text:
Nemes edebiýaty
Nemes edebiýaty Merkezi Ýewropa ýurtlarynda ýaşaýan we nemes dilinde gürleýän halklaryň edebiýatydyr. Germaniýada, Awstriýada, Şweýsariýada we bu ýurtlaryň goňşy serhetleri: Fransiýa döwletiniň Elzas-Lotaringiýa, Çehiýa Respublikasynyň Bogemiýa hem-de Polşanyň Silziýa welaýatlary ýaly sebitlerde dörän çeper eserler bu edebiýata degişli hasaplanýar.
Mazmuny
- 1 Nemes edebiýatynyň gurluşy we häsiýeti
- 2 Irki nemes edebiýaty
- 3 Birinji altyn döwür (1150-1250 ý.)
- 4 Altyn döwürleriň aralygy (1250-1750 ý.)
- 5 Ikinji altyn döwür (1750-1830 ý.)
- 6 1890-1945-nji ýyllar aralygyndaky nemes edebiýaty
- 7 Uruşdan soňky nemes edebiýaty (1945-1990 ý.)
- 8 Häzirki zaman nemes edebiýaty
- 9 Çeşme
Nemes edebiýatynyň gurluşy we häsiýeti[üýtget | edit source]
Nemes edebiýatynyň kemala gelen örüsi Ýewropanyň beýleki edebiýatlary bilen deňeşdireniňde has giňdir. Munuň sebäpleriniň biri hem, XIX asyryň başlarynda Berlin şäheriniň düýbi tutulýança nemes dilinde gürleýän halklaryň belli bir paýtagtynyň bolmandygydyr. Has dogrusy, nemes halky köp asyrlap agzalalygyň we bölünişikleriň pidasy bolupdyr. Şular ýaly agzalalyklar XVII asyrda dini uruşlarda-da, XX asyryň ortalarynda başlan Sowuk uruşda-da ýowuzlyk bilen gaýtalanypdyr. Germaniýa döwleti «Reform» atly dini hereketiň merkezi bolany üçin, 1500-nji ýyllarda protestantlyk hem şu ýurtda döräpdir. «Reform» adamyň ruhunyň azatdygyny nygtapdyr. Nemes edebiýatynyň özenini emele getirýän pelsepede ýa-da bu edebiýatyň hakykata akyl ýetirmäge ymtylyşlarynda «Reform» hereketiniň täsirleri saklanyp galypdyr.
Irki nemes edebiýaty[üýtget | edit source]
X asyrda german taýpalary demirgazyk Ýewropanyň üsti bilen häzirki Germaniýa aralaşypdyrlar. Bu taýpalar öz rowaýatlaryny we tymsallaryny nesilden-nesle geçirip gelipdirler. O döwürlerde kiliseler bilimiň hem edebiýatyň merkezi bolupdyr. Ruhanylar Injilden we hristian rowaýatlaryndan täsirlenip ýazan goşgularyny il arasynda ýaýradýardylar. «Halasgär» (820-840-njy ýyllaryň arasynda döräpdir diýip çaklanylýar) atly eposda hezreti Isa sakslaryň (gadymy nemes taýpalarynyň biri) baştutany bolup çykyş edýär. Otfrid fon Waýsenburg atly ruhany ilkinji nemes ýazyjysy hasaplanýar. Ol şygyr görnüşinde «Dört Injiliň biri» (863-871-nji ýyllar) atly uly göwrümli eser ýazypdyr. Galyberse-de, ruhanylar köne gahrymançylykly eposlary dikeltmäge we wagtyň geçmegi bilen feodal lordlaryny wasp edýän täze-täze eposlary ýazmaga girişipdirler. «Hildebrande hakda aýdym» nemes dilinde ýazylan şular ýaly gahrymançylykly eposlaryň ilkinjisi hem-de häzirki günümize gelip ýetenidir. Bu eposda ata bilen ogluň arasyndaky oňşuksyzlyk beýan edilýär. IX asyrda «Gaýduwsyz Elli Water» atly nemes eposy latyn rowaýaty bolan «Walteriuse» öwrülipdir. Sankt-Gallenli (Şweýsariýanyň kentony) ruhany Notker Labeo rimli pelsepeçi Boesiniň we gadymy grek pelsepeçisi Aristoteliň käbir eserlerini nemes diline terjime edipdir.
Birinji altyn döwür (1150-1250 ý.)[üýtget | edit source]
Eposlar nemes edebiýatynyň Birinji altyn döwrüniň esasy edebi eserleridir. Olaryň iň bir meşhury Passau şäherinde (Awstriýanyň serhet ýakasynda ýerleşýän Bawariýanyň bir şäheri) ýazylypdyr diýlip çaklanylýan 12000 setirlik, «Nibelunglar hakda aýdymlar» atly epiki poemadyr.
Rysarlar edebiýaty we Minnezang[üýtget | edit source]
Irki nemes edebiýatynda yz galdyran akymlaryň biri hem rysarlar edebiýatydyr. Rysar diýlende, ilki bilen jeňparaz keşp göz öňüne gelýär. Emma rysarlar hem döredijilik bilen meşgullanyp bilýärdiler, edebiýata we sungata düşünýärdiler. Nemes edebiýatyny öwrenijiler orta asyrlarda rysarlaryň söýgüsini, gaýduwsyzlygyny, pähim-parsatlylygyny beýan edýän nemes lirik şahyrlaryna «Minnezengler» diýip at berýärler. Olaryň aglabasy söýgini hem-de mertligiň wasp edýän fransuz trubadurlara (ozanlara) öýkünipdirler. Minnezengleriň eserlerinde, esasan, köşk zenanlaryna aşyk bolýan rysarlaryň hekaýatlary gürrüň berilýär. Iň meşhur trubadur Walter fon der Fogelwiýdedir. Bu şahyr adaty trubadurlaryň harsal goşgularynyň tersine, söýgini sada hem ýokary duýguçyllyk tewsirleýän goşgulary ýazypdyr. Walter şol döwürde Papa hökümeti bilen uzak wagtlap söweş eden Merkezi Ýewropadaky asly nemes bolan Rim imperatoryny taryplap hem goşgy ýazypdyr.
Altyn döwürleriň aralygy (1250-1750 ý.)[üýtget | edit source]
Bagban Werneriniň «Täze göçüp gelen Gelmbreht» (takmynan 1250-1280-nji ýyllarda ýazylan) eposy rysarlyk döwrüniň yzda galandygyny tassyklaýar. Şondan soň, esasan-da, öwüt-ündew, terbiýeçilik ähmiýetli basnýalar uly ähmiýete eýe bolýar. Muňa mysal hökmünde «Reýnard tilki» (1487ý.) atly satiriki eposy, Sebastýan Brantyň «Akmaklaryň gämisi» (1494ý.) atly ahlaky hem satiriki poemasyny we Till Ulenşpigeliň (1500 ý.) gülküli hekaýalaryny görkezip bolar. Nýürnbergli köwüş ussasy Gans Saks antik aýdymçylara öýkünip, ýüzlerçe aýdym hem sahna oýunlaryny ýazypdyr. «Redentiniň pashasynyň aýdymy» (1464 ý.) we «Oberammergau şäheriniň joşgunly aýdymy» (1634 ý.) ýaly dini aýdymlarda dini düşünjeler degişmeleriň üsti bilen halka ýetirilýär. Renessans (Täzeden döreýiş) bilen nemes ýazyjylary daşky gurşawy we adamyň tebigatyny öwrenmäge ymtyldylar. Şu intellektual akymy «Gumanizm» diýip atlandyrýarlar. Nemes Renessansynyň gumanizmi Ýewropanyň taryhyndaky iň wajyp täzeçillik hereketleriniň biri bolan «Reformyň» örç almagyna getirdi.
Nemes gumanizmi[üýtget | edit source]
1350-nji ýyllarda uniwersitetleriň döredilmegi bilen Bogemiýada nemes gumanizminiň düýbi tutulýar. Iogann fon Tepl (Iogan fon Salz ady bilen hem tanalýar) ilkinji nemes gumanisti hasaplanýar. Onuň «Bogemiýaly bagban» (1400 ý.) atly romany ajal bilen söhbetdeş bolýan bir bagban baradadyr. 1480-nji ýyldan 1530-njy ýyl aralygy nemes gumanizminiň pajarlan döwrüdir. Adamzat üçin täze maksatlaryň gözleginde bolmak bilen gumanistler gadymy grek taryhynyň hem pelsepesini özgertmäge girişdiler. Şonuň üçinem olar eserleriniň ählisini nemes dilinde däl-de, latyn dilinde ýazdylar. Iň meşhur nemes gumanistleri: iwrit diliniň ussady hasaplanýan Iogann Reýlin we Reformy amala aşyrmakda Martin Lýuteriň esasy kömekçileriniň biri bolan Filipp Melanhtondyr.
Reformator[üýtget | edit source]
1517-nji ýylda düýbi tutulan Reform hereketi nemes medeniýetine we durmuşyna düýpli täsir etdi. Hatda häzirki zaman nemes edebiýatynda hem onuň täsirleri azda-kände duýulýar. Reform, esasan, dini edebiýatyň ösmegine uly goşant goşdy. Reformyň öňbaşçysy Martin Lýuter Injili saksoniýa nemesçesine terjime edipdir. Lýuter 1534-nji ýylda Injili doly terjime edip tamamlaýar. Onuň bu terjimesi hem nemes edebiýatynda uly edebi çekeleşme turuzýar. Injiliň patyşa Jeýms nusgasy iňlis ýazyjylaryna nähili täsir eden bolsa, Lýuteriň nemes diline terjime eden Injili hem nemes ýazylaryna uly täsir etdi. Şu terjimesinden başga-da Lýuter birnäçe dini hem syýasy makalalar ýazypdyr.
Barokko döwründe nemes edebiýaty[üýtget | edit source]
Barokko Ýewropada XVI-XVIII asyrlar aralygynda ýaýran sungatyň bir görnüşidir. XVII asyrda nemes edebiýaty mowzuk hem galyp babatda öz ýoluny tapman kösenýär. Bu babatda Barokko döwrüniň nemes edebiýatçylary uly işler bitirýärler. Olar hakyky çeper eseriň döremegi, nemes diliniň edebi diliň ölçeglerine gabat gelmegi, beýleki halklaryň edebiýatyna öýkünmezden hakyky milli ruhly eserleriň ýüze çykmagy üçin uly zähmet çekýärler. Barokko döwrüniň goşgulary ynanjyň we çäresizligiň, materializmiň we ylahylygyň, ýagşylygyň we ýamanlygyň arasynda mäki ýasaýar. Andreas Grifius Barokko döwrüniň iň beýik lirik şahyry hasaplanýar. Nemes edebiýatynda çeperçilik hem mazmun taýdan iň kämil dini goşgular hem şol döwürde ýazylypdyr. Gans Ýakob Kristoffel fon Grimmelsgauzeniň «Simplisissimus» (1668 ý.) atly eseri janly we juda ynandyryjy dilde ýazylan romandyr. Bu roman nemes ilatynyň üçden biriniň ömür tanapyny kesen «Otuz ýyllyk uruş» (1618-1648 ý.) baradadyr. Romanyň gahrymany Simplisissimus ilki başda gögeledir, ýöne gowgaly durmuş onuň ruhuny taplaýar. Soňunda bolsa, baş gahryman dünýäniň eşretlerinden el üzýär-de, ruhany bolup ýaşaberýär.
Ikinji altyn döwür (1750-1830 ý.)[üýtget | edit source]
XVIII asyryň ahyry bilen XIX asyryň başlaryny öz içine alýan döwür nemeslerde «Alymlaryň zamanasy» hasaplanýar. Bolfgang Amadeý Mosart we Lýudwig wan Bethowen ýaly kompozitorlar, Immanuel Kant we Georg Wilgelm Fridrih Gegel ýaly pelsepeçiler nemes sungatyna bimöçber goşant goşýarlar. Ýewropaly beýleki ýazyjylardan tapawutlylykda, nemes ýazyjylary sungaty bilime eltýän ýol saýýardylar. Beýik dramaturg Fridrih Şiller «Adamyň estetikasynyň okuwy» (1795 ý.) atly hatlarynda sungatyň adamy we jemgyýeti özgerdýändigini nygtady. Immanuel Kant hem özüniň «Derňewiň seljerilmesi» (1790 ý.) atly eserinde bu pikiri doly goldaýar.
Täzeden ösüş döwri[üýtget | edit source]
Bu döwürde nemes ýazyjylary «Hakykata barmagyň iň ygtybarly ýoly sebäpleri çuňňur öwrenmekdir» diýen garaýşa gulluk edipdirler. Bu garaýşyň ömri Germaniýada, Fransiýa bilen Anlgliýa garanyňda, has gysga boldy (XVIII ortalaryna çenli). Sowatly reformaçylaryň emele getiren edebi ruhy nemes edebiýatynyň milli öwüşginini ýiteldip, ony fransuzlaryň täsirinden hem doly saplady. Germaniýanyň ady belli edebiýat tankytçylarynyň ilkinjisi Gothold Efraim Lessing XVIII asyryň ahyrlarynda çalt depginde ösüp başlan nemes milli edebiýatynyň düýbüni tutujylaryň biridir. Lessing owal-başdan antik grek hem rim nusgawy edebiýatlaryna öýkünýän fransuz neoklasizm akymyny inkär etdi. Ol bu akyma yňdarylmagyň ýerine, iňlis dramaturgy Wilýam Şekspiriň sahna oýunlaryny nusga edinip, mill sahna oýunlaryny ýazdy. «Paýhasly Natan» (1779 ý.) onuň iň belli sahna eseridir.
Nemes romantizminiň öňüsyrasy[üýtget | edit source]
Fridrih Şiller we Iogann Wolfgang Gýote şu akymyň esasy iki dramaturgydyr. Şilleriň ilkinji romany «Talaňçy» (1781 ý.) iki doganyň başdan geçiren wakalaryny gürrüň berýär. Şilleriň özüniň ähli romanlarynda jemgyýeti ezýän kanunlary, zulumlary we syýasy göýdükligi ýazgarýar. «Söýgi we höwes» (1784 ý.), «Don Karlos» (1787 ý.) ýaly romanlary hem şu mowzukda ýazylandyr. Gýotanyň ilkinji gussaly romany «Aşyk Werteriň hasratlary» bütin Ýewropany lerzana getirdi. Roman, esasan, Werteriň bir aýala ýazan gussaly söýgi hatlaryndan durýar. Şu akymyň pelsepewi ylham çeşmesi, Gýotanyň halypasy meşhur pelsepeçi hem taryhçy Iogann Gotfrid Gerderdir. Gerder nemes ýazyjylaryny gadymy grek tragediýalaryna öýkünýän fransuz neoklasistleriniň täsirinden çykarmaga çalyşdy. Şekspir onuň üçin tebigatyň kanunlaryna düşünýän alymdy. Gerder dünýäniň dürli halklarynyň şygyrlaryny jemläp, nemes diline terjime edipdir we her halkyň öz milli gözelliginiň bardygyny subut edipdir.
Nemes klassisizmi[üýtget | edit source]
Gýote, Şiller we Germaniýanyň iň beýik lirik şahyry Iogann Hristian Fridrih Gýolderlin nemes klassisizminiň kerwenbaşylarydyr. Gýotäniň «Wilgelm Meýsteriň şägirtleri» (1795-1796 ý.) romanynda Wilgelm atly bir artistiň dünýä akyl ýetirmek ugrundaky çeken mähnetleri gürrüň berilýär. Wilgelm özüni tanajak bolýar, adamyň bütin adamzadyň öňünde nähili borçlarynyň bardygyny anyklajak bolýar. Şiller nemes edebiýatynyň «Şekspiri» hasaplanýar. Ol özüniň sahna eserleri bilen nemes klassisizimine uly goşant goşdy. Şilleriň sahna eserlerinden pelsepe, taryh we edebiýat eriş-argaç bolup geçýär. Onuň iň meşhur taryhy sahna eserleri şulardyr: şotland patyşasy Meri bilen şotland şa gyzy barada «Meri Sýuart» (1800 ý.) we fransuz gahrymany Žanna Darkyň ajy ykbalyny gürrüň berýän «Orleanly gyz» (1801 ý.). Gýolderliniň goşgularynyň inçeligi pelsepäniň çuňluklaryndan gözbaş alyp gaýdýar. «Çörek we şerap» (1800 ý.) we «Patmos» (1802 ý.) ýaly elegiýalarynda we mynajatlarynda ol gadymy grek edebi tärlerini ulanypdyr.
Romantizm[üýtget | edit source]
Romantizm nemes edebiýatyna 1790-njy ýyllaryň ahyrlarynda aralaşyp başlaýar. Romantikler hyýalbentligi hem-de güýçli duýgulary ulanyp, edebi beýan edişiň has erkin görnüşlerine çemeleşdiler. Fridrih fon Gardenbergi (edebi lakamy «Nowalis») nemes romantikleriniň iň bellisi hasaplasa bolar. Nowalis öz şägirdi Fridrih Şlegel bilen birlikde ynsana mahsus bolan hyýaly dünýäniň çägini kesgitlemäge çalyşdy. «Gijä bagyşlanan namalar» (1800 ý.) atly goşgular çemeninde şahyr garaňky gijäni bakylyk gapysynyň bosagasy bolan ölüme meňzedýär. Şu döwrüň nemes ýazyjylarynyň köpüsi romantiki, liriki goşgular ýazdylar. Nowalisden soň, romantik şahyrlaryň iň bir adygany Iozef Karl Benedikt baron fon Eýhendorfdyr. Onuň goşgulary göräýmäge juda sada ýaly, emma üns bilen okanyňda, olar giden ummandyr. Nemes romantizminiň esasy aýratynlygy hem ýazyjylaryň ählisinde-de juda köp gabat gelýän milletçilikdir. XIX asyryň başlarynda Ýakob Grimm bilen Wilgelm Grimm tarapyndan ýazga geçirilen nemes rowaýatlary diňe bir nemes milletçiligini däl-de, şol bir wagtyň özünde, romantikleriň rowaýatlardyr halk döredijilikleri bilen hem gyzyklanýandyklaryny görkezdi. Bu iki doganlar nemes edebiýatynyň taryhynda ilkinji lingwist alymlar hökmünde galýar. XIX asyryň başlarynda nemes ýazarlary döredijilige şeýle bir erkin çemeleşipdirler welin, olary belli bir toparlara bölmegem hyllalladyr. Şu zeýilli ýazyjylaryň arasynda Gýote, Genrih fon Kleýst we Georg Býuhner dagy bar. 1808-nji ýylda Gýote özüniň dünýä belli «Faust» eseriniň birinji bölümini, ikinji bölümini bolsa, 1832-nji ýylda tamamlaýar. «Faustyň» özeninde XVI asyrda il arasynda ýoň bolan, jadygöýlikde şeýtany halypa tutunyp, oňa öz erkine aldyran bir dindar hakdaky rowaýat ýatýar. Gýotede nemes milletçiligi ýokary derejede ösdirilen hem bolsa, ömrüniň soňky ýyllarynda ol Aziýa edebiýatyna ýüzüni öwrüpdir. Hytaý romanlaryny gowy görüp okapdyr, pars şahyry Hafyzyň goşgularyna öýkünip, ençeme şygyrlar ýazypdyr.
Realizm[üýtget | edit source]
Ýewropanyň beýleki ýerlerinde realizm, esasanam, şäher halkynyň durmuşyna gönükdirilendi. Nemes realizmi bolsa, öz çägini giňden tutup, öri meýdanlarda, çetki obalarda ýaşaýan adamlaryň durmuşyna çenli syrygypdyr. Belli realist ýazyjy Adalbert Ştifter «Gadymy golýazma» (1857 ý.) atly romanynda alym bolmagy arzuw edýän ýigidiň başdan geçirmelerini gürrüň berýär.
1890-1945-nji ýyllar aralygyndaky nemes edebiýaty[üýtget | edit source]
Naturalizm[üýtget | edit source]
1890-njy ýyllardan soň, realizm akymy sosial adalatsyzlygy, emeldarlaryň urdumşalygyny, şäher merkezleriniň daşynda ýaşaýanlaryň agyr durmuşyny we nesil yzarlaýan käbir zatlaryň adamyň kämilligine ýetirýän oňyn täsirlerini mowzuk edinýän naturalizme öz ornuny berýär. Gerhart Gauptmanyň «Dokmaçylar» (1893 ý.) romany şu döwürde ýazylan iň beýik, naturalist sahna eseridir.
Impressionizm, neoromantizm, simwolizm[üýtget | edit source]
Impressionizm, neoromantizm (täze romantizm) we simwolizm, esasan, suratkeşlik sungatynda has ýaýbaňlanan adalgalar bolsa-da, olar çeper eserlere dürli öwüşgin bermekde hem ulanylypdyr. Impressionistler bir zady bolşy ýaly suratlandyrmagyň ýerine, onuň ynsanda oýarýan duýgularyny öwrenýärler. Neoromantikler adamyň duýgularyny hem-de hyjuwlaryny wasp eden romantiki akymy täzeden oýardylar. Simwolistler bolsa, realizmi ret edip, hakykaty logiki pikirlenme esasynda ýüze çykaryp bolmajakdygyny, onuň diňe nyşanlar arkaly halka ýetirilýändigini nygtadylar. Bu döwürde akymlar baş-başdyklyk edeni üçin, ýazyjylaryň pikirlerini biri-birinden tapawutlandyrmak juda kyndyr. Gugo fon Gofmanstal we Raýner Mariýa Rilke, şygyrlarynyň ruhy howasy zerarly, impressionist hasaplanýar. Üstesine, Gofmanstal neoromantikdir. Sebäbi ol naturalizme garşy çykýar. Gofmanstal, esasanam, dünýä belli nemes kompozitory Rihard Ştrausyň «Bägülleriň kawalerasy» (1911 ý.) atly operasy üçin ýazan librettolary bilen meşhurlyk gazanýar. Tomas Mannyň romanlary giň möçberli tärlere hem mowzuklara baýdyr. Jemgyýetçilik mowzukdaky ilkinji romany «Buddenbroklar» (1901 ý.) söwdagär maşgalanyň durmuşyny gürrüň berýäni üçin, başdan-aýak realistik eserdir. Mannyň «Jadyly dag» (1924 ý.) romany hasam pelsepewidir. Bu romanyny ol impressionist hem-de simwolist ýazyjy hökmünde ýazypdyr. Romanda inçekesellileri sagaldyş merkezindäki hassalar, XX asyryň başlaryndaky Ýewropa halklarynyň syýasy «bolsadylary» bilen olaryň özlerini alyp baryşlarynyň çapraz gelýändiginiň simwoliki meňzetmeleridir. Artur Şnisler Wenada ýazan impressionist sahna eserlerinde we «Düýş hekaýaty» (1926 ý.) ýaly romanlarynda jynsy gabanjaňlygyny öňe sürýär. Ol adama mahsus bolan duýgularyň tebigatyny açmaga synanyşýar.
Ekspressionizm[üýtget | edit source]
Ekspressionizm sungatyň ähli ugurlarynyň gözbaşy hasaplanýar. Ekspressionist ýazyjy öz içki dünýäsini sözüň üsti bilen adamzada açyp görkezýär. Ol öz duýgularyny has aýdyň beýan etmek üçin, adaty edebi tärleri inkär edýär we hakykaty öz görşi ýaly düşündirýär. Ekspressionizm Birinji Jahan urşuna (1914-1918 ý.) garşy çykmak netijesinde ýüze çykan akymdyr. Bu akymyň wekilleri ählumumy jemgyýetçilik we syýasy gurluşlaryň dagamagy netijesinde möwç alan bulaşyklyga (haosa) garşy göreşipdir. Frans Kafkany ekspressionist ýazyjylaryň iň beýigi hasaplasa bolar. Onuň gahrymanlary hyýalbent, ruhy taýdan jebir çekýän adamlar. Manysyz, absurd dünýäsi hem geň-taň gahrymanlary bilen Kafka edebiýat taryhynda uly yz goýdy. Onuň ady-sory eşidilmedik bir kazyýet tarapyndan tussag edilýän adam hakynda gürrüň berýän «Proses» (1925 ý.) romany dünýä edebiýatynyň taryhyna ägirt uly täsir ýetirdi. Bertolt Breht ekspressionist dramaturglarynyň iň beýigidir. Otuz ýyllyk uruşlaryň taryhy wakalary esasynda ýazan «Gaýduwsyz ene we onuň çagalary» atly pýesasy onuň iň meşhur eseridir.
Nasizm döwrüniň edebiýaty[üýtget | edit source]
1933-nji ýylda Germaniýada Adolf Gitleriň Nasizm (nasional-sosializm) partiýasy häkimiýeti ele alýar. Nasistler uzak eglemän, «ahlaksyz hem syýasata garşy» diýen günäler ýöňkäp, ekspressionistleri gözenegiň aňyrsyna taşlap başlaýarlar. Olar Berliniň kitaphanasynyň agzynda ekspressionistleriň kitaplaryny halka göz edip ýakýarlar. Gitleriň «Üçünji reýhliginde» (1933-1945 ý; nasistler Germaniýany şeýle diýip atlandyrýardylar) diňe nasist düşünjesini wagyz edýän kitaplar neşir edilýärdi. Şonuň üçinem bu döwürde edebi eserler juda az ýazyldy. Leo Waýsgerber nasistleriň arşa göteren ýazyjysydyr. Tomas Mann, Genrih Mann, Bertold Breht we Stefan Zwaýg ýaly beýik ýazyjylar göçüp gidýärler. Olar göçen ýerlerinde-de öz eserlerini nemes dilinde ýazýarlar. Ýurtda galan ýazyjylar bolsa, ele düşüp, jeza beriş lagerlerine sürgün edilýär.
Uruşdan soňky nemes edebiýaty (1945-1990 ý.)[üýtget | edit source]
Ikinji Jahan urşundan soň (1939-1945 ý.), nemes edebiýaty uruş zerarly ýer bilen ýegsan bolan Germaniýanyň sussupes, ruhy taýdan şikesli halkynyň durmuşy bilen gyzyklanyp başlady. Uruşdan soň, Germaniýa ikä – SSSR tarapyndan gözegçilik edilýän Gündogar Germaniýa we Amerikanyň ýoluny tutýan Günbatar Germaniýa bölünýär. Bu döwrüň iň meşhur nemes ýazyjylary Henrih Teodor Böll bilen Günter Grassdyr. Böllüň «Suratda aýal hem bardy» (1971ý.) we «Katerina Blumyň basgylanan mertebesi» (1974 ý.) ýaly romanlarynda halkyň arasynda abraýdan gaçan aýallaryň ykballary dogrusynda gürrüň açylýar. Uruşdan soňky nemes edebiýaty nasizmiň eden-etdiligini ýazgardy. Tomas Mann «Faust» baradaky rowaýat esasynda «Faustus Hekim» (1947 ý.) romanyny ýazdy. Romanda bir kompozitor sungatyň hatyrasyna söýgi hem ahlak ýörelgelerini büs-bütin inkär edilýär. Mann özüniň eserlerinde nasistleriň ýüze çykmagynda nemes edebiýatynyň taryhynyň günäkärdigini düşündirmäge çalyşdy. Karl Sukmaýeriň «Şeýtanyň serkerdesi» (1946ý.) atly pýesasynda nasist häkimiýeti tarapyndan jezalandyrylan nemes serkerdesi Ernes Udetiň durmuşy sahnalaşdyrylýar. Gündogar Germaniýanyň edebiýaty Günbatar Germaniýanyňkydan bütinleý tapawutlanýardy. Gündogar Germaniýanyň ýazyjylary sosialist garaýşa eýediler we olar Günbatar Germaniýanyň edebiýatyny tankytlaýardylar. Krista Wolfuň «Kassandra» romany (1983 ý.) uruşdan halys ýadan bir şäheri Gündogar Germaniýa meňzedip, Troýanyň basylyp alnyşyny täzeden gürrüň berýär.
Häzirki zaman nemes edebiýaty[üýtget | edit source]
1990-njy ýylda Gündogar bilen Günbatar Germaniýa gaýtadan birleşdi. Bir bitewi döwlet bolanlaryndan soň, Wolfgang Hilbig, Erih Lýost, Monika Maron we Krista Wolf ýaly Gündogar nemes ýazyjylary terjimehallar, romanlar we oçerkler ýazmaga girişdiler. Olaryň eserlerinde, esasan geçmişiň gowgaly günleri ýatlanylýar. Rumyniýanyň nemes dilinde gürleýän azlyk halkynyň wekili bolan Gerta Mýuller «Ýaşyl erikleriň ýurdy» (1994 ý.) we «Bellenen wagt» (1997 ý.) ýaly romanlarynda kommunist häkimiýetiň gol astynda ýaşaýanlaryň durmuşyny gürrüň berýär. «Tango tansçysy» (1989 ý.) we «Willenbrok» (2000 ý.) romanlarynda Kristof Heýn gorky bilen ýaşaýan adaty adamlaryň durmuşyny açyp görkezýär.
Çeşme[üýtget | edit source]
"Dünýä edebiýaty" žurnalyndan alyndy. Awtor - Eziz Akaýew


c: text/html

text:
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow 12-nji aprelde geçiren hökümet maslahatynda her bir türkmenistanlynyň täze nusgadaky pasporty aljagyny aýtdy.
TDH prezidentiň “soňky döwürde käbir daşary ýurt köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde ýurdumyzyň raýatlarynyň pasportlaryny çalyşmak bilen bagly alnyp barylýan işleri birtaraplaýyn beýan edýän habarlaryň peýda bolandygyny” belländigini habar berýär.
“Her bir türkmenistanly haýsy millete degişlidigine, jynsyna, gelip çykyşyna, emläk hem wezipe ýagdaýyna, diline, dine garaýşyna we syýasy ygtykadyna garamazdan, Türkmenistanyň raýatynyň täze nusgadaky pasportyny hökmany tertipde we bellenen möhletlerde alar! – diýip, prezident Berdimuhamedow mejlisiň barşynda aýdypdyr. - Sebäbi, demokratik, hukuk we dünýewi döwlet hökmünde Türkmenistanda hiç kim raýatlygyndan ýa-da raýatlygyny üýtgetmek hukugyndan mahrum edilip bilinmez! Ýurdumyzyň her bir raýatynyň bu hukugy Türkmenistanyň Konstitusiýasynda kepillendirilendir.”
Azatlyk Radiosy prezidentiň bu beýanaty, goşa raýatlykdan birini, ýagny türkmen raýatlygyny saýlap aljak adamlaryň hukuklary we umuman ýurtda adam hukuklarynyň berjaý edilmek mümkinçiligi barada aşgabatly syýasy aktiwist Nurberdi Nurmämmedow bilen söhbetdeş boldy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Owganystanyň, Pakistanyň, ABŞ-nyň we Hytaýyň resmileri 11-nji ýanwarda Yslamabatda Owganystandaky urşy soňlamagyň togtap galan gepleşikleri barada gepleşik geçirer.
«Associated Press» Owganystanyň Daşary işler ministrliginiň sözçüsi Ahmad Shekib Mostaghnä salgylanyp, «resmileriň parahatçylyk gepleşikleriniň plany barada» maslahat etjekdigini habar berýär.
Ol owgan delegasiýasyna daşary işler ministriniň orunbasary Hekmat Karzaýyň ýolbaşçylyk etjekdigini aýdypdyr.
Owgan resmileri bu gepleşiklere häzir «Talybanyň» girmeýändigini, emma bu toparyň oňa goşulmak ähtimallygyny aradan aýryp bolmajagyny aýdypdyrlar.


text:
SSSR-iň öňki prezidenti Mihail Gorbaçýow häzirki Orsýetiň häkimiýetleri “demokratiýa problemalaryny haýal çözýär” diýdi.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda Gorbaçýow Orsýetde ýörite gulluklaryň güýjüniň göze ilýändigini belledi.
“Real partlamentarizm, ýurtda häkimiýetleriň işine netijeli graždan kontrollygy bolmasa, müsür senarisiniň ähtimallygy artar” diýip, Gorbaçýow aýtdy.
Gorbaçýowyň sözlerine görä, Orsýetde 2012-nji ýylda geçiriljek prezident saýlawlarynda hakyky syýasy bäsdeşlige garaşmasa-da bolar.


text:
Daşary ýurt raýatlaryny hasaba almak
1. Daşary ýurt raýatlary, raýatlygy bolmadyk adamlar Türkmenistanyň çägine girenden soň we ýurduň çäginde bolýan ýerini üýtgedip, barmaly ýerine barandan soň, alnan wizalar esasynda ýurduň çägine giren gününi hasaplamazdan, 3 (üç) iş gününiň dowamynda şahsy arzasyny ýa-da kabul ediji taraplaryň bellenen görnüşdäki ýüztutma hatlaryny, ýaşyna garamazdan özlerine aýrybaşga resmileşdirilen daşary ýurt pasportlary ýa-da olaryň ornuny tutýan resminamalary bermek bilen bolýan ýerlerindäki migrasiýa gullugynyň edaralarynda hasaba alynmaga borçludyrlar.
Daşary ýurt raýatlaryny, raýatlygy bolmadyk adamlary hasaba almak olary Türkmenistanda kabul edýän ýuridik we fiziki şahslaryň, guramalaryň ýazmaça ýüztutmalary esasynda geçirilýär. Daşary ýurt raýatlaryny, raýatlygy bolmadyk adamlary hasaba almagyň hereket ediş möhletini uzaltmak wizanyň ýa-da Türkmenistanda ýaşamak üçin ygtyýarnamanyň hereket ediş möhleti uzaldylandan soň amala aşyrylýar.
2. Halkara gatnawlarynda ýolagçylary gatnadýan we ýükleri daşaýan daşary ýurt awtoulag serişdeleriniň sürüjiler toparynyň düzümine girýän daşary ýurt raýatlarynyň gatnatmalar-daşamalar ýerine ýetirilýän ugurlardaky ilatly ýerlerde, şol sanda barylmaly ýerlerde bolan mahaly, Türkmenistanda bolmagynyň möhleti 5 (bäş) günden köp bolmasa, olar diňe Türkmenistanyň Döwlet serhedindäki migrasiýa gözegçilik postlarynda hasaba alynýar. Eger olaryň Türkmenistanda bolýan möhleti ýurduň çägine giren gününden başlap, 5 (bäş) günden geçýän bolsa, olar migrasiýa gullugynyň edaralarynda Türkmenistana giren gününden hasaplamak bilen, 15 (on bäş) güne çenli möhlet bilen hasaba alynýar.
3. Türkmenistanyň çäklerinden üstaşyr geçýän daşary ýurt raýatlarynyň, raýatlygy bolmadyk adamlaryň Türkmenistanda bolmagynyň möhleti giren gününi hasaplamazdan, 5 (bäş) günden köp bolmasa, olar diňe migrasiýa gözegçilik postlarynda hasaba alynýar.
4. Ýönekeýleşdirilen tertipde Türkmenistana gelýän daşary ýurt raýatlary diňe migrasiýa gözegçilik postlarynda hasaba alynýar we olaryň bolmaly möhleti hökümetara ylalaşyklaryna görä kesgitlenýär. Olar Türkmenistana gelen ýerindäki migrasiýa gözegçilik postunyň üsti bilen gitmelidirler.
5. Syýahatçylyk ugry boýunça Türkmenistana gelen daşary ýurt raýatlary Türkmenistanyň Syýahatçylyk we sport baradaky Döwlet komitetiniň edaralarynda hasaba alynýar.
Hasaba alynmakdan boşadylýanlar:
1) Türkmenistanyň Prezidentiniň, Türkmenistanyň Mejlisiniň, Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň çakylyklary boýunça Türkmenistana gelen daşary ýurt döwletleriniň, parlamentleriniň we hökümetleriniň baştutanlary, döwlet, parlament we hökümet, şeýle hem hökümetara we halkara guramalarynyň agzalary, şonuň ýaly-da şol wekiller toparlarynyň işgärleri we sanalyp geçilen adamlaryň maşgala agzalary;
2) bellenen tertipde Türkmenistana gelen daşary ýurt harby gämileriniň we howa gämileriniň ekipažlarynyň agzalary;
3) daşary ýurt harby däl deňiz (derýa) gämileriniň ekipažlarynyň düzümine girýän adamlar, Türkmenistanyň deňiz menzillerinde we deňiz menzilleri bolan şäherlerinde bolýan mahaly;
4) halkara howa gatnawlarynyň raýat howa gämileriniň ekipažlarynyň, halkara demir ýol gatnawlarynyň otlularynyň brigadalarynyň düzümine girýän adamlar;
5) ”Türkmenistanyň hormatly raýaty” diýen ada mynasyp bolan daşary ýurt raýatlary.
Daşary ýurt raýatynyň hasabynyň ýatyrylmagy
Şu halatlarda kabul ediji tarapyň ýüztutmasy esasynda daşary ýurt raýatynyň migrasiýa gullugynyň edarasynda hasaba alynmagy ýatyrylýar:
1) Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde hasaba alnan ýagdaýynda;
2) daşary ýurt raýaty Türkmenistanyň çäginde aradan çykan we ýurduň çäginde jaýlanan ýagdaýynda;
3) daşary ýurt raýaty jenaýat jogapkärçiligine çekilip, azatlykdan mahrum edilen halatynda;
4) daşary ýurt raýaty şahsy maglumatlaryny üýtgeden ýagdaýynda;
5) Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan beýleki halatlarda.
Ýokarda agzalan ýagdaýlarda hasaba alynmagy ýatyrmak üçin esas bolup durýan resminamalar talap edilýär.
Daşary ýurt raýatynyň hasapdan çykarylmagy
Kabul ediji taraplar wizasynyň, zähmet şertnamasynyň, okuwynyň, Türkmenistanda ýaşamaga ygtyýarnamasynyň ýa-da Türkmenistanda bolmaga esas bolup durýan beýleki sebäpler bilen kesgitlenen möhletiniň tamamlanmagy bilen, daşary ýurt raýatynyň Türkmenistanyň çäginden çykan senesinden soň, 3 (üç) iş günüň dowamynda onuň hasapdan çykarylmagy baradaky ýüztutmany migrasiýa gullugynyň edaralaryna tabşyrmaga borçludyr


text:
Gyrgyzystanyň günortasynda ýüz beren soňky etniki çaknyşyklardan soň, indi bu regiondaky etniki toparlar birek-birek bilen kadaly durmuşda ýaşap bilerlermikä diýen sorag ýüze çykýar. Eýsem, bu ugurda regionda nähili oňyn tejribiler bar?
Göz öňüne getirip görüň: gahar-gazaba münen adamlaryň bir topary siziň ýakyn dogan-garyndaşlaryňyzy öldürýärler. Siziň öýňüzi otlaýarlar. Siziň ähli goş-golamlaryňyz bir gijäniň içinde doly ýok edilýär. Munuň-da üstesine, şeýle rehimsizlik size garşy siziň «öz dogduk diýarym» diýip hasaplaýan şäheriňizde, özi-de siziň öz goňşularyňyz tarapyndan amala aşyrylan bolsa, şol wakadan soň siz şol ýerde özüňiz üçin kadaly durmuşy göz öňüne getirip bilersiňizmi?
Ýakynda Gyrgyzystanyň günortasynda ýüz beren gyrgynçylyklardan gaçyp gidip, indi yzlaryna dolanyp barýan adamlaryň köpüsiniň öz-özlerine şeýle sowaly berýändikleri öz-özünden düşnükli.
Elbetde, Gyrgyzystanyň hökümeti bu bulagaýçylyklarda ejir çeken etniki özbekleriň we gyrgyzlaryň öý-öwzarlaryny gaýtadan dikeltmeklige söz berýär. Ýöne, beýleki tarapdan, azyndan 275 adamyň ölümine we 400 müň töweregi adamyň bolsa öz ýaşaýan ýerlerini terk etmegine sebäp bolan şeýle gyrgynçylygyň gaýtadan ýüze çykmazlygy üçin hem hökümet zerur çäreleri görmeli bolar.
Ýerli ilatyň arasynda barlyşyk prosesini amala aşyrmak meselesinde Gyrgyzystanyň wagtlaýyn hökümeti tejribe öwrenmek üçin uzaga gidip oturmaly däl. Bu meselede goňşy Täjigistanda sapak alarlykly tejribiler az däl.
Bäş ýyla çeken graždanlyk urşunyň yzy bilen, 1997-nji ýylda Täjigistan hem hut şular ýaly synag bilen ýüzbe-ýüz bolupdy. Köpsanly bökdençliklere we kynçylyklara garamazdan, geçen 13 ýylyň içinde Täjigistanda amala aşyrylan barlyşyk prosesi, umumy alnanda, üstünlikli proses diýlip hasaplanylýar.
Edil birmeňzeş däl
Elbetde, Täjigistandaky wakalar bilen Gyrgyzystandaky wakalar edil birmeňzeş häsiýetdäki wakalar däl. Çünki, Täjigistandaky graždanlyk urşy etniki duşmançylyk esasynda däl-de, aglaba Moskwa arka dirän resmi hökümet bilen Yslam Dikeldiş partiýasynyň öňbaşçylygyndaky oppozision güýçleriň arasyndaky syýasy garşy durmalar sebäpli döräpdi.
Ýöne, netijede, täjik urşy ýurduň adaty raýatlaryny-da biri-birine garşy goýdy. Hususan-da, ol ýurduň günortasyndaky Kulob regionynyň ýaşaýjylary bilen gündogar Raşt jülgesiniň ýaşaýjylaryny biri-birleri bilen garpyşdyrdy.
Resmi hökümetiň tarapdarlary diýlip hasaplanylýan kulobiler bilen oppozisiýanyň tarapdarlary hasaplanylýan raştlylaryň arasynda ýüze çykan şol çaknyşyklarda azyndan 50 müň töweregi adam ölüpdi. 1 million 200 müň töweregi adam, ýagny, ýurduň 20 prosent ýaşaýjysy bolsa 1992-97-nji ýyllaryň şol graždanlyk urşunda öz ýaşaýan ýerlerinden gaçyp gitmäge mejbur bolupdy.
Biri-birlerine duşmançylykly dürli regionlardan bosup çykan şol adamlardan şu günki gün dostlukly goňşuçylykda ýaşaýanlary az däl.
Aňsat bolmandy
Ýöne Täjigistandaky bu barlyşyk prosesi aňsat bolmandy. Bu proses Täjigistanyň hökümetiniň, oppozisiýanyň we halkara guramalarynyň özara hyzmatdaşlyklarynyň üsti bilen başa bardy. Ol bolsa öz gezeginde uly çykdajylary, tagallalary we wagty talap etdi.
Şol döwürde Milli Barlyşyk Komissiýasynyň agzasy hökmünde iş alyp baran Ibrohim Usmonow taraplaryň arasynda ynamy dikeltmek meselesiniň iň bir esasy kynçylyklardan biri bolandygyny aýdýar. Ol bu meselede hökümetiň tutýan pozisiýasyna we ýöredýän syýasatyna örän köp zatlaryň baglydygyna ünsi çekýär.
Ibrohim Usmonow «Adaty adamlar parahatçylyk prosesiniň amala aşýandygyny we hökümetiň hem wadalarynyň ýerine ýetirilýändigini sözde däl-de, iş ýüzünde öz gözleri bilen görmeli» diýip, belledi.


text:
Birleşen Ştatlar Gyrgyzystana terrora garşy tälim merkezini gurmaga kömek bermekçi.
Birleşen Ştatlaryň Bişkekdäki ilçihanasy Gyrgyzystanyň günoratasyndaky Batken diýen ýerde 5.5 million dollarlyk binanyň guruljagyny aýtdy.
Gyrgyz hem rus resmileri biraz öň Moskwanyň hem bu ýerde şeýle harby bina gurmagy pikir etjegini aýtdylar.
Ilçihananyň ýaýradan beýanatynda Birleşen Ştatlaryň günorta Gyrgyzystanda harby baza edinmekçi bolmaýandygy aýdylýar.
Moskwa-da, Waşington-da häzir demirgazyk Gyrgyzystanda harby howa bazasyny işledýär.


text:
Kosowanyň çäginde täsirli 15 musulman ymamy tussag edildi. Resmiler olaryň “Yslam döwleti” toparyna we “Al-Kaýda” hereketiniň Siriýadaky bölümine, Al-Nusra frontuna söweşijileri işe çekmek bilen ilteşikli tussag edilendigini aýdýarlar.
Kosowanyň resmileri Azatlyk Radiosynyň Kosowa bölümine beren maglumatynda 17-nji sentýabrda tussag edilenleriň arasynda Pristinanyň baş metjidiniň ymamy Şefket Krasnikiň we Mitrowise, Peç ýaly şäherlerdäki we käbir etraplardaky metjitleriň ymamlarynyň bardygyny mälim etdiler.
Şeýle-de, tussag edilenleriň arasynda “Yslam hereket bileleşigi” atly aşa dinçi musulman guramasynyň lideri Faud Ramiki bar. Bu gurama soňy bilen özüni syýasy partiýa öwüripdi.
Tussag edilenlere garşy ýöňkelýän aýyplamalaryň arasynda Kosowanyň “konstitusion gurluşyna we howpsuzlygyna wehim abandyrmak” ýaly aýyplamalar bar.


text:
Ak Tamdan gelen habara görä, düýn ABŞ-nyň prezidenti barak Obama 5 ýylyň içinde Päkistana 7 milliard dollardan ybarat kömek pulyny bermek baradaky permana gol çekipdir.
Bu serişdelerden bir ýarym millardy her ýyl Päkistanyň sosial hem ykdysady ösüşine gönükdiriler.
Bu serişdeleri bermek bilen ABŞ-nyň Päkistanda kadaly durmuşy dikeldip, ýurdy Talyplara hem Al-Kaýda garşy göreşmäge ukyply bolar ýaly etmek maksadynyň yzarlanýandygy maglumatda aýdylýar.
Mundan öň ABŞ-nyň Kongresi bu kömek pulunyň hiçbir şertsiz berilýändigini aýdyp, Päkistanyň özbaşdaklylygynyň bozulmajakdygyny wada berdi.


text:
Goňşokora baýramy mynasybetli dabaralar we baýramçylyk gezelençleri Ahal welaýatynyň merkezi Änew şäherinde hem giňden ýaýbaňlandyryldy. Bu ýerde “Ak bugdaý” milli muzeýiniň günorta tarapynda guralan baýramçylyk meýdançasy bu gün myhmansöýerligiň mekanyna öwrüldi.
Paýtagtymyzyň we welaýatyň meşhur estrada aýdymçylarynyň, folklor we tans toparlarynyň baýramçylyk sahnasynda ýerine ýetiren çykyşlary ählihalk baýramçylygyna ajaýyp öwüşgin çaýdy. Olaryň joşgunly çykyşlary myhmansöýerlik, hoşniýetlilik we şatlyk duýgularyna ganat berdi.
Türkmenistanyň ähli künjeklerinde Goňşokora baýramy giň gerim bilen bellenildi. Baýramçylyk çärelerine meşhur we höwesjeň ýerine ýetirijiler, aýdym-saz, tans, folklor, teatr toparlary we ýurdumyzyň welaýatlarynyň köp sanly ýaşaýjylary hem-de myhmanlary gatnaşdylar.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 18-nji dekabrda geçirilen mejlisinde habar berlişi ýaly, şu günler Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesine degişli täze binalar açylyp, ulanylmaga berler.
Şol desgalaryň sanawyna Ahal welaýatynyň Baharly etrabynda gurlan ýylda 100 tonna et we 20 müň tonna süýt önümlerini öndürýän maldarçylyk toplumy, ýylda 100 tonna et öndürjek mal semrediş hojalygy, Ahal welaýatynyň Ak bugdaý etrabynda ýylda 50 tonna önüm öndürmäge niýetlenen gök we miwe önümleri ýetişdirilýän ýyladyşhanalaryň ikisi, ýurdumyzyň hususy öndürijileri hem-de daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň saklanýan merkezi ýylda 3 müň tonna şokolad önümlerini öndürýän durky täzelenen we göwrümi giňeldilen kärhana girýär.
Ahal welaýatynyň Kaka etrabynda ýylda 70 müň kub metr kuwwatlylygy bolan çagyl we ýuwlan çagyl öndürýän zawod, Balkan welaýatynyň Türkmenbaşy şäherinde sygymlylygy 500 tonna bolan miwe, gök we bakja önümlerini saklamaga niýetlenen sowadyjy ammar, Lebap welaýatynyň Atamyrat etrabynda kuwwaty ýylda 1 million gaba barabar bolan gök we miwe önümlerini gaplaýjy kärhana, Lebap welaýatynyň Türkmenabat şäherinde umumy meýdany 1500 inedördül metr bolan döwrebap söwda-senagat merkezi, Aşgabatda bolsa kuwwatlylygy ýylda 200 million gap öndürýän zawod bina edildi.


text:
Germaniýanyň kansleri Angela Merkel we Fransiýanyň prezidenti Fransua Holland 6-njy fewralda Moskwada Orsýetiň prezidenti Wladimir Putine Ukraina boýunça täze parahatçylyk planyny hödürlärler.
Ýewropaly iki lider öz planlaryny Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko bilen Kiýewde 5-ni fewralda maslahat etdiler. Planyň detallary mälim edilmedi, emma Poroşenko planyň gündogar Ukrainada “ok atyşygy bes etmäge” ýardam berjegini aýtdy. Gündogar Ukrainada hökümet güýçleriniň we orsýetçi separatistleriň arasynda dowam edýän söweşler zerarly adam pidalarynyň sany geçen ýylyň aprel aýynda bäri 5 350-den geçdi.
Munuň öňüsyrasynda ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri Ukrainanyň prezidenti Poroşenko bilen geçiren duşuşygynda Waşingtonyň diplomatiýany goldaýandygyny, emma Orsýetiň tanklarynyň we harbylarynyň serhetden geçmegine “göz ýummajagyny” mälim etdi.
Kerri ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň separatistlere garşy söweş üçin Ukraina ýarag berip-bermezlik barada tiz wagtda karara geljegini mälim etdi. Moskwa ABŞ-nyň Kiýewe islendik ýarag bermegine howpsuzlyga wehim hökmünde seretjegini duýdurdy.


text:
Birleşen Ştatlaryň «SpaceX» kompaniýasy Türkmenistanyň ilkinji aragatnaşyk hemrasyny uçurmagy soňa goýdy.
TASS-yň 27-nji martda Nýu-Ýorkdan habar bermegine görä, hususy amerikan kompaniýasy «SpaceX» Türkmenistanyň ilkinji aragatnaşyk hemrasyny uçurmagy soňa goýdy. Bu barada ýerli metbugatda habar berlipdir.
Ilkinji türkmen hemrasyny kosmos giňişligine goýbermek 30-njy marta planlaşdyrylypdy we ol Florida ştatyndaky Kanaweral kosmodromundan uçurylmalydy.
Türkmen hemrasyny kosmosa uçurmagyň indiki synanyşygy 24-nji aprelde ediler. «SpaceX» türkmen hemrasynyň uçurylmagynyň soňa goýulmagynyň sebäbini düşündirmedi.
Özem bu türkmen hemrasynyň işe girizilmeginiň ilkinji gezek yza tesdirilişi däl. Başda ol 21-nji marta planlaşdyrylypdy. Emma tehniki sebäpler esasynda, ýagny raketa göterijiniň motorynyň statistiki synaglaryň geçirilmegine ýol bermänligi üçin goýbolsun edildi.
Bu aparat Türkmenistanyň özüniň ilkinji hemra aragatnaşygy bolmaly. Häzir Türkmenistan Orsýetiň «Gazprom kosmiki sistemasyna» degişli “Ýamal” hemrasyndan peýdalanýar.
Türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow milli aragatnaşyk hemrasyny kosmosa uçurmak baradaky kararyny 2009-njy ýylda yglan etdi. Döwlet baştutanynyň ynanjyna görä, bu hemranyň bolmagy ýurtda aragatnaşyk sistemasynyň çalt depginde ösmegine ägirt uly itergi berer, şeýle-de bir topar umumy milli programmalary durmuşa geçirmäge ýardam eder.
Türkmenistanyň kosmosdaky aragatnaşyk hemrasynyň proýekt, gurluşyk we komosa goýberilmek işleri 2011-nji ýylda, Fransiýanyň «Thales Alenia Space» kompaniýasy tarapyndan başlanyldy. Ol Fransiýanyň ýokary takyklykdaky telesignallary we multimedia akymlaryny alyp görkezmäge niýetlenen «Spacebus 4000» aparatynyň bazasynda döredildi.
«Thales so SpaceX» bilen baglaşylan şertnama laýyklykda, türkmen hemrasy «Falcon 9» raketa göterijisiniň kömegi bilen hemişelik geostasionar orbita çykarylar.
“TürkmenÄlem” aragatnaşyk hemrasynyň gündogar uzaklykdaky 52-nji pozisiýada, Ýerden 35 müň 786 km ýokarda ýerleşdirilmegi planlaşdyrylýar. Onuň çak edilýän iş möhleti 15 ýyl töweregi.
Türkmenistan bu hemrany işletmek we oňa esewan etmek taýýarlygynyň çäginde iki sany dolandyryş merkezini gurdy, olaryň hünärmenlerine proekte gatnaşyjy kompaniýalar tarapyndan tälim berildi.


text:
Pakistan 2003-nji ýylda ozalky harby ýolbaşçy Perwez Muşarrafyň janyna kast etmäge synanyşan adamy asyp öldürdi.
31-nji dekabrda ýerine ýetirilen jeza Pakistanyň 2008-nji ýylda doňduran ölüm jezasyny dikeldeli bäri jezalandyryp öldüren ýedinji tussagyna degişli.
Pakistandaky ölüm jezasy golaýda mekdebe edilen terror hüjüminde 150-den gowrak adam öldürilenden soň dikeldildi.
Peşawaryň merkezi türmesiniň resmisi 40 ýaşyndaky Niaz Mohammadyň asylyp öldürilendigini we onuň jesediniň garyndaşlaryna berlendigini aýtdy.


text:
Aziýanyň Ösüş banky Täjigistan-Owganystan-Türkmenistan arasynda gurulmaly demirýol proýektine (TOT) berýän maliýe goldawyny howpsuzlyk ýagdaýlary sebäpli näbelli bir möhlete çenli soňa goýdy.
Bu habary Azatlyk radiosynyň Täjik gullugy we beýleki habar serişdeleri ýaýratdy.
AÖB-nyň Täjigistandaky hemişelik wekili Si Si Ýu sişenbe güni paýtagt Duşenbede guralan brifingde çykyş edip, bankyň TOT proýektiniň gurluşygyna Owganystanyň territoriýasyndaky howpsuzlyk ýagdaýlarynyň ýaramazlaşmagy sebäpli gatnaşyp bilmeýändigini, ýagny bu ýurtdaky howpsuzlyk derejesiniň häzir örän pese gaçandygyny aýtdy.
Bankyň wekili, howpsuzlyk meselesinden başga, bu demirýol proýektiniň Owganystanyň territoriýasyndan geçýän bölegini gurmak üçin hem ýeterlik maliýe serişdesiniň ýokdugyny aýtdy.
Aýdylmagyna görä, bu demir ýoluň Owganystanyň içinden geçýän bölegi 300 kilometrden hem uzyn bolup durýar.
Aziýanyň Ösüş banky üç ýurdy bir-birine baglamaly geljeki demirýoluň tehniki-ykdysady esaslaryny işläp taýýarlamak üçin ozal 9 million amerikan dollary möçberinde serişde goýberipdi.
News.videonews.us websaýtynyň berýän maglumatyna görä, TOT demirýoly proýektiniň jemi bahasynyň 2 milliard amerikan dollaryna barabardygy aýdylýar.
Şol bir wagtda, resmi Aşgabat oktýabr aýynda bu proýekt boýunça öz paýyny, ýagny Türkmenistan-Owganystan-Täjigistan demirýolunyň türkmen topragyndan geçýän bölegini gurup gutarandygyny, ýagny ony owgan serhedine ýetirip goýandygyny yglan etdi.
“Türkmenistan bu demirýoluň öz uçastogyndaky böleginiň gurluşygyny tamamlan-da bolsa, biz bu gurluşygy howpsuzlygyň kepillendirilmedik ýurdunda (Owganystan) maliýeleşdirmekçi däl, bu örän töwekgelçilikli» - diýip, Ýu aýtdy.
TOT demirýolunyň umumy çekilmeli aralygy 400 kilometr bolup, onuň 85 kilometri Türkmenistanyň içinden, 50-60 kilometri bolsa Täjigistanyň içinden geçýär.
Esasan AÖB tarapyndan maliýeleşdirilýän demirýol gurlup gutarylsa, ol Merkezi Aziýanyň üç ýurdunyň arasyndaky möhüm transport baglanyşygy bolmalydy.
Başky plan boýunça bu proýekt 2018-nji ýylda tamamlanyp, doly işe girizilmelidi.
“Biz bu proýekte Owganystandaky howpsuzlyk ýagdaýlary gowulaşan halatynda dolanyp geleris» - diýip, AÖB-nyň Täjigistanydaky hemişelik wekili Si Si Ýu sözüniň yzyna goşdy.
Şu aralykda Owganystanyň maliýe ministrliginiň sözçüsi Ejmel Hamid Abdulrahimzaý AÖB-nyň bu proýekte berýän goldawyny kesendigi barada aýdylýanlary ret etdi.
«AÖB Owganystana kömek edýän edaralaryň hatarynda durýar. Bu bank arada Owganystana 2 milliard dollara golaý pul kömegini berdi. Şol puluň belli bir bölegi demirýol gurluşygy üçindir. AÖB Owganystanda guruljak demirýol gurluşygyna kömek etmeýär diýen maglumat ýalňyş» - diýip, Abdulrahimzaý aýtdy.
Türkmenistanyň, Owganystanyň, Täjigistanyň prezidentleri TOT demirýolunyň gurluşygy baradaky ylalaşyga 2013-nji ýylyň martynda gol çekipdiler.
Birleşen Ştatlaryň Goranmak departamentiniň sişenbe güni amerikan Kongrsine beren hasabatynda aýdylmagyna görä, 2015-nji ýylyň ikinji ýarymynda Owganystandaky howpsuzlyk ýagdaýy umuman ýaramazlaşyp, jeňçiler has netijeli hüjümleri amala aşyrypdyrlar we howpsuzlyk güýçleri köp ýitgi çekipdir.
Hasabatda aýdylmagyna görä, ýanwardan 15-nji noýabra çenli aralykda çekilen ýitgiler geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 27 prosent ýokarlanypdyr.


text:
Gyrgyzystanda barly araplar bir gijelik nika ýykgyn edýärler.
Şerigatyň kanunlaryny pozman bir zenan bilen bilelikde wagt geçirmegiň möhledi näçe?
Gyrgyzystanda we Merkezi Aziýanyň beýleki ýurtlarynda täze hyzmat görnüşi peýda bolupdyr ýagny "bir gijelik nika".
Aýnura atly bir gyz äre baranda munuň diňe birnäçe günlikdigini özem bilmändir. Bir ýyl mundan owal ol gyzy bir arap ýaş ýigit bilen tanyşdyrypdyrlar. Ondan soň dini nika dabarasy gurnalypdyr. Dini nikany bolsa nämälim mollalar gyýypdyrlar.
"Biz Bişkekde ýaşaýardyk. 27-nji martda tanyşdyk. Derrew şol günem dini nika dabarasyny gurnadylar. Ol aýyň 31-nde bolsa ejesi näsaglandygy üçin hökman Arabystana gitmelidigini aýtdy. Ana şondan bärem men onuň barada gaýdyp hiç zat eşitmedim" diýip, Aýnur gürrüň beripdir.
Aýnura, ol adamsynyň diňe ady bilen ýaşyndan başga hiç hili maglumat bilmeýär. Äriniň dostlary bolsa oňa "Gaýdyp ony gözläp ýörme. Çünki äriň seniň bilen telefonda aýrylyşdy" diýipdirler.
"Olar, ärimiň maňa Gyrgyzystanda öý we maşyn alyp berjek diýdiler. Menem ene-atamyň rugsady bolmasa äre baryp bilmejegini aýtdym. Ýöne olar meniň başymy söz bilen aldadylar" diýip, ol gürrüň beripdir. Aýnara arada duranlar hakda kazyýete arza bilen ýüz tutmak isläpdir. Ýöne polis bolan ýagdaý barasynda jenaýata tutaryk tapyp bilmändir.
Birnäçe gün mundan owal gyrgyz internet sahypalarynda ýaýradylan bir wideoda we ses ýazgylarynda bir daşary ýurtly bilen bir ýerli zenanyň arasynda bolan gürrüň eşitdirilýär. Daşary ýurtly adam öz dosty üçin wagtlaýynça aýal tapmaga synanyşýar. Olar ýarym arap, ýarym gyrgyzça bir gijelik dini nika barasynda söwdalaşmaga başlaýarlar. Munuň üçin hödürlenýän pul bolsa 200 dollardyr.
Gyrgyzystanyň müftiliginiň düşündürişine görä, bir musulman adamyň gurby çatsa, ol özüne dört aýal alyp biler. Ýöne dini ýolbaşçylar bir gijelik nikany oňlamaýarlar.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama, Siriýada edilen himiki hüjümleri “warwarlyk” diýip atlandyryp, dünýä jemgyýetiniň muňa garşy “sessiz galyp bilmejekdigini” nygtady.
Obama bu barada çarşenbe güni şwesar premýer-ministri Fredrik Raýnfeldt bilen geçiren gürrüňdeşliginden soň agzap geçdi.
Obama, Siriýada 21-nji awgustda amala aşyrlan hüjümlere garşy çäre görmezlik gelejekde başga hüjümleriň hem geçirilmek howpyny artdyrar diýdi. Waşington şol hüjümleriň Siriýa hökümeti tarapyndan amala aşyrlandygyny aýdýar.
Obamanyň Şwesiýa eden bu sapary 5-6-njy sentýabrda Sankt-Peterburgda geçiriljek G20 sammitiniň öňüsyrasyna gabat geldi.
Obama G20 sammitiniň öňüsyrasynda Wladimir Putin bilen etjek duşuşygyny goý bolsun edenden soň, Ak tam onuň gün tertibine Şwesiýa sapar etmekligi girizipdi.
Obama bilen Putiniň arasynda geçiriljek duşuşyk, Orsýetiň ABŞ-nyň aňtaw gullugynyň öňki işgäri Edward Snowdene 1 ýyllyk gaçybatalga bermeginiň yz ýany goýbolsun edilipdi.


text:
Haýwanlaryň hukuklaryny goramak boýunça aktiwistler Olimpiýa oýunlarynyň öňüsyrasynda Soçide köçe itleriniň köpçülikleýin ýygnalýandygyny aýdýarlar
.
Gulajygyny keýkerdip duran bir ýaşlyja itiň halyndan habar alsaň, onuň ýaňyja köçeden halas edilendigini çaklamak kyn. Onuň ady Marusiýa.
Marusiýany geçen aý Soçiniň otly menzilinden tutup, Moskwa getirdiler. Ol menzilde başy boş aýlanyp ýören ekeni. Häzir Marusiýa finlýandiýaly bir maşgala eýe çykdy.
Haýwanlaryň hukuklaryny goramak boýunça aktiwistler günorta Orsýetde eýesiz itlere eýe çykmak üçin tagalla baryny edýärler. Soçide geçirilýän Gyşky Olimpiýa oýunlarynyň bosagasynda, hökümetiň görkezmesi esaslanda, bir firma eýesiz itleri ýygnamak bilen başagaý boldy.
Soçiniň golaýyndaky obada zibil dörýän itler, 21-nji fewral, 2013
Soçiniň ýaşaýjylarynyň aýtmaklaryna görä, köp it zalymlarça atyldy, uruldy ýa-da zäherlenip öldürildi.
Marusiýany halas eden Igor Eýrapetýan Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy bilen gürrüňdeşliginde şeýle diýdi:
“Ozallar Olimpiýa oýunlary parahatçylygyň nyşany bolardy. Olimpiýa oýunlarynyň dowamynda uruşlar togtadylardy. Ýöne Orsýetdäki halkara çäre ganyň hökmürowanlygynda guralýar.”
Eýrapetýan Marusiýany we Soçidäki başga-da 10 sany eýesiz iti halas etmek üçin Moskwadan geldi. Ol 1600 kilometrlik ýoly, 20 sagatlap, öz ulagynda sökmeli boldy.
Eýesiz itler baradaky çekişme
Soçidäki eýesiz itler baradaky jedeller, aslynda, üýtgeşik bir täzelik däl.
Şäher häkimligi geçen ýyl 2000 sany eýesiz iti ýok etmek üçin tender yglan edipdi.
Şol bildirişden soň ýerli häkimiýetler biraz yza tesdiler we itleri ýok etmegiň deregine, olara “ýatak” salyp, şol ýere ýerleşdirmegi kararlaşdyrdylar.
Eýesiz it Adlerdäki Olimpia parkynda dynç alýar. 5-nji fewral. 2014
Ýöne döwletiň salyp beren ilkinji “it ýatagy” örän giç, ýagny 2-nji fewralda açyldy. Onuň şertleriniň oňat däldigi aýdylýar we oňa bary-ýogy 100 sany itiň sygjakdygy gürrüň edilýär.
Aktiwist Maria Sutyrina döwletiň gurup beren it ýatagynda şertleriň gowy däldigini we eýesiz itleriň poslan kapasalarda birnäçe sagatlap aç-suwsyz saklanýandygyny aýdýar. Şeýle-de Sutryina ol ýeriň işgärleriniň getirlen itlere sanjym etmäge sowuk- sala garaýandygyny aýdýar
.
Aktiwistler Olimpiýa oýunlary üçin milliardlarça pul serişdesini sarp eden hökümetiň eýesiz itleri ýygnamak işini meýletinçilere tabşyrmagyndan şikaýat edýärler.
Soçide haýyr-sahawat guramalary tarapyndan bina edilen “it ýataklary” bar, ýöne olar gaty azlyk edýär.
Sportçylar üçin bina edilen Olimpiýa obalarynda, sport meýdançalarynda häzirem itleri görmek bolýar.
Žurnalistler hem öz ýaşaýan otelleriniň girelgelerinde entäp ýören itleri görendiklerini aýdýarlar.
"1000-e golaý it öldürildi"
Aktiwistler oktýabr aýyndan bäri 1000-e golaý itiň, şäheri arassalamak maksady bilen, atylyp öldürlendigini nygtaýarlar.
Ýerli meýletinçileriň aýtmaklaryna görä, şol haýwanlaryň köpüsi öýi ýykylan soçilileriňki ekeni. Olaryň ýaşaýyş jaýlarynyň ýerinden sport meýdanlary gurlup, oňa derek ýerlilere kiçi göwrümli jaýlar berlipdir we ol ýerlerde öýdeçi haýwanlary saklamaga mümkinçiligiň ýokdugy aýdylýar.
Häkimiýetler bu aýdylýanlary kes-kelläm inkär etseler-de, soňky hepdäniň dowamynda eýesiz haýwanlaryň ýygnalmagy güýçlendirildi. Bu ýagdaý Orsýetiň içinde we daşynda haýwan hukuklaryny goramak bilen meşgullanýan toparlaryň herekete geçmegine getirdi.
“Haýwanlaryň maddy üpjünçiligi boýunça halkara fondy” Orsýetdäki ýagdaýy “elhençlik” diýip häsiýetlendirdi we Orsýetiň resmilerini tankyt etdi.
Agzalýan topar 4-nji fewral güni ýaýradan beýanatynda şeýle diýýär:
“Soçidäki eýesiz itleri ýok etmek örän ýalňyş hereket. Bu ýagdaý täsirsiz hem-de adamçylyga sygmaýar. Şeýle-de bu ýagdaý Soçide geçirilýän Olimpiýa oýunlarynyň “Tebigat bilen sazlaşykly” däldigini görkezýär
.”
Birleşen Ştatlarda ýerleşýän “Human Society International” guramasy 3-nji fewralda Orsýetiň prezidenti Wladimir Putini gürrüňi edilýän zulum hereketini togtatmaga çagyrdy.
Prezident Putin öz itleri bilen oýnaýar. 24-nji mart, 2013.
Putin hem birnäçe gezek öz gara, Labrador atly iti bilen köpçüligiň öňüne çykypdy.
Soçide eýesiz itleri ýygnamakdan jogapkär kompaniýa özleriniň itleri öldürmeýändigini, muňa derek öz salan “it ýataklaryna” ýerleşdirýändiklerini, şeýle-de diňe köçede ölen itleri ýygnap ýok edýändiklerini aýdyp çykyş etdiler.


text:
Birleşen Ştatlaryň Ýokary žurisi garaýagyz ýaragsyz adamy atyp öldüren akýagyz polisiýa ofiserini jezalandyrmazlyk barada karar çykaran soň, Nýu-Ýork şäherinde müňlerçe protestçi köçelere çykdy.
4-nji dekabrda aglaba parahat demonstrantlar käbir sebitlerde protest geçirdiler we olaryň käbirleri Bruklin köprüsiniň töwereginde polisiýa bilen ýüzbe-ýüz boldular.
Birleşen Şatatlaryň käbir sebitlerinde geçirilen bu protestler Ýokary žuri iýul aýynda Erik Garneri atyp öldüren polisiýa ofiseri Daniel Pantaleony jezalandyrmak üçin “hiç hili makul sebäbiň ýokdugy” barada karar çykarandan soň bolup geçdi.
Ýokary žuriniň bu karary Amerikanyň Missouri ştatynda garaýagyz ýaragsyz ýetginjegi atyp öldüren akýagyz polisiýa ofiserini jezalandyrmazlyk barada çykarylan karardan bir hepde soň mälim edildi.


text:
Şu gün Ýewropa Parlamenti Fransiýanyň hökümetini bu ýurtdaky syganlary mejbury göçürmek syýasatyny haýdan-haý bes etmeklige çagyryp, ýörite rezolýusiýa kabul etdi.
Bu baradaky rezolýusiýanyň taslamasyny Ýewroparlamentiň deputatlaryndan 377-si goldap, oňa 245-si garşy ses berdi.
Bu wakanyň fonunda bolsa, Fransiýanyň Ýewropa meseleleri boýunça ministri Pýer Lelouçe Rumyniýanyň häkimiýetlerini ýerli syganlary jemgyýete integrirlemek boýunça gyssagly planlary işläp düzmeklige çagyryp, çykyş etdi.
Ýatladyp geçsek, geçen aý prezident Nikolas Sarkoziniň merkezi hökümeti Fransiýada bikanun lagerlerde ýaşap ýören syganlary ýurtdan ekstradisiýa etmek çäresine başlapdy.
Şu günki güne çenli Fransiýadaky syganlardan müňe golaýy olaryň gelen ýurtlary bolan Bolgariýa we Rumyniýa ekstradisiýa edildi.


text:
Şenbe güni Müsüriň ozalky prezidenti Hosni Mübäregiň işine täzeden garamaly sudýa Mustafa Hassan Abdullah bu işe garamakdan ýüz öwürdi. Müsüriň polisiýa akademiýasynda bu sud işiniň gaýtadan açylyşynda ol bu prosessi başga bir suduň garamagyna tabşyrdy.
Mustafa Hassan Abdullah munuň sebäbini bu işe täzeden garamaklygyň özünde “alada döredýändigi” bilen düşündirdi we muny anyklaşdyrmady.
Geçen ýyl 84 ýaşly Hosni Mübärek 2011-nji ýyldaky protestlerde ýüzlerçe adamyň öldürilmegine dahyllylykda aýyplanyp, ömürlik türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Emma şu ýylyň ýanwarynda Müsüriň şikaýat sudy ozalky sud prosesinde käbir prosessual nätakyklyklara ýol berlendigine salgylanmak bilen, bu işe gaýtadan garalmalydygy barada karar çykardy.


text:
Azerbeýjanyň Daşary işler ministrliginiň metbugat sekretary Elhan Poluhow, öz ýurdynyň Hazar deňziniň ýaragsyzlandyrmagynyň tarapdarydygyny aýdyp, Türkmen häkimiýetleriniň harby deňiz bazasyny döretmek plany bilen ylalaşmaýandygyny mälim etdi.
30-nji awgustda Türkmenistanyň prezidenti türkmen halkynyň asuda ýaşaýşyny halkara terrorçylardan goramak maksady bilen Hazarda harby deňiz bazasyny döretmek baradaky karara gelendigini yglan etdi.
Bu mesele bilen baglanşykly Ýewropa bileleşiginiň Merkezi Aziýa boýunça ilçisi Hans Olsson Azatlyk radiosyna beren interwýusynda “Men türkmen gazynyň eksportyny has hem kynlaşdyryp biljek hereketlerden Türkmenistanyň saklanjakdygyna doly ynanýaryn” diýip belledi.


text:
Otit
Otit (gad.-grek. oὖς, ὠtός — gulak) – bu gulak sowuklamasydyr. Onuň birnäçe görnüşleri bolýar. Agyrynyň toplanýan ýerine laýyklykda, daşky, ortaky we içki otiti bellemek bolýar. Şeýle hem otitiň ýiti we dowamly görnüşleri bardyr.
Daşky otitde gulak perdesiniň we gulagyň girelgesiniň arasynda ýerleşýän eşidiş geçelgesi çişýär. Ortaky otitde gulak perdesiniň aňyrsynda, sesleri içki gulaga ýetirýän üç sany süňkden emele gelen boşlukda ýerleşýän ortaky gulak çişýär. Içki otitde içki gulak çişýär.
Otitiň sebäpleri
Otit ýokançly kesel däldir. Ol şemaldan ýa-da sowukdan döremeýär. Gulak perdesi ol ýere howanyň we bakteriýalaryň geçmegine ýol bermeýär. Ýokarky dem alyş ýollarynyň we ortaky gulagyň nemli bardasynyň goranmak ukybynyň bozulmagy, ol ýerdäki mikroblaryň işjeňliginiň artmagy otitiň döremegine eltýär.
Adam bedeniniň kesele bolan durnuklylygynyň peselmegi hem otitiň döremegine sebäp bolup bilýär. Bu ýagdaý sowuklamada, ýiti respirator keselinde we beýleki ýokanç kesellerde ýüze çykýar. Ortaky gulagyň şikeslenmegi netijesinde-de otitiň döremegi mümkindir. Burnuň we burun-bokurdagyň şikesleri ýa-da keselleri hem otitiň döremegine itergi berýärler: burun germewiniň gyşarmagy, gipertrofik rinit, bokurdak mäzleriniň çişme keseli (adenoidler) we beýlekiler. Güýçli üsgülewük, asgyrma hem bakteriýalaryň ortaky gulaga düşmegini tizleşdirýär.
Otitiň alamatlary
Otitiň alamatlary onuň görnüşine bagly bolýar. Gulakdaky sorkuldaýan, sanjaýan agyrylar otitiň aýdyň alamatlarydyr. Otitde ýüze çykýan agyry kelläniň beýleki ýerlerine, hatda dişlere hem ýaýrap bilýär. Ol agyrylar adam ýuwdunanda, üsgürende we asgyranda beterleşýär. Otit bilen kesellän adamyň ukusy bozulýar, işdäsi kesilýär, başy aýlanýar we ol ysgynsyz bolýar. Bedeniň gyzgyny köplenç 38-39ºС ýetýär, käte kadaly hem bolup bilýär.
Gulaklaryň şaňlamagy we dykylmagy hem otitiň häsiýetli aýratynlygydyr. Otit bilen kesellän adamyň eşidişi hem peselýär. Gulakdan gutuň, ganyň ýa-da iriňiň bölünip çykmagy gulak perdesiniň deşilmesiniň alamatydyr.
Gulak agyranda, ol hökman otitdir diýmek nädogrudyr. Ilki göräýmäge alamatlar otitiň alamatlaryna meňzeş bolsa-da, käte gulagyň agyrmagy başga keseller bilen bagly bolýar. Mysal üçin, daşky eşidiş geçelgesinde çyban çykanda, diş agyryda, gulakýany limfodüwünleri çişende, beýni we ýüz nerwleriniň sowuklamasynda hem gulagagyry biynjalyk edýär.
Käte adamlar otite kän bir üns bermeýärler. Olar gulagagyry öz-özünden aýrylyp gider diýip nädogry pikir edýärler, otiti sowuklamanyň ýüzleý alamatyna deňeýärler. Otit bilen keselläniňizde, lukmana wagtynda ýüz tutmaly, düýpli bejergi almaly. Şeýle edilmese, kesele biperwaý garalsa, näsag eşidiş ukybyny ýitirýär we ker bolýar. Ker bolmadyk ýagdaýynda hem kelle beýnisine agyr zyýan ýetýär.
Gulagagyry köplenç kiçi çagalarda duş gelýär. Ene süýdüni emýän çagalaryň kesele bolan durnuklylygy berk bolýar. Şeýle çagalar üçin otit howply bolmaýar. Emma çagalarda otit keseli döremez ýaly, sowuklama kesellerini wagtynda bejermelidir. Ýönekeň sowuklama otite öwrülip biler. Çagalaryň gulagy agyranda, ol biynjalyk bolýar, onuň ukusy bozulýar, çaga gulagyny elleýär. Has kiçi, heniz gepläp bilmeýän çagalaryň gulagy agyranda, onuň sebäbini bilmek kyn bolýar. Şeýle çagalarda otitiň başlandygyny onuň gaty aglamagyndan we ýassyga gulagyny oýkamagyndan aňyp bolar. Şeýle hem çaganyň gulajygyna çalarak basyp görmeli. Çaga birden aglap başlasa, eliňizi aýyryň. Çagany hökman lukmana görkeziň, barlaglardan geçirip, degişli bejergini alyň.
Otitiň bejerilişi
Otit doly göwrümde we tapgyrlaýyn bejerilýär. Bejergi geçirmezden ozal otitiň agyrlygyny kesgitlemeli. Adatja bejergi geçirilende, näsag düşekde ýatmaly, sebäbi rahatlyk bedeniň kesele bolan durnuklylygyny dikeltmegiň deňi-taýy bolmadyk usulydyr.
Bejergi derman serişdeleri (konserwatiw) we hirurgiki ýol bilen alnyp barylýar. Konserwatiw bejergide gulakdan akýan iriň arassaçylyk düzgünlerini berjaý etmek arkaly aýrylýar. Iýmit ýeňil, ýokumly we witaminlere baý bolmalydyr. Burun bilen dem almak dikeldilmeli. Munuň üçin burnuň içine damar giňeldiji damjalar ulanylmaly: haftizin, galazolin, sanorin, farmazolin.
Bedeniň allergiki täsirlere duýujylygyny peseltmek üçin, antigistamin derman serişdelerini ulanýarlar. Agyrylar güýjände agyrysyzlandyryjy gerdejikler içilýär.
Otit ýerli bejerilende, daşky eşidiş geçelgesi 40% etil spirti ýa-da 2% bor turşulygy bilen yzygider ýuwlup durmalydyr, pagta bilen guradylmalydyr. Arassalamak üçin 10% sintomisin emulsiýasyny hem ulanmak maslahat berilýär.
Gulakdan akýan bölünip çykmalar köpelse, olary 3% wodorodyň öteturşusynyň 5-7 damjasy bilen pagta siňdirip aýyrmaly. Daşky eşidiş geçelgesine arassalanan wazelin ýa-da beýleki ýaglar çalynmaly. Ýag deriniň şikeslenmegine ýol bermeýär.
Gulakýany töwerege gyzdyryjy ýapgyny diňe lukmanyň görkezmesi bar bolsa, ulanmaly. Şeýle ýapgyny suw bilen garylan spirtden ýa-da gyzdyrylan iri duzy galyň mata dolap ýapmak bolar.
Fizioemleri
Otiti bejermekde ultra tolkunlar (UWÇ), ultra melewşe şöhleleri (kwars) ulanylýar. Gulagy lazer bilen bejermek hem netijeli bolýar. Elbetde, fizioemlerine lukman görkezme bermeli we onuň geçirilişine gözegçilik etmeli. Öý şertlerinde „gök çyra“ hem giňden ulanylýar.
Halk tebipçiliginde otitiň bejerilişi
Itburny ajy demläp, oňa gyrgyçdan geçirilen käşiriň şiresini we çig gaýmagy (sliwki) garyň. Gulak iriňlände, bu garyndyny gulagyň içine damdyrmaly.
Iriňli otitde gaýnadylan sogany ýumşadyp, oňa mesge ýagyny garyň we taýýarlan garyndyňyzy pagtanyň kömegi bilen gulagyňyzyň içine çalyň.
Otitde gulagyňyzy çopantelpegiň demlemesi bilen arassalamaly.
Lawr ýapragynyň 5-6 sanysyny bir bulgur suwda gaýnadyp, 2-3 sagat saklaň. Soňra süzüp, 8-10 damjadan agyrýan gulagyňyza damdyryň, 2-3 çaý çemçesini bolsa içiň. Bu emi 2-3 gezek gaýtalaň.
Kesel ötüşen bolsa, hirurgiki bejergi geçirilýär.
Otit ýüze çykanda, antibiotikleri içmek gerekmi?
Ýok, hemişe däl. Ortaky otitde antibiotikleriň hiç hili haýyr etmeýändigi barada maglumatlar hem bar. Antibiotikleri diňe lukmanyň görkezmesi bolan ýagdaýlarynda kabul ediň. Otit bejerilende, eşidiş ulgamy şikeslendirýän antibiotikleri ulanmak hem bolmaýar: gentamisin, streptomisin, amikasin.
Otitiň öňüni almak
Bedeni taplanma arkaly berkidip, otitiň öňüni almaga kömek edip bolar. Mundan başga-da ýokary dem alyş ýollaryndaky çişmeleri aradan aýyrmaly. Ýokarky dem alyş ýollaryna burun, burun-bokurdak, bokurdak degişlidir. Gulak bu agzalar bilen berk baglanyşyklydyr. Ýokançlyklar ýüze çykanda, gulak çukurjygynyň ýagdaýyna üns beriň. Goýy nemiň eşidiş turbasynda galmagyna ýol bermeli däldir. Antiseptik damjalaryny ulanmak hem bolýar. Şeýle edilse, suwa düşülende gulaklaryňyz arassa we gury bolup galar.
Gulak keselleri bejerilende, seresap bolmaly.
Çagalar ulalanda, otitiň döremek howpy aradan aýrylýar. Bu dowamly otite degişli däldir. Ulularda bu kesel beýle ýeňil geçmeýär. Käte gaýraüzülmeler hem ýüze çykyp bilýär.


text:
Owganystanda ýaşaýan bir gyzyň ene-atasy ony söýgülisine däl-de, başga birine berjek bolýar. Ol hem toýunyň öň ýanynda öz söýgülisi bilen gaçyp gidýär. Ýöne bu söýgi rowaýaty tragediýa bilen soňlanýar. Gyzy bu etmişi üçin halkyň gözüniň öňünde öldürmeli diýip, adamlary öjükdiren ýerli molla jogapkärçilige çekilýär. Molla hem öz gezeginde özüniň pida bolandygyny aýdýar.
Waka owganystanly gyzyň başyndan indi. Ony ene-atasy başga birine mejbury äre berjek bolupdyrlar. Ol hem muňa jogap edip, öz söýgülisi bilen bir gije romantiki öwüşginli gaçyşy amala aşyrýar.
Söýgi dessany
Gürrüňi edilýän söýgi dessany Owganystanyň demirgazygynda ýerleşýän Badhys welaýatyna degişli Kökçaýyl obasynda bolup geçdi. Ýurduň beýleki käbir aşa dinçi etraplarynda bolşy ýaly, bu ýerde bolan waka hem örän gynançly tragediýa bilen soňlandy.
Halyma durmuş toýunyň öň ýanynda öz söýüşýän oglany bilen gaçyp gidýär. Sebäbi Halymany başga birine äre berjek bolýarlar. Aradan birnäçe wagt geçensoň ony yzarlap tapýarlar we soňra ony halkyň öňüne çykaryp, bu eden etmişi üçin atyp öldürýärler.
Wakada düşürilen wideoda görnüşi ýaly, Halymanyň atylyp öldürilmegini ýerli molla buýruk beripdir. Agzalýan şol molla 17 ýyllyk türme tussaglygyna höküm edildi. 35 ýaşly Mawlawi Abdul Kaýum molla hakyky jenaýatkärleriň gaçyp gidendigini aýdyp, şikaýat arzasyny bermäge taýýarlyk görýär.
Halyma öz söýgülisi bilen gizlinlikde duşuşýardy. Oglan Halymanyň goňşusydy. Ýöne gyzyň ene-atasy olaryň arzuwlaryny puja çykaryp, Halymany başga birine berjek bolýarlar.
Toýuň sähedi iýun aýy diýlip bellenilipdi, emma Halyma bilen onuň söýgülisiniň başgaça planlary bardy. Şeýlelikde olar obadan gaçyp, başga bir ýerde özlerine mesgen tutunyp, täze durmuşa başlamakçy bolýarlar.
“Bu ýagdaý giýewi boljak oglanyň ene-atasy üçin kabul ederliksiz ýagdaýdy” diýip, Abdul Kaýum aýdýar. Ol keseki bilen gaçyp giden aýala jeza berilmegini talap edýär.
Onsoň jeza bermek çäresi geçirilýär. Owganystanly zenan halkyň öňüne çykarlyp, atylyp öldürilýär. Görlen çäräni wideoýazga-da düşürýärler. Wideoýazgy welaýatyň Aýallar guramasyna-da ýetirilýär.
Jezanyň wideosy
Ýazga düşürilen wideoda perenji atynan aýal ýerde otyr we iki adam oňa tüpeň diräp dur, molla bolsa halka ýüzlenýär. Agzalýan wideony Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň Owgan gullugynyň habarçysy hem gördi.
Molla öz sözlerini gutaranyndan köp wagt geçmänkä, ýaňky tüpeň diräp duran iki adam aýaly birnäçe gezek atýar, aýal bolsa aglap, “Allahu ekber!” diýip, gygyryp jan berýär. Alnan wideonyň ses ýazgysynyň hili pes hem bolsa häkimiýetler Abdul Kaýumyň Halymany halkyň öňünde ýazgaryp çykyş edendigini we ölüm jezasyny mollanyň hut özüniň çykarandygyny aýdýarlar.
Muňa garamazdan, molla özüne ýöňkelýän günäni ret edip, bu wakada özüniň günäkär edilip görkezilýändigini aýdýar.
“Ol gyzy jezalandyrmak maşgalanyň alan kararydy, ýöne onuň dini pitiwa bilen jezalandyrylandygy aýdylýar. Köp sanly işan-mollalar bu wakany häkimiýetlere tabşyrmaly diýip aýdypdylar. Men hem halkyň öňünde eden çykyşymda bu meselede hökümet we kazyýet karar çykarmaly diýip aýdypdym. Muňa garamazdan, adamlar atuw jezasyny amala aşyrdylar. Olar muňa jogap bermeli” Diýip, Abdul Kaýum molla aýtdy.
Badhys welaýatynyň polisiýa işgärleri atuwy amala aşyran iki ýaragly adamynyň gözlegine çykdylar. Abdul Kaýum hem Ýokary suda şikaýat bilen ýüz tutýar. Ol ýakyn wagtda kararyň çykmagyna garaşýandygyny aýdýar.
Welaýat häkimi Ahmadullah Alizai mollanyň tussag edilmeginiň tarapdarydygyny we onuň bu eden jenaýatyna berilýän jeza aýallaryň hukuklaryny goramakda biziň näderejede erjeldigimizi görkezýän simwoliki alamat bolar diýip nygtaýar. Alizai bu elhenç wakany amala aşyrmaga gatnaşan her bir adamyň gürrüňsiz adalatyň öňünde jogap berjekdigini aýtdy.
Owgan kanunçylygyndan habarly adamlar mollanyň jenaýat jogapkärçiligine çekilmeginiň kanuna gabat gelýändigini belläp, çykyş etdiler.
Suduň karary
Kabul uniwersitetiniň hukuk professory Nasrulla Stanikzai Badhyzyň welaýat sudunyň çykaran karary “ýerlikli we dogry karar” diýdi.
Stanikzai mollanyň döwletiň kanunçylygyna we şerigatyň kanunlaryna ters hereket edendigini aýtdy.
“Yslam hukugynda-da, owgan kanunçylygynda-da adamyň ykbaly boýunça diňe kazyýet karar edip bilýär. Başga hiç kimiň beýle karar çykarmaga hukugy ýok. Haçan-da sud bir adamy ölüm jezasyna höküm etse, bu karar ilki bilen beýleki iki sany ýokary suddan geçmeli ondan soň prezident tarapyndan tassyklanylyp gol çekilmeli. Şondan soň atuw jezasyny amala aşyryp bolýar.
Şeýle-de atuw jezasy şoňa niýetlenen ýörite obýektde amala aşyrylmaly. Oňa kazy, molla ýa-da beýleki dindarlar gatnaşmaly diýlen ýeri ýok” Diýip, hukuk professory aýtdy.
Aýallaryň hukuklaryny goramak boýunça aktiwistler Owganystanyň hemme ýerinde, şol sanda Badhys welaýatynda-da aýallaryň hukuklarynyň kemsidilýändigini aýdýarlar. Bolup geçýän köp wakalar barada habar berilmeýär we şeýlelikde jenaýatçylar köplenç jezasyz galýarlar.
Soňky bolan wakada Halymanyň söýgülisiniň ykbaly barada bilýän adam ýok. Onuň käbir obadaşlarynyň aýtmagyna görä, ol daşary ýurda gaçmagy başarypdyr. Halymanyň ene-atasy bilen gürrüňdeşlik geçirip bilmedik, ýöne ýerli häkimiýetler bu waka bilen baglanyşygy bolan hemme maşgalalar elhenç wakadan bäri sabyr-takat bilen çydap gelýärler diýip gürrüň berdiler.


text:
Aşgabadyň dürli sebitlerinde ençeme bankomatyň 8-nji martdan bäri işlemeýändigi habar berilýär. Olaryň arasynda Aşgabadyň "15 ýyl abadançylyk" lomaý söwda bazaryndaky, "Türkmenhowaýollary" gullugynyň merkezi ofisindäki, "Türkmenistan" bankynyň Köpetdag şahamçasyndaky, "Ýimpaş" söwda merkezindäki, "Garagum halkara paýdarlar" bankynyň merkezi ofisindäki bankomatlar bar.
Azatlyk Radiosy bu ýagdaý we onuň bolaýmagy mümkin sebäpleri bilen gyzyklanyp, Aşgabatda ýaşaýan ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Pekine iki günlük saparynyň öňünden beren interwýusynda Günbataryň Orsýete garşy girizen sanksiýalary rus kärhanalarynyň öz ýüzüni Hytaýa tarap öwürmeklerine kömek etdi diýdi.
"Bu ýagdaý biziň ýurt içindäki kärhanalarymyzy Hytaý bilen durnukly biznes aragatnaşygyny gurmaga hyjuwlandyrýar» diýip, Putin 1-nji senýabrda Orsýetiň TASS, Hytaýyň «Sinhua» habar gulluklaryna beren interwýusynda aýtdy.
"Hytaý 2010-njy ýyldan bäri Orsýetiň esasy söwda partnýory boldy. 2014-njy ýylda, dünýä ykdysadyýetindäki amatsyz tendensiýalara garamazdan, bize öz haryt dolanyşygymyzyň ýeten derejesini saklamak başartdy, ol $88.4 milliard töweregine ýetdi" diýip, Putin aýtdy.
Putin şu ýyldaky söwdanyň möçberini aýtmady, ýogsa ol, Blumberg habar gullugynyň Orsýetiň Gümrük gullugynyň maglumatlaryna esaslanyp ýazmagyna görä, ýylyň birinji ýarymynda 29 prosent aşak gaçdy.
Bu peseliş Hytaý bilen Orsýetiň 2015-nji ýylda göz öňünde tutulýan 100 millard dollarlyk möçbere ýetjegine şübhe döredýär.
Putin Pekine edýän saparynyň dowamynda, 2-3-nji sentýabrda 30-a golaý ikitaraplaýyn dokumentiň we biznes şertnamasynyň ara alnyp maslahatlaşyljagyny aýtdy.
Ýokary tizlikli otly gatnawy Hytaý bilen hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolar diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
"Biz eýýäm Moskwa bilen Kazanyň arasyndaky ýokary tizlikli otly ýoluny gurmagy bilelikde maliýeleşdirmegiň umumy çäkleri barada ylalaşyga geldik, biziň hytaýly partnýorlarymyz we özümiz tarapyndan maýa ýatyryljak gurluşygyň bahasy 1 trillion rubldan geçýär» diýip, ol aýtdy. Rus-hytaý transport we infrastruktura proýektiniň modeli bolmaly täze ýoluň 2020-nji ýylda işe girizilmegine garaşylýar.
Şeýle-de Putin bu iki ýurduň aýerokosmiki we raketa-kosmos senagatlaryndaky hyzmatdaşlygynyň uly ähmiýetiniň bardygyny aýtdy.
Hytaý bilen Orsýetiň hyzmatdaşlyk etjek beýleki ugurlary ylym, tehnologiýa, maliýe bolar diýip, ol aýtdy we iki ýurduň hem söwda hasaplaşyklaryny Birleşen Ştatlaryň dollarynda däl-de, öz milli pullarynda amala aşyrmagy ýola goýmak ugrunda işleýändigini nygtady.
Dünýä boýunça nebit ýaly harytlary satmak, adatça, Birleşen Ştatlaryň dollarynda amala aşyrylýar we bu ýagdaý dollaryň dünýä ýüzünde esasy rezerw pul birligi hökmündäki durumyny güýçlendirýär. Emma indi Orsýet we Hytaý bu ýagdaýy üýtgetmäge çalyşjagyny aýdýar.
Putin 2-nji sentýabrda Hytaýyň premýer Li Kekiaň bilen duşuşanda, esasy gürrüň söwda we ykdysady meseleler barada bolar diýip, Kremliň syýasy geňeşçisi Ýuriý Uşakow Moskwada žurnalistlere aýtdy.
Ol iki lideriň Pekiniň Gündogar-Günbatar Ýüpek ýoly söwda ugry bilen Moskwanyň ýolbaşçylygyndaky Ýewraziýa Ykdysady bileleşigini biri-birine baglamak barada hem maslahat etjegini aýtdy.
Bu programmalaryň ikisiniň merkezinde hem Merkezi Aziýa ýurtlary bilen gatnaşyklary ösdürmek meselesi dur we şol ýurtlaryň käbir liderleri hem şu hepde Hytaýdaky duşuşyklara gatnaşýar.
Putiniň sözlerine görä, Hytaý Orsýetiň Uzak Gündogar sebitine maýa ýatyrmak bilen hem gyzyklanýar.
Iki tarap Orsýetiň we Hytaýyň Harbin we Wuhan şäherlerinde iki ýurduň konsullyklaryny açmak baradaky ylalaşyga hem gol çeker.
3-nji sentýabrda Ikinji Jahan Urşunyň soňlanmagynyň 70 ýyllygyna bagyşlanan harby parada gatnaşanlaryndan we Hytaýyň prezidenti Si Jinpiň tarapyndan guralan kabul edişlikden soň, Putin Wenezuelanyň, Laosyň, Çeh respublikasynyň ýatlama çärelerine gatnaşmak üçin Pekine gelen prezidentleri bilen hem duşuşar diýip, Uşakow aýtdy.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Gözellik we güýç dürlülikde diýilýär, ýöne täjik häkimiýetlerini özüne çekýän birmeňzeşlik ýaly bolup görünýär.
Soňky ýyllarda mugallymlar, talyplar we dini zyýaratçylar forma giýmeli edildi. Indi hem Duşenbedäki häkimiýet başyndakylar ünsüni ymamlaryň egin-eşigine gönükdirýär.
Ýurduň Dini işler boýunça döwlet komiteti üstümizdäki hepde ymamlaryň täze formasynyň dizaýny barada ylalaşyga gelnendigini habar berdi.
"Formalar şu wagt tikilýär, ymamlar basym aýratyn egin-eşikli bolar" diýip, komitetiň başlygy Abdulrahim Holikow 14-nji ýanwarda, Duşenbede žurnalistlere aýtdy.
Forma çal setin köýnek, jalbar, selle we gök dondan ybarat. Donuň ýeňiniň ujy, ýaka epini, şeýle hem öň gyralary gadymy täjik däbi boýunça keşdelenen bolmaly.
Ulamalar geňeşiniň başlygy Saidmukarram Abdulkodirzoda keşdelere salgylanyp, formanyň milli häsiýetlidigini aýtdy:
"Dizaýn aýratyn milli özboluşlylygy öz içine alýar, owadan reňk, owadan stil. Milli dini egin-eşik geňeş we beýlekiler tarapyndan gowy baha alyp, eýýäm oňlanyldy".
Döwletiň din işleri komiteti formalara edilen çykdajylaryň we olaryň bahasynyň entek kesgitlenmändigini aýdýar.
Ýöne komitet edilen harajatyň 30 prosentini özüniň tölejekdigini bildirdi. Galanyny hem Ulamalar geňeşi bilen ymamlaryň özi maliýeleşdirmeli.
Formalary taýýarlamak tabşyrygy hususy "Saidjon" tikinçilik kärhanasyna berlipdir. Ymamlar hem öz ölçeglerini şol ýere ibermeli.
Ideýanyň dörän wagty
Täjik mediýasynyň habar bermegine görä, ymamlaryň formaly bolmagy baradaky pikir 200 töweregi ruhanynyň 2013-nji ýylda prezident Imomali Rahmon bilen geçiren duşuşygynda döräpdir.
Ähli zat planlaşdyrylyşy ýaly gitse, onda täze formalar döwlet tarapyndan meçjitleriň ymamlaryna, orunlaryna laýyklykda, 170 dollar bilen 315 dollar aralygynda aýlyk tölenmäge başlanan mahaly ymamlara gowşar.
Ulemalar geňeşiniň başlygy Abdulkodirzadonyň aýtmagyna görä ymamlary aýlyk bilen üpjün etmek kararyna baş ymamlaryň haýyşy boýunça gelnipdir.
Täjigistanda meçjitler döwlete degişli agentlikler hasaplanmaýar. Ýöne resmi dini guralamalara kontrollyk edip, olary kadalaşdyrýan döwlet.
Täjigistan 2011-nji ýylda Mekgä haj zyýarata gidýänleriň egin-eşigini ýurduň resmi simwollaryna laýyklykda gök we ak reňkde bolmaly etdi.
Sowet däpleri
Duşenbe, mekdep formalaryny hem girizmek bilen, sowet döwrüne degişli däbi gaýtadan dikeltdi. Ýöne, aýdylyşyna görä, onuň mugallymlardan aýratyn egin-eşik geýmek barada eden talaby, mugallymlaryň we jemgyýetçiligiň tankytlary sebäpli, başa barmandyr.
Netijede ýurduň magaryf ministrligi ýaş mugallymlara sakgal goýbermegi gadagan etdi. Ýaşy elliden ýokary mugallymlar sakgal goýberip bilýärler. Ýöne sakgalyň uzynlygy bir sentimetrden geçmeli däl.
Mugallymalara hem, döwlet edaralarynyň ählisinde bolşy ýaly, baş örti ýa hijab gadagan.


text:
Anna güni Özbegistanyň paýtagty Daşkentde Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygyna girýän ýurtlaryň daşary işler ministrleriniň maslahaty açyldy.
Orsýetiň Daşary işler ministrligi GDA-nyň daşary işler ministrleriniň Geňeşiniň Daşkentdäki bu maslahatynda, esasan, daşarky syýasaty koordinirlemek, informasiýa tehnologiýasyna degişli jenaýatçylyklara garşy göreşmek, bilim programmalary we turizm pudagy boýunça hyzmatdaşlyklary ösdürmek ýaly meseleleriň üns merkezinde boljakdygyny aýdýar.
Mundan daşary, bu maslahatda GDA döwletleriniň özara gumanitar hyzmatdaşlyklaryny ösdürmek meselesi barada-da maslahat ediljekdigi habar berilýär.


text:
Orsýetiň köpçülikleýin okalýan bulwar gazetlerinden biri bolan “Komsomolskaýa prawda” gazetiniň gündelik redaksion ýygnagynda oligarhlaryň ýumruklaşmagy ýa-da futbol janköýerleriniň adam ýitgisine getiren huligançylygy ýaly temalar günüň iň bir möhüm temasy hökmünde saýlanyp alynýar.
Wladimir Putiniň gara äýnek dakynan haýbatly suratynyň aşagynda gazetiň habarçylary we redaktorlary günüň bir möhüm wakasyny diskussiýa edýärler. Bu möhüm waka bolsa belli biznesmen Aleksandr Lebedew bilen beýleki bir tanymal milliarder-biznesmen Sergeý Polonskiniň arasynda telewizion gepleşikde ýüze çykan ýumruklaşma bilen bagly waka.
Bu ýumruklaşmada Sergeý Polonskiniň içki geýiminiň ýyrtylandygy baradaky maglumatlara ýöne bir gülküli wakanyň derejesinden hem has uly ähmiýet berilýär.
Gazetiň redaktorlary bu wakanyň öňýany öldürilen futbol janköýeriniň nasistik salam beriş görnüşinde elini göterip duran suratyny-da bir ýerden tapypdyrlar. Gazetiň habarçysy Rinat Nazimow bolsa, bu wakada aýyplanýan azerbaýjanly raýatyň hakykatda bu hüjümde öz rus dostuny goramak üçin çalşandygyny ýazýar.
Syýasatdan gyra çekildi
“Komsomolskaýa prawda” gazetiniň baş redaktory Wladimir Sungorkin Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda öz döwründe hut şular ýaly ünsi özüne çekiji, agyryly etniki meseleleriň bulwar gazetleriniň artýan bazarynda bu gazetiň meşhurlyk gazanmagyna ýardam edendigini aýtdy.
“Biziň gazetimiz dünýä boýunça iň köp neşir nokatlary bar bolan gazet. 75 töweregi dürli şäherde biziň gazetimiz neşir edilýär. Bu şäherleriň her birinde-de ol gazetleriň öz nähilidir bir ýerli materiallary bar. Munuň özi 75 şäheri öz içine alýan uly fabrika ýaly bir zat. Her şäherdäki bölümiň öz redaksiýasy bar, şolaram gazetiň tas ýarpysyny diýen ýaly özleri düzýärler” diýip, “Komsomolskaýa prawda” gazetiniň baş redaktory Wladimir Sungorkin belledi.
Ilkinji gezek Staliniň häkimiýetiniň başky ýyllarynda, 1925-nji ýylda Kommunistik partiýanyň ýaşlar birleşiginiň resmi gazeti hökmünde peýda bolan “Komsomolskaýa prawda” neşiri 1990-njy ýyllarda öz formatyny üýtgedip, köpçülikleýin okalýan bulwar gazetleriniň birine öwrülipdi.
Giň gerim alyp başlan biznes bazary käbir gazetleriň-de öz formatlaryny üýtgedip, bulwar gazetlerine öwrülmegine getirdi. Bu tendensiýa Orsýetde aýratyň häsiýete eýe boldy.
Sowet stilindäki gurak mazmunly iri gazetleriň ençemesi ösýän bazardan orun almak hem-de giň okyjylar köpçüligini özüne çekmek üçin bulwar gazetlerine öwrüldiler. Ýöne, şol bir wagtyň özünde-de, olar, aglaba, Orsýetiň galagoply syýasy arenasyndaky meselelerden gyra çekildiler.
Orsýetiň käbir intelligensiýa gatlaklarynyň bu babatdaky nägileliklerine garamazdan, bu bulwar gazetleri syýasy meselelerden näçe gaça dursak, şonça-da biz özüne çekiji, dawaly gazetler hökmünde tanalmagymyzy dowam etdireris diýen garaýşa eýerýärler.
Köpçülikleýin şagalaň
“Aç-açanlygy goraýyş fondy” atly garaşsyz guramanyň analitigi Boris Timoşenko habar serişdelerindäki bu tendensiýalara ilatyň gurak syýasy maglumatlardan ýüz öwrüp, has şagalaňly durmuşy zatlar baradaky maglumatlara bolan islegleriniň artmagynyň uly itergi berendigini aýdýar.
Giň gerim alyp başlan biznes bazary käbir gazetleriň-de öz formatlaryny üýtgedip, bulwar gazetlerine öwrülmegine getirdi.
“Muňa isleg bar, özi-de örän uly isleg. Şol islegler hem gazetleriň bulwar gazetlerine öwrülmeklerine itergi berýär. Sebäbi adamlary indi agras mazmundaky gazetler has az gyzyklandyryp, agras bolmadyk şagalaňly zatlar has köp gyzyklandyrýar. Umuman, gazetler babatda-da edil telewideniýäniň başdan geçiren zatlary bolup geçýär. Telewideniýe hem öz döwründe köpçülikleýin habar serişdesi bolmagyny bes edip, köpçülikleýin şagalaň serişdesine öwrülipdi” diýip, analitik Boris Timoşenko bu ýagdaýy düşündirýär.
Orsýetde iň meşhur bulwar gazetine öwrülen “Komsomolskaýa prawda” gazetiniň syýasy bölüminiň redaktorynyň orunbasary Andreý Barabanow şu günki gün bu gazeti günde 600-700 müň okyjynyň okaýandygyny, gazetiň ýekşenbe günki neşiriniň bolsa 2,5 million nusgada çapdan çykýandygyny aýdýar.
Ýöne bu san hem gazetiň 1990-njy ýyllardaky sany bilen deňeşdirilende örän az bolup görünýär. 1990-njy ýyllaryň başlarynda günde bu gazetiň 22 million nusgasy çapdan çykýardy. Gazetiň neşir sanynyň şeýle derejede pese düşmegini bu gazetiň redaktorlary, umuman, global derejede neşir önümlerine bolan islegiň peselýändigi bilen düşündirýärler.


text:
“Google” saýtynyň 25-nji ýanwarda başlanan protestleriň guramaçylyk işlerine gatnaşan işgäri öten hepde, 7-nji fewralda, türmeden boşadyldy. 12 günläp türmede saklanan işgärinden bir derek tapmak üçin “Google” naçe tagalla etse-de, bu tagallalaryň beren netijesi bolmandy.
Wael Gonim şondan bäri Müsüriň düýpli oppozision hereketiniň garaşylmadyk ýolbaşçysy hasaplanýar. 8-nji fewralda Tahiri meýdançasyna ýygnan on müňlerçe adama ýüzlenip, “Müsür ähli zatdan ýokary” diýip gygyrmak bilen märekäni galkyndyran hem şol. “Men gahryman däl”
Tahiri meýdançasyndaky adamlaryň aglabasy şondan bir gije ozal, protestlerde ölenleriň suratlaryny göreninde, Gonimiň ýerli telewideniýede gözüniň ýaşyny saklap bilmän aglanyny görüpdiler.
Tahiri meýdançasyndaky adamlar protestlerde ölenleriň suratlaryny göreninde, Gonimiň ýerli telewideniýede gözüniň ýaşyny saklap bilmän aglanyny görüpdiler.
Ol ýerli habarçylara beren interwýusynda özüniň gahryman däldigini aýtdy: “Men bir gahryman däl. Men 12 günlap uklap ýatdym. Gahryman köçelerde bolup, demonstrasiýalara gatnaşanlar, janlaryny gurban edenler, urlup-ýenjilip, türmä dykylyp, howp astyna düşenler”.
“Associated Press” agentliginiň habar bermegine görä, şol interwiýudan soň, 130 müň adam “Facebook” saýtyndaky topara goşulyp, Müsüriň rewolýusiýaçylary tarapyndan geplemegi üçin özleriniň Gonimi wekil edýändiklerini bildiripdirler.
”Google” kompaniýasynyň işgäri 30 ýaşly Gonim 28-nji ýanwarda gürüm-jürüm boldy. Bu ýagdaý köp adamlary aladalandyrdy. Onuň “Biziň hemmämiz Haled Said” atly Facebook toparynyň atsyz dolandyryjysydygy hem şondan soň bilindi. Haled Said bir hadysada polisiýa tarapyndan ýenjilip öldürilen 28 ýaşly müsürli. Halediň öldürilmegi oppozisiýanyň soňraky protestlerine itergi boldy.
Gonim 25-nji ýanwardan bäri köçelerde dowamly bolan adamlary protestçiler bilen hökümetiň tarapyny çalýan güýçleriň arasynda turan çaknyşyklarda ölen 300 töweregi adamyň hatyrasyna 11-nji ýanwary “Şehitler güni” diýip yglan etmäge çagyrdy.“Google” öz işgäriniň arkasynda durdy
“Google” kompaniýasy Gonimi güýçli goldady. Ol boşadylmazdan öň onuň nirededigini bilýän adamlaryň Gonim barada maglumat bermekleri üçin ýörite telefon liniýasyny döretdi. Ýöne onuň alyp barýan syýasy işleri barada kompaniýa hiç hili beýanat bermedi.
“Google” daşary ýurtlarda bolýan senzura sebäpli köp tankytlanýan kompaniýa. Şonuň üçin köp adamlar: “Onuň öz abraýyny gowulandyrmak üçin Gonim meselesini ulanmagy mümkin” diýýärler.
Emma “Daily News Egypt” gazetiniň işgäri Amira Ahmediň pikiriçe, “Google” kompaniýasynyň Gonimi goldamagy Müsürde syýasy iş alyp barýan işgärlerini işden kowýan kompaniýalaryň ünsüne gönükdirilýän tankyt.
“Olar ondan ýüz öwrüp bilýärdiler. Onuň “Google” kompaniýasynyň işgäridigi ulaldymasa, media oňa diňe bir aktiwist diýip garardy. Ýöne olar ”Google” bilen Gonimiň ilteşiklidigini asla inkär etmediler. Bu olaryň Gonimi, ýagny öz işgärlerini goldaýandyklaryny aňladýar. Bu örän oňyn zat. Aktiwistler we blogçular barada bu iş Müsürde ozal bolan zat däl” diýip, Ahmed aýdýar.


text:
Kambojiýada pidofiliýada aýyplanýan ors raýaty yzyna – Orsýete ugradylar. Bu barada Kambojiýanyň resmileri maglumat berýär.
Interpolyň Kambojiýadaky bölüminiň direktory Keo Wantan ors raýaty Aleksandr Trofimowyň deportasiýa ediljekdigini aýtdy.
Orsýet resmileri Trofimowyň ekstradisiýa edilmegi barada 2009-njy ýyldan bäri tagalla edip gelýärler.
Trofimow iki sany ýetginjek ýaşyna ýetmedik çaga zorluk edenlikde aýyplanýar.
Trofimow Kambojiýada başga bir iş boýunça çagalara zorluk görkezendigi üçin, sekiz ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi. Ol kesilen möhletiň ýarpysyny eýýäm türmede geçirdi.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama ýurda sapar edýän Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko bilen duşuşdy. 18-nji sentýabrda Ak Tamda geçirilen duşuşygyň yzýany eden çykyşynda Obama “Orsýetiň başda Krymda, ýakynda Ukrainanyň gündogarynda agressiýasyny tankyt etdi”.
Obama Poroşenkonyň Ukrainanyň prezidenti hökmünde ýolbaşçylygyny makullady we munuň “Ukrainanyň taryhynda örän möhüm döwürde wajyp” bolandygyny belledi.
Obama ABŞ-nyň Ukraina ýurduň krizisden çykmagy üçin diplomatik çykalga tapmaga ýardam bermegi dowam etdirjekdigini mälim etdi.
Poroşenko Obama ABŞ-nyň Ukraina eden “çäksiz” ýardamy üçin minnetdarlyk bildirdi.
Poroşenko Obama bilen gepleşiklerinde energiýa meselesini maslahat edendigini aýtdy, şeýle-de ABŞ-nyň toparynyň indiki hepdede Ukraina sapar edip, ýurduň energiýa bilen bagly ýagdaýyny we gyş üçin zerurlyklaryny öwrenjekdigini habar berdi.


text:
Türkmenistanyň dükanlarynda diňe bir şeker gytalmady. Teke bazarda şekeriň uzyn nobatlary döreýär, emma olary derrew dargadýarlar diýip, ýerli çeşmeler habar berýär.
Daşary ýurtlardan getirilýän günebakar ýagy we ýurt içinde öndürilýän pagta ýagy hem ýitirim boldy.
Teke bazarda iki çüýşeden «Ahal» ýagy berilýär. Birki günlükde ýurt içinde öndürilen towuk eti 11 manatdandy. 9-njy awgusta çenli ol 9 manatdan satyldy. Emma eýýäm 12-14 manatdan satylýar. "Bahalar başyna gitdi. Adamlaryň arasynda howsala köpelýär" diýip, ýerli çeşme habar berdi.
Azatlyk radiosy bu gytçylyk we onuň mümkin bolan sebäpleri, şeýle-de azyk bolçulygyny döretmegiň mümkinçilikleri barada aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Amerikaly žurnalist Jeff Korwin Tailandyň Maeklong derýasynda agramy takmynan 363 kilograma bolan iri wagşy balygy (skat) tutdy. Onuň dünýäde çeňňekde tutulan süýji suw balyklarynyň iň ulusydygy bellenilýär. Balygyň boýy 4,2 metr, ini bolsa 2,4 metre barabar boldy. Bu barada The Daily Mirror habar berýär.
Şu mahal Kerwin ýolbeletler bilen 2015-nji ýylyň ahyrynda ABC amerikan teleýaýlymynda görkezilmegi göz öňünde tutulýan “Ummanyň syrlary Jeffer Korwin bilen” atly şüweleňli filmi surata düşürmegiň çäklerinde balyk tutýardy.
Žurnalist adatça iri wagşy balygyň, edil şu ýagdaýdaky ýaly, maýasynyň şeýle iri ölçegde bolýandygyny gürrüň berdi.
“Balyk bilen garpyşyk hakyky epiki häsiýetde bolup geçdi, ony suwdan çykarmak üçin oglanlar bilen birnäçe sagat sarp etdik” diýip, Korwin gürrüň berdi. Balygy suwdan çykarmak üçin ýedi adamyň kömegi gerek boldy.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 8-nji ýanwarda geçirilen mejlisinde Türkmen döwletiniň Baştutanyna hasabat berlişi ýaly, 2015-nji ýylda Syýahatçylyk baradaky döwlet komitetiniň maliýe-hojalyk işinden alnan umumy girdeji 112, 2 göterim, gyzyl pul girdejisiniň möçberi 102 göterim artdy. 2015-nji ýylda 104,5 müňe golaý syýahatça hyzmat edildi we 2014-nji ýyl bilen deňeşdirilende 106,2 göterim ösüş gazanyldy.
2017-nji ýylda Aşgabatda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmegiň çäklerinde Sport media forumy, Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň Baş Assambleýasynyň 34-nji mejlisi geçirildi. Türgenleri we meýletinçileri taýýarlamak babatda işler yzygiderli alnyp barylýar.
2015-nji ýylda türkmen türgenleri halkara sport ýaryşlarynyň 162-sine gatnaşdylar hem-de jemi 411 medal—143 altyn, 98 kümüş we 170 bürünç medal gazandylar.
Döwlet Baştutanymyzyň garamagyna “Daşary ýurtly sport hünärmenlerini işe çagyrmagyň meseleleri hakyndaky” Kararyň taslamasyny hödürledi. Bellenilişi ýaly, Türkmenistanyň Sport baradaky döwlet komiteti tarapyndan Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň maksatnamasynda göz öňünde tutulýan sportuň 21 görnüşi we beýleki sport görnüşleri boýunça daşary ýurtly sport hünärmenlerini şertnamalaýyn esasda işe çagyrmagyň meseleleri degişli ministrlikler we pudak edaralary bilen öwrenildi hem-de Türkmenistanda işlemek üçin çagyrylýan daşary ýurtly sport hünärmenleriniň zähmet gatnaşyklaryny düzgünleşdirmegiň we zähmetine hak tölemegiň Tertibiniň taslamasy taýýarlanyldy.
Soňra 2016-njy ýylda ylmyň ugurlary boýunça aspirantura, doktorantura we kliniki ordinatura kabul etmegiň sanlary boýunça Buýrugyň taslamasy hödürlenildi. Resminama Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasy tarapyndan ministrlikleriň, ylmy edaralaryň we ýokary okuw mekdepleriň teklipleri esasynda taýýarlanyldy. Taslama laýyklykda, 2016-njy ýylda aspirantura 18 adamy, kandidatlyk alymlyk derejesine dalaşgärlige 28 adamy, doktorlyk alymlyk derejesine dalaşgärlige 4 adamy, kliniki ordinatura 72 adamy kabul etmek meýilleşdirilýär.


text:
Şu gün Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň Wenada geçirilýän konferensiýasynyň ikinji tapgyryna türkmen aktiwistleri gatnaşýar.
Emma düýn we şu gün irden Nurmuhammet Hanamow we Wenadaky adam hukuklary boýunça “Türkmen inisatiwasy” guramasynyň başlygy Farid Tuhbatullin ÝHHG-niň konferensiýasyna goýberilmändi.
Hanamow şu aýyň başlarynda ÝHHG-niň ynsan ölçegleri boýunça Warşawadaky konferensiýasyna hem goýberilmedi. Emma türkmen aktiwisti Annadurdy Hajyýew Günbataryň çagyryşlary netijesinde şol konferensiýa goýberlipdi.


text:
Germaniýanyň BASF konserni “Günorta akym” proýektine gatnaşar diýip, konserniň başlygy Ýurgen Hambreht Nowo-Ogarewada Orsýetiň premer-ministri Wladimir Putin bilen duşuşygynda aýtdy.
“Günorta akym” ors-italýan-fransuz gazgeçiriji proýekti bolup, ol Noworossiýskiden Gara denziň aşagy bilen Bolgariýanyň Warna portuna barmaly.
Onuň iki şahasy Balkan ýarym adasynyň üsti bilen Italiýa we Awstriýa ýetmeli, ýöne onun takyk ýoly häzirlikçe tassyklanmady.
Plana görä, gazgeçiriji 2015-nji ýylda işläp başlamaly.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Atlylar Türkmenbaşy şäherinde
Paýtagtymyzda geçiriljek V Aziýa oýunlaryna bagyşlanan taryhy atly ýörişe gatnaşyjylar Balkan welaýatynyň agzybir, merdana ilatly oba-kentleriniň, şäherleridir etrap merkezleriniň, tebigat gözellikleriniň, Parawbibi mawzoleýiniň, Sünt-Hasardag döwlet tebigy goraghanasynyň, “Gadymy Dehistanyň”, meşhur “Mollagara” şypahanasynyň, dünýä syýahatçylygynyň merjenine öwrülen “Awaza” milli syýahatçylyk zolagynyň duşundan geçip, diňe bir ýurdumyzyň däl, eýsem, tutuş sebitiň Ýewropa yklymyna tarap deňiz derwezesi hökmünde tanalýan Türkmenbaşy şäherine gadam basdylar. Berdaşly gollarynda berkarar Diýarymyzyň Döwlet tuguny, Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň baýdagyny hem-de Aziýa oýunlarynyň alawynyň nyşanyny ynamly göterip gelen atly ýörişe gatnaşýan balkanly ýigitleri kenarýaka şäheriň ýaşuly nesliniň, jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri hem-de bu täsin künjegiň köp sanly ýaşaýjylary deňziň sapaly kenarynda duz-çörek bilen garşylap, güler ýüz, şatlyk-şowhun bilen mübäreklediler.
Ýurdumyzyň kenarýaka şäheriniň tämizligi, howasynyň ajaýyplygy, dürli maksatly ymaratlarynyň biri-birinden zyýadalygy, ýaşaýjylarynyň mähir-muhabbetliligi atly ýörişe gatnaşyjylaryň köňül guşuny al asmana göterdi. Şonuň üçin hem olar deňziň kenary bilen ençeme kilometre çenli uzap gidýän Bahry-Hazar köçesi bilen badalga berlen ýörişe ýokary ruhubelentlikde gadam goýdular. Bu şaýoluň ugrundaky Ruhyýet köşgüniň öňündäki ajaýyp seýilgähde baýramçylyk joşguny höküm sürdi.
Hormatly Prezidentimiziň taýsyz tagallasy bilen gurlan 10-njy orta mekdep, 25-nji we 26-njy çagalar baglary hem bu ajaýyp şaýoluň görküne görk goşup, myhmanlaryň ünsüni bada-bat özüne çekdi. Atlylar münüp gelýän bedewlerinden düşüp, ähli amatlyklary bolan bu häzirki zaman bilim we terbiýe ojaklaryna höwes bilen aýlanyp gördüler. Mekdepdäki synp otaglarynyň dersler boýunça sapak geçmek üçin iň bir kämil okuw esbaplarydyr enjamlary bilen aňryçäk üpjünçiligi myhmanlaryň buýsanjyny goşalandyrdy. Çagalar baglarynyň otaglarynda hem körpelere göreldeli terbiýe bermek, olaryň wagtyny şadyýan geçirmegi üçin ähli amatlyklar döredilipdir. Bu bilim we terbiýe ojaklarynda okuwçy ýaşlaryň hem-de körpeleriň ajaýyp döwrümizi wasp edip labyzly okap beren goşgulary atly ýörişe gatnaşyjylaryň dowamly el çarpyşmalary bilen garşylandy.
Şäheriň ajaýyp köçeleri bilen buýsançly gelýän atlylary Türkmenistanyň Deňiz we derýa ulaglary döwlet gullugynyň merkezi edara jaýynyň öňüne ýygnanan deňizçiler uly şatlyk-şowhun bilen garşyladylar. Ummanda erkana ýüzüp barýan äpet gämini ýada salýan bu köp gatly ymaratyň binagärlik gurluşynyň ajaýyplygy myhmanlaryň ünsüni çekdi. Gullugyň hünärmenleri atly ýörişe gatnaşyjylary Türkmenbaşynyň Halkara deňiz portunyň işi bilen tanyşmaga çagyrdylar. Hormatly Prezidentimiziň taryhy çözgütleri esasynda häzirki wagtda bu dünýä belli porty döwrebaplaşdyrmak maksady bilen giň gerimli işler gyzgalaňly dowam edýär. Gahryman Arkadagymyzyň satyn alyp beren ýokary ýük göterijiligi bolan gämilere hut şu ýerde ýük ýüklenilip, olaryň alyp gelen ýükleri hiç bir bökdençsiz düşürilýär. Munuň üçin port häzirki zaman dünýäsiniň iň bir kuwwatly ýük ýükläp düşürijileri, gaýry tehniki serişdeleri we tilsimatlary bilen birkemsiz üpjün edilipdir. Bu bolsa portda amala aşyrylýan işleriň her birini ýokary talaplara laýyk alyp barmaga mümkinçilik berýär.
Deňizçiler bilen mähirli hoşlaşan atly ýörişe gatnaşyjylary soňra kenarýaka şäherindäki Nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň işçi-gullukçylarydyr inžener-tehniki işgärleri kärhananyň baş binasynyň öňünde gadyrly garşyladylar. Diňe bir ýurdumyzyň ýa-da sebitiň däl, eýsem, tutuş dünýäniň ýangyç-energetika ulgamynyň ägirt uly senagat kärhanasy hökmünde ykrar edilen bu toplumyň her bir zawodynda “Türkmennebit” döwlet konserniniň Günbatar sebitdäki uglewodorod çig mallaryna baý ýataklardan alýan “gara altynyndan” taýýarlanýan nebit-himiýa önümleri bu gün içerki we daşarky bazarlaryň köp isleg bildirýän harytlary bolup durýar.
Hazar deňziniň arassa kenaryna abanyp oturan dagyň belentli-pesli gerişleriniň arasynda ýerleşen, dünýäniň çar künjegine gara, howa, deňiz we polat ýollar arkaly çykmaga giň mümkinçilikleri bolan Türkmenbaşy şäheriniň başga-da köp sanly ajaýyplyklary, täsinlikleri bilen tanyşlykdan, medeni-sport toplumynda guralan konsertden buýsançly lezzet alan atly ýörişe gatnaşyjylar soňra uly ýola aýratyn görk berip oturan “Ýelken” we “Daýanç” binalarynyň duşundan geçip, Türkmenbaşy Halkara aeroportuna tarap ugur aldylar. Ähli babatda dünýä nusgalyk bu ajaýyp howa menzili bilen tanşan atly ýörişe gatnaşyjylary şu ýerden nobatdaky ýetmeli menzillerine — “Altyn Asyr” Türkmen kölüne tarap dabaraly ýagdaýda ýola saldylar.
"Türkmenistan".
Habarlar #Atly ýöriş
- Atly ýöriş
Atly ýörişe gatnaşyjylar Şasenem galasynda08 Noýabr, 2016 (14:54)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş Bötendaga geldi31 Oktýabr, 2016 (15:57)
- Atly ýöriş
Giň sähra keşdedir bedew gadamy11 Oktýabr, 2016 (15:03)
- Atly ýöriş
Türkmen kölüniň kenaryndaky dabara03 Oktýabr, 2016 (14:36)
- Atly ýöriş
Atlylar Türkmenbaşy şäherinde26 Sentýabr, 2016 (15:53)
- Atly ýöriş
Argamak bedewler Awazada20 Sentýabr, 2016 (15:14)
- Atly ýöriş
Atlylar Hazar şäherinde12 Sentýabr, 2016 (15:07)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş Mollagarada05 Sentýabr, 2016 (14:45)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş uly Balkan dagynyň alkymynda26 Awgust, 2016 (15:45)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Hazynalar mesgeni Ekeremde19 Awgust, 2016 (11:57)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Esenguluda16 Awgust, 2016 (11:44)
- Atly ýöriş
Şanly ýörişiň 100 güni: Täze sepgitlere tarap13 Awgust, 2016 (11:39)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Gadymy Dehistandaky dabara06 Awgust, 2016 (11:30)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Sumbar jülgesinde01 Awgust, 2016 (11:21)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Aý daglarynyň eteginde25 Iýul, 2016 (11:15)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Atly ýigitler Nohur obasynda23 Iýul, 2016 (17:26)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Atly ýöriş Bereket şäherinde11 Iýul, 2016 (16:41)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Balkanly atlylar ýörişi kabul etdiler04 Iýul, 2016 (16:36)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Paraw-Bibide myhmançylykda02 Iýul, 2016 (16:30)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Aziada-2017-niň hormatyna geçirilýän atly ýörişi Balkan welaýaty kabul edýär26 Iýun, 2016 (19:47)


text:
Birleşen Ştatlaryň Maliýe ministrligi Eýranyň rewolýusiýa sakçylarynyň “Basij” harby güýçleriniň başlygy Mohammed Reza Nakdini we Tähranyň baş prokurory Abbas Jafari Dolatabadi Eýranda adam hukuklaryny bozmakda aýyplap, olara garşy sanksiýa girizdi.
Birleşen Ştatlaryň resmileriniň aýtmagyna görä, 2009-njy ýylda Eýrandaky dawaly prezidentlik saýlawlarynyň dowamynda adam hukuklarynyň bozulmagyna ýol berlipdir.
Agzalýan resmilere wiza gadaganlygy giriziler we olaryň Birleşen Ştatlaryň garamagyndaky serişdeleri doňdurylar.
Sanksiýalar Amerikanyň raýatlaryny olar bilen maliýe hyzmatdaşdyşlygyna girmekden hem saklaýar.


text:
Norwegiýanyň Helsinki komiteti Türkmenistanyň Daşoguz welaýatynda ýerleşýän aýalar türmesindäki ýagdaýlar barada hasabat
taýýarlady.
Bu hasabatyň ýaýradylmagynyň maksatlary barada Norwegiýanyň Helsinki komitetiniň maslahatçasy Iwar Deýl Azatlyk Radiosyna şeýle diýdi: “Adam hukuklaryny goraýjy guramalara Türkmenistanyň türmelerine baryp, olaryň ýagdaýyna gözegçilik etmek heniz hem mümkin däl. Biz türkmen hukuk goraýjy aktiwistleri bilen işleşip, Türkmenistanyň demirgazygyndaky aýallar türmesi barada maglumat ýygnadyk. Biz bu hasabatyň üsti bilen bu türmedäki aýallaryň ýagdaýlary barada ilkinji maglumaty bermäge synanyşdyk”.
Bu hasabat türmede saklanýan 2,000 töweregi zenanyň gündelik durmuşy, olaryň ýüzbe-ýüz bolýan kynçylyklary we gynamalary barada maglumat berýär .
Hasabat giň halkara jemgyýetçiligine ýaýradylyp, Birleşen Milletler Guramasynyň Gynamalara garşy komitetiniň 46-njy gözden geçiriş sessiýasyna hem ugradylar.


text:
Sankt-Peterburg, 18-nji ýanwar. “Türkmenportal”.
Arkalaşygyň Kubogy. 7-nji duşuşyk (toparçalaýyn tapgyr), ikinji oýun güni.
FINLÝANDIÝA — TÜRKMENISTAN — 1:1 (0:0)
2015-nji ýylyň 17-nji ýanwary, Sankt Peterburg, Sport-konsert toplumy, 300 tomaşaçy.
Eminler: Wladimir Seldýakow, Sergeý Karunenko, Ýuriý Ýaruşkin.
Finlýandiýa: Eriksson, Nurmos, Wiitikko, (Waýsanen, 46), Ýakubi (K) (Anýamele, 46), Lassas (Hattaka, 89), Howi (Rahimi, 62), Aaltonen, Teýlor (Kabaşi, 62), Tamminen (Skrabb, 46), Tuominen (Oýala, 62), Saarinen.
Baş tälimçisi: Tommi Kautonen.
Türkmenistan: Japarow, Annagulyýew, Hojowow, Saparow (K), Kowusow (Baýew, 61), Annaýew (Hojaýew, 69, Seýdiýew, 90), Akyýew, Goşjanow (Baýramow, 90), Mirsoltanow, Rejebow (Akmämmedow, 73), Nurmyradow (Saparmämmedow, 77).
Baş tälimçisi: Ahmet Agamyradow.
Pökgüleri geçirenler: Annaýew (7), Aaltonen (50).
Iň gowy oýunçylar: Patrik Aaltonen, Elýas Akyýew.
Duýduryş alanlar: Hojowow (41), Nurmyrdow (54), Waýsanen (54), Mirsoltanow (59), Lassas (82), Saparow (87).
Gyzyl petek alan oýunçylar: Hojowow (81, ikinji sary petek).
Türkmenistanyň ýaşlar ýygyndysy Sankt-Peterburgda geçýän Arkalaşygyň Kubogy ugrundaky XXIII halkara ýaryşynda Finlýandiýanyň topary bilen 1:1 oýnap, ilkinji utugyny gazandy. Bu taryhda türkmen we finlýandiýaly futbolçylarynyň ilkinji duşuşygydyr. Ahmet Agamyradowyň şägirtleri turuwbaşdan hüjüme geçip, 7-nji minutda hasaby açdylar. “Ahalyň” ýarym goragçysy Gurban Annaýew tapawutlandy. Toparlar hut şeýle hasapda birinji ýarymy tamamladylar.
Ikinji ýarymyň başynda oýunçy çalşygy netijesinde hüjümi güýçlendiren finlýandiýaly futbolçylara hasaby deňlemek başartdy. Garşydaş topardan Patrik Aaltonen tapawutlandy. Duşuşygyň tamamlanmagyna 9 minut galanda 2-nji sary petek alan Hoşgeldi Hojowow oýundan çykaryldy, ýöne hasap welin üýtgewsiz galdy.
Duşuşykdan taýýarlanan fotoreportažy synlamagy unutmaň!
Türkmen topary indiki tapgyrda Estoniýanyň ýaşlar ýygyndysy bilen duşuşar. Estoniýalylar ikinji tapgyrda belarusly garşydaşlaryndan 0:4 hasabynda asgyn geldiler.
Bu ýeňişden soň Belarusyň topary 6 utuk bilen “A” toparçasynda ynamly öňde barýar. Finlýandiýanyň 4, Türmenistanyň 1, Estoniýanyň bolsa 0 utugy bar.
Şenbe güni “C” toparçasynda ilkinji duşuşyklar geçirildi. 1988-nji ýylda Seulda geçirilen Olimpiýa oýunlarynda çempion bolan Arminas Narbekowasyň ýolbaşçylygyndaky Litwanyň ýaşlar ýygyndysy GAR-yň topary bilen 1:1 oýnady. Toparçadaky beýleki duşuşykda tajik futbolçylary garaşylmadyk ýagdaýda gazagystanly deň-duşlaryndan 1:0 hasabynda üstün çykdylar. Ýeňiş pökgüsini 51-nji minutda Jahongir Ergaşew geçirdi.


text:
Türkiýäniň harbylarynyň berýän maglumatyna görä, Yragyň demirgazygynda kürt pitneçileriniň bazalary bolanlykda gümän edilen ýerlere geçirilen harby operasiýada 100 töweregi söweşiji öldürilipdir, 80 töweregi söweşiji ýaralanypdyr.
Ýaýradylan beýanata laýyklykda, alty günüň dowamynda geçirilen howa hüjümlerinde jemi 130-a golaý nyşana urlupdyr.
Bir ýyl töweregi dymyşylykdan soň, Türkiýe geçen çarşenbede separatist Kürdüstan Işçiler partiýasynyň (PKK) bazalaryna garşy harby operasiýalary geçirmäge täzeden başlady. Mundan öň, PKK-niň söweşijileriniň Türkiýäniň günorta-gündogarynda amala aşyran hüjüminde 8 esger ölüpdi.
PKK-niň söweşijileri 1984-nji ýyldan bäri özleriniň awtonomiýasyny döretmek ugrunda göreş alyp barýarlar. Şondan bäri, bu konfliktde 45,000 töweregi adamyň ölendigi aýdylýar.


text:
Müsüriň Musulman doganlygy partiýasy Prezident Muhammad Morsiniň garşydaşlary bilen bolan çaknyşykda bir agzasynyň öldürilendigini habar berýär.
Nil deltasynda ýerleşýän Damanhur şäherinde Musulman doganlygynyň bir edarasynyň daşynda ýekşenbe güni ýüz beren bidüzgünçiliklerde onlarça adam ýaralandy.
Maglumatlara görä, protestçiler Musulman doganlygynyň edarasyna hüjüm edenlerinde çaknyşyklar emele gelipdir.
Morsi prezident saýlanmazyndan öň bu syýasy partiýanyň lideri bolupdy.
Hepdäniň penşenbe güni Morsi prezidentiň ygtyýarlyklaryny giňeldýän konstitusion permanyny yglan etdi.
Reformanyň tarapdarlary prezidentiiň bu permanyny awtoritar häsiýetli diýip tankyt edýärler.


text:
Düýn Moldowada ýurduň konstitusiýasyna käbir üýtgetmeleri girizmek boýunça geçirilen referendumda ses berijileriň sanynyň juda az bolandygy üçin onuň netijeleri kanuny güýje eýe bolmaz diýlip hasaplanylýar.
Moldowanyň Merkezi Saýlaw komissiýasynyň sekretary Iuriýe Çiokan ýekşenbe güni geçirilen bu referenduma ses bermäge hukukly ilatyň bary-ýogy 30 prosente golaýynyň gatnaşandygyny aýtdy.
Ýurduň kanunyna görä bolsa, referendumyň netijesiniň kanuny güýje eýe bolmagy üçin ses bermäge hukukly ilatyň azyndan 33 prosentiniň ses bermegi talap edilýär.
Bu referendumda konstitusiýa girizilen käbir beýleki üýtgetmeler bilen birlikde, Moldowanyň prezidentini ähliumumy saýlawlar esasynda saýlamak düzgüni hem sese goýlupdy. Häzirki konstitusiýa görä bolsa, ýurduň prezidenti diňe parlament tarapyndan saýlanylýar.
Ýöne soňky parlament saýlawlaryndan bäri 1.5 ýylyň geçendigine garamazdan, Molodowanyň parlamenti dowam edýän ylalaşmazlyklar sebäpli henizem ýurduň prezidentini saýlap bilmän gelýär.


text:
Penşenbe güni Belarusyň paýtagty Minskde telekeçiler tarapyndan gurnalan demonstrasiýa wagtynda Azat Ýewropa Azatlyk Radiosynyň Belarus gullugynyň habarçysy Igor Karneý polisiýa tarapyndan wagtlaýyn tussag astyna alynyp, soňra boşadyldy.
Ol penşenbe güni demonstrasiýa barada reportaž taýýarlaýan wagty özüniň Belarusyň “Perspektiwa” atly jemgyýetçilik birleşiginiň başlygy Anatoliý Şumçanka we ýene birnäçe adam bilen bilelikde tussag edilendigini aýtdy. Birneme soňra A.Şumçankadan beýlekiler goýberilipdir.
Belarusly telekeçiler Belarusyň Orsýet we Gazagystan bilen bilelikde döredilen Gümrük Bileleşiginden çykmagyny talap edýärler. Telekeçiler bu Gümrük Bileleşiginiň düzgünleriniň biznes toparlary bilen maslahatlaşylmandygyny we bu düzgünleriň öz bähbitlerine garşy gelýändigini aýdýarlar.
Orsýetiň, Gazagystanyň we Belarusyň söwda gatnaşyklaryny ýeňilleşdirmekligi göz öňünde tutýan Gümrük Bileleşigi 2010-njy ýylda döredilipdi.