text:
Şeýle hem okaň
28.11.2020 | Türkmenistanda Saýlawlary we sala salşyklary geçirmek boýunça merkezi toparyň mejlisi
28.11.2020 | Türkmenistanyň we Owganystan Respublikasynyň Prezidentleriniň arasynda telefon arkaly söhbetdeşlik
28.11.2020 | Türkmenistan-Germaniýa: saglygy goraýyş ulgamynyň täzeçil usullary ösdürilýär
27.11.2020 | Türkmenistanyň Prezidenti Germaniýanyň lukmançylyk toparlarynyň wekilini kabul etdi
27.11.2020 | Daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen nobatdaky wideoduşuşyklar
26.11.2020 | Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň mejlisi
Onuň Alyhezreti,
Türkmenistanyň Prezidenti
jenap Gurbanguly BERDIMUHAMEDOWA
Hormatly Gurbanguly Mälikgulyýewiç!
Doglan günüňiz mynasybetli mähirli gutlaglarymy kabul ediň! Siz öz ýurduňyzyň has-da ösmegi üçin uly tagallalary edýän parasatly we öňdengörüji döwlet işgäri hökmünde Watanyňyzda hem-de daşary ýurtlarda uly hormatdan peýdalanýarsyňyz. Russiýada döwletlerimiziň arasyndaky strategik hyzmatdaşlygy, ähli ugurlarda özara bähbitli gatnaşyklary berkitmek boýunça edýän tagallalaryňyza ýokary baha berýärler.
Aşgabatda geçen ýyl geçiren baý mazmunly hem-de netijeli gepleşiklerimizi mähir bilen ýatlaýaryn. Siziň bilen netijeli gepleşikleriň hem-de ikitaraplaýyn gatnaşyklary has-da giňeltmek, Merkezi Aziýada we Hazar sebitinde durnuklylygy we howpsuzlygy üpjün etmek boýunça bilelikdäki işleriň dowam etdiriljekdigine umyt edýärin.
Hormatly Gurbanguly Mälikgulyýewiç, Size berk jan saglyk, bagt, abadançylyk we üstünlikleri tüýs ýürekden arzuw edýärin.
Hormatlamak bilen,
Wladimir PUTIN,
Russiýa Federasiýasynyň Prezidenti.
***
Onuň Alyhezreti,
Türkmenistanyň Prezidenti
jenap Gurbanguly BERDIMUHAMEDOWA
Hormatly Gurbanguly Mälikgulyýewiç!
Doglan günüňiz mynasybetli mähirli gutlaglarymy kabul ediň!
Türkmenistan bu gün döwletliligini berkitmek, raýatlarynyň hal-ýagdaýyny gowulandyrmak hem-de halkara giňişlikde abraýyny artdyrmak ýolunda täze sepgitlere çykýar. Siziň ýolbaşçylygyňyzda ýurduňyzyň geljekde-de batly depginler bilen ösmegini hem-de asylly maksatlaryna ýetmegini arzuw edýärin.
Biziň doganlyk ýurtlarymyzyň arasyndaky strategik gatnaşyklaryň geljekde hem halklarymyzyň bähbidine has-da pugtalandyryljakdygyna ynanýaryn. Bu gatnaşyklar mäkäm dostluk we özara düşünişmek ýagdaýyna esaslanandyr.
Hormatly Gurbanguly Mälikgulyýewiç, şu mümkinçilikden peýdalanyp, Size berk jan saglyk, bagt we täze üstünlikleri, Türkmenistanyň doganlyk halkyna bolsa parahatçylyk hem-de rowaçlyk arzuw edýärin.
Tüýs ýürekden hormatlamak bilen,
Nursultan NAZARBAÝEW,
Gazagystan Respublikasynyň Prezidenti.
***
Onuň Alyhezreti,
Türkmenistanyň Prezidenti
jenap Gurbanguly BERDIMUHAMEDOWA
Hormatly Gurbanguly Mälikgulyýewiç!
Doglan günüňiz mynasybetli Size tüýs ýürekden gutlaglarymy we iň gowy arzuwlarymy beýan edýärin.
Azerbaýjanyň hem-de Türkmenistanyň arasyndaky gatnaşyklar biziň halklarymyzyň umumy gymmatlyklaryndan we taryhy köklerinden ugur alýar. Bu däpleriň üstünlikli dowam etdirilmeginde we baýlaşdyrylmagynda Siziň bitiren işleriňiz çäksizdir.
Şu şanly günde Size berk jan saglygyny, bagtyýarlygy, Türkmenistanyň doganlyk halkynyň bähbidine alyp barýan işleriňizde üstünlikleri arzuw edýärin.
Hormatlamak bilen,
Ilham ALIÝEW,
Azerbaýjan Respublikasynyň Prezidenti.
***
Onuň Alyhezreti,
Türkmenistanyň Prezidenti
jenap Gurbanguly BERDIMUHAMEDOWA
Hormatly jenap Prezident, gadyrly doganym!
Siziň Alyhezretiňizi doglan günüňiz bilen tüýs ýürekden gutlaýaryn.
Siziň parasatly baştutanlygyňyzda dostlukly we doganlyk Türkmenistanyň durnuklylygy pugtalandyrmak bilen ösüş ýolunda öňe okgunly gadam urýandygyny türk halkynyň uly ruhubelentlik bilen kabul edýändigini bellemek isleýärin.
Türkiýe bilen Türkmenistanyň arasynda taryhy-medeni, dil hem-de ruhy umumylyga esaslanýan gatnaşyklaryň geljekde hem çuňlaşdyryljakdygyna ynanýaryn.
Pursatdan peýdalanyp, Siziň Alyhezretiňize — gadyrly doganyma berk jan saglyk, bagtyýarlyk we rowaçlyk, Türkmenistanyň doganlyk halkyna bolsa abadançylyk hem-de gülläp ösüş arzuw edýärin.
Rejep Taýyp ÄRDOGAN,
Türkiýe Respublikasynyň Prezidenti.
***
Onuň Alyhezreti,
Türkmenistanyň Prezidenti
jenap Gurbanguly BERDIMUHAMEDOWA
Siziň Alyhezretiňiz!
Sizi altmyş bir ýaşyňyz bilen tüýs ýürekden gutlaýaryn.
Koreýa Respublikasy bilen Türkmenistanyň arasynda syýasat hem-de ykdysadyýet, jemgyýet we medeniýet ýaly dürli ulgamlarda dostlukly hyzmatdaşlygyň okgunly ösdürilýändigine örän şatdyryn.
Siziň ykdysady ösüş syýasatyňyzyň uly üstünliklere beslenjekdigine ynanýaryn hem-de Koreýanyň bu işlerde ygtybarly hyzmatdaş boljakdygyna umyt edýärin.
Siziň Alyhezretiňize berk jan saglyk we bagt hem-de Siziň beýik ýurduňyza bolsa abadançylyk baradaky iň gowy arzuwlarymy ýollaýaryn.
Mun ÇŽE IN,
Koreýa Respublikasynyň Prezidenti.
***
Onuň Alyhezreti,
Türkmenistanyň Prezidenti,
Ministrler Kabinetiniň Başlygy
jenap Gurbanguly BERDIMUHAMEDOWA
Hormatly Gurbanguly Mälikgulyýewiç!
Russiýa Federasiýasynyň Hökümetiniň adyndan hem-de öz adymdan Sizi doglan günüňiz bilen tüýs ýürekden gutlaýaryn.
Dostluk, hyzmatdaşlyk we birek-birege hormat goýmak ýörelgelerine esaslanýan russiýa-türkmen gatnaşyklaryny ösdürmek meselelerine üýtgewsiz ünsüňizi aýratyn bellemek isleýärin. Siziň hut özüňiziň ýardam etmegiňizde söwda-ykdysady hyzmatdaşlygy berkeýär, energetika, senagat, infrastruktura, medeniýet we beýleki ugurlarda geljegi uly taslamalar durmuşa geçirilýär.
Hökümet ugry boýunça bilelikdäki işleriň işjeňleşdirilmeginiň iş ýüzünde birleşmäni has-da giňeltmäge ýardam eder, Russiýanyň we Türkmenistanyň bähbidine dürli ugurlarda täze başlangyçlara badalga bermek üçin şertleri döreder. Hormatly Gurbanguly Mälikgulyýewiç, Size jan saglyk, abadançylyk hem-de jogapkärli döwlet işiňizde üstünlikleri arzuw edýärin.
Çuňňur hormatlamak bilen,
Dmitriý MEDWEDEW,
Russiýa Federasiýasynyň Hökümetiniň Başlygy.
***
Onuň Alyhezreti,
Türkmenistanyň Prezidenti
jenap Gurbanguly BERDIMUHAMEDOWA
Hormatly Gurbanguly Mälikgulyýewiç!
Doglan günüňiz mynasybetli tüýs ýürekden gutlaglarymy kabul ediň!
Türkmenistanyň ykdysadyýetini ösdürmäge hem-de halkara gatnaşyklarynda abraýyny berkitmäge gönükdirilen durnukly ugruňyz netijesinde Türkmenistana ýolbaşçylyk edýän döwrüňiz döwlet gurluşy babatda uly ähmiýete eýe boldy.
Ermeni-türkmen döwletara gatnaşyklary biziň ýurtlarymyzyň dostluk we birek-birege hormat goýmak däpleriniň esasynda ösdi hem-de ösmegini dowam etdirýär. Özara bähbitli hyzmatdaşlygymyzy giňeltmegiň hatyrasyna Siziň bilen özara gatnaşyklarymyzyň ösdüriljekdigine umyt edýärin. Bu gatnaşyklara bilelikdäki tagallalarymyz bilen täze itergi berip biljekdigimize ynanýaryn. Söwda-ykdysady, ylmy-tehniki we ynsanperwer ugurlarda özara gatnaşyklaryň uly mümkinçiliklerini görýäris, şolaryň amala aşyrylmagy biziň ýurtlarymyzyň uzak möhletleýin bähbitlerinden ugur alýar.
Hormatly Gurbanguly Mälikgulyýewiç, Size berk jan saglygyny, abadançylyk hem-de ähli gowulyklary, Türkmenistanyň dostlukly halkyna bolsa parahatçylyk we rowaçlyk arzuw edýärin.
Hormatlamak bilen,
Nikol PAŞINÝAN,
Ermenistan Respublikasynyň Premýer-ministri.
***
Onuň Alyhezreti,
Türkmenistanyň Prezidenti
jenap Gurbanguly BERDIMUHAMEDOWA
Siziň Alyhezretiňiziň doglan güni mynasybetli Size mähirli gutlaglarymy hem-de berk jan saglyk, bagtyýarlyk, abadançylyk we rowaçlyk barada tüýs ýürekden arzuwlarymy uly şatlyk duýgusy bilen beýan edýärin.
Mähirli gutlaglarymy, dostluk, hormat baradaky arzuwlarymy kabul ediň!
Muhammed Bin Raşid AL-MAKTUM,
Birleşen Arap Emirlikleriniň wise-prezidenti,
Premýer-ministri,
Dubaý Emirliginiň häkimi.
***
Onuň Alyhezreti,
Türkmenistanyň Prezidenti
jenap Gurbanguly BERDIMUHAMEDOWA
Siziň Alyhezretiňize doglan günüňiz mynasybetli gutlaglarymy hem-de berk jan saglyk, bagtyýarlyk, abadançylyk we rowaçlyk barada tüýs ýürekden iň gowy arzuwlarymy uly şatlyk duýgusy bilen beýan edýärin.
Mähirli gutlaglarymy, tüýs ýürekden dostluk, hormat baradaky arzuwlarymy kabul etmegiňizi haýyş edýärin!
Muhammed Bin Zaýed AL NAHAÝAN,
Abu-Dabiniň mirasdüşer şazadasy,
Birleşen Arap Emirlikleriniň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysynyň orunbasary.
***
Onuň Alyhezreti,
Türkmenistanyň Prezidenti
jenap Gurbanguly BERDIMUHAMEDOWA
Hormatly Gurbanguly Mälikgulyýewiç!
Doglan günüňiz mynasybetli GDA gatnaşyjy döwletleriň Parlamentara Assambleýasynyň Geňeşiniň adyndan tüýs ýürekden gutlaglarymyzy kabul ediň!
Siziň durmuş ýoluňyz ýurduňyza we halkyňyza birkemsiz gulluk etmegiň ajaýyp mysaly bolup durýar. Siziň taýsyz tagallalaryňyz netijesinde Türkmenistan syýasy, ykdysady we durmuş ösüşinde uly üstünlikleri gazandy, sebit hem-de dünýä gün tertibiniň meselelerini çözmekde onuň orny ep-esli artdy.
Jenap Prezident, Size berk jan saglyk, uzak ömür we parahatçylygyň hem-de rowaçlygyň bähbidine alyp barýan köpugurly işiňizde täze üstünlikleri arzuw edýärin.
Hormatlamak bilen,
Ý.OSIPOW,
GDA gatnaşyjy döwletleriň Parlamentara
Assambleýasynyň Geňeşiniň Baş sekretary.
***
Onuň Alyhezreti,
Türkmenistanyň Prezidenti
jenap Gurbanguly BERDIMUHAMEDOWA
Siziň Alyhezretiňiz!
Hormatly Gurbanguly Mälikgulyýewiç!
Belarus Respublikasynyň Milli Ýygnagynyň Respublika Geňeşiniň adyndan we hut öz adymdan Siziň doglan günüňiz mynasybetli mähirli we tüýs ýürekden gutlaglarymy beýan edýärin.
Siziň oýlanyşykly, geljegi nazarlaýan syýasatyňyz döwletiň hemmetaraplaýyn ösmegi hem-de artýan abraýy üçin ygtybarly binýada öwrüldi. Siziň parasatly ýolbaşçylygyňyzda deňi-taýy bolmadyk üstünlikleri we zähmet ýeňişlerini gazanýan Türkmenistanda dünýäde onuň öňdebaryjy orny eýelemegini şertlendirýän giň gerimli demokratik özgertmeler amala aşyrylýar. Häzirki döwrüň möhüm wezipelerini çözmek boýunça başlangyçlaryňyz ýurduňyza uly meşhurlyk getirdi.
Siziň jogapkärli wezipäňizde alyp barýan netijeli işleriňiz bilen bagly bolan Türkmenistanyň üstünlikleri iki dostlukly ýurduň gatnaşyklarynyň strategik derejä çykmagy üçin täze mümkinçilikleri açýar. Özara bähbitli belarus-türkmen gatnaşyklaryny has-da giňeltmek biziň maksadymyz bolup, döwletleriň gülläp ösmegine hem-de olaryň halklarynyň abadançylygynyň bähbidine ymtylmak şol maksady gazanmak bolup durýar.
Biziň ýurdumyzyň hakyky dosty hökmünde Siz dürli ugurlarda hyzmatdaşlygy berkitmäge uly şahsy goşandyňyzy goşýarsyňyz. Köptaraplaýyn belarus-türkmen gatnaşyklaryny has-da berkitmek boýunça netijeli gatnaşyklaryň hem-de bilelikdäki işleriň dowam etjekdigine umyt edýäris.
Goý, Siziň durmuş ýoluňyz şatlyk we mähirli duýgulara beslensin, dogan-garyndaşlaryňyzyň we dostlaryňyzyň goldawy bolsa, ägirt uly taslamalary amala aşyrmak üçin güýç-gaýrat berýär. Hormatly Gurbanguly Mälikgulyýewiç, Size berk jan saglygyny, uzak ömri we bagtyýarlygy tüýs ýürekden arzuw edýärin.
Siziň Alyhezretiňiz, pursatdan peýdalanyp, Size çuňňur hormat goýýandygym baradaky ynandyrmalarymy kabul ediň!
Size hemişe hormat bilen,
Mihail MÝASNIKOWIÇ,
Belarus Respublikasynyň Milli Ýygnagynyň Respublika Geňeşiniň Başlygy.
***
Onuň Alyhezreti,
Türkmenistanyň Prezidenti
jenap Gurbanguly BERDIMUHAMEDOWA
Hormatly Gurbanguly Mälikgulyýewiç!
Doglan günüňiz mynasybetli mähirli gutlaglarymy kabul ediň!
Siziň ýolbaşçylyk ukybyňyz, durmuş tejribäňiz, parasatlylygyňyz we öňdengörüjiligiňiz Türkmenistanyň Prezidenti wezipesinde netijeli işleriňiziň binýady bolup durýar.
Siz hemmetaraplaýyn russiýa-türkmen gatnaşyklaryny ösdürmäge uly goşant goşduňyz, bu gatnaşyklar hemmetaraplaýyn ösmegini dowam edýär.
Biz Sankt-Peterburgyň we Türkmenistanyň arasyndaky dostlukly gatnaşyklaryň strategik hyzmatdaşlyk ýörelgelerinde berkidilmegine uly ähmiýet berýäris. Sankt-Peterburgyň Türkmenistandaky Medeniýet günleriniň geçirilen döwründe aprel aýynda geçiren duşuşygymyzy mähir bilen ýatlaýaryn. Bize dürli ugurlarda bilelikdäki bähbitli taslamalaryň garaşýandygyna ynanýaryn.
Size egsilmez gujur-gaýrat, berk jan saglyk, bagtyýarlyk, abadançylyk we ähli gowulyklary arzuw edýärin.
Georgiý POLTAWÇENKO,
Sankt-Peterburg şäheriniň (Russiýa Federasiýasy) gubernatory.
***
Onuň Alyhezreti,
Türkmenistanyň Prezidenti
jenap Gurbanguly BERDIMUHAMEDOWA
Siziň Alyhezretiňiz, çuňňur hormatlanýan Gurbanguly Mälikgulyýewiç!
Sizi doglan günüňiz bilen tüýs ýürekden gutlaýaryn.
Siz milli Lider we döwlet Baştutany bolmak bilen üstüňize ýüklenen belent borjy özüňize mahsus jogapkärçilik hem-de maksada okgunlylyk bilen berjaý edýärsiňiz, Türkmenistany durmuş-ykdysady hem-de medeni taýdan ösdürmek, halkara giňişliginde onuň abraýyny berkitmek, ýurduňyzda parahatçylygy we raýatlyk ylalaşygyny döretmek barada ähli tagallalary edýärsiňiz. Siziň ýolbaşçylygyňyzda durmuşyň dürli ugurlaryny gurşap alan we şol sanda möhüm aň-düşünje ähmiýetine eýe bolan özgertmeleriň birnäçesi amala aşyryldy.
Türkmenistandaky prawoslaw jemgyýetleriniň hajatlaryna berýän ünsüňizi hoşallyk bilen bellemek isleýärin hem-de ösüp gelýän nesli ruhy-ahlak we watançylyk ruhunda terbiýelemäge gönükdirilen bu netijeli işleriň geljekde hem dowam etjekdigine umyt edýärin.
Size berk jan saglygyny, kalbyňyzyň rahatlygyny, halkyňyzyň bähbidine belent döwlet işiňizde üstünlikleri arzuw edýärin.
Çuňňur hormatlamak bilen,
KIRILL,
Moskwa we Bütin Rusuň patriarhy.
Copyright 2012-2020 Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi - Türkmenistan bu gün


c: text/html

text:
Özbegistanyň prezidenti Şawkat Miziýoýew Täjigistana eden saparynyň dowamynda, iki goňşy ýurduň arasyndaky ençeme ýyl dowam eden dartgynlylykdan soň, has berk iki taraplaýyn gatnaşyklary gurmagy wada berdi.
Täjik prezidenti Emomali Rahmon bilen Duşenbede geçiren gepleşiklerinde Mirziýoýew: “Daşkent Duşenbe bilen ähli ugurlar boýunça gatnaşyklary ösdürer” diýip, belledi.
Gepleşikleriň netijesinde 27 ylalaşyga gol goýuldy. Şeýle-de, iki döwletiň raýatlarynyň birek-bireginiň ýurtlarynda 30 güne çenli wizasyz galmaga mümkinçilik berjek ylalaşyga gelindi.
Rahmon özbek prezidentiniň 9-10-njy mart aralygyndaky iki günlük saparyny “wajyp we möhüm” diýip, häsiýetlendirdi. Şeýle-de, ol Täjigistanyň “Özbegistanyň regional hyzmatdaşlygy ösdürmek ugrundaky tagallalaryny goldajakdygyny” hem sözüne goşdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
2019 jyldyń maýsym-tamyz aılary aralyǵynda «Tildaryn» oblystyq tilderdi oqytý ortalyǵynyń bazasynda «Jańa álipbı negizindegi qazaq tili emlesin meńgertý» atty 24 saǵattyq qysqa merzimdi kýrs uıymdastyrylýda.
Kýrstyń maqsaty – tyńdaýshylarǵa jańa qazaq álipbıiniń qurylymy men sıpattamasyn, qazirgi aıtylym jáne jazylym normalaryn úıretý.
Memlekettik mekemeler men qurylymdyq mekemelerdiń qyzmetkerlerine arnalǵan oqý kýrsynyń İ leginiń tyńdaýshylary eki apta ishinde emle boıynsha praktıkalyq tapsyrmalar, test tapsyrmalaryn oryndap, dıktant jazý, jyldamdyqqa oqý daǵdylaryn qalyptastyryp sertıfıkat ıelendi.
Kýrsty Sh. Shaıahmetov atyndaǵy «Til-qazyna» ulttyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵynan «Jańa emleni oqytý ádistemesi» atty respýblıkalyq trenerler dáris-kýrsynan ótken «Tildaryn» KMM mamandary G. Talapova men G. Krıkpenova júrgizdi.


text:
Ýaş maşgala Bogdan bilen Marinanyň tersleşmeleriniň arasyny öýlerine öz kärhanalarynyň harydyny hödürlemek üçin duýdansyz gelen, aýlanyp söwda edýän satyjy bozýar. Är-aýalyň birek-biregiň üstüne atýan günälerini diňläp... ol olaryň isleglerini ýerine ýetirýär ― ýagny, wagtlaýyn, göni üç aýlyk olaryň tenleriniň ornuny çalyşýar. Ýan ýoldaşynyň ornunda bolup görensoňlar är-aýal birek-birege has gowy düşünip başlaýarlar. Öz goýberen hatalaryny bilýärler.
Spektaklymyza çenden artyk talapkär nazar bilen seretmersiňiz diýip umyt edýäris. Sebäbi biziň bu spektaklymyz komediýa, özem fantastiki komediýa ahyryn.


text:
(۱۹۳۴-۱۹۹۷)
TurkmensNews: Türkmenistanyň halk ýazyjysy Ýylgaý Durdyýew 1934-nji ýylda häzirki Bereket etrabynda işçi maşgalasynda dünýä inýär. Ol Türkmen döwlet uniwersitetini tamamlap, dürli ýyllarda «Edebiýat we sungat» gazetiniň, «Sowet edebiýaty» (häzirki «Garagum») žurnalynyň redaksiýalarynda, Ýazyjylar birleşiginde, Medeniýet ministrliginde dürli wezipelerde işleýär. 1990-njy ýyllarda ol Ýazyjylar birleşiginiň Balkan welaýaty boýunça geňeşçisi hökmünde balkanly ýaş şahyrlara halypalyk edýär.
Çary Aşyrowyň belleýşi ýaly, şahyr «şirin, sadadan göçgünli, ýürege ýakymly şygyrlary bilen okyjylaryň göwnünden turdy». Onuň «Gülälek», «Men güneşli ülkeden», «Bizde goşgy okalanda», «Ýyllaryň içinden geçip», «Bakylyk», «Ymarat», «On iki süňňüm» ýaly kitaplary türkmen şygryýetine özboluşly goşant boldy. Ýylgaý Durdyýew 1997-nji ýylda aradan çykýar.
Çeşme: “Dünýä edebiýaty” žurnaly (№۱٫۲۰۱۳)


text:
Şol gün «Rubin» zoruny görkezdi. Komanda hüjümde-de, goranyşda-da sazlaşykly oýnap, «Barselonany» 2:1 hasabynda ýeňmegi başardy. Muňa tatarystanly, orsýetli janköýerler bilen birlikde türkmenistanly janköýerlerem, baý, begenmek begendi.
«Barselonadan» üstün çykylanda Gurban Berdiýewiň duýgularyny saklap bilmän, dyzyna çöküp, ellerine asmana gerşi göz öňünden gider ýaly däl.
Ildeşimiziň üstünligi tutuş Türkmenistanyň üstünligidir. Türkmen bolup, başga bir uly ýurtda, onda-da futbolyň ösen ýurdunda ýeňiş yzyna ýeňiş gazanmak, gürrüňsiz, biziň ýurdumyzyňam abraýydyr.
Käbir mysallar: gollandiýaly futbol spesialistleri Dik Adwokaat, Gus Hidding Orsýediň ýa-da başga bir döwletiň futbolyny ösdürmek bilen, Gollandiýanyňam abraýyny arşa göterýärler. Gurban Berdiýewem şeýledir. Ol «Rubini» çempion edip, Türkmenistanyňam abraýyny ýokaryk göterýär.
Gurban Berdiýewiň Türkmenistandaky abraýy
Türkmen janköýerleri «Rubiniň» nobatdaky duşuşygynyň ertesi: «Rubin» nähili oýnady? Gurban Berdiýew nätdi? Utdumy ýa utuldy?» diýşip, futbol ýaryşynyň gidişini derňeýärler. «Rubin» türkmen janköýerleriniň arasynda uly gowurdy döredýär. Komanda ýekeje futbol janköýerini-de biparh goýmaýar. Türkmenler, sözüň doly manysynda Gurban Berdiýewe guwanýarlar.
Geçen ýyl Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhammedow Tatarystanda resmi saparda bolanda «Rubin» komandasy bilen duşuşypdy. Şonda «Rubiniň» oýunçylary pökgä awtograf ýazyp, ony Türkmenistanyň prezidentine sowgat beripdiler. Şu dostluk ösüp-ulalyp gidibermelidi. Arman...
Peşeden ýasalan pil
2008-nji ýylyň 14-nji oktýabrynda Aşgabatda «Olimpiýa şäherjiginiň» taslamasynyň tanyşdyrylyş dabarasy boldy. Sebitde deňi-taýy bolmadyk bu ägirt uly sport toplumy paýtagtdaky häzirki Olimpiýa stadionynyň töwereginde 157 gektar territoriýada ýerleşdiriler.
«Olimpiýa şäherjiginiň» taslamasynyň tanyşdyrylyş dabarasyna gadyr edilip, «Rubin» komandasynyň baş treneri Gurban Berdiýewem çagyryldy. Gynansak-da, ildeşimiz bu dabara gatnaşyp bilmedi.
Şol günler «Rubin» komandasy Orsýediň premýer-ligasynda ýaryşyň başyny çekip barýardy. «Rubiniň» öz taryhynda birinji gezek çempion bolmak mümkinçiligi gaty uludy. Ýöne galan üç-dört tapgyrda örän göwnejaý, seresap, oýlanyşykly oýnamalydy. Ýagdaý dartgynlydy, çylşyrymlydy. Has-da beteri, tutuş Tatarystan baş treneriň her bir ädimini ölçäp durdy.
Çempionlyk daşda däldi. Şeýle aldym-berdimli günlerde komandany taşlap, birki günläp Türkmenistana «Olimpiýa şäherjiginiň» taslamasynyň tanyşdyrylyş dabarasyna gatnaşmak hiç bir weçden heňe gelenokdy.
Ine, şularyň barysyny jikme-jik düşündirip, Gurban Berdiýew Türkmenistana ýörite habar ýollapdy. Ýöne «sport» diýlen närseden bütinleý daşdaky adamlar muňa düşünmediler. Olar Gurban Berdiýewiň bu hereketini özlerini äsgermezlik diýip hasapladylar. Şundan soň Gurban Berdiýewden «ar alşyk» gidiberdi, gidiberdi.
Milli gahrymandan «halk duşmanynyň» ýasalyşy
Ine, günlerde bir günem bulutsyz asmanda ýyldyrym çakana döndi. «Rubin» komandasy, Gurban Berdiýew barada ýazan sport žurnalistlerinden, ol makalalary çapa goýberen redaktorlardan düşündiriş aldylar, üstesine-de, olaryň mazaly çetine-de degdiler.
Olardan düşündirişi kim talap edendir öýdýärsiňiz? Hernäçe gülkünç görünse-de, ýurduň Milli howpsuzlyk ministrliginiň wekilleri hasap soradylar. Garaz, sport žurnalistlerini-de, baş redaktorlary-da ters aýlandyrdylar.
Şundan soň ýurduň gazetlerinde diňe bir Gurban Berdiýewiň adyny däl, hatda «Rubin» komandasynyň adyny hem ýazmaga rugsat berilmedi. Sebäbi Gurban Berdiýew diýmek—«Rubin» diýmek, «Rubin» diýmek—Gurban Berdiýew diýmek diýip düşünildi.
Geçen ýyllar Çempionlar Ligasynyň ýaryşy geçirilende metbugatyň sahypalarynda giňişleýin informasiýalar, analizler berlerdi. Toparda çykyş etjek komandalar, toparlaryň ýaryş tablisasy yzygiderli çap edilerdi. Bu ýyl welin beýle bolmady. Gazetler Çempionlar Ligasy barada ýekeje söz aýtmaga-da milt edip bilmediler. Sebäbi Çempionlar Ligasynda Gurban Berdiýewiň «Rubini» çykyş edýärdi.
Çempionlar Ligasynyň toparlaýyn raundynyň bijesiniň netijesi mälim bolanda-da türkmen gazetleriniň biri hem ony çap etmedi. Ýurtda neşir edilýän ýeke-täk sport gazeti bolan «Türkmen sporty» gazeti welin, Çempionlar Ligasy hakda maglumaty hökman beräýmelidi. Onuň başga gitjek ýeri ýokdy. Ol sport gazetidi.
Şu ýylyň 29-njy awgustyndaky sanynda «Türkmen sporty» gazeti Çempionlar Ligasynyň toparlaýyn raundynyň bijesiniň netijesini çap etdi. Ýöne ony çap edip, dogrusy, gülki astyna-da galdy. «F» toparynda «Rubiniň» adynyň ýerine «Türkmen sporty» gazeti «Чемпион России» diýip goýdy.
Ine, nadan adamlaryň gülkünç hereketi netijesinde şeýle absurd derejä barlyp ýetildi. Munda sport žurnalistleriniň jinnek ýaly-da günäsi ýokdur. Belanyň körügi ýene Milli howpsuzlyk ministrliginiň wekillerindedir.
Türkmenistanyň metbugatynyň ýagdaýyndan bihabarlara kiçijik düşündiriş: Bu ýurtda gazet-žurnallara ilki senzuranyň wekilleri seredýärler. Olardan soň bolsa Milli howpsuzlyk ministrliginiň «Ideologiýa» bölüminiň wekilleri Howpsuzlyk ministrligine äkidip okaýarlar we her bir materialy ilik-düwme gözden geçirýärler.
Gurban Berdiýew türkmen halky üçin milli gahrymandyr
Orsýediň geçen ýylky çempiony Gurban Berdiýewiň «Rubini» premýer-ligada bu ýylam birinji orna dalaş edýär. Ýaryşyň gutarmagyna dört oýun galdy. «Rubin» Moskwanyň «Spartagyndan» bary-ýogy bir oçko tapawut bilen ýaryşyň öňüni çekip gelýär. Ýagdaý geçen ýyldakydanam dartgynly. «Spartak» hem çempion bolmak üçin iň soňky demine çenli göreşmekden gaýtjak däl.
Öňde dört tapgyr. Biri-birinden kyn duşuşyklar. Orsýediň futbol ýaryşy şu günler öz ýurtlarynda-da gowurdy döretse-döredýändir, ýöne türkmen janköýerleriniň dilinde-de «Rubin» hem-de Gurban Berdiýew.
«Rubin» nähili oýnady?» Bu sözler janköýerleriň dilinden düşenok. Olar Gurban Berdiýewe ynanýarlar, guwanýarlar. Üme düşmez käbir emeldarlar üçin, «sellesini al» diýseň, kellesini alýan nadanlar üçin Gurban Berdiýew «halk duşmany» bolsa-da, ýönekeý türkmen janköýerleri üçin ol milli gahrymandyr!
Gurban Berdiýew Türkmenistanyň abraýyny arşa göterýär. Janköýerler bolsa diňe şuny bilýär!
Çoluk Möwlamow Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy. Şu ýerde öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
ABŞ-nyň Owganystan boýunça ilçisi we "Talyban" bilen gepleşik alyp baran Zalmaý Halilzad söweşijileriň we owgan hökümetiniň arasynda ýesir çalyşygyny parahatçylyga tarap 'möhüm ädim' hökmünde makullady.
"taraplaryň ikisi-de ABŞ-nyň we "Talybanyň" arasyndaky ylalaşykda görkezilen maksatlara tizden-tiz ýetmek üçin tagallalaryny güýçlendirmeli" diýip, Halilzad 13-nji aprelde Twitterde ýazdy. Ol ýesir çalyşygynyň koronawirus keseliniň ýaýramagy sebäpli tussaghanalardaky bendileriň howp astyna düşen wagtynda ähmiýetiniň has-da uludygyny belledi.
Halkara gyzyl haç we ýarym aý guramasynyň maglumatyna görä, 12-nji aprelde "Talyban" günorta Kandahar welaýatynda 20 sany owgan ýesirini boşadypdyr. Munuň öňüsyrasynda owgan hökümeti "Talybanyň" 100 esgerini boşadyp, 8-nji aprelden bäri goýberilen söweşijileriň sanyny 300 adama ýetirdi.
29-njy fewralda Kataryň paýtagty Dohada ABŞ-nyň we "Talybanyň" arasynda baglaşylan ylalaşykda owgan hökümetine "Talybanyň" 5000 söweşijisini boşatmaga çagyryş edilýär. Muňa Owganystanda 18 ýyl bäri dowam edýän uruşy tamamlamak boýunça gepleşikleriň öňýanyndaky ynam dörediji çäre hökmünde seredilýär.


text:
Amangeldi Ábdirahmanuly Aıtaly
fılosofııa ǵylymdarynyń doktory, professor
Adam óse kele óziniń tegi týraly tereń oılanady, izdenedi. Ult ta tiri organızm. Onyń da embrıondyq, bastapqy dáýiri, jumyrtqadan jaryp shyqqan balapandaı kezeńi, tipti keıbir ǵalymdardyń aıtýynsha ulttyń tarıhı ólshemmen ómir jasy, (árıne, kóbine usaq ulttarǵa baılanysty), damý joldary men jady, ál-aýqaty men syrqaty, taǵdyry, kúsh-qaıratynyń asyp-tasýy, qulshynysy men álsireýi, qaıta jańaryp, asqaqtaıtyn zamany bolady. Al evreı halqynyń ulttyń bolashaǵy týraly mynadaı bir ólshemi bar. Eger ulttyń 18 jasqa deıingi jastarynyń 40% ana tilinde sóılese, ol ulttyń 40 jyl ómiri bar, ana tilin meńgergen jastardyń sany ósken ne azaıǵan saıyn ulttyń jasy óse ne azaıa beredi.
Adamdy ultymen tilimen qatar, mádenıeti, salt-dástúri, tabıǵaty men tarıhy baılanystyrady. Tipti qupııa kózge kórinbeıtin bıoenergetıkalyq baılanystarynyń da dáneker bolatynyn genetık mamandar dáleldegen. Ǵylymda bul aǵymdy prımordıalızm deıdi. Bizdiń shet elderdegi qazaqtardy qandastarymyz deýimiz oryndy.
Ulttyq sanany keıde syrtqy faktorlarda oıatady. «Eger nemister soǵys jarııalap, jerimizge basyp kirmese, biz orys ekenimizdi sezbes edik,» - deıdi keıbir orystar. «Eger antısemıtızm bolmasa, bizdi qýdalamasa, biz evreı ekenimizdi sezbes edik,» - deıdi evreıler. Eger Máskeý qazaqty mensinbeı, bir shúregeıge Qazaqstandy basqarýǵa bermese, qazaqtardyń bir qatarynyń namysy oıanbas ta edi.
HH ǵasyrdyń ekinshi jartysynan bastap bizdiń kóz aldymyzda irgeli tańqaldyrarlyqtaı etnosaıası qubylystar bastaldy, ǵasyr sońynda eń sońǵy ımperııa KSRO ydyrady. Qıraǵan ımperııa jańa memleketterge bólinip, derbes ishki jáne syrtqy saıasat ustanýǵa tyrysty, otarlanǵan ulttar ózin basqa kózben tanı bastady.
Nursultan Ábishulynyń «Uly dalanyń jeti qyry» maqalasynyń basty ıdeıasy – ótkendi tanyp, áspetteı otyryp, qundylyqtarǵa súıenip búgingi zamannyń mánisin uǵyný. Maqala alpaýyt ǵalymdarmen, jazýshylardyń eńbekteriniń rýhanı mánin júıelegen.
Ejelgi materıaldyq jáne rýhanı qundylyqtar «túp-tamyrymyzdy bilýge, ulttyq tarıhymyzǵa tereń úńilip, onyń kúrmeýli túıinin sheshýge» múmkindik týǵyzady. Qazaq jáne basqa da túrki halyqtarynyń rýhanı bolmysynyń ortaqtyǵyn kórsetedi. Maqala ǵylymı izdenisterge, pikir-talastarǵa, ásirese, eýropasentrıstik, reseısentrıstik avtorlar jaǵynan da ártúrli kózqarastar týǵyzady. Ishki ómirimizde maqala eldiń, qazaq halqynyń rýhanı birligine, tutastyǵyna, ulttyq tárbıege qyzmet etetini sózsiz.
Degenmen, búgingi ıdeologııalyq ahýaldyń biraz tustary oılandyrmaı qoımaıdy. Eń bastysy naýqanshylyq, osy mańyzdy iske ústirtin qaraý. Maqala jarııalaǵan kúni, tipti tanysyp úlgermeı suhbattar alynyp, jınalystar ótkizildi, buqara halyq qoldap sanaǵa sińirýde degendeı habarlar taratyp, esepter berilip, tez sharalar qabyldandy. Osylaı jelpinip, bári bolǵandaı ahýal qalyptasty.
Jeńil-jelpi áreketterdiń tereń sebepteri bar. Eger áleýmettaný turǵysynan kelsek, halyq degen birtekti emes. Elimiz qazaqtaryn úsh býynǵa bólýge bolady: aǵa býyn, orta býyn, jas býyn. Aldyńǵy eki býyn keńes tárbıesinen de ótkender, olardyń birqataryna ekijúzdilik te tán boldy. Memlekettik saıasatty sóz júzinde qoldap, jeke qara basynyń jaǵdaıyn, tabysyn, ál-aýqatyn oılaıtyn, ishki esepten, ishki óz psıhologııasymen júretinder. Joǵarydan aıtylǵan eldik saıasaty qoldaý, maqtaý, sol arqyly jaqsy bolyp kóriný. Rýhanı jańǵyrý ulttyq rýhy joǵary azamattardyń azaıýyna alańdaýshylyqtan da týyp otyrǵany belgili.
Ekinshi jaǵynan, aǵa urpaqtar boıynda sovettik ınternasıonalızm, ultsyzdyqtyń da izderi bar. Internasıonalızm adamdardy birlikke, baýyrmaldyqqa tárbıeleıdi. Biraq baýyrmaldyq, týysqandyq nıet tek taptyq negizde ǵana bolýyna artyqshylyq berip, ulttyq qundylyqtarǵa kemshilik mán beredi.
Marksıster túbinde ulttardyń bir-birine sińisip, tutas eńbekshiler qaýymdastyǵyna aınalatynyna sendi. Al jetekshi kúsh jumysshy taby boldy, proletarıat ústemdigi san jaǵynan jumysshylary basym orys halqyna aýysty. Astamshyldyq orys emesterdi ulttyq sanadan aıyra bastady. Ultsyzdyq qalypty jaǵdaıǵa aınala bastady. Estelik jazýshylar aıtýy boıynsha, I.Stalın óziniń grýzın ultyn, óziniń týǵan jerin sheksiz súıse de, ulty áńgime bola qalsa beti tyjyraıyp qalady eken. Al L.Troıskıge onyń evreı tegin (Bronshteın) ekenin eske salsa boldy ashý shaqyrady eken. Bronshteınder Reseıde belgili dvorıandar V.I.Lenınmen keıingi ekinshi tulǵa L.Troıskııge sıon aqsaqaldarynyń delegasııasy kelip, «terrormen qyzyǵa bermeńiz, báseńdeý bolyńyz, erteń seniń osy isteriń úshin sovet úkimetinen emes, bizderden, evreılerden ósh alady» dese, revolıýsııanyń jyndy kósemi «meniń ultym – ınternasıonalıst, usaq-túıekpen aınalyspaımyn,» - dep aıqaı salypty.
Birte-birte orys komýnıst basshylarynyń solaqaı ulttyq saıasaty, kommýnısterdiń ozbyrlyǵy týraly aqparattar Kremlge aǵylyp kelip jatady. Sonda tisi aýyryp jatqan V.I.Lenın: «Uly orystyq shovınızmge ólispeı berispeımin, soǵys jarııalaımyn - Aýrý tisimnen qutylsymen –aq, ony bar saý tisterimmen jep qoıamyn.» - depti. (Shyǵarmalar tolyq jınaǵy, 45 tom, 241 bet.)
Degenmen V.I.Lenın shovınızmdi tek orys ultynyń múddesi turǵysynan ǵana synady. Bul urdajyq, turpaıy saıasat orys halqynyń sory bolatynyn, bulaı bola berse Keńes Odaǵynyń bolashaǵy buldyr ekenine kúızeldi. Ol dórekilikti orys kommýnısterinen ǵana emes, óreskel orysshyl ulttyq «ınternasıonalısterden» de saqtandyrdy, tipti orystan góri orystanǵandar qaýipti dedi. Biraq sanany ultsyzdandyrý toqtamady, birneshe urpaq nıgılızm ıdeologııasynyń yqpalynda tárbıelendi, tilderi orystandy, ulttyq tilder orys sózderi aralasqan basqa bir jańa tilge aınaldy.
Ýkraındyqtar ony «súrjık» dese, bizder shubarlanǵan til deımiz. Til tazalyǵy úshin Ýkraınada búgin jantalasyp kúresip jatyr. Al bizdiń qazaqtar keıde ýkraındyqtardy ana tilinde sóılegeni úshin «nasıonalıst» dep synap jatady.
Generalsımýs I.Stalın 1945 j. jeńis paradyna arnalǵan bankette orys halqynyń qurmetine arnap tost kóterdi. Batys tarıhshylary osy birjaqty qurmet orystardyń astamshyldyǵyn, uly orys shovınızmin keıingi jyldary onan ári asqyndyryp, basqa halyqtardy mereıin tómendetip, orystandyrý saıasatyn kúsheıtti dep oryndy synady.
Búgin oorys emes halyqtardyń 1941-1945 soǵys jyldaryndaǵy erligine kúmán turǵyzý jaıylyp barady. Keıbir tarıhshylar men jýrnalıster bir «zańdylyq» ashypty: eger rota batalon, polk quramynyń basym kópshiligi orystar bolǵanda ǵana orystardyń buıryǵymen orys emester erlik kórsetken.
Ulyderjavalyq astamshylyqtyń betin qaıtarý ázirge múmkin emes. Degenmen Keńes Odaǵynyń kúıreýinen shamaly bolsa da sabaq alǵan sııaqty. Reseı Federasııasynyń gımniniń sóziniń avtory Sergeı Mıhalkov jańa mátininde Keńes Odaǵynyń gımnin kóp ózgertpegen, tek «velıkaıa Rýs» degen tirkesti alyp tastaǵan. «Nege?» degen saýalǵa «Basqalardy renjitip almaıyq dep oıladyq» - depti.
Barlyq otarlanǵan elderde psıhologııalyq turǵydan kúrdeli ahýal qalyptasady. Etnopsıhologııa iliminde ony «eki jaqty» sana delinedi. Otarlaýshy bılik (tutastaı ult emes) táýeldi elderde ózderin jarty qudaı, óz aıtqandaryn istetedi, baǵynyshty ultqa da ózderinede beretin baǵany aqıqat dep qabyldaıdy, óz tilin, mádenıetin, dástúrin, keıde dinin de tańady. Otarlanǵan, ult ókilderi ártúrli deńgeıde aıtqandaryn eki etpeıdi, tilin, mádenıetin, dástúrin, kózqarasyn qoldaı da almaıdy, osylaı kún kóredi, otarlaýshy ulttyń maskasyn kıedi. Astamshylyq resmı saıasatqa aınaldy, oǵan tipti kıeli mán beredi. Ol saıasatqa qarsylardy satqyndar dep jazalaıdy. Jeltoqsan kóterisshilerin kúrekpen uryp, ıtke talatqandy maquldaǵandar, eger Qyzyl alańǵa fashıster shyqsa osylaı aıamas edik dedi.
Ýstemdik osylaı dáriptelip, ulttyń rýhanı kody-tilin álsiretýdi maqsat etti. О́zin mensinbeýmen betpe-bet kelip, kemsitý azabyn tartqan qazaq ultynda da qarsylyq, ulttyq patrıotızm týdy, júıkesi tozyp, óz ulttyq qundylyqtarynan aıyrylyp qalmaýdyń qamyn oılady. Bul psıhologııa Jeltoqsan kóterisshilerine, olarmen nıettes, tilektes qazaqtarǵa tán boldy.
Sonymen birge ulttyq konformızm tereń qazaqtardyń boıyna sińdi. Otarlaýshylardyń qysymyna kóngish, ıkemdi, tilin, dástúrin qabyldaǵysh, birte-birte olardyń soıylyn soǵyp, óz ulttyq múddesinen alystaǵan úlken ulttyq top ómirge keldi. Ulttyq konformızm ásirese partııa, sovet qyzmetkerlerine, qoǵamtanýshy ǵalymdarǵa tán boldy. Ortalyq bılik qazaqtar arasynan olardyń sózin sóıleıtin, tapsyrmasyn buljytpaı oryndaıtyn, otarshyldyqty jaqtaıtyn ıntellıgensııanyń birneshe urpaqtaryn tárbıeledi. Qoja ulttyń bıýrokratııasynyń aldynda jaǵympazdyq tanytyp, qazaqtar jarysyp birin-biri «nasıonalıst», «rýshyl» dep kinálady.
Ulttyq patrıotızm men ulttyq konformızm («tek júrseń, toq júresiń») etnopsıholyq ustanymdar arasynda eki oıda bolyp, solqyldaq qazaqtar da az bolmady. Sanaǵa sińgen ınternasıonalızm ıdeologııasy da tejedi. Aıdahardaı ysqyrǵan ımperııa báribir yrqyna kóndiredi deýshiler boldy.
Sonymen birge Qazaqstan ulttar myıdaı aralysyp, bir-birimen sińisip, assımılıasııaǵa ushyraǵan aımaq edi. Ony resmı ıdeologııa ıntegrasııa, halyqtar dostyǵy dep baǵalaǵanmen, ásirese, óz elinde azshylyqqa ushyraǵan qazaqtar ultsyzdandy.
Táýelsizdik zamanynda halyq talaı jaǵdaıdy oı eleginen ótkizdi, degenmen rýhanı salada áli de pármensizbiz. Jańa qalalar salyndy, el jańardy, sonymen birge sananyń jańarýy baıaý. Jalpy qoǵamdyq sananyń damýynda sabaqtastyq zańdylyǵy da bar, ótkendi sanadan sylyp tastaý múmkin emes. Ultsyzdyq otbasylyq tárbıe, aqparat aǵymymen, áleýmettik ortanyń yqpalymen jalǵasýda. Sondaı-aq syrtqy yqpal da bar. Orys buqaralyq mádenıeti men orys tili arqyly qazaqtardy orys ıdeologııa aıasynan shyǵarmaý, táýelsizdikti qunsyzdandyrý maqsaty búgin ótkir. Reseı buqaralyq aqparattyq quraldarynda Reseı basshylarynyń táýelsizdik alǵan Qazaqstan sııaqty memleketterdi táýelsizdik merekesimen quttyqtaý bir aıaǵynan aıyrylyp, endi bir aıaǵyma ǵana aıaq kıim alamyn dep ózin jubatqan adammen birdeı dep synaıdy. Sebebi ol elderdi táýelsizdikpen quttyqtaý tarıhymyzǵa kóleńke túsiredi, olardyń táýeldi bolǵanyn moıyndaýmen birdeı dep esepteıdi. Olar táýeldi emes edi, ýkraındyqtar, qazaqtar, basqalar ózderi Reseıge suranyp qosyldy, Resseı olarǵa orkenıet jetistikterin ákeldi, aǵartýshylyq paryzyn oryndady delinedi. Al Afrıka elderin táýelsizdik merekesimen quttyqtaý oryndy, sebebi eýropalyqtar áýeli olardy kúshpen basyp aldy, keıin memlekettiginen aıyrdy, uzaq ýaqyt baılyǵyn tonady.
Ultsyzdanýdyń ómirdiń rýhanı salasynda kórinisi alýan túrli jáne ultsyzdyq elimizdiń etnorýhanı ahýalyna óziniń jaǵymsyz yqpalyn tıgizedi. Bir kezderi ákimshilik eksperımentti qoldap, qazaqstandyq azamattardyń pasportyna ultyn kórsetpeý maquldandy. Bir qaraǵanda pasport degen adamnyń azamattyǵyn ǵana kórsetedi, al ulttyǵy sanasynda. Biraq ulttyq sana tereń ornyqpaǵan, tili, mádenıeti, aqparattyq pármeni álsiz etnoáleýmettik ortada bul eksperıment nıgılıstik ustanymǵa jeteledi.
Qazirgi jahandaný zamanynda ult degen adamdardyń ózgerip turatyn shartty qaýymdastyǵy, adamdar otbasyn, ultyn, dinin otanyn ózgerte beredi degen konstrýktıvtik teorııa keńinen taralýda. Eger qazaq basqa tilde sóılese, sol tildegi ádebıetti oqysa, basqa ulttyq taǵamyn daıyndap úırense, ol baıyrǵy ultynan basqa ultqa aýysady. Oryssha sóılep, L.Tolstoıdy oqyp, borsh pisirse orys bolmaǵanda kim bolady deıtinder de bar. Sondyqtan pasportta ultty kórsetý, ulttyq tek, qundylyq mańyzdy emes deıtinder kóbeıdi. Osylaı Fransııa, Germanııa, Ulybrıtanııa, Túrkııa (olar otarlaýshy elder) memleketteri sııaqty azamattyq qoǵamǵa jetemiz degen jalǵan úmit jeteginde ketip qaldyq.
Shyndyǵynda ómirdiń barlyq salasynda ulttyq erekshelikterdi eskerý, etnıkalyq ádepti (etıka) saqtaý – rýhanılyqtyń bir kórinisi. Sondyqtan da halyq sanaǵynda etnıkalyq statıstıka qatar júredi. «Men qazaqpyn, qazaq bolǵanyma maqtanamyn, basqa ulttyń ókili bolsam da osylaı maqtanar edim», - deıdi qazaq jigiti. Elimizdegi etnıkalyq qaýymdastyqtarynyń ókilderiniń sany az bolǵan saıyn namysy zor, tili, dástúrlerin, mádenıetin saqtaıdy, etnomádenı birlestik qurý úshin de olardyń sany kerek.
Kúndelikti ómirde, ásirese, dıaspora ókilderi kadrlardyń ulttyq quralyna nazar aýdarady jáne ol kóńilderinen keıde shyǵa da bermeıtini belgili. Bul jaǵdaıdy kadrlardyń memlekettik tildi meńgerýimen baılanysty desek, tildi meńgermegen qazaqtar da bar, al memlekettik tildi meńgergen dıaspora ókilderi memlekettik qyzmetke tartyla bermeıdi. Memlekettik qyzmetke taǵaıyndaǵanda aımaqtardyń etnodemografııalyq erekshelikteri de eskerilýi jón, ol da qynjylys týǵyzady. Al qazaqtar bolsa, qazaq sheneýnikteriniń memlekettik meńgermegenine taǵy da qynjylys bildiredi. Ultsyzdyq osylaı memlekettiń bedeline nuqsan keltiredi. Ult máselesi tek qazaqtardyń máselesi emes. Ult saıasatyna baılanysty máselelerge dıaspora ókilderin kóbirek tartý, memlekettik tildi jetik meńgergen, kásibı deńgeıi joǵary mamandardy basshylyq qyzmetke de aralastyrý qajet. Taǵy da da bir názik másele bar. Birqatar jaǵdaıda reseılikter bizdiń ishki ult máselemizge aralasyp, ultaralyq qatynastardy shıelenistirýge tyrysady. Osyndaı tusta jaýapty qazaqtardan góri dıaspora ókilderi memlekettik qyzmetkerler, depýtattar bergeni tıimdi.
Ǵasyrlar boıy qalyptasqan elimizdegi ultaralyq kelisim tájirıbesi, kelisim mádenıeti men tárbıe qazaqstandyqtardyń minezin ustamdylyqqa beıimdedi, daý-damaıdyń aldyn alýǵa, keshirimdilikke ıkemdedi.
Degenmen ultaralyq qatynastarǵa «ulttyq», «ultshyldyq», «ultshyl», «ultsyzdyq» uǵymdaryn túsinbeýshilik te jaǵymsyz áser etedi. Keńes ádebıetinde «ultyqty» sóz júzinde bolsa da ulttyq qundylyqtar dese, al «ultshyldyq» asqynǵan, menmendik, astamshyl sana delinip, saý organızm men dertke shaldyqqan aýrý organızmge teńedi. Biraq olardyń aralaryn baıyptap anyqtamaı, ulttyq múddeni ultshyldyqqa saıasatyn tustary jetkilikti boldy. Búginde de solaı. Eýropalyq etnosaıasatta «ultshyl», «ultshyldyq» uǵymdary jaǵymdy da, jaǵymsyz da emes, naqty jaǵdaıǵa baılanysty anyqtalady. Fashıst te ultshyl, astamshyl nemis dertine shaldyqqandar, olarmen kúresken elin qorǵaǵan halyq ta ultshyl. Ultshyldyq bul máninde patrıotızmmen sınonım. Myna sózderge nazar aýdaralyq «Nasıonalnaıa elıta doljna byt nasıonalıstıchna. Ne prosto patrıotıchna, a ımenno nassıonalıstıchna. Jeke kóshbasshy tulǵalardyń perzenttik paryzy týraly jazylǵan bul pikirmen kelisý jón. Ona doljna lıýbıt svoı narod, dýmat o nem. Predstavıtel nasıonalnoı elıty ne mojet rano ılı pozdno ne osoznat, chto nasıonalnaıa solıdarnost predstavlıaet nı s chem ne sravnımyı resýrs v konkýrentnoı borbe. Vozmıte predstavıtelıa anglııskoı elıty. Eto anglııskıı nasıonalıst. Vozmıte predstavıtelıa evreıskoı elıty. Eto evreıskıı nasıonalıst. Vozmıte predstavıtelıa kazahskoı elıty. Eto kazahskıı nasıonalıst. Eto ne slýchınost, a zakonomernost. Estestvennyı nasıonalızm – lıýbov k svoemý narodý, zabota o nıom –eto svoıstvo nastoıasheı elıty» («Lıteratýrnaıa gazeta» 22-28 maıa, 2013j.).
Ultsyzdyq, nemese, nıgılızm kosmopolıtızmnen egiz. Kosmopolıtızm astamshyldyq, nıgılızmnen, ulttyq kemsitýshilikpen ushtasady. Kosmopolıtızm ultsyzdaný úrdisine kúsh–qýat berip, jahandaný zańdylyqtarymen nıgılızmdi negizdeıdi.
Globalızm, álemniń tutastyǵyn, ózara baılanysyn, ózara táýeldiligin ózara ıkemdiligin sanaǵa sińiredi. Shyndyǵynda bul búkil álemdi bir qalypqa salý emes, birlesý, ár túrli, ár tekti ulttyq, dinı, saıası múddelerdiń yqpaldasýy. Jahandanýdyń sapalyq máni osynda. Biraq, jahandaný qoǵamnyń barlyq salasyna yqpal jasaıtyn kúrdeli, eki jaqty qubylys. Onyń tóńireginde búgin ekiudaı pikir qalyptasyp otyr. Qazaqstan ıntellıgensııasynyń bir toby, olar kóp emes, ásirese, kásipkerler, memlekettik qyzmetshiler, keıbir ádebıet, óner qaıratkerleri ulttyq qundylyqtardy mensinbeıtin kosmopolıttik baǵyt ustansa, ekinshileri patrıottyq, ulttyq múddeni joǵary baǵalaıtyndar, olardy, shúkir, búgin basymdyq top deýge bolar. Bul ekige jarylý Batysta da, Shyǵysta da, ulttyq, dinı qaýymdastyqtar alys–beriske, baılanysqa qarsy emes, tek rýhanı ústemdilikke qarsy. Eýroodaq elderi amerıkalyq kınolarǵa shek qoıady. Ásirese, fransýzdar amerıkalyq, basqa da shet el mýzykasyna, ártısterdiń aǵylyp kelýine olarǵa ulttyq óner ıelerinen artyq eńbekaqy tóleýge, shet eldik qoıylymdar men kınolarǵa shekteýler belgiledi. Fransýzdardy basqa eýropalyqtar eldikter ultshyl dep aıyptasa da, ulttyq qundylyqtaryn bárinen de joǵary qoıady. Basqa mádenıetterge aıqara esik ashý, ol óz mádenıetin tómendetip, basqany qarjylandyrý, qoldaý degen sóz. Al kıno men teatr ol ıdeologııa, ulttyń minez–qulqyna, oılaý mádenıetine yqpal etedi.
Ultsyzdyqtan arylý, ulttyń bıik mereıi onyń bolashaǵyna senýmen baılanysty.Jan–jaqty básekelestikke túsken qazaq eliniń upaıy túgel bolar ma eken degen saýal kóp qazaqtyń kókeıinde. Memleketter qarym–qatynasy árdaıym ádil, ózara syılastyqqa negizdele bermeıdi, birjaqty ústemdikte oryn alatyn jaǵdaılar barshylyq. Qaıshylyqtar tipti, ymyraǵa kelmeıtin qaıshylyqtar, barlyǵy belgili: bir jaq ulttyq múddelerdi qoldasa, ekinshi jaq, qarama–qarsy, ulttan joǵary syrt memleketterdiń múddesin qorǵaıdy. Osy tusta qaıshylyqtardy eńserý, ortaq sheshimge kelý, kelisý, kelistirý, ózgeni de oılaý, utylysta qalmaý saıası sheberlikti, tereń taldaýdy qajet etedi. Kútpegen, tótenshe jaǵdaılar da aıqyn, kúmánsiz sheshim qabyldaýdy talap etedi. О́zara táýeldilik, ekonomıkalyq odaqtarǵa kirý, ulttyq múddege nuqsan keletin tusta olardan shyǵýdyń da joldaryn memleketter oılastyrady.
«Men bir ret aıttym, taǵy da qaıtalap aıtam, táýelsizdikke nuqsan keltiretin bolsa, ondaı uıymdarda Qazaqstan eshýaqytta bolmaıdy. Bizdiń eń joǵary baǵalaıtyn baılyǵymyz – Táýelsizdik! Ata – babamyzdyń qanymen, terimen kelgen táýelsizdikti biz eshkimge bere almaımyz. Ony qasyq qanymyz qalǵansha qorǵaýymyz kerek. Sondyqtan bul jóninen eshqandaı kúdik bolmasyn» – dedi N.Nazarbaev.
Ulttyq múddelerge paryqsyzdyqpen qaraý, talǵamsyzdyq, ulttyq qundylyqtardy mensinbeý, selqostyq jáne ony sezinbeý ultsyzdyqty boıǵa sińire beredi. Búgin jalǵan rýhanılyq, ulttyq múddelerdi syılaǵan bolý, tipti músirkeý, ultshyl bolyp kóriný de kezdesedi. Kópultymyz dep basqalardyń qasy men qabaǵyna qaraý da ult namysyn túsiredi.
Konfýsıı on atadan soń ne bolaryn boljaý múmkin be degen saýalǵa, dástúr–saltqa júginse, súıinse, ulttyq bolashaǵyn senimmen baıyptaýyna bolady degen. Al bótenniń arýaǵyna tabynǵan jarymsaq eldiń isi. Basqanyń aqylymen júrý onyń tilin, mádenıetin qabyldaýǵa úıretedi, ultqa pále ákeledi. Dástúrli nanym-senim, ulttyq qundylyqtar – ulttyqtyń temirqazyǵy.
Ultsyzdyq, bir jaǵynan, otarlanǵan ultqa tán kóngish, jaltaq, eliktegish psıhologııanyń saldary. Ekinshi jaǵynan, ult mereıiniń tómendigi qazaq tek rýhanı jaǵynan qaljyraǵan joq, áleýmettik, tehnologııalyq, ǵylymı jaǵynan áleýneti áli de jetildirý jolynda. Qazaq otarlanǵan halqynyń ult retinde jaǵdaıyn saralaıtyn, onyń mádenıetin, tilin, demografııalyq ahýalyn, ómir deńgeıin, jumyspen qamtylýyn, kóshi-qonyn, tipti qylmystyǵyn taldaıtyn búgin qajettilik bar. Basqa memleketterdiń birqatarynda salystyrmaly etnıkalyq statıstıka júrgiziledi. Rýhanı jańǵyrý – saıası belsindilik, ult maqsatyndaǵy áleýmettik – ekonomıkalyq jańarýmen qatar júredi.
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir


text:
Soňky 24 sagadyň dowamynda Gyrgyzystanda 60 sany täze COVID-19 ýokaşmasy hasaba alyndy.
Täze kesel ýokaşmalarynyň 52-si adamlaryň arasyndaky özara gatnaşyklar bilen baglanyşykly bolup çykdy.
Saglyk ministriniň orunbasary Nurbolot Usenbaýew metbugat üçin guralan ýygnakda Bişkek şäheriniň bir ýaşaýjysynyň ýokanç keseliň alamatyny görkezmezden wirus geçirijä öwrülendigini aýtdy.
“Koronawirusa şübheli garaýan adamlar bar, ýöne bu ýokanç keseliň adamdan adama ýokaşýandygyny we çalt ýaýraýandygyny ýene bir gezek ýatladýarys. Mysal üçin, paýtagtda koronawirusa ýolugan bir adamda hiç bir kesel alamaty ýüze çykmady. Ol işe gelmegini we öz işini etmegini dowam etdirdi. Gynansagam, gysga wagt içinde bu işçi bilen aragatnaşykda bolan 60 adamyň 24-sinde wirus ýüze çykaryldy. Mundan başga, onuň maşgala agzalarynyň arasynda hem kesel ýokaşanlar bar” diýip, Usenbaýew adamlary arassaçylyk talaplaryny berk berjaý etmäge, olara jogapkärçilikli çemeleşmäge çagyrdy.
30-njy maýda Gyrgyzystanda koronawirus ýokaşan näsaglaryň umumy sany 1722-ä ýetdi, şolardan 1113 adam bejergi alandan soň keselhanalardan boşadyldy, 16 adam öldi.
Şu aralykda Gyrgyzystan, 8-nji iýundan başlap, içerki uçar gatnawlaryny dikeltjekdigini yglan etdi.
Premýer-ministriň birinji orunbasary Kubatbek Boronowyň aýtmagyna görä, Bişkek-Oş uçuşlary günde bir gezek amala aşyrylar.


text:
«Turkmenportal» tarapyndan geçirilen söhbetdeşlikde Türkmenistanyň futbol ýygyndysynyň ozalky goragçysy Goçguly Goçgulyýew oýunçy üçin iň agyr zadyň ikinji orunda goýulmakdygyny aýdýar. Karýerasynda beýle betbagtçylyk bilen aňsat-aňsat gabatlaşmadyk futbolçy aýdanlaryny şu sözler bilen delillendirýär:
― Iň kyn zat oýna çykman, ätiýaçlyk oturgyjynda galmakdy. Tälimçiniň başlangyç düzümde görmezligi futbolçy üçin uly betbagtçylyk. Bu babatda men bagtly. Oýnan toparlarymyň ählisinde, Türkmenistanyň futbol ýygyndysynda-da, köplenç, esasy düzümde meýdana çykýardym. Munuň üçin futbolçynyň hemişe taýýar bolmagy, taktiki tabşyryklary gyşarnyksyz berjaý edip bilmegi, esasay zat bolsa, tälimçiniň sözünden çykmazlygy möhümdir. Bu zatlar, näme üçindir, meniň üçin aňsat boldy (ýylgyrýar). Tälimçilerimiň ählisine hoşallyk bildirýärin.


text:
almaty.gov.kz
Qala ákimi Baqytjan Saǵyntaevtyń tikeleı tapsyrmasy aıasyndaǵy «Shetsiz qala» baǵdarlamasyna sáıkes Alataý aýdanynyń 15 kóshesine júrgizilgen jaryqtandyrý jumystary aıaqtaldy.
Endigi jerde aýdan aýmaǵyndaǵy buryn jaryny bolmanan 2024 kósheni jaryqtandyrý jumysy qolǵa alynyp, júıeli jumys bastalyp ta ketti.
Dál qazir aýdandaǵy «Mádenıet» shaǵyn aýdanynda jóndeý jumystary qyzý bastaldy. Osy aýmaqtaǵy 17 kóshege júrgizilgen qurylys montaj jumysy aıaqtalyp, 15 kóshe jaryqtandy.
Qalǵan eki kóshe naýryzdyń sońyna deıin jaryqqa qosylatyn bolady.
Aýdan kóleminde osy baǵyttaǵy jumystar júıeli túrde jalǵasyp jatyr.
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir
Usynylǵandar


text:
“Sehetsiz reportýorlar” guramasynyň Ýewropa hem öňki Sowet respubliklary boýunça bölüminiň ýolbaşçysy Elza Widal söz azatlygy meselesiniň Türkmenistandaky ýagdaý barada Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde şeýle diýdi: “Söz azatlygy barada gürrüň etsek, siz metbugat azatlygy boýunça Türkmenistanyň iň soňky üç ýurduň biridigini görüp bilersiňiz. Bu bolsa Türkmenistanda erkin metbugatyň ýokdugyny aňladýar. Şeýle-de ýurtdaky ýagdaý garaşsyz žurnalist bolmak isleýänler üçin örän höwply bolmagynda galýar.”
Widalyň pikirine görä, Ýewropa ýurtlarynyň hem Ýewropa bileleşiginiň Türkmenistan bilen alyp barýan gepleşikleri hem esasan energiýa meselesine gönükdirilen. “Şonuň üçin nebit we gazyň ýewropalylar üçin elýeterli bolmagy adam hukuklary meselesiniň gozgalmagynyň öňünde böwet bolup durýar. Has takygy howp döredýär”.
“Serhetsiz reportýorlar” guramasynyň baş sekretary Jan Fransua Julýar Eýranda söz azatlygy bilen bagly meseläniň gitdigiçe beterleşýändigi barada alada bildirip, şu gidişine gitse, bu ýurtda söz azatlygy bilen bagly ýagdaýyň heläkçilikli derejä ýetip, söz, metbugat azatlygy boýunça onuň iň ýaramaz ýurtlaryň üçlügine girýän Türkmenistanyň, Demirgazyk Koreýanyň hem Eritreýanyň ýagdaýyna ýakynlaşjakdygyny çaklady.
“Üýtgeşiklik ýok”
Şwesiýada ýaşaýan ýazyjy, žurnalist Ak Muhammet Welsapar hem Türkmenistanda söz azatlygy bilen bagly ýagadaýyň köp özgermändigini aýdýar. “Türkmenistanda metbugat azatlygy hem söz azatlygy meselesinde ullakan bir üýtgeşiklik ýa öňegidişlik ýok, gynansagam. Elbetde, internet meselesinde duýarlykly özgerişler bar, aýratynam mobil internet aragatnaşygy ösýär”.
Welsaparyň pikirine görä, indi häzir türkmenistanlylar, eger gurby çatsa, ýagdaýy bolsa, komputerem alyp bilýäler, ony kän bir gypynçsyz internete-de çatyp bilýärler, internet hyzmatyndanam peýdalanyp bilýärler. “Ýöne türkmen gazet-žurnallaryna, telewideniýä, radio gezek gelende, ýagdaý şol öňküligine galýar. Henizem şol öwhä-öwlük: Türkmenistanyň prezidentini iň öňdengörüji, iň beýik syýasatçy edip görkezmek, halky ýatdan çykarmak, Türkmenistanda ýaşaýan halkyň problemalary hakynda dymmak – bu zatlaryň hemmesi ýene-de şol Nyýazowyň döwrüne golaýlaşdyrdy Türkmenistanyň metbugatyny. Berdimuhamedow döwlet başyna gelensoň edilen umytlar häzir soňlanyp barýar.”
Onda näme etmeli?
“Metbugat azatlygyna ýol berler ýaly näme etmeli?” diýen sowalymyza ýazyjy A.Welsapar şeýle jogap berdi: “Munuň üçin ilkinji nobatda Türkmenistanda hakyky demokratik “Metbugat kanuny” kabul edilmeli. Şonuň esasynda-da hususy gazet-žurnallaryň, telewizion kanallaryň, radio kanallaryň açylmagyna rugsat berilmeli. Ýagny ýaryş bolmaly.”
A. Welsaparyň pikirine görä, eger-de ýaryş, bäsleşik bolmasa, ähli metbugat serişdeleri döwletiň elinde bolsa, ýagdaý üýtgemez. “Metbugaty prezident ýygy-ýygydan tankyt edýär, ol tankyt dogry, ýöne welin, diňe tankyt edeniň ýeterlik däl. Gazet-žurnallara erkinlik bermeseň, duşalgy aty gamçylan ýaly bolýar, duşalgy aty her näçe gamçylasaň-da, ol çapyp bilmez, bir duran ýerinde aýlanar durar”.
Bu görkeziji boýunça söz azatlygynyň iň erkin ýurltarynyň üçlügine Daniýa, Finlandiýa hem Irlandiýa giripdir.
Öňki Sowet giňişliginden Türkmenistandan soň söz azatlygyna ýol berilmeýän ýurt hökmünde Özbegistan görkezilipdir, ol 160-njy orna düşüpdir, soňra 153-nji ýerde Orsýet, Azerbeýjan – 146-njy orunda, Gazagystan bolsa 175 ýurduň arasynda 142-nji orunda ýerleşdirilipdir.
Latwiýa, Litwa we Estoniýa söz azatlygy boýunça dünýäniň iň ösen 15 ýurdunyň arasyna giripdirler.


text:
Bütindünýä saglyk guramasy ozal doktorlara wirusa garşy derman bermezden öň näsaglarda doňuz dümewi wirusynyň bardygyny ilki laboratoriýalarda synag arkaly anyklamagy ündäpdi. Ýöne gurama düýn, 12-nji noýabrda: “Gazanylan tejribelere görä, laboratoriýa synaglaryna garaşmaklygyň howply netijelere getirmegi mümkin” diýen habary ýaýratdy.
“Doňuz dümewi degmegi mümkin toparlara degişli adamlarda bu dümewiň simptomlary görlen badyna wirusa garşy derman berilmeli. Bular göwreli aýallar, ýaşy ikiden aşakdaky çagalar we demgysmaly adamlar” diýip, Bütindünýä saglyk guramasynyň global influens programmasynyň medisina işgäri doktor Nikki Şindo aýtdy.
Onuň sözlerine görä, bu topara degişli bolmadyklar birki gün garaşsalar hem bolar: “Bu topara degişli adamlara hem keseliň simptomlary peselmän, ýaramazlaşan ýagdaýynda wirusa garşy derman berilmeli. Üç günden uzaga çeken dem alma kynçylygy we gyzgynyň ýokary derejede saklanmagy – bu simptoma degişli” diýip, Şindo tassyklaýar.
Ejir çekýän ýurtlar
Doňuz dümewinden häzir hemmeden köp ejir çekýän ýurtlar adaty ýagdaýda-da medisina sistemasy güýçli ýurtlar däl. Şol sebäpden hem dümew gegen adamlaryň köpelmegi bilen bu gowşak sistema çagşady.
Şindo Bütindünýä saglyk Guramasynyň alty ýurda goşmaça wirusa garşy derman iberendigini belledi: “Biz ýaňy golaýda Owganystan, Mongoliýa, Belarus, Ukraina derman iberdik. Indi hem Azerbeýjan we Gyrgyzystana iberjek bolup ýörüs”.
Ol näsaglar merkezi keselhanalara gelmeli bolmaz ýaly ähli ýurtlary wirusa garşy dermanlary hemme regionlara ýetirmeklige çagyrdy: “Biziň berjek ýene bir maslahatymyz: doktorlar näsaglara wirusa garşy derman ýazar ýaly bu dermanlaryň hemme ýere paýlanmagydyr. Wirusa garşy derman ýazdyrjak bolup, dümewlänler merkezi keselhanalara gelmeli bolmasynlar”.
Doňuz dümewi ilkinji gezek şu ýylyň başlarynda görleli bäri bütin dünýä ýaýrady. Ol häzir dümewiň hemme ýerde agdyklyk edýän formasy bolup durýar. Ýaman tarapy hem onuň adaty dümewiň tersine, ýaşlara we sagat adamlara-da degýänligidir.


text:
Fransiýanyň häkimiýetleri port şäheri Kaleniň (Calais) golaýyndaky migrant lagerini boşatmak işine başladylar.
24-nji oktýabrda 1200-den gowrak polisiýa işgäri gözgyny ýagdaýdaky lagerden 6500-den gowrak migranty çykardylar.
Polisiýa migrantlary Kale şäherindäki registrasion merkeze alyp bardylar.
Fransiýanyň sudy tarapyndan makullanan bu çäräniň bir hepdäniň dowamynda amala aşyrylmagyna garaşylýar.
Plana görä, lagerde ýerleşýän afrikaly, Ýakyn gündogarly we Merkezi aziýaly migrantlaryň ählisiniň Fransiýanyň bosgunlar lagerlerine ýerleşdirilip, baş pena almak üçin ýüz tutmagy göz önünde tutulýar.


text:
Lebap welaýatynyň Kerki we Köýtendag etraplarynda oba hojalyk işgärleri, hususan-da kärendeçi daýhanlar prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň täze goşgusyny ýat tutmaga mejbur edilýär.
Bu waka döwlet telewideniýesinde ýurduň dürli ýokary okuw jaýlarynda prezidentiň täze "Bugdaý" atly goşgusynyň neşir edilip, halk köpçüligine ýetirilmegi mynasybetli "hoşallyk maslahatlarynyň" geçirilendigi barada habar berlen mahalyna gabat geldi.
"Kerkide we Köýtendagda, şeýle-de bu sebitleriň obalarynda arçynlar hem-de mekdep mugallymlary kärende ýerlerine aýlanyp, prezidentiň goşgusy çap edilen kagyzlary paýlaýarlar. Olar kärendeçi daýhanlara, mehanizatorlara, traktorçylara we beýleki oba hojalyk işgärlerine goşgyny ýat tutmagy tabşyrýarlar. Sebäplerini düşündirmeýärler" diýip, gizlinlik şertinde söhbetdeş bolan lebaply habarçy 3-nji iýulda gürrüň berdi.
Habarçy bu talabyň 5 günden bäri dowam edýändigini aýdyp, kagyzlary paýlaýan adamlaryň goşgyny ýat tutmadyk oba hojalyk işgärleriniň traktorlarynyň we kärende ýerleriniň elinden alynjakdygyny duýdurýandygyny hem belledi.
"Adamlaryň köpüsi eýýäm goşgyny ýat tutdy. Sebäbi olar öz kärende ýerleriniň ýa-da oba hojalyk desgalarynyň elinden alynmagyny islemeýärler. Käbir adamlar bolsa, goşgynyň manysynyň ýokdugyny aýdyp, ony ýatlamadylar" diýip, habarçy belledi.
Onuň sözüne görä, şu günler oba we etrap Medeniýet öýlerinde prezidentiň täze goşgusynyň tanyşdyryş çäreleri hem gurnalyp, maslahatlar geçirildi. Bulary geçirmek üçin bolsa, býujet işgärleriniň her birinden 50 manat pul ýygnaldy.
"Bu maslahatlara býujet işgärleri, şol sanda mekdepleriň, çagalar baglarynyň, keselhanalaryň, şeýle-de oba hojalyk pudagynyň işgärleri gatnaşýarlar. Olar goşgynyň çuň manylydygyny aýdyp, her kim onuň 4 setirini okap berýär we manysyny düşündirip, şol barada gürrüň edýärler" diýip, habarçy aýtdy.
Şeýle-de, şu günler bu goşgulary mekdepleriň her bir synpynda ýerleşdirmek üçin-de taýýarlyk görülýär. Habarçy munuň üçin bilim işgärlerine eýýämden tabşyryk berilendigini aýdýar.
"Prezidentiň bu goşgusy mekdepleriň her bir synp otagynda bolmaly edilipdir. Ol daşy ramkaly plakatda ýerleşdirilmeli. Şeýle-de, onuň ini 1 metr 20 santimetr we boýy 2 metr 20 santimetr uzynlygynda bolmaly diýipdirler. Sentýabrda okuwçylar mekdebe gelende, olaryň birinji sapakda şu goşgyny ýat tutmalydygy hem aýdylypdyr" diýip, habarçy lebaply mugallymlaryň ençemesine salgylanyp gürrüň berdi.
Azatlyk Radiosy bu aýdylanlar barada Lebap welaýat we Kerki, Köýtendag etrap häkimliklerinden kommentariý alyp bilmedi. Şeýle-de, bu barada welaýat we etrap bilim bölümlerinden hem maglumat almak başartmady.
Bu waka döwlet telewideniýesinde ýurduň dürli ýokary okuw jaýlarynda prezidentiň täze goşgusynyň neşir edilip, halk köpçüligine ýetirilmegi mynasybetli "hoşallyk maslahatlarynyň" geçirilendigi barada habar berlen mahalyna gabat geldi.
2-nji iýulda görkezilen wideo maglumatlarda şeýle maslahatlaryň Türkmenistanyň telekomunikasiýalar we informatika institutynda, şeýle-de Milli howpsuzlyk, Içeri işler, Goranmak ministrlikleriniň harby institutlarynda geçirilendigi mälim edildi.
"Maslahatlarda prezidentimiziň täze "Bugdaý" atly goşgusy dabaraly ýagdaýda okaldy" diýlip, döwlet telewideniýesiniň maglumatynda aýdyldy.
Türkmenistanda prezidentiň täze goşgusynyň mahabatlandyrylyp, munuň bilen bagly edilýän talaplar, ýurtda 1 million 400 müň tonnadan gowrak galla hasylynyň ýygnalyp alnandygy yglan edilse-de, döwlet dükanlarynda beýleki azyk harytlary bilen bir hatarda, un we çörek gytçylygynyň saklanyp galýan mahalyna gabat geldi.
Adamlar hususyýetçiler bilen deňeşdirilende döwlet dükanlarynda arzan bahadan satylýan bu azyk önümlerini satyn almak üçin daňdan sagat 5-den, käte gijeden nobata durmaga mejbur bolýarlar. Nobatlarda dawa-jenjel hem döreýär.
Ýatlatsak, mundan ozal türkmen prezidentiniň ýazandygy aýdylýan kitaplar mekdepleriň we ýokary okuw jaýlaryň sapaklarynda okadylyp, býujet işgärlerinden, studentlerden hem-de okuwçylardan olardan bölekleri ýat tutmak talap edilipdi. Şeýle-de, bu kitaplar ýurduň döwlet telekanallarynda hem giňden mahabatlandyryldy.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu meýl: azathabar@derweze.net we sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPNulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.


text:
Tis dárigerleri balaǵa berýge bolmaıtyn taǵamdardy atady dep jazady Qamshy.kz aqparat agenttigi KTK telearnasyna silteme jasap.
Tis dárigerleri gazdalǵan sýsyn, qytyrlaq kartop, keptirilgen nandy balalarǵa berýge bolmaıdy dep dabyl qaǵýda. Atalmysh taǵamdardyń kesirinen Almatydaǵy 15 jasqa deıingi balalardyń 90 paıyzynyń tisine qurt túsken. Der kezinde emdemese, býyny bekimegen balanyń jaq súıegine deıin qısaıyp tisi óspeı qalýy múmkin. Mamandar aýyryp em izdegenshe, aýyrmaıtyn jol izdeýge keńes beredi.
Almatydaǵy balalar tis emhanasynda aıaq alyp júrý múmkin emes. Ásirese kúzgi kanıkýlda munda kelýshiler sany tipti kóbeıgen. Ata-analar demalysty paıdalanyp táttige qumar balasynyń tisin qaratyp júr. Sońǵy ýaqytta jetkinshekter arasynda tisjegi aýrýy asqynyp tur. Emhanaǵa kelgen 10 balanyń toǵyzynda tis qurty bar.
Raýshan Qozybekova, Almaty qalalyq balalar tis emhanasyń dárigeri: "Buryn kámpıt, qant bolsa, qazir táttilerdiń túri kóbeıip ketti. Gazdalǵan sýsyn, qytyrlaq nan, kartop, chýpachýpsty bala aýzynda uzaq soryp júredi. Bul óte zııan. Emhanada istegenime 22 jyl boldy. Burynǵy kezben salystyrǵanda qazir tisjegi óte kóp. Bes bala kelse, sonyń beseýinde de tisjegi bar".
Sońǵy ýaqytta týa bitti tańdaıy joq nemese jyryq erin bolyp týylatyn shaqalaqtar kóbeıgen. Ondaı sábıler perzenthanadan shyqqan boıda emhanaǵa jetkizilip, jasandy tańdaı salynady. Mundaı kemistik bolmas úshin anasy júktilik kezinde kútinip, durys tamaqtanýy tıis deıdi dárigerler. Emhanada barlyq em shara tegin. Qaladaǵy jalǵyz balalar tis emhanasy 15 jasqa deıingi barlyq balany aqysyz emdeıdi.
Elmıra Shákemova, Almaty qalasynyń turǵyny: "Úıde «jeme» dep aıtamyz. Mektep arasynda, úıge qaıtqan kezde bizdiń kózdi ala bere, sýsyndar iship, túrli qytyrlaqtardy jeıdi. Úıde muqııat qadaǵalaımyz. Balalardyń densýlyǵy – ataananyń mindeti".
Emhana byltyr jekemenshikke ótken. Sol kezde bilikti dárigerler jumystan qýylyp, balalar tis emhanasy jabylýy múmkin dep shý bolǵan. Alaıda jańa basshy burynǵy mamandardyń bárin qyzmetinde qaldyrypty. Emhanaǵa keletinder sanynyń kóbeıýine baılanysty jumys ýaqyty da uzarǵan.
Tóretaı Rýzıddınov, Almaty qalalyq balalar tis emhanasynyń bas dárigeri: "Emhana orta eseppen alǵanda kúnine 200250 bala qabyldaıdy. Jylyna 73 myńdaı bala emdeledi. Balalar sany esh azaıǵan joq. Kerisinshe, buryn 5 kún jumys istese, qazir 7 kún jumys isteımiz".
Mamandar balanyń basy aýyryp tisi solqyldaǵanyn kútpeı, dárigerge júginý kerek deıdi. Sút tisteri túsip, turaqty tis shyqqansha jylyna eki márte dárigerge qaralǵan abzal. Ol úshin uzyn-sonar kezek kútpeı-aq, úıde otyryp onlaın tirkeýge turýǵa bolady. Naýqastar aqyly bólimde de em-dom qabyldaı alady.
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir
Usynylǵandar


text:
"Talybanyň" ýüzlerçe söweşijisiniň Owganystanyň welaýat merkezine amala aşyran uly hüjüminde azyndan 14 sany owgan esgeri wepat boldy.
Owganystanyň howpsuzlyk güýçleri ABŞ-nyň howa güýçleriniň ýardamy bilen söweşijilere gaýtargy bermegi başardylar, diýip Owganystanyň we ABŞ-nyň resmileri aýtdylar.
Kabuldan günorta-gündogar tarapda 150 kilometr uzaklykda ýerleşýän Gazni şäherine 10-njy awgustda edilen bu hüjüm zerarly howpsuzlyk güýçleriniň azyndan 20 agzasy ýaralanypdyr. Bu barada Gazni şäheriniň keselhanasynyň dolandyryjysy Baz Mohammad Hemat habar berdi.
Welaýatyň polisiýa ýolbaşçysy Farid Ahmad Maşalyň sözlerine görä, hüjüm günüň başynda şäheriň dürli böleklerine bir wagtda edilipdir. Maşal jemi 100 çemesi adama zeper ýetendigini, olaryň köpüsiniň söweşijilerdigini aýtdy, emma olardan näçesiniň wepat bolup, näçesiniň ýaralanandygyny anyklaşdyrmady.
Goranmak ministri Mohammad Radmanişiň sözlerine görä, goşunyň kömegi bilen polisiýa şäheri öz gözegçiligine almagy başarypdyr.


text:
Ýewropa Bileleşigi Günorta Ossetiýa separatist regionynda gürjüstanly bir adamyň öldürilmeginiň we başga-da iki sanysynyň tussag edilmeginiň “çynlakaý aladalanmalara sebäp bolýandygyny” aýdýar.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça başlygy Federika Mogerininiň metbugat wekili Maýa Koçiýançiçiň 25-nji fewralda ýaýradan beýanatynda, ÝB-niň Arçil Tatunaşwiliniň ölümi bilen ilteşikli derňewlere goldaw bermäge taýýardygy aýdylýar.
Russiýa tarapyndan goldanylýan separatist regiondaky häkimiýetler 35 ýaşyndaky Tatunaşwiliniň ýürek näsazlygy sebäpli 22-nji fewralda türmede aradan çykandygyny aýdypdylar.
Gürjüstanyň resmileri we Tatunaşwiliniň dogan-garyndaşlary onuň jesediniň Tbiliside medisina derňewinden geçirilmegini talap edýärler.


text:
Kórneki sýret
Covid-19 pandemııasy búkil álemniń jumys isteý barysyna, bıznes pen tutynýshylardyń ózara qarym-qatynasyna, tutynýshylardyń kúndelikti minez-qulqyna aıtarlyqtaı áser etti. Adamdar basqasha ómir súre, basqasha satyp ala jáne tipti basqasha oılaı bastady. Bul ózgeris bıznes ıelerine kóptegen qıyndyqtar týǵyzýda.
Los-Andjelestegi My Marketing Auditors konsaltıngtik fırmasynyń bas dırektory, psıholog, Djessı Garsıa «Koronavırýstyq pandemııa búkil álemde tutynýshylar minez-qulqyn úlken ózgeriske ushyratty. Adamdar qorqynyshpen ómir súrýde, al adamdar qorqý kezinde kúnkóris, tiri qalý rejımine kóshedi », – dep baǵa berdi [1].
Buǵan, ózińiz áleýmettik jelilerden, telearnalarda kórgen Amerıkadaǵy dúkender ishindegi ájethana qaǵazdaryna bolǵan talastar men tóbelester dálel. El arasyndaǵy beleń alǵan belgisizdik kezeńi men áleýmettik araqashyqtyqty saqtaýdy talap etetin jaǵdaı keıbir kásipterdiń qyzmetine degen suranys kólemin tómendeýine áser etip jatyr. Osy ózgeristerden qatty zardap shegip otyrǵan kásipterge meıramhanalar men dámhanalar, is-sharalar ótkizetin oryndar men saýda dúkenderin jatqyzsaq bolady. Tamaqqa onlaın tapsyrys berý arqyly úıge jetkizý servısin qoldaný tendensııasy qarqyndy damýda.
Jaqyn arada, meıramhanada tamaqtaný úrdisi tutynýshylar úshin asa mańyzdy bolmaıtyny anyqtalyp otyr [2]. Mckinsey.com saıtynda júrgizilgen zertteýge sáıkes, kóptegen tutynýshylar azyq-túlikten basqa zattardy onlaın satyp alýǵa kóshken [3].
Áleýmettik jeli, YouTube jáne fılm kórýge arnalǵan saıttar qoldanysy karantın rejımi aıaqtalǵan soń da azaımaıtynyn zertteýler aıqyndaıdy. Halyqtyń adam kóp jınalatyn jerlerden alshaq júrýi de kóptegen bıznesterdiń qaıta iske qosylýyn báseńdetýi múmkin. Máselen, kınoteatrlar men teatrlar tolyq joǵalyp ketpese de, adamdardyń minez-qulqynyń ózgerýi sebepti, sandyq medıanyń qoldanýynyń joǵarlaýy, olardyń óz úlesinen aıyrylýyna alyp keledi [4]. Oǵan, Netflix, Disney+, Amazon Prime syndy kompanııalardyń damýy dálel [5]. Taǵy bir mysal retinde fıtnes ortalyqtarynyń azaıý múmkindigin keltirse de bolady. Osylaısha, onlaın jattyǵýlarǵa kóshken tutynýshylar arqasynda, Pelaton atty kompanııa óziniń velosıpedteri men onlaın strımıngpen fıtnes sabaqtaryn satý arqyly 6 mlrd dollar paıdaǵa ıe bolǵan. Al bul óz kezeginde fıtnes ortalyqtaryna degen suranysty tómendetetini anyq [4]. Osyndaı postkarantındik tendensııalardy eskere kele, kompanııalar target aýdıtorııasyna YouTube nemese basqa da áleýmettik arnalar arqyly qol jetkizýdiń jańa tásilderin qarastyrýy kerek [2].
COVID-19 pandemııasy álem halqyn qalaı ózgertti?
COVID-19 pandemııasy álem tutynýshylarynyń minez-qulqyna ártúrli áser etip jatyr.
Mckinsey.com portalynyń álem boıynsha tutynýshylyq minez-qulyq ózgerisine júrgizgen zertteýine súıener bolsaq, dúnıe júzinde tutynýshylar tamaq, turmystyq kerek-jaraqtar, sondaı-aq úıdegi oıyn-saýyq zattaryna suranysy kúrt artqan. Tutyný taýarlaryn óndirýshilerdiń pikirinshe, karantın kezinde tutynýshylar úı tazalap, tamaq pisirip, óz ýaqyttaryn úı sharýashalyǵyna kóbirek arnaı bastaǵan. Sonymen birge, tutynýshylardyń dene kútimi jáne makııaj jasaý sekildi kútimderge az ýaqyt pen qarajat jumsaıtynyn anyqtaǵan [6]. Mundaı málimetterdi hımııalyq, kosmetıkalyq ónimder shyǵarýshy L’Oréal, Unilever, P&G sekildi alpaýyttar jarııalap otyr.
Unilever kompanııasynyń qarjylyq dırektory Grem Pıtketlıdiń aıtýynsha, adamdar shampýn jáne dezodorant sııaqty jeke kútim quraldaryn az qoldanýda. Jalpylama esepteýler boıynsha, bul kútim quraldaryn aptasyna paıdalaný jaǵdaılary qazir 11 esege azaıǵan. BCG uıymynyń tutynýshylyq ádetterdiń ózgerýi týraly saýalnamasynyń nátıjesine súıensek, AQSh-ta azamattardyń úshten bir bóligi kúndelikti taýarǵa aqshany az jumsap, aqshany únemdep jınaqtaýǵa kóshken. Azamattardyń qarajatyn jınaqtaý kórsetkishi 29%-ǵa jáne densaýlyqty jaqsartý profılaktıkasy 23%-ǵa artypty. Sonymen qatar, BCG konsaltıngtik kompanııasy temeki taýarlaryn qoldaný 33%-ǵa, lıýkstik (moda) taýarlar 27%-ǵa, saıahattaý 26%-ǵa jáne azart oıyndary 26%-ǵa qysqaratynyn málimdedi.
2020 jyldyń aqpan aıynda jarııalanǵan vırýstyń Qytaı tutynýshylaryna áseri týraly saýalnamaǵa sáıkes, respondentterdiń 60%-y derlik epıdemııadan keıin emdelýge kóbirek aqsha jumsaýǵa nıetti ekenin málimdegen. Saýalnamaǵa qatysqandardyń 38,5%-y sporttyq taýarlardy satyp alýdy josparlasa, al tek 32%-y tamaqqa kóbirek aqsha jumsaýǵa nıetti ekenin aıtty [7]. Iаǵnı, bul qytaılyqtardyń densaýlyqqa paıdaly, ımmýnıtetti nyǵaıtatyn dúnıelerge kóbirek aqsha jaratýǵa daıyn ekenin kórsetedi. Soltústiktegi kórshimiz Reseıde júrgizilgen saýalnama qorytyndysyna sáıkes, reseılikterdiń 61%-y COVID-19 pandemııasy áserinen óz josparlaryn ózgertýge májbúr bolǵan. Árbir úshinshi azamat mádenı is-sharalarǵa (spektaklder, kórmeler, konsertter) barýdy toqtatty. Respondentterdiń 27%-y shetelge bolashaq saparlardy josparlaýdy keıinge qaldyrdy, 18%-y basqa elderde josparlanǵan demalystan bas tartty. Reseı azamattarynyń 52%-y koronavırýs taqyrybyndaǵy ózekti jańalyqtardy qadaǵalasa, 49%-y qoǵamdyq oryndarǵa barýdy shektegen. Al 36%-y antıseptıkterdi paıdalana bastady [8].
Karantınnen keıin qaıda qydyramyz?
Bul jasalǵan zertteýlerdiń barlyǵy postkarantındik kezeńde tutynýshylardyń minez-qulqynyń ózgeriske ushyraǵanyn dáleldep otyr. Osy oraıda, Rysqulov Analytics zertteý ortalyǵy Qazaqstan azamattarynyń minez-qulqy qalaı ózgergenin anyqtaý úshin saýalnama júrgizgen bolatyn. Saýalnamaǵa elimizdiń ár túkpirinen 1105 adam qatysqan. Áleýmettik zertteýge sáıkes, saýalnamaǵa jaýap bergen azamattardyń 71,5%-y karantınnen keıingi ýaqytta tamaqtaný oryndary sekildi jerlerge barmaıtynyn nemese barǵysy kelse de, qorqatynyn habarlaǵan.
«Karantınnen keıingi alǵashqy aıda adam kóp jınalatyn oryndarǵa barasyz ba (kafe, parkter, oıyn-saýyq ortalyǵy, t.b.)?» degen suraqqqa 38,9% respondentter «barmaımyn» dep jaýap berse, 32,6% respondentter «barǵym keledi, biraq qorqamyn» dep jaýap bergen.
Bul nátıjeniń ózinen turǵyndardyń tutynýshylyq minez-qulqyndaǵy ózgeristerdi baıqaýǵa bolady.
Saýalnamanyń taǵy bir ózekti ıaǵnı «Karantınnen keıin qaıda demalýdy josparlap otyrsyz?» degen suraǵyna respondentterdiń 73,2%-y eshqaıda barmaımyn dep jaýap berse, 22,7%-y Qazaqstannyń ishinde demalatynyn, al 4,1%-y shetelge baratynyn aıtqan bolatyn.
Bul sandardyń ózi COVID-19 pandemııasy QR azamattarynyń jazǵy demalys josparlarynyń ózgeriske ushyraýyna áser etkenin ańǵartady.
Qazaq bıyl toı jasaı ma?
Árıne, karantın rejımi qazaqstandyqtardyń tutynýshylyq minez-qulqyna áser etkeni jáne bolashaqta da áser etetini sózsiz. Alaıda bul halyqtyń sanaly túrde vırýstan qorǵanýy úshin ómir súrý saltyn birden 180 gradýsqa aýystyrady degendi bildirmeıdi. Sonymen qatar, jergilikti BAQ ókilderine senetin bolsaq, keı azamattardyń áli de bolsa shekteýlerdi elemeı, tótenshe jaǵdaı aıaqtalǵan kúni maskalaryn tastap, qoǵamdyq oryndarda serýendeýshilerdiń kóbeıýi [9], blok posttarǵa aǵylǵan halyqtyń qarasyn kórip [10] – halyq óziniń burynǵy ómirine qaıtqysy keletinin baıqaýǵa bolady. Alaıda 11 mamyrdan bastap Qazaqstan boıynsha tótenshe jaǵdaı alynyp tastalǵanymen, karantındik rejımniń jalǵasýy memlekette áli de toı-jıyndardy uıymdastyrýǵa ruqsat berilmedi. Elimizdiń bas sanıtar dárigeriniń aıtqanyna súıensek, ruqsatty indettiń deńgeıi 2%-dan tómen bolǵanda jáne elimizdiń ishindegi azamattardyń arasynda aýrý tirkelmegen jaǵdaıda beriledi [11]. Demek, toıqumar halqymyz jaqyn arada dál burynǵy ómir súrý saltyna oralady deýge áli erte. Dese de, koronavırýstyq pandemııanyń áserinen bolǵan álemdegi tutynýshylardyń minez-qulqyndaǵy ózgeris tendensııasy Qazaqstan halqyn aınalyp ótpeıtini ras. Bul másele tereń marketıngtik zertteýdi talap etedi.
Bıznesti órbitem deseńiz..
Al, Qazaqstandaǵy kásipkerlerge tutynýshylardyń qajettilikterindegi ózgeristerdi jiti qadaǵalaǵany abzal.
Bıznestiń postkarantındik kezeńde tabysty bolýyna kompanııalardyń tutynýshylarynyń talǵamdary men minez-qulqyndaǵy ózgeristerge tezirek beıimdelýi oń áser etedi. Qytaı tilinen aýdarǵanda daǵdarys degen sózdiń eki maǵynasy bar. Birinshisi qaýip, al ekinshisi múmkindik. Elimizdegi bıznes ókilderi ekinshi maǵynany tereńirek uǵynǵany durys.
Qazirgi kúni álemniń iri kompanııalary ózderiniń bıznes modelderin qaıta zerdeleýde. Tutynýshylarynyń ózgeriske ushyraǵan talǵamdary men qajettilikterine jyldam beıimdele alǵan kompanııalar naryqta básekelik artyqshylyqqa ıe bolady. Mysaly, 2002-2003 jyldary Qytaıdyń birneshe qalalarynda atıpııalyq pnevmonııa epıdemııasynan saqtaný maqsatynda karantın engizilgen bolatyn. Sol ýaqyttary tek bızneske ǵana qyzmet kórsetip júrgen (B2B) Alibaba ınternet dúkeni, halyqtyń onlaın saýdaǵa muqtajdyǵyn dereý sezinip, tutynýshylarǵa baǵyttalǵan (C2C) Taobao ınternet dúkenin ashty [12].
Qazaqstanda postkarantındik kezeńde biraz qyzmetkerler ofıske barmaı úıden jumys isteýdi úırendi.
Sáıkesinshe, karantın bitkennen keıin úıden isteýge bolatyn jumystardy ofıste isteýdiń esh qısyny bolmaıdy. О́ıtkeni ofıske qaıtyp kelý ofısti jaldaý, kommýnaldyq tólemder sekildi kompanııanyń shyǵyndaryn arttyrady. Meıramhana bıznesiniń ókilderi ózderiniń tutynýshylaryn saqtap qalý úshin kontaktsyz jetkizý ádisin de eskergen jón. Qorytyndylaı kele, básekege qabiletti bolýǵa umtylǵan árbir kompanııa ózgergen tutynýshy minez-qulqyna beıimdelip, óz bıznes modelderin ózgertýdi oılastyrýy kerek.
Rysqulov Analytics zertteý ortalyǵy
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir


text:
Azerbaýjan we Ermenistan Daglyk-Garabagyň üstünde barýan söweşleri togtatmak boýunça täze ynsanperwer ýaraşygyň 26-njy oktýabrda güýje girmeginden soň, ony bozmakda birek-biregi aýyplaýar.
Ermenistanyň Goranmak ministrligi Azerbaýjan güýçleriniň ot açmagy bilen ýaraşyk ylalaşygynyň iki gezek bozulandygyny aýtdy.
Ermenistanyň Goranmak ministrliginiň metbugat sekretary Şuşan Stepanian bir düzgün bozmanyň azerbaýjan tarapy günorta-gündogarda ýerleşýän pozisiýalary irden 9:10 töwereklerinde nyşana alanda hasaba alnandygyny aýtdy.
Beýleki düzgün bozma sagat 8:45-de Artsahyň demirgazyk-gündogarynda söweş pozisiýalaryna ot açylanda bolup geçdi diýip, ol Facebook ulgamynda aýtdy.
Azerbaýjanyň Goranmak ministrligi öz güýçleriniň ot açmagy bes edendigini hem-de ermeni güýçleriniň ýaraşyk ylalaşygyny “ýene bir gezek gödek bozandygyny” aýtdy.
Bu aýyplamalar ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň hem-de iki hökümediň 25-nji oktýabrda iki tarapyň ýaraşyga ygrarly galýandygy barada bilelikde beren beýanatynyň yz ýanyna gabat geldi. Soňky ýaraşyk dört hepde bäri dowam edýän söweşleri togtatmak boýunça edilen üçünji synanyşykdyr.


text:
29 qazan kúni Qazaqstanda ótetin mańyzdy sharalar ańdatpasy
NUR-SULTAN. QazAqparat – «QazAqparat» halyqaralyq aqparat agenttigi 29 qazanda Qazaqstanda ótetin mańyzdy sharalar ańdatpasyn usynady.
NUR-SULTAN
10.00-de «Bolashaq» qaýymdastyǵy «Azamattyq bastamalardy qoldaý ortalyǵy» KEAQ memlekettik granty sheńberinde QR Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrliginiń qoldaýymen «Jastar jáne ınnovatsııalar» onlaın-forýmyn ótkizedi.
11.00-de Nur-Sultan qalasy ákimdiginiń baspasóz ortalyǵynda «Nur-Sultan qalasynda karantın talaptarynyń saqtalýyn qamtamasyz etý reıdteriniń qorytyndysy» taqyrybynda onlaın brıfıng ótedi.
11.00-de Nur-Sultan qalasynyń Dostyq úıinde «Ana time» jobasy boıynsha dáris ótedi. Sharada barlyq sanıtarlyq talaptar saqtalady.
12.30-da QR Prezıdenti janyndaǵy Ortalyq kommýnıkatsııalar qyzmetinde QR tsıfrlyq damý, ınnovatsııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Baǵdat Mýsın Prezıdent Joldaýyndaǵy tapsyrmalardy oryndaý barysy týraly baspasóz máslıhatyn ótkizedi. Ony myna siltemede tamashalap, suraq qoıýǵa bolady.
14.00-de Azamattyq bastamalardy qoldaý ortalyǵynda 2021 jyly ótetin «750 - Altyn Orda Qazaq History Expedition. Altyn Orda – Joshy ulysynyń izimen, Batys joryǵy» halyqaralyq tanymdyq-barlaý ekspedıtsııasy týraly onlaın baspasóz máslıhaty ótedi.
14.30-da «Atameken» QR UKP VІІ sezi ótedi. Sezge Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev, QR Premer-Mınıstri Asqar Mamın, «Atameken» QR UKP tóralqa tóraǵasy Tımýr Qulybaev, «Atameken» QR UKP basqarma tóraǵasy Abylaı Myrzahmetov, kásipkerler quqyǵyn qorǵaý jónindegi óńirlik keńes músheleri, salalyq qaýymdastyq ókilderi jáne kásipkerler qatysady.
UKP sezi alǵash ret onlaın formatta ótedi, jańalyqtar «Atameken» QR UKP áleýmettik jelidegi paraqshalarynda jarııalanady.
16.00-de «Astana Balet» teatrynda jańa maýsymnyń alǵashqy premeralary – Rıkardo Amarante qoıǵan «Longing» («Qushtarlyq») jáne jetekshi solıst ári qoıýshy-horeograf Devıd Djonatannyń «Instinct» («Instınkt») qoıylymdary týraly baspasóz máslıhaty ótedi.
ALMATY
9.00-de «Turan» ýnıversıtetinde «Mýltımodaldy jetkizý tizbegindegi ınnovatsııalar men tehnologııalar» taqyrybynda kólik mamandarynyń «KAZLOGISTICS» jastar forýmy ótedi.


text:
Täjigistanyň prezidenti Emomali Rahmon käbir kärhanalar üçin salgyt kanikulyny yglan etdi, şeýle-de ilatyň eli ýuka agzalaryna 40 dollar, COVID-19 näsaglaryny bejerýän lukmanlara goşmaça kömek pullaryny tölemegi buýurdy.
Täjigistanda salgyt dynç alyşlary 2020-nji ýylyň 1-nji aprelinden 1-nji sentýabryna çenli dowam eder. Olar diňe syýahatçylyk we myhmanhana, naharhana, saglyk we sport merkezleri, kurortlar, şeýle hem halkara ýolagçy gatnawy we howa gatnawy bilen meşgullanýan guramalara degişlidir.
Beýleki ugurlardaky kärhanalaryň işgärleri salgyt töleglerinden boşadylmaýar.
Ilatyň eli ýuka gatlagynyň iň pes aýlyk haklarynyň (40 dollar ýa-da 400 somoni) möçberinde tölenmegine garaşylýar.
Bu kömegi aljaklaryň arasynda Ikinji Jahan urşuna gatnaşanlar, maýyplar, ýetimler, köçe çagalary, garyp maşgalalar, şeýle hem ekleýjisiz galan zähmet migrantlarynyň maşgalalary bar.
Rahmon koronawirus näsaglygyny bejerýän lukmanlaryň hem aýlyk haklaryny ýokarlandyrmagy buýurdy.
Mundan başga, COVID-19 sebäpli bejergi alýan täjikler prezidentiň karary bilen maýyplyk we kompensasiýa şahadatnamalaryny alarlar we hassalara döwletiň hasabyna ideg ediler.


text:
Bu barada öňümizdäki dekabrda Türkmenistanyň bitaraplyk syýasatyna bagyşlanyp, Aşgabatda geçiriljek halkara maslahatyň resmi websaýtynda aýdylýar. Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentliginiň (TDH) maglumatyna görä, “Bitaraplyk syýasaty we onuň halkara parahatçylygy, howpsuzlygy we durnukly ösüşi üpjün etmekdäki ähmiýeti” atly halkara maslahatyň resmi websaýty 19-njy ýanwardan 20-nji ýanwara geçilen gije işe girizildi.
Şu wagta çenli Türkmenistanda ilatyň sany barada resmi taýdan mälim edilen iň soňky maglumat Türkmenistanyň Döwlet statistika komiteti tarapyndan 2006-njy ýylda çap edilipdi. Şonda resmi statistika ýurduň ilat sanyny 2000-nji ýylda 5 million 369 müň 400 adam diýip görkezen bolsa, Azatlyk Radiosynyň mundan ozalky ýyllarda çap eden maglumatlaryna görä, Döwlet statistika komiteti 2005-nji ýylda ýurduň ilat sanynyň 6 million 746 müň 500 adamdygyny aýdypdy. BMG-niň Ilat gaznasy 10 ýyl ozalky hasabatynda resmi maglumatlara salgylanyp, Türkmenistanyň ilatynyň 2007-nji ýylda 6.9 million adamdygyny mälim etdi.
Bu sanlardan çen tutulsa, türkmen resmileri soňky sanlary äşgär etmek bilen, eger BMG-niň hasabatyndaky sanlar hem-de hökümetiň äşgär edýän iň soňky görkezijisi dogry bolsa, 2007-2020-nji ýyllar aralygynda ýurduň ilatynyň 700 müň adam azalandygyna gytaklaýyn ünsi çekýär.
Türkmenistanda uçdantutma ilat ýazuwy iň soňky sapar 2012-nji ýylyň dekabrynda geçirildi, ýöne türkmen hökümeti aradan geçen 8 ýylyň dowamynda munuň netijelerini asla aýan etmän geldi.
Halkara guramalaryň hasabatlarynda-da Türkmenistanyň ilatynyň sany barada dürli sanlar berilýär. BMG-niň Durmuş-ykdysady meseleler boýunça departamentiniň Dünýä ilaty boýunça 2019-nji ýyl üçin çap eden hasabatynda Türkmenistanyň ilatynyň sany 5 million 942 müň adam diýip çak edilýär. Hasabatdan mälim bolşuna görä, bu sanlar Türkmenistanda 1995-nji ýylda geçirilen ilat ýazuwynyň netijeleri esasynda taýýarlanypdyr.
Ýurt içindäki ynamdar bir çeşmämiziň 21-nji ýanwarda Azatlyga anonim şertlerde gürrüň bermegine görä, 2019-njy ýylda halkara guramalaryň biri dünýäniň ilat sany boýunça geçirilýän halkara barlagyň çäklerinde Türkmenistana baryp, türkmen hökümetinden ýurduň ilat sany barada resmi maglumat sorapdyr. Ýöne “Halkara ekspertler toparyna bu maglumatlar elýeterli edilmedi” diýip, çeşme aýdýar. Howpsuzlyk ýagdaýlary sebäpli Azatlyk guramanyň adyny aýtmakdan saklanýar.
Bütindünýä bankynyň maglumatlarynda, Türkmenistanyň ilat sany 5.8 million adamdan gowrak diýip çaklanýar. Azatlygyň ýurt içindäki hökümete ýakyn ynamdar çeşmeleri bu sanyň 3.3 million adam töweregindedigini aýdýarlar.
Birleşen Ştatlaryň Merkezi aňtaw agentliginiň (CIA) resmi websaýtyna görä, Türkmenistanyň ilat sany 5.4 mln adam töwereginde. Ýöne agentligiň saýtynda bu görkeziji bilen bagly goşmaça bellik girizilipdir: “Käbir çeşmeler Türkmenistanyň ilatynyň sanyna degişli elýeterli çaklamalardan onuň 1-2 million adam töweregi azdygyny aýdýar, soňky 10 ýylyň dowamyndaky giň gerimli emigrasiýa sebäpli” diýlip, amerikan aňtaw gullugynyň websaýtynda aýdylýar.
Ýatlasak, maýyň aýagynda Azatlygyň döwlet edaralaryndaky çeşmeleri Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetinde geçirilen ýapyk barlaglara salgylanyp, 2008 – 2018-nji ýyllar aralygynda 1.9 million töweregi türkmenistanlynyň hemişelik esasda ýurduň daşyna emigrasiýa çykandygyny habar berdi.
Türkmenistanda netijeleri mälim edilen ilat ýazuwy iň soňky gezek 1995-nji ýylda geçirilipdi. Şonda ýurduň çäginde 4 million 481 müň adam ýaşaýandygy barada maglumat berlipdi.
Azatlygyň ýerli çeşmeleri we habarçylary ýurtda üç ýyla golaý dowam edýän ykdysady krizisiň fonunda adamlaryň eklenç gözleginde has köp daşary ýurtlara ýykgyn edip başlandygyny habar berýärler.
Türkmenistandaky nobatdaky uçdantutma ilat ýazuwy 2022-nji ýylda geçiriler.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu meýl: azathabar@derweze.net we sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPN ulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär


text:
tengrinews.kz
Koronavırýs Qytaıdyń úsh provınsııasyndaǵy bes túrmege jetti. Qazirgi tańda 500-ge jýyq tutqyn aýyryp jatyr. Bul týraly Qytaı ádilet mınıstrliginiń ókili He Pıng málimdedi.
Mınıstrliktiń málimetinshe, Chjeszıan provınsııasyndaǵy "Shılıfen" túrmesinde koronavırýstyń jańa túrimen aýyrǵandar sany 34 adamǵa jetken. Vırýsty túrme qyzmetkerleriniń biri juqtyrǵan. Ol 14-19 qańtar aralyǵynda Ýhanda bolǵan eken, biraq ony jasyryp, jumysyn jalǵastyra bergen. 25 qańtarda aýrý belgileri paıda bolyp, 4 kúnnen keıin koronavırýs anyqtalǵan. Mamandar bólmelerdi dezınfeksııalaǵanymen, tutqyndardyń kóbi aýrýdy juqtyryp alǵan.
Qytaıdyń shyǵysyndaǵy "Shandýn" provınsııasynda ornalasqan "Jenchen" túrmesinde de koronavırýstyń belgileri tabylǵan. 20 aqpandaǵy jaǵdaı boıynsha, vırýsty túzeý mekemesinde jazasyn ótep jatqan 200 sottalýshy men qaýipsizdik qyzmetiniń 7 qyzmetkeri juqtyrǵan.
Sondaı-aq Qytaıdyń "Hýbeı" túrmesinde de ınfeksııanyń 271 oqıǵasy tirkelgen. Qazirgi tańda olardyń arasynda qaıtys bolǵandar joq.
Sońǵy málimetter boıynsha, 20 aqpanda tańerteń álemde koronavırýstyń jańa túrin juqtyrǵandardyń jalpy sany 75 713 adamǵa jetken, onyń 16 231-i aýrýhanalardan shyǵaryldy, qaıtys bolǵandar sany 2126 adam.
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir
Usynylǵandar


text:
Adam ýagdaýa baha bereninde, başdan geçiren durmuşyna, öz töweregindäki gurşawa görä, baha bermäge ukyply bоlýar. Şоl nukdaý nazardan men şäheriň ýaşaýjysy hökmünde özümde dörän оý-pikirleri siziň bilen paýlaşmagy göwnüme düwdüm.
Mundan 7-8 ýyl öňki döwürdäki ýagdaý bilen häzirki ýagdaýy deňeşdirenimde, ýerlerdäki halkyň hal-ýagdaýynyň tapawudyny görnetin duýýaryn. Öň neşäniň, ýagny tirýegiň, gerоiniň, beňiň we ş.m. bahasynyň hem-de tapmak mümkinçiliginiň elýeterli bоlmagy оny çekýänleriň sanynyň köp bоlmagyna, hat-da yzygiderli artmagyna, gynandyrýan ýerem ýaşlaryň hasabyna artmagyna getirýärdi. Bu ýagdaý sebäpli birnäçe maşgalalaryň dagamagyna, öýleriň ýykylmagyna, has dоgrusy sökülmegine we satylmagyna, оlaryň ýaş çagalarynyň bоlsa sergezdan bоlmaklaryna getirýän pursatlaryna duş gelip bоlýardy. Sоňa baka bu wakalar özara sepleşip, оbalarda, etraplarda birnäçe jenaýatçylyk sepini emele getirýärdi. Bar maksady «neşe tapmaga» gönükdirilen adamyň оgurlyk, talaňçylyk, kezzapçylyk ýaly jenaýatlary etmäge ukyply bоlýandygy, оl adamyň jemgyýete hоwp salýandygy hemmä-de düşnükli.
Neşekeşligi gоýdurmak üçin daşary ýurtlarda dürli klinikalar, ylmy merkezler işleýär, emma оlaryň hiç biriniň gazanýan netijesiniň Türkmenistandaky ýaly däldigini anyk bilýärin. Aslynda ylmy merkezleriň, klinikalaryň üsti bilen däl-de, raýatlara neşäniň elýetmez edilen ýagdaýynda raýatlaryň neşä bоlan tabynlygyny aýryp bоlýandygyny Türkmenistan öz mysalynda subut etdi. Şоl wagtky neşe ulanan adamlaryň aglaba bölegi, indi neşäniň üzül-kesil azalandygy sebäpli, bu pişesini gоýmaga mejbur bоldylar.
Indi birnäçe ýyl bäri neşe ulanmakdan el çeken adamlaryň il arasyna gоşulyp, zähmet çekip, maşgalasyna birigip, öýüni galdyryp ýörändiklerini göreniňde adamy çuňňur we guwançly оýlanmalar gaplap alýar. Şeýle-de halkyň aglaba böleginiň gоş-gоlamlarynyň оgurlanmak gоrkusynyň aradan aýrylýandygyny bellemek zerurmyka diýýän. Öň gapysynda ýönekeý zatlaryny, ýagny köwüşlerini, gap-çanaklaryny we ş.m. hem gоýmaga çekinýän adamlaryň, şu wagt mallaryny, awtоulaglaryny hem gapysynda gije-gündiz çekinmän gоýýandyklaryny özüňiz görýänsiňiz. Şunuň özi jemgyýetiň arasyndan neşe ýaly hоwply belanyň aýrylmagynyň täsiridigine halk aýdyň düşünýär.
Öňler çagalar baglarynda işleýän aýallar tоparlaryndaky çaga sanyny ýeterlik edip görkezmek üçin gоňşy-gоlamlarynyň çagasyny haýyş edip, öz ýanlary bilen alyp gidýärdiler. Indi ýyl saýyn şu beladan saplanyp diklenen maşgalalardan hem dоgulýan çagalaryň sanynyň köpdügi, çagalar bagynyň çaga bilen üpçünçiligi meýilleşdirilşinden hem artyk köpelip, çagalar bagynyň hem ýetmezçilik edip başlamagy ýüze çykyp ugrady. Mundan begençli näme bоlup biler?
Ýöne bu bela garşy göreşiň aňsat däldigini, sebäbi Türkmenistanyň gоňşy ýurtlarynyň aglabasynyň entäk bu beladan ejir çekýändigini hemme bilýär. Şоnuň üçin meniň pikirim her kim bu ýagdaýa akyl ýetirip, indi gaýdyp, bu belanyň jemgyýetimiziň arasyna aralaşmazlygyny gazanmaly.
11 апреля 2013
SAGBOLUŇ !
Ähli öý ojaklar abat bolsun. Ençeme öýi ýykan bela indi gelmesin.


text:
Gaza baý Mary welaýatynyň oba ýaşaýjylary öýlere gazyň we elektrik togunyň kadaly berilmeýändigi sebäpli, peçlerde odun we sygyr tezegini ýakyp, ýylynmaga mejbur bolýarlar.
Azatlyk Radiosynyň bu barada habar berýän maryly habarçylarynyň biri bu ýagdaýy Murgap etrabynyň “Hyrlsan Juma” we “Türkmenistan” daýhan birleşikleriniň ilatynyň başdan geçirýändigini aýdýar.
“Marynyň oba ýaşaýjylary gazyň pesliginden şikaýat edýärler. Käbir adamlar odun, sygyr tezegini ýakyp, käbiri solýarka peç gurnap, öýlerini ýylatmakçy bolýar. Emma bu öýüň içini gara gurumdan doldurýar we ýakymsyz ys çykarýar” diýip, howpsuzlyk aladalary sebäpli gizlinlik şertinde maglumat beren habarçy 15-nji noýabrda gürrüň berdi.
Onuň sözlerine görä, hojalyklaryň köpüsinde odun, sygyr tezegini ýa-da solýarka satyn alyp, öýi ýylatmaga-da maddy mümkinçiligi ýok. Howanyň temperaturasy gijelerine nol gradusdan hem aşaklaýan şu günlerde, sowuk jaýlarda adamlaryň, hususan-da, çagalaryň kesellemegi bilen bagly ýagdaý ýygy-ýygydan ýüze çykýar.
“Adamlaryň köpüsiniň derman satyn alamaga ýagdaýy ýok. Olar gapysyndaky mallaryny satyp, derman almaly bolýarlar. Bu mallaryň, ýagny sygyrlaryň süýdi hojalygyň bar eklenji bolup durýar. Olar süýt satyp, hojalygyň gerek zatlaryny, çörek satyn alýarlar” diýip, habarçy aýtdy.
Habarçy gazsyzlykdan kösenýän oba aýallarynyň ençemesiniň arz etmek üçin Murgap etrap gaz edarasyna barandygyny hem belledi.
“13 aýal ‘biziň gazymyz pes, bizi mejbur edip, gaz hasaplaýjylary dakdyrdyňyz we gazyň tölegini her aý aýlanyp ýygnaýaňyz, ýöne gazymyzy gataltmaýaňyz. Obada gaz turbamyz deşilse, özümiz bejertýäris. Gazymyz gatalmasa, biz başga ýere arz etjek’ diýdiler” diýip, habarçy bu wakadan habarly oba ýaşaýjylaryna salgylanyp gürrüň berdi.
Aýdylmagyna görä, aýallaryň bu şikaýatyna Murgap etrap gaz edarasynyň ýolbaşçysy ‘biziň tebigy gazymyz hapa bolany sebäpli hasaplaýjylaryň torlary dykylýar, şol sebäpli olary açyp görmeli” diýmek bilen çäklenipdir.
Ýöne oba ýaşaýjylary öýlere gazyň kadaly berilmezligi bilen bagly kynçylyklaryň indi ençeme ýyl bäri, ýagny gaz hasaplaýjylary oturdylmazdan öň hem dowam edýändigini aýdýarlar.
Azatlyk Radiosynyň ýokarda aýdylanlar barada Mary welaýat we Murgap etrap gaz edaralaryndan kommentariý almak synanyşyklary häzirlikçe netije bermedi.
Gaz gorlarynyň göwrümi boýunça dünýäde ilkinji orunlary eýeleýän Türkmenistanyň Mary welaýatynda ýurtdaky iň uly gaz ýataklaryň biri bolan “Galkynyş” käni ýerleşýär. Bu gaz ýatagy diňe Mary welaýatyny däl, eýse tutuş ýurdy gaz bilen üpjün etmäge ukyply.
Muňa garamazdan, Mary welaýatynda we ýurduň beýleki regionlarynda gaz hem-de elektrik energiýasynyň üpjünçiliginiň pesdigi barada Azatlyk Radiosy ýylyň-ýylyna habar berýär. Bu ýagdaý ilatyň gyş aýlarynda ýylynmak, tomus paslynda yssy howadan goranmak meselelerinde dürli kynçylyklary döredýär.
Munuň bilen bir wagtda, ýurduň dürli regionlaryndaky ýaşaýyş jaýlarynda, döwlet edaralarynda, şol sanda çagalar baglarynda, mekdeplerde we hassahanalarda ýyladyş ulgamlary hem kadaly işlemeýär. Çagalar we näsaglar sowuk otaglarda okamaga ýa-da saglyk bejergisini alamaga mejbur bolýar.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu meýl: azathabar@derweze.net we sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPN ulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.


text:
Gyzlar üçin: Saglyk we gigiýena
Seniň teniň her gün bir garaşylmadyk täsinlik görkezýär: sen hemişe bolşuňdan köp derleýäň, saçyň birden ýagly bolýar, goňak peýda bolýar. Alada edip oturma, seniň ýaşyňda bu adaty bolmaly ýagdaýdyr. Edil häzir seň üçin bar ünsüňi öz bedeniň gigiýenasyna bermek möhümdir.
Esasy maksat - deriň arassaçylygyny üpjün etmek.
- Her gün suwa düşmek, has gowusy akyp duran duşyň aşagynda;
- Wannadan soň hökman arassa suw bilen ýa-da duşuň aşagynda ýuwunmak gerek;
- Her gün goltugasty oýtumlaryňy ýuwmaly, we ösýän tüýleri syryp aýyrmaly, sebäbi der olarda saklanyp soňra üýtgeýär, bu bolsa özboluşly ysyň döremegine getirýär;
- Aýaklaryňy günde aram sowuk suwda ýuwmaly;
- Her gün joraplaryňy, kolgotkiňi, eşigiň aşagyndan geýilýän geýimiňi çalşyp durmaly;
- Seniň aýratyn diňe özüňe degişli daragyň, diş çotgaň, elsüpürgijiň, gaýçyň, eşigiň aşagyndan geýilýän geýimiň, aýakgabyň, dodak pomadaň, kellä geýilýän geýimiň, dezodorantyň, tüý syrmak üçin abzalyň bolmaly;
- Antiperspiranty/dezodaranty diňe arassa bedeniňe sepmeli.


text:
Aziadada çykyş eden türkmen sportsmenleriniň birnäçesiniň, doping ulanandygy üçin, ýaryşda gazanan netijeleri ýatyrylyp, medallary alnyp, käbirlerine hatda uzak ýyl türme tussaglygy berildi diýen gürreňler barha artýar.
Alynan maglumatlaryna görä, dopinge garşy garaşsyz komitetiň geçiren barlagy netijesinde, göreş boýunça bäsleşen türkmen pälwanlarynyň azyndan dördüsinden gadagan edilen kuwwatlandyryjy, ýagny doping tapyldy diýilýär. Ylaýta-da milli guşak göreşi boýunça pälwan – Aly Allaberdiýewyň 12 ýyllygyna türme basylandygy aýdylýar.
Aly Allaberdiýew 1991-nji ýylda Balkanyň Serdar şäherinde doglan, tanyşlarynyň biriniň sözlerine görä, ol häkimiýetler tarapyndan edilýän basyşlar esasynda şikesli eli bilen göreşmäge mejbur edildi we şu sebäpden gadagan serişdeleri ulanmaga mejbur galan bolup biler.
“Aly ozalam halkara ýaryşlarynda üstünlikli çykyş edýärdi. Onuň taýýarlygy gowudy. Ýöne ol Oýunlar mahalynda, häkimiýetleriň eden basyşyna, agyr türgenleşiklere we dürli köpçülikleýin çärelere psihiki taýdan çydamady. Ýaryşyň dowamynda Alynyň çep eline şikes ýetse-de, ony göreşmäge mejbur etdiler. Onuň çydaman, doping ulanan bolmagy mümkin” diýip, sportsmeniň tanyşlarynyň biri aýtdýar.
Ýöne bu maglumatlar (türkmen sportsmenleriniň doping ulanadygy) resmi çeşmelerden heniz tassyklanylmady.
Ýadyňyza düşýän bolsa, 24-nji ýanwar 2018-de Türkmenistanda Sport baradaky döwlet komitetiniň başlygy hem wezipesinden boşadylypdy.
Türkmenistanyň prezidenti 25-nji ýanwarda 2018-däki karary bilen Türkmenistanda Sport baradaky döwlet komitetiniň başlygy Toýly Kömekow başga işe geçmegi sebäpli wezipesinden boşadyp, bu komiteti ýatyryp, onuň bazasynda Sport we ýaşlar syýasaty ministrligini döretmek baradaky karara gol çekdi. Täze döredilen ministrlige Daýanç Gulgeldiýew ýolbaşçy bellendi. Döredilen täze edara esasy maksatnamasy ýurdyň sport pudagyny düýpli özgertmek, türkmen sportynyň dünýädäki abraýyny ýokary galdyrmak we türkmen ýaşlaryny sporta has giňden çekmek.
ÇEŞME: Türkmenistanyň Hronikasy


text:
Senator Shamalǵan stantsııasyndaǵy kópir qurylysymen tanysty
ALMATY OBLYSY. QazAqparat – Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń depýtaty Vladımır Volkov jumys babyndaǵy saparmen Almaty oblysyndaǵy Qarasaı aýdanynda boldy. Bul týraly QazAqparat Senattyń baspasóz qyzmetine silteme jasap habarlaıdy.
Senator sapar barysynda Umtyl aýyldyq okrýginiń aýmaǵynda ornalasqan «Alel-Agro» qus fabrıkasynda boldy. Kezdesýde azamattar depýtatqa kásiporynnan shyǵatyn jaǵymsyz ıiske baılanysty shaǵymdaryn jetkizdi. Turǵyndar shaǵymdaryn qaraýǵa Umtyl jáne Eltaı aýyldyq okrýgteriniń jergilikti atqarýshy bıliginiń ókilderi, prokýratýra, sáýlet, jer qatynastary, kásipkerlik, aýyl sharýashylyǵy bólimderiniń qyzmetkerleri, sondaı-aq aýdandyq taýarlar men qyzmetterdiń sapasy men qaýipsizdigin baqylaý basqarmasynyń basshylary shaqyryldy.
Kásiporyn basshylyǵy dabyl alǵannan keıin óndiris qaldyqtaryn joıý toqtatylǵanyn aıtty. Oryn alǵan keleńsizdikke baılanysty qus fabrıkasynyń ókilderi aqtala kelip: «Pesh 2019 jyldyń 10 jeltoqsanynan bastap jumys istemeıdi, ony buzý josparlanyp otyr. Kelisim-shartqa sáıkes óndiris qaldyqtary joıýy úshin basqa uıymdarǵa áketiledi. Saıajaı turǵyndarynyń mazasyn almaý úshin dezınfektsııa jumystaryn kúndiz ótkizýge ýáde berildi», - dedi Vladımır Volkov aýdan aktıvine osy máseleni baqylaýǵa alýdy ótindi.
Parlament joǵarǵy palatasynyń depýtaty temirjol arqyly ótetin jaıaý júrginshiler kópiriniń qurylysymen tanysý úshin Shamalǵan stantsııasynda boldy. Bir top Senat depýtattary elimizdiń Premer-mınıstri A.Mamınniń atyna 2018 jyly depýtattyq saýal joldaǵan bolatyn. Óıtkeni, jaıaý júrginshiler kópiriniń jáne avtojol ótkeliniń bolmaýyna baılanysty jergilikti turǵyndardyń kóptegen ótinishteri bolǵan edi. Jobalaý-smetalyq qujattardy jáne tehnıkalyq sıpattamalardy zerdeleı kelip, Vladımır Volkov aýdan turǵyndary úshin kópirdiń yńǵaıly bolýy kerektigin atap ótti.
Esterińizge sala keteıik, ótken jyly 15 qyrkúıek kúni Shamalǵan stansasynda poıyz relste turyp qalǵan avtobýsty kelip soqqan eli. Apattan avtobýs júrgizýshisi mert bolyp, taǵy 3 adam zardap shekti. Keıin Shamalǵan stansasynda júrginshiler kópiriniń qurylysy bastaldy.
Sondaı-aq, Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń depýtaty Qanatbek Safınov Batys Qazaqstan oblysynda jumys babyndaǵy saparda boldy.
Senator munaı kompanııasynyń qyzmetkerlerimen kezdesý barysynda «Jer qoınaýy jáne jer qoınaýyn paıdalaný týraly» kodekstiń erejelerin qoldaný máselelerine toqtaldy. Kompanııa ókilderi jer qoınaýyn paıdalanýǵa arnalǵan kelisim-shartqa tolyqtyrýlarǵa qol qoıý kezinde quzyretti organnyń sheshim qabyldaý tártibin ońaılatý jáne oǵan «Memlekettik kórsetiletin qyzmetter týraly» zańnyń erejelerin osy rásimderge qoldaný múmkindigi jónindegi usynysty jarııa etti. Áınekti ónerkásiptik turǵyda qaıta óńdeıtin mamandandyrylǵan kásiporynda bolý kezinde zaýyt eńbekkerleri senatorǵa jylyjaı keshenderine jergilikti áınekti satyp alýǵa múmkindik beretin zań erejelerin qabyldaýdy qarastyrý týraly usynys aıtty.
- Joshy ulysynyń negizi qaı jyly qalandy
- Astana Balette «Leonıd Ilıch Brejnevke qarsy Jarqanat adam» sahnalanady
- Penjimdegi oqýshylardyń jappaı tóbelesi: Aýdan ákimi turǵyndarmen kezdesti
- Atyraý jerinde Joshy ulysynan shyqqan 7 han bılik qurǵan
- Elordada ÚEU akademııasynyń alǵashqy túlekterine sertıfıkattar tabystaldy
- Avıaotyn tapshylyǵy: Elorda áýejaıyna 200 tonnadan astam janarmaı jetkizildi
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Ammarda bar
Tölegiň görnüşleri
Aşgabatda TÖLEG
Aşgabat boýunça eltip berilende, töleg haryt göwşurylanda tölenýär:
- nagt pul görnüşide;
- bank karty bilen çaparyň ýanyndaky mobil bank terminaly arkaly
Şeýle-de bank karty arkaly öňünden töleg hem edip bolýär.
WELAÝATLAR ÜÇIN TÖLEG
Ýurdumyzyň beýleki şäherlerine üçin sargyt edilende, sargytlaryň bahasyny öňünden töleg etmek şertlerinde islendik amatly görnüşinde amala aşyryp bilersiňiz:
- bank karty arkaly (internet-töleg)
- bank geçirim arkaly (islendik bankda)
Bank karty arkaly öňünden töleg geçirmek üçin kartyňyzda onlaýn tölegler rugsat berilen bolmalydyr. Kartyňyz boýunça onlaýn tölegleriň rugsady barada maglumaty karty beren bankdan telefon arkaly bilip bilersiňiz.
Bank geçirimi arkaly tölegler diňe Operatorlarymyz bilen telefondan sargyt tassyklanylandan soň amala aşyrmak bolýar.
Eltip bermek
- Gyssagly eltip bermek - Aşgabadyň çäginde 2-sagadyň dowamynda eltip bermek.
- Adaty - Aşgabadyň çäginde 1-günüň dowamynda eltip bermek
maglumat
Samorez "Meridiyaen" demir, 3,9x25 mm
Samorezlar demir birikmeleri berkitmeler üçin ulanylýar
Tehniki häsiýetnamalary
Düşündiriş we maglumat:: Samorez "Meridiyaen" demir, 3,9x25 mmSamorez "Meridiyaen" demir, 3,9x25 mm
Samorezlar demir birikmeleri berkitmeler üçin ulanylýar