text:
Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin esasan söwda we ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça gatnaşyklary maslahatlaşmak üçin Hytaýa bardy. Hytaýda 3,5 milliard dollarlyk biznes ylalaşygyna gol çekişildi, emma energiýa boýunça garaşylýan ylalaşyk näbelli bolmagynda galýar
Putiniň saparynyň esasy maksady Sibiriň tebigy gazyny Hytaýyň energiýa bazarynda ýerlemek boýunça ylalaşyk gazanmakdy. Emma häzirlikçe bu başa barmady.
Orsýetiň premýer-ministriniň üç günlük resmi saparynyň iki güni geçip barýar. Habarlara görä, iki tarapyň hem resmileri energiýa boýunça ylalaşygyň häzirki nusgasyny tamamlamagyň üstünde işleýärler. Planlaşdyrylýan şertnama şu ýylyň başlarynda nebit boýunça gol çekişilen 25 milliard dollarlyk karz ylalaşygyna meňzeş bolmaly.
Gaz boýunça ylalaşygy nämäniň gijikdirýändigi anyk belli däl. Emma “Assoşeýted Press” agentliginiň çaklamagyna görä, baha meselesi düşünişmezligiň esasy sebäbi. Hytaý bilen Orsýet şu meseläniň üstünde üç ýyl bäri çekeleşip gelýärler. Hytaý Orsýetiň tebigy baýlyklaryna şärik bolmak isleýär. Moskwa bolsa strategiki mülküne başganyň el urmagyna hemişe garşy.
Birek-birege mätäçlik
Gaz ylalaşygy babatda ýüze çykan kynçylyklara garamazdan, iki tarapyň hem gepleşikleri dowam etdirjekdigi ikuçsuz. Ykdysady krizis sebäli Ýewropa satylýan gazyň möçberiniň azalmagy netijesinde Orsýetiň energiýa pudagy goşmaça maýa goýumlara diýseň mätäç. Sibirdäki Kowykta gaz ýatagynyň özleşdirilmegi göz öňünde tutulýar. Şol ýerde 2 trillion kub metrlik tebigy gazyň bardygy çak edilýär. Geografiki ýerleşişi taýdan seredeniňde-de, şol ýerden Hytaýa gaz satmak amatly hasaplanylýar.
Ykdysadyýeti ýyllyk 8% ösýän Hytaýyň hem energiýa talaplary ösýär. Şol talaplary bolsa Sibirdäki gaz ýataklary ödäp biljek. Putiniň sapary global ykdysady durgunlyk sebäpli iki ýurduň arasyndaky söwda gatnaşyklarynyň pese gaçan döwrüne gabat geldi. 2008-nji ýylda Orsýetiň Ýewropa Bilelelşiginden soňky iň uly söwda hyzmatdaşy Hytaý bolupdy.
Emma 2009-njy ýylyň ilkinji sekiz aýynyň dowamynda iki ýurduň arasyndaky söwda 36,2% pese gaçdy, Hytaýyň Orsýete edýän eksporty bolsa 49,4% kemelip, 10,2 milliard dollara barabar boldy.
Pekine saparynýň dowamynda Putin hytaýly kärdeşi Wen Jiabao we prezident Hu Sin Tao hem-de ýurduň beýleki liderleri bilen duşuşyk geçirýär. Şeýle hem ol şu gün Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasynyň duşuşygyna gatnaşdy.


c: text/html

text:
Orsýet raketadan goranyş S-300 kysymly sistemalarynyň birinji böleginiň Eýrana şu ýylyň awgust ýa-da sentýabr aýlarynda beriljekdigini aýtdy.
Orsýetiň “Rostek” senagat kompaniýasynyň ýolbaşçysy Sergeý Çemezowyň bu çykyşy agzalan ylalaşygyň kynçylyklara uçrandygy baradaky çaklamalaryň peýda bolan wagtynda edildi.
Orsýetiň ady agzalmadyk resmisiniň 9-njy martda “Kommersant” gazetine aýtmagyna görä, töleg bilen bagly mesele ýüze çykypdyr.
Orsýet gündeligi geçen ýylyň noýabr aýynda baglaşylan şertnamada Eýranyň 1 milliard dollar tölemeginiň we puluň ilkinji böleginiň fewral aýynda edilmeginiň göz öňünde tutulandygyny belledi. Munuň öňüsyrasynda Moskwanyň Eýrana raketa bermegini togtatmak kararyna gelendigi barada maglumatlar metbugatda peýda boldy.
Ysraýyl we ABŞ raketalaryň Eýranyň ýadro kärhanalaryny howa hüjümlerden goramak üçin ulanylmagyndan howatyrlanma bildirýärler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aşgabat, 24.02.2015. “Türkmenportal”.
Talyp alyşmagyň Halkara maksatnamasy (Global UGRAD) — bu ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň Bilim we medeni meýilnamalar bölüminiň maksatnamasydyr. UGRAD maksatnamasy ýokary okuw mekdepleriniň talyplaryna 1 akademiki ýarymýyllygyň dowamynda ABŞ-nyň uniwersitetlerinde ýa-da kollejinde okuw geçmek mümkinçiligini hödürleýär. Talyplar maksatnamanyň çäklerindäki dersleri tamamlansoňlar, öz ýurtlarynda bolmanda okuw ýylynyň ýarpy bölegini okamalydyrlar. Maksatnama gatnaşyjylar açyk bäsleşik esasynda saýlanyp-seçilýär.
Bäsleşikden üstünlikli geçenler akademiki maksatnamanyň dowamynda ABŞ-nyň uniwersitetiniň ýa-da kollejiniň gündizki bölüminde okarlar. ABŞ-nyň çägindäki bolýan şäherinde 20 ýa-da ondan hem gowrak sagatlaryny jemgyýetçilik-peýdaly işlerine sarp ederler, şeýle-de, hünär kämilligi işlerini geçerler.
Haýyşnama beren pursadynda 1-nji ýyl talyplary bolanlar kabul edýän maşgalalarda ýa-da umumyýaşaýyş jaýlarynda ýaşap, iki ýyllyk kollejlerde okarlar. Beýleki talyplaryň ählisi umumyýaşaýyş jaýlarynda ýaşamak bilen, dörtýyllyk kollejlerde ýa-da uniwersitetlerde bilim alarlar.
Maksatnama doly derejede maliýeleşdirmegi, şol sanda J-1 amerikan wizasyny açdyrmaga ýardam bermegi, öz şäheriňden ABŞ-nyň kabul edýän uniwersitetine çenli we gaýdyşyn ýol tölegini, bölekleýin medisina ätiýaçlandyrmasyny, ABŞ-da okamagyň, ýaşamagyň we iýmitlenmegiň tölegini, aýlyk talyp hakyny, okuw kitaplaryny satyn almak üçin serişdeleri bölüp bermegi üpjün edýär.
Haýyşnama bermegiň möhleti 2015-nji ýylyň 27-nji fewralyna çenlidir.
Has doly maglumat almak üçin ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçihanasynyň Habarlar we medeniýet bölümine 47-35-03 goşmaça 231 telefon belgisi, AshgabatEducation@state.gov elektron poçtasy we www.worldlearning.org/ugrad saýty boýunça ýüz tutup bilersiňiz.


text:
Orsýetde işleýän we rus raýaty bolan türkmenistanlylardan biri ýakynda öýlenmek üçin ýurda barýar. Söýýän gyzyna gudaçylyga barylýar we ene-atalaryň razylygy bilen toý taýýarlygyna başlanýar.
Emma haçan-da nika üçin resmilere ýüz tutulanda, toý taýýarlygyny goýbolsun etmeli bolýarlar. Sebäbi "ZAGS" prosesiniň Türkmenistanda dört aýa çenli uzaga çekip biljekdigi aýdylýar.
Ýaşlar, "Biz onda Orsýetde nikadan geçäýeli" diýip aeroporta baranlarynda, türkmen raýaty bolan gyzyň diňe Türkmenistanda nikadan geçen halatynda ýurtdan çykyp biljekdigi aýdylýar. Şeýlelik-de ýaşlaryň şatlygyna sogan dogralýar.
Edil şeýle ýagdaýlary türk raýatyna durmuşa çykmak isleýän türkmen zenanlary hem yzygiderli başdan geçirýärler. Azatlyk Radiosynyň "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky tapgyrynda ynha şu temadan söhbet edilýär.
Sizi hem bu tema hakda öz pikiriňizi aýtmaga çagyrýarys. Eger programma gatnaşmakçy bolsaňyz hat@azatradio.org arkaly habarlaşyň. Eger teswir galdyrmakçy bolsaňyz aşakdaky forumdan peýdalanyp bilerisiňiz.


text:
NATO-nyň agzalary migrantlary bikanun daşaýan jenaýatçy toparlara garşy göreşde Türkiýä we Gresiýa ýardam bermek üçin Egeý deňzinde öz gämilerini ýerleşdirmek plany barada ylalaşdylar.
NATO-nyň baş sekretary Jens Stoltenberg 25-nji fewralda Brusselde geçirilen gepleşikleriň yzýany eden çykyşynda Gresiýanyň we Türkiýäniň güýçleriniň bir biriniň territorial suwlarynda we howa giňişliklerinde hereket etmejekdiklerini aýtdy. Emma Stoltenberg bileleşigiň beýleki agzalarynyň Gresiýanyň we Türkiýäniň suw giňişliklerinde hereket etmäge ukyply boljakdygyny habar berdi.
Şeýle-de Stoltenberg Egeý deňzinde halas edilen migrantlaryň Türkiýä ugradyljakdygyny aýtdy. Türkiýe bosgunlar üçin lagerleri gurmak we olara ýardam bermek üçin 3 milliard ýewro möçberde pul berildi.
NATO-nyň agzalary Gresiýanyň we Türkiýäniň arasyndaky gatnaşyklar adatça dartgynly bolmagynda galýar.
NATO-nyň goranmak ministrleri öz gämilerini Egeý deňzinde ýerleşdirmek barada 11-nji fewralda ylalaşaly bäri Gresiýanyň goranmak ministri operasiýa päsgel bermekde Türkiýäni aýyplady.


text:
Türkmenistanda soňky günlerde Azatlyk Radiosynyň habarçylaryna basyş görkezilýär. Hususan-da, Soltan Açylowa şenbe güni Aşgabadyň “Mir bazarynda” tussag edilip, Köpetdag etrap polisiýasynda iki sagatlap sorag edildi.
Habarçylar Türkmenistanda şu günler elin et satylýan ýerlerde adamlaryň et almak mümkinçilikleri we kynçylyklary barada maglumat taýýarlamaga synanyşýarlar we bazarlarda et almak isleýän adamlardan döreýän uly nobatlar barada açyk gürrüň berýärler.
Türkmen žurnalistlerine gysyş görkezilmegi bilen bagly ýagdaýa dünýäde žurnalistleriň hak-hukuklaryny goraýjy “Serhetsiz Reportýorlar” halkara guramasynyň Merkezi Aziýa boýunça wekili Ýohan Bir şeýle baha berýär:
Ýohan Bihr: Žurnalistleriň bolup geçýän wakalara syn etmek we muny hasaba almak üçin öz işini ýerine ýetiren wagtynda tussag edilmegi düýpden kada laýyk gelmeýän bir ýagdaýdyr we ol metbugat azatlygyna wehim salýar. Gynansak-da, bu ýagdaý Türkmenistanda geň bir zat däl. Dünýäde metbugat azatlygy boýunça biziň soňky hasabatymyza görä, Türkmenistan ýene-de 180 ýurduň arasynda 179-njy ýeri eýeleýär.
Türkmen žurnalistleriniň ýüzbe-ýüz bolan soňky ýagdaýy ýurtda işlemäge synanyşýan garaşsyz zurnalistler üçin şertleriň iňňän agyrdygy barada habar berýär. Bu ýurtda bolup geçýän wakalar barada habar bermegiň örän agyr iş bolup galýandygy, dürli howplaryň döräp durýandygy örän gynandyrýar. Žurnalistlere ýene-de basyş edilmegi Türkmenistan üçin geň bir zat bolmasa-da, örän aladalandyrýar. Munuň özi kadaly demokratik ýurtlarda bolmaýan bir ýagdaýdyr.
Azatlyk Radiosy: Ýohan, Türkmenistanda žurnalistleriň syýasat ýa howpsuzlyk ýaly meseleler bilen bagly bolmadyk, hatda et söwdasy ýaly gündeki durmuşa degişli ýönekeý temadan maglumat taýýarlamagyna-da häkimiýetler tarapyndan garşylyk görkezilmegi nämäni aňladýar? Siz muňa nähili düşünýärsiňiz?
Ýohan Bihr: Žurnalistleriň dokumentleşdirmäge synanyşan meselesi türkmen ykdysadyýetiniň kämil däldigini we ilatyň gündelik durmuşyndaky kynçylyklary görkezýär. Bu bolsa, ýurduň gülläp ösýändigini we abadandygyny aýdyp, syýasaty wasp edýän häkimiýetleriň ilat üçin möhüm meselelere ýeterlik üns bermeýändiginiň, kemçilikleri çözmeýändiginiň üstüni açýar. Şeýlelikde ýurduň bazarlaryndaky problemalary tassyklaýan soňky maglumatlar hem tankytlara ýol açýar. Türkmenistanyň häkimiýetleri bolsa ýurduň içinde-de, daşynda-da öz adyna tankytlaryň bolmagyny düýpden islemeýär.


text:
Germaniýanyň awtomobil öndürýän iň uly firmalarynyň biri bolan "Wolkswageniň", (Volkswagen) ekologiýa hopwsuzlyk kadalaryna eýermändigi sebäpli, ABŞ-da suda berilmegi ahmal.
Şonuň ýaly-da Günorta Koreýa hem ol firmanyň üç awtomobil modeli bilen baglanyşykly alada bildirdi. Segsen ýyllyk taryhynda “Wolkswagen” firmasynyň gymmatly kagyzlarynyň ilkinji gezek gymmaty pese gaçdy.
Birnäçe gün mundan owal ABŞ-nyň daşky gurşawy goramak gullugy (EPA) dizel motorly "Wolkswagen" we "Audi" markaly awtoulaglarynyň çykarýan kömürturşy gazynyň mukdaryny ölçemek üçin bu ulaglar kompýuter barlagyndan geçirdi. Gullugyň hünärmenleriniň firmanyň awtoulaglarynyň çykarýan kömürturşy gazynyň mukdaryny ekologiki taýdan synaglar geçirilen mahaly gizlemek üçin ýörite kompýuter programmasyny ulanandygy äşgär edildi. Şeýlelikde ol firmanyň awtoulaglary daşky gurşawy goramak kadasyna uýýandygy babatda ýörite şahadatnama alyp bilipdir. Şol bir wagtyň özünde-de ol ulaglaryň çykarýan kömürturşy gazy ABŞ-da rugsat berlen mukdardan 40 esse köp derejede eken.
Firma ötünç sorady
"Wolkswagen" firmasy şeýle programma ornaşdyrylan ýarym milliona golaý awtoulag öndüripdir. Şeýle kompýuter programmasy bilen üpjün edilen awtoulaglaryň häzir satylmagy durzulypdyr.
Sişenbe güni firmanyň dolandyryş geňeşiniň başlygy Martin Winterkorn ýüze çykan ýagdaý sebäpli şeýle ötünç sorady: “"Wolkswagen" firmasynda şu wagta çenli şeýle gözboýagçylygyň bolmandygyny nygtamak isleýärin. Hormatly jenaplar, belli bolşy ýaly, dünýäniň ýüzünde millionlarça adam biziň öndürýän awto ulaglarymyzy, enjamlarymyzy hem tehnologiýamyzy ulanýar. Şeýle ýagdaýyň ýüze çykmagyna gaty gynandym. Men müşderilerimiziň ynamyna zeper ýetirilmegine sebäp bolanym üçin olardan we halk köpçüliginden ötünç soraýaryn”.
Bu ýagdaý bilen baglanşykly öňe sürülýän aýyplamalar doly subut edilen halatynda “Wolkswageniň” ABŞ-a 18 milliard dollar möçberinde jerime tölemäge mejbur boljakdygy aýdylýar. Şonuň ýaly-da bu ýagdaýdan soň firmanyň gymmatly kagyzlarynyň bahasynyň ýüzden 20 göterim pese gaçandygy aýan edilýär.
Ýagdaýyň çözülmegi üçin 6,5 milliard ýewro aýrylar
Firma öz taryhynda duçar bolan iň uly skandaly sebäpli dörän bu çykgynsyz ýagdaýyň çözülmegi üçin 6,5 milliard ýewro serişde aýryljakdygyny mälim edýär. Ýöne bilermenler bu serişdäniň ýeterlik boljagyndan şübhe edýändiklerini aýdýarlar.
Hünärmenleriň bellemegine görä, "Wolkswageniň" ABŞ-da diňe bir daşky gurşawy goramak kadasyny bozandygy üçin däl, eýse gözboýagçylyk, ekologiýa gullugyna nädogry maglumat bermek ýaly günäler bilen hem aýyplanmagy ahmal.
Ýuristler şol bir wagtyň özünde firmanyň käbir ýolbaşçylarynyň işiniň hem barlanýandygyny aýan edip, eger bir delil tapylaýsa, olar barada hem sud işiniň gozgalyp bilinjekdigini ýaňzydýarlar.
ABŞ-nyň Adalat ministrliginiň resmisi bolup geçýän ýagdaýlar barada öz garaýşyny beýan etmekden saklandy. "Wolkswageniň" metbugat geňeşçisi bolsa žurnalistleriň soraglaryna jogap bermekden ýüz öwürdi.
Derňewler
Sülçüler, ekologiýa kadalaryna näderejede eýerilýändigi barada degişli resmileriň geçirýän barlaglarynyň beýleki awtomobil öndürýän firmalary hem öz içine alyp biljekdigini mälim edýärler.
Adalat ministrligi bilen firmanyň aklawçylary, şol aldaw programmasynyň awto ulaglara näme sebäpden ornaşdyrylandygyny bilelikde derňärler. Sülçülik aýyplamanyň esasy üçin jikme-jik delilleriň gözleginde hem olar bilen bu ugurda hyzmatdaşlykda bolar.
Derňew işini alyp barýan sülçi Brýus Pasfildiň aýtmagyna görä, awto ulaglara oturdylan nädogry maglumat berýän şol kompýuter enjamynyň özi eýýäm ýaman niýet bilen hereket edilendiginiň alamatydyr.
Soňky birnäçe ýylyň dowamynda ABŞ-da awtoulaglary öndürýän ullakan firmalara garşy ençeme iş gozgaldy. “Toýota motor corporation” fırmasy hem käbir awtoulaglarynda hopwsuzlyk problemalarynyň ýüze çykmagyndan soň müşderilerine nädogry maglumat berendigi sebäpli 1,2 milliard dollar jerime tölemeli edilipdi.
“General Motors” firmasy bolsa bu aý awtoulaglary otlaýan etjamyndaky näsazlyklar sebäpli 900 million dollarlyk jerime tölemeli boldy.


text:
Demirgazyk Owganystanda “Arbaki” atly ýarym resmi ýerli ýaraglylar jeňçilere garşy göreş alyp barýar. Soňky günlerde halk hem jeňçilere garşy herekete başlady. Aýal-gyzlaram eline ýarag aldy.
Demirgazyk Owganystanyň welaýatlarynda türkmenler hem özbekler kowçumlykda ýaşaýarlar. Jöwüzjan welaýatynyň Derzap we Goşdepe atly etrabynda ‘Yslam döwleti’ atly ýaragly topary ençeme raýat adamlaryny öldüripdirler. Olaryň maşgalalary jeňçilere garşy göreş üçin, eline ýarag almaga mejbur bolupdyr.
Jöwüzjan welaýatynda onlarça eli ýaragly aýallar DAEŞ (Yslam döwleti) jeňçilere garşy göreşe başladylar. Ýaragly aýallar onlarça DAEŞ jeňçisini uruşda öldürdiler. Welaýatyň Derzap etrabynyň häkimi Rähmetulla Haşar 34 özbek zenanynyň DAEŞ jeňçilerine garşy söweşýändigini Azatlyk Radiosyna aýtdy.
– Aksaý, Kömürli, Horşap, Serdere, Täçjuwaz atly sebitlerde ‘Yslam döwleti’ atly toparyň söweşijileri hereket edýär. Ýaragly aýallar bilen DAEŞ-çileriň arasynda çaknyşyk boldy. Çaknyşykda jeňçiler uly ýitgi çekdi. Ol sebitden yzyna çekilmäge mejbur boldy. Aýal ýaraglylaryň ýolbaşçylygynda etrapda jeňçilere garşy göreş dowam edýär – diýip, häkim belledi.
Wise prezident general Dostum Demirgazyk Owganystanda halky jeňçilere garşy göreşe çagyrdy. Şonuň üçin Farýap, Serpul we Jöwüzjan welaýatlarynda ýaşaýan ilatyň arasyndan käbiri eline ýarag aldy.
Jöwüzjan welaýatynyň welaýat geňeşiniň agzasy, deputat hanym Halima Sadapyň aýdyşyna görä, Derzap etrabynda owgan güýçleriniň sany az bolmaly.
– Şol sebäpden etrapda aýal-gyzlaram eline ýarag alypdyr. Jeňçilere garşy göreş üçin her öýden biri-ikisi çykyp, bilini baglapdyr. Etrapda eli ýaragly aýal-gyzlar bilen jeňçileriň arasynda gazaply söweş boldy. Ýaragly aýallar DAEŞ jeňçilerine uly zarba urdy – diýip, deputat hanym Halima aýdýar.
Jöwüzjan welaýatynda on etrap bar. Olardan üç etrap Türkmenistan bilen serhetleşýär. Etraplaryň ählisinde-de ýerli ýaraglylar jeňçilere garşy göreşýärler. Jöwüzjan welaýatynyň häkiminiň metbugat wekili Muhammet Reza Gapurynyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, Derzap etrabynda onlarça asuda ilaty DAEŞ ýargalgylary öldüripdir.
– Olaryň maşgalalary DAEŞ-çilere garşy ýaraglanmaly bolupdyr. Ýaragly aýallar jeňçilere garşy söweşini dowam etdirýär. Otuza golaý DAEŞ ýaraglysy öldürildi. Aýal-gyzlar harby postlarda gije-gündiz nobatçylyk çekýär – diýip, Gapury aýdýar.
Aýal ýaraglylara hökümetiň ýardam edýändigini hem Gapury nygtady. Olaryň ok-ýarag bilen üpjün edilýändigini aýdyp, sözüni şeýle jemledi: “Aýal ýaraglylara harby ugurdan tälim berilýär. Olar öz oba etrabyny jeňçilerden goraýar”.


text:
Hüjümçi geçiren pökgüleri bilen tanalýar. “Saturnyň” janköýerlerine bolsa Maksim Kazankowy ýatda saklamazlyk kyn. Möwsümiň birinji ýarymynda “Domodedowada” çykyş eden hüjümçi diňe bir gara-gökleriň goragyny başagaýlyga salman, eýsem, iki oýnuň hersinde bir gezek tapawutlandy. Umuman alnanda bolsa, PFL-iň (Russiýanyň futbol çempionatynyň ikinji diwiziony) 18 tapgyrynda Kazankow on pökgi geçirdi. Türkmen futbolynyň uçurymy Maksim Kazankow “Saturn” klubunyň saýtyna beren beýanatynda şeýle gürrüň berdi.
—Däp bolup gelýän sowal. “Saturna” geçmek meselesi nädip ýüze çykdy, ol nädip seni özüne çekdi?
—Çakylyk Sergeý Nikolaýewiç Žukowdan gelip gowuşdy. “Saturn” — baý taryhy bolan topar. Munuň üstesine, FNL-e çykmak wezipesi öňde durýar. Şonuň özi hem özüne çedi.
—Siz möwsümiň birinji ýarymynda “Domodedowada” oýnaýarkaňyz häzirki toparyňyza her iki oýunda pökgi geçirýärdiňiz. Bu tötänlikmi?
—Biz şonda alty pökgi geçirdik, elbetde, menem hüjümçi hökmünde tapawutlanmaly. Men şol duşuşyklarda bary-ýogy öz esasy wezipämi ýerine ýetirmäge çalyşdym.
—Şeýle seredeniňde, siz “Saturna”, toparyň oýnuna ýeňillik bilen goşuldyňyz. Pökgi geçirmäge we şeýle etmäge ýoldaşlaryňyza ýardam bermäge ilkinji ýoldaşlyk duşuşyklarda işjeň girişdiňiz.
—“Saturnda” ýokary derejelerde oýnan tejribesi ýetik oglanlar çykyş edýär. Şonuň üçin öwrenişmek kyn düşmedi.
—Çempionatyň başlanmagyna bir aýa golaý wagt galdy. Siziň ýaryşdan garaşýan netijäňiz?
—Elbetde, öňdäki orny eýelemek esasy garaşýan netijäm.


text:
Pakistan weýrançylykly silden pida çeken adamlar üçin berilýän kömegiň öz ýerine gowuşjakdygyny aýdyp, halkara jemgyýetçiligini ynandyrmaga synanyşýar.
Ýurduň içeri işleri ministri Rehman Malikiň aýtmagyna görä, hökümet berilýän pullaryň parahor döwlet işgärlerine we talyban pitneçilerine gitmeýänligini görkezmek üçin garaşsyz derňewçiler toparyny döretmek barada oýlanýar. Malik özüniň bu aýdýanlarynyň silden ejir çeken 20 million pakistanla beriljek kömegiň ýurda tiz gelmegine goşant bolar diýip, umyt edýär.
Kömek az
Halkara arkalaşygy tarapyndan şu güne çenli berlen kömek talap edileniň ýarpysyna-da ýetenok. Ýagdaý gitdigiçe ýaramazlaşýar. Birleşen Milletler Guramasy berilýän azyk paýynyň we arassa suwuň diňe 700 müň adama ýetirilendigini aýdýar. Yzy üzülmeýän ýagyş siliň gaýtadan güýjäp, Şweýsariýanyň, Awstriýanyň hem Belgiýanyň bilelikdäki territoriýasy bilen deň regiony basmagyna getirdi.
“Köp ýerlere häzirem baryp bolanok. Infrastruktura we telekommunikasiýa sistemasynyň darganlygy zerarly biz entegem pida çeken köp maşgalalara kömek ýetirip bilemzok” diýip, Germaniýanyň Pakistandaky “Gyzyl Haç” edarasynyň başlygy Dirk Kamm aýdýar.
Söweşiji hüjümleri
Betbagtçylygyň möçberi yslamçy söweşijileri-de gorkuzana meňzeýär. Sebäbi sil geleli bäri olar bilen hökümet güýçleriniň arasynda turan çaknyşyk köp däl. Ýöne şu gün habar agentligi “Associated Press” yslamçy söweşijileriň Pakistanyň demirgazyk günbatarynda polisiýa postlaryna hüjüm edendiklerini habar berdi.
Peşewaryň polis edarasynyň başlygy Liýakat Ali Hanyň aýtmagyna görä, ençeme söweşiji Haýbar regionyndan Sarbanddaky polisiýa postlaryna hüjüm edipdir. Iki tarapyň arasynda turan atyşyk bir sagada golaý dowam edipdir.
Saglygy goraýyş
Saglygy goraýyş edaralary sil suwlary zerarly döreýän keselleriň tiz ýaýramagyndan howatyr edýärler. UNICEF-iň Günorata Aziýa boýunça regional direktory Daniel Toole ýagdaýy şeýle düşündirýär: “Biz içgeçmäniň dürli görnüşlerinden, dem alyş organlaryna degýän endemik kesellerden ejir çekýän ýurt bilen ýüzbe-ýüz bolýarys. Bu regionlaryň ählisinde has agyr problemalara getirjek şertler bar”.
Onuň aýtmagyna görä, jemgyýetiň millionlarça agzasy howp astynda. Toole: “Üstüne howp abanýan aýallar we çagalar. Olaryň sany 100 müňlere däl, millionlara barýar. Iň ejizler aýallar we çagalar. Dürli kesellere ýolukmagy mümkin, elhenç şertlerde ýaşaýan şolar” diýýär.


text:
22-nji iýulda geçirilen Ministrler Kabinetiniň mejlisinde prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň ABŞ-daky Adatdan daşary we doly ygtyýarly ilçisi Meret Baýramowiç Orazowy şol bir wagtda Türkmenistanyň Meksikadaky Adatdan daşary we doly ygtyýarly ilçisi wezipesine belledi.
2010-njy ýylyň 17-nji dekabrynda geçirilen Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisinde Berdimuhamedow Latyn Amerikasynyň ýurtlary bilen gatnaşyklary giňeltmelidigini öňe sürmek bilen, Braziliýa, Meksika, Argentina döwletlerinde Türkmenistanyň ilçilerini bellemek barada oýlanmaga wagtyň gelip ýetendigini nygtapdy hem-de ýurduň daşary işler ministri Raşid Meredowa bu meseläniň üstünde işlemegi tabşyrypdy.
Prezidentiň şol çykyşyndan soň, Meksika Latyn Amerikasynyň ýurtlarynda Türkmenistanyň ilçi bellän ilkinji döwleti boldy.
Şeýle hem mejlisde prezident Sylapberdi Nurberdiýewi Türkmenistanyň Awstriýa Respublikasyndaky Adatdan daşary we doly ygtyýarly ilçisi wezipesine belledi.
Prezident ýurduň metbugatyndan nägile
Metbugatda we beýleki köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde döwlet syrlaryny goramak baradaky komitetiň başlygy Ý.Ýazlyýewe berk käýinç yglan edildi.
Ministrler Kabinetiniň mejlisinde Berdimuhamedow ýurduň gazet-žurnallarynyň redaktorlarynyň öz işlerine jogapkärli çemeleşmelidigini aýtdy. Gazet-žurnallarda öz baş çykarmaýan ugurlary boýunça mesele gozgap, bu ugurdan taýýarlyksyz adamlaryň ýazýan makalalarynyň çap edilýän ýagdaýlarynyň bardygyny aýtmak bilen, prezident şeýle ýagdaýlara asla ýol berilmeli däldigini mälim etdi.
Şu sebäpden Berdimuhamedow Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň ýanyndaky metbugatda we beýleki köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde döwlet syrlaryny goramak baradaky komitetiň başlygy Ý.Ýazlyýewe berk käýinç yglan etdi.
Türkmenistanda habar beriş serişdeleri berk gözegçilik astynda bolmagynda galýar. Metbugatda çap edilýän makalalar biri-birine meňzeş, many-mazmun taýdan juda pes. Ýigrimi ýylyň dowamynda mediadaky ýowuz çäklendirmeler bolsa ýurtda göýdük žurnalistik nesli kemala getirdi. Täze kemala gelen žurnalistik nesliň arasynda ykdysady, syýasy, medisina temalaryndan giň dünýewi mazmunly analitik makalalary ýazyp bilýänler gaty az. Şu sebäpden hem ýurduň metbugatynda faktlary nädogry makalalaryň çap bolmagyna az duşulmaýar.
Adatdan daşary ýagdaýlar
Abadan şäheri, 7-nji iýul.
Berdimuhamedow adatdan daşary ýagdaýlar dörän halatynda tiz we netijeli hereketi guramak, ýurduň ilatynyň ýaşaýyş-durmuşynyň howpsuz bolmagyny ýokary derejede üpjün etmek barada karara gol çekdi.
Karara laýyklykda, Türkmenistanyň Adatdan daşary ýagdaýlar baradaky döwlet topary hakyndaky Düzgünnama, ministrlikler, pudak edaralary we häkimlikler tarapyndan adatdan daşary ýagdaý barada berilmeli maglumatlaryň sanawy, adatdan daşary ýagdaýlaryň ölçegleri we berilmeli maglumatlaryň görnüşi tassyklandy.
2011-nji ýylyň 1-nji awgustyndan adatdan daşary ýagdaýlaryň netijesinde çekilen maddy zyýanyň möçberini kesgitlemek üçin binýatlyk pul 100 müň manat möçberinde bellenildi.
7-nji iýulda Abadan şäheriniň golaýynda ýerleşýän harby ammarlarda bolan partlamadan soň, adatdan daşary ýagdaýyň döreden zyýanyny aradan aýyrmakda dörän başagaýlygyň ýurduň hökümetine şuňa meňzeş potensial betbagtçylyklara öňünden taýýar bolmaga itergi berendigi çak edilýär.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
“Talyban” hereketiniň ýokary derejeli wekili we onuň üç janpenasy Pakistanyň demirgazyk-günbatar böleginde ýerleşýän regionlaryň birinde bolan bomba partlamasynda ölüpdir.
Pakistanyň Günorta Waziristan regionyndan žurnalist Hafizulla Waziriň penşenbe güni Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, Gulam Hanyň barýan ulagy Pakistanyň Owganystan bilen günbatar serhediniň golaýynda ýerleşýän Mana obasynda çarşenbe güni partlapdyr.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini hiç kim öz üstüne almady.
Gulam Han “Özbegistanyň yslamçy hereketi” atly söweşjeň toparynyň ýakyn ýarany bolupdy. Günorta Waziristan regionynda “Talyban” hereketiniň söweşijileriniň arasynda giňden ýaýran bäsdeşlik gidýär.


text:
Duşenbe güni Gyrgyzystanyň günortasyndaky Taş-Kumyr şäher sudunda adam hukuklaryny goraýjy etniki özbek aktiwisti Azimjan Askarowyň şikaýat arzasyna garamak boýunça sud diňlenişigi başlandy.
Azimjan Askarowyň işine şikaýat sudunda garalmagyna çagyryş edip ynsan hukuklaryny goraýjy köpsanly aktiwistler çykyş edipdiler. Olar Azimjan Askarowa garşy ýerliksiz jenaýat aýyplamasynyň bildirilendigini öňe sürýärler.
Ýakynda Gyrgyzystanyň sudy Azimjan Askarow bilen bilelikde ýene dört sany etniki özbek raýatyny etniki bulagaýçylyklara meçew bermekde hem-de bir milisiýa işgärini öldürmekde günäli diýip yglan edip, olary ömürlik türme tussaglygyna höküm edipdi.
Ynsan hukuklaryny goraýjy Askarow özüniň bu gürrüňi edilýän jenaýat işlerine asla dahylly däldigini aýdýar.


text:
Orsýetiň adam hukuklary boýunça ygtyýarly wekili - ombudsmeni Wladimir Lukin düýn tussaglaryň hukuklarynyň has köp bozulýan türkmeleriniň we koloniýalarynyň sanawyny prezident Dmitriý Medwedewe gowşurdy.
Sanaw adam hukuklaryny goraýan guramalar bilen bilelikde taýýarlanyldy.
Mundanam başga düýn Orsýetiň Jezalaryň ýerine ýetirilişi boýunça federal gullugy tassyklamak üçin keselleriň sanawyny hödürledi.
Azatlyk Radiosynyň habarçysynyň maglumatyna görä, şol teklibe goşulan keselleriň biri tapylan adam derňew izolýatoryna goýberilmez.


text:
Sişenbe güni prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň Hytaý Halk Respublikasyna resmi sapary başlandy.
Saparyň ilkinji güni Pekiniň «Fan-Feý» döwlet rezidensiýasynda türkmen-hytaý biznes forumy gurnaldy. Oňa iki ýurduň hökümet agzalary bilen birlikde, hökümetara komissiýasynyň agzalary we iri kärhanalarynyň wekilleri gatnaşdylar.
Foruma gatnaşyjylar Türkmenistan bilen Hytaýyň hyzmatdaşlyklaryny ösdürmekligiň dürli ugurlary barada maslahat etdiler.
Prezident Berdimuhamedowyň Hytaýa edýän bu gezekki sapary onuň bu ýurda edýän üçünji saparydyr. Üç gün dowam etjek bu saparyň barşynda ikitaraplaýyn hyzmatdaşlyklar boýunça möhüm dokumentlere-de gol çekiler diýlip garaşylýar.


text:
Birleşen Ştatlar Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň ýurtda barýan zorluklary duruzmak barada sişenbe güni Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrowa beren sözünde durjagyna şübheli garaýar. Döwlet departamentiniň sözçüsi Wiktoria Nuland: “Assad gazaply hereketleri soňlajak bolsa, 11 aý wagty bardy. Ýöne hökümet güýçleri tarapyndan bolýan zulum-sütem dowam edýär” diýdi:
—Assad zorluklaryň soňlanmagynyň tarapdary bolsa, onda ol bu gün näme etmelidigini bilýändir. Bu iş 11 aýlap äsgermezlik edildi. Ol Siriýanyň ähli şäherlerinde öz güýçleri tarapyndan bigünä adamlara edilýän hüjümleri durzup bilýär. Zorluk Homsda, Homada, Damaskyň töweregindäki etraplarda dowam edýär. Muny indi siziň köpiňiz habar berip bilýärsiňiz.
Assad Lawrowa özüniň Arap Ligasynyň oppozisiýa bilen gepleşige girişmäge, tussaglary boşatmaga, esgerleri protest merkezlerinden çekmäge çagyryp teklip eden öňki planyny goldajakdygyny aýdypdyr. Lawrow bu hakda şeýle diýýär:
—Biz Arap Ýurtlarynyň Ligasynyň 2-nji noýabrda teklip eden inisiatiwasyndaky pozisiýanyň esasynda krizisiň mümkingadar çalt soňlanmagyna ähli ýollar bilen kömek etmäge taýyndygymyzy tassykladyk. Bu agzalan inisiatiwada ýörite üpjün edilişi ýaly, Siriýanyň prezidenti, näme netijä getirse-de, zorlugy duruzmagy özüne borç edinýändigini hakda bizi ynandyrdy.
Ýöne Assad Arap Ligasynyň soňky plany barada oýlanmasa gerek. Bu planda Arap Ligasy ony geçişe taýýarlyk görülmegi üçin häkimiýeti bir wekile bermäge çagyrýar.
Walid al-Bunni Siriýanyň oppozision “Milli Geňeşiniň” agsasy. Ol Lawrowyň Damaska bir täze inisiatiwa getirmändigini aýdyp, Assadyň “reformalar diýýänini” ýeterlik däl diýip ret edýär.
Siriýanyň döwlet telekanaly täze konstitusiýanyň taslamasyny düzmek wezipesi tabşyrylan komitetiň öz işini tamamlandygyny habar berdi.
Ýiti tankyt edildi
Lawrow Orsýet bilen Hytaý Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşiniň Siriýa baradaky rezolýusiýasyna weto goýup, dünýäniň dürli döwletleri tarapyndan ýiti tankytlanmagyndan üç gün soň Damaska bardy.
Wetony ýiti ýazgaranlaryň biri Assadyň öňki goldawçysy Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýýip Erdogan. Ol bu wetony “siwilizirlenen dünýä üçin bir şowsuzlyk” diýip atlandyrdy. Erdogan şeýle hem Assadyň siriýaly garşydaşlaryna kömek etmek üçin Türkiýäniň bir täze inisiatiwanyň üstünde işleýandigini aýtdy.
Lawrow Damaska baranda-da hökümet güýçleri Homsda alyp barýan hüjümlerini dowam etdirdiler. Bu hüjümlerde azyndan 19 adamyň ölendigi habar berildi.
Bu aralykda Fransiýa, Italiýa, Britaniýa, Belgiýa, Gollandiýa we Ispaniýa hem özleriniň Siriýadaky ilçilerini yzyna çagyrdylar. Bu işi edýändigini, Siriýanyň wekilini hem öz paýtagtlaryndan kowýandygyny “Aýlag Hyzmatdaşlyk Geňeşi” hem habar berdi.
Bu işler, howpsuzlyk ýagdaýy barada alada bildirip, Birleşen Ştatlar öz Siriýadaky ilçihanasyny bütinleý ýapanyndan bir gün soň boldy.
Brýusselde diplomatlaryň aýtmagyna görä, Ýewropa Bileleşigi hem Siriýanyň garşysyna täze sanksiýalaryň üstünde işleýär. Bu sanksiýalarda ilkinji nobatda nyşana alynýan ýurduň merkezi banky, şeýle hem gymmat baha metal söwdasy.


text:
Eýranly, gazagystanly, demirgazyk koreýaly, sudanly, siriýaly, tibetli, pakistanly, orsýetli aktiwistler Ženewada Adam hukuklary we demokratiýa barada geçirilýän bäşinji sammite gatnaşýarlar.
Bu maslahat BMG-niň Adam hukuklary geňeşiniň indiki hepde geçýän ýyllyk sessiýasynyň öňüsyrasyna gabat geldi.
Maslahatyň guramaçylary adam hukuklarynyň pajygaly ýagdaýyna dünýä derejesinde üns berilmegini gazanmagy maksat edinýärler.
Sammite gatnaşýanlaryň arasynda zenan hukuklaryny goraýjy aktiwist we Pakistanda toparlaýyn zorluga uçran Muhtar Maý, eýranly ýazyjy we Ewin türmesinde gynalan Marina Nemat, ors aktiwisti we “Pussy raýot” toparynyň tussag edilen agzasy Nadežda Tolokonnikowanyň adamsy Pýotr Werzilow, gazak žurnalisti Lukpan Ahmedýarow dagynyň hem bolmagyna garaşylýar.
Bu sammit dünýäniň hökümetden aýra adam hukuklary toparalyrynyň 20-siniň koalisiýasynyň howandarlygynda geçirilýär.


text:
Belarusda prezident saýlawlary başlandy we prezident Aleksandr Lukaşenko ýene bir bäş ýyl möhlete prezident boljaga meňzeýär.
Ses berişlik 11-nji oktýabrda, ýerli wagt bilen ir sagat 8-de başlandy.
Merkezi Saýlaw komissiýasynyň maglumatyna görä, ýerli wagt bilen sagat 12-de ses berişlige gatnaşyk 51.2 prosent boldy.
MSK 10-njy oktýabrda hasaba alnan 7 million saýlawçynyň 36 prosentiniň saýlaw gününden öň ses berendigini aýtdy.
Oppozisiýa wekilleri döwlet gullukçylaryna, hassahanalardaky näsaglara, studentlere ir ses bermekleri üçin basyş görkezilendigini aýdýarlar.
10-njy oktýabrda paýtagt Minskde ýüzlerçe oppozisiýa tarapdary ygtyýar berilmedik protest ýygnanyşygyna çykdy. Olar saýlawlary boýkot etmäge çagyrdylar.
Ozalky prezidentlige kandidatlar Mikalaý Statkewiç we Uladzimir Niakliau merkezi Azatlyk skwerinde çykyş edip, bu saýlawlary ýazgardylar.
Olar onuň netijeleriniň öňünden bellidigini, ýagny galplaşdyrylandygyny aýdýarlar.
Protestçiler Ýakub Kolas skwerine tarap süýşüp ugranlarynda, polisiýa olaryň öňüni baglamaga çalyşmady.
7 million çemesi belarusly prezident saýlawlarynda ses bermäge hakly, emma bu saýlawlar lukaşenkonyň syýasy garşydaşlary tarapyndan boýkot edilýär.
Şol boýkot edýänleriň hataryna tanymal aktiwist Statkewiç hem girýär, ol 2010-njy ýylda Lukaşenko bilen bäsdeşlik edip, saýlawlara gatnaşdy we şondan soň türmä basyldy. Emma ol awgustda azatlyga goýberildi.
“Netije öňünden kesgitlenen”
“Netije öňünden kesgitlenen” diýip, Belarusda üç ýyllyk amerikan ilçiligine 1994-nji ýylda, Lukaşenkonyň ilkinji gezek prezident bolan wagtynyň yz ýanynda başlan Kennet Ýalowitz aýdýar.
“Men hemişe adamlara duýdurýaryn, saýlaw öz-özlüginde azat, adalatly we açyk hem görnüp biler, emma oňa mahsus esasy zat ýokdur. Sen diňe saýlaw gününde bolýan zatlara seredip bilmersiň” diýip, ol aýtdy.
Mekir syýasatçy we häkimiýeti uzak wagt bäri ýumrugyna gysyp saklaýan Lukaşenko "Ýewropanyň iň soňky diktatory» adyny aldy.
Munuň oňa esasan polisiýa döwletini gurmak arkaly başardandygy aýdylýar.
Ol özüniň 21 ýyllyk dolandyryşy döwründe raýat jemgyýetini aşak basdy, garaşsyz mediany jylawlady, oppozisiýadaky syýasatçylary çetleşdirdi.
Emma 9 million ilatly, iki sany güýç blogynyň – günbatardan NATO bilen Ýewropa Bileleşiginiň, gündogardan Orsýetiň arasynda galan ýurda ýolbaşçylyk edýän ozalky kolhoz başlygynyň, ölemen hokkeýçiniň kynçylyklary hem boldy.
Ýewropa we Birleşen Ştatlar saýlawlaryň galplaşdyrylmagyna we garşydaşlaryň türmä basylmagyna reaksiýa bildirip, syýahat gadaganlyklary, emläk doňdurmalary we beýleki sanksiýalar ýaly çäreleri gördi.
2010-njy ýyldaky saýlawda pitnä garşy polisiýa oppozisiýa demonstrasiýalaryny güýç bilen basyp ýatyrdy, Lukaşenkonyň gaýtadan saýlanmagyna garşy bolan Statkewiç ýaly liderleri tussag etdi.
Ýewropa Bileleşigi bolsa, öz gezeginde, 201 şahsyýete we 18 kompaniýa garşy sanksiýa girizdi.
Orsýet bilen NATO-nyň arasynda
Emma Orsýet Belarusy peýdaly ýaran we eýýäm Baltikada, ozalky üç sowet respublikasynda Orsýetiň serhedine gelen NATO garşy bufer döwlet hasaplady.
Moskwa Belarusyň käbir esasy eksport edýän harytlaryna, şol sanda nebite subsidiýa berdi we Minskä ony Ýewropanyň bazarlarynda has ýokary bahadan satmaga mümkinçilik döretdi.
Emma Belarusyň Ýewropa uzaýan birnäçe geçirijisi hem bar we Minsk bilen Moskwanyň arasyndaky dawa geçmişde üpjünçiligiň arasynyň kesilmelerine hem alyp geldi.
Günbatar bilen aradaky dartgynlyklaryň çuňlaşmagy bilen, Moskwa golaýda belarus topragynda täze howa bazasyny edinmek üçin Minskä basyşyny ýygjamlatdy.
Orsýet Krym ýarymadasyny anneksiýa edip, gündogar Ukrainadaky gozgalaňçylara arka çykaly bäri, Lukaşenko özüni Günbatar bilen aradaky möhüm araçynyň ornunda goýdy.
Ol paýtagt Minskde parahatçylyk gepleşikleriniň geçirilmegine mümkinçilik döretdi, emma Moskwanyň anneksiýany ykrar etmek baradaky basyşyna gaýtawul berdi.
“Bu hili manýowry dowam etdirmek kyn bolar. Orsýetiň oňa basyş edip biljek ýeri az däl, esasanam ykdysady taýdan. Ol Ukrainanyň bir görelde bolmagyndan alada galýar» diýip Ýalowitz aýtdy.
ÝHHG-nyň gözegçileriniň geçen aý çap eden deslapky hasabatynda saýlaw kampaniýasyndaky birnäçe problema, şol sanda garaşsyz media mümkinçilikleriniň bolmazlygy bellenilip geçildi.
Lukaşenkonyň 'meşhurlygy'
Synçylaryň köpüsi, şol sanda Ýalowitz Lukaşenkonyň hakykatdanam meşhurdygyna, hususan-da ony ýurduň konserwatiw oba ýerlerinde gowy görýändiklerine, belki-de hakyky bäsleşikli saýlawda hem ýeňip biljegine ynanýar.
Statkewiç, köpleriň nukdaý nazaryndan Lukaşenkonyň esasy syýasy bäsdeşi, türmeden boşadylanyndan soň, «Charter 97» websaýtynda Lukaşenkonyň pulunyň gutarandygyny we onuň hem orsýetden, hem Halkara pul fondundan maliýe kömegini almaga çalyşjakdygyny aýtdy.
ÝB özüniň 140 belarusla, şol sanda Lukaşenkonyň özüne garşy girizilen sanksiýalary ýatyryp biljegini yşarat etdi, emma munuň şerti bar, saýlaw döwründe syýasy basyp ýatyryş bolmaly däl diýip, Azatlyk radiosy we «Roýters» habar berdi.
ÝB resmileri Belarusyň Ukraina konfliktine araçylyk etmek babatda oýnan pozitiw roluny açyk boýun aldylar.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
“Olary diri görkeziň!” atly halkara kampaniýasy Türkmenistanyň hökümetiniň BMG-niň Adam hukuklary boýunça komitetiniň Boris Şyhmyradowyň işi boýunça kesgitlenen wagt aralygynda jogap bermekden boýun gaçyrandygyny habar berýär we muňa uly gynanç bildirýär.
“Biz Türkmenistanyň hökümetini gaýragoýulmazdan BMG-ä hem Şyhmyradowyň maşgalasyna jogap bermäge we Şyhmyradowyň hem onuň maşgalasynyň depelenen hukuklaryny dikeltmek boýunça gyssagly çäre görmäge çagyrýarys. Türkmenistan muny BMG-niň komitetiniň kararyna laýyklykda ýerine ýetirmelidi” diýlip, beýannamada bellenýär.
2014-nji ýylyň 17-nji oktýabrynda BMG-niň Adam hukuklary boýunça komiteti Türkmenistanyň öňki daşary işler ministri, 2002-nji ýylda ömürlik türme tussaglygyna höküm edilen Boris Şyhmyradowyň hukuklarynyň bozulandygy barada karar çykardy. Bu kararda türkmen häkimiýetleriniň komitete we Şyhmyradowyň maşgalasyna jogap bermegi üçin kesgitlenen wagt möhletiniň 2015-nji ýylyň 9-njy noýabrynda dolandygyny habar berýän “Olary diri görkeziň!” kampaniýasynyň beýannamasynda türkmen hökümeti tarapyndan hiç hili jogabyň bolmandygy bellenýär.
Maglumata görä, komitet bu karary Boris Şyhmyradowyň aýaly Tatýananyň arzasynyň esasynda kabul edildi.
Komitet Şyrhmyradowyň zor bilen ýitirim edilmeleriň pidasydygy, Türkmenistanyň hökümetiniň onuň janyny aman saklamagy başarmandygy we onuň gynamalardan azat bolmak hem adalatly sud edilmek hukuklaryny depeländigi barada karar çykardy.
Şeýle-de komitetiň Tataýana Şyhmyradowanyň özüniň hem gynamalardan azat bolmak hukugynyň bozulandygy barada karar çykaryp, onuň ençeme ýylyň dowamynda adamsynyň ykbaly barada hiç hili maglumata eýe bolmazlygyny gynama diýip kesgitländigi maglumatda bellenilýär.
BMG-niň komitetiniň Türkmenistanyň hökümeti Boris Şyhmyradowa kanun tarapyndan goragy üpjün etmeli, şol sanda ony derhal boşatmaly we başdan geçiren kynçylyklary üçin kompensasiýa tölemeli ýa-da ol aradan çykan bolsa, onda onuň jesedini maşgalasyna bermeli, maşgala hem kompensasiýa tölenmeli diýip hasap edýändigi “Olary diri görkeziň!” atly halkara kampaniýasynyň maglumatynda bellenilýär.
Türkmenistanyň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň golastynda daşary işler ministri we wise-premýer wezipelerinde işlän Boris Şyhmyradow 2002-nji ýylyň 29-njy dekabrynda 25 ýyllyk türme tussaglygyna höküm edildi. Ol 2002-nji ýylyň noýabr aýynda Nyýazowa garşy boldy diýlen hüjüme gatnaşykda aýyplandy. Suduň hökümi, 25-nji dekabrda Şyhmyradowyň tussag edilmeginden dört gün soň çyksa-da, sud diňlenişigi geçirilmezden, Halk Maslahatynyň karary bilen 30-njy dekabrda ömürlik türme tussaglygyna öwrüldi.
Şol döwürde Türkmenistanyň Jenaýat kodeksinde ömürlik tussaglygy barada madda ýokdy. Netijede diňe şondan iki aý soň, ýagny 2003-nji ýylyň 5-nji fewralynda Halk Maslahaty “Döwlete dönüklik” barada, 25-nji noýabr wakalaryna gatnaşanlary “dönükler” diýip atlandyrmak hem olara ömürlik türme tussaglygyny bermek barada karar çykardy. Şeýlelikde Şyhmyradow ömürlik türme tussaglygyna, kanuny esas bolmazdan, höküm edildi diýip, türkmen türmelerinde dereksiz ýitenler barada maglumat berilmegini talap edýän halkara kampaniýasynyň maglumatynda aýdylýar. Galyberse-de, Şyhmyradowyň işiniň Türkmenistanyň türmelerinde adamlaryň zor bilen ýitirim edilmegi bilen bagly onlarça wakanyň diňe biridigi “Olary diri görkeziň!” atly halkara kampaniýanyň maglumatynda nygtalýar.
Dokumentde bellenişine görä, BMG-niň komitetine jogap bermedik türkmen resmileri Türkmenistanyň türme sistemasynda adamlaryň zor bilen ýitirim edilmegine degişli problemany çözmeg-ä beýlede dursun, eýse bu fakty boýun almagy-da islemeýän bolmaklary mümkin. Şol bir wagtda-da Türkmenistanyň kanunlarynda halkara kanunlaryň, şol sanda BMG-niň kararlarynyň milli kanunlardan ileri tutulýandygy aýdylýar.
Türkmen türmelerinde ýitirim edilenleriň ykbaly barada maglumat berilmegi ugrunda hereket edýän “Olary diri görkeziň!” atly halkara kampaniýa öz maglumatynda “biz prezident Gurbanguly Berdimuhamedowy Olary Diri Görkezmäge ündeýäris” diýilýär.


text:
12-nji martda Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Mejlisinde çykyş etmek bilen, Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow özüniň Aşgabat şäherine hem-de onuň töweregine aýlanyp görendigini habar berdi.
Prezident paýtagtyň töwereginde wagtlaýyn gurlan jaýlaryň köpdügini aýtdy hem-de Türkmenistanyň baş prokurory Ç.Hojamyradowa we Içeri işler ministri I.Mulikowa şäheriň her bir etrabynda işleriň ýagdaýyna, arassaçylyk kadalarynyň berjaý edilişine gözegçilik etmegi, paýtagtyň daş-töwereginde jaýlaryň bikanun gurulmagynyň öňüni almagy tabşyrdy.
Şeýle hem döwlet baştutany Aşgabat şäheriniň häkimi Ş.Durdylyýewden wagtlaýyn gurlan jaýlary aýyrmak boýunça maksatnamany işläp taýýarlamagy talap etdi.
«Wagtlaýyn gurlan jaý»
Bu «wagtlaýyn gurlan jaý» diýilýänler näme? Olar nireden peýda boldy? Olarda kimler ýaşaýar?
Ol «wagtlaýyn gurlan jaý» diýilýänler prezident Nyýazowyň paýtagtyň keşbini täzelemek maksady bilen jaý ýykmak syýasatynyň netijesinde dörän hütdükler.
Prezident Nyýazowyň döwründe öýi ýykylan adamlara-da, maşgaladaky adamlaryň sanynyň artmagynyň we kiçi ýaşlylaryň ýetişip, öý-işik bolmagynyň netijesinde ulalan maşgalalara-da hiç hili jaý berilmedi. Diňe jaý däl, hatda ýigrimi ýyl bäri halka mellek berilmedi.
Iki-üç maşgala bilen iki-üç otagly jaýda ýaşamak adamlara aňsat düşmedi. Ýagdaýy ýetenler ýalbar-ýakar bilen kanalyň gaýra ýüzünden - tozap ýatan çölüň içinden häkimliklerden jaý aldylar hem-de iki-üç müň dollara wagtlaýyn ýaşar ýaly tünek edindiler.
«Wagtlaýyn gurlan jaý» diýilýän bu jaýlar paýtagtyň merkezinden şeýle bir uzakda ýerleşýär. Ol ýerlere awtobus marşrutlary hem derekli gatnamaýar. Mundan başga-da ol ýerlerde gaz, tok, suw meselesi-de problema. Ýöne şonda-da paýtagtda öýleri ýykylyp, häkimligiň beren iki otagly kwartirasyna sygyp bilmän galan uly maşgalalar mejbury ýagdaýda bu ýerde mellek alyp, kiçiräk hütdüjek gurunýarlar.
Halkyň pulsuzlygyndan bihabar ýa-da bihabarsyraýan häkimiýetler paýtagtda-da, onuň çet gyralarynda-da owadan jaýlary salmagy talap edýärler. Owadan jaýlaryň iň ýönekeýjesiniň («Arkaçgurluşyk» gurluşyk edarasynyň salýan jaýlarynyň) iki otaglysynyň bahasy kyrk müň amerikan dollary. Ilatyň ortaçy aýlyk haky bolsa 150-200 amerikan dollary.
Indi nirä gitmeli?
Häkimiýetlerden «jaý ber» diýen talaby edip bilmeýän adamlar sesini çykarman, nähilidir bir günlük bilen sygyr döle ýaly hütdük salnyp, şonda gün görýärler. Indi prezidentiň buýurmagynyň netijesinde halkyň şojagaz hütdükleri-de ýykyljak. Halk nirä gitmeli? Nirede ýaşamaly?
Ine, hernäçe ýygnak geçirseler-de, mejlis geçirseler-de, häkimiýetler şu sowallara welin jogap berenoklar. Şäheriň merkezinde «elita» diýlip gurlan jaýlaryň köp kwartiralary bolsa boş dur. Olaryň bahasynyň iň pesi ýüz müň amerikan dollary. Ýöne ol jaýlary indi hiç kim satyn alanok. Sebäbi puldarlar-a ol jaýlardan özlerine alyp goýdular. Gazanjy pes bolan ilat köpçüligi bolsa olary satyn alyp bilmeýär.
Häzir Aşgabatda sebitde iň bir gymmat otel bolan “Oguzkent” oteliniň gurluşygy tamamlanyp gelýär. Şol oteliň gurluşygy doly tamamlanansoň, paýtagtyň «Sekizinji mart», «Gaža» diýilýän ýerleriniň töwereginiň ählisindäki jaýlar ýykylmaly. Sebäbi bu gymmatbaha oteliň ýokarky gatlaryndan halkyň ýaşaýan hütdükleri örän betnyşan bolup görünýär. Bu agzalýan howly jaýlarda Aşgabadyň ep-esli ilaty ýaşaýar.
Halkyň ýaşaýan tüneklerini ýykmak hakda, ine, ýene-de bir görkezm-ä berildi. Biçäre halkyň: «Jaýyma eliňi degirme» diýen sözi aýtmaga-ha ýagdaýly ýok. Başa gelenini ýene bir gezek çeker-dä...
Garýagdy Meläýew Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Şenbe güni Fransiýanyň Konstitusion sudy 1 million ýewrodan geçýän girdejilere 75 prosent salgyt salmak baradaky hökümet planyny bikanun plan hökmünde ret etdi.
Fransiýanyň prezidenti Fransua Ollandyň inisiatiwasy bilen öňe sürlen bu salgyt planyny ýurduň Konstitusion sudy konstitusiýa garşy gelýän plan hökmünde häsiýetlendirdi. Hususan-da, sud bu salgydyň möçberini däl-de, eýsem onuň maşgala agzalaryna bölüniş usullaryny bikanun diýip tapdy.
Hökümetiň bu göz öňünde tutýan planynda iki sany ekleýjisi bolan maşgalada ekleýjileriň her biriniň 1 million ýewrodan az girdeji alan halatynda, bu maşgalany şeýle salgytdan azat etmeklik göz öňünde tutulýar.
Emma bir ekleýjisi bolan maşgalada ekleýjiniň 1 million 200 müň ýewro gazanan halatynda, ol 75 prosent salgyt tölemeli edilýär. Fransiýanyň premýer-ministri Konstitusion suduň bu mesele baradaky aladalarynyň indi göz öňünde tutuljakdygyny aýtdy.


text:
Türkmenistanda ilatyň jaý üpjünçiligini gowulandyrmak üçin täze obalar, obalara ýanaşyk goşmaça posýoloklar, şäherçeler döredilýär.
Şol şäherçelerde gurulýan jaýlaryň adamlara nobat esasynda, bahasyny banklardan alnan karz pul bilen onlarça ýyl içinde üzmek şerti bilen berilýändigi aýdylýar.
Emma Türkmenistanda ilatyň has kän amatlykly ýaşaýyş jaýlaryna bolan isleg-talaby köp bolsa-da, olar üçin töleg etmek mümkinçiligi ýeterlik däl diýen habarlar gowuşýar.
Eýsem bu meselede başga nähili kynçylyklar bar we Türkmenistanda gurulýan täze şäherçelerde jaýlaryň bahasynyň ýönekeý adamlara, eli ýuka maşgalalara hem elýeterli bolmagy, umuman ýurtda jaý bazarynyň has giňemegi we bahalaryň aşak gaçmagy üçin nämeler edilse gowy boljak?
Azatlyk Radiosy bu barada aşgabatly aktiwist Nurberdi Nurmämmedow bilen söhbetdeş boldy.


text:
Pakistanyň polisiýasy düýn ýurduň Kuetta şäherindäki şaýylaryň dini dabarasy wagtynda amala aşyrylan bomba partlamasynda ölenleriň sanynyň 65-e ýetendigini habar berdi.
Polisiýanyň maglumatyna görä, agyr ýaralananlardan ençemesi öten agşam keselhanalarda aradan çykypdyr.
Şu gün ýerli şaýy toparlarynyň liderleri bu hüjüme protest bildirip, Kuetta şäherinde ähliumumy iş taşlaýyşlygyň yglan edilmegine we mekdepleriň hem ýapylmagyna çagyryş etdiler.
Janyndan geçen hüjümçiniň amala aşyran bu ganly hüjüminiň jogapkärçiligini düýn Pakistandaky talyp söweşijileri öz üstlerine aldylar. Ýöne olaryň beýle hüjümi gurnamaklarynyň sebäbi barada anyk maglumat ýok.


text:
Eýran şu ýyl haj zyýaratyna öz zyýaratçylaryny ibermejegini resmi derejede yglan etdi we Saud Arabystanyny zyýaratçylary kada laýyk howpsuzlyk şertleri bilen üpjün etmezlikde aýyplady.
Ýakyn Gündogaryň iki ýurdunyň arasynda dartgynly mesele bolmagynda galýan haj geçen ýylda zyýaratyň dowamynda dörän basa-baslykda 2.426 adamyň, şol sanda 400 eýranlynyň heläk bolmagyndan soň has agyrlaşdy.
2015-nji ýylda bolan heläkçilikden soň Eýran howpsuzlyk boýunça goşmaça çärelere kepil geçilmegini talap etdi.
Emma Eýranyň Saud Arabystany bilen şu hepdede geçiren gepleşikleriniň ikinji tapgyry meselä çözgüt getirmedi.


text:
Eýranyň Içeri işler ministrligi ýyllaryň dowamynda ilkinji “reformaçy” täze syýasy partiýanyň hasaba alynmagyny tassyklady.
Eýranyň içeri işler ministriniň orunbasary Hossein Ali Amiriniň yslam döwletiniň resmi “IRNA” habar gullugyna beren maglumatyna görä, 1-nji dekabrda gürrüňi gidýän ministrlik tarapyndan “Eýranlylaryň sesi” atly syýasy partiýa rugsatnama berlipdir.
“Eýranlylaryň sesi” atly syýasy partiýa Sadeg Harazi ýolbaşçylyk edýär. Ol Eýranyň Fransiýadaky ilçisi we reformaçy öňki prezident Mohammad Hataminiň ýokary derejeli maslahatçysy wezipelerinde işläpdi.


text:
Bu habar öňki amerikan prezidentlerinden gelmändi. Ol keseden berlen ähli maslahatlary sekiz ýyllap ret eden Jorj Buşdan soň bu wezipä geçen amerikan prezidenti Barak Obamadan geldi.
3-nji fewralda peýda bolan bu habar Köne Kontinent diýlip atlandyrylýan Ýewropadaky däbe görä, az-kem gussaly we diplomatiki äheňde ýazylan hat däldi. Şonuň üçinem bu habary ilkinji bolup çap eden “The Wall Street Journal – Europe” gazetiniň gatyny açanlarynda, Ýewropa ministrleriniň we diplomatlarynyň arasynda ertirki kofesine agzyny ýakanlary kän bolan bolsa gerek.
“Elbetde, lapy keçlikler bolandyr” diýip, ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň metbugat wekili Filip Krowleý şol günki beýanatynda aýtdy. “Biz bu meseläniň üstünde işleýäris”.
Soňra-da ol, “Durnanyň üstünine – urna – ölümlik urgyny etdi”: “Muňa Lissabon şertnamasy sebäp boldy. Ýewropa Bileleşigi ilki bilen kimiň nämä jogäpkärdigini kesgitlemeli”.
Obamany günäkärlemek kyn.
Ýewropa Bileleşigi özüniň döwürleýin prezidentligini alyp barýan täze premýer-ministriň ýa-da prezidentiň ýüzüni her alty aýdan daşarky dünýä öwürýärdi. Gowşak prezidentler güýçlüler bilen gezekleşip duransoň, elbetde, käte prezidentligiň global täsiri azrak bolandyr. Her halda telefon nomerleri üýtgäp dursa-da, telefonlar ýerinde durardy.
Ýöne keseliň garşysyna saýlanyp alnan çäre keselden has erbet görünýär.
Lissabon şertnamasy Ýewropa Bileleşigine doly ştatly prezident berdi we Bileleşigiň daşary syýasat boýunça baştutanynyň ygtyýarlyklaryny giňeltdi. Emma şol bir wagtyň özünde-de döwürleýin prezidentlige degmedi we ýarym-dolandyryjy Ýewropa Komissiýasy bilen ýarym-kanun çykaryjy Ýewropa Parlamentiniň güýji mekirlik bilen giňeldildi. Iň esasy zat bolsa, Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasatynyň ýola goýulşy üýtgemedi.Onsuzam çökjek bolup duran...
Lissabon şertnamasynyň eden zady, onsuzam çökjek bolup duran gurluşy ýokarky wezipelere çendenaşa garaşly edip goýdy. Netijede indi Ýewropa Bileleşiginde özüni islendik wagt “prezident” diýip tanadyp biljek dört sany liderlik wezipesi emele geldi.
Herman Wan Rompuý – Ýewropa Geňeşiniň prezidenti, teoretiki taýdan “deňleriň arasynda birinji orunda”.
Žoze Manuel Barroso – Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti.
Žoze Mariýa Zapatero – Ispaniýanyň premýer-ministri hökmünde ÝB-niň Ministrler geňeşiniň prezidenti, häzirki wagtda alty aýlyk döwürleýin prezidentligiň ýolbaşçysy, ÝB-niň daşary syýasatynyň ähli ugurlary boýunça jogapkär.
Jerzy Buzek – Ýewropa Parlamentiniň prezidenti.
Edil häzir ÝB-niň ýüzbe-ýüz bolup duran meselesi şundan ybarat – güýç diýlen zadyň soňky nokady bar we syýasatçylar bolsa, hemişe syýasatçy bolup galarlar. Duşuşyk Madridde geçirilmelimi ýa-da Brýusselde? Barak Obama Ýewropa Bileleşigine sapara geläýse, onuň bilen ilki kim elleşip salamlaşmaly? Adatdan daşary “sergi çäresi” bolan ABŞ-ÝB sammiti Zapatero bilen Wan Rompuýyň arasyndaky şu mesele boýunça çekeleşige ýazdy. Kimiň nirede oturmalydygy, surata düşüşlikdäki orunlar we protokoluň beýleki ownuk-uşak meseleleri barada aýdybam oturmaly däl.
Başga bir tarapdan seredeniňde, göz-görtele şeýle çekeleşigiň bolmagyna ýol bermezlik bilen Obama Ýewropa ýagşylyk etdi.
Emma bu bäsdeşlik entek buz dagynyň diňe bir bölegi. Institutlaryň arasyndaky göreş bilen Brýussel bulam-bujar boldy. Daşary syýasat boýunça ýokary derejeli wekil Katerin Aştonuň hem durmuşy aňsat däl. Ol daşary syýasat boýunça resmi kagyzlara simwoliki gözegçilik edip biler, emma ÝB-niň ýygnaklaryny entek hem döwürleýin prezidentlik alyp barýar. Bu ýygnaklaryň arasyna ÝB-niň energiýa, söwda, adalat, içeri işler, daşky gurşaw we oba-hojalyk ministrleriniň hem duşuşygy girýär. Ýewropa Bileleşigine agza döwletleriň 27-niň esasy ilçilerini bir ýere jemleýän COREPER komitetini hem Ispaniýanyň ilçisi dolandyrýar. Bu Komitet ÝB-niň durmuşa geçirilmeli işleriniň gün tertibini hem düzýär.
Ýewropa Geňeşiniň prezidenti Herman Wan Rompuý we ÝB-niň daşary syýasat boýunça ýokary derejeli wekili Katerin Aşton.
Şol bir wagtyň özünde 150 milliard ýewrolyk býujeti paýlaýan Ýewropa Komissiýasynyň wise-prezidenti Aşton giňelmek we goňşuçylyk baradaky işleri çeh komissary Stefan Fulä gowşuransoň, hasam güýjüni ýitirdi.
Şu ýylyň bahar aýlarynda ýola goýulmagy planlaşdyrylýan we ÝB-niň diplomatiki edaralarynyň özeni boljak ÝB-niň Daşary amal gullugy (EAS) belli bir derejede Aştonuň işlerini kesgitlär. Emma bu edara oňa daşary syýasaty özbaşdak ýola goýmak üçin güýç gazandyrmaz.
ÝB-de çuňňur ornaşan problema diňe bir Wan Rompuýyň we Aştonyň dünýa sahnasynda hiç kim bolup galmaklary däl, şol bir wagtyň özünde olar ÝB-niň öz içindäki hiç hili topara, belli bir bähbitlere ýa-da bölünen toparlara-da wekilçilik etmeýärler. Her bir agzasy daşary syýasy meseleler boýunça doly özbaşdaklyga eýe bolan Ýewropa Bileleşiginiň liderleri deňagramly hereketlere ýokardan gözegçilik edip biljekdiklerine ynandylar diýäýmeseň, hakykatda saýlanan adamlaryň bu ugurda ne iş başarjaňlygy, ne-de ukyplylygy rol oýnady.Başdan gowşak
Elbetde, Lissabon şertnamasy ÝB-niň daşary syýasatyny ýokardan aşaklygyna koordinirlemek üçin edilen möhüm synanyşykdy. Emma bu düzgün ilkibaşdan gowşak ýola goýuldy, sebäbi ýokarda oturan adamlaryň hiç hili güýji ýok! Bu ýerde esasy mesele “Prezident Obama Toni Bleýri ret edermidi? – diýen million dollarlyk sowal däl. Guramalaýyn garym-gatymlyk we belli bir arzuw-hyýallaryň bolmazlygy Ýewropa Bileleşigine agyr zarba urdy.
Häzirki şertler ÝB-niň agzalarynyň köpüsine laýyk ýaly görünýär. ÝB-niň esasy gazetleri Obamanyň häzirki ret etmesini başga biriniň problemasy ýaly edip görkezdiler. Ispaniýadan başga hiç bir agzanyň ýüzi gyzarmady. Ýumruk düşnüksiz konsept bolan “Ýewropa” degdi. Fransiýanyň “Le Monde” gazeti 2-nji fewralda “Ak Tam Ýewropanyň bar bolan derdini täzeden gozgady” diýip ýazdy. Makalanyň ýokarsynda bolsa, Lissabon şertnamasynyň ýetmezçilikleriniň mazmuny ýerleşdirildi.
Häzirki bolýan wakalara resmilerem, synçylaram gaty bir geň galana meňzänoklar. ÝB-niň paýtagtlarynyň köpüsinde, iň bärkisi daşarky aspektleri boýunça, Lissabon şertnamasynyň üsti derege geçmeýän çek hökmünde çyzyldy.
Brýusselde emele gelen “köp polýusly” dünýä gurluşy ABŞ-nyň global häkimiýetiniň ýerine geçer diýen umytlar puja çykyp barýar. Lissabon şertnamasy şu maksat bilen ýola goýlupdy. Emma indi taze konstitusion şertnamany düzmek bilen Ýewropa Bileleşigi ata-babalarynyň uly ýalňyşlyklar bilen çeken zähmetleriniň düýbini täzeden tutmaly bolar. Durnukly güýji gazanmazdan ýola goýlan kiçi göwrümli regional hyzmatdaşlyk dünýä sahnasynda hiç zady aňladanok diýen ýaly. Hytaý we Russiýa ýaly kabul edilen beýleki polýuslaryň hemmesi öz güýçlerini ABŞ-nyň kuwwatyna görä sazlaýan ulumsy döwletler.
Gitdigiçe düzgünlere görä dolandyrylyşdan daşlaşyp barýan dünýä, ÝB-niň öz agza döwletleri, Gündogar we Günbatar esasy bähbitlerine gezek gelende, ýüzlerini tebigy suratda ýene-de ABŞ-a tarap öwürýärler. ABŞ-nyň global häkimiýeti güýçden gaçýan bolup biler, emma ÝB hiç kim üçin hiç-hili degerli alternatiwi wada berenok.
Lissabon şertnamasynyň çäginde iň gowy görnüşe giren ÝB, daşary syýasatyny ýola goýmakda ykdysadyýetleriniň ölçegini göz öňünde tutup bilmedi. Bileleşigiň agza döwletleri öz resurslaryny we özbaşdaklyklaryny bir ýere jemlemegiň uzak möhletde peýda getirjekdigini bilseler-de, henizem biri-birlerini bäsdeş hasaplaýarlar.
Obama Ýewropa Bileleşigine başga bir duýduryş yşaratyny berdi, emma bu hasaba alynýança, Bileleşigiň näme edip biljekdigini öňünden görmek kyn.Ahto Lobýakas Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Brýusseldäki habarçysy. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Türkmenistanyň halkara derejeli sport ussady Gülbadam Babamyradowa Türkiýede Gran-Pri tapgyrynda geçirilen halkara dzýuda bäsleşiginde nobatdaky altyn medalyny gazandy diýip, türkmen metbugaty habar berýär.
Ol Türkiýäniň Samsun şäherinde geçirilen ýaryşlarda ýeňiji boldy.
Braziliýada geçiriljek Olimpiadanyň öňünden geçirilýän ýokary derejeli ýaryşa dünýäniň 67 ýurdundan 400-e golaý dzýudoçy gatnaşdy.
Türkmenistanly sport ussady 52 kilograma çenli agramda çykyş edip, ýeňiş gazandy. Gülbadam ýaryşda dört tutluşyga girip, dört gezek hem ýeňiji boldy.
Ol türkiýeli, mongoliýaly, portugaliýaly we ispaniýaly dzýudoçylary ýeňdi. G.Babamyradowa dünýä we olimpia reýtinglerinde iň güýçli on dzýudaçynyň hatyryna girýär.
Gülbadam indi maý aýynda Meksikada geçirilmeli Gran-Pri ýaryşyna gatnaşmaly.
Bu ýaryşlar Rio-de-Žaneýroda geçiriljek Olimpiada üçin jemleýji derejeleri kesgitlär.


text:
Žurnalistleriň ýagdaýyna gözegçilik edýan topar Özbegistanyň, Belarusyň we Eýranyň häkimiýetlerini metbugaty senzura etmekde dünýä boýunça iň bellentgi bolan hasaplaýar.
Bütindünýä metbugat azatlygy gününiň öň ýanynda çarşenbe güni ýaýradan hasabatynda
düýbi Nýu-Ýorkda ýerleşýän Žurnalistleri goramak boýunça Komitet (CPJ) žurnalistleri sem etmek we websaýtlary petiklemek ýoly bilen maglumat almaklygy kesmeklige çalyşýanlykda bu üç ýurdy aýyplaýar.
Eýran tankydy maglumatlary ýok etmek üçin žurnalistleri türmä basýar.
Žurnalistleri goramak boýunça Komitetiň başlygynyň orunbasary Robert Mahoneý birnäçe ýylyň dowamynda halk gozgalaňlary sebäpli alada galýan Eýranyň häkimiýetleriniň dünýäde internete iň berk senzuraly režimleriň birini döredendiklerini we onlarça žurnalisti türmä basandyklaryny aýtdy.
"Eýran tankydy maglumatlary ýok etmek üçin žurnalistlleri türmä basýar. Reformaçy neşirýatlar köplenç gadagan edilýär we olaryň işgärleri türmä basylýar" diýip, Mahoneý aýtdy. "Satelit boýunça efire gidýan kanallar we millionlarça websaýtlar petiklenýär. Senzura garşy programmalary anyklamak üçin çylşyrymly tehnika ulanylýar".
Žurnalistleri goramak boýunça Komitetiň 2006-njy ýyldaky hasabatynda metbugaty senzura etmekde Eýran iň bellentgi ýurtlaryň sanawynda durmandy. Şondan bäri ýagdaý ýaramazlaşyp, Eritrea, Demirgazyk Koreýa we Siriýadan soň, Eýran dördünji döwlet bolup bu sanawyň hataryna goşuldy.
Iň uzak möhletli türme tussaglygynda
Özbegistanda uzak wagtlap ýurdy dolandyrýan Islam Karimowyň režimi metbugaty berk gözegçilikde saklaýar. Ýurtdaky ähli garaşsyz media netijeli ýok edildi diýip, CPJ aýdýar.
Mahoneý häzir bu ýurtda bäş habarçynyň uzak möhletli türme tussaglygyny başdan geçirýändiklerini aýdýar. Olaryň arasyna 1999-njy ýylda tussag edilen “Erk” oppozisiýa gazetiniň işgärleri Muhammad Bekjannowa we Ýusuf Ruzimuradowa dünýä boýunça iň uzak möhletli türme tussaglygynyň berlendigi aýdylýar.
“Özbegistanda hiç hili garaşsyz media edarasy ýok. Käbir daşary ýurtdaky websaýtlar, şeýle hem gözleg agtaryş sözleri petiklenýär. Bäş sany habarçy uzak möhletli türme tussaglygynda saklanýar. Daşary ýurtly žurnalistler ýurtdan çykaryldy” diýip, Mahoneý aýdýar.
CPJ-iň senzura boýunça hasabaty websaýtlaryň elýeterliligi, žurnalistleriň hereket azatlygy we hususy medianyň işleýşi esasynda taýýarlanyldy.
Metbugat azatlygyna urgy
CPJ guramasynyň sanawynda Belarus 10-njy orunda goýlupdyr. 2010-njy ýylda geçirilen prezident saýlawlarynda Aleksandr Lukaşenkanyň täzeden saýlanmagy bilen ýurduň metbugat azatlygyna "ölüm howpunyň" abanandygy aýdylýar.
Mahoneý saýlawlardan we şondan soňky köpçülikleýin protestlerden öň hem Lukaşenkanyň režimi žurnalistleri elmydama jenaýatlarda aýyplap geldi we azyndan 3 žurnalistiň gümürtik ölümini derňemekde şowsuz hereket etdi diýýär. Olaryň arasynda 2010-njy ýylda öz daçasynda asylgy tapylan Oleg Býabenin agzalýar.
Metbugaty senzura etmekde iň bellentgi 10 ýurduň hatarynda Ekwatoriýa Gwineýa, Myanmar, Saud Arabystany we Kuba bar. CPJ-niň hasabatynda Türkmenistan, Azerbaýjan we Hytaý senzurany güýçlendirýän ýurtlaryň sanawynda durýar.


text:
Yragyň resmileri ýurduň we Birleşen Ştatlaryň liderligindäki koalisiýanyň uruş uçarlarynyň Tikritdäki territoriýa hüjüm edendigini aýdýarlar. Bu territoriýa üç hepdeden gowrak wagt bäri “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijileriniň kontrollygynda saklanylýar.
Hüjümler baradaky maglumatlar, koalisiýanyň uçarlary “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijilerine garşy Yragyň demirgazygyndaky şäherde ilkinji howa zarbalaryny amala aşyryp başlandan bir gün soňa gabat geldi.
Yragyň Goranmak ministrliginiň metbugat sözçüsi Tahsin Ibrahim Sadikiň aýtmagyna görä, “Yragyň howa güýçleri koalisiýanyň howa güýçleri bilen birlikde ‘Yslam döwleti’ atly toparyň liderleriniň we toparlarynyň baş edaralaryny, ýagny prezident köşklerini nyşana alýan howa zarbalaryny amala aşyrdylar”.
Bu hüjümlere 20 müňden gowrak esger we birleşen şaýy ýarymharby toparlary gatnaşýarlar. Hüjümleriň netijesinde Tikrit şäherinde uly ýitgileriň bolandygy aýdylýar.


text:
Aşgabat, 07.02.2015. “Türkmenportal”.
2014-nji ýyl — Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Aşgabadyň Halkara aeroportundan Russiýa Federasiýasyna ugrady. Döwlet Baştutany Halkara Olimpiýa komitetiniň çagyrmagy boýunça Soçi şäherinde XII gyşky Olimpiýa oýunlarynyň açylyş dabarasynyň hormatly myhmany boldy.
1998-nji ýyl — Ýaponiýanyň Nagano şäherinde XVIII gyşky Olimpiýa oýunlary açyldy.
1992-nji ýyl — Ýewropanyň ykdysady bileleşigine agza ýurtlaryň 12-siniň daşary işler we maliýe ministrleri Ylalaşyga gol çekdiler. Resminama laýyklykda, Ýewropa birleşigi döredildi.
1984-nji ýyl — Challenger gämisiniň topary ilkinji gezek bagsyz-ätiýaçsyz açyk kosmosa çykdy.
1926-njy ýyl — Aşgabat kinofabrigini (1958-nji ýyldan — “Türkmenfilm”) döretmek kararyna gelindi.
1963-nji ýyl — ABŞ-da ilkinji ýangyn söndürilýän enjama patent alyndy.
1847-nji ýyl — Fýodr Inozemsew Russiýa Imperiýasynda ilkinji bolup efir narkozyny ulanyp hirurgiýa operasiýasyny geçirdi.
1832-nji ýyl — Nikolaý Lobaçewskiý Ýewklidiňkiden başga geometriýa boýunça işini Ylymlar Akademiýasyna hödürledi.
1795-nji ýyl — Hajibaý portunyň ady Odessa diýlip üýtgedildi.
1568-nji ýyl — ýewropalylar tarapyndan Solomon adalary açyldy.
Grenada, Garaşsyzlyk güni.
Ýaponiýa, Demirgazyk çäkleriň güni.
Russiýa, sportuň gyşky görnüşleriniň güni.
Tatarystan, Tatarystan Respublikasynyň tugrasynyň güni.


text:
Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýewiň hem-de onuň ozalky giýewisi Rahat Alyýewiň öz aralaryndaky garpyşygy Waşingtonyň çäklerinde bulam-bujar görnüşde orta çykdy. Ýakynda Amerikanyň häkimiýete degişli bolmadyk guramalaryňyň biri bu babatda resmi derňew geçirmäge çagyryş etdi.
Dürli ýurtlarda yzarlanmalaryň pidasy bolýanlar hakykatyň gözleginde Waşingtona ýygy-ýygydan ýüz tutýarlar. Pýotr Afanasenkonyň iýunyň başynda Waşingtona gelmeginde hiç hili geň-taňlyk görünmedi. Ol Gazagystanyň türmelerindäki urlup-ýenjilmeler baradaky iniňi tikeneklediji gürrüňleri aýtmak üçin bu ýerik gelipdir. Irräkki döwürde ol oppozisiýanyň geljekki lideriniň janpenasy bolupdy.
Afanasenkonyň bildirýän aýyplamasy
Pýotr Afanasenko, Waşington, 2011-nji ýylyň iýun aýy.
Pýotr Afanasenko Birleşen Ştatlaryň Kongresine hem-de Döwlet departamentine sapary mahaly döwletiň wezipeli bir kişisiniň kanun bozmalaryny beýan etdi. Onuň aýtmagyna görä, eden-etdilige ýol beren Rahat Alyýew şol döwürlerde Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýewiň giýewisidi.
— Men Rahat Alyýewe talap bildirýärin. Ol Almatynyň hem-de Almaty welaýatynyň Milli howpsuzlyk komitetiniň başlygy mahaly meniň garşyma toslama jenaýat işini açypdy. Ol adamlara jeza bermäge gatnaşypdy. Hut öz elleri bilen adamlary gynapdy — diýip, Pýotr Afanasenko aýdýar.
Adam hukuklaryny goraýjylar Pýotr Afanasenkonyň gürrüňi, onuň türmä düşüşi Gazagystanyň häkimiýetleriniň oppozisiýanyň liderleriniň garşysyna eden-etdilikleri ýoň bolan galyplara laýyk gelýär diýip hasaplaýarlar. Bärde üns bererlik bir zadam bardyr. Olam Pýotr Afanasenkonyň sapar üçin saýlap alan wagty. Ol Gazagystanyň häkimiýetleri tarapyndan 2000–nji ýylda tussag edilipdi. 2001-nji ýylda azatlyga goýberilipdi, birnäçe ýyldan soň ýurdy terk edip, Belgiýada mesgen tutunypdy. Şol döwürler onuň tussag edilmegini hukuk goraýjy guramalar, Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy ýazgarypdylar. Onuň ady ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň adam hukuklary baradaky ýyllyk hasabatynda agzalypdy, şol ýerde onuň ady iň soňky sapar 2003-nji ýylda agzalypdy.
Ynha, indi Pýotr Afanasenko türmeden çykandan 10 ýyl soň ABŞ-a geldi. Onuň sapary üsti bassyr-ýussur bir gurama tarapyndan maliýeleşdirildi. Belki, ol gurama Waşingtonda kök urandyr, belki, ony dolandyrýan ozalky SSSR-den bolan lobbidir.
Şeýle ýagdaý böwrüňi bükgüldedýär. Hakykatdanam, ozal häkimiýetler tarapyndan adalatsyzlygyň pidasy bolan Pýotr Afanasenkonyň häzirki wagtda Gazagystanyň iň kuwwatly adamy bilen onuň iň ganym duşmanlarynyň biriniň arasyndaky aňyrsy-bärsi görünmeýän duşmançylyklarynyň arasynda küştüň ýönekeýje pyýada çöpüne öwrülen bolmagy mümkin. Soňky ýyllar bu gapma-garşylygyň başynda duranlaryň ikisi-de dawa-jenjellerini täze arena —Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň paýtagty Waşingtona geçirdiler.
Dawa-jenjel mizanynyň bir tarapynda Gazagystanyň 70 ýaşly prezidenti Nursoltan Nazarbaýewiň režimi dur. “The New York Times” gazetiniň ýaňy-ýakyndaky derňewlerine salgylansaň
, bu režim soňky üç ýylyň dowamynda ABŞ-nyň paýtagtyndaky hökmürowan koridorlarda öz bähbitlerini öňe sürmek üçin bilermenleriň hem-de lobbileriň daşyna aýlanyp, millionlarça dollar çykdajy etdi.
Dawa-jenjeliň mizanynyň beýleki tarapynda 48 ýaşly Rahat Alyýew dur. Ol deminiň daş ýarýan mahaly Gazagystanyň Milli howpsuzlyk komitetiniň ikinji adamsy bolupdy, soňra ýokary derejedäki diplomat bolupdy. Onda häkimiýetem bardy, serişde-de. Şol häkimiýeti hem-de serişdäni Nursoltan Nazarbaýewiňki bilen deňeşdirip boljakdy. Rahat Alyýewiň asmandan patlap gaçmagy-da onuň asmana parlap uçmagyndan enaýy bolmady. Ol Awstriýa gaçdy, ozal şol ýerde ilçidi, soňra ol prezidentiň gyzy Dariga bilen nikasyny bozdy. Rahat Alyýew häzirem Awstriýada pena tapyndy we syýasy gaçybatalga aldy. 2008-nji ýylda Gazagystanyň sudy Rahat Alyýewi prezidenti agdarmaga synanyşykda we mafiýa häsiýetli jenaýatlarda aýyplap, oňa gaýybana höküm çykardy.
Kongresi “hakyna tutuş”
Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew (sagda) hem-de onuň ozalky giýewisi Rahat Alyýew
Rahat Alyýewiň hem lobbileriň kömegi arkaly öz bähbitlerini aramak üçin Waşingtondan resmi kömegi almaga çalşandygy aç-açan aýdylan maglumatlardan bellidir. ABŞ-nyň lobbirlemek deklarasiýasy baradaky kanunynyň esaslarynda ýaýradylan ýaňy-ýakyndaky maglumatlara görä, Rahat Alyýewiň hakyna tutan firmalarynyň biri çaklaňja Waşington lobbileriniň biridir. “RJI Government Strategies Inc” atly bu firmada Tanýa Raholl konsultantlyk edýär. Ol wekiller palatasynyň deputaty Nik J. Rahollyň (Günbatar Wirjiniýa okrugy) uýasydyr.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň interwýu almak üçin oňa telim sapar çykandygyna garamazdan, bu iş başa barmady. Ol RFE/RL-niň haýyşlaryna ses bermedi.
Oňa derek Rahat Alyýew Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Waşingtondaky býurosyna gizlin telefon belgisinden jaň etdi. Onuň haýsy ýurduň çägindeligi mälim bolmady. Rahat Alyýew bu lobbistik kompaniýasynyň özüne onçakly netije bermändigini aýtdy.
— Özüm hakda, Merkezi Aziýada nämeleriň bolup geçýändigi hakda hakykaty aýtmak maksady bilen Kongresi hakyna tutdum. Men çaklaňja lobbist firmalarynyň birini hakyna tutdum. Gynansak-da, olar doly derejede netije gazanyp bilmediler. Nursoltan Nazarbaýew bilen dawa-jenjelimiň barşynda häzirki wagtda her dürli görnüşdäki araçylaryň, lobbileriň (olaryň arasynda ak, çal, garasy bar) köp sanlysy döredi. Olar birbada iki tarapa-da deň işleýärler, hatda käbiri üç tarapa-da işleýär — diýip, Rahat Alyýew aýdýar.
Jemgyýet üçin açyk habarlar serişdelerinde Rahat Alyýewiň hakyna tutan lobbileri bu iş boýunça düşündiriş bermekden saklandylar.
Ýakynda, iki garşydaşyň arasyndaky aldym-berdimli göreşiň barşynda Nursoltan Nazarbaýewiň hökümeti Rahat Alyýewiň Awstriýadan ekstradisiýa edilmegi barada ikinji gezek talap bildirdi. Gazagystanyň häkimiýetleri Rahat Alyýewi golaýda jesetleri Almatydan uzakda bolmadyk ýerden tapylan iki sany bankiri 2007-nji ýylda ogurlamakda we öldürmekde günäleýärler.
Awstriýanyň sudy sebäbini jemgyýetçilige düşündirmezden, mundan ozal ekstradisiýa etmekden ýüz öwrüpdi. Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň haýyşyna Awstriýanyň Waşingtondaky ilçihanasynyň wekili: “Jenap Alyýew indi Awstriýada ýaşanok” diýip jogap berdi.
Şonuň bilen bir wagtda häzir Rahat Alyýewiň garyndaşlary ABŞ-nyň okrug suduna örän uly talapnamany hödürleýärler. Olar — Dawinçi bilen Issam Horani. Olar Gazagystanyň häkimiýetleriniň haýryna işlän birnäçe lobbiste ýitgileriň ýeriniň dolmagynyň hasabyna iki milliard dollar talapnama bildirdiler. Talapçylar Gazagystanyň adyndan işlän konsultantlaryň mundan dört ýyl ozal Rahat Alyýewi goldandyklary üçin ar almak maksady bilen häkimiýetlere öz emläklerini almaga kömek edendiklerini tassyklaýarlar. Issam Horani Beýik Britaniýanyň raýaty, ol Rahat Alyýewiň aýal doganynyň adamsy.
Töleg geçirildimi?
Gazagystantyň Birleşen Ştatlardaky ilçisi Ýerlan Idrisow
Bu talapnamanyň ünsi çekýän aýratynlygy bardyr. Talapçylaryň subutnama hökmünde getiren hatynda Gazagystanyň ABŞ-daky ilçisi gazak häkimiýetleriniň adyndan ABŞ-nyň Kongresiniň agzalaryna töleg geçirýän ýaly görkezilipdir.
2010-njy ýylyň noýabrynda iberilen hatda “Gazagystanyň dostlary” diýlip atlandyrylan Kongresiň toparynyň işi suratlandyrylýar. Tassyklaýyşlaryna görä, ol Gazagystanyň ilçihanasy tarapyndan “döredilipdir”. Hatyň mazmunyna laýyklykda “Gazagystan Respublikasynyň ilçihanasy walýuta görnüşinde döredilen ýörite gaznadan olaryň gaznasyna bölüp geçirmek arkaly olary maliýeleşdirýär”.
Gazagystan bu haty galplaşdyrylan diýip yglan etdi hem-de özleriniň mamladygyny tassyklamak üçin ekspert şaýatlaryň aýdanlaryny mysal getirdiler. Ýöne Gazagystanyň häkimiýetleri lobbileriň hyzmatlaryna ýüzlenendiklerini gizläp durmadylar.
“Gazagystan hakykatdanam, konsultantlary, şol sanda Birleşen Ştatlardanam konsultantlary hakyna tutdy — diýip, Gazagystanyň ABŞ-daky ilçisi Ýerlan Idrisow “The New York Times” gazetinde makala çap bolansoň, şu gazete iberen jogabyndaky düşündirişinde
ýazýar. — Bu biziň nukdaý nazarymyzy düşündirmek üçin gerek. Prezidentiň tankytçylarynyň “Gazagystan diktatura hasaplanylýar” diýen toslamany tekrarlap duran mahallary, munuň özi olara jogapdyr. Bular umumy ykrar edilen tejribedir”.
2-nji iýunda Waşingtonyň “Hökümet işiniň monitoring boýunça proýekti” HDDG-si (Hökümete degişli däl gurama) ABŞ-nyň Baş prokuraturasyny derňewe başlamaga çagyrdy
. Bu gurama “Gazagystanyň häkimiýetleriniň Kongresiň agzalaryna täsir etmek üçin gazna döreden bolmaklarynyň mümkindigi” barada alada bildirdi. Guramanyň eksperti Jeýk Weýnse görä, eger-de Gazagystanyň ilçihanasynyň aýdylýan haty hakyky bolsa
, onda munuň özi, ynjalyksyzlanmaga esas berýär.
— Eger-de dokument hakyky bolsa, ol hökümetiň Kongresiň agzalaryny bikanun maliýeleşdirýänliginiň alamatydyr, munuň özi iňňän çynlakaý fakt hasaplanylýar. Sebäbi syýasatda puluň hakykatdanam, ähmiýeti bar. Şu zatlara anyk göz ýetirmegimiz üçin nämeleri aňşyrmak gerek? Olar hakykatdanam, kanun çykaryjylardan fraksiýa döretdilermikä? Olaryň hakyna tutan lobbileri bu fraksiýanyň ýolbaşçylaryny puldan tonnalap doýurmasalar-da, garaz, ýoňsuzja serişdeler bilen agyzlaryny ýagjartdylarmyka? — diýip, Jeýk Weýns aýdýar.
Aslynda daşary ýurt hökümetleriniň ýa-da şahsy raýatlaryň ylmy-barlag guramalaryna we akademiki edaralara pul geçirmek arkaly ABŞ-nyň paýtagtyndaky syýasatyna täsir ýetirmeginiň öňüni almak üçin ullakan bir zat edip bolanok. Bu guramalar jemgyýetçilik çekişmeleriniň gidişine itergi berip bilýärler we gerekli ýurtlary hakynda amatly pikirleri emele getirip bilýärler.
Göreş we strategiýa
Täze demokratiýalar Institutynyň ýerine ýetiriji direktory Margarita Assenowa
Şu ýylyň başynda Nursoltan Nazarbaýew Gazagystandaky prezident saýlawlarynda sesleriň 95,5 prosentini ýygnady. Şeýle resmi netijelere el çarpmaga taýýar kişileriň arasynda iki sany Waşington guramasy tarapyndan döredilen ýörite toparyň agzalaryny-da görmek mümkin.
Strategiýa we halkara seljermeler Merkezi we Täze demokratiýalar Instituty iki ýyl mundan ozal Gazagystanyň häkimiýetlerinden ýurduň demokratiýa tarap nähili ýöräp barýandygy barada makalalar tapgyryny ýazmak üçin 290 müň dollar aldylar. Bu maglumatlar eurasianet.org neşirinde çap edildi
.
Şu ýylyň başynda Täze demokratiýalar Institutynyň ýerine ýetiriji direktory Margarita Assenowanyň ýazanlaryndan şeýle mysal getirdiler: “Nursoltan Nazarbaýewiň Gazagystandaky parahatçylyga, durnuklylyga, ykdysady ösüşe we etniki sazlaşyga gönükdirilen parasatly syýasatynyň gadyryny bilýän ilat munuň yzygiderli dowam etmegini isleýär”.
Tersine ÝHHG Gazagystanyň prezidentiniň nobatdan daşary saýlawlarynyň netijelerine tankydy bellikler bilen çykyş etdi we “Hakyky erkin saýlawlary geçirmek üçin entekler reformalaryň durmuşa geçirilmelidigini” belledi.
Pýotr Afanasenko barada aýdylanda, onda ol Rahat Alyýewiň işini Awstriýanyň sudunda soňuna çenli alyp gitjekdigini wada berýär. Rahat Alyýew bu aýyplamalary “şahsyýete degiji töhmet” diýip atlandyrdy we bu betlagam işleriň Gazagystan häkimiýetleriniň özüni garalamak babatdaky nobatdaky dow-dowudygyny aýtdy. Gazagystanyň ýörite gulluklarynyň Pýotr Afanasenkony häzir hakyna tutandyklary barada özünde maglumatlaryň bardygyny-da ol habar berdi.
Şol bir wagtyň özünde “Ykdysady we syýasy seljermeler boýunça Halkara Ýewraziýa instituty” atly gurama (ol Pýotr Afanasenkonyň ABŞ-a saparyny guramaga ýardam etdi) beýleki agramly görünýän guramalardan tapawutlylykda has ýönekeýje görünmäge çalyşýana meňzeýär. Gurama öňki sowet raýaty, ozal Gazagystanyň oppozisiýa lideri Akejan Kajegeldin bilen baglanyşykly bolan Rinat Ahmetşin baştutanlyk edýär. Pýotr Afanasenko-da öz döwründe Kajegeldiniň janpenasy bolupdy.
Pýotr Afanasenkonyň saparyny maliýeleşdiren Rinat Ahmetşin bu sowala düşündiriş bermekden ýüz öwürdi. Ol diňe Pýotr Afanasenkonyň “özüniň köne dostudygyny, Belgiýanyň raýatydygyny we onuň häzir Gazagystan bilen hiç hili baglanyşygynyň ýokdugyny” ýazmak bilen çäklendi.
Rinat Ahmetşin bilen onuň guramasynyň saýtda görkezilen telefony boýunça gürleşmek başa barmady. Saýtda onuň Waşingtondaky adresi görkezilse-de, onuň ofisinden derek tapylmady, dogrusy, saýtyň özüniňem bir wagt ysgyny gaçypdyr. Rinat Ahmetşin elektron poçta boýunça özüniň institutynyň bäş-alty ýyl mundan ozal başga ýere göçendigini habar berdi.
Gazagystanyň prezidenti bilen onuň azaşan giýewisiniň arasyndaky özara çaknyşyk, görşümiz ýaly, bäri-bärde gutarjaga meňzänok.


text:
Gazagystanyň ýakynda işi togtadylan iki oppozision gazetiniň redaktorlary häkimiýetdäkiler gazetleri ýapýarlar, sebäbi olar “hakykatdan gorkýarlar” diýdiler.
“Assandi-Times” we “Prawdiwaýa gazeta” atly neşirleriň redaktorlary 24-nji aprelde Almatyda žurnalistleriň öňünde eden çykyşlarynda suduň gazetleri ýapmak baradaky kararynyň syýasy maksatlydygyny aýtdylar.
Gazagystanyň sudy “Assandi-Times” gazetiniň gadagan edilen “Respublika” atly gazet kompaniýasynyň bir bölegidigini aýdyp, onuň işini 2-nji aprelde togtadypdy. “Prwadiýa gazeta” atly neşir bolsa, hepdelik nusgalary barada okyjylara ýalňyş maglumat bermekde aýyplanyp, onuň işi fewral aýynda togtadylypdy.
Bu neşirleriň ikisi hem gazak hökümetini tankyt etmekde we resmilerden garaşsyzlygy bilen tanalýardy.


text:
Dünýä ýüzüniň hristianlary Pasha baýramyny belleýärler. Ybadathana alymlary bu gün haja çüýlenip öldürilen Isa Mesihiň dirilendigini aýdýarlar.
On müňlerçe adam Rimde keramatly Piter meýdanyna, pop Benedikt 16-njynyň Pasha baýramyny belleýän ýerine ýygnandy.
Pop Benedikt öz Pasha ýüzlenmesinde konflktli ýerleriň bosgunlary, ylaýta-da afrikaly bosgunlar bilen raýdaşlyga çagyrdy.
«Parahatçylyk nury we ynsan mertebesi agzalalyk tümlüginden, ýigrençden we zorlukdan rüstem çyksyn. Liwiýadaky häzirki konfliktde ýaraglaryň ornuny diplomatiýa we gepleşik alsyn, bu konflikt netijesinde ejir çekýänlere ynsanperwerlik kömegi elýeterli edilsin" diýip, pop öz ýüzlenmesinde aýtdy.


text:
Russiýada Kremliň ýiti tankytçysy bolan Boris Nemtsowyň öldürilmeginiň ýyl dönümine gabatlap, Moskwada ýöriş geçirilýär.
Russiýanyň ozalky premýer-ministri bolan Nemtsow geçen ýylyň 27-nji fewralynda Kremliň golaýyndaky köprüleriň birinde atylyp öldürildi.
Moskwanyň resmileri köprüde ýöriş geçirmek üçin rugsat bermeseler-de, şäheriň beýleki ugurlary bilen ýöriş etmäge ygtyýar berdiler.
Nemtsowyň öldürilen ýeri özboluşly zyýarat ýerine öwrüldi. Adamlar bu ýerä gül desselerini getirip goýýarlar.
ABŞ-nyň Russiýadaky ilçisi 27-nji fewralda ir bilen köprä gelip, gül desselerini goýup, soňy bilen hem “men Boris Nemtsowyň käbir arzuwlarynyň Russiýada durmuşa geçjekdigine umyt edýärin” diýdi.
Russiýanyň döwlet dumasy 26-njy fewralda Boris Nemtsowyň hatyrasy üçin bir minut dymyşlygy geçirmek teklibini ret etdi.
Nemtsowy öldürmekde güman edilýänleriň biri Kreml tarapyndan goldanylýan Çeçenistanyň lideri Ramzan Kadyrowyň ofiseri bolandygy aýdylýar.
Emma Nemtsowy öldürmek buýrugy kimiň berendigi entek nämälim bolmagyna galýar. Nemtsowyň maşgala agzalary we beýleki aktiwistler rus häkimiýetlerini talaba laýyk derňew geçirmeýänlikde aýyplaýarlar.


text:
Ýaponiýanyň "Kawasaki" konsorsiumy we Türkiýäniň “Ronesans" firmasy Türkmenistanyň «Owadan» diýen ýerinde uly gaz işläp bejerýän zawod gurýar diýip, «Trend» habar gullugy türkmen metbugatyna salgylanyp habar berýär.
Türkmenistanyň Nebit-gaz toplumynyň resmi maglumatyna görä, bu zawodda tebigy gazdan ýokary hilli benzin öndüriler.
Bu proýekt «Türkmengaz» döwlet konserniniň tabşyrygy esasynda amala aşyrylýar.
Häzirki pursatda gaz işläp bejerýän zawod üçin Gündogar-Günbatar içerki geçirijisinden 304 kilometre turbalaryň çekilýändigi aýdylýar.
Bu zawod kämil gaz arassalaýjy tehnologiýalar düzüminiň gurulmagy bilen tebigy gazy suwuk ýangyjy öwürmeli we soňra ondansinez-gazyň, metanolyň öndürilmegine, ahyrynda benzin çykarylmagyna şert döretmeli.
Bu proýektiň jemi bahasynyň $1.7 milliard dollardygy aýdylýar.
Täze gaz işläp bejerýän zawod ýapon tarapynyň maýasy we «Türkmengaz» döwlet konserininiň maliýeleşdirmegi esasynda gurlar diýip, resmi maglumatda aýdylýar.
Türkmenistanyň ozalky wise-premýeri, ozalky nebit-gaz ministri Nazar Söýünow bu proýekt baradaky pikiri soralanda, ýapon firmalarynyň Türkmenistanda maýa ýatyrmaga öňräkden bäri gyzyklanýandygyny gürrüň berdi.
Ýöne ol Ýaponiýanyň suwuk gaz ulanýandygyny, şu sebäpden olaryň mundan öň Türkmenistanda tebigy gaza däl-de, suwuk gaza maýa ýatyrmaga razy bolandyklaryny aýdýar.
Söýünowyň sözlerine görä, suwuk gazyň ýyladyş ukyby tebigy gaza garanda iki ýarym esse kän, emma bahasy gymmat, çykdajysy bolsa az.
Ol Ýaponiýanyň portlarynda şeýle gazlaryň ýörite ýasalan termoslara gaplanyp goýlandygyny we soň olaryň gaz görnüşine geçirilip, gerek ýerinde ulanylýandygyny aýdýar.
Nazar Söýünowyň tassyklamagyna görä, Türkmenistanyň ilkinji prezidenti S.Nyýazow 1990-njy ýyllaryň başynda ýaponlar bilen şeýle proekt üstünde işlemäge rugsat berýär, Ýaponiýanyň daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrligi bu proýekti maliýeleşdirmäge razy bolýar. Emma soň Nyýazow häzirlikçe bu işi etmezlik pikirine gelýär.
Netijede, ozalky türkmen ministriniňsözlerine görä, ýaponlar şeýle zawody Katarda gurmagy karar edýärler. Ol bu proektiň bahasynyň şol wagt 1 milliard 800 million dollar bolandygyny aýdýar.
Şol bir wagtda, Söýünow häzir Türkmenistanda gazy suwaltmagyň ýurduň energiýa diwersifikasiýasy meselelerini çözüp bilmejekdigini, sebäbi munuň ýönekeý suwaldylan gazdygyny, onuň demirýol bilen sisternalarda aňryk-bärik iberilmeginiň mümkindigini, emma ykdysady planda Türkmenistanyň problemasyny çözmejekdigini aýdýar.


text:
Wolgogradda janyndan geçenleriň amala aşyran iki bomba hüjüminiň pidalarynyň ilkinjileri howpsuzlyk güýçleriniň berk gözegçiligi astynda jaýlandy.
29 ýaşly Sergeý Nalibaýko we 27 ýaşly Leonid Suşçew sişenbe güni şäheriň gonamçylyklarynda jaýlandy. Çarşenbe güni partlamalarda heläk bolanlaryň ýene-de azyndan ikisini jaýlamak göz öňünde tutulýar.
Orsýetiň mediasy Nalibaýkonyň ençeme adamyň janyny halas edendigini ýazýar. Nalibaýko ýekşenbe güni şäheriň wokzalynda janyndan geçeniň müňkürlik döredýän hereketlerine üns berip, oňa garşysyndan çykypdyr.
Rus resmileri ýekşenbe güni wokzalda we duşenbe güni trolleýbusyň içinde bolan hüjümlerde 34 adamyň ölendigini mälim etdiler.
Emma şol bir wagtda keselhanada ýatan ýaralylaryň hem “agyr” ýagdaýdadygy aýdylýar. Gürrüňi gidýän ýaralylaryň azyndan dördüsiniň bejergi üçin Moskwa äkidilendigi hem habar berilýär.
Howpsuzlyk güýçlendi
Ýekşenbe we duşenbe günleri bolan hüjümlerden soň rus häkimiýetleri 5 müň 200-e golaý polisiýa işgärini şäheriň köçelerinde we jemgyýetçilik transportda ýerleşdirdi.
Wolgogradyň häkimi Sergeý Boženow meýletinçileriň hem polisiýa hemaýat berýändigini aýdýar: “Hawa, häzirki wagtda kazak meýletinçileri polisiýa bilen birlikde köçelere aýlanýarlar. Kazak meýletinçileriniň sany barha artýar”.
Wolgogradyň polisiýasy häzire çenli 1 müň 500 töweregi jaýda barlagyň geçirilendigini, şeýle-de gözleg işleriniň dowam edýändigini habar berýär. Bu çäreleriň çäginde 87 adamyň tussag edilendigi hem aýdylýar. Olaryň aglabasynyň galp dokumentler bilen tutulandygy aýdylýar.
Dünýäniň dürli ýurtlarynyň hökümetleri we halkara guramalar bu hüjümleri ýazgardylar.
Hüjümler 7-nji fewralda Soçide açylmaly gyşky Olimpiýa oýunlarynyň howpsuzlygy bilen baglanyşykly käbir aladalary döretdi. Soçi Wolgograddan 700 km günorta-gündogarda ýerleşýär.


text:
Bu barada 25-nji iýunda çykarylan kararda Ýokary suduň sudýasy ozalky sud-derňew işinde käbir düzgün bozmalaryň bolandygyny aýtdy we Moskwanyň harby raýon sudunyň ozalky çykaran höküminiň ýatyrylýandygyny hem-de bu işiň ýene gaýtadan şol suda gaýtarylýandygyny mälim etdi. Orsýetiň döwlet prokurory Wera Paşkowskaýa bu iş boýunça gaýtadan sud diňlenişiginiň geçirilmegi baradaky karary dogry diýip hasaplaýandygyny aýtdy. “Häzirki ýagdaýda sud adalatly karar çykardy. Sud özüniň bu kararynda biziň delillerimizi göz öňünde tutdy.”
Ozalky çykarylan höküm boýunça Orsýetiň sülçüleri Ýokary suda şikaýat edipdiler. Şu ýylyň fewral aýynda tamamlanan şol sud diňlenişiginde aýyplanýanlar - çeçenistanly doganlar Ibragim we Jabraýil Mahmudowlar hem-de moskwaly milisiýa ofiseri Sergeý Hajykurbanow dagylar sud tarapyndan aklanypdylar.
“Biz Orsýetiň sud sistemasynda ýaşaýarys”
Doganlar Mahmudowlaryň aklawçysy Murad Musaýew suduň ozalky höküminiň yzyna alynmagyna özüniň kän bir geň galyp hem durmaýandygyny aýtdy. “Elbetde, biz muňa garaşypdyk. Heniz baryp fewral aýynda sud höküm çykaranda munuň hut häzirki ýaly boljakdygyny öňünden aýdan adamlar hem boldy.
Biz syýasy mesele bilen iş salyşýarys. Döwlet bolsa öz belliklerini etmäge gyzyklanma
bildirýär.
Biz Orsýetiň sud sistemasynda ýaşaýarys” diýip aklawçy Murad Musaýew belledi. “Biz syýasy mesele bilen iş salyşýarys. Bu işde bolsa döwlet öz belliklerini etmäge gyzyklanma bildirýär. Ýagny, ol bu jenaýat işiniň üsti açyldy diýlip yglan edilmegine gyzyklanma bildirýär. Başgaça bolmagy mümkinem däl.”
“Nowaýa gazýeta” atly Orsýetiň oppozision gazýetiniň žurnalisti Anna Politkowskaýa Kremliň administrasiýasynyň ýiti tankytçysy hökmünde tanalyp gelnipdi. Ol köplenç Çeçenistandaky ynsan hukuklarynyň basgylanmagy bilen baglanyşykly wakalar barada ýazardy. Ol 2006-njy ýylyň oktýabrynda Moskwanyň merkezindäki öz ýaşaýan jaýynyň girelgesinde atylyp öldürilipdi. Politkowskaýa soňky ýyllarda Orsýetde öldürilen köpsanly tanymal žurnalistlerden we Kremliň tankytçylaryndan biri bolupdy. Bu adamlardan köpüsiniň ölümi bilen baglanyşykly jenaýat işleriniň üsti häzirki güne çenlem açylman gelinýär. Günäli ýa-da dahylly
Ilya we Wera, Anna Politkowskaýanyň ogly we gyzy.
Politkowskaýanyň ogly Ilýa Politkowskiý öz ejesiniň ölümi bilen bagly iş boýunça täze sud diňlenişiginiň däl-de, has düýpli derňewleriň zerurdygyny aýdyp, bu soňky karary tankyt etdi. Azat Ýewropa Azatlyk radiosynyň Rus gullugyna beren interwýusynda ol häzirki aýyplanýan üç adamyň hem öz ejesiniň ölümi barada nämedir bir zatlary bilýän bolmaklary mümkin diýip hasaplaýandygyny aýtdy. “Biz suduň oturgyjynda oturan bu adamlaryň jenaýat işine dahyllydyklaryna ynanýarys. Men olar günäli diýemok, men olar bu jenaýata dahylly diýýärin. Şoňa görä-de, bu ugurdaky derňew işleri täzeden dowam etdirilmeli. Emma şu günki Ýokary suduň diňlenişiginde bu meselä asla ünsem berlenok”
Ozalky sud prosessine gatnaşan žurnalistler jenaýat derňewçileriniň getiren delillerini orän gowşak deliller diýip häsiýetlendiripdiler. Suduň oturdaşlaram şeýle garaýyşda bolup çykdylar we olar şonda “aýyplanýanlar günäsiz” diýip biragyzdan karar çykarypdylar. Şonda suduň oturdaşlaryndan biri “Nowaja gazeta” beren interwýusynda “Men gün-günden özümiň nähilidir bir oýnalýan oýna şaýat bolýandygyma göz ýetirip başladym” diýip belläpdi.


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerriniň Ak Tamyň eýranlylarda gahar döreden täze wiza çäklendirmelerinden el çekip biljekdigine Tährany ynandyrmaga çalyşmagyna garaşylýar. Şol bir wagtda-da ol bu meselede Kongresdäki respublikan liderleriniň garşylygy bilen ýüzbe-ýüz bolýar.
Eýranyň daşary işler ministri Mohammad Jawad Zarif çäklendirmeleriň iýul aýynda gelnen ýadro ylalaşygynda ykdysady hem syýahatçylyk çäklendirmeleriniň ýatyrylmagyny göz öňünde tutýan şertlerine ters gelýändigini aýdyp, nägilelik bildirdi. Bu şertnama görä, Tähran ýadro programmasyny çäklendirmek borjuny öz üstüne aly.
Eýranyň liderleri we Ýewropanyň käbir resmileri wiza çäklendirmeleriniň Eýrana maýa ýatyryp biljek ABŞ-nyň potensial maýa goýujylaryny we syýahatçylaryny yza tesdirip biljekdigini aýdýarlar.
Emma Kerri 19-njy dekabrda Zarife ýazan hatynda ABŞ-nyň ykdysady gatnaşyklary ösdürmek üçin Eýrana köp syýahat edýän maýa goýujylara we işewürlere uzak möhletli wizalary berip biljekdigini belledi.
'Potensial mümkinçilikler'
Kerriniň hatynda “Bizde elýeterli potensial mümkinçilikleriň birnäçesi bar, şol sanda köp gezeklik onýyllyk biznes giriş wizalary, biznes wizalaryny ýaýbaňlandyrmak boýunça programmalar” diýilýär.
Kerriniň Tährana beren düşündirişleri Kongresde garşylyk döretdi. Respublikanlar täze wiza talaplarynyň berk ýerine ýetirilmegini talap edýärler.
Olar kanunyň Eýrana, şeýle-de Yraga, Siriýa we Sudana syýahat edýän harby we hökümet resmileri üçin wizasyz düzgüne rugsat berýändigini, emma munuň biznes bilen bagly syýahatçylyga degişli däldigini aýdýarlar.
“Biz wiza mümkinçiliginiň ulanylmagynyň çäkliliginiň äsgerilmezligi bilen bagly çuňňur aladalanýarys” diýip, Kongresiň respublikan wekili Kewin Makkarty (Kevin McCarthy) we Daşary gatnaşyklar boýunça komitetiniň ýolbaşçysy Ed Roýse we beýleki respublikan liderler 23-nji dekabrda administrasiýa ýazan hatynda aýdýarlar.
Respublikanlaryň Eýran bilen ýadro ylalaşygyna garşy pozisiýasyny nazara alyp, Eýranyň liderleri we käbir eýranly amerikan aktiwistleri Eýrana syýahat etmek boýunça çäklendirmeleriň ýadro ylalaşygyna päsgel bermek üçin amala aşyrylýan assyryn usulyň bolmagynyň ähtimaldygyny aýdýarlar.
Terrorçylyga gatnaşyk
Eýran öz raýatlarynyň Pariždäki we Kaliforniýadaky terrorçylykly hüjümlere gatnaşygynyň bolmandygyny nygtaýar. Hut şol hüjümler hem geçen hepdede agzalýan kanunyň kabul edilmegine getirdi.
Muňa garamazdan, Saud Arabystanynyň we Pakistanyň raýatlary terrorçylykly hüjümlere, şol sanda 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabrynda bolan hüjümlere gatnaşan hem bolsalar, täze wiza gadagançylygy bu ýurtlary öz içine alanok.
Kanun çykaryjylar Eýran babatyndaky çäklendirmeleriň bu ýurda terrorçylygy goldaýan ýurt hökmünde garalmagy bilen baglydygyny aýdýarlar.


text:
Şu geçen ýekşenbe güni Tähranyň sudy eýranly türkmen alymy Omid Kokabini daşary ýurduň bähbidine içalyçylyk edenlikde aýyplap, 10 ýyl türme tussaglygyna höküm etdi. Bu barada “Nature” atly hepdelik žurnalyň habarynda aýdylýar.
Maglumata görä, bu sud prosesinde Omid Kokabi bilen birlikde içalyçylykda aýyplanýan ýene 10-dan gowrak adam türme tussaglygyna höküm edilipdir.
Asly eýranly türkmenlerden bolan fizika ugrundan alym, 29 ýaşly Omid Kokabi soňky wagtlar Birleşen Ştatlaryň Tehas uniwersitetinde aspiranturada okaýardy. Geçen ýylyň fewralynda öz ene-atasyny görmek üçin Birleşen Ştatlardan Eýrana baranda, ol ýurduň howpsuzlyk güýçleri tarapyndan içalyçylykda aýyplanyp tussag edilipdi.
Onuň ýagdaýyndan habarly çeşmeler Tähranda geçirilen sud prosesinde oňa bildirilýän jenaýat aýyplamalary boýunça suduň degerli delil ýa subutnama hem getirip bilmändigini aýdýarlar. Omid Kokabiniň indi ýokary suda şikaýat etjekdigi habar berilýär.


text:
Düýn Britaniýada bosgunlykda ýaşaýan asly orsýetli milliarder Boris Berezowskiý Aleksandr Litwinenkonyň öldürilmeginde özüni aýyplandygy üçin, Orsýetiň döwlet telewideniýesini hem-de Radio gepleşikler kompaniýasyny Londonda suda berdi.
Orsýetli ozalky razwedka ofiseri Aleksandr Litwinenko 2006-njy ýylda Londonda zäherlenilip öldürilipdi.
Boris Berezowskiý düýn Londonyň sudunda bu barada sözlän sözünde öz dostunyň ölüminde özüniň aýyplanmagynyň özi üçin uly urgy bolandygyny aýtdy.
2007-nji ýylyň aprelinde Orsýetiň döwlet telewideniýesinde ýüzüni efirde görkezmän, anonom ýagdaýda çykyş eden şahsyýet Boris Berezowskini Aleksandr Litwinenkonyň ölümini gurnanlykda aýyplapdy.


text:
Ukrainanyň uly böleginde ýerli saýlawlaryň ikinji tapgyry geçirildi.
15-nji noýabrda bolan ses berişlikde ses berijiler Kiýewiň we ýurduň 28 şäheriniň häkimlerini hem ýerli geňeşleriň agzalaryny saýladylar.
Ilatyň gatnaşyk derejesi 34% bolupdyr.
Deslapky netijelere görä, Kiýewiň häkimi wezipesine gaýtadan Witaliý Kliçko
saýlanypdyr.
Saýlawlaryň 25-nji oktýabrda geçirilen birinji tapgyrynyň yzýany amala aşyrylan pikir öwrenmeler prezident Petro Poroşenkonyň hökümetiniň ýurduň günbatarynda we merkezinde berk pozisiýa eýeleýändigini görkezdi.
Emma ýurduň gündogarynda ses berijileriň aglabasy 2014-nji ýylda protestleriň netijesinde häkimiýet başyndan çetleşdirilen öňki prezident Wiktor Ýanukowiçiň partiýasyndan galan güýçlerden düzülen Oppozision Blogy goldady.
Ýerli saýlawlar orsýetçi separatistleriň gözegçiligindäki Donetsk we Luhansk regionlarynyň käbir böleklerinde geçirilmedi.


text:
Golaýda türkmen-owgan serhedinde ýene bir betbagtçylykly hadysanyň bolandygy, jeňçileriň Türkmenistanyň üç serhetçisini atyp öldürilendigi barada habar ýaýrady.
Azatlyk Radiosy demirgazyk Owganystandaky howpsuzlyk ýagdaýlary bilen gyzyklanyp, Owganystanyň Mejlisiniň Farýab welaýatyndan saýlanan deputaty Başir Ahmad Taýanj bilen söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Bilşiňiz ýaly, soňky birnäçe aýyň dowamynda türkmen serhedine azyndan iki gezek hüjüm edilip, onda ençeme türkmenistanly serhetçi öldürildi. Siz bu ýagdaýlara nähili baha berýäňiz?
Başir Ahmad Taýanj
Başir Ahmad Taýanj:
Mundan öň Täjigistan bilen Owganystanyň serhedi asuda däldi we Özbegistanyňam serhedini bozmaga synanyşyk edildi. Badgyz we Farýab welaýatynda howpsuzlyk ýagdaýy ýaramaz bolansoň, “talyban” jeňçileriniň Türkmenistana wehim salmagyna mümkinçilik döredi.
Geçen 12 ýylyň dowamynda “Talyban” Türkmenistana hiç bir zyýan ýetirmedi. Emma indi ekstremistler Merkezi Aziýa geçmek üçin Türkmenistanyň ýoluny saýlap alana meňzeýär. Geljekde hem jeňçileriň Türkmenistana hüjüminiň dowam etmegi ahmal. Şol sebäpden, serhedi parahat saklamak üçin, Owganystanyň hökümeti bilen Türkmenistanyň hökümeti hyzmatdaşlyk etmelidir.
Azatlyk Radiosy: Kabylda çap edilýän “Messa”atly gazet kiçijik ýaragly toparyň hem Türkmenistana wehim salyp biljekdigini ýazdy. Siz bu garaýyşlara näme diýýärsiňiz?
Başir Ahmad Taýanj:
Ýok, men onuň bilen ylalaşmaýaryn. Türkmenistan bitarap ýurtdur. Türkmenistanda öz topragyny goramaga güýç bar. Türkmenistanda nyzam bar, düzgün-tertip bar, Owganystan ýaly çagşan däl.
Türkmenistan öz goňşusynyň içki meselesine goşulmaýar hem-de meseläniň harby ýol bilen çözülmegini islemeýär. Şonuň üçinem käbir taraplar türkmen harbylaryny güýçsüz hasaplaýar, ýöne ol ýalňyşlykdyr. Gerek bolsa, türkmen serhetçileri güýç ulanmakdanam çekinmez.
Azatlyk Radiosy: Öňler Owganystanyň gündogar we günbatar sebitlerinde howpsuzlyk ýagdaýlary ýaramaz diýilýärdi. Häzir bolsa ýurduň demirgazygyndaky howpsuzlyk ýagdaýlarynyň hem barha ýaramazlaşýandygy aýdylýar. Siz munuň sebäplerini nämede görýäňiz?
Başir Ahmad Taýanj:
Gynansagam, Owganystanyň ýaragly güýçleri Demirgazykda howpsuzlygy üpjün etmek üçin çäre görmeýär. Biz Milli mejlisiň demirgazyk Owganystandan saýlanan agzalary bolup, ol ýerde ýagdaýyň ýaramazlaşýandygyny resmilere ençeme gezek mälim etdik. Emma üns bermediler. Şol sebäpden häzir ýagdaý şeýle boldy. Howpsuzlyk şertleri mundan hem ýaramazlaşar diýen gorky bar.
Azatlyk Radiosy: Gozgalaňçylaryň arasynda Owganystanda ýaşaýan etniki özbekleriň we etniki türkmenleriň hem bardygy aýdylýar. Bu aýdylýanlar dogrumy?
Başir Ahmad Taýanj:
Talyp hereketiniň gazanan iň uly üstünliginiň biri hem olar demirgazykda ýaşaýan özbek we türkmen halkynyň din wekillerini köpçülikleýin özüne çekmegi başardy. Ýaş türkmen we özbek mollalary düşünmän, “talybana” goşulýar. Hususanam, Pakistanyň dini medreselerinde tälim alan özbekdir türkmenleriň ahunlary “talyban” bilen hyzmatdaşlyk edýär. Demirgazyk Owganystanda howpsuzlyk şertleriniň ýaramazlaşmagynda biziň öz mollalarymyzyň uly roly bar.
Azatlyk Radiosy: Siziň pikiriňizçe, etniki özbekler we etniki türkmenler “Talyban” hereketine näme üçin goşulýarlar?
Başir Ahmad Taýanj:
“Talyban” diýmek bir ideologiýa we bir mekdepdir. “Talyban” yzagalak adamlary özüne çekmek üçin tagalla edýär. Türkmen we özbek ahunlarynyň “Talybana” goşulmagynyň birinji sebäbi şol. Ikinjiden, Owganystanyň hökümetinde hem köp kemçilik bar. Döwlet edaralarynda korrupsiýa möwç alýar. Hökümet howpsuzlygy üpjün edip bilmeýär. Köp adam hökümetden närazy bolup, “Talybana” goşulýar. Käbirleri bolsa gorkup, “Talyban” bilen gatnaşmaga mejbur bolýar.
Azatlyk Radiosy: Demirgazykdaky söweşijiler kim? Olar haýsy toparlardan ybarat?
Başir Ahmad Taýanj:
Demirgazykda gozgalaňçylaryň aglabasy özbek we türkmenlerdir. Jeňçileriň komandirlerem özbek we türkmenlerdendir. Uruşýanlaryň aglabasy özbekler we türkmenler bolup durýar.
Azatlyk Radiosy: Şol agzap geçen toparlaryňyzyň arasynda Özbegistanyň Yslam hereketi hem barmy?
Başir Ahmad Taýanj:
Özbegistanyň Yslam hereketiniň agzalary demirgazyk Owganystanyň etraplarynda bolýan söweşlere gatnaşýar. Olaryň Demirgazykda hereket edýändigini biz bilýäris. Munuň şeýledigini Owganystanyň Howpsuzlyk gullugy-da tassyklaýar.
Azatlyk Radiosy: Mälim bolşy ýaly, şu ýylyň ahyryna çenli halkara güýçleriniň aglaba bölegi Owganystandan çykarylar. Ondan soňra Owganystanyň demirgazygyndaky howpsuzlyk ýagdaýlary haýsy tarapa üýtgär? Bu barada siziň nähili pikirleriňiz bar?
Başir Ahmad Taýanj:
Häzirem halkara güýçleriniň belli bir bölegi Owganystany terk etdi. Howpsuzlyk jogapkärçiligini owgan güýçleri öz üstüne aldy. Emma owgan güýçleriniň ýarag we beýleki enjamlary dünýä jemgyýetçiligi tarapyndan üpjün edilýär. Meniň pikirimçe, dünýä jemgyýetçiliginiň kömegi dowam etse, ýagdaý kän ýaramazlaşmaz.


text:
Britaniýanyň premýer-ministri Dawid Kameron we ÝB-niň liderleri Britaniýanyň “ýörite statusyny” ýaýbaňlandyrmak arkaly bu ýurdy Ýewropa Bileleşiginiň düzüminde saklamak planyny yglan etdiler.
Iki günläp dowam eden gyzgalaňly gepleşiklerden soň 19-njy fewralda Kameron ylalaşygyň öz saýlaw kampaniýasynda beren wadalaryna gabat gelýändigini we Britaniýanyň immigrasiýany we ýewro giňişligine aralaşmagyny çäklendirmäge mümkinçilik berýändigini aýtdy.
Kameron gelnen ylalaşygy ministrler kabinetiniň garamagyna berip, referendum üçin wagt möhletiniň tiz wagtda bellenjekdigini belledi.


text:
Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putiniň bellemegine görä, Liwiýa meselesi boýunça onuň we prezident Dmitriý Medwedewiň “meňeş garaýyşlary” bar.
Duşenbe güni Putiniň Liwiýa garşy harby operasiýa çagyryşlaryny haçly ýörişler bilen deňeşdirmegini prezident Medwedew ýazgaryp çykyş edipdi.
Premýer-ministr Putiniň aýtmagyna görä, muny diýmek bilen prezident Medwedew Orsýetiň resmi pozisiýasyny beýan edipdir.
"Liwiýada ýüz berýän wakalar boýunça Orsýetiň resmileriniň umumylygy ýa-da agzalalygy barada aýdylanda, Orsýetiň daşary syýasatyny ýurduň prezidenti kesgitleýär. Şeýle-de bärde hiç-hili pikir aýratynlygy bolup bilmez” diýip, Putin nygtady.
Mundan öň, Putiniň metbugat-wekili Dmitriý Peskowyň bellemegine görä, premýer-ministriň BMG-iň rezolýusiýasy boýunça eden bellikleri diňe onuň öz şahsy pikiri bolupdyr.


text:
Pakistanyň tire sebitinde adamsyz uçardan urlan aýry-aýry zarbalarda azyndan 8 jeňçiniň öldürilendigi aýdylýar.
Pakistanyň howpsuzlyk resmileri, atlarynyň aýdylmazlyk şerti astynda, sişenbe güni irden Demirgazyk Waziristanyň Haýder Hel obasynda jeňçileriň bolýan howlusyna urlan howa zarbalarynyň 5 jeňçini öldürip, 4-sini ýaralandygyny tassyk etdiler.
Şondan soň bir sagat geçip-geçmän Hasuhel obasyndaky jeňçi bukusyna hem howadan zarba uruldy. Bu hüjümde üç jeňçi öldürildi. Bu sebit “Talyban” we “Al-kaýda” bilen hyzmatdaşlykdaky jeňçileriň mesgeni hasaplanýar.


text:
17-nji oktýabrda, Pekinde Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň wekilhanasynyň açylyş dabarasy boldy. Onuň edara binasy “SK Tower” işewürlik merkezinde ýerleşdi.
Dabara HHR-yň DIM-niň we Täjirçilik ministrliginiň, Hytaýyň gurluşyk önümlerini öndürijileriniň assosiýasiýasynyň hem-de Hytaý Halkara söwda birleşiginiň wekilleri, HHR-yň käbir welaýatlarynyň we şäherleriniň ýolbaşçylary, Pekinde resmi taýdan bellenen diplomatik wekilhanalaryň wekilleri, hytaýly işewürler hem-de žurnalistler gatnaşdylar. Biziň ýurdumyzdan Türkmenistanyň HHR-daky Adatdan Daşary we Doly ygtyýarly ilçisi we işewür wekiliýetiň agzalary gatnaşdy.
Hytaý Türkmenistanyň iri söwda-ykdysady hyzmatdaşy bolup durýar hem-de ýurdumyzdan alýan harytlarynyň möçberini artdyrmaga taýýardyr. Iki ýurduň telekeçileriniň arasynda özara bähbitli hyzmatdaşlygyň geljegi uly ugurlary, şeýle hem Pekinde açylan Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň wekilhanasynyň maksatlary hem-de wezipeleri barada-da gürrüň edildi.
Wekilhana Türkmenistanyň we HHR-yň işewürleriniň arasynda özara gatnaşyklary işjeňleşdirmäge, tejribe we tehnologiýalary alyşmaga, ýurdumyzda öndürilýän harytlaryň eksportyny artdyrmaga ýardam eder.


text:
Gazagystanyň sudy prezidentiň öňki giýewi Rahat Aliýewe we ýurduň milli howpsuzlyk boýunça öňki ýolbaşçysy Alnur Musaýewe garşy derňewleri başlamaga rekomendasiýa berdi. Olar ýokary wezipeli üç adamy öldürmäge buýruk bermekde güman edilýärler.
Bu çagyryş duşenbe güni Gazagystanyň parlamentiniň apparatynyň öňki ýolbaşçysy Ýeržan Otembaýewiň işine gaýtadan garamak boýunça geçirilen sud diňlenişiginde seslendi.
Duşenbe güni Otembaýew adam öldürmekligi gurnamakda aýyplanyp 13 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi. Suduň ony adam öldürmäge buýruk bermekde aýyplap 20 ýyllyk türme tussaglygyna höküm eden ozalky karary ýatyrylypdy.
Gazagystanyň oppozision lideri Altynberk Sarsenbaiuly we onuň iki partnýory 2006-njy ýylda öldürilipdi. Otembaýewiň işine gaýtadan garamak boýunça sud diňlenişikleriniň şu aýda başlanmagyna gazak resmileriniň Aliýewiň gänäsini görkezýän täze subutnamalaryň tapylmagy barada dekabr aýynda eden beýannamalary sebäp bolupdy. Rahat Aliýew 2007-nji ýyldan bäri Ýewropada ýaşaýar. Musaýewiň nirededigi belli däl.


text:
NASA-nyň kuwwatly Kepler teleskopyny ulanýan alymlar Gün sistemasynyň daşyndan aýlanýan täze planeta tapdylar we ol Ýere çalymdaş diýlip hasaplanylýar.
Alymlaryň 13-nji iýulda yglan etmegine görä, bu planeta Ýerden 60 prosent çemesi uly bolup, Ýeriň Günüň daşyndan aýlanýan aralygyna golaý aralykda Günüň daşyndan aýlanýar.
Kaliforniýadaky SETI institutynyň alymlary bu planetanyň möçberine esaslanyp, onuň daglykdygyny we Ýere çalymdaşdygyny aýdýarlar. Alymlaryň bu planeta baradaky barlag netijeleri basym çap edilmeli.


text:
BMG-niň ýadro gözegçiligi gullugy Eýran ýadro ýaragyny ýasamagyň üstünde işledi we şeýle ýaraga degişli barlaglary alyp bardy hem synag geçirdi diýýär.
Halkara atom energiýasy gullugynyň başlygy Ýukiýa Amano täze hasabat “Eýranyň ýadro partlaýjy serişdesini döretmäge degişli işler bilen meşgul bolandygyny görkezýär” diýdi.
Hasabatda Eýranyň käbir güman edilen ýaşryn ýadro işleriniň parahatçylykly maksatlarynyň bolup biljekdigi, emma “beýlekileriniň ýadro ýaraglaryna mahsusdygy” aýdylýar.
Halkara atom energiýasy gullugynyň hasabaty bu işleriň heniz hem dowam etdirilýän bolmagynyň ahmaldygyny aýdýar.
Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejad bu hasabat çap edilmezinden öň Eýranyň döwlet telewideniýesinde çykyş edip, “Amano diňe amerikan resmileriniň öz eline beren kagyzyny paýlaýar” diýdi.


text:
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow “Demirgazyk Akym 2” gaz geçiriji proýektine bat bermäge ündäp, ony “Ýewropa Bileleşiginde bar bolan gaz infrastrukturany ösdürmek programmasyna gabat gelýändigini aýtdy”.
Lawrow 15-nji awgustda Germaniýanyň daşary işler ministri Frank-Walter Steinmeier bilen duşuşygynyň öňýanynda eden çykyşynda “akyl-paýhasyň syýasatdan üstün çykjakdygyna” ynam bildirdi.
Steinmeier ýewropaly şirketleriň proýekte gyzyklanma bildirýändigini we ähli problemalaryň kompaniýalaryň arasyndaky gepleşiklerde çözülmelidigini belledi.
Şu aýyň başynda Orsýetiň Gazprom kompaniýasy we onuň ýewropaly partnýorlary bileleşik baradaky arzasyny yza çekdiler. Bu çäre dolandyryjylaryň planlaşdyrylan bileleşigiň bäsdeşligi çäklendirip biljekdigi baradaky aladalanmalary sebäpli amala aşyryldy.
“Gazprom”, “Anglo-Dutch group Shell”, “OMV”, “Uniper” we “Wintershall” kompaniýalary Baltiýa deňziniň düýbünden turba çekmek proýektiniň güýjünde galýandygyny 13-nji awgustda aýtdylar.