text:
TÜRKMENISTANYŇ
K A N U N Y
Jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy hereket etmek hakynda
Şu Kanun jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy hereket etmegiň hukuk esaslaryny kesgitleýär, pul serişdeleri we gaýry emläk bilen amallary amala aşyrýan şahslaryň, ygtyýarly edaranyň we beýleki döwlet edaralarynyň jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy hereket etmek çygryndaky hukuk gatnaşyklaryny düzgünleşdirýär.
I BAP. UMUMY DÜZGÜNLER
1-nji madda. Şu Kanunda peýdalanylýan esasy düşünjeler
Şu Kanunda aşakdaky esasy düşünjeler peýdalanylýar:
1) jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejiler – jemgyýetçilik howply etmişi etmegiň netijesinde edinilen pul serişdeleri we gaýry emläk;
2) emläk – görünýän ýa-da görünmeýän, maddy ýa-da maddy däl, gozgalýan ýa-da gozgalmaýan, şeýle hem edinilmeginiň usulyna we ýerleşýän ýerine garamazdan islendik aktiwler, şonuň ýaly-da bank karzlaryny, ýol çeklerini, bank çeklerini, poçta geçirmelerini, akkreditiwleri, paýnamalary, obligasiýalary, wekselleri we beýleki töleg gurallaryny we gymmatly kagyzlary hem goşmak bilen şeýle aktiwlere bolan hukugy ýa-da bähbidi ýa-da olara gatnaşmagy tassyklaýan islendik görnüşli ýuridik resminamalar ýa-da namalar, şol sanda olaryň elektron ýa-da sanly görnüşleri we şeýle islendik emläkdäki doly ýa-da bölekleýin ýuridik ýa-da adalatly bähbidi öz içine alýar;
3) jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagy – bikanun ýol bilen alnan pul serişdeleri we gaýry emläk bilen maliýe amallarynyň edilmegi ýa-da beýleki geleşikleriň baglaşylmagy, şonuň ýaly-da görkezilen pul serişdeleriniň we emlägiň telekeçilik ýa-da başga ykdysady işi amala aşyrmak üçin peýdalanylmagy, olaryň başga görnüşe öwrülmegi, geçirilmegi, şeýle hem olara eýelik edilmegini, peýdalanylmagyny we ygtyýar edilmegini kanuny görnüşe getirmek maksady bilen şol pul serişdeleriniň we emlägiň bikanun gelip çykyşynyň gizlenilmegi, ýaşyrylmagy ýa-da şol hereketlerden peýda ýa-da beýleki bähbitleriň alynmagy;
4) terrorçylygyň maliýeleşdirilmegi – terrorçylyk maksatly hereketi amala aşyrmak üçin, terrorçy, terrorçylykly topar, terrorçylykly gurama tarapyndan peýdalanylmagynyň maksadyna ýa-da olar tarapyndan doly ýa-da bölekleýin peýdalanyljaklygyna düşünmek bilen göni ýa-da gytaklaýyn ýa-da islendik başga usulda pul, maddy-tehniki we gaýry serişdeleriň ýygnalmagy ýa-da berilmegi ýa-da maliýe hyzmatlaryň edilmegi, şonuň ýaly-da terrorçylyk maksatly hereket bilen bagly ýa-da bagly bolmazdan terrorçynyň, terrorçylykly toparyň, terrorçylykly guramanyň ýa-da şol maksatlara ýetmek üçin döredilýän guramaçylykly toparyň, bikanun ýaragly düzümiň ýa-da jenaýatçylykly bileleşigiň işini üpjün etmek boýunça hereketler (hereketsizlik);
5) predikat jenaýat – Türkmenistanyň Jenaýat kodeksinde göz öňünde tutulan, netijesinde pul serişdeleri we gaýry emläk edinilýän, edilmegi başga jenaýatyň hökmany alamaty bolan we ol babatda hem öňünden edilen bolup durýan jenaýat;
6) pul serişdeleri we gaýry emläk bilen amal – amala aşyrylmagynyň görnüşine we usulyna garamazdan fiziki we ýuridik şahslaryň pul serişdeleri we gaýry emläk bilen edýän olar bilen bagly raýatlyk hukuklary we borçlary bellemäge, üýtgetmäge ýa-da bes etmäge gönükdirilen hereketleri;
7) pul serişdeleri we gaýry emläk bilen şübheli amal (mundan beýläk – şübheli amal) – müşderiniň amaly (şol sanda şeýle amaly geçirmäge edilen synanyşyk, geçirilmegi dowam edip duran amal ýa-da eýýäm geçirilen amal) babatda onuň edilmegi üçin peýdalanylýan pul serişdeleriniň we gaýry emlägiň jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdeji bolmagyna ýa-da amalyň özi jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileri kanunlaşdyrmaga ýa-da terrorçylygy ýa-da gaýry jenaýatçylykly işi maliýeleşdirmäge gönükdirilenligine şübhe döreýän amal;
8) döwlet syýasaty boýunça edarasy – Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň çözgüdi bilen döredilýän hem-de jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy hereket etmek bilen bagly döwlet syýasatyny amala aşyrmaga gönükdirilen degişli çäreleri geçirmäge ygtyýarly edilen döwlet edarasy;
9) ygtyýarly edara – şu Kanuna laýyklykda jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagy, terrorçylygyň maliýeleşdirilmegi ýa-da predikat jenaýatlar bilen bagly bolmagynyň mümkinligine şübhe döredýän amallar we ýagdaýlar barada maglumaty almaga, toplamaga, gaýtadan işlemäge, seljermäge, peýdalanmaga we bermäge ygtyýarly edilen döwlet edarasy;
10) içerki gözegçilik – pul serişdeleri we gaýry emläk bilen amallary amala aşyrýan şahsyň şu Kanunda görkezilen çäreleri amala aşyrmak boýunça işi;
11) benefisiar – bu peýda edinýän, ýagny şertnama ýa-da bergi resminamasyna laýyklykda pul tölegini, girdejileri we beýleki artykmaçlyklary we peýdalary alýan şahs.
Şular benefisiarlar bolup bilerler:
a) ynançly dolandyrmakda bolan ýa-da üçünji şahslar tarapyndan peýdalanylýan eýeçiliginden girdeji alýan şahslar (gozgalýan we gozgalmaýan emlägi kireýine ýa-da kärendesine bermek, paýnamalary dellallaryň peýdalanmagyna geçirmek we ş.m.);
b) ätiýaçlandyrýan tarapyndan bellenen ätiýaçlandyryş tölegini alýanlar, şu halatda benefisiar ätiýaçlandyryş şahadatnamasynda görkezilýär. Eger ätiýaçlandyryş şertnamasynda görkezilen benefisiar töleg edilýänçä aradan çyksa, bu hukugy mirasa alan şahs benefisiar bolup durýar;
ç) bank, bank-emitent tarapyndan resminamalaýyn akkreditiwiň eýesi hökmünde görkezilen şahslar;
d) trastdan maliýe peýdasyny alýan şahslar;
e) inkassodan pul sereşdelerini alyjylar;
ä) bank depozit sertifikatyny alyjylar we beýlekiler.
12) işjeň gatnaşyklar – kesgitli bir möhletiň çäklerinde, belli bir maksada ýetmäge gönükdirilen resminama esasynda ya-da resminamasyz yola goýlan hyzmatdaşlyk;
13) örtük banklar – bellige alnan ýa-da bank işini amala aşyrmak üçin ygtyýarnama alan döwletlerinde we çäklerinde bolmaýan we bu döwletleriň we çäkleriň netijeli gözegçiliginde bolýan haýsydyr-bir kadalaşdyrylýan maliýe toparyna girmeýän bank;
14) hökmany gözegçilik – ygtyýarly edara we pul serişdeleri we gaýry emläk bilen amallary amala aşyrýan şahs tarapyndan şu Kanuna laýyklykda amala aşyrylýan pul serişdeleri we gaýry emläk bilen amallar barada maglumatlary toplamak, gaýtadan işlemek, seljermek we peýdalanmak boýunça çäreleriň jemi;
15) offşor zolaklar – degişlilikde bank, ätiýaçlyk we beýleki amallary we geleşikleri amala aşyrmakda, ýeňillikli salgyt salmakda ýa-da ýuridik şahslary bellige almakda dahylsyzlara hyzmat etmek üçin döwlet tarapyndan bellenilen aýratyn amatly şertleri bolan zolaklar;
16) ulgamy laýyk däl ýurt – Pullaryň kanunlaşdyrylmagyna garşy göreşiň maliýe çärelerini işläp taýýarlaýan toparyň (FATF) maslahatlaryny ýerine ýetirmeýän ýa-da ýeterlik derejede ýerine ýetirmeýän ýurt;
17) jemgyýetçilik wezipeli adam – bu daşary ýurt jemgyýetçilik wezipeli adamyny, milli jemgyýetçilik wezipeli adamyny, halkara guramasynyň wezipeli adamyny öz içine alýar:
a) daşary ýurt jemgyýetçilik wezipeli adamy – daşary ýurt döwletiniň kanun çykaryjy, ýerine ýetiriji, administratiw ýa-da kazyýet edarasynda haýsydyr bir wezipäni eýeleýän, bellenilýän ýa-da saýlanylýan adam, şeýle hem daşary ýurt döwleti üçin haýsydyr bir jemgyýetçilik wezipäni ýerine ýetirýän ýa-da ýerine ýetiren islendik adam;
b) milli jemgyýetçilik wezipeli adamy – kanuna laýyklykda bellenilen ygtyýarlyklarynyň möçberi we jogapkärçiliginiň kesgitlenen derejesi bolan döwlet wezipesini eýeleýän ýa-da eýelän, döwlet gullugynyň wezipelerini amala aşyrmak bilen baglanyşykly kararlary kabul etmäge hukugy bar bolan ýa-da ozal bolan döwlet wezipeli adam, şeýle hem syýasy partiýalaryň görnükli işgärleri;
ç) halkara guramasynyň wezipeli adamy – bu guramanyň dolandyryş düzümine girýän agzalar, şol sanda başlyklar, olaryň orunbasarlary, müdirýetiniň agzalary ýa-da şolara meňzeş wezipeleri eýeleýän ýa-da eýelän adam.
18) milli töwekgelçiliklere baha bermek we töwekgelçilige gönükdirilen çemeleşmäni ulanmak – kabul edilen çäreleriň ýüze çykarylan töwekgelçiliklere laýyk gelmegini üpjün etmek maksatlary bilen jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagynyň we terrorçylygyň maliýeleşdirilmeginiň töwekgelçiligini kesgitlemek we oňa baha bermek;
19) seljerme – şübheli amallar, şeýle hem şu Kanuna laýyklykda hökmany gözegçilige degişli amallar bilen bagly maglumatlaryň, predikat jenaýatlar we jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagy, terrorçylygyň maliýeleşdirilmegi bilen bagly beýleki maglumatlaryň seljermesi;
20) barabarlamak – müşderler, olaryň ygtyýarly eden taraplary we benefisiarlar barada maglumatlary anyklamak we bu maglumatlary anyklamak üçin resminamalaryň asyl nusgasyny ýa-da olaryň bellenilen tertipde tassyklanan göçürme nusgasyny ulanmagyň usullaryny tassyklamak boýunça şu Kanunda görkezilen çäreleriň toplumy;
21) nagt pullar we görkeziji üçin dolanyşykdaky gurallar – nagt pullar we çäklendirmesiz dolanyşykda bolup biljek we tölegiň hakyky alyjysy bolmadygyň adyna ýa-da alynmagy boýunça oňa hukugyň geçendigini görkezýän görnüşde ýazylyp bilinjek ýol çekleri, çalşyk gurallary (çekleri, wekselleri we pul tabşyryklaryny hem goşmak bilen) ýaly görkeziji üçin atsyz görnüşindäki beýleki pul gurallary. Olara gol çekilen, ýöne alyjynyň ady görkezilmedik, doldurylmadyk gurallar (çekleri, wekselleri we pul tabşyryklaryny hem goşmak bilen) degişlidirler;
22) jenaýatçylykly ýol bilen alnan pullary nagtlaşdyrmak – nagt pul almak maksady bilen pullary kanunlaşdyrmaga gönükdirilen ýalan geleşik baglaşylanda resminamalary peýdalanmak arkaly fiziki ýa-da ýuridik şahslar tarapyndan edilýän hereketler;
23) trast – bir şahsyň (dolandyryjynyň) özüne berlen pul serişdelerine we gaýry emläge degişli hereketlerinde beýleki şahsyň (trasty esaslandyryjynyň) talaplaryny we gözükdirijilerini goldanmagy şerti bilen trasty esaslandyryjy tarapyndan dolandyryja pul serişdeleriniň we gaýry emlägiň ynançly peýdalanmaga berilmegi;
24) daşary ýurt döwletiniň ygtyýarly edarasy – daşary ýurt döwletiniň kanunçylygyna laýyklykda jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna, terrorçylygyň we köpçülikleýin gyryş ýaraglaryň ýaýradylmagynyň maliýeleşdirilmegine garşy hereket etmegi amala aşyrýan daşary ýurt döwlet edarasy.
2-nji madda. Jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy hereket etmek hakynda Türkmenistanyň kanunçylygy
1. Jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy hereket etmek hakynda Türkmenistanyň kanunçylygy Türkmenistanyň Konstitusiýasyna esaslanýar we şu Kanundan we Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryndan ybaratdyr.
2. Eger-de Türkmenistanyň halkara şertnamasynda şu Kanunda göz öňünde tutulanlardan başga kadalar bellenen bolsa, onda halkara şertnamasynyň kadalary ulanylýar.
3-nji madda. Şu Kanunyň wezipeleri we ulanylýan çygry
1. Jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagy, terrorçylygyň maliýeleşdirilmegi ýa-da predikat jenaýatlar bilen baglanyşykly işi durýurmak, ony ýüze çykarmak şu Kanunyň esasy wezipesi bolup durýar.
2. Şu Kanun jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagy, terrorçylygyň maliýeleşdirilmegi bilen baglanyşykly etmişleri duýdurmak, ýüze çykarmak we öňüni almak maksady bilen şulary düzgünleşdirýär:
1) ýuridik we fiziki şahslar tarapyndan pul serişdeleri we gaýry emläk bilen amallary geçirmegiň tertibini;
2) Türkmenistanyň dahyllysy bolan ýuridik şahslaryň daşary ýurt döwletlerinde ýerleşen golçur kärhanalarynyň, wekillikleriniň we şahamçalarynyň işini;
3) Türkmenistanyň çäginde pul serişdeleri we gaýry emläk bilen amallaryň geçirilişine gözegçiligi amala aşyrýan döwlet edaralarynyň işiniň tertibini.
3. Şu Kanun şübheli amallar, şonuň ýaly-da şu Kanuna laýyklykda hökmany gözegçilige degişli amallar babatda maglumatlary almak, seljerme geçirmek we olary ýaýratmak ygtyýarlyklar berlen döwlet edarasyny döretmegiň hukuk esaslaryny belleýär.
4. Şu Kanunyň talaplary pul serişdeleri we gaýry emläk bilen amallary Türkmenistanyň çäginden daşarda amala aşyrýan ýuridik we fiziki şahslara Türkmenistanyň halkara şertnamalaryna laýyklykda degişli edilip bilner.
5. Şu Kanunyň talaplary köpçülikleýin gyryş ýaraglarynyň ýaýradylmagynyň we ekstremizmiň maliýeleşdirilmegine garşy hereket etmek bilen bagly hukuk gatnaşyklaryna hem degişlidir.
II BAP. JENAÝATÇYLYKLY ÝOL BILEN ALNAN GIRDEJILERIŇ KANUNLAŞDYRYLMAGYNY WE TERRORÇYLYGYŇ MALIÝELEŞDIRILMEGINI DUÝDURMAK
4-nji madda. Pul serişdeleri we gaýry emläk bilen amallary amala aşyrýan şahslar
Şu Kanunyň maksatlary üçin pul serişdeleri we gaýry emläk bilen amallary amala aşyrýan şahslara (mundan beýläk – amallary amala aşyrýan şahslar) şular degişli edilýär:
1) karz edaralary;
2) biržalar;
3) ätiýaçlandyryş guramalary, ätiýaçlandyryş dellallary;
4) lizing işi bilen meşgul bolýan edaralar;
5) lombardlar;
6) gymmatly kagyzlar bazarynyň hünärli gatnaşyjylary;
7) notariuslar;
8) adwokatlar we beýleki hukuk kömegini berýän ygtyýarnamalylar – olaryň aşakdaky işler babatda müşderileriniň adyndan ýa-da olaryň tabşyrmagy boýunça pul serişdeleri we gaýry emläk bilen amallara gatnaşýan halatlarynda:
a) gozgalmaýan emlägi satyn almak we satmak;
b) müşderiniň pullaryny, gymmatly kagyzlaryny we gaýry emlägini dolandyrmak;
ç) müşderiniň bank hasabyny ýa-da gymmatly kagyzlarynyň hasabyny dolandyrmak;
d) ýuridik şahslary döretmek, ýuridik şahsy dolandyrmagy üpjün etmek ýa-da kärhanalary satyn almak we satmak boýunça geleşikleri taýýarlamak ýa-da amala aşyrmak;
9) buhgalterçilik hasaba alnyşy we maliýe hasabatlylygy çygrynda telekeçilik işini amala aşyrýan buhgalterçilik düzümleri, auditorçylyk guramalary, auditorlar;
10) söwdalaryň we auksionlaryň guramaçylary;
11) humarly oýunlaryň we lotereýalaryň guramaçylary bolan ýuridik we fiziki şahslar;
12) kazino;
13) riýeltorlar we rieltorçylyk guramalary;
14) pullary geçirmek boýynça hyzmatlary edýän poçta we telegraf aragatnaşyk guramalary we hasaplaşyklaryň ýa-da tölegleriň geçirilmegini amala aşyrýan gaýry guramalar;
15) trast ýa-da telekeçilik düzümlerini döretmek boýunça hyzmatlary hödürleýän ýuridik şahslar;
16) gozgalmaýan emlägi, gymmat bahaly metallary we gymmat bahaly daşlary, olardan önümleri, şeýle hem şeýle önümleriň döwük böleklerini satyn almagy we satmagy amala aşyrýan şahslar;
17) Türkmenistanyň dahyllylary we dahylsyzlary tarapyndan nagt pullar we görkeziji üçin dolanyşykdaky gurallaryň Türkmenistanyň gümrük serhediniň üsti bilen geçirilmegine gözegçilik edýän gümrük edaralary;
18) Türkmenistana getirilýän, ondan alnyp gidilýän we üstaşyr geçirilýän harytlara we gaýry emläklere, şol sanda ulag serişdelerine gözegçiligi we olary resmileşdirmegi amala aşyrýan we maglumatlar binýadyny ýöredýän edaralar;
19) döwlet belligine alynmaga degişli ulag serisdelerini we gaýry emläkleri resmileşdirmegi amala aşyrýan we maglumatlar binýadyny ýöredýän edarlar.
5-nji madda. Pul serişdeleri we gaýry emläk bilen hökmany gözegçilige degişli amallar
1. Pul serişdeleri we gaýry emläk bilen amal, şol sanda on günüň dowamynda edilen özara baglanyşykly birnäçe amallar (geleşikler), eger olar özleriniň häsiýeti boýunça şu maddanyň ikinji böleginde göz öňünde tutulan amallaryň birine degişli bolsa ýa-da edilýän amalyň (geleşigiň) häsiýetini we aýratynlyklaryny hasaba almak bilen döwlet syýasaty boýunça edarasy tarapyndan bellenýän amallaryň çäklendirme möçberine deň ýa-da şondan ýokary möçberde edilýän bolsa, hökmany gözegçilige degişlidir.
Eger pul serişdeleri we gaýry emläk bilen amal daşary ýurt pulunda amala aşyrylýan bolsa, onuň milli puldaky möçberi şeýle amalyň edilýän gününde Türkmenistanyň Merkezi banky tarapyndan bellenilen puluň resmi hümmeti boýunça kesgitlenilýär.
2. Pul serişdeleri we gaýry emläk bilen hökmany gözegçilige degişli amallara şular degişlidirler:
1) bank hasaplaryny (goýumlaryny) açmak we alyp barmak hukugy bolan banklar we beýleki karz edaralary tarapyndan amala aşyrylýan amalyň (geleşigiň) häsiýeti boýunça onuň amala aşyrylmagy şübhe döredýän içerki we daşarky amallar (geleşikler);
2) offşor zolakda degişlilikde belligi, ýaşaýan ýa-da ýerleşýän ýeri bolan, şonuň ýaly-da offşor zolakda bellige alnan bankda hasaba eýelik edýän fiziki ýa-da ýiridik şahs tarapyndan amala aşyrylýan müşderiniň bank hasabyna pul gowşurmak ýa-da geçirmek ýa-da müşderi tarapyndan görkezilen topar şahslaryň peýdasyna bir gezeklik amal, şeýle hem yzygiderli ýedi senenama günüň dowamynda amala aşyrylan amal hökmünde pul geçirmek;
3) maliýe amallary geçirilende taraplaryň bolmanda biriniň maglumatyň açylmagyny ýa-da berilmegini göz öňünde tutmaýan ýa-da jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy hereket etmek çygrynda halkara hyzmatdaşlygyna gatnaşmaýan döwletde (çäkde) degişlilikde belligi, ýaşaýan ýa-da ýerleşýän ýeri bolan fiziki ýa-da ýiridik şahs bolan halatynda, ýa-da taraplaryň biri görkezilen döwletde (çäkde) bellige alnan bankda hasabyň eýesi bolan amallar, şol sanda pul serişdelerini hasaba gowşurmak ýa-da geçirmek, karz bermek ýa-da almak, gymmatly kagyzlar bilen geçirilýän amallar we beýlekiler;
Şeýle döwletleriň we çäkleriň sanawy jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna, terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy hereket etmek bilen meşgullanýan halkara guramalary tarapyndan tassyklanýan sanawlaryň esasynda döwlet syýasaty boýunça edarasynyň teklipnamasy boýunça Türkmenistanyň Ministrler Kabineti tarapyndan kesgitlenýär;
4) nagt görnüşli pul serişdeleri bilen amallar:
a) ýuridik şahsyň hojalyk işiniň häsiýeti bilen şertlendirilmedik halatlarynda pul serişdeleriniň nagt görnüşinde onuň hasabyndan alynmagy ýa-da hasabyna gowuşmagy;
b) bir gezeklik amal, şeýle-de yzygiderli ýedi senenama günüň dowamynda amala aşyrylan amal hökmünde puluň müşderiniň fiziki şahsyň bank hasabyndan alynmagy ýa-da onuň bank hasabyna gowuşmagy;
ç) fiziki şahs tarapyndan daşary ýurt pulunyň alyş-çalyş nokatlarynyň üsti bilen nagt satyn alynmagy, satylmagy ýa-da çalşylmagy;
d) gymmatly kagyzlaryň fiziki şahs tarapyndan nagt hasaplaşyga edinilmegi;
e) bir gezeklik amal, şeýle-de yzygiderli ýedi senenama günüň dowamynda amala aşyrylan amal hökmünde çek ýa-da weksel boýunça pul almak;
ä) dahylsyzlar tarapyndan berlen görkeziji üçin çek boýunça fiziki şahs tarapyndan pul serişdeleriniň alynmagy;
f) bir hümmetli banknotlaryň başga hümmetli banknotlara çalşyrylmagy;
g) ýuridik şahsyň esaslyk maýasyna fiziki şahs tarapyndan nagt görnüşinde pul serişdeleriniň girizilmegi;
h) nagt pullary, görkeziji üçin resminamalaýyn gymmatly kagyzlary, wekselleri, çekleri Türkmenistana getirmek ýa-da ondan alyp gitmek, muňa Türkmenistanyň Merkezi banky, banklary we poçta aragatnaşygy edaralary tarapyndan amala aşyrylýan getirmek ýa-da alyp gitmek girmeýär;
5) bank hasaplary (goýumlary) boýunça amallar:
a) görkeziji üçin goýumy (depoziti) tassyklaýan resminamalary resmileşdirmek bilen goýuma (depozite) pul serişdeleriniň ýerleşdirilmegi;
b) goýuma (depozite) nagt görnüşinde pul serişdelerini ýerleşdirmek bilen onuň üçünji şahslaryň peýdasyna açylmagy;
ç) bir gezeklik amal, şeýle-de yzygiderli ýedi senenama günüň dowamynda amala aşyrylan amal hökmünde amala aşyrylan daşary ýurda näbelli eýäniň adyna açylan hasaba (goýuma) pul serişdeleriniň geçirilmegi we daşary ýurtdan näbelli eýäniň adyna açylan hasapdan (goýumdan) pul serişdeleriniň gelip gowuşmagy;
d) bellige alnan gününden üç aýdan köp wagt geçmedik iş döwri bolan ýuridik şahsyň hasabyna (goýumyna) pul serişdeleriniň gowuşmagy ýa-da onuň hasabyndan (goýumyndan) pul serişdeleriniň öçürilmegi ýa-da ýuridik şahsyň görkezilen hasaby (goýumy) boýunça onuň açylan pursatyndan amallaryň geçirilmedik halatynda ýuridik şahsyň hasabyna (goýumyna) pul serişdeleriniň gowuşmagy ýa-da pul serişdeleriniň onuň hasabyndan (goýumyndan) öçürilmegi;
e) müşderi tarapyndan başga şahsyň peýdasyna muzdsyz esasda amala aşyrylýan pul tölegleri we geçirmeleri;
ä) meýletin pensiýa ätiýaçlandyrmasyna pensiýa gatançlarynyň girizilmegi, geçirilmegi, şeýle hem pensiýa gatançlaryň hasabyna meýletin pensiýa ätiýaçlandyrmasyndan tölegiň amala aşyrylmagy;
6) gozgalýan emläkler bilen gaýry geleşikler:
a) gymmat bahaly metallary, gymmat bahaly daşlary, olardan önümleri we şeýle önümleriň döwük böleklerini ýa-da gaýry gymmatlyklary lombarda ýerleşdirmek;
b) ätiýaçlandyryş tölegini amala aşyrmak ýa-da ätiýaçlandyryş gatanjyny (ätiýaçlandyryş baýragyny) almak;
ç) lizingi şertnamasy boýunça emlägi almak ýa-da bermek;
d) gymmat bahaly metallar, gymmat bahaly daşlar we olaryň önümleri bilen satyn almak-satmak we gaýry amallar;
e) medeni gymmatlyklaryň edinilmegi (satylmagy), Türkmenistana getirilmegi ýa-da ondan alnyp gidilmegi;
ä) lotoreýa, totalizatora (özara jedelleşmäge) we töwekgelçilige esaslanýan gaýry humarly oýunlara (şol sanda elektron görnüşde) gatnaşylmagy üçin töleg görnüşinde pul serişdelerini almak we görkezilen oýunlara gatnaşmakdan ýeňilşi utuk görnüşinde alnan pul serişdelerini tölemek;
f) fiziki şahslara ýa-da beýleki ýuridik şahslara göterimsiz zaýmlary bermek, şeýle hem şeýle zaýmlary almak;
g) hyzmatlary etmek, şol sanda potratçylyk, daşaýyş, ulag ekspedisiýasy, saklamak, komissiýa, emlägi ynançly dolandyrmak boýunça geleşikler, muňa seýf hyzmatlary girmeýär;
h) gymmatly kagyzlar bilen geleşikler.
3. Şübheli amallar olaryň amala aşyrylmagynyň görnüşine we geçirilýän ýa-da geçirilip bilinjek möçberine garamazdan hökmany gözegçilige degişlidir.
Şübheli amallary kesgitlemegiň alamatlaryny döwlet syýasaty boýunça edarasy tassyklaýar.
4. Döwlet belligine alynmaga degişli gozgalmaýan we gaýry emläk bilen edilýän geleşik, eger onuň möçberi edilýän geleşigiň häsiýetini we aýratynlyklaryny hasaba almak bilen döwlet syýasaty boýunça edarasy tarapyndan bellenýän çäklendirme möçberine deň ýa-da şondan ýokary bolsa, hökmany gözegçilige degişlidir.
5. Taraplaryň bolmanda biriniň ol babatda ýuridik ýa-da fiziki şahsyň terrorçylyga ýa-da ekstremistik işe gatnaşygy barada şu Kanunda bellenilen tertipde alnan maglumat bar bolan ýa-da şeýle şahslaryň göni ýa-da gytaklaýyn eýeçiliginde ýa-da gözegçiliginde ýerleşýän ýuridik şahs bolan ýa-da fiziki we ýuridik şahslar şeýle şahslaryň adyndan ýa-da görkezmesi boýunça hereket edýän halatlarynda pul serişdeleri we gaýry emläk bilen amal hökmany gözegçilige degişlidir.
Şeýle şahslaryň sanawyny kesgitlemegiň we amallary amala aşyrýan şahslaryň dykgatyna ýetirmegiň tertibi döwlet syýasaty boýunça edarasy tarapyndan bellenýär.
Fiziki ýa-da ýuridik şahslary görkezilen sanawa goşmagyň esaslary şular bolup durýar:
a) ýuridik şahsyň terrorçylyga ýa-da ekstremistik işe gatnaşygy bilen baglylykda ony ýatyrmak ýa-da onuň işini gadagan etmek barada kazyýetiň kanuny güýje giren çözgüdi;
b) fiziki şahsy terrorçylyk häsiýetli jenaýatlary etmekde günäli diýip bilmek barada kazyýetiň kanuny güýje giren hökümi;
ç) terrorçylyk bilen göreşi amala aşyrýan halkara guramalary ýa-da olaryň ygtyýarly edaralary tarapyndan düzülýän we Türkmenistan tarapyndan ykrar edilýän terrorçyylykly ýa-da ekstremistik guramalar ýa-da terrorçylar bilen baglanyşygy bolan guramalaryň we fiziki şahslaryň sanawy;
d) terrorçylykly ýa-da ekstremistik işi amala aşyrýan ýuridik ýa-da fiziki şahslar babatda Türkmenistanda onuň halkara şertnamalaryna laýyklykda ykrar edilýän daşary ýurt döwletleriniň kazyýetleriniň hökümleri (çözgütleri) we gaýry ygtyýarly edaralarynyň çözgütleri.
6. Pul serişdeleri we gaýry emläk bilen hökmany gözegçilige degişli amallar barada maglumatlar amallary amala aşyrýan şahslar tarapyndan ygtyýarly edara gös-göni berilýär.
7. Müşderi tarapyndan geçirilýän amallaryň amallary amala aşyrýan şahs tarapyndan öwrenilmegi we şeýle öwrenilmeginiň netijeleriniň şu Kanunyň 6-njy maddasyna laýyklykda berkidilmegi üçin şular hökmany esaslar bolup durýarlar:
1) müşderi tarapyndan pul serişdeleri we gaýry emläk bilen çylşyrymly, adaty bolmadyk uly ýa-da görnüp duran ykdysady manysy ýa-da görünýän kanuny maksady bolmadyk amallaryň edilmegi;
2) müşderi tarapyndan şu Kanunda göz öňünde tutulan talabalaýyk barlagdan we hökmany gözegçilikden boýun towlamaga gönükdirilen hereketleriň edilmegi;
3) pul serişdeleri we gaýry emläk bilen amallar jenaýatçylykly ýol bilen alnan pullary nagtlaşdyrmaga gönükdirilen diýip çaklamaga esas bar bolanda müşderi tarapyndan şeýle amallaryň edilmegi;
4) pul serişdeleri we gaýry emläk bilen amallaryň ulgamy laýyk däl ýurt bolan döwletde (çäkde) bellige alnan (ýaşaýan) şahsyň gatnaşmagynda, şonuň ýaly-da şeýle döwletde (çäkde) bellige alnan bankdaky hasaby peýdalanmak bilen edilmegi.
Ulgamy laýyk däl ýurtlaryň sanawy Pullaryň kanunlaşdyrylmagyna garşy göreşiň maliýe çärelerini işläp taýýarlaýan topar (FATF) tarapyndan neşir edilýän resminamalary hasaba almak bilen ygtyýarly edara tarapyndan düzülýär we degişli döwlet edaralaryna ugradylýar, olar ony amallary amala aşyrýan şahslara ýetirýärler.
6-njy madda. Amallary amala aşyrýan şahslar tarapyndan müşderileriň talabalaýyk barlagy
1. Amallary amala aşyrýan şahslar jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy hereket etmek hakynda Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda özleriniň müşderileriniň (olaryň wekilleriniň) we benefisiarlaryň talabalaýyk barlagyny geçirmek boýunça çäreleri görmelidirler.
2. Amallary amala aşyrýan şahslar şu halatlarda müşderileriň (olaryň wekilleriniň) we benefisiarlaryň talabalaýyk barlagyny geçirýärler:
1) müşderi bilen işjeň gatnaşyklar ýola goýlanda;
2) pul serişdeleri we gaýry emläk bilen hökmany gözegçilige degişli amallar, şol sanda şübheli amallar amala aşyrylanda;
3) müşderi (onuň wekilleri) we benefisiar barada öň alnan maglumatlaryň hakykylygyna şübhelenmek üçin esaslar bar bolanda;
3. Amallary amala aşyrýan şahslar tarapyndan özleriniň müşderileriniň (olaryň wekilleriniň) we benefisiarlaryň talabalaýyk barlagy şu çäreleriň amala aşyrylmagyny öz içine alýar:
1) fiziki şahsyň barabarlanmagy üçin zerur bolan maglumatlaryň: onuň şahsyýetini tassyklaýan resminamasynyň maglumatlarynyň, hususy barabarlyk belgisiniň (Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda fiziki şahsa hususy barabarlyk belgisiniň berilmedik halatlary muňa girmeýär), şeýle hem ýuridik salgysynyň berkidilmegini;
2) ýuridik şahsyň (onuň şahamçasynyň, wekilliginiň) barabarlanmagy üçin zerur bolan maglumatlaryň: ýuridik şahsyň (onuň şahamçasynyň, wekilliginiň) döwlet belligi barada maglumatlaryň, barabarlyk belgisiniň (Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda ýuridik şahsa barabarlyk belgisiniň berilmedik halatlary muňa girmeýär) ýa-da ýuridik şahslara-dahylsyzlara daşary ýurt döwletinde bellige alnan belgisiniň, şeýle hem ýerleşýän ýeriniň salgysynyň berkidilmegini;
3) benefisiaryň ýüze çykarylmagyny we onuň şu bölegiň 1-nji bendine laýyklykda barabarlanmagy üçin zerur bolan maglumatlaryň berkidilmegini, muňa ýuridik salgysy girmeýär.
Ýuridik şahsyň-müşderiniň benefisiaryny ýüze çykarmak maksady bilen amallary amala aşyrýan şahs tarapyndan şeýle müşderiniň esaslandyryjy resminamalarynyň we paýnamalaryny saklaýjylaryň sanawynyň ýa-da beýleki çeşmelerden alnan maglumatlaryň esasynda onuň eýeçiliginiň we dolandyrylyşynyň gurluşy anyklanylýar.
Şu bentde göz öňünde tutulan çäreleriň netijesinde ýuridik şahsyň-müşderiniň benefisiary ýüze çykarylmadyk halatynda şeýle ýuridik şahsyň-müşderiniň ýekelikde ýerine ýetiriji edarasynyň ýa-da kollegial ýerine ýetiriji edarasynyň ýolbaşçysynyň onuň benefisiary diýlip ykrar edilmegine ýol berilýär.
Benefisiary barabarlamak üçin zerur bolan maglumatlaryň berkidilmegi müşderi (onuň wekili) tarapyndan berlen ýa-da gaýry çeşmelerden alnan maglumatlaryň we resminamalaryň esasynda amala aşyrylýar;
4) işjeň gatnaşyklaryň çak edilýän maksadynyň we häsiýediniň anyklanylmagyny;
5) işjeň gatnaşyklary barlamagyň hemişelik esasda geçirilmegini we zerur bolanda edilýän amallaryň (geleşikleriň) maliýeleşdirilmeginiň çeşmeleri barada maglumatlaryň alynmagyny we berkidilmegini hem goşmak bilen müşderi tarapyndan bu amallary amala aşyrýan şahsyň üsti bilen amala aşyrylýan amallaryň (geleşikleriň) öwrenilmegini;
6) müşderi (onuň wekili) we benefisiar barada maglumatlaryň hakykylygynyň barlanylmagyny we täzelenilmegini.
Müşderini (onuň wekilini), benefisiary barabarlamak üçin zerur bolan maglumatlaryň hakykylygynyň barlanylmagy olary degişli resminamalaryň asyl nusgalarynyň ýa-da notarial tertipde şaýatlyk edilen nusgalarynyň maglumatlary bilen deňeşdirmek ýoly bilen ýa-da elýeterli çeşmeleriň maglumatlary bilen deňeşdirmek ýoly bilen amala aşyrylýar.
Müşderiniň wekili babatda şeýle şahsyň müşderiniň adyndan we onuň bähbitlerine hereket etmek ygtyýarlyklary goşmaça barlanylýar.
Maglumatlaryň täzelenilmegi müşderi, benefisiar barada öň alnan maglumatlaryň hakykylygyna şübhelenmek üçin esaslar bar bolanda, şeýle hem içerki gözegçiligiň düzgünlerinde göz öňünde tutulan halatlarda amala aşyrylýar.
4. Eger amalyň (geleşigiň) möçberi döwlet syýasaty boýunça edarasy tarapyndan kesgitlenen möçberden geçmeýän bolsa, şu halatlarda şu maddada göz öňünde tutulan çäreler geçirilmeýär:
1) müşderi-fiziki şahs tarapyndan nagt pullary kabul etmek üçin niýetlenilen gurallaryň kömegi bilen fiziki şahsyň bank hasabyna pullary gowuşurmak boýunça amal (geleşik) amala aşyrylanda;
2) müşderi tarapyndan bank hasaby peýdalanylmazdan nagt däl pullary tölemek ýa-da geçirmek amala aşyrylanda, muňa müşderi tarapyndan şübheli amallaryň edilýän halatlary girmeýär;
3) müşderi-fiziki şahs tarapyndan alyş-çalyş nokadynda nagt daşary ýurt puluny satyn almak, satmak ýa-da çalyşmak boýunça amal (geleşik) amala aşyrylanda, muňa müşderi tarapyndan şübheli amallaryň edilýän halatlary girmeýär;
4) müşderi-fiziki şahs tarapyndan şeýle müşderiniň bank hasabyna elýeterlik serişdeleri bolmadyk töleg kartlaryny peýdalanmak bilen amal (geleşik) amala aşyrylanda;
5. Amallary amala aşyrýan şahslar tarapyndan özleriniň müşderileriniň (olaryň wekilleriniň) we benefisiarlaryň talabalaýyk barlagy içerki gözegçiligiň düzgünlerine laýyklykda amala aşyrylýar.
6. Amallary amala aşyrýan şahsyň müşderini (onuň wekilini) barabarlamak, benefisiary ýüze çykarmak üçin zerur bolan maglumatlaryň we resminamalaryň berilmegini, şeýle hem salgyt dahyllylygy, işiniň görnüşi we edýän amallarynyň (geleşikleriniň) maliýeleşdirilmeginiň çeşmeleri barada maglumatlaryň berilmegini müşderiden (onuň wekilinden) talap etmäge hukugy bardyr.
Müşderiler (olaryň wekilleri) amallary amala aşyrýan şahslaryň şu Kanunda göz öňünde tutulan borçlaryny ýerine ýetirmekleri üçin olara zerur bolan maglumatlary we resminamalary bermäge borçludyrlar.
7. Şu Kanunyň 4-nji maddasynyň 1-3-nji we 6-njy bentlerinde görkezilen amallary amala aşyrýan şahslar aşakdaky şertler berjaý edilende beýleki amallary amala aşyrýan şahslar, şeýle hem daşary ýurt maliýe guramalary tarapyndan degişli müşderiler (olaryň wekilleri) we benefisiarlar babatda kabul edilen şu maddanyň üçünji böleginiň 1-nji, 2-nji we 4-nji bentlerinde göz öňünde tutulan çäreleri hasap edip bilerler:
1) talabalaýyk barlagy boýunça beýleki amallary amala aşyrýan şahs, şeýle hem daşary ýurt maliýe guramasy tarapyndan kabul edilen çäreleri hasap edýän amallary amala aşyrýan şahs tassyklaýjy resminamalaryň nusgalaryny hem goşmak bilen müşderi (onuň wekili), benefisiar barada maglumatlary şu maddanyň üçünji böleginiň 1-nji, 2-nji we 4-nji bentlerinde göz öňünde tutulan çäreleriň çäklerinde haýal etmezden almalydyr;
2) talabalaýyk barlagy boýunça daşary ýurt maliýe guramasy tarapyndan kabul edilen çäreleri hasap edýän amallary amala aşyrýan şahs şeýle daşary ýurt maliýe guramasynyň işiniň onuň bellige alnan döwletinde ygtyýarlylandyrylmaga, düzgünleşdirilmäge we gözegçilige degişliligini we şeýle daşary ýurt maliýe guramasynyň talabalaýyk barlagy boýunça şu maddanyň talaplaryna meňzeş çäreleri kabul edýänligini anyklamalydyr.
7-nji madda. Müşderi bilen işjeň gatnaşyklar ýola goýlan halatynda müşderiniň talabalaýyk barlagy
Amallary amala aşyrýan şahslar müşderiler bilen işjeň gatnaşyklar ýola goýulmazyndan öň şu Kanunyň 6-njy maddasynyň üçünji böleginiň 1-4-nji bentlerinde göz öňünde tutulan çäreleri görýärler, muňa şu Kanunyň 6-njy maddasynyň dördünji böleginde görkezilen halatlar girmeýär.
8-nji madda. Hökmany gözegçilige degişli amallar amala aşyrylanda müşderiniň talabalaýyk barlagy
1. Şu Kanunyň 5-nji masddasyna laýyklykda hökmany gözegçilige degişli amallary geçirmezden öň amallary amala aşyrýan şahslar şu Kanunyň 6-njy maddasynyň üçünji böleginiň 1-2-nji we 4-nji bentlerinde göz öňünde tutulan çäreleri görýärler, muňa şeýle çäreleriň müşderi bilen işjeň gatnaşyklar ýola goýlanda görlen halatlary girmeýär.
2. Töleg kartlaryny peýdalanmak bilen edilýän pul töleglerinden we geçirmelerinden, şeýle hem şu Kanunyň 6-njy maddasynyň dördünji böleginiň 1-nji we 4-nji bentlerinde göz öňünde tutulan halatlardan başga müşderiniň görkezmesi boýunça nagt däl görnüşinde pul tölegleri we geçirmeleri amala aşyrylanda karz edaralary şulary hem goşmak bilen töleg resminamasynda Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan rekwizitleriň bolmagyny we pul tölegine (geçirmesine) gatnaşyja geçirilmegini üpjün edýärler:
a) puly iberijiniň we alyjynyň (benefisiaryň) familiýasynyň, adynyň, atasynyň adynyň (bar bolanda) ýa-da doly we gysgaldylan adynyň (ýuridik şahslar üçin);
b) eger puly geçirmek bank hasabyny peýdalanmak bilen amala aşyrylan bolsa, puly iberijiniň we alyjynyň (benefisiaryň) hususy barabarlyk belgisiniň ýa-da eger puly geçirmek bank hasabyny peýdalanmazdan amala aşyrylan bolsa, puly ibermek ýa-da geçirmek boýunça görkezmäniň belgisiniň;
ç) puly iberijiniň (fiziki we ýuridik şahslar üçin) barabarlyk belgisiniň ýa-da salgysynyň ýa-da puly iberijiniň (fiziki şahs üçin) şahsyýetini tassyklaýan resminamanyň belgisiniň.
3. Daşary ýurt maliýe guramasyndan pul tölegi we geçirmesi gelip gowşanda karz edaralary töleg resminamasynda şu maddanyň ikinji böleginde görkezilen maglumatlaryň bolmagyna gözegçilik edýärler, şeýle hem bank hasabyny peýdalanmazdan puly geçirmek boýunça alyjyny barabarlamak üçin zerur bolan maglumatlary berkidýärler we abat saklaýarlar.
9-njy madda. Jemgyýetçilik wezipeli adamlaryň talabalaýyk barlagy
1. Amallary amala aşyrýan şahslar daşary ýurt jemgyýetçilik wezipeli adamlar we halkara guramasynyň wezipeli adamlary babatda şu Kanunyň 6-njy maddasynyň üçünji böleginde göz öňünde tutulan çärelerden başga-da goşmaça şulara borçludyrlar:
1) müşderiniň daşary ýurt jemgyýetçilik wezipeli adama we halkara guramasynyň wezipeli adamyna, olaryň maşgala agzalaryna we ýakyn garyndaşlaryna degişliliginiň we gatnaşygynyň barlygynyň barlagyny amala aşyrmaga;
2) şol daşary ýurt jemgyýetçilik wezipeli adamynyň we halkara guramasynyň wezipeli adamynyň jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagy we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegi halatlaryna gatnaşygynyň barlygy babatda onuň abraýyna baha berilmegini amala aşyrmaga;
3) şeýle müşderiler bilen işjeň gatnaşyklaryň ýola goýulmagyna, dowam etdirilmegine guramanyň ýolbaşçy işgäriniň rugsadyny almaga;
4) serişdeleriň çeşmelerini anyklamak üçin elýeterli çäreleri görmäge.
2. Amallary amala aşyrýan şahslar tarapyndan milli jemgyýetçilik wezipeli adamlaryň talabalaýyk barlagy Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde amala aşyrylýar.
10-njy madda. Daşary ýurt maliýe guramalary bilen korrespondent gatnaşyklary ýola goýulanda talabalaýyk barlagy
1. Şu Kanunyň 4-nji maddasynyň 1-nji bendinde görkezilen amallary amala aşyrýan şahslar daşary ýurt maliýe guramalary bilen korrespondent gatnaşyklary ýola goýulanda şu Kanunyň 6-njy maddasynyň üçünji böleginde göz öňünde tutulan çärelerden başga-da, goşmaça şulara borçludyrlar:
1) daşary ýurt maliýe guramasynyň-respondentiň iş abraýy we häsiýeti barada, şol sanda onuň bellige alnan ýurdunyň jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy hereket etmek hakynda kanunçylygyny bozanlygy üçin oňa temmileriň ulanylanlygy barada maglumatlary toplamagy we resminamalaýyn berkitmegi amala aşyrmaga;
2) daşary ýurt maliýe guramasy-respondent tarapyndan onuň bellige alnan ýurdunyň jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy hereket etmek hakynda kanunçylygyna laýyklykda, görýän içerki gözegçilik çäreleri barada maglumatlary resminamalaýyn berkitmäge, şeýle hem görülýän içerki gözegçilik çäreleriniň netijeliligine baha berilmegini amala aşyrmaga;
3) örtük banklar bilen korrespondent gatnaşyklary ýola goýmazlyga we saklamazlyga;
4) daşary ýurt maliýe guramasy-respondent tarapyndan öz hasaplarynyň örtük banklaryň peýdalanmagyndan ýüz dönderýänligine göz ýetirmäge;
5) täze korrespondent gatnaşyklaryň ýola goýmagyna guramanyň ýolbaşçy işgäriniň rugsadyny almaga.
2. Daşary ýurt maliýe guramasynyň-respondentiň örtük banklar bilen korrespondent gatnaşyklarynyň barlygy, daşary ýurt maliýe guramasy-respondent tarapyndan berilýän we amallary amala aşyrýan şahs tarapyndan gaýry çeşmelerden alynýan maglumatlaryň esasynda kesgitlenýär.
11-nji madda. Talabalaýyk barlagy geçirilende maglumatlaryň toplanylmagy we resminamalaýyn tassyklanmagy
1. Amallary amala aşyrýan şahslar müşderiniň talabalaýyk barlagyny geçirenlerinde degişli döwlet edaralary bilen ylalaşmak boýunça ygtyýarly edara tarapyndan kesgitlenýän, amallary amala aşyrýan şahslaryň görnüşleri boýunça müşderiniň talabalaýyk barlagy üçin zerur resminamalaryň sanawy esasynda müşderi barada maglumatlary resminamalaýyn berkitmäge borçludyrlar.
2. Hökmany gözegçilige degişli amallar (geleşikler) barada maglumatlar amallary amala aşyrýan şahslar tarapyndan ygtyýarly edara düzüminde şu bölümler bolan görnüş boýunça berilýär: giriş maglumatlar, amallary amala aşyrýan şahslar barada maglumatlar, amallar (geleşikler) we amallaryň (geleşikleriň) gatnaşyjylary barada maglumatlar, hökmany gözegçilige degişli amallar (geleşikler) barada goşmaça maglumatlar. Bu görnüş döwlet syýasaty boýunça edara tarapyndan tassyklanýan düzgünler bilen kesgitlenýär.
Şu Kanunyň 5-nji maddasynyň birinji we ikinji böleklerinde göz öňünde tutulan hökmany gözegçilige degişli amallar (geleşikler) barada maglumatlar resminamalaýyn berkidilýär we amallary amala aşyrýan şahslar tarapyndan ygtyýarly edara döwlet dilinde berilýär:
1) şu Kanunyň 4-nji maddasynyň 1-3-nji, 6-njy we 14-nji bentlerinde görkezilenler – bölünip berlen aragatnaşyk kanallary arkaly elektron usulda amalyň (geleşigiň) edilen gününiň yzyndaky iş gününden gijä goýmazdan, muňa işiniň görnüşi diňe daşary ýurt puluny çalyşmak amallaryny guraýan ýuridik şahslar girmeýär;
2) işiniň görnüşi diňe daşary ýurt puluny çalyşmak amallaryny guraýan ýuridik şahslar tarapyndan bölünip berlen aragatnaşyk kanallary arkaly elektron usulda ýa-da kagyz göterijide amalyň edilen gününiň yzyndaky iş gününden gijä goýmazdan;
3) şu Kanunyň 4-nji maddasynyň 7-13-nji we 15-16-njy bentlerinde görkezilenler – bölünip berlen aragatnaşyk kanallary arkaly elektron usulda ýa-da kagyz göterijide amalyň (geleşigiň) edilen we ýüze çykarylan gününiň yzyndaky iş gününden gijä goýmazdan.
3. Hökmany gözegçilige degişli amallar (geleşikler) barada maglumatlar berilmeýär:
1) adwokatlar tarapyndan, eger bu maglumatlar fiziki we ýuridik şahslara anyklaýyş, deslapky derňew, kazyýet edaralarynda wekilçilik etmek we goramak meseleleri boýunça, şeýle hem olar tarapyndan çözülmegi ýuridik bilimleri, talap arzalaryny, şikaýatlary we hukuk häsiýetli beýleki resminamalary düzmegi talap edýän meseleler boýunça maslahatlar, düşündirişler we ýazmaça netijeler görnüşinde ýuridik kömegi berlende alnan bolsa;
2) notariuslar tarapyndan, eger bu maglumatlar olar tarapyndan çözülmegi ýuridik bilimleri talap edýän meseleler boýunça maslahatlar, düşündirişler görnüşinde ýuridik kömegi berlende alnan bolsa.
4. Öň amallary amala aşyrýan şahs tarapyndan berlen hökmany gözegçilige degişli amallar (geleşikler), şol sanda şübheli amallar boýunça zerur maglumatlary almak maksatlary bilen ygtyýarly edara zerur maglumatlaryň we resminamalaryň berilmegini sorap amallary amala aşyrýan şahsa haýyşnama ugradýar.
Şu Kanunyň 21-nji maddasynyň ikinji böleginde görkezilen maksatlar bilen ygtyýarly edara amallary amala aşyrýan şahslara zerur maglumatlaryň we resminamalaryň berilmegini sorap haýyşnama ugradýar.
Amallary amala aşyrýan şahslar ygtyýarly edara onuň haýyşy boýunça hökmany gözegçilige degişli amallar (geleşikler) boýunça zerur maglumatlary we resminamalary bermäge borçludyrlar:
1) şu Kanunyň 5-nji maddasynyň birinji we ikinji böleklerine laýyklykda degişli haýyşyň alnan gününden üç iş gününiň dowamynda;
2) şu Kanunyň 5-nji maddasynyň ýedinji bölegine laýyklykda degişli haýyşyň alnan pursatyndan ýigrimi dört sagadyň dowamynda.
5. Müşderiniň talabalaýyk barlagy geçirilende alnan hökmany gözegçilige degişli amallar (geleşikler) barada maglumatlaryň ygtyýarly edara berilmegi bilen bagly çykdajylary amallary amala aşyrýan şahslar çekýärler.
12-nji madda. Amallary amala aşyrýan şahslar tarapyndan içerki gözegçiligiň alnyp barylmagy
1. Amallary amala aşyrýan şahslar özleriniň edýän hyzmatlarynyň beýleki şahslar tarapyndan jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagynyň we terrorçylygyň maliýeleşdirilmeginiň edilmegi ýa-da olara ýardam berilmegi maksatlaryna peýdalanylmazlygy üçin degişli çäreleri, şol sanda töwekgelçilige gönükdirilen çemeleşmäni ulanmagy amala aşyrmak boýunça çäreleri görýärler.
2. Amallary amala aşyrýan şahslar jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagynyň we terrorçylygyň maliýeleşdirilmeginiň oňüni almak maksatlary bilen içerki gözegçilik kadalaryny we olary amala aşyrmagyň maksatnamalaryny işläp düzýärler, şeýle hem ol kadalaryň we maksatnamalaryň berjaý edilmegi üçin jogapkärçilik çekýärler.
3. Içerki gözegçilik kadalary amallary amala aşyrýan şahslar tarapyndan işlenilip düzülýär, kabul edilýär we ýerine ýtririlýär we şu Kanunda göz öňünde tutulan içerki gözegçilik geçirilende amallary amala aşyrýan şahslaryň işine bildirilýän talaplardan başga-da şulary öz içine almalydyr:
1) jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy hereket etmek maksatlary bilen içerki gözegçiligi guramagyň maksatnamasyny;
2) müşderiniň töwekgelçiligini we tehnologik gazananlary peýdalanmagyň töwekgelçiligini hem goşmak bilen hyzmatlaryň jenaýatçylykly maksatlar üçin peýdalanylmagynyň töwekgelçiligini hasaba alýan jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagynyň we terrorçylygyň maliýeleşdirilmeginiň töwekgelçiligini dolandyrmagyň maksatnamasyny;
3) müşderileri barabarlamagyň maksatnamasyny;
4) müşderileriň çylşyrymly, adaty bolmadyk uly ýa-da adaty bolmadyk beýleki amallaryny (geleşiklerini) hem goşmak bilen müşderileriň amallaryna (geleşiklerine) gözegçilik etmegiň we olary öwrenmegiň maksatnamasyny;
5) jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy hereket etmegiň meseleleri boýunça amallary amala aşyrýan şahslaryň işgärlerini taýýarlamagyň we okatmagyň maksatnamasyny;
6) amallary amala aşyrýan şahslar tarapyndan içerki gözegçilik kadalaryna laýyklykda işlenilip düzülip bilinjek gaýry maksatnamalary.
4. Amallary amala aşyrýan şahslar özleriniň Türkmenistanyň çäginde, şeýle hem eger bu olaryň şahamçalarynyň, wekillikleriniň, golçur kärhanalarynyň ýerleşýän döwletleriniň kanunçylygyna garşy gelmeýän bolsa, onda Türkmenistanyň çäginden daşarda ýerleşýän şahamçalary, wekillikleri, golçur kärhanalary tarapyndan içerki gözegçilik kadalarynyň berjaý edilmegini we durmuşa geçirilmegini üpjün edýärler.
Amallary amala aşyrýan şahslar şahamçalarynyň, wekillikleriniň, golçur kärhanalarynyň ýerleşýän döwletleriniň kanunçylygyna garşy gelýänligi sebäpli özleriniň Türkmenistanyň çäginden daşarda ýerleşýän şahamçalary, wekillikleri, golçur kärhanalary tarapyndan içerki gözegçilik kadalarynyň berjaý edilmeginiň we durmuşa geçirilmeginiň mümkin dälliginiň hakyky ýagdaýlary barada ygtyýarly edara habar bermäge borçludyrlar.
5. Jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýe


c: text/html

text:
London polisiýasynyň başlygy telefon diňleýiş galmagaly sebäpli işden çekildi.
Polisiýa häzir çykmasy ýatyrylan “News of the World” gazetiniň ýüzlerçe saýlama alymyň, syýasatçylaryň, basdaş žurnalistleriň, merhum britan esgerleriniň we öldürilen ýetginjegiň telefonlaryndaky ses ýazgylarynyň bikanun diňlenişi boýunça derňew geçirýär.
Pol Stefenson, Britaniýanyň iň ýokary derejeli polisiýa ofiseri özüniň bu praktikanyň geriminden bihabardygyny we öz gatyşmasynyň «doly ýerliksiz» bolandygyny aýtdy.
Ol “News of the World” gazetiniň öňki baştutany we telefon diňlenişigini derňeýän polisiýa tarapyndan sorag edilen Nil Wallisi geňeşçi edip işe alany üçin tankyt edildi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aşgabat, 07.02.2015. “Türkmenportal”.
18-nji fewral Türkmenistanyň diplomatik işgärleriniň gününi giňden bellemäge taýýarlyk görülýär. Ýurdumyzyň diplomatlarynyň hünär baýramy mynasybetli biziň döwletimizde akkreditirlenen daşary ýurt diplomatik wekilhanalaryň we wekillikleriň işgärleriniň gatnaşmagynda sport ýaryşlary geçiriler. Türkmenistanyň DIM-niň halkara gatnaşyklar institutynda sergi, maslahat we baýramçylyk konserti geçiriler. Ýurduň diplomatik gullugynyň aýratyn tapawutlanan ýaş işgärlerine, şeýle hem institutyň ýokary ýyl talyplaryna degişli diplomlar gowşurylar.
Türkmenistanda ýurduň diplomatik gullugynyň işgärleriniň netijeli iş alyp barmagy, parahatçylyk söýüjilige, hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklaryna we konstruktiw halkara hyzmatdaşlygyna, sebit we dünýä möçberinde durnukly ösüşi üpjün etmäge gönükdirilen daşary syýasat strategiýasyny yzygiderli durmuşa geçirmek üçin ähli şertler döredilendir.


text:
Türkmenistanda 2000-nji ýylyň başlarynda eýýäm ençeme ýyl bäri iş alyp barýan Ylahyýet, ýagny Yslam dini boýunça bilim berýän ýörite liseý ýapylypdy. Bu liseýiň ozalky okuwçylarynyň biriniň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, liseý okuw ýylynyň gutarmagyna sanlyja aý galanda ýapylsa-da, onuň näme sebäpden ýapylýandygy barada hiç hili takyk maglumat berilmändir.
Ýapylan okuw jaýlary
Efirde sesiniň berilmezligini haýyş eden Bekmyradyň sözlerine görä, mundan soň liseýiň okuwçylary paýtagtyň beýleki mekdeplerine geçirilipdir. Bekmyrat şondan soň yslam dinini çuň, içginden öwrenmek höwesiniň, mümkinçilikleriniň köküne palta urlandygyny aýtdy.
Aradan birnäçe ýyl geçensoň, Türkmenistanyň döwlet uniwersitetindäki ýörite Ylahyýet fakulteti hem aýratyn fakultet bolmagyny bes edip, şol ýokary okuw jaýynyň taryh bölüminiň düzümine goşuldy.
Aşgabatly publisist ýazyjy Amanmyrat Bugaýew dini bilime gönükdirilen şol okuw jaýlaryndaky bilmiň derejesi barada şeýle gürrüň berdi: “Meniň ogullarymyň biri şol Ylahyýet liseýinde bilim alypdy. Ol ýerdäki bilimiň derejesi diýseň ýokarydy. Ol ýerde Yslam gymmatlykary öňe sürülse-de, şol bir wagtda diniň beýleki taraplary, ýagny din we medeniýet, din we ylym ýaly dünýe bilen aýakdaş sapaklar hem öwredilýärdi”.
Bugaýew dini liseýden çykan uçurymlaryň ählsiniň hökmany ýagdaýda dini ugur boýunça gitmese-de, Ylahyýet liseýiniň we fakultetiniň ýapylmagynyň dini bilimini dowam etdirmek isleýän ýaşlaryň höwesine belli bir derejede böwet bolandygyny belledi.
Sebäpler
Ylahyýet okuw jaýlarynyň näme sebäpden ýapylandygy barada halk köpçüligine hiç hili resmi maglumat berilmedi.
Emma, aşgabatly ýazyjynyň pikiriçe, Ylahyýet okuw jaýlarynyň ýapylmagyna ol ýerdäki berilýän dini sowadyň däl-de, eýse ýurduň umumy bilim berýän beýleki okuw jaýlaryndan tapawutlydygy sebäp bolan bolmagy mümkin.
Bugaýew: “Ol ýerdäki geçilýän zatlar köp halatda Türkmenistandaky okuw programmasyna gabat gelenok. Olar özüniň kämilligi bilen tapawutlanýardy. Bu zatlar hem şol döwürdäki syýasata ters gelýärdi” diýip nygtady.
Hökümetiň dini bilime basyş görkezmäge ýykgyn edýändigini häzir Kairde ýaşaýan türkmen aktiwisti Öwez hem tassyklaýar. Ol geçen ýylyň fewralynda häkimiýetden agdarylan Hosni Mubarekden öňki we soňky ýagdaýlary ýatlap, Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň beripdi: “Ozal metjitlerde we beýleki ýerlerde dini sapaklary bermek gadagan diýen ýalydy. Diňe käbir hökümet mollalary sapak berýärdi. Olaram üýtgeşik zat aýdanokdylar. Indi bolsa her kim arkaýyn islän sapagyny okap bilýär. Men muňa azatlygyň, demokratiýanyň nygmaty diýip düşünýärin”.
Bugaýewiň belleýşi ýaly, häzir Türkmenistanda resmi ýagdaýda dini bilim almaga mümkinçilik ýok. Bu aralykda türkmen ýaşlary Türkiýe, Müsür ýaly ýurtlara gidip, dini bilim alýarlar.
Şol bir wagtyň özünde Türkmenistanda aram, ylmy dini öwredýän ýörite okuw jaýlarynyň ýokdugy sebäpli, ýaşaýjylaryň her dürli ekstremistik dini wagyzlara eýerip, terkidünýälige urýan halatlarynyň hem ýok däldigini ýerli synçylar belleýärler.


text:
Sişenbe güni Türkiýede sud Ýasin Haýýaly ömürlik türme tussaglygyna höküm etdi. Ol 2007-nji ýylda ermeni asylly belli türk žurnalisti Grant Dinkiň öldürilmegi bilen bagly aýyplanýar.
Ýasin Haýýal žurnalist Dinki öldürmek maksady bilen dildüwşükde we öjükdirmekde günäli bilindi. Geçen ýylyň iýul aýynda şol jenaýaty amala aşyran Ogün Samast 23 ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi. Oňa ömürlik türme tussaglygynyň berilmezligi žurnalisti öldüren wagty onuň kämillik ýaşyna ýetmändigi bilen baglanyşykly.
Žurnalist Grant Dinkiň ýakynlary we köpsanly jemgyýetçilik wekilleri bu ölümiň käbir resmi adamlar bilen baglydygyny aýdýarlar we şol baglanyşygyň derňelmändigine gahar-gazap bildirýärler.


text:
Indoneziýada heläkçilige uçran uçardaky 16 adamyň jesediniň tapylandygy habar berilýär.
Orsýetiň Indoneziýada heläkçilige uçran uçaryndaky 16 adamyň jesediniň tapylandygy habar berilýär.
Indoneziýanyň resmileri bu adamlaryň şahsyýetlerini anyklamak üçin olaryň jesetleriniň galyndylarynyň paýtagt Jakarta ugradylandygyny aýdýarlar.
Orsýetde ýasalan “Superjet-100” atly täze ýolagçy uçary gözden geçiriliş uçuşynda ýörkä, hepdäniň çarşenbe güni Indoneziýanyň daglyk raýonynda heläkçilige uçrapdy.
Uçaryň içinde dünýäniň dürli ýurtlaryndan jemi 45 adamyň bolandygy aýdylýar.


text:
BMG-niň Howpsuzlyk geňeşi Siriýadan Türkiýä urlan we bäş adamy öldüren minomet zarbasyny berk ýazgardy.
Gwatemalanyň BMG-däki ilçisi Gert Rozental häzir BMG-niň 15 agzaly Howpsuzlyk geňeşine prezidentlik edýär, ol halkara kanunlarynyň munuň ýaly bozulmasynyň derhal bes edilmegini we gaýtalanylmazlygyny talap etdi.
“Howpsuzlyk geňeşiniň agzalary bu hadysanyň Siriýadaky krizisiň onuň goňşularynyň howpsuzlygyna, sebitdäki parahatçylyga hem durnuklylyga örän uly täsiriniň bardygyny görkezendigini nygtadylar. Geňeşiň agzalary halkara kanunçylygynyň beýle bozulmalarynyň derhal bes edilmegini we beýle zadyň indi gaýtalanmazlygyny talap etdiler" diýip, Rozental aýtdy.
Şeýle-de ol Howpsuzlyk geňeşiniň agzalarynyň Siriýanyň hökümetini goňşularynyň özygtyýarlylygyny we toprak bitewiligini doly hormatlamaga çagyrandyklarryny, asudalyga çagyrandyklaryny sözüne goşdy.
Minomet hüjümi üçünji gün edildi we Türkiýe oňa dördünji gün, Siriýanyň içindäki nyşanalara zarba urmak bilen jogap berdi.
Bu zarbadan Siriýanyň ýedi esgeriniň ölendigi aýdylýar.
Türkiýäniň premiýer-ministri Rejep Taýyp Erdogan (S) Eýranyň wise-prezidenti Mohammad Reza Rahimi bilen duşuşýar. Ankara, 4-nji oktýabr, 2012.
Dördünji gün parlament Ankarada Türkiýäniň serhetden daşardaky harby herketlerine ygtyýar berenden soň, Türkiýäniň premýer ministri Rejep Taýyp Erdogan öz hökümetiniň uruş islemeýändigini aýtdy.
Erdogan bu beýanaty dördünji gün, Eýranyň Türkiýä sapara gelen wise-prezidenti Mohammad Reza Rahimi bilen gatnaşan metbugat ýygnagynda etdi:
“Türkiýe sebitde parahatçylyk we diňe parahatçylyk isleýär, şonuň ýaly-da howpsuzlyk isleýär. Biziň aladamyz şundan ybarat. Biz uruş islemeýäris we hiç haçan islemeris. Urşuň netijesi Yrakdan, Owganystandan hem görnüp dur. Şeýle-de biz Siriýanyň bir ýarym ýyl içinde çeken zyýanynydan habarly” diýip, Erdogan aýtdy.
Erdogan parlamentiň beren ygtýarynyň diňe öňüni alyş maksadyndan ugur alýandygyny aýtdy.
ABŞ-nyň Döwlet departamenti Türkiýäniň jogabynyň ýerlikli we laýyk bolandygyny aýtdy.
Siriýanyň BMG-däki ilçisi öz hökümetiniň Türkiýe bilen aralykdaky zorlugy ulaltmaga çalyşmaýandygyny we gowy goňşuçylyk gatnaşyklaryny saklamak isleýändigini aýtdy.


text:
Owgan prezidenti Hamid Karzaý özüniň Birleşen Ştatlaryň Owganystandaky harby operasiýalaryny, hususan-da gijeki reýdleri kemeltmegini isleýändigini, sebäbi olaryň adamlary Talyban pitneçilerine goşulmaga iterýändigini aýdýar.
Karzaý bu sözleri «Washington post» gazeti bilen gürleşende aýdy. Ol bu pikiriniň pitneçilige garşy strategiýanyň özeninde «tut we öldür» missiýasyny goýan amerikan generaly Deýwid Petreus bilen düşünişmezlige getirendigini belledi.
Gazetiň aýtmagyna görä, soňky üç aýda Birleşen Ştatlaryň owgan öýlerine geçiren ýörite operasiýalary netijesinde 368 sany pitneçi lideri ýa tutuldy, ýa öldürildi.


text:
Ukrainanyň paýtagty Kiýewde güýçli protestler geçirilýär. Demonstrasiýa birnäçe ýüz müň adamyň gatnaşýandygy barada habar berilýär.
Munuň öňüsyrasynda oppozisiýanyň liderleri ýurduň raýatlaryny ýekşenbe güni paýtagtda jemlenmäge we prezident Wiktor Ýanukowiçiň Ýewropa Bileleşigi bilen bileleşmekden ýüz öwürmek kararyna protest bildirmäge çagyrdylar.
Kiýewde geçen ýekşenbe güni geçirilen protest aksiýasyna 300 müň protestçi gatnaşyp, aksiýa 2004-nji ýylda Ukrainada bolan rewolýusiýadan bäri iň uly protest çykyşy bolupdy.
Protestçilere goldaw
Şenbe güni Gürjüstanyň öňki prezidenti Mihail Saakaşwili Kiýewde jemlenen 20 müňe golaý protestçilere ýüzlenip, olary Ukrainany Ýewropa bilen ýakynlaşdyrmak üçin demonstrasiýalary dowam etdirmäge ündedi: “Men ukrainaly, men gürjüstanly we men ýewropaly. Men günleriň birinde Ukrainanyň üstünlikli ýurt boljagyny, Ýewropa maşgalasyna aralaşan azat, demokratik we abadançylykly Gündogar Ýewropa ýurdy boljakdygyny bilipdim. Şu gün men özümiň dogry pikirde bolandygymy görýärin. Ukraina muny amala aşyrmaga ukyplydyr, biz muny bilelikde ederis ”.
Moldowanyň öňki premýer-ministri Wlad Filat şenbe güni AÝ/AR bilen söhbetdeş boldy. Filat Ukrainadaky häzirki ýagdaýyň örän dartgynlydygyny, emma dialog üçin wagtyň gelendigini belledi: “Häzirki wagtda iň möhüm zat Ukrainanyň raýatlarynyň erk-isleglerine hormat goýmakdyr. Olar Ýewropanyň gymmatlyklaryna esaslanýan isleglerini açyk mälim etdiler. Ukrainanyň Ýewropa blen integrasiýa prosesine tarap gadam basmagynyň Moldowa üçin örän uly ähmiýeti bar, sebäbi biz öz raýatlarymyzyň durmuşyny bilelkde gowulandyryp bileris. Şu sebäpden biz Ukrainanyň Ýewropa bilen integrasiýa prosesine raýdaşlyk bildirýäris we bildireris”.
Integrasiýa prosesi
Moldowa we Gürjüstan Ýewropa Bileleşigi bilen assosiasiýa barada ylalaşyga gol çekdirler. Ukrainanyň bu ylalaşyga noýabr aýyň aýagynda ÝB-niň Wilnýusda geçirilen sammitinde gol çekmegine garaşylypdy. Emma Ýanukowiçiň ylalaşyga gol çekmekden ýüz öwürmegi Ukrainanyň ÝB bilen ýakynlaşmak prosesini yza tesdirdi.
Şol bir wagtyň özünde-de, Moskwa we Kiýew iki ýurduň prezidentleriniň geçen anna güni Soçide geçirilen duşuşygynda Ukrainanyň Orsýetiň ýolbaşçylygyndaky Gümrük bileleşigine goşulmak meselesiniň maslahat edilendigini ret etdiler.
Putiniň metbugat wekili gepleşiklerde “energiýa ugrundaky hyzmatdaşlyga” üns berilendigini aýtdy.
Ukrainanyň oppozision lideri Arseniý Ýatsenýuk Gümrük bileleşigini “Sowet Soýuzynyň täze bir görnüşi” diýip atlandyrdy.
Kiýewde geçýän protestlerde demonstrantlar hökümetiň çekilmegini, täze saýlawlaryň geçirilmegini we protestçilere garşy zorluklara jogapkär polisiýanyň jezalandyrylmagyny talap edýärler.
Suduň çykaran ýörite kararyna görä, potestçileriň hökümetiň edara jaýyny gabawda saklamagyny bes etmegi üçin suduň çykaran kararynyň esasynda indiki hepdäniň başyna çenli wagt möhleti berilýär.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama ABŞ-da soňky 30 ýylda ilkinji atom elektrik stansiýasyny gurmak üçin, çak bilen 8 milliard dollar goýberilýändigini yglan etdi.
Atom elektrik stansiýasynyň Jorjiýa ştatynda başlanjak gurluşygynda müňlerçe adamyň işlejekdigini, stansiýanyň özüniň bolsa 800 gowrak spesialisti iş bilen üpjün etjekdigini prezident belledi. Ol sözüni dowam etdirip, ýene şeýle diýdi: “Elektrik energiýasyna ösýän islegleri kanagatlandyrmak hem klimat şertleriniň ýaramaz netijelerinden gaça durmak üçin biz Atom elektrik stansiýasynyň işläp çykarýan energiýasyndan peýdalanmaga mejbur bolýarys. Şeýle stansiýalaryň ýekejesi howa giňişligine goýberilýän hapany bir ýylda 16 million tonna azaltmaga ýardam eder. Bu diýildigi, ýollarda 3,5 million awtomobil gatnamasyny bes etdi diýmekdir”.


text:
Täjigistanyň polisiýasy ýurduň prezidenti Emomali Rahmonyň giýewisi Holmumin Safarowyň atylyp öldürilendigini mälim etdi.
Polisiýanyň maglumatyna görä, 57 ýaşly Holmumin Safarowy ýurduň paýtagty Duşenbe şäherinde çarşenbe güni näbelli adamlar atyp öldüripdirler. Onuň çarşenbe güni agşamlyk metjitden çykyp, öýüne dolanyp gelýän wagty kellesine atylyp öldürilendigi aýdylýar.
Prezident Emomali Rahmonyň uly aýal doganynyň adamsy Holmumin Safarow soňky wagtlar hökümetiň tokaýlar we awçylyk boýunça agentliginiň başlygy wezipesinde işläp gelýärdi.
Onuň janyna kast edilmeginiň kim tarapyndan gurnalyp bilinjekdigi barada häzirlikçe anyk bir çaklama öňe sürülmeýär.


text:
Ösümligi derman topragymyz
Türkmen topragynda bitýän ösümlikleriň birine üzärlik diýilýär. Üzärlik türkmen halk tebipçiliginde giňden ulanylypdyr. Onuň tüssesiniň mikroblary ýok etmekde täsiri uly.
Ata-babalarymyz tebigata ynsan synasynyň bir bölegi diýip ýöne ýere aýtmandyrlar. Tebigat ynsanyň daşynyň lybasy, dony-dolagy. Beýik Biribar tebigatyň esasyny düzýän üç zada: ynsana, haýwana, ösümlige jan berip, onuň damar-deramatyna dirilik suwuny inderipdir. Şonuň üçin şu üç birlik genetiki we biologik taýdan biri-birine ýakyndyr.
Ata-babalarymyz tebigata ynsan synasynyň bir bölegi diýip ýöne ýere aýtmandyrlar. Tebigat ynsanyň daşynyň lybasy, dony-dolagy. Beýik Biribar tebigatyň esasyny düzýän üç zada: ynsana, haýwana, ösümlige jan berip, onuň damar-deramatyna dirilik suwuny inderipdir. Şonuň üçin şu üç birlik genetiki we biologik taýdan biri-birine ýakyndyr.
Türkmenistanyň çäklerini tebigatyň esasyny düzýän ösümlik dünýäsiniň giden giňişligi eýeleýär. Şol giňişlik, esasan, üç bölege bölünýär. Olar Köpetdag-Horasan (Köpetdag, Uly we Kiçi Balkanlar), Daglyk-Orta Aziýa (Köpetdag), we Turan (Garagum) ýaly uly böleklere bölünýär.
Türkmen topragy beýik Allatagalanyň nazar salan, sahawat känini eçilen topragy. Şol sahawat käniniň bir ülşi ösümlik dünýäsidir. Geliň, türkmen topragynda bolluk bilen bitýän ösümlikleriň käbiriniň dermanlyk ähmiýetine nazar salalyň.
Türkmen topragynda bitýän ösümlikleriň naýbaşylarynyň birine üzärlik diýilýär. Üzärligiň dänesi aşgazan, demgysma, bogun agyry, içagyry, deri keselleri, diş düýbi agyrylaryna peýdaly. Üzärligi suwda gaýnadyp, endamyňa çalsaň, düwürtikli ýarany aýyrýar.
Üzärlik türkmen halk tebipçiliginde giňden ulanylypdyr. Onuň tüssesiniň mikroblary ýok etmekde täsiriniň uly bolmagynyň sebäbi düzüminde belli bir mukdarda guradyjy serişdäniň bolmagydyr. Muny subut etmak üçin ýekeje mysala ýüzlenmek ýeterlikdir.
Ata-babalarymyz ýaňy maýsalap ugran ýaş üzärligiň daşyna üzärlige galtaşmaz derejede hamyr aýlap, mäkäm ýapyp goýupdyrlar. Wagt geçip üzärligiň ýüzi saralyp, gurap ugran görnüşinde açylanda, onda şol ýapylan hamyryň içki diwarlarynda garalyp ugran reňkpisint serişdäniň örtülendigi görnüpdir. Hut şol sebäpden hem üzärlik ösümliginiň reňkpisint serişdesi we onuň ýanan küli ýaralary düýpgöter guratmak hem-de ýylmaýjy häsiýetine eýedir.
Diňe bu hem däl, üzärlik aşgazan we içege ýaralarynyň, babasyl, burun içi, ten ýaralarynyň hem emi hasaplanýar.
Ýene bir ösümlige dykgat bereliň. Ol gyzgyn Garagumuň jümmüşinde bitýän çomuç. Çäge onuň düşegi, ol çägede boý alyp, tylla Günüň gyzgyn nuruny, gyzgyn howanyň demini iýip-iýip ösýär. Çomuç iç keselleriniň köpüsiniň emi.
Ata-babalarymyz çomuçdan toşap taýýarlap, ony saryýag bilen garypdyrlar. Oňa könelerimiz “Alaçaly ýag” diýipdirler. Onuň saklanylyşy hem örän täsin. Ýagny, ilki bilen erkejiň derisinden ýag meşik taýýarlanylypdyr. Oňa saryýag guýup, üstüne çomujyň toşabyny guýupdyrlar. Soňra onuň agzyny mäkäm baglap, çägesöwräk ýerde bil boýy çukur gazyp, gömüp goýupdyrlar. Barjamly adamlar aradan bäş-alty aý wagt geçirip, onuň üstüni açypdyrlar. Şonda ýeriň demini iýip, ençe aý ýatan alaçaly ýagyň tagamyna hiç bir nygmat deňleşip bilmändir.
Umuman aýdanymyzda, türkmen tebigatynyň ösümlikleri, ot-çöpleri derde derman, jana şypa. Ine, biz muňa bir-iki mysalyň çäginde hem göz ýetirdik.
Hawa, biziň gözel ýurdumyzda köpdürli baýlyklarymyzy gorap saklamak babatda ägirt uly işler amala aşyrylýar. Dünýä derejesinde uly meşhurlyk gazanan Milli ösümlik we haýwanat dünýäsi instituty, goraghanalar, ekdihanalar ägirt uly işleri bitirýär. Gelejekde-de bu ajaýyp işleriň Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň berkarar eden Täze Galkynyş zamanasynda has-da rowaç aljakdygyna şek-şübhe ýok. Çünki tebigat biziň synamyzyň bir bölegi, daşymyzyň dolagy.
Filed under: Bütin Temalar, Bilim, Saglyk


text:
Türkmenistanda döwlet eýeçiligindäki kärhanalary we obýektleri hususy eýeçilige geçirmek 2013-nji ýyldan başlanypdy.
Şondan bäri her ýylda birnäçe gezek auksion geçirilip, bäsleşikli söwda geçirilip, onda döwlet eýeçiligindäki kärhanalaryň we obýektleriň 35-40-a golaýy hususylaşdyrmaga hödürlenýär. Ýöne olaryň arasynda indi 3 ýyla golaý wagt bäri satylman gelýänleriniň-de bardygy habar berilýär.
Munuň nähili sebäpleri bolup biler?
Azatlyk Radiosynyň Lebap welaýatyndaky habarçysy Osman Hallyýew bu barada ýörite maglumat taýýarlady.


text:
27-nji iýunda Gyrgyzystanda wagtlaýyn hökümetiň taýýarlap, halka hödürlän täze Konstitusiýasyny kabul etmek boýunça, ýörite ählumumy pikir soralyşyk, referendum geçirildi. Referendumy taýýarlan resmi wekilleriň we Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň ýaýradan habarlarynda referenduma gatnaşan ilatyň 90%-den gowragy hödürlenen täze Konstitusiýanyň proýektini goldandygy aýdylýar.
2005-nji ýylda Gyrgyzystanda bolup geçen "Çigildem rewolýusiýasyndan" soň, Bakyýewiň ýolbaşçylygyndaky hökümet 2006-njy ýylyň 8-nji noýabrynda ozalam Gyrgyzystanyň Konstitusiýasynyň täze redaksiýasyny kabul edipdi. Aradan köp wagt geçmedik hem bolsa, üstümizdäki ýylyň aprel aýynda halkyň goldamagy bilen döredilen Roza Otunbaýewanyň wagtlaýyn hökümeti täze Baş kanunyny kabul etmeli diýen karara geldi.
Öňki Konstitusiýa syýasy bilermenler demokratik düzgünlerine gabat gelýän güýçli prezident dolandyryşly respublika diýip ykrar eden hem bolsalar, soňra ol durmuşda öz kemçiliklerini doly görkezdi. Merkezi Aziýanyň hemme döwletleriniň konstitusiýasy prezident dolandyryş formasyny ykrar edýär. Bilermenleriň we hukuk boýunça ekspertleriň synlarynda bu konstitusiýalaryň hemmesiniň-de demokratik prinsiplere gabat gelýändigini tekrarlasalaram, olarda esasan diktaturalar ornaşdy we häzirki güne çenli awtoritar dolandyryş dowam edýär.
Näme üçin demokratik prinsiplerden ugur alan konstitusiýalar bu ýurtlarda kanuna boýun egýän hökümetleri döredip bilmedi? Munuň esasy sebäpleriniň biri hem bu döwletlerde prezident dolandyryş formasynyň girizilmegidir. SSSR imperiýasynyň düzümine giren döwletler, esasanam Merkezi Aziýa ýurtlary ozal asyrlar boýy hanlyk, beglik, soltanlyk sistemalarynda ýaşap gelipdiler. Häzirki wagtda diktaturanyň ornaşmagyny-da olar-da däp boýunça kollektiwleýin däl-de, ýeke-täk şahsyýet dolandyrýan döwlet gurluşly sistema öňden galan endik bilen düşündirse bolar. Bu ýurtlaryň konstitusiýalaryna girizilen prezidentlik dolandyryş düzgüni bu ýurtlaryň prezidentlerine, özlerini hanlaryň, begleriň derejelerinde goýmaga, mümkinçilik döretdi. Elbetde, şeýle ýagdaýlaram Merkezi Aziýa döwletleriniň iň ýakyn, uly goňşularynyň biri, Russiýa Federasiýasyna gaty bähbitlidi. Bir şahsyýetiň göwnüni tapyp, ýurduň tebigy baýlyklaryny gara şaýa satyn almak ýa-da olaryň territoriýasynda harby goşunyny saklap, gerek bolan wagty ýaraga daýanyp, şol döwletleri gerek bolsa täzeden basyp almak ýa haýbat atmak, elbetde, bähbitlidi. Şonuň üçin bu ýurtlarda demokratiýanyň ornaşmagy putinçiler üçin gaty howply öwrülişik.
Gyrgyzlaryň konstitusiýalarynyň täze redaksiýasyny kabul etmek boýunça geçiren referendumyna Russiýanyň ýolbaşçylary Wladimir Putin we Dmitriý Medwedew özleriniň ynamsyzlyklaryny bildirdiler. Wladimir Putin bolsa gyrgyzlaryň wagtlaýyn hökümetinden parlamentarizme ýykgyn edýän Konstitusiýany kabul etmekden saklanmaga çagyrýar. Sebäbi parlamentarizm totalitar we awtoritar režimleri ýok edip biljek ýeke-täk güýç. Bu hem geljekde, ýokanç kesel ýaly, SSSR-iň hemme döwletlerine ýaýrap biljek.
Referendumda kabul edilen konstitusiýanyň öňkülerden nähili aýratynlyklary bardy? Bakyýewiň konstitusiýasynda 101 madda bolan bolsa, täze kabul edilen gyrgyz Baş kanuny 114 maddadan we 9 bölümden ybarat.
I. Bölüm. Konstitusion gurluşyň esaslary.
II. Bölüm. Adamlaryň we graždanlaryň hukuklary we azatlyklary.
1. Bap. Hukuklaryň we azatlyklaryň esaslary.
2. Bap. Adam hukuklary we azatlyklary.
3. Bap. Graždanlyk. Graždanlaryň hukuklary we borçlary.
III. Bölüm. Gyrgyzystan Respublikasynyň prezidenti.
IV. Bölüm. Gyrgyzystan Respublikasynyň Kanun çykaryjy häkimiýeti.
1. Bap. Ýokarky Geňeş (parlament).
2. Bap. Ýokarky Geňeşiň ygtyýarlyklary.
3. Bap. Kanun çykaryjylyk wezipesi.
V. Bölüm. Gyrgyzystan Respublikasynyň ýerine ýetiriji häkimiýeti.
VI. Bölüm. Gyrgyzystan Respublikasynyň Sud häkimiýeti.
VII. Bölüm. Beýleki döwlet edaralary.
VIII. Bölüm. Ýerli dolandyryş.
IX. Bölüm. Konstitusiýa üýtgetmeler girizilmeginiň düzgünleri.
Baş kanunda esasy belläp geçmeli maddalaryň biri hem iň ýokary halk häkimiýeti hakyndadyr. Eger köne Konstitusiýada ýokary halk häkimiýeti diňe prezidente berlen bolsa, täzede ol 3-nji Maddanyň üsti bilen parlamente (Ýokarky Geňeşe) we prezidente bilelikde ynanylypdyr. Prezidentiň funksiýalary doly kemeldilipdir. 61-nji maddada prezident alty ýyllyk möhlete saýlanýanlygy we şol bir adamyň iki gezekden artyk saýlanmaga hukugynyň ýoklugy aýdylýar. 62-nji maddanyň ikinji böleginde prezidentlik wezipesine dalaşgärleriň saýlawa gatnaşýanlarynyň sany kesgitlenmeýär we her bir graždanin dalaşgär bolmak üçin saýlawçylaryň 30 müň sanynyň gollary ýygnalan hasabat esasynda dalaşgär bolup bilýär. Bu Baş kanunda berkidilen. Öňli konstitusiýada olaryň sany 60 müň bolmalydy. 67-nji maddada «Eger-de prezident öz wezipesini ýerine ýetirýän döwründe kanuna çapraz gelýän hereketleri etse, onda Ýokarky Geňeşiň talapy bilen deputatlaryň 3/2 böleginiň ses bermegi bilen prezidentlik wezipesinden çetleşdirilýär we soňra ol jenaýat jogapkärçiligine çekilýär» diýlip görkezilipdir. Bakyýewiň konstitusiýasynda prezident Ýokarky Geňeşi (parlamenti) öz islegi bilen, möhletinden öň ýatyryp bilen bolsa, täze konstitusiýada bu hukuk (78-nji madda) Ýokary Geňeşiň özüne berlipdir.
Prezident öňki konstitusiýada 46-njy madda görä, premýer-ministri wezipä belläp bilen bolsa, täze Baş kanunda ol hukuk saýlawçylara berlipdir. Täze kabul edilen kanunda parlamentde 120 deputatyň ýeri tassyklanypdyr. Olaryň 65-si köppartýalylyk sistemasy bilen saýlanan partiýalara ynanylýar. Şol 65 orundan, haýsy partia köp ses alsa, şol hem hökümeti düzýär. Partiýanyň lideri bolsa, premýer-ministr wezipesine eýe bolýar. Prezident amala aşan fakty diňe üç günüň içinde tassyklaýmaly bolýar. Eger ol şol wagtyň dowamynda ony tassyklamasa, onda premýer-ministr kanuny ýagdaýda öz wezipesine başlaýar. Premýer-ministr 15 iş gününiň dowamynda öz hökümetiniň düzümini we programasyny taýýarlap, Ýokarky Geňeşiň garamagyna berýär. Ýokarky Geňeş, eger ony (programany we düzümi) kabul etmese, onda prezident parlament saýlawynda ikinji ýer alan syýasy partiýa 15 günüň içinde hökümet düzmäge çagyrylýar.
Premýer-ministriň ygtyýaryndaky hökümet strukturalaryna howpsuzlyk ministrlikleri girmeýär. Olar prezidentiň garamagynda durýarlar. Ýöne şol wezipä görkezilýän dalaşgärleri olaryň edaralary öz içlerinden saýlap, mynasyp görenlerini hödürleýär. Ýurtda adatdan daşary ýagdaýy girizmek we uruş yglan etmek funksiýasy prezidente berlen hem bolsa, gerek ýerinde Ýokarky Geňeş ony ýatyryp, ýa-da saklap bilýär. Prezident alyp barýan işlerinde, goý, ol daşary syýasat bolsun ýa içeri, hökman Ýokary Geňeş bilen maslahat etmeli. Daşary ýurtlara adatdan daşary ilçi iberende, Prezident ony hem premýer-ministr bilen ylalaşyp bellemeli.
Umumy aýdanyňda, täze kabul edilen Konstitusiýada köp täzeliklere duş gelse bolýar. Munda adam hukuklary we azatlyklary hakynda berlen maddalaryň sany 16-dan 59-а çenli barýar. 27-nji madda azatlykdan mahrum edilen adamyň gaýtadan jenaýat işine seredilmek, 43-nji maddada her kimiň iş taşlamak hukuklarynyň barlygy aýdylýar. Bu hem täze hökümetiň esasy ünsi adam gymmatlyklaryna berýänligindedir. Täze Baş kanuny düzmek bilen wagtlaýyn hökümet hereket edýän Ýokarky Geňeşiň funksiýasyny giňeldipdir. Hemme ugurlardan diýen ýaly gözegçilik roly Ýokary Geňeşe berlipdir. Premýer-ministrem öz hökümeti bilen Ýokarky Geňeşiň öňünde hasabat bermäge borçly edilen.
Gyrgyzlaryň kabul eden konstitusiýasynyň düzgünleri ýaly ýagdaýlar dünýä praktikasynda hem duş gelýär. Fransiýanyň, Portugaliýanyň, we Islandiýanyň döwlet dolandyryş görnüşi gyrgyzlaryň 27-nji iýunda referendumda kabul eden Baş kanunlaryna gaty ýakyn.
Gyrgyzlar ilkinjiler bolup, öňki SSSR-iň çäginde özboluşly Parlamentarizm sistemasyna aýak basan döwletdir. Bularyň üstünlikleri geljekde goňşy döwletlere-de uly täsir eder. Belkem, uzagyndan bu sebitdäki döwletler parlamentarizm sistemasyny saýlarlar. Sebäbi häzirlikçe parlamentarizm totalitarizme we awtoritarizme garşy durup bilýän ýeke-täk güýçdür.
Gurbangeldi Töräýew aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Orsýet Sarow etrabynda ýerleşýän esasy ýadro barlag merkeziniň golaýyna çenli baryp ýeten ýangyny söndürmäge synanyşýar.
Prezident Dimitriý Medwedew şu ýyl ýurtda emele gelen adatdan daşary yssy we gurakçylyk zerarly däne meýdanlarynyň dörtden bir böleginiň guranlygyny belledi.
Medwedew bu barada düýnki eden çykyşynda ýangyna garşy alnyp barylýan göreşde käbir üstünlikleriň gazanylanlygyny belläp, jemi 7 regionyň üçüsinde adatdan daşary ýagdaýyň ýatyrylmagyna buýruk berenligini aýtdy.
Medwedew ençeme fermanyň batmak howpy bilen ýüzbe-ýüz bolup duranlygyny hem belledi.


text:
Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç ýurduň aşa baýlaşdyrylan uranynyň weýran ediljekdigini aýtdy. Bu maddadan ýadro ýaraglaryny öndürmek üçin hem peýdalanylyp bilinýär.
“Ukraina ýadro ýaraglaryň ýaýradylmagynyň öňüni almak boýunça inisiatiwa goşulmak barada karara geldi. Şunlukda, biz aşa baýlaşdyrylan uranyň deregine az baýlaşdyrylan urany ulanarys. Örän gysga wagtyň içinde aşa baýlaşdyrylan uranymyzyň ählisi Ukraindan alnyp gidiler” diýip, Ýanukowiç aýtdy.
Ýanukowiç bu baradaky pikirini ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama bilen ilkinji gezek duşuşandan soň, düýn Waşingtonda öňe sürdi.
Ady agzalýan liderler Waşingtonda geçirilýän ýadro howpsuzlygy boýunça sammitiň çäginde duşuşdylar.


text:
Şu aýyň başynda Täjigistanyň gündogar sebitinde ganly çaknyşyklaryň gidýän mahaly, ýerli harby ýolbaşçylaryň biri özüni hökümetiň güýçlerine tabşyrdy. Ol muny Aga Hanyň çagyryşy esasynda edendigini öňe sürdi. Aga Han dini ruhana bolup, ol ýerli ysmaýyl musulmanlaryň arasynda uly hormata eýedir. Emma onuň Dagly-Badakşan regionyndan daşarda-da uly täsiri bar.
Aga Hanyň tarapdarlary kim?
Aga Hanyň doly ady – Onuň alyhezreti Şazada Karim Aga Han IV. Ol ismaýyl musulmanlarynyň ymamydyr.
Onuň dünýäniň 25 döwletinde 15 milliondan gowrak tarapdarlarynyň bardygy çaklanylýar.
Nizari ysmaýyllary ady bilen hem tanalýan ysmaýyl musulmanlarynyň aglabasy Afrika we Aziýa sebitleriniň ýurtlarynda, şol sanda Pakistanda, Owganystanda, Täjigistanda we Eýranda ýaşaýarlar. Ysmaýyl musulmanlarynyň ABŞ-da, Kanadada we Britaniýada hem uly toparlary ýaşaýar.
75 ýaşly Aga Hanyň Muhammet pygamberiň nesilindendigi çaklanylýar. Ol ysmaýyl musulmanlarynyň 49-njy ymamydyr.
Onuň hormatly atlary nireden gelip çykdy?
Aga Han (çepde) ABŞ-nyň Kaliforniýa ştatynyň ozalky gubernatory Arnold Şwarsnegr bilen. 2008 ý.
Ysmaýyl musulmanlarynyň ymamlaryna we olaryň maşgala agzalaryna “şazada” diýlip ýüzlenilýär. Bu 18-nji asyrdaky Eýranyň patyşasy Fatih Aly Şah döwründen bäri dowam edip gelýän bir adat.
Bu at Britaniýanyň hökümeti tarapyndan hem resmi taýdan ykrar edildi. Aga Han britan raýatydyr.
Aga Hanyň girdeji çeşmeleri nireden gelýär?
“Forbes” žurnaly Aga Hany mertebeli iň baý adamlaryň sanawyna goşdy. Neşiriň maglumatyna görä, Aga Hanyň baýlygy 800 million dollara golaý. Başga çeşmeleriň maglumatynda Aga Hanyň mal-mülküniň 3 milliard dollara ýetýändigi öňe sürülýär.
Onuň serişdeleriniň aglabasy ysmaýyl jemgyýetleriniň berýän haýyr-yhsan pullaryndan gelýär. Aýdylmagyna görä, ysmaýyllar özleriniň ýyllyk girdejileriniň azyndan 10%-ni dini ruhanylaryna berýärler.
Emma, şol pullary ymamyň gönüden-göni özüniň ulanýandygy barada anyk maglumat ýok. Aga Hanyň tarapdarlarynyň bellemegine görä, pullaryň aglabasy ösüş, okuw ýaly programmalaryna harçlanylýar.
Aga Han (merkezde) we şazada gyz Zara Aga Han (sagda). 2012 ý.
Käbir maglumatlara görä, Aga Han uly tekeçilik bilen meşgullanýar. Onuň myhmanhanalar toplumynyň hem bardygy aýdylýar.
Aga Han birnäçe million dollarlyk at ýaryşlaryny gurnaýar. Şeýle-de onuň Fransiýada we Irlandiýada uly athanalary bar. Bular hem onuň esasy girdeji çeşmeleriniň biridir.
Ysmaýyllaryň ymamlary bilen beýleki dini liderleriň arasyndaky aratapawut
Aga Han özüniň dini ruhany statusy bilen birlikde, jalaý ýaşaýyş durmuşyny hem alyp barýar. Onuň owadan aýal maşgalalary, ýokary tizlikli ulaglary we at çapyşyklary gowy görýändigi hem aýdylýar.
Ysmaýyllar Garward okuw jaýynda bilim alan ymamlarynyň dini garaýyşyna, öwüt-ündewlerine gulak asýan bolsa, beýleki bir tarapdan käbir žurnalistleri Aga Hanyň şahsy durmuşy, ýagny onuň öýlenip, soňundan aýrylyşmagy ýaly zatlar has gyzyklandyrýar.
Aga Han (çepde) özüniň aýaly Begum Inaara bilen. 11-nji noýabr, 1998 ý.
Ymam özüniň ilkinji maşgalasy Sarah Kroker Pule (musulman ady Begum Salimah) bilen 25 ýyl ýaşaşandan soň aýrylyşypdy. Öňki model aýrylyşmadan 30 million dollar, şeýle-de umumy bahasy 27 million dollara ýetýän şaý-sepleri aldy.
Aga Han 1998-nji ýylda Germaniýada doglan Gabriele zu Leiningen (musulman ady Begum Inaara) bilen durmuş gurdy. Alty ýyldan soň, onuň aýaly ymamyň maşgalanyň daşynda hem gatnaşyklary saklaýandygyny öňe sürüp, aýrylyşmaga arza berdi.
Häzir olar resmi taýdan birek-bireginden aýra ýaşaýarlar. Indi olaryň arasynda 30 million dollar boýunça dawa gidýär.
Näme üçin Täjigistanyň käbir syýasy toparlarynda Aga Hana hüşgärlik bilen garalýar?
Aga Han (çepde) we Täjigistanyň prezidenti Emomali Rahmon. Täjigistan. 2011 ý.
Aga Hanyň ençeme emläginiň, öýleriniň, fermasynyň hat-da hususy adasynyň bardygyna garamazdan, bu şazadanyň öz şalygy ýok.
Dünýä boýunça ysmaýyl musulmanlarynyň aglabalykda ýaşaýan sebiti bu Dagly-Badakşan regionydyr. Bu ýeriň “awtonom welaýaty” diýen statusy hem bar.
1990-njy ýyllarda Dagly-Badakşan sebitindäki ysmaýyllaryň Täjigistandan aýrylmagynyň mümkindigi barada çaklamalar bolupdy. Emma, ýerli jemgyýetleriň ýolbaşçylary bulary inkär edýärler.


text:
Ykdysady taýdan kynçylyk çekilip ýörkä, birinden maliýe kömegini soramak aňsat däl. Ýöne NATO-nyň 20-21 maýda Çikagoda geçjek sammitinde Waşingtonyň ýeňip geçmeli kynçylygy edil şu mesele.
2014-nji ýylda çet ýurtly güýçler çekilenden soň, Owganystanyň howpsuzlyk hajatlarynyň jemini çykarmak barada geçirilmeli bu sammit maliýe maslahaty däl. Ýöne onda esasy tema 2014-nji ýyldan soň Owganystanyň howpsuzlyk güýçlerine zerur bolan ýyllyk 4 milliard dollar puly kim tölär diýen sorag bolsa gerek.
Esasy problema Waşingtonyň ýewropaly NATO ýaranlarynyň berere köp pulunyň ýoklugy. Munuň sebäbi hem ýewro zonasynyň häzir krizis içinde bolmagy.
Bu harajatyň üçden iki bölegini Birleşen Ştatlaryň tölärine garaşylýar. Ýöne öten aý amerikan resmileri NATO ýaranlaryny 2014-nji ýyldan soň ýylda jemi 1,3 milliard dollar goşant goşmaga çagyrdylar. Şu wagta çenli diňe Germaniýa ýylda 193 million, Britaniýa 110 million, NATO agzasy däl Awstraliýa hem ýylda 100 million dollar bermegi wada etdi.
Ýeterlik pul barmy?
Şweýsariýanyň howpsuzlyk syýasaty baradaky Ženewa merkeziniň işgäri Graeme Herd bu kynçylygy şeýle düşündirýär:
– NATO-nyň Baş sekretary Anders Fogh Rasmusseniň 2011-nji ýyl üçin taýýarlan ýyllyk hasabatyna seredeniňde, ol agzalaryň näçesiniň harby we goranmak işleri üçin öz tutuş içerki öňüminiň iki prosentini sarp etmek barada beren wadasyny ýerine ýetirmänligini aýdýar. Bularyň köpüsiniň eden çykdajysy bir prosent hem däl. Bu Ýewropanyň işiniň batandygyny, pulunyň ýokdugyny görkezýär.
Herdiň pikiriçe, NATO-nyň ýewropaly agzalary Birleşen Ştatlaryň gysyşyna göni "ýok" diýmez. Ýöne olar bu ýüki ýeňletmek üçin goşjak goşantlaryny berk şertlere bagly ederler.
Ýewropa ýurtlarynyň muny ret edip bilmejekdiginiň bir sebäbi jemgyýetçilik pikiridir. Henning Riekke Germaniýanyň Daşary gatnaşyklar baradaky geňeşiniň işgäri. Ol şeýle diýýär:
– Ýewropa ýurtlarynyň arasynda bu ýüküň bir bölegini çekmek barada syýasy isleg ýok däl. Owganystanyň howpsuzlyk we polisiýa güýçlerini goldamagy dowam etdirmegiň söweş güýçlerini ol ýerden abraýly çykarmak uçin tölenýän bahadygy belli zat.
Goňşularyň goşandy
Londonda ýerleşýän "Chatham House" institutynyň işgäri Gares Praýsyň aýtmagyna görä, Günbatar bu meselede Owganystanyň goňşularynyň hem goşant goşmagyny isleýär. Onuň pikiriçe, esasy aktýor Hindistan:
– Hindistanyň Owganystanda giňden tanalýandygy, umuman, ykrar edilýär. Ol bu ýerde köp ösüş işlerini alyp barýar. Ýöne ol howpsuzlyk saýawanyndan hem peýdalanýar. Bu logika magdan känlerinde köp maýa goýan Hytaý barada hem ýörgünli.
Maliýe goşandyny goşmagy mümkin ýene bir ýurt – Orsýet. Daşary işler ministri Segeý Lawrow aprel aýynda Moskwanyň çet ýurtly güýçler Owganystadan çekilenden soň neşe söwdasynyň we terrorizmiň artmagyndan gorky edýändigini aýtdy.
NATO-nyň Baş sekretary Rasmussen hem Orsýet, Hytaý we beýleki ýurtlaryň maliýe goşandynyň oňat garşylanjakdygyny aýtmak bilen, muňa oňaýly jogap berdi. Ýöne bu ugurda edilýän gürrüňleriň ilerländigini görkezýan alamat entek ýok.


text:
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiýosy (RFE/RL) internet ulanyjylaryň şahsy gizlinligine we internete gözegçiliksiz girmäge we öz isleglerine görä ulanamaga hak-hukuklarynyň bardygyna ynanýar. Biz diňleýijilerimize internet habaralaryny päsgelçiliksiz ýagdaýda ýetirmek üçin iki görnüşdäki maglumaty özümize alýarys: RFE/RL-de çap bolýan makalalary e-mail arkaly ýetirmek üçin e-mail adreslerini soraýarys, şeýle hem sahypamyzyň ulanylyşy barada umumy statistiki maglumaty ulanýarys.
E-mail Adresler
RFE/RL-yň internet neşirlerine abuna bolmak isleýänler öz islegleri boýunça meýletin ýagdaýda e-mail adreslerini bize ýazýarlar. RFE/RL şeýle maksat üçin ýazylan e-mail adresleri üçünji tarapa hiç hili ýagdaýda mälim etmeýär. Şeýle hem abunalaryň sanawy internet neşirlerini ýaýratmak maksadyndan başga hiç zat üçin ulanylmaýar. Abunaçylar islendik wagt islendik neşirýatlara web sahypamyzda we neşirleriň özünde gorkezilen usulda abuna bolmakdan ýüzöwrüp bilerler. Eger abunaçylykdan ýüzöwurmek islän wagtlary kýnçylyk çýkan ýagdaýynda, biziň işgärimiz bilen neşirlerde görkezilen e-mail adres arkaly ýa-da biziň Internet Bölumimiz (hat@azatradio.org) e-mail adresi arkaly habarlaşyp bilerler.
Statistiki Maglumat
Beýleki websaýtlaryň neşirýatçylarynyň aglabasy bilen bir hatarda ulanyjylar RFE/RL-yň web sahypasyna girenlerindäki maglumatlary RFE/RL özünde jemleýär. Şeýle edilmeginiň maksady bolsa web sahypa girenleriň umumy sanyny, haýsy ýurtlardan girilýändigini, we haýsy sahypalara has kop gyzyklanma görkezilýändigini bilmekdir. Şeýle maglumat toplamak RFE/RL-e siziň, ýagny sahypany ulanyjylaryň, kimdigi barada maglumaty bermeýär, dine belli bir nomerli kompýuteriň RFE/RL-yň web serwerine girendigi barada habar almak bilen çäklenýär. Şeýle maglumatlardan düzülýän raportlary almak üçin saytyň haýsy sahypalaryna girilendigi barada maglumat berýän standart web brauzeryň ‘cookie’ atly häsiýeti ulanylýar. Şol ‘cookie’ atlandyrylýan funkisýa web sahypa her gezek girilen wagtyndaky sessiýada öz-özünden başlanýar we saytdan çykylan wagty öz-özunden bozulýar. Şeýle maglumatlar arkaly düzülen raportlar diňe RFE/RL –yň öz içinde we web sahypanyň işleýişini ulanyjylaryň talaplaryna laýyk işlemsesini üpjün etmek üçin ulanylýar. Sorag we komentariýalaryňyzy (hat@azatradio.org) adresine ýazyň.


text:
Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin Wolgograda sapara bardy. Bu şäherde soňky hepdäniň dowamynda amala aşyrylan bomba hüjümlerinde 34 adam öldi.
Çarşenbe güni eden çykyşynda Putin hüjümleri “ýigrençlik” diýip atlandyrdy.
Putin: “Wolgogradda amal edilen bu jenaýatyň ýa-da jenaýatlaryň ýigrençligini beýan etmek üçin başga goşmaça düşündiriş gerek däl. Jenaýatçylar öz hereketlerini näme bilen düşündirseler-de, parahat ilata, hususan-da aýallara we çagalara garşy edilen jenaýata düşündiriş bolup bilmez” diýdi.
Putin partlamalardan aman galan käbir adamlar, şeýle-de hüjümleri derňeýän resmiler bilen duşuşdy.
Ýekşenbe güni janyndan geçen hüjümçi şäheriň wokzalynda özüni partlatdy. Duşenbe güni Wolgogradyň trolleýbuslarynyň birinde hem janyndan geçenleriň biri özüni ýardy. Bu wakalarda azyndan 34 adam öldi, 70-e golaýy hem ýaralandy.
"Göreşi dowam ederis"
Mundan bir gün öň, Putin Habarowskada eden Täze ýyl çykyşynda “terrorizme garşy göreşmegi dowam etdirjekdigine” söz berdi: “Gadyrly dostlar, biz bu aýylganç hüjümlerde heläk bolanlaryň öňünde başymyzy egýäris. Terroristler dolulygyna ýok edilýänçä, biz olara garşy ynamly, berk we dowamly göreşi alyp bararys” diýdi.
Ýekşenbe we duşenbe günleri bolan hüjümlerden soň rus häkimiýetleri 5 müň 200-e golaý polisiýa işgärini şäheriň köçelerinde we jemgyýetçilik transportda ýerleşdirdi.
Wolgogradyň häkimi Sergeý Boženow meýletinçileriň hem polisiýa hemaýat berýändigini aýdýar: “Hawa, häzirki wagtda kazak meýletinçileri polisiýa bilen birlikde köçelere aýlanýarlar. Kazak meýletinçileriniň sany barha artýar”.
Hüjümler 7-nji fewralda Soçide açylmaly gyşky Olimpiýa oýunlarynyň howpsuzlygy bilen baglanyşykly käbir aladalary döretdi.


text:
Türkmenistanda Aşgabatdan Türkmenbaşa we Türkmenabada gatnaýan ýolagçy otlularynyň sany artdyryldy. Edil häzirki gün Aşgabatdan Türkmenbaşa günde 3, Türkmenabada günde 4 ýolagçy otlusy gatnaýar.
Ýatladyp geçsek, bu ugurlar boýunça ýolagçy otlusynyň gatnawyny artdyrmak işine tomus paslynyň başynda girişilip, şonda Aşgabatdan Türkmenbaşa gatnaýan ýolagçy otlusynyň sany 1-den 2-ä ýetirildi. Iýun aýynyň başynda Aşgabatdan Türkmenabada gatnaýan ýolagçy otlusynyň sany bolsa 2-den 3-e ýetirilipdi.
“Ýolagçy otlularynyň gatnaw sanynyň artdyrylmagy adamlaryň nobata durýan wagtyny azaldýar. Ýöne durşuna ähli ýolagçylaryň islegini kanagatlandyrýar, ýolagçylar hiç hili kynçylyk çekmeýär diýerden entek ir” diýip, aşgabatly synçy we ýazyjy Amanmyrat Bugaýew aýdýar.
Azatlyk Radiosy bu barada jikme-jik maglumat almak üçin Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Aşgabat, 05.02.2015. “Türkmenportal”.
4-nji fewralda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň paýtagtyň häkimliginde geçiren maslahatynda 2015-2016-nji ýyllarda Aşgabat şäherini ösdürmegiň Konsepsiýasy bilen bagly meselä seredildi. Onda Aşgabat şäheriniň ähli düzümlerini, ýaşaýyş-jemagat hojalygyny döwrebaplaşdyrmagyň esasy ugurlary, binagärlik-gurluşyk işleriniň tapgyrlary, ähli ulgamlary — senagat, ulag we aragatnaşyk, maliýe-bank ulgamlaryndan ylma, sporta we syýahatçylyga çenli öz içine alýan ugurlara maýa goýum mümkinçiliklerini ýokarlandyrmagyň çäreleri kesgitlenildi. Türkmenistanyň Prezidenti bu maýilnamanyň ýerine ýetirilmegi we paýtagtyň mundan beýläk-de ösdürilmegi barada öňde durýan wezipeleri anyklaşdyrdy. Şunda dünýä ülňülerine, innowasiýalara döwlet syýasatynyň ileri tutulýan sosial meselelerine aýratyn ähmiýet berildi.
2013-nji ýylda paýtagtymyzyň çägi has-da giňeldi. Aşgabadyň düzümine Ahal welaýatynyň Ruhabat etraby we Abadan şäheri girizildi. Munuň özi 37 müň gektardan gowrak ýerdir. Şeýlelikde, Aşgabadyň eýeleýän çägi iki essä golaý artdy we ol 70 müň gektara golaýlady. Şäheriň çäginiň üýtgemegi, ilatynyň artmagy we beýleki ugurlaryň üýtgemegi bilen, şäheri ösdürmegiň täze konsepsiýasyna zerurlyk ýüze çykdy. Ol aýry-aýry etraplaryň baş meýilnamasynyň we dürli meýilnamalaýyn taslamalaryň esasyny düzdi.
Paýtagtymyzyň çäkleriniň giňeldilmegi diňe bir şäheri işjeň ösdürmek zerurlygy bilen däl-de, eýsem, ol paýtagtymyzyň etegindäki etraplaryň durmuş-ykdysady mümkinçiliklerini güýçlendirmek, olaryň durmuş ösüşini işjeňleşdirmek we ilatyň ýaşaýyş derejesini ýokarlandyrmak maksady bilen berjaý edildi. Bu çözgüt Aşgabadyň durmuşynda täze sahypany açdy. Çünki munuň özi birnäçe maksatnamalaýyn ulgamlaryň ösüşine gönükdirilendir. Ol, ilkinji nobatda, adamlar üçin amatly ýaşaýyş şertleriniň döredilmegine, ähli ölçegler boýunça durmuş derejesiniň ýokarlanmagyna, şeýle hem ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň möhüm wezipeleriniň çözülmegine paýtagtymyzyň goşandynyň ýokarlanmagyna, iň esasy bolsa Aşgabadyň möhüm halkara syýasy, işewür, medeni, syýahatçylyk merkezi hökmündäki ähmiýetiniň artmagyna gönükdirilendir.
Türkmenistanyň Prezidentiniň paýtagtymyzy ösdürmek, dünýä derejesinde belentlige çykan şähergurluşyk we binagärlik ulgamyna goşan saldamly goşandy üçin 2013-nji ýylyň maýynda Türkmenistanyň Mejlisiniň Karary bilen Gurbanguly Berdimuhamedowa “Türkmenistanyň at gazanan arhitektory” diýen hormatly at dakyldy.
2015 — 2016-njy ýyllarda Aşgabady ösdürmegiň Konsepsiýasynyň esasy maksady adamlara hyzmat etmekden, olaryň zähmet çekmegi we dynç almagy üçin oňat şertleri döretmekden ybaratdyr.


text:
Ýanwar aýynda Gaitide bolan güýçli ýer titremeden ejir çekenlere gumanitar kömek bermekde kynçylyklaryň saklanýandygyny Amerikan Gyzyl haç guramasy habar berdi.
Guramanyň wise-prezidenti Dewid Melser: “Usti gumanitar ýükli müň töweregi uçar Gaitä uçup bilmeýär. Ýurduň paýtagty Port-o-Prensäniň aeroporty adatdan daşary işl” - diýdi.
Paýtagtyň deňiz porty hem ýer titremede weýran bolupdyr.
Häzir kömek gury ýer bilen Dominikan respublikasyndan eltilýär. Ýollaryň zaýalanandygy üçin awto kerweni 6 sagatlyk ýoly 18 sagatda geçmeli bolýar.


text:
Hytaý Eýranyň ýadro programmasy baradaky gepleşikleri dikeltmek ugrunda tagalla etmäge çagyrýar.
Bu gepleşikler ABŞ-nyň döwlet sekretary Hillari Klintonyň BMG-niň täze sanksiýalar toplumy baradaky tagallalary netijesinde togtapdy.
Hytaýyň Londondaky Owganystan konferensiýasyna gelen daşary işler ministri Ýaň Jiçi Eýranyň ýadro programmasy baradaky mesele diňe diplomatiýa arkaly çözülmeli diýýär.
Ol bu sözleri Eýrana täze sanksiýa girizmek barada BMG-niň Howpsuzlyk geňeşiniň beýleki agzalarynyň razylygyny almak ugrunda tagalla edýän Klinton bilen duşuşygyndan soň aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň dowlet sekretary öz gezeginde Eýranyň öz ýadro programmasy babatda halkara jemgyýetçiligi bilen ylalaşyga gelmek barada tagalla etmeýändigini aýdýar.


text:
Pakistanyň premýer-ministri Ýusuf Raza Gilany hökümetiň beren bahasy boýunça, suw joşmasyndan çak bilen 20 million adamyň jebir çekendigini aýtdy.
Gilany häzirki gumanitar krizisi “ýurduň taryhynda iň agyr krizis” diýip atlandyrdy. Ol berilýän kömekleriň ýeterlik däldigini belledi.
Suw joşmasynyň agyr netijeleri sebäpli şenbe güni Pakistanda Beýik Britaniýadan garaşsylygyň 63 ýyllygyna bagyşlanan dabaralar ýatyryldy.
BMG-niň baş sekretary Ban Ki-Mun suw joşmasyndan jebir çeken etraplara baryp görmek üçin ýekşenbe güni Pakistana geldi.
Ban Ki-Mun Pakistanyň ýolbaşçylary bilen we bu ýerde işleýän BMG-niň wekilleri bilen duşuşar diýlip garaşylýar.
Pakistana gyssagly 460 million dollar maliýe kömegini bermek baradaky BMG-niň çagyryşyna hemme döwlet seslenmedi, häzir berlen pul zerur serişdäniň diňe 20%-ne deň.


text:
Sişenbe güni Iordaniýanyň paýtagty Ammanda Ysraýylyň premýer-ministriniň ýörite wekili Ishak Molho bilen Palestinanyň wekili Saeb Erekatyň arasynda gepleşik geçirildi.
Iki tarapyň arasynda bir ýyldan gowrak wagtdan soň geçirilen bu gepleşikler oňyn atmosferada geçdi. Olar dialogy dowam etdirmäge ylalaşdylar.
Palestinalylar Ysraýylyň Iordan derýasynyň günbatar kenaryndaky we gündogar Ieurasalimdäki gurluşyklaryny togtatmagyny talap edýärler.
Ysraýyl bolsa gepleşikleriň haýsydyr bir şert goýulmazdan başlanmagyny öňe sürýär.


text:
NATO-nyň Baş sekretary Anders Fog Rasmussen owgan prezidenti Hamid Karzaýyň NATO-nyň liderligindäki goşunynyň Owganystanda peýdasyndan has köp zyýanynyň bolandygy baradaky beýanatyny dessine ret etdi.
Rasmussen penşenbe güni Brýusselde geçiren metbugat ýygnagynda “Halkara goşuny Owganystana aralaşandan soň ýurtda gazanylan progresler mundan 10 ýyl öňki ýagdaý bilen deňeşdireniňde ‘üýtgeşikdigini we inkär edilip bolmajakdygyny’” aýtdy.
Karzaý şu hepdäniň başynda “BBC” korporasiýasyna beren interwýusynda NATO-nyň Owganystanda durnuklylygy üpjün edip bilmeýändigini aýdyp, ony tankyt edipdi.


text:
Orsýetiň prezidentiniň Moskwanyň etegindäki rezidensiýasynda Dmitriý Medwedew bilen ABŞ-nyň goranmak ministri Robert Geýtsiň duşuşygy boldy.
Ondan öň Geýts Orsýetiň goranmak ministri Anatoliý Serdýukow bilen duşuşdy. Gepleşiklerden soň ol ýakyn günlerde halkara güýçleriň Liwiýa urýan zarbalarynyň azaljakdygyny aýtdy.
Ondan hem başga Geýts Liwiýa lideri Muammar Kaddafiniň urulýan zarbalaryň netijesinde parahat ilatyň ölümi barada aýdýanlaryny “ýalan” diýip atlandyrdy.
Anatoliý Serdýukow ok atyşygy bes edip, Liwiýa bilen syýasy gepleşiklere başlamaga çagyrdy.


text:
Eýranyň Yslam Rewolýusion Gwardiýasy korrupsiýa aýyplamalary esasynda Eýranyň uly banklarynyň öňki ýolbaşçysyny we onuň orunbasaryny tussag etdi diýip, 20-nji iýulda Eýranyň Yslam Rewolýusion Gwardiýasy bilen ilteşikli “Fars” we “Tasnim” habar agentlikleri habar berýärler.
Maglumatda Eýranyň sud ulgamynyň buýrugy esasynda “Bank Mellatyň” öňki ýolbaşçysy Ali Rastegar Sorheý we onuň halkara işleri boýunça orunbasary Eýranyň Yslam Rewolýusion Gwardiýasy tarapyndan tussag edildi diýilýär.
Eýranda döwlet emeldarlaryna we bank ýolbaşçylaryna berilýän ýokary aýlyk haklary, sylaglar we beýleki ýeňillikler bilen baglanyşykly dörän uly goh-galmagaldan soň, Rastegar Sorheýniň geçen aý öz wezipesinden çekilendigi habar berilýär.


text:
Duşenbe güni prezident Mahmud Ahmedinejad Eýranyň öz ýadro programmasy boýunça işlerini mundan beýläk hem dowam etdirjekdigini we özüniň ýadro energiýasyna eýe bolmak hukuklary barada hiç bir tarap bilen gepleşik geçirmejekdigini aýtdy.
Tähranda geçirilen metbugat konferensiýasynda eden bu çykyşynda prezident Ahmedinejat ýadro programmasy bilen baglanyşykly Eýranyň kanuny hukuklaryny äsgermeýän gepleşikler üçin indi gapylaryň ýapykdygyny nygtady.
Amerikanyň Birleşen Ştatlary we käbir beýleki günbatar ýurtlary ýadro programmasy bilen baglanyşykly gepleşikleriň geçirilmegi üçin Eýrana şu ýylyň sentýabryna çenli möhlet beripdiler. Şol möhletiň içinde Tähranyň gepleşiklere girmedik halatynda, olar Eýrana garşy täze sanksiýalaryň ulanyljakdygy bilen duýduryş berdiler.


text:
Yrakda ýekşenbe güni geçirilen parlament saýlawlarynyň käbir welaýatlar boýunça başky netijeleriniň şu gün çap edilmegine garaşylýar.
Sesleriň hemmesi duşenbe güni sanalyp gutarylar.
Resmiler premýer ministr Nury al-Malikiniň ýolbaşçylygyndaky Kanun döwleti koalisiýasy bilen öňki premýer ministr Aýad Allawiniň baştutanlygyndaky Yrak dünýewi ýaranlygynyň öňde barýandygyny aýdýarlar.
Saýlaw resmileriniň tassyklamagyna görä, 2003-nji ýylda Saddam Hüseýin agdarylaly bäri geçýän ikinji parlament saýlawyna 19 million çemesi saýlawçynyň 62 prosenti gatnaşdy.


text:
Şu gün Orsýetiň polisiýa işgärleri Moskwada çap edilýän hepdelik «Nowaýa wremýa» žurnalynyň ofislerine reýd geçirdiler.
Bu žurnal ýurduň kanun goraýjy organlaryny we häkimiýetlerini tankytlaýjy ýiti makalalary bilen meşhur.
Žurnalyň baş redaktorynyň orunbasary Ilýa Barabanow bu geçirilen reýdler şu ýylyň başynda Moskwanyň OMON toparynyň kanun bozmalary barada şu žurnalda çap edilen materiallar bilen baglanyşyklydyr diýip hasaplaýandygyny aýdy.
Şeýle hem, ol žurnalyň ofislerini döken organ işgärleriniň bu barlaglaryň sebäpleri barada hiç hili düşündiriş bermändiklerini mälim etdi.
Şu ýylyň fewralynda şu «Nowaýa wremýa» žurnalynda «OMON-yň gullary» ady bilen tankydy makala çap edilipdi. Ol makalada milisiýanyň OMON bölüminiň ýörite para almak arkaly, hapa biznesleri, hususy jaýlary we hatda prostitusiýadan ýygnanýan pullary goramak ýaly işler bilen meşgullanýandygy bellenipdi.


text:
Russiýanyň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk guramasynyň goldamagynda Ukrainanyň günorta-gündogaryndaky Russiýa tarapdary protestçiler bilen Kiýewiň arasynda gepleşikleri geçirmäge çagyryş etdi.
Lawrow Peru respublikasyna edýän saparynyň çäginde “Russiýa-24” telekanalyna beren maglumatynda “Russiýa ÝHHG-nyň arka durmagynda Kiýewiň resmileri we onuň ýurduň beýleki regionlaryndaky garşydaşlarynyň arasynda gepleşikleriň geçirilip boljakdygyna ynanýar” diýdi.
Ukraina Russiýany ýurduň gündogaryndaky ondan gowrak şäheri we obany eýelän Russiýa tarapdary separatistleriň amala aşyrýan hereketiniň arkasynda bolmakda aýyplaýar.
Bu aralykda Ukrainanyň resmileri 1-nji maýda Russiýanyň Kiýewdäki harby ataşesini içalyçylyk aýyplamalary bilen tussag etdi we diplomatyň ýurdy terk etmegi üçin tabşyryk berdi.


text:
Birleşen Ştatlaryň kazysy Bosniýanyň tussag lageriniň öňki garawulynyň öz ýurduna ekstradisiýa edilmegini tassyklady. Garawul Bosniýada mundan 21 ýyl ozal bolan uruş döwründe raýat tussaglary gynamak aýyplamalary bilen ýüzbe-ýüz bolar.
Almaz Nezirowiç 1992-nji ýylda Rabik tussag lagerinde serbiýalylary gynamalara sezewar etmekde aýyplanýar.
Bosniýaly resmiler Nezirowiçi lagerdäki ýaragsyz tussaglary ýençmekde, kemsitmekde we bedenlerine şikes ýetirmekde aýyplaýarlar.
Sudýa Nezirowiçiň ekstradisiýa edilip bilinjekdigini aýdyp, onuň sud işi baradaky dokumenti ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerriniň garamagyna ugratdy. Jon Kerri Nezirowiçiň sud edilmegi üçin Bosniýa ekstradisiýa edilip-edilmejegi barada soňky netijä geler.
Nezirowiç mundan 15 ýyl ozal Birleşen Ştatlaryna göçüpdi.


text:
Gyrgyzystanda ýurduň baş dini wekiliniň çuw ýalaňaç ýagdaýda bir aýal maşgala bilen jynsy gatnaşyga girendigine çalym edýän wideonyň ýaýramagy bilen, ýurtda nägilelikli garaýyşlar barha möwç alýar.
Ähli kişi wideodaky erkek kişiniň Gyrgyzystanyň baş müftüsi Rahmatulla-Haji Egermberdiýewdigini ykrar edip, munuň bilen ylalaşýar. Bu ýerde esasy sorag başga zatda, ýagny müftiniň söýgi meýinden humarlan ýaş aýal maşgala kim?
Tankytçylar ol aýaly Ýokary yslamy ruhy lideri nikasyz jynsy gatnaşyklara iteren atsyz “seks bomba” diýip häsiýetlendirdiler. Emma Egemberdiýewiň özi “Hudaýyň öňünde päkdigini”, şeýle-de şol aýal bilen eýýäm dört ýyldan bäri nikalydygyny aýdýar.
Her niçikde bolsa, bu düşündiriş baş müftiniň edarasynyň daşynda ýygnanan onlarça protestçiniň gahar-gazabyny köşeşdirmekden ejiz gelene çemeli. Demonstrantlar ony zynahor diýip atlandyryp, wezipesinden çekilmegini talap etdiler.
Düýbi Bişkekde ýerleşýän “Musulmanlaryň geňeşi” atly hökümete degişli bolmadyk guramanyň agzasy Bakyt Nurdinow bu wideonyň juda elheder ýagdaýlary döredendigini aýdýar: “Bu waka boýunça juda gyzgalaňly jedeller gidýär. Musulman jemgyýetiniň liderleri huk boldular. Ýagdaý juda çylşyrymly, olar näme diýjeklerini hem bilenoklar. Bu ilkinji gezek ýüze çykan bir ýagdaý boldy. Şeýle zatlara şaýat bolýandygymyz juda gynandyryjy”.
Täze ýyl gijesi gyrgyz websaýtlarynda peýda bolan bu wideo gizlin kamera arkaly surata düşürilene meňzeýär. Bu wideoýazgynyň soňundan ähli saýtlardan aýrylandygyna garamazdan, wideodan käbir suratlar saklanyp galypdyr.
Seks wideo ýazgylary Gyrgyzystan üçin täze bir zat däl. Mundan öň “Ata-Meken” syýasy partiýasynyň lideri Omurbek Tekebaýewiň hem şuňa meňzeş ýazgylary orta çykypdy. Emma dini wekilleriň jynsy gatnaşyklaryny görkezýän wideolar ýurtda belli bir derejede uly nägilelikeriň döremegine sebäp boldy.
Haj dawalary
Egemberdiýew Haja zyýaratlary gurnamak bilen bagly alyp baran işleri üçin salgytlary tölemezlikde aýyplanyp, derňew işini gozgalandygyna garamazdan, geçen ýyl baş müfti hökmünde saýlanypdy.
Egemberdiýew özüne bildirilýän aýyplamalaryň galpdygyny öňe sürýär. Şeýle-de ol bu wideoýazgynyň hem “şular ýaly oýundygyny” nygtaýar. Ol öz şahsy durmuşy bilen beýle gyzyklanýan adamlaryň kimlerdigini “juda bilmek isleýändigini” hem aýdýar. Egermerdiýew hökümet resmilerini we aňtaw işgärlerini öz şahsy işlerine garyşmakda ozal hem ençeme gezek aýyplapdy.
Gyrgyzystanyň prezidentiniň ýurduň parlamentindäki wekili Orozbek Moldaliýew ýörite matlap bilen edilýär diýilýän aýyplamalary inkär edýär. Ol ýurduň müftüleriniň öz wezipelerini ahlak üçin däl-de, şahsy bähbitleri ugrunda ulanýandyklaryny aýdýar.
Moldaliýew bu barada şeýle diýýär: “Şol bir dini terbiýäni alan mollalaryň eýýäm tutuş bir nesli kemala geldi. Olaryň ählisiniň hem müfti bolasy gelýär. Bu maksadyň arkasyndaky sebäp hem – Haj zyýaraty. Ol ýerde gizlin 4-6 million dollar gazanmak mümkinçiligi bar”.
Soňky wideodan soň ýurduň dünýewi hökümeti bilen Müftüligiň arasyndaky boşluk has-da ulalana meňzeýär. Gyrgyzystanyň Müftüligi döwlet tarapyndan dolandyrylsa-da, ol ýurduň ymamlary meselesinde has köp awtanomiýa ugrunda tagalla edýär.
Soňky saýlanan müftüleriň hiç biri öz wezipesinde kesgtilenen bäş ýyl möhletini doly oturyp bilmedi. Ozalky müfti bu wezipeden korrupsiýa dawasy sebäpli çetleşdirildi. Ondan öňküsi bolsa, 2010-njy ýylda alnyp gaçylyp ýowuz ýenjilenden soň, aradan çykdy.


text:
Şu gün ynsan hukuklaryny goraýjy “Amnesty International” guramasy şu hepde azerbaýjanly oppozisiýa aktiwisti Jabbar Sawalanyň neşe maddalaryna eýelik edenlikde aýyplanylyp türme tussaglygyna höküm edilmegini «galplaşdyrylan iş» diýip atlandyryp, ony ýazgaryjy beýanat ýaýratdy.
Beýanatda “Amnesty International” guramasy Azerbaýjanyň häkimiýetlerini 2,5 ýyl türme tussaglygyna höküm edilen Jabbar Sawalany haýdan-haý azatlyga goýbermeklige çagyrypdyr.
Ýakynda Azerbaýjanyň «Meşhur front partiýasy» atly ýaşlar guramasynyň 20 ýaşly aktiwisti Jabbar Sawalan «Facebook» internet saýtynda Azerbaýjanda arap ýurtlaryndaka meňzeş halk gozgalaňlarynyň bolmagyna çagyryş edip, maglumat ýaýradypdy. Şondan kän wagt geçmänem, ýurduň häkimiýetleri ony neşe maddalaryna eýelik edýänlikde aýyplap, tussag edipdiler.


text:
10-njy dekabrda Norwegiýanyň we Şwesiýanyň paýtagtlarynda geçiriljek dabaralarda 2015-nji ýylyň Nobel laureatlaryna baýrak gowşurylar.
Tunisiň Milli dialog dörtlügi öz ýurdunda demokratiýany gurmaga beren ýardamy üçin sylaglanan Parahatçylyk boýunça Nobel baýragyny Osloda alar.
Stokgolmda edebiýat, himiýa, fizika, medisina we ykdysadyýet boýunça baýraklar şu ýyl sylaglananlara dabaraly ýagdaýda gowşurylar.
Olaryň arasynda belarusly ýazyjy Swetlana Aleksiýewiç Sowet Soýuzyndaky durmuşy suratlandyrýan eserleri üçin baýraga mynasyp boldy.
67 ýaşly Aleksiýewiç özüne baýrak berilmegini “adamlaryň aňynda zorluksyz rewolýusiýany” amala aşyrmak üçin ulanmak isleýändigini aýtdy.