text:
Malaýziýanyň häkimiýetleri Malaýziýanyň hökümetiniň Ukrainanyň hökümet güýçleri bilen gündogar Ukrainanyň orsýetparaz separatistleriniň arasyndaky ok atyşygyň bes edilmegi ugrunda gepleşik geçirýändigini aýtdylar. Derňewçiler Malaýziýanyň howa ýollarynyň heläkçilige uçran MH17 reýsli uçarynyň galyndylaryny barlamak üçin mümkinçilik gözleýärler.
17-nji iýulda bolan uçar heläkçiligini derňeýän malaýziýaly derňewçileriň ýolbaşçysy Khairil Hilmi Mokhtaryň 28-nji iýulda Bernama täzelikler agentligine aýtmagyna görä, uçar heläkçiliginiň bolan ýeriniň töweregindäki 35 kilometrlik giňişlikde ok atyşygyň togtadylmagy göz öňünde tutulýar.
Derňewler üçin päsgelçilik
Ok atyşyklar Gollandiýanyň we Awstraliýanyň polisiýasynyň 27-nji iýulda Donetskden heläkçiligiň bolan ýerine barmagyna päsgel berdi. Olaryň 28-nji iýunda ýene bir synanyşyk etjekdigi aýdyldy.
Awstraliýanyň Federal polisiýasynyň Milli howpsuzlyk boýunça komissarynyň orunbasary Andrew Kolwin derňewlere päsgel berýän mesele barada 28-nji iýunda çykyş edip, “bizi gyzyklandyrýan giňişliklerde geçen gije söweşler güýçlendi” diýdi.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow 28-nji iýunda eden çykyşynda MH17 reýsli uçaryň heläkçiligi boýunça geçirilýän derňewlerde “bigünälik ähtimallygyna” hormat goýuljagyna umyt baglady.
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Ukrainadaky gözegçiler missiýasynyň ýolbaşçysynyň orunbasary Aleksandr Hug Donetskde žurnalistleriň öňünde çykyş edip, ýagdaýyň howpsuz däldigini belledi we her halda derňewçileriň 28-nji iýulda heläkçiligiň bolan ýerine baryp biljekdiklerini umyt edýändigini aýtdy.
“Bize ýerlerden gowşan maglumatlara görä, söweşler dowam edýär we biz ýagdaýy öz gözümiz bilen görmek üçin töwekgelçilige baş goşmarys” diýip ÝHHG-niň resmisi aýtdy.
Söweşler dowam edýär
Uçar heläkçiliginiň bolan ýeriniň golaýynda Kiýewiň goşunlarynyň we separatistleriň arasynda ok atyşygyň bes edilmegine çagyryş mundan birnäçe gün öň edildi, emma golaý töwerekde söweşler dowam edýär, gozgalaňçylaryň galasy bolan Donetskden günbatar we demirgazyk tarapda partlamalaryň sesi yzygiderli ýaňlanýar.
27-nji iýulda Ukrainanyň hökümet güýçleri Malaýziýanyň ýolagçy uçarynyň ýere gaçan ýerinden 15-20 kilometr uzaklykdaky Torez obasynyň golaýynda hem separatistlere garşy söweşdiler.
Derňewçiler uçaryň galyndylaryny barlap, onuň ýere gaçmagynyň sebäplerini anyklamak isleýärler.
Günbatar we ukrain resmileri uçaryň gozgalaňçylar tarapyndan Ukrainanyň harby uçary hökmünde urlup ýykylandygyny aýdýarlar.
Şeýle-de, derňewçiler uçaryň 300 çemesi ýolagçysynyň galyndylaryny we şahsy zatlaryny gözläp tapmak hem isleýärler.
ABŞ-nyň satellit suratlary
ABŞ-nyň Döwlet departamenti 27-nji iýulda satellit suratlaryny çap edip, olaryň geçen hepdede Orsýetden Ukraina atylan raketalary görkezýändigini aýtdy.
Döwlet departamentiniň ýaýradan dört sahypalyk dokumentinde raketalaryň atylan we baryp degen ýerleri görkezilýär.
Resmiler suratlaryň 21-nji we 26-njy iýul aralygynda agyr ýaraglaryň ulanylandygyny görkezýändigini aýtdylar.
Şoňky habarlara görä, 27-nji iýulda gündogar Ukrainada ýerleşýän Horliwka şäherinde azyndan 13 adamyň, şol sanda iki sany ýaş çaganyň wepat bolandygy aýdylýar.
Donetskiniň regional administrasiýasy adam heläkçiliginiň Horliwkadaky “harby çäreleriň” pidasy bolandygyny aýtdy, emma muňa kimiň jogapkärdigini takyklamady.
250 müň ilatly Horliwkada häzirki wagtda söweşleriň güýçlenýändigi barada habar berilýär.


c: text/html

text:
Alžiriň armiýasy onlarça daşary ýurtlyny zamun alan yslamçylaryň elindäki gaz zawodyny gabawda saklaýar.
Söweşijiler Sahara çölünde, ýurduň Liwiýa bilen serhedine golaý ýerde ýerleşýän zawodda 41 adamy zamun saklaýandyklaryny aýtdylar. Olar Fransiýanyň Malidäki ýagdaýa goşulyşmazlygyny talap edýärler.
Alžiriň hökümeti gepleşiklerden ýüz öwürdi. ABŞ we beýleki günbatar ýurtlary Alžirde öndürilýän gazyň 10%-tini gaýtadan işleýän zawoda edilen terrorçylykly hüjümi ýazgardylar.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň wekili Wiktoriýa Nuland şeýle diýdi: “Alžiriň Amenas gaz ýatagyna we “Britiş Petroleum” şirketiniň işgärlerine edilen terrorçylykly hüjümi biz berk ýazgarýarys. Biz ýagdaýa üns bilen syn edýäris. Biz Alžiriň häkimiýetleri, Alžirdäki öz diplomatlarymyz we “Britiş Petroleumyň” Londondaky edarasy bilen aragatnaşyk saklaýarys” diýip, Ak Tamyň resmisi Wiktoriýa Nuland aýtdy.
Ol Alžirde zamun alnanlaryň arasynda amerikan raýatlarynyň bardygyny hem tassyklady.
Zamunlaryň arasynda Beýik Britaniýanyň we Norwegiýanyň raýatlarynyň hem bardygy habar berilýär.
Alžiriň Amenas gaz ýatagy Norwegiýanyň “Statoýl” energetik kompaniýasy we Alžiriň “Sonatrak” döwlet kompaniýasy tarapyndan bilelikde dolandyrylýar.
ABŞ-nyň goranmak ministri Leon Panetta Rimde eden çykyşynda Alžirdäki hüjüm bilen baglylykda Birleşen Ştatlaryň ähli zerur çäreleri amala aşyrjagyny aýtdy.
Söweşijiler özleriniň onlarça adamdan ybaratdygyny habar berdiler. Olar çarşenbe güni agşam Alžiriň güýçleri tarapyndan edilen hüjümlere özleriniň garşy durmagy başarandyklaryny aýtdylar.
Alžiriň hökümeti bu maglumaty kommentirlemedi.
Alžiriň ýokary derejeli howpsuzlyk ofiseri içeri işler ministri Daho Ould Kabila “Howpsuzlyk güýçleriniň zawody gabawa alyp, terrorçylary bir burça, ýagny zawodyň ýaşaýyş bölekleriniň birinde gabamagy başarandygyny” aýtdy.
Alžiriň resmisi çarşenbe güni irden bolan bu hüjümde bir britaniýalynyň we ýene bir alžirliniň öldürilendigini, ýaralanan alty adamyň arasynda bir norwegiýalynyň we iki britaniýalynyň bolandygyny habar berdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Orsýet ABŞ-nyň kiber hüjümleri diýilýänler sebäpli «görülmedik» haýbatlaryny tankyt etdi.
Moskwanyň ret etmeleri ABŞ-nyň wise-prezidenti Jo Baýdeniň 14-nji oktýabrda amerikan syýasy guramalaryna edilendigi aýdylýan kiber hüjümleri bilen baglylykda Orsýetiň prezidenti Wladimir Putine «yşarat» iberiljekdigi barada aýdan sözleriniň yz ýanyna gabat geldi.
"Bu haýbatlar Moskwa we biziň döwlet ýolbaşçylarymyza gönükdirilen we ABŞ-nyň wise-prezidenti derejesindeaýdylýar” diýip, Kremliň sözçüsi Dmitriý Peskow 15-nji oktýabrda «RIA Novosti» habar gullugyna aýtdy.
"Biz bu agressiw, görülmedik ýagdaý bilen baglylykda öz bähbitlerimizi goramak, töwekgelliklere garşy durmak üçin çäre görmeli» diýip, Peskow aýtdy.


text:
Hepdäniň sişenbe güni Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama ýurduň ýörite gulluklarynyň işini uly derejede gowulandyrmaklyga zerurlygyň bardygyny nygtady.
Bu barada ol öz kabinetiniň agzalary we ýörite gulluklaryň ýolbaşçylary bilen geçiren maslahatynyň yzy bilen eden çykyşynda aýtdy.
Ol öz çykyşynda «Ýakynda ýolagçy uçaryny partlatmaga edilen synaşygyň öňüni almak üçin häkimiýetlerde ýeterlik informasiýa bardy» diýip, belledi.
25-nji dekabrda nigeriýaly ýaş ýigit Amsterdamdan Detroýda uçan uçary partlatmaga synanyşanda, ol ýolagçylar tarapyndan zyýansyzlandyrylypdy.
Barak Obamanyň sözlerine görä, Birleşen Ştatlaryň howpsuzlygyna wehim salmakda şubhelenýän adamlaryň sanawyny düzmek boýunça sistema üýtgetmeler giriziler.


text:
Duşenbe güni Orsýetiň häkimiýetleri 1998-nji ýylda janyna kast edilip öldürilen ýurduň ozalky Parlament deputaty Galina Starowoýtowanyň ölümi bilen baglanyşykly jenaýat-derňew işiniň täzeden ýola goýlandygyny mälim etdiler.
Hususan-da, Orsýetiň Federal derňew gullugy Galina Starowoýtowanyň ölümi bilen baglanyşykly täze faktlaryň ýüze çykandygy sebäpli derňew işleriniň gaýtadan ýola goýulmagyna zerurlygyň ýüze çykandygyny habar berdi.
Şu ýylyň iýun aýynda Galina Starowoýtowanyň ölümi bilen baglanyşykly işde güman bildirilip, Orsýetiň ozalky deputaty Mihail Gluşçenkonyň tussag edilmeginiň yzy bilen, Galina Starowoýtowanyň maşgalasy jenaýat-derňew işiniň gaýtadan ýola goýulmagyny haýyş edip, ýurduň prezidenti Dimitriý Medwedewe ýüz tutupdylar.


text:
Işsizlik adamy hemme gapydan çykarýar. Oba ýerinde halys iş tapdyrmansoň, Amyderýanyň üstünden ukrain gurluşykçylarynyň guran köprüsiniň işine gatnaşmaly boldum.
Gurluşyk häzir tamamlandy. Onuň açylyş dabarasy hem boldy. Ýöne, dogrusyny aýtsam, Amyderýanyň Atamyrat—Kerkiçi aralygynda gurlan bu köpriniň üstünden özüm geçmäge-hä ýaýdanýaryn. Munuň hem esasy sebäbi, belkem köpriniň gurluşygynyň başyndan aýagyna çenli içinde bolmagymdyr.
Köpriniň suwasty berkitmelerine guýlan betondyr daşlar talapdan az diýip, köpri gurlup durka, ony gurýanlaryň özleri biri-birleri bilen igenişip, gürrüň edýärdiler. Oňa ulanan demirleriň hiliniň ýokary hilli däldigi, kebşirleýiş işleriniň hiliniň pes bolandygyny aýdýardylar. Şol gepleri diňlämsoň, köpriniň üstünden ýöräp barýarkam, göwnüme bolmasa, ol yranyp duran ýaly, eýläk-beýläk geçmäge-de gorkýarsyň.
«Mundan ýykylman otly nädip geçerkä?» diýip, oglanlarymyz işläp ýören döwürlerimiz häli-şindi agzaýardylar. Ukrain gurluşykçylarynyň köpüsi içegen eken. Olar işlejek bolup durkalar hem, işläp durkalar hem aldygyna içýärdiler. Içgili halda işläp durka derýa gaçyp, gark bolan ukrainler hem az bolmady.
Köpriniň esasy kebşirlemeli ýeri bolan halatda ukrainli gurluşykçylar «bar, şol ýerini sen kebşirläp goýber» diýip, wajyp işi tejribesiz oglana-da tabşyryp oňaýýardylar. Özem şeýle bir ýagdaýlar boldy, şol zatlary ýatlap, şu günlerem türkmeniň düşen gününe gynanýaryn hem-de kemsinýärin. Türkmenler özleriniň parahorlugyny ukrainlere-de öwretdiler. Şol sebäpli işe ökdeler alynman, pul berýänler alynýardy. Köpri gurluşygynda işlemek üçin şeýle bir millet üýşdi, kesek zyňsaň, ýere düşerli däldi. Hemmelere iş gerekdi. Şol agyr işe girmek bagty-da hemmelere ýetdirmändi. Ýurtdaky işsizlik sebäpli, türkmenleriň boýnunyň burlan ýerleri köp boldy.
Her näme-de bolsa, köpri gurlup, önümçilige tabşyryldy. Ýöne ondan geçjekleri Alla gorasyn!


text:
Şu gün Ýewropa Bileleşigi Trans-Hazar gazgeçirijisiniň gurluşygy bilen bagly Türkmenistan hem Azerbeýjan bilen gepleşiklere başlamak kararyna geldi.
Ýewropa Bileleşiginiň hemme 27 agzasynyň wekilleri Ýewropa Komissiýasynyň bu gepleşiklere başlamagy bilen ylalaşdylar.
Bu mesele bilen bagly çykyş eden Ýewropa Komissiýasynyň energiýa meseleleri boýunça komissary Günter Oettinger “Ýewropa ýurtlary bu meselede agzybirlik görkezdiler” diýdi.
Häzir Ýewropa Bileleşigi türkmen gazyny Ýewropa satmak üçin zerur bolan Nabukko proýektine hem garaýar.
Emma Trans-Hazar gazgeçirijisi gurulmasa, Nabukko proýekti arkaly Ýewropa ýylda 31 millard kub metr gazyň nähili ýol bilen akdyryljakdygy sorag astyna düşýär.
Ýakynda Nabukko proýekti boýunça iş alyp barýan resmiler Türkmenistandan Hazar deňiziniň düýbi bilen gazgeçirijini Azerbeýjana çekmek meselesiniň kyn bolmajagyny bellediler.


text:
Owganystanyň ýörite gulluklarynyň maglumatyna görä, Kabulyň Howpsuzlyk güýçleri sekiz tonna töweregi partlaýjy serişdeler bilen üpjün edilip, ýuk ulagyna salnan uly bombany tapyp, zyýansyzlandyrypdyrlar.
Owganystanyň Milli howpsuzlyk edarasynyň wekili Safikulla Tahiriniň anna güni geçiren metbugat konferensiýasynda aýtmagyna görä, hüjümiň başa baran ýagdaýynda ol paýtdagtda uly weýrançylyklara getirip bilerdi.
Tahiriniň sözlerine görä, tapylyp, ýok edilen bomba partladylan bolsa, ol bir ýarym kilometre golaý giňişligi weýran edip bilerdi.
Resmi maglumat
Tahiri bu hüjümiň ”Al-Kaýda” bilen baglanyşygy bolan ”Hakgani” we ”Talyban” hereketiniň Pakistandaky ýolbaşçylary tarapyndan planlaşdyrylandygyny aýtdy. Emma ol dildüwşügiň bolandygyny tassyklap biljek subutnamalary berip bilmedi.
Owganystanyň Milli howpsuzlyk edarasynyň wekili Safikulla Tahiri ýük ulagyna salnan bombanyň şu hepdede gijeki barlaglaryň netijesinde tapylandygyny habar berdi. Partlaýjy maddalar Kabulyň gündogar böleginde ýük ulagyna ýüklenen içi sementli haltalarda tapylypdyr.
Şeýle-de Tahiri Howpsuzlyk güýçleriniň bu wakada eliniň bolanlygy güman edilen bäş adamy öldürendiklerini we ýene birnäçesini ele salandyklaryny belläp, bombanyň Kabulyň harby obýektlerini partlatmak üçin niýetlenendigini aýtdy.
Dildüwşük baradaky bu maglumatlar, öz janyndan geçen terrorçynyň Kabulda Goranmak ministrliginiň öňünde amala aşyran partlamasyndan bir hepde geçensoň, ýüze çykdy.
Şol partlamada dokuz adam heläk bolupdy. Partlamanyň bolan wagtynda ABŞ-nyň Goranmak sekretary Çak Hagel NATO-nyň şol töwerekde ýerleşýän obýektlerine sapar edipdi.
Dartgynly gatnaşyk
Bu waka amerikan-owgan gatnaşyklarynyň dartgynlaşan döwrüne gabat geldi.
NATO-nyň baştutanlygyndaky halkara harby güýçler 2014-nji ýylyň aýagyna çenli Owganystany terk etmegi planlaşdyrýarlar.
Şu hepdede ABŞ-nyň Owganystandaky baş harby ýolbaşçysy Jozef Dunford duýduryş bilen çykyş etdi. Ol ýaňy-ýakynda Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaýyň Amerika garşy eden çykyşlary sebäpli, ýaragly gozgalaňçylaryň we owgan esgerleriniň [halkara harby güýçleriň garşysyna] hüjümleriň köpelmeginiň ähtimaldygyny aýtdy.
Geçen şenbe güni Karzaý ABŞ-ny Owganystany durnuksyz ýagdaýda saklamak we şeýdibem halkara goşunlarynyň 2014-nji ýyldan soňam owgan topragynda galmagyny gazanmak üçin ”Talyban” bilen dildüwşükde aýyplady.
Hamid Karzaýyň administrasiýasynyň 14-nji martda ýaýradan resmi beýannamasyna görä, owgan prezidentiniň bu çykyşy owgan-amerikan gatnaşyklaryny bozmak maksady bilen däl-de, gatnaşyklary “korrektirlemek” maksady bilen edilipdir.


text:
Rim papasy Fransis Ýewropanyň her bir klisesiniň we dini jemgyýetiniň, raýdaşlyk üçin, bir bosgun maşgalasyny kabul etmegine çagyrdy.
Ol 6-njy sentýabrda, Watikanda adat bolan ýekşenbe çykyşyndan soň, «Men Ýewropadaky kliselere, dini jemgyýetlere, ybadathanalara... hersiniň bir bosgun maşgalasyny kabul etmegi baradaky çagyryş bilen ýüzlenýärin» diýdi.
Merhemetli Piter skwerine toplanan mähelle popuň bu sözlerini el çarpyşma bilen garşy aldy.
Ol dekabrda başlaýan Rehimdarlyk ýylynyň ýubileýinden öň anyk işleri etmäge çagyrdy.
Pop Watikandaky iki kilisäniň gelýän günlerde bosgun maşgalalaryny kabul etjegini hem sözüne goşdy.


text:
Türkmenistanyň döwlet eýeçiligindäki habar serişdeleri prezident Berdimuhamedowyň zähmet dynç alşy wagtynda birbada iki sany täze kitabyň üstünde «işleýändigini» habar berýär.
Türkmen telewideniýesiniň öňünden tassyklamagyna görä, «bu kitaplar... çuňňur oýlanmalaryň we pikir ýöretmeleriň miwesi bolup durýar».
Türkmen prezidentiniň basym çapdan çykmagyna garaşylýan kitaplaryna bagyşlanan telereportažda ozaly onuň «işiniň örän köpdügi», ýöne işden boş wagtynda çeper döredijilik, ylmy işler bilen meşgul bolýandygy nygtalýar.
Şeýle-de prezidentiň, çeper eser ýa ylmy iş ýazanda, dürli maglumatlary «hemmetaraplaýyn we içgin öwrenýändigi» bellenilýär.
Resmi maglumata görä, prezidentiň täze eserlerinde «türkmen halkynyň gözbaşyny Oguzhandan alyp gaýdýan döreýiş taryhy» diýilýän we türkmen halkynyň «parahatçylyk söýüjiligi» öz beýanyny tapmaly.
Telereportažda nygtalmagyna görä, prezidentiň kitaplary «türkmenleriň häsiýetiniň aýratynlyklaryny», ýagny ahlak ýörelgeleriniň özenini düzýän «parahatçylyk söýüjiligini» açyp görkezýär.
«Bu eserler döwlet ösüşiniň öz ýoluny, türkmen nusgasyny gözlemek nukdaý nazaryndan, türkmen bitaraplygyna täze garaýşy açar» diýip, türkmen telewideniýesiniň reportažynda bellenilýär.
Dokuz ýylda 40 kitap?
Türkmenistanyň prezidenti şu ýyl häzir üstünde işleýän iki kitabyndan öň bäş kitabyny - «Paýhas çeşmesi», «Çaý melhem hem ylham», «Gadamy batly bedew», «Arşyň nepisligi», «Türkmenistanyň dermanlyk ösümlikleri» atly işlerini okyjylara hödürledi.
Gepiň gerdişine aýdylsa, «Türkmenistanyň dermanlyk ösümlikleri» diýilýän işiň ozal ýedi tomy çap edilipdi. Prezidentiň toplamagynda «Paýhas çeşmesi» diýen at bilen çap edilen kitabyň bolsa türkmen nakyllarydygy aýdylýar.
Türkmen telewideniýesi Berdimhumedowyň kitaplarynyň «meşhurdygyny» tassyklap, olaryň dünýäniň köp dillerine terjime edilendigini hem habar berýär.
Azatlyk radiosynyň toplan resmi maglumatlaryna görä, Berdimuhamedow 2007-nji ýylda prezident bolaly bäri 40-a golaý kitap çap etdirdi. Şeýle-de ol aýdym, saz ýazýar we wagtal-wagtal öz eserlerini ýerine ýerine ýetirip, döwlet telewideniýesi arkaly halka hödürleýär.
Emma garaşsyzlyk döwründe, 2006-njy ýylyň dekabryna çenli Türkmenistanyň metbugatynda başga bir baş ýazyjy– Saparmyrat Nyýazow öwülýärdi.
Şeýle-de, Nyýazowyň döredijiligi okuw programmalaryna girizilip, onuň adyndan çap edilen «Ruhnama» ýadygärlik dikilipdi. Nyýazow bu kitaby üç gezek okan adamyň göni jennete girjekdigini wada beripdi.


text:
Rim papasy Fransis Bakuwyň Heýdar metjidinde dürli dini liderler bilen geçiren duşuşygyndan soň, Azerbaýjana edýän bir günlük saparyny tamamlady.
Papa Fransis Azerbaýjanyň paýtagtyndaky metjitde musulman, ýewreý we Orsýetiň katolik kilisesiniň liderlerine “birek-biregimiz bilen bu ýerde duşuşmaklyk... dinleriň bilelikde gurup biljegi sazlaşygy görkezýän güýçli alamatdyr. Bu jogapkär şahslaryň hoşniýetli gatnaşyklaryna esaslanýar” diýdi.
Papa Fransis Azerbaýjana edýän 10 sagatlyk saparynyň çäginde prezident Ylham Aliýew bilen hem duşuşdy. Aliýew bu duşuşygy “taryhy” diýip atlandyrdy.
“Siziň Azerbaýjana edýän saparyňyz Azerbaýjan bilen Ermenistanyň arasyndaky gatnaşyklar, şol sanda siwilizasiýalaryň arasyndaky dialog üçin örän möhüm” diýip, Aliýew aýtdy.
Papa Fransis 2-nji oktýabrda Tbilisiden Bakuwa gelip, öňki Rim papasy Jon Pol II-niň 2002-nji ýylda bu ýurda sapar edeninden soň gurlan katolik ybadathanasynda ýygnanyşyk geçirdi.


text:
4-nji noýabrda 57 ýaşynda aradan çykan Rişad Şafi bilen hoşlaşmak üçin 11-nji noýabrda Moskwanyň 57-nji keselhanasynyň sud-medekspertiza morguna onuň garyndaşlary we dostlary, tanyşlary, käbir orsýet sazandalary, Türkmenistanyň Moskwadaky ilçihanasynyň wekilleri we birnäçe žurnalistler jemlendiler. Rişad Şafi Moskwanyň etegindäki Bogorodskoýe gonamçylygynda jaýlanyldy.
“Men ony beýik diýen söz bilen häsiýetlendirmekden çekinmeýärin” diýip, Azatlyk radiosy bilen söhbetdeş bolan Orsýetli kompozitor we saksofonist Wladimir Presnýakow öz sözüni şeýle dowam etdi: “Ol dünýä derejesindäki beýik sazanda, kompozitor, deprekçi we guramaçydy. Ol şeýle bir aktiwdi we janlydy, şonuň üçin men häzirki ýagdaýa hiç akyl ýetirip bilemok”.
Rişad Şafiniň döredijilik ýoly
Rişad Şafiniň döredijilik karýerasy 1970-nji ýylda Türkmenistanyň tele-radiogepleşikler boýunça Döwlet komitetiniň ýanynda döredilen “Güneş” jaz-rok toparynda başlanypdy. Türkmenistanyň çäginden daşardaky ilkinji üstünlik oňa Tbiliside bolan ilkinji rok-festiwalda gelipdi. Şonda Rişad Şafi iň gowy deprekçi diýen ada mynasyp bolupdy.
90-njy ýyllarda “Güneşiň” dargamagyndan soňky döwürde Rişad Şafi, has anygy 1995-nji ýylda, Aşgbatda “Wolşebnyý Halat” ýagny “Jadyly don” müziklini döretdi. Bu sazly spektaklyň premýerasy “Güneşiň” düýbi tutulmagynyň 25 ýyllygyna gabatlanypdy.
1996-njy ýyldan bäri Rişat Şafi Moskwada ýaşady we işledi. Şol ýyllaryň dowamynda Orsýetiň REN-TV telekanalynyň resmi deprekçisi statsusyna eýe boldy, dünýäde entek bolmadyk “Ritmler” kitabyny döretmegiň üstünde işledi, kakylyp çalynýan saz gurallarynda saz çalmak tehnologiýalary kämilleşdirmek bilen meşgullandy we “Zmeý Gorynyç” atly deprek pedalyny döretdi. Rişat Şafiniň oýlap tapan bu guraly 2001-nji ýylda Giness rekordlar kitabyna girizildi.
2000-nji ýylda Rişat Şafi “Güneşiň” 30 ýyllygyna bagyşlap “Pesni bez slow”, ýagny “Sözsüz aýdymlar” albomyny çykardy. Bu barada Orsýetiň www.jazz.ru internet portalynda Rişad Şafä bagyşlanyp ýerleşdirilen memorial sahypasynda aýdylýar.
“Şeýle deprekçiler dünýäde köp däl, ol örän özboluşly. Men ony köpden bäri tanaýaryn, soňky ýyllarda bolsa köp duşuşýardyk. Ol bütin ömrüni bir zatlary döretmäge we oýlap tapmaga çalyşýardy. Ýekeje sekundyny işsiz geçirip bilmeýärdi” diýip, Wladimir Presnýakow ýene şeýle ýatlaýar: “Ol örän seýrek, örän açyk we adamlara aladaly garaýyşly adamdy. Rişadyň adamlara gatnaşygynda, onuň özüni däl-de, töweregindäkileri beýik we ajaýyp hasap edýänligi duýulýardy”.
Moskwada ýaşan türkmenistanly sazanda
Rişad Şafi köp ýyllap Moskwada ýaşan hem bolsa, konsertlerinde özüni Türkmenistanly sazanda diýip tanaýardy. Ol hemişe ýany bilen türkmen halysyny göterip, deprekleriniň aşagyna ýazýardy diýip, “Trend Internet” saýty belleýär we Rişad Şafiniň sözünden şeýle sitata getirýär: “Bu haly – meniň watanymdyr. Men eziz türkmen topragymda berk durýanlygymy duýmasam, saz çalyp bilmeýärin”.
Köp ýyllap Orsýetde ýaşan Rişad Şafi şu ýylyň bahar aýlarynda uzak arakesmeden soň Türkmenistana sapar etdi we türkmen atlarynyň baýramçylygynda konsert berdi.
“Rişad Şafiniň bu sapary Türkmenistanyň prezidentiniň şahsy çakylygy boýunça amala aşyryldy” diýip, “Watan” atly rus-türkmen dostluk jemgyýetiniň ýolbaşçysy Maksat Saparmyradow Azatlyk radiosyna aýtdy.
Rişad Şafiniň 4-nji noýabrda futbol türgenleşiginde birden ýüregi durup, ýogalanlygy habar berildi. “Turkmenistn.ru” internet gazetiniň maglumatyna görä, şol waka Orsýetiň meşhur estrada wekilleriniň we syýastçylarynyň ýygyndy futbol komandasynyň nobatdaky türgenleşiginden bolupdyr.


text:
Birleşen Ştatlar we Britaniýa Eýranda planlaşdyrylan daşlap öldürmegi ýazgardy we häkimiýetleri bu jezany ýerine ýetirmekden saklanmaga çagyrdy.
Döwlet departamentiniň sözçüsi Mark Toner Waşingtonda žurnalistleriň öňünde çykyş edip, Eýranyň häkimiýetlerini Graždan we syýasy hukuklar boýunça halkara konwensiýasy babatdaky borçlaryna wepaly bolup, bu praktikany soňlamaga çagyrdy.
Biraz öň Britaniýanyň daşary işler sekretary Williýam Heýg Tähranyň planlaşdyran daşlamasyny «orta asyr jezalandyrmasy» hökmünde ýazgaryp çykyş etdi.
Olar 43 ýaşly Sakine Modammadi-Aştianiniň zynada aýyplanyp, ölüme höküm edilmegini ýazgarýarlar.
Halkara günä geçiş guramasy bu aýalyň 2006-njy ýa-da 2007-nji ýylda sud edilendigini we ozal oňa 99 dürre urlandygyny aýdýar.


text:
20-nji sentýabrda Ýemeniň resmi häkimiýetleri bilen oppozision protestçileriň barlyşyk barada özara ylalaşyga gelendiklerine garamazdan, çarşenbe güni paýtagt Sanaada ýene-de ok atyşlyk boldy.
Bu çaknyşyklarda azyndan 16 adamyň heläk bolup, 50-ä golaýynyň ýaralanandygy habar berilýär.
Maglumata görä, Ýemeniň hökümet goşunlary geçen şenbe güni başlanyp, üç gün dowam eden ganly çaknyşyklarda heläk bolan adamlary jaýlamaga üýşen ilaty oka tutupdyr.
Şol üç günüň dowamynda Ýemeniň paýtagtynda prezident Ali Abdullah Salehiň häkimiýetden gitmegini talap edip geçirilen protest çykyşlarynda 80-e golaý protestçi atylyp öldürildi.
21-nji sentýabyrda halkara Gyzyl haç guramasy Ýemende dowam edýän zorluk bilen bagly alada bildirdi.


text:
Geçen aý 9 tussagyň gaçan türmesiniň ozalky gözegçisi asylgy ýagdaýda tapyldy.
Gyrgyzystanyň türme-düzediş edaralaryna gözegçilik edýän döwlet gullugynyň sözçüsi Elenora Sabatarowa Azatlyk radiosyna Imankul Teltaýewiň 20-nji noýabrda, Bişkekdäki deslapky tussaghananyň kamerasynda asylgy tapylandygyny aýtdy.
Teltaýew 11-nji noýabrda, 9 tussag türmeden gaçandan soň tussag edildi. Ol tussaglar gaçanda türme sakçylarynyň üçüsi öldürdi.
Polisiýa soň olary tapyp, üçüsini öldürdi, altysyny bolsa tussag etdi.
Tutulan tussaglaryň üçüsi soň kamerada gümürtik ýagdaýda aradan çykdy.
Gaçan tussaglar gaýtadan tutulan mahalynda bir polis ofiseri we iki sany asuda adam heläk boldy.


text:
19-njy ýanwarda Türkmenistanda prezident G.Berdimuhamedowyň we ýokary derejeli beýleki resmileriň gatnaşmagynda geçirilen wideo şekilli iş maslahatynda beýleki meseleler bilen birlikde, ilaty iş bilen üpjün etmek meselesi barada durlup geçildi.
Türkmen prezidenti welaýatlarda ilatyň iş bilen üpjünçiliginiň gözegçilikde saklanylmalydygy barada belläp geçdi. Şol bir wagtyň özünde Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir türkmenistanlylar ýurtda ilatyň iş bilen üpjünçilik derejesiniň pesdigini aýdýarlar.
Şeýle türkmenistanlylardan biri Lebap welaýatynyň Amyderýa stansiýasyndan özüni Hemragül diýip tanyşdyran pensioner zenan bolup, ol bu mesele dogrusynda Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa gürrüň berdi.


text:
Türkiýäniň daşary işler ministri Mewlut Kawusoglu, aýdylmagyna görä, öz ýurdunyň we Saud Arabystanynyň Siriýada «Yslam döwleti» toparynyň garşysyna gury ýer operasiýalaryna başlap biljegini aýdypdyr.
Türk mediasynyň maglumatyna görä, Kawusoglu Saud Arabystany Türkiýäniň Injirlik howa bazasyna «uçarlaryny we gury ýer goşunlaryny ibermäge taýýar» diýipdir.
Saud Arabystany soňky hepdelerde YD-a garşy howa zarbalaryna gatnaşygyny dikeltdi we Waşington bu ädimi gutlady.
"Türkiýe we Saud Arabystany YD-a garşy gury ýer operasiýasyna başlap biler» diýip, Türkiýäniň hökümete tarapdar «Ýeni Şafak» gazeti Kawusoglunyň 13-nji fewralda aýdan sözlerini sitirledi.
Kawusoglu şundan başga zat aýtmandyr.


text:
Üstümizdäki ýylyň 12-nji martynda geçen Ministrler Kabinetiniň mejlisinde Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň Ýaşulularynyň maslahaty hakyndaky Permana gol çekipdi.
Permana laýyklykda Türkmenistanyň Ýaşulularynyň maslahatyny 2010-njy ýylyň 14-nji maýynda Daşoguz welaýatynyň Daşoguz şäherinde çagyrmak, onuň gün tertibine döwlet durmuşynyň ilkinji nobatdaky meselelerini hödürlemek bellenildi.
Ýaşulularyň bu agzalýan maslahatyna çenli göni iki aý bar. Şeýle-de bolsa, biz iki aý öňünden ýaşulularyň şol maslahatda il bähbitli hiç bir meseläni orta atmajakdygyny, hiç bir meseläni çözmejekdiklerini aýdyp bileris. Olar hatda maslahatda çykyş etjegem bolmazlar, çykyş etmek isläýenlerinde-de olara çykyş etmäge hiç kim rugsat bermez.
Türkmenistanyň Ýaşulularynyň Maslahaty hatda indi prezident Nyýazowyň döwründäki ýaly wajyp mesele çözmäge hukuga-da eýe däl. Ol 2008-nji ýylda jemgyýetçilik guramasyna öwrüldi. Prezident Nyýazow özüne Türkmenistanyň Gahrymany diýen ady dakdyranda, özüni ömürlik prezident saýladanda «Ine, halk bilen, Ýaşulular bilen geňeşýär» diýen sözi dünýä jemgyýetçiliginiň önünde perde edinmek üçin ýaşululary ellerini galdyryp, öz edýän işlerini makullatmak üçin ulanyp gelipdi.
Nyýazowyň döwründe ýaşulular diňe dymyp, el çarpmak wezipesini ýerine ýetirip geldiler. Olara maslahata barmazdan öň hiç hili çykyş etmeli däldigi, sowal bermeli däldigi, teklip aýtmaly däldigi hakda «düşündiriş geçýärler». Şundan soň olar ýedi arkasy barlanansoň, maslahata goýberilýär.
Ýaşulularyň 2010-njy ýylyň 14-nji maýynda geçmeli Daşoguz maslahytynda hem olar öňküleri ýaly dymyp oturarlar. Olar halkyň ýykylýan jaýlary, halka mellek, öý bermek hakdaky meseleler, işsizligi ýok etmek hakdaky teklipler bilen çykyş etmezler. Daşary ýurtlarda mysapyrlyk çekip ýören ildeşlerimizi ýurda dolamak, nähak töhmete galyp, režimiň pidasy bolup, türmelere düşenleri halas etmek hakda agzamazlar. Diňe özlerine beriljek sowgatlara monça bolup, öýlerine dolanarlar.
Uly çykdajy
Şujagaz syýasy oýun üçin döwletiň ençeme puly harçlanýar. Bu hakda Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Mejlisinde Türkmenistanyň Prezidentiniň gol çeken Buýrugynda-da aýdylyp geçilýär. Türkmenistanyň prezidentiniň Buýrugyna laýyklykda, Türkmenistanyň Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar Ministrligi Ýaşulularyň maslahatyna gatnaşyjylar üçin sowgatlyk harytlary degişli ministrliklerden we pudak edaralaryndan bellenen möçberlerde kabul edip almaga hem-de sowgatlary taýýarlamaga borçly edilýär,
Türkmenistanyň Awtomobil ulaglary ministrligine, Türkmenistanyň Demir ýol ulaglary ministrligine we «Türkmenhowaýollary» döwlet milli gullugyna Ýaşulularyň maslahatyna gatnaşyjylary Daşoguz şäherine getirmegi we yzyna äkitmegi üpjün etmek tabşyrylýar.
Türkmenler öz ýaşulusyny sylaýarlar. Gadym döwürden bärem ýaşulular özüniň agramly sözi bilen il-halkyň goragynda duran adamlar. Ile-güne maslahat beren adamlar. Türkmenler toý-sadakasynda-da ýaşululardan geňeş soraman, hiç bir iş etmeýärler. Ýaşulular toýlaryň bezegi, ýasda howandar. Ýaşulularyň bar ýeri göze gelüwli görünýär. Ýöne mejlisde diňe dymyp oturyp, käwagtam gürrüldili el çarpýan ýaşulular welin halkyň gözünden düşýär.
Jemgyýetçilik guramasyna öwrülen Ýaşulularyň bu maslahaty indi hiç bir zatda hiç hili rol oýnamaýar. Geljekde onuň bütinleý ýatyrylmagy-da mümkin.
Serdar Gulgeldiýew türkmenistanly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Şenbe güni Pakistanyň hökümet resmileri ýurduň demirgazyk-günbataryndaky Hyber raýonynda janyndan geçen hüjümçiniň anna güni amala aşyran partlamasyndan ölen adamlaryň sanynyň 51-e ýetendigini habar berdiler.
Anna güni bu wakada Hyber raýonyndaky Jamrud atly ilatly punktda bir metjidiň içinde juma namazyna ýygnanan adamlaryň arasynda janyndan geçen bir hüjümçi partlama amala aşyrypdy.
Partlamanyň amala aşyrylan wagty metjidiň içinde 500-den gowrak adamyň bolandygy habar berilýär. Wakada 120-den gowrak adamyň hem ýaralanandygy aýdylýär.


text:
Lebapda Geňeşliklere agza saýlamak boýunça ses berişlige dalaşgär hökmünde 3485 adam hasaba alyndy. Resmi maglumatlara görä, tutuş welaýat boýunça 1499 saýlaw okrugy döredilip, ses berişlik 428 saýlaw nokadynda geçiriler.
Geňeşliklere saýlanjak 6041 orna dalaş etmek üçin tutuş ýurt boýunça jemi 13528 dalaşgär hasaba alnypdyr.
Olaryň arasynda oba zähmetkeşleriniň, bilim, ylym we medeniýet wekilleriniň, maliýe-ykdysady pudagynyň we halk hojalygynyň dürli ugurlarynyň wekilleriniň, girýändigi aýdylýar. Olaryň ençemesi döwletiň gözegçiligindäki jemgyýetçilik guramalarynyň we syýasy partiýalaryň agzalary.
Hususan-da, dalaşgär hökmünde hasaba alnan 2939 adam Demokratik partiýasyna, 525 adam Senagatçylar hem telekeçiler partiýasyna we 1248 adam Agrar partiýasyna wekilçilik edýär.
Lebapda saýlawlara görülýän taýýarlyklara 768 adamyň syn edip, olardan 442 adamyň syýasy partiýalaryň agzalarydygy resmi maglumatda habar berildi.


text:
Türkmenistanyň 12-nji aprelde badalga berlen 21-nji futbol çempionaty dowam edýär. Bu ýaryşyň eýýäm üç oýnunyň duşuşyklary geçirildi. Bu ýaryşyň paýtagtda geçirilýän duşuşyklary öýlän sagat 5-de ýa-da 6 töwerekleri başlanýar.
Paýtagtly futbol janköýeri, 38 ýaşly Gurbanmyradyň aýtmagyna görä, bu ýagdaý döwlet edara-kärhanalarda işleýän futbol janköýerleri üçin amatly däl. Ol bu ugurda öz pikirini şeýle mälim edýär: “Duşuşyklar iň bolmanda iş wagty gutaranda geçirilse gowy bolardy. Ýogsam, işden futbol görmek üçin rugsat almak kyn”.
Köpetdag stadiony
Gurbanmyrat futbol çempionatynyň şu wagta çenli geçirilen duşuşyklarynyň aglabasyna Türkmenistanyň sport telekanaly arkaly tomaşa edýän futbol janköýerleriniň biri.
“Bu telekanalda görkeziljek futbol duşuşyklary telewideniýäniň gazetlerde çap edilýän programmasynda ýok. Diňe käwagt şol telekanala geçireniňde, tötänlikde şol translýasiýa gabat gelip bolýar” diýip, Gurbanmyrat gürrüň berýär.
Onuň aýtmagyna görä, ýurduň futbol çempionatynyň duşuşyklarynyň alyp görkezişleri duşuşyk bolup geçenden bir gün ýa-da hatda 2-3 gün geçensoň görkezilýär. “Mysal üçin, 16-njy aprelde geçen ”Daşoguz”-”Altyn Asyr” [toparlarynyň] duşuşygyny iki günden soň görkezdiler” diýip, Gurbanmyrat nygtaýar.
Bildirişler ýok
Gurbanmyradyň aýdýan ýagdaýy bu çempionatyň guramaçylygyna degişli kemçilikleriň diňe biri. Çempionatyň duşuşyklarynyň haýsy stadionda we haçan geçirilýändigi baradaky bildirişler hem şäherde göze ilmeýär.
Hatda çempionatyň kalendary hem çap edilmedi. Çempionat başlany bäri ýurtdaky ýeke-täk sport gazetiniň - “Türkmen sportunyň” iki sany çykdy, emma bu gazetde hem bu hili maglumat berilmedi.
“Futbol federasiýasyna jaň edip, duşuşyklaryň geçirilýän ýerini we wagtyny takyklamaly bolýar” diýip, beýleki bir futbol janköýeri Ahmet gürrüň berýär. Ýaryşyň gidişini görkezýän tablisa hem gündelik gazetlerde çap edilmeýär.
Dogry, duşuşyklaryň netijeleri barada ertesi çykýan gazetlerde reportažlar berilýär. Diňe şonda şol duşuşyklaryň netijelerini bilip bolýar.
Stadioanlar
Ahmet paýtagtyň Köpetdag we Olimpiýa stadionlarynda geçirilýän duşuşyklaryň guramaçylygy babatynda hem kemçilikleriň bardygyny aýdýar. “Köpetdag stadionynda käwagt diktoryň sesi gowy çykanok. Kimiň gol geçirendigini ýa-da çalşylan oýunçynyň adyny gowy eşidip bolmaýar. Käwagt bolsa duşuşyk asla diktorsyz geçýär” diýip, Ahmet Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde aýtdy.
Janköýerleri futbol duşuşygyna öz ýanlary bilen gazet alyp gidýärler
Stadionlaryň arassaçylyk ýagdaýy hem pes. Futbol janköýerleri futbol duşuşygyna tomaşa etmäge öz ýanlary bilen gazet alyp gidýärler. Sebäbi olaryň oturjak oturgyçlary, adatça, hapa bolýar, wagtynda süpürilmeýär.
Paýtagtda geçirilýän çempionatyň duşuşyklarynda stadionlar tomaşaçydan dolmasa-da, 200-300 futbol janköýeri bu duşuşyklara tomaşa etmäge barýar. Käbir duşuşyklarda bolsa stadionyň tribunalarynda 2-3 müň futbol janköýerini görmek bolýar. Geçen hepdäniň şenbe güni bolup geçen HTTU-“Balkan”
komandalarynyň arasyndaky duşuşyga 2 müňe golaý adam tomaşa etdi.
Daşoguzda geçen “Daşoguz”-“Altyn Asyr” komandalarynyň duşuşygynda stadionyň tribunalary doly bolupdyr. Ýöne ildeşlerimiz şol futbol janköýerleriniň aglabasynyň mekdep okuwçylarydyr döwlet edara-kärhanalarynyň işgärleridigini aýdýarlar.
“Daşoguzda futbol duşuşygyny adaty köpçülikleýin çärä öwürdiler. Tomaşaçylaryň ählisi diýen ýaly mejbury stadiona getirilen adamlar” diýip, 45 ýaşly daşoguzly futbol janköýeri Öwezbaý gürrüň berdi.
Ýurtda türkmen futboly bilen gyzyklanýan adamlar az diýlip hasaplanýar. Munuň birnäçe sebäpleri bar. Şolaryň biri hem ýurt boýunça geçirilýän futbol ýaryşlarynyň guramaçylyk meseleleri bilen bagly diýip, türkmen futbolunyň janköýerleri aýdýarlar.


text:
Şu gün Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejat öz ýurdunyň urany baýlaşdyrmak işlerinde daşary ýurtlar bilen hyzmatdaşlyk etmäge taýýardygyny aýdyp, çykyş etdi.
Birleşen Milletler guramasy özüniň soňky talaplarynda Eýranyň öz uranyny daşary ýurtlarda baýlaşdyrmagyny şert edip goýupdy. Ýöne Eýran şu çaka çenli bu talaba boýun bolman geldi.
Emma ýurduň prezidenti Ahmedinejat şu günki çykyşynda pes derejede baýlaşdyrylan urany daşary ýurtlara ýollap, ony 20 prosent töweregi baýlaşdyrmak meselesiniň Eýran üçin hiç hili problema däldigini nygtady.
Käbir Günbatar ýurtlary, şol sanda Orsýet bilen Amerikanyň Birleşen Ştatlary hem Eýranyň prezidentiniň bu beýanatyny hoşallyk bilen kabul etdiler. Ýöne Birleşen Ştatlaryň resmileri Tähranyň bu ugurda resmi beýanat bilen BMG-niň Atom agentligine ýüzlenmelidigini mälim etdiler.


text:
Demirgazyk-günbatar Pakistanda, owgan serhediniň golaýynda 10-njy aprelde 6.6 bally ýer yranmasy boldy.
Şaýatlaryň we ABŞ-nyň Geologiýa gözegçilik edarasynyň berýän maglumatlaryna görä, owgan we pakistan paýtagtlaryndaky binalar sarsypdyr.
Yslamabatda ýaşaýyş jaýlary we edara binalary çaýkanyp başlanda, ýaşaýjylar jaýlaryndan gaçyp çykypdyr.
ABŞ-nyň Geologiýa gözegçiligi ýer yranmasynyň merkeziniň Pakistandaky Çitralyň golaýynda, 210 km çuňlukda bolandygyny aýdýar.
Hindi paýtagty Nýu-Delide we Kaşmirde hem sarsgyn duýuldy.
Ol ýerden zyýan ýa ýaraly bolanlar barada bada-bat habar bolmady.


text:
13-nji martda Türkmenistany bagy-bossanlyga öwürmek baradaky syýasata öz goşantlaryny goşmak üçin ýurduň ýaşaýjylarynyň ýüz müňlerçesi ählihalk ýowar çäresine gatnaşdylar.
Esasan býujet edaralarynda zähmet çekýän adamlaryň hem-de ýokary okuw mekdepleriniň talyplarynyň gatnaşmaklarynda geçirilen agaç nahallaryny oturtmak çäresi Türkmenistanyň paýtagty Aşgabatdan başlap, welaýatlaryň ähli etraplarynda, şäherlerinde geçirildi.
Paýtagtda agaç nahallaryny oturtmak çäresine gatnaşanlar ýurduň awtotransport edarasy tarapyndan awtobuslar bilen üpjün edildiler. Awtobuslaryň esasy böleginiň ýowara gatnaşýanlara hyzmat edenligi sebäpli, 13-nji martda sagat günortan 12-ä çenli paýtagtyň ýowara gatnaşmadyk ýaşaýjylary duralgalarda öz münýän marşrutlaryna adatdakydan köp garaşmaly boldular.
Ählihalk ýowaryna gatnaşanlar öz edaralaryna degişli ýerlerde täze nahallary oturtdylar, ozal bar bolan agaçlary suwaryp, olaryň düýplerini ýumşatdylar, olaryň daş-töweregini hapa-haşal otlardan arassaladylar.
Ählihalk ýowary tamamlanansoň, bu dabara mynasybetli, Türkmenistanyň Prezidentiniň baş saglygyna hem-de ýurduň abadançylygy üçin ähli ýerde sadakalar berildi.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Türkmen paýtagtyndan dollaryň gara bazardaky nyrhlarynyň 7 manat 40 teňňeden hem geçip, 8 manada golaýlandygy barada habarlar gowuşýar, şol bir wagtda ABŞ dollarynyň manadyň garşysyndaky resmi kursy öňküliginde galýar.
Türkmenistanda dollaryň gara bazar nyrhlary indi on aý çemesi wagt bäri ýokarlanýar, ýöne bu ýokarlanma garaşsyzlygyň 25 ýyllyk baýramynyň öňüsyrasynda has çaltlaşana we ýurduň bazarlaryndaky harytlaryň bahasynyň gymmatlamagyna görnetin täsir ýetirene meňzeýär.
Türkmenistanyň Merkezi bankynyň ozalky başlygy Hudaýberdi Orazow Türkmenistanyň 1991-nji ýyldaky ýurt garaşsyzlygyna, SSSR-iň beýleki respublikalary bilen deňeşdirilende, «ykdysady taýdan iň bir güýçli respublikalaryň biri bolup girendigini» aýdýar.
Orazow Türkmenistany ykdysady taýdan iki gözi hem görmeýän sürüjiniň sürýän maşynyna deňeýär we ýurduň geçen 25 ýylda ösmän, ýyl-ýyldan pese düşendigini aýdýar. Onuň pikiriçe, bu günki agyr ýagdaýa gelinmeginiň esasy sebäbi hakyky hökümet hasap-hesibiniň bolmazlygy bilen bagly.
Synçylar Türkmenistanyň dollar problemalaryny nebit-gazyň bahasynyň arzanlamagy, Orsýetiň türkmen gazyny almagy bes etmegi, Hytaýa satylýan gazyň bolsa diňe Pekinden alnan karz pullaryň hasabyna gidýändigi, galyberse-de, ýurduň bazar ykdysadyýetine geçmegi yza çekendigi bilen baglanyşdyrýarlar.
Azatlyk we Azat Ýewropa radiosynyň Merkezi Aziýa ýurtlary boýunça eksperti Brýus Panniýeriň pikiriçe, Türkmenistan gazyň bahasy arzanlanyndan we ýurda girýän altyn puluň möçberi azalanyndan soň hem edýän uly çykdajylaryny, gurýan gymmatbaha gurluşyklaryny azaltmady.
Panniýer Türkmenistan bir tarapdan dollar elýeterliligini çäklendirip, ikinji tarapdan ýurdy açmakdan, azat bazar jemgyýetine ýol bermekden ýüz öwürmek bilen, özüni şu günki ýagdaýa alyp geldi diýýär.
"Türkmen hökümetinde hakyky hasap-hesip ýok"
Ykdysatçy Orazowyň pikiriçe, Türkmenistanda býujet turuwbaşdan formal, kagyz ýüzündäki zat bolup galdy we göz öňünde tutulmadyk iki-üç milliard dollarlyk proektlere, prezidentiň gol çekmegi bilen, uly möçberde pul goýberilip gelindi.
Ykdysatçy Orazow Türkmenistanyň ykdysadyýetinde hasap-hesip işiniň Saparmyrat Nyýazowyň prezidentlik eden ýyllarynda ikinji, üçünji orna süýşürilendigine delil getirip, şol ýyllar Goranmak ministrliginiň hasabyndaky ýaraglaryň bahasynyň, ýene bir topar zadyň hasapdan daşarda saklanandygyny, gizlinlik, ýapyklyk sebäpli hiç zady anyk bilip bolmaýandygyny aýdýar.
Türkmenistanyň Merkezi bankynyň ozalky başlygynyň tassyklamagyna görä, ýurtda dollaryň erkin söwdasyny çäklendirmek we zor bilen resmi kursy saklamak çäreleri diňe dollara ygtyýary bolan adamlaryň has köp ogurlyk etmegine ýol açýar.
Şol bir wagtda ýurtda dollar gytlygynyň döremegi saglyk edaralaryna daşary ýurtlardan getirilýän dermanlaryň käbiriniň gutarmagyna, netijede käbir analizleriň edilmezligine getirýär diýen maglumat hem bar. Ýöne bu habary resmi çeşmeler arkaly tassyklatmak başartmady.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň komissiýasynyň wekilleriniň nygtamagyna görä, Siriýadaky gozgalaňa daşary ýurtly yslamçy söweşijileriň gatnaşmagy, 19 aý bäri dowam edip gelýän konflikti “radikallaşdyryp” biler.
Siriýadaky adam hukuklarynyň bozulmagy boýunça BMG-niň derňew toparynyň başlygy Paulo Sergio Pinheýronyň bellemegine görä, Siriýa daşardan gelen ýüzlerçe söweşijileriň “demokratik bir döwleti gurmagyň” deregine, “özleriniň” radikal garaýyşlaryny ýaýratmak howpy bar.
Komissiýanyň agzalarynyň bellemegine görä, Siriýa söweşmäge “11 töweregi döwletiň”, şol sanda Siriýanyň goňşy döwletleriniň raýatlary hem gelipdir.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň alty post-sowet ýurdy bilen gatnaşyklary güýçlendirmegi maksat edýän sammiti 22-nji maýda Latwiýada tamamlanýar.
Riga şäherinde geçirilýän sammite Ýewropa Bileleşiginiň liderleri we bu bileleşigiň Gündogar hyzmatdaşlygy programmasyna agza alty ýurt, ýagny Ukraina, Gürjüstan, Moldowa, Azerbaýjan, Ermenistan we Belarus gatnaşýar.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň Latwiýadaky habarçysynyň berýän maglumatyna görä, bu duşuşykda sammitiň soňky deklarasiýasynyň mälim edilmegi hem-de Ukraina, Gürjüstan üçin wiza ýeňilliklerini girizmek ähtimallygy ýaly meseleleriň gürrüň edilmegine garaşylýar.
21-nji maýda sammitiň birinji gününde Ýewropa Bileleşiginiň prezidenti Donald Tusk Ýewropa Bileleşiginiň Gündogar hyzmatdaşlygy programmasy ýurtlary Russiýadan daşlaşdyrmak üçin gurnalan “gözellik bäsleşigi” däl diýdi.


text:
Müňlerçe müsürliler Kairiň Tahrir meýdançasynda demonstrasiýa geçirmegi dowam etdirýärler. Olar ýurduň başyndaky harbylaryň tiz wagtyň içinde häkimiýeti adaty graždan hökümetiniň dolandyryşyna tabşyrmagyny talap edýärler.
Üç günläp paýtagtda we ýurduň käbir beýleki ýerlerinde dowam eden gazaply çärelerden soň, Müsüriň graždan hökümeti häkimiýetden çekilmek barada arzasyny berdi. Emma bu arza Harby geňeş tarapyndan makullanmady.
Resmileriň maglumatyna görä, soňky günlerde ýüz berýän çaknyşyklarda azyndan 24 adam ölüpdir, 1,200 töweregi ýaralanypdyr.
Adam hukuklaryna gözegçilik edýän “Amnesty International” guramasynyň sişenbe güni ýaýradan beýanatynda Müsüriň harbylary adam hukuklaryny berjaý etmegi “düýbünden başarmady” diýilýär.


text:
Russiýanyň Ýokary sudy ýurduň öňki nebit tütjary Mihail Hodorkowskiýniň öňki biznes kärdeşi Platon Lebedewiň azatlyga goýberilmegi barada karar çykardy. Sud Lebedewiň iki sud işini hem gaýtadan gözden geçirenden soň, bu karara gol goýdy.
Penşenbe güni sud Lebedewiň, eýýäm, tussaglykda saklanan döwrüne çenli tussaglyk möhletiniň gysgaldylmalydygy barada karar çykardy. Ol maý aýynda azatlyga goýberilmelidi.
Lebedew 2003-nji ýyldan bäri tussaglykda saklanylýar. Häzirki wagt onuň penşenbe ýa-da anna güni azatlyga goýberilmegine garaşylýar.
Geçen aý Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin Hodorkowskiýniň günäsini geçipdi. On ýyldan gowrak wagt bäri tussaglykda saklanan Hodorkowskiýniň tussaglyk möhletiniň tamamlanmagyna sekiz aý galanda, ol azatlyga goýberilipdi.


text:
Parižde Fransiýada geý nikasyna we bu nikadaky adamlaryň çagalary perzentlige almagyna rugsat berýän kanuna garşy ýüzlerçe müň adam proteste çykdy.
Habarlarda aýdylmagyna görä, käerde çaknyşyk döredi we polisiýa meşhur Ýeliseý meýdançasyndaky protestçileri dargytmak üçin göz ýaşardyjy gaz ulandy.
Resmi polisiýa ýekşenbe güni bolan proteste çykanlaryň sanyny 300 müň çemesi hasaplaýar.
Bir jynsdan bolan adamlaryň nikasyny we olaryň çagalary perzentlige almagyny kanunlaşdyrmak çäresi eýýäm parlamentiň aşaky öýi tarapyndan tassyk edildi we indi oňa aprelde Senatda seredilmeli.
Bu kanun prezident Fransua Olland tarapyndan hem goldanylýar.


text:
Türkmenbaşynyň nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumyndaky ýag-ýangyçlar üçin niýetlenen ätiýaçlyk çeleginde, ýagny rezerwuarynda partlama boldy. Geçen anna güni giçlik ýüze çykan bu hadysa barada Azatlyk Radiosynyň Türkmenistanyň Nebit-gaz ministrligindäki çeşmesi maglumat berdi.
Howpsuzlyk düşünjesine eýerip, öz adynyň efirde tutulmagyny islemedik nebit-gaz resmisi partlamanyň netijesinde bir aýal maşgalanyň ýaralanandygyny habar berdi.
Azatlyk Radiosynyň Ministrlikdäki çeşmesi Toplumyň 9-njy sehiniň labaratoriýasynyň barlagçysyna ýanyk şikesleriň düşendigini we onuň bejergi üçin Aşgabada ýollanandygyny gürrüň berdi. Ol şikes alan aýal maşgalanyň ýagdaýynyň häzir ýaramazlaşman, belli bir derejede kadalaşandgyny hem sözüne goşdy.
Ýeri gelende bellesek, Toplumdaky partlama barada “Türkmenistanyň alternatiw habarlary” neşiri hem habar beripdi. Onuň öz çeşmelerine saglylanyp beren maglumatyna görä, Toplumda işleýän 22 ýaşyndaky barlagçy gyz çelekden labaratoriki seljerme üçin ýag-ýangyç nusgasyny almaga baranda, aşa gazlylyk sebäpli zerur derňewleri etmän, yzyna gaýdypdyr.
Barlagçy gyz bu barada Toplumyň degişli ýolbaşçylaryna habar berse-de, nusgalaryň hökmanydygyny aýdyp, ony yzyna ugradypdyrlar. Gyzyň rezerwuaryň gapagyny açan pursady hem ýangyn başlanypdyr.
“Türkmenistanyň alternatiw habarlarynyň” öz Türkmenbaşy şäherindäki çeşmesine salgylanyp berýän maglumatyna görä, ýangyna tehniki howpsuzlyk kadalarynyň bozulmagy sebäp bolupdyr.
Azatlyk Radiosynyň Türkmenistanyň Nebit-gaz ministrligindäki çeşmesi partlamanyň netijesinde barlagçy gyzdan başga hiç kime şikesiň ýetmändigini, şeýle-de ölüm ýagdaýlarynyň bolmandygyny aýtdy.
Nebit-gaz resmisi deslapky hasaplara görä, ýangyn netijesinde 174 müň 610 manat ($50 müň töweregi) möçberinde zyýanyň ýetendigini hem mälim etdi.
"Planlaşdyrylan çäre"
Türkmenbaşynyň nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň öz resmilerinden bu partlama degişli jikme-jik maglumat almak başartmady.
Türkmenistanyň jogapkär ýolbaşçylary we habar serişdeleri geçen hepdäniň ahyrynda ýüze çykan bu hadysa barada ilat köpçüligine hiç hili maglumat bermediler.
Emma, Toplumdaky partlama baradaky maglumatlaryň yzy bilen, şu gün Trend habar agentligi Türkmenistanyň döwlet habarlar gullugyna salgylanyp, Türkmenbaşynyň nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda "dürli derejedäki ýangynlary söndürmek boýunça planlaşdyrylan çäreleriň" geçirilýändigi barada maglumat berdi.


text:
Adam hukuklaryna gözegçilik edýän “Human Rights Watch” guramasy Pakistanyň resmilerine ýüzlenip, ýurtda köpçülikdäki sünni musulmanlary tarapyndan hüjüm edilýän azlykdaky şaýylary goramak üçin “gyssagly çäreleri” görmäge çagyrdy.
Düýbi ABŞ-da ýerleşýän guramanyň beýanatynda bellenmegine görä, şu ýyl Pakistanda azyndan 320 şaýy musulmany öldürilipdir. Şeýle-de hasabatda ýurduň günorta-günbataryndaky Baluçistan welaýatynda 100-e golaý hazarylaryň hem hüjümlerde öldürilendigi nygtalýar.
“Human Rights Watch” guramasy Yslamabadyň sünni söweşiji, şol sanda “Lashkar-e Jhangwi” toparyna garşy ýeterlik çäreleri görmeýändigini aýdýar. “Lashkar-e Jhangwi” sünni musulmanlarynyň iň ekstremistiki toparlarynyň biri hökmünde häsiýetlendirilýär. Toparyň ýüzlerçe şaýylary öldürendigi nygtalýar.


text:
Köpri ýykylmagyna we adam ölmegine getiren konsert dabarasyny gurnan adam derňewe çekildi diýip, Özbegistandaky çeşmeler aýdýar.
8-nji awgustda, meşhur aýdymçy Nawruz Sobirowyň Urgenjiň şäher parkynda guralan açyk konsertinde üstüne adam üýşen köpri ýykyldy.
Özbegistanyň Adatdan daşary ýagdaýlar ministrliginiň işgärleriniň Azatlyk radiosynyň Özbek gullugyna anonim şertlerde aýtmaklaryna görä, bu hadysada azyndan 15 adam ölüp, 17 adam hassahana ýerleşdirilipdir.
Medeniýet we sport ministrligindäki çeşmeler bolsa, konserti guran Ulugbek Sobirowyň soraga çagyrylandygyny aýtdylar.


text:
Berlin diwarynyň ýykylmagy esasan hem Gündogar Germaniýanyň “gadagan edilen zolagynda” örän dabaraly ýagdaýda bellenipdi.
40 ýyldan gowrak wagtyň dowamynda, şol zolagyň içinde galan adamlar adaty Gündogar germaniýalylardan has köp çäklendirmelere sezewar edilipdi. Olara hatda goňşy obalara barmaga-da rugsat berilmeýärdi.
“Olary görýärdik, ýöne o tarapa ýöremek bolanokdy”
Bölünen Germaniýanyň iki tarapynda ýaşan Horst we Rita Zinke hossarlary bilen ýylda bir gezek duşýandygyny ýatlaýarlar. Rita bu barada şeýle diýýär: «Biz diwaryň gädiginden ýalyklarymyzy galgadýardyk. Ol gynandyryjy, ezýet berijidi, biz olary görýärdik, ýöne olara tarap ýöräp bilmeýärdik».
Rita bilen Horstyň Günbatar Germaniýadaky hossarlary bilen gatnaşyklary 1949-njy ýylda, haçanda Gündogar Germaniýa Sowet güýçleri tarapyndan basylyp alnyp, sowuk uruş başlananda we Germaniýa Demokratik Respublikasy yglan edilensoň üzülipdi.
Birgiden töwekgelçilige garamazdan, Horst her ýylda günbatarly hossarlary bilen duşuşmak üçin bir ýere gelendigini aýdýar: «Biz örän seresap bolmalydyk, eger-de şol ýerde köpräk duraýsak, harbylar gelip bilerdi, biz ol ýerden tiz gitmelidik».
«Gatnaşyk çäklendirilen zonada ýaşaýanlar üçin birnäçe gezek baryp-gelmek gadagançylygy girizilipdi. Gündogar germaniýalylara GDR-e we Sowet bloguna sapar etmäge rugsat berilse-de, ýokary howpsuzlyk zonasynda ýerleşýän 1500 adamly oba ýaşaýjylaryna birnäçe hepde öň rugsat almazdan, öz obasyny terk etmek gadagandy» diýip, Horst ýatlamasyny dowam etdirýär.
“Hatda tokaýlarda gezmelemek ýa-da gatnawlar çäklendirilen zonada ýerleşdirilen oba barmak hem gadagandy.” Rita üçin bu ýagdaý edil türme ýaly bolupdyr: «Germewler, dostluksyz sakçylaryň uly açarlary şakyrdatmagy, bularyň ählisi adamlarda edil türmä düşen ýaly duýgy döredýärdi.»
700 müň adam günbatara gaçdy
Rita bilen Horst bölünişigiň başlanan ýyllarynda gaçyp bilerdiler, şol wagt germew belent däldi we howpsuzlyk çareleri bolsa berk däldi, GDR esaslandyrylandan soň, üç ýylda takmyn 700 müň adam Gündogardan Günbatar Germaniýa gaçyp atypdylar.
Elekterikçi bolup işlän pensioner Horst özüniň ilkinji gezek bir serhet garawuly bolup işlän tanyşynyň 1954-nji ýylda Dünýä futbol kubogy ugrundaky ýaryşa tomaşa etmek üçin birnäçe sagatlap Günabatara geçendigini ýatlaýar. Ele salnanda, oňa diňe dört hepde türme tussaglygy berlipdir. Şol wagtky ýagdaýa Horst ýene şeýle baha berýär: «Şol wagt adamlar ýagdaýyň näderejede çynlakaýdygyna göz ýetirip bilmediler, ýogsa has köp adam Günbatara gaçyp atardylar».
Dura-bara araçägiň goragy berkleşdi, araçägiň germewi iki esse beýgeldildi, gözegçilik diňleri guruldy, itler bilen garawulçylyk çekmek girizildi, araçäkde signal goýuldy, minalar gömüldi. Ol dünýäde iň berk goralýan araçäkleriň birine öwrüldi, Günbatara gaçmaga synanyşan ýüzlerçe adamlaryň bu araçäkde öldürilendigi çak edilýär. Käbir hukuk goraýjy toparlar ol sanyň 1000-den geçendigini öňe sürýärler.
Horst we Rita häzir 70 ýaşlarynda, olar häzir gyzy Mişella, onuň ýoldaşy we olaryň gyzy bilen ýaşaýarlar. Olar Berlin diwarynyň ýykylmagyndan 20 ýyl geçenem bolsa adamlaryň ömrüniň gowy ýyllaryny kapasanyň içinde ýaşamaga mejbur edenleriň näme üçin jezalandyrylmandygny soraýarlar.


text:
Nyrhnama meýilnamasynyň üýtgemegi
- Özüňize oňaýly bolan nyrhnama meýilnamasyny saýlaň.
- USSD ulgamyň üsti bilen hyzmatlary ýeňillikli ulanmak mümkinçilik berilýär. Ýa-da Şahsy otaga giriň, ýa-da TMCELL-ň ýakyndaky hyzmat ediş ofisine baryň.
- Hasabyňyzy dolduryň. Tarif meýilnamasy çalşyrylanda 1 manat möçberinde töleg alynýar, ol awtomatiki ýagdaýda Siziň hasabyňyzdan aýrylar.
Meniň söýgüli belgim we Gijeki gepleşikler hyzmatlarynyň üsti bilen öýjükli aragatnaşykda nädip tygşytlap boljaklygyny biliň.


text:
Şenbe güni Moskwada azyndan 300 adam syýasy reformalary we premýer-ministr Wladimir Putiniň işden çekilmegini talap edip ýygnanyşyk geçirdi.
Demonstrasiýaçylar Kremliň golaýyndaky Puşkin meýdançasynda ýygnandylar. Olar «Putin gitmeli», «Ilatyň hyzmatkärleri, ogurlamagy bes ediň!», «Biz irki saýlawlary isleýäris» diýen şygarlary öňe sürdüler.
Bu ýygnanyşyk ygtyýar berilmedik ýygnanyşykdy, emma polisiýa hiç kimiň tussag edilmändigini aýtdy.
Adatça Moskwada oppozisiýa ýygnanyşyklary gadagan we polisiýa protestleri bada-bat dargadýar.


text:
Palestinanyň prezidenti Mahmud Abbas ýakynda Ysraýyl bilen gaýtadan başlanan gepleşikleri dokuz aýyň dowamynda parahatçylykly ylalaşyklara ýetmek maksady we “oňyn tutanýerlilik” bilen dowam etdirjekdigini aýtdy.
Abbas “ebedi” bolup biljek başlangyç ýa-da wagtlaýyn ylalaşygy palestinalylaryň kabul etmejekdigini nygtady.
Ol parahatçylygyň ilkinji ädimi hökmünde Ysraýyldan ýaşaýyş obalarynyň gurluşygyny togtatmaga çagyryş etdi.
Penşenbe güni Abbas “ilkinji sapar Palestina döwletiniň adyndan” diýen kesgitleme bilen BMG-niň Baş Assambleýasynda çykyş edýänine buýsanýandygyny aýtdy. Geçen ýyl agzalýan guramanyň 193 agzasy BMG-niň Baş Assambleýasyna synçy ýurt hökmünde Palestinanyň statusyny ýokarlandyrypdy.
Mundan ozal Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri Ysraýyl bilen Palestinanyň arasynda iýul aýynda gaýtadan başlan parahatçylykly gepleşikleri ýokary depginde alyp barmaga taraplaryň razy bolandygyny aýdypdy.


text:
Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý Pakistanyň prezidenti Nawaz Şarifden “Talybanyň” söweşijileri bilen parahatçylykly gepleşikleri ýola goýmak üçin elinden geleni etmegi sorady.
Yslamabatda eden çykyşynda Karzaý özüniň Şarif bilen duşenbe güni geçiren gepleşiklerinde maslahat edilen esasy meseläniň “terrorçylyga” garşy bile işleşmek we parahatçylyk prosesine itergi bermek bilen bagly bolandygyny aýtdy.
Karzaýyň bu gepleşiklerde Yslamabadyň öz täsirinden peýdalanyp “Talyýbanyň” liderlerini owgan tarapy bilen parahatçylykly gepleşiklere goşulmaga ündemegini soramagyna, şeýle-de Pakistandan owgan tarapy bilen gepleşik alyp barmaga potensial partnýor bolup biljek talyplary boşatmagy soramagyna garaşylypdy.
Nawaz Şarif owgan prezidenti bilen geçiren gepleşiklerinde ýurtlaryň umumy kynçylyklary we mümkinçilikleri boýunça bile işleşmek kararyna gelendiklerini habar berdi. Şarif söwda, energiýa we aragatnaşyk ugurlaryny agzady.


text:
6-njy awgustda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Türkiýe Respublikasyna iş saparynyň barşynda iri türk işewürliginiň wekilleri bilen duşuşdy.
Duşuşygyň öňüsyrasynda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Türkiýäniň Söwda palatalary we biržalar birleşiginiň başlygy jenap Rifat Hisarjyklyogluny kabul etdi.
Türkmenistanyň Baştutanynyň dostlukly ýurduň işewürler toparlarynyň wekilleri bilen şu duşuşygynyň geçirilmegi köptaraply söwda-ykdysady we maýa goýum hyzmatdaşlygyny çuňlaşdyrmaga, birek-birege hormat goýmak we deňhukuklylyk esasynda guralýan hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny giňeltmäge gönükdirilendir. Bu duşuşyk türk telekeçileriniň haýyşy boýunça guraldy we ýokarda agzalyp geçilen maýa goýum forumynyň dowamy boldy.
... “Çiragan Palace” myhmanhanasynyň “Dabaralar” zalyna diňe bir Türkiýäniň esasy kompaniýalarynyň däl, eýsem, Ýewropanyň, Ýaponiýanyň, Koreýa Respublikasynyň kompaniýalarynyň wekilleri, şeýle hem Türkmenistanyň hökümet wekiliýetiniň agzalary ýygnandylar. Duşuşyga gatnaşyjylaryň giň düzümi okgunly ösýän Türkmenistana gyzyklanmanyň barha artýandygyna şaýatlyk edýär.
Soňra Türkmenistanyň Prezidentine söz berildi.
Türkmen Lideri Gurbanguly Berdimuhamedow ýygnananlar bilen salamlaşyp, türkiýeli işewürler bilen duşuşmaga döredilen mümkinçilik üçin Türkiýe Respublikasynyň Prezidenti Rejep Taýyp Ärdoganyň we Türkiýäniň Premýer-ministri Ahmet Dawutoglunyň adyna minnetdarlyk sözlerini aýtdy. Türkmenistan bilen Türkiýäni köp asyrlaryň dowamynda alnyp barylýan dost-doganlyk gatnaşyklary birleşdirýär diýip, döwlet Baştutany belledi. Bu bolsa, häzirki taryhy döwürde ýokary depginler bilen ösýän köp taraplaýyn döwletara hyzmatdaşlygy has-da pugtalandyrmak üçin gowy esas bolup hyzmat edýär. Häzirki döwürde söwda-ykdysady we medeni-ynsanperwer ugurlary boýunça türkmen-türk hyzmatdaşlygy hil taýdan täze derejä çykýar.
Türkmenistan dünýäniň ähli döwletleri bilen netijeli gatnaşyklary ösdürmäge gönükdirilen daşary syýasat ugruny durmuşa geçirýän Bitarap döwletdir. Biziň ýurdumyz Milletler Bileleşigi tarapyndan 1995-nji ýylda berlen hemişelik Bitaraplyk derejesine daýanyp, seçip alan ýoluna yzygiderli eýerýär we döwletara derejesinde, şeýle hem abraýly halkara guramalary bilen özara gatnaşyklaryň çäklerinde oňyn hyzmatdaşlygy ösdürýär. Türkmenistanyň Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň mejlislerinde öňe sürýän halkara başlangyçlary we teklipleri sebitde we dünýäde howpsuzlygy, durnuklylygy, ähli döwletleriň we halklaryň durnukly ösüşini üpjün etmäge gönükdirilendir.
Şu ýyl biziň ýurdumyz Bitaraplyk derejesiniň berilmeginiň 20 ýyllygyny giňden belleýär. Bu dereje şu ýyl Birleşen Milletler Guramasynyň Rezolýusiýasy bilen ýene-de bir gezek tassyklanyldy. Bu şanly sene mynasybetli dekabr aýynda baýramçylyk çärelerini geçirmek göz öňünde tutulýar diýip, milli Liderimiz aýtdy we ýygnananlaryň ählisini öňümizdäki çärelere gatnaşmaga çagyrdy.
Türkmenistanda örän köp möçberlerde bar bolan tebigy serişdeler, ilkinji nobatda bolsa, uglewodorod serişdeleri özara bähbitli işewürlik gatnaşyklaryny mundan beýläk-de giňeltmek üçin amatly şertleri döredýär diýip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy we alnyp barylýan «açyk gapylar» syýasatynyň hem möhüm ähmiýete eýedigini nygtady.
Ýurdumyzyň gündogarynda “Galkynyş” käniniň açylmagy türkmen topragynyň ägirt uly ýerasty baýlyklaryna eýedigini tassyklady. Garaşsyz halkara auditiň netijeleri boýunça bu kän dünýäde ikinji orunda durýar diýlip ykrar edildi. Bu ýerdäki tebigy gazyň gorlary 26,2 trillion kub metre barabardyr.
Türkmenistan dünýä derejesinde energetika döwleti bolmak bilen we uglewodorod serişdeleriniň ägirt uly kuwwatyna eýe bolup, ony bütin adamzadyň hyzmatynda goýmaga çalyşýar. Şunuň bilen baglylykda, ählumumy möçberde abadançylygyň we ösüşiň möhüm şerti hökmünde energiýa howpsuzlygyny üpjün etmek döwlet syýasatynyň möhüm ugurlarynyň biri bolup durýar. Ýurdumyzyň energiýa serişdelerini dünýä bazarlaryna çykarmagyň ugurlaryny diwersifikasiýalaşdyrmak, täze, köpugurly turbageçiriji düzümi döretmek hem-de ýangyç-energetika toplumynda özara bähbitli halkara hyzmatdaşlygyny ösdürmek babatda başyny başlan taslamalary şuňa gönükdirilendir.
2008-nji we 2013-nji ýyllarda Türkmenistanyň başlangyjy boýunça kabul edilen BMG-niň "Energiýa serişdeleriniň ygtybarly we durnukly üstaşyr geçirilmegi hem-de durnukly ösüşi we halkara hyzmatdaşlygyny üpjün etmekde onuň hyzmaty" hakyndaky Rezolýusiýalary bu babatda möhüm waka boldy.
Döwlet Baştutany umumy uzynlygy 1800 kilometre barabar bolan Türkmenistan – Owganystan – Pakistan – Hindistan (TOPH) gaz geçirijisini gurmak baradaky taslamany iş ýüzünde durmuşa geçirmek meselesi barada aýratyn durup geçdi. Bu gaz geçirijisi Aziýa sebitiniň döwletleriniň durmuş-ykdysady taýdan durnukly ösmegine saldamly goşant goşmalydyr we umuman, ählumumy energetika howpsuzlygyny pugtalandyrmaga ýardam etmelidir.
Şunuň bilen baglylykda, milletiň Lideri Owganystanyň ykdysady we durmuş düzümini dikeltmek üçin bu taslamanyň durmuşa geçirilmeginiň ähmiýetini belledi. Deslapky hasaplamalara görä, taslamanyň amala aşyrylmagy netijesinde goňşy ýurtda täze iş orunlarynyň 12 müňden gowragy dörediler.
TOPH taslamany durmuşa geçirmäge bütin dünýäde meşhur kompaniýalaryň birnäçesi, şol sanda Ýaponiýanyň we Koreýa Respublikasynyň kompaniýalary gyzyklanma bildirýärler diýip, döwlet Baştutany aýtdy we türk kompaniýalaryny hem çagyrdy.
Türkmen Lideriniň belleýşi ýaly, häzirki döwürde ýurdumyzda toplumlaýyn milli maksatnamalaryň 23-si, şol sanda “Türkmenistanyň Prezidentiniň obalaryň, şäherçeleriň, etraplardaky şäherleriň we etrap merkezleriniň ilatynyň durmuş-ýaşaýyş şertlerini özgertmek boýunça 2020-nji ýyla çenli döwür üçin Milli maksatnamasy”, Türkmenistany toplumlaýyn senagatlaşdyrmagyň 2030-njy ýyla çenli döwür üçin maksatnamasy, şeýle hem ykdysadyýeti dolulygyna döwrebaplaşdyrmaga, ösen senagatyň kuwwatly üpjünçilik ulgamyny döretmäge, ýaşaýyş-durmuş ulgamyny kämilleşdirmäge gönükdirilen pudaklaýyn taslamalar amala aşyrylýar. Göz öňünde tutulan işleriň köp bölegi öz serişdelerimiziň hasabyna amala aşyrylýar.
Bu maksatnamalaryň çäklerinde taslamalary durmuşa geçirmäge türkmen bazarynda köp ýyllaryň dowamynda netijeli işleýän türk kompaniýalary hem saldamly goşant goşýarlar. Olaryň ilkinjileri az möçberdäki maýa serişdelerini goýmakdan başlap we köp ýyllaryň dowamynda türkmen bazarynda işläp, uly girdejilerden başga-da, giň meşhurlyga eýe boldular.
Biz ähli ugurlar boýunça düýpli özgertmeleri amala aşyrmak strategiýasyny durmuşa geçirýäris. Şoňa görä-de, öňdebaryjy tehnologiýalary ornaşdyrmaga we dünýäniň iň oňat tejribesini çekmäge uly üns berýäris. Özi hem, bu ugurda telekeçilik derejesinde biziň hyzmatdaşlyk etmegimiz üçin giň mümkinçilikler açylýar diýip, döwlet Baştutany sözüni dowam etdi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow özara bähbitli hyzmatdaşlygy ösdürmek meselesi barada durup geçip, Türkmenistanda häzirki döwürde makroykdysady ýagdaýyň durnukly we ýokary depginli ösýändigi bilen häsiýetlenýändigini nygtady. Biziň ýurdumyz giň möçberli özgertmeleri amala aşyrmakda hem-de döwletimizi durmuş-ykdysady taýdan ösdürmekde uly üstünlikler gazanýar. Şu ýylyň birinji ýarymynyň netijeleri boýunça jemi içerki önümiň ösüş depgini 109,1 göterime barabar boldy. Bütindünýä Pul gaznasynyň bilermenleri ýurdumyzdaky makroykdysady ýagdaýa durnukly we öňden görüp bolýan, ösüşiniň amatly boljakdygyna ynam döredýän ýagdaý hökmünde baha berýärler.
Döwlet Baştutany bu baradaky gürrüňi dowam edip, dürli ugurlarda, şol sanda kanun çykaryjylyk ulgamynda amala aşyrylýan giň gerimli özgertmeleriň ýurdumyzda maýa goýum ýagdaýynyň has-da özüne çekiji we daşary ýurtly maýadarlar üçin goragly bolmagyny üpjün edýändigini belledi. Hususan-da, 2014-nji ýylda ýurdumyzda 15 milliard 700 million amerikan dollaryna barabar bolan maýa goýumlary özleşdirildi.
Häzirki döwürde ýurdumyzyň gurluşyk pudagynda geljegi uly bolan köp sanly taslamalar amala aşyrylýar. Dokma senagaty innowasion ösüşiň mysaly bolup biler diýip, milletiň Lideri aýtdy we bu pudakda türk kompaniýalary bilen bilelikde birnäçe häzirki zaman önümçilik kärhanalary gurlandygyny belledi. Ýurdumyz boýunça birnäçe dokma toplumlarynyň, pagta egriji fabrikleriň, tikin kärhanalarynyň, gön zawodynyň durkuny täzelemek we tehniki taýdan gaýtadan enjamlaşdyrmak hem göz öňünde tutulýar.
Türkmenistanyň Baştutanynyň nygtaýşy ýaly, ýurdumyzda şeýle hem oba hojalygyny ösdürmäge aýratyn üns berilýär. Täze maldarçylyk toplumlaryny gurmak, ekerançylyk tejribesine iň täze tehnologiýalary ornaşdyrmak ýaly möhüm ugurlar boýunça hyzmatdaşlyk etmekde uly mümkinçilikler döredilýär.
Türkmenistanyň strategiki meýilnamalarynda energetika pudagy aýratyn orun eýeleýär. Bu pudagyň kuwwatlygy bize elektrik energiýasyny köp möçberde eksport etmäge mümkinçilik berýär.
Milletiň Lideriniň belleýşi ýaly, ýurdumyzyň ilatyny arassa agyz suwy, lukmançylyk, bilim we maglumat hyzmatlary bilen üpjün etmek ýaly ýaşaýyş-durmuş maksatly taslamalary amala aşyrmak işi dowam etdiriler.
Häzirki döwürde biziň ýurdumyzda ýöne bir aýratyn desgalar däl, eýsem tutuş toplumlar gurulýar diýip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow sözüni dowam etdi. Şeýlelik bilen, iri ýaşaýyş jaý toplumlary, dolandyryş merkezleri, sport we medeniýet şäherçeleri, senagat zolaklary peýda bolýar.
Türkmenistanyň sebitlerini ösdürmek baradaky milli maksatnamamyza laýyklykda 2015-nji ýylda ýurdumyzda durmuş-medeni maksatly desgalaryň ençemesini, şol sanda saglygy goraýyş ulgamynyň desgalaryny, bilim we medeniýet edaralaryny gurmak göz öňünde tutulýar diýip, Prezident belledi we türkiýeli hyzmatdaşlaryň şu maksatnamanyň giň gerimli taslamalaryny amala aşyrmaga gatnaşmagynyň maksadalaýyk boljakdygyny nygtady.
Onlarça suw arassalaýjy we lagym geçiriji desgalary, köp müň kilometrlere uzap gidýän suw geçirijileri, awtomobil ýollaryny, gaz ulgamlaryny, elektrik energiýasyny geçirijileri we kommunikasiýa ulgamlaryny gurmak göz öňünde tutulýar.
Ulag kommunikasiýalary hem biziň türkiýeli işewürler bilen maýa goýumlary meselesinde hyzmatdaşlyk etmek üçin häzirki döwürde örän möhüm ugur bolup durýar diýip, döwlet Baştutany aýtdy.
Geografiki we geoykdysady taýdan amatly ýerleşýän – Orta Aziýanyň üstünden geçýän sebit we sebitara ýollarynyň çatrygynda ýerleşýän Türkmenistanyň ägirt uly üstaşyr kuwwatyna eýedigini bellemelidiris. Ýurdumyz şol kuwwatdan has doly peýdalanmaga çalyşýar. Häzirki wagtda Türkmenistanda ýurdumyzyň ulag ulgamynyň halkara kommunikasiýa düzümine işjeň goşulyşmagyna, ýurdumyzyň geografiki taýdan amatly ýerleşýändigini nazara almak bilen, onuň multimodal gatnawlaryň sebit utgaşdyrmasyny üpjün edýän iri logistiki merkezleriniň döredilmegine ýardam edýän milli maksatnamalar üstünlikli durmuşa geçirilýär.
Türkmen Lideriniň nygtaýşy ýaly, Türkmenistanyň çäklerinde «Aşgabat–Türkmenbaşy» ýokary tizlikli awtomobil ýolunyň gurulmagy, «Demirgazyk–Günorta» transmilli geçelgesiniň – «Gazagystan–Türkmenistan–Eýran» demir ýolunyň açylmagy ýolagçylary gatnatmakda we ýükleri daşamakda halkara derejesinde üstaşyr geçirmegiň möçberlerini artdyrmaga ýardam berer.
Mundan başga-da, häzirki wagtda iri taslamalaryň üstünde işjeň işlenilýär. Olaryň hatarynda Özbegistan-Türkmenistan-Eýran-Oman, Owganystan-Türkmenistan-Azerbaýjan-Gruziýa ulag-üstaşyr geçelgeleri bar. Şeýle hem Türkmenistan-Owganystan-Täjigistan demir ýolunyň gurluşygy başlandy. Munuň özi geljekde sebitiň ýurtlarynyň milli ykdysadyýetleriniň umumy dünýä hojalyk gatnaşyklar ulgamyna üstünlikli goşulyşmagyna ýardam etmelidir. Bu bolsa, bütin kontinentde ýükleri daşamagyň we ýolagçylary gatnatmagyň iri ulgamlarynyň utgaşykly we sazlaşykly hereket etmegini guramakda hyzmatdaşlyk etmek üçin giň mümkinçilikleri döredýär.
Biziň ykdysadyýetimiziň himiýa pudagy hem düýpli maýa goýum taslamalaryny amala aşyrmak üçin örän amatly pudakdyr. Türkmenistan nebiti we tebigy gazy has çuňňur we toplumlaýyn gaýtadan işlemäge, olaryň gaýtadan işlenen önümleriniň paýynyň eksportdaky möçberini artdyrmaga aýratyn üns berip, diňe bir ilkinji energiýa serişdeler bazarynda eýeleýän ornuny ep-esli giňeltmek bilen çäklenmän, eýsem, himiýa önümleriniň has girdejili bazarynda mynasyp orun eýelär.
Bu pudagy ösdürmek boýunça meýilnamalara laýyklykda, Balkanabatdaky ýod zawodynyň Boýadag we Uzboý şahamçalarynda, Hazar şäheriniň himiýa zawodynda tehniki ýody, bromy we brom önümlerini öndürmek boýunça desgalary gurmak göz öňünde tutulýar. Şeýle hem, Balkanabatdaky ýod zawodynyň Uzboý şahamçasynda kaustik soda, hlor we hlor önümlerini öndürmek boýunça zawody, Türkmenabatdaky himiýa zawodynda fosfor kislotasyny we ammofosfat öndürmek boýunça önümhanalary gurmak meýilleşdirilýär.
Garabogaz aýlagynyň gidromineral serişdelerini özleşdirmek, Lebap welaýatynyň Köýtendag etrabynda ýerleşýän kaliý duzlarynyň Garabil känini işläp geçmek hem meýilleşdirilýär. Marydaky ammiak selitrasyny öndürýän zawodyň önümçilik mümkinçiliklerini giňeltmek hem bellenildi. Bu taslamalaryň ählisi ýurdumyzyň eksport mümkinçiliklerini artdyrmaga, dünýä bazarynda öz ornumyzy eýelemäge gönükdirilendir diýip, türkmen Lideri nygtady.
Ýurdumyzyň nebitgaz toplumynda ýakyn wagtda daşary ýurt maýa goýumlarynyň, şol sanda meşhur ýapon we koreý kompaniýalarynyň gatnaşmagynda birnäçe senagat desgalary gurlar. Şolaryň hatarynda tebigy gazy gaýtadan işläp, suwuk ýangyja öwürýän zawody, polietilen we polipropilen öndürmek boýunça gazhimiýa toplumyny, natriniň sulfatyny we sintetiki ýuwujy serişdeleri öndürmek boýunça zawody, ugurdaş gazdan sintetiki nebiti öndürmek boýunça kärhanany we beýleki kärhanalary mysal getirmek bolar.
Hytaý Halk Respublikasynyň iri kompaniýalary hem ýangyç-energetika ulgamyndaky taslamalaryň durmuşa geçirilmegine uly maýa serişdelerini goýýarlar.
Türkmenistan öz energiýa serişdelerini diwersifikasiýa ýoly bilen dünýä bazaryna çykarmak boýunça giň gerimli işleri amala aşyrýar diýip, milletiň Lideri nygtady. Türkmen gazyny Türkiýä ibermegiň taslamasyny durmuşa geçirmek meselesini çözmek boýunça degişli işler alnyp barylýar.
Telekeçiler üçin has amatly şertleri döretmek döwletimiziň ykdysady syýasatda öňde goýýan esasy maksatlarynyň biridir. Döwletimiz işewürleriň ykdysadyýeti durnukly ösdürmäge ukyply bolmagyny maksat edinýär diýip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy.
Häzirki döwürde türkmen işewürleri bilelikdäki kärhanalary döretmäge we öňdebaryjy tejribäni özleşdirmäge uly isleg bildirýär. Biziň ýurdumyzyň işewürleri türk kompaniýalary bilen bilelikde işlemegiň oňyn tejribesini topladylar. Şunuň bilen birlikde, türkmen işewürleriniň wekilleriniň daşarky bazarda öz önümlerini we hyzmatlaryny, şol sanda gurluşyk pudagyna degişli önümleri we hyzmatlary öňe çykarmak üçin köp mümkinçilikleri bar.
Biziň ýurdumyzda, daşary ýurtlarda, şol sanda Türkiýede hem Türkmenistan tarapyndan guralýan, şu günki ýaly wekilçilikli duşuşyklar bu işleriň rowaçlanmagyna ýardam bermäge gönükdirilendir diýip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow belledi.
Bir söz bilen aýtsak, biz uly işleri amala aşyrmagy göz öňünde tutýarys diýip, türkmen Lideri aýtdy we öňümizde duran wezipeleri ýurtlarymyzyň işewür toparlarynyň işjeň we gönüden-göni gatnaşmagynda üstünlikli ýerine ýetirip boljakdygyna ynam bildirdi.
Ähli işleriň esasy wezipäni ýerine ýetirmäge – halklarymyzyň abadan we bagtyýar durmuşda ýaşamagyny üpjün etmäge, ilatymyzyň ýaşaýyş -durmuş derejesini mundan beýläk-de ýokarlandyrmaga gönükdirilendir diýip, türkmen Lideri belledi. Şol bir wagtyň özünde hem, bu wezipe biziň ýurtlarymyzy mundan beýläk hem ösdürmek boýunça milli strategiýanyň esasy maksady bolup durýar. Synaglardan geçen hyzmatdaşlarymyz – türk doganlarymyz bilen biz bu belent maksada ýetmek üçin ynamly öňe gideris diýip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy.
Döwlet Baştutany Türkiýäniň işewür toparlarynyň wekillerini Türkmenistanda taslamalary durmuşa geçirmäge gatnaşmaga çagyryp, işe jogapkärli çemeleşilende, işewürlere uly üstünligiň garaşýandygyny belledi. Çykyşynyň ahyrynda milletiň Lideri Gurbanguly Berdimuhamedow duşuşygyň ýokary derejede guralandygy üçin ýene-de bir gezek minnetdarlyk bildirdi. Bu duşuşyk netijeli işjeň hyzmatdaşlygy ösdürmegiň ýolunda nobatdaky möhüm ädim bolmalydyr.
Türkmenistanyň Prezidentiniň çykyşy uly üns berlip diňlenildi we şowhunly elçarpyşmalar bilen garşylandy.
Açyklyk we oňyn ýagdaýda geçen duşuşygyň barşynda ileri tutulýan ugurlar boýunça ikitaraplaýyn gatnaşyklary mundan beýläk-de ösdürmegiň mümkinçilikleri ara alnyp maslahatlaşyldy. Esasy kompaniýalaryň ýolbaşçylary iri türk işewürliginiň geljegi uly türkmen bazarynda eýeleýän ornuny pugtalandyrmaga we giňeltmäge çalyşýandygyny tassyklap, netijeli ikitaraplaýyn gatnaşyklary ýola goýmaga, şol sanda ykdysady hyzmatdaşlygy diwersifikasiýalaşdyrmak arkaly ösdürmäge degişli anyk teklipleri beýan etdiler.
Duşuşygyň ahyrynda Türkiýäniň Söwda palatalary we biržalar birleşiginiň başlygy foruma gatnaşyjylaryň ählisiniň adyndan belent mertebeli myhmana ikitaraplaýyn işewürlik gatnaşyklaryny ösdürmegiň geljegi barada edilen açyk gürrüňdeşlik üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirdi.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Türkiýe Respublikasyna iş sapary dowam edýär.


text:
1959-nji ýyllaryň ahyry. SSSR-iň küşt boýunça komandalyk ýaryşynyň Täjigistanyň paýtagty Duşanbede geçirilen gezeginiň yz ýanynda «Şahmaty – 64. Şahmatnoe obozreniýe» žurnalynda berlen makalanyň awtory özüniň bu ýaryşda Türkmenistanyň komandasyna janköýerlik etmeginiň ýeke-täk sebäbini, beýleki respublikalardan tapawutlylykda, diňe Türkmenistanda küşt klubynyň ýoklugy bilen düşündirdi.
Şol döwürde Türkmenistanda resmileşdirilen küşt mekdebem ýokdy. Emma Türkmenistanyň her obasynda küşt oýnuny söýüjileriň özara ýygnanyşyp, küşt oýnaýan ýerleri bardy. Toýlarda at çapyşygyna, göreşe, düzzime, ýüzüge baýrak goýluşy ýaly, küşt oýnuna-da baýrak goýulýardy. Küşt oýnunyň janköýerem köp bolýardy, sebäbi küşt halk arasyndaky intellektual oýunlaryň naýbaşysy hasaplanýardy.
1939-njy ýylda Moskwada geçirilen oba küştçüleriniň bütinsoýuz çempionatynda birinji ýeri alyp, oba küştçileriniň ilkinji çempiony diýen ada mynasyp bolan Täşli aga Taýlyýew Büzmeýiniň Garadaşaýak obasynyň höwesjeň küştçüleriniň wekilidi. Şol obadan Maşa pälwanam, Büzmeýiniň Akdaşaýak obasyndan Çary kör bilen Mämmet Nurmämmedowam, Baýramalydan Hojakga Hojamyradowam, Tejenden Gurban Hanowam, küştçüleriň degişme dilinde aýdyşlary ýaly, «çaýyrçylaryň» wekilleridi.
Olar küştçülik terbiýesini resmi küşt mekdeplerinden, Ýewropa küşt mekdebine mahsus küşt edebiýatyndan almandylar. Olarda şeýle mümkinçilik bolmandy. Olaryň küşt taktikasy hem strategiýasy türkmeniň asyrlaryň jümmüşinden gaýdýan köne küşt medeniýetine hem düzgünine, mümkin, dünýäniň ilkinji resmi däl dünýä çempiony, 10-11-nji asyrlarda ýaşan türkmen küştçüsi Muhammet As-Suli (Panow, Kurs debýutow, 1950-nji ýyllaryň başyndaky ilkinji neşiriň girişi. Soňky neşirlerde şeýle maglumat, näme üçindir, getirilmeýär, aýdaly, Fizulynyň, Nesiminiň türkmen edebiýatynyň taryhyndan «düşürilişi» ýaly…) döwrüniň küşt düzgünine daýanýardy.
Türkmenistanyň ilkinji hem ýeke-täk küşt kluby Aşgabadyň 30-njy ýaşaýyş mikroraýony gurlan döwründe (50-nji ýyllaryň ahyry - 60-njy ýyllaryň başy) Türkmenistanyň Ministrler Sowetiniň başlygynyň orunbasary, Türkmenistanyň birnäçe gezek çempiony, küştçi Boris Buraşnikowyň hemaýaty bilen häzirki Magtymguly prospektiniň 187-nji jaýynyň 1-nji gatynyň ýarty böleginde gurnalýar.
Garaşsyzlyk döwrüniň wezipelileriniň «hemaýaty» bilen şol klubyň ýarysy hususy dermanhana gurunjaga berildi: sowady hem medeniýeti ýerinde bolan ýedi ýadyň ýurt üçin halkyň edep görmedik dogmasyndan has ygrarly bolýandygy täzelik bolmasa-da, öwrenişibererli zat däl.
Türkmenistanda ilkinji resmi küşt mekdebi – Aşgabat şäher häkimliginiň beden terbiýe we sport komitetiniň Merkezi Küşt Mekdebi küşt klubynyň ýanyndaky ýaşaýyş jaýynyň (Magtymguly,185) taşlandy ýerzemininde entuziastlaryň zähmeti bilen gurnaldy.
Mekdebiň ýerzeminde ýerleşdirilmegine «taýak gelýänçä ýumruk» diýen ýaly wagtlaýyn çäre hökmünde garaldy. Emma ýalňyşylan eken – şol çärä şu ýyl otuz iki ýyl doldy. Şu döwrüň içinde mekdepde geçirilýän okuw-türgenleşik işleriniň derejesine-de, okuwçy hem mugallym kontingentiniň saglyk ýagdaýyna-da ýerzeminiň darlygynyň, sanitariýa hem gigiýena ýagdaýynyň pesliginiň mydama täsir edendigi jedelsiz. Emma mekdep işledi; entägem işleýär – entuziastlaryň zähmetine daýanyp işleýär.
Eger-de häzirki antisanitariýa şertlerine, ujypsyz zähmet haklaryna, tükeniksiz ýowarlardyr çärelere kaýylçylykda işläp ýören mugallymlar saý-sebäp bilen işden çykaýsalar, olaryň ýerine işe geljek tapylar öýdemok. Bolmanda trenerleriň daşary ýurtlara işe giden soňky generasiýasy, has gowurak şertler döredilse-de, ýurda işe gaýdyp gelmezler. Sebäbi olar azat zähmetiň rehnetini gören bolmalylar.
«Merkezi…» diýen söz bilen statusy giňeldilen mekdebiň garamagynda ýene birnäçe gyraky mekdep bolmaly. Emma şu günki gün merkezi küşt mekdebiniň höwri ýok, ýöne gurulýar.
Üstümizdäki ýylyň ahyryna çenli Aşgabatda ýörüteleşdirilen küşt-şaşka mekdebi sportkomitetiň garamagyna berilmeli. Bu mekdep ýerzemindäki mekdebiň ýerine ulanylar.
Türkmenistanda ýene bir küşt mekdebi bar. Ol Çärjewde ýerleşýär. Mary bilen Daşoguzda hem-de Magtymguly etrabynda sanaýmaly küşt seksiýalary bar. Mekdepler bilen seksiýalaryň hiç birinde-de kömekçi ştatlar ýok. Emma sportkomitetler welin bar – islendik ýurtdakyça bar.
Goý, bolsunlar. Emma şolaryň ýany bilen, Azerbaýjandaky ýaly, her etrapda bir küşt mekdebi, Gazagystandaky ýaly, oblastlarda küşt federasiýalaram bolaýsa, prezidentiň wada berşi ýaly, ýurda güýçli trenerleriň gelmegi üçin şertler döredilse, Türkmenistanyň küşt komandasy 2017-nji ýylda Aşgabatda geçiriljek Aziýa Oýunlaryna taýýarlykly hem mertebeli baryp bilerdi.
Küşt türkmeniň milli oýny ahyryn!
Nurberdi Nurmämmet, blogda öňe sürlen pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Eýran Türkmenistanyň eýranly ýük ulaglar üçin tranzit salgytlaryny galdyrmak boýunça ýakynky kararyna jogap berer, diýip Eýranyň tranzit we serhet boýunça resmisi Mohammad Jawad Atrçiana salgylanyp, Iran.ru neşri habar berýär.
“Eýranyň transport serişdelerine gönükdirilen bu çäre iki taraplaýyn transport ylalaşyklaryna ters gelýär we elbetde Tähranyň hem Aşgabadyň arasyndaky söwda we ykdysady gatnaşyklara täsir ýetirer, diýip neşir eýran resmisiniň sözüni sitirleýär.
Şeýle-de maglumatda Türkmenistanyň öz çäresini öňünden duýdurmazdan 8-nji awgustda güýje girizendigi bellenip, “biziň diplomatlarymyz bu karara garşylyk bildirdiler we şuňa meňzeş çäreler Eýranda türkmen ýük ulaglary babatynda hem ulanylar”, diýlip eýranly resminiň sözünden sitata getirilýär.
Eýranyň resmileriniň Eýranyň we Türkmenistanyň arasynda bar bolan söwda-ykdysady gapma-garşylyklary aradan aýyrmak maksatly Aşgabatda söwda merkezini açmak isleýändigi 5-nji awgustda media maglumatlarynda habar berilipdi.
Regnum agentligi Tähranyň Söwda öýüniň Senagat komitetiniň başlygy Mehdi Purgajynyň bar bolan päsgelçilikleri aradan aýyrmaga ýardam bermegi sorap, türkmen hökümetine ýüz tutandygyny habar beripdi.
Käbir maglumatlara görä, Türkmenistanyň we Eýranyň onlarça müň ýük ulagy iki ýurduň territoriýalaryndan geçýär.


text:
Astanababa orta asyr binagärlik toplumy
Bu orta asyr binagärlik toplumy Atamyrat şäheriniň merkezinden 10 km günbatarda Astanababa obasynyň çäginde ýerleşýär.
Astanababa obasyndaky ýadygärlikler ençeme syýahatçylaryň, alymlaryň ünsüni özüne çekipdir.
Astanababa orta asyr binagärlik toplumy arhitektura ýadygärligi bolup, onuň ilkinji binýady ХII asyrda desgalandyrylypdyr. Orta asyr binagärlik toplumynyň dürli döwürlerde gurlup, häzirki görnüşe gelendigi 1948-nji ýylda professor G.A.Pugaçenkowa tarapyndan anyklanypdyr. Onuň iň gadymy ymaraty metjidiň jaýydyr. Metjit bolsa ХII asyrda ýagny, Seljuklar soltanlygynyň döwründe bina edilipdir. Diwanahana hem metjit bilen bir wagtda gurlupdyr. Bu binagärlik toplum gadymy Zemiň Maýmarg şäherinde bina edilip, ol açyk dälizden, howlujykdan, portaldan, ýapyk dälizden, dört sütünli dokuz gümmezli zaldan, metjitden, Zeýd Alynyň we Zubeýd Alynyň guburhanasyndan, diwanahanadan, üsti ýapyk geçelgeden we Gyzlarbibi aramgähinden ybaratdyr.
Gyzlarbibi aramgähi ansamblyň has giçki bölegidir. Ol dürli ölçegdäki, ähtimal, ikinji gezek peýdalanylan kerpiçlerden bina edilipdir.
Dürli döwürlerde alymlar bu ýerde bolup, ylmy-barlag işlerini geçiripdirler. Türkmenistanyň Prezidentiniň permany esasynda „Atamyrat“ taryhy-medeni döwlet goraghanasynyň döredilmegi bilen taryhy mirasymyz kanun esasynda gorag astyna alyndy. Bu ýadygärlik ylmy taýdan öwrenilip, onuň abat saklanmagy üçin degişli işler geçirilip durulýar.
Rowaýat
Bu ýadygärlik barada ýerli ilat arasynda aýdylýan rowaýatlar kän. Şolaryň birinde şeýle diýilýär:
Geçen zamanlarda Balhyň Çar welaýatynyň hökümdary bolan Ibn Aly Nur ogly özüniň ýekeje perzendi Zubeýdany Kerki-Çärjew (häzirki Atamyrat-Türkmenabat) aralygyndaky halkyň hökümdaryna durmuşa çykarýar. Durmuş gurandan soň, köp wagt geçmänkä-de ol aradan çykýar. Bu habary eşiden Ibn Aly Nur ogly özüniň ýalňyz, söýgüli gyzynyň hatyrasyna onuň mazarynyň üstüne ajaýyp bir bina gurmagy makul bilipdir. Merwden, Samarkantdan ady belli ussalary çagyrypdyr we uly-ili haýran galdyrar ýaly owadan bina gurmagy buýrupdyr.
Bina salnyp gutaryberende ol bir gijäniň içinde ýykylypdyr. Bu ýagdaý üç gezek gaýtalanypdyr. Bu ýagdaýa gaty gamgynlanan Nur oglunyň düýşünde bir goja binany Mekgeden getirilen toýun bilen suwdan garyp gurmagy maslahat beripdir. Gyzynyň ölümi sebäpli gam-gussadan halas bolmadyk Aly ibn Nur ogly şeýle hem edipdir.
Palçygy Mekgeden getirilen gumdan edipdirler, suwy bolsa getirip bir guýa guýupdyrlar we palçyk etmek üçin suwy şondan alypdyrlar. Şeýlelik-de bina gurlupdyr we Nur ogly ölende ony hem şol kümmetde, gyzynyň mazary bilen goňşulykda jaýlapdyrlar.
„Astana“ arap-pars sözi bolup, ol bosaga manysyny aňladýar, „Baba“ sözi bolsa „Ata“, „Hoja“ manysyny berýär, ol „mukaddes bosaga“, „mukaddes öwlüýä“ diýmekdir.
Astanababa orta asyr binagärlik toplumy „Atamyrat“ taryhy-medeni döwlet goraghanasy tarapyndan hasaba alyndy we döwlet tarapyndan goralýar.
Astanababa orta asyr binagärlik toplumynyň çyzgysy. 1. Açyk däliz 2. Açyk howly. 3. Portal 4. Üsti ýapyk däliz 5. Dört sütünli dokuz gümmezli jaý. 6. Metjit 7. Zeýd Aly we Zubeýd Aly kümmeti 8. Diwanahana, 9. Demirgazyk däliz 10. Gyzlar Bibi kümmeti.


text:
«Gündogar Tükmenistanyň medeni mirasy orta asyr medeniýetiniň ulgamynda» atly halkara foruma gatnaşyjylara prezident Gurbanguly Berdimuhamedow öz gutlagyny ýollady.
Gutlagdaky setirler arasynda ençeme köp aýdylmadyk pikirler bar. Prezident öz gutlagynda, adamzat taryhynyň ylmy-medeni gazananlaryna türkmenleriň goşan goşandy “Täze Galkynyş eýýamynda” uly gyzyklanma döredýär diýdi.
Başgaça sözler bilen aýdylanda, Berdimuhamedow türkmeniň beýik geçmişi bilen şu gününi baglanyşdyrmak isleýär. Şonda örän güýçli düşünişmezlik ýüze çykýar. Nädip şeýle çuň, gadymy köp asyrlyk medeniýet dünýädäki iň ýapyk gurluşly döwletleriň biriniň galypyna salnyp bilner?
Türkmen prezidentiniň sözi bilen aýdylanda, “adamzat taryhynda möhüm orna eýe bolan Mawerennahr medeniýetini döreden nesil” şeýle ýowuz, türme ýaly ýapyk ýurduň ýesiri boldular. Eger biz döwürleri baglanyşdyrsak, beýik medeniýeti, garahanlylary, gaznawylary we seljuklary döreden türkmenleriň şu günki nesli ahyrky netijede doly ygtyýarsyzlyga eýe bolan Nyýazow diktaturasynyň wekilleri bolup durýar.
Halkyň taryhyndaky bu gara döwri ýene ýüz, iki ýüz, üç ýüz, müň ýyldan soň nähili şöhratlandyryp bolar? Eger türkmeniň beýik taryhyny wasp etmäge sebäp dörese, golaýdaky Türkmenbaşynyň häkimiýeti ýyllarynda emele gelen gorkakly, mejbury ýaranjaňlygy hem nazardan salyp bolmaz.
Ýaranyň yzasy duýulýar
Şol ýaranyň yzasy häzirem duýulýar. Ol döwürde kimler öz ýakynyny ýitirdiler. Kimleriň özi ynsanyýete sygmajak şol düzgüniň pidasy boldy. Olar adalat sudy bilen däl, eýsem Türkmenbaşynyň buýrugy bilen gözenegiň aňrysyna dykyldylar. Beýik seljuklaryň nesli bu gün gör nämä eýe boldy. Häzirki döwürde Gürdogar Tükmenistanyň üstünden Beýik Ýüpek ýoly geçipdir, ol ýoldan söwda kerwenleri üznüksiz gatnapdyr diýip, göz öňüne getirmegem kyn.
Häzirki döwürdäkilerden eýsem kim şu günki güne çenli-de bu ýurda girip-çykmaklyk üçin, nähili kemsidiji, adamy kiçeldiji düzgünleriň bardygyna doly akyl ýetirip bilýär. Serhedi kesip geçmäge rugsat berilmegi entek meseläniň çözüldigi däl.
Berdimuhamedowyň ýazyşy ýaly, “köptaraply halkara gatnaşyklary baýlaşdyrmak, ruhy-medeni gymmatlyklary ösdürmek we alyş-çalyş işleri” hem ýeterlikli däl. Bu iş Türkmenistanyň Gümrük we Serhet gullugy edarasynyň, has beteri-de Milli howpsuzlyk ministrliginiň elinde.
“Halkyň parahat durmuşyny üpjün etmeli” diýen ýörelgäni baýdak edinip, hakykatda milletiň elindäki iň esasy zady - erkin hereket etmek mümkinçiligini aldylar. Onsoň bu günki gün şeýle gadagançylyk bar wagtynda prezident öz ýüzlenmesinde geçmişiň beýikligini şu gün bilen baglanyşdyrjak bolup, hakykat bilen arasyny üzýär.
Islendik halkda mydama öz geçmişi bilen baglanyşmak zeruryýeti bolýar, hökümetlerde bolsa mydama oňa päsgel bermezlige mümkinçilik bar.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Waşingtonyň Ýewropadaky harby güýjüni artdyrmak üçin goşmaça harby goşunyň we harby enjamlaryň iberiljekdigini aýtdy.
Ol bu pikiri 3-nji iýunda Polşanyň paýtagty Warşawada bu ýurduň prezidenti Bronislaw Komorowski bilen bilelikde geçiren metbugat ýygnagynda öňe sürdi.
“Men şu gün NATO-nyň Ýewropadaky ýaranlarynyň howpsuzlygyny berkitmek üçin täze bir inisiatiwany yglan edýärin. Şu tagallanyň çäginde ABŞ-nyň hökümeti Kongresiň goldawy bilen Ýewropa has köp güýç iberer. Biz öz güýçlerimiziň taýýarlygyny ýokarlandyrmak üçin harbylarymyzyň arasynda geçirilýän türgenleşikleri ýygjamlaşdyrarys” diýip, prezident Obama öz çykyşynda nygtady.
$1 milliard maliýe serişdesi
Ol şol çykyşynda bu tagallany goldamak üçin ABŞ-nyň Kongresinden 1 milliard dollar maliýe serişdesiniň göýberilmegini sorady. Obamanyň bu baradaky beýanaty rus harbylarynyň Ukraina girmeginiň ýzysüre edildi.
Moskowanyň şol ädiminden soňra NATO-nyň Ýewropanyň gündogarynda ýerleşýän agzalary öz howpsuzlyklary bilen baglanyşykly alada bildiripdiler. Polşanyň prezidenti Komorowski bu çäräniň Orsýetiň äden soňky ädimlerine gowy jogap bolandygyny belledi.
Prezident Obamanyň aýtmagyna görä, Ýewropa iberiljek goşmaça harby goşun Ýewropanyň dürli ýurtlarynda ýerleşdiriler. Obamanyň sözlerine görä, olaryň goranmak ukybyny güýçlendirmek üçin Ukraina, Moldowa we Gürjüstan ýaly ýurtlar bilen hem harby hyzmatdaşlyk artdyrylar.
Obama şol çykyşynda Ukrainadaky ýagdaýlar hakda hem durup geçip, gündogar Ukrainada hereket edýän ýaragly toparlaryň öz hüjümlerini bes etmegi üçin Orsýeti orsparaz pitneçilere degerli täsir etmäge çagyrdy.
Prezident Obama Orsýetiň goňşy döwlet bolan Ukrainada durnuksyzlygy artdyrmak üçin edýän tagallalaryny dowam etdiren ýagdaýynda Waşingtonyň Moskwa garşy täze sanksiýalary yglan etmeginiň hem mümkindigini duýdurdy.
Obama Ukraina barada sözlän sözünde ýene-de şeýle diýdi: “Biz Ukrainanyň tagallalaryny goldamagy dowam etdireris. Ukrainada 25-nji maýda saýlawlar geçirildi, häzir ýurtda täze saýlanan prezident bar. Ukrainanyň täze saýlanan prezidenti ýurtda Baş kanunyň maddalarynyň esasynda tertip-düzgüniň ýola goýulmagy üçin ýurduň ähli regionlarynyň ilaty bilen işleşmäge taýyndygyny aýtdy”.
Ol şol bir wagtyň özünde-de Orsýet bilen özara ynamyň gaýtadan dikeldilmeginiň ep-esli wagt aljagyny hem sözleriniň üstüne goşdy.


text:
Türkmenistanyň prezidentiniň Belarusa edýän iki günlük resmi sapary tamamlandy. Bu saparyň dowamynda ýokary derejeli resmileriň duşuşyklary bilen bir hatarda Türkmenistanyň Minskidäki ilçihanasynyň täze binasy hem açyldy.
Eýse, türkmen prezidentiniň Belarusyň paýtagtyna eden sapary şäheriň durmuşyna nähili täsir ýetirdi? Azatlyk Radiosynyň Belarus gullugynyň Minskidäki habarçysy Igor Ilýaş türkmen prezidentiniň saparyny içginden yzarlap, onuň özünde galdyran täsirleri barada gürrüň berdi.
Azatlyk Radiosy: Igor, Türkmenistanyň prezidentiniň sapary Minskiniň durmuşyna nähili täsir ýetirdi?
I.Ilýaş: Metrolar, köçeler petiklendi. Ýeňiş meýdançasyna gül desselerini goýmak çäresiniň dowamynda bu ýere çykýan metro geçelgeleriniň ählisi ýapyldy, köçeler petiklendi. Hawa, adatdan daşary howpsuzlyk çäreleriniň görülýändigini synlasa bolýardy.
Emma bu Belarus üçin eýýäm adaty bir zada öwrüldi. Haçan-da bu ýurda daşary ýurt liderleri gelende, olary uly şowhun-dabara bilen garşylamak, göz üçin şagalaňlary gurnamak, howpsuzlyk çärelerini gereginden artykmaç güýçlendirmek kadaly zada öwrüldi.
Bu ýagdaý sebäpli, elbetde, Minskiniň adaty ýaşaýjylary kösenýärler. Emma bu ýerde belläp geçmeli bir ýagdaý bar, belaruslylaryň köpüsi Berdimuhamedowyň kimdigini bilmeýärler. Ýaşaýjylarda Berdimuhamedowyň sapary bilen baglylykda näme sebäpden bu kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýandyklary barada belli bir soraglar hem döredi.
Azatlyk Radiosy: Igor, Türkmenistanda prezidentiň baran tas ähli ýerine diýen ýaly tansçylar, sazandalar getirilýär, uly şowhun-dabaralar gurnalýar. Görnüşine görä, Minskide hem Berdimuhamedowyň öňünde şular ýaly şowhun gurnalypdyr. Bu Belarus üçin näderejede kadaly? Şeýle-de bu ýagdaý sizde nähili täsir galdyrdy?
I.Ilýaş: Ýaňky aýdanym-da, belarus hökümeti üçin bular ýaly kaşaň çäreleri geçirmek eýýäm adaty we kadaly bir zada öwrüldi. Häkimiýet daşary ýurt liderleri gelende hökman gözçykgynçlyk bile çäreleri geçirmelidir diýip oýlaýar. Aýdym-saz toparlary, halylar... garaz, bularyň hemmesi eýýäm adaty bir zat.
Türkmenistanda we Belarusda şeýle ýagdaýlaryň bolmagy, bu ýurtlardaky awtoritar dolandyryş bilen baglymyka diýýärin. Olar halkara gatnaşyklaryny we iki ýurduň liderleriniň duşuşygyny hut şeýle göz öňüne getirýän bolmaly.
Azatlyk Radiosy: Igor, türkmen prezidentiniň sapary bilen bagly gözüňize ilen başga-da zatlar boldumy?
I.Ilýaş: Ýok. Belarus üçin adaty bolmadyk, kadadançykma hiç bir zat gözüme ilmedi.
Emma prezident [Aleksandr] Lukaşenkonyň “Men Aşgabatda köp gezek saparda boldum. Biz Türkmenistanyň iň gowy tejribelerini ornaşdyryp başladyk” diýmegi, ýerli demokratiki jemgyýetçiligiň arasynda juda gülki bilen garşylandy.
Belarus, adatça, Türkmenistana görä has demokratik döwlet hasaplanýar. Lukaşenkonyň häzir “Türkmenistanyň iň gowy tejribelerini ornaşdyryp başladyk” diýmegi, diýseň gülküli boldy.
Ýöne, umuman alnanda, bu sapar juda tutuk geçdi.


text:
2016-njy ýylyň Parahatçylyk boýunça Nobel baýragyna Kolumbiýanyň prezidenti Huan Manuel Santos eýe boldy.
Bu baýrak Kolumbiýanyň prezidentiniň “FARC” pitneçileri bilen parahatçylyk ylalaşygyny gazanmagyna we 52 ýyl dowam eden konfliktiň soňuna ýetmegi üçin eden tagallalaryna berildi.
Norwegiýanyň Nobel Komitetiniň 7-nji oktýabrda beren maglumatyna görä, “prezident Santos Kolumbiýanyň hökümeti bilen “FARC” toparynyň arasynda parahatçylyk ylalaşygynyň baglaşylmagy bilen tamamlanan gepleşiklere başlady we ol yzygiderli parahatçylyk prosesini öňe tarap alyp gitmäge synanyşdy”.
1962-nji ýylda daýhanlaryň gozgalaňy hökmünde başlan Kolumbiýanyň raýat urşynda azyndan 220,000-den gowrak adam öldi we başga-da millionlarçasy öz ýaşaýan ýerinden başga ýere göçmäge mejbur boldy.


text:
Prezident Barak Obama geljek ýyl üçin taýýarlanan 3,8 trillion dollarlyk býujet planynda näme zatlaryň göz öňünde tutulandygyny mälim etdi.
Entek Kongres tarapyndan oňlanylmadyk 2011-nji ýylyň býujetinde edilýän çykdajy salgytdan gelýän girdejiden 1,66 trillion dollar ýokary.
Bu harajat ilkinji nobatda ykdysadyýeti dikeldip, ýurtda iş orunlaryny artdyrmaga hem-de Owganystanda we Yrakda barýan uruşlary göz öňünde tutulan möhlet içinde soňlamaga gönükdirilýär.
Amerikan prezidenti “adaty ýagdaýda” özüniň bular ýaly býujetiň tarapdary däldigini, ýöne iki urşuň we gymyldysyz ýatan ykdysadyýetiň bu çäreleri talap edýändigini aýtdy: “Bu býujet ýurduň agyr kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz duranlygyny görkezýär. Biz uruş içinde, ykdysadyýetimiz geçen iki ýyllykda ýedi million iş ornuny ýitirdi. Ençeme ýyllap soňuny saýman edilen aşa ýokary çykdajylar sebäpli hökümetimiz agyr bergiň aşagynda”.
Obama döwletiň ýokary derejelere ýeten bergileri sebäpli öňki prezidentleri we ozalky Kongresi täze harajatlaryň nähili tölenmelidigini oýlanmazdan, iş alyp barmakda tankytlady: “Geçen 10 ýyllykda öňki administrasiýa we öňki Kongres gymmat bahaly täze neşe programmasyny düzdi. Baýlar üçin salgyt derejesini peseltdi. Bularyň hiç biri üçin tölemän, iki urşy maliýeleşdirdi. Bularyň üstüne hem ykdysady durgunlyk, barha ýokarlaýan saglygy goraýyş üçin edilýän harajat urna boldy”.
Işsizlige garşy çäre
Obamanyň planynda 100 milliard dollary geljekde ýurduň 10 prosentden hem aşan işsizlik derejesini aşaklatmak üçin ulanmak göz öňünde tutulýar.
Prezident, millionlarça Amerikan maşgalalarynyň edişi ýaly, Waşington hem bilini berk guşamaly diýdi: “Maşgalalaryň, söwdanyň ýerine ýetirýän düzgünlerini Waşingtonyň-da ýerine ýetirmeli wagty gelip ýetdi. Başardygymyzdan tygşytly hereket etmeli. Zerur däl ýerinde harajat etmeli däl. Öz mümkinçiliklerimiziň çäginde ýaşamaly”.
Bil näçe berk guşalsa-da, tygşytlylyk Döwlet departmenti bilen Goranmak ministrliginde ýok. Obama uruş harajaty diýip, 192 milliard dollar soraýar. Bu puluň hem köpüsi Owganystanda alnyp barylýan harby we harby däl işlere gidýär. Birleşen Ştatlaryň 2001-njy ýyldan bäri Owganystanda eden çykdajysy bir trillion dollar.
Obamanyň býujet plany gutarnykly sese goýulmazdan öň Kongresiň iki öýüniň garamagyndan geçmeli. Onuň käbir ýerleriniň üýtgedilmegi, käbir ýerleriniň hem ret edilmegi mümkin.


text:
Häkimiýetler bilen göreş alyp barýan gazak aklawçysy Zinaida Muhortowa ýene tussag edilip, ruhy hassahana ýerleşdirildi.
Muhortowanyň garyndaşlary Azat Ýewropa we Azatlyk radiosyna polisiýanyň ony 2-nji iýulda Balkaş şäherindäki kwartirasynda tussag edendiklerini aýtdylar. Ol bu ýere Orsýetden gaýdyp gelipdi.
Balkaş şäheriniň ruhy hassahanasynyň baş wraçynyň orunbasary onuň şol ýerdedigini tassyk etdi.
56 ýaşyndaky Muhortowa dekabr aýynda, Karagandynyň regional sudy onuň ruhy hassahanada mejbury bejerilmegi baradaky karardan eden şikaýatyny ret edenden soň, Gazagystandan gaçypdy. Ol özüniň sagatdygyny we bu kararyň syýasy äheňlidigini aýdýar.


text:
Russiýanyň oppozisiýa wekili we küşt boýunça dünýäniň ozalky çempiony Garri Kasparow Latwiýanyň raýaty bolmak ugrunda tagalla edýär.
Berilýän maglumata görä, Kasparow raýatlygyň berilmegini sorap, Latwiýanyň parlamentiniň ähli fraksiýalaryna hat ýollapdyr. Ol hatynda Latwiýanyň raýatlygy bilen Russiýadaky we islendik beýleki ýerlerdäki syýasy işlere “hiç hili bökdençsiz” gatnaşyp biljekdigini ýazýar.
Emma Kasparow rus raýatlygyny hem saklap galmakçydygyny belleýär.
Kasparow 1963-nji ýylda Azerbaýjanyň paýtagty Bakuwda dogulypdy. Onuň käbir garyndaşlary hem häzir Latwiýada ýaşaýar.


text:
Aşgabat, 08.03.2015. “Türkmenportal”.
Türkmenistanyň Medeniýet ministrliginiň Çeperçilik sergiler müdirliginiň sergi zalynda 8-nji mart — Halkara zenanlar güni mynasybetli “Bagtyýar döwürde zenan waspy” atly baýramçylyk sergisi guraldy.
Sergide ýurdumyzyň zehinli suratkeşleriniň, heýkeltaraşlarynyň, amaly-haşam sungatynyň ussatlarynyň bahar paslyny hem-de türkmen zenanlaryny wasp edip döreden täsin öwüşginli sungat eserleri görkezildi.
Baýramçylyk serigisinde ýurdumyzyň zehinli zenan suratkeşleri T.Sähedowanyň, Ş.Mämmedowanyň, M.Işangulyýewanyň, G.Hudaýberdiýewanyň, H.Umarowanyň, M.Annanurowanyň, G.Hydyrowanyň, S.Sopyýewanyň, G.Allaberdiýewanyň eserlerine orun berildi.
Şeýle-de Gobelençiler M.Mämmedowanyň we G.Ataýewanyň eserleri sergä baranlarda ýakymly täsir galdyrdy.
Heýkeltaraş D.Umarowanyň “Gelinler”, «Bedew we gyz”, «Ene» ýaly eserlerinde bolsa zenan dünýäsiniň gözelligini şöhlelendirilýär.


text:
28-nji martda Gazagystanyň Baş prokuraturasy Almaty şäherinde amala aşyryljak bolan terrorçylykly hüjümleriň öňüniň alnandygyny habar berdi.
Gazak resmileriniň beýanatynda aýdylmagyna görä, 24-nji martda Almatynyň birnäçe parkynda we administratiw binalarynda amala aşyrylmagy planlaşdyrylan terrorçylyk hüjümleri 2009-njy ýyldan bäri Britaniýada gizlenip ýören gazak raýaty Aleksandr Pawlow tarapyndan gurnalypdyr.
Prokuraturanyň berýän maglumatlarynda 1975-nji ýylda doglan Pawlowyň oppozisiýa geçen gazak bankiri Muhtar Ablýazowyň janpenalaryna 2005-nji ýylda ýolbaşçylyk edenligi aýdylýar.
“Aleksandr Pawlow, “Alga”, ýagny “Öňe” atly oppozision partiýanyň ýolbaşçylarynyň biri Muratbek Ketebaýew bilen bilelikde 2011-nji ýylyň sentýabr aýyndan bäri Almatyda birnäçe terrorçylykly hüjümi amala aşyrmaklygy planlaşdyrýardylar” diýlip, prokuraturanyň metbugat beýanatynda aýdylýar.
Bu hüjümeri gurnamak üçin Pawlow öz ýardamçylaryna 25 müň amerikan dollaryny tölemegi wada beripdir. Resmi Astana ol pullardan bu hüjümi planlaşdyranlara 15 müň dollarynyň tölenendigini, galan 10 müňüniň bolsa terrorçylyk amala aşyrylansoň tölener diýlip, wada berlendigini aýdýar.
Bu waka bilen bagly birnäçe adamyň tussag edilendigi, olaryň öz günälerini boýun alandygy habar berildi.
Emma gazagstanly syýasaty öwreniji, öňki diplomat “Merkezi Aziýanyň geosyýasaty” atly kitabyň awtory Rasul Jumaly Gazagystanda soňky döwürde ýüze çykýan wakalaryň, häkimiýet başyndakylaryň dörän kynçylyklary çözmän, olary başga birine ýapmaga synanyşýandygyna şaýatlyk edýändigini öňe sürýär.
Türkmenistan bilen deňeşdirilýär
Rasul Jumaly geçen ýyl Gazagystanda amala aşyrylan birnäçe terror hüjümleriniň, dekabr aýynda Žanaözende bolan wakanyň ýüze çykmagynda häkimiýet başyndakylaryň oppozisiýany aýyplamaga synaynşýandygyny nygtaýar. Ol Gazagystandaky bu wakalary 2002-nji ýylda Türkmenistanda bolan wakalar bilen deňeşdirýär.
“Men, deňeşdirmek islemesem-de, 2002-nji ýylda Türkmenistanda bolan waka ýadyma düşýar. Şonda Nyýazowyň maşyny oka tutuldy diýlipdi. Soňra garaşsyz çeşmeleriň köpüsi tarapyndan bu wakanyň sahnalaşdyrylandygy aýdylan bolsa-da, türkmen režimi bu wakadan peýdalanyp, tutuş oppozisiýany ýok etdi. Häkimiýetler oppozision liderleri uzak möhletleýin türme tussaglygyna höküm etdiler” diýip, öňki gazak diplomaty Jumaly aýdýar.
Syýasaty öwreniji Gazagystanda häzirki bolup geçýän wakalaryň-da oppozisiýa garşy gönükdürilen bolmagynyň mümkindigini çaklaýar.
“Alga” partiýasy häkimiýetler tarapyndan öňe sürülýän aýyplamalary ret edip, bu aýyplamanyň Gazagystanyň Milli howpsuzlyk komiteti tarapyndan öz partiýalaryny dargatmak maksady bilen toslanandygyny aýdýar. Bu partiýa Nazarbaýewiň režimini berk tankyt edýän oppozision partiýa saýylýar.
Ýedi ýyl mundan ozal gazak häkimiýetleri “Alga” partiýasyny hasaba almakdan ýüz öwrüpdiler. Şol sebäpli “Alga” şu ýylyň ýanwar aýynda geçirilen parlament saýlawlaryna gatnaşyp bilmedi. Bu saýlawlarda bolsa, resmileriň beren maglumatlaryna görä, sesleriň 80%-i ýurdy dollandyrýan “Nur Otan” partiýasyna berlipdir.
“Alga” partiýasynyň lideri Wladimir Kozlow ýanwar aýynda Žanaözen şäherine baryp gaýdansoň häkimiýetler tarapyndan tussag edildi. Žanaözen şäherinde geçen ýylyň dekabr aýynda polisiýanyň protestçileri oka tutmagy sebäpli, resmileriň maglumatyna görä, 16 adam heläk bolupdy.
Wladimir Kozlow bolsa “sosial bulagaýçylyga meçew bermekde” aýyplandy.
Muhtar Ablýazow
Oppozisiýadaky “Alga” partiýasy “Gazagystanyň demokratik seçimi” atly hereketiň esasynda döredildi. Bu hereket bolsa 2001-nji ýylda esaslandyryldy. Onuň düýbüni tutujylaryň biri hem oppozisioner, bosgunlykda ýaşaýan bankir Muhtar Ablýazowdyr.
Gazagystanyň söwda ministri wezipesini eýelän Ablýazow wezipesinden hyýanatçylykly peýdalananlykda aýyplanyp, 2002-nji ýylda 6 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi. Ol 10 aý türme tussaglygyndan soň, 2003-nji ýylda syýasat bilen meşgullanmazlyk şerti bilen azatlyga göýberildi.
2003-nji ýylda Muhtar Ablýazow Moskwa göçüp, telekeçilik bilen meşgullandy. 2005-nji ýylda bolsa Almatyda BTA bankynyň düýbüni tutdy. Ýöne 2009-njy ýylda gazak häkimiýetleri BTA bankynda maliýe jenaýatçylyklaryň amala aşyrylýandygyny aýdyp, derňew geçirip başladylar. Şonda BTA banky Ablýazowyň elinden alnyp, hökümetiň garamagyna geçirildi.
Muhtar Ablýazow howpsuzlyk meseleleri sebäpli Gazagystany terk etmäge mejbur bolansoň, Britaniýany mekan tutundy. Emma Britaniýada hem Ablýazowyň maliýe jenaýatçylygyna dahylly işler bilen bagly derňew geçirip başlandy. Netijede Londonyň sudy Ablýazowy sudy äsgermezlik edenligi üçin 22 aý türme tussaglygyna höküm etdi. Gazagystanly bankir Muhtar Ablýazow türmä düşmejek bolup, Britaniýany terk etdi.
Häzir onuň nirededigi belli däl.


text:
Orsýetli oppozision syýasatçy Boris Nemtsowy öldürmekde güman edilýän esasy şübheliniň öz görkezmelerinden boýun gaçyrýandygy aýdylýar. Şol bir wagtyň özünde adam hukuklaryny gorap çykyş edýän aktiwistler gürrüňi gidýän şübheliniň gynamalara sezewar edilendigini görkezýän alamatlaryň bardygyny adýarlar.
Russiýanyň “Moskowskiý Komsomolets” atly neşiriniň öňki çeçen polisiýa ofiseri Zaur Dadaýewe salgylanyp berýän maglumatyna görä, hukuk goraýjy gulluklar Dadaýewe onuň öňki kärdeşini tussaglykdan boşatmaga wada berensoň, ol Nemtsowy öldürendigini boýun alypdyr. Dadaýewiň öňki kärdeşi onuň bilen tussaglykda saklanylýardy.
Şeýle-de, maglumatda Dadaýew Nemtsowy öldürendigini boýun almasa, özüniň öldürilmeginden alada edendigini belleýär. Nemtsow 27-nji fewralda Kremliň golaýynda atylyp öldürilipdi.
“Olar eger men [Nemtsowy öldürendigimi] boýun alsam, ony [kärdeşimi] boşatjakdyklaryny aýtdylar. Men ylalaşdym. Men: “onuň janyny halas ederin we olar meni diri Moskwa alyp giderler” diýip, pikir etdim” diýlip, rus neşirinde Dadaýewiň sözleri getirilýär.


text:
25-nji ýanwarda Müsürde 30 ýyldan gowrak wagt mundan ozal girizilen adatdan daşary ýagdaý düzgüniniň ýatyrylmagyna garaşylýar. Bu barada 24-nji ýanwarda milli telewideniýede eden çykyşynda ýurduň harby geňeşiniň ýolbaşçysy marşal Huseýin Tantawi aýtdy.
Huseýin Tantawi adatdan daşary ýagdaý düzgüniniň diňe garakçylara garşy göreşe degişli düzgünleriniň ýatyrylmajakdygyny mälim etdi.
Bileşen Ştatlar geçen ýyl Müsürdäki demonstrasiýalarda protestçileriň esasy talaplarynyň biri bolan ýurtdaky adatdan daşary ýagdaý düzgüniniň ýatyryljakdygy baradaky habary hoşallyk bilen garşy aldy.
Ýöne ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň metbugat sekretary Wiktoriýa Nuland özleriniň adatdan daşary ýagdaý düzgüniniň doly ýatyrylmaýandygyna düşündiriş gözleýandiklerini mälim etdi.
1981-nji ýylda Müsüriň şol wagtky prezidenti Anwar Sadatyň janyna kast edilensoň, ýurtda adatdan daşary ýagdaý düzgüni yglan edilipdi we ol düzgünler şu günki güne çenli saklanyp geldi.


text:
Duşenbe güni Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Eýranyň wise-prezidenti hem-de medeni miras, sungat we turizm meseleleri boýunça döwlet guramasynyň başlygy Hamid Begaýini kabul etdi.
Hamid Begaýi Eýranyň Türkmenistandaky medeni günleriniň açylyş dabarasyna gatnaşmak üçin ýörite hökümet delegasiýasyna ýolbaşçylyk edip, Aşgabada sapara bardy.
Duşuşykda taraplar Türkmenistan bilen Eýranyň gumanitar sferadaky hyzmatdaşlyklaryny ösdürmek meselelerini ara alyp maslahatlaşdylar.
Eýranyň Içeri işler ministrliginiň internet saýtyna salgylanylyp, ýakyn wagtlarda ýurduň içeri işler ministri Mustafa Muhammed Najaryň hem Türkmenistana sapar etjekdigi habar berilýär.
Bu resmi maglumata görä, bu saparyň barşynda Türkmenistan bilen Eýranyň arasynda howpsuzlyk meselesi boýunça özara ylalaşyga gol çekiler diýlip garaşylýar.