text:
Täjigistanyň prezidenti Emomali Rahmonyň ýurt boýunça sapara başlamagy ýurduň dürli künjeklerinde şowhun-şagalaňyň döremegine sebäp bolana meňzeýär. Köçeler alňasak arassalanyp, ýoluň ýakalarynda prezidentiň ullakan portreleri we açylyp oturan güller ýerleşdirilýär.
Şu aýyň dowamynda Rahmonyň baran her bir şäherinde ýaş çagajyklar – milli köýnek geýnen gyzjagazlar we ak köýnekli oglanjyklar prezidenti garşy alýardylar. Olar goşgy okap, Rahmony, bir görseň, Täjigistanyň X asyrdaky patyşasyna, bir görseňem, ýurduň belli gahrymanlaryna meňzedip, onuň waspyny ýetirýärdiler.
Rahmon bilen duşuşmaga getirilen adamlar bolsa, “hormatly prezidentiň” halk üçin edýän tagallalaryna razyçylyk we goldaw bildirýärdiler. Ýöne ilat prezidentiň ýurda aýlanmagynyň diňe ýönekeýje gözboýagçylykdygyny aýdýar. Bular ýaly çäreleriň garyplykdan we umytsyzlykdan horluk çekýän halkyň hakyky durmuşy bilen hiç hili ilteşiginiň ýokdugy hem bellenilýär.
Her kim goýberilmeýär
Prezident bilen gündelik durmuş meseleleri dogruda gürleşmek isleýänler bolsa, beýle çäreleriň golaýyna hem getirilmeýär.
Ýurduň demirgazyk-günbataryndaky Penjekent şäherinde ýaşaýan garaşsyz žurnalist Şohin Rawşanyň aýtmagyna görä, intelligensiýanyň bir topary Rahmonyň gelmegine ençeme aýyň dowamynda garaşyp, prezidente beriljek anyk soraglary hem taýýarlapdyr. Emma, haçan-da prezident Penjekende gelende, olar prezidentiň ýanyna goýberilmändir.
“Bu adamlaryň prezidente möhüm soraglary berip, bu soraglaryň jogabyny talap etmeklerinden ýerli resmiler howatyrlanýar. Ýakynda, welaýat häkimi Kohir Rasulzoda gelende, bu topar oňa juda berk sowallary berip, onuň bilen dawalaşypdy. Şular ýaly ýagdaýyň ýene-de gaýtalanmagyndan howatyrlanyp, olar Penjekendiň intelligenisiýasyny Rahmon bilen duşuşdyrmady” diýip, Rawşan aýdýar.
Käbir ýaşaýjylar ýerli ýolbaşçylary, gülzarlyk perdesini döredip, hakyky bar bolan kynçylyklary gizlemek synanyşygynda aýyplaýarlar.
Ýetginjek gyzyň derdi
Ýurduň gündogar şäheri Gorgandepede Mutabar atly gyz prezident bilen duşuşmaga rugsat berilmegi üçin ýerli resmilerden birsyhly haýyş edipdi. Ol günorta Wakhsh etrabynda bir garyp maşgalanyň ýetginjek gyzy. Ol mundan iki ýyl ozal ýokary derejeli bir resmi tarapyndan zorlanandygyny aýdýar. Emma polisiýa we sud onuň şikaýatyny ret edipdir.
Özüniň doly adyny bermekden saklanan Mutabar “hiç kimiň onuň derdine gulak asmaýandygy” üçin, indi (çykalga hökmünde) prezident bilen gürleşjek bolandygyny aýtdy.
Mutabar, prezidentiň golaýyna-da goýberilmän, onuň töweregini goraýan polisiýa tarapyndan yzyna ýollandy. Edil şol wagt prezident Rahmon täze söwda merkeziniň açylyş dabarasyna gatnaşyp, özüni wasp ediji şygyrlary diňlemek bilen gümrady.


c: text/html

text:
Russiýanyň Wladiwostok şäheriniň golaýyndaky gämi ussahanasyndaky atom energiýasy bilen işleýän suwasty gämide dörän ýangyn söndürildi.
Resmiler bu wakada ýaralananyň we radiasiýa syzmak howpynyň ýokdygyny bellediler. Şeýle-de, resmiler gämide ýaragyň ýokdugyny habar berýärler.
Russiýanyň habar agentlikleriniň berýän maglumatyna görä, “Tomsk” atly suwasty gämi duşenbe güni “Zwezda” gämi duralgasynda gaýtadan bejeriş işleri geçirilýärkä ot alypdyr.
Agzalýan bu gämi duralgasy Wladiwostok şäherinden 25 kilometr uzaklykdaky Bolşoý Kamen regionynda ýerleşýär.
Russiýanyň Goranmak ministrligi ýangyna turbalary sepleşdirmek düzgüniniň bozulmagy sebäp bolan bolmagy ähtimal diýip, ony derňemekleri üçin ýörite komissiýa döretdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ýewropanyň birnäçe daşary işler ministri Russiýa garşy has köp sanksiýalary girizmek bilen haýbat atdy. Olar bu çäräni Russiýa Ukrainanyň hödürlenen parahatçylyk plany bilen hyzmatdaşlyk etmekde we ýurduň gündogarynda bolup geçýän ýagdaýlara goşulyşmagy togtatmakda şowsuz bolan ýagdaýynda amala aşyrjakdyklaryny bellediler.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleri 23-nji iýunda Lýuksemburgda duşuşýarlar. Bu duşuşyk Brýussel Kiýew bilen taryhy Assosiasiýa ylalaşygyna gol goýmazdan birnäçe gün öň amala aşyrylýar.
Gürrüňi gidýän bileleşik şu wagta çenli Russiýanyň käbir resmilerine garşy wiza gadaganlyklaryny girizip, bank hasaplaryny doňdurmak barada buýruk çykarypdy. Ýöne Moskwa garşy has giň göwrümli ykdysady sanksiýalary girizmekden saklanypdy.
Britaniýanyň daşary işler ministri Willian Heýg (William Hague) zerur bolsa, Ýewropa Bileleşigi 27-nji iýunda geçiriljek sammitde, eger-de zerur bolsa, Russiýa garşy has köp çäreleri kabul etmek barada özara ylalaşyga gelip biler diýdi.


text:
Türkmen ýaşlary Nowruz baýramçylygynyň milliligini känbir duýmaýarlar. Olar üçin bu baýramçylyk ýene-de bir köpçülikleýin çäre ýaly bolup görünyär diýip, ýerli synçylar aýdýarlar.
Azatlyk Radiosynyň Germaniýadaky habarçysy Taher Şir Mohammadi tarapyndan taýýarlanan “Ýaşlar” programmasynda Nowruz baýramynyň goňşy ýurtlarda bellenilişi hem-de ýaşlaryň resmi dabaralara gatnaşdyrylmagynyň kä halatlarda olaryň saglygyna zyýan ýetirýändigi barada hem maglumat berilýär.
Bular baradaky gepleşigi diňlemek üçin sahypanyň sag tarapynda ýerleşdirilen audio düwmäni basyň.


text:
Çarşenbe güni Owganystanyň saýlawlar boýunça resmileri geljek aý geçiriljek parlament saýlawlarynda howpsuzlyk meseleleri göz öňünde tutulyp, 900-den gowrak saýlaw uçastogynyň açylmajakdygyny mälim etdiler.
Hususan-da, Owganystanyň Garaşsyz Saýlaw komissiýasynyň başlygy Ahmad Mahnawi Fazel Owganystanyň 34 welaýatyndan 25-sinde howpsuzlyk ýagdaýynyň alada döredýändigini aýtdy we bu welaýatlardaky köp saýlaw uçastoklarynyň geljekki saýlawlarda işlemejekdigini aýtdy.
150 müň töweregi harbyny öz içine alýan daşary ýurt güýçleriniň edýän tagallalaryna garamazdan, Owganystanyň günorta we gündogar regionlarynda howpsuzlyk ýagdaýlary henizem ýaramaz bolmagynda galýar.


text:
Gökdepäniň "Köpetdag" daýhan birleşiginiň ýaşaýjysy, 52 ýaşly süýt satýan Bagül daýza günaşa paýtagta gelip, öz müşderilerine “baklažkalara” guýlan süýdi paýlap gidýär. Emma ozallar ir sagat 7-ä şähere gelip, öz müsderilerine elin sygyr süýdüni paýlap gidýän Bagül daýza eýýäm alty aý bäri öňküsinden birnäçe sagat gijigip, sagat 9-10-lara paýtagta gelýär. Ol muňa häkimiýetler tarapyndan Aşgabat bilen Gökdepe aralygynda gatnaýan hususy mikroawtobus taksileriniň gatnawynyň ýatyrylmagynyň sebäp bolandygyny aýdýar.
Ýatladyp geçsek, şu ýylyň maý aýyndan bäri, belli bir resmi düşündiriş berilmezden, paýtagtdan Gökdepä we onuň daş-töweregindäki obalara gatnaýan hususy mikroawtobus taksileriniň gatnawy ýatyryldy. Bu mikroawtobus taksilerine häzire çenli talap edilýän lisenziýadyr patent berilmän gelinýär. Bu hili iş bilen meşgullanmaga rugsat berýän öňki görnüşdäki dokumentleri bolanlaryň hem rugsady ýatyryldy.
Häkimiýetleriň hususy miniawtobuslaryň ýörite lisenziýasyny ýatyrmazyndan ozal ”GAZel” mikroawtobusy her gün irden baryp, Bägül daýzany we beýleki söwdagärleri öýleriniň gapysyndan göni Aşgabada getirýän eken. Onuň aýtmagyna görä, munuň üçin hususy mikroawtobusyň sürüjisine adaty müşderileriňkiden iki manat artyk kireý puluny töleýändiklerine garamzdan, bu amatly bolýan eken.
Çekilýän zyýan
Häkimiýetleriň bu hereketlerinden zyýan çeken Bägül daýzanyň indi iş iş düzgüni has üýtgäpdir. Häzir ol Aşgabada öňküsinden 2-3 sagat giç gelýär. Käte asla gelip bilmeýän günleri hem bolýar.
“Indi hökümet awtobusyna münmeli bolýar. Munuň üçin ilki bilen şol awtobusyň gatnaýan köçesine obanyň içinden gatnaýan taksa münüp barmaly. Soň şol awtobusa garaşmaly. Ýoldan her duralgada durup gelýän awtobusda bolsa barjak ýeriňe çalt baryp bolmaýar” diýip, Bägül daýza gürrüň berýär.
Hususy mikroawtobus taksileriniň gatnawynyň gadagançylygy süýtçi Bägül daýzanyňam söwdasyny peseldipdir. Ol müşderileriniň käbirlerini ýitirendigini hem aýdýar. Öň 20 sany müşderisi bolan bolsa, indi olaryň sany 13 bolupdyr. Bägül daýza şähere öňküsinden has giç, ýagny adamlar işe gidensoň gelmeli bolany zerarly onuň käbir müşderleri obadan getirilýän elin süýdi almakdan boýun gaçyrmaga mejbur bolupdyrlar.
“Öň adamlar işe gitmänkä baryp, süýdi paýlap gaýdýardym. Indi bolsa olar işe gidenlerinden soň barýan. Öýlerinde adam bolanok” diýip, Bägül daýza aýdýar.
Bar bolan gatnaw
Häzirki wagtda Gökdepä, esasan, döwlet awtobuslary we döwlet hem-de hususy ýeňil awtomobil taksileri gatnaýarlar. Hususy mikroawtobus taksileri gadagan edilenden soň Bägül daýzanyň yzyna öz obalaryna dolanmagy hem indi öňki ýaly o diýen ýeňil däl. Süýtçi daýzanyň aýtmagyna görä, her gatnawy üçin bir manat nyrh kesgitlenen döwlet awtobusy ”Teke bazaryndaky” duralgasyndan ugraýança, azyndan ýarym sagat garaşmaly.
“Köplenç sürüji awtobus ýolagçydan dolýança garaşýar. Onsoň garaşyp durmaly bolýar. Taksiler bolsa gymmat” diýip, obaly zenan gürrüň berýär.
Aşgabatdan Gökdepä we onuň daş-töweregindäki obalara gatnaýan hususy mikroawtobus taksileriniň gatnawynyň ýatyrylmagy bu aralyk boýunça gatnaýan ýüzlerçe adamlara öz täsirini ýetirýändigine garamazdan, bu gadagançylygyň resmi düşündirilişi halka beýan edilenok. Eýýäm 6 aý geçendigine garamazdan, resmiler habar serişdeleri arkaly hiç hili resmi düşündiriş bermeýärler.


text:
Orsýetiň Goranmak ministrligi sowet döwrüne degişli ulanyşdan galan suwasty ýadro gämisiniň ot alandygyny aýdýar.
Ministrlik ýangynyň dörändigi barada 29-njy aprelde mälim edip, bu waka “949” belgili Krasnoýarsk taslamasy bolan suwasty gämisi Kamçatkanyň çäklerindäki Wilýuçinske sebitinde sökülýän mahaly, onuň rezin gaply daşky korpusynyň ot almagy bilen ýüze çykdy diýdi.
Orsýetiň Federal informasiýa we analiz merkeziniň daşky-gurşawa gözegçilik baradaky bölüminiň başlygy Waleriý Kosyh 29-njy aprelde “Interfax” habar agentligine maglumat berip, Wilýuçinskde radiasiýa derejeleri boýunça “hiç hili üýtgeşme hasaba alynmady” diýdi.
Krasnoýarsk suwasty gämisi 1983-nji ýylda gurlup, 1986-njy ýylda ulanyşa berlipdi.


text:
Gyrgyzystanyň ozalky prezidenti Kurmanbek Bakyýewiň kiçi ogly Maksim Bakyýew anna güni irden Londonda tussag edildi. Gyrgyzystanyň häkimiýetleri ony birnäçe jenaýat işinde, şol sanda döwlet gaznasyndan millionlarça dollary ýok etmekde hem aýyplaýarlar.
Maksim Bakyýew Gyrgyzystanyň we Birleşen Ştatlaryň hökümetleriniň haýyşy esasynda tussag astyna alyndy.
Gyrgyzystanyň prezident administrasiýasynyň daşary syýasat boýunça bölüminiň başlygy Sapar Isakow Azatlyk Radiosynyň Gyrgyz gullugyna beren interwýusynda häzirki wagt öz ýurdy bilen Britaniýanyň arasynda raýatlary ekstradisiýa etmek barada ylalaşygyň ýokdugyny mälim etdi.
Maksim Bakyýewiň tussag edilmelidigi barada halkara Interpol gullygynyň internet saýtyndaky maglumat. Maý, 2010.
“Gyrgyzystan bilen Beýik Britaniýanyň arasynda ekstradisiýa meselesi barada ylalaşygyň ýoklugy sebäpli, häzirki wagt Britan tarapy Bakyýewi Birleşen Ştatlara ekstradisiýa etmek meselesine garaýar. Bakyýewe bildirilýän aýyplamalar boýunça ABŞ-nyň kanunyna laýyklykda uzak möhletleýin türme tussaglygy göz öňünde tutulýar” diýip, Sapar Isakow belledi.
Gyrgyzystanyň prezident administrasiýasynyň wekili Sapar Isakow Maksim Bakyýewe bildirilýän aýyplamalar barada-da durup geçip, şeýle diýdi: “Gyrgyzystanyň Daşary işler ministrligindäki maglumatlara görä, Maksim Bakyýewe bildirilýän aýyplamalarda gürrüň esasan gymmat kagyzlar bilen baglanyşykly galplyklar we beýleki ykdysady jenaýatçylyklar barada barýar”.
Maksim Bakyýew Gyrgyzystandaky strategik taýdan möhüm hasaplanylýan Amerikan howa bazasyna ýangyç satmak meselesinde-de korrumpirlenen shemalardan peýdalananlykda aýyplanylýar.
Maksim Bakyýew 2010-njy ýylyň aprelinde halk çykyşlary netijesinde öz kakasy Kurmanbek Bakyýewiň prezidentlik wezipesinden çetleşdirilmeginiň yzy bilen, ýurdy terk edipdi. Ol öz kakasynyň ýurda ýolbaşçylyk eden döwründe inwestisiýalar baradaky döwlet agentligine ýolbaşçylyk edipdi.
Gyrgyzystanyň häzirki häkimiýetleri ony millionlarça dollarlyk maliýe galplyklarynda aýyplaýarlar. Kurmanbek Bakyýewiň häkimiýetden agdarylmagynyň yzy bilen gözden sumat bolan onuň ogly Maksim Bakyýewe we inisi Janyş Bakyýewe garşy jenaýat işi gozgalyp, Interpol arkaly gozleg yglan edilipdi.


text:
Anna güni Orýsetiň saýlaw resmileri Grigoriý Ýawlinskiniň prezidentlige kandidaturasyny resmi taýdan ýatyrdy. Ýawlinskiý oppazisiýadaky “Ýabloko” partiýasynyň lideri bolup, ol premýer-ministr Wladimir Putiniň syýasatyny tankytlap gelýär.
Merkezi saýlaw komissiýasy özüniň bu baradaky netijesini anna güni yglan etdi. Komissiýanyň maglumatyna görä, G.Ýawlinskiniň toplan gollarynyň 20%-e golaýy güýçsiz diýlip yglan edilipdir.
Orsýetiň saýlaw komissiýasynyň sekretary Nikolaý Konkin bu barada şeýle diýdi: “Kandidatlaryň Merkezi saýlaw komissiýasynyň hasaba almaly däl diýen kararyna garşy 10 günüň dowamynda Ýokary suda arz edip ýüz tutmaga haklary bar.


text:
Ukrainanyň premýer-ministri Ýuliýa Timaşenko bilen Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin şu gün Ýaltada Orsýetiň Ukraina satýan gazynyň bahasy boýunça pikir alyşýar.
Şol bir wagtyň özünde, Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýuşçenka Orsýetiň prezidentine ýollan hatynda, Kiýew bilen Moskwanyň arasynda gaz bilen bagly dowam edýän ylalaşygyň derhal gaýtadan gözden geçirilmeginiň zerurdygyny aýtdy.
Bu dokumente Ukraina bilen Orsýetiň arasynda gaz boýunça dörän ylalaşmazlyklardan soňra, şu ýylyň ýanwar aýynda gol goýulypdy. Şol ylalaşmazlyklar ors gazynyň Ýewropa akdyrylmagyna-da päsgelçilik döredipdi.
Moskowa Kýewiň gaz boýunça Orsýete bolan bergisini wagtynda tölemedik halatynda bu iki ýurduň arasynda ýüze çykaýmagy mümkin problemanyň gazyň Ýewropa akdyrylmagyna ýene päsgelçilik döredip biljekdigini mälim etdi.


text:
Täjigistandaky ymamyň ykbaly, onuň jynsy gatnaşyk eden wideosy internetde peýda bolansoň, häzir sorag astynda.
Dawa geçen hepde jynsy gatnaşyk edýän iki jübütiň üç sany wideosy YouTube wideo portalynda we Facebook sosial ulgamynda peýda bolanyndan soň başlandy.
Iki minutdanam köp wagtlap dowam edýän wideolaryň birinde orta ýaşly, dykyzja, ýalaňaç erkek adam mobil telefonyny stoluň ýa-da tekjäniň üstünde goýup, düşege girip, ol ýerde ýaşyl başatgyç atynan aýal bilen jynsy gatnaşyk edýär. Wideodaky şar gara sakgally adamyň ýüz keşbi açyk saýgarylýar.
Wideolar YouTube we Facebook tarapyndan birnäçe sagadyň içinde pozulanam bolsa, 11-nji iýunda, ýagny sişenbe güni ol ýazgy ýene-de birnäçe sagatlap şol ýerde täzeden peýda bolýar.
Sorag edildi
Hukuk goraýjy edaralaryň işgärleri işi derňemek maksady bilen paýtagt Duşenbäniň golaýynda ýerleşýän Rudaki etrabynyň Bolşewizm obasyndaky metjidiň ymamyny sorag etdiler.
Ýerli polisiýanyň Azatlyk Radiosynyň täjik gullugyna aýtmagyna görä, ymam özüniň aýaly bilen jynsy gatnaşyk edişini telefona düşürendigini boýun alýar.
Ady köpçülige aýan edilmedik bu ymam wideolary tnternede özüniň goýmandygyny, emma telefonyny ýitirendigini aýtdy.
Ymama garşy jenaýat işi gozgalmady.
Içeri işler ministrligi wideonyň Iinternetde goýulmagynyň şahsy durmuşy basgylaýandygy sebäpli, ony kimiň goýandygyny anyklamak isleýär.
Wideolary goýan adam özüni Soleh Hotamjon diýip atlandyrypdyr.
Wideolaryň biriniň aşagyndaky ýalan-ýaşryk ýazgyda wideoýazgydaky adamyň Täjigistanyň ”Renesans Yslamy Partiýasynyň” sakgalsyz başlygy Muhiddin Kabiridigi aýdylýar. Beýleki iki wideonyň düşündiriş ýazgylarynda bolsa wideodaky adamyň ady agzalan partiýanyň başlygynyň orunbasary Mahmadali Haýytdygy aýdylýar. Iki resmiden hiç haýsysy bu ýagdaý barada sesini çykarmady.
Ýiti reaksiýalar
Bu bolan waka Rudaki etrabynda we sosial ulgamlarda ýiti hem gazaply reaksiýalaryň döremegine getirdi.
Azatlyk Radiosynyň täjik gullugynyň websaýtynda internet ulanyjylardan birisi şeýle ýazýar:
“Häzirki günlerde biziň kör halkymyz kim sakgal goýberip, başatgyç atynsa, şoňa çokunyp aýlanyp ýör. Ol adam özüniň jynsy gatnaşyk sahnasyny mobil telefony bilen wideo düşüripdir. Siz onuň musulmanlaryň abraýy barada alada edýändigine hakykatdanam ynanýarsyňyzmy? Men-ä ynanamok”.
Ýene biri şeýle ýazýar:
“Bu gaty ýakymsyz ýagdaý. Nädip öz aýaly bilen eden jynsy gatnaşygyny wideo düşürip, ony internetde ýaýyp bilýär? Ol ruhanylyk derejsine mynasyp däl. Oňa ruhany diýmäň.”
Seslenme soňra şeýle dowam edýär:
“Sen ýaly mollalar biziň gözel dinimiz bolan yslam dininiň abraýyny pese gaçyrýar. Sen bilýärmiň, yslamyň duşmanlaryny, gör, nähili begendireniňi? Eger men hukuk goraýjylardan bolsadym seni ömürlik tussaga höküm ederdim”.
Häzir ymamyň ykbaly sorag astynda.
Täjigistanyň döwlet tarapyndan goldanylýan Ulamalar mejlisiniň Fetwa departamenti jynsy gatnaşygy surata düşürmegiň we wideoýazga geçirmegiň günädigini tekrarlaýar.
Maslahat beriji Ulamalar mejlisi bu dawa barada 20-nji iýunda maslahat geçirjekdigini mälim etdi.
Metbugat wekili Hoji Nematullo Olimow her metjidiň düzüminde ýagdaýy maslahatlaşmak üçin, hem-de eger gerek bolsa, başga bir ymamy saýlamak üçin 20 adamdan ybarat bolan ýörite toparyň bardygyny aýtdy.
Bu guramanyň çykaran karary soňra döwletiň Dini işler baradaky komiteti tarapyndan resmi suratda tassyklanmaly.


text:
Owganystandaky “Talyban” toparyndan bolan söweşijiler türkmen-owgan serhedinden bikanun geçip, Türkmenistanyň üç sany serhetçisini atyp öldürdiler.
Owganystanyň ýerli häkimiýetlerine salgylanylyp ýaýradylan bu maglumat boýunça häzirlikçe Türkmenistanyň metbugatynda hiç hili habar çap edilenok.
"Türkmenistanyň territorisýasyna girip..."
Çarşenbe güni giçlik bolan bu waka barada Owganystanyň Bathys welaýatynyň häkiminiň metbugat wekili Mirwais Mirzakwalyň Azatlyk Radiosynyň Owgan gullugyna beren interwýusynda aýtmagyna görä, bu çozuş “Talyban” topary tarapyndan amala aşyrylypdyr.
“Tor Şaýh etrabynda hereket edýän Möwlawi Abdylla atly “Talyban” komandiriniň ýolbaşçylygyndaky topar mundan ozal Owganystanyň howpsuzlyk güýçleri bilen hem wagtal-wagtal çaknyşýardy. Olar bu gezek Türkmenistanyň territoriýasyna girip, türkmen serhetçileriniň üstüne hüjüm edipdirler. Wakada türkmen serhetçilerinden üçüsi wepat bolupdyr. Bize gowşan maglumatlara görä, bu hadysada türkmen serhetçilerinden ýene-de birki sanysy hem ýaralanypdyr” diýip, Owganystanyň Bathys welaýatynyň häkiminiň metbugat wekili Mirwais Mirzakwal Azatlyk Radiosyna telefon arkaly beren interwýusynda aýtdy.
Owgan resmisiniň aýtmagyna görä, agzalýan “Talyban” topary indi ep-esli wagtdan bäri şol etrabyň howpsuzlygyna wehim salmaga synanyşýar. Ol “Talyban” hereketine daşary ýurtlardan, aýratynam Pakistan tarapyndan goldaw berilýändigini aýdýar.
Bathys welaýatynyň häkiminiň metbugat wekili Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda türkmen serhetçileriniň atylyp öldürilmegi bilen baglanyşykly wakada entek käbir zatlary anyklamak juda zerur. Häzirlikçe bu hüjümiň nähili gurnalyp, nähili amala aşyrylandygy jikme-jik belli däl. Ýöne, onuň sözlerine görä, bu ugurda zerur derňewler alnyp barylýar.
Owganystanyň Bathys welaýatynyň häkiminiň metbugat weklili Mirwais Mirzakwal Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda ýene-de şeýle diýýär: “Talyban” topary käbir ýurtlardan goldaw alýar. Biz şeýle ýagdaýlaryň gaýtalanmagynyň öňüni almaga synanyşýarys. “Talyban” toparynyň Bathys welaýatynda hiç hili merkezi ýok. Ýöne olaryň has uzagrakdaky ýerlerden goldanylýan bolmagy mümkin”.
Konsullykdan maglumat ýok
Ýerli resmileriň bu wakany amala aşyrmakda “Talyban” hereketini aýyplaýandygyna garamazdan, häzirlikçe bu hüjümiň jogapkärçiligini hiç bir topar öz üstüne alanok. Bu ganly wakanyň bolup geçen ýerine golaýda ýerleşýän Türkmenistanyň Hyrat welaýatyndaky konsulhanasy-da bu hadysa we oňa degişli maglumatlar barada dymýar.
Owganystanyň ýerli häkimiýetleri soňky birnäçe ýylyň dowamynda, , esasanam, Bathys welaýatynyň Bala Murgap etrabynda “Talyban” hereketiniň söweşijileriniň Pakistan instruktorlary tarapyndan dürli söweş taktikalary boýunça türgenleşdirilýändigini aýdyp gelýärler.
Owganystanyň ýerli howpsuzlyk güýçleri soňky ýyllarda şol etrapda harby merkezleriň ýakynynda ele salnan käbir eýranlylaryň-da içalyçylykda güman edilýändigini öňe sürýärler.
Mundan ozal Owganystanyň Türkmenistan bilen serhetdeş beýleki welaýatlary bolan Farýabda we Jowuzjanda hem “Talyban” hereketiniň aktiwleşýändigi, bu iki welaýata degişli käbir etraplaryň bolsa eýýäm “Talyban” hereketiniň güýçli täsirindedigi barada maglumatlar gowuşýar.
Ýene-de bir üns bermeli zat, bu howsalaly wakalar Owganystanda parahatçylygy we howpsuzlygy dikeltmek üçin indi 10 ýyl bäri söweşip gelýän daşary ýurt harby güýçleriniň esasy böleginiň şu ýylyň aýagyna çenli Owganystany terk etmäge taýýarlanýan wagtynda bolup geçýänligidir.
Ýeri gelende aýtsak, Owganystan bilen Türkmenistanyň araçäginiň uzynlygy 744 kilometre barabardyr.


text:
Türkmenistanda edil häzir 600-e golaý türk firmasy bar, şol firmalarda müňlerçe türkiýeli işleýär. Indi Türkiýede ýaşaýan Ýylmaz hem 2001-nji ýyla çenli Türkmenistanda ýaşan we işlän türklerden biri.
Gurluşyk hünärmeni Ýylmaz Türkmenistanda bolan mahaly türkmenistanly gyza öýlenip, häzir olaryň bir çagasy bar. Emma haçan-da 2001-nji ýylda olar Türkmenistany terk etmekçi bolanlarynda, aeroportda olara öz çagasyny Türkiýä alyp gaýtmaga rugsat edilmändir.
Onsoň şol wagt diňe bir ýarym ýaşyndaky çaga häzir on dört ýaşyna gadam basyp gelýär. Şondan bäri ol ene-atasyny, onuň ene-atasy bolsa çagasyny görüp bilenok. Ýylmaz, bu ýagdaýa asla düşünip bilmeýändigini aýdyp, başdan geçirenleri hakda Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistana haýsy sebäp bilen gitdiňiz we ol ýerde näme iş bilen meşgullandyňyz?
Ýylmaz:
Özüm türkiýeli türkmen bolanym üçin türkmen söýgüsi bilen Türkmenistana gitdim. Türkmenistanda mermer ussasy bolup, jaýlaryň daşyny mermerlemek işi bilen meşgullandym. Türkmenistanda iki ýyldan gowrak şeýle işde işledim. Soň türkmen gelnim bilen tanyşdym we ondan soň bile Türkiýä gaýtdyk. Türkiýede resmi nikadan geçdik.
Azatlyk Radiosy: Näme üçin öýlenjek gyzyňyzy Türkmenistandan saýlap aldyňyz?
Ýylmaz:
Türkmenistan biz bilen ganybir kowumdaş. Türkmenler biziň bilen bir gandan bolany üçin, has mähirli göründi we şeýle sebäpden türkmen gyzyna öýlendim. Soň hem bir çagamyz boldy we ol Türkmenistanda galdy.
Azatlyk Radiosy: Çagaňyz näme üçin Türkmenistanda galdy? Türkiýä getirmegiňize näme päsgel berdi?
Ýylmaz:
Türkmenistanyň kanunlary rugsat bermänsoň, çagamyzy öz ýanymyz bilen alyp gaýdyp bilmedik. Şol sebäpden çagamyzy gelnimiň gyz jigisine berdik we şu wagt çagamyza ol seredýär. Türkiýä gelenden soň türkmen aýalym türk raýatlygyna kabul edildi. Ýöne men Türkmenistanda türkmen raýatlygyna kabul edilmedim.
Bir gandan gelýändigimize garamazdan, şeýle ýagdaýa duçar bolmagymyz gaty agyr degýär. Aýalym türkmen bolany sebäpli, Türkmenistan bize her ugurdan kynçylyk döredýär.
Azatlyk Radiosy: Birneme dolurak maglumat beräýseňiz, nähili kynçylyk barada gürrüň edýärsiňiz?
Ýylmaz:
Çagamyzy görmäge gitmeklik üçin wiza alyp bilemizok. Çagamdan daşgary gaýynenem, baldyzlarym, [ýagny gelnimiň gyz jigileri], bajalarym Türkmenistanda. Şolary görmek isleýäris. Wiza berenoklar. Türkmenistanda işlemeýändigiň üçin wiza alyp, ýurda baryp bilmersiň diýýärler.
Bize Türkmenistandan gelnimiň gyz jigisi çakylyk iberdi. Her gezeginde hem ret edýärler. Bir firmanyň üstünden çakylyk almagymyz talap edilýär. Men Türkmenistanda hiç bir firmada işlämok. Şonuň üçinem Türkmenistandaky bir firmada işleýär diýip, kagyz alyp bilemok.
Men adaty ýagdaýda Türkmenistandaky çagamy we garyndaşlarymy görmek isleýärin. Her gezekde bir aýlyk wiza soraýarys we ony hem berenoklar. Alty aý arakesme bilen üç gezek Türkmenistana wiza üçin ýüz tutduk we hemmesinde hem wiza bermediler.
Maňa Türkmenistandan berilýän maglumata görä, Türkmenistandaky bir firmanyň işgäri ýaly edip görkezmeseň, wiza berilmejekdigi aýdylýar. Men Türkmenistandaky ýagdaýa düşünip bilemok. Ol ýerdäki kanunlar Türkiýe bilen deňeseň, gaty üýtgeşik we tapawutly ýaly. Her hökümetiň özüne görä kada-kanuny bar. Şonuň üçinem meniň Türkmenistana diýip biljek sözüm ýok.
Ýylmaz Ýüjeor we onuň maşgalasy
Azatlyk Radiosy: Ýylmaz aga, Türkmenistandan öýlensem diýýänlere nähili maslahatyňyz bar?
Ýylmaz:
Ganymyz bir bolsa-da, kanunlarymyz bir däl. Bu sebäpden Türkmenistan babatda gaty köp kynçylyk çekýäris. Türkiýede bolsa hiç hili kynçylyk bolmady. Türkmen aýalym häzir Türkiýede adaty türk raýatlary ýaly saýlawlara çenli gatnaşyp, arkaýyn, kynçylyksyz ýaşap ýör. Türkiýede türkmen aýalyma ähli hak-hukuklar berildi.
Ýöne Türkmenistanda, gynansagam, şeýle kanunlar ýok. Şeýle ýagdaý ynsana gaty agyr degýär. Biz Türkmenistan bilen duşman däl. Türkmenistandakylar bilen ganymyz bir. Aslymyz hem bir toprakdan önen. Ata-babalarymyz Türkmenistandan gelen. Näme üçin maşgalalara kynçylyk döredilýär, düşüner ýaly ýagdaý däl.
Azatlyk Radiosy: Ýylmaz aga, iki ýurduň ýolbaşçylary gatnaşyklaryň gül ýalydygyny nygtaýarlar. Resmileriň belleýşi ýaly hemme zat gülala-güllük bolýan bolsa, onda siziň bu ýagdaýa düşmegiňize kim günäkär?
Ýylmaz:
Gaty köp tanadyş işi edilýär ýöne hiç bir ylalaşyk, kada-kanun durmuşa geçirilmeýär. Meniň pikirimçe, döwlet ýolbaşçylarynyň şeýle maşgala dramalaryndan habary ýokmuka diýýärin. Bolmasa, döwlet ýolbaşçylary meniň çagamdan aýra düşmegime rugsat bermezmikä diýýärin.
Türkiýäniň premýer-ministri üç sany çaga ediniň diýip, bize nesihat edýär. Şeýle döwlet ýolbaşçysynyň maşgala dramalaryndan habary bolan wagty derrew kömek etjekdigine ynanýaryn. Ýöne, gynansagam, öz arzy-halymyzy hiç kime ýetirip bilemizok. Türkmenistan bilen baglanyşykly maşgala dramasy barada ilatyň ýerli-ýerden öz sesini [häkimiýetlere] eşitdirmegi zerur.
Azatlyk Radiosy: Siz Türkmenistanyň Türkiýedäki ilçihanasyna kömek sorap ýüz tutduňyzmy we olar näme diýdiler? Size kömek etmedilermi?
Ýylmaz:
Türkmen ilçihanasyna ýüz tutduk. Olar Türkmenistandan çakylyk iberilmelidigini aýdýarlar. Gelen çakylygy ilçihana tassyklanyndan soň, Türkmenistana gidip bilersiňiz diýdiler. Men Türkmenistanyň Stambuldaky konsullygyna ýüz tutdum we olar meniň Türkiýeden şeýle gidip bilmejekdigimi aýtdylar.
Azatlyk Radiosy: Siz Türkmenistana gidip bilmeýän bolsaňyz, siziň türkmen aýalyňyzam gidip bilenokmy? Türkmen gelniňiz hiç gitmedimi Türkmenistana Türkiýä geleniňizden bäri?
Ýylmaz:
Aýalym, Türkiýä geleli bäri, Türkmenistana hiç gitmedi. Meni goýup, mensiz gidesi gelenok. Adamym bolup, sen gitmeseň, özümem gitjek däl diýýär. Türkiýe we Türkmenistan raýatlarynyň gurýan maşgalalarynda esasy kynçylyk wiza bökdençligi.
Türkmenistanyň wiza bökdençligi maşgalalaryň bagtly durmuşyny hem bökdeýär.
Biziň islegimiz Türkiýäniň we Türkmenistanyň raýatlarynyň gurýan maşgalalarynyň bagtlylygyna hiç hili bökdençlik bolmazlygy. Türkmenistanyň wiza bökdençligi çagalary öz ene-atasyndan, dogan-gardaşy öz hossaryndan aýyrýar.
Biz Türkmenistandaky çagamyzy bir ýarym ýaşynda goýup gaýtmaly bolduk we on iki ýyldan bäri wiza bökdençligi sebäpli ony görüp bilemizok. Türkiýäniň we Türkmenistanyň raýatlarynyň guran maşgalalaryny wiza sebäpli biri-birinden aýyrmasynlar.


text:
Duşenbe güni resmi sapar bilen Azerbaýjana baran Türkiýäniň prezidenti Abdylla Gül prezident Ylham Alyýew bilen gepleşik geçirdi.
Bu gepleşikleriň barşynda Abdylla Gül bilen Ylham Alyýew Türkiýe bilen Azerbaýjanyň «strategik partnýorlygy we ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy» baradaky ylalaşyga gol çekdiler.
Düýnki duşuşygyň yzy bilen eden çykyşynda Abdylla Gül öz ýurdunyň günorta Kawkaz regionyndaky problemalaryň, şol sanda, Daglyk-Garabag regiony bilen baglanyşykly problemanyň hem parahatçylykly ýollar bilen çözülmeginiň tarapynda çykyş edýändigini nygtady.
Türkiýäniň prezidenti Azerbaýjanyň premýer-ministri Artur Rasizäde, parlamentiň spikeri Ogtaý Asadow we Kawkaz musulmanlarynyň baş müftüsi Allaşükür Paşazäde dagylar bilen hem duşuşdy.


text:
Pakistanyň Bulujystan welaýatynda alnyp gaçylan kardiolog waraç tapyldy.
Pakistanyň Bulujystandaky Medisina assosiasiýasynyň başlygy Sultan Tarin Azatlyk radiosynyň Pakistan gullugyna Manaf Tariniň ýekşenbe güni irden, azat edilen badyna öz maşgalasyna telefon edendigini aýtdy.
Tarin onuň gyrak-çetdäki Otal sebitinde, alnyp gaçylandan on hepdä golaý soň, şu gün azat edilendigini aýtdy.
Manaf Tarin Bulujystanda uly derejeli kardiolog bolup, 17-nji sentýabrda paýtagt Kwettadan alnyp gaçylypdy.
Onuň talap edilen 500 müň dollary tölemek arkaly boşadylandygy ýa howpsuzlyk güýçleri tarapyndan azat edilendigi anyk däl. Onuň alnyp gaçylmagy doktorlaryň protestlerini döredipdi.


text:
Gazagystanda ruhy näsazlyklar keselhanasyna zor bilen ýerleşdirilen aklawçy Zinaida Muhtarowa hassahanadan goýberildi.
Muhtarowa 15-nji dekabrda Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda özüniň hepdäniň her iş güni keselhana baryp, saglyk bejergisini almak şerti bilen goýberilendigini aýtdy.
Şeýle-de, Muhtarowa keselhanadan özüniň wagtlaýynça goýberilendigini, ýöne öňümizdäki ýyl hemişelik boşadylmagy umyt edýändigini belledi.
Ol ýokary derejeli resmä garşy şikaýat arzasyny gozgandan soň, ýolbaşçylar tarapyndan öz ruhy saglyk ýagdaýynyň derňelip başlanandygyny aýdyp, özüniň syýasy maksatly kampaniýanyň pidasy bolandygyny nygtaýar.


text:
Hiç kim beýle zat bolar diýmeýärdi.
Türkiýäniň prezidenti hiç haçan ötünç soramaz. Ol, dogrudan, bu işi etjek adam hem däl. Ysraýyl we Orsýet bilen ýaraşyk? Ýok!
Erdogan Ysraýyla garşy bir yslamçy (şeýlemi?) - asla mümkin däl. Orsýet bilen Türkiýe hem Siriýada iki sany aşa garşylykly taraplary tutýarlar. Bu-da bolmaz.
27-nji iýunda iki habar bizi geň galdyrdy. Ilki Ysraýyl, soňra hem Orsýet. Ikisi-de bir günde, biri-biriniň yzyndan. Kömek diýip, Gaza azyk we derman alyp barýan türk gämisi "Mawy marmara" Ysraýyl tarapyndan hüjüm edileninden ýedi ýyl soňra Türkiýe Ysraýyl bilen gatnaşyklaryny kadalaşdyrýar.
Ankaranyň siriýa-türk serhedinde Orsýetiň Su-24 söweş uçaryny urup ýykanyndan ýedi aý soňra Moskwa bilen bolan gatnaşyklar-da kadalaşdyrylýar.
Bu iki hadysada Türkiýe Ysraýyldan ötünç soramagy talap etdi, Orsýet hem Türkiýeden.
Ötünç soralar diýip, hiç kim pikir etmeýärdi. Ýöne iki tarap-da muny etdi, her niçik-de bolsa, bu iş ýol alman galmady.
Ötünçden soňra Türkiýede oppozisiýa we tankydy media hiç kimiň anyk jogap berip bilmejek soraglaryny orta atyp, gykylyk turuzdy.
Ýedi ýyl mundan ozal "palestinalylar bilen doganlyk" diýlip berlen şygarlara, öwünmelere näme boldy? Orsýetiň söweş uçaryny urup ýykanyňda näme üçin buýsanç bilen orslar barada berk durjakdygyňy aýtdyň? Diňe ýedi aýdan soňra ötünç soramak? Erdogan "gynanç bildirdimi" ýa "ötünç soradymy" diýip, hökümetiň tarapdarlary bilen oňa garşylar arasynda jedel turdy.
Türkiýäniň mediasynda, neşiriň syýasy tutumyna laýyklykda, biri "ötünç" diýse, beýlekisi "gynanç" diýýär. Erdoganyň hatynda bu sözleriň ikisiniň-de bar bolmagy ähtimal.
Ol orsýetli pilotyň ölümi sebäpli onuň maşgalasyndan ötünç sorapdyrmy ýa-da ors prezidenti Wladimir Putinden? Internetde Erdoganyň edarasy tarapyndan iki ýyl çemesi mundan ozal ýaýradylan bir tweet peýda boldy. Erdogan bu tweetde geçmiş bilen däňäniňde Türkiýäniň indi güýçli ýurda öwrülendigini aýdýar:
"Köne Türkiýe, boýnuny burup, beýlekileriň buýrugyny ýerine ýetirýän Türkiýe, ötünç soraýan Türkiýe indi ötdi".
Muny bellemegim gerek, men Erdogan däbe berk eýerýän bir türkdir, ol öz sözünden dänmez diýip pikir edýärdim. Ýiti tankytçylar bize "öz tüýküligiňi ýalamaly däldir" diýen türk nakylyny ýatladýarlar.
Ýöne ol öz pikirini üýtgetmekde kynçylyk çekmeýäne meňzeýär. Akyl-paýhas üstün çykyp, oýlanyşyksyz duýgy çete itildi.
Indi goý, analizçiler seljersinler, žurnalistler ýazsynlar, köçelerdäki adamlar çen-çak bilen gürlesinler. Adamlaryň sözleriniň, belki, dogry taraplary bardyr, belki-de ýokdur. Men onuň tarapdarlary we garşydaşlary bilen gürleşemde başga bir türk nakylyny getirdim: "Alan şat, beren şat".
Iki tarap-da öz eden işine begenýär. Taraplaryň ikisi-de ylalaşyk öz ýurtlary üçin, parahatçylyk we regionyň abadançylygy üçin jedelleşmekden, uruşmakdan gowudyr diýip umyt edýär.
Hakykat şeýle: Erdogan, Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu we Putin özleriniň çak edilişinden has egilişikçidiklerini görkezdiler. Munuň bolsa hem üç ýurduň özleri üçin, hem-de region üçin peýdaly bolmak ähtimallygy gaty ýokary. Inşalla!


text:
Bir ýyla golaý wagt mundan ozal gurluşygy tamamlanyp, ulanylmaga berlen Gökderedäki Janly tebigatyň milli muzeýine diňe aşgabatlylar däl, eýsem, ýurduň ähli etraplaryndan paýtagta gezelenje gelýänler hem dünýäniň dürli künjeklerinden getirilen täsin haýwanlara tomaşa etmäge barýarlar. Ozal şäheriň içinde bar bolan haýwanat bagy ýerleşişi boýunça ilatyň barmagy üçin amatly hasaplansa-da, ol şu günüň talabyna laýyk däldi.
Janly tebigatyň milli muzeýine ýygy-ýygydan baryp görmegi halaýan aşgabatly ýaşaýjy, 65 ýaşly pensioner Ogulnur daýzanyň aýtmagyna görä, döwlet derejesinde alada edilip, täze haýwanat bagynyň gurulmagy ildeşlerimizi begendirdi.
Ogulnur daýza indi bir ýylyň dowamynda öz agtyklary bilen bu muzeýe bir näçe gezek baryp görüpdir. 42,5 gektar meýdanda ýerleşdirilen Janly tebigatyň milli muzeýine her gezek baranda, onuň haýsydyr bir künjündäki haýwanlary synlap gaýdýandygyny ol aýdýar.
“Bu muzeý gurluşy boýunça Janly tebigatyň milli muzeýine däl-de, dynç alyş seýilgähine köp çalym edýär. Suw çüwdürimleri, gök otlar, suwly ýapjagazlar bilen bezelen muzeýiň daş-töweregi hem, içi hem örän arassa saklanýar. Gökderäniň tämiz howasynda gezelenç etmek ýakymly bolsa-da, täsin haýwanlara tomaşa etmäge gelýänler üçin onuň içine aýlanyp çykmak agyr düşýär. Adamlaryň ýaş aýratynlyklary göz öňünde tutulyp, janly-jandarlaryň ýerleşdiriliş tertibini, biri-birine golaýrak edilen bolsa has oňat bolardy” diýip, Ogulnur daýza nygtaýar.
Muzeýiň ýerleşýän meýdançasynda saýaly agaçlar az ekilipdir. Bar bolan agaçlaryň, ýaşajyk arçalaryň ýetişmegi üçin entäk kän wagt gerek. Türkmenistanyň yssy howa şertlerini nazara alyp, bu ýere gelýänler üçin, kölegelik basdyrmalary köpräk gurmaklyk göz öňünde tutulmandyr. Yssy howada her ýerde-her ýerde ýerleşen kölegelik basdyrmalara ýetmek adamlara aňsat düşenok.
Ogulnur daýzanyň aýtmagyna görä, Janly tebigatyň milli muzeýine girmek üçin tölegler elýeterli. Giriş biletiniň bahasy uly ýaşly adamlar, ofiserler üçin bir manat. Mekdep ýaşyna ýetmedik çagalar üçin, esgerler üçin 40 teňňe. Üç ýaşyna ýetmedik çagalar üçin mugtyna hyzmat edýän muzeý ir sagat 9-dan, agşam sagat 18-e çenli işleýär.
Meýdançalarda ýerleşdirilen reproduktorlar hepdäniň her birinji gününiň, dynç alyş günüdigini habar berýär.
Şäher bilen muzeý aralygyna awtobus gatnawy ýola goýlan bolsa-da, awtobusyň gelerine iki sagatlap garaşmaly bolýarsyň. Wagtynda gelmeýän awtobusa garaşmak üçin awtoduralga gurulmandyr. Muzeýiň açylyş dabarasy üçin gyssagarada gurlan asfalt ýoluň rekonstruksiýasy öz hususy ulagyň bilen bu ýere gelmäge kynçylyk döredýär.
Ozalky haýwanat bagy bilen deňeşdireniňde bu ýerde täsin haýwanlaryň dürli görnüşleri hem, sany hem juda köp. Akwariumlardaky dürli balyjaklary, beýleki haýwanlary synlamak örän gyzykly. Ýöne haýwanlar üçin gurlan jaýlar göwrümi boýunça juda uly. Yssa çydam edip bilmeýän haýwanlar jaýlaryň törüne gidip gizlenýärler. Haýsy jaýda, nahili haýwanyň ýerleşýändigini diňe diwarda asylyp goýlan tagtajyklardan okap gaýtmaly bolýarsyň.
Muzeýiň howlusynyň içinde bu ýere gelýänlere hyzmat etmek üçin “Jeren dükany” atly dükan ýerleşdirilipdir. Dükanda çaga oýnawaçlary, çaga egin-eşikleri, baklaşkalara gaplanan suwlar satylýar. Harytlaryň bahalary ýokary. Ýanyň bilen içeriň ýaly suw götermeseň, suwsuzlykdan kösenýärsiň.
“Muzeýiň içinde her ýerde, her ýerde suw satylýan dükanjyklar goýlan bolsa gowy bolardy. 15-nji iýunda döwlet baştutany dikuçar bilen şäheriň gurluşyklaryny synlamaga sapar etdi. Şonda ol Janly tebigatyň milli muzeýinde kemçilikleriň örän kändigini belledi. Bizde islendik gurluşygy howul-hara ýetişdirmegiň aladasy edilýär. Bir ýyl gowrak wagt geçse-de, henizem düzedilmedik kemçilikleri döwlet baştutany görýänçä, degişli ýolbaşçylaryň gözüne ilmeýär. Kemçilikler indiden soň düzedillse-de, ilat hoşal boljak” diýip, Ogulnur daýza sözüniň üstüne goşdy.
Türk firmasy tarapyndan gurlan, hil taýdan pes hasaplanýan muzeý jaýlarynyň eýýäm hatardan çykyp, bejeriş-abatlaýyş işlerine mätäçleriniň kändigi, daşy mermer daşlary bilen örtülen eksponatlara niýetlenen üç gatly binanyň daşyndaky mermer daşlarynyň gopýanlygy sebäpli, ony tutuşlygyna täzelemegiň göz öňünde tutulýandygy barada muzeýiň işgärleriniň gürrüň berendigini Ogulnur daýza sözüniň soňunda aýtdy.
Soltan Açylowa Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


text:
Ýemeniň günortasynda Birleşen Ştatlaryň pilotsyz uçarlarynyň howa zarbasy netijesinde “Al-Kaýdanyň” söweşijileri diýilip gümän edilýän alty adam öldürildi. Bu barada Ýemeniň howpsuzlyk güýçleri habar berýär.
Maglumatlara görä, Ýemeniň Şabwa welaýatyndaky bu hüjüm soňky iki hepdäniň dowamynda amala aşyrylan howa zarbalaryň bäşinjisidir.
Bu hüjüm ABŞ-nyň ýekşenbe güni Ýakyn Gündogardaky diplomatik missiýalaryny ýapmagynyň yzýany amala aşyryldy.
ABŞ we Britaniýa özüniň Ýemendäki ilçihanasynyň işgärlerini ýurtdan çykardy.


text:
nna güni Türkmenistanyň prezidenti Berdimuhamedow Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk Geňeşiniň giňişleýin maslahatyny geçirdi hem-de birnäçe kadrlar çalşyrylyşygyny amala aşyrdy.
Hususan-da, prezidentiň permany bilen, işinde goýberen kemçilikleri üçin Orazgeldi Esenow Döwlet gümrük gullugynyň başlygy wezipesinden boşaldy we onuň ornuna Meretgeldi Berdiýew bellenildi.
Şirmuhammet Suwhanow hem Ahal welaýatynyň polisiýa uprawleniýesiniň başlygy wezipesinden boşadylyp, Aşgabat şäheriniň polisiýa uprawleniýesiniň başlygy wezipesine bellenildi, onuň ozalky wezipesine Ahal welaýatynyň polisiýa uprawleniýesiniň başlygy edilip bolsa, Begli Arslanow bellenildi.
Şeýle hem, düýn prezidentiň permany bilen, Batyr Saparow milli howpsuzlyk ministriniň orunbasary wezipesine, Berdimuhammet Rejepow bolsa, içeri işler ministriniň orunbasary wezipesine bellenildi.
Mundan daşary, düýn prezident Berdimuhamedow işlerinde goýberen düýpli kemçilikleri üçin medeniýet we tele-radiogepleşikler ministri Gulmyrat Myradowa hem-de onuň orunbasary, Türkmen telewideniýesiniň Baş edarasynyň başlygy Şadurdy Alowowa berk käýinç yglan etdi.


text:
Iki çagaly, 30 ýaşyndaky kürt aýal söweşmäge gidipdir. Kürtleriň "Peşmerge" atly söweşijileriniň arasynda aýallar näme üçin beýle köpkä?
Yslam döwleti halyflygy indi Liwiýa baryp ýetipdir. Liwiýanyň port şäherinde uniwersitetde hukuk, tebigat bilimleri ýaly käbir sapaklar ýatyrylypdyr.
Obamanyň ”Yslam döwletine” garşy strategiýasyndaky ýetmezçilikler.
Moskwada restoranlar ýapylyp biler.
Dünýä metbugaty häzir ýene nämeler hakynda ýazýar?
"Wall Street Journal" gazýetiniň habarçysy Sandor Jaszberenyi Yrakdaky kürtleriň ”Peşmerge” söweşijileriniň arasynda bir aýal bilen tanşypdyr. Soň ol ýerden gaýdan mahaly onuň uruşda öldürilendigini eşidipdir. Rengin Yusuf atly ol aýal 31 ýaşynda ekeni. Ol iki sany gyz çagasyny goýup, söweşmäge giden ekeni.
Rengin hemişe özüne "zenan peşmerge" diýilmezligini haýyş edýär ekeni. Çünki, onuň pikrine görä beýle zat bolmansoň, şeýle diýilmeli däl. Onuň düşündirişine görä, kürtçe peşmerge sözüniň özi "ölüm bilen söweşen" diýen manyny berýär.
Ýene Renginiň nygtamagyna görä, özi ýaly aýal-gyzlaryň söweşmegi "Peşmergäniň" jynsparazlykdan azat bolandygyny subut edýär.
Habarçynyň ýazmagyna görä, kürt söweşijileriniň arasynda aýal-gyzlar gaty köp. Munuň sebäbi başa-baş uruşda zenan bilen erkek adamyň arasynda tapawut görülmeýändigi däldir.
Habarçy bilen gürrüňdeş bolan kürtleriň aýtmagyna görä, ”Yslam döwleti” ýaragly toparlary ylaýta-da zenan söweşijiler tarapyndan öldürilmekden gaty gorkýarlar. Olaryň düşünjesine görä, aýalyň öldüren jyhatçysy jennete baryp bilenok.
Habarçy ýerli ruhanylardan şeýle pikriň dogrudygy ýa-da däldigi hakda soranda, yzly-yzyna şeýle jogaplary alypdyr, ýagny jyhatçy ölen mahaly göni jennete gidýär, ony kimiň, erkek adamyňmy ýa-da zenanyň öldürendigi tapawut etmeýär.
Ýöne "Yslam döwleti" ýaragly toparlary zenan söweşijilerinden şeýle erbet gorkýarlar welin, Hanakün diýen ýere hüjüm edenlerinde, ol ýeri goraýanlaryň diňe zenanlardygyny görüp, urşa başlaman, yzyna dolanyp gidipdirler. Habarçynyň düşündirişine görä, ”Yslam döwleti” ýaragly toparynyň beýle etmeginiň din bilen arabaglanyşygy ýok, ýagny bu diňe olaryň öz yrymydyr.
Uniwersitetde hukuk we tebigat bilimleri ýatyryldy
Spiegel žurnalynyň ýazmagyna görä, ”Yslam döwleti” guramasy öz halyflygyny Demirgazyk Afrika çenli giňeldýär we şeýlelikde oňa bakna ýerler köperlýär. Golaýda ýerli toparlar ”Yslam döwletine” garaşlydyklaryny yglan edipdirler. Žurnalyň ýazmagyna görä, Yrakda we Siriýada gurlan halyflygyň indi 300 km uzynlyga eýe deňiz kenary bar. Özem hut Liwiýada. Liwiýanyň deňiz porty bolan Darnada 80 müň halk ýaşaýar. Ol ýerde 18-nji asyrdan galan metjidiň üstünde ”Yslam döwletiniň” gara baydagy pasyrdaýar. Şäherde yslam polisi we şerigat kazyýetleri iş alyp barýar. Uniwersitetlerde dünýewilik ýatyrylypdyr we käbir ýerde student oglanlar bilen gyzlaryň arasyny diwar bilen aýrypdyrlar. Hukuk, tebigat bilimleri we daşary ýurt dilleri sapaklary goýbolsun edilipdir. Näme üçin düzgüniň üýtgedilendigini soran her bir adam ölüm howpy bilen ýüzbe-ýüz bolup bilýär.
Darna terrorçylaryň ygtyýaryna geçipdir. Darna Demirgazyk Afrikada ”Yslam döwleti” toparynyň deňiz serhedi bolmadyk ilkinji ýeri, ýagny anklawydyr.
Liwiýa, umuman alanyňda ”Yslam döwleti” topary üçin örän möhüm strategiki ähmiýete eýe ýerdir. Ol ýerde döwlet gowşapdyr. Ol ýer Afrikanyň iň uly nebit känleriniň watanydyr. ”Yslam döwleti” topary Liwanyň köp bölegini ele alyp bilse, onda arap dünýäsiniň bütewüligini bozar. Bütewüligiň bozulmagy bilen ýüze çykjan haos bolsa ”Yslam döwleti” toparynyň bähbidinedir. Arap ýurtlarynyň haýsynda hökümet gowşak bolsa, ol ýerde halkyň ünsi "Arap baharyna" däl, eýse ”Yslam döwletine” gönükýär. Çünki ol ýerdäki guramalar ”Yslam döwleti” toparyny ýurda getirýär.
Soňky hepdelerde ýerli radikal toparlar gaty çalt ýagdaýda ”Yslam döwleti” toparyna goşulmaga başlapdyrlar. Sentýabrda Al-Jazira ”Halyflyk esgerleri toparynyň” ”Yslam döwleti” toparyna goşulandygyny yglan etdi. Geçen hepdede Müsüriň terrorçy topary-da ”Yslam döwleti” toparyna goşuldy.
"Spiegel" žurnalynyň ýazmagyna görä, indi ”Yslam döwleti” toparynyň nyşanasynda Tunis we döwletiň gaty gowşan ýeri bolan Liwiýa bar. Arap baharynyň watany bolan Tunisde öwrülişikden lapykeçlik gaty güýçli ýagdaýda. Şonuň üçinem ”Yslam döwleti” toparyna hem daşardan gelýän söweşijileriň iň köpüsi Tunisden gelip goşulýar.
Liwiýanyň Darna şäheri bolsa 2004-nji ýyldan bäri janyndan geçen bombaçylaryň iň köpüsini ýetişdiren şäherdir.
Obamanyň strategiýasy
"Washington Post" gazýetiniň ýazmagyna görä, ABŞ-nyň prezidenti Obama "Yslam döwleti" guramasyna garşy strategiýa problemasyny çözmelidir. Obama ýene bir amerikalynyň kellesiniň kesilmegine "hakyky şeýtanyň işi" görnüşinde baha berdi. Onuň şeýle gatyrganmagy ABŞ-nyň ”Yslam döwleti” toparyny derbi-dagyn etmek isleginiň alamaty. Ýöne, gazýetiň ýazmagyna görä, Obamanyň çykyşynda ABŞ-nyň ”YD” strategiýasyndaky ýetmezçilikleriň nähili düzediljekdigi babatda söz açylmazlygy lapykeçlik döretdi.
Obamanyň owalky goranmak ministri Robert Gates hepdäniň ahyrynda amerikan generallarynyň öňünde eden çykyşynda Yrak goşunynyň ýörite tälimli güýçleri bolmasa, onda ”YD” toparyna garşy alnyp barylýan urşuň täsirli bolup bilmejekdigini nygtady.
“Wall Street Journal” gazýetiniň ýazmagyna görä, Gates şeýle diýipdir: "Obama olara ”YD-ni” derbi-dagyn etmek missiýasyny tabşyrypdyr. Ýöne siz goşuna tabşyrylan maksada ýetmeklik üçin harby serişde bermedik mahalyňyz olary gaty geň ýagdaýa düşürýärsiňiz".
Gazýetiň ýazmagyna görä, Obamanyň ”YD-e” garşy strategiýasyna ABŞ-nyň sebitdäki Türkiýe, Katar ýaly hyzmatdaşlary bilen bir hatarda muňa düşünip bilýän ýekeje-de general ýok.
Gazýetiň jemleýji sözlerinde bellemegine görä, Obama ”YD-niň” howpuna düşünýär we bu Obamanyň ”YD” bilen göreşmekde ünsüni jemlemegine itergi berer. Ýöne, Obama bu urşa guryýer goşunlaryny ibermek islemeýär.
Moskwadaky restoranlaryň ýüzden 25 bölegi
"Moscow Times" gazýetiniň ýazmagyna görä, rubluň hümmetiniň pese gaçmagy Russiýanyň ykdysadyýetiniň daşarky dünýä garaşly ähli ugurlaryna zyýan ýetirýär. Muňa diňe bir söwda-satyk we turizm degişli däl.
Geljek ýyl Moskwadaky restoranlaryň ýüzden 25 böleginiň ýapylmagyna garaşylýar.
Turizm babatda hökümet 4 million resminiň daşary ýurtlara dynç alşa gitmegini gadagan edipdir. Bu san turistleriň umumy sanynyň ýüzden ýigrim iki bölegini emele getirýär. Rubluň öz hümmetini ýitirmegi ýaly bu ýagdaý hem Russiýanyň turizm senagatyny çökerip biler.


text:
Pentagon ABŞ harbylarynyň Türkiýäniň Injirlik howa bazasyndan Yraga, Siriýa uçurylýan uçarlar bilen «Yslam döwleti» toparyna zarba urmagyny wagtlaýynça togtadandygyny aýtdy.
Pentagondaky resmi operasiýanyň Türkiýe tarapyndan, türk harby elementleriniň harby agdarylyşyk synanyşyklaryndan soň, howa giňişliginiň ýapylmagy sebäpli togtadylandygyny aýtdy
Pentagon ABŞ-nyň Merkezi komandowaniýasynyň, bu ýapylyşyň negatiw täsirini azaldar ýaly, YD jeňçilerine garşy edilýän howa operasiýalaryny düzgünleşdirýändigini aýtdy.
Şu aralykda ABŞ-nyň Türkiýedäki konsullygynyň resmisi ýerli häkimiýetleriň 16-njy iýulda Injirlik bazasyndaky hereketi togtatdandygyny, elektrigi kesendiklerini aýtdy.
Bu çäre türk häkimiýetleriniň NATO agzasy bolup durýan ýurduň ýaragly güýçleriniň içinden harby agdarylyşygy planlaşdyranlary tutjak bolýan wagtyna gabat geldi.
Pentagon Injirlik howa bazasynyň 16-njy iýulda içerki tok üpjünçiligi esasynda işländigini we bu tok kesilmesiniň we howa giňişliginiň ýapylmagynyň ABŞ işgärlerine howp döretmändigini aýtdy.


text:
Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk ministriliginiň ýa-da halk arasynda KNB diýlip tanalýan edaranyň döredilmeginiň 19 ýyllygy mynasybetli ýollan gutlagynda ýurduň prezidenti bu gullugyň işinden hoşaldygyny aýtdy. Şol bir wagtda-da ol ýurduň häzirki ýagdaýy barada öz erkin hem dogry pikirini aýdýanlary ýazgardy. Prezidentiň sözleri bilen aýtsak, ol “Demokratik, hukuk we dünýewi döwlete töhmet atýanlary” terrorçylyga, neşe gaçakçylygyna, milletparazlyga we radikal dini hereketlere baş goşýanlar bilen garyp-gatyp, türkmen çekistlerini olara garşy berk göreşmäge çagyrdy.
Prezident bu çykyşynda howpsuzlyk gullugynyň işgärleriniň kimlerden ruhlanmalydygyny-da ýatladyp geçdi. Sitata: “Siziň geljekde-de gaýduwsyz pederlerimiz bolan Baýram hanyň, Togrul begiň, Çagry begiň, Görogly begiň, Alp Arslanyň, Gökdepe galasynyň we Beýik Watançylyk urşunyň gahrymanlarynyň mertliginden ruhlanyp, ata Watanymyza wepaly gulluk etjekdigiňize berk ynanýaryn.” Sitatanyň soňy.
Bu ýerde atlary agzalýan Togrul beg, Çagry beg hem-de Alp Arslan kim? Olaryň atlary tanyş bolsa-da, diňleýjilere, belki, olaryň bitiren işleri jikme-jik mälim däldir?
Emma ol taryhy gahrymanlar dogruda oýlansaň, olaryň şahsyýetiniň edil şu günki gün Milli howpsuzlyk ministrliginiň işgärlerine görelde bolardan başgarakdygyny boýun aýtmak zerur. Sebäbi olaryň Orta asyrlarda ýaşap geçendigini we şoňa görä-de hereket edendiklerini bellemeli bolýar. Has takygy, olar diňe bir dogduk topragy goraman, eýse basybalyjylykly uruşlar bilen hem meşgullanypdyrlar.
Türkmenistanyň Ylymlar Akademiýasy tarapyndan 1959-njy ýylda neşir edilen “Türkmenistan SSR-niň taryhy” atly üç kitapdan ýbarat iki tomlukda ol serkerdeler hakda maglumatlar bar. Taryhçylaryň galdyran ýazgylaryndan çen tutsaň, prezidentiň çykyşynda ady agzalýan Togrul beg Çagry begiň inisi bolmaly. Ibn al-Asiriň ýazmagyna görä, Togrul beg agasy Çagry beg ölenden soň, onuň dul galan aýalyna hem öýlenipdir.
Türkmen topragyny Gaznawyçylardan azat edensoňlar bu iki türkmen soltany soňra Gündogarda basybalyjykly uruşlary alyp barypdyrlar. Ol uruşlaryň ahyrky netijeleri barada ýatlanan işiň birinji kitabynda şeýle ýazylýar: “Eýýäm 1040-njy ýylda Çagry beg Balhy basyp alypdyr, onuň yzyndan bolsa Horezme tarap ugrapdyr… Şol wagtyň özünde Togrul beg Eýranyň üstüne ýöriş gurapdyr… Ol Hazar ýakasyndaky welaýatlary (Gürgeni, Tabarystany, Azerbaýjany), günorta Eýrany (Farystany) basyp alypdyr we öz paýtagtyny Reýe geçiripdir. Şonuň bilen bir wagtyň özünde Ermenistanyň, Gruziýanyň we Wizantiýanyň üstüne talaňçylykly çapawulçylyklar başlanypdyr. 1054-nji ýylda Seljuk goşunlary Yragyň üstüne aýgytly ýöriş edipdir, soňky ýyl bolsa Togrul Bagdada giripdir we Bagdat halyfyny dünýewi häkimiýetinden mahrum edipdir. Indi Azerbaýjandan Balha çenli we Horezmden Hindi okeanyna çenli bolan ägirt uly territoriýa Seljuklara degişli bolupdyr.
X1 asyryň 40-60-njy ýyllarynda Seljuklaryň basyp alyşlary wagtynda Zakawkaziýäniň we Ilerki Aziýanyň ilaty köpçülikleýin gyrlypdyr, şäherler weýran edilipdir, medeni taýdan gymmatly zatlar ýok edilipdir, ýesirler gul edilip äkidilipdir, şol basyp alyşlar bu ýurtlaryň zähmetkeş halkyny uly betbagtçylyga duçar edipdir.” Türkmenistan SSR-niň taryhy. 277-278-nji sahypalar.
Seljuk soltany Alp Arslan barada aýdylanda, ol 1063-1072-nji ýyllarda hökümdarlyk edipdir. Nyzam al-Mülküň “Syýasatnama” eserinde şeýle diýilýär: “Alp Arslan mahalynda Ermenistan basylyp alnypdyr (1064-nji ýyl), Gruziýa talaňçylykly ýörişler edilipdir (1065-nji ýyl) we Wizantiýa bilen uly çaknyşyk bolup, bu çaknyşyk Ermenistanda Mansikertiň (Melasgerdiň) ýanynda bolan söweşde Wizantiýa goşunlarynyň çym-pytrak edilmegi bilen gutarypdyr, şonda imperator Roman Diogeniň özi hem ýesir düşüpdir.
Gündogarda hem uruşlar dowam etdirilipdir. Alp Arslan Huttalýanda, Çaganianda, Hyratda we Horezmde bolan feodal pitnelerini basyp ýatyrypdyr, soňra bolsa Jendi özüne birikdiripdir.
1070-nji ýylda soltan öz ogly Mälik şany mirasdar diýip yglan edipdir we mülkleri Seljuklar urugynyň agzalarynyň arasynda täzeden paýlapdyr.” Türkmenistan SSR-niň taryhy. 292-nji sahypa.”
Şeýlelikde, prezident Milli howpsuzlyk ministrliginiň işgärlerine ol basybaljylardan haýsy ugurlarda ruhlanmagy maslahat berýärkä diýen sorag ýüze çykýar. Eger Türkmenistanyň döwlet howpsuzlygyny goramaly adamlar biziň Orta asyr gahrymanlarymyzdan olaryň diňe batyrlygyny hem gahrymançylygyny öwrenseler, onda, belki, bolmanam durmazdy. Emma bu günki döwlet goragçylary Orta asyr gahrymanlaryndan başga ýurtlary basyp almagy öwrenäýseler ýa olar gara güýje daýanmagy pişe edinseler nädip bor?! Beýtseler, olar prezidenti ýüzügara edäýmezler-dä hernä?!
Eger-de Milli howpsuzlyk ministrliginiň işgärleri prezidentiň aýdanyna gönümel düşünip, Orta asyr serkerdeleri ýaly, adamlary sudsuz-soragsyz, günälimi-günäsiz, urup-horlamaga, gyrmaga girişäýseler, şonda nädip bolar?!
Garaz, prezidentiň bu çagyryşy näçe diýseň, ýakymsyz sorag döredýär! Şol soraglaryň gün-günden köpelip gidip oturmazlygy üçin bolsa prezidentiň Milli howpsuzlyk ministrliginiň işgärlerinden ýurduň Baş kanunyna görä işlemeklerini talap etse ýerlikli bolardy. Diňe şonda ýurtda halkyň asuda ýaşaýşy hem jemgyýetiň döwrebap ösüşi mümkin bolar.
Hudaýberdi Hally Pragada ýaşaýan türmen ýazyjysy. Bu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Şu gün Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý “Talyban” güýçleri bilen parahatçylyk gepleşiklerini geçirmek maksadyndan ugur alyp, olaryň Katarda öz ofislerini açmak planlary bilen ylalaşyp biljekdigini aýtdy.
Ol “Talyban” güýçleriniň ofisiniň Saud Arabystanynda ýa-da Türkiýede açylmagynyň has ýerlikli boljakdygyny, emma Birleşen Ştatlaryň olaryň ofisiniň Katarda bolmagyna aýak dirän halatynda, bu wariant bilen hem Owganystanyň hökümetiniň ylalaşyp biljekdigini mälim etdi.
Şu aýyň başynda Owganystanyň hökümeti bu meseläni maslahatlaşmak üçin özüniň Katardaky ilçisini ýörite konsultasiýa çagyrypdy.


text:
Parahatçylyk Fondunyň 2014-nji ýyl boýunça çap eden Gowşak ýurtlaryň Indeksi atly hasabatynda Türkmenistan dünýäde iň yzagalak diýlip hasap edilýän Benin döwleti bilen bilelikde 74-nji setirde ýerleşdirildi.
Hasabatda ýurtlaryň durnuklylygynyň we ýüzbe-ýüz bolýan basyşlarynyň derejesi boýunça 178 döwlete baha berlip düzülen bu sanaw beýleki halkara sanawlardan tapawutlylykda, iň gowşak ýurtlardan başlanýar.
Şeýlelikde ilkinji setirlerde Günorta Sudan we Somali durýar, olara, göz öňünde tutulan maksimal 120 balldan 112.9 we 112.6 ball berilýär. Dünýä ýüzünde iň durnukly ýurt hökmünde 18.7 balla eýe bolan Finlýandiýa diýlip görkezilýär. Türkmenistanyň bolsa 78.2 balla eýe bolandygy aýdylýar.
Baha nämä esaslanylýar?
Hasabatda ýurtlar dört topara, ýagny, alada döredýän, duýduryş derejesindäki, durnukly we kadaly ýurtlara bölünýär. Bu bölünişige laýyklykda, Türkmenistan duýduryş derejesindäki ýurtlaryň arasyna girýär.
Hasabat ýurtlaryň ýagdaýyny sosial-ykdysady we syýasy-harby indikatorlar bolan 12 sany şertiň esasynda kesgitleýär. Olaryň arasyna demografik ýagdaý, bosgunlar, adam başyna düşýän umumy içerki önümçilik derejesi, ykdysady ösüşiň deňagramlylygy, adam hukuklary, bilimli adamlaryň ýurtdan gitmegi, garyplyk we ykdysady peseliş, döwletiň kanuna hormat goýmagy, jemgyýetçilik hyzmatlary we daşary ýurtlardan abanýan howplar ýaly kriteriler göz öňünde tutulýar.
Hasabatda 2013-2014-nji ýyllarda Türkmenistanyň ýagdaýy has ýaramazlaşan ýurtlaryň hataryna girendigi aýdylýar, ýagny Türkmenistan 81-nji ýerden 74-nji setire geçipdir.
Öňki tejribe
Şol bir wagtda-da hasabatda, ýurtlaryň soňky on ýylyň dowamyndaky ýagdaýyna berlen bahalara laýyklykda, 2005-2013-nji ýyllaryň aralygynda Türkmenistan durnuklylyk we ýüzbe-ýüz bolunýan kynçylyklara garşy durmak ukybynyň derejesi boýunça üstünlikli ýurtlaryň hatarynda bolupdyr. Türkmenistanyň şol döwürde görkezen ösüş derejesi 7.9 ball diýlip kesgitlenipdir.
BMG-ä degişli Parahatçlyk Fondy konfliktleriň öňüni almak, şeýle-de milletara howplar, durnukly ösüş we howpsuzlyk ugurlaryndan baha bermek boýunça iş alyp barýar.


text:
Hytaýyň prezidenti Hu Jintao 19-njy ýanwarda ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama bilen duşuşdy. Waşingtonda bolan duşuşykda ykdysadyýet we adam hukuklary bilen bir hatarda käbir beýleki meseleler hakda-da pikir alşyldy.
Hytaýyň prezidenti Hu Jintao we ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama metbugat konferensiýasynda, Waşington, 19-njy ýanwar.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama duşuşykdan soňra geçirilen metbugat ýygnagynda eden çykyşynda Hytaýyň milli puly ýuanyň hümmetiniň pesliginden şikaýat edip, bu ugurda zerur çäreleriň görülmelidigini aýtdy.
Prezident Barak Obama şol çykyşynda Hytaýdaky adam hukuklarynyň ýagdaýy barada hem gürrüň etdi, ýöne bu meseläniň Waşington bilen Hytaýyň bilelikde hötdesinden gelip biljekdigine özüniň ýnanýanlygyny belledi.
Emma hytaýly uýgurlaryň lideri Rabiýa Kadeer Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde Obamanyň Hytaý ýolbaşçysy bilen bolan duşuşygynda uýgurlaryň hak-hukugy barada gürrüň etmänligini aýdyp, bu ýagdaýdan närazydygyny bildirdi.
Mundan ozal Rabiýa Kadeer Kongressde gurnalan bir ýygnakda eden çykyşynda Hytaýda uýgurlaryň hak-hukuklarynyň kemsidilýänligini aýdyp, bir Web sahypasyny açanlygy üçin ýakynda 15 aktiwistiň türma basylanlygyny belledi. Protestler geçirildi
Uýgur aktiwistleri protest geçirýärler, Waşington, 19-njy ýanwar
19-njy ýanwarda ABŞ-nyň we Hytaýyň ýolbaşçylary Ak Tamda duşuşýarka, Kadeeriň gapysynyň öňünde ýüzlerçe uýgurlar, tibetliler, taýwanlylar bilen bir hatarda hak-hukuklarynyň kemsidilýänligini aýdýan hytaýlylar Pekiniň alyp barýan sýyasatyny ýazgaryp, protest gurnadylar.
Protestçilerden bir topary özleriniň garaşsyzlygyny talap edip çykyş eden bolsa, beýlekileri Hytaýyň regionda alyp barýan syýasatyndan şikaýat etdiler. Bu proteste gatnaşan tibetliler Hytaýyň hökümetiniň Tibetde alyp barýan syýasatyna-da närazylyk bildirdiler.
Tibetli toparyň wekillerinden Tenzin Dolkar Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda özleriniň Hytaýyň prezidentiniň garșysyna protest etmek arkaly Tibetdäki kemsitmelere amerikalylaryň ünsüni çekmäge synanyşýanlyklaryny aýtdy. Guramalar hem gatnaşdy
Hytaýyň prezidenti Waşingtondaka Hytaýyň içerki syýasatyna garşy protest gurnan guramalardan biri hem Parižde ýerleşýän “Serhetsiz reportýorlar” guramasy bolup, ol esasanam hytaýly aktiwist Lýo Ksiaobonyň ýagdaýyna ünsi çekmäge synanyşdy.
Parahatçylyk boýunça Nobel baýragynyň laureaty bolan Ksiaobowa baýragyny almak üçin Osla sapar etmäge hem rugsat edilmändi. Hytaýyň hökümeti agzalýan aktiwistiň maşgala agzalaryna hem ýurtdan çykmaga rugsat etmän gelýär.
“Human Rights Watch”, “Freedom House” tarapyndan prezident Obama ýüzlenilip, bilelikde ýaýradylan açyk hatda prezident Hu Jintao bilen geçirilýän duşuşyklarda esasanam adam hukuklarynyň ýagdaýyna aýratyn üns berilmegi talap edilýär.


text:
Moskwa Fransiýa şu aýyň ahyryna çenli “Mistral” kysymly hüjüm ediji gämini Russiýa gowşurmasa, onda munuň “çynlakaý” netijeleriniň boljakdygy barada duýduryş berdi.
2011-nji ýylda gol goýlan 1,5 milliard amerikan dollaryna barabar ylalaşyga laýyklykda, dikuçarlary göteriji “Mistral” kysymly iki gäminiň biriniň 14-nji noýabrda Russiýa gowşurylmagy göz öňünde tutulýardy.
Emma Fransiýa Moskwanyň ukrain krizisindäki roly sebäpli gämini Russiýa gowşurmagy soňa goýdy.
Russiýanyň “RIA Nowosti” atly döwlete degişli habar gullugynyň ady köpçülige mälim edilmeýän Moskwanyň ýokary derejeli çeşmelerine salgylanyp berýän maglumatynda “biz dürli senariýlere taýýarlyk görýäris. Biz şu aýyň ahyryna çenli garaşýarys, soňra biz käbir möhüm aýyplamalary öňe süreris” diýilýär.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin prezidentlik wezipesine resmi taýdan geçen badyna döwlet işlerine başlady. Ol, hususan-da, Moskwanyň Waşington bilen gatnaşyklaryna degişli permana gol çekdi.
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň gol çeken permanyna görä, Moskwa Waşington bilen has ýakyn gatnaşyk gözlemekçi, emma şol bir wagtda-da ol öz içerki işlerine goşulmaklyga ýol bermekçi däl.
Putiniň 7-nji maýda 3-nji sapar prezidentlik wezipesine geçmeginden sanlyja sagat geçip-geçmänkä gol çeken permanyna görä, Moskwa NATO-nyň raketadan goranyş sestemasynyň Orsýete gönükdirilmeýänligini ABŞ-nyň “ynamly kepillendirmegini isleýär”.
Permanda Moskwanyň Waşington bilen gatnaşyklaryny “strategik derejä çykarmak” isleýänligi, emma bu gatnaşyklaryň deňlige we birek-birege hormat goýmaklyga esaslanmalydygy hem bellenýär.
Putiniň bu permany şu aýyň aýagynda Birleşen Ştatlarda boljak “Uly sekizligiň” we NATO-nyň ýokary derejeli duşuşyklarynyň öňüsyrasyda Barak Obama bilen geçiriljek gepleşiklerden ozalky resmi beýannama bolup durýar.
Potensial howplara garşy durmak
Waşington 2020-njy ýylda işe girizjek bolýan daşarky hüjümlerden goranyş sistemasynyň “ýaramaz ýurtlar” tarapyndan potensial howplara garşy durmak üçin niýetlenilýänligini aýdýar. Moskwa bolsa bu sistemanyň 2018-nji ýylda Orsýetiň raketalaryny tutup almaga ukyply boljagyny belleýär.
Orsýetiň Baş harby ştabynyň ýolbaşçysy Nikolaý Makarowyň 3-nji mayda aýtmagyna görä, Orsýet NATO-nyň goranyş sistemasyna garşy durmak üçin öz Kaliningrad regionynda ýakyn aralyga niýetlenen raketalary ýerleşdirip biler. Şeýle-de Makarow proýekt dowam etdirilse, Orsýetiň Ýewropadaky sistema garşy öňüni alyjy prewentiw zarba urmak meselesine hem garap biljegini-de belledi.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň dokladçysy Mark Toner muňa jogap hökmünde eden çykyşynda NATO-nyň goranyş sistemasynyň ýurtlaryň arasyndaky deňagramlylygy üýtgetmejegini nygtady.
Amerikan resmisi Orsýetiň NATO-nyň raketadan goranyş sistemasyna jogap hökmünde çäre görmegi üçin hiç hili esasyň ýokdugyny belledi. Ol ABŞ-nyň Orsýetiň strategiýa taýdan täsirliligini gowşatmaga hiç hili niýetiniň, isleginiň ýa ukybynyň ýokdugy barada köp ýyl bäri aýdyp gelýänligini hem nygtap geçdi.
Ors raýatlaryna garşy sanksiýalar
Putiniň gol çeken permanynda aýdylşyna görä, Orsýet “ABŞ-nyň Orsýetiň raýatlaryna we şirketlerine garşy birtaraplaýyn sanksiýalarynyň öňüni almak üçin aktiw hereket etmekçi”.
Bu beýannamanyň, amerikan Kongresiniň orsýetli aklawçy Sergeý Magnitskiniň ölümine sebäpkär hasaplanýan ors resmileriniň amerikan banklaryndaky hasaplaryny doňdurmak meselesine garamagy bilen bagly bolmagy mümkin. Moskwa şeýle sanksiýalaryň Orsýetiň ABŞ bilen gatnaşyklaryna zyýan ýetirip biljegini öňem duýdurypdy.
Putiniň permanynda Orsýet-ABŞ gatnaşyklaryndan başga-da daşary syýasy meseleler gozgalýar. Hususan-da, Moldowanyň Prednestrowýe regionyndaky territorial dawa, 2008-nji ýylda Gürjüstandan garaşsyzlygyny yglan eden Abhaziýa we Günorta Osetiýa, şeýle-de Daglyk Garabag regionynyň geljegi we Ýakyn Gündogardaky ýagdaýlar barada Orsýetiň planlary mälim edildi.


text:
Soňky döwürde Belarusyň Witebsk şäherinde okaýan türkmenistanly studentleriň basyşlara sezewar edilmegi we beýleki çylşyrymly wakalar barada maglumatlar peýda bolýar. Azatlyk Radiosy soňky ýagdaýlar bilen gyzyklanyp, Belarusyň Witebsk şäheriniň P.M.Maşerow adyndaky Döwlet Uniwersitetiniň Daşary ýurtly studentler boýunça bölüminiň müdiri Oksana Sosnowskaýa bilen söhbetdeş boldy.
Ýaňy-ýakynda Witebskde okaýan türkmen studentleriniň ýapyk oturylşygynyň gadagan edilendigi barada habar berlipdi. Ýerli habar çeşmeleri şäherde 22 ýaşly türkmen studentiniň öz janyna kast edendigi barada maglumat ýaýradypdy. Ýene bir maglumatda Witebsk şäheriniň Döwlet Uniwersitetinde okaýan türkmenistanlylaryň milletçiler tarapyndan köpçülikleýin urlup-ýenjilýändigi barada aýdyldy. Belarusyň resmi statistiki maglumatynda ýurtda 6,514 türkmenistanlynyň bilim alýandygy aýdylýar.
Azatlyk Radiosy soňky ýagdaýlar bilen gyzyklanyp, Belarusyň Witebsk şäheriniň P.M.Maşerow adyndaky Döwlet Uniwersitetiniň Daşary ýurtly studentler boýunça bölüminiň müdiri Oksana Sosnowskaýa bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Oksana Anatolýewna, Witebsk şäheriniň ýokary okuw jaýlarynda, şeýle-de Maşerow adyndaky Döwlet Uniwersitetinde bilim alýan türkmenistanlylar bilen bagly çylşyrymly wakalar barada birnäçe maglumatlar peýda boldy. Siz soňky ýagdaýlar barada gürrüň berseňiz?
Oksana Sosnowskaýa: Biziň jemgyýetimizde dartgynlylygyň ýokdugyny aýdyp biljek. Emma ýakynda bir waka bolup geçdi. Käbir türkmen studentleri türkmen oglanlaryň we ors gyzlaryň gatnaşmagynda ýapyk oturylşygyň boljakdygy barada maglumat ýaýradyp, dartgynlylygy tutaşdyrmak üçin bilgeşleýin synanyşyk etdiler.
Şol bir wagtda-da, ýagdaýa umumy syn etsek, men soňky ýyllaryň dowamynda bu ýerde türkmen studentleriniň gatnaşmagynda erbet zatlaryň bolandygyny aýdyp biljek däl. Käbir belaruslaryň we käbir türkmenleriň arasynda birek-birege düşünişmezlik bilen bagly aýry-aýry wakalar, uruşlar käte bolup durýar. Emma bu ýerde dartgynlylyk bar, belaruslar türkmen studentlerini yzarlap, kowalaýarlar diýip bolmaýar.
Käbir türkmen studentleriniň negatiw reaksiýalardan, umuman, howatyrlanýan bolmaklary mümkin, emma çagalar okuwa gatnaýarlar. Biz studentleriň okuwa gatnaýşyna üns bilen syn edýäris. Okuwa gatnamadyk student derhal öýüne iberilýär. Şonuň üçin, haýsy-da bolsa bir student oýünde galyp, iki hepde bäri okuwa gatnamasa, meniň bu barada habarsyz galmagym mümkin däl. Men size çürt-kesik: ýok, mende beýle zat bolmaýar diýip jogap berýärin.
Azatlyk Radiosy: Witebskiň Döwlet Uniwersitetinde Türkmenistandan näçe student okaýar?
Oksana Sosnowskaýa: 480 adam. Olaryň arasynda gaýybana bilim alýanlar hem bar. Gaýybana okaýanlaryň sany 80 adam çemesi. Bizde studentlere berk gözegçilik edilýär. Meniň şahsy pikirime görä, Orsýetde Birýulýowo wakalary bilen bagly milletçilikli çykyşlaryň tutaşdyrylmagy ýaly, bärde-de, dartgynlylygy tutaşdyrmak üçin bilgeşleýin hereketleriň edilýän bolmagy mümkin. Ýöne bizde kanuny goraýjy edaralar gaty gowy işleýärler.
Azatlyk Radiosy: Türkmen studentleri, haýsy-da bolsa bir kynçylyk dörände, nirä ýüz tutup bilýärler?
Oksana Sosnowskaýa: Birinji nobatda student dekanata barýar. Her bir student kynçylyk dörände ,dostlaryna, tanyşlaryna ýa başgalara ýüz tutman, göni dekanata gelmeli. Biz bolsa kömek bermek üçin elimizde baryny edýäris.
Azatlyk Radiosy: Uniwersitetiňizde okaýan türkmen studentleriniň bilim derejesine nähili baha berýärsiňiz?
Oksana Sosnowskaýa: Ýaşlar biri-birinden örän tapawutlanýar. Gyzyl diplom almaga taýýar ýaşlar bar, goşmaça sapaklara mätäç ýaşlar-da hem bar. Beýleki ýurtlaryň studentleriniň arasynda hem ýagdaý şeýleräk. Ýöne türmen studentleriniň arasynda Türkmenistanda türkmen-türk mekdebini ýa-da türkmen-ors mekdebini gutaran ýaşlaryň taýýarlyk derejesiniň has oňatdygyny belläsim gelýär. Oba mekdeplerinde okanlaryň taýýarlygy örän gowşak bolýar.
Şol bir wagtda-da studentleriň bu ýerdäki bilim alyş derejesi diňe olara mekdepde berlen bilime bagly bolmaýar, köp zat studentleriň okamak höwesine-de bagly. Meselem, bir türkmenistanly student, mekdepde okuwa derek mydama pagta ýygmaly bolupdyr, emma ol bärde örän gowy okaýar.
Azatlyk Radiosy: Witebskiň Döwlet Uniwersitetinde bilim alýan türkmenistanlylaryň arasynda näçesi türkmen döwleti tarapyndan okuwa iberildi, näçesi öz hasabyna okaýar?
Oksana Sosnowskaýa: Döwletiň hasabyna okaýan diňe bir sany student bar. Türkmen döwleti tarapyndan okuwa iberilen studentleriň sany bolsa 50 töweregi. Emma olar okuw üçin özleri tölemeli bolýarlar. Galan studentleriň ählisi özbaşdak gelip, öz hasabyna okaýarlar. Uniwersitetde türkmen studentleri üçin göz öňünde tutulan nyrhlar ýylda 2250 we 2550 amerikan dollaryna barabar.


text:
Gürjüstanda tussag astyndaky Gürjüstanyň öňki prezidenti Zwiad Gamsahurdiýanyň ogly Sotne Gamsahurdiýa huşsuz ýatyr diýip, onuň aklawçysy tassyklaýar.
Keti Bakauri Gamsahurdiýanyň saglyk ýagdaýynyň ýaramazlaşandygyny türme keselhanasyndaky çeşmelerden eşidendigini žurnalistlere aýtdy. Onuň ýanyna özüni goýbermeýändiklerini nygtady.
Gamsahurdiýanyň garşysyna iki jenaýat işi gozgaldy. Olaryň biri Orsyetiň peýdasyna içalyçylyk etmek. Birnäçe hepde mundan öň Güjüstanyň öňki prezidentiniň ogly açlyk yglan edipdi.


text:
Ukrainanyň energiýa ministri Ýuriý Boýko çykyş edip, Kiýewiň Türkmenistandan gaz satyn almak mümkinçiliklerine seredýändigini aýtdy.
Boýkonyň sözlerine görä, 2006-njy ýylda türkmen gazynyň importy togtadylandan soň, häzir Ukraina türkmen gazyny täzeden satyn alyp başlamak mümkinçiliklerini öwrenýär.
Boýko Orsýetiň Germaniýa barýan täze “Demirgazyk akym” gaz geçirijisiniň Ukrainanyň üstünden geçýän gaz tranzitine “düýpli” täsir etmejekdigini hem belledi.
Sişenbe güni “Demirgazyk akym” proýektiniň birinji tapgyry tamamlanyp, gaz geçiriji turbalaryň synagy başlanypdy.
“Demirgazyk akym” arkaly Ýewropa ýurtlaryna her ýylda 55 milliard kubmetr ors gazynyň satyljakdygy habar berilýär.


text:
Şu gün Moskwada Ukrainanyň energetika we kömür senagaty ministri Ýuriý Boýko bilen Orsýetiň döwletiň eýeçiligindäki “Gazprom” kompaniýasynyň başlygy Alekseý Miller gepleşik geçirýär.
Garaşylyşy ýaly, Ukraina Orsýete tebigi gazynyň bahasyny arzanlatmak üçin basyş eder.
Habarlara görä, Ukraina Orsýetiň gazynyň her müň kubmetrini 250 amerikan dollaryndan satyn almak isleýär. Häzir bu baha 416 dollara deň.
Ukraina 10 ýyllyk şertnama boýunça bu nyrhyň örän gymmatdygyny we Ukrainanyň ykdysadyýeti üçin kynçylyk döredýändigini aýdýar.
Orsýet öz gazynyň bahasyny arzanlatmagyň mümkindigini belleýär. Emma, munuň üçin Moskwa Ukrainanyň gaz geçirijisinden paý almak isleýär.


text:
Gündogar Ukrainanyň Slowýansk şäheriniň golaýynda bolan ýaragly söweşde azyndan dört adamyň öldürilendigi aýdyldy. Emma pidalar baradaky habar dürli-dürli.
Orsýetiň döwlet telewideniýesi 20-nji aprelde ýaragly adamlaryň Slowýanskiden çykylan ýerde, orsýetçi barlag nokadyna hüjüm edendiklerini habar berdi.
«Rossiýa 24» täzelikler stansiýasynyň habarçysy bu hadysada iki tarapdan: orsýetçi separatistlerden hem, ýaragly adamlardan hem öldürilenleriň bolandygyny aýtdy.
Slowýansk Doneskden, sebitiň paýtagtyndan 100 km çemesi demirgazykda ýerleşýär.
Bu regionyň paýtagty umuman orsýetçi separatistleriň kontrollugynda, olar ilki polisiýa edarasyny, soňra şäher häkimliginiň binasyny ele geçirdiler. Şeýle-de saparatistler Ukrainanyň käbir harby maşynlaryny ele geçirdiler.


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri noýabr aýynyň ilkinji hepdesinde Merkezi Aziýa sapar etdi, bu Merkezi Aziýa döwlet sekretary derejesinde amala aşyrlan gaty seýrek saparlardan biridir.
Şeýlelikde, Jon Kerriniň bu saparynyň edil häzirki güne gabat gelmeginiň nähili maksatlary bolup biler? Ýagny ol bu regione haýsy maksatlar bilen bardy we onuň maksatlary näderejede hasyl boldy?
Mejlisiň bu sanynda şu temalaryň töwereginde aýlanýarys.
Mejlisiň şu günki myhmanlary:
William Courtney - ABŞ-nyň Gazagystandaky we Gürjüstandaky ozalky ilçisi, häzir Rand Coporation edarasynyň ýokary ylmy işgäri;
Steve Swerdlow – Human Rights Watch guramasynyň Merkezi Aziýa boýunça barlagçysy;
Dr. Alexander Cooley – Columbia Uniwersitetiniň Harriman adyndaky institutynyň direktory, Baza Sýyasaty, Demokratik özgerçiklikler we BŞ-nyň daşary ýurtlardaky harby bazarlary atly kitabyň awtory;
Bruce Pannier – Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa boýunça habarlar çap edýän blogy “Qishloq Ovoziniň” redaktory.
Progammany Azatlyk Radiosynyň müdiri Muhammad Tahir alyp barýar.
Gepleşigi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Geçen ýyl Norwegiýada 77 adamyň ölümine sebäp bolan bomba partlamasynyň we ýaragly gyrgynçylygyň jogapkärçiligini öz üstüne alan aşa milletçi Anders Breýwigiň üstünden duşenbe güni Osloda sud diňlenişigi başlandy.
Zala sudýalar girende bolsa, 33 ýaşly Breýwik ýerinden turmakdan ýüz öwürdi, şeýle-de ol suduň adalatlydygyny inkär etdi: “Men Norwegiýanyň sudlaryny ykrar edemok. Siz öz ygtyýarlyklaryňyzy milletçiligi kabul edýän syýasy partiýalardan aldyňyz”.
Breýwik terrorizmde we köpçülikleýein adam öldürmekde aýyplanýar. Ol Osloda amala aşyrylan bomba hüjümini gurnandygyny, şeýle-de çagalaryň tomus lagerinde ok atyp, hüjüm edendigini boýun aldy.


text:
Ukraina soňky ýyllarda türkmenistanlylaryň ýokary bilim almak üçin iň köp barýan ýurtlarynyň biri boldy. Ukrain resmileriniň sözlerine görä, 2013-2014-nji okuw ýyllarynda Ukrainada 14 000 türkmenistanly student bilim alypdyr. Ukrainada dowam edýän syýasy krizis türkmenistanly studentlere öz täsirini ýetirdi.
Ukrainada okaýan türkmenistanlylar häzirki wagtda Aşgabatdan Kiýewe uçar bilen göni baryp bilmeýärler. Sebäbi Aşgabatdan Kiýewe uçýan gönümel gatnawly ugur ýatyryldy. “Türkmenhowaýollary” Aşgabat-Kiýew aralygyndaky göni uçar reýsleriniň ýatyrylmagyny howpsuzlyk sebäpleri bilen düşündirýär.
“Türkmenhowaýollarynyň” Aşgabatdaky baş edarasynda Ukraina gidýän göni reýsleriň geçen aýda Malaýziýanyň uçarynyň gündogar Ukrainada heläkçilige uçramagynyň yzysüre ýatyrylandygyny aýtdylar. 17-nji iýulda gündogar Ukrainada 298 adamyň heläk bolmagyna getiren şol uçar heläkçiliginiň sebäpleri häzire çenli-de derňelýär.
Biletleri näme etmeli?
“Türkmenhowaýollary” Ukraina gidýän we häzirki wagtda ýatyrylan öz reýslerine öňünden satylan biletleri ýolagçylardan yzyna alýandygyny, Türkmenistanda satyn alnan biletleri Aşgabatda, Ukrainada satyn alnan biletleri bolsa Kiýewde öz ofislerinde tabşyryp bolýandygyny aýdýar. Şeýle-de Kiýew bilen Aşgabat aralygyndaky ýatyrylan reýslere uçar biletlerini “Türkmenhowaýollarynyň” Stambuldan we Moskwadan Aşgabada uçýan uçarlaryna münmek üçin ulanyp bolýandygyny kompaniýanyň Aşgabatdaky baş edarasynda aýtdylar.
Kiýew-Aşgabat aralygy üçin alnan uçar biletlerini Moskwadan Aşgabada uçmak üçin ulanyp bolýandygyny “Türkmenhowaýollarynyň” Moskwadaky edarasynda hem tassykladylar we agzalan biletleri bu ugurda ulanmak faktlarynyň ençemesiniň bolandygyny aýtdylar.
Emma “Türkmenhowaýollarynyň” Kiýewdäki edarasy we Kiýewiň “Borispol” aeroportundaky edarasy bilen telefon arkaly habarlaşyp, bu soragy anyklamak başartmady.
“Türkmenhowaýollarynyň” Ukraina reýslerini ýatyrmagy barada kompaniýanyň resmi saýtynda habar berilmeýär. Üstesine, bildirişleriň birinde Aşgabatdan Kiýewe uçmak üçin 350 dollara uçar biledini satyn alyp bolýandygy habar berilýär.
Ukrainada bilim alýan türkmenistanly studentler Kiýewden Aşgabada göni reýsiň ýatyrylmagynyň özleri üçin uly kynçylyk döredýändigini we maddy taýdan agram salýandygyny aýdýarlar.
Ukrainanyň ýokary okuw jaýlarynyň birinde okaýan Arslan Azatlyk Radiosyna bu barada gürrüň berdi.
Bilime degişli resmi rekomendasiýa
Ukrainadaky syýasy ýagdaýlar sebäpli täze okuw ýylynda türkmenistanlylaryň bu ýurtda bilim almagyna degişli käbir täze resmi düzgünler hem göz öňünde tutulýar.
Ukrainanyň Bilim ministrligi hökümet güýçleriniň we orsýetparaz separatistleriň arasynda söweşler gidýän Donetsk we Luhansk regionlarynyň ýokary okuw jaýlarynda bilim alýan daşary ýurtlulara Ukrainanyň beýleki regionlarynyň okuw jaýlarynda okuwyny dowam etdirmegi teklip edýär.
Ministrligiň resmi websaýtynda 6-njy awgustda çap bolan bildirişde, hususan-da, studentleri kabul edip biljek ýokary okuw jaýlarynyň sanawynyň we okuw tölegleri barada maglumatlaryň resmi saýtlarda çap edilip, ilçihanalara iberiljekdigi aýdyldy.
Luhansk we Donetsk regionlarynda Türkmenistandan näçe studentiň bilim alýandygy barada maglumat elýeterli däl. Donetskiň Döwlet uniwersitetinde edil häzirki wagtda türkmenistandan dört studentiň hasaba alnandygyny we olardan häzirlikçe başga okuw jaýyna geçmek haýyşy bilen ýüz tutanyň ýokdugyny Azatlyk Radiosyna aýtdylar.


text:
13-nji dekabrda dabaraly ýagdaýda düýbi tutulan Trans-owgan gaz geçiriji proýektiniň daşynda oňa gatnaşýan partnýorlaryň arasynda dawanyň dörändigi habar berilýär. Ýagny Owganystan Pakistanyň proýektiň howpsuzlygy bilen bagly bildiren aladasyny tankyt edip çykyş etdi we türkmen gazyny Pakistana, Hindistana akdyrmak boýunça turbanyň öz üstünden geçjek 700 kilometrini Owganystanyň goramak ukybyny nygtady.
Hususanda Owganystan gazgeçirijini goramak üçin ýöriteleşdirilen güýçleriň döredilendigini aýtdy. Bu barada Azatlyk Radiosynyň Owganystandaky habarçysy Şaýymerdanguly Myradynyň taýýarlan maglumatyny diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Döwlet sekretarynyň orunbasary Anthony Blinken Birleşen Ştatlar Orsýet, Hytaý, Owganystan we Eýran aralygynda ýerleşýän strategiki region bolan Merkezi Aziýada «metbugat azatlygyny we has açyk syýasy sistemalary wagyz etmegini dowam etdirer» diýýär.
Blinken 31-nji martda, ABŞ-nyň Merkezi Aziýa strategiýasy baradaky synyndan soň, Brukiňs ylmy-barlag institutynda çykyş edip, Birleşen Ştatlar öz syýasy ýa dini garaýyşlaryny parahatçylykly görnüşde beýan etmek hukuklaryny ulanandyklary üçin türmä basylan adamlary azat etmeklige hem çagyrýar diýdi.
Blinken özüniň Stambuldan Şanhaýa çenli aralykda ykdysady köpri bolup hereket edip biljek, Amerikanyň öz bizneslerine, tehnologiýalaryna we innowasiýalaryna düýp tutmaga şert döretjek «ägirt uly mümkinçiligi bolan sebit» baradaky syýasy garaýşyň bir bölegini beýan edýändigini aýtdy.
Ol Birleşen Ştatlaryň regiona çemeleşmesi ABŞ-nyň öz howpsuzlyk ideýasynyň bir bölegine, ýagny «has durnukly, has howpsuz, terrorizme we zorlukly ekstremizme garşy durýan global tagallalara goşant goşýan Merkezi Aziýa ideýasyna esaslanar» diýdi.
Hökümetleriň raýatlaryna hasabat bermegi
Bu hili durnuklylyk «Merkezi Aziýa döwletleri özygtyýarly, garaşsyz ýurtlar hökmünde berkleşen, öz serhetlerini doly goramaga ukyply bolan, biri-biri we Aziýanyň indi döreýän ykdysadyýetleri bilen gowy gatnaşyk gurup bilen we hökümetleriň öz raýatlaryna hasabat bermeginden peýda tapan ýagdaýynda gowy gazanylyp biler» diýip, ol aýtdy.
ABŞ-nyň uly derejeli resmileri hemişe özleriniň Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň, Täjigistanyň, Türkmenistanyň we Özbegistanyň hökümetleri bilen gepleşikler mahalynda adam hukuklary meselesini gozgaýandyklaryny we deňagramly çemeleşmäniň zerurdygyny nygtaýandyklaryny aýdýarlar.
Hukuk goraýjylar Birleşen Ştatlary Faust ylalaşygyny baglaşmakda we netijede terrorizme garşy göreş we beýleki howpsuzlyk meselelerinde hyzmatdaşlyk etmek üçin adam hukuklary aladalaryny gözden salmakda aýyplaýarlar.
Blinken Waşingtonyň sebitde söwdany ösdürmek, şol sanda «Täze ýüpek ýoly» inisiatiwasynyň üsti bilen edýän tagallalaryny agzap, Birleşen Ştatlaryň bu ugurdaky aladalarynyň Hytaýyň Merkezi Aziýa sebitiniň infrastrukturasyny ösdürmek üçin dökýän milliardlap dollarynyň gapdalyndan birazajyk goşmaçadygy baradaky garaýşyny gaýtalady.
“Biz Hytaýyň Merkezi Aziýa sebitine gatnaşygyna deňeçerlik hökmünde garamaýarys” diýip, ol aýtdy.
Blinken Birleşen Ştatlaryň regiondaky hökümetleriň özbaşdak ykdysady we daşary syýasat alyp barmak hukuklaryny goldaýandygyny nygtady.
Ol Orsýetiň öz gyrak-bujaklarynda edýän hereketlerini, şol sanda Ukrainanyň territorial bütewiligini we özygtyýarlylygyny bozmagyny ýazgardy hem-de Merkezi Aziýa hökümetleri Orsýetden abanýan howp-hatarlara indi ozalka garanda gowy düşünip başladylar diýdi.
Blinken Merkezi Aziýa döwletleriniň indi Orsýetiň ykdysady gowuşgynsyzlyklaryny hem gowy duýup başlandyklaryny aýtdy.
Nebit bahalarynyň aşak gaçmagy we Kremliň Ukraina gatyşmasy sebäpli girizilen Günbatar sanksiýalary Merkezi Aziýa döwletlerine hem öz täsirini ýetirdi.
Rublyň hümmetiniň düýpli kemelmegi geçen ýyl Orsýetde işleýän merkezi aziýaly migrantlaryň öýlerine iberýän pullaryna hem zarba urdy we ýerli önüm öndürijileri has arzan rus harytlaryna garşy bäsleşige çykmaga mejbur etdi.
«Sabyrlylyk» diplomatiýasy
Blinken bu sözleri ABŞ-nyň döwlet sekretarynyň Günorta we Merkezi Aziýa meseleleri boýunça orunbasary Riçarrd Hogland (Richard Hoagland) 30-njy martda Waşingtondaky Jorjtown uniwersitetinde eden çykyşynda Merkezi Aziýada adam hukuklary ýaly pudaklardaky ýagdaýy gowulandyrmakda sanksiýalara, tankytlap utandyrmalara garanda, «sabyrlylyk» diplomatiýasy has netijeli diýeninden soň aýtdy.
Merkezi Aziýanyň bäş döwleti hukuk goraýjy guramalar we Günbatar resmileri tarapyndan adam hukuklaryny bozmakda tankyt edilýär.
Hogland Waşingtonyň Merkezi Aziýa ýurtlary bolan Gazagystanda, Gyrgyzystanda, Özbegistanda, Täjigistanda we Türkmenistanda adam hukuklary ýagdaýynyň gowulanmagy ugrunda yzygiderli tagalla edýändigini, emma bu işe sebitdäki adam hukuklary ýagdaýyny gowulandyrmak meselesinde netijeli özgerişligiň kyn boljagyna we uzak möhletli hyzmatdaşlygy talap edýänine gowy düşünmek esasynda çemeleşýändigini belledi.
“Progres haýallyk bilen amala aşýar, biz her bir hökümeti reformalaryň olaryň öz milli bähbitlerine gabat gelýändigine ynandyrmaly» diýip, ol aýtdy.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.