text:
Soňky ýyllarda adamlaryň ahlagy üýtgäpdir diýip, köp gürrüň edýärler. Üýtgäpdir diýilýär. Özem ýaramaz tarapyna. Gürrüňlere görä, adamlardan ynsap göterilipdir, dogan dogany çürkeýär, dost dostdan tamakin, hiç kimiň kireýsiz kilim kakasy gelenok, kyn günde birek-birege kömek etmek, taňryýalkasyn almak azalyp barýar.
Şeýle pikirdäkiler bilen jedel etmek kyn. Ýurtda işsizligiň köpelmegi bilen, hususy sektorlaryň ugrukmagy bilen, neşe belasynyň artmagy bilen ýaşaýyş-durmuş şertlerinde özgermeler görnüp başlady.
Ozallar alyp-satarlary peýdakeşler diýip ýazgarardyk. Hususy maşynlarynda kireý edýänleri geňlärdik. Häzir beýle zatlar durmuşyň kadasyna öwrüldi.
Döwür aýlanýar, döwür üýtgeýär. Adamlaram döwre görä üýtgeýär. Durmuşyň üýtgemegi adamlaryň ýüzüniň hakyky perdesini-de açyp görkezýär. «Şüý-ä ganymadrak» diýen adamyňam baryp ýatan melgun bolup çykaýýar.
Elbetde, ozalam, häzirem gowy adamlaram köp bolupdy, ýaramaz adamlaram ýeterlik bolupdy. Ýöne gyssaga düşeniňde hemaýaty ýetäýer diýen adamyňdan çakyň çykmasa, serpmeden gaýdana dönýärsiň.
Şu waka öz başymdan geçdi. Obada ýaşaýan ýegenlerimden howsalaly jaň geldi. Aýal doganym näsaglapdyr. Men oda-köze düşdüm. Ýeňil-ýelpaý kesel bolsa, meni azara goýup durmazdylar. Bärde düýpli zat bardyr diýen pikir meni gyssanmaga mejbur etdi.
Ir günüň gijigip barýar. Wagtyň durumy ýok. Bäri-bärde oba ýok. Haýdan-haý maşyn tapmalydy. Birdenem hususy maşynyny taksi edinip ýören goňşym ýadyma düşdi. Özem daşda-da ýaşanok. Biz bilen arasy dört-bäş öý.
Hasyr-husur geýindim-de, onuň ýanyna ugradym. Ýagdaýy düşündirdim. Goňşym ýap-ýaňy maşyn süre-maşyn süre, ýadap gelendigini, heniz duzam datmandygyny ýaňzydyp, sypaýyçylyk bilen haýyşymdan ýüz öwürdi.
Başga ýerden maşyn tapmagyň hyllalla boljagyna gözüm ýetip duransoň, menem hamymy gataltdym. Özümiň ýagdaýa düşünýändigimi, onuň maşyndan çörek iýýändigini bilýändigimi, hakyny iki esse tölejekdigimi, kyn düşse-de, garaz, eýdip-beýdip aýtdym.
Goňşym şonda-da biraz tykyrady. Ýöne «Iki esse tölejek» gürrüňi ony ýumşatdy. «Gowy görýän goňşulammyň biri bolaýýaň. Başga biri bolan bolsa, ömrylla razylaşmazdym. Gideli. Ýöne bir şert bilen. Baran ýeriňde garaşman. Oba taşlap, yzyma gaýdaryn!» diýip, goňşym maşynynyň açaryny alyp, ýerinden turdy.
Ulag bir gowy zat. Bir sagada ýetmän, aýal doganymyň ýaşaýan obasyna bardyk. Wada berşim ýaly, goňşyma iki esse hak töledim. Ol: «Senden pulam almaly däl welin, şu wagt benzinem gymmat. Maşynyň onsy-munusy döwlüp, çykdajam edilip dur…» diýip, gepini göwnüne jaýlady. Şeýdibem, maşynyny öwrüp, yzyna ýola düşdi.
Men aýal doganymyň öýüne girmäge howlukdym. Bolsa-da, gowulyk eken. Ýüreginden tutup, özüni bilmän ýatypdyr. Däri-dermanyň güýji bilen bäri bakypdyr. Garaz, ölümlik zad-a ýok eken.
Az-owlak oturamsoň, yzyma gaýtmak üçin turdum. «Ýatyp gidäý» diýselerem etmedim. Ertirki iş-güýjem ýetikdi.
Uly ýola çykdym. Günüň mazaly gijigenligi üçin ýollarda maşyn seýrekläpdi. Bolsa-da bir maşyn geldi. Şoňa daklyşdym. Sürüji menden: «Ýaman giçläpsiň-le? Eýgilikmi?» diýip sorady.
Men oňa aýal doganymyň ýaramandygyny, şony sorap gelýändigimi düşündirdim.
Sürüji alçak ýigit eken. Gürrüňimiz alşyp gitdi. Öýe nähili ýetenimizi duýman galypdyryn.
Sagbollaşyp, maşyndan düşjek bolup durkam, men ondan: «Näçe bermeli?» diýip, soradym-da, elimi jübime sokdum.
— Hiç zadam gerek däl! — diýip, sürüji jogap berdi. — Sen-ä syrkaw sorap, sogap gazanyp gelýäň. Menem sogap gazanany öýüne getirip, sogap gazanýan. Ikimizem sogap gazanýas. Dünýede sogabam gazanmal-a, puluň yzyndan ylgap, ömür ötürip bolmaz.
Beýle jogaba garaşmamsoň, pully elim howada doňup galdy. Iki esse pul tölän goňşym ýadyma düşdi. Ony «Sogabam gazanmaly!» diýip duran sürüji bilen deňeşdirdim. Şol wagt hiç hili kesgitli netijä gelip bilmedim. Sürüji ýigide: «Taňryýalkasyn. Ýoluň ak bolsun!» diýdim-de, maşyndan düşdüm.
Iki adam — iki dünýä. Ikisi-de kireýden çörek iýýä. Biri goňşy, beýlekisem nätanyş. Tapawudy ýer bilen gök ýaly.
Ýok. Men goňşymy ýazgarmak islämok. Jemgyýet, döwür näçe üýtgese, üýtgäbersin, gowy adamlaryň möwriti hiç haçan geçmez. Ýöne gowy adamlar hiç döwürde-de bol bolmandy. Şeýle-de bolsa, dünýäni gowy adamlaryň saklaýanyna ynanasym gelýär. Şeýle hem bir zady aýdasym gelýär — alkyş alýan adamlaryň rysgally hem-de döwletli bolýandygy-da hakykat. Muny gündelik durmuş görkezip dur.
Çoluk Möwlamow aşgabatly intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy.


c: text/html

text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşinde şu gün Eýranyň garşysyna göz öňünde tutulan täze sanksiýalaryň rezolýusiýasy boýunça geçen ses berilşik Birleşen Ştatlaryň Orsýet bilen Hytaýa bu rezolýusiýany goldatmak üçin eden diplomatik tagallalarynyň netijesi.
Täze çärelerden maksat – ilkinji nobatda yslam respublikasynyň “Rewolýusiýa sakçylary” we şoňa degişli guramalary nyşana almak. Ýöne kabul edilen ýagdaýynda bu sanksiýalaryň Eýranyň ozal hem öwerlik bolmadyk ykdysadyýetini öňküden-de çökermegi mümkin.
Mundan ilkinji nobatda zyýan çekjek Eýranda üstümizdäki ýylyň ikinji ýarymy üçin göz öňünde tutulan subsidiýa programmasy. Prezident Mahmut Ahmedinejad bu reforma planyny “Geçen 30 ýyllykda Eýranda bolan ykdysady proýektleriň iň ulusy” diýip atlandyrdy.
Eýran hökümeti ýurtda sarp edilýän 16-dan agdyk haryt we käbir beýleki önümleriň bahasyny arzan derejede saklamak üçin geçen 32 ýylyň dowamynda pul kömegini goýberip geldi.
Hökümetiň şu ýyl goýberjek pul kömegi 90 milliard dollardan aşar diýip, çak edilýär. Bu hem Eýranyň tutuş bir ýyllyk içerki önüminiň 25 prosentine barabardyr.
Ýangyç girdejisi we çykdajysy
Häzir ýangyç ýetmezçilik edýänligi sebäpli Eýran hökümeti içki bazara gerek ýangyjyň 40 prosentini importirleýär. Diňe 2009-njy ýylda Eýran importirlenen ýangyç üçin 11 milliard dollar çykdajy etdi.
Ýurduň öz içinde sarp edilýän ýangyjyň geçen 30 ýyllykda 500 prosent artmagyna sebäp bolan faktor ýangyjyň bahasyna pul kömeginiň goýberilýänligi. Şu döwrüň içinde Eýranyň ilat sany bolsa diňe iki esse artdy.
Ykdysady önümçilik artan bolsady, onda energiýa sarp edilişi bilen ilatyň ösüş derejesiniň arasyndaky deňsizligi aklap bolardy. Ýöne geçen 30 ýyllykda adam başyna düşýän önümçilik Eýranda diňe 1,5 esse artdy.
Ýurda daşardan gelýan girdejiniň 85 prosenti nebit eksportyndan gelýär. Geçen 18 aýlykda nebitiň bahasy 50 prosent çemesi aşaklady. Şol bir wagtyň özünde-de Eýranda nebit önümçiligi 2009-njy ýylda günde 4,2 million barrel bolan bolsa, onda bu ýyl ol 3,6 million barrelden hem azaldy.
Şol sebäpden 2010-njy ýylda Eýranyň walýuta girdejisi 2009-njy ýyldaka garanda ep-esli azalar diýip çak edilýär. Eýranyň häzir eksport edýän nebiti günde iki million barrelden hem aşakda. Bu hem ýurda daşardan gelýän girdejiniň 9,5 milliard dollar azaljakdygyny aňladýar.
Ykdysady görkezijiler
Ekspertleriň çaklamagyna görä, üstümizdäki ýylyň aýagyna çenli Eýranyň ykdysadyýetinde artan zat bolmaz. Inflýasiýa derejesi bolsa geçen iki ýyllykda bolan durgunlyk zerarly häzir 15 prosent. Öten ýyl bu san 25 prosentdi. 15 prosent her halda 25 prosentden gowy.
Mejlisiň barlag merkeziniň bildirmegine görä, täze ykdysady planyň amala aşyrylmagy we subsidiýalaryň kesilmegi netijesinde Eýranda ýaşaýyş harajatynyň 60 prosent artmagy mümkin.
Birleşen Milletler Guramasy bilen Birleşen Ştatlaryň täze sanksiýalarynyň, Eýranyň ýadro progammasynyň garşysyna gönükdirilse-de, ýurtdaky ykdysady kynçylygy artdyrmagy mümkin.
Reza Taghizadeh “Farda” radiosynyň synçysy. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmenistan garaşsyzlygyna eýe bolandan soň, ýurduň paýtagtynda we her welaýatynda türkmen-türk mekdepleri açylypdy. Olaryň sany 15 çemesidi. Şol mekdepler bilen bir hatarda 1994-nji ýylda Aşgabatda Halkara Türkmen-Türk Uniwersiteti hem işläp başlapdy.
Başlangyç we orta bilim berýän we il arasynda “türk mekdepleri” ady bilen tanalan bu okuw jaýlary soňky bir ýylyň dowamynda “ýöriteleşdirilen orta mekdeplere” öwrüldi. Olarda bilim berýän türkiýeli mugallymlar bolsa bu ýerdäki işlerini bes etmeli boldular.
Bu okuw jaýlarynyň administratiw, okuw prosesine degişli işleriniň hemmesine diýen ýaly “Başkent” bilim merkezi gözegçilik edýärdi. Bu merkez Türkmenistanda iş alyp barýan türk işewürleri tarapyndan döredilipdi.
Başgaça aýdylanda, türkmen hökümeti tarapyndan täze gelnen karardan ozal şol mekdepler Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň garamagynda bolsa-da, bu okuw jaýlarynda berilýän bilime we terbiýä “Başkent” bilim merkeziniň uly täsiri bardy.
Hormaty uly bolsa-da...
Ýerli çeşmeleriň berýän maglumatyna görä, ilatyň arasynda türkmen-türk mekdepleriniň, uniwersitetiniň berýän bilimi, umuman, bu okuw jaýlarynyň abraýy ýurduň beýleki okuw jaýlary bilen deňeşdirilende telim esse ýokarydy.
Ýöne, Türkmenistadan gowuşýan habarlara görä, soňky bir näçe ýylyň içinde bu okuw jaýlaryna garşy edilýän basyşlar artdyrylyp, olaryň türkiýeli ýolbaşçylary Türkmenistanyň raýatlary bilen çalşyrylypdyr, okuw programmalaryna üýtgeşmeler girizilipdir.
Türkmenistanda işlän ençeme türk mugallymlary we professorlary bilen ýakyn gatnaşykda bolan, Türkmenistanyň ýazyjylar fondunyň ozalky başlygy, aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew şol mekdepler öz formasyny saklap galsa-da, edil häzirki döwürde öz mazmunyny ýitirendigini aýdýar:
—Türk mekdeplerinde, uniwersitetinde işleýän dünýä derejesinde taýýarlykly, bilimli türk mugallymlary kem-kemden işden gyrakladylýarlar. Olar köpçülikleýin ýa ýekeleýin häsiýetde Türkmenistandan göçüp gidýärler. Türk mekdepleri, uniwersitetleri saklanyp galsa-da, bu öz-özünden eýýäm olaryň ýapylandygyny aňladýar.
“Ýöriteleşdirilmegiň” sebäbi
Eýsem ýurtda türkmen-türk mekdepleriniň, uniwersitetiniň berýän bilimine, goýberýän uçurymlaryna bolan garaýşyň gowudygyna garamazdan, türkmen hökümetiniň bu okuw jaýlary babatynda alyp barýan syýasatyna nähili düşünmeli? Käbir habar beriş serişdeleri hökümetiň bu kararyny türk okuw jaýlarynyň bilim bilen birlikde käbir dini gymmatlyklary, pan-turkizm ýaly pikir akymyny ornaşdyrmaga meşgul bolandygy bilen baglanyşdyrýarlar.
Emma aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bu pikir bilen ylalaşman, beýle gürrüňleriň ýöritedigini, azat-erkin pikirli mugallymlary ýurtdan çykarmak üçin edilýändigini öňe sürýär:
—Bu kimdir biriniň döwlet syýasatyny mahabatlandyrjak bolup ýa-da Türkiýeden gelýän mugallymlaryň abraýyna şek ýetirjek bolup edýän gürrüňi. Bu bolmalasyndan has köp çişirilýär. Dogry, dini düşündirýärler, ýöne “sen dindar bol! Sen diniň “pylan” akymyna git!” diýip, hiç bir mugallymyň aýdandygyndan meniň habarym ýok.
“Edepli, entek dinçi däl”
Bişkekdäki “Maýnas” atly gyrgyz-türk uniwersitetiniň uçurymy Kubat Gyrgyzystanda hem türk okuw jaýlaryndan uçurym bolanlaryň dine has meýilli bolýandygy baradaky pikir ýöretme tendensiýasynyň bardygyny gürrüň berýär. Ýöne, Kubatyň nygtamagyna görä, eger-de bir okuw jaýyndan beýlekilere görä has edepli, bilimli adam çykýan bolsa, bu olaryň aşa dinçidigini aňlatmaýar.
1999-njy ýylda özbek hökümeti hem Daşkentdäki özbek-türk mekdeplerini dolulygyna ýapypdy. Özbegistandaky “Demokratiýa inisatiwalary” toparynyň direktory Iskender Hudaýbergenow şular ýaly ýokary derejede bilim berýän daşary ýurt okuw jaýlarynyň işine päsgelçilik giň dünýägaraýyşly, “agy-garadan” saýgaryp bilýän nesliň kemala gelmezligi üçin döredilýär diýip, pikir edýär.
—Özbegistan we Türkmenistan maglumatlary çäklendirmäge, maglumatlary aýan etmezlige synanyşýar. Ýöne olaryň bu tagallasynda näderejede üstünlik gazanýandygy welin sorag astynda. Internetiň aşa ýaýran häzirki döwründe informasiýany gizläp saklamak juda kyn.
Türkmenistanyň her welaýatynda türkmen-türk mekdepleriniň ikisi bardy. Aşgabat şäherinde olaryň üçüsi bolup, häzir biri galdy. Ýöriteleşdirilen orta mekdepleriň hataryna paýtagt Aşgabadyň Turgut Ozal adyndaky türkmen-türk mekdebi girmeýär.
“Ýöriteleşdirilen orta mekdep” statusy diýmek – bu mekdepleriň açylmagyna, olaryň häzire çenli alyp baran işine gözegçilik eden “Başkent” bilim merkeziniň şol mekdeplere bolan täsiriniň azaldylmagy diýmekdir.
Bu kararyň agzalýan mekdepleriň berýän biliminiň hiline, ýurduň bilim pudagyna we ýaş nesliň geljegine nähili täsir ýetirjegi häzirlikçe sorag bolmagynda galýar.


text:
Palestinanyň Hamas toparynyň söweşijileri bilen Ysraýylyň güýçleriniň söweşleriniň dowam edýän bir wagtynda şenbe güni Tunisiň daşary işler ministri Rafik Abdessalem Gaza Sektoryna sapara bardy.
Gaza Sektorynda eden çykyşynda ol Palestinanyň territoriýasyna Ysraýylyň amala aşyran soňky howa hüjümlerini berk ýazgardy.
“Halkara kanunlary we halkara çäklendirmeleri bar. Ysraýylyň edýän bu işleri kabul ederlikli iş däl we ol bikanun. Ysraýyl indi köp zatlaryň özgerendigine we Arap derýasyndan köp suwlaryň akyp geçendigine (red: ýagdaýlaryň özgerendigine) düşünmelidir. Ol özüniň bütinleý erkin däldigine, bütinleý sarsmaz däldigine hem-de halkara kanunlaryndan ýokarda durmaýandygyna göz ýetirmelidir” diýip, Rafik Abdessalem nygtady.
Gaza şäherine Ysraýylyň atan nobatdaky raketa okunyň döreden äpet tüssesi. Gaza, 17-nji noýabr, 2012.
Rafik Abdessalem soňky iki günüň dowamynda Gaza Sektoryna sapara baran ikinji ýokary derejeli arap resmisi boldy. Onuň öňýany, anna güni Müsüriň premýer-ministri Heşam Kandil hem Gaza Sektoryna sapar edipdi.
Bu wakalaryň fonunda Ysraýylyň telewideniýesi şenbe gününe geçilen gije Gaza Sektorynyň territoriýasyna Ysraýylyň 180 töweregi howa hüjümini amala aşyrandygyny habar berdi. Bu hüjümlerden birinde Gaza Sektorynyň merkezi hökümet binasy-da weýran edildi.
Palestinanyň medisina resmileri anna agşamsy amala aşyrylan howa hüýümlerinde azyndan sekiz adamyň ölendigini tassykladylar.
Ysraýyl basyşyny güýçlendirýär
Anna güni giçlik Ysraýylyň hökümeti gyssagly ýagdaýda 75 müň töweregi adamy rezwerden harby gulluga çagyrdy we olary Gaza bilen araçäk ýerlere jemläp başlady. Köp ekspertler munuň Gaza Sektoryna garşy uly gerimde gury ýer operasiýasyna görülýän taýýarlykdygyny aýdýarlar.
Ysraýylyň Goranmak ministrligi bolsa häzirki wagt Gaza Sektoryna barýan esasy transport ýollarynyň hemmesini baglandygyny hem-de bu sektory “ýapyk söweş zonasy” diýip yglan edendigini aýdýar.
Ysraýylyň Goranmak ministrliginiň metbugat sekretary Awital Leýbowiç şenbe güni habarçylara beren interwýusynda Ysraýylyň güýçleriniň Gaza Sektoryndan bu ýurduň territoriýasyna edilýän raketa hüjümleriniň soňuna çykmakçydygyny nygtady.
“Şu günki gün Hamasyň köp ýokary derejeli söweşjeň liderleriniň gizlenýändiklerini görýäris. Emma olar metjitler, keselhanalar ýaly graždan obýektlerde gizlenýärler. Bu ýagdaýlar bize Hamasyň indi uly basyş astyndadygyny çaklamaga esas berýär” diýip, Awital Leýbowiç belledi.
Bu wakalaryň fonunda Eýranyň goranmak ministri Ahmad Wahidi şenbe güni çykyş edip, bütin musulman dünýäsiniň Ysraýyla garşy jebisleşmelidigini nygtady.
Ol IRNA habar agentligine beren interwýusynda “Sionist režimiň (Ysraýylyň) jenaýatçylyklarynyň soňuna çykmaklyk diňe musulman dünýäsiniň jebisleşmegi we rewolýusion ar alyjylykly hereket etmegi arkaly mümkindir” diýip belläpdir.


text:
Çarşenbe güni Owganystanda NATO-nyň alty harby gullukçysy heläk boldy.
Ýurduň gündogaryndaky söweşde üç esger, günortada ýene bir esger öldürildi. Başga bir harby gullukçy Owgynystanyň günortasynda minanyň üstünden baryp partlady. Altynjy harby gullukçy tötänden dörän ýagdaýda heläk boldy. Olaryň haýsy ýurda degişlidigi habar berilmeýär.
Çarşenbe güni Kabulda bolan partlamada-da iki harby öldi, 20-den gowragy gowragy ýaralandy. Owgan howpsuzlyk güýçleriniň awtobusynyň golaýynda janyndan geçeniň motosikleti partlatmasynyň jogapkärçiligini talyplar öz üstüne aldy.


text:
Özbegistanyň prezidenti Yslam Karimow we onuň gazak kärdeşi Nursultan Nazarbaýew 25-nji noýabrda Astanada geçirilen duşuşygyň çäginde regionyň howpsuzlygy üçin ikitaraplaýyn gatnaşygyň ähmiýeti barada nygtadylar.
Gazak-özbek liderleriniň arasynda seýrek duş gelýän ikitaraplaýyn duşuşyk Russiýanyň Ukrainadaky hereketleriniň yzýany, Moskwanyň meýilleri babatynda öňki sowet respublikalarynyň arasynda aladalanmalar dörän mahaly geçirildi.
Karimow “döwrebap dünýäde ýagdaýlaryň okgunly üýtgeýän mahaly” ähli ýurtlar “öz goňşy ýurtlaryndan goldaw gözlemäge” çalyşýar diýdi. Şeýle-de, ol “biz geljek üçin perspektiwalarymyzy bilelikde kesgitlemek maksady bilen has köp duşuşyklary geçirmelidiris” diýdi.
Nazarbaýew “tutuş regionyň durnuklylygynyň we ösüşniň Gazagystanyň we Özbegistanyň etjek özara işlerine we pozisiýalaryna baglydygyny” belledi.


text:
Rus habar serişdeleri 15-nji awgustda türkmen uçarynyň Moskwada mejbury gonmaly bolandygyny ýazdylar.
«Türkmenhowaýollarynyň» Sankt-Peterburgdan Aşgabada barýan ýolagçy uçary öň aýnasyna düşen jaýryk zerarly Moskwanyň Domodedowa uçar meýdanynda mejbury gonmaly boldy diýip, TASS habar gullugy paýtagt regionynyň awiadispetçer gullugyna salgylanyp ýazýar.
«Sankt-Peterburgdan Aşgabada barýan uçar Moskwada sag-aman gondy, onuň ýolagçylary myhmanhana ýerleşdirildi» diýip, çeşme aýdypdyr.
Rus habar gulluklarynyň ýazmagyna görä, türkmen uçarynyň üstünde jemi 70 ýolagçy we 10 sany ekipaž agzasy bar eken.
Uçaryň öň aýnasynyň jaýrylmagynyň sebäpleri entek aýdylmaýar diýip, RBK neşiri ýazýar.


text: Türkmen Döwlet Habarlar gullugy, şu gün prezident Berdimuhamedowyň Iordana resmi saparynyň başlandygyny habar berýär. Mälim bolşy ýaly, Türkmenistan bilen Iordanyň arasyndaky diplomatik gatnaşyklar resmi ýagdaýda 1993-nji ýylda ýola goýlupdy.Şu döwrüň içinde Türkmenistanyň resmi habar serişdeleri iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklaryň ýangyç-energetika, söwda-ykdysady, oba-hojalyk, transport we kommunikasiýa, tekstil we himiýa senagaty we gurluşyk pudaklarynda has hem ösendigini habar berýärler. Maglumata görä, türkmen prezidentiniň Iordana edýän bu saparynyň barşynda Türkmenistan bilen Iordanyň arasyndaky syýasy, ykdysady we medeni ugurlardaky hyzmatdaşlyklary has-da ösdürmek meseleleri ara alnyp maslahatlaşylar.


text:
Aýşa atly ýaş owgan gyzynyň ýüzüni betnyşan etmekde aýyplanyp onuň gaýyn atasy tussag edildi diýip, düýn Owganystanyň polisiýa resmileri habar berdiler.
2009-njy ýylda 18 ýaşyndaky Aýşa öz ärinden gaçyp gidipdi. Aýşa tutulanyndan soň, jeza hökmünde oňa erbet sütemler görkezilipdir.
Ýerli talyplaryň baştutanynyň görkezmesine laýyklykda, Aýşanyň burny we gulaklary kesilipdir.
Polisiýanyň berýän maglumatlaryna görä, Aýşanyň gaýyn atasy şu hepdäniň içinde ýurduň Uruzgan welaýatynda tussag edilipdir. Oňa resmi taýdan aýyplama ýöňkelendigi barada entek doly maglumat berilmedi.
Talyp wekilleri Aýşanyň sütemlere sezewar edilmegine öz gatnaşyklarynyň ýokdugyny aýdýarlar. Olaryň aýtmagyna görä, bu “maşgala dawasy” bolupdyr.


text:
Ak tam Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň kanun çykaryjylaryna Eýrana garşy täze sanksiýalary girizmezligi üçin gaýtadan duýduryş berdi. Ol bu Eýran bilen dünýäniň alty iri döwletiniň arasynda baglaşylan deslapky ýadro ylalaşygyny bozup biler diýdi.
Ak tamyň metbugat wekili Jeý Karneý hat-da birnäçe aý güýje girmejek täze sanksiýalary tassyklamaklyk hem, Eýranyň Waşington “ynsapsyz” ylalaşdy diýip pikir etmegine sebäp bolar diýdi.
Geçen aý Eýranyň we dünýäniň alty iri döwletiniň arasynda Tähranyň ýadro programmasynyň käbir bölekleriniň togtadylmagy barada ylalaşyga gelindi. Muňa jogap hökmünde Eýrana garşy girizilen käbir sanksiýalar ýeňilleşdirildi.


text:
Adam hukuklaryny goraýan 20 gurama Birleşen Ştatlary Özbegistanyň prezidenti Islam Karimowyň töweregine garşy 2004-nji ýylda girizilen we şu wagta çenli hereket edýän amerikan sanksiýalaryny saklap galmaga çagyrdy.
Adam hukuklaryny goraýjylar, şol sanda “Amnesty International” we “Freedom House” guramalary Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klintona hat ýolladylar.
Özbegistan Orsýetiň we Merkezi Aziýanyň territoriýasy arkaly Owganystandaky amerikan goşunlaryna ýük aşyrmak shemasyna gatnaşýan ýurtlaryň biridir.
Ýöne adam hukuklaryny goraýjylar şeýle ýagdaýda-da ýurtda oppozisiýa we graždan aktiwistleriniň, žurnalistleriň yzarlanmalarynyň dowam edýändigini, dini azatlygyň çäklendirilendigini unutmaly däldigini aýdýarlar.


text:
Orsýetiň adam hukuklary boýunça “Memoriýal” jemgyýetiniň agzalary, hukuk goraýjy aktiwistler Lýudmila Alekseýewa, Oleg Orlow hem Sergeý Kowalew 2009-njy ýyl boýunça “Erkin pikir üçin” atly Andreý Saharowyň adyny göterýan baýraga mynasyp boldular.
Ýewropa parlamentiniň bu barada ýaýradan maglumatynda, baýragy gowşurmak dabarasynyň Starsburg şäherinde 16-njy dekabrda geçiriljekdigi aýdylýar. Şonda baýrak bilen bilelikde, oňa mynasyp bolanlara 50 müň ýewrodan ybarat pul sylagy hem berler.
Andreý Saharow dirikä 1988-nji ýylda esaslandyrylan bu baýrak adam hukuklaryny goramak hem demokratik gymmatlyklary öňe sürmek meselesinde gazanylan üstünlikler üçin berilýär diýlip. maglumatda aýdylýar.
Bu abraýly baýraga Mianmaryň demokratik lideri Aung San Su Ji, Nelson Mandela hem Birleşen Milletler Guramasynyň öňki Baş sekretari Kofi Anan dagy mynasyp bolupdy.


text:
Türkmenistanyň ozalky prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň janyna kast etmek synanyşygy diýilýän iş boýunça ýyl kesilip, uzak möhletli türmä basylan we şol ýerde aradan çykan öňki resmileriň biriniň jesedi garyndaşlaryna berildi.
2002-nji ýylyň 25-nji noýabrynda boldy diýilýän kast ediş synanyşygy boýunça iş kesilenleriň ykbalyny öwrenýän ekspertleriň pikirine görä, 57 ýaşyndaky Annadurdy Annasähedow garyndaşlaryna ölüm habary aýdylan we jesedi berlen ilkinji «noýabrçy» bolup durýar.
Azatlyk radiosyna aýdylmagyna görä, Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk ministrliginiň kontrrazwedka bölüminiň başlygy bolan, öňki polkownik Annadurdy Annasähedowyň jesedi şu ýylyň 9-njy fewralynda garyndaşlaryna berlipdir we merhum Sakarçäge etrabynyň Seýitbaba öwlüýäsinde jaýlanylypdyr.
«Olary diri görkez» kampaniýasynyň berýän maglumatyna görä, Annasähedow, hamala, prezident Nyýazowyň janyna kast etmek synanyşygyna gatnaşmakda günäli tapylyp, emlägini konfiskasiýa etmek bilen, ömürlik tussaglyga höküm edilipdir.
Bir maglumata görä, ol 2002-nji ýylyň dekabrynda, başga bir maglumata görä bolsa, noýabr wakalaryndan üç gün soň tussag edilipdir.
Merhumyň jesedini Aşgabatdaky morgdan alyp gaýdanlaryň sözlerine görä, ol «Owdandepe» türmesinde saklanan wagty gaty horlanypdyr. Ýöne garyndaşlary şondan öň onuň nirede saklanylýandygy barada hiç bir maglumat alyp bilmändirler.
Moskwada adam hukuklaryny goraýan «Memorial» merkezinde Merkezi Aziýa programmasyny alyp barýan hukuk goraýjy Witaliý Ponamarýowyň sözlerine görä, mundan ozal «noýabrçylaryň» diňe biriniň jesediniň garyndaşlaryna berlendigi, ýagny olaryň munuň üçin häkimiýetlere pul berendigi barada gürrüňler eşidilipdir, emma soň bu habary tassyklatmak başartmandyr.
Eýsem, Anandurdy Annasähedowyň jesediniň garyndaşlaryna berilmegi türkmen häkimiýetleriniň «noýabrçylar» babatdaky çemeleşmesini üýtgedýändigini aňladýarmy?
«Häzir bu barada belli bir zat aýtmak kyn. Umuman alnanda bolsa, meniňçe, häzir häkimiýet derejesinde, ýurt ýolbaşçylary «Owadandepe» türmesini näme etmelidigi barada pikir edýärler» diýip, Ponamarýow Azatlyk radiosyna aýtdy. Sebäbi, onuň sözlerine görä, bu türme hemişe halkara tankydynyň bir predmeti bolup durýar we bu ýerdäki köne düzgünleriň biraz üýtgedilýän bolmagy hem mümkin.
Ikinji tarapdan, ol bu ýerde käbir şahsy meseleleriň bar bolmagynyň hem mümkindigini, ýagny Annasähedowyň näme-de bolsa ozal güýç gurluşlarynyň işgäri bolandygyny, şu sebäpden onuň jesedine beýleki ýogalanlaryňka garanda başgaça çemeleşilen bolmagynyň ahmalydygyny öňe sürýär.
Şol bir wagtda, Witaliý Ponamarýowyň sözlerine görä, ozal hem «Owdandepe» türmesinde ýogalan tussaglaryň jesetlerini garyndaşlaryna bermek düzgüni bar, ýöne bu düzgün 25-nji noýabr wakalaryna dahylly tussaglar babatda şu wagta çenli ulanylmandyr.
Garyndaşlary "nähak basyldy" diýýär
Annadurdy Annasähedowyň garyndaşlary onuň türmä basylmagynyň bikanun bolandygyny we oňa berlen jeza bilen ylalaşmaýandyklaryny aýdýarlar.
Garyndaşlarynyň berýän maglumatyna görä, A.Annasähedow Sakarçäge etrabynyň Soltanyz geňeşliginde, Ýalkym daýhan birleşiginde, 1959-njy ýylyň 28-nji ýanwarynda dünýä inipdir.
Halkara hukuk toparlarynyň koalisiýasynyň «Olary diri görkez» diýen şygar astynda geçirýän kompaniýasynyň websaýtynda, türkmen türmelerinde diri ýitenleriň sanawynda berilýän maglumata görä, Annasähedow 1976-81-nji ýyllarda Türkmen döwlet uniwersitetiniň çet ýurt dilleri fakultetinde okap, az wagt DHK-da işläpdir. Soň ol Minskde MHK-nyň ýokary kurslaryny gutarypdyr, Moskwada ylmy işini gorap, ylmy dereje alypdyr.
Annasähedow Aşgabatda, Moskwada, Pekinde, Hyratda dürli gulluk wezipelerini ýerine ýetiripdir. Şeýle-de onuň 5-6 ýyllap Ýaponiýada işländigi, soňra Moskwa dolanyp, Federal howpsuzlyk gullugynyň edarasynda işländigi, 1997-nji ýylda Aşgabada dolanyp, MHB-da işländigi, 4 çaganyň atasy bolandygy aýdylýar.


text:
Çarşenbe güni Siriýanyň döwlet telewideniýesi Damaskyň merkezinde bir janyndan geçen hüjümçiniň amala aşyran partlamasynda ýurduň goranmak ministri Daud Rajhanyň ölendigini habar berdi.
Damaskdaky Milli howpsuzlyk gullugynyň binasynda amala aşyrylan bu partlamada prezident Başar al-Assadyň giýewisi, goranmak ministriniň orunbasary Assef Şawkatyň we wise-prezidentiň kömekçisi Hassan Turkmaniniň-de ölendigi habar berilýär.
Hüjümde ýokary derejeli resmileriň ençemesi ýaralandy. "Roýter” habar agentligi ýaralananlaryň arasynda Siriýanyň razwedka gullugynyň başlygy Hişam Behtýaryň we içeri işler ministri Ibrahim al-Şaaryň hem bardygyny habar berýär.
Şeýle-de, “Roýter” habar agentliginiň Siriýanyň howpsuzlyk gullugyna degişli çeşmelere salgylanyp habar bermegine görä, bu partlama Siriýanyň ýokary derejeli howpsuzlyk we harby resmileriniň maslahata ýygnanan pursady hökümet resmileriniň janpenalaryndan biri tarapyndan amala aşyrylypdyr.
Ministriň aýyplamasy
Bu wakanyň yzýany ýurduň informasiýa ministri Omran Zoabi döwlet telewideniýesine beren interwýusynda bu bolan wakada Arap we Günbatar ýurtlaryny aýyplady.
Ol: “Şu günki bomba partlamasy we Siriýada ýüz berýän ähli beýleki wakalar ýörite amala aşyrylýan ganhorluk, sabotaž, partlamalar we adamlaryň janyna kast etmelerdir. Bu wakalaryň moral we kanuny jogapkärçiligi gönüden-göni Arap we Günbatar hökümetleriniň, olaryň razwedka agentlikleriniň we içalylarynyň boýnuna düşýär” diýip nygtady.
Siriýanyň döwlet telewideniýesi prezident Başar al-Assadyň giýewisi, goranmak ministriniň orunbasary Assef Şawkatyň şol partlamada alan ýarasyndan Damaskyň keselhanasynda aradan çykandygyny habar berdi.
Assef Şawkat 2005-2009-njy ýyllar aralygynda Siriýanyň harby razwedkasyna ýolbaşçylyk edipdi. Soňra ol ýurduň goranmak ministriniň orunbasary wezipesine bellenipdi. Ol 1995-nji ýylda prezident Başar al-Assadyň aýal dogany Buşra öýlenipdi.
Iki topar beýanat etdi
Çarşenbe güni Damaskda amala aşyrylan bu partlamanyň jogapkärçiligini iki sany dürli topar öz üstüne aldy. Olardan biri “Liwa Al-Islam” atly söweşjeň topar, beýlekisi bolsa özüni “Siriýanyň azat armiýasy” diýip atlandyrýan oppozision söweşjeň topar.
Bu wakanyň fonunda Siriýanyň paýtagty Damaskda oppozision ýaragly söweşijileriň hökümet güýçleri bilen çaknyşyklary indi dördülenji gün dowam etdi. Oppozision söweşijiler özleriniň Damaskdaky bu operasiýalaryny “Damaskyň wulkany” diýip atlandyrrdylar.
“Siriýanyň azat armiýasy” diýlip atlandyrylýan ýaragly güýçleriň metbugat sekretary çarşenbe günki amala aşyrylan partlamany “öňünden duýdurylan wulkanyň atylmasy” diýip häsiýetlendirdi.


text:
Tunisdäki we Müsürdäki hökümetleriň halk demonstrasiýasy arkaly agdarylmagy Merkezi Aziýa döwletleriniň hemmesi bilen bir hatarda Türkmenistanyň häkimiýetleri üçin hem uly sapak bolmalydyr.
Köp synçylaryň pikirine görä, häkimiýet agdarylyşyklaryny amala aşyrmakda döwlete degişli bolmadyk guramalara daýanýan graždan jemgyýetiniň eli bar.
Ilkinji nobatda kellä gelýän sorag — Müsür we Tunisdäki ýaly aktiw graždan jemgyýetçilik Türkmenistanda barmyka? Elbetde, bu soraga gutarnykly jogap bermek örän kyn, sebäbi graždan aktiwligiň gujur-gaýraty diňe halkyň köçä çykan ýagdaýynda ýüze çykman, eýsem olar şeýle ýagdaýlaryň emele gelmezinden ozal belli bolýar.
Aslynda Tunisdäki we Müsürdäki häkimiýet çalyşmasynyň düýp sebäplerini ilkinji nobatda ykdysady, sosial we syýasy ýagdaýlardan gözlemeli. Tunisiň we Müsüriň halklarynyň aglaba bölegi garyplykda ýaşaýar. Ýurduň ykdysady meselelerini çözmäge häkimiýetleriň gaýraty ýetmedi. Şol bir wagtyň özünde döwletiň öz alyp barýan syýasaty bilen ylalaşmaýan adamlara garşy ýowuz syýasat ýöretmegi halkyň nägilelikleriniň ýüze çykmagyna eltdi. Jemgyýetdäki diktatorlara garşy durmak islegi ýyllaryň dowamynda ösdi. Ýene bir bellemeli zat bolsa, şeýle wakalaryň bir günde döremän, eýsem, köp wagtyň dowamyndaky nägilelikleriň netijesinde emele gelenligidir.
Soňky ýyllaryň dowamynda mahmal, çigildem, ýa-da graždan rewolýusiýalarynyň köpelýändigi we olaryň dünýäniň haýsy künjegindeligine garamazadan amala aşýandygyny bellemek gerek. Emma Müsüriň mysalynda bolsa ýagdaýyň üýtgeýändigini görmek bolýar. Müsüriň mysalynda dünýä liderleri bir zada göz ýetirdiler ol hem — syýasatyňy başga bir güýçli döwletiň bähbitlerine görä ýöredeniň bilen öz ornuňda uzak oturmak mümkin däldigi. Häzirki wagtda halkyň hem pikir-garaýşynyň şeýle proseslerde iňňän uly rol oýnaýandygy mälim boldy.
Şu nukdaýnazardan seretsek, türkmen hakimiýetleri özlerini haýsy döwletleriň hatarynda görmek isleýärkä? Demokratik prinsiplere eýerýän we adam hukuklaryna sarpa goýýan güýçli döwletleriň hataryndamy ýa-da graždan jemgyýetinden gorkýan we islendik bir graždan aktiwistine garşy edilen bikanun hereketler bilen halkara jemgyýetçiligine masgara bolýan döwletleriň hataryndamy?
Güýçli döwletiň aktiw graždan jemgyýeti, garaşsyz sud sistemasy, konstutisiýanyň iň ýokary derejede goralmagy we amala aşyrylmagy ýaly aýratynlyklary bar. Türkmenistan güýçli dölwet bolmak isleýärmi? Ine, esasy sorag şu. Güýçli döwlet bolmak islemeýän bolsa, onda onuň gaz turbasyny nireden geçirjekdigini bilmän, kynçylyk çekýän döwlet bolup galma ähtimallygy ýüze çykar, galyberse-de XXI asyrda regionyň güýçli häkimiýetleri kiçi we güýçsüz döwletleri daşary syýasatda bitarap ýagdaýda galdyrmak islänoklar. Bu gün ýüz ýyllaryň dowamynda idegsiz ýatan Antarktidadaky aýsbergleriň üstünde dawa gidýän bolsa, onda Türkmenistan ýaly gaza, nebite baý döwletleriň üstünde hem dawanyň turup biljekdigi Kuweýtiň mysalynda görnüp dur.
Şol sebäpli Türkmenistanyň häkimiýetleri bir zady gowy bilmeli, olaryň geljegi —şu günki ýöredilýän syýasat, şü günki ädilýän ädimdir. Olar geljekde Müsürdäki ýagdaýlary görmek isleýärlermi ýa-da iň bolmanda regiondaky otnositel demokratik diýlip hasaplanylýan döwletleriň derejesine gysga wagtda ýetmekçimi? Müsürde bolup geçen protestler Mubaregiň häkimiýeti ýöreden döwründäki eden-etdiliginiň soňuna çykdy, Mubaregiň döwrüni soňlan operasiýa boldy.
Türkmenistandaky graždan jemgyýetiniň ýagdaýy
Türkmenistanda graždan jemgyýetiniň häzirki ýagdaýyna halkara adam hukuklaryna syn beriji guramalar diýseň pes baha berýärler. Olar öz dokladlarynda graždan jemgyýetine hukuk goraýjy organlar tarapyndan basyş edilýändigi, munuň netijesinde olaryň ýurdy terk etmeli bolýandygy barada aýdylýar. Halkara adam hukuklaryna syn beriji guramalaryň dokladlarynda graždan aktiwistleriniň toslama aýyplamalar bilen türmä dykylýandygy barada hem aýdylýar.
Güýç ulanyjy organlar döwlete degişli bolmadyk guramalar hakda öňki prezident Saparmyrat Nyýazowa hem ters düşündiriş berýärdiler. Belki olar Gurbanguly Berdimuhamedowyň hem gözüni gorkuzmak maksady bilen, Müsürdäki ýaly demonstrasiýalaryň jemgyýetçilik guramalary tarapyndan ýerine ýetirilýändigini aýdarlar. Şeýle ters düşünmeleriň özüne ýetesi sebäbi bar — Türkmenistanda ne sowet döwründe, ne-de Garaşsyzlyk eýýamynda döwlete degişli bolmadyk guramalaryň nämedigini, olaryň nähili maksada gulluk edýändiklerini we nahili güýje eýe bolup biljekdigini bilmediler.
Türkmenistanda hukuk goraýjy organlaryň graždan jemgyýetine iňňän negatiw seretmekleriniň sebäplerini şeýle düşündirip bileris:
Güýç ulanyjy organlaryň graždan jemgyýetini ýurduň hakimiýetine howp hökmünde görkezmegi;
Döwlet häkimiýetleriniň graždan jemgyýetlerini, çigildem rewolýusiýalary we olaryň ýerine ýetirilişi barada toslama gürrüňlerden başga zady bilmeýändigi;
Döwlet institutlarynyň graždan jemgyýetiniň gozgaýan meselelerini çözmäge ukypsyzlygy;
Hukuk binýadynyň sagdyn bolmazlygy;
Sud sistemasynyň bir adama garaşly bolmagy.
Wakalar sapak bolmalydyr
Ýakyn Gündogardaky wakalaryň Türkmenistana ýetirip biljek täsiri:
- Döwlete degişli däl guramalar has köp yzarlanyp başlanar. Bu çäre hökümet üçin gysga möhletde “netije berjek” ýaly hem bolsa, uzak möhletde halkyň peýdaly pikirleriniň ýüze çykarylmazlygyna sebäp bolar. Bu ýagdaý jemgyýeti ysmaz eder.
- Hökümet tarapyndan maliýeleşdirilýän, emma hökümete degişli bolmadyk guramalaryň (Magtymguly adyndaky Ýaşlar Birleşigi, Gurbansoltan Eje adyndaky aýallar birleşigi we ş.m.) sany köpeler, bu bolsa indoktrinasiýa, ýagny döwlet syýasatyny admalara zor bilen kabul etdirmek syýasatynyň ýöredildigi bolar. Bu döwlete örän gymmat düşer we netijesi peýdasyz bolar.
- Şeýle hereketler adamlaryň hökümete degişli bolmadyk jemgyýetçilik guramalaryna bolan gyzyklanmasyny azaldar, şonun üçin olar üsti açylmadyk peýdaly zatlar bolup galar. Bu guramalaryň näme peýdasynyň bardygynyň 20 ýyl mundan ozal bilinmeýşi ýaly, 20 ýyl soň hem şeýle bolar. Bu bolsa döwleti has hem ejizleder.
Birleşen Milletler Guramasy gününe iki dollardan az girdeji bilen ýaşaýan adamlaryň iňňän garyplyk derejesinde ýaşaýandygyny kesgitleýär. Türkmenistanda bolsa şeýle ýagdaýda ýaşaýan adamlar köp. Wagtyň geçmegi bilen ol adamlar özleriniň nahili ýagdaýda ýaşaýandyklaryna bir gün bolmasa, bir gün göz ýetirerler. Ýakyn Gündogardaky wakalary daşary ýurt mediasy arkaly yzarlaýanlar, belki, eýýäm köp zada düşünendirler.
Türkmen häkimiýetleri Müsüriň mysalyna seredip, özleriniň ätjek ädimlerini gowy oýlanyp ätmeli. Haýsy döwletiň özleri üçin nusga bolup biljekdigini kesgitlemeli, sebäbi tebigatda bolşy ýaly, güýç konsepsiýasynyň ýok ýeri bolanok, islendik boşlugy başga bir güýç doldurýar.
Türkmenistan awtoritarizmi güýçlendirmeli däl-de, döwleti güýçlendirmeli. Döwleti güýçlendirmek bolsa diňe döwlet institutlarynyň kämil işlemegi we aktiw graždan jemgyýetiniň barlygy bilen mümkin bolýar.
Graždan jemgyýetine we döwlete degişli bolmadyk guramalara, döwlet sistemasynyň ýetmezçiligi ýa-da abanýan howp hökmünde garaman, olaryň halk bilen döwletiň arasyndaky köpri we jemgýyetdäki ýagdaýyň derejesini ölçäp bilýän termometr, gradusnik bolup gulluk edip biljekdigine göz ýetirmeli. Graždan jemgyýeti halkyň arasyndaky gatlak bilen aragatnaşykda bolýar, ol döwletiň halkyň bähbidi üçin uzadylan eliniň ýetmeýän ýa-da kemter galýan ýerinde has aktiw rol oýnaýar. Şol sebäpden Türkmenistan güýçli döwlet bolmak ugrunda ädim ätmek isleýän bolsa, onda ol gijä galman, halka basyş etjek repressiw apparaty güýçlendirmän, halkyň özüni güýçlendirmeli. Güýçli halk - güýçli döwlet sistemasy diýmek.
Galkan Remow halkara gatnaşyklary we hukuk boýunça türkmenistanly synçynyň edebi lakamy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Tbiliside halas edijiler Gürjüstanyň paýtagtynda haýwanat bagyny suw almagynyň netijesinde ýitirim bolan 20-den gowrak adamy we sany anyk bolmadyk haýwanlary gözlemegini dowam etdirýärler.
Tbilisiniň haýwanat bagynyň müdiri Zurab Gurielidze heläk bolanlaryň hiç biriniň ölümine suw joşguny sebäpli gabawdan çykan haýwanlaryň sebäp bolmandygyny 15-nji iýunda aýtdy. Haýwanat bagynyň üç işgäri suwa gark bolupdyr.
Diri galan haýwanlaryň arasynda ýolbarslar, gaplaňlar, aýylar, möjekler we beýlekiler bar, olaryň käbirleri uky derman berilip, haýwanat bagyna gaýtaryldy. Käbirleri polisiýa tarapyndan atylyp öldürildi, beýlekiler ýitirim boldy.
Gürjüstan suw joşgunynyň pidalarynyň hatyrasyna matam tutýar.


text:
Birleşen Milletler Guramasy Merkezi Aziýa ýurtlaryna arassa suw çeşmeleri meselesinde kömek berip biler, bu pikiri BMG-niň baş sekretary Ban Ki-mun Täjigistanyň paýtagtynda eden çykyşynda aýtdy.
BMG-niň radiosy Ban Ki-munyň Duşenbede suw meselelerine bagyşlanan halkara maslahatda çykyş edendigini habar berýär. Baş sekretaryň nygtamagyna görä, Merkezi Aziýa ýurtlarynyň umumy suw resurslary bar, emma ol çäkli.
Ilat sanynyň köpelmegi, durmuş derejesiniň ösmegi, klimatyň özgermegi bu problemany has-da çuňlaşdyrýar.
Ban Ki-mun žurnalistler bilen duşuşykda bu meseleleriň regionyň ýurtlarynyň BMG bilen hyzmatdaşlygy arkaly çözülip biljegini aýtdy. Şeýle-de ol täjik ýolbaşçylaryny BMG-niň adam hukuklary baradaky rekomendasiýalaryna gulak asmaga çagyrdy.
Duşenbe BMG-niň Adam hukuklary komitetine ikinji döwürleýin hasabatyny bermäge taýýarlanýar.


text:
3-nji awgustda Yslamabatda Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan gaz geçirijisiniň gurluşygynyň taslamasynyň çäklerinde özara hereket etmegiň meseleleri boýunça duşuşyk geçiriler.
Türkmenistanyň Prezidentiniň Buýrugyna laýyklykda, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B. Hojamuhammedow we Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Uglewodorod serişdelerine gözegçilik we ondan peýdalanmak boýunça döwlet agentliginiň direktory Ý. Kakaýew gepleşikleri geçirmek üçin iş sapary bilen Pakistanyň paýtagtyna ugradylar.


text:
Türkmenistanyň çäginde sarygarynjalaryň halk hojalygyna getirýän zeperleri barada ylmy kitaplarda, makalalarda ir döwürlerden bäri ýazylyp gelinýär.
Ylmy dilde «uly zakaspi termitleri» (A. ahngerianus Jacobs) diýip at alan bu sarygarynjalar, esasan, Aşgabat şäherinde hem-de paýtagta golaý etraplarda duş gelýär. Şeýle hem bu zyýankeşlere Köneürgençde, Garrygalada, Arçmanda, Baýramalyda, Türkmenbaşy şäheriniň töwereginde duş gelinýär.
Birnäçe ýyllaryň dowamyndaky gözegçilikleri netijesinde sowet alymlarynyň getirýän ylmy makalalarynda beýan edilişine görä, sarygarynjalar çygly toprakda hem-de agaç önümlerinde ýaşaýarlar. Şäher durmuşyna çalt uýgunlaşýan sarygarynjalar gurluşyk önümlerini, telegraf agaçlaryny, demir ýol şpallaryny iýip, halk hojalygyna ägirt uly zeperini ýetirýär.
Olary ýeňmek kyn
Daşyndan ejizje görünýän bu jandarlardan Türkmenistanyň gözel paýtagty Aşgabat ejir çekýär. Sarygarynjalar täze tipli gurluşyklara hem dyrmaşyp çykýarlar. Şäheriň ilersindäki «Berzeňňi» diýlip at berilýän ýerlerde gurlan köp sanly myhmanhanalarda sarygarynjalar sebäpli myhmanlar ol ýerlerden gaçyp gidýärler. Sebäbi zyýankeşler diňe bir aşaky gatlarda bolman, eýsem ýokarky gatlara çenli dyrmaşýarlar.
Myhmanlary goramak üçin myhmanhananyň hyzmatkärleri myhmanlaryň bolýan ýerlerine Eýranda öndürilýän awuly melleri-de çalyp çykýarlar. Emma hiç bir zatdan haýyr ýok. Eýran melleri sarygarynjalara täsir etmeýär. Sarygarynjalar uklap ýatan myhmanlaryň üstüne gaty arkaýynlyk bilen münüp, olaryň islendik ýerlerinden dişläp, olaryň ukularyny bozup durýarlar.
Berzeňňidäki myhmanhanalarda esasan hytaýlylar ýaşaýarlar. Olaryň örän çydamly adamlardygyny myhmanhana hyzmatkärleri beýleki myhmanlara mahabat hökmünde gürrüň berýärler.
Sarygarynjalar diňe bir şäheriň merkezinde däl, eýsem Çoganly posýologyndaky täze salynýan jaýlarda hem bar. Sarygarynjalaryň ýetiren zeperleri sebäpli, potoloklary aşak çöken maşgalalar bar. Olar ýokdan-bar edip salan jaýlarynyň ýokarsyny ýene täzeleýärler. Pul tapýanraklar jaýyny ýykyp, täzeden salýar. Kä kişiler sarygarynjalar hakda bilmeýänlere jaýlaryny satyp, ýa-da çalşyp gaçyp gidýärler.
Parahat Ilmyradow Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Türkmen agyr atletikaçylary milli rekordlaryň altysyny goýdular
Inçhon, 26-njy sentýabr (TDH). Türkmen türgenleriniň ýene-de biri şu gün Koreýanyň Inçhon şäherinde dowam edýän XVII Aziýa oýunlarynda Aziýanyň iň güýçli agyr atletikaçylarynyň bäşliginiň hataryna girdi. Şeýle üstünligi 105 kilogramdan ýokary agram derejesinde çykyş eden halkara derejeli sport ussady Hojamuhammet Toýçyýew gazandy.
Emma türkmen janköýerleri diňe muňa däl-de, eýsem, oňat netijä guwandylar, çünki türkmen türgeni birbada milli rekordlaryň üçüsini — birden galdyrmakda (189 kilogram), itekläp galdyrmakda (226 kilogram) we bu iki görnüşiň jeminde (415 kilogram) rekordlary goýdy. Özi-de ikinji görnüşdäki öňki rekord görkezijini hem geçen ýyl Kazanda geçirilen Bütindünýä uniwersiadada onuň özi goýupdy. Şonda H.Toýçyýew 225 kilogram agyrlygy göterip, bürünç baýragy eýeledi.
Inçhondaky häzirki oýunlarda türkmen agyr atletikaçylarynyň çykyşlarynyň deslapky netijeleri boýunça ýurdumyzyň ýygyndy topary 43 döwletiň arasynda XVII Aziýadanyň iň güýçli sekiz toparynyň hataryna girer. Biziň agyr atletikaçylarymyzyň gazanan şahsy üstünliklerinden iki sany dördünji orny belläliň. Olary Ömürbek Bazarbaýew (62 kilograma çenli) we Rejepbaý Rejebow (77 kilograma çenli) gazandylar. Ikinji türgen hem öz agram derejesinde milli rekordlaryň üçüsini — birden galdyrmakda (160 kilogram), itekläp galdyrmakda (185 kilogram) we bu iki görnüşiň jeminde (345 kilogram) rekordlary goýdy. Bulardan başga-da, 2 sany bäşinji orun eýelendi: olaryň biri şu gün belli boldy, ikinjisini bolsa ýakynda Jasurbek Jumaýew (94 kilogram çenli) gazandy.
Munuň özi şu ýylyň ahyrynda Almatyda (Gazagystan Respublikasy) geçiriljek deslapky dünýä çempionatynyň öň ýanynda örän uly üstünlikdir. Şol ýaryşda 2016-njy ýylda Braziliýada boljak Olimpiada gatnaşmak üçin ilkinji ýollanmalar ugrunda bäsleşiler. Türkmen agyr atletikaçylarynyň öňünde ýeňil bolmadyk, emma amala aşyrmak mümkin bolan wezipe — Ýer ýüzüniň iň güýçli 15 toparynyň hataryna girmek wezipesi durýar. Bu bolsa olara arzyly ýollanmalaryň azyndan 4-sini, bäsleşikler şowuna bolan ýagdaýynda bolsa, ondan hem köpräk ýollanmalary üpjün eder.
Aziýa oýunlary baradaky gürrüňimize gaýdyr gelip, türkmen boksçularynyň gatnaşmagynda geçirilen şu günki tutluşyklary hem bellemek gerek. Mysal üçin, 56 kilograma çenli agram derejesinde çykyş eden Azat Meredow ilkinji duşuşygyny Ýer ýüzüniň iň meşhur boksçularynyň biri, 2009-njy ýylyň dünýä çempionatynyň finalçysy, 2012-nji ýylyň London Olimpiadasynyň kümüş baýragynyň eýesi, Mongoliýadan bolan türgen T.Nýambaýar bilen geçirdi.
Türkmen türgeni halkara derejesindäki sport ýaryşlaryny indi özleşdirmäge başlaýar. Emma munuň özi has meşhur garşydaşlar bilen göreşlerde, şol sanda A.Meredowyň şu günki geçiren tutluşygynda oňa ýokary ussatlygyny görkezmäge päsgel bermeýär. Ol ilkinji sekundlardan mongol türgenini öz söweş tilsiminiň astyna alyp, toplan utuklary boýunça birinji raundda ýeňiş gazandy. Duşuşygyň galan pursatlarynda garşydaşa türkmenistanlynyň urgularyna döz gelmek we netijede, ildeşimizden örän az artykmaçlyk bilen üstün çykmak başartdy.
Şu gün Türkmenistandan geljegi uly bolan ýene-de bir ýaş boksçy — Şöhrat Durdyýew Aziýa oýunlarynyň meýdançasyna çykdy. Ol hem Mongoliýadan bolan türgen bilen duşuşdy. Çekeleşikli geçen duşuşygyň barşynda ildeşimiz örän az utuk tapawudy bilen ýeňildi.
Biziň boksçular toparymyzyň häzirki düzüminiň aglabasynyň ýaş türgenlerden ybaratdygyny nygtap geçeliň. Milli ýygyndy toparymyzyň baş tälimçisi, Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Şöhrat Gurbanow bu ýagdaýy geljegi, anyk aýdylanda bolsa, 2016-njy ýylda Braziliýada geçiriljek Olimpiadany we 2017-nji ýylyň Aziýadasyny göz öňünde tutup kesgitledi. XVII Aziýa oýunlary türkmen boksçularyna zerur bolan tejribe toplamaga ýardam eder, bu bolsa diňe güýçli bäsdeşler bilen göreşde we iri halkara ýaryşlarynda mümkindir. Biziň ýygyndy toparymyzyň nobatdaky maksady Ýer ýüzüniň esasy ýaryşlaryna saýlama oýunlarynyň çylşyrymly tapgyryndan üstünlikli geçmek bolup durýar. Şoňa görä-de, Olimpiada iň oňat sport ruhunda gelmek üçin, eýýäm häzirden geljegi uly bolan ýaş türgenlere umyt baglamak, olaryň gowşak we güýçli taraplaryny ýüze çykarmak gerek.
27-nji sentýabrda Aziýa oýunlarynyň meýdançasyna türkmen boksçylarynyň ýene-de ikisi — 2009-njy ýylyň Aziýa çempiony (69 kilograma çenli) Serdar Hudaýberdiýew we Zarip Jumaýew (52 kilograma çenli) çykar. Şol gün hem sport göreşi boýunça ýaryşlar başlanar. Onda erkin görnüşde türkmen pälwanlary özleriniň ilkinji tutluşyklaryny geçirerler.
Habarlar #Koreýa
- Soňky habarlar
Şort-tregiň ýaş ussatlarynyň ilkinji halkara üstünligi09 Fewral, 2015 (23:09)
- Soňky habarlar
2014-nji ýylda Türkmenistanyň iň gowy türgenleriniň onusy15 Ýanwar, 2015 (23:23)
- Soňky habarlar
Türkmen türgenleriniň nobatdaky medaly22 Oktýabr, 2014 (19:23)
- Soňky habarlar
Türkmen türgenleriniň üstünlikleri21 Oktýabr, 2014 (19:23)
- Soňky habarlar
Häzirki üstünlikler we umytlar geljege14 Oktýabr, 2014 (19:25)
- Soňky habarlar
Ýeňijileri we baýrakly orunlara mynasyp bolanlary sylaglamak dabarasy03 Oktýabr, 2014 (19:26)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň ýygyndy topary bürünç medallaryň ýene-de ikisini gazandy02 Oktýabr, 2014 (19:27)
- Soňky habarlar
Türkmen talyplarynyň goşa üstünligi30 Sentýabr, 2014 (19:28)
- Soňky habarlar
Türkmen türgenleriniň Inçhondaky nobatdaky üstünligi29 Sentýabr, 2014 (19:29)
- Soňky habarlar
Medallary almak ugrundaky bäsleşikler dowam edýär28 Sentýabr, 2014 (19:29)
- Soňky habarlar
Türkmen agyr atletikaçylary milli rekordlaryň altysyny goýdular26 Sentýabr, 2014 (19:30)
- Soňky habarlar
Türkmen agyr atletikaçysy güýçlüleriň bäşliginde25 Sentýabr, 2014 (19:32)
- Soňky habarlar
Meýletinçileriň sport ugrundaky aladalary24 Sentýabr, 2014 (19:33)
- Soňky habarlar
Üstünlige bir ädim ýetmedi22 Sentýabr, 2014 (19:34)
- Soňky habarlar
Inçhonyň baş stadionynda Olimpiýa alawy ýakyldy19 Sentýabr, 2014 (19:37)
- Soňky habarlar
Inçhonda Aziýa yklymynyň esasy ýaryşlary badalga alýar18 Sentýabr, 2014 (19:38)
- Soňky habarlar
“Çandybil”- ýetginjekleriň arasyndaky ýaryşyň ýeňijisi11 Oktýabr, 2013 (23:01)
- Soňky habarlar
Türkmenistan Aziada-2013-de üstün çykan türgenleri mübärekleýär!07 Iýul, 2013 (21:33)
- Soňky habarlar
Türkmenistan Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň baýdagyny garşylap, Aziada –2013-de üstün çykanlary mübärekleýär!07 Iýul, 2013 (17:47)
- Soňky habarlar
Oýunlaryň açylan güni futzalyň ussatlary ýeňiş gazandylar29 Iýun, 2013 (23:13)


text:
Eýranda tussag edilen ABŞ-nyň we Eýranyň raýatynyň tussaglykda saklanýan goşa raýatlykly dördünji amerikaly bolandygy habar berildi.
“Crescent Petroleum Co.” kompaniýasynyň Dubaýda işleýän ýolbaşçysy Siamak Namazi Eýrana iki hepde mundan ozal sapar eden wagtynda Rewolýusion Gwardiýasynyň aňtaw gullugy tarapyndan tussag edildi, diýlip “The Washington Post” we “The Wall Street Journal” neşirlerinde habar berilýär.
Namaziniň maşgalasynyň “Atieh Group” atly konsultasion kompaniýasynyň Tähranda, Dubaýda we Wenada öz wekilhanalary bar, şirket Eýranyň bazaryny ösdürmek ugrunda maslahat bermek işlerini alyp barýar.
Waşington Eýranyň häkimiýetlerini amerikan raýatlaryny boşatmaga çagyryp gelýär. Mundan öň Eýranda tussag edilen üç amerikan raýatynyň arasynda “The Washington Post” gazetiniň habarçysy Jason Rezaian içalyçylykda aýyplanýar.


text:
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko we Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew Astanada ikitaraplaýyn gepleşikleri maslahat etdiler.
Iki lider 9-njy oktýabrda geçirilen gepleşiklerinde Ukrainanyň gündogaryndaky ýagdaýy hem maslahat etdiler. Gündogar Ukrainada dowam edýän konflikt zerarly 2014-nji ýylyň aprel aýynda heläk bolanlary sany 7900 adamdan geçdi.
Poroşenko Ukrainanyň Luhansk we Donetsk regionlarynda ok atyşygyň bes edilmeginiň ýagdaýy durnuklaşdyrmak boýunça fewral aýyndan Minskde gelnen ylalaşygyň doly ýerine ýetirilmegi üçin “seresaply optimizme” esas döredýändigini aýtdy.
Nazarbaýew öz ýurdunyň Minsk prosesini goldaýandygyny aýdyp, krizisiň parahatçylykly çözgüdine “alternatiwanyň ýokdugyny” nygtady.
Nazarbaýew Gazagystanyň “Gyzyk Haç” guramasynyň üstünden Ukrainanyň gündogaryna azyk ibermegini we konfliktden ejir çeken regionlara maliýe kömegini bermegini dowam etdirjekdigini mälim etdi.


text:
Ukraina bilen Russiýanyň arasyndaky uçar gatnawlary togtadylýar. Rus tarapynyň munuň öňüni almak üçin eden tagallalaryna garamazdan, Ukrainanyň infrastruktura ministri uçuşlaryň şu hepdäniň ahyryndan başlap bes edilýändigini mälim etdi.
“25-nji sentýabrdan başlap Russiýanyň şäherleri bilen uçar gatnawlary togtadylar” diýip, ministr Andreý Piwowarskiý aýtdy.
23-nji oktýabrda rus we ukrain resmileri Brýusselde duşuşanlarynda, rus tarapy Ukrainanyň öňe sürýän bu teklibini geçirmejek bolup, tagalla edipdi.
Russiýanyň transport ministri Maksim Sokolow bu baradaky gadagançylygyň ýatyrylmagy ugrunda alada etmegini dowam etdirjekdigini mälim etdi.


text:
Aşgabatda 8-11 sentýabrda Türkmenistanyň we Orsýetiň arasynda nebit-gaz hyzmatdaşlygy boýunça maslahat geçirilýär. Tegelek stol görnüşinde geçirilýän bu maslahatyň ýurtlaryň nebit-gaz pudagynda özara bähbitli hyzmatdaşlygy ösdürmek meselesine bagyşlanýandygy aýdylýar.
Türkmen mediasynyň maglumatyna görä, bu çäräniň çäginde Orsýetiň nebit-gaz ugrundan iş alyp barýan kompaniýalarynyň ýolbaşçylary bilen ikitaraplaýyn gepleşikleriň geçirilmegi planlaşdyrylýar.
Orsýet 2009-njy ýyla çenli türkmen gazynyň esasy hyrydary bolupdy. Soňky ýyllarda Türkmenistanyň energiýa ugrundan esasy partnýorlarynyň ýene biri Eýran türkmen gazyna özüniň mundan beýläk mätäç däldigini mälim etdi.


text:
Adam hukuklaryny goraýan "Türkmen inisiatiwasy" topary Mary şäherinde ýaşaýan Elnara Ismailowanyň 'jenaýatçy' hökmünde gözlenýändigi barada häkimiýetler tarapyndan ýaýradylan fotosuratlaryny çap edip, bu gyzyň maşgalasynyň bäş ýyla golaý wagt bäri adalatsyzlykdan ejir çekýändigini we özlerine ýüz tutandygyny habar berýär.
Aýdylmagyna görä, Ismailowlaryň maşgalasynyň emlägi Mary şäher sudy tarapyndan bikanun bölünişige salnypdyr. Azatlyk radiosy bu habar barada düşündiriş almak üçin Mary şäher kazyýetine hem telefon etdi, emma ol ýerde düşündiriş bermäge adam tapylmady. Biz bu habara barada Türkmen inisiatiwasynyň başlygy Farid Tuhbatullin bilen söhbetdeş bolduk.
Azatlyk radiosy: Farid, siz öz saýtyňyzda Mary şäherinde häkimiýetler tarapyndan adalatsyzlyga duçar bolandygyny aýdýan Ismailowlar maşgalasy barada göwrümli makala we olaryň gyzy Elnaranyň şäher binalarynda ýelmenen suratlaryny çap etdiňiz. Size bu maglumat nähili mälim boldy?
Farid Tuhbatullin: Hakykatdanam, biziň saýtymyzyň adamlaryň öz şikaýatlary bilen ýüz tutup bilmegi üçin bir funksiýasy, mümkinçiligi bar we ol barha köp meşhur bolýar. Onsoň Türkmenistanda öz problemalaryny çözmäge synanyşyk edip, ugur-ýol tapyp bilmedik we adalatsyzlykdan lapykeç bolan adamlar bize ýygy-ýygydan ýüz tutýarlar. Golaýda biz şeýle ýagdaýlaryň ýene biri barada, ýagny polisiýanyň we sud işgärleriniň esassyz ýerden tutuş bir maşgala azar ýamanyny berşi barada habar aldyk. Biz bu habary çap etmek niýeti bilen işiň detallary barada goşmaça birnäçe sorag berdik hem soraglarymyza kanagatlanarly jogap we degişli dokumentleriň nusgalaryny hem aldyk. Netijede, düýn biz bu habary çap etmek kararyna geldik.
Azatlyk radiosy: Siziň bu maşgalanyň işi babatdaky indiki planlaryňyz näme?
Farid Tuhbatullin: Meniň pikirimçe, bu iş boýunça açyk ýazylmagynyň we çap edilmeginiň özi häkimiýetleri oýlanmaga mejbur etmeli. Men bu ýerde Aşgabatdaky esasy häkimiýetleri nazarda tutýaryn, emma bu regiondaky, Marydaky häkimiýetleri hem oýlanmaga mejbur eder diýip örän umyt edýärin. Bu, elbetde, biziň birinji yşaratymyz.
Emma bu-da kömek etmese, biziň halkara gurluşlary bilen hem aragatnaşygymyz bar. Hususan-da on güne ýeter-etmez wagt içinde Aşgabatda Ýewropa Bileleşigi bilen Türkmenistanyň arasynda adam hukuklary barada dialog bolmaly. Onsoň biz bu işi, hususy bir iş hökmünde, Brýusselden Aşgabada gidýän komissiýanyň agzalaryna bereris we olardan bu meseläni şol ýerde gozgamagy haýyş ederis.
Eger ol türkmen häkimiýetleri tarapyndan dogry çözülmese, onda biz bu işi özümiziň beýleki hasabatlarymyza hem girizeris we BMG-niň adam hukuklary komitetine, beýleki halkara guramalaryna ýetireris.


text:
12 iýunda Türkmenistanyň Prezidenti Baku şäheriniň Olimpiýa stadionyna tarap ugrady. Ol ýerde Ýewropa oýunlarynyň açylyş dabarasy geçirildi.
Büýüg-Şor kölüniň kenarynda ýerleşýän bu ägirt uly köpugurly desga 2015-nji ýylyň 6-njy martynda açyldy. Onuň eýeleýän meýdany 50 gektara barabar bolup, alty gatly toplumyň beýikligi 62 metrdir. Toplum 70 müňe golaý tomaşaça niýetlenendir. Bu ýerde 2015-nji ýylyň I Ýewropa oýunlarynyň çäklerinde ýeňil atletika boýunça bäsleşikler geçiriler we oýunlaryň ýapylyş dabarasy bolar.
“Baku-2015” ilkinji Ýewropa oýunlarynyň Guramaçylyk komiteti tarapyndan köp ýurtlar bilen göni alyp görkezmek baradaky ylalaşyklara gol çekdiler. Türkmenistanyň milli telewideniýasynyň sport ýaýlymy hem şu gün Ýewropa oýunlaryndan göni gepleşikleri görkezip başlady. Bu ýaryşlara ýurdumyzyň meýletinçiler topary gatnaşýar.
Bakudaky Ýewropa oýunlarynyň açylyş dabarasy azerbaýjan halk sazlaryny – mukamlary ýerine ýetirmekden başlandy. Nagaranyň sazlaşykly owazy astynda 24-den 0-a çenli yzyna wagt hasaplamasy geçirildi. Munuň özi Azerbaýjanyň garaşsyzlygynyň 24 ýyllygyny alamatlandyrýar. Biraz salymdan soň meýdança azerbaýjan halylarynyň nagyşlary bilen örtülýär. Bu nagyşlary stadionyň meýdançasynda tansçylaryň müňlerçesi “çekdiler”.
Kabul edýän tarapyň ýokary derejedäki ýolbaşçylarynyň gutlagyndan soň, stadionda Azerbaýjanyň senasy ýaňlanýar. Soňra Ýewropa oýunlarynyň alawyny ýakmak dabarasy boldy. Bu alaw müňden gowrak türgeniň we ýüzden gowrak ulag serişdeleriniň gatnaşmagynda ýurduň şäherleri we etraplary boýunça uzak ýoly geçip, şu stadiona getirildi. Alawyň geçen ýolunyň umumy uzynlygy 5,5 müň kilometrden gowrakdyr.
“Bakuw-2015” oýunlarynyň nyşanlary Jeren we Nardyr. Nar bu oýunlaryň owadan logotipinde hem şekillendirilipdir. Logotip özüne bäş nyşany – alawy, suwy, Symrug guşuny, haly gölleriniň şekilini we Azerbaýjanyň esasy miwesi bolan nary birleşdirýär. Stadionyň ýokarsynda gaýyp ýören ägirt uly nar açylýar we ondan bişen nar dänelerini ýatladýan howa şarlary çykýar.
Soňra däp boýunça bäsleşige gatnaşýan ýurtlaryň baýdaklarynyň astynda türgenleriň dabaraly ýörişi başlanýar. 28-nji iýuna çenli dowam etjek bu oýunlara dünýäniň 49 ýurdundan 6 müňden gowrak türgen gatnaşýar. Bäsleşikler mahalynda sportuň 20 görnüşi boýunça medallar ugrunda güýç synanyşylar. Şolaryň 12-sinde türgenler Olimpiýada –2016-a gatnaşmaga hukuk gazanmak ugrunda göreşerler. Olaryň hatarynda sportuň boks, göreş, welosporty, woleýbol, dzýu-do, ýeňil atletika, stoluň üstünde oýnalýan tennis, suwda ýüzmek, tüpeň atmak, peýkam atmak, triatlon we taekwando ýaly görnüşleri bar.
Soňra olimpiýa çempionlarynyň bir topary, dünýäde meşhur türgenler stadiona Ýewropanyň Olimpiýa komitetiniň baýdagyny çykarýarlar. Oýunlaryň açylyş dabarasyna şüweleň ulgamynyň dünýä derejesindäki ýyldyzlary hem gatnaşdylar. Köp öwüşgünli dabaranyň ahyrynda bu agşama gatnaşýan ýerine ýetirijileriň müňlerçesi bir ýere jemlendiler we milli azerbaýjan ýally tansyny ýerine ýetirdiler.
Şu pursatlarda Baku şäheriniň asmanynda köp öwüşginli feýerwerk yşyklary peýda boldy. Ol sport ýaryşlaryna, ýeňişlere bolan pursatlaryň başlanýandygyny alamatlandyrdy.
Mundan başga-da Ýewropa oýunlarynda uly medeni maksatnama meýilleşdirildi. Tutuşlygyna alnanda bu giň möçberli waka ýurduň ykdysady, medeni durmuşyna we syýahatçylyk pudagyna oňyn täsirini ýetirer. Şeýle hem ol dürli maksatly halkara gatnaşyklarynyň işjeňleşmegini şertlendirer we dostlukly, işewür gatnaşyklaryň ösdürilmegine, dünýäniň halklarynyň arasynda birek-birege ynanyşmak we düşünişmek gatnaşyklarynyň ýola goýulmagyny şertlendirer.


text:
Häzirki wagtda ýurduň çäginde ýeke-täk mobil hyzmatyny berýän «Altyn asyr» öýjükli kärhanasynyň filiallary adamlardan ýaňa hyň berýär. «Altyn asyryň» abonenti bolmak üçin telefon belgisini almaga isleg bildirýänleriň nobaty juda uly.
Nomer belgisini almak üçin nobata durýanlar sebäpli, ozaldan özünde bar bolan «Altyn asyr» belgisine pul salmaga kassa barýan müşderiler hem kösençlik çekýärler.
«Altyn asyr» öýjükli kärhanasynyň her filialynda polisiýanyň işgärleriniň goýlandygyna garamazdan, uzak wagtlap nomer almak üçin nobata durýan müşderileriň arasynda dawa-jenjeller, uruş-sögüşler ýüze çykýar.
Şunuň ýaly kyn ýagdaýlarda spekulýantlar hem öz bähbitlerini arap başlaýarlar. Uzak wagtlap telefon belgisine nobata durmakdan ýaltanýan kişilere spekulýantlar öz hyzmatlaryny hödürleýärler.
Häzirki wagtda spekulýantlar başy 80065 bilen başlanýan, ýagny şäherara belgisiniň üsti bilen çykylýan «Altyn asyryň» sim kartasyny 100 manatdan, şäher belgisinden göni çykyp bolýan belgileri 300 manatdan ýa-da 100 amerikan dollaryndan satýarlar. «Altyn asyryň» özünde bu sim kartalaryň bahasy 3 manat.
22-nji dekabrda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň köpçülikleýin habar beriş serişdeleri üçin ýaýradan maglumatynda ýurtda mobil aragatnaşyklaryny özbaşdak ýola goýmak üçin ähli mümkinçilikleriň bardygy, munuň üçin ýerli kadrlaryň ýetikerlikdigi aýdylýar.
Emma «Altyn asyryň» müşderileriniň birden köpelip başlamagy netijesinde, bu mobil operatorynyň aragatnaşygy ýaramazlaşdy. Ulgamyň içinde jaňlaşmakda müşderiler kösençlik çekýärler. «Altyn asyryň» filiallarynda müşderilere hyzmat edýän artykmaç kassalar açylmaýar. Şu sebäpden hem nobatyň yzy üzülmeýär.
Döwlet eýeçiligindäki "TürkmenTelekom" kompaniýasynyň "Altyn Asyr" mobil aragatnaşygy kärhanasy 2004-nji ýylyň 22-nji iýunynda döredilipdi.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Eýranyň günbatarynda 6,3 bal derejesinde ýeryranma boldy. Birleşen Ştatlaryň Geologiýa gullugynyň berýän maglumatyna görä, ýertitremäniň episentri 18-nji awgustda Eýranyň Yrak bilen serhediniň golaýyndaky Abdanan şäheriniň 36 kilometr günorta-gündogarynda bolupdyr.
Maglumatlara görä, bu ýeryranmada adam ýitgileri bolmandyr. Emma Eýranyň ýerli häkimi Mohammad Reza Morwaridiň sözlerine görä, wakada birnäçe ýaşaýjy ýaralanypdyr we ençeme bina zeper ýetipdir.
Şeýle-de, bu ýertitreme Eýranyň goňşy welaýatlarynda hem duýlupdyr.
Seýsmiki zolagda ýerleşýän Eýranda ýertitremeler ýygy-ýygydan bolýar. Geçen ýylyň aprel aýynda Eýranyň günorta-gündogarynda we goňşusy Pakistanda bolan 7,8 bal derejesindäki ýertitremede 40 adam heläk bolupdy.
2003-nji ýylyň dekabr aýynda Eýranyň günorta-gündogaryndaky Bam şäherinde bolan ýertitremede 26 müň adam heläk bolupdy.


text:
Aşgabat, 17.03.2015. “Türkmenportal”.
2015-nji ýylyň 16-njy martynda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde türkmen-hytaý maslahatlaşmalary geçirildi. Hytaý taparynyň wekiliýetine Hytaý Halk Respublikasynyň Daşary işler ministrliginiň ýörite wekili Gao Ýuýşen ýolbaşçylyk etdi. Bu barada Türkmenistanyň DIM-niň resmi saýty habar berýär.
Gepleşikleriň barşynda strategik hyzmatdaşlygyň giň gerimli meseleleri, hususan-da, Hytaý bilen Türkmenistanyň arasyndaky ikitaraplaýyn gatnaşyklary has-da berkitmäge degişli meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy. Şeýle hem taraplar ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy täze many-mazmun bilen baýlaşdyrmaga uly ähmiýet berýändiklerini bellediler.


text:
Şu gün Birleşen Ştatlarda çap edilýän «The Wall Street Journal» gazeti Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaýyň uly agasy Mahmud Karzaýyň işi boýunça Birleşen Ştatlarda jenaýat-derňew işleriniň alnyp barylýandygy barada habar ýaýratdy.
Gazetiň bu baradaky maglumatynda amerikan sülçüleriniň Mahmud Karzaýyň salgyt galplyklarynda we adamlary gorkuzyp talaňçylyk etmek ýaly jenaýatçylyklarda eliniň bardygyny ýa ýokdugyny anyklamak ugrunda iş alyp barýandyklary aýdylýar.
Mahmud Karzaý Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň raýatlygyny göterýär, şoňa görä-de ol bu ýurduň kanunçylygyna eýermäge borçly bolup durýar.
Birleşen Ştatlaryň Kabuldaky ilçihanasy we Owganystanyň hökümeti häzirlikçe bu maglumat barada hiç hili resmi beýanat ýaýratmadylar.


text:
Eýranda Ysraýylyň gizlin gullugy Mossadyň bähbidine içalyçylyk etmekde aýyplanan adam asmak jezasy arkaly öldürildi diýlip, düýn habar berildi.
Eýranyň habar gulluklarynyň berýan maglumatlaryna görä, içalyçylykda aýyplanan Ali Akbar Siadat 2004-nji ýyldan bäi Mossad gullugy bilen aragatnaşyk saklap gelipdir. Şeýle-de, gizlin harby maglumatlary berendigi üçin, onuň Ysraýylyň agentlerinden 60 müň dollar möçberinde pul alandygy aýdylýar.
Ali Akbar Siadat we onuň aýaly iki ýyl mundan owal Eýrany terk edip gitjek bolan wagtlary tussag edilipdiler.
“IRNA” habar gullugynyň maglumatlaryna laýyklykda, Ali Akbar Siadat bilen birlikde Eýranyň ýene bir raýaty Ali Saremi hem jezalandyrmak arkaly öldürilipdir. Ol “Mujahideen Halk” atly oppozisiýa topary bilen ilteşiginiň barlygynda aýyplanypdy.


text:
Wagt, tarap, maksat, ýagdaý, mukdar, deňeşdirme aňladyp, işliklere baglanyp gelýän sözlere hallar diýilýär.
ir, giç, haýal.
Biz okuwa ir geldik. Ekinimiz tekiz gögerdi.
Türkmen dilinde birnäçe sözler atlara baglanyp gelenlerinde sypatlara degişli bolup, işliklere baglanyp gelenlerinde hallara degişli bolýarlar.
gowy adam (sypat), gowy işleýär (hal).
Hallar özleriniň gurluşy taýdan üç hili bolýarlar: asyl, ýasama we goşma-tirkeş hallar.
Yzy hiç hili goşulmasyz düýp görnüşinde ulanylýan hallara asyl hallar diýilýär.
giç, tiz, häzir, indi, çalt.
Her hili goşulmalaryň kömegi bilen ýasalan hallara ýasama hallar diýilýär.
Goşulma kabul etmedik ýa-da biri -dan, -den, -ma, -me, -ba, -be, -a, -e goşulmalaryny kabul eden birmeňzeş sözleriň, sinonimleriň, antonimleriň tirkeşip gelmegi, şeýle hem iki, üç sözüň many taýdan birikmegi arkaly belli bir düşünjäni aňlatmaga hyzmat edýän hallara goşma-tirkeş hallar diýilýär.
gaýra-gaýra, günbe-günden, püre-pür, ýüzbe-ýüz.
Asyl hallar özleriniň baglanyşýan sözlerinden aýry ýazylýarlar.
Ol hemişe ir gelerdi.
Söz ýasaýjy -ça, -çe goşulmasy arkaly ýasalan hallar goşulyp ýasalýar.
Men Orazgülçe ýazyp bilmeýärin.
Bir bogunly dodak çekimlili sözlere -yn, -in goşulmasy goşulanda, ikinji bogundaky çekimli ses uzyn aýdylýandygy sebäpli, dodaklandyrylman ýazylýar.
Günki, oňyn. Öýin-öýin aýlandyk.
Bu goşulmalaryň -n görnüşi soňy e sesine gutaran sözlere goşulýar. Şonda e sesi ä sesine öwrülip aýdylýar we ýazylýar.
Biz öýlän öýe ýygnandyk.
Birmeňzeş sözleriň, antonimleriň tirkeşip gelmeginden hasyl bolan hallaryň arasynda defis goýlup ýazylýar.
Gaýra-gaýra bakar men.
Basym taýdan birleşip, bir düşünjäni aňladýan goşma hallar bile ýazylýarlar.
günuzyn, ilkiagşam, gijara we ş. m.
Basym taýdan birleşmän, bilelikde ulanylýan goşma hallar aýry ýazylýarlar.
Meselem; birnäçe gün bäri, şu mahal.


text:
1-nji fewraldan başlap güýje giren bu düzgün Özbegistanyň adaty raýatlarynyň arasynda käbir aladalary döretdi.
Özbegistanyň Merkezi Bankynyň 30-njy ýanwarda yglan eden düzgünine görä, ýurduň adaty raýatlaryna mundan beýläk kommersiýa banklaryndan we beýleki maliýe guramalaryndan nagt pul görnüşinde daşary ýurt walýutalaryny almaga rugsat berilmez.
Raýatlar daşary ýurt walýutalaryny diňe belli bir şertler esasynda elektron bank geçirimi görnüşinde alyp bilerler. Munuň üçin talap edilýän şertlerden birem raýatlaryň özbek somy we daşary ýurt walýutasy üçin ýörite bank hasaplarynyň bolmagy.
Olar daşary ýurt walýutasyny almak üçin özleriniň şol bir bankdaky som hasabyndan walýuta hasaplaryna pul geçirmeli.
Emma, muňa garamazdan, raýatlar özleriniň walýuta hasaplaryndaky daşary ýurt walýutasyny diňe daşary ýurtlara çykanlarynda, halkara bank ulgamlary arkaly ýörite kartalaryň kömegi bilen alyp bilýärler.
Belli we belli däl zatlar
Özbegistanyň Merkezi Bankynyň bir aýal işgäri bu täze düzgüni şeýle düşündirdi: “Eger siz daşary ýurda gidýän bolsaňyz, size ‘Visa’ kartasy gerek bolar. Soňra siz banka baryp, arza ýazmaly, arzaňyzyň ýanyna pasportyňyzyň we uçar bilediňiziň kopiýasyny berkitmeli hem-de öz saparyňyzyň maksadyny düşündirmeli. Soňra nagt pul görnüşinde somuňyzy alyp, ony walýuta hasabyňyza goýuň. Şondan soň siz dollara öwrülen puluňyzy ‘Visa’ kartaňyzyň üsti bilen alyp bilersiňiz”.
Özbegistanyň Merkezi Banky özüniň bu täze düzgünini Özbegistanyň territoriýasynda ýeke-täk töleg serişdesi hökmünde “özbek somynyň hümmetini berkitmek” hem-de “pul ýuwuşlygynyň öňüni almakda halkara standartlaryna eýermek” maksady bilen düşündirýär.
Emma köp özbegistanlylar bu täze düzgüniň ýurduň daşynda işleýän öz dogan-garyndaşlary tarapyndan iberilýän dollarlary we rubllary almakda uly kynçylyklary döretmeginiň mümkindiginden aladalanýarlar.
Şu çaka çenli daşary ýurtlarda işleýän özbek raýatlary öz walýutalaryny banklaryň ýa-da halkara pul geçiriş hyzmatlarynyň üsti bilen Özbegistana iberýärdiler. Ol walýutalary bolsa nagt walýuta görnüşinde alyp bolýardy.
Özbegistanyň häkimiýetleri daşary ýurtlardan iberilýän bu walýutalaryň ýurduň raýatlarynyň walýuta hasaplaryna iberilmelimi ýa-da som görnüşinde iberilmelidigi barada häzire çenli anyk bir düşündiriş bermeýärler.


text:
Şu ýylyň 27-29-njy ýanwary aralygynda Aşgabat şäherinde Hazar deňziniň hukuk derejesi hakyndaky Konwensiýasyny işläp taýýarlamak boýunça hazarýaka döwletleriniň daşary işler ministrleriniň orunbasarlarynyň derejesindäki Ýörite iş toparynyň nobatdaky 43-nji mejlisini geçiriler.
Nobatdaky mejlisde 2015-nji ýylda geçirilen işleriň jemlerini ara alyp maslahatlaşmak, şeýle hem türkmen tarapynyň bu täsin tebigy suw howdanynyň bioserişdelerini gorap saklamaga, köpeltmäge hem-de rejeli peýdalanmaga, onuň ekologiýa howpsuzlygynyň berjaý edilmegine we özara gyzyklanma bildirilýän sebitleýin hyzmatdaşlygy ösdürmäge gönükdirilen tekliplerini hasaba almak bilen toparyň ýakyn geljek üçin işiniň wezipelerini we ileri tutulýan ugurlaryny kesgitlemek göz öňünde tutulýar.


text:
Türkmenabatda Lebapda iň iri “Döwrebap” söwda-dynç alyş merkezi açyldy. Bu toplum 0,5 gektar ýeri eýelep, ol Bagy-bossan we Azatlyk köçeleriniň çatyrygynda ýerleşýär. Binanyň beýikligi 18 metr, umumy meýdany bolsa 2240 inedördül metrdir. Oňa ýakyn ýerleşýän çäklerde giň ulag goýulýan ýer, merkezleşdirilen ýylylyk beriji we sowadyjy ulgam we beýleki durmuş üpjünçiligi desgalary ýerleşýär. Sokol binasynda konditer bölümi, ammarlar, şol sanda senagat sowadyjylary bilen üpjün edilen ammarlar ýerleşýär.
Birinji gatyň dükanlarynda iýmitler, gap-gaçlar, oýnawaçlar, sowgatlyklar we durmuş harytlary satylýar. Ikinji gatda öý we edara jaýy üçin mebeli, trikotaž we haly önümlerini, geýimleri, sagatlary, kosmetikany, gülleri satyn alyp bolar, äýnegi saýlap bolar hem-de fotosalonda ýadigärlik suratyna düşüp bolar. Şeýle hem bu ýerde adminstrasiýanyň otaglary ýerleşýär. Üçünji gatda türk tagamlarynyň restorany we türkmen milli aşhanasynyň kafesi ýerleşýär. Kiçi ýaşly çagalar üçin iki sany oýun meýdançaly oňaýly çagalar şäherçesi ýerleşýer. Ýylyň maýyl döwürleri üçekde ýerlerşýän teläriň aşagyndaky tomusky käfe baryp bolar.
Dükanlara aýlanmaga oňaýly bolar ýaly basgançakdan başga hem eskalator goýulandyr. Mundan hem başga bina adam daşaýan liftleriň ikisi we bir sany ýük çekýän jift bilen üpjün edilendir.
Bu toplum bankdan gurluşyk üçin ýeňilleşdirilen uzak möhletleýin karz pul alan telekeçi Ruslan Borjakowa degişlidir. Lebapdaky bu söwda-dynç alyş merkezini “Kämil ussa” hususy kärhanasy gurdy, lifti we eskalatory Aşgabadyň “Galkynyş hemaýaty” firmasy gurnady. Ykdysadyýetiň döwlete degişli däl bölegi bolan bu iri desga iş orunlaryň 150-den gowragyny döretdi.
Bu söwda-dynç alyş merkeziniň aýratynlygy ýerli önümleri nazarlaýan bolup durmagy bolýar. Meşhur “Zemin”, “Hemra”, “Ýunus daýhan” ýaly hususy kärhanalar ýerlemek üçin eýýäm öz önümlerini hödürledi. Şeýele hem bu ýerden marynyň “Ellin” firmasynyň süýt önümlerini we Ahalyň “Guş toplumynyň” önümlerini satyn alyp bolar.
“Döwrebap” täze ýyl baýramçylygynyň öňisyrasynda öz gapylaryny giňden açdy. Eýýäm ilkinji günlerden başlap önümleriň baý görnüşi boýunça satyn alyjylaryň göwnüni awlap, müşderiliň has köp gelýän ýerine öwrüldi.


text:
Aktýor, režissýor, dramaturg Alty Garlyýew (1906-1973)
Türkmen milli kino sungatynda öçmejek yz galdyryp giden läheňleriň biri hem aktýor, režissýor, dramaturg Alty Garlyýewdir. Ol 1909-njy ýylyň 6-njy ýanwarynda Tejeniň Babadaýhan obasynda Garly Çakanyň maşgalasynda dünýä inýär. Meşhur ýazyjy Berdi Kerbabaýew Alty Garlyýewiň ömri we döredijiligi hakynda özüniň “Garly Çakanyň ogly” atly biografik powestinde giňişleýin gürrüň berýär.
Alty Garlyýewiň kinoda, teatrda oýnan rollary sanardan gaty kän. Onuň döreden filmleri diňe Türkmenistanyň däl, eýsem Moskwada saklanýan dünýä kinolarynyň altyn fonduna girendir. Olary häzirki gün internet sahypalarynda hem tapyp görüp bolýar. Bu gezekki ýatlamamda onuň režissýorlyk eden filmleriniň jümmüşine aralaşmakçy.
Her bir döredijilik işgäriniň öz ýolunyň we stiliniň bolşy ýaly, Alty Garlyýewiň hem özüne mahsus kino düşürmek däbi bardy. Ol ilkinji režissýorlyk ädimlerini belli rus halypasy Iwanow-Barkowyň ýanynda başlapdy. 1957-nji ýylda surata düşürilip başlanan “Aýratyn tabşyryk” filmine Alty Garlyýew Iwanow-Barkow bilen bilelikde režissýorlyk edýär. Bu filmde 1918-1919-njy ýyllarda Türkmenistanda bolan graždanlyk urşy barada gürrüň berilýär.
Alty Garlyýew bu filmde režissýorlykdan başga, esasy gahryman Alty Mergenowyň keşbini döredipdi. Dowamly surata düşürilen söweş sahnalary Alty Garlyýewe uly sapak bolýar.
Bu filmiň yz ýany Alty Garlyýew öz ýazan “Aýna” atly drama eseri esasynda ilkinji, özbaşdak režissýorlyk işine başlaýar. Film 1920-nji ýyllaryň gowgaly wakalaryny gürrüň berýärdi. Geçen filminde bolşy ýaly we soňraky surata düşüren filmleriniň hemmesinde-de Alty Garlyýew aktýorçylyk kärinem bilelikde alyp gidýär. Film häzirki göz bilen seredeniňde gaty sada görünse-de, öz döwründe döredilen rus filmlerinden pes däldi.
“Aýna” filminden soňra ara köp wagt düşýär. Alty Garlyýew tä 1964-nji ýyla çenli film almaýar. Ol köpden bäri taýýarlanyp ýören temasyna, has dogrusy, öz obadaşy we ýoldaşy Berdi Kerbabaýewiň “Aýgytly ädim” romanyny kino şekiline geçirmäge girişýär. Geçen filmlerden alan sapaklary Garlyýewe täze işe girişmäge doly mümkinçilik berýär.
“Aýgytly ädim” filminden
“Aýgytly ädim” filmi gaty şowly çykýar. Onuň hem esasy sebäpleriniň biri türkmen milli taryhyny, däbini suwara bilýän ýerli milletden bolan kadryň hemme taraplaýyn ýetişenligi bilen görkezse bolar. Filimdäki wakalary Alty Garlyýew gaty gowy bilýärdi. Ol onuň şaýady diýseňem dogry bolar.
Bir ýylyň dowamynda “Aýgytly ädim” filmine SSSR-de 50 milliondan gowrak adam tomaşa edýär. Şol döwrüň sowet ideologiýasynyň basyş etmegi bilen, döredijilik erkinliginiň çäkli bolmagy netijesinde, filmiň ikinji bölümindäki wakalar taryhy faktlardan daşrakda durýar.
Dogry, ol ýoýulmalar Kerbabaýewiň kitabynda hem görkezilipdi, emma filmde romanyň wakalarynyň doly suratlandyrmanlygy üçin, taryhy çaprazlyk has ýiti duýulýar. Bu ýagdaýlar, esasan taryhçylaryň işi, ýöne çeperçilik taýdan filmiň gurluşy gaty täsirli berlipdir.
“Aýgytly ädim” filminden soň, Alty Garlyýew özüni tejribeli režissýor hökmünde ykrar etdirýär. Şol wagtky hökümet öňe sürýän ideologiýalaryndan ugur alyp, az hem bolsa, türkmeniň milli taryhy hakynda söz açmagy maksat edinip, Magtymguly Pyragynyň ömri-döredijiliginden doly gürrüň berýän çeper filmi surata düşürmegi kino ýolbaşçylaryna tabşyryk berýär.
Magtymguly Pyragynyň ömri-döredijiliginden gürrüň berýän çeper filmden
Kinonyň şol wagtky ýolbaşçysy hökmünde bu tabşyrygy Alty Garlyýew öz üstüne alýar. Filmiň ssenarisini döretmek Alty Garlyýewe öňki işlerinden örän çylşyrymly bolýar. Bu gezek söýgi we uruş temasyndan başga, filmiň esasy gahrymanynyň — Magtymgulynyň filosofiýasy dag bolup görnüp durdy.
Magtymgulynyň filosofiýasyna çuňlaşdygyňça, dowam edip duran ideologiýa gapma-garşy bolunýardy. Şol sebäpli Alty Garlyýew Magtymgula Watany goramak, onuň agzybirligi ündeýän temasyny esas edip alýar.
Tomaşaçylar “Aýgytly ädim” filminden soň, Aýna bilen Artygyň söýgüsini “Magtymguly” filiminde hem görmek islediler. Emma režissýor soýgi temasyny ikinji plana geçirip, fimde ony öçügsi görnüşde görkezýär.
Beýleki filmlerinde bolşy ýaly, Alty Garlyýew bu filminde hem ruslaryň keşplerini suratlandyrýar. Filmde çykyş eden aktýorlar topary Hommat Müllük, Muhammet Çerkezow, Ýelizaweta Garaýewa, Soýün Amangeldiýew özlerine ynanylan rollaryny diýseň ynandyryjy ýerine ýetiripdirler.
Döredijilik abraýyň asmana direse-de, edeýin diýen zadyňy, ýüregiňde beslän niýetiňi ekrana geçirmek ol döwürler aňsat däldi. Döwlet ideologiýasynyň tabşyrygynam etmeli bolýardy.
Käbir režissýorlar öz stiline ýa-da ýoluna gabat gelmeýän temadan film etmeli diýilse, ondan gaça durardylar. Olar döredijilik prinsiplerine garşy gitmeýärdiler. Alty Garlyýew ol ýoly tutmaýardy. Ol başgaça hereket ederdi. Öz saýlan temasyny etmek üçin ilki hökman ideologiýanyň öňe süren temalaryndan film ederdi. Soňra ony tamamlap, öz hakyky işine girişerdi.
Şeýle döwlet tabşyryklarynyň birini Alty Garlyýew 1970-nji ýylda Orta Aziýa serhet goşunynyň tabşyrygy boýunça, serhetçileriň durmuşyndan gürrüň berýän filmini döretmäge girişýär. Film “Derýanyň aňyrsy serhet” ady bilen 1971-nji ýylda uly ekranlara çykýar. Emma tomaşaçylaryň ol filmde Alty Garlyýewden garaşan umytlary başa barmaýar. Ýogsam filmde Alty Garlyýewiň özi, onuň aýaly, SSSR-iň halk artisti Annagül Annakulyýewa, Hommat Müllük, Ata Alowow ýaly artistler çykyş edipdi.
Alty Garlyýewiň “Mukamyň syry” filminden
Alty Garlyýew ömrüniň soňunda ýüreginde beslän temasyny surata düşürmäge girişýär. Film aýal bagşy hakyndaky rowaýaty öz içine alýardy. Alty Garlyýew filmiň ssenarisini ýazyjy Hudaýberdi Durdyýewe ynanýar. Bu filmde režissýor erkin usullary ulanyp görmegi maksat edinýär. Şonuň üçin baş aktýorlary saýlanda Karkaranyň keşbini artistka Ýelizaweta Garaýewa berip, onuň söýgülisi we adamsy Döwranyň roluny professional bolmadyk, dutarçy, sazanda Akmyrat Çaryýewe ynanýar. Şeýtmek bilen Alty Garlyýew Karkaranyň keşbini ýokary, birinji hatara çykarmagy maksat edinýär. Onuň pikiriçe, Döwranyň keşbini adaty artistlerden Hommat Müllük ýa-da Ata Alowow ýerine ýetirse, onda Karkaranyň keşbi olaryň ýanynda pese düşer öýdýärdi. Şol sebäpli Alty Garlyýewiň Döwranyň keşbini professional bolmadyk artiste oýnatmagy filmiň döredijilik akymyny aşak gaçyrýar.
Dogry, käbir kinorežissýorlaryň öz baş gahrymanlaryny professional bolmadyk artiste ynanan wagtlary köp bolýardy. Ol özüniň oňyn netijesenem berýärdi. Mysal üçin, režissýor Polat Mansurowyň “Şükür bagşy” filiminde baş gahrymanyň keşbini artist bolmadyk, mugallym Aman Handurdyýew örän ynandyryjy ýerine ýetirýär.
Döwranyň keşbiniň gowşak çykyşy ýaly, ençeme ýyllardan soň režissýor Hojaguly Narlyýewiň düşüren “Bagtyndan jyda düşen Pyragy” filiminde Magtymgulynyň keşbini artist bolmadyk, dutarçy, sazanda Annaseýit Annamyradowa ynanmagy hem filmiň esasy süňňüne zyýan ýetirýär we ol keşp filmde gaty gowşak, ejiz görünýär.
Alty Garlyýewiň “Mukamyň syry” filmi tomaşaçylar tarapyndan gowy garşylanýar. Döwranyň keşbi Karkaranyň, esasan hem, Alty Garlyýewiň ýerine ýetiren Sarman atanyň obrazlarynyň aşagynda ýitip gidýär. Bu filmde Alty Garlyýew diňe režissýorlykdan başga, eýsem aktýorlyk ussatlygyny hem görkezip, indiki boljak artistlere mekdep bolup, taryha girýär.
Ussat aktýor, režissýor Alty Garlyýew özüniň iň soňky filmini doly tamamlap, ony giň köpçülige tabşyryp bilmän, 1973-nji ýylyň 11-nji dekabrynda 64 ýaşynyň içinde uzaga çeken keselden soň aradan çykýar. Ol ýogalandan soň, Türkmenistanyň Döwlet baýragyna mynasyp bolýar. 1974-nji ýylda Türkmenfilm kinostudiýasyna SSSR-iň halk artisti Alty Garlyýewiň ady dakylýar.
2000-nji ýylda Türkmenfilm kinostudiýasyndaky bürünçden edilen Alty Garlyýewiň heýkeli zibile taşlanýar, onuň ady bolsa öçürilýär we türkmen kinosungaty ölüm halyna geçýär.
Ýagdaýdan peýdalanyp, ýaranjaňlar kinostudiýa Saparmyrat Türkmenbaşynyň adyny goýýarlar. 2006-njy ýylda Saparmyrat Nyýazow ýogalandan soň, kinostudiýanyň adyna “Oguzhan” diýip täze at berýärler. Olar kinostudiýanyň adyny näçe çalyşsalar-da, halkyň aňynda galan türkmen filmlerini döretmegi başarmaýarlar, çünki ol filmleriň sakasynda Alty Garly ogly ýok.Döwlet Hojamedow aşgabatly intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy, synçy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň ABŞ-da bolan içalyçylyk dawasy bilen bagly ýaýradan beýanatynda Orsýete içalyçylyk etmek bilen bagly öňe sürülýän aýyplamalaryň esassyzdygy, ABŞ-da ýüze çykan bu dawanyň aňyrsynda nämäniň ýatandygynyň düşnüksizdigi, bu dawanyň gaýtadan sowuk urşa alyp barmagynyň mümkindigi nygtaldy.
28-nji iýunda ABŞ-nyň Federal derňew gullugy Orsýetiň Daşary aňtaw gullygy bilen işleşmekde şübhelenilýän 10 adamyň tussag edilendigini yglan etdi.
Tussag edilenlere amerikan syýasatçylarynyň arasyna syzyp, ýurduň syýasaty, ABŞ-nyň ýarag üpjünçiligi, ýurduň diplomatiki strategiýasy baradaky maglumatlary ruslara ýetirmäge synanyşanlykda günä bildirilýär.
Içalçylykda aýyplanýan adamlaryň maliýe üpjünçiligine jogapkär ýene bir adam sişenbe güni Kiprde ele salyndy.


text:
Sişenbe güni giçlik Britaniýanyň sudy bu ýurduň iki raýatyny ýakynda gurnalan bulagaýçylyklary öjükdirmekde günäli tapyp, olaryň her birini 4 ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
Tussaglyga höküm edilen 20 ýaşly Jordan Blakşaw bilen 22 ýaşly Perri Sutkliff-Kinan «Feýsbuk» internet saýtynyň üsti bilen bulagaýçylyklary gurnamakda hem-de ony ugrukdyrmakda günäli tapyldy.
Geçen hepde Britaniýanyň dürli şäherlerinde dört gün dowam eden şol bulagaýçylyklaryň dowamynda köp dükanlar, ýaşaýyş jaýlary we ofisler talanyp, binalardyr emläkler oda ýakyldy. Şol wakalarda jemi 5 adam öldi.


text:
Türkmenistanyň Mejlisi 15-nji awgustda dördünji çagyrylyş üçünji maslahatyny geçirdi. Bu maslahat täze kanun proýektleriniň toplumyna garanlygy hem olary kabul edenligi bilen tapawutlanýar. Öz gezeginde şol kabul edilen kanunlar ýurt üçinem, onda ýaşaýan her bir adam üçinem diýseň möhüm.
Şol kanun proýektlerinde sud sistemasyna, prokuratura degişlileri-de, ylym-bilim bilen bagly işler barasynda-da, gepiň gysgasy, döwletiň ýaşamagy hem ösmegi üçin möhüm meseleler gozgalýar.
Maslahata degişli hökümet edaralarynyň esasy ýolbaşçylary çagyrylypdyr. Käbir adamlara geňrägem görünmegi mümkin, çagyrylanlaryň arasynda jemgyýetçilik guramalaryň ýolbaşçylary-da, köpçülikleýin habar serişdeleriniň wekilleri-de bar.
Eger agzalan adamlaryň maslahata gatnaşmagyna zerurlyk bar bolsa, ol nämeden ybarat hem häkimiýetler olara nähili borçdur wezipe ýüklemek isleýär?
Maslahat baradaky resmi maglumatlarda kanun proýektleriniň jikme-jigi barasynda maglumat berilmeýär, diýmek, kabul edilen kanunlar barasynda diňe olaryň ulanylyş, durmuşa geçiriliş prosesinde gürrüň etmek hem analizlemek mümkin bolar.
Kanunlar kabul ediliş düzgünleriniň ähli basgançaklaryny, bolmalysy ýaly, geçer hem hakyky kanun durumyna eýe bolar. Ana, şonda iň esasy sorag örboýuna galsa gerek. “Şol kabul edilen kanunlar nähili ýerine ýetiriler?” Şol işiň amal edilişine kim jogapkär bolar?
Geçmişe nazar aýlasak...
Bilşimiz ýaly, geçmişde-de ençeme gezek täze-täze kanunlar kabul edilipdi. Durmuş şol bir akymy bilen gidýärdi, kabul edilen täze kanunlar bolsa, diňe kagyz ýüzünde galypdy. Häkimiýetleriň öz çykaran kanunlaryny äsgermezlik eden, hatda olary gödek bozan halatlaram az bolmandy.
1936-njy ýylda kabul edilen Stalin Konstitusiýasynyň hem dokument kemi ýokdy, onda adamlaryň höwes edýän, isleýän zatlarynyň köpüsine degişli maddalar, düzgünler bardy. Ýöne iş ýüzünde welin, hemme zat bütinleý tersine bolup çykypdy. “Dünýäde iň bir adamsöýüji, ynsanperwer” adyny alan şol Konstitusiýa kabul edilenden bir ýyl soň, Sowet Soýuzynda köpçülikleýin zorluklar başlandy.
1937-nji ýyl sowet taryhyna iň ganly, gyrgynçylykly ýyl hökmünde girdi. Şonuň üçinem dünýä tejribelerinden ugur alynsa, kanunlar döredilende, şolaryň geljekde ýerine ýetirilişine nähili gözegçilik ediljegi-de örän möhüm mesele. Stalin döwründe şol prosesiň gidişine Staliniň hut özi hem ýakyn egindeşleri kontrollyk edipdi.
Eger Türkmenistanda-da kanunlaryň berjaý edilişine döwlet çinownikleri gözegçilik etse, şol kanunlaryň bozulmajakdygyna nähili kepil bar? Halkara tejribeleriniň görkezişi ýaly, kanunlaryň berjaý edilişine jemgyýetçilik guramalary, hökümete degişli däl birleşikler, garaşsyz toparlar goşmaça gözegçilik edip bilerler. Belki, Türkmenistanda Mejlisiň soňky maslahatyna jemgyýetçilik wekillerini şol maksat üçin çagyrandyrlar?
Dünýäniň köp sanly demokratik ýurtlarynda köpçülikleýin habar serişdelerini dördünji häkimiýet diýip atlandyrýarlar. Ençeme aý bäri adam hukuklarynam goşmak bilen Türkmenistanyň öz kanunlaryny dünýäniň demokratik standartlaryna laýyk getirmek ugrunda iş alyp barýandygyny türkmen propagandasy tassyklaýar. Bu prosese köpçülikleýin habar serişdeleriniň goşuljakdygyna, şol işiň gidişini açyk yzarlap biljekdigine, býurokratlar tarapyndan kanunlaryň bozulyşy barasynda jemgyýtçiligi habarly edip durjakdygyna türkmenistanlylar bil baglap bilermi?
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça Britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
"MTS - Türkmenistan" kompaniýasy Lebap welaýatynyň Köýtendag etrabynda iki ýerde - Köýten hem Gurşunmagdan posýoloklarynda dagyň jülgesinde iki sany alternatiw energiýa çeşmesini işe girizdi.
Belent ýerde el generatory hem gün batareýalary ornaşdyryldy. Bu toplum energiýa ugrundan doly özbaşdak bolup, ol diňe gün energiýasynyň hem ýeliň hasabyna elektrik toguny öndürer.
Türkmenistanyň uzak we barmasy kyn etraplarynda alternatiw energiýa ögdürýän enjamlary ornaşdyrmak mundan beýlägem dowam etdiriler diýlip habar berilýär.


text:
Orsýetli sudýa ukrainaly pilot Nadýa Sawçenkonyň işi boýunça kararyny 21-nji we 22-nji martda boljak sud diňlenişiginde yglan eder.
Sawçenko 2014-nji ýylda gündogar Ukrainada iki orsýetli žurnalistiň öldürilmegine gatnaşykda aýyplanýar. Sawçenko bu aýyplamany ret edýär.
Sawçenko 9-njy martda serhet ýakasyndaky Donetsk şäherinde geçirilen sudda eden çykyşynda azykdan we suwdan ýüz öwürýändigini aýtdy we sudýa hem prokurora orta barmagyny görkezdi.
Sudýa kararyň 21-nji martda okalyp başlanjagyny yglan etdi.
Geçen hepdede prokurorlar Sawçenkony 23 ýyllyk türme tussaglygyna höküm etmegi soradylar.
Sawçenko özüniň meýletinçi batalýonyň düzüminde orsýetçi separatistlere garşy söweşen wagtynda 2014-nji ýylyň iýun aýynda gündogar Ukrainada ogurlanyp, Orsýete bikanun getirilendigini aýtdy.
Ukraina Sawçenkonyň ogurlanandygyny aýdyp, oňa uruş ýesiri hökmünde seredilmegini talap edýär.
Ýewropa Bileleşigi we Birleşen Ştatlar Sawçenkony boşatmaga çagyrýarlar.


text:
Sudan Respublikasynyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi ýurdumyzyň Daşary işler ministrliginde kabul edildi. Ol ýerde Türkmenistan bilen Sudan Respublikasynyň arasynda diplomatik gatnaşyklary ýola goýmak baradaky Teswirnama gol çekildi.
Nebitgaz pudagyndaky gatnaşyklaryň ugruny giňeltmek meseleleri jenap Mohammed Elias Mohamed Elhajyň Türkmenistanyň Nebitgaz senagaty we mineral serişdeler ministrliginde hem-de “Türkmengaz” döwlet konserninde meýilleşdirilen duşuşyklaryň barşynda ara alnyp maslahatlaşylar.
Medeni maksatnamanyň çäklerinde Sudan Respublikasynyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi paýtagtymyzdaky iri muzeýleriň gymmatlyklary we Aşgabat şäheriniň gözel ýerleri bilen tanşar.


text:
Owganystanyň ýerli resmileri ýurduň demirgazygynda sil joşguny netijesinde bäş adamyň ölendigini we başga-da ýüzlerçesiniň göçürilendigini habar berýärler.
Heläk bolanlaryň dördüsi 1-nji maýda güýçli ýagşyň ýagmagy netijesinde sil joşguny bolan Samangan welaýatynyň ýaşaýjysydyr. Ýaşaýjylaryň ýene biri goňşy Baglan welaýatynda ýogaldy.
Samangan welaýatynyň häkimi Haýrullah Anoşyň beren maglumatyna görä, sil joşgunyndan aman galmak üçin ýüzlerçe maşgala öýlerini terk edip başga sebitlere göçüp gidipdirler.
Iki welaýatdaky sil joşgunynda hem palçykdan ýasalan onlarça ýaşaýyş jaýy ýumrulyp, köçelere, ekin meýdanlaryna we mal-garalara zeper ýetdi.
Geçen aý Owganystanyň demirgazygynda güýçli ýagşyň ýagmagy netijesinde gelen sil joşgunynda 100-den gowrak adam ölüp, müňlerçesi hem öýüni terk edipdi.


text:
Birleşen Milletler Guramasy Ukrainadaky konflikt 800 müňden gowrak adamy öýlerini terk edip, başga ýere göçmäge mejbur etdi diýýär.
Olaryň 95%-i gündogar Ukrainadan göçmäge mejbur bolan adamlardyr. Bu sebitde Ukrainanyň hökümet güýçleri bilen orsparaz separatistleriň arasynda çaknyşyklar bolýar.
Birleşen Milletler Guramasynyň bosgunlar boýunça edarasy Ženewada geçiren brifinginde häzirki wagt Ukrainanyň çäginden 430 müň çemesi adamyň başga ýerlere göçmeli bolandygyny aýtdy.
Şeýle-de, bu guramanyň berýän maglumatyna görä, bosgunlyk statusyny, wagtlaýyn gaçybatalga ýa-da ýaşamaga ygtyýarnamanyň beýleki görnüşlerini sorap, azyndan 387 müň adam Russiýanyň degişli resmilerine ýüz tutupdyr.
Maglumata görä, başga-da 6 müň 600 adam Ýewropa Bileleşiginden we 581 adam Belarusdan gaçybatalga sorapdyr.


text:
Müsür sudy «Al-Jazeeranyň» iňlis žurnalistlerine üç ýyl türme tussaglygyny berdi.
Sud metbugat aztlygyny wagyz edijiler we adam hukuklaryny goraýjylar tarapyndan tankyt edilen uzaga çeken seljerişlikden soň, 29-njy awgustda, "Al-Jazeeranyň" üç žurnalistine - kanadaly Muhammad Fahmä, awstraliýaly Piter Greste we müsürli prodýuser Baher Mohammede 3 ýyl türme tussaglygyny berdi.
Olar 2013-nji ýylyň dekabrynda, Dohada ýerleşýän telewideniýe üçin işleýän wagtlary tutuldy. Bu üç žurnalist ilki häkimiýetleriň terrorçy gurama diýip yglan eden «Musulman doganlygyna» dahyllylykda, milli howpsuzlyga zyýan ýetirýän ýalan maglumaty ýaýratmakda aýyplandy we soň gaýtadan sud edilmeli edildi.
Müsür Gresti fewralda deportasiýa etdi, Fahmi we Mohammed biraz soň girew esasynda azatlyga goýberildi.


text:
“Gündogar-Günbatar” gazgeçirijisiniň, şol sanda Döwletabat-Derýalyk gazgeçiriji magistralynyň “Şatlyk” gaz kompressor stansiýasyndan “Belek-1” stansiýasyna çenli ýerüsti goşmaça kommunikasiýalary bilen birlikde proýekti we gurluşygy “Türkmengaz” we “Türkmennebitgazgurluşyk” döwlet konsernlerine tabşyryldy.
Türkmenistanyň prezidentiniň gol çeken permanyna görä, gazgeçirijiniň gurluşygy “Türkmengaz” döwlet konserniniň hasabyna amala aşyrylar.
Halkara metbugaty “Gündogar-Günbatar” gazgeçirijisiniň gurluşygyna başda Orsýetiň “Gazprom” kompaniýasynyň gatnaşmagynyň göz öňünde tutulanlygyna üns berilýär.
Orsýetiň “RBK daily” neşiri Türkmenistanyň öz içerki gazgeçirijisini özi gurmak kararyna gelmegini Aşgabat bilen Moskwanyň gaz söwdasynda özara oňşukly netijä gelip bilmändiklerinde görýär. Maglumatda 2007-nji ýylyň maý aýynda Türkmenistanyň, Orsýetiň hem Gazagystanyň arasynda hazarýaka gazgeçirijisini gurmak boýunça ylalaşyk baglaşylandygy aýdylýar. Ony gaz bilen üpjün etmek üçinem “Gazpromyň” gatnaşmagynda Türkmenistanyň öz içinde “Gündogar-Günbatar” gazgeçirijisini gurmagyň planlaşdyrylanlygy bellenilýär.
2009-njy ýylyň aprelinde “Orta Aziýa-Merkez” gazgeçirijisinde partlama bolup, Türkmenistandan Orsýete tarap gaz söwdasy kesilensoň, Türkmenistan “Gündogar-Günbatar” gazgeçirijisiniň gurluşygyna gatnaşmak üçin halkara kompaniýalar we maýa goýujylar üçin tender-bäsdeşligini yglan edipdi. Nämüçin gatnaşdyrylmaýar?
Merkezi Aziýa we Kawkaz institutynyň “Ýüpek ýoly” programmasynyň müdiri Swante Kornelliň pikirine görä, Türkmenistanyň öz territoriýasyndaky içerki gazgeçirijisini gurmaga halkara kompaniýalaryny gatnaşdyrmaly däl diýen karara gelmeginiň öz sebäpleri bolmaly. Meselem, ol türkmen hökümetiniň gurluşygy öz gözegçiliginde saklamak we daşary ýurtlardan ýetäýjek täsirleri çäklendirmek niýeti bilen bagly bolup biler.
Postsowet giňişliginde syýasy-jemgyýetçilik prosesleri öwrenýän “Informasion-Analiz” merkeziniň bilermeni Aleksandr Karawaýew Türkmenistanyň Gündogar-Günbatar” gazgeçirijisini özbaşdak gurmak niýetiniň başdan bolanlygyny çak edýär. Bu gazgeçirijisini gurmak üçin ýurduň doly mümkinçiliginiň bardygyny belleýän Karawaýewiň pikirine görä, tender-bäsdeşligini halkara derejesinde yglan etmek bilen, Aşgabadyň özüne ünsi çekmek we gyzyklandyrmak, şeýle-de hyzmatdaşlyga bildirilýän gyzyklanmalaryň derejesini we edilýän teklipleriň hilini öwrenmek maksadyny eýeren bolmagy ahmaldyr.
“Gündogar-Günbatar” gazgeçirijisiniň gurluşygynyň bahasy barada resmi maglumatlarda aýdylmaýan hem bolsa, proýektiň bahasy 1,5 milliard dollardan ybarat diýen sanlar halkara habar serişdelerinde öňe sürülýär.
Türkmenistan bilen nebit-gaz pudagynda işleşmäge halkara kompaniýalar, şol sanda Günbatar kompaniýalary tarapyndan gyzyklanma bildirilýän hem bolsa, baglaşan şertnamalaryň çak edilişinden azdygyny käbir synçylar Türkmenistanda daşary ýurt biznesi üçin amatly şertleriň kemçilik edýänliginde görýärler.
Dünýä ýurtlarynyň syýasy, ykdysady we sosial ýagdaýyny öwrenip, olara biznes we maýa goýumlar üçin bar bolan mümkinçiliklere töwekgelçilikler nukdaýnazaryndan baha berýän Maplecroft kompaniýasynyň 172 ýurda syn edip, 2010-njy ýyl boýunça ýaýradan hasabatynda Türkmenistan dünýä derejesinde biznes we maýa goýumlary boýunça iň erbet ýagdaýdaky bäş ýurduň hatarynda agzaldy. Bu ýurtlarda kanunlary ýerine ýetirmek, hususy emläge hormat goýmak, kanuny goraýjy sistemanyň goragyndan peýdalanmak ýaly ugurlaryň kemçiliklidigi we güýçli korrupsiýa bilen bagly ýagdaýyň agyrdygy aýdylýar. Özbaşdak gurluşygyň bähbidi
“Günbatar-Gündogar” gazgeçirijisini özbaşdak gurmak Türkmenistan üçin bähbitli diýen pikriler orta atylýar. “Gündögar-Günbatar” gazgeçirijisi Türkmenistanyň tebigy gaza baý gündogar böleklerini ýurduň depginli ösýän merkezi we hazarýaka regionlary bilen birleşdirer.
Resmi maglumatlara görä, ol şeýle-de ýurduň ähli zawod-fabriklerini we dürli obýektlerini gaz bilen üpjün etmäge-de mümkinçilik berer. Gurluşyk işleri 2010-njy ýylyň iýun aýynda başlanyp, 2015-nji ýylyň iýun aýynda ulanylmaga işe giriziler.
Aleksandr Karawaýew “Gündogar-Günbatar” gazgeçirijisi içerki gaz üpjünçiliginden ozal tebigy gazyň daşary ýurtlara eksport etmek maksadyna gönükdirilýär diýip, pikir edýär.
Bilermeniň bellemegine görä, Günbatara tarap “Transhazar” we Orsýete tarap “Hazarýaka” halkara gazgeçirijilerine baglanyp biljek “Gündogar-Günbatar” gaz geçirijisiniň gurluşygy bilen Türkmenistan haýsy tarapa ýykgyn eder diýen köpleri gyzyklandyrýan sorag açyklygyna galyp, onuň çözgüdi halkara gaz bazarlaryndaky ýagdaýa bagly bolar.
Bilermenler “Gündogar-Günbatar” gazgeçirijisini özbaşdak gursa, munuň Türkmenistanyň öz gaz syýasatyna daşardan gelýän täsirleri çäklendirmek mümkinçiliklerini artdyrjakdygyny belleýärler.


text:
Geçen hepde paýtagtyň orta mekdeplerinde okaýan okuwçylaryň we olaryň ata-eneleriniň ýa-da olaryň ornuny tutýanlaryň borçlaryny kesgitleýän ýörite borçnama paýlanylyp, olara gol çekmek talap edildi. Bu borçnama okuwçylaram, olaryň ene-atalaram gol çekmeli.
Borçnamada okuwçynyň “päk ýürekden yhlasly okamaga, mekdepde talap edilýän içki düzgün-nyzam we jemgyýetçilik durmuşynyň talaba laýyk gelýän düzgünlerini berjaý etmäge” borçludygy aýdylýar.
Borçnama
Borçnama boýunça, okuwçylaryň ata-eneleri çagalaryny “terbiýelemäge, olaryň saglygy, ösüşi, okamagy barada alada etmäge, olary zähmete taýýarlamak barada kanunlara, türkmen halkynyň däp-dessurlaryna hyzmat goýmak medeniýetini terbiýelemäge” borçludyrlar.
Şol bir wagtda hem paýtagtyň orta mekdepleriniň käbirlerinde bu borçnamadaky aýdylýan mekdep düzgün-tertipleri we okuwçylaryň hem-de ata-eneleriň borçlary baradaky dokumentler asylypdyr.
Paýtagtyň 55-nji orta mekdebiniň girelgesinde asylan ata-eneler üçin şol düzgünleriň birinde okuwçynyň ata-enesiniň “döwlet, şäher, etrap möçberinde geçirilýän dürli bäsleşiklere we baýramçylyk çärelerine işjeň gatnaşmana çagasyna mümkinçilik döretmelidigi” aýdylýar.
Okuwçylaryň özüni alyp barmagynyň düzgün-tertibinde bolsa, okuwçydan Watana wepaly bolmak bilen bir hatarda “Türkmenistanyň hormatly prezidentiniň alyp barýan syýasatynyň many-mazmuny esasynda ýaşamak, okamak we zähmet çekmek" talap edilýär. 5-12-nji klaslarda okaýanlara bolsa “Watanyň, prezidentiň wepaly ogul-gyzlary bolmaga” borçludygy aýdylýar.
“Bu borçnama mekdeplerdäki häzirki düzgünleri resmileşdirýär. Indi çagalary arkaýyn çärelere äkidip bilerler. Garşylyk görkezene bolsa gol çekdiň-ä diýerler” diýip, paýtagtyň Parahat mikroraýonynyň ýaşaýjysy Ýakup aýdýar.
Emma...
Şol bir wagtda hem Türkmenistanyň Bilim hakyndaky kanunynyň 33-nji maddasynda okuwçylary, terbiýeçileri jemgyýetçilik-syýasy birleşmelere, hereketlere we partiýalara girmäge mejbur etmäge, şeýle hem olary bu guramalaryň işine we wagyz etmek çärelerine hem-de syýasy hereketlere gatnaşmaga mejbur etmäge ýol berilmeýär diýip ýazylan.
Mekdepleriň bildiriş tagtalarynda ýerleşdirilen täze düzgünler
Bu täze girizilen borçnama näme sebäplere görä gol çekdirilýändigi barada bilim edaralary metbugatda düşündiriş bermeýärler. Paýtagtyň käbir orta mekdepleriniň mugallymlaryndan bu barada soranymyzda, olaryň ählisi diýen ýaly bu borçnamanyň “ýokardan gelendigini”, emma sebäplerini bilmeýändiklerini aýtdylar.
Geçen hepdede ata-enelerden gol çekmek talaby girizilen borçnamanyň ahyrynda “Ata-enelere ýa-da olaryň orunlaryny tutýanlara çagalarynyň terbiýesi, olaryň bilim almagy üçin Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda jogapçärçilik çekýändikleri” barada duýduryş berilýär.
Borçnamada haýsy kanun we nähili maddalar boýunça jogapkärçiligiň göz öňünde tutulýandygy barada hiç zat aýdylmaýar. Bu barada bilim işgärlerinden hem maglumat almak başartmady.


text:
Şu gün Halkara Walýuta Fondunyň we Bütindünýä Bankynyň Waşingtonda başlanjak maslahatynda halkara walýutalarynyň arasynda bolaýmagy mümkin bäsleşikler barada pikir alyşylmagyna garaşylýar.
Bolaýmagynyň mümkindigi aýdylýan bu dartgynlylyk baradaky alada Halkara Walýuta Fondunyň ýolbaşçysy Domonik Strauss Kahn tarapyndan mälim edildi.
Ol Fransiýanyň “Le Monde” gazetine beren interwýusynda “Bu dartgynlylygyň sebäbi Hytaýyň milli pulunyň hümmetsizligidir. Bu bolsa ýagdaýy ykdysadyýete howp abandyryp biljek tapgyra ýetip barýar” diýdi.
Bütindünýä Bankynyň prezidenti Robert Zellak hem bu barada eden çykyşynda döwletleri eksportlaryny artdyrmak üçin milli pulunyň hümmetini peseltmezlige çagyryp, bu usuldan halkara ykdysadyýetine peýdanyň ýokdugyny öňe sürdi.
Ýewropa Bileleşigi bilen ABŞ Hytaýy öz eksportyny artdyrmak üçin milli puly bolan ýuwanyň hümmetini pesde saklaýanlykda aýplaýarlar.


text:
20-28-nji fewral günleri paýtagtyň “Olimpiýa” sport toplumynda we Abadan şäheriniň täze stadionynda Türkmenistanyň prezidentiniň kubogy boýunça halkara futbol ýaryşy geçiriler.
Şu günki gün Ermenistanyň “Gandzasar”, Mahaçgalanyň “Anži”, Orsýetiň Çerepowes şäheriniň “Şeksna”, Täjigistanyň “Rigartadaz” komandalary ýaryşa gatnaşjakdyklaryny tassykladylar.
Türkmenistandan paýtagtyň “Altyn asyr”, Balkanabadyň “Nebitçi” , Marynyň “Merw” komandalary gatnaşar. Ýene üç komanda ýakyn günlerde anyklanar.
Ýeňijilere kubokdan başga 35 müň amerikan dollary berler diýip, türkmen metbugaty habar berýär.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama dynç günlerinde Somaliniň paýtagtynda bolan adam heläkçilikli partlamalaryň “al-Şabab” ýaly terrorçy toparlaryň öňüne böwet salynmagyň zerurdygyny ýene bir gezek ýatladýandygyny aýtdy.
“Al-Kaýda” bilen bagy söweşijiler diňe “ölüm we ýykan-ýumranlyk” getirýärler, diýip Obama 27-nji iýulda Efiopiýanyň paýtagtynda eden çykyşynda aýtdy.
Obama ABŞ-nyň we beýleki ýurtlaryň Efiopiýa hem uly wehim salýan “al-Şabab” ýaly toparlara basyş etmelidigi belledi.
Şeýle-de Obama Efiopiýany metbugat azatlygyna we syýasy erkinlilige basyşlaryny çäklendirmäge çagyrdy.
Efiopiýa ABŞ bilen terrora garşy hyzmatdaşlyk alyp barýar we amerikan resmileri bilen aňtaw maglumatlaryny paýlaşýar, şeýle-de howpsuzlyk meselesi bilen baglylykda Somali goşun iberýär.
Somaliniň polisiýasy 26-njy iýulda Mogadişuda myhmanhana edilen bombaly hüjümde 15 adamyň wepat bolandygyny aýdýar.


text:
Şol serginiň guramaçylary, onuň şu günki ähmiýetine ünsi çekýärler we şol tejribeleriň ABŞ-niň prezidenti Barak Obamanyň Moskwa bilen gatnaşyklary ýakynlaşdyrmak ugrundaky häzirki tagallalarynyň çäginde peýdaly bolup biljegini belleýärler.
50 ýyl mundan ozal wise-prezident Riçard Niksonyň we Sowet ýolbaşçysy Nikita Hruşewiň gatnaşmagynda Moskwanyň Sokolniki parkynda amerkan sergisi açylypdy. Şol sergde amerikan inženerleri tarapyndan özboluşly gurulan birnäçe pawilionlarda moda we köp sarp edilýän täze harytlaryň sergisi guralypdy.
Iýul aýynyň jokrama yssysyna garamazdan sergide görkezilen amerikan ulaglaryny, kir ýuwýan maşynlaryny, surata düşürýän Polaroid kameralaryny, bir mahalky ýaşaýyş öýüniň modelini görmek üçin iki milliondan gowrak adam ýygnanypdy. Serginiň maksady
Şol serginiň dizaýneri Jek Maseý çäräniň maksadynyň sowet adamlary haýran galdyryp, kapitalizmiň kommunizmden has ösendigini görkezmekden ybarat bolman, olara Amerika barada habar bermekden ybarat bolanlygyny aýtdy. “Gynansak-da amerikan sergileri bilen adatça bolşy ýaly bizde ýeterlik pul bolmandy. Biziň maliýe üpjünçiligimiz gowşakdy. Moskwadaky şol sergä 3,6 million dollar çykarylan bolsa, deňeşdirme üçin Sokolniki parkyndan 3 esse kiçi Brýusselde geçirilen sergä 14 million dollar sarp edilipdi”, diýip Jek Maseý aýtdy.
Muňa garamazdan sergi örän üstünlikli geçipdi. Adamlar sergä tomaşa etmek üçin köp sagatlap nobata durupdy. Köpler ömründe ilkinji gezek Pepsi-Colany dadyp görüpdi. Staliniň ölüminden sähelçe wagt geçensoň sowet halky günbatar durmuşyna syn etmek mümkinçiligine eýe bolupdy.
Moskwanyň ýaşaýjysy Tatýana şonda 16 ýaşyndady. “Bu örän haýran galyryjy we gyzykly waka bolupdy. Men şol ýerde guralan sergileriň ählisine baryp gördüm öýdýärin, hatda traktorlaryň duran ýerine-de barypdym. Men ähli zady görmek isleýärdim” diýip Tatýana ýatlaýar.
Nikson bilen Hruşew serginiň açylan güni pawilionlara aýlanyp ýörkä, öz kömekçilerini geň galdyrypdylar. Iki lider bu ýerde görkezilen aşhana modeliniň öňünde saklanyp, ýurtlaryň tehnologik mümkinçilikleri barada söhbet açdylar. Olar bu söhebetdeşligini “RCA” telewideniýesiniň studiýasynyň duşunda hem dowam etdirdiler. Şonda Nikson ABŞ-niň reňkli wideo ýazgy tehnologiýasynda öňe çykanlygyny belläpdi. Öz nobatynda Hruşew sowetleriň köp ugurlardan öňe saýlananlygyny öňe sürüpdi. “Hruşew üstün çykardy”
Daşary syýasat boýunça alym Eduard Iwanýan şol döwürde Sowet Soýuzynyň Medeniýet ministrliginde işläpdi. Ol Hruşew bilen Niksonyň şol özara çekeleşigine sebäp bolan wideo apparatyny döreden “Ampeks” atly amerikan kompaniýasynyň aslyýetinde ors emigranty tarapyndan esaslandyrylanlygyndan şol wagt hiç kimiň habarly bolmanlygyny aýtdy. “AMPEKS - Aleksandr Matweýewiç Ponýatowyň adynyň ilkinji harplaryndan gelip çykýar. Milleti ors şol Ponýatow, çekeleşiklere sebäp bolan wideo kameralary döreden adam. Eger şonda Nikson bilen Hruşew şondan habarly bolan bolsady, olaryň arasyndaky dawanyň ugury üýtgärdi we şonda Hruşew şübhesiz üstün çykardy”, diýip Eduard Iwanýan aýtdy.
Moskwadaky şol amerikan sergisiniň 50-nji ýyldönümi bilen baglylykda geçirilen metbugat konferensiýasy ABŞ-niň prezidenti Barak Obamanyň iki ýurduň aragatnaşyklaryna täze itergi bermek synanyşygy bilen Moskwa eden saparyndan bir gün geçensoň gurnaldy.