text:
ERTIR Internediňizden kän pul gitmez ýaly, ertir.com-y tygşytly ulanmak isleýäňizmi? Hawa Menem araňyza goşaýyňda?!
Umumy
Soňky jogaplar
Bölümler
Ertir Betinden hem gytyndan
Sahypamyzdaky iň meşhur toparlar: Hemmesi
- PSIHOLOGIÝA, ŞAHSY KÄMILLIK
69 sany agza
13 sany ýazgy
- TÜRKMEN-TARYHYNY ÖWRENELIŇ!
40 sany agza
54 sany ýazgy
- Gyzyklyja wakalar,yazgylar,suratlar...
18 sany agza
43 sany ýazgy
- Syýahat
26 sany agza
14 sany ýazgy
- EDEBIÝAT
114 sany agza
266 sany ýazgy
- T-Tm (Türkmen-Türk mekdepleri)
95 sany agza
14 sany ýazgy
- Kompýuter sapaklary
122 sany agza
71 sany ýazgy
- Ertiriň Telekeçileri
71 sany agza
51 sany ýazgy
- ★Androidçiler★
111 sany agza
43 sany ýazgy
Soňky ýazgylar
Bize öýde garaşýarlar...
Taxi driver
tarapyndan, Gyzykly maglumatlar
bölümine 20 Iýun, 2013ý (21:59) ýazyldy
+26
Öňräk heniz saýta agza bolmankam Mary şäherinde 2 sany maşyn heläkçiligine gabat geldim, Hudaý saklasyn welin, maşynlaryň işi gaýdypdy, gül ýaly BMW bilen Lisiçka Kemry maşynlar. Heläkçiligiň bolan ýeri menden uzakda bolmansoň, maşymymy ýoluň gyrasynda sakladym-da, kömege ugradym, BMW-däki kellesinden gan akýan ýaşulydan zordan dem gelse-de, Lisiçkadaky adamdan “Aýagymy çykaryň” diýip galmagal eşidilýärdi. Haýal etmän Tiz kömek geldi, soň anyklanylanda, BMW-li ýaşuly içgili eken, olaryň soňky ykballarynyň nähili bolandygyny-ha bilemok welin, özümi gaty oňaýsyz duýdum. Kämahal “Aý borlaý” diýip içgili maşyn sürýän dostlam göz öňüme geldi. Olam ol welin, myhman bolup girýän wagtlap bir agzanyň şu saýtda goýan temasy ýadyma düşdi, temany kimiň goýandygy anyk ýadymda ...
311 okalan | 25 sany teswir | 2 täze
Bir agzañ haýy$y boýunça. "BU GÜN ÝENE ARZUW ETDIM SEN HAKDA". (täzeje go$gy.)
Удачник
tarapyndan, Söýgi
bölümine 20 Iýun, 2013ý (20:15) ýazyldy
+17
Gijan yary arzuw etdim sen hakda. Bilyan,arzuwlarym bolmaz hic amal. Ýone ýuregime berip teselli. Seni yatlayaryn her cak her mahal. Ýogsam bilýan seni unutmaly men. Unutmaga synany$ypdymam telim. Synan$dygymcada kok urdun beter. Boz toprakda acyly$y dey ter gulun. Bu gun sana hic bir bagly zadym yok. Sena özgan bagty,men oz bagtym bar. Ýone ýurek boyun bolmaýar kada. Ýuregimde armanym bar,dagym bar. Ýatlaýaryn gecip giden gunleri. Bir mahal bilbildim senem gulumdin. Indi gulum diymeklige hakym yok. Wah bu zatlar beter degdi olumden. Arzuw etdim yene yalnyzlyk cekip. Omur bile bagtly dowran surmegi. Arzuwlarmyn pa$majagyn bilsemde. AK ARZUWLAR dalmi ýa$atýan meni. ...
240 okalan | 27 sany teswir
WPI-programmalar diski döretmek.( Haýyş bilen açyldy)
windizel
tarapyndan, Online sapaklar
bölümine 20 Iýun, 2013ý (19:25) ýazyldy
+30
Salam www.ertir.com-yň agzalary we myhmanlary. Bu agza näme düýn hoşlaşyp ýene biziň aramyzda diýip pikir etjeklere düşündirýän. Sözüni ýykyp bilmeýän dostumyň haýyşy boýunça ýene siz bilen bir kompýuter sapagyny paýlaşmakçy. Bilişiňiz ýaly bu sayta kompýuterden girýän agzalar örän kän. Bu agzalaryň hemmesi bolmasada köpüsi online sapaklar bölüminden birnäçe maglumatlary öwrenýärler. Mundan öň haýsy agzalaň online sapaklar bölüminde ýygy-ýygydan tema açýanyny bilemok welin Spyboý agza bilen men gidenimden soň kän bir kompýutere degişli temalar açylmandyr. Perminator agza-da tema açmasyny gowşadypdyr. Borlaý biderek takal okap oturmaýynda dostumyň haýyşyny bitireýin. Kim komýuter ulanýan bolsa bilýändir biz kompýutere ustanowka edýän programmalarymyzyň aglaba köpüsini ýörite taýýarlanan WPI atly programmaly diskden ustanowka edýäs. Ol programmalary her ýylda täze çykan görnüşlerini satyn alýas. Indi men size öwretjek sapagym şol ...
312 okalan | 17 sany teswirKompýuter sapaklary
Gyzykly Mağlumatlar...
Kakajan
tarapyndan, Taryh
bölümine 20 Iýun, 2013ý (17:23) ýazyldy
+30
Erkekler bir günde 2000 söz gürleýân bolsa, Aýallar bir günde 7000 söz gürleýa... Venezuela da, bir litr benziniñ bahasy, 5 sentdir... Adamlaryñ 95%-i bir sözi doğry ýazandyğyny bilmek ùçin google dan barlap görýâ... Hepde-de azyndan 3 gezek Orgazm bolmak, ýüreğinden tutma mümkinçiliğiñi 50% azaldar... Aýallar bir günde 62 gezek ýylgyrýan bolsa, erkekler 8 gezek ýylgyrýandyr... Hemişe ýüreğiñiziñ gysýandyğyny aýdyp ýorseñiz, siziñ ýürek kesel bolma mümkinçiliğiñiz 2.62 esse köpeler... Gyzlar özlerine aýdylan syry ortaça 47 sagat 26 minut saklap biler.. Adamlaryñ 65%-i öz isleği bilen giden doğtoruna yalan sözleýâ... Adam 4 aýda ortaça 1460 gezek ýalan sözleýâ, 6 ýaşyna çenli bolsa 88.000 ýalan sözleýa, iñ köp sözlân ýalany bolsa "men gowy" ...
557 okalan | 61 sany teswir
NATALYA-dan hoshlashyk sözler...
natal-ya
tarapyndan, Umumy gürrüňdeşlik
bölümine 20 Iýun, 2013ý (15:53) ýazyldy
+31
Salam hemmäñize!Onda men size aytjak zatlarym:ünslije okasañyz,ilki bilen göwne degen agzalarym sizden ötünch sorayan!Meni tanayanlar,yagny tanyshanlarym minnetdar sizede,özüme yakyn görüp derdimi patlashanja dostlarym janyñyz sag bolsun!Hich wagtam size yamanlyk yüzüni görkezmesin!Diñe üstünlik size!Allajan gowulyk eçilsin!Yoluñyz ak yoldashyñyz Hak bolsun!@agajanh ,Broker,Nazar sizede udachi!NitrogeN gynanma hemme zat gowy bolar.Durmushynyzdaky ahli päsgelchilikleri yeñip gechip gitmegiñizi dileyän!Sylayan agzalarym köp.Gityänimr gynanyan...Nätjek...Barybir öwrenishmeli bolarysa ähli zada.Göwnüme degmediñiz ...Sagjaboluñ!Adyny tutmadyk agzalarym gaty görmäñ!Habarlashyp durarys. ...
640 okalan | 55 sany teswir | 2 täze
AMERIKAN ATALAR SOZLERI!!!!
Life is good
tarapyndan, Umumy gürrüňdeşlik
bölümine 20 Iýun, 2013ý (15:28) ýazyldy
+23
* balyk we myhman 3 gunde porsar * bir sozlemin ortasynda emma yada yone diyen sozleri bar bolsa o sozlemin basyna kan uns berman *bir adam sana esek diyse uns berme yone 5 kisi sana esek diyse git ozunden habar al *bir ayalyn yuzundaki alamaty, egnindaki esiklerinden wajypdyr *birlesmek bir baslangycdyr, Iborlesigi dowam Etdirmek ozgermekdir, birlikde islemek ustunlikdir. * batyr adamyn seredisi, gorkak adamyn gylyjyndanam kop dusmanlary titreder. * yalnyslyk goybermeyan adam, Hic zat etmeyan adam diymekdir. *it bilen yatan, bit bn turar. *Gonsyny soy, yone aradaky diwary yykma *bugun yzda galan yyllaryn ilkinji gunudir. *bir gezek gulmek , 3 gezek derman icmekden gowudyr. * durmus size limon berse, ony limonad etmani basarmalusynyz. *guraly yekece ...
325 okalan | 23 sany teswir
Köçäñ ortasynda çaga dünya indi!
GENIUS
tarapyndan, Umumy gürrüňdeşlik
bölümine 20 Iýun, 2013ý (12:09) ýazyldy
+24
"Kim Leighton" atly aýal, tiz kömege jañ edip köçäñ ortasynda çaga dogurjak bolyanyny aýdanynda, doktorlar serhoş bir okuwçy oyun edyandir öýdüp telefony öçürdiler. B.Britanya, Buckinghamshire'da bolan bu wakada, 25 Ýaşyndaky ýaş aýal öýunde wagty garnynda sanjy döränligi sebapli Hassahana gitmäge yola çykanda koçede ýykylyp galyar we çaga dünyä inyar. ...
410 okalan | 29 sany teswir
ýene ENE hakynda (Gamzatowdan(:
Isabella-91
tarapyndan, Edebiýat
bölümine 20 Iýun, 2013ý (10:26) ýazyldy
+18
Dermanam, lukmanam gerek däl maña, Sözüñizem ýuwan, megerem ýalan. Siziñ_ä öýñüzde eziziñiz bar Gürle$iñ, gürle$iñ eneñiz bilen. ~ Siz maña göwünlik berjek bolýañyz, Emma maña pe´dasy yok, ynanyñ. Gussañ nämedigin bilmezdim menem, Gapdalymda duran cagy enemiñ. ~ Gözüñize ýa$ aýlanam bolýañyz, Ýöne tüýs ýürekden däldigi aýan. Gowsy entek öýde eneñiz barka, $ony gözden salmañ, Horlamañ aýañ! ~ Soñ juda gic bolar, ynanyñ maña, Mañlaýñyza urup, ökünersiñiz. Onsoñ 'käbäm meni bagy$la' diýip Baryp mazaryna ýykylarsyñyz. ~ Bu eziz enemi elden aldyryp, Meniñ öz ba$ymdan geciren zadym. Gündiz mahal_mahal irkilýän welin Enäñ dili bilen tutulýar adym. ~ Ene jan! Ene jan! Ýoklugyñda_da Meniñ diriligim, Namysym, haýam! Diriler! Men size maslahat berýän (Heniz gic bolmanka eneñiz aýañ!) ...
417 okalan | 37 sany teswir
Bagty çüwenleriň obasy: Gökdaşeliň websaýty görenleri haýran edýär
pysbaga
tarapyndan, Umumy gürrüňdeşlik
bölümine 20 Iýun, 2013ý (07:48) ýazyldy
+37
2013-nji ýylyň iýun aýynyň 7-sine anna güni Saragt etrabynyň Gökdaşel geňeşliginiň resmi websaýty dabaraly ýagdaýda açyldy. Dabara daşary ýurtdan gelen myhmanlar, iri halkara we sebitleýin guramalaryň wekilleri, diplomatik wekilhanalaryň işgärleri, oba geňeşliginiň edaralarynyň işgärleri gatnaşdylar. Websaýtyň programma üpjünçiligi we tehniki infrastrukturasy obanyň kompýuter hünärmenleri birleşiginiň başlygy Allamyrat Inženerowyň ýolbaşçylygynda döredildi. Websaýtyň maksatnamalaýyn binýadyny işläp düzmekde Maýkrosoft kompaniýasynyň dünýä ülňülerine gabat gelýän Notepad programmasy ulanylypdyr. Notepad programmasy häzirki wagtda dünýäniň iň öňdebaryjy websaýtlarynyň öndürijileri tarapyndan giňden ulanylýan, dünýä ýüzünde abraýy ykrar edilen kämil tehnologiýalara esaslanýan programmadyr. “Bu programmany ulanmagy öwrenmek we hünär ukyplaryny has-da ýokarlandyrmak üçin biz Awstraliýa we Fransiýa ýörite okuw-maslahatlaryna gatnaşmaga öz ýaşlarymyzy iberdik” diýip A. Inženerow gürrüň berýär. Ýaşlaryň daşary ýurtlar bilen geçirilýän alyş-çalyş maksatnamalaryna gatnaşmagy öz oňyn netijesini ...
993 okalan | 74 sany teswir
"Ýas, öli we gan...", Serdar Goşaly
Žan Walžan
tarapyndan, Umumy gürrüňdeşlik
bölümine 20 Iýun, 2013ý (07:00) ýazyldy
+19
Rehimberdi pälwanyň maňa “sen iliň toýuna ýasyna görünseň bolmaýamydy” diýen sözleri ýadyma düşüp çala aýak çekdim. Ýogsa-da meniň nätanyş bir obanyň dar hem ýokmusyz köçesinden ýöräp barýanymy bilýän hem dälsiňiz! Daşy palçyk bilen suwalan orta gürpli maşgalanyň jaýyna çalym edýän saman suwagly öýüň deňinde sägindim. Uly il onuň töwereginde jemlenipdir. Hemmesiniň başynda tahýadyr telpek bardy. Olara seredip deňinde saklanan öýümde ýas gidip durandygy öz-özünden düşnüklidi. Pälwanyň aýdan sözleri ýene-de ýadyma düşüp “gel şuňa görüneýin-de” diýdim öz ýanymdan. Çetde hamsygşyp duran ýaş oglanlaryň ýanyna baryp salamlaşyp ýuwaşlyk bilen “yzy ýarasyn” diýdim. Entek jogap berip bermänkäler “syrkawlapmydy?” diýip endige öwrülen soragy soradym. Ýaşlaryň arasynda saýlanyp duran garaýagyz murtlak ...
356 okalan | 17 sany teswir
Okuwçyñ mugallyma soragy 18
sallamasyoncu184
tarapyndan, Degişme
bölümine 20 Iýun, 2013ý (03:09) ýazyldy
+35
Salam, ertirçiler! Öñ ýazylan bolsa bagyshlañ! ..... Bir uniwersitetiñ talyby gutardysh synagyndan ýykylýar. Ol muny adalatsyz hasaplap, synagdan ýykan professoryñ ýanyna barýar: - Ýoldash professor, siz meni synagdan ýykmak bilen gelejegime gaty uly zyýan ýetirýäñiz. Meni shu iñ soñky synagdanam geçirmelidiñiz. Bu gaty nämakul bolýar. Onda professor: - Synagy gowy tabshyrmadyk adamy geçirmek bikanun hereket bolýar - diýýär. Onda talyp: - Mugallym, size bir soragym bar. Jogap berip bilseñiz men siziñ çözgüdiñize razy. Eger jogabyny bilmeseñiz meni geçiriñ - diýýär. Professor özünden göwnühosh razylashýar. Talyp soraýar: - Kanuny ýöne nämakul zat näme? Makul ýöne bikanun zat näme? Ne kanuny, ne-de makul zat näme? Professor pikirlenip-pikirlenip jogap tapmaýar we ýañky talyby geçirýär. Soñ shol bölümiñ ...
840 okalan | 48 sany teswir | 1 täze
Jynlar barada bilesiňiz gelse!
Gizemli
tarapyndan, Umumy gürrüňdeşlik
bölümine 19 Iýun, 2013ý (21:47) ýazyldy
+28
"Jyn"sözi-örtülgi,ýapyk,gizlin manylary berýär.Bu sözden döreýän ençeme söz bar.Olaň käbirleri: Jenan-gije diýmek.Bu sözüň kalp diýen manysy bar. Jenap-ynsany örten eşik,gizlin edilen iş manysyny berýär. Jenen-gabyr,kepen diýmek Jynlaryň ýaradylyş maksady we aýratynlyklary Bir maksat bilen ýaradylan jyn we ynsan barada Kurany Kerimiň ençeme aýatynda giňişleýin aýdylýar.Meselem: "Allah ynsany kerpiç ýaly bişen palçykdan ýaratdy.Jynyda tüýs,ýagny tüssesiz otdan ýaratdy",(Rahman 14-15)Bu aýatdaky tüýs ot manysyny berýän"märiç"we"naryň" nämedigi barada anyk maglumat ýokdur.Ýöne onuň radiýasiýa ýada iýon ýada antimaddadan emele gelen bir garyndy bolmagy mümkin.Emma jynlar ne fotondyr ne-de atomlary emele getirýän elektron,proton we neýtron bölejikleridir.Başga bir aýatda: "Kasam bolsun,biz ynsany palçykdan,jyny bolsa has öň zäherli,gowrujy otdan ýaratdyk "(Hijr27) Ynsan protein garyndysyndan jyn bolsa nary semumdan ýaradylan.Nary semum-bedene täsir edýän ot,ýa-da ...
1442 okalan | 77 sany teswir
“Gadymy Merw” Uly Gyzgala öz sahypalaryny açýar
myrat9011
tarapyndan, Umumy gürrüňdeşlik
bölümine 19 Iýun, 2013ý (20:18) ýazyldy
+17
«Gadymy Merw» taryhy-medeni döwlet goraghanasynyň çäginde ýerleşýän Uly Gyzgala orta asyr ýadygärliginde geçirilen gazuw-agtaryş işleriniň tamamlanan ýazky möwsümi täze tapyndylara beslendiUly Gyzgala görnükli binagärlik ýadygärligi UNESKO-nyň Bütindünýä mirasynyň sanawyna girizilen Merkezi Aziýada iri arheologik Gadymy Merw toplumynyň ýüzüdir.Geçirilen gözlegler we gazuw-agtaryşlar köp sanly tapyndylary berdi. Olaryň köp bölegi syrçaly we syrçasyz keramiki gap-gaçlardan, çüýşeden, bürünçden we daşdan ýasalan esbaplardyr. Olaryň arasyndan kümüşden edilen ownuk serişdeler ünsi çekýär. Aýratyn-da, möjegiň kellesine meňzeş şekildäki örän kiçijik asma bezegi has-da tapawutlanýar.Toparyň düzümine «Gadymy Merw» taryhy-medeni döwlet goraghanasynyň direktory Rejep Jepbarowyň ýolbaşçylygynda arheolog, taryh ylymlarynyň kandidaty Ejegül Myradowa, şeýle hem arheolog M.Jumanazarow, akademik W.I.Sarianidiniň ýolbaşçylygyndaky toparda Goňurdepe ýadygärliginde geçirilýän gazuw-agtaryş ...
181 okalan | 13 sany teswir
Nuryşkaň degişmelerinden
Japbak
tarapyndan, Degişme
bölümine 19 Iýun, 2013ý (20:11) ýazyldy
+37
Öňki heleýi kowdum, soň birini aldym. Gijilewükli eken, şu bir garzynýar, bir garzynýar welin eliň nirden gelip nirden çykýanyna düşer ýaly däl. Nan iýip otyrkagam keçäň üstünde arkan ýatyp breýk oýnaberýär. Ostanowkada duranam bolsak: - Kakasy, şu elimiň ýetmeýän ýerini gaşap goýbersene – diýäýýär. Ata Batyrlaň sygry ýaly agaç görsede oýkanaýýar. Äkitdim gijilewük balnysa, gijilewik dugtor barlap gördi. Stolunyň çekmesinden bir paçka ukol çykaryp: - Gelin, sen şu ukoldanam urdursaň kömek etmezmikä? - Waý, ol artypdan urdurdym welin bir aý ýaly kömek edýär?! Başga bir ukol çykardy, gijilewigiň kakasy bolmaga çemeli: - Şundan urdursaň nädýär? - Waý, ol artypdanam urdurdym welin iki aý ýaly kömek edýär?! - Hany, gelin, köýnegiňi kelläňe geý? - Äää... - Köýnegiňi galdyr? – diýip, dugtor barmagyna iki ...
1005 okalan | 52 sany teswir
Yurejik
Sadap Charyyewna
tarapyndan, Edebiýat
bölümine 19 Iýun, 2013ý (16:38) ýazyldy
+29
Ýalňyzlyk hakdynda menem ýazaýyn. Sebäp-ýazýan köplük, ýazmaýan azlyk. Başyna iş düşer, janyň hem sagdyr. Muňa diyilyändir Kiçi yalňyzlyk. Otuza ýetensiň Zürýadyň ýokdur Soň kyrkyň ujundan gädip ugransyň."Ilden ala-bole näme beylekem?"Diyip öz täleyne özün haýransyň. "Kaka" sözüň eştmän ella yetersiň. Bir gün tapynarsyň ogullyk gyzlyk Özünkidir emma özünkem däldir. Muna diýilýändir Orta ýalňyzlyk. Duluňda ajaýyp aýalyň bardyr. Öýüňe bezegdir dyzyňa gudrat.Ylgap hyzmat edýän onuň özüdir. Emma sen adyna getirer hormat. Ella ser urarsyň. Çagasyň dokup, Gözleriň ýumar ol. Başlar ejizlijäm. On mün dostuň bardyr göýň ýekesiň. Muňa diyilýändir Uly ýalňyzlyk.Eneň gezip ýörkä yeriň üstünde Ýaza barabardyr gyşyň howasy."Dogadan nep tapdym"diýýän bar bolsa Megerem şol doga enäň dogasy. Baky däldir bir gün eneň hem gider. Niräňe seretseň eýmenç tekizlik. Beyle ýalňyzlygyň ady hem ýokdur. Ol gädiksiz-zatsyz Doly ýalňyzlykAtaňy sylamak-halky sylamak. Mähri ...
432 okalan | 26 sany teswir
Ertir. Copyright © 2013. Ähli Hukuklary Goragly.
Powered by Veriloft
Powered by Veriloft
...


c: text/html

text:
Suw
Suw (wodorod oksidi) — binar organiki däl birleşme, himiki formulasy Н2O. Suwuň molekulasy öz aralarynda kowalent baglanyşyk bilen birleşýän iki sany wodorod we bir sany kislorod atomyndan ybaratdyr. Ol adaty şertlerde dury suwuklyk bolup durýar, onuň reňki (kiçi göwrümde), ysy we tagamy bolmaýar. Onuň gaty ýagdaýy buz, gar ýa-da gyraw diýlip, gaz görnüşli ýagdaýy bolsa, suw bugy diýlip atlandyrylýar. Suw suwuk kristal görnüşinde hem bolup bilýär (gidrofil ýerlerde) Ýer ýüzüniň 71 %-ini (361,13 mln km2) suw (okeanlar, deňizler, köller, derýalar, buzlar) gaplap alýar. Ýerdäki suwuň takmynan 96,5 %-i okeanlarda ýerleşýär, dünýädäki suw zapasynyň 1,7 %-ini ýerasty suwlar, ýene 1,7 %-ini Antarktidanyň we Grenlandiýanyň buzluklary we buzly örtükleri, uly bolmadyk bölegini derýalardaky, köllerdäki we batgalyklardaky suwlar we 0,001 %-ini bulutlardaky suwlar emele getirýär. Ýerdäki suwlaryň uly bölegi şor bolmak bilen, ol oba hojalygy we agyz suwy üçin ýaramsyzdyr. Süýji suwuň paýy 2,5 % çemesi bolup, onuň hem 98,8 %-i buzluklarda we ýerasty suwlarda ýerleşýär. Tutuş süýji suwuň 0,3 %-e golaýy derýalarda, köllerde we atmosferada saklanýar, ondan hem az bölegi (0,003 %) bolsa, janly organizmlerde ýerleşýär.
Ol oňat güýçli polýar erediji bolup durýar. Tebigy şertlerde hemişe özünde erän maddalary (duzlar, gazlar) saklaýar.
Suw Ýeriň ýüzünde ýaşaýşyň döremeginde we dowam etdirilmeginde, janly organizmleriň himiki gurluşynda, klimatyň we howanyň formirlenmeginde uly ähmiýete eýedir. Ol Ýer planetasynda ähli janly jandarlar üçin iň möhüm madda bolup durýar.
Goşmaça okamak üçin[üýtget]
- Л.Кульский, В.Даль, Л.Ленчина. Вода: знакомая и загадочная
- Мембрана: Впервые созданы пятиугольные кристаллы льда
Salgylanmalar[üýtget]
Salgylanmak üçin materiallar[üýtget]
- Теплофизические свойства воды и водяного пара
- Диаграмма фазовых состояний(iňlis dilinde)
- Основы геологии Геологическая работа текучих вод

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
pinned post
Dostum mahal-mahal ýanyma gelýär, Gürleşýäs. Gülüşýäs. Işlermiz düz. Ol mensiz ýeke gün oňup bilmeýär. Men bolsa onsuz. Meniň ähli syrym dostuma aýan. Olam syryn gizläp, aldanok meni. Ol meni özümden oňat tanaýar. Men bolsa ony. Aýrylşýas, "Hat ýazyp duraryn hökman!" Oňa wada berýän. Ol bolsa maňa Soň ol maňa ýazyp durmaz beýle kän. Men bolsa oňa. Emma günleň biri, bilip bilmeýän, Bu uly durmuşda bolsa maňa kyn, Ol men üçin başyn goýar bigüman. A men oň üçin, Ol maňa elmydam düşüner dogry, Kemçiligim bilen dogramaz meni, Ýalnyşsam darar-da goýbär dogumly; Men bolsa ony. Ine, güýz, Ol güýz deý paýhasly barýar, Wepalydyr. Dök ýürekde baryňy, Hawa. Meniň şeýleräjik dostum bar, A sizde barmy?
Awtor: Gurbannazar Ezizow


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň we Latwiýa Respublikasynyň Prezidenti Andris Berzinşiň arasyndaky gepleşikler
14.05.2013
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň we Latwiýa Respublikasynyň Prezidenti Andris Berzinşiň arasyndaky gepleşikler
Şu gün türkmen paýtagtynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen düýn ýurdumyza resmi sapar bilen gelen Latwiýa Respublikasynyň Prezidenti Andris Berzinşiň arasynda gepleşikler geçirildi.
Irden belent mertebeli myhman paýtagtymyzyň “Oguzkent” myhmanhanasynda bellenen kabulhanasyndan çykyp, “Oguzhan” Köşkler toplumyna geldi. Bu ýerde, esasy girelgäniň öňünde Latwiýanyň Prezidenti Andris Berzinşi hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow mähirli garşylady. Iki döwletiň Baştutanlary dostlarça görşenlerinden soň, “Oguzhan” zalyna bardylar. Bu ýerde belent mertebeli myhmany garşylamak dabarasy boldy.
Hormat garawuly rotasynyň serkerdesi iki ýurduň Prezidentlerine hasabat berýär. Latwiýa Respublikasynyň we Türkmenistanyň Döwlet senalary ýaňlanýar. Latwiýa Respublikasynyň Prezidenti Andris Berzinş Türkmenistanyň Döwlet baýdagyna hormatyny bildirýär. Iki ýurduň Liderleri hormat garawulynyň esgerleriniň nyzamynyň öňünden geçýärler. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belent mertebeli myhmany Türkmenistanyň Hökümetiniň agzalary hem-de biziň ýurdumyzda işleýän diplomatik wekilhanalaryň ýolbaşçylary bilen tanyşdyrýar. Latwiýanyň lideri öz gezeginde Türkmenistanyň Baştutanyny öz ýany bilen gelen hökümet wekiliýetiniň agzalary bilen tanyşdyrýar.
Türkmenistanyň we Latwiýa Respublikasynyň Döwlet baýdaklarynyň öňünde däbe görä, resmi taýdan surata düşmek dabarasyndan soň, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow öz latwiýaly kärdeşini “Altyn zala” çagyrýar. Bu ýerde ikiçäk gepleşikler geçirildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow türkmen paýtagtynda belent mertebeli myhmany tüýs ýürekden mübärekläp, Latwiýa Respublikasynyň baştutanyna Türkmenistana resmi sapar bilen gelip görmek baradaky çakylygy kabul edendigi üçin minnetdarlyk bildirdi we Türkmenistana şu saparyň iki ýurduň arasyndaky dostlukly gatnaşyklary giňeltmäge hyzmat etjekdigine hem-de netijeli döwletara gatnaşyklaryny has-da ösdürmäge täze itergi berjekdigine ynam bildirdi.
Latwiýa Respublikasynyň Prezidenti mähirli kabul edilendigi üçin türkmen Liderine hoşallyk bildirip, onuň ýurdunda bu sapara täze, anyk mazmuna eýe bolýan türkmen-latwiýa gatnaşyklarynyň taryhyndaky möhüm waka hökmünde garaýarlar diýip belledi. Netijeli hyzmatdaşlygy giňeltmek üçin oňaýly mümkinçilikleriň bardygyny belläp, jenap Andris Berzinş Latwiýa Türkmenistany geljegi uly we ygtybarly hyzmatdaş hasaplaýar diýip nygtady. Belent mertebeli myhman Aşgabat şäherine saparynyň täsirleri barada gürrüň bermek bilen, türkmen paýtagtynyň ajaýyp keşbine haýran galandygyny aýtdy. Türkmenistanyň şunuň ýaly ösüşe eýe bolmagynda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň uly hyzmatynyň bardygyny belläp, Latwiýanyň Prezidenti öz türkmen kärdeşi bilen täze duşuşygyna örän şatdygyny aýtdy.
Türkmenistanyň we Latwiýanyň özara bähbitli hyzmatdaşlygy ösdürmek üçin uly mümkinçiliklere eýedigini bellemek bilen, Prezidentler Gurbanguly Berdimuhamedow we Andris Berzinş taraplaryň bu hyzmatdaşlygy döwletara derejesinde, şeýle hem abraýly halkara guramalarynyň, ozaly bilen Birleşen Milletler Guramasynyň we Türkmenistan-Ýewropa Bileleşigi gatnaşyklarynyň çäklerinde has-da giňeltmäge taýýardyklaryny tassykladylar.
Türkmenistanyň we Latwiýa Respublikasynyň Prezidentleri özara gyzyklanma döredýän sebit we halkara syýasatyna degişli möhüm meseleler boýunça hem pikir alyşdylar.
Iki ýurduň ýolbaşçylary terrorçylyga, transmilli jenaýatçylyga hem-de neşe serişdeleriniň we psihotrop maddalaryň bikanun dolanyşygyna garşy göreşmekde dünýä bileleşiginiň tagallalaryny goldaýandyklaryny aýdyp, häzirki döwrüň bu howplaryna we wehimlerine garşy ikitaraplaýyn görnüşde, şeýle hem halkara guramalarynyň we konferensiýalarynyň çäklerinde göreşmekde hyzmatdaşlygy ösdürmäge taýýardyklaryny tassykladylar.
Iki ýurduň Liderleri türkmen-latwiýa hyzmatdaşlygynyň meseleleriniň giň toparyny ara alyp maslahatlaşyp, häzirki döwürde onuň ileri tutulýan ugurlaryny anykladylar. Şunuň bilen baglylykda, Ykdysady, senagat we ylmy-tehniki hyzmatdaşlyk boýunça hökümetara türkmen-latwiýa toparynyň, özara geňeşmeleri geçirmegiň, parlamentara gatnaşyklaryny giňeltmegiň ähmiýeti bellenildi. Şolaryň barşynda milli kanunçylygy kämilleşdirmek, türkmen-latwiýa işewürler maslahatlaryny guramak boýunça tejribe alşylýar.
Özara düşünişmek we ynanyşmak, işewür ýagdaýda geçen gepleşikleriň barşynda taraplar iki ýurduň özara gatnaşyklarynyň geljegi uly täze ugurlaryny gözläp tapmagyň möhümdigini bellediler. Şol ugurlaryň hatarynda söwda-ykdysady ulgamy, ulag-aragatnaşyk, energetika, beýleki birnäçe senagat pudaklary, syýahatçylyk we sport, oba hojalygy, şeýle hem döwletara gatnaşyklarynyň aýrylmaz bölegi bolup durýan gumanitar – medeni ugurlar görkezildi.
Soňra gepleşikler “Gorkut ata” zalynda Türkmenistanyň we Latwiýa Respublikasynyň hökümet wekiliýetleriniň agzalarynyň gatnaşmagynda giňişleýin düzümde dowam etdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belent mertebeli myhmany we Latwiýanyň wekiliýetiniň agzalaryny ýene bir gezek mähirli mübärekläp, Prezident Andris Berzinşe Türkmenistana resmi sapar bilen gelip görmek baradaky çakylygy kabul edendigi üçin minnetdarlyk bildirdi we 2012-nji ýylyň sentýabrynda Latwiýa Respublikasyna bolan resmi saparynyň barşynda Rigada geçirilen duşuşygy kanagatlanmak bilen ýatlaýandygyny aýtdy.
Türkmenistan şu günki duşuşyga türkmen-latwiýa dostlukly gatnaşyklary has-da ösdürmekde möhüm tapgyr hökmünde baha berýär diýip, milli Liderimiz gepleşikleriň barşynda belledi. Bu gün netijeli döwletara gatnaşyklary täze mazmuna eýe bolýar, onda hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlary we özara bähbitli hyzmatdaşlygyň uly mümkinçilikleri takyk kesgitlendi. “Bu barada biz edil ýaňy Latwiýanyň hormatly Prezidenti bilen pikir alyşdyk, men ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň ileri tutulýan ugurlaryna umumy garaýşyň bolmagynyň iki döwletiň arasyndaky uzak möhletleýin hyzmatdaşlygy has-da giňeltmek üçin esas bolup durýandygyna ynanýaryn” diýip, türkmen döwletiniň Baştutany belledi.
Häzirki döwrüň möhüm meselelerini, ozaly bilen parahatçylygy we howpsuzlygy berkitmek, durnukly ösüşi üpjün etmek boýunça tagallalary birleşdirmek bilen bagly meseleleri çözmekde Türkmenistanyň we Latwiýanyň nukdan nazarlarynyň meňzeşdigi barada aýtmak bilen, milli Liderimiz ýurtlaryň ikisiniň hem ynanyşmak we özara düşünişmek ýagdaýyny, köptaraply döwletara gatnaşyklarynyň uzak möhletleýin we netijeli usullaryny döretmäge gyzyklanma bildirýändigini belledi.
Dünýäniň syýasy giňişliginde Latwiýa biziň ýurdumyzyň möhüm hyzmatdaşy hökmünde baha bermek bilen, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow iri halkara guramalarynyň, ilkinji nobatda, Birleşen Milletler Guramasynyň, Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň we beýleki guramalaryň çäklerinde iki ýurduň gatnaşyklaryny berkitmegiň geljeginiň uludygyny aýtdy.
Latwiýanyň Türkmenistanyň halkara başlangyçlaryny hemişe işjeň goldaýandygyny belläp, döwlet Baştutanymyz mümkinçilikden peýdalanmak bilen, Prezident Andris Berzinşe biziň döwletimiziň daşary syýasy ugruny hem-de ýurdumyzyň halkara giňişliginde öňe sürýän tekliplerini goldaýandygy üçin minnetdarlyk bildirdi. Türkmenistanyň 2013-2015-nji ýyllar üçin BMG-niň Ykdysady we Durmuş geňeşiniň düzümine saýlanmagy, şu ýylyň aprelinde bolsa, BMG-niň 66-njy mejlisiniň işlejek iki ýyllyk döwründe Ýewropanyň Ykdysady toparynyň wise-başlyklygyna saýlanmagy munuň aýdyň mysaly bolup durýar.
Biz öz gezegimizde, halkara syýasatynyň meseleleri boýunça Latwiýanyň başlangyçlaryna uly hormat bilen garaýarys we geljekde hem syýasy gepleşikleri döwletara gatnaşyklarynyň esasy bölegi hökmünde giňden peýdalanmagy göz öňünde tutýarys diýip, milli Liderimiz sözüni dowam etdi.
Söwda-ykdysady gatnaşyklaryny ösdürmek meselesine degip geçmek bilen, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistan we Latwiýa söwda-ykdysady hyzmatdaşlygynyň depginlerini we möçberlerini has-da artdyrmak üçin uly kuwwata eýedir diýip belledi. Ikitaraplaýyn özara bähbitli gatnaşyklary ösdürmegiň geljegi iki ýurduň geoykdysady mümkinçilikleriniň bolmagy bilen hem şertlendirilendir.
Türkmenistanyň we Latwiýanyň kuwwatly ösen ykdysadyýetleri bar diýip, milli Liderimiz sözüni dowam etdi. Biziň ýurtlarymyzyň senagatlary dünýä bazarynda bäsdeşlige ukyply önümleri öndürýär. Türkmen we latwiýa kompaniýalary hem-de kärhanalary dünýä bazarynda ulag, aragatnaşyk, telekommunikasýa ýaly ugurlarda hyzmatlaryň giň görnüşini hödürleýärler. Şunuň bilen baglylykda, hormatly Prezidentimiz özara ykdysady hyzmatdaşlygyň möçberlerini ep-esli artdyrmak üçin zerur bolan ähli şertleriň bardygyny kanagatlanmak bilen belledi. Mysal üçin, 2012-nji ýylda öňki ýyl bilen deňeşdireniňde, biziň ýurtlarymyzyň arasyndaky haryt dolanyşygynyň ösüş depgini 43 göterime deň boldy we ýakyn geljekde bu görkezijiniň iki esse artmagyna garaşylýar.
Türkmenistanyň we Latwiýanyň pudaklaýyn ministrlikleriniň we edaralarynyň, şeýle hem kompaniýalarynyň we kärhanalarynyň arasynda göni gatnaşyklary ýola goýmak boýunça başy başlanan işleri dowam etmegiň zerurdygyny belläp, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bu işiň özara bähbitli hyzmatdaşlygyň netijeli ugurlaryny işläp düzmäge we amala aşyrmaga mümkinçilik berjekdigini belledi. Bu babatda Ykdysady, senagat we ylmy-tehniki hyzmatdaşlyk boýunça Hökümetara türkmen-latwiýa toparyna uly orun degişlidir. Onuň birinji mejlisi 2012-nji ýylyň sentýabrynda Rigada geçirildi. Bu barada aýtmak bilen, döwlet Baştutanymyz toparyň nobatdaky mejlisini şu ýyl Aşgabat şäherinde geçirmegi teklip etdi.
Maýa goýum işleri üçin hem oňat mümkinçilikler bar. Ol ykdysadyýetiň dürli pudaklarynda bilelikdäki taslamalar üçin gyzyklanma döredip biler. Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiz Hazaryň türkmen kenaryndaky “Awaza” milli syýahatçylyk zolagyny ösdürmäge gatnaşmagyň geljegi uly bolup durýandygyny belledi.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistan senagatlaşdyrmaga tarap ugur aldy diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow sözüni dowam etdi. Şonda tutuş ykdysadyýetiň ösüş depginini kesgitleýän esasy senagat pudaklaryny döwrebaplaşdyrmaga esasy ugur degişli bolup durýar. Mysal üçin, ýangyç-energetika toplumy, ulag-aragatnaşyk düzümi, gurluşyk pudagy, dokma senagaty, gaýtadan işleýän senagat we beýlekiler çalt depginler bilen ösýär.
Ykdysady gatnaşyklary giňeltmegiň geljegi barada aýtmak bilen, döwlet Baştutanymyz Latwiýanyň kärhanalary Türkmenistanda öz tejribesini netijeli ulanyp bilerdi diýip belledi. Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiz türkmen-latwiýa hyzmatdaşlygy halkara ulag düzümini ösdürmekde, söwda-üstaşyr geçelgelerini, hususan-da, “Demirgazyk-Günorta” ugur boýunça geçelgeleri döretmekde esasy orun eýeläp bilerdi diýip nygtady.
Mälim bolşy ýaly, ýakynda “Gazagystan-Türkmenistan-Eýran” demir ýolunyň türkmen-gazak böleginiň açylyş dabarasy boldy, ol Russiýanyň, Hytaýyň, Merkezi Aziýa ýurtlarynyň, Hazarýaka sebitiniň polat ýollaryny Günorta we Gündogar Ýewropanyň we Ýakyn Gündogaryň döwletleri bilen birleşdirer diýip, hormatly Prezidentimiz aýtdy. Täze demir ýoly örän gysga ugur boýunça Baltikanyň deňiz portlaryndan Hindi ummanyna çykarýan Pars aýlagyna çenli ýükleri daşamaga mümkinçilik berer.
Geljekde “Gündogar-Günbatar” ugur boýunça daşalýan ýükleriň möçberleriniň ep-esli artmagyna garaşylýar diýip, milli Liderimiz sözüni dowam etdi. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistan Hazar, Gara we Baltika deňizlerini birleşdirýän täze ulag ugruny döretmek hakynda başlangyç bilen çykyş etdi. Bu ugurda geljegi uly taslamalary amala aşyrmakda Latwiýanyň ulag kompaniýalarynyň gatnaşmagy goldanar diýip, hormatly Prezidentimiz belledi.
Döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow ulag ulgamynda hyzmatdaşlyk etmek hakynda gürrüňi dowam edip, Aşgabadyň we Riganyň arasynda göni uçar gatnawyny ýola goýmagy teklip etdi. Şunda Türkmenistan bu gün öz milli awia kompaniýasy üçin gatnawlaryň ugruny giňeldýär we şunda Türkmenistan üçin günbatar ugur geljegi uly ugurlaryň biri bolup durýar. Bu taslamanyň amala aşyrylmagynyň özara bähbitli boljakdygy aýdyňdyr diýip, milli Liderimiz belledi.
Riga Ýewropada ulag ýollarynyň merkezi bolup, ol türkmen howa ýollarynyň hödürleýän hyzmatlaryny ilerletmäge ýardam edip biler, beýleki tarapdan, Latwiýanyň awia kompaniýalary Türkmenistanda syýahatçylygyň işjeň ösdürilmegini nazara almak bilen, Ýewropa ýurtlaryndan syýahatçylar toparlaryny Türkmenistana getirip biler. Şunuň bilen baglylykda, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow iki döwletiň degişli ulag edaralaryna şu meseläni jikme-jik öwrenmegi tabşyrmagy teklip etdi.
Şeýle hem maglumat-aragatnaşyk ulgamynda özara hereket etmek üçin has amatly mümkinçilikler açylýar. Mälim bolşy ýaly, ýakynda Rigada dokma, egin-eşik, gön önümleriniň we önümçilik enjamlarynyň “Moda we dokma -- 2013” atly 18-nji halkara sergisiniň çäklerinde Türkmenistanyň dokma senagatynyň gazananlarynyň görkezilişi üstünlik bilen geçirildi. Ol tejribeleri netijeli alyşmakda, şol sanda döwrebap tehnologiýalary ornaşdyrmak ulgamynda, hünärmenleriň gatnaşyklaryny ýola goýmakda we häzirki zaman bazarynyň islegleriniň öwrenmekde özboluşly meýdança öwrüldi.
“Şol sergä gatnaşmagy Türkmenistan üçin ýurdumyzyň dokma senagatynyň gazanan ýokary netijeleri we üstünlikleri bilen tanyşdyrmaga, işewür gatnaşyklaryň giňeldilmegine, tejribeleriň alşylmagyna we daşary ýurtly hyzmatdaşlaryň öňdebaryjy tehnologiýalary hem-de innowasion işläp düzmeleri bilen tanyşmaga mümkinçilik döredýär” diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy.
Aşgabatda şu gün açylýan bilelikdäki türkmen-latwiýa işewür maslahatyny gutlap, türkmen döwletiniň Baştutany ýokarda agzalan ugurlaryň iki ýurduň ýolbaşçylarynyň we döwlet edaralarynyň hem-de ykdysady düzüminiň wekilleriniň arasyndaky söhbetdeşlikleriň esasy meseleleri bolup biler diýip nygtady. Mälim bolşy ýaly, onuň işine netijeli tejribe alyşmaga we özara bähbitli hyzmatdaşlygyň ýollaryny ara alyp maslahatlaşmaga mümkinçilik aljak örän köp sanly firmalar we kompaniýalar gatnaşar. Bular barada aýtmak bilen, milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow, hususan-da, biziň ýurdumyz üçin Riganyň we Wentspiliň erkin deňiz portlaryny ösdürmek boýunça, Liepaý ýörite ykdysady zonasyny ösdürmek boýunça, senagat toplumlaryny, şeýle hem bank we maýa goýum işleri boýunça Latwiýanyň tejribesi gyzyklydyr diýip belledi.
Soňra Türkmenistanyň Prezidenti ertir belent mertebeli myhmanlaryň Türkmenbaşydaky deňiz portuna baryp görjekdiklerini habar berdi. Ol ýerde özara pikir alşyp bolar we praktiki nukdaýnazardan deňiz port hojalygyny we deňizde ýük daşamak düzümlerini ösdürmek boýunça özara hereket etmegiň anyk tekliplerini ara alyp maslahatlaşyp bolar.
Döwlerara hyzmatdaşlygynyň möhüm ugurlarynyň hatarynda medeni-gumanitar ulgamynda, hususan-da, ylym we bilim, edebiýat we sungat we beýleki ulgamlarda özara hereket etmegiň ýollary boýunça hyzmatdaşlyklar agzaldy. Munuň özi biziň ýurtlarymyzyň arasyndaky özara düşünişilmegini we dostlugy berkitmäge ýardam eder.
“Şunuň bilen baglylykda geljegi göz öňünde tutýan medeni we gumanitar häsiýetli çäreleriň bilelikdäki meýilnamasyny işläp düzmek möhümdir. Onuň çäklerinde iki ýurduň döredijilik birleşmeleriniň arasyndaky gatnaşyklary, medeniýet günlerini, kino we sungat we beýleki çäreleriň geçirilmegini işjeňleşdirmegi göz öňünde tutup bolar. Şeýle hem sergileri, festiwallary, döredijilik toparlarynyň çykyşlaryny, kino günlerini hem-de medeni özara gatnaşygyň beýleki görnüşlerini guramak maksada laýyk bolar” diýip Türkmenistanyň Baştutany aýtmak bilen, 2014-nji ýylda Türkmenistanda Latwiýanyň halk döredijiligi festiwalyny we degişlilikde Latwiýada Türkmenistanyň halk döredijiliginiň festiwalyny geçirmegi teklip etdi. Munuň özi döwletleriň medeniýetini özara baýlaşdyrmaga, iki halkyň milli däp-dessurlary bilen ýakyndan tanyşdyrmaga mümkinçilik berer.
Medeni-gumanitar ulgamda, hususan-da, bilim we ylym ugurlary boýunça ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň ähmiýeti barada aýdyp, Türkmenistanyň Baştutany geçen ýylyň sentýabrynda Riga sapar bilen baran mahaly, Latwiýanyň ylmynyň we biliminiň iri merkezleri bolup durýan Paul Stradinş adyndaky Riga uniwersiteti we Riga uniwersitetiniň stomatalogiýa instituty bilen tanşandygyny ýatlatdy. Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hünärmenleri taýýarlamak boýunça netijeli gatnaşyklary ýola goýmagyň we türkmen hem-de latwiýa lukman alymlarynyň arasynda tejribeleriň alşylmagynyň, şeýle amallaryň anyk mazmun bilen üstüniň ýetirilmeginiň iki ýurduň alymlarynyň we hünärmenleriniň arasynda giň ugurlarda möhüm ylmy barlaglar boýunça üstünlikli hyzmatdaşlyklaryna ýardam etjekdigini belledi.
Çykyşynyň ahyrynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Latwiýa tarapyna Türkmenistana hormat bilen garaýandygy we hyzmatdaşlyga tüýs ýürekden gyzyklanma bildirýändigi üçin minnetdarlyk bildirip, özüniň latwiýaly kärdeşine berk jan saglygyny we jogapkärli döwlet işinde üstünlikleri, Latwiýanyň ähli halkyna bolsa, bagt, abadançylyk we gülläp ösüş arzuw etdi.
Latwiýa Respublikasynyň Prezidenti Andris Berzinş öz çykyşynda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa Türkmenistana resmi sapar bilen gelip görmäge çakylyk we mähirli kabul edişlik hem-de myhmansöýerlik üçin hoşallyk bildirdi. Latwiýanyň Lideriniň belleýşi ýaly, soňky ýyllarda örän işjeňleşen ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň mundan beýläk-de ösüşine ýardam etmäge gönükdirilen bu sapara Latwiýa möhüm ähmiýet berýär. Şunuň bilen baglylykda Latwiýanyň Prezidenti 2013-nji ýylyň 5-nji fewralynda iki ýurduň arasynda diplomatik gatnaşyklarynyň ýola goýlanyna 20 ýyl dolandygyny nygtady.
Prezident Andris Berzinş öz ýurdunda Türkmenistana resmi sapara iki döwletiň gatnaşyklarynyň taryhynda häzirki wagtda täze hil bilen baýlaşdyrylýan möhüm waka hökmünde garalýandygyny aýtdy. Dünýä jemgyýetçiligine halkara hyzmatdaşlygynyň meselelerine örän jogapkärli çemeleşmäni görkezýän Türkmenistanyň ýorelgelerine ýokary baha berip, Latwiýanyň Lideri syýasy we ykdysady gatnaşyklaryň globallaşma asyrynda munuň özi aýratyn möhümdir diýip belledi.
Türkmenistanyň Owganystanyň ykdysady ösüşine goşandyny belläp, Latwiýa Respublikasynyň Baştutany Latwiýanyň Owganystandaky ýagdaýy durnuklaşdyrmak babatda ikitaraplaýyn we köptaraplaýyn işlerde halkara hyzmatdaşlygyna öz goşandyny goşmaga taýýardygyny belledi.
Energoserişdelerini dünýä bazarlaryna çykarmak meselelerine degip geçmek bilen, belent mertebeli myhman sebitleýin we has giň möçberlerde energetika howpsuzlygyny üpjün etmäge ýardam etjek köpgörnüşli turba geçirijiler düzümini döretmegiň bähbidine çykyş edýändigini aýtdy. “Munuň özi aýratyn-da energiýany sarp edijiler bolup durýan Latwiýa we Ýewropa Bileleşigi üçin örän möhümdir” diýip, Prezident Andris Berzinş aýtdy hem-de 2015-nji ýylyň birinji ýarymynda Latwiýanyň Ýewropa Geňeşinde başlyklyk etjek döwründe alnyp barylýan syýasatyň ileri tutulýan ugurlarynyň biriniň Ýewropa Bileleşigi bilen Merkezi Aziýa ýurtlarynyň arasyndaky gatnaşyklary çuňlaşdyrmakdan ybarat boljakdygyny nygtady.
Söwda-ykdysady hazmatdaşlygynyň meseleleri barada durup geçmek bilen Prezident Andris Berzinş kuwwatly mümkinçiligi bolan bu ugurlarda Türkmenistan bilen hyzmatdaşlygy ösdürmäge Latwiýanyň gyzyklanma bildirýändigini nygtady. Dostlukly ýurduň Baştutany şeýle hem has ýygjam gatnaşyklara we bilelikdäki işiň netijeliligine mümkinçilik döretjek türkmen-latwiýa işewür gatnaşyklaryny pugtalandyrmaga we giňeltmäge tarapdardygy barada pikirini aýtdy. Şunuň bilen baglylykda Latwiýanyň Baştutany iki ýurduň kompaniýalarynyň we kärhanalarynyň arasynda göni işewür gatnaşyklary ýola goýmagyň tarapdarydygyny aýtdy.
Ygtybarly ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň geljegi uly bolan ugurlary hökmünde senagat pudagynda we önümçilik düzümlerini döwrebaplaşdyrmakda özara hereketler görkezildi. Hususan-da, özara gyzyklanma bildirilýän pudaklar dokma senagaty, gurluşyk, habarlar tehnologiýasy, şypahanany öwreniş, syýahatçylyk, azyk senagaty, şeýle hem oba hojalygy bolup durýar diýip, Latwiýanyň Prezidenti aýtdy.
Ulag-aragatnaşyk pudagynda hyzmatdaşlygy ösdürmek üçin hemme amatly şertleriň bardygy barada aýtmak bilen, Latwiýa Respublikasynyň ýolbaşçysy möhüm bolan bu ugurlarda Türkmenistanyň Prezidentiniň halkara hyzmatdaşlygyny barha işjeňleşdirmäge gönükdirilen başlangyçlarynyň derwaýysdygyny belledi. Bu pudakda Türkmenistan bilen özara hereket etmäge Latwiýanyň gyzyklanma bildirýändigini belläp, Prezident Andris Berzinş türkmen kärdeşleri bilen Latwiýa tarapynyň port hojalygyny we logistikany ösdürmek pudagynda öz tejribelerini paýlaşmaga taýýardygyny aýtdy. Şunuň bilen baglylykda Latwiýanyň Baştutany türkmen tarapyny Aziýany dünýäniň beýleki ýurtlary bilen baglanyşdyrjak ulag geçelgeleriniň gurluşygynyň taslamasyny durmuşa geçirmegiň meselelerine bagyşlanan maslahata gatnaşmaga çagyrdy.
Gumanitar hyzmatdaşlygy ösdürmek meselelerine degip geçmek bilen, Prezident Andris Berzinş bilim ulgamynda giň gatnaşyklary ýola goýmagyň möhümdigini aýtdy. Latwiýanyň Baştutanynyň pikirine görä, ulag, deňizçilik, bank, maliýe, tehniki ylymlar, lukmançylyk, awiasiýa fakultetlerinde we beýleki ugurlarda talyplary okatmak hem-de Latwiýanyň ýokary okuw mekdeplerinde okajak mekdep uçurymlary üçin ýörite maksatnamalary işläp taýýarlamak babatda tagallalary birleşdirmek üçin oňat mümkinçilikler açylýar.
Medeniýet ulgamynda däp bolan hyzmatdaşlyk meselelerini gozgamak bilen, Prezident Andris Berzinş 2014-nji ýylda Riganyň Ýewropanyň medeni paýtagty boljakdygyny belledi. Şunuň bilen baglylykda, Latwiýanyň Lideri Türkmenistany bu şanly waka gabatlanyp geçiriljek çärelere gatnaşmaga çagyrdy.
Öz çykyşyny tamamlap Latwiýa Respublikasynyň Prezidenti ýokary derejede geçirilen şu günki duşuşygyň netijeliligini ýene-de bir gezek nygtap, Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa we bütin türkmen halkyna iň oňat arzuwlaryny aýtmak bilen tüýs ýürekden hoşallygyny beýan etdi.
Giňişleýin düzümdäki gepleşikler tamamlanansoň, “Seljuk han” zalynda Türkmenistanyň we Latwiýa Respublikasynyň Prezidentleriniň gatnaşmaklarynda ikitaraplaýyn resminamalara gol çekmek dabarasy geçirildi.
Türkmenbaşy şäheriniň (Türkmenistan) häkimligi bilen Ýurmala şäheriniň (Latwiýa Respublikasy) dumasynyň arasynda hyzmatdaşlyk etmek hakynda ylalaşyga, Bilim babatda hyzmatdaşlyk etmek hakynda Türkmenistanyň Hökümeti bilen Latwiýa Respublikasynyň Hökümetiniň arasynda Ylalaşyga, Terrorçylyga, guramaçylykly jenaýatçylyga, neşe serişdeleriniň, psihotrop maddalaryň we prekursorlaryň bikanun dolanyşygyna hem-de jenaýatlaryň beýleki görnüşlerine garşy göreşmekde hyzmatdaşlyk etmek hakynda Türkmenistanyň Hökümeti bilen Latwiýa Respublikasynyň hökümetiniň arasynda Ylalaşyga gol çekilýär.
Dabara gatnaşyjylaryň el çarpyşmalary astynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow we Latwiýa Respublikasynyň Prezidenti Andris Berzinş Türkmenistan bilen Latwiýa Respublikasynyň arasyndaky Bilelikdäki beýannama gol çekýärler.
Resminamalara gol çekmek dabarasy tamamlanansoň, Prezidentler Gurbanguly Berdimuhamedow we Andris Berzinş “Baýram han” zalyna barýarlar we köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleriniň öňünde çykyş edýärler.
Žurnalistleriň öňünde çykyş edip, Türkmenistanyň Prezidenti ilki bilen Latwiýanyň Prezidentiniň Türkmenistana şu saparynyň möhüm ähmiýetli waka bolandygyny we iki döwletiň dostluk we hyzmatdaşlyk gatnaşyklarynyň ýokary derejede ösýändiginiň ýene-de bir aýdyň mysaly bolandygyny belledi.
Türkmen döwletiniň Baştutanynyň nygtaýşy ýaly, dostluk we birek-birege hormat goýmak ýagdaýynda geçirilen şu günki gepleşikleriň dowamynda ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň ýagdaýy we bu gatnaşyklary mundan beýläk-de giňeltmegiň ýollary ara alnyp maslahatlaşyldy. Gazanylan ylalaşyklaryň iki döwletiň arasyndaky hyzmatdaşlygy has-da ösdürmäge düýpli itergi berjekdigini bellenip geçildi. Gepleşikleriň jemleri boýunça gol çekilen ikitaraplaýyn resminamalar Türkmenistan bilen Latwiýanyň arasyndaky dostluk we hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny has-da pugtalandyrmakda möhüm ähmiýete eýedir diýip, Türkmenistanyň Prezidenti aýtdy.
Gürrüňini dowam edip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow biziň döwletlerimiz häzirki zamanyň derwaýys meseleleri boýunça ikitaraplaýyn gatnaşyklary ösdürmegiň tarapdary bolup çykyş edýärler, geçirilen gepleşikleriň dowamynda Türkmenistanyň we Latwiýanyň halkara derejesinde, ilkinji nobatda bolsa, Birleşen Milletler Guramasynyň çäklerinde özara, giň gerimli hyzmatdaşlyk etmegi bilen bagly meselelere seredildi diýip nygtady. Şunuň bilen birlikde, häzirki zamanyň derwaýys meseleleri boýunça garaýyşlarymyzyň gabat gelýändigini ýa-da meňzeşdigini bellemek isleýärin diýip, milli Liderimiz aýtdy.
Ykdysady pudakda hyzmatdaşlyk barada söz açyp, milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow biz şu günki duşuşygymyzyň netijelerine söwda-ykdysady ulgamda ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de ösdürmek üçin esas hökmünde garaýarys, şunuň bilen baglylykda, energetika pudagynda, ulag we kommunikasiýalar, syýahatçylyk ulgamlarynda we beýleki geljegi uly bolan ugurlarda özara bähbitli türkmen-latwiýa hyzmatdaşlygyny ösdürmek üçin uly mümkinçilikleriň bardygyny bellemek isleýärin diýip nygtady.
Habar beriş serişdeleriniň wekilleriniň öňünde çykyşyny dowam edip, hormatly Prezidentimiz biz özara eksport we import edilýän önümleriň sanawyny giňeltmegiň ýollaryny ara alyp maslahatlaşdyk diýip belledi. Şunuň bilen baglylykda, şu gün biz iki ýurduň kärhanalarynyň we kompaniýalarynyň arasynda göni gatnaşyklary mundan beýläk-de höweslendirmek barada ylalaşdyk diýip nygtady.
Milli Liderimiz ulag-kommunikasiýa ulgamynda türkmen-latwiýa özara hyzmatdaşlygy üçin oňat mümkinçilikler bar diýip sözüni dowam etmek bilen, Türkmenistan «Demirgazyk–Günorta» we «Gündogar–Günbatar» ugurlary boýunça bütindünýä ulag geçelgeleriniň çatrygynda ýerleşýär. Latwiýanyň halkara ýük geçiriş ulgamynyň netijeli işlemeginde uly ähmiýete eýe bolan deňiz menzilleri boýunça oňat üpjünçilik ulgamlary bar diýip belledi. Biziň ýurtlarymyzyň arasyndaky hyzmatdaşlygyň kontinentara söwda gatnaşyklaryny işjeňleşdirmek üçin amatly şertleri döretmekde we giňeltmekde möhüm halkara ähmiýetiniň bardygyny hormatly Prezidentimiz nygtady.
Şeýle hem Türkmenistanyň Prezidenti iki döwletiň degişli ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň, kärhanalarynyň we kompaniýalarynyň arasynda göni aragatnaşyklary ýola goýmagy möhüm wezipe hasap edýäris diýip belläp, biz ikitaraplaýyn işewürlik duşuşyklaryny we ykdysady maslahatlary yzygiderli esasda geçirmegiň tejribesini netijeli usul hökmünde dowam etmek barada ylalaşdyk diýip nygtady. Milli Liderimiz ikitaraplaýyn medeni-gumanitar aragatnaşyklary mundan beýläk-de ösdürmäge degişli möhüm meseleler boýunça pikir alşylandygyny aýdyp, bu ugurda ylym, bilim, medeniýet, sungat, sport we syýahatçylyk ulgamlarynda ikitaraplaýyn gatnaşyklary has-da ösdürmegiň zerurdygyny belläp geçdi.
Habar beriş serişdeleriniň wekilleriniň öňünde eden çykyşynyň ahyrynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Latwiýa Respublikasynyň Prezidenti Andris Berzinşe hyzmatdaşlygy ösdürmäge uly goşant goşýandygy we iki döwletiň arasyndaky dostluk we hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny has-da pugtalandyrmaga tüýs ýürekden çalyşýandygy üçin ýene-de bir gezek minnetdarlyk bildirdi hem-de belent mertebeli myhmanyň şu saparynyň we geçirilen duşuşyklaryň netijeleriniň iki ýurduň we halklarynyň abadançylygyna hyzmat etjekdigine pugta ynam bildirdi.
Žurnalistlere ýüzlenmek bilen, Latwiýa Respublikasynyň Prezidenti Andris Berzinş öz adyndan we resmi wekiliýetiň adyndan Türkmenistanyň Prezidentine myhmansöýerlik we birnäçe meseleleri ara alyp maslahatlaşmaga hem-de ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň anyk ýollaryny kesgitlemek üçin döredilen mümkinçilige hoşallygyny bildirdi.
Türkmenistana häzirki resmi saparynyň ähmiýetini nygtamak bilen, iki ýurduň gatnaşyklaryny mundan beýlägem ähli taraplaýyn ösdürmek nukdaýnazaryndan, şol sanda Türkmenistan-Ýewropa Bileleşiginiň çäklerinde ösdürmek babatda Latwiýa Respublikasynyň Prezidenti Andris Berzinş ýokary derejede geçirilen gepleşikleriň netijeliligini aýratyn belledi.
Ýokary derejede geçirilen bu duşuşyklaryň barşynda ykdysady ulgamy we beýleki esasy ugurlary goşmak bilen, şol sanda üstaşyr ulag pudagynda, şeýle hem ynsanperwer we bilim ulgamlarynda döwletara hyzmatdaşlygynyň giň meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy diýip, Latwiýanyň lideri aýtdy. Şunuň bilen baglylykda, Andris Berzinş gepleşikleriň netijeleri boýunça gol çekilen ikitaraplaýyn resminamalaryň taraplaryň bähbitlerine gabat gelýän işjeň hyzmatdaşlygy ösdürmek üçin oňat binýat bolup hyzmat etjekdigini nygtady.
Ikitaraplaýyn söwda-ykdysady gatnaşyklaryň mümkinçiligini has doly peýdalanmak we ösdürmek meselelerine ünsi jemlemek bilen, Latwiýanyň Prezidenti şu işlerde türkmen-latwiýa hökümetara toparynyň işiniň möhüm ähmiýetini belledi.
Söwda-ykdysady gatnaşyklarynyň giňeldilmeginiň köp babatda ulag gatnaşyklarynyň ösdürilmegine baglydygy barada aýtmak bilen, Prezident Andris Berzinş häzirki geçirilen gepleşikleriň netijeleri boýunça taraplaryň Türkmenistan bilen Latwiýa Respublikasynyň üstaşyr ulag kuwwatynyň berkemegine, ulag düzümleriniň ösdürilmegine, Hazar we Baltika deňizleriniň portlarynyň mümkinçiliklerini ygtybarly peýdalanmak arkaly Ýewropa bilen Aziýanyň arasyndaky ýük daşalyşyny üpjün edýän halkara ulag geçelgelerini döretmegi höweslendirmäge, şeýle hem konteýner otlulary bilen ýükleri daşamaga ählitaraplaýyn ýardam etmegi ylalaşandyklaryny nygtady.
Latwiýanyň Prezidenti şeýle hem taraplaryň söwda-ykdysady hyzmatdaşlygyna iki ýurduň pudaklarynyň, kärhanalarynyň we kompaniýalarynyň hem-de telekeçilik düzümleriniň arasyndaky göni gatnaşyklaryň mümkinçiligini has işjeň goşmagy ylalaşandyklaryny belledi. Bular barada nygtamak bilen, Latwiýanyň lideri şu gün Latwiýa tarapynyň köpsanly wekilleriniň türkmen–latwiýa işewür maslahatynda hyzmatdaşlygyň mümkinçiliklerini ara alyp maslahatlaşjakdyklaryny aýtdy hem-de özara bähbitlilik esasynda ikitaraplaýyn hereketiň mümkinçiligini tapjakdyklaryna ynam bildirdi. Şu babatda jenap Andris Berzinş Türkmenistanyň Bütindünýä söwda guramasyna girmäge bolan gyzyklanmasyny Latwiýanyň goldaýandygyny we öz tejribesini paýlaşmaga hem-de zerur bolan kömegi bermäge taýýardygyny beýan etdi.
Şu günki gepleşikleriň gün tertibine girizilen möhüm meseleleriň birnäçesiniň hatarynda ýangyç-energetika ulgamynda özara hereketi görkezmek bilen, Latwiýanyň baştutany bu pudakda Türkmenistanyň energiýa serişdeleriniň daşary ýurtlara, şol sanda Ýewropa ugurlaryna tarap köpugurly şahalarynyň döredilmegine gönükdirilen Türkmenistanyň amala aşyrýan syýasatyny Latwiýanyň goldaýandygyny beýan etdi. Bu barada aýtmak bilen, jenap Andris Berzinş öz ýurdunyň we bütinleýin alnanda, Ýewropa Bileleşiginiň energoüpjünçiliginiň durnuklylygyna ýokary gyzyklanma bildirýändigini nygtady. Munuň özi tebigy gazy Türkmenistandan dünýä bazarlaryna çykarmagy upjun edip biler. Türkmenistan bilen Ýewropa Bileleşiginiň arasyndaky gatnaşyklary mundan beýläk-de çuňlaşdyrmagyň möhümdigini bellemek bilen, Latwiýanyň 2015-nji ýylyň birinji ýarymynda Ýewropa geňeşinde ýolbaşçylyk etjek döwründe özüniň ileri tutulýan daşary syýasat ugurlarynyň biri hökmünde Ýewropa Bilelelişigi bilen Merkezi Aziýa sebitiniň arasyndaky hyzmatdaşlygy pugtalandyrmagy öňe sürjekdigini Latwiýa Respublikasynyň Prezidenti ynandyrdy.
Gepleşikleriň dowamynda şeýle hem ylym, bilim we medeniýet pudaklarynda hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de ösdürmegiň ara alnyp maslahatlaşylandygyny bellemek bilen, Latwiýanyň baştutany bu babatda ikitaraplaýyn gatnaşyklary giňeltmek üçin giň mümkinçilikleriň bardygyny nygtady. Şunuň bilen baglylykda, ýokary okuw mekdepleriniň arasynda, şol sanda iki ýurduň döwlet edaralary üçin hünärmenleriň derejesini ýokarlandyrmakda we olary taýýarlamagy guramakda hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny ösdürmäge ýardam etmegiň möhümdigi bellenip geçildi.
Aýdylanlary jemlemek bilen, Latwiýa Respublikasynyň baştutany baý serişdelere we umuman ykdysady kuwwata eýe bolan Türkmenistan bilen hyzmatdaşlygy ösdürmäge öz ýurdunyň gyzyklanma bildirýändigini ýene-de bir gezek nygtap belledi. Latwiýanyň baştutany Türkmenistanyň Prezidentiniň islendik amatly wagtda Latwiýa Respublikasyna resmi sapar bilen gelmäge çagyrdy. Çakylyk minnetdarlyk bilen kabul edildi. Saparyň möhletleri diplomatik ugurlar boýunça ylalaşylar.
Netijeleri boýunça möhüm resminamalara gol çekilen gepleşikleriň ýokary netijeliligini ýene bir gezek nygtap, Latwiýa Respublikasynyň Prezidenti olaryň türkmen-latyş döwletara hyzmatdaşlygynyň kadalaşdyryjy-hukuk binýadynyň esasyny düzjekdigini we Türkmenistan bilen Latwiýanyň arasyndaky özara bähbitli hyzmatdaşlygyň we dostlukly gatnaşyklaryň barkemeginde uly ähmiýete eýe bojakdygyny belledi.
Metbugat maslahaty tamamlanansoň, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow latwiýaly kärdeşi Andris Berzinş bilen mähirli hoşlaşyp, oňa Türkmenistan bilen tanyşmagy üstünlikli dowam etmegini arzuw etdi.
Günüň ikinji ýarymynda Latwiýa Respublikasynyň Prezidentiniň awtomobil kerweni Gypjaga bardy. Ol ýerde jenap Andris Berzinş kümmede gül desselerini goýmak bilen, Türkmenistanyň ilkinji Prezidentine hormatyny beýan etdi we Türkmenbaşynyň ruhy metjidi bilen tanyşdy.
Şol gün Latwiýanyň Baştutany Türkmenistanyň Garaşsyzlyk binasyna hem gül desselerini goýdy. Paýtagtymyzyň Garaşsyzlyk binasynyň ýanyndaky hormatly myhmanlar seýilgähinde ýola goýlan däp boýunça Latwiýa Respublikasynyň Prezidenti Andris Berzinş ýaşajyk agaç nahalyny oturtdy.
Soňra myhman Türkmenistanyň döwlet medeniýet merkeziniň döwlet muzeýine baryp gördi. Ol ýerde Andris Berzinş Türkmenistanyň ilkinji Prezidentiniň muzeýiniň gymmatlyklary bilen tanyşdy hem-de hormatly myhmanlar üçin kitapda ýadygärlik ýazgysyny galdyrdy.
Soňra Latwiýa Respublikasynyň Prezidenti Andris Berzinş “Mizan” işewürlik merkezinde şu gün geçirilen türkmen-latwiýa işewürler maslahatynyň ýapylyş dabarasyna gatnaşdy.
Agşam belent mertebeli myhmanyň hormatyna Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow resmi agşamlyk naharyny berdi. Onuň barşynda iki ýurduň Liderleri söz sözlediler.
Agşamlyk naharyndan soň belent mertebeli myhman üçin gijeki Aşgabat boýunça tanyşlyk gezelenji guraldy.
Latwiýa Respublikasynyň Prezidenti Andris Berzinşiň awtoulag kerweni türkmen paýtagtynyň günorta bölegine tarap ugur aldy. Bu ýerde şäherimiziň dolandyryş – işewürlik we medeni merkezi kemala gelýär.
Ak mermerli paýtagtymyz Aşgabat gijelerine has-da gözel keşbe eýe bolýar. Ilki Konstitusiýa binasyna baryldy. Ol gojaman Köpetdagyň eteginde seleňläp görünýär. Türkmenistanyň Esasy Kanunynyň hormatyna gurlan bu bina biziň demokratik, hukuk, dünýewi döwletimiziň esaslarynyň mäkämliginiň we mizemezliginiň, eziz Watanymyza bolan buýsanjyň, türkmen halkynyň agzybirliginiň we jebisliginiň, onuň ýurdumyzyň abraýyny we şan-şöhratyny berkitmegiň we artdyrmagyň hatyrasyna beýik işleri amala aşyrmaga taýýardygynyň özboluşly beýanyna öwrüldi. Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň taryh muzeýini, kitaphanany, Maslahatlar zalyny we beýleki otaglary öz içine alýan bu bina paýtagtymyzyň gelim-gidimli ýerleriniň birine öwrüldi.
Konstitusiýanyň esasynda goýlan parahatçylyk, oňyn hoşniýetli goňşuçylyk we özara bähbitli hyzmatdaşlyk ýörelgeleri anyk maksatlara eýe bolan biziň parahatçylyk söýüjilikli daşary syýasatymyzyň esasyny düzýär. Bu syýasat Garaşsyz, Bitarap döwlet hökmünde Türkmenistanyň abraýyny belende galdyrmaga mümkinçilik berdi we onuň tutuş dünýäde ykrar edilemgini üpjün etdi. Türkmen halky öz taryhy ösüşiniň häzirki döwründe geçmişiň we şu günüň üznüksiz arabaglanyşygyna göz ýetirip hem-de dünýäniň ähli ýurtlarynyň we halklarynyň oňyn ösmeginiň hatyrasyna ýagty geljege tarap öz ýoluny gurup, häzirki zamanyň möhüm meselelerini çözmäge täzeçil çemeleşmek bilen, wajyp ähmiýetli başlangyçlary ynamly öňe sürýär we durmuşa geçirýär.
Latwiýanyň Lideri Konstitusiýa binasynyň seýilgähinden çykyp, “Älem” medeni-dynç alyş merkezine tarap ugrady. Gözel paýtagtymyzy synlamaga mümkinçilik berýän iri halkaly bu desga Ginnesiň rekordlar kitabyna girizilip, ýurdumyzyň baş şäheriniň gözellikleriniň sanawyny artdyrdy. Ýeri gelende ýatlap geçsek, 2011-nji ýylyň ahyrynda “Türkmenistan” teleradioýaýlymlar merkeziniň Oguzhan ýyldyzy, ondan öň bolsa, Oguzhanyň suw çüwdürimler toplumy we belent flagştok şeýle hormata eýe boldular.
Adamlar hakynda, şol sanda ýaş nesil barada alada, häzirki zaman düzümli şäher gurşawyny döretmek, türkmenistanlylaryň oňaýly ýaşamagy, zähmet çekmegi we dynç almagy üçin amatly şertleri döretmek biziň ýurdumyzda amala aşyrylýan şähergurluşyk syýasatynyň möhüm ugurlary bolup durýar. Bu babatda täze “Älem” medeni-dynç alyş merkezi milli Liderimiziň şu meselelere berýän uly ünsüniň aýdyň subutnamasy bolup durýar.
Soňra Latwiýanyň baştutany türkmen paýtagtynyň gözel künjekleriniň birinde bina edilen hem-de türkmen döwletiniň parahatçylyk sütünleriniň we döredijilikli ýörelgeleriniň, ata-babalarymyzyň wesýet eden milletiň belent ynsanperwerlik gymmatlyklarynyň mizemezliginiň öboluşly nyşanyna öwrülen Bitaraplyk binasyna baryp gördi. Onuň keşbinde milli şähergurluşygyň gadymdan gelýän däpleri häzirki zaman binagärligiň we inžener-tehniki pikiriň meýilleri bilen sazlaşykly utgaşýar.
Paýtagtymyzda bolup geçýän özgertmeler tutuş türkmen topragyny gurşap alan deňi-taýy bolmadyk özgerişlikleriň gerimini aýdyň şöhlelendirýär. Olar Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplyk derejesine, parahatçylyk söýüjilik we döredijilik ýörelgelerine esaslanan hem-de ýurdumyzyň ykdysady, döredijilik we medeni mümkinçiliklerini amala aşyrmaga, türkmenistanlylaryň durmuş derejesini ýokarlandyrmaga gönükdirilen syýasatynyň aýdyň netijesi bolup durýar.
Latwiýa Respublikasynyň Prezidentiniň resmi sapary dowam edýär.
Türkmen Döwlet habarlar gullugy


text:
Birleşen Ştatlardaky “Split This Rock” atly şahyrlar guramasy
we Waşingtondaky Syýasat ylmy-barlag istitutynyň “Foreign Policy In Focus” proýekti şenbe güni Waşingtondaky daşary ýurt wekilhanalarynyň birnäçesiniň, Birmanyň, Ýemeniň we Türkmenistanyň ilçihanalarynyň öňünde, bu ýurtlardaky senzura protest bildirip, dissident goşgularyny okamakçy. Azatlyk Radiosyndan Ýowşan Annagurban Split This Rock guramasynyň direktory, şahyr Sara Brauniň bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Siziň şenbe güni Birmanyň, Ýemeniň we Türkmenistanyň ilçihanalarynyň öňünde dissident goşgularyny okamak kararyna gelmegiňiziň sebäbi näme?
Sara Brauniň:
Sebäbi şenbe güni dünýä boýunça şahyrlaryň parahatçylyk, adalatlylyk we ygtybarlylyk üçin çykyş edýän güni. Biz şahyrlaryň, ähli raýatlaryň özgerişlik üçin jemlenmeginiň kyn ýerlerine, şahyrlaryň hem raýatlaryň sesiniň senzura, repressiýa arkaly bogulýan ýerlerine ünsi çekmek isledik. Şahyrlar köplenç halkyň arzuw-islegleriniň, umytlarynyň we hyýallarynyň aýdymçysy bolýar. Onsoň zalym hökümdarlar we häkimiýet eýeleri olary örän howply hasaplaýarlar. Netijede şahyrlar köplenç senzura edilýär, tutulyp-basylýar ýa ondanam erbet ýagdaýa salynýar. Şu sebäpden biz dünýäde şahyrlaryň arkaýyn gürläp bilmeýän her bir döwleti üçin üç ýurduň ilçihanasynyň öňünde protest bildirmegi saýlap aldyk.
Azatlyk Radiosy: Ilçihanalarynyň öňünde protest bildiriljek üç ýurduň biriniň Türkmenistan bolmagynyň sebäbi näme? Siz Türkmenistanda şahyrlaryň arkaýyn gürläp ýa çykyş edip bilmeýänini nireden bilýärsiňiz?
Sara Brauniň:
Men türkmen režiminiň adam hukuklary we söz azatlygy babatdaky ýagdaýynyň gaty ýaramazdygyny bilýän. Ýöne men bu ugurdaky gözleglerimi şindi hem dowam etdirýärin we köpräk zat tapmaga çalyşýaryn. Men häzir türkmençeden iňlisçä geçirilen goşgulary gözleýärin, emma olary tapmak kyn düşýär. Biz okamak üçin Merkezi Aziýanyň, söz azatlygynyň bogulýan beýleki ýerleriniň şahyrlarynyň terjime edilen goşgularyny gözleýäris. Men bu meseläniň üstünde häzirem işläp otyryn.
Azatlyk Radiosy. Siz bu çäre dogrudanam Türkmenistan ýaly ýurtlarda söz azatlygynyň ilerlemegine täsir ýetirer öýdýärsiňizmi?
Sara Brauniň:
Men muny aýdyp biljek däl. Ýöne meniň umyt edýän zadym, biz amerikanlar hökmünde, dünýäniň köp ýerinde açyk pikirini aýdyp bilmeýän şahyrlaryň ýagdaýyna ünsi çekeris. Biziň öz hökümetimizem köplenç ýagdaýda şol şahyrlaryň, ýazyjylaryň we raýatlaryň sesini basýan režimleri goldaýar. Onsoň biz Türkmenistanyň hökümetine ýüzlenişimiz ýaly, öz hökümetimize-de ýüzlenýäris: biziň bu ganhor we repressiw režimleri goldamagy bes etmegmiz gerek, ähli ýurtlardaky adamlara söz azatlygy we azat bolmak gerek.


text:
baş
Wikisözlük saýtyndan
Mazmuny
At[üýtget]
- [1] Adamyň ýa-da haýwanyň janly-jandaryň kellesi.
- [2] Käbir medeni ösümlikleriň däneli hanasy.
- [3] Bir zadyň ýokary ujy, süýr depesi
- [4] Bir zadyň töweregi, ýany, gapdaly.
- [5] Bir zadyň başlanan ýeri, ilki ýüze çykan döwri, başlangyç.
- [6] Bir zadyň esasy düýbi.
- [7] Wezipesi, käri boýunça beýlekilerden uly, ýolbaşçylyk ediji.
- Türkmen diliniň düşündirişli sözlügi, 1962.
At[üýtget]
- [1] Organizmiň käbir öýjüginiň iriňlemegi zerarly deriniň ýüzünde ýa aşagynda emele gelýän iriňli ýara.
- Türkmen diliniň düşündirişli sözlügi, 1962.


text:
Gadymy Müsür
Gadymy Müsür (gad.-grek. AἰYuπtoς, lat. Aegyptus) özleriniň ulanan iň gadymy ady: Kemet, Kemi, Hemi (müsür. kmt, gad.-grek. Xἑu[u]ις,-ιδoς, kopt. kὴue) — iň gadymy siwilizasiýalaryň biri, ol Niliň aşaky akymynyň boýunda Afrika kontinentiniň demirgazyk-gündogarynda döräpdir. Ol ýerde häzirki döwürde Müsür döwleti ýerleşýär. Siwilizasýanyň emele gelişi b.e. öň 4-nji müňýyllygyň ahyryna — Ýokarky we Aşaky Müsüriň ilkinji faraonyň häkimiýeti astynda syýasy taýdan birleşen döwrüne degişlidir. Onuň ösüşi soňraky üç müňýyllygyň dowamynda dowam edipdir. Özüniň iň bir gülläp ösen döwrüne Gadymy Müsür Täze patyşalyk wagtynda baryp ýetipdir, şondan soň ol kem-kemden pese gaçyp başlaýar. Şol giçki döwürde ençeme döwletler Müsüri yzygiderli basyp alypdyrlar. Netijede faraonlaryň dolandyryşy b.e. öň 30-njy ýylda irki Rim imperiýasy Müsüri basyp alyp, öz prowinsiýasyna öwrensoň resmi suratda gutarypdyr.


text:
Türkmenistanyň Tebigaty goramak ministrliginiň Çöller, ösümlik we haýwanat dünýäsi milli institutyna 2008-nji ýylyň ahyrynda Türkmenistanyň Döwlet balyk goragynyň işgärleri W.A.Anisimowdan we R.Baýryýewden Hazar deňzine düýbünden geň bolan balygyň tutulandygy barada maglumat gelip gowuşdy. Balyk balykçylar tarapyndan Kemir etrabynda (Esengulydn demirgazykda) 2008-nji ýylyň noýabrynda tutuldy. Emma, gynansakda olar tutulan görnüşi tutuşlygyna saklap bilmediler, ýöne balygyň guradylan kellesi hem teňňeli gabygynyň bölegi galypdyr. Görnüşiň uzynlygy – takmynan 50-60 sm. Instituta kesgitlemek üçin saklanyp galan bedeniniň bölejikleriniň sifr suratlary iberildi. Onuň esasynda balygyň diňe topar derejesine çenli sistematik identifikasiýasy ýerine ýetirildi. Identifikasiýa üçin amerikan awtorlarynyň (Wiley, 2002; Boschung, Mayden, 2004) işleriniň içindäki açar ulanyldy. Topara çenli kesgitlemekligiň dogrulygy şol suratlar boýunça amerikan ihtiologlary R.Meýden (Dr. R.Mayden, Sent-Louis University) we E.Hilton (Dr. Eric Hilton, Virginia Institute of Marine Science) tarapyndan tassyklandy.
Hazar deňzinde tutulan sowutly çortanyň bedeniniň saklanyp galan bölegi. A.Şerbiniň suraty
Balykçylar tarapyndan tebigy arealy Demirgazyk we Merkezi Amerikada ýerleşýän sowutly çortanyň bir görnüşiniň tutulandygy belli boldy. Ž.Nelsonyň (J.Nelson, 2006) klassifikasiýasyna görä bu tapyndynyň sistematik ýagdaýy şu aşakdaky ýalydyr:
Actinopterigii klasy – şöhle ýelek (luçeperýe)
Neopterygii podklasy – täze ýelek (nowoperýe)
Lepisosteiformes – sowut görnüşli
Lepisosteidae maşgalasy – sowutly çortanlar
Atractosteus topary – gysga ganatly (ýa-da giň kelleliler) sowutlylar
Sowutly çortanlar – Demirgazyk Amerika yklymynyň süýji suwlarynda ýaýran özboluşly seýrek balyklaryň uly bolmadyk relikt toparydyr. Olary ýaşaýan watanynda gara (gars) diýip atlandyrýarlar. Häzirki wagt ýaşaýan sowutly çortanlaryň 7 görnüşi bolup, olar 2 topara bölünýärler: gysga ganatly (ýa-da giň kelleliler) sowutlylar – Atractosteus, we uzyn burunly (ýa-da gelşikli) sowutlylar – Lepisosteus. Bu görnüşler özaralarynda gowy tapawutlanýarlar, Atractosteus toparynyň balyklarynyň iki sany dik setir uly gyýak görnüşli dişleri bolýar. Setirleriň içkisi beýleki balyklaryňkydan tapawutlylykda ýokarky äňiň gözöňündäki süňkinde ýerleşýär, beýlekisi – ýagny içgisi kentlewük süňkde ýerleşýär.
Lepisosteus toparynyň wekillerinde şeýle dişleriň diňe bir setiri bolup, ol hem gözöňündäki süňkde ýerleşýär. Hazar deňzinde tutulan suratda görkezilen bu sowutlyda ýokarky äňde we kentlewükde ýerleşen konus şekilli iki setir dişleri gowy saýgarmak mümkin. Hut şu hem ony Atractosteus toparyna degişli etmeklige mümkinçilik berdi.
Hazar deňzinde tutulan sowutly çortanyň ýokarky äňi.
A.Şerbiniň suraty.
Gysga ganatly sowutlylara 3 görnüş degişlidir:
1. Atractosteus spatula – missisipi sowutlysy, äpet sowutly çortan, balyk – alligator (Alligator gar). ABŞ we Meksikada ýaýrandyr.
2. Atractosteus tristoechus – kuba sowutlysy (Cuban gar). Kuba we Ýuwentud adalarynda ýaýrandyr.
3. Atractosteus tropicus – meksika sowutlysy (Tropical gar). Meksikada, Belizde, Kosta-Rikada, Gwatemalada, Gondurasda we Nikaraguada ýaýrandyr.
Hazar deňzinde tutulan görnüşine mahsus bolan gylyk-häsiýeti kesgitlemek üçin onuň gapdal gyzygynyň teňňelerini hem birinji jaber dugasyndaky jabra tyçinkalaryny sanamaklyk zerurdyr, emma bu maglumatlary almak başartmady. Şonuň üçin hem, onuň ýaýran hem köpsanly toparyň wekilidigini diňe çak etmek mümkindir. Beýleki iki sowutlylar – kuba we meksika sowutlylar örän seýrek hem az ýaýran görnüşlere degişlidir. Missisipi sowutlysy Missisipi derýasynyň basseýininde ýaşaýar, ýöne ol şeýle-de Floridadan Demirgazyk Meksika çenli Meksika aýlagynyň duzlurak suwuna hem çykýar.
Daşky görnüşi boýunça sowutlylar adaty çortany ýadyňa salýar, şonuň üçin hem olary sowutlylar diýip atlandyrýarlar. Bular iri balyklar bolup, uzynlygy 3m we massasy 130kg deňdir. Olaryň bedenleri uzalan. Uly balyklarda olar ýokarky gatlagy ganoiniň emal görnüşli maddany saklaýan romb görnüşli iri şitler görnüşli süňk teňňeleri bilen örtülendir. Sowutlylaryň tumşugy güýçli uzalandyr, esasan hem iri balyklarda we olar krakodiliň tumşugyny ýatladýar. Uzalan äňlerde we kentlewik süňklerde köpsanly konus şekilli berk we ýiti dişler ýerleşýär, burun deşikleri bolsa uzalan tumşugyň ahyrynda ýerleşýär. Şol sebäpli hem sowutlylary kaýman balyklar ýa-da alligator-balyklary diýip atlandyrýarlar (Alligator gar).
Sowutlylaryň kelle proporsiýasynyň we tumşugynyň daşky görnüşi ulaldygyça güýçli üýtgeýär, hut şol sebäpli hem dürli ýaşdaky we ölçegdäki balyklar aýratyn görnüş ýaly görünýärler.
ABŞ, Missisipi derýasynda tutulan sowutly çortan.
Sowutly çortan – süýji suwda ýaşaýan balyklardyr, ýöne olar duzlurak suwlara hem girýärler, käwagt bolsa deňiziň duzly suwlarynda hem duşýarlar. Olar bukudaky-ýyrtyjynyň az hereket edýän durmuş ýörelgesini alyp barýarlar. Esasan hem balyklar bilen iýmitlenýärler, ýöne şeýle-de olaryň rasionyna leňňeçler, suw pyşdyllary, guşlar hem girýärler. Işbili diňe ýaz paslynda we diňe süýji suwlarda taşlaýarlar, işbili gury ýerde goýýarlar.
Balyk - alligator (missisipi sowutly çortany). J. Teýlor suraty.
Olar Demirgazyk Amerikanyň eýmenç daşky görnüşli iň iri ýyrtyjy balygy hasaplanýar, hiç wagt adama ýörüte topulmaýar, emma promysel ýerlerde olar torlary ýyrtmak hem oňa düşen balyklary almak bilen zyýan ýetirýärler. Iri hem ownuk ölçegdäki sowutly çortanlar ABŞ-nyň sport hem höwesjeň balykçylygynda esasy obýekt bolup durýar.
Sowutly balyklylaryň bir wekiliniň Hazar deňzine nähili düşenligini aýtmak kyn, emma uly bolmadyk razmeri bolan missisipi sowutlysynyň ýaş osoblarynyň bütin dünýä boýunça akwariumlarda saklanýanlygy bellidir. Meselem, olar Moskwanyň zoodükanlarynda (haýwanat dükanlarynda) hem bardyr. Sowutlylar oňat ideg edilende olar çalt ösýärler we käwagt olary akwariumyň eýeleri olary açyk suw howdanyna goýbermeli bolýarlar. Olaryň tebigy arealynyň çäklerinden has daşda duşýanlygy ozal hem hasaba alyndy. Meselem, şeýle ýagdaý Berezina derýasynda (Belorussiýa) bellenildi. Türkmenistanyň kenarlarynda tutulan sowutlynyň hut şeýle ýol bilen Hazar deňzine ýa-da Hazarýaka derýalaryna düşen bolmagy, ol ýerden bolsa deňze aralaşan bolmagy mümkindir. Häzir biz diňe Hazar deňzinde sowutly balyklaryň Atractosteus toparynyň Atractosteus spatula – missisipi sowutlysy ýa-da gigant sowutly çortan görnüşine degişlidigi çaklanýan sowutly balygyň duşmagy ilkinji we ýeke-täk ýagdaýdyr. Ýöne, Hazarýaka derýa-kölleriniň basseýninde olar özleri üçin iýmit, ösüş we köpelmek üçin amatly şertleri tapyp bilerler.
Sowutly çortanlaryň awçylary. ABŞ, Missuri derýasy.
W.B.SalnikowEdebiýat
Boschung H. T., Mayden R.L. Fishes of Alabama. HarperCollins Publishers. 2004. 960 p.
Nelson J.S. 2006. Fishes of the world. 4th ed. John Wiley & Sons, Inc. Hoboken, New Jersey. 601 p.
Wiley E.O.. Lepisosteidae. Gars. p. 672-678 in: K.E. Carpenter (ed.) FAO species identification guide for fishery purposes. The living marine resources of the Western Central Atlantic. 2002. Vol. 2: Bony fishes part 1 (Acipenseridae to Grammatidae).


text:
18.08.2014 • Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow karbamid öndürýän zawodyň düýbüniň tutulmagyna bagyşlanan dabara gatnaşdy
Türkmenistanyň Prezidenti Eýranyň Prezidentiniň orunbasaryny kabul etdi
20.08.2014 • Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow şu gün açylýan Eýran Yslam Respublikasynyň IX ýöriteleşdirilen sergisine gatnaşmak üçin öz ýurdunyň wekiliýetine ýolbaşçylyk edip Aşgabada gelen Eýran Yslam Respublikasynyň Prezidentiniň Ylym we tehnologiýalar boýunça orunbasary, Aýratyn zehinliler milli gaznasynyň başlygy jenap Surena Sattarini kabul etdi. Myhman döwletara hyzmatdaşlygynyň möhüm meselelerini ýüzbe-ýüz duşuşykda ara ...
gündiz
+37... +39°
gije
+22... +24 °
Türkmenbaşy
+37... +39°
Balkanabat
+38... +40°
Mary
+38... +40°
Türkmenabat
+38... +40°
Daşoguz
+37... +39°
19.08.2014 • Türkmenistan-Türkiýe: bilim ulgamynda hyzmatdaşlygyň täze tapgyry
15.08.2014 • Türkmenistanyň paýtagtynyň täze gurluşyklarynyň möçberi – ýurduň ykdysady kuwwatynyň nyşany
18.07.2014 • Ýurduň durmuş-ykdysady ösüşleri özgertmeler ugrunyň netijeliligini görkezýär
17.07.2014 • Türkmenistan azyk bolçulygynyň senagat binýadyny pugtalandyrýar
16.07.2014 • Türkmenistanyň ykdysadyýetini senagatlaşdyrmagyň ugurlary
Aşgabatda Eýran Yslam Respublikasynyň IX ýöriteleşdirilen sergisi açyldy
20.08.2014 • Şu gün paýtagtymyzdaky Sergi köşgünde Eýran Yslam Respublikasynyň IX ýöriteleşdirilen sergisi öz işine başlady. Bu ykdysady forumy Türkmenistanyň Söwda-senagat edarasy bilen Eýranyň “Pars Pegah Tejaret” kompaniýasy bilelikde gurady. Eýranyň haryt öndürijileriniň Aşgabatda geçirilýän yzygiderli ...
Türkmenistanda galla ekişine girişildi
20.08.2014 • Şu gün ýurdumyzda güýzlük galla ekişine girişildi. Ozal habar berlişi ýaly, şu ýylyň 11-nji awgustynda geçirilen widioşekilli iş maslahatynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ekişiň başlamaly möhletini kesgitledi. Milli Liderimiziň ak pata bermeginde ýurdumyzyň welaýatlarynda bu möhüm oba hojalyk möwsümine badalga berildi. Asylly däbe görä, Beýik Biribaryň ak ...
Aşgabatda täze seýilgäh dörediler
20.08.2014 • Täze “Arçabil” seýilgähi Araçabil şaýolunyň ugrunda “Älem” medeni dynç alyş merkeziniň we Konstitusiýa binasynyň aralygynda ýerleşer. Täze seýilgäh üçin 784 müň inedördül metr ýer bölünip berildi, bu çäkleri dürli beýiklikdäki yşyklandyryjylaryň müňlerçesi ýagtylandyrar. Seýilgäh zolagyny baglyga öwürmek üçin pürli we ýaprakly baglaryň ýüzlerçe görnüşi ...
“Awaza-2014” atly halkara aýdym-saz we folklor festiwaly tamamlandy
14.08.2014 • Şu gün "Awaza" milli syýahatçylyk zolagynda “Awaza-2014” atly halkara aýdym-saz we folklor festiwalynyň ýapylyş dabarasy we oňa gatnaşyjylaryň jemleýji konserti boldy. Ozal habar berlişi ýaly, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy boýunça guralan bu iri döredijilik gözden ...
Mugallymlaryň awgust maslahatlary
20.08.2014 • Täze, 2014-2015-nji okuw ýylynyň öňisyrasynda 20-nji awgustda biziň ýurdumyzda mugallymlaryň hepdelik maslahatlary badalga alaýar. Hemme ýerde – paýtagtda we welaýatlarda – bilim ulgamynyň mekdebe çenli ýaşly we mekdepden daşgary edaralarynyň, orta okuw mekdepleriniň hünärmenleriniň sebitleýin duşuşyklary geçiriler. Duşuşyklarda ösüp gelýän ýaş nesli terbiýelemek we bilim ...
19.08.2014 • Futbol meýdançalarynda ýokary ligadaky toparlaryň arasynda Türkmenistanyň çempionatynyň 20-nji tapgyrynyň oýunlary geçirildi Milli ýaryşda öňde barýan paýtagtymyzyň “Altyn asyr” topary ýurdumyzyň demirgazyk sebitiniň dolandyryş merkezinde ýaryş sanawynyň soňunda barýan “Daşogzuň” topary bilen duşuşdy. Oýun myhmanlar uçin garaşylmadyk ýagdaýdan başlandy: eýýäm ikinji ...
Ekerançylygyň döremegi barada gürrüň berýän 5 müň ýyl bolan bugdaýlar “Ak bugdaý” muzeýiniň esasy gymmatlygydyr
Daşoguz welaýatyndaky Ysmamydata orta asyr arhitektura ýadygärligi gaýtadan dikeldildi
Milli halyçylyk senedi – bu daşary ýurtly myhmanlaryň uly gyzyklanma bildirýän Türkmenistanyň medeniýetiniň esasy ugurlarynyň biridir
Maglumatlar arhiwi
Copyright © 2011
«Türkmenistan: altyn asyr» elektron gazeti
«Neýtralnyý Turkmenistan» gazetiniň
we Türkmen döwlet habarlar gullugynyň (TDH) habarlar babatda goldaw bermeginde


text:
Inwalidlik
Inwalidlik (Lat. Invalidus-gowshak, kuwatsyz), adamyn kesel ya-da mayyp bolmagy zerarly zahmete, ya-da kem-kesleyin yitirmegi. Ilkinji Inwalidlik (shol ylda ilatyn arasynda inwalidlige ilkinji gezek gecirlenler) we umumy I (ilatyn arasyndaky ahli inwalidler) bolyar. SSSr-de adamyn zahmete ukyplygyny yitirish derejesine baglylykda inwalidler 3 gruppa bolunyar. Inwalidlerin 1nji grupbasy zahmete ukyplylygyny mhletleyin ya-da uzak mohletleyin ya=da mydamalyk yitiren komek we gozegcilik edilmegine matac bolan adamlarra, sheyle hem yorite guralan indiwidual shertlerde (yorite stehlarda, oyde ish enjamlarynda we b-da) ayry ayry ishleri yerine yetirmage uygunlashyp biljek adamlara bellenilyar. I-nin 2 nji grupbasy zahmete ukyplylygyny uzak mohletleyin ya-da mydamalyk kem-kesleyin ya-da doly yitirip, komege we gozegcilik edilmegine matac bolmadyk adamlara sheyle hem gaytalap durian kesellilere, el-ayak we b. organlary anatomic taydan shikeslere dayanc hereketlendiriji aparatlary nasaglara, gozunin gorshi peselip yorite doredilen shertlerde ishlap biljek adamlara sheyle hem keseli beterleship ishin hemme gornushinde uzak wagtlayyn ishlemage rugsat edilmeyan adamlara bellenilyar. I nin 3-nji grupbasy saglyk yagdayy sebapli onki karinde (hunarinde) ishlemeklige mumkinciligi bolman pes kwalifikasyyaly ishe gecmeklige zerur bolan adamlara bellenilyar. Kesel zerarly on pes klafikasyyaly ishe gecirilen ya-da nasaglygy sebapli ozal ishe yaramadyk adamlar, sheyle hem karine garamazdan, kesel sebapli organlary (el ayagy we s.m,) kadaly ishlemeyanler hem shu grupba giryar. SSSr-de adamlaryn zahmete yarawlylygynyn yitirilish derejesi (I. grupbasy) wrac ekspert komissiyasy (WTEK) tarapyndan bellenilyar. 1nji grupba I. her iki yyldan 1 gezek 2 we 3nji grupba I. her yylda 1 gezek gaytadan kesgitlenip bellenilyar. Anatomik taydan shikesi ya keseli has otushen islendik yashdakylara, sheyle hem inwalidlere: 60 yashdan gecen erkek adamlara, 55 yashdan gecen ayal adamlara I. mohletsiz bellenilyar. Inwalidlere I. derejesine gora jemgiyetcilik we dowlet tarapyndan belli bir mocberde maddy komekler, zahmetde yenillikler, medisina we bashgalar berilyar. Kapitalistik yurtlaryn aglabasynda dine doly I. kem-kesleyin pensiya bilen upjun edilyar.


text:
Aleksandr Sergeýewiç Puşkin
Aleksandr Sergeýewiç Puşkin 1799-njy ýylyň 6-njy iýunynda Moskwada eneden dogulýar. Ol çagalykda maşgalasynda terbiýelenýär, soňra 1811-1817-nji ýyllarda Sarskoýeselo liseyinde okaýar. Şol döwürde ol 130 goşgy ýazýar.
Şahyr özüniň goşgularyny ilkinji gezek 1814-nji ýylda «Ýewropanyň habarlary» žurnalynda çap etdirýär. 1820-nji ýylda bolsa «Ruslan we Lýudmila» poemasyny ýazýar. Bu poema şahyra meşhurlyk getirýär. Şondan soň ol iň tanymal şahyr hökmünde görülýär.
Puşkin Russiýanyň günorta etraplaryna aýlanýar. Onuň Kawkazda. Kişinýewde, Odessada, Krymda bolmagy döredijiliginiň gülläp ösyän döwrüne gabat gelýär. Ol şonda 100-e golaý goşgy, dört poema, «Ýewgeniý Onegin» poema-romanynyň birinji we ikinji baplaryny ýazyar. Soňra 1824-nji ýylda ene-atasynyň Pskowdaky mülküne gelýär. Ol ýer häzir Mihaýlowsk diýlip tanalýar. Bu ýerde-de ol özüniň 100-e golaý eserini döredýär. 1826-njy ýylda Moskwa dolanyp gelensoň, onuň galamynyň astyndan çykan eserler okyjylary aňk etmegini dowam edýär. Puşkiniň 1830-njy ýyldan soňky döredijiliginde kyssa eserleri agdyklyk edýär. Şahyr 1837-nji ýylda duelde aradan çykýar. Puşkiniň miras goýup giden eserleriniň tas hemmesi diýen ýaly ene dilimize terjime edilip, dürli ýyllarda çap bolup çykdy.
Çeşme[üýtget]
- “Dünýä edebiýaty” žurnaly (№1.2011)


text:
Ebu Seýit Mäneli
ABU SEÝIT ibn Abulhaýr Mahneýi (7 dekabr, 967 - 12 ýanwar , 1049) - mäneli meşhur şyh, sufizm filologiýasynyň Horasandaky iň uly wekilleriniň biri. Abu Seýit il arasynda hemme taraplaýyn uly abraýly biri bolupdyr. Beýik alym Abu Aly ibn Sinada onuň bilen duşuşmak üçin Mänä gelipdir. Ibn Sina ol hakda: "Meniň ylmyň üsti bilen öwrenen zatlaryma şyh Abu Seýit pähim bilen ýetdi" diýipdir. Ol Horasanda rubagy formasyny dörediji hökmünde tanalýar. Abu Seýit ölende seljuk hökümdarlary onuň mazarynyň üstünde mawzoleý bina etdiripdirler. Onuň harabasy Mänede häzir hem bar. Serediň: Ebu Seýidiň mawzoleýi


text:
Roberto Karlos
Roberto Karlos 1973nji yylyn 10njy aprelinde Braziliyanyn San Paulu welayatynyn Garsa shaherchede dunya inyar.Karlos meshhur we tanymal brazil oyunchydyr,chep goragchynyn yerinde oz ykbalyny tapdy.Hazirki wagtda Anji toparyn sport direktory bolup ishleyar.Karlos yetginjek wagty Braziliýan Unian kluba chagyrylyp,2 yyllap guychli bolmadyk toparda esasy rollary oynayar.1993-95de ol Palmeýrasda oynap,yurdun 2 gezek chempiony bolyar.1995de ony 3.5 mln.yewro Milanyn Interi satyn alyar.Emma Roý Hojson toparda ony uzak saklap bilmedi.1996da yash talanty oz toparynda gormegi islan Fabio Kapello ony 6 mln yewra Madridin Realyna getirdyar.Realda in gowy wagtyny gechiren Karlos ahli diyen titul-kuboklary gazanyar.Ispaniyada 4 gezek chempion bolup,Chempionlar ligasynyn 3ni,Mezhkontinental kubogynyn 2ni we Uefa Superkubogynyn 1ni gazanyar.2002 we 2003de bolsa yzly yzyna Uefa tarapyndan in gowy goragchy diyilip,saylanylyar.Jemi Realda 584 oyunda 71 gol gechiryar.2007de ol Fenerbahçe gechip,2 yylyn dowamynda yurdun chempiony bolup bilman,2 sapar turklerin kubogyny alyar.2009da ol yurduna gaydyp gelip,oz dosty bolan Luis Ronaldon gapdalyna gelyar,yagny Korintiansa.Libertadores kubogy alyp bilman,ol 2011de Russiýan osup baryan Anji toparyna gechyar.Toparda 4 gol gechirip,karyerasyny 2012de hem shu yerde tamamlayar.Ilki Anjide talimchi galyp,sonra Guus Hiddinkin komekchisine owrulyar.Braziliyan koynekchesini 1992de geyip,2006a chenli uly ishleri amala ashyryar.Yurt bilen 2002de dunya chempiony,1997 we 1999da Kopa Amerikanyn chempiony,1997de Konfederasiýa kubogynyn chempiony diyen atlara eye bolyar.


text:
Ferhat Gaýymy
Ferhat Gaýymy (Parsça: فرهاد قائمی) Eýran Milli Woleýbol ýygyndysy toparynyň we Kümmet Gowuz şäheriniň Barij toparynyň sportsmeni.
1989-nji ýylda Kümmet Gowuzda eneden doglan Ferhat Gaýymy 2007-nji ýylda Meksikada oýnalan ýaşlar bütindünýa woleýbol çempiýonadynda Eýran topary bilen birinji orny eýeledi.
FYVB’niň beren maglumatyna görä Ferhadyň iň halaýan nahary Türkmen Çekdirme palawy.
Kümmet Gowuzyň Türkmen ýaş nesli ýaly Ferhad-da çagalykdan woleýbol oýnamaga köçelerden başlaýar we bu spordy milli toparda dowam etdirýär.
Çeşme[üýtget]
/Boy’s Youth World Championship /Sporçylaryn Biyografiyasi: Farhad Ghaemi


text:
Internetiň Türkmenistandaky oňaýsyz orny
Türkmenistanda internetiň ösýänligi, bu ugurda tehniki mümkinçilikleri artdyrmak boýunça ýörite işleriň alnyp barylýanlygy türkmen metbugatynda yzygiderli habar berilýär. Eýsem, bu ugurdaky işler hakykatdanam islegleri ödeýärmikä?
Hususan-da, “Türkmentelekom” döwlet kompaniýasynyň maglumatyna görä, geçen ýylda Aşgabatda esasy dört awtomatik telefon stansiýalaryny özara birleşdirýän optiki süýümli sistema işe girizilipdir. Sistema internetiň geçirijilik ukybyny güýçlendirip, tizligini üpjün edipdir.
Mudan daşary, resmi maglumata görä, geçen ýylyň başynda “Türkmentelekomyň” hyzmatyndan peýdalanýanlaryň sany sekiz müň adama ýetip, bu san şu ýyl ýene kopelipdir.
Emma internetden peýdalanmak mümkinçilikleriniň we teklip edilýän aragatnaşyk hyzmatlarynyň hili paýtagtda ýokarlanýan hem bolsa, ýerli ýaşaýjylar welaýatlarda ilatyň internetden peýdalanmak mümkinçilikleriniň örän çäklidigini aýdýalar.
Regionlardaky internet
Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Osman Hallyýewiň sözlerine görä, welaýat merkezlerinde internet kafeleriniň birnäçesi açylan-da bolsa, oba ýerlerinde, hatda etrap merkezleriniň-de köpüsinde internet nokatlary düýpden ýok. Onuň sözlerine görä, oba ýerlerinde internet üçin ýörite tehniki şertler döredilmänsoň, oba ýaşaýjylarynda mobil aragatnaşygy arkaly interneti öz öýlerinde ulanmak mümkinçiligi-de ýok.
Türkmenistanda mekdepleri kompýuterleşdirmek boýunça programma alnyp barylýar. Häzirki wagtda oba mekdepleriniň ählisinde diýen ýaly kompýuter klaslarynyň bardygy we kompýuteri öwredýän informatika sapaklarynyň geçilýänligi resmi maglumatlarda bellenilýär. Muny ýerli ýaşaýjylar hem tassyklaýarlar. Emma mekdep kompýuterleri Aşgabatda we welaýat merkezlerinde internete çatylan bolsa-da, oba mekdeplerinde asla internet ýok.
Ýaşlaryň arasynda internete gyzyklanma we höwes welin, gitdigiçe güýçlenýär.
Osman Hallyýewiň sözlerine görä, soňky döwürde internete mobil telefony arkaly çatylmak ýaşlaryň arasynda örän ýörgünli. Emma beýle hyzmatlaryň gymmatlygy ilkinji nobatda ýene-de oba ilaty üçin internetiň elýeterliligini çäklendirýär.
Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy oba mekdeplerinde informatika sapaklarynyň-da köplenç pes derejede geçirilýänligini belledi.
Türkmenistanyň ilatynyň aglaba bölegi oba ýerlerinde ýaşaýar. Internetde çap edilen elýeterli maglumatlara görä, Türkmenistanyň oba ilatynyň sany ýurduň ähli ilatynyň 55-60 %-ne barabar diýlip görkezilýär.
Internet kafeleriniň ýörite düzgünleri
Türkmenistanda raýatlaryň internetden peýdalanmagynyň öňünde päsgelçilik döredýän zatlaryň ýene biri ýurtda işleýän internet kafelerine barýanlardan pasport talap edilmegidir. Kafelere barýan adamlaryň hasaba alnyp, gözegçilik astynda saklanylýandygyny we olara belli bir saýtlara girmeli däl diýen duýduryşlaryň berilýändigini ýerli ýaşaýjylar gürrüň berýärler.
Internet hyzmatlarynyň hiliniň pesligi bilen bir wagtda bu hyzmatyň bahasynyň gymmatlygy-da adamlaryň mümkinçiliklerini çäklendirýär. Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Osman Hallyýewiň aýtmagyna görä, internet kafelerinde öňünden bir sagadyň puluny töläp, onuň haýallygy sebäpli adamlaryň soňra hiç hili maglumat alyp bilmän gidýän halatlary-da seýrek däl.
Saýtlar näme üçin petiklenýär?
“Fergana.ru” internet saýtynyň baş redaktory Daniil Kislow Türkmenistanda interneti ösdürmek boýunça edilýän işleri hökümetiň interneti ilat üçin has elýeterli etmek maksady bilen baglanyşdyrmaýar. Onuň aýdyşyça, internetiň tehniki derejesini ösdürmek işleri häzirki wagtda ähli döwletlerde-de alnyp barylýar. Emma Merkezi Aziýa hökümetleri aragatnaşyk hyzmatlarynyň tehniki mümkinçiliklerini ösdürmek we internet kafeleriniň sanyny köpeltmek ýaly çäreleri diňe halkara jemgyýetçiligine öz ösüşlerini görkezmek üçin amala aşyrýarlar.
Internet saýtlarynyň petiklenmegi ilat üçin habarlaryň we maglumatlaryň elýeterliligini çäklendirýän ýene bir mesele bolup durýar. Türkmenistanda resmi taýdan gadagan edilmedik hem bolsa, ençeme saýtlaryň ýurtda açylmaýanlygyny ýerli ýaşaýjylar gürrüň berýärler. “Fergana.ru” internet neşiri-de şeýle saýtlaryň biri bolup durýar.
Merkezi Aziýa boýunça maglumat berýän bu informasion resursyň baş redaktory Daniil Kislow saýtlaryň petiklenmegini türkmen häkimiýetleriniň ýurduň içinde tankydy maglumatlaryň ýaýramagynyň öňüni almak islegi bilen baglanyşdyrýar.


text:
Aşgabat
Aşgabat (Parsça:عشق آباد Ashq-abad, bir şäher Türkmenistan'da. Türkmenistanyn paýtagty we ayratyn administratiw bölek. Welayatlar bilen den statusy bar. 1925-nji ýylda döredilip, 1930-njy ýylda yatyrylyp, 1936-njy ýylda ýene döredildi.
Meýdany 20,4 mun kw km, ilaty 113,2 mun adam. Etrapda 3 şaherce, 8 geneşlik we 7 oba bar.
Etrap fiziki-geografiki nukdaý nazardan 3 bölekden ybarat: gunorta Kopetdag, demirgazykda Garagum çöli we olaryn arasynda Ahal oazisinin etraba degili zolagy. Etrabyn in osen bolegi Ahal oazisidir. Bu oazisde ýurdumyzda belli Bagyr, Bekrewe, Köşi (oba), Herrikgala (oba), Gökje (oba), Gypjak (oba), Ýasmansalyk, Büzmeýin obalary ýerleşýarler.
Hojalygyn ýoriteleshdirilen ugurlary-uzumjilik, miwejilik, kartoşka, gok we bakja ekerancylygy danecilik, maldarcylyk, ýenil, azyk senagatlary. Etrapda cagalar iýmiti zawody, jinsi matalaryny öndurýan fabrik işleýar.
Bilim[üýtget]
Aşgabatda ýerleşýän käbir ýokary okuw mekdepleri
- Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersiteti
- Türkmenistanyň milli sport we syýahatçylyk instituty
- Türkmenistanyň Harby instituty
- S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersiteti
- Türkmen döwlet lukmançylyk instituty
- Türkmenistanyň polisiýa akademiýasy
- Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş instituty
- Türkmen politehniki instituty
- Döwletmämmet Azady adyndaky Türkmen milli dünýä dilleri instituty
- Türkmen döwlet ulag we aragatnaşyk instituty
- Türkmen milli konserwatoriýasy
- Halkara türkmen-türk uniwersiteti
- I.M. Gubkin adyndaky Russiýa Döwlet nebit we gaz uniwersitetiniň Aşgabat şäherindäki Şahamçasy


text:
Hanbali mezhebi
Ymam Ahmet ibn Hanbalyň dini-hukuk mekdebine eyerijiler. Halyfatda agalyk süren Mutazililer taglymaty inkär edilensoň aralaşan ideya reaksiyasy Hanbalylar mezhebiniň yayramagyna yardam etdi. Tä 14-nji asyra çenli hanbalylar tutuş musulman dünyäsine giňden ýaýrady we jemgiyetçilik durmuşda uly rol oynadylar. 10-njy asyrda hanbalylar Eyranda köpdi. 10-njy asyrdan 15-nji asyra çenli Sibirde we Palestinada hanbalylar mezhebiniň tarapdarlary agdyklyk edipdir. Osmanlylaryň häkimiyete gelmegi bilen hanbalylar mezhebi pese düşyär. Häzirki wagtda olar diňe hyjaz we nejd towereklerde yayrapdyrlar. Bu yerde 18-nji asyrda bu mezheb esasynda we meşhur hanbaly fakihi ibn Taýmynyň eserleriniň esasynda Wahhabiler sektasy emele geldi. Hanbalylar dini meselelerde erkin pikirlenmäni inkär edyärler.


text:
Wladislaw Ýagaýlo
Ýagaýlo (Wladislaw II Ýagello, 1351 töweregi – 1 iýun 1434) — Ýagellonlar dinastiýasynyň düýbüni tutujy.
Taryhy[üýtget]
Ýagaýlo orta asyrlar Litwasynyň iň soňky butparaz hökümdarydy. Ol Didysis Kunigaikštis diýen tituly göteripdir. Polşanyň koroly hökmünde ol Tewton ordenine garşy Litwa bilen ýakyn soýuzdaşlyk syýasatyny ýöredipdir. Soýuzdaşlaryň 1410-njy ýylda bolup geçen Grünwald söweşindäki ýeňşiniň yzýanyndan Thorn şertnamasy (1411]]) baglaşylypdyr we polýak hem-de litwa serhetleriniň howpsuzlygy üpjün edilipdir. Şeýlelikde Ýewropanyň ähmiýetli güýçleriniň birine öwrüljek Reç Pospolitaýa soýuzdaşlygy döräpdir. Władysław II Jagiełłonyň höküm süren döwründe polýak serhetleri giňäpdir we bu umuman Polşanyň Altyn döwri hasap edilýär.


text:
Ebu Jafer Taberi
Ebu Jafer Muhammet ibn Jerir Taberi (838-923) - görnükli taryhçy. Onuň asly eýranly. Ol Hazar deňziniň günorta-gündogar kenarynda ýerleşýän Tabarystan welaýatynda doglupdyr. Arabystan ýarym adasyndaky döwletlere uzak wagtlap syýahat edenden soň, Bagdada barýar. Ol döwrüniň klassyky bilimini alýar we birnäçe uly eser ýazýar. Ol orta asyrda bütin dünýä taryhynyň ilkinji awtorlarynyň biri hökmünde tanalýar. Onuň "Taryh ar-rusul wa-l-mülýük" ("Pygamberleriň we patyşalaryň taryhy") atly işi (dünýäniň döreýşi hakyndaky töwrat rowaýatlaryndan başlanmak bilen) yslamyň döreýşiniň we arap halifatynyň taryhyny beýan edýär. Bu işde Eýranyň, Orta Aziýanyň gadymy we irki orta asyrlar taryhy ep-esli orun tutýar. Onuň işlerinde arap serkerdeleri tarapyndan Horasanyň, Eýranyň beýleki ýerleriniň, Owganystanyň we Orta Aziýanyň basylyp alnyşy barada gyzykly maglumatlar bar. Alymyň ýazan işleri doly saklanmandyr, biziň günlerimize çenli örän az bölegi gelip ýetipdir. Galyberse-de, olar täzeden işlenipdir we baryp 10 asyrda arap dilinden fars diline terjime edilipdir. Şol terjimäniň awtory Samanitler dinastiýasynyň weziri Abu Aly Muhammet Balamydyr (974 lynda ölen). Balamynyň arap dilindäki golýazmany ilki redaktirläp, soňra terjime edendigini sowet gündogary öwrenijileri subut etdiler. Şol terjime eýran-täjik prozasynyň ilkinji ýadygärliklerinden biri bolup, taryhy çeşme hökmünde onuň uly ähmiýeti bardyr. Tabary kanun we teologiýa boýunça-da köp işleriň awtorydyr. Onuň şol işleriniň arasynda kanun hakyndaky ylymlar boýunça "Kitab ihtilaf al-fukaha" ("Hukuk öwrenijileriň dürli garaýyşlarynyň kitaby") diýen ýörite traktaty bar. Şol eserinde dürli ugurlardan musulman kanuny hakyndaky ylymlaryň teoriýasyny işläp düzüpdir. Şeýle hem "Tafsir al-koran" ("Gurhana düşündiriş") diýen at bilen gurhana 30 tomdan ybarat ýörite düşündiriş ýazypdyr. Tabarynyň hyzmaty arap-fars orta asyr istoriografiýasynda bütindünýä taryhy boýunça ilkinji bolup iş döredenligindedir.


text:
Demokratiýa
Demokratiýa döwlet dolandyryşynyň formasydyr. Dolandyryşyň bu görnüşinde häkimiýet ähli halka degişli bolýar. Halk häkimligini ýokary kanun çykaryjy we ýerli häkimiýet edaralaryndaky wekilleriniň üsti bilen amal edýär.
XX asyrda demokratiýa sözi dünýäde iň köp ulanylýan syýasy söze öwrüldi. Häzirki wagtda bu adalgany ulanmaýan, demokratiýany amala aşyrýarys, gurýarys diýmeýän partiýa ýa-da syýasy topar ýok diýsek hem nädogry bolmaz.
Häzirkizaman syýasy durmuşynda demokratiýa sözi köp manyda ulanylýar. Onuň ilkinji manysy sözüň gelip çykyşy bilen baglanyşyklydyr. Demokratiýa – demos (halk, halk ýygnagy), kratos (häkimiýet) diýen grek sözlerinden gelip çykyp, “halk häkimiýeti” diýen manyny berýär. XIX asyrda ýaşap geçen ABŞ – nyň prezidenti Linkolnyň sözleri bilen aýtsak demokratiýa – bu “halk tarapyndan saýlanan, halk üçin saýlanan halkyň dolandyrmasydyr”.
“Demokratiýa” adalgasynyň ikinji manysy – da onuň etimologiýasyndan gelip çykýar. Ol düsündiriş boýunça – “demokratiýa dolandyrmaga we karar kabul etmäge jemgyýetiň ähli agzalarynyň deň hukukly gatnaşýan guramasydyr”. Ikinji manyda partiýanyň, kärdeşler arkalaşygynyň demokratiýasy, önümçilikdäki demokratiýa, hatda maşgala demokratiýasy barada hem gürrüň edip bolar.
Demokratiýa jemgyýetçilik durmuşynyň kämil formasyna esaslanýan gymmatlyklaryň sistemasy hökmünde – de garalýar. Şeýle gymmatlyklara azatlyk, deňlik, adam hukuklary we ş.m. degişlidir.
Demokratiýa meselesine normatiw çemeleşmek adamyň gymmatlyklaryna, arzuwlaryna esaslanýar. Empiriki çemeleşme demokratiýanyň işdäki, durmuşdaky hereketini görkezýär.
Deňligiň häsiýetine görä demokratiýany syýasy demokratiýa ( hukuklaryň deňligi) we sosial demokratiýa (adamlaryň sosial mümkinçilikleriň deň bolmagy, ýaşaýşynyň oňatlygy, bilim almaklyga zähmet çekmeklige, dynç almaklyga, saglygyny bejermeklige we ş. m. mümkinçilikleriň bolmagy) bölmek bolar.
Eger-de demokratiýa şahsyýeti doly boýun egdirse, onda beýle demokratiýa totalitar häsiýetdedir.
Konstitusion demokratiýada häkimiýet şahalara bölünýär, köpçülik belli bir çäklerde saklanýar, azlygyň we aýry – aýry şahslaryň erkinligi goralýar.
Demokratiýanyň döreýşiniň we ösüşiniň uzakdan gaýdýan taryhy bar. Demokratik ýörelgeler, däpler adamlaryň entek urug, taýpa bolup ýaşalan döwründe ýüze çykypdyr. Adamlaryň deňhukuklylygy, erkin pikirlenmek, öz-özüňe akyl ýetirmek, şahsy jogapkärçilik, adamyň mertebesi ýaly zatlar has öň kemala gelipdirler. Olar jemgyýetiň ösmegine ýardam edipdirler. Munuň tersine garynja, bal arsyna meňzeş ýaşaýyş, berk ierarhiýa köplenç ösüşi bökdäpdir. Urug döwrüni hemme halklar başdan geçiripdirler. Demokratiýanyň urug formasynyň aýdyň mysaly hökmünde amerikan irokezleriniň dolandyryş guramasyny görkezmek bolar. Taýpanyň ähli kämillik ýaşyna ýeten erkekleri we aýallary taýpanyň kethudasyny (ýaşulysyny) hem – de serdaryny (harby ýolbaşçyny) saýlamaklyga ýa – da boşatmaklyga gatnaşypdyrlar. Häzirki wagta çenli urug – taýpa demokratiýasynyň däpleriniň saklanyp galan ýerleri bar. Demokratiýanyň esasy alamatlary:
1. Jemgyýetde halkyň häkimiýeti ykrar edilýär. Halk häkimiýetiň çeşmesi bolup hyzmat edýär. Halkyň häkimliginiň ýokarylyk häsiýetine eýe bolýar. Onuň döwlet edaralaryny döretmek, saýlamak, yzygider täzeläp durmak, kanunlaryň işlenip düzülmegine gatnaşmak mümkinçiligi bolýar.
2. Döwletiň esasy edaralary saýlawlydyr. Döwletiň ýokary wezipelerine belli bir möhlete saýlanylýar
3. Döwleti dolandyrmakda adamlar deň hukuklara eýedirler. Bu ýörelge ilkinji nobatda saýlaw hukuklarynyň deňligini talap edýär. Mundan başga – da demokratiýa syýasy partiýalary we başga guramalary döretmek, öz pikiriňi erkin aýtmak, maglumatlary almak, döwletdäki wezipeleri eýelemek ugrundaky bäsleşige gatnaşmak, ýörişleri, ýygnaklary geçirmek, dine ynanmak ýa – da ynanmazlyk erkinliklerini aňladýar.
4. Çözgüdiň köpçülik tarapyndan kabul edilmegi, azlygyň köpçülige boýun egmekligi – de demokratiýanyň esasy alamatlarynyň biridir.
Belli bolşy ýaly, adamlar şahsyýetlerden, toparlardan we tutuş ilatdan (milletden, halkdan) durýar. Şoňa laýyklykda demokratiýanyň – da şahsy, toparyň we halkyň demokratiýasy ýaly görnüşleri bardyr.
Halkyň dolandyrmaga gatnaşmagynyň görnüşi boýunça demokratiýa gös – göni demokratiýa (meselem, sala şalyşlar) we wekilçilikli demokratiýa (meselem, saýlanan wekilleriniň üsti bilen ýurdy dolandyrmaga gatnaşmak) ýaly görnüşlere bölünýär.
Çeşme:Syýasaty öwreniş P. Aýdogdyýew, B. Begseýidow, G. Geldiýewa, I. Halmyradow, G. Hanow Demokratiýa


text:
Azerbaýjan
Azerbaýjan Respublikasy Günorta Kawkazyň gündogar böleginde, Hazar deňziniň kenarynda ýerleşýär. Ol günortada Eýran, günbatarda Türkiýe we Ermenistan, demirgazykda Russiýa we Gruziýa bilen araçäkleşýär. Ýurdun kenarýaka uzynlygy 713 kilometre barabardyr. 2010-nji ýyldaky maglumatlara görä, Azerbaýjanyň ilaty 9 million 165 müň adam. Azerbaýjan dili ýurduň resmi döwlet dili hasaplanýar. Ýurtda yslam dininden başga-da hristian dininin mezheplerine uýýanlar hem bar. Azerbaýjan döwleti özüniň konstitusion häsiýetnamalaryna laýyklykda, demokratik, hukuk, dünýewi respublikadyr. Azerbaýjan Respublikasy -prezident respublikasydyr. Azerbaýjan Birleşen Milletler Guramasy, Garaşsyz Döwletler Arkalaşygy, Ýewropanyň Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň, Ýewropa geňeşiniň, Demokratiýa we Ykdysady ösüş Guramasynyň (GUAM), Yslam Konferensiýasy Guramasynyň, Gara deňiz Ykdysady Hyzmatdaşlyk Guramasynyň hem-de Ykdysady Hyzmatdaşlyk Guramasynyň agzasydyr. Şelýe hem Azerbaýjan Ýewropa Bileleşigi, NATO, Halkara Pul Gaznasy, Ýewropanyň Ösüş we Döwrebaplaşdyryş banky we Yslam Ösüş banky bilen hyzmatdaşlyk edýär. Azerbaýjan - şöhleler ýurdy "Azerbaýjan" sözüniň gadymy taryhy bar. Bizin eýýamymyzdan öň, azerbaýjan topraklarynda ýaşaýan ilatyň agramly bölegi otparazlar eken. Bu ýurduň ady "Azer" ot, alow sözünden gelip çykandyr diýlip hem çaklanylýar. Azerbaýjan - gadymy medeniýetiň we däp-dessurlaryň ýurdy hasaplanýar. Taryhyň dürli döwürlerinde bu ýerlere ornaşan oguz taýpalary ýerli ilat bilen uýgunlaşyp, olaryň medeniýetini baýlaşdyrypdyrlar. Azerbaýjan köp sanly pelsepeçileriň, alymlaryň, şahyrlaryň, heýkeltaraşlaryň, sazandalaryň we suratkeşleriň dörän mekanydyr. Bu ýerde Nizami Genjewi, Hagani Şirwani, Bahmanýar, Fizuli, Nasreddin Tusi, Şah ismail Hatai, Molla Panah Wagif, A. Beki-hanow, M.F. Ahundow, M.A. Sabir, J. Mamedgulizade, Guseýn Jawid, J. Jabbarly, Samed Wurgun, Aliaga Wahid we Resul Ryza ýaly alymlar, şahyrlar ýaşap geçipdirler. Azerbaýjanyň ylym we biliminin hem köp asyrlyk taryhy bar. 1919-njy ýylda açylan Baku Döwlet uniwersiteti, 1945-nji ýylda döredilen Azerbaýjanyň Ylymlar akademiýasy ýurtda ylmyň, medenieýtiň we bilimiň ösüşine iňňän uly goşant goşdy. Onlarça ýokary okuw mekdepleri we tehnikumlar, müňlerçe mekdep, kollej we liseýler häzirki Azerbaýjanyň bilim ulgamyny düzýär. On ýyllyklaryň dowamynda ýurduň senagat pudagy çalt depginlerde ösdi. Nebit, himiýa, metallurgiýa, maşyngurluşyk ýaly senagat pudaklary bilen bir hatarda oba hojalygynda pagtaçylyk, üzümçilik we maldarçylyk ýaly ugurlarda işler talabalaýyk edilip gurnaldy we uly ösüşler gazanyldy.
Häzir hem Azerbaýjany nebitsiz göz öňüne getirmek mümkin däl. Nebit diňe bir baýlyk däl, eýsem-de bolsa, ýurduň şöhrat- şanydyram. Irki döwürlerde çet ýurtlardan nebit üçin köp adamlar gelipdirler. Müňýyllyklaryň dowamynda içi nebitli meşik düýe kerwenleri gündogardan günbatara gatnap durupdyr.
Baýramçylyklar we belli seneler[üýtget]
1 ýanwar - Täze ýyl baýramçylygy. , 8 mart - Halkara Zenanlar güni. 9 maý - Ýeňiş güni. 15 iýun - Azerbaýjan halkynyň azat edilen güni. 26 iýun - Azerbaýjan Respublikasynyň Ýaragly Güýçleriniň güni. 31 dekabr - Dünýädäki azerbaýjanlaryň raýdaşlyk güni. Nowruz baýramy - bäş gün. Gurban baýramy - iki gün. Oraza baýramy - iki gün.


text:
Seýit Nesimi (1369-1417)
Neýlerem
Dilbera, men senden aýru tende jany neýlerem, Täju tahtu mülku malu hanymany neýlerem.
Isterem waslyň jemalyn tä kylam derde dewa, Men seniň bimaryňam özge dewany neýlerem.
Çoh dogalar kylmyşam men halykyň dergähine, Çün myradym hasyl olmaz men dogany neýlerem.
Eý, musulmanlar, biliň kim ýar ile hoşdur jahan, Çünki ýardan aýra düşdüm bu jahany neýlerem.
Dilber aýdar: eý, Nesimi, sabr kyl, etme fygan, Şimdi efgan etmesem, daňla fygany neýlerem.
Ýüz döndermenem
Ýüz müň jefa kylsaň maňa, men senden ýüz döndermenem, Janym dahy gurban kylar, men senden ýüz döndermenem.
Duşman geler garşymyza, umyduwar özi duşa, Duşmanlaryň körlügine men senden döndermenem.
Men seni söwdüm jan ile, gul olmuşam gurban ile, Ant içerem Kuran ile, men senden ýüz döndermenem.
Isamysyň, Musamysyň ýa Ýusuby Kenganmysyň, Walla, janym janymysyň, men senden ýüz döndermenem.
Eý, Nesimi, aşykmysyň, Hak ýoluna sadykmysyň, Közerdigiçe ýanarmysyň, men senden ýüz döndermenem.


text:
Türkmensähra
Türkmensähra Eýran Türkmenleriniň iň köp ýaşaýan sebitidir.
Eýran Türkmenleri Türkmenistan bilen Owganystan Türkmenleriniň ýaşaýyş ýerleri bilen goňşy bolan Gülistan, Demirgazyk Horasan, we Rezewi Horasanda ýaşaýandyrlar.
Türkmenistanyň Günbatarynda ýerleşýan Türkmensähra Hazar Deňizinden başlap Owganystan serhedine çenli dowam eder.
Şeýlelik bilen Türkmensähra sebiti de Gülistan, Demirgazyk we Rezewi Horasan welaýatlarynyň bir bölegidir.
Eýranda Türkmenler iň köp Gülistan welaýatynda ýaşaýar. Bu welaýatdan soň demirgazyk Horasan bilen rezewi horasan Türkmenleriň iň köp ýaşaýan sebitleridir.
Türkmensähranyň iň köp Türkmen ilatyna eýe bolan şäheri Kümmet Gowuz (Parsça: Gonbad Kavus-گنبد کاووس) şäheridir.
Türkmenistanyň serhedindäki Bender Türkmen, Kümüşdepe, Akgala, Ambarolum, Inçeburun, Siminşäher, Daşlyburun, Kelala, Marawadepe we Jergelan ýaly şäherlerde-de ilatyn köpüsi Türkmendir.
Munuň bilen birlikde Bojnurd we Meşhed, Çabahar, Türbetjam we Tahran ýaly şäherlerde-de köp sanly Türkmen ýaşaýar.
Etnologue websaýtynyň beren maglumatyna görä Eýranda 1997-nji ýylda takminen 2 million Türkmen ýaşaýardy.
Sebitde ýaşaýan halk köplenç Türkmenleriň Ýomut (Japarbaý ve Atabaý), Göklen, Nohurly ve Salyr taýpalaryndandyr.
Türkmenleriň uly akyldary we milli şahyry Magtymguly Pyragynýň ýädigarligi Türkmensähranyň Marawadepe etrabynyň Aktokaý obasyndadyr.
Serediň:[üýtget]
Eýran Türkmenleri hakynda bir wideo


text:
Syýasy garaýyşlar
Öňi bilen syýasat näme bu soraga jogap bereliň.
Syýasat gysgaça dolandyrmak. Meselem bir maksat bar, diýeli pili awlamak. Şol pili has aňsat awlamak üçin awçylary dolandyrmak. Kim näme etmeli, kim pile nireden ýakynlaşmaly, ýüp kimde, naýza kimde bolmaly. Yagny syýasadyň maksady adamlara etmeli işini görkezip, düşündirip, adamlaryň özleri üçin peýdaly işleri amala aşyrmak diýsek ýalňyş bolmaz.
Syýasy garaýyşlar.
Şu günki günde 20 den gowrak syýasy garaýyş bar: Sosýalizm, Kommunizm, Marksizm, Anarhizm, Liberalizm, Nasizm, Faşizm, Pasizm, Demokratiýa, Teokratiýa, Plutokratiýa we başgalar. Meselem Küba şu wagt dünýädäki ýeke täk kommunizm döwletidir.