text:
Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň kabul edilenine şu ýyl 18 ýyl bolýar. Göräýmäge, az wagtam däl. Şol döwrüň içinde oňa birnäçe düzedişlerdir, üýtgetmeler girizilenem bolsa, häzirki güne çenli ýurtda azat, erkin graždan jemgyýeti döremän gelýär.
Aslyýetinde öz döwlet garaşsyzlygyny alan ýurtlarda täze Baş kanun, Konstitusiýa kabul ediljek bolnanda, ilki ony referenduma, ählihalk geňeşine goýýarlar. Eger halk köpçüligi Baş kanunyň taslamasyny doly goldasa, diňe şondan soň ony ýurduň parlamenti professional derjede geňeşýär, oňa teklip edilen zerur üýtgetmeleri girizýär we soňra-da açyk ses berlişikde kabul edýär.
Emma bizde 1992-nji ýylda Türkmenistanyň şol wagtky Ýokary Soweti bu meseläni halka sala salmazdan, özi çözdi. Elbetde, ol kanun häzirki Mejlisdäki ýaly bir agyzdan kabul edilmän, oňa garşy çykan deputatlaram bolupdy. Ýöne olary barmak basyp sanaýmalydy. Olaryň garşy çykyşam örän gowşakdy.
Şol döwürler ilatyň aglaba köpüsi ýurtdaky syýasy ýagdaýlara uly gyzyklanma bildirýärdiler. Konstitusiýanyň taslamasy metbugatda çap edilende, halk tarapyndan oňa örän köp bellikler, teklipler edildi. Ol teklipler, bellikler, elbetde, metbugat organlaryna, Türkmenistanyň şol wagtky Ýokary Sowetiniň komissiýasyna iberldi.
Gynansak-da, Komissiýa şol tekliplere we belliklere kän bir üns hem bermändi. Ýogsa, şol teklipleriň köpüsinde Halk Maslahaty kanuna gabat gelmeýän sütün diýlip, hasap edilýärdi we il-halka gulak asylan bolsa, beýle gurama asla döredilmeli däldi.
Şeýlelikde 1992-nji ýylyň 18-nji maýynda täze Garaşsyz Türkmenistanyň Konstitusiýasy kabul edildi. Konstitusiýa 8 bölümden we 116 maddadan ybaratdy. Bu kanunda prezidente berilýän hukuklar diýseň uludy. Häkimlerden başlap, sud we prokuratura edaralarynyň başlyklaryna çenli halk tarapyndan saýlanman, eýse ýeke-täk bir adamynyň islegi bilen bellenmeli edildi. Bu hem, elbetde, ýurtda totalitar režimiň döremegine getiren sebäpleriň biridi.
Wagtyň geçmegi bilen şol ýeke-täk adamynyň bähbidine çapyp, hereket edýän Konstitusiýa ençeme üýtgetmeler we goşmaçalar girizildi.
Konstitusiýanyň 1-nji maddasyndaky «Türkmenistan demokratik we dünýewi döwlet» diýen düşünje aradan aýrylyp, hakykat ýüzünde Türkmenistan totalitar ýapyk döwlete öwrüldi. Bu hem Türkmenistanyň birnäçe ýyllaryň dowamynda sebitde syýasatda, ykdysadyýetde, ylymda, medeniýetde we sungatda yzagalak ýurt bolmagyna getirdi. Türkmenistanda adam hukuklarynyň, etniki azlyklaryň, dini azlyklaryň wekilleriniň hukuklarynyň depelenmegine şert döredi. Türkmenistan söz we metbugat azatlygy boýunça iň ýaramaz, ýapyk ýurtlaryň hataryna girdi.
Progrese däl-de, regrese tarap
Eger-de biz Konstitusiýamyzyň kabul edilen ýylyndan häzirki günlere çenli geçen ýoluna demokratik jähtden göz aýlasak, onda onuň progrese däl-de, regrese tarap hereket edenligini görýäris. 2008-nji ýyla çenli girizilen üýtgetmeleriň hemmesi ýurtda bolup geçen belli bir wakalardan soň, režimi has-da pugtalandyrmaga gönükdirlipdi.
Konstitusiýa girizilen ilkinji üýtgetme 1995-nji ýylda Türkmenistanyň BMG-niň derejesinde Bitaraplygyny jar etmegi bilen baglanşyklydy. Şol ýylyň aýagynda Konstitusiýanyň 1-nji maddasyna şeýle üýtgetmeler girizildi: «Türkmenistan kanun esasynda hemişelik bitaraplyk statusa eýedir».
Soňraky girizilen goşmaçalaryň hemmesi diýen ýaly ýurdy gara tümlüge tarap gönükdirýän ýaramaz özgerişlerdi. 1999-njy ýylyň 27-nji dekabrynda Aşgabatda bolup geçen IX Halk Maslahatynda Saparmyrat Nyýazowyň ömürlik prezidentlik wezipesine tassyklanmagy bilen Konstitusiýanyň 3-nji Babynyň 55-nji maddasyna ýene-de üýtgetmeler girizildi. Kanunyň birinji redaksiýasynda ol madda şeýle berilýärdi: «Türkmenistanyň graždany bolan, ýaşy 40-dan pes bolmadyk, Türkmenistanda ýaşaýan her bir türkmen prezident bolup biler. Şol bir adam yzly-yzyna iki möhletden artyk prezident bolup bilmez».
2000-nji ýylyň başynda girizilen üýtgetmede bolsa prezidentlige ymtylýan raýatyň ýaşy 40-dan 70-e çenli bolmalydygy we oňa 5 ýyl möhletli yzygider prezident bolmaga hukugyň berilýänligi görkezilýärdi. Bu üýtgetme, elbetde, demokratik prinsiplere gabat gelenokdy. Gynansak-da, bu ýaramaz göreldä eýerip, soňra goňşy Özbegistandyr Gazagystan hem öz kanunlaryna hut şeýle “täzelikleri” girizdiler.
2002-nji ýylyň 25-nji noýabryndaky wakalardan soň, şol ýylyň 30-nji dekabrynda nobatdan daşary Halk Maslahaty çagyryldy. Şol Maslahatda hem Konstitusiýanyň 4-nji maddasyna ýene-de bir üýtgetme girizildi. Konstitusiýanyň birinji redaksiýasynda bu maddada: «Döwlet häkimiýeti Kanun çykaryjy, Ýerine ýetiriji we Sud häkimiýetlerine bölünýär» diýlip berlen bolsa-da, täze Baş kanunyň täze redaksiýasynda oňa ilki bilen Halk Maslahaty goşulýar we adaty demokratik döwlet dolandyryş sistemasynyň şahalary üçlükden, dörtlüge ýetirilip, Halk Maslahaty hemişelik gurama öwrüldi.
Bu çäre ýurtda totalitar dolandyrşy öňküdenem beter berkitdi. Şol Maslahatda halk tarapyndan wekilçilik funksiýasy berilmedik adamlar Jenaýat kodeksine ömürlik jeza çärelerini girizmek barada kanuny tassykladylar. Bu madda diňe 2008-nji ýylda, prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň teklibi bilen başky görnüşine gaýtarylyp getirildi we häkimiýet ýene-de üç şahadan ybarat boldy.
Prezidentiň wezipesi
Konstitusiýanyň 2005-nji ýyldaky redaksiýasynyň 60-njy maddasynda prezidentiň wezipesi hakynda aýdylýar. Şol maddanyň ikinji abzasynda şeýle setirler bar: «Eger Türkmenistanyň prezidenti, haýsydyr bir sebäbe görä, öz borçlaryny ýerine ýetirip bilmeýän bolsa, onda prezident saýlanýança onuň ygtyýarlary, Mejlisiň başlygyna geçýär. Şu ýagdaýda Türkmenistanyň prezidentiniň saýlawlary, onuň ygtyýarlarynyň Mejlisiň başlygyna geçen gününden başlap, iki aýdan gijä goýulman geçirilmelidir».
Emma 2006-njy ýylyň 21-nji dekabrynda Saparmyrat Nyýazow ýogalanda, Konstitusiýanyň bu maddasyna eýerilmedi. Aljyraňňy ýagdaýa düşen hökümet agzalary, şol wagtky Mejlisiň başlygy Öwezgeldi Ataýewi howul-hara jenaýata çekip, onuň ýerine ýetirmeli funksiýasyny Mejlisiň orunbasarlary Akja Nurberdiýewa we Kakabaý Ylýasowa geçirmän, ony Ministrler Kabinetiniň orunbasary Gurbanguly Berdimuhamedowa tabşyrdylar. Soňra-da, ýazylmadyk kanuna görä, prezidentiň wezipesini wagtlaýyn ýerine ýetiriji öz yglan eden saýlawlaryna gatnaşyp, alty sany göz üçin ýanyna goşulan “bäsdeşleri” ýeňip, ap-aňsatja prezident bolýar.
Gurbanguly Berdimuhamedow prezident bolansoň, ilki bilen onuň teklibi esasynda Konstitusiýanyň birnäçe maddalaryna düzediş girizildi. Olaryň esasylarynyň biri Baş kanunyň ýokarda agzalan 4-nji maddasydyr. Ýagny, Konstitusiýanyň öňki redaksiýasy boýunça 60-njy madda, täzesinde-de – 58-nji madda. Indi bu madda şeýle ýazylan: «Eger Türkmenistanyň prezidenti haýsydyr bir sebäbe görä öz borçlaryny ýerine ýetirip bilmeýän bolsa, onda prezident saýlanýança Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň çözgüdi esasynda, Türkmenistanyň prezidentiniň wezipesini wagtlaýyn ýerine ýetirmek Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlarynyň biriniň üstüne ýüklenilýär. Türkmenistanyň prezidentiniň wezipesini wagtlaýyn ýerine ýetiriji prezidentlige dalaşgär bolup bilmez».
Bellemeli ýeri, maddanyň soňky setirleri hereket edýän halkara hukuk normalaryna gabat getirlip ýazylypdyr. Häzirki hereket edýän Konstitusiýa sekiz bölümden we 117 maddadan ybaratdyr. Onuň iň soňky redaksiýasy prezident Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan 2008-nji ýylyň 26-njy sentýabrynda tassyklandy.
Döwrüň üýtgemegi bilen biziň Baş kanunymyz geljekde öz taryhy ýolunda, meger, ýene-de ençeme düzedişlere, özgerişlere duçar bolsa gerek. Ýurtda bolup geçýän syýasy we ykdysady prosesler onuň üýtgedilip, hakyky demokratik prinsiplere gabat getirilmegini üpjün edip biler.
Häzirki Konstitusiýanyň ýurduň ösüşine täsir edýän esasy maddalary zerur düzedişlere mätäç. Olardan biri hem kanunyň 52-nji maddasydyr. Eger-de biz demokratik düşünjelerden ugur alýan bolsak, onda Türkmenistanyň prezidenti bu belent wezipä 5 ýyl möhlet bilen iki gezekden artyk saýlanyp bilmez. Diýmek, biziň Baş kanunymyza bu düzedişi hökman girizmeli. Hut şol möhüm düzediş hem geljekde Türkmenistanda dörejek diktaturanyň öňüni alyp biler.
Gurbangeldi Töräýew aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


c: text/html

text:
Dünýäniň uly güýçleriniň garşy çykmagyna garamazdan, Eýran urany baýlaşdyrmak boýunça üçünji merkezini gurmak işine 2011-nji ýyldan girişjekdigini yglan etdi.
Ýurduň döwlet eýeçiligindäki telekanaly Eýranyň Atom energiýasy gullugynyň ýolbaşçysy Ali Akber Saleha salgylanylyp ýaýradan habarynda täze guruljak 10 sany ýadro merkeziniň ýerleşjek etraplarynyň kesgitlenendigini we olardan biriniň gurluşyk işiniň Eýranyň kalendary boýunça şu ýyl ýa indiki ýylyň başlaryna başlanjakdygyny habar berdi.
Eýranyň kalendary boýunça şu ýyl 2011-nji ýylyň mart aýynda tamamlanýar.
Eýran Natenz regionynda ýerleşýän esasy ýadro merkezinde urany baýlaşdyrmak işini öňden bäri dowam edip gelýär.
Tähran urany baýlaşdyrmak boýunça ikinji merkezini ýurduň günorta-günbatarynda ýerleşýän Fordo etrabynyň daglyklarynda gurýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Demokratiýaçy aktiwistleriň birnäçe müňüsi geçen ýyldaky köpçülikleýin demonstrasiýalardan bäri ilkinji gezek Hoň-Koň köçelerine gaýdyp geldi.
Olar 1-nji fewralda, polisiýanyň giň gözegçiligi astynda, şäheriň söwda we maliýe merkezinden ýöriş etdiler.
Habarlarda hiç bir protest toparynyň täzeden, geçen ýyldaky ýaly, esasy ýollary baglamak niýetini yglan etmändigi aýdylýar.
2014-nji ýylyň sentýabrynda on müňlerçe protestçi, territoriýanyň esasy ýerine ýetirijisiniň wezipesine doly demokratik saýlaw geçirilmegine çagyryp, köçelere dökülipdi.


text:
Şeýle umumy sözbaşy bilen bloglar toplumyny Azatlyk Radiosynyň Web sahypasynyň okyjylaryna hödürlemek bilen, ýurdumyzyň taryhynda görnükli yz galdyran özge milletleriň wekilleriniň ykballary, halkymyzyň öňünde bitiren hyzmatlary barada maglumatlary bermegi niýet edinýärin. Olar hakyndaky bloglarymy okanlar Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň, medeniýetiniň ösmegine mynasyp goşant goşanlaryň hakykatdanam unudylmaly däldigine göz ýetirerler diýip, umyt edýärin.
Şeýlelikde, ilkinji gahrymanymyz, unutmaly däl adamymyz — Aleksandr Wasilýewiç Danow. Türkmenistanyň at gazanan ylym we tehnika işgäridigine, ýurdumyzyň nebit we gaz ýataklaryny açandygy üçin mundan göni elli ýyl ozal SSSR-iň döwlet baýragyna mynasyp bolandygyna garamazdan, gynansak-da, bu ynsanyň adyna Türkmen sowet ensiklopediýasynda orun berilmändir. Garaşsyzlyk ýyllarynda türkmen metbugaty ony hatda nebitçileriň gününde-de agzamaýar. Haýp!
Eýsem Aleksandr Danow kim? Ol asly kubanly rus adamy. Danow ömrüni tutuşlygyna dyýen ýaly türkmen topragyna, onuň adamlaryna bagyşlapdyr. Don politehniki institutynyň magdan fakultetini üstünlikli tamamlan ýigrimi üç ýaşly Aleksandr ýaňy üç ýaşan Türkmen respublikasyna Bütinsoýuz komitetiniň ekspedisiýasynyň ýolbaşçysy bolup gelýär. Garagumuň jümmüşinde onuň basmadyk, görmedik ýeri galmaýar. Ol Gowurdagyň kükürt känini, Jebeliň golaýyndaky daglardaky bentonot toýun ýataklaryny açýar. Gowurdak-Köýtendag baý kaliý dökün hazynasyny, Gumdag nebit ýataklaryny açmakda-da ol ilkinjileriň biridir.
A.Danow alym, pedagog, professor geolog bolupdyr. Altmyş dört ýaşabam dünýäden ötüpdir. Ol Türkmenistan bilen, aýratynam Balkan daglary bilen bagry badaşansoň, özüniň ömrüniň iň gowy ýyllary bagyşlanan Uly Balkanda jaýlanmagyny wesýet edipdir. Ony Nebitdag (häzirki Balkanabat) şäherini goltuklap oturan dagyň gujagynda jaýlapdyrlar. Dag daşynyň ýüzüne: "Bu ýerde Türkmenistanyň ümmülmez giňişlikleriniň baky bendisi ýatyr" diýlip, oýulyp ýazylypdyr.
Geçen asyryň 90-njy ýyllarynyň başlaryna çenli Aleksandr Wasilýewiç Danow barada merkezi we ýerli metbugatda, Nebitdag şäher telestudiýasynda oçerkler, makalar, teleradiogepleşikler yzygiderli berilýärdi. Ýerli şahyr Nurgeldi Çakanow "Danowyň ýüregi" liriki poemasyny döredipdi.
Hawa, Danowyň ýüregi Maksim Gorkiniň adamlaryň ýoluny ýagtyltmak üçin öz jigerini gursagyndan sogrup beren gahrymany Dankonyňkyny ýatladýardy.
Heýem A.Danow ýaly Watanymyzy beýik söýgi bilen söýen, oňa ömrüni bagyşlan adamy unudyp bolarmy?! Elbetde, ýok!
Aşyrguly Baýryýew aşgabatly žurnalist, "Edebiýat we Sungat" gazetiniň öňki baş redaktory. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Eýran haj basa-baslygynda ölen eýranlylaryň sanyny tas iki essä golaý köpeltdi, ýagny zyýarat betbagtçylygynda ýitenleriň tapylmak umydynyň azdygyny aýtdy.
"Betbagtçylykly hadysadan ýedi gün soň ýaralanan zyýaratçylaryň ählisiniň durumy açyk kesgitlendi we hasabat berildi» diýip, Eýranyň haj guramasynyň 1-nji oktýabrda döwlet telewideniýesinde berlen beýanatynda aýdylýar.
Ol beýanatda aýdylmagyna görä, 24-nji sentýabrda Mekgäniň golaýynda bolan haj basa-baslygynda 464 eýranly ölendir diýip güman edilýär.
Saud resmileri bu betbagtçylykda ölenleriň sanynyň 769 bolandygyny aýtdylar.


text:
Hytaýyň permýer-ministri Seula Günorta Koreýanyň söweş gämisiniň batmagy zerarly gynanç bildirdi.
Bu gäminiň batmagynda Phenýan günälenipdi.
Premýer-ministr Wen Žibao Hytaý köpmilletli derňew toparynyň delillerini çuňňur öwrenýär diýdi.
Mart aýynda Demirgazyk Koreýanyň torpedosy zerarly batdy diýilýän «Çeonan» gämisinde 46 deňizçi heläk boldy.
Bu gynanç hytaý, ýapon we günorta koreýa liderleri şu gün Günorta Koreýanyň Jeju adasynda duşuşandan soň bildirildi.
Günorta Koreýa, Ýaponiýa we Birleşen Ştatlar BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşinde Demirgazyk Koreýa çäre görülmegi üçin Hytaýyň goldawyny aljak bolýar. Emma Demirgazyk Koreýanyň esasy ýarany bolan Hytaý Phenýany bu hüjüm üçin günälemäge razylyk bildirmedi.


text:
“Talybanyň” söweşijileri bolmakda güman edilýän hüjümçiler Demirgazyk Owganystanda gara ýolda buky gurup, azyndan 13 adamy öldürdiler we 30-dan gowrak adamy zamunlyga aldylar.
Owgan resmileriniň aýtmagyna görä, 31-nji maýda irden söweşijiler Gunduz welaýatynyň Aliabad etrabynda alty sany awtobusy saklapdyr.
Gunduz welaýatynyň gubernatory awtobuslarda 200 çemesi adamyň bolandygyny we 30-dan gowrak adamyň zamun alnandygyny aýtdy.
Owgan resmileri wepat bolanlaryň sany 13 we 17 adam aralygynda diýip habar berýärler. Ýolagçylaryň takyklaşdyrylmadyk sany boşadylypdyr.
Ýerli owgan resmileri hüjümde “Talybany” aýypladylar. Emma bu söweşiji topar hüjüm barada entek çykyş etmedi.


text:
Türkmenbaşy şäherinde ýerleşýän «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda ýurduň kärdeşler arkalaşyklarynyň gurýan 400 orunlyk sagaldyş merkeziniň gurluşygynyň maliýe ýetmezçiligi sebäpli haýal barýanlygy üçin, Türkmenistanyň kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli Merkeziniň geňeşi karar çykardy.
Ol karara laýyklykda, 2010-njy ýylyň mart hem-de sentýabr aýlarynda ýurduň kärdeşler arkalaşyklarynyň ähli ilkinji guramalarynda ýygnaljak agzalyk tölegleriniň baryny Türkmenistanyň kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli Merkeziniň hasabyna geçirip, ony «Awazadaky» sagaldyş merkeziniň gurluşygyna gönükdirmek bellenildi.
Kärdeşler arkalaşygyna ýurduň edara-kärhanalarynda işleýän her bir adamdan onuň aýlygynyň 1 prosenti tutulyp geçirilýär. Eger Türkmenistanyň tutuş edara-kärhanalarynda işleýän zähmetkeşleriň ählisinden iki aýyň dowamynda ýygnanjak puly hasaplasaň, onda maliýe ýetmezçiligini çekýän gurluşyk üçin ep-esli puluň üýşjekdigi görnüp dur.
Türkmenistanyň kärdeşler arkalaşyklarynyň «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda gurýan 400 orunlyk sagaldyş merkezi ýurduň kärdeşler arkalaşyklarynyň agzalarynyň, olaryň maşgalalarynyň saglygyny berkitmek üçin niýetlenendir.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Geçen aý Eýranda BBC media korporasiýasynyň pars gullugy bilen ilteşigi bolanlykda gümän edilip saklanan iki režissýor şu gün azatlyga goýberildi. Bu barada ýarym resmi Fars habar gullugy maglumat berýär.
Nasser Saffariýanyň we Mohsen Şahrnazyň azat edilmegi bilen bagly başga goşmaça maglumat berilmedi.
“Eýrana zyýan ýetirýär” diýlip häsiýetlendirilýän habarlar we wideo ýazgylar bilen BBC gullugyny üpjün etmekde aýyplanyp tussag edilen beýleki dört režissýorynyň ykbaly barada Fars habar gullugy maglumat bermeýär.


text:
Häzir Ýaponiýada atom ekspertleri Fukuşima ýadro toplumyna ýeten zyýanlaryň ýaýramagynyň öňüni almak üçin diş-dyrnak göreşýärler. Esasy gorky ol ýerdäki reaktorlaryň ýangyç elementleri eräp, ýokary derejedäki radioaktiwligiň töwerege ýaýramagy.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň žurnalisti Brýus Panniýer Fukuşimada nämeleriň bolup geçýändigine düşünmek üçin britaniýaly fizik alym Frank Barnaby bilen söhbetdeş boldy.Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Fukuşima ýadro desgalarynda bolan partlamalara sebäp bolan zatlar näme?
Frank Barnaby:
Britaniýaly alym Frank Barnaby
Muňa sebäp bolan zat sowadyş sistemasynyň kesilip, ýangyç elementleriniň gyzanlygy. Sowatmak üçin olaryň üstüni ýapýan suw elektrik kesilensoň, bugaryp gidip, olaryň üsti açyk galdy. Şeýdip, bu elementler gyzdy. Gyzgyn netijesinde suw kislorod bilen wodoroda bölündi. Wodorod partlap, daşky galyba zyýan ýetdi. Ýöne içki galyba bolan zat ýok. Şol sebäpden çykan radioaktiwlik köp däl. Ýöne ýaman tarapy bu işde başga reaktorlaryň-da bardygy. Munuň soňunyň nirä barjakdygy belli däl.Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Käbir ekspertler reaktorlara deňiz suwunyň goýberilmegi çäresizlikden edilen iş diýýärler. Käbirleriniň aýtmagyna görä bolsa, bu ätiýaçlyk planyna degişli. Bularyň haýsysy dogry?Frank Barnaby:
Bularyň ikisi-de dogry. Bu aslynda edilýän iş däl. Bu reaktoryň özeniniň çalşyrylmagyny aňladýar. Reaktory göz öňünde tutup aýdanyňda, bu bir gowy iş däl. Beýleki tarapdan bolsa, olar ony sowatmaly. Sunami sebäpli olara galan başga ýol ýok. Täze suw bolmansoň, olar deňiz suwuny goýberipdirler. Bu bir gowy iş däl. Meniň pikirimçe, şonuň netijesinde olar reaktory çalşyrmaly bolarlar.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Ýangyç elementleriniň eremek gorkusy näderejede? Ol elementler eräýse, näme bolar?Frank Barnaby:
Ýangyç elementleri köp wagt bäri reaktorda. Şol sebäpden olar ýokary derejede radioaktiwdir. Olar erese, radioaktiwligiň töwerege ýaýramak howpy bar. bu Çernobylda bolan zat. Bahasyna bakmazdan, munuň öňi alynmaly. Esasy problema reaktoryň özeniniň eräp, töwerege radioaktiwligiň ýaýramagy.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Häzir Fukuşimada iň bärsinden üç reaktorda kynçylyk bilen ýüzbe-ýüz bolunýar. Birleşen Ştatlarda bir atom eksperti Fukuşimada häzir bolup geçýän zatlary 1970-nji ýyllarda “Three Mile” adasyndaky ýadro desgasynda bolan hadysa deňeýär, bu ýerde, şeýle hem Çernobylda diňe bir reaktora zyýan ýetendigini belleýär. Onsoň dürli reaktorlardaky problemalary çözmek has kyn bolaýjak ýaly.
Frank Barnaby:
“Three Mile” adasynyň Amerikanyň iň ýaramaz ýadro betbagtçylygydygyna şübhe ýok. Ýöne ol beýle howply däldi. Bu ýerde kynçylyk döreden zat sowadyjy suw meselesi bolupdy. Fukuşimada hem şeýle. Ýöne “Three Mile” adasy Ýaponiýadakylaryň derejesinde däldi. Ol bular bilen deňäniňde bir ownuk hadysady. Onuň uly sosial we psihologik täsirleri boldy. Ýöne ol potensial betbagtçylyk taýdan beýle howply däldi.Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Öňümizdäki günlerde we hepdelerde Fukuşima desgasynyň töweregindäki sebitlerde näme zatlara garaşyp bolar?Frank Barnaby:
Bu galybyň üýtgemän durmagyna ýa durmazlygyna, köp radioktiw jisimiň çykyp-çykmazlygyna bagly. Sebäbi şu çaka çenli çykan radioaktiwlik - esasan sezi-137 we ýod - basyşy peseltmek maksady bilen çykaryldy. Bu kontrollyk astynda belli bir maksat bilen edilen iş.
Biziň häzir has gorkýanymyz radioaktiwligiň partlama bilen çykmagy, partlama bolup, galyp dargap, uly möçberde ýokary derejeli radioaktiw izotoplaryň çykmagy. Bu agyr betbagtçylyga getirip, biz Çernobylyň ýagdaýyna düşeris. Şu wagt, ol wakadan 25 ýyl soň, Çernobyldan müňlerçe kilometr uzakda ýerleşýän Uelsde şindi-de, goýunlary radioaktiwlik üçin barlamaly bolýandygyny göz öňüne getirseňiz, bu problemanyň näderejede howpludygyna düşünersiňiz.
Biz ýaponiýalylaryň we goňşy halklaryň hatyrasyna hernä köp radiasiýa çykmasyn diýip, umyt etmeli. Zeper ýeten reaktorlaryň galyplary dargaman, radiasiýany saklasyn diýip, umyt etmeli. Biziň häzir bar umydymyz şol.


text:
Dünýäde 500 milliona golaý adam semizlikden kösenýär. Bu görkeziji 1980-nji ýyldaky bilen deňeşdirlende iki esseden hem köpdür.
Birleşen Ştalaryň barlagçylaryna semizlik epidemiýasynyň baý ýurtlardan garyp ýurtlara geçýändigini anyklamak başardypdyr.
Şeýle-de, barlaglaryň gelen netijelerine laýyklykda, baý döwletler halesteriniň we gan basyşynyň ýokary derejesini peseltmekde käbir öňegidişlikleri hem gazanypdyrlar.
Ýöne, muňa garamazdan, ýokary gan basyşly adamlaryň sany 1980-nji ýylda 600 million bolsa, bu görkeziji 2008-nji ýylda bir milliarda deň bolupdyr.


text:
Şu gün Tibetiň bosgunlykdaky ruhy lideri Dalaý Lama prezident Barak Obama bilen gepleşik geçirmek üçin, Amerikanyň Birleşen Ştatlaryna sapara ugrady.
Hytaýyň häkimiýetleri Dalaý Lamany Tibet regionynyň garaşsyzlyga eýe bolmagy ugrunda bikanun propoganda alyp barmakda aýyplap, Birleşen Ştatlaryň resmilerini onuň bilen gepleşiklerden gaça durmaklyga çagyryp gelýärler.
Ýöne Pekiniň bu çagyryşlaryna garamazdan, ertir, hepdäniň penşenbe güni prezident Barak Obama Dalaý Lama bilen duşuşar diýlip garaşylýar.


text:
Ierusalimiň gündogarynda polisiýa ysraýylly iki polisiýa ofiserini pyçaklan palestinalyny gözleýär.
Polisiýanyň metbugat sözçüsiniň berýän maglumatyna görä, ysraýylly polisiýa işgärleri Ierusalimiň köne şäher sebitinde öz wezipe borçlaryny ýerine ýetirýän mahaly, bir palestinaly olaryň birini boýnundan, beýlekisini elinden pyçaklapdyr.
Şondan soň, hüjümçiniň wakanyň bolan ýerini terk edendigi, ýeňil ýaralanan polisiýa ofiserleriniň ýerli keselhana ýerleşdirilendigi habar berilýär.
Soňky aýlarda Ierusalimiň gündogarynda ysraýylly polisiýa işgärleri bilen palestinalylaryň arasynda çaknyşyklar artýar.


text:
15-nji sentýabrda Norwegiýanyň Oslo şäherinde geçirilen dokumental filmleriň halkara festiwalynda “Türkmenistan: Gadaganlykdaky gomoseksualizm” atly täze filmiň premýerasy, ýagny ilkinji görkezilişi boldy.
“Oslo/Fusion” atly halkara film festiwalynda görkezilen bu filmde Türkmenistandaky gomoseksullaryň ýüzbe-ýüz bolýan ýagdaýlaryna üns çekilýär.
Azatlyk Radiosy bu filmiň mazmuny we onda gozgalýan meseleler bilen gyzyklanyp, filmiň awtory we proýektiň redaktory, Türkmenistandan Alternatiw täzelikleri çap edýän guramanyň direktory Ruslan Mätiýew bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Ruslan, ilki bilen “Türkmenistan: Gadaganlykdaky gomoseksualizm” atly filmiň mazmuny, onda gozgalýan mesele ýa-da meseleler barada gürrüň beräýseňiz?
Ruslan Mätiýew: Bu film gomoseksuallykda we beýleki aýyplamalarda aýyplanyp, birnäçe wagt türmede oturan türkmenistanly bir adamyň başdan geçiren wakalaryna esaslanýar. Gürrüňi edilýän adam filmde türmede we ondan öň, ýagny derňewler döwri başdan geçiren wakalaryny, hususan-da özleriniň toparlanyp ekspertiza barlaglaryna alnyp gidilişini, ol ýerde urlup-ýenjilip, kemsidilişlerini aýdyp berýär. Şeýle-de ol sud ekspertizalaryny geçirýän lukmanlaryň öz işine professional çemeleşmeýändigini, hususan-da, ekspertiza baranlary paýyş sözler bilen garşylap, öz pikirlerini sögünç bilen beýan edýändiklerini gürrüň berýär.
Bu kemsitmeli prosesden soň, ol türme tussaglygyna höküm edilýär we suduň kararyna laýyklykda, belli bir möhlet türmede oturyp çykýar. Şondan soň ol Türkmenistanyň hökümetiniň gomoseksuallara nähili daraýandygyny halkara jemgyýetine paş etmek üçin öz başdan geçirenlerini aýdyp berýär.
Azatlyk Radiosy: Ruslan bu filmi döretmegiňize näme itergi berdi?
Ruslan Mätiýew: Maňa bu meseläni, ýagny Türkmenistandaky gomoseksuallaryň ýagdaýy we hukuklary baradaky meseläni gozgamagy sorap, örän köp adamlar hat ugradýarlar we maňa bu barada ençeme hat gelip gowşansoň, men bu meseläni gozgamak barada çynlakaý pikir edip başladym.
Dogrymy aýtsam, köp adamlar gorkup, bu meseläni gozgaýan filmde oýnamakdan, hatda bu tema barada maslahat etmek üçin duşuşyp, gepleşikleri geçirmekden hem ýüz öwürdiler. Emma şeýle bolsa-da, bu filmde oýnamaga razy bolan adamlary tapdyk. Sebäbi olar bu meseläni köpçülige ýetirip, başgalar bilen paýlaşmagy we özleriniň şuňa meňzeş aýyplamalara, kemsitmelere sezewar edilmezligini umyt edýärler. Filmiň gahrymany hem: “Biz hiç zat ogurlamadyk, hiç kimi öldürmedik, hiç kime jynsy zorluk etmedik” diýýär.
Emma muňa garamazdan, olar şeýle kemsitmelere we aýyplamalara uçraýarlar we [gomoseksullaryň] jemgyýeti özleriniň şeýle wakalara sezewar edilmeginiň adalatly däldigini aýdýarlar. Şeýle-de, olar Türkmenistan gomoseksuallara bolan gatnaşygyny, bu baradaky kanunçylygyny gaýtadan gözden geçirer diýip umyt edýärler.
Sebäbi men filmiň gahrymanyndan: “Türme saňa şondan [gomoseksuallykdan] saplanmaga kömek etdimi?” diýip soradym. Ol: “Elbetde, ýok” diýip jogap berdi. Gürrüňi edilýän adam häzirki wagtda öz ýaşaýan ýurdunda gomoseksual gatnaşyklaryny dowam etdirýär. Hatda ol türmede bolan mahaly hem gatnaşyklaryny dowam etdiripdir.
Meniň pikirimçe, şeýle adamlary [gomoseksuallary] türme düzetmeýär. Hiç zat düzetmeýär. Men düşünýän, biziň ýurdumyzda däp-dessurlara esaslanýan adaty maşgala gatnaşyklary, maşgala gymmatlary saklanýar. Bu düşnükli, gowy zat. Emma muňa garamazdan, bu adamlary [gomoseksuallary] şeýle wakalara sezewar etmek gerekmi? Sebäbi olar şeýle doglan adamlar.
Azatlyk Radiosy: Ruslan, film nirelerde görkeziler we bu filmi döretmekden göz öňünde tutýan maksadyňyz näme?
Ruslan Mätiýew: Film şu ýylyň ahyryna köpçülige görkeziler. Bu filmiň görkezilişiniň gija galmagynyň sebäbi hem bu filmiň gahrymanynyň howpsuzlygy bilen baglanyşyklydyr. Ýagny, film köpçülige görkezilmezden öň, onuň howpsuzlygyny üpjün etmek isleýäris. Şondan soň film has köp tomaşaça hödürlener.
Filmiň anyk nirelerde görkeziljekdigi barada häzirlikçe takyk bir zat aýdyp biljek däl. Ýöne biz munuň üstünde işleýäris we filmiň dürli halkara film festiwallarynda görkezilmegini planlaşdyrýarys. Sebäbi bu tema tutuş dünýäde aktual problemalary gozgaýar.
Filmiň esasy maksady adam hukuklarynyň bozulmalaryna ünsi çekmekden ybarat. Türkmenistan öz we halkara kanunçylygynyň öňünde birnäçe borçlary kabul etdi. Emma muňa garamazdan, kanunçylykda we halkara konwensiýalarynda şeýle meselelere göz ýumulýar.
Şeýlelikde, filmiň esasy maksatlarynyň biri Türkmenistanda gürrüňi edilýän adamlaryň hukuklarynyň bozulýandygyny açyp görkezmekden ybarat. Şeýle-de, bu mesele şu güne çenli gozgalmady. Hawa, şeýle problemanyň bardygyny bilýärdiler, emma onuň üsti açylmady. Meniň pikirimçe, ähli zadyň soňy bar we bu meseläniň hem gozgalman saklanyp galmagynyň soňuna ýetip, bu barada gürrüň etmeli diýip hasaplaýaryn.
Sebäbi biz XXI asyrda ýaşaýarys we Türkmenistan hem konstitusiýa laýyklykda demokratik, hukuk döwletdir we ol dünýäniň demokratik jemgyýetiniň bir bölegi bolmak isleýän bolsa, öz raýatlaryna adalatly çemeleşmek boýunça hiç bolmanda esasy [halkara] ýörelgeleri berjaý etmelidir.


text:
Bagama Adalary
BAGAMA ADALARY (Bahama Islands) — Florida ýarymadasynda günorta-gündogar-da, West-Hindistandaky arhipelag. 1783 ýylyndan bäri Welikobrntaniýanyň koloniýasy. Meýdany 11,4 müň km2. Ilaty 170 muň adam (1973). Administratiw merkezi — Nassau (100 müň adam, 1967). Iň uly adalary: Andros, Uly Abako, Uly Inagua we Uly Bagama. Bagama adalarynda karst hadysasy netijesinde emele gelen guýular, ýerasty gowaklar köpdür. Klimaty tropiki passat tipli. Ýanwaryň ortaça temperaturasy +20 °C, +22 °C, iýulyňky +28 °C. Ýyllyk ygalyň möçberi 1100—1600 mm. Tikenekli gyrymsy agaçlar, sawannalar, sosna agaçlary we ebedi gök tropiki tokaýlar bar. Agaç taýýarlamak we balykçylyk ösendir. Bagama aadalaryny 1492 ýylynda H. Kolumb açypdyr. Bagama adalary 1973 ýylynda özbaşdak döwlet boldy.


text:
Anna güni Orsýetiň Daşary işler ministrligi Siriýanyň häzirki resmi hökümetiniň oppozisiýa bilen bilelikde gurnaljak halkara konferensiýasyna gatnaşmaga, umuman, öz razylygyny berendigini mälim etdi.
Emma Orsýetiň daşary işler ministrliginiň metbugat sekretary Aleksandr Lukaşewiç Siriýanyň oppozisiýasynyň pozisiýasynda aýdyňlygyň ýoklugyny aýdyp, edil häzirki wagt beýle konferensiýanyň gününi kesgitlemekligiň mümkin däldigini belledi.
Bu wakalaryň fonunda bolsa, Siriýanyň oppozision Milli Koalisiýasy Başar al-Assadyň režiminiň agzalary bilen geçirilmegi göz öňünde tutulýan geljekki konferensiýa gatnaşyp-gatnaşmazlyk meselelerini Türkiýäniň Stambul şäherinde ara alyp maslahatlaşmagyny dowam etdirýär.


text:
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretarynyň Merkezi Aziýa boýunça kömekçisiniň orunbasary Türkmenistany söz azatlygy boýunça halkara borçnamalaryny berjaý etmäge çagyrdy.
Daniel Rosenblum bu barada geljek hepde geçirilmegi planlaşdyrylýan C5+1 toparyň ýyllyk ýygnagynyň öňüsyrasynda, Waşingtondan žurnalistler bilen telefon arkaly geçiren metbugat ýygnagynda Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
“Biz Türkmenistany söz azatlygy boýunça halkara borçnamalaryny berjaý etmäge, media azatlygyna we žurnalistlere erkin işlemäge rugsat bermäge çagyrýarys” diýip, Rosenblum 28-nji iýulda beren maglumatynda belledi.
C5+1 toparyň ýygnagyna Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlaryň daşary işler ministrleri bilen bir hatarda, Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri hem gatnaşar.
“Meseläni yzarlaýarys”
Penşenbe güni geçirilen metbugat ýygnagynda ABŞ resmisi Azatlyk Radiosynyň tussaglykdaky habarçysy Saparmämmet Nepesgulyýewiň ykbaly barada gozgalan soraga hem jogap berip, bu meseläni yzarlaýandyklaryny mälim etdi.
“Biz žurnalist Nepesgulyýewiň ýagdaýy barada aladalanýarys we bu meseläni türkmen häkimiýetleri bilen geçirýän gepleşiklerimizde gozgaýarys” diýip, Rosenblum aýtdy.
Ýeri gelende ýatlatsak, Azatlyk Radiosynyň Türkmenistanda tussaglykda saklanylýan žurnalisti Nepesgulyýew 2015-nji ýylyň 7-nji iýulynda Türkmenistanyň Hazar deňziniň kenaryndaky “Awaza” şäherinde tussag edilipdi. 2015-nji ýylyň 31-nji awgustynda geçirilen sud diňlenişiginden öň, Nepesgulyýew doly üzňelikde saklanyp, ol hatda garyndaşlaryna hem görkezilmändi.
Berdimuhamedowyň adyna hat
Nepesgulyýew “bikanun neşe serişdelerini saklamak” diýen aýyplama esasynda üç ýyl türme tussaglygyna höküm edildi. Adam hukuklaryny gorap çykyş edýän toparlar, şeýle-de Nepesgulyýewiň ýakyn garyndaşlary bu aýyplamalary onuň žurnalistlik işi bilen baglanyşdyryp, ondan ar alnandygyny belläp, ençeme tapgyr beýanat hem ýaýradypdylar.
Şeýle-de, ýakynda Birleşen Ştatlaryň Kongresiniň ýedi agzasy prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň adyna hat ýazyp, Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Türkmenistanda tussag edilen žurnalisti Saparmämmet Nepesgulyýewi türmeden boşatmaga çagyrdy.


text:
Owganystanyň günbatarynda owgan harbylary bilen bilelikde syýahat eden daşary ýurtly syýahatçylaryň topary Hyratda hüjüme sezewar edildi.
4-nji awgustda bolan bu hüjümde azyndan dört adamyň ýaralanandygy habar berilýär.
“Kerwen Çeşt-e-Şerif etrabynda ‘Talybanyň’ gabawyna düşdi” diýip Hyradyň häkiminiň metbugat-wekili Jilani Farhad aýtdy. Ol syýahatçylaryň Bamýan we Ghor welaýatlaryndan Hyrada barandygyny habar berdi.
Syýahatçylaryň haýsy ýurduň raýatlarydygy dessine mälim edilmedi.
“Talybanyň” hüjümlerini güýçlendirýän tomusky möwsümine gabat gelen bu hüjümiň jogapkärçiligini hiç kim öz üstüne almady.


text:
Aşgabat, 23-nji dekabr. «Türkmenportal».
Türkmenistana petardalary getirmegiň we ony satmagyň gadagandygyna garamazdan, käbir raýatlar olary ýasamak we satmak bilen gazanç etmek isleýärler. Her ýyl Täze ýylyň golaýlamagy bilen petardalar hem-ä ilaty biynjalyk edýar, hem-de çagalaryň saglygyna zyýan ýetirýär. Ene-atalaryň aglabasy biagyrlyk edip, çagalara şikes ýetirip biljek howply pursatlaryň öňüni almaýarlar. Bu bolsa baýramçylygyň öň ýanynda çagalaryň şikes alyp ýa bir ýerini ýakyp hassahana düşmegine getirmegi mümkin. Sebäbi bu “oýnawaçlaryň” çaganyň elinde wagty partlaýan pursatlaram seýrek bolmaýar.
Içeri işler ministrliginiň bölümleri tarapyndan petardalary ýaýradýanlara, bikanun ýol bilen getirip ýaýradylan pirotehniki “oýnawaçlary” oýnaýanlara garşy göreş yglan edildi. Bu işde olar jemgyýetçilik ýerlerinde goýlan uly bir tory emele getirýän wideokameralaryň, adatdan daşary çasly çykýan sesleri saýgarýan enjamlaryň kömeginden peýdalanýarlar. Ol enjamlary jemgyýetçilik ýerlerinde-de, buky ýerlerde-de goýmak bilen düzgüni bozýanlary ýüze çykarýarlar.
Häzirki wagtda paýtagtymyzda we welaýatlarda pirotehniki enjamlary oýnaýanlary ýüze çykarmak boýunça gaýrygoýulmasyz çäreler durmuşa geçirilýär. Ýerli polisiýa bölümlerinde ykjam toparlar döredilip, olar düzgüni bozýanlary ýüze çykarmak we olara çäre görmek bilen meşgullanýarlar.
Hormatly okyjy, pirotehniki enjamlary ýasamakdan, satmakdan, satyn almakdan öňürti baýramçylygy şikes alyp, hassahanada ýa-da olary bikanun ýaýradyp, polisiýa bölüminde däl-de, öz maşgalaňyzyň arasynda garşylamak hakynda oýlansaňyz ýerlikli bolar!


text:
Ýekşenbe güni Serbiýada bir wagtyň özünde parlamente hem-de prezidentlige saýlawlar geçirilýär. Prezidentlik saýlawlarynda jemi 12 sany dalaşgär prezidentlige dalaş edýär.
Ýöne olaryň arasynda prezidentlige esasy dalaşgärler Günbatara tarapdar häzirki prezident Boris Tadiç bilen Moskwa tarapdar sosialist syýasatçy Toma Nikoliç hasaplanylýar.
Soňky pikir soraýyşlyklarda prezident Boris Tadiçi goldaýanlaryň sany ozalkylardan ep-esli az boldy. Munuň sebäbi bolsa, Serbiýadaky ykdysady kynçylyklar bilen baglanyşdyrylýar.


text:
Şu gün NATO-nyň resmileri 26-njy noýabrda Pakistanyň serhet ýakasynda 24 esgeriň ölümine getiren waka boýunça öz derňewlerini tamamlandyklaryny mälim etdiler.
Derňewleriň netijesi barada NATO-nyň ýaýradan maglumatynda Pakistanyň 24 esgeriniň ölümine getiren hüjümde Owganystandaky koalision güýçleriň-de, Pakistanyň öz harbylarynyň-da günäsiniň bardygy öňe sürülýär.
Onda, hususan-da, serhet ýakasynda “näbelli güýçler” tarapyndan amala aşyrylan ok atmaklaryň NATO-nyň we Owganystanyň güýçleriniň öz “şahsy goraglary üçin kanuny gaýtawul bermeklerine” getirendigi aýdylýar.
26-njy noýabrda ýüze çykan bu wakadan soň, Pakistan bilen Birleşen Ştatlaryň gatnaşyklary has-da dartgynlaşdy.


text:
Aşgabat, 01.02.2015. “Türkmenportal”.
Düýe idetmek — türkmen çarwadarlarynyň gadymdan gelýän ýörelgesi. Häzirki günde hem bu pudak jana melhem hasaplanýan azyklyk önümleri bolan et we süýt, şeýle hem iň ýyly ýüň öndürmegiň wajyp çeşmesi bolup gurýar.
2015-nji ýylyň başyna çenli Türkmenistanda ähli hojalyklarda 125,5 müň baş düýe saklanýar. Olaryň agramly bölegi Ahal we Balkan welaýatyna degişlidir, olaryň hersinde 42 müň baş düýe idedilýär. Saýlama mallar “Sakarçäge” (Mary welaýaty), “Türkmenistan” (Balkan welaýaty), “Garagum” (Ahal welaýaty) tohumçylyk hojalyklarynda ösdürilip ýetişdirilýär diýip, “Türkmenistan: altyn asyr” elektron gazeti habar berýär.
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň maldarçylyk we weterenariýa institutynyň alymlarynyň hem hünärmenleriniň weterenariýa we tohumçylyk hojalyklarynyň bu ugurdaky hünärmenleri bilen bilelikde geçiren köpýyllyk ylmy-amaly barlaglarynyň netijesinde “Sakarçäge” tohumçylyk hojalygynda bir sagymda 2,500 kg-e, süýdüň goýulygy 3,8 göterime barabar bolan türkmeniň arwana tohumyndan bolan ýokary netijeli süýt berýän düýeleriniň görnüşleri döredildi.
Düýe süýdi diýseň peýdalydyr. Onuň düzüminde sygyr süýdüniňkä garanyňda C we D witaminleri üç esse köp bolup, biziň bedenimize süýt önümlerini özleşdirmäge päsgel berýän laktoz (süýt şekeri) we kazein örän az mukdardadyr. Bu gymmatlykly önümiň öndürilmeginiň içerki we daşarky bazarlarda oňat gelejegi bardyr.
Düýedarçylyk önümleriniň döwlet söwda edaralary tarapyndan ýerlenişini tertibe salmagyň wajyplygyny nazarda tutulyp düýe çalyna, agarana, gaýmaga we aýrana degişli döwlet hil derejesi işlenilip düzüldi hem tassyklanyldy.


text:
Serb parlamenti 1995-nji ýylyň iýulynda Bosniýanyň Srebrenika şäherinde serbler tarapyndan 8 müň çemesi musulman erkeginiň öldürilmegini ýazgarýan rezolýusiýany tassyk etdi.
Bu karar şu gün irden Belgradda, 250 orunly parlamentiň 127 agzasynyň goldmagynda kabul edildi. Emma rezolýusiýada bu bolan hadysa genosid, ýagny gyrgyn atlandyrylmaýar.
Bu karar Serbiýanyň dolandyryjy Günbatara tarapdar koalisiýasy tarapyndan goldanyldy.
Milletçi deputatlar ony «utançly» we «adalatsyz» karar hökmünde ret etdiler.


text:
Demirgazyk Koreýanyň lideri Kim Çen Iriň ýadro synaglaryna we raketa uçurmaga moratoriýa girizmek baradaky teklibini Birleşen Ştatlar ýeterlik däl hasap edýär.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň wekili Wiktoriýa Nulandyň aýtmagyna görä, Kim Çen Iriň teklibi “gutlap boljak ilkinji ädim”, ýöne ol Demirgazyk Koreýanyň ýadro programmasy boýunça altytaraplaýyn gepleşikleri dikeltmek üçin ýeterlik däl.
Demirgazyk Koreýanyň lideri bu teklibini Orsýete saparynynyň dowamynda öňe sürdi we Ulan-Udede Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew bilen duşuşdy.
ABŞ Kim Çen Iriň sapary tamamlanadan soň Orsýet bilen konsultasiýalar geçirmekçidigini mälim etdi.


text:
Halkara türkmen-türk uniwersiteti
Halkara türkmen-türk uniwersiteti, Türkmenistanda bir uniwersitet.
Gurluşy[üýtget | edit source]
Halkara türkmen-türk uniwersitetinde Dil öwreniş fakultetinden başga üç sany fakultet bar. Olar: 1. Telekeçilik we halkara işewürligi fakulteti 2. Mugallymçylyk fakulteti 3. Inženerçilik fakulteti 4. Dil öwreniş Fakultetler öz ugurlary boýunça aşakdaky agzalýan bölümlere aýrylýar:
Telekeçilik we halkara işewürligi fakulteti 1. Halkara gatnaşyklary we diplomatiýa 2. Täjirçilik 3. Bank we maliýe bölümi 4. Ykdysadyýet 5. Halkara hugugy 6. Statistika
Mugallymçylyk fakulteti 1. Türkmen hem-de türk dili we edebiýaty 2. Iňlis dili we edebiýaty 3. Terjimeçilik bölümi 4. Matematika 5. Taryh 6. Fizika 7. Biologiýa 8. Himiýa
Inženerlik fakulteti 1. Kompýuter Inženerligi 2. Dokma Senagaty 3. Senagat injinerligi 4. Material we Nanotehnologiýa 5. Binagärçilik we daşky gurşawyň bezegi Şeýle-de dil taýýarlaýyş bölüminde iňlis, türk we türkmen dillerinden taýýarlyklar geçirilýär.
Şeýle hem uniwersitetde 3 sany ylmy merkez işleýär: Beýik Galkynyşlar Merkezi, Dokma senagaty we kompýuter tilsimatlary merkezi, Ykdysady derňew merkezi. Häzirki wagtda Beýik Galkynyşlar Merkezi "Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň Atalyk kitaplary ýaşlara terbiýe bermegiň usulyýet çeşmesidir" diýen temanyň, Dokma senagaty we kompýuter tilsimatlarynyň ylmy merkezi "Türkmenistanyň dokma senagatynyň kämil egirme ulgamlarynyň aýratynlyklary" diýen temanyň, Ykdysady derňew merkezi "Türkmenistanda maýa goýum syýasatynyň alnyp barlyşy we söwda ulgamynyň ösüşi" diýen temanyň üstünde işleýärler.
Esasy ylmy ugurlary[üýtget | edit source]
Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň Atalyk kitaplary ýaş nesli terbiýelemegiň usulyýet esasydyr. Türkmenistanyň dokma senagatynda kompýuter tilsimatynyň ösüşi. Türkmenistanda söwdanyň we maýa goýumlarynyň ösüşi.
Salgylar[üýtget | edit source]
tayyarlanmak


text:
Salam, hormatly lukman! Men häzir 23 yaşymda. Meniñ köplenç içim gataýar. Men köplenç senadeksin derman içýàn, bolmasa 6-7 gün täret etmän gezip bilýän. Iç gatama näme sebäplerden bolup bilýär?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Iç gatamanyň sebäpleri köpdürli bolup, bagryň we öt haltanyň näsazlyklary, içege keselleri, iýmit siňdirişi amala aşyrýan fermentleriň ýetmezçiligi, galkan şekilli mäziň işiniň ýetmezçiligi, nädogry hem-de özwagtynda iýmitlenmezlik ýaly faktorlar bu ýakymsyz alamatyň ýüze çykmagyna getirip bilýändir. Anyklaýyş barlaglary geçip, degişli bejergini almak üçin gastroenterolog lukmanyna ýüz tutmagyňyzy maslahat berýäris.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Hormatly lukman! Kesar kesimi operasiyasyndan son näçe wagtdan jynsy gatnaşyklary başlap bolýar?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Kesarewo kesimi arkaly dogrumdan soň ýatgynyň içki gatlagynyň dikeldilmegi, ýatgynyň ýygrylyp kiçelmegi we operasiýadan soňky tyg yzynyň bitmegi üçin wagt gerek bolýar. Lukmanlar kesarewo kesimi arkaly geçen dogrumdan soň jynsy gatnaşyklary 4-6, kähalatlarda 8 hepdeden soň başlamagy maslahat berýärler.
Dogrum ýollarynyň ýyrtylmagy, zor salynmagy bilen geçen tebigy dogrumy geçiren aýallardan tapawutlylykda, kesarewo operasiýasyndan soň aýallarda geçirilen jynsy gatnaşyklar agyrsyz bolup biler. Ýöne oňa garamazdan, operasiýadan soňky jynsy gatnaşyklar aýalyň psihiki taýynlygy döränden soň, emaý bilen geçirilse howpsuz bolar.
Şeýle hem, bu döwürde göwreliligiň öňüni alyş serişdelerini ulanma barada pikir edilmelidir. Operatiw dogrumdan soň ýatga spiral serişdesini 5-6 aýdan (käbir ýagdaýlar bilen goýulmaly bolsa hem 3aýdan ir bolmaly däl) goýma, gormon serişdeleri bolsa 2-3 aýdan ulanma maslahat berilýär. Göwüsden emdirýän we emdirmeýän aýallar üçin gormon serişdeleriniň düzüminiň tapawutly bolup, lukmanyň maslahatyny talap edýändigini belläsim gelýar.
Operatiw dogrumy geçiren aýallar dogrum öýünden çykandan soň 2 aýyň dowamynda ginekolog lukmanyň gözegçiliginde bolmalydyrlar.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Siziň jynsy gatnaşyklarda çäksizligiňiz gündeki geçirilýän jynsy gatnaşyklaryň haýsy mukdaryny aňladýar? Öýlenmedik, siziň ýaşyňyzdaky ýaş ýigit üçin seksual islegleriň günüň dowamynda kadaly ýagdaýda döräp durmagy kadadan çykma hasaplanmaýar. Bir seksopatologyň degşip aýtmagyna görä, "Erkekler seks barada her sekuntda oýlanýarlar"...
Biz jemgyýetde ýaşap we onuň ahlak kanunlaryna eýerip, belli bir borçlarymyzy, işlerimizi ýerine ýetirýäris.Bu ýagdaý bolsa bizi tebigy isleglerimizden pikirlerimizi sowmaga, öz içki güýjümizi başga işlere gönükdirmäge kömek edýär.Pikirleriňizi tertibe salyň we içki energiýaňyzy başga işlere gönükdiriň.Özüňizi gyzyklandyrýan başga zatlary tapmaga ymtylyň.Meniň şeýle diýmegim, siziň öz jynsy islegleriňizden daşlaşmalydygyny aňlatmaýar.Ol diňe ony tertipleşdirýär.
Jynsy islegleriň aşa güýçli bildirilmegi ýumurtgajyklaryň işiniň bozulmalary bilen ýüze çykýan endokrin kesellerde,ýumurtgajyklaryň täze döremelerinde syn edilip bilner.Men şuny size ýöne maglumat üçin aýdýan. Düýpli barlag we maslahat üçin bejeriş merkezleriň androlog lukmanlaryna ýüz tutup bilersiňiz.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Amerikan hökümeti 1978-nji ýyldan bäri ilkinji gezek täze ýadro reaktorlaryny döretmegi makullady.
Ýadro düzgünleşdirişi komissiýasynda bolan diňlenişikde günortadaky Jorjiýa ştatanda häzir işläp duran Atom elektrik stansiýasynda iki reaktor gurmak barada karar kabul edildi.
Proýektiň bahasy çak bilen 14 millard dollar. Reaktorlary 2016-2017-nji ýyllarda işe girizmek planlaşdyrylýar.
Komissiýanyň başlygy Gregori Ýaçko proýekte garşy bolup ses berdi we Ýaponiýanyň “Fukuşima” Atom elektrik stansiýasynda bolan heläkçilikden soň, atom energetikasy pudagynda juda ägä bolmagyň gerekdigini nygtady.


text:
Türkmenistanda häkimiýet çalşansoň geçirilen uly çäreleriň biri-de mekdepleriň 10 ýyllyga öwrülmegi, ýokary mekdeplerde okuw möhletinin öňki derejesine ýetirilmegi boldy.
Ýurduň dürli regionlarynda täze mekdepleriň, çagalar baglarynyň gurlup, ulanmaga berilýändigi, olaryň dünýä standartlaryna laýyk tehniki taýdan enjamlaşdyrylýandygy barada maglumatlar türkmen metbugatynda yzygiderli çap edilýär. Birinji klas okuwçylaryna mugt kompýuter berilmegi-de Türkmenistanyň bilim sistemasynda uly täzelikleriň biri hökmünde teswirlenýär.
Şol bir wagtda-da, mekdepleri, çagalar baglaryny remont etmek ýüküniň çagalaryň hossarlarynyň hem mugallymlarynyň, terbiýeçileriň gerdenine düşýändigi, olardan bu iş üçin ýylyň-ýylyna pul ýygnalýandygy , bu işiň häzirem dowam edýändigi Türkmenistandan gowuşýan maglumatlarda habar berilýär.
Kanunda göz öňünde tutulmadyk bu işe mekdep direktorlary, magaryf ugrunyň ýolbaşçylary günäkärmi ýa çagalaryň hossarlary? Döwlet mekdepleriň we bakjalaryň rejeleýiş işleri üçin serişde goberýärmi? Bu problemany çözmegiň nähili ýollary bar?
Şu temadan taýýarlanan Tegelek Stol gepleşigini diňlemek üçin, şu ýere basyň:


text:
Şu gün Ýewropa Bileleşigi eýranly 32 polisiýa işgäriniň, harbynyň, ýarym harbynyň, sud we türme resmileriniň bank hasaplaryny doňdurdy. Olar hökümete garşy protestçileriň, žurnalistleriň, aktiwistleriň we studentleriň hukuklaryny gödek bozanlykda aýyplanýarlar. Bu barada Ýewropa Bileleşigi şu gün habar berdi.
Bank hasaby doňdurylanlaryň arasynda Eýranyň polisiýasyny başlygy Ysmaýyl Mokaddam, Rewolýusiýa goragçylarynyň baş komandiri Muhammet Jafari, baş prokuror Gulam Huseýn Ejeý, türmeler baradaky guramanyň başlygy Gulam Hüseýn Ysmaýli we başgalar bar.
Olaryň aglabasy prezident Mahmut Ahmedinejad 2009-njy ýyldaky saýlawlarda täzeden prezident saýlanandan soň geçirilen protestleri basyp ýatyrmaga gatnaşanlykda aýyplanýarlar.


text:
Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy şu ýylyň 25-nji oktýabrynda polisiýa tarapyndan soraga çekilip, soňra nämälim adamlaryň hüjümine we talaňçylygyna sezewar boldy diýlip, Human Rights Watch guramasy aýdýar.
Adam hukuklaryny gorap çykyş edýän guramanyň 7-nji noýabrda ýaýradan beýanatynda, 67 ýaşyndaky Soltan Açylowa edilen bu hüjüm Türkmenistanda media serişdeleriniň habarçylaryna edilýän şuňa meňzeş ençeme hüjümiň iň soňkusydyr diýilýär.
Ýeri gelende bellesek, Azatlyk Radiosynyň habarçysy Soltan Açylowa geçen aýyň ahyrynda, Aşgabadyň döwlete degişli dükanlarynyň biriniň öňünde emele gelen uzyn nobaty surata düşüren mahaly, polisiýa tarapyndan birnäçe sagat saklanypdy we nämälim adamlar onuň kamerasyny talapdylar.
Türkmenistanda türkmen dilindäki ýeke-täk alternatiw habar serişdesi bolan Azatlyk Radiosy bilen işleşýän Açylowa ýurtda suw ýetmezçiligi, azyk harytlaryny satyn almak üçin emele gelen uly nobatlar we saglyk problemalary ýaly sosial meseleler barada maglumatlary taýýarlaýar.
Beýanatda Açylowanyň Türkmenistanyň öz içinden maglumatlary habar berýän we öz kärdeşleri ýaly žurnalistika işi üçin nyşana alynýan ýurtdaky sanlyja habarçylaryň biridigi aýdylyp, “Türkmenistan media azatlygyna rugsat bermeýän awtoritar hökümetiň gol astyndaky ýapyk ýurt” diýilýär.
“Açylowanyň agyr başdan geçirenleri [ýurtdaky] tankydy dymdyrmak üçin edilen ýene bir synanyşyk. Žurnalistler öz işini berjaý edýän mahaly, polisiýanyň hüjümine ýa-da tussag edilmelere sezewar edilmezden, öz işini ýerine ýetirip bilmeli” diýip, Human Rights Watch guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça başlygynyň orunbasary Rachel Denber aýtdy.
Türkmen häkimiýetleri Açylowanyň we şonuň ýaly beýleki habarçylaryň öz işini ar almazdan we esassyz goşulmazdan ýerine ýetirmegine mümkinçilik dörediljekdigine kepil geçmeli diýlip, duşenbe güni ýaýradylan beýanatda nygtalýar.
Ýeri gelende ýatlatsak, geçen aýyň ahyryna Soltan Açylowa paýtagtyň “Laçyn” atly döwlete degişli dükanynyň öňündäki uzyn nobatlary surata düşüren mahaly, bir dükan satyjysy we golaýdaky polisiýa tarapyndan kowalanýar.
Polisiýa we nämälim adamlar
Şondan soň, Açylowa öz saglyk barlaglarynyň netijelerini almak üçin, golaýdaky keselhananyň howlusyna girýär we şol ýerdäki oturgyçda oturýar. Soňra polisiýa işgäri we satyjy gelip, ondan nobatlary näme sebäpden surata düşürendigini soraýar. Açylowa olara özüniň Azatlyk Radiosynyň habarçysydygyny we öz žurnalistika işini ýerine ýetirýändigini aýdýar.
Polisiýa işgäri onuň gitmegine rugsat bermeýär. Aradan 15 minut çemesi wagt geçensoň, raýat eşigindäki başga bir polisiýa işgäri gelip, özüniň Berkararlyk etrap polisiýasynyň başlygynyň orunbasarydygyny aýdýar. Ol Açylowa maşgalasy, nirede we kim bilen ýaşaýandygy, nämäni surata düşürendigi barada soraglar berip, onuň şahsy resminamalaryny barlaýar.
Gürrüňi edilýän polisiýa işgäri Açylowany rugsatsyz surata düşürmekde aýyplap, ondan kamerasyndaky ähli suratlary pozmagy we özi bilen polisiýa merkezine gelmegi talap edýär. Açylowa muny ret edýär. Şeýlelikde, polisiýa işgärleri howanyň temperaturasy 3-5 gradus aşak düşen mahaly, Açylowany keselhananyň daşyndaky oturgyçda iki ýarym sagat çemesi saklap, soňra goýberýärler.
Açylowa gaýdyp barýan mahaly, onuň ýanyna üç adam we bir aýal gelýär. Şol aýal Açylowany özüni rugsatsyz surata düşürmekde aýyplaýar we onuň doganydygyny aýdýan adam hem Açylowadan kamerasyndaky suratlary pozmagy talap edýär. Açylowa nobata duranlaryň arasynda agzalýan zenanyň ýokdugyny, emma onuň suraty bar bolsa, onda ony öýüne baransoň pozjakdygyny aýdýar.
Emma soňra bu adamlar Açylowa kemsidiji sözleri aýdyp, olaryň ikisi onuň iki elinden tutýar we beýlekisi Açylowanyň sumkasyny alyp, ondan kamerasyny alýar we onuň beýleki şahsy goşlaryny ýere oklaýar.
Mundan ozalky hüjüm
Açylowa adamlaryň yzyndan ylgap, kamerasyny yzyna almaga synanyşýar, emma ol muňa başartmaýar. Şol wakada Açylowanyň gapjygy we äýnegi hem ýitirim bolýar. Şondan soň onuň eli gögerýär we keselleýär. Ol munuň birnäçe sagatlap daşarda durmagynyň sebäp bolandygyna ynanýar.
Azatlyk Radiosynyň habarçysy Soltan Açylowa mundan ozal hem birnäçe gezek hüjüm edilipdi. 2014-nji ýylyň dekabr aýynda Aşgabadyň bazarlarynyň birinden maglumat ýygnaýan mahaly, oňa birnäçe adam hüjüm edip, onuň kamerasyny we mobil telefonyny alypdy. Soňra-da ol polisiýa merkezine alnyp gidildi. Polisiýa Açylowany tussag edip, ony soraga çekýär we iki sagatdan soň goýberýär. Şonda onuň goşlary yzyna gaýtarylyp berilse-de, kamerasyndaky suratlary pozulýar.
Human Rights Watch guramasynyň beýanatynda türkmen hökümetiniň ýurtdaky ähli media serişdelerine gözegçilik edýändigi aýdylyp, internetiň döwletiň berk kontrollygynda saklanýandygy we ençeme, şol sanda daşary ýurt habar guramalarynyň websaýtlarynyň petikli bolmagynda galýandygy nygtalýar. Daşary ýurt media serişdeleriniň habarçylary Türkmenistana giriş wizasyny köplenç alyp bilmeýärler diýlip, adam hukuklaryny goraýan topar aýdýar.
Şeýle-de, bu topar Azatlyk Radiosynyň tussaglykdaky žurnalisti Saparmämmet Nepesgulyýewiň ykbalyna hem ünsi çekip, onuň 2015-nji ýylda toslama neşe aýyplamalary esasynda üç ýyl türme tussaglygyna höküm edilendigini ýatladýar. Şol ýylyň dowamynda, Azatlyk Radiosynyň başga-da üç habarçysy öz işini togtatmaga mejbur edilipdi.
Beýanatyň soňunda Human Rights Watch guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça başlygynyň orunbasary Rachel Denber Türkmenistanda medianyň doly diýen ýaly hökümetiň kontrollygynda saklanýandygyny aýdyp, “Türkmenistanyň halkara partnýorlary ýurduň içinden garaşsyz maglumatlary habar bermäge synanyşýan sanlyja garaşsyz žurnaliste abanýan howp-haýbatlary soňa goýmazdan ýazgarmalydyr” diýdi.


text:
Türkmenistanyň bazarlaryndan gowşan soňky maglumatlarda bazarlarda azyk önümlerini satýan satyjylara öz harydy bilen bilelikde ýerli häkimiýetleriň berýän harydyny has pes bahadan satmak düzgüni girizilipdir. Bu, bir tarapdan, alyjylara has arzan bahadan haryt satyn almaga mümkinçilik döredýän bolsa, başga bir tarapdan, satyjylaryň gazanç etmek mümkinçiligini çäklendirýär.
Azatlyk Radiosy bu ýagdaýyň satyjylara we umuman bazara ýetirip biljek ykdysady täsiri, şeýle-de Merkezi Aziýanyň beýleki ýurtlaryndaky tejribeler bilen gyzyklanyp, Gyrgyzystanyň Bazarlar we hyzmatlar bileleşiginiň prezidenti Sergeý Ponomarew bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Sergeý, Türkmenistanda bazar resmileriniň öňünden kesgitlenen nyrhdan öz harytlaryny satmaga azyk önümlerini satýan söwdagärleri mejbur etmeginde ykdysady düşündiriş görýäňizmi? Şuňa meňzeş tejribeler başga ýurtlarda-da bolýarmy?
Sergeý Ponomarew: Biziň ýurdumyzda, Gyrgyzystanda şeýle ýagdaýlar düýpden bolup bilmeýär, bärde bazarlar azat, nyrhlar islegiň we teklibiň özara gatnaşygynyň netijesinde kesgitlenýär. Bärde hiç kim hiç bir harydy özüniň kesgitlän bahasyndan satmaga başga birini mejbur edip bilmeýär. Bu bidüzgünçilik hasaplanýar. Bärde biriniň bikanun biznesi ýöretmäge synanyşýandygy göze ilse, derrew öňüni almaga we sebäpkärleri jogapkärçilige çekmäge mümkinçilikler bar. Türkmenistanda munuň näme üçin edilýänine men, çynymy aýtsam, düşünmeýärin, ýurtdaky ýagdaýdan doly habarym ýok, ýöne bu haýsydyr bir sosial maksatlara gönükdirilen hereketdir diýip çaklasa bolar.
Emma nähili-de bolsa, harydyň bahasynyň kesgitlenmegini emeli ýagaýda düzgünleşdirmek ykdysadyýetiň kanunlaryny bozýar we iru-giç erbet netijelere getirýär hem-de nägileligi tutaşdyrýar. Bahalar döwlet tarapyndan kesgitlenjek bolsa, tutuş ykdysadyýet sosialistik baha kesgitleniş usulyna geçmeli, ýa-da döwlet sosial programmalary arkaly biznes subýektleriniň çekýän zyýanynyň öwezini dolmaly.
Sebäbi bazarlardaky emeli düzgünleri amala aşyrýan kompaniýalar, olaryň döwlete degişli ýa hususy şirketdigine garamazdan, olaryň arkasynda hökman şahsyýetler ýa toparlar durýar, hut şolar netijede girdeýji alýar. Bu ýagdaý döwletiň, jemgyýetiň we biznes subýektleriniň arasyndaky balansy bozýar. Meniň nukdaýnazarymdan bu sagdyn pikire we ykdysadyýetiň kanunlaryna ters gelýär. Ykdysadyýet bolsa hilegärçilikli hereketleri kabul etmeýär we bar zady öz ýerinde ýerbe-ýer goýýar.
Azatlyk Radiosy: Häkimiýetleriň azyk önümleriniň söwdasyna goşulmagy nähili netije berip biler?
Sergeý Ponomarýew: Munuň nämüçin edilýändigi, söwdagäriň çeken zyýanynyň öwezini kimiň doljagy barada soraglar ýüze çykýar. Eger harydyň bazardaky bahasy bäş manat bolsa, men şeýle harydy üç manatdan satmaly bolsam, meniň çeken zyýanymyň öwezini kim dolar? Bazar haryda bolan islegiň esasynda gurulýar. Eger isleg bolsa, şol islegleri kanagatlandyrmak bazaryň wezipesi, bu iki arada söwdagäriň gazanjynyň möçberi bazaryň şol islegleri kanagatlandyrmak ugrunda nädereje üstünliklidigini görkezýär.
Islenilmeýän harytlary satmaga mejbur etmek ýa-da has gymmat bahadan alynýan harydy arzan satmaga mejbur etmek söwdagäriň bähbidini depeleýär. Meniň pikirimçe, bu eden-etdilik we iru-giç jogapkärçilik meselesi hem ýüze çykar, administratiw ýa jenaýat jogapkärçiligi diýemok, ýöne ykdysady jogapkärçilik meselesi ikuçsyz ýüze çykar.


text:
Nepalyň resmileri Katmanduda heläkçilikli ýer titremeden bäş gün geçensoň bir ýetginjegiň harabalygyň astyndan çykarylandygyny habar berdiler.
Emma halas edilen oglanyň ady we ýaşy barada gapma-garşylykly maglumatlar peýda boldy.
Polisiýanyň metbugat-wekili Kamal Singh Bam 15 ýaşly oglanyň halas edilendigini aýtdy, diýip Frans Press agentligi (AFP) habar berdi.
“Associated Press” polisiýa salgylanyp 18 ýaşly Pemba Tamang atly oglanyň harabalykdan çykarylandygyny aýtdy.
Oglanyň ýumrulan binanyň iki gatynyň harabalygynyň astynda galandygy USAID guramasynyň toparynyň lideri Andrew Olwera halas edişligiň öňüsyrasynda aýdypdy.
25-nji aprelde bolan ýer titremede heläk bolanlaryň sanynyň 5500 adamdygy aýdylýar. Nepalyň häkimiýetleri 11 440 adamyň ýaralanandygyny aýdýarlar.


text:
Azatlyk Radiosy öz döwründe Nyýazowyň režimi tarapyndan tussag edilip, uzak tussaglyk möhletine höküm edilen türkmenistanly telekeçi Akmuhammet Baýhanow bilen onuň başdan geçiren ýagdaýlary we döredijilik işleri barada söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Akmuhammet, şu wagt siz daşary ýurda çykypsyňyz. Indi näme bilen meşgullansam diýýärsiňiz? Nähili planlaryňyz bar?
Akmuhammet Baýhanow:
Daşary ýurda çykmagymyzyň esasy sebäplerinden biri bu taýda biznes taýdan iş gurnamaklyk. Zyndanda oturan mahalym alyp baran işlerim bar. Ondan soň bäş ýyl öýümde oturyp ýaşamaly boldum. Şol döwürlerde giden şygyrlar, kitaplar ýazdym. Şolary neşir etmeklik we olary öz halkymyz bilen dünýä köpçüligine ýetirmeklik meniň öz öňümde goýan wezipelerim bolup durýar.
Azatlyk Radiosy: Akmuhammet, siz Nyýazow režiminiň pidalaryndan biri. Türmede bolan wagtyňyz birnäçe eser, köp goşgy, saz we aýdym ýazypsyňyz. Şolary Türkmenistanda çap etmek islediňizmi? Näme üçin olary Türkmenistanda çap etmän, daşary ýurtda çap etmegiň ýollaryny gözlediňiz?
Akmuhammet Baýhanow:
Elbetde, men Türkmenistanda eserlerimi çap etdirjek bolup synanşyp gördüm. 2007-nji ýylyň awgust aýynyň aýaklarynda bir şygyr ýazypdym. Azatlykda gezip ýörendigim üçin türkmençe aýdylanda "Sag bolsun, Taňryýalkasyn” diýlen manyda bir şygyrdy.
Ol: "Azatlygy bereniňiz üçin sag boluň” diýen manyda ýazylypdy. Şygry ýazyp, Medeniýet ministrliginiň sungat bölümine bardym. Ol ýerde bir adam oturan eken. Meniň şygrymy diňledi. Soň ol adam “Emma, biz munuň ýaly şygyrlary çap edemizok. Dogry düşüniň” diýdi.
Men: “Nämä dogry düşünmeli? Ýa göwnüňize ýaramadymy bu şygyr” diýsem, ol: “Ýok, şygryňa söz ýok. Ýöne biz rugsatsyz çap edip bilmeris” diýdi.
Kimden rugsat almaly – men ony bilemok. Şeýle jogapdan soň men yzyma dolandym. Gaýdyp o taýda şygyrdyr-kitap çap etmeklik meselesini goýdum. Indi mundan beýläk, nesip bolsa, ýagdaýa göräräk bolarys.
Azatlyk Radiosy: Edebiýata sizi iteren zat name boldy?
Akmuhammet Baýhanow:
Elbetde duýgular sebäp bolandyr. Şol döwrüň bigünä zulmy, aýraçylyk, günäsiz zyndanda oturmaklyk, elbetde, bu zatlar pikir etdirdi we şol wagt hem men şygyr ýazyp başladym.
Azatlyk Radiosy: Siziň durmuşyňyzyň türmede geçen bir döwri bar. Soň, azatlyga çykyp, öýňüzde oturan döwrüňiz bar. Daşary ýurda çykanyňyzdan soň, nähili duýgular has öňe saýlandy. Şol döwürleriň arasyndaky tapawutlar siziň goşgularyňyzda nähili belli bolýar?
"Eý, Taňrym! Men şu aşakda ýatanyň günäsini geçýän" diýdim.
Akmuhammet Baýhanow:
Döwürleriň arasyndaky temalarda tapawut, elbetde, bar. Sebäbi her zaman, her pursat özüçe adamyň aňyna täsir edýär. Bu sebäpden, elbetde, maňa-da şeýleräk täsir edendir. Meselem, zyndanda otyrkam, şeýleräk şygyr ýazdym:
Eý, ýaradan Taňrym, bu ne bet hasrat!
Tenimden süňňüme ötüp baradyr.
Ne döwre kybapdaş, bar kişi basdaş,
Biri-birniň etini iýip baradyr.
Ýokardan ýol ýasan, öýi ýerzemin,
Halkyny görmedi düýnki bir ýetim,
Unutdy kimdigni, çagalyk döwrün,
Ol halkyň rysgalyn iýip baradyr.
Şu setirleri şol wagt ýazmak bilen, şol wagtky režimiň başynda duran adamyň eden-etdiliklerini öz şygrymda beýan etdim. Günäsiz adamlaryň basylmagyny, adamlaryň maşgalalaryndan aýrylyp, horlanmagyny şygyrlarymda beýan etdim. Elbetde, bu zatlary adamlar kitabym çykandan soň okarlar we özleri baha bererler.
Azatlyk Radiosy: Azatlyga çykanyňyzdan soň, nähili temalar eserleriňizde has möhüm tema öwrüldi?
Akmuhammet Baýhanow:
"Eý, Taňrym! Men şu aşakda ýatanyň günäsini geçýän" diýdim.
Azatlyga çykanymdan soň, başgaçarak temalar boldy. Umuman, eserlerimiň içinde zyndan wagtam, zyndandan çykylandan soňam filosofiýa şygyrlary köpçülik edýär. Adamzadyň pikiri, akyl-paýhasy, adamlaryň özara gatnaşyklary, özlerini alyp baryşlary barada. Olary her hili tankyt edip ýa-da wasp edip şygyrlarda görkezýärin. Söýgi barada hem görkezýärin. Meselem:
Köňlüm saňa aýdaýyn,
Bagy-bossandyr dünýe.
Garaşsaň ajap söýgä,
Söýgi mekandyr dünýe.
Baglaryňda guş bolsam,
Daglaryňda goç bolsam,
Gözleriňde ýaş bolsam,
Söýgi, mukamdyr, dünýe.
Ýene, meselem, häzir dutarda aýdymlarymyň birinden size iki topbak aýdyp bereýin:
Belent daglaryň çür depesi,
Şildiräp akar suw-çeşmesi.
Sensiň ýüregmiň damjasy,
Eräp-akanym dälmidiň?!
Gel diyseň, ýanyňa baraýyn men,
Bagyňda dutarym çalaýyn men,
Akmuhammet, ýar diýsem, sen,
Baky ykbalym dälmidiň?!
Ynha, şular ýalyrak şygyrlary ýazmagy dowam etdim. Zyndandan çykanymdan soň has bir täsirli döwür başlandy. Hawa, näme, adam azatlyga çykandan soň, elbetde, hemişe galkynýar. Şonda ýazan şygyrlarymdan bir mysal:
Eý, adamzat, diňle töwerek-daşy,
Bu dünýe geňdir, kimde gözýaşy.
Kimse garaşmady, gondy bagt guşy,
Kimse düýn aglady, bu gün şat indi.
Ynha, şol çekilen jebirler, elbetde, birden ýatdan çykan däldir-dä. Muňa garamazdan, şatlyk, töwerek-daşyň, maşgalaň, dost-ýarlaryň begenji, öz ýürek duýguňy, ynha, şular ýaly zatlary ýazmak maňa miýesser etdi. Soňky bäş ýyldan soň indi dünýä çykyp, dünýäni gezip başladyk. Şunuň ýaly iş gurmaklyk niýetimiz bar. Tema indi üýtgedi, başgaçarak, has köp dünýä we watan bilen bagly temalar orta çykyp dur. Soňky şygyrlarymyň biri, ynha, martyň 27-sinde ýazylan. Ady “Merdi göreliň dostlar!”
Ýör gideliň jahana,
Zamana geldi, dostlar!
Başga barmy bahana,
Pikirim beýandyr, dostlar!
Bahar güller açanda,
Dünýä nurun saçanda,
Beýik dagyň başynda
Ýurda bakalyň, dostlar!
Ak maýanyň üstünde,
Garagumyň düzünde,
Amyderýaň boýunda,
Ýurdy gezeliň, dostlar!
Säher gün hem doganda,
Bagşy sazyn çalanda,
Öý-saçagyň başynda,
Gök çaý içeliň, dostlar!
Kimse söýer watany,
Halk halamaz nadany,
Akmuhammet, söz barmy,
Merdi göreliň, dostlar!
Indi hem şeýleräk temalarda her günde birden-ýarymdan şygyrlarymy ýazyp otyryn...
Azatlyk Radiosy:
Akmuhammet, siz Nyýazow režimi tarapyndan nähak türmä baslyandyňyzy aýdýarsyňyz. Ýöne azatlyga çykanyňyzda, siz Nyýazowyň guburyna baryp, onuň bilen razylaşyp gaýtdyňyz diýip hem eşitdik. Şol pursady öňünden nähili pikir etdiňiz? Şeýle etmek bilen maksadyňyz nämedi? Ol ýerde razylaşyp gaýdan mahalyňyz nähili duygulary başdan geçirdiňiz?
Akmuhammet Baýhanow:
Bu pursat mende tötänden bolup geçdi. Gypjakda gurlan uly metjit bar. Gelen myhmanlarym şony göräýsek diýip, menden haýyş etdiler. Şol metjide bardym. Myhmanlar bilen bir el galdyryp, çykdym.
Metjidiň gapdalynda meniň zyndanda otyran döwrüm gurlan kiçiräk binalar bardy. Ol ýerde durandan "Bu näme?” diýip, sorasam, ol "Saparmyrat Nyýazow jaýlangy şu ýerde“ diýdi.
Men myhmanlara hem hiç zat diýmän, şol tarapa yöräp gitdim. Bardym, içine girmäge rugsat berilýän ekeni. Girip görsem, aşakda onuň gubury bar. Edil şol wagt meniň kelläme bir pikir geldi. Iki elimi al-asmana göterip: "Eý, Taňrym! Men şu aşakda ýatanyň günäsini geçýän. Maňa ömür we saglyk ber!” diýdim. Şeýdip, oňa-da "Ýatan ýeriň ýagty bolsun! Ämin” diýdim-de, dolanyp gaýtdyberdim...


text:
Nepaldan russiýalylary alyp gaýtmaly Russiýa Federasiýasynyň MÇS-iniň (Adatdan daşary ýagdaýlar ministrligi) An-148 uçary 2015-nji ýylyň 2-nji maýynda Türkmenistanda gondy we Deli şäherine ugur alaryna garaşdy. Ol 6.00-dan 13.00 çenli Türkmenbaşy şäheriniň howa menzilinde boldy we ýangyç guýdurdy.
Soňra uçar Hindistana ugur aldy we Nýu-Deliniň howa menzilinde Nepalyň häkimiýetleriniň Katmandu şäherine uçmaga ygtyýar bermegine garaşdy. Gonýan we uçýan awiatehnikalaryň sanynyň köplügi sebäpli häzirki wagtda Katmandu şäheriniň howa menziline örän uly agram düşýär. Şonuň üçinem ýurduň häkimiýetleri Russiýanyň uçaryna gonmak, ýolagçylary almak we uçmak üçin bary-ýogy 30 minut wagt berdiler. «Sentrospas» otrýadynyň lukmanlary we Russiýanyň MÇS-niň psihologlary ewakuirlenenleriň ýanlarynda boldular.
Howa gämisi Nepaldan 40 töweregi russiýalyny ewakuirledi. Syýahatçylaryň bir bölegi dürli awiakompaniýalarynyň bu ýurda gatnawlary amala aşyrýan uçarlaryň hyzmatyndan peýdalanmak kararyna gelseler, bir bölegi dynç alşyň ugruny üýtgedip, Hindistana aşmagyň aladasyna berildiler. Häzirki wagtda şol ýerde galyp, syýahatçylyk marşrutlarynyň ýaýbaňlandyraryna garaşyp oturanlar hem bar.
Nepaldan 7,9 sarsgyn derejeli ýer titremesi 2015-nji ýylyň 25-nji aprelinde ir bilen bolup geçdi. Ilkinji ýer titremesinden soň, 100 töwregi sarsgyn hasaba alnyndy. 3,2 sarsgyn derejeli ýer titremesi 3-nji maýda Moskwa wagty bilen 01:39-da bolup geçdi. Onuň merkeziniň Katmandudan 50 kilometr demirgazyk-günbatarda bolup, 10 kilometr çuňlukdan gaýdýandygy anyklanyldy.
Nepa häkimiýetleriniň getirýän remsi maglumatlaryna görä, ýer titremede 10.000 adam heläk boldy, ýöne bu gutarnykly an däldir. Bu tebigy betbagytçylykda 15.000 adam ejir çekdi. BMG-niň maglumatlaryna görä, sebitde azygyň we suwuň, ilkinji zerur zatlaryň ýiti ýetmezçiligi duýulýar.


text:
Aleksa Çopiwskiý
Dünýäde biznes etmegiň ýagdaýy barada Bütindünýä bankynyň ýaýradan ahyrky hasabatynda 183 ýurduň arasynda Gürjüstanyň 12-nji orny eýelemegine geň galmaly däl. Ol Finlandiýadan we Şwesiýadan soňky ýeri eýeläp, postsowet giňişligindäki ýurtlardan has öňe saýlanmagy başardy. Bu hasabatda Ukraina 145-nji, Özbegistan 150-nji we Orsýet 121-nji orna düşdüler.
Postsowet ýurtlary Gürjüstandan käbir zatlary sapak alyp bilerler. 2003-nji ýyldaky “Bägül rewolýusiýasy” netijesinde Mihail Saakaşwili häkimiýet başyna gelende, 4,5 million ilatly Gürjüstana öňki Soýuzyň çägindäki iň korrumpirlenen ýurtlaryň biri hökmünde garalýardy. Emma Saakaşwili korrupsiýa garşy göreşdi, býurokratiýany kemeltdi we üstünlikli ykdysady reformalary durmuşa geçirdi. Netijede düýbi Berlindäki “Transparency international” guramasy özüniň korrupsiýa baradaky hasabatynda Gürjüstana 178 ýurduň arasynda 68-nji orny berdi. Gurama 2003-nji ýylda Gürjüstana 127-nji, Ukraina 134-nji orunlary beripdi.
2002-nji ýylda geçirilen “Enterprice survey” atly barlagda Gürjüstandaky şirketleriň 70 prosentden gowragynyň jemgyýetçilik resmilerine para bermeli bolýandygy aýdylypdy. Ýöne 2008-nji ýylda bu görkeziji bary-ýogy 4 prosent boldy.Gürjüstanyň hökümeti ýaşlardan düzülen
Eýse, Saakaşwili bu ösüşleri nähili gazandy? Synçylaryň pikiriçe, onuň hökümetindäki kadrlar ýaş liderlerden düzüldi. Olar Sowet Soýuzy dargandan soňra, kämillik ýaşyna ýeten we hökümete gelmänkäler, başga ýurtlaryň ýa-da Günbataryň okuw jaýlarynyň diplomyny alan ýaşlar.
Netijede hökümet köne sistemadan saplandy we täze ideýalara ýol açyldy. Ol Gürjüstanyň okuw jaýlaryny gutaran ýaşy 40-dan uly bolmadyklaryň dünýäniň meşhur okuw jaýlarynda okamaklary üçin grantlary teklip etdi. Gürjüstanyň
29 ýaşly ykdysadyýet ministri Wera Kobaliýa Britaniýadaky tehnologiýa institutyny tamamlady.
ýolbaşçylarynyň aglabasy birnäçe daşary ýurt dilini bilýärler. Meselem, 32 ýaşly maliýe ministri Kaha Bainduraşwili Williams kollejinde okady. Gürjüstanda doglan, 29 ýaşly ykdysadyýet ministri Wera Kobaliýa köp wagtlap Kanadada ýaşady we Britaniýadaky tehnologiýa institutyny tamamlady. 34 ýaşly energiýa ministri Hetaguri Bütindünýä bankynda we ABŞ-nyň USAID programmasynda işledi. 35 ýaşly bilim ministri Dmitriý Şaşkini Amerikanyň Halkara Institutynyň Gürjüstandaky edarasynyň başlygydy, Milli Bankyň 30 ýaşly başlygy Kadagidze Prinston uniwersitetinde bakalawrlygy okady. 42 ýaşly Saakaşwiliniň özi Kolumbiýa uniwersitetiniň hukuk mekdebinde, adam hukuklary boýunça Strasburgdaky Halkara institutda we Jorj Waşington uniwersitetinde okady. 35 ýaşly premýer-minsitr Nikoloz Gilauri Temple uniwersitetinden ykdysadyýet boýunça ussatlyk derejesini aldy we Irlandiýanyň Limerik uniwersitetinde ykdysadyýet ugrundan okady.
Munuň tersine, 2004-nji ýylda reňkli rewolýusiýa bolan Ukrainanyň ýolbaşçylary 90-njy ýyllardakydan ýa-da sowet eýýamyndan örän az üýtgediler. 71 ýaşly Milli bankyň başlygy Wolodymyr Stelmakh Moskwada SSSR Döwlet bankynda işläpdi we 90-njy ýyllarda 5 ýyllap Kubanyň merkezi bankynyň geňeşçisi boldy. Ol 90-njy ýyllardan bäri Merkezi bankda dürli wezipelerde işledi. 47 ýaly Ykdysadyýet ministri Wasyl Tsuşko regional häkimligiň başlygy we içeri işler ministri bolmazdan owal, kolhoz başlygydy. 60 ýaşly prezident Wiktor Ýanukowiç 1980-nji ýylda Doneskiniň politehniki institutyny tamamlady we inžener bolyp işledi. 62 ýaşly premýer-ministr Mykola Azarow 1971-nji ýylda Moskwa Döwlet Uniwersitetinde geologiýa we magdan ugrundan doktorlyk dissertasiýasyny gorapdy. Ol 1995-nji ýylda magdan, geologiýa hem geomehanika boýunça barlag we dizaýn institutynyň başlygy boldy. Köne kadrlara gol ýapan Ukraina yza galdy
Gürjüstandan tapawutlylykda Ukrainanyň prezidenti, premýer-ministri we ministrleri sowet okuw jaýlarynda okadylar. Bularyň resmi biografilaryna görä, olar SSSR-den ýa-da Ukrainadan başga ýerde türgenleşik geçmediler. Emma Gürjüstanyň ykdysadyýet ministriniň birinji orunbasary 30 ýaşly Arçil Kekeliýa Londonyň biznes mekdebiniň diplomyny aldy we Ispaniýanyň bankynda işledi.
“Men 2000-nji ýyllarda köp wagtymy daşary ýurtlarda geçirdim. Meniň kärdeşlerim hem daşary ýurtlarda köp wagtlap ýaşadylar. Biz Günbatarda biznesiň nähili edilýändigine, adalat sistemasynyň we saglygy saklaýyş pudagynyň işlerine syn etdik. Häzir biziň başga sistemalarda işleriň nähili edilýändigi barada görelde alara zadymyz, praktikamyz we sowadymyz bar. Bular bize dürli gowy garaýyşlary we düşünjäni berýär” diýip, Arçil Kekeliýa aýdýar.
Şol bir wagtda-da Gürjüstan korrupsýa garşy hem göreşdi. Owal bu ýurtda yzygiderli korrupsiýa güzeran aýlamagyň çeşmesine öwrülipdi. Emma Saakaşwiliniň hökümeti işleriň netijeliligini ösdürdi we jemgyýetçilik sektoryndan býuurokratiýany ýok etdi. Olar okuw jaýlaryndaky ekzamenlere bäsleşikli milli synag programmasyny girizdiler. 2005-nji ýylda bolsa ýol gözegçiligini amala aşyrýan polisiýanyň bütin korpusy işden çetleşdirildi we bir günde 30 müň adamyň iş orny azaldyldy. Täze korpus bäsdeşlik esasynda düzüldi we olaryň aýlyklary on esse köpeldildi. Şonuň ýaly-da hökümet býurokratik çäreleri kemeltdi.
Syýasy analitik we Iliýa uniwersitetiniň professory Ghia Nodia: “Gürjüstanyň mysaly geljekde adamlar üçin bu zatlaryň olaryň ýurdunda hem bolmagynyň mümkindigine ynanmaga puryja berer. Eger bular Gürjüstanda mümkin bolsa, onda başga ýurtlarda hem bolar” diýýär. Aleksa Çopiwskiý kiýewli žurnalist. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
NATO-nyň agza ýurtlarynyň daşary işler ministrleri Owganystan bilen bagly strategiýany ara alyp maslahatlaşýarlar.
Bu duşuşykda NATO-nyň ýokary derejeli wekilleri, oňa gatnaşyjylaryň hemmesini Owganystan bilen bagly öz pikirlerini aýtmaklyga çagyrdylar.
NATO-nyň baş sekretary Anders Fog Rasmussen howpsuzlyk boýunça Bratislawada geçýän konferensiýada çykyş edip, Owganystan meselesiniň NATO-nyň iň çylşyrymly wezipeleriniň biri bolup durýandygyny aýtdy. Şeýle-de ol owgan goşunlarynyň türgenleşigine has köp üns bermelidigini nygtady.
Bu duşuşykda Amerikanyň Owganystandaky goşunlarynyň komanduýuşisi general MakKristal çykyş edip, NATO agzasy ýurtlaryň daşary işler minisrlerini Owganystan meselesine öz garaýşy bilen tanyşdyrdy.
Häzir prezident Obamanyň edarasy general MakKristalyň Owganystana goşmaça goşun ibertmek baradaky teklibi dogrusynda geňeşýär.


text:
Şu hepdäniň başynda resmi metbugatda prezident Berdimuhamedowyň “Täze Ýyl” we “Bitaraplyk” baýramçylygynyň öňýanynda, ýurduň bazarlaryny zerur bolan ähli harytlar bilen üpjün etmek barada degişli resmilere tabşyryk berendigi habar berildi.
Şol bir wagtyň özünde, Lebap welaýatyndan gelip gowuşýan maglumatlarda bazarlarda azyk bolçulygynyň üpjün edilendigi, emma bazardaky harytlaryň nyrhynyň bolsa ep-esli ýokarlanandygy bellenilýär.
Bu barada Azatlyk Radiosynyň Lebap welaýatyndaky habarçysy Osman Hallyýew maglumat berýär. Maglumaty aşakdaky düwmä basyp diňläp bilersiňiz.


text:
Orsýetiň Owganystandaky ýörite wekili Zamir Kabulow çarşenbe güni "Interfax" habar gullugyna beren maglumatynda, Moskwanyň “Yslam döwleti” atly topara garşy göreşmek üçin “Talyban” hereketi bilen gepleşikleri geçirýändigini aýtdy.
Şol bir wagtda Owganystanyň Milli Mejlisiniň başlygynyň orunbasary deputat Muhammadnazar Ahmadzaý Orsýetiň Owganystanyň döwlet garşydaşlary bilen hyzmatdalyk etmäge haky ýok diýdi.
Bu barada Azatlyk Radiosynyň Owganystandaky habarçysy Şaýymerdanguly Myrady maglumat taýýarlady.


text:
Rus mediasy, Orsýetiň Federal howpsuzlyk gullugyna salgylanyp, Estoniýanyň howpsuzlyk ofiseri Eston Kohweriň Orsýetiň haýryna içalyçylyk etmekde aýyplanan ozalky eston ofiseri Alekseý Dressen bilen çalşylandygyny aýdýar.
Kohwer golaýda Orsýetde, ýapyk sudda 15 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi. Ol rus serhedinden bikanun geçmekde we içalyçylykda aýyplandy.
Estoniýa bu aýyplamalary ret edip, onuň Orsýete ogurlanyp äkidilendigini öňe sürdi.
Dressen bolsa 2012-nji ýylyň fewralynda, Orsýetiň haýryna içalyçylyk etmekde güman edilip tutulypdy we dönüklikde aýyplanyp, 16 ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.


text:
Azerbaýjanyň Goranmak ministrligi dawaly sebit bolan Dagly-Garabagdaky söweşde bir azeri esgeriniň öldürilendigini aýtdy.
Ermenistan tarapyndan goldanýan bölüniji territoriýada dartgynlylyk ösýär.
Fransiýanyň AFP habar gullugy ermeni güýçleriniň ok atmasyz edilen liniýada azeri pozisiýalaryny oka tutmagy netijesinde bir azeri esgeriniň ölendigini aýdýar.
Ermeni hem azeri güýçleriniň arasynda Dagly-Garabag üstünde barýan söweşiň güýjeýändigi we şu ýylyň dowamyndaky çaknyşyklarda iki tarapdan azyndan 18 esgeriň ölendigi aýdylýar.
Diňe şu aýyň dowamynda 8 esgeriň öldürilendigi habar berilýär.


text:
Britaniýanyň derňewi 2006-njy ýylda zäherlenip öldürilen Orsýetiň öňki howpsuzlyk agenti Aleksandr Litwinenkonyň ölüminde Orsýetiň hökümetiniň eli bar we prezident Wladimir Putiniň ony öldürmegi “makullan bolmagy mümkin” diýen netijä geldi.
21-nji ýanwarda çap edilen netijelere görä, munuň Orsýetiň raýatlary Dmitriý Kowtun we Andreý Lugowoý tarapyndan Orsýetiň Federal howpsuzlyk gullugynyň (FSB) görkezmesi esasynda amala aşyrylan bolmagynyň “uly ähtimallygynyň” bardygy aýdyldy.
Litwinenkonyň aýaly Marinanyň [derňewiň netijeleriniň çap edilmeginiň] yzysüre žurnalistlere aýtmagyna görä, ol hasabatdan kanagatlanma bildirdi: “Elbetde, men adamymyň ölüm halynda ýatyrka, öz ölüminde jenap Putini aýyplap aýdan sözleriniň Angliýanyň sudy tarapyndan garaşsyzlygyň we açyklygyň ýokary standartlaryna laýyklykda tassyklanmagyna örän begenýärin”.
Litwinenkonyň aýaly Britaniýanyň hökümetini “agzalan şahslar, şol sanda jenap Putin babatynda” ykdysady sanksiýalary we [Angliýa] syýahat etmek gadagançylygyny” girizmäge çagyrdy: "Şeýle-de men agzalan şahslara, şol sanda jenap Patruşewe we Putine garşy nyşanlaýyn ykdysady saknksiýalary we syýahatçylyk gadagançylygyny girizmäge çagyrýaryn”.
Orsýet resmileriniň reaksiýasy
Orsýetiň habar agentlikleri KGB-niň öňki işgäri we häzir Döwlet Dumasynyň agzasy Lugowoýyň aýdanlaryny sitirläp, onuň özüne garşy öňe sürlen aýyplamalary “esassyz” we “manysyz” diýip atlandyrandygyny habar berdiler.
Britan sudýasy Robert Owen hasabatyň FSB-niň ýolbaşçysy Nikolaý Patruşewiň-de Litwinenkony öldürmäge görkezme berendigini “ähtimal tassyklaýandygyny” aýtdy.
“Men jenap Lugowoýyň we jenap Kowtunyň jenap Litwinenkony zäherlänlerinde, başgalaryň görkezmesi esasynda hereket edendiklerine ynanýaryn” diýip, Owen hasabatynda aýtdy. Şeýle-de Owen “FSB-niň jenap Litwinenkony öldürmek boýunça hereketleriniň jenap Patruşew we şeýle-de prezident Putin tarapyndan makullanan bolmagy ähtimal” diýip belledi.
Moskwa Litwinenkonyň ölümine öz gatnaşygy baradaky mundan ozalky aýyplamalary ret edipdi we resmi derňewlerden, olar syýasy matlaply diýip, ýüz öwrüpdi.
Orsýetiň kanun goraýjy edarasyndan ady agzalmadyk bir çeşmäniň Interfaks agentligine aýtmagyna görä, Orsýet Lugowoýy we Kowtuny Britaniýanyň kanun goraýjy edarasyna tabşyrmaz. Interfaks agzalan çeşmäniň Oweniň hasabaty syýasy matlaply diýen sözlerini getirýär.
Putini “gyzyklandyrýan mesele däl"
Kremliň metbugat wekili Dmitriý Peskow 20-nji ýanwarda derňewiň Putini “gyzyklandyrýan meseleleriň arasynda” däldigini aýtdy.
“Guardian” neşiriniň 21-nji ýanwarda habar bermegine görä, britan diplomatlary premýer-ministr Dawid Kamerony Orsýete garşy sanksiýalary güýçlendirmezlige we eýýäm erbet täsir astyndaky gatnaşyklary mundan beýläk ýaramazlaşdyrmazlyga çagyrypdyrlar.
Litwinenko Britaniýa gidip, Putini açyk tankyt edip başlamagyndan öň Orsýetiň Federal howpsuzlyk agentliginde işleýärdi.
Brtaniýanyň derňewçileri 44 ýaşly Litwinenkonyň Londonyň gymmatbaha myhmanhanasynda Kowtundyr Lugowoý bilen çaý içen wagty 210 plutoniý radioaktiw serişdesi bilen zäherlenendigini anyklady. Şondan üç hepde soň, ýagny 2006-njy ýylyň 23-nji noýabrynda Putiniň belli tankytçylaryndan biri bolan Litwinenko Londonyň keselhanasynda ýogaldy.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama şu gün BMG-nyň Baş assambleýasynyň sessiýasynda öz ilkinji sözüni sözledi.
Obama dünýä liderlerini global wezipelere hötde gelmek üçin has kän jogapkärçiligi öz üstlerine almaga çagyrdy.
Ol «Biz bilelikde köne bölünişikleri birikdirýän täze koalisiýalary gurmaly, dürli dinleriň we ynamlaryň koalisiýalaryny, demirgazygyň we günortanyň, gündogaryň we günbataryň, garalaryň, aklaryň we goňraslaryň bileleşiklerini gurmaly» diýdi.
Obama geljekde esasy dört zerurlygyň üpjün edilmelidigine ynanýandygyny aýtdy. Ol dört zerurlyk ýadro ýaragsyzlanyşygy, parahatçylygy we howpsuzlygy ilerletmek, planetany aýap saklamak we ähli halklara mümkinçilik berýen ykdysadyetdir.


text:
Häzirki wagtda paýtagtda gurulýan Olimpiýa şäherçesiniň gurluyşygy bilen bir wagtda onuň töweregini abatlaşdyrmak we abadanlaşdyrmak işleri hem alnyp barylýar. Hususan-da, şu ýylyň başyndan bu şäherçäniň gündogaryndan geçýän Türkmenbaşy prospektiniň ugrundaky ýaşaýyş jaýlarynyň daş keşbini abatlaýyş işleri geçirilp, jaýlaryň diwarlary mermere çalymdaş görünýän ýukajyk gurluşyk materialy bilen örtülýär.
Ýaşaýyş jaýlarynyň daş ýüzi oňarylsa-da, içki durky şol öňküligine galýar, iň bärkisi häzire-bu güne çenli olaryň içi ellenmän, onlarça ýyl bäri dowam edip gelýän öňki gözgyny ýagdaýy saklanyp galýar.
Bu ýaşaýyş jaýlarynyň liftleri ol jaýlar gurlaly bäri çalşylmandyr. 20 ýyldan hem köp wagt geçen bu liftleriň häli-şindi döwlüp durmagy adaty ýagdaý. Bu liftleriň her gün "Aşgabatlift" kärhanasynyň işgärleri tarapyndan arassalanýandygyna garamazdan, olaryň içi, içki diwarlarynyň ýüzi hapa.
Liftleriň diwarlarynda paýyş sözlere, peşew yzlaryna, içinde zir-zibillere gözüň düşýär. Liftleriň köpüsi doly güýjünde işlänok, adamlar liftli diňe belli-belli gatlara baryp bilýärler. Netijede ýaşaýjylar lift bilen “has ýakyn” gata çykyp, soňra gerekli etažyna ýöräp aşýarlar.
Daşyny “mermerlemek” işi tamamlanan 17-nji ýaşaýyş jaýynyň girelgesiniň içi hem o diýen öwerlikli däl. Onuň girelgesiniň soňky gezek haçan remont edilendigi bu jaýyň ýaşaýjylarynyň hatda ýadyna-da düşenok. Girelgeleriň köpüsinde ýagtylyk çyralary işlemeýär, içi garaňky, diwarlaryndan howply elektrik kabelleri çykyşyp dur, basgançaklaryň käbir ýerleri bolsa eýýäm owranyp, döwlüipdir.
Bu ýaşaýyş jaýynyň üçegi we ýerzemini hem hapa. Jaýyň girelgesine gireniňde, eýýäm ýerzeminden ýakymsyz ys gelýär. Ýerzeminiň içi çyg we zir-zibil oklanýan ýere öwrülipdir. Jaýyň üçegine hem zir-zibil oklanypdyr.
Şol bir wagtda hem häzirki daşy “mermerlenýän” ýaşaýyş jaýlarynyň daş keşbi oňarylansoň, olaryň içiniň hem remont ediljekdigi, ýaňky agzalan kemçilikleriň düzediljekdigi näbelli.
Gepiň gerdişine görä aýtsak, häzirki wagtda Türkmenbaşy prospektiniň ugrundaky ýaşaýyş jaýlarynyň diňe köçä golaý duranlary “mermerlenip”, raýonyň beýleki jaýlarynyň daşky keşbi oňarylmaýar.
Paýtagtyň Türkmenbaşy propsektiniň ugrundaky binalary abadanlaşdyrmak we abatlaşdyrmak işi şu ýyl başlandy. Ýerli häkimiýetleriň käbir wekilleriniň aýtmaklaryna görä, bu iş indiki ýylyň ahyryna çenli dowam eder.
Bu ýaşaýyş jaýlaryny “mermerlemek” işini hususy gurluşyk kompaniýalary alyp barýar we bu iş döwlet tarapyndan maliýleşdirilýär. Emma bu maksat üçin döwlet gaznasyndan näçe pul goýberilendigi baradaky maglumatlar aýan edilmeýär.
Resmi metbugatda berilýän maglumatlara görä, paýtagtda gurulýan Olimpiýa şäherçesiniň gurluşygyna 5 milliard dollara golaý serişde gönükdirilipdir.


text:
Sişenbe güni, 31-nji iýulda 64 kg. çenli boksçylaryň arasynda tükmen atleti Serdar Hudaýberdiýew hindistanly boksçy Manoj Kumar bilen duşuşyp 7-13 hasaby bilen ýeňildi.
Şeýle hem, 31-nji iýulda Olimpiýa oýunlarynda çykyş eden türkmen zenan sportçysy Gülnara Haýytbaýewa ýeňiş gazanyp bilmedi.
Ol Londondaky Olimpiýa oýunlarynyň çäginde geçirilen 63 kg. çenli aýallaryň arasyndaky dzýudo ýaryşynda azerbaýjanly dzýudoçy Ramila Ýusubowadan ýeňildi.
Häzirlikçe Londonda geçirilýän Olimpiýa oýunlaryna Merkezi Aziýa regionyndan gatnaşýan sportçylaryň arasynda gazagystanly sportsmenleriň çykyşlary iň şowly hasaplanýar.
Düýn, 31-nji iýulda 63 kg. çenli aýallaryň arasyndaky agyr atletika boýunça bäsleşikde gazagystanly sportçy Maýa Maneza altyn medal gazandy.
Ol agramy 135 kilogramlyk ştangany göterip, Olimpiýa rekordyny täzeledi.
Bu üstünligiň netijesinde Gazagystan Olimpiýa oýunlarynda gazanylan medallaryň sany boýunça 6-njy orna ýerleşdirildi.
Bu sanowda birinji orny Hytaý, ikinji orny ABŞ, üçünji orny Fransiýa, dördünji orny Günorta Koreýa we Demirgazyk Koreýa bäşinji orny eýeleýärler.


text:
9-njy sentýabrda Türkmenistanyň prezidenti hökümet maslahatyny geçirdi. Onda halk hojalygynyň pudaklarynyň işiniň sekiz aýlyk jemlerine seredildi diýip, türkmen metbugaty habar berýär.
8 aýda söwda dolanyşygynyň möçberi geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 116%, ilata edilýän tölegli hyzmatlar 15% gowrak, ýolagçy gatnatmak 14% gowrak, ähli çeşmelerden gelýän inwestisiýalaryň özleşdirilişi 34% ösdi.
Maslahatda ykdysadyýetiniň güýçli depginde ösýändigi bellendi. Prezident wise-premýer M.Ýazmuhamedowa, Medeniýet we teleradiogepleşikler ministri G.Myradowa, TDH gullugynyň başlygy Amansaryýewe ýörite döredijilik toparyny döretmek barada görkezme berdi. Şol topara teleoperatorlar, fotokorrespondentler we žurnalistler girip, olar ähli welaýatlara barmaly we uly möçberli täzeleniş prosesini açyp görkezýän many-mazmunly, täsirli gepleşikler taýýrlamaly.
Maslahatyň soňunda oňa gatnaşyjylar prezidenti ýetip gelýän energetika senagatynyň işgärleriniň güni bilen gutladylar hem oňa gül desselerini gowşurdylar diýlip, teswirlemede ýazylypdyr.


text:
Beỳik Seljuk döwleti
Türkmen taryhynyň üçünji eýýamynda uly öwrülişigi Beýik Seljuk döwletiniň döremegi bilen baglanyşdyrmagyň taryhy ähmiýeti bardyr. Çagry begiň we Togrul begiň döreden Beýik Seljuk döwleti gysga döwrüň içinde Günbatara, kiçi Aziýa tarap ummasyz giňişliklere ýaýraýar. Bu döwlet dargandan soň, onlarça özbaşdak döwletler döreyär.
Mälik şa aradan çykandan soň (1092) Horasanda Sanjara mäliklik wezipesi berlipdir. Şeýlelikde Sanjar hem meşhur atalary Çagrybeg, Alp Arslan ýaly Seljuk türkmenleriniň Horasandaky döwletiniň başyna geçipdir. Merw şäherinde oturyp hökümdar eden Mälik Sanjar on dört ýaşynda, ýagny 1100-nji ýylda gündogarda turan birtopar Seljuk türkmenleriniň häkimligine garşy, baş galdyrlan gozgalaňlary basyp ýatyrmak bilen özüniň bu ägirt döwletiň soltanlygyna tarap aýgytly ädimleriniň ilkinjisi ädipdir.
Seljuk döwletine ýarym garaşly, garaşsyz onlarça dölwletler ozalky ýoluny dowam edipdirler. Beyik Seljuk türkmen döwletiniň esaslandyrylmagynda uly ähmiýetli waka bolan Daňdanakan söweşinden soňra Seljuklar häzirki Mary welaýatynyň çäginde bir ýerde uly maslahat çagyrypdyrlar hem-de tabyn eden ýerlerini neberäniň agzalarynyň arasynda peýdalanypdyrlar. Şu paýlanyşykda Eýranyň Tabes we Kerman welaýatlary Gurda berlipdir. Türk taryhy çeşmelerinde onuň ady Kabert hökmünde geçip onun “Gurt” manysynda gelýändigi barada aýdylýar. Gurt Dawut Çagry begiň ogly bolupdyr. Oňa gara Arslan hem diýlipdir.
Gaznalylaryň Daňdanakanda ýeňilmeginden soňra Seljuklar günorta tarapa akgyn edip başlapdyrlar. Bu döwürde Kerman Büweýhi hökümdary Ebu Kalijar Merzubanyn gol astynda bolupdyr. Togrul beg Reý şäherine girenden soň esgerleriniň bir toparyny Kermana gönderipdirler. Seljuklar bu ýere gelip käbir etraplary özüne boýun egdiripdirler. Emma buweýhiler olara garşy söweşde ýeňiş gazanyp birnäçe ýyllap kermandaky ýagdaýy öz peýdalaryna saklamagy başarypdyrlar, ýöne Gurt (Gara Arslan) 1048-nji ýylda Demirgazyk Kermany özüne tabyn etmagi başarypdyr. Şeýlelikde Kermanda Seljuk türkmen döwletini esaslandyrypdyrlar. Kermana köp mukdarda türkmen ilaty göçüp gelipdir. Kermandaky Seljuk türkmen döwleti Mälik Gurt Kermana häkim bolanda Arabystan ýarymadasynyň gündogaryndaky umma (oman) ülkesi Büweýhileriň golastyndady. Hazynalara baý bu ülke derrew Gurduň ünsüni özüne çekipdir. Ony boýun egdirmek maksady bilen gurt ýörişe başlapdyr. Seljuk türkmenleriniň taryhynda ikinji sapar deňiz ýörişini amala aşyran Mälik Gurt Ummana häkim bolupdyr. 1062-nji ýylda Kermanyň günbatarynda ýerleşýen Fars welaýatyny eýeläpdir. Gurt Kermana häkim alyp barypdyr. Häkimiýet alamaty bolan hökümdar saýawanyny ýanyndan goýmandyr. Onuň ýüzünde Seljuk neberesiniň alamaty bolan ok-ýaýyň şekili bolupdyr. Mälik Gurt öz dolandyran welaýatynda özbaşdak bolsa-da beyik türkmen Seljuk Soltanlaryna tabynlykda bolupdyr. Mälik Gurt Mälik şa garşy söweşde wepat bolýar.
Tagta bolsa Soltan şa çykypdyr. (1074) Mälik şanyň Kermana ýöriş eden wagty Soltanşa Berdesir şäherinde gizlenipdir. Soňra gymmat bahaly sowgatlar bilen Mälik şany garşylap, onuň gyzyna öýlenipdir. Ol Kermanda 12 ýyllap döwleti dolandyrypdyr. 1085-nji ýylda aradan çykýar. Şondan soň tagta Turan şa gecipdir. (Gurduň ogly). Turan şa kermandaky Seljuk türkmen döwletini 13 ýyllap dolandyrypdyr. Ol adalatly hökümdar bolupdyr. 1097-nji ýylda Turanşa hem aradan çykýar, onuň ogly Eýran şa tagta oturypdyr. Onun döwründe ilat horluk çekipdir.
Horasanda ýaşaýan oguzlaryň Kermana aralaşmagy bu ýerdäki türkmen Seljuk döwletiniň gowşamagyna hem-de onuň ýykylmagyna täsir edipdir. 1181-nji ýylda Oguzlar Berdesir basyp alýarlar. Şeýlelikde Kermanda 136 ýyl dowam eden Kermandaky türkmen Seljuk döwleti 1187-nji ýylda öz ornuny ýitiripdir, döwlet ýykylypdyr.


text:
Gazagystanyň resmi taýdan hasaba alynmadyk oppozision “Alga” partiýasynyň türmedäki başlygynyň aýaly öz adamsynyň hukuklarynyň bozulýandygyny aýdýar.
Duşenbe güni Wladimir Kozlowyň aýaly Aliýa Turusbekowanyň Almatada žurnalistlere habar bermegine görä, oňa Milli howpsuzlyk komitetiniň ofiserleri öz adamsy bilen duşuşmaga rugsat bermeýärler.
Turusbekowa adamsy tussag edileli bäri oňa azyk önümlerini we egin eşikleri geçirmek üçin eden synanyşyklarynyň hem netijesiz bolandygyny belleýär.
Ol Kozlowyň aklawjysynyň hem öz müşderisi bilen ikiçäk duşuşmagyna ýol berilmeýändigini sözüne goşýar.
Bu aýyplamalar barada gazak häkimiýetlerinden kommentariý alyp bolmady.
26-njy ýanwarda Gazagystanyň Milli howpsuzlyk komiteti Kozlowy tussag etdi we ony Žanaözende “sosial ýigrenji öjükdirmekde” aýyplaýar.
Geçen ýylyň dekabrynyň ortalarynda polisiýa Žanaözende iş taşlaýan nebitçileriň on altysyny atyp öldüripdi.


text:
Türkmenistanda Garaşsyzlyk baýramynyň bosagasynda 1002 bendiniň günäsiniň geçilýändigi yglan edildi.
Şu gün Türkmenistanyň döwlet eýeçiligindäki telekanalyň “Watan” habarlar programmasynda berlen maglumata görä, bu karara prezident Gurbanguly Berdimuhamedow resmi taýdan gol goýdy.
Şeýle-de, bu baýramçylyk mynasybetli raýatlygy bolmadyk 609 adama Türkmenistanyň raýatlygyny bermek barada hem karara gol goýlandygy mälim edildi.
Türkmenistanda uly baýramçylyklaryň bosagasynda bendileriň günäsini geçmek indi däbe öwrüldi. Öňki prezident Saparmyrat Niýazowyň döwründe başlanan bu endik häzirki prezident tarapyndan hem dowam etdirilýär.


text:
Täjigistan iki gyrgyz raýatyny Gyrgyzystana iberdi olar “Yslam döwleti” toparynyň hatarynda Siriýada we Yrakda söweşmek üçin adamlary hakyna tutmak bilen bagly aýyplamalar esasynda sud edilerler.
Gyrgyzystanyň Baş prokuraturasy Jahongir Kurmişewiň we Kanybek Miýimanowyň Gyrgyzystanyň kanun goraýjylaryna tabşyrylandygyny 30-njy noýabrda tassyklady.
Gyrgyzystanyň bu iki raýaty Täjigistanyň demirgazyk Sughd regionynda sentýabr aýynda tussag edilipdi. Olar dört täjik zenanyny öz çagalary bilen bilelikde “Yslam döwleti” toparyna goşulmaga ynandyrmakda we olaryň Gyrgyzystanyň hem Türkiýäniň üstünden Siriýa aşmagyny gurnamakda aýyplanýarlar.
Täjigistanyň häkimiýetleri sentýabr aýynda toparyň ýurduň daşyna çykmagynyň öňüni alyp, derňewe başlapdy.
Täjigistanyň we Gyrgyzystanyň häkimiýetleri ýüzlerçe raýatynyň “Yslam döwleti” toparynyň düzüminde Siriýada we Yrakda söweşýändigini aýdýarlar.


text:
Italiýanyň Ýokary kassasion sudy geçen ýyl gazak dissidentiniň aýalynyň we gyzynyň deport edilmegi “mese-mälim bikanun” diýip karar çykardy.
Gazak oligarhy Muhtar Ablýazowyň aýaly Alma Şalabaýewa we onuň alty ýaşyndaky gyzy Alua 2013-nji ýylyň maý aýynda Italiýada geçirilen reýdde ele salnyp, mejbury ýagdaýda Gazagystana ugradylypdy. Bu waka Italiýada uly seslenme döredipdi.
Italian hökümetiniň ýüz tutmalarynyň yz ýany, dekabr aýynda gazak hökümeti Ablýazowyň aýalynyň we gyzynyň Italiýa dolanmagyna rugsat berdi.
Şalabaýewa we onuň gyzyna Italiýada bosgunlyk statusy berlipdi. Ablýazow häzirki wagt Fransiýada tussaglykda saklanylýar. Ol Russiýa we Ukraina ekstradisiýa edilmegine garşy göreşýär.


text:
Orsýet ýaňy-ýakynda Müsürde heläkçilige uçran uçarynda wepat bolan ilkinji pidasyny jaýlady. Şol bir wagtda-da ABŞ-nyň we Britaniýanyň resmileri uçaryň içinde bomba ýarylyp, ýere gaçyrylandygyny çak edýärler.
Kogalymawia/Metrojet tarapyndan dolandyrylan Airobus A321-200 kysymly uçaryň 31-nji oktýabrda Müsüriň Sinaý ýarymadasynda heläkçilige uçramagy zerarly 224 adam wepat boldy. Ýolagçylaryň köpüsi Müsüriň Gyzyl deňizdäki Şarm el-Şeýh kurortyndaky dynç alyşdan soň öýlerine barýan orsýetlilerdi.
Uçar heläkçiliginiň ilkinji pidasy 5-nji noýabrda Sankt-Peterburgyň 160 kilometr günortasynda ýerleşýän Welikiý Nowgorod şäherinde jaýlandy. Hossarlary 60 ýaşly Nina Luşenko bilen hoşlaşdylar.
Howa kärhanasynyň, şeýle-de Müsüriň we Orsýetiň resmileri uçaryň heläkçilige uçramagynyň anyk sebäplerini aýdardan entek irdigini nygtaýarlar, emma ABŞ-nyň we Britaniýanyň howpsuzlyk çeşmeleri hadysa boýunça geçiren öz barlaglarynyň uçaryň üstünde bomba ýarylandygyny görkezýändigini aýdýarlar.
Britaniýanyň çaklamasy
Britaniýanyň daşary işler sekretary Filip Hammond Britaniýanyň telewideniýesinde 5-nji noýabrda eden çykyşynda bomba hüjüminiň netijesidir öýdülip güman edilýän bu tragiki hadysanyň aňrysynda “Yslam döwleti” toparynyň ýatan bolmagynyň ahmaldygyny aýtdy.
Hammond “YD” toparynyň Sinaý ýarymadasyndaky bölüminiň Orsýetiň ýolagçy uçaryny urup ýykmagyň jogapkärçiligini öz üstüne alandygyny belledi.
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň metbugat wekili uçaryň heläk bolmagynyň sebäbi barada Hammondyň öňe süren çaklamalaryny derhal ret etdi.
Dmitriý Peskow 5-nji noýabrda žurnalistleriň öňünde çykyş edip, Orsýet heläkçiligiň sebäpleri barada “belli bir düşündiriş” berip bilmeýär, häzirlikçe sebäp hökmünde öňe sürlen islendik çaklamanyň toslama boljakdygyny aýtdy.
4-nji noýabrda ”Yslam döwletine” Sinaý ýarymadasyndaky ýaran bölüm özüniň “YD” toparyna wepaly bolmaga kasam etmeginiň bir ýyllygyny bellemek üçin bu hüjümi öňünden planlaşdyrandygyny habar berdi.
Howpsuzlyk boýunça resmiler we derňewçiler uçara daşyndan hüjüm edilen bolmagynyň gümanadygyny ýaňzydyp, Sinaý ýarymadasyndaky jeňçileriň dokuz müň metr beýiklikden barýan uçary urup ýykmak üçin gerek bolan tehnologiki ýaraga eýedikleriniň juda şübhelidigini belleýärler. Şol sebäpli-de esasy üns häzir agzalýan partlamanyň uçaryň öz içinde bolandyr diýen çaklama gönükdirildi.
Uçar heläkçiliginiň Britaniýanyň premýer-ministri Dewid Kameronyň Müsüriň prezidenti Abdel-Fattah el-Sissi bilen 5-nji noýabrda Londonda geçirýän gepleşikleriniň üns merkezinde bolmagy mümkin.
Adatdan daşary çäreler
Britaniýa Şarm el-Şeýhe gatnaýan uçarlaryny wagt möhleti belli bolmadyk aralykda ýatyrýandygyny yglan etdi. Filip Hammond britaniýaly syýahatçylaryň Gyzyl deňizdäki kurortdan öz ýurduna 6-njy noýabrda, Müsüriň aeroportynda ähli howpsuzlyk çäreleri berjaý edilensoň, dolanjakdyklaryny aýtdy.
Orsýetiň Sinaý ýarymadasynda heläkçilige uçran ýolagçy uçary Irlandiýada hasaba alnypdy we şol sebäpdenem Irlandiýanyň howaýollary häkimiýetleri derňewlere gatnaşýarlar.
Halas edijiler heläkçilige uçran uçarda wepat bolan adamlaryň 140-synyň jesedini we 100-den gowrak beden böleklerini tapdylar.
Orsýetiň Adatdan daşary ýagdaýlar boýunça ministrligi orsýetli halas edijileriň heläkçiligiň bolan ýerinde öz gözleg işlerini 5-nji noýabrda tamamlajakdyklaryny aýtdy.


text:
Owganystanda howpsuzlyga gözegçiligi, öň bellenişi ýaly, 2014-nji ýyla çenli ýerli güýçlere tabşyrmak Demirgazyk atlantik alýansyna başardar diýip, NATO-nyň baş sekretary Anders Fog Rasmussen düýn Gresiýa eden saparynda aýtdy.
Onuň sözlerine görä, owgan goşunlary ýurduň howpsuzlygyny özleri üpjün edip bilýändiklerini subut edýänçä, Owganystanda ýeterlik derejede harby gullukçy saklanar.
Rasmussen şeýle-de ekstremistler bilen göreşde NATO-nyň öňe gidişlik gazanandygyny, hemme ýerde talyplaryň ýeňlişi başdan geçirýändiklerini habar berdi.


text:
ABŞ öz sowuk urşy döwründen galan söwda kanunyny üýtgedýänçä, Moskwa Bütindünýä Söwda Guramasynyň çäklerinde Amerika bilen bolan söwda gatnaşyklary boýunça borçnamalaryny berjaý etmez. Bu barada çarşenbe güni Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow aýtdy.
Lawrowyň sözlerine görä, Moskwa 1974-nji ýylda girizilen “Jekson-Wenik” kanunynyň ýatyrylmagyna garaşýar. Bu kanun 1974-nji ýylda Sowet Soýuzyna basyş görkezmek üçin girizilipdi we ol henizem Orsýetiň söwda gatnaşyklaryny çäklendirip gelýär.
“Biziň Bütindünýä Söwda Guramasyna girmegimiz boýunça ähli degişli resminamalar tassyklanandan soň hem, ‘Jekson-Wenik’ kanuny öz güýjüni saklasa, onda biziň Bütindünýä söwda guramasynyň çäklerinde öz üstümize alan borçnamalarymyz Amerika babatynda berjaý edilmez” diýip, Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow nygtady.


text:
-
10 ýaşyndaky Raşid Al-Hajjawi Ýuwentus bilen ylalaşdy
Bu sezonyň başynda wajyp transferleri durmuşa geçiren Italiýanyň çempiony Ýuwentus (Juvent...
-
Paytagtymyzdaky Halkara Howa menziliniň gurluşygynyň tamamlanmagyna az wagt galdy
Bütin Türkmen Halkyna şowly bolsyn..
-
Türkmen talyplarynyň ýasan roboty!!!
Berekella oglanlar!! Ugruny özi tapyp hereket edýän we şol bir wagtyň özünde daş-töweregin...
-
Sil Parižde ýaşaýşy duruzdy
Fransiýanyň paýtagty Parižde güýçli ýagyşlar sebäpli medeni ýerler ýapyldy, öýsüzlere bols...
-
55 ýaşyndaky Ene üçem dogurdy
55 ýaşyndaky Ene Şeron Katts üçem çagajyk dünýä inderdi. EKO (emeli tohumlandyrma) bejergi...
-
Dubaý otaglary suwuň aşagynda boljak ajaýyp suwüsti jaýlary gurmagy meýilleşdirýär
Birleşen Arap Emirligi we esasan hem Dubaý, özleriniň innowasion we geň galdyryjy konseptl...
-
Audi zawodyny suw aldy
Germaniýanyň günorta-günbataryndan ýerleşýän Baden-Wuerttemberg böleginde ýagan güýçli ýag...


text:
Türkmenistan — Hindistan duşuşygynyň öňüsyrasynda ýurdumyzyň milli ýygyndysynyň baş tälimçisi, Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Amangylyç Goçumow köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleriniň sowallaryny jogap berip, şeýle diýdi:
— Futbolçylarymyz ýurdumyzda geçirilýän oýunlarda şowly çykyş edip bilýändigini Türkmenistan — Eýran duşuşygynda subut etdiler. Şu gezek hem gowy oýun bolup, gerekli netijäniň alynjakdygyna ynanýarys. Biz öz janköýerlimiziň arasynda çykyş edýäris. Şu duşuşykdaky we 13-nji oktýabrda Guamyň milli ýygyndysy bilen boljak duşuşykdaky şol artykmaçlygymyzy peýdalanyp, utuk gazanmak biziň iň esasy maksadymyz. Şu wagt milli ýygyndymyz bir utuk toplap, toparçada dördünji orunda barýar. Ýöne şu iki duşuşykda hem ýeňiş gazanyp, biziň görkezijilerimizi gowulandyrmaga mümkinçiligimiz bar. Häzirlikçe bolsa Türkmenistanyň milli ýygyndysy ähli toparçalarda dördünji orny eýeleýän ýygyndylaryň arasynda iň ýokary netijäni görkezen topardyr.
Duşuşyga gowy taýýarlandyk diýip bileris. Ýokary liganyň 28-nji tapgyryndan soň, Gökdere jülgesinde okuw türgenleşigini geçdik. Näme üçin Aşgabatda däl?! Bu sowalyň jogaby juda sada. Biziň daş-töwrekdäki täsirlerden ünsümizi sowup, bar ünsi futbola jemlemegimiz üçin Gökdere ýaly asuda ýer gerekdi. Ýolbaşçylarymyz sag bolsun, türgenleşik wagtynda biz ähli mümkinçilikler bilen doly üpjün edildik.
Duşuşyk möhüm, wezipe aýdyň! Şeýle-de bolsa, ozalky düzümimizden käbir üýtgetmeler bilen oýna gelmeli bolduk. Ýygyndymyzyň düzümine alan futbolçylarymyzyň käbiri ligadaky ýaryşlarda şikes aldy, käbiri bolsa iki sary kart sebäpli bu duşuşyga gatnaşyp bilenok. Biz Ruslan Mingazow, Nikita Gorbunow, Süleýman Orazow, Rahymberdi Baltaýew, Serdar Geldiýew ýaly futbolçylarymyzdan bu duşuşykda peýdalanyp bilmeris. Olara derek Dawid Sarkisow, Amir Gurbany ýaly tejribeli futbolçylar milli ýygyndymyzyň düzümine çagyryldy. Okuw-türgenleşigi döwründe ýygynda täze goşulan oýunçylar bilen aýratynlykda işlenip, olaryň oýun pursadynda topar bilen sazlaşykly hereket etmegi üçin hemme çäreler görüldi.
Dogrusy, biz Hindistanyň milli ýygyndysynyň dünýä çempionatynyň saýlama tapgyrynda geçiren duşuşyklarynyň wideýazgysyna tomaşa edip, olaryň oýun taktikasy barada maglumat almaga mümkinçilik bolmady. Ýöne bu bizi ynjalykdan gaçyranok. Biz toparymyza ynanýarys. Esasy zat, oglanlarymyzyň aljyraman, erkin futbol oýnamagydyr.
Ertirki oýna nähili 11-lik bilen çykarys. Bu entek doly kesgitlenenok. Esasan hem, derwezewanlar babatda ýaýdanjaňlygymyz bar. Milli ýygyndymyzyň mundan ozalky esasy duşuşyklarynda derwezesini goran Nikita Gorbunowyň şikes almagy bilen bu duşuşykda derwezäni Sergeý Kuznesow bilen Mämmet Orazmuhammedowa ynandyk. Mämmet uzak ýyllardan soň, milli ýygynda ilkinji gezek goşulýar. Sergeý bolsa, geçen üç duşuşykda biziň düzümimizde bolan bola-da, entek esasy oýunlara çykanok. Ol diňe Saud Arabystanynda ýerli «Al-Hamriýah» topary bilen geçiren ýoldaşlyk duşuşygymyzyň ikinji ýarymynda derwezäni gorady. Ýöne biz futbolçylarymyzyň iň gowularyna ýurdumyzyň futbol abraýyny goramagy ynanarys. Biziň umytlarymyz ýerine düşer diýip tama edýäris. Ildeşlerimizi bizi goldamaga çagyrýarys. Çünki janköýerleriň goldawy islendik topara, şol sanda milli ýygynda hem goşmaça güýç-kuwwat berýär.


text:
Anna güni Ýaponiýanyň demirgazyk-gündogar adasynda dörän 8,9 ball derejesindäki ýer yranmadan soň, tolkunlarynyň beýikligi 10 metre çenli ýetýän sunami adany basdy.
Munuň Ýaponiýanyň taryhyndaky iň güýçli ýer yranmalaryň biri bolandygy aýdylýar.
Ýaponiýanyň premýer-ministri Naoto Kanyň bellemegine görä, bu ýer yranma ýurda “uly möçberde zyýan ýetiripdir”.
"Biz bu heläkçilik bilen bagly işlere seretjek we ähli kişiniň howpsuzlygyny üpjün etjek ýörite edara döretdik. Bu edara ýykgynçylygyň derejesini boldugyndan azaltmak ugrunda iş alyp barar” diýip, Naoto Kan belledi.
Berilýän maglumata görä, häzire çenli ölenleriň resmi sany 60 töweregi bolupdyr. Köp adamyň hem dereksiz ýitendigi aýdylýar.
Käbir çeşmeler Ýaponiýanyň polisiýasyna salgylanyp, kenarýaka sebitlerinde 300 töweregi jesetleriň hem tapylandygyny aýdýarlar.


text:
Duşenbe güni Malaýziýanyň Pinang şäherinde agyr atletika boýunça 20 ýaşa çenli ýetginjekleriň arasynda geçirilýän dünýä ýaryşynda türkmenistanly D.Ismailow bürünç medala mynasyp boldy.
Türkmenabat şäherinden sport ussady,19 ýaşly D.Ismailow 62 kilograma çenli agramlyk kategoriýasynda çykyş etdi.
Ol ştangany siltäp götermekde 135 kilogramy göterip, bu görnüşde ikinji orunda boldy. Ştangany itekläp götermekde bolsa, ol 151 kilogramy göterip, bäşinji ýeri aldy. Şeýlelikde, bäsleşigiň umymy jemi boýunça ol üçünji orna eýe boldy.
7-nji iýulda öz agramlary 105 kilogramdan ýokary bolan ştangaçylaryň hatarynda türkmenistanly ýene bir agyr atletikaçy H.Toýçiýew çykyş eder. Ol 2010-njy ýylda Aziýa regiony boýunça geçirilen halkara ýaryşynda kümüş medala eýe bolupdy.