text:
Ýetginjekler bukyja ýerde, ojagaş gowy zady elden-ele geçirip daşyna geçdiler, ýöne hezilini görüp bilmediler. Ýa-da Afrika ýurtlarynyň biriniň polisiýa işgäri, ojagaş zat bilen, jenaýatda gümanlanýana boýun aldyrmagy synanyşypdyr, netijede hiç bir tarap zyýan çekmändir. Käbir adamlar endik boýunça, ol zady köçede dilänini duýman galýarlar ...
Dost çilimiň barmy? – diýlende, mundan beýläk beriljek jogaplaryň biri: „batareýasy çökdi“ bolup biler. Swetodiotly hem-de USB portly zarýad berilýän „elektron çilimler“ biziň durmuşymyzda belli bir orny tutup başlady.
Çilimkeş temmäkili çilimi çekeninde: kömürturşy gazy, sianid, ammiak, benzol we şepbik ýaly ýaramaz maddalar bilen diňe özüni däl, daş-töweregindäkileri hem zäherleýär. Aram-aram ir bilen üsgürmegi, barmaklarynyň sary reňkde bolmagy, ýaramaz ysyň öýünden, egin-eşiginden, saçyndan, agzyndan gelmegi, küldanlaryň çaşyp ýatmagy, tötänden halydyr-düşeklere düşen külleriň yzlary – çilimkeşi sagdyn adamlardan daşlaşdyrýar. Çilimkeşiň özüne hem-de daş töweregine zyýanynyň bardygyny göz öňüne tutup, jemgyýetçilik ýerlerinde, hususy awtoulagynda çilim çekmegi häkimiýet derejesinde köp ýurtlarda gadagan. Şol sebäpli, çilim çekýänleriň aglaba bölegi buky ýeri idäp, jaýlaryň arka tarapynda gizlenip, tüsselemäge durýarlar. Ýöne çilimiň zyýanyny düşündirselerem, düşünsegem, alymlaryň hasaby boýunça ýer ýüzünde 1 mlrd. töwerek adam çilimkeş.
Çilim çekmegi bes etmäge çytalaşýanlar üçin, alymlar elektron çilimi oýlap tapdylar. Elektron çilim temmäkili çilimiň häsiýetini doly gaýtalap bilýär, ýagny çilimi içiňe soran wagtyň swetodiot ýagtylanyp - ujy gyzarýar, zyýansyz ysly tüsse çykýar. Häzirki wagt ulanyjynyň islegine görä, dürli ysly hemde dürli tagamly elektron çilimler öndürilýär. Ol çilimde özüňe, daş-töweregiňdäki adamlara zyýan ýerirjek zäherli maddalar ýok, şol sebäpli elektron çilimler üçin, temmäkili çilimleriň çäklendirmesiniň täsiri ýok, ony islän ýeriňde ulanyp bilýärsiň.
Ençeme ýyllar bäri tejribe toplan ýa-da täze öwrenje çilimkeşler, elektron çilimini çekiň, temmäkili çilimden el çekmäňize, ol birinji ädim!
31 января 2013
Şeýdip çilim çeker ýaly näme çilimiň tüssesi sorulýan süýji däldirde.Elektro çilimmiň zyýany ondanam beterräk bolaýmasa. Bilýän bolsaňyz onam biziň bilen paýlaşaý. Öňünden hem soňundan SAGBOL!!! Halladym!
31 января 2013
Çilim çekýän adamyň dodogy şu suratdaky ýaly yz galdyrýan bolsa, elhenç, gülkünç emma bir tarapdan gynandyrýaram, çilim diňe dodokda yz galdyrmak bilen dälde ýokarda ýazylyşy ýaly ömrüňi hem gysgaltýar.


c: text/html

text:
Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasynyň Baş sekretary Alimow Özbegistanda saparda bolýar
Raşid Alimow Özbegistanyň daşary işler ministri Abdulaziz Kamilow bilen duşuşdy
Iş sapar bilen Özbegistana baran Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasynyň Baş sekretary Raşid Alimow Özbegistanyň daşary işler ministri Abdulaziz Kamilow bilen duşuşdy.
Mesele hakynda Daşary işler ministrliginden berlen ýazmaça beýanata görä, Kamilow 10-njy nobaýrda Samarkant şäherinde BMG-nyň goldaw bermeginde geçiriljek “Orta Aziýada umymy taryh we gelejek, durnukly hyzmatdaşlyk” temaly halkara konferensiýa gatnaşmak üçin Özbegistana gelen Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasynyň Baş sekretary Raşid Alimow bilen duşuşdy.
Alimow bilen Kamilowyň konferensiýanyň gün tertibi we guramaçylyk bilen birlikde Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasyna agza ýurtlaryň Orta Aziýanyň howpsyzlygynyň we durnuklylygynyň üpjün edilmeginde oýnaýan roly hakynda pikir alyşandygy nygtaldy
Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasynyň Baş sekretary Raşid Alimow maslahata gatnaşmak üçin Samarkanda gelen Gyrgyz respublikasynyň Daşary işler ministri Erlan Abdyldaýew bilen hem özara duşuşyk geçirdi.
Alimow bilen Abdyldaýew Şahnaý hyzmatdaşlyk guramasy bilen Gyrgyzystanyn arasyndaky gatnaşyklar hakynda pikir alyşdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
2017-nji ýylda Aşgabat şäherinde Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça geçiriljek V Aziýa oýunlaryna we iri halkara ýaryşlaryna gatnaşmaga dalaşgär türgenleri taýýarlamak we olaryň üstünlikli çykyş etmeklerini gazanmak üçin Türkmenistanyň Gurluşyk we binagärlik ministrliginiň “Gurluşyk we binagärlik sport kluby” hojalyk müdirliginiň “Gurluşykçy” futzal topary 2017-nji ýylyň 24-nji maýyndan 6-njy iýuny aralygynda Ýaponiýanyň Kobe şäherinde futzal boýunça geçirilen okuw-türgenleşik ýygnanşygyna we halkara ýaryşyna gatnaşdy. Onuň düzüminde “Gurluşykçy” futzal toparynyň oýunçylary Watan Ataýew, Ahmet Allaberdiýew, Allaberdi Meredow we Serdar Rejepow bar.
2017-nji ýylyň iýun aýynyň 01-04-aralygynda “Kobe futzal festiwal 2017” Turnirine gatnaşan 6- futzal toparyň 1-nji toparynyň jemleri:
1.Horwatiýa – Türkmenistan
0 : 1
2.Ýaponiýa - Türkmenistan
3 : 3
3.Horwatiýa - Ýaponiýa
3 : 2
1-nji topardan Türkmenistanyň “Fytzal” ýygyndy topary 4-utuk bilen finala çykdy.
2-nji topardan Ýaponiýanyň “Kobe futzal kluby” finala çykdy.
Toparlardan finala çykan toparlaryň final duşuşygynyň jemleri:
Türkmenistanyň “Fytzal” ýygyndy topary - Ýaponiýaň “Kobe futzal kluby”
2 : 4
Hasap boýunça “Kobe futzal festiwal 2017” Turniriniň netijesinde Türkmenistanyň “Fytzal” ýygyndy topary 2-nji oruny eýeledi.


text:
«Rysgal» gazetiniň habarynda aýdylyşy ýaly Türkmenistanyň «Halkbank» döwlet täjirçilik banky döwrebap, amatly we ygtybarly «Altyn asyr» bank kartlaryndan peýdalanyp, töleg terminalynyň üsti bilen nagt däl görnüşinde ýeňil awtoulaglaryň (taksi) hyzmatlary üçin tölegleri geçirmek mümkinçilik döredilipdir.
Türkmenistanda nagt däl görnüşinde töleg geçirmek mümkinçiligi eýýäm howa menzilinde, demir ýol menzilinde, söwda we dynç alyş merkezlerinde, dermanhanalarda we jemgyýetçilik ýerlerinde giňden peýdalanylýar.
Soňky habarlar
Archive news
Türkmenistanda nagt däl görnüşinde taksilere töleg etmek ulgamy girizildi
«Rysgal» gazetiniň habarynda aýdylyşy ýaly Türkmenistanyň «Halkbank» döwlet täjirçilik banky döwrebap, amatly we ygtybarly «Altyn asyr» bank kartlaryndan peýdalanyp, töleg terminalynyň üsti bilen nagt däl görnüşinde ýeňil awtoulaglaryň (taksi) hyzmatlary üçin tölegleri geçirmek mümkinçilik döredilipdir.


text:
BILIM WE MASLAHAT BERIŞ MERKEZINIŇ KITAPHANASY (EAC)
Aşgabatdaky Bilim we Maslahat beriş merkezinde halkara bilim almak standartlaşdyrylan test synaglary çygrynda ýöriteleşdirilen edebiýaty bolan kitaphana bar. Biziň kitaplar ýygyndymyzda Bilim we Maslahat beriş merkezine gelýän adamlaryň ählisi üçin elýeter bolan takmynan 300 görnüşli kitaplar bar. Şol kitaplarda gozgalýan meseleler talyplaryň ýokary okuw jaýyna resminamalary tabşyrmaklary, gelejeki kärini meýilleşdirmekleri bilen baglanşykly, ýöne çäklenmeýän meseleler gozgalýar şeýle hem, ol ýerde synaglara taýýarlyk görmek üçin niýetlenen materiallar ýerleşdirilendir.
Aýratyn hem, şu aşakdaky meseleler boýunça edebiýatlar bar:
-
Magistr derejesine resminamalary tabşyrmagyň strategiýasy (Peterson’sGraduateProgramOverview);
-
Belli-belli ugurlar boýunça ýagny, işewürlik, hukuk, sungat, sosiologiýa, bilim, ynsanperwerlik ylymlary, lukmançylyk we ş.m. magistr derejesini almak üçin, resminamalary kabul etmegiň ýörelgesi;
-
ABŞ-da doktor derejesi üçin bilim almak;
-
Doktorlyk derejesinden soňraky ylmy işler baradaky maglumat;
-
Uniwersitetlerde we kolejlerde bilim almak üçin maliýe kömegini şol sanda, sport talyp hakyny almak üçin maslahatlar;
-
Bakalawr derejesine resminamalary tabşyrmagyň strategiýasy;
-
Gelejeki käriňi meýilleşdirmegiň strategiýasy;
-
Gürrüňdeşlikde, Şahsy kagyzyňy (CV), rezumeňi we ugradyş hatyňy taýýarlamakda zerur bolan ukyplar;
-
Öz maksatlaryňy beýan etmegi başarmak;
-
Grant almak üçin delillendiriji düzmäni ýazmak üçin maslahatlar;
-
Testlere: TOEFL, SAT, Predmetleýin testlere: SAT, GRE, GMAT,GED,LSAT,ACT taýýarlanmak üçin ýörite kitaplar;
-
ABŞ-nyň taryhy, medeniýeti, sungaty, döwlet gurluşy, Kongres, saýlaw kollegiýasy, hukuk ulgamy;
-
Amerikan klassiki edebiýaty, beýannamalar, ylmy-meşhur edebiýat, bestsellerler, fantastika, ylmy fantastika, mistika we beýleki žanrlardaky kitaplar;
-
Özbaşdak öwrenmek üçin niýetlenen klassiki edebiýatyň uýgunlaşdyrylan tapgyrlary (Oxford Bookworms 1-6 derejeleri we Dominos 1-5 derejeleri);
Mundan başgada kitaphanada amerikan uniwersitetleriň we kolejleriň mahabatlandyryş materiallary şol sanda, resminamalary kabul ediş tertibini doly görkezýän kompakt diskler hem bar.
Tel./Fax: (993) (12) 36-90-16/21/22 (goş. 116)
E-poçta: eac@americancouncilstm.org


text:
Türkiýäniň Daşary syýasatyna syn 14
Türkiýe-ÝB gatnaşyklary
Türkiýe Respublikasynyň we ÝB-niň ýolbaşçylary Bolgariýanyň Warna şäherinde geçirlen maslahata gatnaşdylar. Biz hem gepleşigimiziň bu günki sanynda Warna maslahaty we Türkiýe-ÝB gatnaşyklarynyň geljegi barada maglumat bermekçi.
Atatürk uniwersitetiniň Halkara gatnaşyklar bölüminiň ylmy işgäri Dr. Jemil Dogaç Ipegiň mesele baradaky analizini dykgatyňyza ýetirýäris.
Bolgariýanyň Warna şäherinde geçirlen maslahatda Türkiýe Respublikasynyň we ÝB-niň ýolbaşçylary bir ýere jemlenişdiler. Maslahata Türkiýäniň Prezidenti R. T. Erdogan, ÝB Geňeşiniň başlygy Donald Tusk, ÝB Komissiýasynyň başlygy Ýan Kloud Ýunker we ýer eýesi Bolgariýanyň Premýer ministri Boýko Borisow gatnaşdy. Maslahat birnäçe wagtdan bäri dartgynly ýagdaýda dowam edýän Türkiýe-ÝB gatnaşyklary taýdan möhümdi. Maslahat Türkiýe-ÝB gatnaşyklarynyň ýaňadandan gözden geçirilmegi, gatnaşyklarda bökdençlik emele getirýän ugurlaryň seljerilmegini maksat edinýärdi. Maslahatda ÝB-niň Türkiýeden garaşýan başlangyçlary, Türkiýäniň hem ÝB-den garaşýan başlangyçlary ýokary derejede beýan edildi.
Ýadyňyza düşýän bolsa ÝB Komissiýasynyň 2016-njy ýylda çap eden Ösüş habarnamasy Türkiýede uly garşylyga sebäp bolupdy. Bir taraply ýagdaýda taýarlanan şol habarnamada Türkiýe-ÝB gatnaşyklaryndaky durgunlykdan Türkiýäniň jogapkärdigi nygtalypdy. Beýleki tarapdan ÝB Komissiýasynyň habarnamasynda ozal söz berlen wiza erkinligi meselesinde ÝB-niň haçan herekete geçjekdigi hakynda hiç hili maglumat berilmändi. Mundan başgada 15-nji iýuldaky agdarlyşyk synanşygy we demokratiýa üçin berlen göreş ýönekeý waka ýaly görülýärdi.
Türkiýäniň 2016-njy ýyldaky Ösüş habarnamasyna görkezen garşylygy sebäpli ÝB Komissiýasy 2017-nji ýyl üçin taýarlajak Ösüş habarnamasyny yza süýşürdi. Şeýlelikde Türkiýäniň “ÝB-ne dalaşgär ýurt hökmünde ykrar edilen ýyly bolan 1999-njy ýyldan bäri ilkinji gezek beýleki dalaşgär ýurtlaryň tersine Türkiýe hakyndaky ýyllyk Ösüş habarnamasy Komissiýa tarapyndan çap edilmedi.
Warnada geçirlen maslahatda umuman alnanda iki mesele seljerildi. Biri Türkiýäniň geçen ýyl ÝB-ne hödürlan Gümrük Bileleşiginiň ýaňadandan gözden geçirilmegi meselesi. Gümrük Bileleşiginiň güýje giren ýyly bolan 1996-njy ýylyň 1-nji ýanwaryndan bäri halkara söwdada we ÝB-niň üçünji ýurtlar bilen edýän söwda gatnaşyklarynda täze ýagdaýlar ýüze çykdy. Şol täze ýagdaý Türkiýäniň 22 ýyl ozal uly mümkinçilik hökmünde kabul eden kesgitlemeleriniň täsirini ýitirdi. ÝB, Türkiýeden has soň ÝB bilen erkin söwda şertnamasyny baglaşan käbir ýurtlara has uly ýeňillikler döretdi. Bu hem Gümrük Bileleşiginiň ýaňadandan gözden geçirilmegi meselesini gün tertibine getirdi.
Maslahatyň gün tertibinde esasy orun eýelän ikinji mesele bolsa wiza erkinlidi meselesidi. Türkiýe bosgunlaryň yzyna kabul edilmegi baradaky şertnama gol goýmak bilen we degişli çäreleri görmek bilen ÝB-ne agza ýurtlara gidýän bosgunlaryň sanynyň azalmagynda esasy rol oýnan ýurt boldy. Muňa garamazdan ÝB beren sözüni ýerine ýetirmedi we türk raýatlaryna wiza erkinligi berilmedi.
Türkiýe bilen ÝB-niň arasynda gysga möhletde çözülmegi mümkin bolmadyk käbir meseleler we garaýyş tapawutlylyklary bar. Şol sebäpli hem gatnaşyklarda mundan soňky döwürde hem dartgynlyklaryň başdan geçirlip bilinjekdigini aýdyp biler. Şu günki günde Türkiýe ÝB-niň strategiýa taýdan esasy hyzmatdaşy. Türkiýäni we ÝB stratgiýa birleşdirýän birnäçe ugur bar. Emma ÝB uzak ýyllardan bäri Türkiýe bilen özüni birleşdirýän şol ugurlara ýeterlik derejede üns bermeýär.
Bu oňaýsyz görkezijilere garamazdan soňky döwürde ÝB-den we ÝB-ne agza ýurtlar tarapyndan berilýän ýüzlenmeler ÝB-niň Türkiýe meselesindäki tutumynyň özgermäge başlandygyny görkezýär. Türkiýäniň Russiýa bilen Siriýa meselesinde edýän hyzmatdaşlygy, Zeýtun şahajygy operasiýasynda gazanylan üstünlik we S-400 howadan goranyş ulgamynyň alynmagy karary Ýewropanyn tutumynyň özgermeginde esasy orun eýeledi.
Türkiýäniň Russiýa bilen ýakynlaşýan, ABŞ-dan bolsa çetleşýän döwründe ÝB türk daşary syýasatynda deňagramlylygyň goralmagy üçin diýseň möhüm. Beýleki tarapdan Türkiýe ÝB taýdan hakykatdan hem esasy ýurt bolýan bolsa Russiýa ýada başga bir döwlet ýada gurama bilen ýakynlaşmagyny islemeýän bolsalar wiza erkinligi we bosgunlara beriljek ýardamlar meselesinde berlen sözler ýerine ýetirilmeli we Türkiýänin howpsyzlygy meselesinde ünsli çemeleşilmeli.
Türkiýäniň Prezidenti Erdoganyň Warna maslahatyndaky tutumy diýseň möhümdi. Erdogan maslahatdan soň eden çykyşynda ÝB-niň Türkiýeden talap edýän kadalary barada ýekeje söz hem aýtmady. Tersine Türkiýäniň tesizlerini we talaplaryny, Türkiýe bilen täze başlangyç etmegiň şertlerini beýan etdi. Talaplar ÝB tarapyndan ýerine ýetirilmän halatynda ÝB meselesi Türkiýäniň gün tertibinde esasy orun eýelemez. Onsuz hem Türkiýe bilen ÝB-niň arasyndaky bag gün saýyn güýçden gaçýar we ÝB Türkiýäniň esasy maksatlaryndan biri bolmakdan çetleşýär.
Türkiýe 1974-nji ýyldaky Kipr parahatçylyk hereketi döwri bilen birlikde taryhynyň hiçbir döwründe Günbatardan ýüz öwürmek meselesiniň üstünde şeýle köp durmandy. Beýleki tarapdan Türkiýede halk hem Günbatardan çetleşmek meselesiniň üstünde durmaga başlady. Şol sebäpli hem şu günki günde karar bermeli tarap Türkiýe däl eýsem ÝB.
ÝB sebitara aktýor däl eýsem halkara güýç bolmak isleýän bolsa onda Türkiýäni agzalyga kabul etmeli bolar.
Atatürk uniwersitetiniň Halkara gatnaşyklar bölüminiň ylmy işgäri Dr. Jemil Dogaç Ipegiň mesele baradaky analizini dykgatyňyza ýetirdik.


text:
Türkmenistanyň we Owganystanyň Prezidentleri döwletara gatnaşyklaryny ösdürmegiň geljegi barada pikir alyşdylar
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň we Owganystan Yslam Respublikasynyň Prezidenti Mohammad Aşraf Ganiniň arasynda telefon arkaly söhbetdeşlik boldy.
Goňşy döwletleriň baştutanlary mähirli salamlaşyp, türkmen we owgan halklarynyň bähbitlerine laýyk gelýän döwletara gatnaşyklarynyň ösüşiniň häzirki ýagdaýy we geljegi hakynda pikir alyşdylar.
Söhbetdeşler hyzmatdaşlygyň meselelerini ara alyp maslahatlaşmaga geçmek bilen, ikitaraplaýyn we köptaraplaýyn görnüşde—iri halkara guramalarynyň we abraýly sebit düzümleriniň çäklerinde iki ýurduň özara gatnaşyklarynyň soňky döwürde çuňlaşýandygyny kanagatlanma bilen bellediler.
Bellenilişi ýaly, türkmen we owgan halklary hemişe hoşniýetli goňşuçylygyň we netijeli hyzmatdaşlygyň däbe öwrülen gatnaşyklaryna tüýs ýürekden sarpa goýup geldiler. Onuň oňyn häsiýeti syýasy-diplomatik, söwda-ykdysady we medeni-ynsanperwer gatnaşyklary giňeltmäge hyzmat edýär.
Söhbetdeşligiň barşynda Türkmenistanyň Baştutany Owganystan Yslam Respublikasynyň Prezidentini 2018-nji ýylyň fewral aýynyň ikinji ýarymynda meýilleşdirilen hem-de biziň döwletlerimiziň durmuş we ykdysady bähbitlerine laýyk gelýän dabaraly çärelere gatnaşmaga çagyrdy. Hususan-da, Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan gaz geçirijisiniň owgan böleginiň, şu ugur boýunça optika-süýümli aragatnaşyk ulgamynyň, Türkmenistan-Owganystan-Pakistan elektrik geçiriji ulgamynyň düýbüni tutmak, şeýle hem Serhatabat-Turgundy demir ýoluny işe girizmek dabaralary bar.
Prezident Mohammad Aşraf Gani çakylyk hem-de doganlyk kömegi üçin çäksiz hoşallyk bildirip, meýilleşdirilen ähli çärelere gatnaşjakdygyny tassyklady, şunda owgan tarapynyň TOPH taslamasyna we Owganystanyň ykdysadyýetini ösdürmäge hem-de tutuş sebitiň gülläp ösmegine ýardam edýän beýleki düzümleýin taslamalara uly ähmiýet berýändigini aýratyn belledi.
Dostlukly ýurtlaryň baştutanlary söhbetdeşligiň dowamynda halkara ulag-üstaşyr ýollaryny döretmek babatda Türkmenistanyň başyny başlan taslamalaryndan garaşylýan uly durmuş-ykdysady netije bilen bagly meseleleri ara alyp maslahatlaşdylar.
Şunuň bilen baglylykda, Owganystanyň Prezidenti Mohammad Aşraf Gani
BMG-niň Baş Assambleýasynyň ýakynda kabul eden «Durnukly ösüş maksatlaryny amala aşyrmak bilen baglylykda ulaglaryň ähli görnüşleriniň arabaglanyşygyny berkitmek» atly Rezolýusiýasynyň aýratyn ähmiýetini belledi, ol hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen işlenip taýýarlanyldy.
Milli Liderimiz öz nobatynda ählumumy gün tertibiniň strategik meseleleri boýunça, şol sanda ulag ulgamynda gyzyklanma bildirýän ähli hyzmatdaşlar bilen netijeli hyzmatdaşlygy berkitmek Türkmenistanyň daşary syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolup durýar. Türkmen döwletiniň bu möhüm ugurda öňe sürýän döredijilikli başlangyçlary dünýä bileleşiginiň goldawyna eýe bolýar. BMG-niň Baş Assambleýasynyň soňky ýyllarda kabul eden degişli Rezolýusiýalary munuň aýdyň subutnamasy bolup durýar.
Şeýle hem söhbetdeşligiň barşynda özara gyzyklanma döredýän sebit we halkara syýasatynyň meseleleri boýunça pikir alşyldy. Şunuň bilen baglylykda, Prezident Mohammad Aşraf Gani Owganystan Yslam Respublikasynyň Türkmenistanyň netijeli başlangyçlaryny doly goldaýandygyny aýratyn belledi. Bu başlangyçlar häzirki döwrüň möhüm meseleleriniň oňaýly çözgütlerini gözläp tapmakda tagallalaryň birleşdirilmegine gönükdirilendir.
Telefon söhbetdeşligiň ahyrynda doganlyk ýurtlaryň baştutanlary türkmen-owgan gatnaşyklarynyň dostluk we hoşniýetli goňşuçylygyň iň gowy däplerine, taraplaryň özara erk-islegine daýanyp, geljekde hem ähli ugurlarda üstünlikli ösdüriljekdigine ynam bildirdiler.
Prezidentler Gurbanguly Berdimuhamedow we Mohammad Aşraf Gani hoşlaşanlarynda, birek-biregi ýetip gelýän Täze ýyl bilen gutlap, iki ýurduň halklaryna abadançylyk we rowaçlyk arzuw etdiler.


text:
Global Perspektiwa -29 18-nji Iýul: Ýer ýüzüni basyp alyjy hereket hökmünde FETÖ
Ankara Ýyldyrym Baýezyt Uniwersitetiniň Syýasy Ylymlar Fakultetiniň Dekany Prof.Dr. Kudret Bülbüliň tema boýunça synyny dykgatyňyza ýetirýäris…
Global Perspektiwa 29
Mundan ozalky makalamyzda 15-nji iýulda başdan geçirilen wakalaryň, FETÖ-niň nämedigine, guramanyň agzalarynyň maşgalalaryndan, jemgyýetden we umumy kabul edilen yslamy gymmatlyklardan daşlaşdyrylyp nähili ýetişdirilýändiginiň üstünde durup geçipdik. Kyn we uzak möhletli tälim etabyndan soň, guramanyň agzalarynyň maksadyna ýetmek üçin ähli zady edip biljek derejä ýetirilýändigini belläp geçipdik.
Indi bolsa Ankara Ýyldyrym Baýezyt Uniwersitetiniň Syýasy Ylymlar Fakultetiniň Dekany Prof.Dr. Kudret Bülbüliň şu günki temamyz boýunça synyny dykgatyňyza ýetirýäris…
FETÖ-niň guramaçylyk usuly.
Gizlin we mukaddes ynanç bilen ýaňadandan formatlananyndan soň, FETÖ öz agzalaryny guramanyň ol ýerlerde ýaýramagy üçin başga ýurtlara iberýär. Ol ýurtlardaky guramaçylyk, guramanyň Türkiýedäki ilkinji ýyllarynda ýerine ýetiren guramaçylygyna meňzeşdir. Ilki bilen mekdepler açyp, jemgyýetçilik guramalaryny guryp, jemgyýetçilik we meýletin guramalar ýaly görünip, guramaçylyklaryna başlaýarlar. Bu etapda esasy iki zady maksat edinýärler. Iş alyp barýan ýurtlarynda özlerine täze agzalar tapmak, ýetişdiren adamlaryny ol ýurdyň iň strategik guramalaryna ýerleşdirmek. Şeýlelik bilen ol ýurtlaryň dolanşyklaryny gizlin bir ýagdaýda ele salmak. Biraz üns berilse FETÖ-niň mekdeplerinden uçurym bolanlaryň ähli ýurtlarda razwedka gulluklaryna, harby we Içeri işler edaralaryna, Premýer ministrlik, Prezident diwany, Merkezi banky ýaly strategik guramadyr-edaralara ýuwaş-ýuwaşdan ýerleşendiklerini görüp bolýar. FETÖ-niň guramaçylygyny bilmeýänler bolsa liberal, sosialist, hristiýan, dünýewi ýaly biri-birinden tapawutly usullar bilen ýerleşendiklerine göz ýetirip bilmeýärler. Aglaba gezek göz ýetiren mahallary bolsa örän giýç bolýar.
FETÖ diňe Türkiýe üçin howplumy?
Liderini älem jahanyň ymamy hökmünde häsýetlendirmekleri we dünýäniň ähli ýurtlaryna ýaýratmaga synanyşmaklary sebäpli FETÖ-niň diňe Türkiýäni nyşana alan bir gurama bolmandygy aýdyň bir zatdyr. Guramanyň dünýäniň 170-den gowrak ýurdynda iş alyp barandygy aýdylýar. Näçe ýurtda guramaçylykly bolandygyny bolsa aýtmak mümkin däldir. Sebäbi öz atlary bilen dälde, tapawutly atlar bilen guramaçylyk edýändigi bilinýär. Bu ýurtlaryň aglabasy musulman ýurtlar däldir. Türkiýe bu guramanyň gizlin maksadyny bilýändigi we gerek bolan çäreler görendigi sebäpli gurama indi özüni hakyky ýüzüni bilmeýän ýurtlar üçin has uly bir howpdyr. Käbir ýurtlarda ýasama bir ýagdaýda gurama entegem jemgyýetçilik we meýletin guramalar ýaly köpelmäge, ýoýlan ynançlaryna täze agzalar edinmek üçin mekdepler açmaga dowam edýär. Örän gussaly, ganly we uly ýitgiler bilen özüne tejribe edinen Türkiýäniň başyndan geçirenleri has uly ýitgiler çekmezlikleri üçin almak isleýänlere aýdyň bir sapakdyr.
FETÖ howpy dowam edýärmi?
Birnäçe ýyl ozal şu günleri arzuw edip hem bolmazdy. FETÖ tarapyndan emele getirilen gorky imperatorlygy sebäpli adamlaryň başyndan geçirenlerini gürrüň bermekleri, FETÖ tarapyndan sezewar galynan dildüwüşikleri, aýan etmek mümkin däldi. Ilki bilen bu günlere şükür edilmelidir.
FETÖ iň uly güýjüni adamlaryň adam bolmagyndan gözbaş alýan gowy niýetlerden alýardy. Adamlar özlerine öwrülen ýüzlere seredip, gurama uly goldaw berýärdi. Indi guramanyň özüni gizlemegi, tapawutly görünmek taktikalary, hilegär meýilnamalary, ölümi, öldürmegi, her dürli düldüwüşigi kanuny hökmünde garaýan bozuk ynançlary hemmeler tarapyndan bilinýär. Türkiýe we dünýä üçin iň uly bähbit gurama bilen bagly, örän uly uly ýitgiler çekilip elde edilen sapakdyr.
Türkiýäniň we türk halkynyň orta goýan ummansyz gaýrady we gurama bilen bagly akyl ýetirişi bilen dünýäniň ençeme ýurdunda guramanyň guramaçylyk strukturasy çökerdildi. Jemgyýetiň göz ýetirmegi we guramanyň agramly böleginiň çökerdilmegi sebäpli guramanyň agramly bölegi indi agdarlyşyk edip, bir ulgam gurup bilmek mümkinçiligine eýe däl. Şonuň bilen baglylykda ulgam döretmek mümkinçiligi bolmasada, guramanyň entegem ýumurmak, ýok etmek mümkinçiligi bar. Puldy Pensilwaniýadaky liderinde bolan ganhor robotlar, janly bomba hökmünde FETÖ-niň iş alyp barýan dünýäniň aglaba böleginde barlygyny dowam etdirýärler. Türkiýe bilen Russiýany biri-birine duşman etmek üçin bir FETÖ terrorçysynyň rus ilçi Karlowy öldürmegi ýaly, terrorçylykly aksiýalar edip bilmek mümkinçilikleri entegem bar. Bu howp diňe Türkiýä däl, eýsem iş alyp barýan ähli ýurtlar üçin abanmagyny dowam etdirýär. Ençeme ýurtda syýasy ulgamlaryň iň möhüm merkezlerinde ýatan we buýruga garaşýan öýjükler hökmünde barlyklaryny dowam etdirýärler.
Ýene-de bir bellemeli zat bolsa, hawa, adam sypatly, bäbek ýüzli ganhor robotlaryň programmasy we olary dolandyrýany anyklandy. Emma işlerini gizlin ýagdaýda alyp barýandyklary we şahsyýetlerini gizleýändikleri üçin kimlerden ybaratdygy anyklanmandygy sebäpli ganhor robotlar aramyzda barlygyny dowam etdirýärler. Mundan başgada bütin dünýäde bu zäherli programmanyň täsir ýetiren ýüz müňlerçe adam bar.
Ygtyýary, ulanyp bilmek wezipesi ABŞ-däki terrorçybaşa berilen bu adam sypatly robotlaryň, ýaňadandan azat, garaşsyz, öz başyna pikir edip bilýän adamlara öwrülmek üçin bütin dünýäden psihologlaryň, sosiologlaryň, lukmanlaryň, din adamlaryň täze we döwrebap pikirlerine we işlerine mätäçlik bar. Ganhor robotlary ýaňadandan adamlara öwürip boljak bir çözgüt tapylmadygy saýyn hiç bir adamyň, ýurdyň, jemgyýetiň gelejegi howpsyzlyk astynda däldir. Beýleki tarapdan ganhor robotlar, statiki bolman, özlerini täzeläp bilmek mümkinçiligine eýe. Ýerli, milli, global ençeme aktor bilen sazlaşyk içinde işläp bilmek ukyba eýe. Şu günki gün käbir global aktýorlar bilen, razwedka edaralary bilen örän sazlaşyk içinde işläp bilýärler. Şol sebäpli bu aktýorlar ganhor robotlaryň elmydama özlerine boýun egjekdigini pikir edýärler. Bu guramanyň taryhyna ser salynanda hiç bir ýurt bilen hiç wagt dowamly gatnaşyk ýola goýmandygy, olar üçin esasy zadyň özleriniň programmalarydygy aýdyňdyr. Şol sebäpli şu günki gün diňe ulanmak gatnaşygynda bolsalar hem, uzak möhletde FETÖ özlerini ulanandygyny pikir eden global aktýorlar we razwedka gulluklary üçin hem howpdyr. Içinden çykan maşgalalaryna, jemgyýete, ýurtlaryna wepaly bolmaýan robotlaryň global razwedka gulluklaryna ýa-da şu wagt ýaşaýan ýurtlaryna wepaly boljakdyklaryny pikir etmek diňe körlükdir. Türkiýäni we dünýäni garaşýan bular ýaly bir basyp alyjylygyň gahrymanlarça öňünde duran, özüniň we maşgalasynyň janyny howp astyna alyp, muny dünýä tanadandygy we hakyky ýüzüni görkezendigi üçin Türkiýe we dünýä Prezident Rejep Taýýip Erogana örän köp zat borçly.
Ankara Ýyldyrym Baýezyt Uniwersitetiniň Syýasy Ylymlar Fakultetiniň Dekany Prof.Dr. Kudret Bülbüliň tema boýunça synyny dykgatyňyza ýetirdik.


text:
turkmen-talyp
Durmushdaky gorky.
Durmush - wagt duranok, gechip baryar. Her bir adamyn durmushda gorkyan zady bolyar we durluche bolyar. Sebabi adamda gorky duygusam bar we ol duyguny gandyrmaly. Yone dogry gandyrmaly. Mslm suwsan näche nahar iysenem suwsuzlygyny gandyryo bolanok.
Diyyarler adam Allahdan gaty gorksa ol bashga zatdan gorkanok. Allahdan gorkmasa ol b...
Bagt
Bagt siz uchin name? Hemme kishi bagt gozleyar.
Bendänin bar gaygysy - durmushy bir döwüm chörek bolsa
Adam bendä achlyk gelende, yada durmushy kynlashsa adamchylygam, bashgalara bolan sylagam yitip jennel durmusha bash goshyar.
Kynchylyklar adamy bekeder.
Bu dünyä kynchylyklardan ybarat. Kynchylyklara döz gelip bilmeyän adamzada-da peyda getirip bilmeyär. Adamzada peyda getiren adamlar ach hem bolan, uky tertibinem bozanlar w sh m. Nebsinin islän zadyny edip yören hich zada-da döz gelip bilmez.
Barin gyzygyny nädip artdyryp bolar?
Bu saytda kän gyzyk we hereket yok. Yada tmda girip bolanokmyka?
Nähili temalar achylmagyny islardiniz we haysylary islanzok?
Turkmenistan Ykdysadyyeti
Tm Ykdysadyyeti üchin haysy ugurlar, önümchilikler, hyzmat beryan ugurlar has möhüm sizche?
Turizmmi?
Önümchilikler haysylar?
Hyzmat berish ugurlar?
Gelin pikir alyshalyn.
Hakykat - ajydyr
Hakykat - ajydyr, yöne halas bolmaga eltyar.
Hakykaty durli sebaplerden gizleyarler: ya dünyä bähbidi sebäpli ya abray üchin ya gorkudan. Yöne hakykat yitenok bir gün her kime ayan bolyar.
Biri sana köp yagshylyk edenson ona hakykaty aydanda halanmajagyny bilende de aytmak uly synagdyr.
Allah hakykaty ay...
Oraza ayy - mün aydan yagshydyr.
Salam ildeshler, ine mün aydanam hayyrly ay bolan we dinimizin bäsh sütüninin biri bolan oraza tutulyan ay - Remezan aya da geldik. Shul mynadybetli sizi gutlayan we tutyan orazalarynyzyn Allahyn dergahynda kabul bolmagyny dileyan.
Bu aydaky uly bereketden payynyzy alyn dostlar, yagny oraza tutun.
Ömür gysga, wagt durmayar.
Adam ömri gaty gysga, shol sebäpden 5 günlük yalanchy dünyä diyyärler. Wagt gecher bizem ötüp gideris yöne nähili gideriskä?
Nähili yashasan - sheyle de ölersin, sonun bolar diyyärler.
Shol sebäpden - dogry yashamak gaty wajyp, dogry ölmek isleyän bolsak.
Hawa dogry yashamak hem kyndyr. Yöne sony nurly....
Inflasiya
Inflyasiya - pulun guyji yagny satyn almak guyji peselishe diyilyar. Bir ykdysadyyetde pul mukdary bn onumchilik mukdarynyn arasyndaky aragatnashyk inflasiyany kesgitleyar. Eger onumchilik kopelse shtuk bashyna dushyan baha dushyar we bolluk emele gelyar. Eger onum mukdary azalsa onda shtuk basha dushyan baha galyp gytlyk emele gelyar.
Bärem tdh bn edebiyat
Dostlar barem yöne tdh bn edebiyat bloglarla. Hany özbashdak pikir alyshylyan temalar yokmy kän aktiwligem yok. Erkin pikirli temalar achalyn ildeshler.
Söyyän we gyzyklanyan hünärin
Adam söyyän ishine höwesi-söygüsi bolanda kämil edyär diyipdirler. Siz nähili hünäri özünize sayladynyz?
Salam köne we täze agzalar
Salam köne we täze agzalar. Könelerden kimler bar, hany hä berin?


text:
Türkiýäniň paýtagty Ankarada dekabr aýynyň ahyrynda, Türkmenistanda işläp gaýdan birnäçe türk işçisi aýlyklary tölenmänsoň kyn ýagdaýa düşen segsen töweregi maşgalanyň adyndan, türkmen ilçihanasynyň öňünde nägilelik bildirip, metbugata beýannama berdiler.
Türk işçileri Türkmenistanyň Ankaradaky ilçihanasynyň öňünde geçiren piketiniň metbugat beýannamasynyň wideo şekilini Azatlyk Radiosynyň redaksiýasyna hem iberdiler.
Türkmenistanyň Ankaradaky ilçihanasynyň ýanynda üýşen on bäş töweregi türk işçisiniň öňünde durup metbugat beýannamasyny aýdýan türk işçisi Türkmenistanda "Çeper gurluşyk" we "Ajaýyp bina" atly firmalarda 2 ýyl dürli gurluşyk işlerinde işlän segsen töweregi türk işçisiniň aýlygynyň berilmän gaty kyn ýagdaýa duçar edilendigi sebäpli, türkmen ilçihanasynyň öňünde şeýle piket geçirip, metbugata beýannama bermäge mejbur bolandygyny öňe sürýär. Pikete gatnaşýan türk işçileri Türkiýäniň daşary işler ministrligine, içeri işler ministrligine we zähmet hem sosial üpjünçülik ministrligine, şol bir wagtyň özünde-de Türkmenistandaky degişli ministrliklere arza bilen ýüz tutulandygyny, ýöne arzalara hiç hili jogap berilmändigini aýdýarlar.
"Biz Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýýip Erdogandan we Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowdan kömek soraýarys. Biz aýlyklarymyzy alyp bilmän, gaty kyn ýagdaýda galdyk. Biz 2 ýyldan bäri Türkmenistanda eden işlerimiziň puluny almaga synanyşýarys. Biziň arzymyzy degişli ýolbaşçylara ýetirip, Türkmenistandaky "Çeper gurluşyk" we "Ajaýyp bina" atly firmalarda 2 ýyl dürli gurluşyk işlerinde işlän segsen töweregi türk işçisiniň aýlygynyň tölenmegi barasynda buýruk bermegiňizi haýyş edýäris" diýip, piketde metbugat beýannamasyny okaýan türk işçisi aýdýar.
Ýeri gelende bellesek, bu türk işçileriniň Türkmenistanda aýlyklaryny alyp bilmeýändigini aýdyp metbugata beren ilkinji beýannamasy däl. Türk işçileri we şol sanda Türkmenistanda işlän türk işewürleri hem öz aýlyk-haklarynyň berilmändigini bildirip, birnäçe gezek Azatlyk Radiosyna ýüz tutupdy we olar bilen baglanşykly türk media serişdelerinde hem yzygiderli maglumatlar berlipdi.
Azatlyk Radiosy bilen bu temada gürrüňdeş bolan, owal Türkmenistanda Çalyk holding firmasynda işläp gaýdan Erol Egrek atly türk hünärmeni öz aýlyklaryny, iş haklaryny we şol sanda kompensasiýalaryny alyp bilmeýän türk işçileri bilen türk işewürleriniň yzygiderli ýagdaýda Türkiýäniň hem Türkmenistanyň prezidentlerinden kömek soramagy dowam edýändigini aýdýar.
Beýleki tarapdan, Azatlyk Radiosyna ýüz tutan türk işewürlerinden, merkezi Ankarada ýerleşýän "Megasan" maýadarlar jemgyýetiniň başlygy Erdogan Suranoglu hem Türkmenistandaky algylaryny alyp bilmeýändigini gürrüň beripdi.


text:
Ak tamyň ýokary derejeli maslahatçysy MakMaster ABŞ-nyň mili howpsuzlygyny goramakda edilmeli iň esasy wezipeleriň biri Orsýetiň bütin dünýädäki saýlawlara “mekir” gatyşygynyň üstüni açyp, Moskwanyň mundan beýläk demokratik prosese badak salmagynyň öňüni almakdyr diýdi.
“Biz bu çylşyrymly [gatyşyk] strategiýalaryna garşy durmagyň tärlerini tapmaly” diýip, Birleşen Ştatlaryň prezidenti Donald Trampyň howpsuzlyk boýunça maslahatçysy MakMaster 2-nji ýanwarda “Amerikanyň sesi” kanaly bilen Ak tamda geçirilen interwýuda aýtdy.
“Orsýet bu täze wehimi ulanmakda, ýagny halklaryň arasyna ala salyp, olar oňuşmaz ýaly jemgyýetleri birek-birege duşman etmek üçin ýalan maglumatlary, propagandany we sosial media gurallaryny ulanmakda gaty ussatlaşdy” diýip, MakMaster aýtdy.
ABŞ-yň aňtaw gulluklary ýanwar aýynda öz seljermelerini çap edip, Russiýanyň prezidenti Wladimir Putiniň Birleşen Ştatlarda geçirilen saýlawlara “täsir ediş kampaniýasyna” buýruk berendigini aýtdy. “Täsir ediş kampaniýalarynyň” Birleşen Ştatlaryň saýlawlaryny ynamdan gaçyrmagy, Trampyň demokrat garşydaşy Hillari Klintona zyýan ýetirmegi we Trampa ýardam bermegi göz öňünde tutandygy aýdyldy.
Ýewropaly resmiler hem öz saýlawlarynda, şol sanda Fransiýada, Ispaniýada we Britaniýadaky “Breksit” saýlawlarynda, Orsýetiň olara gatyşmaga synanyşandygyny aýdýarlar.
MakMaster Orsýetiň baş goşýan “pişesini” suratlandyrmak üçin “assyryn ýeserlik diýen söz jüpüne düşýär” diýýär.
“Diýmek, iň möhüm çärelerden biri olaryň üstüni açyp görkezmek; olaryň eden işleriniň esaslaryny we maksatlaryny açyp görkezmek” diýip, ol belledi.
“Muny şeýle etmek bilen biz olaryň halkymyza we beýleki jemgyýetlere ýetirmäge synanyşýan negatiw täsirini gowşadarys.
Ruslar Ýewropada örän işjeňdi... Aýdaly, golaýda Fransiýada geçen saýlawlarda, Kataloniýanyň garaşsyzlygy bilen bagly Ispaniýada geçirilen referendumda örän işjeňdi. Olar Meksikada bireýýäm işjeňleşip başlady. Olaryň Garadag respublikasynda döwlet agdarylyşygyna synanyşmak üçin eden işlerini hem göz öňünde tutmaly” diýip, MakMaster belledi.
“Meniň pikirimçe, Orsýetiň durnuksyzlaşdyryjy häsiýetiniň üstüni açyp görkezmek örän möhüm ilkinji ädimdir. Sebäbi, haçan-da hemmeler olaryň “etsem-petsemini” göreninde, olar arabozarlyk güýjüni ýitirer” diýip, ol aýtdy.
MakMaster Orsýetiň ABŞ-da ýa-da başga ýerlerde geçirilen saýlawlara öz gatyşygyny ret edýändigini hem nygtap, ýöne munuň “hakykata gabat gelmeýän ret edişlikdigini” aýtdy.
Olar özleriniň Malaziýanyň howaýollaryna degişli 17 reýs belgili uçary urup ýykyp, 298 adamyň ganyna galandyklaryny ret etdiler, olar Krymda ýa-da gündogar Ukrainada öz harbylarynyň bardygyny hem ret etdiler ýa-da Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň režiminiň himiki ýarag ulandy diýilmegini we muny özleriniň ýaşyrýandyklaryny hem ret etdiler diýip, ol belledi.
Gollandiýaly derňewçiler we beýlekiler 2014-nji ýylyň iýul aýynda gündogar Ukrainada Malaziýa howaýollaryna degişli ýolagçy uçaryň Orsýetde öndürilen howa hüjümlerinden goranyş ulgamy bilen urlup ýykylandygyny aýdýar.
Orsýetiň gündogar Ukrainada 2014-nji ýyldan bäri dowam edip, şu wagta çenli 10 müň 300 adamyň ölümine getiren uruşda seperatistleri goldamagy we Ukrainanyň Krym regionyny bikanun anneksiýa etmegi sebäpli Birleşen Ştatlary we beýleki Günbatar döwletleri oňa garşy sanksiýa girizdi.
“[Olaryň ret etmeginiň] mundan beýläk gadyry ýok. Meniň pikirimçe, biziň etmeli işimiz Orsýetiň durnuksyzlaşdyryjy häsiýetine garşy çykmakdyr. Ozalam belleýşim ýaly, perdäni açyp görkezmeli” diýip, MakMaster belledi.
Ýöne muňa garamazdan, Birleşen Ştatlaryň Orsýet bilen hyzmatdaşlyk etmegiň ugurlaryny tapmagy hem wajyp bolup durýar diýip, ol sözüniň üstüne goşdy.
“Şol bir wagtyň özünde biz Orsýet bilen aramyzda bolaýjak konflikletleriň hem öňüni almaly. Biziň etmek isleýän zadymyz, Orsýet bilen bähbitlerimiziň çaknyşýan ýerlerinde olar bilen hyzmatdaşlyk mümkinçilikleriniň ugurlaryny tapmak isleýäris” diýip, prezidentiň howpsuzlyk maslahatçysy belledi.
“Gürrüňi edilýän şol ýerlerden biri Demirgazyk Koreýa, beýlekisi bolsa Eýran.
Ýakyn Gündogarda Eýranyň goluny güýçlendirmek Orsýete näme bähbit getirer? Bu olara örän gymmada düşer” diýip, MakMaster nygtady.


text:
Beýik Seljuk türkmenleriniň şadöwletiniň meşhur soltany Alp Arslan Türkmen milletimizden çykan iň beýik gahrymanlaryň biridir. Ol Horasanyň meşhur häkimi Dawut Çagry begiň ogludyr.
Entek, Beýik Seljuk türkmenleriniň döwletiniň gurulmasyndan has öň, Çagry beg Türkmen öz inisi Togrul beg Türkmen bilen birlikde Garahanlylar neberesinden bolan hökümdar Aly Tegin bilen çaknyşyga taýýarlanyp ýörkä, Seljuklar maşgalasynda şatlykly bir waka bolup geçipdir. 1029-njy milady ýylynyň ýanwar aýynyň 20-si güni Çagry begiň bir ogly dünýä inipdir. Bu gutly gün doglan oglanjyga «beýik gahryman arslan» manysyny berýän «Alp Arslan» ady dakylypdyr. Ýöne, ylmy edebiýatlarda Alp Arslan Türkmeniň 1033-nji milady (425-nji hijri) ýylynda doglandygy barada maglumat hem bar.
Alp Arslan ýaşlygyndan başlap gaýduwsyz häsiýeti we söweşjeňlik ukyby bilen tapawutlanypdyr. Kakasy Çagry begiň Seljuk türkmenleriniň döwletiniň abatlygy we berkararlygy üçin amala aşyran harby hereketlerinde mydama ýanynda bolupdyr. Ol kakasynyň başda duran serkerdeleriniň biri bolmak bilen, söweşlerde ýeňişleriň gazanylmagynda ähmiýetli işleri amala aşyrypdyr.
Alp Arslan Türkmen 1043-1044-nji ýyllarda, özüniň ýaşlygyna garamazdan gujur-gaýratlylygyny görkezipdir. Şol döwürde Çagry beg hassalanypdyr. Bu ýagdaýy peýdalanmak islän Gaznaly türkmenleriniň döwletiniň hökümdary Mewdud, elden giderilen Balh we Toharystan topraklaryny seljuklardan yzyna gaýdyp almak maksady bilen, bu ýerlere goşun çekipdir. Gaznalylaryň harby güýçlerine garşy kakasyna derek Seljuklaryň goşunynyň başynda bolup söweş etmek ýaşajyk Alp Arslanyň paýyna düşüpdir. Alp Arslan özüniň serkerdeligindäki goşun bilen örän çaltlykda hereket edip Balha gelipdir, gelşine-de tizden-tiz hüjüme geçipdir. Bu söweşde, Gaznalylaryň goşuny derbi-dagyn edilipdir. Şonda, Alp Arslan tarapyndan ýesir alnan kiçi we uly derejedäki goşun serkerdeleriniň sany müňe ýetipdir. Örän köp mukdarda ýarag we atlar olja alnypdyr. Alp Arslanyň ýeňiş gazanyp yzyna gaýdyp gelmegi kakasyny örän begendiripdir. Hatda, çeşmeler Çagry begiň, ýaş oglunyň gazanan harby üstünligine guwanmak we begenmek duýgusyna gaplanmasy sebäpli öž hassalygyndan açylandygyny-da ýazýarlar.
Çagry beg Türkmeniň Termez şäherini eýelemek üçin eden harby saparlarynda hem ýaşajyk Alp Arslan kakasynyň ýanynda bolupdyr. Horasanyň goralmagy üçin uly ähmiýeti bolan Termezi Gaznalylaryň elinden almagy maksat edinen Çagry beg, galanyň özüne tabşyrylmagyny isläp, ony goraýjylaryň ýolbaşçysyna hat ýazyp iberipdir. Çagry beg, hatyň içinde özüniň ýaşajyk ogly Alp Arslanyň gazanan ýeňşiniň Gaznaly türkmenleriň döwletiniň gutarnykly sarsandygyny görkezýän bir subutnamadygyny açyk aýdypdyr. Haty üns bilen okan galany goraýjylaryň serkerdesi, öz hökümdaryndan ýardamyň gelmejekdigine düşünip. Termezi galdyryp, Gazna şäherine çekilipdir.
Alp Arslana, 1058-nji ýylda, seljuklaryň ägirt döwleti üçin eden işlerinde, hereketlerinde gazanan üstünlikleri mynasybetli kakasy Çagry beg tarapyndan Balh, Toharystan, Termez, Kobadiýan, Wahş we Walwalij topraklary häkimlige berlipdir. Kakasy Alp Arslana Aly bin Şadany wezir edip belläpdir. Maglumatlardan Alp Arslanyň ýönekeý bir häkimlige däl-de, seljuklaryň ägirt döwletiniň gündogar serhedine gözegçilik edip goraýan, garaşly bir kiçi döwletiň, ýagny Seljuk türkmenleriniň Horasandaky döwletiniň başyna getirilendigi görünýär. Bu Alp Arslanyň zikgeleden pullaryndan hem bellidir.
Şazada Alp Arslanyň ýaşlykda gazanan hökümdarlyk tejribesi soňky soltanlyk eden döwürlerinde örän peýda beripdir. Kitaplarda Alp Arslanyň çagalygynda örän gowy bilim alandygy agzalýar.
Alp Arslanyň döwründe Orta we Ýakyn Gündogarda şu döwletler bolupdyr: Musulmançylygyň gündogar serhetleriniň üstünde ýerleşen Garahanly türkmenleriň döwleti (840-1212), bu günki Owganystan we Günbatar Päkistan bilen Demirgazyk Hindistan topraklarynda ýerleşen Gaznaly türkmenleriniň döwleti (962-1187), Müsür we Siriýada ýerleşen şyga Fatymylaryň halypalygy (910-1071), Anadolyda we Ýewropada (Balkanlarda) ýerleşen Wizantiýa döwleti (395-1453). Bulardan başga-da birtopar ownuk döwletler bolan-da bolsa, şol döwürdäki döwletleriň arasynda edilen gatnaşyklarda üns çekäýjek ähmiýetli rollary oýnamandyklary üçin bellenip geçilmändir. Ýöne Yspyhan we onuň töwereklerinde (Eýranda), seljuklaryň goňşusy bolan, soň seljuklar tarapyndan eýelenen, Büweýhogullarynyň häkimliginiň hem bolandygyny bellemek zerur.
Kakasyndan örän ygtybarly hökümdarlyk terbiýesini alan Alp Arslan, Çagry beg Türkmen aýatda dirikä hem onuň Horasandaky seljuk türkmenleriniň döwletinde örän möhüm işleri amala aşyrypdyr. Şol döwürde, Gaznaly türkmenleriniň hökümdary Mewdud Seljuk türkmenleriniň Horasandaky döwletine garşy Garahanlylar hem-de Büweýhogullary bilen gepleşik geçirip, üçli birleşigi döredipdir. Emma Mewdud wepat bolupdyr. Onuň ölüminden habarsyz ýola çykan birleşigiň beýleki agzasy Büweýhogullary neberesinden Kalijar bolsa hassalanyp, Yspyhana dolanypdyr. Garahanlylar neberesinden bolan hökümdar Arslan han bolsa, Termeze çenli gelipdir. Onuň çozuşy Termeziň erbet talanmagyna alyp barypdyr. Talanan ýerler bolsa, bilşimiz ýaly, Alp Arslanyň häkimligindäki ýerlerdi. Şu sebäpli talaňçylygyň öňüni alyp, gelen goşuny yzyna serpikdiren hem ýene-de Alp Arslan bolupdyr. Soňra onuň kakasy Çagry beg, Jeýhunyň kenarynda öz soltanlyk çadyryny guran Garahanlylaryň hökümdary Arslan han bilen görüşipdir. Olar Horasana we Seljuklaryň elindäki beýleki ýerlere Garahanlylardan hiçbir güýjüň talaňçylyga gelmejekligi barada şertleşip, parahatçylyk ylalaşygyny baglaşypdyrlar.
Hökümdar Mewdudyň ölüminden soňra Gaznalylaryň tagtyna geçen Ferruhzad bin Mesud uly bir goşun sürüp, Horasana ýöriş edipdir. Balhda, onuň öňünden bu ýeriň häkimi Kutbeddin Kül Saryk goşuny bilen çykypdyr we asgyn gelipdir. Ol ýakynlary bilen Gaznalylara ýesir düşüpdir. Muňa namys eden Alp Arslan kakasyndan Gaznalylara garşy harby herekete çykmaga özüne rugsat berilmegini sorapdyr. Kakasy Çagry begden oňaýly jogaby alanyndan soňra bolsa ol duşman goşunynyň üstüne ýöriş gurap, ýeňiş gazanypdyr. Ol Gaznalylar döwletiniň ýokary wezipeli emeldarlarynyň we döwlet adamlarynyň birtoparyny ýesir alypdyr. Bu iki döwletiň arasynda dowam eden oňuşmazlyk, Gaznaly türkmenleriniň hökümdary Ferruhzadyň ýerine Ybraýymyň tagta geçmegi bilen tamamlanypdyr. Iki döwletiň arasyndaky bolup geçen surnukdyryjy söweşlerden ýadan Çagry begiň razylygy bilen, Hindiguş daglary iki döwletiň arasyndaky döwlet serhedi hökmünde kabul edilip, 1059-njy ýylda seljuklar hem-de gaznalylaryň arasynda parahatçylyk ylalaşygy baglaşylypdyr.
Yaşlygyna garamazdan, Alp Arslan, diňe öz kakasynyň däl, eýsem, onuň inisi Togrul begiň hem ýakyn goldawçysy bolupdyr. Togrul beg, öz doganoglany Ybraýym Ýynalyň gozgalaňa baş galdyryp, Hemedany eýeläp, kyn güne salanynda, dogany Çagry begden tiz ýagdaýda kömek sorapdyr. Ol bolsa, inisine kömek üçin ogullaryndan Alp Arslany we Seljuk türkmenleriniň Kermandaky döwletiniň hökümdary Gara Arslan Gurdy iberipdir. 1059-njy ýylda, bu şazadalar Ybraýym Ýynalyň goşunyny ýeňip, döwleti içki howpdan halas edipdirler.
Taryhy maglumatlar, Alp Arslanyň hökümdarlygynyň irki döwürlerinden başlap, özbaşdak harby hereketleri hem geçirendigini habar berýärler. Olaryň biri Merwden Eýranyň Pars topraklaryna guralan ýörişdir. Bu ýöriş kakasynyň Alp Arslany entek öz ýerine häkim yglan etmesinden has öň bolupdyr. Onuň bu harby hereketinden, Beýik Seljuk türkmenleriniň döwletiniň emeldarlarynyň, emirleriniň hiç biri, hat-da soltan Togrul beg hem habarsyz bolupdyr. Alp Arslan öz goşuny bilen Fesa şäherine gelip, bu ýerdäki Büweýhogullarynyň wekilini gaçyp gitmäge mejbur edipdir. Garşylyk görkezenleriň bir toparyny heläkläp, üç müň kişini ýesir alypdyr. Alp Arslan bu ýörişinde, bir million altyn dinar gymmaty bolan olja bilen yzyna dolanypdyr. Çeşmelerde bu başarylan işiň, örän uly işdigi bellenip geçilýär. Bu ýöriş, Alp Arslanyň ýaşlygyna garamazdan uly işleri amala aşyryp bilendiginiň subutnamasydyr.


text:
Şu gün Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Özbegistan Respublikasyna döwlet sapary tamamlandy. Ikinji günüň maksatnamasy Ürgenç şäherindäki Türkmen-özbek dostluk öýüniň açylyş dabarasyny, şeýle hem Hywa şäherindäki taryhy-medeni ýadygärlikler toplumyna barlyp görülmegini öz içine aldy.
Ozal habar berlişi ýaly, düýn Daşkentde ýokary derejede ikitaraplaýyn gepleşikler uly üstünlige beslenip, olar iki goňşy ýurduň we iki halkyň gadymdan gözbaş alýan dostluk we doganlyk däplerine üýtgewsiz ygrarlydygyny, netijeli hyzmatdaşlygy berkitmäge we giňeltmäge taýýardygyny tassyklady. Ýokary derejedäki duşuşygyň jemleri boýunça gol çekilen resminamalar munuň aýdyň subutnamasy bolup, olar netijeli döwletara gatnaşyklaryny has-da giňeltmäge ýardam berer.
Şeýle hem düýn iki döwletiň Liderleriniň gatnaşmagynda “Aşgabat” seýilgähi dabaraly ýagdaýda açylyp, ol türkmen paýtagtynyň keşbiniň Daşkentdäki beýanyna öwrüldi. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň adyndan gowşurylan sowgatlar täze seýilgähe gelen körpeler üçin ýakymly waka boldy. Şadyýan çagalar muňa jogap hökmünde türkmen Lideriniň adyna hoşallyk sözlerini beýan etdiler.
Şu gün irden hormatly Prezidentimiziň awtoulag kerweni sapar mahaly bellenilen kabulhanadan çykyp, Islam Karimow adyndaky Halkara howa menziline tarap ugrady.
Hormatly Prezidentimiziň uçary özbek paýtagtynyň howa menzilinden meşhur taryhy-medeni ýadygärlikleri bilen tanalýan Ürgenje—Horezm oblastynyň dolandyryş merkezine tarap ugur alýar.
... Beýik Ýüpek ýolunyň dowamly we esasy bölegi Orta Aziýanyň içinden, şol sanda Türkmenistanyň we Özbegistanyň çäklerinden geçipdir. Hytaýdan ýüpekli, Hindistandan hoşboý we dürli reňkli zatlar, Eýrandan kümüş önümleri, wizantiýa matalary, afrosiab keramikasy we beýleki harytlar ýüklenen kerwenler Garagum çöli boýunça Merw hem-de Horezm ýaýlalarynyň üsti bilen ýol söküp, Murgap derýasyndan we Amyderýadan geçipdir. Bu gadymy ýol Ýewraziýa giňişliginde söwdanyň we ykdysadyýetiň ösmegine hyzmat edip, köp halklaryň arasynda medeni we ylmy gatnaşyklary ýola goýmaga ýardam beripdir. Biziň ýurtlarymyz bu wakada esasy orny eýeläpdir.
Häzirki döwürde milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň taýsyz tagallalary netijesinde gadymy taryhy we medeniýeti bolan, dünýä siwilizasiýasynyň genji-hazynasyna uly goşant goşan Türkmenistanda baý milli mirasy goramak, dikeltmek we dünýä ýaýmak döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň hatarynda kesgitlenildi. Şunda geçmişiň ajaýyp binagärlik ýadygärliklerini öwrenmek we dikeltmek, goraghana ýerlerini aýawly saklamak boýunça maksatnamalaryň we taslamalaryň amala aşyrylmagyna aýratyn ähmiýet berilýär.
Horezme we Hywa baryp görmegiň döwlet Baştutanymyzyň saparynyň maksatnamasyna girizilmeginiň aýratyn manysy bar. Bu gün doganlyk halklaryň medeniýetleriniň we milli däpleriniň umumylygy, gadymdan gözbaş alýan hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklary özara bähbitli we deňhukukly hyzmatdaşlygy ösdürmek üçin ygtybarly esas bolup hyzmat edýär.
... Iki ýurduň Döwlet baýdaklary bilen bezelen Ürgenjiň howa menzilinde Türkmenistanyň Baştutanyny Özbegistanyň Prezidenti mähirli garşylaýar.
Çagalaryň ýerine ýetirmeginde türkmen we özbek dillerinde halklarymyzyň arasyndaky dostlugy wasp edýän goşgular ýaňlanýar.
Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa gyzlar gül gowşurýarlar. Myhmansöýerligiň asylly däplerine görä, Horezm oblastynyň ýaşululary belent mertebeli türkmen myhmanyna duz-çörek hödür edýärler.
Döwlet Baştutanlarynyň öňünde Özbegistanyň iri oblastlarynyň biriniň aýdym-saz we tans toparlarynyň agzalary öz ussatlygyny görkezýärler. Bu şanly waka mynasybetli taýýarlanan dürli öwüşginli çykyşlarda milli däp-dessurlarymyzyň köpdürlüligi, taryhy geçmişiň we häzirki döwrüň sazlaşygy öz beýanyny tapdy.
Soňra iki ýurduň Prezidentleriniň bilelikdäki awtoulag kerweni Türkmen-özbek dostluk öýüniň açylyş dabarasyna gatnaşmak üçin Ürgenç şäheriniň “Turkmanlar mahallasi” etrabyna tarap ugraýar.
Ýoluň tutuş ugry boýunça döwlet Baştutanlaryny Ürgenjiň ýaşaýjylary hem-de Horezm oblastynda kowçum ýaşaýan türkmenler mähirli garşyladylar.
Dostluk öýüniň resmi taýdan açylyş dabarasyndan öň beýik türkmen şahyry, çeper söz ussady Magtymguly Pyragynyň ýadygärligine gül desseleri goýuldy. Gündogaryň beýik akyldarynyň heýkeli biziň ata-babalarymyzyň röwşen ýadygärligine çuňňur hormatyň nyşany bolup, iki doganlyk halkyň mizemez dostlugyny alamatlandyrýar.
Döredijilik mirasy dünýäniň ruhy-genji hazynasynyň aýrylmaz bölegi bolup durýan Magtymguly Pyragynyň ýadygärligine sarpa goýmak bilen, Prezidentler Gurbanguly Berdimuhamedow we Şawkat Mirziýoýew onuň etegine ajaýyp gül çemenlerini goýdular.
Gündogar binagärliginiň nusgasynda gurlan ak mermerli Türkmen-özbek dostluk öýi özünde uzak geçmişiň we häzirki döwrüň binagärlik däplerini utgaşdyrýar. Bu möhüm jemgyýetçilik desgasyny gurmagyň esasy maksady — iki doganlyk halkyň arasyndaky dostlugy berkitmek bolup durýar.
Asyrlaryň jümmüşinden gözbaş alýan baý ruhy we taryhy-medeni mirasy, milli däpleri aýawly saklamak we giňden wagyz etmek — bu maksatlar özbek we türkmen halklaryny parahatçylygyň we agzybirligiň, ösüşiň we rowaçlygyň bähbidine dostlukly gatnaşyklary we hoşniýetli goňşuçylygy berkitmek isleginde birleşdirýär we ýakynlaşdyrýar.
Prezidentler Gurbanguly Berdimuhamedow we Şawkat Mirziýoýew kitaphana bardylar, bu ýerde edebiýat ýygyndysy bilen tanyşdylar. Bu ýerde okyjylara hyzmat etmek üçin ähli şertler döredildi. Diňe Horezm döwletiniň däl-de, eýsem, tutuş sebitiň taryhynyň dürli döwürlerine degişli monografiýalar gaznanyň esasyny düzýär. Türkmenistanyň Baştutanynyň ylmy işlerine we çeper eserlerine aýratyn orun berildi.
Milli Liderimiz bu ýerde saklanylýan kitaplar bilen gyzyklanyp, halklarymyzyň gelip çykyşy boýunça ýakyn bolup, özara medeni täsiri, goňşuçylygyň müňýyllyk taryhy, dilleriň, däp-dessurlaryň ýakynlygy bilen özara baglydygyny belledi. Bu ýagdaý ynsanperwer ugurda hyzmatdaşlygy giňeltmek işinde esasy şert bolup hyzmat edýär diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow iki ýurduň ylmy merkezleriniň arasynda has ýakyn gatnaşyklaryň ýola goýulmagy ugrunda pikirini beýan etdi.
Soňra sergi zalynyň ekspozisiýasy bilen tanyşlyk dowam etdi, ol Türkmenistanyň we Özbegistanyň şöhratly geçmişi we şu güni barada gürrüň berýän suratlardan, amaly-haşam sungatynyň eserlerinden ybarat bolup durýar. Bu ýerde türki taýpalaryň medeniýetiniň ösmeginde möhüm orun eýelän Horezmiň taryhyna bagyşlanan, milli senetçilige, halk çeper senetlerine degişli dürli gymmatlyklar, suratlar görkezilýär.
Görkezilýän gymmatlyklar türkmen we özbek halklaryny köp ugurlarda senetleriniň meňzeşliginiň birleşdirýändigini aýdyň tassyklaýar. Munuň özi iki ýurduň arasyndaky agzybirligiň, jebisligiň we hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklarynyň uzak geçmişden gaýdýandygynyň aýdyň subutnamasy bolup durýar.
Döwlet Baştutanymyz Dostluk öýüniň işgärleri tarapyndan ýygnalan muzeý gymmatlyklary, täsin dokumental çeşmeler bilen tanşyp, maddy gymmatlyklaryň köp asyrlyk taryhy öwrenmekde ähmiýetini belledi. Milli Liderimiz halklarymyzyň medeniýetleriniň özara baýlaşyp, ählumumy bähbitlere, gatnaşyklaryň berkemegine ýardam etjekdigine ynam bildirdi. Hormatly Prezidentimiz
Gurbanguly Berdimuhamedow düýn ýokary derejede geçirilen gepleşikleriň jemleri boýunça gol çekilen, şol sanda iki ýurduň jemgyýetçilik guramalarynyň arasynda gol çekilen ikitaraplaýyn resminamalaryň möhümdigini belläp, gazanylan ylalaşyklaryň iş ýüzünde amala aşyrylmagy bu ugurda ikitaraplaýyn gatnaşyklary giňeltmäge kuwwatly itergi berer diýip nygtady. Ata-babalarymyzyň medeni mirasyny dikeltmek we dünýä ýaýmak işinde biziň ýurtlarymyzyň ylym-bilim merkezleriniň arasynda ýakyn gatnaşyklaryň ýola goýulmagyna möhüm ähmiýet berilýär.
Döwlet Baştutanymyzyň belleýşi ýaly, döwletara hyzmatdaşlygyň çäkleriniň giňelmegi, ylym, bilim, çeper döredijilik babatda gatnaşyklary kadalaşdyrýan hukuk binýady — şu günki duşuşygyň aýratyn ähmiýetliliginiň nobatdaky subutnamasydyr. Türkmen-özbek gatnaşyklarynyň geljekde hem ähli ugurlarda üstünlikli ösdüriljekdigine berk ynanýaryn diýip, milli Liderimiz sözüni dowam etdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow iki ýurduň ýaşlar guramalarynyň arasynda gatnaşyklary ýola goýmak boýunça ýörite maksatnamalaryň düzülmeginiň maksadalaýyk boljakdygyny belledi. Munuň özi bu ugurda hyzmatdaşlygy netijeli giňeltmäge mümkinçilik berer.
Dürli forumlary geçirmek üçin köp orunlyk maslahatlar zaly hem göz öňünde tutulypdyr. Dostluk öýüniň iki doganlyk halkyň arasyndaky medeni gatnaşyklary berkitmekde ähmiýetini bellemek bilen, Prezidentler Gurbanguly Berdimuhamedow we Şawkat Mirziýoýew ynsanperwer ulgamda hyzmatdaşlygyň giňeljekdigine ynam bildirdiler.
Täze bina bilen tanyşlygy tamamlap, döwlet Baştutanlary taryhy “Uly howly” galasyna tarap ugraýarlar.
Merkezi derwezäniň öňünde belent mertebeli myhmanlary Horezm welaýatynyň türkmen-özbek dostluk jemgyýetiniň başlygy D.Rajabow mähirli garşylaýar. Ýaşulular Prezidentler Gurbanguly Berdimuhamedowa we Şawkat Mirziýoýewe duz-çörek hödür edýärler hem-de iki doganlyk ýurduň gülläp ösmegini, halklaryň bagtyýarlygyny we abadançylygyny Beýik Biribardan dileg edýärler. Türkmenistanyň Baştutany olaryň her biri bilen gadyrly salamlaşýar.
Döwlet Baştutanlary belli şahyrlaryň goşgularyny türkmen we özbek dillerinde joşgunly aýdan çagalaryň çykyşlaryny uly gyzyklanma bilen diňlediler. Çagalaryň haýyşy boýunça belent mertebeli myhmanlar olar bilen ýadygärlik surata düşdüler.
Ini bir ýarym metre we beýikligi sekiz metre deň bolan galanyň üç asyrdan gowrak taryhy bar. Rejeleýjileriň we taryhçylaryň taýsyz tagallalary netijesinde bu gün gala Ürgenç etrabynyň syýahatçylyk merkezleriniň birine öwrülip, geçen asyrlaryň hakyky durmuşyna aralaşmak isleýän jahankeşdeleri özüne çekýär. “Uly howlynyň” myhmanlary atlara atlanyp, degirmen daşynda unuň üwelişini görüp, Gündogar aşpezliginiň dürli tagamlaryndan dadyp bilýärler. Şeýle hem bu syýahatçylyk toplumynda milli oýunlar, kuraş göreşi boýunça ýaryşlar we artistleriň çykyşlary guralýar.
Desga bilen tanyşlygyň barşynda Türkmenistanyň we Özbegistanyň Prezidentleri bu ýerde ýerleşen athana baryp gördüler.
At türkmen üçin asyrlarboýy keramatly hasaplanyp geldi. Ýelden ýüwrük behişdi bedewler baryp gadymy döwürlerde ýurdumyzy şöhratlandyrdylar. Behişdi bedewler baradaky ganatly setirler biziň günlerimize gelip ýeten taryhy senenamalarda, köp sanly rowaýatlarda duş gelip, hut türkmen topragynyň münülýän atyň gadymy tohumlarynyň biriniň mekany bolup durýandygyny tassyklaýar.
Ata-babalarymyz ençeme asyr mundan öň atlary eldekileşdirip, olara yhlasyny siňdirip, ahalteke bedewlerini ygtybarly kömekçilerine we wepaly dostlaryna öwrüpdirler. Bu barada türkmenler düzde ýele ýetdirmez, kyn günüňde ýeke goýmaz diýip aýdýarlar. Türkmenler behişdi bedewlerine aýawly garaýşyny müňýyllyklaryň içinden alyp geldiler. Bu gün, täze taryhy döwürde olar aýratyn buýsanjyň we ylham-joşgunyň, halkymyzyň kalbynyň ganaty, milli baýlygy bolup durýar. Gözelligi we ýyndamlygy bilen deňi-taýy bolmadyk ahalteke bedewleri daşary ýurtlarda geçirilýän köp sanly halkara ýaryşlaryň çempionlary bolýarlar we baýrakly orunlary eýeleýärler.
Bedewleriň hakyky muşdagy we janköýeri, ussat çapyksuwar hökmünde tanalýan hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň uly üns bermegi netijesinde ýurdumyzyň ähli künjeklerinde döwrebap atçylyk sport toplumlary we aýlawlar guruldy, zehinli seýisleri we çapyksuwarlary taýýarlamak boýunça ýöriteleşdirilen okuw merkezleri döredilýär. Behişdi bedewleriň tohumynyň täze ugurlaryny döretmek, ähli döwürlerde gözelligiň we kämilligiň nusgasy hasaplanan ahalteke bedewleriniň genofonduny gorap saklamak we baş sanyny artdyrmak boýunça ylmy-seçgi işleri geçirilýär.
Belent mertebeli myhmanlara ahalteke bedewleri, şol sanda dürli ýaryşlara we bäsleşiklere gatnaşan bedewler görkezildi. Ýeri gelende aýtsak, gadymy däpleri dowam edýän ýerli atşynaslar — Halkara ahalteke atçylyk assosiasiýasynyň agzalary bolup durýarlar.
Ýakynda bu guramanyň Aşgabatda nobatdaky maslahatynyň geçiriljekdigini, şeýle hem ýurdumyzda Türkmen bedewiniň baýramynyň giňden belleniljekdigini aýtmak bilen, döwlet Baştutanymyz olary öňde boljak çärelere gatnaşmaga çagyrdy.
Şeýle hem iki ýurduň Prezidentleri senetkärleriň ussahanalaryny synladylar.
Arheologik gazuw-agtaryş işlerine laýyklykda, Türkmenistanyň çäginde durmuşda ulanylýan önümleri elde ýasamak işleri siwilizasiýanyň ösmegi bilen bir wagtda kämilleşipdir. Baryp daş asyrynda dörän senet bürünç eýýamynda ekerançylykdan kem-kemden bölünip aýrylypdyr, biziň eramyzyň başyna çenli bolsa eýýäm Parfiýada, Marguşda we beýleki ýerlerde ýokary ösen senetçilik merkezleri bolupdyr.
IX — X asyrlarda tutuş Orta Aziýada nah (Köneürgenç) we ýüpek (Merw) matalarynyň, mis önümleriniň, gylyçlaryň, tuwalgalaryň, pyçaklaryň, eýerleriň, ýaýlaryň we ok gaplarynyň hem-de haly önümleriniň önümçiligi giňden ýaýrapdyr. Ähli ýerde diýen ýaly, gap-gaçlar, şol sanda şekillendiriş sungatynyň belent nusgalary hasaplanýan syrçaly, nagyşly we suratly gap-gaçlar taýýarlanypdyr.
Galanyň baýlyklary türkmen halkynyň durmuşy barada gürrüň berýär. Binagärlik toplumyň howlusynda däbe öwrülen türkmen ak öýleri dikilipdir. Ata-babalarymyzyň ak öýlerde ýaşamagy dürli taryhy şertler: uruş howpy abanan ýagdaýynda dessine göçmek, beýleki tarapdan, hojalykda maldarçylygyň eýelän orny bilen düşündirilipdir. Ak öýleriň gurluşy, onuň içerki bezelişi özboluşlylygy, gözelligi we dürli öwüşginliligi bilen akylyňy haýran edýär. Şeýle hem bu ýerde asyrlaryň dowamynda dünýä tanalan türkmen halylary görkezilýär. Içerki howluda Türkmen-özbek dostluk öýüniň döredijilik toparynyň ýerine ýetirmeginde gadymy däp-dessurlar, halk aýdymlary we tanslary janlandy. Folklor toparynyň joşgunly çykyşy türkmenleriň küştdepdi tans sungatynyň täsirli öwüşginlerini beýan etdi. ÝUNESKO-nyň adamzadyň maddy däl medeni mirasynyň reprezentatiw sanawyna girizilen bu tans sungaty maşgala dabaralarynyň we milli baýramçylyklaryň aýrylmaz bölegine öwrüldi.
Gadymy tansyň kuwwatly täsiri ony ýerine ýetirijileriň aýdýan gazallary bilen baýlaşdyrylýar. Onuň aýdyň öwüşginli sazlaşygy, ýerine ýetirijileriň täsin milli lybaslary adaty bolmadyk ruhy ýagdaý döretdi, medeniýetiň we sungatyň köpdürlüligini alamatlandyrýan täsirini açyp görkezdi. Döredijilik toparlarynyň çykyşlary türkmen-özbek dostlugyny wasp edýän aýdym bilen jemlenildi.
Taryhy “Uly howly” galasy bilen tanyşlyk tamamlanandan soň, Prezidentler Gurbanguly Berdimuhamedow we Şawkat Mirziýoýew bilelikde Merkezi Aziýanyň ähmiýetli şäherleriniň biri, Amyderýanyň çep kenarynda, Horezm oblastynyň günorta böleginde ýerleşýän Hywa tarap ugradylar.
Bu ajaýyp ýadygärlik-şäher öz sebitiniň medeni nusgasyny doly saklap galan ýer hasaplanýar. Ol 1967-nji ýylda goraghana şäher derejesine eýe boldy, 1990-njy ýylda bolsa Hywanyň bir etraby — Içan-Kala ÝUNESKO tarapyndan dünýä ähmiýetli taryhy ýadygärlik diýlip yglan edildi. Hywanyň ençeme medreseleriniň, metjitleriniň, minaralarynyň we köşkleriniň gözelligi we binagärlik keşbi boýunça ajaýyp binalary Hywa hanlygynyň döwrüne, ýagny XVII — XX asyrlara degişlidir. Bu şäheriň esasy gözellikleri gadymy Içan-Kala galanyň içinde ýerleşýär.
...Birnäçe wagtdan Prezidentleriň awtoulag kerweni döwlet taryhy-arheologik goraghanasynyň esasy girelgesiniň öňüne gelip saklanýar. Häzir Içan-kala — bu açyk asmanyň astyndaky muzeý bolup, bu ýerde, 26 gektar meýdana deň bolan ägirt uly çäkde gündogar şäheriniň täsin keşbi saklanyp galypdyr. Ýöne esasy zat toplumyň bu böleginde 300-e golaý maşgala ýaşap, olaryň esasan, dürli senetler bilen meşgullanmagy bolup durýar.
Uzynlygy 2 kilometrden gowrak, beýikligi 10 metre çenli we galyňlygy 5 — 6 metr bolan toýun diwaryň dört derwezesi bolup, ol şäheri gurşap alýar, onuň dört tarapynda — dünýäniň çar künjüne misli ak ýol arzuw edýän derwezeler ýerleşýär. Günbatar derwezeler — Ata derwezesi, Bagça derwezesi Ürgenç şäherine — Horezmiň ozalky paýtagtyna alyp barýar, Pälwan derwezesi Amyderýa tarap ýol açýar hem-de gündogar tarapa uzalyp gidýär, “Taş” derwezesi bolsa günorta tarapa garaýar.
Içan-kalanyň düzümine taryhy desgalaryň 60-a golaýy girýär. Bu ýerde Köne Ark gala, Uly Howly köşgi, 213 sany dik sütüni bolan meşhur Juma metjidi, Hywanyň nyşany — Islam Hoja minarasy we ençeme beýleki täsin taryhy ýadygärlikleri görmek bolýar.
Esasy gözellikleriň biri Muhammet Emin han medresesidir. Bu medrese Hywa hanynyň buýurmasy boýunça 1851 — 1854-nji ýyllarda tutuş Merkezi Aziýanyň çäklerinde gurlan iri medresedir. Iki gatly bina 260 talyba niýetlenendir.
Binanyň depesinde gümmezleriň 5-si hem-de burçdaky diňler belende galýar. Onuň öň ýüzi syrçalanan kerpiçden ajaýyp bezelipdir, agaç gapylar ýüzüne çekilen nagyşlar bilen gözüňi dokundyrýar, çeper keramikaly bezeg serişdeleri owadan nagyşlar bilen ünsüňi çekýär, girelgäniň depesinde bolsa arap dilinde “Bu ajaýyp bina nesilleriň şatlygy üçin baky durar” diýen ýazgy görünýär. Köp sanly wakuf ýerlerine eýe bolup, ozallar iň baý okuw binalarynyň biri bolan desga taryhy keşbini saklapdyr we ýüzýyllyklar geçenden soň hem Hywanyň ýaşaýjylaryny we myhmanlaryny ajaýyplygy bilen haýran galdyrýar.
Medresäniň öň ýanynda şäheriň esasy nyşanlarynyň biri bolan Kelte minara ör-boýuna galýar. Onuň gurluşygyna hem Muhammet Emin han ýolbaşçylyk edipdir. Desganyň binýady 15 metr çuňluga gidýär, binýadynyň diametri 14,5 metre, beýikligi bolsa 29 metre barabardyr. Ýöne bu uly diň öz taslama beýikliginiň diňe üçden bir bölegine laýyk derejede belende galýar. Kelte minaranyň täsin bezelişi bir ýarym asyrdan soň hem ajaýyplygy bilen haýran galdyrýar: ol dolulygyna syrçalanan gurluşyk serişdeleri we maýoliko bilen bezelip, 1855-nji ýylda hem bolşy ýaly, häzir hem täzeligini we owadanlygyny saklaýar. Şeýle diňler dünýäde başga ýokdur.
1871-nji ýylda Muhammet Rahym han II-niň maliýe ministri Muhammet Nyýaz tarapyndan gurlan Mätniýaz Dowanbegi medresesi hem binagärlik aýratynlygy taýyndan tapawutlanýar. Desga günbatardan gündogara tarap uzalýan gönüburçluk görnüşindedir. Onuň öň tarapy Muhammet Rahym han medresesine tarap bakýar, merkezinde bäşburçly tagçasy hem-de burçlarynda diňleri bolan belent geçelgesi bardyr.
Toplumyň düzüminde on hüjre, dershanalar, gyşky we tomusky metjitler bar. Esasy bezegler medresäniň merkezi girelgesinde, girelge böleginde “islim” diýen ösümlikler şekillendirilen nagyşlary bolan maýolik plitalaryň görnüşinde ýerine ýetirilipdir, şeýle nagyşlar, diňe oýulyp haşamlanyp çekilen nagyşlar girilýän goşa gapyda bar.
“Kozi Kalon” medresesiniň binasy hem owadan bolup, ol Salimiň baş kazysy Ahun han tarapyndan gurlupdyr. Bu ýerde dini derslerden başga-da kanunçylygyň we salgyt salmagyň esaslaryny okadypdyrlar. Gurluşyga Horezmiň meşhur ussalary gatnaşypdyrlar. Häzirki wagtda medresäniň otaglarynda “Horezmiň aýdym-saz sungaty” muzeýi ýerleşip, ol ýerde bu ulgamda gadymy döwürlerden şu günlerimize çenli aýdym-sazyň ösüşiniň taryhyny beýan edýän serişdeleriň 352-si goýlupdyr.
Taryhy gözellikleri synlamagyň barşynda türkmen Lideri bilelikdäki türkmen-özbek filmini surata düşürmek hakynda pikirini beýan etdi. Filmi surata düşürmek üçin şu şäheri saýlap bolar, sebäbi biziň halklarymyzyň baý mazmunly durmuş ýolunda umumy sahypalary az däl diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow degişli ýolbaşçylara tabşyryk berdi.
Döwlet Baştutanlary Içan-kalanyň merkezinde ýerleşen Şirgazy medresesine baryp gördüler.
Ol 1718-nji ýylda Şirgazy han tarapyndan gurlupdyr we Hywanyň gadymy we uly binalarynyň biridir. Diňe öňki bölegi iki gatly bolan bu bir gatly bina dört eýwany bolan içerki howludan hem-de okuw üçin otaglardan ybarat bolupdyr. Bu ýerde soňra uly meşhurlyga eýe bolan alymlar we şahyrlar bilim alypdyrlar. Olaryň hatarynda beýik türkmen şahyry Magtymguly Pyragy bar. Ol şeýle şahyrana setirleri bagyşlapdyr: “Daýym unutmaz men tylla gapysyn... Kutbda saý gözläp, gümana duşdum... Neýsan guýdy, umman —− gaýnadym-joşdum... Gider boldum, hoş gal, gözel Şirgazy!”.
Şahyryň üç ýyl ýaşan otagy, beýik akyldaryň golýazmalary, durmuşda ulanan zatlary aýawly saklanylýar.
Iki ýurduň Liderlerine gadymy kitaplar, şol sanda türkmen edebiýatynyň nusgawy şahyrlary Keminäniň, Seýdiniň, Zeliliniň we beýleki şahyrlaryň eserleri görkezildi. Olar milli medeniýetiň diňe bir bölegi bolup, şu ýerde saklanyp galan hem-de öwrenilmegine garaşylýar.
Döwlet Baştutanymyz hökümet wekiliýetiniň degişli ýolbaşçylaryna ýüzlenip, Içan-kalada saklanyp galan gymmatly golýazmalary öwrenmek boýunça işleri guramagy tabşyrdy, olar halkymyzyň taryhy barada köp zatlary gürrüň berip biler.
Medresäniň howlusynda Prezidentler Gurbanguly Berdimuhamedowa we Şawkat Mirziýoýewe Magtymgulynyň döredijilik ýolunyň bir sahypasyna bagyşlanan sahna görkezildi, türkmen topragynyň şöhratly oglunyň ganatly setirleri ýaňlandy.
Şahyryň durmuşy hakynda köp zatlary onuň edebi mirasyndan öwrenmek bolýar. Medresäni tamamlandan soň, Magtymguly dogduk obasyna dolanýar hem-de mekdepde bilim berip başlaýar. Halk bilen, onuň durmuşy bilen üznüksiz arabaglanyşyk asylly binýat bolup, hut şonuň esasynda şahyryň şygryýeti kemala gelýär. Pyragy ömrüniň köp bölegini öz sowat-bilimine sarp edip, Gündogar ýurtlarynyň taryhyny, sungatyny öwrenýär. Ol tanymal şahyr bolandan soň hem Eýran, Owganystan hem-de Gündogaryň beýleki ýurtlary boýunça syýahat edýär.
Öz ömrüni halkyna bagyşlan Magtymgulynyň döredijilik dünýäsi baý mazmunly we köpöwüşginlidir. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleýşi ýaly, nusgawy şahyryň goşgularynda dünýä edebiýatynyň nusgawy şahyrlarynyň biri bolan –Şekspiriň duýgulary, mähriban halkyna bolan söýgüsi, Puşkiniňki ýaly pelsepewi wesýetleriň şygryýet çuňlugy, Omar Haýýamda bolşy ýaly, ynsan kalbynda döreýän duýgular öz beýanyny tapdy.
Ol – diňe türkmeniň däl-de, eýsem, türki dilli edebiýatyň taryhyna uly goşant goşan şahyrdyr. Belli akademik B.B.Bartold, alym-gündogarşynas Ý.E.Bertels we beýleki alymlar Magtymgulynyň döredijiligine ýokary baha berdiler. Beýik şahyryň geljekki nesillere galdyran baý edebi mirasy bu gün umumadamzat gymmatlygy bolup durýar. Şunuň bilen baglylykda, iki ýurduň alymlarynyň öňünde beýik akyldar Pyragynyň durmuşyny we döredijiligini, baý ruhy mirasyny öwrenmekde hyzmatdaşlygyň çäklerini giňeltmek üçin uly mümkinçilikler açylýar.
Mahmyt Pälwanyň kümmetinde belent mertebeli myhmanlary mawzoleýiň ymamy garşylap, bu täsin binanyň taryhy barada gürrüň berýär.
Teýmiriň döwrüne çenli Horezm binagärçiliginiň däplerinde ýerine ýetirilen bu toplum XIX asyryň ortalarynyň Hywa binagärliginiň iň oňat eserleriniň biri hasaplanylýar. Eger mawy gümmezler Gündogar binagärliginiň nyşany bolup, Samarkantda we Buharada häli-şindi duşýan bolsa, onda Hywada, hususan-da, Içan-kalada mawy gümmez ýeke-täkdir. Ol XIV asyryň şahyry we pälwany bolan Mahmyt Pälwanyň baky aram tapan ýerini bezeýär.
Mahmyt Pälwan ýönekeý senetçileriň biri bolup, pälwanyň egsilmejek uly güýji hem-de adamlary bejermäge bolan ukyby bilen şöhratlanypdyr. Onuň aramgähi Juma metjidiniň arka tarapynda, öwlüýäde ýerleşipdir. Ýerli halkda dilden-dile geçip, Mahmyt Pälwanyň ömri we gahrymançylykly hereketleri bilen baglanyşykly ençeme rowaýatlar saklanýar. Gadymy döwürden bäri bu ýerde oňa pir hökmünde, ýagny şäheriň mukaddes goragçysy hökmünde sarpa goýupdyrlar.
Hywa şahyry öz rubagylaryny we poemalaryny arap hem-de gadymy horezm dillerinde ýazypdyr. Ol eserlerinde özüniň sopuçylyk pikirlerini we maksatlaryny beýan edipdir. Onuň iň meşhur eserleriniň biri “Kanzul hakoýik” (“Hakykatlaryň ýygyndysy”) eseri hasaplanylýar. Mahmyt Pälwanyň ençeme golýazmalary biziň günlerimize çenli gelip ýetipdir we häzir Özbegistanyň Ylymlar akademiýasynyň Gündogary öwreniş institutynda saklanylýar. Mahmyt Pälwan 1326-njy ýylda aradan çykypdyr we öz ussahanasynyň howlusynda jaýlanypdyr. Ol aradan çykanyndan soň, musulmanlar ony keramatlylaryň derejesine belende galdyrypdyrlar.
1701-nji ýylda onuň jaýlanan ýeriniň üstünde mawzoleý gurlupdyr. Tiz wagtda bu ýer mukaddes ýere öwrülip, onuň töwereginde gurluşyklaryň giden toplumy peýda bolupdyr, Mahmyt Pälwanyň gubrunyň üsti we mawzoleýiň özi bolsa, hanlaryň baky aram tapan ýerlerine mahsus bolan, däbe öwrülen ak-mawy maýoliko bilen bezelipdir. XIX asyryň birinji ýarymynda bu ýadygärlik oňa ýanaşyk Gündogar galereýasynyň gurulmagy bilen giňeldilipdir. Soňlugy bilen bu ýerde Muhammet Rahym han I, Abdulgazy han we Elbars II, şeýle hem hanlaryň maşgalalarynyň agzalary jaýlanypdyr. Mahmyt Pälwanyň aramgähi Hywa hanlarynyň baky aram tapan ýerine öwrülipdir.
XIX asyryň ahyrlarynda toplumda metjit, medrese hem-de sadaka berilýän binalaryň dördüsi – karihona gurlupdyr. Bu ýere zyýaratçylar köp gelipdir. Kem-kemden aramgäh belent desga öwrülipdir. Allaguly hanyň hökümdarlyk edýän döwründe bina maýoliko bezeg serişdesi bilen bezelipdir.
1810-njy ýylda gurluşyga Hozaraspdan ussa Adina Muhammet Myrat ýolbaşçylyk edipdir. Maýoliko bezeg serişdesiniň ulanylyşy 1825-nji ýyl senesi bilen bellenilýär. Ajaýyp binagärlik toplumynyň üsti haşamlanan sütünleri bolan eýwanlaryň gurulmagy bilen ýetirilýär. XX asyryň başlarynda aramgähiň öňünde iki gatly bina gurlup, onuň otaglarynyň biri Isfandiýar hanyň owadan bezelen baky aram tapan ýerine berlipdir.
Bu täsin ýadygärlik hem-de beýik Mahmyt Pälwanyň taryhy bilen tanyşdyranyndan soň, mawzoleýiň ymamy Gurhandan aýat okady.
Soňra döwlet Baştutanlarynyň awtoulag kerweni Hywanyň daşky şäherinde Dişan-kalada ýerleşýän «Nurullaboý» taryhy köşkler toplumyna tarap ugrady. Muhammet Rahym hanyň öz ogly we mirasdüşeri Isfendiýar han üçin 1906 — 1912-nji ýyllarda guran bu köşgi şunuň ýaly binalardan ajaýyplygy, özüne çekijiligi, gözelligi we özboluşlylygy bilen tapawutlanýar.
Toplumyň binagärligine Ýewropa we milli usullaryň garyşmagy häsiýetlidir. Bu bolsa şol döwrüň şäher gurluşygyna mahsus bolan alamatlar bilen düşündirilýär. Binanyň bezelmegine nemes ussalary hem gatnaşypdyr. Bezeg keramiki gurluşyk serişdeleri Sankt-Peterburgda taýýarlanypdyr. Hanyň kabulhanasynyň bezelişi aýratyn gyzyklanma döredýär. Altyn çaýylan we dürli reňkler bilen ýazgy ýazylan, haşamlanan bezegler meşhur Hywa bezeg usullaryna öwrülipdir. Diwarlarda asylgy duran dürli reňkli suratlar hem jaýyň içki giňişliginiň ajaýyplygyny artdyrýar.
Bu köşk dört howludan, ýüzden gowrak jaýdan, dalanhanalardan, garawullar üçin, hyzmatkärleriň hem-de zenanlaryň bolýan otaglaryndan, athanalardan ybaratdyr. Köşkler toplumynyň merkezi girelgesi onuň günorta tarapyndaky ýörite derwezäniň üstünden geçýär. Howlynyň içinde hanyň edara ediş otagy, diwanhana, şahsy goragçylary üçin jaýlar ýerleşipdir. Kabulhananyň jaýlarynyň içerki bezegi biri-birinden tapawutlanýar.
Köşgüň diwarlaryndaky we üçeklerindäki nagyşlary özbek ussalary tarapyndan ýerine ýetirilipdir. Binanyň bezegindäki gülleriň we perişdeleriň şekillerini rus suratkeşleri Ýewropa äheňinde ýerine ýetiripdirler. Myhman jaýynyň ikinji zaly ilçileriň hem-de ýokary wezipeli myhmanlaryň hormatyna guralýan dabaralar üçin niýetlenipdir. Onuň ölçegleri 8 x 14 metre, beýikligi 6 metre deňdir.
Sekiz gyraňly diýlip atlandyrylýan tegelek dördünji zalda hanyň kabulhanasy ýerleşýär, bu ýerde döwlet ähmiýetli dürli şertnamalara gol çekilipdir. Hanyň hökümdarlyk eden döwründe bu zalyň her burçunda 1,5 x 3 metr ölçegdäki aýnalaryň biri goýlupdyr. Bu otagyň üçegi agaçdan ýasalypdyr, şunda nepis geometriki şekiller ýerine ýetirilipdir hem-de ýukajyk altynsow gatlak çaýylypdyr.
Üçegiň astynda gurnalan tolkunly germewaçlar Russiýadan getirilipdir. Altynjy zalyň üçeginiň merkezinde agaç ýonujy ussalar tarapyndan musulman nagyşlary şekillendirilipdir, bu ýerde şeýle hem üçegiň dört tarapy boýunça ýagly reňkler bilen perişdeler suratlandyrylypdyr.
Ýedinji myhman otagynyň üçeginde tawusyň ýelekleri görnüşindäki nagyşlar çekilipdir hem-de, dürli öwüşginli gymmatbahaly daşlar bilen bezelipdir. Diwarlardaky ýonulyp çekilen nagyşlar örän nepis bolup, olara bürünç reňk çaýylypdyr. Gyş paslynda köşgi ýylatmak üçin Russiýadan ýedi sany faýans (farfor) peçler getirilipdir, ýangyç hökmünde sazak ýakylypdyr. Hywa myhman jaýy üçin elektrik lýustralaryň getirilmegi Hywa hanlygynyň ýene bir tehniki täzeligidir.
Häzirki wagtda rejeleýiş işleri geçirilenden soň, köşk öz başky keşbine eýe boldy. Bu ýerde täsin amaly-haşam we şekillendiriş sungaty, fotosuratlar sergisi guraldy.
Prezidentler Gurbanguly Berdimuhamedow we Şawkat Mirziýoýew orta asyrlarda Gündogarda ylmyň we bilimiň ösen ýokary derejesine, sebitiň halklarynyň örän baý taryhy-medeni mirasyna şaýatlyk edýän täsin muzeý gymmatlyklaryny uly üns bilen synladylar.
Öz gezeginde milli Liderimiz Türkmenistanyň taryhy barada gürrüň bermek bilen, halkymyzyň milli mirasynyň köpdürlüdigini belledi. Ol ýurdumyzyň döwlet muzeýlerinde toplanan we aýawly saklanylýan köp sanly gymmatlyklary öz içine alýar. Türkmenistan dünýä medeniýetiniň dünýäniň ylmy bileleşigi tarapyndan ykrar edilen, öz gadymy taryhy-medeni ýadygärlikleri bilen meşhur bolan 5-nji merkezi hasap edilýär.
Merw, Köneürgenç, Nusaý, Abiwerd, Dehistan, Sarahs, Kerki ýaly, türkmen halkynyň şöhratly geçmişi baradaky hakydany özünde saklaýan döwlet taryhy-medeni goraghanalary häzirki wagtda hem ylmy bileleşigiň wekillerinde, alymlarda we syýahatçylarda uly gyzyklanma döredýär.
Türkmenistanyň çäklerinde ýerleşýän ýadygärlikleriň her biri ýerli gurluşyk serişdeleriniň beýany bolup, binagärlik äheňlerini, olaryň howa şertlerine uýgunlaşmagyny, ýaşaýyş gurşawyny guramak taglymlaryny, şeýle hem dürli medeni ýörelgeleri alamatlandyrýar. Häzirki wagtda ýurdumyzda geljekki nesiller üçin ýadygärlikleri gorap saklamak boýunça iri möçberli işler alnyp barylýar, olar umumadamzat mirasynyň aýrylmaz bölegine öwrüldi.
Şol bir wagtyň özünde Türkmenistanyň we Özbegistanyň ýadygärlikleri arheologlaryň özlerini açmagyna garaşýar, olarda ençeme asyr mundan ozal medeniýet gülläp ösüpdir, söwda we senetkärlik şäherleri emele gelipdir. Müňýyllyklaryň dowamynda ruhy gujur we bilim baýlygy toplanypdyr. Bu örän uly ylmy işdir hem-de ony dowam etmek häzirki we geljekki arheologik toparlaryň wezipesidir diýip, milli Liderimiz nygtamak bilen, bilelikdäki barlag işleriniň meýilnamalaryny bilelikde ara alyp maslahatlaşmagy teklip etdi. Döwlet Baştutanymyz şeýle hem özüniň ýanyndaky özbek hünärmenlerini ýurdumyza gelip görmäge hem-de öz gözleri bilen ýurdumyzyň ajaýyp künjeklerini synlamaga çagyrdy.
Günüň ikinji ýarymynda Türkmenistanyň we Özbegistanyň Prezidentleri welaýatyň sazly-drama teatryna geldiler, bu ýerde iki ýurduň sungat ussatlarynyň konserti boldy.
Horezm oblastynyň şu günki medeni çäräniň geçirilýän ýeri hökmünde saýlanyp alynmagy tötänden däldir. Ürgenç — özboluşly taryhy-binagärlik ýadygärliklerinde we muzeý gymmatlyklarynda taryhyň uzakda galan sahypalaryny saklap galan Orta Aziýanyň gadymy şäherleriniň biri bolup, şol döwürde biziň halklarymyzy Beýik Ýüpek ýoly birleşdiripdir.
“Ýurdumyza hoş gelipsiňiz” diýen çykyş konsert maksatnamasyny açyp, ony özbek we türkmen artistleri ýerine ýetirdiler. Artistler bu gün dünýäde ylalaşdyryjy we dörediji, dostlar üçin açyk ýurt bolan Türkmenistany aýdym-sazlar bilen wasp etdiler.
“Beýik türkmen milletiniň ýüregi Siz, Arkadagym” atly aýdym ösüşiň we rowaçlygyň ýoly bilen milli Liderimiziň ýolbaşçylygynda ynamly öňe barýan Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň maksatlaryny wasp edip, “Dokmaçylar” döredijilik-tans toparynyň artistleriniň ussatlygyny şowhunly el çarpyşmalar bilen garşy alan tomaşaçylarda uly seslenme döretdi.
“Meňli” we “Näzli” tans toparlary, belli halk bagşylary, meşhur sazandalar we aýdymçylar, opera we estrada aýdymçylary belent mertebeli myhmanlara öz ussatlyklaryny görkezdiler. Milli söýgi sazlary, türkmen tanslarynyň joşgunly depginleri tomaşaçylarda uly täsir galdyryp, olaryň zehinlerine mynasyp baha berildi.
Özbegistan Respublikasynyň sungat ussatlarynyň we tans toparlarynyň çykyşlary tomaşaçylarda ýatdan çykmajak täsirleri galdyrdy. Bu ýere ýygnananlar ýurdumyzda ýygy-ýygydan myhman bolýan – Özbegistanyň halk artisti, Türkmenistanyň Prezidentiniň “Türkmeniň Altyn asyry” bäsleşiginiň ýeňijisi Ozodbek Nazarbekowy şowhunly el çarpyşmalar bilen garşyladylar. Ol hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Leýlisaç barada rowaýat” atly aýdymyny ýerine ýetirdi. Özbegistanyň halk artisti Farruh Zakirowyň çykyşy hem-de belli “Ýalla” toparynyň “Garagum” atly aýdymy tomaşaçylar üçin hakyky sowgat boldy.
Sahnada iki ýurduň döredijilik toparlary bilelikde “Küştdepdi” tansyny ýerine ýetirende, tomaşaçylaryň el çarpyşmalary uzak wagtlap dowam etdi.
“Dostluk bagy” atly aýdym dabaranyň jemleýji pursady bolup, ol iki doganlyk halkyň dostluk senasyna, olaryň barha berkeýän gatnaşyklarynyň alamatyna öwrüldi.
Döredijilik baýramçylygy taryhyň, medeniýetiň, ruhy gymmatlyklaryň ýakynlygynyň häzirki şertlerde iki ýurduň we iki halkyň has-da ýakynlaşmagyna, olaryň özara düşünişmeginiň berkemegine, döredijilik gatnaşyklarynyň giňelmegine ýardam edýän möhüm şert bolup durýandygyny aýdyň görkezdi.
Konsert tamamlanandan soňra Prezidentler Gurbanguly Berdimuhamedow we Şawkat Mirziýoýew Ürgenç şäheriniň Halkara howa menziline bardylar.
Iki döwletiň Liderleri düýn geçirilen gepleşikleriň jemlerine çuňňur kanagatlanma bildirip, özara bähbitlilik hem-de deňhukuklylyk esasynda guralýan doly möçberli hyzmatdaşlygy ösdürmäge üýtgewsiz özara gyzyklanmalaryny tassykladylar. Soňra Türkmenistanyň Baştutany özbek topragynda bildirilen myhmansöýerlik we mähirli kabul edilendigi üçin özbek kärdeşine minnetdarlyk bildirdi we onuň bilen mähirli hoşlaşdy.
Soňra hormatly Prezidentimiziň “Boingi” asmana galýar we Aşgabada tarap ugur alýar.
Paýtagtymyzyň Halkara howa menzilinde milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowy resmi adamlar garşyladylar.


text:
Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň harby gullukçylary we işgärleri!
Sizi Türkmenistanyň Migrasiýa edaralarynyň işgärleriniň güni bilen tüýs ýürekden gutlaýaryn! Siziň her biriňize Türkmenistanyň häzirki döwrüň ählumumy meselelerini çözmäge gönükdirilen halkara başlangyçlaryny durmuşa geçirmekde, dünýä döwletleri we abraýly halkara guramalary bilen netijeli gatnaşyklary ýola goýmakda, eziz Watanymyzyň döwlet berkararlygyny pugtalandyrmakda, ýurdumyzyň gazanýan üstünliklerini dünýä jemgyýetçiligine giňden wagyz etmekde alyp barýan jogapkärli işleriňizde uly üstünlikleri arzuw edýärin!
Döwletimiziň Bitaraplyk derejesine esaslanýan hem-de diňe goranyş häsiýetine eýe bolan Harby doktrinamyzyň esasy düzgünleri ata Watanymyzyň milli bähbitlerini goramaga we harby howpsuzlygyny üpjün etmäge, bütin dünýäde parahatçylygy berkitmäge, ähli ýurtlar bilen dost-doganlyk, hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklaryny ösdürmäge gönükdirilendir.
Halkara gatnaşyklarynyň häzirki zaman ulgamyna doly hukukly we işjeň gatnaşýan Bitarap döwletimiz parahatçylygy berkitmegiň, howpsuzlygy we durnukly ösüşi üpjün etmegiň bähbidine netijeli gatnaşyklary yzygiderli giňeldýär. Halkara migrasiýa guramasy bilen alyp barýan netijeli gatnaşyklarymyz hem ýurdumyzyň ynsanperwerlik ýörelgelerine we halkara borçnamalaryna ygrarlydygyny aýdyň görkezýär.
“Açyk gapylar” syýasatynyň alnyp barylmagy netijesinde dünýäniň syýasy we işewür toparlarynyň wekilleriniň, daşary ýurt raýatlarynyň Garaşsyz, Bitarap Türkmenistana gyzyklanmasyny has-da artdyrdy. 2018-nji ýylyň “Türkmenistan - Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi” diýlip yglan edilmegi bilen, ýurdumyzyň gadymy medeni ýadygärlikleri, taryhy ýerleri bilen ýakyndan tanyşmaga uly isleg bildirýän daşary ýurtly syýahatçylaryň sany hem barha artýar. Şunuň bilen baglylykda, daşary ýurt raýatlaryny ilkinji bolup garşy alyp, olarda ýurdumyz hakyndaky ilkinji ýakymly täsirleri galdyrmakda Döwlet migrasiýa gullugynyň işgärlerine möhüm orun degişlidir.
Hormatly migrasiýa gullugynyň harby gullukçylary we işgärleri!
Siz Türkmenistanyň migrasiýa babatdaky döwlet syýasatyny durmuşa geçirmek, eziz Watanymyzyň at-abraýyny has-da artdyrmak ugrunda netijeli işleri alyp barýarsyňyz, Daşary ýurt dillerini bilýän kämil hünärmenler hökmünde dünýäniň çar künjeginden ýurdumyza gelýän myhmanlara ýokary hilli, döwrebap migrasiýa hyzmatlaryny bermekde alyp barýan işleriňize biz ýokary baha berýäris. 2017-nji ýylda ýokary guramaçylykly geçirilen, ýurdumyzyň taryhyna altyn harplar bilen ýazylan Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynda Döwlet migrasiýa gullugynyň işgärleri öz möhüm wezipelerini üstünlikli ýerine ýetirdiler. Ýurdumyza gelen müňlerçe adamlar ýokary hilli migrasiýa hyzmatlary bilen üpjün edildi. Sebitiň şol iri sport çäresinde gazanan köpsanly altyn medallary bilen ýurdumyzyň sport abraýyny has-da belende galdyran ussat türgenlerimiziň arasynda Döwlet migrasiýa gullugynyň işgärleriniň hem bolmagy siziň sporta bolan söýgüňizi görkezýär. Döwlet migrasiýa gullugynyň harby gullukçylarynyň 2018-nji ýylda paýtagtymyzda geçiriljek Agyr atletika boýunça Dünýä çempionatynda hem üstünliki çykyş etjekdigine ynanýaryn.
Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň harby gullukçylary we işgärleri!
Siz hemişe harby borjuňyzy ak ýürek bilen berjaý edip, Watana we harby kasama wepaly bolmagyň belent nusgasyny görkezmelisiňiz. Ata-babalarymyzyň Watany söýmek, gaýduwsyzlyk we mertlik ýaly belent häsiýetlerini mynasyp dowam etdirmelisiňiz. Halkymyzyň taryhynda öçmejek yz goýan Çagry beg, Togrul beg, Alp Arslan, Görogly beg, Jelaleddin Meňburny, Keýmir kör ýaly serkerdelerimiziň watansöýüjilik, gahrymançylyk ýörelgelerinden ugur alyp, harby gulluk borçlaryňyzy ak ýürekden ýerine ýetirmelisiňiz.
Biz ýurdumyzyň harby we hukuk goraýjy edaralarynyň işgärleriniň has-da netijeli zähmet çekmekleri, hünär we bilim derejelerini döwrüň talabyna laýyklykda kämilleşdirmekleri, döwrebap şertlerde ýaşamaklary üçin zerur şertleri döredýäris. Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň maddy-enjamlaýyn binýadyny berkitmek, şahsy düzümiň hünär taýýarlygyny ýokarlandyrmak, tejribesini artdyrmak, harby gullukçylaryň ýaşaýyş-durmuş şertlerini has-da gowulandyrmak boýunça amala aşyrýan işlerimizi geljekde hem dowam etdireris.
Hormatly Döwlet migrasiýa gullugynyň harby gullukçylary we işgärleri!
Sizi Türkmenistanyň Migrasiýa edaralarynyň işgärleriniň güni bilen ýene-de bir gezek tüýs ýürekden gutlaýaryn! Siziň ähliňize berk jan saglyk, uzak ömür, maşgala abadançylygyny, eziz Watanymyzyň gülläp ösmegi ugrunda alyp barýan jogapkärli işleriňizde uly üstünlikleri arzuw edýärin!
Türkmenistanyň Prezidenti,
Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy
Gurbanguly BERDIMUHAMEDOW


text:
Türkmen häkimiýetleri şahsy söwdagärlere kärendesine berilýän dükanlaryň aýlyk kärende we beýleki goşmaça töleglerini telim esse ýokarlandyrdylar.
Azatlyk Radiosynyň paýtagtdaky çeşmeleriniň tassyklamagyna görä, geçen hepde aglabasy ýarym ýerzeminlerde ýerleşýän dükanlary kärendesine alýan söwdagärlere 2018-nji ýyl üçin şertnamalaryny täzelemek barada görkezme berildi. Aşgabat şäher we etrap häkimlikleri tarapyndan berlen bu görkezmäniň netijesinde, söwdagärler özleriniň kärende we beýleki tölegleriniň ýokarlandyrylandygyny bilip galdylar.
“Ozalky ýyllarda söwda etmek üçin kärendesine alnan ýeriň diňe ulanylýan meýdanyna tölenýän eken. Indi şol jaýyň umumy meýdany, ýagny onuň hajathanasyny, el ýuwulýan ýerini, ýörelýän ýerini – hemmesini metrme-metr ölçäp, ählisini tölegli edipdirler. Özem şol tölegiň öňki ýaly 1m2-e 12 teňňe däl-de, 63 teňňe bolandygyny, şol 63 teňňäniň üstüne-de ýene-de 20% NDS, ýagny goşmaça gymmatyň hem tölenmelidigini aýdýarlar. Şeýlelikde, her kwadratmetre tölenýän töleg ortaça 1 manada golaýlaýar” diýip, adynyň efirde agzalmazlygyny soran aşgabatly synçy ýarym ýerzeminlerde söwda-satyk bilen meşgullanýan söwdagärleriň ençemesine salgylanyp gürrüň berdi.
Gürrüňi edilýän dükanlaryň kärende tölegi bilen bir hatarda, elektrik energiýasynyň, suwuň, lagym ulgamyndan peýdalanmak boýunça hyzmatlaryň tölegleri hem ýokarlandyryldy.
Mundan ozal, dükanlary kärendesine alan söwdagärler elektrik energiýasynyň her 100 kWt sagady üçin 2,3 manat tölän bolsalar, indi bu töleg 7,53 manada çenli ýokarlandyryldy. Şeýle-de, söwdagärler suwuň 1 m3 üçin ozal 50 teňňe tölän bolsa, indi 55 teňňe tölemeli bolýarlar. Bir aýda 1 adam üçin lagym ulgamyndan peýdalanmak boýunça hyzmatlar öň 5 teňňe bolsa, häzir bu töleg 40 teňňe möçberinde diýlip kesgitlenildi.
Paýtagtyň ýarym ýerzeminlerindäki söwdagärleriň käbirleri özleriniň söwdasynyň häzirem o diýen öwerlikli däldigini aýdyp, kärende we beýleki tölegleriň ýokarlandyrylmagy netijesinde, özleriniň zyýanyna işlemeli boljakdygyny, şol sebäpli häzirki wagt öz dükanlaryny yzyna tabşyrmak barada oýlanýandyklaryny belleýärler.
“Her aýda iň azyndan 3000 kWt elektrik energiýasyny ulanýarys. Şeýlelikde, diňe toguň tölegi 200 manatdan hem aşýar. Kärende ýeriniň hem her 1m2-niň tölegi 1 manatdan geçýär. Beýleki tölegleri aýdybam oturmaýyn. Şeýlelikde, häzirki wagt 2018-nji ýyl üçin dükanlary kärendesine almagy dowam etmekde ýaýdanýarys. Sebäbi söwdadan geljek girdejiniň maşgalamyzy eklemegi beýle-de dursun, dükanyň öz-özüni ödemegine hem ýetip-ýetmejegini bilemizok” diýip, adynyň efirde agzalmazlygyny soran paýtagtly söwdagär Azatlygyň ýerli çeşmesine gürrüň berdi.
Aşgabadyň şäher we etrap häkimlikleri şahsy söwdagärlere kärendesine berilýän dükanlaryň aýlyk kärende we beýleki goşmaça tölegleriniň ýokarlandyrylmagynyň sebäpleri barada, häzirlikçe resmi düşündiriş bermeýärler. Bu mesele boýunça Azatlyk Radiosyna hem goşmaça maglumat almak başartmady.
Ýeri gelende ýatlatsak, paýtagtyň ýarym ýermezinlerindäki dükanlaryň tölegleriniň gymmatladylmagy, şu ýylyň oktýabrynda geçirilen Ýaşulular maslahatynda, ilata indi 25 ýyla golaý wagt bäri ‘mugt’ berilýän hyzmatlaryň tölegli edilmeginiň we çagalar baglarynyň, şeýle-de ýöriteleşdirilen mekdepleriň, Dil merkezleriniň tölegleriniň telim esse ýokarlandyrylmagynyň yz ýanyna gabat geldi.
Mundanam başga, 1-nji noýabrdan başlap ýurtda saglyk ätiýaçlandyryş tölegleri 50%, jemgyýetçilik awtobus gatnawlarynyň tölegleri 30 teňňeden 50 teňňä ýokarlandyryldy.
Bularyň ählisi, dünýäde energiýa serişdeleriniň bahalarynyň aşaklamagy netijesinde, Türkmenistanyň öz garaşsyzlygyna eýe bolany bäri iň agyr ykdysady krizisi başdan geçirýändigi aýdylýan döwre gabat geldi.
Ýerli synçylaryň we ýaşaýjylaryň käbirleri ýurtdaky bu gymmatlamalaryň, türkmen häkimiýetleriniň döwlet býujetine gelýän girdejini artdyrmak tagallalarynyň bir bölegidigini aýdýarlar.


text:
Arman Tölegenulynyň barlyq zhobalary derlik biik talğam men zhemisti nätizhege toly bolady. Qolyna alğan iske zhűregin salyp kirisetin azamat qazaq kűresiniň deňgeyin qalay köterip zhűrgenine biz kuä. Kűresti älemdegi nömiri birinşi sport tűrine aynaldyrudy armandaydy. Äzirge közdegen şyňy – osy. Bul taudyň uşar basyna şyğatyn kűn de alys emes. Bulay dep keyipkerimizdiň özi aytty. Endeşe, äňgimeni äriden emes, beridegi bäsekeden bastağandy zhön kördik.
– Biylğy «Qazaqstan barysynan» ne kűtemiz?
– Eň birinşi özgeris – zharystyň öte-tin orny. Buryndary «Saryarqa» velotreginde ötkizip zhűrgen bolsaq, osy zhyly tuňğyş ret Barys arenada uyymdasty-rudy zhön körip otyrmyz. Aldyňğy nysanğa eşqanday renişimiz zhoq. Qayta zhyl sayyn ötkizuimizge műmkindik bergenderi-ne alğys aytamyz. Zharys bolatyn zherdi körermen űşin auystyrdyq. Buryn velotrekte ötkizip zhűrgende zhankűyerler kilemnen tym alys otyratyn. Zhaňa zherde körermen zharysty däl zhanynan, eş kedergisiz köre alatyn bolady. Sonday-aq Saryarqağa 9500 adam siyatyn bolsa, Barys arenada 10500 adam erkin otyrady.
– Zaldy toltyru – oňay şarua emes. Biletter zhaqsy ötip zhatyr ma? Lyq toly körermen bolatynyna qanşalyqty senimdisizder?
– Zhankűyerlerdiň kelip, qoldaytynyna 100 payyz senimdimiz desem bolady. Öytkeni, bilet bağasy – öte qolzhetimdi.
Eň arzan bilettiň quny – bar bolğany 500 teňge. Bul bűginde sonşalyq qymbat soma emes. Munymen köpşiligi kelisetin şyğar. Sonday-aq ädettegi dästűr boyynşa temir tulpar tizgindep ketu műmkindigi beriledi. Yağni, barlyq biletter utys oyynyna qatysady. Lotoreyanyň ädil ötetindigin zhyl sayyn zharysqa keluşiler zhaqsy biledi. Avtokölikten bölek, uyaly telefon, teledidar, toňazytqyş sekildi kişirigim syylyqtarymyz da bar.
– Bäri qara qazaqtyň qamy űşin deysiz ğoy? Zhankűyerler zharystyň bir kűn boyy ötetindigi yňğaysyzdyq tudyrady degen pikirlerin bildirip zhatady. Soğan baylanysty ne aytasyz?
– Biylğy «Qazaqstan barysy» burynğyday bir kűnde ötetin boldy. Rasymen, köpşiligi űşin kűni boyy teledidarğa telmirip, tek qana barystardyň tartysyn tamaşalau – oňay emes. Özge de şarualary bar, olardy ysyryp tastap kűres köru, älbette, qiyndyq tudyrady. Degenmen biz körermen pikirin qaşanda zhoğary qoyyp, qulaq asuğa tyrysamyz. Osy rette «Älem barysyn» eki kűnge bölip ötkizudi zhosparlap otyrmyz. Atalğan turnir qyrkűyektiň 7-8 kűnderi Astanada ötedi. EXPO ayasynda uyymdastyryp otyrmyz.
– «Älem barysynyň» formaty özgeşe bolady eken. Ol erekşelik osy siz atap ötken eki kűndik zharyspen ğana şektele me?
– Atap ötu kerek bir zhayt, turnirge 50 memleketten alyptar keledi. Bul zharysqa birqatar Olimpiada chempiondary qatysady dep kűtilude. Yağni, basqa turnirlerdiň basty artyqşylyğy – kűlli älemniň «Sen tur, men atayyn» dep turğan sportşylary zhinalady. Muny qazaq kűresiniň EXPO körmesi dese bolady.
– Kűresti ulttyq qundylyqqa teňep zhatamyz. Munyň maňyzyn bűgingi qoğam zhetkilikti därezhede sezinip zhűr me?
– Qoldan kelgenşe osy kűresti kötersek, damytsaq degen niet-tilegimiz bar. Oğan federatsiya, Űkimet tarapynan da zhaqsy qoldau körsetilip zhatyr. Biraq meniň oyymşa, kűrestiň maňyzyn arttyru űşin aldymen onyň özin özgertu kerek sekildi. Mäselen, biyl öz basym «Qazaqstan barysyn» zhetinşi märte ötkizip zhatyrmyn. Sol zherde zhii oryn alatyn olqylyq – törelik etu. Töreşilerdiň esebinen ketip zhatqan qatelikter barşaňyzğa mälim. Tipti keyde öte qatal, öreskel qatelikter oryn alyp zhatady. Solardy zhoyu űşin kűrdeli özgerister engizgimiz keledi. Eger sol zhűzege asatyn bolsa, meniňşe kűrestiň abyroyy men maňyzy artuy tiis.
– Kűreske özgeristerdiň engiziluin Olimpiada bağdarlamasyna qosuğa bir qadam desek bola ma?
– Tört zhyldyq bäsekesiniň bağdarlamasyna kirgizu turaly äňgimeni ministrlik aytsa, zhön bolatyn sekildi. Sizdiň aytyp otyrğanyňyz – köptiň armany. Degenmen ol zholda qyruar zhumys, qarzhy kerek. Ol űşin arnayy memlekettik bağdarlama dayyndau qazhet. Mağan, Arman Şoraev űşin, qazaq kűresiniň deňgeyi zhaponnyň sumosyna zhetse, sol – zheňis. Sumo eşqanday olimpiadalyq sport tűri emes. Degenmen bedeli öte zor.
– Özimizge ğana tän dűnie bolsa eken degen oy ğoy?
– Älbette, tűkpirde sonday tilek zhatady. Şyny kerek, qazaq kűresiniň qazirgi formasyna köňilim tolmaydy. Olay dey-tin sebebim – şeteldikter qazaq kűresin tűsinbeytindikterin zhii aytady. Beldesudi qarap otyryp, munyň ne dzyudo, ne sambo, ne erkin, grek-rim kűresi ekendigin ayyra almaydy. Öytkeni kűrteşeleri, key ädisteri uqsaydy. Bir qupiyamen böliseyin, «Qazaqstan barysynda» körermenderge zhaňa kiim űlgisin usynatyn bolamyz. Sol zherde aşyq dauysqa salamyz. Kűres köruge qyzyğatyn, nağyz zhankűyerler zhinalğan zherde bul mäseleni şeşu oňayyraq. On myňnan astam körermenniň aldynda tanystyrylymyn zhasaymyz. Bul bir quryltay ispettes bolady. Eger xalyqtyň köňilinen şyğyp zhatsa, özgertip qaluymyz yqtimal. Unamağan zhağdayda bäri bayağy qalpynda qalady.
– Barystardyň tanymaldylyğy key Olimpiada zhűldegerlerinen zhoğary. Munyň syry nede?
– Kezinde är auyl öz baluanyn, aqynyn, sal-serisin tabanyn zherge tigizbey qurmetteytin bolğan. Űkimettiň qabyldağan «Ruxani zhaňğyru» atty bağdarlamasynyň mäni de – osy köneden qalğan salt-dästűrler men zhoralğylardy zhaňartu. Qoğam batyrlyqty, batyldyqty qaşan da sűyedi. Onday tulğalaryn ardaq tutady. Qazaq kűresi baluandarynyň bedeli zhoğary boluynyň sebebi osynda şyğar. Qanyňda bar kűresti sezinesiň, boyyňdy maqtanyş kerneydi. Äri bűginde alpamsaday zhigitter köp emes. Tűye baluandardyň bir bäsi artyq bolar tusy osynda bolsa kerek.
– Euraziya baluandarynyň bas qosar zheri – «Euraziya barysy» zhayly aytsaňyz.
– Bul da tabysty äri zhemisti zhobalarymyzdyň biri. «Euraziya barysynyň» xalyqaralyq mäni zhoğary. Formaty da özgeşe. Ol zherde segiz zhigit öz eliniň namysyn qorğap, «beybit» soğysta şayqasady. Bir-birimen bolatyn teketires sonysymen qyzyq. Oyymda ylği zhűretin bir dűniemen böliseyin. Bul turnir nesimen unaydy? Biz auyr salmaqtağy baluandardyň bağyn zhandyryp zhűrmiz. «Euraziya barysy» bolsa, zheňil salmaqtağy barystardyň da tanyla tűsuine műmkindik beredi. Olardyň kűresi bile bilseňiz, öte ädemi. Öytkeni tűrli ädister zhasalady. Alyptardyň ayqasynda ondaydy zhii köru műmkindigi berile bermeydi. Biyl zheltoqsannyň birinde kezekti turnirdi zhospar-lap otyrmyz. Almaty Arena keşeninde ekinşi märte ötetin bolady. Oğan qala äkimi Bauyrzhan Baybek qoldau bildirip, zharysty uyymdastyruğa at salysyp zhatyr. «Euraziya barysyna» şeteldikterdiň yqylasy zor. Sonyň işinde äriptesterimiz, BAQ ökilderi de bul şarağa bey-zhay qaramaydy. Mysaly, Tűrkiyanyň telearna-lary öz baluandary qatysyp zhatqan soň tűsiruge, körsetuge tyrysady. Sol sekildi reseylikterdi de erekşe atap ötu kerek. «Match TV» zhäne «Boets» arnalary körsetkeni belgili. Atalğan telearnalardyň reytingi öte zhoğary ekendigi köpşilikke ayan. Aldağy uaqytta zharys qatysuşylarynyň auqymyn keňeytsek dep otyrmyz. Tek Euraziya qurlyğy töňireginde emes, europalyqtardy da qosudy zhosparlap otyrmyz. Öytkeni, Zhaponiya, Koreya syndy elderdiň sportşylary qatysuğa niet bildirip zhatyr.
– Kűnderdiň kűninde europalyqtar qazaqtardan basym tűsip, bas zhűldeni bermey qoyatyn bolsa, ony qauip dep qarauğa bola ma?
– Eger solay bolatyn bolsa, ol – kűrestiň damyğany. Äri bizge zhasalğan zhaqsy zharnama bolar edi. Ädette, bäygede alystan kelgen at birinşi kelse, toy iesi űşin ol űlken abyroy sanalady. Mysaly, dzyudo – tek zhapondyqtardyň sporty ğana emes. Onymen bűkil älemniň balasy şuğyldanady. Aytqym keletini – basqa eldiň baluandarynan kűresimizdi qyzğanbauymyz kerek. Qayta qyzyğyp, űyrengenine quana bileyik. Biraq öz elimizde ötken soň, qomaqty zhűlde qory tigiletindikten, öz uldarymyzdyň basym tűskenin iştey qalap turatynymyz zhasyryn emes.
– Bűgingi qazaqtyň dene turqy usaqtalyp barady. Zhastar, zheňil salmaqty baluandar kűrespen qanşylyqty aynalysady?
– Osydan birneşe zhyl buryn qazaq kűresine degen yqylas tömendeu edi. Oblystardan kűres űyirmesin tabu muň bolatyn. Bűginde bul zhağday turaqtaldy. «Bul – olimpiadalyq sport tűri emes» dep murnyn şűyirip zhűrgen aymaqtardyň özinde űyirmeler aşylyp, zhastar űyrenip zhatyr. Demek, suranys bar.
– Zhumystyň nätizheli boluy uzhymğa baylanysty. Kadr zhasaqtauda qanday şart qoyasyz?
– Qyzmetkerlerimniň sany asa köp emes. Äri ketse 7-8 adamnyň aynalasynda. Degenmen ärqaysysy senimdi äri zhauapty. Adamnyň boyyndağy eňbekqorlyqty zhoğary bağalaymyn. Zhylda zharys qarsaňynda qyz-zhigitterimiz 5-6 keli salmaq zhoğaltyp zhatady. Ol talaptyň qataldyğynan emes, birinşi kezekte qyzmetkerdiň eňbeksűygiştiginen. Zhumysqa berilip, zhan-tänimen kirisip ketedi. Mine, men zhaqsy köretin qasiet – osy.
– «Közdegen şyňyňa zhetken soň, oğan degen ynta azayady» depsiz bir suxbatyňyzda. Qazirgi taňda ne närsege yntyzaryňyz auyp zhűr?
– Nömiri birinşi maqsatym – aldağy eki-űş zhyldyň işinde töreşiler ädiletsizdigin zhoyu. Kem degende 99 payyzğa qysqartqym keledi. Sonday-aq qazaq kűresin eň tanymal sport tűrine aynaldyrğym keledi. Bul maqsat oryndalady dep senemin. Sebebi, seň qozğaldy. Olay deytinim, Xalyqaralyq qazaq kűresi federatsiyasyn qurdyq. Oğan törağa qylyp elimizdiň Ènergetika ministri Qanat Alda-
bergenulyn sayladyq. Osy zhyldar işinde Qazaqstandağy tanymaldylyğyn arttyrdyq. Endigi şyň – älem elderinde qazaq kűresin moyyndatu.
– Äňgimeňizge raqmet.
Suxbattasqan
Zhadyra AQQAYYR
aikyn.kz


text:
Duşenbe güni Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow «Mitsubishi Сorporation» kompaniýasynyň ýerine ýetiriji wise-prezidenti jenap Hiroşi Sakumany hem-de «Mitsubishi Heavy Industries Engineering, Ltd.” kompaniýasynyň prezidenti, Baş ýerine ýetiriji direktory jenap Şigehisa Kobaýaşini, şeýle hem “Çalyk Holding” kompaniýalar toparynyň müdiriýetiniň başlygy Ahmet Çalygy kabul etdi.
Myhmanlar türkmen Liderini karbamid dökünlerini öndürmek boýunça sebitde iň iri senagat toplumynyň ulanmaga berilmegi bilen gutladylar.
Döwlet Baştutany häzir amala aşyrylýan milli ykdysadyýetimizi düýpli özgertmegiň strategiýasynda halkara hyzmatdaşlygy giňeltmäge, şeýle hem öňdebaryjy, innowasion tehnologiýalary ornaşdyrmaga hem-de iň gowy daşary ýurt tejribesini çekmäge örän uly ähmiýet berilýär diýip belledi. Öňden gelýän hyzmatdaşlarymyzyň — Ýaponiýanyň «Mitsubishi Сorporation» konsorsiumynyň we Türkiýäniň “Gap Inşaat Ýatirim ve Diş Ticaret A.Ş.” kompaniýasynyň işjeň gatnaşmagyndaky zawodyň gurluşygynyň giň gerimli taslamasynyň amala aşyrylmagy halk hojalyk toplumynyň strategik pudaklarynyň biriniň — ýurdumyzyň senagatynyň kuwwatlyklaryny artdyrmakda nobatdaky möhüm ädim bolar diýip, Prezident aýtdy.
Duşuşygyň barşynda işewür hyzmatdaşlygy has-da ösdürmegiň mümkinçilikleri barada pikir alşyldy. Meşhur kompaniýalaryň işläp taýýarlamalaryny durmuşa geçirilýän bilelikdäki taslamalarda giňden peýdalanmagyň mümkinçiliklerine aýratyn üns berildi. Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan yzygiderli ösdürmegiň meýilnamalaryny we maksatnamalaryny üstünlikli amala aşyrmakda Ýaponiýanyň we Türkiýäniň işewür toparlarynyň wekilleriniň ähmiýetli orunlaryny belläp, däbe öwrülen gatnaşyklaryň çäklerini giňeltmek üçin uly mümkinçilikleriň bardygyny kanagatlanma bilen belledi.
Myhmanlar «Mitsubishi Сorporation», “Çalyk Holding” kompaniýalarynyň türkmen bazarynda mundan beýläk-de işlemäge ymtylmalaryny beýan edip, geljek üçin Türkmenistanyň döwlet ösüşiniň ileri tutulýan ugurlary nazara alnyp, taýýarlanan birnäçe teklipleri döwlet Baştutanynyň garamagyna hödürlediler.


text:
Türkmenistanda mal iýmitleri bolan kepegiň, künjaranyň we sarunyň bahalarynyň ýokarlanmagy mal saklaýan hojalyklara-da, döwlete degişli maldarçylyk hojalyklaryna-da öz ýaramaz täsirini ýetirendigi aýdylýar.
Gyşyň şu sowuk günlerinde iým ýetmezçiliginden mallar juda horlanýar diýip, özüni Oraz diýip tanyşdyran Serhetabat etrabynyň Ýeňiş daýhan birleşigniň ýaşaýjysy aýdýar.
“Owlak-guzy kompaniýasyndan heniz irräk bolsa-da, mallaryň guzy getirip başlanlary bar. Guzulan mallara iým tapylmaýar. Netijede, olar çagasyny ekläp bilmeýärler. Guzulan goýunlaryň tapsyz düşenleri ölýärler. Enesinden aýrylan ýa-da enesinde süýt bolmansoň, aç ölýän guzularam bar diýip. Hojalygynda süýtli sygry barlylar guzulary açlykdan çykarmak üçin, sygyr süýdüni berýärler. Häzir obalarda süýt-gatyk önümleri gytalýar. Häzir süýdüňem, süzmäniňem bahalary gymmatlaýar” diýip, Oraz aýdýar.
Kaka etrabynyň ýaşaýjysy Wepanyň sözüne görä, iým ýetmezçiligi zerarly mallaryndan dynmak isleýän hojalyklaryň sany artypdyr. “Oba ýaşaýjylary mallaryny satmaga howlugýarlar. Sebäbi gün geçdigiçe mal horlanyp, agramyny ýitirýärler. Mal satyn almaga adam tapylsa begenip, soralan baha mallaryny satýanlar köpeldi. Ozal 400-500 manat aralygyna berilýän abat mallary şu günler 250-300 manada satyn alyp bolýar” diýip, Wepa aýdýar.
Süýt-gatyk önümleriniň ähli görnüşiniň gymmatlandygy ýaşaýjylar aýdýarlar. Aşgabadyň bazarlarynda kä gün süzmäniň tapdyrmaýan günleri hem bolýar. Ozal kilosy 10 manatlyk süzmeler häzir paýtagt bazarlarynda 12 manada çenli ýokarlanandygyny, onuň käbir görnüşiniň 14 manada ýetendigini hem görse bolýar.
Mal iýminiň gytalmagynyň hem bahasynyň ýokarlanmagy netijesinde, mal etleri hem ýokarlanýar. Ozal paýa girip, ogşuk etiniň her kilosyny 13-14 manatdan satyn alýan ýaşaýjylar şu günler ogşuk etiniň kilosynyň 17 manatdan, paýa gireniňde sygyr etini 22 manatdan satyn alyp bolýandygyny aýdýarlar.
Edil şu günki gün mal etleri az-owlak gymmatlasa-da beýleki harytlaryň bahalarynyň ösüşine garanynda, etiň bahasy bilen oňuşsa boljakdygyny aýdýarlar. Ýöne mallaryň häzirki azalyşy bilen ýene-de ýarym ýa-da bir ýyldan, olaryň baş sanynyň azalyp, mal etiniň aşa gymmatlamagyndan howatyr edýändiklerini aýdýan ýaşaýjylaram bar.