text:
Žan Genry Dunant
Žan Anri Dýunan (fransuzça Jean Henri Dunant; 8 maý 1828 - 30 oktýabr 1910) - şweýsar telekeçisi we jemgyýet işgäri. Fizik Žan-Daniel Kolladonyň ýegeni. 1901-nji ýylda Frederik Passi bilen bilelikde parahatçylyk ugry boýunça Nobel baýragynyň ilkinji laureaty bolýar.
Irki durmuşy we bilimi[düzet | çeşmäni düzet]
Telekeçi Žan-Žak Dýunanyň we Antuanetta Dýunan-Kolladonyň ilkinji ogly - Anri Dýunan Ženewa jemgyýetinde uly abraýy bolan maşgalada dogulýar. Onuň ene-atasy jemgyýetçilik işlerine uly ähmiýet beripdirler, kakasy ýetimlere we tussaglykdan boşadylanlara işjeň hemaýat eden bolsa, ejesi keselli we garyp adamlar kömek edipdir. Kakasy türmede we ýetimler öýünde hem işlän.
Reveil diýip bilinýän dini galkynma döwründe ulalan Dýunan 18 ýaşynda Ženewaň Yhsanlyk jemgyýetine goşulýar. Bir ýyldan soň dostlary bilen bile, Injili öwrenmek we garyplara kömek etmek üçin ýygnanşan ýaş ýetginjekleriň açyk toparyny - "Thursday Association-y" döredýär we boş wagtynyň köp bölegini türmelere kömek etmäge we jemgyýetçilik işlerine sarp edýär.
1849-njy ýylda pes bahalary sebäpli Kalwin kollejini terk etmeli bolýar we Lullin et Sautter pul alyş-çalyş firmasynda tälim alyp başlaýar. Ony üstünlikli tamamlandan soň bankyň gullukçysy bolup galýar.
Alžir[düzet | çeşmäni düzet]
Ol 1856-njy ýylda daşary ýurt koloniýalarynda iş alyp barmak üçin biznes gurnaýar. Fransuz koloniýasy bolan Alžirde oňa ýer berlenden soň "Financial and Industrial Company of Mons-Djémila Mills" diýip at berlen gallaçylyk we söwda kompaniýasyny açýar. Emma ýer we suw hukuklarynyň açyk-aýdyň bolmazlygy we koloniýal häkimýetleriň hyzmatdaşlyk etmäge ýykgyn etmezlikleri kompaniýaň öňünde kynçylyklary döredipdir. Dýunan ýagdaýdan çykalga tapmak üçin şol wagt öz goşuny bilen Lombardiýada bolýan fransuz imperatory Napoleon III-iň göniden göni özüne ýüz tutmaly diýen karara gelýär. Fransiýa şol wagtlar häzirki Italiýaň agramly bölegini eýelän Awstriýa garşy uruş alyp barýan Sardiniýa Patyşalygynyň (Pemonta-Sardiniýa hem diýilýär) tarapynda söweşipdir. Dýunan imperatora gowşurmak niýeti bilen ony öwgiler bilen taryplaýan kitap ýazýar we oňa duşuşmak üçin fransuzlaryň ştab-kwartirasynyň ýerleşen uly bolmadyk Solferino şäherine ugraýar.
Solferino söweşi[düzet | çeşmäni düzet]
1859-nji ýylyň 24-nji iýunynda Solferinodan uzak bolmadyk ýerde iki tarapyn arasynda söweş bolýar. Şol gün agşam hem Solferino gelen Dýunan söweş meýdanynda hiç hili kömeksiz diýen ýaly galan 38 müň ýaraly, jan berip ýatan we ölen adamlara gabat gelýär. Gören ahwalatyndan täsirlenen Dýunan ýaraly we keselli esgerlere kömek etmek üçin parahat ilatdan, esasan hem aýallardan we gyzlardan düzülen toparlary döretmek inisiatiwasyna öz üstüne alýar. Ýetmezçilik edýän zerur zatlary satyn almaklygy gurnaýar, wagtlaýyn keselhanalary gurmaklyga kömek edýär. Oňa, golaýda ýerleşýän Kastilone-delle-Stiwýere şäheriniň aýallarynyň oýlap tapan "Tutti Fratelli" (Ählimiz dogandyrys) şygaryna eýgerip, haýsy tarapda uruşýandygyna garamazdan ýaralananlara kömek etmeklige ilaty yrmak başardypdyr. Şeýle-de ol fransuzlar tarapyndan ýesir alnan awstriýaly lukmanlaryň boşadylmagyny hem gazanypdyr.
Gyzyl Haç[düzet | çeşmäni düzet]
Iýulyň başynda Ženewa gaýdyp gelenden soň Dýunan görenleri barada kitap ýazyp başlaýar we ony 1862-nji ýylda "Solferino söweşiniň ýatlamalary" ady bilen öz hasabyna 1600 sany nusgada çap etdirýär. Ol kitapda söweşi, edilen çykdajylary we onuň getiren netijelerini beýan edýär. Şeýle hem geljekde ýaralanan esgerlere kömek edip biljek bitarap guramanyň bolmalydygy baradaky ideýany öňe sürýär. Ol goldaw tapmak maksady bilen kitabyny Ýewropanyň belli syýasy we harby işgärlerine iberipdir.
Öz ideýalaryny ornaşdyrmak maksady bilen Ýewropa syýahat edip başlan Dýunanyň kitaby gowy garşylanýar we Ženewa maddy üpjünçilik jemgyýetiniň prezidenti, ýurist Gustaw Muanýe kitaby we ondaky teklipleri guramanyň 1863-nji ýylyň 9-njy fewralyndaky ýygnagynyň esasy temasyna öwürýär. Ýygnakda Dýunanyň tekliplerine agzalar tarapyndan oňyn baha berilýär we olary amala aşyrmak mümkinçiligini hasda çuňlaşdyrmak maksady bilen bäş adamdan ybarat bolan Komitet döredilýär. Oňa Dýunanyň özünden başga Muanýe, şweýsar goşun generaly Anri Dýufur we lukmanlar Lui Appiýa bilen Teodor Monuar kabul edilýär. Olaryň ilkinji ýygnagynyň geçirlen güni (1863-njy ýylyň 17-nji fewraly) häzirki wagtda Halkara Gyzyl Haç Komitetiniň döredilen güni hasaplanýar.
Guramanyň döredilen ilkinji günlerinden Muanýe bilen Dýunanyň arasynda garaýyşlary we planlary bilen bagly düşünişmezlikler we dawalar artyp başlaýar. Muanýe ýaralananlara kömek edýänleri bitarap gorag bilen üpjin etmek baradaky Dýunanyň ideýasyny durmuşa geçirmek mümkin däl hasap edensoň, oňa ol ideýadan ýüz öwürmegi maslahat berýär. Emma Dýunan saparlarynda, ýokary wezipeli syýasy we harby işgärler bilen duşuşyklarynda öz pikiriniň tarapynda çykyş edýär. Bu bolsa olaryň arasyndaky şahsy konfliktiň has hem güýçlenip, Muanýeň Dýunana we onuň ýolbaşçy bolmak baradaky meýillerine garşy hereket edip başlamagyna getirýär.
1863-nji ýylyň oktýabrynda ýaraly esgerlere kömek edilşini kämilleşdirmegi maslahat etmek üçin komitetiň Ženewada gurnan ýygnagyna 14 döwlet gatnaşýar. Onda Muanýeň tagallalary sebäpli Dýunan kagyz ýüzünde ýolbaşçy bolup galýar. Bir ýyldan soň şweýsar parlamentiniň gurnan diplomatik konferensiýasynda Ženewa konwensiýasyna 12 döwlet gol goýýar. Bu gezek bolsa Dýunana diňe gatnaşyjylaryň myhmanhanalarda ýerleşdirilmegini gurnamak ynanylýar.
Ýatdan çykarylan döwüri[düzet | çeşmäni düzet]
Öz gumanistik ideýallaryna wepalylygy onuň Alžirdäki biznesine hem zyýan ýetirýär. 1867-nji ýylyň aprelinde "Crédit Genevois" maliýe firmasynyň tozmagy Dýunany dawaň üstünden eltýär. Ol öz kompaniýasynyň batandygyny yglan etmäge mejbur bolýar we şol ýylyň awgustynda Ženewaň Söwda Sudy tarapyndan gözboýagçylykda günäli bilinýär. Kompaniýaň çökmegi oňa maliýe taýdan goşant goşan eden maşgalasyna we dostlarynyň köpüsine uly zyýan ýetirýär. Kalwinist däpleriniň çuňňur ornaşan şäheri bolan Ženewadaky sosial närazylyklar Dýunany Halkara komitetden gitmäge çagyryp başlaýar. Ol 1868-nji ýylyň 25-nji awgustynda sekretarlyk wezipesinden gidýär, 8-nji sentýabrda bolsa komitetden doly çykarylýar. Onuň kowulmagynda 1864-nji ýylda komitetiň prezidenti bolan Muanýe esasy rol oýnaýar.
Ol 1867-nji ýylyň martynda dogduk şäherini terk edýär we ömrüniň ahyryna çenli gaýdyp gelmeýär. Dýunana dostlaryndan goldaw we kömek bolmazlygyny gazanmak üçin soňky Muanýe ýyllarda-da öz abraýyny ulanypdyr. Meselem, Parižiň bütin dünýä ýarmarkasynda "Ahlak Ylymlary baýragynyň" altyn medaly ilkibaşda planlaşdyrylşy ýaly Dýunana berilmän, pul baýragy dolulygyna Komitete gider ýaly Muanýe, Dýufur we Dýuna üçüsine bilelikde berlipdir. Eger Dýunanyň dostlary onuň bergileriniň ýarysyny üpjin eden ýagdaýynda, galan ýarysyny öz üstüne almak baradaky Napoleon III-iň teklibine böwet bolmak üçin hem Muanýe yhlas edipdir. Dýunan Pariže göçüp barandan soň mätäçlikde ýaşan hem bolsa özüniň gumanistik ideýalaryny we planlaryny terk etmeýär. Fransiýa-Prussiýa urşy (1870-1871) döwründe Umumy haýyr-sahabat jemgyýetini (Common Relief Society), az soň bolsa Gurluşyň we siwilisaziýaň umumy alýansyny (Common Alliance for Order and Civilization) esaslandyrýar. Ol ýaragsyzlandyrma barada gepleşikleriň geçirilmegini we halkara konfliktlerde araçy bolar ýaly halkara suduň döredilmelidigini nygtap gelipdir. Dýunan UNESCO ýaly soň peýda bolan proýektlerde seslenme tapan dünýä kitaphanasyny döretmek ideýasynyň üstünde hem iş alyp barypdyr. Öz ideýalarynyň tarapynda çykyş edip olary ýaýmagyny dowam etdirmegi onuň şahsy ýagdaýynyň hasda kynlaşmagyna, öňküden beter bergä batmagyna, ondan tanyşlarynyň hem gaçyp başlamagyna getirýär. Awstriýaň, Niderlandlaryň, Şwesiýaň, Prussiýaň we Ispaniýaň milli Gyzyl Haç jemgyýetleriniň hormatly agzasy bellenilmegine garamazdan, Gyzyl Haç Hereketiniň resmi sahnasynda düýbünden diýen ýaly ýatdan çykarylýar. Ol 1874-1886-njy ýyllar aralygynda Ştutgart, Rim, Korfu, Basel, Karlsrue şäherlerinde garyplykda ýaşaýar. Ştutgartda bolan döwri Týubingen uniwersitetiniň talyby Rudolf Mýuller bilen tanyşýar we onuň bilen ýakyn dostlukda bolýar. 1881-nji ýylda ştutgartly dostlary bilen bilelikde Şweýsariýaň kiçeňräk Haýden kurort obasyna gidip görýär. 1887-nji ýylda Londonda ýaşaýan döwri uzak garyndaşlaryndan maliýe kömek alyp başlaýar. Bu oňa ýaşaýyş şertlerini azda-kände gowulaşdyrmaga mümkinçilik berýär, we şol ýylyň iýuly Haýdene göçüp barýar. 1892-njy ýylda saglyk ýagdaýy sebäpli Dr. Hermann Altherr-iň ýolbaşçylyk edýän hassahanasyna we garrylar öýüne ýerleşýär we ömrüniň soňky 18 ýylyny şol ýerde geçirýär. Haýdende ol ýaş alym Wilgelm Sonderegger we onuň aýaly Sýuzanna bilen tanyşýar. Olar Dýunany öz durmuş tejribesini beýan etmäge ruhlandyrýarlar. Ol Sýuzannaň Haýdende açan Gyzyl Haç bölümine 1890-njy ýylda hormatly prezident bellenilýär. Dýunan Sondereggerler bilen öz ideýalarynyň hasda öňe gitmegine, şol sanda öz kitabynyň täze neşiriniň çap edilmegine ynam edýär. Emma Sondereggeri Muanýe bilen Ženewada özüne garşy dildüwşik gurnamakda esassyz aýyplamagy olaryň gatnaşyklaryny ýitileşdiripdir. 1904-nji ýylda Sonderegger 42 ýaşynda aradan çykýar. Dostluk gatnaşyklarynyň peselendigine garamazdan garaşylmadyk ölüm oňa agyr täsir edipdir. Wilgelm we Sýuzanna Sondereggerleriň Dýunana onuň aýyplamalardan soň hem hormat bilen garamagyny olaryň çagalary hem dowam edipdirler. 1935-nji ýylda olaryň ogly Rene Dýunanyň öz kakasyna ýazan hatlarynyň ýygyndysyny çap etdirýär. Köpçülige gaýdyp gelmegi
1895-nji ýylda St.Gallende çykýan "Die Ostschweiz" gazediniň baş redaktory Georg Baumberger Haýdende gezelençde mahaly Dýunan bilen söhbetdeş bolýar we bir aýdan soň ol barada makala ýazýar. Ol makala "Anri Dýunan, Gyzyl Haç-y esaslandyryjy" ady bilen "Über Land und Meer" nemes žurnalynda peýda bolýar we tiz wagtda Ýewropanyň beýleki neşirlerinde hem çap edilýär. Makala adamlarda seslenme tapyp, Dýunana abraýy hem-de goldawy gaýtaryp getirýär. Oňa "Swiss Binet-Fendt" baýragy berilýär, Rim Papasy Lew XIII-den hat gelýär. Russiýaň dul patyşa zenany Mariýa Feýodorownaň we başgalaryň hemaýat bermeginde maliýe ýagdaýy hem öňkülerden has gowulaşýar.
1897-nji ýylda Ştutgartda mugallym bolup işläp ýören Rudolf Mýuller Gyzyl Haç-yň döredilşi hakynda ýazan kitabynda, Dýunanyň guramanyň esaslandyrylmagyndaky roluny bellemek üçin, Gyzyl Haç-yň döredilşiniň resmi taryhyny düzeldýär. Kitapda "Solferino söweşiniň ýatlamalarynyň" tekstini hem getiripdir. Dýunan awstriýaly ýazyjy Berta fon Zutner bilen hem hat alyşypdyr, köp sanly makalalary, ylmy işleri ýazypdyr. Aýratyn hem aýallaryň hukuklary barada köp ýazypdyr, 1897-nji ýylda "Ýaşyl Haç" aýallar guramasyny esaslandyrmaga ýardam edipdir.
Parahatçylyk Nobel baýragy[düzet | çeşmäni düzet]
1901-nji ýylda Gyzyl Haç Halkara Hereketini döretmekde we Ženewa konwensiýasynyň başlangyjyny tutmakda bitiren işleri üçin Dýunan ilkinji bolup parahatçylyk ugry boýunça Nobel baýragyna mynasyp bolýar. Dýunanyň kandidaturasyny norwegiýaly harby lukman Hans Daae goldapdyr. Dýunan baýraga Halkara Parahatçylyk Ligasyny esaslandyran fransuz pasifisti Frederik Passi bilen bilelikde eýe bolupdyr. Halkara komitetden resmi gutlagyň gelmegi onuň bitiren işleriniň ahyrsoňy ykrar edilendigini görkezipdir:
"Bu hormata 40 ýyl mundan ozal söweş meýdanynda ýaralananlara kömek etmek üçin döredilen halkara guramanyň düýbini tutan adamdan başga mynasyp hiç kim ýokdur. Sizsiz adamzadyň XIX asyrda ynsanperwerlikde gazanan in uly üstünligi - Gyzyl Haç megerem hiç haçan bolmazdy".
Baýraga Muanýe we Halkara komitetiň özi hem hödürlenipdir. Dýunanyň kandidatirasy saylaw prosesinde giňden goldaw tapan bolsada, ol jedelli dalaşgär bolmagynda galypdyr. Käbirleri Gyzyl Haç-yň we Ženewa konwensiýasynyň uruşdaky ejir çekmeleriň azalmagyna getirendigi nygtapdyrlar. Mýuller komitete ýazan hatynda baýragyň çekişmelerde birnäçe wagtlap esasy dalaşgär bolan Passiň hem-de Dýunanyň arasynda paýlanylmalydygyny belläpdir. Şeýle hem ol, eger baýrak Dýunana gowşuryljak bolsa, onda onuň gartaşan ýaşyny we saglyk ýagdaýynyň agyrdygyny göz öňüne tutup, baýragyň mümkin boldugyça tiz berilmegini teklip edipdir. Baýragy Passi bilen Dýunanyň arasynda bölmek bilen Nobel komiteti soňky ýyllara hem öz täsirini ýetirjek ýagdaýy döredipdir. Sebäbi Nobeliň wesýetnamasynyň bir bölüminde baýragyň goşunlary azaltmak (ýa-da ýatyrmak) ýa-da parahatçylyk konferensiýalaryny ýaýmak üçin gönüden-göni iş alyp baran bir adama berilmelidigi barada aýdylyp geçilýändigine seretseň, baýraga Passi laýyk gelýär. Emma Nobeliň wesýetiniň başga bölüminde baýragyň "adamlaryň arasynda dostluk-doganlygy" artdyrmakda özüni görkezen adama berilmelidigi barada hem bellenilip geçilmegi Dýunanyň alyp baran işleriniň hem oňa laýyk gelýändigini görkezipdir. Soňky ýyllarda hem bu baýraga mynasyp bolanlaryň arasynda iki kategoriýaň birine gabat gelenler köp bolupdyr.
Hans Daae pul baýragyň Dýunana düşýän bölegini - 104 müň şweýsar frankyny Norwegiýa Bankynda ýerleşdiripdir we ony Dýunanyň algydarlarynyň almagyna ýol bermändir. Dýunanyň özi ol puly hiç haçan ulanmandyr.
Ölümi we mirasy[düzet | çeşmäni düzet]
Soňraky ýyllarda Dýunana birnäçe sylaglar bir hatarda, Geýdelberg uniwersitetiniň medisina fakultetiniň hormatly doktory ady hem berlipdir. Ol ömrüniň ahyryna çenli garrylar öýünde ýaşaýar. Ömrüniň soňky ýyllarynda sustypeslikden hem-de Muanýe we algydarlary yzarlar diýen paranoýýadan ejir çekipdir. Hatda zäherlenmekden heder edip, aşpezden nahary gözüniň alnynda dadyp görmegini talap eden günleri hem bolupdyr.
Şepagat uýalarynyň aýtmaklaryna görä, onuň iň soňky eden işi Mýulleriň kitabynyň nusgasyny Italiýaň şa zenanyna ibermegi bolupdyr. Dýunanyň 1910-njy ýylyň 30-njy oktýabrynda aradan çykýar. Ölmezinden öň aýdan soňky sözleri "Adamkärçilik nirä ýitirim boldy?" bolupdyr. Ol öz duşmany Muanýeden iki aý soň ölýär. Halkara komitetiň gutlaglaryna garamazdan, iki bäsdeş barybir ýaraşyk gazanyp bilmändirler.
Ol Sýurihiň Zilfeld öwülýäsinde özüniň sargyt edişi ýaly hiç hili dabarasyz jaýlanýar. Wesýetnamasynda öz serişdelerini garyp raýatlara mydama açyk bolar ýaly Haýdeniň garrylar öýüne, Norwegiýanyň we Şweýsariýaň haýyr-sahawat guramalaryna wesýet edipdir. Galan serişdeleri bergilerini bölekleýin üzmeklige gidipdir. Öz bergilerini dolulygyna üzüp bilmezligi onuň üçin ölünçä agyr ýük bolupdyr.
Häzirki wagtda Dýunanyň doglan güni bolan 8-nji maýda Gyzyl Haç komitetiniň bütindünýä güni bellenilýär. Haýdeniň öňki garrylar öýünde häzir Anri Dýunanyň muzeýi ýerleşýär. Ženewada we başga ýerlerde onuň ady dakylan birnäçe köçeler, mekdepler bar. Halkara Gyzyl Haç-yň iň ýokary sylagy bolan "Anri Dýunan medaly" (The Henry Dunant Medal) onuň hemişelik hereket edýän topary tarapyndan her iki ýyldan gowşurylyp durulýar.


c: text/html

text:
Ýer görki – galla!
Aşgabadyň
galla önümleri kärhanasy barada
Biziň kärhanamyz 1930-njy ýylda gurlup ulanylmaga berildi. Onuň şol wagtky öndürijiligi bir günüň dowamynda 125 tonna una barabardy. 1948-nji ýylda bolup geçen ýer titremäniň netijesinde kärhana uly zeper ýetdi. 1953-nji ýylda bolsa zyýan ýeten ýerler düzedildi we kärhana gaýtadan gurlup ulanylmaga berildi. Şondan soňra bolsa kärhananyň önümçilik güýji bir günüň dowamynda 140 tonna una ýetdi.
25
Ulag
546
sany işgär
2
görnüşli kuwwatly stanok
2
sany degirmen
Makalalar we täzelikler
Siz biziň bu bölümimizde galla önümleri hem-de mukaddes çörek baradaky täsirli makalalary we täzelikleri okap bilersiňiz.
Türkmen Telekeçileriniň Çörek Önümleriniň Sergisi
Ýakynda Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň söwda merkezinde ene topragymyzyň sahylygyny şöhratlandyrýan “Rysgal başy bugdaýdyr” atly sergi boldy. Ýurd...Giňişleýin
ÇÖREK MUKADDESLIKDIR
Türkmeniň ak bugdaýynyň, çöreginiň aýratyn datly bolmagy biziň howa şertlerimizde bugdaý dänesinde adama has ýokumly bolan iýmit maddalaryň doly bahaly belok...Giňişleýin
Çöregiň taryhymyzdaky gadyr-gymmaty barada.
Halkymyzda hamyr ýugrup, çörek bişirmegiň özboluşly kadasy bar. Durmuşa ornaşan däbe görä, çörek bişirmegi niýet edinen päkize zenan maşgala tamdyryň başyna baryp, ot goýberip b...Giňişleýin
Meşhurlaryň aýdanlaryndan :
-«Açlyk bilen doklugyň arasy bir bölek çörekdir!» (Türk nakyly)
- Bütin zorluklara çydap bolar, esasy öýüňde çöregiň bolsun! (Serwantes)
- Eger zenana kök berseň, ol ony baga öwürer, eger zenana çörek berseň, ol ony süýji nahara öwürer. (Gýote)
Habarlaşmak üçin
Bu bölümçede siz bize önümçilik hakda öz teswirleriňizi ugradyp bilersiňiz

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
MERKEZI AZIÝA ÝURTLARY AÝLAG HYZMATDAŞLYK GEŇEŞI BILEN ÖZARAGATNAŞYKLARY ÖSDÜRMEGI MESELELERINI ARA ALYP MASLAHATLAŞDYLAR
2021-nji ýylyň 13-nji sentýabrynda Aýlag Hyzmatdaşlyk Geňeşiniň Baş sekretariýatynda Merkezi Aziýa ýurtlarynyň Er-Riýad şäherindäki Adatdan daşary we Doly ygtyýarly Ilçileriniň Geňeşiň Baş sekretarynyň syýasy meseleler we gepleşikler boýunça orunbasary bilen duşuşygy geçirildi.
Işjeň ýagdaýda geçirilen duşuşygyň dowamynda Merkezi Aziýa ýurtlarynyň diplomatlary Geňeş bilen alnyp barylýan hyzmatdaşlygy ösdürmegiň derwaýys meselelerini ara alyp maslahatlaşdylar.
Şol sanda, taraplaryň bar bolan ägirt uly mümkinçilikleriniň nazarda tutulmagy bilen, ýurtlaryň arasynda maýa goýum, energetika, söwda-ykdysady, ylmy-medeni we beýleki ulgamlarda özara bähbitli hyzmatdaşlygy ösdürmegiň ileri tutulýan ugurlaryna hem seredilip geçildi.


text:
Şeýle beýanat G20 döwletleriň maliýe ministrleriniň maslahatynyň fonunda—şu ýurtlaryň noýabryň başynda Fransiýada geçjek nobatdaky sammitiniň öňüsyrasynda edildi.
Günbatar döwletler, Hytaýyň söwda hyzmatdaşlary hytaý walýutasynyň kursuny milli eksportçylary goldamagyň hatyrasyna emeli peseldilen hasaplaýarlar, munuň özi, olaryň pikiriçe, dünýä ykdysadyýetinde iň esasy disbalanslaryň birini döredýär. Bu mesele G20-niň soňky ýyllardaky sammitleriniň hemmesinde yzygiderli gozgalyp gelinýär. Hytaý hem her sapar halkara gysyşyna boýun egmejekdigini düşündirýär.
Hytaýyň Döwlet sowetiniň premýeriniň beýanatyndan soň Amerikan Kongresiniň ýokary palatasy kanun proýektini makullady. Şoňa laýyklykda ýurduň hökümetine walýuta kurslarynyň emeli peseldilendigi kesgitlenen ýurtlaryň harytlarynyň garşysyna ýokary import gümrük hakyny girizmäge hukuk berilýär. Bu barada «Wall Street Journal» gazeti özüniň 17-nji oktýabrdaky sanynda belleýär.
Hytaý eksporty
Hytaý eksportynyň ABŞ-a ýa-da Ýewropa Bileleşiginiň ýurtlaryna eksportynyň möçberi bu ýurtlaryň Hytaýa eksportynyň möçberinden has köpdür. Mysal üçin, «Ýewrostat» agentliginiň habar bermegine görä, Ýewropa Bileleşigi üçin bu möçber 2011-nji ýylyň 9 aýy üçin iki esseden-de geçendir.
Şulara garamazdan, köp ekspertler ABŞ-nyň Kongresiniň aşaky palatasynyň öz kanun proýektini goldajagyna ynamsyz garaýarlar. Şu faktyň ýüze çykmagy-da Günbatar ýurtlary üçin meseläniň ýitidigini ýene bir gezek subut edýär.
2009-njy ýylda Hytaý dünýäde harytlaryň iri eksportçysyna öwrüldi. Ol şu babatda dünýä söwdasynyň köp ýyl bäri lideri bolan Germaniýadan ozmagy başardy.
Ýöne Hytaý ykdysadyýetiniň häzirki ösüşiniň esasy herekete getirijisiniň indi eksport däldigine Germaniýanyň Trir şäherindäki uniwersitetiň Hytaýyň ykdysady syýasaty kafedrasynyň işgäri Dirk Şmidt ynanýar. Onuň sözlerine görä, şol 2009-njy ýylda Hytaýyň daşarky söwdasynyň möçberi (dünýä maliýe çökgünligi ýagdaýynda) 14 prosent, eksporty bolsa 16 prosent kemeldi. «Muňa garamazdan, şonda hytaý ykdysadyýetiniň umumy ösüşi 9 prosent boldy!.. Munuň özi içerki bazarda maýa goýumlaryny giňeltmegiň we onuň infrastrukturasyny berkitmegiň netijesinde şeýle boldy.»
Soňky 10-15 ýylyň dowamynda Hytaýyň ykdysady täsiriniň okgunly ösmegi ABŞ-nyňam, Ýewropanyňam, Ýaponiýanyňam ykdysadyýetleriniň gurluşygynda düýpli özgerişliklere getirdi.
Hytaýyň ykdysadyýetiniň täsiriniň ägirtdigini Mýunhendäki IFO barlag institutynyň direktory Gernot Nerb hem nygtaýar: «Mysal üçin, Hytaýyň bäsdeşligi sebäpli, Ýewropada tutuş senagat brendleri ýitirim boldy!.. Beýleki tarapdan, Hytaýyň öz içerki bazarynda islegleriň yzygiderli artmagy Ýewropa kompaniýalaryna eksport üçin täze mümkinçilikler açýar».
Uly bolmadyk import
Hytaý dünýäde iň iri altyn walýuta rezerwleriniň—3,2 trillion dollaryň eýesidir. Onuň yzyndan barýan ýurdy deňeşdirip göreliň: Ýaponiýanyň 1,1 trillion dollary, üçünji orunda barýan Orsýetiň bolsa 510 milliard dollary bardyr. Hytaýyň rezerwleriniň diňe bir ýurtdan çykarylýan ägirt eksportyň hasabyndan däl, eýsem onçakly uly bolmadyk importyň hasabyndanam emele gelendigini ABŞ-daky Stenford uniwersitetiniň Guwerow merkeziniň ylmy işgäri Mihail Bernştam aýdýar.
«Birinjiden, Hytaýda az çaga dogurmak syýasaty alnyp barylýar» diýip, ol düşündirýär: «Soňky nesliň ömrüniň dowamynda şu zatlar ýüze çykdy—ata-ene gartaşan çagy öz çagalarynyň goldawyna bil baglap bilmeýär. Ýogsa Hytaýda perzent gadym döwürden bäri öz ata-enesini penalaýardy. Ýagdaý üýtgänsoň, indi hytaýlylar ömrüniň ahyryna diýip pul ýygnaýarlar. Şolaryňky ýaly tygşytlylygy dünýäde hiç kim başarmaýar».
“Ikinjiden—diýip, Bernştam dowam edýär.—Hytaý eksporta garanyňda, importdan örän az peýdalanýar. Ýogsa ýurduň içerki sarp edişi össe-de, häzirlikçe pesliginde galýar. Häkimiýetler tarapyndan yglan edilen esasy maksatlaryň biri— içerki sarp edişi giňeltmek. Eksportyň importdan hemişe agdyklygy-da ägirt söwda profisitini emele getirdi. Soňky ýyllarda bu tapawut ýylda 200 milliard dollary düzdi, soňra—400 milliard. Häzir ol ýylda 300 milliard dollar töweregi derejesinde «durnuklaşdy». Birnäçe ýylyň puluny goşalyň. Şonda söwda profisitiniň trillionlarça dollary emele geler. Şolaryň agramly bölegi-de Hytaýyň Milli banky tarapyndan satyn alyndy we onuň rezerwlerinde goýuldy—diýip, Mihail Bernştam nygtady.— Bu zatlar ägirt walýuta massasynyň ýuanyň kursunyň ýokarlanmazlygy üçin edildi we edilýär».
Ýuan
Günbataryň ýurtlary ýuanyň kursunyň ýokarlanmagyny gazanmak isleýärler. Muny ençeme ýyl bäri Hytaýyň häkimiýetleriniň gulaklaryna guýubam gelýärler. Hytaýam öz milli walýutasynyň rewalwasiýasyny baryp 2005-nji ýylda başlady, ýöne öz «grafigi» boýunça, ýagny ýuwaşjadan başlady. Şondan bäri ýuanyň dollara bolan gatnaşygy tas çärýege çenli ýokarlandy. Emma ABŞ we Ýewropanyň ýurtlary muny ýeterlik hasaplamaýarlar.
«Hytaýyň şeýle basyşlara birnäçe sebäplere görä eglişik edesi gelenok» diýip, Dirk Şmidt belleýär. Birinjiden, onuň pikiriçe, häkimiýetler bu mesele milli garaşsyzlyga täsir edýär diýip hasaplaýarlar, olar öz ilatynyň gözleriniň alnynda utulmak islemeýärler. Ikinjiden, Hytaýda 1985-nji ýylda G7 ýurtlaryndan bäşisiniň dollaryň nemes markasyna we ýapon iýenasyna bolan gatnaşygyny pese gaçyrmak boýunça ylalaşyklaryny heniz unudanoklar. Şu ylalaşygyň netijesinde iýenanyň dollara bolan gatnaşygy iki ýylyň dowamynda ýarym esse ýokarlandy.
Hut şunuň özüniň-de basym Ýaponiýada bank çökgünliginiň ýaýramagynyň we gozgalmaýan emläkleriň bazarynyň batmagynyň sebäbine öwrülendigine Hytaýda ynanýarlar. Şu zatlardan Ýaponiýa indi onlarça ýyl bäri aýňalyp bilenok, ýurtdaky ykdysady ösüş—minimal derejede. Wakalaryň şeýleräk ýagdaýda ösüp gidäýmeginden-de Hytaýda ätiýaç edýärler diýip, Dirk Şmidt aýdýar: «Başga tarapdan bolsa, ýuanyň çalt rewalwasiýasy köp sanly hytaý kompaniýalarynyň batmagynyň girdabyna eltip biler. Şularyň barysy-da näme üçin hytaý hökümetiniň milli walýutanyň rewalwasiýa meselesinde iňňän seresaply çemeleşýändigini düşündirýär».
Şonuň bilen birlikde hytaý häkimiýetleri ýakyn geljekde ýuany dünýä walýutalarynyň esasylarynyň birine öwürmegi niýet edýändiklerini aýdýarlar. Ýöne munuň üçin ýuan, ilkinji nobatda, dollar, ýewro ýa-da iýena ýaly meşhurlyk gazanmaly, halkara söwdasynda hasap-hesip walýutasy bolmaly. Häzirlikçe welin Hytaýyň esasy söwda hyzmatdaşlary ýurduň häkimiýetleriniň milli eksportçylary goldamak üçin ýuanyň kursunyň ýokarlanmagyny emeli ýagdaýda saklaýarlar diýip hasaplaýarlar.
Sergeý Seninskiý Azatlyk Radiosynyň Rus gullugynyň žurnalisti.


text:
Oktýabr rewolýusiýasy diýilýäni 20-nji asyrdaky iň uly taryhy öwrülişik bolup, millionlarça ynsanyň takdyryna öz täsirini ýetiripdi.
Ol syýasy we ykdysady durmuşdan daşary, medeniýete we sungata-da örän güýçli täsir edipdi. Sosialistik syýasatyň ýaýbaňlanmagy bilen, döredijiligiň ähli ugurlarynda bu syýasata hyzmat edýän “sosialistik realizm” diýen usul hem peýda bolupdy. Bu usulyň döremegine hem şu ýyl 80 ýyl bolýar.
Eýsem, SSSR-iň dargamagy bilen, döredijilige sosialistik realizm usulyndaky çemeleşmeler türkmen edebiýatynda ret edildimi ýa-da ol özboluşly bir görnüşlerde dowam edýärmi?
Ýazyjy Hudaýberdi Hally şu meseleler bilen baglanyşykly öňki partiýa we metbugat işgäri, garaşsyz žurnalist Aşyrguly Baýry bilen söhbetdeş boldy.
Şu baradaky gepleşigi diňlemek üçin şu ýere basyň:


text:
Gyrgyzystanda tussaglaryň türmeden gaçmagynyň netijesinde üç sakçy öldürildi, dört tussag gaçyp gutuldy.
12-nji oktýabrda Gyrgyzystanyň demirgazygynda dokuz tussag türmeden gaçmaga synanyşdy, olaryň bäşisi soň ele salyndy.
Gyrgyzystanyň türme resmileri gaçyp gutulanlaryň ikisiniň dini ekstremizm we terrorizm bilen baglylykda ömürlik türme tussaglygyna höküm edilenlerdigini, beýleki ikisiniň hem şuňa meňzeş aýyplamalar esasynda höküm edilen tussaglardygyny habar berdiler.
Türmeden gaçan dört adamdan üçüsiniň Gyrgyzystanda ençeme bombaly hüjümleri amala aşyrmakda we döwlet agdarylyşygy üçin dildüwşik gurnamakda aýyplanan “Jaishul Mahdi” toparynyň agzalarydygy aýdylýar.


text:
Ermenistanda hökümetiň prezident dolandyryşyndan parlament dolandyrşyna geçirilmegi üçin gurnalan referendum geçirilýär.
Bu referendum hökümetiň goldamagynda, prezident Serž Sarkisýanyň teklip eden konstitusiýa düzedişleri esasynda geçirilýär.
Hökümet konstitusiýa giriziljek düzedişler hökümetiň dürli şahalarynyň arasyndaky hyzmatdaşlygyň has netijeli bolmagyna getirer, ykdysady ösüşe we adam hukuklarynyň goralmagyna ýardam eder diýen pikiri öňe sürýär.
Ermenistanyň Milli kongresi we beýleki oppozisiýa toparlary bu reformalara garşy durýarlar.
Olar bu işiň Sarkisýany 2018-nji ýylda tamamlanýan ahyrky möhletinden soň hem häkimiýetde galdyrmak üçin edilýändigini aýdýarlar.
Sarkisýan geçen hepde, eger düzedişler kabul edilse, premýer-ministr ýa parlament spikeri bolmaga çalyşmajagyny aýtmakdan boýun gaçyrdy.


text:
Germaniýanyň Hanower şäherinde amerikan prezidenti Barak Obamanyň saparynyň öňünden, teklip edilýän transatlantik söwda ylalaşygyna garşy müňlerçe adam ýörişe çykdy.
Obama demirgazykdaky şähere senagat tehnologiýasy ýarmarkasyna gatnaşmak, şeýle-de german kansleri Angela Merkel we beýleki ýewropa liderleri bilen Transatlantik söwda we inwestisiýa partnýorlygy barada gepleşmek üçin gelýär.
Bu şertnama Ýewropanyň käbir böleklerinde gazaply garşylyk döretdi. Garşydaşlar bu gepleşikleriň gizlin ýagdaýda geçirilýändigini aýdýarlar we şeýle ylalaşyk baglaşylsa, zähmet bazaryna we tebigat goragyna zyýan ýetirer öýdüp howatyrlanýarlar.
Profsoýuz guramalary Hanowerde 23-nji aprelde 16 müň adamyň proteste çykandygyny aýtdylar. Oktýabrda şu mesele boýunça Berlinde guralan proteste 200 müňden gowrak adam çykypdy.


text:
Türkiýäniň günorta-gündogaryndaky harby awtobusyna edilen hüjümde azyndan iki esger öldi we başga-da sekiz sanysy ýaralandy.
26-njy sentýabrda amala aşyrylan partlama aglaba etniki kürtleriň ýaşaýan Derik we Kyzyltepe şäherçeleriniň arasyndaky ýolda boldy.
Henize çenli bu hüjümiň jogapkärçiligini hiç bir topar öz üstüne almady. Emma türk häkimiýetleri mundan ozal regiondaky şuňa meňzeş hüjümleriň jogapkärçiligini öz üstüne alan “Kürdüstanyň işçiler partiýasyny”, ýagny “PKK-ny” aýypladylar.
1984-nji ýylda “PKK” Türkiýäniň 15 million kürt ilatyna awtonomiýa berilmegi üçin ýaragly gozgalaňlaryna başlany bäri ýurtda 40 müňden gowrak adam öldi.


text:
-
-
-
-
-
-
-
keshe 22:45
-
keshe 22:33
-
keshe 21:48
-
-
keshe 20:45
-
-
-
-
-
-
-
-
-
keshe 17:45
Soǵysqa 18 jasynda attanǵan jaýynger bıyl 97 jasqa tolady
QYZYLORDA. QazAqparat - Qyzylorda qalasynda turatyn Ábdirahman Baıtikov jeńistiń 76 kóktemin qarsy alǵaly otyrǵan qart maıdangerdiń biri. Nebári 18 jasynda maıdanǵa attanǵan ardager búginde aǵaıynnyń aqylshysyna aınaldy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
1924 jyly dúnıege kelgen ol kez qıyn-qystaý aýyr kezeńdi bastan ótkizdi. Sol ýaqytta nebári jeti jyldyq mektepti bilim alýǵa qoly jetti. 1942 jyldyń tamyz aıynda ásker qataryna alyndy.
Ábdirahman Baıtikov Ózbekstan arqyly Túrikmenstannyń Ashǵabat qalasyna attandy. Alǵash kelgen jas sarbazdar munda qarý-jaraqty buzyp, qaıta jınaýdy úırendi. 1943 jyldyń mamyr aıynda ol 75-shi gvardııalyq dıvızııaǵa qabyldandy. Maıdan dalasyna attandy.
Búginde toqsan tórttegi qart maıdanger soǵys salǵan jarany áli umytqan emes. Otan úshin ot keshken jyldardaǵy kórgen árbir qıyndyq esinde.
«1943 jyldyń 5 shildesi edi. Tań aldynda bizdiń dıvızııaǵa nemis basqynshylary shabýyl jasady. Gúrs-gúrs etken oqtyń daýsy, atys-shabysqa etimiz úırenip ketken. Odan qorqý, qashý joq. Bizdegi bar maqsat – jaýǵa qarsy turyp, jeńiske jetý. Soǵys kezinde árbir jas sarbazdyń boıynda osyndaı sezim júrdi. Olar tek maıdanda jeńiske jetýdi tiledi. Elge aman-esen oralyp, otansúıgishtik qasıetimizdi bolashaq urpaqqa maqtan etý – basty qaǵıdamyz. Alaıda, osy shabýylda qolymnan jaraqat alyp, gospıtalǵa tústim. Súıegim aman eken, tek tamyrlary qıylyp ketken. Sodan qolyma ota jasaldy», - dedi qart maıdanger.
Ýaqyt óz degenin jasaıdy. Bul soǵys adamzattyń júregine óshpes jara saldy. Qanshama urpaqty qaıǵy-qasiretke dýshar etip, ómirin óksitip ketti. Gospıtaldan shyqqan jaraly sarbazdy Novosibir qalasyna jiberdi. 1943 jyldyń jeltoqsan aıynda komıssııaǵa túsirip, 2-shi top múgedektigine baılanysty sheshim shyǵaryp, elge qaıtarady. Soǵys salǵan aýyr jaraqattan 1944 jyldyń basynda elge oraldy.
Týǵan jerde beıbit eńbekke aralasyp, aldyńǵy lekten kórindi. 1965 jylǵa deıin aýyl sharýashylyǵy salasynda eńbek etti. Eńbek jolynda esepshi, brıgadır qyzmetterin atqardy.
«Biz jeńiske halyqtar dostyǵynyń beriktigimen jettik. Sol árqashan esimizde bolýǵa tıis. Búgingi Qazaqstannyń táýelsiz memleket bolǵanyna qýanamyz. Elde tek birlik bolsyn!», - dedi qart jaýynger.
- BQO-da ákeli-balaly ekeý balyq aýlap júrip sýǵa batyp ketti
- Tennıs: Jibek Qulambaeva Qaraǵandydaǵy týrnırdiń chempıony atandy
- Qazaqstanda fýtboldan el chempıonaty ótip jatyr
- Fýtboldan Qazaqstan chempıonaty: Búgin 25-týr oıyndary bastalady
- Búgin - Baıqońyrda ǵaryshqa tuńǵysh sapar shegý jolynda mert bolǵandardy eske alý kúni
- Qurlyqtyq hokkeı lıgasy: «Barys» búgin elordada «Severstalmen» kezdesedi
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Tapmaçanyň ýetmeýän bölegi: “Şar Planina” milli seýilgähiniň açylmagy Ýewropanyň iň uly serhetüsti goragly çäklerini döretdi
01 July 2021
- Milli seýilgäh Birleşen Milletler Guramasynyň ekosistemalary dikeltmek boýunça onýyllygynyň yglan edilmeginden soň dünýäde ilkinjileriň biridir.
- Täze seýilgähde howp abanýan Balkan gum pişikleri üçin has köp ýer bar.
Demirgazyk Makedoniýada Şar Planina milli seýilgähiniň döredilmegi Ýewropanyň serhetüsti goralýan iň uly sebitleriniň biri üçin tapmaçanyň soňky böleginiň taýýardygyny aňladýar. 627,05 inedördül kilometrlik täze milli seýilgähiň tassyklanmagyndan soň, umumy meýdany 2400 inedördül kilometre barabar serhetüsti goralýan çäk döredildi.
Tokaýlaryň bikanun çapylmagy şu wagtda çenli dag gerşine täsir edip, suw joşmalarynyň ýygylygynyň ýokarlanmagyna sebäp bolýardy; 2021-nji ýyldaky Bütindünýä daşky gurşaw gününden we BMG-niň ekosistemany dikeltmek boýunça onýyllygynyň başlanmagyndan soň gysga wagtyň içinde yglan edilen täze seýilgäh gymmatly ekosistemalary we ýaşaýyş ýerlerini berk ýagdaýda gorar.
“Şar Planina milli seýilgähini döretmek ýaly taryhy kararlar, Ýerdäki ähli ýaşaýşy saklaýan tebigatyň saglygyny ýokarlandyryp biler. Ekosistemany dikeltmek görnüşleriň ýitip gitmegini haýallatmak ýa-da üýtgetmek üçin hem möhümdir” – diýip, BMG-niň daşky gurşaw boýunça Ýewropa maksatnamasynyň müdiri Bruno Possi belledi . “Bu syýahatda Demirgazyk Makedoniýa bilen bilelikde bolmak ÝUNEP üçin uly hormatdyr. Çünki, tebigy baýlyklaryndan birini goramaga hut raýatlar öz wekilleriniň üsti bilen razy boldular.”
“Bu Şara. Bu biziň täze milli seýilgähimiz. Biz bu işi amala aşyrdyk. Biz gaty köp işledik. Oňa 27 ýyl gerek boldy. Hemmeleri gutlamagy isleýärin. Bu syýahatçylygyň we infrastrukturanyň ösmegine ýardam berer. Bu bize we bu ýerde ýaşaýan raýatlara bu ýere ýaşamaga we bu ýerde işlemäge mümkinçilik döreder. Biz oňa buýsanýarys. Dünýäniň bu barada bilmegini isleýäris” - diýip, Demirgazyk Makedoniýanyň Daşky gurşaw we çägi meýilleşdiriş ministri Naser Nuredini aýtdy.
Köp ýyllap dowam eden milli çekişmelerden soň, Demirgazyk Makedoniýanyň Daşky gurşaw we çägi meýilnamalaşdyryş ministrliginiň Tebigat bölümi giňişleýin maslahat beriş işini tamamlady. Jemgyýetiň dürli gatlaklary, şol sanda awçylar we daşky gurşaw guramalary, birek-biregiň zerurlyklaryny we garaýyşlaryny kanagatlandyrmak we gutarnykly ylalaşyga ýol açmak üçin tagallalaryny güýçlendirdiler. Düýn agşam 66 deputatyň aglaba köplügi Demirgazyk Makedoniýa Respublikasynyň Mejlisinde ses berip, Şar Planina milli seýilgähini yglan etmek ugrunda ses berdi we bu olaryň ýurdunyň taryhynda täze ýaşyl sahypa boldy.
“Bu ýerde zawodlar ýa-da şuňa meňzeş zatlar ýok - diňe daglar bar. Şar Planina milli seýilgähe öwrülse, has gowy geljege umyt edýäris. Biziň üçin, syýahatçylar üçin we hemmeler üçin” – diýip, ses berişiň öň ýanynda Weşala şäherinden goýundan Reşit Reşiti belledi.
Demirgazyk Makedoniýa Ýewropanyň biodürlüliginiň iň ýokary bolan nokady. Ýurduň ösümlik görnüşleriniň üçden iki bölegi[i], şol sanda köp sanly endemiki görnüşler, Şar Planinada ösýär. Diňe şu ýerde derman ösümlikleriniň 70-den gowrak görnüşi ýygnalyp ulanylýar. Baha berlişe görä, ýurtda elli töweregi howp abanýan Balkan gum pişikleri galypdyr, emma häzirki wagtda olar has ygtybarly geljegi bolup biljek haýwanlaryň arasynda.
“Şara Demirgazyk Makedoniýanyň ähli biodürlüliginiň möhüm bölegidir. Bu ýerde biz möjekler, aýylar, gum pişikleri we tilkiler ýaly haýwanlara duşup bileris” - diýip, Şar Planinada işleýän hünärmen dag gidi Metodi Çilimanow aýtdy. “Tebigatyň kömegi bilen, Şar Planinada çaý we çigildem, şeýle hem bu ýerde ösýän ajaýyp şafran bar” – diýip, Metodi elindäki gül çekilen tatuirowkasyny açyp görkezdi.
Şar Planina milli seýilgähi daşky gurşawy goramagyň dürli derejeleri bolan dört zolaga bölünen. Buzluk köllerinden we torf ýerlerinden ybarat bolan we meýdanyň 25%-ini öz içine alýan iň berk goralýan zolakda diňe ylmy gözleglere, adaty öri meýdanlaryna we bellikli ýollarda gezelenç etmäge rugsat berler. Bu ýerde aw etmek, motorly ulaglary ulanmak, düşelge gurmak we täze jaý gurmak gadagan ediler. Şol bir wagtda, seýilgähiň meýdanynyň ýarysyny öz içine alýan we iň möhüm tokaý ekosistemalaryndan ybarat bolan işjeň dolandyryş zolagynda tebigaty gorap saklamaga ýaramaz täsir etmeýän hojalyk çärelerine rugsat berler. Mysal üçin, gelýänler üçin agaç we daş desgalar we täze öri meýdanlarynyň gurulmagyna rugsat berler, milli seýilgähiň dolandyryş edarasy tarapyndan ulanylýan motorly ulaglara hem rugsat berler. Beýleki “durnukly ulanylyş zolagy” Şar Planinanyň 22 göterimini öz içine alýar we infrastrukturadan hem-de şäherçelerden ybarat bolýar. Zolakda lyža göterijileri ýa-da gidroelektrik stansiýalary ýaly täze esasy infrastrukturanyň gurulmagy gadagan ediler, emma belli bir ýerlerde düşelgeleri ýerleşdirmek we myhmanlaryň maglumat merkezlerini gurmak hem mümkin bolar. Mundan başga-da, Popowa Şapka dag lyža kurortynyň töwereginde “bufer zolagy” bolar, onda kurortyň daşky gurşawa ýetirýän täsirini azaltmak üçin çäreler görülmeli. Seýilgähiň zolaklarynda nämä rugsat beriljekdigi barada has giňişleýin maglumat ýakyn aýlarda kesgitlener.
Seýilgähiň meýdany 26000-den gowrak ilaty bolan 30 sany obany öz içine alýar. 2021-nji ýylyň aprel aýynda geçirilen soralyşykda Şar Planinada ýaşaýanlaryň 82% -niň resmi habary goldaýandygy görkezildi. Seýilgähiň ekologiki we etno-syýahatçylyk we maldarçylyk ýaly ugurlarda täze mümkinçilikleri açmagyna garaşylýar. Şol bir wagtda, peýnir, bal we çaý ýaly adaty iýmitler, şeýle hem aýdym-saz halk döredijiligi daglarda üpjün edilip bilner.
Božowets obasyndan at ösdürip ýetişdirýän Dursim Ruşani: “Şar Planinany milli seýilgäh diýip yglan edenimizden soň, bu azatlygy gorap saklamaly we Şar Planinasynyň ähli gymmatlyklaryny we gözelliklerini gorap bilmäge ukyply bolmalydyrys” – diýip belledi.
2016-njy ýylda Global daşky gurşaw gaznasynyň (GEF) goldawy bilen girizilen ÝUNEP-iň taslamasy Şar Planina milli seýilgähiniň döredilmegine goşant goşdy. Taslamanyň çäginde möhüm meseleler boýunça ylalaşyk tapmagyň çylşyrymly prosesiniň bir bölegi hökmünde seýilgähiň gyzyklanýan taraplarynyň arasynda birnäçe ýygnak gurnaldy. Mundan başga-da, sebite daşky gurşawa abanýan howplary we milli seýilgähiň döredip biljek mümkinçiliklerini kesgitlemek üçin baha beriş barlaglary we durmuş-ykdysady gözlegler geçirildi. Geljekki tokaýçylar indi seýilgähi dolandyrmak üçin tälim alýarlar we ýerleriň zaýalanmagyna ýakyndan gözegçilik ediler.
Biologiki dürlülik baradaky konwensiýa Taraplar konferensiýasynyň on bäşinji ýygnagyny oktýabr aýynda Hytaýyň Kunmin şäherinde geçiriler. Bu ähmiýetli ýygnak ýurtlaryň ýer zaýalanmagyny duruzmak we yzyna gaýtarmak üçin global hereketi başlatmagy maksat edinýär. Milli goraljak ýerleriň paýy üçin täze maksatlary öz içine alýan biodürlüligiň täze çarçuwasy dörediler.
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň aprel aýynda çykaran karary Agza döwletleri serhetüsti goralýan ýerleri köpeltmek bilen birlikde ýaşaýyş ýerleriniň aragatnaşygyny saklamaga we gowulandyrmaga çagyrdy. Demirgazyk Makedoniýa dünýäde serhetden daşary ýabany tebigaty birleşdirjek täze milli seýilgähi iň soňky bolup hödürledi.
Goşmaça çeşmeler
Mediýa makalalaryna goşuljak suratlary we ýaýlyma taýýar wideolary we sitatalary ýükläň.
REDAKTORLARLAR ÜÇIN BELLIKLER
BMG-niň ekosistemalary dikeltmek boýunça onýyllygy barada
2021–2030 ýý. üçin Ekosistemalary dikeltmek üçin onýyllyk dünýädäki ekosistemalary adamlaryň we tebigatyň peýdasyna goramak we dikeltmek üçin çagyryşdyr. Ol ekosistemalaryň zaýalanmagyny duruzmagy we global maksatlara ýetmek üçin olary dikeltmegi maksat edinýär. Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasy Birleşen Milletler Guramasynyň onýyllygyny yglan etdi we oňa Birleşen Milletler Guramasynyň Daşky gurşaw maksatnamasy we Birleşen Milletler Guramasynyň Azyk we Oba hojalygy Guramasy ýolbaşçylyk edýär. BMG onýyllygy dikeldişi çaltlaşdyrmak we dünýäni durnukly geljege gönükdirmek üçin güýçli, giň esasly global hereketi kemala getirýär. Bu dikeldiş üçin syýasy itergisiniň döredilmegini, şeýle-de müňlerçe ýerli başlangyçlary öz içine alar.
Has giňişleýin maglumat ýa-da söhbetdeşlik soramak üçin aşakdaky adamlar bilen habarlaşmagyňyzy haýyş edýäris:
Alehandro Laguna, ÝUNEP-iň Ýewropanyň ofisiniň maglumat boýunça hünärmeni, +41 766910848, laguna(@)un.org
Mark Grassi, ÝUNEP-iň Ýewropanyň ofisiniň maglumat kömekçisi, +41 788750086 mark.grassi(@)un.org


text:
1. Başgalaryň ýüz öwürýän ýerlerini gözleýärler we tapýarlar.
2. Başgalaryň şowsuzlyk hökmünde görýän zatlaryndan öwrenýärler.
3. Habarly kararlar berýärler.
4. Olar öz üstünliklerine barýan ýoly yzygiderli we aňly gurýarlar, beýlekiler bolsa özbaşdak üstünligi tapmak üçin oňa garaşýarlar.
5. Edil beýlekiler ýaly gorkýarlar, ýöne özlerini gorkularyna boýun bolmaga ýol bermeýärler. Gorky diňe gorkydyr.
6. Dogry soraglar berýärler - jogaby bilen bolsa tamamlaýarlar.
7. Şikaýat etmeýärler - bu energiýa sarp etmek.
8. Günäsi bahana gözlemeýärler. Hereketleri we netijeleri üçin doly jogapkärçiligi öz üstlerine alýarlar.
9. Olarda hökman ajaýyp zehin ýok, ýöne elmydama mümkinçiliklerini artdyrmagyň ýoluny tapýarlar. Özlerinden has köp zat talap edýärler.
10. Olar meşgul, öndürijilikli we takyk. Her kimiň ýaňy-ýakynda bulaşyp, işleýän ýaly edip, pikirlenýän ýerlerinde - işleýär.
11. Daş-töwereginde özi ýaly pikir edýän adamlary ýygnaýarlar - ýakyn topar hökmünde maksada ýetmäge hiç zat kömek etmeýär.
12. Olar özlerine sorag berýärler - näme üçin men däl? Bu akym bilen gitmezlige mümkinçilik berýär.
13. Durmuşyny nädip görmek isleýändiklerini bilýärler we muny şeýle edýärler, beýlekiler diňe durmuşyna daşardan seredýärler.
14. Olar görelde almaýarlar, ýöne täze ýollar gözleýärler.
15. Gijä galmaýarlar, ýagny ömrüni "bir zada" garaşmak bilen geçirmeýärler.
16. Bütin ömrüni öwrenýärler. Islendik durmuş tejribesi sapakdyr.
17. Olar optimist we şonuň üçin hemme zatdan peýdalary görýärler.
18. Häzirki wagtda nähili duýýandyklaryna garamazdan etmeli zatlaryny edýärler.
19. Maliýe, emosional, hünär, psihologiki taýdan töwekgelçilik edýärler.
20. Meselelerden daşlaşmaýarlar, ýöne ýüzbe-ýüz bolýarlar.
21. Arzuw etmeýärler we bagtly pursata garaşmaýarlar.
22. Wakalaryň öňüni almaga we bir zat bolmanka çäre görmäge synanyşýarlar.
23. Özlerine gözegçilik edýärler. Özlerini beýlekiler ýaly duýýarlar, ýöne duýgularynyň guly däl.
24. Aragatnaşyk sungatyny bilýärler we yzygiderli ösdürýärler.
25. Olaryň belli bir durmuş meýilnamasy bar we oňa ýapyşýarlar. Olaryň durmuşy bir topar bulaşyk waka däl.
26. Başgalaryň nädip etmelidigini ýa-da islemeýän zatlaryna öwrenişdiler.
27. Adamlaryň köpüsi rahatlyga bagly, üstünlikli adamlar kynçylyk häsiýetine düşünýärler.
28. Olara kanagatly durmuş berýän gymmatlyklaryna göz ýetirdiler.
29. Olar sazlaşykly. Düşünjeleri - üstünlik we pul, bagt we üstünlik. Köp meseleler adamlaryň hemişe düşünmeýänliginden gelip çykýar: pul diňe bir gural, serişde, ýöne ol size bagt bermeýär.
30. Düzgün-nyzamyň we öz-özüňi dolandyrmagyň möhümdigine düşünýärler.
31. Olar ynamly.
32. Jomart we mylaýym. Başgalaryna kömek etmekden lezzet alýarlar.
33. Olar kiçigöwünlidir we ýalňyşlyklary boýun almaga we ötünç soramaga taýýardyr. Öz ukyplaryna ynamly, ýöne ulumsy däl. Başgalardan nädip öwrenmelidigini bilýärler. Başgalaryň tapawutlanmagyna begenýärler we özlerini daşlaşdyrmaýarlar.
34. Nädip uýgunlaşmalydygyny bilýärler, endikleriniň guly däl.
35. Özlerini gowy fiziki görnüşde saklaýarlar, ýöne bedenleri bilen kän bir daşlaşmaýarlar.
36. Olar örän işjeň. Elmydama köp işleýärler.
37. Olar sowukganly.
38. Olar adamlar üçin açykdyr.
39. Olar ýakymsyz we haram adamlar bilen aragatnaşyk saklamaýarlar.
40. Gerek däl zatlara wagt we güýç sarp etmeýärler.
41. Olara hemişe razylyk gerek däl.
42. Olar hemme ýerde rahat.
43. Çyzgyny özleri üçin bellediler - hemmelerden ýokary.
44. Şowsuzlygy aklamak üçin wagt ýitirmeýärler. Olaryň üstünden geçýärler we dowam edýärler.
45. Wagyz edýän zatlaryny ýerine ýetirýärler. Teoriýa hakda gürleşmeýärler, ýaşaýarlar.


text:
Habarlar
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň mejlisi
Düýn hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow sanly ulgam arkaly Ministrler Kabinetiniň nobatdaky mejlisini geçirdi. Onda döwlet syýasatynyň ileri tutulýan meselelerine hem-de birnäçe resminamalaryň taslamalaryna garaldy. Milli Liderimiz mejlisi açyp, Milli Geňeşiň Mejlisiniň Başlygy G.Mämmedowa söz berdi. Ol ýurdumyzyň kanun çykaryjy edarasynyň Türkmenistanda amala aşyrylýan giň gerimli durmuş-ykdysady özgertmeleriniň hukuk binýadyny pugtalandyrmak boýunça alyp barýan işleri barada maglumat berdi. Soňra Milli Geňeşiň Halk Maslahatynyň Başlygynyň orunbasary K.Babaýew ýerine ýetirilýä...
Türkmenistanyň Prezidenti Ahal welaýatynyň täze, döwrebap edara ediş merkeziniň gurluşygynyň barşy bilen tanyşdy
Düýn hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ahal welaýaty boýunça iş saparyny amala aşyryp, sebitiň täze, döwrebap edara ediş merkeziniň gurluşygyndaky işleriň ýagdaýy bilen tanyşdy. Häzir Ahal welaýatynyň täze, döwrebap edara ediş merkeziniň gurluşygynda alnyp barylýan işleriň depgini barha artýar. Munuň özi döwlet Baştutanymyzyň başyny başlan giň möçberli şähergurluşyk maksatnamasynyň üstünlikli durmuşa geçirilýändigine şaýatlyk edýär. Tutuş ýurdumyzda bolşy ýaly, bu sebitiň durmuş-ykdysady ösüşiniň derejesi hem barha ýokarlanýar. Gurluşyk işlerinde öňdebaryjy tehnologiýalaryň we...
Türkmenistanyň wekiliýeti Owganystan boýunça geňeşmeleriň moskwa formatynyň mejlisine gatnaşdy
2021-nji ýylyň 20-nji oktýabrynda Moskwada, RF-de Owganystan boýunça geňeşmeleriň Moskwa formatynyň mejlisi geçirildi. Çärä 10-dan gowrak döwletleriň wekilleri, şol sanda owgan hökümetiniň wekiliýeti hem gatnaşdylar. Moskwada geçirilýän nobatdaky foruma Türkmenistanyň Daşary işler ministriniň orunbasary W.Hajiýewiň ýolbaşçylygyndaky türkmen wekiliýeti hem gatnaşdy. Duşuşygyň barşynda Russiýa Federasiýasynyň Daşary işler ministri S.Lawrow ýüzlenme bilen çykyş etdi. Nobatdaky köptaraplaýyn dialogyň dowamynda oňa gatnaşyjylar Owganystanda ynsanperwerlik çökgünliginiň öňüniň alynmagy, şeýle-de...
Türkmenistanyň Prezidenti “Lukoýl” açyk paýdarlar jemgyýetiniň ýolbaşçysyny kabul etdi
Düýn hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow “Lukoýl” açyk paýdarlar jemgyýetiniň ýolbaşçysy Wagit Alekperowy kabul etdi. Myhman milli Liderimize wagt tapyp kabul edendigi hem-de hyzmatdaşlygyň geljegi uly ugurlaryny ara alyp maslahatlaşmaga döredilen mümkinçilik üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirip, Russiýanyň işewür toparlarynyň, hususan-da, ýolbaşçylyk edýän nebit kompaniýasynyň ýurdumyz bilen özara bähbitli hyzmatdaşlygy pugtalandyrmaga uly gyzyklanma bildirýändigini tassyklady. “Lukoýl” açyk paýdarlar jemgyýetiniň ýolbaşçysy şeýle hem döwlet Baştutanymyzy Türkmenistanyň Garaşsyz...
Türkmenistanyň Prezidenti “Rönesans Holding” kompaniýasynyň ýolbaşçysyny kabul etdi
Düýn hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow “Rönesans Holding” türk kompaniýasynyň müdiriýetiniň başlygy Erman Ylyjagy kabul etdi. Myhman duşuşmaga wagt tapandygy hem-de özara söhbetdeşlikde ikitaraplaýyn bähbitli hyzmatdaşlygyň birnäçe wajyp ugurlaryny ara alyp maslahatlaşmaga döredilen mümkinçilik üçin hoşallyk bildirdi we pursatdan peýdalanyp, milli Liderimizi, ähli türkmen halkyny döwlet Garaşsyzlygynyň şanly 30 ýyllyk senesi bilen gutlady hem-de belent halkara abraýa eýe bolan Türkmenistanyň Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň belent maksatlaryna tarap mundan beýläk-de o...
Türkmenistanyň Prezidenti sanly ulgam arkaly iş maslahatyny geçirdi
Düýn hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň käbir orunbasarlarynyň hem-de Aşgabat şäheriniň we welaýatlaryň häkimleriniň gatnaşmagynda sanly ulgam arkaly iş maslahatyny geçirdi. Iş maslahatynda ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň ileri tutulýan wezipeleri, geçirilen işleriň netijeleri, möwsümleýin oba hojalyk işleri, gyşky möwsüme we öňde boljak baýramçylyk dabaralaryna görülýän taýýarlyk hem-de beýleki möhüm meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy.


text:
Habarlar / Hepdäniň möhüm wakalary
Hepdäniň möhüm wakalary
Türkmenistanyň Prezidenti nebitgaz pudagyny ösdürmek boýunça maslahat geçirdi
25-nji martda milli Liderimiz Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň nebitgaz pudagynyň meseleleri boýunça orunbasary M.Meredowyň hem-de «Türkmennebit» döwlet konserniniň başlygy G.Baýgeldiýewiň gatnaşmagynda iş maslahatyny geçirdi.
Hormatly Prezidentimiz söwdany we telekeçiligi ösdürmek boýunça iş maslahatyny geçirdi
24-nji martda hormatly Prezidentimiz Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary Ç.Gylyjowyň hem-de bu topluma degişli ministrlikleriň we pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň ýolbaşçylarynyň gatnaşmagynda iş maslahatyny geçirdi.
Türkmenistanyň we Owganystanyň Prezidentleriniň arasynda telefon arkaly söhbetdeşlik
24-nji martda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň hem-de Owganystan Yslam Respublikasynyň Prezidenti Mohammad Aşraf Ganiniň arasynda telefon arkaly söhbetdeşlik boldy.
Türkmenistanyň Prezidenti sanly wideoaragatnaşyk arkaly iş maslahatyny geçirdi
23-nji martda hormatly Prezidentimiz Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň obasenagat toplumyna gözegçilik edýän orunbasarynyň, Aşgabat şäheriniň we welaýatlaryň häkimleriniň gatnaşmagynda sanly wideoaragatnaşyk arkaly iş maslahatyny geçirdi.
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň mejlisi
10-njy aprelde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow sanly wideoaragatnaşyk arkaly Ministrler Kabinetiniň nobatdaky mejlisini geçirdi, onda döwlet durmuşynyň möhüm meselelerine garaldy.
Resmi habar
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe howa gämileriniň düzümini yzygiderli döwrebaplaşdyrmak hem-de uçuşlaryň howpsuzlygyny üpjün etmek maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti Karara gol çekdi.
Türkmenistanyň Prezidentiniň hem-de Özbegistan Respublikasynyň Prezidentiniň arasynda telefon arkaly söhbetdeşlik
18-nji martda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň hem-de Özbegistan Respublikasynyň Prezidenti Şawkat Mirziýoýewiň arasynda telefon arkaly söhbetdeşlik boldy.
Türkmenistanyň Prezidenti köpçülikleýin habar beriş serişdelerini we resminama dolanyşygyny sanlylaşdyrmak boýunça iş maslahatyny geçirdi
18-nji martda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlary B.Abdyýewanyň hem-de B.Öwezowyň gatnaşmagynda iş maslahatyny geçirdi.
Hormatly Prezidentimiz Garagum sährasynyň ekologiýa ýagdaýy bilen tanyşdy
17-nji martda hormatly Prezidentimiz Garagum sährasynyň ekologiýa ýagdaýy bilen tanyşmak boýunça meýilleşdirilen iş saparyny amala aşyrdy.
Türkmenistanyň Prezidenti sanly wideoaragatnaşyk arkaly iş maslahatyny geçirdi
16-njy martda hormatly Prezidentimiz Aşgabat şäheriniň we welaýatlaryň häkimleriniň gatnaşmagynda sanly wideoaragatnaşyk arkaly iş maslahatyny geçirdi.
TÜRKMENISTANYŇ PREZIDENTI GURBANGULY BERDIMUHAMEDOW:
– Garaşsyz, hemişelik Bitarap döwletimizde ýaşaýan ynsanlaryň ählisi her bir ädimde özi hakynda Döwletimiziň, hökümetimiziň, Prezidentiniň özüniň yzygiderli alada edýändigini duýup ýaşamalydyr.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Halkara täjirçilik arbitraž merkezini döretmek baradaky degişli tabşyrygy Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň nobatdaky mejlisiniň barşynda Türkmenistanyň Adalat ministri Begmyrat Muhamedowa berdi.
Türkmenistanyň Söwda-senagat edarasynyň ýanyndaky Halkara täjirçilik arbitraž merkezi, halkara tejribelerine esaslanyp, içerki we daşarky maýa goýujylar üçin özüne çekiji ýagdaý bolan hökümete dahylsyz halkara täjirçilik arbitraž kazyýetleriniň işini ýola goýmak maksady bilen dörediler diýip, Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi habar berýär.


text:
Mollalar we ymamlar mundan beýläk sosial ulgamlaryň ýaşlara güýçli täsiriniň duşundan geçip bilmeýärler. Olar ýaşlar bilen aragatnaşyga girmek üçin Facebook, "Moý Mir" we "Vkontakte" ýaly sosial ulgamlary ulanyp başladylar.
Gazagystanyň demirgazygyndaky Kustanaý welaýatynyň ýokary derejeli resmisi Ruslan Bolatuly dini liderleri bütindünýä web ulgamyny, ýagny internedi ulanmagy öwretmek maksady bilen şu aý welaýatda ýörite seminarlar geçirildi diýýär.
Onuň sözlerine görä, sosial media dini ekstremizmiň ýaýramagynyň "öňüni almaga çäre" hökmünde ulanylyp bilner. "Geçmişde gadagan edilen dini toparlaryň wekilleri özlerine täze agzalary çekmek üçin adamlar bilen ýüzbe-ýüz duşuşmaly bolýardylar. Indi bolsa olar internetden peýdalanýarlar." diýip, Bolatuly gürrüň berýär.
Bolatulynyň aýtmagyna görä, ýaňy-ýakynda Youtubde peýda bolan wideodan soň gazak ýolbaşçylary dini liderleriň sosial mediany özleşdirmegini talap edip başlapdyrlar. Gürrüňi gidýän wideoda Siriýadaky konfliktde söweşýän gazak raýatlary diýilýän adamlaryň bir topary görkezildi. Bu hem öz gezeginde ýurtda giňden gürrüňi edilen wakalaryň biri boldy.
Gazagystanda metjitler döwlet gözegçiligindedir we ymamlar hem döwletiň howandarlygyndaky Gazak musulmanlarynyň Dini direktoraty tarapyndan bellenilýär. Ýurtda 2 müň 500-den gowrak resmi hasaba alnan metjitler bolup, olaryň ählisiniň diýen ýaly öz websahypalary bar. Ýöne resmiler mundan başga-da, goşmaça çäreleri geçirip bolar diýen karara geldiler.
Ymamlar çäräni goldaýarlar
Kustanaý welaýatynyň Maral Eşan metjidiniň ymamynyň orunbasary Darkan Syzdykow döwletiň alyp barýan bu tagallalaryny goldaýar. Syzdykow beýleki 56 dini lider bilen birlikde welaýatda geçirilen seminarlara gatnaşdy. Ol internet we sosial media bolmasa, mollalaryň öz esasy diňleýjileri bilen aragatnaşyklaryny ýitirjekdigine ynanýar.
"Häzirki günlerde ýaşlaryň aglabasy köp wagtyny internetde geçirýär. Hiç kimiň metjidiň wagyz-nesihatlaryny diňläp, bimaza edilesi gelenok. Ýaşlar öz dini meseleler boýunça soraglaryna öýden çykman, jogap tapmak isleýärler. Şol sebäpden hem ymamlar sosial ulgamlarda işjeň bolmaly bolýarlar" diýip, Syzdykow aýtdy.
Syzdykowyň ýaşlaryň oý-pikirlerine haýsy usul bilen aralaşylmalydygy barada aýdyň pikirleri bar. Ýagny, mollalar internetde bloglary we gollanmalary ýazmaga başlamagy planlaşdyrýarlar.
Gazagystanyň Kustanaý welaýatyndaky Žitirkarinkiý etrabynyň metjidiniň ymamy Sabyržan Esmurzin “Moý Mir” we “Odnoklassniki” sosial ulgamlarynda müňlerçe adamyň ünsüni özüne çekmegi başardy.
32 ýaşyndaky ymam Esmurzin rus dilindäki sosial ulgamyny dini gymmatlyklary düşündirmek we mahabatlandyrmak, şeýle-de ulgamda öz çykyşlaryny yzarlaýanlaryň bu mesele baradaky soraglaryna jogap bermek üçin ulanýar.
Beýleki ähli sosial media ulanyjylar ýaly, Esmurzin hem öz sosial sahypasynda ençeme, şol sanda mollanyň öz aýaly hem-de çagalary bilen wagtyny gowy geçirýändigini görkezýän suratlary hem çap edipdir.
Mollalaryň ählisi höwesli däl
Emma gazak mollalarynyň ählisi internet arkaly dost edinmäge höwesli däl.
Günorta Gazagystan welaýatynyň esasy metjidiniň mollasy Ulykbek Aliakparuly "Ýaşuly ymamlar internet bilen gyzyklanmaýar " diýýär.
Ol ymamlaryň aglabasynyň ýaşuly nesle degişlidigini belläp, "Ýaş faktorynyň wajypdygyny" sözüne goşýar. "Ýaş adamlar metjidiň ymamy bolasy gelenok. Sebäbi bu aýlyksyz iş. Şol sebäpden obalardaky, şeýle-de şäherlerdäki ymamlaryň aglabasy 40 ýaşdan aşan adamlar. Olaryň internet ýa-da kompýuter bilen gyzyklanmasy ýok".
Aliakparulynyň sözlerine görä, Gazagystanyň günorta welaýatyndaky 14 etrabyň ýokary derejeli ähli ymamlary internediň nähili ulanylýandygy, maglumatlaryň metjidiň websahypasynda nähili çap edilýändigi we sosial ulgamlarda hasaplaryň nähili açylýandygy barada türgenleşik kurslaryna gatnaşdylar.
Onuň aýtmagyna görä, Gazagystanyň ähli dini liderleri parahatçylykly dini gymmatlyklary mahabatlandyrmak üçin internetden nädip öndümli peýdalanyp boljakdygyny öwrenmeli.
Resmi maglumatlara görä, 2012 ýylyň başlarynda Gazagystanyň 17 millionlyk ilatynyň 20%-i sosial media websahypalaryndan peýdalanypdyr.
Geçen ýyl gazak sosial media ulanyjylarynyň 30%-niň “Moý Mirde”, 14%-niň “Vkontaktede” we 3,5%-niň bolsa Facebook sahypasynda hasaplary bar eken.


text:
18.06.2021
Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň sanly ulgam arkaly nobatdaky mejlisini geçirdi. Onda döwlet durmuşynyň möhüm meselelerine hem-de birnäçe resminamalaryň taslamalaryna garaldy.
Hormatly Prezidentimiz, ilki bilen, Milli Geňeşiň Mejlisiniň Başlygy G.Mämmedowany we Milli Geňeşiň Halk Maslahatynyň Başlygynyň orunbasary K.Babaýewi göni aragatnaşyga çagyrdy.
Milli Geňeşiň Mejlisiniň Başlygy G.Mämmedowa ýurdumyzyň kanunçylyk-hukuk binýadyny kämilleşdirmek boýunça döwletimiziň kanunçykaryjylyk edarasynyň alyp barýan işi barada maglumat berdi.
Häzirki wagtda ministrliklerden we pudaklaýyn dolandyryş edaralaryndan gelip gowşan teklipler esasynda birnäçe täze kanunlaryň taslamalary taýýarlanylýar, üýtgetmeler we goşmaçalar girizilmegi talap edilýän kanunçylyk namalary seljerilýär. Bu işler durmuş ulgamyny nazarlaýan döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň we Türkmenistanyň Prezidentiniň Milli Geňeşiň Mejlisiniň öňünde goýan möhüm wezipeleriniň esasynda alnyp barylýar.
Halkara we parlamentara gatnaşyklary ösdürmek arkaly, deputatlar tejribe alşylmagyny, ählumumy gün tertibiniň möhüm meseleleri, gender deňligini üpjün etmek, çaganyň hukuklary babatda milli kanunçylygy kämilleşdirmek boýunça özara gatnaşyklaryň ösdürilmegini üpjün edýärler. Şunuň bilen birlikde, deputatlar ýerlerde we köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde oňyn döwlet syýasatynyň maksatlaryny we wezipelerini, täze kabul edilen kanunlaryň hem-de şu ýyl Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň şanly 30 ýyllyk baýramynyň jemgyýetçilik-syýasy ähmiýetini düşündirmek boýunça zerur işleri alyp barýarlar.
Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow kanunçylyk-hukuk binýadyny yzygiderli kämilleşdirmegiň döwletimiziň häzirki okgunly ösüşiniň möhüm şertidigini belledi hem-de ähli kabul edilýän kanunlaryň Diýarymyzda ýaýbaňlandyrylan oňyn özgertmeleriň üstünlikli durmuşa geçirilmegine, jemgyýetimizde agzybirligiň we bitewüligiň, onuň demokratik esaslarynyň pugtalandyrylmagyna gönükdirilmelidigini aýtdy.
Döwlet Baştutanymyz adamlaryň saglygyny goramak babatda alnyp barylýan işler bilen yzygiderli tanyşdyrylyp durulmagynyň ähmiýetine ünsi çekdi. “Il saglygy —–ýurt baýlygy” diýen ýörelgeden ugur alnyp, onuň üsti anyk mazmun bilen ýetirilmelidir. Milli Liderimiz şu maksat bilen ýurdumyzyň ähli sebitlerinde, şäherlerde we obalarda hemme zerur şertleriň üpjün edilendigini belledi.
Soňra Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň Halk Maslahatynyň Başlygynyň orunbasary K.Babaýew milli kanunçylygymyzy kämilleşdirmek hem-de kanunçykaryjylyk babatda halkara tejribesini öwrenmek boýunça Mejlis bilen bilelikde alnyp barylýan işler barada maglumat berdi.
Halk Maslahatynyň agzalary iş toparlarynyň maslahatlaryna gatnaşýarlar we Mejlisiň degişli komitetlerinde taýýarlanylýan kanun taslamalary bilen tanyşýarlar. Kabul edilýän kanunlaryň halkara kadalara we ölçeglere gabat getirilmegi bilen bagly wezipelere möhüm üns berilýär.
Hormatly Prezidentimiziň Halk Maslahatynyň agzalarynyň öňünde goýýan wezipelerini üstünlikli ýerine ýetirmek ugrunda Türkmenistanda gender deňligi boýunça 2021 — 2025-nji ýyllar üçin Hereketleriň, adam hukuklary boýunça 2021 — 2025-nji ýyllar üçin Hereketleriň hem-de Türkmenistanda çagalaryň hukuklaryny durmuşa geçirmek boýunça 2018 — 2022-nji ýyllar üçin Hereketleriň Milli meýilnamalaryny ýerine ýetirmek babatda zerur işler amala aşyrylýar. Hususan-da, bu ugurda hereket edýän kanunlara seljerme geçirilýär, şolary halkara konwensiýalara we beýleki halkara hukuk namalarynyň düzgünlerine gabat getirmek ugrunda zerur işler alnyp barylýar.
Halk Maslahatynyň agzalary köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde milli maksatnamalaryň, giň gerimli özgertmeleriň, Halk Maslahatynyň şu ýylyň 5-nji iýunynda geçirilen birinji maslahatynda tassyklanan täze kanunlaryň mazmunyny we ähmiýetini açyp görkezýärler.
Döwlet Baştutanymyz ýurdumyzyň jemgyýetçilik-syýasy durmuşyny demokratiýalaşdyrmagyň, durmuş-ykdysady özgertmeleriň ýolunda mundan beýläk-de öňe ilerletmek boýunça wezipeleri durmuşa geçirmekde milli parlamentiň möhüm orun eýeleýändigini belledi hem-de öňdebaryjy halkara tejribäni nazara alyp, Halk Maslahatynyň agzalarynyň döwletimiziň we jemgyýetimiziň durmuşynyň ähli ugurlarynda ýaýbaňlandyrylan özgertmeleri hukuk taýdan üpjün etmek boýunça zerur işleri geçirmelidiklerini belledi.
Milli Liderimiz ilatyň arasynda geçirilýän wagyz-nesihat çäreleriniň işjeňleşdirilmelidigine ünsi çekip, Halk Maslahatynyň agzalarynyň ýaşlaryň watansöýüjilik ruhunda terbiýelenilmegi, halkymyzyň sagdyn durmuş ýörelgelerine işjeň çekilmegi we adamlaryň bedenterbiýe hem-de sport bilen meşgullanmagy bilen baglanyşykly meselelere möhüm ähmiýet bermelidigini aýtdy.
Soňra hormatly Prezidentimiz energetika ministri Ç.Purçekowy we “Türkmenhowaýollary” agentliginiň başlygy D.Saburowy göni aragatnaşyga çagyrdy.
Energetika ministri Ç.Purçekow içerki sarp edijileri elektrik energiýasy bilen ygtybarly üpjün etmek hem-de pudagyň eksport kuwwatyny artdyrmak boýunça öňde goýlan wezipeleriň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdi.
Lebap welaýatynda gurulýan, kuwwatlylygy 432 megawat bolan gazturbinaly elektrik bekediniň, Ahal — Balkan — Daşoguz aralygynda halkalaýyn energoulgamyň işe girizilmegi, Ahal we Daşoguz elektrik beketlerinde bug turbinalarynyň oturdylyp, goşmaça elektrik energiýasynyň öndürilmegi öňde goýlan maksatlara ýetmäge ýardam eder.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, Türkmenistany çalt depginde senagatlaşdyrmak boýunça giň gerimli maksatnamalary durmuşa geçirmekde, milli ykdysadyýetiň eksport kuwwatyny artdyrmakda elektrik energetikasyna möhüm ornuň degişlidigini nygtady.
Gysga döwrüň içinde dürli sebitlerde kuwwatly elektrik beketleriniň hem-de täze elektrik geçiriji ulgamlaryň gurulmagy netijesinde pudagyň ençeme esse artan kuwwaty Diýarymyzda her ýyl işe girizilýän iri senagat toplumlaryny we köp sanly durmuş maksatly desgalary elektrik energiýasy bilen durnukly üpjün etmek bilen çäklenmän, eýsem, ony goňşy döwletlere ibermäge-de mümkinçilik berýär. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz energetika ulgamynyň önümçilik düzümini mundan beýläk-de ösdürmek boýunça taslamalaryň durmuşa geçirilişine, şol sanda Lebap welaýatynda ýaponiýaly hyzmatdaşlar bilen bilelikde gurulýan täze elektrik bekediniň hem-de “Ahal — Balkan” we “Balkan — Daşoguz” ýokary woltly elektrik geçiriji ulgamlaryň gurluşygyna berk gözegçiligi üpjün etmegi tabşyrdy.
Türkmenistan energetika ulgamynda sebit we halkara ähmiýetli iri taslamalary durmuşa geçirmek bilen, daşky gurşawy goramak meselesine örän jogapkärli çemeleşýändigini görkezýär. Bu ulgamda ekologiýa taýdan arassa innowasion tehnologiýalar, iň täze ylmy-tehniki işläp taýýarlamalar işjeň ornaşdyrylýar. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bular barada aýtmak bilen, Balkan welaýatynyň Serdar etrabynda kuwwatlylygy 10 megawat bolan Gün we ýel elektrik bekedini gurmak barada şu gün gol çekiljek taslamany mysal getirdi.
Milli Liderimiz bu bekediň ýurdumyzda gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmeleriniň başlangyjyna öwrüljekdigini, bu ýerde dünýäde iň soňky gazanylan öňdebaryjy tehnologiýalaryň we nou-haularyň ornaşdyryljakdygyny aýtdy.
Hormatly Prezidentimiz bu taslamanyň durmuşa geçirilmeginiň Türkmenistanyň gaýtadan dikeldilýän energiýany ösdürmek baradaky Milli strategiýasyny amala aşyrmakda anyk ädim boljakdygyny belläp, ähli energetikleri bu şanly waka bilen gutlady hem-de bekediň gurluşygyny amala aşyrmak boýunça halkara bäsleşigi geçirmek barada ministre degişli tabşyryklary berdi.
Ministr döwlet Baştutanymyza tüýs ýürekden hoşallyk bildirip, energetika ulgamynyň ähli işgärleriniň adyndan ata Watanymyzyň abadançylygynyň bähbidine mundan beýläk-de tutanýerli zähmet çekjekdiklerine, öz öňlerinde goýlan möhüm we jogapkärli wezipeleri üstünlikli çözmek üçin güýç-gaýratlaryny we tejribelerini gaýgyrmajakdyklaryna ynandyrdy.
Soňra “Türkmenhowaýollary” agentliginiň başlygy D.Saburow ýolbaşçylyk edýän pudagynda alnyp barylýan işleriň ýagdaýy barada hasabat berdi. Pudagyň öňünde durýan wezipeleriň birsyhly ýerine ýetirilmegi ugrunda zerur tagallalar edilýär. Şu maksat bilen, ugurdaş düzümleriň döwrebaplaşdyrylmagyna möhüm üns berilýär. Ýurdumyzyň raýat awiasiýasyny ösdürmegiň çäklerinde häzirki zamanyň oňyn tejribesiniň ornaşdyrylmagyna, hyzmatlaryň görnüşleriniň artdyrylmagyna ähmiýet berilýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, Türkmenistanyň çäk taýdan amatly ýerleşmeginiň onuň Ýewraziýa yklymynyň möhüm ulag-üstaşyr geçelgesi hökmündäki derejesini berkidýändigini belledi. Bu ugurda bar bolan mümkinçilikleri doly amala aşyrmagy esasy ugur edinýän döwletimiz ulaglaryň, şol sanda howa ulaglary ulgamynyň maddy-enjamlaýyn binýadyny toplumlaýyn döwrebaplaşdyrmak boýunça milli maksatnamalary üstünlikli amala aşyrýar. Pudagyň ähli düzümleri yzygiderli kämilleşdirilýär, täze howa menzilleri gurulýar.
Döwlet Baştutanymyz Jebel şäherçesinde ähli babatda dünýäniň öňdebaryjy tejribesine hem-de iň soňky gazanylan tehnologiýalara we nou-haulara esaslanýan döwrebap howa menzil toplumyny gurmak hakyndaky Karara gol çekilmeginiň wajyp ähmiýete eýedigini belledi.
Howa menzil toplumyny ähli görnüşli uçarlary kabul etmek üçin zerur ýerüsti uçuş serişdeleri bilen üpjün etmek meýilleşdirilýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow düzümiň işgärlerini bu şanly waka bilen gutlap, ýokarda agzalan taslamany durmuşa geçirmek boýunça halkara bäsleşigi yglan etmegi tabşyrdy.
“Türkmenhowaýollary” agentliginiň başlygy düzümiň ähli işgärleriniň adyndan pudagyň ösdürilmegine yzygiderli üns berýändigi üçin milli Liderimize hoşallyk sözlerini aýtdy.
Hormatly Prezidentimiz Hökümetiň sanly ulgam arkaly geçirilýän mejlisiniň gün tertibini yglan edip, ilki bilen, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary G.Müşşikowy göni aragatnaşyga çagyrdy. Wise-premýer halkara maliýe bazarlaryndan amatly şertlerde karz serişdelerini hem-de daşary ýurt maýa goýumlaryny çekmek, ýerli önüm öndürijileri goldamak, kiçi we orta telekeçileriň taslamalaryny maliýeleşdirmek boýunça görülýän toplumlaýyn çäreler barada hasabat berdi.
Şu nukdaýnazardan, döwlet Baştutanymyzyň bellenen wezipeleri çözmek boýunça beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi hem-de wise-premýer, Ýokary gözegçilik edarasynyň başlygy S.Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda türkmen wekiliýetiniň Birleşen Arap Emirliklerine bolan gulluk iş saparynyň netijeleri boýunça gazanylan ylalaşyklary durmuşa geçirmek maksady bilen ýerine ýetirilen işler barada hasabat berildi. Şeýle hem Hususy ulgamy ösdürmek boýunça Yslam korporasiýasyndan ýurdumyzda kiçi we orta telekeçiligiň taslamalaryny maliýeleşdirmek üçin maliýe serişdelerini bermek barada teklibiň alnandygy aýdyldy. Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiziň garamagyna “Kiçi we orta telekeçiligiň taslamalaryny maliýeleşdirmek üçin Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş banky bilen Hususy ulgamy ösdürmek boýunça Yslam korporasiýasynyň arasynda maliýe ylalaşygyny baglaşmak hakynda”, “Balkan welaýatynyň Jebel şäherçesinde howa menzili toplumynyň gurluşygyny maliýeleşdirmek hakynda”, “Balkan welaýatynyň Serdar etrabynda köpugurly elektrik stansiýasynyň gurluşygyny maliýeleşdirmek hakynda” Kararlaryň taslamalary hödürlenildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, hususy ulgamyň ösdürilmegine hemmetaraplaýyn goldaw bermegiň milli durmuş-ykdysady strategiýanyň möhüm ugurlarynyň biridigini belledi. Türkmenistan halkara maliýe guramalary bilen, şol sanda Hususy ulgamy ösdürmek boýunça Yslam korporasiýasy bilen işjeň hyzmatdaşlyk edip, kiçi we orta telekeçiligiň wekilleri tarapyndan amala aşyrylýan maliýe taslamalary üçin maýa serişdelerini çekýär.
Milli Liderimiz hödürlenen Kararlaryň taslamalaryny makullap we olara gol çekip, resminamalary sanly ulgam arkaly wise-premýere iberdi hem-de bellenen meýilnamalaryň ýerine ýetirilmegine berk gözegçilik etmegi tabşyrdy.
Soňra wise-premýer ýurdumyzyň bank edaralarynyň işini kämilleşdirmek boýunça amala aşyrylýan çäreler barada hasabat berdi. Bu ugurda görülýän çäreler bank ulgamyny netijeli dolandyrmaga, edilýän hyzmatlaryň hilini gowulandyrmaga ýardam edýär.
Türkmenistanyň Merkezi banky, Maliýe we ykdysadyýet ministrligi bilen bilelikde geçirilen seljerme işleriniň netijelerine laýyklykda, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň garamagyna “Türkmenbaşy” döwlet täjirçilik bankynyň guramaçylyk-hukuk görnüşini üýtgedip, ony açyk görnüşli paýdarlar jemgyýetine öwürmek baradaky teklip hödürlenildi.
Döwlet Baştutanymyz hasabaty diňläp, ýurdumyzyň bank edaralarynyň işini mundan beýläk-de ösdürmek boýunça görülýän çäreleriň banklaryň maýa goýum kuwwatyny artdyrmaga hem-de maýa binýadyny pugtalandyrmaga, bank gözegçiligini kämilleşdirmäge hem-de degişli amallarynyň möçberini giňeltmäge gönükdirilendigini belledi.
Milli Liderimiz “Türkmenbaşy” döwlet täjirçilik bankyny açyk görnüşli paýdarlar jemgyýetine öwürmek baradaky teklibi makullap, göz öňünde tutulýan işleri bellenen möhletde hem-de ýokary derejede geçirmegi tabşyrdy.
Soňra wise-premýer Maliýe we ykdysadyýet hem-de Bilim ministrlikleri tarapyndan 2021-2022-nji okuw ýylynda ýokary okuw mekdepleriniň birnäçesini hojalyk hasaplaşygyna geçirmek boýunça amala aşyrylan işleriň netijeleri barada hasabat berdi. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanyň Oguz han adyndaky Inžener-tehnologiýalar uniwersitetiniň, Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň, Türkmen döwlet maliýe institutynyň, Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk institutynyň hem-de Ýagşygeldi Kakaýew adyndaky Halkara nebit we gaz uniwersitetiniň maliýe-ykdysady ýagdaýyny gowulandyrmak bilen bagly teklipler barada maglumat berildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, ýurdumyzyň bilim ulgamyny ösen döwletleriň derejesine çykarmagyň, ýaş nesliň döwrebap bilim almagy üçin ähli şertleri döretmegiň döwlet syýasatynyň esasy maksatlarynyň biridigini belledi. Şundan ugur almak bilen, bu ulgamy yzygiderli döwrebaplaşdyrmaga, ýokary okuw mekdeplerinde bilimiň hilini dünýä derejesine çykarmaga gönükdirilen, milli we halkara tejribäni öz içine alýan özgertmeler üstünlikli amala aşyrylýar.
Döwlet Baştutanymyz döwrüň talabyna laýyklykda, ýokary okuw mekdepleriniň işini kämilleşdirmegiň ähmiýetini nygtap, wise-premýere anyk tabşyryklary berdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary Ş.Abdrahmanow “Galkynyş” gaz käninde täze guýulary önümçilige girizmek boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat berdi.
“Türkmengaz” döwlet konserni tarapyndan täze guýulary gurmak boýunça hyzmatlary alyp barmak babatda halkara bäsleşik geçirildi we Hytaýyň “CNPC” kompaniýasynyň täjirçilik teklibi has amatly hasaplanyldy. Kompaniýanyň teklibine laýyklykda, işleri 30 aýyň dowamynda ýerine ýetirmek we amala aşyryljak işler üçin hasaplaşyklary 2007-nji ýylda baglaşylan şertnamanyň şertlerine laýyklykda, üç ýylyň dowamynda her ýylda 17 milliard kub metr tebigy gazy ugratmagyň hasabyna geçirmek meýilleşdirildi.
Hormatly Prezidentimiz hasabaty diňläp, Türkmenistanyň ägirt uly tebigy serişdelerini netijeli peýdalanmagyň ýurdumyzda ýaýbaňlandyrylan we milli ykdysadyýetimiziň sazlaşykly ösüşiniň üpjün edilmegine, halkymyzyň abadançylygynyň ýokarlandyrylmagyna gönükdirilen giň möçberli maksatnamalaryň üstünlikli ýerine ýetirilmeginiň möhüm şertidigine ünsi çekdi.
Döwlet Baştutanymyz nebitgaz toplumynyň öňünde durýan möhüm wezipeler barada aýdyp, täze uglewodorod ýataklarynyň, şol sanda dünýäde tebigy gazyň gorlary boýunça iri hasaplanylýan “Galkynyş” gaz käniniň senagat taýdan özleşdirilmegi we döwrebaplaşdyrylmagy boýunça durmuşa geçirilýän çäreleriň işjeňleşdirilmelidigini belledi.
Bu babatda energetika ulgamynda birnäçe möhüm taslamalary amala aşyrmakda ýurdumyzyň ygtybarly hyzmatdaşlary bolan HHR-iň iri kompaniýalary bilen oňyn tejribe toplanyldy. Her ýylda onlarça million kub metr möçberde tebigy gaz ugradylýan Türkmenistan — Hytaý halkara gaz geçirijisiniň gurluşygy türkmen-hytaý gatnaşyklarynyň üstünlige beslenýändigini aňladýar. Şeýle hem halkara gatnaşyklary tejribesinde bu taslama döwletara hyzmatdaşlygyň netijeli we işjeň häsiýete eýe bolýandygynyň aýdyň beýanydyr.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow täze guýular burawlananda we türkmen gazyny eksporta ugratmakda möhüm orun degişli bolan “Galkynyş” gaz känini döwrebaplaşdyrmakda häzirki zaman tehnologiýalarynyň giňden ulanylmagynyň wajypdygyny belledi we bu babatda wise-premýere birnäçe tabşyryklary berdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary E.Orazgeldiýew ýurdumyzda atçylygy we atçylyk sportuny ösdürmek boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat berdi. Döwlet Baştutanymyzyň garamagyna “Halkara ahalteke atçylyk sport toplumynda abatlaýyş işlerini geçirmek hakynda” Kararyň taslamasy hödürlenildi.
Diýarymyzda döwrebap atçylyk sport toplumlary, ýöriteleşdirilen okuw we ylmy-önümçilik merkezleri yzygiderli gurulýar, atşynaslar üçin amatly ýaşaýyş-durmuş şertleri döredilýär.
Watanymyzyň mukaddes Garaşsyzlygynyň şanly 30 ýyllyk baýramyna görülýän taýýarlygyň çäklerinde we bu möhüm sene mynasybetli baýramçylyk dabaralaryny, at çapyşyklaryny ýokary derejede geçirmek maksady bilen, “Türkmen atlary” döwlet birleşiginiň garamagyndaky Halkara ahalteke atçylyk sport toplumynda abatlaýyş işlerini geçirmek barada “Nur bina gurluşyk” hususy kärhanasy bilen şertnama baglaşmak meýilleşdirilýär. Atçylyk sport toplumynyň abatlaýyş işlerini 2021-nji ýylyň sentýabr aýynda ulanmaga doly taýýar edip tabşyrmak göz öňünde tutulýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, şöhratly pederlerimiziň yhlasyndan kemal tapan behişdi bedewlerimiziň ajaýyplygynyň, çeýeliginiň we ýyndamlygynyň uly şöhrata eýedigini hem-de türkmen halkynyň buýsanjydygyny, milli gymmatlygydygyny nygtady.
Häzir ýurdumyzda ahalteke bedewlerimiziň dünýädäki şöhratynyň has-da belende galmagy, bu pudagyň mundan beýläk-de sazlaşykly ösüşi üçin ägirt uly işler bitirilýär. Arassa ganly bedewleriň baş sanyny artdyrmak, tohumçylyk babatda halkara hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmek boýunça toplumlaýyn çäreler durmuşa geçirilýär.
Milli Liderimiz ýurdumyzda at çapyşyklaryny, milli at üstündäki oýunlary, päsgelçiliklerden böküp geçmek, uzak aralyga çapyşyklary we atçylyk sportunyň beýleki görnüşlerini ösdürmek, olary halkara ölçeglere laýyk getirmek boýunça ähli zerur şertleriň döredilýändigini belledi. Bu bolsa ýaşlary asylly halk däplerini dowam etmäge, atçylyk sporty bilen meşgullanmaga ruhlandyrýar.
Döwlet Baştutanymyz “Halkara ahalteke atçylyk sport toplumynda düýpli abatlaýyş işlerini geçirmek hakynda” Karara gol çekip, ony sanly ulgam arkaly wise-premýere iberdi we onda göz öňünde tutulan işleri ýokary hilli hem-de öz wagtynda ýerine ýetirmek babatda anyk tabşyryklary berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary Ş.Durdylyýew ýurdumyzyň himiýa we nebitgaz senagatynyň, saglygy goraýyş hem-de agyz suwy kärhanalarynyň önümçilikleri üçin zerur bolan suwuk hlory satyn almak meselesi barada hasabat berdi.
Içerki sarp edijileri himiýa önümleri bilen üpjün etmek boýunça işler “Türkmenhimiýa” döwlet konsernine tabşyryldy. Suwuk hlor ýurdumyzyň himiýa, nebitgaz pudaklarynyň önümçiliklerinde hem-de agyz suwuny öndürýän kärhanalarda suwy zyýansyzlandyrmak üçin giňden peýdalanylýar.
Konserniň bäsleşik topary 2021-2022-nji ýyllarda ýurdumyzyň önümçilikleri üçin zerur bolan suwuk hloruň 2 müň 900 tonnasyny satyn almak baradaky täze şertnamany baglaşmagy maksadalaýyk hasaplaýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, içerki sarp edijileri milli ykdysadyýetiň dürli pudaklarynyň önümçiliginde giňden ulanylýan, zerur himiýa önümleri bilen üpjün etmek boýunça geçirilýän işleriň wajypdygyny belledi. Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiz bu ugurda alnyp barylýan işlere talabalaýyk gözegçiligi üpjün etmek hem-de ýurdumyzda öndürilýän, sarp edijileriň uly isleglerinden peýdalanýan himiýa önümleriniň öndürilýän mukdaryny we görnüşlerini artdyrmak boýunça öňde goýlan wezipeler bilen baglylykda himiýa senagatyny ösdürmäge aýratyn ähmiýet berilmelidigine ünsi çekip, bu babatda wise-premýere birnäçe anyk tabşyryklary berdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Öwezow gözegçilik edýän düzümlerinde alnyp barylýan işleriň ýagdaýy, hususan-da, degişli ministrlikler we pudaklaýyn dolandyryş edaralary bilen bilelikde Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň ýanyndaky möhüm maglumat düzümleriniň desgalarynyň döwlet sanawyny döretmek, olaryň sazlaşykly hereketini we kiberhowpsuzlygyny üpjün etmek boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiz hasabaty diňläp, wise-premýere ýokarda agzalan pudagara topary döretmek we onuň düzümini tassyklamak babatda birnäçe anyk görkezmeleri berdi.
Wise-premýer hasabatyň dowamynda häzirki döwürde ýurdumyzda öňdebaryjy ylmy-tehnologiýalary giňden ornaşdyrmak, şol sanda kosmos pudagyny ösdürmek boýunça zerur işleriň alnyp barylýandygyny aýtdy. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanyň Ýer üstüne gözegçilik edýän milli ulgamyny döretmek işlerini utgaşdyrmak boýunça Hökümet toparynyň alyp barýan işleri barada hasabat berildi. Şu ýylyň 11-nji aprelinde Hökümet toparynyň ilkinji mejlisiniň çäklerinde degişli tekliplere hem-de ýurdumyzyň birnäçe ýokary okuw mekdeplerinde bu ugra degişli hünärleri açmak we dersleri girizmek bilen baglanyşykly meselelere garaldy. Mundan başga-da, daşary ýurtlaryň öňdebaryjy we bu ugur boýunça ýöriteleşdirilen kompaniýalary bilen hyzmatdaşlygyň geljegi ara alnyp maslahatlaşyldy. Şu maksat bilen, degişli ministrlikleriň we pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň wekilleriniň gatnaşmagynda sanly ulgam arkaly Fransiýanyň dünýä belli kompaniýalarynyň wekilleri bilen duşuşyklar guraldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, öňdebaryjy tehnologiýalaryň, şol sanda ykdysadyýetimiziň dürli pudaklarynda kosmos tehnologiýalarynyň netijeli ulanylmagynyň ägirt uly ähmiýetiniň bardygyny belledi. Şunuň bilen baglylykda, 2015-nji ýylda “TürkmenÄlem 52oE” milli emeli hemranyň älem giňişligine çykarylmagy taryhy waka öwrüldi.
Döwlet Baştutanymyz ýurdumyzda kosmos pudagyny ösdürmek wezipeleriniň bu ugurdaky işi mundan beýläk-de kämilleşdirmegi, ylmy barlaglary işjeňleşdirmegi, ugurdaş düzümleri döwrebaplaşdyrmagy, ýokary hünärli işgärleri taýýarlamagy talap edýändigini belledi.
Ýer üsti gözegçilik barada aýdylanda bolsa, obasenagat, ýangyç-energetika, ulag-aragatnaşyk toplumlarynda bu usuly ulanmagyň ägirt uly geljeginiň bardygyny bellemek gerek. Ol ägirt uly giňişlikde gözegçiligi ýola goýmaga, düzümleýin desgalaryň, iri gurluşyklaryň we ekologik çäreleriň ýagdaýy hakynda dessin maglumatlary almaga mümkinçilik berýär. Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiz dünýäniň öňdebaryjy tejribesiniň öwrenilmeginiň, daşary ýurtlaryň iri kompaniýalary, halkara ylmy-tehnologiýa merkezleri bilen özara bähbitli gatnaşyklaryň ösdürilmeginiň wajypdygyna ünsi çekip, Türkmenistanyň Ýer üsti gözegçilik boýunça milli ulgamyny döretmek barada degişli işleri dowam etmegi tabşyrdy.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary Ç.Gylyjow gaýtadan işlenilýän kagyz galyndylarynyň ýurduň daşyna çykarylmagyny düzgünleşdirmek boýunça ýerine ýetirilýän işler barada hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiziň tagallasy we yzygiderli goldawy netijesinde, milli ykdysadyýetimiziň hususy pudagy sazlaşykly ösýär hem-de onuň dürli pudaklarda eýeleýän orny pugtalanýar.
Milli ykdysadyýetimiziň köpugurly ösüşine gönükdirilen maksatnamalary üstünlikli durmuşa geçirmegiň çäklerinde, Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalary täze önümçilik kuwwatlyklaryny yzygiderli gurup, ulanmaga berýärler. Şolaryň hatarynda kagyz önümleriniň önümçiligi boýunça kärhanalar hem bar. Şol ýerde azyk we senagat önümlerini, halkyň sarp edýän harytlaryny gaplamaga niýetlenen kagyz gaplar, elsüpürgiçler, okuwçy depderleri, öý hojalygynda ulanylýan kagyz önümleri öndürilýär. Şeýle kärhanalaryň köpüsi çig maly gaýtadan işlemäge ýöriteleşdirilendir. Olaryň önümçilik kuwwatlyklary her ýylda 22 müň tonnadan gowrak kagyz galyndylaryny gaýtadan işlemäge niýetlenendir.
Ýurdumyzyň içinde kagyz we karton gaplara bolan islegleriň artýandygyny, kagyz galyndylaryny daşary ýurtlara çykarmagy hem-de ýerlemegi tertipleşdirmek meselelerini nazara alyp, kagyz önümleriň önümçiligi boýunça kärhanalaryň kuwwatlyklaryny doly güýjünde peýdalanmak maksady bilen, 2021-nji ýylyň 1-nji awgustyndan başlap, täze gümrük pajyny girizmek teklip edilýär.
Hormatly Prezidentimiz hasabaty diňläp, bu meseleleri içgin öwrenmegiň we ony degişli derejede taýýarlamagyň zerurdygyny belledi hem-de onuň ekologiýa ugruna möhüm üns bermegi tabşyrdy. Ähli meýilleşdirilen çäreler ýurdumyzyň içinde kagyz önümleri gaýtadan işlemegiň mukdarynyň artdyrylmagyna, ugurdaş kärhanalaryň doly önümçilik kuwwatyna çykarylmagyna, ösýän islegleri nazara almak bilen, içerki bazarlarda bu önümleriň bolçulygynyň üpjün edilmegine ýardam berer. Döwlet Baştutanymyz bu ugurdaky işleri dowam etmegiň zerurdygyny aýdyp, wise-premýere degişli tabşyryklary berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary M.Mämmedowa häzirki wagtda Lebap welaýatynda geçiriljek Medeniýet hepdeliginiň ýokary guramaçylyk derejesini üpjün etmek we 2022-nji ýylda Mary welaýatynda Medeniýet hepdeligini geçirmäge görülýän taýýarlyk işleri barada hasabat berdi.
Medeniýet we sungat işgärleriniň hem-de Magtymguly Pyragynyň şygryýet güni mynasybetli, her ýyl geçirilýän giň gerimli döredijilik çäresi Türkmenistanda bolup geçýän medeni wakalary giňden beýan etmek, döredijilik işgärleriniň hünär taýdan ösmegine, sungatyň köpdürlüligini üpjün etmäge ýardam bermek, medeni diplomatiýany ilerletmek hem-de täze zehinleri ýüze çykarmak wezipelerini ýerine ýetirmäge gönükdirilendir.
2022-nji ýylda bu döredijilik çäresini Mary welaýatynda geçirmek, şonuň çäklerinde bellenilen ähli medeni çäreleri ýokary derejede guramak üçin degişli guramaçylyk meseleleri göz öňünde tutuldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, milli mirasy wagyz etmekde hem-de döredijilik işgärleriniň hünär ussatlygyny ýokarlandyrmakda we döredijilik kuwwatyny artdyrmakda Medeniýet hepdeliginiň aýratyn ähmiýete eýedigini nygtap, ýurdumyzda geçirilýän medeni-köpçülikleýin çäreleriň türkmen sungatyna hem-de halkymyzyň baý döredijilik däplerine doly derejede wekilçilik etmelidigini, olaryň dowamatlylygyny hem-de ösüşini üpjün etmäge ýardam bermelidigini belledi.
Milli Liderimiz 2022-nji ýylda Medeniýet hepdeligini Mary welaýatynda geçirmek meselesi bilen baglylykda, degişli resminamanyň taslamasyny taýýarlamak barada wise-premýere birnäçe anyk görkezmeleri berdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary M.Geldinyýazowa söz berildi. Ol Türkmenistanda enäniň we çaganyň saglygyny goramak boýunça “Sagdyn ene — sagdyn çaga — sagdyn geljek” atly 2021 — 2025-nji ýyllar üçin Milli strategiýany taýýarlamak boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat berdi.
Ýaş nesilleriň beden saglygyny, ruhy ösüşini üpjün etmek boýunça toplumlaýyn işler amala aşyrylýar. “Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2019 — 2025-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasyna” we “Saglyk” Döwlet maksatnamasynyň rejelenen görnüşine laýyklykda, enäniň we çaganyň saglygyny has-da gowulandyrmak, ýokary hilli lukmançylyk hyzmatlaryny bermek we maşgala medeniýetini kämilleşdirmek ugrunda zerur tagallalar edilýär.
Milli Liderimiziň “Döwlet adam üçindir!” diýen şygary baş ýörelge edinýän durmuş ugurly ynsanperwer syýasatyndan ugur alyp, ugurdaş ministrlikler we pudaklaýyn dolandyryş edaralary halkara guramalar bilen bilelikde Türkmenistanda enäniň we çaganyň saglygyny goramak boýunça “Sagdyn ene — sagdyn çaga — sagdyn geljek” atly 2021 — 2025-nji ýyllar üçin Milli strategiýanyň we ony durmuşa geçirmek boýunça çäreleriň Meýilnamasynyň taslamalaryny işläp taýýarladylar. Bu strategiýanyň baş maksady enäniň we çaganyň saglygyny goramakdan, olaryň durmuş goraglylygyny üpjün etmekden, sagdyn durmuş ýörelgelerini berkitmekden, ýaş nesilleriň beden we ruhy taýdan saglygyny pugtalandyrmakdan ybaratdyr.
Resminama laýyklykda, utgaşdyryjy we ýerli ýerine ýetiriji pudagara toparlary döretmek, ýetginjekleriň saglygyny goramak boýunça işleri kämilleşdirmek, ýurdumyzyň welaýatlarynda we etraplarynda hem-de saglygy goraýyş edaralarynyň derejesinde lukmançylyk hyzmatlarynyň hilini ýokarlandyrmak we olara gözegçilik etmek boýunça iş toparlaryny döretmek göz öňünde tutulýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, eneleriň we çagalaryň saglygy, olaryň abadan we bagtyýar durmuşynyň üpjün edilmegi hakyndaky aladanyň döwlet syýasatynyň möhüm ugurlarydygyny belledi. Şunuň bilen baglylykda, çagalaryň durmuşynyň ähli tapgyrlarynda saglygyny goramaga, ýaş nesilleriň arasynda saglyk babatda sowatlylygy ýokarlandyrmaga, ilatyň ýokary hilli sanly we täzeçil tehnologiýalara, dünýäniň häzirki zaman lukmançylyk ylmynyň gazananlaryna, öňdebaryjy milli tejribä esaslanýan lukmançylyk hyzmatlarynyň elýeterliligini üpjün etmäge gönükdirilen täze milli strategiýanyň örän ähmiýetlidigi bellenildi.
Döwlet Baştutanymyz degişli Karara gol çekip, ony sanly ulgam arkaly wise-premýere iberdi we bu resminamadan gelip çykýan wezipeleri degişli derejede ýerine ýetirmek hem-de şu ugurda alnyp barylýan işleri yzygiderli gözegçilikde saklamak babatda birnäçe tabşyryklary berdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, daşary işler ministri R.Meredow Ykdysady Hyzmatdaşlyk Guramasyna agza döwletleriň Baştutanlarynyň XV sammitine görülýän taýýarlyk işleri barada hasabat berdi.
Abraýly halkara we sebit guramalary, şol sanda YHG bilen netijeli gatnaşyklary ösdürmek Türkmenistanyň daşary syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biridir.
YHG-nyň XIV sammitinde ýurdumyz bu gurama başlyklygy kabul etdi. Şunuň bilen baglylykda, degişli Konsepsiýa işlenip taýýarlanyldy. Ony ýerine ýetirmegiň çäklerinde, häzirki döwre çenli ministrlikleriň derejesindäki birnäçe duşuşyklar geçirildi. Mundan başga-da, iýun aýynda energetika ministrleriniň dördünji duşuşygyny we YHG-ä agza ýurtlaryň milli statistika edaralarynyň bäşinji duşuşygyny geçirmek meýilleşdirilýär. Häzir ýylyň ikinji ýarymynda bellenilen çärelere taýýarlyk işleri ýaýbaňlandyryldy.
28-nji noýabrda Aşgabatda YHG-nyň XV sammitini geçirmek meýilleşdirilýär. Bu wajyp foruma taýýarlyk meseleleri 16-njy iýunda Ykdysady Hyzmatdaşlyk Guramasynyň baş sekretary bilen bolan duşuşykda ara alnyp maslahatlaşyldy. Sammiti ýokary guramaçylyk derejesinde geçirmek maksady bilen, degişli düzgünnama, şol sanda oňa giňden maglumat goldawyny üpjün etmek, forumyň çäklerinde degişli çäreleri guramak, YHG-nyň sekretariaty bilen bilelikde onuň maksatnamasyny, gün tertibini we jemleýji resminamalarynyň taslamalaryny taýýarlamak boýunça degişli teklipler işlenilip taýýarlanyldy. Şunuň bilen baglylykda, ýurdumyzyň ministrlikleriniň we pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň ýolbaşçylarynyň düzüminde Guramaçylyk toparyny döretmek göz öňünde tutulýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, geçen döwürde Türkmenistan bilen Ykdysady Hyzmatdaşlyk Guramasynyň arasynda uzak möhletleýin esasdaky tagallalary netijeli utgaşdyrmak üçin ygtybarly binýat bolan özara gatnaşyklaryň oňyn tejribesiniň toplanandygyny belledi. Köptaraply netijeli gatnaşyklaryň ösdürilmegine mynasyp goşant goşýan ýurdumyz YHG-ä agza ýurtlar bilen dostlukly, hoşniýetli goňşuçylyk esaslaryna daýanýan ikitaraplaýyn gatnaşyklary üstünlikli ösdürýär. Bu barada aýtmak bilen, milli Liderimiz YHG-nyň geografik, taryhy we medeni däpleriň, ruhy gymmatlyklaryň umumylygy bilen baglaşýan döwletleriň ykdysady hyzmatdaşlygynyň guraly hökmünde utgaşdyryjy ähmiýete eýedigini belledi. Şunuň bilen baglylykda, özara bähbitli gatnaşyklary işjeňleşdirmek we täze bilelikdäki taslamalary amala aşyrmak üçin giň mümkinçilikleriň açylmagy bu ugruň häsiýetli aýratynlygydyr.
Döwlet Baştutanymyz Türkmenistanyň YHG-de başlyklyk etmek bilen, umumy abadançylygyň bähbidine laýyk gelýän gatnaşyklaryň ägirt uly mümkinçiliklerini durmuşa geçirmäge hemmetaraplaýyn goldaw berýändigini belledi hem-de Ykdysady Hyzmatdaşlyk Guramasynyň öňde boljak XV sammitine, şeýle hem beýleki meýilleşdirilen çärelere taýýarlygyň ýokary guramaçylyk derejesini üpjün etmegi tabşyrdy.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, daşary işler ministri hasabatyny dowam edip, milli Liderimiziň garamagyna Söwda-ykdysady, ylmy-tehniki we ynsanperwer hyzmatdaşlyk boýunça hökümetara türkmen-gyrgyz toparynyň türkmen tarapynyň düzümini tassyklamak hakyndaky Kararyň taslamasyny hödürledi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow resminama gol çekip, ony sanly ulgam arkaly wise-premýere, DIM-niň ýolbaşçysyna iberdi. Döwlet Baştutanymyz ikitaraplaýyn hem-de köptaraplaýyn görnüşde bolşy ýaly, abraýly sebitara we halkara guramalaryň çäklerinde sazlaşykly ösdürilýän döwletara gatnaşyklaryň ýokary derejä hem-de däp bolan dostlukly we okgunly häsiýete eýedigini kanagatlanma bilen belledi.
Döwlet Baştutanymyz özara bähbitli gatnaşyklary giňeltmekde, söwda-ykdysady we işewür hyzmatdaşlygy köpugurly esasda ösdürmekde, medeni-ynsanperwer gatnaşyklary höweslendirmekde türkmen-gyrgyz Hökümetara toparyň möhüm orun eýeleýändigini belläp, onuň işiniň ähli möhüm ugurlary boýunça gatnaşyklary işjeňleşdirmegiň zerurdygyna ünsi çekdi. Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiz wise-premýere, DIM-niň ýolbaşçysyna we beýleki degişli ýolbaşçylara döwletara gatnaşyklary mundan beýläk-de ösdürmek, onuň şertnamalaýyn-hukuk binýadyny pugtalandyrmak we bilelikdäki çäreleri taýýarlamak boýunça anyk tabşyryklary berdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, daşary işler ministri R.Meredow şu ýylyň fewral aýynda döwlet Baştutanymyzyň gol çeken Karary bilen tassyklanan, Türkmenistanyň 2021 — 2030-njy ýyllar üçin Daşary söwda strategiýasyny amala aşyrmak boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat berdi. Ony durmuşa geçirmek we milli Liderimiziň degişli teklipleri taýýarlamak boýunça beren tabşyryklaryny ýerine ýetirmek ugrunda toplumlaýyn çäreler amala aşyrylýar. Munuň özi, hususan-da, milli kanunçylygy kämilleşdirmek we bu ugurda halkara guramalar, şol sanda Bütindünýä Söwda Guramasy, Aziýanyň Ösüş Banky, Halkara Söwda Merkezi, Ýewropa Bileleşigi bilen özara gatnaşyklary ösdürmek ugruna degişlidir.
Strategiýany durmuşa geçirmek hem-de Bütindünýä Söwda Guramasyna agzalyk bilen baglanyşykly meseleleri öwrenmek maksady bilen, ministrliklerde we pudaklaýyn dolandyryş edaralarynda jogapkärli düzümleri we onuň işine gatnaşjak hünärmenleri kesgitlemek göz öňünde tutulýar.
Şeýle hem Türkmenistanyň Bütindünýä Söwda Guramasyna girmegi we onuň düzümlerinde birnäçe ugurlar boýunça iş toparyny döretmek bilen baglanyşykly meseleleri öwrenmek babatda Hökümet toparynyň duşuşygyny guramak meýilleşdirildi.
Bütindünýä Söwda Guramasyna doly hukukly agza hökmünde girmek üçin “Türkmenistanyň daşary söwda düzgüni baradaky Ähtnamany” işläp düzmegiň 2021-2022-nji ýyllar boýunça iş meýilnamasyny taýýarlamak bellenildi.
Häzir ýokarda agzalan ugurlary öz içine alýan “Türkmenistanyň 2021 — 2030-njy ýyllar üçin Daşary söwda strategiýasyny durmuşa geçirmek boýunça çäreleriň ýol kartasy” taýýarlanyldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, “Açyk gapylar”, parahatçylyk söýüjilik, oňyn bitaraplyk we işjeň hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryna esaslanýan daşary syýasaty durmuşa geçirýän Watanymyzyň dünýäniň köp döwletleri, daşary ýurtlaryň işewür toparlary bilen özara bähbitli söwda-ykdysady gatnaşyklaryny ösdürýändigini, iri halkara guramalar, maliýe-bank düzümleri bilen ugurdaş hyzmatdaşlygy berkidýändigini belledi.
Milli Liderimiz ähli gyzyklanma bildirýän daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen netijeli gatnaşyklary ösdürmekde ýokarda agzalan Strategiýanyň ähmiýeti barada aýdyp, Türkmenistanyň eksporty doly amala aşyrmak, daşary söwda dolanyşygynyň möçberini ýokarlandyrmak, ýurdumyzyň maýa goýum işjeňligini artdyrmak, häzirki zamanyň dünýä hojalyk gatnaşyklary ulgamyndaky ornuny pugtalandyrmak boýunça zerur çäreleriň görülmelidigini belledi.
Döwlet Baştutanymyz hödürlenen teklibi makullap, wise-premýere, DIM-niň ýolbaşçysyna bu ugurdaky degişli işleri ulgamlaýyn we toplumlaýyn esasda dowam etmegi tabşyrdy.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary Ç.Amanow döwletimiziň gümrük gullugynyň işini kämilleşdirmek boýunça görülýän çäreler barada hasabat berdi.
Ýurdumyzda maksadalaýyk işleriň geçirilmegi netijesinde, Türkmenistan sebitara we yklymara ähmiýetli iri ulag-logistika merkezleriniň birine öwrülýär. Gümrük edaralarynyň hukuk we maddy-enjamlaýyn binýadyny pugtalandyrmak, harby gullukçylaryň hem-de olaryň maşgala agzalarynyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini gowulandyrmak boýunça çäreler yzygiderli amala aşyrylýar. Döwrüň talaplaryna laýyklykda enjamlaşdyrylan täze gümrük bölümleri gurulýar.
Döwlet gümrük gullugynda öňdebaryjy tejribä esaslanýan elektron ulgam hereket edýär. Ol onlaýn ýagdaýynda halkara ýük daşamalaryny amala aşyrýan awtoulag serişdeleriniň ýurdumyzyň çägi boýunça hereketine gözegçilik etmäge mümkinçilik berýär. Şunuň bilen birlikde, gümrük resminamalaryny resmileşdirmek işini awtomatlaşdyrmaga mümkinçilik berýän döwrebap programma üpjünçilikli bitewi maglumat-kommunikasiýa ulgamyny döretmek boýunça işler alnyp barylýar. BMG-niň Ösüş maksatnamasy hem-de Söwda we ösüş boýunça konferensiýasy bilen hyzmatdaşlykda “Bir penjire” ulgamyny döretmek boýunça durmuşa geçirilýän taslama barada maglumat berildi. Bu ulgam ýurdumyzyň daşary ykdysady işine gatnaşýan ministrlikleriniň hem-de pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň arasynda gümrük işleriniň hilini has ýokary derejä çykarmaga ýardam edýär.
Abraýly halkara ugurdaş düzümler bilen hyzmatdaşlyk hasabatyň aýratyn meselesi boldy. Şunuň bilen baglylykda, ýurdumyzyň konteýner ýük daşamalary boýunça Ýewropa Ykdysady Komissiýasynyň Aziýa we Ýuwaş umman sebiti üçin Ykdysady we Durmuş komissiýasy tarapyndan maslahat berlen gümrük konwensiýalaryna gatnaşýandygy habar berildi. “Konteýnerlere degişli gümrük Konwensiýasyna goşulmak hakynda”, “Konteýner goruna geçirilen we halkara daşamalarynda ulanylýan konteýnerler üçin gümrük düzgüni hakyndaky Konwensiýasyna goşulmak hakynda” Türkmenistanyň Kanunlarynyň kabul edilmegi Türkmenistanyň bu ulgamda netijeli gatnaşyklary ösdürmäge çalyşýandygynyň aýdyň subutnamasydyr.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, ýurdumyzyň Ýewropanyň we Aziýanyň çatrygynda amatly ýerleşmeginiň üstaşyr gatnawlar hem-de logistiki hyzmatlar ulgamynda ägirt uly mümkinçilikleri açýandygyny belledi. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistan daşary ykdysady gatnaşyklary ösdürmäge hem-de ýurtlaryň arasyndaky goşulyşmak işine gatnaşmaga ykdysadyýetiň mundan beýläk-de durnukly ösmegi üçin möhüm şert hökmünde garaýar.
Milli Liderimiz halkara ýük daşamalarynyň kadalaşdyryjy hukuk binýadyna goşulmagyň hem-de söwda işini ýönekeýleşdirmek üçin dürli sanly ulgamlary we gurallary ulanmagyň bu babatda gaýragoýulmasyz wezipelerdigini nygtap, Türkmenistanyň konteýner ýük daşamalary boýunça tassyklan resminamalaryny durmuşa geçirmek meselelerini hemişe üns merkezinde saklamagy tabşyrdy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow gümrük edaralarynyň işiniň ileri tutulýan ugurlary barada aýdyp, şahsy düzümiň taýýarlygynyň derejesini yzygiderli ýokarlandyrmagy, logistika ulgamyna innowasiýalary işjeň ornaşdyrmagy, ygtybarly gümrük gözegçiligini guramagy şol wezipeleriň hatarynda görkezdi. Döwlet Baştutanymyz daşary söwda amallarynda ýurdumyzyň raýatlarynyň hukuklaryny we bähbitlerini goramagyň zerurdygyny aýtdy we wise-premýere, Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretaryna birnäçe anyk tabşyryklary berdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, Ýokary gözegçilik edarasynyň başlygy S.Berdimuhamedow türkmen-ýapon ykdysady hyzmatdaşlygynyň ileri tutulýan taslamalaryny durmuşa geçirmek boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat berdi.
Bu ugurda söwda-ykdysady gatnaşyklary ösdürmek, haryt dolanyşygynyň mukdaryny artdyrmak, göni işewür gatnaşyklary pugtalandyrmak, dürli pudaklarda bilelikdäki kärhanalary döretmek, maýa goýum işjeňligini höweslendirmek ugrunda zerur işler amala aşyrylýar.
Hökümetara derejede gol çekilen we ýangyç-energetika toplumynda, ulag, gurluşyk, logistika ugurlarynda, tehnologiýalary alyşmakda özara gatnaşyklaryň işjeňleşdirilmegine gönükdirilen ikitaraplaýyn resminamalaryň netijeli hyzmatdaşlygyň giňeldilmegine itergi berendigi bellenildi. Bu gün Türkmenistanda ýurdumyzyň öňden gelýän işewür hyzmatdaşlary bolan Ýaponiýanyň iri kompaniýalary üstünlikli işleýärler.
Ýaponiýada öndürilen önümler türkmen bazarynda möhüm orun eýeleýär. “Komatsu”, “Toyota” we beýleki iri korporasiýalar bilen köpýyllyk hyzmatdaşlyk munuň aýdyň mysalydyr. Baglaşylan şertnamalara laýyklykda, Ýaponiýanyň ýokary öndürijilikli awtoulaglary oba hojalygynda hem-de ýol gurluşygynda we beýleki ugurlarda netijeli peýdalanylýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, Aziýa — Ýuwaş umman sebitiniň döwletleri, şol sanda ykdysady taýdan ýokary ösüş gazanýan Ýaponiýa bilen netijeli gatnaşyklaryň hemmetaraplaýyn pugtalandyrylmagynyň ýurdumyzyň daşary syýasatynyň möhüm ugurlarynyň biridigini belledi. Häzir ikitaraplaýyn gatnaşyklar gadymy dostluk däpleri, ykdysady bähbitleriň we döwlet ösüşiniň milli ugurlarynyň deňeçerligine esaslanýan hyzmatdaşlygyň täze ugurlary esasynda ösdürilýär. Şunuň bilen baglylykda, ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça Türkmen-ýapon we Ýapon-türkmen komitetlerine hem-de hyzmatdaşlygyň netijeli usullaryny we ugurlaryny kesgitlemekde oňyn mümkinçilikleri döredýän bilelikdäki işewür maslahatlaryna möhüm orun degişlidir. Netijeli hyzmatdaşlygyň köpýyllyk tejribesi dürli pudaklarda täze taslamalary durmuşa geçirmek üçin ýapon korporasiýalarynyň tejribesini we tehnologiýalaryny çekmäge bolan gyzyklanmalary artdyrýar diýip, milli Liderimiz belledi we wise-premýer, Ýokary gözegçilik edarasynyň ýolbaşçysyna Türkmen-ýapon komitetiniň başlygy hökmünde gazanylan ylalaşyklary iş ýüzünde amala aşyrmak bilen baglanyşykly meseleleri hemişe gözegçilikde saklamagy tabşyrdy.
Mejlisde döwlet durmuşynyň başga-da birnäçe möhüm meselelerine garaldy we degişli çözgütler kabul edildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň sanly ulgam arkaly geçirilýän mejlisini jemläp, oňa gatnaşanlara berk jan saglygyny, maşgala abadançylygyny, berkarar Watanymyzyň gülläp ösmegi ugrunda alyp barýan işlerinde uly üstünlikleri arzuw etdi.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi (TDH)