text:
Akuserçilik – ginekologiýanyñ bir bölegi bolup, aýalyñ bedeninde göwre1i döwründe, dogrus we dogrumdan soñky döwründe bolup geçýän aýratynlyklary öwrenýär. Ondan basga-da akuserçilik täze bo1an bäbege lukmançylyk kömeginiñ berlisini we akserçilikde guramaçy1yk jsiniñ düzlüsini aýdyñlasdyrýar.
Adamzat ýer ýüzünde dörä1i bäri göwre1i aýa1a çaga dogurýan pursatynda kömek berler eken. Adam Ata topary ýañy döreýände çaga dogurýan aýal öz-özüne kömek berer eken, soñra bo1sa ýyllar geseninden soñra kömegi göbek eneler edipdirler. Göbek ene hökmünde köp çaga doguran öz tejribesi bo1an, lukmançylykda basy çykýan ussat aýal1ar bolupdyr. Ýöne gadymy ýazgy1arda alyp bolýan maglumat1ara görä çaga dogurýan aýala we bäbege berilýan kömegiñ derejesiniñ ýokarydygyna göz ýetirse bolýar. Bäs-on müñ ýyl mundan öñ g.adymy we orta asyryñ çäginde göwreli aýaly keser kesim bilen dogurtmagyñ mümkindigini anyk1apdyrlar.
Gynansagam, biziñ türkmenleriñ arasynda dogrus pursatynda edilýän komek barada bize ýeten maglumatlar köp dä1. Oguzlaryñ Orta Aziýada ýasan larynyñ içinde Beýik Soltan Sanjaryñ döreden Horasan imperiýasynda ginekologiýa u1y hormat goý1updvr. Emma bu barada bize ge1ip ýeten maglumat1ar gaty az. Munuñ
sebäpleriniñ bjri XIII asyrda tatar-mongol basyp alyjylarynyñ köp ýyllaryñ dowamynda türkmcnlcriñ üstüne çozus edip, ha1kyny ezip, o1aryñ medeniýetini, ylmyny, durmusyny gaty galak ýagdaýa getiripdir. Basga bir tarapdan bolsa Kiçi Aziýa sol sanda Hywa, Buhara, Samarkand, Eýran döwletleriniñ çozuslary Türkmenistanyñ ösüsine täsir edipdir. Türkmenler köp ýyllap o1aryñ golastynda ýasap, o1ary akuserçilik düzgünini, öz durmusyna ornasdyrypdyr. Seýlelikde, Orta Aziýa lukmançy1ygyna mahsus bolan, akuserçilik we ginekologiýa bilimi hem tejribe usullary Türkmenistanda.a ulany1ypdyr.
Orta Aziýadan çykan dünýä be1li lkman Ibn Sina (Awisenna) Abu Ali Huseý ibn Abdulla (980-1037 ý.ý.) akuserçiligi ösdürmekde uly isler edipdir. O1 Buhara säheriniñ ýanynda ýerlesen Awsan obasynda täjik masgalasynda dünýä inipdir. Ol çagalykdan baslap sanyñ kösgünde ulalyp ýokary derejede medeniýet we bilim alypdyr. Ol öz döwründe köskde wezirlik derejesinde isläp lukmançylyga, onda-da akuserçilige üns beripdir.
Ibn Sina lukmançylyk ugrundan köp ýazuwlar galdyrypdyr. Olaryñ içinde uly derejeli, giñisleýin tejribä esaslanyp ýazylan: “Lukmançylyk ylmynyñ kanuny” – diýen kitaby has ýokary derejeli ylmy-tejribeli isi bolup, bäs asyryñ dowamynda lukmanlara gollanma bolupdyr. Ibn Sinanyñ akuserçilikde we ginekologiýada ýazan kanunlary häzire çenli ünsüñi çekýär. Bu kitaby okanlar Ibn sinany: “Haýran galdyryjy akyldyr”, “Ikinji Gippokrat” – diýip atlandyrypdyr. Onuñ düsüjesi we lukmançylygy bilisi, muny bütindünýä derejeli alymlar Gippokrady we Galeniñ beýikligine galdyrypdyrlar.
Kitapyñ akuserçilige we ginekologiýa degisli baplarynda göwredäki kese ýatan çagany kellesine tarap öwürmek, çagany aýaklaryny asak süýsürme, kranio we embriotomiýa etmek ýaly operasiýalarfdyñ usuly ýazylypdyr. Sol döwür üçin bu operasiýalar barada mesele goýmak, ondada bulary ýerine ýetirmek alymyñ tejribesiniñ gaty ýokary derejede bolandygyny añladýar.
Bu döwür Orta Aziýada seljuklaryñ lukmançylygynyñösen wagtyna gabat gelýär. 1257-nji ýylda türkmenleriñ ýasan Gürgen (Jürjan) säherinde dünýä inen Seýit Ysmaýyl Jürjany ýaslygyndan 2-nji Gippokrat (“Bukratil Samy”) adyny alan. Ol sol döwürde ýasan Abdylkasym Abdyrahman Ibn Ali Ibn – As – Sadyk An Nisapurynyñ sägirdi bolup, ondan tebipçiligiñ köp tärlerini öwrenipdir we dowam etdiripdir. Tebip hakynda häzirki Türkmenistandaky türkmenlere hiç hili maglumat gelip ýetmändir. 1995-nji ýylda Saparmyrat Türkmenbasy Eýranda bolanda oña biziñ ildesimiz Seýit Ysmaýyl Jürjanynyñ “Tebipçiligiñ ýan kitaby” – diýen bahasyna ýetip bolmajak taryhy we tebipçilikde uly ähmiýeti eýe bolan kitaby Eýrfan Yslam respublikasynyñ Prazidenti sowgat edýär. Ol kitabyñ 17-nji babynda akuserçilik we ginekologiýa tebipçiliginiñ tärleri ýazylypsyr, hem-de sol döwürde türkmenlerde hem akuserçiligiñ we ginekologiýanyñ öz döwrüne görä ýokary derejede bolandygy nygtalýar. Jürjany öz kiktabynda aýal keselleri aýal tutgaýy, ýatga suw ýygnanmagy, çaga galmazlygy, çaganyñ kynlyk bilen dünýä inmegi, ýatgyda ýara we çis, ýatgynyñ gijilewügi süýt azlyk we göwüs çisleri ýaly keselleri we olaryñ bejerilis usullaryny ýazyp beýan edipdir.
XVII asyrda Orta Aziýada sol sanda hem Türkmenistanda lukmançylygyñ ösmegine uly ýardam eden ýokary ylymly Hywa hany abulgazy Arap Muhammet bolupdyr. Ol “Manafi al – inson” – diýen lukmançylyga degisli kitabynda adama peýdaly serisdeler, lukmançylykda ulanylýan seisdeler hakynda çuññur düsünjeler beripdir we Orta Aziýa halklarynyñ ýasaýsyndaky lukmançylyk ylmyna uly gosant gosupdyr.
1680-1702-nji ýyllarda lukmançylyk Orta Aziýada ösüp baslapdyr. Buhara hany Seýit Suwhanguly Muhammet Bahadurhan öz hanjygynyñ çäginde hassahana grupdyr we onuñ ýanyñda ýöritelesdirilen lukmançylyk kitaphanasyny açypdyr. Ol kitaphanada akuserçilik we ginekologiýa degisli kitaplar bolupdyr. Häzir ol kitaplaryñ bäbirleri Özbegistanyñ Gündogary öwrenis institutynyñ kitaphanasynda saklanýar.
Suwhanguly hanyñ açan hassahanasy we kitaphanasy türkmenleriñ hem durmusyna uly täsir edipdir. Türkmenleriñ sol döwürde Buharada ýasaýan köp tire-taýpalary olaryñ hyzmatyndan peýdalanypdyrlar, esasan hem eneleri we çagalary sagaltmak üçin.
Lukmançylykda we akuserçilikde yz galdyranlaryñ arasynda müñ ýyla solaý, mundan öñ goñsy Eýranda ýasan Awest bolupdyr. Ol “Awestiñ kanunlary” diýen golýazmasynda: “Lukmançylyk beýik hünär, ol bedeni sagdyn saklamagy öwredýär” – diýip ýazýar. Täsin galdyrýan zat – sol döwürde bu alym adamlaryñ iýmitine, masgala düzgünine, göwreli we çaga emdirýän aýallara hähili üns bermelidigine bu ýagdaýda aýal masgala serap içmek däldigini aýdyp geçýär. Orta asyrda yslamdan öñki döwürde araplaryñ lukmançylygy barada taglymat az. Yslam ornasandan soñ Arap ýurtlarynda medeniýet hem lukmançylyk yslamyñ görsi we gözýetimi astynda bolupdyr. Bularda lukmanlar anatomiýa bilen mesgul bolmandyrlar. Sebäbi yslam ölen adamlary kesip öwrenmäge rugsat bermändir.
Ýöne arap lukmanlary lukmançylygy özüniñ hassa bejermekde toplan tejribesi: keseliñ alamatlary, näsaga derman-däri serisdeleriñ peýda edisi esasynda öwrenipdirler.
Edebiýatda ýazylysy ýaly Orat Aziýa we arap lukmanlarynyñ lukmançylyga gosan gosantlary uly bolupdyr. Bular göwreli aýalyñ gigiýenasynyñ, iýmitiniñ täze bolan bäbege seretmegiñ, emdirmäniñ we naharlanmanyñ syryny çap edipdirler.
Gudogar Arabystanda ýasan beýik hirurg Abu-Kasym (936-1013ýý.) aýallara özi operasiýa etmändir (yslamyñ garsylygy). Ýöne bu lukman dünýäde birinji bolup göwreli aýalyñ torbasynda dörän göwreliligiñ alamatlaryny çap edipdir.
Ýene-de bir alty alym we lukman Ibi-Zohr (1092 – 1162 ýý.) Dünýäde birinji bolup göwreliligiñ öñüni almaklygyñ ýollary öwredipdir.
2 müñ ýyl biziñ eramyzdan öñ, Müsürde lukmanylyk bilen mesgul bolýan alymlar ýagtydan gan akand, göwüs mäzleri, aýal jyns organlary sowuklanda bularyñ alamatlaryny we bejerilisiniñ usullaryny bilýän ekenler.
Adamzadyñ taryhyndan çuñ yz galdyran gadymy Gresiýanyñ medeniýeti bolupdyr aýrtynan lukmançylygy Gresiýanyñ lukmançylygynyñ iki esasy ugry döräpdir – “Empiritiki we filosofiýalyk”. Ýöne bular bir müñ ýyldan soñ, XVII – XVIII asyrlarda birlesip lukmançylygyñ täze ýokary görnüsini – ylmyñ we tejribäniñ bilelikdäki esaslaryny döredipdirler. Bu birlisme häzirki zaman lukmançylygyñ esasy bolup durýar.
Gresiýada iki baslangyç lukmançylygy hramlarda okadyp baslapdyrlar. Soñra VI asyrlarda biziñ eramyzdan öñ birinji lukmançylyk mekdepleri açylypdyr.
Grek alymlarynyñ arasynda, lukmançylyga, adamlaryñ saglygyna, ýasaýsyna, durmusuna uly üns berenleriñ arasynda gadymy Gresiýanyñ beýik filosoflary Demokratiñ, Plutonyñ aýratyn hem Aristoteliñ atlaryny tutup geçmek hökmandyr. Gadymy Gresiýanyñ lukmançylygyñ reformatory lukmançylygyñ atasy hasaplanýan (377 – 460) ýyl biziñ eramyzdan öñ ýasap geçen Gippokrat bolupdyr. Sol döwürde Gresiýanyñ medeniýeti, durmusy lukmançylygyñ ýagdaýy beýleki yrtlaryñka görä has öñde bolupdyr. Sebäbi Gresiýanyñ paýtagty bolan Afina säheri dünýäde iñ gülläp ösýän säherleriñ biri bolupdyr. Gippokrat özüniñ ýasan ýurtlarynda, ýagny Gresiýada, Kiçi Aziýada, Liwiýada, Skiflerde (Gara deñiziñ demirgazyk kenarynda ýasaýan halklarynyñ arasynda) lukmançylyk eden döwrelerinde akuserçilik ylymly taýdan ösmegine köp ýardam edipdir. Öz ukybyny toplan tejribesini ginekoklogiýa ylmyny hem ösdürmäge ygrykdyrylypdyr, kliniki lukmançylygyñ düýbüni tutupdyr. Sol döwürde ol öz ejesi bolan hem göbek enelegini hünärini gowy bilýän Fanarega bilen embriofomiýa, ýatgynyñ boýunjygyny gyrmak, ýatgynyñ içini zondirlemek, Kesereý kesim etmek ýaly operasiýalary hem geçiripdirler. Gippokratyñ sol döwürde beren nesihaty: “Hassa zyýa ýetme” – su wagta çenli özüniñ manysyny ýetirenok. Gippokratyñ we onuñ köp sanly okuwçylarynyñ ýazan ylymy isleri: “Ýygymdy alymy isler” – diýen kitapda çap edilipdir. Gresiýanyñ lukman;larynyñ arasynda ginekologiýanyñ ösmegine sallamly gosantlary bolupdyr. Bular jynshana barlaglarynyñ, ýatgynyñ boýunjygynyñ kanalyny, kanalyny giñeltmegiñ, jynshana asak süýsende, çaga ýatgy jynshanandanyñ dasyna çykanda ýerine eltmegiñ, ýatgynyñ içine derman serisdelerini goýbermegiñ usullaryny bilen ekendir.
II – III asyrda täze eradan öñ Rimde, Ermenistanda, Arap halifatlarynyñ ýurtlarynda we Ýewropada birinji hassahanalar açylypdyr.
1510 – 1590-nji ýyllarda Fransiýada atly alymlaryñ biri A.Pare bolupdyr.Ol lukmançylyk ugrundan okamandyr we lukman bolmandyr. Ýöne ol Fransiýanyñ koroliniñ kösgüne ýasap, ol hirurgçylyk hünärini öwrenipdir. Ol bir näçe ýyl ondan öñ orta atylan pikiri “Göwreli aýal nämedir bir sebäpden öläýse, onuñ göwresindäki çagany keser kesim bilen almaly” – diýip tassyklapdyr.
Dünýäde birinji bolup aýal özbasdak doguryp bilmedik pursatynda oña 1610-njy ýylda keser kesimi eden nemes lukmany I.Fraumen bolupdyr.
1563-1636-njy ýyllarda Fransiýada ýasan atly “göbek ene” L.Buržua “Çagalanma, nesilsizlik, dogrumyñ döwürleri, çaga dogran aýallaryñ, bäbekleriñ keselleri” diýen kitaby çap edipdir.
Anatomiýada uly özgerislikler eden beýik Andreasom Wezaliý (1514- 1564 ýý.) bolupdyr. Ol 1543-nji ýylda “Adamyñ bedeniniñ gurlusy” diýen ylymy kitaby çap edipdir. Munda A.Wezaliý adamynyñ skletiniñ ýürekdam, ar sistemasynyñ kiçi we uly gan aýlanys aýlowlarynyñ gurlusy ýazypdyr. Bu kitaby bilýän, A.Wezaliýanyñ beýik we akyldar mugallymy okuwçysyny “Bezumnyý” diýip atlandyrypdyr. A.Wezaliý birinji bolup adamynyñ bedeniniñ gurlusyny, her organyn ýerine ýetirýan hereketi bilen baglanysdyrypdyr. Onun pikiriçe: ”Anatomiýa – lukmançylygynyn esasy düýbi”. Oz zamananyn gaty abraýly bilimli adamsy bolany üçin, ol ölen adamyny lukmançylygy öwrenmek bähbidi bolen seksuýa eder eken, ýöne din, gullukçylary muna barmaklarynyn arasasyndan sereder ekenler.
A. Wezaliýanyn pikirini we isini dowam ediji G.Fallopiý (1523-1562-nji ýyllarda) – anatom, hirurg, akuser, uniwersitetin mugallymyakuserçiligin we ginekologiýanyn öamegine uly täsir edipdir. Ol aýalyn ýatgysynyn turbasynyn gurlusyny we ýerine ýetirýän isini aýdynlapdyr. G. Follopiýin okuwçysy – L.Botallo düwünçegiñ gan aýlanysyny hem onuñ öýken arteriýasynyñ aortanyñ dugasy bilen nirlesdirýän protok barada ýazypdyr (Botallow protok).
XVIII asyrda hirurguýa hem akuserçilik batly ädimler bilen ene gidipdir. Bu döwürde “göbek eneleriñ” ýerini diplomly erkek lukman – akuserler eýeläpdirler 1651-1724-nji ýyllarda Niderlandly alym – akuser H.Dewenter aýalyñ çanaklagynyñ deñ derejede hem öñden yza ölçeleginiñ dar görnüsini ýazypdyr.
XVII-XVIII ýyllaryñ çägende Fransuz ylymy F.|Morisson “göwreli hem dogrum döwrüünde aýallarda çykýan keseller” diýen kitabyny çap edipdir. Soñra ol alym, dogup gelýän çaga çanaklygy bilen gelende onuñ kellejigini çykarmak usulyny ýazypdyr.
XVIII – XIX asyrlara çäginde Fransuz alymy hem lukman –akuser Jan Lui Badelok aýallaryñ çanaklygy barada ylym döredipdir. Ol aýalyñ kiçi, hem uly çanaklygy barada öwrenipdir, olaryñ iniñi, boçnuny ölçemekligi teklip edipdir (Pelwiometriýa).
Bu ölçegler su günlere möhümligini ýitirenok.
Gadymy Rimde we Gresiýada dogup gelýäp gapanyñ kellesini, kä bir agyr halatda gysgyç bilen çykaryp bolýandygyny bilýän ekenler. Häzirki zaman ulanylýan gysgyçlaryñ ilkinji görnüsleri Gadymy Rimde we Gresiýada belli bolupdyr. Gysgyçlaryñ tary?yhy XVII asyrda P.Çenmberlerden baslanypdyr.
XIX asyryñ 40-njy ýyllarynda wenger ýas lukmany Wenada akuserçilik klinikasynda mugallym bolup isleýän alymlar her 3-nji enäniñ dogrumdan sonky döwürde gyzgyny ýokary galyp ölýänine üns beridir. P.Pasteriñ we J.Listeriñ islerini çap edilmezinden köp ýyllar öñürti I.Zemmelweýe çaga dogrulýan öýlerde isleýän akuser lukmanlara, göbek enelere, talyplara, jynshana barlagynyñ öñünden ellerini sabyn bilen ýuwup 3 %-li hlor hekiniñ ergini bilen durlamany teklip edipdir. Söndan soñ çaga dogrulýan öýlerde eneliñ dogrumdan sonky ölümi 0,8 %-e çenli peselipdir. Emma sol döwürde I.Zemmelweýsiñ gaty uly ylymy açysyna onuñ sägirtleri garsy çykys edip, oña ýol bermändirler. Diñe ol beýik alym we tejribesi üsenden soñ oniñ açysy ýol alypdyr. Onuñ guburyndaky ýadygärlik dasyñ ýüzünde” “Eneleri ölümden halas ediji” – diýen ýazgyny ýerlesidiripdirler.
Aseptikanyñ, antiseptikanyñ we narkozyñ ornasdyrylmagy operatif bejeris usulynyñ çenden asa ýaýramagyna esas bolupdyr. Ýöne XIX asyryñ soñunda munuñ ýaly giñden ýaýran operatif bejeris usulynyñ çenden asa ýaýramagyny esas bolupdyr. Ýöne XIX asyryñ soñunda munuñ ýaly giñden ýaýran operatif bejeris kadaly çäklerine giripdir.
Sol döwürde ösüp barýan bilim çaganyñ kellesiniñ dogrum pursatynda edýän biomehanizmine üns beripdir. Bu ugurda nemes alymy, akuser lukmany F.M.Megel (1839 ý. ) gysyk çanaklygyñ görnösini hem enäniñ göbsindäki çaganyñ kellejiginiñ dogrum pursadynda kiçi çanaklygyñ girelgesinde asinklitiki dogurysyny ýazypdyr. 1842-nji ýylda H.Robert keseligine dar çanaklygyñ görnüsine we ölçeglerini beripdir.
XIX asyr aýallarda gülläp ösýän fransuz akuserçilik mekebiniñ alymy bolan K.Krede çaga dogrumynyñ III döwrüne ýatgydan gopup içinde çykman ýatan plasentany gysyp çykarmanyñ usulyny açypdyr. Fransuz A. Pinar göwreli aýalyñ çaga ýatgysyny dasky usullar bilen barlamagyñ, çaganyñ ýürek ursuny diñlemegiñ usullaryny hödürläpdir.
XIX asyr kliniki lukmançylygyñ üz içine alýan tebigy bilimleri fiziologiýany, patanatomiýany, mikrobiologiýany, immunologiýany özlesdirýän döwri bolupdyr. Bu döwürde akuserçiligiñ we hirurgiýanyñ ösmegine rewolýusiýa täsir eden iki sany amaly açysly bolupdyr.
1) Narkozy; 2)asseptikany we antiseptikany ulanmak.
XX asyryñ akuserçiligi bilimiñ we tejribäniñ ýeten üstünlikleri: aseptikiýany we antiseptikanyñ, narkozy damardan gan goýbermekligi, giñ spektrli antibiotikleri we anbibakterial serisdeleri ulanmaklygy içine ýygnap ýokary derejä ýetipdir.
Akuserçilikde köp usullaryñ (gysgyçlary we ulanmak çaganyñ ýatgyda yatysyny üýtgetmek, çagany bölekläp çykarmak) ulanmagyna täzeden seredilipdir we görkezmeler öýtgedilipdir. Köp halatda bu operasiýalryñ ýerine keer kesim etmek teklip edilipdir. Seýlelikde göwreli aýallaryñ dogrum döwrüne we dogrumdan sonky döwürde gan akma bilen, iriñli septiki keseller bilen baglanysykly ölümi çürt – kesik kesilipdir. XX asyryñ
30-njy Yyllary N.A. Sawýanow we E.Braht çanaklygy bilen dogulyp gelýän çaga et usatlary bilen kömeklesmänin görnüslerini hödürläpdir. Bize ýeten maglumatlara görä XVI asyryn aýagynda XVII asyryn baslaryna Orsýetde hemme ýerde bolusy ýaly aýallaryn toparyna akserçilik kömegini “Gobek eneler” beripdirler. Dine uly säherlerde, onda-da baý masgalalarda aýallara akuserçilik kömegini basga yurtlardan çagyrylyp getirilen ýokary bilimli Oraýetde isläp ýörän akuser lukmanlar ýa-da Ýewropada okap gelen rus hirurglary berilipdir.
XVI asyryn sonunda ruslaryn pahysasy Iwan IV özünin hökümi bilen aptekarlyk isini açmak talap edipdir. Sonra bu gulluk “Saglygy saklaýys ministrligine” öwrülipdir. Sol döwürde ruslar hökmiýeti dasary ýurtlardan gelen lukmanlaryn öz lukmanlaryna lukmançylygy, hiç zat ýasyrman öwretmäni talap edipdirler. Orsýedin lukmançylygy bütin dünýä ösüsi ýaly ösüpdir. Ýöne onun öz aýratynlaklary bolupdyr. Orsýetin lukmançylygy yzygiderli bitewi sistema bolup Galenin, Gippokratyn we basga beýik belentlere ýeten alym-lukmanlaryn okuwy esasynda ösüpdir. Bularda köp sanly hirurglar bolupdyr. Sol wagtlar olara monastyrlara degisli, hususyýet baýlaryn hassahanalary bar eken. Hatda 300 ýyl dowam etden mongol-tatarlaryn jezasy astynda ruslaryn lukmançylygy ösgününi togtatmandr. Basyp-alyjy mongol-tatarlary ruslaryn lukmanlatyna sylag goyup olary kesellerini bejermäge çagyrar ekenler.
XVII asyryn aýagynda XVIII asyrlarda Orsýetde Pýotr 1-in refolmalary hökmiýetde, milletin durmusynda we lukmançylykda çunnur özgerisiklere ýetipdirler. 1703-nji ýykda Sankt-Peterburgyn düýbi tutulýar. Bu uly merkez sonra lukmançylyk ylymynyn we tejribänin merkezine öwrülýär. 1724-nji ýylda Peterburga ylymlar Akademiýasy, 1755-nji Moskwada Uniwersitet açylýar. Bu okuw jaýlarda Orsýetin uly ylymdarlary toplanýar. Sol döwürde Orsýedin lukmançylyk topografiasyny ýazyjylar M.W.Lomonosow, W.W.Fatisew, P.Z.Kondoýida islapdirler. P.Z. Kondoýidinin ýolbasçylygy astynda Moskwada we Peterburg “böbek enelerin” mekdepleri açylypdyr, 1-nji lukmançylyk kitaphanasy açylypdyr.
1764-nji ýylda Moskwanyn uniwersitietinde lukmançylyk fakulteti isläp baslaýar. Onda anatomiýadan, hirurgiýadan we “gObek enelerin” hünärinden ýokary derejeleri alym hem lukman Strasbrogdan çagyrylyp getirilen I.Erzmue leksiYalary okap baslaýar. Onun ýazan ylmy kitabynýn: “dam laryn, onda-da göwreli aýallaryn, dogrum pursadynda hem çaga bolandan son iýmiti” uly ähmiýeti bolupdyr.
Sol döwürde Rus hökümiýetinin önünde halkyn saglygyny köpeltmek meselesi durupdyr. Onun sebäpleri çaga dogrulysyn peselmagi, köp sanly uruslar, epidemiýalar hem gaty ýokary bäbeklerin, enelerin, çagalaryn ölümi bolupdyr. Sol ýyllar (1744-1812) akuserçilik biliminde we amaly isde gaty uly alym we tejribeli lukman N.M.Maksimowiç – Ambodik isläpdir. Çünki ol milli akuserçiligin we pediatriýanyn düýbüni tutujy bolupdyr. 1782-nji ýylda ol birinji bolup akuserçilikde professorlyk adyna mynasyp bolupdyr. Onun ýazan kitaby, alymyn terjibe isi: “Göbek enelerin ussatlygy ýa-da aýallar barada bilim” – köp ýyllaryn dowamynda Göbek enelere teýýarlamakda ýokary derejeli gollanma bolupdyr. Bu tejribeli lukman çaga dogrulýan öýlerde çylsyrymly operasiýalaryny geçiripdir, olaryn sanynda dogup gelýän bäbegin, aýratyn agyr ýagdaýlarynda kellesini gysgyç bilen çykarmany onarypdyr. N.M Maksimpwiç – Ambodik operatiw usullaryny ýokary derejede onaran bolsa ol göwreli aýallary ýagdaýy bolsa konserwatiw usullary bilen dogurtmanyn tarapdadyr bolupdyr. 1832 –nji ýylda Peterburgda Mediko-hirurgiki akademiýasynda akuserçilik kafedrasy açylypdyr. Onun müdiri ýokary derejeli lukman we alym S.F.Hotowskiý bolupdyr. Sonky ýyllar ol wezipede A.A.Kiter (1848ý.). A.Ýa. Krassowskiý (1858ý.), A.N. Nikolaýew (1896-1972ý). isläpdirler. 1946-njy ýylda N.I. Pirogowyn in gowy okuwçysy A.A. Kiter, Orsýetde bu birinji bolup jynshanasynyn içinden çaga ýatgyny ekstirpasiýa edipdir.
A.Ýa. Krasowskiyý ýokary derejeli alym we lukman “Owariotomiya” barada 3 tomly, “Amaly akuserçilik”, “Operatiw akuserçilik hem aýalyn çanakçasynyn dus gelýän sikesleri diýen alymy amaly kitaplary ýazypdyr.
XIX asyr Orsýetde milli alymy mekdeplerin döredilen döwri bolupdyr. Bu döwürde Moskwanyn, Deprin, Wilnýusin, Kazanyn, Kiýewin, Harkowyn uniwersitetlerinde lukmanylyk fakultetleri açylypdyr.
1926-njy yylda Moskwada, sonra leningradda dünýäde birinji bolup gematologiýa we gan guýma istitutlary döredilipdir.
1884-nji ýylda B.F. Snegirýowyn fundamental “Ýagtyndan gan akmasy” diýen ylmy isi çap edilipdir. 1797-nji Peterburga, Orsýetde birinji bolup, “Göbek enelerin” instituty açylypdyr. Onun sanynda çaga dogurylýan bolupdyr. Häzir ol instotut Orsýetinin uly almy barlag Akuserçilik we ginekologiýa institutda bolup O.D. Ottyn adyny göterýär. D.O. Ottyn instituta ýolbasçylyk edip baslan döwründe (1893 ý.) institut bütin dünýäde we bütin Ýwropada uly abraýa eýe bolýar. Bu lukmanyn we alymyn hirurglygyna den bolan basga hirurg bolmandyr. Ol birinji bolup kolkoskop ýazamynyn we ony ulanmagy teklip edipdir, keserewo kesimine görkezmeleri düzüpdir, aýallar lukmancylyk institutynda aýal lukmanlarynyn hukugyny erkeklenki bilen denlesdiripdir. Ol özünin östürden çäksiz ýokary hünärli we bilimli alymlaryndan ybarat bolan öz mekdebini döredipdir. Onun uçurymlaryna bütin dünýä möçberinde D.O. Ottyn mekdebini geçen hunarment akuser ginekologlar giýip atladyrar ekenler. Gaty güçli akuserçilik-ginekologiýa mekdebini (1866-1938 ý.) Kazanda W.S. Gruzdew döredilipdir. Ol Peterburgdaky Woenno-medisinçilik akademiyasyny tamamlap, Kazanda, uniwersitetin akuserçilik müdüri bolup 30 ýyl isläpdir. Ol Orsýetde onko-ginekolog bolupdyr. Onun akusercilikde isi aýalyn ýatgysynyn myssa gatklagyny öwrenmeklige baslanypdyr.
W.S. Gruzdewyn okuwçylaryn arasynda beýik alym we hünärmenler M.S. Malinowskiý hem L.S. Perdianinow bolupdyrlar. (1908-1978 ý.) L.S. Persianow birinji bolup akuserçilikde we ginekologiýada E.W.M. ornasyryp uniwersitetde onun aýratyn gazanan üstünliklerinin arasynda perinatologiýany we perinatal lukmançylygy aýaga galdyrmagy bolupdyr.
XIX asyrda D.O. Ottyn mekdebine degisli, bilim baýlasdyran alymlardan I.I. Ýakowlewyn adyny tutup geçip bolmaýar. Ol dünýäde birinji bolup göwreli aýalan hem dogurus pursatynda kellänin beýnisinin isni barlapdyr hem sol eýesinin dogrum döwründe agarynyn änüni almaklygynyn usullaryny anyklapdyr. Ol dogrumyn biomehanizmi bulyk perdänin ahmiýeti, dogrum güýçlerinin patogiýasy barada alyrny barlag isler getirip, täze açyslar edipdir.
XX asyryn 30-60 ýyllarynda, Orsýetde milli biliminin buýsanjy bolan-perinatologiýa döredikli. Bu ylym B.K. Anohinin, I.A. Arssewskinin we olaryn okuwçylarynyn ylmy barlag isler esasynda emele geldi.
Burlaryn sol wagt geçiren ylmy barlag islerinin arasynda:” Göwreliklerin dominantasy”, “Düwünçegin ösüsine howuply döwürler”, Ejesinde bar sikeslerin düwünçege getirýän zeleli diýilýän islerin uly ähmiýeti bar.
Perinatologiýanyn weperinatal lukmançylygynyn eýelemegine gaty bat beren zatlaryn içinde apparatleryn kömegi bilen barlaglar geçiris we barlagda biohimiki, immunologiki, mikrobiolagiki, molekulýar – biologiki usullary ulanylus boldy.
Orsýetde we bütin dünýäde birinji bolup Peterburgda, D.O Onyn indiki göterýän akuserçilik we ginekologiýa ylmy barlag institutynda enänin göwresindäki düwünçege sikeslerini bejeriji operasiýarlar geçirilip baslandy.
Lukmançylyk biliminin we terjibesinin XX asyrda gazananin uly üstünliklerinin biri hem – EKO (aksttakorporal emele getirlen düwünçegi aýalyn ýatgysynda geçimek). Dünýäde birinji gezek bu operasiýa Angliýada R. Edwords we P. Stetou bilen geçirilipdir. Orsýetde münkin ýaly operasiýalardan so birinji çagalar 1986 ý.Moskwada hem Leniongradda doguldylar.
Sonra EKO merkezleri Orsýetde basga säherlerdinde – Soçide, Krasnodarda, Ukrainada, (Donsik, Harkow) hem açyldyrlar.
Ref.iatp.edu.tm/lukman
Filed under: Bütin Temalar, Saglyk |


c: text/html

text:
Eýranyň daşary işler ministrniň hukuk we halkara işler boýunça orunbasy Seýid Abbas Aragçi bilen Owganystanyň prezidentiniň ikinji orunbasary Sarwar Daneş iki ýurduň hoşniýetli goňşyçylyk gatnaşyklarynyň ösdürilmegini nygtadylar.
Seýid Abbas Aragçi bilen Sarwar Daneş kabulda geçiren duşuşyklarynda iki ýurduň arasyndaky hyzmatdaşlyklar boýunça bäşlik komitetleriň işleriniň ileri äkidilmegi barada pikir alyşdylar.
Aragçi bilen Daneş ýaňky komitetleriň hyzmatdaşlyklarynyň we tagallalarynyň önjeýli netijelere baryp çatmagyny umyt etdiler.
Eýran bilen Owganystanyň hyzmatdaşlyklar boýunça bäşlik komitetleri syýasy,howpsuzlyk, öwrediş we medeni, ykdysady, suw we daşky gurşaw hemde bosgunlar meselelerini öz içine alýandyr.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Daşary ýurt raýatlary zähmet gatnaşyklary babatda Türkmenistanyň raýatlary bilen deň hukuklardan peýdalanýar we deň borçlary çekýär.
Türkmenistanda ýaşaýan daşary ýurt raýatlary Türkmenistanyň raýatlary üçin zähmet kanunçylygynda bellenilen esaslarda we tertipde kärhanalarda, edaralarda we guramalarda işçiler ýa-da gullukçylar hökmünde işläp ýa-da başga bir zähmet işi bilen meşgullanyp bilerler.
Türkmenistanda zähmet işini amala aşyrmak üçin daşary ýurt raýatlarynyň, raýatlygy bolmadyk adamlaryň Türkmenistanda işlemäge rugsatnamasy bolmalydyr.
Daşary ýurt raýatlaryna we raýatlygy bolmadyk adamlara Türkmenistanda zähmet işini amala aşyrmak üçin rugsatnamalary resmileşdirmegiň, bermegiň, olary bermekden ýüz döndermegiň, ýatyrmagyň, olaryň möhletini uzaltmagyň şertleri we tertibi Türkmenistanyň Prezidentiniň 2013-nji ýylyň 5-nji dekabrynda çykaran karary bilen tassyklanan Daşary ýurt raýatlarynyň we raýatlygy bolmadyk adamlaryň Türkmenistanda zähmet işini amala aşyrmagynyň tertibi hakynda Düzgünnama bilen kesgitlenilýär.
Türkmenistana zähmet işini amala aşyrmak maksady bilen gelýän daşary ýurt raýatlary olaryň Türkmenistanda zähmet işini amala aşyrmaga bolan hukugyny görkezmek bilen iş berijä berlen iş rugsatnamalary esasynda işlemäge haklydyr.
Türkmenistanda işlemäge rugsatnama almak boýunça talap edilmeýän adamlaryň sanawy
Türkmenistanda işlemäge rugsatnama almak boýunça talap şu aşakdaky adamlar babatynda bildirilmeýär:
i. Türkmenistanyň ygtyýarly döwlet edaralary tarapyndan berlen şahsyýetini tassyklaýan resminamalary bolan raýatlygy bolmadyk adamlar;
i. Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi tarapyndan akkreditirlenilen daşary ýurt döwletleriniň diplomatik wekilhanalarynyň, konsullyk edaralarynyň, şeýle hem halkara guramalaryň wekilhanalarynyň işgärleri;
i. Türkmenistanyň kanunçylygyna we halkara şertnamalaryna laýyklykda döredilen ylym, bilim we medeniýet edaralarynyň daşary ýurtly işgärleri hem-de halkara ynsanperwer we haýyr-sahawat guramalarynyň resmi wekilleri;
i. Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi tarapyndan akkreditirlenilen daşary ýurt köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň habarçylary (žurnalistleri);
i. Türkmenistanyň çäklerinde resmi taýdan bellige alnan dini guramalaryň daşary ýurtly dini işgärleri;
mugallymçylyk, ylmy we medeni-aň-bilim işlerini amala aşyrmak, şol sanda Türkmenistanyň bilim edaralarynda gysga ýa-da belli bir möhletleýin okuw sapaklary we maslahatlary geçirmek üçin Türkmenistanyň ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň Türkmenistanyň Ministrler Kabineti bilen ylalaşyp çagyran daşary ýurt raýatlary;
i. Maliýe, audit we beýleki barlaglary, gulluk gepleşiklerini geçirmek, şertnamalary baglaşmak, bilermen hökmünde bir aýa çenli möhlet bilen Türkmenistana gelýän daşary ýurt raýatlary;
enjamlary gurnamak, abatlamak we tehniki hyzmatlary amala aşyrmak üçin bir aýa çenli möhlet bilen
i. Türkmenistana gelýän daşary ýurt döwletleriniň edara görnüşli taraplarynyň işgärleri;
edara görnüşli taraplaryň (olaryň şahamçalarynyň we wekillikleriniň) Türkmenistanyň zähmet kanunçylygyna laýyklykda zähmet gatnaşyklarynda durmaýan esaslandyryjylar, paýdarlar, ýolbaşçylar we daşary ýurt döwletleriniň edara görnüşli taraplarynyň dolandyryş düzümine girýän daşary ýurt raýatlary;
i. Türkmenistanyň bilim edaralarynda bilim almagyň gündizki görnüşi boýunça okaýan we okuwdan boş wagtlarynda hem-de dynç alyş döwründe şol edaralarda işleýän daşary ýurtly talyplar;
şertli iş kesilen daşary ýurt raýatlary;
i. Daşary ýurt döwletleriniň halkara gatnawlarynda ýolagçylary gatnadýan we ýükleri daşaýan ulag serişdeleriniň
i. Ekipažlarynyň düzümine girýän adamlar;
i. Türkmenistanda gaçybatalga berlen adamlar;
i. Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda bosgun diýlip ykrar edilen adamlar;
i. Bosgun statusynyň berilmegi hakyndaky towakganama bilen ýüz tutan webosgun statusynyň berilmegi hakyndaky
i. Towakganamanyň hasaba alnandygy barada wagtlaýyn şahadatnama alan adamlar;
i. Türkmenistanda ýaşamak üçin ygtyýarnama alan adamlar;
i. Türkmenistanyň halkara şertnamalarynda işe çekmegiň başga tertibi kesgitlenilen daşary ýurt raýatlary.
Iş rugsatnamalary bermegiň tertibi
Daşary ýurt raýatlaryna iş rugsatnamalary resmileşdirmek üçin iş beriji tarapyndan ýüztutma we oňa goşulan resminamalar Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugyna berilýär.
Ýüztutmalara iş berijiniň ygtyýarly edilen wezipeli adamy tarapyndan gol çekilýär.
Ýüztutmalar we olara goşulýan resminamalar kabul edilen gününden başlap 30 senenama gününiň dowamynda seredilmäge degişlidir. Bu möhlet zerur halatlarda 45 senenama gününe çenli uzaldylyp bilner.
Daşary ýurt raýatlarynyň Türkmenistanda zähmet işini amala aşyrmagy üçin iş berijiden işe çekilýän daşary ýurt raýatynyň Türkmenistanda işlän her aýy üçin 25 (ýigrimi bäş) amerikan dollary möçberde töleg alynýar. Iş beriji Türkmenistanyň döwlet edaralary, kärhanalary we guramalary bolan ýagdaýynda, olaryň pudagy ösdürmek maksady bilen daşary ýurt işçi güýjüni çeken halatlarynda daşary ýurt raýatlarynyň Türkmenistanda işlän her aýy üçin 50 manat möçberinde ýa-da şoňa barabar möçberdäki erkin ýorgünli daşary ýurt pulunda töleg alynýar.
Daşary ýurt raýatlaryna iş rugsatnamasyny bermekden, onuň möhletini uzaltmakdan hem-de daşary ýurt raýatyny bir iş berijiden beýleki iş berijä geçirmekden ýüz döndermek hakyndaky çözgüt kabul edilenden soň 5 iş gününiň dowamynda iş berijä ýazmaça görnüşde habar berilýär.
Iş rugsatnamasy 1 (bir) ýyla çenli möhlet bilen berilýär.
Iş beriji tarapyndan işe çagyrylan daşary ýurt raýaty diňe iş rugsatnamasynda görkezilen hünär boýunça işe çekilýär.
Iş rugsatnamasy ýitirilen halatynda iş beriji Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň edaralaryna haýal etmän ýitirmegiň sebäplerini görkezip, iş rugsatnamasynyň öwezliginiň berilmegi hakynda arza bilen ýüz tutmaga borçludyr.
Iş rugsatnamasynyň hakykatdan hem berlendigi we ýitirilendigi tassyklanandan soň 5 iş gününiň dowamynda iş rugsatnamasynyň öwezligi resmileşdirilip berilýär.
Iş rugsatnamasynyň möhletiniň uzaldylmagy
Iş rugsatnamasynyň möhletini uzaltmak üçin Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň edaralaryna bellenen görnüşdäki ýüztutma we oňa goşulýan resminamalar iş rugsatnamasynyň möhletiniň tamamlanmagyna iki aý galanda berilmelidir.
Iş rugsatnamasy 1 (bir) ýyla çenli möhlet bilen uzaldylyp bilner.
Iş rugsatnamasynyň hereketiniň togtadylmagy we onuň ýatyrylmagy
Iş rugsatnamasy şu aşakdaky esaslar boýunça ýatyrylyp bilner:
Iş beriji ýa-da işe çagyrylan daşary ýurt raýaty tarapyndan iş rugsatnamasyny hereketini togtatmak hakyndaky çözgütde bellenen möhletiň dowamynda ýol berlen bozulmalar düzedilmedik halatynda;
Iş beriji ýa-da işe çagyrylan daşary ýurt raýaty tarapyndan adamlaryň ölmegi ýa-da olaryň saglygyna zelel ýetmegi bilen bagly howpuň döremegine sebäp bolýan ýagdaýlara ýol berlen halatynda (iş berijä duýduryş bermezden);
Iş beriji tarapyndan iş rugsatnamasy alnandan soň 30 senenama gününiň dowamynda Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň edaralaryna işe çagyrylan daşary ýurt raýatynda adamyň immunýetmezçilik wirusy sebäpli döreýän keseliň (AIW ýokuşmasy) ýokdugy barada Türkmenistanyň ygtyýarly edaralary tarapyndan tassyklanan resminamalar, şeýle hem işe çagyrylan daşary ýurt raýaty Türkmenistana geleninden soň onuň bilen iş berijiniň arasynda baglaşylan zähmet ýa-da raýat-hukuk şertnamasynyň nusgasy berilmedik halatynda.
Iş rugsatnamasy ýatyrylan halatynda öň tölenilen töleg yzyna gaýtarylmaýar.
Iş rugsatnamasynyň ýatyrylandygy barada iş berijä 5 iş gününiň dowamynda habar berilýär.
Işe çagyrylan daşary ýurt raýatynyň Türkmenistanyň çäklerinde işlemeginiň tertibi Türkmenistanyň kanunçylygy, şeýle hem iş beriji bilen işe çagyrylan daşary ýurt raýatynyň arasynda Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda baglaşylan zähmet ýa-da raýat-hukuk şertnamasy bilen kesgitlenýär.
Iş beriji bilen işe çagyrylan daşary ýurt raýatynyň arasynda baglaşylan zähmet ýa-da raýat-hukuk şertnamasynda şular göz öňünde tutulmaly:
iş beriji we işe çagyrylan daşary ýurtly işgär hakyndaky esasy maglumatlar;
şertnamanyň mazmuny, onuň hereket edýän möhleti;
zähmet hakynyň tölemegiň, iş wagtynyň hem-de dynç alşyň şertleri;
janyny, saglygyny önümçilikde betbagtçylyk hadysalary babatda ätiýaçlandyrmagyň şertleri;
taraplaryň borçnamalary ýerine ýetirmegi we jogapkärçiligi;
zähmet jedellerini çözmegiň usullary.
Taraplar şertnamada beýleki şertleri hem göz öňünde tutup bilerler.
Iş rugsatnamasyny bermekden, onuň möhletini uzaltmakdan hem-de daşary ýurt raýatyny bir iş berijiden beýleki iş berijä geçirmekden ýüz döndermek üçin esaslar
Iş rugsatnamasyny bermekden, onuň möhletini uzaltmakdan hem-de daşary ýurt raýatyny bir iş berijiden beýleki iş berijä geçirmekden ýüz döndermek üçin şu aşakdakylar esas bolup biler:
daşary ýurt raýatyna wizany bermekden ýüz döndermek üçin Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan esaslar boýunça;
Türkmenistanda işlemek üçin çagyrylýan daşary ýurt raýatlarynyň sany bellenen möçberden geçýän bolsa;
daşary ýurt raýaty ýerine ýetirilmegi ýokary hünäri, hünär taýýarlygyny ýa-da ýörite bilimleri talap etmeýän işe çagyrylýan bolsa;
iş beriji daşary ýurt raýatyny öz Tertipnamasynda göz öňünde tutulmadyk iş bilen meşgullanmak üçin çagyrýan bolsa;
iş beriji işe çagyrylan daşary ýurt raýaty bilen baglaşan zähmet ýa-da raýat-hukuk şertnamalary esasynda öz borçlaryny ýerine ýetirmeýän bolsa;
daşary ýurt raýaty babatda Türkmenistanyň kanunçylygynda we halkara şertnamalarynda bellenen tertipde onuň Türkmenistanda bolmagynyň islenilmezligi baradaky çözgüt kabul edilen bolsa;
Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan beýleki ýagdaýlarda.
Iş berijiniň borçlary
Iş beriji:
Türkmenistanyň içerki zähmet bazarynda boş iş ýerleri boýunça işe çekmek üçin Türkmenistanyň raýatlaryndan dalaşgärleri gözlemäge;
Türkmenistanyň Zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak ministrligine bar bolan boş iş ýerleri barada habar bermäge;
daşary ýurt raýatlaryna Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan hukuklaryny we borçlaryny öz wagtynda düşündirmäge, olaryň Türkmenistanyň kanunçylygyny, Türkmenistanda bolmagynyň tertibini berjaý etmegini üpjün etmäge hem-de şol borçlary ýerine ýetirmek barada öz ýüz tutmalarynda ýazmaça bellik etmäge;
daşary ýurt raýatlarynyň wagtynda hasaba alynmagy we Türkmenistanda bolmagyň, zähmet işini amala aşyrmagyň, ýurduň çäklerinde hereket etmegiň, ýurtda bolmagyň kesgitlenen möhletiniň tamamlanmagy bilen hasapdan çykarmak üçin hem-de Türkmenistanyň çäklerinden gitmegi bilen baglanyşykly resminamalary resmileşdirmek boýunça çäreleri görmäge;
işe çagyrylan daşary ýurt raýatynyň iş beriji bilen baglaşan zähmet ýa-da raýat-hukuk şertnamasynyň şertlerini bozanlygy barada Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň edaralaryna habar bermäge;
işe çagyrylan daşary ýurt raýatynyň onuň işleýän ýerini özbaşdak taşlap gitmegi barada Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň edaralaryna habar bermäge;
işe çagyrylan daşary ýurt raýaty bilen zähmet ýa-da raýat hukuk şertnamasyny möhletinden öň ýatyran halatynda 24 sagadyň dowamynda Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň edaralaryna habar bermäge;
işe çagyrylan daşary ýurt raýatyny Türkmenistanyň çäginden administratiw tertipde çykarmak bilen baglanyşykly çykdajylary şol daşary ýurt raýaty tölemedik halatynda, şol çykdajylary tölemäge;
Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan beýleki borçlary berjaý etmäge borçludyr.
Çeşme: Türkmenistanyň Döwlet Migrasiýa Gullugy


text:
2 Şubat 2017 Perşembe
ÝHHG-niň Synçylar Toparynyň Agzalary Türkmenistanyň DIM-nde Duşuşyk Geçirdiler
2017-nji ýylyň 2-nji fewralynda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde 12-nji fewralda geçiriljek Türkmenistanyň Prezidentligine saýlawlaryna taýýarlyk görmegiň we geçirmegiň barşyna baha bermek üçin paýtagtymyza gelen Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň Demokratik institutlary we adam hukuklary boýunça edarasynyň agzalary bilen duşuşyk boldy.
Duşuşygyň barşynda ÝHHG-niň Demokratik institutlary we Adam hukuklary boýunça edarasynyň agzalary Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň geljekde hem türkmen tarapyna giň gerimli hukuk özgertmelerini ilerletmäge hemmetaraplaýyn ýardam etmäge taýýardygyny aýtdylar. Şol özgertmeler milli kanunçylygy, hususan-da, saýlaw ulgamy boýunça kanunçylygy yzygiderli kämilleşdirmäge gönükdirilendir.
Wekiliýetiň saparynyň maksatnamasynyň çäklerinde duşuşyklaryň birnäçesini geçirmek, şol sanda Mejlisde, Adalat ministrliginde, Döwlet habarlar agentliginde, Telewideniýe, radiogepleşikler we kinematografiýa baradaky döwlet komitetinde, Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Demokratiýa we adam hukuklary baradaky Türkmen milli institutynda, jemgyýetçilik guramalarynda, şeýle hem Türkmenistanyň Zenanlar birleşiginde hem-de Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynda geçirmek göz öňünde tutulýar. Şeýle hem ýurdumyzyň syýasy partiýalary hem-de raýatlaryň teklipçi toparlary tarapyndan Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine hödürlenen dalaşgärler bilen duşuşyklar geçiriler.
http://www.turkmenhabargullugy.com/yhhg-nin-syncylar-toparynyn-agzalary-turkmenistanyn-dim-nde-dususyk-gecirdiler/
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow halkara saglygy goraýyş maslahatynyň açylyşyna gatnaşdy
Döwlet Baştutanymyzyň başlangyjy boýunça Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi tarapyndan Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň (BSGG) goldaw bermeginde guralan wekilçilikli maslahat Türkmenistanda “Saglyk” döwlet maksatnamasynyň 20 ýyllygyna hem-de şu gün bellenilýän Saglygy goraýyş we derman senagaty işgärleriniň gününe bagyşlanan halkara çäreleriniň çäklerinde geçirilýär.
Maslahat Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň hem-de BSGG-niň Ýewropa sebit býurosynyň ýolbaşçylaryny, wekillerini we bilermenlerini, Ýewropanyň 30-dan gowrak ýurdunyň hem-de BSGG-niň beýleki sebitleriniň wekillerini, şol sanda saglygy goraýyş ministrlerini, görnükli alymlary we beýleki hünärmenleri Aşgabatda jemledi. Olaryň köpüsi düýn Garaşsyz Türkmenistanyň Bitaraplyk syýasatyny bütin dünýäde wagyz etmäge, ýurdumyzyň halkara abraýyny pugtalandyrmaga, saglygy goraýyş ulgamyny ösdürmek boýunça döwlet maksatnamalarynyň durmuşa geçirmegine goşan goşandy, Türkmenistanyň we beýleki döwletleriň hem-de halkara guramalarynyň saglygy goraýyş ulgamyndaky hyzmatdaşlygyny ösdürmekde gazanylan uly üstünlikler üçin ýurdumyzyň ýokary sylaglary bilen sylaglanyldy.
Saglygy goraýyş forumyna gatnaşyjylaryň hatarynda şu gün türkmen paýtagtynda öz işini tamamlaýan “Saglyk-2015” halkara sergisine gatnaşyjylar bar. Bu giň möçberli ýöriteleşdirilen sergi öňdebaryjy usullary we innowasion taslamalary özleşdirmek, ýurdumyzyň saglygy goraýyş ulgamyny mundan beýläk-de okgunly özleşdirmek babatda halkara hyzmatdaşlygyny ösdürmekde täze möhüm ädim boldy.
“Gazanan üstünliklerimizi berkitmek sagdyn geljegimiziň esasydyr” atly halkara saglygy goraýyş maslahatynyň açylyş dabarasyna türkmen tarapyndan hökümetiň agzalary, Türkmenistanyň Mejlisiniň, jemgyýetçilik guramalarynyň, ministrlikleriň we pudak edaralarynyň, saglygy goraýyş edaralarynyň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň ýolbaşçylary we wekilleri gatnaşýarlar. Maslahatyň açylyş dabarasyna ýurdumyzda işleýän diplomatik wekilhanalaryň ýolbaşçylary hem çagyryldy.
Türkmen paýtagtynda şeýle ähmiýetli halkara çäresiniň geçirilmegi Türkmenistanyň halkara abraýynyň barha artýandygynyň, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň döredijilikli syýasatynyň, türkmen Lideriniň başlangyjy boýunça we ýolbaşçylygynda milletimiziň beden we ruhy saglygyny pugtalandyrmak boýunça yzygiderli amala aşyrylýan çäreleriň giňden ykrar edilýändiginiň nobatdaky aýdyň subutnamasydyr.
Şu maslahat dünýä bileleşiginiň Türkmenistanyň saglygy goraýyş ulgamynda gazanýan üstünliklerine uly gyzyklanma bildirýändiginiň, türkmen döwletiniň Baştutanynyň bu ileri tutulýan ugurda netijeli sebit we halkara hyzmatdaşlygyny ösdürmek işine saldamly goşandygynyň ykrar edilýändiginiň aýdyň subutnamasydyr.
Häzirki döwürde saglygy goraýyş ulgamyndaky hyzmatdaşlyk adamzady goramaga gönükdirilen strategiýa hökmünde kabul edilýär. Garaşsyz hem Bitarap türkmen döwletiniň bu işleri amala aşyrmakda eýeleýän möhüm orny äşgärdir. Türkmenistan parahatçylyga we ösüşe, döredijilige hem-de ynsanperwerlige degişli başlangyçlary öňe sürüp, adamlaryň saglygyny we abadançylygyny üpjün etmekde halkara hyzmatdaşlygyny ösdürmäge taýýardygyny tassyklaýar.
Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanyň Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy bilen özara gatnaşyklary bellenilmäge mynasypdyr. Ýurdumyzy bu gurama bilen hyzmatdaşlygyň köp ýyllyk oňyn tejribesi baglanyşdyrýar. Saglygy goraýşyň dürli ugurlary boýunça bilelikdäki möhüm taslamalaryň we maksatnamalaryň birnäçesiniň üstünlikli durmuşa geçirilmegi, ilatyň saglygyny goramakda Türkmenistanyň ajaýyp üstünlikleriniň ykrar edilmeginiň nyşany hökmünde ýurdumyza halkara güwänamalaryny gowşurylmagy munuň aýdyň subutnamasydyr. Olaryň hatarynda ýurdumyzda ýokanç keselleriň birnäçesiniň ýok edilmegi baradaky halkara güwänamalary bar. Türkmen lukmanlarynyň bu ulgamdaky tejribesiniň Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň Ýewropa sebitiniň ýurtlarynda ýaýradylmagy babatda maslahat berilmegi hem uly ähmiýete eýedir. BSGG eneligi we çagalygy goramak meselelerini çözmekde, azyk önümlerini baýlaşdyrmak hem-de ilaty ýodlaşdyrylan duz bilen üpjün etmek boýunça giň möçberli milli taslamalary amala aşyrmakda, çagalaryň sanjymyny geçirmekde ýurdumyzyň eýeleýän ornuny giňden goldaýar. Sanjymyň gerimi boýunça Türkmenistan öňdäki orny eýeleýär.
Ýurdumyz BSGG-niň halkara saglygy goraýyş ulgamyny ösdürmegiň möhüm wezipelerini çözmäge gönükdirilen işine saldam goşant goşmaga çalyşýar. Ýokanç däl keselleriň öňüni almak we olaryň garşysyna göreşmek boýunça BSGG-niň 2013-nji ýylyň dekabr aýynda Aşgabatda geçirilen Ýewropa ministrler maslahatyny muňa mysal hökmünde görkezmek bolar. Mälim bolşy ýaly, şu halkara forumynda “Saglyk-2020” syýasatynyň düzgünleri babatda ýokanç däl keselleriň öňüni almak we olara garşy göreşmek boýunça Aşgabat jarnamasy kabul edildi. Onda BSGG-niň çäklerinde ýurtlaryň bilelikdäki tagallalary üçin esasy ugurlar öz beýanyny tapdy.
Hormatly Prezidentimiziň başyny başlan we üstünlikli durmuşa geçirilýän giň möçberli özgertmeleri, şol sanda saglygy goraýyş ulgamyndaky özgertmeler dünýä jemgyýetçiliginiň, iri halkara we sebit guramalarynyň hem-de düzümleriniň uly gyzyklanmasyny döredýär we ýokary bahasyna mynasyp bolýar. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa temmäkä garşy göreşmekde ägirt uly goşandy üçin ýörite baýragyň gowşurylmagyny aýdyň mysallaryň hatarynda görkezmek bolar. Mälim bolşy ýaly, döwlet Baştutanymyza BSGG-niň ýadygärlik medalyny we Minnetdarlyk şahadatnamasyny bu abraýly guramanyň Baş direktory hanym Margaret Çan hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bilen geçen ýylyň 11-nji iýunynda Aşgabatda bolan duşuşykda gowşurdy. Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň ýolbaşçysy Margaret Çan tarapyndan milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa gowşurylan sylag saglygy goraýyş ulgamynda döwlet syýasatynyň netijeliliginiň ýene-de bir ajaýyp nyşany, hormatly Prezidentimiziň bu ulgamda durmuşa geçirýän oňyn özgertmeleriniň aýdyň netijelerine berlen ýokary baha boldy.
“Döwletimiziň beýik geljegi halkymyzyň bagtyýar we sagdyn durmuşy bilen berk baglanyşyklydyr. Berkarar döwletimizde ýaýbaňlandyrylan giň gerimli ähli özgertmelerimiziň, durmuşa geçirilýän toplumlaýyn maksatnamalarymyzyň esasy maksady halkymyzyň bagtyýar we sagdyn durmuşy üçin zerur bolan şertleri döretmäge gönükdirilendir” diýip, hormatly Prezidentimiz Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistanyň saglygy goraýyş we derman senagaty işgärlerine we mähriban halkymyza iberen Gutlagynda nygtaýar. “Saglyk” döwlet maksatnamasynyň jemini jemläp, biz geljek barada pikir edýäris. Hormatly Prezidentimiziň Saglygy goraýyş we derman senagaty işgärleriniň gününiň öňüsyrasynda tassyklan täze “Saglyk” döwlet maksatnamasy ozal kabul edilen resminamalar—Türkmenistanyň saglygy goraýyş ulgamyny 2012-2016-njy ýyllarda ösdürmegiň döwlet maksatnamasy, Türkmenistanyň şypahana gullugyny ösdürmek baradaky milli maksatnamasy we beýleki möhüm maksatnamalar we taslamalar bilen birlikde ýurdumyzyň saglygy goraýyş ulgamynda gazanylan üstünlikleri pugtalandyrmaga we artdyrmaga, ylmyň hem-de innowasin tehnologiýalaryň öňdebarjy gazananlaryna daýanmak arkaly milli lukmançylygy ösdürmäge täze itergi bermelidir. Bu maksatnamalar şeýle hem türkmenistanlylaryň saglygyny berkitmäge we ömrüniň dowamlylygyny uzaltmaga, saglygy goraýşy dolandyrmagyň döwrebap usullaryny ornaşdyrmaga, lukmançylyk bilimini we ylmyny döwrebaplaşdyrmaga gönükdirilendir.
Türkmenistan müňýyllygyň ösüş maksatlaryny hem-de “Saglyk-2020” strategiýasynyň wezipelerini nazar almak bilen, häzirkizaman saglygy goraýyş milli syýasatyny işläp düzüp, diňe bir giň halkara hyzmatdaşlygy ösdürmäge gönükdirilen we ähli ýurtlaryň hem-de halklaryň jana-jan bähbitlerine laýyk gelýän möhüm başlangyçlary öňe sürmek bilen çäklenmän, olaryň iş ýüzünde durmuşa geçirilmegi babatda hem ähli çäreleri görýär. “Gazanan üstünliklerimizi berkitmek sagdyn geljegimiziň esasydyr” atly halkara maslahat munuň aýdyň subutnamasydyr.
Şu gün Aşgabatda açylýan halkara saglygy goraýyş maslahatynyň esasy aýratynlygynyň bütin dünýäde häzirki zaman jemgyýetini ösdürmegiň möhüm şerti hökmünde adamyň saglygy bilen baglanyşykly bolmagy kanunalaýyk ýagdaýdyr. Ol saglyk meselelerine çuňňur düşünilmegine saldamly goşant goşmalydyr. Aşgadat duşuşygynyň esasy maksady saglygy goraýyş meselelerini ara alyp maslahatlaşmakdan, özara peýdaly tejribe alyşmakdan hem-de öňde goýlan wezipeleri üstünlikli çözmek maksady bilen umumy tagallalary mundan beýläk-de birleşdirmekden ybaratdyr.
Irden hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň Söwda-senagat edarasynyň binasyna geldi. Bu ýerde milli Liderimizi Mejlisiň Başlygy, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlary mähirli garşyladylar.
Soňra binanyň eýwanynda hormatly Prezidentimiz halkara maslahatyna gatnaşýan wekiliýetleriň ýolbaşçylary bilen mähirli salamlaşýar.
Halkara saglygy goraýyş maslahatynyň resmi banneriniň öňünde bilelikde resmi taýdan surata düşmek dabarasyndan soň, döwlet Baştutanymyz maslahatyň işine gatnaşdy.
Maslahata gatnaşyjylar hormatly Prezidentimizi ör turup, şowhunly el çarpyşmalar bilen garşylaýarlar.
Döwlet Baştutanymyz maslahata gatnaşyjylara ýüzlenip, Türkmenistanyň halkara durmuşyna işjeň gatnaşýan döwlet hökmünde dünýä derejesinde sagdynlygy we abadançylygy üpjün etmäge öz mynasyp goşandyny goşýandygyny belledi. Biziň ýurdumyz bu ugurda ikitaraplaýyn hem-de köptaraplaýyn hyzmatdaşlygyň tarapdary bolup çykyş edýär. Dürli derejelerde, hususan-da, halkara guramalarynyň çäklerinde häzirki we geljekki nesiller üçin uly ähmiýeti bolan meseleleri yzygiderli öňe sürýär we bu meseleleri çözmäge işjeň gatnaşýar.
Şu wezipelerden ugur alyp, Türkmenistan giň gerimli halkara hyzmatdaşlygyny ösdürmäge gönükdirilen, häzirki döwrüň derwaýys meselelerine degişli, ähli ýurtlaryň we halklaryň düýpli bähbitlerine laýyk gelýän möhüm başlangyçlar bilen çykyş edýär. Bu başlangyçlary iş ýüzünde durmuşa geçirmek boýunça zerur çäreleri görýär diýip milli Liderimiz aýtdy. .
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow türkmen döwletiniň mähriban halkymyzyň saglygyny goramaga, saglygy goraýyş ulgamyny ösdürmäge uly üns berýändigini aýdyp, şu maksat bilen «Saglyk» döwlet maksatnamasynyň kabul edilendigini, şu ýyl bu Maksatnamanyň kabul edilenine 20 ýyl dolýandygyny, şu günki geçirýän halkara maslahatynyň hem şu şanly senä bagyşlanýandygyny belledi.
Biz maslahata dürli ýurtlaryň wekiliýetleriniň gatnaşmagyny ýurdumyza goýlan hormatyň, Türkmenistanyň saglygy goraýyş ulgamyny ösdürmekde gazanan üstünliklerini ykrar etmegiň nyşany hasaplaýarys. Döwletleriň ösmeginiň, adamlaryň abadançylygynyň we bagtyýarlygynyň bähbidine bu ulgamda giň gerimli halkara hyzmatdaşlygyny ýola goýmakda berkarar Watanymyzyň tutýan ornuna berlen ýokary baha hökmünde garaýarys diýip, milli Liderimiz aýtdy.
Adamyň saglygy, beden we ruhy taýdan sazlaşykly ösmegi häzirki döwürde Türkmenistanyň alyp barýan syýasatynyň ileri tutulýan esasy ugurlarynyň biridir. Raýatlarymyzyň saglygy barada alada etmek döwletiň borjudyr. Her bir döwletiň durmuş-ykdysady taýdan ýokary depginler bilen ösmeginiň girewidir. Şahsyýete öz mümkinçiliklerini, ylym, medeniýet, bilim, sport ulgamlarynda we durmuşyň ähli ugurlarynda döredijilik ukyplaryny ýokary derejede we hemmetaraplaýyn açmaga şert döredýän berk binýatdyr. Durmuşyň ähli ugurlarynda belent sepgitlere ýetýän, hemmetaraplaýyn ösen, häzirki zaman döwleti geljege ynam bilen garaýan, sagdyn adamlaryň döwletidir diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belledi.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Bitarap Watanymyz ösüşleriň ak ýolundan bedew bady bilen ynamly öňe barýar diýip, milli Liderimiz aýtdy we maslahata gatnaşyjylaryň ünsüni täze, belent sepgitlere ýetmek, ykdysadyýetimiziň ähli pudaklaryny ýokary depginler bilen ösdürmek, ilatymyzyň durmuş üpjünçiligini has-da gowulandyrmak wezipeleriniň döwlet strategiýasynyň ileri tutulýan ugurlarydygyna çekdi.
Bellenilişi ýaly, ýurdumyzyň saglygy goraýyş ulgamyny ösdürmäge uly itergi beren «Saglyk» döwlet maksatnamasy hem şu wezipelerden ugur alnyp kabul edildi. Şu döwürde Maksatnamada kesgitlenen wezipeler üstünlikli amala aşyryldy. Ýurdumyzyň ilatynyň saglygyny goramak boýunça uly işler alnyp baryldy, saglygy goraýyş ulgamy has-da kämilleşdirildi.
Häzirki döwürde «Saglyk» döwlet maksatnamasy Prezident maksatnamasy, «Türkmenistanda Saglygy goraýyş ulgamyny ösdürmegiň 2012–2016-njy ýyllar üçin Döwlet maksatnamasy», «Türkmenistanda derman senagatyny ösdürmegiň 2011–2015-nji ýyllar üçin Döwlet maksatnamasy», Türkmenistanda şypahana ulgamyny ösdürmek boýunça ýerine ýetirilmeli işleriň meýilnamasy we ýurdumyzy ösdürmek boýunça beýleki maksatnamalar bilen utgaşykly amala aşyrylýar diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy we türkmen döwletiniň alyp barýan içeri syýasatynyň, ilkinji nobatda, ilatyň abadan we bagtyýar durmuşda ýaşamagyna, ösüşiň belent sepgitlerine ýetmäge, raýatlarymyzyň saglygyny goramaga bolan konstitusion hukuklaryny berjaý etmäge gönükdirilendigini nygtady.
«Saglyk» döwlet maksatnamasynyň esasy maksady ilatyň saglygyny goramakdan, adamlaryň ömrüniň dowamlylygyny uzaltmakdan we jemgyýetiň hemmetaraplaýyn ösmegini üpjün etmekden, sagdyn durmuş kadalaryny ornaşdyrmakdan ybaratdyr. Bu ugurda alnyp barylýan syýasat beden we ruhy taýdan kämil nesli terbiýeläp ýetişdirmäge, ilaty elýeterli we ýokary hilli saglygy goraýyş kömegi hem-de hyzmatlary bilen üpjün etmäge, daşky gurşawyň arassalygyny saklamaga gönükdirilendir.
Milli Liderimiziň belleýşi ýaly, saglygy goraýyş ulgamyny dolandyrmagy kämilleşdirmek «Saglyk» döwlet maksatnamasynyň esasy wezipeleriniň biridir. Bu Maksatnama laýyklykda saglygy goraýyş ulgamyny maliýeleşdirmegi kämilleşdirmek maksady bilen, 1996-njy ýylyň 1-nji ýanwaryndan Türkmenistanyň raýatlarynyň döwlet meýletin saglygy goraýyş ätiýaçlandyrmasy girizildi. Bu çäre ilata edilýän saglygy goraýyş hyzmatlarynyň hilini ýokarlandyrmakda we raýatlary durmuş taýdan goramakda aýgytly ädim boldy.
Döwlet Baştutanymyz saglygy goraýyş ulgamyny özgertmek boýunça geçirilýän çäreleriň netijesinde geçen ýyllaryň dowamynda köp işleriň amala aşyrylandygyna ünsi çekip, keselleriň öňüni almak boýunça giň gerimli çäreler durmuşa geçirilendigini, ilatymyzy elýeterli, oňat hilli we ýokary derejeli saglygy goraýyş hyzmatlary bilen üpjün etmek boýunça netijeli işleriň alnyp barlandygyny, ýurdumyzda arassaçylyk we keselleriň ýaýramagynyň öňüni almak hem-de daşky gurşawy goramak boýunça zerur işler geçirilendigini nygtady.
Şu özgertmeleriň barşynda her bir maşgalanyň saglygyny goramaga gönükdirilen hyzmatlar ýola goýuldy, saglygy goraýyş edaralaryny maliýeleşdirmek ulgamy özgerdildi, saglygy goraýyş ulgamynyň ilkinji basgançagyny pugtalandyrmaga we hassahana orunlaryny rejeli peýdalanmaga aýratyn üns berildi, saglygy goraýyş edaralarynyň maddy-enjamlaýyn binýady berkidildi, edara görnüşli taraplaryň hem-de raýatlaryň saglygy goraýyş we dermançylyk işiniň aýry-aýry görnüşleri ygtyýarlandyryldy, saglygy goraýşyň hususy ulgamyny ösdürmek boýunça degişli işler geçirildi. Şeýle hem ýurdumyzyň derman senagatyny ösdürmek we derman serişdeleriniň öndürilýän möçberlerini artdyrmak boýunça giň gerimli işler alnyp baryldy, hünärmenleri taýýarlamaga we olaryň hünär derejesini ýokarlandyrmaga aýratyn üns berildi, saglygy goraýyş ylmyny ösdürmek boýunça netijeli işler alnyp baryldy diýip hormatly Prezidentimiz aýtdy.
Mundan başga-da, geçen döwürde saglygy goraýşyň guramaçylyk we dolandyryş ulgamyny kämilleşdirmek işleri hem giň gerim bilen alnyp baryldy. Saglygy goraýyş edaralarynyň maddy-enjamlaýyn binýady has-da berkidildi. Saglygy goraýşy dolandyrmakda müdirlikleriň we edara-kärhanalaryň ygtyýarlyklary giňeldildi. Bu bolsa, Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligini guramaçylyk-usulyýet, seljeriş we baha beriş merkezine öwürmäge mümkinçilik berdi.
Geçirilen özgertmeleriň netijesinde, welaýat merkezlerindäki Saglygy goraýyş bölümleri ýatyrylyp, olaryň wezipeleri welaýat Saglygy goraýyş müdirliklerine berildi. Şeýle hem, şäherlerdäki Arassaçylyk we keselleriň ýaýramagyna garşy göreşmek gulluklarynyň birnäçesi birleşdirilip, olaryň binýadynda bir bitewi gulluklar döredildi.
Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow saglygy goraýyş ulgamynyň kanunçylyk binýadyny pugtalandyrmak boýunça geçirilen işler barada aýdyp, ähli derejedäki saglygy goraýyş edaralarynyň düzümini kämilleşdirmek boýunça degişli resminamalaryň kabul edilendigini, maşgala lukmanlarynyň we maşgala şepagat uýalarynyň wezipeleriniň takyk kesgitlenendigini, ilata maşgala lukmançylygy usulynda saglygy goraýyş hyzmatlaryny etmegiň hukuk binýadynyň döredilendigini, raýatlaryň saglygyny goramagy döwlet tarapyndan kepillendirmek, ilatyň aýry-aýry toparlaryny mugt saglygy goraýyş hyzmatlary bilen üpjün etmek boýunça kadalaşdyryjy resminamalaryň taýýarlanandygyny belledi.
Hormatly Prezidentimiz döwlet meýletin saglygy goraýyş ätiýaçlandyrmasy baradaky şertnamany baglaşmagyň tertibi hakyndaky Düzgünnamanyň işlenip düzülendigini aýdyp, häzirki wagtda döwlet meýletin saglygy goraýyş ätiýaçlandyrmasy şertnamasyny ýurdumyz boýunça 1 millon 700 müň raýatyň baglaşandygyny belledi. Jemi 3 milliondan gowrak adam döwlet meýletin saglygy goraýyş ätiýaçlandyrmasynyň ýeňilliklerinden peýdalanýar.
Bu ätiýaçlandyrma Türkmenistanyň raýatlaryna we olaryň eklenjindäki 16 ýaşa çenli çagalara bahasy 90 göterim arzanladylan derman we saglygy goraýyş maksatly serişdeleriň 128 görnüşini döwlet dermanhanalaryndan almaga şert döretdi. Bejeriş-öňüni alyş edaralarynda 50 göterim möçberinde arzanladylan tölegli saglygy goraýyş hyzmatlarynyň ähli görnüşlerinden peýadalanmaga mümkinçilik berdi. Bulardan başga-da, ätiýaçlandyrylan raýatlar we olaryň eklenjindäki 16 ýaşa çenli çagalar ýylda bir gezek Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň şypahanalarynda 50 göterim möçberinde arzanladylan töleg esasynda saglyklaryny berkidýärler.
Milli Liderimiziň belleýşi ýaly, «Saglyk» döwlet maksatnamasynyň çäklerinde ilkinji lukmançylyk kömeginiň täze ulgamy girizildi. Oba we şäherçe hassahanalary, oba lukmançylyk gatnap bejergi alyş edaralary, feldşer-akuşer nokatlary ilata ilkinji lukmançylyk hyzmatlaryny edýän oba saglyk merkezlerine we saglyk öýlerine öwrüldi. Olar etrap hassahanalarynyň düzümine girizildi.
Bejeriş-öňüni alyş edaralarynyň gurluşy üýtgedildi. Özbaşdak hereket edýän kiçi hassahanalar birleşdirilip, olaryň binýadynda köpugurly uly hassahanalar döredildi. Ýatymlaýyn bejergi berýän edaralaryň umumy sany 1995-nji ýylda 395 bolan bolsa, 2014-nji ýyla çenli olar 67 göterim azaldyldy. Saglygy goraýşyň çeşmelerini rejeli ulanmak netijesinde, hassahana orunlary tapgyrlaýyn 48 göterim azaldyldy. Ilatyň bu ugurdaky üpjünçiligi 2014-nji ýylda her 10 müň adam üçin 41,1 orna ýetirildi.
Maşgala lukmançylygy usulynyň girizilmegi we ýatymlaýyn şertlerde berilýän lukmançylyk kömeginiň gowulanmagy esasynda ilata edilýän saglygy goraýyş kömeginiň hili has-da ýokarlandy. Saglyk öýlerinde gündizki ýatymlaýyn bejeriş bölümleri giňden ornaşdyryldy. Býujetden maliýeleşdirilýän orunlar bilen bir hatarda, hojalyk hasaplaşygy esasynda maliýeleşdirilýän orunlar hem girizildi. Döwlet lukmançylyk uniwersitetinde maşgala lukmany hünäri girizildi. Şeýle hem, Maşgala lukmanlarynyň hünärini kämilleşdiriş kafedrasy döredildi we hereket edýär.
Geçen ýyllaryň dowamynda ýurdumyzyň ähli sebitlerinde Enäniň we çaganyň saglygyny goraýyş merkezleri, «Ene mähri» merkezleri, Anyklaýyş merkezleri, Gaýragoýulmasyz tiz kömek merkezleri we beýleki ýöriteleşdirilen häzirki zaman saglygy goraýyş edaralary döredildi.
Dünýä ölçeglerine laýyk gelýän lukmançylyk kömegini bermek üçin paýtagtymyzda düzümine Kardiologiýa, Iç keselleri, Saglygy goraýyş-anyklaýyş, «Ene mähri», Kelle we boýun kesellerini bejeriş, Göz keselleri, Stomatologiýa merkezleri girýän Halkara saglyk merkezleri müdiriýeti döredildi. Şeýle hem, düzüminde inçekeseli bejeriş-öňüni alyş, deri-wenerologiýa hassahanasy, ýokanç keselleri bejeriş-öňüni alyş merkezleri, Milli AIDS-iň öňüni alyş merkezi, Gan merkezi we merkezleşdirilen barlaghanasy bolan Ýokanç keseller merkezleri müdiriýeti döredildi diýip, hormatly Prezidentimiz belledi.
Ýurdumyzyň saglygy goraýyş ylmynyň gazananlaryny amaly saglygy goraýyş ulgamyna ornaşdyrmak, geçirilýän ylmy-barlag işlerini kämilleşdirmek maksady bilen, ylmy-barlag institutlary ylmy-kliniki merkezlere öwrüldi. Bu bolsa, ylmy barlaglary bejeriş-öňüni alyş işleri bilen utgaşdyryp alyp barmaga mümkinçilik döretdi.
Döwlet Baştutanymyz ýurdumyzyň ilatynyň sagdyn iýmitlenmegini üpjün etmegiň ileri tutulýan wezipeleriň biridigini aýdyp, şu maksat bilen kabul edilen «Türkmenistanyň ilatynyň sagdyn iýmitlenmegi boýunça 2013–2017-nji ýyllar üçin Milli maksatnama» sagdyn iýmitlenmegiň kadalaryny we düzgünlerini ornaşdyrmaga gönükdirilendigini nygtady.Iýmitlenmek bilen bagly ýüze çykýan ýokanç däl keselleriň öňüni almakda azyk önümlerini ýokumly maddalar bilen baýlaşdyrmagyň möhüm ähmiýeti bardyr. Ýurdumyzda nahar duzuny ýodlaşdyrmak, uny demir we foliý turşusy bilen baýlaşdyrmak ýaly çäreleri geçirmek arkaly keselleriň öňüni almak boýunça döwlet derejesinde giň möçberli işler üstünlikli amala aşyrylýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bu ulgamda halkara gatnaşyklary meselesine geçip, häzirki döwürde Türkmenistanyň Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy, Çagalar gaznasy hem-de beýleki halkara guramalary, dünýäniň öňdebaryjy saglygy goraýyş we ylmy-barlag merkezleri bilen netijeli hyzmatdaşlyk edýändigini belledi. Ýurdumyzyň saglygy goraýyş we derman senagaty pudagynyň ägirt uly mümkinçilikleri ýokary derejede netijeli ulanylýar. Bu bolsa, Bitarap Watanymyzda ynsan saglygyny berkitmäge we jemgyýetimiziň sagdynlygynyň binýadyny has-da pugtalandyrmaga ýardam berýär.
Geçirilen giň gerimli işleriň netijesinde, ýurdumyzda drakunkulýoz, poliomielit, gyzzyrma keselleriniň ýok edilendigini, unuň demir we foliý turşusy bilen baýlaşdyrylandygyny, nahar duzunyň ýodlaşdyrylandygyny tassyklaýan möhüm resminamalar döwletimize gowşuryldy. Bu bolsa, halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini yzygiderli gowulandyrmak, raýatlarymyzyň saglygyny berkitmek, saglygy goraýyş ulgamyny has-da kämilleşdirmek ugrunda geçirilýän işleriň halkara derejesinde ykrar edilýändigini aýdyň görkezýär diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy.
Ýurdumyzda sagdyn durmuş kadalaryny ornaşdyrmak, ýokanç däl keselleriň öňüni almak boýunça hem ägirt uly işler alnyp barylýar. Berkarar Watanymyzyň gülläp ösmeginiň, beýik geljeginiň bähbidine jemgyýetimizde sagdyn durmuş kadalaryny ornaşdyrmak, çilimkeşlik ýaly ýaramaz endikleriň garşysyna göreş çärelerini güýçlendirmek döwlet syýasatymyzyň esasy ugurlarynyň biridir diýip, milli Liderimiz nygtady.
2000-nji ýyldan başlap, ýurdumyzda temmäkä garşy netijeli göreş alnyp barylýar. Häzirki döwürde bu işe döwlet edaralarynyň we jemgyýetçilik guramalarynyň ählisi çekildi. Bu ugurda dürli maksatnamalary durmuşa geçirmek boýunça utgaşdyryjy komitetler döredildi. «Il saglygy – ýurt baýlygy!» ýörelgesi ilatymyzyň bagtyýar durmuşynyň aýrylmaz bir bölegine öwrülýär.
2011-nji ýylda Türkmenistan Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasynyň Temmäkä garşy göreş boýunça Çarçuwaly konwensiýasyny tassyklady. Bu Guramanyň Ýewropa sebiti boýunça edarasy bilen bilelikde «Saglyk–2020» syýasatynyň çäklerinde 2012–2016-njy ýyllarda temmäkä garşy göreş boýunça hereket etmegiň milli meýilnamasy işlenip taýýarlandy. Bu meýilnama häzirki döwürde üstünlikli durmuşa geçirilýär. «Raýatlaryň saglygynyň temmäki tüssesiniň täsirinden we temmäki önümlerini ulanmagyň netijelerinden goralmagy hakyndaky» Türkmenistanyň Kanuny kabul edildi.
2013-nji ýylyň dekabrynda Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasynyň «Saglyk–2020» syýasatynyň çäklerinde Ýewropanyň ministrler maslahatynda Ýokanç däl keselleriň öňüni almak we olaryň garşysyna göreşmek boýunça Aşgabat Jarnamasy kabul edildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow häzirki döwürde Türkmenistanyň saglygy goraýyş ulgamynda abraýly halkara we sebit guramalary bilen üstünlikli hyzmatdaşlyk edýändigini, türkmen hünärmenleriniň daşary ýurtlaryň öňdebaryjy saglygy goraýyş merkezlerinde öz hünär derejelerini yzygiderli ýokarlandyrýandygyny kanagatlanmak bilen belläp, döwletimiz bilen netijeli hyzmatdaşlyk edýändigi, bilelikdäki dürli taslamalary we maksatnamalary durmuşa geçirmäge ýardam berýändigi üçin, Bütindünýä saglygy goraýyş guramasyna, onuň Ýewropa sebiti boýunça edarasyna tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirdi.
Ýurdumyzyň saglygy goraýyş ulgamynda geçirilýän özgertmeler biziň döwrüň ruhuna laýyklykda ynamly öňe barýandygymyzy aýdyň görkezýär. Biz şu gün «Saglyk» döwlet maksatnamasy göz öňünde tutulan anyk maksatlara we wezipelere laýyklykda üstünlikli amala aşyryldy diýip ynam bilen aýdyp bileris. Häzirki döwürde biziň öňümizde has uly we jogapkärli wezipeler, belent maksatlar durýar. Öňümizde durýan bu wezipeleri üstünlikli amala aşyrmakda ýurdumyzyň saglygy goraýyş ulgamynyň işgärleriniň yhlasly zähmet çekip, belent sepgitlere ýetjekdiklerine berk ynanýaryn diýip, hormatly Prezidentimiz nygtady.
Hormatly Prezidentimiziň çykyşy uly üns bilen diňlenildi we şowhunly el çarpyşmalar bilen garşylandy.
Soňra hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň Baş direktory hanym Margaret Çana söz berdi.
BSGG-niň baştutany halkara maslahatyna gatnaşyjylary mübärekläp, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa, Türkmenistanyň hökümetine forumyň ýokary derejede guralandygy, oňa gatnaşmaga çakylygy hem-de mähirli garşylanandygy üçin hoşallyk bildirdi.
Hanym Çan halkara maslahatynyň gün tertibiniň wajypdygyny belläp, dünýä bileleşiginiň Müňýyllygyň ösüş maksatlaryny durmuşa geçirmek hem-de durnukly ösüş boýunça täze maksatlary kesgitlemek bilen baglanyşykly düýpli özgertmeleriň bosagasynda durandygyny nygtady.
BSGG-niň Baş direktory BMG-niň agzalary bolan 193 döwletiň hem-de halkara guramalaryň 23-siniň 2015-nji ýyla çenli ýetmek barada ylalaşan müňýyllygyň ösüş maksatlarynyň gazananlarynyň hatarynda çaga ölüminiň her ýylky görkezijisiniň azalandygyny görkezdi. Onýyllyklaryň dowamynda bu görkeziji 10 milliondan geçýärdi, häzirki wagtda bolsa ol 6,3 milliona çenli azaldy we bu görkezijiniň peselmegi dowam edýär. Şunuň bilen baglylykda, hanym Çan dünýäde AIDS-e garşy göreşmek ulgamynda ösüşiň gazanylandygyny, gyzzyrma we inçekesele garşy göreşmekde ýurtlaryň işjeňliginiň ýokarlanandygyny, şeýle hem açlyk meselesini çözmekde öňegidişlikleriň gazanylandygyny aýtdy. BSGG-niň ýolbaşçysy bu gazanylanlaryň saglygy goraýyş ulgamyna gönükdirilýän maýa serişdeleriniň oňyn netijeleri berýändigini belläp, bu işde Türkmenistanyň ornuny nygtady. “Men mundan beýläk hem Siziň öňbaşçy bolmagyňyzy we bu ugurda görelde görkezmegiňizi isleýärin” diýip, hanym Margaret Çan aýtdy.
BSGG-niň ýolbaşçysy häzirki wagtda möçberi boýunça ýokanç kesellerden öňe geçen ýokanç däl keselleriň öňüni almak boýunça işleriň işjeňleşdirilmeginiň wajypdygyna ünsi çekip, Türkmenistanyň temmäkä garşy göreşmekde gazanan üstünliklerini belledi. 2011-nji ýylyň mart aýynda Siz BSGG-niň temmäkä garşy göreşmek baradaky Çarçuwaly konwensiýasyny tassykladyňyz, ýöne baryp 2000-nji ýylda Türkmenistanda jemgyýetçilik ýerlerinde çilim çekmek gadagan edilipdi, BSGG-niň golaýdaky syny bolsa ýurtda ilatyň diňe 8 göteriminiň çilim çekýändigini tassyklady, bu bolsa bütin dünýäde iň pes milli görkezijidir diýip, BSGG-niň Baş direktory aýtdy hem-de döwlet Baştutanymyzy bu üstünlik bilen gutlady. Şeýle üstünligiň gazanylmagy ýurduň raýatlarynyň saglygyny pugtalandyrmaga ýardam edýär.
BSGG-niň ýolbaşçysy häzirki wagtda işlenip taýýarlanylýan Ösüş meýilnamasy barada durup geçip, onuň BMG-niň taryhynda iň iri maslahat beriş çäresiniň netijesi bolup durýandygyny belledi. Bu meýilnamany sentýabr aýynda tamamlamak göz öňünde tutulýar. Häzirki wagtda teklip edilen durnukly ösüş boýunça meýilnama özüne 17 maksady hem-de 169 wezipäni birleşdirýär. Saglygy goraýyş meseleleri üçünji maksatda jemlenendir. Ileri tutulýan maksatlaryň hatarynda ýokanç däl kesellere we şikes almalara garşy göreşmek, şeýle hem ilaty saglygy goraýyş ulgamy bilen gurşap almak wezipeleri bar diýip, Margaret Çan aýtdy hem-de sagdynlyga beýleki maksatlara ýetmegiň goşandy, şeýle hem durnukly ösüşiň ygtybarly görkezijisi hökmünde garalýandygyny nygtady. Ilaty saglygy goraýyş ulgamy bilen hemmetaraplaýyn gurşap almak täze gün tertibiniň ruhuny beýan edýär. Şoňa görä-de, bu çärä dünýäniň dürli ýurtlarynyň ilatynyň ähli toparlaryny çekmek we olar üçin deň mümkinçilikleri döretmek wajypdyr diýip, BSGG-niň baştutany aýtdy.
Çykyşynyň ahyrynda BSGG-niň ýolbaşçysy saglygyň we ösüşiň bähbidine halkara hyzmatdaşlygynyň wajypdygyny ýene-de bir gezek nygtady. Munuň özi netijeli pikir alyşmak, hünärmenleri, tehnologiýalary, tejribe alyşmak üçin möhüm binýat bolup durýar. Myhman şu maksatlara ýakynlaşmaga ýardam etjek bu forumyň netijeli işlemegini arzuw etdi.
Soňra ýygnananlaryň el çarpyşmalary astynda BSGG-niň Baş direktory hanym Margaret Çan Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa “BSGG-niň Ýewropa sebitini temmäkiden azat etmäge goşan ajaýyp goşandy üçin Bütindünýä saglygy goraýyş guramasyndan Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa” diýen minnetdarlyk ýazgysyny gowşurdy.
Türkmenistan Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň Ýewropa sebitiniň işjeň gatnaşyjysy bolmak bilen, umumydünýä ösüşine oňyn täsir edýän BSGG-niň giňişligindäki köpugurly hyzmatdaşlygy ýola goýmak ugrunda çykyş edýär diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy we munuň üçin bizde ähli şertleriň bardygyny nygtady. Bizi umumy gymmatlyklar we umumy jogapkärçilik, dünýä bileleşiginiň öňünde duran wezipeleriň many-mazmunyna düşünmek duýgulary baglanyşdyrýar. Biz öňe gitmek meýlimizde bitewüdiris diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy.
Soňra hormatly Prezidentimiz Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň Ýewropa sebiti boýunça edarasynyň direktory Žužanna Ýakaba söz berdi.
Belent mertebeli myhman hormatly Prezidentimize we foruma gatnaşyjylara ýüzlenip, şanly waka—“Saglyk” döwlet maksatnamasynyň 20 ýyllygynyň baýram edilmegi hem-de häzirki döwrüň ýagdaýlary nazara alnyp işlenip taýýarlanylan täze 10 ýyllyk maksatnamanyň herekete girizilmegi bilen, milli saglygy goraýyş ulgamyny ösdürmekde täze tapgyryň başlanmagy mynasybetli Aşgabatda bolmagynyň özi üçin uly hormatdygyny aýtdy. BSSG-niň sebit bölüminiň ýolbaşçysynyň belleýşi ýaly, bu wakalaryň ähmiýeti örän uludyr, çünki olar 2015-nji ýyldan soňky döwür üçin ösüş babatda gün tertibiniň kabul ediljek ýylynda bolup geçýär. Şol gün tertibinde bolsa saglygy goraýyş ulgamyna aýratyn orun berilýär. Hanym Žužanna Ýakab döwlet Baştutanymyzy minnetdarlyk ýazgysynyň gowşurylmagy bilen gutlap, Türkmenistanyň Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň Ýewropa bölümi bilen hyzmatdaşlygynyň abraýly sylag bilen sylaglanmagyny görmegiň özi üçin hormatdygyny nygtady.
BSGG-niň Ýewropa sebiti boýunça edarasynyň ýolbaşçysy “Saglyk” döwlet maksatnamasyny durmuşa geçirmekde Türkmenistanyň gazanan üstünlikleri barada aýdyp, soňky 20 ýylyň dowamynda ýurdumyzda köpsanly möhüm wakalaryň bolup geçendigini belledi. Olaryň hatarynda ömrüň dowamlylygynyň görkezijileriniň ep-esli ýokarlanmagyny, ýokanç we respirator kesellerden heläk bolýanlaryň sanynyň has azalmagyny, eneleriň we 15 ýaşyna çenli bolan çagalaryň ölüminiň görkezijileriniň ep-esli peselmegini görkezmek bolar. Poliomielit, gyzzyrma we drakunkulýoz ýaly keseller hemişelik aradan aýryldy. Ilatyň saglygynyň bähbidine Türkmenistanda 2004-nji ýyldan bäri duzuň ählumumy ýodlaşdyrylyşy amala aşyrylýar.
Hanym Žužanna Ýakab Ýewropa sebitindäki agza döwletleriň adyndan türkmen döwletiniň Baştutanyna 2013-nji ýylyň dekabrynda ýokanç däl keselleriň öňüni almak we olara garşy göreşmek boýunça Ýewropa ministrler maslahatynyň geçirilendigi üçin hoşallyk bildirip, bu forumyň geçirilmeginiň ýokanç däl keselleriň öňüni almak we olara garşy göreşmek boýunça Aşgabat Jarnamasynyň kabul edilmegine ýardam edendigini belledi. Soňra bu jarnama BSGG-niň Ýewropa sebiti boýunça komiteti tarapyndan tassyklanyldy hem-de Ýewropa sebitinde bu ulgamda işlemegiň aýrylmaz bölegine öwrüldi.
Hanym Žužanna Ýakab bu ugurda bilelikdäki işleriň netijeli häsiýete eýedigini nygtap, ýygnananlara geçen ýylyň maý aýynda Türkmenistanyň Prezidentiniň Permany bilen ýokanç däl keselleriň öňüni almak we olara garşy göreşmek boýunça Aşgabat Jarnamasynyň wezipelerini ýerine ýetirmek boýunça Ýewropa sebit edarasy bilen ysnyşykly hyzmatdaşlykda işlenip taýýarlanylan milli strategiýanyň tassyklanylandygyny aýtdy. Häzirki wagtda bu strategiýany durmuşa geçirmek boýunça netijeli işler alnyp barylýar. BSGG-niň Ýewropa sebiti boýunça edarasynyň ýolbaşçysy ýokanç däl keselleriň öňüni almak we olaryň garşysyna göreşmek boýunça çäreleriň milli meýilnamasyny işläp taýýarlamak maksady bilen ýurdumyzda döredilen ýokary derejedäki pudagara komitetiniň çäklerinde bilelikdäki işiň netijeliligini belledi we öňümizdäki maslahatlaryň işine gatnaşmaga taýýardygyny aýtdy.
Çykyşyň dowamynda Türkmenistanyň ýokanç däl kesellere gözegçilik etmegiň ählumumy guraly, şeýle hem “Saglyk-2020” syýasatynyň düzgünleri bilen ylalaşykly milli maksatnamalaýyn ugurlary we görkezijileri tassyklandygy bellenildi. 2014-2015-nji ýyllarda ýurdumyz “Saglyk hemmeler üçin” diýen maglumatlar binýadyna goşmak üçin halkara derejesinde ýokary hilli maglumatlary bermekde uly ösüşe eýe boldy. Mundan başga-da, Türkmenistanyň saglygy goraýyş meseleleriniň üstünde işlemek we ýokanç däl keselleriň garşysyna göreşmek boýunça amala aşyrýan işleri BMG-niň we Türkmenistanyň hökümetiniň arasynda Hyzmatdaşlyk maksatnamasynyň çäklerinde durnukly ösüş ulgamyndaky işiň möhüm bölegi bolup durýar diýip, hanym Žužanna Ýakab aýtdy hem-de BSGG-niň mundan beýläk-de ýurdumyzyň ýokanç däl kesellere garşy göreşmek babatda türkmen nusgasyny döretmek boýunça tagallalaryny goldajakdygyny nygtady.
BSGG-niň sebit edarasynyň ýolbaşçysy temmäkä garşy göreşmek meselesine degip geçip, Türkmenistanyň bu işde oňat görelde we nusga bolup biljekdigini belledi. Siziň ýurduňyz BSGG-niň temmäkä garşy göreşmek baradaky çarçuwaly Konwensiýasyna gol çekmekde, tassyklamakda, durmuşa geçirmekde okgunly ösüşe eýe boldy hem-de temmäkini ulanmagy Ýewropadaky iň pes derejä çenli azaltmakda gazanan uly üstünlikleriňiz Türkmenistany temmäkä garşy göreşmek ulgamynda öňdäkileriň hataryna çykarýar, Siziň ýurduňyz bütin dünýä görelde görkezýär diýip, hanym Žužanna Ýakab sözüni dowam etdi. “Men temmäkä garşy göreşmek barada Ýewropa sebit taslamasynyň durmuşa geçirilip başlanmagyna sabyrsyzlyk bilen garaşýaryn. Bu taslama şu forumda resmi taýdan badalga berler” diýip, myhman aýtdy.
BSGG-niň Ýewropa sebiti boýunça edarasynyň ýolbaşçysy aýdylanlary jemläp, Türkmenistanyň döreden milli saglygy goraýyş nusgasynyň bu ulgama gönükdirilen serişdeleriň garaşylýan netijäni berýändigini hem-de täze milli maksatnamanyň çäklerinde bu işi mundan beýläk-de dowam etmegi talap edýändigini tassyklady.
Hanym Žužanna Ýakab çykyşyny tamamlap, BSGG-niň Ýewropa sebiti boýunça edarasy üçin Türkmenistanyň soňky 20 ýylda amala aşyran işlerine baha bermäge gatnaşmagyň hem-de “Saglyk—2020” syýasatynyň düzgünlerine laýyklykda, geljek 10 ýyl üçin milli saglygy goraýşyň strategiki esaslaryny kemala getirmekde hyzmatdaş bolup çykyş etmegiň uly hormatdygyny belledi. Munuň özi BSGG-niň Ýewropa sebiti boýunça edarasynyň hem-de Türkmenistanyň arasyndaky hyzmatdaşlygyň soňky ýyllarda has ysnyşykly we netijeli häsiýete eýe bolandygyna şaýatlyk edýär.
Belent mertebeli myhman hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowy Türkmenistanda möhüm saglygy goraýyş maslahatynyň geçirilmegi bilen gutlap, şu forumyň türkmen halkynyň saglygynyň we abadançylygynyň görkezijilerini gowulandyrmaga gönükdirilen geljekki hereketleriň ýollaryny jikme-jik ara alyp maslahatlaşmaga mümkinçilik berjekdigine ynam bildirdi. Siziň ýurduňyza her ýyl gelip görmek meniň üçin uly hormat-sarpadyr diýip, hanym Žužanna Ýakab aýtdy we Aşgabat maslahatyna üstünlikli hem-de netijeli işlemegi arzuw etdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow BSGG-niň Ýewropa sebiti boýunça edarasynyň ýolbaşçysyna çuň manyly çykyşy üçin minnetdarlyk bildirip, ýurdumyzyň BSGG-niň agzasy bolmagynyň, onuň işine işjeň gatnaşmagynyň saglygy goraýyş ulgamynda halkara gatnaşyklarynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolandygyny we şeýle bolmagynda galýandygyny nygtady. Biz bu guramanyň çäklerinde hyzmatdaşlygyň geljegini aýdyň görýäris, soňky ýyllarda äşgär görünýän ösüşlere ýokary baha berýäris we hyzmatdaşlar bilen özara hormat goýmak esasyndaky gatnaşyklaryň wajypdygyna oňat düşünýäris diýip, türkmen Lideri aýtdy hem-de netijeli hyzmatdaşlygyň mundan beýläk-de ösdüriljekdigine, häzirki döwrüň ýagdaýlary bilen baglylykda onuň täze many-mazmun bilen baýlaşdyryljakdygyna ynam bildirdi. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz BSGG-niň çäklerinde ýokanç däl keselleriň öňüni almak we olara garşy göreşmek, saglygy goraýyş ulgamynyň dürli ugurlary boýunça köptaraplaýyn geňeşmeleriň gurallaryny döretmek meseleleriniň giň halkara derejesinde ara alnyp maslahatlaşylmagyny işjeňleşdirmegiň maksadalaýyk boljakdygyny belledi. Biz öňde goýlan maksatlara ýetmek üçin hyzmatdaş döwletler hem-de halkara guramalary bilen ysnyşykly gatnaşyklara taýýardyrys diýip, hormatly Prezidentimiz aýtdy.
Soňra Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň temmäkä gözegçilik etmek baradaky Çarçuwaly konwensiýasynyň Sekretariatynyň başlygy hanym Wera da Kosta e Silwa söz berilýär. Ol çykyşynyň başynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowy we ähli türkmen halkyny “Saglyk” döwlet maksatnamasynyň 20 ýyllygy bilen gutlady.
Wera da Kosta e Silwa şeýle hem Türkmenistanyň ýokary netijä eýe bolmagyna – çilim çekýän ilatyň sanynyň 8 göterime çenli azaldylmagyna ýokary baha berip, döwlet Baştutanymyza “Temmäkisiz Ýewropa” konwensiýasynyň ilerledilmegi üçin hoşallyk bildirdi.
Hanym Wera da Kosta e Silwanyň belleýşi ýaly, “Saglyk-2020-niň” gün tertibinden Aşgabat Jarnamasyna çenli Ýewropada jemgyýetçilik saglygyna degişli esasy meseleleri çözmek üçin berk hyzmatdaşlyk ýola goýuldy. Hiç hili ylalaşygy BSGG-niň temmäkä gözegçilik etmek baradaky Çarçuwaly konwensiýasy bilen deňeşdirmek bolmaz, çünki bu konwensiýa milli halkara hyzmatdaşlyk üçin görelde boldy. Ol temmäki önümlerine bolan islegleriň azalmagy boýunça çäreleri durmuşa geçirmäge gönükdirilendir diýip, hanym Wera da Kosta e Silwa aýtdy we bu ugurda geljekde hem üstünlikli işlemek üçin saglygy goraýyş ulgamynyň halkara hyzmatdaşlygy, bilim, oba hojalygy, söwda we gümrük, maliýe ulgamlary bilen bilelikdäki işini höweslendirmegiň wajypdygyny nygtady. Saglyk baradaky öňüni alyş maglumatlaryny ulanmak, çilimkeşlikden azat zolaklary guramak, temmäkiniň mahabatyny gadagan etmek, temmäki senagatyna bagly bolanlar üçin alternatiw serişdeleri üpjün etmek hem-de bikanun söwda garşy göreşmek – bular temmäkä gözegçilik etmek baradaky Çarçuwaly konwensiýasynyň esasy düzgünleriniň diňe bir bölegidir diýip, hanym Wera da Kosta e Silwa aýtdy.
Myhman bu baradaky gürrüňi dowam edip, temmäkä gözegçilik etmek baradaky Çarçuwaly konwensiýasynyň durmuşa geçirilmeginiň ýokanç däl keselleriň esasy çeşmeleriniň biri bolan temmäki senagatyna garşy göreşmek üçin mümkinçilik döredýändigini belledi. Düzgünleriň biri hökümetiň ilatyň saglygyny temmäki senagatynyň goşulyşmagyndan goramak hukugyny üpjün edýär. Borçnamalaryň ýerine ýetirilmegine aýratyn üns berilmegi bolsa ýurtlara alkogolly içgileri, azyk önümlerini we beýlekileri ulanmak ýaly töwekgelçilikleriň beýleki şertleri babatda hereketlerini kesgitlemäge mümkinçilik berýär.
Myhman häzirki wagtad temmäki senagatynyň bähbitlerini işjeň ilerletmek BSGG-niň temmäkä gözegçilik etmek baradaky Çarçuwaly konwensiýasynyň amala aşyrylmagyna uly howp salýar diýip belledi we muňa anyk mysallary getirdi. Şunuň bilen baglylykda, hanym Wera da Kosta e Silwa syýasatyň ähli ulgamlarynda saglyk başlangyçlaryny durmuşa geçirmäge gönükdirilen halkara hyzmatdaşlygy giňeltmegiň, 2030-njy ýyla çenli ýokanç däl kesellerden, şol sanda çilimkeşlik bilen baglanyşykly kesellerden biwagt ölümleriň görkezijilerini üçden bir bölege çenli azaldylmagyny üpjün etmegiň wajypdygyny nygtady. Şeýle hem temmäki önümlerine salgytlary ýokarlandyrmak baradaky çäreleriň täsirliligi bellenildi.
Hanym Wera da Kosta e Silwa aýdylanlary jemläp, BSGG-niň temmäkä gözegçilik etmek baradaky Çarçuwaly konwensiýasynyň, onuň esasy ýörelgeleriniň we maslahatlarynyň doly möçberde amala aşyrylmagynyň, şeýle hem temmäki önümleriniň bikanun söwdasyny aradan aýyrmak hakyndak teswirnama gol çekilmeginiň dünýäniň ähli ilatynyň saglygyny üpjün etmek üçin örän möhüm talap bolup durýandygyny nygtady. Temmäkiniň ulanylmagyna garşy göreşmek boýunça hökümet derejesindäki çäreleriň görülmegi, şeýle hem ösüş maksady bilen kömek bermek maksatnamalarynyň durmuşa geçirilmegi temmäkä garşy ählumumy göreşi işjeňleşdirmäge we şeýlelikde, müňlerçe adamlaryň ömrüni halas etmäge mümkinçilik berer.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň temmäkä gözegçilik etmek baradaky Çarçuwaly konwensiýasynyň Sekretariatynyň başlygy hanym Wera da Kosta e Silwa çuň manyly çykyşy üçin minnetdarlyk bildirip, ýygnananlara ýüzlenmek bilen, Türkmenistanyň Birleşen Milletler Guramasy hem-de onuň düzümleýin edaralary bilen strategiki hyzmatdaşlyga aýratyn üns berýändigini belledi. BMG agza ýurtlaryň arasynda giňden pikir alyşmak üçin binýady döretmek babatda uly taryha eýedi. Soňky döwürde bu işler has okgunly häsiýete eýe boldy we biz muny doly goldaýarys diýip, milli Liderimiz aýtdy hem-de Türkmenistanyň mundan beýläk-de häzirki ösüşiň wajyp meseleleriniň çözgütlerini gözlemekde BMG bilen işjeň hyzmatdaşlyk etmegi göz öňünde tutýandygyny aýtdy. Saglygy goraýyş bolsa şol meseleleriň hatarynda möhüm orun eýeleýär.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy, şol sanda onuň sebit edarasy bilen ysnyşykly hyzmatdaşlygyň netijeli häsiýete eýedigini ýene-de bir gezek belläp, BSGG-niň ýolbaşçylarynyň ýurdumyzyň halkara abraýyny pugtalandyrmaga, bitaraplyk syýasatyny wagyz etmäge, Türkmenistanyň we beýleki döwletleriň hem-de halkara guramalarynyň arasynda saglygy goraýyş ulgamyndaky hyzmatdaşlygyny ösdürmekde gazanylan üstünliklere uly goşant goşandygyny nygtady. Bu hyzmatdaşlygyň netijeliligi ýurdumyzyň saglygy goraýyş ulgamynyň häzirki ösüşiniň ýokary depginlerinde hem öz aýdyň beýanyny tapýar. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň Baş direktory Margaret Çany we Guramanyň Ýewropa sebiti boýunça edarasynyň direktory hanym Žužanna Ýakaby “Bitaraplyk” ordeni bilen sylaglamak hakynda Permany yglan edýär. Milli Liderimiz ýygnananlaryň şowhunly el çarpyşmalary astynda BSGG-niň ýolbaşçylaryna Türkmenistanyň döwlet sylaglaryny gowşurýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belent mertebeli myhmanlary ýokary döwlet sylaglary bilen mähirli gutlap, olara berk jan saglyk, adamzadyň ösüşine, saglygyna we abadançylygyna gönükdirilen asylly işinde üstünlik arzuw etdi.
BSGG-niň Baş direktory Margaret Çan we BSGG-niň Ýewropa sebiti boýunça edarasynyň direktory Žužanna Ýakab hormat – sarpa üçin döwlet Baştutanymyza tüýs ýürekden hoşallyk bildirip, ählumumy abadançylygyň we sagdynlygyň bähbidine ýrdumyz bilen netijeli hyzmatdaşlygy dowam etmek meýlini tassykladylar.
Hormatly Prezidentimiz “Gazanan üstünliklerimizi berkitmek sagdyn geljegimiziň esasydyr” atly halkara saglygy goraýyş maslahatynyň umumy mejlisiniň jemini jemläp, foruma gatnaşyjylaryň ählisine ýüzlendi we gyzykly hem-de çuň manyly çykyşlary üçin minnetdarlyk bildirdi.
Bagtyýar we abadan durmuşyň bähbidine umumy maksatlara ýetmek, adamlaryň saglygyny berkitmek üçin halkara başlangyçlaryny birleşdirmek biziň bilelikdäki işimiziň esasy wezipesidir diýip, döwlet Baştutanymyz nygtady. Munuň şeýledigini myhmanlarymzyň çuň manyly çykyşlary hem tassyklady.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Aşgabatda geçirilýän halkara saglygy goraýyş maslahatynyň maksatlary barada aýdyp, bu forumyň öňümizde goýlan wezipeleriň ähmiýetine çuňňur düşünmäge we göz ýetirmäge, sebit we halkara derejesinde geçirilýän işleri netijeli utgaşdyrmaga mümkinçilik berjekdigini, toplanan tejribäniň we hünär bilimleriniň esasynda özara bähbitli hyzmatdaşlyga oňyn täsir etjekdigini belledi. Häzirki wagtda şeýle gatnaşyklar saglygy goraýyş ulgamynda milli maksatnamalary durmuşa geçirmekde oňat netijeleri berýär, şeýle hem ähli döwletlere dünýäniň öňdebaryjy gazananlaryny üstünlikli ornaşdyrmak üçin giň mümkinçilikleri açýar diýip, milli Liderimiz aýtdy.
Hormatly Prezidentimiz halkara saglygy goraýyş maslahatyna gatnaşýan daşary ýurtly myhmanlaryň ählisine minnetdarlyk bildirip, şeýle forumlaryň geçirilmeginiň saglygy goraýyş ulgamynda hyzmatdaşlygy pugtalandyrmaga ýardam edýändigini belledi. Çünki, adamlaryň saglygyny goramak we olaryň abadançylygyny üpjün etmek beýik maksatdyr. Bu wezipeleri çözmekde döwletleriň ählisi belent maksatlardan hem-de ynsanperwerlik gymmatlyklaryndan ugur alyp, bilelikde hereket etmelidirler we birek-birege kömek bermelidirler diýip, milli Liderimiz aýtdy.
Häzirki wagtda Türkmenistanyň saglygy goraýyş ulgamynda alnyp barylýan işlere ýokary baha berilmegine şaýat bolmak meniň üçin örän ýakymlydyr, biz gazanylan üstünliklere buýsanmaga haklydyrys diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy. Döwlet Baştutanymyz BSGG-niň ýolbaşçylaryna – hanym Margaret Çana we Žužanna Ýakaba BSGG-niň adyndan minnetdarlyk ýazgysynyň gowşurylmagy üçin ýene-de bir gezek minnetdarlyk bildirip, bu sylagy ýurdumyzyň saglygy goraýyş ulgamynda gazanan üstünlikleriniň halkara ykrarnamasynyň subutnamasy hökmünde kabul edýändigini nygtady.
Türkmenistanda sagdyn durmuş ýörelgesini berkarar etmek, adamlaryň saglygyny berkitmek, döwrebap keseli anyklaýyş we bejeriş merkezlerini gurmak boýunça uly işler alnyp barylýar diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow sözüni dowam etdi. Biz bu üstünliklere BSGG we beýleki käbir sebit guramalary bilen netijeli halkara hyzmatdaşlygyň netijesinde eýe boldyk. Munuň özi Türkmenistanyň daşary syýasat strategiýasynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolup durýar. Biz mundan beýläk hem özara bähbitli hyzmatdaşlygy berkideris diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy.
Milli Liderimiz ýygnananlary halkara maslahatynyň işiniň başlanmagy bilen ýene-de bir gezek tüýs ýürekden gutlap, foruma gatnaşyjylara berk jan saglyk we netijeli hem-de üstünlikli işlemegi arzuw etdi. Döwlet Baştutanymyz ýygnananlar bilen mähirli hoşlaşyp, bu ýerden ugrady.
***
Şu günüň birinji ýarymynda Halkara saglygy goraýyş maslahaty öz işini mowzuklaýyn bölümlerdäki mejlislerde dowam etdi. “Ilatyň saglygyny goramak boýunça işler: soňky 20 ýylda ýetilen milli sepgitler we geljege garaýyşlar” atly mejlisiň barşynda “Saglyk” döwlet maksatnamasynyň netijeleri hem-de täze Maksatnamanyň we ony ýerine ýetirmeginiň meýilnamasynyň maksatlary ara alnyp maslahatlaşyldy.
Çykyş edenler hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýurdumyzyň saglygy goraýyş ulgamyny ösdürmekde, ylmy barlaglary işjeňleşdirmäge, beýleki ýurtlaryň esasy hünärmenlerini hyzmatdaşlyga çekmäge ýardam edýän giň halkara gatnaşyklaryny ýola goýmakda aýratyn ornuny bellediler. Türkmenistanda saglygy goraýyş ulgamynda döredilýän milli nusga aýratyn üns berildi. Onuň ähmiýeti ylmyň, bilimiň we iş ýüzündäki saglygy goraýşyň utgaşmagyndan ybaratdyr. Munuň özi lukmançylyk tejribesinde öňdebaryjy tehnologiýalary ulanmaga ýardam edýär, hünär okuwynyň üznüksiz häsiýete eýe bolmagyny üpjün edýär diýip, çykyş edenler bellediler.
Daşary ýurtly gatnaşyjylar saglygy goraýyş ulgamyny ösdürmekde öz ýurtlarynyň gazananlaryny beýan etdiler.
Ikinji mejlis “Müňýyllygyň ösüş maksatlary boýunça gazanylan netijeler we indiki ýyllara garaýyşlar” diýlip atlandyryldy. Bu mejlis oňa gatnaşyjylara soňky 15 ýylda Müňýyllygyň ösüş maksatlaryna ýetmek boýunça ýerine ýetirilen işleriň netijelerini seljermäge, şeýle hem Müňýyllygyň ösüş maksatlaryny durmuşa geçirmegiň barşynda toplanan tejribäni nazara almak bilen geljek üçin wezipeli kesgitlemäge mümkinçilik berdi.
“Ýokanç däl keselleriň (ÝDK) öňüni almakda we gözegçilik etmekde öňe gidişlikler: Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň Temmäki gözegçiligi baradaky Çarçuwaly Konwensiýasynyň mysaly” atly mejlisiň barşynda BSGG-niň şu Çarçuwaly Konwensiýasyna aýratyn üns berildi.
Mälim bolşy ýaly, bu taslama Türkmenistan tarapyndan ýokanç däl keselleriň öňüni almak we gözegçilik etmek baradaky Aşgabat Jarnamasyny ornaşdyrmagyň bölegi hökmünde goldanylýar. Temmäkiniň ulanylmagyna garşy göreşmek, sebit we ählumumy möçberde temmäki önümleriniň ýaýradylmagyny çäklendirmäge gönükdirilen degişli strategiýany we çäreleri işläp taýýarlamak barada gyzyklanma bildirilip, pikir alşyldy. Şunuň bilen baglylykda, jemgyýetde sagdyn durmuş ýörelgelerini berkitmegiň hem-de ilatyň arasynda, aýratyn hem ýaşlaryň arasynda zyýanly endikleriň ýüze çykmagynyň öňüni almagyň Türkmenistanyň döwlet syýasatynyň möhüm bölegi bolup durýandygy bellenildi. Häzirki wagtda döwlet Baştutanymyzyň Karary bilen tassyklanan Türkmenistanda 2012-2016-njy ýyllarda çilimkeşlige garşy göreşmek baradaky çäreleriň meýilnamasyna laýyklykda, ýurdumyzda ilatyň sagdyn durmuşyny kemala getirmäge gönükdirilen beýleki çäreler bilen birlikde çilimkeşligiň öňüni almak boýunça yzygiderli işler alnyp barylýar.
Foruma gatnaşyjylar “Aşgabat Jarnamasyny durmuşa geçirmek: Ýewropa sebitini temmäki tüssesinden azat etmek” atly temmäkä gözegçilik etmek boýunça sebitleýin taslamasyna badalga bermek başlangyjyny goldadylar.
Ertir halkara maslahat “Daşary syýasat we bitaraplyk: saglygyň bähbitleriniň gullugynda” hem-de “Saglyk-2020” sebitleýin syýasatynyň we milli işleriniň çäklerinde saglyk babatynda alnyp barylýan pudagara işler” atly mejlislerde dowam etdiriler. Olara gatnaşyjylar ählumumy saglygy goraýşyň meselelerine gararlar hem-de “Saglyk-2020” syýasatynyň çäklerinde saglygyň bähbidine pudagara çäreleriň synyny geçirerler.
Jemleýji mejlisde halkara saglygy goraýyş maslahatynyň netijeleri jemleniler we onuň ýapylyş dabarasy bolar.
“Gazanan üstünliklerimizi berkitmek sagdyn geljegimiziň esasydyr” atly halkara saglygy goraýyş maslahatynyň çäklerinde halkara guramalaryň gatnaşmagynda ilatyň sagdyn iýmitlenmeginiň ileri tutulýan meseleleri boýunça ýokary derejedäki milli baş ýörelgeler maslahaty hem geçiriler.
Ýurdumyzyň myhmanlary üçin medeni maksatnama taýýarlanyldy. Halkara saglygy goraýyş maslahatyna, şeýle hem “Saglyk-2015” halkara sergisine gatnaşyjylar iri saglygy goraýyş merkezleriniň açylyş dabaralaryna hem-de ýurdumyzyň saglygy goraýyş ulgamynyň täze desgalarynyň düýbüniň tutulyşyna gatnaşdylar.
Şu gün olar “Saglyk” döwlet maksatnamasynyň 20 ýyllygyna hem-de Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty işgärleriniň gününe bagyşlanyp paýtagtymyzdaky täze Mejlisler merkeziniň sahnasynda we “Aşgabat” aýdym-saz merkezinde guralan baýramçylyk konsertlerine hem tomaşa etdiler.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat jogapkäri Federika Mugerini bilen Germaniýanyň daşary işler ministri Zigmar Gabriýel Eýranyň daşary işler ministri Muhammet Jawad Zarif bilen geçiren telefon arkaly söhbetdeşliklerinde bütin taraplaryň ýadro ylalaşygy baradaky ygrarlarynda durmaklaryny nygtadylar.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat jogapkäri Federika Mugerini bilen Germaniýanyň daşary işler ministri Zigmar Gabriýe Eýranyň daşary işler ministri Muhammet Jawad Zarif bilen geçiren telefon arkaly söhbetdeşliklerinde Ýewropa bileleşiginiň Eýran bilen 5+1 ýurtlaryň arasynda hasyl bolan ýadro ylalaşyga yrarlydygyny yglan etmek bilen bir wagtda bu ylalaşygyň ykdysady bähbitlerinden Eýranyň peýdalanmagyny nygtadylar.
Eýran Yslam Respublikasy ýadro ylalaşygy baradaky ygrarynda durýan mahalyna çenli Ýewropa bileleşigi hem öz grarynda durar diýip Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat jogapkäri Federika Mugerini bilen Germaniýanyň daşary işler ministri Zigmar Gabriýel yglan etdiler.
Şu gün Fransiýanyň daşary işler ministri Eýranly kärdeşi Muhammet Jawad zarif bilen geçiren telefon arkaly geçiren söhbetdeşliginde ýadro bu ylalaşygyň ykdysady bähbitlerinden Eýranyň peýdalanmagyny nygtap geçdi.


text:
Aşgabat, 2010-njy ýylyň 12-njy awgusty – Düýn Türkmenistanyň Daşary işler ministriliginde gol çekiş dabarasy arkaly Birleşen Ştatlary we Türkmenistan neşe serişdelerine gözegçilik etmek we hukuk goraýyş boýunça hyzmatdaşlygy dowam etdirilmegini resmileşdirdiler. Taraplar 2001-nji ýylyň sentýabr aýynyň Birleşen Ştatlarynyň hökümeti bilen Türkmenistanyň hökümetiniň arasyndaky “Neşe serişdelerine gözegçilik we hukuk goraýyş edaralaryna ýardam bermek baradaky ylalaşyga” dördünji düzedişe gol çekdiler. Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň başlygynyň orunbasary, Daşary işler ministri Raşid Meredow Türkmenistanyň hökümetiniň adyndan we Birleşen Ştatlarynyň hökümetiniň adyndan ABŞ-nyň Türkmenistandaky işleri wagtlaýyn ynanylan wekili Linn Treýsi bu düzedişe gol çekdiler.
Bu girizilen düzediş “Türkmenistanyň hukuk goraýjy edaralaryň işgärleri üçin iňlis dili okuwlary” we “Türkmenistanyň neşelere garşy göreşmek boýunça döwlet gullugynyň neşelere garşy göreşmek boýunça mümkinçiliklerini kämilleşdirmek” atly taslamalararyň dowam etdirilmegine ýardam berýär. “Türkmenistanyň hukuk goraýjy edaralaryň işgärleri üçin iňlis dili okuwlary” taslamasynyň esasy maksady Türkmenistanyň hukuk goraýjy edaralaryň işgärleriniň iňlis dili ukyplaryny ýokarlandyrmak we halkara jemgyýetçiligi bilen bar bolan howpsuzlyk babatdaky aragatnaşyklary giňeltmekdir. “Türkmenistanyň neşelere garşy göreşmek boýunça döwlet gullugynyň neşelere garşy göreşmek boýunça mümkinçiliklerini kämilleşdirmek” taslamasy neşelere garşy göreşmek boýunça gulluklaryň işgärleriniň öňüni alyş we derňew etmek tärlerini ýokarlandyrmak üçin düzülen.
US Embassy in Turkmenistan
Filed under: Bütin Temalar, Habarlar |


text:
Interaktiw resminamalar OneNote API-leri çalt öwrenmäge kömek edýär.
MSDN resurslarynda gollanmalar we beýleki materiallar bar, olar OneNote API hakda maglumat berýär.
GitHub hasabymyzda Android, Windows we ş.m. üçin kod nusgalary bar.
Channel9-daky OneNote Development seriýasy size OneNote bilen programmany integrirlemegi öwredýär.
Indi çykjak funksiýalar we hyzmat gowulandyrmalary barada biziň blogumyzdan maglumat alyp bilersiňiz.
Blog ýazgylar gaty uzynmy? Onda Twitter hasabymyzdan gysgaça görüň.
Hemmämiz Stack Overflow ulandyk. Indi ol ýerde OneNote API-leri hakda soraglaryň jogaplary hem bar.
API üçin gowy teklibiňiz barmy? Ýol kartamyz barada anyk maglumat gerekmi? Onda biziň UserVoice forumymyza serediň.


text:
Ilkinji nobatda bellenilmeli ýagdaý, futbol boýunça dünýä we Aziýa çempionatynyň saýlama tapgyrynyň 13-nji oktýabrdaky duşuşyklarynyň Türkmenistanyň milli ýygyndysynyň çykyş edýän toparçasynda — «D» toparçada ýygyndylaryň ýerleşiş tertibini üýtgdendigidir. Biz bu duşuşyklary toparçanyň ikinji aýlawy diýip hem atlandyryp bileris. Çünki şol gün ähli milli ýygyndylar biri-biri bilen ikinji gezek duşuşdylar.
Ildeşlerimiziň Guamyň, Omanyň bolsa Hindistanyň milli ýygyndysyny ýeňen tapgyrynda eýranly futbolçylar dynç aldy. Şeýlelikde, Oman toparçada birinji orna geçdi. Möhüm ýeňiş ildeşlerimiziň bolsa toparçada üçünji orna çykmagyna mümkinçilik berdi.
Toparçadaky beýleki aýratynlyklar:
— Guamyň hem-de Türkmenistanyň milli ýygyndylarynyň diňe utuklary däl-de, beýleki görkezijilerinde hem meňzeşlikler bar. Iki ýygyndy hem bassyr iki oýunda ýeňiş gazanyp gördi. Şol ýeňişleriň ikisi hem milli ýygyndylaryň öz meýdançasynda gazanyldy. Iki topar hem Hindistany şol bir hasap bilen — 2:1 hasabynda ýeňdi. Olaryň özara duşuşyklary bolsa ýer eýeleriniň peýdasyna 1:0 hasabynda tamamlandy.
— Guamyň hem Türkmenistanyň milli ýygyndylarynyň görkezijileriniň arasynda käbir tapawutlar hem bar. Ilkinji nobatda, pökgi gatnaşyklary tapawutly. Ildeşlerimiz garşydaş derwezlere 5 gol geçirip, öz derwezesine 6 pökgi goýbertdiler. Guamyň milli ýygyndysy bolsa garşydaş derwezelere 3 pökgi geçirdi. Olaryň öz derwezesine goýberden gollarynyň sany bolsa 8-e çykdy. Şu artykmaçlyk hem Türkmenistanyň milli ýygyndysynyň toparçada 3-nji orna çykmagyny üpjün etdi.
— Milli ýygyndymyzyň Guam bilen geçiren duşuşyklarynyň ikisinde-de, netijä garamazdan, gollary türkmen futbolçylary geçirdiler.
— Guamyň milli ýygyndysy soňky üç oýunda ýekeje gol hem geçirip görmedik ýeke-täk ýygyndydyr.
— Häzirlikçe Omanyň dünýä Kubogynyň üçünji tapgyryna we Aziýa çempionatyna göni çykmaga hukugy bar.
— Geçen tapgyrda dynç alan we häzirlikçe toparçada ikinji orna düşen Eýranyň milli ýygyndysynyň edil häzirki görkezijileri olara dünýä Kubogynyň üçünji tapgyryna we Aziýa çempionatyna göni çykmaga mmükinçilik berenok. Çünki toparçalarda ikinji orny eýelän 8 milli ýygyndynyň diňe dördüsi bu hukukdan peýdalanýar. Eýranyň milli ýygyndysy bolsa ikinji orny eýeleýän ýyygndylaryň arasynda häzirlikçe 5-nji orunda. Bu bolsa goňşularymyza diňe Aziýa birinjiliigniň üçünji tapgyryna göni çykmak üçin ýeterlik bolup biler.
— Ýokarda-da aýdyşymyz ýaly, ildeşlerimiz üçünji orna geçdiler. Diýmek, olar şu ornuny saklap bilseler, Aziýa çempionatynyň üçünji saýlama tapgyryna göni çykmaga mümkinçilik gazanyp bilerler.
— Toparçada dördünji orna geçen Guamyň milli ýygydysy ähli «dördünjilikleriň» içinde iň gowy netijäni görkezýär. Bu bolsa geçen duşuşykdaky garşydaşlarymyza Aziýa çempionatynyň üçünji saýlama tapgyryna çykmak üçin ýeterlikdir.
— Yzda galan 5 tapgyryň duşuşygyndan soňra entek ýekeje utuk toplap bilmedik Hindistanyň milli ýygyndysynyň dünýä çempionatynyň indiki tapgyryna çykmak üçin hiç hili mümkinçiligi ýok. Olara Aziýa Kubogynyň üçünji saýlama tapgyry hem uzak görünýär. Ýöne her zat bolup biler. Entek öňde 3 oýun bar ahyryn!
— 13-nji oktýabrdaky duşuşyklardan soň Hindistanyň milli ýygyndysynyň kapitany Sunil Çetri bilen eýranly türkmen Serdar Azmun entek hem toparçanyň iň köp gol geçiren futbolçylary.
— Türkmenistan — Guam duşuşygynda milli ýygyndymyzyň «Messisi» Guwanç Abylow bassyr ikinji gezek tapawutlandy. Ol iki goluny hem duşuşyklaryň birinji ýarymynda geçirdi we iki duşuşykda-da ilkinji bolup tapawutlandy. Iki goluny hem Aşgabatda oýnalan duşuşyklarda geçirdi.
— Milli ýygyndymyzyň baş tälimçisi bassyr ikinji gezek angliýaly kärdeşlerinden üstün çykdy.
— Milli ýygyndymyzyň merkezi hüjümçisi Süleýman Muhadow ýygyndynyň hatarynda geçiren duşuşyklaryny tegelekledi. Guam bilen geçirilen duşuşygyň S.Muhadowyň milli ýygyndydaky 10-njy oýnudyr.
— Milli ýygyndymyzyň häzirki düzüminiň iň tejribeli futbolçysy Bagtyýar Hojaahmedow Guam bilen bolan duşuşykda öz karýerasynda 31-nji gezek milli ýygyndymyzyň köýnekçesini geýdi.
— Guam bilen geçirilen duşuşykda milli ýygyndymyzyň düzüminde 21-nji gezek ýaşyl meýdana çykan Guwanç Abylow 4-nji goluny geçirdi.


text:
Salam, lukmanlar! Meniň ýakynda ikinji çagam dünýä indi. Her gezek çagam iki aýlyk bolanda, süýdüm keselýär. Munuň sebäbi nämekä? Gerekli maslahat berseňiz, minnetdar bolardym.
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Çagasyny emdirýän aýallaryň diňe 5%-de süýdüniň azalyp kesilmegi saglyk ýagdaýy sebäpli (genetiki bozulmalar ýa-da düýpli endokrin bozulmalary) bolup geçýändir. Galan ýagdaýlarda ol aradan aýryp boljak sebäpler arkaly ýüze çykyp biler:
- Psihologiki jähtden enäniň emdirmäge taýynlygynyň bolmazlygy;
- Göwrelilik we emdirme döwri ýeterlik iýmitlenmäniň bolmazlygy;
- Maşgaladaky dartgynlylyk ýagdaýy, stressler, işe çykma zerurlygy;
- Çaganyň göwüsden seýrek emdirilmegi;
- Çaganyň wagtyndan ir we sebäpsiz emeli süýt ýa-da süýtli bolmadyk önümler bilen goşmaça iýmitlendirilmegi;
- Çagany islegi boýunça däl-de, ýörite bellenen tertip bilen emdirmek.
Ondan başga-da, kadaly emdirme dowam edip duran wagty hem, süýdüň birden azalmagy ýüze çykyp, ol ýagdaýa "emdirme krizi" diýilýär. Bu ýagdaý, enäniň bedeniniň ösüp barýan çaganyň talaplaryna uýgunlaşyp ýetişmeýänligi bilen düşündirilýär. Emdirme krizleri çaganyň ömrüniň 3, 4, 7, 8 aýlarynda ýüze çykyp, ol 3-4 gün dowam edýär.
Bu döwürde enäniň çagasyny ýygy-ýygy emdirmegi, süýdüň azalmagynyň öňüni alyp, emdirmäniň kadalaşmagyna kömek edýär. Emdirýän ene süýdüni şu maksat üçin iýmit önümçiliginiň öndürýän "Femilak", "Enfd-mama", "Olimpik" belokly we witaminli garyndylaryň, käşirden, ukropdan, fenhel, tozgadan, buýandan, çeňňeli, melis, itburundan taýynlanan gaýnatmalaryň, witamin-mineral garyndyly serişdeleriň we "Apilaktin", "Apilak", "Laktogen" ýaly biologiki işjeň goşundylaryň kömegi bilen köpeldip biler.
Esasy zat Siziň ene süýdi bilen çagaňyzy emdirjekdigiňize bolan ynamyňyzyň mizemezligindedir. Emdirme bilen bagly kynçylyk ýüze çykanda Size peýdaly maslahatlar bilen maşgala lukmanyňyz hem kömek edip biler. Bu babatda Size Eneleriň we çagalaryň saglygyny goraýyş merkezleriň ene süýdi bilen iýmitlendirme boýunça hünärmen lukmanlary hem degerli maslahatlary berip bilerler.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.