text:
Pelopannes urşy
Mowzuk: Polonnepes urşy.
Meýilnama:
1. Urşuň sebäpleri
2. Urşuň esasy döwürleri
3. Afinanyň ýeňilmegi. Onuň sebäpleri.
1. B.e.öň 431-nji ýylda başlanan we 27 ýyl dowam eden Afiny bileleşigi bilen Peloponnes bileleşiginiň arasynda bolan urşa Pelopannes urşy diýilýär. Bu iki bileleşigiň ykdysady, durmuşy we syýasy taydan tapawutlary uly bolupdyr. Has-da syýasy garşylyklar ýiti bolupdyr. Afiny Gresiýada demokratiýanyň daýanjy hökmünde görlüpdir. Spartakda bolsa aristokratik topar dolandyrypdyr.
Afinyň esasy bäsdeşiniň biri Korinf bolupdyr. Günbatarda onuň ykdysady bähbitlerine Afiny päsgel beripdir. Şonuň üçinem ol b.e. öň V asyryň 30-njy ýyllarynda Afinyny harby taýdan ýok etmegi talap edipdir. Pellopanes bileleşiginde Afiny bilen uruş hereketlerini alyp barar ýaly ýeterlik güýji, taýýarlygy bolmandyr. Ýöne ol urşa başlamaga mejbur bolupdyr. Korinf, eger uruş yglan edilmese, bileleişikden çykjakdygyny yglan edipdir.
Urşuň hakyky sebäbi Afiny tarapyndn Pelopannes bileleşigine howp abanmagy bolupdyr. B.e.öň V asyryň 30-njy ýyllarynyň ahyrynda urşuň başlanmagyna bahana bolup hyzmat eden üç sany waka bolupdyr. Birinjisi Kerkirada demokrtik we aristokratik toparlaryň arasynda başlanan raýatlyk urşuna Korinf bilen Afiny hem çekilmegidir. Bu işe Afinynyň goşulmagyna Korinfiň juda gahary gelipdir. Ikinjisi Afinynyň Magara şäherine garşy geçiren çäreleridir. Magara öň Afiny deňiz bileleşigine girip, soňra pelopnistileriň tarapyna geçen ekeni. Ol Afinyda söwda etmegini dowam edipdir. B.e.öň 432-nji ýylda Afiny özüniň we bileleşigiň agzalarynyň bazaarlaryna magara harytlaryny getirmegi gadagan edipdir. Bu bolsa Magaranyň ykdysadyýetini uly ugry bolupdyr we ol uruşmagy talap edipdir.
Üçünji bahana bolsa, Afinynyň garşydaşlarynyň Afiny deňiz bileleşiginden Halkidikanyň iri şäherleriniň biri bolan Patideýanyň bölünip aýrylmagyny gazanmaga çalşandyklarydyr. Muny basyp ýatyrmak üçin uly deňiz güýçlerini we güçli goplit goşunyny ibermeli bolupdyr. Polonnepes bileleşigi urşa 60 müňli gowy tälim berlen gury ýer goşunyny, 300 töweregi gämini çykaryp bilipdirler. Afiny bolsa 400 s any gowy enajmalaşdyrylan triýer, 32 müň goplit, 1200 atly goşun çykaryp bilipdirler.
Spartaklylar Afiny çozup girip, afiny goplitlerini galadan çykaryp, aýgytly söweşde ýok etmegi meýilnamalaşdyrdylar. A finy bolsa Pelopanesi deňizde gabap, gury ýere goşunlary düzüp, garaşylmadyk ýerlerden çozmak we goňşy adalary basyp alyp, duşmany ýok etmek meýilnamasyny düzupdirler.
2. Pelopennes urşuny esasy iki d öwre bölýärler:
1. Arhidam urşy (b.e.öň 431-421 ý)
2. Sisiliýa ýöriş we Dekeleýa urşy (b.e.öň 415-404 ý)
Bu urşuň aýratynlygy uruş hereketleriniň bir wagtyň özünde Gresiýanyň dürli ýerlerinde alnyp barylmagydyr.
Pelopannes urşunyň döwri Sparta patyşasy Arhidamyň ady bilen atlandyrylypdyr. Ilki Spartanyň tarapdary fiwulylyar Plateýa çozupdyrlar. Oňa Afiny kömek beripdir. Gabaw bäş ýyllap çekipdir. Arkidam öňki düzülen meýilnama esasynda Attika çozupdyr. Ilatyň köp bölegi Afinynyň diwarlarynyň aňyrsynda gizlenipdirler. Spartalylar Attikanyň oblastyny tozdurypdyrlar. Olar şeýdip duşmanyny aýgytly söweşe çykarjak bolupdyrlar. Afinynyň ilaty Pireý porty arkaly perekli zatlar bilen üpjün edilipdir. Spartalylaryň galany gabamak tejribesi bolmandyr. Arhidan Attikada bir aý bolmansoň, Peloponnese gaýdypdyr. Spartalylar b,eöň 427-nji ýyla çenli her ýyl (diňe b,e,öň 429-njy ýylda däl) Attikany tozduryp maksadyna ýetmäge çalşypdyrlar. Ýöne netije bolmandyr.
B,e,öň 430-njy ýylda Afinyda garaşylmadyk ýagdaýda garahassa keseli ýaýrapdyr. Ilatyň dörtden bir bölegi gyrlypdyr. “Kesel adamlaryň bedenine-de, ruhuna-da zyýanly täsior etdi” diýip Plutark ýazypdyr. Perike hem keselden ölüpdir. Sparta bu ýagdaýdan peýdalanyp. Afiny deňiz bileleşigini dargatmaga synanşypdyr. Potideýada gozgalaň turupdyr, Lesber adasay bölünip aýrylypdyr. Olar Spartadan kömek sorapdyrlar. Ýöne 100 gämiden ybarat afiny deňiz güýçleri Peloponese baryp, spartalylary çykalgada saklapdyrlar. 1000 goplitli beýleki bir Afiny eskadrasy bolsa Lesbasyň esasy şäheri Mitilenyny gabapdyr we boýun egdiripdir. Gozgalaňçylara agyr harby töleg salnypdyr, ýeriniň bir bölegi alnyp, oňa 2700 Afinylyny göçürip eltipdirler. 1000 mitileny aristokratyndan az alnypdyr.
Afiny duşmanyň ähli çozuşlaryny yza serpikdirmegi başarypdyr. Afinylylar Peloponnesi töwerekleýin gabamak işini hem durmuşa geçiripdirler. Baryp Perikliň döwründe b,e,ö 431-430-njy ýyllarda 150 triýel Peloponnesiň kenarlaryny tozdurypdyr, Kefalleniýa, Zakinf adalary, Solliý şäheri eýelenipdir. Korinfiň günbatar deňiz, ýoluna gözegçilik edýän Nawpakt şäheri berkidilipdir. Gresiýanyň günbatar kenarynda Sfinynyň täsir ediş zology emele gelipdir. Şolara daýanyp, Afiny geljekde üstünlikli uruş hereketlerini geçirip biljekdi.
Afinynyň Halk ýygnagynda urşuň ilkinji bäş ýylynyň kynçylyklary döwründe iki toparyň arasynda gazaply syýasy göreş gidipdir. Kleonyň baştutanlygyndaky topar aýgytly hüjüm etnegiň, ähli güýçli, serişdeleri ulanmagyň tarapdary bolupdyr.
Iki ýer eýesi Nikiniň topary bolsa goranyň hereketlerini alyp barmagyň we Spar bilen ýaryşyk baglanşmagyň tarapdary bolupdyr. Iri gan ussahanasynyň eýesi Kleonyň tarapdarlary üstüň çykypdyrlar.
B,e,öň 426-njy ýyldan başlap, Afiny hüjüme geçip ugraýar. B,e,öň 426-424-nji ýyllarda esasy uruş hereketleri Gresiýanyň günbatar welaýatlarynda bolupdyr. B,e,öň 426-njy ýylda afinylylar starteg Demosfeniň baştutanlygynda Solliniň ýanynda pelonneslileriň 3 müň goplitli goşunyny ýeňýär. Sisiliýada käbir üstünlikler gazanylypdyr.
Afinylylar Günbatar Messeniýada Spartany güýçli ýeňlişe sezewar edipdirler (b,e,öň 425ý) Starteg Demosfen Pilos diýen ýerjagazy eýeläpdir. oňa messeniýanyň ilatlary hem gelip goşulypdyrlar. Sparta Attikadan we beýleki ýerlerden hem goşunlaryny çagyryp getiripdir we Pilos duralgasyny bekleýän Sfakteriýa adajygyny eýeläpdir. şeýle-de bolsa afinylylar spartalylaryt zabt edip alypdyrlar. Gresiýanyň taryhynda spartalylar ilkinji gezek ýesir alnypdyrlar. 292 goplit we 120 spartaly begzada Afinä iberilipdir. B.e,öň 424-nji ýylda afinylylar harby taýdan möhüm ähmiýeti bolan Kifery adasyny eýeläpdirler. Spartanyň ýagdaýy ýaramazlaşypdyr.
3. Şeýle-de bolsa, afinylylar Pelopannes bileleşigine kembaha garap, ýalňyşypdyrlar. Baryp b,e,öň 425-nji ýylda afinylylar Korinfiň ýanynda kiçiräk goşuny bilen ýeňlip gaýdypdyr.
Biziň eramyzdan öň 424-nji ýylda Afiny Beotýanyň polislerini Pelopannes bileleşiginden çykarmaga synanşypdyr. Ýöne Deliý obasynyň ýanynda bolan çaknyşykda Afiny Arkidam urşunyň dowamyndaky iň uly şowsuzlygyna uçrapdyr.
Biziň eramyzdan öň 424-nji ýylda Afinynyň Sisiliýadaky goşunlary hem yzyna dolanmaly bolupdyrlar. Sparta-da talantly serkerde Basidiň baştutanlygyndaky goşun bilen Afinynyň gowşak ýeri bolan Halkidikadan zarba urmak karar edilýär.
Ol bütin Gresiýanyň içi bilen geçip , Egeý deňziniň Frakiýa kenaryna gelýär. Ol makedan patyşasyny we ýerli şäherleriň birnäçesini öz tarapyna çekip, Afinynyň bu ýerdäki esasy şäheri – Amfiply gabaýar. Afinydan Kleonyň baştutanlygynda gelen goşun bilen bolsa çaknyşykda afinylylar ýeňilýär. Kleon we Brasid bolsa wepat bolýar (b,e,öň 422). Ýöne Sparta hem güýçden gaçypdyr. Olar Afinydan Pilosy (Spartanyň 75 km golaýynda), Kiterany azat etmelidi, ýesirleri gaýtaryp getirmelidi. Afinynyň ýagdaýy hem gowy bolmandyr. Nikiniň täsiri güýçlenip, b,e,öň 421-nji ýylda ýaraşyk baglaşylýar. Oňa Nikiý ýaraşygy diýlip, onuň şertlerine görä, uruşdan öňki ýagdaýy saklamak barada, bir-birege basylyp alnan şäherleri, ýesirleri gaýtaryp bermek, gaçgak gullary, goçaklary kabul etmezlik barada ylalaşylýar. Ýaraşyk baglanylsa-da urşuň esasy sebäpleri aradan aýrylmandyr, Ýaraşygyň möhleti 50 ýyl bolsa-da, iki tarapam güýç ýygnamaga başlapdyr.
B,e,öň 415-404-nji ýyllarda Peloponnes urşunyň 11 döwrüniň wakalary bolup geçipdir. Uruş hereketlerini Afiny başlapdyr. Harby hereketleriň esasy ugry ýene-de günbatarda bolupdyr. Afiny Nikiý şernamasyny doly ýerine ýetirmändir. Ol Kifera adasyny we Pilos şäherini gaýtaryp bermändir. Afiny Sparta bilen Korinfiň agzalalygyndan peýdalanjak bolupdyr (Korinf we Beotiýa ýaryşyga garşy ekenler).
Afiny amarly pursat arap, b,e,öň 415-413-nji ýyllarda Sisiliýa ýöriş gurapdyr. Ýörişe Afinynyň ökde serkerdeleri Nikiý, Lamah, Perikliň ýegeni Alkwiad baştutanlyk edipdirler. 200 triýerden 10 müň goplitden, 28 müň ýeňilýaragly goşun we küregçilerinden ybarat goşun Sisliýa baranda, bulary Afinynyň tarapdarlary hem (Regiý, Messena, Katana) sowuk garşylapdyrlar. Afinylylar esasy şäher Sirakuzyny gabapdyrlar. Sirakuza Poleronnesden tejribeli baştutan Gilippiň ýolbaşçylygynda kömekçi goşun gelipdir. Afinynyň Demosfeniň baştutanlygyndaky harby deňiz güýçleri b,e, oň 413-nji ýylda bolan deňiz söweşinde ýok edilipdir. Sirakuzyny gabap gury ýer goşunlary hem Afinä dolanmak üçin, Sisliýanyň içine çekilipdirler. Ýöne olary yzarlap ýetip ýok edipdirler we ýesir alypdyrlar. Nikiý we Demosfen jezalandyrylypdyr. Ýesirleri bolsa gul edipdirler. Afinynyň Sisliýada ýeňilmegi uly betbagytçylyk bolupdyr. Sebäbi 200 triýe onuň deňiz güýçleriniň üçden ikisi, 10 müň goplit bolsa, goplit goşunynyň üçden biri bolupdyr. Köp serişde çykdaýjy edilipdir. Şondan soň Sparta hüjüme geçip, Afinynyň 22 km golaýynda ýerleşen Dekeleýany eýeläpdirler. Ony Ozleriniň daýanjy nokadyna öwrüpdirler. Bulara gysga wagta 20 müň töweregi hünärli gullar gaçyp gelipdirler.
Sparta ýeňmek üçin iki meseläni çäzmeli bolupdyr:
1. Spartanyň harby-deňiz güýçlerini döretmeli.
2. Afiny deňiz bilelişiginiň dargamagyny ýa-da gowşamagyny gazanmaly.
Biziň eramyzdan öň 412-nji ýylda spartalylar we onuň tarapdarlary Eýrandan pul kömegini alyp, uly harby-deňizgüçlerini döretmäge girişipdirler. Şol wagtlar Afinynyň şowsuzlygyndan peýdalanyp, Hios, bütin Ioniýa bileleşikden çykypdyr.
Bu ýagdaýdan çykmak üçin Afiny Frosy ýatyrypdyr. Gaznany doldurmak üçin bogazlardan geçýän harytlara 5 göterim salgyt saltypdyr. Deňiz güýçleri gaýtadan dikeldilýär we Ioniýa ýagdaýy kadylaşdyrmak üçin iberilýär.
Biziň eramyzdan öň 411-nji ýylda Afinyda döwlet agdarylyşygy bolupdyr. Häkimýeti 5 adamyň topary tarapyndan saýlanýan 400-leri Maslahaty ele alypdyr. Olar ähli demokratik guramalary gatyrypdyrlar. Sparta ýaraşyk teklip edipdirler, ýöne olaryň teklibi kabul edilmändir.
Deňiz güçleriniň baştutanlary demokratik gurluşyň tarapdarlary bolupdyrlar. Olar 400-leriň Maslahatynyň hökümetini ykrar etmandirler. Olaryň esasy merkezi Samosda ýerleşipdir.
B,e,öň 411-nji ýylda Abidosda, b,e,öň 410-njy ýylda Kizikda pelopaneslileri iki grek afinylylar ýeňlişe sezewar edipdirler. Şondan soň 400-leriň häkimýeti hem agdarylypdyr.
Eýran Sparta köp karz pul kömegini beripdir. Spartalylaryň täze deňiz güýçleri Lisadryň baştutanlygynda Ioniýada afinylylara garşy üstünlikli hereket edipdir. Şonda afinylylar Arginuss adalarynyň ýanynda iň soňky ýeňşini gazanyp (b,e,öň 406ý), Spartalylaryň 70 triýerini ýok edipdir.
Ýöne b,e,öň 405-nji ýylda Lisandr Afiny gämilerini aldowa salyp gabap ýok edipdir. Şondan soň halas bolmak üçin Afinyda gämide, goşun-da, pul-da, umyt-da galmandyr. Afiny şäheri gabalypdyr we boýun egdirlipdir (b,e,öň 404ý). sparta Afinä ýaraşygyň agyr şertelerini dakypdyr; Afiny deňiz bilelişigi dargadylýar, deňiz güýçleri ýok edilýär, berkitmeleri ýykylýar, uzyn diwarlar we goşunyň desgalary ýok edilýär. Afinynyň kowlan demokratlaryň garşydaşlary gaýdyp getirilýär. Demokratlaryň garşydaşlary gaýdyp getirilýär. Demokratik gurluş ýok edilip, häkimiýet Sparta ýaramly 30hökümdary eline geçýär, Afiny ýönekeý grek şäherine öwrülýär.
Afinynyň ýeňilmegine onuň öz gaýçlaerine artykmaç baha bermegi, bileleşigiň işindäki agzalalyklar, grek dünýäsiniň gowşamagyny isläp Eýranyň Sparta pul kömegini bermegiň we ş.m. sebäp bolupdyr.
Mowzuk: B.e. öň IV asyryň I ýarymynda polis ulgamynyň çökgünligi
Meýilnama
I umumy okuw
1. Grek polisleriň halkara ýagdaýy
2. B.e. öň IV asyrda Gresiýanyň durmuş-ykdysady ýagdaýy
3. Sparta b.e. öň IV asyrda
4. Korinf urşy
1.Grek polisleriniň halkara ýagdaýy Peloponnes urşundan soň örän drtgynly bolupdyr. Uruş wagtynda grekleriň içerki islerine gatyşan Eýran Sparta bilen Afiny ýaraşyk baglaşansoň hem, olaryň içerki işlerine gatyşmagy dowam edipdir.
Gresiýada täze agalyk ediji döwlet-Spartanyň bolsa, grek dünýäsinde ýolbaşçylyk etmek üçin, Afinynyňky ýaly durmuş-ykdysady we syýasy tejribesi bolmandyr.
Kiçi Aziýada grek polisleri bolsa Eýranyň gözegçiliginde bolupdyr.
2.Afinynyň ýeňilmegi, ykdysady we syýasy bileleşme bolan Afiny deňiz bileleşiginiň dargadylmagy Gresiýany dagynyklyk ýagdaýa getiripdir. Emele gelen ykdysady gatnaşyklary bökdäpdir. Uruş ägirt uly maddy, adam, pul serişdeleriniň we uly gymmatlyklaryň ýitirilmegine getiripdir. Uruş wagty zeýtun, üzüm baglary çapylypdyr. Ekin meýdanlary otlanypdyr.
Iri ýer we ussahana eýeleri girdejili hojalyk ýöredipdirler. Karz berip, göterim almak giň ýaýrapdyr. Gämi eýelerine berlen karzlarda süýthorçylyk 30 göterime baryp ýetipdir. Käbir iri gul eýeleri guluna aýry ýaşamaga we köp töleg töläp ussahanada işlemäge rugsat berýän ekenler. Şeýle gullaryň käbiri pul toplap öz-özüni satyn alýan ýagdaýlary-da bolupdyr.
Hojalykda önümçiligiň ýokarlanmagy polisleriň içinde we arasynda söwdanyň ösmegine ýardam edipdir. Polisleriň arasynda söwdanyň ösmegi b.e. öň IV asyrda zikgelenen pullaryň artmagyna getiripdir.
Uruş wagtynda Afiny köp köp pul çykdajy edipdir. Sporta bolsa , Eýranyň beren pul kömeginiň hasabyna, grek oratory Isokratyň maglumatlaryna görä, 5 müň talant pul ýygnapdyr. Olar Afinynyň taraplaryny we beýleki şäherleri talanda hem şonçarak pul edinipdirler. Uruş wagty pul zerurlygy bilen ybadathanalardaky gymmat baha zatlar, gaplar her eredilipdir.
Ýer mülkleri bilen birlikde pul hem baýlygyň bir görnüşi hökmünde emele gelipdir.
Indi baýlaryň arasynda metekler we daşary ýurtlular hem bolupdyr.
Çalt baýamagyň bir usuly hem gallanyň bahasyny ýokarlandyryp satmak bolupdyr. Polis häkimýetleri muňa garşy göreşmäge çalşypdyrlar. Afinyda gözegçileriň sanyny 10-dan 35-e ýetiripdirler. Gämide getirilen gallanyň uly mukdaryny söwdagärler gözegçileriň garamagynda gämiden düşürmän, ownuk söwdagärlere satmaly bolupdyrlar. Öň ýuridiki taydan raýatlyk derejesini almagyň esasy şerti ýeriň eýesi bolmak bolan bolsa, b.e. öň IV asyrda bu düzgün ähmiýetini ýitirip başlapdyr. Afiny raýatlarynyň köp bölegi ýerlerini ýitirip, şäherde arassa şäher durmuşynda ýaşap başlapdyrlar. Raýatlaryň orta gatlagy bolan zewgit hojalyklarynyň sany azalypdyr.
Raýat bolmadyk ilata bolsa ýer bilen meşgullanmaga mümkinçilik bolupdyr.
Raýatlaryň arasynda iň köp sanly gatlak fetler bolupdyr. Olaryň arasynda serişdesiz galan, gedaýçylykda ýaşamaga mejbur bolanlar peýd bolupdyr. Bularyň işläsi gelibem durmnadyr. Sebäbi ýönekeý zähmet gullaryň işi hasaplanypdyr. Olaryň ýaşaýşynyň esasy çeşmeleri Halk ýýgnagyna kazyýet işlerine, magistraturalara harby ýörişlere gatnaşyp alýan tölegi bolupdyr. Olaryň köpüsi daşary ýurt serkerdelerine hakyna durupdyrlar. Gresiýada hakynatutmalaryň öz hyzmatlaryny hödürleýän ýörite bazarlary emele gelipdir (Lakonikada, Arkadiýada, Korinfded, Fessaliýada. Fokidada).
Hakynatutma goşunlaryň giň ýaýamagy, beýleki tarapdan bolsa, uruş wagty raýatlardan düzülýän goplit goşunynyň polisiň harby guramasy hökmünde ähmiýetiniň gaçmagy polis ulgamynyň çökgünliginiň aýdyň mysalydyr.
3.Pelopomus urşundan soň , Afinynyň grek dünýäsindäki agalygynyň ýerine Sparta gelipdir. Spartanyň harby bölümleri harby baştutanlar – garmostlaryň ýolbaşçylygynda ähli öňki afiny bileleşigindäki polislerde ýerleşdirilipdir. Spartanyň Afinyňky ýaly beýleki polisleri dolandyrmak tejribesi bolmandyr. Uruş gutaransoň , Sparta nawarhy Lisandr beýleki “azat edilen” şäherlerde spartaparaz onluklaryň häkimýetlerini ornaşdyrypdyr. Spartanyň içerki işlerine gatyşmagyna garşy çykan polislere jeza beriji ýörişler edilipdir. Meselem, Sparta demokratik Elida garşy Peloponnisiň ähli güýçlerini jemläp, ullakan goşun bilen iki ýyllyk ýöriş edipdir we tozdurypdyr. Sparta hat-da öz güýçli taraplaryny Korinf bilen Fiwä hem ulumsylyk bilen garapdyr. Bu şäherlerde Sparta garşy meýiller güýçlenip ugrapdyr.
Spartada öz täsirini berkitmek Afinyda hem başartmandyr. B.e. öň 4040-nji ýylda ýaraşyk baglaşylan badyna Afinyda häkimýet başyna Oguzlaryň oligarhik hökümeti gelipdir. Olary demokratlara garşy edýän terrorçylygy üçin otuz tiranlar diýip atlandyrypdyrlar. Spartalylaryň hojaýynlyk etmegi demokratik toparl;aryň gaharyny getiripdir. Sürgünlikdäki demokratlaryň topary Strateg Frasibulyň baştutanlygynda otuz tiranklaryň üstüne hüjüm edipdirler we sparta garnizony kömek etse-de , olary ýeňipdirler. Otuz tiranyň häkimýeti ýykylyp, demokratik guramalar dikeldilipdir.
Täze patyşa Aratkserks II (b.e. öň 404-358) spartalylary doganyna kömek edendigi üçin bagyşlamandyr. Sparta bilen Eýranyň arasyndaky gatnaşyklar juda ýitileşipdir. Sparta Kiçi Aziýa 10 müň goplit goşunyny we Beýik lakamly patyşa Agesilaýyň baştutanlygynda uly flot eltip, parslara garşy uruş hereketlerini başlapdyr. Eýran bilen Spartanyň arasyndaky bu uruş b.e. öň 399-njy 394- ýýllarda bolupdyr. Agesilaý b.e. öň 395-nji ýylda Sardanyň golaýynda uly ýeňiş gazanypdyr. Kiçi Aziýadaky şäherlere-de Sparta öz düzgünlerini ornaşdyryp başlapdyr. Pars satraplary bolsa , ähli ýerlerde Sparta garşy gürrüňler geçiripdirler . Olar Kiçi Aziýada we Balkan Gresiýasynda duşmanyna garşy güýçlere öjükdirmek üçin altyhna gysganmandyrlar. Iolar Afinyda , Argasda, Korinfde, Fiwyda täsirli syýasatçylary satyn alypdyrlar.
Uruş hereketlerini ýene-de Sparta başlapdyr. Ilki ol Beotiýa çozupdyr. Ýöne galiaztyň eteginde goşuny derbi-dagyn edilipdir, serkerde Lisandr wepat bolupdyr.
Şondan soň (b.e. öň 395ý) spartalylara garşy güýçli bileleşik emele gelip, oňa Afiny, Korinf, Argas, Ewbeýa, G.b.Gresiýanyň birnäçe welaýatlary we beýlekiler giripdir.
Bileleşigiň goşunlary Korinfiň günortaragynda ýerleşen Nemeýa diýen ýerde jemlenip başlapdyr. . Sparta howlukmaçlyk bilen 23 müňli goplit goşunyny ýygnap, Nemeýa getiripdir. Kiçi Aziýada ýören patyşa Agesilaýa haýal etmän Sparta dolanmak buýrulypdyr.
Spartanyň töweregi duşmanlarynyň halkasy bilen gurşalypdyr. Spartalylar bileleşikdäkileriň haýal-ýagallygyndan we agzalalykdan peýdalanyp, olary ýeňipdir we Sikion şäherini basyp alypdyr. Agesilaý hem Beotiýa gelip, Koroneýanyň ýanynda ýeňiş gazanypdyr. Ol söweşde agyr ýaralanypdyr. Bileleşigi doly derbi-dagyn etmek Sparta başartmandyr.
Şol ýyl (b.e. öň 394ý) Agesilaýyň Kiçi Aziýada galdyran flot Knidiň eteginde parslar tarapyndan çym-pytrak edilipdir. Sparta Kiçi Aziýadaky we adalardaky Agesilaýyň basyp alan ýerlerini ýitiripdir.
Spartanyň şowsuzlyklara uçrap ýöreninden peýdalanyp, Afiny parslaryň pul kömegi bilen Afinynyň we Pireýiň berkitmelerini , Uzyn dowarlary we Egeý deňziniň demirgazyk kenarynda öz täsirini dikeldip başlapdyr. Söwda ýollarynda we bogazlarda 10 göterimli salgyt girizipdir. Hakykat ýüzünde Afiny deňiz bileleşigi gaýtadan döräp başlapdyr.
Eýran Korinf urşunda grek şäherleri biri-birini güýçden gaçyrar ýaly syýasat alyp barypdyr. Ol Sparta gowşap başlanda oňa kömek edipdir. Korinf urşunda iki tarap hem güýçden gaçypdyr. Şonda Eýran ýaraşyk baglaşmak üçin özüniň araçyllyk hyzmatlaryny hödürl;äpdir.
B.e. öň 387-nji ýylda Antalkid ýaraşygy boýunça Kiçi Aziýanyň köp grek şäherleri Eýrana berlipdir. Peloponnes bileleşiginden başga ähli bileleşikler dargadylypdyr. Grekler üçin masgaraçylykly bolan bu ýaraşyk şertnamasynyň şertlerini gorap saklamak Sparta tabşyrylypdyr.
Sparta ýene-de Gresiýada agalyk ediji ýagdaýa eýe bolup, oligarhik düzgünleri girizip başlapdyr. Şäherlerde öz goşun bölümlerini ýerleşdiripdir, demokratik polislerden öç alyp başlapdyr. Meselem demokratik Mantineýany , kiçijik Fliunt şäherini tozdurypdyr.
B.e. öň 382-nji ýylda duýdansyz Fiwa çozupdyr. Yerli oligarhlaryň goldamagynda Fiwy akropolyny eýeläpdir. Antalkid şertnamasyny gyşarnyksyz ýerine ýetirip ýörende bolsa, Spartanyň oňa çozmagy bütin Gresiýada gahar-gazap döredipdir. Spartanyň eden-etdiligi we parslaryň içerki işlere gatyşmagy Sparta garşylykly meýilleri güýçlendiripdir.
II. Umumy okuw
5.II Afiny deňiz bileleşiginiň döremegi we dargamagynyň sebäpleri
6.Nuisgawy (klassyk) döwürde grek medeniýeti.
5.Afiny kem-kemden güýçlenip başlapdyr. Ol Antalkid ýaraşygyndan netije çykarypdyr. Parslar hem Sparta garşydaş hökmünde , Afinynyň güýçlenmegine päsgel bermändir. Afinä Lemnos , Imbroz , Skiras adalaryny, Wizantiý şäherini gaýtaryp beripdirler. Afiny bogazlarda erkin hereket etmäge mümkinçilik alýar. Ol özüne juda zerur bolan gallany Demirgazyk Garadeňiz kenarlaryndan , esasanam Bospor patyşalygyndan alypdyr. Afiny b.e. öň IV asyryň 80-nji ýyllarynda baý Hios adasy bilen aragatnaşyklary ýola goýupdyr. B.e. öň 378 ýylda Afiny öz aragatnaşyklaryny Simmahiýa (bileleşik) görnüşinde resmi taýdn berkidipdir. Netijede ilkinji Afiny deňiz bileleşigi emele gelýär. Bu bileleşik I Afiny deňiz bileleşiginden tapawutlanypdyr. Ol ykdysady aragatnaşyklary ýeňilleşdiripdir, agzalan deňhukukly we özbaşdak bolup, Afiny olaryň içerki işlerine gatyşmazlyga borçlanypdyr, döwlet gurluşyny hormatlapdyr we ýerlerini alyp kleruhlary göçürip eltmändir. II Afiny deňiz bileleşigi grek dünýäsinde Spartanyň agalygyna garşy gönükdirilipdir. Bileleşigiň ýokary organy ähli agzalaryň ýygnagy-sinedrion bolup, ol Afinyda hemişelik mejlis geçirip, her şäheriň bir sesi bolupdyr. Sinedrion Hlk ýýgnagy bilen bileleikde Bileleşigiň gündelik işlerini çözüpdir. Forosyň ýerine agzalar öz ýagdaýyna görä töleg töläpdirler. II Afiny deňiz bileleşigi deňhukukly özbaşdak döwletleriň birleşigi bolupdyr. Şonuň üçinem b.e. öň 378-nji ýylda bileleşik döränsoň, oňa tiz wagtdan onlarça polis gelip goşulypdyr. Olaryň sany 70-e ýetipdir. Afiny 100 triýerli flot döredipdir we goşunyň hakynatutma esgerler bilen üstüni ýetiripdir. Sparta muňa garşy çäre iberen gämileri b.e. öň 376 ýylda Naksos adasynyň ýanynda derbi-dagyn edilipdir. Şondan soň Afiny Egeý deňzinde agalyk edip başlapdyr we Günbatar Gresiýada birnäçe ýerler onuň tarapyna geçipdir. B.e. öň 371-nji ýylda Sparta bilen Afiny parahatçylyk şertnamasyny baglaşypdyrlar. Sparta II Afiny deňiz bileleşigini resmi taýdan ykrar edipdir we öz goşunlaryny şäherlerinden çykaryp, olara doly özbaşdaklyk bermegi boýun alypdyr.
B.e. öňki 379-njy ýylda Fiwynyň baştutanlygynda Beotiýa Polisleriniň bileleşigi gaýtadan döräpdir. Ol II Afiny bileleşigi bilen dostlukly gatnaşyklary ýola goýupdyr. B.e. öň 378-377-nji ýyllarda Agesilaýyň baştutanlygynda Peloponnesiň goşunlary iki gezek Beotiýa çozupdyr. Ýöne hiç zat edip bilmändirler.
Sparta b.e. öň 371-nji ýyldaky şertnamasy bilen Afinynyň Bitarap boljakdygyna bil baglap, Beotiýa çozupdyr. Lewktry şäheriniň ýanynda bolan söweşde beotiýa serkerdesi Epaminond uruş hereketlerini alyp barmagyň täze usullaryny ulanyp, patyşa Kleombortyň baştutanlygyndaky sparta goşunyny derbi-dagyn edipdir.
Beotiýanyň bu ýeňşi onuň syýasy täsirini artdyrypdyr. Onuň bileleşigine Ewbeýa, Fokida, Etoliýa we beýleki welaýatlaryň polisleri giripdir. Bularda demokratik toparlar häkimýet başyna gelipdirler.
Beotiýalylar Spartanyň harby kuwwatyna zarba urmak üçin birnäçe ýylyň dowamynda Peloponnese çozuşlar edipdirler. Olar ahyry Spartadan bileleşigine agzalarynyň bölünip aýrylmagyny we 200 ýyl dowam eden Peloponnes bileleşiginiň dargamagyny gazanypdyrlar.
Beotiýanyň güýçlenmegi Afinyny we Fessaliýny kanagatlandyrmandyr. Şonuň üçinem olar Spartanyň doly ýok edilmegine ýol berip biljek däldiler. Bu çylşyrymly göreşe eýran patyşasyny hem çekipdirler.
Sparta täzeden goşun ýýgnapdyr. Beotiýa onuň güýçlenmegine ýol bermeli däldi. B.e. öň 3672-nji ýylda Epaminond 30 müň goplit we 3 müň atly bilen Peloponnese giripdir we Mantineýanyň ýanynda gandöküşikli söweş bolupdyr. Spartanyň goşuny 3 esse az ekeni. Ýöne olar gaýduwsyz söweşipdirler. Beotiýalylar ýeňipdir. Ýöne ýeňiş olara juda gymmat düşüpdir. Epaminand wepat bolupdyr. Beotiýa syýasy we harby taýdan gowşapdyr. Onuň bileleşiginden käbir agzalary çykypdyr.
Sparta peloponnisiň bir polisi hökmünde saklanyp galmagy başarypdyr.
Peloponnes bileleşigi dargap, Beotiýa hem gowşansoň, II afiny deňiz bileleşigi ýene-de Afinynyň agalyk ediji täsirine düşüp ugrapdyr. Kleruhlary göçürmek, tölegiň mukdaryny köpeltmek, kazyýet işlerine Afinyda seretmek ýaly çäreler geçirilipdir. Triýerleriň sany 250-ä ýetipdir.
Afinä garşy närazylygyň döremegi “Bileleşik urşy” diýen ady alan gozgalaňyň turmagyna getiripdir (b.e. öň 357-355ýý). Hios, Rodos, Kos, Halhedon, Wizantiý ýaly şäherler 100 triýerli flot döredipdirler. Uruş hereketleri esasan, bogazlarda bolupdyr. Afiny bileleşige girýänleriň köpüsiniň özbaşdaklygyny ykrar etmeli bolupdyr. Iş ýüzünde II Afiny deňiz bileleşigi ýaşamagyny bes edipdir. Ýöne ol resmi taýdan b.e. öň 338-nji ýylda dargadylypdyr.
B.e. öň IV asyryň ortalarynda Balkan Gresiýasy birnäce ululy-kiçili polislerden ybarat bolupdyr. Olaryň içerki işlerine Kiçi Aziýanyň satraplary häli-şindi goşulypdyrlar. Özara uruşlar we duşmançylyk aragatnaşyklaryň polis ulgamynyň çökgünliginiň alamaty bolupdyr. Platon we Aristotel polisiň çökgünligini birnäçe özgerdişler arkaly ýeňip bolar diýip hasap eden bolsalar, Isokrat onuň çozgüdini Eýranyň ýerlerini basp almakda görüpdir. Indi Gresiýany birleşdirip bijek merkez tapylmandyr.
6.B.e. öň V-IV asyrlarda grek medeniýeti gadymy dünýäniň iň ösen medeni ulgamlarynyň birine öwrülipdir.
Gadymy grekleriň dini olaryň dünýşgaraýşynyň , ahlagynyň, edebiýatynyň , binagärliginiň , heýkeltaraşlygynyň , şekillendiriş sungatynyň we pelsepesiniň esaslaryny kesgitläpdir. Arhaik döwürde emele gelen baý grek mifologiýasy b.e. öň V-IV asyrlarda ajaýyp grek edebiýatynyň döremegine esas bolupdyr.
Hudaýlary owadan adamlaryň keşbinde göz öňüne getirmekleri heýkeltaraşlykda , olaryň ýaşaýan ajaýýp jaýlary binagärlikde beýanyny tapypdyr.
Her polisde onuň esasy hudaýynyň baýramçylygyny geçirmek we sadaka bermek dini däp-dessurlaryň esasy bölegi bolupdyr. Bu çärä polisiň güýjüniň we baýlygynyň esasy görkezijisi hökmünde garalypdyr.
Şeýle baýramçylyklara Afinyda geçirilýän Panafineý baýramçylygy , Dionisiň hormatyna geçirilýän Dionisiý baýamçylygy , Olimpiada Zewsiň hormatyna geçirilýän Olimpia baýramçylyklary, Delfyda Apollonyň hormatyna geçirilýän Pifiý baýramçylyklary, Korinfde Poseýdonyň hormatyna geçirilýän Istma baýramçylygy degişlidir.
Olaryň iň meşhury Olimpiýa oýunlary bolupdyr. Oýunlar ilki dini dessuryň bir bölegi hökmünde bolupdyr. Ýöne b.e. öň VI asyrda dini dessurlar sport ýaryşlaryna giriş hökmünde geçirilip ugralypdyr. Pifiýa oýunlarynda bolsa Kifaraçylaryň we awletleriň saz ýaryşy guralypdyr. Panafineý we Dionisiý baýramçylyklary bolsa, komediýa we tragediýa görnüşindäki teatr oýunlarynda meşhur grek teatrynyň emele gelmegine ösüp geçipdir.
Arhaik döwürde teatr oýunlary dürli ýerlerde goýlupdyr. B.e. öň V asyrda sahna üçin ýörite ýer peýda bolupdyr. Şeýle ýeri baýryň eteginde saýlap alyp, ýapgytda tomaşaçylar oturar ýaly daş basgançaklar oňarypdyrlar. Tomaşaçylaryň oturýan ýerine “teatron” (teaomaý – “seredýärin” sözünden) diýipdirler.Basgançaklar ýarymtegelek görnüşinde bolupdyr.
Sahnanyň goýulýan ýerine mermer düşelip, oňa “orkestr” diýlipdir. Aktýorlaryň eşik çalyşýan çadyryna “skene” diýipdirler. Soňra çadyra derek hemişelik beýik jaýlar gurlupdyr. Onuň diwarynda sahnanyň bezxegleri suratlandyrylypdyr. Sahnada bir aktýor bilen hor çykyş edipdir. B.e. öň V asyrda iki aktýor çykyş edip, horuň täsiri peselipdir. Olar maskany çalşyp, birnäce roly ýerine ýetiripdirler.
Grek teatry şäheriň ähli ilaty üçin niýetlenipdir. Afinyda Dionisiň teatry 17 müň , Epidawdaky teatr 20 müň (onda häzirem grek aktýorlary gadymy tragediýalary oýnaýarlar), Megalopoldaky teatr 40 müň, Efesdäki teatr bolsa 60 müň tomaşa niýetlenipdir.
Grek tragediýasynyň atasy Eshiliň 90 tragediýasy bolup, olardan 7-si saklanyp galypdyr. Onuň “Parslar” tragediýasy Salamin söweşinde grekleriň ýeňşi barada ýazylypdyr. Onda grekleriň mertligi , erkliligi, watançylygy Kserksiň ulumsylygyna garşy goýlupdyr.
Eshiliň tregediýalarynda (“Zynjyr bilen baglanan Prometeý, ”, “Agamemnon”, “Hoeforlar”, “Ewmenidler”) grek polisleriniň syýasy, dini we ahlak sypatlary görkezilipdir.
Afinyly Sotokl (b.e. öň 496-406ýý) 120-den gowrak tragediýa ýazypdyr. Olaryň 7-si gelip ýetipdir. Iň meşhurlary “Edip şa” we “Antogona”.
Salaminli Ewripidiň bolsa has şöhrat gazanan tragediýasy “Medeýa” bolup, ol b.e. öň 431-nji ýylda sahnalaşdyrylypdyr. Ewripidiň 92 pýesasynda 18-I saklanyp galypdyr. Onuň çeperçilik usuly Şekspire täsir edipdir.
B.e. öňki V asyrda komediýalar syýasy häsiýetde bolupdyr. Aristofanyň (b.e. öň 450-388ýý) 11 komediýasy gelip ýetipdir. Olarda Afinynyň durmuş hakykaty beýan edilýändigi üçin, gymmatly taryhy çeşme bolup durýarlar.
Gadymy döwürde taryha häzirki manysynda däl-de, çeper beýan edilýän kyssa eseri hökmünde garalypdyr. B.e. öňki V-IV asyrlardaky çeper kyssanyň ajaýýp nusgalary Gerodotyň , Fukididiň , Ksenofontyň taryhy işleri, Isokratyň, Temosfeniň we beýleki oratorlaryň çykyşlary, Platonyň , Aristoteliň Filosofiki işleri degişlidir.
B.e. öň V-IV asyrlar Gresiýada binägärçiligiň we heýkeltaraşlygyň hem ösen döwri bolupdyr. Täze şäherler gurlupdyr we jköne şäherler abadanlaşdyrylypdyr. Öňünden düzülen meýilnama esasynda amatlyklar göz öňünde tutulyp, gurulýan şäherleriň esasy düzgünleriniMiletden bolan Gippodam işläp düžüpdir. Şu hili şäherlere Gippodamyň şäherleri diýilýär. Şäherlerde ybadathanalar, wezipeli adamlar üçin jaýlar, portikler gurlan şäher merkezini, bazar meýdany-agorany, eger, şäher deňiz ýakasynda bolsa gämi duralgasyny , werfleri, beýleki jaýlry gurmak göz öňünde tutulypdyr. Şeýle şäherde teatryň , stadionyň , gimnaziýalaryň bolmagy hökman eken. Suw geçirijiler arkaly şähere suw getirilipdir. Hapa suwlar hem kanalizasiýa arkaly şäherden çykarylypdyr. Şäheriň bayrmçylyk we dini merkezi akropol bolupdyr.
B.e. öň V-IV asyryň şäherlerinde kuwwatly goranyş desglary hem gurlupdyr. Binagärlikde sütünleriň ulgamy ösen derejä ýeten. Dori we ioniýa sütünleri b.e. öň VII-VI asyrlarda ýüze çykan bolsa, b.e öň V-IV asyrlarda has owdan korinf sütünleri ýüze çykypdyr.
Ybadathanalaryň dürli görnüşleri gurlupdyr. Gahrymanlaryň hormatyna gurulýan kiçiräk geoonlardan, esasy hudaýlaryň hormatyna gurulýan ägirt ybadathanalara çenli görnüşleri giň ýaýrapdyr. Afinynyň (binagärleri, Iktin, Kallikrat b.e. öň 443-432ýý) , Lewsiň Olimpiýadaky (binagär Libon, b.e. öň 465-456ýý) ybadathanalary, Erehteýon ybadathanasy, Delfyda Apollonyň ybadathanasy we beýlekiler grek we dünýä binagärliginiň ajaýyp nusgalarydyr.
Olimpiýada gimnasiýalar we türgenleşik üçin palestralar, stadion, basseýn we ş.m. gurlupdyr. Heýkeltaraşlykda Miron we Fidiý uly üstünlikler gazanypdyrlar. Heýkelleri mermerden, hek daşyndan, agaçdan , pil süňkünden, bişirilen toýundan ýasapdyrlar. Heýkeller bilen jaýlary, esasanam ybadathanalary bezäpdirler. Olary şäher meýdanlrynda , mazarlaryň ýanynda hem goýup[dyrlr. Mironyň “Disk zyňyjysy”, Fidiniň Lewsiň ybadathanasyndaky Lewsi”, Parfenondaky “Afina - Dewasy”, afiny Akropolyndaky “Afiny – aýl urşujysy”, Pertenonyň diwarynyň das ýüzündäki 160 metrlik panafineý frizi, uçup barýan “Nika Peoniýasynyň ” şekili-bular dünýä heýkeltaraşlygynyň ajaýýp nusgalarydyr.
Jemgyýet we medeniýet belli bir kämillige ýetende tebigatyň, adamzat jemgyýetiniň we pikirlenişiň umumy ösüş kanunlary baradaky ylym döräpdir.


c: text/html

text:
Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisini geçirdi. Onuň dowamynda Türkmenistanyň Keselleriň ýaýramagyna garşy göreşýän adatdan daşary toparynyň alyp barýan işleriniň netijelerine we bu ugurda öňde durýan ilkinji derejeli wezipelere garaldy.
Ynsan ýaşaýşynyň bütin dowamynda ösümlikler, hususan-da, dermanlyk ösümlikler aýratyn orun tutýar. Sahawatly toprasymyzyň her bir künjeginde melhemlik häsiýetleri bolan ösümlikler siňden ýaýrandyr.
Ýaňy-ýakynda «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda Türkmenistanyň Prezidenti hormatly Gurbanguly Berdimuhamedowyň baştutanlygynda Gazagystan Respublikasynyň Prezidenti Kasym-Žomart Tokaýewiň, Gyrgyz Respublikasynyň Prezidenti Sadyr Žaparowyň, Täjigistan Respublikasynyň Prezidenti Emomali Rahmonyň we Özbegistan Respublikasynyň Prezidenti Şawkat Mirziýoýewiň gatnaşmagyndaky Merkezi Aziýanyň döwlet Baştutanlarynyň üçünji konsultatiw duşuşygy ýokary derejede geçirildi.
«Awaza» milli syýahatçytykzolagynda 6-njy awgustda Gazagystan Respublikasynyň, Gyrgyz Respublikasynyň, Täjigistan Respublikasynyň, Türkmenistanyň hem-de Özbegistan Respublikasynyň Prezidentleriniň gatnaşmaklarynda geçirilen Merkezi Aziýanyň döwlet Baştutanlarynyň nobatdaky konsultatiw duşuşygy bu ýurtlaryň ösüş meýillerini beýan edýän, özara bähbitli hyzmatdaştygyň ýakyn döwür üçin ylalaşylan ugurlaryny kesgitleýän möhüm syýasyçäre boldy.
Hormaty Prezidentimiziň Kararlary bilen tassyklanan «Türkmenistanda innowasiýa işini ösdürmegiň 2015-2020-nji ýyllar üçin Maksatnamasynyň», «Türkmenistanda ylmy barlaglaryň we innowasiýa tehnologiýalarynyň netijeliligini ýokartandyrmagyň 2017-2021-nji ýyllar üçin Döwiet maksatnamasynyň» çäginde «Ýeri we suwy tygşyty peýdalanmak, suwarymly ýerleriň melioratiw ýagdaýyny gowulandyrmak, duza çydamly ekinleri ösdürip ýetişdirmek arkaly şorlaşan ýerleri özteşdirmek boýunça täze tehnologiýalary işläp düzmek we degişti teklipieri taýýarlamak» aty meýilnama boýunça türkmen alymlary tarapyndan yimy-barlag işieri ýerine ýetirilip, önümçilik ähmiýeti innowasion tehnologiýalar döredildi.
HormatlyPrezidentimizGurbanguly Berdimuhamedowyň beren gymmatly bahasyna görä, Türkmenistan Watanymyz ýedi müň kilometrden hem uzaklara uzap gidýän, iki müň ýyla golaý wagtlap dünýä halklaryna hyzmat eden Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi.
Gadymy Marguş döwletiniň taryhy barada söz açylanda, meşhur arheolog, Türkmenistanyň hormatly raýaty, akademik WiktorIwanowiç Sarianidi hakydaňda ör-boýuna galýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
9-njy oktýabrda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow «EKSPO-2020» sergisiniň çäklerinde geçirilýän Türkmenistanyň milli gününiň açylyş dabarasyna gatnaşdy.
Bütindünýä sergisiniň Baş kabul ediş merkeziniň «Al Wasl» meýdançasynda Türkmenistanyň hem-de Birleşen Arap Emirlikleriniň Döwlet senasynyň ýaňlanmagy bilen, Türkmenistanyň milli güni dabaraly ýagdaýda açyldy. Açylyş dabarasyna BAE-niň halkara hyzmatdaşlyk boýunça döwlet ministri, «EKSPO-2020» Bütindünýä sergisiniň Baş direktory Rimal Al Haşemi hem gatnaşdy.
Türkmenistanyň Prezidenti BAE-niň ýokary wezipeli adamlary bilen bilelikde, Türkmenistanyň milli ykdysadyýetiniň möhüm pudaklarynda gazanan üstünliklerini giňişleýin açyp görkezýän türkmen pawilýonyny gözden geçirdi. «Ykjamlyk» bölüminde ýer alan Türkmenistanyň milli pawilýony «EKSPO-2020» sergisine gatnaşýan pawilýonlardan özboluşly tapawutlanmak bilen, ol «Ahalteke bedewleri bilen medeniýete syýahat» şygary astynda geçýär.
Milli pawilýon bilen tanyşlyk wagtynda bu ýere ýygnananlara Türkmenistanyň ulag, gurluşyk, saglygy goraýyş, sport we medeniýet ulgamlarynda ýeten belent sepgitlerini şöhlelendirýän wideoşekiller görkezildi.
Şeýle hem Gurbanguly Berdimuhamedow BAE-niň ösüşiniň öňdebaryjy ugurlaryny beýan edýän sergi pawilýonyna baryp, dostlukly döwletiň sergi bölümi bilen tanyşdy.


text:
«Paramount» kinokompaniýasy «Ýerine ýetirip bolmajak tabşyryk 7» atly filmi bilen bagly Federal ätiýaçlandyryş kompaniýasyny Kaliforniýa kazyýetine şikaýat etdi.
Kinostudiýasynyň nygtamagyna görä, ätiýaçlandyryjy filmiň surata düşüriliş işleriniň koronowirus hadylary sebäpli togtadylandygy üçin 100 million dollaryň ýerine bary-ýogy 5 million dollar töläp, şertnamany bozdy.
Şeýlelikde, 2020-nji ýylyň iýulyna çenli surata düşüriliş işleri tamamlanmaly filmiň nesibesi häzir hem açylanok.
«Paramount»-yň aklawçylarynyň bellemegine görä, ätiýaçlandyryş kompaniýasy filmiň döredijilik toparynyň wekilleriniň öz borçlaryny ýerine ýetirip bilmändigi üçin belli bir subutnamanyň ýokdugyny bahana edýär. Şeýle-de bolsa kinokompaniýa doly ätiýaçlandyryş tölegini almak üçin göreşi dowam etdirmekçi.


text:
“Türkmenawtoulaglary” agentliginiň Aşgabatdaky ýolagçy awtoulag kärhanasy ilatymyzyň awtomobil gatnamalaryna bolan isleglerini talabalaýyk kanagatlandyrmak hem-de ýerine ýetirilýän awtoulag hyzmatlarynyň ýokary hilli we medeniýetli bolmagyny gazanmak maksady bilen, 2021-nji ýylyň 08-nji awgustyndan 66-njy “Bekrewe – Garadamak” täze açylan ugur boýunça gatnaýan awtobusy Siziň dykgatyňyza ýetirýär.
- 66-njy “Bekrewe – Garadamak” ugur boýunça awtobus “Bekrewe şäherçesinden” ugraýar- Agzybirlik köçe –Görogly köçe –A.Nowaýy köçe –Magtymguly şaýoly-Andalyp köçe- A.Berdiýew köçe-Garaganda köçe-G.Bäşiýew köçe-G.Kulyýew köçe-Garaşsyzlyk köçe-M.Rejepow köçe bilen hereket edip, “Garadamaga” barýar hem-de yzyna K.Gurbannepesow köçe-Garaşsyzlyk köçe –G.Kulyýew köçe –G.Bäşiýew köçe –Garaganda köçe- A.Berdiýew köçe-Andalyp köçe-Magtymguly şaýoly-Bitarap Türkmenistan şaýoly-D.Azady köçe-A.Nowaýy köçe-Görogly köçe-Agzybirlik köçesi bilen hereket edip, “Bekrewe şäherçesine” gelýär.
Habarlaşmak üçin telefon belgiler : 44-33-90, 44-33-91


text:
Maşgala we Öý
Turkmenistanda jay oy satyn almak
Ýazan: Meylis Turkmen
Turkmenistanda sonky dowurde gurlushyk sektory osya! Esasanam Turkmen firmalaryn ish etmesi ucin dowlet komek hem edip bashlady! Gysgaca munyn dowlete getirjek girdeyjileri hakynda sizin bilen pikir a...
Tegler: emlak, jay, oy, jay bahalary, oy bahalary, jay satyn almak, oy satyn almak, jay nyrhlary, oy nyrhlary, kwartira satyn almak, kwartira
wagt sarp etmek
Ýazan: Meylis Turkmen
Durmuşdan: Bir gün bir adam ishden ýadow,giç öýüne gelýär we gapyda 5 ýashly oglunyñ garashyp duranyna syny düshýär. - Kaka,senden byrzat sorasam bolýarmy? - Elbetde.Näme boldy? - Kaka,sen näçe pu...
Tegler: durmush


text:
Habar beriş serişdeleriniň habaryna görä, robot öndürýän “Boston Dynamics” satylyp bilner: “Bloomberg”, “The Robot Report” we “The Korea Economic Daily” gazetleriniň habaryna görä, alyjy “Hyundai Motor Co”. “Motor” -yň habaryna görä bolsa, ýagdaýy bilýän çeşmeler şertnamanyň 921 million dollardygyny aýdýarlar.
Robotika bilen meşgullanýan “Boston Dynamics” 1992-nji ýylda Mark Reýbert we Massaçusets Tehnologiýa Institutynyň inženerler topary tarapyndan esaslandyryldy. Bu kompaniýa 2013-nji ýylyň ahyrynda Google we 2017-nji ýylda Ýaponiýanyň iň uly maýa goýujysy “SoftBank” tarapyndan satyn alyndy. 2020-nji ýylda “Boston Dynamics” antropomorf Atlas robotyny goşmak bilen sekiz robot modelini hödürledi.
Boston kompaniýasy, mahabatlarynyň hersine millionlarça gezek tomaşa edilip, bütin dünýäde meşhurlyk gazandy. “Boston Dynamics” ýakynda 400 robot satyp, 30 million dollardan gowrak girdeji gazandy.
Ýeri gelende belläp geçsek, “Hyundai”-yň senagat robotlaryny we beýleki häzirki zaman tehnologiýalaryny ösdürmäge ýöriteleşen öz bölümi hem bar. Mysal üçin, 2019-njy ýylda kompaniýa “Elevate” robotyny hödürledi. Bulardan öň “Boston Dynamics”-iň robot itiniň 74,5 müň dollara satylandygy we Singapuryň seýilgähindäki adamlaryň arasyndaky aralygy barlap başlandygy dünýä KHBS-inde habar berlipdi.


text:
NATO agza ýurtlaryň goranmak ministrleri 18-nji fewralda, “Talyban” bilen gelnen ozalky ylalaşygyň şertlerine laýyklykda, şeýle-de Owganystanda gazaplylygyň geriminiň artmagynyň arasynda, halkara güýçlerini bu ýurtdan apreliň aýagyna çenli çykaryp-çykarmazlyk meselesini maslahat edýärler.
Bu ABŞ-nyň prezidenti Jo Baýdeniň ýanwarda häkimiýet başyna geçeninden soňra NATO-nyň goranmak ministrleri derejesindäki ilkinji maslahaty bolup, ol iki gün dowam edýär.
17-nji fewralda açylan maslahatyň dowamynda Ýaranlygy döwrebaplaşdyrmak boýunça göz öňünde tutulýan reformalaryň tanyşdyrylyşy hem geçirildi.
18-nji fewralda NATO-nyň Yrakdaky missiýasy hem ara alnyp maslahatlaşylar.
Baýdeniň administrasiýasy Birleşen Ştatlaryň ABŞ-“Talyban” ylalaşygyna täzeden garap, jeňçi toparynyň öz üstüne alan, şol sanda ok atyşyklary bes etmek boýunça ylalaşyga gelmek, şeýle-de owgan hökümeti bilen manyly gepleşikleri geçirmek borçnamalaryny ýerine ýetirip-ýetirmeýändigini seljerýändigini aýtdy.
Ylalaşyga laýyklykda, jeňçi toparynyň Owganystanda howpsuzlygy kepillendirmeginiň öwezine, maýa çenli ýurtdan ähli halkara güýçleri çykarylmaly. “Talyban” hem öz gezeginde “Al-Kaýda” ýaly toparlar bilen baglaryny kesip, howpsuzlygy kepillendirmeli.
Sentýabrda owgan we “Talyban” araçylarynyň arasynda Katarda gepleşikleriň başlanmagyna garamazdan, Owganystanda gazaplylygyň gerimi artdy, netijede NATO güýçleriniň ýurtdan gereginden has ir çykarylýandygy baradaky aladalar hem döredi.
Maslahatyň öňýany Germaniýanyň goranmak ministri Annegret Kramp-Karrenbauer çykyş edip, halkara güýçlerini doly çykarar ýaly, parahatçylyk gepleşiklerinde ýeterlik öňegidişligiň gazanylmandygyny aýtdy.
Mundan iki gün öň, NATO-nyň baş sekretary Ýens Stoltenberg çykyş edip, maýa çenli halkara güýçleriniň çykarylmagy üçin, “Talyban” jeňçileriniň Birleşen Ştatlar bilen gelen ylalaşygyna laýyklykda öz üstüne alan borçnamalary ýerine ýetirmek ugrunda has köp tagalla etmelidigini aýtdy.
NATO-nyň goranmak ministrleri maslahatyň 18-nji fewralda tamamlanmagy bilen, uly, möhüm bildiriş bilen çykyş etmezler.


text:
UEFA-nyň ikinji derejeli klub ýaryşy bolan Ýewropa Ligasynda çempion şu gije belli bolýar. Aşgabat wagty bilen 00:00-da, ýagny ýarygijede başlanjak finalda Ispaniýanyň “Wilýarreal” topary bilen Angliýanyň “Mançester Ýunaýted” topary duşuşar. Polşanyň Gdansk şäheriniň adybir stadionynda oýnaljak oýna fransiýaly Klemen Turpen eminlik eder
Öňki 4 oýun golsuz tamamlandy
Iki topar mundan ozal 4 gezek gabatlaşdylar. 4 duşuşyk hem Çempionlar ligasynyň çäginde bolup, 2005/06 hem-de 2008/09 möwsümlerinde toparçalarda oýnalan bu 4 oýunda-da hasap açylmady.
“Wilýarreal” UEFA-nyň ýaryşlarynda iňlis klublary bilen mundan öň 17 gezek duşuşdy. Şolarda 5 ýeňiş gazanan ispan topary şonça-da utuldy, 7 oýny deňme-deň oýnady. “Ýunaýted” bolsa 62-nji ispan klublary bilen güýç synanyşar. Öňki oýunlarda 22 gezek utulan “Ýunaýted” 16 duşuşykda ýeňiş gazandy (23 deňlik).
“Wilýarreal” tälimçisine, “Ýunaýted” ýyldyzlaryna bil baglaýar
Ýewropa Ligasyndaky ilkinji kubogyna ymtylýan “Wilýarreal” bu kubogy yzly-yzyna 3 gezek eýelän tälimçisi Unaý Emerä uly umyt bildirýär. Žerar Moreno we Pako Alkaser ýaly ýyldyzlary bilen finala çenli ýeňlişsiz gelen “Wilýarreal” kubogy eýelese, onda olar täze möwsümde UEFA Çempionlar Ligasyna gatnaşar.
Bruno Fernandeş, Reşford, Kawani, Pogba, Maguaýr ýaly ýyldyzlaryna bil baglaýan “Mançester Ýunaýted” finala çenli 8 duşuşygyň diňe birinde utuldy (“Romadan” asgyn geldi).
965 million dollarlyk final
Finalda çykyş etjek iki toparyň oýunçylarynyň transfer bazaryndaky bahasy umumylykda 964,45 million ýewro deňdir. “Transfermarkt”-iň maglumatlaryna görä, “Wilýarrealyň” gymmaty 247,70 million ýewro, “Mançester Ýunaýtediň” gymmaty-da 716,75 million dollar möçberindedir.
Haýsy teleýaýlymlarda görkeziler?
Final duşuşygy Russiýanyň “Match!”, “Match futbol 1”, Täjigistanyň “Varzish”, “Football” teleýaýlymlarynda göni ýaýlymda efire berler.


text: Belli ykdysady neşir bolan “Forbes” žurnaly täze möwsümde iň köp pul gazanjak futbolçylaryň sanawyny mälim etdi. Sanawa görä super ýyldyzlar – portugaliýaly Kristiano Ronaldo argentinaly Lionel Messiden öňe saýlanar. Ýuwentusdan Mançester Ýunaýtede geçen Ronaldo 125 million dollar bilen birinji basgançagy eýeleýär. Ol bu gazanjyň 70 millionyny aýlykdan, galanyny-da mahabat we beýleki girdejilerden alar. Ronaldodan 15 million dollar az gazanjak, geçen ýylky sanawyň birinjisi Lionel Messi 110 million dollar bilen 2-nji orna düşdi. PSŽ-li futbolçynyň umumy gazanjynyň 75 milliony aýlyk haklaryndan bolsa, galan 35 milliony beýleki girdeji çeşmelerinden bolar. Hemişe üçünji orny eýeleýän braziliýaly Neýmaryň ady bu gezek hem üýtgemedi. PSŽ-li futbolçy 95 million dollar (75+20) bilen sanawda 3-nji orny eýeledi. PSŽ-niň başga super ýyldyzy Kilian Mbappeniň 43 million dollar bilen 4-nji bolan sanawynda Liwerpulyň müsürli ýyldyzy Mohamed Salah 41 million dollarlyk gazanjy bilen 5-nji orunda. Polşaly Robert Lewandowski (Bawariýa) bilen ispaniýaly Andres Iniesta (Wissel Kobe) 35 million dollarlyk girdeji bilen 6-7-nji orunlary paýlaşýarlar. Olardan 1 milliony az fransiýaly Pol Pogba 8-nji bolup sanawa goşuldy. Real Madridiň ýyldyzlary uelsli Garet Beýl hem-de belgiýaly Edin Hazar degişlilikde, 32 we 29 million dollarlyk gazançlary bilen ilkinji onlugy jemleýärler.


text:
eJ
ournal
uSa
1
1960
-njy ýylda geçirilen prezident saýlawy ABŞ-nyň
taryhynda iň çekeleşikli geçen saýlawlaryň biri boldy.
Bäsdeşleriň gazanan sesleriniň san taýdan aratapawudynyň şeýle
az bolandygy sebäpli, hatda wise-prezident Riçard M. Niksonyň
tarapdarlary: “Sesleriň adalatly sanalandygyna şübhe bildirmeli”
diýen talaby öňe sürdüler. Nikson bolsa bu pikiri makullamady.
Özüniň bu hereketine ol şeýle düşündiriş berdi: “Hatda netije biziň
peýdamyza bolan bolsa-da, bu dünýä jemgyýetçiliginiň garaýşyna
uly zarba bolardy we, sözüň giň manysynda, demokratiýa oňaýsyz
täsirini ýetirerdi”.
Şeýlelikde, Nikson wise-prezident hökmünde işine girişdi we
Jon Kennediniň saýlanandygy barasyndaky habary resmi taýdan
Senata ýetirdi. Ol çykyşyny şeýle sözler bilen başlady:
“Bu ýagdaý, ýagny prezidentlige dalaşgärlerden
biriniň, özem ýeňlişe sezewar bolan biriniň öz
bäsdeşiniň üstün çykandygyny yglan etmegi
ýaly ýagdaý 100 ýylyň dowamynda birinji gezek
bolup geçýär. Meniň pikirimçe, biziň konstitusiýa
ulgamymyzyň durnuklylygyny, şeýle hem amerikan
halkynyň öz-özüni dolandyryş edaralaryny döret-
mek, sylamak we sarpa goýmak ýaly buýsançly
däp-dessuryny beýan edýän şundan ajaýyp mysal
bolup bilmez. Biziň saýlaw kampaniýalarymyzda
çekeleşikleriň neneňsi dartgynly geçýändigine we
bäsdeşleriň gazanan sesleriniň sanynda sähelçe
tapawudyň bardygyna garamazdan, ahyr netije-
de şowsuzlyga sezewar bolan dalaşgär çykarylan
‘höküm’ bilen ylalaşýar hem ýeňiş gazananlara
goldaw bermek bilen bolýar.”
Niksonyň tankytçylary onuň bu sözlerinde täze saýlaw
kampaniýasynyň açylyş kadryny gördüler. Şular ýaly ýagdaýda päk
ýüreklilik bilen ylalaşmagyň olar tarapyndan syýasy nukdaý nazar-
dan öňden görüjilikli bir hereket diýlip hasaplanylyp bilinjekdiginiň
sebäbi “eJournal USA” žurnalynyň şu sanynyň üns merkezindäki
mowzugy bolup durýar.
Bu aýdaky sanymyzda biz demokratik jemgyýetlerde neneňsi
edip häkimiýetiň erkin we adalatly saýlawlar arkaly halkyň islegi-
ne laýyklykda bir elden başga bir ele geçýändigine göz aýlaýarys.
Sowuk uruş tamamlanaly bäri geçen iki onýyllygyň dowamynda
dünýä döwletleriniň ençemesinde saýlawlar bolup geçdi, emma
olaryň hemmesine hakyky demokratik saýlawlar diýip bolmaz. Kä
halatlarda saýlawlar galplaşdyrylýar, saýlawlar mahalynda wezipede
bolup, şol wezipä täzeden saýlanmak maksady bilen dalaşgärleriň
hataryna goşulanlar ygtyýarlaryndaky artykmaçlykdan ada-
latsyzlykly peýdalanmagy özlerine dereje bilýärler ýa-da olar geçi-
rilen saýlawlaryň netijelerini harbylaryň kömegi bilen ýalana çykar-
makdan gaýtmaýarlar. Eýsem-de bolsa, sagdyn demokratiýanyň bar
ýerinde, edil Niksonyň we onuň tankytçylarynyň pikir edişleri ýaly,
raýatlar saýlawlaryň adalatly geçirilmegine umyt besleýärler we
geçirilen saýlawlaryň netijelerine sarpa goýulmagyny talap edýärler,
şeýdip hem häkimiýetiň bir ýolbaşçydan indiki ýolbaşça asudalyk
ýagdaýda geçirilmegine ýol açýarlar.
Žurnalymyzyň şu sanyna goşant edenler häkimiýetiň bir
elden başga bir ele parahatçylykly geçmegini janly demokratiýa
mahsus bir aýratynlyk diýip hasaplaýarlar. Olaryň pikiriçe,
şular ýaly meýletin raýat we jemgyýetçilik guramalary raýatlary
gyzyklandyrýarlar we habarly edýärler hem-de demokratiýanyň
kanuny, demokratik bolmadyk hereketiň bolsa kanuny däldigi
barasyndaky umumy düşünjäni kemala getirýärler. Bu ýerde top-
lanan makalalar Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda, şeýle hem
özge döwletlerde häkimiýetiň bir elden başga ele geçiş ýollaryna
ser salýar. Şeýle hem biz XXI asyrda bolup geçen özgerişlere,
ýagny täze köpçülikleýin habar beriş tilsimatlarynyň neneňsi edip
raýat jemgyýetini güýçlendirip bilýändigine we şeýle etmek bilen
demokratiýany goldap, has hem pugtalandyrýandygyna syn edýäris.
Žurnalymyzyň şu sanynda makalasyny ýerleşdirenleriň käbirleri:
“Demokratik ýurtlarda ýagdaýyň durnuklylygynyň düýp sebäbiniň
geçirilen saýlawda şowsuzlyga duçar bolanlaryň hiç bir ýeňşiň
hemişelik däldigine, ýeňijileriň geljekki bäsleşikleriň kada-düzgün-
lerini üýtgedip bilmejekdigine we häzir ýeňlişe duçar bolanlaryň
haçan-da bolsa bir gün üstün çykjakdygyna göz ýetirýändigindedir
“diýip nygtaýarlar. 1968-nji ýylda Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň
37-nji prezidenti edilip saýlanylan Riçard M. Nikson hem hut şolar
ýaly bäsdeşleriň biridi.
Žurnalyň şu sany barasynda
Halkara maglumat maksatnamalary:
Utgaşdyryjy
Däniel Sribni
Baş redaktor
Jonatan Margolis
Döredijilik müdiri
Maýkl Jeý Fridmen
Jogapkär redaktor
Riçard W. Hakebi
Dolandyryjy redaktor /
Önümçilik dolandyryjysy
Li Törhýun
Internet görnüşini dörediji
Jänin Pöri
Dizaýner
Çlou D. Elis
Žurnalyň şu sanynyň redaktory
Žan Holden
Surat redaktory
Mägi Jonsen Slaýker
Žurnalyň daşynyň dizaýneri
Min Ýao
Geňeşçi
Anita Grin
Žurnalyň daşynda: AP suratlary/ Ýupiteriň suratlary
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Döwlet departamentiniň
Halkara maglumat maksatnamalary edarasy “eJournalUSA”
(i-Jornal-Ýu-Es-Eý) ady bilen bäş sany elektron žurnaly
− “Ykdysadyýetiň geljegi,” “Global meseleler,” “Demo-
kratiýa degişli meseleler,” “Daşary syýasatyň gün tertibi”,
şeýle hem “Jemgyýet we gymmatlyklar” atly žurnallary
neşir edýär. Bu žurnallar ABŞ-nyň we halkara jemgyýetçi-
liginiň öňünde durýan meseleleri, şonuň ýaly-da ameri-
kan jemgyýetini, gymmatlyklaryny, pikirlerini we edara
gurluşyny giňişleýin beýan edýär.
Žurnal aýda bir gezek iňlis dilinde çapdan çykyp, soň
fransuz, portugal, rus hem ispan dillerine terjime edilýär.
Käbir saýlanan neşirler arap we hytaý dillerinde-de neşir
edilýär. Her žurnal neşir edilip başlanandan bäri geçen ýyl
sanyny we şu ýylda neşir edilen sanyny aňladýan görkeziji
bilen bellenýär.
Bu žurnallarda beýan edilýän pikirler hökmany suratda
ABŞ-nyň hökümetiniň garaýşyny ýa-da syýasatyny
aňladýar diýlip düşünilmeli däldir. ABŞ-nyň Döwlet depar-
tamenti žurnallaryň salgylanýan internet saýtlarynyň maz-
muny ýa-da bu saýtlaryň yzygiderli elýeterli bolmagy üçin
jogapkärçilik çekmeýär. Bu jogapkärçilik diňe şol saýtlary
neşir edýänlere degişlidir. “Awtorlyk hukugy goralýar”
diýlen bellik bolmadyk ýagdaýynda žurnallardaky maka-
lalar, suratlar we illýustrasiýalar ABŞ-dan başga ýurtlarda-
da ulanylyp ýa-da terjime edilip bilner. Ýöne şunuň ýaly
bellik bar bolsa, žurnalda ady agzalan awtorlyk hukugyna
eýe bolan adamlardan rugsat almak gerek.
Halkara maglumat maksatnamalary edarasy şu žurnallaryň
geçen we häzirki sanlaryny birnäçe elektron görnüşinde,
şeýle hem indiki çykjak sanlary barada maglumatlary şu
salgyda ýerleşdirýär: http://www.america.gov/publications/
ejournalusa.html.
Bellikleriňizi ABŞ-nyň öz ýurduňyzdaky ilçihanasyna ýa-
da aşakdaky salgy boýunça redaksiýa iberip bilersiňiz:
Editor, eJournal USA
IIP/PUBJ
U.S. Department of State
2200 C Street, NW
Washington, DC 20522-0501
USA
E-poçta salgysy: eJournalUSA@state.gov
ABŞ-nyň Döwlet DepArtAmenti / 2010-njy ýylyň ýAnwAr Aýy
15-nji Bölüm/1-nji sAn
http://www.america.gov/publications/ejournalusa.html
Prezidentlige saýlanylan Jon Kennedi (çepde) M. Niksony sähelçe
ses tapawudy bilen ýeňen senesinden alty gün soň, ýagny
1960-njy ýylyň noýabr aýynyň 14-ünde Florida ştatynyň Maýami
şäherinde wise-prezident Riçard Nikson bilen bilelikde geçiren
metbugat konferensiýasynyň yzysüre elleşip duran pursatynda.
© AP
suratlary


text:
Özbegistan we Owganystan ýurtlaryň arasyndaky demir ýol gatnawynyň göwrümini giňeltmek boýunça ylalaşyk baglaşdylar. 5-nji dekabrda baglaşylan ylalaşyk Özbegistan üçin deňze tarap göni ýol açýar.
Deňize çykýan ýoly bolmadyk Özbegistan üçin deňiz gatnawynyň elýeterliligi örän çäkli.
2011-nji ýylda Özbegistanyň döwlet demirýol kompaniýasy özbek-owgan serhedindäki Hairatan şäheriniň we Owganystanyň demirgazygyndaky uly şäher Mazari-e Şarifiň arasynda gysga demir ýol liniýasyny gurdy.
Daşkent şondan bäri demir ýoly Owganystanyň demirgazyk-günbatarynda Eýrana barýan ýolda ýerleşýän Herata tarap uzaltmaga gyzyklanma bildirdi.
Häzirki wagtda gurulýan demir ýoluň ýene bir ugry Heraty Eýran bilen birleşdirer we Özbegistanyň Eýranyň aýlag portlaryna ýüklerini aşyrmagyna mümkinçilik döreder.
Özbegistanyň prezidentiniň administrasiýasy Şawkat Mirziýoýewiň we Owganystanyň prezidenti Aşraf Ganiniň Mazar-e Şarif-Hyrat demir ýoluň gurluşygy hakynda şertnama gol çekendigini habar berdi.


text:
Cable.co.uk saýtynyň analitikleriniň jemi 200 ýurtda ilata hödürlenýän Internetiň tizligini hasaplamak boýunça geçiren barlaglarynyň netijesinde Türkmenistan 198-nji orunda ýerleşdirildi. Geçen ýyl Türkmenistan bu barlagda 142-nji orny eýeläpdi.
Barlagyň maglumatlary 200 ýurtda ýörite tilsimleri ulanmak arkaly edilen 163 million sany Internetiň tizligini barlamak boýunça geçirilen testlerden ýygnaldy diýip, barlagda aýdylýar.
Hasabat 2017-nji ýylyň maý aýy bilen 2018-nji ýylyň maý aýy aralygynda geçen 12 aýyň dowamynda "Measurement Lab" (M-Lab) saýtynyň maglumat bazasyna giren internet tizliginiň barlag testleriniň netijelerini seljermek arkaly, “New America” aň-düşünje guramasynyň binýadyndaky "Açyk tehnologiýa instituty", "Google Açyk çeşme barlagy", Prinston uniwersitetiniň düzümindäki "PlanetLab" barlag tory bilen, hem-de beýleki partnýorlar bilen hyzmatdaşlykda taýýarlandy diýip, "Cable" ýazýar.
Geçirilen barlagyň netijelerine görä, Türkmenistanda Internetiň ortaça tizligi sekuntda 0.56 megabite (Mb/s) barabardyr. Türkmenistanda M-Lab-yň serwerleri arkaly jemi 1368 aýrybaşga IP salgydan, 4378 gezek tizlik testi amala aşyrylypdyr. Internetden agramy 5 gigabaýtlyk (GB) kinofilmi Türkmenistanda 20 sagat 22 minut 25 sekundyň dowamynda indirmäge mümkinçilik bar.
Britan kompaniýasy çap eden hasabatynda Internetiň tizligini barlamak üçin zerur bolan tilsimlere salgylanyp, "Ookla" we M-Lab-yň mümkinçiliklerini deňeşdirýär.
Bu tilsimler kompýuterlerde we ykjam telefonlarda Internetiň tizligini ölçemäge mümkinçilik döredýär.
"Cable-iň" hasabatynda Internetiň ortaça tizligini hasaplamakda ulanylýan tizlik testlerine aýratyn üns çekilip, hödürlenýän test mümkinçilikleriniň routerde elýeterli bolan maksimum tizligi ölçemeýändigini, eýsem, routerden internete baglanýan enjamyň göterip bilýän internetiniň tizligini ölçeýändigi agzalyp geçilýär.
Türkmenistanyň döwlet metbugatynda ýurtda ilatyň Interneti erkin ulanmagyna giň ýol açylýandygy aýdylýar, şol sanda dürli pudaklary digitallaşdyrmak maksatnamalarynyň durmuşa geçirilýändigi wagtal-wagtal agzalyp geçilýär.
Ýöne halkara hasabatlarda türkmen Internetiniň gerimine we mümkinçiliklerine pes paha berilýär.
Golaýda BMG-nyň Ykdysady we sosial gatnaşyklar departamentiniň ýaýradan hasabatynda elektron-hökümeti durmuşa ornaşdyrmakda Türkmenistan 193 ýurduň arasynda 142-nji orunda ýerleşdirildi.
"Cable" kompaniýasynyň soňky barlagynda dünýäde iň ýokary tizlikli Internet Singapurda ilata hödürlenýär. Ol ýerde Internetden sekuntda ortaça 60.39 megabit maglumat indirip bolýar. Hasabatda aýdylmagyna görä, Singapurda agramy 5 gigabaýtlyk maglumaty Internetden 11 minut 18 sekundyň dowamynda indirip bolýar.
Şeýle-de, hasabatda bellenmegine görä, Türkmenistanda Internetiň tizligi geçen ýyl bilen deňeşdireniňde 56 orun pese gaçypdyr, ýöne umuman alanyňda, tutuş dünýädeki Internetiň tizligi ortaça bu ýyl 23 % ýokary galypdyr.
Birleşen Karollygyň telekomunikasiýa, poçta kadalary we beýleki aragatnaşyk pudaklaryna gözegçilik edýän Aragatnaşyk edarasynyň (Ofcom) maglumatlaryna görä, Cable.co.uk saýty Internet hyzmatlarynyň, öý telefonlarynyň we Internet telekanallarynyň amatlylygy boýunça geňeşdarlyk hyzmatlaryny hödürleýär.


text:
Uıaly telefon, ishik, altyn buıymdar: Astanalyq ınternet alaıaqtar adamdardy qalaı aldaıdy
NUR-SULTAN. QazAqparat – Búginde elordada ınternet alaıaqtyq qylmysy qyzyp tur. Atalǵan qylmys túrimen kúresý úshin qalalyq Polıtsııa departamenti janynan mamandandyrylǵan jedel tergeý toby quryldy. Osy oraıda ınternet alaıaqtar elorda jurtyn qandaı ádistermen aldaıtyny týraly Nur-Sultan qalasy Polıtsııa departamentiniń kıberqylmyspen kúres bóliminiń basshysy Talǵat Bólegenov aıtyp berdi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«Jalpy ınternet alaıaqtyq qylmysynyń 70 paıyzy onlaın saýdamen baılanysty. Mysaly, alaıaq áleýmettik jelide jalǵan akkaýnt ashady nemese ınternet resýrstar arqyly jalǵan habarlama beredi. Jalǵan habarlamaǵa senip qalǵan tutynýshylar alaıaqtyń quryǵyna túsip jatady. Taldaý kórsetkendeı, alaıaqtar negizinen uıaly telefon satý jáne jóndeý, áıelderdiń ishik-tony, altynnan jasalǵan buıymdar men avtomobıl qural-saımandary satylady degen jalǵan habarlama beredi. Odan bólek, qalada páter nemese ǵımaratty jalǵa berý, júrgizýshi kýáligin jasap berý boıynsha alaıaqtyq qylmys jıi oryn alyp jatady», - dedi Talǵat Bólegenov elordanyń Polıtsııa departamentinde ótken baspasóz máslıhatynda.
Sondaı-aq, bólim basshysy elordada krıptovalıýta boıynsha da alaıaqtyqtyń órship turǵanyn jetkizdi.
«Alaıaqtar adamdarǵa tirkelmegen nómirden habarlasyp, krıptovalıýtaǵa ınvestıtsııa quıyp jeńil tabys tabýdy usynady. Basynda az soma usynady, mysaly 100 dollar quısańyz, 200 dollar tabasyz dep arbaıdy. Sáıkesinshe jeńil tabystyń dámin kórgen adam qunyǵa bastaıdy. Onyń sońy alaıaqtyń arbaýyna túsýmen aıaqtalady. Páterdi jalǵan túrde jalǵa berý boıynsha da solaı. Jýyrda páter jalǵa beriledi degen jalǵan habarlama arqyly ońaı aqsha tapqan elorda turǵyny (Oral qalasynyń týmasy) ustaldy. Ol bógde páterlerdiń sýretin jarııalaý arqyly jalǵan habarlama berip 65 adamdy 6 mln-nan astam teńgege aldap soqqan. Búginde qylmysker ustalyp, jaýapqa tartyldy», - deıdi ol.
Sóz sońynda departament ókili elorda turǵyndaryn saq bolýǵa shaqyryp, jeke derekter men banktik esepshottaryn bógde kisige bermeýge keńes berdi.
Buǵan deıin habarlaǵanymyzdaı, elordada jyl basynan beri 3250 ınternet alaıaqtyq qylmysy anyqtalyp, ol boıynsha 100 adam ustaldy. Olar barlyq somasy 150 mln teńgege shyǵyn keltirgen.
- Astana avtobýstarynda jol aqysyn ban kartasymen tóleýge bolady
- Qazaqstandyq serıaldardyń YouTube vıdeohostıngindegi tanymaldyǵy ósýde
- Astanalyq boıjetken mas ákesiniń ústinen shaǵym túsirdi
- Nur-Sultandaǵy botanıkalyq saıabaqqa aǵash túpteri otyrǵyzyldy
- Elordada aıaldama jáne kólik áınegin syndyrǵan qyz ustaldy
- Óskemende kóligine esirtki tyǵyp, saýdalaǵan 38 jastaǵy er adam ustaldy
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Türkmen halysy halkymyzyň müňýyllyklardan gözbaş alýan, umumyadamzat medeniýetiniň genji-hazynasyna öwrülen ajaýyp sungaty saýylýar. Bu sungat nesillerden-nesillere geçip, biziň günlerimize gelip ýetipdir. Türkmen halysy özüniň gözelligi bilen dünýäde uly meşhurlyga eýedir.
Häzirki döwürde halyçylyk sungatyny ösdürmäge, türkmen halylarynyň iň gadymy nusgalaryny dikeltmäge, bu ajaýyp sungaty ylmy esasda hemmetaraplaýyn öwrenmäge aýratyn üns berilýär. El halyçylygynyň, türkmen halkynyň gadymdan gelýän halyçylyk däpleriniň ösdürilmeginiň aňyrsynda hormatly Prezidentimiziň uly aladalary durandyr. Has takygy, milli Liderimiziň türkmen halylarynyň gözelligini wasp edýän «Janly rowaýat» we «Arşyň nepisligi» atly eserleri-de milli halyçylyk sungatynyň gadymy däplerini wagyz etmek işine uly goşant bolup hyzmat edýär. Hormatly Prezidentimiziň «Janly rowaýat» kitabyndaky: «Biziň döwletimiziň ýene-de bir genji-hazynasy taýsyz çeper eserler bilen deňleşdirilen ajaýyp halylarymyzdyr» diýen setirleri türkmen halyçylyk sungatyna berlen mynasyp bahadyr.
2019-njy ýylyň 12-nji dekabrynda Kolumbiýa Respublikasynyň paýtagty Bogota şäherinde geçirilen Birleşen Milletler Guramasynyň Bilim, ylym we medeniýet boýunça guramasynyň Maddy däl medeni mirasy gorap saklamak baradaky hökümetara komitetiniň nobatdaky 14-nji mejlisiniň dowamynda Türkmenistanyň hödürlemegi boýunça türkmen milli halyçylyk sungatyny ÝUNESKO-nyň Adamzadyň maddy däl medeni mirasynyň sanawyna girizmek baradaky çözgüt komitetiň agza ýurtlary tarapyndan biragyzdan kabul edildi. Munuň özi türkmen zenanlarynyň çeper elleriniň gudraty bilen döredilen nepis halylaryň dünýä bileleşigi tarapyndan ajaýyp sungat ýadygärligi hökmünde ykrar edilendiginiň aýdyň subutnamasydyr.
«Türkmenistan – Bitaraplygyň mekany» diýlip yglan edilen ýylda-da türkmen halyçylarynyň daraklarynyň sesi, goý, batly ýaňlansyn!
Ýurdumyz bu gün demokratik ýörelgeleri çuňlaşdyrmak ýoly bilen öňe ynamly gadam urýar. Demokratik şertleriň çäklerinde ýurdumyzda her bir türkmen raýatynyň saýlaw hukuklarynyň üpjün edilmegine hem uly...
Hormatly Prezidentimiziň pähim-parasatly baştutanlygynda günsaýyn ösüp barýan asuda ýurdumyzda raýatlaryň hukuklaryny we azatlyklaryny goramaga gönükdirilen il-ýurt bähbitli çäreler yzygiderli amala a...
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda ýurdumyzda milli ykdysadyýetimiziň ähli pudaklaryny sanlylaşdyrmak işi ýokary depginler bilen dowam edýär....
?Türkmenistan – parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» ýylynda, mukaddes Garaşsyzlygymyzyň şanly 30 ýyllyk baýramyna taýýarlyk görülýän günlerde hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda alnyp...
Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan döwletimizde hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda alnyp barylýan il-ýurt bähbitli, giň gerimli işler Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüne mahsus...
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiziň pähim-parasatly ýolbaşçylygynda ýurdumyzyň jemgyýetçilik-syýasy durmuşynda milli kanunçylygy kämilleşdirmäge hem-de halkara tejribes...
Ynsan kalbyny päklige, halallyga besleýän, merdana ata-babalarymyzdan miras galan, halkymyzyň asyrlar, boýy dowam edip gelýän asylly ýörelgelerine aýratyn ähmiýet berilýär. Hormatly Prezidentimiziň...
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiziň pähim-parasatly ýolbaşçylygynda beýleki ulgamlar bilen birlikde saýlaw ulgamyna içgin üns berilýär. Ýurt Baştutanymyzyň ýakyndan ýa...


text:
Almatyda birneshe páter tonaǵan ury ustaldy
ALMATY. QazAqparat —Almatyda turǵyndardyń páterlerin tonaǵan ury kolǵa tústi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Kúdikti Almaty oblysynyń 30 jastaǵy turǵyny bolyp shyqty. «Polıtsııaǵa qala turǵyndarynan páterleriniń tonalǵany týraly birden birneshe aryz tústi. «Shaqyrylmaǵan qonaqtar» negizinen altyn buıymdar men aqsha urlaǵan. Páterler tek bir tásilmen jáne tek kúndizgi ýaqytta ashylǵan. Іzdestirý jumystary júrgizildi. Páter urlyǵyn jasady degen kúdikpen buryn birneshe ret sottalǵan, qulyptardy ashatyn quraldary bar er adam ustaldy«,- dedi Almaty qalasy Polıtsııa departamenti Krımınaldyq polıtsııa basqarmasynyń bastyǵy Qýatbek Naýatov.
Qazirgi ýaqytta kúdiktiniń páter urlyǵynyń 4 oqıǵaǵa qatysy bar ekeni anyqtalyp, ýaqytsha ustaý ızolıatoryna qamaldy. Atalǵan faktiler boıynsha QR QK 188-baby (urlyq) boıynsha tergeý júrgizilýde.


text:
Düýpli gurluşyk işleri geçirilenden soň Gubadag ― Daşoguz ýolunyň ugrunda №170 awtoulag ýangyç bekedi işe başlady.
Bekediň durkuny täzelemek boýunça gurluşyk işleri Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň Daşoguz welaýatyndaky «Türkmennebitönümleri» döwlet birleşiginiň hojalyk gurluşyk-timarlaýyş edarasynyň hünärmenleri tarapyndan ýerine ýetirildi.
Ýangyç bekediniň köp gatnawly ýoluň ugrunda ýerleşýändigi awtoulag sürüjileriniň aglabasyna bekediň hyzmatyndan peýdalanmaga ýardam berer. Beket dünýä ülňülerine laýyk gelýän häzirki zaman kompýuterleşdirilen enjamlar bilen üpjün edilendir. Bir gije-gündiziň dowamynda ýangyç bekedi 600-e çenli awtoulaglara hyzmat etmäge ukyply. Bu ýerde sürüjilere awtoulaglar üçin ýokary hilli benzin, dizel ýangyjy hödürlenilip, tölegler nagt hem-de bank kartlary arkaly nagt däl görnüşde kabul edilýär.
Ýangyn howpsuzlygyny üpjün etmek maksady bilen awtoulag ýangyç bekedi ýangyny söndürmäge niýetlenilen enjamlar bilen üpjün edildi.
Şeýle-de okaň:


text:
Ýylanlar diýseň geň jandarlar. Olaryň bedenleriniň gurluşy, hereketiniň aýratynlygy, gowunyň (ýylanyň hamynyň) çalşylmagynyň mümkinçiligi bizi hemişe haýrana goýýar. Olar biosenozyň wajyp düzümi bolup, zyýanly mör-möjekleri we gemrijileri (dürli ýokanç keselleri geçirijileri) ýok edip, oba hojalygyna peýda getirýär. Türkmenistandaky ýylanlaryň 30-dan az bolmadyk köpdürlüliginden zäherlisi diňe 4 sanydyr we olar hem seýrek duş gelýärler.
Betbagtçylykly hadysadan nädip gaça durmaly, ýylanlara duş geleniňde özüňi nähili alyp barmaly?
Ýylana duş geleniňde duýdansyz hereket etmezden, yza bir ädim ädip, daşyndan aýlanyp geçmek maslahat berilýär. Ýylan elbetde, adamyň ýakynlaşandygyny duýýar we gapdala süýşüp gidýär ýa-da bolmasa, dikligine galýar we haşşyldap ses edýär. Ýylanlar eşitmeýärler şonuň üçin hem siziň gygyryp durmagyňyz biderekdir, ýöne welin, öňüňizde taýagy galgadyp, onuň bilen ýerde ýatan daşa urmak welin zyýan etmez, sebäbi ýylanlar yrgyldyny (wibrasiýa) gowy duýýarlar.
Ýylanyň çakmagy köplenç ýagdaýlarda tötänleýin ýüze çykýar. Ýylanlar özlerine azar berýänçäler adama üns bermeýärler we köplenç ýagdaýlarda, adatça penjelerden we dabanlardan çakýarlar. Ýylan üçin onuň çakmagy gaýragoýulmasyz goragy üçin zerurdyr. Ýylanyň zäheri ep-esli wagtlap toplanýar we ol oňa aw etmegi, awuny öldürmegi we aşgazanda siňdirmegi üçin gerekdir. Ýylanyň zäherli mäzleriniň ýollary daňlan ýagdaýynda onuň iýmit siňdirişi bozulyp, jandar heläk bolýar. Şol sebäpli hem onuň üçin zäherini biderek sarp etmek, energiýasyny biderek sarp etmekdir we ýylanlaryň aglabasy iň soňuna çenli özleri üçin gymmatly zäheri pürkmäge karar edip bilmeýärler. Kepjebaşy alyp gören ýagdaýymyzda hem, tutulan wagty ol zäherini iki tarapa pürkmän on gezege çenli, hamana indikisi howply bolar diýýän ýaly galp towusmalary amala aşyrýar.
Eger-de, ýylan çakan bolsa, ilkinji kömegi nädip amala aşyrmaly?
Hökmany ýagdaýda zäheriň adamyň bedenine edýän täsirini bilmeli. Özüniň täsiri boýunça ýylanyň zäheri adama iki görnüşde — neýrotoksiki we gemolitiki täsir edýär. Neýrotoksiki zäher nerw ulgamyny ysmaz edýär, nerw öýjüklerini öldürýär, agzalaryň we ulgamlaryň, esasan hem dem alyş, ýürek-damar ulgamyna täsir edip, adamy heläkçilige sezewar edip biler. Bu zäher aýratyn bir agyry duýgusyna sezewar etmeýär, ondaky esasy alamatlary — gowşaklyk, ukuçyllyk, gepleýşiň bozulmagy, titremeler, aşa köp derlemek, başyň aýlanmagy, huşuň ýitirilmegi, demiň gysmagy, ýüregiň bulanmagy we ýürekde gysýan görnüşli agyry bolýar. Neýrotoksiki zähere aspid we deňiz ýylanlary, kepjebaş eýedir.
Ýylanlaryň şu topary çakanda ilkinji kömegi aşakdaky görnüşde bermeli:
• ejir çekeni kölegä geçirip, kellesini bedeniniň derejesinden pesde goýmaly;
• egin-başyny gözden geçirip, zäheriň galyndysy bar bolsa, aýyrmaly;
• zäheri rezin gruşa bilen sorduryp almaga ýa-da agzyňda ýara bolmasa, sorup almaga synanyşmaly;
• ýarany ýuwup, gaty gysyp durmaýan aseptiki sargy bilen saramaly;
• eger-de, zäheriň şu görnüşi dokumalaryň nekrozyna getirmeýän bolsa, onda çakylan ýerinden ýokarda ilkinji 30 minutyň dowamynda rezin daňy (žgut) daňsaň bolar;
• zäheriň täsirini peseltmek üçin, ýylanyň çakan ýerini sowatmaly;
• ýylanyň çakan ýerini gymyldatman, ejir çekene köp mukdarda ýyly suw bermeli, ol toksinleriň böwrekleriň üsti bilen çykarylmagyny tizleşdirer. Ýerinde ilkinji kömek berlenden soňra, ýylanyň zäherine garşy ýöriteleşdirilen kömegi berilmegi, ýagny ýylanyň zäherine garşy syworotkany goýberip, toksiki täsirini aýyrmak üçin ejir çekeni ýakyndaky hassahana ýollamaly. Gemolitik zäher ganyň öýjüklerini dargadyp, gan we limfa ulgamyna täsir edýär. Zäher ýerli çişi, güýçli agyryny, deriasty gan öýmäni, ysytmany, dokumalaryň nekrozyny ýüze çykarýar. Gemolitik zähere alahöwren we çukurjyk kelle (haşşyldyly ýylan, galkan tumşuk) ýylanlar eýedir. Türkmenistanda alahöwren ýylanlarynyň wekillerine adaty galkan tumşuk ýylan, Orta Aziýa efasy, göklors ýa-da Liwiýa alahöwreni degişlidir. Zäheriniň bu görnüşi bolan ýylanlaryň çakan ýagdaýynda, berilýän ilkinji kömek öňki beýan edilenden tapawutlanyp, şeýle görnüşde amala aşyrylýar:
• hiç bir ýagdaýda hem rezin daňy (žgut) goýmaly däl, sebäbi onuň zäheri onsuz hem çişi döredip, žgut öňki ganaýlanyşygynyň bozulmasyny has hem güýçlendirer, netijede bolsa, dokumalaryň nekrozy we dargamagy artar;
• ýylanyň çakan ýerini kesmek bolmaýar, sebäbi ol ýokanjyň düşmegine itergi berer, şeýle-de onuň ýerini ýakmaly däl, sebäbi ol täsirsiz bolar;
• zäheri sorup aýyrmaga ýa-da ganyň birnäçe damjasyny sykyp çykarmaga çalyşmaly;
• zeperlenen ýeri gozgamaly däl;
• ýarany ýod, spirt, kaliý permanganatynyň ergini bilen arassalamaly;
• gaty gysyp durmaýan aseptiki sargy saramaly;
• näsaga doly rahatlyk döretmeli, hereketi näçe az bolsa, şonça-da gowudyr;
• ejir çekene köp mukdarda suw içirmeli. Ýerinde ilkinji kömek berlenden soňra, ýylanyň zäherine garşy ýöriteleşdirilen kömegiň berilmegi, ýagny ýylanyň zäherine garşy syworotkany goýberip, zäheriň toksiki täsirini aýyrmak üçin ejir çekeni ýakyndaky hassahana ýollamaly. Türkmenistanyň çäklerinde gowşak zäherli ýylanlar hem bolup, olaryň zäherleriniň düzüminde neýrotoksiki fermentler bolýar, ýöne olar adamlar üçin howply däldir. Olaryň zäherli dişleri diňe ownuk gemrijiler we hažžyklar üçin howpludyr, sebäbi olar ýokarky äňiniň yzynda, agzynyň jümmüşinde ýerleşýär, adamyň bedenine bolsa diňe zäherli däl, öňki dişleri täsir edip bilýär.


text:
Salam Öwrenmeli saýtynyň hormatly okyjylary. Men Öwrenmeli saýtynyň ýazyjysy Ilhan Dowranow. Biziň okyjylarymyzyň arasynda ýaş okuwçy oglandyr-gyzlarymyz hem bardyr. Bu mowzugym siziň üçin niýetlenen. Häzir okuwçy ýaşlarymyz gyşky dynç alyş möwsüminde dynç alyşda. Men hem olaryň bu gyşky dynç alyş möwsümini peýdaly geçirmekleri üçin internediň mugt online dersleri hakda gürrüň bermekçi. Onda başladyk!
- Biznes ideýalaryny gözlemek we olary saýlamak.
Dersiň başlanýan wagty: Ýanwar, 2018
Dersiň dowamlylygy: 8 modul
Dersiň guralýan ýeri: “Uniwersarium”
Dersi guraýan: Lomonosow adyndaky Moskwa Döwlet Uniwersiteti
Dersiň dili: Rus dili
2. Žurnalistika we mediasowatlylygyny ýokarlandyrmak
Dersiň başlanýan wagty: Ýanwar, 2018
Dersiň dowamlylygy: 2 modul
Dersiň guralýan ýeri: “Stepik”
Dersi guraýan: Kiril Artýomenko, “Bumaga” internet gazetiniň baş redaktory
Dersiň dili: Rus dili
3. C++ dilinde programmirleme
Dersiň başlanýan wagty: Ýanwar, 2018
Dersiň dowamlylygy: 1 modul
Dersiň guralýan ýeri: “Stepik”
Dersi guraýan: “Ýandeks” akademiýasy
Dersiň dili: Rus dili
4. Igrofikasiýa
Dersiň başlanýan wagty: Ýanwar, 2018
Dersiň dowamlylygy: 6 hepde
Dersiň guralýan ýeri: “Coursera”
Dersi guraýan: Pensilwan Uniwersiteti
Dersiň dili: Iňlis dilinde we Rus dili subtitrleri bilen
5. Dilleriň dürlüligi
Dersiň başlanýan wagty: Ýanwar, 2018
Dersiň dowamlylygy: 10 leksiýa
Dersiň guralýan ýeri: “PostNauka”
Dersi guraýan: Wladimir Plungýan – filologiýa ylmynyň doktory
Dersiň dili: Rus dili
6. Astrofizika – ýyldyzlardan älemiň serhedine çenli
Dersiň başlanýan wagty: Ýanwar, 2018
Dersiň dowamlylygy: 7 hepde
Dersiň guralýan ýeri: “Coursera”
Dersi guraýan: Sankt Peterburgdaky Beýik Pýotr adyndaky politehnika uniwersiteti
Dersiň dili: Rus dili
7. Genler we ýogyn düýpli öýjükler
Dersiň başlanýan wagty: Ýanwar, 2018
Dersiň dowamlylygy: 6 leksiýa
Dersiň guralýan ýeri: “PostNauka”
Dersi guraýan: Sergeý Kiselýow – biologiýa ylmynyň doktory
Dersiň dili: Rus dili
8. Maşgalada terbiýäni ýokarlandyrmak
Dersiň başlanýan wagty: Ýanwar, 2018
Dersiň dowamlylygy: 7 modul
Dersiň guralýan ýeri: “Uniwersarium”
Dersi guraýan: “Täze era üçin bilim” Halkara laborotoriýasy
Dersiň dili: Rus dili
Bu günki mowzugym peýdalymy/ Pikirleriňizi teswirlerde yazyp bilersiniz!
Jemi 22,292 gezek okaldy, Şu gün 1 gezek okaldy


text:
Rowaýat etmeklerine görä, gadym zamanda bir balçy bar eken. Ol daglarda bal awlar eken, ýagny daglarda, çola ýerlerde, tokaýlarda gezip bal gözlär eken. Bir gün ol ýene-de öňki öwrenişen işine görä, ýanyna paltasyny, pyçagyny alyp, gylyjyny guşanyp, çakmagyny, gabyny we çörek alyp, aýalyna hem: «Seni Alla tabşyrýaryn» diýip çykyp gidipdir.
Bu adam öň haçan öýünden çykyp gitse, bäş-on günläp gelmez eken. Ýaňky kişi öýünden çykyp, Alla mynajat edip: «Eý, Rebbim, bal ber, emma bol ber» diýipdir. Şol gidişine ol gelip, bir dagyň depesinde, gök ýüzünde bir topar arynyň uçup, aýlanyp ýörendigini görýär. Derrew arylaryň yzyna düşýär. Gözüni olara dikip, yzlap, kowalap ýadap gidýär. Allanyň hikmeti bilen, şol gidişine bir gür tokaýyň içine girip gidýär. Gözleri bolsa asmandaky arylarda. Ol balçy şol barşyna bir guýynyň içine düşýär. Içi boş, kyrk-elli gulaç çuň bu guýy bal guýysy eken. Tokaý üstüni örtensoň, näbelli bolup galan eken. Onuň düýbünde görse suw ýok, bir taýýar guýy. Bu guýynyň bir ýany tä guýynyň agzyna barýança salkym-salkym sary, üýşüp giden men diýen ballar. Emma ne çäre, guýudan çykmak hem mümkin däl. Ýaňky kişi özüniň bu ýerde heläk boljakdygyny bilip, derrew Haka bil baglap, mynajat etmäge başlaýar: «Ylahym, bu nebsim meni bu derde getirdi. Emma umydym bar. Sen gullaryňa rehim edersiň. Maňa rehim et» diýip, köp aglady.
Ol guýynyň içi giňdi, emma garaňkydy. Ol çakmagyny çakyp, peltesini ýakdy. Turup bu guýynyň içinde gezmeledi. Guýynyň burçunda azrak suw köl ýaly bolup durdy. Wagt geçmek bilen suw bir ýere üýşüpdir. Ol suwuň ýanynda bir uly deşik bar eken. Emma garaňkydygy üçin, bu deşigiň içinde näme bardygyny kim bilýär. Ýaňky balçynyň bu deşige gözi düşdi. Derrew baryp, ol suwdan täret kylyp, iki rekat namaz okady. Ýene-de zarynlady, mynajat etdi. Haka mynajat edýän mahaly bir çatyrdy boldy. Ýaňky awçynyň essi gitdi. «Bu nämekä?» diýdi. Şol wagt ýaňky deşikden uly bir aždarha baş görkezdi. Görse, äpet bir mahluk. Peltesiniň şuglasyny tutup görse, ol aždarhanyň düýäniň boýny ýaly boýny bar. Uzyn başy uzyn külhan ýaly, gözleri hem ýanyp dur. Ýaňky awçy derrew salawat aýtmaga başlady. Birden aždarha özüni ýuwdar öýdip, janyndan umydyny kesdi. Bir burçda gysylyp, nyýaz edip: «Eý, Settarul-uýub, meni bu ýerden halas et» diýdi.
Ýaňky ýylan bu deşikden çykyp, doly düýrlendi. Emma guýrugy heniz hem deşikden çykmandy. Derrew ol suwa tarap gelip, suwdan gana-gana içip, ýene deşikden içeri, yzyna gitdi. Balçy hem şükür seždesini etdi. Soň niýet edip, ýene bu suwdan täret kyldy. Gorkup, aždarhadan çekindi: «Suwa awusyn döken bolaýmasyn» diýdi. Öz-özüne: «Eý, biçäre, sen şu mahal ol ýylandan halas bolduň. Indi seni bu ýerden kim gelip halas eder, seniň halyňdan kim habar alar» diýip zar-zar aglap: «Ylahym! Hiç kim bilmese, sen bilersiň. Meniň halym saňa mälimdir. Indi bu gorkunç ýerden meni halas et. Umydym diňe saňadyr. Meni bu garaňkylykdan hem halas et» diýdi. Soň turup täret kylyp, ýene-de galan ähli namazlaryny eda edip, oturyp kelemesini çöwürdi. Kuran okap otyrka, pikirlenip: «Bu aždarhany öldürmek gerek, ol ýene bu ýere suw içmäge geler. Mekany bu ýere ýakyndyr. Ýogsam, bu mahluk meni bir gün görer» diýip, derrew turup ol deşigiň düýbüne geldi. Uly bir daş tapyp, göterip ol deşigiň düýbünde goýdy. «Eger ýene gelse, gylyç bilen ursam, başyny keserin» diýip, Alladan kömek sorady. Gylyjyny eline alyp garaşdy.
Emma ol mahluk ol ýere üç günde bir gelip suw içer eken. Ýaňky balçy ol deşigiň düýbünde iki gün garaşdy, üçünji gün boldy. Öýlän wagty bir çatyrdy peýda boldy. Balçy aždarhanyň gelýändigini bilip, taýýar bolup durdy. Aždarha kellesini deşikden daşary çykaran badyna bir gezek: «Ýa, Alla» diýip, gylyç saldy. Hudanyň kömegi bilen onuň başy top ýaly togalanyp gitdi. Agzyny birnäçe gezek açyp ýapdy, soň jan berdi. Balçy hem tä, jany doly çykýança garaşdy. Soň göwresini çekip, deşikden daşyna çykaryp para-para eýläp taşlady. Onuň göwresi bilen guýy doldy. Soň ýene gelip gylyjyny ýuwup, arassalap, täret kylyp, iki rekat namaz okady. Alla şükür etdi we aždarhadan halas boldy. Emma öz-özüne: «Indi birnäçe günden soň, bu aždarhanyň läşi yslanar. Adamzat muňa nädip çydap biler. Munuň bir alajyny tapmaly. Indi Alla sygynyp, bu aždarhanyň çykan deşigine adam hem sygar. Aňyrsynda bir mekany bardyr. Dag barmy, tokaý barmy, bir zat bardyr» diýdi.
Şeýdip doly üç gün garaşdy. «Belki, bu aždarha urkaçysy bolup, onuň erkegi hem bardyr» diýip seretdi. Görse, gelýän-gidýän ýok. Öz-özüne: «Öňi-soňy bu ýerde ölmeli, gelýän hem ýok, gidýän hem. Şu deşikden geçip, synanyşyp göreýin. Belki, salamatlyga çykaryn, ýa ölerin, halas bolmaryn» diýip, täret kylyp, iki rekat namaz okap, doga-dileg etdi. Soň gylyjyny at edinip, üstüne münüp, ýüzün ýatyp, deşige süýrenip girdi. Deşigiň içine şeýle bir gitdi welin, bir sagat çemesi ýöredi. Emma gaty horluk çekdi. Jany agzyna geldi. Müň bela bilen beýleki tarapa çykdy, ýöne ýykylyp özünden gitdi. Biraz ýatyp, aýak üstüne galdy. Seredip görse, iki daş merdiwan dur. Biri aşak inýär. Ol aşak gidýän merdiwandan indi. Aşak düşdi, görse ýapyk bir demir gapy dur, üstünde bir gulp asylgy. Müň bela bilen bu gulpy açdy. Içine girdi, görse ýapyk dur. Üstünde bir halkasy bar, bekli dur. Ony hem gylyç zarbasy aýryp açdy. Görse, örän garaňky. Çakmak çakyp, bal mumunyň peltesini ýakdy. Görse, üç aýak merdiwan dur. Bu merdiwandan aşak inip, bir otagyň içine girdi. Ýigrimi töweregi ýag çyralary düzülipdir. Birini owradyp, gapagyny galdyrdy. Görse, içi altyn bilen doly. Hemmesi hem altyn bilen doly eken. Indi baýlyk hem tapdy. Ýene-de niýaza başlap: «Allatagaladan baýlyk isledim, berdi. Ylahym, senden ýol hem dileýärin» diýip, ýene yzyna dönüp, on aýak merdiwandan aşak indi. Görse, ol ýerde hem ýapyk bir gapy bar. Ony hem niçe kynçylyk bilen açdy. Ol hem örän garaňky eken. Çakmak çakyp, mum ýakdy. Görse, hiç zat ýok. Ýöne ol öýüň burçunda inçe bir ýol bar. Bu ýola düşüp, biraz gidip, bir ýere geldi. Görse bir gapy ýapyk dur. Bu gapynyň deşiginden seredip gördi. Görse, burçda kiçijik yşlardan aýdyňlyk görünýär. «Enşalla, salamatdyr» diýip, bu gapyny hem açyp seretdi. Görse, uzyn bir kemer. Bu kemer gidip-gidip, aýdyňlyk zyýada bolmaga başlady. Sähel gidensoň bir dagyň düýbünden çykdy. Daş-töweregine seredip gördi. Görse, ol ýerleri özüniň niçeme gezek gezen ýerleri eken. Ol ýerden göni gaýdyp, öýüne geldi. Aýalyny görüp şat boldy. Ýigrimi gün bäri görmändi. Aýaly ondan: «Nirede bolduň?» diýip sorady. Ol hem başdan geçen wakalary birin-birin gürrüň berdi. Getiren altynlaryny görkezdi. Agşam düşen dessine hem hazynany daşamaga başlady. Gijelerine aýaly bilen gidip, ol hazynany daşaýardylar. On tasa çenli daşadylar. Galanyny taşlap, soň ol welaýatda ýaşaman, Mukaddes Käbä gidip, ol ýere goňşuçylykda ýaşadylar.
BALÇYNYŇ HAZYNA TAPYŞY
Rowaýat etmeklerine görä, gadym zamanda bir balçy bar eken. Ol daglarda bal awlar eken, ýagny daglarda, çola ýerlerde, tokaýlarda gezip bal gözlär eken. Bir gün ol ýene-de öňki öwrenişen işine görä, ýanyna paltasyny, pyçagyny alyp, gylyjyny guşanyp, çakmagyny, gabyny we çörek alyp, aýalyna hem: «Seni Alla tabşyrýaryn» diýip çykyp gidipdir.


text:
Ozal hem habar berşimiz ýaly, Sankt-Peterburg şäherindäki «Russiýa ― meniň öýüm» taryhy seýilgähinde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň «Türkmen alabaýy» atly täze neşiriniň tanyşdyryş dabarasy boldy.
«Zenidiň» asly türkmen eýranly hüjümçisi Serdar Azmunyň hem gatnaşmagy bu dabaranyň myhmanlary üçin ýakymly sowgat boldy. Dabaranyň çäginde meşhur futbol ýyldyzy Türkmenistanyň Prezidentiniň täze kitaby we Dünýä türkmenleriniň ynsanperwer birleşiginiň hem-de Sankt-Peterburgdaky «Mekan» türkmen medeniýeti jemgyýetiniň hormatly agzalygyna kabul edilýän resminamasy bilen sylaglanyldy. Futbolçy ajaýyp sowgady üçin türkmen Liderine hoşallyk bildirip, türkmen halkynyň adyny we medeniýetini mundan beýläk hem Ýer ýüzüne ýaýmaga gatnaşjakdygyna ynandyrdy.


text:
Howanyň üýtgemegi Ýer ýüzüniň ähli ýerlerinde duýulýar we bu hadysa barha güýçlenýär. Iň ýamany hem ýüze çykan käbir tendensiýalary eýýäm yzyna dolanyp bolmaýar. Bu barada Ženewada çap edilen Howa boýunça hökümetara toparynyň hasabatynda habar berildi.
Adamlaryň alyp barýan işleriniň netijesinde ýüze çykýan howanyň üýtgemegi, eýýäm planetanyň ähli sebitlerinde aşa howply howa ýagdaýlaryna sebäp bolýar.
Alymlaryň pikiriçe, Ýeriň klimat ulgamy üýtgeýär. Bu üýtgeşmeler atmosferanyň, ummanlaryň, buz gatlaklarynyň we Ýeriň ýüzüne täsir edýär.
Bu özgerişlikleriň köpüsi öň görlüp-eşidilmedik zat, deňiz derejesiniň ýokarlanmagy ýaly käbir tendensiýalar ýakyn asyrlarda ýa-da müňýyllyklarda tersine bolmaz.


text:
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
keshe 22:05
-
-
-
-
-
-
keshe 19:12
-
-
Qarqaraly aýdanynyń eriktileri Shaıtankól jaǵasyn qoqystan tazartty
QARQARALY. QazAqparat – Shaıtankól kóliniń jaǵalaý aýmaǵyn tazartý boıynsha aktsııa aýdandyq ishki saıasat bólimi men Qarqaraly jastar resýrstyq ortalyǵynyń bastamasymen eriktilerdi tarta otyryp ótkizildi.
«Shaıtankól – Qarqaraly aýdanynyń injý-marjany. Jyl saıyn kóldiń jaǵasynda júzdegen týrıster bolady. Ókinishke oraı, olar kóbinese qoqys tastap ketedi. Biz muny kóre tura, qol qýsyryp otyra almaımyz. Sondyqtan qoqysty óz kúshimizben jınaýdy jón kórdik», – deıdi eriktiler.
Kóldiń jaǵalaý aýmaǵyn tazalaýǵa JasStar jasaǵynyń eriktileri jáne «Jasyl el» jastar jasaǵynyń sarbazdary qatysty.
«Eriktiler kúshimen kól aýmaǵynan qoqys shyǵaryldy. Aktsııaǵa 15 adam qatysty», – dedi Qarqaraly aýdanynyń jastar resýrstyq ortalyǵynyń dırektory Ersaıyn Qoblandy.
- Ulttyq joba – qoǵamdy mazalaǵan máselege memlekettiń tikeleı jaýaby – sarapshy
- Qaraǵandy mektebinde er adam muǵalimdi urǵan
- Nur-Sultandaǵy botanıkalyq saıabaqqa aǵash túpteri otyrǵyzyldy
- Qazaqstanda qar barystaryn ósirý ortalyǵy qurylady
- Búgin Qazaqstannyń úsh qalasynda aýa sapasy buzylady
- Aral teńiziniń qurǵaǵan ultanyna 1,1 mln gektar sekseýil egiledi
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Mańǵystaý oblysynda karantın sharalary kúsheıtildi
AQTAÝ. QazAqparat - Mańǵystaý oblysynyń bas memlekettik sanıtarııalyq dárigeriniń jańa qaýlysy jarııalandy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Epıdemıologııalyq jaǵdaıdy baǵalaý matrıtsasyna sáıkes, Mańǵystaý oblysy «qyzyl» aımaqta tur.
«Óńirdegi barlyq qala, aýdandardaǵy obektiler óz qyzmetin «qyzyl» aımaqtyń talaptary boıynsha júzege asyratyn bolady. «Ashyq» jobasyna qatysatyn nysandardy qospaǵanda, qalaaralyq, oblysaralyq, qalalyq avtobýs tasymaldary, jabyq jaǵajaılar men akvaparkterdiń qyzmeti toqtatyla turady. Demalys jáne mereke kúnderi «Ashyq» jobasy boıynsha jumys isteıtin nysandar qyzmetine tyıym salynady. Olardyń ishinde «Ashyq» jobasyna qosylmaǵan qoǵamdyq tamaqtaný oryndarynyń, fıtnes-ortalyqtardyń, sporttyq-saýyqtyrý obektileriniń, saýnalardyń, SPA-ortalyqtardyń, basseınderdiń, kınoteatrlardyń, teatrlardyń, kontsert zaldarynyń, fılarmonııanyń, kompıýterlik klýbtardyń, boýlıng, bılıard, karaoke zaldarynyń jáne dinı mekemelerdiń qyzmetine tyıym salynady», - delingen qujatta.
Jumys kúnderi qyzmetin shekteý «Ashyq» jobasynyń qatysýshylary qoǵamdyq tamaqtaný obektileri, fýdkort - 20:00-ge deıin, «Ashyq» jobasyna qatyspaıtyn obektiler 17:00-ge deıin jumys isteıdi.
Sondaı-aq, «Ashyq» jobasyna qatysatyn fıtnes-ortalyqtar, Fıtnes-klýbtar, ıoga-ortalyqtar, sporttyq-saýyqtyrý obektileri, saýnalar, SPA-ortalyqtar, sport obektileri, basseınder - saǵat 20:00-ge deıin, «Ashyq» jobasyna qatyspaıtyn nysandar saǵat 17: 00-ge deıin qyzmetin jalǵastyrady. Kınoteatr – «Ashyq» jobasynyń qatysýshylary úshin 20:00-ge deıin ashyq.
Al balalar oıyn-saýyq ortalyqtary, ashyq jáne jabyq naryqtar 17:00-ge deıin jumys isteıdi. Barlyq uıymdar úshin qyzmetkerlerdiń 80% úshin qashyqtyqtan jumys isteý formatyna kóshýi tıis.


text:
Azatlygyň Lebapdaky habarçysy sebitiň käbir etraplarynda çagalar baglarynyň terbiýeçileriniň iş orunlarynyň gysgaldyljakdygyny, bu ýagdaýda onlarça aýal-gyzyň işini ýitirjekdigini habar berýär. Bu maglumat ýurduň çagalar baglarynda berilýän naharyň, miweleriň we gök önümleriň hili barada eşidilen ladalaryň yz ýanyna gabat geldi.
Lebabyň Farap, Çärjew etraplaryndaky çagalar baglarynda terbiýeçileriň mart aýyndan başlap, tas ýarysynyň işden boşadyljakdygy duýduryldy, mekdebe çenli edaralarda işleýän aýal-gyzlaryň iş orunlarynyň gysgaldylmagy ýurtdaky ykdysady çökgünlik bilen bagly diýip, habarçy aýtdy.
Onuň sözlerine görä, diňe Farap, Çärjew etraplarynyň çagalar baglarynda däl, Lebap sebitindäki çagalar baglarynyň köpüsinde “ýagdaý agyr”. Çagalaryny çagalar baglaryna berýän ebe-atalar ol ýerde çagalara berilýän azygyň-da, terbiýeniň-de azalandygyny, üstesine, şahsy arassaçylyk düzgünleriniň hem “gowy berjaý edilmeýändigini” aýdýarlar.
Çagalara berilýän azygyň paýtagt Aşgabatdaky çagalar baglarynda hem “gowy däldigi” habar berilýär.
“Türkmenistanyň Hronikasynyň” habarçylary golaýda aşgabatly çagalaryň ene-atalaryna çagalar bagynda berilýän naharlardan şikaýat edýändiklerini, olaryň duzsuz we şekersiz suwda gaýnadylýandygyny, tagamsyzdygyny habar berdi.
Neşiriň maglumatyna görä, güýzde çagalara günortan naharynda hyýar we pomidor hem berilýän eken, häzir gök önümler hepdede aňry gitse iki gün berilýär.
2017-nji ýylda çagalar baglarynyň aýlyk tölegleri 8 manatdan 80 manada galdyrylanda, çagalar baglarynyň müdirleri indi çagalaryň naharlarynyň gowulanjakdygyny aýdypdylar diýip, TH belleýär.
Türkmenistanyň çagalar baglaryndaky “açlygy”, Balkan sebitindäki çagalar baglaryndaky azyk ýagdaýyny öwrenen çeşmelerine salgylanyp, “Turkmen.news” hem tassyk edýär.
Bu neşir çagalar baglarynyň agyr ýagdaýy barada iki ýarym ýyl ozalam ýazypdy, emma onuň çeşmeleri soňky bir ýylda ýagdaýyň has ýaramazlaşandygyny habar berdiler.
Lebapdaky çagalar baglarynyň abatlyk derejesiniň hem peselendigi aýdylýar.
Şu aralykda Lebap welaýat häkimliginiň 44 desganyň gurluşygy we abatlanmagy üçin tender yglan edendigi mälim boldy.
“Gundogar” neşiri sebitiň şäherçelerindäki we obalaryndaky çagalar baglarynyň, mekdepleriň, saglyk edaralarynyň, energiýa, suw üpjünçiligi, lagym ulgamlarynyň gurluşygyny we abatlanmagyny öz içine alýan tenderiň geçen ýylyň aprelinde gopan harasat netijesinde weýran bolan infrastrukturany dikeltmek bilen baglydygyny çaklaýar.
Türkmen häkimiýetleri geçen ýyl Lebapda we Maryda bolan tebigy hadysalar barada ne maglumat berdi, ne ýykylan jaýlar, ýogalan adamlar barada çykan maglumatlara reaksiýa bildirdi.
Tupandan ejir çeken raýatlara, şol sanda ýaşaýyş jaýy ýykylanlara hem döwlet öwez puluny bermedi diýip, ýaşaýjylar aýtdylar.
Çagalar baglaryndaky iş orunlarynyň gysgaldylmagyna, görnüşinden, ýurtdaky işsizlik, manadyň hümmetiniň barha pese gaçmagy we ilatyň garyplaşmagynyň dowam etmegi hem öz täsirini ýetirýär.
“Ene-atalaryň köpüsinde çagalar bagynyň 80 manat tölegini tölemäge hem pul ýok, bu ýagdaý şäher ýerlerindäki çagalar baglaryndaky orunlaryň 40 göterim, oba ýerlerindäki çagalar baglaryndaky orunlaryň bolsa 80-90 göterim boş durmagyna alyp geldi” diýip, habarçy ýagdaýy bilýän adamlar Azatlygyň habarçysyna aýtdy.
Farabyň 4-nji çagalar bagynda terbiýeçileriň käbiri her aýda öz aýlygyndan töläp, ýakynlarynyň we goňşularynyň çagalaryny çagalar bagyna getirtdi, olar bu çärä iş orunlarynyň ýapylmazlygy üçin ýüz urdy diýip, habarçy aýtdy.
“Ene-atalar çagalaryny getirse bolýar, esasy aladamyz iş orunlarynyň ýapylmazlygy” diýip, Farapda bir çagalar bagynda terbiýeçi bolup işleýän Bossan habarçy bilen söhbetdeşlikde aýtdy. Emma ol terbiýeçileriň çagalar baglaryny çagadan doldurmak üçin eden tagallalarynyň hem kän netije bermändigini, çagasyny çagalar bagyna berýän ene-atalaryň barha azalýandygyny boýun aldy.
“Indi iş orunlarymyzyň 50 göterim gysgaldyljakdygyny duýdurdylar, her çagalar bagynda 30 işgär işinden aýrylsa-da, ençeme maşgalanyň gazanyny gaýnatmagy kynlaşar” diýip, Azatlyk bilen anonimlik şertinde gürleşen terbiýeçi Lebapda karantin açylsa, basymrak daşary ýurda gidip bilsek diýip garaşýan adamyň has köpelýändigini hem sözüne goşdy.
Azatlyk radiosynyň degişli hökümet edaralary bilen habarlaşyp, terbiýeçileriň iş orunlarynyň gysgaldylmak ähtimallygy baradaky maglumatlary tassyklatmak synanyşygy häzirlikçe netije bermedi.
Synçylar Türkmenistanyň soňky ýyllarda ýakyn taryhyndaky iň agyr ykdysady kynçylygyny başdan geçirýändigini aýdýarlar. Olaryň pikiriçe, şu we beýleki ýagdaýlar, hususan-da iş orunlarynyň azlygy we aýlyklaryň pesligi soňky on ýylda ýüz müňlerçe adamyň daşary ýurtlara iş gözläp gitmegine, şol sanda başga ýurtlaryň raýatlygyny almagyna sebäp bolýar.
Türkmen häkimiýetleri goşundaky we çagalar baglaryndaky azyk problemalary, işsizlik we migrasiýa barada çykýan habarlara reaksiýa bildirmeýär.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu meýl: azathabar@derweze.net we sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPNulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.


text:
21-nji ýanwarda türkmen kino sungatynyň iň görnükli wekillerinden biri, režissýor Hojaguly Narlyýew 75 ýaşady. Onuň ady tas ýarym asyr bäri kino söýüjileriň dilinden düşmän gelýär. Hojaguly Narlyýew 1937-nji ýylyň 21-nji ýanwarynda öňki Gyzylarbat bilen Gazanjygyň arasyndaky Goç obasynda dünýä inipdi. Ol 1960-njy ýylda Bütinsoýuz Döwlet kinomatogra...
Awtor:
durdy
(Wasýok)
|
Kategoriýa: Biýografiýa |
04.06.2018 12:23
Gyzgyn, Turkmence, Sosiyal, interaktiw, sayty, Turkmen, Türkmen, Türkmenistan, Turkmenistan, Türkmençe, Sosiýal, saýty
(#143)


text:
Şu gün ABŞ-nyň Halkara ösüş guramasy (USAID) Merkezi Aziýa ýurtlarynyň we beýleki ýurtlaryň arasynda söwda we hyzmatdaşlygy ösdürmek hem-de sebitde pandemiýadan soňky dikeldiş we durnuklylygy ara alyp maslahatlaşmak üçin 11-nji Merkezi Aziýa Söwda Forumyna başlaýar. Bäş gün dowam etjek bu wirtual çärede Merkezi Aziýadan, ABŞ-dan we dünýäniň beýleki ýurtlaryndan 80-den gowrak meşhur spiker çykyş ederler we 42 ýurtdan 3500 gatnaşyjy bolar.
Bu ýyl“Pandemiýadan soň sebitleýin hyzmatdaşlygyň üsti bilen dikeliş döwri” atly geçiriljek forum söwda tendensiýalaryny ara alyp maslahatlaşmak üçin işewür wekilleri, hökümet işgärleri we syýasatçylary, pudak kompaniýalaryny, sebit we beýleki ýurtlaryň hünärmenlerini birleşdirer we pandemiýadan soňky söwda tendensiýalary, COVID-19 ýagdaýynda söwda we syýahatçylygy dikeltmek, Merkezi Aziýada suw howpsuzlygy, Merkezi Aziýada gaýtadan dikeldilýän energiýa maýa goýum mümkinçilikleri we beýleki gyzykly temalary ara alyp maslahatlaşarlar.
ABŞ-nyň Gazagystandaky ilçisiniň orunbasary hanym Judi Kwo gutlag çykyşynda: “2011-nji ýylda Bişkekde geçirilen ilkinji Merkezi Aziýa söwda forumy hyzmatdaşlygyň, pikir alyşmagyň we halkara söwdasynyň gülläp ösmeginiň açarydygyna esaslandy. Sebit ýurtlarynyň prezidentleriniň häzirki döwrüň kynçylyklaryny ýeňip geçmegiň iň oňat usuly bolan, özara peýdaly sebit hyzmatdaşlygynyň pikirini goldaýandyklaryny nygtap geçmek bizi begendirýär” diýip, belläp geçdi.
Bu ýyl geçirilýän Forum ABŞ-nyň Merkezi Aziýanyň bäş döwleti bilen hyzmatdaşlygynyň 30 ýyllygyna gabat gelýär. Bu döwürde Amerikanyň Birleşen Ştatlary parahatçylygy we howpsuzlygy üpjün etmek, demokratik özgertmeleri, ykdysady ösüşi we ynsanperwerlik kömegini üpjün etmek üçin 9 milliard dollardan gowrak goldaw berdi. Ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň hem-de hyzmatdaşlygyň we özara gatnaşyklaryň sebit strategiýalary netijesinde, sebit ýurtlary has bäsdeşlige ukyply bolmagy, köp ugurly ykdysadyýetiň ösüşini höweslendirmegi we sebitde gülläp ösmegi başardylar.
USAID-iň bäsdeşlige ukyplylyk, söwda we täze iş orunlary döretmek taslamasy – Türkmen Logistika Assosiýasiýasy, Germaniýanyň Halkara hyzmatdaşlyk boýunça jemgyýeti (GIZ), Global Sowuklandyrjy Alýansy (GCCA), Bütindünýä Bank Topary (WTG), Halkara Maliýe Korporasiýasy (IFC), Ulag we logistika ulgamyndaky aýallar (WiLAT), Logistika we Ulag Patyşalygynyň Instituty (CILT), Halkara ýol ulaglary bileleşigi (IRU), Halkara söwda merkezi (ITC), CERT akademiýasy, QazTrade, Gazagystan Organiki oba hojalygy hereketleri federasiýasy KAZFOAM, Logistika we ulag boýunça ýaş hünärmenler jemgyýeti (Next Generation Central Asia) guramalary bilen bilelikde forumyň guramaçysy bolup durýar. Mediýa hyzmatdaşlarynyň goldawy bilen: “Asia Hikes” gollanma portaly, InAshgabat, Gazagystanyň metbugat kluby, “WideOyster” žurnaly, gazagystanyň startap hem-de işewürlik boýunça web-sahypasy “Steppe”, “Discover Kyrgyzstan”, “Kazakh Tourism”, “Travel Tajikistan”, “Uzbekistan Travel”, Ekolog.uz, Kapital.kz, Profit.kz hem-de “Kazakh Travel International” syýahatçylyk gullugy.
Soňky on ýylyň dowamynda USAID-iň Merkezi Aziýa söwda forumy sebitde durnukly ykdysady ösüşi höweslendirmek we çaltlaşdyrmak üçin has uly sebit hyzmatdaşlygyny we hyzmatdaşlygy teklip etdi. Forum, söwda we ykdysady taýdan gülläp ösmegi çäklendirýän meseleleri kesgitlemek, pikir we çözgüt alyşmak, işewür gatnaşyklary gurmak we iş alyp barmak üçin 30-dan gowrak ýurtdan 10 000-den gowrak gatnaşyjy ýygnady.
###
USAID dünýäde öňdebaryjy halkara ösüş gullugy we ösüş netijelerine ýetmek üçin katalizator bolup durýar. Has giňişleýin maglumat üçin USAID-Merkezi Aziýa: https://www.usaid.gov/central-asia-regional we Facebook: https://www.facebook.com/USAIDCentralAsia web sahypalaryna giriň.


text:
Azatlyk Radiosy bu tema boýunça Ýewropada hereket edýän “Türkmenistanyň graždan demokratik bileleşiginiň” ýolbaşçysy Wýaçeslaw Mämmedow bilen söhbetdeş boldy. Mämmedow 1995-1999-njy ýyllarda Orsýetiň Döwlet Dumasynda ”Watandaşlar geňeşiniň” agzasy bolup, Krasnowodsk şäherinde Orsýetiň Türkmenistandaky ilçihanasy bilen ylalaşyk esasynda jemgyýetçilik konsuly wezipesini ýerine ýetiripdi we goşa raýatlyk hem adamlaryň göçmegi bilen bagly meseleler boýunça iş alyp barypdy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda goşa raýatlygyň daşynda problemalaryň döremegine näme sebäp boldy diýip pikir edýärsiňiz?
Wýaçeslaw Mämmedow: Başda bu ylalaşygyň taryhyna göz aýlasak, dogry bolar. Bu dokument “Goşa raýatlyga degişli meseleleri kadalaşdyrmak boýunça ylalaşyk” diýlip, 1993-nji ýylda näme üçin baglaşyldy diýen sorag häzirki wagtda kop orta atylýar. Ýatlatsak, şol dokument kabul edilende, syýasy bir maksat göz öňünde tutulmandy.
Bu dokument Sowet Soýuzy dargansoň, özbaşdak döwletleriň raýatlaryna öwrülen türkmenistanlylaryň we orsýetlileriň öz ýaşaýan ýurdunyň raýatlygyny saklap galmak bilen bir wagtda beýleki ýurduňam raýaty bolmagyna mümkinçilik döretmegi göz öňünde tutupdy. Inkinjiden, bu ylalaşyk Orsýet Federasiýasy bilen Türkmenstanyň arasyndaky gatnaşyklary aýratyn bir ynamly derejä göteripdi.
Bu ylalaşyga laýyklykda, Türkmenisatanyň çak bilen 150 müň çemesi raýaty orsýet raýatlygyny aldy. Türkmenistanyň raýatlygyny alan orsýetlileriň sany barada takyk maglumat ýok, emma käbir çaklamalara görä, olaryň sany 5 bilen 20 müň adam aralygyndadyr diýlip çak edilýär. Olaryň esasy bölegi Stawropolda we Astrahanda ýaşaýan türkmenler bolmaly.
Şol bir wagtda-da bu ylalaşygyň möhüm bir tarapyna ünsi çekesim gelýär, ýagny ylalaşyk baglaşylan wagtynda onuň ýatyrylmagynyň mehanizmi takyk kesgitlenmändi.
Azatlyk Radiosy: Siz soňky ýylda dörän problemalary ylalaşygyň 2003-nji ýylda ýatyrylyşynyň aýratynlyklary bilen baglanyşdyrýarsyňyzmy?
Wýaçeslaw Mämmedow: Ylalaşygyň ýatyrylmagyna taraplaryň her biri özüçe düşündi. Orsýet tarapy goşa raýatlygyň mundan beýläk berilmejegi barada netije çykaran bolsa, Saparmyrat Nyýazow bu ylalaşygyň ýatyrylmagyndan öň berlen raýatlygyň hem ýatyrylýandygy barada netije çykardy. Ol türkmenistanlylardan iki aýyň dowamynda diňe bir ýurduň raýatlygyny saýlamagyny talap etdi. Orsýetiň Döwlet Dumasy bu ýagdaýa reaksiýa bildirip, prezidentleriň gol çeken ylalaşygyny tassyklamakdan asla ýüz öwürdi. Orsýet tarapy türkmen tarapyna ylalaşygyň yza tersin täsiriniň ýokdugyny ýatlatdy.
Azatlyk Radiosy: Wýaçeslaw, siz goşa raýatlyk barada ylalaşyk baglaşylan döwründe Türkmenbaşy, öňki Krasnowodsk şäherinde goşa raýatlyk bilen bagly iş alyp bardyňyz. Şol döwürde orsýet raýatlygyny alan türkmenistanlylaryň sany barada maglumat berseňiz?
Wýaçeslaw Mämmedow: 1995-1999-njy ýyllar aralygynda Türkmenbaşy şäheri boýunça aýdylanda, goşa raýatlyga eýe bolanlaryň 64%-i slawýanlardy, 24%-i türkmenerdi, galanlary milli azlyklaryň wekilleri, ýagny ýewreýler, tatarlar, ermenilerdi. Türkmenistanyň raýatlygyny saklap, orsýetiň hem raýaty bolan türkmenleriň arasynda häkimiýet başyndaky elitanyň wekilleri hem köpdi.
Azatlyk Radiosy: Türkmenleriň, aýratynam häkimiýet wekilleriniň orsýet raýatlygyny almagyna näme sebäp bolupdy?
Wýaçeslaw Mämmedow: Birinjiden, Orsýetiň raýatlygy olaryň çagalarynyň we maşgala agzalarynyňam orsýet raýaty bolmagyna mümkinçilik berýärdi. Häkimiýet başyndakylar çagalaryny öz ýurdunda okatman, daşary ýurtlara iberip, okatmaga çalyşýardylar.
Ikinjiden, ýurtda yzly-yzyna kadrlar çalşygy we arassalaýyşlar geçirlýärdi. Şeýle ýagdaýda goşa raýatlyk olara, zerur bolanda Türkmenistany terk edip, Orsýetde ornaşmaga mümkinçilik berýärdi. Häzirki wagtda Orsýetde ýaşaýan we wezipeli işde işleýän şeýle resmileriň sany az däl. Bu bolsa goşa raýatlyk ylalaşygynyň netijesidir.
Azatlyk Radiosy: Şu günki problemalara gaýdyp gelsek, siziň pikiriňizçe, goşa raýatlyga eýe bolan türkmenistanlylara näme üçin täze pasport berilmeýär, näme üçin olaryň orsýet raýatlygyndan ýüz öwürmegi talap edilýär?
Wýaçeslaw Mämmedow: Ilkinji nobatda orsýet pasportly adamlara edilýän hüjümleriň sebäplerine garamaly. Häzirki wagtda şeýle hüjümleriň ikinji tapgyry alnyp barylýar diýse bolar. Birinjisi, Nyýazow döwründe bolupdy. Meniň pikirimçe, serdarçylyk syýasaty başga pikirlilige çydamsyzlyk görkezýär.
Türkmenistanyň garaşsylygynyň 20 ýyllyk taryhyna garasak, şol döwrüň dowamynda intelligensiýanyň uly bölegi ýurtdan gysylyp çykaryldy. Jemgyýetiň oppozision pikirli gatlagy türmä basylyp, repressiýalara sezewar edildi. Şeýlelikde graždan jemgyýetçiligi ýok edildi.
Saparmyrat Nyýazow graždan jemgyýetçiligini ýigrenýärdi, indi graždan jemgyýetçiligi prezident G.Berdimuhamedowyň hem göwnünden turmaýana meňzeýär. Şonuň üçin men häzir iki pasportly adamlara edilýän basyşlara häkimiýetleriň jemgyýetde türkmen režimine garşy pikir edip biljek gatlagy ýok etmek synanyşygynyň bir bölegi hökmünde garaýaryn.