text:
Dagystanda meşhur žurnalisti näbelli bir hüjümçi atyp öldürdi.
Dagystanda hepdelik çykýan “Çernowik” gazetiniň baş redaktory we neşirçisi Hajymurad Kamalow Mahaçgalada öldürildi.
Dagystanyň derňew komitetiniň başlygy Rasul Temirbekow Kamalowyň öldürilmegi bilen bagly birnäçe mümkinçiligiň, şol sanda onuň professional işiniň hem öwrenilýändigini aýtdy.
“Çernowik” neşiri esasan polisiýanyň yslamçy söweşijilere garşy alyp barýan göreşinde amala aşyrýan kanun bozmalary barada giňden maglumat berýärdi.
Dagystanda Kamalowa bolşy ýaly hüjümler ýygy-ýygydan ýüze çykýar. Resmiler muny Kawkaz regionynda yslam döwletini döretmek isleýän söweşijileriň amala aşyrýandygyny öňe sürýär.


c: text/html

text:
Yragyň günortasyndaky üç şäherde aýry-aýrylykda amala aşyrylan ulagly bomba hüjümlerinde azyndan on adam öldi we başga-da onlarçasy ýaralandy. Bu barada Yragyň resmileri habar berýär.
Ýerli polisiýanyň berýän maglumatyna görä, sişenbe güni amala aşyrylan hüjümleriň iň ulysy Amara şäherindäki söwda zolagynda bolup geçipdir. Şol partlamada dört raýat ölüp, 42 adam hem ýaralandy.
Yrakly generalynyň aýtmagyna görä, Kerkük şäheriniň günortasyndaky Hamrein dagynda aýry-aýrylykda geçirilen operasiýalarda bäş ýaragly adam öldürilip, 116 söweşiji hem tussag edilipdir.
Geçen hepde Yragyň premýer-ministri Nuri Al-Maliki sünni söweşijilerini “terrorist” diýip atlandyryp, olara garşy operasiýalar gurnamaga dowam etjekdigine söz beripdi.
Soňky aýlarda Yrakdaky sünni azlygy bilen şaýy köpçüliginiň arasyndaky mezhepara ýowuzlyklar barha möwjeýär.
Birleşen Milletler Guramasynyň berýän maglumatyna görä, iýul aýynda Yrakda 1057 adam ölüpdir.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gürjüstanyň aňtaw resmileri özleriniň, Pariž hüjümlerinden soň howpsuzlyk çärelerini güýçlendirip, 29 ýaşyndaky bir erkegi terrorçylyk aýyplamalary esasynda tussag edendiklerini aýdýarlar.
Döwlet howpsuzlyk gullugy 22-nji noýabrda Dawid Borçaswiliniň bir gün ozal Türkiýeden Gürjüstana dolanyp gelendigini aýtdy.
Ol Jenaýat kodeksiniň 238-nji maddasy esasynda, daşary ýurt terror guramasyna dahyllylykda ýa-da terror toparyna kömek etmek aýyplamalary esasynda tutuldy. Howpsuzlyk gullugy başga detallary aýtmady.
Borçaswili Gürjüstana 21-nji noýabr güni irden geldi, emma resmiler ony birnäçe sagat soňra Türkiýä ugratdylar.
Türkiýe hem şol günüň özünde ony Gürjüstana deportasiýa etdi we ol Tbiliside tussag edildi.
Borçaswiliniň maşgalasy onuň bir ýyl ozal Türkiýä iş gözläp gidendigini aýdýar. Onuň Siriýada bolup-bolmany aýdyň däl.


text:
Gyrgyzystanyň günortasynda ýerleşýän Jalalabat we Oş welaýatlarynda etniki özbekler bilen gyrgyzlaryň arasynda bolan çaknyşyklardan soň, aradan bir ýyl geçendigine garamazdan, şol wakada aslynda näme boldy diýlen mesele hakda diskussiýalar henizem dowam edýär.
Şeýle diskussiýalardan biri hem 21-nji iýunda Birleşen Ştatlarda Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy boýunça Helsinki komissiýasynda bolup geçdi. Şol diňlenişik agzalýan komissiýanyň ýolbaşçysy kongressmen Kristofer Smitiň ýolbaşçylygynda geçirildi.
Diňlenişige şaýat hökmünde gatnaşanlardan biri hem Gyrgyzystanyň ABŞ-daky ilçisi Muhtar Jumalyýewdi. Bu meseleler bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir ilçi Jumalyýew bilen gürrüňdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Gürrüňdeşlige Waşingtonda geçirilen diňlenişik baradaky sorag bilen başlasym gelýär. Bu diňlenişige nähili baha berýärsiňiz?
Muhtar Jumalyýew: ABŞ-da Gyrgyzystanda bolan şol waka barada diskussiýalar dowam edýär, bu diňe bu komissiýada geçirilen diňlenişik bilen çäklenenok. Bu günki diňlenişikde gürrüňi edilen temalar gyrgyzlar tarapyndan bilinýär. Biz bu barada halkara jemgyýetçiliginiň aladalaryna hem göz ýetirýäris. Biz ABŞ-nyň Gyrgyzystanda geçirilýän reformalara, esasanam ýurtda demokratik institutlary güýçlendirmek boýunça alnyp barylýan işlere goldaw berjekdigini beýän edenligi üçin gaty minnetdar.
Helsinki komissiýasynda geçirilen bu diňlenişikden ozal hökümete degişli bolmadyk guramalaryň gatnaşmagynda hem şeýle ýygnaklar bolup geçdi. Şeýle-de bu diňlenişik Kimmo Kiljuneniň Gyrgyzystana barmagynyň gadagan edilmegi barada gyrgyz parlamentiniň çykaran kararynyň ýz ýanyna gabat geldi. Netijede bu diňlenişik onuň nukdaýnazaryny bilmek jähtinden hem peýdaly bir ýygnak boldy.
Parlamentiň bu karary Kimmo Kiljunen tarapyndan ýolbaşçylyk edilen we Gyrgyzystanyň günortasynda bolan wakalary derňemek boýunça döredilen halkara komissiýanyň öz hasabatyny çap etmeginiň ýz ýanyna gabat geldi. Men bu kararyň parlament tarapyndan kabul edilenligini aýdyp geçdim. Demokratik ýurtlarda parlamentler şeýle iş alyp barýar. Onuň çykarýan kararyna hökümet aralaşyp bilmez.
Şeýle-de biziň prezidentimiz parlamentiň jenap Kiljunen barada kabul eden kararyna alada bildirdi. Ol parlamenti çykaran bu kararyny gaýtadan gözden geçirmäge çagyrdy.
Halkara jemgyýetçiligini alada galdyrýan beýleki bir mesele hem Gyrgyzystanda amala aşyrylýan barlyşyk prosesi we ýurduň günortasynyň gaýtadan gurluşygy bilen bagly. Biziň bu mesele boýunça öz hyzmatdaşlarymyzyň goldawyna mätäçligimiz bar.
Biz Gyrgyzystanyň günorta regionlaryny gaýtadan gurmak hem-de barlyşyk işlerini amala aşyrmak boýunça plan düzýäris. Bu plan hökümete degişli bolmadyk guramalaryň, hökümetiň we etniki toparlaryň wekilleriniň gatnaşmagynda düzülýär. Plana regiony gaýtadan gurmak hem barlyşyk boýunça ýol kartasy hökmünde garalar, şonuň üçin bu juda möhüm dokument bolar.
Helsinki komissiýasynyň diňlenişigi gaty guramaçylykly ýagdaýda amala aşyryldy. Şonda Kimmo Kiljuneniň pikirini diňlemäge hem mümkinçiligimiz boldy. Ol parlamentiň çykaran kararyny alada edýäne meňzeş.
Azatlyk Radiosy: Gyrgyzystanyň günortasynda mundan bir ýyl ozal bolan şol wakany nähili atlandyrmaly, ol köpçülikleýin gyrgynçylykmy, ýogsa-da ynsanlyga garşy amala aşyrylan jenaýatmy diýlen mesele hakda diňlenişikde gürrüň edildi. Siziň pikiriňizçe, şol waka nähili atlandyrylmaly?
Muhtar Jumalyýew: Hasabatda bu waka adamzada garşy amala aşyrylan jenaýat hökmünde suratlandyrylmaýar. Jenap Kiljunen şol dartgynlykda bolanlygy aýdylýan käbir wakalaryň sud tarapyndan tassyklanan halatynda, oňa adamzada garşy edilen jenaýat diýip baha berip boljakdygyny aýtdy.
Onuň ynsanlyga garşy amala aşyrylan jenaýat hökmünde häsiýetlendirilmegi üçin üç zadyň tassyklanmagy zerur. Birinjiden, bu jenaýat hökümetiň sýyasaty esasynda amala aşyryldymy? Onuň şeýledigini hiç kim tassyklamaýar. Ikinjiden, bu diňe bir etniki topara garşy sistematiki ýagdaýda amala aşyrylan hereketmidi? Üçünjiden, hökümet haýsydyr bir etniki toparyň hereketlerini gurnapdyrmy? Bu üç mesele tassyklanmady.
Eger bu ynsanlyga garşy edilen jenaýat bolsa, ony amala aşyranlykda diňe hökümeti aýyplap bolmaz, şeýle waka boýunça käbir adamlary we belli bir etniki topary hem aýyplamaly bolar.
Hökümetiň nukdaýnazaryndan aýdylanda, Bişkegiň ýokarda agzalan maddalaryň hiç birini amala aşyrmak niýeti ýokdy. Şol wagt regionda ýagdaý gaty dartgynlydy, wakanyň öňüni almak üçin howpsuzlyk güýçleri ýeterlik däldi.
Emma, muňa garamazdan, Gyrgyzystanyň bu wakanyň ýaýramagynyň öňüni almagy başaranlygyny halkara jemgyýetçiligi ykrar edýär. Biz şol wagt halkara jemgyýetçiligini bize goldaw bermäge çagyrypdyk. Şeýle-de şol waka bilen bagly halkara jemgyýetçiliginiň hem netije çykarmaly zady bar, meselem, şol dartgynlylyk şeýle wakanyň bolan halatynda derhal onuň öňüni almak üçin häzirki döwürde haýsydyr bir mehanizmiň ýokdugyny görkezdi.
Azatlyk Radiosy: Şol wakalar boýunça garaşsyz halkara komissiýasy tarapyndan geçirilen derňewleriň netijesi barada gürrüň edilende, onuň jemlerini iş ýüzünde amala aşyrmak boýunça nähili planlaryňyz bar? Has anygyrak aýtsam, siziň şol hasabatyň netijelerini iş ýüzünde amala aşyrmak niýetiňiz we islegiňiz barmy?
Muhtar Jumalyýew: Bu, elbetde, gaty çynlakaý mesele. Biz şol hasabatyň teklipleriniň aglaba bölegini kabul edýänligimizi aýtdyk. Elbetde, olaryň arasynda kabul edip bolmajak maddalar hem bar. Meselem, ýurduň adyny üýtgetmek baradaky teklip. Kimmo Kiljunen we onuň ýolbaşçylygyndaky komissiýa tarapyndan teklip edilen maddalaryň arasynda ýurduň adyny üýtgetmek baradaky teklip hem öňe sürülýär.
Ýurduň ady Gyrgyz respublikasydyr, elbetde, ony üýtgetmek hakdaky teklipleri kabul edip bolmaz. Howpsuzlyk güýçlerini we adalat sistemasyny reformalaşdyrmak ýaly teklipler barada aýdylanda, elbetde, ony kabul etse bolar. Şol hasabatda wagtlaýyn hökümetiň käbir ýolbaşçylary barada hem gürrüň edilýär. Şeýle wakalara sud garamaly.
Emma komissiýanyň beren maslahatlarynyň aglaba bölegini Gyrgyzystanyň hökümeti kabul edýär, biz olary dürmuşa geçirmek barada çynlakaý tagalla etmäge taýýar. Hatda parlament hem şol teklipleri ykrar edýär.
Azatlyk Radiosy: Kommissiýanyň eden tekliplerinden biri hem şol dartgynlykda jenaýat eden adamlary jezalandyrmak barada. Gyrgyzystanyň hökümeti bu ugurda haýsydyr bir takyk ädim ätdimi?
Muhtar Jumalyýew: Ädilen anyk ädimler barada gürrüň edilende, parlament öz komissiýasyny döretdi. Parlament sudy şol wakalara garamaga çagyrdy. Syýasy ýolbaşçylar üçin bu gaty ynjyk mesele bolmagyna garamazdan, bu baradaky proses dowam edýär.
Azatlyk Radiosy: Siz sud prosesleri barada gürrüň edýärsiňiz, emma komissiýanyň ýolbaşçysy, şol dartgynlylyk barada Gyrgyzystanyň sudlarynda açylan işleriň 80% töwereginiň etniki özbeklere garşy açylandygyny aýdýar. Şol çaknyşyklarda ejir çekenleriň 74% töwereginiň hem özbeklerdigi göz öňünde tutulanda, bu sud prosesiniň ygtybarlylygy barada sorag döredenokmy?
Muhtar Jumalyýew: Bu, elbetde, iň ynjyk meselelerden biri, ýagny men şol prosesde näme üçin deňagramlylyk ýok diýlen mesele hakda gürrüň edýärin. Emma şol bir wagtyň özünde-de Gyrgyzystanda milletçiligiň möwjäp barýanlygy aýdylýar. Ýurduň günortasynda şol wakanyň bolan wagtyna çenli, Gyrgyzystan hiç haçan milletparazlykda aýyplanmandy. Hatda şu günki diňlenişikde hem Gyrgyzystanyň sud sistemasynda etniki toparlaryň agzalarynyň ýokdugy aýdyldy.
Gyrgyzystanyň günortasynda iş alyp barýan howpsuzlyk güýçleriniň hatarynda hem gyrgyzlaryň sanynyň agdyklyk edýänligi aýdyldy. Biz, elbetde, sud sistemasynyň aç-açan we o diýen adalatly däldigini boýun alýarys. Şonuň üçin biz sud sistemamyzda reforma geçirmegiň aladasyny edýäris.
Biz ilki bilen sudýalary saýlamaly. Sudýalar graždan jemgyýetçiliginiň we parlamente girmegi başaran oppozision toparlaryň wekilleriniň gatnaşmagynda saýlanar. Biz şol ädimiň sud sistemamyzda özgerişliklere ýol açjakdygyna ynanýarys, reformalar ondan soňra hem dowam etdiriler. Açylan işlere adalatly we obýektiw ýagdaýda garalmagy zerurdyr. Biz häzirki döwürde sud sistemamyzy we howpsuzlyk güýçlerini reformalaşdyrmaga hem synanyşýarys.
Azatlyk Radiosy: Barlyşyk boýunça alyp barýan tagallalaryňyz barada gürrüň etsek, bu ugurda nähili kynçylyklaryňyz bar?
Muhtar Jumalyýew: Komissiýanyň hasabaty barlyşyk prosesine goşant goşmak maksady bilen başlanypdy. Biz şol hasabatyň deň agramly we obýektiw bolmagyna garaşýardyk we onuň barlyşyk prosesine goşant goşjakdygyny umyt edýärdik. Emma haçanda hasabat çap edilende, Gyrgyzystanyň hökümeti we onuň ilaty şol hasabatyň deňagramly däldigine göz ýetirdi. Onsoň biz bu hasabatyň barlyşyga hyzmat etmejekdigini pikir edýäris. Şeýlelikde hökümet ýagdaýy deňagramlaşdyrmak üçin öz pikirini beýän etdi. Birleşen kommissiýanyň teklipleriniň we maslahatlarynyň mümkin boldugyndan çalt amala aşyrylmagynyň zerurdygyny pikir edýäris we şol komissiýa barlyşyk boýunça hereket planyny düzmeli diýip, pikir edýäris.
Barlyşyk prosesi häzirki döwürde iň uly mesele. Biz bu ugurda ýardam sorap, halkara jemgyýetçiligine ýüzlenýäris, bu gaty ynjyk mesele, şol tragiki wakalarda zyýan çeken adamlar üçin ony ýatdan çykarmak we şol zyýana sebäp bolan adamlary bagyşlamak aňsat bolmaz. Bu kyn mesele. Bu ugurda biz halkara kömegine mätäç, biz bu barada hyzmatdaşlyk etmäge taýyn.
Azatlyk Radiosy: Bu barlyşyk prosesinde goňşy ýurtlaryň haýsydyr bir oýnap biljek roly barmy?
Muhtar Jumalyýew: Goňşy ýurtlaryň roly gaty möhüm. Olar bu prosese gatnaşýarlar. Şol tragiki wakadan soňra, olaryň ählisi ýurduň günortasynyň durnuklylygy boýunça öz ýardamlaryny teklip etdiler. Biz Özbegistanyň prezidenti jenap Kerimowa juda minnetdar. Sebäbi ol gyrgyzystanly özbek bosgunlaryna ýurduň gapysyny açypdy, ol şol ýagdaýlar barada gaty seresaply beýanatlar ýaýratdy, bu juda möhüm ädimdi. Käbir gümürtik güýçleriň küşgürmegi netijesinde iki dost milletiň, ýagny gyrgyzlar bilen özbekleriň arasynda mundan beýläk şeýle wakalaryň bolmagyna biz ýol bermeli däldiris.


text:
Birleşen Ştatlaryň Wekiller öýi Eýrana täze sanksiýalary girizip biljek kanun taslamasyny kabul etdi. Bu ses berişik, Eýranyň täze prezidenti Hassan Rohani prezidentlik wezipesine girişmeginden birnäçe gün öň amala aşyryldy.
Çarşenbe güni ABŞ-nyň Wekiller öýüniň agzalarynyň geçiren ses berişigi netijesinde, bu kanun taslamasyny 400 adam goldady we ikisi hem oňa garşy çykyş etdi.
Täze giriziljek bu berk sanksiýalaryň netijesinde Eýranyň nebit eksporty bir ýylyň dowamynda her gün 1 million barrel azalar. Şeýle-de, bu sanksiýalar 2015-nji ýyla çenli eýran nebitiniň satuwyny bütin dünýäde azaltmagy maksat edinýär.
Bu sanksiýalar Eýrany ýadro programmasyny özgertmek barada alyp barýan işlerinden saklamak maksady bilen ýola goýuldy.
ABŞ-nyň Senaty agzalýan kanun taslamasyna sentýabr aýynda sereder.


text:
Ýokary derejeli gaza donorlary 12-nji oktýabrda Kairde duşuşýarlar. Olar Hamaz bilen Ysraýylyň arasynda golaýda bolan konfliktden soň, Gazany dikeltmäge gönükdirilen milliardlap dollary toplajak konferensiýa gatnaşmaga geldiler.
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri we onuň 30 kärdeşi BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-muna goşuldylar. Ol Gazany gaýtadan gurmak üçin 1.6 milliard dollar kömek toplamaga çalyşýar.
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri Gazany dikeltmäge kömek üçin 212 million dollar kömek etmegi wada berdi.
Kairde çykyp gürlän Kerri Ysraýyl bilen Palestinanyň arasyndaky parahatçylyk gepleşiklerini hem dikeltmäge çagyrdy.
Palestin hökümeti 76 sahypalyk gurluşyk planyny aýan etdi we onuň üçin 4 milliard dollar maliýe serişdesi zerur. Ol serişdeleriň köpüsi iýulda we awgustda bolan konflikt netijesinde jaýlaryny ýitiren 100 müň çemesi adama jaý gurmaga gönükdiriler.
Ysraýyl operasiýasy mahalynda 2200-e golaý palestinaly öldürildi, olaryň köpüsi asuda adamlar. Gaza jeňçileri bolsa ysraýyl tarapdan 73 adamy, esasan esgerleri öldürdiler.
Döwlet departamentiniň resmileri Kerriniň konferensiýanyň gapdalyndan palestin prezidenti Mahmud Abbas bilen hem duşuşandygyny aýtdylar.


text:
Täjigistan gadagan edilen “Yslam gaýtadan döreýiş partiýasynyň” ýokary derejeli resmilerinden diňe bir zenany tussaglykdan boşatdy.
Zurafo Rahmoniniň maşgalasynyň 6-njy sentýabrda aýtmagyna görä, ol 5-nji sentýabrda köpçülikleýin amnistiýanyň dowamynda iki ýyllyk tussaglyk möhletinden azat edilidir.
“Yslam gaýtadan döreýiş partiýasynyň” ýolbaşçylarynyň geňeşçisi Rahmoni partiýanyň beýleki 13 lideri bilen bilelikde geçen ýyl tussag edilipdi.
Bu topar 2015-nji ýylyň sentýabrda aýynda häkimiýeti basyp almaga synanyşmakda aýyplanan öňki goranmak ministri Abduhalim Nazarzoda bilen gatnaşykda günälenipdi.
Täjik resmileri Nazarzodanyň polisiýa stansiýasyna we ýarag saklanýan ýere edilen hüjüme ýolbaşçylyk edendigini aýdýarlar. Şol hüjümler zerarly 26 adam wepat boldy. Nazarzodanyň hökümet güýçleriniň geçiren çäreleriniň netijesinde öldürilendigi habar berildi.
Häkimiýetler “Yslam gaýtadan döreýiş partiýasyny” gozgalaňy gurnamakda aýypladylar we ony “ekstremist we terrorist” gurama hökmünde gadagan etdiler.
Partiýanyň ýolbaşçysynyň iki orunbasary ömürlik türme tussaglygyna höküm edildi, beýleki 11 ýolbaşçysy 14 we 28 ýyl aralygynda türme tussaglygyna höküm edildi.
Ýurduň daşynda ýaşaýan partiýanyň lideri Muhiddin Kabiri täjik häkimiýetleriniň aýyplamalaryny ret edýär.
Täjigistanda geçirilen amnistiýa 12 müň adama degişli boldy.


text:
Türkiýäniň premýer-ministri Ahmet Dawutoglu “Yslam döwleti” estremist toparynyň janynda geçen hüjümçileriň amala aşyran goşa partlamalary bilen bagly derňewleriň üns merkezindedigini aýtdy.
10-njy oktýabrda Türkiýäniň paýtagty Ankarada bolan bomba partlamasynda azyndan 97 adam wepat boldy.
Dawutoglu Türkiýäniň NTW telewideniýesinde 12-nji oktýabrda eden çykyşynda derňewçileriň güman edilýän hüjümçileriň biriniň şahsyýetini DNK testi arkaly anyklamaga synanyşýandyklaryny aýtdy.
Dawutoglu hüjümiň 1-nji noýabrda geçiriljek parlament saýlawlaryna täsir ýetirmek boýunça synanyşyk bolandygyny belledi.
Iki partlama kürtlere tarapdar aktiwistleriň we jemgyýetçilik toparlarynyň guramaçylygyndaky ýörişiň geçirilen ýerinde amala aşyryldy. Protestçiler Türkiýäniň howpsuzlyk güýçleriniň we kürt söweşijileriň arasyndaky konflikte garşy çykyş edipdi.
Kürtlere tarapdar Halk demokratik partiýasy partlamada wepat bolanlaryň sanynyň 128 adama ýetendigini habar berdi .


text:
Birleşen Ştatlar bilen Meksikonyň serhetinde günorta Kaliforniýa bilen Tijunany birikdirýän 550 metr uzynlakdaky neşe geçirilýän ötük tapyldy.
Resmiler bu ötük dörülende onuň içinden 20 tonnadan gowrak marihuananyň tapylandygyny, eger köçede satylsa bu neşäniň millionlap dollara durjagyny aýtdylar.
Aýdylmagyna görä, bu ötügiň iki tarapynda, iki ýurtda hem neşe saklanýan ammarlar bar eken.
Tijuana Kaliforniýa bikanun neşe getirmegiň esasy güzeri hasaplanýar.
Geçen aý meksikan polisiýasy bu şääherde 100 tonnadan gowrak marihuana tutdy.


text:
Owganystanyň Garaşsyz saýlaw komissiýasynyň ýurduň prezidentlik saýlawlary barada ýaýradan soňky maglumatlarynyň netijelerinde öňki daşary işler ministri Abdullah Abdullah öňe saýlandy.
Gürrüňi edilýän komissiýanyň 20-nji aprelde beren maglumatynda sesleriň 50%-ne esaslanýan başlangyç netijelere görä, Abdullah sesleriň 44,4%-ni alyp, öňe saýlanýar. Ondan soň sesleriň 33,2%-ni alan ýurduň öňki maliýe ministri Aşraf Gani gelýär.
Owganystanda 5-nji aprelde geçirilen prezidentlik saýlawlary barada soňky netijeler 14-nji maýda yglan ediler. Dalaşgärler birinji tapgyrda ýeňiş gazanmak üçin ýörgünli hasaplanan saýlaw býulletenleriniň 50%-ni almalydyr.
Wezipesi tamamlanyp barýan prezidenti Hamit Karzaýyň ýerine täze prezident saýlamak boýunça geçirilen owgan saýlawlary ses bermäge ukyply saýlawçylaryň 58%-niň gatnaşmagynda amala aşdy. “Talyban” hereketi saýlawlar döwründe hüjümleri amala aşyrmaga wada beripdi, emma olaryň bu wadasy başa barmady.


text:
Gyrgyzystanyň günortasyndaky Oş şäheriniň regional sudy dawaly rep aýdymyny gadagan etdi. Aýdymyň sözleriniň etnik özbekler bilen entik gyrgyzlaryň arasynda “etnikara çydamsyzlygy” döredýändigi öňe sürüldi.
Suduň çarşenbe güni çykaran kararyna görä “Oş şäheri” aýdymyny aýtdyrýan adamlar tussag edilip we jezalandyrylyp bilner.
Oş şäheriniň döwlet uniwersitetiniň ekspertleri özbek dilinde aýdylýan bu aýdymy gadagan etmäge çagyryş edipdiler.
Bu aýdym geçen aý internetiň üsti bilen ýaýrap başlady. Ol Oş şäherinde etnik gyrgyzlar bilen etnik özbekleriň arasyndaky ganly çaknyşyklaryň ýyl dönümine gabat geldi. Aýdymda çaknyşykda ölen özbekler ýatlanýar we gyrgyzlaryň “gazaply” diýlip atlandyrlan hüjümleri beýan edilýär.
2010-njy ýylyň iýunynda Oş we Jalalabad şäherlerinde dörän ganly çaknyşyklarda 400 çemesi adam heläk bolupdy. Olaryň aglabasy etnik özbeklerdi.


text:
Orsýetiň Baş prokuraturasy ABŞ-nyň Ýustisiýa ministrliginden amerikan maşgalasy tarapyndan ogullyk alnan orsýetli çaganyň ölümi bilen bagly waka barada täze maglumatlaryň berilmegini sorady.
Hepdäniň penşenbe güni Baş prokuraturanyň wekili Tehas ştatynyň Ektor okrugyndan Maksim Kuzminiň jesediniň barlaglarynyň netijelerine garaşylýandygyny aýtdy. Amerikan maşgalasynda Maks Şatto, diýen täze ada eýe bolan üç ýaşly Maksim Kuzmin ýanwar aýynda ABŞ-da ýogaldy.
Amerikan tarapynyň maglumatlary
Ektor okrugynyň şerifi Mark Donaldsonyň Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, çaganyň ölümi bilen bagly wakanyň derňewlerine orsýetli resmileriň gatnaşmagyna rugsat berilmändir.
Ektor okrugynyň sud-medisinasy boýunça baş bilermeni Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş boldy. Ol çaganyň teninde tegmilleriň bolandygyny aýtdy. Emma ol şol tegmilleriň çaganyň urulmagy netijesinde emele gelendigini tassyklamady.
Penşenbe güni Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň resmi wekili Konstantin Dolgow çaganyň rehimsizlik netijesinde heläk bolupdyr diýmäge esasyň bardygyny aýtdy.
Dolgowyň sözlerine görä, çaganyň ölümi bilen bagly waka Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrowyň ABŞ-nyň Döwlet sekretary Jon Kerri bilen indiki hepdede boljak duşuşygynyň gün tertibinde garalar.
Üç ýaşly Maksim Kuzmin we onuň iki ýaşly inisi Kiril Lora we Alan Şatto tarapyndan ogullyk alnypdyr.
Şerif Donaldsonyň sözlerine görä, Lora Şatto, howluda oýnap ýörkäler, ogullaryny diňe sähelçe wagtlyk gözegçisiz galdyrandygyny derňewçilere aýdypdyr. Habar berlişine görä, zenan gaydyp gelende, çaganyň özünden gidip, ýerde ýatandygyny görüpdir. Çaga keselhanada ýogalypdyr.
Tehas ştatynyň çagalary goramak boýunça häkimiýetleri öz derňewlerini geçirýärler we bu düşündirişleri ret edýärler. Resmiler häzir maşgalada galýan ikinji çaganyň howpsuzlygyny üpjün etmek ugrunda işiň alnyp barylýandygyny aýtdylar.
Orsýet tarapynyň reaksiýasy
Çagalaryň hakyky ejesi Ýuliýa Kuzmina Orsýetiň Çagalaryň hukuklary boýunça ombudsmeni Pawel Astahowa ýüz tutup, özüniň enelik hukugynyň dikeldilmegini sorandygyny aýtdy. Ýuliýa Kuzminanyň çykyşy çarşenbe güni Orsýetiň döwlet telewideniýesinde görkezildi.
“Meniň ikinji oglumyň ony ogullyk alan maşgaladan yzyna gaýtarylmagyny isleýärin. Ol şonda öz agasynyň gününe düşmez. Men öz çagalarymyň öňündäki günämi boýun alýaryn. Men hiç bolmanda Kiril babatynda ýagdaýy düzetmek üçin elimden geleni ederin” diýip, Ýuliýa Kuzmina aýtdy.
Bu waka Orsýetde güýçli reaksiýa döretdi we ýerli habar serişdelerinde giňden şöhlelendirildi.
Hepdäniň duşenbe güni Pawel Astahow çaganyň ony ogullyk alan ejesi tarapyndan öldürilendigini Twitterde ýazdy. Emma munuň yz ýany Astahow wakanyň derňewleriniň entek tamamlanmandygyny boýun aldy.
Dekabr aýynda Orsýet orsýetli çagalaryň amerikan maşgalalaryna ogullyk berilmegini gadagan edýän kanuny kabul etdi. Şu hepdede-de Döwlet Dumasynyň daşary işler boýunça komitetiniň ýolbaşçysy Alekseý Puşkow çaganyň ölümi bilen bagly wakanyň ýetim çagalaryň ogullyk berilmegine degişli meselede soňky nokady goýýandygyny aýtdy.


text:
Türkmenistanyň kanun çykaryjy häkimiýetiniň wekilleri Parlament assambleýasy we ÝHHG-niň Aşgabatdaky merkezi tarapyndan guralan maslahatynyň dowamynda ÝHHG-niň Parlament assambleýasynyň alyp barýan işini ara alyp maslahatlaşdylar.
Türkmenistanyň mejlisinde geçirilen maslahat Fransiýanyň Milli Assambleýasynyň deputaty, ÝHHG-niň Parlament assambleýasynyň Merkezi Aziýa boýunça ýörite wekili Týerri Marianiniň, Gyrgysyztanyň Milli parlamentiniň deputaty, ÝHHG-niň ykdysady meseleler, ylym, tehnologiýa we daşky gurşawy goramak boýunça umumy komitetiniň başlygy Roza Aknazarowanyň we ÝHHG-niň PA-nyň maksatnamalarynyň utgaşdyryjysy Mariýa Çepurinanyň görkezme çykyşlaryny özünde jemledi.
Maslahat Mejlisiň başlygy we Türkmenistanyň ÝHHG-niň PA-daky wekiliýetiniň baştutany Akja Nurberdiýewanyň gutlag sözi bilen açyldy. Soňra Mariani, Aknazarowa we Çepurina maslahata gatnaşýan deputatlar bilen görkezme çykyşlary geçirdiler. Bu çykyşlarda esasy üns Assambleýanyň gurluşy hem mandaty, ses bermegiň düzgünleri we geçirilişi, saýlawlara synçylyk etmek, “Helsinki+40” taslamasyny durmuşa geçirmek, olaryň çäklerinde ÝHHG-de özgertmeleri amala aşyrmakda täze garaýyşlar kemala getirmek ýaly meselelere berildi.
Şeýle hem çärä gatnaşyjylar Assambleýanyň ýakynda bolup geçen mejlisinde garalan meseleleri ara alyp maslahatlaşdylar.
Türkmenistanyň Parlament Assambleýasyndaky wekiliýeti ÝHHG-niň Helsinkide 5—9-njy iýul aralygynda geçiriljek her ýylky mejlisine gatnaşmaly 57 döwletiň wekiliýetine goşular.


text:
Täjik hökümeti Orsýetiň “Komsomolskaýa prawda” gazetiniň täjik dilindäki görnüşini ýatyrdy we neşirde çap edilen bir makalada “kemsidijidi” maglumatyň çap bolandygyny belledi.
Gazetiň täjik dilinde çap edilmegine jogapkär Şarif Hamdampur “bu karar biziň “Komsomolskaýa prawda” gazetiniň habarçysy Sergeý Ponomarýowyň ýakynda çap eden makalasyna reaksiýamyzy görkezdi” diýdi.
Ponomarýowyň makalasynda Täjigistan "Rawşanlaryň we Jamşudlaryň" ýagny täjik işçi migrantlaryny häsiýetlendirýän we Orsýetde meşhur komediýa filminiň ýaňsylanýan gahrymanlarynyň ýurdy atlandyryldy, diýip Hamdampur aýtdy.
“Täjigistan: Hor-homsy sowet durmuşyndan ýagty gelejege tarap” atly makala “Komsomolskaýa prawda” gazetinde geçen hepde-de çap edilipdi.
Hamdampur “makala täjikler üçin kemsidiji we göwne degiji boldy we şonuň üçin biz gazetiň çap edilmegini togtatmak kararyna geldik” diýip Duşenbede geçirilen metbugat-konferensiýasynda aýtdy.
Hepdede bir gezek çap bolýan 5000 sanly gazet Duşenbäniň we beýleki şäherleriň ors dilli ilatynyň arasynda meşhurdy.
Bir milliondan gowrak täjik migranty Orsýetde zähmet çekýär.


text:
Türkmenistanyň elektroenergetika pudagynda döwletimiziň goldaw bermeginde täze döwrebap gaz turbinaly elektrik stansiýalaryny gurmaga we öňden bar bolanlaryny döwrebaplaşdyrmaga gönükdirilen giň möçberli taslamalar durmuşa geçirilýär, täze elektrik geçiriji ulgamlary çekilýär, paýlaýjy elektrik beketleriniň onlarçasy gurulýar, paýtagtymyzyň, ýurdumyzyň beýleki şäherleriniň hem-de ilatly ýerleriniň energiýa üpjünçilik ulgamy täzelenýär.
Mysal üçin, Lebap welaýatynyň Serdarabat etrabynda kuwwatlylygy 400 MWt bolan gaz turbinaly elektrik stansiýasynyň gurluşygy boýunça işler alnyp barylýar. Şeýle hem häzirki wagtda 4 gazturbina elektrostansiýalary ulanylmaga berildi, Ahal welaýatynyň Derweze etrabynda we Lebap welaýatynyň Beýik Türkmenbaşy adyndaky etraplarynda bolsa ýene ikisiniň gurluşygy güýçli depginde alnyp barylýar.
Ýurdumyzyň energetika ulgamynyň kuwwatlyklarynyň artdyrylmagyny üpjün etmek maksady bilen, pudagyň hünärmenleri tarapyndan seljerme işleri geçirildi. Öňdebaryjy tehnologiýalar babatda dünýäde ykrar edilen Ýaponiýa elektrik energetikasy pudagynda ylmy we önümçilik işläp taýýarlamalary hödürläp, bu ulgamy döwrebaplaşdyrmak boýunça işlere işjeň gatnaşmaga taýýardygyny mälim etdi.


text:
NATO güýçleri Siriýa girmez diýip, penşenbe güni Brýusselde žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda NATO-nyň harby komitetiniň başlygy Knud Barels nygtady.
NATO-nyň harby komiteti bu harby bileleşige girýän ýurtlaryň goranmak ministrlerinden ybarat bolup, ol harby ýaranlygyň baş harby geňeşçisiniň wezipesini ýerine ýetirýär.
Penşenbe güni Arap Ligasy ýurtlarynyň synçylar missiýasynyň Siriýada bolmaly wagty doldy. Bu ýurtdaky ýagdaý barada gutarnykly doklada Liganyň daşary işler ministrleriniň şenbe güni boljak maslahatynda serediler.
Bu maslahatda missiýanyň Siriýada bolmaly wagtyny uzaltmagyň mümkinçiliklerine-de serediler diýlip garaşylýar.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow: Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýyly - beýik maksatlara tarap
2017-nji ýyl ýurdumyz üçin şanly ýyl bolar, ozaly bilen, ýurdumyz üçin adaty bolmadyk waka bolup, ol ylalaşdyryjy döwlet hökmünde onuň halkara ornuny giňeltmäge, Türkmenistanyň sport abraýyny artdyrmaga hem-de ilatyň saglygyny berkitmek boýunça hemmetaraplaýyn işe uzakmöhletleýin itergi bermäge gönükdirilendir. Ol Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlary bolup, olar sentýabr aýynda Aşgabatda gurulýan hem-de Orta Aziýada deňi-taýy bolmadyk Olimpiýa şäherjiginde geçiriler.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow 2017-nji ýylda boljak uly wakalary nazara almak bilen, ony “Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýyly” diýen şygar astynda geçirmegi teklip etdi. Şeýlelikde, döwlet Baştutanymyzyň başyny başlan, ýyly ol ýa beýleki jemgyýetçilik – ähmiýetli mowzuga bagyşlamak barada esasyny goýan ajaýyp däbi dowamyna eýe bolup, ýurdumyzyň häzirki ösüşini we rowaçlygyny, halkymyzyň abadançylygyny, her bir adamyň mümkinçiliklerini açýan durmuş gymmatlyklarynyň many- mazmunyny özünde jemledi.
2017-nji ýylyň şygarynda iki düşünje – sagdynlyk we ruhubelentlik sazlaşykly utgaşýar. Munuň özi kanunalaýyklykdyr: sagdyn adam ägirt uly meýilnamalary düzmek bilen çäklenmän, eýsem, olary amala aşyrmak höwesine hem eýe bolýar. Sagdyn jemgyýet – bu ruhubelent we maksada okgunly adamlaryň jemgyýeti bolup, olar umumymilli maksatlaryň daşynda jebisleşýär, ol ýurtda durnukly durmuş-syýasy ýagdaý hem-de durnukly ösüş, raýat we demokratik kämilligi bolup durýar. Şeýle jemgyýet özboluşlylygyny saklap, däp-dessurlaryna, gymmatlyklaryna ygrarlylygyny saklaýar hem-de oňyn özgertmelere açyk bolan öňdebaryjy täzelikleri höwes bilen kabul edýär.
Aziýa oýunlary - munuň özi ägirt uly sport baýramçylygy bolup, oňa häzirki döwürde ähli ugurlar boýunça taýýarlyk görülýär. Şunda ýurdumyzyň sport durmuşynda durmuşa geçirilýän çäreler yzygiderli dowam edýär. Aziýa oýunlary milli sportuň ösdürilmeginde täze tapgyry açar. Bu ýaryşlar sporty wagyz etmekde, tälimçileri we halkara derejeli eminleri, sport lukmanlaryny, psihologlary, ahyrky netijede bolsa, kämil türgenleri taýýarlamakda uly tejribe toplanylmagyny, bu ugurda ýokary netijelere eýe bolunmagyny üpjün eder. Oýunlaryň guraljak meýdançalary, türgenleşik geçiriljek toplumlar halkara görkezijilerine kybap derejede taýýarlanylýar.
Şeýle hem bu çäreler ýurdumyzyň gözelligini, köpöwüşginliligini, halkymyzyň myhmansöýerligini dünýä açyp görkezmäge, Türkmenistanyň giň halkara hyzmatdaşlygyna taýýardygyny beýan etmäge mümkinçilik berer. Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça geçiriljek V Aziýa oýunlarynyň baş şygarynyň “Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk” diýen üç söz bilen aňladylýandygy bellärliklidir.


text:
Türkiýäniň Konýa şäherinde Türkmenistanyň Medeniýet günleri uly üstünlik bilen geçýär. Döredijilik forumynyň çäklerinde bu gadymy şäheriň ýaşaýjylaryna we myhmanlaryna türkmen sungatynyň dürli ugurlary bilen tanyşmaga mümkinçilik döreden çäreleriň birnäçesi guraldy.
Türkmenistanyň etnografiýa gymmatlyklary we Türkmenistanyň Döwlet medeni merkeziniň Döwlet muzeýiniň sungat eserleri, Şekillendiriş sungaty muzeýinden ussat suratkeşleriň işleri girýän, sergi Konýa şäheriniň iň gadymy merkezleriniň biri bolan Inje Minarada ýaýbaňlandyryldy. Ol 1264-nji ýylda binagär Abdullah Keluk tarapyndan guruldy. Muňa girelgedäki daşyň ýüzündäki ýazgy hem şaýatlyk edýär.
Häzirki wagtda bu ýerde agaç we daş ýonmak senedi boýunça muzeý ýerleşýär. Muzeýde taraşlanan agaçdan, daşdan we mermerden ýasalan gymmatlyklar bar, olar seljuk we garamanogly döwürlerine degişlidir. Muzeý gymmatlyklarynyň hatarynda Konýa galasynyň bölekleri, penjire we gapylaryň ötükleri, agaçdan ýasalan potoloklaryň nusgalary, aramgählere goýulýan mermeriň ýüzündäki ýazgylar we beýleki gyzykly taryhy tapyndylar bar. Ýonmak işinde täsin usullar, geometriki we tebigy äheňler peýdalanylypdyr
Biziň günlerimize çenli oňat ýagdaýda saklanyp galan gadymy medresede Türkmenistanyň sergisi ýerleşdirildi, sergi türkmen halkynyň taryhy, medeniýeti we özboluşly däp-dessurlary hakynda gürrüň berýär, olar milli lybaslaryň, ýaşaýyş-durmuş esbaplarynyň, şeýle hem inçe zergärlik işleriniň, saz gurallarynyň we beýlekileriň üsti bilen beýan edilýär. Bu gymmatlyklar türkmenleriň özboluşly milli medeniýetiniň ösüşiniň maddy subutnamalary bolmak bilen, olar asyrlaryň jümmüşinden gaýdýan hem-de halkymyzyň kalbynyň tämizligini we çuňňur mährini, baý ruhy ýörelgelerini açyp görkezýär.
Türkmenistanyň Şekillendiriş sungaty muzeýinden getirilen gymmatlyklar türkmen şekillendiriş sungatynyň ajaýyp ussatlarynyň we häzirki döwüriň zehinli suratkeşleriniň, şol sanda ýaş suratkeşleriň eserleriniň otuzdan gowragyny öz içine alýar. Türkmenleriň taryhy şahslary hem-de biziň döwürdeşlerimiziň we ajaýyp türkmen zenanlarynyň portretleri, geçen zamanlaryň binagärlik ýadygärlikleri, özboluşly tebigat görnüşleri we natýurmortlar, milli buýsanjymyz –ahalteke bedewleri we türkmen halylary, şeýle hem häzirki zaman täze binalar we beýlekiler bu ýerde görkezilýän işlerde şekillendirilipdir.
Dowamatlylyk, dünýä medeniýetini maddy we ruhy gymmatlyklar bilen baýlaşdyran türkmen halkynyň geçen taryhy ýolunyň belentligi Konýa şäheriniň Döwlet teatrynda görkezilen “Dowamat dowam” sahna oýnunda öz beýanyny tapdy. Türkmenistanyň Baş drama teatrynyň bu sahna oýnunyň ilkinji görkezilişi 2011-nji ýylda boldy, emma ol tomaşaçylarda uly gyzyklanma döretmegini dowam edýär.Sahna oýnunda dürli nesilleriň artistleri çykyş edip, sahna sungatynyň dili bilen tomaşaçylara türkmen halkynyň gahrymançylykly taryhy, onuň gaýduwsyz ogullary hakynda gürrüň berýärler, olaryň Garaşsyz bitewi döwlet hakyndaky arzuwlary Berkarar döwletimizi bagtyýarlyk döwründe hasyl boldy.
“Dowamat dowam” sahna eseri gadymy türkmen edebiýatynyň täsin eseri – “Oguznamanyň” rowaýatlarynyň esasynda goýuldy, ol türkmenleriň nesilbaşysy Oguzhana bagyşlanýar. Sahna eserinde taryhyň akymynyň we türkmenleriň gahrymançylykly geçmişiniň häzirki döwür bilen üznüksizligini beýan edýär. Onda, şeýle hem türkmenleriň wepadar dosty ajaýyp ahalteke bedewleri, türkmen halyçylyk sungatynyň döreýşi we beýlekiler barada aýdyň wakalaryň üsti bilen gürrüň berilýär.
Forumyň medeni maksatnamasynyň çäklerinde Türkmenistanyň döredijilik wekiliýeti gadymy Konýa şäheriniň ajaýyp künjekleri bilen tanyşlygyny dowam edip, Gündogaryň meşhur şahyry we akyldary Jelaleddin Rumynyň Möwlana Muzeýine baryp gördüler, Bu binagärlik ýadygärligi ýedi asyryň dowamynda döredilipdir.
Şu gün Türkmenistanyň wekiliýeti Izmir şäherine ugrar, ol ýerde hem muzeý gymmatlyklary görkeziler hem-de bu gadymy şäheriň sungat muşdaklaryna “Dowamat dowam” sahna oýny hödürleniler, iki ýurduň sungat ussatlarynyň jemleýji dostluk konserti bolar.


text:
Gyrgyzystanyň Baş prokuraturasy parlament agzasynyň galplykda we korrupsiýada aýyplanyp tussag edilendigini aýtdy.
Oppozisiýadaky "Ata jurt" paritiýasynyň agzasy Sadyr Japarow duşenbe güni tussag edildi. Ata jurt Japarowyň tussag edilmeginiň syýasy äheňlidigini aýdýar. Resmiler onuň tussag edilmeginiň başga bir deputatyň prokuruturada işleýän oglunyň derňewi bilen baglydygyny aýdýarlar.
Deputat Maldybekowyň ogly Ýeldar Maldybekow şenbe güni, öňki prezident Bakiýewe degişli emlägi bikan ele geçirmekde güman edilip tussag edildi.


text:
10 ýyllap geçirilen barlaglardan, ýüzlerçe okean ekspedisiýalaryndan we 80-den gowrak ýurtlardan gatnaşan alymlaryň müňlerçe sagatlap geçiren işlerinden soň, “Suwasty jandarlaryň ýazuwy” atly proýekt deňizasty ýaşaýyş boýunça henize çenli bilinmeýän zatlary orta çykardy.
Alymlar “jandarlaryň garaşylmadyk ýagdaýdaky aýaga galyşlygynyň” üstüni açandyklaryny we ýazuwyň netijeleriniň planetanyň okeanlaryndaky ýaşaýyş barada görlüp-eşidilmedik maglumatlardan ybaratdygyny aýdýarlar. Olar adamlaryň suwasty ýaşaýyşa ýetirýän täsirleri barada hem maglumat edinendiklerini öňe sürýärler.
“Ylmy jemgyýetçilik okeanlarda nämeleriň bolup geçýändigi, nämeleri bilmeýändigimiz, nämeleriň üstüni açyp biljekdigimiz we jandarlaryň synplandyrylyşy barada kän bir gyzyklanmaýardy” diýip, ýazuwyň dolandyryş komitetiniň agzasy, okeanografiýa boýunça spesialist Jeýms Beýker aýdýar. “Emma hemmeleri bir ýere jemlemek ýa maliýe meseleleri boýunça bizde hiç haçan mümkinçilik bolmandy. Seýlelikde, meniň pikirimçe, alymlar jemgyýetçiligi öň mümkin bolmadyk zady indi edendigimize juda begenýän bolmaly”.
650 million dollarlyk proýekti maliýeleşdirmäge 600 topar, şol sanda hökümetler, korporasiýalar, hökümete degişli bolmadyk guramalar we uniwersitetler gatnaşdy.
Suwuň astynda müňlerçe täze jandarlar tapyldy. Mysal üçin, alymlar Atlantik okeanynda tapylan bir jandaryň oňurgalylar bilen oňurgasyzlar synpynyň arasyndaky bir organizmdigini aýdýarlar.
Ýazuwyň netijesinde 6,000 sany täze bolmagy ähtimal jandar hasaba alyndy. Bilinýän organizmleriň görnüşleri bolsa 20,000-e çenli köpeldi. Şeýlelikde, häzire çenli bilinýän suwasty jandarlaryň sany 230,000-den 250,000-e çykdy. Mundan başga-da, barlaglaryň bellemegine görä, bu san dünýädäki okeanlarda ýaşaýan organizmleriň diňe dörtden bir bölegi bolmagy hem ahmal.
Suwasty gurşaw boýunça ekolog we ýazuwyň dolandyryş komitetiniň başlygy Ian Poýner dünýäniň okeanlaryndaky dürli jandarlaryň biri-biri bilen ýakyndan baglanyşykly bolmagy alymlary geň galdyrdy diýip, “Reuters” agentligine aýtdy.
“ABŞ-nyň günbatar kenarlaryndan Ýaponiýa tarap we ol ýerden ABŞ-nyň günbatar kenarlaryna tarap süýşýän tunes balyklary bar. Awstraliýanyň günorta-günbatar kenarlaryndan Günorta Afrika tarap süýşýän akulalar bar” diýip, Poýner aýdýar. “Şeýle arabaglanyşyk barada biz mundan öň bilemzokdyk”.
Alymlar genetika boýunça-da şeýle derejedäki arabaglanyşygyň üstüni açdylar. Balyklaryň genetik kodlary boýunça alymlaryň geçiren barlaglary jandarlaryň biri-birlerinden 15 prosentden hem az tapawut edýändiklerini görkezýär. "Suwasty saglyk"
Hrançid kalmar (Suwasty ýazuw proýektinden)
Emma, belki-de, bu ýazuwyň netijesiniň iň möhüm tarapy – dünýäniň okeanlaryndaky “saglyk ýagdaýyny” ölçemäge şert döretjek maglumatlary orta çykarýar.
Ýakynda “British Petroleum” kompaniýasynyň Meksikan aýlagyndaky skwažinasynda ýüze çykan betbagtçylykdan öň, alymlaryň bagtyna diýen ýaly, olar bu aýlag boýunça düýpli barlag işlerini geçiripdiler. ABŞ-nyň taryhyndaky daşky sreda boýunça iň erbet betbagtçylykda millionlarça barrel nebit iýul aýyna çenli suwa akypdy.
2009-njy ýylda aýlagda geçirilen barlaglaryň netijesinde 8,000-den gowrak jandar hasaba alyndy. Bularyň arasyna nebitiň dökülen ýerinde ýaşaýan balyklar we süýt emdirijiler hem girýär.
Indi, betbagtçylykdan soň, ýazuwyň çykaran netijeleri ekosistemanyň nähili ýagdaýda özüne gelýändigini kesgitlemäge we ýagdaýy gowulandyrmak üçin nämeleriň edilmelidigi barada biologlara goldaw bolar.
ABŞ-nyň prezident administrasiýasynyň dökülen nebit boýunça derňew işlerini geçirýän ýörite komissiýasynyň bäş agzasynyň ikisi ýazuwyň barlag toparynda iş alyp barypdy.
“Ýazuw Meksikan aýlagyndaky jandarlar boýunça düýpli maglumatlary ýygnapdy” diýip, Beýker aýdýar. “Indi, elimizde bar bolan maglumatlaryň kömegi bilen suwuň ýüzüne ýaýran we aşaklaryna siňen nebitiň ýetiren zyýanlaryny has gowy edip seljereris”.
Proýektiň netijeleri global maýlamanyň we okeanlaryň asidleşmeginiň täsirlerini ölçemekde hem alymlara goldaw bolar. Bu ýagdaýyň suwasty ýaşaýyşa ýiti tasir edýändigi eýýämden anyklanyp başlanypdy.
Soňky 30 ýylyň dowamynda planktonlaryň 40 prosenti ýok bolup gitdi. Geçirilen barlaglar munuň sebäbini suwuň gyzgynlygynyň ýokarlanmagynda görýär.
Barlagyň netijeleri dünýädäki balykçylyk senagatynyň nädip durnukly saklanyp boljakdygy baradaky gymmatly maglumatlary hem öz içine alýar diýlip, habar berilýär.
4-nji oktýabrda ýazuwyň Londondaky tanyşdyrylyş dabarasynda çykyş eden alym we proýektiň egindeş esaslandyryjysy Jesse Ausubel barlaglaryň netijeleriniň “islendik arzuwdan öte geçendigini” belledi.
Ol özüniň we bu proýekte gatnaşan 2,000-den gowrak ekspertiň “250 ýyl mundan öň ilkinji sözlügi we ansiklopediýany döreden adamlar ýaly duýýandyklaryny aýtdy”.


text:
Anna güni Birleşen Ştatlaryň häkimiýetleri bu ýurduň raýaty Edward Snowdene içalyçylyk işinde resmi aýyplama bildirip, Gon-Kongyň häkimiýetlerinden ony tussag etmeklikli sorady.
ABŞ-nyň Milli howpsuzlyk agentliginiň ozalky işgäri Edward Snowden ýakynda Birleşen Ştatlarda telefonlara we internet maglumatlaryna gözegçilik etmek boýunça gizlinlik bilen alnyp barylýan programma baradaky maglumatlary jemgyýetçilige äşgär etdi.
Edward Snowden bu alnyp baylýan gizlin programmanyň raýatlaryň şahsy durmuşyna gatyşýandyny we munuň kanuna garşy gelýändigini aýdýar.
Birleşen Ştatlaryň Federal prokuraturasynyň resmi aýyplamasynda oňa içalyçylykda, ogurlykda we gizlin maglumatlary meýletinlik bilen äşgär etmekde jenaýat aýyplamalarynyň bildirilýändigi aýdylýar.
30 ýaşly Edward Snowden geçen aý ABŞ-nyň Milli howpsuzlyk agentliginiň Gawaýdaky edarasyny terk edip, Gon-Konga barypdy. Şol ýerde-de ol 9-njy iýunda Britaniýanyň “Guardian” gazetine beren interwýusynda özündäki bar bolan gizlin maglumatlary aýan edendigini boýun aldy.


text:
Düýn Yragyň sudy Eýranyň oppozision Halk Mujaheddinler guramasynyň 39 sany agzasynyň tussag edilmegi barada karar kabul etdi.
Yragyň sudy bu gürrüňi edilýän adamlary ynsanýete garşy jenaýat edenlikde aýyplaýar.
Yragyň Ýokary Tribunalynyň metbugat sekretary Mohammed Abdul-Sahib Eýranyň oppozision Halk Mujaheddinler guramasynyň 39 sany agzasynyň 1991-nji ýylda Yrakda ýüz beren halk gozgalaňlarynda diktator Saddam Husseýniň režimine goldaw berip çykyş edendiklerini aýdýar.
Eýranyň resmi hökümeti, şeýle hem Yrak we Amerikanyň Birleşen Ştatlary Eýranyň oppozision Halk Mujaheddinler guramasyny terrorçy gurama diýip hasaplaýarlar.


text:
ABŞ-nyň Portland şäherinde ýapyk binalaryň içinde geçirilýän atletika boýunça çempionat doping krizisi bilen baglylykda orsýetlileriň gatnaşmazlygynda açyldy.
Keniýa we Efiopiýa bilen bilelikde ýeňil atletika boýunça iň üstünlikli ýurt hasaplanýan Orsýet bilen bagly doping dawalar 17-nji we 20-nji martda 150 ýurduň 600 çemesi sportsmeniniň gatnaşmagynda geçiriljek ýaryşa uly täsir ýetirer.
Sportda öňde baryjy güýç bolmak ugrunda adatça ABŞ bilen bäsdeş bolan Orsýet dopingi döwlet derejesinde goldamakda aýyplanyp geçen ýylda Atletika boýunça halkara federasiýasy tarapyndan we Dünýäniň dopinge garşy agentligi tarapyndan halkara ýaryşlaryna gatnaşmakdan mahrum edildi.
Orsýetiň sport ministri Witaliý Mutko Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin bilen 16-njy martda geçirilen duşuşygynda Orsýetiň maý aýynda 2016-njy ýylyň Rioda geçiriljek olimpiýa oýunlarynda dikelip biljekdigini aýtdy.


text:
Penşenbe güni Özbegistanyň harby tribunaly Täjigistanyň raýaty Saidkul Aşurowy içalyçylykda aýyplap, 12 ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
Täjigistanyň raýatlary, doganlar Oblokul Rizoýew bilen Saidkul Aşurow şu ýylyň mart aýynda Özbegistanyň territoriýasynda bu ýurduň döwlet syrlaryna degişli maglumatlary äşgär etmekde aýyplanyp, tussag edilipdiler. Birneme soňra Oblokul Rizoýew azatlyga goýberilipdi.
Özbegistanda tussag edilmezinden öň Saidkul Aşurow Özbegistanyň altyn käninde iş alyp barýan Britaniýanyň “Oxus Gold” kompaniýasynda metallurgiýa inženeri bolup işleýärdi.
Bu kompaniýanyň adwokaty Robert Amsterdam Saidkul Aşurowyň tussag edilmegi üçin hiç hili kanuny esasyň ýokdugyny aýdyp, bu soňky wakany onuň hukuklarynyň gödek bozulmasy hökmünde häsiýetlendirdi.


text:
Ysraýylyň Baş prokurory ýurduň daşary işler ministri Awigdor Libermene garşy korrupsiýada aýyplama bildirmekçi.
Emma aýyplama bildirilmezden ozal Liberman bilen adaty soňky diňlenşigiň geçirilmegine rugsat edildi.
Prokuraturanyň ýaýradan beýanatynda aýdylmagyna görä, Libermana garşy galplyk, hapa pullary ýuwmak we şaýatlary gorkuzmak boýunça aýyplamalar bildiriler.
Ysraýylyň daşary işler ministrine garşy derňew işleri ençeme ýyl bäri dowam edip gelýär. Liberman özüne bildirilýän aýyplamalary ret edýär.


text:
Mavzu:
Turkman tili va nomining kelib chiqishi
Xabarlar
1. Feryad_NuR [353] [ban]23:28:24, 16-Dekabr 2016
uzforda Turkmanlar bormi? ,,geliñ birleşeli gürleşeli''
2. SimpLe [631] [off]23:31:07, 16-Dekabr 2016
Tanishuv podforumiga yozsangiz yaxshi bo'lardi.
Men Turkman tili haqidagi maqolamikan deb o'ylabman...
tmboy yozdi:
uzforda Turkmanlar bormi? ,,geliñ birleşeli gürleşeli''
uzforda Turkmanlar bormi? ,,geliñ birleşeli gürleşeli''
Tanishuv podforumiga yozsangiz yaxshi bo'lardi.
Men Turkman tili haqidagi maqolamikan deb o'ylabman...
3. Feryad_NuR [353] [ban]23:31:15, 16-Dekabr 2016
Gaşsyz ýürdümüz Özbegistaniñ dürli künjeklerinde ýaşaýan Türkmenler bü saýatdada barmi? bölsa geliñ tanyşaly gurruñ edeliñ!
4. Feryad_NuR [353] [ban]23:32:07, 16-Dekabr 2016
SimpLe, Häzirlikçe türkmenleriň ady duşýan iň irki maglumat (taryhy çeşme) onynjy asyra degişli. Şol asyrda ýaşan Makdysy Syr derýa boýlaryna syýahat edipdir. Ol şol töwereklerde ýerleşen Beruket hem Balaç şäherleri barada maglumat berip baryşyna: “Berkuet-uly şäher. Ol hem Balaç häzirki wagtda musulman goşunlaryndan gorkup, yslamy kabul eden türkmenleriň garşysyna ýerleşen serhet galalary” diýip ýazýar. Soň ol sözüni dowam edip: “Ordu-kijijek şäher. Onda türkmenleriň hökümdary ýaşaýar”-diýip belläpdir. Şu ýerde bir zady bellemek gerek: Makdysy öz işinde “Oguz” hem “Türkmen” sözlerini tirkeşdirip ulanypdyr. Iň esasysy bolsa, şol döwürlerde onuň görkezýän ýerlerinde oguzlar däl-de, garlyklar ýaşapdyr. Makdysydan bir asyr soň ýaşan Mahmyt Kaşgarly “Garlyklar-oguzlardan başga, bular hem türkmendir” diýip ýazypdyr. Diýmek, Makdysy öz işinde-de garlyk türkmenleri barada maglumat beripdir.
Türkmenleriň gelip çykyşy hem olaryň bu ada eýe bolyşy barada has töwerekleýin maglumaty on birinji asyrda ýaşan Mahmyt Kaşgarly beripdir. Ol özüniň meşhur “Diwany lugat attürk” diýen sözlüginde ilki “Oguzlar-bular türkmenlerdir” diýip ýazypdyr. Soň kitabyň ahyrragynda bolsa, “Türkmenler-bular oguzlardyr” diýip ýazyp, türkmenleriň adynyň ýüze çykyşy barada gyzykly bir rawaýat getirýär. Şol rowaýatda aýdylşyna görä, Iskender Zülkarneýiň dünýäniň köp ýerlerini özüne tabyn edip, ahyry türki kowumlaryň ýaşaýan ýerine ýetýär. Onuň çozyp gelýänligini eşdip, Ilat gündogara tarap göçýär. Şol gaçyp barýanlaryň arasynda ýigrimi dört adam ulag tapypbilmän, yza galýar. Isgender öz goşyny bilen olaryň yzyndan ýetýär. Bu adamlara barmagyny batyrman, gaýta, olaryň ýüz keşbini türkülere meňzeş görüp “türkmanend”, ýagny türke meňzeş diýip at berýär. Rowaýatda aýdylyşyna görä “türkmen” sözü ine, şu “türkmanend” sözünden emele gelipdir. Şol ýigrimi dört adam bolsa, türkmenleriň ýigrimi dört urygynyň ata-babasy hasap edilipdir.
Mahmyt Kaşgarlydan birneme öň,973-1048-nji ýyllarda ýaşan Biruny hem şuňa meňzeşiräk maglumat beripdir. Onyň mineralogýa hakynda ýazan traktatynda şeýle sözler bar: “Geçmişde şeýle bolypdy. Oguz türkleriň yslamy kabul edenleri hem musulmanlara garyşanlary iki tarapyňarasynda terjimiman boldy.Şunlukda Oguzlar yslamy kabul edenlerinde olara “türkmen boldy’ diýdiler Musulmanlar bolsa olaryň türkmen bolanlaryna “türkmanend” diýdiler”. Biziň “terjiman”(terjimeçi, dilmaç) sözüni aýratyn görkezmegimiziň öz sebäbi bar. Taryhy ylymlaryň doktory S. Agajanow şu söze agram berdi. Ol “terjiman” sözü soň “terguman-türkmen” görnüşüne geçendir diýen çaklamany öňe sürdi. Ýöne biziň pikrimizçe, onuň bu çaklamasy heniz doly esaslandyrlan yly netije däl. Taryhçynyň nazarlan sözü türkmenleriň taryhy durmyşynada, etniki gurluşyna da, ruhy-pishologik häsiýetinede onçakly bap gelenok.
Umuman, orta asyr taryhçylarynyň köpüsi türkmenleriň ady öňde ýatlanan “türkmanend” sözü bilen bagly diýen pikire gol ýapypdyr. Ilki bolyp dünýä taryhyny ýazan Reşieddin hem şeýle pikiriň tarapynda bolypdyr. Onyň “Jamy at-tawaryh” diýen işinde şeýle sözler bar: “Dünýädäki ähli türkmenler öňde ýatlanan ýigrimi dört kowymdan(Şondan öň ol oguzlaryň ýigrimi dört urugyna birin-birin häsiýetlendirme berýär-A. B.) ýa-da Oguz hanyň ýigrimi dört neberesindendir. Ozallar “türkmen” sözü bolmandyr. Ähli türkmen keşpli söhra taýpalaryna umumy “türk” diýip at berlipdir. Her taýpanyň aýratyn ady bolypdyr. Oguz kowumlary öz ülkelerine gaýdyp, Mawerennahara (Syrderýa bilen Amyderýanyň aralygy-A. B)hem eýran topraklaryna gelenden soň olar şu ýerlerde önüp, köpelip gitdiler. Suw hem howa şertleriniň täsiri bilen kem-kemden olaryň ýüz keşbi täjiklere ýakynlaşyp ugrady. Emma bütünleý täjiklere meňzemezdi. Şonyň üçin hem täjik ilaty olara “türkmanend” diýip at berdi. 17 nji asyr hywa taryhçysy Abylgazy hem özüniň “Şejereýi terakime” diýen işinde Reşieddin tarapyndan aýdylan ýokarky pikiri täzeden gaýtalaýar.
Dogursy şu hili düşindirişler soňky döwür taryhçylaryny özüne doly imirindirip bilmedi. Köp taryhçylar ony folklorlaşan düşindüriş hökmünde kabul etdi. Hakykatdan hem, ol belli derejede ýasama görünýär. Galyberse-de, meseläniň esasy tarapy bar. Irki zamanlarda bir halkyň köplenç iki ady bolypdyr. Olaryň ilkinjisi şol halkyň özüne dakan ady bolsa, ikinjisi oňa goňşylarynyň hem beýleki halklaryň beren ady. Muňa taryhdan näçe diýseň mysal getirse boljak. Edil şonyň ýaly, bu ýerde hem türkmenlere häzirki adyny parslar dakan bolyp çykýar. Geçmişde türkmenler pars dilinden ýokarky “türkmanend” sözüni alyp, özlerine at dakypdyr diýseň, munyň özü onçakly heňe gelmeýär. Eýsem halkyň öz dilinde özüne dakan ady näme bolypdyr? Esasy mesele ine şunda. Edil şunyň ýaly, ikinji bir ýagdaýy hem ýatdan çykarmaly däl. Bir halka beýlekiler tarapyndan dakylan at şol halkyň diliniň tebigatyna hem doly laýyk gelip durmandyr. Iň bärikisi bir halkyň özü tarapyndan döredilen ady beýleki dillerde köp üýtgeşmelere sezewar edilipdir. Hatda olaryň kä birini tanap hem bolmaýar. Muny türkmenleriň öz adynyň hem irki rus senenamalarynda “taurmen” görnüşinde, orta asyr arap çeşmelerinde bolsa “terakime” görnüşinde ýazylyp gelendigi hem tassyk edýär.
Giçki orta asyr gündogar taryhçylary “türkmen’ sözüni has başgaça düşindirmäge synanyşypdyr. Şerf Merwzi. Badreddin Aýny, Ibin Kesiri, Mehmet Neşiri ýaly taryhçylar türki halklaryň yslamy kabul eden bölegine “türkmen” diýlipdir diýen pikiri orta atypdyr. Mysal üçin, 14 nji asyr taryhçysy Neşiri şeýle ýazýar : “Hijriniň üç ýüzünji ýylynda (häzirki hasap boýynça 999-njy ýyla düşýär-A. B) türkileriň iki müň öýlüsi yslamy kabul edip, musulman bolypdyr. Şonyň üçin olary “türk iman” diýip atlandyryp başlapdyrlar. Soň-soňlar sesleriň özgermegi hem diliň sazlanmagy bilen olar “türkmen” diýdiler”. Biziň pikirimizçe, “türkmen” sözüniň manysyny ýokarky ýaly düşündirişden gözlemegiň ylmy esasy ýok. Birinjiden, “türkmen” sözü Neşiriniň diýýän döwründen has öň bar. Ikinjiden, hut 10 njy asyrdan başlap, türkileriň yslamy kabul eden diňe bir bölegine däl, eýsem ähli oguz taýpalaryna “türkmen” diýlip ugralypdyr. Üçinjiden, araplar baryp 7 nji asyrda türki kowymlaryň köpüsini öz dinine uýdurypdyr.Şuňa esaslanyp, araplara tabyn bolan ähli türki halklary “türkmen” adynyň aşagyna salmak taryhy hakykata gabat gelmeýär.Dördünjiden “türkmen” adynyň şeýle düşindirilşi oguzlaryň, ýa-da türkmenleriň şol döwürdäki etniki gurulyşy bilen hem doly badaşyp baranok.
Geçen asyrda türkmenleriň arasyna syýahata gelen wenger alymy A. Wamberi türkmenleriň ady “türk” hem “men” sözlerden emele gelip, ol hakyky “hakyky türk” manysyny berýär diýen pikiri öňe sürýär. Aşgabatda ýaşaýan A. Alyýew hem şeýle pikiriň tarapynda durypdyr.Fransuz alymy J. Deni, wenger alymy L. Ligerti. Türk alymy I. Kafesogly dagy hem şol pikire goşylypdyr.
Geçen asyryň ahyrynda belli rus alymy N.A. Aris tow türki halklaryň taryhyna bagşlanan saldamly işini neşir etdiripdir. Alym şol işinde gadymy türki dilde “bon” ýa-da “man” sözüniň ýer, ýurt manylaryny aňladýanlygyny belläp, “türk” hem şu “man” sözleriniň birikmegi netijesinde “türkmen” sözü emele gelip, ol “türküleriň ýeri, ýada ýurdy” manysyny berýär diýip ýazypdyr. Akademik W. W. Bartold onuň bu işine ýörüte syn berip, bu çaklamany ylmy taýdan esassyz hasablabdyr! yana qanaqa maqola kerak
Türkmenleriň gelip çykyşy hem olaryň bu ada eýe bolyşy barada has töwerekleýin maglumaty on birinji asyrda ýaşan Mahmyt Kaşgarly beripdir. Ol özüniň meşhur “Diwany lugat attürk” diýen sözlüginde ilki “Oguzlar-bular türkmenlerdir” diýip ýazypdyr. Soň kitabyň ahyrragynda bolsa, “Türkmenler-bular oguzlardyr” diýip ýazyp, türkmenleriň adynyň ýüze çykyşy barada gyzykly bir rawaýat getirýär. Şol rowaýatda aýdylşyna görä, Iskender Zülkarneýiň dünýäniň köp ýerlerini özüne tabyn edip, ahyry türki kowumlaryň ýaşaýan ýerine ýetýär. Onuň çozyp gelýänligini eşdip, Ilat gündogara tarap göçýär. Şol gaçyp barýanlaryň arasynda ýigrimi dört adam ulag tapypbilmän, yza galýar. Isgender öz goşyny bilen olaryň yzyndan ýetýär. Bu adamlara barmagyny batyrman, gaýta, olaryň ýüz keşbini türkülere meňzeş görüp “türkmanend”, ýagny türke meňzeş diýip at berýär. Rowaýatda aýdylyşyna görä “türkmen” sözü ine, şu “türkmanend” sözünden emele gelipdir. Şol ýigrimi dört adam bolsa, türkmenleriň ýigrimi dört urygynyň ata-babasy hasap edilipdir.
Mahmyt Kaşgarlydan birneme öň,973-1048-nji ýyllarda ýaşan Biruny hem şuňa meňzeşiräk maglumat beripdir. Onyň mineralogýa hakynda ýazan traktatynda şeýle sözler bar: “Geçmişde şeýle bolypdy. Oguz türkleriň yslamy kabul edenleri hem musulmanlara garyşanlary iki tarapyňarasynda terjimiman boldy.Şunlukda Oguzlar yslamy kabul edenlerinde olara “türkmen boldy’ diýdiler Musulmanlar bolsa olaryň türkmen bolanlaryna “türkmanend” diýdiler”. Biziň “terjiman”(terjimeçi, dilmaç) sözüni aýratyn görkezmegimiziň öz sebäbi bar. Taryhy ylymlaryň doktory S. Agajanow şu söze agram berdi. Ol “terjiman” sözü soň “terguman-türkmen” görnüşüne geçendir diýen çaklamany öňe sürdi. Ýöne biziň pikrimizçe, onuň bu çaklamasy heniz doly esaslandyrlan yly netije däl. Taryhçynyň nazarlan sözü türkmenleriň taryhy durmyşynada, etniki gurluşyna da, ruhy-pishologik häsiýetinede onçakly bap gelenok.
Umuman, orta asyr taryhçylarynyň köpüsi türkmenleriň ady öňde ýatlanan “türkmanend” sözü bilen bagly diýen pikire gol ýapypdyr. Ilki bolyp dünýä taryhyny ýazan Reşieddin hem şeýle pikiriň tarapynda bolypdyr. Onyň “Jamy at-tawaryh” diýen işinde şeýle sözler bar: “Dünýädäki ähli türkmenler öňde ýatlanan ýigrimi dört kowymdan(Şondan öň ol oguzlaryň ýigrimi dört urugyna birin-birin häsiýetlendirme berýär-A. B.) ýa-da Oguz hanyň ýigrimi dört neberesindendir. Ozallar “türkmen” sözü bolmandyr. Ähli türkmen keşpli söhra taýpalaryna umumy “türk” diýip at berlipdir. Her taýpanyň aýratyn ady bolypdyr. Oguz kowumlary öz ülkelerine gaýdyp, Mawerennahara (Syrderýa bilen Amyderýanyň aralygy-A. B)hem eýran topraklaryna gelenden soň olar şu ýerlerde önüp, köpelip gitdiler. Suw hem howa şertleriniň täsiri bilen kem-kemden olaryň ýüz keşbi täjiklere ýakynlaşyp ugrady. Emma bütünleý täjiklere meňzemezdi. Şonyň üçin hem täjik ilaty olara “türkmanend” diýip at berdi. 17 nji asyr hywa taryhçysy Abylgazy hem özüniň “Şejereýi terakime” diýen işinde Reşieddin tarapyndan aýdylan ýokarky pikiri täzeden gaýtalaýar.
Dogursy şu hili düşindirişler soňky döwür taryhçylaryny özüne doly imirindirip bilmedi. Köp taryhçylar ony folklorlaşan düşindüriş hökmünde kabul etdi. Hakykatdan hem, ol belli derejede ýasama görünýär. Galyberse-de, meseläniň esasy tarapy bar. Irki zamanlarda bir halkyň köplenç iki ady bolypdyr. Olaryň ilkinjisi şol halkyň özüne dakan ady bolsa, ikinjisi oňa goňşylarynyň hem beýleki halklaryň beren ady. Muňa taryhdan näçe diýseň mysal getirse boljak. Edil şonyň ýaly, bu ýerde hem türkmenlere häzirki adyny parslar dakan bolyp çykýar. Geçmişde türkmenler pars dilinden ýokarky “türkmanend” sözüni alyp, özlerine at dakypdyr diýseň, munyň özü onçakly heňe gelmeýär. Eýsem halkyň öz dilinde özüne dakan ady näme bolypdyr? Esasy mesele ine şunda. Edil şunyň ýaly, ikinji bir ýagdaýy hem ýatdan çykarmaly däl. Bir halka beýlekiler tarapyndan dakylan at şol halkyň diliniň tebigatyna hem doly laýyk gelip durmandyr. Iň bärikisi bir halkyň özü tarapyndan döredilen ady beýleki dillerde köp üýtgeşmelere sezewar edilipdir. Hatda olaryň kä birini tanap hem bolmaýar. Muny türkmenleriň öz adynyň hem irki rus senenamalarynda “taurmen” görnüşinde, orta asyr arap çeşmelerinde bolsa “terakime” görnüşinde ýazylyp gelendigi hem tassyk edýär.
Giçki orta asyr gündogar taryhçylary “türkmen’ sözüni has başgaça düşindirmäge synanyşypdyr. Şerf Merwzi. Badreddin Aýny, Ibin Kesiri, Mehmet Neşiri ýaly taryhçylar türki halklaryň yslamy kabul eden bölegine “türkmen” diýlipdir diýen pikiri orta atypdyr. Mysal üçin, 14 nji asyr taryhçysy Neşiri şeýle ýazýar : “Hijriniň üç ýüzünji ýylynda (häzirki hasap boýynça 999-njy ýyla düşýär-A. B) türkileriň iki müň öýlüsi yslamy kabul edip, musulman bolypdyr. Şonyň üçin olary “türk iman” diýip atlandyryp başlapdyrlar. Soň-soňlar sesleriň özgermegi hem diliň sazlanmagy bilen olar “türkmen” diýdiler”. Biziň pikirimizçe, “türkmen” sözüniň manysyny ýokarky ýaly düşündirişden gözlemegiň ylmy esasy ýok. Birinjiden, “türkmen” sözü Neşiriniň diýýän döwründen has öň bar. Ikinjiden, hut 10 njy asyrdan başlap, türkileriň yslamy kabul eden diňe bir bölegine däl, eýsem ähli oguz taýpalaryna “türkmen” diýlip ugralypdyr. Üçinjiden, araplar baryp 7 nji asyrda türki kowymlaryň köpüsini öz dinine uýdurypdyr.Şuňa esaslanyp, araplara tabyn bolan ähli türki halklary “türkmen” adynyň aşagyna salmak taryhy hakykata gabat gelmeýär.Dördünjiden “türkmen” adynyň şeýle düşindirilşi oguzlaryň, ýa-da türkmenleriň şol döwürdäki etniki gurulyşy bilen hem doly badaşyp baranok.
Geçen asyrda türkmenleriň arasyna syýahata gelen wenger alymy A. Wamberi türkmenleriň ady “türk” hem “men” sözlerden emele gelip, ol hakyky “hakyky türk” manysyny berýär diýen pikiri öňe sürýär. Aşgabatda ýaşaýan A. Alyýew hem şeýle pikiriň tarapynda durypdyr.Fransuz alymy J. Deni, wenger alymy L. Ligerti. Türk alymy I. Kafesogly dagy hem şol pikire goşylypdyr.
Geçen asyryň ahyrynda belli rus alymy N.A. Aris tow türki halklaryň taryhyna bagşlanan saldamly işini neşir etdiripdir. Alym şol işinde gadymy türki dilde “bon” ýa-da “man” sözüniň ýer, ýurt manylaryny aňladýanlygyny belläp, “türk” hem şu “man” sözleriniň birikmegi netijesinde “türkmen” sözü emele gelip, ol “türküleriň ýeri, ýada ýurdy” manysyny berýär diýip ýazypdyr. Akademik W. W. Bartold onuň bu işine ýörüte syn berip, bu çaklamany ylmy taýdan esassyz hasablabdyr! yana qanaqa maqola kerak
+ (1): YASHAR_UZ
5. Feryad_NuR [353] [ban]23:33:33, 16-Dekabr 2016
SimpLe, tanishuv bo'limiga yozmoqchidim lekin chet tillar bo'limida Turkman tili bo'lmaganiga shu bo'limga ochdim
6. DeoDex [1157] [off]00:55:12, 17-Dekabr 2016
Xo'p, o'zbeklarga turkman tili haqida ma'lumot bermoqchi ekansiz, nega maqolani turkman tilida yozdiz? Mavzu nomi o'zbekcha yozilganku?! Kim tushunadi bunga?))
Shaxsan man, birorta gapni tushunganim yo'q..
Shaxsan man, birorta gapni tushunganim yo'q..
7. Harizma [1511] [off]01:05:52, 17-Dekabr 2016
DeoDex, kopyalagan malumoti turkman tilida yozilgan ekanda
8. Mr_Khasanboy [2594] [2m]05:17:14, 17-Dekabr 2016
sof turkmanchaga tushunish qiyin lekin bir ikkita gaplariga tushunsa bo'ladi, Turkmanistonda qarindoshla ko'p )
9. _Qasoskor_ [147] [ban]06:49:57, 17-Dekabr 2016
iloji bosa uzbekcha tarjima qb tashang juda zo'r bolardi
10. Remix_ID [665] [off]08:23:32, 17-Dekabr 2016
Jaa unchalik chetmasku 1qadam...
11. Harizma [1511] [off]10:19:44, 17-Dekabr 2016
tmboy, tarjima kilasizmi ozbekchaga yoki ozim tarjima kilaymi?
12. Feryad_NuR [353] [ban]12:31:44, 17-Dekabr 2016
_Qasoskor_, mayli
+ (1): _Qasoskor_
13. Feryad_NuR [353] [ban]12:32:15, 17-Dekabr 2016
Harizma, tapawudy ýök
14. Mr_Khasanboy [2594] [2m]12:58:30, 17-Dekabr 2016
haa gurring ating qani turkmancha
15. Feey [210] [ban]13:15:51, 17-Dekabr 2016
Viyy ja g'alati va tushunarsiz yozilarkan!
urushasanmi? turkmanchasiga qanaqa boladi?
urushasanmi? turkmanchasiga qanaqa boladi?
16. Mr_Khasanboy [2594] [2m]13:17:04, 17-Dekabr 2016
men biroz tarjima qildim yetarlicha ma'lumot oldim
17. Harizma [1511] [off]13:35:30, 17-Dekabr 2016
Hozirgi turkmanlar nomi haqida eng boshidagi malumotlar (torixi chashma) 10 asrda yashagan makdysy sir daryo boylariga sayohat qilgan ekan u osha tevarak atrofda yerlashgan beruket va balach shaharlari haqida malumot berib otibdi: beruket katta shahar hozirgi vaqtda musulmon qoshinlaridan korkup turkmanlar qarshi chegaralar galalari deb yozadi, 11 asrda yashagan Maxmud Kashgarli mashxur "devoni lugat atturk" da "Oguzlar bular turkmanlar" degan songgi kitobida esa "Turkmanlar bular oguzlar" deb yozib turkmanlar nomi chiqishi haqida qiziqarli rivoyat boladi, rivoyatda Iskandar zulqarnay oz qoshuni b.n turku kovumlar yerlarga ham chozadi elon buni eshitib quyoshchikar tarafga qochadilaq ulardan 24 odam ulov topolmay ortda koladi va qolga tushadilar Iskandar ularga barmoq qorsatib ularga tenglar ular shuncha turklarga oxshaydi ular turkmanend deb nom beradi osha rivoyatdan keyin "turkman" sozi "turkmanend" sozidan kelib chikadi osha 24 odam esa turkmanni 24 kovumini ota-bobosi bolgan, shundan keyin oguz kovumi Mawerennahara (Sirdaryo va amidaryo) tevaragida yashab kopayib boshlaydilar suv va havo tasirida ular tojiklarga ham oxshab boshladilar lekn unchalik oxshamasdilar shuni u.n ham tojik halki ham ularga "turkmanend" nomini bergan hivo tarixchisi 17 asrda Obilgazy ham ozini “Şejereýi terakime” degan ishida Reshieddin yukorgi gaplarni taqrorlaydi togrisi keyingi tushuntirishlar tarixchilarni uncha oziga tortmadi kop tarixchi folklorlashan tushuntirish deb qabul kilishadi. Haqiqatdan ham u gaplar haqiqatga uncha oxshamasdi hamda yana avvalgi zamonlarda halklarni ikita nomi bolgan 1 ularni oziga qoygan nomi 2 ularga qoshni bolgan halk qoygan nom b.n atalgan bularga ancha misol keltirsa boladi turkmanlarga xozirgi nomini parslar qoygan boladi halkni oz tili oxangida ja oxshamaydi "turkmanend" deb bir halkga boshqa halk qoygan nom uncha talaffusga yarashmaydi halk oziga qoygan nom ham boshqa halklar talaffus kilganda ozgarib tanib bolmas holga keladi munga erta zamonlarda rus sananomalarda "taurmen" deb ham atalgan orta asr arab chasmalarida esa "terakime" deyilgani oz isbot topgan. Erta asrlarda yashayan tarixchi "turkman" sozini tushuntirishga Şerf Merwzi. Badreddin Ayni, Ibin Kesiri, Mehmet Nashiri kabi tarixchilar esa turki halklarni islomni qabul kilganlarga "turkman" deyilgan fikirgi ortaga tashagan(qolgani ham shart bolsa u ertag)))
18. YASHAR_UZ [292] [off]14:30:27, 17-Dekabr 2016
Harizma, chashma - manba
19. Harizma [1511] [off]14:34:49, 17-Dekabr 2016
YASHAR_UZ, xa esimga tushmabdi kop sozlar esimdan chikib qoldi amallaysizlarda endi))
+ (1): YASHAR_UZ
20. Feryad_NuR [353] [ban]15:39:31, 17-Dekabr 2016
UmA, uruşýañmi? bo'ladi
Ma'lumotlar
Mavzuga oid xabarlar soni: 22 taSo'ngi faollik vaqti: 20:28:27, 17 Dec 2016


text:
Anna güni ynsan hukuklaryny goraýjy “Human Rights Watch” guramasy Şweýsariýanyň prezidenti Ewelin Widmer-Şlumpfy Türkmenistanyň prezidenti bilen geçirjek gepleşiklerinde Türkmenistandaky adam hukuklary bilen bagly meseleleri gozgamaklyga çagyrypdyr.
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow 8-nji oktýabrda iş sapary bilen Şweýsariýa barmaklygy planlaşdyrýar. Bu saparyň barşynda onuň Şweýsariýanyň federal kansleri Ýohann Şneýder-Ammann bilen-de duşuşjakdygy habar berilýär.
“Human Rights Watch” guramasy bu waka bilen baglanyşykly ýaýradan ýörite beýanatynda Şweýsariýanyň döwlet liderleriniň bu seýrek mümkinçilikden peýdalanyp, türkmen prezidenti bilen duşuşyklarynda Türkmenistandaky ynsan hukuklarynyň ýaramaz ýagdaýlaryna ünsi çekmelidiklerini nygtapdyr.
Bu gurama öz beýanatynda Türkmenistanyň henizem ynsan hukuklary boýunça daşary ýurtly garaşsyz synçylaryň gözegçilik işlerine ýol bermeýändigini belläpdir.
“Human Rights Watch” guramasy: “Türkmenistanyň türmeleri syýasy tussaglardan hyň berýär, şeýle hem söz, ýygnak, hereket we dini azatlyklar çakdanaşa berk çäklendirmeleriň astynda ýerleşýär. Garaşsyz raýat jemgyýetine degişli toparlar we media bu ýurtda açyk işläp bilmeýär, asla işlemeýär diýen ýaly. Hökümet öz syýasatyny sorag astyna alýanlary ýanamalara sezewar edýär ýa-da tussag edýär” diýip, öz beýanatynda belleýär.
“Human Rights Watch” guramasy Şweýsariýanyň häkimiýetlerine gönükdirilen bu beýanatynda Türkmenistanyň öz adam hukuklary boýunça alada dörediji görkezijileri sebäpli soňky ýyllar Birleşen Milletler Guramasynyň-da çynlakaý tankytlaryna sezewar bolup gelýändigini ýatlapdyr.
Beýanatda şu ýylyň mart aýynda BMG-niň ynsan hukuklary boýunça Komitetiniň türkmen hökümetiniň adam hukuklary, söz azatlygy we raýat jemgyýeti boýunça alyp barýan syýasatyna örän tankydy baha berendigi-de aýratyn bellenilip geçilýär.


text:
Türkmenistan Owganystana elektrik energiýasynyň uzakmöhletleýin üpjünçiligini göz öňünde tutýar.
Prezident G.Berdimuhamedowyň 2027-nji ýyla çenli türkmen elektrik energiýasyny Owganystana ugratmak barada permana gol çekendigini türkmen mediasy habar berdi. Permana laýyklykda “Türkmenenergo” döwlet kompaniýasyna Owganystanyň “Breşna Şerkat” kompaniýasy bilen 2018-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan 2027-nji ýylyň 31-nji dekabryna çenli elektrik energiýasyny bermek barada ylalaşyga gol çekmäge rugsat berilýär.
Türkmenistan Owganystana elektrik energiýasyny ýeňillikli nyrhdan satýar.
Şu ýylyň maý aýynda ýurtlaryň arasynda gol çekilen dokumente laýyklykda, Türkmenistan Owganystana berýän elektrik togunyň möçberini 2018-2027-nji ýyllar aralygynda dört esse artdyrar.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Döwlet sekretary Hillary Klinton çarşenbe güni Senatyň agzalarynyň öňünde eden çykyşynda, Eýrana garşy täze sanksiýalary girizmek barada ösüşiň bolanlygyny aýtdy.
Klinton Eýranyň öz ýadro programmasy boýunça alyp barýan işlerini aç-açanlykda amala aşyrmakdan boýun gaçyrmagynyň bu ýurda täze sanksiýalar girizmek boýunça Hytaýy Waşingtonuň garaýyşyna has ýakynlaşdyranlygyny aýtdy.
Klinton ABŞ-nyň bu ugurdaky diplomatik strategiýasynyň üstünlikli bolanlygyny we BMG-nyň Howpsuzlyk Geňeşiniň geljek bir ýa-da iki aýyň dowamynda Eýrana garşy täze sanksiýalardan ybarat rezolýusiýany tassyklamagyna-da garaşýanlygyny aýtdy.
Klinton çykyşynda Eýrandan özüni uzaklaşdyrmagy üçin Waşingtonuň Siriýa garşy basyşyny artdyrýanlygyny hem sözüniň üstüne goşdy.


text:
Palestinalylar bilen ysraýyllalaryň arasyndaky parahatçylyk gepleşiklerini halas etmek ugrundaky halkara tagallalary dowam edýär.
Ysraýylyň basylyp alnan Günbatar kenardaky gurluşuklary doňdurmak möhletini uzaltmakdan boýun gaçyrmagy palestinalalaryň gepleşikden çykmak haýbatyny atmagyna sebäp boldy.
Iýerusalimde ABŞ-nyň Orta Gündogar wekili Jorj Mitçel bilen Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netenýahuyň arasynda bolan gepleşikler uly netije bermedi.
Mitçel şu gün Ramallada Palestin hökümetiniň prezidenti Mahmud Abbas bilen duşuşmaly.
Şeýle-de Mitçel ÝB-niň daşary syýasat başlygy Katrin Aşton bilen duşuşar. Aşton bu sebite şu gün gelmeli.


text:
1-nji sentýabr diýlende bilim ojagy mekdep, millete sowat öwredýän mugallym hem kitap ýadyňa düşýär. Şeýle düşünjeleri belli bir derejede özünde jemleýän adamlardan birem şahyr Kerim Gurbannepesow bolsa gerek.
Kerim Gurbannepesow bütin ömrüne öz halkynyň aň-bilimli, sowatly bolmagy ugrunda alada etdi. Bu meselä ol öz eserlerinde we dürli çykyşlarynda kän üns beripdi. Şahyr 1-nji sentýabrda (1988-nji ýylda), bilimler gününde-de biziň aramyzdan gitdi.
Kerim Gurbannepesow 1929-njy ýylda Gökdepe etrabynyň 1-nji Gökdepe obasynda dünýä indi. Ol oba mekdebinde bilim aldy.
Ol gaty kiçikä, entek 10 ýaşynda onuň ilkinji goşgusy “Kolhozçy sesi” gazetinde çap bolupdy. Ikinji Jahan Urşy ýyllarynda ol has öndümli iläpdi. Kerim Gurbannepesowyň ilkinji goşgular ýygyndysy 1952-nji ýylda çapdan çykdy. 1957-nji ýylda çap bolan “Taýmaz baba” poemasy şahyra örän uly meşhurlyk getiripdi.
Ol “Ata we ogul”, “Kyrk”, “Aýal bagşy”, “Gumdan tapylan ýürek” we köpsanly beýleki poemalaryň awtorydyr. Ol ençeme poetiki eserleri döretdi. Olardan “Oýlanma baýry”, “Sary gapy”, “Wepa”, “Uly mazaryň basujunda”, “Jeza”, “Ýazmasy agyr düsen gosgy”, “Döwür beýle däl”, “Ýaşlyk dramasy” ýaly eserleri aýratyn şöhrada eýe boldy.
Şahyr dünýä poeziýasynyň nusgalaryndan jemläp “Dostluk çemeni” ady bilen terjimeler kitabyny-da taýýarlapdy. Ol poeziýa hem döwür baradaky pikir-hyýallaryny özünde jemleýän “Tomus ýazgylary” we “Güýz ýazgylary” atly proza ýazgylaryny ýazdy. Kerim Gurbannepesowyň goşgularyna ençeme aýdym hem sahna eserleri döredildi.
Ol Türkmenistanyň Halk ýazyjysy hem Magtymguly adyndaky döwlet baýragynyň eýesi.
Kerim Gurbannepesowyň milletiň sowatlylyk derejesine ýetiren düýpli täsirleri barada Azatlyk Radiosy Türkmensähra türkmenlerinden bolan onuň poeziýasynyň janköýeri Şapur bilen söhbetdeş boldy.
Şu baradaky ýörite gepleşigi diňlemek üçin, şu ýere basyň:


text:
19-25-nji maý aralygynda paýtagtymyzyň medeniýet ulgamyna degişli edaralarda, ýokary okuw mekdeplerinde, orta mekdeplerde we sport toplumlarynda baýramçylyk duşuşyklaryny, maslahatlary, sergileri, konsertleri we sportuň dürli görnüşleri boýunça ýaryşlary guramak meýilleşdirildi. 20-nji maýda “Mekan” köşgünde şäheriň künjeginde göwnejaý ösümlik zolagyny döretmek, iň gowy makala, goşgy, proza eserini ýazmak, aýdym we surat eserlerini döretmek boýunça yglan edilen döredijilik bäsdeşliginiň ýeňijilerini sylaglamak dabarasy geçiriler. Ak mermerli türkmen paýtagtyna bagyşlanyp, Aşgabat şäheriniň çagalar sungat mekdepleriniň arasynda bäsleşikler guralar.
Aşgabat şäheriniň güni mynasybetli paýtagtymyzda birbada “Arkadag”, “Abadançylyk”, “Ýyldyz”, “Ylym”, “Ak bugdaý” we “Sagdynlyk” binalary açylar. Ol dabaralar döredijilik toparlarynyň aýdym-sazly çykyşlary bilen utgaşar.
Maý aýynyň soňky ýekşenbesinde bellenilýän Türkmen halysynyň baýramy mynasybetli medeni çäreler guralar. Onuň çäklerinde paýtagtymyzyň we ýurdumyzyň welaýatlarynyň kinokonsert merkezlerinde, seýilgählerde we teatrlarda baýramçylyk çykyşlary ýaýbaňlandyrylar.


text:
Çarşenbe güni Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrowyň Yslamabada iki günlik sapary başlanýar. Saparyň dowamynda ol Pakistanyň resmileri bilen gepleşikler geçirer.
Penşenbe güni Lawrow Pakistanyň prezidenti Ali Asif Zardari hem-de premýer-ministr Raja Perwez Aşraf bilen duşuşar.
Şeýle hem ol Pakistanyň daşary işler ministri Hina Rabbani Khan bilen hem penşenbe güni gepleşikler geçirer.
Pakistanyň daşary işler ministrliginiň maglumatyna görä, gepleşiklerde Owganystandaky syýasy çözgüdiň geljegi bilen bagly meselelere, şeýle hem bilelikdäki biznes proýektlere garalar.
Geçen aýda Moskwa bilen Yslamabat Pakistanyň ýangyç we energetika, transport, oba hojalygy we telekommunikasiýa pudaklaryny ösdürmäge Orsýetiň gatnaşdyrylmagy barada ylalaşdylar.


text:
Kipriň hökümeti we halkara kreditorlary Kipre 10 milliard ýewro möçberinde karz pul bermek barada ylalaşyga gol çekdiler.
Hepdäniň duşenbe güni yglan edilen bu ylalaşygyň Kipriň ululygy boýunça ikinji orunda durýan bankynyň ýapylmagyna getirer diýlip garaşylýar.
Şeýle-de, bu ylalaşygyň bank hasaplarynyň eýeleri, şol sanda baý orsýetliler üçin töwekgelçilikli boljagy çak edilýär.
Duşenbe güni Kipr üçin ýa ylalaşyga gol çekmeli, ýa-da Ýewropanyň Merkezi bankynyň maliýe kömeginden mahrum bolmaly diýen iki ýoluň birini saýlamagyň iň soňky möhleti doldy.
Ýewropanyň Merkezi Bankynyň maliýe kömeginden mahrum bolmaklyk – Kipriň hökümetini bu döwleti bankrot diýip yglan etmäge we ýurdy ýewro giňişliginden çykarmaga mejbur ederdi.
Ylalaşygyň täsiri
Düşenbe güni irden Brýusselde eden çykyşynda Kipriň maliýe ministri Mihalis Sarris täze ylalaşyk bilen kesgitsizlik döwrüniň soňuna çykylandygyny belledi. Emma Sarris ylalaşygyň baglaşylmagynyň ýurduň “kynçylyklardan saplanandygyny aňlatmaýandygyny” aýtdy.
Karz berijiler Ortaýer deňzinde ýerleşýän Kipr adasynyň ýaşaýjylaryndan Ýewropanyň berýän karzynyň howpsuzlygyna kepil geçmek üçin 5.8 milliard ýewro möçberindäki puly hut öz bank pudagyndan tapmagy talap etdiler.
Täze baglaşylan ylalaşygyň netijesinde ýurduň iň uly banklarynyň biri bolan “Laiki” bankynyň hasaplarynda 100 müň ýewrodan köp puly bolan müşderileriň ýitirip biljek pullarynyň möçberi entek belli däl.
Salgytlaryň bank hasaplarynyň näçe prosentine degişli boljakdygy barada hem entek anyk maglumat ýok. Emma resmiler bank hasaplaryndaky pullardan alynjak salgydyň netijesinde 4.2 milliard ýewronyň toplanjagyny aýtdylar.
Kipriň kanun çykaryjyary täze plan boýunça ses berişlik geçirjege meňzemeýarler.
Kanun çykaryjylar geçen hepdede Kipriň ähli banklarynyň hasaplaryndan salgyt almak baradaky gapma-garşylykly teklipden ýüz öwürenlerinden soň, banklara degişli täze çäreleri makulladylar.
Maliýe çäreleri
Ýewropa toparynyň başlygy Ýeron Disselblum Brýusselde geçirilen metbugat konferensiýasynda 100 müň ýewrodan köp bolmadyk hasaplardan salgyt alynmajakdygyny nygtady.
Kipriň resmileri Ýewropa Bileleşigi tarapyndan berilýän 10 milliard ýewrolyk karz puluň birinji bölegini maý aýynda almagy planlaşdyrýarlar. Bu planyň durmuşa geçirilmeginiň netijesinde ýurtda iş orunlarynyň azaljagy we ykdysady näbelliligiň güýçlenjekdigi çak edilýär.
Ýewropa komissiýasynyň ykdysady we maliýe meseleler boýunça wekili Olli Reýn Kiprdäki maliýe krizisiň ýurduň we halkyň “ýakyn geljekde kynçylyk çekjegini” aňladýandygyny tassyklady.
Kipriň banklary soňky 10 gün bäri ýapyklygyna galýar. Banklaryň sişenbe güni işläp başlamagyna garaşylýar.


text:
Türkmenistanyň galp ýollar bilen gazanylan pullaryň legallaşdyrylmagyna garşy göreş boýunça Ýewraziýa toparyna girmek islegi ýurduň ozalky prezidenti S.Nyýazowyň maliýe galplyklarynyň syryny açmak boýunça Aşgabadyň borçlary baradaky meseläni ýene-de bir gezek orta getirdi.
Bu uly sorag döredýän mesele şu wagta çenli gümürtik, näbelli bolmagyna galýar.
Heniz Nyýazow dirikä, köp ýyllaryň dowamynda halkara metbugaty onuň daşary ýurt bank hasaplary barasynda ýazypdy. Germaniýanyň diňe bir bankynda onuň azyndan üç milliard dollar serişde saklaýandygy habar berlipdi. Beýleki daşary ýurt banklaryna Nyýazowyň näçeräk pul geçireni, pul ýatyrany barada hiç zat belli däl.
“Bal tutan – barmagyny ýalar” etmedigine ynanmak kyn
Türkmenbaşy tarpa-taýyn öldi. Onuň o dünýä gitmäge nähiliräk taýýarlyk görenine göz ýetrimek mümkin hem bolmady. Şonuň üçinem ömrüniň ahyrky aýlary, soňky günleri öz pul baýlyklary bilen bagly onuň nähili hereketler edendigi barasynda-da hiç hili maglumat ýok. Şol baýlykdan näçeräk ülşüň Nyýazowyň Ýewropada ýaşaýan aýalyna hem çagalaryna ýeteni gümürtik.
Ýurdy dolandyran ýigrimi ýylynyň dowamynda Nyýazow ýurduň tutuş býujetine kontrollyk etdi, girdejileri hem çykdajylary özi kesgitledi. Onuň “Bal tutan – barmagyny ýalar” etmedigine ynanmak gaty kyn. Oňa berilýän bahalardan çen tutulsa, “ol sahy adam bolupdyr” diýip boljak däl.
Ýöne onuň baý, elpe-şelpe durmuşy, bol-elin oturyşmalary, ylaýta-da, göwherdir altyny gowy görendigi bütin dünýä mälim. Şunuň bilen bagly onuň uly göwher gaşly ýüzügi köp ýatlanýardy. Onuň resmi suratlarynda şol ýüzügi synlamak mümkindi. Ýakyndan tanaýan adamlaryň aýtmagyna görä, onuň gaty gymmatbaha ýüzükleriniň sany-da bäş ýüze golaý diylip hasaplanylýar.
Nyýazowyň “şahsy gaznaçysy” bilen bagly syrlar
Nyýazowyň döwletiň, halkyň puluny sowrup, eden galplyklaryny onuň “kassiri”, prezident apparatynyň işlerini dolandyryjysynyň orunbasary Aleksandr Žadan dünýä äşgär edip bilerdi. Ony metbugatda Nyýazowyň “şahsy gaznaçysy” diýip atlandyrypdylar. Rowaýata çalymdaş bu adam durşy bilen syrlygyna galýar.
Onuň Nyýazow ölenden soňky hereketleri-de pynhan syr bolup galýar. Žadan şol pursat birden gürüm-jürüm boldy diýen habar ýaýrapdy. Şonda daşary ýurt metbugaty onuň ölen prezidentiň gizlin maliýe operasiýalary üçin özünden ar alynmagyndan gorkup, ýurtdan gaçandygyny ýazypdy.
Türkmen diktatorynyň öz ägirt uly möçberdäki pul serişdelerini haýsy ýurtlara, haýsy banklara ugradandygyny Aleksandr Žadandan gowy bilýän barmyka?
Žadanyň gaçandygy baradaky habaryň ýaýramagyndan birnäçe gün geçensoň, ol ýene birden Türkemnistanda peýda boldy. Oňa barmagyny batyryp bilen tapylmady. Ondanam başga, ol dolandyryş işlerini öňküleri ýaly dowam etdirdi. Ol ýokary gatlakdaky wezipesini we derejesini saklap galdy. Indi ol Gurbanguly Berdimuhamedowa iň ýakyn adamlaryň biri hasap edilýär. Türkmen delegasiýasynyň Fransiýa saparynda Aleksandr Žadan resmi taýdan prezident administrasiýasynyň baştutany diýlip atlandyryldy.
Toparlara agzalyk ýagdaýy üýtgetmeýär
2007-nji ýylda Türkmenistan jenaýatçylykly ýollar bilen alnan girdejileri legallaşdyrmaga garşy göreş boýunça Ýewropa toparyna goşuldy. Ýöne Nyýazowyň girdejileriniň, pullarynyň üsti açylmady. Olar kimiň eline düşdi?
Eýsem, bu ýerde gürrüň diňe üç milliard dollar barada barýarmy ýa ondan has köp möçberde pul ogurlandymy? Aleksandr Žadan bu barada dymýar. Elbetde, häkimiýetem dymýar.
Turkmenistanyň resmi metbugaty Ýewraziýa toparyna goşulmak baradaky karary global howplara garşy göreşde halkara hyzmatdaşlygyny giňeltmek üçin Türkmenistanyň äden aýgytly ädimi hökmünde reklama edýär.
Eýsem, ýurtdan, halkdan ogurlan ägirt uly pul serişdeleri görnüşinde Nyýazowyň daşary ýurt banklarynda ýatyran howpuny Aşgabat ýene-de öňküleri ýaly bir gapdalda galdyrarmyka? Şol pullaryň kime degişlidigi haçan aýan bolarka? Bu henizem uly sowal bolup dur.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Birleşen Ştatlaryň döwlet departamentiniň sekretarynyň Günorta we Merkezi Aziýa işleri boýunça kömekçisi Fatema Sumar Türkmenistana amala aşyran ilkinji saparyny tamamlady. Bu barada ABŞ-nyň Aşgabatdaky ilçihanasy habar berýär.
Günorta we Merkezi Aziýa sebitiniň ykdysady birleşmegi babatynda işleri alyp barýan Döwlet sekretarynyň kömekçisi Sumaryň Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň başlygynyň energiýa we gurluşyk işleri boýunça orunbasary Myrat Artykow we Daşary işler ministriniň orunbasary Wepa Hajyýew ýaly birnäçe hökümet resmisi bilen duşuşandygy bellenilýär.
Gürrüňi edilýän bu duşuşyklarda Sumar bilen türkmen resmileriniň arasynda ikitaraplaýyn söwda, medeni gatnaşyklar, syýasy hyzmatdaşlyk, ynsan hukuklary we şeýle hem Täze ýüpek ýoly, energiýa, ulag, söwda, infrastruktura we Owganystanyň sebite birleşmek meselesinde Türkmenistanyň roly barada gürrüň edilipdir.


text:
Pakistanyň armiýasy ýurduň tire-taýpalar regionynda söweşijileriň täsiri astynda diýlip güman edilýän territoriýalarda özüniň täze hüjümlerini başladandygyny habar berýär.
Pakistanyň harby uçarlary we artilleriýa toplary söweşijileriň Miranşahyň golaýyndaky buky ýerlerine hüjüm etdiler. Miranşah Demirgazyk Waziristan tire-taýpalar regionynyň esasy etrapçasydyr.
Howa hüjümleri pakistanly “Talyban” hereketiniň we beýleki “Al-Kaýda” ilteşikli ekstremist toparlaryň agalyk sürýän territoriýalary Mosaki , Harkamar we Mirali ýaly sebitlerde hem amala aşyryldy.
Pakistanyň Demirgazyk Waziristan sebitindäki hüjümler “Pakistanyň Talyban” hereketine garşy ýurduň armiýasy tarapyndan bir aý bäri amala aşyrylýan hüjümleriň bir bölegidir.
Geçen hepde Pakistanyň harbylary üç hepde dowam eden ok atyşykdan we howa hüjümlerinden soň Miranşahyň kontrollygyny gaýtadan ele salandyklaryny habar beripdiler. Olar 15-nji iýunda operasiýalar başlany bäri muny ilkinji “wajyp” öňe gidişlik diýip atlandyrdylar.
Pakistanyň harbylarynyň maglumatyna görä, hüjümleriň netijesinde ýüzlerçe söweşiji öldürilipdir. Şeýle-de, maglumatlarda gürrüňi edilýän regiondan 1 milliona golaý raýatyň öýlerini terk edip, başga ýerlere göçmeli bolandygy bellenilýär.


text:
Şu gün Orsýetde Watan goragçylarynyň güni dürli baýramçylyk çäreleriniň hem syýasy aksiýalaryň geçirilmegi bilen bellenilýär.
Moskwanyň merkezinde Kommunistik partiýanyň we beýleki syýasy partiýalaryň birnäçe müň wekili ýygnanyşyp, rus goşununyň goragyna ýörite miting geçirýärler.
“Ýabloko” atly syýasy partiýanyň wekilleri ýurduň Goranmak ministrliginiň binasynyň öňünde harby pensionerleriň hukuklarynyň goragyna rugsat berilmedik piket geçirýär diýip, bu partiýanyň lideri Sergeý Mitrohin Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda aýtdy.
Moskwanyň hukuk goraýjy guramalary tertip-düzgüne gözegçilik etmek maksady bilen 3 ýarym müňe golaý milisiýa gullukçylarynyň hem esgerleriň şäheriň köçelerine çykarlandygyny habar berdiler.


text:
Çeçenistanyň prezidentiniň aklawçysy Andreý Krasnenkow “Memorial” guramasyny we Moskwanyň Helsinki toparyny suda bermekçi.
Aklawçy adam hukuklaryny goraýjylary özüni masgaralaýan maglumatlary ýaýratmakda aýyplaýar. Töhmet atany üçin jenaýat işini gozgamak haýyşy bilen kanun goraýjy organlara ýüz tutmagynyň mümkindigini Krasnenkow aýtdy.
Adam hukuklaryny goraýan “Memorial” merkeziň saýtynda çap edilen makala şikaýata sebäp boldy. Şol makalada, Krasnenkowyň sözlerine görä, “töhmetçilikli toslamalar bar”.
Düýn Moskwanyň sudunda Çeçenistanyň prezidenti Ramzan Kadyrowa töhmet atmak boýunça “Memorialyň” baştutany Oleg Orlow bilen bagly jenaýat işine seretmek dowam etdirildi.
Orlow adam hukuklaryny goraýjy Natalýa Estemirowanyň öldürilmeginiň jogapkärçiligini Ramzan Kadyrowyň üstüne atypdy.
Orlow bildirilýän günäni boýun almaýar.


text:
Türkmenistanda çörek bilen undan soň etiň gymmatlamagy halkyň orta girdejili böleginiň saçagyna tasir etdi. Gurban baýramy ýetip gelýärkä goýun-geçileriň bahalarynyň ýokarlanmagy bolsa her ýyl gurban kesýän adamlary kyn ýagdaýda goýýar.
Lebap welaýatynyň Galkynyş etrabynyň mal bazarynda mal satjak adamlaryň birnäçesi eýýäm daňdan altyda görnüp ugraýar. Sagat ýedi töweregi uly bazar adamlardan, olaryň satmaga getiren goýun-geçilerinden, iri şahly mallaryndan dolýar. Mal satyjylar etiň häzirki bahasyna seredip, mallaryna baha kesýärler.
Mallaryň bahalaryny bilmäge gelen Merdan öz mallaryna näçe baha kesip satjagyny bilmeýär. “Men ýöne mallaryň bahalaryny bilmek üçin bazara geldim, öýde 4 sany goýnum we iki sany sygyrym bar. Bahalary göz öňünde tutup, öz mallaryma baha kesmek isleýän” diýip, Garaşsyzlyk etrabynyň Watan daýhan birleşiginiň ýaşaýjysy Merdan gürrüň berýär.
Onuň aýtmagyna görä, häzir mal bazaryna ot-iýmiň gymmatlamagy zerarly mallaryny satmak isleýän adamlar gelýär. Et biznesi bilen meşgullanýan adamlar bolsa mal satyn almaga gelýärler.
Geçen ýylyň degişli döwründe orta agramly goýnuň bahasy 240 manat bolan bolsa, häzir şol agramdaky goýnuň bahasy 360-370 manada çykypdyr. Agramy 100 kilogram töweregi bolan ýaş öküzleriň geçen ýylky bahasy 1200 manat bolan bolsa, häzir olar 1700 manat bolupdyr.
Mallaryň bahalarynyň gymmatlamagy zerarly, her ýyl gurban kesýän az girdejili hojalyklaryň arasynda bu ýyl gurbanlyk bermäge ýagdaýlarynyň ýetmejegini aýdýanlary-da bar. Bazaryň içinde gurbanlyk bermek üçin mal satyn almaga gelýän adamlaryň az bolmagy hem muny tassyklaýar
Ýerli ýaşaýjylaryň aýtmaklaryna görä, mallaryň bahalarynyň gymmatlamagyna ot-iýmiň bahasynyň ýokarlanmagy sebäp bolupdyr. Olar oba ýerlerinde mal satyn alyp, ony bakyp, etini satyp gazanç edýänleriň-de azalýandygyny, şol sebäpden soňky döwür et dükanlarynda ara-ýarym etiň bolmaýandygyny aýdýarlar.
Galkynyş etrabynyň mal bazaryna iri şahly mallaryny getirip, satyp bilmän yzyna alyp gidýänler-de bar. Olaryň biri hem Rahmanguly. Ol ikinji sapar bazara gelse-de öz üç öküzini satyp bilmändir.
“Meniň aýdan bahama öküzleriň hiç birini alanoklar, pes bahadan-da satasym gelenok. Men hiç ýerde işlämok, öküzleri satamsoň puluny bir işe, söwda satyk bilen meşgullanmaga goşsam ýa-da bir ýeňil maşyn edinsem diýýän. Ertir ýene-de mal bazara gelerin, öýüm bazardan kän bir daşda däl” diýip, Rahmanguly aýdýar.
Mal bazaryna gelenleriň arasynda hususyýetçi mal söwdagärleri-de bar. Rahmangulynyň aýtmagyna görä, mal söwdagärleri pully adamlar we olar köplenç goýun-geçi ýaly maýda mallary satyn alyp, üstüne 20-25 manat goýup satýarlar.
“Olar mal bazaryna gijäniň bir wagty gelip, bazara getirilen ilkinji mallaryň ählisini diýen ýaly satyn alyp, satyn alnan goýun-geçileriniň bahalarynyň üstüne 20-25 manat goýup, bazara mal edinmäge gelenlere satýarlar. Şeýdip gazanç etmek üçin azyndan 5-6 müň dollar gerek” diýip, Rahmanguly aýdýar.


text:
Eýranyň ýokary lideri düýn Birleşen Ştatlaryň we Ysraýylyň Tähranyň ýadro nokatlaryny ýok etmek üçin görjek islendik harby çäresi “demir ýumruklar” bilen garşylanar diýdi.
Döwlet telewideniýesi Aýatolla Ali Hameneýiniň sözlerine salgylanyp, “islendik görnüşdäki howpa we hüjüme ýa-da hatda harby çäre barada pikir edilmegine berk gaýtargy berler” diýdi.
Hameneýi bu sözleri Halkara atom engergiýasy gullugynyň täze hasabaty çap edilenden iki gün soň aýtdy.
Ol hasabatda Eýranyň ýadro ýaragyny edinmek üçin synag geçirendigi we henizem gizlin barlaglary alyp barýan bolmagynyň ahmaldygy güman edilýär.


text:
Düýn Orsyetiň premýer-ministri Wladimir Putin Belarussiýa nebit satmak hem nebitiň tranziti boýunça gepleşikleri dowam etdirmäge hökümete görkezme berdi. Ol 2010-njy ýyl üçin zerur dokumentlere ýakyň wagtlarda gol çekilmegine umyt bildirdi.
Täze ýylyň başyna çenli 2010-njy ýyl üçin nebit satuwy hem onuň tranziti boýunça Moskwa bilen Minskä özara ylalaşyk gazanmak başartmandy.
Belarussiýanyň «Belnaftahim» nebiti gaýtadan işleýän zawodynyň wekili Marina Kostýuçenkonyň sözlerine görä, häzir taraplaryň arasynda gümrük pajy boýunça gepleşikler dowam edýär.


text:
“Talyban” hereketi ABŞ-nyň esgeri Bowe Bergdalyň ABŞ-nyň Owganystanyň gündogaryndaky güýçlerine tabşyrylmagyny görkezýändigine ynanylýan 17 minutlyk wideo ýazgy ýaýratdy.
31-nji maýda Bergdal Birleşen Ştatlaryň “Guantanamo Baý” harby türmesinde saklanylýan “Talybanyň” bäş sany tussagyna çalşyryldy.
“Talybanyň” ýaýradan täze wideosynda Bergdalyň ak ulagda oturandygy görünýär. Şeýle-de, wideoda Bergdaly alyp gitmek üçin baran Birleşen Ştatlaryň dikuçary görnüp başlan mahaly, ýaragly söweşijileriň baýryň eteklerinde ýerleşendigi görünýär. Dikuçar ýere gonan mahaly Bergdal özüni alyp gaçanlaryň ýolbaşçylygynda dikuçardan çykan üç adama gowşurylýar.
Bergdal duşman söweşijiler tarapyndan Owganystanda saklanylan ýeke täk amerikan esgeridir. Ol 2009-njy ýylyň iýun aýynda alnyp gaçylypdy. Obamanyň administrasiýasy Bergdal bilen “Talyban” tussaglarynyň çalşyrygy barada öňünden maglumat bermäni üçin ABŞ-nyň esasy kanunçykaryjylaryndan ötünç sorady.


text:
Makedoniýada çap edilen hasabatda ýurduň Konstitusion sudunyň başlygynyň 1960-njy ýyllarda Ýugoslawiýadaky gizlin kommunist polisiýasy bilen hyzmatdaşlyk edendigi aýdylýar.
Sudýa Trendalfil Iwanowski bu aýdylýanlary ret edýär. Ol özüniň gizlin polisiýanyň pidasy bolandygyny we bu komissiýanyň aýyplamalarynyň syýasy äheňlidigini aýdýar.
Sudýa bu aýyplamalar sebäpli öz wezipesinden çekilmejekdigini we aýdylýan zatlaryň Makedoniýanyň Ýokary sudunda seljerilmegini talap etjegini hem sözüniň üstüne goşdy.
Gürrüňi edilýän komissiýanyň taýýarlan hasabaty kommunist zamanyndaky gizlin polisiýanyň şugulçylaryny jemgyýetçilik edaralaryndan işden kowmak üçin taýýarlandy.


text:
Eýran bilen Atom energiýasy boýunça halkara gullugynyň arasynda her gezek gepleşik geçende, esasy tema Tähranyň Gullugyň inspektorlaryna Parçine harby kompleksine baryp görmäge ýol berip-bermezligi hakda bolýar. Gullugyň baş direktory Ýukiýa Amano ýene bir gezek Eýrany bu komplekse baryp görmäge ýol bermäge çagyrdy.
Ýadro inspektorlary 2011-nji ýylyň noýabr aýynda özleriniň Eýranyň on ýyldan gowrak mundan ozal Parçinde "partlaýjy ýadro mehanizmini döretmäge degişli" synaglar geçirendigine ynanýandyklaryny aýtdylar.
Ýöne 2000-nji ýyldan bäri halkara Atom gullugyna bu ýere baryp görmäge rugsat edilenok. Gulluk 2005-njy ýylda Parçine barsa-da, oňa gürrüňi edilýän jedelli bina girip görmäge ýol berilmedi.
Eýranyň muňa ýol bermezligi Günbataryň "ol bir zadyň üstüniň açylmagyndan gorkýar" diýen şübhesini güýçlendirýär.
Aradan köp wagt geçendigine garamazdan, jedelli binany baryp görmek inspektorlary häzirem gyzyklandyrýar. Sebäbi bu jedelliligi artdyrýan ýene bir subutnama bar.
Rus alymlary
Wenada ýerleşýän "Ýaragsyzlanma we ýadro ýaraglaryny ýaýratmazlyk baradaky merkeziň" işgäri Ýelena Sokowa muny şeýle düşündirýär: "Şeýle hem Orsýetiň ýadro laboratoriýasyna degişli bir rus alymynyň ol ýerde bolandygy aýan edildi. Partlaýjy maddalar boýunça ekspert bolan bu alym şol ýerde işläpdir".
Tähranyň bütin öten ýylyň dowamynda bu jedelli binany boýdan-başa arassalamagy hem barlagçylaryň şübhesini artdyrdy.
Ýöne ozal ýadro bilen baglanyşykly synaglar geçirilen bolsa-bolmasa-da, Eýranyň halkara inspektorlaryna Parçine barmaga ýol bermezligi ony diňe bir barlanmaly ýer däl, eýsem ondan has uly bir zada öwürýär. Ol indi Halkara Atom gullugynyň Eýran bilen aradaky ýadro krizisini çözmegi başarmaýanlygynyň alamaty bolup durýar.
Stokgolmyň Halkara parahatçylyk barlaglary baradaky institutynyň işgäri Şanon Kaýl aslynda Parçiniň beýle kynçylyga öwrüler diýip, hiç kimiň pikir etmändigini belleýär: "Hemmeler Parçine gitmek barada Atom energiýasy boýunça halkara gullugy bilen Eýranyň arasynda ylalaşyga gelner diýip pikir edipdi. Sebäbi Halkara atom gullugy 2005-nji ýylda Parçine baryp gördi. Bu bir çynlakaý mesele bolar diýip, hiç kim pikir etmändi. Ýöne Eýran bilen Atom energiýasy boýunça halkara gullugynyň gatnaşyklarynyň barha ýaramazlaşmagy netijesinde, nebsimiz agyrsa-da, Parçin Gulluk bilen Eýran hökümetiniň arasyndaky petigiň ýa çykalgasyzlygyň umumy we meşhur alamatyna öwrüldi".
Subutnama
Parçin iki tarapyň arasynda kimiň utup, kimiň utuljakdygy baradaky meselä öwrülensoň, ol ýa Eýrandaky başga bir fizika bilen baglanyşykly ýer Eýranyň ýadro ýaraglaryny öndürmäge synanyşyp-synanyşmaýandygy baradaky soragy çözmäge inspektorlary subutnama bilen üpjün eder diýip pikir edýänler indi köp däl.
Kaýlyň pikiriçe, bular ýaly subutnamalary diňe adamlardan we dokumentlerden alyp bolar. Sebäbi bular aňsatlyk bilen üstüni basyryp, ýa üýtgedip bolýan zatlar däl.
"Meniň pikirimçe, eger bir subutnama bar bolsa, ol interwýulardan, geçmişde alnyp barlan işler baradaky dokumentlerden çykar. Men, mysal üçin, atom ýaraglaryny öndürýän bir gizlin desga tapylar öýdemok. Meniň pikirimçe, olaryň gözleýäni bu hem däl" diýip, Kaýl belleýär.
Häzir Parçin baradaky dawa barlagçylaryň alymlar bilen gürleşmek we dokumentleri görmek mümkinçiligine böwet bolýar. Wenadaky ümsümligi, gymyldysyzlygy göz öňüne getireniňde bu ýagdaý basym üýtgärli hem görnenok.


text:
Golaýda gazak gyzynyň süýrelmegi, ýagny zor bilen alnyp gaçylmagy barada çykan habarlar
sosial ulgamlarda uly seslenmä sebäp boldy.
Gyz süýremek, ýagny başga biriniň maşgalasyny zor bilen alyp gaçmak Merkezi Aziýa halklarynyň arasynda, şol sanda türkmenleriň arasynda hem göze ilýär.
Eýsem, türkmen jemgyýetinde gyzlaryň alnyp gaçylmagyna nähili garalýar? Ýaşlar bu barada näme pikirde?
Bu soraglara ýokary bilimini dürli ýurtlarda ýaşaýan türkmen ýaşlary Azat, Bahar we Owganystanda ýaşaýan türkmen gyzy Patma jogap berdiler. Türkmen ýaşlary bilen geçiren söhbetdeşligimizi diňlemek üçin aşkdaky düwmä basyň.


text:
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko öz parahatçylyk planyny “söz bilen däl-de, iş ýüzünde” goldamagy üçin Russiýa çagyryş etdi.
26-njy iýunda Strasburgda Ýewropa geňeşiniň parlament assambleýasynda eden çykyşynda Poroşenko Moskwa plany goldaýandygyny mälim etse-de, heniz ýeterlik zat etmedi diýdi.
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri (John Kerry) hem 26-njy iýunda eden çykyşynda Ukrainanyň gündogarynda Russiýa tarapdary separatistler bilen Kiýewiň arasynda dowam edýän ok atyşlygy bes etmek baradaky ylalaşygy goldamak ugrunda iş alyp barýandygyny, Moskwa “birnäçe sagadyň” içinde subut etmeli diýdi.
Kreml bolsa, 26-njy iýunda Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin bilen Germaniýanyň kansleri Angela Merkeliň arasynda geçirilen telefon arkaly söhbetdeşlikde Ukrainadaky “ok atyşygy bes etmek baradaky ylalaşygy dowam etdirmek üçin zerur bolan zatlaryň” maslahat edilendigini mälim etdi.


text:
Aşgabat, 06.03.2015. “Türkmenportal”.
Türkmenistanyň Medeniýet ministrligi, Zenanlar birleşiginiň Merkezi Geňeşi paýtagtymyzdaky Şekillendiriş sungaty muzeýinde Halkara zenanlar baýramyna bagyşlap “Zeminiň lälesi” atly güller sergisini gurady.
Serginiň dowamynda Aşgabat şäher häkimliginiň Medeniýet müdirliginiň “Aşgabat” tans toparynyň, Türkmenistanyň milli konserwatoriýasynyň ýanyndaky Daňatar Öwezow adyndaky Türkmen döwlet ýörite sazçylyk mekdebiniň bagşy-sazandalarynyň hem-de Türkmenistanyň halk artisti Garold Neýmarkyň ýolbaşçylygyndaky “Mukam” skripkaçylar toparynyň çykyşlaryna tomaşa edildi.
Bu ýere ýygnanan enelere, şeýle hem gelin-gyzlara tebigata aýratyn gözellik berýän gül çemenlerinden ybarat kompozisiýalar görkezildi. Olaryň arasynda dürli görnüşli güllerden ýasalan Bitaraplyk we parahatçylyk ýylyny alamatlandyrýan şekil hem bar.
Sergidäki dürli güllerden ýasalan kompozisiýalary biziň fotoreportažymyzda synlamagy unutmaň!


text:
Ýekşenbe güni Müsüriň häkimiýetleri Halkara walýuta fondunyň bu ýurda 3 milliard dollar maliýe ýardamyny bermekligi karar edendigini habar berdiler.
Maglumata görä, bu serişdeler Müsüriň ykdysadyýetini ösdürmek maksady bilen geljek bir ýylyň dowamynda berler.
Şu ýylyň fewral aýynda Müsüriň ozalky awtoritar lideri Hosni Mübäregiň häkimiýetden çetleşdirilmegine getiren syýasy wakalar ýurduň ykdysadyýetine-de öz ýaramaz täsirlerini ýetiripdi.
Geçen hepde Müsüriň täze hökümeti 2011-2012-nji ýyllar üçin döwlet býujetini tassyklady.


text:
Adamçylykda dertlemän hem bolanok. Her hili näsagçylyklar ýüze çykyp dur. Lukman gözegçiliginden geçip, gerekli dermanlary ýazdyryp alýan näsaglar döwlet dermanhanalaryna derman sorap jaň edýärler. Ýöne Türkmenistanda hiç wagt agyr kesellere gerekli, zerur dermanlary döwlet dermanhanalaryndan tapyp bolmaýar. Haýsy dermany sorasaň, olardan diňe: «Ýok» diýen jogaby alýarsyň. «Ýok, ýok, ýok»… Dermanhananyň işgärleri yzygiderli şu sözleri gaýtalaýarlar.
Döwlet dermanhanalaryndan möhümi bitmedik adamlar bialaç ýagdaýda kommersiýa apteklerine ýüz tutmaly bolýarlar. Gereklenýän dermanlary kommersiýa dermanhanalaryndan köplenç ýagdaýda tapyp bolýar. Ýöne kommersiýa dermanhanalaryndaky dermanlaryň bahasy döwlet apteklerindäki dermanlardan on essä golaý gymmat. Näsaga em edilerini isleýän bolsaň, her edip-hesip edip, gymmat dermanlardan hem almaly bolýar.
Döwlet dermanhanalarynda esasan Türkmenistanyň «Ajanta farm» hindi kärhanasy bilen öndürýän, ýeňil-ýelpaý dertler üçin niýetlenen dermanlary bolýar.
Daýzalarda “ýok” ýok
Aşgabadyň «Mir bazar» atlandyrylýan bazarynyň gapdalynda köçede durup derman satýan daýzalardan islendik dermany tapyp bolýar. Ýöne olaryň satýan dermanlarynyň-da bahasy örän gymmat. Döwlet dermanhanalarynyň satýan dermanlarynyň bahasyndan bäş-on esse gymmat.
Köçede derman satýan daýzalara käte polisiýa işgärleri haýbat atanam bolýar. Ýöne, göräýmäge, olar polisiýa işgärlerinden gorkmaýana meňzeýär. Olaryň hersi bir jaýyň girelgesiniň agzynda durup, polisiýa işgärleri bilen sanaşýarlar. Polisiýa işgärleri köçede derman satýanlaryň köpüsiniň adyny bilýär. Käte olara şu sapar hökman äkidip, 15 sutka iberjegini aýdyp, pişik haýbatyny atýar.
Derman satyjy daýzalar, gelin-gyzlar ähli dermanlaryň atlaryny bilýärler. Olar hut dermanhananyň işgäri ýaly. Gerekli dermany derrew tapyp berýärler. Derman satýan ýerlerinde termoslyja çaýjagaz, kofejik içýärler, käte nahar iýýärler. Polisiýa işgärleri kä günler olara hiç zat diýmän gidýär.
Döwletde bolmaýan dermanlar daýzalarda
Bu daýzalar kim, olar satýan dermanlaryny nireden alýarlar, bu bize mälim däl. Eger olar şahsy firmalaryň getirýän dermanlaryny satýan bolsalar, polisiýa işgärleri olary kowalamazdy, derman satyjylaryň hat-petegi bolardy, tertip boýunça olar dermanlaryny dükanjyklarda satardylar. Olarda Orsýetiň öndüren dermanlary-da bar, Ýewropanyň beýleki döwletlerinden gelen dermanlar-da. Döwlet apteklerinden hem-de kommersiýa apteklerinden tapyp bolmaýan dermanlary köçede derman satýan daýzalardan tapyp bolýar. Olaryň satýan dermanlarynyň ulanylyş möhleti hem mydama täze. Ýa-da olara döwlet apteklerinde satmak üçin getirilýän dermanlar berilýär?! Anyk bilmän, belli bir zat aýdyp bolmaýar.
Döwlet şu zatlary tertibe salsa gowy boljak. Hatda kommersiýa apteklerinde hem dermanlar aşa gymmat satylýar. Şol zatlara-da gözegçilik etmeli. Aslynda kommersiýa dermanhanalary babatda berk gözegçilik ýola goýulsa maksada laýyk bolardy. Sebäbi döwlet dermanhanalaryna getirilýän dermanlaryň hem kommersiýa dermanhanalarynyň üsti bilen satylyp bilinmegi mümkin. Hatda şeýle edilýändigi hakda maglumatlar hem bar.
Halkyň aglaba bölegi işsiz. Aglaba bölegi örän ujypsyz aýlykly işde işleýär. Şeýle ýagdaýda derman meselesinde döwlet tarapyndan gözegçilik güýçlense, dermanlaryň bahasy halka elýeterli bahadan döwlet dermanhanalarynda tapdyrsa gowy bolardy.
Serdar Gulgeldiýew aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Bu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Pakistanda Fransiýanyň “Charlie Hebdo” satiriki žurnalynda Muhammet pygamberiň suratlandyrylmagy ýazgarylyp, demonstrasiýalar geçirilýär.
16-njy ýanwarda Pakistanyň Karaçi şäherindäki fransuz konsulhanasynyň öňünde polisiýa bilen protestçileriň arasyndaky çaknyşyklarda azyndan üç adam ýaralandy. Protestçileriň aglabasy “Jamaat-e-Yslam” partiýasy bilen ilteşikli studentlerden ybaratdyr.
Fransuz žurnalynyň soňky nusgasynyň baş sahypasynda Muhammet pygamberiň karikaturasy çap edilip, onuň daşynda “Ähli kişi bagyşlandy” diýen sözbaşy ýerleşdirildi.
15-nji ýanwarda kabul edilen rezolýusiýada Pakistanyň aşaky parlamenti Muhammet pygamberiň karikaturasyny çap edeni üçin “Charlie Hebdo” satirki žurnalyny ýazgarýan resminamany kabul etdi.