text:
Prezident Barak Obama Pentagon owgan hassahanasynda azyndan 19 adamy öldüren howa zarbalary babatda «doly derňewe» başlady diýdi.
3-nji oktýabrda Owganystanyň demirgazyk şäheri Gunduzda, «Serhetsiz lukmanlar» toparynyň dolandyrýan hassahanasyna urlan howa zarbalarynda, ölenlerden başga, 40-a golaý adam ýaralandy.
BMG Owganystanyň Gunduz şäherinde «Serhetsiz lukmanlar» toparynyň hassahasyna howadan zarba urlup, 19 adamyň, şol sanda hassahananyň 12 işgäriniň, dört uly adamyň, üç çaganyň öldürilmegini ýazgardy.
BMG-niň hukuk başlygy Zeid Ra'ad Al Hussein "eger sud seljerişliginde bilkastdan edilendigi kesgitlense, hassahana howadan zarba urulmagy uruş jenaýatçylygyna barabar bolup biler» diýdi.
"Bu hadysa örän agyr, aklap bolmajak betbagtçylyk, belki-de jenaýatçylykly hadysa» diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
«Serhetsiz lukmanlar» topary özüniň Gunduzdaky hassahanasynyň, gije urlan howa zarbalary netijesinde, bölekleýin weýran edilendigi aýtdy.
Bu hüjümden azynda 37 adam agyr ýaralandy.
"Biz bu hüjüme, işgärlerimiziň we näsaglarymyzyň öldürilmegine, Gunduzdaky saglygy saklaýyşa urlan agyr zarba ör-gökden geldik» diýip, «Serhetsiz lukmanlar» topary 3-nji oktýabrda aýtdy.
«Serhetsiz lukmanlar» toparynyň aýtmagyna görä, hassahana «Talyban» bilen Owganystanyň hökümet güýçlerini goldaýan NATO-nyň arasynda Gunduz şäheriniň üstünde barýan söweş mahalynda dowamly «howa zarbalaryna» sezewar bolupdyr.
Sahawatlylyk topary özüniň koalisiýa we owgan harbylaryny, şeýle-de graždan resmilerini baryp 29-njy sentýabrda GPS kordinasiýasy bilen üpjün edendigini aýtdy.
“Häzirki ähli görkezijiler bombalaýşyň halkara Koalisiýa güýçleri tarapyndan amala aşyrylandygyny aňladýar” diýip, «Serhetsiz lukmanlar» toparynyň internetde ýerleşdiren beýanatynda aýdylýar.
NATO özüniň jogapkär bolmagynyň ahmaldygyny aýtdy.
"ABŞ güýçleri Gunduz şäherinde (ýerli wagt bilen) sagat 2.15-de, ...harbylara wehim salýan şahslaryň garşysyna howa zarbasyny urdy. Bu zarbanyň golaýdaky medisina desgasyna gytaklaýyn zyýan ýetiren bolmagy mümkin. Bu hadysa derňelýär» diýip, NATO aýtdy.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama 3-nji oktýabrda bu hüjüm bilen bagly «çuňňur gynanjyny» bildirdi.
"Men amerikan halkynyň adyndan Gunduzda, «Serhetsiz lukmanlar» toparynyň hassahanasynda bolan betbagtçylykly hadysada öldürilen we ýaralanan saglyk professionallaryna we beýleki graždan adamlara özümiň çuňňur gynanjymy bildirýärin» diýip, Ak tamyň prezidentiň adyndan çap eden beýanatynda aýdylýar.
"Goranmak ministrligi bu iş boýunça doly derňewe başlady we, bu betbagtçylygyň nähili ýagdaýda bolandygy anyklança, biz kesgitli bir zat aýtman garaşarys» diýip, Obama aýtdy.
Owganystanyň Içeri işler ministrliginiň sözçüsi Sedik Sedikki zarba urlan mahaly bu hassahanada 10-15 «terrorçynyň» gizlenendigini aýtdy.
«Serhetsiz lukmanlar» topary bombalaýyş mahalynda hassahanada 105 näsagyň we olara seredýän adamlaryň, şeýle-de 80-den gowrak halkara we owgan işgärleriniň bolandygyny aýtdy.
«Serhetsiz lukmanlar» «talyban» 28-nji sentýabrda Gunduza hüjüm edeli bäri 394 hassany bejerendigini
aýtdy.
Hökümet güýçleri 1-nji oktýabrda 300 müň ilatly strategiki şäher bolan Gunduzyň köp bölegini ele geçirdiler, emma owgan goşunlarynyň şäherde saklanyp galan «talyban» söweşijilerini yzlamagy bilen seýregräk söweşler dowam edýär.
«Talybanyň» sözçüsi Zabihullah Mujahid beýanat çap edip, bombalaýyş mahalynda ol hassahanada hiç bir «Talyban» nökeriniň bolmandygyny aýtdy.
Ol Owganystanyň aňtaw gullugyny bilkastdan ýalňyş maglumat berip, howa zarbasyny hassahanany urar ýaly ýalňyş ugra gönükdirmekde günäledi.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


c: text/html

text:
Azerbaýjanyň polisiýasy Bakuwda bolan anti-hökümet protestlerinden soň protestçiler bilen çaknyşdy.
Polisiýa 17-njisentýabrda, azeri prezidenti Ylham Alyýewe has kän ygtyýar berjek we onuň prezidentlik möhletini uzaltjak referenduma garşy çykýan ýüzlerçe demonstrasiýaçynyň protestine garşylyk görkezdi.
Çaknyşyk mahalynda birnäçe žurnalist, şol sanda Azat Ýewropa we Azatlyk radiosynyň Azerbaýjan gullugynyň iki habarçysy tussag edildi.
Ol žurnalistleriň biri protest meýdançasynda tutulyp, awtobusa mündirilip, 30 çemesi tussag bilen başga ýere alnyp gidildi.
Ýaraly bolanlar barada bada-bat habar berilmedi. Hökümet tarapyndan sanksiýa berlen protest Demokratik güýçleriň milli geňeşi tarapyndan gurnaldy.
Käbir şygarlarda «Monarhiýa bolmaz, talaňçylygy bes et», «Nebitden gelen 140 milliard dollar hany?» diýen sözler ýazylgy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Owgan hökümeti howpsuzlyk güýçleriniň demirgazyk Owganystanyň Gunduz welaýatyny “Talybanyň” söweşijileriniň elinden gaýdyp almak boýunça hüjüme başlandygyny habar berdi.
“Täze güýçler Gunduza bardy we operasiýa başlady” diýip Goranmak ministrligi 29-njy sentýabrda habar berdi.
Beýannamada hökümet güýçleriniň şäheriň türmesini we welaýatyň polisiýa edarasyny “Talybanyň” söweşijileriniň elinden basyp alandygy aýdyldy.
Şol bir wagtda-da NATO-nyň metbugat-wekili “koalisiýa we Gunduzda hereket edýän owgan güýçlerine abanýan howpy aradan aýyrmak üçin” ABŞ-nyň harby uçarlarynyň “Talybanyň” pozisiýalaryny oka tutandygyny habar berdi.
Owganystanyň Saglyk ministrliginiň metbugat-wekiliniň aýtmagyna görä, Gunduzyň keselhanalaryna 16 adamyň jesedi we 172 ýaralanan adam ýerleşýär.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Hytaýyň premýer-ministri Wen Jiabo bilen ikiçäk gepleşikleri geçirdi. Iki resmi Kambojiýada geçirilýän Aziýa döwletleriniň sammitinde duşuşdy.
Obama ABŞ-Hytaý gatnaşyklaryny “konstruktiw” diýip häsiýetlendirdi. Şeýle-de ABŞ-nyň prezidenti iki döwletiň arasyndaky söwda we sermaýa gatnaşyklarynda “açyk düzgünleriň” kesgitlenilmelidigini sözüne goşdy.
Bu Obamanyň premýer-ministr Wen bilen geçiren soňky duşuşygy boljakdygy çaklanylýar. Wen we ýurduň prezidenti Hu Jintao häkimiýeti ýolbaşçylaryň täze nesline geçirmek üçin, wezipelerinden çekilýärler.


text:
Pakistanyň resmileri ýurduň Demirgazyk Waziristan tire-taýpalar regionynda pilotsyz uçaryň amala aşyran howa zarbasy netijesinde azyndan dört söweşijiniň öldürilendigini aýdýarlar.
Pakistanyň aňtaw gullugynyň resmileri 26-njy noýabrda amala aşyrylan howa zarbasynda Dattahel şäherçesiniň golaýyndaky söweşijileriň birikmesi nyşana alyndy diýdiler. Agzalýan şäherçe Miranşah şäheriniň 60 kilometr günortasynda ýerleşýär.
Aňtaw gullugynyň bir işgäri gürrüňi gidýän birikmäniň “Hakkani” guramasy we söweşijileriň ýokary derejeli komandiri Gul Bahadur tarapyndan ulanylandygyny mälim etdi.
Pakistanyň harby we howpsuzlyk güýçleri iýun aýynda howa we guryýer hüjümlerini amal aşyryp başlany bäri Demirgazyk Waziristan sebitinde 1 müňden gowrak söweşijiniň öldürilendigini öňe sürýärler.
23-nji noýabrda Owganystanyň gündogaryndaky Paktika welaýatynda sportuň woleýbol görnüşi boýunça geçirilýän ýaryşda janyndan geçeniň bombaly hüjümi amala aşyrmagy netijesinde 57 adam ölüpdi. Bu hüjümiň arkasynda "Hakkani" toparynyň bardygy güman edilýär.


text:
Germaniýanyň goranmak ministri eger Berliniň ynamyny goramak isleýän bolsa Kabulyň korrupsiýa we jenaýatçylyga garşy berk çäre görmelidigini aýtdy.
Mundan bir aý öň wezipe başyna geçen Karl-Theodor zu Guttenberg, Kabula edýän saparynyň dowamynda Germaniýanyň bu mesele bilen bagly anyk ösüşleriň bolmagyna garaşýanlygyny aýtdy.
Germaniýanyň parlamentinde Owganystanda ýerleşýän parahatçylygy goraýjy güýçleriň mandatyny dowam etdirip- etdirmezlik bilen bagly dekabarda ses berlişik bolar.
Ikinji jahan urşundaky rolundan netije çykaryp, Germaniýa daşary ýurtlarda amala aşyrylan ençeme harby çärelere gatnaşmandy. Emma onuň Owganystanda 4200 töweregi esgeri ýerleşýär.
Pikir soralşyklardan mälim bolşuna görä, Germaniýanyň ilatynyň uly bölegi bu harbylaryň Owganystanda galmagyny dowam etdirmegine garşy çykýar.


text:
Emma Ýewropada okaýan türkmenleriň gazanýan netijelerini göreňde, eger türkmen ýaşlaryna okamaga, deňli-derejeli bilim almaga gowy mümkinçilik döredilse, onda olaryň az wagtda ýokary sepgitlere ýetip biljekdigine göz ýetirmek mümkin.
Azatlyk Radiosy Stokgolmyň Karolin Medisina institutynyň studenti, ýaňy-ýakynda Şwesiýanyň Ýaş alymlar birleşiginiň başlygy saýlanan Gunça bilen bu ugurdan ýörite söhbetdeşlik geçirdi.Azatlyk Radiosy: Gunça, ýaňy-ýakynda şwed gazetlerinde Siziň Şwesiýanyň Ýaş alymlar birleşiginiň başlygy saýlanandygyňyz habar berildi. Biz Sizi bu üstünlik bilen gutlamak isleýäris.Gunça:
Köp sag boluň!Azatlyk Radiosy: Ýaş alymlar birleşigi baradaky soraglardan öňürti Siziň nirede okaýandygyňyzy soramakçy.
Gunça:
Men Stokgolmyň Karolin Medisina institutynyň 4-nji kursunda okaýaryn.Azatlyk Radiosy: Ýaş alymlar birleşigi nähili gurama? Onuň näçeräk agzasy bar?Gunça:
Şwesiýanyň Ýaş alymlar birlesigi – bu döwletden garaşsyz, özbaşyna bir erkin birleşik. Onuň dört müň agzasy bar, olaryň hemmesem ylmyň dürli ugurlary boýunça işläp ýören ýaş alymlar.Azatlyk Radiosy: Bu birleşigiň gurluş aýratynlygy nähili?Gunça:
Birleşigiň baş edarasy Stokgolmda ýerleşýär. Ondan başga-da, biziň ýerlerde etrap birleşmelerimiz bar.Azatlyk Radiosy: Başlyk hökmünde Siziň wezipäňiz nämeden ybarat?Gunça:
Meniň wezipäm – bu birleşikde aýlykly hem aýlyksyz, höwesjeň hökmünde işläýän köpsanly ýaş alymlaryň işini gurnamakdan, olaryň başyny jemlemekden ybarat.
Azatlyk Radiosy: Siz bu wezipä nähili ýagdaýda saýlandyňyz?Gunça
: Men öňden bäri bu guramanyň agzasy. Soňky üç ýyldan bäri hem onuň Dolandyryşynyň agzasy. Soňky iki ýylda-da – başlygyň orunbasary bolup işledim. Şu ýylyň mart aýynda-da, Birleşigiň gurultaýynda meni başlyk saýladylar.Azatlyk Radiosy: Siz Ýaş alymlaryň birleşiginiň aýlykly hem aýlyksyz işgärleri bar diýdiňiz. Onda Birleşigiň öz maliýe mümkinçilikleri, onuň býujeti nähil
i?Gunça:
Hawa, býujetimiz az däl, alty million krona ýetýär. Azatlyk Radiosy: Ol puly Ýaş alymlar birleşigine kimler berýär?Gunça:
Ol puluň iň uly bölegini bize döwlet berýär. Bize hususy kärhanalaram goldaw hökmünde pul geçirýärler. Sebäbi şol kärhanalar biziň ylymda alyp barýan gözleglerimiz bilen gyzyklanýarlar, ýaş alymlaryň edýän açyşlarynyň geljekde özlerine peýdaly boljakdygyna, şol açyşlary ulanyp biljekdiklerine ynanýarlar. Azatlyk Radiosy: Býujetiňiz, dogrudanam, kiçi-girim däl. Onsoň Birleşikde bu serişdeleriň ulanylyşy nähili ýola goýulýar?Gunça:
Biziň öz ýuristlerimiz, rewizorlarymyz, kontrol bölümimiz bar. Bu taýda, Swesiýada, finans işlerine gözegçilik örän gowy gurnalan, hemme zat gowy işleýär. Azatlyk Radiosy: Siziň özüňiz ýaş alym hökmünde haýsy ugurdan gözlegleri alyp barýaňyz?Gunça:
Men newrologiýa boýunça ylmy gözlegleri alyp barýan. Bu ugurdan eýýäm birnäçe ýyl bäri işleýärin. Meniň üçin esasy zat häzir tejribe toplamak. Şonuň üçinem wagt bolanda, Ýewropanyň dürli institutlarynda praktika geçýän. Mysal üçin, geçen ýyl bütin tomus men Angliýada Kembridj institutynda işledim, şol taýda medisina gözleglerini alyp bardym. Azatlyk Radiosy: Siz Türkmenistan barada näme bilýäňiz? Öz deň-duşlaryňyz bilen gatnaşygyňyz barmy?Gunça:
O diýen kän zat bilemok. Sebäbi biz o taýdan men sekiz ýaşymdakam göçüp gaýtdyk. Goňşularymyz, deň-duşlam çalaja ýadyma düşýär. Türkmenistan hakynda ejem, kakam gürrüň berýär. Türkmen ertekilerini, käbir beýleki kitaplary okap görýän.Azatlyk Radiosy: Siz haýsy dillerde okap-ýazyp bilýäňiz? Gunça:
Esasy okaýan-ýazýan dilim şwed dili, iňlis dili hem meniň ikinji iş dilim, fransuz dilini bilýän. Türkmençäni bilýän. Orsçanam öň bilýädim, häzirem azajyk düşünýän, ýöne gepläp bilemok.
Azatlyk Radiosy: Şwesiýada okamak, ýaş alym hökmünde işlemek kynmy?Gunça:
Aňsadam däl. Bu taýda okamaga hemme gerek zatlar bar, ýöne ýaman köp okamaly bolýar. Boş wagtyň ýok diýen ýaly. Alymlyk ugrundan işlejek bolsaňam şonuň ýaly: ýaman köp okamaly, köp işlemeli, erjel bolmaly. Sebäbi bu taýda konkurensiýa gaty güýçli. Diňe köp okap hem işläp, öňe çykyp bolýar. Azatlyk Radiosy: Türkmenistanly ýaşytdaşlaryňyza, ýaş alymlara näme aýdasyňyz gelýär?Gunça:
Meň olara üstünlik arzuw edesim gelýär. Olaram Ýaş alymlar birleşigini gursalar, gowy bolardy. Şeýtseler, men olaryň birleşigine Şwesiýanyň Ýaş alymlar birleşigi bilen dostlaşmaga, tejribe alyşmaga kömek edip bilerdim.
Azatlyk Radiosy: Gyzykly gürrüňdeşlik üçin köp sag boluň. Size öz işleriňizde mundan beýlägem uly üstünlikleri arzuw edýäris!


text:
Türkmenlerde: «Alym bolmak — aňsat, adam bolmak — kyn!» diýen nakyl bar.
Elbetde, bu nakylyň gylyksyz adamlaryň köplügi sebäpli dörän bolmagy mümkin. Hakykatda welin, alym bolmak hem aňsat däl. Aýratyn hem Türkmenistanda alym bolmak örän kyn. Sebäbi islendik pudak, islendik iş syýasatlaşdyrylan halatda ol iş öňküsinden-de iki-üç esse kynlaşýar.
Ylym hem, edebiýat, sungat hem syýasatlaşdyrylmadyk ýagdaýynda gowy ösýär. Ylym — erkin bolmaly. Emma «Türkmenistanda ylym bilen erkin meşgullanmaga hiç wagt mümkinçilik bolmandy» diýip, doly aýdyp bolar.
Sowet hökümetiniň döwründe ylmyň ýagdaýy Garaşsyzlyk ýyllaryndakydan birneme ganymadrak bolan hem bolsa, ol döwürler hem türkmenleriň ylmy dünýäsinde öwerlikli ýagdaý bolmandy. Türkmenistanda Ylymlar Akademiýasy bolan-da bolsa, onda ençeme ugurlar boýunça (taryh, dil we edebiýat, golýazmalar we ş.m.) institutlar dörän hem bolsa, ol institutlar we olarda işlän alymlar Moskwanyň görkezmesi boýunça işlediler, Moskwa ýaraýjak zatlaryň üstünde işlediler. Esasan, Moskwanyň işläp taýýarlan ylmy işlerini türkmençeleşdirmek ylmy açyşlar hasaplandy we şol işler boýunça alymlyk derejeleri berildi. Diňe edebiýat boýunça edilen işlerde türkmen edebiýatçylarynyň ömür-döredijiligi Moskwadan göçürilmedi.
Dogrusy, sowet döwründe «Türkmen ylmy, türkmen alymlary» diýlip, agyz doldurylyp gürrüň hem edilmezdi. Sebäbi ol döwürlerde on bäş respublika üçin diňe «Sowet ylmy, sowet alymlary» diýen umumy söz bardy. Şol söz hem ýörgünlidi.
Öňküligem galmady
Türkmenistan Garaşsyzlygyny alandan soň, türkmen ylmy hem türkmen alymlary öňküje gününem tapmadylar. Nyýazow ýurduň Ylymlar akademiýasyny ýapdy, alymlary bolsa dargatdy. Ýaranjaňlaryň hataryna goşulan alymlar ýurduň ýokary okuw jaýlaryndan, mekdeplerden iş aldylar, ýaranjaňlyk etmedikler bolsa, dürli bahanalar bilen “gara spisoga” atlary düşüp, kowlup gitdiler. Kimler bazarlara çykyp, jorap satdylar, kimler garawulçylyga gitdiler, kimler ýüreklerini tutup, dünýesini täzelediler.
Häzirki wagtda Ylymlar Akademiýasy ýaňadan açyldy. Ýöne ýaşuly professorlaryň dargap gitmesi, ylma ýaş nesliň çekiljek bolunmasy üçin ýaýbaňlandyrylan iş, edebiýatyň, sungatyň, taryhyň, ykdysadyýetiň… döwrüň syýasatyna gönükdirilmesi, “gara spisoga” düşenleriň ylma ýanaşdyrylmazlygy entekler türkmen ylmynda dünýäni aňkartjak açyşlaryň bolmajagyna güwä geçýär.
Mihail Gorbaçýowyň üýtgedip gurmagy (perestroýka) başlan ýyllarynda türkmen alymlarynyň ylma hyjuwlanmasy Türkmenistanda hem gowy ylmy açyşlary edip biljek alymlaryň ýüze çykyp biljegini subut etdi. Mysal üçin, Türkmenistana ilkinji kompýuterler gelen halaty Türkmen politehniki institutynyň professory Batyr Balyşow (Türkmenistanyň Kompartiýasynyň Merkezi Komitetiniň öňki ýolbaşçylarynyň biri bolan Balyş Öwezowyň ogly) kompýuterlerde türkmen harplaryny ilkinji bolup ýerleşdiren professordyr.
Göze gara suw inme keseliniň Türkmenistanyň Göz keselleri institutynda has gowy bejerilýändigi hakda Orsýet gazetleri hem ýazýardy. Türkmen medisinasynyň alymlary bu keseliň öňüni almakda günsaýyn döredijilikli işleýärdiler. Türkmenistanyň Göz keselleri institutyna köp ýurtlardan näsaglar gelýärdi.
«Ruhnama» guwanyp ýaşamak
SSSR-iň dargamagynyň netijesinde, her respublika aýratyn ýaşamaga başlady. Türkmenistanda Garaşsyzlygyň ýyllarynda ähli zat, şol sanda ylym-da, alymlar-da başdan aýlanyp uruldy. Ýurt bütin durky bilen «Ruhnama» guwanyp ýaşamaly boldy. Bu ýagdaý üýtgedip gurmagyň sergin howasyna serini durlap, ýaňy ylma hyjuwlanyp ugran alymlaryň-da işleriniň düýbüne palta urdy.
Ýyl-ýyldan kämilleşme diýen zat bütinleý ýatdan çykdy. Näsaglar köplenç Daşkente, Moskwa ugradylýar. Bu şäherlere gidip, saglyk bejertmek üçin çykaryljak çykdajylary tapmak garamaýak ilatyň golundan gelmeýär.
Häzirki döwürde Türkmenistanda üýtgeşik ylmy açyş ýok. Ähli pudaklar boýunça dünýä ylmynyň gazananlaryndan peýdalynylýar. Kompýuterler, uçarlar, medisina enjamlary, tekstil komplekslerindäki tehnologiýalar, maşynlar-traktorlar — bularyň ählisi daşary ýurtly alymlaryň oýlap tapyşlarynyň netijesidir.
Başda-da aýdyşymyz ýaly, ylym hem, alym hem erkin bolmaly. Ýokardan berilýän görkezme bilen, ýa-da döwrüň syýasatyna ýaranjak bolup, ylmy açyş edip bolmaýar. Ylmy açyş adamyň iş ýerindäki ýagdaýa görä, adamyň ýüreginden dömüp çykmaly. Adam işläp ýörkä: «Hä, şü işi şeýlerägem bitirse boljag-ow» diýip, pikir edip, şol pikiriň netijesi hem ylmy açyşa eltmeli.
Sowet döwründen galan diplom işleri göçürden studentiňden alym ýasap bolmaýar.
Çoluk Möwlamow aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Liwiýada Kaddafiniň goşunlary bilen gozgalaňçylaryň arasynda ýaragly çaknyşyk başlanaly bäri ýedi žurnalistiň nirededigi näbelli bolup galýar.
“Al-Jazeera” telekanalynyň iki žurnalisti we iki operatory iki hepde mundan öň Liwiýada ýitirim boldy.
Soňky üç günde “Frans- Press” agentliginiň iki žurnalistiniň we bir fotohabarçynyň nirededigi näbelli.
Geçen hepde Kaddafiniň goşunlary tarapyndan saklanan “The New York Times” gazetiniň dört korrespondenti duşenbe güni boşadyldy. Olary wiza režimini bozmakda aýypladylar. Žurnalistleriň Tripolidäki türk ilçisisne tabşyrylandygy habar berilýär.


text:
Yragyň hökümeti “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijileri ýurduň demirgazygynda ýerleşýän gadymy assiriý şäheriniň taryhy galyndylaryny tekizleýärler diýýär. Bu gürrüňi gidýän toparyň söweşijileriniň ýurtdaky taryhy gymmatlyklara eden soňky hüjümidir.
Yragyň Turizm we gadymy ýadygärlikler boýunça ministrliginiň beren maglumatyna görä, söweşijiler 5-nji martda öýlän namazyndan soň, Nimrud şäherindäki taryhy galyndylary tekizläp başlapdyr.
Şeýle-de, ministrlik taryhy şäherde amala aşyrylan tekizlemäniň derejesi barada henize çenli hiç hili maglumatyň ýokdugyny mälim etdi. Gürrüňi gidýän taryhy şäher mundan 3 300 ýyl ozal Tigr derýasynyň eteginde döredilipdi. Onuň gadymy ady Kalhu bolup, ol Assiriýler zamanasynyň hazynasy hasaplanylýardy.


text:
Mejlisde Berdimuhamedow Türkmenistan tarapyndan Päkistana 40 tonna ýüküň iberiljekdigini aýtdy. Iberilýän ýüküň düzüminde esasan, arassa agyz suwy, goýaldylan süýt, çagalar iýmiti, derman serişdeleri bolar.
Pakistana ynsanperwer kömegini ibermek üçin Berdimuhamedow wise-premýer N.Şagulyýewe ýük uçaryny taýýarlamagy tabşyrdy.Etraplarda elewatorlar gurlar
Ministrler Kabinetiniň mejlisinde wise-premýer Akmämmedow Daşoguz welaýatynyň Ruhubelent etrabynda, Ahal welaýatynyň Kaka etrabynda täze elewatorlaryň ulanylmaga berlendigini, bu elewatorlara şu ýylda ýetişdirililen bugdaýyň eýýäm getirilip ugralandygyny habar berdi.
Mary, Daşoguz, Ahal welaýatlarynda täze elewatorlary gurmak barada ozal ýurduň prezidenti tarapyndan degişli karara gol çekipdi. Ruhubelent we Kaka etraplarynda gurlan elewatorlar ýaly elewator ýakyn geljekde Mary welaýatynyň Ýolöten etrabynda hem ulanylmaga berler.
Ýurtda öndürilýän gallanyň mukdarynyň artýandygyna garamazdan, däneçilik pudagynda emele gelen ýagdaýyň talabalaýyk däldigini Berdimuhamedow mejlisiň barşynda nygtamak bilen, gysga wagtyň içinde täze degirmenlerdir elewatorlary etraplarda gurmagyň we işe girizmegiň zerurdygyny belledi.
Meýdanlarda ýygnalan gallanyň awtoulaglara ýüklenilip, uzak aralykda ýerleşýän goňşy etraplaryň elewatorlaryna eltilmeginiň netijesinde ýolda hasyl ýitgisine getirmegi şu günki günde oba hojalyk pudagynda problemalaryň biri bolup durýar. Her etrapda elewatorlaryň gurulmagy şeýle ýitginiň mukdarynyň azalmagyna getirip biler.Lukmançylyk uniwersiteti döredildi
Mejlisde Berdimuhamedow Türkmen döwlet lukmançylyk uniwersitetini döretmek barada hem permana gol çekdi. Bu permana laýyklykda ozalky Türkmen döwlet lukmançylyk instituty mundan beýläk öz işini bes eder.
Türkmen döwlet lukmançylyk uniwersitetiniň täze binasy 1-nji sentýabr gününde açylar. Şeýle hem ýurduň baştutanynyň gol çeken kararyna laýyklykda şu ýylyň 20-nji oktýabrynda Türkmenistanda Bütindünýä statistika güni bellenilip geçiler. Şol gün Aşgabat şäherinde «Türkmenistanyň döwlet statistikasy ösüş ýolunda» atly ylmy amaly maslahat geçiriler.
Käbir synçylar Türkmenistanda statistikanyň ýurtda bolup geçýän syýasy-ykdysady prosesleri hakykatdan daşlaşdyrmak funksiýasyny ýerine ýetirýän pudaga öwrülip, hatda tebigy betbagtçylyklar we ýol heläkçilikleri boýunça maglumatlaryň hem ýaşyrylyp gelinýändigini belleýärler.Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Çarşenbe güni Owganystanyň gündogarynda ýerli geňeşiň mejlisiniň dowamynda janyndan geçen iki söweşiji hüjümi amala aşyrdy. Resmileriň berýän maglumatyna görä, hüjümde parahat ilatyň arasyndan bir adam ölüpdir, başga-da ençemesi ýaralanypdyr.
Kunar welaýatynyň metbugat wekili Wasifullah Wasifynyň sözlerine laýyklykda, iki hüjümçi binanyň daşynda özüni partladypdyr.
Wasify hüjümde binadaky hökümet wekillerine şikesiň ýetip-ýetmändigi barada häzirlikçe anyk maglumatyň ýokdugyny aýdýar.
Kunar welaýatynyň saglygy-saklaýyş ýolbaşçysy Asadullah Fazeli hüjümde azyndan bir adamyň ölendigini we üçüsiniň hem ýaralanandygyny belleýär.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Parižde klimat boýunça möhüm sammitde çykyş edip, dünýäniň 150 liderine “şu pursada” üns berilmelidigini hem-de özleriniň klimatyň üýtgemegi bilen bagly meselede halklaryň jogapkärçilik duýgusyny paýlaşýandygyny görkezmelidigini nygtady.
30-njy noýabrda Birleşen Milletler Guramasynyň konferensiýasynda çykyş eden Obama dünýä liderleri uly maksatlary öz içine alýan we “maksatlary yzygiderli täzelenip durýan” klimat ylalaşygyny döretmelidirler diýdi.
Obama Birleşen Ştatlar dünýäniň atmosfera iň köp kömürturşy gazyny bölüp çykarýan ikinji ýurdy hökmünde klimatyň üýtgemegi boýunça öz üstüne düşýän jogapkärçiligi paýlaşýar diýdi. Ýer togalagynda global maýlamanyň güýçlenmegine kömürturşy gazynyň sebäp bolýandygy aýdylýar.
Ähmiýetli duşuşyk
Şol bir wagtda Obama Birleşen Ştatlar klimatyň üýtgemeginiň täsir ýetiren ýurtlaryna ýardam bermek maksady bilen käbir ýurtlara täze maliýe serişdelerini goýberer diýdi.
30-njy noýabrda ir bilen Fransiýanyň prezidenti Fransua Holland Parižde klimat boýunça möhüm sammiti açyp, dünýäniň 150 liderini klimat boýunça berk ylalaşygy döretmäge çagyrdy.
Sammitde Holland klimat boýunça halkara duşuşygynyň ähmiýetiniň mundan öň şeýle uly bolan gezeginiň ýokdugyny belledi.
Bu aralykda Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Ban Ki-Moon sammite gatnaşýanlara ýüzlenip, howanyň global derejede maýlamagynyň depginini selsiý görkezijisi boýunça iki gradus derejesinde saklamak maksadyna ýetmek üçin “has tiz” we “has tutumly” hereket etmelidigini belledi.
Optimistik garaýyşlar
BMG-niň konferensiýasynda howanyň maýlamagyna sebäp bolýandygy aýdylýan kömürturşy gazlarynyň bölünip çykarylmagyny çäklendirmek boýunça 196 ýurduň arasynda ylalaşyga gelinmegi maksat edinilýär.
Konferensiýa, şu aýyň başynda Fransiýanyň paýtagty Parižde bolan ýowuz terrorçylykly hüjümden soň, 30-njy noýabr we 11-nji dekabr aralygynda berk howpsuzlyk çäreleriniň berjaý edilmeginde geçirilýär.
Konferensiýa gatnaşýan 147 ýurduň döwlet we hökümet ýolbaşçylarynyň arasynda Birleşen Ştatlaryň, Hytaýyň we Orsýetiň prezidentleri we Hindistanyň premýer-ministri bar. Bu duşuşygyň dowamynda klimatyň üýtgemegi boýunça ylalaşyga gelinjekdigi dogrusynda oňaýly pikirler artýar.
“Men biziň gazanyp biljek zatlarymyz babatynda örän optimistik garaýyşda. Sebäbi men soňky ýedi ýylyň dowamynda Amerikanyň ajaýyp ädimler ädendigini görýärin” diýip, Birleşen Ştatlaryň prezidenti Waşingtondan Pariže ugran mahaly, Facebook sosial ulgamynda çap eden maglumatynda aýtdy.
30-njy noýabrda konferensiýa gatnaşýan liderleriň global maýlama garşy göreşi güýçlendirmek boýunça birnäçe möhüm bildirişleri mälim etmegine garaşylýar.


text:
Türkmenler öz bedewlerini gadym döwürlerde-de örän sylapdyrlar, häzir, ýagny Garaşsyzlykda ýaşalýan günlerde-de syladylar. Olary hormatlap, olar üçin ýörite baýramçylyk güni bellendi. Her ýylyň aprel aýynyň iň soňky ýekşenbesi - Türkmen bedewiniň günüdir.
Türkmenler bu baýramçylygy örän dabaraly belläp geçýärler. At çapyşyk guralýar, ýakyndan-uzakdan myhmanlar çagyrylýar. Aýdymçylar bedewleriň şanyna bagyşlap aýdym aýdýarlar, şahyrlar olary taryplap, goşgular okaýarlar. Garaz, uzakly gün türkmen bedewiniň şanyna owadan-owadan sözler aýdylýar, radio-telewideniýe bedewlere bagyşlap, gepleşikler guraýarlar, gazet-žurnallar olara ýörite öz sahypalaryny bagyş edýärler. Baýramçylyk döwlet derejesinde geçirilip, oňa diňe bir zähmetkeşler däl, eýsem, döwlet ýolbaşçylary, daşary ýurtly myhmanlar, daşary ýurtlaryň Türkmenistandaky ilçihanalarynyň wekilleri gatnaşýarlar.
Türkmen bedewleri şeýle sylaga mynasyp hem. Ol örän gadym döwürlerden bäri türkmen halkynyň çyn dosty bolup gelen janawar. Türkmenler öz bedewine gerek bolanda agyr-agyr ýük urupdyrlar, onuň bilen uzak aralyklary geçipdirler, ýer sürüpdirler, söweşe gatnaşypdyrlar. Toýlarda gelnaljy gidipdirler, ýaryşlarda çapuwa çykypdyrlar. Türkmen bedewi eýesi özüni nähili ýumşa gönükdirse, şol ýumşy aňryýany bilen bitiripdir. Söweş wagtynda eýesi ýaralanan halaty bedew ony ýalňyz taşlap gitmändir, eger eýesi wepat bolsa, tä onuň jesedi ýygnalýança bedew onuň ýanyny saklapdyr, eýesiniň ýanyna gelenleri depipdir hem gapypdyr. Türkmenler gadym döwürlerde öz atlaryna söweş wagtynda duşmana topulmagy hem oňa agyz salmagy, ony toýnaklary bilen depmegi öwredipdirler. Türkmen atlary şeýtmegi hem başarypdyr.
Türkmenler gadym döwürlerde öz atlaryny özünden gowy görüpdir. Özi iýmäge çörek tapmasa-da, olar atlaryny şaý-sepler bilen bezäp, onuň üçin haly ýapynjalar dokapdyrlar. Günde ýuwup-ardypdyrlar, darapdyrlar. Türkmenleriň atyny nähili gowy görýändigine düşünmäge «Irden tur, ataňy gör, ataňdan soň atyňy» diýen nakyl hem kömek etse gerek. Şu nakyl türkmenleriň öz bedewlerini atasy ýaly gowy görýändigine şaýatlyk edýär. Sebäbi bedew hojalygyň gerekli maly bolupdyr: ýeriňi sürýänem şol, ýüküňi göterýänem şol, uzak ara äkidýänem şol, söweşde ýaran bolýanam şol bolupdyr. Ol toýlarda bezeg, ýaryşlarda şöhradyň bolupdyr.
Türkmen bedewlerine türkmen topragyna dürli döwürlerde syýahat eden syýahatçylar hem haýran galypdyr. Dürli ýurtlardan türkmen topragyna gelen syýahatçylaryň, şol sanda ýewropaly syýahatçylaryň ýazgylarynda hem türkmen bedewi hem onuň şöhraty hakda bellenipdir. Türkmen bedewleri üsti ýükli halda bir hepdeläp açlyga hem suwsuzlyga çydap, uzak menzilleri geçip bilipdirler.
Ine, türkmenleriň şeýle ajaýyp atlary bolupdyr. Beýle bedewler üçin näçe günläp baýramçylyk edilende-de az däldir.
At eti kän iýlenok
Tehniki progresiň ösüp, maşynlaryň, traktorlaryň döremegi bilen bedewler iş maly hökmünde aradan aýryldy. Olaryň edýän—ýük götermek, ýer sürmek ýaly işlerini maşyn-traktorlar ýerine ýetirip başlady. Türkmenleriň özleri kimin, atlary hem sowet hökümeti ýyllarynda jebir çekdiler. Ýörite gylýalçylygy ösdürmek planyna görä, olar köpeldilip, at etinden kolbasalar öndürmek sowet hökümetiniň azyk bolçulygyny döretmek planlarynyň biri bolup durýardy. Sowet magazinlerinde at etinden ýasalan kolbasalar örän kändi.
Türkmenler atyň etinem iýmeýärler, at etinden edilýän kolbasany-da, atyň süýdüni-de içmeýärler.
Türkmenistanyň Garaşsyzlygy türkmen bedewleriniň bagtyny açdy diýseňem boljak. Olary kolbasa tabşyrmak Türkmenistanda bes edildi. Ýöne dostlukly döwletlerden gelýän belent mertebeli myhmanlara döwlet derejesinde bedew sowgat bermek däbi döredi.
Döwlet aýlawynda ýazky hem güýzki möwsümde at çapyşyklary yzygiderli geçirilip durulýar. Baýramçylyk günlerinde bolsa çapuwlaryň sany artdyrylyp, at çapyşygynyň dabarasy has-da uludan bolýar. Şeýle dabaraly günlerde ilkinji gelen atlara goýulýan baýraklar hem saldamly bolýar. Ýurduň prezidenti uludan tutulýan toý-dabaralarda bolýan at çapyşyklarynda ýeňil awtoulagyny hem goýýar.
Ýazky hem güýzki at çapyşyklarynyň her çapuwy umuman, baýraksyz bolanok. Haly, telewizor we ş.m. baýraklar goýlup durulýar.
Çapuwlarda atyny birinji getirip, baýrak almagyň yşgyna düşýän çapyksuwarlardyr seýisleriň arasynda atlara neşe maddalaryny sanjym edýänler-de bolýar. Atlara neşe maddalary çapuwyň öňünden edilýär. Şeýle atlar bolsa, köplenç ilkinji orunlary eýelemegi başarýarlar.
Elbetde, seýisler atlaryň ählisine neşe maddalaryny ulanmaýarlar. Ýöne tirýege öwrenişdirilýän atlar az hem däl. Gynandyrýan ýeri, çapuwdan aýrylansoň, neşe maddalaryna uýgunlaşdyrylan atlar höwre goşulýar. Munuň bolsa, ahal-teke bedewleriniň nesline görnetin zelel getriýändigi öz-özünden düşnüklidir.
Serdar Gulgeldiýew aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Horwatiýanyň polisiýasy şu wagta çenli ýurda 5650 migrantyň gelip girendigini aýtdy.
Migrantlar 16-njy sentýabrda, Wengriýa özüniň Serbiýa bilen aradaky serhedini ýapanyndan soň, Balkan ýoluny üýtgetdiler we günbatar tarapa, Horwatiýa ugradylar.
Polisiýa 17-nji sentýabrda migrantlaryň Horwatiýa birnäçe geçiş nokadyndan girendigini aýtdy. Horwatiýa migrantlary hasaba alanyndan soň, olary paýtagt Zagrebiň töweregindäki kabul ediş merkezlerine geçirýär.
Bu ýurt birnäçe müň migranta ýardam edip biljekdigini, emma onlarça müň migranty kabul etmäge güýjüniň ýetmejekdigini aýdýar.
Şu aralykda BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun wenger polisiýasynyň Serbiýa bilen serhetdäki migrantlara ýowuz daraşmasyny görüp, «aňk bolandygyny» aýtdy.
Wenger polisiýasy 16-njy sentýabrda, tikenli sim germewini böwsen migrantlara garşy göz ýaşardyjy gaz we suw toplaryny ulandy.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Aşgabatda könelişen jaýlaryň ýykylyp aýrylmazlygyndan we beýleki kemçiliklerden, şol sanda öz gatnaýan protokol köçeleriniň ýeterlik bezelmezliginden nägile boldy, kemçilik goýberen ýolbaşçylara çäre görmegi tabşyrdy.
Türkmen lideri şenbe güni geçiren iş maslahatynda geçen hepde gozgan meselesini, ýagny paýtagtda ýaşaýyş jaýlaryny kärendesine alýan adamlaryň anyk hasaba alynmalydygyny hem ýatlatdy.
Bar bolan kanunçylyga garamazdan, ol bu ugurdaky kanunçylygyň ýerine ýetirilmeýändigini, polisiýanyň ýerli wekilleriniň işiniň düýpli gowulandyrylmagynyň zerurdygyny aýtdy.
Türkmen paýtagtynyň töwereginde soňky bir ýylda on bäş müň çemesi jaýyň ýykylandygy, on müňlerçe adamyň jaýyny ýitirendigi aýdylýar.
Emma prezident jaýy ýykylan adamlary agzaman, şäher ilatyndan jaý gurunmak üçin mellek ýerleriniň berilmegini soraýan köp arza-şikaýatyň gowuşýandygyny aýtdy.
Döwlet baştutany, paýtagtdaky ýol, köçe, elektrik üpjünçiligi, ýyladyş sistemasy ýaly ugurlarda onlarça ýyl bäri dowam edýän kemçilikleri boýun almak bilen bir hatarda, ilata mellek ýerlerini bermek meselesiniň hem talabalaýyk ýagdaýda çözülmeýändigini tassyk etdi.
Şeýle-de prezident soňky ýyllarda Aşgabatda gurlan binalaryň käbiriniň eýýäm Ginnesiň rekordlar kitabyna girizilendigini ýatladyp, ol binalary talabalaýyk saklamakda kemçiligiň köpdügini boýun aldy.
Ine, hatda biziň esasy üns berýän köçelerimiz, ýagny Kopetdag etrabynyň çäklerinden geçýän protokol ýollary hem talabalaýyk bezelmeýär.
Hususan-da ol paýtagtda köçeleri we seýilgähleri abadanlaşdyrmak, şäheri bagy-bossanlyga öwürmek işiniň «örän ýaramaz alnyp barylýandygyny» aýtdy.
«Ine, hatda biziň esasy üns berýän köçelerimiz, ýagny Kopetdag etrabynyň çäklerinden geçýän protokol ýollary hem talabalaýyk bezelmeýär» diýip, prezident aýtdy.
Şeýle-de ol şäheriň etraplarynyň ählisinde belli bir tertibiň ýokdugyna, jaýlara, binalara esewan edilmeýändigine, awtoulaglary goýmak üçin duralgalaryň ýeterlik däldigine, zir-zibilleriň wagtynda ýygnalmazlygyna... ünsi çekdi.
Azatlyk radiosyna interwýu berýän, Azatlygyň websaýtynda we sosial ulgamlardaky sahypalarynda pikirini galdyrýan türkmenistanlylar prezident Berdimuhamedowyň şenbe güni agzan kemçiliklerini, diňe bir Aşgabat bilen baglylykda däl, bütin ýurt boýunça, öňden aýdyp gelýärler.
Şonuň bilen wagtda, raýatlaryň arasynda paýtagt Aşgabatda gurulýan, belki-de talabalaýyk saklamak üçin hemişe uly çykdajy talap etjek kaşaň binalaryň köplüginden, welaýat, etrap ýerlerine az üns berilmeginden nägile bolýarlar.
Ikinji tarapdan, baýramçylyklar, 2017-nji ýylda Aşgabatda geçjek sport çäreleri we beýlekiler bilen baglylykda, paýtagta gelýän ýerli migrant işçileriň gysylmagy, welaýat ulaglarynyň şähere salynmazlygy ýaly çäklendirmeler adamlarda has köp alada döredýär.
Indi, prezidentiň paýtagtda tertip-düzgüni berkitmek baradaky täze talaplary çäklendirmeleri güýçlendirermi ýa-da ýurt raýatlarynyň hemmesi üçin deň, kanuny şertlerde, islän ýerinde ýaşamak we işlemek mümkinçiligi dörediler, muny wagt görkezer.
«Garaşsyz, bitarap watanymyzyň paýtagtynda tertip-düzgün hemişe nusgalyk derejede ýokary bolmalydyr» diýip, prezident Berdimuhamedow şenbe güni geçiren iş maslahatynda aýtdy diýip, türkmen metbugaty habar berýär.


text:
Täjigistanyň ýerli resmileri zenan mugallymlaryň öz wezipelerinden çekilmegini talap edýän, muny berjaý etmedik mugallymyň ölüm bilen ýüzbe-ýüz bolup biljekdigi beýan edilýän hatyň nämälim kişi tarapyndan ýurduň gündogaryndaky Raşt etrabynyň mekdebine goýlup gidilendigini aýdýarlar. Gürrüňi gidýän etrapda mundan ozal Täjigistandaky öňki yslamçy oppozisiýa agdyklyk edýärdi.
Geçen hepdäniň soňunda Kamarob obasyndaky mekdebe haýbat atýan mazmunly haty goýup giden wagşylar Täjigistanyň iki sany kartasyny we mekdebiň habar býulletenlerini hem otlapdyrlar diýip, gürrüňi gidýän obanyň başlygy Rahmatjon Salimow 20-nji aprelde beren maglumatynda belledi.
“Hatda bu çäre, zenan mugallymlaryň bir aýyň dowamynda wezipesinden çekilmegi üçin edilýän soňky duýduryşdyr we muny berjaý etmedikleriň agyr netijeler bilen ýüzbe-ýüz boljakdygy aýdylýar” diýip, Salimow nygtaýar. Şeýle-de, ol hatda ölüm haýbatlarynyň hem atylýandygyny sözüniň üstüne goşdy.
Täjigistanyň polisiýasy bu barada maglumat bermekden saklandy.


text:
ABŞ-nyň goranmak ministri Robert Geýtsiň Pekine saparynyň näme üçin ýatyrylandygyny Hytaýyň häkimiýetleri düşündirmedi.
Düýn Geýts sapar bilen Aziýanyň we Ýewropanyň ençeme ýurduna ugrady. Hytaý saparyň wagtyny “amatsyz” diýip atlandyrdy.
“Pekin harby ugurdan gatnaşyklary möhüm hasap edýär, ýöne häzir hiç hili ýörite taýýarlyk görülmedi” diýip, şu gün Hytaýyň DIM-niň wekili aýtdy.
Şol bir wagtda-da Hytaýyň Goranmak ministrligi Geýtsiň Pekine saparynyň ýatyrylmagyny kommentirlemekden saklandy.
Hepdäniň ahyrynda Geýts Singapurda howpsuzlyk boýunça harby edaralaryň ýolbaşçylary bilen konferensiýa geçirer.


text:
5-nji noýabrda türkmen paýtagty Aşgabadyň Sergi köşgünde açylan “Bilim, sport we syýahatçylyk berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe” atly halkara sergisi 7-nji noýabrda öz işini tamamlady.
Sergä syn etmäge baran adamlaryň aglabasy ýurduň ýokary we orta okuw jaýlarynyň studentleridir okuwçylarydy. Üç gün dowam eden halkara sergisinde olara degişli ekspozisiýalar agdyklyk edýärdi.
Emma serginiň syýahatçylyga degişli böleginde hem sergä tomaşa etmäge gelenleri özüne çekip biläýjek ekspozisiýalar bardy. Olaryň aglaba bölegi Türkmenistanyň turistik kompaniýalarydyr firmalarynyň stendlerinden ybaratdy.
Käbir spesialistleriň aýtmaklaryna görä, Türkmenistanda häzir 20-ä golaý hususy we 8 sany döwlete degişli syýahatçylyk kompaniýalary bar.
Turistik kompaniýalaryň stendleriniň bezelşinden çen tutsaň, onda syýahatçylyk industriýasy ýurtda iň bir ösen pudaklaryň biri bolmaly. Emma kompaniýalaryň işgärleri munuň o diýen beýle däldigini aýdýarlar.
Sergä gatnaşýan turistik kompaniýasynyň işgäriniň aýtmagyna görä, Türkmenistana daşary ýurtlular az gelýär. Munuň sebäbini ol mahabat işleriniň kemligi bilen düşündirýär.
“Hatda häzir Türkmenistanyň esasy turistik brendi hökmünde garalýan Awazanyň
hem reklamasy gowy ýola goýulmadyk. Ýogsam, “Ýewronýuz” ýaly informasion telekanalynda biziň goňşy ýurtlarymyzyň turistik mahabatlaryny
görse bolýar” diýip, turistik kompaniýanyň işgäri aýdýar.
Bu ýagdaýa ýurduň ýapyklygynyň hem sebäp bolýandygyny syýahatçylyk kompaniýasynyň adynyň efirde tutulmagyny islemedik işgäri aýdýar. Ol daşary ýurtly turistleriň ýurda erkin syýahat etmek mümkinçilikleriniň ýokdugyny aýratyn belläp geçdi.
“Daşary ýurtly turistler elmydama ýörite gulluklaryň gözegçiliginde bolýarlar. Olar syýahatçylyk marşrutyndan çykmaly däl. Olara gözegçilik etmeklik syýahatçylyk kompaniýalarynyň işgärleriniň hem gerdenine düşýär. Bir zat bolsa jogap bermeli” diýip, ol aýdýar.
Ýurda daşary ýurtly turistleriň az gelýändigini belli bir derejede resmi statistiki maglumatlary hem tassyklaýar. Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň ýyllyk statistika neşirinde geçen ýyl ýurda 8697 daşary ýurtly turistiň gelendigi barada habar berilýär. Olaryň aglabasy, ýagny 3874-si goňşy Eýrandan.
Ýurda daşary ýurt turistleriniň az gelmeginiň syýahatçylyk kompaniýalarynyň arasynda ýiti bäsleşigi döredýändigini syýahatçylyk pudagynda işleýän 28 ýaşly Agageldi aýdýar.
“Her bir daşary ýurtly üçin göreşmeli bolýar. Şonuň üçin, turistik kompaniýalar olar üçin elinden gelen amatlyklary döredýärler” diýip, Agageldi gürrüň berýär.
Daşary ýurda gidýänler
Şol bir wagtda hem daşary ýurtlara turist hökmünde gidýän türkmenistanlylaryň azdygy aýdylýar. Ýöne, muňa garamazdan, syýahatçylyk kompaniýalaryna ýüz tutýan türkmenistanlylar az däl.
Agageldiniň aýtmagyna görä, türkmenistanlylar syýahatçylyk kompaniýalaryna esasan daşary ýurtlara wiza düzetmek üçin ýüz tutýarlar. Şonuň üçin ol syýahatçylyk kompaniýalarynyň girdejileriniň agramly böleginiň wiza bilen bagly hyzmatlardan gelýändigini aýdýar.
“Bize daşary ýurt ilçihanalardan wiza almak ýeňil düşýär. Turistik kompaniýalara her dürli ýeňillikler bar. Bu görnüşli hyzmatlarymyz üçin her bir ýüz tutýan adamdan o diýen köp pul alamzok. Ýöne haçanda adam sany köp bolsa girdeji hem köp bolýar” diýip, Agageldi aýdýar.
Statistika baradaky döwlet komitetiniň ýyllyk statistika neşirinde 2011-nji ýylda Türkmenistandan 50259 sany turistiň daşary ýurtlara gidendigi habar berilýär. Olaryň aglabasy, ýagny 22279 sanysy Birleşen Arap Emirliklerine, 11766 sanysy Orsýete, 7852 sanysy bolsa Hytaýa gidipdir.
Emma, turistik kompaniýanyň işgäri Agageldiniň aýtmagyna görä, türkmenistanlylaryň aglabasy daşary ýurtlara gezelenç üçin däl-de, iş, söwda, okuw we medisina bejergisi üçin gidýärler.
“Elbetde, daşary ýurtlara gezelenç etmäge ýa-da dynç almaga gidýänler bar. Emma olaryň sany az. Esasanam soňky döwürlerde Taýlanda turist bolup gidýänler köpelýär. Ýöne daşary ýurtlara gidýän türkmenistanlylaryň aglabasy Dubaýa, Hytaýa, Türkiýä söwda, işe gidýänler” diýip, ol gürrüň berdi.
Resmi metbugatda Türkmenistan “jennet mekany”, onuň paýtagty Aşgabat bolsa “Aziýanyň merjeni” diýlip wasp edilýär. Hazar deňziniň kenarynda gurulýan Awaza bolsa ýurduň turistik industriýasynyň “wizit kartoçkasy” hasaplanýar.
Emma Aşagabadyň köçelerinde, Awazanyň myhmanhanalarynda daşary ýurtlulary görmek seýrek ýagdaý. Daşary ýurtlara gezelenç etmäge gidýän türkmenistanlylar hem o diýen köp däl.


text:
ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky koalisiýa Siriýadaky we Yrakdaky «Yslam döwleti» toparynyň nyşanalaryna ýigrimiden gowrak howa zarbasyny urdy.
Koalisiýanyň beýanatynda soňky 24 sagatda, ýagny 7-nji fewral säherine çenli Siriýadaky YD nyşanalaryna 11, Yrakdaky nyşanalara bolsa 15 howa zarbasynyň urlandygy aýdylýar.
Siriýanyň Britaniýada ýerleşýän Adam hukuklary obserwatoriýasy koalisiýanyň tapgyr ikinji gün Rakka şäheriniň töweregindäki jeňçileri bombalandygyny, 6-njy fewralda azyndan 30 jeňçiniň öldürilendigini aýtdy.


text:
Koreýa Respublikasynda geçirilýän VII Bütindünýä suw forumyna gatnaşýan Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 12-nji aprelde Monako Emirliginiň Baştutany, emir Alber II bilen duşuşdy.
Gürrüňdeşligiň barşynda ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň ileri tutulýan ugurlary, şeýle hem halkara syýasatynyň özara gyzyklanma bildirilýän möhüm meseleleri boýunça pikir alşyldy. Häzirki döwürde Türkmenistan ählumumy halkara meselelerini çözmekde wajyp orun eýeleýär. Bu bolsa özara bähbitli we uzakmöhletleýin esasda iki ýurduň arasynda ýola goýulýan dostluk we hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny ösdürmegiň möhüm şerti bolup durýar diýip, Monakonyň emiri aýtdy.
Iki ýurduň netijeli hyzmatdaşlygy ýola goýmaga, şol sanda abraýly halkara guramalaryň çäklerindäki gatnaşyklary giňeltmäge ygrarlydygyny tassyklap, döwlet Baştutanlary ýurtlaryň daşary syýasat edaralarynyň ýolbaşçylaryna syýasy-diplomatik gatnaşyklary ýola goýmak boýunça işleri — geljekde Türkmenistanyň Monte-Karloda we Monakonyň Aşgabatda diplomatik wekilhanalaryny açmak boýunça degişli işleri tamamlamak barada tabşyryklary berdiler.
Türkmenistan bilen Monakonyň arasynda kosmos ulgamyndaky hyzmatdaşlygy ösdürmäge aýratyn ähmiýet berildi. Mälim bolşy ýaly, ýakyn wagtlarda ilkinji türkmen emeli hemrasy älem giňişligine çykarylar. Munuň üçin Monako Emirligi Türkmenistana orbital orny hödürledi.
Taraplar gumanitar gatnaşyklary ösdürmegiň, iki ýurduň hyzmatdaşlyk boýunça tejribelerini we mümkinçiliklerini nazara almak bilen, medeni, sport we syýahatçylyk ulgamlarynda gatnaşyklary çuňlaşdyrmagyň meselelerine garadylar. Hususan-da, sirk sungatyny ösdürmek boýunça hyzmatdaşlyk barada aýdyldy. Şunuň bilen baglylykda, ýurdumyzyň “Galkynyş” milli at üstündäki oýunlar toparynyň Monako Emirliginiň esaslandyran we Monte-Karloda geçirilen Halkara sirk festiwalynda gazanan üstünligi ýatlanyldy.
Türkmen döwletiniň Baştutany Monako Emirliginiň Baştutanyny Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 20 ýyllygy mynasybetli ýurdumyzda guraljak dabaralara gatnaşmaga çagyrdy.
Ýurdumyzda Monakonyň ýolbaşçylarynyň atçylyk sportuna maşgala bolup gyzyklanýandyklaryndan habarlydygyny aýdyp, türkmen Lideri emir Alber II özi üçin islendik amatly pursatda Türkmenistana sapar bilen gelmäge çagyrdy we dünýä meşhur ahalteke bedewlerini saklamak we ösdürmek boýunça alnyp barylýan işler bilen tanyşmaga mümkinçilikleriň dörediljekdigini belledi. Çakylyk hoşallyk bilen kabul edildi.


text:
NATO-nyň Owganystandaky wekiliniň aýtmagyna görä, Kabulda ýaşaýan çagalar dünýäniň beýleki künjekleri, şol sanda London we Nýu-Ýork bilen deňeşdirilende, has howpsuz ýagdaýda ýaşaýarlar.
Berilýän maglumatlara görä, Owganystanda hatda talyplaryň höküm sürýän ýerlerinde-de çagalar gündelik ýaşaýyşlaryny howpsuz ýagdaýda geçirýärler.
Emma Birleşen Milletler Guramasynyň Çagalar fondunyň berýän maglumatlaryna görä, Owganystan çagalaryň ýaşamagy üçin iň howply ýerleriň biri bolmagynda galýar.
“Reuters” habarlar gullugynyň berýän maglumatlaryna laýyklykda, şu ýylyň birinji ýarymynda Owganystanda öýde ýasalan partlaýjy serişdeleriň partlamagy we janyndan geçenleriň hüjümleri netijesinde 74 töweregi çaga ölüpdir.


text:
Anna güni Müsüriň howpsuzlyk we harby güýçleri Kairiň merkezindäki Tahrir meýdançasynyň golaýynda ýerleşýän döwlet edaralarynyň daşynda jemlendi.
Oppozisiýa yslamçy prezident Muhammet Morsiniň Konstitusiýa girizen üýtgetmelerine garşy protest geçirmegi planlaşdyrýar.
Penşenbe güni Morsiniň ygtyýarlyklaryny giňeldýän täze üýtgetmeleriň hem taraplarlary, hem-de garşydaşlary köpçülikleýin çykyşlary geçirdiler.
Penşenbe güni ýaýradylan konstitusion deklarasiýa prezidente “rewolýusiýany goramak üçin islendik çäreleri ulanmaga rugsat berýär”. Şeýle-de, dokument prezidentiň “çykaran permanlarynyň ýa-da kabul eden kararlarynyň gutarnykly bolup, olara gaýtadan garalmaly däldigini aýdýar”.
Dokument öňki prezidenti Hosni Mubaragy we onuň ýakyn töweregini protestçileri öldürmekde günäläp gozgalan sud işlerine gaýtadan garalmagyna hem ýol açýar.
84 ýaşly Mubarak ömürlik türme tussaglygyna höküm edildi.
Mundan ozal yslamçylalar prezidente goldaw bildirip, sud häkimiýetini Mubarak bilen bagly resmilerden arassalamaklyga çagyrypdy.
Prezidentiň wekili Ýasser Ali täze dokument barada telewideniýede eden çykyşynda bu çäräniň “rewolýusiýany kanun esasynda goramak üçin” görülýändigini aýtdy.
Täze Konstitusiýa referendum arkaly kabul edilip, täze parlament saýlanýança häziki konstitusion deklarasiýa güýjünde galar. Oňa laýyklykda, sud häzirki wagtda täze Konstitusiýanyň üstünde iş alyp barýan topary dargatmaga hakly däl. Bu toparyň agalaba köpüsini Morsiniň tarapdarlary bolan we “Musulman Doganlar” toparyndan gelip çykan yslamçylar emele getirýärler.
Täze deklarasiýanyň 2011-nji ýylyň fewral aýynda Hosni Mubarak häkimiýet başyndan çetleşdirilip, şu ýylyň iýun aýynda bolan saýlawlarda Morsiniň häkimiýet başyna geçmeginden soň Müsüriň halkynyň arasynda dörän bölünişigi has-da güýçlendirjege meňzeýär.
Reformaçy aktiwistler Morsini diktatorçylykda we rewolýusiýanyň ideallaryny depelemekde aýyplaýarlar.
Oppozisiýanyň lideri we BMG-niň Halkara atom energiýasy boýunça agentliginiň öňki ýolbaşçysy Muhammet El-Baradeý Morsiniň öz özüni faraon, diýip yglan edendigini we ähli häkimiýeti öz gözegçiligine alandygyny aýtdy.


text:
Merkezi Aziýada 100 ýyldan gowrak wagt içinde regionyň ilkinji dinastiýasyny döretjek bolýan täze bir dyzmaç tapylana meňzeýär.
Bu idea soňky onýyllyklarda o diýen rowaç tapmady, emma liderler, her neneňsi hem bolsa, bu meýdanda güýç synamagyny bes etmedi.
Dinastiýa gurmak ugrunda at oýnadan bolup görünýän täze lider türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow.
2006-njy ýylyň aýagynda öňki prezident ýogalyp, lider bolmazyndan öň türkmen halky tarapyndan asla tanalmaýan ozalky dentist Türkmenistanyň prezidenti bolan başky çekinjeň günlerinden bäri uzak ýol geçdi.
Indi Berdimuhamedow öz agtygyny üns merkezine oklaýar. Ozaly biraz bolýan zatlar barada: 26-njy aprel Türkmenistanda Bedew güni bellenildi.
Ruslar 130 ýyl çemesi öň bu sebiti basyp almazyndan ozal, günorta-gündogar Kaspi regionynyň türkmenleri çöl çarwalarydy, köplenç alamançylyk ederdiler, olaryň mekan tutan territoriýalaryndaky uly artykmaçlygy ökde atşynaslyklarydy. Olar ussat çapyksuwarlardy, türkmen seýisleriniň şol sebitde ösdürip ýetişdiren ahal-teke atlary bolsa, rowaýata öwrülipdi.
Hytaýyň taryhy ýazgylarynda aýdylmagyna görä, hytaý imperatorlary baryp 2000 ýyldan gowrak ozal hem şol atlardan edinmek üçin tagalla edipdirler. Türkmenler şu günki günem ata uly hormat goýýar, bu olaryň medeniýetiniň bir bölegi bolup durýar.
Prezident Berdimuhamedow atlaryň barypýatan janköýeri. Birküç ýyllykda uly iliň gözüniň alnynda atyndan agdyrylyp, guma bulaşanyna garamazdan, onuň at höwesi birjigem egsilmedi.
Emma muňa garamazdan, bu ýylyň dabaralarynyň üns merkezini prezident däl-de, onuň agtygy Kerimguly eýeledi. Döwlet telewideniýesi Kerimgulynyň Aşgabat aýlawynda at çapyşynyň wideoýazgysyny görkezdi.
“Men Aşgabat şäherindäki 43-nji mekdebiň okuwçysy, 12 ýaşymda – diýip, ol žurnalistlere aýtdy. – Biz [Kerimguly we prezident] atlary görmäge bile gidýäris, şol ýerde atam maňa at çapmagy öwretdi.”
Onsoň, elbetde, Kerimguly döwlet telewideniýesinde görkezilen at çapyşygynda ozdy we onuň atasy bilen soňky wagtlarda beýleki jemgyýetçilik çärelerine gatnaşyşy görkezildi.
Bu ata bilen agtyk hakyndaky ajaýyp hekaýa-da bolup bilerdi, emma bu ýer Türkmenistan we munuň ýaly zatlar ýöne ýerden bolmaýar.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugyna, ýa-da Azatlyga ýurt içindäki çeşmeleriň aýtmaklaryna görä, 27-nji aprel güni Aşgabadyň mekdeplerinde okuw başlanmazyndan öň ähli okuwçylary hatara düzüp, mugallymlar Kerimgulynyň atçapyşykda gazanan beýik ýeňşi barada gürrüň edipdirler, prezidentiň agtygynyň at çapmakdaky ussatlygyny öwüpdirler.
Şeýle-de mugallymlar okuwçylara Kerimgulydan görelde almagy, oňa nusga hökmünde seretmegi maslahat beripdirler.
Beýleki prezidentleriň mirasdüşerleri
Täjigistanda-da şuňa meňzeş bir zatlar bolup geçýär, ýagny prezident Emomali Rahmonyň 28 ýaşyndaky ogly Rustam Emomali hökümetiň wezipe basgançaklary boýunça ýokary galmagyň tagallasyny edýär. Rustam Emomali 2013-nji ýylyň aýagyndan bäri Täjigistanyň Gümrük gullugynyň başlygy bolan bolsa, şu ýylyň martyndan bäri Maliýe gözegçiligi we korrupsiýa garşy göreş boýunça döwlet agentiliginiň direktory bolup işleýär.
Gazagystanyň we Özbegistanyň liderleriniň ikisiniň hem gyzlary bar we olaram ahyrynda öz uly çagalaryna ýolbaşçylyk roluny ynanmagy karar edene meňzeýär. Emma bu iki maşgalanyň ikisinde-de uly gyzlaryň şahsy durmuşy gykylyk-galmagala sebäp boldy we olaryň ýokary derejä göterilmeginiň öňüni aldy.
Emma Merkezi Aziýada dinastiýa gurmak synanyşygynyň howp-hatarynyň iň gowy mysaly Gyrgyzystana degişli. Ozalky prezident Askar Akaýew 2005-nji ýylyň başynda häkimiýeti terk etmeklige göwünsiz göründi. Onuň iki çagasy - Bermet we Aýdar - 2005-nji ýylda parlament saýlawlarynda dalaşgärlik etdi we Bermetiň saýlaw uçastogynda bir kandidatyň şübheli esaslarda bäsleşige goýberilmezligi erbet başlangyja ýazdy.
Ol kandidat biraz soň Gyrgyzystanyň prezidenti bolan Roza Otunbaýewady. Ol 2005-nji ýylda, ýurduň daşary işler ministri bolanyndan we BMG-dä işläninden soň, parlamentde orun almak üçin bäsleşige goşuldy.
Bermet we Aýdar saýlawda ýeňiş gazandy, emma olaryň kakasy saýlawlaryň görnetin adalatsyz geçirilenligi sebäpli turan gozgalaň netijesinde işden gyrakladyldy.
Olaryň hiç biri indi on ýyl bäri Gyrgyzystanda ýaşamaýar.
Akaýewiň mirasdüşeri Kurmanbek Bakiýew öz eline has kän häkimiýet jemlemekden başlady we 2009-njy ýylyň ahyrynda öz 32 ýaşly ogly Maksimi täze döredilen ösüş, inwestisiýa we innowasiýa agentligine direktor edip belledi. Bu gurama hakykatda ýurduň maliýe edaralarynyň üstünden garaýardy. Maksim gyrgyz hökümetinde has uly wezipelere hem taýýarlanana meňzeýär, emma ol akylsyzlyk edip, rus karzynyň serişdelerini nädogry ulandy we öz haýryna geçirdi.
Kreml öz mediasyny Bakiýewlere küşgürdi we bu ýerde Ukrainada 2014-nji ýylda boljak zatlar bolup, Bakiýew we onuň maşgalasy 2010-njy ýylyň aprelinde turan we barha möwjeýän halk gozgalaňy zerarly ýurtdan gaçdy.
Olar şondan soň yzlaryna dolanmadylar.
Gyrgyzystan we Türkmenistan Merkezi Aziýanyň syýasy spektriniň hersi bir gyrasynda ýerleşýän, düýpden gapma-garşylykly ýagdaýdaky ýurtlar.
Türkmenistan Demirgazyk Koreýa deňelýär, şonuň üçin bu ýerde dinastiýanyň kök tutmagy üçin iň gowy mümkinçilikler bar. Emma Merkezi Aziýada emirleriň we hanlaryň hökmürowanlyk eden wagtyndan bäri köp ýyllar geçdi we maşgala dolandyryşy zamanynyň şolar bilen giden bolmagy mümkin.
Makala AÝ/AR-nyň Türkmen gullugynyň direktory Muhammad Tahiriň hyzmatdaşlyk etmeginde ýazyldy.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
-
Mr. Biniň Gyzy: Tama vs. Hakykat
Kim Mr. Bin hakynda bilmeýär? Elmydama özüne çekiji Rowen Atrkinson gülkünç hereketleri we...
-
Bu Eýnşteýnyň matalyny adamlaryň diňe 2% çözüp bilýär
Biz "Nätdiňäý!?" topary bolup matal çözmegi diýseň gowy görýäris - bu beýniňi işletmegiň g...
-
Söýgüli multfilmlerimiz hakynda köp zatlary bilmeýändigimizi subut edýän 17 sany geň galdyrmalar
Janlandyrylan filmleriniň döredijileri öz işlerine düýbünden kellelerini beripdirler. Öz m...
-
"Ýeke Özi Öýde" kino-filminiň 13 syry
"Ýeke Özi Öýde" filmini görmek üçin aýratyn bir sebäp gerek bolmadyk komediýalaryň biridir...
-
Kakasy oglunyň çeken suratlaryny iň gülkünç hakykata öwürýär
Çagalar göz öňüne getirmegi we surat çekmegi diýseň gowy görýärler. Biziň her birimiz bols...
-
Diňe bir suratyň kömegi bilen bu mataly çözüp bilersiňizmi?
Beýniňizi türgünleşdirmek üçin kelläňizde 10 sanly meseleleri çözmek hökman däldir. Käwagt...
-
Ene-atalary we perzentleri üçin ajaýyp pikirler
Ene-atalar diňe bir gyşarnyksyz mugallymlar däl, şeýle hem käwagtlar perzentleriniň gündel...
-
Haýsy ýaşda bu meşhur atalar we ogullary ekiz ýaly bir-birine meňzeýärdiler?
Wagt örän çalt geçip gidýär. Haýsy bolsa-da bir ýagdaýda öz gahrymanlarymyz bir wagtlar ýa...
-
Söýgi ýyllar boýy ýaşaýandygyny subut edýän 16 meşhur ýyldyz jübütleri
Güýçli nika meşhur ýyldyzlaryň arasynda örän gyt duş gelýär, emma durmuş kynçylyklary, çag...
-
Iýmite we nahar bişirmäge bolan garaýşyňyzy düýbünden üýtgetjek ugurtapyjy usullar
"Nätdiňäý!?" topary her gezek adamlaryň ugurtapyjylygyna geň galýar. Bu gün siz bilen kiçi...
-
Keýpiňizi galdyryp biljek gülkünç daşlyklar!
Şatlyk ýaýratmak örän aňsat - bar gerek bolany biraz gülki we ugurtapyjylyk! Bu göze düşýä...
-
Erkekleriň gaharyny getirýän Zenan eşiklerindäki bolgusyzlyklar
Zenanlaryň käbir egin-eşik görnüşlerini erkekler halamaýarlar we düşünmeýärler. Emma käwag...
-
Geçip barýan adamlar köplenç toý suratlaryny zaýalaýarlar, emma bu ýagdaý kadadan çykdy
Käwagt owadan bir surat düşürjek bolup duran wagtyň bir ýerlerden adam çykyp ähli zady zaý...
-
TOYOTA COROLLA sürüjileri üçin hoş habar!
Toýotanyň Türkmenistandaky Ýeke-täk Resmi dileri bolan "Garagum Ulag" Hojalyk Jemgyýeti To...
-
Aýal 38 ýyl mundan ozal janyny halas eden şepagat uýasyny gözläp tapdy
Bäbek wagty, Amanda Skarpinati gyzgyn bugdan ýanan şikes bilen ABŞ-yň Albani Medisina Merk...


text:
Pakistanyň prezidenti Asif Ali Zardari Fransiýa eden 2 günlük resmi saparyny tamamlap, sişenbe güni Britaniýa bardy.
Zardariniň metbugat sekretarynyň aýtmagyna görä, Pakistanyň prezidenti Britaniýanyň premýer-ministri bilen duşuşyp, Yslamabadyň terrorçylara garaýşy baradaky Deýwid Kameronyň tankydy bellikleri barada gepleşik geçirmegi göz önünde tutýar. Olar hepdäniň anna güni duşuşarlar.
Geçen hepde Britaniýanyň premýer-ministri Nýu Deli şäherinde eden çykyşynda Pakistanyň bir tarapdan ekstremistler bilen gatnaşyk saklap, beýleki tarapdan bolsa, regionda durnuklylygy ornaşdyrmak ugrunda alada edýän ýurt hökmünde görünjek bolýandygyny aýtdy.
Pakistanyň prezidenti Zardari Fransiýanyň “Le Monde” gazetine beren interwýusynda Owganystanda talyplara garşy alnyp barylýan uruşda ýaranlyk güýçleriniň ýeňilýändigini öňe sürdi.
“Muňa halkara jemgyýetçiliginiň owgan ilatynyň ynamyny gazanyp bilmändigi sebäp boldy” diýip, Pakistanyň prezidenti belledi.


text:
Ukrain prezidenti Petro Poroşenko 15-nji iýuny orsýetçi separatistleriň gündogar Ukrainada urup ýykan transport uçarynda wepat bolan 49 esgeriň ýas güni diýip yglan etdi.
Poroşenko 14-nji iýunda şeýle diýdi: "Ukraina ýas içinde, emma biz parahatçylyk ugrundaky göreşimizi erjellik bilen dowam etdirýäris."
Şeýle-de Poroşenko 14-nji iýun güni irden Luhansk aeroportunda gonmakçy bolan uçary urup ýykanlara berk çäre görüljegini aýtdy.
Halk protesti
Poroşenko ýas gününi yglan edeninden sähel wagt soň Kiýewde toplanan birnäçe ýüz adam Orsýetiň ilçihanasynyň aýnalaryny döwdi we rus ilçihanasynyň işgärleriniň gymmatbaha maşynlaryny düňderip, rus baýdagyny goparyp aýyrdy.
Protestçi Kiýedäki rus ilçihanasynyň öňünde düňderilen maşynda bagjygyny daňýar, 14-nji iýun, 2014.
Orsýetiň ilçihanasynyň diwarlaryna ýangyçly çüýşeler hem zyňyldy, emma ýangyn derrew öçürildi.
Protestçileriň göteren plakatlarynda «Orsýet ganhor» diýen ýazgy bardy.
Mähelläniň içinden öz adyny Tetýana diýip tanadan bir ukrain aýaly, öz pikiriçe, eger separatistlere Orsýetiň goldawy bolmasa, gündogar Ukrainada hiç bir krizisiň bolmajagyny aýtdy.
Protest mahalynda rus ilçihanasyndan rus baýdagy goparylýar. Kiýew, 14-nji iýun, 2014.
Orsýet Kiýew polisiýasynyň gaharly mähelläni saklamagy başarmazlygyny ýazgardy we muny «Ukrainanyň halkara borçnamalarynyň gödek bozulmagy» diýip atlandyrdy.
"Orsýetiň tanklary"
Waşingtonda Ak tam uçaryň urlup ýykylmagyny ýazgardy we bu gündogar Ukrainadaky orsýetçi separatistleriň Orsýetden agyr ýaraglary, şol sanda tanklary we raketa atyjylary alandygynyň «fakty» diýdi.
Şu arada NATO Kiýewiň separatistler golaýda Orsýetden iberilen tanklary ulanýar diýen sözlerine agram berýän emeli hemra şekillerini aýan etdi.
Ol şekiller Orsýetiň Rostow sebitinde, ukrain serhediniň golaýynda, Orsýetiň üç sany T-64 tanky ýüklenen ulaglaryň 11-nji iýunda surata alnan harby konwoýyny görkezýär.
NATO resmileri özleriniň bu harby konwoýyň 11-nji iýun güni giçlik serhetden Ukraina geçen şol bir konwoýdygyna şübheleriniň ýokdugyny aýtdylar.
NATO-nyň uly derejeli resmisi BBC-ä emeli hemradan alnan suratlar «Orsýetiň gündogar Ukrainadaky durnuksyzlykdaky roly barada düýpli soraglary döredýär» diýdi.
Orsýet Ukrainadaky separatistlere tank we ýarag berýändigini inkär edýär.
Donetskiniň separatist lideri Denis Puşilin 13-nji iýunda Orsýetiň döwlet telewideniýesine pitneçileriň tank edinendiklerini aýtdy. Emma ol olaryň muny nireden alandyklaryny soramak «gelşiksiz» diýdi.


text:
Häzir prezident Ahmedinejadyň käbir ýaranlary Musawyny we öňki prezident Hatamyny tussag etmäge hem suda çekmäge çagyrýarlar.
Ýekşenbe güni Tähranly konserwatiw deputat Muhammet Resaýynyň tussag edilenleriň häzir sudda boýun alýan zatlary “bidüzgünçiligiň” liderleri bilen hasaplaşmaga ýol açýar diýendigini döwlet täzelikler gullugy habar berdi. Ruhanylar jemgyýetiniň agzasy Şojunyň bolsa, häzir sudda “kiçi balyjaklar” günälerini boýun aldylar. Indi häkimiýetler “uly balyklaryň” daşyna geçmeli diýendigini Irna agentligi ýazdy.
Mejlisiň hukuk meseleleri boýunça komissiýasynyň aşa Yslamçy agzasy Muhammet Rehberiň aýtmagyna görä, eýýäm deputatlaryň bir topary saýlawlardan soňky bidüzgünçilik boýunça Musawä garşy arzany komissiýa tabşyrdy. Bu barada Rehber ýarym resmi FARS agentligine maglumat beripdir. Ol ýene-de golaýdaky “bidüzgünçilige” göni gatnaşygy bolanlaryň gany döküldi, şonuň üçinem olardan hasap soramaly diýdi.
Düýn Ahmedinejadyň ikinji möhlete prezidentlige başlamagy bilen bagly dabara boldy. Oňa ýurduň meşhur syýasatçylary, şol sanda öňki prezidentler Hatamy we Rafsanjany gatnaşmadylar. Musawy we oppozisýa lideri Karuby hem dabarada bolmady. Penşenbe güni hem dowam etjek köpçülikleýin sudda käbirleri ýöňkelýän aýyplamalary boýun aldy. Olaryň arasynda Hatamynyň prezidentligi döwründe wise prezident we onuň ýakyn geňeşçisi bolan Ali Abtahy hem bar. Onuň oppozisiýa liderleri iýundaky ses berlişik barada ters düşünje ýaýratmagy we saýlawlarda galplyk boldy diýip, ilaty köçä çykarmagy öňünden taýynladylar diýendigi habar berildi. “Galplyk ähli bidüzgünçiligiň we ýurtda bolan wakalaryň esasy simwolydy”diýip, Abtahy aýtdy. Ol Musawynyň bähbidi üçin Hatamyny dönüklikde aýyplady. Abtahy öňki prezident Rafsanjanyň Hameneýiden we Ahmedinejaddan ar almak isländigini hem sözüne goşdy.
“Gynamalar orta asyrlara mahsus”
Reformaçylar bulary derrew “şou sudlar” yagny, “göz üçin” geçirilýän sudlar diýip atlandyrdylar. Olar tutulanlaryň boýun almalarynyň gazaply basyş astynda amala aşyrylandygy anyk diýdiler. Musawy tussaglaryň ýöňkelýän günäleri boýun almagy üçin häkimiýetleri “orta asyrlara mahsus”gynamalary ulanmakda aýyplady.
Ýöne Abtahy we içeri işler ministrliginiň öňki resmisi Aryanfar döwlet telewideniýesinde görkezilenlerinde, ýöňkelýän günäni boýunlaryna goýmak üçin özlerine basyş edilendigini ýa-da Abtahynyň maşgalasynyň aýdyşy ýaly “neşeleriň ulanylandygyny” inkär etdiler. Ol ikisi agajyň aşagynda kofe içilýän stoluň başynda oturyp, özlerini türmäniň özgerdenligini aýtdylar. Abtahy özüni sorag edenler bilen netijeli gürrüňler edendigini hem belledi. “Dogrymy aýtsam, türmäniň içinde edilen alada we gürrüňler, diskussiýalar örän gowy boldy. Men özümi sorag edenler bilen dost boldym” diýip, Abtahy aýtdy.
Eýranda syýasy tussaglaryň ýöňkelýän günäni telewideniýede boýun almaga mejbur etmek häkimiýetleriň ulanýan adaty taktikasy. Iki ýyl mundan owal Abtahynyň hut özi meşhur Internet blogunda ýöňkelýän günäleri boýun almadan soňra hemmeleriň şatdygyny ýazypdy. Bosgunlykda ýaşaýan satiraçy Ibrahim Nebawy hem tankydy makalalary üçin türmä basylandan soňra ýüklenýän günäleri boýun alandygy üçin azatlyga çykdy.
Nebawynyň sözlerine görä, sorag edýänleriň aýdýan jenaýatlaryny boýun almagy üçin syýasy tussaglara köplenç gazaply psihologiki basyş edilýär. Tähranly aklawjy we syýasy analitik Nemat Ahmedi häzirki köpçülikleýin sud etmäni ýurduň ýakyn ýyllardaky
“şou sudlarynyň” iň ýokary derejä ýeten pursaty diýip atlandyrdy. Onuň radiýomyza beren gürrüňine görä, bu sud Ahmedinejadyň prezidentliginiň ligitimligine kömek etdi we onuň galp sesler bilen saýlanmandygyny tassyklady. Emma Ahmedi we beýleki synçylar aşa Yslamçylaryň bu hereketleriniň ters netije berjekdigine ynanýarlar.


text:
Düýnden başlap Pakistandaky hristianlar ýakynda öldürilen hristianlaryň ölümine protest bildirip, tutuş ýurt boýunça üç günläp öz okuw mekdeplerini ýapmak çäresine başladylar.
Şu geçen şenbe güni radikal musulmanlaryn bir topary Pakistanyň gündogaryndaky Gojra On şäherinde mukaddes Gurhanyň mertebesini kemsidenlikde aýyplap, ýerli hristianlara hüjüm etdiler. Wakada hristian raýatlaryndan jemi altysy öldi.
Habar agentlikleri hüjümleriň öňüni almak üçin ýerli polisiýanyň kän bir inisiatiwa görkezmändigini habar berdiler.
Ýerli hristian liderleri we käbir resmiler hristianlaryň Gurhany kemsidendikleri baradaky maglumatyň myş-myş bolup çykandygyny tassykdalydylar.


text:
Aşgabat, 5-nji ýanwar. «Türkmenportal».
Täze ýyl baýramynyň dabaralaryndaky iň ýatdagalyjy wakalaryň biri «Rosgossirkiň» artistleriniň “Şirleriň arasynda ýeke özi” atly çykyşy boldy. «Туркменистан: золотой век» elektron gazeti olaryň her bir çykyşynyň köp adamly bolýandygy munuň aýdyň şaýadydyr diýip ýazýar.
Russiýaly artistleriň ilkinji çykyşyndan öň Türkmenistanyň Prezidentiniň Ahalteke atçylyk toplumynyň «Galkynyş» milli at üstündäki oýunlar toparynyň çykyşy ýaýbaňlanýar. Olar ozal sirk artistleriniň çykyşlaryny jemleýän bolsalar, bu gezek: “Biziň arenamyza hoş geldiňiz!” diýýän ýaly, myhmanlary ajaýyp tomaşa çagyrýarlar.
Soňra akrobat masgarabazlar “Deňiz halas edijileri” diýen çykyş bilen orta çykýarlar. Welofiguraçy Aleksandr Witkowskiý welosipedi sürüp barýan mahalyň ony abatlabam bolýandygyny we dolandyryjynyň üstünde oturyp, yzky tigriniň kömegi bilen sürüp bolýandygyny görkezdi.
Howa gimnastikaçysy Milena Sidorenkonyň darbazçylyk oýunlary, “Ikar oýunlary” atly çykyşy, şeýle-de Igor Maýorowyň ýolbaşçylygyndaky «Русичи» atly akrobatik toparyň görkezen tomaşasy-da ýatdagalyjy boldy.
Soňra köp garaşylan pursat gelip ýetdi. Ukrainanyň at gazanan artisti, halkara bäsleşikleriniň 3 gezek altyn medalynyň eýesi (Moskwa, Budapeşt, Ižewsk), Sankt-Peterburgdaky sirk festiwalynyň birinji baýragynyň eýesi, “Monte-Karlodaky (Monako) festiwalyň “Kümüş masgarabaz” baýragynyň eýesi Wladislaw Gonçarow haýwanlaryň şasyny eldekileşdirmekde näderejede ussatlyga ýetendigini görkezdi. Esasanam, ýyrtyjynyň agzyna başyny goýmak bilen görkezen çykyşy tomaşaçylaryň şowhunly el çarpyşmalaryna mynasyp boldy.
Eldekileşdiriji sportuň täze görnüşi bolan kross-fitness bilen meşgullanýar. Ol:
-Sport maňa özümi hemişe gowy duýmagyma kömek edýär. Siziň ajaýyp paýtagtyňyza gelen badyma Aşgabadyň fitness klublarynyň birine gidip, türgenleşdim. Ähli tomaşaçylaryma Täze ýylda sport bilen ysnyşmagy arzuw edýärin. Ol sizi kesellerden gorar we durmuşyň şatlygyny duýmaga kömek eder – diýip, Wladislaw Gonçarow gürrüň berdi.


text:
Düýn hem şu gün Türkmenistan Nowruz baýramyny belleýär.
Düýn baýramçylygyň merkezi Köpetdagyň eteginde bolup, ol ýerde uly toý tutulyp, aýdym-saz, sport ýaryşlary geçirildi diýlip, habar berilýär.
Nowruz baýramy mynasybetli Türkmenistanyň prezidenti gutlagynda “Gadym zamandan bäri ata-babalarymyz Nowruzy galkynyşyň, täzelenişiň simwoly hasaplapdyrlar, oňa bagtyň hem bolçulygyň gelmegi hökmünde hormat goýupdyrlar” diýilýär.
19-njy martda G.Berdimuhamedow Täjigistanyň Daňgara şäherinde Nowruz baýramyna bagyşlanan dabaralara gatnaşypdy.


text:
Türkmenistanda syýasy partiýalary döretmek meselesini prezident Berdimuhamedow birnäçe gezek gozgapdy. Ýöne bu meseläni gozgamaga diňe prezidentiň haky bar ýaly görünýär.
Şeýle çagyryş bilen başga biri Türkmenistanda çykyş etse, onuň başyna nämeleriň geljegi belli däl. Soňky metbugat konferensiýasynda hem prezident ýene bir gezek çakylyk görnüşinde syýasy partiýalary döretmäge rugsat berilýändigini gaýtalady.
Dogrusy, bu gezek berilýän «rugsadyň» şertleri birneme timarlanan röwüşde taslanypdyr. Birinjiden, belki-de, iň esasysy G.Berdimuhamedowyň «oppozision partiýalar» diýen sözi agzamanlygydyr.
Bu, görnüşine görä, tötänlik däl, sebäbi bu «rugsadyň» astynda tükeniksiz köp syýasy partiýalary ýasabermeli. Olar prezidenti hem häzirki režimi goldasa bolany. Öz ideýalaryny öňe sürjek oppozision partiýalara ýol bermek başgaça, çylşyrymly mesele. Sebäbi olar döwlet baştutany bilen konkurensiýa, bäsdeşlige girmek meýlini başdan göz öňünde tutýarlar. Bu bolsa prezidenti tankytlamakdanam has elhenç, hatarly ýagdaý bolup durýar.
Prezident syýasy bäsdeş islärmi?
Türkmen prezidenti prinsipde özüne syýasy bäsdeşleriň döremegini islemese gerek. Häzirki režim prezident häkimiýetiniň ähli kararlaryna tutuş jemgyýetiň gep-gürrüňsiz we doly tabyn bolmagyny göz öňünde tutýar. Ýokary häkimiýetiň döwlet apparaty, güýç ulanyjy gurluşlaryň ählisi alternatiw pikire çydam edip bilmezler.
Metbugat konferensiýasynda prezident hemme zatdan ozal real hakykat bilen gapma-garşylykdadygyny ýaňzytdy. Ol bir tarapdan Türkmenistanyň konstitusiýasynyň milletine, syýasy ynanjyna, haýsy partiýa degişlidigine garamazdan, graždanlaryň hukuklaryny we azatlyklaryny kepillendirýändigini nygtady. Emma hakykatda welin, häkimiýet apparaty ozaly bilen tutuş häkimiýetiň özi üçin kepil döredýän güýç bolup çykýar. Jemgyýetiň galan bölegi dürli hili kepili diňe häkimiýetiň özünden almaly.
Aýdaly, prezident oppozision partiýalar däl-de, özüniň agzaýşy ýaly syýasy partiýalary döretmäge rugsat berdi, ol birgiden çäklendirmeler hem şertler bilen döredilmeli diýeli. Onda näme üçin jemgyýetde hiç hili hereket, janlanma ýok? Näme üçin hiç hili initsiatiwa, teklip ýok? Belki, bu çagyryşlaryň hem rugsatlaryň hiç birine hiç kim ynanýan däldir?!
Ähliumumy gorky belasy…
Belki, şol çäklendirmeleriň içinde berilmegi mümkin jezanyň we gazaply ar almalaryň howpy hem eýýäm bar bolmagy mümkin. Şeýle partiýalaryň işine güýç ulanyjy gurluşlaryň berkden-berk kontrollyk etjekdigine ýurtda köpler ynanýar.
Şeýle partiýalaryň islendik hereketine halka garşy, terrorçy partiýa hökmünde baha berilmegi hem bolup biljek zat. Şeýle ýagdaýda hiç kimiň öz başyny we şirin janyny döwlet sistemasynyň dannawsyz ar alyjy gylyjynyň aşagynda goýasy gelmez.
Metbugat konferensiýasynda hut prezidentiň özüniň köppartiýalylyk hakda gürrüň edendiginiň hiç kime delalaty degmez. Ol “Ýurduň Baş kanuny syýasy partiýalaryň öz kandidatlaryny saýlawlara hödürlemegini, teklip etmegini göz öňünde tutýar” diýdi. Türkmen hakykatynda bolsa bu hukugyň barlygy däl-de, şol hukukdan durmuşda peýdalanmak meselesi iň uly meseleleriň biri bolup durýar.
Türkmenistanda kagyz ýüzünde galýan kanunlar juda köp. Şol hukuklardan ýurtda näme üçin aşa az sanly adamlar peýdalanyp bilýärler diýen soragy bütin dünýä bermeli bolýar. Belki, režimiň özi operatiw ýagdaýda şol hukuklaryň öňüne böwet basýandyr?
Belki, ahyrsoňy, bu çagyryşlaryň hiç hili netije bermejegine, ýurt boýunça perman esasynda hakyky syýasy partiýalary döredip bolmajagyna bir gün prezidentiň düşünmegem ahmal.
Döwletiň munuň ýaly oýunlaryna, hokgalaryna halk indi öwrenişmeli däl. Sebäbi çynlakaý işiň pyrryldaga aýlanmagynyň mümkindigini hemmeler bilýär. Şeýle ýagdaýda dörediljek syýasy partiýalaryň jübi partiýalary we prezident apparatynyň dowamy boljdakdygy hemmelere öňündenem düşnükli. Beýle partiýalar, aňry gitse, ýokary häkimiýetiň daşky sypatyny bezeýän ýene bir dekorasiýa bolup hyzmat eder.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Hawa, futbol oýnunyň iň abraýly, iň özüne çekiji bäsleşigi bolan UEFA Çempionlar ligasynyň täze möwsümi-de şu gün bat alar. Ýewropanyň saýlama 32 klubuny özünde jemleýän ýaryşda şu gün “A”, “B”, “C”, “D” ertir bolsa, “E”, “F”, “G”, “H” toparçalarynyň 1-nji oýunlary oýnalar. Duşuşyklaryň ählisi-de Aşgabat wagty bilen 23:45-de başlar. 1-nji tapgyryň iň esasy üns merkezdäki oýunlary diýlip, “Mançester Siti” bilen “Ýuwentusyň”, şeýle-de ertirki “Roma bilen “Barselonanyň” aralaryndaky duşuşyklar hasaplanylýar.
5 gol geçiren Ronaldo oýna taýýar (“Real Madrid” – “Şahtýor Donesk”)
“A” toparçada bu kubogyň iň köp alan “Real Madrid” täze tälimçisi Rafael Beniteziň ýolbaşçylygynda “Santiago Bernabeuda” Ukrainanyň “Şahtýoryny” kabul eder. 20-nji gezek toparçalarda çykyş edýän “Real Madridiň” super ýyldyzy Kristiano Ronaldo geçen hepdäniň ahyrynda “La Ligada” “Espanýolyň” torundan 5 pökgi geçirip, bu oýna taýýardygyny görkezdi. Oýna horwatiýaly Iwan Babek eminlik eder.
Zlatan öňki toparyna garşy (“Pari Sen Žermen” – “Malmö”)
PSŽ bilen “Malmöniň” arasyndaky oýnuň şwesiýaly super Zlatan Ibrahimowiç üçin özboluşly aýratynlygy bar. Sebäbi “Malmö” kluby Ibrakadabranyň futbola başlan toparydyr. Ýöne dyzynda az-owlak agyrysy bar bolan Ibranyň oýnap-oýnamajakdygy häzirlikçe belli däl. 2-nji gezek Çempionlar ligasyna gatnaşýan “Malmö” bilen çempionlyga ymtylýan PSŽ-niň arasyndaky duşuşykda orsýetli Sergeý Karasýow jürlewük çalar.
6 ýyl ozalam duşuşypdylar (“Wolfsburg” – “SSKA Moskwa”)
“B” toparçada Kewin De Bruýny “Sitä” iberip, ornuna Draksleri alan “Wolfsburg” Russiýanyň güýçli topary ýeňlişsiz ýörişini dowam etdirýän SSKA-ny kabul eder. Iki klub 2009-njy ýylda-da bir toparçada çykyş edipdi. SSKA topary Moskwada 2–1, “Wolsburg” bolsa, öz meýdançasynda 3–1 hasabynda ýeňipdi. Duşuşygyň emini norwegiýaly Swen Oddwar Moen bolar.
Wan Gaal watanynda (PSW – “Mançester Ýunaýted”)
Iki golland tälimçiniň taktiki göreşine öwrüljek PSW-“Mançester Ýunaýted” oýny-da köpleriň sabyrsyzlyk bilen garaşýan duşuşygy. 12 oýundan bäri ýeňilmän gelýän PSW-niň tälimçisi gol gowşuryp oturmajakdyklaryny, hüjüm oýnuny etjekdiklerini aýtdy. Luiz Wan Gaal bolsa: “Men “Aýaksdyr” “Barselonanyň” tälimçisikäm Eýndhowende kän bir ýeňiş gazanyp görmändim. Ýöne AZ bilen utupdym. Umuman, bu ýerde utmak kyn. Ýöne bu Çempionlar ligasy” diýip beýanat berdi. Iki topar öň 4 sapar duşuşdy. 2-sinde “Ýunaýted”, 1-inde PSW ýeňiş gazandy. PSW-niň öz meýdançasynda häzire çenli “Ýunaýtedden” utulmandygy, şeýle-de 1 ýyllyk arakesmeden soň, Çempionlar ligasyna dolanan “Mançesteriň” täze oýunçysy Memfis Depaýyň PSW-den transfer bolandygy bellärliklidir. Duşuşyga italiýaly Nikola Rizzoli eminlik eder.
“Hemişe faworitler ýeňmeýär” (“Galatasaraý” – “Atletiko”)
“C” toparçada çempionata şowsuz başlan “Galatasaraý” topary “Atletiko Madrid” Stambulda kabul eder. Bu oýunda 3 utuk alyp, janköýerlerini begendirmek isleýän türk klubunyň tälimçisi hemişe faworitleriň ýeňiş gazanmaýandygyny aýtdy. Ýewrokuboklardaky soňky 6 oýnunda myhmançylykda diňe 1 gezek utulan “Atletiko” “La Ligada” “Barselonadan” asgyn gelipdi. Iki klub şu wagta çenli 4 gezek duşuşyp, 2 oýunda ispan kluby ýeňiş gazandy, 2 duşuşyk bolsa deňlikde gutardy. Oýunda polşaly Symon Marçiniak jürlewük çalar.
“Astanany pes göremzok” (“Benfika” – “Astana”)
Taryhynda ilkinji gezek gazak kluby Çempionlar ligasynda çykyş eder. Bu hormata eýe bolan “Astana” özüniň ilkinji oýnuny myhmançylykda “Benfika” bilen geçirer. Gresiýaly Sidiropulosyň eminlik etjek oýnuň myhman topar üçin ýeňil geçmejekdigi öňünden belli. “Astana” toparynyň bir wagtlar portugal kluby “Kampomaiorensede” oýnan bolgariýaly tälimçisi Stanimir Stoilow: “20 ýyldan soň Portugaliýa gelmek özboluşly duýgy. Dartgynly oýnuň bolmagyna garaşýan. Elbetde “Benfika” güýçli klub. Biz öz oýnumyz bilen olaryň oýnuny kabul ederis” diýip, gürrüň berdi. Stoilowyň şägirtleri şu ýylky 34 oýunda diňe 4 sapar utuldy. “Benfikanyň” täze tälimçisi Ru Witoria bolsa: “Gazak kluby “Astanany” biz pes göremzok. Olaram biziň üçin beýleki islendik klublar ýaly. Olar köp wagtdan bäri resmi duşuşyk geçirip gelýärler. Üstesine-de “kontrahüjümde” örän tiz hereket edýärler” diýdi. Bilermenler portugal toparynyň uly hasap bilen ýeňiş gazanmagyna garaşýarlar.
Argentinaly ýyldyz oýnap bilmez (“Mançester Siti” – “Ýuwentus”)
“D” toparçada iňlisleriň wise-çempiony “Mançester Siti” bilen soňky finalçy “Ýuwentusyň” arasyndaky oýun şu günüň iň esasy duşuşygy bolar. “Siti” 5 oýnunda-da ýeke gol hem geçirtmezden ýeňiş gazandy. Munuň tersine, “Ýuwentus” milli çempionata taryhynda ilkinji gezek 3 oýunda 1 utuk bilen başlady. Sloweniýaly Damir Skominanyň jürlewük çaljak oýnunda ýer eýelerinden Serjio Kun Agueronyň dyzynda şikesi sebäpli oýnap bilmejekdigi habar berildi. 1996/97 möwsüminden bäri Angliýada ýeňiş gazanyp bilmeýän “Ýuwentus” bilen “Mançester Siti” mundan ozal 4 sapar özara güýç synanyşdy. 2010-njy ýyldaky duşuşyklar deňlikde gutarypdy. 1976-njy ýylda-da her topar öz meýdançasynda ýeňiş gazanypdy.
Şowuz başlan iki topar (“Sewilýa” – “Borussia Mönhengladbah”)
UEFA Ýewropa ligasynyň ýeňijisi bolany üçin ýaryşa gönümel gatnaşan “Sewilýa” ilkinji synanyşygyny başdan geçirjek “Borussia M.” topary bilen Ispaniýada duşuşar. Geçen möwsüm Ýewropa ligasynda-da ýollary gabatlaşan iki toparyň şol duşuşyklarynda ispanlar ýeňiş gazanypdy (3-2, 1-0). Iki toparam öz milli çempionatlaryna şowsuz netijeler bilen başlady. 1978-nji ýyldan soň, ilkinji gezek UEFA-nyň bäsleşiklerine gatnaşýan “Borussia M.” “Bundesligada” 4 oýunda-da utuldy. “Sewilýa-da” 3 oýunda-da ýeňiş gazanyp bilmedi. Iki topar-da şu oýun bilen ösüş ýoluna çykmak isleýär. Oýnuň emini Çehiýadan Pawel Kraloweç bolar.


text:
1881-nji ýylyň 12-nji ýanwarynda 11 sagat 20 minutda partlan bombanyň sarsgyny Gökdepe galasyny syndyrýar. Gala kürsäp giren polkownik Kuropatkiniň Şirwan we Apşeron polklary uly diýmän, kiçi diýmän, öňlerinden çykan türkmenleri palaç ýatyran ýaly edýärler. Az salymyň içinde tüssä we tozana gark bolan galada diňe naçarlaryň ahy-nalasy eşidilýärdi.
Gökdepe tragediýasy, onuň taryhy, küti-küti kitaplar bolup galsa-da, garaşsyzlygymyzyň 20 ýyllygyny belleýän ýylymyzda biz onuň hakyky sahypalaryny öz halkymyza, galyberse-de dünýä jemgyýetçiligine aýan etmän gelýäris.
Garaşsyzlygymyzyň ilkinji ýyllarynda Gökdepe wakalaryna üns berlip başlanan hem bolsa, soňra Saparmyrat Nyýazowyň görkezmesi bilen ol üns merkezinden düşürildi. Gökdepe hakynda gazet-žurnallarda çykan makalalardyr ylmy çykyşlar ýuwaş-ýuwaşdan unudyldy. Russiýa imperiýasynyň Türkmenistany özüne bakna etmek ugrunda alyp baran syýasaty okuwçylara we talyplara doly düşündirilmän galdyryldy.
Her ýyl 12-nji ýanwar gelende, biz uly il bolup ony ýatlap geçýäris. Ir sagat 10.00-da türkmen hökümeti prezidentiň ýolbaşçylygynda Gökdepe metjidine baryp, wepat bolanlary ýatlap, aýat-töwir edýär. Yzyndan teatr artistleriniň gatnaşmagynda şol wakalary suratlandyrýan sahna parçalary görekezilýär. Telewideniýe we radio uzyn gün gaýgyly dutaryň owazyny eşitdirýär. Gökdepe galasynda 1990-njy ýyllarda açylan muzeýiň eksponatlary sazyň gapdaly bilen görkezilýär. Hudožnik Aman Amangeldiniň döreden işleri, serkededir serdarlaryň keşpleri şol tragiki wakalaryň bolanlygyny ýene bir gezek ýatladýar.
Şeýdip, her ýyl diýen ýaly şu formada Gökdepe nalasy ýatlanyp geçilýär. Türkmen halkynyň we onuň döwletiniň durmuşynda Gökdepe wakalary gaty uly orun tutmaly. Bu wakalaryň düýp sebäpleri taryhy taýdan öwrenilmeli, oňa häzirki günde uly mümkinçilikler bar. Şol döwürler türkmenlerde merkezleşdirilen döwlet bolmasa-da, şol wakalary teswirleýän çeşmeleri, dürli ýurtlaryň kitaphanadyr arhiwlerinden tapyp bolýar.
Gökdepe galasynyň 1881-nji ýylda basylyp alynmagynyň şanyna döredilen medal
Ilki bilen Gökdepe ýörişine gatnaşan rus harbylarynyň, polkownik Grodekowyň “Türkmenistandaky uruş”, polkownik Kuropatkiniň “Türkmenistanyň basylyp alynmagy”, Aleksandr Maýeriň “Ahalteke ekspedisiýasy hakynda oçerkler 1880-1881”, Terenteýewiň “Russiýa we Angliýa Merkezi Aziýada”, knýaz Şahowskoýyň “Gökdepe söweşi hakynda ýatlama”, Fýodorowyň “Ahalteke ekspedisiýasy”, Tugan-Mürze Baranowskiniň “Ruslar Ahal-Tekede”, Aleksandr Şerbagyň “General Skobelewiň Ahal-Teke ekspedisiýasy” atly ýatlama kitaplaryny we Londonyň döwlet arhiwindäki, Daşary işler ministrliginiň “Gökdepe wakalary we türkmen ülkesiniň basylyp alynmagy” hakynda taýýarlan maglumatlar hasabatyny hem-de Tähranyň kitaphanasynda saklanylýan dokumentlerdir maglumatlary, Stambulyň, Ankaranyň kitaphanalaryndaky “Gökdepe jeňi” baradaky hökümet hasabatlaryny türkmen okyjylaryna ýetirmeli.
“Gökdepe urşy we türkmen ülkesiniň basylyp alynmagy” hakynda halkara konferensiýalaryny gurnamaly. Oňa daşary ýurt alymlaryny hem çagyrmaly. Bu tragediýa biziň neslimiziň ýüreginden öçmez ýaly paýtagtymyzda Gökdepe gyrgynçylygynda wepat bolanlara ýadygärlik kompleksini döretmeli. Ol hem iň mukaddes ýadygärlik hasap edilmeli.
Türkmen halkyna Gökdepäniň basylyp alynmagynyň esasy sebäplerini açyp görkezmeli. Häzirki gün şol sebäpler şu günki Türkmenistanyň başynda-da bar. XIX asyrdaky imperiýalaryň geosyýasy bähbitleri XXI asyrda hem öz wajyplygyny ýitirenok. Eger-de şol döwürler çarwa türkmenler imperiýalaryň arasyndaky täsir paýlanşygyna düşen bolsa, bu günler ýerasty baýlyklara baý Türkmenistan bitaraplyk ýelkeni bilen ummanyň ortalarynda gaýyp ýör. Ony haýsy-da bolsa bir kenara çekmekçi bolýan güýçler tapylar. Şonuň üçin, taryhyňdan sapak alyp, häzirki gün dünýä jemgyýetçiliginden daşlaşman, eýse oňa tarap ymtylmaly. Biziň ýolumyz dünýädäki milletleriň köpçüliginiňki ýaly aýdyň ýol bolmaly. Döwlet Hojamedow aşgabatly intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy, synçy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Sişenbe güni Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugy bu gullugyň internet saýtynyň kopiýasynyň başga bir internet neşirçileri tarapyndan bikanun ulanylandygyny habar berdi. Şol wakanyň yzy bilenem, bikanun ulanylan ol saýt çarşenbe güni petiklendi.
Ozod.orsa.uz ady bilen açylan bu galp saýt Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugynyň hakyky internet saýtyndaky maglumatlara-da girmäge ýol berýärdi. Ýöne şol maglumatlara girmek üçin okyjylar öz atlaryny we e-mail adreslerini bermeli edilipdir.
Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugynyň adyndan şeýle galp saýtyň ulanylmagyny käbir synçylar Özbegistanyň gizlin gulluklarynyň bu saýt bilen ýakyn aragatnaşyk saklaýan raýatlaryň şahsyýetini anyklamak üçin ulanan pirimleri bolmagynyň mümkindigini aýdýarlar.


text:
Halkara Ýadro Energiýasy Agentliginiň başlygy Muhammet El Baradei, Eýranyň jedelli ýadro programmasynyň töwereginde dörän problemany çözmek üçin Tähranyň we güýçli döwletleriň bir taslama bilen ylalaşmaga üns berýändiklerini mälim etdi.
Eýran resmileri üç günläp Wenada ABŞ-nyň, Orsýetiň we Fransiýanyň wekilleri bilen bu dogrusynda maslahat etdiler. Maslahatdan soňra žurnalistlere maglumat beren Baradei şeýle diýdi: «Meseläniň çözülmegi üçin deňagramly ylalaşyga ýetmek hakynda bir taslamany hödürledim».
Ol bu taslamanyň maslahat edilmegi üçin onuň Tährana we gepleşiklere gatnaşan wekilleriň ýurtlaryna iberilendigini-de sözüne goşdy: «Muňa jogap bermek üçin soňky möhlet hökmünde 23-nji oktýabr bellenildi, men taraplaryň oňyn jogap bermegine garaşýaryn, eger-de biz jogap alyp bilsek, ylalaşyk gazanylar diýip, umyt edýärin.» diýip, Baradei sözüniň üstüni ýetirdi.
Gowy baha berildi
Hödürlenen bu teklip makullansa, ýadro krizisiniň çözülmegi üçin gepleşikler ýola goýulmaly diýen Baradei üç günüň dowamynda Wenadaky gepleşiklere gatnaşanlaryň özlerini alyp baryşlaryna-da gowy baha berdi: «Maslahata gatnaşanlaryň her biri problemanyň çözülmegine kömek bermäge synanyşdy, olar geçmişe däl-de, geljege seretdiler, her kim ýyllar boýy dowam edip gelýän ýarany bejermäge synanyşdy» diýip, Baradei mälim etdi.
Ylalaşyk üçin hödürlenen taslamanyň käbir jikme-jigi mälim edildi. Şol esasda şu ýylyň ahyryna çenli Tähranyň reaktoryna gerek boljak pes derejede baýlaşdyrylan uranyň 75%-ni daşary ýurtdan almaly edilýär.
Eýran ýurduň içinde urany baýlaşdyrsa, ondan ýadro ýarag edinmek howpy bar, bu barada Günbatar öz gaýgy-aladasyny beýan edip gelýär. Eýrana uran iberip biljek döwletiň Orsýetdigini aýdýarlar, öndüriljek pes derejde baýlaşdyrylan urandan ýadro ýaragyny edinmek üçin peýdalanyp bolmaýar. Eýrana uranyň daşardan getirilmegi taraplaryň arasynda ynamyň döremegi üçin ähmiýetli diýip, Baradei nygtady.
Eýranyň Halkara Ýadro Energiýa Agentligindäki ilçisi Ali Asghar Soltaniýeh gepleşikleriň jikme-jiginiň 23-nji oktýabrda aýan ediljegini žurnalistlere mälim etdi.


text:
Bütindünýä banky Gürjüstanyň indi dünýäde telekeçilik etmek üçin iň aňsat ýurtlaryň onlugyna girýändigini aýdýar.
Bütindünýä bankynyň biznes üçin amatly düzgünleri ýola goýan ýurtlar baradaky täze sanawynda Gürjüstan 9-njy orunda dur.
Bu düzgünler adamlaryň kompaniýany hasaba aldyrmak, emlägi hasaba aldyrmak, salgyt tölemek we şertnamalary işletmek mümkinçilikleriniň ýeňilleşdirilmegini öz içine alýar.
Gürjüstandan soňky orunda Awstraliýa dur. Bu sanawyň başynda Singapur, Hoň-Koň, Nýu Zelandiýa, Birleşen Ştatlar, Daniýa, Norwegiýa, Britaniýa we Günorta Koreýa dur.


text:
Azatlyk Radiosy Türkiýäniň Burdur welaýatynyň Çowdur etrabynyň Ýazyr obasynda ýaşaýan, towlanyp dilli tüýdük çalýandygy üçin “Garaýylan” diýip halkdan lakam alan dilli tüýdükçi Çowdurly Rejep Ýörük bilen söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Siz başga nähili saz gurallarynda çalýarsyňyz?
Çowdurly Rejep Ýörük:
Hawa, dilli tüýdükden beýleki tüýdük görnüşleri bilen bir hatarda gary tüýdük, zurnaý ýaly üflenip çalynýan saz gurallaryny çalýaryn.
Azatlyk Radiosy: Dilli tüýdük çalmaklyk ýa-da başgaça aýdylanda sazandalyk siziň esasy käriňizmi? Haçandan bäri saz sungaty bilen meşgullanýarsyňyz?
Çowdurly Rejep Ýörük: Hawa, bu meniň esasy kärim. Şu wagt men elli ýaşymda. Men ýedi-sekiz ýaşynda saz çalmaga başladym. Şeýle hasap etsek kyrk ýyly geçdi.
Wideo: Çowdurly Rejep Ýörük tüýdük çalýar
Azatlyk Radiosy: Çowdurly Rejep dogurdan hem ady ýaly Oguzlaryň 24 taýpasyndan bolan çowdur türkmenlerindenmi? Çowdur adynyň taryhyny bilýäňizmi?
Çowdurly Rejep Ýörük:
Ýok, bu meniň ýaşaýan ýerimiň ady. Men Türkiýäniň Burdur welaýatynyň Çowdur diýen etrabynda ýaşaýaryn. Çowdurlary, Oguzhanyň türki halkyndan diýip bilýärin. Çowdyr biziň etrabymyzyň ady.
Şol etraba degişli obalaryň biriniň ady men Ýazyr. Ana men şol Ýazyr obasyndan. Ata-babalarymyz Fethiýeden Sarygeçili, Gara-çulha çarwa türkmenlerinden bolansoň bu ýere dowarlaryň yzyna düşip, ýaýlaga diýip göçüpdirler. Ol ýerden Çaltylara, soň hem Ýazyr obasyna göçüpdirler.
Azatlyk Radiosy: Ýazyr obasy nähili ýerde ýerleşýär?
Çowdurly Rejep Ýörük
: Ýazyr obasy bir ýaýla. Ýazyr obasy bir owadan kölüň kenarynda ýerleşýär. Derek agaçlarynyň astynda otyrys.
Azatlyk Radiosy: Siz dilli tüýdügi nirede we nähili öwrendiňiz?
Çowdurly Rejep Ýörük
: Kakam atamyzyň, dädemiziň ýanynda bir müň bäş ýüz-iki müň goýunyň yzynda olary bakyp ýörkä dilli tüýdük öwrenipdir. Ondan soň zurnaý çalmany öwrenipdir. Menem dilli tüýdük çalmany öz kakamdan öwrendim.
Çowdurly Rejep Ýörük
Azatlyk Radiosy: Kakaňyz saz ukybyny nähili kämilleşdiripdir ýagny dilli tüýdükçi hökmünde il içinde nähili tanalypdyr?
Çowdurly Rejep Ýörük:
Bir gezek Ýazyra, Antalýanyň Garabaş obasyndan Gara Mämmet atly bir sazanda toýa gelipdir. Şonda töweregine oba halky ýygnanyp, “Şu oglan gaty gowy dilli tüýdük çalýar.
Muny ýanyň bilen alyp git we tüýdük öwret” diýipdirler. Kakam ol halypasynyň ýanynda üç ýyl hyzmat edip, tüýdük öwrenipdir. Kakam ýigrimi sekiz ýaşynda öýlenipdir. 1961-nji ýyla çenli Ýazyr ýaýlagynda ýaşapdyr.
Ondan soň bolsa dört çagasy bilen maşgala bolup Çowdura göçüpdir. Men bolsa 1963-nji ýylda Çowdurda dünýä geldim. Häzir 1983-nji ýylda doglan taryhçy oglum hem ata-babalarymyzdan gelýän saz sungaty bilen meşgullanýar.
Azatlyk Radiosy
: Çowdurly Rejep Ýörük, siziň çalýan tüýdügiňize Türkmenistanda dilli tüýdük diýip çalynýar. Mundan habaryňyz barmy?
Çowdurly Rejep Ýörük:
Hawa, habarym bar. Dilli tüýdük diýilýär. Türkiýede bolsa "Dilli tüýdük“, "Dilli çopan tüýdügi“, "Dilli çopan kawaly“ ýaly atlar bilen çalynýar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistandaky dilli tüýdük bilen Türkiýedäki siziň çalýan dilli tüýdügiňiziň arasynda meňzeşlik barmy, iki tarapda çalynýan dilli tüýdükleriň ünsüňizi çeken wagty boldumy?
Çowdurly Rejep Ýörük: Men bir obaly, ýönekeý sada adam. Kän sowadym hem ýok. Bu sebäpden munyň bilen baglanşykly maglumatym ýok. Türkmenistandaky dilli tüýdük bilen meniň çalýan dilli tüýdügimiň arasynda dogrudan hem meňzeşlik barmyka?!
Bu meniň üçin hem gaty täsin we gyzykly tema. Oguzhanyň nebereleri elbetde ol ýerden geldi. Türkiýe o taýdan gelen. Biz biri-birimiz bilen dogan-gardaş. Menlik bir hyzmat bolsa, men hemişe öz goşandymy goşmaga taýýar.
Azatlyk Radiosy: Çowdurly Rejep Ýörük sazandaň dilli tüýdüginde halkdan iň köp isleg alyp çalýan sazlary nähili sazlar?
Çowdurly Rejep Ýörük
: Çalynýan sazlar şol wagtky ylhama, duýga we pursada bagly bolýar. Sazlar şol pursadyň duýgusyna görä döreýär we derrew çalynyp, halka ýetirilýär.
Has köp isleg bildirilýän sazlardan mysal getirsem meselem “Goýny öýlemidir”, “Ýaýlamyz”, “Uzyn howa” diýilýän belent perdeden çalynyp aýdylýan aýdym-sazlar, “Söwdüň ýapragy ýaşyl pudagyň arasynda”, “Ýaşyl ördek ýaly çümdim köllere”, “Çowduryň hanlary”, “Bogaz türkü”, “Çanak döwdüren”, “Teke zortlatmasy” ýaly Türkiýäniň Köller sebiti, Akdeňiz ýagny Orta ýer deňzi sebitiniň oýun sazlary, gyryk sazlary hemmesi bar.
Azatlyk Radiosy: Dilli tüýdügiňiziň ylham çeşmesi nireden gelýär?
Çowdurly Rejep Ýörük
Çowdurly Rejep Ýörük:
Dilli tüýdükde ilkinji ylham çeşmäm elbetde ussat sazanda bolan öz kakam.
Ol elli iki ýyl saz sungaty bilen meşgullandy. Ýetmiş sekiz ýaşynda hem dünýeden ötdi.
Owal hem aýdyşym ýaly ylham dowarlaryň, sürüleriň yzynda daş-töweregi gurşap alýan tegibat gözelligi bilen gelýär.
Ondan daşgyn oba-oba gezip, ýaşulylardan köne sazlary öwrenýäris we ýitip gitmez ýaly olary çalýarys. Oguzhanyň Çowdur nebereleriniň arasynda ýaşap ýören ýerimizde durmuşdan ylham alýarys.
Azatlyk Radiosy: Dünýä Türkmenlerine nähili saz sowgat etsem diýýärsiňiz?
Çowdurly Rejep Ýörük:
Sosýal ulgam sahypamda öz çalan gowy dilli tüýdük sazlarym, wideolarym bar. Gepleşikden daşary diňleýjileri olary hem sahypamdan diňläp biler. Aslynda Türkmenistandaky Oguzhan nebereleri bilen duşuşyp, olaryň her islegini ýerine ýetirmek islärdim.
Dünýäň niresinde bolsak hem türk milletinden, türkmen halkyndan, Oguzhan nesberesinden bolmak örän ajaýyp duýgy. Sazlarym arkaly alysdaky doganlarymyza çäksiz hormat, söýgi we buýsanç bilen salam iberýärin.


text:
Türkiýede atyşyk mahalynda öldürilen tanymal aklawçy we adam hukuklary aktiwisti Tahir Elçi jaýlanyldy.
49 ýaşyndaky Elçi 28-nji noýabrda, Diýarbekir şäherinde, metbugat üçin beýanat edýärkä öldürildi.
Bu hadysada polisiýanyň iki sany ofiseri hem wepat boldy. Premýer-ministr Ahmet Dawutoglu häkimiýetleriň bu işi derňeýändigini aýtdy.
Kürtlere tarapdar partiýanyň lideri Selahetdin Demirtaş 29-njy noýabrdaky jaýlanyş dabarasyna gatnaşýanlara ýüzlenip, Elçi «syýasy ganhorlugyň» pidasy boldy diýdi.
Ol aklawçynyň öz ömrüni parahatçylyga, azatlyklara we doganlyga bagyşlandygyny aýtdy.
Elçi kürt pitneçileri bilen türk howpsuzlyk güýçleriniň arasynda parahatçylygy wagyz edýärdi.


text:
Şwesiýada ýaşaýan Halmyrat Söýünow 1990-njy ýyllarda halk bilen göni duşuşuk geçiren, Kompartiýanyň agzasy däldigine garamazdan, halk tarapyndan deputat saýlanan ilkinji türkmen kanun çykaryjylarynyň biri bolupdy.
Azatlyk Rradiosy Halmyrat Söýünow bilen telefonda gepleşip, ondan şol döwürdäki syýasy aktiwlik, saýlawlara bolan halk gyzyklanmasy bilen häzirki ýagdyýyň arasyndaky tapawudy sorady.
Ol şol döwürde halkyň öz meselelerini aýtmak, geljekki deputatlar bilen duşuşmak babatda has işjeň bolandygyny ýatlady.
Ozalky deputat bilen söhbetdeşligi diňläp, Türkmenistanda barýan hazirki saýlaw kampaniýasy barada öz pikirleriňizi ýazsaňyz, biz sizden orän hoşal bolarys.


text:
Ukrainanyň prezident saýlawlarynda berlen sesleriň sanalmagy dowam edýär. Häzirki netijeler oppozisiýa lideri Wiktor Ýanukowiçiň öz bäsdeşinden 2 %-den gowrak öňe saýlanandygyny görkezýär.
Merkezi saýlaw komissiýasy sesleriň 95%-niň sanalandygyny, Ýanukowiçiň 48.23%, premýer ministr Ýuliýa Timoşenkonyň bolsa 46.16% ses alandygyny aýtdy.
Ýöne saýlaw komissiýasynyň başlygy ses berişligiň doly netijesiniň Krymdan we Luhansk şäherilerinden berlen sesler gelenden soň belli boljagyny aýtdy. Bu ýerleriň ikisiniň ilaty hem Ýanukowiçi goldaýar.


text:
Brýussel mundan 18 aý öň kabul edilen bu strategiýanyň çäklerinde Merkezi Aziýada öz täsirini artdyrmak üçin dürli ugurlardan çemeleşdi, olardan biri hem bilim pudagydyr. Eýsem, bu ugurda nähili işler amala aşyryldy, şeýle-de Brýussel Merkezi Aziýanyň ýaşlaryna bilim boýunça nähili mümkinçilikleri hödürleýär?
Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir Ýewropanyň Merkezi Aziýa boýunça bilim pudagy bilen bagly alyp barýan işleri hakda ýörite hasabat taýýarlan britaniýaly alym we Southampton Uniwersitetiniň professory Peter Jones bilen söhbetdeş boldy. Azatlyk Radiosy: Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlaryň bilim pudagy bilen bagly ünsüňizi özüne çeken aýratyn bir mesele boldumy, beýleki soraglara geçmezden ozal, ilki bu barada dolurak maglumat beräýseňiz? Peter Jones:
Ýewropalynyň gözi bilen garasaň, Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlaryň bilim sektory gaty çylşyrymly pudak. Merkezi Aziýada ilatyň demografiýasy, olaryň ýaşaýyş şertleri, bir ýerden beýleki regionlara yzygiderli göçmegi, şeýle-de infrastrukturanyň ýeterlik bolmazlygy ýaly meseleler kynçylyklaryň esasy sebäpleridir. Azatlyk Radiosy: Jenap Jones, regionda ýerleşýän bäş ýurduň her biriniň özboluşly problemalarynyň bolmagy mümkin, şeýle dälmi, bu barada Brýussel nähili syýasat alyp barýar? Peter Jones:
Eger Ýewropa Bileleşiginiň region boýunça alyp barýan programmalaryny göz öňünde tutup aýtsak, Brýussel ýokary okuw hem ýörite okuw programmalaryna köpräk üns berdi.
Regionyň ýokary okuw pudagy barada aýdylanda, Ýewropa Bileleşigi korrupsiýany aradan aýyrmak, bilimiň hilini ýokarlandyrmak, okuw jaýlarynyň dolandyryş düzgünini ýokarlandyrmak barada tagalla etdi. Bu barada reforma islegli bolan merkezi aziýali liderler bilen işleşmäge synanyşdy. Umuman aýdylanda, Brýussel Gazagystanda we Gyrgyzystanda has aktiw iş alyp bardy.
Esasanam okuw programmalaryny reformalaşdyrmak we ýokary okuw pudagyny ösdürmek barada has köp alada edildi. Ýewropa Bileleşigi Täjigistanda hem bu ugurda käbir işleri amala aşyrdy. Umuman aýdylanda, Ýewropanyň, şeýle-de onuň ýokary okuw jaýlarynyň edýän tagallalary uzak möhletde öz täsirini görkezip başlar.
Azatlyk Radiosy: Siz Ýewropa Bileleşiginiň käbir ugurlar boýunça Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlara ýardam etmäge synanyşanlygyny aýtdyňyz, merkezi aziýaly ýolbaşçylar bu pudakda problemanyň bardygyny boýun alýarlarmy?Peter Jones:
2007-nji ýylda Merkezı Aziýa bilen Ýewropa Bileleşiginiň strategiki aragatnaşygy barada gelnen ylalaşykda bilim pudagynyň hem munuň esasy bölegi boljakdygy hakda gürrüň edilýär. Bu barada gelnen ylalaşyk boýunça, elbetde, boýun alnan jogapkärçilikler bar. Merkezi Aziýali ýokary derejeli liderler tarapyndan şol ýurtlaryň ýokary okuw jaýlaryny döwrebaplaşdyrmakda Ýewropa Bileleşigi bilen işleşmek boýunça berlen wadalar bar.
Bu ugurda geçiren barlaglarymyň dowamynda men Merkezi Aziýa liderleri bilen Ýewropa wekilleriniň arasynda bu hakda yzygiderli duşuşyklaryň geçirilýänligine şaýat boldum. Meniň pikirimçe, bu ugurda işleşmäge iki tapadan hem isleg bar ýaly, emma bu barada takyk netijeler gazanmak üçin amala aşyrylýan işler gaty haýal bolmaga çemeli.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistan bilen bagly nähili işler alnyp barylýar? Bu ýurduň ýokary okuw sistemasy barada, umuman, gowy pikirler öňe sürülmeýär. Peter Jones:
Meniň pikirimçe, Türkmenistanda okuw programmalarynyň nähilidigi we neneňsi şertleri başdan geçirenligi hemmä mälim. Umuman aýdylanda, häkimiýet başyna täze geçen liderler bu ugurda käbir işleri amala aşyrmaga synanyşýan ýaly. Şeýle-de Aşgabat diňe Ýewropa Bileleşigi bilen däl, beýleki güýçler bilen hem öz aragatnaşygyny artdyrmaga çemeleşýär.
Men geçen ýyl Nýu Ýorkda geçirilen bir konferensiýa gatnaşdym, şoňa Türkmenistanyň bilim ministrliginden ýokary derejeli ýolbaşçylar hem gatnaşdylar. Olar Kolumbiýa Uniwersiteti bilen aragatnaşygy artdyrmaga gaty isleglidiklerini aýtdylar we Türkmenistanyň bilim pudagyny reformalaşdyrmak barada hyzmatdaşlyk edip boljak ugurlary tapmaga synanyşýanlygyny mälim etdiler.
Şeýle aladalar elbetde pozitiw we munuň dowam etdiriljekdigine umyt baglaýan. Ýewropa Bileleşiginiň nukdaýnazaryndan aýdylanda, men bu barada käbir Ýewropa wekilleri bilen gepleşikler geçirdim. Men olaryň Türkmenistan barada gaty seresaplydygyna şaýat boldum, olaryň, hususanam, uzak möhletleýin syýasy aragatnaşyklary ýola goýmaga we özara ynam döretmäge tagalla edýänliklerine göz ýetirdim.
Elbetde, Türkmenistan bilen Ýewropa Bileleşiginiň bilelikde işleşýän ugry diňe bilim pudagy bilen çäklenenok. Bilim bu baradaky aladalaryň diňe bir bölegidir. Emma Türkmenistan bilen şeýle ugurlar boýunça gepleşikler aç-açanlykda amala aşyrylmaýar. Meniň çak edişime görä, Türkmenistan bilen bilim pudagy boýunça Brýusseliň arasynda alnyp barylýan bu aladalar ikitaraplaýyn gepleşiklerden ybaratdyr.
Bu 2007-nji ýylda Ýewropa Bileleşigi tarapyndan Merkezi Aziýa boýunça tassyklanan bilim inisiatiwasynyň bir bölegi, emma olar bu gepleşikleri ikiçäk esaslarda amala aşyrýan bolmaga çemeli. Azatlyk Radiosy: Siziň aýdýanlaryňyzdan çen tutulsa, Ýewropanyň region boýunça, esasanam Türkmenistan barada alyp barýan işleriniň o diýen täsiriniň ýokdugyny aýtmaga esas ýokmy näme? Peter Jones:
Türkmenistan baradaky soragyňyza bir salymdan jogap bererin. Emma tutuş region boýunça aydylanda, 1991-nji ýyldan bäri Merkezi Aziýada ençeme ýurt dürli ugurlar boýunça iş alyp barýar. Meselem, Bütindünýä Bankynyň maýa goýumlarynyň bir sektordan beýleki sektora gönükdirilmegi we hususy sektory aýaga galdyrmak boýunça bitiren işleri gaty täsirli boldy.
Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýanyň bilim pudagy boýunça göz öňünde tutýan öz maksady bar. Şeýle-de bu barada “Açyk Jemgyýet” instituty, Aga Han Fondy, Hytaý, Türkiýe, Ýaponiýa, Orsýet ýaly ençeme aktýorlar regionda iş alyp bardylar we olaryň her biriniň hem öz strategiýalary bar.
Şunlukda bu programmalaryň näderejede täsirli bolanlygyny aýtmak üçin nähili ölçeg bolmaly – munuň özi bir sorag bolup durýar. Emma, umuman aydylanda, Ýewrokomissiýanyň “Tempus” atly programmasy regionda ýokary okuw pudagyny reformalaşdyrmaga ýardam etmek üçin şeýle uzak wagtlap iş alyp baran ýeke-täk proýektdir.
Bu programma regionyň bilim pudagyna özboluşly täsirini ýetirdi. Meselem, Gyrgyzystanyň okuw programmasyny reformalaşdyrmaga goşan goşandyny ýatlap bolar.
Täsir barada gürrüň edilende, bu uzak möhletde özüni bildirjek zat. Şeýle-de Ýewropanyň “Tempus” atly programmasy öz işini hiç haçan togtadanok, elbetde, Gyrgyzystan bu programma biraz gijräk goşuldy.
Ýokary okuw pudagyny reformalaşdyrmak bilen meşgullanýan bu programma gaty ynamly proýekt bolup, bu programma bilen iş çalyşan ýurtlar ondan gowy peýdalandylar. Netijede beýleki ýurtlar ýa edaralar Merkezi Aziýada öz alyp barýan ugurlary boýunça uly rol oýnan hem bolsalar, Ýokary okuw barada aýdylanda, Ýewropa özüniň has aktiw iş alyp baranlygyny çaklap biler.
Emma Türkmenistan barada aýdylanda, bu pudagy reformalaşdyrmak barada Ýewropanyň boýun alan borjy bilen bagly mesele, meniň pikirimçe, açyk sorag bolmaly. Sebäbi biz Türkmenistanyň aşa köp ýerasty baylyklaryna eýe ýurtdugyny ýatdan çykaryp bilmeris. Onsoň Türkmenistan barada alnyp barylýan syýasat hem köp ugurlydyr. Şonuň üçin bilim Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistan baradaky daşary syýasatynyň diňe bir bölegidir. Azatlyk Radiosy: Jenap Jones, hökümetler arasyndaky ylalaşyklardan başga, merkezi aziýaly studentleriň Ýewropanyň ýokary okuw jaýlaryndan peýdalanmak boýunça nähili mümkinçilikleri bar?Peter Jones:
2007-nji ýylda Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa boýunça strategiýasynyň çäginde kabul edilen bilim inisiatiwasynyň maksatlaryndan biri hem merkezi aziýali, şol sanda Türkmen studentlerine, Ýewropanyň bilim pudagynyň hödürleýän programmalaryndan peýdalanmaga mümkinçilik döretmekden ybaratdy.
Ýewropanyň bu ugurda hödürleýän mümkinçilikleri barada www.study-info.eu
atly websaýtda doly maglumat berilýär. Şol sahypada Ýewropa Bileleşiginiň proýektleri barada maglumat berilýär. Olaryň arasynda Erasmus Mundes programmasy-da bar, ol regionyň studentlerine has köp degişli bolan proýektlerden biridir.
Şeýle-de Ýewropa Bileleşigine agza ýurtlaryň hödürleýän stipendiýalary barada hem şol websaýtda maglumat tapmak mümkin. Bu programmanyň doly ady “Study in Europe” inisiatiwasydyr. O inisiatiwanyň çäginde hödürlenýän maliýe mümkinçilikleri, uniwersitetler we region bilen hyzmatdaşlyk edýän bilim inistitutlary, alyş-çalyş mümkinçilikleri hem stipendiýalar barada doly maglumat berýär.
Aýtjak bolýan zadym, merkezi aziýali studentleriň peýdalanmagy üçin, elbetde, dürli mümkinçilikler bar. Erasmus Mundes programmasy barada aýdylanda, bu proýektden 2013-njy ýyla çenli peýdalanylyp bilner. Bu programma merkezi aziýaly studentleriň we barlaglar geçirýän alymlaryň Ýewropanyň ýokary okuw jaýlaryna gelmegine mümkinçilik döredýär.
Mälim bolşuna görä, Ýewropa Bileleşigi Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlaryň bilim pudagyny goldamak boýunça olaryň her birine her ýyl iki million ýewro töweregi ýardam edýär.
Diýmek, Ýewropanyň ýokary okuwlaryndan we olaryň hödürleýän mümkinçiliklerinden peýdalanmak üçin ýeterlik serişde bar.


text:
Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý daşary ýurt gumanitar guramalarynyň we hususy gorag firmalarynyň işini ýiti tanykt etdi.
Ol Mýunhende howpsuzlyk boýunça konferensiýada çykyş edip, olary “biri-birini gaýtalaýan gurluşlar” diýip atlandyrdy.
“Ýanaşyk gurluşlar Owganystanda ýurdy dolandyrmagy gowulandyrmakda goldaw bermek üçin, ýurda ýardam etmek üçin işlemeli. Gynansak-da, olaryň hakyky edýän işleriniň netijesi şol maksada ters gelýär. Olar Owganystanda häkimiýetiň pozisiýasyny pugtalandyrmaga päsgel berip, ýurdy dolandyrmagyň netijelililigini ýokarlandyrmaga badak salýarlar” diýip, Hamid Karzaý aýtdy.


text:
Paýtagtymyzyň we ýurdumyzyň welaýatlarynyň atçylyk sport toplumlarynda güýzki at çapyşyk möwsümi badalga aldy we örän meşhur atçylyk sportunyň köpsanly muşdaklaryny ýygnady.
Aşgabat atçylyk sport toplumynda güýzki at çapyşyk möwsümini ýetginjek çapyksuwarlar iki ýaşar bedewleri bilen açdylar. Olar dokuz çapyşykda 1000 metr aralykda ýaryşdylar, jemleýji 10-njy çapyşykda bolsa 1200 metr aralykda iň ýyndamy kesgitlediler.
Netijede at çapyşyklarynda iň gowy görkezijileri Türkmenistanyň Prezidentiniň Ahalteke atçylyk toplumyndan bolan Nurnazar atly çakan at (1 minut 10,7 sekunt), Mynasyp diýen gara gysrak (1 minut 10,2 sekunt), Gurlutaý atly gara at (1 minut 12,4 sekunt), Gara altyn atly gara gysrak (1 minut 8,4 sekunt), Gumry diýen gara dor at (1 minut 9,4 sekunt), Ogul atly dor at (1 minut 10,4 sekunt), Jannesip atly gara at (1 minut 8,9 sekunt), Märkew diýen dor gysrak (1 minut 11,8 sekunt), Garaçaý atly gara dor at (1 minut 13,5 sekunt) we Aýdere diýen gara gysrak (1 minut 22,4 sekunt) gazandylar.
Türkmenistanda atçylyk sportuny we at çapmak ussatlygyny giňden ýaýmaga, ilkinji nobatda ýaşlaryň arasynda wagyz etmäge uly üns berilýär.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama 21-nji maýda Waşingtondan bir hepdelik sapar bilen Aziýa ugrady.
Bu saparyň maksady Aziýa sebiti bilen ykdysady we howpsuzlyk hyzmatdaşlygyny güýçlendirmekden ybarat.
Obama Wetnamda üç gün bolmagy planlaşdyrýar. Ol Wetnamyň esasy ýolbaşçylary bilen duşuşyp, ABŞ-Wetnam gatnaşyklary barada söz sözlär.
Şeýle-de ol iş adamlary we raýat jemgyýetiniň agzalary bilen duşuşar. Wetnamdan soň, Obama Ýaponiýa baryp, senagat taýdan ösen ýurtlaryň Ýediler toparynyň sammitine gatnaşar.


text:
Fransiýanyň awiasiýa derňewçileri Alp daglarynda ýykylan “Germanwings” uçarynyň galyndylarynyň arasyndan tapylan ikinji gara gutynyň hem egindeş pilot Andreas Lubitziň bilkastdan eden jenaýatyny tassyklandygyny aýdýarlar.
Bu hadysada uçardaky 150 adam heläk boldy.
Fransiýanyň BEA awiasiýa býurosynyň derňewçileriniň beýanatynda ikinji gara guty Lubitziň uçary, awtomatiki dolandyryş arkaly, çykan ýokary belentliginden aşak goýberip, onuň tizligini barha güýçlendirendigini görkezýär diýilýär.
Germaniýaly derňewçiler şu hepde Lubitziň kompýuterinden onuň öz janyňa kast etmek usullary we uçar kabinasynyň gapy howpsuzlygy boýunça gözleg geçirendigi barada maglumat tapyldy diýdiler.