text:
Bahar pasly resmi taýdan 20-nji martda başlady, emma Ýer şarynyň demirgazygynyň uly bölegi henizem gara bürenip ýatyr.
Howanyň bu bolşy hakykatdanam geňmi? Bu sowala “hawa” diýip jogap berse bolar. Ýylyň dowamynda howanyň üýtgändigine birnäçe gezek şaýat bolan we aýlyk hakyny howanyň nähili boljakdygyny çaklap, gazanýan meteorologlar hem ýylyň bu wagtynda garyň ýagmagy adaty däl diýip hasaplaýarlar.
Düýbi Londonda ýerleşýän howa maglumatyny anyklamak boýunça iş alyp barýan Meteo Group toparynyň baş meteorology Pol Naýtliniň aýtmagyna görä, Britaniýanyň demirgazygynyň uly bölegi henizem garyň astynda. Beýle ýagdaý 1962-nji ýyldan bäri bolmandyr. Onuň aýtmagyna görä, mart aýynyň soňunda Moskwada we Ukrainada ýagan gar hem garaşylmadyk waka.
"Ýewropanyň töründe, hatda Orsýetiň gündogarynda ýerde ýatan gar gaty galyň, ol käbir ýerlerde mart we aprel aýlaryna çenli galar. Emma, meniň pikirimçe, garyň mart aýynyň dowamynda we apreliň başynda ýagmagy adaty däl" diýip, Pol Naýtli aýdýar.
Bahar möwsüminiň bu ýyl gijä galmagynyň sebäpleri belli däl. Bu ýagynyň günäkäri bolup biläýjek ýekeje zat bar, ol hem howanyň çalt akýan akymy. Adatça, ol Atlantikanyň şemalyny demirgazyk Ýewropa getirýär. Bu ýyl agzalýan howa akymy häzir Ortaýer deňziniň töwereklerinde gezýär.
Güneşiň aktiwligi
Mart aýynda demirgazyk giňişliginde aýlanmaly howa akymy demirgazyk polýusdan gelýän sowuk howanyň we tropiki ýurtlardan gelýän ýyly howanyň çaknyşmagy netijesinde emele gelýär. Emma demirgazyk we tropiki howanyň arasyndaky tapawut az bolan wagtlary bu howa akymy öz güýjüni ýitirýär. Şeýlelikde howanyň bu akymy, edil häzirki wagtda bolşy ýaly, öz ugruny hem ýitirýär.
Klimatologistler we meteorologlar howa akymynyň käwagtlar güýçli we beýleki wagtlar gowşak bolmagynyň sebäplerini öwrenmegi dowam etdirýärler. Emma ekspert Naýtli muňa birnäçe faktoryň sebäp bolup biljekdigini çaklaýar.
"Günüň aktiwligi bilen bagly birnäçe teoriýa bar. Günüň tegmilleri diýip atlandyrylýan zatlar aýrylýança Günüň aktiwligi pes bolar. Bu agzalýan sebäpleriň biri bolup biler. Arktiki regionlaryň howasy klimatyň çalyşmagy bilen maýyllaşýar. Bu hem beýleki bir sebäp bolup biler.
Eger demirgazykdan gelýän howa maýyl bolsa, onuň tropiki regiondan gelýän howa bilen arasyndaky tapawut uly bolmaz. Şeýlelikde akym hem gowşak bolar" diýip, Naýtli düşündirýär.
Klimatyň üýtgemegi we global derejede howanyň maýlamagy - häzirki wagtda howanyň garaşylmadyk ýagdaýda çalşyp durmagyna getirýän sebäp diýlip görkezilýän zatlar.
Her niçigem bolsa, bu zatlar, köpleri gyzyklandyrýan sowala, ýagny bahar pasly gelermi diýen soraga jogap bermeýän bolsa gerek. Naýtliniň aýtmagyna görä, bahar pasly birden gelmez.
"Meteorologiýada adaty kompýuter modelleri howanyň geljek 7-10 günüň dowamynda maýlajakdygyny görkezýärler. Meniň häzirki wagtda synlaýan modellerime laýyklykda, howanyň temperaturasy birden galyp, [ýerde ýatan] garlar [birden] eremez" diýip, Naýtli gürrüň berýär.
Diýmek, aprel aýynyň birinji hepdesine çenli gyş möwsümi dowam eder. Belki, şondan soňra bahar pasly geler.


c: text/html

text:
Aşgabat, 12.02.2015. “Türkmenportal”.
“Türkmennebitönümleri” Baş müdirliginiň “Ahal” topary AFK-nyň Kubogy ugrundaky ýaryşyň saýlama tapgyryndaky özi üçin ilkinji duşuşygynda Gyrgyz Respublikasynyň dokuz gezek çempiony “Dordoýdan” 1:0 hasabynda üstü çykdy. Elbetde, bu waka eýýäm taryha girdi. Ýöne köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde bu oýna degişli wakalary ara alyp maslahatlaşmak dowam etdirilýär. Biz bu gün “Dordoý” futbol klubunyň resmi saýtynda ýerleşdirilen gyrgyz toparynyň baş tälimçisi Zawişa Miloslawlewiçiň oýundan soňky metbugat maslahatynda beren beýanatyny siziň dykgatyňyza hödürleýäris.
—“Ahal” bilen bolan oýunda siziň toparyňyza näme başartmady?
—Duşuşygyň ykbalyny bir pursat çözdi: emeli diwar gowy goýulmady, urgy hem diýseň ýerine düşdi. Biziň elden gideren amatly pursatlarymyz az bolmady. Birinji ýarymda üç, ikinjide bolsa üç-dört gezek tapawutlanmaga mümkinçiligimiz boldy. Men türkmen toparyny indiki tapgyra çykmagy bilen gutlaýaryn. “Ahal” ýeňiş gazanmak üçin elinde baryny etdi, bu öz netijesinem berdi. Esasy mesele şunda, biz öz döreden amatly pursatlarymyzdan peýdalanyp bilmedik.
—Eminler barada nämeler aýdasyňyz gelýär?
—Örän gowy diýip aýdyp biljek.
—Siziň Türkmenistana ilkinji gezek gelşiňiz. Türkmen paýtagty nähili täsir galdyrdy?
—Haýran galdym. Bu ýurt we şäher örän owadan. Men ähli tanyş-bilişlerime bu şäheriň şeýle gözelliklere eýeligi we örän oňat adamlar bilen tanşandygym barada gürrüň bererin.
—“Ahal” barada aýdanlaryňyzyň üstüne goşjak zadyňyz barmy?
—Topar ýeňiş gazanmaga doly derejede höwesli çykdy, bu oýnuň ykbalyny çözen esasy zat boldy. Elbetde, menem öz oýunçylarymy utuş gazanmaga ruhlandyrmaga çalyşdym. Ýöne indi ýeňşi has köp islän topar oýnamaly. “Ahal” muňa mynasypdygyny subut etdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Eýranda aşa dinçi toparlar prezident Hasan Rohaniniň ýadro gepleşiklerinde görnetin ösüş gazanyp, Birleşen Ştatlar bilen sazlaşykly iş alyp barmagyna reaksiýa bildirýärler. Olar özleriniň Birleşen Ştatlar bilen turuwbaşdan duşmandyklaryny subut etmek üçin, ellerinde baryny gaýgyrman, reaksiýa görkezýärler.
Soňky birnäçe günüň dowamynda Eýranyň paýtagtynda täze afişalar peýda bolup başlady. Afişada görkezilýän suratda eýran hökümetiniň dellaly we amerikan hökümetiniň töwellaçysy bir stoluň başynda otyr. Afişadaky suratda görkezilişi
ýaly stoluň başynda oturan amerikan wekiliniň bilinden aşakda harby lybas we dyzynyň üstünde ýarag bar.
Iki tarapyň hem diplomatiýanyň roluna we ähmiýetine aýratyn ünsi çekýändigine garamazdan, afişanyň aşagynda ýaňsy bilen “Amerikan akýrekliligi” diýlip ýazylypdyr we aslyýetinde bu suratda Amerikanyň Eýrana garşy harby çäre görmekçi bolýandygy ýaňzydylýar.
Aşa dinçiler
Gürrüňi edilýän afişa Eýran yslam döwletindäki aşa dinçi toparlaryň çykaran hokgasy bolmaly. Olar prezident Rohaniniň Birleşen Ştatlar bilen ylalaşykly gatnaşyklary ýola goýmakda we Günbatar bilen dartgynlylygy gowşatmakda alyp barýan işlerinden nägile.
Iýun aýynda geçirlen prezidentlik saýlawlarynda täze ösüş ýoluny we döwrebaplygy wada berýän täze prezidentiň, ýagny Rohaniniň prezidentlik kürsüsini eýelemegi aşa dinçi toparlary ynjalyksyzlandyrdy we häzirki wagtda olar Günbatar bilen ysnyşykly gatnaşyklar ýola goýlan ýagdaýynda häkimiýetden çetledirilmekden gorkýarlar.
Ýaňy-ýakynda olar, täze hökümetiň 30 ýyldan bäri her juma namazynyň ahyrynda aýdylýan “Amerika ölüm” diýen şygary ýatyrmak üçin eden çykyşyny tankytladylar.
Şygary ýatyrmak barada edilen çykyş geçen aý prezident Rohani Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama bilen telefon arkaly gepleşik geçireninden soň bolupdy. Agzalýan telefon söhbetdeşligini aşa dinçi toparlar “howlukmaçlyk” diýip häsiýetlendiripdi. Aslynda bu telefon söhbetdeşligi Eýranda uzak wagtdan bäri bar bolan “Amerika bilen gatnaşmak günä” diýen düşünjäniň nädogrudygyny subut edipdi.
"Duşman, duşman bolup galýar"
Şondan bäri dinçi toparlar öz pozisiýalaryny goramak we “Birleşen Ştatlara bil baglap bolmaz, çünki olar duşman we duşman bolup hem galarlar” diýen düşünjäni subut etmek üçin jan edýärler. Afişalary asyp, Amerika garşy kampaniýalary alyp barmak bilen bir hatarda olar geçen hepde Ženewada geçirilen gepleşikleri hem sorag astyna alýarlar. Golaýda aşa dinçi toparlar adamlary “Ýok bolsun Amerika!” diýen festiwala gatnaşmaga çagyrdylar.
Dinçi toparlaryň “Rajanews” atly websahypany hem öz içine alýan habar serişdeleri Ženewada geçirilen gepleşikleriň detallarynyň halka giňişleýin äşgär edilmezligini “şübheli” diýip häsiýetlendirýändiklerini aýdýarlar. Ýöne agzalan gepleşikler Günbatar we eýranly wekiller tarapyndan “pozitiw” diýlip häsiýetlendirlipdi.
Aşa dinçi toparlar şu aýyň başynda gepleşikler barada eden çykyşy sebäpli Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretarynyň orunbasary Wendi Şermany hem tankyt edýärler. Wendi Şerman ýadro gepleşiklerinde Amerikanyň iň esasy töwellaçylaryndan biridir.
3-nji oktýabr güni Daşary gatnaşyklar komitetiniň Senatda geçirilen diňlenşiginde, Şerman Eýranyň ozallar ylalaşyklara “togtatmak taktikasyndan” çemeleşendigi barada berlen soraglara jogap beripdi.
“Biz olaryň öz ýadro programmalaryny dowam edýändiklerini bilýändigmiz üçin, şeýle hem 2003-2005-nji ýyllar aralygynda Rohani esasy wekil wagty bolan zatlardan habarly bolandygymyz üçin, bir zady oňat bilýäris, ýagny mekirlik ýagdaýyň DNK-synda bar” diýip Şerman aýtdy.
Media
”Rewolýusiýanyň sakçylary” bilen ilteşikli hasaplanýan doly resmi däl pars habar agentligi şeýle sorag bilen ýüzlenipdi: “Mekirligi Eýranyň DNK-sy diýip häsiýetlendirýän bir adama nädip bil baglap bolar?”
“Maşregnews” websahypasy Eýranyň resmilerini Amerikanyň tekepbirligine we gödekligine hökmany suratda iň gysga wagtyň içinde güýç bilen jogap bermäge çagyrdy.
Ýokary kanunçykaryjylardan Aladin Boružrdini hem öz içine alýan käbir parlament agzalary Şermany tankyt etdiler we onuň beren jogabyny “gözgyny” diýip häsiýetlendirdiler.
22-nji oktýabrda döwlet telewideniýesinde eden çykyşynda Boružerdi: “Birleşen Ştatlaryň syýasaty, esasan, mekrilige we galplyga esaslnaýar, şonuň üçin hem olar beýleki ýurtlara-da ýalançydyr öýdýärler” diýdi.
Aşa dinçi toparlara degişli “Keýhan” gündelik neşiri 23-nji oktýabrda Şermanyň garşysyna iň agyr sözleri ýazdy we onuň Eýran yslam döwletini kemsidip, “mekirlik hem-de hilegärlik” bilen hereket edýändigi üçin Eýranyň wekillerini ylalaşykdan el çekmäge çagyrdy.
“Keýhan” Şermany “ähtibarsyz amerikansumak” diýip häsiýetlendirdi we “Şerman Eýranyň genetikasynda mekirlik bar diýmek bilen tutuş Eýran halkyny kemsitdi” diýdi.
“Ýadro gepleşiklerinde, Eýranyň positiw herektlerine garamazdan, amerikan tarapyndan gelýän teswirler we garaýyşlar olaryň gazaply syýasat yzarlaýandyklaryny” görkezýär diýip, täsirli “Keýhan” öz sahyplarynda ýazýar.
22-nji oktýabrda habarçylar Döwlet departamentiniň metbugat wekiliniň orunbasary Mariýa Harfdan: “Şerman şeýle jogap bermek bilen prezident Rohani hakykaty aýtmaga genetiki taýdan ukypsyz diýjek boldumy?” diýip soradylar.
“Asla” diýip, ol jogap berdi. “Asla beýle däl. Biz prezident Rohaniniň bitiren işlerine minnetdarlygymyzy bildirýäris. Biz Rohana we onuň delegasiýasyna P5+1 sebäpli minnetdarlygymyzy bildirýäris. Biz gelejekde hemme zadyň has gowulaşmagyna umyt bildirýäris” diýip, ol jogap berdi.
Fars agentligi berlen jogaplary teswirledi we Döwlet Departamentiniň Şermanyň aýdan “Eýrana garşy” jogaplary üçin yza çekilendigini habar berdi.
"Festiwal"
Şeýle jedelleriň dowam edýän günlerinde aşa dinçi toparlar “Ýok bolsun Amerika!” ady bilen festiwal geçirýändiklerini aýdýar. Şeýle-de olar ilkinji iň uly “Ýok bolsun Amerika!” atly halkara baýragyny yglan etdiler
.
4-nji noýabrda Tährandaky Amerikan ilçihanasynyň basylyp alynmagynyň 34-nji ýyl dönüminde aşa dinçi toparlar özlerindäki Amerika bolan duşmançylygy ýene bir gezek açarlar we ýakynlaşmalara özleriniň garşydyklaryny görkezerler.
Öňki ýyllarda agzalýan wakanyň ýyl dönümi “Amerika ölüm!” diýen şygarlar astynda amerikan baýdaklaryny ýakmak çäreleri bilen geçirilýärdi.
Ýöne efirde adynyň agzalmagyny islemedik tähranly bir žurnalist aşa dinçi toparlaryň Rohaniniň edýän tagallalaryna täsir edip bilmejekdiklerini aýtdy.
“Häzirlikçe Eýranyň Ýokary lideri Hameneýi Rohanini we onuň toparyny goldaýar. Diýmek, aşa dinçiler her näçe galmagal etseler-de, olar gepleşiklere böwet bolup bilmezler. Hamaneýi Birleşen Ştatlara gaty şübheli garaýar, ýöne ol diplomatiki ýollar bilen ýadro meseleleriniň çözülmegini goldaýar. Radikallar häzir köp däl” diýip, žurnalist aýtdy.


text:
«Yslam döwleti» demirgazyk Siriýada soňky üç hepde wagt içinde esasan kürtlerden bolan 900 çemesi adamy ogurlady diýip, gözegçilik topary 24-nji iýunda habar berdi.
Bu ogurlyk kürt milisiýasynyň jeňçilere garşy söweş alyp barýan ýerlerinde bolupdyr we ogurlanan adamlaryň asuda ilata degişlidigi aýdylýar.
Ol adamlar YD-nyň kontrollyk edýän şäheri al-Babyň golaýyndaky obalarda, Aleppo welaýatynyň demirgazyk-gündogarynda ýaşaýardy diýip, Adam hukuklary obserwatoriýasy aýdýar.
Jeňçiler ogurlanan adamlaryň 350 çemesini al-Rakka, öz paýtagtlary hasaplaýan ýerlerine geçirseler, galanlaryny Siriýadaky YD türmelerine alyp gitdiler diýip, habarda aýdylýar.
Şeýle-de, ekstremistleriň ogurlanan kürtleriň bir bölegini garym gazmaga mejbur edendikleri, azyndan 13 adamy jezalandyryp öldürendikleri, gaçmaga synanan 5 adamy atyp öldürendikleri aýdylýar.


text:
Eýran bosgunlykdaky oppozisiýa toparlary bilen ilteşiklilikde aýyplanan adamy asyp öldürdi.
Ýogsa halkara guramalary Yslam respublikasyna bu jezany togtatmak barada basyş edipdi.
Eýranyň resmi mediasy Golamreza Hosrawi Sawajaniniň 1-nji iýunda asylyp öldürilendigini habar berdi.
Resmi IRNA habar gullugy Sawajaniniň 2010-njy ýylda, Mujahedine-Halk toparyna pul geçirýändigi we kömek berýändigi üçin ölüme höküm edilendigini aýtdy.
Şeýle-de habarda Hosrawiniň 1980-nji ýyllardan bäri birnäçe gezek tutulandygy we ençeme ýyly türmede geçirendigi aýdyldy.
Mujahedine-Halk topary Yslam respublikasyny agdarmaga çalyşýar. Adam hukuklary toparlary, şol sanda Amnesty International Hosrawiniň 2010-njy ýyldaky suduny adalatsyz diýip atlandyrdy.
Eýran, BMG-niň maglumatlaryna görä, Hytaýdan soň, ölüm jezasyny köp ýerine ýetirmekde ikinji orunda dur.


text:
Pakistanyň saglyk resmileri 30-njy iýunda ýurduň günortasyndaky Sindh welaýatynda 25-den gowrak adamyň gün urmasyndan heläk bolandygyny aýdýarlar.
Sindh welaýatynda aşa gyzgyn howadan ölenleriň umumy sany 1 256 adama ýetdi diýip, 1-nji iýulda bu welaýatyň saglyk resmisi belledi. Ölenleriň aglabasynyň welaýatyň paýtagty Karaçi şäherinde heläk bolandygy habar berilýär.
Sindh welaýat hökümetiniň berýän maglumatyna görä, 20-nji iýundan bäri bu welaýatda howanyň temperaturasynyň selsiý boýunça 45 gradusa ýetmegi netijesinde aşa gyzgyn howa Karaçi şäheriniň 100 müň çemesi ilatyna täsir ýetiripdir.
Pakistanyň ýaşaýjylary we oppozision partiýalar resmileri bu krizisi çözmek üçin ýeterlik derejede tagalla etmezlikde tankyt etdiler.


text:
Gazagystanda azyndan alty adamynyň ölümine sebäp bolan Krym-Kongo gyzdyrma keseli Merkezi Aziýada hem-de Günorta Orsýetde wagtal-wagtal peýda bolýar.
Bu kesel sakyrtganyň dişlemeginden ýa-da ol kesele duçar bolan adamyň ganyndan geçip bilýär. Gazagystanda bu kesele duçar bolan ýaş eneden emdirýän çagasyna ol keseliň süýt arkaly geçendigini medisina işgärleri aýdýarlar.
Krym-Kongo gyzdyrma keseliniň wirusy adam organizimine düşensoň, keseliň inkubasion, ýagny daşyndan alamaty bildirmän, gizlin geçýän döwri başlanýar. Ol bir günden on dört güne çenli aralykda dowam edip biler. Köplenç bu kesele ýolugan adamlarda onuň alamatlary 2-6 gün aralygynda ýüze çykyp başlaýar diýip, medisina işgärleri aýdýarlar.
Keseliň alamatlary
Atlantada ýerleşýän kesellere gözegçilik edýän merkeziň işgäri doktor Per Rollin bu keseliň käbir adamlarda örän aram geçýändigini, käbirlerini bolsa heläk edýändigini aýdýar. “Käbir adamlarda bu kesel adaty dümew ýaly geçip, hassalar birnäçe günden soň sagalýarlar. Beýleki adamlarda kesel ýokuşan halatynda gyzgynyň ýokarlanmagy, gan akmanyň peýda bolmagy, gusmak, ganly içgeçmek ýaly alamatlar ýüze çykýar. Şeýle alamatlar bolan halatynda kesellini hökmany suratda keselhana ýerleşdirilmeli” diýip, doktor Per Rollin maslahat berýär.
Kesel agyr geçen halatynda, hassalanyň gyzgyny 39-40 gradusa çenli galýar. Kellagyry, ysgynsyzlyk, içagyry, myştsalarda hem bogunlarda ýaramaz agyry peýda bolýar. Käbir adamlarda ýüzüň, boýnuň hem-de döşüň derisi gyzarýar. Keseliň alamatlary peýda bolup başlanyndan soň, 2-3 gün geçeninde burnuň, kentlewügiñ ganamagy ýüze çykýar. Soňra aşgazanda hem içegelerde gan akmanyň peýda bolmagy mümkin. Kesellänlerde ortaça 12 günüň dowamynda bedeniň gyzgyny pese düşmeýär. Krym-Kongo gyzdyrma keseliniň beterleşmegi netijesinde öýken çişmesi, böwregiň işiniň ýiti ýetmezçiligi, pnewmoniýa ýaly keseller ýüze çykyp, adamyň ölümine getirip bilýär.
“Emma şol wirusy bolan sakyrtga malda tapylsa, bu ol malyň etinde infeksiýanyň bardygyny aňlatmaýar” diýip, doktor bize gürrüň berdi. Ýagny bu wirus malyň etinde däl-de, şol sakytgada bolýar.
Ýüze çykanda näme etmeli?
Bu keseliň ýüze çykan halatynda näme etmeli diýen sowalymyza doktor Rollin: “Kesellän adamda gusmak, içgeçme ýaly alamatlar peýda bolup, hassanyň bedeninde suw ýetmezçiliginiň duýulmagynyň mümkindigini bize gürrüň berdi. Şonuň üçin näsaga kopräk suwuklyk bermegi doktor maslahat berýär. Keselläniň gyzgyny ýokarlansa, aspirin ýaly düzüminde atsesilsalisil kislotasy bolan dermanlary bermeli däldigini spesialist aýtdy. Sebäbi şeýle dermanlar gany suwuklandyryp, onuñ akmagyny has güýçlendirýär” diýip, jogap berdi.
Bu kesel ýüze çykan halatynda kesselläniň ganly egin-eşigini diňe rezin ellik bilen alyp, poroşok bilen ýuwmagy doktor maslahat berýär. Rezin ellik golastynda bolmasa, ýönekeý selofany ele orap, soňra keselläniň egin-eşigini almaly diýip, doktor aýdýar. Kesseläniň egin-eşigi ýarym sagatlyk kir ýuwulýan poroşok atylan suwa ýatyrylsa, poroşogyň wirusyň hemmesini ýok edýändigini spesialist tassyklaýar. Keselläniň iýip-içýän gap-çanagyny hem dezinfeksiýa etmek maslahat berilýär. Hemme infeksion kesellere degişli bolşy ýaly, bu keselde hem wagtal-wagtal el sabyn bilen ýuwulyp durulsa, keseliň ýaýramagyny haýalladardy diýip, spesialist belledi.
Şeýle-de doktor kesselli bilen gatnaşykda bolan adamalaryň hemmesiniň medisina işgärleri tarapyndan gözegçilik astyna alynmalydygyny, tebigata gezelenç edileninde ýa-da mal-gara seredýän adamlaryñ sakyrtgadan ägä bolmalydygyny, sakyrtga ýapyşan halatynda spesialiste ýüzlenmelidigini radiomyz bilen söhbetdeşlikde maslahat berdi.


text:
Birleşen Ştatlar “Al-Kaýdanyň” Ýemendäki häkimiýet gowuşgunsyzlygyndan peýdalanmagynyň ahmaldygyny duýdurdy we prezident Ali Abdullah Salehiň häkimiýeti başgalara geçirmek işiniň başlanmalydygyny aýtdy.
Ak Tamyň sözçüsi Jeý Karniý bu beýanaty 32 ýyl ýurt baştutany bolan Salehe garşy protestlerde 50-den gowrak adam öldürilenden soň etdi.
Duşenbe güni günortadaky şäher Taizde ýemen goşunlary protestçi mähelläni oka tutup, azyndan 15 adamy öldürdiler.
Taizli protestçilere raýdaşlyk beýleki birnäçe şäherde hem protest ýörişleriniň guralmagyna getirdi.


text:
Türkmen kommunistleriniň lideri, ençeme ýyllardan bäri tussaglykdaky saklanylýan Serdar Rahymowyň ykbalyna daşary ýurtda aladalanma bildirilýär. Orsýetiň Kommunistik partiýasynyň agzasy, Orsýetiň harby howa güýçleriniň otstawkadaky general-maýory Ýewgeniý Kopyşew 2002-nji ýylda tussag edilip, türkmen türmesinde dereksiz ýiten Serdar Rahymowyň ykbaly barada maglumat bermegi sorap, Türkmenistanyň prezidentine, ýurduň, Daşary işler we beýleki ministrliklerine hat bilen ýüzlendi. Ýewgeniý Kopyşew Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolup, bu aksiýasy barada Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Azatlyk Radiosy: Ýewgeniý Iwanowiç, Türkmenistanyň ýolbaşçylarynyň adyna häzirki ýüzlenmäňiz barada gürrüň beräýseňiz?
Ýewgeniý Kopyşew: Şu sapar meniň özüm Serdar Seýitmyradowiç Rahymowyň ýoldaşy hökmünde Türkmenistanyň prezidentine ýüzlendim we ony boşatmagy soradym. Men muny ýakyn wagtda sowet halkynyň Ikinji jahan urşunda beýik ýeňiş gazanmagynyň 70-nji ýyl dönüminiň bellenmegine gabatladym. Serdar Rahymow uruş tylynyň zähmetkeşiniň ogly, onuň aýaly Artykgül Çaryýewna hem urşa gatnaşyp, “Gyzyl ýyldyz ordeni” bilen sylaglanan uruş weteranynyň gyzy. Türkmenistan uruş weteranlarynyň çagalaryna üns bermeli diýip hasap edýärin.
Emma gynandyryjy ýeri, Türkmenistandaky özgerişliklere garamazdan, bu ýurt postsowet giňişliginde iň ýapyk ýurtdur. Türkmenistanyň prezidentiniň administrasiýasy hem tutuş region boýunça iň ýapyk edara. Meniň şeýle diýmegimiň sebäbi, islendik ýurduň prezidentine elektron hat üsti bilen ýüzlenip bolýar, hatyňa jogap gelýär. Emma Türkmenistanyň prezidentine döwrüň aragatnaşyk serişdeleri arkaly ýüzlenmek mümkin däl. Şeýle ýagdaýda Orsýetden ähli hatlary diňe Türkmenistanyň Orsýetdäki ilçihanasynyň üsti bilen ýa-da Aşgabada poçta arkaly iberip bolýar. Ilçihana hatymy alandygyny aýdýan hem bolsa, ony Türkmenistana ýetirip-ýetirmändigini habar bermeýär.
Meniň häzirki hatymy aldyk diýip, diňe Türkmenistanyň Adalat ministrliginden jogap geldi.
Azatlyk Radiosy: Siz Türkmenistanyň prezidentine we beýleki ýolbaşçylaryna näme diýmek isleýärsiňiz?
Ýewgeniý Kopyşew: Men Rahymowyň türmeden boşadylmagy ugrunda göreşdim we göreşerin. Sebäbi men onuň türkmen halkynyň wepaly ogludygyny bilýärin.
Eger türkmen häkimiýetleri Serdar Rahymowy haýsy-da bolsa bir sebäpden boşatmak islemeýän bolsalar, onuň ykbaly, hal-ýagdaýy barada garyndaşlaryna habar bermäge borçly. 2002-nji ýyldan bäri 13 ýyla golaý wagt geçdi, näme sebäpden şol döwrüň dowamynda oňa maşgalasy bilen duşuşmaga, hat alyşmaga mümkinçilik berilmedi? Men onuň gyssagly boşadylmagyny talap edýärin, muny edip bolmaýan bolsa adam bolup, onuň ykbaly barada maglumat bermeli.
Azatlyk Radiosy: Ýewgeniý Iwanowiç, Serdar Rahymow 2002-nji ýylda tussag edileli bäri, siziň özüňiz we orsýetli kommunistler onuň ykbalyna aladalanma bildirip, dürli aksiýalaryň, şol sanda protest çykyşlarynyň birnäçesini geçirdiňiz. Şu günki güne çenli nähili jogap alyp bildiňiz?
Ýewgeniý Kopyşew: Orsýet Federasiýasynyň Kommunistik partiýasy, onuň liderlerinden Ýegor Ligaçýow we beýlekiler 2002-nji ýyldan bäri eden ýüzlenmelerine türkmen häkimiýetlerinden diňe bir gezek jogap alyp bildiler. Şonda Türkmenistanyň Moskwadaky şol wagtky ilçisi Agahanow Serdar Rahymowy boşatmak baradaky hatyňyzy Ýaşulular maslahatyna berdik diýip jogap beripdi. Emma şol ýekeje jogabyň hem soňy bolmady.


text:
Birleşen Ştatlar Ýemendäki wakalara çuňňur alada bildirdi we 33 ýyl häkimiýet başynda oturan prezident Aly Abdullah Salehi ýene bir gezek işden çekilmäge çagyrdy.
Protestçileriň Salehiň işden çekilmegini talap etmegi netijesinde Ýemen ýanwar aýyndan bäri çaýkanyp dur. Onuň Saud Arbaystanynda üç aý bejergi alyp, anna güni ýurduna dolanyp gelmegi graždan urşunyň tutaşmak aladalaryny güýçlendirdi.
Geçen hepde hökümete garşy protestçiler bilen howpsuzlyk güýçleriniň çaknyşyklarynda 200 çemesi adamyň öldürilendigi, diňe paýtagt Sanaada 40 adamyň öldürilendigi aýdylýar.


text:
Dünýä boýunça liderler Birleşen Ştatlaryň kredit ygtybarlylygynyň peseldilmegi we ýewro zonasynyň üstünden sowulmaýan bergi krizisi sebäpli galagopluga düşen maliýe bazarlaryny köşetmek üçin tagalla baryny etdiler.
Öten anna güni reýting agenturasy “Standard & Poor’s” Birleşen Ştatlaryň kredit derejesini iň ýokary dereje bolan AAA-dan AA plýusa getirdi. Bu peseldiş Amerikanyň ykdysadyýetiniň depgininiň haýaldygy we Ýewropada bergi krizisiniň ýaýramak gorkusy sebäpli global birža bazarlarynda bahalar trillionlarça dollar aşaklansoň boldy.
Duşenbe güni senagat taýdan ösen 7 ýurduň ýolbaşçylary global bazarlary durnuklaşdyrmak üçin özleriniň bilelikde aýgytly hereket etjekdiklerini aýtdylar. Senagatlaşan 20 ykdysadyýeti öz içine alýan G-20 we ösüp gelýän ýurtlar hem maliýe bazarlaryny durnuklaşydyrmak maksady bilen arkalaşykly hereket etjekdiklerini bildirdiler.
Ýewropada
Ýewropada Ispaniýa bilen Italiýanyň býujet defisiti zerarly ýewro zonasynyň bergi krizisine çekilmeginden gorkulýar. Şol sebäpden bu basyşy ýeňletmek üçin Ýewropanyň Merkezi banky 7-nji awgustda özüniň bu ýurtlaryň hökümetleriniň gymmatly kagyzlaryny satyn aljakdygyny aýtdy.
Ýewropanyň Merkezi bankynyň ýewro zonasynda kyn ýagdaýa düşen ýurtlaryň gymmatly kagyzlaryny satyn aljakdygyny bildirmegine sebäp bolan zat Ispaniýa bilen Italiýanyň ykdysadyýetlerini pugtalandyrmak üçin täze çäreleridir reformalary ýola goýjakdyklaryny yglan etmekleri we alýan kreditleri üçin aşa ýokary çykdajy etmäge taýynlyklary boldy.
Bu beýanatlar bazarlary az-kem köşeşdirene meňzeýar. Aziýada aksiýa nyrhlary peselip, Gonkongda “Hang Seng” indeksi 4 prosentden köp aşaklady. Ýöne Ýewropada duşenbe güni ir ertir zyýan görülse-de, bazarlar soňra özüni dürsäp ugrady. Ispaniýa bilen Italiýanyň hem kredit harajatlary aşaklady.
Birleşen Ştatlarda
Waşingtonda bolsa Birleşen Ştatlaryň maliýe ministri Timoti Geýtner “Standard & Poor’s” reýting agenturasyny ýiti tankytlap, onuň Amerikanyň kredit derejesini aşaklatmagyny “elhenç baha” diýip atlandyrdy.
“Reýting agenturasy “Standard & Poor’s” elhenç baha bermek bilen, özlerini ýaramaz alyp bardylar. Olar şeýle hem özleriniň Birleşen Ştatlaryň maliýe býujeti barada gaty bilimsizdiklerini görkezdiler. Şeýlelikde edil häzirki ýalňyş netijä geldiler” diýip, Geýtner aýtdy.
Ýurduň kredit derejesi peseldilenden soň, respublikançy kanunçykaryjylar Geýtneri wezipeden çekilmäge çagyrdylar. Ýöne Ak Tam onuň Birleşen Ştatlaryň maliýe ministri wezipesinde galýandygyny aýtdy.
Ak Tamyň sözçüsi Jeý Karneý: “Prezident Barak Obama ministr Geýtnerden Maliýe ministrliginde galmagyny sorady. Onuň öz wezipesini dowam etdirmek baradaky kararyny gutlaýandygyny aýtdy” diýdi.


text:
29-njy maýda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Pakistan Yslam Respublikasynyň Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi jenap Abdul Maligi kabul etdi, ol döwlet Baştutanymyza ynanç hatyny gowşurdy.
Diplomat wagt tapyp kabul edendigi üçin milletiň Liderine hoşallyk bildirdi hem-de Pakistan Yslam Respublikasynyň Prezidenti Mamnun Husseýniň we premýer-ministri Muhammad Nawaz Şarifiň salamyny hem-de Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa we türkmen halkyna bagt, parahatçylyk we abadançylyk baradaky arzuwlaryny ýetirdi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow hoşniýetli sözler üçin minnetdarlyk bildirip, dostlukly halkyň ýolbaşçylaryna iň gowy arzuwlaryny beýan etdi hem-de Türkmenistanyň sebitdäki goňşy döwletler, hususan-da, Pakistan bilen netijeli hyzmatdaşlygy pugtalandyrmaga uly gyzyklanma bildirýändigini nygtap, bu ýurt bilen diňe bir çäk babatdaky ýakynlyk däl-de, taryhyň jümmüşinden gaýdýan medeniýetleriň we däp-dessurlaryň umumylygynyň hem birleşdirýändigini aýtdy.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow diplomaty jogapkärli wezipä bellenilmegi bilen gutlap, oňa ikitaraplaýyn we köptaraplaýyn esasda, şol sanda iri halkara guramalarynyň hem-de sebit düzümleriniň çäklerinde köptaraplaýyn görnüşde üstünlikli ösdürilýän türkmen-pakistan hyzmatdaşlygyny işjeňleşdirmäge gönükdirilen asylly işinde uly üstünlikler arzuw etdi.
Duşuşygyň çäklerinde döwletara gatnaşyklaryny ösdürmek meseleleriniň giň toplumy boýunça pikir alyşmalar boldy. Ýokary derejede özara ynam we birek-birege hormat goýmak esaslarynda ýola goýlan gatnaşyklar, şeýle hem iki dostlukly ýurduň halkara durmuşynyň möhüm meseleleriniň birnäçesi boýunça garaýyşlaryň ýakynlygy ýa-da gabat gelmegi hyzmatdaşlygyň yzygiderli pugtalandyrylmagyna ýardam edýär.
Ilçi öz ýurdunyň Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan transmilli gaz geçirijisiniň gurluşygynyň taslamasynyň çalt durmuşa geçirilmegine uly gyzyklanma bildirýändigini tassyklap, bu turbageçirijiniň çekilmeginiň taslama gatnaşýan ýurtlaryň ykdysady ösüşine ýardam etjekdigine hem-de sebitde parahatçylygy we durnuklylygy pugtalandyrmagyň möhüm şerti boljakdygyna ynam bildirdi.
Duşuşygyň çäklerinde Türkmenistanyň Prezidenti we myhman söwda-ykdysady hyzmatdaşlygy diwersifikasiýalaşdyrmaga degişli beýleki meseleleriň hem birnäçesini ara alyp maslahatlaşdylar. Taraplaryň biragyzdan bellemegine görä, däp bolan medeni-gumanitar hyzmatdaşlyk ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň möhüm ugry bolup durýar.
Şunuň bilen baglylykda, BMG-niň Baş Assambleýasynyň Kararnamasyna laýyklykda berlen, şu ýyl 20 ýyllygy belleniljek Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplyk halkara hukuk derejesiniň iki ýurduň gatnaşyklaryndaky ähmiýeti we möhüm orny aýratyn bellenildi.


text:
Birleşen Ştatlar «Sony Pictures» kino studiýasyna edilen haker hüjüminiň arkasynda Demiragzyk Koreýanyň durandygy baradaky beýanatyny gaýtalady.
Bu sözler Phenýan bilelikde derňew geçirmäge çagyrandan soň aýdyldy.
Ak tam 20-nji dekabrda özüniň Federal derňew býurosynyň çykaran netijesine, ýagny "Sony Picturesiň» "The Interviýew", «Söhbetdeşlik» filmini yza çekmesiniň arkasynda duran haker hüjüminiň Demirgazyk Koreýadan edilendigine ynanýandygyny aýtdy.
Bu komediýada Demirgazyk Koreýanyň lideri Kim Joň Anyň janyna kast etmek baradaky toslama plan suratlandyrylýar.
Milli howpsuzlyk geňeşiniň sözçüsi Mark Stroh: "Eger Demirgazyk Koreýanyň hökümeti kömek etmek islese, olar öz günälerini boýun alyp, "Sony Picturesiň» bu hüjüm sebäpli çeken zyýanyny tölesinler» diýdi.


text:
Täze geçirilen barlaglar adam öldürmegiň köpelmegi we käbir ýurtlaryň harby çykdajylarynyň artdyrylmagy netijesinde dünýä parahatçylygynyň derejesiniň pese gaçýandygyny görkezdi.
2013-ji ýylyň Global parahatçylyk indeksi geçen ýyl 110 ýurduň öňküsinden az parahatçylykly bolandygyny, 48 ýurduň bolsa has parahat bolandygyny aýtdy.
Bu barlagda Siriýa urşy, Eýranda, Yrakda, Owganystanda we beýleki ýurtlarda edilýän harby çykdajylar mysal getirilýär.
Onda Orsýetiň we Ýewraziýanyň dünýäniň az parahatçylykly regionlary bolmagynda galandygy, olardan yzda diňe Günorta Aziýanyň we Ýakyn Gündogaryň, Demirgazyk Afrikanyň bardygy aýdylýar.
Ylmy barlag Islandýainyň iň parahatçylykly, Owganystanyň bolsa iň parahatçylyksyz ýurt bolandygyny görkezýär.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama ýurduň aňtaw gullugynyň öňki başlyklarynyň birnäçesiniň terrorda güman edilenleriň gynalandygy baradaky derňewi togtatmak baradaky talabyny ret etdi.
Obama CNN telekanalynda bu barada eden gürrüňinde hiç kim kanundan ýokary däl diýdi. Şeýle-de ol özüniň adalat resmileriniň alyp barýan işjeň derňewlerine gatyşmaly däldigini nygtady.
Bu beýanat Birleşen Ştatlaryň Merkezi aňtaw gullugynyň öňki başlyklarynyň ýedisiniň terrorda güman edilenleriň gynalandygy baradaky derňewi ýatyrmaga çagyrýan haty bilen bagly.


text:
Geçen hepde türkmen metbugaty Türkmenistanyň prezidentiniň ýanyndaky Nebitgaz serişdelerini dolandyrmak we peýdalanmak baradaky döwlet agentliginiň ýolbaşçysy Ý.Kakaýewiň we daşary işler ministriniň orunbasary T.Kömekowyň 3-nji hem 9-njy awgust aralygynda Nýu Ýorka sapar edýändiklerini habar beripdi.
Bu saparyň dowamynda türkmen resmileri energiýa tranziti boýunça halkara hukuk resminamalaryny taýýarlajak ekspertler toparynyň döredilmegi babatda BMG-niň resmileri bilen gepleşik geçirerler diýlip, resmi metbugatda habar berildi.
Şol bir wagtyň özünde, ABŞ-da ýerleşýän "Bloomberg" neşiri ÝB-niň energiýa wekilleri Hazar deňziniň astyndan azyndan bir gazgeçirijiniň gurulmagy boýunça türkmen-azeri ylalaşygynyň gazanylmagyna esas döredip biljek dokumentiň nusgasyny taýýarladylar diýip, habar berýär.
Azerbeýjanyň prezidenti Ylham Aliýew bolsa "Bloomberg" neşiri bilen telefon arkaly geçirilen söhbetdeşlikde Azerbaýjanyň Türkmenistandan heniz anyk teklip almandygyny, emma özleriniň türkmen gazyna tranzit mümkinçiligini bermäge taýýardyklaryny bildirdi.“Adatdan daşary tagallalar”
Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Aliýew (çepde) we ÝB-niň energiýa komissary Gunter Öttinger Bakuwda, 12-nji awgust, 2009-njy ýyl.
ÝB-niň resmileri agzalýan dokument boýunça beýanat bermekden saklandylar. Emma ÝB-niň energiýa komissary Gunter Öttinger 27-ni iýulda Halkara Odessa forumynda “Nabukko” proýektini öz içine alýan “Günorta koridor” proýektiniň üstünlik gazanmagy üçin “adatdan daşary tagallalaryň” gerekdigini aýdypdy.
“ÝB proýekte degişli ýurtlar bilen ýol alnyp bilinjekdigini görkezýär we biz häzirki wagtda bu ugurda iş alyp barýarys. Emma men munuň ynjyk ýoldugyna, üstünligiň diňe bize bagly däldigine düşünýärin. Bu ugurda üstünlik gazanmak üçin adatdan daşary çäreleri görmeli bolmagymyz mümkin” diýip, G.Öttinger aýtdy.
ÝB-niň energiýa komissary G.Öttinger haýsy çäreleriň göz öňünde tutulýandygyny anyk aýtmady, emma Hazar Ösüş Korporasiýasynyň döredilmegini ýa-da Transhazar gazgeçirijisiniň gurulmagyny mysal getirdi. Bu çäreler täze gaz üpjünçileriniň ÝB bilen hyzmatdaşlyk etmeklerine has hem itergi berer diýip, ol sözüne goşdy.
Dokumentiň käbir şertleri
ÝB tarapyndan taýýarlanandygy aýdylýan dokumentiň nusgasyna görä, Türkmenistan we Azerbaýjan Hazar deňziniň astyndan çekiljek gazgeçirijiniň eýesiniň bu emlägi doly derejede bazar şertlerine görä ulanjakdygyna güwä geçmeli diýip, "Bloomberg" ýazýar.
Emlägiň eýesi gazgeçirijiden boş ýer bermegi ýa-da mümkin bolan göwrümiň ulanylmagyny ret edip bilmez diýip, şol ýerde aýdylýar. Bu barada "Bloomberg" neşiri habar berýär. Emma gazgeçirijiniň uzynlygy ýa-da göwrümi görkezilmändir.
Turbany ulanyp biljek taraplar kesgitlenende, Türkmenistanyň we Azerbaýjanyň hökümetleri biri-birleri bilen maslahatlaşmaly, gazgeçiriji tebigy gazy iki tarapa akdyrmak üçin hem ulanylyp bilner diýip, "Bloomberg" dokumentiň nusgasyna salgylanyp ýazýar. “Syýasy mesele”
7,9 milliard ýewroluk “Nabukko” proýektiniň paýdary bolan Awstriýanyň OMV AG kompaniýasynyň dolandyryş geňeşiniň agzasy Werner Auli 4-nji awgustda Wenadaky metbugat konferensiýasynda eden çykyşynda “Bu uzyn ýol däl, suw hem çuň däl, bu esasan syýasy mesele” diýdi.
“Şol sebäpli Brýussel bu proýekte başlady. Azeriler we türkmenler bu gazgeçirijiniň gurluşygyna başlap bilerler ýaly, Brýussel hukuk meselelerini çözmek üçin giňişleýin iş alyp barýar” diýip, Awstriýanyň OMV AG kompaniýasynyň dolandyryş toparynyň agzasy Werner Auli "Reuters" agentligine aýtdy.
OMV AG kompaniýasynyň wekili W.Auliniň aýtmagyna görä, “Nabukko” proýektiniň maliýeleşdirilmegi boýunça gutarnykly karar, gijä galan ýagdaýynda, indiki ýylyň ilkinji çärýeginde kabul ediler: “Bu barada konsorsiumyň agzalary açyk möwsüm prosesinde karara gelerler”.
“Nabukko” konsorsiumy şu ýylyň ahyryna çenli inwestisiýa boýunça gutarnykly netijä gejekdigini aýdýar, emma bu proýekt häzire çenli ençeme gezek soňa süýşürildi. OMV AG kompaniýasynyň wekili bolsa, “Ahyrky netijä şu ýyl hem gelinmegi hem mümkin...sebäbi açyk möwsüm prosesi üç aýa çekýär” diýdi. “Nabukko”
ÝB tarapyndan goldanylýan “Nabukko” proýektiniň gaz bilen üpjün edilmegi belli bir derejede Türkmenistana hem bagly bolup durýar. Ýyllyk 31 millard kubmetrlik tebigy gazy Ýewropa akdyrjak turbalara Türkmenistanyň ýyllyk 10 millard kubmetrlik tebigy gaz akdyrmagyna garaşylýar.
Ýakynda Türkmenistan Ýolöteniň Osman gaz ýatagyndan Hazaryň ýakasyna tarap 800 kilometrlik “Gündogar-Günbatar” gazgeçirijisiniň gurluşygyna hem başlady. 1,5 milliard dollarlyk bu gazgeçiriji ýurduň ummasyz gaz ätiýaçlyklaryna eýe bolan gündogar regionyny Hazar regiony bilen baglanyşdyrar.
“Nabukko”gazgeçirijisiniň uzynlygy bolsa 3,300 kilometrde barabar bolup, munuň agramly bölegi – 2,730 kilometri Türkiýäniň üstünden geçýär. Deslapky plana görä, gurluşyk 2011-nji ýylda başlanyp, proýektiň esasy bölegi 2015-nji ýylda tamamlanmaly.
“Nabukko” gazgeçirijisiniň gurluşygyna Awstriýanyň OMV AG, Wengriýanyň MOL Nyrt, Bolgariýanyň Bulgargaz EAD, Ruminiýanyň Transgaz SA, Germaniýanyň RWE AG we Türkiýäniň BOTAŞ energiýa kompaniýalary gatnaşarlar. Bu proýekt azyndan 7,000 iş orunlaryny hem döreder diýlip çaklanylýar.


text:
Ýewropa we kosowa polisiýasy penşenbe güni Kosowanyň Saglyk ministrligine reýd geçirip, korrupsiýa aýyplamalary esasynda dört resmini tussag etdi.
Ýewropa Bileleşiginiň Kanunyň hökmürowanlygy missiýasy (ÝBKHM) tussag edilenleriň arasynda ministrligiň hemişelik sekretary Ilir Tolaýyň hem bardygyny aýtdy.
Kanunyň hökmürowanlygy missiýasy tutulan dört resminiň korrupsiýa, şol sanda wezipeden hyýanatçylykly peýdalanmak, tenderler bilen bagly kezzapçylyk, zyýanly şertnamalary baglaşmak ýaly aýyplamalar sebäpli gözlenip gelnendigini aýdýar.
Bu missiýa Kosowa 2008-nji ýylda Serbiýadan garaşsyzlygyny yglan edenden soň işe başlady we ýurtda kanunyň hökmürowanlygyny ýola goýmagy maksat edinýär.


text:
Owganystanyň esasy kanunynda türkmen dili 3-nji ýerli resmi dil hökmünde kabul edildi. Şondan soňra Owganystanyň Magaryf ministrligi tarapyndan okuw kitaplary türkmen dilinde çap edildi.
Türkmenleriň kowçum bolup ýaşaýan Demirgazyk Owganystanyň mekdeplerinde okuwçylara türkmen dilinde-de tälim berer ýaly, mugallymlaryň ýeterlik däldigi aýdylýardy. Şonuň üçin Owganystanyň Jöwüzjan welaýatynda mugallym bolup işe girmek isleýänlerden, ilkinji gezek türkmen dilinden synag alyndy.
Türkmen dilinde sapak berjek mugallymlar türkmen dilinden sygandan geçmeli bolarlar. Bu düzgün Owganystanyň taryhynda ilkinji gezek ýola goýuldy. Özbekleriň hem türkmenleriň köpçülik bolup ýaşaýan Demirgazyk Owganystanyň beýleki welaýatlarynda-da şeýle çäre geçiriler diýip, ýerli resmiler umyt bildirýärler.
Jöwüzjan welaýatynyň magaryf bölüminiň müdiri Geldimyrat han Azatlyk radiosyna şeýle diýdi.
– Türkmen dili hem 3-nji resmi dildir. Şol sebäpden welaýatyň magaryf edarasy mugallymçylyk wezipesine kandidatlardan türkmen dilinde synag almak kararyna geldi. Jöwüzjan welaýatynyň Döwlet uniwersitetinde türkmen dili departamenti bar. Şony tamamlanlar türkmen obalaryndaky mekdeplerde okuwçylara türkmen dilinde bilim berer.
Welaýatyň Garkyn etrabynyň magaryf edarasynyň wekili Haknazar Tewekkelliniň aýtmagyna görä, synagdan geçen mugallymlar etraplarda okuwçylary 6-njy synpa çenli türkmen dilinde okadar. ‘Mekdeplerde türkmen kitaplary ýeterlik bar’ diýip, Haknazar aýtdy.
Jöwüzjan welaýatynyň aýallar boýunça edarasynyň işgäri hanym Selimäniň aýtmagyna görä, mugallymçylyk üçin türkmen aýal-gyzlary-da synagdan geçipdir.
Mugallymçylyk wezipesine saýlanan aýal mugallymlar obalarda okuwçylara türkmen dilinde tälim berer. ‘Synagdan geçen aýal-gyzlaryň sany az. Şoňa garamazdan, Jöwüzjan welaýatynda bilimli türkmen aýal-gyzlary üçin birinji gezek şeýle mümkinçilik döreýär’ diýip, hanym Selime aýdýar.


text:
Gazagystanyň howpsuzlyk güýçleri geçen ýylyň 16-njy dekabrynda Žanaozen şäherinde 16 adamyň ölümine getiren çaknyşykdan soň, dartgynlygyň gaýtadan emele gelmeginiň öňüni almak maksady bilen, şu gün bu şäheriň merkezini gurşap aldy.
Şähere goşmaça howpsuzlyk güýçleriniň çekilmegine geçen aýda türme tussaglygyna höküm edilenleriň garyndaşlarynyň köpçülikleýin protest çäresini geçirmekleriniň mümkindigi baradaky maglumatlar sebäp boldy.
Türme tussaglygyna höküm edilen nebitçiler geçen ýyl iş şertleriniň gowulandyrylmagyny talap edip geçiren proteslerinde bidüzgünçiliklere ýol berenlikde aýyplandylar.
Žanaözeniň resmileri, bidüzgünçilikleriň öňüni almak maksady bilen, çarşenbe güni bu şähere goşmaça howpsuzlyk güýçlerini çekendiklerini mälim etdiler.
Şu aýyň başynda BMG-niň adam hukuklary boýunça baş komissary Nawy Pillaý Žanaözene sapar edip, gazak häkimiýetlerini dekabrdaky wakalar bilen bagly garaşsyz hem aç-açan derňewi geçirip bilmändigi üçin tankytlady.


text:
Adam Hukuklaryny goraýjy “Human Rights Watch” guramasy dünýäde köp hökümetiň howpsuzlyga wehim salýan ýagdaýlara garşy göreşinde adam hukuklaryny äsgermän uly ýalňyşlyk goýberýändigini öz ýyllyk hasabatynda aýdýar.
Nýu-Ýorkda ýerleşýän “Human Rights Watch” guramasynyň 2015-nji ýyl boýunça hasabatynda guramanyň ýerine ýetiriji müdiri Kenneth Roth adam hukuklarynyň depelenmeginiň yslam ekstremizmi we Ukrainadaky konflikt ýaly global problemalaryň agyrlaşmagynda we ýaýbaňlanmagynda uly rol oýnaýandygyny aýdýar.
Roth, hususan-da, Günbataryň Orsýetde başga pikirlilige we graždan jemgyýetçiligine edilýän basyşlara “çäkli reaksiýasynyň” Ukrainadaky krizisiň güýçlenmegine täsir ýetirip bilýändigini, sebäbi Kremliň maglumat çäkliligini Ukrainadaky öz hereketleriniň jemgyýetde tankyt edilmezligi üçin ulanýandygyny belleýär.


text:
Eger siz bu gün Owganystanda bir etrabyň häkimi wezipesine bellenseňiz, howpsuzlyk problemalaryny nähili çözerdiňiz? Siz güýçli konserwatiw jemgyýetde aýallaryň deňhukuklylygyny nädip üpjün ederdiňiz? Siz döwlete uly ynam we goldaw bolmadyk territoriýalarda hökümetiň syýasatyny nädip amala aşyrardyňyz?
Häzirki wagtda bu sowallar Owganystanda täzelikde ýola goýlan graždan gullukçy wezipelerine işe almak proseduralarynda dalaşgärlerden soralýan esasy soraglardyr.
Alnyp barylýan bu iş ýurduň korrupsiýa bilen göreşindäki uly tagallalarynyň bir bölegidir. Bu göreş hökümete degişli iş orunlaryny kadrlar bilen üpjün etmekde, ýokary gubernator wezipelerinden başlap, has ýönekeý sekretarlyk rollaryna çenli berk ornaşan tanyşparazlyk medeniýetini üýtgetmegi maksat edinýär.
Şu güne çenli gowy tanşy barlar ýa-da para bermek isleýänler öz tanyşlarynyň goldawy bilen işe giren bolsalar, täze düzgüne görä, adamlaryň mundan beýläk diňe öz ukyplaryna görä işe alynjakdygy aýdylýar.
Guramanyň täze proseduralaryna gözegçilik etmek borjy üstüne ýüklenen Owganystanyň “Garaşsyz administratiw reformalar we graždan gulluk komissiýasynyň" aýtmagyna görä, bidüzgünçiligiň bolmazlygy üçin ähli ätiýaçlyk çäreleri görlüpdir.
Bu düzgünde aýdylşyna görä, synaglaryň netijelerine baha goýlanda dalaşgäriň ady gizlin saklanar, şunlukda kandidatlaryň tanyşparazlyk esasynda işe alynmagyna mümkinçilik galmaz. Synaglaryň netijeleri birnäçe günüň içinde belli bolar we eger dalaşgärler derňew we interwýu proseslerinden närazy bolsalar, onda olara şikaýat etmäge, hatda kanuny ýollar bilen degişli instansiýalara ýüz tutmaga hukuk berler. Şeýle-de dürli hökümet we hususy guramalardan hemem daşary ýurtly maslahatçylardan düzülen topar bu proseduranyň ähli tapgyrlaryna gözegçilik eder.
Owganystanyň “Garaşsyz administratiw reformalar we graždan gulluk komissiýasy” geçen aýdan başlap ýola goýlan täze sistemadan soň, welaýat häkiminiň orunbasary, etrap häkimi, şeýle hem merkezi ýa-da welaýat bölümlerinde dürli administratiw wezipelerde işlemäge isleg bildiren iki müňe golaý kandidatyň arza berendigini aýdýar.
Agzalýan gulluk häzirki döwürde boş duran 11 welaýat häkimi we 100 sany etrap häkimlik wezipeleri boýunça kandidatlary saýlamak prosesinde iň ukyply ýolbaşçylary saýlamak üçin iki sany aýry synag taýýarlapdyr.
Owganystanyň “Garaşsyz administratiw reformalar we graždan gulluk komissiýasynyň" bölüm başlygy Azizullah Ariýafar bilim derejesi we iş tejribesi esasynda gysga sanawa alnan kandidatlaryň 300 töwereginiň dürli synaglara gatnaşandyklaryny aýtdy: "Ýazuw synaglarynda kandidatlar isleg bildiren iş orunlary bilen baglanyşykly 6 soraga jogap berdiler. Olar strategiýa, planlaşdyrma we beýleki dolandyryş meselelerini öz içine alýar. Soraglar synag başlamazdan edil bir sagat öň taýýarlandy" diýip, Owganystanyň ”Garaşsyz administratiw reformalar we graždan gulluk komissiýasynyň" bölüm başlygy Azizullah Ariýafar aýtdy.
Ariýafaryň aýtmagyna görä, işe dalaş edýänleriň etniki taýdan gelip çykyşy we syýasy garaýşy saýlaw prosesinde hiç hili rol oýnamandyr.
Ýazuw synaglaryny üstünlikli tabşyranlaryň indiki we ahyrky synag tapgyry şahsy iş interwýusyna gatnaşmakdan ybaratdyr. Üstünlikli dalaşgärler interwýunyň yz ýany bilen işe alnarlar.


text:
Demirgazyk Kawkazyň Inguşystan respubliksynda söweşijidigi öýdülýän iki adam öldürildi.
Derňew komitetiniň berýän maglumatyna görä, gürrüňi gidýän iki adam sişenbe güni Nazran şäherinde geçirilen ýörite operasiýanyň dowamynda öldürilipdir. Operasiýada howpsuzlyk güýçleriniň hiç bir wekiline şikes ýetmedi.
Öldürilenler 32 ýaşly Jamaleýl Mutaliýew we 27 ýaşly Alihan Ozdoýew diýlip tanadyldy.
Derňew komitetiniň metbugat wekiliniň sözlerine laýyklykda, öldürilenleriň biri sebitde amala aşyrylan ençeme terroristiki hüjümlere gatnaşypdyr.
Demirgazyk Kawkaz sebitinde, ýagny Çeçenistanda, Dagystanda, Inguşystanda we Kabardino-Balkariýada yslamçy söweşijileridigi öýdülýän toparlar bilen howpsuzlyk güýçleriniň arasyndaky çaknyşyklarda her ýyl onlarça adam ölýär we ýaralanýar.


text:
Sosial ulgamlar, bütin dünýäde bolşy ýaly, türkmen ýaşlarynyň arasynda hem barha giňden peýdalanylýar. Mälim bolşy ýaly, olaryň arasynda “Twitter”, “Facebook”, “Vkontakte”, “Moy Mir”, ”Odnoklassniki” ýaly sosial ulgamlar bar.
Bu ulgamlarda ýaşlaryň käbirleri goşgudyr-nakyllary, dana sözleri paýlaşsalar, käbirleri öz durmuşynda bolup geçýän wakalary dostlaryna ýetirýärler.
Twitter sosial ulgamynda, her hepde bolşy ýaly, ”Türkmençe Ýaz”, ”ÝaşWagtym” ýaly jümleleriň öňünden ”häş täg” alamaty goýlup ýazylan tweetleriň meşhurlygy barha artýar. Olaryň arasynda @türkmenium atly agzanyň “Ýalan durmuşymyza şeýle bir ornaşypdyr welin, käbir adamlar sözlerini: dogrymy aýtsam, diýip başlaýar..." diýip ýazan tweeti, ”Ýaş Wagtym” toparynyň-da “Toýdan soň oglanlary öýüne çenli yzyna düşürip ýalbardyp ýöräp barýan gyzyň şemaly, köşgüň perwanasyndanam çykanok” ýaly tweetleri bar.
Vkontakte
“Vkontakte” sosial ulgamynda bolsa “Türkmenler” atly topar tarapyndan paýlaşylan wideoly aýdym toparyň agzalarynyň arasynda gyzyklanma döredipdir. Bu wideoda Seýitjan Ylýasow we Roşka atly aýdymçylar “Habibi” atly aýdymy ýerine ýetirýärler.
6-njy noýabrda paýlaşylan bu wideoýazgy alty sapar halanyp, üç gezek hem gaýtadan çap edilipdir we oňa ýedi teswir gelip gowşupdyr.
Güljahan Begnazarowa atly agza “Ogurlanan aýdym diýäýmeseň, ýaman däl” diýip, teswir galdyrsa, Rahym Ussaýew atly agza “Klibi nirede düşürdilerka?” diýip sorapdyr. Diýar Hallyýew atly agza bolsa öz pikirini “Berekella, ogurlamagy dowam ediň” diýen sözler bilen beýan edipdir. Bu wideoýazga başga-da Seýitnazar Arabow, Kiril Ýazliýew ýaly agzalar teswir galdyrypdyrlar.
Ertir.com
“Ertir.com” websahypasynda bolsa 8-nji noýabrda AbdyllaCh atly agza tarapyndan gozgalan “Gyzlara degişliräjik, emma oglanlaram kakyp geçýän tema” atly tema sosial ulgamyň agzalarynyň arasynda iň gyzyklanma döreden temalaryň biri bolupdyr. Ol 8-12-nji noýabr aralygynda jemi 1966 gezek okalyp, oňa 177 teswir gelip gowşupdyr. Şeýle-de bu tema 52 sapar halanypdyr.
Bu temanyň mazmuny şeýle beýan edilýär: “Erkeklerdäki "özüne ynam, ýolbaşçylyk, degişgenlik, karizmatik we ş.m häsiýetler köp gyzlarda daş-görnüşe seredeniňde has köp täsir galdyrýar. Ýagny, köp gyzlar daş görnüşden köpräk şu zatlara üns berýärler. Köplenç daş-töweregiňizdäki gyzlaryň "däli" sypatly oglanlary halaýandyklaryny görensiňiz. Munuň sebäbi "däli" erkekler gyzlaryň isleýän alfa häsiýetlerini özünde jemleýärler, gyzlaryň beýle görnüşlileri saýlamagy logiki taýdan dogry bolmasa-da, bu görnüşdäki erkekler beta erkeklere görä gyzlary özüne çekmäge ökdedirler”
Temanyň soňunda gyzlara ýüzlenilip: “Gyzlar, siz hem ýokardakylar bilen ylalaşýaňyzmy? Ýa-da durmuşa çykmak isleýän oglanyňyzyň daş görnüşine, kaçoklygyna (daýawlygyna), puluna, kakasynyň wezipesine seretdiňizmi/seredýäňizmi/seretmegi göz öňünde tutýaňyzmy?” diýen soraglar berlipdir.
Rain atly agza öz garaýşyny şeýle beýan edipdir: “Gyzlar ýüregine seredýärdi öňler. Indi bilemok, baýlygyna we özüne edip biljek mümkinçiliklere seredýär öýdýän. Köp gyz bilen gürrüňdeş bolan wagtym maňa çörek ýapdyrmasyn, eje-kakasyndan aýry ýaşaly. Maşynly, işlije bolsun diýen sözlere kän duşdum. Garaz, Türkmenistanda 1,5 million yaş gyz bar bolsa her haýsynyñ her hili pikiri bar...”
Temany gozgan agza muňa şeýle jogap ýazypdyr: “Mümkin, ýöne men "maňa pul gerek däl, seniň bilen islendik şertlerde ýaşamaga-da taýýar" diýen gyzlara-da duşdum, her hili pikirdäki gyzlar bardygy üçin, olaryň hem öz pikirlerini şu ýerde ýazmaklaryny haýyş edýän”.
Garaz, bu tema agzalaryň arasyndaky dürli garaýyşdaky teswirler bilen dowam edýär.


text:
Sport
Türkmenistanyň syýasatynda sportuň ösmegi ileri tutulýan ugurlaryň biridir. Aşgabatda we welaýat merkezlerinde sportuň dürli görnüşleri üçin ähli amatlyklary bolan sport desgalarynyň we ýörite sport mekdepleriniň ençemesi guruldy we geljekde-de gurulmagy göz öňünde tutulýar. Daşoguz, Mary we Balkan welaýatlarynda şu günki günüň talaplaryna laýyk gelýän agyr atletika mekdepleri, paýtagtda bolsa häzirki zaman küşt-şaşka mekdebi guruldy. Welaýat merkezlerinde we Aşgabatda ýeňil atletika we welosiped sporty üçin desgalar hem gurular.
Tälimçileriň kämilleşmegi üçin olaryň dürli sport merkezlerinde taýýarlanmaklary ýola goýlandyr.Ýaryşlara ýurduň ýygyndy toparlary taýýarlanylýar. Munuň üçin dünýä belli tälimçileri çagyrylyp, olar bilen şertnama baglaşylmalydyr. Milletiň Lideri bu meselede ökde hünärmenler we ökde türgenler şertnama esasynda işläp bilerler diýip nygtap geçýär.
Ýaş nesli we janköýerleri sport ýaryşlaryna gyzyklandyrmak üçin hökmany ýagdaýda ylmyň we tehnikanyň sonky gazananlary bilen ýaryşlary gyzykly geçirmek wajyp meseleleriň biri bolup durýar. Ýaşlaryň sportuň täze görnüşleri bolan hokkeý, küreklemek, buzda typmak, welosport we atçylyk sporty ýaly görnüşlerine höweslendirmek üçin halkara ýaryşlary ýygy-ýygydan geçirmek maksadalaýyk hasaplanýar.
Bedenterbiýäni ösdürmek, ilaty sporta we dynç almaga gyzyklandyrmak barada wagyz-nesihat işlerini giňden ýaýratmak Sport baradaky komitetiniň möhüm wezipeleriniň biridir. Hökümet Baştutany bu ugurda döwrebap sport enjamlary bilen enjamlaşdyrylan sport desgalaryny işjeň işletmelidir diýip tabşyryk berdi. Türkmenistanyň Prezidenti 2017-nji ýylda ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça ýurdumyzda geçiriljek V Aziýa oýunlaryna taýýarlanmak we türkmen türgenleriniň baýrakly orunlary almaklary baradaky meselä esasy ünsi çekdi. Aşgabadyň Merkezi Aziýada bu Oýunlaryň birinji bolup geçirilmegine hukuk gazanandygyny belläp geçmelidiris.
Mälim bolşy ýaly, 2010-njy ýylyň 5-nji noýabrynda türkmen paýtagtynda Olimpiýa şäherjiginiň düýbi tutuldy. Bu köp ugurly topluma 30-dan gowrak sport desgalary we şol sanda maýyplaryň sport toplumy we saglyk merkezi girýändir. Ilkiji nobatda, bu desgalary durmuşa geçirmek üçin Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ABŞ-nyň 2 milliard dollarynyň harçlanjakdygyny aýtdy. Sportyň ýeňil we agyr atletika, basketbol, woleýbol, gandbol, kiçi-futbol, erkin we klassyk göreş, taekwondo, halkara göreş, tennis, stoluň üstünde oýnalýan tennis, gimnastika, welosport (trek) we sportyň beýleki görnüşleri boýunça ýaryşlary geçirmek Aziýa oýunlarynyň maksatnamasynda göz öňünde tutulýar.
Bulardan başga-da, Aziýa boýunça Olimpiýa geňeşiniň çözgüdine görä, ýapyk binalarda sportuň Olimpiýa oýunlaryna degişli bolmadyk sportuň görnüşleri boýunça hem ýaryşlar geçiriler. Şeýle hem sportuň kibersport, ekstremal görnüşleri, aerobika, ýapyk binalarda geçirmäge laýyk bolan ýeňil atletikanyň görnüşleri boýunça, sport tanslary, ýapyk binalardaky futbol (futzal), hokkeý, ýüzmek, billiard, bouling, küşt we sportuň beýleki görnüşleri boýunça ýaryşlary geçirmek göz öňünde tutulýar. Anyk aýdylanda bolsa, oýunlaryň maksatnamasyna girizilen sportuň 21 görnüşi boýunça dünýäniň Aziýa sebitlerinden 45 döwletiň şeýle-de Awstraliýa we Okeaniýa döwletlerinden 17-den gatnaşarlar.


text:
Öten aý Eýranyň şaýylarynyň mukaddes şäheri Kumuň golaýynda uran baýlaşdyrýan stansiýanyň barlygynyň üstüniň açylmagy Orsýeti geňirgendirene meňzäpdi.
Prezident Medwedew Eýranyň ýadro programmasy baradaky dawany çözmek üçin sanksiýalary Moskwanyň iň gowy usul diýip hasap etmeýändigini aýdyp, “Ýöne Eýrana täsir etmäge bar bolan mümkinçilikler peýda bermedik ýagdaýynda halkara sanksiýalaryny ulanarys” diýipdi.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary hanym Hillari Klinton Orsýete edýän iki günlük saparynda Medwedew bilen duşuşyp, onuň bu aýdanlaryna näderejede bil baglap boljakdygyny bilmek isleýär. Günbatar häzir Eýran uran baýlaşdyrma işini togtatmadyk ýagdaýynda oňa görkezilýän gysyşy güýçlendirjek bolýar.
Hanym Klinton muny düýn Londonda şeýle beýan etdi: “Halkara arkalaşygy Eýranyň öz üstüne alan halkara borçlaryny ýerine ýetirmegine ömürlik garaşyp bilmez”.
Eýran öz ýadro progammasynyň parahatçylykly maksatlar üçindigini nygtaýar. Ýöne günbatar döwletleri Tähranyň gizlin atom ýaraglaryny öndürmäge synanyşýandygyny güman edýärler.
Kreml garşy çykyp gelýär
Kreml Günbataryň Tährana gysyş görkezmegine uzak wagtlap garşy çykyp geldi. Ol Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşiniň hemişelik agzasydygy üçin bu guramanyň sanksiýalaryna weto goýup bilýär. Onuň Eýran bilen çynlakaý söwda gatnaşyklary-da bar.
Syýasy synçy Andreý Piontkowskiniň garaýşyça, iki tarap-da duşuşygyň gowy geçmegini isleýär. Ýöne diňe bir hoşamaý sözler bolaýmasa, başga gelnen bir netije bolmaz. Pionkowski şeýle diýýär: “Waşington Medwedewiň pozisiýasyna gaty umyt baglaýar. Ýöne bu bir hakyky wada däl. Üýtgän zat ýok. Moskwa sanksiýalara şübheli garaýar”.
Ekspertler öten hepde Ženewada geçen gepleşiklerde Eýranyň barlagçylara Kumdaky uran baýlaşdyrýan stansiýa baryp görmäge ýol bermegi Waşingtonyň sanksiýalar barada Moskwanyň goldawyny almagyny kynlaşdyrar diýen pikirde.
Beýleki potensial böwet
Ýene bir potensial böwet – Orsýetiň gepleşikleri Birleşen Ştatlaryň raketadan goranyş sistemasyna bagly etmegi. Prezident Barak Obama Gündogar Ýewropada ýerleşdirilmegi göz öňünde tutulan raketadan goranyş sistemasy baradaky plany ýaňy goýbolsun etdi.
Orsýetiň Daşary işler ministri Sergeý Lawrow öten hepde Obamanyň bu kararyny “bu dialog üçin gowy şertler döretdi” diýip öwdi: “Biziň deslapky çaklamalarymyz boýunça bu täze plan raketadan goranyş sistemasy baradaky plan düzülende aýdyşymyz ýaly howply däl”.
Ýöne Lawrowyň soňra täze plan “jogapdan köp sorag döredýär” diýmegi Orsýetiň ýene garşylyk görkezmeginiň mümkindigini aňladýar.


text:
2001-nji ýylyň sentýabrynda ýurduň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazow «Ruhnamasyny» doly ýazyp tamamlap, halka hödürläninden az salym geçmänkä, bu kitap terbiýeçilik ähmiýetli hasaplanyp, «halk köpçüliginden gelen teklipler» esasynda, Türkmenistanyň ýokary we orta bilim berýän mekdeplerinde okuw dersi hökmünde okadylyp başlandy.
Ruhnama sapagy Türkmenistanyň mekdeplerde häli-häzirem 1-nji klasdan 10-njy klasa çenli okuwçylara okadylýandygyna garamazdan, bu derse berilýän üns görnetin gowşady.
Bilim müdirliklerinden gelýän barlagçylaryň görkezmesi bilen, Ruhnama otaglary, Ruhnama burçlary bolsa gadagan edildi. Hatda Ruhnama bilen bagly mekdep klaslarynda ýekeje-de stendiň hem bolmaly däldigini Bilim müdirliklerinden gelenler haýbatly görkezme berýärler.
Her ýylyň ýanwar we awgust aýlarynda geçirilýän mugallymlaryň bölekleýin okuwynda bu dersiň haçan ýatyryljagynyň näbellidigi barada maslahatlaşýan mugallymlar indi Ruhnama predmetine okuwçylaryň juda biparh garaýandygyndan zeýrenýärler.
Ruhnama dersi okuwçylaryň gutardyş ekzamenlerinden hem aýryldy. Indi bu dersi okatmaklyk gowşagrak mugallymlara ýa-da pensiýa ýaşyna ýeten mugallymlara ynanyldy.
Jogapkärçilikli sapak
2002-nji ýyldan Ruhnama dersi üçin mekdeplerde hepdede bir okuw sagady bölünip berlip, ýörite taýýarlanan meýilnama esasynda ol 1-nji klasdan tä 10-njy klasa çenli okuwçylara öwredilip başlandy. Ruhnama sapagyny okatmak diňe ýokary ýa-da birinji derejeli ussat mugallymlara ynanyldy.
Ruhnama sapagynyň meýilnama girizilen ilkinji günlerinden bu ders mekdeplerde iň bir jogapkärçilikli okadylmaly sapaklaryň birine öwrülipdi. Klas žurnalynyň ilkinji sahypasyndan orun alan Ruhnama dersi Bilim müdirliklerinden gelýän barlagçylaryň çintgäp derňeýän we okadylyşynyň hiline üns berýän dersleriniň birine öwrülipdi.
Mundan başga-da her bir mekdepde ýörite Ruhnama klasy döredilipdi. Ruhnama klasynda S.Nyýazowyň ömri barada, Ruhnama kitaplary ýerleşdirilmeli edilipdi. Ruhnama klasyndan başga beýleki klaslaryň hem her birinde Ruhnama burçy döredilipdi.
Hepdäniň her şenbe güni, (S.Nyýazowyň döwründe aýlaryň-hepdeleriň ady üýtgedilensoň, şenbe güni ruhgüni diýlip atlandyrylýardy) mekdeplerde säher bilen Ruhnama nyzamy geçirilýärdi. Ýarym sagatlyk bu nyzamda okuwçylar Ruhnamadan goşgulary ýatdan aýdardylar, kitapdan sahna oýunlaryny görkezerdiler.
Sapakda her bir okuwçynyň öz Ruhnama kitabynyň bolmagy zerurdy. Çünki mekdep tarapyndan üpjün edilmänsoň, bu kitap ähli okuwçyda ýokdy. Ýöne bu ýagdaýdan mugallymlar basym çykalga tapdylar. Olar 35-40 sany Ruhnama kitabynyň tutuş mekdebe ýetjegini nazara alyp, okuwçylaryň hasabyna şol kitaby edindiler. Ol kitaplar okuwçylara diňe sapak wagty paýlanyp berilýärdi. Sapak tamamlanansoň bolsa, ýene ýygnalýardy
Ruhnamadan pes baha goýmaly däl!
Ruhnama hemmeleriň ýan-ýörelge kitaby bolmaly diýlen ideologiýa höküm sürýärkä, mekdeplerde Ruhnama dersinde pes baha almak okuwçynyň ol kitaba çyn ýürekden berilmeýänliginiň nyşany diýlip alamatlandyrylýardy. Şonuň üçin mugallymlar harp tanamaýan okuwçylaryna-da bu dersden diňe 4-lik, 5-lik bahalar goýýardylar.
Okuwçy Ruhnama sapagyna taýýarlyksyz gelse-de, oňa ikilik hakda gürrüňem ýok, hatda üçlük hem goýmak bolanokdy. Sebäbi žurnaldaky Ruhnama dersine berlen sahypada goýlan ýekeje ikilik ýa-da üçlük baha üçin mugallym barlaga gelen hünärmenleriň öňünde düşündirişini ýazmalydy.
Galyberse-de, bu dersden gutardyş klasyň okuwçylarynyň döwlet synagyny tabşyrmagy, ýokary okuw mekdeplerine giriş synagyň biri hökmünde Ruhnamanyň goşulmagy bu derse ünsüň güýçlüdigini aňladýardy.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy


text:
Anna güni Pakistanyň polisiýasy Peşawar şäheriniň etegindäki bir şaýy metjidinde janyndan geçen hüjümçiniň amala aşyran partlamasynda azyndan 14 adamyň ölüp, 30 töweregi adamyň ýaralanandygyny habar berdi.
Gözli şaýatlaryň aýtmaklaryna görä, näbelli hüjümçi biline daňylgy minany partlatmazyndan ozal metjidiň daşyndaky goragçylara garşy ok atyp, metjide giripdir we partlama amala aşyrypdyr. Partlamanyň jogapkärçiligini häzirlikçe hiç bir topar öz üstüne almady.
Geçen hepde Pakistanyň Kuetta şäherinde ýerli şaýy musulmanlaryny nyşana alyp amala aşyrylan bi birnäçe hüjümiň jogapkärçiligini “Laşkari Jhangwi” atly sünni ekstremistik topary öz üstüne alypdy.


text:
Sowet Soýuzynyň dargap, post sowet giňişligindäki ýurtlaryň garaşsyzlygyny gazanyndan bäri ep-esli wagtyň geçendigine garamazdan, şol wakalaryň täsirlerine henizem duş gelmek bolýar.
Orsýetde ýaşaýan we häzirki döwürde Orsýetiň raýaty bolan Sapar aga, muňa gowy mysal bolup biler. Türkmenistanda doglan Sapar aga, Sowet Soýuzy darganda Orsýetdäki işini ýitirmejek bolup yzyna - Türkmenistana dolanmaýar. Netijede ol Türkmenistanyň raýatlygyndan mahrum galýar.
Dogan-garyndaşlarynyň Türkmenistanda ýaşaýandygyna garamazdan ol Türkmenistanyň raýatlygyny alyp bilmeýändigini, bu baradaky arzalaryna hem jogabyň berilmeýändigini aýdýar.
Sapar aganyň Azatlyk Radiosyna beren gürrüňleriniň diňlemek üçin, aşaky düwmä basyň!


text:
Pakistanyň harbylarynyň aýtmaklaryna görä, Owganystanyň serhedine golaý Pakistanyň demirgazyk günbatarynda howpsuzlyk postuna garşy “Talybandyr” öýdülýän onlarça söweşiji tarapyndan amala aşyrylan hüjümde azyndan dört esger ölüpdir.
Harbylaşdyrylan Frontlar Korpusynyň sözçüsiniň aýtmagyna görä, bu hüjüm Mohmand taýpa regionynda öten agşam ýüz beripdir.
Resmileriň maglumatyna laýyklykda, esgerler hüjümçilere garşy artilleriýa ýaragyndan garşylyk görkezip, 15-e golaý söweşijini öldüripdirler.
Hüjümçileriň Pakistanyň territoriýasyna Owganystandan geçendikleri aýdylýar.
Mohmand Pakistanyň ýedi sany ýarym-awtonom taýpa regionynyň biri bolup, “Talyban” we “Al-Kaýda” söweşijileriniň jemlenen ýeri hasaplanýar.


text:
Aşgabadyň ýaşaýjylarynyň arasynda «çyraçylar» diýen at bilen tanalýan ýaşlara Döwlet ýol gözegçiligi gullugy tarapyndan berk çäreler görlüp başlandy.
Bu işe diňe bir Döwlet ýol gözegçiligi gullugy däl, eýsem Aşgabadyň polisiýa müdirligi hem goşuldy.
Gijelerine paýtagtyň köçelerinde öz aralarynda awtoýaryşlary guraýan ýaşlar Döwlet ýol gözegçiligi gullugynyň işgärleri tarapyndan saklanyp, olara uly möçberde jerime töletdirilýär. Ýaryşlar üçin modernleşdirilen maşynlar bolsa Döwlet ýol gözegçiligi gullugyna eltilip, ulaga dakylan çyralar, artykmaç detallar sökülip aýrylýar.
Gijeki awtoýaryşda ele düşen sürüjileriň 5 sutka çenli tussaglyga höküm edilenleriň hem bardygy aýdylýar.
Häzirki wagtda Döwlet ýol gözegçiligi gullugyna berlen görkezmä laýyklykda, «çyraçylar» diýlen topara degişlidigini aňladýan ähli awtoulaglar saklanylyp, ulaglardaky çyralardyr artykmaç detallar sökülip aýrylmaga degişli edildi.
Türkmen forsažynyň soňuna çykylýar
Şu çaka çenli, gije sagat on ikiden soň, paýtagtyň gaýrasyndaky «Mir», «Sewernyý» köçelerinde ýaşlaryň topary ýygnanyp, öz aralarynda awtoýaryşlary gurnaýardylar. Ýaryşyň ýeňijilerine baýrak hem goýlardy.
Awtoýaryşlar dürli bäsleşikde geçirilip, ýary gijeden soň maşynlaryň selçeňleşýän köçelerinde ýaşlar kim birinji gelmeşek ýaryşyndan başga-da, kim Döwlet ýol gözegçilik gullugyny yzyna köp düşürip, olardan ujyz sypmak boýunça-da bäsleşýärdiler.
Bu awtoýaryşlaryň aňyrsynda gaty täsirli kişiniň durandygyny paýtagtyň ýaşaýjylary aýdardylar. Şonuň üçin paýtagtyň gaýra raýonynda geçýän «türkmen forsažyna» gatnaşýan awtosöýüjilere Döwlet ýol gözegçilik gullugynyň işgärleri-de seresabrak çemeleşerdiler.
Emma indi ýagdaýlar düýbünden başgaça görnüşe geçdi. Häzir «Mir», «Sewernyý» köçelerinde Döwlet ýol gözegçiligi gullugynyň işgärleri berk gözegçilik edýärler.
Hökümediň çynyna tutanyna mazaly göz ýetiren ýaşlar maşynlaryna dakan adaty bolmadyk çyralaryny, artykmaç detallary indi özleri aýryp başladylar.
Paýtagtyň köçelerinde häzirki wagtda «çyraçylara» duş gelmek gaty kyn.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Anna güni Belarusyň Baş prokuraturasy Gyrgyzystanyň ozalky prezidenti Kurmanbek Bakyýewiň bu ýurtdan ekstradisiýa edilmegi barada Bişkekden ýene gaýtadan haýyşyň gelendigini mälim etdi.
Belarusyň Baş prokuraturasynyň metbugat sekretary Gyrgyzystanyň häkimiýetleriniň bu baradaky haýyşy boýunça geljek bir aýyň dowamynda anyk bir karara gelinjekdigini aýtdy.
Geçen aý Bişkegiň sudy ýurduň ozalky prezidenti Kurmanbek Bakyýewe gaýybana ýagdaýda 24 ýyl türme tussaglygyny bermek barada höküm çykardy. Sud onuň inisi Janyş Bakyýewe ömürlik türme tussaglygyny bermekligi karar etdi.
Bakyýewleriň ikisem 2009-njy ýylda adam ölümlerine getiren wakalar boýunça günäli tapyldy.
Suduň höküminiň güýje girmegi bilen, Gyrgyzystanyň Baş prokuraturasy häzirki wagt Belarusda ýaşaýar diýlip hasaplanylýan Kurmanbek Bakyýewiň we Janyş Bakyýewiň Gyrgyzystana ekstradisiýa edilmeklerini sorap, ýene nobatdaky gezek Belarusyň häkimiýetlerine ýüz tutupdyr.


text:
Awstraliýanyň demirgazyk sebitlerini suw basyp, bu ýerlere iň zerur bolan harytlar harby uçarlaryň kömegi bilen daşalyp başlandy.
Rokhempton şäherine sil gelmegi zerarly şäheriň aeroporty, esasy gatnaw magistraly ýapyldy, şeýle-de köp sanly öýleri suw aldy.
Onlarça ýyllap görülmedik şeýle sil sebäpli, Awstraliýanyň Kwinslend ştatyndaky 200,000-den gowrak adam öýlerini terk etmäge mejbur boldy. Bu heläkçilikde bir adamyň ölendigi hem habar berilýär.
Bu siliň ýurda ýetiren zyýanynyň bir milliard dollar töweregi bolandygy aýdylýar.


text:
Geçen hepdäniň ahyrynda Türkmenistanda Bedew baýramçylygy mynasybetli, 23-nji aprelde Aşgabadyň Halkara Ahal-teke atçylyk toplumynda, prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda ahal-teke atlarynyň halkara gözellik bäsleşiginiň jemleýji tapgyry geçirildi. Onda prezident Berdimuhamedowa "toý sowgady" hökmünde sekiz sany ahal-teke aty, milli lybaslar peşgeş berildi.
Şeýle-de, 24-nji aprelde Aşgabatda başga-da ýedi sany at çapyşyk geçirildi. Eýse, bu dabaradyr, çärelere, at çapyşyklara ýaşaýjylaryň barmak, gatnaşmak mümkinçiligi nähili?
Azatlyk Radiosy bu sorag bilen gyzyklanyp, aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Türkmen halk sazlarynyň arasynda “Ybraýym şadilli” örän çylşyrymly hem agyr sazlardan biri saýylýar. Ony Şükür bagşy döredipdir diýýärler. Ýöne başgarak pikirleri aýdýanlaram bar.
Bozulan ylalaşyk
Sazyň döreýşi hakda belli prozaçy Nurmyrat Saryhanow powest ýazdy. Nurmyrat Saryhanowyň Şükür bagşyny gören bolmagy ahmal. Ýazyjy şol uly halypalaryň ýaşap geçen sebitinde ösüp-ulalypdy. Her halda oňa şol sazdan hem ony döreden ussatdan habarsyz diýip bolmaz.
Rowaýata görä, onuň döremegine alamana giden türkmen serdary sebäp bolupdyr. Şol döwürler Büjnürdiň hem Goçandyň hanlary bilen türkmen serdarlary dowam edip gelen alamançylyk hereketini bes etmek ylalaşygyna gelipdirler.
Taryhy maglumata görä, 19-njy asyryň ikinji böleginde, Ahala Nurberdi han serdarlyk edýän döwründe, Büjnürtde Ybraýym Şadlu hanlyk edipdir. Bu adyň soňky bölegini türkmen diline laýyk getirip, Ybraýym şadly ýa-da Ybraýym şatly hem diýipdirler.
Gelnen ylalaşygy bozup, Dykma serdar özbaşdak alamana gidipdir. Onda-da Büjnürdiň hanyna ýesir düşüpdir. Bozulan ylalaşyk üçin haýyş-töwella etmelimi ýa-da ýesiri satyn almalymy diýen meseläniň ebeteýini tapman, ahyrynda Şadlu hanyň üstüne Şükür bagşyny iberýärler.
Şükür bagşy ýesire “meniň doganym” diýip, ony saz bilen halas etmäge gelendigini aýdypdyr.
Döreýiş
Hanyň saz bilen ylalaşjagyny bilensoň, bagşy ony bir gijede döredipdir diýen gürrüň bar. Beýleki bir rowaýata görä, han bagşy-sazandasy bilen ýaryşda, iňňän zerur pursatda şeýle saz döredipdir diýilýär. Haýsy bir ýagdaýda bolsa-da, saz berk zerurlyk esasynda döräpdir. Saz hanyň göwnünden turup, ýesiri azat edipdir. Şondan ol saza “Ybraýym şadilli” diýen at galýar. Gysgaça oňa “Şadilli” hem diýýärler.
Elbetde, ýazyjy Nurmyrat Saryhan 30-njy ýyllaryň tutha-tutlugy zamanynda, ol ýa-da beýleki bir serdaryň adyny tutup bilmezdi.
Sazyň döremegine türkmen serdary sebäp bolsa-da, ady hem abraýy Ybraýym Şadla gidipdir. Hakykat ýüzünde ol bu hormata mynasyp. Alamana gelen ýesiri bir beýik saz bilen çalyşýar.
Sungat ol hana öçmejek şöhrat getiripdir.
Beýiklik
Ýetişen kämil bolaýmasa, ol saza golaýlaşýan az. Ol turuwbaşdan üýtgeşik hem örän çylşyrymly. Göwnüňe bolmasa, onda azyndan iki dutaryň owazy goşluşyp gelýär. Owaz öwüşginleri çalşyp barýar. Ony döretmäge iki el azlyk edäýjek ýaly, ýöne uly ussatlar başarýarlar. Şol hem bu sazyň elýetmez tarapy bolsa gerek.
Beýleki tarapdan, bu tüýs dutar üçin döredilen eser. Aýdaly, halk sazlary ýa-da olaryň äheňi esasynda aýdym aýdylýan bolsa, “Şadillini” hiç bir bagşy aýdyma salyp bilmändir. Oňa diňe dutar hötde gelýär.
Sarpa
Bu sazyň orny barada sazanda Sapar Mämiden şeýle gürrüň eşitdim.
Kompozitor hem sazanda Sapar Mämi bir säw bilen redaksiýa geldi. Ol Kerim Gurbannepesow bilen gürleşmekçi bolup, onuň ýany boşaýança biz bilen gürleşip oturdy.
Mümkinçilikden peýdalanyp, ondan belli pianinoçy Wladimir Sapegin barada soradym. Bu rus adamynyň milli türkmen sazlaryna, hususan-da dutara düşünişiniň nä derejededigini bilmek isledim.
Sapar Mämi gürrüňi nämeden başlajagyny bilmän, birsellem ýaýdanyp oturdy. Soňra birden galkyndy:
– Men saňa bir wakany gürrüň bereýin. Şondan çen tut-da, onuň milli saza düşünişini biliber – diýdi.
Bu “Ybraýym Şadilli” ahyryn
Altmyşynjy ýyllaryň başynda bizde ilkinji elektrodutar peýda bolupdy. Sapar Mämi bu tehniki dutarda saz çalmagyň ussady hökmünde saýlandy. Dutaryň ses mümkinçiligi artansoň, kompozitorlar ony fortepýano owazy bilen goşmagy nazarda tutup, dutar hem fortepýano üçin birnäçe halk sazyny täzeden işlediler.
Kompozitorlar birleşiginde Türkmenistanyň at gazanan artistleri Sapar Mämi bilen Wladimir Sapegin täze döredilen sazlardan birnäçesini çalýarlar.
Ýeri gelende aýtsak, W. Sapegin ýiti elli sazandady. Fortepýanoda türkmen sazlaryny örän täsirli çalmagy başarýardy. Professor Şahym Gullyýew bu sazandany hormat bilen ýatlap, onuň maşgalasynyň türkmen bolandygyny aýdýar.
– Sapeginiň aýalyna Käbe daýza diýýärler. Onuň bilen biz Opera we balet teatrynyň horunda aýdym aýdýardyk. Örän salykatly türkmen maşgalasydy.
Hawa, täze sazlardan iki-üçüsi çalnansoň, gezek “Şadillä” ýetipdir. Şonda Wladimir Nikolaýewiç ýerinden turýar-da, egninden penjegini çykaryp, oturgyjyň arkasyndan asýar. Soňra bilindäki guşagyny çekip, ýeňini çermäp başlaýar. Töwerekdäkiler:
– Size näme bolýar, Wladimir Nikolaýewiç? – diýip, onuň bolşuny geňläpdirler.
Ol bolsa aljyraňňy ses bilen orusçalap:
– Bu “Ybraýym Şadilli” ahyryn – diýipdir.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň pikiri.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň ýurduň suw alan Uzak Gündogar regionlaryna sapary dowam etdirilýär. Ol anna güni Habarowsk şäherinden gaýdyp Jewreý awtonomiýa regionynyň paýtagty Birobidžana bardy.
Bu regionlarda dowam edýän suw joşguny Orsýetde soňky 120 ýylyň dowamynda suwuň joşmagy bilen bagly bolan iň güýçli tebigy betbagtçylyk, diýilip hasap edilýär.
Birobidžan, Amur, Habarowk we Ýakutiýa regionlaryndan müňlerçe adam ewakuasiýa edildi. Suw joşguny 100 000-e golaý adama ýaramaz täsirini ýetirdi, 9 500 müň jaýy ýumurdy.
Habarowskda Amur derýasynda suwuň derejesi anna güni täze rekorda ýagny 773 santimetre ýetdi. Bu ýerde suwuň derejesiniň 780 santimetre ýetmegi çak edilýär. Resmiler Orsýetde suw joşgunynyň ýene bir aýlap dowam edip biljekdigini aýdýarlar.


text:
Gyrgyzystanyň prezidenti Almazbek Atambaýew hökümetiň işden çekilýändigini tassyklaýan permana gol goýdy.
Sişenbe güni häkimiýetdäki koalisiýadan “Ata-Mekan” partiýasy çykarylandan soň, premýer-ministr Jantoro Satylbaldyýew we onuň hökümeti işden çekilmäge mejbur edildi. Satylbaldyýew we onuň hökümeti 2012-nji ýylyň sentýabr aýyndan bäri hökümet başyndady.
“Ata-Mekan” partiýasynyň lideri Omurbek Tekebaýew geçen ýylyň başynda jenaýatçylaryň ýolbaşçysy türmeden boşadylyp, ýurdy terk edensoň, Satylabaldyýew premýer-ministr wezipesine dowam etmek üçin “moral hukuklaryny” ýitirdi diýdi.
Şeýle-de, Satylbaldyýew daşary ýurt kompaniýasy tarapyndan dolandyrylýan “Kumtor” altyn gory bilen baglanyşykly problemalary çözmezlikde aýyplanypdy.


text:
BMG Mýanmaryň günbataryndaky edarasyndan özüniň işgärlerini çykaryp başlady. Rakhine ştatynda musulmanlar bilen buddistleriň arasynda ganly çaknyşyklar bolupdy.
BMG-niň Mýanmardaky wekili we gumanitar koordinatory Aşok Nigamyň maglumatyna görä, Rakhine ştatyndan eýýäm BMG-niň 40-dan gowrak işgäri we olaryň maşgalalary çykarylypdyr.
Ýekşenbe güni Mýanmaryň hökümeti Rakhine ştatynda adatdan daşary ýagdaýy yglan etdi.
Anna we dynç alyş günleriniň dowamynda geçirilen ýörişlerde azyndan 7 adamyň ölendigi aýdylýar.
Rakhine ştatynda aglaba buddist etnik toparlary ýaşaýar. Emma regionda köp sanly musulmanlar hem bar.


text:
Anna güni Siriýanyň howpsuzlyk güýçleri azyndan 13 protestçini öldürdi diýlip, habar berilýär. Bu waka prezident Başar al-Assadyň häkimiýet başyndan çekilmegini talap edýän protestçilere garşy alnyp barylýan operasiýalaryň çaginde amala aşyryldy.
Anna güni okalan juma namazyndan öň, Siriýada hökümete garşy geçirilýän protestleriň has hem artmagyndan howatyr edip, ýurduň howpsuzlyk güýçleri öz çärelerini artdyrdylar. Garaşylşy ýaly, juma namazyndan soň, ýurduň dürli künjeklerinde Assadyň režimine garşy köpçülikleýin demonstrasiýalar geçirildi.
Aktiwistler we şaýatlar paýtagt Damaskyň eteginde bäş adamyň atylyp öldürilendigini aýdýarlar. Ýene bir adam Homsda, başga bir adam bolsa Hamanyň merkezinde öldürilipdur. Ýurduň demirgazyk şäheri Aleppoda bolsa iki adam, gündogardakt Deýr al-Zur şäherinde bir adam, demirgazyk-günbatardaky Idlibde bir adam öldürilipdir.
Anna güni irden bir aýal bilen bir erkegiň howpsuzlyk güýçleri tarapyndan öldürilendiklerini aktiwistler habar beripdiler.
Döwlet eýeçiligindäki “Sana” habar agentligi Damskyň eteginde ýerleşýän Doumada iki sany polisiýa işgäriniň öldürilendigini habar berdi.
Deýr al-Zur şäheriniň ýaşaýjylarynyň aýtmagyna görä, anna güni okalan juma namazyndan soň, Siriýanyň harbylary Harwil metjidini oka tutupdyrlar, netijede uly ýangyn emele gelipdir. Oklaryň sesinden ýaňa aljyraňlyga düşen adamlar çem gelen tarapa gaçypdyrlar.
Düýbi Britaniýada ýerleşýän “Siriýadaky adam hukuklarynyň gözegçisi” atly guramanyň ýolbaşçysy Rami Abdel Rahman Hama we Homs şäherlerinde hökümete garşy geçirilen protestlere on müňlerçe adamyň gatnaşandygyny aýdýar.
Siriýanyň häkimiýetleri garaşsyz media ýurduň çäginde iş alyp barmaga rugsat bermeýärler, bu ýagdaý bolýan wakalary we berilýän sanlary tassyklamakda kynçylyk döredýär.
Emma Remezan aýynyň başyndan bäri Assadyň güýçleriniň ýurduň dürli künjeklerinde ýerleşýän şäherlerde hüjümlerini artdyrandyklary fakt.
Adam ýitgileri
Adam hukuklaryny goraýjylaryň aýtmagyna görä, prezident Başar al-Assadyň režimine garşy mart aýynyň ortalaryna başlanan protestlerde häzire çenli 2,150 töweregi adam öldürlipdir. Bularyň 1,700 sanysynyň asuda ilatdandygy aýdylýar. Şeýle-de howpsuzlyk güýçlerinden 400 gullukçy öldürlipdir, bularyň aglabasy parahat ýaşaýjylary goramak üçin, demonstrantlaryň tarapyna geçensoňlar, Assadyň tarapdarlary tarapyndan öldürilen adamlardyr.
Anna günleri Siriýada hökümete garşy protestleriň güýçlenýän esasy günlerine öwrüldi. Her hepdäniň juma güni ýüzlerçe müň adam demonstrasiýa geçirmek üçin ýurduň dürli künjeklerinde köçelere çykýarlar.
“Siriýanyň rewolýusiýasy-2011” atly “Facebook” sosial ulgamyndaky bir toparyň internetde ýerleşdiren maglumatynda “Biz diňe Allanyň öňünde dyza çökeris” diýlip bellenilýär.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton penşenbe güni eden çykyşynda Hytaýy, Orsýeti we Hindistany Assada garşy basyşy artdyrmaga çagyrdy. Klintonyň Amerikanyň CBS telekanalyna aýtmagyna görä, Assadyň režimine garşy has köp sanksiýalar girizilmeli.
“Häzir Assada garşy basyş etmek üçin, nebit we gaz senagatyna sanksiýalary girizmelidiris. Biz Ýewropanyň bu ugurda ädim ätmegine garaşýarys. Şeýle-de Hytaýyň hem biziň bilen bu ugurda bile ýöreýşini görmek isleýäris. Hindistanyň hem bu ugurda hereket etmegini isleýäris. Sebäbi Hindistanyň hem, Hytaýyň hem Siriýada uly energiýa sermaýalary bar” diýip Klinton aýtdy.
Anna güni žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda bolsa, Klinton Assadyň režiminiň öz kanuny güýjüni ýitirendigini aýtdy. Ol: “Assad liderlik hukugyny ýitirdi, Siriýanyň onsuz has gowy boljakdygy aýdyňdyr” diýdi.
Şeýle hem Klinton Siriýa ýarag satýan ýurtlary bu ugurdaky söwdalaryny togtatmaga çagyrdy. Görnüşe görä, bu beýanat Siriýa iň köp ýarag satýan ýurt bolan Orsýete gönükdirilen bolmaly.
Ak Tamyň berýän maglumatyna laýyklykda, penşenbe güni Obama Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýýip Erdogan bilen telefon arkaly gürleşipdir. Olar Siriýada “demokratiýa geçişiň” zerurdygyny belläpdirler.
Waşingtondaky resmileriň aýtmagyna görä, prezident Barak Obama Assadyň häkimiýetden çekilmegine ilkinji gezek anyk çagyryş etmäge taýýarlyk görýär.


text:
Çarşenbe güni Italiýanyň prokuraturasy ýurduň premýer-ministri Silwio Berluskoniniň kämillik ýaşyna ýetmedik gyz bilen jynsy gatnaşykda bolandygy we bu wakany gizlemek üçin öz wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanandygy baradaky aýyplama bilen onuň sud edilmegini resmi taýdan talap etdi.
Bu baradaky talap çarşenbe güni suda geçirildi. Indi 74 ýaşly Berluskoniniň sud edilip-edilmezligi boýunça soňky karary sudýa berer.
Italiýaly biznesmen Gianfranko Zulli premýer-ministr Berluskonä bildirilýän bu aýyplamalar barada şeýle gürrüň berýär:"Ol özüniň edýän zadyny gowy görýär. Emma, ol beýlekileriň edişi ýaly, bulary biraz akyllyrak etmeli.”
Berluskoni özüniň ters iş etmändigini öňe sürýär.


text:
Türkmenistanda tussag edilen we ýaňy-ýakynda azat edilen gazagystanlylar öýlerine dolanýar.
Şatlyk we tolgunma
28 ýaşly Samal Şişmaganbetowa tussaglykdan boşap, öýüne dolanýan 36 ýaşly gazak polisiýa işgäri Abdylla Kiglikowyň aýaly. Ol öz ärine uly şatlyk hem-de sabyrsyzlyk, şol bir wagtyň özünde-de onuň gelejegine alada bilen garaşýar. Samal Şişmaganbetowanyň sözlerine görä, polisiýanyň ýolbaşçylarynyň biri onuň äriniň işden kowlup, işiniň suda geçiriljekdigini aýdypdyr.
Abdylla Kiglikow geçen ýylyň ahyrynda serhedi bikanun bozanlykda aýyplanyp, Türkmenistanda tussag edilen ýedi gazagystanlynyň biri. Tussag edilenleriň dördüsi Maňgyşlak welaýatynyň migrasiýa polisiýasynyň işgärleri.
Olary 2012-nji ýylyň 19-njy oktýabrynda Türkmenistanyň serhetçileri tutýar. Gazagystanyň habar serişdeleri Türkmenisatanyň Daşary işler ministrligine salgylanyp, tutulanlaryň ýanyndan sowuk we ok atýan ýaraglaryň tapylnandygyny aýdypdy.
Boşadylanlaryň gelejekki durmuşy barada Gazagystanyň Daşary işler ministrliginiň metbugat sekretary nämedir bir zat aýtmakdan saklandy. Onuň sözlerinden çen tutulsa, ministrligiň işi – azat edilenleri serhetden Gazagystanyň territoriýasyna geçirmekdir.
Samal Şişmaganbetowa
Samal Şişmaganbetowanyň Azatlyk Radiosyna gürrüň bermegine görä, äri tussag edilensoň ol ruhypes ýagdaýa düşüpdir. Abdylla Kiglikowyň maşgalasynda dört çagasy bar we olaryň iň ulusy alty ýaşynda, iň kiçisi bäş aýlyk.
Soňky wagtlarda Samal ne äriniň aýlyk hakyny, ne-de kömekpul alandygyny aýdýar. Ol özüniň Maňgyşlak welaýatyndaky kireýine alan jaýyndan ene-atasynyň ýanyna göçmäge we öz eklenjini olaryň boýnuna atmaga mejbur bolandygyny aýdýar. Onuň Maňgyşlak welaýatynyň polisiýa edarasynyň ýolbaşçylaryna ýüz tutmalary-da netije bermändir.
Türkmenbaşy şäherinden gaýtdylar
Türkmenistanda ýaşaýan etnik gazak Sansyzbaý Abdylla Kiglikowyň garyndaşy. Ol 18-nji fewralda Azatlyk Radiosyna türkmen türmesinden boşan ýedi gazagystanlynyň Türkmenbaşy şäherinden çykyp, Gazagystanyň serhedine tarap gaýdanlygyny aýtdy.
Sansyzbaý olaryň gümrük nokadyna 18 sagadyň içinde, ýagny iş wagty tamamlanmanka baryp ýetişmelidigini aýdýar. Onuň sözlerine görä, eger ähli zat ýerbe-ýer bolsa, azat edilen gazagystanlylar günüň ahyrynda öz öýlerine bararlar.
Gazagystanyň Daşary işler ministrliginiň metbugat bölüminiň başlygy Ylýas Omarow Azatlyk Radiosyna azat edilen ýedi gazagystanlynyň Gazagystanyň Türkmenistandaky konsulynyň ugratmagynda Türkmenbaşy şäherinden Gazagystanyň serhedine ugrandygyny belleýär.
“Konsul olara gazak-türkmen serhediniň Temirbaba barlag nokadyna çenli ýoldaş bolar” diýip, Ylýas Omarow gürrüň berýär.
Gazagystanyň Daşary işler ministrliginiň metbugat bölüminiň başlygy Ylýas Omarow Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi bilen gönümel gepleşikleriň we Gazagystanyň Aşgabatdaky ilçihanasynyň aladasy netijesinde, Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň 2013-nji ýylyň 15-nji fewralyndaky karary esasynda tussagdaky ýedi gazagystanlynyň günäsiniň geçilip, olaryň türmeden boşadylandygyny we öýlerine ugradylandygyny aýdýar.


text:
Russiýa we Türkiýe gaz geçiriji ylalaşygyna gol çekişdi. Penşenbe güni bolup geçen gol çekişlik dabarasynda, Russiýa Federasiýasynyň premýer-ministri Wladimir Putin we türkiýeli kärdeşi Rejep Taýip Ärdogan, Günorta Akym proýekti Ýewropanyň energiýa howpsuzlygyna goşant goşar diýip bellediler.
Şol ylalaşyk Gara deňziň Türkiýä degişli suwlarynda gaz geçirijiniň gurluşygynyň alnyp barylmagyna şert döredýär.
Günorta Akym proýekti Russiýadan Bolgariýa, şol ýerden bolsa, Ýewropa Bileleşigindäki sarp edijilere ýetiriler.
Russiýanyň premýer-ministriniň orunbasary Igor Seçin turbalaryň gurluşygy 2010-njy ýylda başlap biler diýip belledi.


text:
Russiýanyň prezidenti Wladimir Putiniň metbugat wekili Minskde geçirilen parahatçylyk gepleşikleri döwründe tussaglykdaky ukrain piloty Nadia Sawçenkonyň ykbaly barada hiç hili wada berilmedi diýdi.
13-nji fewralda Dmitriý Peskow ukrain howa güýçleriniň piloty Nadia Sawçenkonyň sud işi Russiýanyň sudy tarapyndan çözüler diýdi.
Peskow 12-nji fewralda geçirilen gepleşikler döwründe Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko Russiýadan Sawçenkonyň azatlyga goýberilmegi barada sorady diýdi. Sawçenko iki rus žurnalistiniň öldürilmegine gatnaşmakda aýyplanyp, alty aýdan gowrak wagt bäri Russiýada tussaglykda saklanylýar.
Onuň açlyk yglan edenine dokuz hepde boldy.
Minskde geçirilen gepleşikleriň yzýany, Poroşenko özüne Sawçenkonyň “ýakyn günlerde” boşadyljakdygy barada aýdylandygyny mälim edipdi.


text:
Paýtagtyň ýaşaýjylaryna hyzmat etmek maksady bilen 2010-njy ýylda Günorta Koreýadan satyn alnyp, ýurda getirilen “Hundaý-Elantra” kysymly taksi awtoulaglary soňky aýlar Aşgabadyň köçelerinde gün-günden azalýar.
Aşgabatly işçi, 50 ýaşly Durdymyrat aga özüniň öýünden çykyp, her gün iş ýerine barýança taksileriň hyzmatyndan peýdalanmaly bolýandygyny gürrüň berýär. Durdymyrat aganyň aýtmagyna görä, onuň ýöreýän aralygy üçin ilkibaşda döwlete degişli bu täze awtomaşynlaryň taksometrlerinde görkezýän görkezijisi 90 teňňe bolýan eken.
Şol aralyga öz hususy maşynynda kireý edýän taksi sürüjiler 2 manat alýan bolsalar, ilkinji gezek döwlete degişli täze taksileriň birine müneninde, sürüjiniň özüne bir manatdan 10 teňňe gaýtargy berendigini hem Durdymyrat aga ýatlaýar.
Aşgabatda ýerli ýaşaýjylardan bu maşynlarda işlemäge höwesek adamlar az bolany üçin, geçen ýylyň dowamynda Daşoguz, Lebap, Mary, Balkan welaýatlarynyň awtoulag kärhanalaryndan sürüjileri täze maşynlarda işlemek üçin paýtagta komandirowka çagyrdylar.
Durdymyrat aganyň aýtmagyna görä, ilkibaşda welaýatlardan gelen sürüjiler taksometrlerde görkezilýän görkezijiden artyk pullaryny ýolagçylara gaýtaryp berýän ekenler. Emma Aşgabatda ýaşamaga olar üçin oňaýly şertler döredilmändigi sebäpli, olar özleriniň komandirowka möhletleriniň soňlanmagyna gyssanyp, öýlerine dolananlaryny kem görmeýärdiler.
Welaýatlaryň awtoulag kärhanalaryndan gelen sürüjilere taksomotor awtoulag kärhanasyna degişli umumy ýaşaýyş jaýyndan wagtlaýyn ýaşamaga otaglar berlipdi. Emma sürüjileriň köpüsi ol otaglarda ýaşap bilmän, kireýine jaýlarda ýaşapdyrlar.
“Kireýine ýaşaýan jaýlarynyň nyrhy ýokary bolany üçin, sürüjileriň alýan aýlyklarynyň esli bölegi jaý kireýine gidýärdi. Sol sebäpli hem sürüjiler öýlerine gaýtmaga howlugýardylar” diýip, Durdymyrat aga aýdýar.
Aşgabadyň köçelerinde, 2011-nji ýylyň sentýabr aýy.
Bu awtoulaglarda işleýän sürüjiler, halys iş tapmanlaryndan soň, wagtlaýyn işlemek üçin, işe durýandyklaryny aýdýarlar. Her gün 100 manatlyk plany doljak bolsaň, 16-18 sagat işlemeli bolýandygyny, yssy howa şertlerinde munuň adam saglygy üçin agyr düşýändigini hem sürüjiler gürrüň berýärler.
Durdymyrat aga maşynlaryň guratdygyny, demirýol wokzaly, aeroport ýaly ýolagçylaryň köp ýerlerine döwlete degişli bolmadyk beýleki hususy taksileriň barmagyna gadagançylyk girizilendigini hem aýdýar.
“Işsizlik sebäpli, paýtagtyň taksoparkyna wagtlaýyn işe gelenler hem özleri üçin amatly iş tapsalar, 3-4 aý işläp, işden çykmak bilen bolýarlar. Sürüjiler üçin ýaşaýyş jaý üpjünçiligi, ýa bolmasa has bähbitliräk ýeňillikler döredilmeli ahyryn” diýip, Durdymyrat aga aýdýar.
Onuň aýtmagyna görä, taksomotor awtoulag kärhanasynyň ýolbaşçylary sürüjileriň kynçylyklaryny ýolagçylaryň hasabyna ýeňilleşdirmek isleýäne meňzeýär. Soňky 3-4 hepdäniň dowamynda, ýolagçylaryň talap etmegine seretmezden, sürüjiler taksometrlerini işletmekden boýun gaçyrýarlar. Ýolagçylar barmaly ýerlerini aýdanlaryndan soň, sürüjiler hem ýolagçylara näçe tölemeli boljakdyklaryny aýdýarlar.
Ozal 1 manada golaý töleýän pulunyň indi 2 manada galdyrylandygyny, sürüjiniň aýdan nyrhyny bermäge razy bolmasaň, olaryň ýolagçyny almaýandygyny Durdymyrat aga sözüniň üstüne goşdy.
Döwlet baştutanynyň ýurduň awtoulag ýagdaýyny gowulandyrmak üçin, yzygiderli tagalla edip gelýändigi habar berilýär. Şäherde ilata hyzmat edýän awtoulaglaram, etraplarda ilata hyzmat ediýän awtoulaglar hem häzir köpeldi.
“Emma taksomotor awtoulag kärhanasynyň işini geregiçe ýola goýup bilýän ýolbaşçy ýetmezçilik edýär” diýip, Durdymyrat aga aýdýar. “Gazetlerde “Taksomotor awtoulag kärhanasyna sürüjiler işe kabul edilýär” diýip, bildiriş bereniň bilen, ol ýere işe girmäge howlugyp barýan adam ýok. Sürüjiler üçin berilýän plany real ýagdaýa getirmeli”.
Ýerli synçylar sürüjiler kärhanada uzak möhletleýin işlemäge howeslener ýaly, olary amatly ýaşaýyş jaýy bilen üpjün etmeli, şeýle hem täze iş düzgünnamalaryny kabul etmeli pikirde.
“Işiň düzgünnamasyny kabul edeniň bilen, ol düzgünnama boýunça iş ýöremese, bu diňe halky aldamak bolýar. Bu ýerde döwletiň halk üçin edýän aladasy öz-özünden ýitip gidýär” diýip, Durdymyrat aga sözüni soňlaýar.
Soltan Açylowa Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


text:
Türkmenistanyň ilatynyň gündelik durmuşda ýüzbe-ýüz bolýan negatiw duýgulary aglaba halklaryňky bilen deňeşdirilende pes. Bu barada köpçüligiň pikirini öwrenýän ABŞ-nyň Gallup institutynyň “Ýaramaz tejribeleriň indeksi”
atly täze hasabatynda aýdylýar. Onda dünýä ýurtlarynyň ýaşaýjylarynyň gündelik durmuşda başdan geçirýän negatiw duýgularynyň derejesine baha berilýär.
Hasabatda, hususan-da, 2011-nji ýylda dünýäde negatiw duýgulara iň köp duçar bolan halkyň yraklylardygy, Afrikanyň Somali regionynda ýaşaýan adamlaryň başdan geçirýän negatiw tejribeleriniň dünýä ýüzünde iň pes derejede bolanlygy, ýagny bu regionda ýaşaýan adamlaryň köplenç halatda oňyn duýgulary başdan geçirýändigi anyklanypdyr.
Hasabatda Türkmenistana berlen baha Somaliniňkiden sähel tapawutlanýar we Türkmenistanyň ilatynyň gündelik durmuşynda ýüzbe-ýüz bolýan negatiw duýgularynyň derejesiniň Somaliden biraz ýokarydygy we Kosowo bilen deň derejededigi aýdylýar.
ABŞ-nyň Gallup institutynyň hasabatyna görä, 2011-nji ýylda dünýäniň 148 ýurdunyň arasynda Taýlandyň, Gyrgyzystanyň we Özbegistanyň ilaty Türkmenistanyň ýaşaýjylaryndan has şadyýan hasaplanypdyr.
Hasabatda Yrakda, Palestinada, Bahreýnde we Ýakyn Gündogaryň birnäçe ýurtlarynda adamlaryň gündeki durmuşynda iň köp negatiw duýgulary başdan geçirenligi aýdylýar. Şeýle ýurtlaryň onlugyna Türkiýe, Ermenistan we Gresiýa hem girýär.
Ykdysady taýdan ösen ABŞ, Fransiýa we Kanada ýaly ýurtlarda ilatyň negatiw duýgularynyň derejesine ortaça baha berlipdir. Şol bir wagtda-da Orsýetde adamlaryň gündelik durmuşyndaky negatiw duýgularyň derejesiniň pesdigi, emma Türkmenistanyňkydan sähel ýokarydygy görkezilýär.
Gallup institutynyň “Ýaramaz tejribeleriň indeksi” atly hasabaty dünýäniň 148 ýurdunda 1 müň adam bilen geçirilen söhbetdeşlikleriň netijeleri esasynda taýýarlandy. Ýurtlaryň ilatynyň şadyýanlyk derejesini anyklamak üçin, Gallup öz söhbetdeşlerine olaryň fiziki taýdan agyry, aladalanma, gynanç, stres we gahar-gazap ýaly duýgulary boýunça jemi bäş sowal bilen ýüzlenipdir.


text:
Pakistanyň günorta-günbataryndaky ýolagçy otlusynda bombanyň partladylmagy netijesinde azyndan bäş adam öldi we başga-da 17 sanysy ýaralandy.
Duşenbe güni ýurduň günorta-günbataryndaky durnuksyz Bulujystan welaýat resmileriniň beren maglumatyna görä, bomba Nasirabat etrabyndaky otly ýoluna ýerleşdirilene çalym edýär.
Wakanyň bolan pursaty “Jaffar Express” diýilip atlandyrylýan bu otly demirgazyk-günbatardaky Rawalpindi şäherinden Bulujystanyň paýtagt şäheri Kwetta ýolagçy gatnawyny ýerine ýetirýärdi. Gürrüňi edilýän partlamanyň netijesinde otly ýoldan çykypdyr.
Ägirt çöl regiony bolan Bulujystan welaýaty separatist gozgalaňçylardan, mezhebara ýowuzlyklardan we gödek harby basyşlardan ejir çekýär.
1947-nji ýylda Pakistan esaslandyrylany bäri buluç söweşijileri ençeme gozgalaňy geçirdiler. Olaryň iň soňkysy 2004-nji ýylda bolup geçipdi. Şonda buluç söweşijileri hökümetden syýasy awtonomiýa we regionyň girdeji çeşmesi bolan nebit, gaz we mineral resurslarynyň kontrollygyny talap edipdiler.


text:
Gazagystan sibir başy epidemiýasyndan heder edip, Orsýetden şahly iri mallary satyn almagy bes etdi.
Gazagystanyň Oba hojalyk ministrligi importyň 3-nji awgustda ýatyrylandygyny mälim etdi.
Orsýetiň resmileri Ýamalo-Nenets regionynda tutaşan sibir başy epidemiýasynyň 12 ýaşly oglanyň ölümine sebäp bolandygyny, şeýle-de 20-den gowrak ýerli ýaşaýjyda bakterial keselçiligiň anyklanandygyny habar berdiler.
Resmiler epidemiýanyň tutaşmagynyň sebäplerini yssy howa bilen düşündirýärler.
Soňky günlerde epidemiýa zerarly ýerli ýaşaýjylar tarapyndan idelýän 2300 keýigiň gyrylandygy habar berildi.
Iýun aýynda Gazagystanyň Karagandy we Gündogar Gazagystan regionlarynda sibir başy epidemiýasynyň tutaşmagy zerarly iki oba ýaşaýjysy wepat bolupdy.


text:
Ýakyn Gündogar boýunça parahatçylyk gepleşiklerini alyp barýan “dörtlük” Ysraýylyň Iordan derýasynyň günbatar kenarynda täze ýaşaýyş jaýlaryny gurmak baradaky planyny tankytlady.
Bu planyň Ysraýyl bilen Palestinanyň arasyndaky ýaraşyk tagallalaryna howp abandyryp biljekdigi hem nygtaldy.
“Dörtlügiň”, ýagny Ýewropa Bileleşigiň, Orsýetiň, BMG-niň we ABŞ-nyň bilelikde ýaýradan beýanatynda “Ysraýylyň Ariel we Gündogar Ierusalim regionlarynda ýaşaýyş jaýlaryny gurjakdygyny mälim etmeginiň juda alada goýýandygy” aýdylýar.
Beýanatda bellenmegine görä, Ierusalimiň geljegi gepleşikler arkaly kesgitlenmelidir.
Duşenbe güni Ysraýyl Iordan derýasynyň çep kenarynda 277 sany ýaşaýyş jaýynyň gurulmagyna rugsat berendigini aýdypdy.


text:
Yragyň howpsuzlyk güýçleri sünnileriň ýolbaşçylygyndaky “Yrak yslam döwleti we Lewant” (ISIL) atly toparlaryň söweşijilerine garşy söweşdiler. 17-nji iýunda gozgalaňçylaryň Bagdada tarap hereket etmäge synanyşandygy aýdylýar.
Goşunyň we polisiýanyň aýtmagyna görä, geçen gije söweşijiler Bagdaddan 60 kilometr uzaklykda ýerleşýän Bakuba şäherine hüjüm edip, ony basyp alypdyr. Emma howpsuzlyk güýçleri 17-nji iýunda hüjümçileri yza serpikdirmegi başarypdyr.
Söweşijiler Bagdaddan 420 kilometr uzaklykda ýerleşýän Tal Afar şäherine gözegçilik edýärler. Resmiler onlarça parahat ýaşaýjynyň we esgeriň wepat bolandygyny habar berýärler.
“Yrak yslam döwleti we Lewant” atly toparlaryň söweşijileri Yragyň ululygy boýunça ikinji ýerde duran Mosul şäherini, şeýle-de Tikrit şäherini basyp aldylar.
17-nji iýunda BMG-niň Bagdadaky ilçisi Nikolaý Mladenow söweşijileriň “Yraga wehim salýandygyny” aýtdy.


text:
Belgiýanyň häkimiýetleri 13-nji noýabrda Parižde bolan terrorçylykly hüjümler boýunça derňewler bilen baglylykda polisiýa tarapyndan 22-nji noýabrda Brýussel regionynda geçirilen reýdlerde 16 adamynyň tutulandygyny aýdýarlar.
23-nji noýabrda Belgiýanyň federal prokurorlygynyň sözçüsi Erik Wan Der Zipt esasy günäkär diýip güman edilýän Fransiýada doglan Salah Abdelsalamyň ele salynmandygyny bildirdi.
"Gözlegleriň dowamynda tutulan adamlaryň arasynda Salah Abdelsalam ýok" diýip, Wan Der Zipt aýtdy.
Britaniýa we “YD” garşy howa zarbalary
Belgiýanyň resmileri dowam edýän derňewler we howpsuzlyk operasiýalaryna salgylanyp, tutulan adamlaryň kimlerdigi we olara näme günäleriň bildirilýändigi hakda jikme-jik maglumat bermekden saklanýarlar.
Fransiýanyň paýtagty Parižde Britaniýanyň premýer-ministri Dawid Kameron bilen fransuz prezidenti François Holland gyrgynçylykly hüjümlerde 90 adamynyň ölen ýeri bolan "Bataklon" konsert zalyna bardylar.
Kameron Siriýada "Yslam döwleti" toparynyň jeňçilerine garşy urulýan howa zarbalaryna Beýik Britaniýanyň hem goşulmagy üçin parlamentiň razylygyny sorajakdygyny aýtdy.
Öten agşam Belgiýada geçirilen reýdlerde Brýussel regionynda 19 öý, ýurduň Walloniýa regionynda ýerleşýan Şarleroý şäherinde hem 3 öý döküldi.
“Gorkýarys...”
Häkimiýetleriň bildirmegine görä, ýarag ýa partlaýjy maddalar tapylmandyr.
"Tapylan zatlar barada ýa tutulan adamlaryň kimlerdigi barada mundan artyk maglumat berip bilmeýäris. Entek tapylan ýarag ýa partlaýjy ýok" diýip Wan Der Zipt aýtdy.
Brýussel şindi-de ýokary derejedäki hüşgärlikde saklanýar. Bu ýerde 21-nji noýabrda dördünji derejeli howpsuzlyk hüşgärligi girizildi.
Belgiýanyň premýer-ministri Çarls Mişel 22-nji noýabrda metbugat ýygnagynda şeýle diýdi: "Düýn belleýşim ýaly, tassyklaýaryn, biz birnäçe adam birnäçe ýerde Pariždäkä çalymdaş hüjümleri geçirer öýdüp gorkýarys. Potensial nyşanalar märekeli ýerler bolar diýip çaklamaga esas döredýän alamatlar bar. Biz bular, mysal üçin, söwda merkezleri, söwda köçeleri ýa jemgyýetçilik transporty bolar diýip pikir edýäris".
Hepdäniň ahyry
Brýusseliň metro sistemasy, mekdepler we uniwersitetler 23-nji noýabrda ýapyk galar.
Mişel ýagdaýa 23-nji noýabrda öýleden soň täzeden garalar diýdi. Ol soňra hem şäheriň mümkin boldugyça çalt adaty ýagdaýa dolanmagy üçin ähli zat edilýär diýip, sözüniň üstüni ýetirdi.
Hepdäniň ahyrynda Belgiýanyň paýtagtynda metro ulgamy ýapyklygyna galdy we futbol oýunlary ýaly märekeli çäreler ýatyryldy.
Pariždäki hüjümler
Parižde 130 adamyň başyna ýeten hüjümleriň jogapkärçiligini "Yslam döwleti" topary öz üstüne aldy.
Janyndan geçen bombaçylaryň ikisiniň Belgiýada ýaşandygy anyklanandan soň Brýussel derňewleriň merkezine öwrüldi.
Pariž hüjümlerini gurnan diýip güman edilýän Abdelhamid Abaaoud hem asly Marokkodan bolan belgiýaly.
Ol 18-nji noýabrda Parižiň golýynda geçirilen reýdde Fransiýanyň howpsuzlyk güýçleri tarapyndan atylyp öldürildi.
Bir milliondan agdyk ilatly Brýussel Ýewropa Bileleşiginiň we NATO-nyň baş karargähleriniň, şeýle hem köpsanly korporasiýalaryň ýerleşýan ýeridir.


text:
Ukrainada, orsýetçi separatistleriň iki regionyň köp bölegine kontrolluk etmegi bilen, prezident saýlawlary geçirilýär.
Irki habarlarda günbatar Ukrainada ses berişlige gatnaşygyň ýokary bolandygy habar berildi, emma gündogardaky Donetsk we Luhansk regionlarynda köp saýlaw uçastogy ýapyklygyna galdy.
Iş başyndaky premýer-ministr Arseniý Ýatsenýuk saýlawlaryň gündogardaky ýagdaýy durnuklylaşdyrmakda ilkinji ädim boljagyny aýtdy.
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin täze saýlanan ukrain adminstrasiýasy bilen işleşmegi wada berdi.
Kiýew Moskwany separatistleri goldamakda aýyplaýar. Ukrainanyň indiki lideri bolmak ugrunda on sekiz kandidat bäsleşýär.
Pikir soraşlyklar konditerçi milliarder Petro Poroşenkonyň öňde barýandygyny görkezýär, emma ol birinji tapgyrda ýeňmek üçin absolýut köplügiň sesini almakdan asgyn görünýär.
Onuň ýakyn basdaşy ozalky bölüji premýer-ministr Ýuliýa Timoşenko, ýöne ol has yzda.


text:
Şenbe güni 2012-nji ýylyň martynda geçjek prezident saýlawlarynda prezidentlige dalaş etjeginiň yglan edilmegi bilen, Wladimir Putin Orsýetiň Iosif Stalinden bäri iň uzak dolandyryjysy bolmak ýoluna düşýär. Eger-de ol hersi alty ýyldan ýene iki möhlet prezident bolsa, bu onuň 1999-njy ýylda öňki prezident Boris Ýelsiniň Täze ýylyň öňüsyrasynda işden çekilmegi bilen Kremle gelip, iki onýyllykdan hem gowrak, 2024-nji ýyla çenli häkimiýet başynda galmagyny üpjün eder.
Bu 1964-nji ýyldan 1982-nji ýyla çenli, tä ölýänçä döwlet başynda oturan sowet lideri Leonid Brežnewiň 18 ýyllyk dolandyryşyndan hem köp bolýar. Elbetde, ykdysady we sosial durgunlygyň sinonimi bolan Brežnew döwri 1920-nji ýyllaryň ortasyndan 1953-nji ýyla çenli, tä ölýänçä, üç onýyllyga golaý häkimiýet başynda oturan Staliniň döwründen gysgarak.
Oppozisiýadaky syýasatçylar we ekspertler Putiniň prezidentlige dolanyp gelmegi Brežnew döwrüniň ahyryndaky bihaýalyga, korrupsiýa we sosial-ykdysady çökgünlige getirer diýýärler.
“Ýurtda hiç zadyň üýtgemejegine diňe gynanmak gerek. Orsýetde şu gün bolýan zatlara ýene azyndan 12 ýyl çydamaga taýýardyklaryna ýa däldiklerine esasy jogaby raýatlaryň özleri bermeli. Elbetde, hiç hili modernizasiýa bolmaz, uzak bolmadyk geljekde krizise alyp geljek durgunlyk tendensiýalary çuňlaşar” diýip, oppozisiýadaky “Ýabloka” partiýasynyň lideri Sergeý Mitrohin Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Britaniýanyň “The Economist” hepdeliginiň halkara redaktory we “Täze sowuk uruş: Putiniň Orsýeti we Günbatara abanýan howp” atly kitabyň hem-de ýakynda çykjak “Aldaw: Içalylar, Ýalanlar we Orsýet Günbatary nädip oýnaýar” atly kitabyň awtory Edurad Lukas bu ýurt indi Brežnew döwrüniň ahyryndaky doňaklygy gaýtalamak töwekgelligi bilen ýüzbe-ýüz dur diýýär.
“Men Brežnew analogiýasy (çalymdaşlygy) gaty çynlakaý zat diýip pikir edýärin. Elbetde, onuň (Putiniň) bu taýda Brežnew däldigi açyk, ol fiziki taýdan gurgunrak we Orsýet polisiýa döwletem, planly ykdysadyýetem däl. Emma korrupsiýa we iş bilmezlik duýgusy örän güýçli bolar” diýip, Lukas aýdýar.
Iki bölege bölünen
Ekspertler Orsýetde elitanyň iki bölege bölünendigini aýdýarlar. Olaryň pikiriçe, syýasy sistemany açmagyň we modernizasiýanyň tarapdary bolan maliýe ministri Alekseý Kudrin ýaly tehnokratlar bir tarapda bolsa, howpsuzlyk gullugynyň weterany, premýer-ministriň orunbasary Igor Seçin ýaly soňky onýyllykda Putin tarapyndan gurlan berk gözegçilik döwletini goldaýanlar ikinji tarapda durýar.
Moskwada ýaşaýan syýasy synçy Wladimir Pribilowskiý Azatlyk Radiosyna elitanyň içinde reforma we modernizasiýa ýykgyn edýänleriň indi Medwedewden göwünleriniň geçendigini we sistemanyň içinden özgerişlige täsir edip biljek başga birini gözleýändiklerini aýtdy.
“Soňky ýylyň dowamynda Medwedewiň häkimiýetini uzaltmagyň tarapdary bolan klanlar we toparlar gowşady. Mundanam başga, olaryň bir bölegi ýüzüni [maliýe ministri] Alekseý Kudrine öwürdi. Olar oňa reformanyň we özgerişligiň inisiatory we [premýer-ministriň orunbasary] Igor Seçiniň ýolbaşçylygyndaky konserwatiw topara oppozisiýa hökmünde seredýärler” diýip, Pribilowskiý aýdýar.
Elbetde, ýene bir 12 ýyl häkimiýet başynda galmaga mümkinçilik alsa, Putiniň özüni syýasy reformalara başlamaga hem taýýar duýmagy mümkin. Emma ol öz prezidentliginiň irki ýyllarynda salgyt kanunlaryny ýönekeýleşdirmek, ýer eýeçiligini liberallaşdyrmak ýaly reformalara başlan hem bolsa, syýasy sistemany gowşatmaga isleg bildirmändi. Tersine, Putiniň hereketleri köplenç awtoritarizme gönügipdi.
Lukas Putiniň Kremldäki indiki möhletinde reformaça öwrüljegine şu sebäpden ynamsyzdygyny aýdýar. Ekspertiň pikiriçe, Putiniň häkimiýeti onuň Orsýet elitasyny düzýän basdaş klanlary deňagramlylykda jylawlap saklamak başarnygyna esaslanýar. Onsoň, aşa köp reformanyň özara ylalaşyklary bozmagy we agyr netijelere getirmegi mümkin.
“Şeýlelikde, Putin öz döreden sistemasynyň bir bendisi. Ol arbitr, deňagramlaşdyryjy güýç. Haçanda klan dawalary örňäp galyberse, ol gowgany ýatyrýar. Ol öz döreden sistemasynyň tussagy, bu onuň hakykatda ony üýtgedip bilmejegini aňladýar” diýip, Lukas aýdýar.


text:
Hepdäniň duşenbe güni Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleri Siriýanyň režimine we Eýranyň hökümetine garşy täze sanksiýalary makulladylar.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleriniň hepdäniň duşenbe güni Siriýanyň režimine garşy girizen täze sanksiýalaryna laýyklykda, ýurduň 28 raýatynyň we iki şirketiniň emlägi doňdurylýar, olaryň syýahatçylygyna gadagançylyk girizilýär.
Bu sanksiýalar Siriýada geçen ýylyň mart aýynda konflikt başlanaly bäri ýurduň režimine garşy girizilen 19-njy gadagançylyk. Sanksiýalaryň netijesinde Ýewropa Bileleşiginiň gara sanawyna girizilen adamlaryň sany 181-e, guramalaryň sany bolsa 54-e ýetirildi.
Bu çäreler protestçilere garşy zorluklara gatnaşygy bolan adamlara we Siriýanyň režiminiň repressiýalary üçin ulanylýan enjamlar bilen üpjün edýän şirketlere degişli.
Eýran we Belarus
Şeýle-de Ýeropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleri Eýrana garşy ykdysady sanksiýalary makulladylar we Belarus babatynda täze çärelere garadylar.
Resmiler bu çäreleriň Tähranyň ýadro programmasy boýunça alyp barýan işlerini bes etmekden boýun gaçyrmagy sebäpli görülýändigini aýtdylar. Günbatar döwletleri Tähranyň ýadro programmasyny ýadro ýaragyny döretmek üçin alyp barýandygyny aýdýarlar.
Maslahata gatnaşan Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat we howpsuzlyk boýunça ýolbaşçysy, şeýle-de guramanyň Eýranyň ýadro programmasy boýunça wekili Katrin Aşton gepleşikler üçin umydyň bardygyny aýtdy.
“Şu gün biz goşmaça çäreleri gözleýäris, biz olary duşuşykda maslahat ederis, emma bilşiňiz ýaly biz Eýranyň parahatçylykly we graždan ýadro programmasy üçin mümkinçiliklerini öwrenmäge tagalla edýäris”, diýip Aşton aýtdy.
Şol bir wagtda-da Aşton Ýewropa Bileleşiginiň “Tährana edilýän basyşlary dowam etdirjegini” habar berdi.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň Brusseldäki habarçysynyň sözlerine görä, Eýran babatyndaky sanksiýalar emlägiň doňdurylmagy we wiza gadagançylygy boýunça bar bolan gara sanawa 34 guramanyň we bir adamyň girizilmegini göz öňünde tutýar.
Habarçynyň sözlerine görä, gadagançylyk ynsanperwer kömegi, azyk we derman söwdasy, şeýle-de gaz importy bilen bagly bolmadyk maliýe şertnamalara degişli bolar.
Sanksiýalar Ýewropa Bileleşiginiň şirketleriniň Eýran tarapyny gämi gurmak üçin tehnologiýalar, nebit önümçiligi üçin enjamlar bilen üpjün etmegini we ýurda metallary satmagyny gadagan edýär.
Belarusa gezek gelende, Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleriniň bu ýurduň 243 raýatyna we 32 guramasyna garşy gadagançylyklary ýene bir ýyl uzaltmaklaryna garaşylýar. Bu çäklendirmeler Belarusyň 2-nji sentýabrda geçiren we halkara derejesinde tankyt edilen parlament saýlawlary bilen bagly.


text:
Owgan hökümeti prezident Hamid Karzaýyň amerikan prezidenti Barak Obama bilen Talyban bilen parahatçylyk gepleşiklerini geçirmegiň mümkinçilikleri barada maslahat edendigini aýdýar.
Bu maslahat duşanbe güni wideo telefon söhbetdeşligi arkaly guralypdyr.
Hökümet sözçüsi taraplaryň ikisiniň hem Owganystan bilen halkara jemgyýetçiliginiň gepleşikler meselesinde bir-bitewi pozisiýada durmalydygyna basym berendigini aýtdy.
Obama bilen Karzaý regional hyzmatdaşlyk, Owganystanda korrupsiýa garşy görülmeli çäreler, sentýabrda geçmeli parlament saýlawlarynyň açyk bolmagy barada hem gürrüň etdiler.