text:
Men geçen asyryň 80-nji ýyllarynyň aýagynda sowet goşunynyň hatarynda Polşada gulluk etdim. Özüm artilleriýaçydym. Bölüm komandiri hökmünde ýarag ammarynyň snarýadlarynyň howpsuz saklanyş aýratynlygyny gözüm bilen gördüm.
Žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew
Şol döwürde ýarag ammarynyň naçalnigi her snarýadyň saklanyşyna gözegçilik ederdi. Her aýda bir, eger zerur hasaplansa, iki-üç gezek polkuň ýörite döreden komissiýasy bilen ýarag ammaryny barlardylar. Ine, şonda her batareýanyň-rotanyň bölüm komandirlerinden, öňdebaryjy hasaplanan, ýa-da şol ugurdan ukuply görlen esgerlerem komissiýanyň düzümine goşardylar.
Ýarag ammaryny barlaýjy polkuň döreden komissiýasy haýsydyr bir snarýadyň geljek üç ýylyň dowamynda partlamaga ukyby, mümkinçiligi bar hasap edip, netijä gelse, şol snarýady aýratyn aýryp, ýörite howpsuz ýerde partladardylar. Şeýlelik bilen ol zamanlar her bir polkuň ýarag ammarynyň howpsuzlygyny üpjün etmäge kadr mümkinçiligem, öz komissiýasynyň gelen karary esasynda geljek üç ýylyň dowamynda ýarylmak mümkinçiligi bar hasaplanan snarýady-ok därini partladyp, ýok etmek ygtyýaram bardy.
Garaşsyzlyk ýyllarymyzda Nyýazowyň diktaturasy diňe bir polk komandirleriniň däl, eýsem, ähli harby ýolbaşçylaryň erk-ygtyýarlaryny elinden aldy. SSSR döwrüniň tejribeli harby ýolbaşçylary ýurtdan gitdi. Harby pudaga, esasanam, bu ugurdan ýolbaşçy wezipä işe alnanlar ukuby boýunça däl-de, diktatora wepalylygy boýunça bellendiler.
Elbetde, Gurbanguly Berdimuhamedowyň döwlet başyna gelmegi bilen, harby pudakda hem oňyn özgerişlikler edildi. Emma muňa garamazdan, tutuşlygyna alanyňda, Nyýazowyň diktaturasynyň ýazgarylmandygy, metbugat azatlygynyň ýokdugy üçin real durmuşy gülala-güllük edip görkezmäge ymtylýan ýolbaşçylaryň bardygyny aýtmak gerek. Edil beýleki ulgamlarda bolşy ýaly, harby ugurda hem durmuş hakykaty prezidente ýetirilenok.
7-nji iýulda ýarag ammarynda ýüz beren partlamanyň yzysüre Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň agşamara geçen mejlisinde Abadanda bolan adam pidalaryny gizlejek bolmak, munuňam üstesine, Daşary işler ministrliginiň ýaýradan beýanatynda asla ýarag ammaryndaky partlamany inkär etmek, adam pidalaryny, weýrançylygy boýun almazlyk nämäniň alamaty?!
Umytlar bar
Prezidentiň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň ygtyýary bolsa-da, bolan hadysany derňemek üçin ýörite topar döredenden soň, ýarag ammaryndaky weýrançylygyň, adam pidalarynyň belli bir derejede boýun alynmagy köp zatlardan habar berýän bolsa gerek. Diýmek, täze döredilen komissiýa ilkinji gezek real fakty — ýüz beren hadysany inkär etmek “pelsepesinden” el çekdi. Muny gutlamak gerek. Hatda bu ýörite toparyň partlamada bolan hadysany derňäp, ýene-de aýratyn adam pidalary, weýrançylygy habar berjekdigi hakynda umytlar bar.
Ýöne ýarag ammarynda bolan partlamany doly derňemek, onuň sebäplerini aýdyňlaşdyrmak üçin halka daýanmak gerek. Has dogrusy, bu wakany bilýän, şaýat bolan adamlar bilen hyzmatdaşlyk etmeli, partlamanyň bolan ýerinde dürli ýollaryň üsti bilen surata düşürenleri yzarlamaly däl-de, şolaryň üsti bilen bu partlamanyň nähili ýüze çykandygyny anyklamaga çalyşmaly. Iň esasy-da, bu ýörite döredilen toparyň hataryna garaşsyz žurnalistler goşulsa, gelnen netijäniň ygtybarlydygynyň delili has köpelerdi.
Şeýle hem bolan partlamanyň adam pidalaryny, weýrançylygyny doly derňäp, wepat bolanlary atma-at beýan etmeli, näçe adamyň maýyp-müjrüp bolandygyny açyk aýtmaly.
Eger-de döwlet ýolbaşçylarymyz tehnogen hadysasynda ýüz beren pajygany halk bilen hyzmatdaşlyk edip, doly derňäp, halka, dünýä jemgyýetçiligine aýan etseler, raýatlarymyzyň uly ynamyny almaga mümkinçilikleri bar. Döwlet ýolbaşçylarymyz “Hiçden giç ýagşy” edip, şol mümkinçiligi ulanarlar diýip umyt edýärin.
Döwletmyrat Ýazgulyýew türkmenistanly garaşsyz žurnalist, synçy. Blogdaky pikirler we maglumatlar awtoryň özüne degişli.


c: text/html

text:
Dünýäniň iň bir üzňeçi we repressiw döwletleriniň biri bolan Türkmenistanda açyk jemgyýetçilik tankydy hakykatda eşidilen zat däl.
Prezidente ýa hökümetiň syýasatlaryna garşy açyk gepleýän adamlar gowy bolanda howpsuzlyk gulluklary tarapyndan ýanalýar ýa-da, has ýamany, ruhy hassahana ýa-da türmä taşlanýar.
Emma muňa garamazdan, indi bu ýagdaý, azyndan bölekleýin, üýtgeýän ýaly görünýär. Soňky döwürde türkmenistanlylaryň onlarçasy özleriniň häkimiýetlerden lapykeçliklerini gürrüň bermek bermek üçin Azat Ýewropa we Azatlyk radiosynyň Türkmen gullugyna ýüz tutdy. Adatça adamlaryň hatda anonim görnüşde hem pikirini aýtmakdan gaça durýan ýurdunda türkmenleriň käbiri indi açyk, hatda wideokameranyň öňünde gürrüň edýär
.
"Gel we meniň öýümiň bar ýerini ýazgy et. Gel, biziň ýurdumyzyň ýolbaşçylaryna garamaýak adamlaryň nähili şertlerde ýaşaýanyny görkezeliň" diýip, 35 ýaşly öý hojalykçy Gülnara Najimowa Azatlyk Radiosynyň habarçysyna aýdýar.
"Biziň durmuşymyz we ýaşaýyş şertlerimiz türkmen telewideniýesinde görkezilýän ýagdaýdan düýpgöter başga" diýip, Najimowa habarça özüniň Lebap welaýatynyň Garaşsyzlyk etrabynda çig kerpiçden salnan çalamydar jaýyny görkezýär.
Oba ýerlerinde ýaşaýan türkmenleriň köpüsinde bolşy ýaly, ýurduň ummasyz tebigy gaz serişdelerinden gelýän girdejilerine garamazdan, Najimowanyň esasy aladalary Türkmenistanda giň ýaýran işsizlik we garyplyk bolup durýar.
Najimowanyň adamsy Muhammet Pirmonow düşekde ýatan hassa, olaryň üç sany ýaş çagasy bar. Hiç bir girdejileri bolmansoň, bu maşgala garyndaşlarynyň we goňşularynyň sahawatyna bil baglamaly bolýar.
"Meniň häkimiýetlerden iki haýyşym bar, meniň adamyma ýarawsyzlyk posobiýasyny bersinler we maňa iş tapsynlar" diýip, Najimowa aýdýar.
Lagşadyjy lapykeçlik
Elinde hünäri bolmansoň, Najimowa gazanç üçin «islendik işi», tämizçilikden başlap daýhançylyga çenli bar işi etmäge taýýardygyny aýdýar.
Ol özüniň ýerli häkimiýetlerden halys göwnüniň geçendigini we şu ýagdaý sebäpli hem ahyrynda Azatlyk Radiosyna ýüz tutmak kararyna gelendigini gürrüň berýär.
"Men etrap häkimiýetlerinden köp gezek haýyş etdim. Men zähmet, iş dolandyryş edarasyna hem ýüz tutdum. Men ol ýerde hasaba-da durdum, emma bary netijesiz" diýip, Najimowa aýdýar. "Haçanda zähmet biržasynyň resmisi saňa iş bermeýän, git diýende, meniň şeýle bir gaharym geldi we men öz ýagdaýymy Azatlyk radiosyna gürrüň bermegi karar etdim."
Emma muňa garamazdan, Najimowa seresap görünýär we türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowy göni tankyt etmeýär.
Hakykatda Najimowa prezidente hem hat ýazandygyny, hatda onuň edarasyndan jogap hem alandygyny gürrüň berýär. Ol Aşgabatdan gelen jogaby ýerli resmilere hem görkezendigini, emma olaryň muňa üns bermändigini aýdýar.
Şonuň ýaly, Aşgabadyň şäher häkiminiň edarasynyň daş işiginde Azatlyk Radiosynyň habarçysynyň ýanyna gelen iki aýal hem prezidenti tankytlamakdan daş durdy.
Bu iki aýal özleriniň wideoýazgy edilmegine razylyk berdi, emma atlarynyň aýdylmagyny islemedi. Olar öz jaýlarynyň şäher gurluşyk proekti sebäpli ýykylandygyny, emma muňa derek hiç bir kompensasiýa berilmändigini aýdyp, şikaýat etdiler.
Aşgabat töwereginde müňlerçe adamyň köneden gurlan jaýlary uly ýollary, parklary, köp gatly häzirki zaman jaýlaryny gurmak üçin ýykylyp ýok edildi.
Ýaşaýjylaryň köpüsi jaýlary ýykylmazyndan öň häkimiýetler tarapyndan wada berlen zatlary, ne ýeterlik kompensasiýa, ne-de jaý alyp bilendigini gürrüň berdi.
"Men şäher häkimi bilen gürleşmek üçin bir ýyl bäri nobata durun. Men bu ýere her hepde gelýärin we onuň meni kabul etmegine garaşýaryn. Emma onuň işiniň kändigini ýa ýerinde ýokdugyny aýdyp, meni yzyma gaýtarýarlar" diýip, ol aýallaryň biri aýdýar.
Ikinji aýal şäher häkiminiň kabul etmegine alty aý bäri garaşýandygyny gürrüň berdi.
"Men Azatlykda 11 ýyl bäri işleýärin we Türkmenistandaky adamlardan düşündiriş almagyň nähili kyn bolany ýadymda, sebäbi adamlar gorkýardylar."
Azatlyk Radiosynyň habarçylary bilen ýüzbe-ýüz duşuşýan adamlar köplenç jaý meselesi, işsizlik, saglygy saklaýyş problemalary ýaly kynçylyklardan zeýrenýärler.
Şeýle-de Türkmen gullugyna, şu hili problemalary habar bermek üçin, onlarça adam telefon edýär.
Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugynyň müdiri Muhammad Tahir munuň hemişe beýle bolmandygyny aýdýar.
"Men Azatlykda 11 ýyl bäri işleýärin we Türkmenistandaky adamlardan düşündiriş almagyň nähili kyn bolany ýadymda, sebäbi adamlar gorkýardylar" diýip, ol aýdýar. "Biziň ýerli habarçylarymyzyň biriniň 10 sany SIM kardy bardy, sebäbi ol Azatlyga eden her telefonyndan soň häkimiýetleriň öz telefonyny kesjegini bilýärdi. Adamlaryň bize ýüz tutup başlamagy uly özgerişlik."
Taktika özgerişligi?
Bu adamlaryň häkimiýetlerden lapykeçliginiň ösmegi netijesinde dörän batyrlykmy ýa-da Aşgabatdaky hökümetiň has çydamly bolandygynyň alamatymy?
Türkmenistan baradaky soraglaryň köpüsinde bolşy ýaly, bu soragyň jogaby hem hiç belli boljaga meňzemeýär.
"Adamlaryň şu hili gürlemek islemekleri [gowy] geň-taňlyk" diýip, Pariždäki Serhetsiz reportýorlar guramasynyň Gündogar Ýewropa we Merkezi Aziýa bölüminiň başlygy Ýohan Bir aýdýar.
Biriň aýtmagyna görä, bu bir tarapdan olaryň Azatlyk we Azat Ýewropa radiosynyň Türkmen gullugyna bolan ynamyny görkezýär.
Ýöne Bir Çeçenystanda hem belli bir derejede tankyda çydamlylyk görkezilýändigini aýdýar.
"Biz Çeçenystan ýaly agyr repressiýa şertlerinde hem eger raýatlar we žurnalistler, göni döwlet baştutanyny ýa-da şeýle derejedäki häkimiýetleri nazara almasalar, belli bir derejedäki tankyda çydam edilýändigini görýäris" diýip, Bir aýdýar.
“Çeçenystanda adamlara, eger olar hökümeti açyk tankytlamaýan bolsalar, ýa-da olar kiçiräk derejeli ýolbaşçylary tankytlap, Çeçenystan respublikasynyň prezidentiniň bu meselä gatyşmagyny soraýan bolsalar, korrupsiýa ýa saglygy saklaýyş pudagynyň problemalaryny, ýa şoňa meňzeş meseleleri tankyt etmäge belli derejede rugsat berýärler” diýip, Bir aýdýar.
Ol munuň [türkmen] hökümeti tarapyndan, «nägileligi pes derejeli resmilere gönükdirmek üçin, taktikany özgertmek bolmagynyň hem ahmaldygyny» aýdýar.
Emma Bir Türkmenistanda hökümeti açyk tankyt etmegiň adamlar üçin entegem howply bir zatdygyny hem sözüne goşýar.
Serhetsiz reportýorlar guramasynyň dünýä boýunça çap edýän Metbugat azatlygy indeksiniň
soňky hasabatynda Türkmenistan 180 ýurduň içinde 178-nji orny eýeläp, dünýäniň iň azat däl jemgyýetleriniň bir bolmagynda galýar.
Birleşen Ştatlaryň fewral aýynda çap eden adam hukuklary hasabatynda
Türkmenistanda bikanun tussag etmek, adam gynamak ýaly hukuk bozulmalarynyň giň ýaýrandygy, raýat azatlyklarynyň, şol sanda söz, metbugat, ýygnanyşmak we hereket azatlyklarynyň düýpden hormatlanylmaýandygy aýdylýar.
Döwlet departamentiniň hasabatynda türkmen hökümetiniň resmileriniň 2013-nji ýylda adam hukuklaryny bozandygy üçin jogapkräçilige çekilmändigi hem bellenilip geçilýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hytaýda sud senagat içalyçylygynda aýyplap, ABŞ-nyň graždanyny sekiz ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
“Geolog Sýue Fen hytaýyň nebit senagaty, hususan-da, ýalpak ýerlerdäki nebit ýataklary baradaky gizlin geologik maglumatlary hem dokumentleri ele salyp, olary öz işleýän ýeri - amerikan konsultatiw kompaniýasyna satdy” -diýip, aýyplamada aýdylýar.
Pekindäki amerikan ilçihanasy Hytaý häkimietlerini Sýue Feni eglenmezden azat etmäge hem oňa ABŞ-a dolanmak üçin mümkinçilik döretmäge çagyrdy.
2007-nji ýylyň noýabr aýynda Hytaýda tussag edilen amerikan geologynyň gynamalara sezewar edilendigini mundan öň adam hukuklaryny goraýjylar habar beripdi.


text:
Duşenbe güni Täjigistanyň Demirýol transport ministrliginiň resmileri Özbegistan bilen bilelikde iki ýurduň demirýol liniýasynda ýüz beren partlama boýunça derňew işlerini ýola goýmakçydyklaryny mälim etdiler.
Özbegistanyň «Prawda wostoka» atly gazetiniň ýazmagyna görä, bu partlama 16-njy noýabrdan 17-nji noýabra geçilen gije Özbegistanyň Täjigistan bilen serhetlerine golaý ýerde, demirýoluň ugrunda ýüz beripdir. Ozbegistanyň gazeti bu wakany terror hüjümi diýip häsiýetlendirýär.
Partlamanyň netijesinde Özbegistanyň Termez şäheri bilen Täjigistanyň Kurgondepe şäheriniň arasyndaky demirýol gatnawynda bökdençligiň ýüze çykandygy habar berilýär.


text:
Golaýda Aşgabatda graždan jemgyýetiniň roluna bagyşlanan tegelek stol maslahaty geçirildi. Bu duşuşygyň inisiatorlary BMG-niň ösüş programmasy bilen Türkmenistanyň Demokratiýa we adam hukuklary bradaky milli instituty, ýurduň daşary işler ministrligi boldy.
Foruma gatnaşanlar graždan jemygetiniň ösüşi boýunça halkara tejribeleri we jemgyetçilik guramalarynyň demokratiki reformalar we öňdebaryjy sosial-ykdysady özgermeler prosesinde oýnan roly barada pikir alyşdylar.
Graždan jemgyýetiniň ösüşi Türkmenistan bilen BMG-niň ösüş programmasynyň hyzmatdaşlygynyň täze ugurlarynyň biri bolup durýar.
Aşgabatda bu meselä bagyşlanyp geçirilen tegelek stol bu uzak möhletli programmanyň durmuşa geçirilmegindäki ilkinji çäredir.


text:
Yragyň gündogaryndaky Diýala welaýatynda Birleşen Milletler Guramasynyň ýerli işgäri ýaragly adamlar tarapyndan alnyp gaçyldy.
BMG-niň metbugat wekili Eliana Nabaanyň 28-nji aprelde beren maglumatyna görä, guramanyň işgäri gürrüňi gidýän welaýatyň paýtagty Bakoubadaky hökümet binasynyň golaýynda alnyp gaçylypdyr.
Adynyň efirde agzalmazlygyny soran ýerli howpsuzlyk resmisi The Associated Press habar gullugyna beren maglumatynda BMG-niň işgäriniň zor bilen ulagdan çykarylyp, gündiz wagty alnyp gaçylandygyny aýtdy.
Alnyp gaçylan işgäriň doganynyň aýtmagyna görä, maşgalasyndan onuň boşadylmagy üçin 100 müň amerikan dollary möçberinde girew tölemeklik soralýar.
Yrakda adamlaryň pul ýa-da syýasy maksatlar üçin alnyp gaçylmagy giňden ýaýrandyr.


text:
Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi Aşgabatda geçirilmeli “Aziada-2017” oýunlaryna görülýän taýýarlyklar bilen “dünýä jemgyýetçiligini tanyşdarmaga” gönükdirilen çäreleriň Meýilnamasyny taýýarlady.
Beýannamada Aziýa oýunlaryny beýan etmekde: fewralda Sapporo şäherinde geçiriljek Gyşky Aziýa oýunlary, Gazagystanyň Almaty şäherinde ýanwar-fewral aýlarynda geçiriljek Bütindünýä gyşky uniwersiada, iýulda Azerbaýjanyň paýtagty Bakuwda geçiriljek Yslam sport oýunlary we beýleki iri çäreleriň barşynda tanyşdyryş çärelerini geçirmek göz öňünde tutulýar.
Türkmen häkimiýetleri BMG-niň Nýu-Ýorkdaky we Ženewadaky baş edaralarynda hem sergileriň gurnaljakdygyny mälim edýärler.
Resmi maglumata görä, Ministrlik ýurduň beýleki düzümleri bilen bu ugurda käbir halkara habar serişdeleri bilen hyzmatdaşlygy ýoly goýup; Youtube, Facebook, Twitter, Instagram ýaly sosial ulgamlaryndan hem peýdalanar.
Gepiň gerdişine görä bellesek, türkmen resmileriniň ýurduň “häzirki ýeten sepgitleri, üstünlikleri we gazananlary” bilen tanyşdyrmak meýillerini yglan etmegi bilen birlikde, Türkmenistan media azatlygy boýunça dünýäniň iň erbet ýurtlarynyň arasynda agzalyp geçilýär; onuň “peýdalanjakdygyny” aýdýan, ýokarda agzalyp geçilen sosial ulgamlarynyň-da tas ählisi diýen ýaly ýurtda petikli bolmagyna galýar.
Galyberse-de türkmen resmileri geçiriljek diýilýän tanyşdyryş çärelerine, umuman, Aziada-2017 oýunlary bilen baglylykda döwlet býujetinden näçe maliýe serişdesiniň goýberilýändigi dogursyndaky jikme-jik maglumatlary häzirlikçe aýan etmän gelýärler. Bu ugurda Olimpiýa şäherjeginiň özüne 5 milliard dollaryň we Oýunlara gabatlap gurlan täze aeroporta 2,3 milliard dollaryň çykarylandygy belli.
Şol bir wagtda, häzir ýurtda türkmen ýaşlarynyň arasynda tölegsiz, ýagny “meýletinçi” hökmünde Aziada-2017-de iňlis dilinden terjimeçi bolup işlejekleriň gözlenýändigi dogrusynda maglumatlar gelip gowuşýar.
“Men daşary ýurtdan medisina ugry boýunça alan diplomumy tassyklatmak üçin Türkmenistana baranymda, meniň iňlis dilini bilip-bilmeýändigim bilen gyzyklanyp, [Aziýa oýunlarynda] tölegsiz terjimeçi bolup işlemegi teklip etdiler. Men ýüz öwürdim” diýip, Belarusda okap gelen Ylýas gürrüň berdi.
Ylýas bu teklibiň – onuň öz sözleri bilen aýdylanda – iňlis dilini gowşak bilýän dostlaryna-da edilendigini, olaryň hem razylygyndan soň, hiç hili hünär barlargyny geçirmän meýletinçi hökmünde işe alnandyklaryny gürrüň berdi.
Sözümiziň ahyrynda bellesek, Awstraliýa 17-27-nji sentýabr aralygynda geçjek oýunlara gatnaşmajakdygyny yglan etdi. Awstraliýanyň degişli resmisi muny ýurduň türgenleriniň aglabasynyň öz gün tertibini 2018-nji ýyla görä planlaşdyrandygy bilen düşündirdi.


text:
Liwiýanyň içeri işler ministri geçen hepde ABŞ-nyň Bengazidäki konsulhanasyna edilen ganly hüjüm bilen ilteşiklilikde tutulan adamlaryň sanyny anyklaşdyrdy.
Fawzi Abdel Aal dört adamyň tussag edilendigini aýtdy.
Bu Liwiýanyň milli kongresiniň baştutany Muhammad Magarifiň amerikan telewideniýesine beren interwýusynda agzan 50 adamyndan has az.
Tutulan 4 adam, gözlenýän 50
Abdel Aal ol diýilýän 50-niň derňew üçin agtarylýan adamlar bolmagynyň ahmaldygyny aýtdy.
"Men 50 adam tutuldy diýip pikir etmeýärin, ýöne olaryň başlangyç derňew üçin nazara alnan bolmagy ahmal. Meniň bilýänim tussag edilen 4 adam we derňew üçin gözlenýän adamlaryň sanawy. Olaryň derňew üçin talap edilýän bolmagy-da, hatda tussag edilmegi-de ahmal. Detallary öňünden aýtmak derňewiň peýdasyna däl" diýip, Liwiýanyň içeri işler ministri aýtdy.
Sişenbe güni ýurduň gündogar şäherinde bolan hüjüm ABŞ-da öndürilen we musulmanlarda Muhammet pygambere şek ýetirilýär diýen pikir döreden filme garşy protest mahalynda edildi.
Bu hüjüm netijesinde ABŞ-nyň Liwiýadaky ilçisi we ýene üç amerikan öldürildi.
Hüjüm planlaşdyrylanmy ýa däl?
Abdel Aal hüjümiň öňünden planlaşdyrylan ýaly bolup görünýändigini öňe sürdi.
"Detallar protestçileriň ýaraglanandygyny görkezýär, ol adamlar tüpeňli, pulemýotly hem-de granatlydy we men bu parahatçylykly protest boldy diýip pikir etmeýärin."
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň adminstrasiýasyndaky resmiler häzire çenli munuň öňünden planlaşdyrylan hüjüm bolandygyny görkezýän subutnama ýok diýýärler.
Birleşen Ştatlaryň BMG-däki ilçisi Sýuzan Raýs ýekşenbe güni amerikan telewideniýesine Bengazide birden dörän protestiň “ekstremist elementler” tarapyndan başga ugra gönükdirilendigini aýtdy.
"Bengazide biziň konsulhanamyzyň daşynda birden başlanan protestden kän wagt geçmänkä oňa ekstremist elementler, aýry-aýry adamlar agyr ýaraglar bilen goşulan bolmaly diýip pikir edýäris. Gynansak-da, rewolýusiýadan soňky Liwiýada şeýle ýaraglary tapmak aňsat, onsoň olar bu ýerden has uly, has elhenç zorluga ýazdy" diýip, Raýs aýtdy.
Şeýle-de Raýs Bengazidäki amerikan konsulhanasynyň binasyny granatomýot okuna tutanlaryň “Al-Kaýda” ýa başga terror toparlary bilen gatnaşygynyň bolup-bolmanlygy aýdyň däl diýdi.


text:
Şu gün Latwiýanyň polisiýasy bu ýurtda gizlenýär diýlip hasaplanylýan Gyrgyzystanyň ozalky prezidenti Kurmanbek Bakyýewiň ogly Maksim Bakyýewi resmi ýagdaýda gözlemek işine başlady.
Latwiýanyň içeri işler ministri Linda Murniese bu gözlegiň Gyrgyzystanyň wagtlaýyn hökümetiniň Maksim Bakyýewiň ekstradisiýa edilmegi baradaky haýyşy esasynda ýola goýlandygyny aýtdy.
Gyrgyzstanyň wagtlaýyn hökümeti Maksim Bakyýewi millionlarça dollarlyk korrupsiýa işleri bilen baglanyşykly jenaýatçylyklarda aýyplaýar.


text:
Pakistanyň günortasyndaky Karaçi şäherinde şaýy metjidiniň golaýynda amala aşyrylan bomba partlamasynda, azyndan iki adam öldi, başga-da 10 adam ýaralandy. Bu barada ýerli polisiýa maglumat berýär.
Partlaýjy serişde motosikletde ýerleşdirilipdir. Partlama sebäpli, wakanyň bolan ýerinde elektrik togy hem kesilipdir. Aýdylmagyna görä, tümlükde ok atyşyklaryň sesi hem eşidlipdir.
Bu waka şaýylaryň mukaddes saýýan Muharram aýyna gabat geldi. Bu aý söweşmek gadagan edilýär.
Karaçide we Pakistanyň beýleki sebitlerinde ekstremist sünni musulmanlary bilen şaýy musulmanlary uzak wagtdan bäri özara çaknyşyp gelýärler.


text:
Yragyň harbylary Mosul şäherini “Yslam döwleti” (YD) toparynyň elinden gaýdyp almak boýunça uly operasiýanyň başlanandygyny aýtdylar.
Goşun generaly brigadir Ýahia Rasool “Al-Farah” gizlin atly operasiýanyň başlanandygyny 24-nji martda habar berdi.
Rasool yrak güýçleriniň Yragyň ululygy boýunça ikinji şäherinden gündogar tarapda ýerleşýän Mahmour şäheriniň etegindäki ençeme obany eýeländiklerini aýtdy.
Şeýle-de Rasool “Yslam döwleti” atly topara garşy söweşýän ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky koalisiýanyň howadan goldaw berýändigini belledi.
Bagdatdan 360 kilometr uzaklykda ýerleşýän Mosul şäheri 2014-nji ýylyň iýun aýynda “Yslam döwleti” topary tarapyndan basylyp alyndy.
2015-nji ýylyň dekabr aýynda yragyň harbylary günbatar Ramadi şäherini gaýdyp aldylar we ençeme aýyň dowamynda YD toparyna garşy ilkinji uly üstünlik gazandylar.


text:
Owganystandaky Amerikan uniwersitetiniň okuw jaýyna azyndan bir ýaragly adam hüjüm etdi. Resmiler okuw jaýynda partlamanyň hem-de ok atyşygyň bolandygyny we azyndan 14 adamyň ýaralanandygyny habar berýärler.
Owganystanyň howpsuzlyk güýçleri Kabulyň golaýyndaky territoriýada ýerleşýän bu sebitiň daş-töweregini gabawa aldylar. Owgan Içeri işler ministrliginiň metbugat wekili şol howpsuzlyk güýçleriniň "terroristleri tapmaga synanyşýandygyny" aýtdy.
Metbugat wekili Sedik Sedikiniň aýtmagyna görä, henize çenli hüjümçileriň sanawy barada anyk maglumat ýok.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini henize çenli hiç bir topar öz üstüne almady. Bu hüjüm "Talyban" hereketiniň söweşijileri özleriniň merkezi hökümete garşy hüjümlerini güýçlendiren wagtyna gabat geldi.
Uniwersitetiň okuw jaýyna edilen hüjüm başlan mahaly, ikinji gatdaky synplaryň birinde bolan Roman Dehsabzwal Azatlyk Radiosynyň Owgan gullugyna beren maglumatynda hüjümçiniň özüni partladandygyna we munuň yzýany beýlekileriň binanyň içine girip başlandygyna ynanýandygyny aýtdy.
"Ilkibada güýçli ses boldy, ondan soň penjireler döwüldi, soňrada ok atyşyk başlandy. Meniň dostlarymyň birine şikes ýetdi" diýip, Dehsabzwal aýdýar. Ol özüniň we başga-da iki dostunyň ikinji gatyň penjiresinden böküp, wakanyň bolan ýerinden gaçandygyny sözüniň üstüne goşdy.
Kabulda Italiýa tarapyndan dolandyrylýan keselhananyň resmileri başlangyçda saglyk merkezine ýaralanan bäş adamyň getirilendigini aýtdylar.
Dehsabzwalyň çaklamalaryna görä, okuw jaýynyň içinde başga-da 300 student bar.
2006-njy ýylda açylan uniwersitetde 1700-den gowrak student okaýar. Olaryň aglabasy gündizine işleýandigi sebäpli, agşamky sapaklara gatnaşýar.
Owgan paýtagtyndaky Amerikan uniwersitetiniň okuw jaýyna edilen hüjüm, mundan iki hepde ozal uniwersitetiň biri awstraliýaly, beýlekisi amerikaly iki mugallymynyň nämälim ýaragly adamlar tarapyndan alnyp gaçylmagynyň yzýanyna gabat geldi. Olaryň nirededigi barada henize çenli hiç hili maglumat ýok.
Bu ýowuzlyk "Talyban" hereketiniň tutuş ýurtda öz hüjümlerini artdyran mahalyna gabat geldi.
Birleşen Ştatlaryň harby güýçleri tarapyndan goldanylýan owgan güýçleri Helmand welaýatynyň Laşkar Gah etrabynda söweşijilere garşy uruşlaryny dowam etdirýärler.


text:
Gazagystanyň Atyrau şäheriniň sudy ýer reformasyna garşy çykyşlara gatnaşan iki raýaty bäş ýyllyk türme tussaglygyna höküm etdi.
28-nji noýabrda sud Maks Bogaýewi we Talgat Aýany sosial närazylygy tutaşdyrmakda, galp maglumat ýaýratmakda we jemgyýetçilik ýygnanyşyklar baradaky kanunlary bozmakda günäli tapdy we şol günüň özünde höküm çykardy.
12-nji oktýabrda suda çekilenler özlerine ýöňkelen günäni ret edip, ony syýasy matlaply atlandyrdylar.
Olar 24-nji aprelde Atyrau şäheriniň merkezinde müňlerçe adamyň ýygnanmagynda ýurtda ýeriň hususylaşdyrylmagy baradaky kanuna garşy geçirilen protestleriň dowamynda tussag edilipdi.
Atyraudaky protestleriň yzýany iki hepdäniň dowamynda tutuş Gazagystanda protestleriň ençemesi geçirilipdi.
Protestçiler täze kanunyň Gazagystanda ýeriň daşary ýurtlylaryň eýeçiligine berilmegine ýol açmagyndan howatyrlanma bildiripdi.
Adam hukuklaryny goraýjy guramalar gazak häkimiýetlerinden Bogaýewi we Aýany boşatmagy talap etdiler we olaryň öz pikirlerini köpçüligiň öňünde mälim etmäge hukugynyň bardygyny nygtadylar.


text:
27-nji oktýabrda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow “Çalyk holding” kompaniýalar toparynyň dolandyryjylar geňeşiniň başlygy Ahmet Çalygy kabul etdi.
Myhman türkmen Liderini şanly sene — ýurdumyzyň Garaşsyzlygynyň 24 ýyllygy bilen gutlamak babatda döredilen mümkinçilik üçin hoşallyk bildirip, hormatly Prezidentimize berk jan saglyk hem-de köpugurly işinde täze uly üstünlikler, ähli türkmen halkyna bolsa abadançylyk we rowaçlyk arzuw etdi.
Türkiýeli işewür Garaşsyz hem Bitarap Türkmenistanyň durmuş we ykdysady taýdan kuwwatly döwletdigini, onuň Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň giň halkara hyzmatdaşlyk we ykdysady taýdan ýakynlaşmak boýunça daşary syýasat ugruny üstünlikli durmuşa geçirmegi netijesinde dünýä bileleşiginiň hakyky ykrarnamasyna eýe bolandygyny nygtady.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow gutlaglar we hoşniýetli arzuwlar üçin minnetdarlyk bildirip, Türkmenistanyň gyzyklanma bildirýän daşary ýurt kompaniýalary, şol sanda ýurdumyzda ägirt uly durmuş-ykdysady özgertmeleri durmuşa geçirmäge saldamly goşant goşýan türk kompaniýalary bilen açyk işewür hyzmatdaşlyk syýasatyna ygrarlydygyny nygtady. Türkmenistanyň bitewi energetika ulgamyny döretmek boýunça giň möçberli döwlet maksatnamasyny durmuşa geçirmegiň çäklerinde “Çalyk holdingiň” gatnaşmagynda täsin desganyň — Mary welaýatynda utgaşdyrylan bug gaz elektrik stansiýasynyň gurulmagy munuň nobatdaky aýdyň subutnamasydyr.
Jenap Ahmet Çalyk milletiň Lideriniň ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada habar berip, döwlet Baştutanyny özüniň ýolbaşçylyk edýän kompaniýasynyň mundan beýläk-de öz üstüne alan borçnamalaryny birkemsiz ýerine ýetirjekdigine, özüne ynanylan taslamalary durmuşa geçirmek üçin ähli tagallalary etjekdigine ynandyrdy.


text:
Indi köp wagtdan bäri öz wezipesinde dyrjaşyp, saklanyp gelýän italýan premýer-ministri Silwio Berluskoni sişenbe güni parlamentde geçirilen ses berişligiň yzy bilen, özüniň bu wezipeden gitmäge razydygyny mälim etdi.
Ýöne ol Italiýanyň parlamentiniň Ýewropa Bileleşigi tarapyndan talap edilýän ykdysady reformalary kabul eden halatynda, öz wezipesinden gitjekdigini aýtdy. Bu gürrüň edilýän reformalar boýunça ses berişlik bolsa, şu aý geçiriler diýlip garaşylýar.
Sişenbe güni Italiýanyň parlamentinde geçirilen ýorite ses berişlikde deputatlaryň aglaba köpçüliginiň Berluskoniniň öz wezipesinde galmagyny goldamaýandyklary belli boldy. Munuň özi Silwio Berluskoniniň öz partiýasynyň käbir wekilleriniň-de indi ony goldamaýandyklaryny görkezýär.
Bu wakalar şu hepde Italiýanyň Ýewropa Bileleşiginden alýan karzlarynyň iň ýokary derejä ýetendigi barada peýda bolan maglumatlaryň yzy bilen ýüze çykdy. Köp resmiler Italiýanyň ýüzbe-ýüz bolan häzirki maliýe krizisinde Berluskoniniň hökümetiniň maliýe syýasatyny tankytlaýarlar.
75 ýaşly Silwio Berluskoni soňky wagtlar jynsy gatnaşyklar, kanunçylygy bozmak, syýasy ynamdan gaçmak, ýurduň ykdysady kynçylyklaryna çözgüt tapmazlyk ýaly meselelerde bildirilýän aýyplamalar bilen ýüzbe-ýüz bolup gelýär.
Saklanyp geldi
Emma öz garşydaşlarynyň bu aýyplamalaryna hem-de özüniň wezipesinden çekilmelidigi barada edýän talaplaryna garamazdan, premýer-ministr Silwio Berluskoni şu çaka çenli öz wezipesinden gitmän, saklanyp geldi.
Onuň wezipesinden gitmelidigi barada edilýän çagyryşlary sişenbe güni geçirilen parlament maslahatynda oppozision Demokratik partiýanyň lideri Pýer Luiji Bersani hem gaýtalady.
“Eger seniň içiňde Italiýa babatda nähilidir bir jogapkärçilik duýgusy saklanyp galan bolsa, haýyş edýän, wezipäňden çekil! Biz jogapkärçilikleri öz üstümize alarys. Biz öz ýurdumyz üçin jogapkärçiligi öz üstümize alarys” diýip, Pýer Luiji Bersani Berluskonä ýüzlendi.
Italiýanyň oppozisiýasy Silwio Berluskoniniň hökümetini ýurduň bergi problemalaryny çözmäge hem-de ösüş ýoluna tarap ümzük tutmaga ukypsyzlykda tankytlaýar.
Käbir analitikler hem Italiýanyň Ýewropa Bileleşiginiň maliýe kömegine bil baglardan juda uly döwletdigini, emma, muňa garamazdan, onuň häzirki wagt Gresiýanyň, Irlandiýanyň we Portugaliýanyň ýüzbe-ýüz bolşy ýaly derejede uly karza mätäçlik ýagdaýyna golaý barandygyny aýdýarlar.
Gresiýanyň defisit problemalarynyň üstesine indi Italiýada ýüze çykmagy mümkin problemalar tutuş ýewrozonanyň maliýe krizisinden halas bolmak meselesini sorag astynda goýýar.


text:
Ýewropa Komissiýasyna Türkmenistan we Azerbaýjan bilen “Nabukko” proýekti boýunça gepleşikler geçirmäge mandat berildi. Häzirki wagtda Ýewropa Bileleşigine ýolbaşçylyk edýän Polşa ÝB-niň agza döwletlerinden bu ugurdaky başlangyç rugsady aldy. Bu barada “FoxBusiness” neşiri habar berýär.
Çarşenbe güni eden çykyşynda ÝB-niň Polşa prezidentliginiň metbugat wekili Konrad Niklewisz bu kararyň Hazaryň baý tebigy gaz gorlaryny Ýewropa akdyrmak boýunça edilýän tagallalaryň bir bölegidigini aýtdy. Ol bu mesele boýunça soňky ses berişligiň sentýabr aýynda geçiriljekdigini hem belledi.
Ýewropa Komissiýasy Orsýetiň territoriýasyndan sowa geçýän ençeme milliard dollarlyk “Nabukko” gazgeçirijisinden Hazar regionynyň tebigy gazynyň Günbatara akdyrylmagy, esasan hem akdyryljak gazyň möçberine Türkmenistanyň öz goşandyny goşmagy ugrunda tagalla edýär.
Soňky wagtda Günbatarda türkmen gazy barada edilýän gürrüňler täzeden ýygjamlaşdy. Türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow hem maý aýynda Rumyniýa eden saparynyň dowamynda Türkmenistanyň “Nabukko” proýektine gatnaşmagyna gyzyklanma bildirýändigi gaýtalady.
Ýakynda Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň Ýewraziýa sebitiniň energetika meseleleri boýunça ýörite wekili, ilçi Riçard Morningstar hem Türkmenistana baryp, prezident Berdimuhamedow bilen gepleşik geçirdi. ABŞ köpden bäri “Nabukko” proýektine uly goldaw bildirip gelýär.
Şeýle-de “Nakukko” konsorsiumynyň agzalary ýakynda Türkiýäniň Kaýseri şäherinde ýygnanyp, maslahatyň dowamynda Türkmenistanyň ägirt uly möçberdäki tebigy gaz gorlaryna hem salgylanyp, proýektiň gaz üpjünçiliginde hiç hili kynçylygyň bolmajakdygyny öňe sürdüler.
“Transhazar”
“Nabukko” gaz proýektiniň ýeterlik derejede gaz bilen üpjün edilmegi üçin, Türkmenistan bilen Azerbaýjanyň arasynda “Transhazar” gazgeçirijiniň gurulmagy möhüm hasaplanýar. Bu gazgeçiriji arkaly “Nabukko” turbalaryna ýylda 10 milliard kubometrlik türkmen gazy akdyrylmaly.
Resmi Aşgabat hem türkmen tebigy gazyny Ýewropa bazarlaryna çykarmak boýunça birnäçe wariantlaryň bardygyny aýdýar, emma kommersiýa, maliýe we infrastruktura nukdaýnazaryndan iň bir özüne çekiji wariantlardan biriniň Hazar deňziniň düýbünden turba çekmekdigini öňe sürýär.
Türkmenistanyň gazy we onuň Ýewropa akdyrylmagy hakda gepleşikleriň ýygjamlaşmagy Orsýeti hem herekete getirdi. Orsýet “Transhazar” gazgeçirijisiniň gurulmagy baradaky taslamanyň Hazaryň kanuny statusy baradaky maddany hem öz içine almalydygyny gaýtalamaga başlady.
Käbir ekspertler bu tutumyň kanuny däl-de, syýasy matlaplara has köpräk baglydygyny öňe sürýärler. Energiýa meseleleri boýunça maglumatlary çap edýän dünýä belli “Platts” žurnalynyň energiýa we howpsuzlyk boýunça eksperti Jon Roberts hem şu pikirdäki ekspertleriň biri.
“Şeýle ädim ätmäge olaryň [Türkmenistanyň, Azerbaýjanyň we Gazagystanyň] hukugynyň bardygy görkezýän dokument ýok. Şeýle proýekt amala aşyrylmaly däl diýen ylalaşyk hem ýok. Şonuň üçin Hazar meselesi kanuny däl-de, belki, syýasy problemadyr diýip oýlanýaryn” diýip, Roberts aýdýar.
Britaniýanyň “Gaffney, Cline and Assosiates” kompaniýasynyň dolandyryjysy Piter Holding maý aýynda “Awazada” geçirilen maslahatda eden çykyşynda Türkmenistanyň öz tebigy gaz gorlarynyň möçberi boýunça dünýäde ikinji orunda durýan döwlet bolmagynyň mümkindigini yglan edipdi.


text:
Ukraina Sowet Soýuzyndan garaşsyzlygynyň 25-nji ýyl dönümini belleýär. 24-nji awgustda Kiýewiň merkezinde geçirilen harby parad ýurduň harbylarynyň ruhuny galdyrmak we Ukrainanyň Orsýet bilen gatnaşyklaryndaky dartgynlylyk dowam edýärkä ukrainleri köşeşdirmek maksadyna gönükdirildi.
“Garaşsyzlyk bize demokratiýa we azatlyk berdi, graždan mertebesini we milli bütewiligini berdi” diýip prezident Petro Poroşenko baýramçylyk çäresinde eden çykyşynda aýtdy.
Ukrainanyň parlamenti ýurduň garaşsyzlygy baradaky deklarasiýany 1991-nji ýylyň 24-nji awgustynda Sowet Soýuzynyň dargamagynyň öňüni almak maksatly Moskwada agdarylyşyk geçirmek synanyşygyndan birnäçe gün soň kabul edipdi.
2014-nji ýylda Orsýet Ukainanyň Krym ýarymadasyny öz düzümine goşup, gündogar Ukrainada separatizmi tutaşdyrandan soň Ukrainanyň garaşsyzlyk baýramy mynasybetli baýramçylyk çäreleri harby häsiýetde geçirilýär.
Ýurduň gündogaryndaky konflikt zerarly 2014-nji ýyldan bäri 9500-den gowrak adam wepat boldy.


text:
Ýaňy-ýakynda Türkmenistanyň prezidenti öz iýjek bugdaýymyzdan artyk 200 müň tonnadan gowrak dänäni eksport etmäge rugsat berýän karara gol çekdi. 18-nji martda geçen Minstrler Kabinetiniň mejlisinde bolsa Türkmenistanyň Eýrana bir müň tonna uny sowgat berýändigi habar berildi. Bu wakalar döwlet ýolbaşçysynyň oba hojalygynda edýän reformalarynyň uly üstünlik gazanýandygyny dünýä äşgär etjek bolmak isleginiň uludygyny görkezýär.
Özüni Myrat diýip tanadan, statistik hänärmeniň aýtmagyna görä, ýurdumuzda sarp edilýän unuň uly bölegi söwdagärler tarapyndan daşary ýurtdan, esasan, Orsýetden, Gazagystandan getirilýär. Ýöne daşary ýurt unlarynyň bahasy geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdireniňde, azyndan 50% gymmatlapdyr.
Marynyň ak bazarynda Gazagystandan un getirip satýan Sapar söwdagär daşary ýurt unlarynyň gymmatlamagynyň sebäbini şeýle düşündirdi: “Unlaryň dünýä bahasy gymmatlady, munuňam üstesine ýol kireýlerem ýokarlandy. Indiki getirjek unumuzy ýene 10% ýokary bahadan satmaly bolar, sebäbi alýan ýerimizde bahalar ýokarlanypdyr.”
Geçen ýylyň awgustyna çenli özümizde öndürilen birinji sortly unuň 45 kilogramyny döwlet dükanlaryndan 23 manada erkin satyn almak bolýardy. Häzir bolsa şol bahadan jan başyna 6 kilogram un almak mümkin. Dogry, şäherleriň, etrap merkezleriniň, şäherçeleriň, hatda käbir öňdebaryjy obalaryň döwlet dükanlarynda birinji sortly bir halta un 28-30 manatdan erkin bahadan satylýar. Geçen ýylyň ikinji ýarymyna çenli bir haltasy 29 manat bolan ýerli ýokary sort unlarymyz dükanlarda kän ýok. Ugruny tapyp, dükan müdirlerine sargaýanyňda hem ol unlaryň bir haltasy 45 manatdan arzan däl. Ol bahadan un almaga köp maşgalalaryň güýjem ýetenok.
Emma Mäne-Çäçe ýaly etrap merkezlerinden has uzakdaky obalarda erkin bahadan un satylmaýar. Jan başyna berilýän un bolsa ilatyň ortaça aýlyk sarp edýän ununyň deň ýarysydyr. Maşgalasynda ýaşaýanlaryň hemmesi uly adam bolanlara ol unuň on güne zordan ýetýändigini adamlar janygyp gürrüň berýärler.
Döwlet dükanlarynda erkin bahadan un tapdyrmaýan obalaryň ilaty maşyn tutup, etrap merkezlerinden un getirýärler. Ýeňil maşynda bir, mikroawtobuslarda 2-3 haltadan köp unuň ýüklenenini bilseler, ýol gözegçiligi gullugynyň işgärleri uly jerime salýarlar. Bu bolsa oba ilatyna unuň has gymmat düşmegine sebäp bolýar.
Türkmenistanyň Eýrana bir müň tonna uny sowgat berýändigini eşiden uzakdaky oba ilatynyň adamlary: “Biziň obamyza sowgad-a däl, elýeter bahadan, erkin bahadan un berselerem, döwlet ýolbaşçylaryndan minnetdar bolardyk” diýişýärler.
Döwletmyrat Ýazgulyýew türkmenistanly garaşsyz žurnalist, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Türkiýäniň gündogarynda polisiýa stansiýasynyň golaýynda iki sany ulagda goýlan bomba partladyldy.
18-nji awgustda irden Wan atly ýerde polisiýa stansiýasynyň daşynda partladylan bomba zerarly üç adam wepat boldy we 40 çemesi adam ýaralandy. Birnäçe sagatdan soň ikinji partlama Elazig şäherindäki polisiýa bölümine zarba urdy we üç adamyň ölümine hem 50 çemesi adamyň ýaralanmagyna sebäp boldy.
Iki şäheriň häkimiýetleri hüjümlerde ýurtda gadagan edilen “Kürdüstanyň işçi partiýasyny” (PKK) aýypladylar. Emma hüjümleriň jogapkärçiligini hiç kim öz üstüne almady.
Wanyň häkiminiň orunbasary Mehmet Parlak binalaryň öňünde awtoulaglary goýan “söweşijileriň” tussag edilendigini we sorag ediljekdigini ýerli žurnalistlere aýtdy.
2015-nji ýylda ok atyşygy bes etmek barada ylalaşyk bozulaly bäri Türkiýäniň howpsuzlyk güýçleri günde diýen ýaly PKK bilen konfliktlere sezewar bolýarlar.
“Kürdüstanyň işçi partiýasyny” ýagny PKK 1984-nji ýylda garaşsyzlyk ugrunda ýaragly göreşini yglan etdi. Şondan bäri ýüze çykýan zorluklar zerarly 40 müň çemesi adam wepay boldy.


text:
Türkmenistan bilen Ysraýyl döwletara dialogy we parlament gatnaşyklaryny aktiwleşdirmekçi. Bu barada 9-njy martda Ysraýylyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we doly ygtyýarly ilçisi Şemi Tsur Aşgabada öz saparynyň dowamynda türkmen parlamentiniň başlygy Akja Nurberdiýewa bilen bolan gepleşikde mälim etdi.
9-njy martda Aşgabatda Mejlisiň başlygy Akja Nurberdiýewa we Ysraýylyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we doly ygryýarly ilçisi Şemi Tsuryň arasynda bolan duşuşykda ýurtlaryň parlamentara gatnaşyklarynyň aktiwleşmegi “iki ýurduň we halklaryň arasynda dostlukly we hyzmatadaşlykly adaty gatnaşyklaryň berkidilmegi üçin gaýragoýulmasyz faktor” hökmünde kesgitlenildi.
Türkmenistan bilen Ysraýylyň arasynda diplomatik gatnaşyklar 1995-nji ýylda ýola goýlupdy.
Türkemenistanyň Ýsraýyldaky ilkinji Adatdan daşary we doly ygtyýarly ilçisi bolan Nurmuhammet Hanamow Türkmenistan bilen Ysraýylyň arasyndaky gatnaşyklaryň, adatça, umumy häsiýete eýe bolanlygyny belledi we häzirki wagtda ýurtlaryň parlament derejesinde hyzmatdaşlygy ösdürmäge bildirýän islegine pozitiw ädim hökmünde baha berdi.
Mejlis Knessetden nämeleri öwrenip biler?
N.Hanamow hyzmatdaşlygyň netijeliliginiň türkmen Mejlisiniň daşary ýurt tejribesinden peýdalanmak, onuň ýokardan berilýän gözkezmeleri ýerine ýetirýän “jübi parlamenti” bolman, öz wezipelerini we ygytyýarlyklaryny doly berjaý etmek ukybyna bagly boljakdygyny belledi.
Postsowet döwletleri boýunça analitik Aleksandr Narodetski Ysraýylyň parlamenti bolan Knessetiň türkmen Mejlisi üçin peýdaly bolup biljek tejribeleriniň biri onuň güýçli oppozision rolundan ybaratdygyny belleýär.
Bilermeniň pikirine görä, ýakynda prezident G.Berdimuhamedowyň ýurtda oppozision hereketleri döretmek barada eden çykyşy bilen baglylykda Ysraýylyň parlamentiniň oppozision tejribeleri Türkmenistana peýdaly bolup biler.
Knesset Ysraýyl döwletiniň erkin saýlawlar esasynda düzülýän parlamenti bolup, ýurtda bar bolan ähli syýasy garaýyşlara wekilçilik edýär. Ýurduň kanun çykaryjy organy hökmünde onuň kanunçylyk döredijiligine aýratyn ygtyýarlylygy bar diýip, Ysraýylyň parlamentiniň resmi internet saýtynda aýdylýar.
Ysraýylyň parlamenti saýlaw organydyr. Knesset her ýedi ýyldan ýurduň prezidentini we Döwlet gözegçisini saýlaýar.
Knessetiň wezipeleriniň ýene biri hökümete gözegçilik etmekden ybarat. Ysraýylyň hökümetiniň agzalary, ýagny ministrler we ministleriň orunbasarlary parlamentiň agzalary bolup durýarlar. Hökümetiň goldaýan islendik kanuny parlament tarapyndan tassyklanmaly.
Ysraýylyň parlamentiniň resmi internet saýtynda Knessetiň örän çäkli bolsa-da, suda degişli käbir wezipeleriniň hem bardygy aýdylýar. Maglumata görä, Knesset deputatlaryň eldegrilmesizlik statusyny ýatyrmaga, prezidenti, Döwlet gözegçisini we premýer-ministri wezipesinden çetleşdirmäge ukyply.
Hyzmatdaşlyk üçin perspektiwaly ugurlar
Türkmen resmileriniň Ysraýylyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we doly ygtyýarly ilçisi Şemi Tsur bilen geçiren gepleşiklerinde ýurtlaryň partnýorlygy üçin perspektiwaly ugurlaryň arasynda söwda-ykdysady we gumanitar meseleler boýunça pikir alyşylanlygy türkmen metbugatynda aýdyldy. Ysraýylyň ilçisi Türkmenistanyň Mejlisinde, Daşary işler ministrliginde, hökümetde, Oba hojalyk, Saglygy saklaýyş we medisina senagaty ministrliginde duşuşyk geçirdi.
Aleksandr Narodetskiniň pikirine görä, Ysraýylyň oba hojalyk, suwaryş we şol sanda çöllük şertlerine degişli tehnologiýalar boýunça baý tejribeleri hem Türkmenistan üçin peýdaly bolup biler.
Moskwada ýerleşýän Ysraýyly öwreniş institutynyň bilermeni Ýewgeniý Satanowskiý Ysraýylyň Merkezi Aziýa döwletleri, şol sanda Türkmenistan bilen geosyýasy we ykdysady sebäplerden gatnaşyklary güýçlendirmäge gyzyklanma bildirýänligini belledi. Hususan-da, Satanowskiý Türkmenistanyň Eýran bilen serhetdeş döwletliginiň hem-de ýurduň nebit-gaz baýlyklarynyň muňa sebäp bolýanlygyny öňe sürdi.
Ekspertiň pikirine görä, Ysraýyl Türkmenistan bilen gatnaşyklarynda Günbatar döwletleriniň öňe sürýän demokratik şertlerini talap etmezden, öz bähbitlerine görä, öňdengörüjilikli pragmatik syýasaty alyp barmaga taýýardygyny görkezýär.
“Eger Türkmenistan daşky dünýä, şol sanda Günbatara tarap, täze tehnologiýalara tarap ýol gözleýän bolsa, Ysraýyl bu ugurdan köp döwletler üçin özboluşly köpri hökmünde hereket edýän döwletdir” diýip, Ýewgeniý Satanowskiý Azatlyk Radiosyna aýtdy.
N.Hanamowyň pikirine görä, Türkmenistandyr Ysraýylyň arasynda pudagara derejesinde daşary gatnaşyklaryň ösüşi üçin Türkmenistanyň döwlet institulary tarapyndan inisiatiwaly, aktiw we özbaşdak hereket edilmeli. “Döwlet organlarynyň daşary hyzmatdaşlygynyň formal häsiýete eýe bolmazlygy üçin olara erkinlik berilmeli”.
Türkmenistan bilen Ysraýylyň arasynda diplomatik gatnaşyklaryň ýola goýlanyna 15 ýyla golaý wagt geçse-de, bu ýurtlaryň özara ilçihanalary ýok.


text:
Eýranyň ISNA habar gullugynyň maglumatyna görä, Eýran Yslam Respublikasynyň daşary işler ministri Ali Akbar Salehi Türkmenistan hem Gazagystan bilen üç ýurduň arasynda demir ýollary gurmak hyzmatdaşlygyna ýokary baha berdi.
Salehi bu beýanaty şu gün Aşgabada geleninde, metbugat konferensiýasynda mälim etdi.
Eýran ministriniň aýtmagyna görä, ol demir ýol üç ýurt arasynda söwda gatnaşygyny güýçlendirer hem syýasy, ykdysady we medeni gatnaşyklaryň ýygjamlaşmagyna getirer.
Demir ýol gurmak ylalaşygyna ilkinji gezek Türkmenistan bilen Gazagystanyň arasynda 2007-nji ýylyň aprelinde Türkmenbaşy şäherinde gol çekilipdi, soňra şol ýylyň güýzünde bu yalalaşyga Tähran hem goşuldy.
Salehi Aşgabada Türkmenistanyň, Özbegistanyň, Kataryň hem Omanyň daşary işler ministrleriniň maslahatyna gatnaşmak üçin geldi. Olar söwda harytlaryny gatnatmak ylalaşygyna gol çekerler.
Täze transport ýoly Merkezi Aziýa döwletlerini Pars aýlagy bilen baglanyşdyrmagy göz öňünde tutýar.


text:
Gazetleriň we habar neşirleriniň dünýä bileleşigi eýranly žurnalist Emad Baginiň türmede saklanmagynyň dowam etdirilmegini we tankydy gowşatmak üçin «repressiw döwlet çäreleriniň» görülmegini ýazgaryp çykyş etdi.
Eýranly hukuk goraýjy aktiwist, ýazyjy we žurnalist Emad Bagi 2009-njy ýylyň 28-nji dekabrynda aýyp bildirmezden tussag edildi. Žurnalistler bileleşigi onuň bir adamlyk kamerada saklanýandygyny, oňa aklawçy bilen duşuşmaga mümkinçilik berilmeýändigini we žurnalistiň fiziki ýagdaýynyň ýarmazlaşýandygyny aýdýar.
Gurama Baginiň beýleki žurnalistler bilen bilelikde derhal boşadylmagyna, Eýranda žurnalistleri bikanun tussag etmegi soňlamaga çagyrýar.


text:
Orsýetde türkmenistanly alym Rejep Baýramowyň kitaby çap boldy. “Turkestan - put k protswetaniýu”, ýagny “Türkestan - abadançylyga tarap ýol” atly ors dilinde çap bolan kitap Nowosibirskiniň “Arta” neşirýatynda çapdan çykdy.
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň akademigi, tehniki ylymlaryň doktory, professor Rejep Baýramowyň bu kitabynda Türkmenistanyň ösüş mümkinçiliklerine syn edilýär, şol sanda ykdysadyýeti we oba hojalygyny aýaga galdyrmak boýunça teklipler öňe sürülýär. 600 sahypalyk bu kitap akademigiň Türkmenistanyň ýolbaşçylarynyň adyna dürli ýyllarda ýazan hatlaryndan we ýüzlenmelerinden düzülen.
Awtor, hususan-da, ilatyň durmuş derejesiniň güýçli pese gaçmagyna degişli problemalary we oba hojalygynyň kynçylyklary temasyny gozgaýar hem-de oba hojalygyny düýpli özgertmek, ýurduň syýasy sistemasyny üýtgetmek boýunça çäreleri teklip edýär.
Dürli meseleler gozgalýar
R.Baýramow ýurtdaky maliýe-ykdysady prosesler, şol sanda türkmen manady, pul syýasaty we walýuta sistemasy, Türkmenistanda Mejlisiň roly, Ylymlar akademiýasynyň açylmagy, ylymy ösdürmek boýunça kanunlaryň işläp düzülmegi we diniň roly barada öz pikirlerini orta atýar. Kitapda döwlet ýolbaşçylarynyň häzirki döwürde alyp barýan syýasy, ykdysady çärelerine we kabul edýän kararlaryna hem baha berilýär.
Awtor Türkmenistanda diplomlaryň, alymlyk derejeleriniň we atlarynyň paýlanmagy, tireparazlyk, neşe söwdasy we neşekeşlik, ahlak taýdan çökgünlik, işsizlik, türme tussaglarynyň san taýdan köplügi, daşary ýurtlularyň agalygy we daşary ýurtlularyň ýerli işgärlere garanda aýlyklarynyň 5-10 esse ýokary bolmagy ýaly köp problemalaryň özüni ele galam almaga mejbur edenligini ýazýar.
Akademik Baýramow durmuş üpjünçiligi üçin eksperimental sistemalary döretmek, oba hojalygy boýunça köp ugurly düýpli meseleleri çözmek, döwletiň mikro we makro ykdysady problemalaryny çözmek boýunça özüniň hünär derejesi we tejribeleri nukdaýnazaryndan, Türkmenistanyň ýolbaşçylaryna diňe bir rekomendasiýa bermek bilen çäklenmän, öz ideýasynyň kabul edilmegini tutanýerli öňe sürmek üçin esasyň bardygyny belleýär. Bu barada Rejep Baýramow awtor hökmünde kitabyň girişinde belleýär.
Öz inisiatiwasy
Kitabyň resenzenti Wladimir Nakorýakow Azatlyk Radiosy bilen Nowosibirskiden telefon arkaly söhbetdeş boldy. Ol Rejep Baýramowyň kitabyny çap etmek inisiatiwasynyň özüne degişlidigini aýtdy. Kitabyň çap edilmeginiň sebäbini ol iri ylmy-tehniki proýektleriň döredilmegine, şeýle-de döwletiň perspektiwalarynyň geňeşilmegine uly alymlary gatnaşdyrylmagynyň zerurlygy hem muňa Türkmenistanyň ýolbaşçylarynyň ünsüni çekmegiň möhümligi bilen düşündirdi.
Orsýetiň Ylymlar akademiýasynyň akademigi Wladimir Nakorýakow türkmenistanly studentler, aspirantlar we alymlar bilen köp sanly duşuşyklaryna esaslanyp, türkmenleriň ylym potensialyna ýokary baha berdi.
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň akademigi, tehniki ylymlaryň doktory, professor Rejep Baýramow ençeme ýyl bäri Türkmenistanyň daşyna çykmak mümkinçiliginden mahrum edilen türkmen intellektuallarynyň biridir.


text:
Türkmenistan dünýewi döwlet we türkmenistanly aýal-gyzlar kanun öňünde erkekler bilen deň hukukdan peýdalanýar. Şonuň bilen bir wagtda, bir tarapdan garaşsyzlyk ýyllarynda dörän sosial problemalar, ikinji tarapdan daşarky dünýä bilen gatnaşygyň giňemegi, internet, mobil telefon ýaly täzelikleriň barha kän durmuşa ornaşmagy sebäpli aýal-gyzlaryň durmuş, ýaşaýyş şertleriniň, pikir-garaýşynyň, edim-gylymynyň hem belli derejede özgerýändigi aýdylýar.
Aýdaly, bir tarapdan maşgalasyndaky işsizlik, neşekeşlik ýaly sosial meseleler sebäpli kyn ýagdaýa düşýän, agyr işlerde işlemäge, ekleýjä öwrülmäge mejbur bolýan aýal-gyzlar köpelen bolsa, beýleki tarapdan açylýan ýurduň mümkinçiliklerinden has erkin peýdalanmaga çalyşýan zenan maşgalalaryň konserwatiw türkmen jemgyýetinde o diýen oňlanylmajak hereketlere baş goşýandygy bellenilýär.
Eger Türkmenistanda sowet döwründe häkimiýetler tarapyndan o diýen oňlanylmadyk dini ynançlara soňky iki onýyllykda has giň mümkinçilik berlendigini, netijede yslam dinine has yhlasly görünýän ýaşlaryň ösüp ýetişendigini nazara alsak, bu ýerde däpler we täzeçillik arasyndaky gapma-garşy garaýyşlaryň has köpelendigini görmezlik etmek kyn.
Mysal üçin, Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan türkmen zenanlarynyň käbiri internet forumlarynda aýal-gyzlaryň jemgyýetdäki, durmuşdaky orny, edep-terbiýesi we beýlekiler barada pikirini aýdýan türkmen erkekleriniň käbiriniň gaty yzagalak düşünjä eýerýändigini aýdýarlar.
Şol bir wagtda, käbir türkmen gyzlarynyň internetde goýýan suratlary barada gahar-gazabyny, utanjyny beýan edýän, gyzlara has öýdeçil ýa asylly durmuş obrazyny “öwretmekçi” bolýan, öz pikir galybyna sygmaýan hereketleri edýän zenanlary utançsyzlykda aýyplamaga meýilli erkekler hem bar.
Mundan başga, gyzlary okatmagyň, olara has köp bilim mümkinçiligini döretmegiň tarapdarlary hem bar. Bu hili ýaşlar “has bilim-sowatly gyzlar erteki günüň sowatly, düşünjeli eneleridir, eneler sowatly bolsa, olaryň çagalary hem gowy okar we halk sowatly bolar” diýen pikirden ugur alýarlar.
Eýsem şu günki gün türkmen alýal-gyzlarynyň durmuşdaky, jemgyýetdäki orny nirede bolmaly we bu orun kimler tarapyndan hem nädip, nähili çelgiler esasynda kesgitlenmeli?
Azatlyk Radiosy nobatdaky “Tegelek stol” söhbetdeşliginde şu meseläniň daşynda pikir alyşmakçy we siziň pikirleriňize garaşýar.


text:
Aşgabat-Daşoguz ýoly garaşsyzlyk döwründe gurlan uly ýollardan biri bolup, onuň uly bir bölegi Garagumyň çägeli regionlaryndan geçýär. Hil taýdan aýdylanda, bu beýleki ýollardan erbedem däl, emma bu ýoluň bir aýratynlygy bar.
Bu uzyn ýolda benzin satylýan nokatlar gaty az, şeýle stansiýalar agzalýan ýoluň ugrunda ýerleşýän Ýerbent obasy bilen Daşoguz welaýatynyň Ruhubelent etraplarynyň aralygynda asla ýok. Bu iki obanyň aralygy bolsa 200 kilometr töweregi bolup, bu ýagdaý ýollagçylar üçin goşmaça kynçylyk döredýär.
Bu ýoldan yzygiderli gatnaýan sürüjileriň aýtmagyna görä, olar köp halatlarda öz ýanlary bilen kanistrlerde benzin alyp gitmeli bolýarlar. Emma kanistre guýlan benzini ýanyň bilen alyp gitmek hem bikanun diýlip hasaplanýar.
Ýoluň ugrunda benzin guýulýan stansiýalaryň ýoklugyndan zeýrenýän sürüjileriň biri hem 36 ýaşly Mekan. Ol gaz edarasynyň çöllükde ýerleşýän bölüminde işleýär. Mekan ýol ugrundaky benzin gytçylygy sebäpli ýanynda mydama ýangyç götermeli bolýanlygyny aýdýar.
“Kanistraly benzin alnyp gidilýändigini polisiýanyň ýol-gözegçilik gullugynyň işgärleri hem bilýärler. Şonuň üçin, olar awtoulaglary ýörite barlaýarlar” diýip, Mekan aýdýar. “Elbetde, polisler ýolda saklanda benzini dökdürmezlik üçin olar bilen “özara ylalaşmaly” bolýar”.
Ýerbent obasyna golaý ýerleşýän Bokurdak obasyndaky ýangyç stansiýasy
Mekanyň aýtmagyna görä, “Aşgabat-Daşoguz ýolunyň ugrunda ýerleşýän Ýerbent bilen Ruhubelent etraplarynyň arasynda benzin guýulýan stansiýalaryň bolmazlygy käbir adamlar üçin özboluşly gazanç çeşmesine öwrülipdir.
“Benzini ýoluň ugrunda ýerleşýän ilatly punkutlardan tapmak mümkin, bu iş bilen esasanam spekulýantlar gyzyklanýarlar” diýip, Mekan aýdýar.
Gara bazarda satylýan benziniň resmi taýdan kesgitlenen bahadan ençeme esse ýokarydygyny belläp, Mekan spekulýatiw bahadan satylýan benziniň bahasynyň iki esse gymmat bolýandygyny aýtdy.
“Mysal üçin, 95-lik benziniň 1 litriniň bahasy hökümede degişli benzin guýulýan stansiýalarda 62 teňňe bolsa, “hususy” benzin guýulýan stansiýalarda 1 manat 42 teňňä durýar” diýip, Mekan aýdýar. “Özi-de köplenç halatda 95-lik benzin 80-lik bilen garylyp satylýar. Onuň hili erbet”.
Ruhubelent obasynda ýerleşýän ýangyç stansiýasynyň golaýynda
Benziniň gytçylygy sebäpli emele gelen hususy benzin söwdasyna, “gara bazar söwdasy” hem diýilýär. Bu hili söwda diňe agzalýan ýoluň ugrunda däl, töwerekde ýerleşýän etraplarda hem duş gelmek mümkin. Onuň söwdasy gara bazarda amala aşyrylýanlygy üçin, bahasy etrapdan-etraba tapawut edýär.
Şeýle söwda Garagumyň ortasynda ýerleşýän Aeroport obasynda hem amala aşyrylýar. Özüni Geldimyrat diýip tanadan aeroportlynyň aýtmagyna görä, obada 1 litr benzini 1 manatdan hem tapyp bolýar.
“Aeroport obasyna baryp kanistarsyny 20 manatdan alyp, özüm guýup alyp gaýdýan. Litri 1 manat bolýar. Gaýrat et, 95-lik ber diýip, alyp gaýdýan” diýip, Geldimyrat aýdýar.
Çopançylyk bilen meşgullanýan Geldimyrat, gara bazarda satylýan benziniň hilindenem razy däl. Ol: “Derwezeden çastnyý benzin guýjak bol özbeklerden, Aşgabada barýançaň maşynyň tüsseläp barýar” diýip, gürrüň berdi.
Garagumda ýerleşýän käbir obalarda ýangyç diňe awtoulaglar üçin däl, eýsem elektrik generatorlaryny işletmek üçin hem ulanylýar. Çünki şol obalaryň köpüsinde elektrik togy ýok.
Netijede, aeroportly Durdy aganyň aýtmagyna görä, çölde suw bilen bir hatarda örän wajyp serişdeleriň biri bolan benzin hem dowamly gytçylyk edýär.


text:
TÜRKMENISTANYŇ KONSTITUSION KANUNY
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzyň her bir raýatynyň, ähli halkynyň jana-jan bähbitlerine laýyk gelýän parasatly syýasatyny durmuşa geçirmek ugrunda çekilýän zähmet eziz Diýarymyzy ajaýyp zähmet ýeňişlerine, belent sepgitlere ýetirdi.
Mähriban Watanymyzyň ykdysadyýetinde häzirkizaman bazar gatnaşyklaryna geçilmeginiň we raýat jemgyýetiniň gymmatlyklarynyň durmuşa ornaşdyrylmagynyň, Türkmenistany ykdysady, syýasy we medeni-durmuş taýdan ösdürmek boýunça gazanylýan üstünlikleriň gözbaşynda ýurdumyzda alnyp barylýan syýasatyň, amala aşyrylýan belent işleriň durýanlygyny duýmak buýsançlydyr.
Watana, halka hyzmat etmegiň belent nusgasyny görkezip, eziz Diýarymyzyň aýdyň geljegi we halkymyzyň eşretli durmuşy ugrunda alnyp barylýan, her bir raýatyň asuda, abadan we bagtyýar durmuşda ýaşamagyny üpjün edýän parasatly syýasaty durmuşa geçirmäge goşant goşmak, Watan üçin, halk üçin zähmet çekmegiň we döretmegiň iň gowy nusgalygyny gündelik işiň bilen subut etmek mukaddes işdir.
Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzyň ösüşiniň täze tapgyrynda yglan eden Garaşsyz, hemişelik Bitarap Watanymyzyň jemgyýetçilik we döwlet-syýasy gurluşyny kämilleşdirmek, bazar ykdysadyýetine doly geçmek baradaky belent özgertmeleriniň konstitusion hukuk esaslaryny üpjün etmek, ýurdumyzda amala aşyrylýan durmuş, ykdysady özgertmeleriniň depgininiň ýokarlanmagyna we geriminiň giňelmegine ýardam etmek, Türkmenistanyň döwlet we jemgyýetçilik durmuşynda demokratiýany mundan beýläk hem ösdürmek, döwlet häkimiýet edaralarynyň işini has-da kämilleşdirmek maksady bilen, Türkmenistanyň Mejlisi tarapyndan Türkmenistanyň Konstitusiýasyna üýtgetmeler we goşmaçalar girizip, ony rejelenen görnüşde tassyklamak boýunça Türkmenistanyň döwlet häkimiýet edaralaryndan, jemgyýetçilik birleşiklerinden, raýatlardan gelip gowşan teklipleriň esasynda umumylaşdyrylyp taýýarlanan we Türkmenistanyň Konstitusiýasyny kämilleşdirmek boýunça Konstitusion toparynda ara alnyp maslahatlaşylyp, Türkmenistanyň Ýaşulularynyň maslahatynyň garamagyna hödürlenen teklipleri nazara alyp, Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň 63-nji maddasyna laýyklykda:
1-nji madda. Türkmenistanyň Konstitusiýasyny kämilleşdirmek boýunça Konstitusion toparynyň Türkmenistanyň Konstitusiýasyna üýtgetmeler we goşmaçalar girizip, ony rejelenen görnüşde tassyklamak hakynda tekliplerini doly makullamaly.
2-nji madda. Türkmenistanyň Konstitusiýasyna üýtgetmeler we goşmaçalar girizip, ony rejelenen görnüşde tassyklamaly (goşulýar).
3-nji madda. Şu Konstitusion kanun kabul edilen pursadyndan güýje girýär.
Türkmenistanyň Prezidenti
Gurbanguly Berdimuhamedow.
Aşgabat şäheri. 2016-njy ýylyň 14-nji sentýabry.


text:
2009-njy ýyldan bäri ýylda üç günüň dowamynda geçirilýän bu foruma Nobel baýragynyň laureatlary, dünýa liderleri, hukuk goraýjy aktiwistler, intelligensiýa wekilleri, ýanamalardan halas bolan aktiwistler gatnaşyp, azat, erkin dünýä jemgyýetini döretmek meselesindäki kynçylyklary geňeşýärler.Aktiwistleriň “Dawosy”
“The Economist” žurnalynyň bellemegine görä, Oslo Azatlyk Forumy
adam hukuklary ugrundan öz ähmiýeti boýunça, ykdysatçylar üçin ykdysady meseleler boýunça Dawosda geçirilýän forumyň ähmiýetine barabardyr.
2009-njy ýylda Oslo Azatlyk Forumynyň düýbüni tutan - dünýa meşhur hukuk goraýjy aktiwist hem film prodýuseri Tor Halworssen
. Ol Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde Oslo Azatlyk Forumynyň döredilmeginiň esasy maksatlary barada şeýle diýdi: “Bu forumyň düýbüni tutmak bilen biz birnäçe maksady yzarladyk. Olaryň iň möhüminiň biri hem adam hukuklary bilen bagly ünsden düşürilen meseleleri gozgap, olara dünýä jemgyýetçiliginiň ünsüni çekmekden ybarat. Şeýle hem hukuk aktiwistleriniň ýagdaýyna ünsi çekmek”.
Halworsseniň nygtamagyna görä, adam hukuklary boýunça iş alyp barýan adamlary bu ýerde ýygnamak hem juda möhüm: “Demirgazyk Koreýadan, Bahreýinden, Boliwiýadan gelen adamlar biri-birniň çykyşyny diňlänsoň, bu olary höweslendirýär we olar ynsan hukuklaryny goramak ýaly mynasyp işi alyp barmakda öz oýnaýan rollarynyň has giň perspektiwasynyň bardygyna düşünýärler”.
Hukuk goraýjy aktiwist Tor Halworssen alty ýyl mundan ozal Birleşen Ştatlaryň Nýu Ýork şäherinde hem ýene bir guramany – Adam hukuklary boýunça fondy
döredipdi. Muňa Tor Halworsseniň syýasy proteste gatnaşan ejesiniň atylyp öldürilmegi itergi beripdi. Tanymal şahsyýetler çykyş edýärler
Azatlyk Forumyň döredilmegine diňe üç ýyl bolandygyna garamazdan, bu forumda Hytaý, Demirgazyk Koreýa, Kuba, Birma ýaly repressiw ýurtlarda basyş astynda adam hukuklaryny goramak ugrunda iş alyp barýan aktiwistler hem çykyş edýarler.
Forumda çykyş edenleriň arasynda Çehiýanyň öňki prezidenti Waslaw Gawel, Polşanyň öňki prezidenti Leh Walensa, küşt boýunça dünýa çempiony bolan, soňra Orsýetde adam hukuklary, syýasy azatlyklar boýunça göreş alyp barýan Garri Kasparow dagylar bar.
Oslo Azatlyk Forumynda “Wikileaks” paş ediji internet saýtynyň düýbüni tutujy Julian Assanj, 33 ýyly Hytaýyň türmesinde geçiren butparaz ruhanysy Palden Giýatso ýaly şahslar hem çykyş etdiler.
Şu ýyl Oslo Azatlyk Forumynda çykyş edýän adamlaryň sanawynda adam hukuklary boýunça aktiwist, Nobel baýragynyň Parahatçylyk boýunça laureaty Şirin Ybadi, azerbajanly hukuk goraýjy aktiwist, Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Azerbaýjan gullugynyň öňki habarçysy, žurnalist Malahat Nasibowa, belarusly radiožurnalist Žanna Litwina dagylar hem bar.
Goldaw tapanlar hem bar
Forumda çykyş etmegi netijesinde, maliýe goldawy tapyp, öz alyp barýan işini has aktiwleşdirip bilen hukuk goraýjylar hem bar. Mysal üçin, kubaly blogçy Yoani Sançeziň forumda eden çykyşy Daniýanyň analitik merkeziniň Azatlyk boýunça baýragyna mynasyp bolupdy. 50 müň amerikan dollaryndan ybarat bu baýragy kubaly aktiwist öz alyp barýan işlerini ýaýbaňlandyryp, Kubadaky ýagdaýy dünýä jemgyýetçiligine ýetirmek üçin ulandy.
Ynsanyň mertebesini, adam hukuklaryny goramak boýunça alnyp barylýan göreş iň mynasyp göreşdir.
Ugandaly Kaşa Jaklin 2010-njy ýylda bu forumda çykyş edensoň, Birleşen Ştatlarda ýerleşýän fonddan 10 müň dollarlyk grant alyp, oz işini giňeltmek mümkinçiligine eýe boldy.
Oslo Azatlyk Forumynyň düýbüni tutan hukuk goraýjy aktiwist Tor Halworssen häzirlikçe Azatlyk Forumynda 140-a golaý adamyň çykyş edenligini, olaryň arasynda Türkmenistandan bolan adamy ýadyna düşürmeýanligini aýdyp, ötünç sorady.
Türkmenistanyň içinde, basyşlara garamazdan, hereket edýän aktiwistlere näme maslahat berersiňiz diýlen sowala Tor Halworssen şeýle jogap berdi: “Adam hukuklaryny depgileýänler gaty gorkýarlar. Olar halkyň gazabyndan, hakykatdan howatyrlanýarlar. Olar bir gün tutulyp, etmişleri üçin jezalandyrylmakdan gorkýarlar. Şonuň üçin bu göreşiňizi dowam ediň. Ynsanyň mertebesini, adam hukuklaryny goramak boýunça alnyp barylýan göreş iň mynasyp göreşdir”.


text:
Gürjüstanyň wezipesi tamamlanyp barýan prezidenti Mihail Saakaşwili öňki goranmak ministri Baço Ahalaýanyň günäsini geçdi.
Saakaşwiliniň ýekşenbe güni çykaran bu karary Tbilisi şäher sudunyň Ahalaýany dört ýyla golaý türme tussaglygyna höküm etmeginden alty gün soň amala aşyryldy. Şonda sud Ahalaýany 2006-njy ýylda bolan türme gozgalaňyny basyp ýatyrmak üçin hetdenaşa zorluk ulanmakda aýyplapdy.
Agzalýan türme gozgalaňynda ýedi tussag öldürilipdi. Ahalaýa aýry sud işi bilen bagly wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanmakda aýyplanyp, entek hem türmede saklanar.
Ahalaýanyň aklawçysy Giorgi Oniani žurnalistlere beren maglumatynda müşderisiniň özüni günäli hasaplamaýandygyny aýdyp, onuň günäsiniň geçilmegini müşderisiniň däl-de, maşgalasynyň sorandygyny mälim etdi.
Geçen ýyl Saakaşwiliniň syýasy bäsdeşi “Gürji arzuwy” partiýasynyň ýolbaşçysy Bidžina Iwanişwili premýer-ministr saýlanandan soň, Saakaşwiliniň ençeme ýakyn ýarany dürli aýyplamalar esasynda tussag edilipdi.


text:
Ýekşenbe güni Müsüriň oppozisiýa toparlary ýurduň wise-prezidenti Omar Süleýman bilen geçirilen gepleşikleriň «oňyn» ýagdaýda geçendigini, emma öz edýän talaplaryny ödemändigini mälim etdiler.
Müsürde 13 güne çeken köpçülikleýin protest çykyşlaryndan soň, düýn ahyrsoňy oppozisiýanyň wekilleri ýurdun täze bellenen wise-prezidenti Omar Süleýman bilen gepleşik geçirdiler.
Bu gepleşikleriň yzy bilen Müsüriň hökümeti ýurtda geçirilmeli reformalary öwrenmek we teklipleri taýýarlamak boýunça iş alyp barjak ýörite bir komissiýanyň döredilmegi barada özara ylalaşyga gelnendigini mälim etdi.
Müsüriň hökümetiniň maglumatyna görä, mart aýynyň başyna çenli teklipleri taýýarlamak bilen meşgullanjak bu komissiýanyň düzümine sudýalar we dürli syýasatçylar girer.
Hökümetiň bu planyna görä, ýurduň prezidenti Hosni Mubarek geçiriljek reformalara gözegçilik etmek üçin öz wezipesinde galmaly. Emma ýurduň oppozisiýa toparlary Hosni Mubaregiň haýdan-haý öz wezipesinden çekilmegine aýak direýärler.


text:
Tomus aýlary dünýäniň dürli künjeginde ýaşaýan adamlaryň dynç alýan möwsümidir. Soňky ýyllarda internediň elýeterliliginiň artmagy netijesinde adamlar, ylaýta-da ýaşlar özleriniň nirede dynç alýandyklary, dynç alýarkalar nähili ýerlere gezelenç edýändikleri, ol ýerlerde nämeleri görüp-eşidýändikleri, hatda nähili tagamlary iýýändikleri barada sosial ulgamlardaky sahypalarynda ýazýarlar we degişli suratlary hem dostlary bilen paýlaşýarlar.
Emma Beýik Britaniýanyň “Demos” atly derňew merkeziniň geçiren soňky barlaglaryna görä, syýahatçylar tarapyndan paýlaşylan şol maglumatlar ogrular tarapyndan ele salnyp, maglumat eýeleriniň garşysyna käbir ogurlyklaryň amala aşyrylmagyna sebäp bolup bilýär.
Çünki agzalýan merkeziň ýakynda geçiren derňewleriniň netijelerine görä, öňki ogrularyň 78%-i özleriniň göz diken emläklerini ogurlamak üçin şol emläkleriň eýeleri tarapyndan sosial ulgamlarda paýlaşylan maglumatlardan peýdalanandyklaryny aýdýarlar.
“Demos” derňew merkeziniň eksperti Rob Makperson (Rob Macpherson) Britaniýanyň “ITV” telekanalyna beren interwýusynda “sosial ulgamy ulananyňyzda, sizi kimleriň diňläp bilýändiginden hemişe ägä boluň” diýýär.
Beýik Britaniýanyň "The Co-Operative Incuranse” kompaniýasy tarapyndan geçirilen barlaglara görä, syýahatçylaryň 51%-i sosial mediany nirelerde dynç alýandyklaryny görkezmek üçin ulanýarlar. Bu kompaniýanyň derňewlerinde 18-24 ýaş aralygyndaky ýaşlaryň 68%-i özleriniň nirede dynç alýandyklary barada maglumatlary sosial ulgamlarda çap edipdirler.
Soňky aýlarda türkmen ýaşlarynyň käbirleri hem özleriniň nirelerde dynç alýandyklary baradaky maglumatlary sosial ulgamlardaky sahypalarynda çap edýärler. Emma siziň bilen bu baradaky maglumatlary däl-de, Twitter sosial ulgamynda türkmen ýaşlary tarapyndan gyzyklanma döreden bir tweeti paýlaşýarys. Bu tweet sosial ulgamyň Kamila atly agzasy tarapyndan ýazylypdyr.
Tweetde: “Elimizden gidenlere ýaşymyz bir çene baranda düşünip galýas. Daýzamyň aýdyşy ýaly "şol köwşi ýyrtyk oglandan başga meni çyndan söýýän ýok eken”. 5-nji awgustda paýlaşylan bu tweet 8-nji awgusta çenli 7 sapar gaýtadan çap edilipdir we oňa jemi üç teswir ýazylypdyr. Teswirleriň birinde Welmyrat atly agzanyň: “Bet sözler” diýip ýazan teswirine, tweeti ýazan agza: “wah, hakykat” diýip, jogap beripdir.
“VKontakte”
“VKontakte” sosial ulgamyndaky türkmen ýaşlarynyň käbirleriniň arasynda bolsa, “Türkmen sungat älemi” atly topar tarapyndan paýlaşylan wideoklip uly gyzyklanma döredipdir. Bu wideoýazgy aýdymlary ýaşlaryň ençemesi tarapyndan uly gyzyklanma bilen diňlenýän aýdymçy Myrat Öwezowyň “Asmanda Aý” atly täze aýdymyna düşürilen klipdir.
Ýaşlaryň arasynda Myrat Öz ady bilen hem tanalýan aýdymçynyň bu täze aýdymy sosial ulgamyň agzalarynyň käbirleri tarapyndan halansa, käbirleri tarapyndan tankydy teswirleriň ýazylmagyna sebäp bolupdyr.
“VKontakte” sosial ulgamynyň Jemala Baýramowa atly agzasy öz teswirinde Myrat Öwezowyň “aýdymynyň gowudygyny, emma wideoklibiň o diýen öwerlikli däldigini” belläpdir. Keşa Denjer ady bilen teswir galdyran agza bolsa: “Aýdym gowy, söz ýok. Klibi has giňişleýin bolup bilerdi, agam..” diýip, öz pikirini beýan edipdir.
Umuman, 5-nji awgustda paýlaşylan bu wideoklip 8-nji awgusta çenli 45 sapar halanyp, ýedi gezek hem gaýtadan çap edilipdir we jemi 14 sany hem teswir ýazylypdyr.
“Ertir.com”
“Ertir.com” sosial ulgamynda Mertebe atly agzanyň orta atan “Näme üçin adamlar öz jynslaryny üýtgedýärler?” diýen temasy sosial ulgamyň käbir agzalarynyň arasynda uly gyzyklanma döredipdir.
Temanyň adyndan belli bolşy ýaly, bu pikir alşykda adamlaryň näme üçin öz jynsyny üýtgedýändigi barada soralýar. 4-nji awgustda paýlaşylan bu tema 8-nji awgusta çenli 982 gezek okalyp, 30 sapar hem halanypdyr we oňa jemi 48 sany teswir ýazylypdyr.
Teswirlerde Perwana we käbir beýleki agzalar “Olar ýaly adamlara azan adamlar diýilýär” diýip ýazsa, temany gozgan Mertebe we käbir beýleki agzalar “Ýeke bir azmak däl, başga faktlar hem bolup biler” diýip, bu tema boýunça öz pikir-garaýşyny gysgaça beýan edipdir.


text:
Ýewropa Komissiýasy soňky günlerde Ýewropanyň käbir ýurtlarynyň howa gatnawlarynda emele gelen ýagdaýlara “kabul ederliksiz” ýagdaý diýip baha berdi.
Ýewropa Komissiýasynyň transport meselesi boýunça jogapkär wekili Siýma Kallasyň beýannamasynda uçar reýsleriniň ýatyrylmagynyň ýa-da gaýra süýşürilmeginiň jogapkärçiliginiň aeroportlary dolandyrýan şirketleriň boýnuna düşýändigi aýdyldy.
Beýannamada bu şirketleriň gazaply sowuga we güýçli gar ýagmagyna ýeterlik taýýarlyk görmändigi bellendi. Hut şeýle ýagdaýlar sebäpli, Londonyň, Parižiň, Frankfurtyň we käbir beýleki şäherleriň aeroportlarynda howa reýsleri ýatyryldy.


text:
Anna gününden şenbe gününe geçilýän gije sagat 12-den başlap Türkmenistanda prezidentlik saýlawlary üçin geçirilýän agitasiýa-propoganda işleri bes edildi. Kanuna laýyklykda, ýekşenbe güni geçiriljek saýlawlara çenli hiç bir dalaşgäriň agitasiýa işlerini alyp barmaga haky ýok.
Düýn Türkmenistanyň Merkezi saýlaw komissiýasynda bu saýlawlara görülýän taýýarlyk işlerine bagyşlanyp, nobatdaky gezek maslahat geçirildi.
Bu gezekki prezidentlik saýlawlarynda 8 sany kandidat Türkmenistanyň prezidentligi ugrunda dalaş etmeli. Olaryň arasynda häzirki prezident Gurbanguly Berdimuhamedow hem bar.
Bu saýlawlara GDA Bileleşiginden 63 sany synçy gözegçilik eder. ÝHHG guramasy bu saýlawlara gözegçilik etmejekdigini mälim edipdi.


text:
Çaga dünýä inen pursadyndan öz ene-atasyna doly garaşly bolýar. Bu onuň iýmitlenmegine-de degişli. Ene-ata çagasynyň ilkinji deminden başlap ony iýmitlendirmegiň aladasynda başagaý. Köplenç ene-atalar bu ugurdan eserdeňlik görkezip, işdäsi bolmadyk, ýa-da haýsydyr bir azyk önümini iýmäge höwessiz çaga islegine garşy zor bilen iýdirip başlaýarlar.
Şeýle ene-atalar köplenç çaganyň aç galmagyndan, onuň sagdyn ösmegi üçin haýsy-da bolsa bir peýdaly serişdelerden mahrum bolmagyndan howatyrlanýarlar ýa-da maddy mümkinçiligi bolman, garyplykdan çagasyna bar zady iýdirjek bolýarlar.
Emma psihologlar munuň çaga üçin zyýanlydygyny duýdurýarlar. Näme üçin?
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy bu meseläniň ahlak tarapy barada orsýetli psiholog, çagalaryň terbiýesi barada ençeme geçginli kitaplaryň awtory Olga Mahowskaýa bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Çaganyň iýmekden ýüz öwürýän naharlaryny iýdirmek oňa psihologiýa taýdan nähili täsir ýetirýär?
Olga Mahowskaýa: Gynansak-da, zor bilen iýmitlendirmek bütin dünýäde duş gelýän ýagdaý. Şu günki gün psihologlar muňa diňe bir fiziologiýa taýdan däl, eýse psihologiýa taýdan hem zorluk hökmünde garaýarlar. Sebäbi munuň bilen çaga öz islegine garşy gelýän bir zady etmäge mejbur bolýar. Zor bilen iýmitlendirmegiň berýän netijeleriniň biri - güýçli negatiwizm, ýagny geljekde islendik bir üýtgeşiklige islegsizlikdir, ondan ýüz öwürmekdir. Şeýle çaga täze bir zady öwrenmekden ýüz öwürýär. Meselem, her sapar täze bir zady öwrenmeli bolanda ýa-da mekdepde täze bir sapagy okamaly bolanda, çaga bilesigelijilik, höwesjeňlik görkezmegiň ýerine bökdenip durýar. Çaga ulalanda öz durmuşynda emosional kynçylyklary başdan geçirýär. Meselem dost, söýgüli saýlamak meselesinde karara gelmeli bolanda öz duýgusyna bil baglaman, köpçülikde ornaşan pikirlerden ugur alýar. Sebäbi ol eýýäm repressiýanyň pidasy. Umuman, iýmit ýaly, göräýmäge ýönekeý bir meselede emosionallygy – indiwiduallygy hem repressiýa edip, ýagny ýekirip, basyp ýatyryp bolýar.
Käbir ýurtlarda, meselem Fransiýada zor bilen iýmitlendirmek meselesi onçakly göze ilmeýär. Meniň pikirimçe, Fransiýada ene-atalar iýmit meselesinde öz çagalaryny dürli ideýalar bilen höweslendirýärler. Ene-atalar ilkibaşdan çaga iýmitlenmegiň dürlüligini, iýmitlenmegiň tomaşadygyny, açyşdygyny öz mysalynda görkezýärler. Bu ýurtda iýmite bolan medeniýete mahsus bir ýagdaý bolup, naharlanmak bilelikdäki oýun, ene-atalar bilen deň paýlaşylýan açyş, dürli reňklerden, öwüşginlerden doly dünýä bolup durýar. Fransiýada iýmitden diňe bir tagam taýdan lezzet alynman, onuň görkünden hem buýsanja uly üns berilýär. Olar iýmit barada nahar başyna geçilmänkä uzak wagt öňünden gepleşip başlaýarlar. Nahar başynda gürrüň etmegiň ähmiýeti-de garny doldurmakdan has uludyr.
Azatlyk Radiosy: Çagalary zor bilen iýmitlendirmek tejribesiniň düýp sebäplerini siz nämede görýärsiňiz?
Olga Mahowskaýa: Biziň iýerarhiýa, basgançyk görnüşli düşünjämiz bar we ol ulularyň diýeninden çykmazlyk dessurlaryna esaslanýar. Bizde ene-atalar özlerini maşgalada esasy adamlar hökmünde duýýarlar, şonuň üçin çagalara has pes derejeli adamlar hökmünde seredýärler. Çagalar buýruklary berjaý etmäge türgenleşdirilýär, ol ýokardakylaryň diýenini etmese, öý ”dedowşinasyna”, ýagny agasyramasyna duçar bolup, berk sapak alýar we çydamagy öwrenýär. Bu ýagdaý iýmit meselesine hem degişli.
Zor bilen iýmitlendirilýän çaga ilkinji kemsitme sapagyny alýar. Çaganyň öz-özüne berýän bahasy peselýär, sebäbi çaga öz islegleriniň, özüni duýşunyň hiç kimi gyzyklandyrmaýandygyna göz ýetirýär. Çaga ene-atanyň näme üçin özlerini şeýle alyp barýandygyna düşünmese-de, uly adamlaryň islegleriniň we ol islegleri berjaý etmegiň möhümdigini kabul etmeli bolýar. Şeýdip çaga ene-atanyň göwnüni tapmaga mejbur bolýar, olaryň isleglerini öňünden aňmaga çalyşýar. Olaryň göwnünden turmakdan başga alajy galmaýar. Şeýlelikde çaganyň özünden has güýçli adamyň peýdasyna öz isleglerinden ýüz öwürmäge taýýarlygy şahsyýetiň maňzyna ornaýar. Azyk metaforasy barada aýdylanda, iýmitde erkinlilige ýeterlik ähmiýet bermezlik bilen biz çaganyň özüni, adamyň şahsyýetini we onuň islegli bolmak hukugyny, aýratynlyklaryny ýok edýäris.
Azatlyk Radiosy: Çagany zor bilen naharlamaga ýykgyn etmek maşgalalaryň maddy mümkinçiliklerine nädereje bagly diýip pikir edýärsiňiz?
Olga Mahowskaýa: Bu ýerde bellemeli zat bar, hatda bolçulyk döwründe ulalan ene-atalar-da öz çagalaryny zor bilen iýmitlendirýärler we bu patriarhal, meniň pikirimçe, hatda wagşyçylykly usuly giňden ulanýarlar. Bu sowet tejribesi-de däl. Bu primitiw gurluşly we iýerarhiýa, ýagny ulynyň, güýçliniň diýenini etmeklige esaslanýan jemgyýetiň önümi. Bu ýagdaý ulynyň çaga özi bilen deň adam hökmünde garamaýan jemgyýetlerine mahsus. Umuman, çaga deň adam, oňa ösýän şahsyýet hökmünde, ilkinji nobatda hormata mynasyp şahsyýet hökmünde garamaga esaslanýan düşünje diňe ýaňy-ýakynlarda giňden orun tutup başlady. Iýmitiň ahlak-medeni gymmatlyklaryň sanawynda iň soňky orunlarda goýulmagy orta asyr düşünjesidir. Çaganyň indiwiduallygy içki dünýäsiniň özboluşlylygy onuň iýmitiň hem dürlüligine düşünmeginden başlanýar. Çaga iýmit arkaly dünýäniň tagamyny dadyp görýär. Meseläniň maddy tarapyna seredenimizde, umuman, garyplyk çaganyň fiziki we psihologiki ösüşi üçin gowy zat däl. Sebäbi iýmitiň ýetmezçiliginde çaganyň aç galmagy bilen bagly töwekgelçilik döreýär. Ýöne men çaganyň iýmitlendirilmegini ilkinji nobatda medeni mesele, ýagny çaga bu durmuşy kabul etmegiň, bagtly bolmagyň usullaryny öwretmegiň meselesi diýip hasap edýärin.


text:
Awerroizm
Awerroizm - orta asyr arap filosofy, akyldary, Awerroesiň (serediň: Ibn Rüşd Muhammet, 12 a.) we onuň yzyny dowam etdirijileriň döreden taglymaty esasynda ýüze çykan filosofik akym. Onuň wekilleri Aristoteliň filosofiýasynyň materialistik elementlerini ösdürýärler, materiýanyň, hereketiň ebediligi, material dünýäniň wagtda gutarnyksyz, ýöne giňişlikde çäklidigi hakyndaky ideýany, "hakykatyň ikiligi" (filosofiki hakykat we dini hakykat) teoriýasyny goldaýarlar we ruhuň ölmeýänligi hem-de o dünýä baradaky dini inkär edýär. Ibn Rüşdüň eserleriniň latyn diline terjime edilmegi bilen Awerroizm progressiw filosofiýasy, eretiki akym hökmünde Günbatar Ýewropa ýurtlarynda, ilkinji nobatda bolsa Fransiýanyň Pariž uniwersitedinde, Italiýanyň Paduan uniwersitedinde giň ýaýraýar.


text:
Türkmenistanda indiki ýylyň bugdaý hasyly üçin ekin ekildi. Resmi maglumatlarda şu ýyl plana ýakyn möçberde hasyl alnyp, onuň 1 million 400 müň tonna ýetendigi aýdyldy.
Emma galla öndürijiler şu ýyl ýetişdiren gallasynyň özlerine az girdeji getirendigini aýdýarlar we munuň esasy sebäbini galla öndürmek üçin daýhanlaryň ýer kärendesiniň we bugdaýyň söwdasy bilen bagly düzgünleriň doly hökümetiň garamagynda bolmagy, şeýle-de bugdaýyň nyrhynyň döwletiň kesgitlemegi bilen baglanyşdyrýarlar.
Türkmenistanyň hökümeti ýer önümçiliginde ykdysady erkinlige, hususyýetçilige näme sebäpden ýol bermeýär?
Azatlyk Radiosy bu sowal bilen türkmen ykdysadyýetçisi, öňki wise-premýer, Merkezi bankyň öňki ýolbaşçysy Hudaýberdi Orazowa ýüzlendi.


text:
Mälim bolşy ýaly, 29-njy iýunda Türkmenistanda, hususanda Aşgabatda prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň doglan güni bellenilip geçildi. Resmi bolmadyk bu baýramçylyga gabatlap, paýtagtyň merkezinde "Arkadag" atly seýilgäh açyldy.
Türkmen telewideniýesinde görkezilýän şekillerden çen tutulsa, prezident G.Berdimuhamedowyň doglan güni bilen baglanyşykly geçirilýän konsert dabarlary heniz hem dowam edýän ýaly bolup görünýär.
Eýse, prezidentiň doglan güni bilen baglanyşykly çäreler gutardymy?
Azatlyk Radiosy bu sorag bilen hem gyzyklanyp, aşgabatly graždan aktiwisti Nurberdi Nurmämmedow bilen söhbetdeş boldy.


text:
Owganystan bilen Türkmenistanyň arasyndaky Amyderýada emele gelen we eýeçiligi barada dürli soraglar bolan adada Türkmenistanyň sim dikip, öz esgerlerini ýerleşdirendigi aýdylýar. Bu ýagdaýa garşy düýn müňlerçe owganystanly etniki türkmen Türkmenistan bilen serhetleşýän Garkyn etrabynda protest aksiýa gurnap, häkimligiň öňüne jemlendi.
Protestçiler, gürrüňi edilýän adanyň derýanyň owgan tarapyna süýşmegi bilen emele gelip, bir wagtlar öz ýaşaýyş jaýlarynyň şol ýerde ýerleşýändigini, häzirki döwürde türkmen esgerleriniň garkynlylaryň şol ada barmagyna rugsat etmeýändigini aýdýarlar.
Mundan ozal şol adanyň eýeçiligi we türkmen-owgan serhediniň kesgitlenmegi babatda iki ýurduň ýerli resmileriniň arasynda dürli gepleşikler geçirilipdi, emma Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan garkynlylar, şol gepleşiklere garamazdan, Türkmenistanyň ada eýe çykmagynyň ýerli ilat arasynda gahar- gazabyň döremegine sebäp bolýandygyny habar berýärler.
Azatlyk Radiosynyň Owganystandaky habarçysy Şamerdanguly Myradynyň maglumatyny diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Türkmenistanyň paýtagty Aşgabat günsaýyn gözelleşýär, owadanlaşýar. Bu şäherden mundan on bäş ýyl-ýigrimi ýyl öň gidenler, eger şähere gaýdyp geläýse, hökman: «Bu şäher hakykatdan-da Aşgabatmyka?» diýip, pikir eder.
Myhmanhanalar, gurulýan ýaşaýyş jaýlary göreniň akylyny haýran edýär. Halkyň içinde «elita» diýip atlandyrylan ýaşaýyş jaýlaryndan täze bir şäher emele geldi. Ilersi dag etegi, gündogary Ýubileý köçesi hem Moskwa prospektinden gaýdyp, günbatary köne telestudiýanyň köçesi bolan Kurort köçesine çenli aralykda beýikligi on bäş-on alty gatdan ybarat ýaşaýyş jaýlary guruldy.
Otaglary örän giň, iki banýasy, iki hajathanasy, giň aşhanasy, çagalar oýnamaga ýeri bolan bu jaýlary, esasan, türk gurluşyk kompaniýalary gurýarlar. Içinde ähli amatlyklary bolan bu jaýlar örän owadan. Olar her kime diňe iş edarasynyň üsti bilen berilýär. Iş ýeri ýarym bahasyny tölände-de ol jaýlar ýüz müň amerikan dollaryna düşýär. Şonuň üçin bu jaýlary diňe ýokary aýlykly hökümet çinownikleri alyp bilýärler.
Ýüz müň amerikan dollary kimde bolup biler?
Türkmenistanda halkyň arasyndaky aýlyklar 100 dollardan 200 dollara çenli. Ministr wezipesinde işleýänleriň aýlyk haklary 700 dollar töwerek. Aýlygyň müň dollar bolanda-da «elita» diýlip gurulýan jaýdan jaý almak üçin on ýyl işlemeli. Şeýle ýagdaýda ol jaýlary edinýänler jaýy nädip alýarlar?
Tebigy gazyň hasabyna gurulýan bu jaýlar aslyýetinde halka mugt paýlanmaly. Ýöne olar satylýar. Häzir jaýlaryň ep-eslisi boş dur. Olar jaýsyz kösenýän şäherlileriň ählisine ýetjek. Şeýle-de bolsa, hökümet ol jaýlary halka bermek islemeýär. Satyn almaga bolsa, halkda pul ýok. Pully kişileriň aljagy ol jaýlardan ýedi arkasyna çenli alyp boldy. Megerem, indi pullularyň-da puly gutaran bolsa gerek. Çyrasyz hem tutusyz äpişgeler jaýlar ol ýerlerde hiç kimiň ýaşamaýanyna güwä geçýär.
Täze ýylyň öň ýanynda öňler jaýsyzlara jaý berlerdi. Indi welin näçe jaý boş dursa-da, Täze ýyl baýramçylygynda halk jaý-da almaz, jaý toýuny-da tutmaz. Birki sany wezipeli kişiniň maşgalasyny görkezip, «Täze jaýa göçüp geldiler» diýip, reklama üçin gepleşikler guralar, ýöne öz şäherinde özi kwartirant ýaşaýan aşgabatlylar welin, «elita» jaýlaryndan jaý alyp, jaý toýuny tutmazlar.
Mugt berilende-de aňsat däl
Ir döwürlerde iýmäge zat tapman ýören, gaty garyp kişä başga bir kişi gedaýçylyk etmegi maslahat berýärmiş. Şonda garyp kişi: « Gedaýçylyk etmäge-de gurp gerek, berlen zatlary salmak üçin torba edinmeli, aýagyňa geýmäge aýakgap almaly» diýipdir.
«Elita» diýlip atlandyrylýan jaýlary mugt bereniňde-de köp “garamaýak” onda ýaşabam bilmeýär. Sebäbi gapy garawuly üçin aýda 500 müň manat tölemeli, garaž üçin ýene şonça. Bir ýylda alty million manady iýmäge tapmaýan maşgalalar Türkmenistanda örän kän.
«Elita» jaýlary gaz bilen ýylamaýar, tok bilen ýylaýar. Nahar bişiriji plitalar hem tok bilen gyzýar. Olarda ýag ýakyp, islän naharyňy bişiribem bolanok. Sebäbi tok haýal barýar.
Ýokarky gatlar sowuk bolýar. Goşmaça peç goýmasaň bolmaýar. Mydama toý, hudaýýoly etmegi gowy görýän türkmenleriň islegine görä däl. Ol ýerlerde ojak goýdurylmaýar, ot ýakdyrylmaýar. Toý-ýas etmek üçin ýörite ýer bar, ol ýer hem sowuk günlerde öte sowuk. Bu jaýlar toýuny-ýasyny naharhanalara nahar zakaz edip sowup duran milletlere amatly bolaýmasa, türkmen üçin asla amatly däl.
Nähili jaýda ýaşalsa ýaşalsyn, çagalar, aýratyn-da türkmen çagalary çagalygyny edýär. «Elita» jaýlarynda haçan görseň, lift işlemeýär. Sebäbi çagalar uzakly gün liftlerde «gezelenç» edip oýnaýarlar. Gapy garawuly olaryň haýsy birini tutsun! Häli-şindi lifti açyp barlap durmaga, megerem hiç kimiň gurby çatmasa gerek.
Şu blogda öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Çarşenbe güni Birleşen Ştatlaryň Wekiller palatasyna Respublikan partiýasynyň wekilleri resmi taýdan baştutanlyga geçdiler.
Respublikanlar prezident Barak Obamanyň gün tertibine girizen köp meselelerine garşy çykyp gelýärler.
Geçen ýylyň noýabrynda geçirilen saýlawlaryň netijelerine laýyklykda, Respublikanlar Demokratlardan 435 orunly Wekiller palatasyndaky köpçüligi almagy başarypdy.
Ýöne, muňa garamazdan, Demokratlar henizem ýurduň Senatyndaky köpçüligini eýeleýärler.
Prezident Obama Respublikanlary we Demokratlary bilelikde işläp, öz administrasiýanyň kynçylyk çekýän amerikanlylara iş ýerlerini döretmek ugurunda edýän tagallalaryna goldaw bermäge çagyrdy.


text:
Russiýanyň Çeçenistan respublikasynyň resmileri ýurduň Nožai-Ýurt etrabyndaky köpçülikleýin keselçiligi derňeýär.
Ýerli resmiler Işhoý-Ýurt obasynyň 109 sany ýaşaýjysynyň, şol sanda 26 çaganyň keselhana ýerleşdirilendigini aýdýar.
Çeçenistanyň saglyk ministri Şahid Ahmadow (Shakhid Akhmadov) 4-nji iýunda beren maglumatynda keselçilige takyk nämäniň sebäp bolandygyny aýtmak üçin heniz ir diýdi. Bu aralykda çeçen paýtagty Grozniýniň ilatyna krantdan akýan suwy içmezlik üçin mikrofon bilen duýduryş berildi.
Muňa garamazdan, Çeçenistan respublikasynyň prezidenti Ramzan Kadyrow bolsa, gürrüňi gidýän keselçilige hapalanan suw üpjünçilik turbalarynyň sebäp bolandygy baradaky aýyplamalary çürt-kesik ret etdi.
Şeýle-de, Kadyrow wakanyň derňelmegi üçin Çeçenistanyň premýer-ministri Abubakar Edelgeriýewiň ýolbaşçylyk etmeginde ýörite komissiýa düzdi.


text:
Ýakynda Azatlyk Radiosy “YouTube” internet saýtynda aşgabatly tanymal aýdymçylardan biri Döwlet Amanlykowyň “Toý gününde” diýen aýdymynyň üstünden bardy. Bu aýdym hut ýakynda prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň eline gitara alyp, köpçüligiň öňünde aýdan “Saňa meniň ak güllerim” diýen aýdymy bolup çykdy. Özi-de bu iki aýdymyň haýsydyr bir böleginiň däl-de, eýsem boýdan-başa ähli sözleriniň we sazynyň biri-birine doly bap gelmegi juda garaşylmadyk waka boldy.
Bagşy Döwlet Amanlykowyň bu aýdymy 2009-njy ýylda ýazga geçirilipdir. Emma, muňa garamazdan, ýakynda, 29-njy iýunda Berdimuhamedowyň doglan gününe gabatlanyp Aşgabatda gurnalan konsertde dünýä aýdym-saz ýyldyzlarynyň hatarynda prezident Berdimuhamedowyň sahna çykyp, şu aýdymy aýtmazynyň öňýany, bu tomaşany alyp baryjylar bu aýdymyň sözleriniň-de, sazynyň-da hut prezidentiň özüniňkidigini yglan edipdiler.
Aşgabatly garaşsyz žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew prezidentiň şol aýdymy aýdan güni, onuň ogurlyk aýdymdygy barada dessine ilat arasynda gürrüňleriň peýda bolandygyny aýdýar.
Prezidentiň şeýle aýdym aýdandygy baradaky maglumat Azatlyk Radiosynyň internet saýtynda peýda bolanda, oňa seslenme ýazan käbir diňleýjiler hatda şol aýdymy aýdýan hakyky sesiň hem prezidentiň öz sesi däldigini, Berdimuhamedowyň diňe başga bir professional aýdymçynyň sesiniň üstünden ýuwaşja ses bilen hiňlenýändigini ýazypdylar.
Kesekiniň aýdymyny sözi we sazy bilen bilelikde dolulygyna öz adyňa geçirmek ýaly ogurlyk wakasy sungat äleminde juda seýrek duş gelýär. Dogrusy, sungatyň taryhyndan edil şeýle wakany ýadyňa getiräýmek hem kyn.
Eýsem, türkmen prezidentiniň ýakynda intellektual önümleriň awtorlyk hukuklary baradaky kanuna gol çekmeginiň yzýany onuň özüniň kesekiniň aýdymynyň awtorlyk hukugyny öz adyna geçirip, şeýle hereket etmegine näme sebäp bolup biler? Muňa nähili beýle töwekgelçilikli zerurlyk bolduka?
29-njy iýunda «Ruhyýet» köşgünde guralan konsertde aýdymyň awtory yglan edilýär.
Hukuk meselelerini öwreniji garaşsyz žurnalist, ýazyjy Akmuhammet Welsapar beýle hereketiň, hakykatdanam, gaty geňdigini, emma, beýleki tarapdan, Türkmenistanyň döwlet liderlerine gezek gelende, beýle tendensiýanyň täzelik bir zat däldigini aýdýar.
“Türkmenistanyň ozalky prezidenti Saparmyrat Nyýazow hem öz “Ruhnama” kitabynyň adyny özüni öwüp makala ýazan başga bir körzehin ýazyjynyň eseriniň adyndan alypdy. “Ruhnamanyň” içinde bolsa, onuň britaniýaly bir belli taryhçy alymyň taryhy eserinden 70 sahypadan gowrak bölegini sözme-söz göçürip ýazandygynyň üsti açylypdy. Indi häzirki prezidentem şol ozalky prezidentiň ýoluny gaýtalaýar” diýip, Welsapar belleýär.
Welsaparyň hem belleýşi ýaly, käbir ýerli synçylar Türkmenistanyň ozalky prezidentiňem, häzirki prezidentiniňem häkimiýet başyna gelmezlerinden ozal sungat ugrundan hiç bir hili başarnyk görkezmändiklerine garamazdan, soňra birdenkä häkimiýetiň başyna gelip, olaryň özlerini sungatyň adamsy edip görkezmek üçin öz häkimiýetlerinden her dürli usullar bilen hyýanatçylykly peýdalanýandyklaryny belleýärler.
Ýazgulyýew döwlet ýolbaşçysynyň döwlet işi bilen gümra bolmalydygyny nygtap, şeýle diýýär: “Dogrusyny dogry aýtmaly, Nyýazowa meňzeşlikde, häzirki prezident hem ýazyjy däl ýa şahyr däl – ol döredijilikden daşdaky adam. Döwlet ýolbaşçysy döwlet işleri bilen meşgullanmaly. Ol aýdymam aýtmaly däl, at hem çapmaly däl, ýa-da at hakynda, ot hakynda kitap ýazyp ýörmeli däl-de, döwlet işleri bilen meşgullanmaly. Eger döwlet baştutany döredijilik işleri bilen gümra bolup ýören bolsa, ol döwlet işlerini haçan ýerine ýetirýärkä diýen sorag ýüze çykýar”.
Siwilizlenen, demokratik ýurtlarda awtorlyk hukugynyň depelenmegi bilen baglanyşykly bular ýaly meseleler suduň üsti bilen çözülip, hukugy bozulan adamyň kanuny hukugy dikeldilýär we bu hukugy bozan adama temmi berlip, ondan kompensasiýalar talap edilýär.
Eýsem, Türkmenistanda Berdimuhamedowyň öz adyna geçiren aýdymynyň hakyky awtorynyň kanuny hukugynyň dikeldilmegi mümkin zatmy? Bu soraga ynsan hukuklaryny goraýjy Türkmenistan Helsinki Fondunyň başlygy Täjigul Begmedowa “Türkmenistanda sud we kanun goraýjy häkimiýetiň döwlet ýolbaşçysyna doly diýen ýaly garaşly häzirki ýagdaýynda bu ugurda adalatlylygyň dikeldilmegine umyt baglamak gaty kyn” diýip jogap berdi.
Beýleki tarapdan, žurnalist, ýazyjy Welsapar Türkmenistanyň häzirki şertlerinde hatda “şol aýdymyň hakyky awtorynyň özüne jeza berlipdir” diýen habaryň peýda bolmagyna-da garaşyp boljakdygyny aýdyp, bu barada öz aladasyny mälim etdi.
Mundan birnäçe ýyl ozal Saparmyrat Nyýazowyň alyp baran syýasaty sebäpli Türkmenistanda dörän ýagdaýy suratlandyrmakda orsýetli bir žurnalist Türkmenistan babatda “Absurdystan” diýen epiteti ulanypdy. Ýagny, ol Türkmenistany oýuňa getirip bolmajak masgaraçylyklaryň mekany diýip atlandyrypdy.
Eýsem, orsýetli žurnalist Türkmenistan babatda şeýle epiteti ulanmak bilen öte geçdimikä? Onuň öte geçendigini Türkmenistandaky hakyky ýagdaýlar subut etmeli bolsa, onda ýurduň içindäki häzirki ýagdaýlardyr wakalar muny subut edýär diýip, arkaýyn aýdyp bolarmy?
Azatlyk Radiosynyň websahypasyndaky forumda teswir ýazan okyjylaryň biri bu wakany daniýaly ýazyjy Kristian Anderseniň “Imperatoryň täze lybasy” atly meşhur hekaýasy bilen deňeýär. Şol hekaýada iki sany biçimçi diňe öz daşky görnüşi barada alada edýän imperatora täze görlüp-eşidilmedik lybas tikip bermegi wada berýärler we kim öz ornuna laýyk däl bolsa, samsyk ýa-da ukypsyz bolsa, olara şol eşigiň görünmejekdigini aýdýarlar.
Täze “lybasyny” imperatoryň özi hem görmeýär, emma özüne wezipesini başarmaýan adam hökmünde garalmagyndan çekinip, görýändigini aýdýar. Onuň emeldarlary hem bu lybasyň örän owadandygyny aýdyp, aldygyna öwýärler. Şeýdip, şol eşigi geýendirin öýdüp, imperator köpçülige çykýar. Adamlaryň hem hemmesi bu lybasy görensirän bolýarlar, owadandygyny aýdýarlar, el çarpyşýarlar. Birdenkä bir ýerden bir çagajyk çykyp: “Eýwaý, imperatoryň üstünde hiç hili eşik ýok ahyryn!” diýip gygyrýar. Şeýdip, hemmeleriň ýalan sözleýändiginiň üsti açylýar.
Žurnalist Ýazgulyýew bagşy Döwlet Amanlykowyň şol aýdymynyň iki ýyl mundan öň çykandygyny aýdyp, onuň sazynyň we sözleriniň zalda oturan adamlaryň köpüsi üçin, esasan hem talyplar üçin nätanyş däldigini, emma alnyp barylýan döwlet syýasaty sebäpli şol aýdymyň sözleriniň we sazynyň awtorynyň prezidentdigine “ynanan bolmaly we muňa guwanan bolmaly” bolýandyklaryny öňe sürýär.


text:
Dowam edýän galla oragynda eýýäm bellenilen hasylyň dörtden üç bölegi ýygnaldy. Her günde watan harmanyna 25 müň tonnadan gowrak galla tabşyrylýar.
Lebap welaýatynyň babadaýhanlary orak döwrüniň başyndan bäri öňdebaryjy orunlarda barýarlar. Bu ýerde tabşyrmagy bellenilen 350 müň tonna galla hasylynyň eýýäm 86 göterimi ýygnaldy. Şu ýyl türkmen daýhanlary 1 million 600 müň tonna galla hasylyny ýygnamagy maksat edinýärler.
Galla oragyna gatnaşýanlar üçin ähli zerur şertler döredilendir. Ýörite dynç alyş meýdançalary, gyzgyn nahar, medeni-dynç alyş çäreleri olaryň hyzmatynda.


text:
Ukrainanyň premýer-ministri Ýuliýa Timoşenko prezidentlik saýlawlarynyň ikinji tapgyry adalatly geçirilmese, öz tarapdarlaryny proteste çagyrjakdygyny yglan etdi.
Kiýewde geçirilen metbugat konferensiýasynda eden çykyşynda, Ýuliýa Timoşenko saýlawlar baradaky kanuna girizilen üýtgetmelere prezident Ýuşenkonyň gol çekmegine garşy çykyş etdi. Bu kanun düýn Ukrain parlamentinde kabul edildi.
Täze kanuna laýyklykda, saýlaw komissiýalarynyň agzalarynyň ýarysy bolan halatynda hem olar öz işini dowam edip bilýarler.
Öňki kanunda saýlaw kommisiýalarynyň agzalarynyň üçden iki bölegi bolmasa, olar öz işini togtatmaly diýlip, ýazylypdy.


text:
Abakan
Abakan (1931-nji ýyla çenli село Усть-Абаканское) - şäher, Russiýa Federasiýasynyň Sibir federal okrugyndaky Hakasiýa Respublikasynyň merkezi. Ol Abakan derýasynyň kenarynda, onuň Ýeniseýe goşulýan ýerinde ýerleşip, demir ýol we awto ýol çatrygydyr. Ilaty 163,2 müň adam (2008). Mehaniki zawod, et kombinaty, mebel, dokma, aýakgap we konditer fabrikleri bar. Taryh, dil we edebiýat instituty, pedinstitut, politehnikum we oba hojalyk tehnikumy hem-de medisina we sazçylyk uçilişeleri, drama teatry, ülkäni öwreniş muzeýi, telewizion merkez bar.
Linkler[üýtget | edit source]
- Abakan web portal
- Abakan city streets views
- [1]Beyaz Arif Akbas, "Khakassia: The Lost Land", Portland State Center for Turkish Studies, 2007.


text:
Prezident Barak Obama Birleşen Ştatlaryň şu ýylyň aýagynda Owganystandan 10 müň, 2012-nji ýylyň tomsunda bolsa 23 müň esger çykarjagyny yglan etdi.
Obama bu wadany Ak Tamda çarşenbe güni agşamlyk sözlän sözünde berdi.
Bu esger çykarma plany häzir Owganystandaky 100 müň çemesi esgeriň sanyny 68 müň çemesine çenli azaldyar.
Beýleki döwletleriň bu ýurtda bilelikde 30 müň çemesi esgeri bar.
Obama öz sözünde ilkinji 33 müň esgeriň çykarylmagyndan soň, owganlaryň howpsuzlyk jogapkärçiliklerini öz üstlerine almagy netijesinde, kem-kemden has köp amerikan esgeri Owganystandan çykarylar diýdi.


text:
Dünýäde korrupsiýanyň derejesine syn edýän iň iri halkara guramasy bolan “Transparency International” pikir soralyşyga gatnaşanlaryň ýarsyndan gowragy soňky iki ýylda öz ýurtlarynda parahorlugyň güýçlenendigini aýdýarlar, diýýär. Berlinde ýerleşýän bu guramanyň maglumatlaryna görä, adamlaryň 90%-ti korrupsiýa garşy protest geçirmek ýa şikaýat etmek arkaly göreşmäge taýýarlyk bildiripdir.
Guramanyň täze hasabaty dünýäniň 107 ýurdundan bolan 114 müň adam bilen geçirilen interwýulara esaslanýar. Olaryň umuman dörtden bir bölegi soňky ýylyň dowamynda para berendiklerini aýdypdyr. Hususan-da, Owganystanda we Gyzgyzystanda para berenleriň sany 40% töwereginde, diýilip kesgitlenýär, Gazagystanda we Ukrainada 30%, Yrakda we Serbiýada 20% diýlip, kesgitlenýär. Gürjüstanda para berýänleriň sany 5% töwereginde diýlip habar berilýär.
Dünýä ýurtlarynyň aglaba böleginde iň korrumpirlenen toparlaryň syýasy partiýalardygy aýdylýar.


text:
Düýn Halkara futbol federasiýasynyň prezidenti Sepp Blatter 2018-nji we 2022-nji ýyllarda futbol boýunça dünýä çempionatynyň geçiriljek ýerleri bilen bagly FIFA-nyň adresine aýdylan korrupsiýa aýyplamalaryny inkär etdi.
Şweýsariýanyň “Weltwohe” žurnalyna bu barada beren interwýusynda Sepp Blatter şeýle gümanlaryň esassyzdygyny we bu meselede Beýik Britaniýanyň ýeňilmek islemändigini aýtdy.
FIFA-nyň ýörite geňeşiniň karary bilen, 2018-nji ýylda futbol boýunça dünýä çempionaty Orsýetde geçiriler. Ýaryşyň geçiriljek ýerini saýlamak boýunça bäsleşikde Orsýetiň esasy bäsdeşi Beýik Britaniýa bolupdy.


text:
Orsýetiň “Dožd” atly garaşsyz telewideniýesiniň müdiri telekanalyň ýapylmajagyny aýtdy. Natalýa Sindeýewanyň sişenbe güni Moskwada žurnalistlere aýtmagyna görä, ençeme telestansiýalar “Dožd” bilen şertnamalaryny ýatyrýandygyny yglan eden hem bolsalar, telekanal öz işini dowam etdirýär.
“Dožd” telekanalynyň ýolbaşçylary işini dowam etdirmek maksady bilen kabel telewideniýesiniň işini üpjün edýän operatorlara öz gepleşiklerini 2014-nji ýylyň aýagyna çenli mugt görkezmegi teklip edýärler.
Duşenbe güni “Dožd” telewideniýesiniň ýolbaşçylaryndan Aleksandr Winokurow TW-niň ýapylmagyň bosagasynda durandygyny belledi.
“Dožd” öz tomaşaçylaryna gapma-garşylykly pikir soraýşy hödürlemegi sebäpli berk basyş astyna düşdi. “Dožd” Ikinji Jahan urşunyň dowamynda 900 günläp gabawda bolan Leningradyň nasistlere berilen ýagdaýynda bir milliona golaý adamyň heläk bolmagynyň öňüni alyp bolarmydy, diýen sowaly orta atdy.


text:
DirectX
Heý bir wagt bu syrly adyň nämedigi hakynda gyzyklanyp görüpmidiňiz? Eger jogabyňyz “Ýok!” bolsa, onda bu mowzuk tüýs siziň üçin! Oýunlar we multimediýa programma toplumlary öz kompýuteriňizde hoş wagt geçirmek üçin goýulyp biläýjek programmalar hökmünde mysal getirip bileris. Emma olaryň dürs işlemegini gazanmak bolsa hemme wagt aňsat bolmandy. Ilki bilen şahsy kompýuterleriň (PC – Personal Computer) gurluşy hiç-hili oýun oýnalýan platforma hökmünde meýilleşdirilmändi. Ikinjiden hem PC-leriň giň göwrümli, dürli görnüşli ýaýrawy – biriniň kompýuteri başga biriniňkiden gurluş taýdan üýtgeşik bolup bilýär. Şol bir wagtda oýun üçin ýasalan enjamlar (game console, игровая приставка) şol bir meňzeş gurluşlary ulanýarlar, emma kompýuterler beýle däl: agirt uly ýaýrawdaky aýratynlyklar oýun kelle agyrysyny ýüze çykardy. (Oýun enjamlaryna şulary mysal getirip bileris – Dendy, Sega, Play Station, X-box, we ş.m.).
Şeýlelikde bu kynçylyklary aýyrmak üçin Microsoft, ähli oýunlary we multimediýa programma topmlumlaryny bir saçagyň başyna üýşiren umumy ülüň – DirectX oýlap tapýar. DirectX-iň nähili işleýändigini düşündirmezden ozal ilki bilen onuň taryhyna gysgaça göz aýlalyň.
DirectX-taryhy
Islendik bir oýun belli buýruklary gaýta-gaýta ýerine ýetirmäge mejbur bolýar. Oýun, siziň syçandan, oýun-taýajyklaryndan (joystick) ýa-da klawiýaturadan basan düwmeleriňizi yzarlamaly we şoňa görä ekranda şekilleri görkezmeli, sesleri ýa-da sazlary eşitdirmeli. Bu islendik oýunyň iň ýönekeý derejedäki ýerine ýetirmeli zatlary.
Şekilli Ulanyjy Araýüzli (GUI – Graphical User Interface) Windows iş ulgamy çykmazdan ozal, oýun ýasajylara bu sazlaşygy düzmek nähili çylşyrymly bolandygyny göz öňüňizie getirip görüň! Şeýle-de her programma düzüji klawiýaturany okamak ýa-da joystick-iň dakylyp-dakylmadygyny barlap görmek üçin özüniň aýratyn ýoluny taýýarlap düzmeli bolýardy.
Gepiň tümmek ýeri oýun düzüjiler gönüden-göni kompýuteriň gurluşlary bilen ýönekeý we başlangyç derejelerde “gürleşýärdiler”. Haçanda Microsoft, Windows iş ulgamyny tanyşdyranda, bu oýun düzüjiler üçin hem, ulanyjylar üçin hem örän üstünlikli hem ygtybarly çözgüt boldy. Mundan soň, oýun düzüjiler indi her gezek täze oýun çykaranlarynda, täze gurluşlar üçin gaýtadan bir zatlar oýlap tapmaga mejbur bolmadylar. Microsoft-yň taglymaty ýönekeýdi: programma düzüjileri gönüden-göni kompýuteriň gurluşlary bilen iş salyşmagyny duruzmak, oňa derek umumy gurallar toplumy ulanmakdy. Şeýlelikde DirectX dünýä inýär.
Ol nähili işleýär?
Ýönekeý dil bilen aýdanymyzda DirectX bu kompýuteriň gurluşlary bilen Windows-y biri-birine ylalaşdyrýan programma diýip düşünip bileris. Meselem getirenimizde, haçanda oýun düzüji bir ses faýlyny çaldyrjak bolanda, oňa diňe dogry kodlary ýazmagy ýeterlik, haçanda oýun başlanda, bu kodlar DirectX-i kömege çagyrýar we biz sesleri eşidýäris. Oýun düzüji üçin indi haýsy ses kartasy bilen iş salyşýandygy, onuň nämeleri başarýandygy – stereo ýa-da mono aýratynlyklaryny ýa-da 16 bit-den ýokardaky ses ýygylyklaryny goldaýandygy oňa bildirip duranok. Öňler, ýadyňyza düşýän bolsa DOS oýunlarynda (Doom I, II, Mario we ş.m.) oýuna başlamazdan ozal ilki bilen ses kartaňyzyň haýsy modelini (Sound Blaster, …), wideo kartyňyzy, joystick-iňizi görkezmelidi. Eger, meselem, ses kartaňyzyň görnüşi oýunuň ses kartalary goldaýan sanawynda ýok bolsa – siziňki ugrunda däl, oýuny sessiz oýnamaly bolýardy.
Ýöne näme Microsoft DirectX bilen üpjün etdi, ses kartalaryny ýasaýan kompaniýalar bolsa DirectX bilen ylalaşyp işläp bilýän sürüjiler (driver) bilen üpjün etdiler. Şol bir sanda wideo kartalar hem, joystick-ler hem, klawiýatura, syçan – hemmesi hem diňe umumy ülüň bolan DirectX bilen düşünişmegiň aladasyny etdiler.
Hakykatda, DirectX öz ýoluny ýönekeýje bir gurallar toplumy höküminde başlapdy: ir wagtlar kompýuteriň gurluşlary örän çäkli mümkinçiliklere eýedi we iň ýönekeý şekilli funksiýalar bilen oňulýardy. Kompýuter gurluşlarynyň we programmalaryň ösüp çylşyrymlaşmagy bilen DirectX hem özgerdi. Indi ol kompýuteriň islendik gurluşy bilen iş salyşyp bilýär. Meselem, DirectInput aýratynlygy bilen ýönekeýje iki düwmeli syçandan başlap çylşyrymly uçuş joystick-lerine çenli goldaýar. Mundan başga-da DirectSound aýratynlygynyň kömegi bilen islendik ses gurluşlary bilen we DirectPlay funksiýasy bilen onlaýn ýa-da köp oýunçyly (multiplayer) görnüşinde oýnamaga mümkinçilik berýär.
DirectX-iň göýberilişleri
DirectX 11.2 Windows 8.1 üçin, DirectX 11 Windows 7 üçin, DirectX 10 Windows Vista üçin, DirectX 9.0c bolsa Windows 98-den başlap Windows XP aralygnadaky hemme iş ulgamyň göýberlişlerine bolýar, Windows 95 üçin DirectX 8, Windows NT 4 üçin aýratyn DirectX 3 gabat gelmeli.Aslynda DirectX Windows iş ulgamy bilen bile gelýär ýöne Wagtyň geçmegi bilen DirectX-iň örän köp göýberlişleri elýeterli boldy, şonuň üçin özüňize DirectX-iň haýsy göýberlişi gerekdigini saýlamak meselesi ýüze çykdy. Muňa çözgüt hökmünde DirectX-iň ähli göýberlişleri diýen ýaly özünden köne göýberlişi goldaýan edip çykaryldy – DirectX 7-de işleýän oýun DirectX 9 hem işlär ýaly edildi. Käbir oýunlar täze gurluşlary ulanmaýan hem bolsa DirectX-iň soňky göýberlişi bolmasa işlemeýär.
DirectX-iň başga bir peýdalaryndan biri hem oýun oýnanymyzda ýüze çykýan kynçylyklary anyklamak funksiýasy bolup durýar. Täze goýan oýunyňyz, siziň kompýuteriňiziň haýsy gurluşy sebäpli näsazlyk ýüze çykaryp, açylmakdan ýa-da dürs işlemekden boýun gaçyrýandygyny bilmek üçin, Başlat (Start, Пуск) menýusyndan Ýerine ýetir (Run, Выполнить…) saýlaýarys we garşymyza çykan penjirä dxdiag diýip ýazyp OK dügmesine basýarys. DirectX kompýuteriň gurluşyny we öz wersiýasynyň faýllaryny gözden geçirmegi üçin birnäçe sekunt gerek bolar.
Ulgam (System, Система) bölüminde öz komýuteriňiziň hakynda giňişleýin maglumat berilýär. DirectX faýllary (DirectX files, Файлы DirectX) bölüminde onuň ulanýan faýllarynyň atlaryny we wersiýalaryny görmek bolar. Iň aşakdaky Bellikler (Notes, Примечания) bölüminde faýllaryň haýsynda nähili mesele bardygyny görüp bilersiňiz. Galan bölümlerde hem – Ekran, Ses, Saz, Giriziş we Network bölümlerinde, komýuteriňiziň gurluşlaryna degişli peýdaly maglumatlary tapyp bilersiňiz, ondan başga hem wideo we ses kartlaryňyzy barlagdan geçirip bilersiňiz. Iň soňky “Eger hiç zat kömek etmedik bolsa” atly bölümde hem adyndan belli boluşy ýaly, Microsoft-yň ädim-ädim sorag-jogap alyşyp mesele çözülýän bölümi bolup durýar.
Degişli peýdalanyp bilinjek salgylar:
*Windows 7 üçin DirectX 11.1 ýükleme salgysy
Windows Vista üçin DirectX 11 ýükleme salgysy
Windows XP üçin DirectX 9.0c ýükleme salgysy


text:
Owganystanyň Saýlaw komissiýasy 14-nji iýunda geçirilen dawaly prezidentlik saýlawlaryna degişli sesleri barlamak we gaýtadan sanamak prosesi doly tamamlandy diýip yglan etdi. Munuň yzýany bäsdeş dalaşgärleriň hökümeti düzmek boýunça geçiren özara gepleşikleriniň netije bermändigi barada habar berildi.
Owganystanyň Jowzjan welaýatynyň häkimi Baýmyrat Goýunly ýene birnäçe etnik türkmen resmileri bilen bilelikde BMG-niň Kabuldaky wekili bilen duşuşyp, ýurtdaky syýasy ýagdaý barada pikir alyşdy. Azatlyk Radiosynyň Kabuldaky habarçysy Şamerdanguly Myrady Baýmyrat Goýunly bilen söhbetdeş bolup, bu gepleşikleriň mazmuny barada gürrüň bermegi sorady.