text:
1-nji sentýabrda Özbegistan Sowet Soýuzyndan garaşsyzlygyny almagynyň 25-nji ýyl dönümini belleýär. Bu dabara Özbegistany dolandyrýan prezident Yslam Kerimowyň ýagdaýy barada halk arasynda nätakyklyk dowam edýän mahaly geçirilýär.
28-nji awgustda özbek hökümeti Kerimowyň keselhana düşendigini yglan edeli bäri onuň saglyk ýagdaýy barada resmi taýdan maglumat berilmeýär. Bu bolsa, öňki sowet respublikasy öz garaşsyzlygyny alany bäri ýurduň ýeke täk ýolbaşçysyny çalyşmak ugrunda gizlin tagallalaryň dowam edýändigi barada spekulýasiýalary güýçlendirdi.
Käbir tassyklanmadyk we esaslandyrylmadyk media maglumatlarynda Kerimowyň 29-njy awgustda ýogalandygy öňe sürülýär.
Emma Kerimowyň kiçi gyzy Lola Kerimowa-Tillýaýewa 31-nji awgustda sosial mediada beren maglumatynda 78 ýaşyndaky kakasynyň diridigini we onuň saglygynyň gowulaşyp biljekdigini aýtdy.
Kerimowyň 1-nji sentýabrda Daşkentde Garaşsyzlyk güni mynasybetli geçiriljek uly konsert dabarasyna gatnaşmagyna garaşylýardy.
Emma şol konsert çäresi ýatyrylyp, 1-nji sentýabrda geçiriljek beýleki dabaralaryň gerimi hem çäklendirildi.
31-nji awgustda giçlik Özbegistanyň döwlet telewideniýesiniň alyp baryjysy Garaşsyzlyk güni mynasybetli adatça prezident Yslam Kerimow tarapyndan edilýän gutlag çykyşynyň mazmunyny beýan etdi.


c: text/html

text:
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri rus prezidenti Wladimir Putin bilen geçiren duşuşygynyň dowamynda Siriýadaky harby operasiýalar dogrusynda täze ylalaşyga gelmäge çalyşdy. Bu duşuşygyň dowamynda Siriýada 5 ýyl bäri dowam edýän konfliktiň soňuna ýetmek we syýasy geçişe başlamak barada maslahat edildi.
Kerri 14-nji iýul gijesi Orsýetiň paýtagty Moskwa bardy we dessine rus prezidenti bilen duşuşdy. Ol 15-nji iýulda Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow bilen hem duşuşar.
Putin bilen üç sagat dowam eden duşuşygyň dowamynda Kerri “Siriýa režimi tarapyndan harby hereketleri bes etmek baradaky ylalaşygyň yzygiderli bozulmagyna alada bildirdi” diýip, Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň metbugat wekili Jon Kirby Moskwada žurnalistlere beren maglumatynda aýtdy.
“Şeýle-de iki [lider] Daeş, ýagny “Yslam döwleti” we “Al-Kaýda” bilen ilteşikli “Jabhat al Nusra” fornty ýaly terroristik toparlara garşy basyşy güýçlendirmegiň ähmiýeti barada maslahat etdiler” diýip, Kirby belledi.
Duşuşygyň öňýanynda, Putin Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama bilen geçiren soňky gepleşiklerinde Siriýadaky konflikte çözgüt tapmak tagallalarynda iki tarapyň hem akýüreklidigine ynandygyny aýtdy.
Kerri Obama özüniň Putin bilen soňky gepleşiginiň “konstruktiw” bolandygyna ynanýar diýdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Serbiýanyň ýolbaşçylary Ýewropa Bileleşigine goşulmak baradaky tagallalara berilýän goldaw ýurduň gadymy ýarany bolan Orsýetiň bähbidine tarap agyp barýar diýip, duýduryş berýärler.
13-nji oktýabrda premýer-ministr Aleksandar Wuçiç soňky wagtlarda Orsýetiň bu ýurtdaky täsiriniň artandygyna garamazdan, öz hökümetiniň maksadynyň Ýewropa Bileleşigine agza bolmakdygyny aýtdy.
Ol: "Bu gün ýagdaý bir ýa iki ýyl mundan ozalkysyndan bütinleý tapawutly " diýdi.
Ýagdaýyň üýtgändiginiň alamaty hökmünde üstümizdäki hepde Orsýet bilen Serbiýanyň harby howa güýçleri Belgradyň golaýynda bilelikde türgenleşik geçirdiler. Ondan öň Serbiýa özüniň Ýewropa Bileleşigine agzalyga meýillidigine garamazdan hiç haçan NATO ýaranlygyna goşulmajakdygy hakynda Orsýeti arkaýynlaşdyrdy.
Ol Ýewropa Bileleşigine agza döwletleriň edişi ýaly, Moskwanyň Ukrainadaky agressiýasy sebäpli Orsýetiň garşysyna ykdysady sanksiýa girizmekden hem 2014-nji ýyldan bäri boýun gaçyryp gelýär.
Kosowo sebäpli Günbatar bilen Serbiýanyň arasynda turan dawada Moskwa Serbiýanyň tarapyny çaldy . Ilatynyň esasy bölegi etnik albanlardan durýan Kosowo 2008-nji ýylda garaşsyzlygyny yglan etdi. Serbiýa muny ykrar edenok.
Belgrad öňki welaýaty, ýagny Kosowany bir döwlet diýip, hiç haçan ykrar etmejekdigini öwran-öwran aýtsa-da, Ýewropa Bileleşigine agzalyk üçin beren haýyşnamasynda Pristina bilen gatnaşyklary kadalaşdyrmagy kabul etdi.
Wuçiç ýokarky beýanatlary Belgradda Albaniýanyň premýer-ministri Edi Rama bilen geçen diskusiýada etdi. Rama regionyň durnuklylygy üçin peýdaly bolar diýip, Serbiýany Kosowonyň garaşsyzlygyny ykrar etmäge çagyrdy: "Serbiýa Kosowany näçe çalt ykrar etse, hemmeler üçin gowy bolar. Iş tamamlandy. Kosowa bir döwlet, ony döwlet diýip, dünýäniň güýçli döwletleriniň aglabasy ykrar etdi. Bu halkyň öz saýlap tutany".
“Adamlaryň görýäni şu”
Wuçiç Ramanyň bu beýanatlary Ýewropa Bileleşiginiň Kosowa hökümetini ykrar etmegi üçin Serbiýa edýän basyşyny artdyrmagyna getirdi diýip, nägilelik bildirdi.
"Adamlaryň görýäni şu, adamlaryň duýýany şu" diýip, Wuçiç zeýrendi.
Wuçijň Belgradda beýanat beren mahaly Serbiýanyň orsýetçi prezidenti Tomislaw Nikoliç Moskwada sapardady. Ol "TASS" habar gullugyna beren interwýusynda Serbiýa Ýewropa Bileleşigine agzalyk üçin hiç haçan Kosowany ykrar etmez diýdi.
"Agza boljak bolsaň, Kosowany ykrar diýilse, Serbiýa hiç haçan Ýewropa Bileleşigine agza bolmaz. Ýöne olar bize gulak asman deslapky şert hökmünde birsyhly şuny goýýarlar" diýip, Nikoliç aýtdy.


text:
Şu günler ýurduň gazet-žurnallaryna ýazdyrylyşyk güýçli depginde dowam etdirilýär.
Beýleki döwletleriňkä garanyňda Türkmenistanda ýurtda neşir edilýän gazet-žurnallara halkyň özi meýletin ýazylman, eýsem olary ýazylmaga mejbur edýärler. Býujet edaralarynda işleýän işgärler hökmany suratda azyndan 3 sany metbugat neşirine ýazylaýmaly. Eger metbugat neşirlerine ýazylmakdan ýüz öwürjek bolsalar, onda olara ýurduň syýasatyny goldamaýan hökmünde garap, wakany syýasatlaşdyrmakdan hem gaýtmaýarlar.
Köp tiraž—uly çykdajy
Häzirki wagtda Türkmenistanda neşir edilýän A2 formatdaky 4 sahypadan ybarat bolan gazetiň arassa çykdajysy 1 000 manat. (Täze pulda 20 teňňe). Gazetiň poçta hyzmatlary üçin bolsa ýaňky 1000 manadyň üstüne ýene 300 manat goşulýar. Gazetiň öz bahasy bolsa 500 manat. (Täze pulda 10 teňňe). Netijede her gazet üçin hökümet arassa 800 manat töweregi zyýana galýar.
Bu ýöne diňe gazetiň çaphana hyzmatlaryny göz öňüne tutanyňdaky döwlete gelýän zyýanlardyr. Ýöne mundan daşary hökümet her gazetiň işgäri üçin aýlyk hakyny, galam hakyny hem býujet serişdeleriniň hasabyna amala aşyrýar. Bir gazetiň redaksiýasynda bolsa ortaça 30 adam işleýär. Olaryň ortaça bir aýlyk haky bolsa 200 dollar töweregidir. Bu bolsa ýekeje gazeti saklamak üçin hökümete diňe ullakan bir çykdajy bolup durýandygyny görkezýär.
Diňe býujetiň hasabyna çykýan gazetlerden başga, ýurtda neşir edilýän «Türkmen sporty» gazeti hem-de «Habarlar» reklama gazeti hojalyk hasaplaşygyndaky neşirler bolur durýar. Bu gazetleriň her biriniň bahasy 4000 manatdyr. Şu puluň içinde gazetiň çykdajysy hem-de işgärleriň aýlyk haklary jemlenendir.
Bulardan başga-da hususy gazetler bolan «Zaman¬—Türkmenistan» we onuň garamagyndaky «Biznes Reklama» gazetleri hem öz hasabyna çykýan neşirlerdir.
Ýokarda agzalan öz hasabyna çykýan bu gazetlere döwlet tarapyndan hiç hili ýardam edilmeýär. Ýagny, abuna ýazylyşyk döwründe bu gazetler üçin raznarýadka berilmeýär. Halk bu neşirlere islegine görä ýazylmaly. Beýleki neşirleriň bolsa hökmany suratda ýazylmaly mukdary görkezilýär. Şol berlen plan bolsa hökmany suratda ýerine ýetiriläýmeli.
Gazet-žurnallara isleg ýok
Döwlet tarapyndan gazet-žurnallara ýazylmaga ýeňillikleriň döredilýändigine garamazdan, ilat abuna ýazylmaga hiç bir babatda döwtalap däl. Munuň esasy sebäbi bolsa türkmen metbugatynyň ilatyň göwnünden turaýjak makalalary çap etmeýänligindendir.
Ýurtda neşir edilýän gazetleriň içinde häzir iň köp tiražly «Türkmen dili» gazetidir. Onuň tiražy 100 müňden geçýär. Gazetiň tiražynyň gaty ýokary bolmagy onuň bahasynyň juda arzanlygyndadyr. Hepdede bir gezek neşir edliýän bu gazetiň bahasy 200 manat (täze pulda 4 teňňe).
Haçanda býujetde işleýänlere aýlyklaryny alan wagty hökmany suratda azyndan üç gazete ýazylmaklyk aýdylanda, olaryň ählisi, ilkinji nobatda iň arzan gazet bolan «Türkmen dili» gazetini saýlap alýarlar. Bu gazetiň alty aýlygynyň bahasy 5 müň 200 manatdyr.
"Aňsatjak sypaýmarsyňyz"
Býujet işgärleriniň içinde abuna ýazylyşygy döwründe mekirlik etmäge hiç hili şert ýokdur. Her bir işgär azyndan 3 neşire ýazylmaly diýlende hepdede bir gezek çykýan iň arzan neşirleriň üçüsini saýlap, aňsat sypaýmak mümkin däldir. Eger-de sen mugallym bolsaň, onda 6 aýlyk bahasy 40 müň manat bolan «Mugallymlar gazetine» hökman ýazylaýmaly.
Aşgabat şäherinde ýaşaýan bolsaň, onda ýene 40 müň manat çykaryp, «Aşgabat» gazetine-de ýazylmaly bolarsyň. Eger-de Marydy ýaşaýan bolsaň, onda «Maru-Şahu-Jahan» gazetine ýazylmaly. Ýaşaýan sebitiňe görä, şol ýeriniň gazetine ýazylmak seniň borjuň. Partiýanyň agzasy bolsaň, onda «Galkynyş» gazetine ýazylmak hem seniň borjuňdyr.
Halk ýüregindäkini saýlaýar
«Türkmen sporty», «Zaman-Türkmenistan» gazetlerine hökmany ýazylmaly diýlen borçnamanyň ýokdugyna garamazdan, ilat köpçüligi beýleki hökmany ýazylmaly neşirler bilen birlikde bu gazetlere hem abuna ýazylýarlar. Ýogsa olaryň bahasy beýleki gazetlerden 6-7 esse gymmat hem.
«Zaman-Türkmenistan» gazetine ýazylmaga ilatyň höwes bildirmeginiň sebäbi bu neşirde gyzykly makalalaryň, daşary ýurt habarlarynyň, gyzykly hekaýalaryň, diskussiýalaryň yzygiderli çap edilip durulýanlygy bilen düşündirse bolar.
«Türkmen sporty» gazeti bolsa iki dilde, ýagny rus hem türkmen dillerinde, neşir edilýär. Bu gazet «Türkmen sporty» diýip çyksa-da, ony köplenç «Sowetskiý sport» hem diýip atlandyrýarlar. A3 formatda sekiz sahypa bolup çykýan bu gazetde esasan, daşary ýurt sport gazetleriniň, hususan-da ors gazetleriniň sahypalarynda çap bolan makalalaryň göçürilip berilmegi bu neşire ilat arasynda şeýle adyň berilmegine getirdi. Ýöne ilat hut şu daşary ýurt gazetleriň sahypalaryndan göçürilip çap edilýän makalalar üçin hem bu neşire höwes bilen ýazylýar.
Onda-da ýazylmaly
Abuna ýazylyşygy döwründe, ýokarda belläp geçişimiz ýaly, her bir býujet işgäriniň ýazylmaly hökmany gazeti bolup durýar. Adamlar bolsa, munuň gaty gülkünç ýagdaýa hem getirýändigini aýdýarlar.
Eger-de bir maşgalada 5 sany býujetden aýlyk alyp işleýän adam bolsa, onda bu maşgalanyň 5 sany agzasy ýaşaýan ýerine görä, hökmany suratda, ilkinji nobatda «Aşgabat» gazetine ýazylmaly. Olaryň barysy mugallym bolaýsa, onda «Mugallymlar gazetine-de» ýazylaýmaly. Ählisi dempartiýanyň agzasy bolsa, onda «Galkynyş» gazetem hökmany. Netijede bir öýe bäş sany «Aşgabat», bäş sany «Mugallymlar gazeti», bäş sany hem «Galkynyş» gazeti gelip gowuşýar.
Eger-de olaryň birinden-biri bu ýagdaýy düşündirjek bolaýsa, onuň gepi diňlenmez. Ýazylmaly diýildimi, hökman ýazylaýmaly.
Häzir ýurduň gazet-žurnallaryna ýazylmaklyk güýçli depgine geçdi. Dekabryň 20-sine çenli öňde goýlan planlar artygy bilen doldurylaýmaly. Wagt bolsa kän däl.


text:
Owgan polisiýasynyň berýän maglumatyna görä, Kabulyň şaýy ybadathanasynda ýüz beren bomba partlamasynda onlarça adam öldi, birnäçesi bolsa ýaralandy.
Bu partlama şaýylaryň Aşura baýramyny bellemäge ybadathana ýüzlerçe adamyň ýygnanyşan wagtyna gabat geldi.
Jenaýat derňew bölüminiň başlygy Mohammad Zahir partlamada azyndan 48 adamyň ölendigini, hem-de 100-den gowrak adamyň ýaralanandygyny aýtdy.
Bu partlama Owganystana kömek bermek barada Germaniýada geçen halkara konferensiýasyndan bir gün söň ýüz berdi. Bu konferensiýada 2014-nji ýyldan soň birnäçe daşary güýçleriň Owganystandan çykmagy bilen ýurda uzak möhletiň dowamynda ýardam bermek barada ylalaşyga gelnipdi.
Germaniýanyň Bonn şäherinde şu gün eden çykyşynda Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý Kabuldaky bomba hüjümini ýazgardy.
Owganystanyň demirgazygyndaky Mazar-i-Şerif şäheriniň şaýy metjidinde hem bomba partlamasy ýüz berdi, azyndan dört adamyň ölendigi habar berilýär.


text:
Şenbe güni Birleşen Ştatlaryň Nýu-Ýork şäherinde korporatiw maliýe syýasatyna garşy geçirilen protest demonstrasiýasynda polisiýa 700-den gowrak adamy tussag astyna aldy.
Polisiýa olaryň Bruklin köprüsindäki transport gatnawyna böwet bolmaga eden synanyşyklary üçin tussag edilendigini habar berdi.
Ýöne ýekşenbe güni polisiýa bu tussag edilen protestçileriň tas hemmesiniň diýen ýaly azatlyga goýberlendigini mälim etdi.
“Occupy Wall Street” atly jemgyýetçilik hereketiniň agzalary Birleşen Ştatlaryň bank sistemasynyň alyp barýan maliýe syýasatyna, ýurtda emele gelen işsizlige we sosial kynçylyklara garşy protest çykyşlaryny indi ikilenji hepde dowam etdirýärler.


text:
Şenbe güni Halkara Futbol Federasiýasy 2018-nji ýylda futbol boýunça dünýä ýaryşyny Orsýetde geçirmek barada karara geldi.
Bu gelnen karar bilen bagly ýekşenbe güni eden çykyşynda Halkara Futbol Federasiýasynyň prezidenti Sepp Blatter bu dünýä ýaryşyna taýýarlyk görmekde Orsýetiň göz öňünde tutulýan plandan bir ýyl öňde barýandygyny aýtdy.
Halkara Futbol Federasiýasynyň Orsýet bilen bilelikde gelen ylalaşygyna laýyklykda, 2018-nji ýylda futbol boýunça dünýä oýunlary Orsýetiň 11 şäherinde geçiriler.
Orsýetiň sport ministri Witaliý Mutko bu dünýä çempionatyny gurnamak üçin zerur bolan 600 milliard rubl (19.23 milliard dollar) puluň ýarsynyň döwlet býujetinden, beýleki ýarsynyň bolsa hususy inwestisiýalardan geljekdigini aýtdy.


text:
Siz Napoleona Orsýeti basym aldyran bir polşaly jeneýatçy general barada bir zat eşidipmidiňiz? Eşimtedik bolsaňyz, onda siz 31-nji martda Orsýetiň "Rossiýa-1" telekanalyna tomaşa eden dälsiňiz.
Orsýetiň döwlet tarapyndan dolandyrylýan esasy telekanalynda berlen bir dokumental gepleşik boýunça General Mihal Sokolnikiniň maksady ors imperiýasyny bölek-bölek edip, Baltika deňzinden Gara deňze çenli bolan territoriýany öz içine alýan has uly Polşany gurmakmyş.
"General Sokolnikiniň raportyndan: ony özüniň tebigy çäklerine çenli kesiň. Baltikanyň we Gara deňziň kenarlaryna çykmaga ýol bermäň. Şonda ol beýik imperiýadan bölünip aýrylan bufer döwletler tarapyndan gözegçilik edilýän, agressiýa aýgytly jogap bermäge mydam taýyn goşunyň göz astynda bolar. Onsoň Orsýet öz açgözlük bilen düzülen planaryndan, bikanun ýurtbasarlyk meýillerinden el üzmäge hemişelik mejbur bolar" diýip, orator aýdýar.
"1812-niň urşy - ilkinji maglumat urşy"
"1812-niň urşy - ilkinji maglumat urşy" diýip atlandyrylan dokumental filmde bellenmegine görä, Polşanyň planlarynyň biri – Ors imperiýasynda krym tatarlaryny we kawkazlylary hem öz içine alýan etniki konfliktleri döretmek bolupdyr.
31-nji martda agşamara goýberilen bir sagatlyk žunalistik däl "Janly efirde" atly gürrüňçilik programmasy bolsa Ukrainadaky wakalara bagyşlanandy. Munda hem Maýdana garşy dürli pikirli adamlar çykyş edip, "Ukrainanyň täze elitasynyň häsiýetleri" barada jedelleşdiler. Arka tarapdaky uly sahnada bolsa, öten aý Kiýewde bolan demonstrasiýalarda köçelerde ýanýan maşyn tigirleri görünýärdi.
Bu jedellerde Ukrainanyň öňki premýer-ministri Ýulia Timoşenko barada käbir "faktlar" bilen tanyş bolduk. Onuň pikiriçe, içerdäki we daşardaky duşmanlaryň edýäni "Staliniň edenlerinden hem beter". Radikal ”Sagçy sektoryň” aktiwistleri - "onuň hüjümçi toparlary". Maýdan protestçileri tarapyndan ýüzlerçe adam öldürilip, müňlerçe adam ýaralanypdyr. Kiýewde şäheriň merkezi weýran edilipdir.
Seniň öýüňe näme boldy?
Programma tamamlanyp gelýärkä hökümete degişli däl "Maýdany togtadyň" atly toparyň başlygy diýilýän Sergeý Hižnýak özüniň Kiýewden nädip gaçyp çykandygy, öýüniň nälililik bilen talanandygy barada moderator Boris Korçewnikowyň soraglaryna jogap berýär.
Korçewnikow: seniň öýüňe näme boldy?
Hižnýak: Men öz maşgalamy çykaryp, şu ýere geldim. Goňşularym jaň edip, maňa ýüzi nykaply, eli ýaragly birnäçe adamyň gelendigini aýtdylar. Olar gapyny goparyp taşlap, öýi bütinleý talapdyrlar. Ähli zady äkidipdiler.
Korçewnikow: häzirki wagtda, şu eýýamda Ýewropanyň merkezinde bular ýaly zatlar nädip bolýar?"
Westiniň habarlarynda bolsa çylşyrymly temalara deglip geçilýär. Programmada Fransiýadaky saýlawlarda sagçy "Milli front" partiýasy görkezilip, sagçy partiýalaryň Ýewropa parlamentiniň indiki saýlawlarynda uly ýeňiş gazanjakdygy aýdylýar. Sagçy partiýalaryň beýle üstünlikli bolmagyna jogäpkär günbatar hökümetleriniň bulara sosial çydamlylyk görkezmegi.
31-nji mart ors goşunynyň Napoleony Moskwadan Pariže çenli kowalap, Fransiýanyň paýtagtyna ýeňişli gireniniň 200-nji ýyl dönümi.
"Biz bu gün Orsýetde ors goşunynyň Pariže gireniniň 200 ýyllygyny belleýäris. 1814-nji ýylyň 31-nji martynda Ors imperiýasy Napoleonyň ganly uruşlarynyň soňuna nokat goýup, kontinentde ýolbaşçy harby we syýasy güýje öwrüldi. Ýewropanyň ençeme ýyllap parahatçylykly ösmegine esas bolan Fransiýanyň paýtagtynda bolup geçen wakalar boldy" diýip orator aýtdy.


text:
Kompýuter sistemasynyň howpsuzlygy boýunça amerikan ekspertleri birnäçe hökümet saýtlaryna guramaçylykly hüjümiň edilendigini habar berdiler. Şol bir wagtyň özünde ABŞ-niň we Günorta Koreanyň hususy sektorynyň birnäçe saýtyna-da hakerleriň hüjüm edendigi habar berilýär.
Bu hüjümler tapgyryny ekspertler soňky ýyllarda uly hüjüm atlandyrýarlar. ABŞ-niň içerki howpsuzlyk departamenti hüjümler faktyny tassyklapdyr, ýöne onuň haýsy obýektlere edilendigini agzamandyr.
Bu hüjümlere öňünden haýsydyr bir gurama ýa-da döwlet tarapyndan gowy taýýarlyk görlendigini Günorta Koreýanyň ýörite gulluklary belleýär.


text:
Ysraýylyň Gaza zolagyna amala aşyran howa zarbasynda bir palestinaly öldi, başga biri hem ýaralandy diýip Palestinanyň saglyk resmileri maglumat berýär.
Gazanyň Saglyk ministrliginiň metbugat wekili Aşraf al-Kudranyň berýän maglumatyna görä, bu hüjüm sişenbe güni Gaza zolagynyň günbataryndaky Şati bosgunlar lagerine garşy amala aşyrylypdyr.
Ysraýylyň hökümetiniň metbugat wekiliniň sözlerine laýyklykda, hüjüm “raketalary öndürýän ekspert jihadça” garşy gönükdirilipdir.
Ysraýylyň harbylary hüjümiň nyşanasy “ýaraglary öndürýän Hithem Ziad Ibrahim Masşalyň” bolandygyny maglumat berdiler.
Şaýatlar raketa hüjüminde Salafi yslamçylar toparynyň agzasy, 23 ýaşly Masşalyň ölendigini tassykladylar.


text:
Mähri ýakynda ABŞ-nyň Kaliforniýa ştatyndaky uniwersitetleriň birini tamamlady. Ol başda Türkiýä immigrant işçi hökmünde gaýdyp, eline ABŞ-nyň ýokary okuw jaýynyň diplomyny alyp dolanan, megerem, az sanly türkmen ýaşlaryndan biri bolsa gerek.
Mähri Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde bu üstünliginiň syrlary hemem ýeke başyňa daşary ýurtlara okuwa gitmegiň kynçylyklary we olaryň nähili hötdesinden gelip bolýandygy barada gürrüň berdi.
Azatlyk Radiosy: Mähri, näme üçin ABŞ-nyň ýokary okuw jaýynda ýokary bilim almagy saýladyňyz?
Mähri: Men ilki bilen Türkiýä zähmet migranty bolup gitdim. Şol döwürde men 18 ýaşymdadym, onsoň ejemiň Türkiýedäki başlygy maňa iňlis dilini öwrenmäge kömek etdi we bir ýyldan soňra maňa Kaliforniýadaky uniwersitetleriň birine dokumentlerimi tabşyrmaga kömek etdi. Meni kabul ederlerem diýip pikir etmändim, emma höwesim bolany üçin Allatagalanyň we ejemiň başlygy Ýaprak daýzanyň kömegi bilen bu işi başardym.
Azatlyk Radiosy: Baryp düşen ýeriňiz Türkmenistandan düýpli tapawutly diýen ýaly, siz nähili kynçylyklara duçar bolduňyz?
Mähri: Ilkibaşda örän kyn boldy, sebäbi dili öwrendim diýenim bilen entäk öwrenmeli zadym kändi. Onsoňam Kaliforniýanyň beýledigine hiç ynanar ýaly däldi, sebäbi biz kinofilmlerde diňe owadan kenarlary görýärdik. Meniň okuw jaýymyň ýatakhanasynyň ýagdaýy hem erbetdi, hemmeler bir ýerde ýuwunýardy, otaglaram arassa däldi, käte oglanlaram gelýärdi biziň ýaşaýan gatymyza.
Azatlyk Radiosy: Onsoň siz bu problemany nädip çözdüňiz?
Mähri: Meniň pikirimçe, men problemany çözmedim. Men o ýerdäki ýagdaýa öwrenişmeli boldum. Ondan başga-da, meniň stipendiýam ýokdy, okuwa tölemeli däldi, emma beýleki harajatlaryma özüm pul tapmaly bolýardym.
Men Türkiýede işlän döwrüm her hili hapa işlerde işläp göremsoň, o ýerde [ABŞ-da] Makdonalds ýa-da Wendy’s ýaly restoranlarda işlemek gaty aňsatdy. Emma okuw bilen birlikde birneme kyn wagtlar hem bolýardy. Onsoň ýadap gelen wagtyň diňe başyňy goýara ýer tapsaň, boldugydy. Şol sebäpli hem öwrenişdim diýip pikir edýärin.
Azatlyk Radiosy: Mähri, şeýle kynçylyklary başdan geçireniňizde Türkmenistany, maşgalaňyzy küýseýärdiňizmi? Öýüňize gitmegi arzuw edýärdiňizmi?
Mähri: Käwagtlar şeýle bir arzuw edýärdim! Sebäbi daýzamyň iki ogly Aşgabatda okaýarlar, olaram internetde ýaşaýan ýerleriniň suratlaryny goýýardylar, men hem görüp, haýran galýardym: nähili tämiz we täzeje otaglarda ýaşaýarlar diýip.
Ähli garyndaşlarymyz bilen hem görşüp durýardylar. Emma meniň kakam ýok, ejemiň bolsa onça para bermäge-de puly bolmansoň, Türkiýä işlemäne gitmeli bolupdym. Emma barybir ahyrynda gowulyk bar ekeni. Diplom gowşuryş dabarama ejem dagy geldi.
Azatlyk Radiosy: Mähri, tejribeli adam hökmünde Amerikada, daşary ýurtlarda okamak isleýänlere nähili maslahat bermekçi?
Mähri: Hemişe internetde bolmaly, gözlegde bolmaly, emma ilki bilen okajak ugruňyzy hem anyk bilmeli. Internetde uniwersitetleriň ähli maglumaty bar, dokumentleri tabşyrmagyň ýollary hem jikme-jik düşündirilýär, her hili ýeňillikler barada-da gürrüň berilýär. Ondan başga-da hemişe özüňe ynanmaly.


text:
Güneşli diýarymyzda jemgyýetimiziň sagdyn durmuş ýörelgesini berkarar etmek, milli sportumyzy dünýäniň ösen derejelerine çykarmak, köpçülileýin bedenterbiýäni ýaýbaňlandyrmak barada alnyp barylýan giň möçberli tagallalardan ugur alyp, Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkeziniň yglan eden «Bagtyýarlygyň we sagdynlygyň ýurdy, jan Watanym –Türkmenistan!» atly bäsleşiginiň çäginde bedenterbiýäni we sporty giňden wagyz-ündew etmek maksady bilen, halk hojalygynyň dürli pudaklarynda zähmet çekýän işçi-gullukçylaryň arasynda sportuň woleýbol, kiçi futbol we stoluň üstünde oýnalýan tennis görnüşleri boýunça ýaryşlar tapgyrlaýyn geçirilýär.
Ýakynda Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Lebap welaýat birleşiginiň guramagynda Türkmenabat şäherindäki 2-nji sport mekdebiniň binýadynda geçirilen bäsleşige hem pudaklaryň welaýat merkezindäki edara-kärhanalarynyň işçi-gullukçylaryndan düzülen ýygyndy toparlaryň 16-sy gatnaşdy.
Sagdyn durmuş ýörelgesiniň bir ülşüni düzýän bäsleşik örän täsirli hem-de çekeleşikli geçip, ezberleri öňe saýlady. Woleýbol boýunça erkekleriň arasynda medeniýet, syýahatçylyk, sport we jemgyýetçilik guramalarynyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň agzalaryndan düzülen topar ýaryşyň ýeňijisi boldy .
Seýitnazar Seýdi adyndaky Türkmen döwlet mugallymçylyk institutynyň we Türkmenabat şäheriniň Nebitgaz senagaty toplumynyň woleýbolçylary degişlilikde ikinji we üçinji orunlary eýelediler.
Zenanlaryň arasynda geçirilen bäsleşikde bolsa medeniýet, syýahatçylyk, sport we jemgyýetçilik guramalarynyň kärdeşler arkalaşyklarynyň agzalaryndan düzülen topar birinji orny eýelemegi başardy.
Çekeleşikli geçen ýaryşda ylym we bilim işgärleriniň Türkmenabat şäher geňeşiniň topary 2-nji, Seýitnazar Seýdi adyndaky Türkmen döwlet mugallymçylyk institutynyň topary 3-nji orny eýelediler.
Kiçi futbol boýunça erkekleriň arasynda geçirilen bäsleşikde medeniýet, syýahatçylyk, sport we jemgyýetçilik guramalarynyň kärdeşler arkalaşygynyň agzalaryndan düzülen futbol topary birinji orny, saglygy goraýyş işgärleriniň kärdeşler arkalaşygynyň Türkmenabat şäher Geňeşiniň topary ikinji orny, «Türkmenabatagyzsuw» önümçilik birleşiginiň futbol topary hem üçünji orny eýeledi.
Stoluň üstünde oýnalýan tennis boýunça geçirilen ýaryşda medeniýet, syýahatçylyk, sport we jemgyýetçilik guramalarynyň kärdeşler arkalaşygynyň topary birinji orna, saglygy goraýyş işgärleriniň kärdeşler arkalaşygynyň Türkmenabat şäher geňeşiniň we ylym we bilim işgärleriniň kärdeşler arkalaşygynyň Türkmenabat şäher geňeşiniň toparlary hem ikinji we üçinji orunlara mynasyp boldular.
Ýokary guramaçylyk we ruhubelentlik ýagdaýynda örän gyzykly geçen ýaryşlarda üstün çykanlara Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Lebap welaýat birleşiginiň sowgatlary dabaraly ýagdaýda gowşuryldy. Şonuň ýaly-da ýeňiji bolan toparlar «Bagtyýarlygyň we sagdynlygyň ýurdy, jan Watanym – Türkmenistan!» atly bäsleşigiň welaýat tapgyryna gatnaşmaga hukuk gazandylar.
Basketbol sport mekdebiniň sport zalynda 18 ýaşdan ýokary oglan-gyzlaryň arasynda basketbolyň 3x3 görnüşi boýunça Türkmenistanda birinjiligi almak ugrunda ýaryş geçirildi. Basketbolyň halkara drejesinde ykrar edilen şu görnüşiniň düzgünlerine görä, her topardan üç türgen meýdançanyň diňe bir tarapyndaky basketbol halkasyna toplary salmaly. Basketbolçy türgenler ýaryşda ussatlygyň gitdigiçe artýandygyny subut etdiler.
Gyzlar toparlarynyň arasynda çekeleşikli duşuşyklar bolup geçdi. Netijede, 3-nji orun üçin duşuşykda Lebap-1 we Aşgabat-2 toparlary özara güýç synanyşdylar. Şol duşuşykda Lebap-1 topary Aşgabat-2 toparyny 7:3 hasaby bilen ýeňdi.
Final duşuşykda Aşgabat-1 bilen Lebap-2 toparlaryň arasynda örän çekeleşikli oýun boldy. Final duşuşygy 19:6 hasabynda Aşgabat-1 toparynyň peýdasyna tamamlandy. Şeýlelikde, Aşgabat-1 topary 1-nji orny, Lebap-2 topary 2-nji orny, Lebap-1 topary 3-nji orny eýelediler. Oglan toparlaryň arasynda 3-nji orun üçin bolup geçen duşuşykda Lebap-1 topary Mary toparyndan 17:15 hasaby bilen üstün çykdy.
05 апреля 2013
Sag bol gyzykly maglumatlaryňyza
05 апреля 2013
sport hepdeligi gyzykly depginde geçirilýär


text:
Žurnalist Saparmämmet Nepesgulyýewiň sud işi ýapyk gapylaryň aňyrsynda geçirildi diýip, onuň bilen türmede bir kamerada oturandygyny aýdýan gazak raýaty habar berýär.
15-nji fewralda ”Türkmenistandan Alternatiw habarlar” atly websaýt Balkan welaýatynyň Akdaşdaky tussaghanasynda Nepesgulyýew bilen bir aýa golaý bir kamerada saklanylandygyny aýdýan Gazagystanyň raýaty Erik Supuşew bilen geçirilen ýörite wideointerwýuny çap etdi.
Supuşew 2015-nji ýylyň aprel aýynda türkmen-gazak serhedinde onlarça guty çilim bilen tussag edilip, şol ýylyň iýul aýynda bir ýyl türme tussaglygyna höküm edilýär. Ol Akdaşdaky tussaghanada dört aý saklanylandygyny we onuň bir aýa golaýyny Nepesgulyýew bilen bir kamerada geçirendigini aýdýar.
Sud işi
Gepiň gerdişine görä bellesek, Azatlyk Radiosynyň žurnalisti we ”Türkmenistandan Alternatiw habarlar” saýty bilen hyzmatdaşlyk eden žurnalist Saparmämmet Nepesgulyýew 2015-nji ýylyň 7-nji iýulynda Balkan welaýatynyň Türkmenbaşy şäherinde ýitirim bolupdy. Şol ýylyň awgust aýynyň aýagynda ol neşe maddaly dermanlary ýanynda saklamakda aýyplanyp, 3 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Gürrüňi edilýän wideointerwýuda gazak raýaty Nepesgulyýewiň türmedäki başdan geçirenleri we onuň sözlerine esaslanyp, sud edilişi barada gürrüň berýär. Supuşew Nepesgulyýew öz sud işiniň ýapyk gapylaryň aňyrsynda geçirlendigini we bu suda diňe Türkmenistanyň Howpsuzlyk gullugynyň iki ofiseriniň hem-de kazynyň gatnaşandygyny gürrüň berdi diýýär.
”Türkmenistandan Alternatiw habarlar” saýtynyň taýýarlan wideosy.
“[Nepesgulyýewiň] sud işi ýapyk gapylaryň aňyrsynda geçirilipdir. Nepesgulyýewiň aýtmagyna görä, onuň sud işine diňe Türkmenistanyň Howpsuzlyk gullugynyň iki ofiseri we kazy gatnaşypdyr. Aklawçysyz, hiç hili sud diňlenişigi bolmazdan sud işi geçirilipdir. Diňe kazy sud zalyna girip, hökümi okap, çykyp gidipdir. Ynha, bolany...” diýip, Nepesgulyýew bilen bir kamerada oturandygyny aýdýan gazak raýaty gürrüň berýär.
“Aklawçy, prokuror, kazy – bularyň ählisi bile işleşýärler”
Ol “Türkmenistanyň hökümeti Nepesgulyýewiň aklawçy bilen üpjün edilendigini aýdýar. Nepesgulyýew size bu barada näme diýdi? Oňa aklawçy berlipmi?” diýen soraga şeýle jogap berýär: “Onuň aklawçysy ýok eken. Oňa aklawçy berilmändir. Belkem, onuň aklawçysynyň bolmany-da gowudyr. Eger-de onuň aklawçysy bolan bolsa, oňa has köp ýyl kesilmegi hem mümkin. Sebäbi ol ýerde [Türkmenistanda] aklawçy, prokuror, kazy – bularyň ählisi bile işleşýärler”.
Şeýle-de, Supuşew Nepesgulyýewiň beren gürrüňlerine esaslanyp, onuň Krasnowodsk (häzirki Türkmenbaşy) şäherinde Awaza sebitinden žurnalistiki işi üçin maglumat ýygnaýan mahaly tussag edilendigini aýdýar.
“Maglumat alyp bilmedim”
“Men Nepesgulyýewiň goşlarynyň arasyna tramadol dermanynyň ýörite oklanylandygyny bilýärin. Ol Awaza sebitini surata düşürmäge gidende, öz goşlaryny myhmanhanadaky otagda goýýar. Ol goşlaryny alyp, myhmanhanadan çykan mahaly, ony Milli howpsuzlyk ministrliginiň iki işgäri tutup alyp gidýär” diýip, bu barada Supuşew gürrüň berýär.
Onuň aýtmagyna görä, Nepesgulyýew kamera gelenden soň, şol kamera azyk, iýmit getirmek, bu kameradakylara hat almak ýa-da ondan hat çykarmak doly gadagan edilipdir. Supuşew Nepesgulyýew bilen 2015-nji ýylyň 15-nji sentýabryna çenli Akdaşdaky türmede saklanylandygyny aýdýar. Emma soňra olar Lebap welaýatynyň Seýdi şäheriniň golaýyndaky tussaghana geçirilýärler.
Supuşew sözüniň soňunda Seýdiniň golaýyndaky tussaghanada Nepesgulyýewi görmändigini we ol barada hiç hili maglumat hem alyp bilmändigini aýdýar.
Ýeri gelende bellesek, BMG-niň Eden-etdilikli tussag etmeler boýunça iş topary geçen ýylyň dekabr aýynda Nepesgulyýewiň işi barada bir beýanat çap edip, onuň azatlykdan mahrum edilmeginiň eden-etdilikdigini, ýagny bikanun diýlip tapylandygyny habar berdi.


text:
“Yslam döwleti” ekstremistik toparynyň lideri Abu Bakr al-Bagdadi öz jeňçilerine ýüzlenip, Mosul şäherinden yza çekilmezlige çagyrdy. Häzir yrak güýçleri bu şäheri jeňçilerden azat etmek boýunça giň gerimli harby operasiýany geçirýär.
“Yslam döwleti” toparynyň Al-Furkan media serişdesi 3-nji noýabrda Bagdadiniň sesidigi aýdylýan “yza çekiläýmäň” diýen ýazgysyny eşitdirdi.
“Abraý bilen berk durmagyňyz utanç bilen gaçanyňyzdan müň esse aňsatdyr” diýip, Bagdadi bir ýyla çeken sessizlikden soň çykyş etdi.
2014-nji ýylyň iýunynda Bagdadi Yragyň üçden bir territoriýasyny ele geçirenden soň, olMosulda çykyş edip, “Yslam döwleti” diýip atlandyran toparynyň döredilýändigini yglan edipdi.
Şondan bäri jeňçileriň elindäki territoriýalar göz-görtele kemeldi.


text:
Kanunyň öňünde hemmeleriň deňligi barasynda Türkmenistanyň resmi doktrinasy diňe bir ýurduň graždanlaryna däl, başlyklyk ediji býurokratiýa-da gönükdirilýär. Şonuň bilen bagly täze kanunlaryň kabul ediliş prosesinde kanunlara taýýarlyk görmegiň we kabul etmegiň ähli basgançaklarynyň möhümdigi öz-özünden düşnüklidir. Şol kanunlar nämä gönükdirilen? Olar kimiň bähbidini goraýar?
Türkmen parlamentiniň dördünji çagyrylyş birinji mejlisinde Nyýazowdan soňky iki ýarym ýylyň içinde 170 gowrak kanunyň we kanun aktlarynyň kabul edilendigi bellenipdi. Şu ýylyň sekiz aýynda Mejlis 40-dan gowrak kanundyr kanunçylyk aktlaryny kabul etdi. Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň täze redaksiýasynyň kabul edilmeginiň aýratyn ähmiýete eýedigini ýerli köpçülikleýin habar serişdeleri nygtaýarlar. Onuň eýýäm ýurtda demokratik proseslere itergi berendigi baradaky tassyklamalar häli-şindi gaýtalanýar.
Täze kanunlaryň peýda bolmagyny iş ýüzünde, hakyky durmuşda ýönekeý adamlar nähili duýýarlar? Şol kanunlaryň durmuşa ornaşmagyna gözegçiligi kim amala aşyrýar?
Diňe bir ýönekeý graždanlaryň däl, tutuş dolandyryjy býurokratik apparatyň kanuna boýun bolmagynyň bir gyradeňligi Türkmen ýolbaşçylary üçin näderejede möhüm? Adam hukuklaryny goramak bilen bagly kanunlaryň işlemegi ýurduň tutuş dolandyryş sistemasynyň üsti bilen döwlet häkimiýetiniň ony gurnaýşyna we hakykat ýüzünde ornaşdyryşyna bagly.
Aşgabatda, ähli welaýatlarda hem etraplarda Mejlisiň kabul eden kanunlaryny dolandyryjy elitanyň berjaý edişine yzygiderli gözegçilik etmäge kim gatnaşýar?
Wagtal-wagtal bellikleri prezidentiň özi edýär. Uly prezident apparaty elinde bolanda-da, kanuna boýun bolmak, demokratik prinsipleri yzygiderli dowam etdirmek ýaly işleriň gidişinde dolandyryjy sistemany onuň bir özi barlap bilermi? Sansyz uly güýç ulanyjy gurluşlaram şol hyzmaty ýerine ýetirip bilmezler.
"Kanunlaryň hereket etmegi gerek"
Diňe bir gowy kanunlaryň bolmagy ýeterlik däl, şol kanunlaryň ýerlerde hereket etmegi gerek. Muny barlamak üçin degişli sistemanyň ornaşdyrylmagy bilen bagly problemalar diňe bir Türkmenistanda däl, başga ýerlerde-de ençeme gezek ýüze çykypdy. Garaşsyz, hökümete degişli däl guramalary hem jemgyýetçilik birleşiklerini bu işe çekmezden, dünýäde hiç bir häkimiýet bu wezipäniň hötdesinden gelip bilmändi, muny dünýä praktikasy açyk görkezdi.
Sözüň şu manysynda bu iş üçin garaşsyz sudlaryň hem garaşsyz köpçülikleýin habar serişdeleriniň bolmagy örän möhüm. Şol ýagdaýda türkmenleriň belet zatlary - garyndaşparazlyk, korrupsiýa, tireler arasyndaky gapma-garşylyk, diktatorlyk erk-islegiň, bir adamyň diýdimzorlugynyň peýda bolmagy ýaly islendik kanuny ýoga çykarýan hadysalaryň jemgyýetde saklanmagy, ýaşamagy dowam etdirmegi kynlaşýar, olara ýol galmaýar.
Häkimiýetdäki şunuň ýaly gyşarmalar bilen ýolbaşçylar göreşip bilermi? Eýse, olar öz garşysyna nähili göreşer?
Kanunlar başlyklaryň özlerini aman saklamagy üçin däl-de, jemgyýetiň özüni saklamagy üçin anyk gural dälmi? Eger şeýle bolýan bolsa, kanunlaryň nähili işleýändigine gözegçilik etmek jemgyýete gerek dälmi? Eger kanunlaryň kagyz ýüzünde galmagyny hakykatdan-da islemeýän bolsa, häkimiýetler şeýle mümkinçiligi döretmeli dälmi?
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
“Talyban” hereketiniň üç söweşijisi türmä gizlin salnan sapançalary we granatlary ulanyp, Owganystanyň demirgazygyndaky türmeden gaçdy.
Farýab welaýat häkimliginiň metbugat wekili Ahmad Jawad Dedariň 18-nji aprelde beren maglumatyna görä, bu waka gije Maýmana şäherinde bolupdyr.
Gürrüňi edilýän wakanyň bolan pursady azyndan iki türme sakçysy we türmeden gaçmaga synanyşan başga-da dört sany tussag öldürilipdir.
Dedar türmeden gaçan söweşijileriň ýoluň gyrasyna bomba düşemekde aýyplanyp, tussag edilendiklerini aýtdy. Şeýle-de, ol gaçgaklar barada resmileriň gözlegleri başladandygyny we türmäniň howpsuzlygyndan geçip, ýaraglaryň haýsy usul bilen içeri girizilendiginiň derňelýändigini sözüne goşdy.


text:
Anna güni Orsýetiň döwlet Dumasynyň agzalary prezident Wladimir Putiniň tankytçysy Gennadiý Gudkowy deputatlyk mandatyndan mahrum etmek barada ses berdiler.
Mundan ozal prokuratura Gennadiý Gudkowy parlamentde işlän döwründe bikanun kommersiýa işlerini alyp baranlykda aýyplady.
“Sprawedliwaýa Rossiýa” partiýasyndan deputat Gennadiý Gudkow ses berişligiň netijesinde deputatlyk mandatyndan mahrum edildi.
Gudkow Dumanyň bu kararyny syýasy sebäpler bilen baglanyşdyrýar.
Onuň Dumadan çykarylmagyny goldap “Ýedinaýa Rossiýa” we “Orsýetiň Liberal demokratik” partiýalarynyň agzalary ses berdiler, “Sprawedliwaýa Rossiýa” we “Kommunistik” partiýalarynyň agzalary bolsa bu karara garşy çykdylar.


text:
Gyrgyzystanyň täze parlamentinde koalisiýa düzmek boýunça edilýän tagallalaryň uzaga çekmegi dürli çaklamalaryň döremegine sebäp bolýar.
7-nji dekabrda Gyrgyzystanyň kanun goraýjy gulluklarynyň Geňeşi parlamentiň işiniň şowsuzlygy sebäpli ilatyň arasynda närazylyklaryň we protestleriň döremek howpunyň bardygyny öňe sürdi.
Parlamentde koalisiýa düzmek boýunça jogapkärçiligiň geçen ýylyň iýunynda düýbi tutulan “Respublika” partiýasyna ynanylmagy köp howatyrlanmalary döretdi. “Sosial-Demokratik” partiýanyň bu ugurda eden ilkinji synanyşygy oňyn umytlary döredipdi.
30-njy noýabrda parlamentiň düzümine girýän bäş partiýanyň üçüsi, ýagny, “Sosial-Demokratik”, “Ata-Meken” we “Respbulika” partiýalary başda özara koalisiýa düzmek barada belli bir ylalaşyga gelipdiler. Emma bu ylalaşyk 2-nji dekabrda şowsuzlyga uçrady. Sebäbi parlamentiň agzalary “Ata-Meken” partiýasynyň ýolbaşçysy Ömürbek Tekebaýewiň parlamentiň başlygy wezipesine hödürlenmegini goldamadylar.
“Respbulika” partiýasy üçin uly synag
Indi “Respbulika” partiýasynyň ýolbaşçysy, 40 ýaşly telekeçi Ömürbek Babanow parlametdäki 120 ornuň iň azyndan 61-ni eýelemek üçin beýleki partiýalar bilen koalisiýa düzmäge synanyşýar. Ömürbek Babanowyň muny amala aşyrmak üçin 24-nji dekabra çenli wagty bar.
“Respublika” partiýasyndan parlamentiň agzasy Dosaly Esenalyýew bu barada Azatlyk Radiosyna şeýle diýdi: “Biziň ‘Respublika’ partiýamyz parlamentiň ähli partiýalary bilen konsultasiýalary we gepleşikleri geçirýär”.
Bu mesele sosial-demokratlaryň hem amala aşyrmaga synanyşan meselesi bolupdy, emma ol başa barmandy. Ýöne Dosaly Essenalyýewiň aýtmagyna görä, “Respublika” partiýasy eýýäm beýleki partiýalar bilen öz aralarynda “umumy dil” tapypdyr. Esenalyýew, şeýle-de, “Respublika” partiýasynyň täze hökümeti düzmek ugrundaky tagallalarynyň üstünlikli boljakdygyna ynanýandygyny sözüniň üstüne goşdy.
Merkezi Aziýa boýunça spesialist we “Freedom House” guramasynyň Gyrgyzystan boýunça ýyllyk hasabatynyň awtory Erika Maratyň aýtmagyna görä, “Respublika” partiýasynyň diňe iki partiýa bilen koalisiýa düzmek mümkinçiligi bar.
Erika Marat bu barada şeýle diýýär: “Häzirki ýagdaýlardan görnüşi ýaly, ‘Respublika’ partiýasy ‘Ata-Žurt’ we ‘Ar-Namys’ partiýalary bilen hyzmatdaşlyk eder. Şeýle bolmadyk halatynda, ‘Respublika’ partiýasy ‘Ata-Meken’ we hatda “Sosial-Demokratik” partiýany hem öz tarapyna çekibem, bilelikdäki koalisiýany düzüp bilmez. Eýsem, näme üçin ‘Ata-Meken’ partiýasy däl? Sebäbi, ‘Ata-Žurt’ ‘Ata-Mekene’ düýpgöter garşy. Hatda ‘Ata-Žurtuň’ käbir ýolbaşçylary ‘Ata-Mekeniň’ ýolbaşçylaryna bolan ýigrenjini gizlejek hem bolanoklar. Onda, ol bolmasa, näme üçin sosial-demokratlar däl? Munuň sebäbi bu partiýanyň ýolbaşçysy Almazbek Atambaýewde. Ol, megerem, koalisiýa bilen hyzmatdaşlyk etmese, özüniň premýer-ministriň kürsüsini eýelemek mümkinçiliginiň ýokarydygyna ynanýan bolmaly”.
Ambisiýalar böwet bolýar
Parlamentdäki “Ata-Žurt” partiýasynyň 28 orny we “Ar-Namys” partiýasynyň 25 orny bilen “Respublika” partiýasynyň 23 orny ýurdy dolandyrýan koalisiýany düzmäge ýeterlik. Ýöne, muňa garamazdan, Merkezi Aziýa boýunça spesialist we Gyrgyzystan boýunça “Freedom House” guramasynyň ýyllyk hasabatynyň awtory Erika Maratyň pikiriçe, partiýalaryň ýolbaşçylarynyň öz şahsy ambisiýalary çykalgasyz ýagdaýlaryň döremegine sebäp bolýar.
Almazbek Atambaýew we “Ar-Namys” partiýasynyň ýolbaşçysy Feliks Kulow dagy öňki prezident Kurmanbek Bakyýewiň häkimiýetinde premýer-ministr wezipesini eýeläpdiler.
Bakyýew aprel aýynda häkimiýetden çetleşdirildi. Iýunda geçirlen milli referendumyň netijesinde ýurduň täze konstitusiýasy kabul edildi. Oňa laýyklykda, ýurt prezident sistemasyndan parlament sistemasyna geçdi. Munuň bilen baglylykda häzir premýer-ministr wezipesi häkimiýetiň iň ýokary wezipesi bolup durýar. Şol sebäpli her kimiň bu wezipäni eýeläsi gelýär.
Erika Maratyň aýtmagyna görä, häzir “Respublika” partiýasy bilen “Sosial-Demokratik” partiýa bir aý mundan ozal ýüzbe-ýüz bolnan kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz boldular.
Erika Marat: “Tekebaýewiň premýer-ministr bolmak isleginiň bir sebäbi ‘Respublika’ partiýasynyň käbir wekilleriniň onuň kandidaturasyna berk garşy duranlygydyr. Şol sebäpli olar koalisiýany bozmaga we partiýalaryň arasyndaky gazanylan ylalaşyklaryň ählisiniň üstüne atanak çekmäge taýýardylar. Hawa, bularyň ählisi şahsy bähbitlere direýär. Bu zatlar partiýalaryň ýolbaşçylarynyň öz partiýalarynyň parlamentdäki täsirlerini ulanyp, öz halaýan wezipelerini eýelemek üçin edýän işleri ” diýip, sözüni jemledi.
9-njy dekabrda prezident Roza Otunbaýewa Moskwada çykyş edip, şeýle diýdi: “Eger-de ‘Respublika’ partiýasyna koalisiýany düzmek başaratmasa, onda parlament sistemasynyň hem başa barmajakdygy diýemekdir. Eger bu synanyşyk-da başa barmasa, onda 15 iş gününiň dowamynda prezident häzirki parlamenti dargadyp, täze saýlawlary yglan etmäge borçludyr. Gyrgyzystanyň ilatynyň syýasy agdarylyşykdan soňky sabyr-takatynyň eýýäm gutarandygy göz öňünde tutulsa, täze saýlawlara çagyryş olaryň ýene-de köçä çykmagyna sebäp bolup biler”.


text:
Owganystanyň günorta-gündogar sebitinde NATO-nyň dikuçary heläkçilige uçrady. Ýaranlyk wakada hiç kime şikeşiň ýetmändigini aýdýar.
Owganystandaky Halkara güýçleriniň metbugat wekili Amy Hession duşenbe güni giçlik dikuçaryň Logar welaýatynda “agyr gonuşy amala aşyrandygyny” aýtdy.
“Talyban” hereketi dikuçary özüniň urup düşürendigini, şeýle-de onuň bortundaky ähli adamy öldürendigini öňe sürdi.
Şu aýyň başynda talyp söweşijileri NATO-nyň başga-da bir dikuçaryny urup, ýere düşürendigini aýdypdy. Kandagar welaýatynda bolan şol heläkçilikde bäş ABŞ-ly gullukçy ölüpdi.
ABŞ-nyň resmileri dikuçara ýaragdan ot açylandygyna meňzemeýändigini bellediler. Emma, bu waka boýunça resmi derňew dowam edýär.


text:
Gazak sudy iki sany graždan aktiwistini «sosial ýigrenji öjükdirmekde» günäli tapyp, türme tussaglygyna höküm etdi.
Almaty sudy 22-nji ýanwarda Serikžan Mambetalin bilen Ermek Narymbaýewi degişlilikde iki we üç ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
Ýyl kesilenleriň ikisi-de özleriniň bigünädigini, özlerine garşy bildirilen aýyplamalaryň syýasy matlaplydygyny aýtdy.
Aktiwistler oktýabr aýynyň ortasynda, derňewçiler olary feýsbukda «sosial ýigrenji öjükdirýän» material çap etmekde aýyplanlaryndan soň, tussag edildi.
Mambetalin we Narymbaýew feýsbukda ýerleşdirilen sitatalaryň internetde hemmelere elýeterli azat çeşmeden alnandygyny aýdýarlar.
Bu iki aktiwist gazak hökümetini tankytlamakda belli bolupdy. Narymbaýew 2010-njy ýylda prezident Nursoltan Nazarbaýewiň işden çekilmegine çagyrýan proteste gatnaşandan soň dört ýyl tussaglyga höküm edilipdi.
Ol 2012-nji ýylda, häkimiýetlere garşylyk görkezeni üçin 1.5 ýyl türmede oturanyndan soň, amnistiýa düşürildi.


text:
Türkmenistanda inçekeseliň ýaýramagy bilen bagly wakalar soňky günler uly alada goýýar. Ýurtda bu howply keseliň ýaýraýşy dogrusynda Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy häzirki wagtda pensiýada bolan medisina ylymlarynyň doktory, professor lukman bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Hormatly professor, soňky birki ýyllykda inçekeseliň ýurtda howply derejede ýaýrandygy hakda gürrüňler bar?
Professor lukman: Türkmenistanda inçekeseliň ýaýramagy birki ýyllykda däl-de, mundan kän ýyl öň başlandy. Aslynda, inçekesel sosial kesel hasaplanýar. Haçanda ýurtda ykdysady krizisler başlanda, adamlaryň ýaşaýyş-durmuş şertleri agyrlaşanda, bu kesel gaty tiz möçberde ýaýrap başlaýar. Kynçylykda, ýetde-gütde ýaşaýan maşgalalar bu kesele çalt ýolugýarlar.
SSSR-iň dargamagy bilen, GDA girýän ähli döwletlerde dezintegrasiýa sebäpli, ykdysady krizislere sezewar bolundy. Şu krizisiň başlanmagy bilenem, sosial keselleriň biri bolan inçekesel hem giň möçberde örňedi. Mysal alyp göräýeliň. Häzir inçekesel diňe bir Türkmenistanda däl, eýsem Ukrainada-da, Russiýa Federasiýasynda-da, Belarusda-da, GDA girýän döwletleriň başga-da birnäçesinde iň bir problema döredýän sosial keselleriň biri bolup durýar. Özem bu kesel, hut 1991-nji ýyldan soň, ýagny SSSR-iň dargamagyndan soň, howply ýagdaýda ýaýrap başlady.
Azatlyk Radiosy: Inçekesel nesilden-nesle geçýärmi?
Professor lukman: Inçekesel ýokanç keseldir. Ol hiç haçan nesil yzarlaýan däldir. Şu babatda türkmen mentalitetinde gaty nädogry düşünje henizlerem aýrylanok. Atasy inçekesel bolan oglana gyz bermekden, ejesi inçekesel bolan gyza öýlenmekden saklanmak düşünjeleri halkymyzyň arasynda häzirem bar. Ýöne bu nädogry düşünjedir. Inçekesel diňe bu keseliň açyk görnüşindäki hassalardan dem alyş ýollary arkaly sagat adamlara ýokaşýar.
Azatlyk Radiosy: Käbir ýurtlarda inçekesele garşy ýörite programmalar işlenilip taýýarlanylýar. Türkmenistanda bu howply keseliň garşysyna şeýle programmalar barmy?
Professor lukman: Bar. 2003-nji ýyldan bäri Türkmenistanda Bütindünýä Saglygy goraýyş guramasynyň işläp düzen DOTS programmasy boýunça işlenilýär. DOTS (Directly Observed Treatment Strategy)—bu Ambulatoriýa terapiýasynyň tizleşdirilen kursy diýmekdir. DOTS programmasy geçen asyryň 90-njy ýyllarynda Aziýanyň hem-de Afrikanyň iň bir garyp döwletleri üçin Bütindünýä Saglygy goraýyş guramasy tarapyndan işlenip taýýarlanyldy.
Azatlyk Radiosy: DOTS programmasynyň Türkmenistanda netijeliligini nähili derejede kesgitläp bolar?
Professor lukman: Bu programmanyň döwlet üçin arzan düşýänligi hakda söz ýok. Sebäbi DOTS programmasy hassalary bejermekde kän serişdäni talap etmeýär. Inçekeseliň açyk görnüşi bilen kesellän hassalar iki aý hassahanada ýatyrylyp, intensiw bejergi alýarlar. Şondan soň olar dört aýlap maşgala lukmanynyň gözegçiliginde bejergilerini dowam etdirýärler. Ýöne bu programmany inçekeseliň garşysyna göreşmekde kämil programma hasap edip bolmaz.
Käbir myssallara ýüzlenip göräýeliň. DOTS programmasynyň synag edilen ýurtlary bolan Ugandada 40%, Bahreýnde 180%, Lýuksemburgda 23%, Norwegiýada 43%, Keniýada 43%, Tailandda 62% möçberinde inçekesel bilen kesellemeklik artdy. Türkmenistanda-da bu programma öz netijeliligini berenok. Ýurtda inçekeseliň ýaýramagy howply derejede artmagyny dowam etdirýär.
Azatlyk Radiosy: DOTS programmasynyň Türkmenistanda effektiniň pesligini näme bilen düşündirip bolar?
Professor lukman: Inçekesel juda agyr geçýän keseldir. Türkmenler bu kesele tüýs laýyk at tapypdyrlar diýse boljak. Inçeden gelýän kesel. Bu dert bildirmän gelýär. Şol sebäpdenem hassa keseli ötüşip, serhetden agýança, özüniň derde sataşanyndan bihabar bolýar. Inçekeseliň bejergisi gaty köp wagty talap edýär. Onuň diňe ýeňil görnüşinden saplanmak üçin azyndan ýarym ýyl gowurak wagt gerek. Bu bolsa hassalary köplenç halatda göwnüçökgünlige, depressiýa eltýär.
Soýuz döwründe inçekesel bilen kesellän hassalar tä bu dertden saplanýança, keselhanadan goýberilmezdiler. Häzir bolsa, DOTS programmasyna laýyklykda, inçekeseliň açyk görnüşi bilen kesellän hassalar bary-ýogy iki-üç aý hassahanada saklanylýar. Kesel ýapyk görnüşine geçensoň, olar öýlerine maşgala lukmanynyň gözegçiliginde bejergi almaga goýberilýärler. Ýaňam aýdyşym ýaly, bu dert inçe kesel, mekir kesel. Diňe üç ýyldan soň hassa bu keselden doly saplandy diýlip anyk aýdyp bolýar. Şoňa çenli hassa inçekeseliň garşysyna yzygiderli antibiotikleri atyp durmaly.
DOTS programmasy boýunça goýberilen hassalar keselhanadan çykansoňlar, özlerini dertden saplanandyr hasap edýärler we olaryň köpüsi inçekeseliň garşysyna dermanlary atmaklaryny bes edýärler. Şu sebäpdenem, olar gaýra üzülýärler. Has-da beteri, olar inçekeseliň dermanlara uýgunlaşan görnüşini öz organizmlerinde emele getirýärler. Şeýle hassalar sagat adamy öz bakteriýalary bilen ýokaşdyran ýagdaýlarynda ilkinji gezek inçekesele ýolugandygyna garamazdan, olar bejerilmesi juda kyn hassa öwrülýärler.
Azatlyk Radiosy: Inçekeliň açyk we ýapyk görnüşi barada düşünje beräýseňiz?
Professor lukman: Inçekeseliň açyk görnüşi bolanda, ol hassanyň organizminden mikobakteriýalary daşyna bölüp çykarmagydyr. Şeýle hassalar jemgyýet üçin howply bolup durýar. Şonuň üçin inçekeseliň açyk görnüşindäki hassalar dessine hassahana ýerleşdirilýär we keseli tä ýapyk görnüşe geçýänçä jemgyýetden izolirlenýär. Kesel ýapyk görnüşe geçensoň, hassadan mikobakteriýalar daşyna bölünip çykmaýar, ýöne bu hassanyň heniz keselden doly saplandygy däldir.
Azatlyk Radiosy: Inçekesel bilen kesellän hassalara Türkmenistanyň keselhanalarynda bejergi almak şertleri nähili?
Professor lukman: Bu mesele häzirki wagtda iň bir wawwaly, hatda tragiki meseleleriň biri bolup durýar. 2003-nji ýylda ýurduň öňki prezidenti S.Nyýazowyň görkezmesi bilen Aşgabatdan inçekesel hassahanasyny paýtagtdan daşyna göçürmek barada görkezme berildi. Şol wakalaryň içinde meniň özüm-de bardym. Biz inçekesel hassahanasynyň paýtagtdan daşyna göçürilmegiň nädogrulygy barada Saglygy goraýyş ministrliginiň wekillerine kän gezek düşündirjek bolduk, emma bolmady. Ministrligiň wekilleri buýrugyň ýokardan gelendigini, oňa hiç hili çäräniň boljak däldigini bize düşündirdiler.
2003-nji ýylyň ahyrynda paýtagtyň inçekesel hassahanasy doly ýapyldy. Onuň ýerine diňe Inçekeseliň öňüni alyş merkezi döredildi we bu ýerde ekstrennyý ýagdaýda gelen hassalar üçin bary-ýogy otuz orunlyk hassahana açyldy. Durnanyň üstüne urna diýlişi ýaly, 2004-nji ýylyň başynda Aşgabada ýakyn ýerde ýerleşen Gökje obasyndaky 120 orunlyk inçekesel hassahanasyny hem ýapdylar. Paýtagtda ýerleşýän iň uly inçekesel hassahanasyny hem-de Gökjedäki inçekesel hassahanasyny Ahal welaýatynyň Kaka etrabyndaky Duşak posýologyna göçürdiler. Duşak posýology bilen Aşgabadyň arasy bolsa 200 kilometrlik ýoldur.
Aşgabatda ýerleşen şol wagtky inçekesel hassahanasy özünde iň bir tejribeli ftiziatrlary, ýagny inçekesel lukmanlaryny jemleýärdi. Ýurduň beýleki welaýatlaryndaky inçekesel hassahanalarynda derdine em tapyp bilmedik hassalar hem bu ýere getirilerdi. 2003-nji ýylda hassahananyň ýapylmagy bilen, bu ýeriniň lukmanlarynyň üçden ikisi işden çykaryldy. Has elhenç tarapy bolsa, pensiýa ýaşy doldy bahanasy bilen işden çykarylan ftiziatrlar ýurtda iň bir tejribeli lukmanlardy.
Azatlyk Radiosy: Onda paýtagtyň inçekesel bilen kesellän hassalary nirede bejergi alýarlar?
Professor lukman: Aşgabat gaty gür ilatly şäher. Onuň bir milliona golaý ýaşaýjysyndan daşary myhmanlary hem ýetik. Ýurduň beýleki welaýatlaryna garanyňda, paýtagtda ilatyň ýaşaýyş şertleri ýagşy. Ýöne muňa garamazdan, şäherde inçekesele ýolugýan hassalar gün geldigiçe artýar. Olara bu dertden saplanmak üçin bolsa ýeke-täk hassahana bar, ol hem paýtagtdan 200 kilometr daşlykda ýerleşýän Kaka etrabyndaky Duşak posýologydyr.
Paýtagtdan inçekesel hassahanasynyň 2003-nji ýylda göçürilmeginiň düýp maksady Aşgabadyň ilatyny bu howply keselden daşda saklamakdan ybarat bolupdy. Şol wagtky uly wezipelileriň özboluşly pikiriçe, inçekeselli hassalar Aşgabatdan daşynda bejergi alsalar, onda şäher ilatyna bu keseliň ýokaşmagy minimallaşar öýdüp çaklanylypdy.
Emma şäherdäki iň uly inçekesel hassahanasynyň ýapylmagy özüniň juda ýaramaz netijesini berdi. Inçekesel derdine ýolugan paýtagtly hassalaryň köpüsi Aşgabatdan 200 kilometr uzaklykda ýerleşýän Duşakda bejerilmekden ýüz öwrüp başladylar.
Türkmenistanyň Saglygy goraýyş hakyndaky kanuna laýyklykda, jemgyýete howp döredýän keseli bolan hassalar öz isleglerine garamazdan, hökmany suratda bejergi alaýmalydyrlar. Şu kanuna laýyklykda, Duşaga gidip bejergi almakdan ýüz öwren hassalaryň köpüsi polisiýanyň kömegi bilen zorlukly ýagdaýda ugradylyp başlandy. Emma bu-da özüniň oňyn netijesini beribermedi.
Duşak şäherçesindäki inçekesel hassahanasy juda gözgyny ýagdaýda. Inçekesel bilen kesellän hassa iň bir köp kaloriýaly naharlary iýmeli. Ýokumly iýmit keseliň garşysyna kabul edilýän antibiotiklerdenem wajyp. Emma Duşakdaky hassahanada berilýän juda pes kaloriýaly iýmitler, ýaramaz şertler kesel sebäpli ozalam depressiýa düşen hassalary bu ýerden her edip, hesip edip öýlerine gaçmaga itergi berýär. Netijede paýtagtdan gelen hassalar keselhananyň lukmanlaryna para berip, bu ýerden gaçyp gidýärler.
Çala-çula bejergi alyp, öýlerine gelen hassalar bolsa wagtyň geçmegi bilen inçekeseliň dermanlara uýgunlaşan görnüşini organizminde emele getirýärler. Özlerem birnäçe wagtyň içinde daş-töweregindäkilere inçekeseliň iň bir agyr görnüşini ýokaşdyrýarlar.
Duşakdan gaçyp gelen hassalaryň köpüsi soňy bilen gaýra üzülýärler we keselden saplanyp bilmän, aradan çykýarlar. Elbetde, şeýle ýagdaýlar gaty gynandyryjydyr.
Azatlyk Radiosy: Paýtagtda gurulýan täze inçekesel hassahanasy hassalary bu problemadan halas edip bilermi?
Professor lukman: Häzir paýtagtyň eteginde ýerleşýän Çoganly posýologynyň töwereginde inçekesel hassahanasy gurlup dur. Ýöne özüňiz deňeşdirip görüň. Bu hassahana bary-ýogy 60 orunlyk. 2003-nji ýyla çenli paýtagtda işlän inçekesel hassahanasy bolsa 450 orunlykdy. Şonda-da hassalardan ýaňa boş ýer tapylanokdy. Meniň pikirimçe, täze gurulýan inçekesel hassahanasy paýtagtyň ýaşaýjylary üçin bejergi almak meselesini düýpli çözüp biler öýdüp pikir edemok. Sebäbi inçekesel häzirki wagtda 2003-nji ýyldaky bilen deňeşdireniňde paýtagtda has köp ýaýran.
Azatlyk Radiosy: Bilşimiz ýaly, her ýyl türme tussaglygyndan on müňe golaý iş kesilenler azatlyga goýberilýär. Olaryň arasynda inçekesel bilen kesellänleriň prosent hasaby näçedir diýip çaklasa bolar?
Professor lukman: Prosent meselesinde anyk aýtmak kyn. Men inçekesel hassahanasynda işlän döwrümden mysal getiräýeýin size. Iş kesilenleriň azatlyga goýberilen wagtynda hassahana hyryn-dykyn dolýardy. Tussaglykdan boşap gelenler, esasan, Gäwers etrabynyň çäginde ýerleşýän Kalininsk diýip at alan hassahanada bejergi aldyrylýar. Olar keselden saplanynça, gözegçilikde saklanylýar. Ýöne olar aşa köplügi sebäpli, biziň hem hassahanamyza getirilýärdi. Eger prosent hasabyny çak bilen aýdanyňda, onda tussaglykdan boşap gelýänleriň 50 göterimi inçekesel bilen keselleýändir diýip aýdyp bolar.
Azatlyk Radiosy: Diýmek, inçekesel bilen keselleýänler, esasan, türmelerde tussaglykda bolup gelenler-dä.
Professor lukman: Elbetde, iň bir ýaramaz şertlerde tussaglykda bolýan bendileriň köpüsiniň inçekesel bilen keselleýändikleri düşnükli zat. Ýöne häzirki ýagdaýda bu kesel bilen keselleýänlere jemgyýetiň ähli gatlaklarynda hem duş gelinýär. Türme tussaglygyndaky bendilerden başga, LTP-lerde bejergi alýan neşekeşler hem bu derde tiz ýolugýarlar. LTP-lerde inçekesel juda köp ýaýrandyr.
Azatlyk Radiosy: Inçekesele garşy Türkmenistanda waksinasiýa çäreleriniň geçirilişi nähili?
Professor lukman: Häzirki wagtda çaga dogrulýan öýlerde çaga dünýä inenden üç günüň içinde inçekesele garşy waksina edilýär. Waksina 7 hem-de 14 ýaşly çagalara-da edilýär. Ýöne inçekeselden waksinasiýa arkaly doly gaçyp gutulmak mümkin däl. Köp ýurtlarda bu keseliň garşysyna waksinany ulanmak maksada laýyk hasap edilmeýär. Mysal üçin 2006-njy ýyldan başlap birnäçe döwletler bu waksinany ulanmagy düýbünden bes etdiler. ABŞ bilen Gollandiýa bolsa ony hiç haçanam tejribede ulanyp görmändir. Sebäbi inçekesele garşy waksina mama keseline garşy ulanylýan waksina ýaly 100 prosent effekti bermeýär. Immunitetiniň gowşan halaty adam, waksina edilendigine garamazdan, gönüden-göni bu kesel bilen kesellemeklik howpuna düşýär.
Azatlyk Radiosy: Biziň ýurdumyzda inçekesele garşy nähili dermanlaryň ulanylýandygy barada hem gürrüň beräýseňiz?
Professor lukman: Başda belläp geçişim ýaly, Türkmenistanda inçekesel DOTS programmasy boýunça bejerilýär. Bu programma boýunça bejergi alýanlar rifampisin, izoniazid, pirazinamid, etambutol antibiotikleri kabul edýärler. Bular, esasan tabletka, kapsula görnüşindedir. Mundan başga inçekesel üçin streptomesin antibiotigi hem ulanylýar. Bu güýçli antibiotik sanjym görnüşinde edilýär. Ol, esasan, keseli gaýtalap, gaýra üzülen hassalarda ulanylýar.
DOTS programmasynda bejergi alýanlar ýokarda agzalan tabletkalary (olar bolsa jemi 11-12 tabletka dagy bolýar) bir atymda kabul etmelidir. Hassa 12 sany güýçli antibiotigi bir sutkanyň dowamynda bir gezekde kabul etmeli. Şeýle ýagdaýda ol üç aýlap bejergi almaly. Diňe üç aýdan soň, hassa ýapyk görnüşli inçekesele geçensoň, onuň atýan antibiotikleriniň mukdary üç esse azaldylýar. Ýapyk görnüşe geçen hassalar ýene üç aýlap antibiotikleriň iki görnüşini profilaktika üçin günde kabul edip gezmeli. Ýöne bejergi munuň bilenem tamamlanmaýar. Inçekeselliler ýaz-güýs pasyllarynda iki aýlap, profilaktika bejergilerini dowam etdirýärler.
Elbetde, inçekeseliň özi agyr dert. Ýöne bu dertden saplanmak üçin kabul edilýän antibiotikleriň hem kähalatlarda dert üstüne dert getirýän halatlary bolýar. Güýçli antibiotikleriň uzakmöhletleýin kabul edilmegi sebäpli, hassalar bagyr keseline sezewar bolýarlar. Sary getirýärler.
Azatlyk Radiosy: Antibiotikler haýsy ýurtlardan getirilýär?
Professor lukman: Häzire çenli antibiotikleriň aglabasy Hindistandan getirilýär. Ýöne rifampisin bilen izoniazidi Türkmenistanda «Ajanta» firmasy hem gaplaýar.
Azatlyk Radiosy: Hormatly professor, biz size beren gyzykly gürrüňleriňiz üçin köp minnetdarlyk bildirýäris.
Professor lukman: Sag boluň!


text:
Ýakynda Eýranyň türmesinden azatlyga çykarylan amerikaly Sara Şurd Nýu-Ýorkda Eýranyň prezidenti Ahmedinejad bilen duşuşdy.
Amerikanyň AWS telekanalyna beren interwýusynda Şurd BMG-niň Baş assambleýasynyň maslahatyna gatnaşmak üçin ABŞ-a gelen Ahmedinejaddan geçen ýylyň iýul aýynda özi bilen bile tutulan iki ýoldaşynyň-da azatlyga çykarylmagyny haýyş edendigini aýtdy.
“Ejem ikimiz bilen duşuşmaga razylyk bereni üçin we Eýranyň türmesinde oturan iki ýoldaşymyň eneleri bilen öz wekiliniň duşuşmagyna rugsat bereni üçin Ahmedinejada minnetdarlyk bildirmek isleýärin. Men türmede otyrkam, prezident bilen bir duşuşsamdym diýip, dileg edipdim. Men hoşal, men bolup geçen wakany onuň hut özüne gürrüň berdim. Men munuň üçin oňa minnetdar we şu duşuşygyň beýleki iki ýoldaşyma kömek etjegine umyt baglaýaryn” diýip, Sara Şurd aýtdy.
3 amerikan graždany Eýran-Yrak serhedinde geçen ýyl saklanypdy. Olar goňşy ýurda syýahat edip ýörkä, tötänden Eýrana girendiklerini tassyklasa, Eýran häkimiýetleri olary içalyçylykda aýypladylar.


text:
27-nji awgustda Kabulda Türkmenistanyň we Owganystanyň prezidentleriniň arasynda gepleşik geçirilip, ençeme hökümetara ylalaşyklara gol çekildi.
Türkmenistanyň resmi maglumatlaryna görä, Kabuldaky resmi gepleşiklerden soň G.Berdimuhamedow türkmen diasporasynyň wekilleri bilen duşuşyp, olara hususan-da, resmi gepleşikleriň netijeleri barada, şol sanda energetika, transport we Trans-owgan proýekti barada gürrüň edilendigini aýdypdyr. Öz tarapyndan owganystanly türkmenler Türkmenistanyň prezidentine özleri üçin wajyp meseleler bilen ýüzlenendiklerini aýdýarlar.
Owganystandaky habarçymyz Şamerdanguly Myrady şol duşuşyga gatnaşanlaryň biri Jowzjan welaýatynyň Garkyn etrabynyň oba geňeşiniň başlygy, etrap arçyny Gulam Resul Karýadar bilen söhbetdeş boldy.


text:
Täjigistandaky bolup geçen parlament saýlawlaryna prezident Imamali Rahmonyň öz häkimiýetini pugtalandyrmak bilen bile 23 ýaşly ogly Rüstem Imamalini öz mirasdüşeri edip taýýarlamaga synanyşyk hökmünde hem seredilýär.
Duşenbe şäher Geňeşine bolan saýlawlarda oz kandidaturasyny goýan Rüstem ýekşenbe güni ses berlişik mahaly teleekranda kakasy Imamali Rahmon bilen ýanaşyk peýda boldy.
Oppozisiýadaky «Yslam täzeden döreýiş» partiýasy saýlawlaryň gidişinde düzgüni bozmalaryň bolandygyny öňe sürýär.
Partiýanyň lideri Muhiddin Kabiriniň Azatlyk Radiosynyň türkmen gullugyna beren intrewýusynda aýtmagyna görä, saýlawlara taýýarlyklar asuda, parahat geçipdir. Emma saýlawlaryň soňunda düzgüni bozmalara ýol berlip, 2005-nji ýylda bolup geçen saýlawlardaky galplyklar doly gaýtalanypdyr.
“Saýlaw bölümleriniň saýlawlaryň netijeleri boýunça beren protokollaryny özümizde bar protokollar bilen deňeşdirenimizde, uly tapawudyň bardygyny gördük.Bizdäki protokolda biziň partiýamyz üçin 2 mun 600 adam ses beren bolsa, olaryň protokolynda biziň partiýamyz üçin diňe 600 adamyň ses berendigi aýdylýar” diýip, Partiýanyň lideri Muhiddin Kabiri Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Onuň sözlerine görä, şeýle galplyklar saýlawlarda köp bolupdyr. Özleriniň bu eden işi hakda hiç kim bilmez öýdüp, şeýle protokolyň nusgasyny partiýa agzalaryna hem-de synçylara beripdirler. “Saýlawlardaky düzgüni bozmalar hakda bizde audio hem-de wideo ýazgylar bar”.Synçylar nähili garaýar?
Käbir synçylar saýlaw bölümlerinde düşündiriş işleriniň nädogry alnyp barlandygyny aýdýarlar. «Kommunistik» partiýanyň agzasy Murodali Artykow bu hakda şeýle diýdi: ”Saýlawçylara bulletendäki partiýalardan birini galdyryp, beýlekilerini çyz diýip dogry düşündiriş bermezden, diňe prezidentiň »Halk demokratik« partiýasyny galdyryp, beýlekilerini çyz diýýärler.”
Ýerli synçy Şeraýew saýlawlarda ýol berilýän hatalar, halkyň syýasy sowatsyzlygynyň netijesi diýýär: «Bu ýerde halkyň aglaba bölegi okamadyk, sowatsyz. Bir öýden 10 bulleteni göterip gelýanler-de bar. Kanun boýunça bu mümkin däl. Her bir adam öz pasporty bilen gelip, ses bermeli.”
Täjigistandaky bolup geçen saýlawlaryň aç-açan demokratik prinsipde geçendigini aýdýan synçylar hem bar. Şolaryň biri Fahriddin Numanjonow.
Numanjonowyň sözlerine görä, bu parlament saýlawlary öňküler bilen deňeşdirende, gowy gurnalypdyr: “Saýlawlara üç gün galanda agitasiýa-propaganda işleri togtadyldy. Hatda dalaşgärleriň köçelerdäki suratlaryna çenli aýyrdylar. Halkyň arasynda diňe saýlawlara baryň, gatnaşyň diýip, düşündiriş işleri alnyp baryldy. Saýlawlar hem aç-açan, demokratik prinsipde geçdi.”
Täjigistandaky parlament saýlawlaryna 25 müň ýerli, 540 sany halkara synçylar gözegçilik edipdirler.
Fahriddinow halkara synçylarynyň diňe saýlawlaryň gidişine gözegçilik etmän, eýse komissiýa agzalaryna-da guramaçylyk taýdan kömek berendigini aýdýar.
Şu gün öýlän Tajigistanyň MSK-sy ýurtdaky parlament saýlawlarynyň netijesini yglan etdi. Oňa görä, parlament saýlawlarynda prezidentiň “Halk demokratik partiýasy” iň köp, ýagny 71,1% ses alyp, ýeňiş gazandy.
7 % den gowrak ses alan «Kommunistik» hem-de “Yslam tazeden döreýiş” partiýasynyň wekilleri saýlawlarda galplygyň bolandygyny aýdyp, prezidentiň partiýasy bilen sudlaşjakdyklaryny yglan etdiler.


text:
Germaniýanyň resmileriniň tabşyrygy bilen, anna güni ýurtdaky guş fermalarynyň 4,700-e golaýy wagtlaýynça ýapyldy.
Bu çäreler guşlaryň iýmitinde ýokary mukdarda dioksiniň tapylmagy sebäpli geçirilýär. Dioksin adamda rak keseleniň döremegine getirýän zäherleýji maddadyr.
Germaniýanyň oba hojalygy ministriniň aýtmagyna görä, barlag işleri geçirilip, fermalarda dioksiniň ýokdugy doly anyklanýança olar ýapyk saklanar.
ÝB-niň maglumatlaryna görä, Germaniýadan ugradylan we düzüminde dioksiniň bardygy gümän edilýän ýumurtgalar Britaniýa barypdyr.
Ýewropa Komissiýasynyň saglygy saklaýyş boýunça metbugat wekili Frederik Vinsentiň aýtmagyna görä, bu azyklaryň adam saglygyna nä derejede howpludygy barada entek doly maglumat ýok.
Bu wakalar bilen bagly derňew işleri dowam edýär.


text:
“Gangnam Style” aýdymy bilen meşhurlyk gazanan, günorta koreýaly aýdymçy Psy mundan on ýyl ozal ýerine ýetiren anti-amerikan aýdymy üçin ötünç sorady.
Psy bu barada şenbe güni mälim etdi. Ol ýekşenbe güni Waşingtonda prezident Barak Obamanyň öňünde çykyş etmeli.
2002-nji ýylda Psy ABŞ-nyň Günorta Koreýadaky harby kontingentine garşy çykyp, aýdym aýdypdy. Mundan iki ýyl soň, ol “yrakly tussaglary gynaýan Ýankileri öldürmeli” diýen setirli aýdymyň ýerine ýetirilişine hem gatnaşypdy.
Şenbe güni ötünç sorap, ýaýradan beýanatynda Psy bularyň “aşa duýgynyň” netijesinde edilendigini belledi.


text:
Penşenbe güni Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaýyň inisi Mahmud Karzaý Owganystanda syýasy işler bilen meşgullanmak üçin amerikan raýatlygyndan ýüz öwrendigini mälim etdi.
Azatlyk Radiosynyň Owgan gullugyna beren interwýusynda 57 ýaşly Mahmud Karzaý özüniň 2014-nji ýylda Owganystanda geçiriljek prezidentlik saýlawlarynda prezidentlige dalaş etmek planynyň bardygy ýa ýokdugy barada belli bir zat aýtmakdan saklandy.
Mahmud Karzaý köp ýyllaryň dowamynda Birleşen Ştatlarda biznes işleri bilen meşgullandy we ýaşady.
Onuň San-Fransisko, Boston we Baltimor şäherlerinde hususy restoranlarynyň-da bardygy habar berilýär. Media serişdeleriniň maglumatyna görä, ol Kabul bankynyň aksiýalarynyň-da 7 prosentine eýelik edýär.


text:
Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew söwda we raketadan goranyş meseleleri boýunça Çehiýa respublikasynyň resmileri bilen Pragada duşuşyk geçirýär.
Duşuşyklaryň çäginde Pragada geçirilen metbugat konferensiýasynda eden çykyşynda Dmitriý Medwedew Döwlet Dumasynyň täze düzüminiň, 4-nji dekabrdaky saýlawlarda düzgün bozmalara garşy protest aksiýalaryna garamazdan, öz işine girişmelidigini aýtdy.
Medwedewiň sözlerine görä, häzirki wagtda esasy mesele adamlary köşeşdirmekden ybarat. "Eger-de geçen saýlawlar barada adamlarda aýtmaga zat bolsa bu adaty ýagdaý, çünki protest aksiýalary demokratiýa mahsus hereket" diýip, Medwedew jurnalistleriň öňünde eden çykyşynda aýtdy.
Prezident Medwedew Çehiýa respublikasyna sapary wagtynda prezident Waslaw Klaus bilen gepleşikler geçirdi.


text:
“Türkmenistanda 2015-nji ýylda adam hukuklary meselesinde hiç gili özgeriş göze ilmeýär” diýip, adam hukuklaryna gözegçilik edýän Amnesty International guramasynyň täze hasabatynda bellenilýär.
Amnesty International guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa programmasynyň direktorynyň orunbasary Denis Kriwoşew guramanyň “Adam hukuklarynyň ýagdaýy” atly ýyllyk hasabatynda Türkmenistanyň orny barada Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň berdi: “Özbegistanda we Türkmenistanda edil öňküsi ýaly rerpessiw režim dowam etdi. Bu ýurtlarda gynamalar we adam hukuklary babatyndaky beýleki elhençlikler dowam etdi”.
Media azatlygy
Düýbi Londonda ýerleşýän guramanyň bellenmegine görä, Türkmenistanda 2013-nji ýylda media işlerini kadalaşdyrýan kanunçylyk kabul edilse-de, iş ýüzünde türkmen häkimiýeti media özüniň sensurazyny ornaşdyrýar we hiç bir garaşsyz metbugat serişdesine ýol berilmeýär.
Amnesty International guramasy türkmen häkimiýetleriniň žurnalistleri sem etmek üçin basyş görkezmek, haýbat atmak ýaly çärelerini dowam etdirendiklerini aýdyp, Azatlyk Radiosynyň tussag edilen habarçysy Saparmämmet Nepesgulyýewiň ykbalyny hem ýatladyp geçýär.
Penşenbe güni çap bolan hasabatda geçen ýylyň 7-nji iýulynda “bikanaun neşe gaçakçylygy” diýilýän aýyplama bilen tussag edilen Saparmämmediň öz žurnalistlik işi üçin tutulandygyna ynanylýandygyny nygtaýar.
Gurama Azatlyk Radiosynyň žurnalistleriniň heniz hem Türkmenistanda akkreditasiýa edilmändigine; olaryň dowamly basyşlara, gorkuzmalara, hatda tussag etmek haýbatlaryna sezewar edilýändiklerine ünsi çekýär.
Häkimiýetler Aşgabatdaky we onuň töweregindäki jaýlardan satellit antenallaryny aýyrmak boýunça geçiren kampaniýasy bilen, adamlaryň daşary ýurt metbugatyndan garaşsyz we obýektiw maglumat almak mümkinçiligini has-da çäklendirdiler.
Dini azatlyk
Amnesty International guramasy Türkmenistanda dini akymlaryň, şol sanda katolikleriň, protestantlaryň, Ýehowa şaýatlarynyň hökümetiň berk gözegçiliginde saklanýandygyny belleýär.
Gynamalar
Adam hukuklaryna gözegçilik edýän gurama ýurtda howpsuzlyk güýçleriniň adamlara, hamana öz eden jenaýatlaryny “boýun aldyrmak” üçin heniz hem gynamalara sezewar edýändiklerini, tussaglara berk daraýandyklaryny aýdýar.
2002-nji ýylda ozalky prezident Saparmyrat Nyýzowyň janyna kast etmek synanyşygy diýilýän wakalar bilen tutulyp, türkmen türkmelerinde dereksiz ýitenleriň ykbaly barada heniz hem hiç hili maglumat berilmeýär.
Geçen ýylyň iýunynda ÝB-Türkmenistan Adam hukuklary boýunça dialog gepleşikleriniň çäginde hem bu mesele gozgalanda, türkmen resmileri oňa hiç hili jogap bermediler.
Hereket azatlygy
Ýurtdaky çykmak üçin çykyş wizasyny almak düzgüni 2006-njy ýylda ýatyrylan hem bolsa, türkmenistanlylar daşary ýurtlara çykjak bolanlarynda çäklendirmeler henize çenli hem saklanyp galýar.
Amnesty International guramasynyň nygtaýşyna görä, adamlar daşary ýurda gitmek üçin aeroporta baranlarynda, diňe şonda özleriniň ýurtdan goýberilmeýänleriň sanawyna goşulandyklaryny bilip galýarlar.
Mejbury jaý ýykyşylyklar
Aşgabatda we onuň töwereginde ýumrulan jaýlar sebäpli müňlerçe adamlar öýsüz galdylar. Amnesty International diňe Çoganlyda adamlaryň başyna salnan ýykan-ýumranlykda 50 müň töweregi adamynyň mejbury ýagdaýda jaýlaryny terk etmeli bolandygyny habar berýär.
Öýsüz galan türkmensitanlylar bilen mümkin bolan alternatiwalar, ýagny çykalgalar barada hiç hili konsultasiýalar geçirilmedi; olara ýykylan tamlarynyň öwezine hem pul ýa jaý berilmedi diýip, 24-nji fewralda çap bolan hasabatda nygtalýar.


text:
16-njy sentýabrda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow dikuçarly ýurdumyzda alnyp barylýan gurluşyk işleriniň birnäçesi bilen tanyşlygynyň barşynda paýtagtymyzyň täze howa menziline gelip gördi. 2013-nji ýylyň ýanwar aýynda döwlet Baştutanymyzyň başlangyjy we tagallasy boýunça gurluşygyna badalga berlen Aşgabat şäheriniň täze Halkara howa menzilini ýurdumyzyň ozaldan gelýän hyzmatdaşy “Polimeks Inşaat Taahhüt ve Sanai Ticaret A.Ş.” türk kompaniýasy gurýar.
Täze howa menziliniň terminallarynyň birinde Türkmneistanyň Prezidentine paýtagtymyzda gurluşygy alnyp barylýan desgalaryň, şeýle hem gurulmagy meýilleşdirilýän dürli maksatly täze binalaryň taslamalary we çyzgylary görkezildi.
Häzirki döwrüň talabyna laýyk gelýän köp şahaly, köpugurly we howpsuz halkara ulag düzüminiň döredilmegi taryhy eýýamyň zerurlygydyr. “Açyk gapylar” we giň halkara hyzmatdaşlyk syýasatyny durmuşa geçirýän Türkmenistan bu ulgamyň ösdürilmegine aýratyn ähmiýet berýär. Munuň özi iri ulag-üstaşyr we yklym hem-de yklymüsti ähmiýeti bolan logistik merkez hökmünde çykyş edýän ýurdumyzyň ägirt uly mümkinçilikleri bilen şertlenendir.
Bu babatda sagatda 1600 ýolagça hyzmat etmäge ukyply Aşgabadyň Halkara howa menziline möhüm orun degişlidir. Ol dürli kysymdaky we dürli ýük göterijiligi bolan uçarlary kabul etmäge ukyplydyr hem-de şol bir wagtyň özünde olara halkara ölçeglerine laýyk hyzmaty üpjün eder. Taslamada ýolagçy, ýük terminallary, 3 müň 800 metr uzynlygy bolan täze uçuş-gonuş zolagy, goşmaça ýollar, duralga ýerleri we howa ulaglary üçin duralgalar, howa hereketiniň dolandyryş gullugynyň diňi, başga-da birnäçe degişli desgalar bar. Mundan başga-da, häzir hereket edýän uçuş-gonuş zolagyny döwrebaplaşdyrmak göz öňünde tutulýar. Täze howa menzili iň kämil enjamlar bilen üpjün ediler. Aerowokzal toplumynyň ýerleşýän ýeriniň umumy meýdany 1 müň 200 gektara barabardyr.
Paýtagtymyzyň täze howa menzilinde ýolagçylar üçin amatly garaşylýan zallaryň, hasaba alyş bölümleriniň, eneler we çagalar üçin otaglaryň, maglumat tablosynyň, sorag-jogap bölüminiň, petek satylýan ýerleriň, goşlaryň saklanýan bölümleriniň, bankomatlaryň, ilkinji lukmançylyk kömegini berýän otagyň, restoranlaryň, duty-free dükanlarynyň hem-de beýleki bölümleriň boljakdygyny bellemeli. Şeýle hem bu ýerde uçarmanlar we üstaşyr geçýän ýolagçylar üçin myhmanhana göz öňünde tutuldy.


text:
Şenbe güni Gresiýanyň parlament deputatlary daşary ýurtlardan kredit almak üçin talap edilýän täze salgyt kanunynyň taslamasyny oňlap ses berdiler.
Salgytlary artdyrmak baradaky täze kanunyň taslamasyny 300 orunlyk parlamentiň 163 deputaty oňlap ses berdi. Gresiýanyň bu täze kanuny emläklere we girdejilere salynýan salgytlary ep-esli ýokarlandyrmaklygy göz öňünde tutýar.
Mundan maksat bolsa, döwleti maliýe krizisinden halas etmek üçin Ýewropa Bileleşiginiň fondlaryndan hem-de Halkara Walýuta Fondundan onlarça milliard ýewro kredit almakdan ybarat.
Daşary ýurtlaryň banklarynyň talaby boýunça kabul edilen täze düzgünler arkaly Gresiýa 2013-2014-nji ýyllaryň dowamynda 2.5 milliard ýewro pul tygşytlamaklygy göz öňünde tutýar.


text:
Öten agşam futbol boýunça dünýä ýaryşynyň final oýnunda Ispaniýanyň ýygyndy komandasy Gollandiýanyň ýygyndy komandasyny 1-0 hasap bilen utup, dünýäniň çempiony boldy.
Günorta Afrikanyň Ýohannesburg şäherinde geçirilen bu oýnuň esasy wagty 0-0 hasap bilen tamamlandy.
Goşmaça berlen wagtyň tamamlanmagyna sanlyjy minut galanda bolsa, Ispaniýanyň komandasyna hasaby açmak başartdy we netijede oýun 1-0 hasap bilen Ispaniýanyň haýryna tamamlandy.
Şeýlelikde, Ispaniýanyň ýygyndy komandasy taryhda ilkinji gezek futbol boýunça dünýäniň çempionlygyna eýe boldy.


text:
Facebook firmasynyň habar bermegine görä, Internetde wideo garakçylygynyň öňüni almak üçin täze enjam synagdan geçirilýär.
Firmanyň habaryndan çen tutsaň, onda täze döredilen wideoderňew tehnologiýasy saýlanyp alnan islendik materialyň awtorlaryna onuň Facebook sosial ulgamynda rugsatsyz goýlandygyny habar bermäge ukyply.
Awgust aýynda "YouTube" ulgamynyň "tanymal şahsyýetlerinden" biri bolan Hank Green Facebook sosial ulgamynyň wideogarakçylara perwaýsyz garamagyny berk tankytlap, blog makalasyny ýazdy.
Facebook soňky wagtlarda öz wideo biznesini has hem ösdürmäge synanyşýar. Facboogyň planynda wideoreklamalaryň sahypada goýulmagy hem ilkinji gezek has giňräk orun alar.
Şol bir wagtyň özünde iýun aýynda geçirilen bir barlagyň netijesi Facebook sosial ulgamyndaky iň ýörgünli wideolaryň ýüzden 83-niň başga internet sahypalaryndan "göçürilip alnandygynyň" üstüni açypdyr.
Boljagy bolandan soňmy?
Facebook firmasynyň aýan etmegine görä, täze bellik ulgamy millionlarça wideony sosial ulgama goýlan badyna gysga wagtyň içinde awtorlyk haky taýdan derňär we diňe material düzgüne laýyk gelen ýagdaýynda sahypda goýulmagyna rugsat berer. Awtorlar hem öz materiallarynyň sosial ulgam sahypalaryndan pozulyp aýrylmagy üçin ýüz tutyp bilerler.
Täze tehnologiýa tilsimi doly hyzmata girizilýänçä, derňew ygtyýary "şärikli işdeşleriň kiçeňräk bir toparynyň" ygtyýaryna berler.
Habara görä, täze wideoderňew tehnologiýa tilsimi diňe bir wideolary däl, eýse olaryň epizodlaryny, fragmentlerini hem awtorlyk hukugy taýdan derňäp biler.
Hünärmenler bolsa wideo goýlandan soň geçjek birnäçe sagadyň "pursadyň altyn penjiresi" boljakdygyny belleýärler. Ýagny, başgaça aýdylanda, awtora habar berlip, soňra-da zerur çäre görülýänçä, meger boljak iş bolup ýetişse gerek.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 14-nji awgustda geçirilen giňişleýin mejlisinde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa “Türkmenistanyň nebitgaz senagatyny ösdürmegiň 2030-njy ýyla çenli döwür üçin Maksatnamasynyň” ýerine ýetirilişiniň barşy hem-de geçen ýedi aýda ýurdumyzyň ýangyç-energetika toplumynyň alyp baran işleriniň netijeleri barada hasabat berildi. Geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende nebitiň we gaz kondensatynyň çykarylyşynyň ösüş depgininiň 107,8 göterim, buraw işleriniň ösüş depgininiň 136,7 göterim, özleşdirilen maýa goýumlarynyň ösüş depgininiň 148,3 göterim bolandygy bellenildi.
Nebitgaz çig malyny gaýtadan işlemek we nebit önümlerini öndürmek babatda gazanylan tehniki-ykdysady görkezijiler hem-de kärhanalarda, edaralarda, guramalarda, ýaşaýyş jaýlarynda gaz hasaplaýjy enjamlaryny oturtmak boýunça geçirilýän işler barada habar berildi.
Şeýle hem Aşgabatda Ýaponiýanyň birnäçe iri kompaniýalarynyň ýolbaşçylary bilen geçirilen duşuşyklaryň netijeleri barada hasabat berildi. Şol duşuşyklaryň çäklerinde ýangyç-energetika toplumynda bilelikdäki täze taslamalary durmuşa geçirmegiň mümkinçilikleri ara alnyp maslahatlaşyldy, özara düşünişmek hakynda degişli Ähtnama gol çekildi.
Türkmen paýtagtynda geçirilen Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan uly gaz geçirijisini gurmagyň taslamasy boýunça Ýolbaşçy toparynyň 22-nji mejlisiniň netijeleri barada hasabat berildi. Şol mejlisiň barşynda TOPH taslamasynyň gurluşygynyň iş ýüzünde durmuşa geçirilişine degişli meseleleriň giň toplumyna garaldy. Hususan-da, “Türkmengaz” döwlet konserni “TAPI Ltd.” konsorsiumynyň biragyzdan ýolbaşçylygyna saýlanyldy.
Berlen hasabaty diňläp, döwlet Baştutanynyň belleýşi ýaly, häzirki wagtda dünýä syýasatynda we ykdysadyýetinde ýagdaýlar çalt üýtgeýär. Bu bolsa dünýä energetika bazaryna, şol sanda ýurdumyzyň ykdysadyýetine hem öz täsirini ýetirip biler. Şoňa görä-de, dünýä ykdysadyýetinde bolup geçýän ýaramaz ýagdaýlaryň ykdysadyýetimize ýetirip biljek täsiriniň öňüni almaga gönükdirilen çeýe syýasaty alyp barmak häzirki döwrüň möhüm talaby bolup durýar.
Häzir energiýa serişdelerine dünýä bazarynda nyrh peselýändigini, şeýle ýaramaz täsirleriň öňüni almagyň we ykdysadyýetimize ýetirip biljek zyýanynyň öwezini dolmagyň ýollaryny gözlemegiň esasy wezipe bolup durýar.
Türkmen döwletiniň Baştutany türkmen tebigy gazyny daşary ýurtlara diwersifikasiýa ýoly bilen ibermek, şeýle hem täze önümleri öndürýän döwrebap önümçilikleri döretmek boýunça alnyp barylýan işleri çalt depginler bilen dowam etmegi talap edip, bu babatda birnäçe tabşyryklary berdi.
Şeýle hem Türkmenistanyň Prezidenti TOPH gaz geçirijisiniň gurluşygy baradaky meseläniň üstünde durup geçip, iri möçberli bu energetika taslamasynyň iş ýüzünde durmuşa geçirilmeginiň wajypdygyny nygtady. Ol oňa gatnaşyjy ýurtlar üçin ykdysady bähbitlerden başga-da, dostlugyň, hoşniýetli goňşuçylygyň hem-de umumy abadançylygyň we gülläp ösüşiň maksatlaryna gabat gelýän netijeli hyzmatdaşlygyň hakyky “köprüsine” öwrülmäge gönükdirilendir. Şunuň bilen birlikde, TOPH gaz geçirijisiniň ähmiýeti geljekki transmilli gaz geçirijisiniň geografiki ugrundan örän giňdir. Eýýämden ol barada hakyky birleşdiriji we durnuklaşdyryjy ýagdaýlar diýip aýdyp bolar. Ol taslama geljekde Merkezi we Günorta Aziýadaky we umuman, sebitdäki ýagdaýlara oňyn täsir etmäge, yklymda syýasy we ykdysady aragatnaşyklaryň tutuş ulgamyna goşmaça durnuklylyk bermäge ukyply bolar.


text:
Orsýetiň parlamentiniň aşaky we ýokarky öýleri Döwlet Dumasy we Federasiýa Geňeşi terrorizme garşy göreş bilen bagly meseleleri maslahat etmek üçin bilelikdäki mejlisini geçirdiler.
“Şu günki gün dünýä terrorizme garşy durmak ugrunda bileleşýär” diýip Federasiýa Geňeşiniň spikeri Walentina Matwiýenko 20-nji noýabrda geçirilen maslahatda belläp, “biziň ýurdumyz bu ýamanlyga garşy söweşiň öň hatarynda durýar” diýdi.
Matwiýenko kanun çykaryjylaryň howpsuzlyk we kanun çykaryjy edaralaryň “ygtyýarlygyny artdyrmagy”, terroristik hereketler we “ahlak, maliýe, informasion we beýleki goldawlar” üçin “jogapkärçiligi güýçlendirmegi” teklip edendiklerini mälim etdi.
Şeýle-de Matwiýenko “terrorçylary we olaryň ýaranlaryny” jezalandyrmak üçin halkara tribunalyny döretmegi teklip etdi.


text:
Şu gün irden Müsüriň Dermirgazyk Sinaý ýarym adasynda Müsür, Ysraýyl we Iordaniýa arasyndaky gaz geçiriji partladyldy. Munuň netijesinde gaz geçirijiniň işi togtadyldy.
Müsüriň howpsuzlyk güýçleriniň berýän maglumatyna görä, bu gaz geçiriji şu ýylyň dowamynda alty gezek partladylypdyr.
Şu ýylyň fewralynda ýurduň öňki lideri Hosni Mubarek häkimiýetden çetleşdirilenden bäri, näbelli diwersantlar gaz geçirijä hüjüm edýärler.
Müsür bilen Ysraýyl tebigy gaz söwdasy boýunça 20 ýllyk ylalşyk baglaşypdy. Emma bu Müsüriň halky tarapyndan ýaramaz garşylanypdy.


text:
Türkiýäniň Energiýa ministri Taner Ýyldyz Türkiýe özüniň Hazar deňzi sebitinden çekilmekçi bolýan Nabukko geçirijisinden gelýän gazyň 15 prosentini satyn almak pikirinden el çekdi diýdi.
Türkiýäniň bu talaby Nabukko geçirijisini guramak baradaky ylalaşygy tamamlamakda uly päsgelçilik bolup durýardy.
Ýyldyz Roýterse beren gürrüňinde Türkiýäniň näçe prosent gaza talap bildirýändigini aýtmady. Ýöne ol Nabukko Ýewropra öz gaz ýollaryny dürlüleşdirmäge kömek eder diýdi.
Ýewropa Birleşigi we ABŞ-a tarapyndan goldanýan geçirijiniň tranzit şertnamalaryna Duşenbe güni Ankarada Türkiýe, Bolgariýa, Rumyniýa, Wengeriýa we Awstriýa tarapyndan gol çekiler.


text:
Çarşenbe güni Britaniýanyň Ýokary sudy “Wikileaks” saýtyny esaslandyryjy Julian Assanjyň aýal maşagala jynsy taýdan el gatmakda bildirilýän aýyplama boýunça Şwesiýa ekstradisiýa edilip bilinjekdigi barada karar çykardy.
Mundan ozal Britaniýanyň aşaky sudlarynyň ikisi-de Julian Assanjyň Şwesiýa ekstradisiýa edilmelidigi barada höküm çykarypdylar.
Awstraliýanyň raýaty Julian Assanjyň esaslandyran “WikiLeaks” saýty 2010-njy ýylda ABŞ-nyň diplomatik çeşmelerine degişli gizlin hatlary internet arkaly ýaýradanda, bu resmi Waşingtonda uly nägilelik döredipdi. Şol ýylyň dekabrynda bolsa, ol Şwesiýada iki sany aýal maşagala jynsy taýdan el gatanlykda aýyplanyp, Britaniýada öý tussaglygyna alnypdy.
Bu bildirilýän aýyplamalary ret edýän Julian Assanj özüniň Şwesiýa ekstradisiýa edilen halatynda, Şwesiýanyň häkimiýetleriniň özüni Birleşen Ştatlara tabşyrmaklarynyň mümkindigini aýdyp, muňa alada bildirýär. Onuň indi adam hukuklary boýunça Strasburg suduna ýüz tutmagynyň mümkindigi aýdylýar.


text:
Eýranyň parlamenti 24 million eýranlynyň subsidiýalaryny, ýagny pul kömeklerini ýatyrýan kanun taslamasyny kabul etdi. Bu barada Eýranyň ýerli mediasy habar berýär.
“ISNA” habar agentliginiň maglumatyna görä, täze kanun taslamasyna laýyklykda hökümet her aý 12 amerikan dollary möçberinde berýän pul kömegini ýatyrmaly bolar. Bu pul kömegi döwlet işgärleriniň ençemesine, ýurduň ýaragly güýçleriniň agzalaryna, ýarymharby güýçleriň meýletinçilerine we eýýäm sosial kömekden peýdalanýan käbir adamlara berilýär.
Analitikleriň aýtmagyna görä, 12-nji aprelde Eýranyň aglabasy konserwatiwlerden ybarat parlamenti tarapyndan amala aşyrylan bu hereket prezident Hassan Rohanini gaharlandyrypdyr. Kanun güýje girse, Rohani ony durmuşa geçirmegiň ýollaryny tapmaly bolar.
Dünýäde nebitiň bahasynyň pese gaçmagy Tähranyň girdejisini pese gaçyrdy. Halkara Walýuta fondy, şeýle-de, käbir beýleki toparlar Eýran öz 80 million ilatynyň tas ählisine diýen ýaly berýän aýlyk nagt pul kömegini ýatyrmasa, uly göwrümdäki defisit bilen ýüzbe-ýüz boljakdygyny duýdurypdy.


text:
Siriýanyň Homs şäherinde howpsuzlyk güýçleriniň üç adamy öldürendigini ynsan hukuk goraýjylar habar berýärler. Mundan öň, Siriýanyň hökümeti Arap Ligasyna ýurtda protestçilere garşy wagşylygyň bes ediljekdigini söz beripdi.
Maglumata görä, Homs şäherinde howpsuzlyk güýçleri agyr ýaraglardan ot açanda, azyndan üç adam ölüpdir.
BMG-niň maglumatyna görä, mart aýynda prezident Başar al-Assadyň režimine garşy başlanan protestleriň gazaply basylyp ýatyrylmagynda ölenleriň sany üç müňden geçipdir.
Çarşenbe güni Arap Ligasyna agza döwletleriň ministrleriniň Kairde geçirilen duşuşygynda Siriýanyň hökümeti özüniň goşunlaryny protest geçirilýän merkezlerden aýyrmaga borçlanypdy.


text:
Eýranyň paýtagty Tähranda motosikletdäki iki hüjümçi şäher keselhanasynyň başlygynyň ýüzüne kislota sepdiler. Bu barada ýurduň polisiýasy maglumat berýär.
Polisiýanyň beýanatynda aýdylmagyna görä, Ziaian keselhanasynyň ýolbaşçysy Dr. Siamand Anwara öýüne dolanyp barýan mahaly hüjüm edilipdir.
Tähranyň polisiýa başlygy Hossein Sajedinia hüjümçileriň – lukmanyň we talybyň – tussag edilendigini mälim etdi. Ol hüjüme işdäki ýagdaýlaryň sebäp bolandygyny hem aýtdy.
Bu aralykda IRNA habarlar gullugy Isfihan şäherinde bir adamyň öz aýalanyň ýüzüne kislotany sependigini habar berdi. Ýerli polisiýa başlygy Hamid Amirhani hüjüme “maşgaladaky dawalaryň” sebäp bolandygyny aýtdy.


text:
Penşenbe güni Fransiýanyň we Germaniýanyň döwlet liderleri Ýewropa Bileleşiginiň ykdysady syýasatyny has effektiw görnüşde dolandyrmak üçin, Bileleşigiň ozalky ylalaşyklaryna täze üýtgetmeleri girizmek barada teklipleri taýýarlaýandyklaryny yglan etdiler.
Bu beýanatyň öňýany Fransiýanyň prezidenti Nikolýa Sarkozi, Germaniýanyň kansleri Angela Merkel we Italiýanyň premýer-ministri Mario Monti Strasburgda özara gepleşik geçirdiler.
Bu gepleşikde olar ýewro zonasyndaky kiçiräk ýurtlarda ýüze çykan maliýe krizisiniň uly ýurtlara geçmek howpunyň öňüni almak meseleleri barada maslahat etdiler.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Damask bilen Orsýetiň harby-howa güýçleriniň çäklendirilmedik toparyny kenarýaka şäher Latakiýanyň golaýynda ýerleşdirmek baradaky ylalaşygy tassyklady.
Bu ylalaşyga Damaskda, 2015-nji ýylyň awgustynda, Orsýet Siriýanyň pitneçi güýçlerine garşy howa zarbalaryny urup başlamazynyň öň ýanynda gol çekilipdi.
Bu ylalaşyk Orsýetiň harby uçarlarynyň we awiasiýa ekipažlarynyň, Damaskdaky hökümetiň talaby esasynda, Siriýanyň Hmeimim howa meýdanynda ýerleşdirilmegine ýol açýardy.
Şeýle-de bu ylalaşyk Hmeimim uçar meýdanynda ýerleşdirilen rus pilotlaryna we olaryň maşgala agzalaryna diplomatik eldegrilmesizlik hukugyny berýär.
Orsýetiň Goranmak ministrligi Tartus portundaky rus harby deňiz stansiýasyny hemişelik esaslara geçirmek ugrunda iş alyp barýandygyny aýtdy.


text:
Ebu Jafer Taberi
Ebu Jafer Muhammet ibn Jerir Taberi (838-923) - görnükli taryhçy. Onuň asly eýranly. Ol Hazar deňziniň günorta-gündogar kenarynda ýerleşýän Tabarystan welaýatynda doglupdyr. Arabystan ýarym adasyndaky döwletlere uzak wagtlap syýahat edenden soň, Bagdada barýar. Ol döwrüniň klassyky bilimini alýar we birnäçe uly eser ýazýar. Ol orta asyrda bütin dünýä taryhynyň ilkinji awtorlarynyň biri hökmünde tanalýar. Onuň "Taryh ar-rusul wa-l-mülýük" ("Pygamberleriň we patyşalaryň taryhy") atly işi (dünýäniň döreýşi hakyndaky töwrat rowaýatlaryndan başlanmak bilen) yslamyň döreýşiniň we arap halifatynyň taryhyny beýan edýär. Bu işde Eýranyň, Orta Aziýanyň gadymy we irki orta asyrlar taryhy ep-esli orun tutýar. Onuň işlerinde arap serkerdeleri tarapyndan Horasanyň, Eýranyň beýleki ýerleriniň, Owganystanyň we Orta Aziýanyň basylyp alnyşy barada gyzykly maglumatlar bar. Alymyň ýazan işleri doly saklanmandyr, biziň günlerimize çenli örän az bölegi gelip ýetipdir. Galyberse-de, olar täzeden işlenipdir we baryp 10 asyrda arap dilinden fars diline terjime edilipdir. Şol terjimäniň awtory Samanitler dinastiýasynyň weziri Abu Aly Muhammet Balamydyr (974 lynda ölen). Balamynyň arap dilindäki golýazmany ilki redaktirläp, soňra terjime edendigini sowet gündogary öwrenijileri subut etdiler. Şol terjime eýran-täjik prozasynyň ilkinji ýadygärliklerinden biri bolup, taryhy çeşme hökmünde onuň uly ähmiýeti bardyr. Tabary kanun we teologiýa boýunça-da köp işleriň awtorydyr. Onuň şol işleriniň arasynda kanun hakyndaky ylymlar boýunça "Kitab ihtilaf al-fukaha" ("Hukuk öwrenijileriň dürli garaýyşlarynyň kitaby") diýen ýörite traktaty bar. Şol eserinde dürli ugurlardan musulman kanuny hakyndaky ylymlaryň teoriýasyny işläp düzüpdir. Şeýle hem "Tafsir al-koran" ("Gurhana düşündiriş") diýen at bilen gurhana 30 tomdan ybarat ýörite düşündiriş ýazypdyr. Tabarynyň hyzmaty arap-fars orta asyr istoriografiýasynda bütindünýä taryhy boýunça ilkinji bolup iş döredenligindedir.


text:
Häzir Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Türkiýe respublikasyna sapary dowam edýär. Munuň çäklerinde türkmen-türk biznes forumy hem geçirilýär.
Geçen ýyllarda Türkmenistanda iş alyp baran türk gurluşyk firmalarynyň üçüsi – “ Içkale Inşaat”, “Kylyç Inşaat” we “Adem Dogan” kompaniýalary türkmen hökümetiniň üstünden şikaýat edip, sermaýa dawalaryny çözýän halkara merkezine ýüz tutupdylar.
Azatlyk Radiosyndan Merdan Saryýew bu mesele boýunça soňky täzelikler bilen gyzyklanyp, “Kylyç Inşaat” firmasynyň ýolbaşçylaryndan Mahmut Kylyç bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Bilşimiz ýaly, siziň “Kylyç Inşaat” şirketiňiz Türkmenistanda alyp baran işleri üçin tölegleriň tölenmändigini öňe sürüp, türkmen hökümetiniň üstünden arz edip, halkara suduna ýüz tutupdy. Maglumata görä, başga-da 20 töweregi türk kompaniýalary Türkmenistanda alyp baran işleri üçin töleglerini alyp bilmän gelýärler. Türkmen lideriniň bu saparynda siziň meseläňize seredilermi?
Mahmut Kylyç:
Türkmenistanyň prezidentiniň Türkiýä sapar edýändiginden habarym bar. Ýöne biziň meselämiziň maslahat edilip-edilmejiginden habarym ýok. Edil meniň özüme-hä bu mesele boýunça hiç kim ýüz tutmady.
Azatlyk Radiosy: Siz mundan öň türk hökümetine ýüzlenip, ondan bu meseläni çözmäge kömek etmegini soradyňyzmy?
Mahmut Kylyç:
Men bar bolan kynçylyklary çözmäge hemaýat etmegi üçin türk hökümetine ýüz tutdum. Olar hem meniň haýyşymy ýerde goýman, belli bir işleri etdiler. Men öz ýagdaýymy düşündirip, türk resmilerine, prezident Abdullah Güle hem hasabatlary taýýarlap ýolladym.
Ýöne, gynansam-da, türk tarapyndan edilen işlere garamazdan, bu ugurda häzirlikçe hiç bir öňegidişlik ýok. Men Stambulyň aeroportunda Türkmenistanyň wise-premýeri Baýmyrat Hojamuhammedow bilen hem duşuşyp, gürrüňdeş boldum. Oňa hem öz meselämi düşündirjek boldum. Ýöne ol meniň adýanlaryma gulak hem asmady. Netijede, meniň suda ýüz tutmakdan başga alajym galmady.
Azatlyk Radiosy: Suda ýollan dawaňyz häzir haýsy tapgyrda?
Mahmut Kylyç:
Sud işi dowam edýär. Men özümde bar bolan dellileri oňa berdim. Bir ýyl töweregi wagtdan soň sud bu mesele boýunça karar çykmaly. Ýagny, iň soňky diňlenişik 2013-nji ýylyň maýynda bolmaly.
Azatlyk Radiosy: Siz häzirki ýokary derejeli türkmen-türk gepleşiklerinden öz meseläňiz boýunça öňegidişlik bolar diýip pikir edýärsiňizmi?
Mahmut Kylyç:
Ýok, bu ugurda hiç zada garaşamok. Ýöne meniň bir zady nygtap geçesim gelýär. Näme bolsa bolsun, men Türkmenistany ýüregimden gowy görýärin. Men Maryda metjidiň gurluşygyny hem alyp bardym. Ýagdaýlar beýle bolmaly däl ahyryn. Meniň 35 ýyllyk firmam Türkmenistanda batdy. Her näme bolsa-da, türkmen halkyny we milletini ýüregimden söýýärin.


text:
Ýekşenbe güni Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama “Eýran bilen söweş barada boş gürrüňleriň” köp edilýändigini aýtdy we “bu meseleleriň ähmiýeti” barada ýatlatdy.
—Biziň hemmämiz Ysraýylyň, Amerikanyň we bütin dünýäniň bähbidine degişli bu meseläniň möhümdigini ýatdan çykarmaly däldiris; bu hüjüm barada gaty köp boş gürrüňler edilýär. Soňky birnäçe hepdäniň dowamynda bu gürrüňler diňe Eýran hökümetiniň bähbidine boldy. Bu ýagdaý Eýranyň ýadro programmasynyň maliýeleşdirilmegi üçin zerur bolan nebitiň bahasynyň ýokary galmagyna getirdi. Ysraýylyň, Amerikanyň howpsuzlygyny goramak hem-de dünýäde parahatçylygyň we howpsuzlygyň saklanmagy üçin gahar-gazaba ýol bermeli däl. Häzir güýçli basyşymyzyň netije bermegini we öz döreden giň halkara kaolisiýamyzy saklanyp galmagyny gazanmaly.
Obama bu çykyşyny Waşingtonda ýerleşýän Amerikan Ysraýyl Jemgyýetçilik Işleri Komitetinde (AIPAC) etdi. ABŞ-nyň prezidentiniň bu çykyşy birnäçe halkara media serişdeleriniň we aýratyn şahsyýetleriň Eýranyň ýadro programmasyny togtatmak üçin Ysraýylyň Eýrana garşy hüjüminiň gutulgysyzdygyny öňe sürmeginden soň edildi.
Eger-de Eýran ýadro ýaragyny edinse, “dünýäniň iň ynjyk regionlarynyň birindäki” beýleki ýurtlar hem ýaraglanmagyň ýoluny gözlärler diýip, Obama belledi. “Gürrüňsiz, regiondaky beýleki döwletler hem ýadro ýaragyny edinmäge mejburlyk duýarlar”. Regionda diňe Eýran ýadro ýaragyny edinäýen ýagdaýynda hem, ýadro ýaragynyň terrorçy toparlaryň eline düşmek ähtimallygy bar diýip, Obama sözüne goşdy.
Wagt we basyş
Obama Eýranda häzir ýadro ýaragynyň ýokdugyny, ýöne ABŞ-nyň we Ysraýylyň Eýranyň ýadro programmasynya ýakyndan gözegçilik edýändigini aýtdy. Ol Eýrana garşy girizilen halkara sanksiýalaryň işlemegi üçin wagtyň berilmegini we Eýranyň ýadro boýunça işlerini bes etmek üçin oňa basyş etmegi sorady.
ABŞ-a sapar edýän Ysraýylyň prezidenti Şimon Peres hem AIPAC-da gurnalan konferensiýa gatnaşdy. Peres Eýranyň ýadro ýaragyny öndürmeginiň öňüni almakda ABŞ-nyň tagallalary üçin Obama hoşallygyny bildirdi.
—Obama Eýrana garşy ykdysady we syýasy sanksiýalary girizmek boýunça çylşyrymly we aýgytly halkara syýasatyna ýolbaşçylyk edip gelýär we ony durmuşa geçirýär. Prezident Obama Eýranyň ýadro ýaragly döwlet bolmagyna ABŞ-nyň hiç wagt ýol bermejekdigini açyk aýtdy. Ol hereket etmekden saklanmagyň başarnykly syýasat däldigini açyk aýtdy. Prezidentiň aýdyşy ýaly, meseläniň çözgüdiniň ähli görnüşine garalýar.
Ýekşenbe güni Kanadada saparda bolan Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu duşenbe güni Obama bilen duşuşýar. Netanýahu Obamanyň konferensiýada eden çykyşyny eşideninden soň, onuň çykyşyny goldady.
Eýran öz ýadro programmasynyň parahatçylykly maksatlara gönükdirilendigini we ýadro ýaragyny döretmegi meýilleşdirmeýändigini yzygiderli aýdyp gelýär. Köp ýurtlar Tähranyň bu aýdýanlaryna ynamsyz garaýar. Ýadro programmasy boýunça has aýdyň hereket etmek barada BMG-niň çagyryşyny Tähranyň doly ýerine ýetirmezligi Eýranyň maksatlaryna bolan ynamsyzlygy has hem artdyrýar.


text:
Radiomyzyň Özbek gullugynyň mälim etmegine görä, özbek-türkmen serhet geçelgesinde bu iki ýurduň raýatlaryna iki tarapa wizasyz geçmek togtadyldy. 8-nji awgustdan bäri Türkmenistanyň raýatlary Özbegistana we Özbegistanyň raýatlary Türkmenistana wizasyz geçip bilmeýärler.
Özbegistanyň Garaşsyzlyk baýramçylyk günlerinden bäri iki ýurduň serhetýaka ilatyna wizasyz araçäkden wizasyz geçmek gadagan edilipdir.
Özbegistan Döwlet serhet komitetiniň wekiliniň Azatlyk Radiosyna aýdyşyna görä, iki ýurduň serhet ýakasynda ýaşaýan ilata öň ondan-oňa her aýda üç günlük wizasyz geçmäge rugsat berlipdir. Bu mesele öň iki ýurduň arasynda ylalaşylypdyr. Ýöne häzir wizasyz ötüp-geçmek togtadylypdyr.
Özbegistanlylar Türkmenistana wizasyz geçip bilmeýär we türkmenistanlylaram Özbegistana wizasyz ötüp bilmeýär.
Serhetden geçip bolmaýar
Türkmenistanyň Özbegistana serhetdeş Daşoguz welaýatynyň ýaşaýjysy Gurbanaý bir aýdan bäri Horezm welaýatynda ýaşaýan garyndaşlarynyňka baryp bilmeýändigini aýdýar. Kowum-garyndaşlarynyň toý-märekelerine-de ol gatnaşyp bilmändir.
”8-nji awgustdan bäri özbek hem türkmen serhetçileri wizasyz adamlary goňşy ýurda geçirmeýär. Öň Türkmenistanyň raýatlaryna aýda üç gün wizasyz Özbegistana barmaga, şonuň ýaly-da Özbegistanyň raýatlaryna wizasyz üç gün Türkmenistana gelmäge mümkinçilik bardy. Serhet ýakasynda ýaşaýan iki ýurduň raýaty üçin hem şeýle ýeňillik döredilipdi. Ýöne indi iki tarapa-da wizasyz geçmek ýatyryldy” diýip, Gurbanaý gürrüň berýär.
Özbegistan bilen Türkmenistanyň arasynda 2004-nji ýylda gazanylan ylalaşyga laýyklykda, iki ýurduň serhet ýakasynda ýaşaýan ilat wizasyz birek-biregiň toý-tomaşasyna barmak hem-de kowum-garyndaşlar bilen gatnaşmak hukugyna eýedi. Emma häzir iki ýurduň raýatlarynyň elinden hem bu ýeňillik alyndy.
Özbegistanyň Hywa welaýatynyň ýaşaýjysy Sonajanyň aýdyşyça, onuň gyz dogany Daşoguzda birine durmuşa çykypdyr.Ol “Serhet ýapylaly bäri gyz doganym bilen görşüp bilmeýärin” diýýär.
Resmi düzgün
Özbegistanyň Döwlet serhet gullugynyň aýdyşyna görä, özbegistanlylaryň Türkmenistana barmagy üçin, ol ýerde ýaşaýan garyndaşlaryndan telegramma ýa çakylyk soralýar. Türkmenistanyň raýatlarynyň Özbegistana gelmegi üçin, wizasynyň bolmagy talap edilýär.
Daşoguzly ýaşaýjy Gurbanaýyň aýtmagyna görä, Özbegistana gitmek üçin, bu ýurduň Daşoguzdaky konsulhanasyndan on günlük syýahatçylyk wiza almaly. “On günlük wiza üçin, 150 dollar pul tölemeli. 50 dollardan gowrak aýlyk alýan adama, on güne 150 dollar töläp, wiza almak kyn” diýip, Gurbanaý aýdýar.
Özbegistanyň Horezm, Kaşgaderýa we Buhara welaýatlary hem-de GaragalpagystanRespublikasy Türkmenistan bilen serhetdeş. Bu iki ýurduň araçäginiň uzynlygy 1650 km. töweregidir.
Horezmdäki Adam hukuklaryny goramak boýunça guramanyň wekili Haýytbaý Ýakubowyň aýdyşyna görä, Özbegistan bilen Türkmenistanyň serhet ýakasynda ýaşaýan ilatyň arasynda kowum-garyndaşlyk bar. Türkmenistanda özbeklerem kowçum bolup ýaşaýar we Özbegistanda hem türkmenler ýaşaýar. Şonuň üçin bu iki ýurtda ýaşaýan kowum-garyndaşlaryň özara gatnaşmagyna mümkinçilik döredilmeli.


text:
Türkmenistanyň resmi habar çeşmeleri Gurban baýramynyň basagasynda türkmenistanly zyýaratçylar üçin ilkinji gezek ýurduň öz içindäki 38 sany mukaddes ýere köpçülikleýin dini zyýarat gurnaljakdygyny habar berýärler.
Maglumata görä, bu zyýarat çäresi ertirden, ýagny, 11-nji noýabrdan başlap, 29-njy noýabra çenli dowam äder. Zyýaratçylar Daşhowuz, Balkan, Mary we Lebap welaýatlaryndaky kopsanly öwülýälere, mawzoleýlere we taryhy-arheologiki zapowedniklere zyýarat ederler.
«Neýtralnyý Turkmenistan» gazýetiniň maglumatyna görä, zyýaratçylar öz zyýaratlarynyň ahyrynda Arçman we Ýyly suw kurort zonasynda täze sanatoriýanyň açylyş dabarasyna-da gatnaşarlar.
Ýakynda Türkmenistanyň häkimiýetleri doňuz dümewi bilen baglanyşykly bar bolan howplar sebäpli, türkmenistanly zyýaratçylaryň bu ýylky Haj zyýaratyny ýatyryp, onuň ýerine ýurduň öz içindäki öwülýälere zyýaratlaryň gurnaljakdygyny yglan edipdiler.
Ýöne din ugrundan bilermenler guburlara we öwülýälere zyýarat etmekligiň Yslam dininiň düzgünlerine garşy gelýändigini aýdýarlar.


text:
Gazak prezidenti Nursultan Nazarbaýew Karim Masimowy gaýtadan ýurduň premýer-ministri wezipesine belledi.
Nazarbaýewiň metbugat gullugynyň beren maglumatyna görä, 29-njy aprelde gazak kanunçykaryjylary Nazarbaýewiň hödürlän dalaşgärini, ýagny Masimowy biragyzdan kabul edensoň, gazak prezidenti Masimowy gaýtadan wezipä bellemek barada karara gol goýdy.
Bu wakanyň öňýanynda, Astanada Nazarbaýew bäşinji möhlet prezidentlige kasam kabul etdi.
49 ýaşly Masimow 2007-2012-nji ýyllar aralygynda we 2014-nji ýylyň aprel aýyndan häzire çenli Gazagystanyň premýer-ministri wezipesinde işleýär.