text:
RFE/RL: Siz häzir anneksiýanyň, ýagny zor bilen birleşdirmegiň halkara kanunçylygynda nähili görülýändigini düşündirip bilmezmisiňiz?
Adam Roberts: Halkara ýuristleriniň, meniň öz okadýan sapagyma gatnaşýan studentleriň nukdaýnazaryndan, anneksiýa umuman bir territoriýanyň zor bilen alynmagy, köplenç basyp alyjy güýç tarapyndan, içine goşun salnan döwletiň territoriýasyny güýç blen öz tarapyna geçirmegi hökmünde görülýär. Onsoň ol ýerde anneksiýa garşy örän berk halkara normalary bar, hakykatda bu 1945-nji ýyldan soňky halkara gatnaşyklarynyň esasy binýady diýlip hem häsiýetlendirilip bilner.
RFE/RL: Anneksiýa degişli mesele bilen bagly hökmany borçlulygy öňe sürýän halkara şertnamalary ýa ylalaşyklary barmy?
Roberts: Bu meselede anyk bir şertnama ýok. Emma BMG-niň Düzgünnamasyndan we 1945-nji ýyldan bärki halkara praktikasyndan şeýle borçlaryň gelip çykýandygy jedelsiz bir zat. Mysal üçin, BMG-niň Howpsuzlyk geňeşiniň rezolýusiýalary anneksiýa synanyşyklarynna dahylly işler babatda juda berk pozisiýa eýeleýär. Munuň anyk mysaly Yragyň 1990-njy ýylda Kuweýti anneksiýa etjek bolmak synanyşygyndan hem görünýär. Bu hakykatda anneksiýanyň tasdan jar edilmegi bolupdy we Howpsuzlyk geňeşi, şol sanda, aýtmak gerek, şol wagty Sowet Soýuzy hem muňa berk garşy durdy.
RFE/RL: 1945-nji ýyldan bäri anneksiýanyň kanun esasynda, halkara derejesinde ykrar edilen halaty boldumy? Ýagny şuňa bir mysal getirip bolarmy?
Roberts: Ylalaşyk esasynda geçirilen territoriýa bar, emma bu anneksiýa däl. Ýene bu ýerde anneksiýa belli bir derejede golaý, aýdaly, Türkiýäniň demirgazyk Kiprdäki roly ýaly, käbir derejede anneksiýa çalymdaş işler bar, emma olar edil anneksiýa hem däl. Sebäbi bu ýerde interwensiýa eden döwlet gürrüňi edilýän territoriýany öz bir bölegi diýip yglan etmekligiň hatda golaýyna hem barmady. Şeýlelikde, demirgazyk Kipr hiç wagt Türkiýäniň bir bölegi diýlip jar edilmedi. Onsoň bu örän adaty däl bir ýagdaý.
RFE/RL: Bu ýerde Moskwanyň Kryma eýe çykjak bolşy ýaly bir mysal barmy, ýagny ol ýa-da beýleki ýurtlaryň ýa regionlaryň arasynda mundan ozal şeýle bir zat bolupmydy?
Roberts: Bu meselede öz aralarynda ol ýa-da beýleki görnüşde ylaşyk baglaşan, başga territoriýalardan tapawutlanmaýan köp ýurt bar. Mysal üçin, Horwatiýa belli bir döwürde horwat asylly bosniýa raýatlarynyň käbiriniň pasport alyp bilmegi, olaryň käbiriniň, mysal üçin mekdep mugallymlarynyň aýlyklarynyň horwat häkimiýetleri tarapyndana tölenmegi barada ylalaşyk baglaşdy.
Şeýdip, demirgazyk Bosniýadaky mekdep mugallymlarynyň aýlyklary horwat häkimiýetleri tarapyndan tölenildi. Emma, elbetde, Orsýetiňkä çalymdaş ylalaşyklaryň mysaly bilinmeýär, çünki Orsýet Gürjüstanyň iki regiony, Abhaziýa we Günorta Osetiýa bilen şeýle ylalaşyklary baglaşdy we bu, ýumşak aýdylanda, ol ýurduň şol territoriýalary belli derejede öz täsirine düşürmek maksadyna eýermeginiň mysaly boldy.
Şeýlelikde, bu adaty bir ýagdaý däl. Emma Orsýetiň has beter aladalandyrýan ýeri onuň goşun ibermek arkaly Krymy basyp almak babatda edýän hereketleri bilen bagly. Köplenç bolşy ýaly, basybalyjy güýçler öz basyp alýan topraklaryndaky adamlary goraýandyklaryny aýdýarlar, emma olar barybir basybalyjy güýçler bolup durýar.
Şeýlelikde, olar Krymda bu topragyň geljegini kesgitlemek üçin geçiriljek bolunýan islendik referendumyň geljekki netijelerine agyr täsir ýetirmek ahwalatyny getirýär. Onsoň bu alada goýýan bir ýagdaý, ýagny bu ýere basybalyjy güýçleriň getirilmegi we referendumy çaltrak geçirip dynmaga howlukmak, dogrusy, ol ýerde netijeli halkara gözegçileriniň bolmagyna hem ses berişlige gözegçilik etmeklerine juda az mümkinçilik galdyrýar.
RFE/RL: Eger Krym doly azat we adalatly, halkara gözegçileri tarapyndan syn edilen referendum geçirmek mümkinçiligine eýe bolsa, bu, halkara kanunçylygy nukdaýnazaryndan, onuň Orsýet federasiýasynyň düzümine birikdirilmegine we girizilmegine kanuny esas bolup hyzmat edip bilermi?
Roberts: Bu gyzykly sorag, ýöne gep şeýle zadyň bolup-bolmajagynda. Elbetde, bu Orsýetiň pozisiýasyny berkiderdi. Ýöne bu hereket etmek üçin kanuny esas hökmünde kabul edilermi ýa edilmez, hakykatda bu baradaky karar örän tapwutly bolar. Sebäbi bu dogry, häzirki zaman halkara gatnaşyklarynda beýleki döwletleriň içerki işine gatyşmaklyga we olaryň toprak bitewiligini synaga salmaga garşy päsgelçilikler bar. Hut şu ýagdaýlar hem biziň 1945-nji ýyldan bäri geçen tutuş döwürde eýe bolan adatdan daşary derejedäki halkara parahatçylygymyzyň esaslary bolup hyzmat etdi. Ýagny döwletler, biziň häzirki görýän ýagdaýymyzdaky ýaly, beýleki döwletleriň üstüne dyzamaga höweslendirilmedi, beýle zat goldanylmady.
Aýdaly, Orsýet güýçleriniň häzir Kryma girişini esaslandyryşyna çalymdaşlykda, Türkiýäniň 1974-nji ýylda demirgazyk Kipre interwensiýa etmegi gowy bir mysal bolup durýar. Şonda demirgazyk Kiprde dowla düşen türk ilatyny goramak meselesi orta atylypdy. Dünýä bu herekete berk garşy çykdy we, hakykatda, Howpsuzlyk geňeşiniň ähli agzasy, BMG-niň Howpsuzlyk geňeşi, şol sanda Sowet Soýuzy Kipriň toprak bitewiligini goldap, interwensiýa garşy ses berdi.
Ine, indi şeýle esasdaky sebäpler Krymda hem orta atylýar, halkara jemgyýetçiligi muňa garşy, interwensiýa arkaly döwletleriň bitewiligini opurmak babatdaky alada-gaýgylaryň ýerliklidigi görnetin bir zat. Bu ýerde şeýle usul bilen ähli döwletleriň düýp esaslarynyň sorag astyna düşürilmegini görmek islegi ýok.
RFE/RL: Ugurdaş sorag, Orsýetiň Gürjüstanyň, Moldowanyň, Ukrainanyň raýatlaryna pasport berşi ýaly, halkara kanunçylygynda beýleki ýurtlaryň raýatlaryna pasport paýlamak praktikasy barada aýdylan zat barmy?
Roberts: Men halkara kanunçylygynda bu sorag boýunça doly açyk-aýdyň jogap bardyr diýip pikir etmeýärin. Meniň pikirimçe, bu soragyň jogaby raýatlaryna şeýle teklip edilýän ýurtlar bilen aradaky gatnaşyklaryň derejesine ýa häsiýetine hem bagly bolup biler. Sebäbi käbir ýurtlar, öz milli kanunlary esasynda, şeýle ýagdaýda beýleki ýurtlar tarapyndan şol ýurduň pasportyny almaga höweslendirilýän raýatlarynyň başga ýurduň pasportyny almagyny bikanun diýip hem yglan edip biler.
Emma men bu ýerde haýsydyr bir umumy düzgün bardyr öýtmeýärin. Elbetde, bir adamyň birnäçe pasportly bolmagy beýle bir geň zat däl. Köp ýurtda köp adam şeýle edýär we köplenç mundan uly bir zyýan hem gelenok. Bu diňe dürli görnüşdäki goldawlar, başga bir aýratyn döwletiň aýratyn bir böleginiň beýleki döwlete birikdirilmegi üçin edilýän basyşlar bilen utgaşanda zyýanly.
RFE/RL: Krym babatda alnanda, onuň Ukrainanyň içinde awtonomiýa durumyna eýe bolmagynyň Krym hökümetiniň Orsýete goşulmak kararyna we Orsýete goşulmak mümkinçiligi barada refrendum geçirmegine nähilidir bir baglanyşygy barmy?
Roberts: Munyň käbir derejede baglanyşygy bar. Emma bu ýerde görnetin bir zat, bir ýurduň belli bir bölegi şol ýurduň federal häkimiýetleri bar wagtynda, bu ýagdaýda ol Kiýewdäki hökümet, onuň bilen maslahatlaşman ýa ondan bölünmek barada razylyk almazdan, ýa-da bu meseläni çözmek boýunça düzüwli bir prosedura hakynda geňeşmezden ýa razylaşmazdan gelnen kararyň näderejede kanuny bolup biljekdigi ullakan sorag bolup durýar.
Onsoň bu, Orsýetiň Ukrainanyň Kiýewdäki hökümetiniň mirasdüşerini düýpden ykrar etmezligi bilen, yzyna ullakan bir kynçylyk bolup öwrülip gelýär, ýogsam bolmasa olaryň öz adamlary, gyrakladylan prezident Wiktor Ýanukowiç Ukrainadan gaçyp, yzynda hökman doldurylmaly boşluk galdyrdy ahyryn.
Şeýlelikde, kanuny ýagdaý babatda aýdyňlygyň ýoklugy uly kynçylyk bolup durýar. Onsoň men bu ýerde halkara göçümçileriniň ählisine Orsýet bilen bir stoluň başyna geçip, bile oturyp gürleşmegi berk maslahat bererdim. Elbetde, bu hökmany suratda beýleki frontlarda berk gaýtawulyň bolmaly däldigi barada bir beýanat bolmaly däl. Emma Orsýet bilen bir stoluň başyna geçip oturmaly we Ukrainanyň geljegi, adamlaryň beýleki häkimiýetleri bikanun diýip ret etmegi ýagdaýynda çykmagy nukdaýnazaryndan maslahat etmeli. Ol ýerde häzir Krym üstünde emele gelen dawada praktiki taýdan ara alnyp maslahatlaşylmagyna mätäç bir topar mesele bar.
RFE/RL: Bu ýerde anneksiýa meselesi babatda halkara kanunçylygy perspektiwasyndan başga-da möhüm meseleler barmy?
Roberts: Meniň pikirimçe, beýleki möhüm meseleleriň biri Krymda halkara wekilleriniň hem bolmagy, emma ol ýerde BMG-niň ilçisi [Robert Serry] ýaly daşardan gelen adamlara haýbat atylýar. Bu bolsa öz gezeginde geljek hepdede boljak ses berişligiň azat-erkinlik häsiýetinde geçiriljegine ynanmagy kynlaşdyrýar.
RFE/RL: Halkara kanunçylygy esasynda, «adamlaryň öz ykballaryny özleriniň kesgitlemeklerine bolan özygtyýarlylyk hukugynyň» statusy näme, asla şeýle zat barmy? Onsoň ol ýerde şol «hukugyň» berjaý edilmegini amala aşyrmaga şertler nähili?
Roberts: Deň hukuklylyk we halklaryň öz ykballaryny özleriniň kesgitläp bilmekleri babatdaky ýörelgeler BMG-niň Düzgünnamasynyň 1-nji maddasynda hem birnäçe halkara düzgünlerinde jar edilen. Bu prinsipleriň hakykatda nämäni aňladýandygy we olaryň hakyky durmuş ýagdaýlarynda nähili berjaý edilmelidigi barada baryp 1945-nji ýyldan bäri gapma-garşylykly pikirler bar.
Bu maddanyň formalaşdyrylyşy, beýany bile-göre düşnüksiz ýazylypdyr. Onda has anyk terminden, aýdaly, «milli öz-özüňi kesgitlemekden» gaçylypdyr. Eger şeýle diýlen bolsa, bu her milletiň aslynda öz döwletini gurup bilmek hukugyny aňladardy. Şübhesiz, «halklaryň öz ykballaryny özleriniň kesgitlemek» prinsipi Ýewropanyň dekoloniazasiýa prosesinde, Germaniýanyň birleşdirilmeginde, 1945-nji ýyldan bärde bolan köp sanly möhüm wakalarda düýpli rol oýnady. Emma muňa garamazdan, ol köp meseleleri jogapsyz galdyrýar. Şolaryň arasynda iň aladalysy bolsa, bu hukuk haýsy halklara degişli we haýsy halklara degişli däl diýen sorag.
Bu sorag dünýäniň köp böleginde munuň adatdan daşary kyn meseledigini subut etdi we köp konfliktleriň, şol sanda soňky ýyllarda Kosowada, Sri Lankada, Gürjüstanda we Türkiýede bolan gapma-garşylyklaryň özeni boldy,
Krym barada aýdylanda bolsa, Ukrainada öz ykbalyňy özüň kesgitlemegiň umumy, tutuş ýurda degişli bir çelgisi barmy ýa-da bu diňe Kryma, krym tatarlarynyň öz ykballaryny kesgitläp bilmek hukuklaryna hem degişlimi diýen sorag orta çykýar. Ol ýerde bu soraga hemme taraply umumy jogap ýok. Şu sebäpden, eger bir özüň mamla bolmak prinsipinde gürlemän, taraplaryň ählisiniň kanuny bähbitlerini ykrar edip, çynlakaý gepleşikler geçirseň, bu meseläni çözmegiň asla ýeňil bolmadyk işleri bar.


c: text/html

text:
Pandemııa kezindegi 42 500 teńge aıasyndaǵy daý-damaıdyń sebebi anyqtaldy
NUR-SULTAN. QazAqparat – Ótken jyly elimizde pandemııa etek jaıǵanda halyq jumyssyz qalyp, memleket tarapynan ýaqytsha qarjylyq qoldaýdyń kórsetilgeni aıan. Aıta ketsek, 42 500 teńge aıasynda kóptegen suraqtar men kúdiktiń týyndaǵany ras. Araǵa biraz ýaqyt salyp atalǵan máselege qatysty túsinikteme berildi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«Ótken jyly bastalǵan pandemııa bizge neni kórsetti? Ol tsıfrlandyrýdyń mańyzdylyǵyn kórsetip otyr. Mysalǵa aıtar bolsam, ótken jyly elimizde 42 500 teńgeniń halyqqa qalaı berilgenin bilesizder. Daý-damaı týdy, shýlattyq, halyqtyń qınalǵany ras. Qalaı istedik, biz aldymen halyqtan ótinish qabyldadyq, oǵan bizdiń EGOV tótep bere almaı basqa portal ashtyq. Ótinish qabyldanǵan soń, kimge berý nemese bermeý kerek ekenin anyqtaý úshin 1 aı ýaqyt joǵaltyp aldyq. Al negizinde tsıfrlyq túrde ony 1 kúnniń ishinde anyqtaýǵa bolar edi. Osy oraıda atalǵan qatelikti qaıtalamaý úshin biz búginde memlekettik qyzmetti bir alańda ıaǵnı bir platforma arqyly kórsetý kerek degen oıǵa kelip otyrmyz»,- dedi QR Tsıfrlyq damý, ınnovatsııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Baǵdat Mýsın «Ashyq alań» telebaǵdarlamasynda.
Buǵan deıin mınıstr EGOV memlekettik qyzmet aınalasyndaǵy qaýesetke qatysty túsinikteme bergen edi.
- Atyraýda sheteldikterge kúsh kórsetken polıtseıler tergelip jatyr
- Qurlyqtyq hokkeı lıgasy: «Barys» qatarynan tórtinshi oıynda jeńildi
- 27 qazan kúni Nur-Sultan men Almatyda ótetin mańyzdy sharalar ańdatpasy
- Koronavırýs: Atyraýda oblysynda 99 bala men 22 júkti áıel emdelýde
- Almaty turǵyndary eski úılerin súrýdi surap otyr
- Almatyda Jeltoqsan oqıǵasyna arnalǵan kezdesý ótti
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
“Facebook newsroom” websahypasynda berlen maglumatda ýakyn günlerde Facebook ulanyjylarynyň “Messenger” bölüminden birek-biregine pul ugradyp we puly kabul edip biljekdigi habar berilýär.
“Adamlaryň dostlaryna amatly we howpsuz pul ugradyp bilmegi üçin ‘Messenger-de’ täze hyzmaty hödürleýäris” diýip, Facebook bu hyzmatdan häzirlikçe diňe ABŞ-da peýdalanyp boljakdygyny belleýär.
Facebook ulanyjylarynyň arasynda pul geçirmeklik online bank sistemasyna meňzeýär. Bu hyzmaty ulanjak agzalar bank kartlarynyň görkezijilerinden peýdalanmalydyrlar. Bu hyzmatyň prosesi ortaça şeýleräkdir:
Ilki bilen Messengerden dostuňyza pul ugratmaklyk barada ýazýarsyňyz, soňra “$” belgisini goýup, geçirjek puluňyzyň mukdaryny kesgitleýärsiňiz we “Pay”, ýagny “tölemek” düwmesine basyp, tassyklaýarsyňyz. Netijede, bank kartynyň maglumatlaryny hasaba almak bilen puly ugradýarsyňyz.
Maglumata görä, Facebook arkaly ugradylan pul, 1 bilen 3 iş güni aralygynda puly kabul edijiniň bank hasabyna geçýär.
Facebook öz täze maliýe hyzmatyny gelejekde ABŞ-nyň çäginden başga, beýleki ýurtlarda hem hödürlemegi göz öňünde tutýar.


text:
Astrid Lindgren
Astrid Lindgren
(1907-2002)
Şwed ýazyjysy Astrid Anna Emiliýa Lindgren 1907-nji ýylyň 14-nji noýabrynda, Şwesiýanyň Günortasyndaky Wimmerbýu atly kiçeňräk şäherçede, fermeriň maşgalasynda dünýä inipdir. Ýazyjynyň «Meniň toslamalarym» (1971) atly awtobiografik oçerkler ýygyndysynda ýatlap geçişi ýaly, ol bagtly çagalyk ýyllaryny agzybir maşgalasy bilen Wimmerbýunyň gözel tebigatynyň içinde ýaşap geçiripdir we bu ýerler baradaky ýatlamalar onuň döredijiligine bütin ömür ylham çeşmesi bolup galypdyr. Çaga wagty gyzjagaza halk döredijiliginden dürli eserler, ertekiler okap beripdirler. Ertekileriň jadyly dünýäsi gyzjagazy özüne ömürlik bendi edipdir. Ol eýýäm mekdepde okap ýören wagty öz zehinini görkezmegi başarypdyr. Bu ýerde ony «Wimmerbýunyň Selma Lagerlöfi» diýip atlandyrypdyrlar.
16 ýaşynda Astrid Lindgren «Wimmerbýu Tidningen» gazetine galamgär bolup işe girýär, iki ýyldan soň bolsa Stokgolma göçýär we durmuşa çykyp, ömrüniň ahyryna çenli bu ýerde ýaşaýar.
Astrid Lindgreniň ilkinji belli eseri «Peppi Uzynjorap» 1945-nji ýylda, birnäçe çaphanalar golýazmany yzyna gaýtaranlaryndan soň, «Raben we Şögren» neşirýatynda çap edilýär we dessine ýazyja meşhurlyk getirýär. Şol ýyl hem bu neşirýat Lindgrene çagalar edebiýatynyň redaktory wezipesini hödürleýär. Ýazyjy 1970-nji ýyla, tä pensiýa çykýança bu wezipede işläpdir.
Agyr redaktorlyk işine garamazdan, Astrid Lindgren döredijilik öndümligini togtatmaýar. «Kalle Blümkwistiň başdan geçirmeleri» trilogiýasy (1946; 1951; 1953), «Mio, meniň Miom!» (1954), «Körpe we üçekde ýaşaýan Karlson» trilogiýasy (1955; 1962; 1968), «Ýolbars ýürekli doganlar» (1973) we beýleki powestleri hem ertekileri yzly-yzyna peýda bolup, ýazyjynyň adyny bütin dünýä meşhur edýär. Astrid Lindgreni Şwesiýada örän hormatlapdyrlar, çünki ýazyjy halkyň asuda ýaşaýşy üçin, çagalaryň dogry terbiýesi üçin, tebigaty goramak üçin irginsiz göreşipdir. Ol öz döredijiligi we haýyr-sogap edijiligi bilen Hans Kristian Andersen medalyna, Russiýanyň Lew Tolstoý medalyna, Çiliniň Gabriela Mistral we Şwesiýanyň Selma Lagerlöf premiýalaryna, Şwesiýanyň edebiýat boýunça döwlet premiýasyna, nemes çaphanalarynyň Parahatçylyk premiýasyna we başga-da birnäçe uly sylaglara mynasyp boldy.
Bütin ömrüni parahatçylyk üçin göreşip, mätäçlere ýardam berip geçiren Astrid Lindgren 2002-nji ýylyň 28-nji ýanwarynda, Stokgolmda aradan çykdy. Onuň ertekileri 70-den gowrak dillere terjime edilip, bütin dünýäde iň söýülip okalýan eserleriň hataryna goşuldy.


text:
Russiýanyň Krymda tatar türklerini göz tussaglygyna almagyna garşy reaksiýalar bildirilýär
Russiýanyň bikanun ýagdaýda anneksiýa eden Krymda krym tatar türklerini göz tussaglygyna almagyna garşy reaksiýalar bildirilmäge dowam edilýär
Aralarynda Krym tatar mejlisiniň başlygynyň orunbasary Nariman Jelal hem bolan 5 krym tatar türküniň göz tussaglygyna alynmagy Ukrainanyň paýtagty Kiýew şäherinde protest edildi.
Russiýanyň Kiýew şäherindäki ilçihananyň öňünde geçirilen proteste Krym tatar milli mejlisiniň başlygy Ryfat Çubarow, Ukrainanyň deputaty Ahtem Çöýgöz we köp sanda adam gatnaşdy.
Demonstrantlar egindeşleri azat bolýança çenli göreşlerini dowam etdirjekdiklerini beýan etdiler.
Degişli Habarlar
Erdogan we Aliýew umumy metbugat ýygnagyny geçirdiler
Prezident Erdogan, iş sapary bilen giden Azerbaýjanda Prezident Ilham Aliýew bilen Birinji Agaly obasynda umumy metbugat ýygnagyny geçirdi
Prezident Erdogan Özbegistanyň Prezidenti Şewket Mirziýoýewi Gutlady
Mirziýoýewe telefon eden Prezident Erdogan, kärdeşine wezipesinde rowaçlyk arzuw etdi
Liderler Mirziýoýewi Gutlaýar
Erdogan saýlawyň netijeleriniň özbek halky üçün düşümli bolmagyny diledi.


text:
ÝUMURTGALYGYŇ RAK KESELI: ESASY BILMELI FAKTLAR
Ýumurtgalygyň rak keselinden döreýän ölümçilik aýallaryň ölümçiliginiň arasynda dünýä boýunça 7-nji orny eýeleýär. Bu kesele mahsus bolan alamatlaryň ýoklugy sebäpli ony irki tapgyrlarda anyklama mümkinçiligi bolmaýar we bu kesel köplenç giç anyklanylýar. Eger kesel ilkinji tapgyrlarda anyklanylsa, bejergiden soň näsagyň ömrüni bäş ýyla uzaltmak mümkinçiligini gazanma 90-95%, ikinji tapgyrda – 70%, üçünjide – 15-20%, dördünji tapgyrda 1,5% düzýändir.
Ýumurtgalygyň rak keseline duçar bolma howpy 40 ýaşdan soň ýokarlanýar
Aýal bedeninde döreýän gormonal bozulmalar, esasan hem estrogen gormonynyň ýokarlanmagy diňe bir ýumurtgalygyň rak keseliniň döremegine däl-de, süýt mäzleriniň hem howply döremeleriniň ýüze çykmagy üçin ýokary töwekgelçiligi döredýändir.
Gormonal bozulmalar esasan hem aýal jyns öýjükleriniň emele gelmegi (owulýasiýa) bilen baglanşyklydyr. Aýal jyns öýjüginiň her aýbaşy halkasynda ýumurtgalykdan çykmagy onuň gabygynyň zeperlenmegi bilen bolup geçýär. Bu zeperlenmeleriň ömrüň dowamynda toplanmagy we öýjükleriň bölünmegi netijesinde belli bir tapgyrda ýumurtgalygyň dokumasynda ragyň döremegi bolup geçip biler. Şol sebäpli hem, 40 ýaşdan uly aýallar howply topara degişli edilip bilnerler. Şonuň bilen birlikde, ýumurtgalyklaryň dowamly alawlama hadysalary, kistalar, endometrioz keseli hem ýumurtgalyklarda üýtgeme we raga öwrülme mümkinçiligini döredip bilýändir.
Tersine, göwrelilik we emdirme aýalyň ömründe owulýasiýa hadysasynyň sanyny azaldyp, ýumurtgalyklarda howply döremeleriň döremeginiň öňüni almaga mümkinçilik berýär. Bu düşünje statistika bilen tassyklanylýar. Çaga dogluşynyň pesligi bilen belli ösen ýurtlarda bu keseliň duş gelme ýygylygy ýokarydyr. Çaga dogrumy ýokary bolan ösüp barýan ýurtlarda bolsa ýumurtgalygyň ragy seýrek duş gelýär.
Gormonal bozulmalar bilen bir hatarda genetiki töwekgelçilik, iýmitlenme faktory we daşky gurşawyň hapalanmagy hem ýumurtgalygyň rak keseliniň döremegine getirýän sebäpler höküminde belli edilip bilner.
BRСA genler we olaryň ýumurtgalygyň rak keseli bilen baglanşygy
Soňky ýyllarda ýumurtgalygyň rak keseliniň döremeginde genetiki töwekgelçilik esasy faktor höküminde bellenilýär. Bedende DNK-nyň bozulmagy her sekuntda diýen ýaly bolup geçip howply döremeleriň ýüze çykmagy mümkindir. Bize zeperlenen DNK-ny dikeldip, çişleriň ösmegini togtadýan “basyp ýatyryjy” genler hem bellidir. Edil BRСA1 we BRСA2 genler hem şulara degişlidir. Eger şu genlerde üýtgemeler-mutasiýalar ýüze çyksa, onda zeperlenen DNK-ny dikeltjek mehanizm işlemeýär we öýjüklerde üýtgemeler toplanyp, howply döremeler döreýär. Barlaglaryň görkezişi ýaly, bu üýtgän genleri göteriji adamlaryň 44%-de 70 ýaşlaryna çenli ýumurtgalyklarda täze döremeler ýüze çykyp bilýändir. Ýumurtgalygyň rak keselinden ejir çekýän näsaglarda BRСA genleriniň mutasiýasy 15%-den hem ýokarydyr.
Ýumurtgalygyň rak keseline mahsus alamatlar bellenilmeýär
Keseliň ilkinji alamatlary keseliň giçki tapgyrlarynda ýüze çykýarlar. Ýumurtgalykdaky rak öýjükleri çalt ýaýrama häsiýete eýe bolup, gan we limfa damarlary arkaly içegelere, aşgazana, bagra, peşew halta ýaýraýar. Şonuň üçin hem näsaglary aşgazanda agyrylar, ýygy buşugma, kiçi çanaklykda döreýän agyrylar biynjalyk edip bilerler. Garyn boşlugyna suwuň ýygnanyp onuň ulalmagy, içgatamalar keseliň soňky tapgyrlaryna mahsusdyr. Ondan başga-da, näsaglar umumy ysgynsyzlygyň döremegine, ýürek bulanma, işdäniň bolmazlygyna arz edýärler.
Keseliň geçişi 4 tapgyra bölünýändir:
Birinji tapgyr – rak öýjükleri diňe ýumurtgalyklarda ýerleşýär;
Ikinji tapgyr – keseliň alamatlary ýumurtgalykdan daşky agzalara ýaýraýar;
Üçünji tapgyr – ýumurtgalygyň ragy daşyndaky agzalara (meselem, içegeler) ýaýraýar – metastazlar döreýär;
Dördünji tapgyr – rak öýjükleriniň ýaýramagy uzakda ýerleşen agzalarda (aşgazan öýkenler) hem syn edilýär.
Keseliň irki tapgyrlarynda ultrases barlagy ony hemişe anyklap bilmeýär
Ultrases barlagynyň kömegi bilen kistalary, çişlere meňzeş döremeleri ýüze çykaryp bolýar. Ýöne irki tapgyrlarda bu usul ony hemişe ýüze çykaryp bilmeýär. Eger barlag wagty howply çişiň döremegine güman edilýän bolsa, hökman onkolog lukmanyna ýüz tutup onkomarkerlere (marker СA125 – aýratyn belok) gan tabşyrmalydyr. Şeýle hem, kompýuter we magnit-rezonans tomografiýasy täze döremäniň ululygy barada anyk maglumat bermäge kömek edip biler.
Ýumurtgalygyň rak keseliniň esasy bejergisi – hirurgiki bejergidir
Hirurgiki bejergi arkaly ilkinji dörän täze döreme, garyn boşlugynyň içýagy we garyn boşlugynda dörän hemme üýtgemeler aýrylýar. Keseliň tapgyryna garamazdan, operasiýadan soň himiýa serişdeleri bilen tapgyrlaýyn bejergi geçirilýär.
Onkobiologiýada toplanan maglumatlary göz öňüne tutup, alymlar rak öýjüklerindäki DNK-nyň dikeldilmegini baglaýan serişdeleri işläp çykardylar: DNK dikeldilmeýär we rak öýjügi ölýär. Bu serişdeler häzir giňişleýin öwrenilme tapgyrynda bolup, geljekde olaryň netijeli ulanylmagyna tama edilýändir.
Ýumurtgalygyň rak keseliniň öňüni almak üçin öňüni alyş barlaglary geçmek zerurdyr!
Ýumurtgalygyň ragynyň öňüni almak agzalan birnäçe faktorlara baglydyr: dogry iýmitlenme, alawlama hadysalary, kistalary, endometrioz keselini özwagtynda bejermekdir.
Ýokarda agzalan BRСA1/2 genleriniň mutasiýasy ýüze çykan aýal maşgalalar 25 ýaşdan başlap lukmanyň gözegçiliginde saklanmalydyr. 30-35 ýaşdan ýylda bir gezek lukmanyň barlagyny geçmek, ýumurtgalyklaryň, kiçi çanaklyk agzalaryň we içki agzalaryň ultrases barlagyny geçirmek, şeýle hem gany onkomarkere tabşyrmak möhümdir.
Aýal maşgalanyň esasy kömekçisi – onuň kesel babatda habardar bolup, bedenine ünsli garamagydyr.
Awtor: Selbi Myradowa
- 3394 gezek okalan


text:
Qazaqstan ólim jazasyn resmı túrde alyp tastady
NЬıÝ-IORK. QazAqparat –23 qyrkúıekte Birikken Ulttar Uıymynyń shtab-páterinde Qazaqstannyń BUU janyndaǵy Turaqty ókili Qaırat Omarov ólim jazasyn joıýǵa baǵyttalǵan Azamattyq jáne saıası quqyqtar týraly halyqaralyq paktige ekinshi Fakýltatıvtik hattamaǵa qol qoıdy, dep habarlaıdy QazAqparat QR Syrtqy ister mınıstrliginiń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Sol kúni ólim jazasyn joıý týraly halyqaralyq Hattamaǵa qosylý týraly sheshimdi Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev BUU Bas Assambleıasynyń 75-shi mereıtoılyq sessııasynyń jalpy saıası pikirtalas barasynda sóılegen sózinde jarııalady. Ol Qazaqstan ómir súrý men adamı qadir-qasıetke negizdelgen quqyqty júzege asyrýǵa bekem ekenin atap ótti.
2019 jyldyń jeltoqsanynda Qazaqstan Prezıdenti eldegi saıası reformalardy júzege asyrý aıasynda Syrtqy ister mınıstrligine azamattyq jáne saıası quqyqtar týraly halyqaralyq paktiniń ekinshi Fakýltatıvtik hattamasyna qosylý rásimin bastaýdy tapsyrdy.
Bul halyqaralyq qujatqa qol qoıý ólim jazasyn qoldaný aıasyn birtindep taryltý jáne qylmystyq zańnamany izgilendirý baǵytynyń jalǵasy bolyp tabylady. Qazaqstan Respýblıkasynda ólim jazasyn qoldaný QR Prezıdentiniń 2003 jyly tıisti moratorıı engizý týraly Jarlyǵymen tolyǵymen toqtatyldy.
- BUU: Madagaskarǵa klımattyń ózgerýinen týyndaǵan ashtyq qaýpi tónip tur
- Vıtse-premer Roman Sklıar jumys saparymen Seýlde júr
- Memleket basshysy Premer-Mınıstr Asqar Mamındi qabyldady
- Ystanbulda Túrki keńesiniń medıaforýmy ótip jatyr
- 24-25 qazanda Qasym-Jomart Toqaev Túrikmenstanǵa memlekettik saparmen barady
- Qazaqstan men Belarýs qaýipsizdik keńes apparattary keńeıtilgen josparly konsýltatsııa ótkizdi
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Sanly wideoaragatnaşyk arkaly 23-nji ýanwarda geçirilen Ministrler Kabinetiniň mejlisinde wise-premýer Pürli Agamyradow döwlet Baştutanyna orta we ýokary hünär bilim edaralarynyň uçurymlaryny işe ýollamak baradaky Düzgünnamany taýýarlamak boýunça geçirilýän işler barada hasabat berdi. Şol bir wagtda göni wideoaragatnaşyga bilim ministri Mämmetmyrat...
Awtor:
gyzgyn
(Talyp)
|
Kategoriýa: Ylym Bilim |
23.01.2019 10:53
Gyzgyn, Turkmence, Sosiyal, interaktiw, sayty, Turkmen, Türkmen, Türkmenistan, Turkmenistan, Türkmençe, Sosiýal, saýty
(#314)


text:
Ýewropa Bileleşigi (ÝB) Merkezi Aziýa sebitleýin gatnaşyklarynyň berkidilmegine gyzyklanma bildirýär diýip, ÝB-niň Daşary gatnaşyklar we howpsuzlyk syýasaty boýunça ýokary wekili Žosep Borrel Täjigistanyň Prezidenti Emomali Rahmon bilen Brýusselde geçirilen duşuşygynda mälim etdi. Bu barada Täjigistanyň Baştutanynyň metbugat gullugy duşenbe güni habar berdi.
Borreliň belleýşi ýaly, sebitleýin gatnaşyklary pugtalandyrmak meselesi ÝB we Merkezi Aziýa ýurtlarynyň Duşanbe şäherinde geçiriljek daşary işler ministrleriniň duşuşygynda üns merkezinde boljakdygyny aýtdy.
Duşuşygyň dowamynda taraplar CASA-1000 taslamasynyň (Täjigistandan we Gyrgyzystandan Owganystana hem-de Päkistana elektrik geçiriş ulgamyny döretmek taslamasy) durmuşa geçirilmegi we ýaşyl ykdysadyýetiň emele gelmegi ýaly energiýa pudagynda hyzmatdaşlygyň derejesine we mazmunyna kanagatlanma bildirip, bu ugurdaky hyzmatdaşlygy gelejekde hem giňeltmegiň zerurdygyny bellediler.
Metbugat gullugynyň habaryna görä, gepleşikleriň barşynda taraplar Täjigistanda, umuman Merkezi Aziýada we Owganystanda howpsuzlygy we durnuklylygy berkitmek meselesine aýratyn üns berdiler.
Mundan başga-da, Täjigistanyň Prezidenti Ýewropa Geňeşiniň başlygy Şarl Mişel bilen gepleşik geçirdi. Gepleşigiň dowamynda taraplar ÝB-niň Merkezi Aziýa üçin täze strategiýasynyň wajyplygyny bellediler.


text:
Şanly ýylyň badalgasyna bagyşlanan dabaraly maslahat
Gahryman Arkadagymyzyň parasatly baştutanlygynda agzybir halkymyz täze ýyla - 2021-nji ýyla ýagşy niýetler, hoşniýetli arzuwlar bilen gadam basdy. Bu günki gün Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň taryhy özgerişleri bagtyýar watandaşlarymyzy belent maksatlara ruhlandyrýar. Garaşsyz ýurdumyzda ähli ugurlarda gazanylýan uly üstünlikler halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş derejesini düýpli ýokarlandyryp, mähriban Watanymyzyň ykdysady kuwwatyny has-da artdyrýar.
Hormatly Prezidentimiz şu parasata eýerip, 2020-nji ýylyň 23-nji dekabrynda wideoaragatnaşyk görnüşinde ýurdumyzyň medeniýet ulgamyny ösdürmäge, habar beriş serişdeleriniň işini kämilleşdirmäge bagyşlanan iş maslahatyny geçirip, ulgamyň öňünde mukaddes Garaşsyzlygymyzyň şanly 30 ýyllygy uludan bellenilýän 2021-nji ýylda öňde durýan belent maksatly wezipeleri goýdy. Munuň özi, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň taryhy özgerişlerini başdan geçirýän merdana watandaşlarymyzy, hususan-da, medeniýet toplumynyň işgärleriniň köňül şatlygyny joşduryp, has döredijilikli işlemäge ruhlandyrdy. Çünki Gahryman Arkadagymyzyň parasatly tabşyryklarynyň her biri döredijilik, medeniýet we sungat ussatlary üçin nusgalyk ýol-ýörelge, geljekki döredijilikli işlerimiziň aýdyň maksatnamasy bolup durýar. Arkadag Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda Garaşsyz ýurdumyzda ähli ugurlarda gazanylýan uly üstünlikler halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş derejesini düýpli ýokarlandyrýar, mähriban Watanymyzyň ykdysady kuwwatyny has-da berkidýär.
Hormatly Prezidentimiz tarapyndan 2020-nji ýylyň 30-njy dekabrynda Ruhyýet köşgünde Ministrler Kabinetiniň we Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň bilelikdäki mejlisinde Berkarar döwletimiziň mukaddes Garaşsyzlygynyň 30 ýyllyk şanly baýramy belleniljek taryhy ýylyň şygary we nyşany tassyklanyldy. Munuň özi, Hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda agzybir halkymyz 2021-nji ýyly ýokary ruhubelentlige besläp garşy almagyň hem-de «Türkmenistan – parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» şanly ýylymyza belent maksatlar, nesiller aşyp gelen ynsanperwer ýörelgeler, hoşniýetli ak arzuwlar, bedew batly okgunly ösüşler bilen gadam basmagyň badalgasy hökmünde bagtyýar halkymyz tarapyndan gyzgyn garşylandy.
Bu taryhy waka mynasybetli 2021-nji ýylyň 11-nji ýanwarynda Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Mukamlar köşgünde ýurdumyzyň medeniýet toplumynyň ýolbaşçylarynyň, hünärmenleriniň we döredijilik, medeniýet we sungat ussatlarynyň gatnaşmagynda dabaraly hoşallyk maslahaty geçirildi. Maslahatyň dowamynda Hormatly Prezidentimiziň parasatly kitaplary esasynda täze döredilen edebi-çeper çykyşlary, şeýle hem sungat ussatlarymyzyň aýdymlary ýerine ýetirildi.
Maslahatda çykyş eden halypa ýazyjy-şahyrlarymyz, medeniýet we sungat ussatlarymyz halkymyzyň asyrlaryň jümmüşinde kämilleşip gelen milli ýörelgelerine goýýan hormat-sarpasyny dabaralandyrmakda, baý medeni mirasymyzy, ruhy gymmatlyklarymyzy dünýä ýaýmakda Gahryman Arkadagymyzyň goldaw-hemaýatynyň taýsyzdygyny buýsanç bilen bellediler. Arkadag Prezidentimiziň başlangyjy bilen 2021-nji ýylyň «Türkmenistan – parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» ýyly diýlip yglan edilmegi, dünýä jemgyýetçiligine halkara parahatçylyk we ynanyşmak paýhasyny eçilen, döwrümize şöhraty-şany, halkymyza baky bagtyýarlygy peşgeş beren, milli medeniýetimiziň we sungatymyzyň has-da ösdürilmegi ugrundaky çäksiz goldaw-hemaýatlary edýän milli Liderimize alkyşlar aýtdylar.
Halkymyz Gahryman Arkadagymyzyň okgunly durmuşa geçirýän maksatnamalaryny, nurana geljegimize gönükdirilen sagdyn durmuş ýörelgelerini tüýs ýürekden goldaýar. Gahryman Arkadagymyzyň parasatly başlangyjy bilen yglan edilen 2021-nji ýyl – «Türkmenistan–parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» ýyly diýen şygary merdana watandaşlarymyzy täze-täze zähmet üstünliklerine ruhlandyrar, atalarymyzyň dürdäne dünýäsiniň ýörelgesini, türkmen göreldesini, milli demokratiýamyzy barha dabaralandyrar.


text:
Sapar: Men Özbegistandan. Tahýataş şäherinde ýaşaýan. Biziň o ýanda garyndaşlarymyz bar, Türkmenistana geçmeli. Şo garyndaşlarymayza geçjek bolsak, geçirmän dur-da bizleri. Bu ýerde adamlar, Özbegistanyň raýatlary geçdi Özbegistanyň granisasyndan. Bärdäki Türkmenistanyň nemesi geçirmän dur. Diňe özüni – türkmenleri geçirip dur-da. Özbegistanyň raýatyny geçirmän dur. Bu ýerde adam köp. 100-150 adamy ortarada hal edip goýdy. Indi geçirmän dur. Oňa aýtsak, “başlygyňa aýdaly” diýsek, başlygyny çagyrmaýar. Kak butda izdewatsýa edip dur-da üstümizden.
Azatlyk Radiosy: Edil şu wagt siz nirede? Şol serhetdemi?
Sapar: Hawa, hawa, häzir iki ortada durus. Türkmen bilen özbegiň arasynda durus.
Azatlyk Radiosy: Haçandan bäri dursuňyz o taýda?
Sapar: Azanda, sagat 9-da geçdik bu ýana. Dokuzdan bäri durus.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň serehet garawullary bir zat soraýarmy sizden? Näme diýýär?
Sapar: “Garaşyň” diýýär. “Garaşyň”. Türkmeniňkini geçirip dur-da. Bizem geçirmän dur.
Azatlyk Radiosy: Sebäp aýdýarmy size? Näme üçin geçirenok, o barada sebäbini aýdýarmy?
Sapar: Ýok, ýok. Diňe geçirmän dur. Bu ýerde bir 100-150 adam dur. Garaşyp, uže nerwnyý bolup gitdi-dä bular.
Azatlyk Radiosy: Siz wiza alyp bardyňyzmy ýa wizasyz girjek bolduňyzmy?
Sapar: Ýok, ýok. Biz wiza alman geçjek bolup durus dört güne, üç güne.
Azatlyk Radiosy: Sizden wiza-ha talap edenokdyr?
Sapar: Ýok, ýok. Wiza talap etmeýär bizden.
Azatlyk Radiosy: Wiza gerekmi size aňryk geçmek üçin?
Sapar: Ýok, ýok. Wiza gerek däl, diňe peçat basýa bu ýana geçene. Çykan wagtynda-da peçat basýa. Bolany. Şoňa sekiz dollar töleýäs, geçýäs.
Azatlyk Radiosy: Ol duňe şu gün bolan wakamy ýa mundan ozalam bolupmydy?
Sapar: Ýok, öňden şuň ýaly bolup dur bul. Öňden, uže bir näçe aý, üç-dört aý bolup gitdi. Günde oçerd, günde oçerd. Ine, häzir bu ýerde adamlar urşup ýatyr, bir-biri bilen. Ine! Urşup otyr. Çagalar, aýallar hemmesi bar bu ýanda. Hemmesi dur. Soldatlar girizenok.


text:
“Merkezi Aziýa goşmak Ýaponiýa dialogy” ady bilen tanalýan konferensiýa gatnaşmak üçin Merkezi Aziýanyň bäş döwletiniň daşary işler ministrleri Gyrgyzystanyň paýtagty Bişkege bardylar.
Bu konferensiýada gürrüňi gidýän alty ýurduň arasyndaky medeni, bilim, söwda we intellektual ugurlar boýunça hyzmatdaşlyklar ara alnyp maslahatlaşylýar.
Maslahatyň öňýanynda ýaýradylan maglumata görä, şu ýyl Ýaponiýa Gyrgyzystany 118 million amerikan dollary möçberindäki maliýe kömegi bilen üpjün eder.
“Merkezi Aziýa goşmak Ýaponiýa dialogy” Ýaponiýa bilen Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň, Täjigistanyň we Özbegistanyň arasyndaky syýasy inisiatiwadyr. Türkmenistan bu maslahata synçy hökmünde gatnaşýar.
Bu inisiatiwa resmi taýdan 2004-nji ýylyň awgust aýynda Gazagystanyň Astana şäherinde başladylypdy.


text:
Polşa 2010-nji ýylda bolan we 96 adamy, şol sanda Polşanyň şol wagty prezidenti Leh Kažunskini öldüren uçar heläkçiliginde iki sany rus kontrolýoruna aýyp bildirmekçi bolýar.
Polýak prokurory Ireneusz Szelag uçar meýdanynyň kontrolýorlarynyň Orsýetiň Smolensk şäheriniň ýanyndaky aeroportda ýaramaz howa şertlerinde gonmaga synanýan uçar bilen aragatnaşykda bolandygyny aýtdy.
Emma ol kontrolýorlaryň atlaryny we olara bildiriljek aýyplamalaryň detalllaryny aýtmady.
Şol uçar heläkçiligi bolanda polýak resmileri Ikinji Jahan Urşy mahalynda sowet gizlin gulluklary tarapyndan Katynda gyrlan polýak harbylarynyň hatyrasyny tutmaga barýardy.


text:
Atyraý oblysynda sybaılas jemqorlyq qylmys jasaǵan 19 adam sottaldy
ATYRAÝ. QazAqparat – Atyraý oblysynda sybaılas jemqorlyqqa qatysty 19 adam sottaldy, dep habarlaıdy QazAqparat.
Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl departamentiniń basshysy Qanat Súleımenovtiń málimetinshe, sybaılas jemqorlyq táýekelderine 12 taldaý men monıtorıng júrgizilgen.
«Atyraý oblysynda sybaılas jemqorlyq qylmysyna qatysty byltyrǵy 6 aıda 77, bıylǵy osy kezeńde 46 qylmys tirkeldi. Júıeli sybaılas jemqorlyqqa qatysty 5, memlekettik baǵdarlamalar aıasynda 3, shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerin qorǵaý jáne kóleńkeli ekonomıkany qoldaý salasynda 1 derek anyqtaldy. Sybaılas jemqorlyq úshin jaýapkershilikke 39 adam tartyldy. Onyń ishinde 6 memlekettik organdardyń birinshi basshysy bar» -deıdi Qanat Súleımenov.
Onyń aıtýynsha, quqyq qorǵaý organdarynda (19), salyq salasynda (11), ákimdikterde (9), bilim (5), aýyl sharýashylyǵynda (4), áleýmettik qamsyzdandyrý (3) jáne ózge salalardaǵy sybaılas jemqorlyq shemalary joıylǵan. Anyqtalǵan qylmystardyń ishinde para berýge baılanysty 32, jymqyrý men alaıaqtyqqa qatysty 14 derek tirkelgen.
«Sybaılas jemqorlyq qylmysqa qatysty 62 is sotqa jiberildi. Sot sheshimimen 19 adam sottaldy», -deıdi Qanat Súleımenov.
Eske sala ketelik, budan buryn Atyraý oblysynda sybaılas jemqorlyq deńgeıi tómendegenin jazǵan bolatynbyz.
- Adamdar parany bıtkoınmen bere bastady – Marat Bashımov
- Memleket basshysy Atyraý oblysynyń ákimin qabyldady
- Atyraýda Izraılden kelgen dárigerler bir kúnde segiz ota jasady
- Atyraýda munaı óńdeýshiler 5 gektarǵa 2 500 kóshet otyrǵyzady
- Atyraýda sheteldikterge kúsh kórsetken polıtseıler tergelip jatyr
- Atyraýda oblysynda 99 bala men 22 júkti áıel koronavırýstan emdelýde
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Londonly adwokat Riçard Harwynyň bu wezipä bellenmegi baradaky karar 5-nji noýabrda sudyň çykaran hökümi bilen baglylykda kabul edildi, şonda Karadiçe aklawçy bellenmelidigi aýdylýar.
Mälim bolşuna görä, Karadiç özüni gorap çykyş etmäge taýýarlanmak üçin goşmaça wagt gerekdigini aýdyp, şu aýyň başlarynda geçirilen sut diňlenşigini boýkot edipdi.
Karadiç 1992-95-nji ýyllaryň aralygynda Bosniýa uruşy boýunça 11 jenaýaty, şol sanda köpçülikleýin gyrgynçylyk bilen bagly özüne ýöňkelýän iki aýyplamany ret edýär.


text:
Bilşiň ýaly, biz Mary etrabynyň köneden oturymly adamlaryndan. Kakam, ejem, iki gelin, çagalar hem agtyklar bilen maşgalada jemi on iki adam bar.
Öýde hojaýyn — kakam. Şonuň diýeni — diýen, aýdany — aýdan! Ejem pahyrda san ýok. Barymyz kakamyzyň düzen «grafigi» bilen ýaşaýarys. Irden sagat altyda hemmämiz aýak üstüne galaýmaly! Birimiz mal-gara, ýene birimiz mellege, başga birimiz çaý-suwa seretmeli. Garaz, hemmämize iş paýlanan.
Irden sagat ýedide saçagyň başyna üýşäýmeli. Eger-de maşgaladakylaryň hemmesi saçagyň başynda jem bolanda, haýsydyr birimiz saý-sebäp bilen gelip ýetişmesek, onda ol şol gün ertirliksiz galýar. Wagtynda iýip-içmäge gelmedigi kakam soňra saçagyň başyna goýberenok. Saçak ýygnalansoň, «gijä galana» täzeden saçak ýazmaga rugsat edilenok. Ol: «Hemmeleriň bile iýip-içmegi — maşgalanyň agzybirligi» diýip hasap edýär. Hemmeler saçak başyna gelen halaty iýip-içmäge gelip ýetişmedigi maşgala agzybirligine zyýan salmak isleýän saýýar.
Kä wagt gelinleriň çagasy gije ýatman, iş berýär. Onsoň, gelinler irden wagtynda turanok. Şonuň ýaly ýagdaýda kakam gelinleriň gapysyny ýumruklaberýär.
Kakam nämedir bir zada gaharyny getirse, bizi — eýýäm birnäçe çaga ata bolan adamlary çalyp goýbermegi-de hiç zatça görenok. Ol şeýtmegi terbiýäniň bir görnüşi hasaplaýar.
Kakam: «Çagany hülli-hülli» edip saklamaly däl. Oňa bek daramaly, düzgüne salmaly» diýen ideýa gulluk edýär. Ol: «Çaga ýüz berseň, başyňa çykar. Soňam ýoluny urdurar» diýip, häli-şindi biziň gulagymyza guýýar. Onuň başymyzy sypap, ýüz beren wagtyny göremzok.
Ine, şeýle, maşgalamyzda kakam-a serkerde, bizem esger. Buýruk berdigi, bes — berjaý edäýmeli! Şeýle zabun saklaýan kakany söýüp, hormatlap bolarmy?!
Biziň köpimiz indi ese-boýa galan adamlar. Şonda-da kakamyzdan birugsat toýa, goňşy-golama, dost-ýaryňka baryp bilemzok. Gidäýsegem, agşam sagat onda hökman dolanyp geläýmeli. Şondan gijä galdygyň — başyňa oýun salynýar!
Kakamyzyň «buz üstünde tozan arap», ýersiz-ýere iňirdäp durmagy-da etimizden ötüp, süňňümize ornady. Ýöne hiç birimizem oňa dil gaýtarmaga milt edip bilemzok. Onuň öňünde ýygrylyp, boýnumyzy burup durus.
Şeýle bek saklanýan maşgalada näsazlyklar ýüze çykar diýip, kim aýdyp biler?! Kakam bizi hernäçe ýumrugyna gysyp saklasa-da, maşgalamyzda onuň garaşmaýan zady, ýaramaz zatlar, maşgalany utandyrýan ýagdaýlar ýüze çykdy.
Nädip beýle bolýar?! Hiç akylyma syganok.
Kakam ýeňil maşynyny körpe inime berdi. Ol hem şol maşyny bilen Mary —Aşgabat aralygyna kireýe gatnaýardy. Düşewünt gowudy. Kä wagtlar-a Aşgabada iki sapar hem baryp gelerdi. Günlerde bir gün şol inim ele düşdi. Ýanyndan az-owlak geroin çykypdyr. Asyl ol neşekeş bolup giden bolsa nätjek?!
Bu-da hemmesi däl. Uýalarymyň biri öýden gaçyp gidip, maşgalamyzdan bidin bir ýigit bilen başyny birikdirdi. Ömür garawullanyp saklanýan gyz maşgalamyzyň ýüzüni ýere saldy. Kakam muňa bolmajysy boldy. Ol: «Men sizi entägem gowşak saklapdyryn. «Gamşy gowşak tutsaň, eliňi gyýar» diýipdirler. Gözüňizde ot ýakmaly siziň!» diýip, zynjyryna towsup duran ýarak ite öwrüläýdi.
Arada mugallymyma duşdum. Durup bilmän, oňa-da içimi dökdüm. Kakamyň bize berýän jebir-jepalaryny gürrüň berdim. Mugallymym şonda maňa: Maşgalada-da, ýurtda-da diňe bir adamyň diýeni bilen ýörelse, onuň soňy mydama-da gowulyk bilen gutarmaýar» diýdi.
Gürrüň gutardy
Maryly myhman uludan demini alyp dymdy. Ýüregini gowzadansoň, biraz açylyşdy. Kursdaşyma nebsim agyrdy. Öýde-de, ýurtda-da adamlary ýumruk astynda saklap bolmajak eken. Gaýtam, tersine, näçe gysdygyňça, bujurygy artýar. Şuňa welin, gynansak-da, köpimiz düşünemzok.
Mugallymyň aýdany oýa batyrdy. Dogrudanam, öýde-de, ýurtda-da uly-kiçiniň gepi diňlenmeli. Mesele köplük bolnup çözülse, öý hem, ýurt hem hemmeler üçin bähbitli bolýar.
Parahat Ilmyradow Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy. Şu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Gaz geçirijisiniň açylyş dabarasyna ýurduň premýer-ministri Wladimir Putin gatnaşdy.
Turbalardan tehnologiki gaz göýberilip, ol synagdan geçirilýär.
“Demirgazyk akym” proýektiniň birinji tapgyrynyň gurluşygynyň şu ýylyň oktýabr aýynda doly tamamlanmagy planlaşdyrylýar.
Baltik deňziniň düýbi boýunça gurlan, uzynlygy bir müň kilometrden geçýän gaz geçirijisi Orsýetiň Wyborg şäherinden Germaniýanyň Graýswald şäherine barýar.
Gaz geçiriji proýektiniň ikinji tapgyrynyň gurluşygynyň 2012-nji ýylda tamamlanmagyna garaşylýar.
“Demirgazyk akym” gaz geçirijisi arkaly Ýewropa ýurtlaryna her ýyl 55 milliard kubmetr ors gazynyň satyljakdygy habar berilýär.


text:
Palestina awtonomiýasynyň prezidenti Mahmud Abbasyň Palestinanyň BMG-niň agzalygyna kabul edilmegi üçin, 20-nji sentýabrda arzany BMG-niň Baş sekretary Pan Gi Muna gowşurmagyna garaşylýar.
Abbas Palestinanyň, 1967-nji ýyldaky alty günlik uruşdan ozalky serhet araçäklerini öz içine aljak Palestina döwletiniň, BMG-niň doly ygtyýarly agzasy bolmak boýunça planynyň ugurlaryny palestin resmileri bilen maslahat etdi.
Bu baradaky arza Ysraýyl hem Birleşen Ştatlar garşy çykýar. Waşington bu baradaky plany BMG-niň Howpsuzlyk geňeşinde petiklejekdigini aýdýar.


text:
Lakhdar Brahimi BMG-niň we Arap Ligasynyň Siriýa meselesi boýunça täze wekili hökmünde öz missiýasynyň “mümkinçiligine şübheli” garaýar.
Bu işde üstünlik gazanmak üçin ol Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň režimi bilen oppozisiýadaky güýçleriň arasynda 18 aý bäri dowam edip gelýän söweşiň soňuna çykmaly, şeýle hem Siriýa konflikti boýunça BMG-niň Howpsuzlyk geňeşindäki ýiti garşylygy ýeňip geçmeli bolar.
Tejribeli diplomat
Brahimi konflikt meselesi boýunça iş salyşýan spesialisti we Alžiriň tejribeli weteran diplomaty hasaplanýar.
Ol Liwanda parahatçylyk planyny amala aşyrmakda araçy boldy we bu ýurtda graždan urşunyň soňlamagyny gazandy. Şeýle hem ol Owganystanda we Eýranda BMG-niň wekili bolup işledi.
Damaska saparynyň öň ýanynda ol şu gün Kairde soňky synagyna başlady. Kairde ol Müsüriň we Arap Ligasynyň wekilleri bilen duşuşar.
Geçen aýda BMG-niň baş sekretary Ban Ki-mun tarapyndan bu missiýa bellenen wagtynda Brahimi özüne ynanylan missiýa barada optimistik pikirdedi.
Brahimi: “Baş sekretar! Haçanda siz maňa jan edeniňizde men özümiň buýsanýandygymy, begenýändigimi, şeýle hem gorky duýgusyny başymdan geçirýändigimi aýdypdym. Mende häzir hem şeýle duýgular bar. Men, elbetde, bu işe janym bilen ýapyşaryn. Men Siriýada we sebitde käbir adamlary tanaýaryn. Men ol ýerdäki ýagdaý barada, BMG-ä, size, Arap Ligasyna we Doktor Nabil Elarabya (Red. Arap Ligasynyň baş sekretary), esasan hem Siriýanyň halkyna nahili gulluk etjekdigim barada eýýäm pikir alyşdym”.
Başa barmasy kyn missiýa
Bu onuň sebitdäki ýagdaýdan bihabardygyny aňlatmaýar. 3-nji sentýabrda BBC bilen interwýuda Brahimi öz missiýasynyň “başa barjagyna şübheli” garaýandygyny aýtdy.
Mundan ozal meşhur diplomat BMG-niň öňki baş sekretary Kofi Annan Siriýada parahatçylyk planyny amala aşyrmakda üstünlik gazanyp bilmän wekilçiliginden çekildi.
17-nji awgustda Bahraminiň wezipä belleneli bäri ýagdaý has hem beterleşýär.
Diňe awgust aýynda Siriýada 500-den gowrak adam öldürildi diýip, Siriýada Adam hukuklaryna gözegçilik edýän topar 2-nji sentýabrda yglan etdi. Azyndan 250 müň töweregi adam ýurdy terk etdi. Geçen hepdede BMG Siriýa donor kömegini bermek üçin ozalky planynda görkezilen sandan iki esse köp, ýagny 347 million dollar ýygnamaga çagyryş etdi.
Düýbi Nýu-Ýorkda ýerleşýän “Century Foundation” edarasynyň uly işgäri Jeffreý Laurenti missiýanyň ozalky wekilinden Brahiminiň käbir ýagdaýlarda gowşak gelýän taraplarynyň bardygyny aýdýar. Mysal üçin, Brahimi ABŞ-nyň döwlet sekretary Hillary Klinton ýa-da Orsetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow bilen araçynyň üsti bilen gepleşik geçirmeli bolar, şol bir wagtyň özünde Annan olar bilen göni gepleşmäge ukyplydy, diýip Laurenti aýdýar.
"Gural bar, anyk plan ýok"
Şol bir wagtyň özünde Laurenti Brahiminiň güýçli tarapyny bellemek bilen, onuň Arap dünýäsinde “ýaranlarynyň” bardygyny aýdýar. Bu Siriýadaky hökümet we oppozision güýçler barada has takyk informasiýa almaga kömek bolar diýip, Laurenti nygtaýar.
Brahimi konflikti çözmek üçin özünde “guralyň” bardygyny metbugatda eden çykyşynda aýtdy, ýöne BMG-niň diplomatlary bilen bir hatarda özüniň häzirlikçe anyk planynyň ýokdugyny nygtady.


text:
Birleşen Ştatlarda prezidentlik saýlawlarynyň resmi ýagdaýda geçiriljek güni 6-njy noýabra bellenen. Ýöne ABŞ-nyň kanuny ýurduň raýatlaryna irki ses berişliklerde-de ses bermeklige hukuk berýär.
Saýlawlaryň resmi geçiriljek gününe ýene 10 gün galandygyna garamazdan, ýurduň 7 milliondan gowrak ilatynyň eýýäm öz seslerini berendikleri aýdylýar.
Maglumata görä, olaryň hatarynda prezident Obamanyň aýaly Mişel Obama-da bar. Soňky pikir soraýyşlyklar geljekki prezidentlige kandidatlar Barak Obama bilen Mitt Romnini goldaýjylaryň sanynyň örän ýakyndygyny görkezýär.


text:
Idegi özüne ynanylan dört ýaşlyja gyzjagazy öldürenlikde aýyplanýan we çaganyň kesilen kellesini Moskwanyň bir köçesinde bulaýlap gezen özbegistanly eneke bu işi etmegi özüne "Allanyň buýrandygyny" aýtdy.
38 ýaşly Gülçehre Bobokulowa muny 2-nji martda ilkinji gezek sud zalyna getirilende bir žurnalistiň soragyna jogap berende aýtdy.
Bobokulowa 29-njy fewralda Moskwanyň bir metro stansiýasynyň girelgesiniň ýanynda tutuldy. Wideoýazgylarda gara egin-eşikli, hyjaply enekäniň "men terrorist" diýip gygyryp, bir çaganyň kesilen kellesini ýokary galdyryp durany görünýär. Derňewçileriň aýtmagyna görä, ol özüne garamaty ynanylan çagany öldürip, onuň kellesini kesipdir. Ondan soň hem maşgalanyň kwartirasyny otlap, gaçyp gidipdir.
Dartgynlylygy artdyrmazlyk
Bobokulowa žurnalistlere öz günäsini boýun alýandygyny aýtdy. Moskwanyň etrap sudy onuň iki aýlap türmede saklanmagy barada karar çykardy. Oňa üstümizdäki hepdede adam öldürenlikde günä bildirilmegine garaşylýar.
"Associated Press" habar gullugynyň bildirmegine görä, prokurorlar suda özleriniň Bobokulowany bu jenaýata iteren adamlaryň häzir erkinlikde gezip ýörendigine ynanýandyklaryny aýdypdyrlar.
Orsýetiň döwlet habar gullugy "RIA" hukuk goraýjy edaralaryň ady agzalmadyk bir çeşmesine salgylanyp, adamsyndan aýrylan Bobokulowanyň üç çaganyň enesidigini, onuň bir täjik bilen bile ýaşandygyny, bu täjigiň ony "yslamyň ekstremistik düşünjelerine" tabyn edendigini habar berdi. Bu habaryň anygyna ýetmek mümkinçiligi ýok.
Döwlet eýeçiligindäki we Kremliň täsiri astyndaky esasy telekanallarda çaganyň aýylganç ölümi, ony öldürenlikde güman edilýäniň hereketleri barada maglumat bermekden saklanyldy. Köp adamlaryň pikiriçe, bu milletçilikli bulagaýlyklary ýa-da orslar bilen orta aziýaly we kawkazly musulmanlaryň arasyndaky dartgynlylygy artdyrmazlyk üçin edilen iş.
Ýüz töweregi adam ýygnandy
Muňa garamazdan, bu jenaýat öňki Sowet Soýuzynyň Orta Aziýa respubliklaryndan bolan migrantlara köpräk kontrollyk barada milletçiler we beýlekiler tarapyndan edilýän çagyryşlaryň köpelmegine getirdi.
Sudda düşürilen wideoýazgyda Bobokulowa imisala görünýär, ýuwaşlyk bilen ýylgyrýar. Habarlarda aýdylyşyna görä, ol sud kapasasynyň içinde žurnalistlere el galgadyp: "Men Allanyň çapary. Salam, hemmelere" diýipdir.
Asly Özbegistandan bolan Bobakulowany tanaýandyklaryny aýdýan adamlar beren interwýularynda onuň psihiki taýdan durnuksyz diýip tanalýandygyny, geçmişde şizofreniýa keseli üçin bejergi alandygyny aýdýarlar.
Bobokulowanyň tutulan ýeri bolan “Oktýabrskoýe pole” metro stansiýasynyň daşynda 1-nji martda agşamara gurnalan "memoriala" ýüz töweregi moskwaly ýygnanyp, gurjak we gül goýdular. Suratlarda bu ýerde milletçilikli ýazgylaryň hem galdyrylandygyny görmek bolýar. Olaryň birinde "çydamlylyk öldürýär" diýilýär.
Prezident Wladimir Putiniň hökümetini milletçilikli zorluklar aladalandyrýar. Orslaryň beýleki etnik toparlaryň wekilleri tarapyndan öldürilmegi ozal hem milletçileriň arasynda bulagaýlyk döretmän duranokdy.
1-nji martda Putiniň sözçüsi bu hadysa telewideniýeden bererden "aşa aýylganç" diýdi. Ýöne Kremliň tankytçylary habary bermezlik üçin telekanallara buýruk berlendigini çaklaýarlar.
Orsýetiň Demirgazyk Kawkaz regionyndan bolan yslamçy militantlar geçen 20 ýyllykda Orsýetde heläkçilikli ençeme bomba hüjümlerini amala aşyrdylar. Ýöne henize deňeç bu jenaýat ýaly hadysanyň bolandygy habar berilmändi.
Häzirki waka "Yslam döwleti" atly toparyň ýa beýleki ekstremistleriň Orsýetde bomba hüjümlerini amala aşyrmagy mümkin diýlip gorky edilýän wagtynda bolup geçdi.
"Yslam döwleti" toparynyň ýüze çykmagy orslar bilen iş gözläp Orta Aziýadan we Kawkazdan Orsýete gelýän adamlaryň arasynda ozaldan bar bolan dartgynlylygyň has-da güýçlenmegine getirdi.


text:
Premer-Mınıstr: Azyq-túlik baǵasy – bul áleýmettik ózekti másele
NUR-SULTAN. QazAqparat - Premer-Mınıstri Asqar Mamın Úkimettiń Tsıfrlyq ofısinde ortalyq memlekettik organdardyń basshylarynyń jáne óńirler ákimderiniń qatysýymen áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵasyn retteý máseleleri boıynsha keńes ótkizdi. Bul týraly QazAqparat Úkimettiń saıtyna silteme jasap habarlaıdy.
Saýda jáne ıntegratsııa mınıstri Baqyt Sultanov, aýyl sharýashylyǵy mınıstri Erbol Qarashókeev, «Azyq-túlik kelisim shart korporatsııasy» UK» AQ basqarma tóraǵasy Saparhan Omarov, Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary Álııa Moldabekova, Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttiginiń tóraǵasy Serik Jumanǵarın, Nur-Sultan qalasynyń ákimi Altaı Kólginov, Qaraǵandy oblysynyń ákimi Jeńis Qasymbek, Almaty oblysynyń ákimi Amandyq Batalov aǵymdaǵy jaǵdaı men atqarylyp jatqan jumystar týraly baıandady.
«Áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlary baǵasynyń ósýine jol bermeý máselesi Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń erekshe baqylaýynda. Azyq-túlik baǵasy – bul áleýmettik ózekti másele. Úkimet Inflıatsııaǵa qarsy den qoıý sharalarynyń keshenin, birinshi kezekte AÓK sektoryndaǵy qundy qalyptastyrýdyń búkil tizbegi boıynda baǵalardy turaqtandyrý boıynsha iske asyrady», — dedi A. Mamın.
Negizgi agrarlyq elderdegi, onyń ishinde QR-daǵy qolaısyz klımattyq jaǵdaılar negizgi aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń shyǵymdylyǵynyń tómendeýine alyp keldi. Osyǵan baılanysty baǵanyń ósýi, sondaı-aq kórshi elder tarapynan aýyl sharýashylyǵy ónimine suranystyń artýy baıqalady. Bıyl 8 aıda áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlary baǵasynyń ósýi 9,7% qurady. Sońǵy aıda baǵanyń 0,7 paıyzdyq tarmaqqa tómendeýi baıqalady. Inflıatsııaǵa qarsy den qoıý sharalary aıasynda 2021 jyly «Azyq-túlik kelisim shart korporatsııasy» UK» AQ 87 mlrd teńgege (2020 jyly – 40 mlrd teńgege) aýyl sharýashylyǵy ónimderin satyp alýdy josparlap otyr. Bul rette satyp alynatyn daqyldardyń tizbesi 4-ten 9-ǵa deıin keńeıtildi: jumsaq bıdaı, qatty bıdaı, arpa, suly, kúnbaǵys, raps, zyǵyr, soıa, qaraqumyq. Atalǵan ónimder ishki naryqty qamtamasyz etý úshin, onyń ishinde un tartý kásiporyndaryna, qus jáne mal sharýashylyǵy sharýashylyqtaryna ótkizý úshin paıdalanylatyn bolady. Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttigi baǵany tómendetý týraly 68 habarlama shyǵardy, 8 tergeý taǵaıyndaldy. Nur-Sultan jáne Almaty qalalarynda, Qostanaı, Qaraǵandy, Atyraý, Mańǵystaý, Batys Qazaqstan jáne Shyǵys Qazaqstan oblystarynda ÁMAT-ta saýda ústemesinen asyp ketýdiń jáne syıaqy alýdyń 46 faktisi anyqtaldy. Osy óńirlerdiń basshylaryna shekti saýda ústemesinen asyra belgilegen saýda sýbektilerin jaýapkershilikke tartý jóninde shuǵyl sharalar qabyldaý qajettigi atap ótildi.
Jalpy, Premer-Mınıstr ákimdikter men mınıstrlikterge Inflıatsııaǵa qarsy den qoıý sharalary kesheniniń ýaqtyly jáne tolyq oryndalýyn qamtamasyz etýdi tapsyrdy. Egin jınaý maýsymynyń aıaqtalýyna baılanysty ákimdikterge «aınalym shemasy» boıynsha qosymsha qarjylandyrý bólýdi jedeldetý jáne óńirlik turaqtandyrý qorlaryna buryn jetkizilgen azyq-túlik kólemin satyp alýdy júzege asyrý tapsyryldy. Bul rette forvardtyq satyp alý sheńberinde astyq jetkizý boıynsha «Azyq-túlik korporatsııasy» UK» AQ aldynda aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdiń mindettemelerin oryndaýdy qamtamasyz etý mindeti qoıyldy.
- Nur-Sultandaǵy botanıkalyq saıabaqqa aǵash túpteri otyrǵyzyldy
- Asqar Mamın baǵany turaqtandyrý boıynsha ákimdikterge tapsyrma berdi
- Prezıdenttiń on ulttyq jobasyna qoǵamnyń negizgi máseleleri qamtylǵan - saıasattanýshy
- Qazaq tilin nasıhattaý, jastardy qoldaý – «Ulttyq rýhanı jańǵyrý» jobasynda qandaı jumystar jasalady
- 2025 jylǵa deıin 30 medıtsınalyq zaýyt salynady - mınıstr
- 8 óńirde múgedektigi bar balalardy ońaltý ortalyqtary ashylady
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
100 jasqa tolǵan soǵys ardageri QR Prezıdentine alǵys bildirip, hat joldady
NUR-SULTAN. QazAqparat – Jýyrda 100 jyldyq mereıtoıyn atap ótken soǵys ardageri Qaıyrly Jonqabaev Jeńis sarbazdaryna kórsetilip jatqan qurmet úshin QR Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń atyna hat joldap, batasyn berdi. Memleket basshysynyń baspasóz hatshysy Berik Ýálı qart maıdangerdiń hatymen Facebook-tegi paraqshasynda bólisti, dep habarlaıdy QazAqparat.
«Qurmetti Qasym-Jomart Kemeluly! Men Jonqabaev Qaıyrly Ýataıuly – Uly Otan soǵysynyń ardagerimin. Sizge ekinshi ret hat joldap otyrmyn. Aldyńǵy hatyma ózińizden jaýap alyp, rıza boldym.
Men jaqynda 100 jasqa kelip, ǵasyr toıyma jettim.
Meniń Sizge degen alǵysym sheksiz. Almaty qalasynyń ákimi Baqytjan Saǵyntaev Sizdiń meniń ǵasyr toıyma arnap joldaǵan quttyqtaýyńyzdy jetkizdi, sán-saltanatpen tabys etti.
Odan soń Almatyda turyp jatqan úıimniń aýlasyna Ulttyq ulan sarbazdary quttyqtap kelip, áskerı orkestr oınap, erekshe iltıpat, qurmet kórsetti. Ulttyq ulan Bas qolbasshysynyń atynan syı-sııapat berdi. «Ǵasyr jasaǵan panfılovshy» dep BAQ jarysa jarııalady. Maǵan kórsetken osyndaı qurmetterińizge qart maıdangerdiń atynan úlken alǵysymdy bildirip, aq batamdy beremin.
Osylaı, Jeńis sarbazdaryna kórsetip jatqan qurmetińiz, soǵystan qaıtpaǵan, maıdan dalasynda jáne keıin qaza bolǵan bozdaqtardyń rýhyna taǵzym etý dep túsinemin. Olardyń arýaqtary razy bolǵaı!
Elimiz úshin atqaryp jatqan oń isterińiz tabysty bolsyn. Siz basqaryp otyrǵan Qazaq eli gúldene bersin!», - dep jazdy Almaty qalasynyń turǵyny, qart maıdanger Q.Jonqabaev óz hatynda.
Eske salsaq, 10 qyrkúıek kúni Almaty ákimi Baqytjan Saǵyntaev Memleket basshysynyń Qaıyrly Jonqabaevty júz jyldyq mereıtoıymen quttyqtaǵan hatyn jetkizip, «Eńbegi úshin» tósbelgisin tabys etti.
Q.Toqaevtyń quttyqtaýynda Q.Jonqabaev surapyl jyldary Uly Otan soǵysyna attanyp, Keńes Odaǵynyń batyry Ivan Panfılov basqarǵan áıgili 8-gvardııalyq atqyshtar dıvızııasy quramynda pýlemetshi bolǵany, Máskeýdi qorǵaýdan bastalǵan maıdan joryǵynda Belarýs, Polsha, Estonııa jerlerin jaýdan azat etýge qatysyp, Rjevtegi qandy urysta eren erliktiń úlgisin kórsetkeni atap ótilgen.
«Batyrlyqtyń belgisindeı bolyp «Qyzyl Juldyz», ІІ dárejeli «Otan soǵysy» ordenderi jáne «Erligi úshin», «Máskeýdi qorǵaǵany úshin» medaldary keýdeńizde jarqyrap tur.
Beıbit kezeńde eseli eńbek etip, elimizdi órkendetýge mol úles qostyńyz. Ǵasyrlyq ǵumyryńyzda Qazaqstan Táýelsizdiginiń 30 jyldyǵyna da kýá bolyp otyrsyz. «Qarty bar eldiń qazynasy bar» degen. Árdaıym óskeleń urpaqqa aqyl-keńesińizdi aıtyp, taǵylym berý ómirlik qaǵıdatyńyzǵa aınaldy.
100 jyldyq torqaly toıyńyzǵa oraı Sizge zor densaýlyq jáne áýletińizge amandyq pen qut-bereke tileımin», - degen Memleket basshysy óz hatynda.
1941 jyly soǵysqa attanǵan Q.Jonqabaev nebári 20 jasta bolǵan. Búginde qart jaýynger 5 baladan 7 nemere, 14 shóbere súıip otyr.
- Almaty qalalyq densaýlyq saqtaý basqarmasy jedel járdem qyzmetkerleriniń shaǵymyna jaýap berdi
- ShQO-da bıyl alıment tóleýden jaltarǵan 300-den astam adam anyqtaldy
- 903,9 myń adamǵa ataýly áleýmettik kómek taǵaıyndaldy
- Ádil Ǵalıahmetov short-trekten Álem Kýboginiń kúmis júldegeri atandy
- Almatyda «Bıýdjetke qatysý» jobalaryna daýys berý bastaldy
- Tennıs: Zarına Dııas AQSh-taǵy týrnırdiń jartylaı fınalyna shyqty
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
2004-nji ýyldan bäri Germaniýada bosgunlyk statusyny almaga synanyşýan türkmenistanly Anatoliý Burba german häkimiýetleriniň özüni bosgun hökmünde ykrar etmekden ýüz öwürýänligini aýdýar. Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan Anatoliý Burbanyň sözlerine görä, Germaniýanyň häkimiýetleri tarapyndan berlen ilkinji resmi jogapda oňa Türkmenistanda howp abanmaýar diýen netijä gelnenligi habar berilýär.
Anatoliý Burba barada maglumat ýaýradan “Türkmen inisiatiwasy” guramasynyň müdiri Farid Tuhbatulliniň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, Germaniýanyň häkimiýetleri Burba bosgunlyk statusyny bermekden birnäçe ýyl bäri ýüz öwrüp gelýärler: “Ol ilkinji sapar bize iki ýyl çemesi mundan ozal ýüzlendi. Biz şonda oňa konsultatiw yardamyny berdik. Burbanyň deporatasiýa edilmek howpunyň ýene-de ýüze çykmagy bilen baglylykda häzir biz ony goldamak boýunça nobatdaky kampaniýamyza başladyk”.
2004-nji ýylda Germaniýa baryp, gaçybatalga soran Anatoliý Burba 1969-njy ýylda Aşgabatda doglan. Onuň öz sözlerine görä, 1997-nji ýylyň tomsunda ol Türkmenistanda tussag edilip, 5 ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdir. 1998-nji ýylyň aýagynda günä geçiş boýunça boşadylypdyr. Burba şol tussaglygyna öz tanyşlarynyň arasynda ozalky prezident Saparmyrat Nyýazowyň syýastyndan närazylygyny açyk bildirmeginiň sebäp bolanlygyny aýdýar.
Şuňa meňzeş wakalar
Ynsan hukuklaryny goraýjylar daşary ýurtlarda ýaşaýan Türkmenistanyň raýatlarynyň öz ýurduna deporatasiýa edilmegi bilen bagly wakalaryň soňky ýyllarda ýüzlerçesiniň bolanlygyny aýdýarlar. Emma köp halatlarda agyr güne düşen adamlar halkara guramalaryna ýüzlenmänsoňlar, şeýle wakalaryň köpçülige mälim bolman galýanlygyny belleýärler.
Farid Tuhbatulliniň sözlerine görä, şeýle wakalar köplenç Türkiýede we Türkmenistan bilen goňşy ýurtlarda bolýar: “Türkmen raýatlarynyň Türkiýeden deportasiýa edilmegi bilen bagly wakalar bolupdy. Şeýle-de geçen ýylda Azerbaýjandan 300-e golaý adam Türkmenistana deportasiýa edilipdi. Gazagystandan deportasiýalar boldy. Orsýetde hem deportasiýa edilmek howpy bilen ýüzbe-ýüz bolan adamlar bar, emma olaryň işi wagtynda çözüldi”.
Ynsan hukuklaryny goraýjylar Türkmenistanyň raýatlarynyň öz ýurduna deportasiýa edilmegi, olaryň howpsuzlygy nukdaýnazaryndan orän töwekgelçilikli diýip hasap edýärler.
Tuhbatulliniň pikiriçe, kynçylyga uçran adamlar barada giňden maglumat berilmegi olaryň geljekki ykbalyna oňly täsir ýetirýär. Sebäbi şeýle adamlar babatynda türkmen häkimiýetleri adatça berk basyş etmekden saklanýarlar we jerime salmak we işe almazlyk ýaly adaministratiw çäreler bilen çäklenýärler. Emma, Tuhbatulliniň sözlerine görä, adamlaryň türma düşmegi bilen bagly wakalar hem bar.
Tussag edilmek howpy
Anatoliý Burba özüniň Türkmenistana deportasiýa edilen ýagdaýynda türme tussaglygyna höküm ediljegini çak edýär. Ol 2010-njy ýylyň iýun aýynda “Nemes Tolkuny” radiostansiýasyna interwýu berenligini we şol interwýunyň yz ýany Aşabatda ýaşaýan ejesiniň öýüne näbelli adamlaryň baryp, sorag edip başlanlygyny gürrüň berdi: “Maňa Aşgabatdaky öýümden SMS gowuşdy. Maňa polisiýa işgärleriniň öýümize baryp, meniň bilen gyzyklanandyklaryny, öýde ýaşaýanlaryň dokumentlerini barlandyklaryny we men geläýsem, derrew polisiýa habar ýetirmegi talap edendiklerini gürrüň berdiler”.
Germaniýanyň häkimiýetleriniň Anatoliý Burba beren ilkinji jogabyna görä, german resmileri onuň günbatar habar çeşmesine beren interwýusy howpsuzlygyna täsir ýetirmeýär diýip, hasap edýärler. Germaniýanyň häkimiýetleriniň Burbanyň işi boýunça şübhe bildirýän ýene bir meselesi onuň türmede oturyp çykanlygy baradaky resminamasynyň hakykylygyna degişli.
Häzirki wagtda Anatoliý Burba dokumentiniň hakykydygyny tassyklatmaga çalyşýar. Bu prosedura, adatça, BMG-niň bosgunlaryň işi boýunça baş komissarlyk edarasy arkaly amala aşyrylýar.


text:
Gazagystanda 9-njy iýunda geçiş prezidenti Kasym-Žomart Tokaýewiň wezipede galmagy üçin guralana meňzeýän irki ses berişlik başlandy.
Saýlawlaryň başlanmagy bilen, 9-njy iýunda protest bildirýän onlarça adamy tussag etdi.
Gazagystanyň iň uly şäheri bolan Almatynyň Astana meýdançasynda 100-den gowrak protestçi tussag edildi, bu ýere çykan adamlar Tokaýewiň hökümet tarapyndan tassyklanan alty kandidata garşy bäsleşýän saýlawlaryny boýkot etmäge çagyrdylar.
Birnäçe protestçi we žurnalistler, şol sanda AÝ/AR-nyň Gazak gullugynyň habarçysy Pýotr Trotsenko tussag edilip, polisiýa maşynlarynda alnyp gidildi.
Astana meýdançasynda we şäheriň beýleki ýerlerinde onlarça polisiýa ofiseri ýerleşdirilip, Almatyda howpsuzlyk çäreleri ýokarlandyryldy diýip, Azatlygyň habarçylary habar berdiler.
Täzelikde ady üýtgedilen we Nazarbaýwiň adyny göterýän paýtagt Nur-Sultanda polisiýa Ýaşlar köşgüniň golaýynda protest geçirýän onlarça oppozisiýa goldawçysyny, şol sanda bu waka hakynda habar taýýarlaýan žurnalistleri hem tussag etdi.
Paýtagtda tussag edilenleriň arasynda AÝ/AR-nyň Gazak gullugynyň habarçysy Sania Toiken hem bar.
Nur-Soltandaky protestçiler azat we adalatly saýlawlara çagyryp, ellerinde gök reňkli şarlary tutup durdular. Bu ýurtda gadagan edilen Gazagystanyň Demokratik saýlawy oppozisiýa toparynyň nyşanydyr.
Bu hereketiň lideri, Nazarbaýwiň we onuň hökümetiniň berk tankytçysy, Fransiýada bosgunlykda ýaşaýan Muhtar Abliýazow ozal adamlary hökümete garşy ýygnanyşyklara gök reňkli şarlary alyp çykmaga çagyrdy.
Ýaşlar köşgüniň golaýynda 10 çemesi awtobus ýerleşdirildi, şäher merkeziniň golaýyndaky Respublika we Abaý köçeleri baglandy.
Şu aralykda günortadaky Şimkentde 20 protestçi tussag edildi.
Tokaýew uzak wagtlyk prezident bolan we 19-njy martda, energiýa baý ýurda 30 ýyla golaý eden ýolbaşçylygyndan çekilen Nursoltan Nazarbaýew tarapyndan oruntutar bellenildi.
Ses beriş nokatlarynyň köpüsi ir sagat 7-de açyldy we agşam sagat 8-de aýyplar. Käbir ses beriş nokatlary bir sagat ir açyldy, ýurt daşynda hem 65 ses beriş nokady işleýär.
Orsýetiň TASS habar gullugy Tokaýewiň paýtagt Nur-Soltanda, Astana Opera öýünde ses berendigini habar berdi.
"Biziň adamlarymyz köp durmuş we ykdysadyýet meselesinden alada galýar” diýip, ol žurnalistlere aýtdy.
“Şu sebäpden saýlawlar ýurda kimiň ýolbaşçylyk etmelidigini, biziň ýurdumyzyň geljekde nähili bolmalydygyny kesgitlemek üçin gowy pursat” diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Tokaýew tarapyndan 9-njy aprelde, “syýasy nämälimlikden” sowulmak üçin çagyrylan irki saýlawlar gazak oppozision aktiwistleri tarapyndan adalatsyz we bäsleşiksiz diýlip tankyt edildi.
66 ýaşyndaky Tokaýew hökümet tarapyndan tassyklanan we hakykatda jemgyýetde gowy tanalmaýan, çäklije kapmaniýa geçiren we az goldawy bolan alty kandidat bilen bäsleşýär
Halkara guramalary Gazagystanda 1991-nji ýylda garaşsyz ýurt bolaly bäri geçirilen saýlawlaryň hiç birini azat we adalatly diýlip atlandyrylmady.
Gazagystanda Nazarbaýew işden çekileli bäri adatça bolmadyk we uly möçberli jemgyýetçilik demonstrasiýalary boldy we protestçiler syýasy reformalara çagyrdylar.
Saýlawçylary saýlawlary boýkot etmäge çagyran hem köp boldy.


text:
Türkmenistanda Aşgabat şäheriniň güni hem-de onuň döredilmeginiň 140 ýyllygy bellenilýän günde paýtagtymyzda doglan ilkinji çagalaryň ene-atalaryna hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň adyndan sowgatlar gowşuryldy hem-de mähirli gutlaglar, bagtly durmuş, berk jan saglyk we abadançylyk baradaky arzuwlar beýan edildi.
Körpejeler Enäniň we çaganyň saglygyny goraýyş ylmy-kliniki merkezde dünýä indiler.
Selbi we Yslam Orazmyradowlaryň maşgalasynda oglanjyk, Aýna we Ýazmuhammet Atajykowlaryň maşgalasynda bolsa gyzjagaz doguldy. Bäbejikleriň ikisi hem bu maşgalalaryň birinji çagalarydyr.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligine habar berlişi ýaly, körpejeleriň saglygy kadaly. Oglanjygyň agramy 3 kilogram 985 gram, gyzjagazyň agramy bolsa 3 kilogram 720 gram. Körpejeleriň ikisiniň hem boýy 53 santimetr.
Ýaş maşgalalar, heniz çagalary dünýä inmänkä, milli Liderimiziň 2021-nji ýylyň 25-nji maýynda ilkinji doglan oglanjyga Paýtagt ýa-da Aşgabat, gyzjagaza bolsa Merjen ýa-da Maýa adyny dakmak baradaky teklibini uly ruhubelentlik bilen kabul etdiler. Döwlet Baştutanymyzyň belleýşi ýaly, bu paýtagtymyza söýginiň, onuň taryhyna hormat-sarpanyň, halkymyzyň bagtly durmuşy üçin buýsanjyň özboluşly nyşany bolar.
Şoňa görä-de, körpejeleriň ene-atalary şeýle belent ýörelgeden ruhlanyp, oglanjyga Aşgabat, gyzjagaza bolsa Merjen adyny dakmak kararyna geldiler.
Bagtyýar ene-atalar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa maşgalany hem-de eneligi goldamak babatda üstünlikli durmuşa geçirilýän döwlet syýasaty, ýaş nesil baradaky yzygiderli aladasy üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirdiler.
140 ýaşy arka atan Aşgabadyň ykbaly täsindir, ol halkyň geçen taryhy ýoluny özünde jemleýär. Öz adyny asyrlaryň jümmüşinden alyp gaýdýan bu şäher «Aziýanyň merjeni» diýlip atlandyrylýar. Aşgabat söýginiň hem-de arzuwlaryň amala aşýan şäheridir. Şäherleriň-de adamlaryňky ýaly, öz ykbaly hem-de häsiýeti bolýar. Olara ýyllar däl-de, ýetilen sepgitler boýunça baha berilýär. Taryha ser salmak bilen, biz häzirki döwrümize milli mirasymyzyň iň gowy hem-de gymmatly baýlyklaryny ornaşdyrmaga, döredijilikli zähmet üçin ruhy giňişligi döretmäge çalyşýarys.
Her bir türkmenistanly döwlet Baştutanymyzyň başlangyjy boýunça Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe durmuşa geçirilýän iri möçberli taslamalaryň netijesinde özüniň täzeden galkynyşyny başdan geçirýän paýtagtymyzyň keşbini halk, agzybirlik, Watan ýaly baky düşünjeleri beýan edýän nyşanlar bilen baglanyşdyrýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň tagallalary netijesinde çagalaryň abadan hem-de bagtly durmuşy üpjün edilýär, olaryň şahsyýet hökmünde kemala gelmegi hem-de durmuşda öz orunlaryny tapmagy üçin ähli şertler döredilýär. Bularyň ählisi Watanymyzyň, halkymyzyň ykbaly, onuň geljegi üçin iňňän belent jogapkärçilikden gelip çykýar.


text:
Adamlar hemişe ähli işde peýdaly, adama meňzeýän we adamlar bilen gürrüňleşip bilýän roboty oýlap tapmagyň gözleginde bolupdyrlar.
Indi adamlaryň şeýle islegi hakykata öwrülýän ýaly. ”Indiegogo” internet sahypasynda tanadylan "Alpha 2" kysymly, häzirlikçe taslama görnüşindäki, robot adama meňzedilip ýasalypdyr.
"Alpha 2" kysymly maşgala roboty mundan owal ýasalan "Jibo", "Buddy" kysymly beýleki robotlardan tapawutlylykda adamynyňky ýaly aýagy bolany üçin arkaýyn ýöräp bilýär.
Robot öý işleriniň köpüsi bilen meşgullanyp biler. "Alpha 2" kysymly robot gaýtadan işlenip taýýarlanan täze maglumat merkezi bilen maşgala agzalaryna edil mugallym ýaly hyzmat eder. Robot maşgalanyň her bir agzasyny tanar we özüni şoňa görä alyp barar. Maşgala agzalaryndan yzygiderli derman içýänlere derman wagtynyň gelendigini habar berer. Robot şonuň ýaly-da aşhanada nahar bişirmäge kömek eder, dilmaçlyk hyzmaty bilen bilelik-de ýoga maşklaryny öwredip, çagalara erteki hem aýdyp berer. Umuman, bu täze robot öý-hojalykçy zenanlara esasy kömekçi bolar.
Robot şahsy kömekçä hem öwrülip bilýär. Bir gezek arabaglanşyk gurlandan soň "Alpha 2" kysymly robot telefonda gepleşmegi, ses ýazgylaryny diňlemegi, elektron postlary, ýagny hatlary barlamagy, kabelsiz ulgamyň hem wi-fi arabaglanşygynyň üsti bilen faks ýaly enjamlary hem ulanmagy özbaşdak başarýar.
Robot dynç alyş babatda hem kömek edip bilýär. Robot fotosurat alyp, aýdym aýdyp hem bilelik-de tans edip bilýär. "Alpha 2" kysymly robot, kämilleşdirilen aýratynlyklara eýe bolandygy üçin, adamyň hereketlerini, ýagny özüni alyp barşyny hem yzarlap, gaýtalap bilýär.
Robotyň ulanylyşy hem gaty aňsat. Wi-fi arabaglanşygy gurlandan soň sesi ýa-da ýüzi tanap bilýär. "VAPP" atly mobil programmasyny Android we IOS enjamlaryna gurup, roboty şonuň üsti bilen ulanmaga hem mümkinçilik bar. "Alpha Store" atly elektroniki dükandan bolsa robotyň köpsanly goşmaça ýa-da gaýtadan işlenip düzülen programmalaryny tapyp, alyp gurnasa bolýar.
Firma 2016-njy ýylyň ýanwar aýynda roboty köpçülikleýin öndürmäge başlar. Fewral aýynda bolsa önümler isleg bildirenlere hem satyn alanlara ýetiriler. Robot adaptoryň üsti bilen tokdan peýdalanar. Robotyň 16GB elektroniki emeli ýady, ýagny şol göwrümdäki ýatly diski bolar. Bu robotyň boýy 43 sm, ini 22 sm, agramy 2,5 kilograma deň.
"Alpha 2" kysymly täze robot ilkibaşda iňlis we koreý dillerinde hyzmat eder. Soňy bilen robotyň başga dillerde hem hyzmat etmegi göz öňünde tutulýar.
Bu robota gysga wagtyň içinde, başdan göz öňünde tutulan 100 müň dollarlyk sargytdan, has köp, ýagny 419 müň dollarlyk sargytlyk isleg bildirilipdir. Roboty satyn almak üçin ilkibaşda diňe 499 dollar pul tölemelidi. Häzir bolsa indi owalky görnüşleri galmansoň, diňe iň arzany 599 dollardan bolan görnüşini satyn alyp bolýar.


text:
Türkmenistanyň Daşary işler ministriniň orunbasary Wepa Hajiýew çarşenbe güni GFR-nyň Hökümetiniň Owganystan we Pakistan boýunça Ýörite wekili Markus Potzel bilen telefon arkaly söhbetdeşligi geçirdi.
Türkmenistanyň daşary syýasat edarasynyň resmi saýtynda habar berlişi ýaly, sebit derejesinde howpsuzlygyň we durnuklylygyň üpjün edilmegi ugrundaky hyzmatdaşlygyň ösdürilmegine aýratyn ähmiýet berildi, hususan-da Owganystanda hemişelik parahatçylygyň ýola goýulmagynyň prosesinde özara hereketleriň giňeldilmeginiň mümkinçiliklerine seredilip geçildi.
Gepleşigiň barşynda diplomatlar Türkmenistanyň we Germaniýanyň arasynda ikitaraplaýyn, edil şonuň ýaly-da halkara hem-de sebitleýin düzümleriň çäklerinde alnyp barylýan hyzmatdaşlygyň derejesine ýokary baha berdiler.
Ilçi Potzel Owganystanyň ýakyn goňşularynyň biri hökmünde Türkmenistanyň eýeleýän möhüm ornuny belläp geçdi we onuň bu ýurtda parahatçylygyň, durnuklylygyň hem-de durmuş-ykdysady ösüşiň ilerledilmegi babatynda sebit we halkara düzümleri bilen işjeň hyzmatdaşlyk edýändigini nygtady.
Diplomatlar ikitaraplaýyn we köptaraplaýyn hyzmatdaşlygyň ösdürilmegi boýunça işjeň gatnaşyklary dowam etmek dogrusynda ylalaşdylar.


text:
Iş wagty: Duşenbe-Anna: 9:00-18:00; Şenbe:9:00-14:00
LAGYM SUW/AGYZ SUW TAÝYN SORUJY BEKETLERI
LAGYM SUW/AGYZ SUW TAÝYN SORUJY BEKETLERI
Taýyn sorujy beketleri ähli mätäçlikleriňiz üçin ýörite taslama edilen, ozaldan gurnamaly beketleri üçin zerur bolan her bir enjamy özünde saklaýar. Çökme we süzgüç düýbünde palçyk üýşmegi bolmazlygy, işläp düzülen geometriýa, iň pes düýp meýdany we öz-özüni arassalama häsiýetleri netijesindedir. Sebäbi sorujy beketleriň düýp meýdany standart süzgüçlere görä has kiçidir, ähli çökündileri soruşyň iň güýçli ýeri bolan sorujynyň aşagynda ýygnar. Muňa goşmaça hökmünde sorujy beketleriň geometriýasy we sorujy beketleriň düýbünde laýyk akyşy üpjün edýän çykyş birikdirmeleri ýörite taslama edilendir. Akyş, lagym suwyň içinde üýşen asylgy gaty maddalary ulgamdan uzaga daşamak üçin turbulensiýa döreder.


text:
86514
2020-12-05
Turkmensnews: Taryhda ilkinji gezek kofe biziň eýýamymyzyň ۱۰۰۰-nji ýylynda Efiýopiýanyň Galla taýpasy tarapyndan içmäge niýetlenip oýlanyp tapylypdyr. Olar kofäniň dänejiklerini döwüp, haýwan ýagyny hem goşup içgi ýasapdyrlar. Geçi sürüsiniň çopany bolan Kaldiniň kofäni çeýnäp, jadyly taýajyk degen ýaly göwnüniň joşmagy bilen, şol günden başlapdünýäniň çar künjüne kofe ýaýrap başlapdyr.
Terjimeçiniň belligi: Ilkinji bolup kofe importeden döwlet Osmanly türkmen döwletidir. 1475-nji ýylda Osmanly türkmen döwletinde Kiwa han kofe dükanlary açylypdyr. Ol XVI asyrdaAziýadan dünýäniň beýleki künjeklerine ýaýrap başlapdyr.
Çeşme:
Trewor Gomer, «Ilkinjileriň kitaby».
Gollanma sity
In Telegram
Join To Our Channel
In Instagram
Follow Our Page
Commets
Last News
10 اکتبر 2021
08 اکتبر 2021
03 اکتبر 2021
02 اکتبر 2021
30 سپتامبر 2021


text:
Planly ykdysadyýetde ýaşap, ykdysadyýetiň üstünden doly döwlet eýeçiligini saklap gelen ýurtlar 21-nji asyryň başynda dünýäde dowam edýän maliýe we ykdysady çökgünlikde özleriniň hemmetaraplaýyn gowşaklygyny görkezip, golastynda ýaşaýan ilatyny horluga, zorluga uçradyp, oňa sütem etdi. Käbir döwletler halky şol horlukdan çykarmak üçin öz ýurtlarynda ykdysadyýeti azatlyga, erkinlige goýberdi. Şeýle döwletleriň biri hem Kubadyr. Häzir bu ýurtda ykdysadyýeti döwlet eýeçiliginden hususy eýeçilige geçirmek işleri örän gyzgalaňly alnyp barylýar.
Köp ýyllaryň dowamynda BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşi Kubada adam hukuklarynyň gödek bozulýanlygy we syýasy azatlygyň ýoklugy sebäpli birnäçe ýazgaryjy sanksiýalary kabul edipdi. Olaryň esasylarynyň biri hem ykdysady embargodyr. Şeýle sütemlerden soň bu döwletiň resmileri halka ykdysady erkinlik bermek barada kanunlary kabul edip başlady.
Biz haýsy dünýäň adamsy?
Göräýmäge, Kuba şu günki Türkmenistanyň ýolbaşçylarayna mysal bolaýmaly ýaly welin, gynansagam, bu beýle däl! Türkmenistan garaşsyzlygyň ilkinji ýyllary, goňşy döwletleriň göreldesine eýerip, döwlet kärhanalaryny hususylaşdyrmak prosesine başlapdy. Emma bu iş 90-njy ýyllaryň aýagynda şol wagtky prezident Saparmyrat Nyýazowyň erki bilen duruzyldy. Şol ýyllardan başlabam, Türkmenistanyň ykdysadyýeti durgunlyk görnüşine geçdi. Ýurtda ýaňy döräp başlan hususy eýeçilik gundagdaky çaga kimin sallançakdan düşmän, baky uka gitdi diýse boljak.
Totalitar ýurtlarda adat bolşy ýaly, Türkmenistanda prezident S.Nyýazow ölensoň, kommunistik ideologiýanyň esasynda dörän býurakratik nomenklatura öz içinden güýç ulanmakdan başga dolandyryş usulyny bilmeýän, döwrebap syýasy-ykdysady mehanizimlerden başy çykmaýan döwlet çinownigini häkimiýetiň çür başynda oturtdy. Ýurtda reforma ady bilen käbir ugurlarda üýtgeşmeler hem edilýär. Ol üýtgeşmeler bilim, medeniýet ugurlaryna az-owlak täsir etse-de, ykdysadyýete asla ýetmän galýar. Adatça, reforma diýlip dabaralandyrlyp aýdylýan bilim pudagyndaky üýtgeşmeler Türkmenistany geçen asyryň 80-nji ýyllarynyň aýagyndaky ýagdaýyna ýakynlaşdyrmak üçin edilýär.
Emma ýurduň ilaty, şonuň ýaly-da dünýä jemgyýetçiligi-de, Türkmenistanyň täze prezidentinden hakyky ykdysady reformalara garaşýardy. Gurbanguly Berdimuhamedow dowzah kenaryndan jennete tarap köpri bolmalydy. Ol prezidentliginiň ilkinji ýyllarynda ABŞ-da bolan saparynda amerikanyň Kolumbiýa uniwersitetinde geçiren duşuşygynda günbatar žurnalistiniň “Syýasy tussaglar” barada beren sowalyna: “Men ýaş prezident, meniň işim ýurtda ykdysadyýeti gowulandyrmak ony galkyndyrmak” diýip, jogap beripdi. Ýöne ondan soň üç ýyl gowrak wagt geçdi, emma ýurduň ykdysady pudagynda ýekeje-de göze ilýän özgerişilik geçirilmedi.
Çig malyň hasabyna ýaşalýar
Ýurtda özakymyna görä, Nyýazow döwründen bäri ýerasty baýlyklaryň hasabyna ýaşalyp, onuň girdejisinden gelýän walýuta köşklerdir suw çöwdürimleri, 5 ýyldyzly içi boş myhmanhanalar we başga-da bir topar gymmat bahaly jaý toplumlary gurulýar. Döwlet edaralarynda işleýän adamlar sähelçe aýlyk bilen oňdurylyp, olar ýörite para alar ýaly ýagdaýa salynýar. Oba ilaty gedaýçylyk derejesine ýetirilen, ilatyň ýene bir bölegem ýykma-ýykylma süýrenip, telekeçilik bilen gün görýär. Biziň ýurdumyzda özüňi ekläp-saklamak, hususy biznese baş goşmak gaty töwekgel, hatda hatarly iş.
Häzir döwlete degişli däl kiçi hususy kärhanalar daşary ýurt bilen söwda işlerini alyp barmak üçin hökman Türkmenistanyň Döwlet haryt - çig mal biržasynda öz şertnamalaryny resmileşdirmeli. Onuň üçin azyndan 10 gün gerek bolýar, ýogsa-da ony bir günde resmileşdirmek üçin para bermeli bolýar. Bu ýagdaý baryp 1993-nji ýylda Saparmyrat Nyýazowyň karary bilen berkidilipdi. Biržanyň işgärleri şertnamalary alyp, ony diňe resmileşdirmän, eýsem şertnamanyň içki şertlerine goşulýarlar, harytlaryň baha syýasatyna we beýleki käbir düzgünleriniň şertlerine buýruk hökmünde görkezme berýärler. Biržanyň şeýle gözegçilik funksiýalary, ykdysadyýeti göztussaglyga salan ýaly bolýar.
Beýle ýaramaz praktika dünýäniň ýaňy ösüp barýan ýurtlarynda eýýäm birnäçe ýyl bäri ýatyrylan. Emma Türkmenistanda bu dowam etdirilýär we ol orta we kiçi biznesiň ösmegine päsgel berýär. Bazar gatnaşyklaryna üçünji bir tarapyň, döwletiň goşulmagy, onuň diňe ösüşine päsgel bermän, eýse döwlet strukturalarynda korrupsiýanyň gülläp ösmegine hem getirýär.
Şu ýerde ýene bir mysaly ýatlasak ýerlikli bolar. Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasy her hepdede geçirýän bazar satuwynda döwlet edaralary tarapyndan satlyga çykarylan harytlaryň satylşynda korrupsiýanyň iň ýokary düzgünlerini ulanýar. Isleg bildiren kompaniýa haýsydyr bir harydy bellenen resmi bahadan almakçy bolanda, ony satýan döwlet edarasy harydyň bahasynyň 5%-ini özi üçin talap edýär. Eger oňa harydyň bahasynyň 5%-i berilmese, onda haryt satylmaýar we şeýdip, tä şol haryda alyjy talap edilen möçberdäki puly berýänçä, haryt satylman galýar. Arada zyýan çekýänem döwlet bolýar.
Aýagy duşakly daşarky söwda
Halky bolçulykda ýaşatjak bolýan hökümet ilki bilen ýurtda, orta we kiçi biznesi ösdürmek üçin daşarky söwda gatnaşýan, iki tarapyň öz möhürleri bilen baglaşan şertnamalary esasynda söwda işlerine ýol bermeli. Ykdysadyýetiň dürli ugurlary boýunça hususyýetçilige ýol açmaly, hususy banklara, dürli maýa fondlaryna, haryt-pul biržalaryna ýol berilmeli. Halka hyzmat ediş ulgamynda açylýan kiçi kärhanalaryň hemmesine zerur rugsatnamalar süýrenjeňlige salynmazdan berilmeli. Hususy eýeçilik hakynda kanun kabul edilmeli, ýerlere eýeçilik şahadatnamalaryny bermeli. Döwlet tarapyndan gurulýan jaýlary almaga Türkmenistanyň hemme raýatlaryna we daşary ýurt täjirlerine rugsat bermeli.
Ýene bir amala aşyrmaly iş bar. Hukuk goraýjy edaralar tarapyndan ykdysady meseleler boýunça gözegçiligi netijeli gurnamak üçin ilki belli bir döwre degişli maliýe amnistiýasyny, günä geçişligi yglan etmeli. Şondan soň, döwlet ýolbaşçylaryndan başlap, ähli çinownikler her 6 aýdan öz girdejileri barada salgyt gullugyna hasabat bermeli, şol hasabatlaram metbugatda yzygiderli çap edilmeli. Eger-de biz, türkmenler, ykdysadyýetimize erkin adamynyň gözi bilen garasak, onda biziňem dünýä jemgyýetçiliginiň hatarynda başymyz dik bolar. Şuňa ynanmak üçinem döwlet ýolbaşçylary ilki bilen zerur ädimleri ätmeli.
Çyn ýolbaşçy bitirýän işi bilen özüni tanadýandyr. Halky boş sözler bilen güýmejek bolmaly däl-de, öz bahaňy edýän işleriň bilen görkezmeli. Şu günler Aşgabadyň köçelerinde prezident Berdimuhamedowyň halka ýüzlenip aýdan sözleri ýerleşdirildi. Şolaryň biri şeýle manyda: “Meniň baş aladam, ilki bilen halkym bolar!” Il arasynda ony başgaça edip hem aýdýarlar: “Meniň baş aladam, ilki bilen maşgalam bolar!” Elbetde muny halk ýöne ýerden aýdýan däldir. Ony diýmäge esasam bardyr. Halk hemme zady görýär we bilýär. Eýse, biz, türkmenler, Hudaý uran, maňlaýy gara milletmikäk? Onuň jogabyny her birimiz öz ynsabymyzdan soramaly! Geljek nesiller iru-giç biziň häzirki hereketlerimize, nadanlygymyza, biparhlygymyza öz bahalaryny bererler, biz şol bahanyň nähili boljakdygy hakda bu gün oýlansak ýagşy.
Döwlet Hojamedow türkmenistanly synçynyň edebi lakamy. Bu blogda öňe sürlen pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
17-nji ýanwarda Estoniýa we Litwa saýlanan prezident Donald Trampyň häkimiýet başyna geçmeginiň öňüsyrasynda ABŞ bilen harby gatnaşyklary goldamak boýunça ädim etdiler.
Baltiýa regionynyň bu iki döwleti ABŞ bilen goranmak boýunça ikitaraplaýyn ylalaşyklara gol çekdiler. Ýurtlaryň goranmak ministrlikleriniň aýtmagyna görä, bu dokumentler ýurtlaryň territoriýalarynda ABŞ-nyň goşunlarynyň bolmagyny resmileşdirýär.
Baltiýa regionynyň üçünji ýurdy Latwiýa ABŞ bilen goranmak boýunça ylalaşyga geçen hepdede gol çekipdi.
Bu ylalaşyk ABŞ-nyň goşunlarynyň ýurtlarda ýerleşdirilmegini ýeňilleşdirýär we bilelikdäki türgenleşikleriň geçirilmegine rugsat berýär.
Biz amerikan goşunlarynyň Litwada bolmagyna gyzyklanma bildirýäris we bu biziň howpsuzlygymyzyň esasy elementleriniň biridir” diýip, goranmak ministri Raimundas Karoblis aýtdy.
ABŞ-nyň saýlanan prezidenti Donald Tramp Latwiýany, Estoniýany, Litwany Birleşen Ştatlary we dünýäniň ýene 24 ýurduny bilen birleşdirýän NATO guramasyny “ömri geçen” diýip atlandyrypdy.
Trampyň bu sözleri Orsýetiň Ukrainanyň Krym ýarym adasyny basyp almak we gündogar Ukrainada separatistleri goldamak ýaly hereketlerine howatyrlanma bildirýän Baltiýa döwletlerinde aladalanmalary güýçlendirdi.


text:
Russiýanyň oppozision syýasatçysy Alekseý Nawalnynyň Korrupsiýa garşy guramasynyň direktory Roman Rubanow gysga wagtlaýyn tussag edildi we oňa sorag-jogaba çekilmek üçin 13-nji oktýabrda yzyna gelmelidigi aýdyldy.
Rubanow Twitter sosial ulgamynda ýazan maglumatynda özüniň 10-njy oktýabrda Moskwadaky jaýynyň golaýynda sud ofiserleri tarapyndan tussag edilendigini ýazdy.
Rubanowyň sözlerine görä, ofiserler onuň Korrupsiýa garşy guramanyň Internetdäki maglumatlary aýyrmagy ret etmegi baradaky derňewler bilen baglanyşykly tussag edilendigini aýdypdyrlar.
Nawalny özüniň Korrupsiýa garşy guramasynyň derňewlerine esaslanyp, ýurduň premýer-ministri Dmitriý Medwedewiň Russiýadaky we ýurduň daşyndaky baýlyklaryna kontrollyk etmek üçin, hamana, haýyr-sahawat guramalaryny ulanandygy aýdylýan wideony ýaýratdy.
Şondan soň, ýagny şu ýylyň aprel aýynda Kreml bilen ilteşikli tütjar Alişer Usmanow Nawalna garşy sud şikaýatyny gozgady.
Maý aýynda Moskwanyň sudy Nawalna Usmanow bilen ilteşikli ähli çykyşlary internetden aýyrmagy we öz aýdanlaryndan dänýändigi barada beýanat ýaýratmagy tabşyrdy.
Rubanow “Meduza” atly habar websaýtyna beren maglumatynda tussag edilmäniň özüni we Nawalnyny gorkuzmak maksady bilen amala aşyrylandygyny aýtdy.


text:
Aşgabadyň Olimpiýa şäherçesinde Türkmenistanyň boks boýunça çempionaty tamamlandy, onuň netijeleri boýunça şu ýyl Indoneziýada geçjek Aziýa oýunlaryna gatnaşmaly milli ýygyndy düzülerdiýip, TDH habar gullugy habar berýär.
Neşiriň maglumatyna görä, aýallaryň arasynda geçirilen ýaryşlarda Gülşat Poladowa (49 kg çenli), Çemen Durdygylyjowa (54 kg çenli), Aýgül Atadurdyýewa (57 kg çenli) ýeňiji boldy;erkekleriň arasynda Zarip Jumaýew (52 kg çenli), Ýakup Merdanow (65 kg çenli) Hursand Imankuliýew (60 kg çenli) Muhammet Berdiýew (64 kg çenli), Timur Täjiýew (69 kg çenli) Nursähet Pazzyýew (75 kg çenli), Nurýagdy Nurdýagdyýew (81 kg çenli) Arslanbek Açylow (91 kg çenli) Beki Toýçyýew (91 kg-dan ýokary) dagy öňe saýlandy.
Türkmenistanyň boks boýunça ilkinji milli çempionatyna, ýaryşyň guramalarynyň çakylygy boýunça, professional boksçylar – dünýä çempiony Denis Lebedew, boks boýunça iki gezek olimpiýa çempiony Oleg Saitow, dünýäniň MMA boýunça ozalky çempiony Olge Taktarow, boks boýunça Aziýa konfederasiýasynyň prezidenti Serik Konakbaýew dagy hormatly myhman hökümde gatnaşdy.
Türkmen boksçylaryny olimpiýa çempiony, Türkmenistanyň baş tälimçisi Aleksandr Lebzýak 2018-nji ýylda Jakartada geçiriljek Aziýa oýunlaryna taýýarlamaly.


text:
Ol şol çykyşynyň dowamynda-da bu gaz geçirijiniň gurulmagynyň türkmen ýangyjyny pars aýlygyna akdyrmaga we şol ýerden hem ony dünýä bazaryna çykarmaga mümkinçilik döretjekdigini aýtdy.
Bu wakanyn onyany Ahmedinejad bilen bolan duşuşygyndan soňra eden çykyşynda Türkmenistanyň prezidenti Berdimuhamedow bu iki ýurduň söwda we ykdysady aragatnaşygynyň barha artýanlygyny belläpdi.
Uzynlygy 30 kilometr töweregi bolan bu gaz geçiriji doly kuwwatynda işläp başlanda, öl ýylda Eýrana akdyrylýan gazyň umymy möçberini 20 milliard kubmetre ýetirer.


text:
Hytaý döwlet baştutanlaryny täzeleýär, şol bir wagtda ýurduň bir wagtlar iki belgili derejede ösen ykdysadyýeti uly problemalar bilen ýüzbe-ýüz bolýar.
Üç töweregi onýyllygyň dowamynda Hytaý ilatyny garyplyk derejeden çykarmak üçin infrastrukturasyna uly möçberde maýa ýatyrdy we eksport üçin önüm öndürýän döwlet kärhanalaryny döretdi.
Bu nusga görlip-eşidilmedik üstünliklere getirdi we 500 million töweregi ilatyny, ýagny ýurduň ilatynyň tas deň ýarysyny diýen ýaly garyplykdan alyp çykdy. Bu ösüş hytaý jemgyýetine hem oňaýly täsirini ýetirdi. Ýurtda her ýylda 6 million adam Hytaýyň uniwersitetlerini tamamlaýar, 500 milliondan gowrak ilaty bolsa Interneti ulanýar.
Ýöne şu günki gün Hytaýyň ykdysadyýeti pese gaçýar. Şu aýda Hytaýyň hökümeti ýurduň 2012-nji ýylyň üçünji kwartalyndaky ösüşini 7.6 prosent diýip yglan etdi. Bu san 2008-nji ýyldan bäri iň pes derejäni görkezýär.
Köp sanly ekspertleriň aýtmaklaryna görä, Hytaýyň iň uly problemasy onuň ykdysadyýetiniň döwlet eýeçiliginde saklanmagy bolup durýar. Bu sistema Hytaýda öndürilen önümlere talap bar döwründe oňyn netije berdi, ýöne häzir pese gaçan dünýä ykdysadyýeti bu deňagramlylygy bozana meňzeýär.
Düýbi Londanda ýerleşýän “Economics Intelligence Unit” barlaglar edarasynyň Hytaý boýunça eksperti Dunkan Innes Keriň aýtmagyna görä, Hytaýyň geljekde ösüşini gazanmak üçin hususy sektory ösdürmeli.
“Häzirki wagtda bank sistemasy esasan döwlet eýeçiligindäki ykdysadyýete hyzmat edýär we döwlet sektorynyň haýryna hususy sektoryň kapitalynyň uly zyýan çekmegine täsir edýär. Bu uly problema. Şeýlelikde, döwlet sektory az öndümli bolýar, az iş ýerlerini döredýär we hususy sektordan az peýda getirýär” diýip, Innes Ker aýdýar.
Hytaýyň liderleri uzak wagtyň dowamynda hususy sektory ösdürmek, içgi sarp edişi ösdürmek, ekporty diwersifikasiýa etmek bilen ykdysady ösüşi gazanmak isleýändiklerini aýdyp geldiler.
Ýöne beýle özgerişikleri düýpli ornaşan bir partiýaly sistema bilen amala aşyryp bolmajakdygy aýan boldy.
Innes Ker Hytaýyň täze ýolbaşçylary öz amala aşyrjak planlaryny jemgyýetçilige açyk aýan etmeli bolar diýýär. “Ýöne bu meselä konserwatiw çemeleşilýär” diýip, ol aýdýar.
Bäsdeşligiň ýetmezçilik edýän ýa-da düýbünden ýok ýerinde döwlet kärhanalaryna daýanylmagy Hytaýyň ýene bir problemasyny - korrupsiýany döredýär.
Wezipesinden çekilýän Hytaýyň prezidenti Hu Jintao Kommunistik partiýanyň gurultaýynda eden çykyşynda täze ýolbaşçylara ýüzlenip, korrupsiýa meselesindäki şowsuzlyk “partiýanyň we döwletiň dargamagyna getirer” diýdi.
Hytaýyň geljekde ösüşine böwet bolýan beýleki problemalaryň arasynda ýurduň ilatynyň garramagy, daşky gurşawyň hapalanmagy ýaly meseleler agzalýar.
Ýurduň ýüzbe-ýüz boljak problemalarynyň çözgüdi Hytaýyň geljek onýyllakdaky ösüş derejesini kesgitlär.


text:
Maglumatlara görä, gürrüňi edilýän bomba Pakistanyň harby kerweni 8-nji maýda demirgazyk Waziristan welaýatyndaky Gulamhan obasyndan geçip barýan mahaly partladylypdyr.
Henize çenli bu hüjümiň jogapkärçiligini hiç kim öz üstüne almady, emma gürrüňi edilýän territoriýada “Pakistanyň Talyban” hereketi agdyklyk edýär.
Pakistanyň harby resmileriniň berýän maglumatyna görä, partlamanyň bolan sebitinde derňew operasiýalary başladylypdyr. Bu hüjüm ok atyşygy bes etmek barada Pakistanyň “Talyban” hereketi bilen hökümetiň arasynda tamamlanan ylalaşykdan iki hepde soň boldy.
Pakistanyň armiýasy 10 ýyldan gowrak wagt bäri ýurduň ýedi sany tire-taýpalar regionyndaky yslamçy söweşijiler bilen söweşip gelýär. Ýurtda 2007-nji ýyldan bäri bolan ýowuzlyklarda takmynan 6 müň 800 adamyň ölendigi çaklanylýar.


text:
Norwegiýanyň hökümeti ösüp barýan ýurtlara hem-de Merkezi Aziýanyň we Gündogar Ýewropanyň ýurtlaryna “Kwota shema” (Quota Scheme) atly programma arkaly stipendiýaly okuw mümkinçiliklerini hödürleýär.
Adatça, bu programma bakalawr, magistratura we doktorantura okuwlary boýunça stipendiýa hödürleýär. Gürrüňi gidýän programma kabul edilen ýaşlara norweg studentlerine berilýän okuw puly möçberinde maliýe kömegi berler. Bu maliýe kömeginiň 30%-i grant, 70%-i bolsa kredit hökmünde, ýagny karzyna berilýär.
Muňa garamazdan, bu programma arkaly daşary ýurtlardan Norwegiýa okamaga baran studentler okuwyny tamamlap, öz watanyna dolansalar, onda studentlere berlen maliýe kömegiň karz pul bölegi hem olardan talap edilmez.
Karz pul bölegi talap edilmez
Emma okuwyny tamamlap, Norwegiýada galan ýa-da beýleki bir ýurduň raýatlygyny kabul eden studentler özlerine berlen maliýe kömeginiň karz pul görnüşindäki bölegini norweg hökümetine yzyna tölemeli bolarlar.
Bu programmanyň esasy maksady ýokary bilimiň halkaralaşmagyny mahabatlandyrmakdan ybaratdyr diýlip, “siu.no” websahypasynda bellenilýär. Häzirki wagtda Norwegiýa “Kwota shema” programmasy boýunça jemi 1100 studente doly stipendiýaly okamak mümkinçiligini hödürleýär. Olaryň 800-si ösüp barýan ýurtlardan, 300 sanysy bolsa Gündogar Ýewropa we Merkezi Aziýa ýurtlaryndan kabul edilýär.
Norweg ýokary okuw jaýyna girmek
Türkmenistanly talyplaryň bu programmanyň hödürleýän stipendiýa kömeginden peýdalanmagy üçin, olaryň ilki bilen Norwegiýanyň ýokary okuw jaýlarynyň birinde okuwa ýerleşmekleri talap edilýär. Ýagny, türkmenistanly ýaşlar ilki bilen “studyinnorwey.no” (http://www.studyinnorway.no/sn/Masters-course-search) websahypasyna girip, Norwegiýanyň ýokary okuw jaýlaryna öz dokumentlerini tabşyrmaly.
Norweg ýokary okuw jaýlarynyň birine kabul edilen studentlerden, olaryň “Kwota shema” boýunça maliýe kömegini almaklary üçin, bu programma ýüzlenmekleri soralýar. Bu programma ýüzlenende studentlerden orta mekdebi tamamlandygy hakyndaky şahadatnamasy, öz ýurdunda azyndan iki ýyl ýokary bilim alandygy we iňlis diliniň derejesi baradaky dokumentler talap edilýär.
Bu programma barada has giňişräk maglumaty “siu.no” websahypasyndan okap bilersiňiz.


text:
Hormatly Arkadag...
Gymmatly wagtyňyzdan 1-je minudyny wyjdanyňyzyň sesine diň salsaňyz.
Sebabi menem diňeje 1-je minut pikirlenip yetişdim.
Siz hem 1-je minut eliňizi wyjdanyňyza goyup, kalbyňyzyň çuňluklaryndan gelýän şol päk gatyşyksyz sesi diňleseňiz meniň bilen birmeňzeş netijä gelermikäňiz diyyän. Menä bary – ýogy 1 minudyň soňunda şu netijä geldim.....
Edil mundan bir hepde ozal işden ýadap öýe geldim. Çaý çöregimi iýenimden soň hemişeki endigim, bugün dünýäniň ýüzünde nahili gowy täzelikler bolup geçdikä diyip yzygiderli gyzyklanma bilen tomaşa edýän käbir internet habarlaryna seretdim. Haçanda habarlaryň içinde ömrümde hiçhaçan eşitjegime, şayat boljagyma hem ähtimal bermek islemeyän, “Öňki türkmen-türk mekdepleri bilen ekstreminist toparlar meňzeşligi” habaryny okan mahalym, üstümden gaýnag suw guýlan ýaly bolup süňňüm gowşap oturan stuljagazymyň arkasyna ýaslananymy duýman galypdyryn. Ol wagt özümiň ukydamy, düýşdemi ýada huşdalygymy düşünip hem ýetişmedim.
Haçanda özümi dürsäp sagada sereden mahalym diňeje 1-je minudyň geçendigini gördüm. Ýöne ol 1 minut bir ömre deň 1 minut boldy meniň üçin. Sebabi edil şol pursat, haçanda men ýokary okuw jaýynyň synplarynyň birinde oturan mahalym uniwersitetiň profesirleriniň bize ýüzlenip, “Adamzat beýnisiniň şu wagta çenli kompýuter sistemasy bilen oýlanyp tapylan we ulanylýan iň ýokary derejedäki tehnologiki elektroniki enjemlaryň iň güýçlisinden hem azyndan 200 esse güýçligini we çalt işleýändigini, hatda kompýuterler nahili “1” we “0” (100011010001...) 2-lik sistemasy bilen işleýän bolsa, adam beýni hem şuňa meňzeş işleýändigini, bir ömür boýy başyndan geçiren ähli wakalary 1 minut wagt çäklendirmesine sygdyryp göz öňüne getirip biler” diýen sözlerine doly şaýat boldym, aňyryçäk düşündim. Men bary – ýogy 1 minut pikir ettim Hormatly Arkadag...
Wakanyň başy 6-njy synp, 1-nji sentýabr ilkinji okuw güni bilen başlady. Soňy bilen orta mekdepden uçurym, daşary ýurt okuw jaýy, asprantura, ylym institutlarynda ylmy gözlegler, konferansiýalar, tejribeler, soň hem bereketli ülkämde iň ygtybarly döwlet edaralarynyň birinde iş tejribesi bilen dowam etdi. Şu gün hem işden ýadap öýe gelenimde, bu habar bilen ýykylan ruhy dünýämde 1-je minut oýa batmagymyň ahyrynda şu netijä geldim:
“Ýok. Asla. Hiç mümkin däl. Hatda çigit ýalyjak hem ähtimal ýok. Sebäbimi? Sebäbi şu. Haçanda men şol öňki türkmen-türk mekdebinde 8-nji synpy okaýarkam zyýanly endiklerimiň hemmesinden uzaklaşdym. Watana bolan söýginiň hemme söýgüden ýokarda durýandygyny kalbyma berk ýazdym. Ene-ata, dogan-garyndaşa, uly –kiçä, halkyma, ülkäme we döwlet yaşulylaryna hormaty öwrendim.
Mekdep ýyllarynda çaga kalbyma siňen Watan söýgüsi, baýdak buýsanjy, Watanymyza wepaly hyzmat etjekdigimize beren mukaddes kasamymyz bugün hem ýüregimde yaňlanyp dur. Bize bu Watan söýgüsini öwreden we halkymyza hyzmat düşünjesini gursagymyza guýan mugallymlarymyzyň bize öwreden ylym we terbiýeleriniň garşylygynda hiç kimden hiç bir bahbide garasmayandyklaryna goz yetirdim.
Sebäbi mugallymlarymyzyň gezelenje diýip açyk meýdana çykan wagtymyzda, okuwçysy akar suwa gaçyp gark bolýan okuwçysyny görüp hamala öz balasy gark bolýan ýaly ol okuwçyny halas etmek üçin özüni suwa oklap okuwçysyny halas edendigini, ýöne welin özüniň suwda gark bolup dünýeden ötendigini eşitdim.Şahsy bahbidini ileri tutýan biriniň okuwçysy üçin janyny pida etmekligi mümkin däl ahyryn.
Gyş paslynda, howanyň sowuk günleri, gije ýatar mahaldan ta ir säher turulýança, okuwçylaryň ýorganlary açylyp üşäp sowuklaýmasyn diýip dimdik başymyzda durýandyklaryna şaýat boldym. Haçanda käbir dynç günlerine gabatlap kakam mekdebe meni almaga geleninde, uzakdan futbol meýdançasynda bizi synlap, “bah-bah, dynç güni bolmagyna garamazdan, hem ýaşlary okuwçylaryndan has uly bolmagyna garamazdan bu mugallymlar hamala çaga ýaly okuwçylar bilen bilelikde meýdançada top oýnap kowalaşýalaray” diýip haýran galyp ejeme gürrüň berýän mahaly eşitdim.
Soňky synpa geçenimde günüň dowamynda 7 sagat sapak we ýene 7 sagat goşmaça okuwçylar bilen bilelikde bolup, edýän pidäkärliklerine şaýat boldym. Mekdepden uçurym bolan ýylym, “Pylanyýew şu uniwersitetiniň şu fakultetini okamaga hak gazandyň” diýen wagty hamala özi uniwersitete täzeden giren ýaly menden beter tolgunyp begenjinden gözune ýaş dolanyny gördum.
Ýylyň ähli jemi jemleneninde birlikde 5 ýyl okan dostlarymyň hemmesiniň Türkmenistanyň döwlet üniwersitetlerini we birnäçe daşary ýurt ýokary okuw jaýlarynda bilim almaga hukuk gazanandyklarynyň habarynyň begenjini birlikde paýlaşdyk.
Iň esasy bellemeli zat meniň okan mekdebimden we beýleki şol wagtky türkmen-türk mekdeplerinde okan okuwçylarynyň şol ýylyň dowamynda daşary ýurt halkara bilim olimpiýadalarynda 100-den gowrak medallara eýe bolandygyny eşidip, bu nesiller bilen biziň ýurdumyzyň gelejekde has pajarlap ösjekdigine, dünýä tanaljakdygyna, ylymda we bilimde alyp baran işleri we açylyşlary bilen has abraýly ýerlere geljekdigine, şeyle ylymly-bilimli we arassa ahlak- terbye bilen yetişen neslimiziň Döwletimiziň iň gymmatly baýlygy bolup Watanymyzyň gülläp ösmegine, halkymyzyn eşretli durmuşda yaşamagyna we yaşyl tugumuzyn dünýä münberinde abraýly ýerde dabaralanmagyna jany-teni bilen hyzmat etjekdiklerine ynandym. Hut şeýlede boldy we bolmaga dowam edýär.
Bu sözümiň dogrulygyna olaryň işlerinde jogapkärli, tutanýerli we halal zähmet çekýändiklerini gören, maşgala durmuşlarynda asudalygy, jebisligi we agzybirligi saklayandyklaryna şaýat bolan, iýip- içýan zatlarynyn halal we tämiz bolmagyna üns berýandiklerine göz ýetiren, il-ulusyň bagtyna begenip gynanjyna gamlanýan adamlardygyna bu ynsanlary tanaýan daş- töweregimizdaki adamlaryň ahlisi kepildir.
Meniň bu ýerde aýdanlarym, şol bary – ýogy 1-je minudyň dowamynda gözöňümden geçirenlerimiň belkide 1000-de biri. Emma şol 1 minutdan soň men bütin kalbym we päk wyjdanym bilen şu netijä geldim.
** Ýok, bu beýle bolup bilmez. Öňki türkmen-türk mekdeplerini tamamlan okuwçylarynyň ady, şol okan habarymda ady agzalýan, ýigrenilýän ekstrimenist topar bilen deňelip bilmez we asla düýbinden bir düşünjede bolup bilmez** diýdim.
Hormatly Arkadag. Sizden ýenede ýekeje etjek haýyşym eliňizi wyjdanyňyza goyuň we bary – ýogy 1-je minut pikirleniň. Şol 1 minut belkem bir nesliň yetişmegi üçin birnäçe ýyl, birnäçe ýerde gije diymän, gündiz diýmän, uzak diýmän, kyn diýmän päk höwes bilen ylgan mugallymlaryň, ene atalaryň we başgada jogapkär şahsyýetleriň YHLASLARYNYŇ JEMI bolar. Men siziň ŞOL JEMDEN diňe arassa, päk, yagşy netije çykarjakdygyňyza ak ýürekden ynanýaryn.....
HORMATLY ARKADAG. BARY-ÝOGY 1 MINUT
Redaksiýadan: Okyjynyň haty bolşy ýaly çap edilýär. Onda aýdylanlar Azatlyk Radiosynyň resmi pozisiýasyny şöhlelendirmeýär.


text: 10 Men seredip durkam, keruplaryň depesindäki tekiz zadyň ýokarsynda ýakut daşyna çalymdaş tagta meňzeýän bir zat gördüm+.2 Hudaý* zygyr* köýnekli adama+: «Aýlanýan tigirleriň+ arasyndan, keruplaryň aşagyndan geç. Keruplaryň ortasyndan bir goşawuç köz+ al-da, şäheriň üstüne sep»+ diýdi. Ol girende, men seredip durdym.3 Ol adam girende, keruplar ybadathananyň sag gapdalynda durdy. Içki howly bulutdan doldy.4 Ýehowanyň nury*+ keruplaryň depesinden göterilip, ybadathananyň bosagasyna gelip durdy. Ybadathana ýuwaş-ýuwaşdan bulutdan doldy+ we howluda Ýehowanyň şöhraty nur saçýardy.5 Keruplaryň ganatlarynyň sesi daşky howluda hem eşidilýärdi. Ol ses Gudratygüýçli Hudaýyň sesine meňzeýärdi+.6 Soňra ol zygyr köýnekli adama: «Aýlanýan tigirleriň, keruplaryň arasyndan köz al» diýip tabşyrdy. Ol girip, tigriň gapdalynda durdy.7 Keruplaryň biri öz aralarynda+ duran köze elini uzatdy. Ol biraz köz alyp, zygyr köýnekli adamyň+ goşawujyny doldurdy. Ol hem közi alyp gitdi.8 Keruplaryň ganatlarynyň astynda ynsanyňka meňzeş elleri bardy+.9 Men seredip durkam, keruplaryň ýanynda dört tigriň durandygyny gördüm. Her kerubyň ýanynda bir tigir bardy. Tigirler zeberjet* daşy ýaly ýalpyldaýardy+.10 Tigirleriň dördüsi hem meňzeşdi. Olar bir-biriniň içinden geçýän tigre meňzeýärdi.11 Olar hereket edenlerinde, öwrülmän ugruny çar tarapa üýtgedip bilýärdi, sebäbi keruplaryň kellesi nirä baksa, tigirler öwrülmän şol tarapa gidýärdiler.12 Keruplaryň tutuş bedeni, arkasy, elleri we ganatlary gözlerden doludy. Keruplaryň dördüsiniň gapdalyndaky tigirler hem gözlerden doludy+.13 Şonda men biriniň: «Tigirler, öňe!» diýendigini eşitdim.14 Olaryň* hersiniň dört ýüzi bardy. Birinjisi kerup ýüzi, ikinjisi ynsan ýüzi, üçünjisi ýolbars ýüzi, dördünjisi bolsa bürgüt ýüzüdi+.15 Keruplar ýokary galardylar. (Olar Kebar derýasynyň ýakasynda gören+ jandarlaryma meňzeýärdi).16 Keruplar öňe gidenlerinde, tigirlerem olar bilen bile gidýärdi. Keruplar ganatlaryny ýokary galdyryp, ýerden göterilende, tigirler ugruny üýtgetmeýärdi we olaryň ýanyndan aýrylyp gitmeýärdi+.17 Jandarlary ugrukdyrýan ruhuň tigirlerde-de bolandygy üçin, olar dursa, tigirler hem durýardy, olar ýokary galsa, tigirler hem ýokary galýardy.18 Ýehowanyň nury+ ybadathananyň bosagasyndan göterilip, keruplaryň depesine gelip durdy+.19 Şonda keruplaryň ganatlaryny galdyryp, ýerden göterilendigini gördüm. Olar gidenlerinde tigirlerem ýanlaryndady. Olar Ýehowanyň öýüniň gündogar derwezesiniň agzynda saklandylar. Ysraýyl Hudaýynyň nury olaryň üstündedi+.20 Men şol jandarlary Kebar derýasynyň ýakasynda Ysraýyl Hudaýynyň tagtynyň aşagynda-da durandygyny görüpdim+. Indi men olaryň keruplardygyna göz ýetirdim.21 Olaryň hersiniň dört ýüzi, dört ganaty we ganatlarynyň astynda ynsanyňka meňzeş elleri bardy+.22 Olaryň ýüz keşbi Kebar derýasynda gören ýüzlerime meňzeşdi+. Jandarlaryň her biri göni giderdi+.