text:
1. Halkara standartlaryny göz öňünde tutmak bilen daşky gurşawyň görkezijiler ulgamyny bahalandyrmak üçin usuly maslahatlar
Bu usuly maslahatlar Durmuş statistikasy müdirliginiň işgärleri tarapyndan Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň 2010-njy ýyl üçin Usulyýet we usuly işleriniň maksatnamasyna laýyklykda taýýarlanyldy we 2010-njy yylyň 8-nji iýulynda tassyklandy.
Usuly maslahatlarda döwlet derejesinde statistiki gözegçiligiň hereket edýän ulgamynyň çäklerinde daşky tebigy gurşawy goramak üçin harajatlary häsiýetlendirýän görkezijiler sanalýar, daşary ýurtlaryň tejribesini, Ykdysady hyzmatdaşlyk we ösüş guramasynyň (YHÖG) we Toplumlaýyn ekologiýa we ykdysady hasaba alyş ulgamynyň (EYHU) usulyýetini göz öňünde tutmak bilen, ony kämilleşdirmegiň ugurlary görkezilýär.
Daşky gurşawyň statistikasynyň statistiki bahalandyrmada we olaryň seljermesinde ulanylýan görkezijileriniň uly toparynyň bardygyny bellemeli. Ýöne bu usuly maslahatlarda esasy üns daşky tebigy gurşawy goramaga harajatlaryň bahalandyrmasyny häsiýetlendirýän görkezijilere berilýär.
Usuly maslahatlaryň ulanylmagy sebitleýin derejede amala aşyrylýar.
Usuly maslahatlar Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň Durmuş statistikasy müdirligi tarapyndan taýýarlandy.
2. Esasy demografik görkezijilerini hasaplamagyň usuly
Bu usuly gollanmada raýatlyk ýagdaýynyň namalarynyň ýazgylaryndaky ilkinji maglumatlar esasynda ilat ösüşiniñ esasy görkezijileriniñ hasaplanyş usullary berilýär.
Ilatyň tebigy we mehaniki ösüşiniň hasaplanylyp çykarylýan görkezijileriniň ähmiýeti olaryň demografik hadysalary seljermekdäki we tutuş ýurtdaky hem-de onuň sebitlerindäki demografiki ýagdaýa baha bermeklikdäki orny bilen baglanyşyklydyr. Ilatyň tebigy we mehaniki ösüşiniň hasaplanylyp çykarylýan görkezijileri diňe bir demografik barlaglarda giňişleýin ulanylman, eýsem ýurduň sosial-ykdysady ösüşiniň seljerilişinde hem giňden ulanylýar. Demografik görkezijileriň ýokary derejedäki wajyplygy olaryň sosial sferanyň ösdürlişiniň netijeliligine baha bermeklikde aýratyn orna eýeligi bilen düşündirilýär. Mysal üçin, adam ölüminiň görkezijileri saglygy goraýyş sistemasynyň işleýşiniň netijeliligine baha bermeklikde örän uly ähmiýete eýedir.
Ilatyň tebigy we mehaniki ösüşiniň görkezijileriniň hasaplanylyp çykarylmagy üçin raýat ýagdaýynyň namalarynyň (çaga dogluşy, adam ölümi, nikalaşmalar, nika bozulmalary hakyndaky ýazgylaýyn namalaryň) we ilatyň göçüp-gonuş hereketine degişli ýazgylaryň (göçüp gidiş hem-de göçüp geliş talonlarynyň) ilkinji materiallarynyň kodlaşdyrylmagy we olaryň belli bir sistema salynmaklygy bilen baglanyşykly deslapky işler zerurdyr.
Ilat ösüşiniñ esasy görkezijilerini hasaplamaklygyñ bu ýerde berlen usullary dolandyryş çäklerinde (etraplarda, şäherlerde) ilat ösüşiniñ ýagdaýyna baha berlende peýdalanmaklygyň mümkinçilikleri nazarda tutulyp taýýarlanyldy, munuň özi dolandyryşyň çäklerinde geçirilýän sosial (aýratyn-da, saglygy goraýyş pudagynda alnyp barylýan) we ykdysady çäreleriñ derejesini we netijeliligini kesgitlemek hem-de olary uzak döwürleýin meýilnamalaşdyrmak üçin zerurdyr.
Ilatyñ tebigy hereketiniñ görkezijilerini hasaplamaklyk üçin, düzgün bolşy ýaly, bellenilen tertipde resmi taýdan bellige alnan degişli resminamalaryñ esasynda çaga dogluşynyñ, ölümleriñ, nika baglaşylmalarynyñ we nika bozulmalarynyñ mukdary baradaky maglumatlardan peýdalanylýar. Şol bir wagtda, iş tejribesiniň görkezişi ýaly, ilatyñ tebigy hereketiniñ umumy (tutuşlaýyn) görkezijileri, ilat ösüşiniñ resmi taýdan bellige alnan hadysalary esasynda hasaplanylan görkezijierden adatça ýokary bolýar.
Şoña görä-de, ilatyñ tebigy hereketiniñ görkezijileriniñ ýeterlik derejedäki takyklygyny gazanmak maksady bilen käbir halatlarda üstüni ýetiriş usullarynyñ (ýa-da düzediş koeffisiýentleriniñ) ulanylmagyna ýol berlip bilner. Munuň üçin, adatça, ilat ýazuwynyň (uçdantutma, seçimleýin) jemlerinden peýdalanylýar, şeýle-hem ilatyň we цý hojalyklarynyň seçimleýin barlaglarynyň netijeleri hem ulanylyp bilner, olar çaga dogluşynyñ, ölümleriñ, nikalaşmalaryñ we aýrylyşmalaryñ bellige alynmadyk hadysalarynyň paýy (udel agramy, göterimleri we ş.m.) baradaky maglumatlaryň ýurt boýunça tutuşlaýyn hem, dolandyryş çäkleri boýunça hem alynmaklygyna ýardam berip biler. Hut şeýle maglumatlaryñ bolmaklygy degişli düzediş koeffisiýentleriniň işlenip düzülmekligine esas bolup hyzmat edýär. Üstüni ýetiriş usullarynyñ (ýa-da düzediş koeffisiýentleriniñ) nazary we amaly taýdan peýdalanylmagyna çemeleşmeler babatda ýörite edebiýatlarda has içgin ýazylmaklygy, olar barada bu usul gollanmasynda aýratyn durlup geçilmekliginiň zerurlygynyň aradan aýrylmagyna mümkinçilik döredýär.
Bu usuly gollanma taýýarlanylanda statistiki hasaba alnyşynyñ häzirki zaman halkara ykrar edilen çemeleşmelerinden peýdalanyldy, şol sanda Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyñ (BSGG-nyñ) «keselleriñ we saglyk bilen baglanyşykly meseleleriñ x-gaýtadan seredilen halkara klassifikasiýasynyñ (kht-10), 1995-nji ýyl», Birleşen Milletler Guramasynyñ (BMG-niñ) «ilatyñ tebigy hereketiniñ hasabatlyk hasaba alyş ulgamy üçin ýörelgeleriñ we maslahatlaryñ, 2003-nji ýyl» gözükdiriji materiallary, şeýle hem «Türkmenmillihasabat» institutynyñ BMG-niñ Ilat gaznasy bilen bilelikde taýýarlan «Türkmenistan: ilatyñ we onuñ nesil saglygynyñ hasabaty boýunça sanbelgilerini ýygnamaklygyñ, seljermekligiñ we ýaýratmaklygyñ milli ulgamy, 2000-nji ýyl» neşiriniñ materiallary ulanyldy.
Usuly gollanma, ilkinji nobatda, etraplaryň we şäherleriň statistiki guramalarynyñ we edaralarynyñ hünärmenleri üçin niyetlenendir, şeýle-hem RÝNÝ-nyñ işgärleri we saglygy goraýşyñ guramaçylary üçin we başga edaralara hem peýdaly bolup biler.
Bu usuly gollanma Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň Ilaty hasaba alyş müdirligi tarapyndan taýýarlanyldy.
3. Zähmet resurslarynyň balansyny hasaplamagyň usulyýeti
Zähmet resurslarynyň balansyny hasaplamagyň usulyýeti işçi güýjiniň emele geliş çeşmeleri we onuň deň ölçeglilik paýlanyşy boýunça has doly maglumatlary döretmeklige gönükdirlendir.
Zähmet resurslarynyň balansyny hasaplamagyň usulyýeti işläp taýarlananda halkara standartlary we kadalary ulanyldy. Olara Zähmet statistikleriniň 13-nji halkara konferensiýasynyň rezolýusiýasy (1982 ýyl), Zähmet statistikleriniň 15-nji halkara konferensiýasynyň rezolýusiýasy (1993 ýyl), «Zähmet statistikasy hakynda» 160-njy Konwensiýa we 170-nji Maslahatlar (1985 ýyl) degişli. Şu resminamalaryň esasynda zähmet resurslarynyň balansynyň shemasy iş bilen meşgullyk statistikasynyň bazar ykdysadyýeti ýurtlarynda peýdalanylýan düşünjelerine uýgunlaşdyryldy.
Bu usulyýetiň esasy bolup 2000-nji ýylda düzülen we şol ýylyň dekabr aýynda tassyklanan, zähmet resurslarynyň balansyny hasaplamagyň usulyýeti durýär. Zähmet resurslarynyň balansynyň shemasy bazar ykdysadyýetli ýyrtlarda peýdalanýan iş bilen meşgullyk statistikasynyň düşünjeleri üýgunlaşdyrylandyr.
Zähmet resurslarynyň ortaça ýyllyk balansyny hasaplamagyň goşulýan tablisalar boýunça dürli çeşmelerinden alnan maglumatlary birikdirmek esasynda zerur görkezijileriň hasaplamasyny öz içine alýar, olaryň esasynda bolsa iki sany esasy tablisa işlenip taýýarlanylýar:
Zähmet resurslarynyň balansynyň hasaplamalary milli we sebitleýin derejelerinde amala aşyrylýar.
Zähmet resurslarynyň balansyny hasaplamagyň usulyýeti Türkmenistanyň Statistaka baradaky döwlet komitetiň Zähmet we iş haky müdirligi tarapyndan işlenip taýýarlanyldy.
4. Ykdysadyýetde iş bilen meşgullykdan gelen zähmet girdejilerini hasaplamagyň usuly
Ykdysadyýetde iş bilen meşgullykdan, alnan girdejileri hasaplamagyň usulyýeti girdejileriň we işçi güýjine harajatlaryň statistikasy boýunça Ýewrostatyň 530/1999 belgili Reglamentine,"Işçi güýjine harajatlaryň indeksler hakynda" Ewrostatyň 27.07.1999 ýyldaky 1726/1999 belgili Maksatlaryna laýyklykda işläp taýýarlanyldy.
Usulyýet girişden, 3 bölümden, netijeden, goşundylardan we gysgaça usulyýet düşündirişlerinden durýär.
Girişde Usulyýetiň maksady hem-de wezipeleri beýan edilýär.
Iş bilen meşgullykdan alynýan zähmet girdejileriň hasaplamalaryň beýleki ykdysady we sosial görkezijiler hem-de milli hasaplar bilen deňeşdirerlik bolmagyny üpjün etmek üçin 1-nji bölümde iş bilen meşgullykdan alynýan girdejiler statistikasynyň esasy düşünjeleri we kesgitlemeleri görkezilendir.
Şu Usulyýetde hasaplama birligi şahs fiziki, ýagny iş bilen meşgullanýan ilat bolup durýär. Zähmet girdejini ölçemek üçin fiziki şahslaryň umumy köplügi hökmünde kärhanalarda işleýänleriň ortaça sany kabul edilendir. Hasaplamak üçin fiziki şahsyň bir işiniň bolmagynyň, hakyna tutma ýa-da özbaşdak häsiýetli birnäçe işiniň bolmagynyň,birden artyk kärhana eýelik etmeginiň ýa-da dolandyrmagynyň mümkindigi hasaba alyndy. Şonuň üçin fiziki şahsyň nukdaýnazaryndan, iş bilen meşgullykdan alynýan zähmet girdejisi berine ýetirilen işlerden alnan ähli zähmet girdejileriniň jemine deň bolar.
Hasaplamalaryň statistiki binýady hökmünde döwlet statistiki hasabat formalary, edara statistikasynyň maglumatlary, işçi güýjiniň sesimleýin barlagynyň kiçi kärhanalaryň we ýuridiki tarapy döretmedik telekeçileriň işiniň maglumatlary, ekspert bahalandyrmalary peýdalanyldy.
Usulyýet ykdysadyýetiň döwlet eýeçiliginde we döwlet eýeçiligine degişli bolmadyk böleklerinde hakyna tutma meşgullykdan alynýan girdejileri, öz-özüňi iş bilen üpjün etmekden (ýuridiki tarapy döretmedik telekeçiler) alnan girdejileri hasaplamagyň tertibini göz öňünde tutýar.
5. Öý hojalyklarynyň seçimleýin barlagynyň guramaçylyk usulyýet esaslary
Öý hojalyklarynyň seçimleýin barlagynyň guramaçylyk usulyýet esaslary mowzugy boýunça usulyýet işi öý hojalyklaryň býujetleriniň seçimleýin gözegçiligini geçirilişiniň usulyýetini mundan aňryk kämilleşdirmek maksady bilen işlenip taýýarlandy.
Şu usulyýet işiniň esasy hökmünde «Türkmenmillihasabatyň» direktory tarapyndan 09.01.2004 ýylda tassyklanan «Öý hojalyklaryny seçip almagyň usuly» hyzmat etdi. «Öý hojalyklaryny seçip almagyň usuly» statistikanyň we hasaba almagyň halkara ülňülerini göz öňünde tutmak bilen, öý hojalyklaryň statistikasynyň usulyýetini kämilleşdirmek boýunça TASIS taslamasynyň; Aziýa ösüş bankynyň Türkmenistanyň milli döwlet hasabat we maglumatlar institutynyň usulyýetini kämilleşdirmäge tehniki kömeginiň (ТА No. 3937-ТК) çäklerinde ýerine ýetirildi[1].
«Öý hojalyklarynyň seçimleýin barlagynyň guramaçylyk usulyýet esaslary» mowzugy boýunça usulyýet işi 7 bölümden durýar.
«Seçip almagyň esasy» diýen 1-nji bölüme laýyklykda seçip almagyň esasy bolup Türkmenistanyň ilatynyň we öý hojalyklarynyň 5%-li seçimleýin ýazuwyny geçirmek üçin 2004-nji ýylda döredilen öý hojalyklaryň täze binýady hyzmat etdi. Bu bolsa öý hojalyklaryň gündelik gözegçiliginiň seçip almagyň esasyny gowulandyrmaga mümkinçilik berdi.
«Seçimleýin toplumyň emele getirilişiniň usuly» diýen 2-nji bölümde seçip almak stratifisirlenen, üç basgançakly, özi ölçerilýändir diýip görkezilýär. Seçip almagyň birinji we ikinji basgançagynda seçip almaklygyň birlikleri klasterler bolup durýar, üçünji basgançakda — öý hojalyklary boldy.
«Seçip almagyň möçberi we onuň paýlanyşy» diýen 3-nji bölümde Türkmenistan boýunça seçip almagyň möçberi 1850 ÖH-nyň derejesinde galýandygy barada bellenilýär, klasterler stratalar boýunça öý hojalyklarynyň sanyna proporsionallykda paýlanylandygy görkezilýär.
«Seçip almagyň usuly» diýen 4-nji bölümde seçimleýin toplumyň saýlanyp alnyşy görkezilýär — öý hojalyklarynyň gündelik gözegçilikleri üçin klasterleriň seçip alnyşy olardaky öý hojalyklaryň sanyna proporsional ähtimallykly yzygiderli esasda saýlanyldy. Öý hojalyklary ýönekeý tötänleýin seçip almak usuly arkaly seçip alyndy.
«Öý hojalyklarynyň seçip alnyşynyň tertibi» diýen 5-nji bölümde öý hojalyklarynyň täze ulgamy işe girizilende her bir klaster derejesinde seçip almagyň tertibiniň yzygiderliligi beýan edilýär.
«Rotasiýa» diýen 6-njy bölümde klasterler boýunça rotasiýa üçin öý hojalyklaryň sanawlaryny taýýarlamagyň we öý hojalyklary çalşyrmagyň düzgünleri görkezilýär.
«Gözegçiligiň mazmuny we düzgüni» diýen 7-nji bölümde gözegçiligiň meýilnamasy, maglumatlary ýygnamagyň we olary işläp taýýarlamagyň düzgüni görkezilendir.
Goşundyda şäher ýerlerinde we oba ýerlerinde saýlanyp alnan klasterleriň sanawy, esasy çykyş tablisalar, Access programmasynda maglumatlary girizmegiň programmasynyň işe girizilişiniň gysgaça beýany getirilýär.
Şu iş Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň milli we sebitleýin derejesinde ulanylýar.
«Öý hojalyklarynyň seçimleýin barlagynyň guramaçylyk-usulyýet esaslary» mowzugy boýunça usulyýet işi Öý hojalygynyň statistikasy we seljerişi müdirligi tarapyndan Statistikanyň usulyýeti we guralyşy müdirligi bilen bilelikde ýerine ýetirdi.
_______________
[1]Usulyýet işi işlenip taýýarlananda onuň esasyna Aziýa ösüş bankynyň eksperti Şýam Upadhýanyň taýýarlan Türkmenistanyň ilatynyň ýaşaýyş derejesiniň 2003-nji ýyldaky gözegçiligi boýunça «Seçip almagyň dizaýny (şekili)» (Fewral 2003-nji ýyl), "Türkmenistandaky öý hojalyklaryň büjetleriniň gözegçiligini gowulandyrmak boýunça usulyýet bellikleri«(Noýabr 2003-nji ýyl), şeýle hem TACIS meýilnamasy boýunça 2003-nji ýylyň öý hojalyklarynyň synaglaýyn gözegçilikleriniň maglumatlary alyndy (Statistika — 5).
6. Türkmenistan we sebitler boýunça ilatyň dürli sosial-demografik toparlary boýunça ýaşaýyş üçin harytlaryň we hyzmatlaryň oňşuk möçberiniň hasaplanyşynyň usuly görkezmeleri
Türkmenistan we sebitler boýunça ilatyň dürli sosial – demografik toparlary boýunça ýaşaýyş üçin harytlaryň we hyzmatlaryň oňşuk möçberini hasaplamagyň Usuly görkezmeleri 1995-nji ýylyň 12-nji iýulynda Türkmenistanyň Ykdysadyýet we maliýe ministrligi tarapyndan tassyklanan Usulyýet görkezmelrinden soň gaýtadan işlenen (üsti doldurylan) ikinji Usuly görkezmelerdir.
Öň işlenip taýýarlanan Usuly görkezmelerde ýaşaýyş üçin harytlaryň we hyzmatlaryň oňşuk möçberiniň we ýaşamak üçin harytlaryň we hyzmatlaryň zerur möçberiniň hasaplanyş usullary kesgitlendi. Usuly görkezmeleri BMG, Halkara zähmet guramasynyň, Bütindünýä Bankynyň, Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň (BSGG) we beýlekileriň halkara standartlaryny göz öňünde tutup taýýarlanyldy. Hususan-da, BSGG-nyň bir gije-gündizlik zerur beloklaryň, ýaglaryň, uglewodlaryň sarp edilişiniň howpsuz derejesi baradaky görkezmeleri nazara alyndy.
1995-nji ýyldan soňky döwürde görkezilen Usuly maslahatlaryň usulyýet esasyna degişli düýpli üýtgeşmeler girizilmedi. Öň işlenip taýýarlanan Usuly görkezmelerine laýyklykda ilatyň sarp edijilik isleginiň üýtgemegini, haryt gorlarynyň möçberlerini göz öňünde tutup, ýaşaýyş üçin harytlaryň we hyzmatlaryň oňşuk möçberiniň (ÝÜHHOM) we ýaşamak üçin harytlaryň we hyzmatlaryň zerur möçberiniň (ÝÜHHZM) sarp ediş sebetleriniň düzümine wagtal-wagtal gaýtadan seredildi, ýagny statistiki işler geçirildi.
ÝÜHHOM we ÝÜHHZM-iň sarp ediliş sebetlerine (azyk önümleri, azyk däl harytlar we hyzmatlar) gaýtadan seretmek işleri 1999-njy ýylda we soňra 2006-njy ýylda amala aşyryldy. 2007-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan başlap ÝÜHHOM we ÝÜHHZM hasaplamalary 2006-njy ýylda gaýtadan seredilen sarp ediş sebetleri esasynda amala aşyrylýar. Balans usulyndan peýdalanmak bilen azyk sebediniň agramlaryna 1999, 2007 we 2011-nji ýyllarda gaýtadan seredildi.
Ýaşaýyş üçin harytlaryň we hyzmatlaryň oňşuk möçberiniň we ýaşamak üçin harytlaryň we hyzmatlaryň zerur möçberiniň hasaplamalary her ýylda Türkmenstatyň başlygy tarapyndan tassyklanýan “Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň statistiki işleriniň sanawynyň (meýilnamasynyň)” çäklerinde her aýda amala aşyrylýar. ÝÜHHOM we ÝÜHHZM Türkmenistan boýunça hasaplamagyň dinamikasy 1995-nji ýyldan bäri, 1999-njy ýyldan bäri bolsa – welaýatlar we Aşgabat şäheri boýunça bar.
Ýaşaýyş üçin harytlaryň we hyzmatlaryň oňşuk möçberi sosial kepillendirmeleri: zähmet hakynyň iň az möçberiniň, pensiýalaryň, talyp haklarynyň, kömek pullarynyň, olaryň üsti bilen bolsa beýleki zähmet üçin tölenýän tölegleriň, sosial tölegleriň derejelerini kesgitlemek üçin esas bolup hyzmat edýär. Mundan başga-da, ol ýaşaýşyň gymmatynyň üýtgeýşini seljermek üçin ulanylýar.
Usuly görkezmeler kämilleşdirilende täze halkara standartlar göz öňünde tutuldy (Dr. David Gordon «Indicators of Poverty & Hunger», Expert Group Meeting on Youth Development Indicators United Nations Headquarters, New York 12th – 14th December 2005; Ravallion, Martin; Chen Shaohua & Sangraula, Prem. Dollar a day. The World Bank Economic Review, 23, 2, 2009; Poverty and Inequality in Eastern andCentral Asia: PovcalNet update of February 2012).
Usuly görkezmelerinde 2013-nji ýylyň jemleri boýunça aşakdaky üýtgeşmeler girizildi:
¨ azyk önümleriniň öndürilişiniň we sarp edilişiniň balansynyň maglumatlary boýunça, şeýle hem ilatyň dürli ýaş-jyns toparlary üçin iýmitlenmegiň fiziologik kadalaryny göz öňünde tutmak bilen, azyk sebediniň agramlary gaýtadan seredildi;
¨ azyk däl harytlaryň sanawyna (sebedine) stasionar telefonlaryň ýerine öýjükli telefonlar, şeýle hem kompýuterler goşuldy;
¨ aragatnaşyk hyzmatlaryna çykdajylaryň maddasyna Internetden peýdalanandygy üçin töleg goşulýar;
¨ çykdajylaryň täze maddasy – “saglygy goraýyş hyzmatlary” goşuldy;
¨ ilatyň, çägiň (şäher ýerleri we oba ýerleri) has doly we degişlilikde gyradeň gurşalyp alynmagy bilen baglylykda stasionar telefon aragatnaşygy öýjükli aragatnaşyk bilen çalşyryldy;
¨ tölegli bilim hyzmatlarynyň üsti dolduryldy;
¨ tölegleriň we hökmany tölegleriň çykdajylaryna täze madda – “girdeji salgydynyň tölegi” goşuldy.
Ýaşaýyş üçin harytlaryň we hyzmatlaryň oňşuk möçberiniň we ýaşamak üçin harytlaryň we hyzmatlaryň zerur möçberiniň hasaplamalary (milli we sebitleýin derejede) Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetinde merkezleşdirilen tertipde amala aşyrylýar.
(Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti tarapyndan 2014-nji ýylyň 23-nji aprelinde tassyklanyldy, bellige alyş belgisi 04/14-2).
7. Öý hojalyklarynyň maglumatlar binýady üçin görkezijiler ulgamyny işläp taýýarlamak
Sosial we ykdysady ösüşiň hem-de maglumatlaryň halkara derejesinde deňeşdirmeleriniň göžegçiligini alyp barmak, hasabaty wagtynda we oňat hilli üpjün etmek, hasaba alnyş we milli statistika ulgamynyň kämilleşdirilmegi üçin, öy hojalygynyň statistikasynyň görkežijilerini yžygiderli tertipleşdirmek şu taýýarlanylan işde esasy mesele bolup duryar.
«Öý hojalyklarynyň statistikasynyň görkezijiler ulgamyny emele getirmek üçin aşakdakylar esas boldy: «Öý hojalyklarynyň gözegçiligi boýunça gollanma», BMG, 1986 ý., «Sosial görkezijileriň sanaw kitapçasy», BMG, 1989 ý., BMG — nyň Ykdysady we Sosial Geňeşiniň dürli döwürlerdäki çap işleri, 22.04.1997 ý. tassyklanan № 17 belgili TDS 1. 11 — 97 «Sarp edilýän harytlaryň we bellenen hyzmatlaryň çykdajylaryň ulanyş maksatlaryna laýyklykda» uýgunlaşdyrylan sarp edilişiň Klassifikatory, «Sosial-ykdysady görkezijileriň ulgamy», Türkmenmillihasabat instituty, 2005 ýyl.
Bu iş 2 bölümden ybarat
«Öý hojalygynyň statistikasynyň görkezijiler ulgamyny işläp taýýarlamagyň esaslary» diýen 1-nji bölümde görkezijiler ulgamyny döretmegiň maksady we meseleleri, görkezijileriň ulgamyny işläp taýýarlamagyň usulyýet esaslary, görkezijileriň ilkinji maglumat çeşmeleri, görkezijileriň ulgamlaşdyrylyşy görkezilýär.
«Öý hojalyklarynyň maglumatlarynyň görkezijileriniň ulgamy» diýen 1-nji bölümde görkezijiler ulgamyna goşulan öý hojalyklarynyň statistikasynyň esasy görkezijileri aşakdaky bölümlere bölmek bilen görkezilýär:
Bu iş Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň milli we sebitleýin derejelerinde peýdalanylýar.
«Öý hojalyklarynyň maglumatlar binýady üçin görkežijiler ulgamyny işläp taýýarlamak» diýen iş Öý hojalygynyň statistikasy we seljerişi müdirligi tarapyndan taýýarlanyldy.
8. Gözegçiligiň guralyşyny barlamak we öý hojalyklarynyň gözegçiligini alyp barýan ykdysatçylara iş ýüzünde kömek bermek boýunça gollanma
Gollanma öý hojalyklarynyň statistikasynyň guralyşy we statistika maglumatlarynyň dogrulygy barlananda, Türkmenistanyň döwlet statistika dolandyryş edaralary üçin amaly işde peýdalanmaga niýetlenilýär.
Su gollanma hereket Türkmenstatçaklaýyş instituty tarapyndan 1999-njy ýylyň 25 iýunynda tassyklanan hereket edýän «Ykdysadyýetiň pudaklarynda statistikanyň we hasaba alnyşyň ýagdaýy we statistika maglumatlarynyň dogrulygynyň barlaglaryny geçirmek we guramak barada usuly teklipler» we Türkmenmillihasabat instituty tarapyndan 2005-nji ýylyň 23 iýunyndaky 01/05 belgi bilen tassyklan «Kärhanalarda we guramalarda statistika maglumatlarynyň dogrulygynyň barlaglaryny guramak we geçirmek boyunça usuly gollanma» hem-de Türkmenmillihasabat institutynyň direktory tarapyndan 2006-njy ýylyň 17 maýynda № 02/06 belgi bilen tassyklanan «Öý hojalyklarynyň seçimleýin gözegçiliginiň guramaçylyk usulyýeti esaslary» esasynda döredildi.
Gollanma 4 bölümden ybarat.
«Öý hojalyklarynyň seçimleýin gözegçiliginiň guralyşy» diýen 1-nji bölümde öý hojalygynyň seçimleýin gözegçiligine ýolbaşçylyk etmekligi Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň statistika müdirlikleriniň üsti bilen amala aşyrýar.
«Aşgabat şäheri we welaýatlaryň Statistika müdirliklerinde barlagyň guralyşy we olara öý hojalyklarynyň statistikasy boýunça işde amaly kömek bermek» diýen 2-nji bölümde barlagy amala aşyrýan işgäre bildirilýän talaplar amala aşyrylýan soraglaryň sanawy görkezilýär.
«Barlaglaryň guralyşy we öý hojalyklarynyň seçimleýin gözegçiligini geçirýän ykdysatçylaryň işine amaly kömek bermek» diýen 3-nji bölüme laýyklykda welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň statistika müdirlikleri tarapyndan şeýle hem Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti tarapyndan amala aşyrylýar. Öý hojalyklarynyň seçimleýin gözegçiliginiň maglumatlarynyň dogrulygy we dolulygy öý hojalyklary boýunça ykdysatçylaryň hersiniň işini gözegçilik edilýän öý hojalyklarynyň, çärýekde azyndan iki gezek hemme hasabat görnüşleri boýunça barlanylmaly.
«Barlagyň netijelerini resmileşdirmek» diýen 4-nji bölüme laýyklykda Aşgabat şäheriniň we welaýatlaryň statistika müdirliklerinde öý hojalyklarynyň statistikasynyň guralyşynyň barlagynyň netijeleri goşundyda görkezilen ykrarnamanyň nusgasy şekilinde resmileşdirilýär:
Bu iş Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň milli we sebitleýin derejelerinde peýdalanylýar.
Sebitlerde seçimleýin gözegçiligiň guralyşyny barlamak we öy hojalyklarynyň gözegçiligini alyp barýan ykdysatçylara iş yüzünde kömek bermek boýunça gollanma Öý hojalygynyň statistikasy we seljerişi müdirligi tarapyndan taýýarlanyldy.
9. Statistiki maglumatlar işlenip taýýarlananda niýetlenişi boýunça sarp ediş harytlary we hyzmatlary üçin çykdajylaryň döwlet klassifikatorynyň kodlaryny ulanmak üçin geçiş açarlary
Şu işiň taýýarlanmagy Türkmenistanyň Statistiki baradaky döwlet komitetiniň işläp taýýarlan, Maksatlary boýunça aýratyn sarp edişiň halkara klassifikasiýasy (Classification of Individual Consumption By Purpose (COICOP), 1999г.) bilen sazlaşdyrylan Niýetlenişi boýunça sarp ediş harytlary we hyzmatlary üçin çykdajylaryň döwlet klassifikatory esasynda harytlara we hyzmatlara degişli kod berilmegine geçmek bilen baglanyşykly.
Geçiş açarlary öý hojalyklaryň gündelik gözegçiliginde harytlara we hyzmatlara bolan çykdajylaryň kabul edilen klassifikasýasyndan Niýetlenişi boýunça sarp ediş harytlary we hyzmatlary üçin çykdajylaryň döwlet klassifikatoryna geçmekligi üpjün etmek maksady bilen we geçen ýyllar bilen deňeşdirip bolýan öý hojalyklaryň jemlenen çykdajylaryny taýýarlamak üçin işlenilip taýýarlanyldy.
Statistiki maglumatlar işlenip taýýarlananda niýetlenişi boýunça sarp ediş harytlary we hyzmatlary üçin çykdajylaryň döwlet klassifikatorynyň kodlaryny ulanmak üçin geçiş açarlary tablisa görnüşinde görkezilýär we onda aşakdakylar getirilýär:
«Statistiki maglumatlar işlenip taýýarlananda niýetlenişi boýunça sarp ediş harytlary we hyzmatlary üçin çykdajylaryň döwlet klassifikatorynyň kodlaryny ulanmak üçin geçiş açarlary» Öý hojalyпynyň statistikasy we seljerişi müdirligi taýýarlady.
10. Saglygy goraýyş edaralarynyň işlerini häsiýetlendirýän esasy görkezijilerini hasaplamagyň usuly
Bu usuly işiň maksady hasaplamalaryň usullaryny ýeke-täk resminamada bermekden, şeýle hem ýerli saglygy goraýyş edaralarynyň işgärlerine halkara tejribesinde peýdalanylýan we Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasy (BSGG) tarapyndan maslahat berilýän görkezijileri hasaplamagyň täze çemeleşmelerini ele almaga kömek etmekden ybarat.
Bu usuly iş 11 bölümden ybarat.
1-nji bölümde «Demografik görkezijiler» ilatyň saglyk ýagdaýyny doly häiýetlendirýän maglumatlar görkezilýär. Statistikanyň umumy demografik görkezijilerinden, ýagny ilatyň sany, maýyplygyň we beden taýdan ösüşiň görkezijilerinden peýdalanylýar.
2-nji bölümde «Ilatyň saglygy goraýyş işgärleri bilen üpjünçiligini häsiýetlendirýän görkezijiler» ilatyň Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň ulgamynda işleýän, ýurduň beýleki ministrlikleriniň we pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň saglygy goraýyş ulgamlarynda işleýän we keseliň öňüni almak, keseli anyklamak, bejermek we saglygy dikeltmek boýunça çäreleri ýerine ýetirýän lukmanlar bilen üpjünçiliginiň kesgitlenen işi görkezilýär.
3-nji bölümde «Saglyk öýleriniň işlerini görkezýän görkezijiler» aşakdakylar görkezilýär:
4-nji bölümde «Hassahananyň işiniň görkezijileri» aşakdakylar görkezilýär:
5-nji bölümde «Çagalara saglygy goraýyş kömeginiň guralyşy» aşakdakylar görkezilýär:
6-njy bölümde «Akuşer-ginekologik kömeginiň guralyşynyň görkezijileri» aşakdakylar görkezilýär:
7-nji bölümde «Ilata ýöriteleşdirilen kömegiň guralyşynyň görkezijileri» aşakdakylar görkezilýär:
8-nji bölümde «Kömekçi iş otaglarynyň we bölümleriniň işleriniň hilini häsiýetlendirýän görkezijiler» aşakdakylar görkezilýär:
9-njy bölümde «Arassaçylyk we keselleriň ýaýramagyna garşy göreşmek gullugynyň işini häsiýetlendirýän görkezijiler» aşakdakylar görkezilýär:
10-njy bölümde «Ilatyň we bejeriş-öňüni alyş edaralarynyň derman bilen üpjünçiliginiň görkezijileri» aşakdakylar görkezilýär:
11-nji bölümde «Ilatyň maýyplygynyň statistikasynyň görkezijileri» aşakdakylar görkezilýär.
Ilatyň keselleýjiligiň we şikes ýetmeginiň ilatyň işe ukyplylygyna ýetirýän täsiri barada düşünje berýän maýyplygyň görkezijileri berilýär.
Bu usuly iş milli, sebit we etrap derejesinde statistika edaralary we Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi we oňa degişli guramalary tarapyndan peýdalanylýar.
Saglygy goraýyş ulgamyndaky edaralaryň işlerini häsiýetlendirýän esasy görkezijileri hasaplamagyň usuly Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň Durmuş statistikasy we Ilat öwreniş müdirlikleri we Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň saglygy goraýyş statistikasy bölümi tarapyndan taýýarlanyldy.
11.Ýaşaýyş jaý-jemagat hojalygynyň statistikasy boýunça usulyýet görkezmeleri
Bu usulyýet görkezmesi ýaşaýyş jaý — jemagat hojalygy boýunça Ýewropa Ykdysady Toparlarynyň (ÝYT) we Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasynyň (BSGG) standartlaryna we usulyýetine laýyklykda işlenip taýýarlanyldy.
Hasaba doly alynmadyk ýaşaýyş jaýyny üstüni ýetiriş hasaplamagyň usulyýeti işlenip taýýarlananda BMG-nyň Ykdysady we sosial meseleler boýunça departamentiniň hasabat resminamalaryndan (Ilatyň we ýaşaýyş jaý gaznasynyň ýazuwy babatda ýörelgeler we maslahatlar, 2002 ý.) we Ýewropa Ykdysady Toparlarynyň materiallaryndan peýdalanyldy (ýaşaýyş jay we gurluşyk statistikasynyň ýyllyk ýygyndysyndaky kesgitlemeler, 1999 ý. sentýabry).
Ýaşaýyş jaý-jemagat hojalygynyň statistikasy boýunça usulyýet görkezmeleri 2 bölümden ybarat:
1 bölüm. Ýaşaýyş jaý gaznasynyň statistikasy we esasy görkezijileri hasaplamak boýunça görkezmeler;
2 bölüm. Jemagat hojalygynyň statistikasy we esasy görkezijileri hasaplamak boýunça görkezmeler.
1-nji bölümde aşakdakylar görkezilýär:
1.1. Häzirki hasabat maglumatlary boýunça ýaşaýyş jaýyny hasaba almak.
Bar bolan ýaşaýyş jaý gaznasy we onuň ýagdaýy barada maglumatlar № 1-ýaşaýyş jaý gaznasy «Ýaşaýyş jaý gaznasy barada hasabat» we № 2-ýaşaýyş jaý gaznasy «Raýatlaryň hususy eýeçiligine degişli bolan oba ýerlerindäki ýaşaýyş jaýlar barada hasabat» statistiki formalarda görkezilýär.
Bu usulyýet görkezmesinde ýaşaýyş jaý gaznasynyň esasy görkezijilerini hasaplanmagyň ýagdaýy, ýagny ýaşaýyş jaýynyň umumy meýdanynda eýeçiligiň görnüşleri, umumy meýdanynda ýaşalýan meýdanynyň tutýan paýy, abadanlaşdyrylyşyň her bir görnüşi boýunça ýaşalýan meýdanyň tutýan paýy, ortaça bir ýaşaýja düşýän umumy ýaşaýyş meýdany görkezilýär.
1.2. Ýaşaýyş jaýy bilen ortaça üpjünçiligiň görkezijisiniň üstüni ýetiriş hasaplamasynyň usulyýeti.
Ýaşaýyş jaý gaznasynyň hereketinde täze ýaşaýyş jaýlarynyň we fiziki taraplaryň ýaşaýyş jaýlaryna goşmaça otaglaryň salynmagynyň hasaba doly alynmaýanlygy sebäpli, ilatyň ýaşaýyş jaýy bilen üpjünçiliginiň hakyky görkezijisi peselýär. Seçimleýin gözegçiligiň maglumatlary boýunça üstüni ýetiriş hasaplamanyň koeffisiýentlerini hasaba almak bilen, ilatyň ýaşaýyş jaýy bilen ortaça üpjünçiligi boýunça üstüni ýetiriş hasaplamalary geçirmek zerurlygy hem şunuň bilen baglanyşykly. Şu usulyýet görkezmesiniň ýazylmagyna 2003-nji ýylda milli statistika edaralarynyň Aziýa ösüş banky bilen bilelikde geçirilen ilatyň ýaşaýyş derejesiniň gözegçiliginiň (IÝDG) netijeleri esasnama bolup durýar.
2-nji bölümde aşakda görkezilen jemagat hojalygynyň esasy görkezijileri boýunça hasaplanmalar görkezilýär: bir ýylda, aýda, bir gije-gündizde bir ýaşaýja düşýän gazyň ortaça möçberi; bir aýda, bir gije-gündizde ilatyň we jemagat-durmuş zerurlyklaryna ulgamlaýyn gazyň sarp edilişiniň görkezijisi; kabul edip bilijiligiň peýdalanylyş koeffisiýenti, myhmanhanalarda 1000 ýaşaýja orunlaryň sany; bir gije-gündizde 1 ýaşaýja ortaça berlen suw; akdyrylan hapa suwlaryň 1m³ üçin ortaça girdeji we akdyrylan hapa suwlaryň 1m³ üçin ortaça çykdajy; arassalaýjy desgalardan akdyrylan hapa suwlaryň paýy; bag-bakjalyga öwürmegiň koeffisiýenti; bir ýaşaýja agaç ekilen meýdanyň ortaça ölçegi; bir ýaşaýja umumy peýdalanyşdaky agaç ekilen meýdanyň ortaça ölçegi; yöriteleşdirilen ulaglaryň peýdalanylyş koeffisiýenti, köçeleriň örtülen böleginiň tutýan paýy.
Bu usulyýet görkezmeler sebit derejesinde peýdalanylýar.
Usulyýet görkezmesi Türkmenistanyñ Statistika baradaky döwlet komitetiniň Durmuş statistikasy müdirligi tarapyndan taýýarlanyldy
12. 1995-nji ýylda geçirilen uçdantutma ilat ýazuwynyň netijeleriniň esasy görkezijilerini 2012-nji ýylyň çäkleýin araçäklerinde gaýtadan hasaplamagyň usuly
Ilat ýazuwynyň jemleriniň esasynda gündelik statistikanyň maglumatlaryny derwaýyslaşdyrmagyň we ilat ýazuwlarynyň aralygyndaky döwürde ilaty gaýtadan hasaplamagyň zerurlygy birnäçe faktorlar bilen delillendirilip, olaryň arasynda esasysy ilatyň tebigy hereketiniň doly bellige alynmazlygy (dogluş we ölüm) we migrasiýa bolup durýar.
Bu işde teklip berilýän maglumatlary derwaýyslaşdyrmak işleriniň ilat ýazuwlarynyň aralygyndaky döwrüň ähli ýyllarynda demografiki görkezijilere has ygtybarly bahalary almak üçin esasy ugurlary beýan etmekde öz maksady bar.
Ilat ýazuwlarynyň aralygyndaky döwürde ilatyň sany baradaky maglumatlary almak we geçen ilat ýazuwynyň hasap maglumatlary bilen täze ilat ýazuwynyň maglumatlaryny utgaşdyrmak meselesini çözmäge halkara guramalary we ýurtlar dürli-dürli çemeleşýärler. Käbir ýurtlar ilat ýazuwy geçirilýän ýylynyň bir ýyl we ondan öňki ýylynyň maglumatlaryndaky bar bolan tapawudy göz öňünde tutmak bilen, ozal alnan ilatyň sanynyň görkezijilerine gaýtadan seretmeýärler. Beýleki ýurtlar (şol sanda GDA-nyň ýurtlary) ilat ýazuwlarynyň aralygyndaky ähli ýyllarda ilatyň sanynyň üýtgemeginiň endigan gaýtadan paýlamak depgini esasynda maglumatlary ortalaşdyrmak usulyny ulanmak bilen ilat ýazuwlarynyň aralygyndaky ilatyň sany baradaky maglumatlara gaýtadan seredýärler.
Ilat ýazuwynyň nobatdaky tapgyryny geçirmek we degişli Halkara prinsiplerini hem-de teklipnamalaryny düzmek meselesine garanda ilat ýazuwlarynyň aralygyndaky döwürde demografiki bahalandyrmalary takyklamak meselesine halkara derejesinde has az ähmiýet berilýär. Şeýle bolsa-da, ýurtlaryň köpüsi ýakyn wagtda işlenip taýýarlanyljak şuňa meňzeş usulyýet prinsipleri we teklipnamalary bilen gyzyklanýarlar.
Häzirki usulyň esasy Garaşsyz döwletleriň arkalaşygynyň Halkara statistika komiteti tarapyndan 1998-nji ýylda taýýarlanan «GDA-nyň ýurtlarynyň öňünde duran ilat ýazuwynyň netijeleriniň esasynda ilatyň gündelik statistikasynyň maglumatlaryny derwaýyslaşdyrmak boýunça maslahatlary» bolup durýar (GDA Statkomitet).
Usulyýet 4 bölümden ybarat. Onda 1995-nji ýylda uçdantutma ilat ýazuwynyň netijeleriniň esasy görkezijilerini 2012-nji ýylyň çäkleýin araçäklerinde gaýtadan hasaplamagyň şertli mysallary getirilýär.
(Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti tarapyndan 2014-nji ýylyň 29-njy maýynda tassyklanyldy, bellige alyş belgisi 06/14-2).
13. Içerki migrasiýanyň seçimleýin gözegçiligini geçirmegiň usulyny we sowalnamasyny işläp düzmek (Aşgabat şäheriniň mysalynda)
Bu usuly iş Aşgabat şäherinde içerki migrasiýa ýagdaýlary we düzümi hem-de bu ýagdaýlar bilen baglanyşykly meseleler boýunça birwagtlaýyn gözegçilik geçirmek üçin işlenip taýýarlandy.
Usuly iş gözegçiligi geçirmegiň we ilkinji maglumatlary almagyň usuly hökmünde gönüden-göni migrantlar bilen soraşma sowalnamasyny ulanylmagyny göz öňünde tutýar. Içerki migrasiýanyň seçimleýin gözegçiligini geçirmegiň usuly we sowalnamasy Türkmenstat tarapyndan 2014-nji ýylda ulanyldy.
Migrantlar bilen sowalnama soraşmasynyň geçirilmegi migrasiýanyň dürli meseleleri hakynda jikme-jik we takyk maglumatlary almaga mümkinçilik berdi (şäherde saýlanyp almak mümkinçiligi bolan migrantlaryň bolmagy we häsiýetnamasy, göçmeklerine itergi berýän sebäpler, migrasiýa hereketini kesgitleýän faktorlar we ş.m.).).
(Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti tarapyndan 2013-nji ýylyň 30-njy dekabrynda tassyklanyldy, bellige alyş belgisi 14/13).
14. Kärhanalaryň işçi güýjüne harajatlarynyň seçimleýin statistik gözegçiligini geçirmek boýunça usulyýet düzgünnamasy
Seçimleýin gözegçiligi geçirmek boýunça usulyýet düzgünnamasy HZG-nyň[1] maslahatlarynyň we ýurdumyzyň tejribesiniň utgaşmagy ýörelgelerinde işlenip taýýarlanyldy, bu harajatlaryň derejesi we düzümi boýunça olaryň deňeşdirijiligini üpjün eder.
Usulyýet düzgünnamasy taýýarlanylanda Zähmet Statistikleriniň Halkara Konferensiýalarynda kabul edilen konwensiýalaryndan we maslahatlaryndan, Halkara Zähmet Guramasynyň we GDA ýurtlarynyň Statistika komitetleriniň maslahatlaryndan peýdalanyldy, şeýle hem daşary ýurtlarda işçi güýjüne harajatlaryň gözegçiligini geçirmegiň tejribesi öwrenildi we jemlenildi. Halkara görkezmelerine laýyklykda, işçi güýjüne harajatlaryň guramalaryň ulanylýan işçi güýjüniň harajatlaryny görkezýändiginden ugur alnyp, ähli harajatlar ugurlary boýunça 10 klassifikasion toparlarda jemlenýär. Halkara Zähmet Guramasynyň 160 belgili Konwensiýasy zähmet statistikasyna 1985-nji ýyldan işçi güýjüne çykdajylar boýunça ýörite bölüm girizdi. Konwensiýa işçi güýjüne iş berijileriň çykdajylarynyň milli klassifikasiýasynyň we bu çykdajylaryň derejesine we düzümine baha bermek maksady bilen seçimleýin statistiki gözegçilikleriň geçirilmeginiň umumy esasalaryny kesgitleýär.
Iş berijileriň hakyna tutulan işçiler bilen baglanyşykly harajatlarynyň statistika taýdan öwrenilmegi ykdysady işiň görnüşine, guramanyň ululygyna, ýerleşýän çägine, eýeçiligiň görnüşine, şeýle hem bäsdeşlige ukyplylygyna, sebitleriň we ykdysady işleriň görnüşleriniň maýa goýum özüne çekijiligine baglylykda guramanyň sosial syýasatynyň aýratynlygyny ýüze çykarmaga, ýurt görkezijileriniň sazlaşdyrylmagyny üpjün etmek we halkara statistikasynyň görkezijileri bilen deňeşdirme geçirmäge mümkinçilik berýär.
Kärhanalaryň işçi güýjüne harajatlarynyň düzümine seçimleýin statistik gözegçiligi geçirmegiň maksady kärhanalar, guramalar tarapyndan işgärleriň peýdasyna amala aşyrylan harajatlaryň derejesi, düzümi we dinamikasy barada, Türkmenistanyň sebitleri boýunça, ykdysady işleriň görnüşleri, eýeçiligiň görnüşleri, kärhanalaryň görnüşleri boýunça maglumat almakdan ybarat.
(Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti tarapyndan 2014-nji ýylyň 27-nji awgustynda tassyklanyldy, bellige alyş belgisi 15/14-2).
_____________
1 Zähmet statistikleriniň 11-nji halkara konferensiýasynyň rezolýusiýasy (1966ý. oktýabr);
Işçi güýjüne harajatlaryň halkara standart klassifikasiýasy;
Iş bilen meşgullykdan girdejini ölçermek boýunça Zähmet statistikleriniň 16-njy halkara konferensiýasynda kabul edilen rezolýusiýa (ZSHK, 1998 ý.).
15. Reproduktiw saglyk, ilat öwreniş we ösüş boýunça esasy görkezijileri hasaplamagyň usuly
Bu usuly iş “Halkara standartlaryna laýyklykda reproduktiw saglygyň, ilat öwrenişiň we ösüşiň esasy gürkezijilerini hasaplamagyň baş ugry we usulyýetiniň” esasynda Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti tarapyndan 2007-nji ýylda Türkmenistanda BMG IG-niň goldamagy bilen işlenip taýýarlanyldy we halkara konsultanty jenap Turgaý Unalan tarapyndan halkara ekspertizasyndan geçdi.
Bu baş ugur taýýarlanylanda soňky iki on ýyllygyň konferent we konferentara görkezijiler boýunça ähli esasy halkara başlangyçlaryna seredildi we jikme-jik öwrenilenden soň ýurdy mundan beýläk hem ösdürmekde Türkmenistan üçin möhüm we global ähmiýeti bolan görkezijileriň toplumy kesgitlenildi we ylalaşyldy.
Bu usuly işde demografiýany, saglyk we iýmiti, daşky gurşawy we energiýany, ykdysadyýeti we garyplygy, zähmet we iş bilen meşgullygy, bilimi we beýleki sosial görkezijileri häsiýetlendirýän görkezijiler berilýär.
Bu usuly işiň maksady – Türkmenistanyň ösüşine monitoring üçin sosial-demografiki görkezijileri teklip etmekden we dünýä jemgyýetçiliginde onuň ornuny kesgitlemekden ybarat. Görkezijileriň bu ýerde berlen sanawy olaryň barlygyna we Türkmenistanyň şertlerine laýyklygyna bagly bolmaýar. Bu IÖHK, MÖM ýa-da şeýle görkeziji başlangyçlarynyň çäklerinden daşary çykýan ilat öwreniş we ösüş görkezijileriniň has laýyk sanawydyr.
(Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti tarapyndan 2011-nji ýylyň 25-nji noýabrynda tassyklanyldy, bellige alyş belgisi 24/11).
16. Daşky gurşawyň statistikasy boýunça usulyýet düzgünleri
Şu usulyýet düzgünleri daşky gurşawyň we tebigy baýlyklaryň statistikasy boýunça statistiki maglumatlary emele getirmegiň tertibini kesgitleýär we döwlet statistika edaralary tarapyndan daşky gurşawyň statistikasy boýunça esasy görkezijiler babatda statistiki maglumatlar emele getirilende peýdalanmak üçin niýetlenilýär.
Teklip edilýän usulyýet düzgünlerinde –“Gündogar Ýewropa, Kawkaz we Merkezi Aziýa ýurtlarynda ekologiýa görkezijilerinden peýdalanmak boýunça gollanma”, 2007 ý. (Ženewa) daşary ýurt tejribesini göz öňünde tutmak bilen, döwlet derejesinde hereket edýän döwlet statistika ulgamynyň çäklerinde daşky tebigy gurşawy goramak ulgamynda statistikany häsiýetlendirýän görkezijiler berilýär.
(Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti tarapyndan 2014-nji ýylyň 1-nji iýulynda tassyklanyldy, bellige alyş belgisi 12/14-2.)
17. Sosial statistikada milli aýratynlyklary göz öňünde tutmak bilen bilimiň halkara standart klassifikasiýasynyň uýgunlaşdyrylmagy
BHSK bilim boýunça halkara derejesinde deňeşdirijilikli statistiki maglumatlary ýygnamak we tabşyrmak üçin toplumlaýyn we yzygiderli statistiki çarçuwalary üpjün edýär we halkara klassifikatory bolup durýar. Ol iki komponenti öz içine alýar:
Bu işde milli bilim maksatnamalarynyň klassifikasiýasy we olaryň ÝUNESKO-nyň Bilimiň halkara standart klassifikasiýasyndan (BHSK) tapawudyny görkezýär.
Häzirki wagtda Türkmenistanyň bilim ulgamy köp derejede ÝUNESKO-nyň Bilimiň halkara standart klassifikasiýasyna (BHSK-97) laýyk getirmek üçin kämilleşdirilmegini dowam etdirýär.
(Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti tarapyndan 2012-nji ýylyň 30-njy iýunynda tassyklanyldy, bellige alyş belgisi 04/12).
18. Ilatyň ýaşaýyş derejesiniň seçimleýin gözegçiligini geçirmek üçin öý hojalyklaryny seçip almagyň usuly
“Ilatyň ýaşaýyş derejesiniň seçimleýin gözegçiligini geçirmek üçin öý hojalyklaryny secip almagyň usuly” Bütindünýä bankynyň “Statistikada potensialy ýokarlandyrmak” taslamasynyň çäklerinde “Ilatyň ýaşaýyş derejesiniň gözegçiligini geçirmek boýunça mümkinciligi ýokarlandyrmak” komponenti boýunça taýýarlanyldy we Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti üçin halkara konsultanty Dawid Jozef Megill tarapyndan işlenip taýýarlanan 2011-nji ýylda ilatyň ýaşaýyş derejesiniň gözegçiliginiň seçip almagyň meýilnamasy we bahalandyrmagyň düzgünleri boýunça maslahatlaryna esaslanýar (“Recommendations for Sample Design and Estimation Procedures for Turkmenistan Living Standards Survey2011”, David J. Megill, Sampling Consultant, May 2011, Ashgabat, Turkmenistan).
Seçip almagyň esasy hökmünde Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň lukmançylyk uçastoklary boýunça maglumatlar binýadyndan peýdalanyldy, ol has döwrebaplaşdyrylan maglumatlar binýady boldy. Seçip almak köpçülikleýin öý hojalyklaryny goşmazdan şäher we oba öý hojalyklaryny içine alýar. Öý hojalyklary gözegçilik birligi bolup durýar. 2011-nji ýylyň ýaşaýyş derejesiniň gözegçiliginiň seçip almagynyň möçberi Türkmenistan boýunça 2400 ÖH möçberinde kesgitlenildi.
Seçip almak stratifisirlenendir, ýagny hemme sebitler üçin şäher we oba çäkleýin birlikleri göz öňünde tutuldy we olarda 11 sany strata döredildi (bäş welaýat boýunça 10-sy we goşmak bir strata Aşgabat ş.).
Seçip almagyň stratalar boýunça öý hojalyklarynyň sanyna prorporsional paýlanyşy amala aşyryldy. Öý hojalyklaryny seçip almaklyk ýönekeý tötänleýin seçip almak usuly bilen amala aşyryldy. Şeýle hem usuly işinde öý hojalyklaryny seçip almagyň ähtimallygyny bahalandyrmak usullary görkezildi.
Bu iş Türkmenstatyň milli we sebitleýin derejelerinde ulanylýar.
(Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti tarapyndan 2011-nji ýylyň 13-nji iýynynda tassyklanyldy, bellige alyş belgisi 11/11).
19. Halkara standartlaryna laýyklykda maglumat-aragatnaşyk tehnologiýalaryna baha bermek boýunça statistiki görkezijileriň sanawynyň we usulyýet maglumatlarynyň işlenip düzülmegi
“Halkara standartlaryna laýyklykda maglumat-aragatnaşyk tehnologiýalaryna baha bermek boýunça statistiki görkezijileriň sanawynyň we usulyýet maglumatlarynyň işlenip düzülmegi” usulyýet işiniň maksady “MAT-yň esasy görkezijileri” (Ösüş maksatlary bilen MAT-y ölçermek boýunça hyzmatdaşlyk, Halkara elektroaragatnaşyk birleşmesi, 2010 ý.) neşire laýyklykda MAT-yň görkezijiler ulgamynyň doly sanawyny işläp taýýarlamakdan ybarat. Sanaw şu görkezijilerden ybarat: MAT-yň infrastrukturasynyň görkezijileri, öý hojalyklary we şahsy adamlar tarapyndan MAT-yň elýeterliliginiň we peýdalanylmagynyň görkezijileri, kärhanalar tarapyndan MAT-dan peýdalanylmagynyň görkezijileri, MAT-yň önümçilik sektory boýunça degişli bolan esasy görkezijileri, MAT-yň harytlarynyň halkara söwdasynyň, şeýle hem MAT-yň bilimde peýdalanylmagynyň görkezijileri.
Görkezijileriň ulgamy Türkmenistanyň maglumat jemgyýetiniň ösüşini möçber taýdan häsiýetlendirmek üçin halkara geriminde peýdalanylyp bilner. Bu ulgam tutuş ýurtda we sebitlerde maglumat-aragatnaşyk tehnologiýalarynyň ösüşiniň deňeşdirme seljermesiniň geçirilmegini üpjün edýär.
(Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti tarapyndan 2014-nji ýylyň 20-nji martynda tassyklanyldy, bellige alyş belgisi 02/14-2).
20. Innowasion işe baha bermek boýunça görkezijileriň kämilleşdirilen ulgamynyň işlenip düzülmegi
Şu iş ýazylanda Ykdysady hyzmatdaşlyk we ösüş guramasy we Ýewrostat tarapyndan 2005-nji ýylda işlenip düzülen “Innowasiýalar boýunça maglumatlary ýygnamak we seljermek boýunça maslahatlar” diýen Oslo gollanmasynyň üçünji neşiri peýdalanyldy.
Şu usulyýet işiniň maksady innowasiýalar boýunça maglumatlary ýygnamaga we statistik görkezijiler ulgamyny emele getirmäge bolan bitewi çemeleşmeleri işläp düzmekden, şonuň ýaly-da maglumatlaryň halkara standartlara laýyklykda deňeşdirerlik bolmagyny üpjün etmekden ybaratdyr.
Innowasion işe baha bermek boýunça görkezijileriň kämilleşdirilen ulgamy Türkmenistanyň sosial-ykdysady ösüşiniň seljermesini has ýokary hilli derejede geçirmäge, şonluk bilen hem strategik ugurlar boýunça has esaslandyrylan çözgütleriň kabul edilmegine ýardam etmäge mümkinçilik berýär.
(Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti tarapyndan 2013-nji ýylyň 31-nji iýulynda tassyklanyldy, bellige alyş belgisi 05/13),
21. “Tipologik alamatlary nazara almak bilen öý hojalyklarynyň seçimleýin statistik gözegçiligini geçirmegiň usulyny synag etmek we onuň netijeleri boýunça üstüni ýetirip işlemek”
“Tipologik alamatlary nazara almak bilen öý hojalyklarynyň seçimleýin statistik gözegçiligini geçirmegiň usulyny synag etmek we onuň netijeleri boýunça üstüni ýetirip işlemek” usuly iş aşakdakylary peýdalanmak bilen taýýarlandy:
Şu usuly iş 2014-nji ýylda işlenip taýýarlanylan “Öý hojalyklarynyň seçimleýin statistik gözegçiligini geçirmegiň usulynyň tipologik alamatlary nazara almak bilen kämilleşdirilmegi” atly usuly işi synag etmek we üstüni ýetirip işlemek maksady bilen işlenip taýýarlanyldy (Türkmenistanyň Statistika barada döwlet komiteti tarapyndan tassyklanyldy, hasaba alyş № 24/14-2, 28.12.2014ý.)
Öňki işde tipologik alamatlary nazara almak bilen öý hojalyklarynyň býujetlerine gözegçilik etmek üçin seçip almagyň meýilnamasyny işläp taýýarlamaklyga çemeleşmeleriň esaslandyrmasyna seredildi. Tipologik alamatlar hökmünde Türkmenistan üçin häsiýetli bolan üç alamata seredildi:
- geografiki alamat (çägiň dagynyklygy ýa-da etrap merkezlerinden çetde ýerleşmekligi);
- ilatyň marginal toparlarynyň tapawutlandyrylmagy;
- çäkleriň ekerançylyk ýa-da maldarçylyk pudaklary boýunça ýöriteleşdirilmegi.
Gözegçiligiň maksadyna laýyklykda, ýagny ilatyň ýaşaýyş derejesiniň hakyky ýagdaýy barada maglumat almak we girdeji derejesi dürli bolan öý hojalyklary goşmak maksady bilen has möhüm alamat – sebitleriň ýöriteleşdirilmegi saýlanyp alyndy.
Вu usuly işde eýýäm saýlanyp alnan tipologik alamaty göz öňünde tutmak bilen öý hojalyklarynyň býujetlerine gözegçilik etmek üçin seçip almagyň meýilnamasyna synag amala aşyryldy we tötänleýin we tipologik seçip almagy utgaşdyrmak bilen, saýlap almagyň utgaşdyrylan usulyna seredildi.
Usuly işiň maksadyna ýetmek üçin aşakdaky meseleler çözüldi:
- seçip almagyň esasy kesgitlenildi we şertli mysallarda ony paýlamagyň tertibine seredildi;
- Türkmenistanyň çäkleriniň paýynyň seçip almagyň tipologik alamatlary we tötänleýin seçim bilen mynasybeti kesgitlenildi;
- öý hojalyklarynyň seçip almagyny emele getirmekde utgaşdyrylan çemeleşmäniň tutýan orny kesgitlenildi.
(Türkmenistanyň Statistika barada döwlet komiteti tarapyndan 2015-nji ýylyň 28-nji maýynda tassyklanyldy, hasaba alyş belgisi 05/15-2).


c: text/html

text:
Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugy bilen Birleşen Milletler Guramasynyň Söwda we ösüş boýunça konferensiýasynyň (UNCTAD) arasynda «ASYCUDA World» atly utgaşdyrylan gümrük maglumat ulgamyny ornaşdyrmak boýunça tehniki hyzmatdaşlyk etmek barada taslamalaýyn Ylalaşyga gol çekildi.
Bu günki Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynda
BMG-niň Ösüş maksatnamasynyň Türkmenistandaky hemişelik wekiliniň orunbasary jenap Witaliý Wremiş we administratiw we maliýe meseleleri boýunça menejeri hanym Meri Rizaýewa bilen geçirilen duşuşygyň esasy maksady «ASYCUDA World» atly utgaşdyrylan gümrük maglumat ulgamyny ornaşdyrmagyň çäklerinde ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň meselelerini ara alyp maslahatlaşmakdan ybarat boldy.
Duşuşygyň barşynda, hususan-da «ASYCUDA World» ulgamyny ornaşdyrmak bilen bagly enjamlary we programma üpjünçilik önümlerini satyn almak boýunça hukuk we guramaçylyk esaslary we tehniki talaplary barada özara pikir alşyldy.
Duşuşygyň ahyrynda taraplar ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň mundan beýläk-de ösdüriljekdigine ynam bildirdiler.
Gümrük habarlary
Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynda BMG-niň Ösüş Maksatnamasynyň wekilleri bilen duşuşyk geçirildi
Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugy bilen Birleşen Milletler Guramasynyň Söwda we ösüş boýunça konferensiýasynyň (UNCTAD) arasynda «ASYCUDA World» atly utgaşdyrylan gümrük maglumat ulgamyny ornaşdyrmak boýunça tehniki hyzmatdaşlyk etmek barada taslamalaýyn Ylalaşyga gol çekildi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Häzirki wаgtdа ẏurdumyz bаzаr ẏykdysаdyẏеtinе gеҫiş döwründе edilеn işlеrе Hаlkаrа pul gаznаsynyň wеkilẏеtiniň soňky hаsаbаtlаryndа görkеzilşi ẏaly, ẏurduň ösüşiniň uly dеpgindе bаrẏandygyny, gеlејеkdе dünẏä ẏüzündе emеlе gеlеn ykdysаdy ҫökgünligiň hеm täsir etmејеkdigini bеlläp gеҫdilеr. Görüp оtursаk ẏurdumyzyň ätiẏaҫlyk gоrunyň ẏеtеrlikdigi, ykdysadyýetiň batly ösmеgi üҫin gаẏrаgоẏulmаsyz dеgişli işlеri gеҫirip, ẏylyň bаşyndа АBŞ-nyň dоllаrynyň türkmеn mаnаdynа bоlаn hümmеti ẏokаrlаndyryldy, şu günki gündе dаşаry ẏurt pul gаznаsynyň hünärmеnlеriniň bеllеmеklеrinе görä, indi dоllаryň bаhаsyny ẏokаrlаndyrmаgа mätäҫlik ẏokdugyny bellemek bolar.
Ỷurdumyzdа АBṢ dоllаry öňki bаhаsyndа sаklаnylmаgy.
-
kitaphanachy
3 years ago
- gaýrat ediň galdyrmaň


text:
Humaý gulýakany boýnundan aýryp ýerine geçdi.
Ýere gaçan gazeti durledide, bir gyra taşlap goýberdi
Otagyň içi ümsumlikdi. Dem alşyň hatda öz özüňe-de eşdilmeýan ümsümlik diýilýänidi
Humaý ýerine geçip ýatdy.
Ony uzyn guniň ýadowlygy gowy sökdi we derrew uka gitdi
- sen nameüçin beýtdiň: - diýen sese ol bokup turdy. Ukudan doly açylyp bilman otagyň içinde kimiň barlygyn synlajak bolyp esli gözin oýkalap durdy .Göziň gamaşdyryp duran perdeler bar ýaly hiç zady aňyp bilman,
- ses gulagyma eşdildi: - öýtýan diýdide tazeden ýatdy
Humaý kan uzak yatyp bilman, ýerinden turyp aýakýolyna gidip geleýin diýip daş çykdy.
Olar obada ýaşansoň 25 sotka mellegiň aýak ujuna gitmelidi.Ol ýodajyk bilen ýorap yzyna gelýaka ýeňsesindn bir zadyň eli ýetip gelýan ýaly boldy. Sakga duryp yzyna seretdi,hiç kim ýokdy, ýene ýoredi.Ýaňky el edil golaýjygyndan arkasyndan elin uzadyp gelýan ýaly aýdyň gözi aldy .Duran ýerinde ol synlap durdy. Onyň ne öňe ne de yza gitmage güýji ýetmedi . Ol bütin bedeni bilen doňyp durdy. Göwresiz ol el diňe özine garşy uzap gelýardi.Ol hakykatdanda ol ele siňe seretdi .,hiç hili beden ýokdy diňe howaň ýüzinden adamyň eline meňzap duran el uzap gelýardi.
Ol barmana
- Humaý, gijäň ýarynda mellegiň içinde name edýaň: - diýen jigsiniň sesine tisginip gitdi
- aý hiçle, biriniň eli uzap gelýan ýaly boldy
- azrak, goraý şo wampirli, jynly,arwahly kinoňy, gorkaňogamla ,arkaýyn birniň eli uzap gelýaň ýaly boldy ,diýip mellegiň orta arasynda sömelip dursuňla:- diýdi
Humaý sesin çykarman öýe girip gitdi
Otagyna gelip ýerine geçeni hem şoldy welin
- sen beýtmeli däldiň diýen sese oýandy
Görse perdeli arwah gabadynda çöküne duşup aglap otyr ekeni
- size name boldy, siz nameüçin aglaýarsyň
- men gulýakany ejesine ber diýip sizden haýyş etdima, siz bolsa ony berman öziň dakyndyň
- ony maňa sowgat berdiler
- kimiň sowgat bereni bilýamiň
- ýok, maňa getirip gitdiler
- hatjagazy okamadyňmy
- haýsy haty
- şo gülýaka bilen berlen haty
- yok okamok,men haty gormedim
- bolaýmaly şoda
- garaş goreýin men onyň gazýetini zyňmadym heniz ,belki içinde galandyr
Humaý ýerinden turyp gazýetiň içini barlady we ol onyň içinden bir hatjagaz tapdy
Ol haty alyp okap gordi
- haty okan wagtyň, gulýakany ,şu salgydaka eltip ber, we ondan meniň adymdan ötünç sora,,meňiň senden iň soňky haýyştym ýerine ýetirip ber "
Humaý haty okap
- bu haty sen ýazdyňmy
- men size ýazdym
- gülýaka kimiňki
- men ony ogurladym
- nameeeeee
- ony men ogurladym, we onyň eýesi maňa, otda ýanyp kül bolaýadyňda diýip yzymdan gygyryp galdy. Şondan soň uzak wagt bolmaňka hem gaz açyk galyp men banýada ýandym.Men bilgeşleýin ýanmandym. Ol gargynçdy. Şol gulýakaň eýesi maňa gargady ,iliň zady bilen zatly bolýamyň diýsene, onyň gargynçy öz şirin janyma ýöredi öýtýan, edil şonyň aýdyşy ýaly otda ýanyp kül boldym
Gulýakany eýesine eltip ber, gargynç siňen gülýaka, saňa bir zeper ýetaýmesin
- bor erte eltip bereýin
Perdeli arwah
- saňa ynanandyryn diýdide gözden gaýyp boldy
Humaý irden turyp salgy boýunça gulýakany alyp eýesiniň gözlegine çykdy
Ol ony tapyp gulýakany gowşyranda ol
- bu gülýaka size nirden duşdi diýip sorady
Humaý başyndan geçen zady oňa gurruň berdi we seniň gargynjyň oňa ýorandigni, gargynjyň gowy daldigin aýtdy
- waheý edil beýle bolar öýtmedim,mamamdan galan ýekeje ýadygarlik şu gulýakady, oglym hassahanada ýarawsyz bolyp şony sataýyn diýip bazara barypdym, ana şo ýerde hem ogurlatdym, we onyň yzyndan diňe gygyryp galdym, ol ylgap gitdi waý dat ýetiň komek ediň diýip hem gygyryp ýetişmedim, soň hem agzyma gelen söz hem şol boldy
- otda ýanyp kül bolaýadyňda: - diýip yzyndan gygyrdym
-Edil siziň aýdyşyňyz ýaly bolyp, ol ýandy we indi ol bu dunýede ýok onyň ruhunyň rahat bolmagy üçin siz ony bagyşlaň we ynha gulýakaňyz:- diýdide gulýakany oňa berip Humaý öýne gaýtdy
Ol öýe gelip uly bir iş edip gelen ýaly öler ýaly ýadowlygyn duýdy we,gowy ýatyp dynjyn aldy
Humaý turanda dunýa tazeden inen ýaly boldy.Şondan soň ol hiçem ol perdeli arwahy, ne ýakyndan nede daşdan gormedi.Ondan soň onyň gözine hiçem ne arwahdan ,nede ruhdan hiç zadam görünmedi...
~~~~Soňy ~~~~~
Awtory:Nowça
101- gije. Perdeli arwah 12- nji bölümi (mistiki waka)
Humaý gulýakany boýnundan aýryp ýerine geçdi.


text:
Üstümizdäki ýylyň 8-nji iýunynda Bakuda geçiriljek «Azerbaýjan-Ýewropa Bileleşigi» biznes forumy bäş sany esasy tema gönükdiriler diýip, bu çäräniň guramaçysy bolup çykyş edýän nemes-azerbaýjan söwda palatasy habar berýär.
Bular Azerbaýjanda ykdysady özgertmeler, oba hojalyk we iýmit önümleri, daş-töweregiň tehnologiýasy, transport we logistika, habar beriş we aragatnaşyk tehnologiýasy hem-de elektron söwda ýaly temalardyr.
Guramaçynyň habar bermegine görä bu biznes foruma 400 töweregi adam gatnaşar.
Taýýarlan Goçmyrat Orazberdiýew, žurnalist.
«Azerbaýjan-ÝB» biznes forumyň gün tertibini yglan etdi
Üstümizdäki ýylyň 8-nji iýunynda Bakuda geçiriljek «Azerbaýjan-Ýewropa Bileleşigi» biznes forumy bäş sany esasy tema gönükdiriler diýip, bu çäräniň guramaçysy bolup çykyş edýän nemes-azerbaýjan söwda palatasy habar berýär.


text:
Aşgabadyň günorta-gündogar bölegindäki etrapçanyň 30 çemesi ýaşaýyş jaýlaryna barýan agyz suwy çakdan aşa hlorly, ony içip bolmaýar diýip, ýerli ýaşaýjylar Azatlyk Radiosyna habar berdiler.
“Gije-gündiz çal reňkli suw gelýär. Soň adamlar ony gaba salyp, bugardyp, hloruny azaltmaga, reňkiniň açylmagyna, suwuň öz reňkine gelmegine garaşýarlar. Şonda-da içmäge çekinýärler” diýip, aşgabatly söhbetdeşimiz gürrüň berdi. Onuň sözlerine görä, suwuň hili soňky iki aýyň dowamynda üýtgäpdir. Mundan öň Aşgabadyň agzalan böleginde ýaşaýyş jaýlara içi çägeli sary reňkli suw barýardy.
Aşgabadyň ýaşaýjylary jaýlara berilýän agyz suwy hasaplanylýan bolsa-da, ony içmek beýlede dursun, ýuwunmak üçin hem amatsyzdygyny belleýärler.
“Ýuwnanyňdan soňra adamlar satyn alýan agyz suwy bilen öz endamlaryny ýuwýarlar, sebäbi suwdan ýaňa erbet gijelewük emele gelýär. Ysy hem erbet. Suwy satyn almaga mümkinçiligi bolmadyklar bolsa hlorly suwy gaýnadyp sowadýarlar we soň ulanýarlar” diýip, aşgabatly söhbetdeşimiz habar berdi.
Türkmen paýtagtynyň günorta-gündogar böleginiň suw üpjünçiligini “Aşgabatagyzsuw” edarasynyň garamagyndaky Aşgabadyň eteginde ýerleşýän Gämi obasyndaky kärhanalar amala aşyrýar. Döwletiň garamagyndaky “Aşgabatagyzsuw” edarasynda şäheriň günorta-gündogar böleginde, suwuň hiliniň ýaramazlygyndan özleriniň habarsyzdygyny aýtdylar.
Azatlyk Radiosy bilen telefon arkaly söhbetdeş bolan edaranyň wekili agzalan ýagdaý barada “laboratoriýa aýtmagy” wada berdi. Şeýle-de ol, soňky wagtda Aşgabadyň suw üpjünçiliginde hiç hili üýtgeşikligiň girizilmändigini belledi: “Näçe ýyl bäri şol bir suw, şol bir zawodlarda arassalanyp geçirilişi”.
Aşgabadyň Gämidäki agyz suw kärhanasy 1990-njy ýyllaryň aýagynda işe girizilipdi. Aşgabadyň günorta-gündogar bölegindäki ýaşaýyş jaýlary, şol sanda Parahat mikroraýonlaryny Gämi obasyndaky suwy arassalaýyş kärhanalary üpjün edýärler. Olar Garagum kanalyndan alnan suwy arassalap geçirýärler.
Türkmenistanyň paýtagty agyz suwy bilen jemi üç ýerden üpjün edilýär. Gämidäki kärhanalardan başga-da, suw üpjünçilik kärhanasynyň biri Bekrewede, ýene biri Aşgabadyň daşyndaky “90 Razýezd” diýlip atlandyrylýan, häzirki ady Ruhabat şäherçesiniň golaýynda ýerleşýär. Ruhabatdaky kärhana Aşgabadyň 30-njy mikroraýonyny we demirýoldan demirgazykdaky Hitrowka, Gaža we ýene birnäçe etrapçany agyz suwy bilen üpjün edýär. Ýerli ýaşaýjylaryň sözlerine görä, bu ýerdäki suwuň hem hlory duýulýar, emma günorta-gündogardaky etraplardan ganymat bolup görünýär.
Bekrewedäki suw kärhanasy bolsa, Köpetdagyň etegindäki çeşme suwlaryny Aşgabadyň “elitniý” diýilýän täze kaşaň jaýlaryna eltýär, şeýle-de bu suw şäheriň iňňän köp sanly fontanlary üçin ulanylýar. Türkmenistanyň paýtagty fontanlarynyň sany boýunça dünýä derejesinde tapawutlanyp, “Guiness” rekordlar kitabyna giripdi.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan aşgabatlylar agyz suwuň soňky aýlarda aşa hlorly bolmagynyň sebäplerini Aşgabatda öň ulanylan lagym suwlaryň gaýtadan işlenip başlanmagy bilen baglanyşdyrýarlar. “Aşgabatagyzsuw” kärhanasynda iki ýyla golaý wagt mundan öň Çoganlyda işe girizilen lagym suwlary ýygnaýan kärhanasynyň gaýtadan işleýän suwlarynyň içmek üçin berilmeýändigini aýtdylar.
“Ony içmek üçin berenoklar. Ony ekin üçin goýberýän bolaýmasa. Ol suw ýaşaýyş jaýlara berlenok, diňe ekinler üçin berilýär, baglar üçin berilýär” diýip, "Aşgabatagyzsuw" edarasynda Azatlyk Radiosyna aýtdylar.
Aşgabadyň ýaşaýjylarynyň aglaba bölegi ýaşaýyş jaýlaryň suw bilen üpjün edilmeginde ýyllarboýy dürli kynçylyklara duçar bolup gelýärler. Ozalky ýyllarda ýaşaýyş jaýlara barýan suw çägeli bolýardy. Ýerli ýaşaýjylaryň gürrüň bermegine görä, 20 litr suwdan azyndan 500 gram çäge çykýardy. Şeýle-de, Aşgabadyň ýaşaýjylary suwuň günüň dowamynda belli bir sagatlarda, çäkli görnüşde berilmegi bilen ýüzbe-ýüz boldular.
Yssy howaly Türkmenistanyň häkimiýetleri suwuň tygşytly ulanylmagyny wagyz edýärler. Ýurtda onlarça ýyllap ilata mugt berlen agyz suwy 2017-nji ýylyň noýabrynda tölegli edildi we sarp edilen suwy ölçeýän gurallaryň oturdylmagy talap edildi.
Munuň bilen bir wagtda, ýurtda agyz suwy gitdigiçe gymmatlaýar. Diňe soňky bir aýyň dowamynda, gaba gaplanan arassa suwuň bahasy ortaça 50% ýokarlandy.


text:
1 Şubat 2017 Çarşamba
Milli Olimpiýa Komitetleriniň Wekilleri Aşgabat Şäherinde Saparda
Milli Olimpiýa Komitetleriniň bäşisiniň wekilleri Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň geçiriljek ýeri bolan Aşgabat Olimpiýa toplumyna aýlanyp gördiler. Oýunlara gatnaşjak döwletleriň ilkinji myhmanlary hökmünde Gazagystanyň, Hytaýyň, Saud Arabystanyň we Hytaý Taýpeýiň Milli Olimpiýa komitetleriniň wekillerine Aşgabat şäheriniň ajaýyp ýerleri we täze gurlan binalary görkezildi.
V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmek baradaky ýerine ýetiriji komitetiň başlygy Daýanç Gulgeldiýew şeýle diýdi: “Biz gözel şäherimizi we Aşgabat Olimpiýa toplumyndaky dünýä ülňülerine laýyk gelýän desgalary myhmanlarymyza görkezip bilýändigimize örän şatdyrys. Biz bu toplumda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň ýokary derejede geçiriljekdigine tüýs ýürekden ynanýarys we sentýabr aýynda geçiriljek Oýunlaryna gatnaşjak ähli wekilleri we tomaşaçylary garşylamaga sabyrsyzlyk bilen garaşýarys”.
Dürli maksatly desgalaryň 30-syndan, şol sanda ýaryş geçirilýän desgalaryň 15-sinden we Türgenler şäherçesinden ybarat Toplumyň gurluşygy soňky tapgyrda alnyp barylýar we ol Oýunlardan öň 2017-nji ýylyň mart aýynda doly tamamlanar.
Sentýabr aýynda Türgenler şäherçesi takmynan türgenleriň we resmi wekilleriň 5500-ni, ýokary wezipeli adamlaryň 700-den gowragyny we tehniki resmi wekilleriň 1300-ni kabul edip biler. Türgenler şäherçesi toparlara rahat, howpsuz we toparlaryň ýaryşlara taýýarlyk görmegine gönükdirilen ýaşaýyş jaýlary bilen üpjün edilmegi arkaly “öýden daşardaky öý” şertini döretmek maksat edinilýär.
Wang Lee Yuh Fang Hytaý Taýpeýiň Milli Olimpiýa komitetiniň Baş sekretarynyň orunbasary Şäherçe barada şeýle belläp geçdi: “Türgenler şäherçesinde türgenleriň öz isleg-arzuwlaryna ýetenligi duýulýar. Ýaşaýyş jaýlarynyň we dynç alyş ýerleriniň bezegini işläp taýýarlamakda köp işleriň alnyp barylandygy aýdyň görnüp dur. Şäherçäniň Aşgabat Olimpiýa toplumyna ýakynlygy hem gaty amatly. Desgalaryň golaýda ýerleşmekleri türgenler üçin örän peýdaly bolar!”
Beýleki binalar hem toplumda ýerleşip, olarda Aziýa Olimpiýa Geňeşiniň wekilleriniň 800-si, metbugat agzalarynyň 350-si we ýaýlyma berijileriň 600-si ýerleşdiriler.
Dünýä derejeli sport arenasynyň 15 desgasynda 12 günüň dowamynda sport ýaryşlary geçiriler. Aşgabat Olimpiýa toplumy Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň ýaryşlary mynasybetli ilkinji gezek işläp başlar.
Bassam Al Oubari Saud Arabystanynyň sport wezipeleri boýunça hünärmeni şeýle diýdi: “Men desgalaryň şeýle derejede taýýardygyna örän şat. Mende bütin Aşgabat Olimpiýa toplumy taýyn diýen pikir döreýär we ol Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň başlanmagyna garaşýar. Biziň türgenlerimiz sentýabr aýynda desgalaryň iň gowusynda ýaryşjakdyklaryny bilseler, olaryň begençleriniň çägi bolmaz.”
Ýerli we halkara derejede gyzyklanmanyň artýandygyny nygtamak bilen, Bakhytzhan Ordabayev Gazagystanyň Milli Olimpiýa komitetiniň prezidentiniň geňeşçisi şeýle diýdi: “Günüň dowamynda biz Ýerine ýetiriji komitetiň işgärlerinden tanyşdyryş çäreleri baradaky gyzykly gürrüňlerini diňledik. Biziň duşuşan işgärlerimiziň ählisi ýokary derejeli hyzmatlary ýerine ýetirmek üçin yhlas bilen işleýärler. Biz Aşgabat 2017-niň täsir galdyryjy oýunlary geçirmek üçin ähli tagallalaryň ediljekdigine tüýs ýürekden ynanýarys.
http://www.turkmenhabargullugy.com/milli-olimpiya-komitetlerinin-wekilleri-asgabat-saherinde-saparda/
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Deňiz, derýa we köllerde ýük daşamak we ýolagçy gatnatmak maksady bilen peýdalanylýan ulaglara gämi diýilýär. Suwda ýüzýän gaýyklaryň haçandan bäri peýdalanylýandygy barada takyk maglumat ýok hem bolsa, miladydan ozal, 3000-nji ýyllarda peýdalanylyp başlanandygy çaklanylýar. Ilkinji suw ulaglary uly agaçlary oýmak arkaly döredilipdir. Soňlugy bilen, bir-birine berkidilen agaçlaryň üstüne agaç gabyklary ýa-da haýwan derileri ýapylyp, has ulurak gaýyklar ýasalypdyr. Olary hereket etdirmek üçin uzyn tallar we kürekler ulanylypdyr. Ýeliň kömeginden peýdalanmak maksady bilen ýelkenli gämiler peýda bolanyndan soňra hem kürekler köp wagtlap ähmiýetini ýitirmändir.
Ilkinji ýelkenli gämileriň Nil derýasynda ulanylandygy aýdylýar. Söwda maksatly gämileriň hereket etmegi üçin ýelkenden, kömekçi hereket ulgamy hökmünde kürekden peýdalanypdyrlar. Amerikanyň açylmagy bilen uly göwrümli gämileriň gurluşygy has hem artypdyr. Has uly üç sütünli ýelkenli gämiler XVIII asyrda ulanylyp başlanypdyr. Şol ýyllar deňiz kenarynda ýaşaýan halklar hem ýük, hem-de ýolagçy maksatly gämileri döredipdirler.
XVIII asyryň ahyrlarynda Jeýms Wattyň oýlap tapan bugly hereketlendirijileri tejribe maksady bilen ýelkenli gämilere oturdylypdyr. Ol diňe ýelden peýdalanyp bolmaýan mahaly ulanylypdyr. Olar Şotlandiýanyň akabalarynda we ABŞ-nyň Nýu-Jersi ştatyndaky derýalarda işledilipdir. 1819-njy ýylda ýangyç hökmünde odun ulanylýan bugly gämi Amerikadan Ýewropa 25 günde baryp ýetýär.
1822-nji ýylda ilkinji gezek gämi gurluşygynda demir ulanylýar. Soňky ýyllarda halkara söwda gatnaşyklarynyň artmagy bilen has kämil gämiler öndürilýär. Dizel hereketlendirijileriň peýda bolmagy bilen häzirkiler ýaly döwrebap suw ulaglary döredilýär. Entek ýolagçy uçarlary o diýen köp bolmadyk mahaly içinde ähli amatlyklary bolan, uzak aralyga ýüzüp bilýän iri ýolagçy gämileri giňden ulanylypdyr. Soňlugy bilen olara gezelenç maksatly münülipdir. Häzirki wagtda ýüküň dürli görnüşlerini daşamak, suwasty aragatnaşyk geçirijilerini gurmak, ylmy barlaglary geçirmek we başga-da birnäçe maksatlar üçin has döwrebap suw ulaglaryndan peýdalanylýar.
Deňizçilige degişli käbir sözler:
BOGALDAK: ýelken berkitmek üçin gämilerde dik oturdylýan beýik agaç sütün.
DARGA: 1. Deňiz, derýa ýakasynda gerişleri, eginleri bilen gämini çekýän adam. 2. Ýük çekilýän gaýygy, gämini sürýän adam; gämiçi.
ERET: uly gämiler kenara gelende, ony berkitmek üçin ulanylýan we gorumyň dört tarapyndaky çykyp duran, başyna kenardan zyňlan tanaplar oralýan agaçlar; ýelkenli nawuň gapyrgalarynyň uçlary; gämini köprä ýa-da başga gämä daňmak üçin ýüpüň baglanýan ýeri.
ÄLEMÇI: gäminiň gidýän ugruny görkezmek üçin, suwuň ýüzünde çümmän durar ýaly edilip goýlan bellige gözegçilik edýän adam.


text:
«Petronas Çarigali (Turkmenistan) Sdn Bhd (PÇ(T)SB)» kompaniýasy bäsleşik yglan edýär 05.12.2017 — 18.12.2017
«Petronas Çarigali (Turkmenistan) Sdn Bhd (PÇ(T)SB)» kompaniýasy şu aşakdaky tendere
gatnaşmagy teklip edýär:
PCT/TQD/2017/023 «Petronas Çarigali (Turkmenistan) Sdn Bhd» desgalarynyň çäklerinde
iýmitlendirmek, arassaçylygy we praçkany saklamak hyzmatlary etmek
Arzalar üçin elektron poçtanyň salgysy:
tender_secretarytкm4@petronas.com,tender_secretarytkm4@petronas.com.my
Arzalar üçin elektron poçta:
tender.secretary21@petronas.com.my
Ýokarda görkezilen tenderleriň islendigine gatnaşmaga isleg bildirýän kompaniýalar şu
resminamalary tabşyrmalydyrlar:
- bäsleşige gatnaşmak üçin ýazmaça arza/hat (hökmany suratda tenderiň ady we belgisi
görkezilmelidir);
- arza bermäge ygtyýarlandyrylan wekiliň ynanç haty;
- Türkmenistanda hasaba alnan kompaniýalaryň hasaba alyş resminamalarynyň göçürmesi (eger bar
bolsa);
- degişli iş tejribesiniň sanawy.
Bäsleşik boýunça arzalar tender neşir edilen gününden soňky 14 (on dört) günüň dowamynda iş
wagtlarynda Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy, 81 (Blok B), Aşgabat, 744027, Türkmenistan salgy
boýunça ýa-da elektron salgy boýunça kabul edilýär.


text:
Owganystan 10-njy iýunda ýurtda golaýda bolan uly terror hüjümleriniň pidalarynyň ýasyny tutýar.
Soňky hepdelerde ýurduň dürli ýerlerinde bolan üç hüjümde azyndan 200 adam öldi, 600-den gowrak adam ýaralandy.
Prezident Aşraf Gani 9-njy iýunda çap eden beýantynda “golaýda bolan terror hüjümlerinde şehit bolanlaryň hatyrasyna” milli baýdaklaryň ýarpy aşak goýberiljekdigini aýtdy.
Bu ýas paýtagt Kabulda, günorta-gündogardaky Khost we günbatardaky Hyrat welaýatlaryndaky terror hüjümleriniň pidalarynyň hatyrasyna tutulýar. Owgan resmileri 31-nji maýda Kabulda bolan partlamanyň 150-den gowrak adamy öldürip, 460 adamy ýaralandygyny aýtdylar.
27-nji maýda Khost şäherinde, “Talyban” ýerli milisiýa güýçlerini nyşana alanda, 13 adam ölüp, 8 adam ýaralandy. 6-njy iýunda Hyratdaky bir metjitde bolan partlama bolsa azyndan 7 adamy öldürdi, 15 adamy ýaralady.


text:
NATO-nyň baş sekretary Jens Stoltenberg ýaranlygyň agzalary 25-nji maýda NATO-nyň “Yslam döwleti” ekstremist toparyna garşy halkara koalisiýa gatnaşmagy babatda ylalaşyga gelmeli diýýär.
"Bu NATO-nyň terrorizme garşy göreşe ygrarlydygy babatda güýçli syýasy yşarat bolar” diýip, Stoltenberg Brýusselde, 28 agzaly ýaranlygyň liderleriniň duşuşygynyň öňüsyrasynda aýtdy. Bu duşuşyga ABŞ-nyň prezidenti Donald Tramp hem gatnaşýar.
Emma muňa garamazdan, Stoltenberg bu planyň NATO-nyň Siriýada we Yrakda YD-nyň we beýleki ekstremist toparlaryň garşysyna söweşmek roluny öz içine almaýandygyny nygtady.
NATO-nyň 28 agzasynyň hemmesi eýýäm ABŞ-nyň ýolbaşçylygynda 68 döwletiň gatnaşmagynda döredilen we “Yslam döwleti” toparyny derbi-dagyn etmegi maksat edinýän global koalisiýanyň agzalary bolup durýar. Emma NATO bir gurama hökmünde, ABŞ-nyň basyşlaryna garamazdan, häzire çenli bu göreldä eýermän gelýärdi.
Fransiýa, Germaniýa we Italiýa ýaly agza döwletler, aýdylmagyna görä, ýaranlygy gury ýer uruşlaryna çekmekden gaça durmak we arap güýçleri bilen aragatnaşyklaryny bozmak töwekgelligine uçramazlyk üçin, bu çärä garşy çykyp geldiler.
Tramp ABŞ-nyň prezidentligine kampaniýa geçirýän wagtynda NATO-ny “möwritini ötüren” diýip yglan etdi we onuň yslamçy terrorçylardan abanýan wehime garşy durmagyň we goranyş babatdaky borçnamalarynyňhötdesinden gelmeýändigini aýtdy.
Emmaaprel aýynda, ýaranlaryň we uly derejeli amerikan resmileriň gaýta-gaýta eden çagyryşlaryndansoň, olaryň harby çykdajylaryny köpeldip, NATO-nyň terrorçylyga garşy missiýasyny goldamagy netijesinde,Tramp NATO-nyň “indi könelişen däldigini” aýtdy.
NATO-nyň duşuşygynda esasy iki meselä - NATO-nyň 28 agzasynyň ählisiniň ylalaşylan goranyş harajatlaryny çykarmagy üpjün etmegine hem-de Angliýanyň Mançester şäherinde bolan partlamadan soň terrorizme garşy göreş meselelerine üns berilmegine garaşylýar.
NATO Ýewropada terrorizme garşy göreşiň has gowy hereket planyny düzmek, ýaranlygyň ştablarynda ýöriteleşdirilen nokatlary döretmek, terrora garşy operasiýalar boýunça utgaşdyryjylary bellemek boýunça ylalaşar.
Şeýle-de ol ýaranlygyň howpsuzlyk üçin çykarylýan harajatlary has deňeçer möçberlerde çekişmek,agza ýurtlaryň ýylda jemi içerki önümiň 2 prosentini goranyşa harçlamak baradaky borçnamalaryny gaýtadan tassyk edip, Trampyň edýäntalaplaryny ýerine ýetirjekdigini aýtdy.
ABŞ-nyň döwlet sekretary Reks Tillerson 24-nji maýda, Donald Trampyň ýanwarda işe başlaly bäri edýän ilkinji daşary ýurt saparynyň çäginde Brýussele uçup gelýän wagty, uçaryň üstünde žurnalistlere prezidentiň NATO agzalarynyň jemi içerki önümiň 2 prosentini goranyşa harçlamak bilen, “öz borçnamalaryny ýerine ýetirmek üçin doly tijenmegini” isleýändigini aýtdy.
Geçen ýyl NATO-nyň goranyş üçin harajatlaryny çekmekde diňe ABŞ, Britaniýa, Polşa, Estoniýa we Gresiýaöz borçnamalaryny ýerine ýetirip bildi, Latwia, Litwa, Rumyniýa bolsa bu ugurdaky borçnamalaryna golaý geldi. Waşington NATO-nyö harajatlarynyň 70 prosent çemesini maliýeleşdirýär, agza döwletleriň ählisi ýaranlygyň gündelik adminstrasiýa işleriniň hem-de gurluşyklarynyň çykdajylaryny paýlaşýarlar.


text:
Baş kanunym, ýaşyl baýdagym – halkymyň goşa buýsanjy
Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýinde Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň we Türkmenistanyň Döwlet baýdagynyň gününe bagyşlap «Baş kanunym, ýaşyl baýdagym – halkymyň goşa buýsanjy» atly sergisi gurnaldy.
Watanymyzyň durmuşynda 18-nji maý döwlet derejesinde bellenýän şanly baýramçylyklaryň hatarynda Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň we Türkmenistanyň Döwlet baýdagynyň güni hökmünde bellidir. Bu goşa baýramçylyk her bir ynsanyň durmuşynyň bagtyýarlygynyň many-mazmunyny şöhlelendirýär. Döwlet Baştutanymy-zyň öňdengörüjilikli, parasatly ýolbaşçylygynda amala aşyrylýan oňyn özgertmeleriň toplumynda döwletliligiň esasy alamaty bolan Konstitusiýamyzyň kämilleşdirilmegi we bu işe ähli raýatlaryň işjeň gatnaşmagy türkmen jemgyýetiniň ösüşe ukyplydygyny alamatlandyrýar.
Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň gönezliginde ynsanperwerligiň, adama hormatyň we söýginiň bardygyny buýsanç bilen bellemek bolar.
Ýurdumyz ýaşyl Tugunyň astynda özüniň iň täze taryhyny döredýär, abadançylygyň hem-de ösüşiň ýoly bilen ynamly öňe baryp, barha ýokary sepgitlere ýetmek bilen, dünýäde garaşsyz ösüşiň täsin nusgasy bolan döwlet hökmünde berkarar bolýar. Asuda we parahat asmanda belentden parlaýan ýaşyl tugumyz beýik işlere galkyndyrýan, köňüllere ylham-joşgun berýän milli gymmatlygymyzdyr. Baýdak her bir döwletiň garaşsyzlygyny we berkararlygyny görkezýän mukaddes nyşandyr.
Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýinde „Türkmenistan – Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi” ýylynda Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň we Döwlet baýdagynyň gününe bagyşlap «Baş kanunym, ýaşyl baýdagym – halkymyň goşa buýsanjy» atly sergi gurnaldy. Dabarany Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýiniň direktory, taryh ylymlarynyň kаndidaty Öwezmuhammet Mämmetnurow gutlag sözi bilen açdy. Soňra Türkmenistanyň Demokratik partiýasynyň Aşgabat şäher komitetiniň başlygy, Türkmenistanyň Мejlisiniň deputaty S.Süleýmanow, “Türkmenistan” gazetiniň bölüm redaktory, şahyr A.Hojanyýazow, Türkmenistanyň Ylymlar Akademiýasynyň dil edebiýat taryh we pedagogik ylymlar bölüminiň müdüri, filologiýa ylymlarynyň kаndidaty alym M.Tuwakow, Magtymguly adyndaky Türkmen Döwlet uniwersitetiniň zenanlar guramasynyň başlygy B.Gaýypnazarowa, “Türkmenistan” gazetiniň uly habarçysy şahyr Y.Tagan, “Ahal durmuşy” gazetinden bölüm redaktory şahyr D.Aşyrowa, Aşgabat şäher polisiýa müdirliginiň 4-nji bölüminiň wekili K.Agaýew, Ulag we aragatnaşyk institutynyň uly mugallymy G.Agaýewa, Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Aşgabat şäher geňeşiniň wekili A.Illekowa çykyş etdiler. Şeýle-de Türkmenistanyň Içeri Işler institutynyň talyplary, Magtymguly adyndaky Türkmen Döwlet uniwersitetiniň talyplary, Aşgabat şäher medeniýet müdirliginiň merkezleşdirilen kitaphanalar ulgamynyň işgärleri, welaýat muzeýleriniň işgärleri, Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň işgärleri, Aşgabat şäheriniň № 133-nji orta mekdebiniň okuwçylary myhman hökmünde gatnaşdylar.


text:
Indoneziýanyň häkimiýetleri Bali adasynda ýanýan wulkanyň daşyndaky howply zonadan adamlaryň köpçülikleýin gyssagly ewakuasiýa edilmegine görkezme berdiler. Bali meşhur syýahatçylyk zolagy bolup, bu ýere ýylda 45 million adam barýar.
Ewakuasiýa dynç günlerinde Agung dagyndan tüsseli buludyň töwerek-daşa ýaýrap, halkara aeroportunyň ýapylmagyna sebäp bolmagynyň yzýany, 27-nji noýabrda başlandy. Bu ýagdaý onlarça müň syýahatça täsir ýetirdi.
Aeroportuň metbugat-wekili 27-nji noýabrda 445 uçaryň ýatyrylandygyny we munuň 59 müň ýolagça täsir ýetirendigini habar berdi.
Orsýetiň “Rosturizm” syýahatçylyk agentligi ýurduň 300 çemesi syýahatçysynyň Baliden we beýleki adalardan ewakuasiýa edilendigini habar berdi.
Indoneziýanyň resmileri wulkanyň salýan howpuny iň ýokary derejede kesgitledi we Agung dagynyň daşyndaky howply zonanyň möçberini 7.5-10 kilometr töwereginde görkezdi.
Wulkanyň soňky gezek oýanan döwründe 1500 çemesi adam wepat boldy.


text:
Saylanan.com tarapyndan ÿaš estrada aÿdymçylarynyñ arasynda "SAŸLANAN AÝDYMÇY” atly döredijilik bäslešigi yglan edilýär.
Bäsleşik ýaş aýdymçylaryň durmuşynda ýatdan çykmajak ýakymly pursat döreder, şeýle hem munuň özi aýdym-saza bolan söýgini artdyrmaga we döredijilik äleminde belent sepgitlere ýetmäge uly mümkinçilikdir!
Bäsleşigiň esasy maksady hormatly Prezidentimiziň ýaş zehinli aýdymçylary ýüze çykarmakda döredýän giň mümkinçiliklerini peýdalanmakdan we olara aýdym-saz sungatynda öz mynasyp ýoluny tapmakda goldaw bermekden ybaratdyr.
Saýt bäsleşigine gatnaşmaga isleg bildirýän aýdymçylaryň köpdügi, netijede bäsleşige gatnaşmak üçin berlen wagtyň örän çäklidigi sebäpli, Saýlanan. com-uň höwesjeň aýdymçlaryň arasynda geçirýän ,,Saýlanan aýdymçy” atly
bäsleşigi şu ýylyň 1-nji iýunyna çenli dowam edýär.
Bäsleşige gatnaşmak üçin öz ýazan aýdymlaryňyzy, aşakdaky şertlere laýyklykda, saylanancom@mail.ru E-mail salga ugratmaly:
* MP3 formatdaky aýdym;
* aýdymyň sazy hökman öz döreden sazyňyz bolmaly;
* adyňyz we familiýaňyz;
* suratyňyz;
* telefon belgiňiz;
* öý salgyňyz;
*bäsleşige diňe höwesjeň aýdymçylar gatnaşyp bilýär;
*bäsleşige hödürlenýän aýdymlar ,,Öz aýdymçyňyzy saýlaň” atly rubrikanyň astynda berler.
Bäsleşikde ilkibaşda abonentler tarapyndan iň köp ses alan 10 aýdymçy saýlanar. Jemleýji tapgyrda abonentler tarapyndan iň köp ses alan we professional aýdymçylar tarapyndan ýokary baha berlen aýdymçy ýeňiji diýlip yglan ediler hem-de oňa bäsleşigiň "SAÝLANAN AÝDYMÇY" atly baş baýragy –kubogy gowşurylar. Şeýle hem portallarda bäsleşikde ýeňiji bolan aýdymçy bilen meşhur we halypa aýdymçylaryň bilelikdäki söhbetdeşligi guralar, ,,saýlanan aýdymçynyň’’ täze aýdymlary we klipleri saýtlarda ýerleşdiriler we ýaýradylar. Aýdymçynyñ suratlary portallaryň baş sahypalaryny bezär, şeýlelikde, onuň ýyldyzlaryň hataryna goşulmagyna ýardam berler. Baýragyń gowşurylyş dabarasynyň we söhbetdeşligiň wideo hasabatlary portallarda ýerleşdirilip, bäsleşigiň muşdaklaryna ýetiriler.
Öz zehiniňiz we yhlasyňyz bilen deň-duşlaryňyzdan saýlanyp, estrada älemine parlak ýyldyzyň şuglasyny saçyň! Bu mümkinçilik siziň mümkinçiligiňizdir!


text:
Android platformly mobil enjamlar her geçen gün täze bir wirus bilen garşylaşýar we telefonyň eýesini kyn ýagdaýa düşürýär. Telefona wirus düşende ýeke ýoly bolan format (hard reset) etmän wirusdan arassalamagy öwreneliň!
Ähli tehnologiýa enjam internet bilen aragatnaşygy bolanda wirus bilen ýüz-ýüze gelýär diýmekdir. Çünki internetde gezen wagtyň ýa-da telefonyňyza programa indiren wagtyňyz siziň habaryňyz bolman, käbirlerinde wirus indirilýär. Ynha bu ýolda gizlin bir şekilde ýaýran wiruslar, şahsy maglumatlaryňyzy we hat-da telefonyňyzyda ele geçirip bilýär. Aslynda bu görnüşli wiruslar bilen garşylaşanyňda ilki bilen etmeli iş telefonyňyzy format etmek bolýar. Ýogsa içinde gaty köp maglumatlarymyz bolan telefonymyzy wirustan halas etmek üçin ýeke ýol format etmelimi?
Format atmadan öň telefonyňyzyň içindäki maglumatlaryňyzy alyp galmaly bolýar. Bu bolsa hem kelle agyry hem-de wagt ýitirmek. Indi bolsa biz bu wagt ýitirýän kelle agyry ýagdaýdan programalaryň kömegi bilen wirusdan halas bolup bileris. Nähilimi? Hany başlalyň:
Android telefonyňyzda wirusyň bardygyny nähili bilersiňiz?
Arassaçylyk işine başlamadan öň ilki etmeli işiňiz telefonyňyzy barlamaly. Hakykatdan hem wirus barmy ýogsa ýalňyşlykmy? Telefonyňyz haýal işläp başlasa bu wirusyň barlygyny subut etmez. Emma sizden habarsyz täze maglumatlar döreýän bolsa we islemedik programalaryňyz telefonyňyza indirilýän bolsa, ynha bu ýagdaýda telefonyňyzda wirus bar diýip bileris.
Mugt bir antiwirus programasyny gurnaň!
Erbet niýetli programalary tapmak üçin olary işlemez ýaly ýagdaýa getirmek üçin, iň ynamly antiwirus programalardyr. Ynha bu sebäplem Play storede tapylan meşhur bir antiwirus programasyny barlap bileris. Aşakdaky berilen programalardan birini indiriň we telefonyňyzda wirus bar diýän bolsaňyz, programa arkaly telefonyňy gözden geçiriň.
CM Security – FREE Antivirus Indir
Avira Antivirus Security Android Indir
Bitdefender Antivirus Free Indir
Biz bilen bilelikde Öwrenýäniňiz üçin size örän minnetdardyrys!
#owrenmeli #android #wirus
38,144 gezek okaldy


text:
29-njy ýanwarda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow iş sapary bilen ýurduň günbatar welaýaty Balkana bardy.
Türkmen döwlet habarlar (TDH) gullugynyň maglumatyna görä, Türkmenbaşy şäheriniň halkara aeroportynda Berdimuhamedowy “resmi adamlar” garşyladylar.
“Bu ýerde türkmen lideri welaýatda ýaýbaňlandyrylan giň möçberli işleriň häzirki döwrüň talaplaryna laýyklykda geçirilmelidigini belledi” diýlip, habarda soňra Berdimuhamedowyň Hazaryň kenarynda ýerleşýän kabulhanasyna tarap ugrandygy aýdylýar.
Türkmen prezidentiniň Balkan welaýatyna edýän saparynyň näçe gün dowam etjekdigi we nirelere baryp görjekdigi, şeýle-de, saparyň dowamynda nähili meselelere garaljakdygy barada häzirlikçe jikme-jik maglumat berilmeýär.
Azatlyk Radiosynyň ýerli çeşmeleri bilen söhbetdeş bolan balkanly ýaşaýjylaryň we döwlet edaralarynda jogapkär wezipelerde işleýän käbir balkanlylaryň aýtmagyna görä, bu saparyň dowamynda prezidentiň Türkmenbaşyda gurulýan deňiz portunyň gurluşygyna baryp görmegine taýýarlyk görülýär.
Şeýle-de, prezidentiň Gyýanlydaky polietilen öndüriljek zawodyň gurluşyk işlerini hem baryp görmegine garaşylýandygyny, ýöne bular barada resmi bildiriş edilmändigini Azatlygyň ýerli çeşmeleri aýdýarlar.
“Şeýle ýagdaýy bellemek gerek. Käwagty prezident geljek diýlip, öňünden bir ýa-da bir ýarym aýlap taýynlyk görlen ýerlere-de soňundan prezidentiň barmaýan halaty hem bolýar” diýip, Aşgabatda ýaşaýan ýazyjy we synçy Amanmyrat Bugaýew aýdýar.
Prezidentiň bu welaýata edýän öňki saparlarynda bolşy ýaly, Türkmenbaşynyň şäher içi we şähere gelýän köçeleriniň ýapylandygyny, munuň netijesinde şäheriň dürli etrapdyr obalaryndan gelýän ýolagçylaryň ençeme sagatlap şähere girip bilmändigini, balkanly ýaşaýjylar aýdýarlar.
“Türkmenbaşy şäheriniň günorta-günbatar tarapynda awtoduralga bar. Prezidentiň gelmeginden 1-2 sagat öň şol awtoduralgalardaky maşynlara çykmaga-da, şol awtoduralga şäheriň başga ýerinden ulaglaryň gelmegine-de rugsat etmändirler. Onsoň 3000-3500 awtoulaga niýetlenen duralgadaky ulaglar ortaça 4 sagatlap hereketsiz durdy diýip, telefon arkaly gürrüňdeş bolan ýaşaýjylar gürrüň berýärler” diýip, Bugaýew aýtdy.
Ýatlap geçsek, Berdimuhamedowyň bu saparynyň öňýanynda, Balkan welaýatynyň Türkmenbaşy şäherinde köçeleri köpçülikleýin arassalamak we jaýlardan çanak antennalary gyssagly söküp aýyrmak çäreleriniň geçirilýändigi barada habarlar peýda bolupdy.
19-njy ýanwarda “Türkmenistanyň Hronikasy” neşiri öz ýurt içindäki çeşmelerine salgylanyp, Berdimuhamedowyň Balkan welaýatyna etjek saparynyň öňýanynda çanak antennalaryň diňe prezidentiň ulag kerweniniň geçjek köçelerinden däl, eýse şäheriň ähli jaýlaryndan sökülip aýyrdylýandygyny habar berdi.
Azatlyk Radiosynyň Balkandaky çeşmeleriniň tassyklamagyna görä, Berdimuhamedowyň Türkmenbaşa barmazyndan 15 gün çemesi öň welaýatyň beýleki etraplaryndaky Jemagat hojalygy edaralarynyň işgärleriniň onlarçasy şähere getirilip, olar köçeleriň arassaçylygyna serenjam berdiler.
“Etraplardan getirilýän Jemagat hojalygy işgärleri ikä bölünip, olaryň ýarysy Balkanabadyň köçelerini arassalamak, otlary çapmak ýaly işler bilen meşgullanýar, beýlekilerem Türkmenbaşy şäheri bilen gyzyklanýarlar” diýip, Bugaýew gürrüň berdi.
Berdimuhamedow soňky gezek Balkan welaýatynda geçen ýylyň 12-nji oktýabrynda iş saparynda bolupdy. Şonda türkmen lideri “Awaza” serhet galasynyň täze binalar toplumynyň açylyş dabarasyna gatnaşypdy we Balkanda Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň göçme mejlisini geçiripdi.


text:
“Çalyk Holding A.Ş.” Türkmenistan-Owganystan-Pakistan elektrik geçiriji ulgamynyň gurluşygyna gatnaşar
Türkmen paýtagtynda Türkmenistanyň Energetika ministrliginiň we “Çalyk Holding A.Ş.” kompaniýasynyň arasynda Türkmenistan-Owganystan-Pakistan elektrik geçiriji ulgamynyň taslamasyny durmuşa geçirmekde hyzmatdaşlyk boýunça özara düşünişmek hakyndaky Ähtnama gol çekildi.
Bellenilişi ýaly, bu gezekki duşuşyk hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrygy boýunça Energetika ministrligi tarapyndan Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan halkara gaz geçirijisiniň ugry boýunça güýjenmesi 500 kilowolta deň bolan elektrik geçirijiler ulgamyny çekmekde özara hyzmatdaşlygyň hukuk binýadyny işläp taýýarlamak maksady bilen geçirilýär. Nygtalyşy ýaly, bilelikde işlenilip taýýarlanylan maksatnama netijeli gatnaşyklaryň ygtybarly binýady bolup hyzmat eder, ol “Çalyk Holding A.Ş.” türk kompaniýasy bilen energetika pudagynda netijeli hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmek boýunça anyk teklipleri özünde jemleýär.
Türkmenistan durmuş-ykdysady ösüşi babatynda haýran galdyryjy üstünlikleri bilen bütin dünýäde uly gyzyklanma hem-de ykrarnama eýe boldy diýip, türk işewürleri nygtadylar. Türkmen Lideri tarapyndan geçirilýän giň halkara hyzmatdaşlygy netijesinde goňşy ýurtlar bilen hem, dünýäniň beýleki ähli döwletleriniň işewürler toparlary bilen hem özara bähbitli gatnaşyklar pugtalandyrylýar, daşary ýurtly telekeçiler kuwwatly senagat düzümleriniň kemala getirilmegine gönükdirilen özgertmeler maksatnamalarynyň we taslamalaryň amala aşyrylmagyna uly goşant goşmaga çalyşýarlar.
Uzakmöhletleýin esasda Günorta-Gündogar Aziýa ýurtlaryna türkmen gazynyň iberilmegini üpjün etjek TOPH-nyň gurluşygy sebitiň ykdysady ösüşine kuwwatly itergi berer, durmuş we ynsanperwer meseleleriniň oňyn çözülmegine, parahatçylygyň we durnuklylygyň pugtalandyrylmagyna ýardam eder. Hususan-da, müňlerçe täze iş orunlarynyň, degişli elektrik energetika, ulag-aragatnaşyk hem-de durmuş düzümleriniň döredilmegine mümkinçilik açylar.
Bu gaz geçirijiniň ugrundaky ähli düzümleýin desgalary elektrik energiýasy bilen üpjün etmekden başga-da, bu taslama elektrik energiýasyny Owganystanyň üsti bilen Pakistana we Günorta-Gündogar Aziýanyň beýleki ýurtlaryna eksport etmäge mümkinçilik berer, şol döwletleriň hökümetleri türkmen Lideriniň başyny başlan bu taslamasynyň tizden-tiz durmuşa geçirilmegine örän uly gyzyklanma bildirýändiklerini birnäçe gezek beýan etdiler.
Elektrik energiýasynyň önümçiligini hem-de onuň eksport möçberlerini artdyrmak, energiýa üpjünçiliginiň hilini ýokarlandyrmak ilatyň ykdysady, ýaşaýyş-durmuş şertlerini gowulandyrmak maksady bilen senagat önümçiliklerini gurmak Türkmenistanyň energetika syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň hatarynda görkezildi. Häzirki wagtda 2013-2020-nji ýyllarda elektroenergetika pudagyny ösdürmegiň Konsepsiýasyny durmuşa geçirmegiň çäklerinde eýýäm gazturbina elektrik stansiýalarynyň birnäçesi guruldy.
Bu ulgamda amala aşyrylýan iri möçberli işleriň ýurdumyzy özüniň elektrik energiýasy bilen doly üpjün etmäge hem-de ony goňşy ýurtlara—Owganystan Yslam Respublikasyna we Eýran Yslam Respublikasyna ibermäge mümkinçilik berýändigi bellenildi. Mälim bolşy ýaly, Owganystana eksport edilýän elektrik energiýasynyň möçberlerini artdyrmak maksady bilen howa elektrik geçiriji ulgamy hem-de güýjenmesi 500 kilowolt bolan kiçi stansiýa guruldy.
Döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan milli ykdysadyýetimiziň strategiki pudagynyň öňünde goýlan wezipeleriň oňyn çözülmegine bu ulgamda ornaşdyrylýan innowasiýalar, şeýle hem tebigy gazyň—elektrik stansiýalary üçin häzirki wagtda iň bir netijeli hem-de ekologiýa taýdan howpsuz ýangyçlaryň görnüşi bolan “mawy ýangyjyň” ägirt uly gorlary ýardam berýär.
Bellenilişi ýaly, ählumumy ykdysadyýetiň öz ornuny pugtalandyrylmagy dünýä energetikasynyň durnuklylygyna gönüden-göni baglydyr. Gymmat bolmadyk, ygtybarly energiýanyň häzirkizaman çeşmelerine giň elýeterliligiň mümkinçiligi ähli ýurtlaryň okgunly ösüşi, olaryň halklarynyň abadançylygy üçin uly ähmiýete eýedir. Bu maksatlara ýetilmegine şol sanda BMG tarapyndan kabul edilen “2030-njy ýyla çenli döwür üçin ösüş ulgamynda Gün tertibine” laýyklykda dünýä bileleşiginiň tagallalary hem gönükdirilendir.
Bu bolsa öz nobatynda döwletleriň energetika ulgamynda hyzmatdaşlygyň halkara hukuk gurallarynda, ählumumy energetika hyzmatdaşlygynyň ösüşini kadalaşdyryjy berk, üýtgewsiz hem-de köptaraplaýyn ýörelgeleri kemala getirmek bilen berkidilen täsirli gurallaryň işlenip taýýarlanylmagynyň zerurlygyny aňladýar.
Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanyň işjeň orny bellenildi, ýurdumyz giň halkara hyzmatdaşlyk ugruna üýtgewsiz ygrarly bolmak bilen hem-de özüniň ägirt uly serişdeler kuwwatyny tutuş adamzadyň bähbitlerine gönükdirmäge çalşyp, ählumumy energetika howpsuzlygynyň täze keşbiniň kemala getirilmegine yzygiderli goşant goşýar, bu ugurda anyk çäreleri geçirýär.
Duşuşygyň ahyrynda oňa gatnaşyjylar Türkmenistanyň Energetika ministrliginiň we “Çalyk Holding A.Ş.” kompaniýasynyň arasynda özara düşünişmek hakyndaky Ähtnama gol çekilmeginiň hoşniýetli goňşuçylyk, parahatçylykly ösüş, özara bähbitli we deňhukukly hyzmatdaşlyk gatnaşyklarynyň bähbidine dünýäniň sarp edijileriniň türkmen energiýa serişdelerini ibermek boýunça giň möçberli işleriň täze tapgyrynyň başlanmagyny alamatlandyrýandygyny bellediler.


text:
Iň täzeler
- Türkmenistanyň Prezidenti Azerbaýjan Respublikasynyň Prezidentini gaýtadan saýlanmagy bilen gutlady
- Gasemi: Saudylar Sionistleriň ýanynda Ortagündogarda jenaýatyň simwolyna dönendirler
- Kamalwwandi:ýadro ylalaşygyň bozulmagy halkara köpçüligine urgy mysalyndadyr
- Eýranyň ýadro işlerine Braziliýa goldaw berýär
- Eýran bilen Orsýetiň parlament hyzmatdaşlyklary barada bir ylalaşyga gol goýuldy
- Ruhani:ýadro ylalaşygyň bozulmagy bilen ygraryndan dänen taraplar puşman boljakdyrlar
- Aşgabada Aziýa futbol konfederasiýasynyň wekiliýeti bardy
- Minskde GDA-nyň Daşary işler ministrleriniň geňeşiniň mejlisi geçirildi
- Hytaý bilen Orsýet ýadro ylalaşygyny bozmak dogrusyndaky Amerikanyň hereketini ýazgardylar
- Brujerdi: ýadro ylalaşygyndan peýdalanyp bilýän mahalyna çenli Eýran ýadro ylalaşygyndan çykmaz
Eýran
Wednesday, 11 April 2018 19:03
Gasemi: Saudylar Sionistleriň ýanynda Ortagündogarda jenaýatyň simwolyna dönendirler
Wednesday, 11 April 2018 18:53
Kamalwwandi:ýadro ylalaşygyň bozulmagy halkara köpçüligine urgy mysalyndadyr
Wednesday, 11 April 2018 17:49
Eýranyň ýadro işlerine Braziliýa goldaw berýär
Monday, 09 April 2018 16:29
Eýran bilen Orsýetiň parlament hyzmatdaşlyklary barada bir ylalaşyga gol goýuldy
Monday, 09 April 2018 15:51
Ruhani:ýadro ylalaşygyň bozulmagy bilen ygraryndan dänen taraplar puşman boljakdyrlar
Saturday, 07 April 2018 19:47
Brujerdi: ýadro ylalaşygyndan peýdalanyp bilýän mahalyna çenli Eýran ýadro ylalaşygyndan çykmaz
Friday, 06 April 2018 21:40
Eýran bilen Türkmenistanyň energiýa baradaky durnukly hyzmatdaşlygy
Friday, 06 April 2018 20:51
mertebesi belent ýolbaşçynyň wekili Siriýada çydam söweşijileri bilen duşuşdy
Thursday, 05 April 2018 20:20
Donald Trampyň Arabystandan paç almagy barada Zarifiň kakdyryp aýdan gürrüňi
Tuesday, 03 April 2018 21:04
prezident Ruhani: goňşy we dünýä ýurtlary bilen önjeýli gatnaşyklary berkarar etmek Eýranyň usully syýasatlaryndandyr
Tuesday, 03 April 2018 17:28
Zarif:goňşy ýurtlar bilen dostluk açmak strategik çäredir
Tuesday, 03 April 2018 16:48
Hoşru:ýadro ylalaşygy goramak halkara köpçüliginiň borjydyr
Tuesday, 03 April 2018 12:57
Eýranyň goranmak ministri Moskwa sapar etdi
Sunday, 01 April 2018 20:04
larijani Palestinalylara garşy sionist režimiň jenaýatyny ýazgardy
Sunday, 01 April 2018 19:07
12-nji farwardin güni Eýran Yslam respublikasy güni
Saturday, 31 March 2018 12:22
Zarif Gazada ýüze çykan jenaýaty ýazgardy
Friday, 30 March 2018 21:47
Eýran goşunynyň 12-nji farwardin mynasybetli çykaran beýannamasy
Friday, 30 March 2018 20:52
Aýatolla Mowahhedi kermani: Eýran milleti Ymam Aly(a.s)iň jihadyndan ugur alandyr
Friday, 30 March 2018 16:42
Arabystanyň Eýrana ýapýan aýyplamasyna Tehran jogap berdi
Wednesday, 28 March 2018 17:21


text:
Rozy Rejebow: grek-rim usulynda göreşýän pälwanlaryň Oýunlarda ýeňiş gazanmaga mümkinçiligi bar
Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň öňüsyrasynda habarçymyz grek-rim göreşi boýunça milli ýygyndymyzyň türgenleşigine baryp gördi we toparyň halypasy- Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Rozy Rejebow bilen söhbetdeş boldy.
-Rozy Rejebowiç, „Aşgabat 2017“ Oýunlarda pälwanlarymyzň mümkinçiligne nähili baha berýärsiňiz?
-Toparda soňky ýyllarda geçirilen dünýä we Aziýa çempionatlarynda, beýleki halkara ýaryşlarynda baýrakly orunlary eýelän türgenler bar. Ýöne Ýapyk binalrdaky we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna Eýrandan, Günorta Koreýadan, Hytaýdan, şeýle hem Gazagystandan, Gyrgyzystandan, Özbegistandan we beýleki ýurtlardan iň güýçli pälwanlar gelerler. Diýmek, tutluşyklar çekeleşikli, bäsdeşlik barlyşyksyz geçer. Türgenlerimiziň öňünde jogapkärli wezipe durýar –bar ünsüňi bir ýere jemläp, ýurdumyza mynasyp wekilçilik etmek üçin aňryçäk gowy netije görkezmeli.Türkmenistanyň ýygyndy toparynyň artykmaçlygy—ýaryşyň öz ýurdumyzda geçirilýänligi we köpsanly janköýerleriň goldawydyr, bu bolsa şahsy we toparlaýyn bäsleşiklerde hemmä deň mümkinçilik berýän möhüm höwesdir.
-Aziadada kimler Türkmenistana wekilçilik eder?
-Halkara derejeli sport ussady, ýurdumyzyň birnäçe gezek çempiony, 2014-nji ýylda geçirilen Aziýa oýunlarynyň we 2017-nji ýylda geçirilen Yslam oýunlarynyň bürünç baýragynyň eýesi Şermet Permanow. Toparymyzda iň tejribeli, 26 ýaşly bu türgen şu ýyl Milli sport we syýahatçylyk institutyny tamamlady, indiki ykbalyny tälimçilige bagş etmegi arzuw edýär. Şeýle hem ýurdumyzda geçiriljek Azidada sport ussady Süleýman Belliýew tutluşyk meýdançasyna çykar. Ol halkara derejsindäki ýaryşa --2012-nji ýylda ýetginjekleriň (ýaşy 17-ä çenli pälwanlaryň) arasynda Mýanmada geçirilen Aziýa çempionatyna ilkinji gezek gatnaşyp, bürünç baýraga mynasyp boldy. 2015-nji ýylda Bişkekde geçirilen ýaşlaryň arasyndaky Aziýa çempionatynda hem şeýle üstünlik gazandy. Ýygyndymyzyň ýene bir agzasy 19 ýaşly Seýdylla Täzäýew geçen ýyl Fransiýada geçirilen ýaşlaryň arasyndaky dünýä çempionatynda 60 kg agramda üçünji ýeri eýeledi. Şu ýyl hem Hytaýyň Taýbeý şähreinde geçirilen Aziýa çempionatynyň altyn medalyna we Bakuwda geçirielen Yslam ýurtlarynyň raýdaşlygy oýunlarynyň bürünç medalyna mynasyp boldy. Toparymyzda başga-da zehinli pälwanlar bar.
-Pälwanlaryň şowly çykyş etmeginiň şerti nämede?
-Ozaly bilen, janaýaman türgenleşmeli, maksada okgunly, ruhuň güýçli, psihologik taýdan taýalykly bolmaly, onsoňam Türkmenistanyň at gazanan tälimçileri, zehinli halypalr- Ýagşymrat Kürräýew, doganlar Timur we Ali Farzaýewler bar.
Grek-rim göreşi häsiýetiňi taplamaga, öňbaşçylyk häsiýetleriniň kemala gelmegine, toparyň bähbidini aramaga ýardam edýär, duýgurlygy, çydamlylygy, çakganlygy kämilleşdirýär.
„Aşgabat 2017“ Oýunlarynyň maksatnamasyndaky grek-rim ýaryşynyň janköýerleri çekelşikli tutluşyklar we ýeňişli çykyşlar bilen begendirjekdigine umyt edýärin. Türgenlerimiz güýçli pälwanlar bilen tutluşarlar, biz olary her bir anyk bäsleşige diňe ýeňşe höweslendireris. Aziýa oýunlarynyň öň ýanyndaky günlerde tälimçilerimiz tagalallaryny pälwanlarymyzyň beden we ilsim taýýarlygyna, pälwanlaryň psihilogik taýdan durnuklygyny saklap galmaga gönükdiýärler.


text:
Habarlar 6 fewral 2018
Hyzmatdaşlyk
Aral deňziniň sebitindäki ýurtlara kömek etmek boýunça hereketleriň dördünji Makstnamasyny işläp taýýarlamak işine girişildi
Aral deňziniň sebtiniň ýurtlaryna kömek etmek boýunça hereketleriň täze, 4-nji Maksatnamasyny (ADSK-4) işläp taýýarlamaklyga girişildi. Sebit ähmiýetli bu wajyp resminama Merkezi Aziýada durnukly ösüş, Gaznanyň Aral sebtinde durmuş şertlerini we ýaşaýşyň hilini gowulandyrmaga gönükdirilen işiniň çäklerinde döwletara özara hereketleri işjeňleşdirmek üçin esas bolar. Gaznanyň döredilen döwründen bäri şeýle maksatnamalaryň üçüsi durmuşa geçirildi, olaryň soňkusynyň hereketi 2015-nji ýylda tamamlanypdy.
Ykdysadyýet
Bilermenler gurak howa şertlerinde oba hojalyk önümçiliginiň ösüş ugurlaryny ara alyp maslahatlaşdylar
BMG-nyň Ösüş Maksatnamasynyň Türkmenistandaky hemişelik wekiliniň orunbasary Witaliý Wremiş giriş sözünde taslamanyň çäklerinde geçirilen uýgunlaşma çäreleriniň oňyn netije berendigini belledi. Amangül Orazberdiýewa geçen ýyl ýerine ýetirilen işleriň jemini jemledi. Hususan-da, howa şertleriniň üýtgemegi şertlerine oba hojalyk sebitleriniň gowşaklyk derejesi seljerildi, zeýakaba-zeýkeş ulgamlarynyň onlarça kilometri mehaniki usulda arassalanyldy, ýerasty suwlaryň minerallaşmagynyň derejesine gözegçilik edilýär, ýerleri tekizlemek üçin lazer enjamlarynyň birnäçesi satyn alyndy.
Wakalaryň jümmüşinde
«ARETI» kompaniýlar topary Türkmenistan bilen hyzmatdaşlygy giňeltmäge gyzyklanma bildirýär
Wagt tapyp kabul edendigi we ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň möhüm meselelerini ara alyp maslahatlaşmaga döredilen mümkinçilik üçin hoşallyk bildirip, işewür özüniň ýolbaşçylyk edýän kompaniýasynyň sazlaşykly ykdysady ösüşe eýe bolan Türkmenistan bilen özara peýdaly gatnaşyklary artdyrmaga uly gyzyklanma bildirýändigini nygtady.
Ykdysadyýet
2017-nji ýylyň ýylýazgysy: nebitgaz toplumy
Hormatly Prezidentimiz nebitgaz pudagynyň köpsanly mümkinçiliklerine ünsi çekip, döwlet emlägini hususylaşdyrmagy dowam etdirmegi hem-de häzirki zaman halkara ülňülerini giňden ornaşdyrmagyň hasabyna ýangyç-energetika toplumynyň dolandyrylmagyny düýpli üýtgetmegi tabşyrdy.
Ylym
Sünt-Hasardagda ýabany armydyň Türkmenistan üçin üýtgeşik täze görnüşi ýüze çykaryldy
Biziň ýurdumyzda olaryň dört görnüşi gabat gelýär. Olaryň ýabany görnüşleri agaç şekilli ownuk miweli şahalak gyrymsy agaç kysmydyr. Olar diňe biziň ýudumyzda ösýän, Sumbar jülgesinde duş gelýän türkmen armydy, diňe Köpetdagda we Sünt-Hasardagda bitýän Buasýe armydy, şeýle hem Regel armydydyr, ol beýlekilerden tapawutlylykda gür tikenekli bolup, Özbegistanda, Täjigistanda, Gazagystanda we Hytaýda bellige alnandyr. Türkmen bagbanlarynyň ýetişdirýän köp görnüşli adaty medeni armydy hemmelere mälimdir. Emma onuň ýabany görnüşleri Günorta-Günbatar Köpetdagyň, şeýle hem demirgazyk Eýranyň jülgelerinde gabat gelýär. Geçen ýyl Sünt-Hasardagda geçirilen botaniki ylmy barlagyň we ösümlik dünýäsine derňewiň barşynda ...


text:
Paul Heýs
Paul Ýohan Ludwig Fon Heýs (1830-1914)
Dünýä belli nemes ýazyjysy Paul Heýs Berlinde, mugallymlaryň maşgalasynda dünýä indi. Italýan edebiýaty boýunça ýokary bilim alyp, doktorlyk işini gorapdyr.
Heýzeniň ilkinji hekaýasy 1852-nji ýylda çap edilipdir.
Onuň “Garalama kitaby”, “Aýdymlar hem suratlar”, “Italiýadan goşgular” atly goşgy ýygyndylary, “Soňky kentawr” powesti, “Dünýä çagalary”, “Jennetde” hem-de “Merlin” romanlary öz döwründe uly meşhurlyga eýe boldy. Emma dünýä edebiýatynyň taryhyna Heýs özüniň ajaýyp nowellalary bilen girmegi başardy. Bulardan ötri Heýs italýan hem-de ispan dilindäki eserlerden eden şowly terjimeleri bilen hem bellidir.
Bütin ömrüniň dowamynda Heýs altmyşa golaý sahna eseri bilen bir ýüz ýetmişden gowrak nowella döredipdir. 1910-njy ýylda oňa Nobel baýragy berildi. Nobel baýragyny gowşuryjy toparyň şol wagtky ýolbaşçysy Wirsel ol hakda: «Germaniýada Gýoteden soň bular ýaly zehin döremändi» diýip belleýär.
Onuň ýazan «Soňky nowellasy» 1914-nji ýylda çapdan çykýar. Şol ýylyň hem 2-nji aprelinde Paul Heýs Mýünhen şäherinde 84 ýaşynda aradan çykýar.


text:
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow “Rönesans Holding” kompaniýasynyň müdiriýetiniň başlygy Erman Ylyjagy kabul etdi.
Myhman duşuşmaga döredilen mümkinçilik üçin hoşallyk bildirip, pursatdan peýdalanyp, milli Liderimizi hem-de Türkmenistanyň ähli halkyny Halkara Bitaraplyk güni bilen mähirli we tüýs ýürekden gutlady hem-de iň oňat arzuwlaryny aýtdy.
Döwlet Baştutanymyz hoşniýetli arzuwlar üçin minnetdarlyk bidlirip, ýakyn hyzmatdaşlyk gatnaşyklary ýola goýlan türk kompaniýalarynyň durmuşa geçirýän işlerine ýokary baha berdi.


text:
Programma üpjünçiligini öndürmekde öňdebaryjy “Microsoft MSFT” amerikan şereketi öňümizdäki 4 ýylyň dowamynda närseleriň interneti tehnologiýalaryna (Internet of Things, IoT) 5 milliard dollar möçberinde serişde goýberer.
– “Steelcase”, “Kohler”, “Chevron”, “United Technologies” we “Johnson Controls” ýaly kompaniýalar “Microsoft”-yň işläp düzen “IoT” programmalaryny ulanyp, ähli zady täzeçe amal edýärler – diýip, kompaniýanyň wekilleri aýdýarlar. “Microsoft”-yň wekilleri özleriniň tehnologiýalary arkaly “Johnson Controls” kompaniýasynyň “akylly” termostat döredendigini, şeýle hem “Schneider Electric” kompaniýasynyň Nigeriýadaky Gün panellerine gözegçiligiň awtomatik ulgamyny gurandyklaryny aýdýarlar. “Kohler” kompaniýasy aşhana we hammam üçin niýetlenen “akylly” çyralaryň giden düzümini döretdi.
Närseleriň interneti – ol içinde mikroshema ornaşdyrylan tehnika bolup, enjamlary bir ulgama birikdirýän tehnologiýadyr. Şeýlelikde, bir ulgama birikdirilen enjamlar bir-biri bilen özara ylalaşykly ýagdaýda hereket edip bilýärler. “A.T. Kearney” konsalting şereketine salgylanyp, kompaniýanyň wekilleri närseleriň interneti tehnologiýasynyň 1,9 trillion dollar netije bilen önümçiligi artdyrmaga sebäp boljakdygyny we 2020-nji ýyla çenli dünýä ykdysadyýetinde 177 milliard dollar möçberinde harajatlary azaltmaga ýardam berjekdigini aýdýarlar. Amerikan kompaniýasy “Microsoft Cor” 1975-nji ýylda Bill Geýts we Pol Allen tarapyndan esaslandyrylýar. Onuň ştab kwartirasy Waşington ştatynyň Redmond şäherinde ýerleşýär. Bu kompaniýa programma üpjünçiligini işläp düzmäge ýöriteleşdirilip, esasan hem, “Windows” amaly ulgamynyň işläp düzüjisi bolup durýar.
“Microsoft” 5 milliard dollar sermaýa goýdy
Programma üpjünçiligini öndürmekde öňdebaryjy “Microsoft MSFT” amerikan şereketi öňümizdäki 4 ýylyň dowamynda närseleriň interneti tehnologiýalaryna (Internet of Things, IoT) 5 milliard dollar möçberinde serişde goýberer.