text:
28 Şubat 2016 Pazar
Medeniýet Ministrligi Taryhy Ýerleri Goramak Gözegçiligini Güýçlendirýär
Ýurdumyzyň taryhynyň gozgalmaýan ýadygärlikleri we medeni mirasa degişli obýektleri goramak maksady bilen desgalaryň ýerleşjek ýeri saýlanyp alnanda ähli gurluşyk taslamalaryny Türkmenistanyň Medeniýet ministrligi bilen hökmany suratda ylalaşmak arkaly amala aşyrylar.
Türkmenistanyň Prezidentiniň gol çeken Kararyna laýyklykda, eýeçiliginiň görnüşine garamazdan, edara görnüşli we şahsy taraplar ýergurluşyk, ýer, ýolgurluşyk, gurluşyk, melioratiw, hojalyk işlerini we beýleki işleri geçirmegiň taslamalaryny Türkmenistanyň Medeniýet ministrligi bilen ylalaşmagy üpjün etmäge borçly edildi.
Şu ýylyň 13-nji ýanwarynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow dikuçarda paýtagtymyz we onuň töwerekleri boýunça aýlanyp, birnäçe täze desgalaryň gurluşygynda alnyp barylýan işler, Aşgabadyň eteginde ýerleşen taryhy ýadygärlikleriň ýagdaýy bilen tanyşanda ýolbaşçylara desgalaryň ýerleşjek ýeri saýlanyp alnanda ähli gurluşyk taslamalaryny Medeniýet ministrligi bilen hökmany suratda ylalaşmagy göz öňünde tutýan resminamany taýýarlamagy tabşyrypdy.
Hormatly Prezidentimiz ýolbaşçylar bilen bolan söhbetdeşlikde türkmen topragynyň dürli döwürlerde siwilizasiýanyň ösen merkezleriniň, kuwwatly döwletleriň we gülläp ösen şäherleriň, şol sanda ýurdumyzyň çäklerinden geçen Beýik Ýüpek ýolunyň ugrunda ýerleşen şäherleriň bolandygyna şaýatlyk edýän taryhy we medeni ýadygärliklere örän baýdygyny belläp, Medeniýet ministrliginiň taryhy ýadygärlikleriň aýawly saklanylmagyna we şol sanda ähli gurluşyk taslamalary amala aşyrylanda talabalaýyk gözegçilik etmelidigini aýtdy.
Täze girizilen tertip Türkmenistanyň çäginde ýerleşýän medeni ýadygärlikleri goramak boýunça gözegçiligiň netijeliligini artdyrmaga ýardam berer.
Türkmenistanda Ýangyndan Hökmany Döwlet Ätiýaçlandyrmasy Girizilýär
2016-njy ýylyň 1-nji martyndan başlap, Ýangyndan hökmany döwlet ätiýaçlandyrmasyna degişli bolan edara görnüşli taraplaryň Sanawyna girizilen Türkmenistanyň çäginde iş alyp barýan edara görnüşli taraplar (Türkmenistanyň Döwlet býujetiniň serişdeleriniň hasabyna maliýeleşdirilýän edara görnüşli taraplar muňa girmeýär), şol sanda daşary ýurt edara görnüşli taraplar üçin ýangyndan hökmany döwlet ätiýaçlandyrmasyny girizmek bellenildi.
Bu çözgüt “Ýangyn howpsuzlygy hakyndaky” we “Ätiýaçlandyryş hakyndaky” Türkmenistanyň Kanunlaryna laýyklykda, ýangyn sebäpli üçünji taraplara ýetirilmegi mümkin bolan zyýan üçin ýüze çykan raýat-hukuk jogapkärçiligine ätiýaçlandyryş goragyny üpjün etmek maksadyna gönükdirilen. Edara görnüşli taraplar 2016-njy ýyl üçin ýangyndan hökmany döwlet ätiýaçlandyryş şertnamalaryny 2016-njy ýylyň 1-nji maýyna çenli baglaşmaga borçly edildi.
Ýangynlar sebäpli üçünji taraplaryň janyna, saglygyna we emlägine ýetirilmegi mümkin bolan zyýan üçin ýüze çykan raýat-hukuk jogapkärçiliginiň ýangyndan hökmany döwlet ätiýaçlandyrmasyny amala aşyrmak Türkmenistanyň Döwlet ätiýaçlandyryş guramasynyň üstüne ýüklenildi.
Resminama bilen ýangynlar sebäpli üçünji taraplaryň janyna, saglygyna we emlägine ýetirilmegi mümkin bolan zyýan üçin ýüze çykan raýat-hukuk jogapkärçiliginiň ýangyndan hökmany döwlet ätiýaçlandyrmasy hakyndaky Düzgünnama; Ýangyndan hökmany döwlet ätiýaçlandyrmasyna degişli bolan edara görnüşli taraplaryň Sanawy; Edara görnüşli taraplaryň emläginiň hem-de ýangynlar sebäpli üçünji taraplaryň janyna, saglygyna we emlägine ýetirilmegi mümkin bolan zyýan üçin ýüze çykan raýat-hukuk jogapkärçiliginiň ýangyndan hökmany döwlet ätiýaçlandyrmasy boýunça ätiýaçlandyryş gorlaryny emele getirmegiň we harçlamagyň Tertibi tassyklanyldy.
Ministrler Kabinetiniň Mejlisi
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň nobatdaky mejlisini geçirdi. Onda käbir resminamalaryň taslamalaryna we ýurdumyzyň durmuşyna degişli möhüm meseleleriň birnäçesine garaldy.
Hormatly Prezidentimiz mejlisiň gün tertibine geçip, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Hojamämmedowa söz berdi. Wise-premýer maliýe-ykdysady ulgamdaky işleriň ýagdaýy hem-de Türkmenistanyň Prezidentiniň adyndan Halkara zenanlar güni mynasybetli aýal-gyzlara pul sowgadyny dabaraly ýagdaýda gowşurmak hakyndaky buýrugyň taslamasy barada hasabat bedi.
Şu maksatlar üçin ýurdumyzyň Döwlet býujetinde hem-de hojalyk hasaplaşygyndaky guramalaryň we hususy kärhanalaryň şu ýyl üçin maliýe meýilnamalarynda zerur bolan maliýe serişdeleriniň göz öňünde tutulandygy bellenildi.
Döwlet Baştutanymyz hasabaty diňläp, maşgala ojagynyň hem-de milletiň ýokary ruhy–ahlak gymmatlyklaryny goraýjylar bolan zenanlara uly hormat-sarpa goýmagyň türkmen halkynyň gadymdan gelýän däpleriniň biridigini nygtady. Bu däp häzirki döwürde hem mynasyp dowam etdirilýär. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanda zenanlaryň hemmetaraplaýyn alada bilen gurşalandygyny, ukyp-başarnyklaryny görkezmegi, saýlap alan hünärlerine eýe bolmagy üçin ähli şertleriň döredilendigini belledi. Häzirki wagtda biziň aýal-gyzlarymyz işini we maşgala borçlaryny üstünlikli utgaşdyryp, dürli ulgamlarda we pudaklarda tutanýerli zähmet çekýärler hem-de eziz Watanymyzyň gülläp ösmegine, jemgyýetimiziň sazlaşykly ösüşine, ösüp gelýän nesli watançylyk hem-de ata-babalarymyzyň parasatly wesýetlerine wepalylyk ruhunda terbiýelemäge saldamly goşant goşýarlar.
Milli Liderimiz Halkara zenanlar güni mynasybetli aýal-gyzlara pul sowgatlaryny gowşurmak hakyndaky buýruga gol çekip, wise-premýere we beýleki degişli ýolbaşçylara sowgatlaryň öz wagtynda berilmegini hem-de baýramçylyk dabaralarynyň ýokary guramaçylyk derejesinde geçirilmegini üpjün etmegi tabşyrdy.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky nebitgaz serişdelerini dolandyrmak we peýdalanmak baradaky döwlet agentliginiň direktory Ý.Kakaýew ýangyç-energetika toplumynyň düzümlerindäki işleriň ýagdaýy hem-de “Türkmenistanyň nebitgaz senagatyny ösdürmegiň 2030-njy ýyla çenli döwür üçin milli Maksatnamasyny” üstünlikli durmuşa geçirmek maksadynda görülýän çäreler, şeýle hem “Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan” gaz geçirijisiniň taslamasyny durmuşa geçirmek boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat berdi.
Gaz geçirijisiniň uzynlygy 214 kilometr bolan türkmen böleginiň ugrundaky ähli işler tassyklanan meýilnama laýyklykda alnyp barylýar. Bu ýerde 8 kilometr ýer tekizlenip, 6 kilometrde turba çekmek işleri geçirildi. Häzirki wagtda taslamanyň türkmen bölegi boýunça potratçysy “Türkmennebitgazgurluşyk” döwlet konserni bu ugurda netijeli işleri durmuşa geçirýär. Şunuň bilen bir hatarda, taslamany amala aşyrmagyň birinji tapgyrynyň çäklerinde gaz geçirijiniň maddy-enjamlaýyn üpjünçiligi bilen bagly meseleler çözülýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, dünýäde energetika howpsuzlygynyň täze gurluşyny kemala getirmek, ählumumy durnukly ösüş üçin şertleri döretmek babatda TOPH taslamasynyň uly halkara ähmiýetini nygtady. Milli Liderimiziň belleýşi ýaly, nebitgaz serişdeleriniň örän uly gorlaryna eýe bolan Türkmenistan nebiti hem-de gazy gazyp almagyň we gaýtadan işlemegiň möçberlerini hem-de türkmen energiýa serişdeleriniň dünýä bazarlaryna eksportyny artdyrmaga gönükdirilen energetika strategiýasyny üstünlikli durmuşa geçirýär.
Döwlet Baştutanymyz Günorta-Gündogar Aziýanyň iri ýurtlaryna tebigy gazyň uzakmöhletleýin iberilmegini üpjün etjek TOPH gaz geçirijisiniň gurluşygynyň sebitiň ykdysady ösüşine kuwwatly itergi berip, durmuş we ynsanperwer häsiýetli meseleleriň çözülmegine, parahatçylygyň we durnuklylygyň pugtalandyrylmagyna ýardam berjekdigini aýtdy.
Hormatly Prezidentimiz wise-premýere bu örän iri energetika taslamasyny has-da öňe ilerletmäge degişli birnäçe anyk görkezmeleri berdi.
Milli Liderimiz mejlisiň barşynda M.Amanowy başga işe geçmegi sebäpli, “Türkmengaz” döwlet konserniniň başlygynyň orunbasary wezipesinden boşatmak hakyndaky karara gol çekdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary E.Orazgeldiýew möwsümleýin oba hojalyk işleriniň barşy barada hasabat berip, häzirki wagtda welaýatlarda güýzlük bugdaýa ideg etmek boýunça zerur agrotehniki çäreleriň amala aşyrylýandygyny, mineral dökünler bilen iýmitlendirilýändigini hem-de haşal otlaryň garşysyna çäreleriň görülýändigini belledi. Şular bilen birlikde, gowaça ekişine hem-de beýleki oba hojalyk ekinleriniň ýazky ekişine işjeň taýýarlyk görülýär.
Wise-premýer döwlet Baştutanymyzyň suw üpjünçiligini hem-de ekin meýdanlarynyň melioratiw ýagdaýyny gowulandyrmaga degişli beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada hem hasabat berdi.
“Türkmenistanda suw serişdelerini tygşytly peýdalanmak we Garagum derýasynyň suw geçirijiligini ýokarlandyrmak boýunça geçirilmeli işleriň 2015-2020-nji ýyllar üçin Maksatnamasyny” we beýleki döwlet maksatnamalaryny durmuşa geçirmegiň çäklerinde suw hojalyk desgalarynyň taslamalary taýýarlanylýar. Mundan başga-da, melioratiw we suwaryş ulgamlaryny arassalamak, beýleki çäreler amala aşyrylýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, ýazky oba hojalyk işleriniň bellenilen tertibini we bildirilýän talabyny berk üpjün etmegi talap edip, wise-premýere gowaça ekişini öz möhletinde geçirmegi, güýzlük bugdaýa agrotehnikanyň kadalaryna laýyk ideg edilmegini üpjün etmegi tabşyrdy.
Döwlet Baştutanymyz wise-premýere suw hojalygy ulgamynda iň täze tehnologiýalary işjeň ornaşdyrmak barada birnäçe anyk görkezmeleri berdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Ereşow Balkan welaýatynyň Garabogaz şäherinde himiýa pudagynyň täze kärhanasynyň gurluşygynyň taslamasy boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat berdi. Bellenilişi ýaly, ýylda 1 million 155 müň tonna karbamid öndürjek zawodyň gurluşygy güýçli depgin bilen alnyp barylýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, himiýa pudagyny ösdürmek strategiýasynyň ýerli çig maly doly peýdalanmaga, ykdysadyýetiň beýleki pudaklarynyň isleglerini kanagatlandyrmaga, eksport kuwwatyny artdyrmaga gönükdirilendigini nygtady. Milli Liderimiz Türkmenistanda ägirt uly tebigy gaz gorlarynyň bolmagynyň karbamid öndürmek boýunça täze kuwwatlyklary gurmaga mümkinçilik berýändigini belledi hem-de wise-premýere täze himiýa kärhanasynyň gurluşygynyň barşyny hemişe gözegçilikde saklamagy tabşyrdy.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, Türkmenistanyň Prezidentiniň Diwanynyň we Ministrler Kabinetiniň iş dolandyryjysy Ş.Durdylyýew gözegçilik edýän ulgamlaryndaky işleriň ýagdaýy, Aşgabat şäherindäki Sergi köşgüniň durkuny täzelemek hem-de türkmen paýtagtyny abadanlaşdyrmak boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat berdi.
Wise-premýer milli Liderimiziň başlangyjy boýunça işlenip taýýarlanylan Aşgabady ösdürmegiň 2015-2016-njy ýyllar üçin meýilnamasyna laýyklykda, täze ýaşaýyş jaý toplumlaryny gurmak, hereket edýän inžener-tehniki ulgamlaryň durkuny täzelemek, ýol-ulag düzümini ösdürmek hem-de şäheri bagy-bossanlyga öwürmek boýunça yzygiderli işleriň alnyp barylýandygyny belledi.
Mälim bolşy ýaly, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň şu ýylyň 13-nji fewralynda paýtagtymyzyň häkimliginde geçiren iş maslahatynda 2017-nji ýylda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça Aşgabatda geçiriljek V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmegiň çäklerinde ýurdumyzyň baş şäherini toplumlaýyn ösdürmek we abadanlaşdyrmak bilen baglanyşykly meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy.
Öňde goýlan wezipeler bilen baglylykda, şäher düzümini dolandyrmagyň netijeliligini ýokarlandyrmak hem-de ony döwrebaplaşdyrmak boýunça gaýragoýulmasyz çäreler kesgitlenildi. Şeýlelikde, ýol-ulag hereketini sazlaşdyrmaga ýardam etjek awtomobil ýollarynyň hem-de köprüleriň gurluşygyna, gurluşyk hem-de energetika düzümleriniň, jemagat gulluklarynyň işiniň utgaşdyrylmagyny üpjün etmäge uly üns berilýär. Kiçi etrapçalaryň çäklerini kadalaşdyrmak, ýollary yşyklandyrmak, awtoulaglar üçin goşmaça duralgalary gurmak boýunça degişli işler alnyp barylýar.
Şäheriň köçelerini we paýtagtymyzyň ähli etraplarynyň seýilgählerini abadanlaşdyrmak işine berk gözegçilik edilýär. Sebitdäki iri Olimpiýa şäherjiginiň düzümine girýän desgalaryň gurluşygyna aýratyn üns berilýär. Wise-premýer döwlet Baştutanymyzy paýtagtymyzda gurulýan dürli maksatly desgalardaky gurluşyk işleriniň öz wagtynda we ýokary hilli tamamlanmagy üçin ähli çäreleriň görüljekdigine ynandyrdy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow dünýäniň iň owadan şäherleriniň biri hem-de Merkezi Aziýanyň merjeni hökmünde ykrar edilen Aşgabat şäherini toplumlaýyn ösdürmegiň ägirt uly ähmiýetini nygtap, dürli maksatly desgalaryň, şol sanda şäheriň ähli etraplaryndaky ýaşaýyş jaýlarynyň we beýleki durmuş maksatly desgalaryň gurluşygy we durkunyň täzelenmegi bilen baglanyşykly meseleleriň ählisini berk gözegçilikde saklamagyň wajypdygyny belledi. Milli Liderimiz paýtagtymyzda döredilýän Olimpiýa şäherjiginde alnyp barylýan işlere aýratyn üns bermegiň möhümdigine ünsi çekip, onuň desgalarynyň Aziýanyň Olimpiýa geňeşiniň talaplaryna hem-de halkara ölçeglerine doly laýyk gelmelidigini nygtady.
Döwlet Baştutanymyz soňky ýyllarda paýtagtymyzda giň möçberli işleriň ýerine ýetirilendigini, tutuş etraplaryň, şol sanda taryhy merkeziň durkunyň täzelenendigini, döwrebap ýaşaýyş jaýlarynyň hem-de abraýly halkara bäsleşikleriniň baýraklaryna mynasyp bolan kaşaň binalaryň peýda bolandygyny kanagatlanma bilen belläp, ähli düzümleriň işini sazlaşdyrmagyň we paýtagtymyzyň ähli etraplaryny sazlaşykly ösdürmek, adamlaryň ýaşamagy üçin oňaýly durmuş şertlerini döretmek boýunça zerur çäreleri görmegiň wajypdygyny nygtady we bu babatda wise-premýere anyk tabşyryklary berdi.
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Atdaýew gözegçilik edýän ulgamynda işleriň ýagdaýy hem-de 2016-njy ýylyň 23-nji aprelinden 30-njy oktýabyryna çenli aralykda “EKSPO-2016 Antalýa” Bütindünýä botanika sergisine wekilçilik etjek türkmen bölümini taýýarlamak boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat berdi.
Türkmenistanyň bölümini 635 inedördül metr meýdanda seýilgäh görnüşinde gurnamak teklip edilýär. Türkmenistanyň Söwda-senagat edarasynyň geçiren bäsleşiginiň barşynda “EKSPO-2016 Antalýa” sergisinde milli bölümiň taslamasyny düzmek, gurmak, enjamlaşdyrmak, bezemek hem-de serginiň alty aýynyň dowamynda baglara we güllere ideg etmek, dolandyryş hyzmatlaryny ýerine ýetirmek boýunça teklipler öwrenildi we saýlanyp alyndy.
Seýilgähde Türkmenistana häsiýetli bolan ösümlik dünýäsini görkezmek, güllerden we beýleki ösümliklerden bezeg görnüşlerini döretmek, pyýada ýodalaryny gurnamak göz öňünde tutulýar. Bu ýerde ýurdumyzyň täsin tebigaty barada köpsanly maglumatlar bolan bölüm ýerleşdiriler. Mundan başga-da, dürli milli sowgatlyk önümleri görkeziler.
Wise-premýer Türkmenistanyň bölüminiň meýilnamasyny we ony döretmek boýunça teklipleri, şeýle hem bu mesele boýunça taslama şekillerini döwlet Baştutanymyzyň garamagyna hödürledi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, ýurdumyzyň ägirt uly eksport we maýa goýum kuwwatyny durmuşa geçirmäge täze mümkinçilikleri açýan halkara sergilerine hem-de işewür maslahatlaryna gatnaşmagynyň wajypdygyny nygtady. Milli Liderimiz şu babatda toplanan oňyn tejribäni yzygiderli baýlaşdyrmagyň zerurdygyny belläp, “EKSPO-2016 Antalýa” Bütindünýä botanika sergisine türkmen bölümini guramagyň meýilnamasyny goldady hem-de Türkmenistanyň köptaraply we ajaýyp keşbini görkezmek üçin bezeg işiniň we mazmun taýdan baýlaşdyrylmagynyň zerurdygyny aýdyp, bu babatda wise-premýere anyk görkezmeleri berdi.
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary M.Ýazmuhammedowa şu ýylyň mart aýynda geçirilmegi göz öňünde tutulýan baýramçylyk çäreleriniň hem-de olara gabatlanjak medeni-durmuş maksatly desgalaryň açylyş dabaralarynyň maksatnamasy hakynda hasabat berdi. Wise-premýer baýramçylyk dabaralarynyň maksatnamasy barada aýdyp, oňa türkmen medeniýetini we sungatyny, oňyn ösüşiň ýolunda ýurdumyzyň gazananlaryny giňden ýaýmaga gönükdirilen çäreleriň we döredijilik maslahatlarynyň girizilendigini habar berdi.
Halkara zenanlar güni mynasybetli, paýtagtymyzda we ýurdumyzyň welaýatlarynda aýal-gyzlaryň hormatyna dabaraly çäreleri geçirmek göz öňünde tutulýar, ylmy we medeni merkezlerde, okuw edaralarynda, teatrlarda we muzeýlerde, medeniýet ulgamynyň beýleki edaralarynda zenanlaryň baýramçylygyna bagyşlanan konsertler, spektakllar, sergiler we döredijilik duşuşyklary geçiriler. Şeýle hem bu baýramçylyga gabatlap, “Ýylyň zenany” atly bäsleşigiň ýeňijilerini sylaglamak, “Talyp gözeli” bäsleşigiň jemleýji tapgyryny geçirmek meýilleşdirilýär. 7-nji martda Halkara zenanlar güni mynasybetli maslahat hem-de köp çagaly enelere “Ene mähri” diýen hormatly ady dakmak dabarasy geçiriler.
Baýramçylyk maksatnamasynda ýurdumyzyň medeniýet we sungat ussatlarynyň baýramçylyk konserti bar. Baýramçylyk güni-8-nji martda paýtagtymyzda “Berkarar döwletiň bagtyýar zenanlary” atly aýdym-sazly baýramçylyk dabarasy geçiriler. Mart aýynyň 8-9-y günlerinde Söwda--senagat edarasynda Gülçülik we bagçylyk boýunça halkara sergisi guralar.
13-22-nji martda Milli bahar baýramy mynasybetli ýurdumyzda baýramçylyk duşuşyklaryny, maslahatlary, sergileri, aýdym-sazly dabaralary geçirmek göz öňünde tutulýar. Mart aýynda Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň däbe öwrülen sergisi hem-de Öý üçin mebelleriň we harytlaryň halkara sergisi guralar.
21-nji martda Ahal welaýatynyň Ak bugdaý etrabyndaky ýaýlada Milli bahar baýramy mynasybetli toý dabarasyny geçirmek meýilleşdirilýär. Oňa paýtagtymyzyň medeniýet işgärleri bilen bir hatarda, ýurdumyzyň welaýatlarynyň döredijilik toparlarynyň gatnaşmagy göz öňünde tutulýar.
Soňra wise-premýer hormatly Prezidentimiziň garamagyna Milli bahar baýramy mynasybetli dabaraly çäreleriň geçirilýän ýerini “Nowruz ýaýlasy” diýip atlandyrmak hakynda Kararyň taslamasyny hödürledi. Bellenilişi ýaly, Ahal welaýatynyň Ak bugdaý etrabynda ýerleşýän bu dabaralar ýeri raýatlarymyzdan gelip gowşan, şeýle hem hormatly Prezidentimiziň teklibine laýyklykda täze ada eýe bolýar. Medeniýet ministrligine degişli edaralar, welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň häkimlikleri bilen bilelikde bu ýerde dabaraly çäreleri geçirmek boýunça zerur işleri ýerine ýetirmegi üpjün ederler.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, martda geçiriljek baýramçylyk dabaralarynyň türkmen jemgyýetiniň ösüşinde, ähli türkmen halkynyň bähbidine ýurdumyzda amala aşyrylýan oňyn özgertmeleri durmuşa geçirmekde ähmiýetiniň uludygyny belläp, olary ýokary guramaçylyk derejesinde geçirmegi tabşyrdy. Milli Liderimiz şol çäreleriň hakyky watançylyk we ahlak häsiýetine eýe bolup, ýokary çeperçilik mazmuny bilen tapawatlanmalydygyny hem-de milli baýramçylyk medeniýetiniň gazananlaryny we bu ugurdaky innowasiýalary sazlaşykly utgaşdyrmalydygyny belledi.
Döwlet Baştutanymyz Halkara zenanlar gününe bagyşlanan dabaralara ünsi çekip, ata-babalarymyzyň däplerine eýermek bilen, aýal-gyzlarymyza uly hormat goýýarys, olaryň mynasyp durmuşda ýaşamagy, bagtyýarlygy we abadançylygy üçin amatly durmuş şertlerini döredýäris we dörederis diýip belledi.
Hormatly Prezidentimiz Milli bahar baýramy mynasybetli dabaraly çäreleriň geçirilýän ýerini “Nowruz ýaýlasy” diýip atlandyrmak hakynda Karara gol çekip, täzelenişi hem-de abadançylygy, ylham joşgunyň sazlaşygyny we tebigatyň gülläp ösmegini alamatlandyrýan baýramçylygy geçirmek boýunça wise-premýere anyk görkezmeleri berdi. Şol baýramçylyk Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň batly depginleri bilen kybap gelýär hem-de türkmen halkyny täze zähmet üstünliklerine ruhlandyrýar.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary S.Toýlyýew Türkmenistanyň jemgyýetçilik guramalarynyň alyp barýan işleri barada hasabat berdi. Hususan-da, jemgyýetçilik guramalary tarapyndan ilatyň arasynda wagyz-nesihat işleriniň alnyp barylýandygy, dürli duşuşyklaryň, maslahatlaryň guralýandygy, watançylyk hem-de wagyz-nesihat çärelerine hormatly ýaşulularyň, ak saçly eneleriň, bilermenleriň we halkara guramalarynyň wekilleriniň gatnaşýandygy barada aýdyldy. Türkmenistanyň Demokratik partiýasy, Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler partiýasy, Agrar partiýasy ýurdumyzyň jemgyýetçilik durmuşynda netijeli işleri alyp barýarlar. Olar jemgyýetçilik-syýasy ulgamyň köptaraplaýyn işine işjeň gatnaşýarlar. Mundan başga-da, Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň we Zenanlar birleşiginiň Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynda kesgitlenen wezipeleriň üstünlikli amala aşyrylmagyna saldamly goşant goşýandyklary bellenildi. Şeýle hem wise-premýer Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň nobatdaky gurultaýyna taýýarlyk görlüşi barada hasabat berdi.
Döwlet Baştutanymyz wise-premýere döwlet edaralarynyň hem-de jemgyýetçilik guramalarynyň iş usullaryny kämilleşdirmek, raýat edaralaryny ösdürmäge, jemgyýeti, ösüp gelýän nesli ruhy-ahlak, watançylyk we ekologiýa taýdan terbiýelemäge gönükdirilen işi işjeňleşdirmek, ylmy-tehniki döredijiligi hem-de ilatyň hojalyk başlangyçlaryny goldamak, zehinli ýaşlary ýüze çykarmak, köpçülikleýin bedenterbiýe-sport hereketini ösdürmek boýunça birnäçe görkezmeleri berdi.
Milli Liderimiziň Ministrler Kabinetiniň agzalarynyň ünsüni çeken meseleleriniň ýene-de biri Ýeriň magnit meýdanynyň işjeňlik ýagdaýynyň ýokarlanmagy netijesinde emele gelýän, adamlaryň özüni duýşuna we saglygyna ýaramaz täsir edýän “magnit hadysasy” barada ilata öňünden duýdurmak boýunça zerur işleri geçirmek barada boldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bu babatda wise-premýer S.Toýlyýewe tabşyryklary berip, Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligine şeýle hadysalaryň täsirini azaltmagyň usullary barada köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň üsti bilen ilat arasynda düşündiriş işlerini geçirmegi, aýratyn-da, ýürek-damar kesellerinden ejir çekýän adamlaryň magnit hadysasynyň saglyga ýetirýän ýaramaz täsiriniň öňüni almak boýunça näme etmelidigi barada anyk düşündirmegi tabşyrdy.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary S.Satlykow gözegçilik edýän ulag we aragatnaşyk pudaklarynda işleriň barşy, Demir ýol ulaglary ministrliginiň hem-de Aragatnaşyk ministrliginiň maddy-enjamlaýyn binýadyny pugtalandyrmakda alnyp barylýan işler barada hasabat berdi. Bellenilişi ýaly, internet ulgamyny has-da ösdürmek we döwrebaplaşdyrmak boýunça ulag--aragatnaşyk pudagynyň öňünde goýlan wezipeler “Türkmenistanyň ulaglar we aragatnaşyk toplumynyň pudaklaryny ösdürmegiň 2012-2016-njy ýyllar üçin maksatnamasynda” kesgitlenildi. Ýurdumyzyň welaýatlarynda goşmaça 99 müň 680 belgilik 296 sany awtomatlaşdyrylan sanly telefon beketlerini gurnamak meýilleşdirilýär. Bu bolsa öz gezeginde ýurdumyzyň ilatyna ýokary tizlikli internete elýeterliligini giňeltmäge mümkinçilik berer.
Hasabatyň çäklerinde Aşgabat şäherinde gurulýan täze Halkara howa menzilini işe girizmäge we ulanmaga görülýän taýýarlyk barada aýdyldy. Häzirki wagtda bir ýylda 14 million ýolagça hyzmat etmäge mümkinçiligi bolan iri ýolagçy terminalynyň gurluşygy dowam edýär. Onuň umumy meýdany 145 müň inedördül metre deňdir.
Döwlet Baştutanymyz hasabaty diňläp, şu günüň talaplaryna laýyklykda ulag we aragatnaşyk pudaklaryny ösdürmek, demir ýol pudagynyň maddy-enjamlaýyn binýadyny berkitmek, onuň hereket edýän düzüminiň üstüni ýetirmek babatda goşmaça tabşyryklary berdi.
Pudagyň düzüminiň toplumlaýyn döwrebaplaşdyrylmagy we diwersifikasiýalaşdyrylmagy, öňdebaryjy enjamlaryň we täzeçillikleriň ulanylmagy netijesinde ýurdumyzda aragatnaşyk, tele we radio kommunikasiýalarynyň, sanly ýaýlyma bermegiň köp şahaly ulgamy hereket edýär, habar beriş serişdeleriniň terminaly işlenip taýýarlanylýar. Ösen telefon beketleriniň awtomatlaşdyrylan, şol sanda sanly ulgamy, şeýle hem giň zolakly Internete birikmek hem-de maglumatlary geçirmek üçin ýokary tizlikli akymlary aragatnaşyk ulgamynda ýokary hilli hyzmatlaryň edilmegini üpjün edýär. Döwletara telefon zolagyny giňeltmek maksadynda transmilli optiki-süýümli aragatnaşyk ulgamyny çekmek işleri dowam edýär. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz häzirki wagtda Internetiň hem-de aragatnaşygyň döwrebap tehnologiýalarynyň her bir raýata elýeterli bolmagy üçin ähli şertler döredilýär, telekommunikasiýalary ösdürmäge uly ähmiýet berilýär diýip bellemek bilen, wise-premýere geçirilýän işleriň ýokary hil derejesini üpjün etmek babatda birnäçe anyk tabşyryklary berdi.
Häzirkizaman sebit üstaşyr-ulag ulgamyny döretmekde möhüm orun eýeleýän täze Halkara howa menzilini gurmagyň ähmiýeti barada aýtmak bilen, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzyň raýat awiasiýasynyň üstünlikli işini üpjün etjek çärelere ünsi çekdi. Milli Liderimiz iri halkara ulag merkezleriniň biri hökmünde Türkmenistanyň derejesini tassyklamak üçin bar bolan ähli mümkinçilikleri ulanmagyň zerurdygyny aýdyp, wise-premýere birnäçe anyk tabşyryklary berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, Türkmenistanyň daşary işler ministri R.Meredow DIM-niň işi barada aýdyp, “Hazar deňzi—durnukly ösüş we dolandyryş” atly sebit maslahatyna görülýän taýýarlyk barada hasabat berdi. Maslahat mart aýynda indi dördünji gezek “Awaza” milli syýahatçylyk zolagynda geçiriler. Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi, Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Hazar deňziniň meseleleri boýunça döwlet kärhanasy Halkara Ummanlar instituty bilen bilelikde Hazarýaka döwletleriň degişli hünärmenleriniň gatnaşmagynda her ýylda geçirilýän bu forumyň guramaçylary bolup çykyş edýärler.
Bellenilişi ýaly, Hazar bilen baglanyşykly meseleler hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda durmuşa geçirilýän ýurdumyzyň daşary syýasat ýörelgesiniň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolup durýar. Şu ugurda Bitarap Türkmenistan parahatçylyk söýüjilik we hoşniýetli goňşuçylyk, milli we umumy bähbitleri nazara almak, deňhukukly özara bähbitli hyzmatdaşlyk ýörelgelerine esaslanan syýasaty durmuşa geçirýär. Ýurdumyz sebit hem-de halkara hyzmatdaşlyk meselelerinde işjeň orny eýeläp, parahatçylygy we durnuklylygy pugtalandyrmak, Hazar deňzi sebitinde giň netijeli özara hereketleri ösdürmek, Hazarýaka döwletleriň halklarynyň arasynda dostlukly gatnaşyklary berkitmek işine uly goşant goşýar.
Muňa milli Liderimiziň Hazar meselesiniň dürli ugurlaryna, şol sanda Hazaryň hukuk derejesi hakynda Konwensiýany işläp taýýarlamaga aýratyn ähmiýet berilýän degişli şertnama-hukuk binýadyny döretmek babatdaky netijeli teklipleri subutnama bolup durýar. Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanyň Prezidentiniň başlangyjy boýunça möhum halkara resminamalary işlenip düzüldi. Şol resminamalaryň hatarynda Hazar deňziniň suw biologik serişdelerini gorap saklamak we netijeli peýdalanmak hakynda Ylalaşyk hem-de Hazar deňzinde adatdan daşary ýagdaýlary öňünden duýdurmak we ýok etmek babatda hyzmatdaşlyk etmek hakynda Ylalaşyk bar. Türkmen tarapy, Hazar deňziniň gidrometeorologiýasy ulgamynda hyzmatdaşlyk etmek hakynda Ylalaşygyň beýanatynyň gutarnykly ylalaşylmagyna işjeň ýardam etdi. Bu ugurdaky işler ýurdumyzyň Hazar deňziniň gidrometeorologiýasy we hapalanmagynyň gözegçiligi baradaky utgaşdyryjy komitetine ýolbaşçylyk edýän döwründe tamamlandy. Mundan başga-da, milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow söwda-ykdysady hem-de ulag-aragatnaşyk pudaklary ýaly wajyp ugurlarda Hazar sebitinde hyzmatdaşlygy ösdürmäge degişli teklipleri öňe sürdi.
Şunuň bilen baglylykda, “Awaza” milli syýahatçylyk zolagynda her ýyl geçirilýän okuw maslahatynyň özara peýdaly tejribe alyşmaga, Hazara degişli döwletara ylalaşyklarynyň çäklerinde işlemek üçin ýokary hünärli hünärmenleri taýýarlamaga hem-de olaryň hünärini ýokarlandyrmaga ýardam edýändigi bellenildi. Bu okuw maslahatynyň gün tertibine ylmy taýdan gyzyklanma bildirilýän meseleleriň birnäçesi girizilýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, Türkmenistanyň Hazar sebitinden netijeli halkara gatnaşyklaryna ygrarlydygyny tassyklap, ýurdumyzyň mundan beýläk hem Hazarýaka ýurtlarynyň arasyndaky däp bolan dostlukly, özara bähbitli hyzmatdaşlygy ösdürmäge hemmetaraplaýyn ýardam berjekdigini, Hazar bilen bagly meseleleriň deňagramly çözgüdini işläp taýýarlamaga işjeň gatnaşjakdygyny belledi.
Hazar deňzi tebigy taýdan örän täsin deňizdir we Türkmenistan öz tarapyndan geljekde hem parahatçylyk, dostluk, hoşniýetli goňşuçylyk we netijeli hyzmatdaşlyk deňzi hökmünde onuň derejesini pugtalandyrmaga, deňziň tebigy baýlyklaryny aýawly saklamaga hem-de artdyrmaga gönükdirilen çäreleri yzygiderli durmuşa geçirjekdigini nygtady.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow şu ýylyň 7-18-nji marty aralygynda “Awaza” milli syýahatçylyk zolagynda “Hazar deňzi - durnukly ösüş we dolandyryş” atly okuw maslahatyny geçirmek hakyndaky Karara gol çekip, wise-premýere forumyň ýokary guramaçylyk derejesinde geçirilmegini üpjün etmegi tabşyrdy hem-de sebitiň döwletleriniň arasyndaky netijeli gatnaşyklary höweslendirmek we Halkara Ummanlar instituty bilen özara peýdaly gatnaşyklary pugtalandyrmak, degişli işgärleri taýýarlamak babatda onuň ähmiýetini belledi.
Mejlisiň barşynda döwlet Baştutanymyz K.Mommadowy başga işe geçmegi sebäpli, Türkmenistanyň Belgiýa Patyşalygyndaky (Brýussel şäheri) Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi, Türkmenistanyň Niderlandlar Patyşalygyndaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi, Türkmenistanyň Lýuksemburg Beýik Gersoglygyndaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi, Türkmenistanyň Ýewropa Bileleşiginiň ýanyndaky wekilçiliginiň baştutany, Himiýa ýaraglaryny gadagan etmek baradaky guramanyň ýanynda Türkmenistanyň Hemişelik wekili wezipelerinden boşatmak hakyndaky, A.Serdarowy başga işe geçmegi sebäpli, Türkmenistanyň Türkiýe Respublikasyndaky (Ankara şäheri) Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi, Türkmenistanyň Ysraýyl Döwletindäki Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi wezipelerinden boşatmak hem-de ony Türkmenistanyň Belgiýa Patyşalygyndaky (Brýussel şäheri) Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi wezipesine bellemek hakyndaky, I.Amanlyýewi başga işe geçmegi sebäpli, Türkmenistanyň Täjigistan Respublikasyndaky (Duşenbe şäheri) Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi wezipesinden boşatmak we ony Türkmenistanyň Türkiýe Respublikasyndaky (Ankara şäheri) Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi wezipesine bellemek hakyndaky, Ç.Ataýewe Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçi diýen diplomatik derejäni bermek hem-de ony Türkmenistanyň Täjigistan Respublikasyndaky (Duşenbe şäheri) Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi wezipesine bellemek hakyndaky, Türkmenistanyň Saud Arabystany Patyşalygyndaky (Er-Riýad şäheri) Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi O.Çaryýewi şol bir wagtda Türkmenistaynyň Katar Döwletindäki Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi wezipesine bellemek hakyndaky Permanlara gol çekdi.
Ministrler Kabinetiniň mejlisinde döwlet durmuşynyň käbir beýleki möhüm meselelerine hem garaldy we olar boýunça degişli çözgütler kabul edildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow mejlisi tamamlap, oňa gatnaşanlaryň ählisine berk jan saglyk, “Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynda” eziz Diýarymyzyň we türkmen halkynyň abadançylygynyň bähbidine alyp barýan işlerinde uly üstünlikleri arzuw etdi.
Türkmenistanyň Howa Maglumaty 29.02.2016
Türkmenistanyň Howa Maglumaty
29.02.2016
Aşgabat
+11... +13°
Türkmenbaşy
+9... +11°
Balkanabat
+10... +12°
Mary
+17... +19°
Türkmenabat
+20... +22°
Daşoguz
+13... +15°
http://www.turkmenhabargullugy.com/
29.02.2016
Aşgabat
+11... +13°
Türkmenbaşy
+9... +11°
Balkanabat
+10... +12°
Mary
+17... +19°
Türkmenabat
+20... +22°
Daşoguz
+13... +15°
http://www.turkmenhabargullugy.com/
22 Şubat 2016 Pazartesi
Türkmenistanyň Ilçisi YHG-nyň Ýanyndaky Hemişelik Wekili Hökmünde Bellenmegi Baradaky Ynanç Hatyny Gowşurdy
2016-njy ýylyň 16-njy fewralynda Jidde şäherinde ýerleşen Yslam Hyzmatdaşlyk Guramasynyň (YHG) ştab-kwartirasynda Türkmenistanyň Saud Arabystany Patyşalygyndaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly Ilçisi Orazmuhammet Çaryýew bu Guramanyň Baş Sekretary Iýad Amin Madani bilen duşuşdy. Duşuşygyň barşynda Ilçi O.Çaryýew YHG-nyň Baş Sekretaryna bu guramanyň ýanyndaky Türkmenistanyň Hemişelik wekili hökmünde bellenmegi baradaky ynanç hatyny gowşurdy.
Duşuşyk mähirli salamlaşykdan başlap, onuň barşynda Ilçi O.Çaryýew Türkmenistanyň halkara guramalar, şol sanda YHG bilen özara bähbitli hyzmatdaşlygy ösdürmäge uly ähmiýet berýändigi barada belläp geçdi.
YHG-nyň Baş Sekretary I.Madani öz gezeginde Ilçi O. Çaryýewi Türkmenistanyň YHG-nyň ýanyndaky Hemişelik wekili hökmünde bellenilmegi bilen gutlap, oňa işinde üstünlik arzuw etdi. Şeýle hem, Baş Sekretar Türkmenistanyň YHG-nyň möhüm agzasydygy barada aýdyp, onuň Guramanyň işlerine işjeň gatnaşmagyna umyt bildirdi. Duşuşygyň barşynda Madani Türkmenistanyň Ýolbaşçylygynyň wajyp halkara başlangyçlaryna we alyp barýan öňdengörüji syýasatyna uly baha berdi.
Duşuşyk mähirli salamlaşykdan başlap, onuň barşynda Ilçi O.Çaryýew Türkmenistanyň halkara guramalar, şol sanda YHG bilen özara bähbitli hyzmatdaşlygy ösdürmäge uly ähmiýet berýändigi barada belläp geçdi.
YHG-nyň Baş Sekretary I.Madani öz gezeginde Ilçi O. Çaryýewi Türkmenistanyň YHG-nyň ýanyndaky Hemişelik wekili hökmünde bellenilmegi bilen gutlap, oňa işinde üstünlik arzuw etdi. Şeýle hem, Baş Sekretar Türkmenistanyň YHG-nyň möhüm agzasydygy barada aýdyp, onuň Guramanyň işlerine işjeň gatnaşmagyna umyt bildirdi. Duşuşygyň barşynda Madani Türkmenistanyň Ýolbaşçylygynyň wajyp halkara başlangyçlaryna we alyp barýan öňdengörüji syýasatyna uly baha berdi.
Türkmenistanyň Prezidenti Wideoşekilli Iş Maslahatyny Geçirdi
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň oba senagat toplumyna gözegçilik edýän orunbasarynyň hem-de welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň häkimleriniň gatnaşmagynda nobatdaky wideoşekilli iş maslahatyny geçirdi. Maslahatda sebitleri durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň meselelerine, oba hojalyk pudagynda möwsümleýin işleriň barşyna hem-de ýurdumyzda giňden bellenilýän şanly senelere taýýarlyk görlüşine garaldy.
Döwlet Baştutanymyz ilki bilen Ahal welaýatynyň häkimi A.Ýazmyradowyň hasabatyny diňledi. Häkim sebitdäki işleriň ýagdaýy, agrotehniki çäreleriň geçirilişi, güzlük bugdaýa ideg edilişi hem-de mart aýyndaky baýramçylyk çäreleriniň meýilnamasy barada hasabat berdi.
Milli Liderimiz oba hojalygynyň öndürijilerini goldamak boýunça işleri has işjeň alyp barmalydygyny belledi. Daýhan hojalyklaryna gök ekinleri ýetişdirmäge ýer bölekleriniň berilmegi hem ekerançylyk önümleriniň möçberlerini ýokarlandyrmak üçin düýpli höweslendiriji bolmalydyr diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy hem-de ýer eýelerini zerur bolan serişdeler bilen üpjün etmek meselelerine häkimiň ünsüni çekdi.
Soňra Balkan welaýatynyň häkimi D.Durdyýew ýurdumyzyň günbatar sebitini ösdürmegiň esasy ugurlary boýunça hasabat berip, ekerançylyk meýdanlaryndaky işler hem-de bahar baýramçylyklary mynasybetli guraljak köpçülikleýin medeni çäreler barada aýtdy.
Hormatly Prezidentimiz hasabaty diňläp, häkime welaýatyň ykdysady ýagdaýyny seljermegi hem-de önümçiligi, şol sanda oba hojalyk toplumynda önümçiligiň depginini artdyrmak üçin mümkinçilikleri herekete getirmegi tabşyrdy. Oba hojalyk meýdanlarynyň suw üpjünçiligini gowulandyrmak we umuman, hojalyk işleriniň meselelerini has netijeli işläp düzmek zerur diýip, döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy hem-de welaýatyň meýdanlarynda gök maýsalara ideg edilişiniň gerekli derejede guralmandygyny belledi. Gök, bakja we beýleki oba hojalyk ekinlerini ösdürip ýetişdirmek üçin daýhan hojalyklaryna ýer bölekleriniň berlişine aýratyn üns bermek gerek.
Wideoşekilli iş maslahaty Daşoguz welaýatynyň häkimi O.Gurbannazarowyň hasabaty bilen dowam etdi. Ol güýzlük bugdaý ekilen meýdanlarda geçirilýän işler, oba hojalyk tehnikalarynyň gowaça ekişine taýýarlanylyşy hem-de ekerançylyk önümleriniň öndürilişiniň möçberlerini artdyrmak babatda görülýän çäreler barada hasabat berdi.
Milli Liderimiz ýerleri, traktorlary we beýleki tehnikalary ýaz ekişine öz wagtynda taýýarlamagyň wajypdygyna ünsi çekdi. Amala aşyrylýan agrotehniki çäreleriň ýokary hili ilkinji orunda bolmalydyr, ýagny, jogapkärli meýdan işleriniň geçirilýän wagty tehnikalar ygtybarly işlemelidir diýip, milli Liderimiz nygtady.
Lebap welaýatynyň häkimi Ç.Çarlyýew ekişiň öň ýanyndaky taýýarlyk, topragyň hasyllylygyny gowulandyrmak boýunça görülýän çäreler hem-de hormatly Prezidentimiziň gök önümleri ýetişdirmek üçin daýhan hojalyklarynyň arasynda meýdanlary bölüp bermek babatda beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişiniň barşy barada hasabat berdi. Şeýle hem sebitde şanly seneler mynasybetli baýramçylyklara taýýarlyk görlüşi barada habar aýdyldy.
Hasyllylygy artdyrmak hem-de toprakdan doly peýdalanmak üçin oba hojalyk ekinlerini ýetişdirmäge häzirki zaman döwrebap çemeleşmeleri, täze oba hojalyk tehnologiýalaryny başarnykly peýdalanmak zerur diýip, milli Liderimiz belledi hem-de ekinleriň ýagdaýyny hemişe gözegçilikde saklamak, tohumçylyk işini netijeli alyp barmak, ýer eýelerini ýokary önüm berýän tohumlar we mineral dökünler bilen üpjün etmek boýunça tabşyryklary berdi.
Mary welaýatynyň häkimi B.Annagurbanow öz gezeginde sebitdäki işleriň ýagdaýy, güýzlük bugdaýyň gök maýsalaryna ideg edilişi hem-de gowaça ekişine taýýarlyk görlüşi, şeýle hem baýramçylyk günlerine meýilleşdirilen çäreleriň maksatnamasy barada hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ekiş möwsümine badalga berilmegine oba hojalyk tehnikalarynyň taýýarlygyny berk gözegçilikde saklamagy tabşyrdy. Topragy işlemegiň hili-de, ekiş geçirmegiň depgini-de gönüden-göni tehnikalaryň işine baglydyr. Ekerançylyk önümçiliginiň gerimini giňeltmekde has düşewüntli ekinlere aýratyn üns bermeli diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy hem-de gök önümleriň dürli görnüşlerini ýeitişdirmek üçin daýhan hojalyklaryna ýer bölekleriniň berlişini tizleşdirmek barada görkezme berdi.
Milli Liderimiz sebitleriň ýolbaşçylaryny obalary durnukly ösdürmek, olaryň durmuş düzümleri ýaly ugurlar boýunça işleri depginli alyp barmaga, senagat pudaklaryny ösdürmegiň we welaýatlarda maýa goýum-gurluşyk taslamalarynyň durmuşa geçirilişini düýpli seljermegiň zerurdygyna, oba senagat ulgamynda gaýtadan işleýji täze kuwwatlyklary döretmek hem-de ýokary hilli azyk önümleriniň önümçiliginiň möçberlerini artdyrmak üçin mümkinçilikleri gözlemäge gönükdirdi.
Soňra wideoşekilli iş maslahatyna Aşgabat şäheriniň häkimi M.Abilow çagyryldy. Häkim paýtagtymyzy has-da ösdürmek boýunça görülýän çäreler, binagärlik-gurluşyk işleriniň, şäher düzümini döwrebaplaşdyrmak hem-de birnäçe ýollaryň durkuny täzelemek boýunça berlen tabşyryklaryň ýerine ýetirilişiniň barşy barada hzasabat berdi. Şeýle hem häkim Aziada-2017-ä taýýarlyk görmegiň çäklerinde Aşgabady ösdürmäge bagyşlanyp geçirilen iş maslahatynda milli Liderimiziň öňde goýan wezipelerini çözmek boýunça alnyp barylýan işleriň netijeleri barada hasabat berdi.
Milli Liderimiz hasabaty diňläp, ýurdumyzyň baş şäheriniň ähli babatda nusgalyk şäher bolmalydygyny nygtady. Onuň sazlaşykly ýagdaýyny üpjün etmek, paýtagtymyzy abadanlaşdyrmak, arassaçylygy we düzgün-tertibi saklamak boýunça işleri ýokary derejede guramak meselelerini hemişe gözegçilikde saklamak zerur diýip, milli Liderimiz aýtdy hem-de degişli düzümleriň örän sazlaşykly işlemegi boýunça häkime birnäçe tabşyryklary berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow şeýle hem şäher ýollarynyň durkuny täzelemegiň örän oýlanyşykly we ölçerilen inženerçilik çözgütleriniň esasynda alnyp barylmalydygyny belledi. Öňde boljak ýowara hem-de ýazky bagy-bossanlyga büremek işlerini başlamaga taýýarlyk görmek boýunça hem anyk görkezmeler berildi.
Soňra wideoşekilli iş maslahatynda Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary E.Orazgeldiýew hasabat bilen çykyş etdi. Ol ählihalk ýowaryna—ýurdumyzda nobatdaky bagy-bossanlyga büremek möwsümine başlamaga görülýän taýýarlygyň barşy barada hasabat berdi. Şu ýyl ýurdumyzda saýaly, pürli, miweli agaçlaryň hem-de üzüm nahallarynyň jemi 3 million düýbi oturdylar. Häzirki wagtda bag nahallaryny taýýarlamak we olaryň ekiljek ýerlerini kesgitlemek boýunça degişli işler alnyp barylýar.
Milli Liderimiz bagy-bossanlyga büreýiş möwsüminiň çäklerinde geçiriljek işleriň anyk meýilnamasyny düzmegi, ýer bölekleriniň degişli taýýarlygyny üpjün etmegi hem-de suwarmak we täze ekilen nahallara mundan beýläk-de ideg etmek üçin şertleri döretmegi oýlanyşmagy tabşyrdy. Ekiljek nahallar her bir anyk ýeriň toprak-howa şertlerine, onuň tebigy aýratynlygyna laýyk gelmelidir.
Döwlet Baştutanymyz wideoşekilli iş maslahatyny jemläp, aýdylan wezipeleri umumylaşdyrdy hem-de ilkinji derejeli meseleleri kesgitläp, olary dessine netijeli çözmäge girişmegi talap etdi.
Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow wideoşekilli iş maslahatyny tamamlap, oňa gatnaşanlara berkarar Watanymyzy has-da ösdürmegiň, mähriban halkymyzyň abadan we bagtyýar durmuşda ýaşamagynyň bähbidine alyp barýan işlerinde uly üstünlikleri arzuw etdi.
Döwlet Baştutanymyz ilki bilen Ahal welaýatynyň häkimi A.Ýazmyradowyň hasabatyny diňledi. Häkim sebitdäki işleriň ýagdaýy, agrotehniki çäreleriň geçirilişi, güzlük bugdaýa ideg edilişi hem-de mart aýyndaky baýramçylyk çäreleriniň meýilnamasy barada hasabat berdi.
Milli Liderimiz oba hojalygynyň öndürijilerini goldamak boýunça işleri has işjeň alyp barmalydygyny belledi. Daýhan hojalyklaryna gök ekinleri ýetişdirmäge ýer bölekleriniň berilmegi hem ekerançylyk önümleriniň möçberlerini ýokarlandyrmak üçin düýpli höweslendiriji bolmalydyr diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy hem-de ýer eýelerini zerur bolan serişdeler bilen üpjün etmek meselelerine häkimiň ünsüni çekdi.
Soňra Balkan welaýatynyň häkimi D.Durdyýew ýurdumyzyň günbatar sebitini ösdürmegiň esasy ugurlary boýunça hasabat berip, ekerançylyk meýdanlaryndaky işler hem-de bahar baýramçylyklary mynasybetli guraljak köpçülikleýin medeni çäreler barada aýtdy.
Hormatly Prezidentimiz hasabaty diňläp, häkime welaýatyň ykdysady ýagdaýyny seljermegi hem-de önümçiligi, şol sanda oba hojalyk toplumynda önümçiligiň depginini artdyrmak üçin mümkinçilikleri herekete getirmegi tabşyrdy. Oba hojalyk meýdanlarynyň suw üpjünçiligini gowulandyrmak we umuman, hojalyk işleriniň meselelerini has netijeli işläp düzmek zerur diýip, döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy hem-de welaýatyň meýdanlarynda gök maýsalara ideg edilişiniň gerekli derejede guralmandygyny belledi. Gök, bakja we beýleki oba hojalyk ekinlerini ösdürip ýetişdirmek üçin daýhan hojalyklaryna ýer bölekleriniň berlişine aýratyn üns bermek gerek.
Wideoşekilli iş maslahaty Daşoguz welaýatynyň häkimi O.Gurbannazarowyň hasabaty bilen dowam etdi. Ol güýzlük bugdaý ekilen meýdanlarda geçirilýän işler, oba hojalyk tehnikalarynyň gowaça ekişine taýýarlanylyşy hem-de ekerançylyk önümleriniň öndürilişiniň möçberlerini artdyrmak babatda görülýän çäreler barada hasabat berdi.
Milli Liderimiz ýerleri, traktorlary we beýleki tehnikalary ýaz ekişine öz wagtynda taýýarlamagyň wajypdygyna ünsi çekdi. Amala aşyrylýan agrotehniki çäreleriň ýokary hili ilkinji orunda bolmalydyr, ýagny, jogapkärli meýdan işleriniň geçirilýän wagty tehnikalar ygtybarly işlemelidir diýip, milli Liderimiz nygtady.
Lebap welaýatynyň häkimi Ç.Çarlyýew ekişiň öň ýanyndaky taýýarlyk, topragyň hasyllylygyny gowulandyrmak boýunça görülýän çäreler hem-de hormatly Prezidentimiziň gök önümleri ýetişdirmek üçin daýhan hojalyklarynyň arasynda meýdanlary bölüp bermek babatda beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişiniň barşy barada hasabat berdi. Şeýle hem sebitde şanly seneler mynasybetli baýramçylyklara taýýarlyk görlüşi barada habar aýdyldy.
Hasyllylygy artdyrmak hem-de toprakdan doly peýdalanmak üçin oba hojalyk ekinlerini ýetişdirmäge häzirki zaman döwrebap çemeleşmeleri, täze oba hojalyk tehnologiýalaryny başarnykly peýdalanmak zerur diýip, milli Liderimiz belledi hem-de ekinleriň ýagdaýyny hemişe gözegçilikde saklamak, tohumçylyk işini netijeli alyp barmak, ýer eýelerini ýokary önüm berýän tohumlar we mineral dökünler bilen üpjün etmek boýunça tabşyryklary berdi.
Mary welaýatynyň häkimi B.Annagurbanow öz gezeginde sebitdäki işleriň ýagdaýy, güýzlük bugdaýyň gök maýsalaryna ideg edilişi hem-de gowaça ekişine taýýarlyk görlüşi, şeýle hem baýramçylyk günlerine meýilleşdirilen çäreleriň maksatnamasy barada hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ekiş möwsümine badalga berilmegine oba hojalyk tehnikalarynyň taýýarlygyny berk gözegçilikde saklamagy tabşyrdy. Topragy işlemegiň hili-de, ekiş geçirmegiň depgini-de gönüden-göni tehnikalaryň işine baglydyr. Ekerançylyk önümçiliginiň gerimini giňeltmekde has düşewüntli ekinlere aýratyn üns bermeli diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy hem-de gök önümleriň dürli görnüşlerini ýeitişdirmek üçin daýhan hojalyklaryna ýer bölekleriniň berlişini tizleşdirmek barada görkezme berdi.
Milli Liderimiz sebitleriň ýolbaşçylaryny obalary durnukly ösdürmek, olaryň durmuş düzümleri ýaly ugurlar boýunça işleri depginli alyp barmaga, senagat pudaklaryny ösdürmegiň we welaýatlarda maýa goýum-gurluşyk taslamalarynyň durmuşa geçirilişini düýpli seljermegiň zerurdygyna, oba senagat ulgamynda gaýtadan işleýji täze kuwwatlyklary döretmek hem-de ýokary hilli azyk önümleriniň önümçiliginiň möçberlerini artdyrmak üçin mümkinçilikleri gözlemäge gönükdirdi.
Soňra wideoşekilli iş maslahatyna Aşgabat şäheriniň häkimi M.Abilow çagyryldy. Häkim paýtagtymyzy has-da ösdürmek boýunça görülýän çäreler, binagärlik-gurluşyk işleriniň, şäher düzümini döwrebaplaşdyrmak hem-de birnäçe ýollaryň durkuny täzelemek boýunça berlen tabşyryklaryň ýerine ýetirilişiniň barşy barada hzasabat berdi. Şeýle hem häkim Aziada-2017-ä taýýarlyk görmegiň çäklerinde Aşgabady ösdürmäge bagyşlanyp geçirilen iş maslahatynda milli Liderimiziň öňde goýan wezipelerini çözmek boýunça alnyp barylýan işleriň netijeleri barada hasabat berdi.
Milli Liderimiz hasabaty diňläp, ýurdumyzyň baş şäheriniň ähli babatda nusgalyk şäher bolmalydygyny nygtady. Onuň sazlaşykly ýagdaýyny üpjün etmek, paýtagtymyzy abadanlaşdyrmak, arassaçylygy we düzgün-tertibi saklamak boýunça işleri ýokary derejede guramak meselelerini hemişe gözegçilikde saklamak zerur diýip, milli Liderimiz aýtdy hem-de degişli düzümleriň örän sazlaşykly işlemegi boýunça häkime birnäçe tabşyryklary berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow şeýle hem şäher ýollarynyň durkuny täzelemegiň örän oýlanyşykly we ölçerilen inženerçilik çözgütleriniň esasynda alnyp barylmalydygyny belledi. Öňde boljak ýowara hem-de ýazky bagy-bossanlyga büremek işlerini başlamaga taýýarlyk görmek boýunça hem anyk görkezmeler berildi.
Soňra wideoşekilli iş maslahatynda Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary E.Orazgeldiýew hasabat bilen çykyş etdi. Ol ählihalk ýowaryna—ýurdumyzda nobatdaky bagy-bossanlyga büremek möwsümine başlamaga görülýän taýýarlygyň barşy barada hasabat berdi. Şu ýyl ýurdumyzda saýaly, pürli, miweli agaçlaryň hem-de üzüm nahallarynyň jemi 3 million düýbi oturdylar. Häzirki wagtda bag nahallaryny taýýarlamak we olaryň ekiljek ýerlerini kesgitlemek boýunça degişli işler alnyp barylýar.
Milli Liderimiz bagy-bossanlyga büreýiş möwsüminiň çäklerinde geçiriljek işleriň anyk meýilnamasyny düzmegi, ýer bölekleriniň degişli taýýarlygyny üpjün etmegi hem-de suwarmak we täze ekilen nahallara mundan beýläk-de ideg etmek üçin şertleri döretmegi oýlanyşmagy tabşyrdy. Ekiljek nahallar her bir anyk ýeriň toprak-howa şertlerine, onuň tebigy aýratynlygyna laýyk gelmelidir.
Döwlet Baştutanymyz wideoşekilli iş maslahatyny jemläp, aýdylan wezipeleri umumylaşdyrdy hem-de ilkinji derejeli meseleleri kesgitläp, olary dessine netijeli çözmäge girişmegi talap etdi.
Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow wideoşekilli iş maslahatyny tamamlap, oňa gatnaşanlara berkarar Watanymyzy has-da ösdürmegiň, mähriban halkymyzyň abadan we bagtyýar durmuşda ýaşamagynyň bähbidine alyp barýan işlerinde uly üstünlikleri arzuw etdi.
Türkmen Küştçüleriniň Üstünlikleri
Türkmen küştçüleri türgenlerimiziň halkara derejesindäki iri ýaryşlarda gazanýan üstünliklerini dowam etdiler. Eýran Yslam Respublikasynyň Zyba Kenar şäherinde geçen «Hazaryň kubogy» atly abraýly ýaryşda bu gadymy paýhas oýny bilen meşgullanýan ussatlarymyz zenanlar toparynda kümüş we bürünç medallara mynasyp boldular.
Ýaryşyň açylyş dabarasyna dünýäniň ozalky çempiony Anatoliý Karpow gatnaşdy. Dünýä meşhur küştçi iň güýçli türgenler bilen bir wagtda küşt oýnap bäsleşdi. Ýaryş Russiýadan, ABŞ-dan, Germaniýadan, Niderlandlardan, Polşadan, Litwadan, Gruziýadan we beýleki döwletlerden—jemi 15 ýurda wekilçilik edýän 700-den gowrak küştçini özünde jemledi.
Toparymyzyň düzüminde Türkmenistanyň milli sport we syýahatçylyk institutynyň talyby, FIDE-niň ussady Ogulgerek Atabaýewa tapawutlandy. Ol mümkin bolan 9 utukdan 7,5 utuk gazanmagy başardy. Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Aýdogdy Atabaýewden küşt oýnunyňň inçe syrlaryny öwrenýän bu küştçümiz ýedi döwde ynamly ýeňiş gazandy, bir döwde deňlige razylaşyp, ýene bir döwde, ýaryşda ýeňiji bolan tähranly küştçi Zahetdifar Ananita bilen bolan duşuşygynda şowsuzlyga uçrady. Ogulgerek ýeňijiden bary-ýogy 0,5 utuk yza galdy.
Ýaryşda üçünji orun ugrunda 7 utuk toplan küştçüleriň ikisi—ildeşimiz Jemal Öwezdurdyýewa bilen ABŞ-ly küştçi Arab Kian bäsleşdiler. Bu ýerde baýrakly üçünji ornuň ykbalyny küştçüleriň sport görkezijileriniň gatnaşygy çözdi. Bu babatda türkmen küştçüsiniň görkezijisi garşydaşynyňkydan ýokary boldy. Netije-de, Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Şöhrat Myratgulyýewden tälim alýan 18 ýaşly küştçümiz bürünç medala mynasyp boldy. Indi J. Öwezdurdyýewanyň halkara sanawynda gazanan derejesi 1956-a barabar bolup, bu netije ýaş küştçümizi FIDE-niň ussady halkara adyna mynasyp bolmaga ep-esli golaýlaşdyrdy.
Toparymyzyň düzüminde Hurma Weliýewanyň gazanan netijesini hem agzap geçmek gerek. Ol 6 utuk toplap, iň güýçli küştçüleriň onlugyna düşmegi başardy. 20 ýaşa çenli küştçüleriň arasynda Türkmenistanyň 2015-nji ýylda çempiony Maýa Ýalkanowa bu ýaryşda 5 utuk toplap, sport ussatlygyna dalaşgär derejesiniň talaplaryny ýerine ýetirdi.
Indi türkmen küştçüleri olimpiýa derejesindäki ýaryşa taýýarlyk görerler. Şu ýylyň sentýabr aýynda 42-nji Bütindünýä küşt olimpiadasy bolar. Bu ýaryşa 175 döwletden 2 müňe golaý küştçi gatnaşar. Ýaz pasly geçiriljek erkekleriň we zenanlaryň ýokary ligasynda Türkmenistanyň çempionatynyň netijeleri boýunça milli ýygyndymyzyň düzümi kesgitleniler.
Ýaryşyň açylyş dabarasyna dünýäniň ozalky çempiony Anatoliý Karpow gatnaşdy. Dünýä meşhur küştçi iň güýçli türgenler bilen bir wagtda küşt oýnap bäsleşdi. Ýaryş Russiýadan, ABŞ-dan, Germaniýadan, Niderlandlardan, Polşadan, Litwadan, Gruziýadan we beýleki döwletlerden—jemi 15 ýurda wekilçilik edýän 700-den gowrak küştçini özünde jemledi.
Toparymyzyň düzüminde Türkmenistanyň milli sport we syýahatçylyk institutynyň talyby, FIDE-niň ussady Ogulgerek Atabaýewa tapawutlandy. Ol mümkin bolan 9 utukdan 7,5 utuk gazanmagy başardy. Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Aýdogdy Atabaýewden küşt oýnunyňň inçe syrlaryny öwrenýän bu küştçümiz ýedi döwde ynamly ýeňiş gazandy, bir döwde deňlige razylaşyp, ýene bir döwde, ýaryşda ýeňiji bolan tähranly küştçi Zahetdifar Ananita bilen bolan duşuşygynda şowsuzlyga uçrady. Ogulgerek ýeňijiden bary-ýogy 0,5 utuk yza galdy.
Ýaryşda üçünji orun ugrunda 7 utuk toplan küştçüleriň ikisi—ildeşimiz Jemal Öwezdurdyýewa bilen ABŞ-ly küştçi Arab Kian bäsleşdiler. Bu ýerde baýrakly üçünji ornuň ykbalyny küştçüleriň sport görkezijileriniň gatnaşygy çözdi. Bu babatda türkmen küştçüsiniň görkezijisi garşydaşynyňkydan ýokary boldy. Netije-de, Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Şöhrat Myratgulyýewden tälim alýan 18 ýaşly küştçümiz bürünç medala mynasyp boldy. Indi J. Öwezdurdyýewanyň halkara sanawynda gazanan derejesi 1956-a barabar bolup, bu netije ýaş küştçümizi FIDE-niň ussady halkara adyna mynasyp bolmaga ep-esli golaýlaşdyrdy.
Toparymyzyň düzüminde Hurma Weliýewanyň gazanan netijesini hem agzap geçmek gerek. Ol 6 utuk toplap, iň güýçli küştçüleriň onlugyna düşmegi başardy. 20 ýaşa çenli küştçüleriň arasynda Türkmenistanyň 2015-nji ýylda çempiony Maýa Ýalkanowa bu ýaryşda 5 utuk toplap, sport ussatlygyna dalaşgär derejesiniň talaplaryny ýerine ýetirdi.
Indi türkmen küştçüleri olimpiýa derejesindäki ýaryşa taýýarlyk görerler. Şu ýylyň sentýabr aýynda 42-nji Bütindünýä küşt olimpiadasy bolar. Bu ýaryşa 175 döwletden 2 müňe golaý küştçi gatnaşar. Ýaz pasly geçiriljek erkekleriň we zenanlaryň ýokary ligasynda Türkmenistanyň çempionatynyň netijeleri boýunça milli ýygyndymyzyň düzümi kesgitleniler.
Türkmenistanyň Howa Maglumaty 23.02.2016
Türkmenistanyň Howa Maglumaty
23.02.2016
Aşgabat
+19... +21°
Türkmenbaşy
+12... +14°
Balkanabat
+14... +16°
Mary
+20... +22°
Türkmenabat
+20... +22°
Daşoguz
+18... +20°
http://www.turkmenhabargullugy.com/
23.02.2016
Aşgabat
+19... +21°
Türkmenbaşy
+12... +14°
Balkanabat
+14... +16°
Mary
+20... +22°
Türkmenabat
+20... +22°
Daşoguz
+18... +20°
http://www.turkmenhabargullugy.com/
21 Şubat 2016 Pazar
Türkmen Jemgyýetindäki Taryhy Mirasyň we Häzirki Öňdebaryjy Özgertmeleri
Türkmenistanyň çäklerinde gadymy döwürlerden bäri köp sanly medeniýetler we döwletler bolupdyr. Olar halkyň mentalitetinde, umumy ekerançylygynda we hojalygy alyp barmak däp-dessurlarynda çuňňur yz goýupdyrlar. Biziň pederlerimiz tarapyndan köp asyrlaryň dowamynda döredilen şol örän uly mirasyň gaýtadan dikeldilmegi, jemgyýetiň we döwletiň ösüşiniň häzirki zaman ugurlary bilen utgaşmasy – biziň häzirki we geljekki gülläp ösüşlerimiziň girewidir.
Hojalygy alyp barmagyň taryhy görnüşleri
Oba hojalygy gadymyýetde ykdysadyýetiň möhüm pudagy bolupdyr. Oturymly ýaşaýyş durmuşyna geçilmegi we ekerançylygyň ösdürilmegi umumy adamzat siwilizasiýasyşynyň derejesini häsiýetlendirýän esasy faktor hökmünde hasap edilipdir. Bu babatda Türkmenistanyň çäkleri örän ösboluşlydyr. Alymlaryň-taryhçylaryň we arheologalaryň dünýä bileleşigi tarapyndan biziň eramyzdan öňki VI müň ýyllyklarda Köpetdagyň eteklerinde jeýtun medeniýetiniň obalary ýerleşipdir – diňe bir Merkezi Aziýanyň çäklerinde däl, eýsem bütin Ýewraziýa kontinentinde ekerançylyk bilen meşgullanan taýpalar bolupdyr diýlip kesgitlendi. Ilkibaşda bugdaý we arpa esasy ekin bolupdyr. Änewde geçirilen gazuw-agtaryş işlerinde ýaşy 5 müň ýyl töweregi bolan bugdaý däneleri tapylypdyr. Özi hem ol bugdaýyň ýokary hili gaty görnüşidir. Şonuň üçin hem Türkmenistany bugdaýyň watany diýlip hasap edilýär. Şol sebäpli hem garaşsyzlyk ýyllary içinde Änewde “Ak bugdaý” Milli muzeýi döredildi. Hut Änewde – bütin gadymy Alynky Gündogarda biziň eramyzdan öňki IV müň ýyllykdan başlap ilkinji suwaryş ulgamlary döräpdir. Bu ýerde iri ýer böleklerini – 150 gektara çenli ýer böleklerini işläp taýýarlamak üçin ulanylýan emeli suw howdanlary, suw kanallary we ýaplar döredilipdir.
Üzümçilik hem biziň ýurdumyzyň çäklerinde däne ekinleri bilen bir hatarda gadymy ekerançylygyň ugry bolup durýar. Gadymy Parfiýanyň suwarymly ýerleriniň ep esli böleginde üzümçiligiň eýeländigi mälimdir. Çakyr önümçiligi uly ösüşe eýe bolupdyr. Köne Nusaý galasynyň merkezinde şalaryň örän uly çakyr saklanylýan ammarlary ýüze çykaryldy. Bu ýerde çakyryň her bir görnüşine resminama taýýarlanypdyr. Olarda çakyryň möçberi, üzümçiligiň ady, üpjün edijiniň ady we wezipesi, çakyryň döredilen senesi we görnüşi görkezilipdir. Iri obalaryň we şäherleriň töwereginiň ep esli bölegini bagçylyk we üzümçilik tutupdyr. Mundan hem başga, biziň ata-babalarymyz bakja ekinlerini ösdürip ýetişdirmek boýunça hem uly meşhurlyga eýe bolupdyrlar. Olaryň köpüsi Türkmenistanyň çäklerinden daşarda hem uly abraýa eýe bolupdyrlar. Bu, esasan hem, türkmen gawunyna degişlidir.
Ösdürilip ýetişdirilýän oba hojalyk ekinleriniň görnüşleriniň yzygiderli artdyrylandygyny belläp geçmelidiris. Şeýlelikde, orta asyrlarda pagtaçylyk giňden ýaýrapdyr. Pagtanyň köp bölegi Merw sebitinde ösdürilip ýetişdirilipdir. Çeşmeler pagtanyň hiliniň örän ýokary bolandygyny belleýärler. Olar bütin Merkezi Aziýada we onuň çäklerinden daşarda hem nusgalyk hökmünde hasap edilipdir
Türkmenistanyň çäklerinde ekerançylykdan başga-da maldarçylyk hem giň gerime eýe bolupdyr. Mallary idetmek we olary ösdürip ýetişdirmek azyklyk zerurlygy, ekin meýdanlary özleşdirilende olara her hili oba hojalyk tirkeglerini dakyp ulanypdyrlar, şeýle hem olar ulag serişdesi hökmünde hem ulanylypdyr. Biziň ýurdumyzyň çäklerinde gadymy döwürlerden bäri oba hojalyk ekinleriniň we maldarçylygyň halk seçgiçiligi usullary döredilipdir. Olaryň hatarynda ak bugdaýy, bakjadyr miwe, üzüm hasyllaryny we gök ekin önümlerini görkezmek bolar. Behişdi bedewler bolan ahalteke atlary, garaköli baganasy we saryja tohumly goýunlar bütindünýä meşhurlygyny gazanypdyrlar.
Ekerançylygyň ösdürilmegi we ösdürilip ýetişdirilýän ekinleriň görnüşleriniň köpeldilmegi senetçiligiň ösdürilmegine getiripdir. Bu ilkinji nobatda dürli görnüşli oba hojalyk gurallarynyň önümçiligine degişlidir. Şeýlelikde, meselem, Änewden Merkezi Aziýada iň gadymy demir oraklar, pyçaklar, däne üweýän gurallar we beýleki enjamlar tapyldy. Şeýle hem dürli demirlerden – misden, bürünçden, demirden ýarag ýasamak giň gerime eýe bolupdyr. Eýýäm eneolit we bürünç eýýämlerinde Günorta Türkmenistanyň çäklerinde gurluşyk-binagärlik işi, gurluşyk önümlerini, şeýle hem keramika önümlerini öndürmek ýokary derejelere çykypdyr. Olaryň soňkysy örän ýokary hile eýe bolupdyr we küýzegärçiler tarapyndan taýýarlanypdyr. Orta asyrlarda aýna, şol sanda penjir aýnalaryny hem, öndürmek giňden alnyp barylypdyr.
Şeýle hemTürkmenistanyň gadymy çäklerinde dokma senetçiligi hem uly ösüşe eýe bolupdyr. Aýratyn hem ol Änewde, Parfiýada, Horezmde we Merw sebitinde ösüpdir. Merwde pagtadan we ýüňekden öndürilen matalar dünýä ýüzi boýunça şöhrata eýe bolupdyr. Daşary ýurtlar bilen söwda uly ýaýrawa eýe bolupdyr. Hindistan, Hytaý, Müsür, Rim imperiýasy, Arawiýe, Powolžýe, Uralýaka, Kawkaz we Gara deňiz ýaka ýurtlary bilen söwda işleri alnyp barylypdyr. Gadymy “söwda düzüminiň dolanşygynda” demir, dokma önümleri (ýüpek, pagta, ýüň, gön we olardan taýýarlanan önümler), atlar, gymmat bahaly daşlar, sungat önümleri we beýleki köp sanly önümler bolupdyr. Özi hem olaryň köpüsi daşary ýurtlara iberilýän harytlar bolupdyr. Hususan-da demirden taýýarlanan önümler, merw matalary, goýun derileri, ahalteke atlary, keramika we beýleki önümler köp mukdarda daşary ýurtlara iberilipdir.
Innowasiýalar ýoly
Garaşsyz Türkmenistanyň ekerançylary ata-babalarymyzyň şöhratly däp-dessurlaryny aýawly saklamak we dowam etdirmek bilen, oba hojalygyny ösdürmekde uly üstünlikleri gazanýarlar. 2014-2015-nji ýyllarda ekin meýdany 1 million 600 gektar meýdandan hem geçdi. Oba hojalyk ekinleriniň jem ýygnalyşy hem artýar. Şeýlelikde, 2015-nji ýylda ýurtda 1,4 million tonna bugdaý, 1,1 million tonna pagta, 775 müň tonna golaý gök önüm, 360 tonna töweregi bakja, 268 müň tonnadan gowrak kartoşka we 314 müň tonna töweregi üzüm öndürildi. Mallaryň we guşlaryň baş sany hem artdy. Maldarçylyk önümleriniň esasy görnüşleri bolan etiň, süýdiň, ýumurtganyň, ýüňüň we beýleki önümleriň öndürilişi artdy. Oba hojalyk görkezijileriniň köpüsi 2014-nji ýyldakydan köp öndürildi.
Senagat pudaklary ýokary hil derejesine ýetirildi. Ýurtda senagat önümleriniň köp görnüşlerini – ýangyç-energetika, nebit-himiýa, dokma, gurluşyk önümlerini, farmasewtik, elektron, metallurgiýa azyk önümlerini öndürýän köp sanly ýokary tehnologiýaly kärhanalary guruldy we gurulmagy dowam etdirilýär. 2015-nji ýylda 2014-nji ýyl bilen deňeşdirilende köp pudaklarda oňyn öňegidişlik gazanyldy. Mineral dökünlerini öndürmekde 175,2 göterim, farmasewtik serişdeleri – 123,5 göterim nebit, gaz kondensatyny goşmak bilen, 105,2 göterim, nebit bitumy – 121,2 göterim, magdan däl gurluşyk önümleri – 115,5 göterim, keramzit – 136,7 göterim, sement – 104,4 göterim, mesge ýagy – 115,3 göterim aş önümleri, 112,6 göterim, balyk we balyk önümleri – 140, 5 göterim, un – 104,8 göterim alkogolsyz içgiler - 111 göterim, nah matalary öndürmekde – 107,4 göterim ösüş depgini gazanyldy.
Türkmenistanyň gurluşyk pudagy hem ýokary ösüş depginini görkezýär. Şunlukda önümçiligi ýyl-ýyldan artýan ýurtda öndürilýän gurluşyk önümlerini ulanmak bilen amala aşyrylýan gurluşyk işleri barha giň gerime eýe bolýar. Şeýlelikde, 2007-2015-nji ýyllarda semendiň öndürilişi 3,8 esse, gurnama demirbeton konstruksiýalary – 2,4 esse, diwarlyk önümleri – 1,8 esse töweregi we magdan däl gurluşyk önümleri – 4,8 esse ösdi. Beýleki gurluşyk önümleriniň we konstruksiýalaryň – armaturanyň we demir profilleriň, plastmassa we aýna süýümli turbalaryň önümçiligi ýokary ösüş depginlerini görkezýär. Şeýle hem ulag we aragatnaşyk, içerki söwda hyzmatlar hem ýokary depginler bilen ösýär.
Häzirki zaman Türkmenistan daşary söwda syýasatyny işjeň alyp barýar. 2015-nji ýylda ikitaraplaýyn söwda-ykdysady hyzmatdaşlygy dünýä ýurtlarynyň 109-sy bilen amala aşyryldy. 2007-2015-nji ýyllarda, dünýä ykdysadyýetinde krizis ýagdaýlarynyň ýüze çykandygyna we dünýä bazarlarynyň oňaýsyz ýagdaýlara düşendigine garamazdan, ýurduň daşary söwda dolanşygy 2 esseden hem gowrak artdy.
2016-njy ýylda ýurtda has uly göwrümli özgertmeleri üpjün edýän milli maksatnamalary amala aşyrmak dowam etdiriler. Ministrler Kabinetiniň geçen 2015-nji ýylyň jemlerine we golaý geljek üçin öňde goýlan wezipelere bagyşlanyp geçirilen giňişleýin mejlisinde döwlet baştutany tarapyndan esasy ugurlar kesgitlendi.
Hususan-da, oba hojalyk ulgamyny ýokary girdejili pudaga öwürmek maksady bilen, bu ugurda toplumlaýyn özgertmeleri amala aşyrmak dowam etdiriler. OHT ähli mümkinçiliklerini herekete getirmek üçin täze netijeli usullary peýdalanmak, ylmyň we tehnikanyň öňdebaryjy gazananlaryny, dünýäniň iň gowy tejribelerini giňden ornaşdyrmak bellenildi. Dolandyryş we ylmy işleri ýerine ýetirýän oba hojalyk edaralarynyň gurluşyny optimizirlemek öňde goýlan wezipeleri çözmäge ýardam eder. Oba hojalyk toplumynyň birnäçe ministrliklerini we edaralaryny birleşdirlip, Oba we suw hojalyk ministrliginiň döredilmegi oba hojalyk önümçiligini ýokarlandyrylmagyny üpjün etmäge we döwletiň oba hojalyk syýasatyny bazar gatnaşyklary we telekeçilik başlangyçlary esasynda iş ýüzünde durmuşa geçirmäge gönükdirilendir.
Oba hojalyk özgertmelerini ylmy taýdan üpjün etmek öň dürli edaralaryň ýanynda işlän YBI birleşdirip, Türkmenistanyň Oba we suw hojalyk ministrliginiň ýanynda täzeden döredilen Ylmy-barlag institutynyň üstüne ýüklendi. Bu ylmy merkeziň öňünde innowasion agrotehnologiýalary, şeýle hem tohumlary öwrenmek, etraplaşdyrmak, oba hojalyk ekinleriniň seçgi we tohumçylyk işlerini işläp taýýarlamak wezipesi durýar. Senagat toplumyny özgertmek syýasaty senagat pudaklaryny durnukly innowasion taýdan ösdürmäge, milli ykdysadyýetiň bäsleşige ukyply ýokary derejesini gazanmaga we saklamaga, daşary ýurt harytlaryň ornuny tutýan önümçiligini we eksport mümkinçiligini mundan beýläk hem ösdürmäge, Türkmenistanyň ykdysady we tehnologiki howpsuzlygyny üpjün etmäge, şeýle hem gaýtadan işleýän pudaklary we ýokary goşulan bahaly önümleriň önümçiligini çaltlandyrylan depginlerde ösdürmek arkaly çig maly azaltmagy nazarlaýan maksada gönükdirilen ykdysady ösüşe gönükdirilendir.
Ösüşiň senagat-innowasion ugruna geçilende ylyma we bilime döwrebaplaşdyrmagyň möhüm faktory hökmünde garalýar. Şunuň bilen baglylykda, golaý geljek ýyllarda döwletiň ösüşiniň esasy ugurlaryndan ugur alnyp, Türkmenistanyň Prezidentiniň başlangyjy bilen 2021-nji ýyla çenli ylmy ösdürmegiň döwlet maksatnamasy işlenilip taýýarlanylar, şeýle hem ýokary hilli ylmy işgärleri taýýarlamak işleri dowam etdiriler.
2016-njy ýylda iri desgalaryň 387-ni ulanmaga tabşyrmagy we ABŞ-nyň 7 milliard dollary möçberde maýa goýumlaryny özleşdirmegi göz öňünde tutýan iri göwrümli gurluşyk maksatnamasyny amala aşyrmak dowam etdiriler. Gurluşyk önümlerine bolan zerurlyklary kanagatlandyrmak üçin olaryň dünýä standartlaryna doly laýyk gelýän içerki önümçiligini çaltlandyrmak bellendi.
Şeýlelik bilen, hojalygy ýöretmegiň däp-dessurlaryna daýanmak bilen, Türkmenistanyň halky öz Prezidentiniň ýolbaşçylygynda ata Watanyny mundan beýläk hem durmuş-ykdysady taýdan çalt depginlerde ösdürmek maksady bilen, ony düýpli özgertmegi işjeň çaltlandyrýar.
Kaydol: Kayıtlar (Atom)


c: text/html

text:
Energetika Türkmenistan bilen Gazagystanyň arasyndaky gatnaşyklaryň möhüm ugry bolup durýar diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Astanada geçirilen türkmen-gazak gepldeşikleriniň dowamynda aýtdy.
Milli Liderimiz 2009-njy ýylda gurlan Türkmenistan-Hytaý gaz geçirijisini mysal hökmünde görkezdi. Bu giň möçberli taslamanyň durmuşa geçirilmegi Ýewraziýa giňişligindäki energetika hyzmatdaşlygyny ösdürmekde has-da ähmiýetlidir. Hususan-da, ol Gazagystan üçin gazak gazyny Hytaýa ibermekde, öz çäginden energiýa göterijileri üstaşyr geçirip, girdeji gazanmakda täze mümkinçilikleri döredýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyňbelleýşi ýaly şu we beýleki energetika twaslamalaryny öňe sürmek bilen, Türkmenistan goňşy ýurtlaryň yklymda täze energiýa geçirijiler ulgamyna goşulyşmak zerurlygy hökmünde düşünýär.
Döwlet Baştutanymyz Gazagystanyň bu ulgamdaky ýurdumyzyň başlangyçlaryny yzygiderli goldamagy, BMG-niň Baş Assambleýasynyň 2008-nji we 2013-nji ýyllardaky degişli kararnamalaryna awtordaş bolup çykyş etmegi ähmiýetli waka bolup durýandygyny belledi.
Çeşme: TDH

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
“Saglyk” Döwlet maksatnamasynyň 20 ýyllygynyň dabaraly bellenmegi ýurdumyzyň Jemgyýetçilik guramalarynda hem uly goldaw tapdy.
Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýeti hem öz gezeginde, “Saglyk” Döwlet maksatnamasyny durmuşa geçirmäge saldamly goşandyny goşýar.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Döwlet adam üçündir” diýen baş taglymaty Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýetiniň alyp barýan işiniň ynsanperwerlik ýörelgeleri bilen utgaşýar. Ol guramamyzyň saglygy goraýyş we durmuş üpjünçilik boýunça taslamalarynyň we maksatnamalarynyň esasyny düzýär.
Biziň guramamyzyň bu ugurdaky Strategiýasy, ilatyň saglygyny we ömrüni goramaga gönükdirlen durmuş üpjünçilik maksatnamalaryň hilini we gerimini giňeltmegi göz öňüne tutuýar. Keselleriň öňüni almak boýunça ýerine ýetirilýän Milli maksatnamalaryň pudagara utgaşdyryjy toparynyň agzasy bolmak bilen, TGÝMJ-ti döwlet edaralary we beýleki jemgyýetçilik guramalary bilen bilelikde keselleriň öňüni almak boýunça çareleri, habar beriş maglumatlary ýaýratmak, ynsanperwerlik we durmuş goldawyny bermek ýaly işleri amala aşyrýar.
“Jemgyýetçilik saglygy goraýşy we ilkinji kömek” maksatnamasynyň çäginde ilatyň arasynda ýokanç we ýokanç däl keseleriň öňüni almak, lukmandan deslapky ilkinji kömegiň endiklerini öweretmek we ýol hereket howpsyzlygy boýunça okuwlary geçirilýär. Bu bolsa, Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjynda kabul edilen “Ýokanç däl keselleriň öňüni almak we onuň bilen göreşmek boýunça Starategiýany” durmuşa geçirmeklige biziň goşýan goşandymyzdyr. Bu işleri biz Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý jemgyýetleriniň Halkara Federasiýasy tarapyndan işlenip düzülen ýorite okuw gollanmalarynyň esasynda amala aşyrýarys. Şol sanda, çilimkeşligiň, arakhorlugyň, nädogry iýmitlenmegiň we adam bedeniniň hereketsizliginiň zyýany barada soraglary öz üns merkezimizde saklaýarys.
Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýetiniň lukmandan deslapky ilkinji kömegiň endiklerini öweretmeklik boýunça okuwlarynyň Ýewropa standartlaryna laýyklygy hakynda halkara sertifikatynyň bolmagy bu ugurdan alnyp barylýan işleriň ýokary derejede geçirýändigini subut edýär. Bu resminama 2014-nji ýylda eýe bolundy. Jemgyýetiň bu okuwlaryna dürli edara-kärhanalar we daşary ýurt kompaniýalary isleg bildirýärler. Öz wagtynda berlen kömek adamyň janyny halas edip biler.
Ýol hereket howpsyzlygy boýunça alnyp barylýan işler adamyň janyny we ömrüni goramaklyga gönükdirlendir. Bu işler esasan hem, mekdeplerde we çagalar bagynda alyp barylýar. Okuwlar reňkli plakatlary ulanmak arkaly, çagalar üçin düşnükli görnüşde gurnalan. Bu ugurda her ýylda üç ýüz sany okuwlaryň üsti bilen müňden gowurak çaga okadylýar.
Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýetiniň saglygy goraýyş we durmuş üpjünçilik bölüminiň beýleki iş ugurlarynyň biri hem, inçekeselli we kömege mätäç adamlara durmuş goldawyny bermekdir.
TGÝMJ-niň saglygy goraýyş we durmuş üpjünçilik ulgamynda “Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýetiniň saglygy goraýyş boýunça 2013-2015-nji ýyllar üçin Strategiýasynyň” kabul edilmegi işleriň öňe gitmegine itergi boldy. “Saglyk” Döwlet maksatnamasyny bilen baglylykda, Strategiýa Jemgyýetiň saglygy goraýyş we durmuş üpjünçiligi ulgamynda häzirki zaman infrastrukturasyny nazara alyp, iş ugurlaryndan garaşylýan netijeleri has takyk kesgitledi.
Strategiýanyň esasynda biz howpsyz enelik, reproduktiw saglygy, adam janyny halas etmek üçin meýletin donorlygy (gan tabşykmalygy) wagyz etmek ýaly iş ugurlarymyzy güýçlendirdik.
TGÝMJ-ti öz işinde diňe bir işgärlere daýanman eýsem, meýletinçileri işe çekmekligi giňden ulanýar. Ýörite taýýarlyk okuwlaryny geçen meýletinçiler okuwlary özbaşdak hem geçirip bilýärler. Meýletinçileriň kömegi bilen biz daş etraplarda we şäherlerde ilatyň dürli gatlaklarynyň arasynda öňüni alyş we sagaldyş çärelerini geçirmeklige giň mümkinçiligimiz bar. Her ýylda keselleriň öňüni almak we ilkinji kömegi bermegi owretmek boýunça gurşap alnan adamlaryň sany yüz müňden geçýär.
Daş etraplarda saglyk toparlarynyň döredilmegini biziň öz ýeten sepgitlerimiziň biri diýip hasap edýäris. Bu toparlaryň düzümine ýerli häkimlikleriň wekilleri, mugallym, lukman, oba ýaşulysy we meýletinçi girýär. Toparlar ýerlerde sagdyn durmuşy wagyz edýän we ilatyň işjeňligine gönükdirlen çäreleri gurnaýarlar.
Şeýlelikde Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýeti özüniň koptaraply işinde «Saglyk» Döwlet maksatnamasyndan ugur alyp, häzirki döwrüň talaplaryna we ugurlaryna esaslanyp, Milli Liderimiziň ilatyň saglygyny goramak hakynda maksatlaryny durmuşa geçirýär. Öz asylly işini mertebe bilen ýerine ýetirmek bilen TGÝMJ-ti adamsöýüjiligiň we duýgudaşlygyň ynsanperwer prinsipleriniň tarapdary bolup galýar.


text:
Baş keseli häzirki wagtda amaly lukmançylykda çözülmesi wajyp bolan esasy meseleleriň biri bolup durýar.Onuň wajyplygy bu keseliň etiopatogeneziniň henize çenli doly öwrenilmedikligi we bu keselden ejir çekýän adamlaryň sanynyň ýokarylygy ,wagtynda bejergi geçirilmedik ýagdaýynda agyr netijelere , hat-da maýyplyga, letal netijelere getirip bilýändigi bilen baglydyr.
Keseliň etiologiyasy. Baş keseliniň etiologiýasy barada köp işleriň edilendigine garamazdan onuň sebäbi doly öwrenilen däldir. Baş keseliniň sebäbini düşündiryän köpsanly teoriýalar teklip edilendir. Emma olaryň hiç haýsysy hem onuň etiologiyasyny doly düşündirmeýär. Häzirkizaman , keseliň etiologiýasyny düşündirýän teoriýalaryň biri hem infeksion teoriýadyr. Bu teoriýa laýyklykda keseliň esasy dörediişi “Helicobacter pilory” diýilýän infeksion agentlerdir. Bu bakteriyalar kesel adamdan sagdyn adamlara fekal-oral ýoly bilen ýokuşýarlar. Bu bakteriýalar özünden ureaza, dürli peptidazalary, proteolitiki fermentleri işläp çykarýarlar. Bu fermentler aşgazanyň we onikibarmak içeganiň nemli bardasyna zeperleýji täsir edýärler we şol yerde ýara döredýärler. Bu teoria amaly lukmançylykda geçirilen köpsanly gözegçilikleriň , barlaglaryň netijelerine daýanýar. Hakykatdan hem , baş keselinden ejir çekýän näsaglaryň 80%-nden gowragynda bu bakteriýalar tapylyar. Antibakterial bejergi geçirilende hassalaryň köp bölegi sagalyarlar. Häzirki wagtda bedende Helicobacter pilorynyň barlygyny kesgitleýän ekspess usullar işlenilip düzüldi.
Baş keseliniň etiologiyasyny düşündirýän teoriyalaryň ýene biri hem kortiko – wisseral teoriýadyr . Bu teoria laýyklykda beýni gabygy we gabygasty emele gelmeler içki organlara , şol sanda aşgazan-içege ýollaryna hem sazlayjy täsir edýärler. Dürli psihiki we stress faktorlaryň täsiri netijesinde beýni gabygynda patologiki impulslary isläp çykarýan patologiki domonanta ojaklary emele gelýär. Bu ojaklarda döreýän patologiki impulslar beýni gabygy bilen içki organlaryň arasyndaky sazlaşygy bozýarlar. Bu impulslar azaşan nerwiň ýadrolarynyň üsti bilen aşgazanyň we onikibarmak içegäniň nemli bardasynyň duz turşusyny işläp çykarýan pariýetal oýjüklerine täsir edýärler we duz turşusynyň çendenaşa köp mukdarda işlenilip çykarylmagyna getirýär. Bu impulslaryň täsiri netijesinde azaşan nerwiň tonusy mydama ýokary ýagdaýda saklanýar we bu ýagday uzak dowam edeninde baş keseliniň döremegine getirip bilýär. Duz turşusynyň çendenaşa köpislenilip çykarylmagy bolsa aşgazanyň nemli bardasyna bozujy we zeperleyji täsir edip onuň bitewiligini bozyarlar we şol yerde ýaranyň döremegine getiryär. şeyle hem onikibarmak içegäniň kadaly motorikasynyö bozulmagy netijesinde duodenogastral reflyuks bolmagy netijesinde onuň içindäki ot aşgazana zyňylýar. Ot turşulary aşgazanyň nemli bardasyna agressiw , bozujy täsir edýärler. Bu ýagdaý uzak wagtlap dowam edeninde aşgazanyň nemli bardasynyň bitewiligini bozýarlar we ýaranyň, soňlugy bilen bolsa baş keseliniň döremegine sebäp bolýarlar. Bu teoriya baş keseliniň etiopatogenezini belli bir derejede düşündirýän hem bolsa onuň etiologiyasynyň we patogeneziniň köp taraplaryny doly derejede aýdyňlasdyryp bilýän däldir.
ýene bir könelişen teoriýalaryň biri hem Asoffyň mehaniki teoriýasydyr. Bu teoriya laýyklykda ajoze gurak, gödek iýmitleriň uzak wagtlap iýilmekligi aşgazanyň we onikibarmak içegäniň nemli bardasyny uzak wagtlap gyjyndyrmaklygy netijesinde şol ýerde kem-kemden ýara hadysasy emele gelýär. Bu teoriýa aşgazanyn kiçi egremçesinde emele gelýän başlaryň döreýşini belli bir derejede düşündirýän hem bolsa baş keseliniň etiologiyasynyň we patogeneziniň ýüze çykyşynyň köp taraplaryny düşündirip bilmeýär. Hazirkizaman ylmy maglumatlar keseliň etiopatogeneziniň şeýle bir ýonekeý däldigini görkezýär. Häzirki wagtda Asoffyn teoriyasy dine taryhy ahmiýete eýedir we baş keseliniň etiopatogenezini düşündirmek üçin ulanylmayar.
Allergiki teoriya laýyklykda aşgazanyň baş keseli aşgazanyň diwarynyň dürli allergen agentler bilen sensibilizirlenmegi netijesidir.Keselin dowurleyin we sikliki gecisi, iymitin bozulmagy bilen baglylygy, we s.m. yagdaylar buteoriyanyn peydasyna bolup biler. Emma bedenin giperergiki yagdayyny bas keselinin netijesinde emele gelen yagday hokmunde hem garamak bolar.
Gaynaglama teoriyasy islendik basyn yerinde ugurdas gastritin bolmaklygyna esaslanyar. Seyle hem bas keselinin onusyrasyndaky dowurde koplenc gastrit yuze cykyar.
Himiki teoriya(Kelling, Gaberer) asgazanda basyn doremegini duz tursusynyn we pepsinin eredii we iyiji tasiri bilen baglanysdyryar.
Damar teoriyasyna (Wirhow, Rokitanskiy) layyklykda, baslar, esasan, asgazanyn damarlarynyn emboliyasy we trombozy netijesinde nemli bardada infarktyn yuze cykmagy bilen baglydyrlar. ?one tejribe sertlerinde asgazanyn nemli bardalaryna ownuk bolejiklerin- embollaryn goyberilmegi netijesinde bas keselinin tejribe modelini doretmek basartmayar.Sebabi asgazanyn nemli bardasynyn gan damarlary we kollaterallar bilen upjumciligi oran yokarydyr.
Bergmanyn newrogen teoriyasyna layyklykda wegetatiw we parasimpatiki nerw ulgamlarynyn arasyndaky denagramlyk bozulyar.Parasimpatiki nerw ulgamynyn tasiri guyclenyar.
A.D.Speranskiy bas keselinin doremegini beyninin iymit merkezinde bozulmalaryn bolmagy bilen baglanysdyryar.
H.H.Burdenko we B.H.Mogilniskiy bas keselini gipotalamus sebitinde yerlesen simpatiki nerw ulgamynyn merkezlerinin zeperlenmegi bilen baglanysdyryar.
Bas keselinin doremeginde kop derman serisdelerinin rol oynayandygy ylymda bellidir. Kliniki farmakologiyada asgazanyn we onikibarmak iceganin nemli bardasynda yara doretmage ukyply derman serisdelerinin kop gornusi owrenilendir.Mysal ucin steroid dal gaynaglama garsy derman serisdelerinin kopusi asgazanyn we onikibarmak iceganin nemli bardasynda yara emele getirip bilyar.Amaly lukmancylykda aspirin, indometasin, butadion yaly dermanlar yzygiderli ulanylanda olaryn islenilmedik effekti gornusinde asgazanda yaralaryn emele gelyandigi bellidir. Adaty basdan tapawutlylykda bu baslar yiti gornusde yuze
cykyarlar we kopculikleyin gornusinde bolyarlarlar. Tasir ediji agentler ayrylanda bu baslar bejerga calt tabyn bolyarlar.Seyle hem kabir steroid gaynaglama garsy gormonal derman serisdeleri hem asgazanda yara doredip biler.Mysal ucin – prednizolon, deksametazon yaly derman serisdeler asgazanda yara doretmage ukyplydyrlar.Kabir endokrin kesellerinde asgazanyn we onikibarmak iceganin yaralary dus gelyar. Olar bas keselinin gecisini hem agyrlasdyryarlar. Yaradan gan akmak howpuny yokarlandyryarlar.
Bas keselinin etiologiyasy gornusi yaly kop komponentlidir we onun yuze cykmagynda oran kop ekzogen we endogen faktorlar uly ahmiyete eyedir.Keselin doremegine we we yitilesmegine onun gecisine kop faktorlar-mysal ucin durli psihiki we stress faktorlar, genetiki ayratynlyklar ( bedeni asteniki gurlusly adamlarda bas keseli kop dus gelyar) , asgazanyn siresinin tursulygynyn dogabitdi yokary bolmagy, dowamly gastritlerin,we duodenitlerin bolmagy ,asgazan-icege yollarynyn durli funksional bozulmalary, ot yollarynyn diskineziyasy, iymitlenisin kadalarynyn bozulmagy (ajoze godek iymitlerin, yiti, ajy iymitleri uzak wagtlap ulanylmagy), cilim cekmeklik(cilim cekmeklik asgazandaky yaralaryn bitmegini hayalladyar) berk alkogol icgilerini uzak wagtlap yzygiderli ulanmaklyk, yokarda aydylyp gecilen steroid we steroid dal gaynaglama garsy derman serisdelerini (asetilsalisil tursusy, indometasin, deksametazon, prednizolon), lukmandan birugsat uzak wagtlap ulanmaklyk tasir edyar.Yone amaly lukmancylykda keselin doremegine getiryan sebapleri mydama anyklap bolmayar.Bu bolsa keselin bejergisinin saylanyp alynmagyna belli bir derejede oz tasirini yetiryar.
Dowamly baslaryn patologiki anatomiyasy. Su asakdaky baslar tapawutlanyarlar:
Yonekey baslar ( ulcus simplex)-olar yumsak gyraly bolyarlar.
Kallez baslar (ulcus callosum) bu baslar gyralary gaty birlesdiriji dokumaly bolyarlar.
Penetrirleyan baslar (ulcus penetrans)-bu baslaryn duybi bagyr , asgazanasty maz yada haysydyr bir gonsy organ bilen yelmesen bolyar.
Desilen baslar (ulcus perforans)-bular erkin garyn boslugyna acylyan baslar bolup duryar. Baslaryn gyrasynda taze gaynaglama hadysalary-leykositlerin infiltrasiyasy, damarlaryn ginelmegi bilen birlikde dowamly gaynaglama alamatlary gaty birlesdiriji dokumaly uytgemeler tapylyar. Bu uytgemeler nemli bardany deformirleyar.Baslaryn gyrasyndaky mazli dokumalar koplenc proliferasiya we atipiki osus yagdayynda bolyar. Seyrek bolmadyk yagdaylarda mazli epiteliyanyn atipiki osusi bilen birlikde onun howply taze doremelere gecyan pursatlary hem tapylyar. Asgazanyn diwarynyn gaynaglama infiltrasiyasyna sezewar bolan yerinde, basyn duybinde we gyralarynda bu hadysa gan damarlary hem sezewar bolyarlar.Gan damarlarynyn diwarlary arroziw uytgeyarler we jan ucin howply bolan gan akmalary yuze cykarmak howpuny doredyarler
Bas keselinin patogenezi. Bas keselinin patogenezinin ahli zynjyrlary hazirki wagtda doly owrenilen daldir.Keselin patogenezi ozunin koptaraplylygy we cylsyrymlylygy bilen tapawutlanyar.Ona garamazdan keselin patogenezinin kabir komponentleri belli bir derejede owrenildi.
Kadaly yagdayda asgazanyn we onikibarmak iceganin nemli bardasy oz nemli bardasy tarapyndan islenilip cykarylyan asgazanyn siresinin agressiw , bozujy tasirine durnukly bolyarlar.Nemli bardanyn oyjukleri calt regenerasiya ukyplydyrlar.?orite islenilip cykarylyan nem agressiw faktorlara garsy tasir edyar.
Bas keselinin kliniki kesbi
Bas keselinin kliniki kesbi hassalaryn umumy yagdayyna, keselin gecisine, keselin dowam eden wagtyna, gecirilen bejergilere we basga-da kop faktorlara bagly bolup duryar.Belli bolsy yaly, bas keseli esasan yas adamlarda dus gelyar. Bas keseline mahsus bolan esasy alamatlaryn biri hem epigastral sebitde doreyan agyrylar bolup duryar.Agyrylar bu keselde oran hasiyetli alamatlar bolup duryar.Olar hic wagt arka ?a?rama?arlar.?one hic hili kliniki alamatlary yuze cykarman gecyan gornusleri hem bolup bilyar.Olar edebiyatlarda “lal baslar” ady bilen bellidir.Olar bas keselinin haysydyr bir gayra uzulmeleri yuze cykyanca hic hili alamatlary yuze cykarman gecyarler. Agyrylaryn yuze cykysy pasyllara hem baglydyr.Adatca yaz-guyz aylarynda bas keseli has beterlesyar, yagny remissiya dowrunden residiwirleyan dowrune gecyar. Gayra uzulmeler hem koplenc su dowurlerde yuze cykyarlar.
Adatca iki hili – irki we gicki agyrylaryn bolmaklygy tapawutlandyrylyar. Irki agyrylar iymit iyilenden sonra derrew,10-15 minudyn dowamynda yuze cykyarlar. Olar orta hili yitilikden ta pycak sokulyan yaly intensiwlikde bolyarlar . Kahalatlarda agyrylar seyle bir guycli bolyar.Sonda hassalar hatda iymit iymekden hem mejbury saklanyarlar. Irki agyrylar, hacanda, bas asgazanyn nemli bardasynda yerlesen yagdayynda bolyarlar. Agyrylaryn yuze cykmagy basyn duran yeriniiymit maddalarynyn gyjyndyryp gecmekligi netijesinde bolup gecyar.
Gicki agyrylar koplenc iymit iylenden birnace sagat geceninden sonra doreyarler.Bu agyrylar hacanda bas onikibarmak iceganin nemli bardasynda yerlesen yagdayynda yuze cykyarlar.Ol hem , iymitin asgazandan gecip onikibarmak icega dusmegi hem-de yarany gyjyndyrmagy netijesinde doreyarler. Agyrylaryn intensiwligi iyilen iymitin duzumine hem-de mukdaryna hem bagly bolup biler. Ajy , burcly iymitler, guycli alkogol icgileri agyrylary has hem yokarlandyryp bilyarler.
?okarda aydylyp gecilen agyrylardan basga-da agsamky agyrylar hem tapawutlandyrylyar. Belli bolsy yaly bas keselinin patogenezinde azasan nerwin tonusynyn kadadakydan has yokary bolmaklygynyn uly ahmiyeti bardyr. ?agny onun tonusynyn yokary bolmagy asgazanyn siresinin, has takygy ,duz tursusynyn sekresiyasynyn yokarlanmagyna getiryar. Duz tursusynyn mukdarynyn cendenasa yokary bolmagy bas yarasyny gyjyndyryp agyry duygularynyn doremegine getiryar.Bu koplenc gije bolup gecyar.Onun ozi bolsa agsamky agyrylaryn yuze cykmagyny sertlendiryar.
Bas keselli hassalar adatca hor bolyarlar. Koplenc asteniki beden gurlusly bolyarlar.Olarda ?ene bir alamat sary gaynama bolup duryar.Ol ugurdas giperasid gastritin barlygyna sayatlyk edyar.
?urek bulanma we gaytarma iymit sindiris we spastiki gornusli agyrylar wagtynda yuze cykyar.Gusmadan sonra agyrylar azalysyar we hassanyn ozuni duyusy onatlasyar. Yurek bulanma we gusmaklyk asgazanyn onikibarmak icega gecyan yerinde gysylma bolanda hem doreyarler.
Isda hassalaryn kopusinde bozulmadyk , hat-da yokar-lanan bolyar. ?one hassalar agyry sebapli az iymeklige calysyarlar.
Hassalaryn kopusinde taret saklanan bolyar. Ol icegelerin gipotoniyasy bilen bagly bolyar.
Ellenip barlananda garyn sebitinde basyn proyeksiyasyna gabat gelyan agyry nokadyny tapmak mumkin .
Gagirme alamaty bas keselli hassalarda durli hasiyetli bolyarlar.Tursy we metalliki tagamly gagirmeler giperasid gastritlere we taze baslara hasiyetli bolyarlar.
Bas keselinin gayra uzulmeleri.
Bas keselinin gayra uzulmeleri hassalar ucin agyr yagdaylary yuze cykaryp kop halatlarda hassalaryn jany ucin howply yagdaylara getirip bilyarler. Bas keselinin gayra uzulmeleri amaly lukmancylykda yygy dusyan yagdaylardyr. Bas keselinin gayra uzulmeleri bu hassalaryn bejeris taktikasynyn saylanyp alynmagyny we keselin uzagyndan prognozyny kynlasdyryar. Bas keselinin gayra uzulmeleri koplenc bu keselden uzak wagtlap ejir ceken hem-de oz wagtynda doly we dogry bejerilmedik hassalarda yuze cykyar. Bu gayra uzulmeler oz wagtynda bejerilmedik yagdayynda hassalar ucin olum netijeli tamamlanyp biler(mysal ucin- basdan gan akmagy). Bas keselinin gayra uzulmeleri koplenc hirurgiki bejergileri talap edyar.
Bas keselinin gayra uzulmeleri su asakdaky toparlara bolunyar:
1)Başyň deşilmegi ( perforasiyasy).
2)Başdan gan akmagy .
3)Başyň duran ýerini deformirlemegi ( pilorostenoz).
4)Başyň howply täze döremelere – howply çişlere geçmegi (başyn malignizasiyasy).
5)Başyň goňşy agzalara geçmegi ( başyň penetrasiyasy).
Basyn desilmegi – perforasiyasy – bu oran howply gayra uzulmelere degisli bolup duryar.Bu yagday koplenc bas keseli uzak wagtlap dowam edeninde we bejergi alynmadyk yagdayynda yuze cykyar. Yara prosesi asgazanyn nemli , muskul gatlaklaryny zayalap in sonundan dasky seroz bardasyna yetyar. Hacanda yara hadysasy dasky seroz gatlaga yeteninde bas desilip bilyar. Amaly lukmancylykda “lal baslar” diyilip atlandyrylyan baslaryn desilyan wagtlarynyn dolyandygy bellidir. Bu yagdaylarda bas keseli hic hili alamatsyz gecyar we ta bu agyr gayra uzulme yuze cykyanca hassalar hic hili arz – sikayat bildirmeyarler welukmana bejergi ucin yuz tutmayarlar.Beyle hassalarda bas keseline hasiyetli bolan anamnez bolmayar. Bu bolsa kahalatlarda bas keselinin desilmegi kesgitlemesinin dogry goyulmagyny kynlasdyryp biler.
Basyn desilmegi ozune hasiyetli bolan alamatlar bilen yuze cykyar. Basyn desilmegi esasan kop mukdarda iymit iyilenden sonra yuze cykyar. Nasaglaryn garyn sebitinde pycak sokulan yaly hasiyetli bolan agyry yuze cykyar. Agyry oran yiti bolyar. Agyrynyn derdinden yana hassalar iki bukulip yatyarlar. Islendik hereket agyryny cydap bolmajak derejede guyclendiryar.Bu dowur – ilkinji sok dowri diyilip atlandyrylyar. Su dowurde hassalaryn soga dusmegi mumkin. Hassalary sowuk , sepbesik der basyar. Su dowurde guycli agyrynyn yuze cykmagy pariyetal garyn bardasyndaky nern ahyrjyklaryna agressiw maddalaryn tasir etmegi netijesinde yuze cykyar. Bu yagday birnace sagada cenli dowam edyar.Dem alysa garyn gatnasmayar. Bu dowurde hassanyn ici ellenenip barlananda garyn tagta yaly gaty bolyar.Ol garnyn onki diwarynyn muskulaturasynyn tonusynyn yokarlanmagy netijesinde bolup gecyar.Garnyn hemme yeri agyryly bolyar, has agyryly nokady asgazanyn sebitinde bolyar.Kakylyp barlananda 60% yagdayda bagyr kutekliginin sebitinde timpaniki ses kesgitlenilyar, garnyn gapdal sebitlerinde bolsa kahalatlarda erkin hereketlenyan suwuklygy kesgitlemek bolyar.Auskultasiyada peristaltika kesgitlenilmeyar.Rentgenoskopiyada bagyr wediafragmanyn aralygynda orak sekili gornusinde howanyn toplanmagy gorunyar. Ondan sonra ikinji dowur-yalan gowulasma dowri baslanyar. Bu dowur oran wajyp bolup duryar. Su dowurde agyrylar az-kem azalysyp baslayar. Onun sebabi- pariyetal garyn boslugy agressiw maddalaryn tasirine owrenisip baslayar. Adaptiw – kompensator mehanizmler ise girisyarler. Icegeler we uly icyaglar , icegelerin cozleri gaynaglama sebitini caklendiryarler. Ol yere gaynaglama mediatorlary yygnanyarlar we fibrin cokyar. Netijede agyry gowsayar we hassanyn yagdayy gowulasan yaly bolyar. Bu bolsa diagnostiki yalnyslyga getirip biler. Sonun ucin bu dowur hassanyn yagdayyna ayratyn gozegciligi talap edyar.Bu dowur 2-3sagada cekyar we ucunji dowre, yagny,yayran peritonit dowrune gecyar.?ayran peritonit hadysasy bedenin reaktiwligine belli bir derejede baglydyr.Eger-de bas yzky icyag torbasyna desilen bolsa onda peritonit yayran hasiyete eye bolup bilmeyar, yagny caklenen peritonit emele gelyar. Seyle hem yapylan desikler bolmagy mumkin.Bu yagdayda desikler fibrin ortugi, iymit maddalary bilen yapylyp biler.Ol bolsa keselin klinikasynyn yuze cykysyny uytgedipbilyar we kesgitleme goymaklygy belli bir derejede kynlasdyryar.
?ayran peritonit dowri-howply dowur bolup garyn boslugynda guycli irinli gaynaglama hadysasynyn baslanmagy bilen hasiyetlenyar.Bu dowurde gaynaglama , irinli hadysalar tutus garyn boslugynyn nemli bardasyny gursap alyar.Hassalaryn yagdayy yene-de yaramazlasyar. Olar gyzdyryp we usudip baslayarlar. Garnyn agyrysy has-da guyclenyar. Hassanyn dili agymtyl hapa ortuk bilen ortulyar, gurak bolyar.Ellenende garnyn onki diwarynyn hemme yerinde Syotkin-Blyumbergin alamaty polozitel bolyar.Garnyn diwary tagta yaly gaty bolyar.Hassalaryn pulsy caltlasyar.Bedenin gyzgyny yokarlanyar.Barha osyan gaynaglama-irinleme hadysalary bedenin umumy intoksikasiyasyna getiryar. Hassalaryn any bulasyp baslayar. Icegelerde parezin guyclenmegi sebapli garynda “tabyt umsumligi” alamaty polozitel bolyar. Hassalarda taretin cykmagy saklanyar.Bu alamatlar oran howply yuze cykmalar bolup wagtynda komek edilmese olum netijesi bilen tamamlanyp biler.Sol alamatlar bedende cunnur bozulmalaryn osyandigine sayatlyk edyar.Sonun yaly-da diafragmal nerwin gyjyndyrylmagy netijesinde syncgylawuk bolmagy mukin. ?urek bulanma we gaytarma bolyar.
?ayran peritonit dowri dine hirurgiki usul bilen bejerilyar. Bu yagdaya dusen hassalarda olum netijeli gutarmaklyk oran yokary derejelerde bolyar.
Basdan gan akmagy – oran howply gayra uzulme bolup onda olum netijesi oran yokary bolup duryar. Ol yiti we dowamly gan akmalara bolunyar.Basdan yiti gan akmagy , esasan , dowamly baslarda we steroid hem steroid dal gaynaglama garsy derman serisdelerinin ulanylmagy netijesinde yuze cykan baslarda bolyar.Dowamly baslarda diwarlary arroziw uytgan gan damarlaryndan gan akyar. Aspirinin tasirinde gan akmalar has howpludyr.Sebabi aspirinin antiagregant tasiri ganyn spontan durmagyny hayalladyar. Basdan gan akmagy icki gan akmagyn klinikasy bilen gecyar. Ilkibasda hassalar calt osyan ysgynsyzlyk duyyarlar.Nasaglary sowuk der basyar.Yurek urgusy kompensator caltlasyar. Arterial gan basysy calt peselyar.Derinin we gorunyan nemli bardalaryn renki agymtyl – solak bolyar.Kahalatlarda ?zunden gitme we kollaps ?agda?y bolmagy mumkin. Puls sapak g?rnusli bol?ar. Garacygy ginel?ar. Puls caltlas?ar we sekuntda 100-120 urga cenli ?etip bil?ar.
Onikibarmak icegeden gan akmada ganly gusmaklygyn bolmazlygy-da mumkin.??ne ganakmadan 12-24 sagat geceninden sonra gararenkli suwuk taret pe?da bol?ar. Ganyn umumy barlagynda eritrositlerin we gemoglobinin mukdarynyn azalmagy tapyl?ar. Gemoglobinin mukdarynyn ilkinji sagatlarda 20%-den peselmegi ?ran howply alamat bolup dur?ar. Sebabi konserwatiw bejergi gecirilende hassalaryn 50%-i helak bol?ar. Hassalar gan gaytaryp baslayarlar. Ganyn renki kofe cokundisini yadyna salyar.Ol asgazan siresinin duzumindaki duz tursusy bilen gandaky gemoglobinin ozara tasir edismegi netijesinde emele gelyan duztursy gematin bilen baglydyr.Bu ayratynlyk ony demalys yollaryndan gelip cykyan ganakmalar bilen tapawutlandyrmaga komek edyar. Dem alys yollaryndan gelyan gan acyk gyzyl renkli we kopurjikli bolyar .Gan akma yiti gecende ilkinji komegin oz wagtynda berilmegi oran wajypdyr we ol hassalaryn janyny saklamaga yardam beryar.
Dowamly gan akmalaryn kliniki alamatlary hayal we kem-kemden yuze cykyar. Hassalarda dowamly ganazlygyn alamatlary emele gelip baslayarlar. Taretin renki garalyp baslayar.Ganyn umumy barlagynda gemoglobinin mukdary peselyar. Doly yygnalan anamnez we degisli barlaglaryn gecirilmegi gan akmanyn ilkinji cesmesini yuze cykarmaga mumkincilik beryar.
Basyn duran yerini deformirlemegi (pilorostenoz)- bas keseli kop yyllap dowam edeninde yuze cykyar Bas emele geleninde onun duran yerinde kop mukdarda birlesdiriji dokumalar osyarler we kem – kemden organyn duran yerini deformirleyar. Esasan, bas onikibarmak icegede yerlesende bu gayra uzulme yuze cykyar.”Opusyan baslar” bolan yagdayynda olar kem-kemden iceganin diwaryny deformirleyarler. Onun boslugy daralyp baslayar we kem-kemden ondan ilkibasda iri we godek, sonra bolsa ownuk iymit massalarynyn gecmekligi kynlasyp baslayar. Keselin basky dowurlerinde iymitin gecmekligi asgazanyn we onikibarmak iceganin guycli osen muskulaturasynyn hasabyna amala asyrylyar. Bu hadysa seylelikde uzak wagtlap kompensirlenyar.?one bu yagday uzak dowam etdigice muskulatura dusyan agram has yokarlanyar we bu muskullar artykmac islemeli bolyarlar.Netijede dekompensasiya dowri baslanyar. Bu dowurde hassalar iymit yetmezciligi sebapli horlanyp baslayarlar. Iymitin onikibarmak icegeden gecip bilmeyandigi sebapli onun asgazandaky ewakuasiyasy hayallayar. Iymit massalarynyn asgazanda uzak wagtlap saklanmagy netijesinde iymitler zayalanyp we tursap baslayarlar baslayarlar .Hassalarda gagirmeklik we yurek bulanma alamatlary yuze cykyar.Gagiren wagtynda hassalar zayalanan yumurtganyn tagamyny duyyarlar.?urek bulanma oran yakymsyz bolyar we adatca iymit iyilenden sonra yuze cykyar. Sol sebapli hassalar hatda iymit iymekden hem yuz owuryarler.Adatca bu yurek bulanmalar hassanyn gusmagy bilen tamamlanyar.Gusuk massalar bilen bilelikde suw we durli elektrolitler yitirilyar. Organizmde madda calsyklary bozulyp baslayar. Hassalar oran horlanyarlar. Belok aclygy yuze cykyar. Asgazanyn we onikibarmak iceganin muskulaturasynyn dekompensirlenmegi netijesinde asgazan ginelyar.Ona gastroektaziya diyilyar. Gipowitaminozyn, anemiyanyn alamatlary doreyar.Bu yagdaylaryn ahlisi bedenin doly tapdan dusmegine getiyar.
Stenozynň şu asakdaky görnüşleri tapawutlandyrylýar:
Kompensirlenen döwri: Bu döwurde iýmitiň geçişi haýallaýar. ýöne hassanyň umumy ýagdaýy kanagatlanarly bolýar. Kliniki alamatlar doly ýüze çykmaýar.
Subkompensirlenen döwri: bu döwürde iýmitiň geçişi has-da haýallaýar. Kliniki alamatlar has aýdyn ýüze çykyp başlaýar. Iýlen iýmitler uzak wagtlap siňmeýärler. ýöne bedende entek duýpli bozulmalar ýüze çykmaýarlar.
Dekompensirlenen döwri-onda iýmitiň geçişi bolmaýar diýen ýalydyr. Soňlugy bilen hat-da suwuk iýmitler hem geçip bilmeýär. Iýmitiň söndirilişi bozulýar. Iýmit iýlenden soňra garyn sebitinde agyrlyk, çişme, agyry duulýar. Gusuk massalarda birnäçe gün öň iýilen iýmitler hem tapylýar. Hassalar käwagt özleri mejbury gusmga calysýarlar. Gusmaklyk olarda ýeňillik döredýär. Olarda güýçli tesnelik duýgusy döreýär. Peşewiň çykyşy olarda azalan bolýar.
Umumy seredilende hassalar tapdan düşen, deri ceýeligini ýitirýär. Gurak, ýygyrtly bolýar. Garyn ellenip barlananda aşgazanda suwuklygyň sesi eşidilýär. Rentgenologiki barlaglarda uly ölcegli aşgazan, kontrastyň hereketiniň bolmazlygy, 24-48 sagatdan soň hem aşgazanda bariniň bolmaklygy tapylýar.
Başyň howply täze döremelere geçmekligi (malignizasiyasy) – örän howply gaýra üzülme bolup ol esasan , baş keselinden uzak wagtlap ejir çeken hassalarda duş gelýär. Täze döremeler birbada ýüze çykmaýarlar. Olar birleşdiriji dokumanyň ösen ýerinde emele gelip , soňra beýleki organlara metastaz berýärler. Baş keselinden uzak wagtyň dowamynda ejir çeken näsaglar bu howply topara degişli bolup durýarlar. Howply täze däremeleriň emele gelmegi çişiň döremeginiň özüne mahsus bolan tapgyrlarda bolup geçýär. Başyň duran ýerinde dürli trawmalaryň mutagen faktorlaryň uzak wagtyň dowamynda täsir etmegi netijesinde ragyň onusyrasyndaky ýagdaý emele gelýär. Keseliň irki stadiýalarynda ilkibaşda atipiki oýjükler biopsiçada tapylýar. Olar sonlugy bilen has kopelyarler we infiltratiw osuse eye bolyarlar. Gynansakda , bu gayra uzulmeler ozwagtynda hic hili alamatlary bermeyarler. Sonun ucin hassalar lukmana oran gic yuz tutyarlar .Ol wagtda eyyam gonsy organlarda , esasan hem bagyrda kopculikleyin metastazlar yuze cykarylyar. Endoskopiki barlaglarda howply cisi yuze cykarmak adatca kyncylyk doretmeyar. Cisler infiltratiw yada komelek gornusinde osyarler. Subheli yagdaylarda biopsiya alyp kesgitlemani doly goymak mumkin. Howply taze doremelerde yuze cykyan kliniki alamatlar bu yerde hem mahsusdyr. ?agny, calt horlanmak , ysgynsyzlyk, we beyleki “kici” alamatlaryn yuze cykmagy bellenilyar.Gonsy organlara metastazlaryn bolmagy, cisin dargamagy, ondan gan akmagy keselin gecisine, bejergisine hem-de prognozyna duypli tasir edyar.Su yerde masgala lukmanlaryna uly jogapkarcilik dusyar. Howply cislerin yuze cykysynyn kici alamatlaryny bilmeklik , hassany wagtal -wagtal endoskopiki barlaglara yollamak arkaly keseli has irki dowurlerde,howply taze doremeler heniz yerli hasiyetlika yuze cykarmak mumkin. Onun ozi keselin prognozynyn has gowulasmagyna onayly tasir edyar. Bu gayra uzulmeler onkolog lukmany tarapyndan bejerilyar.
Basyn penetrasiyasy diylip basyn gonsy organlara gecmegine aydylyar.Bas koplenc asgazanasty maze, bagyra, uly we kici icyaga, icyag torbasyna penetrirlenyar. Netijede agyrylaryn hasi?eti hem u?tge?ar. Adaty spazmolitikler munda az pe?da ber?ar. Agyrylar has dowamly we intensiwligi ?okarlan?ar. Penetrasi?alar sonlugy bilen durli swislerin ?uze cykmagyna getirip biler. Bas keselinin diagnostikasy
Bas keselinin diagnostikasy esasan hassahana sertlerinde amala asyrylyar. Ony kesgitlemek ucin birnace anyklayys barlag usullary ulanylyar.Olaryn biri hem kontrast maddalaryn komegi bilen asgazan-icege yollaryny rentgen arkaly barlamakdyr.Kontrastyn komegi bilen rentgen arkaly barlamak oran ginden ulanylyan usullaryn biridir. Bu boyunca keseli anyklamak koplenc basardyar. Onun ucin kontrast madda hokmunde koplenc bariy sulfaty ulanylyar. Ol ak porosok gornusli madda bolup onun ergini hassalara icirilyar. Bariy sulfatynyn ergini icirilenden sonra ol ergin asgazan-icege yollary arkaly hereket edyar we patologiki uytgan yerlerde belli bir alamatlary yuze cykaryar. Bas keselinde esasy alamatlaryn biri hem “jubi” alamatydyr. Bu alamat, esasan, yara bolup onun duran yerinin defektini kontrastyn doldurmagy netijesinde doreyar. “Jubi” alamaty kontrast bilen asgazan dolandan sonra sonun fonunda onun konturlaryndan cykyp duran emele gelme gornusinde gorunyar. Ol yaranyn olceglerine baglylykda uly ya-da kicirak bolup biler. Bu alamat asgazanyn bas keselinde oran hasiyetli rentgenologiki alamatlaryn alamatlaryn biri bolup duryar.
Kontrast bilen barlamagyn basga-da oran uly ahmiyeti bardyr. Onun komegi bilen asgazan icege yollarynyn gecirijiligini, motorikasyny, nemli bardasynyn gurlusy, ondaky durli emele gelmeler barada yeterlik maglumatlary almak bolyar. Seyle hem, pilorostenozda bu barlag usuly oran gymmatlydyr. Stenozyn alamatlary bar bolanda kontrast maddanyn asgazandan ewakuirlenmegi oran hayal bolyar. Seyle hem agirt mocberlerde ginelen asgazanyn konturlary gorunyar.
Hazirki wagtda bas keselini anyklamak ucin ginden ulanylyan usullaryn biri hem endoskopiya usulydyr Bu usul yorite enjamyn-fibrogastroskopyn komegi bilen gecirilyar. Bu enjamyn komegi bilen asgazanyn we onikibarmak iceganin nemli bardasy goniden-goni barlanylyar.Bu usul oran amatly , calt gecirilyan barlag usuly bolup onun takyklyk netijesi gaty yokary bolup duryar.Onun komegi bilen dine bir kesel anyklanylman, eysem, kabir bejeris manipulyasiyalaryny hem yerine yetirmek bolyar.Onun komegi bilen nemli bardadan bioptat almak we barlamak bolyar.
keselinin bejergisi.
Bas keselinin bejergisini su asakdaky mysaly shema gornusinde gorkezmek bolar:
***
1) Omeprazol 20mg x 2 gezek . 7 gun.
Metron 250mg x 4 gezek. 7 gun.
Amoksisillin 500mg x 4 gezek . 7 gun.
***
2) Gastrostat 1tabl x 4 gezek . 10 gun .
Omeprazol 20mg x 2 gezek . 10 gun .
***
3) Ranitidin 1tabl x 2 gezek. 7 gun.
Trihopol 0.25 x 4 gezek . 7 gun.
Amoksosillin 500mg x 4 gezek. 7 gun.
***
4) Famotidin 20mg x 2 gezek. Sag. 3:00, 20:00. 4 hepde.
Trihopol 0.25mg x 4 gezek. 7 gun.
Amoksosillin 0.5 x 4 gezek. 7 gun.
***
Bu bejergilerin gecirilmegi entek bas keselinin doly bejerilendigini anlatmayar. Ondan dasgary hassalar asgazanyn nemli bardasyny gyjyndyryan iymitleri, berk alkogol icgilerini ulanmakdan saklanmalydyrlar. Cilim cekmeklik yaranyn bitismegini oran hayalladyar. Piwo icmeklik yaradaky gaynaglama hadysalaryny has-da yitilesdiryar.Yokarda getirilen bejeris shemasy kopsanly shemalaryn birnacesidir. Bar bolan dermanlaryn gornusine baglylykda ol uytgap biler. Gastroprotektorlaryn, proton nasosynyn ingibitorlarynyn, ortuji dermanlaryn antasidlerin, antibiotiklerin utgasdyrylyp ulanylmagy keselin bejergisine onayly tasir edyar. Sagalys mohletini caltlasdyryar.
***
Bas keseli barada kop zatlary aytmak bolardy. Yone bu kesel baradaky maglumatlary bir makalanyn cagine sygdyrmak mumkin dal. Makalada dine esasy we umumylasdyrylan maglumatlar getirildi. Makala ucin Turkmen Dowlet Lukmancylyk institutynyn Urologiya okuwly Gospital hirurgiya hem-de Kliniki farmakologiya we Endokrinologiya okuwly Gospital terapiya kafedralarynyn leksion materiallaryndan maglumatlar peydalanyldy.
Ýazan : Dr. Saparmyradow Ilmyrat
Daşoguz welaýat köpugurly hassahanasy
Ref.iatp.edu.tm/lukmandz
Filed under: Bütin Temalar, Bilim, Saglyk |