text:
ABŞ-nyň Boston şäheriniň polisiýasy Boston marafonyndaky partlamalarda aýyplanýanlardan ikinjisi 19 ýaşly Johar Sarnaýewiň anna güni giçlik ele salnandygyny mälim etdi.
Bu wakanyň öňýany habar serişdeleri Bostonyň etegindäki bir kwartalda ok atmalaryň we partlamalaryň eşidilendigini habar berdiler.
Şol atyşyk sesleriniň yzy bilen, Bostonyň polisiýa edarasy özüniň Twitter sahypasynda “Aňtaw tamamlandy. Barlaglar amala aşyryldy. Terroryň soňuna çykyldy. Adalat üstün çykdy. Aýyplanýan tussag astynda” diýen habary ýaýratdy.
Jogapsyz galýan sowallar
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama “tragediýanyň möhüm sahypasynyň ýapylandygyny”, emma käbir soraglaryň welin henizem jogapsyz galýandygyny aýtdy.
ABŞ-nyň polisiýa işgärleriniň Bostonyň eteginde Johar Sarnaýewi gözleýän pursatlary. Boston, 19-njy aprel, 2013.
“Elbetde, bu gije henizem jogapsyz galýan birgiden sowallar bar. Olaryň hatarynda şeýle sowallar-da bar: biziň jemgyýetimizde we ýurdumyzda önüp-ösen we bilim alan bu ýaş oglanlar näme üçin şeýle rehimsiz işe baş goşdular? Olar nädip bu hüjümleri planlaşdyrdylar we nädip amala aşyrdylar? Olara nähilidir bir ýardamlar berildimi? Rehimsizlik bilen öldürilen adamlaryň maşgalalary bu soraglara hökman jogap tapmaly” diýip, Obama belledi.
Bostonyň polisiýasy ele salnan 19 ýaşly Johar Sarnaýewiň häzirki wagt alan çynlakaý ýaralaryndan keselhanada bejergi alýandygyny mälim etdi.
Habar agentlikleri aňtalýan Johar Sarnaýewiň Bostonyň etegindäki Wotertaun şäherçesindäki bir jaýyň arkasynda duran gäminiň içinde gizlenendigini habar berdiler. Maglumata görä, bu gäminiň eýesi gämidäki gan tegmillerini görüp, bu barada polisiýa habar beripdir.
Şondan soňky operasiýanyň yzýany häkimiýetler Boston şäheriniň ýaşaýjylarynyň öýlerinden çykmaly däldikleri barada girizilen adatdan daşary düzgüniň ýatyrylýandygyny yglan etdiler.
Wakadan birneme öň
Boston partlamasynda aýyplanylýan bu iki doganyň ulusy Tamerlan Sarnaýew penşenbe güni giçlik polisiýa bilen özara atyşyklarda atylyp öldürilipdi.
Şu hepdäniň duşenbe güni Bostonda gurnalan marafon ýaryşynyň tamamlanýan ýerinde amala aşyrylan iki sany partlamada üç adam ölüp, 176 adam ýaralanypdy.
Munuň özi 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabr terror hüjüminden bäri geçen döwrüň içinde Birleşen Ştatlaryň territoriýasynda amala aşyrylan iň bir çynlakaý terror hüjümi hasaplanylýar.
ABŞ-nyň bir hökümet resmisi mundan birneme ozal, 2011-nji ýylda daşarky bir döwletiň haýyşy esasynda Tamerlan Sarnaýewiň Federal Derňew Býurosy tarapyndan bir gezek sorag ädilendigini, emma şonda oňa güman bildirer ýaly hiç bir hili deliliň tapylmandygyny aýtdy.
Asly çeçen milletinden bolan doganlar Johar we Tamerlan Sarnaýewler Birleşen Ştatlara Orsýetiň territoriýasyndan göçüp barypdyrlar. Sarnaýewleriň daýysy olaryň Birleşen Ştatlarda on ýyla golaý wagt bäri ýaşap gelendiklerini gürrüň berdi.


c: text/html

text:
Orsýetlileriň bäşden dördüsinden hem gowragy öz ýurtlarynyň häzir ykdysady krizis ýagdaýyndadygyna ynanýar, garaşsyz Newada merkeziniň geçiren pikir soraşlygy şeýle netije görkezýär.
Şu hepde çap edilen netijelere görä, orsýetlileriň 21 prosenti ykdysady krizis uzak dowam eder diýen pikirde bolsa, 23 prosenti onuň azyndan iki ýyl dowam etjekdigini çaklaýar.
Soraga jogap berenleriň 47 prosenti bu krizisde energiýa bahalarynyň global arzanlamasyny günäleýär, 33 prosenti korrupsiýany, 27 prosenti bolsa Günbatar sanksiýalaryny günäleýär.
Pikirini aýdanlaryň 26 prosenti krizisiň sebäbini goranyşa we býurokratiýa aşa köp çykdajy edilmeginde görýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmenistanyň halkara hyzmatdaşlyk ugrunyň geriminiň işjeň giňeldilýändigini nazara almak bilen, daşary ýurt dillerini öwrenmek boýunça öňde duran wezipeleriň möhüm ähmiýete eýe bolýar. 18-nji sentýabrda geçirilen Ministrler Kabinetiniň nobatdaky mejlisiniň barşynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bu barada aýtmak bilen, wise-premýere daşary ýurt dilleri, hususan-da, hytaý we ýapon dilleri boýunça berilýän sapaklary artdyrmagyň, özi-de diňe bir dil öwrenýän institutlarda, bölümlerde däl, eýsem tehniki, ykdysady we beýleki ugry bolan ýokary okuw mekdeplerinde-de işjeň öwretmek babatda birnäçe tabşyryklary berdi.
Şeýle hem mekdepleriň 5-nji synpdan başlap hytaý we ýapon dillerini öwretmek, ony okatmagyň usulyny kämilleşdirmek boýunça anyk görkezmeler berildi.


text:
Türkmenistanda inçekeseliň dermanlara durnukly görnüşleri gitdigiçe artýar. Bu kesel, dogrrusy, eýýäm milletiň geljegine howp salýar.
Türkmenistanyň käbir ýerlerinde adamlar bu aýylganç kesel bilen öýin-öýin, bütin maşgala bolup keselleýärler. Inçekesellileriň özlerini wagtynda hem gowy bejerdip bilmeýändikleri üçin her bäşinji adamda ol täzeden gaýtalanýar we soňra adaty dermanlar bilen bejerip bolmaýan, durnukly görnüşe geçýär.
Programma we göreş zerur
Türkmenistanda häzire çenli inçekeseli bejermek boýunça döwlet programmasy ýok. Bu programma ozalky SSSR-iň çäklerindäki ähli döwletlerde bar. Netijede olar inçekeseliň garşysyna göreşmek üçin Halkara fondlardan zerur ähli kömekleri alýarlar. Emma Türkmenistan bu kömekden mahrum. Sebäbi ýurduň Saglygy saklaýyş we derman senagaty ministrligi inçekeseliň hakyky gerimini, kesellileriň, şol sanda inçekeseliň agyr görnüşlerinden ejir çekýänleriň sanyny halkara guramalardan gizleýär.
Ýurtda inçekeseliň garşysyna iş ýüzünde hiç hili göreş ýok. Döwlet programmasy bolmansoň, inçekeseliň agyr görnüşlerine ýoluganlary tiz ýüze çykarmak üçin ýörite diagnostik merkezlerem, laboratorilerem ýok. Netijede adamlaryň birentegi, tä iş-işden geçýänçä, hatda özleriniň nähili derde uçrandyklarynam bilenoklar. Bilende-de, girdejisi pes adamlaryň özüni bejertmek mümkinçiligi az. Mary, Lebap, Daşoguz welaýatlaryndan ”Pul bermeseň, inçekeselden maşgalaň bilen gyrylsaňam, bejerjek ýok” diýen howsalaly habarlar gelýär.
Döwlet öz borjuny ýerine ýetirmänsoň, köp syrkawhanalaryň inçekeseliň garşysyna durmaga asla mümkinçilikleri ýok, parahor lukmanlar bolsa, mundan özleriçe peýdalanýarlar. Bu keseliň esasy ojaklary – türkmen türmeleri. Türmä girip-çykanlaryň köpüsi öýlerine inçekesel getirýärler. Soň bu kesel olaryň maşgala agzalaryna, ýakynlaryna geçýär.
Şeýle ýagdaýda inçekeseliň hasabatyny ýaşyrmak, heý, akyla sygjak zatmy?! Emma nyýazowçylykdan galan endige görä, halkyň saglygyna jogapkärler entegem möhüm statistki maglumatlary, şol sanda howply keselleriň statistikasyny-da, Halkara guramalardan gizleýärler. Häzirki prezident G.Berdimuhamedowyň Nyýazow döwründe ilatyň saglygyna jogapkär, ýagny Saglygy saklaýyş we derman senagaty ministri bolanlygynyň hem bu ýagdaýy döredýän bolmagy ahmal.
Aýyp däl-de - kesel
Inçekesel aýyp däl-de – kesel. Diýmek, ony gizlemegiň geregi ýok, onuň garşysyna döwlet derejesinde göreşmeli. Keseliň ýurtdaky ýaýraýyş gerimi hakda degişli Halkara guramalara doly maglumat berlip, zerur goldawy almaly, şonsuz onuň ýaýramagynyň öňüni almak kyn bolar.
Türkmenistanda inçekeseliň agyr görnüşleriniň ýaýraýyş gerimi degişli Halkara guramalaryna eýýäm aýan. Ony bilmek üçin ýurduň Saglygy saklaýyş ministrliginiň dürli wagtlarda Halkara guramalaryna iberen hasabatlaryny öwrenmek ýeterlik. Bütindünýä Saglyk Guramasyna we Halkara Global Fonda iberilem sanlary deňeşdirseň, hemme zat görnüp dur. Olaryň birinjisinde ýurtda her 100 000 adama 65 sany täze hassalan inçekeselli düşýär diýilse, ikinjisinde şol san 115 diýlip görkezilýär, ýagny iki esse köp san getirilýär.
Emma Türkmenistan hatda maliýe kömegi berleýände-de, agyr inçekesellileri diňe 2013-nji ýyldan bejerip başlajakdygyny aýdýar. Oňa çenli müňlerçe adamynyň diňe wagtynda bejerilmänligi sebäpli armanly öljekdigi, inçekeseliň ähli dermanlara durnukly görnüşiniň ýene-de näçe müň adama ýokuşjakdygy äwmezek wezipelileri asla gyzyklandyrmaýan bolarly.
Bu äwmezeklik halkara jemgyýetçiliginiň alada goýýar. Ýewropada we ozalky SSSR-iň territoriýasynda inçekesele garşy göreş boýunça Germaniýanyň paýtagty Berlinde şu ýylyň 43-nji hepdesinde geçen konferensiýada bu hakda açyk aýdyldy. Sebäbi ozalky SSSR-iň çäklerinde, şol sanda Türkmenistanda-da, inçekeseliň ähli dermanlara durnukly, ölüm howply görnüşleriniň giňden ýaýrap barmagy halkara jemgyýetçiliginde düýpli howsala döredýär.
Emma, hakyna seretseň, bu ýagdaý ilki bilen Türkmenistanyň öz ýolbaşçylaryny ynjalykdan gaçyrmaly. Çünki inçekeseliň bu gün Türkmenistanda milli howpa öwrülendigi jedelsiz. Ýurduň başynda lukman-prezident otyrka, halkyň saglygynyň şeýle howply derejä ýetmegi, eýse ylalaşyp boljak ýagdaýmydyr?
Ak Welsapar Şwesiýada ýaşaýan türkmen ýazyjysy we syýasy analitik. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
“MoneyGram” ady bilen tanalýan pul geçirmek we töleg hyzmatlaryny hödürleýän halkara prowaýder – “MoneyGram International Inc. MGI” kompaniýasy Türkmenistanda pul geçirmek hyzmatyny hödürläp başlady. Bu barada “nasdaq.com” websaýtynda habar berilýär.
Maglumatda bu kompaniýanyň Türkmenistanyň Garagum Banky bilen baglaşan şertnamasyna laýyklykda, indi bu hyzmatdan türkmenistanlylaryň hem peýdalanyp biljekdigi bellenilýär.
Şeýle-de, Türkmenistanda bu kompaniýanyň işiniň ýola goýulmagy, 2017-nji ýylda Türkmenistanda geçiriljek Aziýa olimpiýa oýunlaryna gatnaşmak ýa-da tomaşa etmek üçin ýurda barjak syýahatçylaryň we türgenleriň pul geçirmek hyzmatyndan peýdalanmagyna mümkinçilik döretjekdigi nygtalýar.
Mundan başga-da, ýakynda “MoneyGram” kompaniýasy internetden onlaýn pul geçirmek hyzmatyny gaýtadan hödürläp başlady. Şeýle-de, bu kompaniýa Apple mobil telefonlary üçin hem öz täze tilsimini köpçülige hödürledi.
“MoneyGram International Inc.” kompaniýasynyň düýbi Birleşen Ştatlaryň Dallas şäherinde ýerleşip, ol dünýäniň 200-den gowrak ýurdunda pul geçirmek hyzmatyny hödürleýär. Pul geçirmek boýunça dünýäniň iň uly ikinji kompaniýasy “MoneyGram-yň” tutuş dünýäde 347 müň çemesi ofis jaýy bar.


text:
Serhet goraýjylar owgan-türkmen serhedinde 650 kg tirýek ele geçirdiler, 23-nji oktýabr, 2007-nji ýyl.
Guramanyň neşä we jenaýatçylyga garşy iş alyp barýan edarasy tarapyndan düýn neşir edilen hasabatda neşäniň diňe bir önümçiligine däl, onuň nirelerde sarp edilýänligine hem üns berilýär.
Barlagdan mälim bolşy ýaly, tutuş dünýäde sarp edilýän tirýegiň 60 prosenti Owganystanyň goňşulary Eýranda, Pakistanda, Özbegistanda, Täjigistanda we Türkmenistanda sarp edilýär. Hytaýda geroin sarp edýänleriň sany Orsýetden ýokary bolsa-da, ilat sanyna görä hasaplanyňda geroiniň iň köp sarp edilýän ýeri Orsýet.
Tedd Leggett Birleşen Milletler Guramasynyň neşä we jenaýatçylyga garşy iş alyp barýan edarasynyň barlagçysy. Ol şeýle diýýär: “Tranzit ýurtlar köplenç kanunyň ýerine ýetirilişini doly üpjün edip bilmeýän ýurtlar. Merkezi Amerika, Günbatar Afrika ýaly Orta Aziýa-da kanun häkimligini ornaşdyrmakda kynçylyk çekýär. Bu hem neşäniň ol ýere gelmegi, ýerleşdirilmgi ýaly erbet netijelere getirýär. Bu ýurtlarda kanunyň ýerine ýetirilişi, aýratyn-da, neşe sarp edilýän etraplarda gowşak. Üns berilmeli regionlar şolar”.
Leggettiň aýtmagyna görä, Owgan neşesi üçin tranzit ýurdy bolmak neşäniň ýokary derejede sarp edijisi bolmagy aňladanok.
“Neşe problemalary köplenç ýerli problemalar. Ýöne bular halkara derejesinde özara baglanyşykly. Şol sebäpden hem ony öndürýänden başlap, sarp edýäne çenli bu baglanyşyga üns berilmeli. Neşe baradaky hasabatda görkezilişi ýaly, Balkan regionyndan ýylda 80 tonna töweregi geroin geçse-de, ol ýerde geroin sarp edýänleriň sany ýa neşe bilen baglanşykly jenaýatlaryň sany aşa ýokary däl. Merkezi Aziýa ýaly regionlarda bolsa, neşäniň iň köp sarp edilýän etraplary neşe gatnawy üçin ulanylýan ýollaryň geçýän ýerleri” diýip, Legget belleýär.
Täze neşe hasabatynda aýdylyşyna görä, tutuş dünýäde sarp edilýän tirýegiň 40 prosent çemesi Eýran yslam respublikasynda sarp edilýär. Ýöne bur ýerde geroin sarp edýänleriň sany ol diýen ýokary däl.
Geroin bazarlary
Dünýäde öndürilýän geroiniň deň ýarysyna golaýynyň sarp edilýän ýeri hem Ýewropa bilen Orsýet. Bu ýerde bazaryň uly bölegi Beýik Britaniýa, Fransiýa, Italiýa we Germaniýanyň paýyna düşýär. Bu ýerlerde sarp edilýän geroin Owganystandan gelýär. Başga regionlaryň hem munda paýy barmy, ol belli däl.
Pakistanda gerion sarp edýänleriň sany 500 müň töweregi diýlip çaklanylýar. Owganystanda hem, raportda bellenişine görä, bularyň sany artyp, 2008-nji ýylda 50 müň töweregi bolan bolsa, 2009-njy ýylda 135 müňe barypdyr. San boýunça hasaplanyňda neşekeşleriň sany 2,2 million bolan Hytaý geroin sarp etmekde birinji orunda. Bu ýerde sarp edilýän neşäniň uly bölegi Mýanmadan gelýär. Ýöne owgan geroinini satýanlaryň hem Hytaýyň bikanun neşe bazaryna öten ýyl aýak basyp ugranlygy aýdyýlar.
Leggettiniň aýtmagyna görä, neşe bazary milli we halkara howpsuzlyk problemalary bilen berk baglanyşykly. Bu aýratyn-da, Owganystan we Pakistan babatda şeýle.
Leggetti öz pikirini şeýle mälim edýär: “Neşe önümçiligi nirede sosial durnuksyzlyk, köplenç hem pitne, gozgalaň bolsa, şol ýerde bolýar. Mysal üçin, dünýäde öndürilýän geroiniň uly böleginiň çykýan ýeri Owganystan. Bu bir tötänlik däl. Kokain öndürmekde birinji orny eýeleýänem Kolumbiýa. Bu ýurtlaryň ikisinde-de pitneçilik problemasy bar. Sebäbi bu ýerlerde hökümetiň kontrollyk edip bilmeýen ýa jedelli ýerler köp. Onsoň neşe şol ýerlerde öndürilýär”.


text:
Azerbaýjanly tanymal blogger ýurdy terk etmäge synanyşan mahaly tussag edildi.
Azerbaýjanda Habarçylaryň azatlygy we howpsuzlygy boýunça institutyň işgäri Mehman Hüseýnow 10-njy noýabrda Gürjüstanyň paýtagty Tbilisä syýahat etmäge synanyşan mahaly Bakuwyň aeroportunda tussag edildi. Tbiliside Hüseýnowyň Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň “Günorta Kawkazdaky” metbugat serişdeleri boýunça geçirýän konferensiýasyna gatnaşmagyna garaşylýardy.
2012-nji ýylda Hüseýnow polisiýa gaýtawul bermekde we polisiýa ofiserini kemsitmekde aýyplanypdy we onuň üç ýyl ýurtdan çykmagyna gadaganlyk girizilipdi.
Şondan bäri derňewler togtadylypdy we Hüseýnow syýahat etmek gadagançylygynyň aradan aýrylmagyny sorap, resmi taýdan ýüz tutupdy. Ýöne ýurduň Baş prokuraturasy Hüseýnowyň statusy barada takyk görkezme bermändi.


text:
"The Wall Street Journal" gazetiniň makalasynda Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obamanyň oktýabrda Eýranyň ýokary lideri Aýatolla Ali Hamaneýä Yrakdaky we Siriýadaky «Yslam döwletiniň» jeňçilerine garşy söweş hakynda gizlin hat ýazandygy aýdylýar.
Gazetiň 6-njy noýabrdaky makalasynda aýdylmagyna görä, Obama öz hatynda islendik hyzmatdaşlygyň Eýranyň ýadro programmasy babatda 24-nji noýabrda gelinmeli ylalaşyga bagly bolandygyna basyş edýär. Bu Obamanyň Hameneýä pesinden dördünji gezek hat ýazyşydyr.
Ak tamyň metbugat sekretary Josh Earnest bu makala barada pikirini aýtmakdan ýüz öwürdi we Birleşen Ştatlaryň Eýran babatdaky syýasaty «üýtgewsiz galýar» diýdi.
Şeýle-de Earnest Birleşen Ştatlar Eýran bilen YD jeňçilerine garşy söweşde harby hyzmatdaşlyk etmez ýa-da aňtaw maglumatlaryny bölüşmez diýip, sözüniň üstüni ýetirdi.
Emma muňa garamazdan, ol Eýranyň ýadro programmasy baradaky gepleşikleriň mazmunynyň çäginde gepleşikler boldy diýdi.
Ol şeýle diýdi: "Biz şol gepleşikleriň gapdalyndan, azyndan birnäçe gezek, YD jeňçilerine garşy alnyp barylýan kampaniýa barada pikir alyşdyk, indi Yrakdaky we Siriýadaky YD jeňçilerine garşy döredilen giň koalisiýa 60-dan gowrak ýurdy öz içine alýar.»
"Eýranlylara ynanmaýaryn"
Birleşen Ştatlaryň Wekiller öýüniň spikeri Jon Boehner, ohaýaly respublikan "The Wall Street Journal" gazetiniň makalasy baradaky soraga jogap berip, özüniň ABŞ Eýrany YD jeňçilerine garşy söweşiň içine getirmeli diýip pikir etmeýändigini aýtdy.
Boehner özüniň eýranlylara ynanmaýandygyny we Eýran bilen dünýä döwletleriniň arasynda hemişelik ýadro ylalaşygyna gelmek barada alnyp barylýan gepleşikleriň «çynlakaý gepleşikdigine» şübhelenýändigini aýtdy.
Obama 7-nji noýabrda, Siriýadaky we Yrakdaky YD jeňçilerine garşy amerikan harby çäresi babatda Kongresden täze mandat almak barada maslahatlaşmak üçin, Respublikan we Demokratiki partiýalardan bolan kongres liderleri we kanun çykaryjylar bilen duşuşýar.
Bu gepleşikler 4-nji noýabrda bolan orta möhlet saýlawlaryň we respublikaçylaryň ABŞ-nyň Senatynda demokratlardan köplügi almaklarynyň yz ýanyna gabat gelýär.
Obama indiki Kongres ýanwarda sessiýa başlamazyndan öň, häzirki Kongres bilen öz adminstrasiýasynyň uruş ygtyýarlyklary babatda işleşjekdigini aýtdy.
Obamanyň adminstrasiýasy häzirki kampaniýada 2001-nji we 2002-nji ýyllaryň kongres ygtyýarnamalaryna daýandy.
Tähran ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky halkara koalisiýa tarapyndan Yrakdaky we Siriýadaky YD jeňçilerine garşy howa zarbalarynyň urulmagyny tankytlan hem bolsa, Eýranam, ABŞ hem sünnileriň ýolbaşçylygyndaky YD jeňçilerine garşy durýar.
Eýran Yraga YD jeňçilerine garşy söweş üçin goşun iberendigini inkär edýär.
Emma Tähran Eýranyň harby geňeşçileriniň Yraga iberilendigini we Eýranyň YD jeňçilerine garşy logistika goldawyny berýändigini boýun aldy.
Iňlisçeden türkmençä geçiren Ýowşan Annagurban.


text:
Pakistan resmileri polisiýanyň merkezi welaýat Panjapda, uniwersitete garşy planlaşdyrylan hüjümiň öňüni alyp, alty sany yslamçy jeňçini öldürendigini aýdýar.
Terrora garşy göreş polisiýasynyň resmileri polisiýanyň 20-nji maýda, Multan şäheriniň golaýynda jeňçiler bilen atyşyga girendigini aýtdy.
Resmileriň aýtmaklaryna görä, jeňçiler Bahauddin Zakariýa uniwersitetine hüjüm etmekçi bolupdyrlar.
Bu hadysa 18-nji maýda, howpsuzlyk güýçleriniň Nawabpur obasynyň ýanynda jeňçi diýilýän sekiz adamy öldürmeginiň yz ýanyna gabat geldi.


text:
Eýranyň iki harby gämisiniň Sues kanalyndan geçmesi 48 sagat soňa goýulýar. Bu barasynda Müsüriň häkimiýetleri habar berdi. Sebäbi barasynda düşündiriş ýok.
Mundan öň şol iki gäminiň kanaldan duşenbe güni irden geçjekdigi habar berlipdi.
Eýranyň harby gämileri Sues kanalynda 1979-njy ýylyň Yslam rewolýusiýasyndan bäri ilkinji gezek peýda bolar.
Ysraýylyň premýer-ministri Binýamin Netanýahu Müsürdäki durnuksyz ýagdaýdan peýdalanmaga synanyşykda Eýrany aýyplady we öz hökümetine ýagdaýa çynlakaý seretmäge tabşyryk berdi.


text:
Orsýetiň oppozision neşiri bolan «Nowaýa gazetanyň» baş redaktorynyň orunbasary Sergeý Sokolowyň Moskwada urlandygy we talanandygy aýdylýar.
Interfaks, polisiýa çeşmelerine salgylanmak bilen, Sokolowyň şenbe güni öýüne barýarka urlup, elindäki sumkasynyň ogurlanandygyny aýdýar.
Onuň sumkasynda laptop kompýuteri we hard disk bar eken.
Çeşmeler Sokolowyň hassahana alnyp gidilendigini we şol ýerde saglyk kömegini alyp, hassahanada ýatmakdan boýun gaçyrandygyny aýdýarlar.
«Nowaýa gazetanyň» baş redaktory Dmitriý Muratow bu hüjümi tasyk etdi.
Sokolow 2012-nji ýylda Orsýetiň Derňew komitetiniň başlygy Aleksandr Bastrikiniň özüne haýbat atandygyny habar beripdi.
Žurnalistiň aýtmagyna görä, Bastrikin Sokolowyň ýazan makalasyny halaman, ony tokaýa alyp gidip, öldürerin diýip haýbat atypdyr.
«Nowaýa gazeta» resmi korrupsiýa we kanun bozmalar baradaky derňew makalalalary bilen meşhur.


text:
Londonyň “Çelsi” futbol komandasy Ýewropanyň futbol boýunça iň güýçli komandalarynyň arasynda geçirilýän şu ýylky “Çempionlar Ligasynyň” bäsleşiginiň final oýnunda oýnar.
Sişenbe güni “Çelsi” komandasynyň Ispaniýanyň “Barselona” komandasy bilen Ispaniýada geçiren oýny 2:2 hasap bilen gutardy. Şeýlelikde, bu komandalaryň iki oýnunyň jemi boýunça “Çelsi” ýeňiji bolup (ol geçenki oýunda 1:0 hasap bilen “Barselonany” utupdy), finala çykdy.
Finalda oýnajak ikinji topar “Real Madrid” komandasy bilen “Baýern Münhen” komandasynyň arasynda çarşenbe güni giçjek oýundan soň belli bolar.


text:
Ýekşenbe güni Siriýanyň paýtagtynda iki sany bombaly ulag partladyldy. Döwlet eýeçiligindäki “Sana” habar gullugynyň beren maglumatyna görä, Damaskyň merkezindäki Ummaýad meýdanynyň golaýynda “terroristler” iki bomba partlamalaryny amala aşyrypdyrlar.
Maglumata görä, partlamanyň netijesinde telewideniýe we radio Merkezine zeper ýetipdir, ýöne wakada ýaralanan bolmandyr.
Mundan ozal hem Siriýanyň demirgazyk-günbatarynda ýaragly adamlaryň Gyzyl haç guramasynyň alty işgärini we Siriýanyň arap gyzyl ýarymaý guramasynyň ýerli meýletin işgärini alyp gaçandygy habar berilipdi.
Halkara Gyzyl haç guramasy işgärleri alyp gaçan näbelli ýaragly adamlar bilen aragatnaşyga geçip bilmändiklerini, ýöne ýedi işgäriň derhal goýberilmegi üçin ýüz tutandygyny habar berýär.


text:
Russiýanyň Adatdan daşary ýagdaýlar boýunça ministrligi Moskwadaky “Ostankino” telewideniýe merkezinde ýüze çykan ýangynyň sebäplerini derňeýär.
Ministrligiň websaýtynda ýerleşdirilen beýanatda bellenmegine görä, sişenbe güni dörän ýangyn sebäpli, “Ostankinodan” 1 müň 200 töweregi adam ewakuasiýa edilipdir. Beýanatda ýangyn bilen göreşmek üçin, şahsy düzümiň hataryndan 160 işgäriň goýberilendigi bellenilýär.
Ministrligiň resmisi Ýuriý Deşewyh ýangynyň simlerdäki näsazlyk sebäpli dörän bolmagynyň mümkindigini aýtdy.


text:
Şenbe güni Amerikanyň Birleşen Ştatlary Belarusyň öz baýlaşdyrylan uranyny eksport etmek boýunça Waşington bilen alyp barýan hyzmatdaşlyklaryny bes etmek kararyna öz aladasyny bildirdi.
Hepdäniň anna güni Belarusyň Daşary işler ministrligi Waşingtonyň Belarusa garşy «bikanun sanksiýalary» ulanýandygyny aýdyp, muňa jogap hökmünde uran söwdasy boýunça geçen ýylky baglaşylan ikitaraplaýyn ylalaşykdan çykýandygyny yglan etdi.
Bu beýanatyň yzy bilen ABŞ-nyň Döwlet departamenti Belarusyň bu kararyndan özüniň lapykeç bolandygyny, ýöne bu ugurda Belarus özara ylalaşyklaryň şertlerine eýerer diýip umyt edýändigini mälim etdi.


text:
Eýranly tanymal režissýor Majid Majidiniň Muhammet pygamber hakda döreden täze kinofilmi 2015-nji ýylda tomaşaçylara hödürlener.
Pars, arap we iňlis dillerinde görkeziljek bu kinofilmiň bütin dünýä tanadylyş dabarasyny öten ýylyň ahyrynda geçirmeklik göz öňünde tutulanam bolsa, bu dabara häzire çenli yza süýşürilipdi.
Şu wagt kinofilmiň montaž, ýagny timarlaýyş işleri ýerine ýetirilýär. Kinofilm pygamberiň durmuşyny çagalygyndan başlap, yslam dinini esaslandyrýan döwrüne çenli suratlandyrýar.
Kinofilmiň senarisi 2007-nji ýylda ýazylmaga başlanypdyr we soňra bu filmiň esasy bölegi Eýranda, käbir bölümleri hem Günorta Afrikanyň Limpopo welaýatynda surata düşürilipdir.
Eýran hökümeti bu kinofilme ummasyz köp serişde çykarypdyr.
Eýranyň medeniýet ministri Hossein Nooshabadiniň aýtmagyna görä, bu kinofilm "Eýran kinematografiýasynyň ösüşiniň ýeten iň ýokary derejesini görkezýär".
Onuň aýtmagyna görä, pygamber hakda düşürilen owalky kinofilmlerde çynlakaý hatalar, ýetmezçilikler hem gümürtik ýerler bar ekeni. Onuň pikiriçe, şeýle ähmiýetli temadaky kinofilm surata düşürilende, hiç hili çig-çarsylyga ýol bermeli däldir.
Hollywoodyň bezeg boýunça hünärmeni Scott E. Anderson hem bu kinonyň taýýarlanmagyna gatnaşýar. Üç gezek “Oskar” baýragyna mynasyp bolan italýan film surata düşüriji operatory Vittorio Storaro hem bu işe gatnaşypdyr.
Storaro, bilnişi ýaly, owal "Apokalipsis pursaty", "Ahyrky imperator" ýaly kinofilmleri döredenleriň arasynda hem işläpdi.
Kinofilmiň taryhy wakalara doly kybapdaşlygyny gazanmak üçin bolsa kinofilmiň esasynyň üstünde Eýran, Tunis, Yrak we Alžirden bolan taryhçylar hem ruhanylar bilen bilelikde işlenipdir.
Majidiniň düşüren "Sema nesilleri" kinofilmi 1999-njy ýylda “Oskar” baýragyna hödür edilipdi.


text:
Fransuz derňewçileri Parižde 129 adamy öldüren, 350-den gowrak adamy ýaralan hüjümleri amala aşyranlaryň biriniň şahsyýetini anyklady.
AFP habar gullugy 29 ýaşyndaky Omar Ismail Mostefainiň şahsyýetiniň hüjümleriň biriniň amala aşyrylan ýerinde tapylan barmagy arkaly kesgitlenendigini ýazýar.
Fransuz raýaty bolan Mostefai ozal ownuk jenaýatda tanalan radikallaşan diýip bilinýär.
13-nji noýabrdaky utgaşdyrylan hüjümler fransuz paýtagtynyň alty sany dürli ýerinde, şol sanda konsert zalynda, sport stadionynda, restoranlarda we barlarda amala aşyryldy.
Agyr ýaraglanan we partlaýjy guşak geýen ýedi hüjümçi öldürildi.


text:
Mikrofon we gulakjyn diýlende ilkinji nobatda tanymal markalardan Germaniýanyň "Senheiser" firmasynyň ady ýada düşýär. Bu firma häzir ses diňlenýän gulakjynyň täze bir görnüşini taýýarlaýar.
Firmanyň 1991-nji ýylda öndüren "Orpheus HE90" kysymly önümi 16 müň dollara satylypdy we öz döwründe dünýäniň iň gowy gulakjyny hasap edilipdi.
"Orpheus HE90" kysymly gulakjyn çäkli sanda öndürilip, satuwa çykarylansoň, indi häzirki döwürde "eBay" we beýleki internet dükanlarynda özüne düşýän gymmatyndan iki esse gymmat bahadan satylýar.
Aradan 25 ýyl geçensoň firma indi 50 müň dollarlyk täze gulakjyn öndürmegiň ugruna çykdy.
Täze gulakjynyň sag tarapynda 8 sany DAC (döwrebap ses öwrüjiler) bar. Gulakjynyň esasy binýady mermerdir. Diafragmalaryň daşyna platina örülen. Elektrodlary gyzyl çaýylan. Ynha, täze önümi tapawutlandyrýan aýratynlyklar - şeýle kämil dizaýn.
Täze gulakjyn döwrebap ses öwrüjiler bilen o diýen gowy sazlaşmaýan sesleri ýa-da sazlary hem lezzet alarlyk derejede ýaňlandyrmaga ukyply. Haýsam bolsa bir aýdym-sazy diňlände, täze gulakjyn adamda, göýä konsert zalynda oturan ýaly duýgy döredýär.
10 ýyllap ykjam taýýarlanan "Senheiser Orpheus" täze görnüşi we aýratynlyklary bilen 2016-njy ýylyň ortalarynda 50 müň dollar bahadan satuwa çykarylar.
Bu gezek hem gulakjyn çäkli sanda öndüriler we ondan takmynan 250 sanysy satuwa çykarylar.


text:
Duşenbe güni 7 milliardynjy adamyň dünýä inmegine garaşylýar. Bu waka ýer ýüzündäki adamlaryň sany soňky 12 ýylyň içinde ýene-de bir milliard artdy diýmekdir.
Dünýäniň aglaba döwletlerinde çaga dogluşynyň derejesi gitdigiçe ýokarlanýan bolsa, bulardan tapawutlylykda Ukrainadaky ýagdaýlar başgaçarak. Kiýewdäki çaga dogrulýan merkezleriň birinde akuşer bölüminiň başlygy bolup işleýän Galina Marçenkonyň
aýtmagyna görä, Ukrainada dünýä inýän çagalaryň derejesi ýurtdaky barha peselýän ilat sanynyň öwezini dolmakdan ejiz gelýär:
—Çernobyl wakalaryndan, ýagny 1986-njy ýyldan soň, çaga dogurmaklygyň derejesi göz-görtele peselip başlady. Bu wakalardan üç-dört ýyl geçensoň, adamlar çaga edinmekden hem howatyrlanyp başladylar. Häzir Kiýewde çaga dogurmaklygyň derejesi artýar, ýöne bu ýagdaý tutuş Ukraina degişli däl. Ukrainanyň obalarynda, regional merkezleri bilen deňeşdirilende, çaga dogurmaklygyň derejesi gözgyny ýagdaýda peçe gaçýar.
Ukraina dünýäde çaga dogurmaklygyň derjesiniň negatiw görkezijisi bolan onlarça ýurduň biridir. Eger-de bu ýurtlara has ýakyndan syn edilse, onda bärde bir täsin ýagdaý göze ilýär, bu-da: şol döwletleriň tas ählisi diýen ýaly ozal Sowet Soýuzynyň düzüminde bolan Ýewropa döwletleriniň bolmagydyr. Şol döwletleriň arasynda ozalky sowet respublikalary bolan Orsýet, Ukraina, Belarus, Latwiýa, Litwa, şeýle-de Sowet Soýuzynyň öňki ýaranlary Bolgariýa, Wengriýa we Rumyniýa hem bar.
BMG-niň golaýda ýaýradan “Dünýäde ilat sanynyň ýagdaýy 2011”
atly hasabatyndan çen tutulsa, onda Orsýetde ortaça ömrüň derejesi erkekler üçin 63 ýaş, aýallar üçin bolsa 75 ýaşa deň.
Orsýetde, Ukrainada we Belarusda ýylda her müň adamdan ölýänleriň sany 14,3-e deň. Gürrüňi gidýän bu üç ýurtda adam ölüminiň esasy sebäpleriniň käbirleri: alkogolly içgileriň çakdanaşa sarp edilmegi, şeýle-de iýmitiň hiliniň pes bolmagydyr.
Ýaş wagty maşgala gurmak däp-dessurlary has berk berjaý edilýän jemgyýetlerde çaga dogurmagyň derejesi has ýokarydyr.
Merkezi Aziýanyň bäş döwletinde bolsa ýylda her müň adamdan ölýänleriň sany 6,6-a deň. Bu ýurtlarda ölümiň derejesiniň beýle pes bolmagyna sagdyn iýmit, maşgala agzalarynyň goldawy we alkogol içgileriniň az möçberde ulanylmagy ýaly faktorlar täsir edýär.
Sowet sistemasy döwründe aýal maşgalalaryň ählisi diýen ýaly deň derejede bilim alyp, doly iş güni zähmet çekýärdiler. Emma olar üçin wezipe basgançagyndan galmak belli bir derejede çäkli bolup galýardy. Munuň netijesinde-de, şol döwürlerde aýal maşgalalar has ýaş wagtlary durmuşa çykyp, çaga edinýärdiler.
Häzir ozalky Sowet Soýuzynyň düzüminde bolan ýewropa ýurtlarynda, umuman, edil beýleki günbatar döwletlerinde bolşy ýaly, aýal maşgalalar özleriniň göwreli bolmaklyk döwrüni ýigrimi ýaşlarynyň ahyryna, otuz ýaşlarynyň başyna çenli gaýra goýýarlar. Şeýlelikde bu aýallaryň has garaşsyz bolmagyna we maşgalalaryndaky maliýe kynçylyklary ýeňletmäge ýardam edýär.
Ýöne şol bir wagtda-da bu ilatyň sanynyň ösüşine hem öz oňaýsyz täsirini ýetirýär. Ýaş wagty maşgala gurmak däp-dessurlary has berk berjaý edilýän jemgyýetlerde bolsa, çaga dogurmagyň derejesi hem has ýokarydyr. Merkezi Aziýanyň bäş döwletinde çaga dogurmagyň görkezijisi her aýal üçin 2,5-e deň bolup, bu Orsýet ýa-da Ukraina bilen deňeşdirilende, iki esse ýokarydyr.
Ilat sanynyň kemelmegine başga faktorlar-da täsir edýär. Sowet Soýuzynyň dargamagy bilen, onuň düzümine giren respublikalaryň hemmesi bazar ykdysadyýetine birsydyrgyn geçip bilmediler. Munuň netijesinde şol ýurtlarda ilatyň uly bölegi iş gözleginde daşary ýurtlara gitmäge mejbur boldular. Bu hem öz gezeginde ilatyň artmagyna negatiw täsir etdi.
Redaktoryň goşmaçasy
Dünýäniň ilat sanynyň 7 milliarda ýetmegine garaşylýar. Birleşen Milletler Guramasynyň Ilat fondy (UNFPA) bu ugur boýunça mümkinçiliklere we öňde durýan meselelere ünsi çekmek maksady bilen täzelikçi global kampaniýa ýolbaşçylyk edýär. Saz proýekti “Playing for Change” BMG-niň Ilat fondy bilen hyzmatdaşlyk edip, şeýle möhüm pursadyň global gimni hökmünde "United" (Birleşen) ady bilen ýörite aýdym düzdi.


text:
Owgan resmileri anna güni Kabulda restorana edilen hüjüm zerarly heläk bolanlaryň sanynyň 21 adama ýetendigini habar berdiler. Bu barada Kabulyň polisiýasynyň metbugat-wekili Haşmatullah Stankizai AÝ/AR-nyň owgan gullugyna aýtdy.
Polisiýanyň aýtmagyna görä, helak bolanlaryň arasynda Halkara walýuta fondunyň Owganystandaky wekilleri we BMG-niň işgärleri bolupdyr.
Kabulyň merkezindäki Wazir Akbar Han etrabynda ýerleşýän restorana edilen hüjümiň jogapkärçiligini “Talyban” hereketi öz üstüne aldy. Owgan polisiýasy janyndan geçen hüjümçiniň restoranyň girelgesinde özüni partladandygyny iki sany ýaragly adamyň bolsa içeri girip nahar iýýän adamlary oka tutandygyny habar berdi.
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-Moon bu hüjümi ýazgaryp çykyş etdi we parahat raýatlara edilen bu hüjümi “halkara gumanitar kanunlarynyň ýolberilmesiz basgylanmagy” diýip atlandyrdy.
“Talybanyň” metbugat wekili bu hüjümiň şu hepdede Parwan welaýatynda howadan edilen hüjümde parahat ýaşaýjylaryň ölümi üçin ar alyşdygyny Twitter arkaly mälim etdi.


text:
Owganystan bilen serhetdeş ýurtlaryň geljekde howpsuzlyk problemalary bilen ýüzbe-ýüz bolmagy mümkin. Sebäbi, eger Owganystanyň öz harbylary ýurdy goramagy başarsalar-da, “Talybanyň” gitmäge başga ýerleri bar. Bu Birleşen Ştatlaryň öňki goranmak sekretarynyň kömekçisi bolup işlän Set Kropseýniň pikiri.
“Talybanyň” häzirki döwürde Merkezi Aziýada hereket edýän agzalarynyň bolmazlygy ahmal, emma Owganystanyň demirgazygynda howpsuzlygyň günsaýyn ýaramazlaşýan häzirki günlerinde amerikan we beýleki daşary ýurt harbylarynyň, çäkli derejede hem bolsa, ýurdy terk etmegi, gowşak hökümetler tarapyndan dolandyrylýan merkezi aziýa ýurtlaryna ýaramaz täsir ýetirip biler.
Täjigistan ynjyk
Synçylaryň aýtmagyna görä, bu mesele boýunça Täjigistanyň ýagdaýy hasam ynjyk, sebäbi Owganystan bilen 1,400 kilometer serhet liniýasy bolan Täjigistan Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlaryň arasynda ykdysady taýdan iň garyby diýlip hasaplanýar.
Täjigistanyň ynjyk bolmagynyň beýleki bir sebäbi hem onuň günsaýyn ýaramazlaşyp barýan howpsuzlyk ýagdaýydyr. Şol ýurtda Emomali Rahmonyň hökümetine garşy göreş alyp barýan ençeme toparlar bar. Olar diňe ýerli gozgalaňçy toparlar bilen çäklenmän, olaryň arasynda “Özbegistanyň yslam hereketi” ýaly toparlar hem bar. Onuň “Al-Kaýda” we Owganystanda hereket edýän “Talyban” topary bilen ýakyn gatnaşygynyň bardygy aýdylýar.
Düýbi 1991-nji ýylda tutulan “Özbegistanyň yslam hereketiniň” esasy maksatlaryndan biri Aşgabatdan başlap, Bişkek bilen aradaky regiony öz içine alýan “Yslam halyflygyny” döretmekden ybaratdyr.
Yslamçy hereketler tarapyndan abanýan howp belli bir derejede çynlakaý, emma Merkezi Aziýada ýerleşýän käbir ýurtlaryň ýolbaşçylary şeýle hereketler tarapyndan salynýanlygy aýdylýan howpy daşary ýurtlardan mäliýe kömegini almak üçin gural hökmünde-de ulanýar diýlen pikir bar.
ABŞ-nyň Kolumbiýa uniwersitetiniň ýanyndaky Bernard Kolejiniň professory we “Bazalaýyn syýasat” atly kitabyň awtory Aleksandr Kuleýiň aýtmagyna görä, esasanam Täjigistan barada aýdylanda, gozgalaňçy toparlaryň howpy juda çynlakay. “Ýurduň gündogar etraplarynyň howpsuzlyk ýagdaýlary ýaramazlaşýar. Şeýlelikde şol etrapda serhetaşa kampaniýalaryň we gozgalaňçy hereketleriň möwjemegi mümkin” diýip, Kuleý belleýär.
Owganystanyň demirgazygynda müňlerçe daşary ýurt harbylarynyň ýerleşýänligine garamazdan, serhediň golaýynda ýaşaýan täjikleriň nukdaýnazaryndan aýdylanda, serhetaşa howp eýýäm gündelik durmuşuň bir bölegine öwrülen.
“Nýu-Ýork Taýms” gazetiniň 9-njy iýulda çap eden maglumatyndan çen tutulsa, käbir adamlar täjik-owgan serhedini geçip, Täjigistanyň raýatlaryny zamun alyp, yzyna gaýdýarlar. Soňky döwürlerde şeýle wakalara juda köp duş gelinýänligi aýdylýar. Zamun alnan adamlar soňra uly möçberde puluň deregine boşadylýar.
Neşe gaçakçylygy
Jenaýatçy we gozgalaňçy toparlar bilen bir hatarda şol serhet bilen bagly neşe gaçakçylygy hem Merkezi Aziýa ýurtlary bilen Orsýeti alada goýýan beýleki bir mesele. Orsýetiň neşä garşy göreş boýunça edarasynyň ýolbaşçysy Wiktor Iwanow 1-nji iýulda Täjigistanda eden çykyşynda Orsýetiň şol serhediň gözegçiligine kömek etmek üçin Täjigistana esger iberip biljekdigini aýtdy.
Gyrgyz resmileri hem ýurduň günortasynda dowam edýän dartgynlylyga owgan neşesinden gelýän girdejiniň badalga berýänligini aýdýarlar. Özbegistan hem öz nobatynda 2005-nji ýylda Andijanda bolan wakanyň aňyrsynda Owganystanda hereket edýän käbir toparlaryň rolunyň bolanlygyny aýdýar.
Owganystan bolsa Merkezi Aziýa bilen aradaky serhet liniýalaryny goramak üçin ýeterlik serişdeleriniň ýokdugyny öňe sürýär. Bu pikiriň müňlerçe daşary ýurt harbylarynyň ýurduň demirgazygynda ýerleşýän häzirki pursatynda orta atylmagy, daşary ýurt harbylary yzyna çekilensoň, Owganystanyň serhediniň ýagdaýy nähili bolar diýlen soragy döredýär.
Amerikaly öňki harby ýolbaşçy Set Kropseý şeýle ýagdaýyň öňden hem syýasy durnuksyzlyk bilen ýüzbe-ýüz bolýan Merkezi Aziýa ýurtlarynyň howpsuzlygyny hasam sorag astynda goýjakdygyny çak edýär.
“Belli bolşy ýaly, Gyrgyzystanda we Özbegistanda uly problemalar bar. Syýasy durnuksyzlyk Merkezi Aziýada uzak wagtdan bäri dowam edip gelýän meseledir. Haýsydyr bir ýurt syýasy taýdan durnukly bolmasa, onuň daşary ýurtlardan abanýan howpuň öňüni almak mümkinçiligi hem çäkli bolýar” diýip, ozalky amerikan ýolbaşçysy belledi.
Ýakynda Kanadanyň harbylary Owganystan boýunça söweş missiýalaryny bes edendiklerini yglan etdiler. ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň 22-nji iýunda amerikan harbylaryny Owganystandan çekip başlajakdygy barada eden çykyşyndan soňra, Fransiýa, Britaniýa we Germaniýa hem özleriniň harbylaryny yzlaryna çagyryp başlajakdyklaryny mälim etdiler.
Orsýetli synçy Aleksandr Dugin şeýle ýagdaýda Owganystanyň geljegi baradaky aladalaryň hakyky we juda çynlakaý bir mesele bolmaklygyna galýanlygyny belläp, bu ugurda Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasynyň ýakynda Gazagystanda geçirilen sammitinde hem diskussiýa edilenligini belledi.
Merkezi Aziýa abanýan howp bilen bir hatarda Owganystanyň öz howpsuzlygy we onuň geljegi hem häzirki ýagdaýda uly sorag. Emma, käbir synçylaryň aýtmagyna görä, bu soraglaryň jogaby daşary ýurt harbylary ýurdy doly terk edende, ýzynda nähili administrasiýa galdyrar diýlen meselä bagly bolar.


text:
Braziliýanyň Rio-de-Žaneýro şäherinde geçýän tomusky Olimpia oýunlarynda türkmen türgenleriniň ýene ikisi öz ukybyny synap gördi.
8-nji awgustda türkmen toparynyň düzüminden dzýudoçy Ruşana Nurjowowa aýallaryň arasynda 57 kilogram agrama çenli kategoriýada wengriýaly türgen Hedwig Karakas bilen güýç synap, 101-0 hasap bilen ýeňildi.
Şeýle-de, duşenbe güni erkekleriň arasynda 75 kilogram agrama çenli kategoriýada boksçy Arslanbek Açylow wengriýaly türgen Zoltan Harça bilen bäsleşdi. Emma Açylow ilkinji tutluşykda 2-1 hasap bilen ýeňlip, medal ugrundaky ýaryşdan çykdy.
Häzir 31-nji gezek geçirilýän tomusky Olimpiýa oýunlarynda Türkmenistana wekilçilik edýän sportsmenleriň mundan ozal hem üç sanysy çykyş etdi.
Ilki bilen dzýudo boýunça halkara derejesindäki sport ussady, 2014-2015-nji ýyllarda iki gezek Türkmenistanyň iň gowy atleti adyna mynasyp bolan we halkara derejesindäki dünýä we aziýa ýaryşlarynda baýrakly orunlary eýelän Gülbadam Babamyradowa çykyş etdi.
Babamyradowa aýallaryň arasynda 52 kilogram agrama çenli kategoriýada ispaniýaly Laura Gomes (Laura Gómez) bilen güýç synanyşdy. Emma Türkmenistanyň umyt bildirýän sport ussady Babamyradowa ilkinji tutluşykda ýeňlip, medal ugrundaky ýaryşdan çykdy.
Şeýle-de ýekşenbe güni ýüzüji Darýa Semýonowa bras ýüzmek usuly arkaly 100 metr aralykda öz güýjüni synap gördi. Semýonowa bu aralygy 1:19.84 wagtda geçip, 44 ýüzüjiniň arasynda 41-nji orny eýeledi.
Ýekşenbe güni türkmen türgenlerinden ýüzüji Merdan Ataýew hem ýaryşda çykyş etdi. Ataýew 100 metr aralygy arkan ýüzmekde bäsleşdi. Onuň görkezen wagty 56.34 sekunda deň bolup, ol ýaryşyň bu görnüşi boýunça bäsleşen 39 ýüzüjiniň arasyndan 33-nji bolup pellehana geldi. Ýüzugra aýtsak, Ataýew bäsleşikde görkezen wagty bilen ýüzmegiň bu görnüşi boýunça Türkmenistanyň milli rekordyny täzeledi.
Olimpiýa Komitetiniň berýän maglumatyna görä, Rio-de-Žaneýrodaky Olimpiada Türkmenistandan jemi dokuz türgen ugradylypdyr.
Türkmen toparynyň düzüminden ýekedaban zyňmak boýunça türgen Amanmyrat Hommadow, 100 metr aralygy ylgamaly ýüwrük Ýelena Rýabowa, agyr atletikaçylar Hojamuhammet Toýçyýew we Gülnabat Kadyrowa dagylar öz güýçlerini entek ýene synap görmeli bolarlar.


text:
Şu gün Orsýetiň paýtagty Moskwada geçen hepde janyna kast edilip öldürilen hristian ruhanysy Daniel Sisoýewiň jaýlanyş çäresine müňlerçe adam ýygnandy.
Bu ýas çäresine gatnaşanlaryň hatarynda Orsýetiň Prawoslaw kelisesiniň Patriarhy Kirill hem boldy. Daniel Sisoýew ýakynda, 19-njy noýabrda näbelli bir adam tarapyndan atylyp öldürilipdi.
Bu wakadan birneme öň ruhany Daniel Sisoýew özüniň yslam dini baradaky tankytlary hem-de yslam dininiň wekillerini hristiançylyga çekýändigi üçin özüne näbelli adamlaryň ölüm howpy bilen haýbat atandyklaryny aýdypdy.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama telefonda Saud Arabystanynyň patyşasy Salman bilen gepleşip, Ýemendäki ýagdaýlar barada maslahat etdi.
Ak tam Obama bilen Salman patyşanyň Ýemende, huti pitneçileriniň prezident Abd-Rabbu Mansuryň tarapdarlaryna garşy söweşýän ýerinde durnukly parahatçylyk gazanmak üçin syýasy çözgüt tapylmagy barada ylalaşandyklaryny aýtdy.
Eýran 17-nji aprelde BMG-ni Ýemene edilýän «manysyz tapgyrlaýyn hüjümleri», ýagny Saud Arabystanynyň ýolbaşçylygyndaky howa zarbalaryny soňlajak bolmaga çagyrdy.


text:
Halypa alymymyz Aşyrpur Meredow häzirki duhy-atyr manysyny aňladýän müşki–anbaryň on birinji-on ikinji asyrdan başlap, Gündogardan Ýewropa eltilendigini, şonuň üçinem şol döwürlerde Ýewropada “Gündogar müşki-anbary“ diýen düşünjäniň emele gelendigini ýazýar.
Aşyrpur Meredowyň bellemeginä görä, häzir Ýewropanyň, esasanam, Fransiýanyň harydy hökmünde tanalýan müşki-anbaryň Gündogarda 2-2,5 müň ýyl ozal ulanylandygyny tassyklaýan maglumatlar bar. Şonuň üçin müşki-anbaryň nämeden ýasalýandygyny bilmek gyzykly bolsa gerek.
Müşk-anbar sözi häzir bitewülikde ulanylsa-da, bu sözleriň her haýsy aýry-aýry düşünjeleri aňladýar.
Müşk keýgiň belli tohumynyň göbeginde emele gelýän gara reňkli, örän ýakymly hem hoştap ysly maddadyr. Müşki emele getirýän keýikler Hytaýyň hem Tatarystanyň daglyk sebitlerinde ýaşaýarlar. Meşhur türkmen-türk şahyrymyz Burhaneddin Siwasly: “Keýikler göbeginde müşki-tatar olmamyş” diýip ýazyp, müşküň Tatarystanda ýaşaýan keýikleriň göbeginden alynýandygyny ýatlap geçipdir.
Şol keýikleriň derini bölüp çykarýan göbeginiň daş-töweregine müşk ýygnanýar. Wagtyň geçmegi bilen keýgiň göbeginiň aşagynda emele gelen müşk tokga tutup, keýge azar berýär. Şol sebäpli keýik tokga tutan müşki daşa oýkap aýyrýar. Daşa ýelmeşip galan müşki soňra adamlar ýygnapdyrlar.
Müşk çöpleýän adamlar gije gözlege çykypdyrlar. Sebäbi müşki emele getirýän keýikler gündiz dynç alyp, gije otlaýar ekenler. Şonuň üçin müşki çöpleýjiler gündiz gözlege çykyp, dynç alýan keýikleri bimaza etmegi aňrybaş edepsizlik hem utançsyzlyk hasaplapdyrlar. Üstesine-de, garnyny ýere berip ýatýan keýikleriň müşki ysy gündizlikde kän bir howa ýaýramandyr. Şol sebäpli gündiz müşk gözlemek amatly bolmandyr.
Anbar Hindi ummanynyň Günorta Aziýadaky kenarynda ýaşaýan kaşolotyň, dişli kitler görnüşine girýän süýtemdiriji uly haýwanyň içinden bölüp çykarýan ýakymly ysly maddasydyr.
Meredowyň ýazmagyna görä, anbary bölüp çykarýan kitler gyşdan beýleki pasyllarda kähalat gijesine suwdan çykyp güneşleýän ekenler. Şol wagtam kitler agyz boşlugyndan hoştap ysly anbary daşyna bölüp gykarýan ekenler. Kenaryň gyrasyndaky mawy-garamtyl daşa ýelmeşen anbaryň ýakymly ysyndan yzarlap, adamlar aňsatlyk bilen ony tapýan ekenler.
Kitler gije näçe köp güneşlese, şonçada kän anbary agyz boşlugyndan daşyna çykarypdyrlar. Şol sebäpli anbar çöpleýjiler kitleriň agyz boşlugyndan anbar bölüp çykarmagyna päsgel bermejek bolup, olar anbary gündiz çöpläpdirler.
Şeýlelikde, müşk gijäniň, anbar bolsa gündiziň önümi hasaplanypdyr. Orta asyr gündogar şahyrymyz Dakaýyky Merwezi: “Gijäniň müşki, gündiziň anbary mysaly” diýip ýazyp, müşküň ýakymly ysyny gijä, anbaryň hoştaplygyny bolsa gündize meňzedipdir. Şahyryň bu jüpüne düşen meňzetmesi gije-gündizi haýyr-şere bölüp ýören şahyrlaryň şol zeýilli goşgularynyň ýitip gitmegine sebäp bolupdyr.
Türkmenler ýakymly müşki, ajaýyp ysly anbary gelin-gyzlarymyza rowa görüpdirler. Şol sebäpli klassyk şahyrlarymyz hem gelin-gyzlarymyzy müşk-anbar bilen baglanyşydyryp wasp edipdirler. Kemine: “Äleme anbar saçar, degende şana zülpüň” diýýän bolsa, “Saýatly-Hemra” dessanynda Hemra: “Saçyňa sepdigim müşk ile anbar” diýýär.
Seljuk şalygynyň meşhur şahyry Enweri:
Istemen müşki-anbary,
Gelin hoştaplygy besdir.
- diýen setirler bilen başlanýan söýgi kasydasynda gelin-gyzlarymyzyň tebigy gözelligini, olaryň hoştap ysyny müşki-anbaryň ýakymly ysyndanam has ýokarda goýupdyr.
Gündogarda müşki-anbar iki müň ýyldan gowrak wagt bäri adamlara bellidir. Elbetde, bu günki gün müşki-anbar sözüniň ýerine duhy-atyr diýen sözler ulanylýar. Ýöne muňa garamazdan, köplere düşnükli bolan müşki-anbaryň hoştap ysynyň äleme bark urup durmagyny arzuwlap, makalama nokat goýýaryn.
Döwletmyrat Ýazgulyýew aşgabatly garaşsyz žurnalist, edebiýatçy. Bu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
ABŞ-nyň Tennessee ştatynda başlangyç synp okuwçylaryny alyp barýan mekdep awtobusynyň düňderilip, çaknyşmagy netijesinde iki çaga öldi we başga-da 20-ä golaýy ýaralandy.
Adatdan daşary ýagdaýlar boýunça gullugyň resmileri 21-nji noýabrda Çattanoogada awtobus agdarylyp, agaja baryp uranda, ulagda 35 çaganyň bolandygyny aýdýarlar.
Çattanooganyň polisiýa başlygy Fred Fletçer 23 çaganyň keselhana ýerleşdirilendigini mälim etdi.
Şeýle-de, ol awtobusyň 24 ýaşyndaky sürüjisi Jontoni Walkeriň tussaghana alnyp gidilendigini we awtotransport heläkçiligi bilen baglanyşykly bäş madda bilen aýyplanýandygyny nygtady.
Çattanooga Atlantadan 190 kilometr çemesi demirgazykda ýerleşýär.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ahal welaýatyny Altyn asyr etrabynda meşhur “Engin Group” türk kompaniýasynyň ýolbaşçysy jenap Engin Kaleni kabul etdi.
Işewür wagt tapyp kabul edendigi üçin hoşallyk bildirip, döwlet Baştutanyny ýakynlaşyp gelýän şanly seneler — Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 24 ýyllygy hem-de Bitaraplyk derejesiniň 20 ýyllygy bilen gutlady we milletiň Liderine berk jan saglyk hem-de türkmen halkynyň bagtyýar durmuşynyň we abadançylygynyň, türkmen topragynyň gülläp ösmeginiň bähbidine alyp barýan giň möçberli işlerinde uly üstünlikler arzuw etdi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow mähirli gutlaglar üçin minnetdarlyk bildirip, Türkmenistanyň türkiýeli hyzmatdaşlar bilen özara bähbitli uzakmöhletleýin hyzmatdaşlyk üçin hemişe açykdygyny nygtady. Türkiýeli hyzmatdaşlarymyz bolsa köp ýyllaryň dowamynda ýurdumyzda amala aşyrylýan giň möçberli özgertmeler maksatnamalaryna hem-de taslamalaryna işjeň gatnaşýarlar. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutany “Engin Group” kompaniýasynyň pudagyň önümçilik düzüminiň iri taslamalarynyň gurluşygynyň potratçysy bolup çykyş etmek bilen, Türkmenistanyň dokma senagatyny döwrebaplaşdyrmaga uly goşant goşýandygyny kanagatlanma bilen belledi.
Duşuşygyň barşynda Engin Kale türkmen Liderine kompaniýanyň Türkmenistanda amala aşyrýan taslamalarynyň durmuşa geçirilişi barada habar berdi. Myhman türkmen bazarynyň özüne çekijiligini hem-de daşary ýurtly hyzmatdaşlaryň işlemegi üçin döredilen amatly şertleri belläp, ýolbaşçylyk edýän kompaniýasynyň Türkmenistan bilen mundan beýläk-de özara bähbitli hyzmatdaşlygy ösdürmäge çalyşýandygyny aýtdy.


text:
Orsýetiň içeri işler ministri Raşid Nurgaliýew Kazan şäheriniň polisiýa edarasynyň başlygyny wezipesinden boşatdy.
Şol polisiýa merkeziniň ofiserlerine 52 ýaşly Sergeý Nazarowy izolýatorda şampan çüýşesi bilen zorlanlykda günä bildirilýär.
Nazarowyň keselhanada aradan çykmagy jemgyýetde ýiti reýaksiýa döretdi. Adam hukuklaryny goraýjy aktiwistler Tatarystanyň içeri işler ministrini wezipeden çekilmäge çagyrýarlar.
14-nji martda Orsýetiň içeri işler ministri Nurgaliýew 52 ýaşly Nazarowyň urlandygy we zorlanandygy aýdylýan “Dalniý” polisiýa edarasynyň başlygy Sergeý Ýefremowy wezipesinden boşatdy.
Nurgaliýew şu waka bilen bagly Tatarystanyň içeri işler ministri Asgat Safarowa berk käýinç yglan edendigini hem aýdýar.
Häzire çenli şol waka bilen bagly polisiýanyň 5 ofiseri işden boşadyldy. Olar öz wezipelerinden galp peýdalananlykda, Nazarowy tussag etmek baradaky dokumentleri galplaşdyranlykda we onuň bedenine bilkastlaýyn agyr ýara salanlykda aýyplanýarlar.


text:
Birleşen Ştatlaryň gizlin harby dokumentlerinden on müňlerçesiniň nusgasyny ele salan «WikiLeaks» atly internet saýtynyň resmileri şu hepde bu dokumentleriň Owganystanyň parahat ilatyna garşy uruş jenaýatçylyklarynyň edilendigine şaýatlyk edýändigini aýdyp, çykyş etdiler.
Bu waka halkara derejesinde dürli hili reaksiýalary döretdi. Şu soňky wakalar barada Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy «WikiLeaks» internet saýtyny esaslandyryjy Julian Assanj bilen ýörite söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Jenap Assanj, siz ele salan maglumatlaryňyzyň hakykata laýyk gelýändigini şübhe astyna alýan Pakistanyň käbir resmilerine näme jogap berersiňiz? Hususan-da, Pakistanyň harby razwedka gullugynyň ozalky başlygy Hamid Gül siziň materiallaryňyzyň ýasamadygyny aýdýar.
Julian Assanj: Biz elimizdäki bu hasabatlara örän inçe ýollar bilen garamaly. Ol hasabatlaryň içinde örän köp maglumatlar bar. Hususan-da, ýerlerdäki harby bölümlerden, Owganystan bilen baglanyşygy bolan ilçihanalardan, razwedka gulluklaryndan we informatorlardan berlen jemi 91 müň hasabat bar biziň elimizde.
Informatorlar öz gezeginde töleg üçin hasabat beripdirler. Ýagny, olara özleriniň düýpli maglumatlary üçin Birleşen Ştatlaryň hökümeti pul töläpdir. Özleri-de olar öz bäsdeşlerinden üstün çykmak üçin dogry hasabat bermäge çalyşýarlar, ol hasabatlar bolsa kanuny sebäpler boýunça taýýarlanylýar.
Azatlyk Radiosy: Jenap Assanj, Pakistanda käbir resmiler gizlin maglumatlaryň syzmagy bilen bagly häzirki wakanyň Birleşen Ştatlaryň hökümeti tarapyndan gurnalan ýörite bir oýundygyny we munuň-da amerikalylaryň Pakistandaky harby güýçlerini artdyrmak ýa-da Pakistana hat-da goşun sürmek ýaly maksatlary bilen baglanyşyklydygyny öňe sürýärler. Siz şu barada näme aýdyp bilersiňiz?
Julian Assanj: Elbetde, bu düýbünden ýalňyş pikir. Adamlar bizde bar bolan aýry-aýry hasabatlary okap we aýry-aýry detallar bilen tanşyp, olaryň biri-birleri bilen näderejede baglanyşyklydygy barada özleri-de netije çykaryp bilerler.
Mundan öň biziň Merkezi Razwedka agentligi üçin işleýänligimiz barada-da myş-myş ýaýrapdy. Emma, muňa garamazdan, ahyrynda Guantanamo türmesiniň esasy düzgünnamasyndaky maglumatlary, Sara Paliniň elektron poçtasyndaky maglumatlary, Hytaýyň senzura baradaky gizlin kararlaryndaky maglumatlary, Keniýadaky we Gündogar Timordaky resmi kast edişlikler baradaky maglumatlary ýaýradanam biz bolduk.
Şu zatlardanam biziň örän bitarapdygymyz hem-de dünýäniň islendik bir künjeginde jemgyýetçilige nähilidir bir maglumat ýetirmekde kynçylyk çekýän islendik adamy biziň kabul edýändigimiz aýdyň görünýär.
Azatlyk Radiosy: Siz özüňizdäki maglumatlary habar serişdelerine bermekde näme üçin hut «The New York Times», «The Guardian» gazetlerini we «Der Şpiegel» žurnalyny saýlap aldyňyz?
Julian Assanj: Biz öz çeşmelerimize käbir wadalary berdik. Şol wadalardan birem bu maglumatlary gorap saklamak üçin biziň tehniki we kanunçylyk taýdan ähli mümkin bolan çäreleri görmek baradaky wadamyzdyr.
Ikinjiden, biz bu berlen maglumatlaryň täsiriniň mümkin boldugyça güýçli bolmagy üçinem alada etmeklige wada berdik. Şu nukdaýnazardan, biziň şeýle hereket etmegimiz şol täsirleri maksimum derejede güýçlendirmek üçin saýlanylyp alnan usul boldy.
Azatlyk Radiosy: Jenap Assanj, siziň pikiriňizçe, näme üçin şular ýaly örän köp möhüm maglumat çeşmeleri öz maglumatlaryny belli media serişdelerine däl-de, hut siziň «WikiLeaks» saýtyňyza bermek isledilerkä?
Julian Assanj: Sebäbi biz spesialist. Biz ýörite maglumat çeşmelerini goramaklyga ýöriteleşen topar. Biz düýpli maglumatlary jemgyýetçilige ýetirmek üçin ýöriteleşen topar. Maglumatlaryň çeşmelerem howpsuzlyk we maglumatlary neşir edip ýaýratmak nukdaýnazaryndan biziň iň bir ygtabarly guramadygymyza düşünýärler.


text:
Pagta
Pagta gowaça hasyly bolup tekstil pudagynda giňden ulanulýan tebigy süým. Türkmenistan'da pagta öndürilmegi esasan hem SSSR döwründe iň esasy ekerançylyk ugurlarynyýň biridi.
Pagta gowaça hasyly bolup tekstil pudagynda giňden ulanulýan tebigy süým. Türkmenistan'da pagta öndürilmegi esasan hem SSSR döwründe iň esasy ekerançylyk ugurlarynyýň biridi.
Pagta süýüme baha berilende şeýle enjamlar ulanylýar.
Hil barlaýjy enjamlar.
Enjam
Ölçeg
Fibrograf
Uzynlyk
Pressley
Süýümleriñ toparlaýyn berkligi
HVI
Uzynlyk, berklik, deñölçeglilik, mikroner, reñk, hapalyk
Stelometer
Berklik, uzalma
Mikroner
Inçeligiñ we ýetişigiñ utgaşdyrylan barlagy
Shirley hapa ölçeýji
Hapalaryñ mukdary
El bilen
Ştapel uzynlyk
Çyglyk ölçeýji
Çyglyk
Kalorimetr
Ýagtylyk we sarylyk. Reñk.
Polýarizirlenen ýagtylykly mikroskop ýa-da Casricaire testi
Ýetişik
Hile baha bermegiñ zerurlygy we standart howa şertleri.
Çig malyñ hiline baha bermek şular ücin gerek:
1. Iñ kiçi baha bilen iñ amatly hilli çig maly almak üçin
2. Alnan çig maldan talap edilýän hilli ýüplük öndürip bolup-bolmajakdygyny bilmek üçin
3. Nusgalyk süýüm bilen satyn alnan süýümi deñeşdirmek üçin
4. Maşynlary dogry sazlamak we işleniş tizlikleri saýlamak üçin
5. Satyn alnan çig maldan nähili girdejini alyp boljakdygyny barada bilmek üçin
Dokma materiallaryñ üstünde fiziki tejribeler (testler) geçirilende şeýle standart howa şertler üpjün edilmeli.
· Otnositel howa çyglygy 65 +/-2% we temperatura 20 +/-2 °C bolmaly.
· Tropiki we sub-tropiki ýurtlarda başga howa şertleri ulanylyp biliner, ýagny otnositel howa çyglygy 65 +/-2% we temperatura 27 +/-2 °C.
Diñe çig malyñ häsiýetlrini bilemek ýeterli däldir. Onuñ hil görkezijilerini dolylygyna peýdalanmak üçin giñ tejribe we çuñ bilim gerek bolup durýar.
Käte süýümiñ diñe bir görnüşini ýa-da partiýasyny ulanyp islenen hilli önümi almak bolanok. Şeýle ýagdaýlarda dürli çig malyñ görnüşlerini we partiýalaryny saýlap ulanmaly bolýar.
Eger baha dogry berlen bolsa girdejiler artar. Şeýlelikde hile baha bermek bu düşewüntlik üçin zerur işdir, ol hem müşterileri oñat hilli ýüplük bilen kanagatly etmegine ýardam edýär.
Hünärmenler süýümi el bilen ýa-da göz bilen barlap çig malyñ hiline ýeterli dogrylyk bilen baha berip bilýärler. Emma soñky zamanalar, HVI ýaly kämil esbaplaryñ döredilmegi bilen satyn alynýan süýümiñ hilini goşmaça hil barlaýjyl enjamlar bilen barlamak maslahat berilýär. Hil barlaýjy enjamlar çig mal satyn alynanda süýümiñ hili barada we şol süýümiñ gerek hilli ýüplügi çykarmaga ýaramlylygy barada dogry karar etmek üçin köp maglumat berip bilýärler.
2.Çig maly saýlamak.
Birinji bilen üpjün edijini ýa-da agenti dogry saýlamaly. Satyn alyjy diñe baglanşdyrylýan kontraktda gowy şertleri üpjün etmek bilen çäklenmän üpjün edijiniñ ynamlydygyny barlamaly. Kä-bir üpjün edijiler ýa-da agentler bazarlardaky bahalar galanda belli bir bahana bilen çig maly üpjün etmekden boýun gaçyrýarlar ýa-da pes hilli çig maly üpjün edip başlaýarlar.
Az sanly üpjün edijileri bilen ýa-da pagta söwdasy bilen meşgullanýan abraýly söwda edaralaryñ wekilleri (agentleri) bilen uzak-möhletleýin gatnaşyk dikeltmek amatly bolýar. Olar adatça bazardaky hiliñ we bahalaryñ ýagdaýlary barada ygtybarly maglumat berip bilýärler. Şeýlelikde satyn alyjy akylly kararlary edip bilýär. Köp tebigy süýümler, meselem pagta, zawod ýaly önümçilik şertlerinde öndürilýän önümler däldir. Şonuñ üçin satyn alyja bagly bolan üpjün ediji rugsat edilýän çäklerde üýtgeýän oñat hilli çig maly wagtynda getirip bilmeli.
Satyn almakdan öñürti satyjyñ aýdan bahasyndan başga-da goşmaça çykdajylary göz öñünde tutmaly:
· Satyjyñ ammaryndan çykandan soñ harydyñ satyn alyja çenli ýetmegine sarp edilýän wagt. Eger bu möhlet uzak bolsa satyn alyjy has uly goşmaça çykdajylary çeker.
· Daşamanyñ çykdajylary we salgytlar.
Eger çig malyñ hiliniñ, agramyñ we daşalma wagtynyñ üstünde dawa çyksa satyjylar köplenç ony derrew we dostluk bilen çözmäge ymtylýarlar. Eger dawa başga bir araçynyñ (arbitratoryñ) garamagyna geçirilse, araçynyñ karary derrew güýje girmeli.
Talaplary we islegleri mydama üýtgäp duran bazar şertlerinde çykaryljak önümiñ hilini dogry saýlamaly. Satyn alyjy haýsy ýüplük nomerini egirjekdigi barada dogry karar etmeli. Satyn alyjy önümçilik meýilnama (plan) boýunça öndürilmeli ýüplügi çykarmak üçin süýümiñ nusgasyny ulanyp biler. Köp egirmeçiler egirijilik ukybyny doly ulanmaýarlar. Meselem Ne 44 üçin ýaraýan pagta Ne 40 üçin ulanylýar. Kä-bir egirmeçiler artykmaç egirýärler. Meselem, olar Ne 40 üçin ýaraýan pagtany alýarlar we ony Ne 44 ýüplügi çykarmak üçin ulanýarlar. Emma gowy hili üpjün etmek üçin hem-de çig mala edilýän çykdajylary iñ pes derejede saklamak üçin iñ amatly nomer saýlanmaly. Kä-bir egirmeçiler çig malyñ iki ýa-da ondan köp görnüşini satyn alyp olary garyşdyrýar. Onuñ üçin süýüm bilen ýüplügiñ häsiýetleriniñ özarabaglanşygyny gowy bilmeli. Satyn alyjy süýümiñ hiline baha bermek üçin çuñ bilimi we tejribäni gazanan bolmaly. Tejribehanalaryñ laborator enjamlarynda edilýän barlaglar diñe el bilen edilen barlaglaryñ dogrylygyny barlamak we tassyklamak üçin ulanylmaly.
3.Süýümleriñ esasy hil görkezjileri.
Uzynlyk bu süýümiñ iñ möhüm hil görkezjisidir. Ol täsir edýär:
· Egirijilik ukybyna
· Ýüplügiñ berkligine
· Ýüplügiñ düzgünsizligine
· Önümiñ ýalpyldysyna
· Ýüplügiñ tülüligine
· Öndürijilige
Uzynlyk öndürijilige üzülmeler sany, galyndylaryñ sany we berilmeli towlaryñ sany arkaly täsir edýär. 5mm-den gysga süýümler önümçilikde galynda bolup ýitýärler. 15 mm-den gysga süýümler ýüplügiñ berkligine ýardam etmän, diñe ýüplügiñ dolylygyny üpjün edip bilýärler.
Pagta süýüminiñ uzynlyklaryñ bahalandyrylyşy.
Toparyñ ady
Uzynluk, mm Ýaraýan ýüplük nomeri, Ne
Gysga ştapel
25,4 we ondan kiçi Ýogyn 20-den pes
Orta ştapel
26 – 28 Orta 20-34
Uzyn ştapel
28 – 34 Inçe 34-60
Has uzyn ştapel
34 we ýokary Gaty inçe 80-140
Bellikler:
· Egirilýän nomer diñe ştapel uzynlygyna bagly däldir. Ol goşmaça inçelige we ulanylýan enjamlara bagly bolup durýar.
· Uzynlyk el ştapelde ýa-da fibrografda (2.5% aralyk uzynlyk) ölçenilýär.
Uzynlygyñ deñölçegliligine baha berlende şeýle iki görkezjiler ulanylýar.
1)Deñölçeglilik indeksi UR (uniformity index)
UR%
Baha
50-55
Gaty gowy
45-50
Gowy
40-45
Kanagatlanarly
35-40
Ýaramaz
30-dan aşak
Ulanylyp bolmajak
2)Deñölçeglilik gatnaşygy UI (uniformity ratio)
UI
Baha
77-den aşak
Gaty kiçi
77-99
Kiçi
80-82
Ortaça
83-85
Ýokary
85-den ýokary
Gaty ýokary
Inçelik ýüplügiñ kese kesiginde näçe süýüm sygyp bilýändigini kesgitleýär, şonuñ üçin ol möhüm görkezjidir. Kese kesige mümkin boldukça has köp süýümler sygdyrylmaly.
Ýüplügiñ kese kesiginde inçe süýümleriñ has köp sanynyñ ýerleşişi.
Süýümler näçe inçe bolsa şonça-da kese kesikde olaryñ sany artar, ýüplügiñ deñölçegliligi gowulandyrylar. Emma has inçe süýümler añsat nepsleri emele getirip bilýärler. Süýümleriñ inçeligine göni-däl baha bermek üçin çyzykly dykyzlyk ulanylýar. Dürli ýurtlarda bu ölçeg üýtgeşik bolýar. Uniwersal ölçeg hökmünde dteks, ýüpek önümçilikde denier, pagtada mikrogramm/inch ýaly ölçeg birlikleri ulanylýar. Pagta süýümiñ inçeligi köplenç mikroner ölçegi bilen ölçenilýär we alnan netijelere görä inçelige şeýle baha berilip biler:
İnçelik(mikroner) Baha
< 3 gaty inçe
3 - 3,9 inçe
4 - 4,9 ortaça
5 - 5,9 galyñ
> 6 gaty galyñ
Pagtada inçelik bilen ýetişik bir wagtda mikroner usuly bilen ölçenilýär. Mikroneriñ bahalary pagtañ dürli görnüşleri üçin 2.6 – 7.5 aralykda üýtgäp biler. Adatça mikroner görkezjini pagtañ inçeligi hem-de onuñ pylan nomerli ýüplügi çykarmaga ýaramlylygy boýunça baha bermek üçin ulanýarlar. Mikroneriñ öz barlaýjy enjamy bar. Ilki bilen gowy tüýdülen we arassalanan pagtadan silindrik şekilli dykyzlanan nusgasy taýýarlanylýar (agramy 3.24 gr). Soñ nusga mikroner enjama goýulýar, şol ýerde onuñ içinden belli basyş bilen howa geçirilýär. Nusgadan geçýän howanyñ mukdary süýümleriñ inine bagly bolup durýar. Howanyñ akymy rotor-görnüşli ölçeýji bilen ölçenýär.
Emma mikroner inçeligiñ we ýetişikligiñ utgaşdyrylan görkezjisi bolandygyny ýatdan çykarmaly däldir. Her pagtañ görnüşi üçin öz amatly mikroner bahasy bar. Ýagny mikroner seresaplyk bilen ulanylmaly. Pagtañ inçeligi gowaçañ görnüşine hem ýetişikligine bilelikde bagly bolup durýar, şu iki sebäpleriñ haýsysynyñ täsiri ulydygyny bilmeli.
Mikroner ýaly süýümleri köpçülikleýin ölçeýän enjamlardan daşary ýeke süýümleriñ inçeligini bir-birden ölçeýän usullar bar. Ýöne olar agyr we çykdajyly bolýarlar, sebäbi ynamly netijeleri almak üçin has köp sanly süýüm bir-birden ölçenilmeli. Mikroner bolsa dürli usullaryñ arasynda iñ ýönekeý, añsat we seretmäge amatly bolan esbapdyr. Meşgur HVI enjamy hem mikroner barlaglary geçirip bilýär.
Berklik halkara pagta söwdasynda köplenç lb/inch2 (bir kwadrat duýmiñ funtlarda bolan agramy) bilen añladylýar. Bu ölçeme Pressley atly enjam arkaly amala aşyrylýar. Pressley görä süýümiñ berkligine şeýle bahalar berilip biler:
≥ 93 gaty berk
87 - 92 berk
81 - 86 ortaça
75 - 80 erbet däl
70 - 74 gowşak
70-den pes gaty gowşak
Pressley usulyna tapawutlylykda Stelometer we HVI ulgamynda berkligi ölçemek üçin g/teks ölçeg birligi ulanylýar. Pagta süýümiñ berkligi 15-40 g/teks aralykda bolýar. Gowy pagtada berklik 25 g/teksden aşakda bolmaly däldir. Kä wagt süýümleriñ berkligi cN/teks birliklerde ölçenilýär. Pagta süýümleriñ berkliklerine şeýle baha berilýär:
g/teks
Baha
23-den kiçi
Gowşak
24-25
Aralyk
26-28
Ortaça
29-30
Berk
31-den ýokary
Gaty berk
Berklik has berk ýüplükler çykarmak we ýokary işleniş tizlikleri saýlamak üçin süýümiñ zerur häsiýetidir.
Elastiklik (uzalma) ýüplügiñ üzülen wagty uzalmasyny kesgitleýär we ýüplügiñ sezewar boýlan agramlaryna garşy durmak häsiýetine täsir edýär. Bu görkezji pagta üçin 6-10%, ýüñ üçin 25-45% aralykda bolýar. Üzülme uzalmasy bilen üzülme berklik bir wagtda ölçenilýär. Süýümleriñ uzalmasynyñ artykmaç bolmagy hem dokma önüm üçin gowy zat däldir. Çüñki bu ýagdaýda çekim işler agyrlaşýar.
Ýetişiklik pagta süýüminiñ sellýuloza gatlaklaryñ galyñlygy bilen bagly. Şol gatlaklar süýümiñ galyñlygy bilen baglylykda näçe uly bolsalar şonça-da süýüm has ýetişen hasaplanylýar. Ýetişik dürli himiki usullar bilen kesgitlenýär. Eger sellýuloz gatlagy hiç emele gelmedik bolsa bu süýüm öli diýilip hasaplanýar. Olar gaty inçe bolýarlar. Ýetişik boýajylyk ukyba uly täsir edýär. Sebäbi pagta önümler boýalanda boýag maddalar sellýuloza bilen baglanşdyrylýar. Ýetişmedik ýa-da öli süýümler boýagy gowy almaýar we hile ýaramaz täsir edýärler.
Ýetişiklige baha bermek üçin ýetişiklik gatnaşygy (iñlisçe Maturity ratio) ulanylýar:
Ýetişiklik gatnaşygy = ((Normal - Öli)/200) + 0.70
Bu ýerde: N - % normal süýümler D - % öli süýümler
Pagta süýüminiñ diwarynyñ we içki kanalyñ (lýumen) özara gatnaşygyna baglylykda şeýle bahalar berili biliner:
1. Ýetişen : (Lumen ini "L")/(diwaryñ galyñlygy"W") <1
2. Ýarym ýetişen: (Lumen ini "L")/(diwaryñ galyñlygy"W") 1-den uly we 2-den kiçi
3. Ýetişmedik : (Lumen ini "L")/(diwaryñ galyñlygy"W") >2
Mundan başga ýetişik koeffisiýenti ulanylýar (iñlisçe Maturity Coefficient)
Ýetişik koeffisiýenti = (M + 0.6H + 0.4 I)/100
Bu ýerde:
M – ýetişen süýümleriñ mukdary, %
H – ýarym-ýetişen süýümleriñ mukdary, % I – ýetişmedik süýümleriñ mukdary, %
Eger ýetişiklik koeffisiýenti
0.7-den kiçi, bu ýetişmedik pagtadyr 0.7 we 0.9 aralykda bolsa, bu ortaça ýetişen pagtadyr 0.9-den köp bolsa, bu gowy ýetişen pagtadyr
Pagtadaky özge maddalaryñ mukdaryna baglylykda arassalyga şeýle bahalar berilip biler:
Özge maddalaryñ mukdary
Baha
!,2 çenli
Gaty arassa
1,2 – 2,0
Arassa
2,0 – 4-0
Orta
4,0 – 7,0
Hapa
7,0 we ýokary
Gaty hapa
Pagtadaky tozanlar dürli mikroskopik bölejiklerden durup emele gelýärler. Tozanlar önümçilikde hapalyk, saglyga zyýan, rotor egirmede üzülmeleriñ artmasy ýaly meseleleri ýüze çykarýar. Tozanlaryñ ölçegine baglylykda olar şeýle toparlara bölünip bilerler:
Bölejikleriñ ululygy(µm)
Hapa
500 we ýokary
Tozan
50 – 500
Mikrotozan
15 – 50
Dem alynýan toz
15 we ondan kiçi
Şirelik önümçilikde uly meseleleri döredip bilýän süýümiñ aýratynlygydyr. Ony dürli himiki metodlar arkaly kesgitlemek mümkin bolýar.
Elläniñde ýakymlygy. Eger süýüm elläñde ýylmanak duýulsa, onda bu süýümden has ýylmanak ýüplügi çykaryp bolar. Ýylmanak ýüplükden has gowy matalary dokap bolýar.
Reñk pagta süýüm synplaşdyrylanda möhüm bir görkezjidir. Çüñki pagtañ reñkine seredip onuñ keseli geçiren ýa-da geçirmedigini, ýagşyñ aşagyna düşendigi barada bilip bolýar. Pagtañ reñki başga-da köp hil görkezjiler bilen berk baglanşyklydyr. Pagta egirme fabriklerde garyşdyrylanda reñk tapawut ýüze çyksa önüm ala bolar (abraž hadysasy). Reñke baha berilende iki ölçeg ulanylýar: %Rd (ýalpyldy) we b+ (sarylyk). Bu bahalar kalorimetrde (Nickerson-Hunter) ýa-da HVI enjamynda tapylýar. Söwdada reñke baha berlende şeýle toparlara bölüniş ulanylýar:
Light
Çal ýa-da çala goñur reñkli
Spotled
Tegmilli, goñur reñkli
Tinged
Goýy sary reñkli
Yellow stained
Goýy sary reñkli we tegmilli
Pagta süýüme synp (klass) berilende reñk, hapalyk we çigitden arassalanmagyñ hili göž öñünde tutulýar. Synp näçe ýokary bolsa, şonça-da ýüplügiñ daşky görnüşi gowy bolar we az galyndy emele geler. Her ýurtda dürli synplaşdyrma ulgamlar ulanylýar. GDA ýurtlarynda Sowt Soýuzdan galan 7 sortlara bölünişi ulanylýar. ABŞ-de we Türkiýede bölüñiş şeýledir:
ABŞ-de pagtanyñ synplara bölünişi (AMERICAN UPLAND görnüşi üçin)
S.NO
SYNP/GRADE ALAMAT/SYMBOL KODY/CODE
1(iñ gowysy)
GOOD MIDDLING GM 11
2
STRICT MIDDLING SM 21
3
MIDDLING M 31
4
STRICT LOW MIDDLING SLM 41
5
LOW MIDDLING LM 51
6
STRICT GOOD ORDINARY SGO 61
7
GOOD ORDINARY GO 71
8(iñ pesi)
BELOW GRADE
Türkiýede pagtanyñ synplara bölünişi
1(iñ gowysy)
Ekstra
2
Mıntıka
3
Garanti
4
Sıra
5(iñ pesi)
Benekli
Tekstil barada okuw web-site link: http://www4.ncsu.edu/~bovezmu/
Edebiýatlar - References
W.Klein, Short-staple spinning series 1995 Миловидов Н.Н., Фаминский П.П., Шишкунова Е.Н. Проектирование хлопкопрядильных фабрик. М.: Легкая и пищевая промышленность 1983 Справочник по хлопкопрядению. М.: Легкая индустрия 1987 Власов П.В., Сурнина Н.Ф. Проектирование ткацких фабрик. М.: Легкая индустрия 1983 Бадалов К.И., Жоховский В.В., Осьмин Н.А. Прядение хлопка и других текстильных волокон. Москва 1980. Bülent Gemici. Pamuk iplikçiligi ders kitabı. Bornova/İzmir 1999


text:
27-nji martda Ahal, Lebap, Mary welaýatlarynyň, 3-nji aprelde bolsa, daşogzuň pagtaçylary gowaça ekişine girişerler.
Şu günler ýurdumyzyň 545 müň gektara uzaýan pagta meýdanlarynda ekiş işlerine taýýarlyk görülýär. Ekiş möwsümine pagtanyň 13 görnüşiniň tohumy taýýarlanyldy. Dört welaýatyň meýdanlarynda orta süýümli pagtanyň “149 f”, “133”, “Ýolöten-7”, “Daşoguz-120” ýaly we beýleki görnüşlerini ekmek meýilleşdirilýär. Inçe süýümli “Ýolöten-14” bolsa Ahal we Mary welaýatlarynyň meýdanlarynda ekiler. Bulardan başga-da, barlaghana meýdanlarynda pagtanyň orta süýümli “Ýolöten-45” we “Ýolöten-46” görnüşleri synagdan geçiriler.
Üstümizdäki ýylda türkmenistanly pagtaçylar 1 million 50 müň tonna hasyl ýygnamagy maksat edinýärler.


text:
Duşenbe güni Bahreýiniň häkimiýetleri şu ýylyň başynda protestçilere garşy bikanun çäreleri ulanmakda aýyplanyp, howpsuzlyk güýçleriniň 20 sany harbysynyň jenaýat jogapkärçiligine çekilendigini mälim etdiler.
Bahreýniň hökümetiniň bu baradaky beýanatynda geçirilen derňewlerde howpsuzlyk güýçleriniň käbir agzalarynyň tussaglykdaky aktiwistlere garşy çakdanaşa zorluk we bikanun çäreleri ulanandyklarynyň anyklanandygy aýdylýar.
Bahreýniň häkimiýetleri şu ýylyň fewral-mart aýlarynda gurnalan şol demonstrasiýalarda jemi 24 adamyň ölendigini, şolardan 4-siniň polisiýa işgäridigini aýdýarlar. Ýurduň oppozisiýasy ölenleriň sanynyň 30-dygyny aýdýar.


text:
11-nji sentýabrda agşam Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň hormatly atlaryna mynasyp bolan döredijilik işgärlerini hem-de edebiýat, medeniýet we sungat işgärleriniň, höwesjeň aýdymçy ýaşlaryň we zehinli çagalaryň arasynda Türkmenistanyň Prezidentiniň yglan eden «Türkmeniň Altyn asyry» atly baýragyny almak ugrundaky bäsleşigiň ýeňijilerini sylaglamak dabarasyna gatnaşdy.
Döwlet Baştutany döredijilik işgärleriniň medeni gurşawy ösdürmäge uly goşandyny, olaryň watandaşlarymyzyň dünýägaraýşyny kemala getirmäge, ösüp gelýän nesli terbiýelemäge hem-de milli medeni mirasy we daşary ýurtlarda Türkmenistanyň gazananlaryny giňden wagyz etmäge ägirt uly täsirini belledi.
Türkmenistanyň Prezidenti döwletimiziň geljekde hem medeniýet ulgamyny hemmetaraplaýyn ösdürmäge uly üns berjekdigini aýtdy we bu ýere ýygnananlara täze döredijilik üstünliklerini arzuw etdi. Milletiň Lideri olara öz ukyp-başarnyklaryny, ylham-joşgunyny, gujur-gaýratlaryny we ussatlygyny mähriban halkymyzyň bagtyýarlygynyň bähbidine sarp etmegi arzuw edip, medeniýet we sungat işgärleriniň öz joşgunly aýdymlarydyr sazlary, çeper eserleri bilen eziz Watanymyzy wasp edip, ildeşlerimizi täze üstünliklere ruhlandyrmak bilen, geljekde hem öz öňlerinde durýan beýik wezipeleri üstünlikli çözjekdigine ynam bildirdi.
Soňra döredijilik işgärlerine hormatly atlaryň dakylmagy hakynda Perman we “Türkmeniň Altyn asyry” bäsleşiginiň ýeňijilerini sylaglamak hakynda Karary okaldy.
Ýeri gelende aýtsak, şu ýyl hem ozal bolşy ýaly, sylag eýeleriniň arasynda beýleki döwletleriň hem wekilleri hem bar. Munuň özi biziň ýurdumyzyň, onuň medeniýetiniň açyklygynyň, bu ulgamda beýleki döwletler bilen işjeň ösýän gatnaşyklaryň aýdyň subutnamasy bolup durýar. Bu sylaglar biziň dostlarymyzyň zehinli we gazananlaryny ykrar etmek bilen çäklenmän, eýsem, medeni gatnaşyklary berkitmäge, diýmek, biziň halklarymyzyň arasyndaky däbe öwrülen dostlukly gatnaşyklary berkitmäge, biziň ýurtlarymyzyň aragatnaşygy, medeni durmuşlarynyň özara baýlaşmagy üçin giň mümkinçilikleri açýan medeniýet ulgamynda biziň bilelikdäki üstünliklerimize şahsy goşantlary üçin minnetdarlygyň nyşany bolup durýar.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň hormatly atlaryna mynasyp bolan iň gowy döredijilik işgärlerine sylaglary hem-de döwlet bäsleşiginiň ýeňijilerine baýraklary dabaraly ýagdaýda gowşurdy.
Ýurdumyzyň döredijilik işgärleri milletiň Liderine öz zähmetlerine berlen ýokary baha, döwlet Baştutanynyň türkmen halkynyň ruhy mirasyny dikeltmek we ösdürmek barada edýän aladasy we ünsi, döredijilikli zähmet çekmek üçin ähli şertleriň döredilmegine tüýs ýürekden hoşallyk bildirip, öz gujur-gaýratlaryny, bilimlerini, tejribelerini, ussatlygyny we ylham-joşgunlaryny eziz Watanymyzyň gülläp ösmeginiň bähbidine sarp etjekdiklerine ynandyrdylar.
Daşary ýurtly sungat işgärleriniň adyndan Owganystandan we Gyrgyz Respublikasyndan gelen döredijilik toparlarynyň ýolbaşçylary çykyş etdiler. Olar Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa medeni gatnaşyklary ösdürmäge goşan goşantlaryna ýokary bahanyň berlendigi üçin tüýs ýürekden hoşallyk sözlerini beýan etdiler. Şol gatnaşyklaryň esasynda biziň halklarymyzyň dostluk we doganlyk kökleriniň ösmegi dowam edýär.
Myhmanlaryň gürrüň berşi ýaly, olar mynasyp bolan sylaglaryny diňe belent hormat däl-de, eýsem, sungatyň döredijilikli we birleşdiriji ähmiýetiniň nobatdaky subutnamasy hökmünde kabul etdiler. Şol sungat öz milli aýratynlyklary bilen umumyadamzat häsiýetine eýe bolup, adamlara beýleki medeniýetlere düşünmäge ýardam edýär. Bularyň hemmesi ägirt uly ähmiýete eýe bolup, halklaryň arasyndaky özara düşünişmegi pugtalandyrýar. Olar bu gün iri möçberli bilelikdäki taslamalary amala aşyrmagyň, özara gatnaşyklaryň täze aýlawynyň bosgasynda durýar.
Milletiň Lideri bu ýere ýygnananlaryň şowhunly el çarpyşmagynda özi üçin bellenen ýere geçip oturýar. Amfiteatryň sahnasynda Türkmenistanyň sungat ussatlarynyň, ýaş ussat we çeper höwesjeňleriň –umumymilli döredijilik bäsleşikleriniň ýeňijileriniň, iň gowy tans we çagalar toparlarynyň gatnaşmagynda baýramçylyk çykyşy ýaýbaňlanýar.
Konserte gatnaşyjylar tarapyndan ýerine ýetirilen, milletiň Liderine bagyşlanan aýdym döredijilik agşamynyň joşgunly jemlenmesine öwrüldi. Ol dabara gatnaşyjylaryň kalbyny Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa belent we arzyly arzuwlaryň amala aşýan ýurdunda parahatçylykda we abadançylykda ýaşap, döredijilikli işlemek bagty üçin çuňňur hoşallyk duýgusyndan doldurdy.
... Baýramçylyk agşamyny dürli öwüşginli feýerwerk jemläp, ol Awazanyň agşamky asmanyny dürli reňkli şöhleler bilen ýagtylandyrdy. Şöhleler şüweleňi gojaman Hazaryň kenarynda geçirilen dabaralara ajaýyp bagyşlanma bolup, olaryň jemleýji pursatyna öwrüldi.


text:
Ýemeniň port şäheri Adende hökümet agzalarynyň ýerleşen myhmanhanasynda ýangyn döredi. 6-njy oktýabrda bolan bu ýangynyň raketanyň zarbasyndan dörändigini, şaýatlara salgylanyp Al-Arabiýa telewideniýesi habar berdi.
AFP agentligi resmilere salgylanyp, hüjümiň netijesinde adamlaryň “ölendigini we ýaralanandygyny” habar berdi. Pidalaryň arasynda prezident Abd-Rabbu Mansur Hadiniň, premýer-ministr Haled Bahahyň we beýeki hökümet resmileriniň bolup-bolmandygy habar berilmedi.
Reuters agentligi Bahahyň we Ýemeniň beýleki resmileriniň hüjümden zeper çekmändigini, Hadiniň bolsa ýurduň daşynda bolmagynyň hasap edilýändigini habar berdi.
Bahah we onuň ministrleri alty aýlyk sürgünlikden soň iýul aýynda şaýylaryň Huthi gozgalaňçylarynyň elinden basylyp alnan Ýemeniň Aden şäherinde ýerleşýärler.


text:
TÜRKMEN DÖWLET MEDENIÝET INSTITUTY
2015/2016-njy okuw ýyly üçin hünärmenleri taýýarlamagyň aşakdaky ugurlary (hünärleri) boýunça talyplyga kabul edýändigini yglan edýär
1. Aktýorçylyk sungaty we režissura (hünärler: drama we kino aktýory; estrada we sirk oýunlarynyň artisti; teleradiogepleşikleri guramak we alyp barmak; telewideniýe režissurasy; ses režissurasy; teatr öwreniş we dramaturgiýa; drama režissurasy; yşyk bilen bezemek; telekinooperatorçylyk).
2. Medeni-dynç alyş çärelerini guramak we ýola goýmak (hünärler: medeni-köpçülik çärelerini guramak we goýmak; folklor toparyny guramak we dolandyrmak; milli tans toparyny guramak we dolandyrmak; höwesjeň aýdym-saz toparyny guramak we dolandyrmak; taryhy-etnografiki gymmatlyklary rejelemek; medeniýeti öwreniş).
3. Kitaphanaçylyk we muzeýşynaslyk (hünärler: kitaphana işini guramak; muzeý işini guramak; iş kagyzlarynyň dolanyşygyny guramak we arhiw işi; ylmyň we tehnikanyň maglumatlar bilen üpjünçiligi).
Instituta Türkmenistanyň umumy orta ýa-da orta hünär bilimli, ýaşy 35-den geçmedik raýatlary giriş synaglarynyň netijeleri boýunça bäsleşik esasynda kabul edilýär.
Resmi iş kagyzlary Aşgabat şäherinde 2015-nji ýylyň 11-27-nji iýuly aralygynda kabul edilýär.
Resmi iş kagyzlarynyň sanawy:
- bellenilen nusgada rektoryň adyna ýazylan arza;
- bellenilen nusgadaky sowalnama (anketa);
- umumy orta (ýa-da orta hünär) bilim baradaky resminama (asyl nusgasy), Türkmenistanyň Medeniýet ministrliginiň garamagyndaky ýörite we orta sazçylyk, çeperçilik we sungat okuw mekdeplerini tamamlap iki ýyllyk iş tejribeligini geçýän ýaşlar üçin orta hünär bilim hakyndaky wagtlaýyn şahadatnamanyň nusgasy;
- Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi tarapyndan bellenilen nusgadaky saglyk kepilnamasy;
- soňky okan ýerinden (işlän ýerinden, harby bölümden) häsiýetnama;
- 3x4 möçberde alty sany fotosurat;
- işleýänler üçin zähmet depderçesiniň tassyklanan göçürmesi;
- giriş synaglaryndan üstünlikli geçen ýagdaýynda artykmaçlyklardan peýdalanýan okuwa girýän ýylynda mekdep okuwçylarynyň dersler boýunça döwlet bäsleşiginiň ýeňijileri, umumybilim dersleri boýunça halkara bäsleşiklerine gatnaşan Türkmenistanyň ýygyndy toparynyň agzalary, taýýarlygyň döredijilik ugurlary (hünärleri) boýunça bilim edaralaryna girýän milli we halkara döredijilik bäsleşikleriniň ýeňijileri şol ýagdaýlary tassyklaýan degişli resminamanyň asyl nusgasyny tabşyrýar.
Bulardan başga-da, okuwa girmäge isleg bildirýän ýokarda görkezilen resminamalar bilen birlikde resminamalary kabul edýän iş toparyna aşakdakylary görkezýär we nusgalaryny tabşyrýar:
- şahsy pasportyny;
- Türkmenistanyň Ýaragly Güýçlerinde harby gullugy geçenler harby şahadatnamasyny, harby gullugy geçmedik ýigitler ýazylyş şahadatnamasyny we ýaşaýan ýeri boýunça harby wekillikden güwähaty.
Dalaşgär talyplyga kabul edilmek üçin artykmaç hukukdan peýdalanýandygyny tassyklaýan beýleki resminamalary görkezip biler.
Nädogry berlen maglumatlar we resmi iş kagyzlary üçin dalaşgär şahsy jogapkärçilik çekýär.
Giriş synaglary we okuwa kabul edilmek 2015-nji ýylyň 30-njy iýulyndan 12-nji awgusty aralygynda Türkmen döwlet medeniýet institutynda (Aşgabat ş.) geçirilýär.
Giriş synaglary aşakdaky dersler boýunça geçirilýär:
drama we kino aktýory hünäri - saýlanan hünär boýunça ukybyny barlamak (sahnada hereket üsti bilen işlemek we öz pikiriňi ýazuw üsti bilen beýan etmek), türkmen dili we edebiýaty, Türkmenistanyň taryhy;
teleradiogepleşikleri guramak we alyp barmak, telekinooperatorçylyk hünärleri - saýlanan hünär boýunça ukybyny barlamak (ýatdan, görkezmek arkaly), türkmen dili we edebiýaty, Türkmenistanyň taryhy;
estrada we sirk oýunlarynyň artisti, medeni-köpçülik çärelerini guramak we goýmak hünärleri — saýlanan hünär boýunça ukybyny barlamak, türkmen dili we edebiýaty, Türkmenistanyň taryhy;
telewideniýe režissurasy, drama režissurasy, teatr öwreniş we dramaturgiýa hünärleri - saýlanan hünär boýunça ukybyny barlamak (sahnada hereket üsti bilen işlemek we öz pikiriňi ýazuw üsti bilen beýan etmek), türkmen dili we edebiýaty, Türkmenistanyň taryhy;
ses režissurasy hünäri - saýlanan hünär boýunça ukybyny barlamak (akustika, saz ugrundan ukyby), türkmen dili we edebiýaty, Türkmenistanyň taryhy;
yşyk bilen bezemek hünäri - saýlanan hünär boýunça ukybyny barlamak (fizikanynyň we optikanyň kanuny, teatr we kino boýunça umumy düşünje), türkmen dili we edebiýaty, Türkmenistanyň taryhy;
folklor toparyny guramak we dolandyrmak, milli tans toparyny guramak we dolandyrmak hünärleri - saýlanan hünär boýunça ukybyny barlamak (ýatdan, hereket üsti bilen), türkmen dili we edebiýaty, Türkmenistanyň taryhy;
höwesjeň aýdym-saz toparyny guramak we dolandyrmak hünäri - saýlanan hünär boýunça ukybyny barlamak (sesi we saz gurallarynyň üsti bilen), türkmen dili we edebiýaty, Türkmenistanyň taryhy;
medeniýeti öwreniş, taryhy-etnografiki gymmatlyklary rejelemek, kitaphana işini guramak, muzeý işini guramak, iş kagyzlarynyň dolanyşygyny guramak we arhiw işi, ylmyň we tehnikanyň maglumatlar bilen üpjünçiligi hünärleri - Türkmenistanyň taryhy, türkmen dili we edebiýaty, jemgyýeti öwreniş;
Dersler boýunça giriş synaglary Türkmenistanyň orta mekdepleriniň okuw maksatnamalarynyň esasynda geçirilýär.
Dersler boýunça giriş synaglary döwlet dilinde dilden geçirilýär.
Giriş synaglarynyň tertibinde bellenilen wagtda synaga esassyz sebäplere görä gelmedikler ýa-da dersleriň biri boýunça synagdan geçip bilmedikler ondan soňky synaglara goýberilmeýär.
Giriş synaglarynyň netijeleri boýunça deň mukdarda baha alanlardan talyplyga kabul edilmek üçin artykmaç hukukdan aşakda görkezilenler peýdalanýarlar:
- saýlan hünäri boýunça 2 ýyldan az bolmadyk iş tejribesi bolanlar;
- harby gullugy tamamlap gelenler.
Türkmen döwlet medeniýet institutynyň salgysy: Aşgabat ş., 10 ýyl Abadançylyk köçesi, 114; tel.: 48-28-60.


text:
Birleşen Ştatlaryň Azyk we derman adminstrasiýasy penşenbe güni, ýürek keseliniň töwekgelligine salgylanyp, kökelerden başlap doňdurylan pizzä çenli, işlenen azyk önümleriniň bir toparynda emeli trans-ýaglaryň ulanylmagyny gadagan etmegi teklip etdi.
Azyk we derman adminstrasiýasy trans-ýaglaryň ulanylmagynyň azaldylmagy ýylda 7 müň adamyň ýürek keselinden ölmeginiň öňüni alyp biler diýýär.
Şweýsariýa, Daniýa ýaly birnäçe ýurt bu ýaglaryň ulanylmagyny gadagan etdi, beýleki bir topar ýurt bolsa oňa berk çäklendirme girizdi.


text:
Eýranyň prezidenti Mahmut Ahmedinejad şu gün ikinji möhlet üçin döwlet baştutany hökmünde kasam kabul etdi. Emma oppozisiýanyň tarapdarlary 12-nji iýunda geçirilen saýlawlaryň galplaşdyrylandygyny aýdýarlar we protestlerini dowam etdirýärler.
Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejad ýurduň parlamentiniň we daşary ýurtly diplomatlaryň öňünde prezidentlige kasam edip, şeýle diýdi: “Rehimdar Allanyň ady bilen, men prezident hökmünde mukaddes Kuranyň ýanynda, Eýran halkynyň öňünde resmi dini, Yslam döwletini we ýurduň Konstitusiýasyny goramaga Hudaýyň öňünde kasam edýärin.”
Ýöne bu dabara bir kölege salýan ýagdaý hem bar. Sebäbi oňa Tähranyň merkezindäki parlament binasynyň golaýyna ýygnanan oppozisiýa tarapdarlarynyň ýüzlerçesi protest bildirýär. Elbetde, polisiýanyň ýörite bölümi we Basij milisiýasynyň adamlary olary parlament binasyna goýbermändirler. Fransiýanyň AFP habarlar gullugy bir şaýada salgylanyp, häkimiýetleriň Admedinejada garşy şygaralary gygyrýan adamlary olaryň üstüne burçly suwuklyk pürküp, dargadandygyny ýazýar. Ýurda belli aram syýasatçylar, şol sanda öňki prezident Muhammet Hatamy we Akbar Haşamy Rafsanjany, esasy oppozisiýa lideri Mir Hosseýin Musawy we beýleki tanymal oppozisiýa wekilleri Ahmedinejadyň prezidentlige kasam kabul ediş dabarasyna gatnaşmadylar.
Ahmedinejad öz sözlän sözünde ikinji möhlete prezident saýlanandygy yglan edilensoň dörän we hepdeläp dowam eden köpçülikleýin protestler barada göni bir zat aýtmady. Ýöne ol häkimiýetleriň protestleriň öňüni almak üçin ulanan gödek çärelerini goldamadyk we bu barada öz pikirini aýtmaga çalşan daşary döwletleri welin, berk tankyt etdi.
“Siz käbir daşary döwletleriň saýlawy hem hökümeti ykrar edýändiklerini, ýöne gutlag ibermejeklerini aýdanlaryny eşitdiňiz. Bu nämäni aňladýar? Bu olaryň diňe öz maksatlaryna gulluk edýän demokratiýany gowy görýändiklerini aňladýar. Olar halklaryň saýlawyny we hukuklaryny sylamaýarlar. Olar özlerini demokratiýanyň standarty we görkezijisi saýýarlar. Biziň halkymyz bu hili durumy we pikirlenmäni goldamaýar we oňa garşy durýar. Siz Eýranda hiç kimiň sizden gutlaga garaşmaýandygyny bilmelisiňiz” diýip, Mahmut Ahmedinejad prezident hökmünde kasam edende aýtdy.
“Ahmedinejad saýlanan ýolbaşçy”
Waşingtonda žurnalistler Ak tamyň metbugat sekretary Robert Gibbsden “Ak tam Ahmedinejady Eýranyň kanuny prezidenti hökmünde ykrar edýärmi?” diýip soranlarynda, ol bu soraga şeýle jogap berdi: “Ol saýlanan ýolbaşçy.” Gibbs bu barada şundan başga zat aýtmady. Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Eýran bilen onuň ýadro programmasy barada gepleşik açmak isleýänligi üçin bu ýurtdaky ýagdaý barada seresap bolmaga çalyşýar diýip, synçylar pikir edýärler.
Adam hukuklaryny goraýan Amnesti Interneşnl guramasy Ahmedinejadyň inaugurasiýasyny berk beýanat bilen belledi. Guramanyň beýanatynda aýdylmagyna görä, Eýran demonstrasiýaçylara ýowuz daraşmak bilen “repressiýanyň möwç alýan tüweleýiniň arasyna” düşdi. Amnesti Interneşnliň baş sekretary Irene Han Ahmedinejadyň inaugurasiýasy Eýranyň ýolbaşçylary üçin “soňky hepdelerde bolan gödek bidüzgünçiliklerden geçmek üçin bir pursat bolmalydyr” diýdi. Eýranyň Ýokary ruhany lideri Aly Hameneýi şu hepdäniň başynda Ahmedinejada “gaharly hem ýaraly oppozisiýanyň” onuň hökümetine kynçylyk döretmegi dowam etjegini duýdurypdy.
Ahmedinejadyň inaugurasiýasy Tähranda proteste gatnaşany üçin sud edilýän 100-den gowurak adamyň köpçülikleýin sud diňlenişiginiň dowamyndan bir gün öň geçirildi. Sud edilýänleriň arasynda görnükli reformaçy aktiwistler we syýasy figuralar hem bar. Olar saýlawdan soňky protestlerde we häkimiýetlere päsgelçilik döretmekde aýyplanýarlar.


text:
Yragyň resmileri ýurduň şaýy musulmanlarynyň ýaşaýan sebitinde bolan güýçli bomba partlamasynda ölenleriň sanynyň 29-a ýetendigini aýdýarler.
Bu partlama Bagdadyň gündogaryndaky Sadr etrabynyň açyk meýdandaky bazarynda boldy.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini “Yslam döwleti” atly ekstremist topar öz üstüne aldy.
Yragyň polisiýasy ölenleriň sanynyň mundan hem artmagynyň ähtimaldygyny aýdyp, alada edýär.
Bu wakanyň netijesinde golaý-goltumdaky birnäçe ulaga we bina agyr zeper ýetdi.
Yragyň demirgazygynda we günbatarynda giň territoriýalara kontrollyk edýän sünni ekstremist topar, şaýy musulmanlarynyň agdyklyk edýän sebitlerini ýygy-ýygydan nyşana alýar.


text:
Türkmenistanyň soňky hökümet maslahatynda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow eger ýurtda hakyky reformalar başlanmasa, Türkmenistanyň baş makadynyň dil üsti aýdylýan gowy hem gury arzuw bolup galjakdygyny aýtdy.
Prezidentiň sözlerine görä, iň soňky tehnologiýa we awtomatlaşdyrylan dolandyryş sistemasyna esaslanýan ösen häzirki zaman senagat sektorly, güýçli ykdysadyýet döretmek gerek. "Munuň özi iň öňdäki pozisiýalara çykmaga ýardam eder" diýip, ol belledi.
Maksat gowy
Şeýle maksat hiç kimde garşylyk döretmese gerek. Öňde goýulýan bu uly möçberli işi çözmek binýadynda berk režim ornaşdyrylan ýerde amala aşyryp bolarmy? Türkmenistan halkara görkezijilerinde dünýäniň iň repressiw režimleriniň biri, ine, mesele nämede? Ýurduň içki durmuşyny aýgytly açyklaşdyrmazdan, liberallaşdyrmazdan, ykdysady gudrat döredip, Türkmenistany dünýäniň ösen döwletleriniň hataryna goşup bolarmy? Dünýäniň hiç bir ýurdunyň ykdysadyýetinde liberal reformasyz hakyky üstünlik gazanyp bolmaýandygyny dünýä praktikasy görkezýär.
Çilide häkimiýet başyna gelen general Pinoçet ýurdy gazaply dolandyrdy. Ýöne şol gazap, birinjiden, çepçi partiýalaryň garşysyna gönükdirildi. Ikinjiden, ol barybir ykdysady ösüşi höweslendirýän ykdysady çemeleleşmelere daýanýardy. Şol bir wagtda-da ýurdy hiç kim ýapmady. Ol ýerde hökümete degişli däl köpçülikleýin habar serişdeleri işledi. Netijede, Çilidäki ýagdaý bulam-bujarlykdan halas bolup, durnukly ösüş ýoluna düşdi.
Gazaply häkimiýetiň ikinji bir mysaly düýbünden ters netijelere alyp geldi. Kubanyň lideri Fidel Kastro-da ykdysady gudarat, garaşsyz güýçli ykdysadyýetiň döredilendigi barada gürrüň etdi. Ýöne ýurt başdan diktatorlyk režime gark boldy, kyrk ýyl töweregi wagt içinde Fidel Kastro diňe ýakynda ilkinji gezek kuba synagynyň, eksperimentiniň başa barmandygyny açyk boýun aldy. Repressiw režim güýçli ykdysadyýeti döredip bilmändi. Ondanam başga režim hakyky ösüş üçin tagallalaryň, aladalaryň ýoluny petikläpdi.
Häzir ýurduň ymykly dargamagynyň öňüni almak üçin Kubanyň häkimiýetleriniň režimi biraz gowşadýanlygyna bütin dünýä şaýat. Liberal reformalar geçirmezden, ýurdy ykdysady taýdan baýlaşdyrmak, pugtalandyrmak baradaky isleg-arzuwlaryň hiç biriniň başa barmajakdygyny Çiliniň we Kubanyň tejribeleri görkezýär.
Azat-erkin adamlar
Ösen demokratik döwletlerde ykdysady ösüşiň iň esasy, iň möhüm prinsipi goýlan: ilatyň ýaşaýyş durmuşynyň hilini gowulandyrjak ösüşi diňe azat-erkin adamlar, olaryň inisiatiwalary amala aşyryp biler. Onda-da eger türkmen ykdysadyýeti, G.Berdimuhamedowyň aýdyşy ýaly, iň täze tehnologiýalara arka diremeli bolsa.
Şol gürrüňi edilýän tehnologiýalary diňe erkin, özbaşdak pikir ýöredip bilýän spesialistler özleşdirip biler. Milli howpsuzlyk ministrliginden çykýan gorkynyň aşagynda egşerilip ýörenlerden inisiatiwa çykmajagy, şol tehnologiýalary olaryň özleşdirmejegi belli. Eger başga bir ýol bolanlygynda, geçen 19 ýylyň dowamynda türkmen jemgyýeti ýaşaýyş-durmuşyň hiliniň ýokarlanýandygyny duýardy. Ýogsa onuň üçin ähli esaslar bar ahyryn!
Türkmen topragy gazylyp alynýan tebigy baýlyklaryň ägirt goruna eýe, hiç bir gypynçsyz halky bol-elin ekläp biljek. Ýöne näme üçindir ol başa baryberenok. Ondanam başga, nebit-gazyň ägirt gorlaryna, olaryň aldygyna satylýandygyna garamazdan, Türkmenistanyň ykdysady gudraty barada gürrüň gitmeýär. Tersine, ilatyň üçden biri garyplyk çäginden aşakda ýaşaýar.
Eger häkimiýetler, hakykatdan-da oňyn özgerişler isleýän bolsa, häkimiýetiň ýokary gatlagynda dogrudanam ykdysady böwsüşe ymtylýan bolsalar, diňe durmuşyň liberallaşdyrylmagy oňa hakyky ýardam edip biler.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Şweýsariýanyň häkimiýetleri FIFA-nyň resmisini ABŞ tabşyrandyklaryny aýtdylar.
Federal adalat edarasy ady agzalmadyk adamy ABŞ-nyň polisiýasyna tabşyrandyklaryny we onuň 15-nji iýulda Nýu Ýorka uçan uçarda äkidilendigini mälim etdi.
Bu adamyň ABŞ-nyň federal agentlikleriniň talaby boýunça 27-nji maýda Zurihde FIFA - halkara futbol federasiýasynyň tussag edilen ýedi resmisiniň biridigi aýdylýar. Olaryň tussag edilmegi FIFA-nyň ýokary derejeli resmileriniň korrupsiýa gatnaşygy boýunça ABŞ-nyň geçirýän derňewlerine esaslanylýar.
Şeýle-de Şweýsariýanyň prokurorlary 2018-nji we 2022-nji ýyllarda futbol boýunça dünýä ýaryşyny geçirmek hukugynyň Orsýete we we Katara berilmeginde maliýe bidüzgünçiliklere ýol berilmegi boýunça çaklamalary hem derňeýärler.


text:
Düýn Nýu-Ýork şäheriniň polisiýa güýçleri ykdysady kynçylyklara nägilelik bildirýän protestçileriň palatka lagerini güýç ulanyp, dargatdylar.
Protestçileriň bu palatka lageri şäheriň merkezindäki “Zukotti Park” atly parkda sentýabr aýynda döredilipdi we ol “Wol striti basyp al” atly hereketiň özboluşly bir merkezine öwrülipdi.
Düýn bu lagerdäki palatkalary we protestçileriň goşuny ýygnamak üçin ýörite işgärler sürüldi we bu işler amala aşyrylýarka polisiýa işgärleri protestçileri bu territoriýa goýbermän sakladylar.
“Wol striti basyp al” atly hereketiň wekilleri ABŞ-nyň maliýe sistemasynyň baý korporasiýalaryň has-da baýamagyna ýol berip, adaty ilatyň garyplaşmagyna getirýändigini aýdyp, bu ýagdaýa protest bildirip gelýärler.


text:
Günbatar Owganystanyň dini geňeş agzalary owgan telewideniýesinde özleriniň "ahlaksyz" diýip atlandyran gepleşiklerini ýazgaryp çykyş etdiler.
Hyratda ýerleşýän Ulamalar geňeşi bu hili gepleşikler ýurda janyndan geçen bombaçylardan beter howp salýar diýip hasaplaýandygyny aýtdy.
Geňeşiň sözçüsi Mir Farok Husseýni eger «ahlaksyz» gepleşikleriň öňi alynmasa, ruhanylar mundan beýläk janyndan geçen bombaçylaryň hüjümlerini ýazagarmaz diýdi.
Owganystanda soňky on ýylda onlarça hususy telekanal döredi we olar «Bolliwud» filmlerini görkezip, ruhanylaryň gaharyny getirdiler.
Owgan prezidenti Hamid Karzaý ruhanylaryň ozalky basyşlaryna jogap edip, aprelde ýurduň Maglumat we medeniýet ministrligine «wulgar, yslama we jemgyýetçilik ahlagyna ters gelýän zatlaryň» efire çykmagynyň öňüni almagy tabşyrdy.


text:
Türkmenistanyň Olimpiýa saýlama toparynyň futbolçylary 2012-nji ýylyň Olimpiadasynyň seçip alyş oýunlarynyň birinji tapgyrynyň oýunlaryny tamamlap, ikinji tapgyra geçdiler.
Türkmen futbolçylary çarşenbe güni Aşgabadyň Olimpiýa stadionynda geçirilen jogap oýnunda Indoneziýanyň toparyndan 1:0 hasaby bilen üstün çykdylar.
23-nji fewralda Palembangda geçirilen birinji oýunda hem türkmen futbolçylary 3:1 hasabynda ýeňiş gazanmagy başarypdylar.
2012-nji ýylyň Olimpiadasynyň seçip alyş oýunlarynyň 19-njy we 23-nji iýulda geçiriljek ikinji tapgyrynyň oýunlarynda türkmen futbolçylarynyň bäsdeşleri bije atyşlyk netijesinde kesgitlener.
Ol bije atyşlyk 30-njy martda Aziýanyň futbol konfederasiýasynyň Malaýziýanyň paýtagty Kuala-Lumpurda ýerleşýän edara jaýynda geçiriler diýip, türkmen metbugaty ýazýar.


text:
Çarşenbe güni Birleşen Ştatlar Siriýanyň prezidenti Başar al-Assada we onuň alty sany egindeşine garşy gadaganlyklary girizdi. Bu çäre olaryň adam hukuklaryny bozýan hereketleri üçin ýola goýuldy.
Olara garşy girizilen bu gadaganlyklar prezident Barak Obamanyň arap dünýäsindäki protestler barada etjek çykyşyndan bir gün öň yglan edildi.
Ýewropa Bileleşiginiň diplomatynyň aýtmagyna görä, ÝB-niň hem Siriýa garşy sanksiýalarynyň möhletini uzaltmagyna garaşylýar.
Şweýsariýa siriýaly 13 sany ýokary derejeli resmilere garşy syýahat gadaganlyklaryny girizjekdigini we olaryň Şweýsariýadaky islendik hasabyny doňdurjakdygyny mälim etdi. Emma şol resmileriň arasynda prezident Başar al-Assad ýok.


text:
Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad ýurduň täze premýer-ministrini belledi. Ozalky premýer-ministr Riýad Hijab hökümete garşy göreşýän oppozisiýanyň tarapyna geçip, Iordaniýa gaçypdy.
Sirýanyň täze premýer-ministri 48 ýaşly Wael al-Halki boldy. Halki mundan ozal, ýurduň saglygy-saklaýyş ministri bolup işläpdi.
Bu aralykda Eýran çykyş edip, eger-de Siriýada Assadyň häkimiýeti birden üýtgese, munuň “pajygaly” netijeleriniň bolup biljekdigini duýdurdy. Penşenbe güni Tähranda Siriýanyň meselesi boýunça duşuşyk geçirilýär.
Eýranyň mediasy bu duşuşyga 16 döwletiň wekilleriniň gatnaşmagynyň mümkindigini nygtady.


text:
Nigeriýanyň musulman alymlary Fransiýanyň satiriki žurnalynyň Muhammet pygamberiň karikaturalaryny çap edenligi üçin gazaba çykan we 17-nji ýanwarda paýtagt Niameýda azyndan ýedi ybadathana ot beren pitneçileri asudalyga çagyrdylar.
Musulman eýeçiligine girmeýän ýa-da fransuz kompaniýalary bilen ilteşikli myhmanhanalar, meýhanalar we beýleki biznes edaralary hem 16-njy ýanwarda başlanan we sekiz adamy öldüren zorlukly hereketleriň nyşanasyna öwrüldi.
Polisiýa 17-nji ýanwarda bäş adamyň ölendigini, olaryň biriniň otlanan ybadathananyň içinde, ýene biriniň bolsa meýhananyň içinde ölendigini aýtdy.
Polisiýa Niameýiň uly metjidiniň daşynda ýygnanan müň çemesi adamy dargatmak üçin göz ýaşardyjy gaz, rezin taýak ulanmaly boldy.


text:
28-nji noýabrda Mary welaýatynyň merkezinde Marynyň 2015-nji ýylda türki dünýäsiniň medeni paýtagty diýlip yglan edilmeginiň möhletiniň tamamlanmagy mynasybetli dabaraly çäre geçirildi.
Mary welaýatynyň Kemine adyndaky döwlet drama teatrynda ýylyň ýapylyş dabarasynyň barşynda ýylyň dowamynda geçirilen döredijilik çäreleri barada jikme-jik hasabat berildi. Dabara TÜRKSOÝ-yň, Türkmenistanyň Medeniýet ministrliginiň, welaýat we şäher häkimlikleriniň, birnäçe jemgyýetçilik guramalarynyň ýolbaşçylary hem-de wekilleri, medeniýet we sungat işgärleri, žurnalistler, talyp ýaşlar, şeýle hem jemleýji çäreleri geçirmek üçin Mary şäherine gelen daşary ýurtly myhmanlar gatnaşdylar.
TÜRKSOÝ-yň Baş sekretary D.Kaseinowyň nygtaýşy ýaly, “Türki dünýäsiniň medeni paýtagtlary” taslamasynyň çäklerinde nobaty kabul edip, gadymy türkmen şäheri Mary bu hormatly hem-de jogapkärli wezipä abraý bilen hötde geldi. Ol jemgyýetiň medeni we ruhy durmuşyny ösdürmäge berýän aýratyn ünsi, myhmansöýerlik, geçirilen çäreleriň ýokary guramaçylygy, ynsanperwer hyzmatdaşlygy has-da giňeltmekde uly ähmiýete eýe bolan halklaryň arasynda döredijilik alyş-çalyşmalaryna döredilen ajaýyp şertler üçin Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa hoşallyk bildirdi.
Çäräni guraýjylara hem-de oňa gatnaşyjylaryň birnäçesine TÜRKSOÝ-yň hormat hatlary we ýadygärlik sowgatlary gowşuryldy.
“Mary — türki dünýäsiniň medeni paýtagty—2015” atly ýylyň jemleýji çäreleriniň çäklerinde uly medeni maksatnama taýýarlanyldy. Ol myhmanlaryň türkmen paýtagtynyň hem-de Mary şäheriniň muzeý gymmatlyklary we ajaýyp gözellikleri bilen tanyşlygyny öz içine aldy. Günüň ikinji ýarymynda olar “Gadymy Merw” döwlet taryhy-medeni goraghanasyna baryp gördüler hem-de onuň täsin ýadygärlikleri bilen tanyşdylar, gadymy türkmen topragynyň ýaşaýjylarynyň myhmansöýerligine, bu bereketli ülkäniň täsin we gaýtalanmajak tebigatynyň gözelligine ýene-de bir gezek mynasyp baha berdiler.


text:
Yrakda aýry-aýrylykda amala aşyrylan bomba partlamalarynda azyndan 16 adam öldi we başga-da onlarçasy ýaralandy. Amala aşyrylan bu bomba partlamasynda Bagdatdaky käbir kafeleriň içi we daş-töweregi nyşana alnypdyr.
Maglumatlara görä, bomba partlamasy penşenbe güni agşam telewizorda futbol ýaryşyna tomaşa etmek üçin ençeme ýaşlaryň kafelere üýşen mahaly amala aşyrylypdyr.
Bu bomba partlamalary Bagdadyň demirgazygyndaky we günortasyndaky kafelerde, şeýle-de paýtagtyň günorta etraplarynda amala aşyrylypdyr.
The Associated Press habar gullugy partlamada 16 adamyň ölendigini habar berýär. Emma "Reuter"s habar gullugynyň berýän maglumatyna görä, bu bomba partlamasynda 22 adam ölüpdir.
Bu hüjümler Yrakda şaýy köplügi bilen sünni azlygynyň arasyndaky mezhepara duşmançylyklar bilen ilteşikli amala aşyrylýar. Bu hüjümleriň netijesinde şu ýyl müňlerçe adam heläk boldy.


text:
Gazagystanyň Baş prokuraturasy 23-nji ýanwarda 2014-nji ýylda internete edilen syn netijesinde 700-den gowrak websaýtda ekstremit mazmunly materiallaryň çap edilendigi anyklandy diýdi.
Gazak prokuraturasynyň websaýtynda aýdylmagyna görä, resmileriň dini ekstremizme we terrorizme garşy alyp barýan tagallalarynyň çäginde 2014-nji ýylda bir müňden gowrak websaýt barlanypdyr.
Barlag netijesinde 703 websaýtyň ekstremist mazmunly materiallarynyň ýüze çykarylandygy we olaryň ýapylmagynyň buýrulandygy aýdyldy.


text:
Türkmenistanyň “TürkmenÄlem 520E” ilkinji milli emeli hemrasynyň älem giňişligine çykarylmagy bilen aragatnaşyk pudagynyň işinde düýpli öňe gidişlikler peýda boldy. Aragatnaşyk ulgamlary yzygiderli kämilleşdirilýär, ýurdumyzyň ähli künjeklerinde täze torlar çekilýär, has-da çetdäki ýerlerde ýerleşýän obalara, şäherçelere aragatnaşygyň kämil ulgamyny çekmek işleri güýçli depginlerde alnyp barylýar.
“Türkmentelekom” elektroaragatnaşyk döwlet kärhanasynyň hem-de “Altyn asyr” ýapyk paýdarlar jemgyýetiniň hünärmenleri Ahal welaýatynyň Baharly etrabynyň, şeýle hem Balkan welaýatynyň Bereket etrabynyň çäklerinde ýerleşýän obalary aragatnaşygyň hyzmatlary bilen üpjün edýän ýörite telefon beketlerini gurnadylar.
Ahal welaýatynyň Baharly etrabynyň çägindäki etrap merkezinden 150 kilometr uzaklykda ýerleşen Kirpili obasynda ýaşaýan hojalyklara täze tehnologiýa esasynda işleýän öýjükli aragatnaşyk hyzmatlaryny ýerine ýetirýän telefon beketleri gurnaldy. Şeýle hem Balkan welaýatynyň Bereket etrabynyň çägindäki we etrap merkezinden 60 kilometr uzaklykda ýerleşýän Öýleguşluk obasynyň ilatyna aragatnaşyk hyzmatlary berjaý edildi.
Öýjükli beketler ýurdumyzyň “TürkmenÄlem 520E” emeli hemrasynyň üsti bilen dolandyrýar. Munuň özi VSAT döwrebap tehnologiýasynyň peýdalanylmagy bilen aragatnaşygyň hemra arkaly amala aşyrylmagyny şertlendirýär we aragatnaşygyň ýokary hilini üpjün edýär.
Etrap merkezlerden uzakda ýerleşen ilatly ýerlerde, çöllükde, dagly künjeklerde, deňizde ýerleşýän obalaryň we önümçilik desgalarynyň arasynda ýokary hilli aragatnaşygy üpjün etmek mümkinçiliginiň bolmagy hemra arkaly dolandyrylýan aragatnaşyk tehnologiýalarynyň bu görnüşiniň esasy aýratynlyklarynyň biridir.


text:
Çagalaryň hem ýaşlaryň öz ruhy dünýäsi bar. Şol dünýä laýyk hem edebiýat döräpdir.
Dünýäde ulular edebiýatyny okamaýan ýa-da bilmeýän adam köpdür. Ýöne çagalar edebiýatynyň lezzetini datmadyk, onuň täsirini ýüregine siňdirmedik ynsan ýok bolsa gerek. Ynsanyň ruhy dünýäsi şol edebiýat bilen açylýar.
Ol ulular edebiýatyndan tapawutlanýar.
Döreýiş
Çagalar edebiýaty halk döredijiligi we ýazuwly, ýagny awtory bolan edebiýat diýen iki topara bölünýär. Çaga dünýäsine köp halatda ilki halk döredijiligi aralaşýar. Ululara degişli halk döredijiliginden tapawutlylykda, çagalar folklory baý hem köp ugurly. Onda ertekiler, hüwdüler, matallar, tapmaçalar, sanawaçlar, ýaňyltmaçlar ýaly özbaşdak bölümler bar. Olaryň hersi bir aýratyn ugur boýunça çaga kalbyna täsir edýär.
Eger ululara degişli halk döredijiligini söze çeper belli-belli adamlar, akynlar, aýdymçy-bagşylar döredýän bolsa, çagalar edebiýatyny tutuş halk döredýär. Her ene öz çagasy üçin bir hüwdi düzýär. Atalar öz agtyklaryna başgaçarak ertekini ýa-da täsin tapmaça aýdyp berýär.
Çagalar edebiýatynyň beýleki bir aýratynlygy, onuň çeperçilik derejesi bilen baglanyşykly. Söz ussatlarynyň aýtmagyna görä, Çagalar edebiýaty hökmany suratda düşnükli hem çeper bolmaly. Ol ýerde sözler gysgaldylmaýar, bogunlar taşlanmaýar. Üstesine-de ol şahyrana şeklide beýan edilýär.
Eseriň şahyrana bolmagy üçin, onuň goşgy bilen ýazylmagy hökman däl, kyssa görnüşinde ýazylanda-da, ol poeziýa eseri derejesinde çeper bolup biler. Başgaça aýdylanda, şahyrana däl eseri çaga kabul etmeýär.
Çaganyň göwnünden turan eser ynsan kalbynda hemişelik ýaşaýar.
Ýadyňyzda bolsa, kosmosda ilkinji uçuş eden Ýuriý Gagarin öz ýanyna Agniýa Bartonyň bir goşgusynyň tekstini alypdy. Dostluk hem dostuňy hiç haçan taşlamazlyk baradaky ol goşgy kosmos gahrymanyna hemra boldy.
Gözellik hem ýeňiş
Çaga kalby gözelligi, dosta wepalylygy hem ýeňşi isleýär. Çagalykda okan ertekileriňizi ýatlasaňyz, olaryň bary gowulyk bilen gutarýandyr. Sebäbi çaga göwni hut şony talap edýär.
Eserde waka her nähili bolsa-da, onuň soňlaýjy bölegi çaga dünýäsiniň arzuw-islegine laýyk gelmeli.
Çaga çeper eseri bir gezek däl, telim gaýtalap okaýar. Sebäbi her gezeginde ol ýerdäki gözelligi, dostlugy hem sahawaty görmek isleýär.
Eseriň soňy gowulyk bilen gutarmasa ol ýa-ha okalmaýar, ýa-da düzedişe sezewar bolýar. Munuň nähili möhümdigini uly söz ussady Korneý Çukowskiý Çagalar edebiýaty baradaky işinde dünýä edebiýatyndan mysal getirip düşündiripdi.
Okyjylar
Çagalar edebiýaty diňe çagalara degişli däl, ony ata-eneler, ulular hem okaýarlar. Çagalar ýazyjysy meseläniň şol tarapyny-da nazara alýar.
Ýeri gelende aýtsak, bu ulular edebiýaty babatynda-da şeýledir. Çaga halasa, ol ulular edebiýatyny-da höwes bilen okaýar. Gowy kitaby hemmeler halaýar.
S. Marşak diňe çagalar üçin ýazypdyr. H.K. Andersen çagalar hem ata-eneler okar ýaly eserler döredipdir. Antuan de Sent-Ekzýuperi bolsa çagalar durmuşyndan, ýöne ulular üçin ýazypdyr. Onuň "Kiçi şazadasyny" çagalara garanda, ulular köpräk okaýar.
Başga bir ýazyjylar bar, özlerini ulularyň ýazyjysy hasaplaýar, olar hatda belli şahslaryň durmuşyny beýan edýärler. Aslynda welin olaryň edebiýatyny diňe çaga okap bilýär. Şeýle-de bolsa, ol özüne "çagalar ýazyjysy" diýdirmeýär.
Gözellige söýgi
Çagalar milletiň iň okumyş bölegi bolansoň, olara degişli neşirler köp tiražda çap edilýär. Bizde geçen asyrda iň köp okalýan gazet "Mydam taýýar" bolupdy.
Kadaly döwletlerde bu edebiýaty çagalara ýetirmek üçin, ençme gurama bar. Olar çagalar ýazyjylaryny hem hudožniklerini özüne birleşdirýär, Çagalar kitaplarynyň ýaýradylmagyna ýardam edýär. Angliýada hatda Beýik Britaniýanyň Milli okaýyş fondy hem bar. Ol iňlisçe National Literacy Trust diýlip atlandyrylýar. Ol çagalaryň kitap okaýyşyna yzygider gözegçilik edip, bu ugurda dürli çäreler geçirýär.
Gynansak-da, bu işler Türkmenistanda tersine boldy. Uzak aladalardan soň, çagalar we ýetginjekler žurnallary çykyp başlapdy. Mart aýynyň ahyrynda Çagalar kitaplarynyň baýramçylygy geçirilerdi. S. Nyýazowyň döwlet başyna gelmegi bilen ol neşirler hem çäreler ýok edildi.
Çagalar edebiýaty – çaga dünýäsiniň şekili. Ol edebiýat näçe baý hem köpdürli bolsa, çaga dünýäsi şonça köp täsinligi kabul edýär.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde öňe sürülýän pikirler awtoryň özüne degişlidir.