text:
29 Eylül 2015 Salı
Türkmenistanyň Prezidenti Wideoşekilli Iş Maslahatyny Geçirdi
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow göni aragatnaşyk arkaly nobatdaky wideoşekilli iş maslahatyny geçirdi. Oňa Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň obasenagat toplumyna gözegçilik edýän orunbasary hem-de welaýatlaryň häkimleri gatnaşdylar. Maslahatyň barşynda ýurdumyzyň oba hojalyk pudagynda alnyp barylýan möwsümleýin işleriň barşyna, Watanymyzyň senenamasyndaky şanly wakalara hem-de ählihalk ýowaryna görülýän taýýarlyk meselelerine garaldy.
Hormatly Prezidentimiz wideoşekilli iş maslahatyny açyp, göni aragatnaşyga Ahal welaýatynyň häkimi A.Ýazmyradowy çagyrdy. Häkim häzirki döwürde welaýatda alnyp barylýan işleriň ýagdaýy, güýzlük bugdaý ekişiniň hem-de pagta ýygymynyň barşy barada hasabat berdi. Şeýle hem şenbe güni geçiriljek ählihalk ýowarynda bag ekiljek ýerleri taýýarlamak boýunça ýaýbaňlandyrylan çäreler barada habar berildi.
Döwlet Baştutanymyz oba hojalyk pudagynda möhüm möwsüm bolan güýzlük bugdaý ekişiniň haýal alnyp barylýandygyna ünsi çekip, bu möhüm agrotehniki çäräni geçirmekde gowuşgynsyzlyga ýol berilýändigini aýtdy. Hormatly Prezidentimiz aýratyn-da Ak bugdaý etrabynda (häkimi R.Gurtow), Derweze etrabynda (häkimi B.Mämmedow) we Baharly etrabynda (häkimi M.Porhanow) bugdaý ekişiniň talaba laýyk guralmandygyny belledi we onuň sebäplerini seljerip, ekişiň depginini güýçlendirmek üçin ähli zerur çäreleri görmegi tabşyrdy.
Welaýatyň aýry-aýry etraplarynda, ýagny Kaka etrabynda (häkimi D.Hezretgulyýew), Ak bugdaý etrabynda (häkimi R.Gurtow) we Derweze etrabynda (häkimi B.Mämmedow) pagta ýygymynyň depginiň günüň talabyny ödemeýändigi sebäpli tankydy bellikler aýdyldy. Milli Liderimiz pagta ýygymynda yzagalaklyga ýol berilmeginiň sebäplerini seljermegi, ýygymyň depginini güýçlendirmek üçin zerur çäreleri görmek barada häkime anyk görkezmeleri berdi.
Şeýle hem milli Liderimiz güýzki bag ekmek möwsüminiň başlangyjyny alamatlandyrýan ählihalk ýowarynyň ýokary guramaçylyk derejesini üpjün etmek, şeýle hem şäherlerde, etraplarda we obalarda abadanlaşdyryş işleri ýerine ýetirmek boýunça häkime anyk tabşyryklary berdi. Şeýle hem döwlet Baştutanymyz welaýatda Garaşsyzlyk baýramyna oňat taýýarlyk görülmelidigi baradaky meselä ünsi çekip, bu babatda häkime degişli görkezmeleri berdi.
Maslahatyň barşynda hormatly Prezidentimiz A.Gurbanowy Ahal welaýatynyň häkiminiň gurluşyk boýunça orunbasary wezipesine belläp, ony Aşgabat şäheriniň Ruhabat etrabynyň häkiminiň gurluşyk boýunça orunbasary wezipesinden boşatmak hakyndaky Karara gol çekdi.
Soňra Balkan welaýatynyň häkimi D.Durdyýew häzirki döwürde sebitiň çäklerinde alnyp barylýan işleriň ýagdaýy, welaýatyň oba hojalyk toplumynda, ekerançylyk meýdanlarynda möwsümleýin işleriň barşy barada hasabat berdi. Şeýle hem häkim şenbe güni geçiriljek ählihalk ýowarynyň ýokary guramaçylyk derejesini üpjün etmek boýunça işlenilip taýýarlanylan maksatnama barada habar berdi.
Döwlet Baştutanymyz hasabaty diňläp, Oba milli maksatnamasyndan gelip çykýan wezipeleriň üstünlikli çözülmeginiň möhümdigine ünsi çekdi. Oba hojalyk önümlerini öndürijileriň önjeýli zähmet çekmegi üçin zerur şertleriň döredilmegi bu maksatnamanyň esasy ugurlarynyň biri bolup durýar.
Hormatly Prezidentimiz Magtymguly etrabynda (häkimi A.Muhammedow), Bereket etrabynda (häkimi N.Gylyjow) bugdaý ekişiniň guralyşyna ünsi çekip, onuň pes derejede alnyp barylmagynyň sebäplerini seljerip, ekişiň depginini güýçlendirmek üçin ähli zerur çäreleri görmegi tabşyrdy. Milli Liderimiz bag ekmek möwsümine hem-de Türkmenistanyň Garaşsyzlyk gününe gabatlanyp geçiriljek baýramçylyk dabaralaryna ýokary derejede taýýarlyk görmek babatda birnäçe görkezmeleri berdi.
Iş maslahaty Daşoguz welaýatynyň häkimi O.Gurbannazarowyň hasabaty bilen dowam etdi. Ol häzirki döwürde welaýatda alnyp barylýan işleriň ýagdaýy, pagta ýygymynyň hem-de güýzlük bugdaý ekişiniň depginini güýçlendirmek boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat berdi. Şeýle hem güýzki bag ekmek möwsümine taýýarlyk görmegiň barşy hakynda habar berildi.
Döwlet Baştutanymyz pagta ýygymyny we güýzlük bugdaý ekişini guramaçylykly geçirmek boýunça alnyp barylýan işleriň depginleriniň örän pesdigini aýdyp, oba hojalyk önüm öndürijileriniň öz üstlerine alan borçnamalaryny ýerine ýetirip bilmegi üçin bar bolan ähli tehniki ätiýaçlyklary bir ýere jemlemegi tabşyrdy. Hormatly Prezidentimiz welaýatyň S.A.Nyýazow adyndaky etrabynda (häkimi B.Handurdyýew), Gurbansoltan eje adyndaky etrabynda (häkimi R.Orazdurdyýew) we Ruhubelent etrabynda (häkimi B.Töräýew) bugdaý ekişiniň ýaramaz guralandygyny belledi. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz häkime bugdaý ekişiniň pes derejede guralmagynyň sebäplerini seljermegi hem-de ekişiň depginini güýçlendirmek üçin ähli zerur çäreleri görmegi tabşyrdy.
Milli Liderimiz Ruhubelent etrabynda (häkimi B.Töräýew) we Boldumsaz etrabynda (häkimi B.Arazow) pagta ýygymyň pes derejede guralmagynyň sebäplerini seljermegi hem-de bar bolan kemçilikleri aradan aýyrmak üçin işleriň anyk meýilnamasyny işläp taýýarlamagy tabşyrdy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow maslahaty dowam edip, şanly seneleri, ozaly bilen ýurdumyzyň Garaşsyzlygynyň 24 ýyllygyny baýram etmäge örän jogapkärçilikli we hemmetaraplaýyn çemeleşmegiň zerurdygyny belledi. Şeýle hem döwlet Baştutanymyz nobatdaky bag ekmek möwsümini guramaçylykly geçirmegiň zerurdygyna ünsi çekdi.
Lebap welaýatynyň häkimi M.Joraýew welaýatda möwsümleýin oba hojalyk işleriniň barşy, hususan-da, pagta ýygymynyň we güýzlük bugdaý ekişiniň depginini güýçlendirmek boýunça döwlet Baştutanymyzyň ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdi. Häkim şanly senelere, şeýle hem ählihalk ýowaryna görülýän taýýarlyk işleri barada aýtdy.
Milli Liderimiz pagta ýygymyny we güýzlük bugdaý ekişini, umuman, welaýatda oba hojalyk işlerini guramakda haýal-ýagallyga ýol berilýändigini aýtdy. Ýerlerde, ozaly bilen, yza galynýan ýerlerde ýolbaşçylar bilen özara gatnaşyklary güýçlendirmek üçin zerur çäreleriň görülýändigine garamazdan, depginler maksada laýyk däl diýip, döwlet Baştutanymyz belledi. Hususan-da, welaýatyň Köýtendag etrabynda (häkimi A.Bäşimow), Birata etrabynda (häkimi Ç.Astanow) we Döwletli etrabynda (häkimi S.Akyýew) bugdaý ekişiniň ýaramaz guralandygygy sebäpli ekişiň depgini örän pes. Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiz bu ýagdaýlaryň sebäplerini seljermegi hem-de emele gelen ýagdaýy düzetmek üçin degişli çäreleri görmegi tabşyrdy.
Soňra milli Liderimiz welaýatyň aýry-aýry etraplarynda, ýagny Birata etrabynda (häkimi Ç.Astanow), Atamyrat etrabynda (häkimi A.Garlyýew) we Köýtendag etrabynda (häkimi A.Bäşimow) pagta ýygymynyň talabalaýyk guralmandygyna ünsi çekdi. Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiz pagta ýygymynyň bellenilen tertipden yza galmagynyň sebäplerini aradan aýyrmagyň zerurdygyny aýtdy.
Şeýle hem hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Garaşsyzlyk gününi we beýleki şanly seneleri dabaralandyrmak bilen bagly birnäçe tabşyryklary berdi. Döwlet Baştutanymyz güýzki köpçülikleýin bag ekmek işlerine guramaçylykly girişmek hem-de bar bolan baglary timarlamak, welaýatyň ilatly ýerlerini abadanlaşdyrmak boýunça meseleleri öz wagtynda çözmek babatda häkime birnäçe anyk tabşyryklary berdi.
Soňra göni aragatnaşykda geçirilýän wideoşekilli iş maslahatyna Mary welaýatynyň häkimi B.Annagurbanow çagyryldy. Häkim häzirki döwürde alnyp barylýan işleriň ýagdaýy, pagta ýygymyny we güýzlük bugdaý ekişini guramaçylykly geçirmek boýunça ýaýbaňlandyrylan çäreler barada hasabat berdi. Şeýle hem häkim gönüden-göni milli Liderimiziň tabşyrygyna laýyklykda, güýzki bag ekmek möwsümini guramaçylykly geçirmek boýunça işlenip taýýarlanylan maksatnama barada aýtdy. Hasabatyň çäklerinde Garaşsyzlyk baýramyna görülýän taýýarlyk barada habar berildi.
Hormatly Prezidentimiz möwsümleýin oba hojalyk işleriniň barşyna ünsi çekip, Altyn sähra etrabynda (häkimi M.Gurbanmuhammedow), Murgap etrabynda (häkimi E.Esenow) we Garagum etrabynda (häkimi A.Salyhow) bugdaý ekişiniň depgininiň örän pesdigini aýtdy.
Mundan başga-da, hormatly Prezidentimiz welaýatyň birnäçe etraplarynda, aýratyn-da, Altyn sähra etrabynda (häkimi M.Gurbanmuhammedow), Garagum etrabynda (häkimi A.Salyhow) we Murgap etrabynda (häkimi E.Esenow) pagta ýygymynyň guramaçylyk derejesiniň pesdigini aýdyp, emele gelen ýagdaýyň sebäplerini seljermegi we möwsümleýin işleri bellenilen tertibe laýyklykda tamamlamak üçin ýygymyň depginini güýçlendirmek babatda ähli zerur çäreleri görmegi tabşyrdy.
Şeýle hem milli Liderimiz köpçülikleýin bag nahallaryny oturtmak işlerine, bag ekiljek ýerleriň taýýarlygyna aýratyn ähmiýet berilmelidigini belläp, bu babatda häkime birnäçe görkezmeleri berdi. Mundan başga-da, döwlet Baştutanymyz welaýatda Garaşsyzlyk baýramçylygyna bagyşlanan çäreleri hem-de bu beýik baýramçylygy ýokary derejede geçirmek üçin ähli guramaçylyk işlerini ýerine ýetirmegi tabşyrdy. Mary şäheriniň 2015-nji ýylda türki dünýäsiniň medeni paýtagty diýlip yglan edilmeginiň çäklerinde geçirilmegi bellenen çäreleri hem ýokary derejede guramak zerurdyr diýip, hormatly Prezidentimiz aýtdy.
Soňra hormatly Prezidentimiz wideo aragatnaşyga Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary E.Orazgeldiýewi çagyrdy. Wise-premýer möwsümleýin oba hojalyk işleriniň barşy hem-de pagta ýygymynyň depginlerini ýokarlandyrmak maksady bilen görülýän çäreler barada hasabat berdi.
Hasabatyň çäklerinde Türkmenistanyň Milli tokaý maksatnamasyny durmuşa geçirmek babatda şu ýylyň 3-nji oktýabrynda ýurdumyzyň welaýatlarynda we paýtagtymyzda geçirilmegi bellenen ählihalk ýowaryna taýýarlyk görlüşi barada habar aýdyldy. Hormatly Prezidentimiziň “Ýurdumyzda 2015-nji ýylda bag ekmek hakyndaky” degişli kararyna laýyklykda, şu ýyl ýurdumyz boýunça jemi 3 million düýp bag nahallaryny, şol sanda ýurdumyzyň ministrlikleri we pudak edaralary hem-de Aşgabat şäher häkimligi tarapyndan 1,5 million düýbüni ekmek göz öňünde tutulýar. Göz öňünde tutulan işlere laýyklykda, şu ýylyň ýazynda jemi 1 million 670 müň 839 düýp bag nahallary ekildi. Häzirki wagtda galan 1 million 329 müňden gowrak nahal ekmek meýilleşdirilýär. Şolardan 803,6 müň düýbe golaýy ýurdumyzyň ministrlikleri we pudak edaralary hem-de Aşgabat şäher häkimligi tarapyndan, 525,6 müňe golaý düýbi welaýat häkimlikleri tarapyndan ekiler. Wise-premýer şeýle hem bag nahallaryny ekmek üçin bölünip berlen ýer bölekleriniň çyzgysyny döwlet Baştutanymyzyň garamagyna hödürledi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, Aşgabadyň hem-de welaýatlaryň ilatly ýerlerinde, ekarançylyk meýdanlarynyň töwereklerinde tokaý zolaklaryny döretmäge, dag arçalaryny, çöl sazaklaryny we kenarýaka tokaýlyklaryny dikeltmäge, şolaryň tohumlaryny taýýarlanmaga gönükdürilen Türkmenistanyň Milli tokaý maksatnamasynda kesgitlenen wezipeleriň wajypdygyny belledi. Täze saýaly we miweli nahallaryň hem-de baglaryň beýleki görnüşlerini ekmek zerur diýip, milli Liderimiz sözüni dowam etdi.
Döwlet Baştutanymyz ekmek üçin taýýarlanan bag nahallarynyň görnüşleri bilen gyzyklanyp tut, serwi, akasiýa, arça, sosna ýaly agaçlaryň görnüşlerine ünsi çekdi hem-de olary ýer ýagdaýyna görä ekmegiň maksadalaýyk boljakdygyny belledi. Bagy-bossanlyga büremäge degişli çäreleriň ählisini welaýatlaryň toprak-howa şertlerini nazarda tutmak arkaly ylmy esasda geçirmegiň wajypdygyny aýdyp, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tokaýçylyk işlerini alyp barmak hem-de peýdalanylýan ösümlikleriň doly beýanyny we olary köpeltmegiň usullaryny nazara almak bilen ýaş bag nahallaryna ideg etmek boýunça her bir sebit üçin teklipleri işläp taýýarlamagyň zerurdygyny nygtady.
Ykdysady we durmuş ulgamynda iri möçberli özgertmeler maksatnamalary adamlaryň durmuşynyň abadançylygynyň aýrylmaz şerti hökmünde ekologiýa düzüm bölegi bilen aýrylmaz baglanyşyklydyr diýip, döwlet Başutanymyz belledi. Bereketli türkmen topragynyň her bir künjegi oňa aýawly garalmagyna mynasypdyr diýip, milli Liderimiz sözüni dowam etdi hem-de türkmenistanlylaryň sagdyn durmuşda ýaşamagy, türkmen tebigatynyň baýlyklaryny oýlanyşykly peýdalanmagy üpjün etmegiň ýurdumyzda amala aşyrylýan döwlet ekologiýa syýasatynyň esasy maksadydygyny nygtady. Ählihalk ýowaryny ýokary guramaçylyk derejesinde geçirmegi üpjün etmegiň zerurdygyny belläp, hormatly Prezidentmiz wise-premýere anyk görkezmeleri berdi.
Milli Liderimiz pagta ýygymynyň hem-de güýzlük bugdaý ekişiniň depginlerini ýokarlandyrmak babatda wise-premýere birnäçe tabşyryklary berdi. Daýhanlary häzirki zaman tehnikalary, suw, ýokary hilli tohum bilen üpjün edip, ýer eýeleriniň öndürijilikli zähmet çekmegi üçin döwletiň zerur bolan hemme şertleri döredýändigini belläp, Türkmenistanyň Baştutany möhüm oba hojalyk çärelerini öz wagtynda tamamlamagy üpjün etmegi talap etdi.
Milli Liderimiz wideoşekilli iş maslahaty jemlemek bilen, ýolbaşçylaryň öňünde möhüm meseleleri kesgitläp, öňde durýan wezipeleri üstünlikli durmuşa geçirmek boýunça zerur işleri alyp barmagy, bu ugurda ähli düzümleriň sazlaşykly işini üpjün etmegi hem-de ýerlerde işleri degişli derejede ýola goýmagy tabşyrdy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow wideoşekilli iş maslahatyny tamamlap, oňa gatnaşanlara berkarar Watanymyzy has-da ösdürmegiň, mähriban halkymyzyň abadan we bagtyýar durmuşyny üpjün etmegiň bähbidine alyp barýan işlerinde uly üstünlikleri arzuw etdi.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


c: text/html

text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 16-njy iýunda geçiren hökümet maslahatynda ministrlikleriň we pudak edaralarynyň, häkimlikleriň we edara-kärhanalaryň işgärleriniň Aziýa oýunlarynyň başlanmagyna çenli her şenbede ýowara çykmagyny we daş-töweregi abadanlaşdyrmagyny tabşyrdy.
Şeýle-de ol gök zolaklaryň döredilmegine, adamlaryň rahat dynç almagy, paýtagtyň ekologiýa taýdan arassalygy üçin şert döredilmegine çagyrdy.
Prezident bir gün öň, şäheriň üstünden dikuçarly aýlanyp, 29-njy iýulda edara-kärhanalaryň ýolbaşçylarynyň we işgärleriniň işe welosipedli gitmegini teklip etdi.
TDH-nyň maglumatyna görä, şol gün Aziada-2017-niň başlanmagyna 50 gün galýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Monday, April 25, 2016
Gelgekki nesliň öňünde utanmaýlyň
Geljekki nesiliň öňünde utanmaýlyň!
Biz taryhyň her bir öwrülşiginde ata-babalarymyzyň, batyr gerçeklerimiziň edermenliklerini ýatlap, olardan ylham alýarys, göreldelerine eýermek üçin, ýaş ösmerlerimize ülge hem nusga bolar ýaly olaryň bitiren işlerini tarymyzyň sahypalarynda altyn harplar bilen ýazýarys.
Eger düýn milli şahyrymyz, beýik akyldarymyz Magtymgulynyň dürdäne sözleri, pähim-paýhaslary bilen buýsanyp gelýän bolsak, bu gün biziň Omid ýaly buýsanara, başymyza täç edere alym ýigitlerimiz bar. Indi Türkmenleriň dünýä möçberinde guwanmaga Omid ýaly alymy bar, muňa ýetere başga näme gerek.
Ýöne gynançly ýeri, biz şonça Omidlarymyza, halkymyzyň gejekki Omidlaryna begenip, alkyşlap baksak-da ganym duşmanyz bolan Eýranyň mollalar režimi, ol gerçegi zyndanlarda çüýredip gelýär, el-aýagyna gandal urup, dürli kesellerden ýok etmäge synanşýar.
Dr. Omid Kokabiniň düşen bu agyr ýagdaýyna global derejede alymlar, meşhur şahsyýetler, ynsan hukuklaryny goraýan halakara guramalar, metbugat, media... duýgudaşlyk bildirip, bu alym ýigidiň erkinlige gorberilmegini Eýran häkimiýetlerinden tapal edip gelýärler. Ýöne mollalara alym däl-de kör sowat adamlar gerek.
Türkmensährada şu mahala çenli hiç bir metbugatda Omidiň erkinlige goýberilmegi berek talap edilmän gelýär. Şonça ahun molladan diňe ýekejesi Omidi goldap çykyş etdi, galanlary bolsa agyzlaryna suw alan ýaly bolup, dymyp otyrlar. Ýogsam häkimiýetleri öwmeli bolsa agyzlarynda aş gatyklandyrýarlar. Eger-de häkimiýetleriň ýanlarynda sözleri geçýän Türkmen ahunlary, öňe düşüp öz alym perzendiniň erkinlige goýberilmegini talap etseler belki-de täsirli bolup, oňyn netije alnardy, has bolmanda taryhymyzda göreşjeň ahun-mollalar hökmünde yz galdyryp bilerdiler.
Biz Gürgen radiosynyň Türkmen gullugyndan Omidi goldar diýen tamamyz ýok, ýöne Amerikanyň Azatlyk radiosynyň pars gullugy- Radio Farda, Amerikan sesi radiosy- VOA, BBC we beýlekiler Omid hakynda yzygiderli maglumat berip durka, Azatlyk radiosynyp Türkmen gullugy Omid hakynda çigit ýaly habardyr maglumat berenok, Türkmenistan döwleti-de dymyp gelýär, Türkmenistanyň oppozisýon saýtlary-da Omid hakyndaky wakadadan habarsyz ýaly bolup, ýekeje sözem beýan etmeýärler.
Türkmenistanyň prezidenti halkymyzyň şu taryhy etabynda ägirt hem batly ädim ädip, halkymyzyň buýsanjyna buýsanç, her dürli pudakda şanymyza şan-şöhrat goşup biljek Omid ýaly ýigitlere, sport meýdanlarynda halkara derejesinde özlerini görkezýän gül ýaly oglanlarymyza eýe çykmaly, hatta ummasyz pul döküp, olary öz bagryna basmaly.
Ýaş alym Dr. Omid Kokabiýe ýöňkelen aýplama diýseň çypdyrma. Mollalar režimi «duşman döwlet-Amerika» bilen gatnaşyk guranlykda we ol döwletden stependiýa alnlykda Omidy aýplap ony 12 ýyl azatlykdan mahrum etdi. Häzir bolsa olaryň ministerleri, resmiler her gün diýen ýaly bu «duşaman» döwleti -Amerika bilen äbe-de jüýje bolup gelýärler. Diňe Omid däl, müňlerçe Eýranly student, Amerikda okap ýör we ol döwletden stependiýa alyp ýörler.
Biz bir ten, bir jan bolup, öz alym ýigidimize eýe bolmaly, onuň erkinlige goyberilmegi ugrunda kompaniýalary gurnamaly.
Häzirki çylşyrymly ýagdaýda dünýäniň demokratik döwletlerinde ýaşaýan ildeşlerimiziň bu meselede dymyp oturmaklaryna nähili düşünmeli? Olar häzirki nesilimize näme jogap berip bilerler, gejekki nesiliň gazapky, gaharly nazarlaryndan sypyp bilerlermi? Olaryň: «Utanyň, uýalyň eý bihepbeler ýekeje alym ogluňyza eýe çykyp bilmediňiz» diýip, bize käýemezlermi? Bar aladany diňe «Medeni-Syýasy Ojak» etmeli diýen zat ýok.
Şonuň üçin hiçden giç ýagşy, dürli protest aksiýalary, kampaniýalary gurnap, has bolmada ýaşaýan ýurdumyzyň resmilerine, parlamentine hat ýollap, alym oglumyz Omidiň goragyna çykaýlyň. Ertir giýç bolar.
Hormat bilen
Arne Goli
Taryh ylymlaryň kandidaty
Türkmeni öwreniş merkeziň müdüri.
Sweden
24 april 2014
Posted by Arne Goli (A.Gürgenli) at 8:15 AM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Orsýetli ady belli adam hukuklaryny goraýjy aktiwist Witaliý Ponomarýow Gazagystandan Gyrgyzystana goýberilmedi.
Ponomarýowyň Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, 9-njy iýulda gyrgyz serhetçileri ony serhetde saklapdyr, emma Gyrgyzystana barmagyna rugsat berilmezliginiň sebäbini düşündirmändir.
Ponomarýow Gyrgyzystanda bir hepde mundan ozal bolupdy. Ol Bişkege 29-njy iýunda baryp, 1-3-nji iýulda ekstremizm barada konferensiýa gatnaşypdy. 4-nji iýulda Ponomarýew Gazagystanyň paýtagty Astana baryp, yzyna Bişkege dolanyp barmaga synanyşanda saklandy.
Häzirki wagtda gazak-gyrgyz serhet geçelgesinde saklanýan Witaliý Ponomarýow 10-njy iýulda Bişkekden Moskwa uçmagy planlaşdyrandygyny aýdýar.
Gyrgyzystanyň Döwlet serhet gullugy we Milli howpsuzlyk boýunça döwlet komiteti ýagdaýy kommentirlemekden saklandylar.
Bişkekde ýerleşýän adam hukuklaryny goraýjy “Kylym Şamy” atly guramanyň müdiri Aziza Abdyrasulowanyň AÝ/AR-na aýtmagyna görä, adam hukuklaryny goraýjy aktiwistler gyrgyz ombudsmeni Kubat Otorbaewe resmi taýdan ýüzlenip, ýagdaýa üns bermäge çagyrdylar.


text:
Aşgabatly adam hukuklaryny goraýjy Nataliýa Şabunts özüniň ýene-de basyşa sezewar bolandygyny habar berdi.
Türkmenistanda bar bolan sosial problemalar, adam hukuklarynyň depelenmegi we öýsüz hawanlar babatyndaky rehimsizlikler barada maglumat bermegi bilen tanalýan graždan aktiwisti Nataliýa Şabunts 20-nji awgustdan bäri özüne ikinji gezek hüjüm edilendigini aýdýar.
Hepdäniň başynda Nataliýa Şabuntsa iki sany zenan tarapyndan haýbat atylyp, olaryň kemsidiji we paýyş sözler bilen üstüne daşly topulandygy habar berilipdi.
24-nji awgustda Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan Nataliýa Şabunts soňky ýagdaýlar barada şeýle diýdi:
“Düýn, 23-ne men adatdakysy ýaly irden ýediniň ýarynda itlerimi gezdirmek üçin, öýümden çykjak bolup gapyny açanymda, bosagada özümiň uly suratymyň ýatandygyny gördüm, ol surat iki taraplydy. Şeýle surat meniň özümde-de ýok, suratyň daşymdan alnan bolmagy mümkin, özi-de birnäçe ýyl mundan ozal. Suratyň ýüzüne iňňe dürtülip çykylypdyr, üstesine oňa gara üçburçluk we selofan haltajyk berkidilipdir. Meniň pikirimçe, bu gorkuzmak üçin edilen bir zat bolmaly” diýip, türkmenistanly graždan aktiwisti aýtdy.
Şeýle-de, Nataliýa Şabunts 20-nji awgustda bolan ozalky waka bilen baglanyşykly goşmaça maglumatyň anyklanandygyny belläp, özüne hüjüm eden zenanlaryň daňdan öz öýüniň girelgesinde ençeme wagtlap garaşyp durandygyny girelgede berkidilen kameranyň surata düşürendigini gürrüň berdi.
20-nji awgustda irden iki sany nätanyş zenanyň Nataliýa Şabuntsa topulyp, haýbat atandygy habar berilipdi.


text:
Türk Dünýäsinden Habarlar
Türk dünýäsiniň möhüm wakalary bilen baglanşykly habarlar
Ilkinji habarymyz Gazagystandan gelip gowuşdy.
Gazagystanyň Prezidenti Nursoltan Nazarbaýew terror guramasy DAIŞ-e agza bolan raýatlaryň Gazagystanyň raýatlygyndan çykaryljakdygyny mälim etdi.
Gazagystanyň Prezidenti Nazarbaýew MIR 24 kanalyna beren beýanatynda ýurdyň kanunyna laýyklykda daşary ýurtlardaky islendik terror guramasyna agza bolan Gazagystanyň raýatlarynyň ýurda gaýdyp gelip bilmejekdiklerini belläp: “Onlar awtomatik ýagdaýda raýatlykdan çykarylar. Bu mejbury bir çäre. Gazagystandan 400-500 töwerek, SSSR-iň düzüminde bolan ýurtlardan bolsa 5 müňe golaý adam DAIŞ-iň hataryna goşuldy” diýdi.
Adamlaryň terror guramalaryna goşulmazlygy üçin çäre görülmeginiň möhümdigne ünsleri çeken Gazagystanyň Prezidenti: “Biz DAIŞ-iň hatarynda bolup ýurda gaýdyp gelen adamlara çäre görmäge synanyşdyk, emma edilenler netije bermedi. Şol sebäpli olaryň öýlerine gaýdyp gelmekleriniň öňüni almak barada karar kabul etdik” diýdi.
Gazagystanyň Adalat ministrliginiň Bölümler arasy komissiýasy geçen hepde käbir etmişler üçin raýatlykdan çykarylmagy öz düzüminde jemleýän kanun taslamasyny tassyklady.
Gazagystanyň Türkiýedäki Adatdan daşary we doly ygtyýarly ilçisi wezipesine Abzal Saparbekuly bellendi.
Gazagystanyň Prezidenti Nazarbaýewiň Saparbekulyny Gazagystanyň Türkiýedäki Adatdan daşary we doly ygtyýarly ilçisi wezipesine bellemek bilen baglanşykly karar Prezident Diwanynynyň resmi internet saýtynda çap edildi.
Ýokary okuw bilimini Türkiýede alan Saparbekuly şu günki güne çenli Türk Geňeşi guramasynyň Baş sekretarynyň orunbasary wezipesinde işläpdi.
Nobatda Tatarystandan gelip gowuşan habarymyz bar. Russiýa Federasiýasynyň Tatarystan Respublikasynyň paýtagty Kazan şäherinde Üýtgän dünýädäki türki halklaryň däp-dessurlary atly ylmy maslahat geçirildi.
Maslahat Tatarystan Respublikasynyň Medeniýet ministrliginiň goldaw bermegi bilen Milli medeniýeti ösdürmek döwlet merkezi we Gazak döwlet konsewatoriýasynyň guramaçylygynda geçirildi.
Ylmy maslahadyň esasy maksady türki dilli haklaryň dil, folklor, etnografiýa, etniki saz, edebiýat we taryh ugurlary bilen birlikde sosio-medeni we sosio-syýasy ösüşiň häzirki zaman meselelerine bilim adamlaryň ünsini çekmekdigi habar berildi.
Halkara çärä Altaý, Azerbaýjan, Başgyrdystan, Dagystan, Gazagystan, Gyrgyz Respublikasy, Özbegistan, Tajigistan we Türkiýeden baran saýlama bilim adamlary, Tatarystandaky medeni merkezleriň başlyklary, ylmy-derňew merkezleriniň hünärmenleri, uniwersitetleriň rektorlary we mugallymlary gatnaşdylar.
Maslahat Türki dilli halklaryň maddy we ruhy medeniýeti, Türki dilli halklaryň milli taryhy we milli medeniýeti, Milli medeniýetiň derňelmägindäki ýüze çykýan meseleler, Türki dilli halklaryň dilleriniň derňelmegindäki meseleler we Etniki sazlar ýaly 5 aýry bölümden ybarat boldy.
Maslahatyň çäginde mundan başgada Türki dilli halklaryň maddy bolmaýan gymmatlyklary bilen baglanşykly ýygnaklar we sergiler geçirildi.
Gadyrly diňleýjilerimiz nobatda Gyrgyz Respublikasy bilen bagly habarymyz bar.
Türk Geňeşi Türk uniwersitetler bilelişigi Orhun etabyna taýarlyk maslahady Bişkekde geçirildi. Gyrgyzystan-Türkiýe Manas uniwersitediniň Rektory Prof. Dr. Sebahattin Baljynyň we Türk Geňeşi guramasynyň Baş sekretarynyň orunbasary Dr. Ömer Kojamanyň ýolbaşçylyk etmeginde geçirilen maslahatda Gyrgyzystan-Türkiýe Manas uniwersitediniň döwürleýin ýolbaşçylygynda edilen işler ara alynyp maslahatlaşyldy.
Mundan başgada Orhun alyş-çalyş programasy bilen bagly Türk Geňeşi tarapyndan geçirilen ylmy-derňewleriň netijeleri barada maglumat berildi.
Maslahatda I Türk uniwersitetleri Bileleşigi sport oýunlary ara alynyp maslahatlaşylyp, oýunlaryň 15-19-njy maý aralygynda Bişkekde Gyrgyzystan-Türkiýe Manas uniwersitediniň ýolbaşçylygynda geçirilmegi barada ylalaşyk gazanyldy.
Maslahatyň ahyrynda Türk uniwersitetler Bileleşigine agza uniwersitetleriň arasynda Orhun alyş-çalyş programasy bilen baglanşykly şertnamalar we Türk Geňeşi Türk uniwersitetler Bileleşigi Orhun alyş-çalyş programasynyň Uçarman gollanmasy görkezmesine gol çekildi.
TRT TSR-nyň dostlary indiki habarymyz bolsa Türkmenistan bilen baglanşykly. Türkmenistanda Bedew baýramy 30-njy aprelde geçiriler.
Türkmenistanda 1992-nji ýyldan bäri her ýylyň aprel aýynyň soňky hepdesinde Bedew baýramy bellenip geçilýär. Özi hem gowy çapyksuwar bolan Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow döwründe atlara has hem köp üns berilýär. Türkmen lider Ahal Teke atlarynyň genetikasynyň goralmagyna we atlaryň idegine hemaýat berýär.
30-njy aprelde ýekşenbe güni geçirilejk Bedew baýramy şu ýyl has hem ulydan bellener.
26-29-njy aprel aralygynda daşary ýurtlardan köp sanda hünärmenleriň we myhmanlaryň gatnaşmagynda atlaryň ýetiştirilmegi bilen baglanşykly maslahat geçiriler. Şol hepde biri-birinden gyzykly sergiler we çäreler geçiriler. Baýramçylyk güni bolan 30-njy aprelde resmi dabarlar bilen birlikde ýaryşlar, dürli-dürli tanyşdyryş çäreleri we atlaryň owadanlyk ýaryşy geçiriler. Ýurdyň Ahal welaýatynyň Akbugdaý etrabynda gurulan Halkara At karantin merkezi hem açylar.
Türkmenistanyň atlara berýän ähmiýedine we atlaryň tanyşdyrylmagy bilen baglanşykly edýän işlerine daşary ýurtly liderler hem uly baha berýärler. Kataryň Emiriniň maşgalasynyň adyndan Şyh Faýsal Bin Nasyr Al Tani Türkmenistanyň hökümetine bir hat iberip, türkmen lider Berdimuhamedowyň atlara berýän ähmiýedini takdyr eden Al Tani öz hatynda atyň ýetişdirilmeginde ulanylmak we Bedew baýramyndan geçiriljek ýaryşlarda sylag alyp berilmek maksady bilen Katar Emirligi hökmünde Türkmen Atlary döwlet bileleşiginiň bank hasabyna 500 müň dollar pul teklip edildi.
Türkmenistan dünýäde At ministrligi bolan ýeke täk ýurt.
Gepleşigimiziň soňky habary bolsa ykdysadyýet bilen baglanşykly. Gyrgyz Respublikasynda senagat önümçiligi ýylyň ilkinji çärýeginde artdy. Gyrgyzstanda senagat önümçiligi şu ýylyň ilkinji çärýeginde 35,9 göterim artdy.
Gyrgyz Respubliaksynyň Milli Hasabat komitediniň başlygy Lüksina Tekeýewa geçiren metbugat ýygnagynda şu ýylyň ilkinji çärýeginiň senagat önümçiligi barada hasabat berdi. Tekeýewa ýurtda şu ýylyň ilkinji 3 aýynda senagat önümçiliginiň geçen ýylyň şol döwri bilen deňeşdirilende 35,9 göterim artyp, 701 million 304 müň 376 dollara ýetendigini habar berdi. Tekeýewa senagat önümçiligindäki ösüşe demir magdançylyk, nebit önümleri, azyk we tekstil ýaly pudaklaryň sebäp bolandygyny mälim etdi.


text:
3x3 basketbol (BBA)
3x3 basketbol oýny her biri üç oýunçydan ybarat bolan iki toparyň arasynda bir sany torly halkaly basketbol ýarym meýdançasynda oýnalýar.
Sportuň şu görnüşi ilkinji gezek Wýetnamyň Ho Şi Min şäherinde 2009-njy ýylda geçirilen Ýapyk binalarda Aziýa oýunlarynyň maksatnamasyna girizildi. Ýaryşyň netijesinde erkekleriň arasynda Eýranyň ýygyndy topary, zenanlaryň arasynda bolsa Tailandyň ýygyndy topary ýeňiş gazandy.
Sport görnüşi
Ilkibaşda FIBA 3x3 at bilen meşhur bolan 3x3 basketbol oýny 5 oýunçydan ybarat bolan toparlaryň arasynda oýnalýan basketbol oýnunyň görnüşidir.
Top bir topardan beýleki topara geçirilende, ilki bilen 3 utuk çyzykdan çykarylmalydyr.
Gelip çykyşy
Basketbol oýny kanadaly Jeýms Neýsmit tarapyndan 1891-nji ýylda döredildi.
Ilkinji oýun 9 oýunçydan ybarat bolan toparlaryň arasynda 1892-nji ýylda geçirildi.
Döredilenden soňra, basketbol tiz wagtyň içinde ýörgünli sport görnüşine öwrüldi. 1932-nji ýylda Halkara basketbol federasiýasy (FIBA) esaslandyryldy. Milli basketbol assosiasiýasy (NBA) az salym soňurak, 1940-njy ýyllaryň ahyrynda döredildi.
1936-njy ýylda Berlin şäherindäki Olimpiýa oýunlarynyň çäginde ilkinji gezek erkekleriň arasynda ýaryş geçirildi.
2007-nji ýylda Makaoda geçirilen Ýapyk binalarda Aziýa oýunlarynda synag hökmünde geçirildi. Mundan başga-da, bu sport görnüşi boýunça ilkinji ýaryşlar 2009-njy ýylda Ýaşlaryň arasynda Aziýa oýunlarynda, 2009-njy ýylda Ýapyk binalarda Aziýa oýunlarynda we 2010-njy ýylda Ýaşlaryň arasynda Olimpiýa oýunlarynda, ulularyň arasynda bolsa dünýä çempionaty ilkinji gezek 2012-nji ýylda Afiny şäherinde geçirildi.
“Aşgabat 2017” oýunlarynda
3x3 basketbol boýunça ýaryş 7 günüň dowamynda 18-24-nji sentýabr aralygynda 3x3 basketbol arenasynda geçiriler. Zenanlaryň we erkekleriň arasynda ýaryşyň netijesinde degişli dissiplinalar boýunça medal gowşurmak dabarasy geçiriler.
Ýaryşyň geçirilişi
Toparlar saýlap-seçiş tapgyrynda iki topara bölüner we degişli toparyň içinde özarasynda ýaryşarlar. Her toparda iň gowy netije görkezen toparlaryň 4-si çärýek final tapgyrynda çykyş etmäge hukuk gazanarlar we finala çykmak üçin bäsdeş bolarlar.
Gysga maglumatlar
- Bu sport görnüşi boýunça ilkinji ýaryşlar 2009-njy ýylda Ýaşlaryň arasynda Aziýa oýunlarynda, 2009-njy ýylda Ýapyk binalarda Aziýa oýunlarynda.
- Ulularyň arasynda bolsa dünýä çempionaty ilkinji gezek 2012-nji ýylda Afiny şäherinde geçirildi.
Medallaryň sanawy
Habarlar #3x3 basketbol
- Soňky habarlar
Basketbol boýunça altyn medallar Kataryň erkekler toparyna we Taýlandyň zenanlar toparyna gowşurylýar25 Sentýabr, 2017 (12:35)
- Soňky habarlar
«Aşgabat 2017»-niň surat galereýasy we gündelik hasabat: dokuzynjy gün24 Sentýabr, 2017 (22:46)
- Soňky habarlar
Gündelik maglumat: 24-nji sentýabr, ýekşenbe24 Sentýabr, 2017 (14:17)
- Soňky habarlar
«Aşgabat 2017»-niň surat galereýasy we gündelik hasabat: sekizinji gün23 Sentýabr, 2017 (23:49)
- Soňky habarlar
Gündelik maglumat: 23-nji sentýabr, şenbe güni23 Sentýabr, 2017 (10:53)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň basketbol boýunça zenanlar ýygyndy toparynyň kapitany Gökowa altyn medaly eýelemegi maksat edinýär22 Sentýabr, 2017 (18:06)
- Soňky habarlar
Basketbolçy Paşkow öz oýnaýan türkmen toparyny ýeňşe ruhlandyrýar21 Sentýabr, 2017 (18:10)
- Soňky habarlar
Gündelik hasabat: 21-nji sentýabr, hepdäniň penşenbe güni21 Sentýabr, 2017 (10:19)
- Soňky habarlar
Surat galereýasy: «Aşgabat 2017»-niň dördünji güni19 Sentýabr, 2017 (23:05)
- Soňky habarlar
Katarly basketbolçylar Aşgabat 2017-de diňe altyn medal üçin ýaryşarlar19 Sentýabr, 2017 (16:56)
- Soňky habarlar
Guşakly göreş, 3x3 basketbol we bilýard boýunça ýaryşlara badalga berler18 Sentýabr, 2017 (23:59)
- Soňky habarlar
Sporta bolan söýgi durmuşa bolan söýgüdir08 Sentýabr, 2017 (12:15)
- Soňky habarlar
3x3 basketbol boýunça türkmenistanly zenanlar toparynyň kapitany altyn medal gazanjakdyklaryna ynanýar02 Sentýabr, 2017 (13:26)
- Soňky habarlar
Türkmenistan 3x3 basketbol boýunça Aşgabat 2017-ä gatnaşyjylaryň sanawynda 1-nji we 2-nji setirleri eýeledi27 Awgust, 2017 (09:00)
- Soňky habarlar
Türkmen 3x3 basketbol topary altyn medallaryň ugrunda17 Awgust, 2017 (11:56)
- Soňky habarlar
Katarly zenanlar Aşgabat 2017-ä taýýarlyk görýärler01 Awgust, 2017 (10:51)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň 3x3 basketbol boýunça ýygyndy toparyň 18 ýaşdan kiçileriň arasynda geçirilýän “U18” Dünýä kubogynda ilkinji çykyşy03 Iýul, 2017 (17:32)
- Soňky habarlar
Türkmen türgenleri üstünlige sähelçe ýetmedi22 Maý, 2017 (14:11)
- Soňky habarlar
Türkmen türgenler 3x3 basketbol we uşu boýunça ýaryşyň ýarym finalyna geçdiler21 Maý, 2017 (14:06)
- Soňky habarlar
Aşgabadyň Olimpiýa şäherjiginde “Harlem Wizards” toparynyň gatnaşmagynda basketbol tomaşasy geçirildi08 Aprel, 2017 (14:32)


text:
Orsýetiň 4-nji noýabrda belleýän Halk bütewüliginiň senesi 1917-nji ýylyň bolşewikler rewolýusiýasynyň 100 ýyllygyna gabat gelýär.
Orsýetiň häkimiýetleri bu senäniň öňüsyrasynda 3-nji noýabrda Kremliň tankytçysynyň birnäçe tarapdaryny tussag edendigini habar berdiler we olaryň syýasylaşdyrylan baýramçylykda tertipsizligi döremek we hökümet binalaryna, polisiýa hüjüm etmek boýunça dildüwüşigi amala aşyrmagy planlaşdyrmakda güman edilýändigini aýtdylar.
Federal howpsuzlyk gullugy (FSB) şübhe bildirilen adamlaryň oppozision aktiwist Wýaçeslaw Maltsewiň “Artpodgotowka” atly “gizlin öýjüginiň” agzalarydygyny mälim etdi.
Özüni milletçi we anarhist diýip, atlandyrýan Maltsew Orsýet şu dynç günleri rewolýusiýa taýýar diýip, YouTube ulgamy arkaly aýtdy.
Orsýetiň TASS döwlet habar agentligi tutuş ýurt boýunça geçiriljek 2 müň çemesi çärede 90 müňden gowrak howpsuzlyk işgäriniň gözegçiligi amala aşyrjakdygyny aýtdy.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Donald Tramp 11-nji noýabrda, iki lider Aziýa-Ýuwaş okean liderleriniň sammitiniň gapdalyndan duşuşandan soň, rus prezidenti Wladimir Putin bilen Siriýa babatynda gelnen ylalaşygyň köp adamyň janyny halas etjekdigini aýtdy. Rus prezidenti bu ylalaşygyň “juda möhümndigini” belledi.
"Biz örän çalasyn ylalaşyga geldik” diýip, prezident Tramp žurnalistlere kurort şäheri Dunangdan - Aziýa-Ýuwaş okean hyzmatdaşlyk sammitiniň geçen ýerinden Wýetnamyň paýtagty Hanoýa uçanda uçaryň üstünde gürrüň berdi.
Bu ylalaşyk barada ilki Kremeliň websaýtynda habar berildi. Putin hem öz gezeginde sammitiň ahyrynda žurnalistlere Siriýa babatynda bilelikde edilen beýanatyň “adatdan daşary wajyp” bolandygyny, onuň terrora garşy ýörelgeleri tassyklaýandygyny aýtdy.
Bilelikdäki beýanatda Tramp bilen Putiniň Aziýa-Ýuwaş okean hyzmatdaşlyk sammitiniň gapdalyndan Siriýa babatda syýasy çözgüdiň zerurdygy barada ylalaşandygy, YD-a garşy durmakda bilelikdäki tagallalary dowam etdirmek barada bir pikire gelendigi aýdylýar.
Russiýa we ABŞ Siriýa konflikine harby çözgüdiň ýokdugy bilen ylalaşdylar diýip, beýanatda aýdylýar.
Tramp Putiniň geçen ýyl ABŞ-nyň prezident saýlawlaryna gatyşmandygy barada ozal aýdan sözlerini gaýtalandygyny gürrüň berdi.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Donald Trampyň häkimiýet başyna geçeli bäri etjek ilkinji daşary ýurt sapary Trampyň kömekçileriniň Orsýetiň resmileri bilen gatnaşyklary boýunça derňewler bilen baglylykda ýurtda krizisiň güýçlenen wagtyna gabat geldi.
Trampyň administrasiýasy onuň Saud Arabystanyna, Ysraýyla, Italiýa we Brussele etjek saparynyň ABŞ-nyň esasy ýaranlary, şol sanda Ýakyn Gündogar ýurtlary bilen gatnaşyklaryny güýçlendirmegine garaşýar.
Emma Trampyň bu saparyna onuň Federal derňew býurosynyň (FBI) başlygy James Komeýi işden çykarmagy kölege saldy. Komeý Trampyň kömekçileriniň Orsýetiň resmileri bilen gatnaşyklaryny derňeýän agentligine gözegçilik edipdi.
Media maglumatlaryna görä, fewral aýynda Trampyň Komeýe basyş edip, Orsýet bilen gatnaşykda güman edilýän howpsuzlyk boýunça özüniň ilkinji geňeşçisine garşy gozgalan derňewleri bes etmegi talap edipdir.
Şeýle-de Ak Tam Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrowyň ABŞ eden saparynyň dowamynda Trampyň “Yslam döwleti” (YD) ekstremist topary barda iňňän gizlin maglumaty paş etmegi bilen baglylykda tankyt edildi.


text:
Habarlar 10 november 2017
Wakalaryň jümmüşinde
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň mejlisi
Hormatly Prezidentimiz gün tertibine geçip, ilki bilen Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary G.Myradowa söz berdi. Wise-premýer Birleşen Milletler Guramasyna agza döwletleriň kabul eden Durnukly ösüş boýunça maksatlaryny Türkmenistanda amala aşyrmak boýunça taýýarlyk işleriniň netijeleri barada hasabat berdi.
Medeniýet
Russiýanyň kinofilmleriniň günleri türkmenistanlylary ussat režisýorlaryň we aktýorlaryň sungaty bilen tanyşdyrdy
Hepdeligi „Anna Karenina. Wronskiniň taryhy“ atly kinofilm açdy. Karen Şahnazarow Lew Tolstoýyň dünýä belli ronanynyň özüçe dowamyny teklip edýär. Şahnazarowa Annanyň pyjygaly ölümi ýaramaýan borly, şonuň üçinem ol Wronskini gazaply jeza uçratmak isläp, ony Ýapon urşunda wepat bolan edip görkezýär. Munuň üçin režisýor „Anna Kareninany“ Wikentiý Weresaýewiň „Ýapon urşunda“ eseri bilen sepleşdiripdir. Režisýoryň şeýle beýan edişini tomaşaçylaryň hersi özüçe kabul edip biler. Ýöne Annanyň düşen gününden soňam Wronskiniň ýokary gatlakda durmudan lezzet alyp ýaşaýşyny göz öňüne getrimegem aňsat däl... Karen Şahnazarowyň filmine tomaşa edenden soň, belki tomaşaçylaryň romanyň dowamyny özüçe ...
Resmi habar
Resmi habar
Ykdysadýet
HPG Türkmenistanyň ykdysady işjeňliginiň ösüşini çaklaýar
Bellenilişi ýaly, HPG-nyň bilermenleri tarapyndan taýýarlanylan bu baradaky habarda, 2017-nji ýylyň 1-8-nji noýabry aralygynda Aşgabada amala aşyran iş saparynyň jemleri barada habar berildi. Saparyň çäklerinde iri maliýe guramasynyň baştutany jenap Martin Sommer döwlet edaralarynyň jogapkärli işgärleri, ýurdumyzyň maliýe düzümleriniň, ylmy toparlarynyň hem-de diplomatik bileleşigiň wekilleri bilen duşuşyklary geçirdi. Makroykdysady we maliýe ýagdaýy, ykdysady wehimler, şeýle hem ýurdumyzyň geljegi üçin ösüşine çaklama bermek meseleleri duşuşyklarda garalan möhüm ugurlar boldy.


text:
Iň soňky habarlar
Aşgabatda türkmen-russiýa ykdysady maslahaty geçirildi
“Arçabil” myhmanhanasynyň mejlisler zalynda altynjy türkmen-rus ykdysady maslahaty geçirildi, maslahaty gatnaşmak üçin Russiýa Federaýasynyň wekiliýeti Aşgabada geldi, onuň düzüminde döwlet edaralarynyň we guramalarynyň birnäçesiniň, şeýle hem söwda, azyk senagaty, gurluşyk, elektron maglumat tehnologiýalary, maşyn gurluşyk, nebitgaz pudagy we beýleki ulgamlarda ýöriteleşdirilen kompaniýalaryň wekilleri bar. 2017-nji ýylyň 2-nji oktýabrynda ...
TDU-nyň ýygyndysy Krakowda geçen matematika boýunça Halkara olimpiadasynda toparlaýyn üstünlik gazandylar
13-18-nji noýabrynda Krakow şäherinde (Polşa Respublikasy) geçen matematika boýunça Halkara olimpiadasynda Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň mugallymlary we talyplary üstünlikli çykyş etdiler. Olaryň hatarynda amaly matemetika we informatika kafedrasynyň mugallymy Pälwan Agamyradow we adybir fakultetiň bäşinji ýyl talyplary Agaserdar Ýollyýew, Ilşat Weliýew we Döwran Nurgeldiýew ikinji ...
Russiýa Türkmenistan bilen sebitler derejesinde hyzmatdaşlygy giňeltmäge gyzyklanýar
Türkmen-russiýa sebitara söwda-ykdysady hyzmatdaşlygyny ösdürmegiň ähmiýeti uludyr—diýip, 6-njy ykdysady forumyň barşynda Orýol oblastynyň hökümetiniň başlygynyň kömekçisi Aleksandr Agababow aýtdy. -Munuň üçin perspektiw meýilleşdirmegi amala aşyrjak bilelikdäki iş topary nyň döredilmegi maksadalaýyk bolardy,--diýip A. ...
Telekeçiler gurluşyk materiallary senagatyny ösdürmäge işjeň gatnaşýarlar
„Hilli gurluşyk önümleri“ hojalyk jemgyýeti ýylda 12 million inedördül metr gipsokarton we 100 müň tonna otaglaryň bezeginde ulanylýan gury gips garyndylaryny çykarar. Lebap welaýatynyň Magdanly şäherinde ýerli telekeçiler bezeg materiallarynyň çykarmak boýunça kärhanany bina edýärler. Onuň sehleri gurluşyk materiallaryny ...
Seýdiniň nebti gaýtadan işleýän zawodynda eksporta ugradylýan ýokary oktanly benzin çykarmak ýola goýuldy
Seýdiniň nebti gaýtadan işleýän zawodynyň durky täzelenenden soň bu ýerde 100 müň tonna golý awtomobil ýangyjy çykaryldy. Birnäçe aý mundan ozal awtomobil benzinlerini öndürmekde ulanylýan ýokary oktanly komponenti almaga niýetlenen LÇ 35-11/1000 katalitik riforming enjamy işe girizildi. Onuň ...
Balkan welaýatynda innowasion senagat klasteri kemala gelýär
Balkan welaýatynyň S. Türkmenbaşy etrabynyň senagat kartasy gözüň alnynda özgerýär. Bu ýerde kuwwatly senagat klasteri kemala gelýär. Ol aýratynam Gyýanly şäherçesiniň töwereginde güýçli depginde ösdürilýär, bu ýerde gurlup ulanylmaga berlen desgalarda ilat üçin täze iş orunlarynyň ýüzlerçesi döredildi. Olaryň arasynda önümi üstaşyr daşamak ...
Aşgabatda galyndylary dolandyrmak ulgamynda halkara tejribesi we milli usullar ara alnyp maslahatlaşyldy
Paýtagtyň „Ýyldyz“ myhmanhanasynda Türkmenistanyň DIM-niň, Daşky gurşawy goramak we ýer serişdelri baradaky döwlet komitetiniň we ÝeHHG-nyň Aşgabatdaky Merkeziniň goldamagynda „Galyndylary netijeli dolandyrmak“ atly sebit geňeşi geçirildi. Duşuşyga Merkezi Aziýa ýurtlarynyň işi dürli galyndylary senagat , ...
Göreji boýunça maýyplaryň arasynda küşt we halkara şaşkasy boýunça Türkmenistanyň Kubogynyň ýeňijileri belli boldy
Daşoguz şäherinde göreji boýunça maýyplaryň arasynda küşt we halkara şaşkasy boýunça Türkmenistanyň Kubogy ugrunda ýaryş geçirildi. Ýaryşa welaýatlaryň ählisinden we Aşgabat şäherinden toparlar gatnaşdylar. Bäsleşigi Türkmenistanyň maýyplar Merkezi bedenterbiýe-sport kluby ...
„Türkmenhowaýollary“ Gullugy ýolagçy we ýük gatnatmagyň möçberini hem-de hilini ýokarlandyrýar
Garaşsyz Türkmenistanyň raýat awiasiýasy ýokary depginli ösýär. Bir ýyl mundan ozal ýurduň esasy „howa derwezesi“ bolan türkmen paýtagtynyň täze Halkara aeroporty açyldy. Döwrebap, ýokary tehnologiýaly aeroport toplumy ýylda 17 milliondan gowrak adama ýa-da sagatda 3 müňe golaý ýolagça hyzmat etmäge niýetlenendir. Doly mehanizmleşdirilen täze ýük terminaly 200 müň tonna ýüki işlemäge ...
Ýurduň obasenagat toplumy täze oba hojalyk möwsümine taýýarlyk görýär
Ýurtda OST-nyň tehniki düzümleri täze oba hojalyk möwsümine işjeň taýýarlyk görýärler. Dünýäniň öňdebaryjy oba hojalyk enjamlaryny ödürijilerden tehnikalar gelip gowuşýar, maşyn-traktor parky we ýer gazyjy maşynlar täzelenilýär. Şeýlelikde döwlet tarapyndan ýurduň oba senagat toplumyny hil taýdan täze tehnologik derejä çykarmak we netijeli ýöretmek üçin şertler dörediýär. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly ...
Demirgazyk sebitiň OST-nyň maldarçylyk pudagynda hususyýetçileriň işjeňligi artýar
Daşoguz welaýatynda maldarçylyk oba hojalyk önümçiligniň esasy pudaklarynyň biridir. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen işlenilip taýýarlanylan döwlet maksatnamalary netijesinde sebitiň maldarçylyk pudagyna hojalygy ýöretmegiň ýokary tehnologiýaly usullary ornaşdyrylýar. Birnäçe ýyl mundan ...
Dokma we himiýa önümleri TDHÇMB-niň söwdalarynda esasy orny aldy
Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalarynda geleşikleriň 88-si hasaba alyndy. Daşary ýurt walýutasyna Hytaýdan gelen telekeçiler Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilen tehniki kükürdi, ABŞ-den gelen telekeçiler bolsa, tehniki ýody we ýodly kaliýi satyn aldylar. Mundan başga-da, daşary ...
Türkmenabatda „Amyderýa güni“ bellenildi
Türkmenistanyň AHEHG-a başlyklyk etmeginiň çäklerinde DIM-iň, oba we suw hojalygy, bilim ministrlikleriniň, Lebap welaýatynyň weTürkmenabat şäheriniň häkimlikleriniň, şeýle hem Germaniýanyň halkara hyzmatdaşlygy boýunça jemgyýetiniň (GIZ) guramaçylyk goldawy bilen Türkmenabat şäherinde ilkinji gezek „Amyderýa güni“ geçirildi. Ekologiýa çäresini tematiki ...
TÜRKMENISTANA HOŞ GELDIŇIZ
Türkmen tebigaty özboluşly gözelligi bilen haýran edýär
Ulydepe gaýasynyň günbatar çetindäki Sekizýap we Germap jülgelerinden Şarlawuk derýajygyndan Arçabiljik we Gökderejik aryklarynyň aşak ýerleri syýahatçylyk edilýän ýerleridir. Olar gezende syýahatçylaryň halaýan ýerleridir, çünki o taýda işjeň durmuş ýörelgesine höweseklere ýaraýjak zatlaryň ählisi—kiçeňräk depelerdir barmasy kyn gaýalar, ...
Lebap welaýatynyň Atamyrat etrabyndaky Allamberdar we Astanababa aramgählerine ýudumyzyň çar künjeginden zyýarata gelinýärler
Lebap welaýatynyň Atamyrat etrabynda ýerleşýän Allamberdar aramgähine ýerli ilat Allamberdaryň ýa-da Allamdar tugçynyň mazary diýýär. Çeşmeleriň habar bermegine görä, bu ýerde 1204-nji ýylda duşman elinden wepat bolan Samanileriň soňky hökümdary Allamberdar diýlip atlandyrylan ...
Gadymy Dargangalasy Horezm Türkmen - seljuklar döwletiniň düzümine geçenden soň abadançylyk ýoluna düşüpdir
Bu arheologik ýadygärlik Lebap welaýatynyň Birata etrabynda Daşoguz welaýatynyň golaýynda ýerleşýär. Adybir şäherçeden 4,5 kilometr daşlykdaky bu gala 8 gektar meýdany tutýar. Dargangala VII-VIII asyrlara degişlidir, onuň ýerli ilat arasyndaky ady “Köne galadyr”. Ol Amyderýanyň aýagynda Merkezi ...
Daýahatyn binagärlik ýadygärligi - Gündogar bilen Günbataryň arasynda söwdanyň gülläp ösen döwründen bäri durky gowy saklanyp galan kerwensaraýlaryň biridir
Lebap welaýatynyň demirgazygynda Türkmenabatdan 170 kilometr aralykda ýerleşýän kerwensaraý müň ýyl töweregi mundan ozal Beýik Ýüpek ýolunyň demirgazyk böleginde gurlupdyr. Onuň diwarlarynyň bezegi, arkanyň-aýlawly örümleri, güberçekleri we ...
Pederlerimiziň dag gaýalarynyň içinde gazan guýylary Köýtendagyň gözel ýerleriniň biridir
Köýtendagyň belent gaýalarynda gadymdan galan üç guýy bar. Jöwzaly yssyda olaryň arassa sowuk suwundan teşneligiňi gandyranyňda daşlaryň arasynda şeýle guýy gazanlaryň ussatlygyna „Aperin“ diýýärsiň. Ýurdumyzyň gündogarynda ýerleşýän Köýtendag diňe bir ençeme millionlarça ýyllaryň dowamynda kemala gelen ...
Lebap welaýaty: senagat merkezi, ruhy gymmatlyklaryň we tebigatyň merjen ýadygärlikleriniň jemlenen ýeridir
Ýapyk binalardaky we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna bagyşlanan deňsiz-taýsyz atly ýörüş dowam edýär. Türkmen ýigitleri Türkmenistanyň gadymy topragynyň gündogar bölegi Lebap welaýatyna gadam basdylar. Bu toprak dinozawrlaryň aýak yzlarynyň we birgeňsi daş gowaklaryň, ajaýyp jülgeleriň, ...


text:
Tähranda amala aşyrylan maşyn partlamasynda ýadro ylymlary boýunça eýranly alym heläk boldy. Eýran muny Ysraýylyň amala aşyrandygyny öňe sürýär.
Eýranyň ýarym-resmi “Fars” habarlar gullugy ölen alymyň – uniwersitetiň professory, ýadro fizigi Mostafa Ahmadi Roşandygyny aýtdy. Maglumata görä, ol Natanz atom desgasynda iş alyp barypdyr.
Gowuşýan maglumata görä, motosiklli hüjümçi Roşanyň ulagynyň ýanyndan geçip, oňa magnit bombasyny berkidipdir. Bu wakalara şaýat bolan bir aýal şeýle gürrüň berýär:
—Men bir motosikli gördüm. Olaryň kellesinde ýüň telpekler - gara ýüň telpekler bardy. Men motosikliň batly geçip gidenini gördüm. Men olary gördüm. Olaryň ellerinde bir zatlar bar ýaly bolup göründi.
“Fars” habar agentligi partlamany “terrorist hüjümi” diýip atlandyrdy.
Tähranyň häkiminiň orunbasary Safarali Baratloo hüjüme Ysraýylyň jogapkärdigini aýtdy.


text: Daşoguz welaýat alyjylar jemgyýetleriniň birleşiginde şu ýylyň dokuz aýynyň jemi boýunça öndürilen önümleriň umumy girdejisi 28 million 637 200 manada barabar boldy. Şol sanda çörek önümleri 10 443,4 tonna öndürilip, lomaý bahasy 9 million 845 100 manada deň boldy. Süýji-köke önümleri 1003,3 tonna öndürilip, manat hasabynda 2 million 768 100 manat girdeji gazanyldy. Şol sanda towuk eti 50 tonna öndürilip, 479 700 manat, süýt we süýt önümlerinden bolsa 101 tonna bolup, 165 200 manat girdeji gazanyldy. Bu görkezijiler kärhanalaryň ýylyň jemi boýunça meýilnamalary artygy bilen ýerine ýetirjekligine bolan ynamy artdyrýar.


text:
Şenbe güni, Günorta Koreýadan gelýän "Boeing 777” ýolagçy uçary San Fransiskonyň halkara uçar meýdanynda heläkçilik gonuşyny amala aşyranda ot alyp, azyndan iki adam öldi.
Günorta Koreýanyň “Aziana howaýollarynyň” uçary Seuldan 291 ýolagçyny alyp gelýän eken. Uçaryň ekipažynyň 16 adam bolandygy aýdylýar.
San Fransiskonyň häkimi Edwin Li şenbe güni giçlik guralan metbugat ýygnagynda çykyş edip, ýolagçylaryň 77-siniň koreýaly, 141-siniň hytaý raýaty, 61-siniň bolsa ABŞ raýaty bolandygyny aýtdy.
Li onlarça adamyň weýran bolan uçardan ýöräp çykandygyny, 50 çemesi adamyň ýaralaryny bejertmek üçin hassahana äkidilendigini, onlarça adamyň bolsa ýeňilräk ýara alandygyny gürrüň berdi.
Ýogalanlar hytaýly
Ýogalan iki ýolagçynyň hytaý raýatlarydygy habar berilýär.
Uçaryň ýokary böleginiň köp ýeri ýandy, guýruk bölegi bolsa gopdy.
Awiasiýa senagaty boýunça konsultant Robert Herbst uçaryň gaty aşaklap uçandygyny we onuň gonalga ýetmän gonandygyny aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň Federal derňew býurosy bu hadysada terror hüjüminiň alamatynyň ýokdugyny aýdýar.
Milli Transport howpsuzlygy geňeşi hadysanyň sebäplerini anyklamak üçin derňewe başlady.
Günorta Koreýanyň ikinji uly awiasiýa kompaniýasy bolan “Aziana howaýollarynyň” ýerine ýetiriji direktory Ýun Ýoň-du ýekşenbe güni Seulda guralan metbugat ýygnagynda bu uçaryň motory ýa-da mehaniki şowsuzlyk esasynda heläkçilige uçrap bilmejegini aýtdy:
"Biz bu uçary 2006-njy ýylyň martynda satyn aldyk. Onuň PW4090 motory bar. Häzirlikçe biz [Boeing] 777-200 uçarynyň ýa-da onuň motorynyň heläkçilige sebäp boljak problemalarynyň bolmandygyny tassyklap biljek" diýip, ol aýtdy.
Ýun aýeroportda birnäçe sagat gatnawy durzan hadysa üçin ötünç sorady.
Hadysa wagty gelip gonmaly uçarlar golaýdaky uçar meýdanlaryna gönükdirilmeli boldy.


text:
Putin Nazarbaýewe sag bolsun aýtdy
Putin Russiýanyň Çelýabinsk şäherinde Gazagystanyň Prezidenti Nursoltan Nazarbaýew bilen duşuşdy
Russiýanyň Prezidenti Wladimir Putin Astana gepleşikleriniň netijesinde Siriýa meselesiniň çözülip bilinjekdigini nygtady we “Gazagystanyň Prezidenti Nursoltan Nazarbaýewe Astana gepleşiklerine goşan goşandygy sebäpli sag bolsun aýdýaryn” diýdi.
Putin Russiýanyň Çelýabinsk şäherinde Gazagystanyň Prezidenti Nursoltan Nazarbaýew bilen duşuşdy.
Gazak lideri bilen bolan duşuşygynyň netijeli geçendigini aýdan Putin, “Russiýa bilen Gazagystanyň arasyndaky hyzmatdaşlygyň ähli taraplaýyn ösdürilmegi hakynda pikir alyşdyk” diýdi.
Gazagystan bilen Russiýanyň strategik hyzmatdaşdygyny nygtan Putin “Iki taraply bähbide esaslanýan dostlukly gatnaşyklarymyz gün saýyn ösýär. Astana gepleşikleriniň netijesinde Siriýa meselesi göz öňünde tutulşyndan has ir çözülip bilner. Gazagystanyň Prezidenti Nursoltan Nazarbaýewe Astana gepleşiklerine goşan goşandygy sebäpli sag bolsun aýdýaryn” diýdi.
Gazak lideri Nazarbaýew hem ýaşlyk ýyllarynda Çelýabinsk şäherine ýygy-ýygydan gelendigini şäheriň diňe ozalky Sowet Soýuzynyň däl eýsem tutuş dünýäniň metalurgiýa merkezlerinden biridigini belledi.


text:
Serwet Tazegül altyn medal aldy
Serwet Tazegül erkekleriň arasynda 68 kilogram agyrlykda altyn medal alyp Ýewropa çempiony boldy
Şweýsariýada geçirlen 22-nji Ýewropa tekwando çempionadynda Türkiýäniň adyndan bäsleşen Serwet Tazegül erkekleriň arasynda 68 kilogram agyrlykda altyn medal alyp Ýewropa çempiony boldy.
Erkekleriň arasynda 68 kilogram agyrlykda bäsleşen dünýä we olimpiada çempiony milli tekwandoçy Serwet Tazegül Britaniýaly we Russiýaly bäsdeşlerini ýeňip ýarym finala gatnaşmaga hukuk gazandy.
Ýarym finalda rus türgen Konstantin Minin bilen bäsleşen milli türgen bäsdeşini 15-5 hasabynda ýeňip finala gatnaşdy.
Final bäsleşiginde Yrakda doglan asly türkmen Germaniýaly türgen Hamza Adnan Karim bilen bäsleşen Serwet Tazegül bäsdeşini soňky 10 sekuntda alan 3 baly bilen 6-5 hasabynda ýeňip altyn medalyň eýesi boldy.
Serwet Tazegül 2008, 2010, 2012 we 2014-nji ýyldan soň yzly-yzyna 5-nji gezek Ýewropanyň çempiony boldy.
Türk türgen Zeliha Agrys bolsa zenanlaryň arasynda 53 kilogram agyrlykda bürünç medalyň eýesi boldy.


text:
Ýaş türkmen küştçimiz Aziýa çempionatynyň bürünç medalynyň eýesi
Türkmen türgenleri Özbegistanyň paýtagty Daşkentde geçýän 18 ýaşa çenli ýetginjekleriň arasynda Aziýanyň çempionatynda bürünç medala mynasyp boldular. Bu baýragy Leýli Şöhradowa gazandy. Ol 10 ýaşa çenli çagalaryň arasynda “rapid” görnüşinde çykyş edip, şeýle üstünlige mynasy boldy.
Ýaryşa 18 ýurtdan bu gadymy paýhas oýny bilen meşgullanýan 400-e golaý türgen gatnaşýar. L.Şöhradowanyň çykyş eden toparynda Hytaýdan, Hindistandan, Wýetnamdan, Birleşen Arap Emirliklerinden, Şri-Lankadan we beýlekilerden 30-dan gowrak küştçi baýrak ugrunda bäsleşdi. “Rapid” görnüşinde bir döwe 15 minut “arassa” wagt berilýär, her göçülen göçümden soňra wagta 10 sekunt goşulýar.
Biziň ýaşaýjyk türgenimiz küşdüň nusgawy görnüşinde (30 sekunt goşmak bilen 1,5 sagat) hem çykyş edýär. Häzirlikçe iki tapgyrdan soňra L.Şöhradowa 1,5 utuk toplady. Bu bolsa oňa çempionatyň iň güýçli küştçüleriniň onlugynyň arasynda orun eýelemäge mümkinçilik berdi.
Ýaryş 10-njy aprele çenli dowam eder.


text:
Friday, December 31, 2010
حافظه تاریخی
چگونه حافظه تاریخی ملتی به فراموشخانه سپرده می شود؟
Nädip bir milletiň taryhy kimligi, aňyny öçürilýär?
Haçanda Grekleriň/Ýunanlaryň mifilogiýasyny, gyzylderileriň medeniýetini we taryhyny, Latyn Amerikadaky Maýalaryň we Aztekleriň ýa-da Gündogardaky Hint we Çin medeniýetini hakynda bir zat okanymda ýa-da olar hakynda surata düşürlen filmleri görenimde mende şeýle sorag döreýär: Nädip olar öz ata-babalaryndan miras galan medeniýetleri saklap, olary geljekgi nesillerine-de aşyrýarlar? Olar öz gadymyýetleri hakynda yzygiderli kino filmer surat düşürýärler, reňkli kitaplar çap edýärler. Ýene soraýaryn: Näme biziň halkymyz dünýä medeniýetiň ösüşinde goşant goşmadymyka? Näme üçin biziň gadymky mifilogiýalarymyz hakynd filmler surata düşürülmeýär, gyzykly kitaplar çap edilmeýär? Her gün diýen ýaly dürli ýurtlarda Herkules, Zeus, Promete, Alksander Makadonsky hakyndaky filmeleri tomaşa etse bolýar, ýöne Türkmenistan baý döwletem bolsa henize çenli milli taryhyny düzüp bilmän gelýär, onuň ýerine Niýazowyň Ruhnamasy ýa-da Berdimuhammedowyň “Saglyk” baradaky kitaplary mahabatlandyrlyp gelinýär. Millionlarça dollar pul berip Ruhnamany araşa iberdiler.
Aşakda pars dilinde hödürlän bu makalamyzda Eýrandyr Owganystanda milli sütüm astynda ýaşaýan ildeşlerimiziň ünsüni bu meselä çekmek isledik.
Akmyrat Gürgenli
وقتی که آثار حماسی یونانیان، تاریخ و تمدن سرخپوستان، مایاها و آزتک های ساکن آمریکای لاتین و یا تمدن مشرق زمین همچون تمدن هند و چین را مطالعه می کنم از خودم می پرسم چطور این ملل توانستند حافظه تاریخی به ارث مانده از اجدادشان را به روزگار ما رسانیده و آنرا امروزه نیز پاس داشته به راه و روش آبا و اجدادی خویش پایدار بمانند؟ درباره آن تمدن های باستانی فیلهما ساخته میشود و کتابها نوشته می شود وهمواره در راستای شناساندن آن نه تنها به نسل های جدید، بلکه به جهانیان نیز تلاش می کنند. و باز می پرسم آیا ملت ما درپیشرفت و گسترش تمدن به جهان چیزی تقدیم نکردند؟ آیا درباره داستانهای حماسی و باستانی ما فیلمی ساخته شده و یا کتابهای متعددی، باتصویرهای گوناگون برای بزرگان و کودکان نوشته شده است؟
امروزه در اکثر سینماها و کانالهای تلویزیونی جهانی داستانهای حماسی یونانی نظیر هرکولس، زئوس، پرومته، جهانگشائی اسکندر... نشان داده میشود ولی در کشور ثروتمند تورکمنیستان حتی تاریخ همین یکی- دوصد سال اخیر و اساسا تاریخ تورکمنیستان بصورت نوین و با دیدگاهی مستقل از بلشویسم نوشته نشده و سران رژیم در این باره یک مانات نیز خرج نمی کنند، ولی برای «روح نامه» نیازوف و کتاب «بهداشت ملی» بردی محمدوف میلیونها مانت صرف میشود و با پرداخت میلیونها دلار« روح نامه با سفینه فضاپیما به عرش فرستاده میشود... بگذریم که این خود بحثی دیگر است.
آیا تشابه داستانهای « دیو یک چشم» هومر یونانی با « دپه گؤز» قورقوت آتا، «بوغاچ خان» قورقوت آتا با «حماسه رومولس» رومی که در آن گاو نری توسط قهرمان از پای در می آید تصادفی است، و یا تشابه داستان گرگ رومی و نوشیدن شیر ماده گرگ توسط فرزندان انسان با داستان «بوز قورت» تورکی را چگونه می توان توجیه کرد. در حماسه «گؤراوغلی»، اسب مشهور وی «قیرآت» نوزاد مادیانی دریایی است، «دنگیز قولانی» و تورکمن «اسب را بال انسان» می نامد: «آت آدامینگ غاناتی دیر» که تشابه آنرا در داستان یونانی اسب بالدار و آسمانی «پگاس» می بینیم. در میفولوگی تورکمنی مربوط به دوران چندخدایی هرچیزی در طبیعت دارای صاحبی است که به آن «ایه» می گویند، «قونوم ایه سی» (خدای قبرستان)، «سوو ایه سی»(خدای آب)، «اوت ایه سی» (خدای آتش)، «یل ایه سی» (خدای باد)، « یاغمیر ایه سی» (خدای باران)، «چؤل ایه سی» (خدای بیابان)... آیا همه اینها تصادفی است؟
از این مثالها می توان این نتیجه را گرفت که تاریخ و تمدن تورکمنها و یونانیان- یا رومیان باید همزمان و هم دوره باشند. ما در اینجا دقیقا نمی توانیم مطرح کنیم که کدامیک بر دیگری متقدم یا متأخر بوده و یا این یکی از آن دیگری تأثیر گرفته است. هرچه باشد تمدن مربوط به جهانیان است و انسانها ملهم از یکدیگر به رشد و تعالی تاریخی و مدنی نائل می شوند.
ابداع چرخ گاری، اختراع خط میخی، تربیت و رام کردن اسب که هریک در عصر خویش انقلابی بزرگ در عرصه ارتباط و ترانسپورت محسوب میشد را تمامی مورخان مشهور جهان به تورکان نسبت می دهند. که هریک از این پدیده ها سهم بسزائی در گسترش تمدن جهانی داشتند. نخستین داستانهای حماسی همچون «نبرد گیلغامیش»، «داستان یافتن حیات ابدی»، "داستان مبارزه نور با تاریکی/ مبارزه روی زمینان و دیوان جهل و تاریکی به زنجیر کشیده در قعر زمین... همگی اینان که پایه و اساس اساطیر یونانی قرار دارند نیز جزء جداناپذیری از فرهنگ ما تورکان و تورکمن است. ستاره شناسی و تفحص درباب چرخش فصول نیز از دیدگاه مردمان تیزهوش ما پنهان نمانده است بگونه ایکه در بین تورکمنها آغاز هر فصلی با طلوع و پایان آن با افول ستاره ای مشخص میگردد و جشنهای کشت و ذرع و زایش فراوان دامهایشان را با آغاز فصلی جشن گرفته، زمینه بسیاری از اعیاد امروزی نظیر نوروز و آتش، برابری روز و شب در دو مقطع از سال (نوروز و مهر) را بزرگ می داشتند.
و اما برگردیم به اصل سئوال که چگونه ملتی دچار فراموشی می شود؟
ما در بالا درباره اهمیت حفظ ارزشها و میراث باستانی یونان و رم توسط ابداعان آن صحبت کردیم و گفتیم که چگونه است که بسیاری از ارزشهای باستانی ملی مان که دربالا به گوشه هایی از آن اشاره کردیم بطور کامل به دوران ما نرسیده است؟
اگر گفته شود در نتیجه حمله اعراب تمامی آثار نیاکان ما بعنوان بت پرستی و آتش پرستی، زندیق و غیره غدغن شده و آنها بتدریج به فراموشخانه سپرده شده، باید گفت پس چرا بسیاری از شاخص های تمدن باستانی مشرق زمین نظیر عید نوروز، جشن سیزده بدر، جشن مهرگان، مراسم شب یلدا، مراسم چهارشنبه سوری... در نزد برخی همسایگان ما برگزار می شود و ما خود را به عید قربان و عید فطر و دیگر اعیاد اسلامی محدود ساختیم؟ آیا این تقویم کامل جلالی که دوره سلجوقیان رایج گردیده کاملترین تقویم نبوده که در آن تمامی تغییرات فصل و سال بطور مشخص و دقیق تنظیم گشته است. تعیین دقیق برابری شب و روز در دو روز از سال، تقسیم بندی دوگانه روز وشب (با الهام از فرزندان مودای/ اوغوزخان- بوز اوق و اوچ اوق) ونیز تقسیم روز و شب به 24 ساعت (با الهام از 24 فرزند و نوه اوغوزخان) از ابداع ما تورکان/ تورکمنها نیست؟ پس چگونه می شود که اینهمه آفرینش تاریخی به فراموشخانه سپرده می شود و یا به آنها کم بها می دهند؟
به نظر من برای این امر دو علت خارجی و داخلی را می توان بیان نمود:
الف- علل خارجی
دولتهای استعمارگر روس و انگلیس و حکام غدار تهران برای محو هرگونه جنبش آزادیبخش ملی مان از هر وسیله ای استفاده کردند. بخصوص دولت استعمارگر روسیه تزاری نه تنها به امحای فیزیکی بلکه به نابودی اندیشه ملی تورکمنها نیز دست یازید. ژنرال روسی اسکوبلف در ایام هجوم به گوک دپه در سال 1881 مرتبا تکرار می کرد که به اندیشه و روح ملی تورکمنها ضربه زد تا آنها نتوانند از یکسو به گذشته تاریخی خود مغرور شوند و از سوی دیگر کاری کرد که آنها ضربه هولناکی که از ما دریافت کردند را با همراه با ترس و وحشت به نسلهای بعدی منتقل نمایند. حکومت بلشویکی روسیه نیز همراه با چماق وحشتناک سرکوب، به اشاعه ایده های «گومانیتار/انساندوستانه» روسی، «انترناسیونالیسم پرولتری»... پرداخته از یکسو ادعای آوردن اندیشه های طراز نوین به سرزمین تورکمنها را داشت، از سوی دیگر با هر آنچه که بوی و نشان ملی می داد بشدت مخالفت می ورزید. نه تنها نویسندگان انقلابی یکی پس از دیگری ترور می شدند، بلکه آثار آنان همچون «پرمان» آتا غاوشیت، اثر حماسی« قورقوت آتا» و حتی ساز «گوک دپه» نیز غدغن گردید.
حکام غدار ایران تنها با سرکوب وحشتناک و کشت و کشتار سعی در خاموش کردن ایده های ملی و آگاهی تاریخی و بینش ملی را داشتتند. در ایران پس از هر جنبش انقلابی و آزادیبخش ملت ما آنچنان سرکوب وحشتناکی صورت میگرفت که نسلهای بعدی بکلی از مضمون آن بی خبر می ماندند و یا پدران از ترس اینکه مبادا فرزندان به سرنوشت آنها دچار شوند در این باره سکوت اختیار میکردند. ملت ما دوشادوش دیگر ملل آزادیخواه ایران در جنبش جمهوریخواهی آذربایجان، گیلان و کردستان در سالهای 1300، جنبش سیاسی سالهای 1320 ببعد، جنبش دوران ملی شدن نفت و سرانجام انقلاب بهمن 57 شرکت کردند ولی نسلهای بعدی هر جنبش از مضامین و آرمانهای آن جنبش ها بی خبر می ماندند.
ب- علل داخلی
بیش از یکصد و پنجاه سال متمادی استکه ملت تورکمن با عوامل بیگانه و متجاوز بخاک نیکان خویش در حال مبارزه مرگ و زندگی است. در سال 1830 قیات خان در کنار دریای خزر دائما تجاوز قشون ایران را دفع میکرد، در سال 1851 قشون ایران به قاری غالا حمله کرد پس از گذشت 10 سال بار دیگر قشون قاجار به ماری و سپس ساراغیت (سرخس) حمله کرد، در سال 1870 تورکمنهای خیوه در جنگ «غـزوات» توسط سربازان روسی قتل عام شدند، در سال 1881 در گوک تپه، در سال 1916 ژنرال مادریتوف، در سال 1918 قیام ناسیونالیستهای تورکمن برهبری جنید خان و عزیز خان... در سال 1925 قشون سرتاپا مسلح تهران، قیام جمهوریخواهی تورکمنصحرا و جنبش عثمان آخون را بخاک و خون کشید، جنبش آنناگلدی آچ و قیامیون آلطین توقماق نابود گشتند... ولی هیچ یک از قیامهای ملی توسط خود تورکمنها بیان نگشته و مضامین آن تفهیم نگشت. ما امروز مفاهیم و مضامین آنرا از لابلای نوشته های دشمنان و سرکوبگران آن قیامها می خوانیم. آیا در هر یک از این ادوار تاریخی حداقل یکی- دوتا میرزا بنویس تورکمنی وجود نداشت که بازگوی وقایع باشد؟ باز هم خدا پدر «عبدالستار قاضی» را بیامرزد که با نوشتن «جنگنامه» خویش وقایع جنگ قاری قالا و ماری را به تصویر کشید. و باز ما باید مدیون شیدائی این شاعر انقلابی مان باشیم که در منظومه «اوغوز نامه» خویش به «احوال تورکمن» پرداخت و به پایمال شدن زبان تورکمنی توسط زبان عربی شجاعانه اعتراض کرد.
بنابراین، از یکسو فقدان آگاهی ملی در بین میرزابنویس های آن دوره از یکسو و کم اهمیت دادن این وقایع تاریخی از سوی تحصیلکردگان آن زمانه، بسیاری از وقایع ملی به نسیان سپرده گشت و بینش و آگاهی ملی ما به فراموشخانه تاریخ محکوم گردید. از سوی دیگر کشته شدن روح مبارزه ملی در بین انقلابیون در نتیجه هجوم وحشیانه دشمنان، امکان بازگوئی آن به نسلهای بعدی از بین رفت، مضافا تمامی آثار مکتوب هر دوره انقلابی نیز از بین برده میشد.
ما این درد جانکاه فراموشی ملی را در بین "روشنفکران" زمانه مان نیز درک می کنیم. اینان در نتیجه فشارهای خارجی آسسیمیله فرهنگ بیگانه شده،به مانگقورت هایی مبدل گشتند که حتی قادر نیستند به زبان ملی شان بخوانند و بنویسند و نیز سیر رویدادهای تاریخی را تجزیه و تحلیل نموده از آن آیئنه عبرتی برای نسلهای بعدی بسازند. در نتیجه این قصور بزرگ بود که ما نتوانستیم بعنوان مثال در سال 1325 جریان منسوب به حزب توده را در تورکمنصحرا بخوبی ارزیابی نموده، با تجربه کافی در جنبش بهمن 57 شرکت نمائیم. و این نگرانی وجود دارد که نسل امروزین تورکمن نیز درنتیجه عدم اطلاع کافی از جریانات سی سال گذشته بار دیگر همان اشتباهی را مرتکب شوند که نسل ما هنوز درد آن را با تمام وجود حس می کنیم. امیدوارم که چنین نباشد. چرا که دوران ما دوران ارتباطات و اینترنت و... است که گردانندگان این سایت ها با مبرز کردن وجهه انقلابی و روحیه تاریخی ملت مان، چاره ساز درد بزرگ فراموشی ملی شوند.
آقمیرات گورگنلی
Posted by Arne Goli (A.Gürgenli) at 5:25 AM 0 comments
Wednesday, December 29, 2010
Hakykata göz yetirmek
Gözgörtele aldamak
Her bir diýlen sözi pugta aňlamak gerek.
Ýakyn taryhymyza degişli wakalar hakynda ýat iliň ýazyjylary, taryhçylary we syýhatçylary elmyda öň eşiden gürrüňlerine esaslanyp olara baha berip geldiler. Rus we pars çeşmelerinde türkmenler “wagşy”, “galtaman”, “basmaçy”... diýip görkezildimi, bu Ýewropaly syýahatçylar derhal halkymyza şol nokdaý nazadrdan baha kesýärler. Ýogsam bu ýerlere gelen bir sýyhatçy ikiagyz bir türkmen bilen gepleşik, nämäniň nämedigine göz ýetirip biler ahyryn.
Ynha şolardan birisi-de Fansuzly žurnalist Jean Shuper başgaça aýdylanda Claude Anet. Ol baryp 1909-njy ýylda Hazar deňziniň üsti bilen Krasnowska (Şagadama) gelýär we otly bilen Aşgabada ýola düşýär. Ol öz gündelik depdrinde şeýle bellik edipdir:
1909, sentýabr 11
“Durlagalaryň birsinde ilkinji gezek türkmenlere duwş geldim, owdan hem syratly, çakgan adamlar, donlarynyň reňki göze dürtülýär, ýakymly reňk däl. Bilet satýan rus, türkmenden 1 rubl 75 kopek sorady, türkmen onuň bilen bazarlaşmak istedi. Rus biletiň bahasynyň şoldygyny aýtdy, türkmen otludan düşüp galdy.
Gökdepe duralgasynda köpräk egenmeli bolduk. Bu ýerde 1881-nji ýylda ruslar bilen türkmenleriň arasynda urş turupdy. Bu urşda ruslaryň harby komandiri Skobelew ok-ýaragdan köp peýdalanmady, ol hilegärlige baş urup, galany ýeriň astyndan partlatdy. Otly bu ýerde ýarym sagat eglenýär, sebäbi ýolagçylar hokman durlganyň ýanynda gurlan muzeýi görmelidi. Ekspanatlaryň köpüsini Daşkentde geçirilýän tomus sergisine alyp gidipdirler, diňe birnäçe suraty alyp galypdyrlar. Suratlaryň birsinde hudaýa ynanmaýan, kapyr bir türkmeniň elindäki hanjary bilen owadan hem hudaýa ynanýan, boýnundan haç asylan bir ýaş rus esgeriň bogazyny kesmäge synanşýandygy görkezilýär...”
Şujagaz maglumatda nädip ruslaryň wagşyçylygy aklanmaga synançylýar. Hamana diýseň Skobelew Gökdepe gygygynçylygynda onçakly ok-ýragdan peýdalanmandyr. Emma taryhy faklar munuň tersini görkezýär. Ruslar Gökdepäni basyp almak üçin bütin Orta Aziýany eýlemekde sarp eden ok-ýaraglarynyň bäş essesini türkmenleri dyza çökermäne sarp edipdirler. Skobelew Peterburgdan ugramaka ok-ýaragdan ýüküni mazaly tutupdy.
Ýene bir bellemeli zat hamana diýersiň ruslar däl-de türkmenler asuda oturan ruslaryň üstüne çozup olary gylyçdyr hanjardan geçirip, kellelerini kesipdir.
Taryhy maglumatlar we falktlar şeýle galplaşdyrylýan bir wagtynda olary doly analiz etmek türkmen taryhçylarynyň milli borjy hasalaplanýar. Beýle ýalan hem töhmetçilikli maglumatlary yzygiderli paş edip durmaly.
Claude Anet-iň ýatlamasy “Owrag-e Irani” (Eýran ýapraklary) ady bilen pars dilinde terjime edilipdir.
Akmyrat Gürgenli
اوراق ایرانی. خاطرات ایرانی. خاطرات کلودانه درآغاز مشروطیت. کلود انه. ترجمه ایرج پروشانی
Posted by Arne Goli (A.Gürgenli) at 3:31 AM 0 comments
Tuesday, December 28, 2010
Taryhy dokument
Halkymyza edilen zulumlardan bir mysal
Türkmenlere girizilen sanksiýalar
Soldan: Osman ahun-Amangeldi ahun-Erejep ahun
1907-nji ýyldaky şertnamadan soňra demirgazyk Eýran, şol sandan Türkmen topragy ruslaryň kontroluna geçýär. Ruslaryň Astrabatdaky konsulhansy türkmenleri berk gysyş astynda saklamakda eden-etdilgie baş goşýar. Rus esgerleri türkmenleriň abraýly ýaşullaryny tussag edip, Astrabadyň zyndanynda saklapdyrlar, oblara aýlanyp salgyt ýygnapdyrlar we baş galdyranlary berk jezalandyrypdyrlar. Bu ýagdaýa Eýran hökümeti ýekeje gezegem garşylyk görkezmändir. Salgyt ýygnamaly bolanda türkmenleri öz raýaty hasaplaýan Eýran, olary daşarky güýçlereden goramgy özüne borç hasalamandyr, tersine ruslaryň jeza beriji toparynyň Sähramyzdaky ýörişlerini dymmak bilen goldapdyr.
Aýry tarapdan türkmenleriň Hazar deňizi arkalay alyp barýan söwda işlerine, hem ruslaryň Aşyr adadaky harbylary hem-de Eýranyň Enzeli-däki häkimi gysyşlaryny artdyryp, Türkmen topragyna her hili azyk-imidiň getirilmegine böwet döredipdir.
Aşakda görkezen dokumentimizde ruslaryň haýbatyndan çekinen türkmenler telegramma arkaly hatta arz-şykaýatlaryny Tahran ýetirip bilmändigi agzalýar. Ýene bir bellemeli zat, Eýranyň Türkmen topragyna hökümet edip bilmändigi we bu yerde edarlarynyň yokdugy-da bu dokumentde agzalýar.
Kümüşdefeli Türkmen aksaglarynyň Eýranyň içeri işler ministerligine ýollan bu haty, ýurtda milli mejlisiň/parlamentiň açylşyna gabatlanyp,( 30.05.1917) Tahrana ýollanypdyr:
به مقام منیع وزارت جلیله داخله دامت تأییداته انشاءالله
"بعداز تبلیغ مراسم تبریک افتتاح المجلس الشورای المرکزی. عرض دعاگویان آن است که ما ملت بیچاره (بخوان تحت ستم) تراکمه بسیار دچار زحمت هستیم. مستحفظین بنادر استرآباد و مازندران برای ما اجازه نمی دهند که آذوقه از قبیل برنج و غیره بیاوریم. استدعاء داریم که باب ارزاق را برای ما مفتوح سازند که معاش ایلات تراکمه خیلی تنگ است. آخر ما هم ایرانی و رعیت ایرانیم... برای هفتاد هشتاد هزار تراکمه در اینجا از طرف دولت علیه یک کدخدا و مباشری نیست.. از خوف مأمورین روس قادر به فرستادن یک تلگراف و عرض تظلم نیستیم...."
هشتم شعبان ۱۳۳۵Akmyrat Gürgenli
محل مهر: رجب آخوند- ملا ارازبردی آخوند- آمانگلدی آخوند- عثمان آخوند- حسن صفا ایشان- حاجی آنه دوردی نازدوردی اوغلی- بورجاق قل این ملا قلیچ
محل مهر: رجب آخوند- ملا ارازبردی آخوند- آمانگلدی آخوند- عثمان آخوند- حسن صفا ایشان- حاجی آنه دوردی نازدوردی اوغلی- بورجاق قل این ملا قلیچ
Posted by Arne Goli (A.Gürgenli) at 3:13 AM 1 comments
Sunday, December 26, 2010
Milli göreşlerimizden
Fetaly şah gajaryň garşysyna
Ýüsüp hoja we Gurbangylyç Ýomudyň
bilelikdäki gozalaňy
1813-nji ýylyň maý aýynda Ýüsüp Kaşgarynyň ýolbaşçylygynda gökleň we ýomut taýpalarynyň, Eýran hökümetine garşy gozgalaňy başlanýar. Eýranly taryhçy Rezaguly han Hedaýetiň “Roze ut safaýe-e Naseri” (9-njy jılt, 2-nji bölüm) ýazmagyna görä Feth Aly şa «Negarestan» köşgünde, penşenbe güni Jemady ul ewwel aýynyň 19-yna Ýüsüp Kaşgarynyň Astrabatda gozgalaň turuzandan habarly bolýar. Patyşanyň ogly Muhammetweli mürzä, Astrabada gidip, gozgalaňy ýatyrmaga, ýerli häkimlere buýruk berýär. Muhammetweli han, Mazendranyň häkimi Muhammetguly mürze bilen bilelikde Astrabada ugraýar.
Ýüsüp hoja kim?
Gelip-çykyşy Kaşgardan boldan Ýüsüp, Muhammetemin hojanyň ogly, “Aý hojanyň” agtygy. Magtym öwladyndan bolup, Türküstanda mukaddes adam hasaplanýan Aý hoja, Kaşgarda özüne häkimiýet döredýär, ol ölenden soňar dogany “Gün hoja” onuň ýerine geçýär. Hytaýlylaryň hüjümine tap getirip bilmedik Gün hoja Owganystanyň Badahşan jülgesine sygynýar. Şol wagt Ahmat han Dürräni oňa ýardam edip, bu ýerlerde mesgen tutmagyna rugsat berýär. Gün hoja ölenden soňar Ýüsüp, öz toparyna ýolbaşçylyk edýär. Mal-mülki Eýranly harbylar tarapyndan talanan Ýüsüp hoja Tahran gelip, malynyň öwezüni dolmak isleýär, ýöne onuň bu islegi kanahalndyrylmaýar. Ol bu ýerdäki ýagdaýy öwrenmäge synanşýar, şonda «Gurbangylyç ýomut» diýen bir Türkmen bilen tanyş bolýar. Olar köp mukdarda ok-ýarag satyn alyp Gürgene, türkmenleriň arasyna gelip, ýomut, gökleň atlylaryny ýygnap, Astrabadyň gündogaryndaky Ramiýan, Fendersk, häzirki Kümmetgowuzyň golaýyndaky «Piserek» galasyny alyp, Astrabada gelýärler.
Gelip-çykyşy Kaşgardan boldan Ýüsüp, Muhammetemin hojanyň ogly, “Aý hojanyň” agtygy. Magtym öwladyndan bolup, Türküstanda mukaddes adam hasaplanýan Aý hoja, Kaşgarda özüne häkimiýet döredýär, ol ölenden soňar dogany “Gün hoja” onuň ýerine geçýär. Hytaýlylaryň hüjümine tap getirip bilmedik Gün hoja Owganystanyň Badahşan jülgesine sygynýar. Şol wagt Ahmat han Dürräni oňa ýardam edip, bu ýerlerde mesgen tutmagyna rugsat berýär. Gün hoja ölenden soňar Ýüsüp, öz toparyna ýolbaşçylyk edýär. Mal-mülki Eýranly harbylar tarapyndan talanan Ýüsüp hoja Tahran gelip, malynyň öwezüni dolmak isleýär, ýöne onuň bu islegi kanahalndyrylmaýar. Ol bu ýerdäki ýagdaýy öwrenmäge synanşýar, şonda «Gurbangylyç ýomut» diýen bir Türkmen bilen tanyş bolýar. Olar köp mukdarda ok-ýarag satyn alyp Gürgene, türkmenleriň arasyna gelip, ýomut, gökleň atlylaryny ýygnap, Astrabadyň gündogaryndaky Ramiýan, Fendersk, häzirki Kümmetgowuzyň golaýyndaky «Piserek» galasyny alyp, Astrabada gelýärler.
Tahranda, şa Köşükde, Ýüsüp Kaşgarynyň hereketini sünni türkmenleriň, şaýy parslara garşy çäresi diýilip, görkezilmäge synaşylýar, ýöne türkmenler Astrabat we Horasan häkimleriniň zulmundan we günsaýyn artýan paç/salgyt talaplaryndan halas bolmak üçin aýaga galmaga mejbur bolandyklaryny habar berýärler.
Türkmenleriň asuda ýaşaýan halkdyygny hatta daşary ýurtly diplomatlar-da ýörite belläp geçipdirler. Mysal üçin Gürjüstandaky ruslaryň harbylaryna serkerdelik eden general-leýtenant N.F.Rtişewin türkmenlere şeýle baha beripdir:
«Türkmenler söweşjeň halkdyr. Eýran häkimiýetleriniň berýän dürli horluklary olaryň aýaga galmagyna sebäp boldy. Ýüsüp bolsa din babatda türkmenleriň arasynda täsirli adam bolupdyr. Ol güýçli goşun düzüp, Astrabadyň töweregine çozup ugrapdyr. Ol özüni tüýs patyşa ýaly alyp barypdyr, hatta perman-da çykarypdyr we şol permanlaryny Eýranyň patyşasyna-da iberipdir. Pete Aly şa onuň haýbatly hatlaryndan dura-bara wehim edip başlapdyr.» (Aga Garryýew. Sowet Edebiyaty žurnaly. Aşgabat. 1949/10)
Gajarlaryň “Däwellu/Düýeli” şahasyndan Ybrahim han 5000 atla baş bolup, Gürgen jülgesine eňýär. Edil şol bir wagtyň özünde gajarlaryň Şambaýatlu bölüminden Ysmaýyl han we Semanan-Damgan goşun başlygy Zulfikar han-da Gürgene gelip ýetýärler. Söweş ýedi günläp dowam edýär. Türkmenler ýeňilýär. Ýüsüp hoja bilen Gurbangylyç ýomut Balkana gaçyp atýarlar. Rejap aýynyň 9-yna Muhammetweli mürze ýesir alnan 1500 sany türkmeni, kesilen 350 kelläni, Goçanyň häkimi Memiş han kürtden Tahran iberilýär.
Tapdan düşmedik Ýüsüp hoja we Gurbangylyç ýomut täze bir hüjüme taýýarlyk group başlaýarler.
1813-njy ýylyň 11-nji sentýabrynda Gürgende esasy söweş bolup, şol söweşe Ýüsüp hoja Türkmen taýpalaryna baş bolmak bilen birinji hatarlarda şanyň goşunlaryna garşy göreşýär. Taryhçy Hedaýet şol wakany şeýle suratlandyrpdyr:
«Ýüsüp hoja 20 müň adama baş bolup, remezan aýynyň 15-ine Gürgen derýasynyň ýakasynda patyşanyň goşuny bilen çaknyşdy. Ol şazadanyň garşysyna rejeli goşun saplaryny sürdi, özi bolsa ýeňlerini tirseklerine çenli çermäp, eline gylyç alyp, goşunyň öňüne düşdi we gündogardan demirgazyga tarap okduryldy; onuň özi ilden öňürti atyny gamça basyp, tä Gürgeniň kenaryna ýetýänçä, atynyň başyny çekmedi. Ýüsüp hojanyň yzy bilen türkmenler batyrlyk görkezip, öňe okduryldylar we şazadanyň goşunyny derbi-dagyn etdiler; şazadanyň esgerleriniň köpüsi dowula düşüp, özlerini suwa urdular, bir topary gark boldy. Edil şol wagtyň özünde Ýüsüp hojany tanaýan “gereýli” kürtlerden birisi ony tüpeňläpdir, şondan soň ol atynyň üstünde jany çykyp ýykylypdyr. Ýüsüpiň kellesi kesilip, Tahrana alnyp gidilýär, ýüzügi bilen hanjary bolsa esgerlere ýetýär.»
Türkmenlere garşy öjalyşly garaýyşdan bir mysal
Agamuhammet han gajaryň «jahansuz» lakamly dogany, Astrabatda gozgalaň turzan türkmenleri jezalandyrandygy hakynda we ol ahyry gökleňleriň gazabyna duçar bolup, öldürlendigi hakynda ýokarda agzap geçipdik. Feth Aly şanyň döwründe onuň ogly, atasynyň ganyny almak üçin Astrabadyň häkimine şol türkmenleri tapmaly diýen buýrugy berýär. Häkim, Söýün bilen Gurban Igdir diýen iki sany günäsiz türkmen ýigidini tutup, Tahrana iberjek bolýar. Gije Gurban öz janyna kast edýär, ýöne Söýün özüni heläk etmäge ýetişmeýär, garwullar gelip ýetişýärler. Ony Tahrana şanyň huzuryna alyp barýarlar we şanyň permany bilen iki gözüni oýýarlar, başgalara görelde bolsun diýip ony türkmenleriň arasynda iberýär.
Şeýlelik bilen türkmenleriň batyrlygy we olaryň gyljynyň saýasynda patyşaşyga ýeten gajarlar, el süýdi bilen beslän mähribanlara şeýle gaýtargy berýärler. Gajarlaryň türkmenlere garşy bu zalym syýasaty bu döwletiň soňuna çenli yzy üzülmän dowam edip gelipdir.
Akmyrat Gürgenli
Posted by Arne Goli (A.Gürgenli) at 4:01 AM 0 comments
Friday, December 24, 2010
Milli serdarlymyz
Milli serdarlarymyzdan
Aba Serdar
Türkmeniň bu batyr oglunyň gozgalaňy hakynda Eýranly taryhçylar Rezaguly han Hedaýet, Hasan bek Rumla özüniň “Rustam ul tawaryh”, Mirhond “Rowzetot tewaryh Nasri” diýen eserlerinde, şeýle-de Hywa hany Abulgazy “Şejere terakime” hem-de şa Tahmasbyň permanlary diwanynda gyzykly maglumat berilýär.
Ahsan ul Tevarıh. Hasan beg Rumlu
احسن التواریخ- حسن بیگ روملو
به تصحیح: دکتر عبدالحسین نوائی. نشر بابک. تهران 1357
16-njy asyryň ortalarynda Etrek-Gürgen boýlarynda ýaşan «Söýün han» ýa-da «Ýaka türkmenleri» esasan gyzylbaşlaryň döwleti bilen Horezmiň arasynda, ýagny iki oduň arasynda ejir çekýärdiler. Bularyň üstüne bir tarapdan-a gyzylbaşlar häkim belleýärdiler, aýry tarapdan Horezmiň Durundaky ýarym özbaşdak häkimleri öz agalygyny dikeltjek bolup synanşýardylar.
Durunyň häkimi Aly-soltan Eýrana garşy duşmançylykly syýasatyny Astrabat türkmenleriniň üsti bilen amala aşyrmakçy bolýardy. Ol bu ýere ýöriş edip Okly gökleňlerden salgyt ýygnamak bilen meşgullanypdyr. Säfewiler bolsa, türkmenleriň Astrabatdaky dikmeleriniň tabynlygynda durmagyny isleýärdiler.
1550-nji ýylda Ustajaly gyzylbaşlardan Şahberdi Astrabada häkim edilip iberilýär. Oňa türkmenler «keçel Şahberdi» (keçel, kel) diýip at dakypdyrlar. Şahberdini gutlamaga bir topar türkmen Astrabada baryp, sowgat-serpaý eltýär. Olaryň arasynda Okly türkmenleriniň serdary Aba atly bir ýaş, görmegeý ýigit-de bolupdyr. Şahberdi ondan gözüň sowan oturypdyr. Taryhçy Rumly Hasan bek, Şahberdiniň samsyk adamdygyny belläp, türkmenleriň oňa sowgat eltmegine geň galypdyr. Aba beg bu masgaraçyga gahary gelip, Astrabady taşlap gaýdýar we öz taýpasynyň içine gelip, Şahberdi soltanyň oklulara wekil edip iberen garyndaşy Şatyr begi öldürýär. Ol öz töweregine batyr ýigitleri ýygnaýar. Soňra Şahberdi bilen bolan söweşde onam öldürýär. Şeýdip Aba serdar türkmenleriň Astrabat häkimlerine, umuman gyzylbaşlara garşy gozgalaňa ýolbaşçylyk edýär. (Ýaňy ýakyna çenli häzirki Gürgen şäherinde (ozalky Astrabatda) Eýmirler adyny göterýän bir metjit bardy. Onuň hem şaýylar hem-de sünnilere niýetlene iki kyblasy bolupdyr.)
Aba serdaryň gozgalaňy başlanan döwürde şa Tahmasp günbatarda osmanlylar bilen söweşýärdi. Tahmasp şaýy mezhebini ýaýmak maksady bilen osmanlylar bilen söweşen bolsa-da onuň asyl maksady, günbatar bilen gündogaryň arasynda söwda ýol üçin ähmiýetli Kawkazy öz erkine geçirmekdi.
Aba serdaryň gozgalaňyndan habarly bolan şa Tahmasp Astrabada agyr goşun ýollaýar. Gürgen derýasynyň kenarynda aldym-berdimli söweş bolýar. Türkmenler şanyň goşunyny yzyna serpikdirýärler, ýöne köp pyda-da beripdirler. Taryhçy Mirhonda, derýanyň gandan dolandygyny ýazypdyr:
« بسکه خون برفت از تن ترکمان گشت پر رود عرصه گرگان»
Terjimesi: «Şeýle köp gan akdy türkmenden,
Dolup daşdy, Gürgen çaýyndan.»
Asrtabatda özbekleriň dikmesi bolan Hoja Muzeffer Bitikçi, soňra şa Tahmasbyň tarapyna geçýär. Ol gaty baý adam bolup, Astrabat-Gürgende sözüni ýöredip bilipdir. Aba serdar onuň agtygy, täsirli ruhany Hoja Muhammediň gyzyny alyp, obasyna getirýär. Muňa namys eden Hoja Muhammed gyzyň çorusyny yzyndan iberip, gyzy bilen dilleşip, Aba serdaryň başyna ýetmegi planlaşdyrýar. Bir gije Aba süýji ukuda ýatyrka bir garagulyň kömegi bilen olar serdaryň başyny kesip, Tahmasba ýollaýarlar.
Şah Tahmasp
Aba serdar ölenden soňam patyşanyň wekilleri gorkularyndan salgyt ýygnamaga türkmenleriň arasynda gelip bilmändirler.
A.Gürgenli
24 Dec 2010
Posted by Arne Goli (A.Gürgenli) at 1:54 AM 0 comments
Taryhymyzyn öçmejek sahypalaryndan
Soldan: Eziz han- Oraz serdar
Iki Türkmen bir ykbal
Türkmen halkynyň azatlygy hem özbaşdak milli döwleti gurmak ugrunda göreşen geçeklerimiz az bolmandyr. Geçen iki asryň galagowply döwründe ençeme mertler orta çykyp, halkymyzyň ar-namysyny, milli topragyny gorap gelipdiler. Kyýat han, Gowşut han, Nurberdi han, Jüneýit han, Eziz han, Oraz serdar... şol är ýigitleriň kerwenbaşylary bolupdylar.
Öz ýaşan döwürleriniň çylyşyrymly syýasatyna doly göz ýetirip bilmeseler-de ýa-da dürli mekirli öýunlaryň düýp-teýkaryna düşnüp bilmeseler-de olar jany-teni bilen halkyna hyzmat edipdiler.
Şol ärlerden biz häzir iksini, ýagny Eziz han bilen polkownik Oraz serdary size tanytmagy makul gördük.
1917-nji ýylda bütin Orsýetde bolşewik hereketi ýeňiş gazanyp, Orta Aziýa ýaýrap başlamy bilen olara garşy häkimiýetden agdarylan Romanowlar maşgalasyndan soňky patyşa-Tzar Nikolaýewe wepaly “Akgwardiýaçylar”-da ýurduň dürli künjeginde özlerine howandar gözläp başlaýarlar. Şeýdibem biziň Türkmen topragymyz “Aklar” bilen “Gyzyllaryň” söweş meýdanyna aýlanýar.
Dörän şeýle pursatdan peýdalanyp, türkmenleriň batyrgay söweşjeň ýigitleri “Milli öz erkin Türkmenistan” döwletini esaslandyrmaga synanşýarlar. Ynaha şolardan Gökdepede garymanlarça göreşen meşhur Dykma serdar lakamly Öwezmyrat batyryň ogly Oraz serdar we Tejen etrabynda ozal basmaçylara garşy berk göreşen we öz halkyny açlykdan gutarmaga synanşan Çapyk serdaryň ogly Eziz han orta çykýarlar. Sankt-Peterburgdaky harby KADET mekdebi tamamlap polkownik/ serhenglik derejesine ýeten Oraz serdar Köşi-de türkmen jigitlerden ybarat “atly toparyny” düzýär we oňa özi komandirlik edýär. Eziz hanyň atlylary bolsa köpden bäri Tejen etrabynda bolşewiklere ýol bermän gelýär. Eziz han söweş ukybyny artdyrmak maksady bilen Hywa gidip, Jüneýit han bilen duşuşýar we bilelikde hereket etmek baradaky memoranduma gol çekýär.
Milli döwlet gurmak ugrunda Türkmen topragynda/ Türkmenistanda bolup geçýän şeýle göreşler “Akgwradiýaçylaryň” ünsünden düşmändir. Olaryň Türküstandaky bölüminiň ýolbaşçysylary, Eziz han hem Oraz serdar bilen duşuşyp, bulary öz tarapyna çekmäge synanşyp, dürli wadalar berýärler. Göreşler ýeňiş bilen hemra bolsa Türkmenistanda “Milli-nasýonal demokratik” döwletiň esaslanmgyna ýol berjekdikleri bilen bu serdarlary ynandyrýarlar. 1918-nji yýlyň 16-nji iýulynda "milli han-töreleriň" Büzmeýnde bolup geçen gurultayýnda Oraz serdar, Eziz hana öz harby toparyna we tarapyna geçmegi teklip edipdir. Şol wagtlar Büzmeýnde, ruslara garşy göreşmek üçin türkmenleri jemläp ýörite bir Merkezi "Türkmen komitetini" döredilýär, onuň ýolbaşçysy edip-de Oraz serdar bellenilýär. Şol komitete 5 müňe golaý adam toplanyp ýaraglanypdyr.
Ýöne göreş güýçlendikçe "Aklar" ähdiýalanlyk edip, türkmenleri häkimiýetden çetleşdirip başlaýarlar. Ilki bilen Oraz serdaryň ýolbaşçylygyndaky "atly topary" dargadýarlar, soňra bolsa haýynlyk bilen Eziz hany tussag edip, 1919-njy ýylyň mart aýynda atyp öldürýärler. Oraz serdaryň soňky ykbaly hakynda dürli maglumat bar. Bir maglumata görä onuň Jüneýit hanyň atlylaryna goşulandygy aýdylsa, başga bir maglumata görä onuň Eýrandaky türkmenleriň arasynda sygnandygy agzalýar. Inglis taryhçysy Riçard Pepis özüniň "The Formation of the Sowiet Union" diýen kitabynda (Harward Univercity. 1997. S. 181) iýul aýynda "gyzyl goşun" Aşgabady basyp alandan soňra Oraz serdaryň öz atlylary bilen Garagumdaky “basmaçylaryň” toparyna (has dogrusy Jüneýit hanyň atlylaryna) goşulandygyny ýazýar.
“In the February 1919 British troops received orders from London to evacuate the Transcasian region and by early April they were entirely out. In July the Red troops approaches Ashkhabad, witch was defended by Oraz serdar and his Turkmen units. After the city had been taken, Oraz Serdar fled to the desert and joined the Basmachi units in the Khiva district…”
Ýokarda getirlen fakta görä, Oraz serdar Britaniýanyň Maşatdaky goşunynyň ýolbaşçysy general W.Malleson bilen-da aragatnaşykda bolup, bolşewiklere garşy olaryň beren wadasyna bil baglapdyr, ýöne inglislerem edil "aklar" ýaly namartlyk edip, beren wadalarynda tapylmandyrlar.
Eziz hanam, Oraz serdaram öz döwrüniň edermen, göreşde gaýdusyz ärleri bolupdyrlar, olar Türkmen topragynda özbaşdak, erkin we milli bir döwletiň esaslandyrylmagy ugrunda janlaryndan maýa goşupdylar, ýöne olaryň ýekeje kemçilik eden tarapy, döwrüň aldawaç, mikirli syýasatyna doly göz ýetirip bilmändikleri bolupdyr.
Bu geçekleriň är ýoluny soňraky mertler- Gaýgysyz Atabaýewler, Nedirbaý Aýtakowlar dagy dowam etdirdiler we Türkmen hakynyň adyna, ýer ýüzünde ýeke-täk Türkmenistan döwletini emele getirdiler.
A.Gürgenli
18.12.2010
Sowet taryhçylary bu gerçekleriň at-hatyralaryny garalamaga synanşyp geldiler, has bolmanda olary halkyň aňyndan öçürmäge synanşsylar, ýöne olaryň bu mekirlerini halk kabul etmedi we öz är ýigitlerini ýürklerinde ebedileşdirip geldiler.
Posted by Arne Goli (A.Gürgenli) at 1:15 AM 0 comments
Taryhy dokument
Tuthatlygyň taryhyndan bir dokument
Soldan: G.Bahelke-G.Teke. Weljan ahun
Halkymyzyň erkinligi ugrunda göreşen geçekleriň ykbalyna köplenç ölüm, zyndan, tussag ýa-da ýurtdan gaçyp atmak, ilinden-gününden jyda düşmek ýazylypdyr.
Baryp II-nji jahan urşundan soňra esaslandyrlan çepçi “Tuda” partiýanyň hataryna goşulanlaryň maňlaýyna-da şeýle kysmat ýazylypdyr.
Şol gerçek ýigitlerden Gaýyp Bähelke, Weljan ahun Wafy (Garynjyk), Gurban Teke, Gurban Rabeti 1325/1946-njy ýylyň “azer/dekabr” aýynyň 16-syna tussag edilipdir.
Posted by Arne Goli (A.Gürgenli) at 1:11 AM 0 comments
Tuesday, December 21, 2010
Gadyrly okyjy!
Täze ýola goýlan bu weblog-da Siz Türkmen halkynyň taryhyna, medeniýetine we edebiýatyna degişli maglumatlar bilen tanyş bolup bilersiňiz.
Bu weblog-da halkymyzyň uzak taryhyna we ýakyn durmuşyna degişli materiallary yzygiderli okap bilersiňiz.
Maksadym Türkmen halkynyň bähbidine, milli azatlygyna we onuň erkinligine gulluk edýän ildeşlerimizi dürli maglumatlar bilen üpjin edip durmak.
Häzirki global döwürde biziň intellegentsiýa wekillerimiziň arasynda şeýle neşriň zerurdygyna göz yetirip, bu neşri ýola goýdum. "Türkmeni Öwreniş Merkezi" digital neşrin ile-güne peýdaly bolaryna umyt edýärin.
Hormat bilen:
Akmyrat Gürgenli
Posted by Arne Goli (A.Gürgenli) at 9:14 AM 0 comments
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan geçirilýän «açyk gapylar» syýasatynyň netijesinde Garaşsyz Bitarap Türkmenistanyň halkara abraýy gyşarnyksyz ösýär. «Sport – bu güýjüň, gözelligiň, saglygyň we ruhuň ösüşiň belentliklerine tarap ymtylmasynyň beýanydyr» diýip, döwlet baştutanymyz nygtaýar. Türkmenistanda köpçülikleýin bedenterbiýäniň we sportuň ösdürilmegi, jemgyýetde we aýratyn-da ýaş nesliň arasynda sagdyn durmuş keşbini wagyz etmek, şeýle hem türgenleri taýýarlamak üçin ähli zerur bolan şertleri döretmek Türkmenistanyň Prezidenti tarapyndan sport ulgamynda amala aşyrylýan döwlet syýasatynyň iň möhüm başlangyçlaryndan biri boldy.
2017-nji ýylda Aşgabatda ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlary geçirilýär. Aziýa sebitiniň 45 ýurtlaryndan, şeýle hem Awstraliýanyň we Okeaniýanyň 17 sany döwletlerinden müňlerçe türgenler gatnaşjak bu uly ýaryşlar Türkmenistanyň paýtagtynda gurlan Olimpiýa şäherçesinde Aziada-2017 atly maksatnama girizilen sportuň 21 görnüşi boýunça geçiriler.
Owadan we döwrebap gurlan Olimpiýa şäherçesi özüniň özboluşly binagärlik meýilnamasyna we kompozisiýasyna görä hereketliligiň täsirini döredýär. Häzirki wagtda Merkezi Aziýada meňzeşi bolmadyk bu ajaýyp toplumyň sport desgalary bir ýere toplanan we tutuş Olimpiýa şäherçesiniň üstünden geçýän okuň uzaboýuna ýerleşen.
Olimpiýa şäherçesiniň 30-dan gowrak desgalarynyň gurluşygy üç tapgyrda geçdi: 2014-nji ýylyň aprelinde tamamlanan 1-nji tapgyryň çäklerinde sport oýunlary toplumynyň dört sany türgenleşik zaly, alty müň orunlyk münberli welotrek, başa-baş söweş we söweş sungaty boýunça sport toplumy we onuň üç sany türgenleşik zaly, reabilitasion merkez, tennis, gandbol, basketbol we woleýbol bilen meşgullanmak üçin açyk sport meýdançalar we tomaşaçylar üçin ýerler guruldy. Şeýle hem, restoran, metbugat-merkezli 800 orunlyk «Sport» myhmanhanasy, 400 we 200 sany ulag ýerleşer ýaly köp gatly awtoduralgalar, restoran-baryň ýerleşýän ýerindäki köpri-ýerasty ötük arkaly Olimpiýa şäherçesi bilen birleşdirilen «Sport» söwda merkezi guruldy.
2-nji tapgyryň çäklerindäki gurluşyk işleri 2015-nji ýylyň dekabrynda tamamlandy. Şeýlelikde, bu tapgyryň desgalarynyň hatarynda – hormatly myhmanlary kabul etmek üçin 450 orunlyk «Оlimpiýskaýa» myhmanhanasy, bäş müň sany tomaşaçylar üçin ýeňil atletika toplumy, bäş müň sany tomaşaçylar üçin açyk suw toplumy we açyk howuz, 5 müň sany tomaşaçylar üçin ýapyk suw toplumy we tomaşaçylar üçin ýerleri bolan ähli mümkin bolan suw sport ýaryşlaryny geçirmek üçin açyk howuz, dört müň adamlyk münberli tennis zaly we iki müň sany tomaşaçylar üçin açyk tennis meýdançalary.
2-nji tapgyryň çäklerinde Halkara Olimpiýa Komitetiniň ýörite hyzmatdaşy - «ATOS» (Ispaniýa) kompaniýasy tarapyndan Oýunlaryň gidişinde maglumat-kommunikasion goldawy we prosesleri dolandyryş ulgamyny üpjün edýän ýokary tehnologik enjam oturdyldy. Ýene bir taýýar bolan desga medeni-dynç alyş merkezidir. Ondan başga-da, myhmanhanalar bilen bir hatarda 500 sany awtomobiller üçin köp gatly duralga guruldy, şeýle hem golaý ýerler abadanlaşdyryldy.
3-nji tapgyryň gurluşyk işleri güýçli depginler bilen alnyp barylýar, eýýäm meýilnamanyň 95 göterimden gowragy ýerine ýetirildi. 400 sany maşyn üçin köp gatly iki sany awtoduralganyň, halkara alyp görkeziliş merkeziniň, doping ylmy-barlag we okuw merkeziniň, Olimpiýa meýdançasynyň we logistik merkezleriň gurluşygy dowam edýär. Olimpiýa stadiona möhüm orun berilýär – bir tarapdan, ol futbol stadionynyň parametrleri boýunça taslama edildi, emma beýleki bir tarapdan, onda Aziada-2017 geçirilýän döwründe Oýunlaryň açylyş we ýapylyş çäreleri geçiriler. Olimpiýa şäherçesiniň binalaryny we interýerlerini bezemekde adaty owadan türkmen gölleriniň palitrasy peýdalanyldy. Aşgabat oýunlary million sany adamlar üçin Türkmenistany halkara sport arenasynda diňe bir täzeden açman, eýsem sportuň we syýahatyň ösmegine, şeýle hem Türkmenistanyň dünýä sport hereketine integrasiýasyna kuwwatly badalga berer.
Olimpiýa şäherçesiniň gurluşygynda ýeriň seýsmikligini hasaba alýan, Türkmenistanyň gurluşyk kadalaryna laýyklykda ähli desgalaryň düýplerini berkitmek boýunça goşmaça çäreleri ulanmaklyga uly ähmiýet berildi. Seýsmiki ýagdaýa durnuky gurluşyk ylmy-barlag institutynyň «Inženerlik seýsmologiýasy» barlaghanasynyň işgärleri tarapyndan Olimpiýa şäherçesiniň gurluşyk meýdançasy boýunça hasaplanan seýsmiklige baha bermek babatda 10 sany netijenama taýýarlanyldy. Soňra seýsmikligiň hakyky bahasyny peýdalanmak bilen, «Jaýlaryň we desgalaryň seýsmika çydamlyk» barlaghanasynyň hünärmenleri tarapyndan desganyň binalaryna we desgalaryna ýetirilýän seýsmiki täsiriň reaksiýasyny azaltmak maksady bilen emeli teýkaryň inženerlik taýýarlygy boýunça 60 sany hödürnamalar işlenip taýýarlandy.
Olimpiýa şäherçesiniň gurluşyk meýdançalaryndaky inžener-geologik gözlegleri «Тürkmenobasenagattaslama» TÖK tarapyndan ýerine ýetirildi. Hünärmenleriň netijenamasyna görä, gidrogeologik ýagdaý seýsmiki taýdan gurluşyk etmek üçin amatly hasaplanýar.
Olimpiýa şäherçesiniň seýsmiki howpsuzlygyny üpjün etmek we teýgumlaryň çökýän häsiýetlerini ýok etmek üçin taslamada binýatlaryň astynda emeli teýkaryň inženerlik taýýarlygy göz öňünde tutuldy, konstruksiýalaryň seýsmika çydamlylygyny berkitmek boýunça hasaplamalar geçirildi, şeýle hem inžener-geologik gözlegleriň tapgyrynda taýýarlanylan ähli hödürnamalar nazara alyndy.
Seýsmiki ýagdaýa durnuky gurluşyk ylmy-barlag institutynyň «Gidroizolýasiýa we posa garşy gorag» barlaghanasynyň hünärmenleri tarapyndan binýadyň konstruksiýalaryny teýgumlaryň täsirinden posa garşy goragyny taslama etmek üçin hödürnamalar işlenip düzüldi, posa garşy goragyň gurluşy boýunça Türkmenistanyň gurluşyk kadalaryna we ozal berlen hödürnamalara laýyk gelýän işleriň önümçilik barlagy amala aşyryldy. Olimpiýa şäherçesiniň gurluşyk meýdançasynda «Stoper», «Focus membrane», «ODE Granat» (Türkiýe önümçiligi) ýaly rulonly gidroizolýasion material hem-de çalynýan epoksid we poliuretan «Mariseal-600» (Тürkiýe) material giňden ulanyldy. Esasy we kömekçi binalaryň pürsli binýatlarynyň izolýasiýasy üçin bentonit «Benta Shield» (Тürkiýe) materiallar ulanyldy. Toprak bilen galtaşýan demirbeton konstruksiýalaryň dik üstlerinde izolýasion materiallary goramak üçin «4х4 DRAIN500» (Тürkiýe) drenaž plastinalar, şeýle hem Türkiýede öndürilen geotekstil we ýylylyk geçirmeýän materiallar peýdalanyldy.
Olimpiýa şäherçesiniň gurluşyk işleriniň tutuş dowamynda Seýsmiki ýagdaýa durnuky gurluşyk ylmy-barlag institutynyň işgärleri tarapyndan gurluşyk işleriniň alnyp barlyşyny we gurluşyk materiallarynyň hilini barlamak üçin degişli çäreler geçirildi. Hususan-da, hendegiň barlagy we teýkaryň inženerlik taýýarlygynyň hiline gözegçilik etmeklik teýgumlaryň dykyzlygyny we yzyny gömmekligi gat-gat kesgitlemek boýunça barlagy geçirmek arkaly amala aşyryldy. Ýerine ýetirilen işleriň hili we olaryň işlenip düzülen hödürnamalara we hereket edýän kadalara laýyk gelýänligi boýunça jemleýji netijenama taýýarlanyldy we berildi. Teýkaryň taýýarlanylyş hiline gönüden-göni Olimpiýa şäherçesiniň meýdançasynda teýgumuň nusgalygyny seçip almak, seçilip alnan materialyň esasynda taýýarlanylan teýkaryň häsiýetiniň görkezijilerini we Seýsmiki ýagdaýa durnuky gurluşyk ylmy-barlag institutynyň hödürnamalaryna ýa-da taslama çözgütlerine laýyklygyny kesgitlemek arkaly gözegçilik edildi. Bu ajaýyp desganyň gurluşygynda kabul edilen bu we beýleki çäreler olary ygtybarly we durnukly edýärler hem-de 2017-nji ýylyň Aziýa oýunlaryny mynasyp derejede geçirmäge mümkinçilik berýär.
Larisa Agaýewa – Türkmenistanyň Gurluşyk we binagärlik ministrliginiň Seýsmiki ýagdaýa durnuky gurluşyk ylmy-barlag institutynyň hünärmeni.
“Нейтральный Туркменистан” gazýetinde 2017-nji ýylyň 07-nji ýanwarynda çap edilen.
©Seýsmiki Taýdan Durnukly Gurluşygyň Ylmy-Barlag Instituty


text:
Türkmenistanyň Prezidentiniň 2015-nji ýylyň 10-njy oktýabryndaky 14438 belgili kararyna laýyklykda, 2016-njy ýylyň 21-24-nji apreli aralygynda “Türkmen atlary” döwlet birleşiginiň we Türkmenistanyň Söwda-senagat edarasynyň guramagynda “Türkmen bedewi we dünýäniň seýisçilik sungaty” atly VIII halkara ylmy maslahaty, Halkara ahalteke atçylyk assosiasiýasynyň VI mejlisi hem-de Halkara sergi-ýarmarkasy geçirilýär.
Bu halkara ylmy maslahatyň işine we assosiasiýanyň mejlisine hem-de Halkara sergi-ýarmarkasyna gatnaşmaga isleg bildirýän alymlara, hünärmenlere, atşynaslara we at esbaplaryny öndürmek bilen meşgullanýan kompaniýalara, telekeçilere Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky ilçihanalarynyň, konsulluk gulluklarynyň we Türkmenistandaky daşary ýurt ilçihanalarynyň, konsulluk gulluklarynyň üsti bilen çagyryş hatlarynyň iberilmegine we olaryň agzalan çärelere gatnaşmaklaryna hem-de bu çärelere gatnaşjak daşary ýurtly raýatlaryň wiza çakylyklaryny wagtynda resmileşdirmek üçin “Türkmen atlary” döwlet birleşigine pasportlarynyň reňkli göçürmesini, 3x4 ölçegdäki 2 sany foto surat 2016-njy ýylyň mart aýynyň 15-ne çenli şeýle hem halkara ylmy maslahat üçin tezisleri 2016-njy ýylyň aprel aýynyň 1-ne çenli elektron görnüşde iberilmegine ýardam etmegiňizi Sizden haýyş edýäris.
Halkara maslahatyna, assosiasiýanyň mejlisine we Halkara sergi-ýarmarkasyna gatnaşjak daşary ýurt raýatlaryň geliş-gidiş halkara ulag, ýaşaýyş, iýmit bilen bagly çykdajylaryny birleşik öz üstüne alýar. Çäreler bilen baglanşykly maglumatlar boýunça habarlaşmak üçin: tel/faks 21-02-39, e-mail Ця електронна адреса захищена від спам-ботів. вам потрібно увімкнути JavaScript, щоб побачити її. .
Bellik: Daşary ýurt raýatlarynyň çykdajylarynyň (myhmanhana tölegleriniň) 2016-njy ýylyň aprel aýynyň 20-25-i aralygy üçin töleniljekdigini, uçar petekleriniň (economy class) bolmalydygyny daşary ýurt raýatlaryna habar bermegiňizi Sizden haýyş edýäris. (Birleşigimiz tarapyndan ýokarda görkezilen seneden soňra ugradylan resminamalaryň kabul edilmejekdigini habar bermegiňizi haýyş edýäris).
Hormatlamak bilen,
Guramaçylyk topary


text:
Kitaplar
Maglumatlaryň mukdary: 15
-
Iman esaslarynyň şerhiÝazyjy : Muhammet ibn Salyh Al-Useýmin
Bu gysgaça kitapça: "Iman esaslarynyň şerhi" öz içinde musulman adama bilmekligi zerur bolan, diniň we imanyň esaslarynyň düşündirilişini jemländir. Çünki bu kitapçada, yslam dini barada, yslam akydasynyň esaslary we iman esaslarynyň düşündirilişi barada, gysgaça agzalyp geçilendir.
- Ýazyjy : Abdul-Aziz ibn Bäz
Dogry ynanç, oňa garşy gelýän zatlar we yslamy bozýan zatlar: Bu kitapça, Hormatly Şeýh Abdul-Aziz ibn Abdullah ibn Bäz-iň geçen dersleriniň biridir. Bu dersiniň uly ähmiýetliligi sebäpli, kitap görnüşinde çykarlandyr. Çünki bu kitapda, Hormatly Şeýh, Dogry ynanç barada, oňa garşy gelýän zatlar hakynda we yslam dininden çykaryjy zatlar barada, gysgaça agzap geçendir.
-
Üç asyl we onuň delilleriÝazyjy : Muhammet ibn Suleýman At-Temimi Terjime eden : Ebu Ibrohim El-Merwezi Gözden geçiren : Halid Ebu Enes Türkmen
Üç asyl we onuň delilleri: Bu gysgaça kitapça örän peýdalydyr. Çünki bu kitapça, her bir gulyň hökman biläýmeli üç sany meselesini we onuň delillerini öz içinde jemländir. Ol üç sany mesele bolsa, her bir ynsan öz perwerdigärini we onuň buýran ybadatlaryny, dinini, onuň mertebelerini we her bir mertebäniň rükünlerini we pygamberiniň kimdigini, onuň gysgaça taryhyny we näme üçin iberilendigini, delilleri bilen biläýmelidir. Çünki bu üç sany mesele, gabyrda ynsandan soraljak ilkinji soraglardyr.
-
Oraza kitabyÝazyjy : Birnäçe saýlama alymlaryň jemi Terjime eden : Ebu Huzeýfa Türkmen Gözden geçiren : Halid Ebu Enes Türkmen
Oraza kitaby: "Fykh al-Muýesser" kitabyndan alnan, bu gysgaça makalada, oraza tutmak sözüniň açyklamasy, onuň hökümi, haçan tutmaly wagtlary we ş.m agyz beklemeklige degişli, ähli hökümler jemlenendir.
-
-
Namaz kitabyÝazyjy : Birnäçe saýlama alymlaryň jemi
Namaz kitaby: "Fykh al-Muýesser" kitabyndan alnan, bu gysgaça makalada, namaz sözüniň manysy, onuň hökümi we okalmaly wagtlary, barada ýazylandyr. Şeýle-de bu makalada, azan we kamat sözüniň manysy, olaryň hökümi we aýdylyş sypatlary barada hem, ýazylandyr.
-
Dört kadaTerjime eden : Halid Ebu Enes Türkmen
Şeýh Muhammet ibn Süleýman At-Temimi bu kitapçany, töwhit we şirk barada, şirkiň we müşrikleriň görnüşleri, rugsat berlen we berilmedik şepagat barada, gysgaça we labyzly ýazandyr.
- Ýazyjy : Said ibn Ali ibn Wehf Al-Kahtani Gözden geçiren : Halid Ebu Enes Türkmen
Bu türkmençä terjime edilen kitabyň ýazyjysy, musulmanyň durmuşyna we ähli hajatlaryna gerek, gündelik doga-dilegleri jemländir. Çünki bu kitapda, musulmany, şeýtanlaryň we jynlaryň şerinden goramaga, sebäp bolýan doga-dilegler, ertirki we agşamky, şatlykda we gaýgy-gamda we ş. m. wagtlarda we ýerlerde okalýan doga-dilegler jemlenendir. Takyk, bu doga-dilegleri musulman kişiniň okap durmagy,onuň we Allasynyň arasyndaky aragatnaşygy berkider.
-
Ähli sünnet we jemagatyň ynanjyÝazyjy : Muhammet ibn Salyh Al-Useýmin Terjime eden : Ebu Huzeýfa Türkmen Gözden geçiren : Halid Ebu Enes Türkmen
Ähli sünnet we jemagatyň ynanjy: Bu kitap Ähli sünnet we jemagatyň ynanjy barada, käbir baplary öz içine alýandyr. Ol baplar: Alla tagalany işlik sypatlarynda, ybadata hakly we gözel at-sypatlarynda birlemek baby, onuň meleklerine, kitaplaryna, resullaryna, ahyret gününe we kadaryň haýyryna we şerine iman etmeklik baradaky baplardyr.
-
-
-
Fykh al-Ekberiň ýeňilleşdirlen şerhi
-
كتاب العلمÝazyjy : Abu Haýseme Zuheýr ibn Harb An-Nisäi
-
Sahyh Ýagşy sözÝazyjy : Ahmed ibn Abdul-Halim ibn Teýimýýä Ýazyjy : Muhammed Nasr Ad-Din Al-Albani
Ibnu Teýmiýýäniň Sahyh ýagşy söz kitaby, Pygamberimiz -sallallahu aleýhi we sellemden- rowaýat edilýän hadys we rowaýatlardan jemlenen doga-dilegler kitabydyr we çünki bu kitaby Şeýh Al-Albani gözden geçirendir.
-
-
SELEFE EÝERMEGIŇ ZERURLYGYÝazyjy : Ahmet ibn Muhammet ibn Sadyk Nejjar
-
Tahawynyň akydasyÝazyjy : Abu Jagfar At-Tahawi Gözden geçiren : Halid Ebu Enes Türkmen
Tahawynyň akydasy: Bu kitapça 321-nji hijri ýylda aradan çykan Ebu Jagfar Ahmet ibn Muhammet ibn Seläme Al-Äzdi At-Tahawy alymyň ýazan döredijilikleriniň biridir. Çünki bu kitapçadaky agzalan köp meseleler ähli sünnet we jemagat alymlarynyň ygtykadyna gabat gelýändir. Megerem käbir alymlar bu kitapça asyl usul ygtykatda dört mezhebe-de gabat gelýändigini aýdyp geçendirler. Sebäbi bu kitapça-da, alymlaryň arasynda asyl-usul ygtykat meselerinde ylalaşylan meseleler agzalandyr, ýöne olaryň käbiri bu kitapçadaky käbir meseleleri ýazgarandyrlar.
-
Dört ymamyň akydasy
Dört ymamyň akydasy: Bu kitapda dört ymamyň -Ebu Hanife, Mälik, Şafygy we Ahmet ibn Hanbel-iň -Alla olara rehmet etsin- akydalary beýan edilýär. Çünki olaryň akydalary Kuran we sünnete, sahabalaryň we tabygynlaryň ýagşylyk bilen ýörän ýollaryna gabat gelýändir. Allaha hamd-u senalar bolsun! Çünki olar diniň asyl kadalarynda birdirler, megerem olar Alla tagalanyň at-sypatlary meselesinde, Kuran Allanyň kelamydygyna (sözüdigine) bir agyzdan ylalaşandyrlar. Ýene-de olar imanyň hökman dil we kalp bilen tassyklanmagynyň wäjipdigine ylalaşandyrlar. Çünki olar Grek pelsepelerinden täsirlenen, jähmiýýe we başga taýpalara inkär edendirler.