text:
"Salam lukman! Meniň aýalymyň göwüsleri kiçi. Men hem, onuň özi hem olary ulaltmaga islegimiz bar. Olary nädip ulaldyp bolar?"
Saýtyň okyjysy.
"Salam hormatly lukmanlar! Men 25 ýaşymda. Durmuşa çykmadyk gyz. Boýum 166 sm. agramym 63 kg. Meni meniň göwüslerimiň kiçiligi utandyrýar. Göwnüme bolmasa, olar meniň ýaşyma görä ösmedik ýaly. Maňa maslahat bermegiňizi haýyş edýärin".
Saýtyň okyjysy.
"Göwüsleri ulaltmagyň çäreleri barada aýdyp geçseňiz minnetdar bolardyk. Bu sorag meniň halaýan gyzym we men üçin gaty wajyp. Sag boluň".
Saýtyň okyjysy.
♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦
Aýallaryň aglaba bölegi uly, çeýe we "öňe dyňzap" duran göwüsleri arzuw edýärler. Kiçijik göwüsli aýallar ony ulaltmagyň arzuwynda bolsa, ýeterlik ululykly göwüsleriň eýeleri bolsa ony ýokary galyp duran, çeýe görnüşe getirmäge isleg bildirýärler.
Göwüsleriň ululygy we görnüşi nämä bagly?
Göwüsler ýag dokumasy bilen gurşalan süýt çykaryjy mäzlerdir. Süýt mäzleriniň ululygy iki sany genetiki faktora bagly bolup durýandyr: jyns gormonlarynyň gandaky derejesine we süýt mäzleriniň olara bolan duýgurlylygyna. Gandaky estrogeniň mukdaryna bagly bolmazdan, estrogen aýal gormonyna duýgurlylygy pes bolan göwüsler hiç haçan uly ölçeglere eýe bolup bilmez. Göwrelilige garşy gormon serişdeleri kabul edýän aýallaryň köpüsiniň göwüsleriniň ulalyp, beýlekilerinde bolsa şol ýagdaýda galmagy şunuň bilen düşündirilýändir.
Ýag dokumasy hem göwüsleriň ululygyna täsir edýändir: ýaşyň ulalmagy bilen onuň mukdary köpelip, aýbaşydan galma döwründe onuň düzüminiň aglaba bölegini ýag dokumasy tutýandyr.
Ondan başga-da, göwüsleriň görnüşi döşüň myşsalarynyň (göwüsleriň özünde myşsa ýokdur) çeýeligine we tebigy "göwüslikler" bolan deriniň ýagdaýyna baglydyr. Ýaşyň ulalmagy bilen myşsalar gowşaýar, deri bolsa öz kadaly dykyzlygyny ýitirýär, uly we owadan göwüsler görnüşini üýtgedip sallanýarlar. Ýöne kämahallar, şeýle ýaşa görä üýtgeme esasynda kiçi göwüsli aýallar tebigatdan garaşylmadyk sowgat alýarlar: ýagyň köpelmegi netijesinde ulalýan göwüsler has özüne çekiji görnüşlere eýe bolup bilýändir.
Aýdylanlardan göwüsleri hakykatdan hem bedeniň gormonal durkuna ýa-da ýag dokumasyna, ýa-da derisine täsir etjek serişdeleriň, usullaryň kömek edip biljekdigi äşgär bolýar. Geliň ol usullaryň üstünde anyk durup geçip, olaryň ýetmezçilikleri we artykmaçlygy bilen tanşalyň.
Iýmit garyndylary, gormon saklaýjy krem
Soňky ýyllarda söwda bazarynda, öndürijileriň bellemegine görä göwüsleri bir-iki ölçeg ulaldyp biljek iýmit goşundylary döredi. Olaryň düzümini ösümlik gormonlary (fitogormonlar) düzüp, täsiri boýunça olar aýal estrogen gormonyna meňzeşdir we göwüsleriň reseptorlaryna täsit etme bilen onuň ulalmagyny üpjün edýändirler. Edil şeýle täsir bilen göwüsler aýbaşydan öň we gormon gerdejikleri kabul edilenden soň hem ulalýarlar.
Ýöne şeýle täsir hemmelerde ýüze çykmaýar we göwüsleriň estrogenlere duýgurlylygyna baglydyr. Iýmit garyndylarynyň ulanylmagy uly bolmadyk göwüsli aýallar üçin peýdasyz bolup biler. Olaryň göwüsleriniň kiçi bolmagy, aýal jyns gormonlaryna bolan pes duýgurlylykdan habar berýär. Ýöne başga ýagdaý hem bolup biler – bedende gormonlar ýetmezçilik edende bu iýmit garyndylary göwüsleriň ulalmagyna getirip biler. Bu serişdeleriň şeýle täsiri wagtlaýyn häsiýete eýedir we olaryň kabul edilmegi bes edilensoň, göwüsler ýene öňki görnüşe eýe bolýandyrlar.
Fitogormonlary ýaş gyzlara ulanma maslahat berilmeýär, çünki bu serişdeler olaryň bedeniniň kadaly gormonal ýagdaýyna zyýan ýetirip bilerler. Şeýle-de, fitogormonlaryň täsiri doly öwrenilen däldir we hünärmenleriň köpüsi olary süýt mäzleriniň howply döremelerine getirip biljekdigi barada belleýärler.
Söwda bazary fitogormon saklaýan ýörite kremleri hem hödürleýär. Olar deriniň üsti bilen siňip göwüsleri ulaldýarlar we onuň derisiniň ýazylmagyna we çekilmegine ýardam berýärler. Şeýle täsir krem ulanylýan döwründe saklanýar, göwüsler bolsa ujypsyz ölçeglere çenli ulalýarlar.
Biogel
Ençeme ýurtlarda göwüsleri ulaltmagyň bir usuly höküminde olara sanjym görnüşinde göýberilýän biogel ulanylýar. Beýle operasiýa arzan bolsa hem, ýurtlaryň köpüsinde ulanylmaga gadagan edilendir. Onuň hem öz sebäpleri bar. Iň tejribeli lukman hem biogeliň süýt mäzlerinde nähili ýerleşjekdigini aýdyp bilmeýär. Onuň ulanylmalarynyň gaýraüzülmeleri höküminde deriniň reňkiniň üýtgemegi, göwüsleriň görnüşini üýtgedýän agyryly gatamalaryň döremegi, ýokançlyklaryň düşmegi, howply döremeleriň döremegini tijendirme ýaly ýagdaýlary aýdyp bolar. Ondan başga-da, biogel bir ýerde saklanman, deriniň aşagynda "syýahat edip" hem biler. Biogeli bütinleý göwüslerden çykarmak mümkin däldir we çynlakaý gaýraüzülmeler ýüze çykanda göwüsleri aýyrmaly bolýandyr.
Göwüsler üçin owkalama usullary
Güýç ulanmazdan, ýeňillik bilen geçirilýän aýlawly owkalama süýt mäzleriniň gan aýlanşygyny gowlandyryp, deriniň çeýeligini ýokarlandyrýandyr. Bu bolsa göwüsleriň görnüşiniň gowlanyp, has ýygnanşykly bolmagyny üpjün edip biler. Mastopatiýanyň dürli görnüşlerinde owkalamany geçirmegiň maslahat berilmeýändigini bellemelidir.
Suw bilen owkalama – duşuň aşagynda duran wagtyňyz suwuň ýylylygyny sazlaň: ol çala mylaýym bolup, gyzgyn bolmaly däldir. Ilki bir göwsüň, soň beýleki göwsüň üstünden aýlawly hereketler bilen geçiň. Emziklere suw degirmeden gaça duruň. Şeýle hereketleri her gün 2 gezek, her göwüsler üçin 2-3min. geçiriň. Soňundan suwuň temperaturasyny ýyly ýagdaýa çenli ýokarlandyryp, ýene peseldiň. Temperaturany birnäçe gezek üýtgedip, her gezek 5-10 sek. saklaň. Suwly owkalamany salkynrak suwuň täsiri bilen tamamlaň.
El bilen owkalama – göwüslere ýagly ýa-da ýörite şu maksat üçin niýetlenen kremi çalyp, barmaklaryň ujynda sagat diliniň ugry bilen aýlawly hereketleri 2 min. dowamynda geçiriň. Emziklere täsir etmeden gaça duruň. Soňundan aşakdan ýokary, emziklerden ýaýjyk süňküne we gollara garşy sypalaň. Barmaklaryň ujy bilen emziklerden göwüsleriň daşky gyrasyna çenli ýeňil hereketler bilen 2 min. dowamynda sypalamalar geçiriň. Hemme hereketler emaý bilen geçirilip, güýç ulanylmaly däldir.
Ýokarda bellenilşi ýaly, göwüslerde myşsalar bolmasa hem, döş myşsasyny türgenleşdirmek netijesinde hem göwüsleriň görküni gowlandyryp bolýandyr. Aşakda şeýle maşklaryň birnäçesini mysal getirýäris:
► Eliň aýalaryny gysmak: tirsekleri döşüň derejesinde saklap, biri-biriniň üstüne goýlan eliň aýalaryny öňüňizde saklaň. Eliň aýalaryny biri-birine 3 gezek mäkäm gysyp, soňundan elleriňizi göýberiň. 10 gezek gaýtalaň.
► Eliň çekilmeleri: tirsekleri döşüň derejesinde saklap, elleriňiziň barmaklaryny biri-biriniň arasyndan geçiriň. Döş myşsalaryna agram salyp, elleriňizi biri-birinden aýyrjak boluň. 10 gezek gaýtalaň.
► Ganteli ulanmak: gantelleri ýa-da suwly çüýşäni ulanyň. Arkan ýatyp, her eliňize gantel alyň. Gantelli elleriňizi galdyryp, iki tarapa hem hereketlendiriň. Ondan başga hem elleriňizi poldan galdyryp, soňundan emaý bilen aşak düşüriň. 15 gezek elleriňizi galdyryp we ýokarda saklap, 15 gezek hem gantelli elleriňizi döşüňizde epiň. 3 tapgyr gaýtalaň.
Wakuum-owkalamasy
Göwüsleri ulaltmagyň ýene bir hirurgiki däl usuly bolup durýandyr. Ilkibada bu usul ýaş eneleriň çaga emdirmäge taýyn bolmadyk göwüslerini taýynlamak üçin ulanylýardy. Soňabaka bu usul göwüsleriň görnüşini üýtgetme, olary galdyrma maksady bilen hem ulanylyp başlanyldy. Wakuum-owkalamasynyň kömegi bilen gerek netije gazanylýan bolsa hem, ol wagtlaýyn häsiýete eýe bolup, bu ýagdaý deriniň üstki gatlaklarynyň çişginliliginiň döremegi netijesinde gazanylýar.
Hünärmenleriň köpüsi bu usuly höwpsuz hasaplamaýarlar, çünki ol süýt mäzlerinde gan aýlanşygynyň bozulmagyna getirip bilýändir.
Implantatlar
Göwüsleriň dogry we owadan görnüşini gazanmak maksady bilen protezler-implantatlar ulanylýar. Mastopatiýa, allergiki täsirlilik, bedeniň agyr dowamly kesellerinde bu usuly ulanyp bolmaýar. Göwüs protezleri sport türgenlerine we hünäri urgy, müçükme almak howpy bilen bagly aýallarda ulanylmaýar. Şeýle hem, 18 ýaşa ýetmedik aýal maşgalalarda hem bu usuly ulanmak üçin gyssanmaly däldir.
Häzirki zaman implantatlary – ýörite erginler bilen doldurlan, daşy silikon örtükli protezlerdir. Gatyşyk – iki ýa-da üç kameraly implantatlar bolup, olaryň daşky örtügi fiziologiki ergin bilen doldurylsa, içki kamera silikon geli bilen doldurylýandyr. Protezleriň soňky görnüşleri höküminde poliwinilpirrolidon gidrogeli saklaýan implantatlary belläp geçip bolar.
Islendik hirurgiki operasiýa mahsus bolşy ýaly, bu usulyň hem öz gaýraüzülmeleri ýüze çykyp bilýändir. Göwüslerde gan ýygnanmalaryň döremegi, operasiýadan soňky döwürde ýokançlyklaryň täsiri, implantatlaryň şikeslenmegi – onuň düzüminiň akmagy ýa-da onuň ýerinden süýşmegi, implantatyň daşynda fibrozly örtükleriň döremegi şeýle gaýraüzülmelere degişli edilip bilner. Şonuň bilen birlikde bolsa, plastiki hirurglaryň Amerikan jemgyýetiniň bellemegine görä, şu günki gün silikon protezleriň ygtybarlyk derejesi 95%-e barabardyr.
Ýokarda bellenilip geçilen usullaryň içinde öý şertlerinde hem geçirip boljak, lukmançylyk kömeginiň esasynda hem amala aşyryp boljak usullar bardyr. Ýöne hemmesiniň arasynda hem öz netijeliligi boýunça owklama, döş myşsasyny türgenleşdirme we plastiki lukmançylygyň gazanany bolan – impalntatlaryň ulanylmagyny aýratyn bellemek bolar. Göwüsleriň ululygyny we görnüşini ulaltmagy ýüregiňize düwen bolsaňyz, ilki bilen mammolog lukmanynyň maslahatyny alyp, ol ýa-da bu usuly ulanmaga garşy görkezmeleriň ýokdugyndan ynamly boluň.
Teswirlemeler
Elimi yakdym we 50 gunlap bejergi aldym
Emma sondada elimde gyzyl yanyk yzy bar
Ozem biraz gaty yone elimin hereketi
Gowy agyram yok yone yzy bar sony nadip
Ayryp bolarka lukman gayrat edip mana bir
Maslahat berin men oglan 19 yasymda.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


c: text/html

text:
Ýewropada Dikeldiş we Ösüş Banky bilen Türkmenistanyň aragatnaşygy garaşsyzlykdan soňky bir näçe ýylyň dowamynda başlanypdy.
Ady agzalýan edara şol döwürde ýurduň dürli pudaklary bilen meşgullanyp, geçiş döwrüni başdan geçirýän Türkmenistana dürli ugurlardan ýardam etmäge synanyşdy.
Ilki başda, gatnaşyklar gowy ýaly bolup görünse-de, Nyýazowyň ýurtda ýolbaşçylyk eden döwrüniň ahyrlarynda, bu edara bilen Türkmenistanyň arasy sowaşyp başlady.
Ýewropada Dikeldiş we Ösüş Banky 2006-njy ýylda, Türkmenistan boýunça syýasatyny özgerdip, bu ýurt bilen bagly alyp barýan strategiýasyny üýtgetmek kararyna geldi.
2006-njy ýylyň Sentýabr aýynda bu bank tarapyndan yglan edilen täze strategiýada, özleriniň Türkmenistanda alyp barýan işlerini çäklendirjekdigi mälim edildi.
Bu şeýle hem boldy. Şol döwürde öňki prezident Nyýazow aradan çykdy. Onuň ornuna Türkmenistanda täze hökümetiň häkimiýet başyna geçmegine garamazdan, bu edara bilen Türkmenistanyň aragatnaşygy 2008-nji ýylda gaýtadan hereketlenip başlady.
Täzeden herekete geçiş
Ýewropada Dikeldiş we Ösüş Bankynyň web sahypasynda çap edilen maglumata görä, bu edara 2008-nji ýylda TAM-BAS atly programmasynyň çäginde Türkmenistanda käbir proýektleri ýola goýdy.
Ady agzalýan bank, bu programanyň diňe TAM atly bölegi boýunça alyp barýan maksatlarynyň çäginde, Türkmenistanda hususy sektory işjeňleşdirmek barada alada edýär. Bankyň bu programmalary boýunça departamentiniň ýolbaşçysy Şarlot Selford häzir Türkmenistana sapar edýär. Ol Aşgabatda telefon arkaly Azatlyk radiosyna beren interwýusynda, häzirki döwürde Türkmenistanda alty kompaniýa bilen iş alnyp barylýandygyny aýtdy.
Şarlot Selford Aşgabada edýän saparynyň dowamynda, bankyň ady agzalýan programmalary boýunça tanyşdyrylyş dabarasyna-da gatnaşypdyr.
Türkmenistanyň habar beriş serişdeleriniň maglumatyna görä, hanym Selford türkmen wekilleri bilen geçiren duşuşyklarynda, kadrlary türgenleşdirmek meselesi hakda hem gürrüň edipdir. Ol Azatlyk radiosyna beren interwýusynda, bu ugurda eden teklipleriniň Türkmenistanyň hökümet wekilleri tarapyndan gowy garşy alnandygyny mälim etdi.
Kadr ýetmezçiligi
Türkmenistan barada gürrüň edilende, kadrlar meselesi mydama agzalýan problemalardan biri bolup durýar. Bu pikiri häkimiýet başyna geçen täze türkmen ýolbaşçysy Gurbanguly Berdimuhamedow hem yzygiderli beýan edip gelýär.
“Ýene bir mesele bar. Bu hem ýokary hünärli gurluşykçylaryň ýetmeýänligidir. Olaryň aýratyn hem welaýatlarda ýetmeýanligidir hem-de gurluşyk pudagynyň maddy binýadynyň gowşaklygydyr” diýip prezident Berdimuhamedow çykyşlarynyň birinde aýtdy.
Berdimuhamedow bu çykyşynda, gurluşykçylaryň ýetmezçilik edýänligi barada gürrüň etse-de, aslynda bilim we saglyk pudagynda-da kadr meselesiniň uly problema bolup durýanlygyny belledi.
Halkara krizis toparynyň Ýewropa regiony boýunça wise-prezidenti Alain Deletros, şeýle ýagdaýyň ýüze çykmagynyň sebäbiniň bilim pudagyna ýetirilen zyýandygyny aýdýar. “Bilim pudagynyň ýagdaýy bilen bir hatarda, Nyýazowyň ýazanlygy aýdylýan Ruhnama kitaby, ýurduň ähli raýatlary tarapyndan hökman okalmaly kitaba öwrüldi” diýip Alian Deletros aýdýar. “Şunlukda professorlar, mugallymlar, talyplar we beýleki pudaklaryň işgärleri peýdaly iş bilen meşgullanman, wagtlaryny bu kitaby okamak bilen geçirdiler. Bu hem şeýle ýagdaýyň döremegine sebäp boldy.”
Azatlyk radiosynyň habar merkeziniň analitigi Brýus Paniýeriň bize beren interwýusynda aýtmagyna görä, kadrlar meselesiniň şeýle uly problema öwrülendigine häzirki hökümet gözýetirip başlana meňzeýär.
Onuň aýtmagyna görä, Berdimuhamedow bu ugurda käbir ädimler ädip başlady. “Daşary ýurtly professorlaryň bu ýurda çagyrylmagy hem dogry tarapa ädilen bir ädimdir.”
Maglumat azatlygynyň zerurlygy
Halkara krizis toparynyň Ýewropa regiony boýunça wise-prezidenti Alain Deletros bolsa, bilim we beýleki ugurlarda edilmeli işiň heniz gaty köpdügini aýdýar. “Bäsleşikli bilim sistemasyny ýapyk ýurtda ýola goýmak mümkin däl. Munuň uçin ýurtda maglumat azatlygyny üpjün etmeli, alymlara daşary ýurtlara sapar etmäge, olara täze pikirler bilen tanyş bolmaga, pikirlerini aýtmaga we beýlekiler bilen öz pikirlerini paýlaşmaga mümkinçilik berilmeli.”
Kadrlary türgenleşdirmek meselesi baradaky teklibi hödürlemegine garamazdan, Ýewropada Dikeldiş we Ösüş Banky häzirki döwürde Türkmenistanda kiçi biznes pudagyny ösdürmek meselesi bilen gyzyklanýar.
Bu ugurdaky aladalaryň nähili netije bilen tamamlanjakdygy barada bir zat aýtmak kyn. Emma günbatarly synçylar bu ugurda ösüş gazanmak üçin syýasy erk-islegiň zerurdygyny we düýpli reformalaryň geçirilmelidigini nygtaýarlar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Siriýa hökümetiniň güýçleriniň Orsýetiň howadan urýan zarbalarynyň kömegi bilen taryhy şäher Palmirany "Yslam döwleti" atly jeňçi topardan yzyna almagyny prezident Başar al-Assad öz goşunynyň terrorizme garşy söweşde gazanan üstünligini görkezýän "möhüm sepgit" diýip taryplady.
Palmiranyň elden gitmegi 2014-nji ýylda Siriýanyň, Yragyň uly böleginde öz halyfatyny yglan eden ekstremistik topar "Yslam döwleti" üçin uly ýitgidir.
Bu merkezi şäheri gaýtadan eýelemek üçin Assadyň goşunyna üç hepdä golaý wagt gerek boldy. "Yslam döwleti" Palmirany 2015-nji ýylyň maý aýynda basyp alypdy.
Assad Damaska baran Fransiýanyň parlamentçilerinden durýan bir delegasiýa şeýle diýdi: "Palmiranyň azat edilmegibu gün möhüm üstünlik. Ol şol bir wagtda-da terrorizme garşy söweşde Siriýanyň goşuny bilen onuň ýaranlarynyň ýöredýänstrategiýasynyň şowludygyny görkezýän ýene bir alamatdyr" diýdi.
Assad şeýle-de Siriýada we Yrakda "Yslam döwleti" atly topara howa zarbalaryny urýan global ýaranlygy tankytlap, Siriýa goşunynyň gazanan ýeňşi "Birleşen Ştatlaryň ýolbaşçylygynda altmyşdan köp ýurdy öz içine alýan ýaranlygyň terrorizme garşy söweşde çynlakaý däldigini" görlezýär diýdi.
Siriýanyň telewideniýesi şol gün goşun bilen onuň söweşiji ýaranlarynyň Palmiranyň kontrollygyny öz ellerine alyp, indi şäheri jeňçileriň ýerleşdiren minalaryndan, bombalarynda arassalaýandygyny aýtdy.
Siriýanyň Britaniýada ýerleşýän adam hukuklary boýunça synçy topary 27-nji martda şäheriň gündogar bölegindehenizem atyşyklaryň barýandygyny, ýöne "Yslam döwleti" toparynyň jeňçileriniň aglabasynyň şäherden çykyp, gündogara tarap çekilendigini habar berdi.
Şäheriň gaýtaryp alynmagy soňky aýlarda "Yslam döwleti" we oppozision gozgalaňçy toparlara garşy söweşde dowamly öňegidişlik eden Assadyň hökümeti üçin saldamly simbolik we strategik ýeňiş bolup durýar.
Palmirany "Yslam döwleti" toparynyň demir galasy hasaplanýan Rakka şäheri bilen birikdirýän ýol indi goşunyň elinde. Bu bolsa bu toparyň jeňçileriniň diňe Yrak serhedine tarap gündogara çekilip biljekdigini aňladýar.
Siriýa goşunynyň başlyklary Rakkadaky we "Yslam döwletiniň" ýene bir güýçli ýeri bolan Deýr al-Zordaky jeňçilerine garşy gurnaljak indiki hüjümler Palmiradan ýolagoýlar diýdi.
Orsýetiň iki hepde mundan ozal öz harby guýçleriniň uly bölegini Siriýadan çekýändigini aýtmagyna garamazdan, uruş özüniň ýokary derejesine ýetende, onuň harby uçarlary gadymy şäheriň depesinden onlarça gezek howa zarbalaryny urdular.
Orsýetiň Goranmak ministrligi 27-nji martda öz güýçleriniň geçen 24 sagadyň içinde Palmira regionynda 40 gezek uçuş edip, "Yslam döwletine" degişli 117 ýeri nyşana alyp, 80-den köpräk jeňçini öldürendigini aýtdy.
Habar gulluklary, ministrlige salgylanyp, atyşyklary bes etmek düzgüniniň geçen 24 sagadyň içinde on gezek bozulandygyny habar berdiler.
Kremliň sözçüsi Dmitriý Peskowyň bildirmegine görä, prezident Wladimir Putin Assada jaň edip, Palmiranyň "Yslam döwleti" toparyndan basylyp alynmagyny gutlapdyr.
Siriýanyň adam hukuklary boýunça gözegçi toparynyň başlygy Rami Abdulrahman Palmira ugrunda giden söweşde "Yslam döwleti" toparynyň 400 jeňçisiniň, hökümet güýçlerinden we onuň bilen ýaran beýleki söweşijilerden hem jemi 180 adamyň öldürilendigini aýtdy.
Abdulrahman söweşi 2014-nji ýylda Siriýanyň we Yragyň bir bölegini yslam halyfaty diýip yglan edeli bäri bu jeňçi toparyň uçran ýeke-täk uly ýeňlişi diýip häsiýetlendirdi.
Siriýanyň hem Yragyň harby güýçleri bu toparyň halyfatynyň esasy merkezlerini yzyna almak üçin hüjüme geçeli bäri "Yslam döwleti" toparynyň jeňçileri basyş astynda.
Olaryň ýaňy üç aý mundan ozal Yragyň Ramady şäherinden kowlup çykarylmagy Yrak üçin uly ýeňiş hasaplanýar. Jeňçilerşeýle hem Yragyň Tikrit şäherini öten ýyl, Siriýanyň Al-Şaddady şäherini hem ýaňy fewral aýynda elden berdiler.
24-nji martda bolsa Yragyň goşuny ýurduň ikinji uly şäheri Mosuly gaýtaryp almak üçin hüjüme geçjekdigini aýtdy.Mosul 2014-nji ýylyň iýunynda bäri "Yslam döwleti" toparynyň elinde.


text:
TDH gullugynyň berýän maglumatyna görä, Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Aşgabatda “Älem” atly medeni dynç alyş merkezini döretmek baradaky permana gol çekipdir. Permana laýyklykda, bu merkezi döretmek boýunça iş Aşgabadyň häkimligine tabşyrylypdyr.
Maglumata görä, “Älem” merkezini döretmek bilen, Türkmenistanyň raýatlarynyň we daşary ýurtly myhmanlaryň medeni dynç alyşlaryny ýokary derejede gurnamaklyk göz öňünde tutulýar.
Merkeziň işini we ol baradaky düzgünleri bir aýyň içinde taýýarlamak göz öňünde tutulýar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 2-nji awgustda geçiren hökümet maslahatynda 1166 tussagyň günäsini geçmek baradaky karara gol çekdi.
Prezident Berdimuhamedow anna güni Ministrler Kabinetiniň nobatdaky mejlisini açmak bilen, onda şu ýylyň ýedi aýynda alnyp barlan işleriň netijelerine we käbir resminamalaryň taslamlaryna, şol sanda ýurduň durmuşyna degişli beýleki birnäçe meselä serediljegini aýtdy.
Şondan soň ýurduň milli howpsuzlyk ministri Ý.Berdiýewe söz berildi. Berdiýew türkmen halkynyň gadymdan gelýän ynsanperwerçilik däpleriniň häzirki döwrüň ruhuna laýyklykda ösdürilýändigini, eden jenaýatyna ak ýürekden ökünip, toba gelen raýatlaryň günäsini geçmek çäresiniň asylly bir adata öwrülendigini bellidi diýip, türkmen telewideniýesi habar berýär.
Soňra milli howrsuzlyk ministri mukaddes Gadyr gijesi mynasybetli iş kesilenleriň günäsini geçmek baradaky permanyň taslamasynyň taýýarlanandygy barada hasabat beripdir.
"Öňki tussaglary işe ýerleşdirmeli"
Prezident Berdimuhamedow bu hasabaty diňläp, ýurtda adat bolan ynsanperwerçilik däplerine eýerip, mukaddes Gadyr gijesi mynysybetli, iş kesilen 1166 raýatyň günäsini geçmek baradaky premana gol çekýändigini aýtdy.
Şeýle-de prezident hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylaryna günäsi geçilen adamlaryň ählisini tussaglykdan boşadyp, olaryň baýramçylyk günleri öz öýlerine, maşgala agzalarynyň arasyna barmagy üçin ähli zerur işleriň geçirilmegini üpjün etmegi tabşyrdy.
Prezident "Biz şeýlelik bilen eden etmişlerine ökünip, toba gelen adamlara öz günälerini halal zähmetleri bilen ýuwup, ýurdumyzyň ösüşine işjeň gatnaşmaklary üçin mümkinçilik döredýäris" diýdi.
Şeýle-de ol, ozalky günä geçişlerde hem bolşy ýaly, hökümetiň azatlyga çykan tussaglaryň jemgyýete gaýtadan goşulmagy, işe ýerleşdirilmegi üçin ähli zerur çäräni görmelidigini aýtdy.
Türkmenistanda Gadyr gijesine gabat ýüzlerçe tussagyň günäsini geçmek indi ençeme ýyl bäri adat boldy.


text:
ABŞ-da iş saparynda bolýan Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary bilen duşuşdy, şeýle hem birnäçe daşary ýurtlaryň döwlet Baştutanlary bilen ikitaraplaýyn duşuşyklary geçirdi.
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň 70-nji mejlisiniň çäklerinde BMG-niň 24-nji sentýabrda geçirilen sammitinde dünýä Liderleriniň tassyklan we kabul eden 2015-nji ýyldan soňky döwür üçin ösüş ulgamynyň täze Gün tertibi gepleşikleriň özenini düzdi.
Dünýä Liderleriniň sammite gatnaşyjylarynyň arasynda ilkinji bolup, netijeli pikirleri öňe sürýän we täze döwrüň görnükli syýasatçysy hökmünde ykrar edilen Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa söz berildi. Döwlet Baştutany 2015-nji ýyldan soňky döwür üçin ösüşiň meseleleri boýunça sammitde çykyş etdi. Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow halkara gatnaşyklarynyň esasy ugurlary boýunça Türkmenistanyň garaýşyny, eýeleýän ornuny mälim etdi we täze ählumumy Gün tertibinde öňde goýlan 169 wezipäni, şeýle hem durnukly ösüş ulgamynda 17 maksady ýerine ýetirmekde hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmäge gönükdirilen birnäçe teklipleri öňe sürdi. Onuň esasy ugry ykdysady, durmuş we ekologiýa ýaly durnukly ösüşiň üç ugrunda halkara bileleşiginiň deňeçer we toplumlaýyn çözgüdini emele getirmekden ybaratdyr diýip, milletiň Lideri öz çykyşynda aýtdy.
Türkmenistanyň Prezidenti gymmat bolmadyk, ygtybarly we döwrebap energiýa serişdeleriniň ählumumy elýeterliliginiň üpjün ediljekdigine, ykdysady ösüşe hem-de iş üpjünçiligine ýardam beriljekdigine, çeýe düzümiň dörediljekdigine, senagat taýdan durnukly ösüşe goldaw beriljekdigine we täzeçil usullaryň höweslendiriljekdigine ynam bildirdi hem-de munuň önümçiligiň we sarp edişiň durnukly usulyny döretmäge, ýurtlaryň içinde we olaryň arasynda deňsizligiň azaldylmagyna mümkinçilik berjekdigini aýtdy. Bu bolsa özara gatnaşyklaryň usullarynyň kämilleşdirilmegini talap edýär.
Şunuň bilen baglylykda, milletiň Lideri Gurbanguly Berdimuhamedow BMG-niň Ykdysady we Durmuş Geňeşiniň ýakyndaky mejlisleriniň birinde durnukly ösüş maksatlaryny ýerine ýetirmegi utgaşdyrmagyň täze ählumumy guralynyň döredilmegi hakyndaky meselä seredilmeginiň maksadalaýyk boljakdygyny belledi hem-de Türkmenistanyň bu babatda degişli anyk teklipleri öňe sürmäge taýýardygyny nygtady.
Dünýäde garyplygy aradan aýyrmak, açlyga garşy göreşmek meselelerini pugtalandyrmagyň zerurdygy barada aýtmak bilen, Türkmenistanyň Prezidenti ýokary derejedäki Azyk forumyny geçirmegi teklip etdi we ýurdumyzyň ähli gyzyklanma bildirýän taraplar bilen işjeň hyzmatdaşlygy ýola goýmaga taýýardygyny belledi. Şeýle hem döwlet Baştutanymyz döwletiň we dünýäniň halklarynyň durmuş-ykdysady ösüşini üpjün etmegiň, howanyň üýtgemegi hem-de ekologiýa meseleleri bilen baglanyşykly wezipeleri çözmezden mümkin däldigini nygtady. Milli Liderimiz Türkmenistanyň Merkezi Aziýa ýurtlary üçin howanyň üýtgemegi boýunça Sebit merkezini döretmek teklibini öňe sürýändigini aýdyp, ýurdumyzyň bu ýörelgä ygrarly bolup, 2016-njy ýylda BMGÖM bilen bilelikde Aşgabatda şunuň ýaly merkezi döretmäge taýýardygyny aýtdy.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow sagdyn durmuş ýörelgelerini pugtalandyrmak, bilim, gender syýasaty hem-de parahatçylygyň, adalatyň beýik ýörelgeleriniň, Birleşen Milletler Guramasynyň maksatlarynyň we wezipeleriniň üstünlikli durmuşa geçirilmeginiň bähbidine beýleki ulgamlarda hyzmatdaşlygy giňeltmek barada aýtdy.
Şu gün ir bilen milletiň Lideri BMG-niň ştab-kwartirasyna geldi. Bu ýerde BMGÖM-niň ýolbaşçysy hanym Helen Klark, şeýle hem Mongoliýanyň, Latwiýanyň, Horwatiýanyň, Wýetnamyň Prezidentleri bilen duşuşdy.
Soňra Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow BMG-niň Baş sekretary Pan Gi Mun bilen duşuşdy. Döwlet Baştutany we BMG-niň Baş sekretary Türkmenistanyň Döwlet baýdagynyň hem-de BMG-niň baýdagynyň öňünde surata düşdüler.
BMG-niň ýolbaşçysy türkmen döwletiniň Baştutanyny mähirli mübärekläp, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa bütindünýä forumynyň işine gatnaşandygy, şeýle hem Birleşen Milletler Guramasy bilen hyzmatdaşlykda Bitarap Türkmenistanyň işjeň orny eýeleýändigi üçin hoşallyk bildirdi. Sammitiň barşynda türkmen tarapynyň beýan eden täze başlangyçlary hem-de oňyn teklipleri munuň aýdyň subutnamasy bolup durýar. Şol başlangyçlar bolsa 2016—2030-njy ýyllar üçin umumydünýä ösüşiniň möhüm meselelerini çözmekde deňagramly çemeleşmeleri işläp taýýarlamaga ýardam etmäge gönükdirilendir.
Jenap Pan Gi Mun Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň durmuşa geçirýän, Merkezi Aziýada we bütin dünýäde parahatçylygy, durnuklylygy hem-de howpsuzlygy pugtalandyrmagyň möhüm şerti hökmünde çykyş edýän açyk we parahatçylyk söýüjilikli syýasatyna ýokary baha berip, Türkmenistanyň Bitaraplyk derejesiniň ähmiýetini nygtady. Şu ýyl ýurdumyz bu derejä eýe bolmagynyň 20 ýyllygyny belleýär. Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň 2015-nji ýylyň iýun aýynda geçirilen nobatdaky 69-njy mejlisinde BMG-niň “Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygy” Rezolýusiýasynyň gaýtadan kabul edilmegi hem türkmen Bitaraplygynyň oňyn häsiýete eýedigini tassyklaýar.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow mähirli kabul edendigi üçin BMG-niň Baş sekretaryna minnetdarlyk bildirip, Pan Gi Muny guramanyň 70 ýyllyk ýubileýi we onuň gazananlary, şol sanda BMG-niň “Müňýyllygyň ösüş maksatlary” atly 15 ýyllyk maksatnamasyny durmuşa geçirmekde, şeýle hem ekologiýa, howanyň üýtgemegi we gender syýasaty bilen baglanyşykly meseleleri çözmekde gazanýan üstünlikleri hem-de şu gezekki geçirilýän sammit bilen gutlady.
Döwlet Baştutany Türkmenistanyň geçen ýyllaryň dowamynda BMG bilen ýola goýlan oňyn gatnaşyklara ygrarlydygyny tassyklady. Döwlet Baştutany ýurdumyzyň BMG-de bitarap, parahatçylyk söýüjilikli döwlet hökmünde tutuş halkara bileleşiginiň goldawyna mynasyp bolýandygyny aýtdy. Milletiň Lideri 2015-nji ýylyň Türkmenistanda Bitaraplyk we parahatçylyk ýyly diýlip yglan edilendigini belläp, BMG-niň Baş sekretaryny bu şanly waka mynasybetli şu ýylyň dekabrynda Aşgabatda geçiriljek halkara maslahatyna hem-de baýramçylyk dabaralaryna gatnaşmaga çagyrdy.
Duşuşygyň barşynda ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň häzirki ýagdaýy we geljegi barada pikir alşyldy. Hyzmatdaşlyk etmek babatda oňyn tejribe toplanyldy hem-de dürli ulgamlarda bilelikdäki birnäçe taslamalar üstünlikli durmuşa geçirildi we olaryň amala aşyrylmagy dowam edýär. Şunuň bilen baglylykda, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow we BMG-niň ýolbaşçysy Türkmenistanyň hem-de Birleşen Milletler Guramasynyň ýöriteleşdirilen iri edaralarynyň we düzümleriniň arasyndaky gatnaşyklaryň netijeli häsiýetini, şeýle hem taraplaryň däp bolan gatnaşyklary ösdürmäge çalyşýandyklaryny tassykladylar.
Jenap Pan Gi Munuň belleýşi ýaly, BMG Türkmenistany häzirki döwrüň möhüm meselelerini çözmäge işjeň we oýlanyşykly çemeleşýän ygtybarly hem-de jogapkär hyzmatdaş hasaplaýar. Türkmen döwleti halkara parahatçylygynyň esaslaryny pugtalandyrmaga we ählumumy durnukly ösüş üçin şertleri döretmäge degişli oňyn teklipler bilen çykyş edip, bu ugurda yzygiderli we anyk ädimleri ädýär.
Aşgabatda hereket edýän BMG-niň Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasy boýunça Sebit merkezi munuň aýdyň mysallarynyň biridir. Şu geçen ýyllaryň dowamynda bu merkez BMG-niň we sebitiň ýurtlarynyň arasynda möhüm ugurlaryň birnäçesi, şol sanda suw-energetika meseleleri, neşe serişdeleriniň bikanun dolanyşygyna hem-de halkara terrorçylygyna garşy göreşmek boýunça özara gyzyklanma bildirilýän oňyn gatnaşyklar üçin netijeli gepleşikleriň geçirilýän ýerine öwrüldi.
Hyzmatdaşlyk baradaky gürrüňiň dowamynda BMG-niň ýolbaşçysy Türkmenistanyň Prezidentine Aziýa ýurtlarynda ýaragsyzlanmak işine, ählumumy energetika howpsuzlygyny üpjün etmäge we daşky gurşawy goramaga, ynsanperwer häsiýetli meseleleri, şol sanda göçüp-gonmak, bosgunlara hem-de raýatlygy bolmadyk adamlara kömek bermek bilen baglanyşykly meseleleri çözmäge hemmetaraplaýyn ýardam berýändigi üçin hoşallyk bildirdi. BMG-niň Baş sekretary Türkmenistanyň goňşy Owganystanyň parahatçylykly ösüşine hem-de durmuş-ykdysady düzüminiň dikeldilmegine saldamly goşandyny aýratyn belledi. Bu bolsa tutuş sebitdäki ýagdaýa oňyn täsirini ýetirýär.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow BMG-niň Baş sekretaryna Türkmenistanyň halkara başlangyçlaryny goldaýandygy üçin minnetdarlyk bildirip, ýurdumyzyň mundan beýläk hem BMG we onuň ýöriteleşdirilen düzümleri bilen özara gyzyklanma bildirilýän ulgamlaryň ählisinde işjeň hem-de maksadalaýyk işleri alyp barjakdygyny nygtady. Döwlet Baştutany ägirt uly kuwwata eýe bolan bu hyzmatdaşlygyň her ýyl geljegi uly täze ugurlarynyň peýda bolýandygyny kanagatlanma bilen belläp, ikitaraplaýyn gatnaşyklara hem-de özara ynanyşmagyň we düşünişmegiň ýetilen derejesine ýokary baha berdi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow halkara gatnaşyklarynyň energetika howpsuzlygyny üpjün etmek ýaly möhüm ugry barada durup geçip, BMG-niň energiýa serişdeleriniň ygtybarly we durnukly üstaşyr geçirilmegi hakyndaky Rezolýusiýalarynyň ikisiniň kabul edilmeginiň bu ugurda möhüm ädim bolandygyny belledi. Döwlet Baştutany Türkmenistanyň halkara bilermenler toparlarynyň işini kämilleşdirmek hem-de ählumumy Gün tertibiniň möhüm ugry hökmünde energiýa serişdeleriniň ygtybarly we durnukly üstaşyr geçirilmegi meseleleri boýunça gatnaşyklary işjeňleşdirmek babatdaky işi dowam etjekdigini aýtdy.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow 2015-nji ýyldan soňky döwür üçin Durnukly ösüş maksatlaryna degip geçip, Türkmenistanyň başyny başlan anyk energetika we ulag taslamalaryna — Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan (TOPH) gaz geçirijisini gurmak, utgaşykly ulag-üstaşyr düzümini döretmek baradaky taslamalara ünsi çekdi. Şol taslamalar bolsa Merkezi Aziýa döwletleriniň durmuş-ykdysady taýdan durnukly ösmegine saldamly goşant goşmalydyr hem-de tutuş Ýewraziýa giňişliginde özara bähbitli söwda-ykdysady hyzmatdaşlygy höweslendirmelidir.
Söhbetdeşligiň barşynda howanyň üýtgemegi we daşky gurşawy goramak bilen baglanyşykly meseleler boýunça Türkmenistan bilen BMG-niň hyzmatdaşlygy hem giňişleýin ara alnyp maslahatlaşyldy. Durnukly ösüş boýunça “Rio+20” Bütindünýä maslahatynda, BMG-niň tebigy betbagtçylyklaryň töwekgelçiligini azaltmak boýunça Bütindünýä maslahatynda we Bütindünýä suw forumynda gazanylan ylalaşyklaryň ýerine ýetirilişi hem-de sebit derejesinde hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmek we bu ulgamdaky wezipeleri çözmäge toplumlaýyn çemeleşmeleri kemala getirmek barada pikir alşyldy.
BMG-niň Baş sekretary Türkmenistanda amala aşyrylýan demokratik özgertmelere hem-de ilkinji nobatda, bilim, saglygy goraýyş, durmuş ulgamlaryny gurşap alan giň möçberli durmuş-ykdysady özgertmelere ýokary baha berip, bu ugurda mundan beýläk ädiljek ädimleriň Türkmenistany has ösýän we abadan döwletleriň hataryna çykarjakdygyna ynam bildirdi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň durmuşa geçirýän içeri we daşary syýasatynyň esasy maksatlarynyň hem-de wezipeleriniň BMG-niň esasy maksatlaryna we wezipelerine laýyk gelýändigini belläp, türkmen tarapynyň tutuş adamzadyň mizemez ynsanperwerlik we döredijilik ýörelgeleriniň bähbidine netijeli hyzmatdaşlyga ygrarlydygyny ýene-de bir gezek tassyklady. Birleşen Milletler Guramasynyň işiniň binýady hem hut şu ýörelgelere esaslanýar.
Döwlet Baştutany we Birleşen Milletler Guramasynyň ýolbaşçysy hoşlaşanlarynda, deňhukuklylyk, birek-birege hormat goýmak we ynanyşmak ýörelgelerine esaslanýan hem-de strategik häsiýete eýe bolan netijeli hyzmatdaşlygyň üstünlikli dowam etdiriljekdigine ynam bildirdiler.
Günüň ikinji ýarymynda, BMG-niň ştab-kwartirasynda Türkmenistanyň Prezidenti Malaýziýanyň Premýer-ministri bilen duşuşygy boldy.
Milletiň Lideri Nýu-Ýorkda bolmagynyň maksatnamasy tamamlanandan soň, J.F.Kennedi adyndaky Halkara howa menziline geldi we bu ýerden Watanymyza tarap ugur aldy.
* * *
Amerikanyň Birleşen Ştatlaryna iş saparynyň barşynda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygyndaky ýurdumyzyň hökümet wekiliýetiniň agzalary döwlet Baştutanynyň tabşyrygy boýunça BMG-niň Baş Assambleýasynyň 70-nji mejlisiniň çäklerinde ýokary derejedäki birnäçe iri çärelere gatnaşdylar.
Şeýle çäreleriň biri 24-nji sentýabrda geçirildi. Ol BMG-niň we onuň guramalarynyň çäklerinde hereket edýän ösüp barýan ýurtlaryň iri halkara guramalarynyň Daşary işler ministrlikleriniň arasynda geçirilýän “77 topar+Hytaý” atly 39-njy duşuşygydyr. Onuň esasy işi söwda-ykdysady, maliýe we tehniki hyzmatdaşlyk, şol sanda senagat, oba hojalygy, bilim we ylym pudaklaryndaky gatnaşyklar bolup durýar. Türkmenistan dünýä syýasatynyň we ykdysadyýetiniň möhüm meseleleri, şol sanda iri halkara guramalarynyň hem-de birleşmeleriniň çäklerinde geçirilýän çäreler boýunça özara gatnaşyklaryň täze çemeleşmelerini, görnüşini tapmaga we ony durmuşa geçirmäge aýratyn ähmiýet berýär. Şunuň bilen baglylykda, hökümetimiz söwda-ykdysady, ulag-aragatnaşyk we medeni-ynsanperwer ulgamlarda bar bolan ägirt uly kuwwaty nazara almak bilen, “77 topar+Hytaý” bilen aragatnaşyklary ösdürmegiň mümkinçiliklerini öwrenýär.
Şeýle hem türkmen wekiliýetiniň agzalarynyň BMG-niň Baş sekretarynyň aragatnaşyk we jemgyýetçilik maglumatlary boýunça orunbasary hanym Kristina Gallah, BMG-niň Baş sekretarynyň orunbasary, BMG-niň düzüminiň gender deňligi we zenanlaryň hukuklaryny, mümkinçiliklerini giňeltmek meseleleri baradaky Ýerine Ýetiriji direktory (“BMG-Zenanlar”) hanym Fumzile Mlambo-Ngkuka bilen duşuşyklary boldy.
25-nji sentýabrda “BMG-Zenanlar” düzümi tarapyndan “Deňsizlige garşy göreş, zenanlaryň hukuklaryny we mümkinçiliklerini artdyrmak” mowzugynda ýokary derejedäki interaktiw gepleşik geçirildi. Onda Türkmenistan barada aýdyldy. Duşuşyga gatnaşyjylar Türkmenistanda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň döwletimiziň we jemgyýetimiziň ähli ulgamlarynda durmuşa geçirýän oňyn özgertmeler syýasatynyň esasy ugurlarynyň biri bolan gender syýasatynyň üstünlikli durmuşa geçirilýändigi bilen tanyşdyryldy. Ýurdumyza halkara syýasy, ykdysady hem-de hukuk giňişligine işjeň goşulyşmaga mümkinçilik berýän we BMG-niň Türkmenistana beren hemişelik oňyn Bitaraplyk derejesiniň ýörelgelerine esaslanýan syýasatyň ähmiýeti nygtaldy. Aýdylyşy ýaly, şu ýyl ýurdumyzda hemişelik Bitaraplygyň 20 ýyllygy giňden belleniler.
26-njy sentýabrda, Baş Assambleýanyň 70-nji mejlisiniň çäklerinde ýokary derejedäki birnäçe iri çäreler geçirildi. Olara türkmen wekiliýetiniň agzalary gatnaşdylar. Bu ýerde “Durnukly ösüş üçin durmuş sazlaşygy: hoşniýetlilik döwründe birek-birege düşünişmegi we hormat goýmagy öňe ilerledip” hem-de “Durnukly ykdysady ösüşe, durnukly sarp edişi we önümçiligi özgertmäge hem-de ony höweslendirmäge ýardam bermek” ýaly interaktiw gepleşikler, “2015-nji ýyldan soňky döwür üçin ösüşiň Gün tertibinde azyk howpsuzlygy” we “Durnukly ösüşiň maksatlaryna ýetmek üçin tehnologiýalary ilerletmegiň usullaryny herekete girizmek” ýaly maslahatlar boldy.
Çärelerde gozgalan meseleleriň hemmesi Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň sammitde durnukly ösüş boýunça eden taryhy çykyşynda, şeýle hem milli Liderimiziň abraýly halkara forumlarynyň we BMG-niň belent münberinden öňe süren möhüm başlangyçlarynda beýan edildi. Möhüm meseleleriň ählumumy wezipelerinde görkezilen çözgüdi Türkmenistanyň içerki durmuş-ykdysady ösüşiniň milli maksatnamalarynda, ýurdumyzyň daşary syýasat ugrunyň konsepsiýasynda kesgitlenendir we ol birnäçe sebit derejesinde hem-de halkara guramalar bilen hyzmatdaşlykda durmuşa geçirilýän taslamalaryň esasyny düzýär.
Şunuň bilen baglylykda, BMG-niň Baş Assambleýasynyň 70-nji mejlisi Türkmenistanyň dünýä ösüşiniň ýagdaýyna has çuňňur aralaşmagy üçin ygtybarly binýat bolup durýar. Çünki biz üçin daşary ýurtlaryň oňyn tejribeleri diňe bir gyzykly bolman, eýsem, biz durnukly ösüşiň täze maksatlaryna ýetmek boýunça umumy tagallalara bolan goşandymyzy, garaýşymyzy paýlaşyp bileris. Munuň özi dünýäniň howpsuz, abadan we parahat geljegini üpjün eder.
27-nji sentýabrda türkmen tarapynyň wekilleriniň “Durnukly ösüşiň suw bilen baglanyşykly Maksatlarynyň durmuşa geçirilmegini we oňa ýetilmegini höweslendirmek” mowzugy boýunça ýokary derejede guraljak çärelere gatnaşmagy meýilleşdirilýär. Onda garaljak meseleler Türkmenistanyň Prezidentiniň şu ýylyň aprel aýynda Koreýanyň Tegu şäherinde geçirilen VII Bütindünýä suw forumynda öňe süren başlangyçlary bilen gabat gelýär.
Hususan-da, döwlet Baştutany “suw diplomatiýasy” ýörelgesini öňe sürmek bilen, Birleşen Milletler Guramasynyň Suw Strategiýasy boýunça ählumumy resminamasyny işläp taýýarlamagy teklip etdi.
Türkmenistan 2015—2016-njy ýyllarda Merkezi Aziýa ýurtlary üçin durnukly ösüş baradaky Döwletara toparyna başlyklyk etmek arkaly sebitde suw meseleleri boýunça döwletara gatnaşyklarynyň ösdürilmegine, onuň halkara guramalary bilen hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlarynyň birine çykarylmagyna işjeň goldaw berýär.
“Dünýä Liderleri, Gender deňligi we zenanlaryň hukuklarynyň, mümkinçilikleriniň giňeldilmegi boýunça maslahat: hereketlere ygrarlylyk” mowzugy boýunça wekilçilikli çäre bilen baglanyşykly duşuşyk meýilleşdirildi. Bu duşuşyk BMG-ä agza döwletlere Pekin jarnamasynyň we gender deňeçerligini gazanmak baradaky hereketiň binýadynyň gysga wagtda durmuşa geçirilmegine hem-de 2030-njy ýyla çenli onuň anyk netijelerini hödürlemäge özboluşly çagyryş boldy. Gender deňeçerliginiň üpjün edilmegi bilen baglanyşykly meseleler Türkmenistanyň Prezidenti tarapyndan ählumumy ösüş strategiýasynyň esasy düzümi hökmünde kesgitlendi. Bu wezipäniň ýerine ýetirilmegi biziň umumy borjumyz we jogapkärçiligimiz bolup durýar diýip, döwlet Baştutany belledi.
Mundan başga-da, Türkmenistanyň wekilleri “Aziýanyň ýüregi — Stambul prosesi” mowzugy boýunça ýokary derejedäki duşuşyga gatnaşarlar. Bu çäre parahatçylygy, durnuklylygy we ösüşi üpjün etmekde Owganystana kömek bermegi nazarlaýan Stambul prosesiniň çäklerinde sebitleýin hyzmatdaşlyk üçin täze Gün tertibiniň ara alnyp maslahatlaşylmagyna bagyşlanar. Merkezi Aziýada Owganystanyň ykdysady taýdan dikeldilmeginde Türkmenistanyň orny pugtalanýar.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Owganystandaky ýagdaýy kadalaşdyrmak meselelerinde parahatçylykly, syýasy, diplomatik usullara möhüm ornuň degişlidigini we şunda BMG-niň möhüm ähmiýetiniň bardygyny yzygiderli belleýär.
Türkmenistan özüniň oňyn Bitaraplyk derejesiniň mümkinçiliklerini işjeň ulanmak arkaly Milletler Bileleşiginiň garamagyna Owganystany ykdysady taýdan dikeltmek boýunça teklipleri birnäçe gezek hödürledi. Olaryň hatarynda 2016-njy ýylda Aşgabatda Merkezi Aziýada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk boýunça halkara forumyny geçirmek baradaky teklip hem bar. Stambul prosesiniň çäklerindäki çäreleriň maksatnamasynyň durmuşa geçirilmegine işjeň gatnaşýan Türkmenistan öz ýerinde 2017-nji ýylda Owganystan boýunça 7-nji sebit ykdysady maslahatyny geçirmegi teklip edýär.


text:
Tankytçylar «Russkiý reportýor» žurnalynda “WikiLeaks”-iň hatlarynyň esasynda diýlip çap edilen makalalary sorag astyna aldylar.
Orsýetiň «Russkiý reportýor» žurnalynyň ýayradan maglumaty barada gyzyşýan çekişmeler “WikiLeaks” internet saýtynyň gymmatly maglumatlary bilen bir hatarda, bu maglumatlar barada ýalan we nädogry düşündirişlere hem ýol bardygyny görkezýär.
Dünýäniň beýleki ýerlerindäki galamdaşlary ýaly, rus žurnalistleri hem Birleşen Ştatlaryň diplomatlarynyň “WikiLeaks” internet saýty tarapyndan üsti açylan gizlin hatlary barada ýazma kemini goýmadylar. Netijede, bu ugurda ýazylan makalalaryň biri gaty üýtgeşik boldy. Has dogrusy, şübhelenýän synçylaryň käbiriniň pikirine görä, bu makalada aýdylýan zatlar ýapa degerden daşrak bolup çykdy.
«Russkiý reportýor» hiç zada salgylanmaýar
Hususan-da, «Russkiý reportýor» žurnalynyň ýazmagyna görä, Günbatar diplomatlarynyň Eýranyň prezidenti Mahmut Ahmedinejadyň 2009-njy ýylyň sentýabrynda BMG-de söz sözleýän wagty zaly terk etmeleri birden öz-özünden bolman, hakykatda Waşington tarapyndan öňünden planlaşdyrylypdyr.
Žurnal, “WikiLeaks”-iň dokumentlerine salgylanyp, 2-nji dekabrda çap eden makalasynda amerikan resmileriniň Ýewropa Bilelesigininiň wekillerine Eýranyň prezidenti Mahmut Ahmedinejadyň sözüniň haýsy ýerinde zaly terk etmelidigi hakda-da jikme-jik görkezme berendiklerini ýazýar.
Emma, “WikiLeaks” internet saýtynyň paş etmeleri barada çap edilen beýleki metbugat materiallaryndan tapawutlylykda, «Russkiý reportýor» öz aýdýanlaryny tassyklamak üçin anyk bir dokumentlere hem salgylanmaýar.
Degişli amerikan dokumentlerini tapmak üçin “WikiLeaks”-iň maglumat bazasynda geçirilen giňişleýin barlaglaryň boş çykmagy synçylaryň käbiriniň “Žurnal ‘WikiLeaks’-i ýalan maglumat ýaýratmak üçin ulanýan bolmasyn?” diýen soragy orta atmaklaryna sebäp boldy.
“WikiLeaks” bu gürrüňi edilýän diplomatik hatlar we özüniň «Russkiý reportýor» žurnaly bilen aragatnaşygy barada ýüze çykan soraglara hşzirlikçe hiç hili düşündiriş bermedi.
Maglumaty ýoýýanlar başga-da bar
“WikiLeaks” saýtynyň maglumatlaryny ýoýup görkezýän diňe rus mediasy hem däl ýaly. Mysal üçin, Päkistanda çykýan gazetleriň hem birnäçesi “WikiLeaks”-iň maglumatlaryny galplaşdyryp makala çap edenliklerini boýun aldylar.
Päkistanyň gazetleriniň ol maglumatlarynda, hamala, amerikan diplomatlary hindi häkimiýetlerini hindi fundamentalistleri bilen gizlin gatnaşyk saklamakda we Päkistandaky yslamçy jeňçileri goldamakda aýyplaýar.
Päkistanyň «Ekspress Tribune» gazeti 10-njy dekabrda Britaniýanyň «The Guardian» gazetiniň yzysüre, zerur barlag geçirmezden, myş-myşlary çap edeni üçin ötünç sorady.
«Russkiý reportýor» žurnalyna garşy tankydyň köp bölegi 2008-nji ýylyň awgustyndaky rus-gürji urşy mahalynda Tbilisidäki amerikan diplomatlary tarapyndan ýazyldy diýilýän ýaşyryn hatlar baradaky makala degişli.
Orsýetiň «Sowerşenno sekretno» gazetiniň redaktory Leonid Welihow: «Men Gürjüstandaky wakalaryň beýan edilişindäki görnetin samahyllamalary gören badyma, ýaltanman, internetdäki hakyky diplomatik hatlary gözden geçirdim we ‘Russkiý reportýor’ žurnalynyň aýdýanlarynyň boýdan-başa ýalançylykdygyny we galplaşdyrmadygyny gördüm» diýýär.


text:
Öten agşam Müsüriň prezidenti Hosni Mubarek ýurduň halkyna eden ýüzlenmesinde özüniň prezidentlik wezipesinde galýandygyny, ýöne öz ygtyýarlyklarynyň belli bir bölegini wise-prezident Omar Süleýmana geçirýändigini yglan etdi.
«Men Müsüriň häzirki krizisi ýeňip geçjekdigini we onuň synmajakdygyny gaty gowy bilýärin. Ol öz aýagynyň üstüne ýene dikeler» diýip, Hosni Mubarek öz çykyşynda nygtady.
Şeýle hem, ol özüniň 30 ýyl dowam eden häkimiýetiniň tamamlanmak prosesiniň we syýasy geçiş prosesiniň şu ýylyň sentýabryna çenli amala aşjakdygyny aýtdy.
Hosni Mubarek sentýabra çenli döwrüň içinde geljekki saýlawlary we geçiş prosesini üpjün etmek üçin ýurduň konstitusiýasyna wada berlen üýtgetmeleriň hem giriziljekdigini belledi.
Hosni Mubaregiň bu çykyşyna Kairiň merkezine ýygnanan müňlerçe protestçiler has-da gazaply reaksiýa bildirip, onuň haýdan-haý wezipesinden çekilmegine talap edip, gygyryşdylar.
Bu wakanyň fonunda öten agşam Müsüriň Birleşen Ştatlardaky ilçisi Sameh Şoukri CNN telewideniýesine beren interwýusynda, hakykat ýüzünde, Hosni Mubaregiň indi özüniň ähli ygtyýarlyklaryny wise-prezident Omar Süleýmana geçirendigini aýtdy.
Ýagny, ol kagyz ýüzünde Hosni Mubarek prezident hasaplanylsa-da, iş üzünde indi Omar Süleýmanyň prezidentdigini belledi.


text:
Mundan bir ýyl öň Birleşen Ştatlaryň Pakistanda geçiren operasiýasynda “Al-Kaýda” terror toparynyň lideri Osama bin Laden öldürilipdi. Pakistanyň häkimiýetleri iki aý mundan öň Osama bin Ladeniň gizlenendigi aýdylýan Abbottabad şäherindäki howlusyny weýran etdiler. Häzir bu ýer çagalaryň kriket oýnaýan meýdançasyna öwrülipdir.
Abbottabad Pakistanyň demirgazygyndaky asuda şäher. Emma Osama bin Ladeniň öldürilmegine bir ýyl dolanda, şäherde ony ýatladýan ähli zatlar weýran edildi. Pakistanyň howpsuzlyk güýçleri iki aý mundan öň Osama bin Ladeniň we onuň aýallarynyň gizlenip ýaşandyklary ynanylýan howlyny ýykdylar.
Ýaş Gulam Nabi “Al-Kaýdanyň” lideri Osama bin Ladeniň gizlenen howlusynyň golaýynda ýaşaýandygyny aýdýar. Abbottabadda sekiz aý bäri ýaşaýan 20 ýaşly Gulam Nabi bin Ladeniň howlusynyň duran ýerine sapar edýänleriň örän köpdügini belleýär.
“Ol ýere günde örän köp adam sapar edýär. Olaryň arasynda Lahordan we Karaçiden gelenler hem bar” diýip, Nabi aýdýar. “Men olar bilen duşuşmadym. Emma men olary öz öýmüziň üçeginden gördüm. Olaryň köpüsi Bin Ladeniň howlusynyň duran ýerindäki suwuň mukaddesdigine ynanýarlar”.
Ýöne Nabi olar bilen ylalaşmaýandygyny bildirýär: “Emma men olar bilen ylalaşmaýaryn. Ol ýerdäki suw ýarylan turbadan akýan suw. Osama bin Ladeniň howlusynyň duran ýerine sapar edýänlere bu ýerde görere zat ýok ”.
Abbottabad: Bin Ladeniň öldürilmeginden bir ýyl soň
Adynyň tutulmagyny islemedik çagalaryň biri Bin Ladeniň howlusynyň duran ýerini oýun oýnalýan meýdança öwürmelidigini aýdýar: “Biz Osamanyň howlusynyň duran ýerinde kriket oýnaýarys. Bu ýere Osama kriket meýdançasy diýen at bermeli. Bu ýeri biziň kriket oýnap biljek ýeke-täk ýerimiz. Bu sebitde köp ekin meýdany we öý bar. Onsoň bu ýeri oýun oýnalýan meýdança etmeli”.
Käbir çagalar Osama bin Ladeniň howlusynyň duran ýerinden tapan zatlaryny öz maşgalasyna kömek etmek maksady bilen satýarlar.
Häkimiýetler şu ýylyň 25-nji fewralynda Bin Ladeniň howlusyny buldozer bilen ýykanlarynda, ýerli ilat şäherde kadaly ýaşaýşyň boljakdygyna umyt edipdi. Emma Osama bin Ladeniň howlusynda reýd geçirilenden soňra, şäherde howpsuzlyk çäreleri ösdürildi.
Bu sebitde ýaşaýanlar häzirem Bin Laden barada pyşyrdap gürrüň edýärler. Abbottabad şäheriniň merkezindäki dellekhanada oturan ýaşuly Bin Ladeni gahryman hasaplaýar. Adynyň tutulmagyny islemedik ýaşulynyň pikiriçe, Osama bin Laden 3-4 ýyl mundan öň öldürilipdi: “Golaýda onuň howlusyna edilen hüjüm diňe aldaw we oýun boldy. Biz onuň şol howluda ýaşandygyna ynanmaýarys”.
Ol näme üçin Osama bin Ladeniň jesedi deňze taşlandy we hiç wagt surata alynmady diýen sowaly orta atýar. Şeýle-de ol özüniň hem beýlekileriň pikirlerini diňe ynamly subutnamanyň üýtgedip biljekdigini sözüniň üstüne goşýar.


text:
Jorj W. Buş iki ýyla golaý mundan ozal Ak Tamy terk edeli bäri göze görünmän, Tehasdaky mülkünde asuda ýaşaýardy. Ýöne ol ýaňy-ýakyn çapdan çykan «Karar pursatlary» atly kitaby bilen habar serişdeleriniň ünsüni özüne çekdi.
Bu 500 sahypalyk kitapda Buşuň prezidentlik eden döwründäki gelnen iň möhum 14 sany karar barada gürrüň edilýär. Şol kararlaryň iň möhümi bolsa Yrakdaky uruş bilen bagly.
Jorj Buş NBC telekanalyna beren interwýusynda her gezek Yrakda köpçülikleýin gyrýan ýaraglaryň tapylmandygy barada pikir edende, özüni diýseň oňaýsyz duýýandygyny aýdýar. Şeýle ýaraglaryň Yrakda bardygynyň çak edilmegi Birleşen Ştatlaryň 2003-nji ýylda Yraga goşun salmagyna iň esasy sebäp bolan zatdy.
NBC telekanaly Buşdan uruş sebäpli ötünç soramagy göz oňünde tutup-tutmaýandygyny soranda, öňki prezident otünç soramakçy däldigini aýtdy. Ol: «Meniň pikirimçe, ötünç soramak şol wagt edilen kararyň ýalňyşdygyny boýun almak bolardy. Ýöne men şol kararyň ýalňyşlyk däldigine häzirem ynanýaryn» diýip, jogap berdi.
Ol bu urşuň netijesinde Yragyň öňki diktatory Saddam Huseýinden tutus dünýäniň dynandygyny we Yragyň 25 million ilatynyň erkinligine ýol açylandygyny gaýtalady.
Mundan daşary, Buş öz çykyşynda terrorçylykda aýyplanýanlary suwa basyp bogmak we suwa gark etmek ýaly gazaply sorag etmek usullarynyň ulanylmagyny-da oňlady. Ol şeýle usullaryň köpsanly terrorçylyk hüjümleriniň oňüni alandygyny aýtdy.
«Men öz toparymdan sorag etmekde ulanylýan usullaryň kanuna gabat gelip-gelmeýändigi barada soradym. Meniň hukuk boýunça toparym “Hawa, olar kanuna laýyk gelýär” diýip, jogap berdi. Menem olara şol usullary ulanmagy tabşyrdym. Men size bir zady aydaýyn: şol usullary ulanmagymyz kop adamlaryň janyny halas etdi» diýip, Buş belledi.
Jorj Buş öz ýazan ýatlamalar kitabynda Eýranyň atom desgalaryna harby hüjüm etmek planyny taýýarlamagy hem Pentagona tabşyrandygyny tassyklaýar.
Käbir bilinmeýän faktlar...
Britaniýanyň «Guardian» gazeti bu gazetiň redaksiýasynda Buşuň ýatlamalarynyň çäp edilmezinden ozalky bir nusgasynyň bardygyny mälim etdi. Gazet şol ýatlamalara salgylanmak bilen, Buşuň milli howpsuzlyk boýunça maslahatçylarynyň Eýrana hüjüm etmek boýunça gapma-garşylykly pikirde bolandyklaryny, olaryň käbiriniň bu hüjümiň Eýranyň oppozisiyasyna kömek etjekdigini, beýlekileriniň bolsa onuň Eýranda milletçiligiň hasam ösmegine itergi bermeginiň mümkindigini aýdandyklaryny habar berýär.
Şeyle-de ABŞ-nyň öňki prezidenti J.Buş Siriýanyň ýadro desgalaryny bombalamak ýa-da weýran etmek barada Ysraýylyň haýyşy barada gowy pikirlenenden soň, ony ret edendigini aýdýar. Emma mundan köp wagt geçmän, Ysraýylyň özi howa hüjümini amala aşyryp, Siriýanyň şol desgalaryny derbi-dagyn edipdi.
Buş ABŞ-nyň içerki işleri barada-da gürrüň edip, Taze Orleandaky «Katarina» tupany sebäpli sil heläkçiliginiň bolan ýerlerine barman, ol ýerleri diňe uçardan synlamagynyň «uly ýalnyşlyk bolandygyny» aýdýar. Öňki prezident J.Buşuň hut şeýle hereketleri köp adamlaryň Buşy garaýagyz amerikalylar barada alada etmezlikde ýazgarmagyna sebäp bolupdy.
Buş öz kitabynda Amerikanyň ykdysadyýeti barada hem gürrüň edip, özüniň prezidentlik möhletiniň soňky aýlarynda ykdysadyýetdäki pese düşmä doly baha berip bilmändigini boýun aldy. Sebabi, onuň aýtmagyna görä, ol şol döwürdäki global maliýe krizisinden gutulyp boljakdygyna ynansa-da, munuň öňüni almak oňa başartmandyr.
J.Buşuň ýatlamalar kitabyny çapa taýýarlanlar onuň uly möçberde satylmagyna garaşýarlar. Olar edil häzir kitabyň 1.5 million nusgasyny çap etdiler.
Jorj Buş eýýamynda käbir goh-galmagallara sebäp bolan başga-da iki sany tanymal şahsyýetiň, yagny, ABŞ-nyň öňki goranmak ministri Ronald Ramsfeldiň we öňki wise-prezidenti Dik Çeýniniň ýazan kitaplary hem ýakyn wagtlarda okyjylara gowşar.


text:
Beýik eserleriň ömri uzak bolýar, has dogrusy, olar öz awtorlaryndan has uzak ýaşap, olaryň ikinji ömrüne öwrülýär diýen ynanç bar. Bu ynanç Wolter D. Wintliň wagt synagyndan geçen «Oýlanmak» goşgusyna-da degişli bolsa gerek.
Wolter D. Wintl (Walter D. Wintle) 19-njy asyryň aýagynda, 20-nji asyryň başynda ýaşan şahyr hasaplanýar. Emma onuň ömri, döredijiligi barada bilinýän zat juda az. Has dogrusy, bu goşgy bilen gelýän at şahyryň edebi lakamydyr öýdülýär.
«Oýlanmak» goşgusy «Başararyn diýýän adam» ady bilen hem bilinýär. Şonuň bilen birlikde, bu goşgynyň dürli wersiýalary, görnüşleri çap edilipdir. Hut şu sebäbe görä-de, olaryň haýsysy original, haýsysy soň timarlanan ýa-da üýtgedilen, bu hem belli däl.
Emma «Oýlanmagyň» 1905-nji ýylda, «Ýuniti» kollež žurnalynda çap edilen görnüşi originaldyr diýen berk ynanç bar.
Bu goşgy 1905-nji ýylda ilkinji gezek çap edileninden soň, 1916-njy ýylda, 1927-nji ýylda, 1931-nji ýylda, 1937-nji ýylda, 1940-njy ýylda çap edilýär we şu günlerem internet, sosial ulgamlar arkaly bir-birege geçirilýär, paýlaşylýar.
Awtoryndan has uzak ýaşan, has meşhur bolan, ýagny näbelli şahyryň belli goşgusyny türkmen okyjylaryna hem öz dillerinde okamaga mümkinçilik döretmek niýeti bilen, onuň iňlisçeden türkmençä geçirilen görnüşini çap edýäris.
Oýlanmak
Eger-de basyldym diýseň, basyldyň,
Het etmerin diýseň, etmersiň, belki.
Ýeňmegi isleseň, başarman diýseň,
Megerem şeýleräk boljakdyr seňki.
Eger utularyn diýseň - utuldyň,
Diňe gözlän tapýar dünýäň göçünde.
Üstünlik başlanýar erkinden kişiň,
Bularyň barysy beýniň içinde.
Aýagasty boldum diýseň, şeýlesiň,
Galmak üçin pikir etmeli beýik.
Sen özüňe ynanmaly öňürti,
Öňe çykmak üçin serpaýyň geýip.
Durmuşda hemişe çakgan ýa güýçli
Öňe saýlanmaýar seretseň siňe,
Emma irde-giçde ýeňiji bolar
Ýeňip biljegine ynanan diňe!


text:
Jemgyýetin isinin birinji derejeli we gin göwrümli ugurlarynyn biri hem Saglygy goraýys –durmus isidir .Ol is üç sany esasy ugurlar boýunça alnyp barylýar: keselçiligin önüni almak ilatyn saglygyny ýokarlandyrmak; saglygy goraýys-durmus kömegini bermek; TGÝMJ-in saglygy goraýys-durmus gullugynyn esasy ugury- käbir sebäplere görä kynçylyga uçran adamlar bilen islemekdir. Köpüsi ýeke ýasaýan garrylardan we maýyplardan bolan ol adamlar Asgabat weTürkmenistanyn ähli welaýat merkezlerindäki Gyzyl Ýarymaýyn Öýlerinde durmus we saglygy goraýys kömegini, hem-de
psihologiýa goldawyny alýarlar .
Arassaçylyk- gigiena okuwlaryna we ilatyn saglygyny gowulandyrmaklyga aýratyn üns berilýär. Keselçiligin önüni almak boýunça hereket edýän taslamalaryn aglabasy ilaty okatmaklyga, ýokanç kesellerden goranmaklyga we ilkinji kömegi bermeklige gönükdirilendir . Birnäçe ýyl bäri hereket edip gelýän “ Ilatly kesellerin önüni almak we ilkinji kömegi bermek barada okatmak ’’, “Inçekeselli syrkowlaryn patronazy ’’, AIW/AIDS –yn önüni almak ’’ýaly taslamalardan basga-da ,2003-nji ýylda “Serhetýaka sebitlerinde keselçiligin önüni almak we ilkinji kömegi bermek ’’, Aral sebitinde keselçiligin önüni almak ’’ atly täze taslamalar amala asyrylyp baslanyldy.
ADATDAN DASARY ÝAGDAÝLARDA DOLANDYRMAKLYK
Gyzyl Ýarymaý jemgietinin ösüsinin ähmietli taraplarynyn biri hem onun “Adatdan dasary ýagdaýlarda we tebigy betbagtçylyklarda dolandyrmak” maksatnamasy boýunça isidir. Eger-de, ilkinji döwürlerde ýüze çykaýjak adatdan dasary ýagdaýlarda hökümet edaralary bilen TYGMJ-in hereketini utgasdyrmaklygy guramak esasy wezipe bolup duran bolsa ,sonky ýyllarda esasy güýçler örän çylsyrymly wezipe bolup durýan adatdan dasary ýagdaýlarda howplulygy peseltmeklige we ýetirilen zelili azaltmaklyga gönükdirildi. Bu maksatlar bilen gin ilat köpçüligine ADU- da özüni alypbarmak düzgünlerini öwretmek ulgamy guraldy, tebigy betbagtçylyklaryn howplygyny azaltmak boýunça ( ýagny mitigasiýa boýunça)birnäçe taslamalar islenip düzüldi we amala asyldy, ejir çekenlere derhal kömegini bermek üçin haryt atiýa çlyklaryny toplamaklyga üns güýçlendirildi .
Ref.iatp.edu.tm/redcrescent/saglygygoraysh
Filed under: Bütin Temalar, Durmyş, Saglyk


text:
Guramaçylaryň biri Owganystanda boljak parahatçylyk jyrgasyna 1300 çemesi delegatyň gatnaşjagyny we onda Owganystanda we Päkistanda durnuklylygy döretmegiň ýollarynyň gözlenjegini aýdýar.
Jyrganyň guramaçylyk komissiýasynyň başlygy, Owganystanyň Magaryf ministri Gulam Faruk Wardak jyrga gatnaşjaklaryň ýurduň çar künjeginden, şol sanda owgan-päkistan serhet regionyndan hem geljegini aýtdy.
Jyrga owgan parlamentiniň agzalary, yslam resmileri, möhüm tire ýolbaşçylary hem gatnaşar.
Wardak bu ýygnaga Talyban wekilleriniň hem gatnaşmagyna rugsat beriljegini aýtdy.
Parahatçylyk jyrgasy maýyň başynda Kabulda geçirilmeli we ol üç gün dowam eder.


text:
Orsýetiň milli puly rublyň hümmetiniň peselmegi bu ýurtda işleýän millionlarça migrantlaryň gazanç etmek mümkinçiliginden mahrum bolmagyna getirdi.
Saadi Solehow Moskwanyň bazarynda dört ýyldan bäri geýim satyp, gazanç edýärdi, häzir ol öz söwda nokadyny ýapmaly boldy. Rublyň hümmetiniň peselmegi ýaş täjik söwdagärine agyr zarba urdy.
“Meniň girdejim rublda, emma men öýe dollarda pul ibermeli bolýaryn. Men her aýda 30 müň rubl gazanan bolsam, bu 1000 dollar bolýardy, iýmit we jaý çykdajylarymy aýyranymdan soň, men sentýabra çenli [öýmüze] her aýda 400 dollar iberip bilýärdim” diýip, 24 ýaşly Solehow gürrüň berýär.
Rublyň çökmegi
Soňky günlerde güýçli depginde hümmetini gaçyrýan rubl güýzüň başynda tiz gowşap başlapdy.
Orsýetiň milli pulunyň hümmeti 2014-nji ýylyň başynda bir amerikan dollaryna 33 rubl derejesinde bolupdy. Ukrainadaky krizis bilen bagly Orsýete garşy girizilen halkara sanksiýalaryň täsiriniň astynda bu dereje sentýabryň aýagynda 40, noýabrda 50, dekabryň ortalarynda 80-ne ýetdi.
Bu ýagdaý Solehowyň Orsýetdäki gazanjyna garaşly 12 adamdan ybarat bütin maşgalasynyň agyr ýagdaýa düşmegine sebäp bolýar. Merkezi Aziýada we Ýewropada şeýle migrant maşgalalaryň millionlarçasy bar.
Planlar yza tesdirildi
Häzirki wagtda Solehow täze işiň gözleginde, emma ol öz ýurdunda iş bolmansoň, öýüne dolanmagyň çykalga däldigini aýdýar.
Saadi Solehowyň Tajigistanyň Eloki şäherinde ýaşaýan ejesi Mutabar Mirzoýewa, pul bolmansoň, indi oglunyň plnalaşdyrylan durmuş toýunyň goýbolsun edilip, onuň üçin gurulýan täze jaýyň gurluşygynyň hem durzulandygyny gürrüň berdi. Ol öz töweregindäki maşgalalaryň hem ençemesiniň kyn ýagdaýdadygyny aýtdy.
Orsýete garaşly
Orsýet işçi migrantlaryň iň köp barýan ýurtlarynyň biri, bu ýerde resmi hasaba alnan migrantlaryň sanynyň 1.1 million adamdygy habar berilýär (bu Orsýetiň Federal Migrasiýa Gullugynyň maglumaty), emma ýurtda bikanun işleýän migrantlaryň sanynyň 3.5 million adamdan aşýandygy aýdylýar.
Merkezi Aziýa regiony Orsýetdäki işçi migrantlaryň esasy çeşmesi bolup durýar. Dünýä Bankynyň maglumatynda daşary ýurtlarda gazanylan pula iň garaşly ýurtlaryň Täjigistan we Gyrgyzystandygy aýdylýar.


text:
Birleşen Ştatlaryň Duşenbedäki ilçihanasy ýurtdaky jemgyýetçilik üýşmeleňlerinde we Owganystan bilen serhet geçelgelerinde hüjümleriň amala aşyrylmagynyň mümkindigi barada maglumatlaryň gelip gowşandygyny aýdýar.
Ilçihananyň 10-njy noýabrda ýaýradan beýanatynda “terrorist toparlaryň” hüjümleri amala aşyrmagynyň mümkindigi mälim edilýär, emma olar barada jikme-jik maglumatlar berilmeýär.
Ilçihananyň beýanatynda ABŞ-nyň raýatlaryna uly köpçülikleýin üýşmeleňlerine barmazlyga we jemgyýetçilik transportlaryndan peýdalanmazlyga çagyryş edilýär.
Täjigistanyň howpsuzlyk güýçleri ýurduň Owganystan bilen serhedinde owgan neşe gaçakçylary bilen çaknyşyklaryň bolandygyny ýygy-ýygydan habar berýär.


text:
Aşgabat, 12.02.2015. “Türkmenportal”.
“Türkmen paýtagtynda Aziýanyň Olimpiýa geňeşiniň (AOG) utgaşdyryjy toparynyň ilkinji mejlisi geçirildi. Ol 2017-nji ýylda Aşgabatda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmegiň nobatdaky tapgyrlaryny ara alyp maslahatlaşmaga bagyşlandy” diýip, “Золотой век” internet-gazeti habar berýär.
Bir wagtda sekiz ýarym müň türgeni ýerleşdirip biljek Olimpiýa şäherçesiniň binýadynda geçirilen häzirki mejlise şeýle hem Türkmenistanyň Milli Olimpiýa komitetiniň, Türkmenistanyň Sport baradaky döwlet komitetiniň, Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça 2017-nji ýylyň V Aziýa oýunlarynyň Ýerine ýetiriji komitetiniň we Guramaçylyk komitetiniň wekilleri gatnaşdylar. Olaryň düzümine oýunlara taýýarlyk görmäge we olary geçirmäge jogapkär ministrlikleriň we pudak edaralarynyň ýolbaşçylary girýär.
Mejlisiň barşynda daşary ýurtly hünärmenler türgenler üçinem, tomaşaçylar üçinem, şeýle-de sport hem-de ýaşlara hyzmat etmek ulgamynda işleýän beýleki hünärmenleriň köpüsiniň işlemegi üçin örän amatly şertler döredilen Merkezi Aziýa sebitinde deňi-taýy bolmadyk sport toplumynyň gurluşyklarynyň depginine we möçberine haýran galandyklaryny beýan etdiler.
Gün tertibine laýyklykda, duşuşyga gatnaşyjylar Olimpiýa şäherçesiniň sport desgalarynyň ulanmaga tabşyrylmagy we olara hyzmat edilmegi, daşary ýurt dillerini kämil ele almaklary esasy talap bolup durýan meýletinçileriň yzygiderli okuw-maslahatlaryny guramak, ýokary hilli Internet hyzmatlary, türkmen türgenlerini öňde boljak toplumlaýyn ýaryşlara taýýarlamak we köp sanly beýlekiler bilen baglanyşykly meselelere garadylar.
Aziadanyň maksatnamasynda görkezilen sport görnüşleriniň her biri boýunça türgenleşik we ýaryş tertipleriniň takyk ýerine ýetirilmeginiň wajypdygy aýratyn bellenildi. Munuň özi sportda uly mümkinçilige eýe bolan geljegi has uly türgenleri ýüze çykarmaga mümkinçilik bermelidir. Şol türgenleri öňde boljak yklym ýaryşlaryna yhlasly we maksada gönükdirilen derejede taýýarlamaga girişilmelidir.
Şeýle hem Aşgabatda Aziýanyň Olimpiýa geňeşiniň nobatdaky Baş assambleýasyny geçirmäge taýýarlyk görmek bilen baglanyşykly meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy. Onuň barşynda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna deslapky tapgyryň ilkinji netijeleri jemlener.


text:
Birinjiden, olar bedeni güýçlendirýär, durmuşdaky her hili ýagdaýlara we kynçylyklara döz gelmäge ýardam edýär. Yzygiderli türgenleşýän adam sagdyn we berk bedenli bolýar. Mysal üçin, lifte münmegi endik edinen adam basgançaklardan ýokary galsa, onuň demi-demine ýetmez, ýürek urşy çaltlanar, tiz ýadar. Eger-de, köplenç pyýada gezýän bolsaňyz, onda size basgançaklara galmak kyn düşmez.
Ikinjiden, bedenterbiýe we sport myşsalarymyzy, gan aýlanyş ulgamyny, güýjümizi, bedeniň çydamlylygyny güýçlendirýär. Adamyň kesellere garşy durnuklylygyna, saglygyna oňyn täsir edýär. Aýratyn-da, ol ýüregiň işleýşine oňyn täsir edýär, ol bolsa adamyň güýjüne we myşsalaryň ösüşine baglydyr. Aslynda, ýüregiň özi-de myşsa bolup, ony hem yzygiderli türgenleşdirmek gerek.
Üçünjiden, bedenterbiýe we sport akyl zähmeti bilen meşgullanýan adamlara-da, fiziki zähmet çekýänlere-de peýdalydyr. Olaryň birinjisi, uzak wagtlap oturyp, az hereketli işleýän adamlaryň süňňi we oňurgasy dürli derejeli näsazlyklara sezewar bolýar, bedeniň alyş-çalyş düzgünleri bozuýar, netijede kesel döräp başlaýar. Bedenterbiýe we sport bilen yzygiderli meşgullanýan adamlaryň hemişe keýpi çag bolýar.
Bedenterbiýe we sporta bolan höwes çagalykda başlap, ömürboýy dowam etmelidir we nesilden-nesle geçmelidir. Iň bolmanda, her gün özüňiz üçin amatly wagta bary-ýogy 15 minut maşk etmek adaty endige öwrülmelidir. Has gowusy, köplenç hereketde bolmaga çalşyň. Köpräk hereket edeniňizde, bedenterbiýäniň we sportuň size nähili oňyn täsir edýändigini duýarsyňyz.
Saglygyňyzy berkitmek we goramak, esasan, özüňize baglydyr. Şunda bedenterbiýäniň we sportuň ähmiýeti örän uludyr. Bedenterbiýe we sport bilen yzygiderli meşgullansaňyz, hemişe janyňyz sag, işjeňligiňiz ýokary bolar.
06 марта 2013
Adamzadyň sagdyn ýaşamaklygy üçin iň gerekli zatlaryň biri hem sport bilen meşgullanmakdyr, ýöne näme üçin adamlar soňky wagtlada sport bilen kän meşgullanmaýarlar. Her bir adam sagdyn uzak ýaşamaklygy arzuw edýändir ýöne sporta bolan höwesiniň artmagyny arzuwlamaýan adan hem bar. Beren maglumatlaryňyza sag boluň! Iň esasy, sportyň ýeňil usuly köpräk piýada gezmelemeli.
06 марта 2013
Hormatly agzalar sportyň ýene-de bir aňsat görnüşi awtoulagly adamlar awtoulagynyň dergine tigir köpräk sürse , awtoulagy ýoklar bolsa tigirde ýa-da piýada gezmelese, jan saglygyny gowulandyrar.
06 марта 2013
karoce proteına dovam daray turkmennnnnnnnn


text:
Ýemeniň Goranmak ministrligi paýtagt Sanaadaky ýarag ammarynda bolan partlamada 28 adamyň heläk bolandygyny aýtdy.
Oppozisiýa hökümetiň aýdýanlaryny sorag astyna aldy we ol adamlaryň prezident Aly Abydylla Salehe ygrarly goşunlaryň ýaşaýyş jaýlaryny topa tutmagy netijesinde ölendigini aýtdy.
Söweşiň köp bölegi Sanaanyň demirgazygynda barýar. Ol ýerde kuwwatly tire lideri Sadik al-Ahmara wepaly söweşijiler hökümet binalaryny, şol sanda Içeri işler ministrliginiň jaýyny ele geçirmek üçin hüjüm edýärler.
Duşenbe gününden bäri hökümeti güýçleri bilen Salehiň garşydaşlarynyň arasynda barýan darkaşda 100-den gowrak adam öldi.


text:
Ýewropada okaýan türkmenistanly student Döwletmyrat R. türkmen häkimiýetleriniň daşary ýurtlaryň hususy okuw jaýlarynda okaýan studentlere girizen syýahat gadaganlygy boýunça garaýyşlaryny hat üsti bilen Azatlyk Radiosyna beýan etdi.
Döwletmyrat R.
Bize “daşary ýurtlara okamaga gitmäň” diýýärler. Türkmenistanyň öz içinde okaýan dostlarymyza okuw jaýlarynyň rektorlary “daşary ýurt ilçihanalaryndan we okuw merkezlerinden daşda duruň, daşary ýurtlaryň okuw programmalaryna ýazylmaň, internet ulananyňyzda syýasy saýtlara ýalňyşyp hem giräýmäň” diýýärler.
Daşary ýurtdan öýe dynç almaga barsak, ene-atalarymyzyň hem ýüregi agzynda. “Oglum, žurnalistlere golaýlaşmaweri, syýasatdan daşda duraweri. Kän adyň çykmawersin, bize bir gep geläýmesin. Ýogsam, bujagaz işimizden hem dyndararsyň...” Garaz, adamyny öz-özünden gorkuzýan ençeme tabşyryklar hopukdyryp başlaýar.
Dogrusy, daşary ýurtlaryň studentleri ýaly jemgyýetçilik we syýasy çärelere işjeň gatnaşyp hem baramzok. Has anyk aýtmaly bolsa, Türkmenistanyň syýasaty bilen işimizem ýok ahyryn. Ýok, ýalňyş pikir etmäň, bu biziň başarmaýanlygymyzdan, bilmeýänligimizden ýa-da bigeleňligimzden däl. Ýöne biziň gözümiziň ody öň hem alnan. Indi bar aladamyz ýurda arkaýyn girip-çykyp, sag-aman okuwymyzy tamamlamak.
Indi biziň okamagymyza hem päsgelçilkler döredilip başlandy. “Harby gulluga gitmänsiň, okaýan okuwyň hususy okuw jaýy, okuwyň pylan ýerde ykrar edilmedik” diýip... Biziň etmişimiz nämedi? Watana gullyk diňe harby nyzamda edilenok diýip öwretdiler bize.
Biziň daşary ýurtda okamaga döwlet tarapyndan iberilmändigimiz biziň bikanun okaýandygymyzy ýa-da döwlete zyýanly adam bolup ýetişjekdigimizi aňladanok ahyryn. Okuwymyzdan daşary dükanlarda, restoranlarda we şuňa meňzeş ýerlerde işläp, öz çykdajylarymyzy özümiz ýapyp ýörkäk, häzirki gadagançylyklar artykmaç geldi bize.
Biziň orta mekdepde okaýan döwürlerimizde mekdep jaýymyzyň edil girelgesiniň agzynda, “Eziz oglum, mähriban gyzym! Oka, öwren, döret. Seniň ylymly, bilimli bolmagyň Ata-Watan üçin, eziz diýar üçin zerur gerekdir” diýen ýazgylar asylgydy. Mugallymlarymyz bize sapaklarda, diňe bir döwlet uniwersitetlerine däl, daşary ýurtlaryň abraýly ýokary okuw jaýlaryna girmegi başarmagymyzy ündeýärdiler.
Ýurtda hökümet täzelenensoň, “daşary ýurtlaryň okuw tejribesi” diýen sözleri öz içine alýan döwlet ýolbaşçylarynyň çykyşlary köpelip başlady. Bu bolsa Watanymyza biziň gerekdigimize has uly ynam berýärdi. Hatda bir dostumyň “Eşitdiňmi, indi okuwy gutaryp barsak, bize iş bererler, döwletde işläp bileris” diýen begençli sözleri entek gulagymdan gidenok. Bilemok, görýän welin, o sözleri diýerden entek ir öýdýän.
Ýurdumyzyň häkimiýetleri ýurdy ösdürmek üçin hakykatdanam alada edýän bolsalar, olar daşary ýurda okamaga gidýän ýaşlara, olar okuwlaryny tamamlanlaryndan soň, ýurda gelip Watana hyzmat etmegi üçin gerekli şertleri döredip, mümkin bolan kömegi näme üçin bermeýärler? Näme üçin daşary ýurtlarda, hasam Günbatarda okan deň-duşlarymyz döwlet işlerine golaýlaşdyrylanok?
Biz okwumyzy tamamlap baramyzsoň, iş bermesinlerem, ýöne azar hem bermesinler diýäýmek galýar indi. Öz bilimine, başarnygyna, ukybyna göwni ýetýän her bir adam öz başyny özi çaraýar. Bizi iş bilen üpjün etmek döwletiň borjy hem bolsa, biziň döwlete ýük bolmak niýetimiz ýok.
Ýok, ýok... Biz daşary ýurtlarda okaýan studentlere döwlet hiç hili asla gözegçilik etmesin diýemzok. Muny etmek olaryň borçlary... Ýöne çenden aşa gözegçilik başlansa, ol eýýäm basyş bolýar.
Jemgyýetmizdäki ýaşlara şeýle bir göz aýlap göreliň. Ýurtdaky studenleriň öz aralarynda iň hormatlanýanlary gymmat bahaly egin-eşikleri geýýänlerden, gadaganlyk girizilensoň, okuw administrasiýasyna bildirmän gymmat bahaly awto-ulaglary münýänlerden, kimdir birlerine daýanyp, islän wagty okuwa gelýänlerden ybarat. Pylany ýaman işine we okuwyna ökde diýilse, “Aý ol daşary ýurt uniwersitetinde okaýandyr” diýmek indi türkmen ýaşlaryna endik bolup barýar. Şu ýagdaý ýolbaşçylary alada goýmaýarmyka?
Eýse, biz häzir okuw jaýlarymyzyň puluny tölemek üçin ýurduň banklaryndan kömek pul ýa-da karz soraýarysmy? Ýa ýurtdan çykýan studentleriň kän bolmagy Türkmen Howa Ýollaryna agram salýarmy? Ýa biz serhet düzgünlerini bozýarysmy? Ýa-da biz daşary ýurda çykyp, Türkmenistanyň abraýyny pese gaçyrýarysmy? Gaýtam biz daşary ýurtlulara, kartada Türkmenistanyň niredediginem tapmaýan, çölünden, gazyndan we “Ruhnamasyndan” başga zadyny bilmeýän beýleki ýurtlaryň studentlerine özümizi görkezip, ýurduň abraýyny galdyrýarys ahyryn...
Hatda käbir studentler bize “Türkmenistan diýseň ýapyk ýurt, metbugaty hem ýapyk, ýurda girip-çykmak hem kyn, öz syýasy pikiriňi aýtsaň, işiň gaýdýar diýýärler, şol dogrumy?” diýip sorasalar, “Aý, ýok, edil beýle däl, häzir öňegidişlikler bar” diýýärdik. Halkara habar beriş serişdelerinde daşary ýurtlarda okamak boýunça döwletiň soňky alan karary ýaýransoň, indi biz olara nä ýüz bilen näme diýmeli? Onda näme, biz indi ýeňildikmi?
Şu tomus ýurdumy, şäherimi göresim gelýär diýip, Türkmenistana dynç almaga giden bir dostum, öýde penjiräň öňünde durup, köçäň gyrasynda ýazylan “Döwlet adam üçindir” diýen şygarlary okap, okuwyny dowam etdirmek üçin ýurtdan çykyp bilmän otyr. Onuň günäsi nämedi?
Indi biz ýurda gitmäge çekinip, oturan ýerimizden daşary ýurtly deň-duşlarymyzyň arasynda ýurdumyzy nädip aklajakdygymyz barada, Türkmenistanyň Demirgazyk Koreýa däldigini nädip düşündirjekdigimiz barada oýlanýarys. Ýöne bir fakt hemmelere mälim. Dünýäniň hiç bir ýurdy, tebigy baýlyklary kän hem bolsa, dünýäden üzňelikde ösüp bilmez. Okamak isleýänleriň öňüni bolsa, burokratiki päsgelçilikler bilen alyp bolanok.
Biz Türkmenistanyň ýaşlary. Ýurduň geljegi hem biz. Häzir biziň Türkmenistana arkaýyn girip-çykyp, okamagymyz üçin daşary ýurtly edaralar alada edýärler. Eýse, biz şeýle günlere näme üçin düşdük? Goý, bu sowalyň jogaby barada degişli türkmen ýolbaşçylary oýlansynlar.
Döwletmyrat R. Ýewropada okaýan türkmenistanly student. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Türkmenistanda daşary ýurt walýutasyna degişli bank hasaplaşyklarynyň çäklendirilendigi barada köpçülige resmi maglumat berilmedi, sebäpler hem resmi taýdan düşündirilmedi.
Şol bir wagtda-da Türkmenistanyň merkezi bankynyň websaýtynda ýaňy-ýakynda çap bolan resmi bildirişde 12-nji ýanwardan bäri dollaryň nagt söwdasynyň ýatyrylmagynyň sebäpleri düşündirilip, hususan-da ýurduň bank sistemasyny halkara kadalaryna laýyklykda ösdürmek we nagt bolmadyk hasaplaşyklary ýaýbaňlandyrmak maksady agzalypdy.
Aslyýetinde, ýurduň daşyna daşary ýurt walýutasynda tölegleriň amala aşyrylmagynyň çäklendirilmeginiň nähili sebäpleri bolup biler?
Şeýle çäklendirmeler ýurda maliýe taýdan näme berýär?
Azatlyk Radiosy bu sowallary Türkmenistanyň Merkezi bankynyň öňki ýolbaşçysy Hudaýberdi Orazowa berdi.


text:
Düýn Palestinanyň basylyp alnan territoriýalarynda ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşygyna girizilen moratoriýanyň möhletini uzaltmak boýunça Ysraýyl bilen ABŞ-a ylalaşyk gazanmak başartmady diýip, Ysraýylyň köpçülikleýin habar serişdeleri habar berdi.
Palestin topragynda ysraýyllylar üçin ýaşaýyş jaýlaryny gurmaga gadaganlyk Ysraýyl bilen Palestin awtonomiýasynyň arasynda göni ýaraşyk gepleşiklerinde örän möhüm mesele bolup durýar.
Emma Iordan derýasynyň Günbatar kenarynda Ysraýyl tarapyndan gurluşyk işleriniň ýaňadan başlanmagy sebäpli, sentýabr aýynda şol gepleşikleriň arasy kesilipdi.
Palestinliler gepleşiklere başlamak üçin geljekde Palestin döwletiniň territoriýasyna girjek ýerlerde gurluşyk işleriniň togtadylmagyna aýak direýär.


text:
Annagylyç Mätäji Aşgabat şäherini etekläp oturan Köşi obasynda dünýä inipdir hem şol ýerde-de dünýäden ötüpdir. Şahyryň häzire çenli çap bolan goşgular ýygyndylarynyň sözbaşylarynda onuň ýaşan ýyllary 1824-1884-nji ýyllar diýlip görkezilýär. Türkmen sowet ensiklopediýasynyň 6-njy tomunyň (Aşg. 1984.) 117-nji sahypasynda bolsa bu seneler “1822-1884” diýlip görkezilýär.
Käbir taryhçylaryň we edebiýatçylaryň tassyklamaklaryna görä, Mätäji 60 ýaşlaryna çenli esasan liriki goşgulary ýazypdyr. Soňra 1-nji we 2-nji Gökdepe söweşlerine gatnaşandan soň, şahyryň ýazan goşgulary-da, olaryň tematikasy-da düýbünden başga bolupdyr. Ol watan, ar-namys hem adam ahlagy meseleleri barada goşgulary has köp ýazyp başlapdyr. Şondan çen tutulsa, ol 60-dan gowrak ýaşan bolmaly.
Ýöne bu ýerde esasy gürrüň onuň doglan senesi barada däl-de, eýsem onuň doglan gününiň Türkmenistanda resmi taýdan bellenmeýänliginde. Onuň kanoniki portretini döretmek, ýadygärliklerini goýmak, adyny ebedileşdirmek meselelerine-de şu çaka çenli kän bir üns berilmedi.
Şu ýagdaýyň töweregindäki meseleler bilen gyzyklanyp, ýazyjy Hudaýberdi Hally taryhy meseleleri ýakyndan öwrenýän graždan aktiwisti Nurberdi Nurmämmedow bilen söhbetdeş boldy.
Hudaýberdi Hally:
Nurberdi, size ýüzlenmegimiziň sebäbi, siziň önüp-ösen obaňyz Mätäjiniň obasyna ýakyn. Belki, siz çagalykdan ol şahyr barada köp gürrüňleri, rowaýatlary eşiden bolsaňyz gerek. Gürrüňi Mätäjiniň döredijiliginden başlasak, siziň pikiriňizçe, sowet häkimiýeti ýyllarynda oňa ýeterlik üns berildi diýip bolarmy?
N. Nurmämmedow:
1940-njy ýyldan bäri Mätäjiniň goşgular ýygyndysy alty sany kiçijek kitapça görnüşinde çap edilipdir. Olaryň iň soňkusyny ýedi kitapdan ybarat “Ýedigen” kitaphanajygynyň düzüminde 1991-nji ýylda “Turan” neşirýaty çap edipdi. Şondan bäri 20 ýyl geçipdir. Indi özünde klassyk şahyrlarymyzyň ýedisiniň goşgy-kitapçalaryny jemläp, sowgatlyk neşirini ýatladan “Ýedigen” kitaphanajygy bilen birlikde onuň düzümindäki Mätjiniň goşgular kitapjygy satlyga çykarylmaýan bibliografik delçilige öwrüldi.
Aslynda Mätäjiniň kitabyny däl, eýsem ýubileýini bellemeli. Ýalňyşmaýan bolsam, basym Mätäjiniň dünýä inmegine 190 ýyl dolýar. Gawun-garpyz baýramçylygyny edip ýören garaşsyz döwletimize Gökdepe uruşlarynyň ikisinde-de döş gerip, Watany goran klassyk şahyrymyz Mätäjiniň ýubileýini bellemek kyn düşmese gerek.
Hudaýberdi Hally:
Nurberdi, onuň bellenmeýäniniň sebäbi näme bolmagy mümkin?
N. Nurmämmedow:
Şunuň degerli-degersiz birnäçe sebäbi bolmagy mümkin. Men şolaryň degerlileriniň biri hakda gürlemekçi. Orsýet Türkmenistany basybalyjy uruş bilen özüne birikdirdi. Türkmen halkyny syýasy, ykdysady hem medeni özbaşdaklykdan mahrum etdi. Basybalyjylygyny tasa getirmek üçinem şol gabahatlygy “Türkmenistanyň Orsýete meýletin birikmegi” diýen syýasy konsepsiýa hökmünde özbaşdaklygyny ýitiren Sowet Türkmenistanyna ykrar etdirdi. Bu kolonial syýasatyň miwesidi. Şol kolonial syýasat daşary syýasatdan mahrum Sowet Türkmenistanynyň içerki syýasatynyň özenidi. Şol syýasata sygynmadyk gerçekler “halk duşmany” hökmünde atyldy, taryham taryhlygyny ýitirdi. Asyl, aýap goýlan zat galmady diýen ýaly. Şeýle ýagdaýda Mätäjiniň ýubileýiniň bellenmezligi tebigy zada öwrülýär.
Hudaýberdi Hally:
Onda sen Mätäjiniň ýubileýiniň bellenmezligini kolonial syýasatyň netijesi diýip hasaplaýaňmy?
N. Nurmämmedow:
Sowet Türkmenistanynda Mätäjiniň ýubileýini bellemekligiň Türkmenistanyň Orsýete meýletin birikdirilendigi baradaky syýasy konsepsiýanyň üstünden atanak çekmeklik boljakdygy, şonuň üçin metropoliýanyň ýubileýe rugsat bermejekdigi belli zatdy.
Eýsem, kolonial syýasatdan başga näme sebäp bolsun. Annagylyç Mätäji Gökdepe uruşlarynyň ikisine-de ogly Molladurdy bilen bile gatnaşyp, Watany orslardan goraýar. Onsoň Sowet Türkmenistanynda Mätäjiniň ýubileýini bellemekligiň Türkmenistanyň Orsýete meýletin birikdirilendigi baradaky syýasy konsepsiýanyň üstünden atanak çekmeklik boljakdygy, şonuň üçin metropoliýanyň ýubileýe rugsat bermejekdigi belli zatdy.
Hudaýberdi Hally:
Her halda, Mätäjiniň halk arasynda ýaşap gelmegine näme sebäp boldy?
N. Nurmämmedow:
Onuň eserleriniň aglaba bölegi halk aýdymlaryna öwrülipdir ahyryn. Halky lal etjek güýç bolarmy?
Hudaýberdi Hally:
Şahyryň watançylyk temasyna dolansak, bu barada şahyryň eserlerinde ýa-da oňa ýazylan sözbaşylarda açyk maglumata duşduňmy?
N. Nurmämmedow:
Şahyryň şu wagta çenli çap edilen goşgylar ýygyndylarynyň sözbaşylarynda Mätäjiniň Gökdepe uruşlaryna gatnaşandygy barada maglumat berilmändir. Onuň Gökdepe uruşlary barada ýazan goşgularam ýygyndylara girizilmändir. Ýogsa ol Gökdepe uruşlaryna gatnaşypdyr. Bu barada “Gökdepe urşy hakynda goşgular” atly “Turan-1” neşirýatynyň 1992-nji jylda çap eden kitapçasynda ýazylan. Ol ýerde Mätäjiniň Gökdepe urşuna degişli iki goşgusy ýerleşdirilipdir. Şolardan bir goşga 1-nji Gökdepe urşunda gazanylan ýeňşe bagyşlanan oda diýseňem boljak.
Hudaýberdi Hally:
Türkmenistan öz Garaşsyzlygyna gowşaly bäri 20 ýyl geçdi.
N. Nurmämmedow:
Bu, hakykatdanam, şeýle. Döwletimize Watan gerçekleriniň sarpasyny belent tutmaga wagt ýetdi.
Hudaýberdi Hally:
Beýle çäreler nämeden başlansa gowy bolar?
N. Nurmämmedow:
Mätäjiniň goşgular ýygyndysy asyl nusgasunda hem-de dolulygyna çap edilip, halkymyza hödürlense gowy boljak. Ýogsa Mätäjiniň häzire çenli çap edilen kitapçalarynyň dizaýny işlenilmändir, neşirde grammatiki harsallyklar köp goýberilipdir diýmäniňde-de, ýygyndylara girizilen goşgulary gysgaltmak ýa-da üýtgetmek ýaly ýolberilmesiz ýagdaýyň bolandygy meniň ýaly poeziýanyň ýönekeý muşdagyna-da mese-mälim bildirýär.
Hudaýberdi Hally:
Mysal getirip bilermiň?
N. Nurmämmedow:
1954-nji ýylda çap edilen kitapçanyň sözbaşysynda şahyryň dört-bäş sany goşgusynyň özüniň many tarapdan şu günki günde ähmiýetini ýitirenligi üçin, çap edilmegi makul görülmän galdyrylanlygy açyk ýazylýar. Çap edilenleriniňem käbiriniň aýry-aýry beýitleriniň şol sebäpden düşürilendigi adaty iş hökmünde gypynçsyz aýdylýar. Onsoň kitapçadaky “Är dörär” atly goşgynyň başy bilen aýagynyň sazlaşmaýandygynyň sebäbini agtaryp başlaýaň. Bu goşgy Gökdepe urşunda erkinligini aldyran halkyň milli adaty bilen däp-dessurynam aldyraýsa, düşjek güni baradaky oýlanma meňzeýär. Ýöne goşgynyň 4-nji bendi yşky-lirika ýugrulyp, ol many-mazmuny babatda ýokarda gelýän üç beýit bilen sazlaşanok. Onsoňam şol goşgyň öňi bilen ardam ýok ýaly. Bu dört bentlik goşgy kolonial syýasatyň talaplaryna laýyk üýtgedilene meňzeýär. Sözbaşylarda Annagylyç Mätäji ömrüni mätäçlikde geçiren garyp hökmünde suratlandyrylýar. Şol wagtyň özünde-de onuň bir haýatlyk üzüm bagynyň bolanlygy aýdylýar. Diýmek, onuň mülk ýeri bolupdyr, mülk ýeri bolan adamyň mätäçlik çekýän garyp boljagyna ynanmak kyn. Mätäji özüniň lakam edinişini “Elden gider” goşgusynda açyk-aýdyň aýdyp durka-da, sözbaşylarda lakamyň garyplygyň çuňňurlyklaryndan erjellik bilen gözlenmegi-de geňirgendirýär.
Şuňa meňzeş säwliklere garamazdan, Mätäjiniň kitapçalary höwes bilen okalýar. Ilat arasynda aýdylyşyna görä, Annagylyç Mätäji 1884-nji ýylda, uruşda alan ýarasy sebäpli aradan çykýar. Ol halkyň aňynda hem ýadynda özüniň lirikasy bilen ömürlik ýaşar. Ol ömürlik hormata watançylygy bilenem mynasypdyr. Wagt geler, oňa hem onuň bilen Gökdepe urşunyň beýleki gerçeklerine ýadygärlikler dikeldiler. Ýagşy umytda bolalyň!


text:
Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko 2011-nji ýylyň aprelinde Minskiniň metrosyndaky bomba partlamasy bilen bagly ölüm jezasyna höküm edilen iki adama merhemet etmegi ret edýär. Şol partlamada 15 adam ölüpdi.
Belarusyň döwlet telewideniýesi Lukaşenkonyň metbugat edarasyna salgylanyp, “prezidentiň Dmitriý Konowalowa we Wladislaw Kowalýowa merhemet etmezlik barada karara gelendigini” habar berýär. Olaryň haçan jezalandyryljagy anyk däl.
Şol partlama bilen bagly gysga wagtyň içinde derňew geçirilmegi we iki sany 25 ýaşly zawod işgärine garşy sudda getirilen delilleriň ynandyryjy bolmazlygy şol partlamany ýurduň howpsuzlyk gulluklarynyň Lukaşenkonyň syýasy garşydaşlarynyň basylyp ýatyrylmagyny aklamak üçin özleriniň gurnandygy baradaky aýyplamalaryň ýaýramagyna sebäp boldy.
2010-njy ýylyň dekabryndaky dawaly prezidentlik saýlawlarynda täzeden saýlanan Lukaşenkonyň aýtmagyna görä, bu partlama “döwletiň näbelli duşmanlarynyň ýurdy durnuksyzlaşdyrmaga synanyşygydyr”.
Adam hukuklaryny goraýan guramalar Belarusy ol iki adama berlen iň ýokary jezany amala aşyrmazlyga çagyrýarlar.


text:
17-nji sentýabrda Türkmenistanyň paýtagty Aşgabatda Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň Baş Assambleýasynyň 34-nji mejlisi tamamlandy.
Türkmen metbugaty bu assambleýanyň mejlisine dünýäniň 80-e golaý ýurdunyň 600-den gowrak wekiliniň gatnaşandygyny habar berýär.
Aşgabatdan gelip gowşan maglumatlarda bu assambleýanyň geçirilen döwri şol töwerekde ýaşaýan paýtagtlylaryň käbir bökdençlikler bilen ýüzbe-ýüz bolandygy aýdylýar.
Azatlyk Radiosy ýaşaýjylaryň ýüzbe-ýüz bolan şol bökdençlikleri bilen gyzyklanyp, assambleýanyň geçirilen ýeriniň golaýynda ýaşaýan ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Ermenistanyň premýer-ministri Howik Abrahamian ýurduň ykdysady kynçylyklar we raýat närazylygyny bildirmek boýunça çykyşlar bilen ýüzbe-ýüz bolýan döwründe wezipesinden çekilmek kararyny yglan etdi.
“Bize täze ýollar we täze başlangyç gerek” diýip Abrahamian 8-nji sentýabrda ministrler kabinetiniň maslahatynda aýtdy. Şeýle-de ol “biz geljek barada pikir etmeli we täze hökümeti düzmeli”, diýip belledi.
Mundan birnäçe hepde ozal prezident Serž Sarkisian milli bütewilik hökümetini düzmegi teklip edipdi.
Abrahamian premýer-ministr wezipesine iki ýyl mundan ozal bellenipdi, emma Kawkaz ýurdunyň ykdysadyýeti geçen ýylda güýçli pese gaçypdy.
Bu ýagdaý Ermenistanyň Orsýetden kömege we maýa goýumlaryna mätäçligini güýçlendirdi.
Ermeni mediasy Abrahamianyň ýerine paýtagyň öňki häkimi we milli gaz kompaniýasynyň öňki başlygy Karen Karapetianyň bellenmeginiň ähtimaldygyny habar berýär.


text:
Taýlandyň polisiýasy Orsýetiň duýduryşyndan soň siriýaly terrorçylar bolmakda güman edilýänleri gözleýändigini tassykladylar.
Taýlandyň polisiýasyna edilen duýduryşda Orsýetiň Howpsuzlyk gullugynyň (FSB) informasiýasyna laýyklykda “Yslam döwleti” topary bilen bagly bolmagy mümkin 10 siriýalynyň Taýlandda Orsýetiň we söweşijileriň beýleki duşmanlaryna garşy nyşanlara hüjüm etmekleriniň ähtimaldygy aýdylýar.
Taýlandyň paýtagty awgust aýynda terrorçy hüjümlere sezewar edilipdi, şonda 20 adam wepat bolupdy, emma bu bombaly hüjümler “YD” topary bilen baglanyşdyrylmandy.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Ban Ki Mun 2007-nji ýylda bu wezipä geleli bäri ýer ýüzünde klimatyň özgerişine ýokary ähmiýetli meseleleriň biri hökmünde garaýar.
“Global raýdaşlygyň zerurdygyny mundan gowy görkezýän mesele ýok. Bizi gözýetimimizi giňeltmäge mundan güýçli mejbur edýän problema ýok. 22-nji sentýabrda geçjek sammit klimatyň özgerişi barada döwlet we hökümet baştutanlarynyň iň uly duşuşygy bolar. Maksat, ünsi muňa gönükdirip, herekete geçmek” diýip Ban Ki Mun aýdýar.
Bu sammite 140-dan agdyk ýurtlaryň wekilleri çagyryldy. Olaryň uly bölegi-de döwlet we hökümet baştutanlary. Britaniýanyň öňki premýer-ministri Toni Bleýr duşenbe güni eden çykyşynda bu meselede belli bir ylalaşyga gelinmeginiň kyndygyna salgylandy. Ýöne ol muňa garamazdan, umytly gürledi.
”Kynçylyklary nazara alanyňda, bu gepleşikleriň iň kyny bolup durýar. Ýöne çykalga ýok däl, isleg bar” diýip, Toni Bleýr aýtdy.
Klimat özgerişi meselesinde hökümetler arasynda tapawutly garaýyşlar bar. Käbirleri oňa bir tebigy hadysa diýip garap, “adamzadyň ýa senagatyň oňa ýetirýän zyýany gaty çäkli” diýýär. Ýöne köpçüligiň ylalaşýan garaýşy boýunça klimatyň özgermegine sebäp bolýan zat adamzadyň alyp barýan işleri. Şol sebäpden bu meseläniň çözgüdi dünýä derejesinde bolmaly utgaşykly tagallany talap edýär.
Jogapkärçilik we milli bähbitler
Bu sammite ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama hem-de Hytaý prezidenti Hu Jintao gatnaşýar. Dünýäde hemme ýurtlardan köp zäherli gaz öndürip, klimata zyýan ýetirýänler-de şol iki ýurt.
Birleşen Milletler Guramasynda klimatyň özgerişi meselesine çynlakaý çemeleşmek baradaky niýet ençeme ýyl bäri bar. Ýöne agza döwletler arasynda belli bir ylalaşyga gelinmegini milli bähbitler kynlaşdyrýar. Gurpsuzrak döwletler bu barada özlerine maliýe goldawynyň berilmegini isleýärler. Baý ýurtlar hem öz senagat işlerini çäklendirmäge göwnänoklar.
Käbir adamlar ösen ýurtlar ahlak taýdan bu işe borçly, sebäbi howany ilkinji nobatda hapalaýan şolar diýýärler. Ine, tanymal aktýor Hag Jakmanyň sözleri: “Bu oýlanyşygyň ahlak aspektleri ýatdan çykarylmaly däl. Şu hepde gaty köp pragmatik syýasatlar, ykdysadyýetler gaty kynçylykly gepleşiklere girişýärler. Göreli, näme bolýar. Ýöne ahlak taýdan aýdanyňda, bu problemanyň uly bölegini döreden ösen ýurtlar. Ondan hemmeden köp ejir çekýänler-de, ösüp gelýän ýurtlardaky ilat”.


text:
Filippinlerde ýüz beren apy-tupany sebäpli ölenleriň sany köpelýär. Häzirki wagtda 300-den gowrak adam ölüp, 400 töweregine hem şikes ýetdi.
Resmileriň aýtmagyna görä, sişenbe güni ýurduň merkezi we günorta sebitine gelen harasatdan soň, 300-den gowrak adam hem dereksiz ýitipdir.
Harasat sebäpli iň köp Kompostelo Walleý we Dawao Oriental welaýatlaryna zeper ýetdi. Bu sebitlerde 220 adam ölüpdir diýip çaklanýar.
Resmileriň aýtmagyna görä, 190 müňe golaý adam entäk hem ewakuasiýa merkezlerinde bolmagyna galýar.


text:
Penşenbe güni Norwegiýanyň polisiýasy geçen hepde ýurduň Utoeýa adasynda aşa milletçi Anders Breýwikiň eden hüjüminde ölen adamlaryň jesetlerini gözlemek işleriniň tamamlanandygyny mälim etdi.
Anders Breýwikiň şol adada eden ýaragly hüjüminde 68 adam ölüpdi. Breýwik bu hüjümiň we şonuň öňýany Osloda amala aşyrylan bomba partlamasynyň hem jogapkärçiligini öz boýnuna aldy.
Norwegiýanyň resmileri Utoeýa adasynda öldürilen ýaşlaryň arasynda birnäçe daşary ýurtly raýatyň, şol sanda Gürjüstandan hem bir gyzyň bardygyny mälim etdiler.


text:
Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin FIFA-nyň, ýagny Futbol boýunça halkara assosasiýasynyň başlyklygynyna Sepp Blatteriň saýlanmagy mynasybetli, Blatteriň adyna gutlag hatyny ýollady.
Kremliň ýaýradan beýanatynda nygtalmagyna görä, Putin öz hatynda Blatteriň “tejribesi, professionallygy we abraýy” dünýä bounça futbolyň meşhurlygyny artdyrmaga ýardam etjekdigine “ynam bildiripdir”.
2018-nji ýyldaky Futbol boýunça dünýä çempionaty Russiýada geçmeli.
29-njy maýda Blatter eýýäm bäşinji gezek FIFA-nyň başlyklygyna saýlanypdy. Mundan iki gün öň, ABŞ-nyň bildiren korrupsiýa aýyplamalarynyň esasynda şweýsar polisiýasy FIFA-nyň ýedi resmisini tussag edipdi.
Şeýle-de Şweýsariýanyň resmileri Futbol boýunça dünýä çempionatynyň 2018-nji ýylda Russiýada we 2022-nji ýylda Katarda geçirmek barada kabul edilen kararlary seljermek üçin derňewe başladylar.


text:
Biz aram-aram Orsýet telewideniýesinden berilýän - sud seljermeleri hakdaky gepleşiklere tomaşa edýäris. Aklawçylar adam öldürenleri-de aklap, sud jogapkärçiliginden alyp galýarlar. Beýle zat Türkmenistanyň taryhynda ýüz ýylyň dowamynda-da bolmandy. Indem bolar öýdemzok. Sebäbi Türkmenistanyň kadrlarynyň ýurduň aglaba pudagynda gowşak bolşy ýaly, bu gowşaklyk aklawçylar meselesinde-de ýiti bildirýär.
Aklawçylar ownujak iş üçinem halkdan ummasyz pul alýarlar. Olaryň iň bir kiçijik işe gatyşmagy üçinem pesinden üç ýüz dollar tölemeli. Soňra işiň dowamlylygyna görä, ol pul müň, iki müň amerikan dollaryna çenli ösüp gidýär.
Bizde «Aklawçylar hökman jenaýatkäri jenaýat jogapkärçiliginden boşatmaly» diýen pikir ýok. Olar bigünä adamlaryň günäsiniň ýoklugyny subut etmek üçinem yhlas edip baranoklar. Aklawçylar diňe sud mejlisinde oturyp gaýtmak bilen öz işlerini dogry berjaý edýändirin öýdýärler. Sebäbi olaryň köpüsi wakany derňemegi başaranoklar. Diňe bolan wakany gürrüň bermek bilen oňýarlar. Aklawçylar günäsizligi görnüp duran kişini-de jenaýat jogapkärçiliginden alyp galyp bilenoklar. Şonuň üçin soňky döwürler Türkmenistanda garşysyna jenaýat işi gozgalýan adamlaryň hossarlary aklawçy tutmakdan ýüz öwürýärler.
Aklawçylar ilkinji derňew izolýatorlaryna aýlanýarlar hem-de täze ele düşenleriň hossarlaryna jaň edip, özleriniň hyzmatyny hödürleýärler. Şundan soň olar alan jenaýat işi tamamlanýança, şonuň ugrunda bolmaly. Türkmen aklawçylary welin beýle däl. Olar bir bada ençeme jenaýat işlerini derňemegi boýun alýarlar hem-de olaryň ählisiniň ugrunda tasaýarlar, şunuň netijesinde-de hiç bir işe-de haýryny degrip bilenoklar.
Aklawçylar şeýle bolansoň, iki taraplaýyn dawa ýüze çykanda haýsy tarapyň tanşy güýçli bolsa, haýsy tarapyň jübüsi galyň bolsa, şol tarap ýeňiş gazanýar. Sud mejlisinde aklawçynyň roly bildirmeýär. Şeýle-de bolsa, jenaýat jogapkärçiligine çekilýäne hökman aklawçy tutmalydygy, aklawçysyz sud mejlisini geçirip bolmaýandygyny aýdyp, adamlary aklawçy tutmaga mejbur edýärler.
Aklawçylyk, garalawçylyk käri gadymyýetde türkmenlerde bolmandyr. Dawa-jenjel ýüze çykanda türkmenler ony kazynyň üsti bilen çözüpdirler. Sudýanyň, aklawçynyň, prokuroryň ýerini diňe kazy—ýagny sudýa tutupdyr. Ähli dawaly zady şol çözüpdir. Kazy nähili çözgüt çykarsa, şol hem kabul edilipdir.
Kazylaryň gadymyýetde hem parahor adamlar bolandygy, olaryň garyp-gasarlaryň işine seredende ýalan çözgütleri çykarandygy hakda halk döredijiliginde hem-de öňki ýazyjy-şahyrlaryň döredijiliginde beýan edilýär.
Diýsem kazylar kärini,
Aýdyp bolmaz-la ýaryny,
Ýalan sözleriň baryny
Satarsyňyz pula, kazym - diýip, türkmen satirik şahyry Mämmetweli Kemine öz goşgularynda ýazypdyr.
Kemine bilen kazy hakda halk hem şeýle degişmäni döredipdir:
Kemine bir gün bir baý bilen dawalaşypdyr-da, öz işini dogry çözüp bermegi haýyş edip, kaza ýüz tutpdyr hem-de işiň öz tarapyna çözüleri ýaly, kaza bir gapyny para hökmünde beripdir. Baý bolsa kaza işi öz tarapyna çözüp bermegi haýyş edip, bir öküz beripdir. Kazy işi öküz beren baýyň haýryna çözüpdir. Şonda molla Kemine kaza özüniň gapy berenini ýatladyp: «Kazy aga, gapa tarap bakyp gepläweri» diýipdir. Kazy bolsa: «Wah, men gapa tarap bakyp geplejek-le, ýöne gapyny öküz ýykdy-da» diýipdir.
Ine, şunuň ýaly, gadym döwürden bäri kazylaryň arasynda ýörgünli bolan parahorluk biziň döwrümizde-de beýgelmese peselenok. Para bilen, basyş bilen, tanyşlyk bilen işi düzedýän kazylara - sudýalara aklawçylar hiç hili täsirini ýetirip bilmeýärler. Şonuň üçinem aklawçylar sud mejlisinde diňe garantga ýaly bolup oturyp gaýdýarlar.
Sud işleri, sudýanyň, prokuroryň, aklawçynyň käri Türkmenistana Orsýediň türkmen topragyny basyp almagynyň netijesinde, soňra bolsa türkmen topragynda sowet hökümetiniň gurulmagynyň netijesinde döredi.
Aklawçylyk kärini ele almak üçin ýokary okuw jaýynyň hukuk fakultetini tamamlamaly. Aklawçylaryň köpüsi sud mejlisinde türkmençe gepläp, türkmençe garşylyknama ýazmagy-da başarmaýarlar.
Adamlary Türkmenistanda Alla aklaýmasa, aklawçylar-a aklap bilenok.
Parahat Ilmyradow Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy. Şu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Biwepalar ähli döwürde-de hemmeler tarapyndan näletlenip gelnipdir. Olar biziň zamanamyzda-da halanmaýar. Dostuna wepa bermedigem, halkyna wepa bermedigem, Watana wepa bermedigem, ýaryna wepa bermedigem hiç bir halk halamaýar. Şeýle adamlary türkmenler-de halamaýar.
Biwepanyň işi jelebiňkiden beterdir. Jelep - aç-açan jelepçilik edýär. Ol hiç kimden bukuljagam bolanok. Özüniň jelepçilik edýänini gizlejegem bolanok. Onuň jelepligini hemmeler bilýär. Şonuň üçin jelep bilen baş goşasy gelýänler baş goşýarlar, olary halamaýanlar bolsa, olardan daşda gezýär.
Biwepalar welin, iň gorkunç hem hatarly adamlar. Olar ençeme öýleriň ýykylmagyna sebäp bolýarlar. Öz öýüni bozýarlar, ýan ýoldaşlarynyň öýüni bozýarlar, bozuklyk eden kişisiniň öýüni bozýarlar, çagalarynyň öýüni bozýarlar.
Biwepa adam aldaýar. Adam oýnaýar. «Ömrüm boýy seniň bilen ýaşajak» diýip, ýan ýoldaşyna söz berse-de, başga kişä gujak açyp, adamy ile gürrüň edýär. Kokantly ýigidiň özüne ikilik eden aýalyny köçä çykaryp ýalaňaçlanlygy hakdaky habary bizem eşitdik.
Hiç bir erkek kişi öz aýalynyň biwepalyk edenini bagyşlap bilmez. Biriniň başyna düşen iş hakda keseden gürrün etmek aňsat. Ýöne kokantly ýigit hakdaky wakany her kim «Şol oglanyň ýerine özüm bolan bolsam näderdim?» ýa-da «Şol oglanyň ýerine oglum bolan bolsa näderdim?» diýen pikir bilen seljermeli.
Türkmenistanly bir ýazyjy: «Aýal biwepalyk edýän bolsa, erkek günäkär» diýip, ol waka hakda öz pikirini aýtdy. Aýal biwepalyk edende erkek hiç wagt günäkär bolýan däldir. Aýal erkek garyp düşende oňa biwepalyk etmeli däl-de, ýan ýoldaşyny goldap, oňa tekge berip durmaly. Erkek gelmeze gidende-de aýal ojagy saklaýjy bolmaly. Erkegiň garyp düşen güni baý erkegiň gujagyny küýseýän aýaldan aýal bolmaz. Erkek uzak ýollara gidende ýakynyndaky erkegiň gujagyna girýän aýaldanam aýal bolmaz.
Aýal - enedir. Her bir ene terbiýeçidir. Ene çagalaryna, töweregine gowy terbiýe bilen görelde bolmalydyr. Bozuk aýaldan nähili terbiýe aljak?! Ýolbaşçylara ýaranjaňlyk etmegi namys bilip, pukara günde (hakykatda welin halal, arassa hem abraýly günde) ýaşap ýören adamsyny äsgermän, ýokary wezipedäki kişilere oýnaş bolup, utanman, iliň-günüň gözüniň öňünde iş otaglarynda-da bozuklyk edip ýören aýallar Türkmenistanda-da bar. Olar özleriniň bozuklyklaryny hernäçe bukulyp edýämikäm diýseler-de, «Temen haltada ýatmaz» diýlişi ýaly, olary il-gün tanaýar. Olar özleriniň bozuk ýoly bilen çagalaryny okuwa salýarlar, çagalaryna wezipe alyp berýärler, özleri wezipe alýarlar, boýlaryny bezeýärler, artykmaçrak iýýärler. Olaryň ýan ýoldaşlarynyň bolsa boýny buruk. Il içinde ýüzlerini ýerden galdyryp bilenoklar, öýleri bozulýar, çagalaryndan jyda düşýärler. Bir kişini şeýle güne salýan aýalda näme üçin günä ýokmuş?
Gadym wagtlarda...
Gadym döwürlerde Orta Aziýada biwepalyk edýän aýallary «saňsar daş» diýen usul bilen öldürer ekenler. Ýagny biwepa aýaly bütin oba bolup daşlar ekenler. Bu epizod türkmen ýazyjysy Annamuhammet Gylyjowň «Köýten nalasy» atly kitabynda-da (soňra şu kitap boýunça düşürilen kinoda-da) getirilýär. Elbetde, adam hukuklarynyň has goralýan döwri bolan biziň döwrümizde, aýratyn-da dünýä ýurtlarynyň ölüm jezasyny ýok edýän döwründe biwepalary öldürmeg-ä aýyp bolar. Ýöne aýal biwepalyk eden ýerde erkegi günäkärlemeli däl. Aýal biwepalyk eden ýerde erkegi näme üçin günäkärlemeli? Aýaly gerk-gäbe doýurmany üçinmi? Boýuny bezemeýäni üçinmi? Ýa wezipe alyp, ony personal maşynynda gezdirmeýäni üçinmi? Şu wagt Türkmenistanda erkekleriň ýarsy işsiz. Adamsynyň garyplygy üçin erkekleriň ýarsynyň aýaly başga kişiniň gujagyna giräýmelimi?
1881-nji ýylda türkmenleriň Gökdepe galasy patyşa Russiýasynyň goşunlary tarapyndan zabt edilip alynýan wagtynda rus esgerleriniň biri türkmen gelniniň golundan tutup süýräpdir. Şondan soň şol gelin: «Goluma keseki erkegiň eli degdi» diýip, gylyç bilen öz goluny çapypdyr. Ýogalansoň şol gelni obadaşlary gonambaşy edipdirler. Gonambaşy bolmak hormaty türkmenlerde iň hormatlanýan adamlara berilýär. Ýagny gonamçylyga gonambaşy bolanyň ady dakylýar. Türkmen zenanlarynyň örän köpüsi ikinji jahan urşuna gidip, ojaklaryna dolanyp gelmedik ýan ýoldaşlarynyň ojaklaryny saklap, ömürlerini ötürdiler. Hatda olaryň perzentsiz galanlaram örän köp boldy. Olar ikinji sapar durmuşa çykjagam bolmadylar. Hiç kim olara: «Durmuşa çykma» hem diýmedi. Ol eneler türkmenleriň akylly aýal-gyzlaryna görelde bolup geldiler.
Azan aýalyny köçede ýalaňaçlany üçin kokantly ýigide bir tarapdan gahar hem etmeýärler. Aýalynyň başga erkek bilen biwepalyk etmegi ol ýigidiň namysynyň basgylandygydyr. Onuň özi masgaralanan hem jebir çeken bolup durýar. Bu ýerde masgara bolan köçede ýalaňaç teni görkezilen aýal däl-de, namysy basgylanan erkek kişidir. Haramlygy başlan günäkärdir.
Türkmenleriň söýgüli şahyry Kerim Gurbannepesowda şeýle goşgy setirleri bar:
Köýnegiň ýüpek bolup, namysyň nah bolandan,
Goý, köýnegiň nah bolup, namysyň ýüpek bolsun!
Garyp günde, kyn günde galan dostuny taşlap gidýän dost bilen garyp halkyny sylaman, bir özüni ýüpek-parça çolap, bir özüni şat günde ýaşadýan, halky, Watany talap, diňe öz baýlygyny artdyrýan ýolbaşçynyň-da ýan ýoldaşyna biwepalyk edýän aýaldan parhy ýokdur.
Şu blogda öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Britaniýanyň "The Telegraph" gazetinde çap edilen habarda aýdylmagyna görä, ABŞ-nyň Milli howpsuzlyk gullugy ozalky rus içalysy Aleksandr Litwinenkony öldürmekde güman edilýän esasy adamlaryň arasyndaky gürrüňleri tutup, onuň zäherlenmegini rus hökümeti bilen baglanyşdyrýar.
"The Telegraph" 24-nji ýanwarda MHG Londondaky we Moskwadaky esasy şahslaryň ozalky içaly merkezi Londonda radioaktiw materiallar bilen zäherlenen wagtyndaky elektron aragatnaşyklaryny ele saldy diýip ýazdy.
Habarda bu subutnamanyň britan häkimiýetlerine berlendigi, emma onuň sudda ulanylyp bilinmejekdigi aýdylýar.


text:
Türkmenistanda raýatlar tarapyndan açylýan we belli bir wagtyň dowamynda işläp, alyjylaryň gelim-gidimli ýerlerine öwrülýän hususy dükanlaryň birden ýapylmagy adaty zada öwrülip barýar.
17-nji sentýabrda paýtagt Aşgabatda, demirýoluň gaýrasyndaky Hitrowka, Posýolka diýlip atlandyrylýan ýerlerde hususy dükanlaryň onlarçasynyň ýapylandygy barada habarlar gelip gowuşdy.
Ýerli synçy Nurberdi Nurmämmedow adamlaryň ýaşaýan ýerleriniň golaýynda ýerleşýän dükanlaryň, hususan-da çörek dükanlarynyň ýapylmagy olaryň hemişelik alyjylaryna öwrülen raýatlary uly kösençlige saldy diýýär.
Bu barada ýerli synçy bilen geçirilen söhbetdeşligi diňläp, Türkmenistanda hususy dükan eýeleriniň duçar bolýan kynçylyklary, bu meseläniň kanuny taraplary we mümkin bolan praktiki çözgütleri hakynda pikir-garaýyşlaryňyzy ýazsaňyz, hoşal bolarys.


text:
Diňe siz üçin.
Biziň gepleşigimiziň gün tertibi täzelenip durýar,gepleşik bölümine ýygy-ýygydan seredip tanyşyp duruň.
Täzelenmeler.
Her gün biz siz üçin studiýada täze gepleşikleri ýazýarys.Täze gepleşiklerimizi goýbermäň.
Gije gündiziň dowamynda biz siziň bilen
Indi siz biziň gepleşiklermizi gije gündiziň dowamynda diňläp bilersiňiz,diňlemek diýen ýazga basyň we kiçijik sahypany öwürmegi unutmaň.
Biziň ähli gepleşiklerimiz
Elýeterli,siz biziň saýtymyzdan ähli gepleşiklerimizi özüňize göni geçirip alyp bilersiňiz .
Mugut geçirip almak.
Biziň faýyllarmyzy diňe öý şertlerinde ulanyp bilersiňiz.