text:
30-njy aprelde Bagdadyň günorta-gündogar çetinde asuda ilaty nyşana alan ulag bombasy azyndan 19 adamy öldürip, 40-dan gowrak adamy ýaralady diýip, polisiýa aýtdy.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini «Yslam döwleti» ekstremist topary öz boýnuna aldy. Partlama Nahrawan ýoly töwereginde, şaýy zyýaratçylarynyň Bagdadyň Kadhimiýa zyýarathanasyna ýyllyk ybadat üçin pyýada gidýän ýerinde boldy.
YD-nyň internet beýanatynda we ilki çykan habarlarda nyşananyň şaýy zyýaratçylary bolandygy aýdyldy.
Emma muňa garamazdan, Yragyň Içeri işler ministrligi hüjümde şol ýerdäki açyk bazaryň mähellesiniň, gök önüm we et satýanlaryň we alýanlaryň nyşana alnandygyny aýtdy.
30-njy aprelde bolan başga bir hadysada, Bagdadyň Dora etrabyndaky şaýy barlag nokadynda iki adam öldürildi diýip, polisiýa çeşmeleri aýtdy.


c: text/html

text:
Eýran Günbataryň özüne garşy girizen sanksiýalarynyň hiç hili täsiriniň bolmajakdygyny aýdýar.
Eýranyň Daşary işler ministrliginiň metbugat wekili Ramin Mehmanparastyň aýtmagyna görä, täze sanksiýalar “propogandandan we psihologiki uruşdan” özge hiç zat däl.
Duşenbe güni Birleşen Ştatlar, Britaniýa we Kanada Eýranyň energiýa we bank ulgamalaryna täze sanksiýalaryň girizilýändigini yglan etdi.
Birleşen Milletler Guramasynyň Halkara atom energiýasy gullugynyň ýakynda ýaýradan hasabatynda bellenmegine görä, Tähranyň ýadro ýarag tehnologiýalaryny özleşdirmek ugrunda iş alyp barandygyna delil geçýän maglumatlar bar.
Eýran özüniň ýadro programasynyň diňe parahatçylyk maksatlaryna eýerýändigini öňe sürýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Düýn Orsýet bilen Ýewropa Bileleşiginiň Brýusseldäki Sammitinde gol goýlan birek-birege düşünişmeklik jarnamasy Orsýetiň Bütindünýä söwda guramasyna girmeginiň öňündäki möhüm päsgelçilikleri aýyrdy diýlip hasaplanylýar.
Brýusseldäki dokumende Ýewropa Bileleşiginiň söwda boýunça komissary Karel de Guht we Orsýetiň ykdysadyýet ministri Elwira Nabiullina gol goýdy.
Bu Sammitiň dowamynda Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew Ýewropa Geňeşiniň prezidenti Herman Wan Rompuý we Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Jose Manuel Barroso bilen duşuşdy.
Şol duşuşyklardan soňky metbugat konferensiýasynda prezident Medwedew öz ýurdunyň tiz wagtda Bütindünýä söwda guramasyna goşuljakdygy barada optimistik pikirdedigini aýtdy.
“ABŞ we Ýewropa Bileleşigi bilen gol goýlan ylalaşyklardan soňra, Orsýetiň Bütindünýä söwda guramasyna agza bolmagy hakykata öwrülýär” diýip, Medwedew belledi.
Moskwa üçin umytlar bar…
Geçen aý Moskwa çig mallaryň eksportuna tarifleri kemeldýändigini yglan etmek bilen, gurama goşulmaga berk taýýarlyk gördi. Oňa Ýewropa Bileleşiginiň agzasy Finlandiýa köpden bäri garşy bolup gelipdi.
Dünýäniň iri ykdysadyýetli ýurdy Orsýet köpden bäri Bütindünýä söwda guramasyna agza bolup bilmän gelýär. Moskwa Ýewropa Bileleşigi bilen ylalaşygyň Bütindünýä söwda guramasyna agza bolmak baradaky arzuwlaryň täze ýylda hasyl bolmagyna getirjekdigine umyt edýär. Düýn Jose Manuel Barroso hem munuň “reýallykdygyny” aýtdy.
Prezident Medwedew Polşa eden resmi saparynyň yzysüre Brýussele barypdy. Polşanyň prezidenti Bronislaw Komorowskiý Moskwanyň Bütindünýä söwda guramasyna agzalygynyň iki ýurduň, şol sanda, Ýewropa Bileleşiginiň hem ykdysady hyzmatdaşlygyna bähbitli boljakdygyny tekrarlady.
Brýusseldäki Sammit şu ýylyň oktýabrynda ABŞ bilen Orsýetiň uzak dowam edýän oňşuksyzlyklaryna belli bir çözgütler tapylandan soň mümkin boldy. Waşingtonyň we Moskwanyň bu ylalaşygy Orsýetiň Bütindünýä söwda guramasyna goşulmagy üçin peýdaly ylalaşyk hasaplanylýar.
Gürjüstan şert goýýar
Emma, Bütindünýä söwda guramasynyň agzasy Gürjüstan Orsýetiň bu söwda guramasyna goşulmagyna garşy çykyş edip gelýär.
Gürjüstanyň premýer-ministri Nika Gilauriniň metbugat wekili Mçedlişwili Tbilisiniň bu babatdaky pozisiýasynyň üýtgemändigini mälim etdi.
“Gürjüstan edil ozalkylary ýaly talaplary öňe sürýär. Ýagny, Abhaziýadaky Psou derýasyndaky, Shinwali regionyndaky gümrük we serhet barlag merkezleriniň kanunlaşdyrylmagyny talap edýär. Bu biziň gün tertibimizde galan ýeke-täk meselämiz. Gürjüstanyň bu ugurdaky pozisiýasy üýtgewsizdir. Häzirki ýagdaýda Gürjüstan Orsýetiň Bütindünýä söwda guramasyna kabul edilmegini goldamaz” diýip, Mçedlişwili belledi.
Şonuň ýaly-da, bu Sammitde Orsýet öz raýatlarynyň Ýewropa Bileleşigine agza ýurtlara wizasyz girmegi baradaky haýyşyny hem şu gün maslahatlaşar diýlip garaşylýar.
22-nji noýabrda Ukraina bilen geçiren Sammitinde Ýewropa Bileleşigi ukrainalylaryň wizasyz syýahat etmegi baradaky “ýörite planyny” yglan etdi. Orsýetiň raýatlarynyň Ýewropa Bileleşigine agza ýurtlara wizasyz syýahat etmegi barada Moskwanyň arzuwy ýakyn geljekde amala aşmaz diýip, Ýewropanyň syýasatyny öwrenýän Brýusseldäki barlaglar merkeziniň eksperti Maýkl Emerson aýdýar.
“Men bu ugurda köp zada garaşmaýaryn. Sebäbi, eger muňa rugsat edilse, onda düýpli problemalaryň döremegi mümkin. Ylaýta-da, Demirgazyk Kawkazyň we Çeçenistanyň raýatlary Bileleşige agza ýurtlara wizasyz girseler, onda içeri işler ministrleri üçin käbir problemalaryň ýüze çykmagy ahmal” diýip, Maýkl Emerson bu mesele barada öz garaýşyny mälim etdi.


text:
Prezident Leh Kaçinskiniň ölümi sebäpli Polşada wagtyndan öň prezidentlik saylawlarynyň 20-nji iýunda geçiriljekdigi yglan edildi.
Ýurduň wagtlaýyn prezidenti we parlamentiň spikeri Bronislaw Komorowskiý prezidentlik boýunça saylawlaryň birinji tapgyrynyň 20-nji iýunda geçiriljekdigini şu gün yglan etdi.
Eger şol ses berişlikde kandidatlardan hiç biri berlen seslerden 50 prosentini gazanmagy başarmasa, saylawlaryň ikinji tapgyrynyň iýul aýynyň 4-ne geçiriljekdigi aýdylýar.
Parlamentiň spikeri Komorowskiý bilen mundan 11 gün ozal uçar heläkçiliginde wepat bolan prezidentiň dogany Ýaroslaw Kaçinskiniň esasy kandidatlar boljakdygy çak edilýär.
Pikir soralyşyklaryndan mälim bolşuna görä, hökümeti dolandyrýan häzirki sagçy toparyndan kandidat Komorowskiniň bu saýlawlarda ýeňiş gazanmagy-da mümkin.
Ýöne Ýaroslaw Kaçinskiý saýlawlara gatnaşjakdygy ýa gatnaşmajakdygy barada henize çenli hiç hili beýanat bilen çykyş etmedi.


text:
24-nji dekabrda Aşgabatda polietilentereftalatdan gaplary öndürmek boýunça zawod ulanylmaga tabşyrylyldy.
Önümçiligiň ösüşiniň uly depginini, şol sanda hususy ulgamda artýan depginini nazarda tutup, ýurdumyzyň kärhanalarynyň öz önümleriniň döwrebap gaplanylmagyna islegleri artýar. Bu bolsa oňa has oňat harytlyk görnüşini berýär hem-de ýaramlylygynyň has doly möhletini üpjün edýär. Polietilentereftalat howpsuzlygy hem-de oňaýlylygy netijesinde azyk önümlerini, beýleki suwuk we guýma serişdelerini gaplamak üçin giňden peýdalanylýar. Mundan başga-da, özboluşly çyzgylar boýunça işlenilip taýýarlanylan gaplar islendik harydyň ýatda galyjy mahabat serişdesine öwrülýär.
Täze kärhana gaplaýjy serişdelere artýan islegi kanagatlandyrmaga gönükdirilendir. Ol ýylda gaplaryň 200 million birligini çykarmaga niýetlenendir. Ýokary tehnologik enjamlar bilen enjamlaşdyrylan önümçilik binalarynda işgärleriň işlemegi üçin hemme şertler döredildi, zerur bolan öňüni alyş-arassaçylyk kadalary berjaý edildi. Şeýle hem bu ýerde edara ediş binasy, ammar hem-de kömekçi hojalyk desgalary göz öňünde tutuldy, desganyň töweregi abadanlaşdyryldy.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Adam hukuklary boýunça Ýokary komissarynyň edarasy Ukrainanyň separatistleriň kontrollygyndaky gündogar sebitinde adam alyp gaçmalaryň, bikanun tussag edilmeleriň, gynamalaryň we öldürmeleriň amala aşyrylýandygyny alamatlandyrýan subutnamalaryň has hem köpelýändigini habar berýär.
18-nji iýunda ýaýradylan täze raportda gürrüňi gidýän gurama Russiýa tarapyndan anneksiýa edilen Krym sebitinde “howsalaly tendensiýanyň” ýüze çykýandygy barada hem belläp geçýär.
Gürrüňi edilýän beýanat 7-nji maý bilen 7-nji iýun aralygyny öz içine alýar.
BMG-niň adam hukuklary boýunça başlygy Nawi Pillaý (Navi Pillay) Ukrainanyň Donetsk we Luhansk regionyndaky Russiýa tarapdary ýaragly toparlara “özlerini we şol regionda ýaşaýan adamlary çykgynsyz soňa alyp gitmegi bes etmekleri” üçin çagyryş etdi.


text:
Pakistanda bolan partlamalarda azyndan 7 adam öldi, bombalaryň ikisi Yslamabatda partlady.
24-nji maýdaky iň ganly partlama Mohmant tire sebitinde, Owganystan bilen serhet töwereginde boldy.
Ýol ýakasyndaky bomba partlanda alty esger öldi we biri ýaralandy.
Yslamabatdaky bomba ýerli wagt bilen sagat 2.00-da, şäher merkezine golaý bir söwda meýdanynda boldy. Polisiýa bu ýerden hassahana alnyp gidilen garawulyň heläk bolandygyny aýtdy.
Ikinji partlama şäheriň beýleki bir böleginde, bir maşynyň içinde boldy.


text:
Çarşenbe güni Ysraýylyň Ýokary sudy Tel-Awiw bilen Günbatar Kenaryň aralygyndaky esasy transport ýolundan palestinlileriň belli bir aralyga çenli gatnamaklaryna ýol beriji karar çykardy.
Günbatar Kenardan Ysraýylyň paýtagty Tel-Awiwe çenli barýan bu uly transport ýoly Iýerusalim şäheriniň hem üstünden geçýär.
2002-nji ýylda bu transport ýolunyň ugrunda palestin söweşijileriniň birnäçe ysraýylly maşyň sürüjileri atyp öldürmekleriniň yzy bilen, Ysraýylyň hökümeti bu ýoldan palestinlileriň gatnamaklaryny gadagan edipdi.


text: Türkiyäniň Azerbeyjandaky ilçisi, türk-ermeni gatnaşyklarynda öňegidişligiň ýokdygyny beýän etdi. Bu barada ilçi Hulusi Kylyç, Assosiated Press agentligine beren maglumatynda aýdypdyr. Şol bir wagtyň özünde, ABŞ-nyň Döwlet Departamentiniň Ýewropa we Ýewraziýa meseleleri boýunça kömekçisi Filip Gordon, 16-njy iýunda eden çykyşynda, türk-ermeni gatnaşyklary boýunça işlenen ýol kartasyna layýklykda, ýakyn geljekde bu iki ýurdyň arasyndaky diplomatiki gatnaşyklaryň ýola goýuljakdygyny, hem-de iki ýurdyň arasyndaky serhetleriň açyljakdygyny aýtdy.


text:
On üç ýaşly Taýler Meder Çikago şäherinde ýaşaýan göreldeli 8-nji klas okuwçysy. Ol ukudan ir turýan, işeňňir we mekdebinde hormatlanýan okuwçy.
Ol üçünji klasdaka mugallymynyň el bilen hat ýazmagy öwreden wagtyny häzir hem tolgunyp ýatlaýar:
"Men el bilen hat ýazmagy halaýardym, sebäbi men çalt ýazmany gowy görýän. Elde ýazmak – çalt ýazmak üçin amatly."
Emma bu meselede bir problema bardy. Elde ýazmagy öwredýän sapaklar bary-ýogy ýarym ýyl dowam edipdir. Şondan soň Taýler elde ýazmagy hiç haçan öwrenmändir. Birnäçe wagtdan soň ol ýene-de basma harplar bilen ýazmagy dowam edipdir. Bu işde onuň uly tejribesi bolmansoň, ol öz golýazmasyna düşünmegiň kyn bolandygyny boýun alýar:
"Men örän tiz ýazýan we şol sebäpden hem ýazan zadym erbet görünýär. Meniň pikirimçe, ýazuw sapaklaryny köpräk okadan bolsalar, has gowy bolardy."
Ozal harplary gaýta-gaýta ýazdyrardylar
Onuň ejesi Meredis özüniň birnäçe ýyl dowam eden ýazuw sapaklaryny begençli ýatlaýar. Şol sapaklarda okuwçylar käbir harplary ýönekeý sözlere we sözlemlere baglamankalar, gaýta-gaýta ýazardylar.
Netijede onuň el ýazuwy, oglunyňky bilen deňeşdirilende, owadan we düşnükli. Meredis bu ýagdaýa öýünde ogluna eli bilen ýazan hatyny galdyranda göz ýetirendigini aýdýar:
"Meniň hatda näme ýazandygym ýadymda däl. 'Günüň gowy geçsin, öýe geleniňde maňa jaň et' diýen bolmagym mümkin, şoňa meňzeş zatlar. Şol gün biraz wagtdan soň oglum maňa jaň edip: “Eje, maňa bir hat goýup gidipsiň, näme diýip ýazanyňa düşünmän jaň edýän' diýdi. Käbir sözlerine düşündim, ýöne näme diýjek bolýanyňa düşünmedim' diýdi. Men haty elim bilen ýazamsoň, üns bermändirin we ol şol hatyň hatda bir bölegini hem okap bilmändir. Bu meni biraz gynandyrdy."
Tehnologiýanyň ösüp, barha köp çaganyň galam bilen kagyzyň deregine kompýuter klawiaturasynda ýazmaga öwrenişmegi bilen nesilleriň arasyndaky bu problema has hem ýitileşýär. ABŞ-da el ýazuwy birmahallar mekdep programmasynyň möhüm bölegidi, okuwçylar elde ýazmak usulyna ökdelemek üçin birnäçe ýylyň dowamynda latyn harplaryny birikdirip ýazmagy öwrenýärdiler.
Arassa ýazuwa derek kompýuter gelýär
Häzirki wagtda ABŞ-nyň mekdepleriniň 80 prosentinde ýazuw sapaklary ýatyrylyp, onuň deregine çagalaryň kompýuterde ýazmak ukyplaryny we tehnologiýa bilen bagly beýleki ukyplaryny artdyrmaga üns berilýär.
Bu ösüş elde ýazmagyň tarapdarlarynyň gaharyny getirdi. Käbir günbatarly synçylar golýazmanyň we orfografiýanyň beýleki görnüşleriniň, ýaş nesil üçin orta asyrlaryň golýazmalary ýaly düşnüksiz boljakdygyny aýdyp, aladalanýarlar.
Stiw Graham, Arizona ştatynyň döwlet uniwesitetiniň professory, öz golýazmasynyň erbetdigini boýun alyp, ýitip barýan ýazuw sapaklaryny küýsemeýändigini aýdýar.
Golýazmanyň tarapdarlarynyň aglabasy geljekki nesliň öz goluny goýup bilmejek, taryhy dokumentleri ýa-da mamasyndan gelen haty okap bilmejek derejede boljakdygyny aýdýarlar.
Emma Graham olara çişirilen deliller diýip baha berýär:
"Adamlaryň getirýän mysallarynyň biri çagalar konstitusiýany okap bilmezler diýen gürrüň. Bu delile garşy Amerikanyň konstitutsiýasyny sen näçe wagtda bir gezek okaýaň diýen soragy berip bolar. Ondan başga-da, konstitutsiýa çap edilen görnüşde hem bolup biler. Tekstiň adaty basma harplarda ýazylmagy bilen ondaky sözler we onuň mazmuny üýtgemeýär. Beýleki tarapdan, men golýazma ýitip gider öýdemok, sebäbi ol häzirlikçe iň arzan gural" diýip, Graham aýdýar.


text:
Hormatly lukman! Aýaklaryň X-görnüşli deformasiýasyny operasiýanyň ya-da maşklaryň komegi bilen duzedip bolýarmy? Göwnüme bolmasa aýaklarym beterleşýän ýaly. Şu barada maglumat bermegiňizi haýyş edýärin!
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Aýaklaryň X-görnüşli deformasiýasy näme?
Aýaklar birleşdirilip goýlanda iki dyz, iki injik we ökjeler biri-birine degip, arasynda boşluk emele gelse göni görnüşli aýaklar diýilýär. Haçanda aýaklar birleşdirip goýlanda, iki dyzyň biri-birine has golaý ýerleşip, ökjeleriň bolsa arasynyň has açyk bolmagyna hakyky X-görnüşli deformasiýa diýilýär. Emma öý şertlerinde öz-özüňize bu kesel kesgitlemesini goýmaň. Trawmatolog lukmana ýüz tutuň, ol Size deformasiýanyň barlygyny ýa-da ýoklugyny, onuň derejesini we bejeriş usullaryny düşündirer.
Çagalyk döwürde bu keseli bejeriş bedenterbiýesi we dürli mahsus maşklaryň kömegi bilen bejerip bolar. Ulularda bolsa diňe operatiw usullar ulanylýar. Operasiýa wagty zeperlenen süňkde 5-7 mm deşik edip, mümkin boldugyça süňki göneldýärler. Eger deformasiýa has agyr ýagdaýda bolsa, onda "Ilizarowyň" enjamyny dakýarlar. Bu ýagdaýda süňke demir esasly nurbatly çişler we sim dakylyp goýulýar. Enjam 3 aýyň dowamynda aýaga dakylgy durup, süňkleriň dogry ösmegi üçin nurbatlary çekdirip durmaly bolýar. Operasiýa eden lukman nurbaty haçan we näçeräk çekdirmelidigi barada ýörite meýilnama düzüp berer. Operasiýadan soňky ilkinji aýlarda Siz pişegiň kömegi bilen emaý ýöräp başlamaly. Bir aýdan soň özbaşdak ýöräp başlamaga rudsat berilýär. Üçülenji aýda enjam doly aýrylýar we soňky 6 aýyň dowamynda agyr fiziki hereketleri etmekden saklanmaly bolarsyňyz.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Mary şäherinde Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň buýurmasy boýunça Işewürlik merkeziniň binalar toplumynyň gurluşygy alnyp barylýar. “Ezizdag” hususy kärhanasy baş potratçy bolup durýar, “ferhor” hojalyk jemgyýeti we “Erkingurluşyk” hususy kärhanasy bolsa gurluşyga paýly başlangyçlarda gatnaşýarlar.
Toplum üç bölekden ybarat bolup, olaryň esasysy Işewürlik merkezidir. Onuň birinji gatynda “Rysgal” aksioner-kommersiýa bankynyň mary welaýat bölümi ýerleşýär. Ikinji gat tutuşlygyna Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşiginiň welaýat bölümi üçin niýetlenendir. Üçünji we soňraky gatlarda ofis otaglary ýerleşýär.
Söwda-dynç alyş merkezi hem dört gatly binadan ybarat bolar. Birinji gaty supermarket we dürli ugurly dükanlar eýelär we olar ikinji, üçünji gatlarda-da ýerleşer. Iň ýokarky gat kafe, restoran, oýunlar zaly üçin niýetlenilýär.
“Toý mekany” binasy hem toplumyň bezegine öwrüler. Onuň köpçülikleýin dabaraly çäreleri geçirmek üçin 750 orunlyk zaly, şeýle hem naharhanasy, fotostudiýasy, gözellik salony we beýleki köp sanly otaglary bolar.
Merkeziň çägi 2,7 gektar meýdany eýeleýär. Gutarnykly görnüşde ol bagçylyk-seýilgäh bezegli häzirki zaman binagärlik nusgalarynyň sazlaşygyny emele getirer.
Häzirki wagtda 3500 kwadrat metr meýdany eýeleýän dört gatly söwda-dynç alyş merkezinde işler ikinji gatyň derejesinde alnyp barylýar. Onuň gapdalynda Işewürlik merkeziniň ýedi gatly binasy galdyrylar, bu ýerde işlere ýaňy girişildi. Desga “Marytaslamanyň” hünärmenleriniň taýýarlamaly möhleti — indiki ýylyň ahyry. Ähli işler bellenilen grafik boýunça alnyp barylýar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow Türkmenistanyň Ýaragly güýçleriniň hatarynda gulluk möhletini tamamlan esgerleri ätiýaçylga goýbermek, harby gulluk ýaşyna ýeten ýaşlary goşun hataryna çagyrmak baradaky karara gol çekdi.
Kararda Türkmenistanyň Ýaragly güýçleriniň we beýleki goşunlarynyň hataryna çagyrylyp, harby gulluk edýänwe kanun esasynda bellenilen möhleti dolan esgerleri oktýabr-dekabr aýlarynda ätiýaçlyga goýbermek bellenilýär.
Şeýle-de bu karar esasynda, çagyryşdan soňa goýulmaga hukugy bolmadyk we harby gulluga çagyrylýan gününe çenli 18 ýaşy dolýan erkekleriň oktýabr-dekabr aýlarynda harby gulluga alynmagy bellenilýär.


text:
Sişenbe güni Gazagystanyň Aktobe oblast sudunda terrorizmde aýyplanylýan dört adamyň işi boýunça sud diňlenişigi başlandy.
Suduň metbugat sekretary Gülnur Simatowa Gazagystanyň bu dört raýatyna terrorizmde, adam öldürmekde we bikanun ýarag saklamakda aýyplama bildirilýändigini aýtdy.
Ol bu raýatlaryň ýakynda Aktobe oblastynyň Temir raýonynda polisiýa güýçleri bilen atyşyklara dahylly diýlip hasaplanylýandygyny mälim etdi.
Şol gürrüňi edilýän atyşyklarda iki polisiýa işgäriniň ölendigi habar berlipdi.
Gülnur Simatowa bu aýyplanýanlaryň adyny aýtmakdan saklandy.
Gazagystanyň häkimiýetleri şu ýylyň maý aýyndan bäri ýurduň günbatar regionynda terrorizmde güman bildirilip 30 töweregi adamyň tussag edilendigini aýdýarlar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow anna güni geçiren hökümet maslahatynda, bir tarapdan, ykdysadyýeti diwersifikasiýa etmek meselesini gozgady, ikinji tarapdan bolsa, «dürli ministrlikleriň we pudak edaralarynyň garamagynda şol bir önümleri öndürýän kärhanalar köp» diýdi.
Prezident bu sözüni delillendirmek üçin çakyr kärhanlarynyň Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrliginde-de, Azyk senagat döwlet birleşiginiň garamagynda hem bardygyny aýtdy.
«Umuman, ýurdumyzda çakyr öndürýän şunça kärhananyň zerurlygy barmy?» diýip, prezident Berdimuhamedow Ministrler kabinetiniň maslahatyna gatnaşýanlara sorag bilen ýüzlendi we bu meseläniň anyk öwrenilmelidigini belledi.
Türkmen içgileri
Eýsem, bu mesele nähili öwreniler? Döwlet baştutanynyň «bize şunça çakyr kärhanasynyň zerurlugy barmy?» diýen soragyndan soň, «olar bize dogrudanam zerur» diýip biljek tapylarmy ýa-da ýurtdaky çakyr kärhanlaryna azaldylmak howpy garaşýarmy?
Aslynda, bu meselede haýsy çelgiden ýa nähili pikirlerden ugur almaly?
Azatlyk Radiosyndan Ýowşan Annagurban bu barada ýerli aktiwist, Aşgabat töweregindäki çakyr öndürijileriň kynçylyklaryndan habarly, üzümçilikden gowy baş çykarýan synçy Nurberdi Nurmämmedow bilen söhbetdeş boldy.


text:
Orsýetiň tussaghanasynda ölen täjik çagasynyň ejesi Täjigistana deportasiýa edilýär.
12-nji noýabrda Sankt-Petrburg şäher sudy, Zarina Ýunusowanyň Orsýetiň migrasiýa baradaky kanuny bozandygy hakynda aşaky suduň çykaran kararynyň öz güýjünde saklanýandygyny mälim etdi.
Bu aralykda, Orsýetiň häkimiýetleri Ýunusowanyň bäş aýlyk ogly Umarali Nazarowyň ölümi bilen baglanyşykly derňewleri dowam etdirýärler.
Gürrüňi edilýän çaga, onuň ene-atasy migrasiýa düzgünlerini bozmakda aýyplanyp, gysga wagtlyk tussag edilenden bir gün soň heläk boldy.
Gürrüňi edilýän ene-ata polisiýa ofiserleri özlerini çagasyndan aýry-aýrylykda soraga çekenden bäş sagat soň, özlerine oglunyň gaýtarylyp berilmändigini aýdýar.
Olaryň aýtmagyna görä, polisiýa işgärleri olara çagasynyň dem alyş ýollaryndaky näsazlykdan ejir çekýändigini aýdyp, keselhana ýerleşdirendiklerini mälim edipdirler.
15-nji oktýabrda çaganyň jesedi Zarina Ýunusowa we onuň adamysyna berildi.


text:
10 ýyl mundan ozal 1999-njy ýylda reforma tarapdary studentleriň protestleri, Tähranda, Yspyhanda we Töwrizde möwç aldy. Olaryň hereketini basyp ýatyrmak üçin howpsuzlyk güýçleriniň umumy ýaşaýyş jaýlara hüjümlerinde azyndan bir student ölüp, Ezzit Ibrahymnejad polisiýanyň dürresinden ölümiň bärsinden gaýtdy.
Studentleriň hereketini goldap, şäherlerde uly möçberde protest demonstrasiýalar derhal möwç aldy. Şonda protestçiler polisiýa resmileriniň wezipelerinden boşadylmagyny, reformalaryň, şol sanda kanunçylygyň ýaýbaňlanmagyny talap etdiler. Ýöne studentleriň protesti edil geçen aýdaky ýaly aşa köp howpsuzlyk güýçleriniň basyşy netijesinde basylyp ýatyryldy.
Geçen aý prezidentlige saýlawlaryň netijesinde protestleriň basylyp ýatrylmagynda näçe adamynyň ölendigi häzir anyk belli däl. Iňlis dilinde gepleşik berýän döwlet eýeçiligindäki Press TV 20 adamyň, şol sanda ýaragly Basij toparyndan 8 adamynyň ölendigini habar berdi. Ýöne başga çeşmeler ölenleriň sanynyň mundan has köpdügini öňe sürdüler.
Ensar Hizbulla topary
Käbir internet saýtlarynda graždan eşigini geýip, protestçilere hüjüm eden ýaragly toparyň agzalarynyň suratlary ýerleşdirilip, olaryň tanalyp halk köpçüligine aýan edilmegi soraldy.
Şeýle sypat we görnüş bilen adamlara hüjüm edýän toparlaryň biri hem, “Ensar Hizbulla”, ýagny Hizbullanyň kömekçileri. Şol toparyň ozalky agzasy, golaýda Germaniýa sygynan Amir Farşad Ebrahimi, protestçileri urup ýenjenleriň bir toparyny tanaýandygyny aýdýar. “Men güwa geçýärin, mysal üçin plany Ensar Hizbullanyň agzasy. Şeýle hem onuň syýahat agenturasy bar we uçar biletini satýar. Agenturanyň harjy-harajaty bar” diýip Ebrahimi aýdýar. “Ýöne ol salgyt töleginden hem boşadylan we bir öýden telefon edilip, ol biziň öz Hizbullamyz, onuň bilen işiňiz bolmasyn diýip şolar ýaly adamlara ýörite hemaýat berilýär.”
Protestlere çydam etmäli däl diýip, ýurduň ýokary derejeli dini liderleri çagyryş edenden soň, howpsuzlyk güýçleriniň ýany bilen graždan eşigini geýen ýörite gullugyň agzalary köçelerde adamlara hüjüm edip başladylar. Şeýle gysyşlaryň netijesinde geçen 10 ýylyň dowamynda iki gezek uly möçberde protestler emele geldi.
Olardan ilkinjisi 1999-njy ýyldaky studentleriň ptotesti, ikinjisi bolsa häzirki prezidentlige saýlawlaryň netijesine dörän giň möçberdäki halk herketi. Ýöne ýurtda aşa liniýanyň ýa-da reformaçylaryň ýeňiş gazanjakdygyny häzirden çaklamak aňsat däl.


text:
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Siriýanyň oppozisiýasynyň ýokary derejeli wekili bilen duşuşyk geçirdi. Lawrow Siriýanyň ozalky premýer-ministri Riad Hijab bilen sişenbe güni Ammanda gepleşdi. Hijab şu ýylyň awgustynda Iordaniýa gaçyp barypdy.
Gepleşiklerden soň, Lawrow Siriýanyň oppozisiýasyny gan döküşligi dowam etdirmekde aýyplady. Oppozisiýa gepleşiklerden ozal, prezident Başar al-Assadyň häkimiýet başyndan çekilmelidigini öňe sürýär.
Hijab Assadyň häkimiýet başyndan aýrylmagy “ýeke-täk çykalga ýoly” diýip belledi.
Bu aralykda Siriýanyň döwlet telewideniýesi “terrorist” diýlip atlandyrlan adamlaryň ýurduň parlamentiniň başlygy Jihad al-Lahamyň doganyny öldürendigi barada maglumat berdi. Resmi informasiýa görä, bu waka sişenbe güni Damaskda bolupdyr.


text:
Ýakynda, oktýabr aýynda adam hukuklary boýunça “Türkmen inisiatiwasy” topary (TIHR) BMG-niň ykdysady, durmuş we medeni hukuklary boýunça komitetine
Türkmenistanyň adam huklary boýunça BMG-niň Konwensiýasyny ýerine ýetirişi barada hasabat taýýarlady
.
Azatlyk Radiosyndan Maýsa Baba gyzy bu hasabat bilen bagly toparyň ýolbaşçysy Farid Tuhbatullin bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Farid, täze ýaýradan dokladyňyz barada gürrüň berseňiz?
Farid Tuhbatullin
Farid Tuhbatullin:
Biz bu doklady BMG-niň adamlaryň ykdysady, sosial, medeni hukuklary baradaky komiteti üçin ýazdyk. Doklad adamlaryň şeýle hukuklaryna bagyşlandy. Sebäbi Türkmenistanyň ilaty ýurtda ykdysadyýetiň , adamlaryň sosial durmuşynyň we medeniýetiniň pesliginden ejir çekýär. Türkmenistanyň halkynyň syýasy sferada passiw bolmagy, olaryň ykdysady, sosial, medeni taýdan pes bolmagy adamlaryň umumy ýaşaýyş durmuşyna ýaramaz täsir edýär. Edil şu sebäplere görä, Ýakyn Gündogarda rewolýusion hereket başlanypdy.
Azatlyk Radiosy: Siziň bu dokladyňyz tutuşlygyna Türkmenistana bagyşlanypdyr, şeýlemi?
Farid Tuhbatullin:
Elbetde. Sebäbi komitetiň 18-21-nji noýabr aralygynda geçiriljek maslahatynda Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýy meselesi gün tertibinde goýulýar.
Azatlyk Radiosy: Eýse, Türkmenistanda adamlaryň hukuklary haýsy sferada has köp bozulýar?
Farid Tuhbatullin:
Türkmenistanyň kanunçylygynda “aýallar erkekler bilen deňhukukly” diýilýär. Emma ýurtdaky ykdysady hem sosial ýagdaýyň ýaramaz bolmagy aýallary maşgalanyň ähli jogapkärçiliklerini boýun almaga mejbur etdi. Bu bolsa türkmenleriň asyrlar boýy dowam edip gelýän däp-dessurlaryna garşydyr. Bu türkmen zenanlary üçin täze we agyr synag boldy.
Azatlyk Radiosy: Siz dokladyňyzda Türkmenistanda etniki azlyklaryň hukuklarynyň bozulýandygy barada hem ýazypsyňyz. Bu barada näme aýdarsynyz?
Farid Tuhbatullin:
Türkmenistanda etniki azlyklaryň sosial hem medeni hukuklary gödek bozulýar. Meselem, Türkmenistanda özbekler, gazaklar, ruslar, koreýler we beýleki milletleriň wekilleri ýaşaýarlar. Emma ýekeje-de milli medeni merkez ýok. Olara özleriniň folklor toparyny döretmek ýa-da öz dilinde gazet -žurnal çap etmek, öz milli medeniýetini ösdürmek hukuklary berilmedi. Aslynda beýle işleri amala aşyrmak boýunça ýurduň kanunçylygynda hiç hili gadagançylyk ýok.
Şeýle hem biz dokladda Türkmenistanda çagalaryň hukuklarynyň bozulyşy barada-da maglumat berýäris.
Azatlyk Radiosy: Umuman, bu doklady ýazmakdan we ýaýratmakdan esasy magsat näme?
Farid Tuhbatullin:
Türkmen resmileri bilen 18-21-nji noýabrda geçiriljek BMG-niň maslahaty uçin soňky döwürde Türkmenistanda adamlaryň hukuklarynyň ýagdaýyny gowulandyrmak ugrunda edilen işler barada ýörite doklad taýýarlaýarlar. Adatça bolşy ýaly, ýurtdaky adam hukuklarynyň ýagdaýy barasynda garaşsyz ekspertler we jemgyýetçilik guramalary hem özlerinde bar bolan faktlara esaslanyp, doklad taýýarlap tabşyrýarlar. Elbetde, bu alternatiw doklad hasaplanýar. Komitetiň agzalary iki tarapyň doklady bilen tanşyp, olary deňeşdirip, netije çykarýarlar. Şol netijä görä hem ýurtda adam hukuklarynyň ýagdaýyny gowulandyrmak barada türkmen hökümetine rekomendasiýa berilýär.
Azatlyk Radiosy: Eýse, komitetiň maslahatyndan soň Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýy babatda özgerişlikler bolar diýip garaşyp bolarmy?
Farid Tuhbatullin:
Birinjiden, komitet öz teklibini maslahatdan iki hepde geçensoň, ýa-da bir aý geçenden soň berýär. Türkmen hökümeti kämahal berlen rekomendasiýalara görä öz kanunçylygyna özgerişlik girizýär. Kämahal nähilidir bir problemalary çözmäge synanyşýar. Emma, gynansak-da, türkmen häkimiýetleri rekomendasiýalara köp ýagdaýda sowuk-sala seredýär. Ýöne türkmen häkimiýetlerine täsir eder ýaly bizde başga mehanizm ýok. Şoňa göra türkmenistanlylaryň hukuklaryny goramak üçin, biz ähli mümkinçiliklerden peýdalanýarys.


text:
Filippinlerde “Al-Kaýda” bilen ilteşikli bir topar 15 aý mundan ozal alnyp gaçylan we zamunlykda saklanan Awstraliýanyň raýatyny boşatdy.
Filippinleriň harbylarynyň berýän maglumatyna görä, Warren Rodwell şenbe güni ýurduň demirgazygyndaky Pagadian şäheriniň golaýynda azatlyga goýberilipdir. Habar serişdelerinde Rodwelliň mejalsyz suratlary görkezildi.
Häzirlikçe Rodwelliň azat edilmegi üçin puluň tölenip-tölenmändigi barada maglumat ýok.
Awstraliýanyň daşary işler ministri Bob Karr Rodwelliň azat edilmegini gutlady.
54 ýaşyndaky ozalky esger 2011-nji ýylyň dekabrynda “Abu Şaýýaf” topary tarapyndan alnyp gaçylypdy.


text:
Orsýetde döwletiň eýeçiligindäki demirýol kompaniýasy uzak aralyga gatnaýan otlularda ýolagçylar üçin hristian dini barada audio programmalary hödürlemekçi bolýar. Orsýetiň Prawoslaw buthanasy tarapyndan goldanýan bu inisiatiwa tankytlara sezewar boldy.
Tiz wagtda Orsýetde otlularyň ýolagçylarynyň ýörite audio programmalar arkaly Orsýetiň prawoslaw dininiň taryhy, filosofiýasy bilen yzygiderli tanyşdyrylyp başlanmagy mümkin.
Ýolagçylaryň dykgatyna
Moskwanyň Patriarhiýa dini edarasynyň baş ruhanylarynyň ýolbaşçylygynda öňe sürülýän inisiatiwa görä, “Radio Rossii” atly radiostansiýada žurnalist Lýudmila Borzýagyň alyp barýan programmalary esasynda ýakyn aýlarda Orsýetiň uzak aralyga gatnaýan otlularynyň 200-den gowragynyň ýolagçylaryna dini gürrüňler hödürlener.
Bu gepleşikler Orsýetiň tanymal mukaddes taryhy şahslarynyň durmuşy, şol sanda knýaginýa Olganyň we knýaz Wladimiriň durmuş ýoly, Orsýetde hristian dininiň ornaşmagynyň başlangyç döwürleri we Orsýet döwletiniň düýbüniň tutulmagy baradaky maglumatlary öz içine alýar.
Şeýle-de ýolagçylar gadymy grek filosofy Fales we gadymy Rim syýasatçysy kiçi Pliniý ýaly şahslar barada we gadymy taryh barada maglumatlar bilen tanyş bolup bilerler.
Orsýetiň döwletiň eýeçiligindäki demirýol kompaniýasynyň metbugat wekili Ýelena Miroşnikowa Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde bu proýektiň jemgyýetde medeniýetiň we bilimiň derejesini ýokarlandyrmaga itergi berjegine ynam bildirýär.
Emma bu proýekt ençeme bilermenler tarapyndan ýazgaryldy. Bilermenler onuň diniň döwletden aýralygy baradaky düşünjä ters gelýändigini belleýärler.
Musulmanlaryň garaýşy
Orsýetiň prawoslaw dinine uýmaýan ilatly respublikalarynda proýekte has berk garşylyk bildirildi.
Esasan musulman ilatly Tatarstanyň paýtagty Kazanyň 17 ýaşly ýaşaýjysy Adilýa hristianlara niýetlenen programmalaryň tatarlaryň göwnüne degmegi mümkin diýip hasap edýär. Adilýa özüniň muňa garşy çykyş edýändigini aýdýar. Onuň sözlerine görä, prawoslaw hristian dini barada ors dilinde geçirilýän programmalar köpçülige hödürlenýärkä, näme üçin yslam barada gepleşik berilmeýär diýen pikirleriň döremegi mümkin.
Käbir maglumatlarda otlularda programmalary diňlemek islemedik ýolagçylaryň sesini öçürip bilýändikleri barada aýdylýar. Hristian buthanasynyň taryhy boýunça bilermen Irina Karasuba dini mazmunly maglumatlaryň köpçüligiň üýşýän ýerlerinde, şol sanda otlularda berilmeginiň adamlaryň dinden ýüz öwürmegine itergi berip biljekdigini belleýär.
Din we ýolbaşçylar
Orsýet özüniň köp dinli döwletdigini yglan edýän hem bolsa, ýurduň köp ýolbaşçylary Moskwanyň Patriarhiýa dini edarasy bilen ýakyn gatnaşyk saklamakda tankytlara sezewar edilýär.
Orsýetiň Prawoslaw buthanasynyň baş ýolbaşçysy Patriarh Kiril prezident Putiniň uzak wagtlap häkimiýet başynda saklanmagyny “hudaý tarapyndan görkezilen keramat” diýip atlandyrdy.
“Orsýetiň demir ýollary” edarasynyň başlygy we prezident Putiniň ýakyn ýarany Wladimir Ýakunin dini ynançlaryny ýaşyrmaýar.
Ýakunin prawoslaw hrirstian dinini goldamak ugrunda eden tagallalary üçin Serafim Sarowskiý ordeni, Mukaddes Daniil Moskowskiý ordeni, Andreý Rublýow ordeni bilen sylaglandy, şeýle-de ol Gresiýanyň, Serbiýanyň, ABŞ-nyň, Çehiýa Respublikasynyň we Slowakiýanyň Prawoslaw buthanalarynyň sylaglaryna eýe boldy.


text:
Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň 11-nji sentýabrda geçirilen mejlisinde ýurduň dokma senagaty ministri Saparmyrat Batyrow işden boşadyldy.
Ol bazary öwrenmek we ol ýere uly isleg bildirilýän harytlary çykarmak meselelerini öwrenmezlikde, netijede, öndürilýän önümleriň ýerlenip bilinmezliginde tankytlanýar.
Mundanam başga, resmi habara görä, ozalky ministr dokma senagaty kärhanalaryny döwrebaplaşdyrmaga, hünärli kadrlary ýetişdirmäge hem ýeterlik üns bermändir.
Türkmenistanda soňky iki onýyllykda ministrleriň prezident tarapyndan tankytlanmagy we işden boşadylmagy adaty bir zada aýlandy.
Azatlyk radiosy bu mesele bilen gyzyklanyp, täze habar bilen baglylykda, Türkmenistanyň oba hojalyk ministriniň öňki orunbasary, häzir Şwesiýada ýaşaýan türkmen biznesmeni Sapamyrat Yklymow bilen söhbetdeş boldy.


text:
Her sapar gazet-žurnallara abuna ýazylyşyk başlanda öýümizde gopgun turýar. Men muňa ozal üns bermeýärdim. Ýöne pensiýa çykanymdan soň öýdäkileriň nägileliginiň janynyň bardygyna göz ýetirdim.
Ilki bilen nägileligiň nämedeligini düşündireýin. Maşgala çlenlerimizden işe gatnaýanlar mejbury ýagdaýda gazet-žurnala ýazdyrylýarlar. Özem şol mejburlygam islegiňe görä däl. Iş ýeriň haýsy gazete ýazyl diýse, şoňa ýazylaýmaly. Bir öýe iki-üç sany meňzeş gazet gelse-de, seniň ýagdaýyňy soraýan ýok. Bir öýe on sany meňzeş gazet gelende-de, aýlyk alýan ýeriň haýsy gazete ýazsa, sesiňi çykarmaly däl.
Üstesine-de, gazetlere dürli-dürli atlylaryny saýlap ýazylanyňda-da tapawudy ýok. Olaryň hemmesi birmeňzeş. Diňe ady başga diýäýmeseň.
Täze elipbiýi özleşdirmek maňa kyn düşdi. Şofýor bolamsoň, onuň maňa kän bir geregem ýokdy. Agyry edinmändimem.
Pensiýa çykanyma iki ýyl boldy. Pensiýada wagtyňam güýmenje gerek. Yhlas edip, täze elipbiýi öwrendim. Ýazyp bilmesem-de, okap bilýän.
Öýe ýurtda çykýan gazet-žurnallaryň ählisi diýen ýaly gelýär. Poçtalýon bir hepdäniňkini jemläp oklap gidýär. Başda şol gazetler uly güýmenje boldy, soňabaka welin, içim gysdy.
Gazet-žurnallar ors elipbiýinde çykýan mahaly hem öýe dürli neşirler gelerdi. Şonda gazetleri dördünji sahypasyndan başlap okap başlaýardym. Dördünji sahypada hökman satira-ýumor ýa-da ýörite sahypalar berlerdi. Okap-okap, hezil edýärdim.
Indi diňe galkynmalymy?
Her sapar öýe gazet-žurnal gelende häzirki gazetlerdenem şol zatlary agtardym. Her näçe geň galsam-da, degişmedir şorta sözlere gabat gelmedim. Hamala gazetdir-žurnallaryň barysyny bir adam çykarýan ýaly. Hiç birinde göwün açyp, okar ýaly zat ýok. «Edebiýat we sungata» näme boldy! Şol dagy degişmesiz çykmazdy ahyry. «Belki, indiki sanda bir zatlar çykar. Bu sapar satira-ýumora ýer bolan däldir» diýen niýet bilen «Edebiýat we sungat» gazetiniň her sanyny howlukmaç gözden geçirýärin.
Adam ýeke wagty ruhy iýmiti has küýseýän eken. Ruhy iýmite islegiňi gandyrmak aňsadam däl eken. Degişme-gülüşme bermeli gazetde bolsa degişmäniň ysam ýok. Dogry, gazetiň her sanynda gabrowo degişmeleri bar. Olaryň hemmesini men bu gazetiň sowet döwründäki sanlaryndan okap çykypdym. Hamala, türkmeniň öz degişmesi gapyşan ýaly. «Türkmene indi degişmek gadagan. Diňe galkynmaly!» diýip, içi ýananlar gürrüň edýärler. Ýa bu hakykatdanam dogrumyka?
“Haky ýok”
Gazetleri dör-dörjük edip otyrkam, kä wagt çaý başynda ümmüldeşýän, pensioner goňşym geldi. Men oňa kalbymyň degişmelije zat küýseýändigini, gazetlerden degişme gözleýändigimi, ýüregimiň gysyp durandygyny, degişme okap, birneme ýüregimi giňeltmek isleýändigimi aýtdym. Ol maňa Türkmenistanyň dünýädäki degişmäni gadagan edýän ýeke-täk ýurda öwrülendigini, munuň şeýle edilenine üç ýylyň dagy bolanyny aýdyp, meniň bu zatlardan bihabarlygyma haýran galdy.
Garraberseň, oýnajagam tapylýar. Goňşyma «hä» beresim gelmedi. Hatda iň yza galak ýurt hasaplanýan Afrika döwletlerinde-de ýörite satira-ýumor neşirleriniň bardygy hakda biz Orsýet telewideniýesiniň görkezýän jahankeşdeler hakdaky gepleşiginden bilýäris-ä. Biziň ýurdumyzda degişmeleriň gadagan edilmäge haky ýok.
Meniň sözüme «Haky bar!» diýip, jogap berýän ýaly, biri-birinden şol bir zatlary göçürip çap edip, çykyp duran gazetleriň bir gujagy her hepdede biziňem öýümize taşlanylyp gidilip dur.
Merdan Ataberdiýew Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy. Şu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Awstraliýa we Hytaý möhüm söwda ylalaşygyna gol goýdy. 17-nji noýabrda gol çekilen bu ylalaşyk Awstraliýanyň oba-hojalyk ekportýorlaryna Hytaýyň bazaryna aralaşmagyna mümkinçilik döreder.
Şol bir wagtyň özünde bu ylalaşyk hytaý maýadarlarynyň resursa baý Awstraliýadaky bökdençliklerini ýeňilleşdirer.
2013-nji ýylda 130 milliard amerikan dollary möçberindäki ikitaraplaýyn söwdanyň amala aşyrylmagy netijesinde Hytaý eýýäm Awstraliýanyň iň uly söwda partnýorydyr.
Gürrüňi gidýän ylalaşyga Hytaýyň prezidenti Si Jinping (Xi Jinping) we Awstraliýanyň premýer-ministri Toni Abbott (Tony Abbott) tarapyndan gol goýuldy.


text:
Ysraýyl we Gaza zolagyndaky palestin jeňçileri soňy bellenmedik ýaraşyga razy boldular, bu ýaraşyk ýedi hepdelik Gaza konfliktini soňlamaga gönükdirilen gepleşikleri gaýtadan başlamagy maksat edinýär.
Ýaraşyga Müsür araçylyk etdi we ol 26-njy awgustdan başlanýar. Ysraýyl Gazanyň gabawyny gowşadyp, Hamazyň kontrolluk edýän territoriýasyna ynsanperwer we gurluşyk materiallarynyň getirilmegine ýol berer.
Beýleki meseleler – Hamazyň Ysraýylyň Gaza zolagynyň gabawyny bes etmegi we Ysraýylyň Hamazyň ýaragsyzlanmagyna çagyrmagy baradaky gepleşikler bir aý içinde Kairde başlanmaly.
Bu ylalaşyk Ysraýyl bilen Palestinanyň Gaza zolagynda atyşygy dowam edýän wagtynda gazanyldy.
50 güne çeken söweşde palestinalylardan 2100-den gowrak, ysraýyllylardan 69 adam öldürildi. Ysraýyldan ölenleriň ikisi ýaraşygyň yglan edilmeziniň öň ýanynda, minomýot okundan wepat boldy.


text:
Düýn Moskwanyň Domodedowo aeroportynda gar hem-de ýagyşly howa zerärli bulam-bujarlyk ýüze çykyp, ol uçar gatnawlaryna ýaramaz täsirini ýetirdi.
“Interfaks” habar agentligi ençeme uçaryň uçuşynyň yza süýşürilenligini we käbir ýolagçylaryň hepdäniň başyndan bäri aeroportda garaşýandyklaryny habar berýär.
Habarlardan mälim bolşuna görä, Domodedowo aeroportynda uçarlara garaşýan adamlaryň sanynyň köplügi zerärli, ýolagçylar gatnap başlan uçarlaryna hem wagtynda ýetişmekde kynçylyk çekýärler.
Şeýle-de, aeroportyň elektrik üpjünçiligi meselesinde hem kynçylyklaryň emele gelenligi aýdylýar.


text:
Fransiýanyň daşary işler ministri Laurent Fabius indiki hepdede Eýrana “ähli meseleler boýunça” sapar etjekdigini yglan etdi.
Fabiusyň Fransiýanyň radiosyna 21-nji iýulda aýtmagyna görä, ol saparynyň dowamynda Eýranyň prezidenti Hassan Rohani bilen duşuşar. Fabiusyň Eýrana sapary Tähranyň we Britaniýany, Hytaýy, Fransiýany, Germaniýany, Orsýeti hem ABŞ-ny öz içine alýan dünýäniň iň täsirli alty ýurdunyň arasynda ýadro meselesi boýunça öwrülişikli ylalaşyga gol çekilmeginiň yzýanyna gabat gelýär.
Fabiusyň kömekçileriniň “Frans Press” (AFP) agentligine aýtmagyna görä, saparyň 29-njy iýulda geçirilmegi mümkin.
Wenada 14-nji iýulda gelnen ylalaşyga laýyklykda, Eýranyň ykdysadyýetine päsgel berýän sanksiýalar yzygiderli aradan aýrylar, Tähran bolsa ýadro programmasyny uzak wagtlyk çäklendirer.
Germaniýanyň ykdysadyýet ministri Sigmar Gabrieliň öz ýurdy tarapyndan Eýrana 13 ýylyň dowamynda ýokary derejeli ikinji saparynda 20-nji iýulda aýtmagyna görä, uzak wagt bäri hereketsiz galýan german-eýran ykdysady komissiýasynyň ministrler derejesindäki duşuşygy Tähranda 2016-njy ýylda geçiriler.


text:
Birleşen Ştatlaryň Aeronawtika we kosmiki giňişligi derňemek boýunça milli gullugy NASA-nyň 2013-nji ýyl üçin göz öňünde tutulan býujeti ýaňy-ýakynda 0,3 prosent (59 million dollar) kemeldilende, onuň alyp barýan astrofiziki işleriniň aglabasy ýatyrylar diýip howatyr edilipdi. Elektroniki kameranyň kömegi bilen 150 müňden gowrak ýyldyza gözegçilik edýän, işi şowly “Kepler missiýasy” ýapylar gorkusy has hem uludy. Sebäbi 2009-njy ýylda beýleki ýyldyzlaryň daşyna aýlanýan terrestrial (Ýere çalymdaş) planetalaryň gözlegine çykan bu kosmos teleskobynyň işi çylşyrymly: çünki bir planetanyň öz ýyldyzynyň öňünden geçende gaýtalaýan orbitasyny tassyklamak üçin ençeme ýyllyk gözegçilik gerek bolýar. Ýöne NASA-nyň 4-nji aprelde "Kepler" missiýasynyň 2016-njy ýylyň sentýabryna çenli uzaldylandygyny habar bermegi köp adamlaryň ýeňillik bilen dem almagyna getirdi.
2013-nji ýylda Birleşen Ştatlar kosmos giňişligini öwrenmek barada barýan tagallalary 17,7 milliard dollar möçberinde maliýeleşdirer. Mundan daşgary Ýewropanyň, Orsýetiň, Hytaýyň, Hindistanyň we Ýaponiýanyň hem öz ýörite programmalary bar. Bu ugurda tutuş dünýäde edilýän çykdajylar ýylda 35 milliard dollar çemesi diýip çaklanylýar.
NASA-nyň 4-nji aprelde "Kepler" missiýasynyň 2016-njy ýylyň sentýabryna çenli uzaldylandygyny habar bermegi köp adamlaryň ýeňillik bilen dem almagyna getirdi.
Onsoň munça harajat nämä gerek diýip soralmagy mümkin. Bu çykdajylar özüni, töweregini bilip ugraly bäri adamzady gyzyklandyryp gelen "Älem haçan, näme üçin döräpdir, biz nireden geldik, nirä barýarys, Älemde bizden başga-da dünýäler barmy?" diýen ýaly soraglara jogap tapmak üçin edilýär.
Grek filosofy Aristotel dünýä baky galar, oňa çökme, dargama ýok diýen pikirden ugur alypdyr. Dürli dini taglymatlara eýerýänler bolsa Älemiň belli bir wagtda bir ýokary güýç tarapyndan ýaradylandygyna ynanypdyrlar.
Adamzat özi, töweregi barada oýlanyp ugransoň, şular ýaly sansyz-sajaksyz taglymatlar döräpdir. Bu taglymatlar biri-birinden nähili tapawutly bolsalar-da, olaryň arasynda bir umumylyk bar: bularyň hiç birini gutarnykly subut edip bolanok, köpüsini inkär edere-de ýeterlik subutnama ýok.
Döwrebap ylmyň hem öz berýän jogaplary bar. Nähili-de bolsa, Älemiň näme üçin döräp başlandygyny, bu başlangyçdan ozal nämeleriň bolandygyny, onuň näme bilen soňlanjakdygyny ýa ondan soň nämeleriň boljakdygyny bilýän ýok. Bu soraglara gezek gelende ylym hem umumy pikir ýöretmelere, çaklamalara çolaşyp galýar.
Uly Ýarylyş
Giňden kabul edilýän teoriýa boýunça Älemiň döräp, ösmegi 13,7 milliard ýyl mundan ozal bolan Uly Ýarylyş (Bing Bang) bilen başlanýar. Bu Ýarylyşa nämäniň sebäp bolandygy belli bolmasa-da, şondan beýläk taryhyň indiki ugruny kesgitlän kosmologik ösüşiň ilkinji ädimlerinden başlap güýje giren tebigat kanunlary bolýar.
Älemde çäksiz gyzgynlyk, çäksiz dykyzlyk we energiýa - adamzadyň akylyna sygmaýan ýagdaý - höküm sürüpdir. Onsoň aşa gysga wagt aralyklarynda gigantik prosesler bolup geçýär. Kosmos gysga wagtyň içinde ýokary tizlik bilen giňelip, temperatura aşaklap başlaýar. Deslapky sekundlardan başlap, energiýa elektronlar, protonlar we neýtronlar ýaly elementar bölejiklere öwrülýär. Agyrlyk güýji ýaly güýçler peýda bolýar.
Uly Ýarylyşdan sanlyja minut soň Älemde temperatura bir milliard gradusa deň bolupdyr. Ondan soňraky ýarym sagadyň içinde ilkinji atom özenleri döreýär. Bir ýyldan soň kosmos giňelip, biziň häzirki galaktikamyz Akmaýanyň Ýolunyň 6 essesi bolýar.
Temperatura 100 ýyldan soň 200 müň gradusa, 1000 ýyldan soň hem 60 müň gradusa gelýär. 380 müň ýyldan soň kosmos sowap, temperatura 2700 gradusa çenli aşaklanda, elektronlaryň atom özenleriniň daşyna aýlanyp başlamagy netijesinde atomlar döreýär. Bularyň takmynan 75 prosenti ýeňil we ýöntem atomlar bolan wodorod (hydrogen) atomlaryndan (bir proton we bir elektrondan ybarat) durýar. Galan dörtden birini emele getiren geliý (helium) atomlary (iki elektorn we geliý ýadrosyndan ybarat) bolýar.
Aradan 100 million ýyl geçenden soň wodorod we geliýden ybarat äpet gaz dumanlyklarynda ýyldyzlar doglup, kosmos giňişliginde dumly-duşa ýalkym saçýan asman adalary - galaktikalar peýda bolýar.
Uly Ýarylyş modeli diýilýän düşünje häzirlikçe şeýle. Ýöne geljekde bilimde ilerleme bolan halatynda onuň giňemegi mümkin. Ylmyň dürli pudakarynda, aýratyn-da kosmologiýada, Älemiň strukturasyna düşünmek babatda ölçegleriň üsti bilen öwrenilen köp zatlary, ýagny 10 ýyl mundan ozal hem göz öňüne-de getirip bolmandygyny nazara alanyňda, ilerleme boljakdygy şübhesiz.
Älemiň garaňky syrlary
Alymlaryň bellemegine görä, Älemiň bize tanyş adaty materiýadan durýan bölegi onuň doly 5 prosentine-de ýetenok. Onuň 65-70 prosentini Garaňky energiýa (Dark Energy), 25-30 prosentini hem Garaňky materiýa (Dark Matter) eýeleýär. Bular barada bilinýän zat ýok. Erkin wodorod we geliý elementiniň paýyna düşýän – 4 prosent. Ýyldyzlaryňky 0,5, agyr elementleriň paýy 0,03 prosente barabar. Planetalar we biz (adamzat) şu agyr elementlerden durýarys.
Älemde näçe galaktikanyň bardygy anyk bilnenok. Munuň sebäbi olaryň hemmesini görüp ýa surata düşürip bolmaýandygy. Ýöne astornomlar kosmosyň gözegçilik edip bolýan bölegindäki galaktikalary çalarak sanapdyrlar. Berilýän sanlar 100 milliard bilen 500 milliardyň aralygynda.
Biziň galaktikamyz hem şu galaktiklaryň biri. Ol bularyň iň ulusy däl, iň kiçisi-de däl. Onda takmynan 100 milliard ýyldyz bar diýilýär. Bularyň hem hemmesi bolmasa-da, iň bärkisi ýarpysynyň öz planeta sestemalary bardyr diýlip çaklanýardy. Ýöne ýaňy golaýda geçirilen bir barlag Akmaýanyň Ýolundaky planetalaryň sanynyň mundan has köpdügini görkezdi. Bu barlagda ýyldyz başyna 1,6 planetanyň düşýänligi aýdylýar. Bu hasap dogry bolsa, onda biziň galaktikamyzyň bir özünde iň azyndan 100 milliard ýyldyz bilen 160 milliard planeta bar.
Älemde bir kiçijik dänejik hasaplanýan Akmaýanyň Ýoly giň regiona uzalyp gidýär. Onuň bir ujundan ol ujuna ýetjek bolsak, özümiz-de ýagtylygyň tizliginde - sekuntda 300,000 kilometr - hereket etsek, bize 100 müň ýyl gerek.
Biziň galaktikamyzy hem öz içine alýan şu 100 milliard ýa 500 milliard bardyr diýilýän galaktikalar, erkin dumanlyklar Älemiň diňe bir 4-5 prosenti bolsa, onda Günüň galan ömri (4,5 milliard ýyl, Ýerdäki ýaşaýyş şoňa bagly) tamamlanýança Älemiň garaňky syrlaryna düşünip biljegimiz gümana.
Ýöne ekzoplanetalarda (Gün sistemasyndan daşardaky planetalar) özümiziňkiden akyllyrak siwilizasiýalara sataşyp, jedelli meseleleri parahatçylykly çözmegiň ýollaryny şolardan öwrenäýmesek, ondan bärde hem dargap gitmegimiz mümkin. Muňa gerekli şertleri özümiz döretdik. Sowuk uruş döwründe öz planetamyzy üstündäki ýaşaýyş bilen birlikde ençeme gezek ýok etmäge ýeterlik ýarag arsenalyny topladyk. Trilliardlarça asman jisimleriniň arasynda hem çalaja aýak basyp bilenimiz – diňe Aý boldy. Onuň hem Ýerden aralygy diňe 400,000 kilometr - ýagtylyk üçin 1,3 sekuntlyk ýol.
Araz Perwiş Germaniýada ýaşaýan türkmen žurnalisti, syýasy ylymlaryň doktory, Gamburg şäheriniň Daşary diller institutynyň mugallymy.
ÇEŞMELER:
-
GEOkompakt, 18.November 2011. Der UrknallBörner
-
Gerhard: Kosmologie. Eine Einführung. Frankfurt am Main. 2011
-
http://www.nasa.gov/centers/ames/news/releases/2012/1233AR.html
-
http://www.voanews.com/english/news/science-technology/Study-Milky-Way-Galaxy-Has-160-Billion-Planets-137344993.html
-
http://www.welt.de/wissenschaft/weltraum/article13811282/In-der-Milchstrasse-wimmelt-es-nur-so-von-Planeten.html
-
http://kepler.nasa.gov/


text:
Anna güni geçirilen hökümet maslahatynda türkmen prezidenti G.Berdimuhamedow Türkmenistanyň suw hojalygy ministri Taganowa käýinç yglan etdi, diýip türkmen metbugaty habar berdi.
Maglumatda “wezipe borçlaryny doly ýerine ýetirmän, oba-hojalyk pudagyny suw serişdeleri bilen üpjün etmek boýunça ministrligiň alyp barýan işinde kemçiliklere ýol berendigi üçin” Taganowa käýinç yglan edilendigi aýdylýar.
Türkmenistanyň suw üpjünçiligi bilen bagly problemalar Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolýan ildeşlerimiz hem wagtal-wagtal belläp geçýärler.
Mary welaýatynyň Türkmengala etrabynda bolsa ýaşaýjylaryň ýapdan akýan suwa bil baglaýandyklary, onuň hem suwunyň bulanykdygy aýdylýar.
Azatlyk Radiosy Türkmengala etrabynda ilatyň bulanyk suwdan içýändigi sebäpli aşgazan, öt keselleriniň köpelýändigini aýdýan 35 ýaşyndaky kärendeçi zenan Aýnagözel bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Ýemende ýüzlerçe yslamçy söweşijiniň ýurduň günorta şäheriniň gözegçiligini öz ellerine geçirendikleri habar berilýär.
Resmileriň we ýerli ýaşaýjylaryň berýän maglumatlaryna laýyklykda, Abýan welaýatynyň Zinjibar şäherine hüjüm eden söweşijileriň arasynda “Al-Kaýda” terror toparynyň wekilleri hem bar ýaly görünýär.
Ýemeniň dissident generallarynyň bir topary prezident Ali Abdullah Salehi sebiti “terroristleriň” ellerine berenlikde aýyplap, ýurduň esgerlerine Salehiň režimine garşy baş götermäge çagyryş etdiler.
Ýemende prezident Salehiň režimine garşy protestleriň ençeme aý bäri dowam edip gelýändigine garamazdan, Saleh häkimiýetden gitmekden boýun gaçyrýar.


text:
Orsýet belli howpsuzlyk maslahatynda Ukrainadaky hereketleri, Siriýadaky bombalaýyş kampaniýasy üçin tankyda sezewar boldy we NATO Moskwanyň ýadro kuwwatyny mazamlamasyny ýazgardy.
Fransiýanyň premýer-ministri Manuel Walls 13-nji fewralda Mýunhende geçýän Howpsuzlyk konferensiýasynda çykyş edip, gepleşiklere we parahatçylyga ýol arçamak üçin, Orsýet Siriýada asuda adamlary bombalamasyny bes etmeli diýdi.
Orsýetiň premýer-ministri Dmitriý Medwedew bilen bir sahnada bolan Walls Fransiýa Orsýeti we onuň bähbitlerini sylaýar diýdi.
Emma bize Siriýada parahatçylyk gerek, biziň gepleşik geçirmegimiz zerur, şu sebäpden asuda adamlary bombalamagy bes etmeli diýip, ol aýtdy.
Orsýetiň premýer-ministri Dmitriý Medwedew tankyda gaýtawul berip, Ýewropany we Birleşen Ştatlary öz ýurduny «haýallatmaga» çalyşmakda günäledi.
Ol, eger-de Günbatar Moskwa bilen hyzmatdaşlyk etmese, bu planetada bir yslamçy halyfatyň agalyk etmeginiň ýa-da onuň üçünji jahan urşuna iteklenmeginiň ahmaldygyny aýtdy.
Dünýäniň esasy döwletleri Mýunhende duşuşyp, bir hepde içinde Siriýadaky duşmançylyklary togtatmaga çalyşmak barada ylalaşyga geldiler. Emma Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Orsýet «Yslam döwleti» toparyny we we beýleki jeňçi toparlary bombalamagy dowam eder, olar bu ylalaşyga dahylsyz diýdi.
Moskwa ol toparlaryň sentýabrda başlan howa kampaniýasynyň esasy nyşanasydygyny aýdýar, emma Günbatar döwletleri Orsýet esasan Siriýanyň hökümetiniň beýleki garşydaşlaryna hüjüm etdi diýýärler.
Günbataryň we Ýakyn Gündogaryň birnäçe lideri Orsýetiň bombalamalarynyň dowam etdirilmeginden alada bildirdi, olar bu ýagdaýyň Siriýadaky bäş ýyllyk urşy togtatmak ugrundaky tagallalara päsgel berjegini aýdýarlar.
Germaniýanyň daşary işler ministri Frank-Walter Steinmeiýer 12-nji fewralda german şäherinde açylan konferensiýada Orsýetiň adresine berk tankydy sözleri aýtdy.
Steinmeiýer Moskwa Krymy ele geçireninden we gündogar Ukrainadaky separatistleri goldanyndan soň, «Ýewropa kontinentine uruş we we parahatçylyk meselesi dolanyp geldi» diýdi.
Ol Orsýetiň adyny tutmady, emma Sowuk uruş gutaranyndan we zorlukly 20-nji asyr tamam bolanyndan soň, özleriniň «Ýewropa parahatçylyk hemişelik dolanyp geldi we serhetler gaýdyp sorag astyna goýulmaz» diýip pikir edendiklerini aýtdy.
NATO-nyň başlygy Jens Stoltenberg «Orsýetiň özdiýenliligi Ýewropany durnuksyzlaşdyrýar» we Moskwanyň öz ýadro kuwwaty babatdaky ritorikasy hem-de ony mazamlamagy goňşulary gorkuzmaga we ynamy gowşatmaga gönükdirilen diýdi.
Stoltenberg 13-nji fewralda, Mýunhendäki Howpsuzlyk konferensiýasynda çykyş edip, NATO Orsýet bilen gapma-garşylyk ýa-da «täze Sowuk uruş» islemeýär, emma onuň jogaby nagt bolmaly diýdi.
Ol NATO-nyň öz gündogar çäklerindäki goranyşy berkitmek çäreleri diňe goranyş, «uruş turuzmak üçin däl, eýsem urşuň öňüni almak üçin» görülýär diýdi.
Stoltenberg NATO-nyň iýulda Warşawada geçjek sammitinde bu goranyş çäreleriniň has-da berkidilmegine garaşýandygyny aýtdy.
Ol «has kän goranyşa» we şonuň bilen bir wagtda Orsýet bilen has kän dialoga çagyrdy. Stoltenberg Orsýetiň öz ýadro kuwwatyny dile çolamagynyň köpelmeginden hem alada bildirdi. Ol hiç kim özara uruşda ýadro ýaragynyň ulanylmagy barada pikir etmeli däl diýdi.
Orsýet 2014-nji ýylda Ukrainanyň Krym sebitini öz kontrollugyna aldy we Kiýew güýçlerine garşy söweşýän separatistlere goldaw berdi. Netijede, gündogar Ukrainadaky uruşda 9 müňden gowrak adam öldürildi.
Iňlisçeden türkmençä geçiren Ýowşan Annagurban.


text:
Çarşenbe güni Birleşen Ştatlaryň Aşgabatdaky ilçihanasy Türkmenistanyň Bütindünýä Söwda Guramasyna girmek meselesine bagyşlanyp, Aşgabatda iki günlük halkara konferensiýasynyň öz işine başlandygyny habar berýär.
Amerikan ilçihanasynyň bu baradaky ýaýradan press-relizinde bu konferensiýanyň ABŞ-nyň USAID programmasy hem-de Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi tarapyndan gurnalandygy habar berilýär.
Press-relizde aýdylmagyna görä, bu maslahata Türkmenistanyň öz ministrliklerinden we pudaklaýyn edaralaryndan 50 töweregi wekil bilen birlikde, halkara guramalaryndan, şol sanda Bütindünýä Söwda Guramasyndan-da ekspertleriň we delegatlaryň onlarçasy gatnaşýar.
Aşgabatda şeýle halkara konferensiýasyny geçirmekden maksadyň Türkmenistanyň resmilerini Bütindünýä Söwda Guramasyna agza bolmaga taýýarlyklar bilen baglanyşykly möhüm maglumatlar bilen tanyşdyrmakdan ybaratdygy aýdylýar.


text:
Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netenýahu şu hepde ABŞ-a etjek saparynyň çäklerinde ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama bilen duşuşar - diýip, ysraýyl premýeriniň metbugat sekretary Mark Regew aýtdy hem gepleşikleriň 23-nji martda boljakdygyny habar berdi.
Gündogar Iýerusalimde ýaşaýyş jaýlaryny gurmagy dowam etdirmek baradaky planyny ysraýyl hökümeti yglan edenden soň, ABŞ bilen Ysraýylyň arasynda garşylyklar döredi. Şol plan ysraýyl-palestin ýaraşyk gepleşiklerini dikeltmek boýunça Waşngtonyň tagallalaryna päsgelçilik döredýär.


text:
Islän ýerinde öý tutunyp, islän ýerine ekin ekip, islän ýerinde mal bakyp, erkana ýaşap ýören türkmenleri sowet hökümetiniň gurulmagy bilen ýaşamagyň galypyna saldylar.
Sowet häkimiýeti ýyllary içinde adamlara ýeri hem jaýy hem hökümet berdi. Oba ýerlerinde jaýy adamlaryň özleri saldy, ýöne şol jaýy diňe hökümet tarapyndan berlen mellek ýerde salmaga rugsat berilýärdi, başga ýerde salmak bolanokdy.
Şäher ýerlerinde diňe hökümetiň beren jaýynda ýaşamalydy. Eger adamlar hökümet tarapyndan berlen jaýyň gapdalyndan goşmaça otag ýa-da giňräk aşhana salaýsalar, hökümet ol artykmaç gurlan jaýjagazy ýykýardy ýa-da adamlar ony gurmazdan öň hökümetden rugsat alyp, artykmaç gurlan otag ýa-da aşhana, hammam üçin töleg tölemeli bolýardylar.
Türkmenistan garaşsyz bolup, prezident Nyýazowyň hökümet başyna gelmegi bilen hem goşmaça gurlan jaýlar (pristroýka) üçin töleg dowam etdi. Eger adamlar pristroýka üçin töleg tölemekden boýun gaçyrsalar, onda olaryň öýleriniň gapdalyndan guran gurluşygy ýykylýardy.
Düzgün üýtgedildi
Ýurtda hökümetiň täzelenmegi bilen goşmaça gurlan jaýlar (pristroýkalar) hakda halka bähbitli ýagdaýlar döredi. 2008-nji ýylda halka pristroýkalarda ýaşamaga rugsat berýän öý depderçeleri berildi hem-de şol depderçe boýunça halk goşmaça salan gurluşygy üçin bellenen tölegi töläp ýaşabermelidi.
Şeýle çykalganyň tapylmagy halk üçin bähbitli boldy. Sebäbi ýigrimi ýyl bäri ilata ne mellek berilýär, ne jaý. Şeýle ýagdaýda adamlar «Taýak gelýänçä - ýumruk» diýen pähimden ugur alyp, hökümetden jaý-mellek alynýança garaşyp oturman, ýetişip, öý-işik bolýan ogul-gyzlary üçin öýleriniň gapdalyndan öýjagaz gurup, ony ýaş çatynjalara ýaşamaga berýärler. Köplük bolnup ýaşalýan maşgalada aýratyn aşhana, banýa hem salmasa bolanok. Şeýdip, adamlar gün görýärler.
Goşmaça gurlan jaýlarda (pristroýkalarda) ýaşaýan adamlar üçin Täze - 2010-njy ýylda häkimiýetler ýene bir hoş habary ýaýratdylar. Pristroýkalar üçin tölegleriň ýatyrylýandygy habar berildi. Hem gurluşyk üçin pul çykaryp, öz guran gurluşygy üçinem ýene hökümete-de pul tölejek bolsa, pukara maşgalalara kyn düşýärdi.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Aşgabat, 03.02.2015. “Türkmenportal”.
Aşgabat şäherinde 10 ýaşa ýetmedik çagalaryň arasynda geçirilen paýtagtymyzyň şahsy birinjiliginde şu ýaş toprynda guraljak Türkmenistanyň çempionatynda çykyş etjek türgenleriň atlary kesgitlenildi.
Gyzlaryň arasyndaky ýaryşda 117-nji mekdebiň okuwçysy Arzygül Atabaýewa (tälimçisi Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Aýdogdy Atabaýew) 9 döwde 9 utuk toplap çempionlygyny gorady. 18-nji orta mekdebiň okuwçysy Güljan Seýitmyradowa bilen (talimçisi sport ussatlygyna dalaşgär Wladimir Annaýew) bilen 50-nji orta mekdebiň okuwçysy Näzik Hojanyýazowa (talimçisi sport ussady Meretgeldi Amangeldiýew) degişlilikde, 2-nji we 3-nji orunlary eýelediler.
Oglanlaryň arasynda 9 utuk toplan türkmen-türk mekdebiniň okuwçysy Jelil Ilamanowa taý tapylmady (talimçisi sport ussatlygyna dalaşgär Annamuhammet Atabaýew). 7-nji orta mekdebiň okuwçysy Danil Wertýanow (talimçisi sport ussady Şanyýaz Annanyýazow) bilen 32-nji orta mekdebiň okuwçysy Allanur Ataýew (tälimçisi Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi, FIDE-niň ussady Serdar Baýramsähedow) hem degişlilikde, 2-nji we 3-nji orunlary eýeläp, hormat münberine çykdylar.
Türkmenistanyň sport baradaky döwlet komitetiniň küşt sport mekdebi tarapyndan guralan birinjiligiň ýeňijileri we baýrakly orunlaryň eýeleri fewral aýynyň dowamynda geçiriljek Türkmenistanyň çempionatynda öz başarnyklaryny görkezerler.
Ýakyn günlerde 12 ýaşa ýetmedik küştçileriň arasynda Aşgabat şäheriniň şahsy birinjiligi geçiriler.
Habar beriş serişdeleriniň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
10-njy aprelde Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Döwlet Sekretary Hillari Klintonyň aýtmagyna görä, Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşiniň Siriýadaky konflikti kadalaşdyrmak baradaky rezolýusiýalaryny Orsýetiň goldamakdan boýun gaçyrmagy prezident Başar al-Assadyň häkimiýet başynda galmagyna kömek edýär.
Hillari Klinton dünýäniň senagat taýdan ösen “Uly sekizliginiň” daşary işler ministrleriniň Waşingtondaky duşuşygynda Moskwanyň şol rezolýusiýalary goldamagy üçin Birleşen Ştatlaryň ýene-de Orsýeti ynandyrmaga synanyşjakdygyny habar berdi.
Hillari Klintonyň pikirişe, şeýle hereket, pesinden, Siriýada söweşler gidýän sebitlerdäki ilata ynsanperwerlik kömeklerini ýetirmek bilen bagly problemalary çözmäge kömek eder.


text:
Halkara Informatika Olimpiadasy
Halkara Informatika Olimpiadasy (IOI, International Olympiad in Informatics) informatika dersi boýunça mekdep okuwcylarynyñ arasynda her ýilda geçirilýän bäsleşikdir. Birinji HIO 1989-nji ýylda geçirildi.
Bäsleşik 2 günlük kompýuter programmirlemekden we algoritmik meseleleri cözmekden ybarat. Her okuwcynyn ozi ayri ýaryşýar. Gatnaşýan her Döwletden 4-e çenli okuwcy getirmek bolýar (2004-nji ýylda 81 golaý yurt gatnaşdy). Okuwçylar öz ýurtlarynda geirilýän Döwlet bäsleşiklerine görä saýlanýarlar. Meselem, Türkmenistanyň adyndan gatnaşýan topar, Turkmenistanyñ mekdep okuwcylarynyñ arasynda geçirilýän "Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy zamanasynyñ altyn zehinleri" atly informatika we kompýuter tehnologiýalarynyñ esaslary dersi boýunça bäsleşige görä saýlanýar.
Türkmenistan IOI99(diñe ýolbaşçy), IOI2000, IOI2001(dine yolbascy), IOI2002, IOI2003, IOI2004, IOI2005 (1 bürünç medal), IOI2006 (1 altyn medal) gatnaşdy we IOI2007 taýýarlyk görülýär.
IOI2007 Horwatiýa döwletinde geçiriler.
Bäsleşigiñ geçirilşi[üýtget | edit source]
Bäsleşigiñ her gününde okuwçylara 3 sany mesele we olary cozmek ucin 5 sagat berilyar. Her okuwcynyn yeke ozi ishlemeli, dine oz kompyuteri bilen we okuwcydan, kitapdan hic hili komek almazdan. Meseleleri cozmek ucin okuwcylar C, C++ yada Paskal programmirleme dilinde programma yazmaly we ony 5 sagat gecmezden on ibermeli bolyarlar. Synag gutaranyndan sonra, onden tayyarlanan gizli testler (koplenc 10-20 test bolyar) bilen hemme kisinin programmalary barlanyar. Her dogry gecen test ucin okuwcy belli bir baha alyar. Yazilan programma belli bir wagtyn icinde ishini gutarmaly, rugsat edilen yatdan artykmac ulanmaly dal we dogry jogap cykarmaly.
Birinji we ikinji gunlerde alynan ballar jemlenyar. Yapilis dabarada okuwcylara olaryn bahalaryna gora medallar paylanyar.
IOI bolan yerleri we sahypalary[üýtget | edit source]
- IOI 2009 2009-njy ýylda Plovdiv, Bolgariýa geciriler.
- IOI 2008 2008-nji ýylda Alexandriýa, Müsür geciriler.
- IOI 2007 2007-nji ýylda Zagreb, Horwatiýa geciriler.
- IOI 2006 2006-njy ýylyň Mérida, Yucatán, Meksika, August 13 - 20, 2006 Web sahypasy
Serediñ[üýtget | edit source]
- Halkara Matematika Olimpiýadasy (IMO)
- Halkara Fizika Olimpiýadasy (IPhO)
- Halkara Himiýa Olimpiadasy (IChO))
- Halkara Biologiýa Olimpiadasy (IBO)
- Halkara Ýaşlar Tebigy Bilimler Olimpiýadasy (IJSO: International Junior Science Olympiad)


text:
Yragyň owalky prezidenti Saddam Hüseýiniň ýazan powesti dekabr aýynda Beýik Britaniýada çap ediler. Mundan owal Ýaponiýa, Türkiýe ýaly käbir ýurtlarda neşir edilen powestiň iňlis dilindäki terjimesi ilkinji gezek çapdan çykar. Munyň bilen baglanyşykly maglumaty "The Guardian" gazeti habar berýär.
Powesti çap etmegi öz üstüne alan "Hesperus" atly neşirýat öýi, ol eseri "Tagt oýunlary" we "Kartdan öý" ýaly meşhur kitaplara meňzedipdir. Powestde, 500 ýyllap Ýefrat derýasynyň boýunda ýaşaýan we daşary ýurtly basybaljylara garşy göreşmäge mejbur galan halk barasynda gürrüň berlipdir.
Powestiň häzirlikçe resmi ady ýok. Ýöne, Saddam Hüseýiniň bu eseri başga ýurtlarda "Ýok bol. Şeýtan!" ýa-da "Şeýtan bilen oýun" ady bilen çapdan çykdy.
Eseriň golýazmasy Yrakdan Saddamyň gyzy Rakad Hüseýin tarapyndan gizlinlikde getirilipdir we ilkinji gezek 2005-nji ýylda Iordaniýada çap edilipdir. Emma kitabyň ähli nusgalarynyň satuwy derrew goýbolsun edilipdir we şeýlelik-de Saddam Hüseýiniň powestiniň göçürme görnüşleri has ýaýrawly ýagdaýa öwrülipdir.
"Hesperus" neşirýaty kitaby Yragyň owalky prezidentiniň dara çekilmegine 10 ýyl doljak günde çapdan çykarjakdygyny bildiripdir.
Aýdylyşyna görä, bu Saddam Hüseýiniň ýeke-täk eseri däl. Ol ömründe üç sany powest çap etdiripdir. Ýöne olaryň hemmesinde awtor "Müallif" lakamy bilen görkezilipdir. Onuň ilkinji powesti 2000-nji ýylda çap edilipdir we "Zabiba we şa" diýip atlandyrylypdyr. Ondan soň onuň nobatdaky kitaplary 2001-nji we 2002-nji ýyllarda neşir edilipdir. 2003-nji ýylda bolan Yrak urşuna çenli Saddam Hüseýiniň kitaplary Yragyň mekdeplerinde ýörite okuw programmasynyň çäginde sapaklarda okadylypdyr.


text:
Книга "Okasym gelýän goşgular"
- Автор(ы):
- Алланазаров Агагельды
Купить книгу
-
- Идет поиск...
Скачать книгу
Описание книги
Özgeler-ä bilemok welin, meniň-ä göwnümiň käte delje bir lukma isleýşi ýaly, onuň mahal-mahal şygyr küýsegi-de bolýar.
Munça şygyr bolçulygynda ony tapmak kyn bolmaýjagam ýalydyram welin, ýöne meniň-ä hut şol pursatda ol küýsegli goşgyny tapmaýan wagtymam az bolmaýar. Şeýle bolanda okasym gelýän şol goşgyny meniň özüm döretmäge çalyşýaryn.
Ine, indi görüp otursam, şeýlelik bilenem, meniň dürli döwürlerde döreden ol goşgularym uly bir kitap bolupdyr. Okasym gelip döreden şol goşgularymy bir ýere jemläp, ony Siziň dykgatyňyza hödürlemegi makul bildim. Belki, olaryň arasyndan Sizem öz okasyňyz gelýän goşgularyňyzy taparsyňyz.
Munça şygyr bolçulygynda ony tapmak kyn bolmaýjagam ýalydyram welin, ýöne meniň-ä hut şol pursatda ol küýsegli goşgyny tapmaýan wagtymam az bolmaýar. Şeýle bolanda okasym gelýän şol goşgyny meniň özüm döretmäge çalyşýaryn.
Ine, indi görüp otursam, şeýlelik bilenem, meniň dürli döwürlerde döreden ol goşgularym uly bir kitap bolupdyr. Okasym gelip döreden şol goşgularymy bir ýere jemläp, ony Siziň dykgatyňyza hödürlemegi makul bildim. Belki, olaryň arasyndan Sizem öz okasyňyz gelýän goşgularyňyzy taparsyňyz.
Комментарии
0 комментариев
Ваш комментарий:
Другие книги автора
- На Родине Гёроглы 2016
- Бала мекеи топ 2016
- Радуга II Том 2014
- Жаркое лето Хазара 2005
- Hazaryň yssy tomsy 2005
- Мехрибон от 1991
Лучшие подобные книги
- Ненастье 2015
- До встречи с тобой 2012
- Три закона Дамиано 2015
- Я исповедуюсь 2011
- Дознаватель 2012
- Лавр 2012
- Светила 2013
- Бездна 2013


text:
Amnesty International hukuk goraýjy guramasy türmeleriň gözegçiligini ABŞ-nyň yraklylaryň eline bereli bäri ýurtdaky türmelerde tussaglaryň hak-hukuklarynyň bozulmagynyň adaty ýagdaýa öwürlendigi aýdylýar. ABŞ-nyň harbylary tarapyndan dolandyrylan iň soňky türmäniň gözegçiligi-de iýul aýynda yraklylara geçirildi.
Londonda ýerleşýän Amnesty International hukuk goraýjy guramanyň şu gün ýaýradan 59 sahypalyk maglumatynda Yragyň türmelerinde gynamalara sezewar edilen we tussaglykda heläk bolan adamlaryň atlary getirilýär. Bu barada Amnesty International guramasynyň ýaýradan “Täze düzgün, öňki sütem: Yrak türmelerinde bikanun tussag etmeklik hem gynamalar” atly hasabatynda Yragyň türmelerinde hiç bir sud seljermesi geçirilmezden onlarça müň tussagyň saklanýandygy we olaryň dürli fiziki hem psihiki gynamalara, süteme sezewar edilýändikleri aýdylýar.
Bu guramanyň Ýakyn Gündogar hem Demirgazyk Afrika boýunça programmalarynyň direktory Malkom Smart Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda yrak häkimiýetlerine türmelerdäki bikanunçylygy bes etmegiň başartmandygyny aýtdy: “Biz türmelerde esasan bikanun saklanýan tussaglaryň köpdügini alada edinýäris. Soňky döwürde türmeleriň gözegçiligi amerikanlylardan yraklylara geçirlensoň, olaryň sany has-da artdy. Biz şu meselä köpçüligiň ünsüni çekip, Yrakda hemmeleriň kanuna boýun bolmagyna çagyrýarys”.
Mohammad Okabiniň ykbaly
Amnesty International guramasy tarapyndan ýaýradylan bu hasabatda Riad Mohammad Saleh al-Okabiniň ykbaly barada gürrüň berilýär. Ol 2009-njy ýylyň sentýabrynda tussag edilip, Bagdadyň berk goralýan “ýaşyl zolagynda” ýerleşýän türmä salyndy. Soňra bolsa onuň başga bir gizlin türmä geçirilendigi aýdylýar. Bu hasabatda jenap Okabiniň döşüne urlandygy, netijede onuň gapyrgalarynyň döwlüp, bagryna zeper ýetendigi belli edilipdir. Bu gynamalaryň netijesinde Mohammad Saleh al-Okabiniň garyn boşlugynda içki ganamanyň emele gelip, onuň şu ýylyň fewralynda aradan çykandygy aýdylýar.
Amnesty International guramasynyň wekili Malkom Smart Mohammad Okabi bilen bagly waka ýaly ýagdaýlaryň yrak türmelerinde köp duş gelýändigini aýdýar: “Tussag edilenler köplenç gizlin türmelere äkidilýär. Olaryň käbiri tapylsa, beýlekiler henize çenli dereksiz ýiten hasaplanylýar. Olaryň yzygiderli gynamalara sezewar edilendikleri barada bizde maglumat bar. Tussaglary ellerinden ýa-da aýaklaryndan başak asyp, uzak wagt saklaýarlar. Olary şlanga, dürre bilen ýenjip, käbir halatlarda elektrik togy bilen gynaýarlar. Tussaglara zorlamak haýbaty hem atylýar”.
Boýun aldyryş usuly
Malkon Smartyň aýtmagyna görä, türme häkimiýetleri tussaglaryň garşysyna şeýle ýowuz gynamalary olara haku-nähak günälerini boýun aldyrmak üçin ulanýarlar: “Bu gynamalar tussaglara günälerini boýun aldyrmak üçin edilýär. Soňra olara garşy sud geçirilen halatynda tussaglaryň günäsini boýun alandygy, olaryň özlerine garşy subutnama hökmünde ulanylýar. Käbir ýagadaýda adamlar zorluga uçrap, etmedik günäsini boýun alýarlar. Şeýdip, olaryň ölüm jezasyna höküm edilenleri hem bar. Olardan eýýäm jezalandyrylanlary-da bar diýip, hasap edýäris”.
Amnesty International guramasynyň ýaýradan hasabatynda Yragyň awtonom Kürdisatan regionynda hem türmelerde dürli bikanunçylyklaryň ýüze çykýandygy aýdylýar. Mysal hökmünde bu maglumatda hiç bir sud geçirilmezden 10 ýylyň dowamynda tussaglykda saklanan bir adamyň ykbaly getirilýär.
Yrak türmelerindäki ýagdaý barada adam hukuklary boýunça beýleki halkara guramasy Human Rights Watch hem şu ýylyň aprel aýynda ýörite hasabat ýaýratdy. Onda hem tussag edilenleriň dürli gynamalara zesewar edilýändigi, türmelerde olaryň zorlanýandygy aýdylýar.
Türme sistemasy bölünen
Yrak parlamenti 2009-njy ýylyň ortalarynda türmede ýüze çykýan bikanunçylyklar bilen bagly garaşsyz derňewiň geçirilmegine çagyrdy. Häzir Yragyň hemme türmeleriniň gözegçiligi ýerli häkimiýetlere geçirildi. ABŞ diňe aşa howply jenaýatçylar saklanylýan Karkh türmesiniň bir kiçi bölümine gözegçilik edýär. Ýöne Yrakda türme sistemasynyň bölünendigi bu pudagy dollandyrmak, onda reformalary geçirmek meselesini kynlaşdyrýar. Ýagny Yragyň Adalat, Goranmak hem Içeri işler ministrlikleriniň hersiniň öz dollandyrýan türmeleri bar.
Malkom Smartyň aýtmagyna görä, Yrakda syýasy partiýalaryň pitige diräp, ýurdy dolandyrjak koalisiýanyň henize çenli döredilmändigi hem türmelerdäki ýagadaýa ýaramaz täsir edýär.
Amnesty International guramasynyň Ýakyn Gündogar hem Demirgazyk Afrika boýunça programmalarynyň direktory Malkom Smart özleriniň soňky ýaýradan hasabatynyň üstünde işlän döwri Yragyň howpsuzlyk gulluklarynyň ýurtdaky tussaglar barada özlerine anyk maglumat berip bilmändiklerini aýtdy. Ýöne, müňa garamazdan, Malkom Smart Amnesty International guramasynyň toplan maglumatlarynyň Yrakda bikanun saklanýan tussaglaryň sanynyň 30 müňe golaýdygyny çaklamaga esas berýändigini belledi.


text:
Bütindünýä saglyk guramasynyň "Diabet hasabatyna" görä, Ermenistandaky ýagdaýyň Azerbaýjandakydan hem has howply derejededigi äşgär edilipdir.
Bütindünýä saglyk guramasynyň (GSG) diabet, ýagny süýjükesel babatdaky iň giň gerimli hasabatynda aýdylmagyna görä, "bütin dünýä süýjükeseliň elhenç howpy bilen ýüzbe-ýüz bolýar".
Häzirki döwürde indi her 11 adamdan biri bu elhenç hassalygyň girdabynda azap çekýär.
Bu keseliň barha has köp adama öz täsirini ýetirmegi hemmeleri alada goýýar.
Hasabatda aýdylmagyna görä, süýjükeselli adamlaryň sany 1980-nji ýyldakydan dört esse artyp, 2014-nji ýylda 422 milliona ýetipdir.
Ganyň düzümindäki şekeriň aşa ýokary bolmagy sebäpli her ýyl 3,7 million adam aradan çykýar.
Resmi maglumatlara görä, eger çynlakaý hem aýgytlaýjy çäreler durmuşa geçirilmese, süýjükesele duçar bolanlaryň sany batly depginde ýokarlanmagy dowam eder.
Hasabatda diabetiň, ýagny süýjükeseliň 1-nji we 2-nji toparlaryna bilelikde garalanda, keseliň, hususan-da, ikinji görnüşdäki toparda has ýokarlanýandygy äşgär bolýar.
2-nji görnüşdäki süýjükeseliň esasy sebäbi bolsa adamynyň ýaşaýşyna we durmuş şertlerine bagly bolmagydyr.
"Sessiz duşman"
Hasabatda aýdylmagyna görä, süýjükeseleiň şeýle çalt depginde ýaýramagynyň sebäbi aýdyň - bu dünýädäki her üç adamdan biriniň semizlikden ejir çekýändigi bilen baglanşykly ýüze çykýan hadysa.
Häzirki döwürde dünýäniň umumy ilatynyň yüzden 8,5 göterimi süýjükesellidir.
2012-nji ýylda dünýä boýunça 1,5 million adam süýjükesel zerarly aradan çykypdyr. Şeýle-de 2,2 million adam hem ganynyň düzüminde glýukozanyň adatdakydan has ýokary bolmagy netijesinde dünýeden ötüpdir. Süýjükeselden ölenleriň ýüzden 43 göterimi entek 70 ýaşyna hem ýetmedik adamlar eken.
Bütindünýä saglyk guramasynyň (DST) resmisi Etienne Krug "Süýjükesel sessiz duşmandyr. Ol awuny peýläp alýandyr. Biz onuň ýaýbaňlanmagyny duruzmasak bolmaz" diýýär.
Bütindünýä saglyk guramasynyň bellemegine görä, ganyň düzümindäki şekeriň derejesine üns berilmese, adam gaty elhenç ýagdaýa duçar bolup bilýär.
Hasabatda süýjükeseliň infarkt, ýagny ýürekden tutma howpuny üç esse ýokarlandyrýandygyna aýratyn üns çekilýär. Süýjükeselden azap çekýänleriň soňra aýagynyň kesilme howpy başga adamlara garalanda 20 esse ýokarydyr. Şeýle-de, ganyň düzümindäki glýukozanyň derejesine üns berilmese, köpsanly howply ýagdaýlar bilen birlikde diabet adamyny körlüge hem duçar edip bilýär.
Keseliň "häsiýeti" üýtgedi
Bütindünýä saglyk guramasynyň (DST) hasabatynda aýdylyşyna görä, soňky onýyllykda diabetiň "häsiýeti" düýbünden üýtgedi. 1980-nji ýyllarda bu has baý ýurtlarda köp ýaýran kesel bolan bolsa, indi ol has pes we orta derejedäki milli girdejili ýurtlary hem öz täsiri bilen "çökerýär".
Meselem, Ýakyn Gündogarda süýjükesel ýagdaýy 1980-nji ýyllarda 5,9 göterimden 2014-nji ýylda 13,7 göterime deňeç ýokarlanypdyr. Katar bilen Kuweýtde süýjükeselli adamlaryň sany ilatyň ýüzden 20 göterimini eýeleýär. Olaryň ýüzden 30-40 göterimi bolsa 45-60 ýaşlaryň arasyndaky adamlardyr.
Hasabatda aýan edilmegine görä, dünýäniň ilatynyň gartaşmagyna hem süýjükesel öz ýaramaz täsirini ýetirýär. Iýmite üns bermezlik we ýaltalyk endikli ýaşaýyş esasy problema öwrüldi.
Ýagdaý anyk bir fakt bilen aýan etseň, onda Ýakyn Gündogar ýurtlarynda ýaşlaryň dörtden üç bölegi ýaltalyk edýär, ýagny hiç hili sport bilen meşgullanmaýar.
Näme etmeli?
Bütindünýä saglyk guramasynyň (DST) hasabatynda, süýjükesele garşy göreşmegiň aslynda o diýen kyn däldigine hem aýratyn üns çekilipdir. Adamlar sport bilen meşgullanmaly, ýagny ýaltalykdan el çekmeli, gowy iýmitlenmeli we hiç wagt semizlige ýol bermeli däl.
Doktor Krugyň aýtmagyna görä, ýöne adamlaryň aglaba köpçüligi aslynda käbir iýmitleriň zyýanlydygyny bilibem, ony iýmegi dowama etmegi aslynda aňsat bolan göreşi hasam kynlaşdyrýar.
Alym ähli hökümetleri süýjükesele garşy aýgytlaýjy çäreleri görmäge, azyk önümleriniň düzümindäki glýukozany, gaty berk düzgünler bilen kadaly derejede saklamaga çagyrýar.
Hökümetler, adamlaryň ýaltalyk endikli ýaşaýyşdan el çekip, sport bilen has köp gyzyklanmagy üçin hem dürli çäreleri durmuşa geçirmelidir.
Alym, şol bir wagtyň özünde hem azyk önümleri senagatyny has jogapkärçilikli hereket etmäge, azyk önümleriniň düzümindäki süýjükesele sebäp bolýan maddalaryň azaldylmagy barasynda ýörite syýasat alyp barmaga çagyrýar.
Aslynda esasy gürrüň, ýaşlaryň saglyga zyýanly azyk önümlerinden gaça durmagy barasynda barýar.
Hasabatda, süýjükeselli adamlaryň ganynyň düzümindäki şekeriň yzygiderli barlanyp durulmalydygy we dermanlary wagtynda gyşarnyksyz ulanmalydygy hem aýratyn nygtalýar.
Hasabatdan belli bolşuna görä, garyp ýurtlaryň üçden iki bölegi kesellileriň ganynyň düzümindäki şekeriň derejesini düzüwli barlap bilmeýär. Şol bir wagtyň özünde-de näsaglary insulin ýa-da metformin ýaly derman serişdeleri bilenem üpjün edip bilmeýär.
Süýjükesel baradaky global hasabatda ýurtlaryň ýagdaýynyň sanawy çykarylmadyk hem bolsa, her ýurtda bu keseliň ýaýrawy barasynda deňeşdirmeler bilen belli sanlar berilýär.
Süýjükeseliň ýagdaýyna ýurtlara görä garalanda, owalky Sowet Soýuzynda hökümetiň "diabet syýasatynyň" Russiýada hut resmi eginbaş ýaly berk tutumda alnyp barlandygyna göz ýetirse bolýar.
Ermenistan sebitde birinji orunda durýar
Azerbaýjana degişli sanlara garalan mahaly, ýurtda süýjükesellileriň sanynyň 1980-nji ýyl bilen deňeşdirilende iki esseden hem köp ýokarlanyp, ozalkydan 11 göterim artandygyny görse bolýar. Bu keseliň ylaýta-da zenanlaryň arasynda erkeklere garalanda has giň ýaýrandygy derrew ünsi özüne çekýär.
Azerbaýjanda erkek adamlaryň ýüzden 56, zenanlaryň bolsa ýüzden 58 göteriminiň barlag görkezijileri adaty görkezijiden ýokarydyr.
Semizlik erkek adamlaryň ýüzden 18,5 göteriminde, zenanlaryň bolsa ýüzden 26 göteriminde duş gelýär. Azerbaýjan üçin ilatyň fiziki hereket görkezijisi aýan edilmändir. Ýöne aslynda bu görkeziji diabetiň profilaktikasy üçin iň esasy kadalaryň biri bolup durýar.
Hökümet özüniň süýjükesele garşy milli hereket planynyň bardygyny aýan edýänem bolsa, anketanyň anyk çäreler bilen baglanyşykly ahyrky sowallarynyň hemmesine "ýok" diýip jogaplar berlipdir.
Azerbaýjan, süýjükesele garşy göreş syýasaty babatda iş ýüzünde Ermenistandan has yzda.
Meselem, Azerbaýjanda semizlik we adamynyň agramynyň aşalygy barasynda anyk hökümet programmasy ýok. Halkyň fiziki taýdan işjeňligini ýokarlandyrmak çäreleri dogrudaky sowala-da "ýok" diýip jogap berlipdir.
Azerbaýjanda süýjükesel bilen baglanyşykly syýasat, diňe bu kesele duçar bolanlaryň hasaba alynmagy we olaryň metformin ýa-da insulin bilen üpjün edilmegi bilen çäklenýär. Diabet kesellileriň barlagdan doly geçirilip, olaryň bejeriş işleriniň hem ýokary derejede alnyp barylmagy ýaly çäreler hem doly ýerine ýetirilmeýär.
Süýjükesellileriň yzygiderli böwrek we göz saglygy barlagyndan geçirilmegi hem berjaý edilmeýändir.
Ýewropa ýurtlarynda (galyberse-de, Ermenistanda) bu hyzmat ýylda azyndan bir gezek hassalara teklip edilýär.
Mugt bejergi
Maglumatlara görä, Azerbaýjanda süýjükesellileriň gözi bilen böwregine zeper ýetmezligi üçin gerek bolan bejergi geçirilmeýär.
Meselem, Ýewropanyň köpsanly ýurdunda gözde ganyň goýalmagyna garşy lazer operasiýasy, böwrek ýetmezçiliginiň profilaktikasy üçin dializ we hatda böwrek transplantasiýasy operasiýalary süýjükeselliler üçin mugt.
Azerbaýjanda, meselem goňşusy Ermenistandan tapawutlylykda, (ol ýerde diňe pulsuz transplantasiýa ýok) şeýle çäreleriň hiç biri amala aşyrylmaýar.
Gürjüstanda diabet bilen baglanyşykly ýagdaý Azerbaýjandakydan hem has beter gözgyny ýagdaýda. Ol ýurtda süýjükesellileriň sany soňky 30 ýylda 3 esse ýokarlanypdyr. Süýjükesellileriň umumy ilatyň düzüminde eýeleýän derejesi bolsa ýüzden 15 göterim.
Ermenistan, umuman aýdylanda, süýjükesel bilen baglanyşykly Bütindünýä saglyk guramasynyň kadalaryny berjaý edýär. Ol ýurtda, meselem, diabet kesellileriň saglyk barlagyndan geçirilmegi we olaryň resmi hasaba alynmagy bilen baglanyşykly 7 kadadan 6 sanysy doly berjaý edilýär.
Ýöne Ermenistanda bu çäreleriň golaýda durmuşa geçirilip başlanandygyny hem ýörite belläp geçmek gerek. Sebäbi süýjükesel bilen baglanyşykly görkezijiler (semizlik, adamynyň aşa agram görkezijisi we fiziki işjeňligi) takmynan alnanda edil Azerbaýjandaky ýaly.
Ermenistanda hem soňky 30 ýylda süýjükesellileriň sany iki esse ýokarlanypdyr.


text:
Ýemeniň daşary işler ministri Abu Bakr al-Kurbi
Düýn Ýemeniň daşary işler ministri Abu Bakr al-Kurbi öz ýurdunda Al-Kaýdanyň garşysyna göreşe amerikalylaryň gönüden-göni gatnaşmagyna garşy çykyş etdi. Abu Bakr al-Kurbi şeýle gatnaşygyň terrorizme garşy göreşi diňe çylşyrymlaşdyrjakdygyny aýtdy.
Şol bir wagtda-da, ol Ýemeniň terrorizme garşy göreş bolümleriniň işgärlerini okatmaga amerikan instruktorlarynyň gatnaşmagyny goldady.
Ýerli häkimiýetleriň ýakynda geçiren operasiýalarynyň barşynda iki söweşiji öldürilip, güman edilýän ekstremistleriň ýene üçüsi tussag edildi.


text:
“Yslam döwleti” topary Siriýanyň gadymy Palmyra şäherinde üç adamy jezalandyryp, olary gadymy diňlere baglap partlatdy, diýip synçy gurama 26-njy oktýabrda habar berdi.
Siriýada adam hukuklaryna gözegçilik edýän guramanyň başlygy Rami Abdel Rahma 25-nji oktýabrda jezalandyrylan adamlaryň Palmyranyň töwereginden bolandygyny aýtdy.
Palmiranyň koordinasion komitetiniň aktiwisti Mohammad al-Ayed “YD” toparynyň şeýle aýylganç hereketleri bilen medianyň ünsüni özüne çekmek isleýändigini belledi.
“YD” topary mundan ozal Yrakda we Siriýada gadymy ýadygärlikleriň ençemesini ýumurdy. Bu söweşiji topar Palmyrany maý aýynda hökümet güýçlerinden basyp aldy.


text:
Göwreli aýalyny “Ene Mähri” atly çaga dogrulýan öýe alyp baranda, Kerimguly ol ýer Lebap welaýaty boýunça iň ýokary derejeli hyzmatly, medisina nukdaýnazaryndan hem iň gowy çaga dogrulýan öýdür diýip pikir edipdir.
Elbetde, mermere gaplanyp, ýalpyldap duran binany gören her bir enäniň-de çagasyny şol ýerde dünýä inderesi gelýän bolmagy ahmal. Mundan başga-da, ol binanyň içiniň arassaçylygy we oturdylan döwrebap medisina enjamlary ol ýere ilkinji gezek baranlaryň derrew ünsüni özüne çekýär.
"Daşy jäjek, içi..."
Ýöne lukmanlaryň tejribesine, iş ukybyna we bilim derejesine, şepagat uýalarynyň hyzmatyna gezek gelende welin, ýagdaýyň düýbünden başgaçadygyna Kerimgulynyň gürrüňi şaýatlyk edýär.
Geçen ýyl öz aýalyny gürrüňi edilýän çaga dogrulýan öýüne elten serdarabatly Kerimguly Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň berýär: “Lukmanlaryň öz işine biparh seredýändiklerini duýdum hem gördüm, lukmanlar näme iş etjeklerini bilmän, aýalymy 10-15 sagat gynadylar, bu zatlar mende ýaramaz täsir galdyrdy. Aýalymy dogurtmana bellenen lukman öz işini düýbünden bilenok, şeýle lukmanlaryň derdinden dogulýan çagalaryň ýarpysy şikesli dogulýar. Döwlet tarapyndan şu zatlara seredilse, oňat bolardy”.
Özüni Kerimguly diýip tanadan ildeşimiz aýalynyň operasiýa edilip dogurdylandygyny we netijede çagasynyň agyr şikesli doglandygyny aýdýar.
"Ene Mähri" çaga dogrulýan öý. Türkmenabat
“Aýalymy operasiýa edip, çagamy şikesli dogdurdylar, şondan bäri çagam gijelerine ýatanok, aglap çykýar. Şu dert bilen diňe men ýüzbe-ýüz bolmadym, meniň ýaly ýüzlerçe ene-ata şu problemany başlaryndan geçirdiler. Şu günler köp adamlaryň çagalary şikesli dogulýar” diýip, Kerimguly Azatlyk Radiosyna gürrüň berýär.
Kerimgulynyň bu pikirleri barada agzalýan keselhananyň wekilleriniň garaýyşlaryny alyp bolmady.
Kanuna görä...
Emma kanun boýunça göwrelilik möhleti we çaga dünýä inenden tä bir ýaşyna çenli medisina hyzmatlarynyň ähli görnüşleriniň mugt bolmalydygyna garamazdan, çaga dogrulýan öýlerde ähli däri-dermanlary satyn almak bilen bir hatarda ýatak jaýy we iýmit üçin hem ene-atalar pul tölemeli bolýarlar.
“Gymmat-gymmat däri dermanlary bize ýazyp berdiler, biz aptekalardan satyn alyp getirip berdik. Lukmanlar hiç hili özlerinden däri-derman goşanoklar, ähli dermanlary öz pulumyza satyn aldyk. Ýatak jaýy, operasiýa üçin, iýjek-içjegi - ählisi 300 manatdan gowrak boldy” diýip, Kerimguly gürrüň berýär.
“Ene Mähri” çaga dogrulýan öýleri paýtagt Aşgabatdan başlap, Türkmenistanyň ähli welaýatlarynda bar. Ol öýler beýleki çaga dogrulýan öýler bilen deňeşdirilende täze we döwrebap enjamlar bilen enjamlaşdyrylan.
Emma, muňa garamazdan, çaga dogrulýan öýler bilen bagly problemalar adamlaryň dilinden düşmeýär. Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir adamlar lukmanlaryň bilim hem ukyp derejesinden zeýrense, käbirleri keselhanada ornaşandygy aýdylýan parahorlukdan şikaýat edýärler.


text:
Gyrgyzystanda, resmi suratda, parlament saýlawlarynyň kampaniýasy başlandy.
Bu saýlawlarda parlamentiň ýokary geňeşindäki 120 orun üçin 14 sany sany syýasy partiýanyň arasynda bäsleşik bolar.
Merkezi Saýlaw komissiýasy gyrgyz kanunçylygynyň 4-nji oktýabrda geçjek saýlawlar üçin kampaniýanyň resmi taýdan anyk bir aý öňüňden başlanmagyna ygtyýar berýändigini aýtdy.
Komissiýa bu saýlawa gatnaşmak üçin jemi 34 syýasy partiýanyň arza berendigini, olaryň ýigrimi sanysynyň talaby ödemändigini, şol sanda saýlawa gatnaşmak hasabyna goşulmak üçin tölemeli 77 müň dollar çemesi tölegi töläp bilmändiklerini aýtdy.


text:
Siriýanyň mediasy 11-nji iýunda Damaskyň eteginde, Siriýanyň iň mukaddes musulman guburynyň ýerleşýän ýerinde bolan partlamada azyndan 8 adamyň ölüp, onlarça adamyň ýaraly bolandygyny aýdýar.
Janyndan geçen bombaçynyň hüjümi we aýratyn ulag bombasynyň partlamasy Saýýida Zaýnap guburhanasynyň girelgesinde bolupdyr.
Bu ýer dünýä şaýylarynyň ybadat edýän mukaddesligidir.
Siriýanyň Adam hukuklary obserwatoriýasy, Britaniýada ýerleşýän gözegçi topar, bu partlamalarda 20 adamyň ölüp, 30 adamyň ýaraly bolandygyny aýtdy.
Hüjümiň jogapkärçiligini YD öz boýnuna aldy diýip, "Yslam döwleti" topary bilen iltewli Amak habar gullugy aýtdy.


text:
Dünýä liderleri sosialistlerden bolan Fransua Ollandy ýekşenbe güni Fransiýada geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň ikinji tapgyrynda ýeňiş gazanmagy bilen gutladylar.
Germaniýanyň daşary işler ministri Gido Westerwelle Ollandyň ýeňşine “taryhy waka” diýip baha berdi. Ol Ýewropa Bileleşiginiň bergi krizisinden çykmagyna ýardam bermek uçin, iki ýurduň bilelikde işleşjekdigini aýtdy.
Germaniýanyň kansleri Angela Merkel, özüniň Ýewropadaky iň ýakyn ýarany Nikolýa Sarkoziniň ýeňilendigine garamazdan, Ollandy gepleşik geçirmek üçin Berline çagyrdy.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Ollanda ýollan gutlagynda şu aý Birleşen Ştatlarda geçirilýän G8-iň we NATO-nyň sammitlerinden öň ony Ak Tama sapar etmäge çagyrdy.


text:
Penşenbe güni Pakistanyň korrupsiýa garşy göreş boýunça edarasynyň başlygy Fasih Bokhari ýurduň premýer-ministrini tussag etmek barada Ýokary suduň kararyny ýerine ýetirmekden ýüz öwürdi.
Şu hepdäniň sişenbe güni Pakistanyň Ýokary sudy ýurduň premýer-ministri Raja Perwez Aşrafy korrupsiýada günäli tapyp, onuň tussag astyna alynmalydygy barada karar çykardy.
Emma Pakistanyň korrupsiýa garşy göreş alyp baryjy edarasy bolan Milli hasabat býurosynyň başlygy Fasih Bokhari premýer-ministriň işi bilen baglanyşykly geçirilen deslapky derňewlerde käbir ýalňyşlyklara ýol berlendigini öňe sürdi.
Onuň bu beýanatynyň yzy bilen Ýokary suduň baş sudýasy Iftikhar Çaudry Fasih Bokhariden özünde bar bolan delilleri suduň garamagyna getirmekligi talap etdi.


text:
Azatlyk we Azat Ýewropa radiosynyň Türkmen gullugy
azat metbugatyň düýpden ýok ýurdunda özboluşly bir rol oýnaýar, ýagny ilatyň sesiniň ýuwaşadylmagynyň endige öwrülen bir ýerinde adamlaryň öz seslerini eşitdirip bilmegine mümkinçilik berýär.
Bu gulluk 60 ýyl bäri işleýän hem bolsa, soňky täzeçillikler (innowasiýalar) täze bir mazmun, täze diňleýjiler toplumyny we has köp täsir döretdi.
Türkmenistanda Azatlyk Radiosy
diýip bilinýän gulluk Pragada ýerleşýär, sebäbi türkmen häkimiýetleri oňa ýurduň içinde ýerli býuro açmaga rugsat bermeýärler.
Habarlar Türkmenistandaky ýerli habarçylaryň ýurt içinden maglumat bermegi netijesinde, Pragadan gutarnykly gepleşik, internet we mobil platformalary görnüşinde taýýarlanyp, diňleýjilere we okyjylara hödürlenýär.
Azatlyk Radiosynyň internet saýty hökümet tarapyndan yzygiderli petiklenip gelindi, onsoň türkmen diňleýjileri onda çap edilýän materiallary okamak üçin proksileri, aýlawly ýollary we usullary ulanmaly boldular. Şu hili päsgelçiliklere garamazdan, bu saýta günde 8 müň çemesi okyjy girýär, şol bir wagtda bu saýtyň mobil sahypasyna 7 - 9 müň okyjy girýär. Bu gulluk Türkmenistanda ýene bir täzeligi, Facebook
we YouTube
arkaly berilýän gepleşiklere gatnaşmaga, teswir ýazmaga hyjuwlandyrýar.
Munuň üstesine, Azatlyk radiosy iň köp senzura astyna alnan jemgyýetleriň birinde diňleýjileri öz meselelerini aýtmaga, geplemäge we habara goşant goşmaga hyjuwlandyrmagy başarýar. Aýdaly, öňünden temalary yglan edilýän we şäher
, ýaşlar
, diaspora
meselelerine ýüzlenýän hepdelik programmalaryň temalary diňleýjilere öz pikirlerini, belliklerini ibermek mümkinçiligini döredýär we ol pikirler efirde diňleýjiler köpçüligine ýetirilýär. Azatlyk Radiosynyň websaýtyndaky bloglar we sosial media bu gürrüňleriň internetde dowam etmegine ýol açýar.
Bu gullugyň surat sergileri uzak wagt ýapyk bolan jemgyýete täze bir garaýyş, nazar salyş mümkinçiligini berýär.
Inçeden çylşyrymly wideo reportažlary, ýüzbe-ýüz interwýular ýene bir päsgelçilik diwaryny böwüsdi. Türkmen gullugynyň direktory Muhammad Tahyr şeýle diýýär: “Edil iki ýyl ozal, habarçylarymyz bilen duşuşmakdan geçen, adamlar bize telefon interwýularyny hem berenokdylar. Indi biz günde ikiden-üçe çenli interwýu alýarys. Adamlar özleriniň ýüzlerini görkezmäge taýýar.”
Tahyr diňleýjiler bilen gurulýan täze gatnaşygyň Azatlygyň gepleşikleriniň abstrakt syýasy çekişmelerden ýönekeý adamlaryň durmuşlaryna göniden-göni täsir ýetirýän anyk meselelere, şol sanda sosial hyzmatlara, elektrik ýetmezçiligine, parahorluga gönükdirilmegi bilen baglydygyny belleýär. “Biz indi has ysnyşykly, has töwerekleýin we içgin gatnaşykda” diýip, ol aýtdy.
Täzelikde bolan bir mysala ýüzleneliň: Azatlyk Aşgabat, paýtagt bilen arasy kesilen tutuş bir oba
hakynda maglumat berdi, sebäbi bu obanyň ýaşaýjylarynyň ol ýerde işlemäge rugsady ýokdy. Hökümetiň paýtagtdaky ýaşaýyş jaýlarynda bolýan ýangynlara
garşy görýän çäresi baradaky maglumatda Azatlyk ýerli ýangyn söndürijileriň işine ýakyndan syn etdi we ýüze çykarylan problemalaryň arasynda, beýlekiler bilen bilelikde, ýangyn söndürmäge suwsuz gelen ýangyn söndüriji maşynlar hem tapyldy.
2012-nji ýylda, türkmen mekdeplerini her ýyl 110 müň çemesi okuwçy tamamlap, olaryň diňe 9 müň çemesiniň ýurt içinde ýa daşary ýurtda okuwyny dowam etdirip bilýändigi belli bolandan soň, Azatlyk ýurduň bilim sistemasyndaky
problemalara ünsi çekdi. Studentleriň okuwa girmek üçin dokument tabşyrmak baradaky praktiki maglumatlardan, proseduralardan bihabardyklary belli bolandan soň, Azatlyk ýokary okuw jaýlaryna girjek okuwçylar üçin interent arkaly giňişleýin we töwerekleýin maglumat berýän göwrümli proekte başlady. Şeýle-de bu proekt studentler üçin interent forumlaryny açdy, olara özara pikir alyşmak, birek-birege goşmaça maglumat bermek, informasiýa alyşmak, tejribelerini, başdan geçirenlerini paýlaşmak mümkinçiligini döretdi.
Şeýle-de bu gulluk, Moskwadaky telefon liniýasyny ulanmak bilen, goldaw agtarýan diňleýjileriň öz meselelerini aýdyp, jemgyýetçilige çykmagy, sesini eşitdirip bilmegi üçin gyzgyn liniýa hyzmatyna
çalymdaş bir çärä başlady. Mysal üçin, bir gezek dul galan aýal özüniň hökümete degişli jaýynyň daş-töweregindäki ýol-ýodalaryň gözgyny ýagdaýy, hatda öz näsag çagasy üçin çagyrylan «tiz kömek» maşynynyň hem bu ýere gelip bilmeýändigi hakynda aýdyp, kömek sorap, telefon etdi. Häkimiýetler onuň şikaýatlaryna jogap bermändirler. Emma Azatlykda bu barada gepleşik berlenden soň, şol töwerek derhal tertibe salyndy.
Azatlygyň Türkmenistandaky roly töwekgelçiliksiz däl. Habarçylar seresaplygy elden bermän, gözegçilikden sypmak üçin atlaryny we telefon kartlaryny ýygy-ýygydan üýtgedip işlemeli bolýarlar. Olar häkimiýetler tarapyndan «söhbetdeşlige» çagyrylyp, gorkuzylmaga hem çalşylýar. Bu söhbetdeşliklerde haýbat-beýleki hem atylýar. Golaýda habarçy Röwşen Ýazmuhamedow
ýurt içinden maglumat berýäni üçin 15 gije-gündiz tussag edildi, ýöne ol halkara basyşlary esasynda azat edildi we işine dolanyp geldi.
Türkmenistan halkara hukuklaryna gözegçilik edýän Azatlyk öýi, «Freedom House» tarapyndan dünýä boýunça esasy azatlyklar meselesinde uzak wagtlap «Ýamanyň ýamany
» diýen ýurtlaryň arasynda goýuldy.
Tahyr Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugynda amala aşyrylan özgerişliklerde diňleýjileriň hem uly paýynyň bolandygyny aýdýar: «Olar batyr diňleýjiler - diýip, ol aýtdy, - örän, diýseň batyr adamlar.»
Samanta Fillips


text:
Hepdäniň bu günlerinde Ýewropanyň futbol çempionatlarynyň ählisinde diýen ýaly, nobatdaky tapgyryň oýunlary geçirilýär. Şonuň üçin göçgünli jedeli halaýan paýtagtlylar bukmeker kontorasyna gelip, futbol oýunlaryna pul goýýarlar.
Türkmenistan garaşsyzlygyny alansoň, humarly oýunlar oýnalýan kazinolar hem bu ýurda getirildi. Häzir paýtagtdaky myhmanhanalaryň tas ählisinde diýen ýaly kazinolar bar. Myhmanhanalardan başga, paýtagtyň merkezi ýerlerinde-de kiçiräk kazinolar hereket edýär. Olaryň eýeleriniň köpüsi türkler. Bu kazinolara barýanlaryň aglaba bölegi daşary ýurtlular. Paýtagtyň ýaşaýjylary, esasan, bukmeker kantoralaryna ürç edip gatnaýarlar.
Kazino Türkmenistana has ir gelen-de bolsa, bukmeker kontorasy ilkinji gezek 2005-nji ýylda açyldy. Aşgabadyň merkezinde ýerleşýän «Grand» otelinde açylan bukmeker kontorasynda ilkibaşda ýekeje kassa işlän bolsa, häzir onda dört sany kassa bar. Paýtagtyň ýaşaýjylarynyň arasynda jedelli oýunlar bilen gyzyklanýanlaryň artmagy bilen «Grand» otelinde humarly oýunlary kontrol edýänler bukmeker kontorasyny «Ak altyn» otelinde hem açdylar.
Bukmeker kontoralary dünýäniň köp döwletlerinde bar. Ol ýurtlaryň totalizatorlarynda sportuň dürli ýaryşlaryna, ýagny futboldan başlap, tennisdir golf oýunlaryna, at çapyşyklarydyr itleriň ýaryşlaryna çenli pul goýup bolýar. Ýöne Aşgabatdaky bar bolan totalizatorlarda diňe futbol oýunlaryna pul goýulýar.
Türkmenistanyň milli çempionatynda geçirilýän oýunlar hem bu ýerdäki jedelli oýunlara goşulmaýar. Emma her ýylda geçirilýän Türkmenistanyň prezidentiniň kubogyny almak ugrundaky halkara futbol ýaryşlary welin jedelli oýunlaryň sanawyna girizilýär.
Bukmeker kontoralarynda iň az pul goýumy 5 manat, iň köp pul goýumy bolsa 500 manat. Özi hem bir çekde pesinden iki futbol komandasyna pul goýulmaly. Şeýle hem bir çekde 12-den artyk komanda pul goýmak bolmaýar. Utuş gazanan puluň bolsa, 10 göterimi salgyt üçin tutulyp alynýar.
Paýtagtdaky totalizatorlar humarly oýunlara höwes bildirýän her bir kişini özüne çekýär. Bu ýerde dürli ýaşdaky adamlara duş gelmek bolýar. Ýaş oglanlardan başlap, ýaşy altmyşa ser uranlara çenliler aňsat puluň yşgyna düşüp, bu ýere gelýärler. Ýöne aňsatjak pul her kime ýetdiribem duranok. Bu ýerde utuş gazanýanlardan utulýanlar köp.Lotereýadan tapawutly
Humarly oýunlaryň içinde bukmeker oýunlary iň bir adalatly oýun hasaplanylýar. Onda hiç hili kezzapçylyk bolmaýar. Oýna pul goýýan adam futbol toparlaryny tanaýşyna görä utuş gazanýar. Dogrusy, bu lotoreýa oýnundan hem adalatly. Lotereýa garanyňda bu ýerde öz oý-pikiriňe daýanylýar.
Bukmeker kontorasynyň düzgünnamasyna laýyklykda, on sekiz ýaşyna ýetmedikler bu ýere goýberilmeýärler. Ýöne, muňa garamazdan, ulular ýaly pul goýup görmek isleýän heniz on sekiz ýaşamadyk ýetginjekleriň gapynyň agzynda durup, tanyşlaryna öz çeklerini kassa tabşyryp bermegi haýyş edýänlere duşmak bolýar.
Totalizatorlara gelýänleriň aglaba bölegi minimal pul goýýarlar. Olaryň goýýan puly, köplenç 5-10 manat aralygynda bolýar. Emma bu humarly oýunda özüni tejribeli saýýanlar 100 manatdan 500 manada çenli hem pul goýýarlar.
Bukmeker kontorasynyň özboluşly rekordsmenleri hem bar. Iň bir minimal goýum bilen maksimal utuş gazanýan oýunçylar bu ýere gelýänleriň esli wagtlap dilinden düşürilenok.
2006-njy ýylda on müň manat (täze pulda iki manat) minimal goýum bilen 32 million manat utuş gazanan paýtagtyň ýaşaýjysy häli häzirem gahryman hökmünde ýatlanylýar. Bary-ýogy 10 müň manat bilen 32 million manat gazanan paýtagtlynyň bu utuşy bukmeker kontorasyny saklaýanlaryň diýseň gaharyny getiripdi.
Şol utuşdan soň, olar minimal goýumy 25 müň manada çenli galdyrdylar. Bu bolsa minimal pulda birnäçe wariantlary saýlap, köp stawka edýänleriň sanynyň azalmagyna getirdi.
Ýene az wagtdan futbol boýunça dünýä çempionaty başlaýar. Şeýle uly ýaryşlarda kazinoda göni translýasiýada pul goýumlary edilýär. Ana, şonda gije sagat dörde çenli hem bukmeker kontorasynyň mähellesi egsilmeýär.Parahat Ilmyradow Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy. Şu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
10-njy noýabrda Aşgabat şäherini ösdürmegiň 13-nji tapgyrynyň çäklerinde gurlan köpsanly desgalaryň açylyş dabaralary boldy. Bu dabara prezident G.Berdimuhamedow we ýokary derejeli hökümet resmileri bilen bir hatarda çagalar baglarynyň çagalary we mekdep okuwçylary hem gatnaşdy.
Şol bir wagtda ýakynda Aşgabatda geçirilýän köpçülikleýin çärelere käbir mekdepleriň okuwçylaryny gatnaşdyrylmagyň ýatyrylandygy barada gürrüňler hem peýda bolupdy.
Eýse, bu ýagdaý çagalaryň köpçülikleýin çärelere gatnaşdyrylmagy heniz hem dowam edýär diýmegi aňladýarmy?
Azatlyk Radiosy bu sorag bilen gyzyklanyp, Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa bilen söhbetdeş boldy.


text:
Türkmen hökümeti tarapyndan dünýä ykdysady krizisiniň Türkmenistandan sowlup geçendigi näçe öňe sürülse-de, krizis ýurduň dokma toplumyna öz täsirini ýetirýär.
Bu, hususanam, daşary ýurda import edilýän ýurtda öndürilýän dokma önümlerinde görnetin bildirdi. Ýurduň käbir dokma toplumlarynda işgärlere wagtly-wagtynda aýlygyň berilmezliginem şunuň bilen düşündirse bolar.
Durnanyň üstüne urna...
Şu ýylyň sentýabr aýynyň ahyrky ongünlüginde Aşgabat şäherinde ýerleşýän Türkmenbaşy adyndaky dokma toplumynda işler wagtlaýynça togtadylyp, işçiler on günlük tölegsiz rugsada ugradyldy. Bu ýagdaýyň ýüze çykmygyna sebäp bolan zat— dokma toplumynyň esasy çig maly bolan pagtanyň ýetmezçiligi boldy.
Şeýle ýagdaý prezident Nyýazowyň döwründe-de bolardy. «Tekstil kombinatlaryna pagta ýetenok. Tapyň indi özüňiz» diýip, ol aram-aram etrap häkimlerine, daýhan birleşikleriniň ýolbaşçylaryna gygyrardy.
Kadrlaryň ýetmezçiligi
Soýuz dargamanka, ençe ýyllap Moskwanyň «Reutowa» egirme-dokma kombinatyny pagta bilen doly üpjün eden Türkmenistanda näme üçin ala-böle bu günki gün pagta ýetmezçilik edýär?
Munuň esasy sebäbi ýurtda oba hojalygyna degişli kadrlaryň ýetmezçiligi bilen bagly. Häzirki wagtda bu pudaga goýulýan ýolbaşçylaryň köpüsi ömrüne meýdana çykyp, ýer bilen iş salşyp görmedik adamlar. Olar stoly batly ýumruklanyň bilen gowaçanyň bitginli ösmeýändigine düşünmeýärler.
Her ýyl pagta planyny dolup bilmedi bahanasy bilen welaýatlaryň, etraplaryň häkimleri çalşylýar. Kadr çalşygy bolsa oba hojalygyna oňyn netije bermän, gaýta, tersine zyýan ýetirýär. Täze bellenen häkim nämäniň-nämedigine düşünýänçä-de bir ýyl geçip gidýär.
Şu ýylky ýagdaý
Türkmenistanda şu ýyl pagta gaty ýaramaz boldy. Sentýabr aýynyň ikinji ongünlüginde ýagan güýçli ýagyşlar hem hasyla öz zyýanyny ep-esli derejede ýetirdi.
Balkan welaýatynda pagtanyň ýagdaýy has-da erbet. Bu welaýatda Soýuz döwründe hiç haçanam pagtda ekilmezdi. S.Nyýazowyň görkezmesi bilen Balkan welaýatyndan pagta aljak bolup näçe çytraşylsa-da, “ak altyn” üçin çykarylýan çykdajy ondan alynýan girdejiden kän bolýardy.
Alymlaryň aýtmagyna görä, Balkan welaýatynda pagtanyň ýaramaz bitmeginiň esasy sebäbi bu ýerde suwuň ýetmezçiligindedir. Käbir oba hojalykçy alymlar bu welaýatda diňe maldarçylygy ösdürmegi, gowaçany, gallany bolsa bu ýerde ekmekden asla ýüz öwürmegi teklip edýärler.
Umuman alanyňda, ýurduň oba hojalygy düýpli reformalara mätäç. Munuň üçin bolsa, ilkinji nobatda, öz işine ökde kadrlaryň gerekdigi aýdylýar.


text:
Orsýetiň içeri işler ministriniň aýtmagyna görä, ýurtda ýedi ýarym müňe golaý ekstremistik meýilli internet saýty hereket edýär.
Bu barada Raşid Nurgaliýew Habarowskide ekstremizime garşy göreş boýunça edarara kommisiýasynyň maslahatynda eden çykyşynda aýtdy.
Ministriň aýtmagyna görä, käbir halatlarda internet saýtlary köpçülikleýin habar serişdelerine deňelýär. Bu bolsa olaryň işini çäklendirmäge mümkinçilik döreder diýip, Orsýetiň içeri işler ministri nygtady.
Şeýle hem ol metbugat wekillerini ektremizime garşy göreşe goşant goşmaga çagyrdy.


text:
Ýewropa Bileleşigine agza ýurtlaryň daşary işler ministrleri Brýusselde bolan duşuşygynda Gündogar Iýerusalimde jaý gurmagy döwam etmek barada Ysraýylyň ýakynda gelen kararyny ýazgardylar.
Häzir Ýewropa Bileleşigine başlyklyk ediji Ispaniýanyň daşary işler ministri Migel Anhel Moratinos gurluşygy doňdurmagy Ýewrobileleşigiň Ysraýyldan talap edýändigini nygtady.
Britaniýanyň daşary işler ministri Deýwid Miliband Ysraýylyň ýolbaşçylarynyň hereketini bikanun hem Ýakyn Gündogaryň ýaraşyk prosessine päsgelçilik atlandyrdy.
Ýewropa Geňeşiniň halkara işleri boýunça sekretary Katerin Aşton Brýusseldäki kolnferensiýada çykyş edip, ysraýyllylar bilen palestinalylaryň arasynda ýene iki ýyldan ylalaşyk gazanylmagyna umyt edýändikelerini aýtdy: “Şol ylalaşygyň netijesi garaşsyz we demokratik Palestina döwletiniň döredilmegi bolar. Ol diňe bir Ysraýyl bilen däl, regionyň beýleki döwletleri bilenem parahatçylykly ýaşaşar, biz şuňa umyt baglaýarys”.
Ýöne bir gün mundan öň Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu Gündogar Iýerusalimdäki gurluşykdan Ysraýylyň ýüz öwürmejekdigini aýtdy.


text:
Berdimuhamedow wertolýoty ýakyndan synlaýar.
3-nji maýda, säher bilen, Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow satyn alnan bu wertolýoty synlamak üçin Köpetdagyň eteginde ýerleşýän dikuçar meýdançasyna bardy.
Ol ýerde Türkmenistanyň prezidentini «Türkmenhowaýollary» döwlet milli gullugynyň başlygy B.Kakalyýew garşylady we ýurduň baştutanyna satyn alnan bu iki wertolýotyň ulanyşa doly taýýardygyny habar berdi.
Wertolýot bilen ýakyndan tanşan Berdimuhamedow şeýle tehnikalar bilen «Türkmenhowaýollary» döwlet milli gullugynyň awiaparkynyň üstüniň mundan beýläk-de doldurylyp duruljakdygyny aýtdy.
Bu iki wertolýot Türkmenistanyň prezidentiniň gol çeken kararyna laýyklykda, Russiýa Federasiýasynyň «Казанский вертолетный завод» awiagurluşyk kärhanasyndan satyn alyndy.
MI-17-1V kysymly wertolýotlarynyň Türkmenistanyň geografiki şertlerine uýgundygy barada aýdylýar. Olar daglyk hem çöllük ýerlerde aňsatlyk bilen gonmaga ukyply hasaplanylýar.
Dünýäniň 80-den gowrak döwletlerinde ekspluatasiýa edilýän wertolýotuň bu kysymy birbada 14 ýolagçyny gatnatmaga niýetlenilendir. 6 müň metr belentlikde uçup bilýän bu wertolýotuň uçuş menzili 600 kilometrdir, tizligi bolsa sagatda 230 kilometrdir.
Türkmenistanyň prezidentiniň tabşyrygy boýunça bu wertolýotlar ýük daşamakda, oba hojalyk işleriniň alnyp barlyşyny synlamakda, geologiýa gözleg işlerinde, şeýle hem gyssagly medisina hyzmatlaryny amala aşyrmakda peýdalynylar.Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin sungatda «hapa sözleriň» ulanylmagyny çäklendirýän täze kanuna gol çekdi.
5-nji maýda gol çekilen kanun söz azatlygyny we interneti çäklendirmek bilen bagly görlen çäreleriň soňkusy bolup durýar.
Bu kanun 1-nji iýuldan güýje girýär we ol edebiýata, teatrlara, kino we ýazgy edilen aýdym-saz eserlerine degişli.
Kanunda «hapa sözler» diýlip nämeleriň kesgitlenilýändigi aýdylmaýar, emma bu kanuny bozan aýratyn adama 56 dollar, kanuny gurama bolsa 1400 dollar jerime salynjagy aýdylýar.