text:
Adam hukuklaryny goraýjylar Gyrgyzystanyň ilatynyň ynsanperwerlik kömege mätäçdigini aýdyp, ýurduň howpsuzlyk taýdan durnuklylygyny gazanmagyň zerurlygyny nygtaýarlar.
Adam hukuklaryny goraýjy Human Rights Watch guramasy Gyrgyzystana parahatçylygy dörediji halkara güýçleriniň girizilmegine çagyrýar.
Human Rights Watch guramasynyň adatdan daşary ýagdaýlar boýunça bölüminiň işgäri Anna Nistat Oş şäherinden Azatlyk Radiosy bilen telefon arkaly söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi geçiren Gözel Hudaýberdiýewa.
Azatlyk Radiosy: Oş şäherindäki ýagdaý barada gürrüň berseňiz?
Anna Nistat: Häzir ýagdaý, göräýmäge, asuda, ýagny güýçli ok atyşyk ýok. Emma aslyýetinde ýagdaý örän dartgynly. Bu ýerde milleti özbek ýaşaýjylar oturan kwartallaryndan çykman oňmaga mejbur. Ençeme gün bäri özbekleriň oturan ýerlerinden hiç kim çykmaýar, ol ýere hiç kim baryp hem bilenok. Düýpden ýerliksiz bu ýagdaý howpsuzlyk we kanuny goraýjy organlaryň, milisiýanyň şäherde adamlaryň erkin hereketi üçin şert döretmäge ukypsyzlygyny görkezýär.
Azatlyk Radiosy: Howpsuzlyk ýagdaýy durnuklaşdyrmak we raýatlary goramak ugrunda Gyrgyzystanyň kanuny goraýjy organlarynyň wekilleri tarapyndan häzir nähili çärerler görülýär?
Anna Nistat: Men bu soraga jogap beresim gelýär. Ýöne kanuny goraýjy güýçleriň wekilleri göze ilmeýär diýse bolar. Bu olaryň ýagdaýa gözegçilik etmeýänligini ýene bir gezek görkezýär. Birnäçe milisionerlerden we harbylardan ybarat toparlar welaýat administrasiýasynyň öňünde ýerleşýär, birnäçe barlag nokatlar bar. Emma köçelere gözegçilik edilmeýär. Biz bu gün birnäçe hadysalary hasaba aldyk. Öz mähellelerinden çykmaga çalşan birnäçe özbeklere köçelerde hüjüm edildi. Şu gün iki adam urlup-ýenjildi, düýn bir adam okdan ýaralandy. Şu gün bir zenan urlup, zorlandy.
Azatlyk Radiosy: Siziň agzan wakalaryňyzda özbek raýatlaryna kim tarapyndan hüjüm edildi?
Anna Nistat: Gyrgyz ilaty tarapyndan. Hüjüme duçar bolan zenan hüjümçileriň harby eşikli bolanlygyny gürrüň berdi. Olaryň hakykatdanam harbylar bolup-bolmanlygyny ýa-da olaryň harby geýime giren graždan adamlardygyny aýdyp biljek däl. Beýleki wakalarda hem hüjümçileriň şahsyýeti barada takyk bir zat aýtmak kyn. Olaryň ýaş, graždan geýimli we wakalaryň birinde ýaragly adamlar bolanlygyny aýtmak mümkin.
Azatlyk Radiosy: Özbek kwartallaryndan çykman oturan özbekler nädip gün görýärler? Olara ynsanperwer kömegi berilýärmi?
Anna Nistat: Ýok. Hiç hili ynsanperwer kömegi bu ýere gelenok. Özbek serhedine golaý etraplaryň ýaşaýjylaryna Özbegistan tarapyndan bir gezeklik ynsanperwer kömegi berilýär. Emma Oş şäherinde adamlar minimal ätiýaçlygy bilen gün görýärler. Ýagdaý örän agyr. Azyk, suw gelenok, medisina kömegi örän çäkli. Raýonlaryň käbirine Gyzyl Haç Jemgyýeti baryp başlady. Emma hökümet tarapyndan berilýän kömegiň bu ýere ýetirilmeýänligini aýdyp bolar.
Azatlyk Radiosy: Ilata ýardam bermek boýunça halkara guramalary tarapyndan nähili iş alnyp barylýar? Häzirki wagtda Oşda haýsy halkara guramalary işleýär?
Anna Nistat: Bu ýerde Gyzyl Haç Jemgyýeti işleýär. Şondan başga bu taýda hiç hili halkara guramasy ýok. BMG-niň işgärleriniň sözlerinden mälim bolşy ýaly, Gyrgyzystanyň hökümeti olaryň howpsuzlygyny üpjün etmäge taýýar däl. Şeýlelikde BMG-e öz işgärleriniň howpsuzlygy kepillendirilýänçä ýurtda işlemäge taýýar däl. Bu bolsa Gyrgyzystanda ýagdaýyň gözegçilik astynda däldigini ýene bir gezek tassyklaýar.
Azatlyk Radiosy: Human Rights Watch guramasy Gyrgyzystanda nähili iş alyp barýar? Häzirki işiňiz barada gürrüň berseňiz?
Anna Nistat: Biz, adatça edişimiz ýaly, häzir hem soňky hepde-de bolup geçen ýagdaýlar boýunça derňew geçirýäris. Şol sanda ýurduň gyrgyz we özbek raýatlarynyň arasynda bolan çaknyşyklar we şu günki güne çenli dowam edýän wakalar barada maglumat toplaýarys. Adam hukuklarynyň bozulmagyna degişli faktlary hasaba alýarys. Elbetde, bu wakalarda häkimiýetleriň oýnan roly we alyp barýan hereketlerine aýratyn üns berýäris. Bu barada gutarnykly netije çykarardan entek ir, emma gyrgyz häkimiýetleriniň öz raýatlaryny we olaryň emlägini goramaga ukypsyzlyk görkezenligi şübhesiz. Munuň güýç ýetmezçiligi ýa hökümetiň syýasy erk-isleginiň bolmanlygy sebäplidigini aýtmak kyn.
Biz halkara güýçleriniň girizilmegi zerur diýip hasaplaýarys. Gyrgyzystanyň kanuny gorýjy güýçlerine özbek raýatlarynyň ynamy ýok. Käbir özbekler hatda çaknyşyklarda gyrgyzystanyň howpsuzlyk güýçleriniň eli bar diýip, çak edýärler. Şol wakalaryň derňewi hem agyr mesele bolup galýar. Gyrgyzystanyň hökümeti tarapyndan başlanan derňewleriň bitarap boljagyna biz şübheli garaýarys. Sebäbi etniki çaknyşyklary derňeýän toparyň agzalarynyň aglaba böleginiň gyrgyz milletinden bolmagy işiň netijeli boljagyna ynam döredenok. Şol bir wagtda-da şeýle derňewleriň netijeleri taraplaryň arasyndaky ýaraşyga we durnuklylyga tarap ilkinji ädimler bolup hyzmat etmeli.


c: text/html

text:
Sişenbe güni Aşgabatda Eýran Yslam Respublikasynyň Türkmenistandaky medeni günleriniň açylyş dabarasy boldy.
Bu dabara Türkmenistanyň we Eýranyň ýokary derejeli resmileri, şol sanda Eýranyň wise-prezidenti Hamid Begaýi hem gatnaşdy.
Sişenbe güni bu dabaranyň gurnalan ýeri bolan Türkmenistanyň Döwlet çeperçilik akademiýasynyň sergiler zalynda Eýranyň çeperçilik we el hünärleri boýunça sungat işleriniň sergisi-de açyldy.
Mundan daşary, düýn Aşgabatdaky «Watan» kino-konsert merkezinde Eýranyň milli folklor toparlarynyň çykyşlary-da görkezildi.
Eýranyň Türkmenistandaky medeni günleriniň dowamynda eýranly kino režisýorlarynyň filmleriniň hem görkeziljekdigi habar berilýär.
Eýran Yslam Respublikasynyň Türkmenistandaky medeni günleri 11-nji fewrala çenli dowam eder.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukrainanyň goranmak ministri Pawlo Lebedew Kiýewe desant bölümlerini iberendigini habar berdi. Ukrainanyň paýtagtynda polisiýanyň we protestçileriň arasynda adam heläkçilikli çaknyşyklar boldy.
Lebedewyň çarşenbe güni aýtmagyna görä, Dnepropetrowsk şäherinde ýerleşýän desant bölümleri Kiýewe iberilip, harbylar ýaragyň we harby enjamlaryň saklanýan ýerlerini goramaly bolarlar.
Ukrainanyň öňki goranmak ministri Anatolyý Hrytsenko çarşenbe güni özüniň Facebookdaky sahypasynda Dnepropetrowskyň 25-nji desant brigadasynyň 500 harbysynyň Kiýewe iberilendigini ýazdy.
Ukrainanyň goşuny hökümetiň we hökümete garşy çykyş edýän protestçileriň arasynda dowam edýän garşylyga goşulmandy. Ukrainadaky protestler geçen ýylyň noýabr aýynda prezident W.Ýanukowiç Ýewropa Bileleşigi bilen ýakynlaşmak barada ylalaşyga gol çekmekden boýun gaçyransoň başlanypdy.


text:
Orsýetiň paýtagty Moskwada soňky üç ýylyň dowamynda migrantlara garşy dörän iň agyr dartgynlylyklaryň biriniň netijesinde ýaralanan sekiz adam, şol sanda iki polisiýa ofiseri häzire çenli-de keselhanada galýarlar.
Moskwanyň Birýulýowo raýonynda protestçileriň merkezi aziýaly migrantlaryň we kawkazlylaryň işleýän ýeri bolan haryt bazasyna eden hüjümleriniň netijesinde jemi 23 adam, şol sanda sekiz polisiýa ofiseri ýaralanypdy.
Geçen hepdäniň penşenbe güni ors milletli ýigidiň, çaklamalara görä, kawkazly bir adam tarapyndan öldürilmegi bu zorluklaryň başlanmagyna sebäp boldy.
Tutha-tutluk
Netijede hukuk goraýjy edaralar tarapyndan 400-e golaý gozgalaňçy saklanyldy, emma olaryň köpüsi birnäçe sagatdan soň azatlyga goýberildi. Olardan 17 adam soň ýene-de soraga çagyryldy, ikisi tussag astynda galdyryldy.
Moskwanyň polisiýasynyň aýtmagyna görä, duşenbe güni gök satylýan bazada merkezi aziýaly we kawkazly migrantlardan 1 200 adam tussag edilipdir.
Polisiýa bazanyň territoriýasynda duran bir awtoulagda 3 million rubl, ýagny 93 müň dollar möçberinde nagt puluň, üç sany ok ýaragyň, pyçaklaryň we beýsbol oýnalýan bita taýagynyň tapylandygyny habar berdi.
Moskwanyň polisiýasynyň duşenbe güni aýtmagyna görä, hüjümler boýunça jenaýat işi gozgalypdyr.
Öňüni alyş çäreleri
Ýekşenbe güni Orsýetiň içeri işler ministri Wladimir Kolokoltsew bu zorluklar bilen baglylykda ministrligiň ýokary derejeli resmileri bilen duşuşdy. Kolokoltsew kanuny goraýjy häkimiýetlere Moskwanyň gök satylýan bazalarynyň ählisini barlamagy we bikanun migrantlary hem adam öldürilmeginde günäkär jenaýatkärleri gözlemegi tabşyrdy.
Kolokoltsew gök satylýan bazalaryň işgärleriniň Orsýetiň kanunlaryna laýyklykda işläp-işlemeýändigini, olaryň işleýän we ýaşaýan ýerlerini anyklamagy tabşyrdy.
Kolokoltsew bu barlaglaryň tizden-tiz geçirilmegini we şäherde dartgynlylygyň güýçlenmeginiň öňüni almagy tabşyrdy. Kolokoltsew öz görkezmesi boýunça geçiriljek barlaglaryň Moskwadaky dartgynlylygy gowşadyp biljegine umyt baglady.
Orsýetiň Müftüler geňeşiniň ýolbaşçysynyň orunbasary Euşan Abbýasow Moskwanyň ähli milletlerden bolan ýaşlaryny dartgynlylygyň öňüni almaga çagydy.
Gurbanlyk
Şeýle-de Abbýasow ýüze çykan dartgynly wakalaryň Moskwanyň ýüzlerçe müň musulman ýaşaýjylarynyň Gurban baýramyny bellemegine täsir ýetirmejegini aýtdy. Şu ýyl üç günlük musulman baýramçylygy 15-nji oktýabrda başlanýar.
Orsýetli kanun çykaryjy Mihail Starşinow baýramçylyk günlerinde goşmaça howpsuzlyk çäreleriniň görüljekdigini duşenbe güni mälim etdi. Starşinow “Biziň musulman raýatlarymyzyň aglaba köpüsi örän bilimli, aň-düşünjeli we abraýly adamlar” diýdi we sözüniň üstüni ýetirip, “Her bir dini toparyň, ýagny musulmanlaryň, hristianlaryň we ýewreýleriň arasynda-da sandan çykan adamlar bar” diýip belledi.
Şol bir wagtyň özünde-de Moskwada merkezi aziýaly we kawkazly migrantlaryň işleýän haryt bazalarynyň we dükanlaryň köpüsi ýapyklygyna galýar.
Täjigistanyň Moskwadaky ilçihanasy Moskwada ýaşaýan öz raýatlaryna ýagdaý kadalaşýança işe çykmazlygy ündedi.


text:
NATO-nyň Täjigistandaky bazasynyň ýolbaşçylary bilen täjik häkimiýetleri Duşanbedäki restoranda üç fransuz soldaty bilen restoran işgärleriniň arasynda bolan darkaşa kimiň günäkärdigini bilmäge çalyşýar.
Ol esgerler şenbe güni Duşanbedäki Argili restoranyna barypdyr we nahar üçin hasaplaşjak bolanlarynda dawa turupdyr. Täjigistanyň Içeri işler ministrliginiň metbugat sekretary fransuz esgerleriniň iýen naharlarynyň puluny tölemän gitjek bolandygyny aýdýar. Onsoň restoranyň ýolbaşçysy olary saklajak bolýar we urlup, hassahana düşýär.
Fransuz ilçihanasynyň harby attaşesi bu darkaşyň başlanmagynda restoran işgärleri günäkär diýýär.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdogan 15-nji awgustda Hazaryň ýakasyndaky Türkmenbaşy şäherinde täze halkara deňiz portunyň düýbüni tutdy.
Türkmen metbugaty prezident Berdimuhamedowyň bu port Kaspini Kafkaz we Gara deňiz sebiti bilen birleşdirýän täze geoykdysady giňişligi döreder diýen sözlerini ile ýetirdi.
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdogan bolsa, «Biz Beýik ýüpek ýolunyň häzirki zaman gatnaw ýoluny dikeldýäris» diýipdir.
Bu proýekte 2 milliarda golaý amerikan dollarynyň harçlanjagy, ony Ahmet Çalygyň ýolbaşçylygyndaky «GAP Inşaat» kompaniýasynyň gurjagy aýdylýar.
Port 2016-njy ýylda gurlup gutarylmaly.


text:
Täjigistanyň hökümeti 10-njy oktýabrda Duşenbede oppozision ýörişiň bolmagynyň ähtimallygyna hüşgärlik bildirýärkä tutuş ýurt boýunça SMS hyzmaty ýatyryldy.
Döwlet telekommunikasiýa gullugy tekst görnüşinde maglumat ugratmak boýunça SMS hyzmaty bilen bagly dörän problemalara takyklaşdyrylmadyk tehniki kemçilikleriň sebäp bolandygyny Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna aýtdylar. Emma mobil operatorlar SMS hyzmatynyň Döwlet Telekomyň görkezmesi boýunça öçürilendigini aýtdylar.
5-nji oktýabrda Täjigistanda ýüzlerçe websaýtlar, şol sanda Facebook, YouTube we Orsýetde meşhur sosial ulgamlar petiklendi.
Bu ýagdaý gaçgak biznesmen Umarali Kuwatowyň ýolbaşçylygyndaky “Topar 24” atly oppozision hereketiň sosial mediadan peýdalanyp, 10-njy oktýabrda Duşenbede hökümete garşy protest geçirmäge çagyryş edensoň ýüze çykdy.
9-njy oktýabrda Täjigistanyň Baş sudy “Topar 24” guramany ekstremist tapdy we gadagan etdi.


text:
Ýaňy durmuş guran Diana bilen Sardoryň maşgala durmuşynyň ilkinji günlerinde modern gelin we köne däp-dessurlara eýerýän gaýyn ene arasynda dartgynlylyk emele gelýär.
“Sen muny nädip etmelidigini nireden bilýärsiň”, diýip gýyn ene, gelniň çörek bişirişini görüp, soraýar. Gelin “Internetden”, diýip jogap berýär.
Bu dialog “Super kelinçak” ýagny “Super gelin” atly filmi 2008-nji ýylyň sensasiýasyna öwrüpdi. Gelniň “Internetden” diýip, beren jogaby ýylyň dowamynda halk içinde iň ýörgünli sözleriň biri bolupdy.
http://www.youtube.com/watch?v=bAzT9ZT0Ix0
“Super kelinçak” filmi Özbegistanyň kino industriýasynyň dikelmeginiň üstünlikli mysallarynyň biri atlandyryp bolar. Döwrüň arzan bahaly digital tehnologiýalary soňky on ýylyň dowamynda ýüzlerçe filmiň döredilmegine mümkinçilik berdi.
San we hil
Emma 1960-njy ýyllarda meşhurlyk gazanan tanymal özbek aktrisasy Gülçehra Jamilowa häzirki ýagdaýa begenmeýär.
“Erbet gawun çigitden doly bolar”, diýip Jamilowa milli kino industriýanyň ýagdaýyny özbek nakyly bilen häsiýetlendirýär.
Şu günki gün gysga wagtda döredilýän filmler Özbegistanyň kinematografiýasynyň ozalky kino standartlaryndan gaty daşda galýar. 1960-njy ýyllarda sowet senzurasy gowşansoň özbek kinematografiýasynyň “täze tolkuny” üçin ýol açylypdy.
“Bilmedim näme üçin, emma manysyz filmleriň sany köpelýär. Ýakynda alynan filmler professional däl. Men olary görmekden gaça durasym gelýär”, diýip Jamilowa aýdýar.
Ýerli filmleriň ählisi awtoritar ýurduň “Uzbekkino” döwlet agentligi tarapyndan makullanmaly. Bu ýagdaý ýurduň köp režisserlaryny film üçin tema saýlamak işine seresaply çemeleşip, ýeňil mazmunly filmleri döretmäge mejbur edýär.
Bu ýagdaý, Sowet Soýuzynyň dargamagyndan soňky onýyllykda diňe 25 täze filmi döreden ýurduň kino industriýasynyň dargaman galmagyna ýardam beripdi.
Film sungatynyň aýratynlyklary
“Uzbekkino” döwlet agentligine görä, häzirki wagtda ýurtda film alýan 700-e golaý studiýa bar, olar ýylda 50-ä golaý film döredýärler.
28 million ilatly Özbegistan Merkezi Aziýanyň iň uly film bazaryny emele getirýär. Esasan özbek filmlerini görkezýän kinoteatrlar we telekanallar bu filmleri hyrydarlar bilen üpjün edýärler.
Özbegistanyň ýaş režisserlary tarapyndan ulanylýan digital tehnologiýalar, olara birnäçe hepdäniň içinde 30-60 müň dollar pul bilen täze film döretmäge mümkinçilik berýär.
Bu ýagdaý filmleriň hiline degişli diskussiýalaryň döremegine sebäp bolýar.
Ikinji Jahan uruşy barada “Şiwa” atly film döreden özbegistanly meşhur režisser Bahodr Ýuldaşow täze kinostudiýalaryň köp bolmagyny makullaýar, emma olaryň häzirki işiniň üstünlikli boljagyna özüniň ynanmaýandygyny aýdýar.
Merkezi Aziýaly kinokritik, halkara Ýewraziýa kinofestiwalynyň çeper ýolbaşçysy Gülnara Abikeýewa özbek kinosynyň Bolliwood hindi kinosynyň ýoly bilen barýandygyny aýdýar. Emma ol filmleriň sanynyň köp bolmagy bilen olaryň hiliniň-de sanyň yzyndan ýetjegine umyt baglaýar.
Tradision filmleriň tarapdarlary bolsa öňki film mekdebiniň tiz wagtda ýitip gitmeginden howatyrlanýarlar.
Üstünlikler
Ýaňy-ýakynda, sentýabr aýynda özbek režisseri Aýub Şahobiddinowyň “Perizat” atly ýokary hilli filmi, GDA we Baltiýa döwletleriniň “Kinoşok” atly film festiwalynda grandpri baýragyna eýe boldy.
http://www.kinoshock.ru/rus/index.shtml
"Perizat" atly film jadygöýlik ukybyna eýe bolan owadan ýaş zenanyň özbek obasyna baryp, ýaşaýjylaryň durmuşyny düýpli özgertmegi başarandygy barada.


text:
Birleşen Ştatlarda ýerleşýän “The Heritage Foundation” strategiki ylmy-barlag institutynyň we “The Wall Street journal” atly işewürlere niýetlenen gündelik neşiriň 2011-nji ýyl boýunça ykdysady erkinlik indeksi barada bilelikde taýýarlan hasabatynda Türkmenistana berlen bahanyň geçen ýylkydan ýokary bolandygyna garamazdan, Türkmenistan Ukraina, Belarus, Özbegistan, Demirgazyk Koreýa, Eritreýa ýaly ýurtlar bilen bir hatarda düýpden erkin däl döwletleriň sanawyna goşuldy.
Bu hasabat dünýäniň 179 ýurduny öz içine alýar. Onda ýurtdaky ykdysady erkinligi kesgitlemek üçin, 10 dereje boýunça barlag geçirildi.
Bu hasabaty düzmek üçin, ýurtlarda söwda etmegiň şertleri, telekeçilige degişli, inwestisiýa döredilýän mümkinçilikler, zähmet bazarlary, korrupsiýanyň ýagdaýy, maliýe-kredit sistemasynyň işleýşi ýaly meseleler boýunça maglumatlar toplanyp, öwrenilýär.
Hasabatda Türkmenistan bilen bagly berlen maglumatlarda ýurtda ykdysadyýetiň dürli pudaklaryny dolandyrmak üçin ulanylýan usullaryň aç-açan däldigi, raýatlaryň emläk hukugynyň kepillendirilmeýändigi, korrupsiýanyň giňden ýaýrandygy bellenilýär.
Şeýle hem Türkmenistanda işsizlik derejesiniň ýokary bolmagy bilen bir hatarda raýatlaryň zähmet şertleriniň agyrdygy aýdylýar. Ýurtda hususy pudagyň ösmeginiň çäklendirilýändigi bellenilýär.
Şol bir wagtda-da, harytlaryň nyrhyna hökümet tarapyndan gözegçilik edilmegi, kommunal hyzmatlaryň mugt bolmagy hususy pudagyň ösmegini bökdeýär diýlip, hasabatda aýdylýar.


text:
Palestin lideri Mahmud Abbas Holokost mahalynda ýewreý halkyna garşy edilen zat häzirki zaman taryhynda adamzada garşy edilen iň agyr jenaýat diýdi.
Abbas 27-nji aprelde iňlis dilinde eden beýanatynda nasistler zamanynda gyrlan 6 million çemesi ýewreý pidalarynyň maşgalalaryna duýgudaşlyk bildirdi.
Bu beýanat Ysraýylyň Holokost ýatlama gününe başlamazyndan birnäçe sagat öň çap edildi.
Şeýle-de beýanatda Abbas ysraýyl liderlerini häzirki mümkinçiliklerden peýdalanyp, Ysraýyl bilen Palestinanyň bir-biriniň gapdalynda parahat we howpsuz ýaşamagyna esaslanýan iki döwlet syýasatyny goldap, regionda adalatly we hemmetaraplaýyn parahatçylygy ýola goýmaga çagyrdy.
Abbasyň beýanaty Ysraýylyň parahatçylyk gepleşiklerini togtadan wagtynyň yzýanyna gabat gelýär.
Ysraýyl bu gepleşikleri Abbas yslamçy Hamaz hereketi bilen bitewi hökümet gurmak ylalaşygyna gelenden soň togtatdy.


text:
Türkmenistanda mekdebi tamamlan ýaşlar hünär öwrenmek, ýokary bilim almak üçin ýurduň okuw jaýlaryna resminamalaryny tabşyrýarlar.
12-nji iýulda geçen hökümet maslahatynda prezident Berdimuhamedowyň hem tabşyryşy ýaly, ýokary okuw mekdeplerine talyplary kabul etmek işi aç-açanlyk ýagdaýynda, hiç bir ýaramaz hadysa ýol bermän geçirilse, zehinli ýaşlaryň okuwa kabul ediljegine hiç bir şek bolup bilmez.
Emma geçen ýyllaryň tejribeleri, ýurt içinde okuwa girip bilmän, daşary ýurtlara okuwa gidýän ýaşlaryň ýyl-ýyldan köpelmegi Türkmenistanyň ýokary okuw jaýlarynda entek zähmetsöýer, hakyky okajak ýaşlara emeli kynçylyklaryň az döredilmeýändigini tassyklaýar.
Ol kynçylyklar, ilkinji nobatda, öňki prezident döwründe okuw orunlarynyň düýpli azaldylmagy, ýurtda berilýän orta bilimiň derejesiniň görnetin pese gaçmagy, adaty zada öwrülen paranyň möçberiniň ýyl-ýyldan köpelmegi bilen bagly.
Bilimdäki para-peşgeşiň, okalman, tanyş-bilişlik ýa başga ýollar bilen alnan diplomyň soňky gün tutuş jemgyýete nähili uly problema bolup gaýdyp gelýändigini ýanjap oturmak artykmaç bolsa gerek.
Eýsem zehinli ýaşlaryň, ýurduň geljekki liderleriniň öňüne böwet bolýan, ýalta, soňky gün özi hem eli egrilik etjek ýaşlara giň ýol açýan para, tanyşparazlyk, garyndaşparazlyk böwedini nädip böwüsmeli?
Bu meselede nähili dünýä tejribeleri bar olar nähili edilip häzirki Türkmenistanda ornaşdyrylyp bilner?
Bu tejribeleriň alynmagyna we özleşdrilmegine kimler, nämeler päsgel berýär?
Azatlyk Radiosy nobatdaky «Tegelek stol» söhbetdeşligini şu meselä bagyşlaýar.
Eger bu ugurda pikir-bellikleriňiz, aýtjak möhüm zatlaryňyz bolsa, söhbete goşulyň, ýazyň, telefon ediň.
Pikirleriňize garaşýarys!


text:
Penşenbe güni Aşgabatda onlaýn mediasy boýunça açylan regional konferensiýada eden çykyşynda ÝHHG-niň media azatlygy boýunça ýörite wekili Dunýa Miýatowiç bu gurama agza ýurtlara internet azatlygy bilen bagly ýörite çagyryş etdi.
Hususan-da, ol ÝHHG agza ýurtlary internetiň raýatlara elýeterliliginiň öňüne böwet döretmezlige çagyrdy.
Bu konferensiýanyň öňýany Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda Dunýa Miýatowiç Türkmenistanyň hökümeti bilen gepleşikde ýurduň hökümetini internet baradaky bilimleri hem-de onuň raýatlar üçin elýeterliligini ösdürmeklige çagyrandygyny aýtdy.
ÝHHG-niň press-relizinde Aşgabatda geçýän bu konferensiýa raýat jemgyýetiniň wekilleriniň-de gatnaşyp biljekdikleriniň aýdylandygyna garamazdan, penşenbe güni aşgabatly publisist ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bu konferensiýa goýberilmedi.
ÝHHG-niň wekili Dunýa Miýatowiç özüniň bu ýagdaýdan habarynyň ýokdugyny aýtdy.


text:
Beýik Britaniýanyň korolewasynyň ortanjy ogly şazada Endrýunyň öňki aýaly Sara Fergýuson ötünç sorap çykyş etdi. Oňa bir wideoýazgynyň görkezilmegi sebäp boldy.
Sara Fergýuson ýazgyda bir biznesmene telekeçilik problemalaryny çözmek hem öňki adamysy bilen duşurmak üçin 500 müň funt sterling tölemegi teklip edýär.
Biznesmen bolup “News of the World” neşiriniň jurnalisti çykyş edýär.
Şazada Endrýu Britaniýanyň söwda meseleleri boýunça resmi wekilidir.
Ýalan biznesmen bilen öňki aýalynyň duşuşygy barasynda hiç zat bilmeýändigini şazada Endrýu aýtdy.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow geçen annada bolan hökümet maslahatynda eden çykyşynda Türkmenistanda işleýän türk kompaniýalarynyň bitiren işleri üçin tölegiň öz wagtynda hem yzygiderli edilip gelnendigini aýtdy.
Türkiýede çykýan "Hürriýet" gazeti Türkmenistanda işleýän türk firmalarynyň bir bölegine tamamlanan proýektler üçin 1 milliard dollar töwereginde iş hakynyň tölenmeýändigini ýazýar.
Türkmenistanda işleýän türk gurluşyk firmalarynyň üçüsi: "Içkale Inşaat Ltd", "Kylyç Inşaat Ithalat Ihrajat Sanaýi we Tijarat Anonim" we "Adem Dogan" kompaniýalary Türkmenistanyň üstünden şikaýat edip, Bütindünýä Bankynyň ýanyndaky sermaýa dawalaryny çözýän halkara merkezine ýüz tutupdylar.
Türk metbugatynyň ýazmagyna görä, Türkiýäniň prezidenti Abdylla Gül bilen Döwlet ministri Zafer Çaglaýanyň golaýda Türkmenistana eden bir günlük sapary hem 25 çemesi türk kompaniýasynyň Türkmenistandan almaly diýilýän algysy bilen bagly.
Ret edilýär
Türkmen lideri anna güni geçiren hökümet maslahatynda bu sapar barada söz açyp, onuň “iki ýurduň arasyndaky doganlyk gatnaşyklary ösdürmekde möhüm ähmiýetli we bähbitli sapar bolandygyny” aýtdy.
Berdimuhamedowyň tassyklamagyna görä, Türkmenistanda 600 çemesi türk firmasy işleýär we olar 24 milliard dollarlyk şertnama esasynda iş alyp barýar. Diňe geçen ýylyň özünde türk firmalary bilen 4,5 milliard dollarlyk şertnama gol çekildi.
Bu sanlardan çen tutulsa, Türkmenistan, türkmen lideriniň aýdyşy ýaly, Türkiýä global ykdysady krizisi ýeňip geçmekde, dogrudanam, az kömek etmändir. Şundan ugur alynsa, Türkmenistanyň edilen işler üçin töleg etmek mümkinçiligine şübhe bildirmäge esas ýok.
Emma türkmen-türk töleg dawasynyň sebäbini resmi Aşgabadyň Orsýete satýan gazynyň azalmagy, netijede töleg ukybynyň pese gaçan bolmagynyň ahmaldygy bilen baglajak bolýanlar hem bar. Ýöne bu ýerde başga meseleleriň hem bolmagynyň mümkindigi çak edilýär.
Dawanyň köki nirede?
Türkmenistanyň bosgunlykdaky “Respublika” partiýasynyň lideri we ozal Türkiýede ilçi bolup işlän Nurmuhammet Hanamow türk tarapynyň 2002-nji ýylda tölenmedik pul sebäpli türkmen uçaryny saklaýşyny we beýleki birnäçe dawany ýatlap, bu ikaradaky dawanyň asla täzelik däldigini, sebäbi bu ýerde belli bir düzgüniň, ýeterlik kepilligiň ýokdugyny aýdýar. Onuň pikiriçe, Orsýete satylýan gazyň kemelmeginiň Aşgabadyň töleg ukybyna uly zarba uran bolmagy gaty mümkin.
Türkiýäniň Ýewraziýa Strategiki barlaglar merkeziniň baş kordinatory, doktor Mehmet Seýfetdin Erol Aşgabadyň bolmagy mümkin maliýe kynçylyklarynyň diňe Orsýete satylýan gazyň azalmagy bilen däl, eýsem Pekin bilen aradaky kynçylyklar bilen hem bagly bolmagynyň mümkindigini çaklaýar.
“Soňky aýlarda bize gelip gowşan maglumatlara görä, Türkmenistan bilen Hytaýyň arasyndaky tebigy gaz söwdasynda birnäçe mesele döräpdir” diýip, Erol aýdýar.
Türkmenistanyň bosgunlykdaky "Respublika" partiýasynyň lideri Hanamowyň pikirine görä, türk-türkmen töleg dawasynyň kökleri Saparmyrat Nyýazowyň prezident bolan döwründe türk firmalary bilen gurlan iş praktikasyndan gaýdýar.
“Men ilçi bolup işläp ýören döwrümde hem şular ýaly ýagdaýlara gabat gelipdim” diýip, ozalky ilçi aýdýar. Onuň tassyklamagyna görä, türk kompaniýalary bilen baglaşyljak şertnamalar öňünden ilik-düwme edilenden soň, olara prezidentiň rugsat bermeginde, gol çekilýär we türk firmalary perzidentiň goluny özleri üçin ýeterlik kepillik hasaplaýarlar.
Meselede korrupsiýada bolup bilermi?
Emma şol bir wagtda-da Türkmenistanda daşary ýurt kompaniýalary bilen baglaşylýan şertnamalar babatda ýeterlik açyklyk ýok. Bu bolsa öz gezeginde korrupsiýa, soňy bilenem oňşuksyzlyga, sud dawalaryna sebäp bolýar.
Hanamowyň pikirine görä, Türkmenistanda 60 çemesi has degerli türk kompaniýasynyň däl-de, 600 çemesi ownukly-irili türk firmasynyň işlemeginiň özi hem korrupsiýadan habar berýär. “Bu ýerde korrupsiýa uly rol oýnaýar. Näme üçin diýseňiz, näme üçin şu şirketleriň sany kän?” diýip, Hanamow soraýar.
Türk metbugaty prezident Abdylla Gül bilen Türkmenistana sapar eden döwlet ministri Zafer Çaglaýanyň türkmen ministrleriniň birnäçesi, şol sanda ýurtdaky gurluşyklara jogap berýän ministr Derýageldi Orazow bilen duşuşandygyny ýazýar.
Azatlyk Radiosynyň resmi Aşgabatdan bu duşuşyklarda edilen gürrüň barada maglumat almak synanyşygy netije bermedi.


text:
Orsýetde Perm şäheriniň sudy “Pussy Riot” pank toparynyň tussaglykdaky agzasy Mariýa Alýohinanyň möhletinden ir boşatmak baradaky arzasyny ýatyrdy.
Alýohina bu baradaky haýyşy çarşenbe güni etdi.
Maglumatlarda suduň näme sebäpden Alýohinanyň haýyşyny ret edendigi barada düşündiriş berilmeýär.
Alýohina, şeýle-de “Pussy Riot” toparynyň beýleki iki wekili, Moskwanyň ybadathanalarynyň birinde Putine garşy ýerine ýetiren kinaýaly aýdymyndan soň, 2012-nji ýylyň fewralynda türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Alýohina tussaglykdan ir boşadylmagyny sorap, maý aýynda hem haýyş bilen ýüz tutupdy.
Tussaglykdaky “Pussy Riot” toparynyň bir agzasy Ýekaterina Samusewiç azatlyga goýberilip, synag astyna alyndy.
Toparyň beýleki agzasy Nadežda Tolokonnikowa häzir hem türmede saklanylýar.
Alýohina we Tolokonnikowa çykarylan iki ýyl türme tussaglygy baradaky höküm, Günbatar hökümetleri we adam hukuklaryny goraýjy toparlar tarapyndan ýazgarylypdy.


text:
Bütindünýä saglyk guramasy 150 sany saglyk ekspertiniň Braziliýadaky zika wirusy sebäpli Rio tomusky olimpiadasyny soňa goýmak ýa başga ýere geçirmek baradaky çagyryşyny ret etdi.
BMG-niň saglyk guramasynyň 28-nji maýdaky beýanatynda 2016-njy ýylyň 5-nji awgustyndan 21-nji awgustyna çenli geçýän oýunlaryň soňa goýulmagy ýa-da ýatyrylmagy üçin «jemgyýetçilik saglygy boýunça esasyň ýokdugy» aýdylýar.
Fewral aýynda amerika ýurtlarynda zika wirusynyň ýaýramagyny global adatdan daşary ýagdaý diýip yglan eden saglyk guramasy olimpia oýunlarynyň ýeriniň üýtgedilmegi bu wirusyň ýaýrap-ýaýramazlygynda düýpli bir tapawut döretmez diýdi.


text:
Düýn Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Täjigistana edýän iki günlük saparynyň barşynda ýurdun prezidenti Emomali Rahmon bilen gepleşik geçirdi.
Şol gepleşikleriň yzy bilenem hökümetara ylalaşyklaryna gol çekişlik dabarasy boldy. Hususan-da, bu gol çekilen dokumentleriň hatarynda aragatnaşyk we informatizasiýa, şeýle hem standartlaşdyryş, metrologiýa, sertifikasiýa we akkreditasiýa meselelerindäki hyzmatdaşlyklar barada-da ylalaşyklar boldy.
Mundan daşary, Türkmenistan bilen Täjigistanyň Daşary işler ministrlikleriniň 2010-2011-nji ýyllar boýunça hyzmatdaşlyklary barada ýörite ylalaşyga we käbir beýleki ylalaşyklara gol çekildi.
Düýnki gepleşikleriň barşynda prezident Berdimuhamedow Täjigistanyň prezidentini özüne amatly wagty Türkmenistana sapar etmeklige çagyrdy.


text:
Eýranyň ýygyndysynyň goragçysy Wuriýa Gafuri Dünýä çempionaty — 2018-iň Türkmenistan bilen boljak duşuşygyna gatnaşyp bilmez.
Tehran Times neşiriniň habaryna görä, 28 ýaşly W.Gafuri Ýaponiýa garşy 13-nji oktýabrda Tähranda geçirilen ýoldaşlyk duşuşygynda şikes aldy.
Eýranyň we Türkmenistanyň ýygyndylarynyň arasyndaky duşuşyk 12-nji noýabrda Tähranyň “Azady” stadionynda geçiriler.
Toparlaryň ikisi hem Aziýanyň “D” saýlama toparçasynda çykyş edýär. Bu toparçada 11 utuk bilen Omanyň ýygyndysy öňde barýar. Ondan bir oýun az geçiren eýranly futbolçylaryň 8 utugy bar we bu topar ikinji orunda barýar. 7 utuk toplan Türkmenistanyň ýygyndysy ýaryş tertibinde üçünji ýeri eýeleýär.
Şu ýaryşda bu toparlaryň arasyndaky ilkinji duşuşyk 16-njy iýunda Daşoguzda bolup geçdi we 1:1 hasabynda tamamlandy.


text:
Italýan harby kompaniýasy “Finmeccanica” Türkmenistanyň hökümetine “AgustaWestland AW101” we “AW139” kysymly döwrebap dikuçarlary satdy. Bu habary kompaniýa 4-nji noýabrda yglan etdi diýip, “Army Times Publishing” kompaniýasynyň harby neşiri ýazýar
.
Dikuçar söwdasy kompaniýanyň maliýe ýolbaşçysy Alessandro Pansa bilen analitikleriň arasynda geçirilen telekonferensiýada mälim edildi. Maglumatlara görä, şu ýylyň üçünji çärýeginde Türkmenistan VIP graždan awiasiýasy üçin niýetlenen “AgustaWestland AW101” dikuçarlarynyň iki sanysyny, şeýle hem “AW139” kysymly dikuçarlaryň bäş sanysyny satyn alypdyr.“AgustaWestland AW101”
dikuçarlary hem harby güýçler, hem graždan awiasiýasy üçin öndürilýär. VIP graždan "AW101" dikuçarlary tehnologiýanyň iň soňky gazananlaryny özünde jemleýär we howpsuzlyk üçin ygtybarly hasaplanýar. Titremäni peseldiji tehnologiýa oturdylan bu dikuçarlar resmi ulag hökmünde-de, tebigy betbagtçylyklardan halas ediş we gözleg çäreleri üçin-de ulanylyp bilinýär.“AgustaWestland AW139”
goşa turbinaly dikuçarlaryň täze görnüşi bolup, ol bir gezekde 15 ýolagçyny sagatda 310 kilometr tizlikde äkidip bilýär. Şeýle hem bu dikuçarlaryň gyzgyn howa şertlerinde we ýokary belentlikde kösenmän uçup bilýändigi aýratyn bellenýär. “AW139” kysymly dikuçarlar VIP gatnawlary, adatdan daşary tiz kömek çäreleri, ýangyn söndürmek operasiýalary we harby gatnawlar üçin ulanylýar.
Geçen ýylyň noýabr aýynda, Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Italiýa sapar eden wagty bu dikuçarlary öndürýän “Finmeccanica” kompaniýasynyň başlygy Piýerfransesko Guarguaglini iki ýurduň arasyndaky söwda gatnaşyklary boýunça geçirilen foruma gatnaşypdy. Şol duşuşykda ol türkmen prezidenti bilen ikiçäk gepleşik geçiripdi.“Finmeccanica” kompaniýasy
1948-nji ýylda italýan hökümetine degişli Senagaty gaýtadan dikeldiş institutynyň (IRI) firmasy hökmünde döredildi. Bu kompaniýa öň ençeme ýyllap Italiýanyň meşhur “Alfa Romeo”, “Aeritalia” and “Ansaldo” kärhanalaryna hem eýeçilik edipdi. Häzir dünýäniň 100-den gowrak ýurdunda iş alyp barýan bu kompaniýada italýan hökümetiniň 30%-lik paýy bar.
Şu ýylyň maý aýynda Türkmenistan ýolagçylary gatnatmak we oba hojalygynda ulanmak maksady bilen iki sany MI-17-1V kysymly dikuçarlary hem satyn alypdy. Şol iki dikuçar Türkmenistanyň prezidentiniň gol çeken kararyna laýyklykda, Russiýa Federasiýasynyň «Казанский вертолетный завод»
awiagurluşyk kärhanasyndan satyn alyndy.
MI-17-1V kysymly dikuçarlar daglyk hem çöllük ýerlerde aňsatlyk bilen gonmaga ukyply hasaplanylýar. Dünýäniň 80-den gowrak döwletlerinde ekspluatasiýa edilýän dikuçaryň bu kysymy birbada 14 ýolagçyny gatnatmaga niýetlenilendir. 6 müň metr belentlikde uçup bilýän bu dikuçaryň uçuş menzili 600 kilometrdir, tizligi bolsa sagatda 230 kilometrdir.


text:
Şenbe güni Yragyň häkimiýetleri ýurduň demirgazygyndaky lagerde ýaşaýan eýranly oppozision Halk mujaheddinleri guramasynyň bosgunlaryndan 400-sini Bagdadyň aeroportunyň golaýyndaky tranzit lagerine geçirdiler.
Yragyň häkimiýetleriniň bu ädimini Eýranyň oppozision Halk mujaheddinleri guramasynyň wekilleri oňyn ädim hökmünde kabul etdiler.
Ýakynda Yragyň hökümeti Birleşen Milletler Guramasy bilen geçiren ýörite gepleşikleriniň yzy bilen, Eýranyň Halk mujaheddinleri guramasynyň bosgunlaryny daşary ýurtlara ugratmak üçin Bagdadyň aeroportunyň golaýynda wagtlaýyn tranzit lagerini döretdi.
Indi daşary ýurtlara ugradyljak eýranly bosgunlar şol tranzit lagerlerine ugradylar. 1980-88-nji ýyllaryň eýran-yrak urşundan bäri Eýranyň oppozision bosgunlarynyň müňlerçesi Yragyň demiragzygyndaky “Aşraf” bosgunlar lagerinde ýaşaýarlar.


text:
Waşingtonda Harby deňiz ýolbaşçylygynyň edarasynda hüjüm edip, polisiýa bilen ok atyşygynda öldürilen adamyň harby deňiz güýçleriniň öňki gullukçysy bolandygy anyklandy. 34 ýaşly Aaron Aleksis duşenbe güni 12 adamy atyp öldürdi we ýene 8 adamy ýaralady.
Onuň hüjüm etmeginiň sebäpleri barada entek habar berilmeýär. Başda polisiýa bu hüjüme ýene iki adamyň gatnaşandygyny habar beripdi, emma soň Aleksisiň ýekelikde hereket edendigini tassyklady. Aleksisyň öň Waşingtonyň Harby deňiz edarasynda işländigi barada habar berilýär. Federal derňew býurosy Aleksisiň bu edara girmek üçin entek möhleti gutarmadyk rugsatnamasyndan peýdalanandygyny aýtdy.
Prezident Barak Obama telewideniýede eden çykyşynda “adamlaryň köpçülikleýin atylyp öldürilmegi bilen bagly ýene bir wakanyň” ýüze çykmagyna gynanç bildirdi. Ol ok atyşykda heläk bolanlaryň hatyrasyna federal binalarynda anna güni baýdaklary aşak düşürmegi tabşyrdy.


text:
Türkmenistan garaşsyzlygynyň 23-nji ýyllygyny uly şowhun bilen belleýär. Bu baýramçylyk mynasybetli düýn paýtagtyň “Aşgabat” stadionynda teatrlaşdyrylan aýdym-sazly baýramçylyk dabarasy geçdi. Şu gün bolsa paýtagtyň baş meýdançasynda harby parad boldy.
Eýýäm 23 ýyl bäri bellenýän bu baýramçylyk, adatça, köp adamly köpçülikleýin çäreler bilen garşylanýar. Bu baýramçylyk mynasybetli dürli köpçülikleýin çäreler ýurtda bir aý öňünden geçirilip başlanýar. Döwlet edara-kärhanalarynda garaşsyzlyk baýramy mynasybetli maslahatlar, sazly-edebi duşuşyklar gurnalýar.
Paýtagtyň “Aşgabat” stadionyndaky düýnki teatrlaşdyrylan aýdym-sazly baýramçylyk dabarasy bolsa bu baýramçylyk mynasybetli geçirilýän çärelerden derejesi we möçberi boýunça esasylaryň biri hasaplanýar. Prezidenti mahabatlanydyrylyp “Arkadaga şöhrat” diýen şygar astynda geçen bu döwlet derejesindäki dabarada paýtagtyň, welaýatlaryň aýdym-saz we tans toparlary çykyş etdiler.
Şeýle-de bu dabarada döwlet edara-kärhanalarynyň işgärleri, ýokary okuw jaýlarynyň studentleri we mekdep okuwçylary hem çykyş etdiler. Umumy sany takmynan 3 müňe golaý gatnaşyjylardan ybarat bu dabarada çykyş edenler bir aýdan hem köp wagt öňünden öz çykyşlaryna taýýarlyk görüp başlapdylar. “Marşirowka” adyny alan bu taýýarlyk çärelerine olar her gün diýen ýaly gatnaýardylar.
Ýekşenbe güni geçirilen çärede 10 müň adama niýetlenen “Aşgabat” stadionynyň tribunalary tomaşyçylardan doludy. Olaryň käbirleri dabara başlamanka, stadiona gelýärkäler, ýolda ýagşa ezilipdiler. Sagat 18.00-da başlamaly bu çärä gelen mejbury tomaşaçylaryň käbirlerine sagat 14.00-da, käbirlerine bolsa sagat 15.00-da gelmeli diýlip buýruk berlipdir. Olar 3-4 sagatlap +3, +4 töweregi çigrek howada çäräniň başlamagyna garaşmaly bolupdyrlar.
Şol bir wagtda bu tribunalardaky döwlet edaralarynyň işgärlerini, talypdyr okuwçy ýaşlary ýörite bellige alyp ýören adamlary hem görmek bolýardy. Olary bu dabara iberen guramanyň ýörite işgärleri, elindäki sanaw boýunça, bu “tomaşaçylaryň” stadiona gelip-gelmändigini bellige alýardylar.
“Tomaşaçylaryň” ýolbaşçylary öz tomaşaçylaryny diňe bir bellige alman, eýsem olaryň dabara mahaly özlerini nähili alyp barmalydyklaryna hem gözegçilik edýärdiler. Olar kime baýdajyklaryň we baýdaklaryň berilmelidigini, haçan olary galgatmalydygyny aýdýardylar.
Çäräniň başynda onuň režissýory hem dabara gatnaşyjylara we oňa tomaşa edýänlere gödek görnüşde görkezmeleri berýärdi.
Bu dabaranyň tamamalanmagy bilen oňa tomaşa etmäge gelenleriň “başdan geçirmeleri” tamamlanmady. Olar bu ýerden gaýtmak üçin awtobusa münmäge ep-esli wagt garaşmaly boldular. Käbirleri bolsa awtobusa garaşman, 1-2 kilometr ýöräp, Bitaraplyk prospektinden taksi tutjak bolýardylar.
Düýnki “Aşgabat” stadionyndaky ýaly mejbury dabara we mejbury tomaşaçylyk şu gün irdenki geçen harby paradda hem dowam etdi. Şu gün irden howanyň temperaturasy +5 gradusa hem ýetmeýärdi, howa çigrekdi. Howanyň sowukdygyna garamazdan, iki sagat dowam eden bu dabara hem döwlet edara kärhanalarynyň işgärleri, ýokary okuw jaýlarynyň studentleri we mekdep okuwçylary gatanaşdyryldy.
Mundan başga-da, şu günki harby parad sebäpli paýtagtyň käbir köçeleri hem beklendi. Eýýäm düýn gije polisiýanyň ýol gözegçülik gullugynyň awtoulagy aýlanyp, S.Türkmenbaşy prospektiniň ugrundaky ýaşaýyş jaýlarynyň golaýynda goýlan awtoulaglaryň köçeden has daşrakda goýulmagyny talap edip, awtoulag eýelerine duýduryş berýärdi.
Garaşsyzlyk baýramy mynasybetli köpçülikleýin baýramçylyk dabaralary şu gije konsert we feýerwerk bilen dowam eder. Ertir bolsa Gökderedäki halkara atçylyk toplumynda baýramçylyk atçapyşygy geçiriler. Mundan başga-da welaýat merkezlerinde hem baýramçylyk çäreleri geçirilýär.
Türkmenistan 1991-nji ýylyň 27-nji oktýabrynda garaşsyzlygyny yglan edensoň, garaşsyzlyk baýramy ýurduň esasy baýramlarynyň biri hökmünde bellenilip geçilýär. 27-nji we 28-nji oktýabr günleri bolsa baýramçylyk dynç günleri diýlip yglan edildi.


text:
Ukrain harbysy gündogar Ukrainadaky Russiýa tarapdar pitneçileriň hatarynda söweşýän iki rus esgeriniň ele salnandygyny öňe sürýär.
Ukrainanyň Baş ştabynyň metbugat wekili Wladislaw Seleznýowyň (Vladislav Seleznev) 18-nji maýda beren maglumatyna görä, gürrüňi gidýän iki adam Ukrainanyň Howpsuzlyk gulluklary tarapyndan soraga çekilip, paýtagt Kiýewe getirilýär.
Ukrain harbysynyň aýtmagyna görä, iki rus esgeri uruş liniýasynyň golaýyndaky Sçastiýa şäherçesindäki türmä alnyp gidilipdir.
Köpçülige ýaýradylan wideoda esgerleriň biri diýlip aýdylýan bir adam özüniň Russiýanyň ýörite güýçleriniň agzasydygyny belleýär. Russiýa gündogar Ukrainadaky pitneçilere ýardam bermek maksady bilen öz harby güýçlerini Ukraina ugratmaýandygyny aýdýar. Şol bir wagtyň özünde Moskwa gündogar Ukrainanyň Luhanks we Donetsk regionlaryndaky separatistleriň hatarynda asly rus milletli ençeme adamyň söweşýändigini tassyklaýar.


text:
Orsýetiň Rostow regionynyň sudy ukrainaly pilot Nadýa Sawçenkony 2014-nji ýylda gündogar Ukrainada iki orsýetli žurnalistiň ölümine sebäp bolmakda günäli tapdy.
Donetskyň şäher sudunyň sudýasy 21-nji martda okap başlan kararynda Sawçenkonyň öz hereketlerinde “syýasy ýigrenje” esaslanandygyny aýtdy, diýip Orsýetiň täzelikler agentlikleri habar berdiler.
Prokurorlar Sawçenkonyň 23 ýyllyk türme tussaglygyna höküm edilmegini islediler.
Sawçenkonyň işi Ukrainada we beýleki ýurtlarda gahar-gazap döretdi. Tankytçylar Kremli Sawçenkonyň suduny göz üçin geçirmekde aýypladylar.
Nadežda Sawçenko sud diňlenişigi 2015-nji ýylyň sentýabr aýynda başlanaly bäri öz garşylygyny mälim edip gelýär. Ol öz tussaglygyna protest hökmünde açlyk yglan etdi.
Sawçenko 2014-nji ýylyň iýun aýynda gündogar Ukrainada orsýetçi separatistlere garşy söweşen wagtynda özüniň ogurlanyp Orsýete äkidilendigini aýdýar.


text:
Russiýanyň derňewçileri rus tussaghanasynda saklanylýan Ukrainanyň howa güýçlerine degişli pilot Nadiýa Sawçenkonyň psihiatrik barlagdan geçmegi üçin Moskwadaky keselhana ýerleşdirilendigini habar berýärler.
Russiýanyň Derňew komitetiniň metbugat wekili Wladimir Markin özüniň 13-nji oktýabrda beren maglumatynda Russiýanyň kanunçylygyna laýyklykda, agyr jenaýatlar bilen aýyplanýan we ýowuz jezalar bilen ýüzbe-ýüz bolup biljek tussaglaryň psihiatrik barlagdan geçmegi standart düzgün hasaplanylýar diýdi.
Sawçenko iki rus žurnalistiniň öldürilmegine gatnaşanlykda aýyplanýar. Gürrüňi gidýän žurnalistler gündogar Ukrainada hökümet güýçleri bilen orsparaz separatistleriň arasyndaky konflikt barada habar taýýarlaýan mahaly öldürilipdiler.
Sawçenko özüne garşy ýöňkelýän aýyplamalary ret edýär.
Ukrain pilotynyň aklawçysy Mark Feýgin psihiatrik barlaglara garşy öz müşderisiniň protest bildirendigini aýtdy.
Sawçenko iýun aýynda tussag edilipdi. Kiýew onuň azatlyga goýberilmegini talap edýär.


text:
Russiýanyň parlamentiniň ýokary öýi Rus armiýasynyň Ukraina goşulyşmagyna rugsat berýän ygtyýarlygyny yzyna çekmek baradaky rezolýusiýany goldap ses berdi.
Gürrüňi gidýän rezolýusiýany yzyna çekmek baradaky taslamany 25-nji iýunda Russiýanyň Federasiýa geňeşiniň senatorlarynyň 153-si goldady, biri hem garşy çykdy. Mart aýynda kabul edilen bu rezolýusiýa, eger-de zerur bolsa, Russiýa öz harby güýçlerini Ukrainada ulanmaga ygtyýar berýärdi.
24-nji iýunda Putin Awstriýada resmiler bilen gepleşikleri geçirmäge gitmezden öň, gürrüňi edilýän rezolýusiýa barada resminamany çykarmagy geňeşden haýyş edendigini yglan edipdi. Russiýanyň Federasiýa geňeşiniň senatorlary tarapyndan geçirilen ses berlişigiň netijesi derhal güýje girer.
24-nji iýunda Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko ýurtdaky krizisi çözmek üçin Russiýa tarapyndan “ädilen ilkinji amaly ädim” diýip, Putiniň bu hereketini gowy garşylady.


text:
Ukraina ýurduň gündogaryndaky gatnaw awtobusyna edilen raketa hüjüminde pida bolanlaryň hatyrasyna 15-nji ýanwarda ýas yglan etdi.
13-nji ýanwarda Wolnowaha şäherçesiniň golaýynda edilen raketa hüjüminde 12 adam wepat boldy. Bu soňky aýlarda gündogar Ukrainada amala aşyrylan iň ýowuz hüjümdir.
Kiýew bu hüjümi amala aşyrmakda orsparaz separatistleri aýyplady. Gündogar Ukrainadaky separatistleriň liderleri bu aýyplamalary ret edýär.
14-nji ýanwarda Ukrainanyň premýer-ministri Arseniý Ýatsenýuk halkara jemgyýetine orsparaz separatistleri “terrorçy guramalar” diýip atlandyrmaga etmäge çagyryş etdi.


text:
Germaniýa şu ýyl başpena sorap ýurda 1.5 million adamyň barmagyna garaşýar. Ozalky çaklamalar 800 müň we 1 million adam aralygynda diýlip kesgitlenýärdi.
“Bild” neşri bu sanlary hökümetiň gizlin maglumatlaryna salgylanyp, 5-nji oktýabrda çap etdi.
Siriýadan, Yrakdan, Owganystandan we käbir Afrika ýurtlaryndan Ýewropa barýan ýüzlerçe müň bosgunyň we migrantyň aglaba bölegi Germaniýa aşmaga çalyşýar.
“Bild” neşri Germaniýanyň häkimiýetleriniň “üpjünçiligiň ýetmezçiliginden howatyrlanýandygyny” we täze gelýänleri zerur zatlar we arassaçylyk şertler bilen üpjün etmekde eýýäm häzir kynçylyk çekýändigini belleýär.
Kansler Angela Merkel Germaniýanyň başpena soraýanlara kömek bermek boýunça borjuny berjaý etmegi gowşatmajakdygyny aýtdy.


text:
Paýtagtymyzyň Sergi köşgünde «Beýik Galkynyşlar zamanasynda saglygy goraýyş ulgamynda ýetilen sepgitler» atly halkara sergi we ylmy-amaly maslahat öz işine başlady. Forumy Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi ýurdumyzyň Söwda-senagat edarasy bilen bilelikde gurady. Oňa gatnaşmak üçin Aşgabada farmasewtika önümlerini we lukmançylyk enjamlaryny öndüriji kompaniýalaryň 139-synyň wekilleri geldiler. Foruma lukmançylygyň dürli ulgamlaryndaky öňdebaryjy hünärmenler, Ýewropadan, Aziýadan, Afrikadan we Amerikadan 30-dan gowrak ýurtdan hünärmenler gatnaşdylar.
«Saglyk» döwlet maksatnamasynyň kabul edilmeginiň 14 ýyllygyna we şu gün ýurdumyzda ilkinji gezek bellenilýän Saglygy goraýyş we derman senagaty işgärleriniň güni mynasybetli geçirilýän halkara forumyň açylyş dabarasyna Türkmenistanyň hökümetiniň agzalary, Mejlisiň, ministrlikleriň, pudak edaralarynyň ýolbaşçylary, ýurdumyzda işleýän diplomatik missiýalaryň we halkara guramalaryň baştutanlary gatnaşdylar. Foruma gatnaşýanlaryň arasynda lukmançylyk we ylmy jemgyýetçiliginiň wekilleri hem bar.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow forumy guraýjylara we oňa gatnaşyjylara Gutlag iberdi. Döwlet Baştutany özüniň Gutlagynda: «Ynsan üçin saglykdan uly baýlyk ýokdur. Ata-babalarymyz «Baýlygyň sakasy — saglyk», «Jan saglygy — tapylgysyz baýlyk» diýip ýöne ýere aýtmandyr. Hut şonuň üçin ýurdumyzyň iň gymmatly baýlygy bolan ynsan saglygyny gorap saklamak, jemgyýetimize sagdyn ýaşaýyş-durmuş ýörelgelerini ornaşdyrmak, saglygy goraýyş ulgamyna hemmetaraplaýyn hemaýat etmek biziň öňümizde duran möhüm wezipedir» diýip belleýär. Häzirki zaman lukmançylyk merkezleriniň, farmasewtika kärhanalarynyň, sport toplumlarynyň gurulmagy we öň bar bolanlarynyň döwrebaplaşdyrylmagy, şeýle hem şypahana-kurort infrastrukturasynyň ösdürilmegi, şol sanda «Awaza» milli syýahatçylyk zolagyndaky desgalaryň ilkinji nobatdakysynyň açylmagy ýurtda alnyp barylýan düýpli özgertmeleriň miwesidir. Munuň özi täze Galkynyş eýýamynyň Türkmenistan we onuň halky üçin hoşniýetliligiň, abadançylygyň we progresiň zamanasy bolýandygyna şaýatlyk edýär diýip, milletiň Lideri belledi.
Halkara sergisiniň ekspozisiýasynda lukmançylyk ulgamy üçin önümleriň uly toplumynyň görkezilmegi daşary ýurtly hyzmatdaşlaryň Türkmenistan bilen gatnaşyk etmäge barha ösýän gyzyklanmalarynyň ýene bir subutnamasydyr. Bu ýerde görkezilýän anyklaýyş we bejeriş enjamlaryny diňe bir görmek bilen çäklenmän, eýsem, ol dürli gurallary, dermanlyk serişdeleriň giň assortimentini «synag» etmek hem bolýar. Bu ýerde geljegi uly bolan türkmen bazaryna girmäge meýil bildirýän täze kompaniýalaryň ekspozisiýalary we stendleri aýratyn gyzyklanma döredýär. Sergä gatnaşýan kompaniýalaryň özleriniň iň ýokary hilli önümlerini görkezýändigini aýratyn bellemelidir. Kompaniýalaryň atlary we harytlaryň markalary, halkara sertifikatlar muňa şaýatlyk edýär. Aşgabat sergisiniň ýene-de bir aýratyn tarapy, bu ýerde birnäçe kompaniýalaryň birinji ýolbaşçylary, şeýle hem dünýäniň halkara konsultantlary, öňdebaryjy lukmançylyk ylmy we okuw merkezleriniň alymlary we hünärmenleri çykyş edýärler. Hut şunuň özi hem serginiň ýokary wekilçilik derejesinden habar berýär.
Öz gezeginde Türkmenistanyň saglygy goraýşyna wekilçilik edýän bölümleri hem daşary ýurtly myhmanlarda uly gyzyklanma döretdi. Birnäçe stendler ýurdumyzyň iri lukmançylyk edaralarynyň işi barada gürrüň berýär. Bu ýerde ýurdumyzyň alym-lukmanlarynyň ylmy işläp taýýarlamalaryna, şeýle hem dünýäniň öňdebaryjy tehnologiýalarynyň önümçilige ornaşdyrylmagy esasynda geçiren barlaglaryna aýratyn üns berilýär. Mundan hem başga sergi bu ýere gelenleri saglygy goraýyş ulgamyndaky öň hereket edýän we Türkmenistanyň Prezidentiniň 2020-nji ýyla çenli welaýatlaryň ilatynyň sosial-durmuş şertlerini özgertmek boýunça iri möçberli döwlet taslamalarynyň we Milli maksatnamasynyň çäklerinde welaýatlarda ýakyn döwürde guruljak desgalar bilen tanyşdyrýar.
Sergide ýurduň şypahana-kurort binýadyny ösdürmegiň geljegi baş tema bolup durýar. Bu babatda Hazaryň kenarynda dünýä derejeli deňiz şypahanasyny — «Awaza» milli syýahatçylyk zolagyny döretmek boýunça taslamalary durmuşa geçirmek işleri nusga hökmünde alnyp barylýar. Daşary ýurtly myhmanlaryň bellemegine görä, munuň özi dünýä arenasynda ynamdar we abraýly hyzmatdaş hökmünde özüni tanadan Türkmenistan bilen özara bähbitli işjeň gatnaşyklary ýola goýmaga we giňeltmäge höwes döredýär.
Lukmançylyk tehnikasyndaky we farmasewtikadaky innowasion işläp taýýarlamalar, şeýle hem dürli keselleri bejermegiň öňdebaryjy usullary «Beýik Galkynyşlar zamanasynda saglygy goraýyş ulgamynda ýetilen sepgitler» atly halkara ylmy-amaly maslahatyna gatnaşyjylaryň çykyşlarynyň temalaryny kesgitledi.
Bellenilişi ýaly, häzirki döwürde Türkmenistanda saglygy goraýşy ösdürmek döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ulgamydyr we ol Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň hemişelik üns merkezinde durýar. Bu ulgamyň ösdürilmegine köp millionlyk maýa goýumlary gönükdirilýär, hünärli kadrlary taýýarlamaga aýratyn üns berilýär, halkara hyzmatdaşlygy giňeldilýär, lukmançylyk ulgamyna öňdebaryjy dünýä tejribeleri we innowasion tehnologiýalar işjeň ornaşdyrylýar. Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň baha bermegine görä, ýurduň lukmançylyk edaralary ýokary halkara standartlaryna laýyk gelýär. Milli maksatnamalaryň durmuşa geçirilmeginde, hususan-da, enäniň we çaganyň saglygyny goramakda gazanylan üstünlikler, keselleriň ýaýramagynyň derejesiniň has pese düşýändigini, ilatyň ekologiýa taýdan arassa, ýerli çig mallaryň esasynda ýurtda taýýarlanylan ýokary hilli derman önümleri bilen üpjün edilýändigini, ýokary tehnologiýaly hassahanalaryň gurulýandygyny, şeýle hem ilat arasynda sagdyn durmuş ýörelgesiniň giňden wagyz edilýändigini alamatlandyrýar.
Plenar mejlisde çykyş eden daşary ýurtly myhmanlar forumyň guramaçylygynyň we onuň gün tertibine girizilen meseleleriniň ýokary derejesini aýratyn bellediler. Nygtalyşy ýaly, milli saglygy goraýyşda täze eýýam — öňdebaryjy tehnologiýalaryň, şol sanda telemedisinanyň we öňde goýlan wezipeleri çözmäge prinsipial taýdan täze çemeleşmeleriň eýýamy başlandy. Bu ýerde halkara hyzmatdaşlygyna, hususan-da, özara bähbitli tejribeler alyşmaga mümkinçilik döredýän ylmy forumlaryň geçirilmegine aýratyn orun degişlidir.
Türkmenistanyň Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy bilen özara gatnaşyklary şeýle hyzmatdaşlygyň nusgasy bolup durýar. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň çagyrmagy bilen «Saglyk» döwlet maksatnamasynyň 14 ýyllyk baýramyna gatnaşmak üçin Aşgabada gelen Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň Ýewropa býurosynyň direktorynyň orunbasary Nata Menabde öz çykyşynda bu temanyň üstünde aýratyn durup geçdi. Myhmanyň belleýşi ýaly, ol indi Türkmenistanda birinji gezek däl, şonuň üçin hem saglygy goraýyşda bolşy ýaly ýurduň durmuşynyň ähli ulgamlarynda bolup geçýän özgertmeleri synlamaga we gazanylan ösüşlere baha bermäge mümkinçiligi bar.
Mýunheniň Uniwersitet klinikasynyň endokrinologiýa bölüminiň müdiri professor Klaus Parhofer hyzmatdaşlyk temasyny dowam etdi. Meşhur nemes lukmany, Türkmen döwlet lukmançylyk institutynyň hormatly professory öz çykyşynda Türkmenistanyň Prezidentine, şeýle hem özüniň türkmen kärdeşlerine häzirki döwürde öz ösüşinde täze itergä eýe bolan lukmançylyk ylmyndaky we tejribesindäki köpýyllyk hyzmatdaşlyga ägirt uly goşandy üçin tüýs ýürekden hoşallyk sözlerini aýtdy.
Hyzmatdaşlygyň döwletara derejesindäki ýaly halkara guramalaryň çäklerinde, öňi bilen UNISEF ulgamynda enäniň we çaganyň saglygyny goramak hyzmatdaşlygyň möhüm ugry bolup durýar diýip, Gazagystanyň Iýmit akademiýasynyň prezidenti T.Şarmanow belledi. Şu nukdaýnazardan, Türkmenistan bilen özara gatnaşygyň netijeliligi we Merkezi Aziýa sebiti möçberinde ähmiýeti barada aýdylanda bolsa, türkmen hyzmatdaşlarynyň tejribesi örän gymmatly bolup durýar diýip, myhman nygtady.
Maslahatyň plenar mejlisiniň ahyrynda oňa gatnaşyjylar Ahal welaýatyna tarap ugradylar we ol ýerde iki sany täze lukmançylyk desgalarynyň — «Ene mähri» merkeziniň we Köpugurly hassahananyň açylyş dabaralaryna gatnaşdylar.
Ertir, «Beýik Galkynyşlar zamanasynda saglygy goraýyş ulgamynda ýetilen sepgitler» atly halkara sergisi we ylmy-amaly maslahat öz işini dowam eder.
Filed under: Bütin Temalar, Habarlar, Saglyk


text:
Liwiýada Milli geçiş geňeşiniň harby güýçleri Liwiýanyň öňki lideri Muammar Kaddafiniň doglan şäheri Sirtäni almak üçin hüjüme başladylar.
“Al-Jazeera” telekanaly Milli geçiş geňeşiniň wekiline salgylanyp, Sirtede Kaddafiniň režiminiň ýokary derejeli çinownikleriniň bolmagynyň mümkindigi barada maglumat ýaýratdy. Olaryň arasynda Kaddafiniň ogullaryndan biriniň hem bolmagynyň mümkindigi çaklanýar.
Penşenbe güni Siriýanyň “Arrai” telekanaly Kaddafiniň halkyna eden audio ýüzlenmesini ýaýlyma berdi. Bu ýüzlenmede Kaddafi liwiýalylary Milli geçiş geňeşine garşy göreşmäge çagyryş etdi.
Kaddafiniň nirededigi henize çenli belli däl.


text:
Anna güni Owganystanyň demirgazygynda ýüz beren sil birnäçe oba uly zyýan ýetirdi we azyndan 17 adamyň ölümine sebäp boldy.
“Assoşieýted Press” habar agentligi ölenleriň sanynyň azyndan 27 töweregidigini habar berýär.
Takhar welaýatynyň häkimi Abdul Jabbar Takwa bu sil heläkçiliginiň şu welaýatyň Yşkamyş etrabynda ýüze çykandygyny aýtdy we onda dereksiz ýiten adamlaryň-da bardygyny mälim etdi.
Onuň aýtmagyna görä, bu wakada dagyň belentliginde ýerleşýän suw dambasy ýykylyp, jülgä suw inende, birnäçe oba uly zyýan çekipdir.


text:
Türkmenistanyň paýtagtynda Küşt mekdebiniň täze gurlan binasy 2014-nji ýylyň 8-nji dekabrynda toý-dabara bilen açyldy.
Türkmenistanda küşt mekdebi 1960-njy ýyllarda esaslandyryldy, ýurtda jemi iki küşt mekdebi işledi. Olaryň biri Aşgabatda, beýlekisi Türkmenabatda ýerleşýär.
Aşgabatda täze küşt mekdebi açylan hem bolsa, onuň doly derejede işlemeýändigi, köne mekdebiň, şeýle-de klubyň binasynyň bolsa küştçüleriň elinden alnandygy habar berilýär.
Aşgabadyň küşt mekdebiniň häzirki ýagdaýy we küşt oýnamak üçin paýtagtaky şertler barada aşgabatly graždan aktiwisti, küştçüler neberesinden Nurberdi Nurmämmedow gürrüň berýär.


text:
Türkmen talyplary Eýran Yslam Respublikasynyň Hemedan şäherinde geçirilen talyplaryň matematika boýunça 16-njy, himiýa boýunça 8-nji hem-de statistika boýunça 2-nji halkara bäsleşiginde üstünlikli çykyş etdiler.
2015-nji ýylyň 15-19-njy awgusty aralygynda guralan ders bäsleşiklerine Eýran Yslam Respublikasyndan, Russiýa Federasiýasyndan, Germaniýa Federatiw Respublikasyndan, Hindistan Respublikasyndan, Yrakdan, Omandan, Şri-Lankadan, Türkmenistandan jemi 60-dan gowrak zehinli talyplar gatnaşdy. Biziň ýurdumyza Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň, Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň talyplary wekilçilik etdiler.
Matematika boýunça 16-njy halkara ders bäsleşiginde Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň matematika fakultetiniň 3-nji ýyl talyby Pälwan Agamyradow, himiýa boýunça 8-nji halkara ders bäsleşiginde bolsa şu uniwersitetiň himiýa-biologiýa fakultetiniň 3-nji ýyl talyby Eziz Naryýew bürünç medallara mynasyp boldular. Toparlaýyn bäsleşikde Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň talyplary statistika boýunça halkara ders bäsleşiginde 2-nji orny, Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň himiýa-biologiýa fakultetiniň talyplary bolsa himiýa boýunça 3-nji orny eýelediler.


text:
Eýranyň günorta-gündogarynda dörän 6.5 ball ýer yranmada adam pidalarynyň bardygy habar berilýär.
Eýranyň Kerman welaýatynyň häkimi Esmail Najjar bu ýer yranma sebäpli azyndan 7 adamyň ölendigini, ýüzlerçe adamyň hem ýaralanandygyny aýtdy. Şeýle hem ol ýüzlerçe adamyň entegem ýykylan binalaryň harabalyklarynyň astynda galýandygyny mälim etdi.
Eýran mediasynyň berýän maglumatlaryna görä, bu ýer yranmanyň episentri Husseinabad şäherinde bolupdyr. Ýer yranma sebäpli azyndan üç obada ýykgynçylygyň bolandygy aýdylýar.
Bu ýer yranmadan soňra sebitdäki aragatnaşyk liniýalaryna-da zeper ýetdi.
2003-nji ýylda Eýranyň Bam şäherinde bolan ýer yranmada 30 müň töweregi adam ölüpdi.


text:
Raýatlardan gowuşýan maglumatlarda Türkmenistanyň käbir mekdepdir çagalar baglarynda her ýylky geçirilýän remont işleri üçin ene-atalardan pul ýygnalýandygy aýdylýar. Azatlyk Radiosy Lebap welaýatyndaky ýerli çagalar baglaryndan biriniň terbiýeçisi Gülsene bilen söhbetdeş bolup, bu ýagdaý bilen ýakyndan gyzyklandy.
Azatlyk Radiosy: Siziň işleýän çagalar bagyňyzda remont işleri näderejede ýygy-ýygydan geçirilýär? Şol remont işlerine döwlet tarapyndan berilýän kömek barmy?
Gülsene:
Çagalar bagynda ýylda bir gezek remont geçirilýär. Ol remont işleri terbiýeçiler hem-de terbiýeçileriň kömekçileri arkaly geçirilýär. Ýöne remont üçin hökümet tarapyndan hiç hili pul serişdesem, beýleki serişdelerem berilmeýär.
Azatlyk Radiosy: Geçen ýylky remont işlerini geçirmäge-de döwlet tarapyndan ýardam berilmedimi?
Terbiýeçi Gülsene: "Biz öz elimiz bilen remont geçirýäs. Şonuň üçinem, bu remont işleri ýüzleý geçirilýär".
Gülsene:
Geçen ýyl soňky ýyllaryň dowamynda ilkinji gezek 15 guty reňk berildi. Ýöne muny-da biziň müdirimiz nirädir ýok edip, çagalar bagyna sarp etmedi. Biz ol reňkleri görmedik, diňe gelendigini eşitdik.
Azatlyk Radiosy: Remont etmek üçin ýörite ussaçylyk gerek. Remont işlerini özüňiz edýärsiňizmi ýa-da ussalary çagyrýarsyňyzmy?
Gülsene:
Biz diňe terbiýeçiler. Dogry aýdýaňyz, ýörite ussalar gerek bolsa-da, biz öz elimiz bilen geçirýäs. Şonuň üçinem, bu remont işleri ýüzleý geçirilýär. Onuň netijesem gowy bolmaýar.
Azatlyk Radiosy: Geçen ýyl siziň işleýän çagalar bagyňyzda remont işleri nähili geçirildi?
Gülsene:
Geçen ýyl biziň çagalar bagymyzda remonr geçirilende, her bir çaganyň hossaryndan 10 manatdan pul ýygnaldy. Berip bilen maşgalalar berdiler, arasynda käbir bermediklerem boldy. Terbiýeçilerimiz hem-de olaryň kömekçileri aýlyk hakyndan 20-30 manat aralygynda goşup, remont etdiler. Mekdeplerde-de edil şeýle ýagdaý: okuwçylardan pul ýygnap, remont işlerini geçirdiler.
Azatlyk Radiosy: Siz mekdeplerdäki ýagdaýy nireden bilýärsiňiz ýa ol ýerde-de okaýan çagalaryyňyz barmy?
Gülsene:
Mekdepdäki ýagdaýy bilýänimiň sebäbi, meniň oglum bilen gyzym mekdepde okaýar. Olaryň her haýsyndan 30 manatdan pul soradylar.
Maşgalamda ýeke özüm işleýändigim üçin, men 60 manady berip bilmedim.
Soňra çagalarymyň mugallymy “sen linoleuma pul bermediň, indi synp otagyna gireniňde, linoleumyň üstünden ýöreme, uçup geç” diýip, olary kemsidipdir. Beýleki okuwçylaram olaryň üstünden gülüpdirler. Şondan bäri bir ýyl geçse-de, şu çaka çenlem olaryň remonta pul bermänligini ýatladyp durýarlar. Olary her hili ýol bilen kemsidýärler.
Azatlyk Radiosy: Mekdeplerde, adatça, ýene näme üçin pul ýygnalýar?
Gülsene:
Çagalardan el ýuwmak serişdeleri, polotensa üçin, gap-gaçlar, bäsleşiklere geýmäge dürli hili egin-eşikler üçin pul ýygnalýar. Bu ýerde diňe çagalardan pul ýygnalýar diýmek nädogry bolar, sebäbi işgärlerem öz aýlygyndan her aýlykda dürli zatlar üçin tölemeli bolýarlar. Olaram öz çagalarynyň toparyndaky oýnajak oýnawaçlaryna çenli, sapakda görkeziljek görkezme esbaplaryna çenli satyn almaly bolýarlar
Mundan başga-da, diş pastasy diýýär, sübse diýýär – gerekmi-bigerekmi, hiç bir soragsyz aýlyk hakyndan alyp galyp, şeýle zatlar paýlanylýar. Nesip bolsa, şu ýyl remont işleri üçin hökümet tarapyndan pul ýa-da beýleki serişdeler iberiler diýip umyt edýäris.


text:
ABŞ-da geçirilen prezidentlik saýlawlary üçin ses berişlikler dünýäniň dürli ýurtlarynda iş alyp barýan amerikan ilçihanalarynda, şol sanda Aşgabatdaky ilçihanada-da geçirildi.
Şu geçirilen ses berişlikler bilen baglanyşykly Azatlyk Radiosy Birleşen Ştatlaryň Aşgabatdaky ilçihanasynyň medeniýet we maglumat bölüminiň başlygy Braýan Stimmler bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Jenap Stimmler, siziň pikiriňizçe, Birleşen Ştatlarda geçirilen bu soňky prezidentlik saýlawlarynyň esasy aýratynlygy nämede?
B.Stimmler:
Uzaga çeken saýlaw möwsümi tas iki ýyla golaý dowam etdi. Dalaşgärler saýlaw möwsüminiň örän köp bölegini birek-birek bilen çekeleşiklere bagyşladylar. Saýlawlaryň geçirilýän gününiň ýetip gelmegi bilen, hemmeler kimiň prezident saýlanjakdygyna sabyrsyzlyk bilen garaşyp başlaýar.
Ýöne ilat arasyndaky dürli syýasy garaýyşlara garamazdan, amerikalylar özlerinde bar bolan demokratik prosese örän buýsanýarlar. Amerikalylaryň hemmesi şu günki gün halkyň özüniň öz prezidentini saýlaýandygyna buýsanýar.
“Ak-altyn” muhmanhanasynda amerikan saýlawlarynyň hormatyna gurnalan banketde. Aşgabat, 7-nji noýabr.
Azatlyk Radiosy: Barak Obamanyň geçen prezidentlik döwründe türkmen-amerikan gatnaşyklarynda belli bir öňegidişlikleriň bolandygy aýdylýar. Obamanyň gaýtadan döwlet başyna gelmegi bilen, türkmen-amerikan gatnaşyklarynyň geljegi barada nähili özgerişliklere garaşyp bolar?
B.Stimmler:
Köp adamlaryň Amerikada prezidentleriň çalyşmagy, aýratynam dürli partiýalardan bolan prezidentleriň çalyşmagy bilen amerikan syýasaty-da düýpli özgerýär diýen garaýşa eýerýändiklerine garamazdan, hakykat ýüzünde täze prezidentiň wezipä geçmegi bilen, ABŞ-nyň daşary syýasatynda nähilidir bir düýpgöter özgerişlik bolmaýar.
Umumy alnanda, ABŞ-nyň daşary syýasaty örän maksada gönükdirilen syýasat. Täze prezidentiň gelmegi bilen, biziň maksatlarymyz we planlarymyz düýpli bir özgermeýär.
Azatlyk Radiosy: Ilçihanadaky siziň maglumat we medeniýet merkeziňiz bu prezidentlik saýlawlaryna nähili taýýarlyklar bilen geldi.
B.Stimmler:
Türkmenistanda ýaşaýan amerikaly hökmünde meniň özüm-ä bular ýaly wakalary örän şatlykly garşy alýaryn. Käte men Amerikada ýaşamaýandygyma we şular ýaly wakalaryň şatlygyny öz maşgala agzalarym, dost-ýarlarym we goňşy-golamlarym bilen paýlaşyp bilmeýändigime birneme gynanýaryn.
Şu nukdaýnazardan, biziň bu wakany şu ýerde, Aşgabatda gurnap, Türkmenistanda ýaşaýan amerikan raýatlarynyň şu ýere gelmeklerini, bu waka gatnaşyp bilmeklerini we muňa tomaşa edip bilmeklerini ýola goýmagymyz örän ajaýyp ýagdaý. Mundan daşary, biziň bu wakany Türkmenistanyň hökümetiniň we Türkmenistanyň raýat jemgyýetiniň wekilleri bilenem paýlaşyp bilmegimiz meniň üçin aýratyn bir gün boldy.
Biz bu gün şu ýerde saýlawlary belläp geçdik. Ol Obamanyň ýeňşine bagyşlanyldy. Bu ýerdäki amerikalylaryň köpüsine saýlaw gününden birneme öňräk hem ses bermäge mümkinçilikler döredildi. Biz muny gaýybana ses berişlikler arkaly gurnadyk.
Aşgabatda geçirilen bu ses berişliklerde prezident Obama sesleriň 82 prosentine eýe boldy. Beýle diýmek, berlen umumy 94 sesden 77 sesi aňladýar.


text:
Şwesiýa Stokgolmyň golaýyndaky suwlarda gämiler, esgerler we dikuçarlar bilen suw astyndaky daşary ýurt gämisini gözleýär.
Şwed harbylary, şwet metbugatynyň ýazmagyna görä, 17-nji oktýabrda näbelli bir suwasty gämisiniň gözlegine başladylar.
Şwesiýada bir harby synçy munuň rus gämisidigini aýtdy, emma hökümet resmileri bu gäminiň kimiňkidigi barada hiç zat aýtmaýarlar.
Şwesiýanyň "Svenska Dagbladet" gazeti harbylaryň rus dilinde Baltika deňziniň Kaliningrad portundaky harby-deňiz baza iberilen signaly tutandyklaryny ýazýar.
Bu operasiýa Orsýet bilen skandinaw we baltika döwletleriniň arasynda Ukraina üstündäki dartgynlyklaryň ýokarlanan wagtyna gabat gelýär.


text:
Android ýa-da iPhone kysymly telefonlaryňyzyň soňky çykan görnüşlerini satyn almagyň aladasyny edýärsiňizmi? Gollandiýaly dizaýner bu babatda has gowy teklibiň ugruna çykypdyr.
Azatlyk Radiosy Phonebloks diýlip atlandyrylýan täze taslamanyň esaslandyryjysy, gollandiýaly dizaýneriň işine ýakyndan syn etdi. Onuň üstünde işleýän smartfony ömürlik boljakmyş.
Dünýäniň iň täze görnüşli smartfony entek bazara çykarylanok. Has dogrusyny aýtsak, entek beýle smartfonlar önümçilige-de girizilenok. Ýöne şonda-da eýýämden müňlerçe alyjylar şeýle telefondan birini edinesi gelýändigini aýdýarlar.
Bazardaky ýagdaýlar
Kiçijik websaýty we YouTube kanalynda ýaýradan birje sany wideosy bilen gollandiýaly dizaýner Deýw Hakkens smartfon bazaryny agdar-düňder edesi gelýär. Onuň täze taslamasynyň ady – Phonebloks. Täze taslamanyň düýp manysy – sarp edijilere öz el telefonlarynyň ätiýaç şaýlaryny (telefonyň ekranyny, ses guralyny, batareýini, kamerasyny, çipini we ş.m-ler) çalyşmaga mümkinçilik döretmek. Şaýlaryny çalyşmak bilen bir hatarda el telefonyň daşky keşbi öňküligine galar.
Has düşnükli aýdanymyzda, agzalýan täze telefony lego ýaly düzüp, gurnap bolar.
Hakkens bir topar ätiýaç şaýyny çalyşmaga mümkinçilik döredýän täze taslamany öňe sürmek bilen, elektron enjamlaryň zibilini azaltmagy we bahalaryň arzanladylmagyny göz öňünde tutýar. Ýagdaýyň şeýledigi barada Phoneblogyň YouTube kanalaynda ýaýradylan wideogörnüşinde giňişleýin gürrüň edilýär. Gürrüňi edilýän wideony häzire çenli 14.7 milliondan-da köp ulanyjy gördi.
“Her gün biz millionlarça elektronik enjamy könelişeni üçin zibillere zyňýarys. Aslynda, galan bölegi gurat işleýänem bolsa, telefonlarymyzyň diňe bir bölegi könelişeni üçin biz olary zyňmaly bolýarys. Telefonlar zyňylýar, sebäbi olaryň taslamasy ömürlik däl.”
Wideoda aýdylyşy ýaly, Phoneblogyň täze taslamasy sarp edijilere diňe özleriniň zerur şaýyny satyn almak bilen, olaryň telefonlaryny öz isleglerine görä gurnamaklaryna mümkinçilik döreder.
“Aýdaly, bu siziň telefonyňyz we siz hemme zady “cloud” (maglumatlary ykjam görnüşinde internet üsti bilen başga ýerde saklamak) sistemanyň üsti bilen edýärsiňiz, beýle bolsa, onda maglumat saklaýan guralyň ýerine has uly batareýa goýsaňyz hem bolar. Eger-de siz, ynha, şu oglan ýaly surat almagy halaýan bolsaňyz, onda kameraňyzy kämilleşdirip bilýäňiz. Ýa-da bu zatlaryň hiç haýsysy bilen gyzyklanmaýan bolsaňyz, onda siz telefonyňyzy ýönekeýleşdirip, hemme zadyň deregine onda has uly ses enjamyny ornaşdyryp bilersiňiz.”
Goldawçylar
Taslamany üstünlikli tamamlamak üçin Hakkense maýadarlar, programmaçylar we önümçilik pudagynyň işgärleri gerek bolar.
Hakkens goldaw tapmak we potensial bazaryň, ýagny alyjylaryň bardygyny görkezmek üçin “köpçülige ýüzlenmek” platformasy bolan “Thunderclap” platformasyny ulanýar. Bu platformanyň üsti bilen adamlar Facebook, Twitter we Tumblr sosial ulgamlaryndan baglanmak arkaly goldaw berip bilýärler.
Thunderclap platformasy Twitterde ýazylan şygarlary, Facebookda halanan we Tumblrde maslahat berlen maglumatlary ýygnap, ýokary derejede täsirli bolmak üçin olary yzygiderlilikde bir ugra ugrukdyrýar. Häzirki wagta çenli sosial ulgamlaryň üsti bilen taslamanyň 800,000-denem köp tarapdary 300 million adama maglumaty ýetirip, Phoneblok taslamasyna
arka çykýar.
Agzalýan platforma 29-njy oktýabra çenli sosial ulgamlardan alýan goldawynyň gerimini giňelder.
“Bu telefona adamlaryň gyzyklanýandyklaryny görkezmek üçin bize siziň berjek sesiňiz zerur. Siz biziň websaýtymyzda sosial ulgamlardaky hasaplaryňyz arkaly kömek berip bilersiňiz. 29-njy oktýabrda biz özümizde jemlenen ses berişligiň netijelerini ýaýradarys. Biz tutuş dünýä ilatyna siziň sesiňizi ýetirip, gadyr-gymmata has mynasyp telefonyň bardygyny görkezeris.”
Bäsleşik
Analizçileriň pikirine görä, Phoneblogyň pikiri hiç neneň däl, ýöne häzirki bar bolan smartfon bazarynyň hötdesinden gelmek we häzirki bar bolan el telefon öndürijiler bilen ýaryşmak ýeňil bolmaz.
E-poçta arkaly geçiren gürrüňdeşligimizde San-Fransiskoda ýerleşýän simsiz senagat önümçiliginiň analizçisi Lori Lambert täze telefon taslamasyny “ajaýyp” diýip häsiýetlendirdi. Ol smartfonlaryň gymmat enjamlar bilen enjamlaşdyrylýandygyny öz sözüniň üstüne goşup, olary seýrek adamlaryň ulanmaga mümkinçiliginiň bardygyny aýtdy.
Täze taslmanyň meşhurlyk gazanmagy onuň ele alnanda nähili duýgy oýarjagyna, nähili agyrlykda boljagyna we elimizden gaçyranymyzda nämeleriň boljagyna-da baglydyr. Analizçi öz sözlerini dowam etmek bilen ol täze taslamanyň oňyn işlemeginde öýjükli aragatnaşyk kärhanalary bilen ylalaşyga gelmek “aýratyn ähmiýetli” bolar diýdi.
Birleşen Ştatlaryň tehnologiýa önümçilik senagatynyň analizçisi Jeff Kagan Phoneblok barada “gowy oýlap tapyş” diýdi. Ýöne analizçi el telefon söwdasynyň ykdysady modelini üýtgetmegiň örän uly zähmet we gaýrat talap edýändigini aýratyn belledi.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti “Türkmenistanda dürli görnüşli elektron enjamlary öndürýän kärhanalary döretmegiň döwlet maksatnamasyny tassyklamak hakynda” Karara gol çekdi.
Bu Karar ýurdumyzyň senagatynda innowasion esasda elektron pudagy döretmek we ösdürmek, bäsleşige ukyply, ösen tehnologiýalar bilen enjamlaşdyrylan, serişde we energiýa tygşytlaýan, ekologiýa taýdan arassa elektron we elektrotehniki senagaty döretmek hem-de içerki we daşarky bazarlara gönükdirilen elektron we elektrotehniki harytlary öndürmek, ykdysadyýetiň gaýtadan işleýän we bazar üçin ahyrky önümleri öndürýän önümçilik pudaklaryny hem-de üpjünçilik ulgamlaryny döretmek, şeýle hem ýurdumyzyň eksport mümkinçiliklerini artdyrmak maksady bilen kabul edildi.
Resminama laýyklykda Türkmenistanda dürli görnüşli elektron enjamlary öndürýän kärhanalary döretmegiň Döwlet maksatnamasy hem-de şu maksatnamany amala aşyrmagyň 2016-2020-nji ýyllar üçin meýilnamasy tassyklanyldy.
Türkmenistanyň Senagat ministrligine, Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasyna hem-de beýleki degişli ministrliklere we pudak edaralaryna Döwlet maksatnamasynda göz öňünde tutulan çäreleriň bellenen möhletlerde talabalaýyk amala aşyrylmagyny üpjün etmek tabşyryldy.


text:
Mustafa Çokaý
Mustafa Çokaý geçen asyryň başlarynda Merkezi Aziýadaky iň tanymal şahslaryň biri, Türküstan awtonomiýasynyň premýer-ministri, Türküstanda milli azat edijilik hereketiniň liderlerinden biri bolupdy.
Sowetler döwründe ol taryhy şahsyň ömür ýoluny ýa-da işlerini öwrenmek berk gadagançylyga düşdi. Şeýle-de bolsa, dürli sebäpler bilen onuň ady häli-şindi ýatlanyp durulýardy. Indi ol şahsyň biziň aramyzdan gidenine laýyk 70 ýyl boldy. Bir geň ýagdaý, näçe wagt geçdigiçe ol bize ýakynlaşdy hem has tanyş şahsa öwrüldi.
Mustafa Çokaý 1889-njy ýylyň 25-nji dekabrynda günorta Gazagystanyň öňki Ak meçet, soňraky Gyzyl Orda şäheriniň golaýyndaky Narşoky gyşlagynda, gurply hem abraýly adamyň maşgalasynda dünýä indi. Ol üç erkek doganyň ortanjysy bolupdyr. Çaga wagtyna oba mekdebinde, oglanlyk hem ýetginjeklik ýyllarynda Daşkentdäki Türküstan çagalarynyň gimnaziýasynda gowy bilim alypdyr. Soňra Peterburg uniwersitetiniň ýuridiki fakultetini tamamlapdyr.
Onuň gimnaziýa hem studentlik ýyllary örän dartgynly döwre, syýasy çaknyşyklaryň dowam edýän wagtyna gabat gelýär. Şol döwürde Günbatarda 1-nji Jahan urşy-da barýardy. Aýratyn-da, 17-nji ýylyň başynda bolup geçen Fewral rewolýusiýasyny Mustafa Çokaý ýakyndan synlapdyr. Şol rewolýusiýanyň yz ýany Orsýetde döredilen Wagtlaýyn hökümete giren we soňra onuň ýolbaşçysy bolan Aleksandr Kerenskini ýakyndan tanapdyr. Öz wagtynda A.F. Kerenskiý hem Daşkent gimnaziýasynda okan ekeni.
Şol syýasy hereketler, Orsýetde bolýan özgerişlikler hem onuň baknalygyndaky Türküstan halkynyň agyr sosial ýagdaýy Mustafa Çokaýyň syýasy garaýyşlarynyň kämilleşmegine güýçli täsir edipdir. Ol öz döwrüniň öňdebaryjy hem tanymal şahslarynyň ençemesi bilen duşuşypdyr, olar bilen pikir alşypdyr. Onuň esasy maksady Türküstany Russiýanyň kolonial zulumyndan halas etmek bolupdyr. Sebäbi Türküstan öz dürli etniki düzümi, öňki ýaşap gelen taryhy şertleri, dini ynanjy hem sosial-ykdysady ýagdaýy babatynda, Orsýetden düýpli tapawutlanypdyr.
Mustafa Çokaýyň aýtmagy boýunça, Türküstanda halk synpy gatlaga bölünmändir we olaryň arasynda synpy çaknaşyk bolmandyr. Şonuň üçin ykdysady maksat bilen geçiriljek reformalara syýasy gatlagyň arasyndaky barlyşyksyz göreş hökmünde däl-de, ýerli şertlere görä çemeleşmelidigini öňe sürüpdir. Ol bu ugurda owaly bilen rus kolonial süteminden dynmagy esasy şert saýypdyr. Ol bu ugurda ýaş türküstanlylar hem beýleki progressiw pikirli toparlar bilen ýakyn aragatnaşykda bolupdyr. Ol Russiýada amala aşýan syýasy özgerişlikleriň hiç biriniň, şol sanda Wagtlaýyn hökümetiň hem, Bolşewikleriňem Türküstanyň halkyna milli azatlyk bermejegine göz ýetiripdir. Şeýlelikde, 1917-nji ýylda Türküstan musulman komitetiniň agzasy, soňra onuň başlygy bolupdyr.
Mustafa Çokaý 1917-nji ýylyň noýabrynda döredilen Türküstan awtonomiýasynyň agzalygyna saýlanýar. 1917-nji ýylyň 10-njy dekabrynda Türküstan awtonomiýasy jar edilýär. Wagtlaýyn hökümetiň düzümine ýerli milletleriň ählisinden wekiller, şol sanda musulman däl milletlerden hem wekiller girýär. Hökümeti dolandyrmak işi Mustafa Çokaýa tabşyrylýar.
Türküstan awtonomiýasyny Merkezi Aziýadaky ähli milletler goldapdyrlar. Türküstan awtonomiýasy bary-ýogy 64 gün ýaşap bilipdir. Bu awtonomiýa 1918-nji ýylyň 13-nji fewralynda Gyzyl Goşun tarapyndan wagşylarça basylyp ýatyrylýar. Şondan soň Mustafa Çokaýyň durmuşynda sergezdançylykly döwür başlanýar.
Fransiýada ýaşamaly bolýar
Mustafa Çokaý Orsýetiň dürli şäherlerinde, az wagtlyk Kawkazda, Türkiýede, soňra Fransiýada ýaşamaly we işlemeli bolýar. 1919-njy ýylyň başynda Krasnowodskide hem Aşgabatda bolup görüpdir. Örän sowatly hem düşünjeli bu ynsan öz ene dili bilen birlikde çagataý dilini göwy özleşdiripdir. Türk dilinde erkin ýazmagy hem gürlemegi başarypdyr. Rus dili onuň ikinji ene dili ýaly bolupdyr. Fransuz hem iňlis dillerini bilipdir. Şol bilimi oňa dürli dillerde makalalar ýazmaga hem örän abraýly tribunalarda çykyş etmäge şert döredipdir.
Mustafa Çokaý Fransiýada ýaşan döwründe “Ýaş Türküstan” žurnalyny esaslandyrýar. Mustafa Çokaýyň ýiti sözi, yzygiderli çykyşy hökümet başynda oturan bolşewikleri (kommunistleri) Türküstanyň halky, olaryň maddy hal-ýagdaýy barada alada etmäge mejbur edipdir. Iňlis dilinde ýazan “Türküstanda basmaçylyk hereketi” atly uly göwrümli maklasynda türkmen halkynyň watançy ogly Jüneýit han – Gurbanmämmet serdar barada giňişleýin maglumat beripdir.
Türkmen intelligensiýasynyň arasynda Mustafa Çokaýyň nä derejede tanalýandygy barasynda Aşgabatda ýaşaýan edebiýatçy hem žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýewe
şeýle gürrüň berdi.
—Mihail Gorbaçýowyň Üýtgedip gurmak zamanyndan 90-njy ýyllaryň ortalaryna çenli Moskwada hem Gazagystanda çykan gazet-žurnallaryň hem kitaplaryň üsti bilen türkmen intelligensiýasy Mustafa Çokaý barada köp zatlary öwrenipdi. Ýöne Garaşsyzlygyň “Altyn asyry” zamanynda türkmen studentleri ýa-da ýaşlar Mustafa Çokaý barada bir zatlar bilýändir diýmek gaty kyn. Mekdep hem ýokary okuw jaýlarynyň okuw sapaklarynda beýle adamlaryň hyzmaty öwredilmeýär. Ýöne 90-njy ýyllaryň başlarynda türkmen taryhyna dogry baha bermek üçin, taryhçylar öndümli işlediler. Mysal üçin, 90-njy ýyllaryň başynda, biz studentkäk, akademikler Şamyrat Täşliýew, Myrat Annanepesow ýaly taryhçy alymlarymyz Türkmen döwlet uniwersitetiniň Aktlar zalynda isleg bildiren talyplar hem mugallymlar üçin Türkmenistanyň Russiýa birikdirilişi, Oktýabr rewolýusiýasy diýilýäni, bolşewiklere garşy türki halklaryň göreşi hakynda tapgyrlaýyn leksiýalar beripdi. Akademik Ş. Täşliýewiň bir leksiýasy Mustafa Çokaýyň bitiren hyzmatyna bagyşlanypdy. Ol döwürde halkam, studentlerem milli taryhy öwrenmäge teşnediler. Häzir belli derejede internet mümkinçilikleri ösdi. Internetiň üsti bilen taryhy materiallry öwrenmäge päsgelçik ýok diýerlik. Diňe ol materiallay okap-öwrenmek üçin, bolmanda iňlis ýa rus dillerini bilmek gerek. Mustafa Çokaý ýaly adamlaryň taryhyň öňünde bitiren hyzmatyny internet üsti bilen öwrenýän ýaşlarymyzyň azda-kände bardygyny aýtmak ýakymly.
Hudaýberdi Hally Pragada ýaşaýan türkmen ýazyjysy.


text:
Gürjüstanyň dolandyryjy partiýasy ýurduň parlament saýlawlarynda 50 prosentden sähel azses aldy diýip, deslapky resmi netijelerde aýdylýar.
Saýlaw uçastoklarynda berlen sesleriň 67 prosente golaýy sanalandan soň, Merkezi saýlaw komissiýasy 9-njy oktýabrda "Gürjütanyň arzuwy» partiýasynyň 49.8 prosent ses alandygyny aýtdy.
Beýleki partiýalardan entek parlament mandatyny almaga ýeterlik ses alan ýok.
«Gurjüstanyň arzuwy» 8-nji oktýabrda, saýlaw uçastoklary ýapylan badyna özüniň ýeňendigini yglan etdi we beýleki partiýalar ony saýlawy ogurlajak bolmakda aýypladylar.
Saýlawa gatnaşyk boýunça sanlar çap edilmedi, emma gürji kanunçylygy saýlawyň kanunylygyny kesgitlemek üçin minimum gatnaşygy talap etmeýär.


text:
Ýekşenbe güni Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad soňky bir aýyň dowamynda ilkinji gezek jemgyýetçilik çäresine gatnaşdy. Hususan-da, ol Oraza baýramy bilen baglanyşykly Damaskdaky Al-Hammad metjidinde gurnalan dini çärede peýda boldy.
Başar al-Assad 18-nji iýulda ýokary derejeli harby we howpsuzlyk işgärleriniň ölümine getiren partlamadan soň jemgyýetçilik çärelerinde peýda bolmandy. Ol soňky gezek 4-nji iýulda parlamentiň öňünde çykyş edipdi.
Ýekşenbe günki dini çärä Başar al-Assadyň öz ýakyn kömekçileri bilen barandygyna garamazdan, olaryň arasynda prezidentiň orunbasary Faruk al-Şaraa göze ilmedi.
Ýakynda käbir habar çeşmeleri onuň häkimiýeti terk edendigini habar beripdiler. Emma Siriýanyň hökümeti bu maglumatlary ret edipdi.


text:
«Gazpromyň» prawleniýesiniň başlygynyň orunbasary Waleriý Golubew žurnalistlere Türkmenistanyň Orsýet Federasiýasynyň öňünde türkmen gazyny satyn almagy dikeltmek meselesini goýmandygyny aýtdy.
Orsýetiň «Nowosti» habar gullugynyň 23-nji noýabrda beren maglumatyna görä, rus prezidenti Wladimir Putin bilen onuň türkmen kärdeşi Gurbanguly Berdimuhamedowyň arasynda noýabryň başynda bolan duşuşykda iki ýurduň togtadylan gaz söwdasyny dikeltmek barada asla gürrüň edilmändir.
«Ol ýerde başga mesele goýmalydy. Emma ol hiç hili goýulmady» diýip, Golubew žurnalistleriň Türkmenistan «Gazpromyň» türkmen gazyny satyn almagy dikeltmegi barada mesele goýdumy diýip beren soragyna jogap berende aýtdy diýip, RIA Nowosti ýazýar.
Metbugat habarlaryndan belli bolşuna görä, «Gazprom eksport» 2015-nji ýylyň iýun aýynda «Türkmengaz» döwlet konserni bilen haklaşmak üçin Şwesiýanyň paýtagty Stokgolmda ýerleşýän arbitraž suduna ýüz tutdy.
Rus kompaniýasynyň arbitraž suduna ýazan şikaýatynda «Türkmengaz» döwlet konserninden satyn alynýan tebigy gazyň bahasyna gaýtadan seretmek talap edilýärdi. Ýöne Aşgabat bu talapdan soň «Gazpromy» 2015-nji ýylyň başyndan bäri «Türkmengazdan» satyn alan gazynyň bahasyny tölemezlikde aýyplady we ony öz üstüne alan borçlaryny ýerine ýetirmäge ukypsyz kompaniýa diýip yglan etdi.
Mundanam başga, «Türkmengaz» 2016-njy ýylyň ýanwarynda «Gazpromyň» 1-nji ýanwardan öz bilen baglaşan şertnamasynywagtyndan öň togtadandygyny aýtdy.
Rus kompaniýasy öz kararynyň sebäbini «Türkmengazyň» şertnamanyň düzgünlerini gödek bozandygyny aýtmak bilen delillendirdi. Munuň üstesine, «Gazprom» türkmen tebigy gazyndan ýüz öwren badyna, ara salym salman, Özbegistanyň gazyny satyn almak baradaky şertnama gol çekdi.
Prezident Berdimuhamedowyň rus kärdeşi bilen duşuşygy «Gazpromyň» sentýabrda türkmen gazyny satyn almagy 2018-nji ýylyň aýagyna çenli bes edendigini, ýagny iki ýyllyk pauza alandygyny we şoňa çenli iki tarapyň arasynda amatly çözgüt tapmaga çalşyljagyny yglan etmeginiň yz ýanlaryna gabat geldi.
Rus habar serişdeleriniň maglumatyna görä, prezident Putin bu duşuşykda «Biziň heniz çözülmedik meselelerimiz hem bar. Biz bu gün şolaryň ählisine serederis” diýipdir.
Türkmenistanyň «Watan» jemgyýetçilik-syýasy hereketiniň başlygy, Şwesiýada bosgunlykda ýaşaýan ozalky bankir Hudaýberdi Orazowyň pikirine görä, Orsýet bilen Türkmenistanyň arasyndaky gaz söwdasynyň dikeldilmezliginiň ýa-da bu söwdany dikeltmegiň töwereginde barýan çekişmäniň detallarynyň metbugatda doly aýdylmazlygynyň hem syýasy, hem ykdysady sebäpleri bar.
Ykdysatçy Orazowyň ynanjyna görä, Moskwanyň Aşgabadyň gazyndan ýüz öwürmeginiň ilkinji sebäbi ykdysady ýagdaý, ýagny gazyň bahasynyň aşak gaçmagy, üstesine Orsýetiň öz gazynyň hem köp bolmagy bilen bagly.
Ol Aşgabadyň öz gazyny gymmadrak satjak bolandygyny, Moskwanyň bolsa ony mümkin boldugyça arzan aljak bolandygyny, esasy dawanyň şundan başlanandygyny aýdýar.
Ýöne ykdysatçy iki prezidentiň duşuşygynda gaz meselesiniň gozgalmandygy barada aýdylýanlara o diýen ynanmaýar.
Orazowyň Azatlyk radiosy bilen telefon söhbetdeşliginde aýtmagyna görä, «Gazprom» bilen «Türkmengazyň» arasyndaky dawanyň ikinji esasy sebäbi syýasy mesele bolup durýar.
«Aslynda bu ýerde syýasat bilen ykdysadyýet bir-birine berk bagly we Orsýet Aşgabady, kömek edäýen ýagdaýynda, başga meseleler boýunça hem özüne baglajak bolýar» diýip, türkmen aktiwisti aýtdy.


text:
Dünýä liderleri Eýranyň ýadro programmasy bilen bagly rezolýusiýanyň proýektini makulladylar. Bu rezolýusiýada Eýranyň ýadro programmasynyň halkara jemgyýetçiliginde “çuňňur aladalanma” döredýändigi aýdylýar.
Bu dokument Eýranyň ýadro programmasyny togtatmagy üçin, diplomatiki basyşy artdyrymak maksady bilen hödürlenýär.
BMG-niň Howpsuzlyk geňeşiniň agzalary we Germaniýa tarapyndan makullanan rezolýusiýada Eýran häkimiýetleriniň Halkara atom energiýasy gullugy bilen has ýakyn hyzmatdaşlyk etmelidigi aýdylýar.
Şeýle hem dokumentde Eýran häkimiýetlerine ýadro programmasy bilen bagly hemme dokumentleri, maglumatlary HAEG-niň wekillerine elýeterli etmäge çagyryş edilýär.
Bu rezolýusiýanyň taslamasy 18-nji noýabrda düýbi Wenada ýerleşýän Halkara atom energiýasy gullugynda maslahata goýlar.
BMG-niň Halkara atom energiýasy gullugynyň ýolbaşçysy Ýukiýa Amano 17-nji noýabrda eden çykyşynda Eýranda ýadro ýaragyny döretmek ugrunda iş geçirilip-geçirilmeýändigini barlamak üçin, bu ýurda ýokary derejeli delegasiýany ibermegi teklip etdi.
“Men 2-nji noýabrda Eýranyň wise-prezidentine we ýurduň Atom energiýasy boýunça agentliginiň prezidentine hat ýazyp, soňky hasabatdaky sübheleri aradan aýyrmak üçin, Eýrana ýokary derejeli topary ibermegi teklip edipdim” diýip, Amano aýtdy.


text:
Bangladeşiň paýtagty Dhakada şaýy musulmanlaryna amala aşyrylan bomba hüjüminde azyndan bir adam öldi, 80-ne golaýy hem ýaralandy.
Hüjüm 20 müňe golaý şaýy musulmanynyň dini çärä ýygnan pursady amala aşyryldy.
Hüjümiň jogapkärçiligini hiç bir topar öz üstüne almady. Polisiýa bu hüjüme ilteşikli bolmakda güman edilip iki adamyň tussag edilendigini habar berdi.
Ýerli howpsuzlyk resmileriniň berýän maglumatyna görä, toplanan adamlara garşy azyndan bäş sany partladyjy zyňylypdyr.
Bu hüjüm şaýy musulmanlarynyň belleýän Aşura çärelerine gabat geldi. Bu gün Muhammet Pygamberiň agtygy Imam Hüseýniň ölümi hatyralanylýar.


text:
Internet neşirlerinde prezident G.Berdimuhamedowyň ogly Serdaryň täze wezipä bellenilendigi barada habarlar ýaýrady. Emma Moskwada bir döwürde bile okan kursdaşy onuň örän gowşak student bolandygyny aýdýar.
Türkmenistanyň Alternatiw habarlary guramasynyň 18-nji iýulda çap eden maglumatyna görä, prezidentiň ogly kakasynyň ýörite karary esasynda Daşary işler ministrliginde täze wezipä bellenildi.
Azatlyk radiosynyň bu habary tassyklatmak ýa inkär etdirmek üçin Türkmenistanyň Daşary işler ministrligine çykmak synanyşyklary şowsuz gutardy, ol ýerde telefona jogap bermediler.
Türkmenistanyň Alternatiw habarlary guramasynyň hökümete ýakyn çeşmesiniň berýän maglumatyna görä, Serdar Berdimuhamedow DIM-de täze wezipä bellenilmezinden öň Türkmenistanyň prezidentiniň ýanyndaky nebit-gaz serişdelerini dolandyrmak we peýdalanmak baradaky döwlet agentliginiň ýolbaşçylarynyň biri bolupdyr.
Resmi metbugatda aýdylmagyna görä, bu agentlik prezidentiň 15-nji iýuldaky karary bilen ýatyrylmaly edildi. Şeýle-de prezident şol gün geçiren hökümet maslahatynda DIM-iň düzüminde täze wezipe orunlaryny döretmek baradaky karara gol çekdi.
Mälim bolşy ýaly, türkmen prezidentiniň maşgala agzalary, hususan-da ogly hakynda türkmen metbugatynda kän zat aýdylmaýar.
Eurasianet.org neşiri Orsýetiň lenta.ru neşirinde çap edilen maglumatlara salgylanyp, Serdaryň mundan öň hem birnäçe hökümet wezipesine bellenilendigini, oba hojalyk ministriniň orunbasary bolup işländigini, şeýle-de onuň birnäçe biznesiniň, şol sanda pagta egirme-dokma fabriginiň, mineral suw zawodynyň we oteller toplumynyň bolandygyny ýazýar.
Şol bir wagtda prezidentiň ogluny, agtygyny öz ornuna taýýarlaýan bolmagynyň ahmaldygyny öňe sürýänler-de bar.
Eýsem Serdar Berdimuhamedow hakynda ony ýakyndan ýa daşdan tanaýanlar näme aýdýar?
"Gowşak student"
Käbir maglumatlara görä, Serdar Berdimuhamedow 2008-2011-nji ýyllarda Orsýet Federasiýasynyň DIM-iniň Diplomatiýa akademiýasynda okapdyr.
Golaýda Türkmenistandan Ýewropa çykan, Moskwada Serdar bilen bir döwürde halkara gatnaşyklary boýunça ýokary bilim alan Diana Serebrýannigiň Azatlyk radiosyna gürrüň bermegine görä, prezidentiň ogly örän gowşak student bolupdyr:
«Men kadrlar we sosial meseleler boýunça prorektor Radkin Wýaçeslaw Mihaýlowiçi gowy tanaýardym. Onuň sözlerine görä, Serdar örän gowşak studentdi, onuň rus dilinden uly kynçylyklary bardy, ol rus dilini bilmeýärdi.»
Diananyň tassyklamagyna görä, Serdar Diplomatiýa akademiýasynda Halkara gatnaşyklary fakultetiniň gündizki bölüminde okaýan wagty goşmaça sapak alyp, daşary ýurt dili hökmünde, rus dilini hem öwrenmeli bolupdyr.
Şeýle-de Diana Serebrýannik Serdaryň Akademiýada okan wagty gürlemsek bolmandygyny, kursdaşlarynyň oňa ýaňsy bilen seredendiklerini ýatlaýar:
«Onuň dosty ýokdy, janpena bilen gelerdi, ony gapa çenli getirip, gapynyň ýanynda hem garşy alardylar. Ol hiç kim bilen gürleşmezdi.»
Adam hukuklaryny goraýan «Türkmen inisiatiwasy» topary 2014-nji ýylda Serdar Berdimuhamedowyň Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynda, «ýazan ylmy işini üstünlikli goranyndan» soň, ylymlaryň kandidaty diýen derejäni alandygyny ýazdy.
TI-nyň ýazmagyna görä, Serdaryň ylmy ýolbaşçysy YA-nyň prezidenti, tehniki ylymlaryň doktory G.Mezilow bolansoň, Serdar ýa tehniki ylymlaryň, ýa-da fizika-matematika ylymlarynyň kandidaty bolan bolmaly.
Türkmenistanyň bosgunlykda döredilen Respublika partiýasynyň lideri, ozalky diplomat N.Hanamow golaýda prezident G.Berdimuhamedowa açyk hat ýazyp, ony ömürlik prezident bolmak, soň ornuny agtygyna goýmak hyýalynda aýyplady.
Hanamowyň pikiriçe, prezidentiň ogly Serdaryň wezipe basgançaklarynda ösdürilmegi diňe «ätiýaçlykdan» görülýän çäre bolup durýar.
Emma bu aýdylýanlara garamazdan, Türkmenistan olary ne tassyklaýar, ne-de ret edýär.


text:
Ýekşenbe güni Iordanyň sudy bu ýurduň razwedka edarasynyň ozalky başlygy general Mohammad al-Dahabini maliýe galplyklarynda günäli tapyp, ony 13 ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
Sud ony, hususan-da, bikanun pul ýuwuşlyklarda, kezzaplykda we wezipesinden hyýanatçylykly peýdalananlykda günäli tapdy.
Mundan daşary, Iordanyň sudy general Mohammad al-Dahabiniň döwlete ýetiren maliýe ýitgilerini döwlet gaznasyna gaýtaryp bermelidigi we munuň üstesine döwlete jerime tölemelidigi barada-da karar çykardy.
Onuň döwlete tölemeli umumy pulunyň 30 million dollardygy aýdylýar. General Mohammad al-Dahabi 2005-2009-njy ýyllar aralygynda Iordanyň razwedka edarasyna ýolbaşçylyk edipdi.


text:
Ýekşenbe güni Pakistanyň Karaçi şäherinde parlament saýlawlary bölekleýin ýagdaýda täzeden geçirilýär.
Muňa oppozision “Tehreki-Insaf” partiýasynyň wise-prezidenti hanym Zohra Şahid Hussaýniň şenbe güni bu şäherde atylyp öldürilmegi sebäp boldy.
Oňa hüjüm eden ýaragly adamalara gaçyp gizlenmek başartdy. Bu hüjümiň jogapkärçiligini häzirlikçe hiç bir topar öz üstüne almady.
Bu oppozision partiýanyň lideri, kriket boýunça ozalky sport ýyldyzy Imran Khan geçen hepde sesleriň galplaşdyrylandygyny öňe sürüp, ses sanawlarynyň gaýtadan geçirilmegine çagyryş edipdi.
Ol öz partiýasynyň wise-prezidentiniň atylyp öldürilmeginde Karaçi şäherinde sesleriň köplügine eýe bolandygy yglan edilen “Muttahida Kaumi Hereketi” atly partiýany aýyplady.


text:
Täjigistanyň konserwatiw Çorkuh obasynda indi ençeme ýyl bäri toýlarda aýdym-saz edilmän, onuň deregine köplenç mollalar tarapyndan yslam dinine degişli öwüt-ündewler, ýazgylar okalýar.
Emma indi häkimiýetler öz diýenini etdirip bilse, basym bu däbiň soňuna çykylmagy mümkin.
Yslamyň urp-adatlarynyň agdyklyk etmeginden gorka düşen oba häkimiýetleri toýlarda aýdym-saz etmek üçin ýörite bir orkestr döretdiler.
Olar täze düzgüni ornaşdyrjakdyklaryny aýdýarlar - aýdym-saz bolmasa, toý ýok.
Häkimiýetler haýsydyr bir aýdym-saz toparyndan dil haty bolmasa, hasaba alyş edarasy hiç bir nikany resmi taýdan registrirlemez, ýagny hasaba almaz diýýärler.
Aladalar
"Biziň obamyz mollalaryň täsiri astynda dargap barýar" diýip, oba arçynynyň orunbasary Isomiddin Holikow Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugyna aýtdy.
Yslamyň täsiriniň barha artmagy prezident Imomaly Rahmonyň hökümetini aladalandyrýar. Ol indi özüniň dini ekstremizmiň alamaty diýip düşünen zatlarynyň hiç birine çydamlylyk görkezenok.
Holikow Çorkuhda nika toýlarynyň soňky ýyllarda ýas bilen tas deň derejä ýetendigini aýdýar.
"Biz şu tomus 2500 dollar çykdajy edip, saz gurallaryny, mikrofon we beýleki gerekli enjamlary satyn aldyk. Maşgalalar bir aý öňünden habar edip, bu orkestri kireýine alyp bilýärler. Hakyny hem öňünden tölemeli".
Orkestr mugt
Maşgalalar häkimiýetleriň döreden aýdym-saz toparyndan peýdalanmaga mejbur däl. Esasy maksat - diňe şatlyk, şadyýanlyk, toýlaryň dünýewi usulda tutulmagy. Olar başga orkestrlerden hem peýdalanyp bilýärler diýip, oba resmileri aýdýarlar.
Tomus gurlan aýdym-saz topary üç sazandadan ybarat. Bular hem başga obalardan getirilipdir. Holikowyň sözlerine görä, "Sebäbi Çorkuhda professional sazanda ýok".
Çorkuhda 2-3 sagada çekýän nika toý üçin 200 somoni (30 dollar çemesi) talap edilýär. Eger-de maşgala gurpsuz bolsa ýa öýlenýän ýigit goşunda gulluk eden bolsa, onda orkestr mugt.
Täjigistanda oba ýerlerinde bolýan toý-meýlisleri adatça öýüň öňündäki howluda ýa-da indi däp bolşy ýaly, toý "köşklerinde" geçirilýär.
Meýlis üçin oturgyçlary, stollary bolan giň zally bu binalar soňky ýyllarda, aýratynam Täjigistanda toý möwsümi hasaplanýan güýz we gyş aýlarynda, ýagny migrant işçiler Orsýetden öýlerine gelenlerinde pajarlap ösýän söwda obýektine öwrüldi.
Gelin sessiz-üýnsüz gaýyn öýüne getirilýär
Bu köşkleriň käbiri toýa gelen myhmanlary nahar we aýdym-saz bilen hem üpjün edýär.
Gelin bilen ýigit, adatça, iň belent oturgyçda oturýarlar. Onsoň toý torty bölünip, myhmanlara paýlanylýar.
Çorkuhda bolsa nika toýlary soňky ýyllarda şagalaňsyz wakalara öwrüldi. Başy galyň bürenjekli gelni aýal hossarlary sessiz-üýnsüz gaýyn öýüne getirýärler. Öýlenýän ýigit hem erkekleriň arasynda oturýar.
Toýuň dowamynda öýüň bir bölegi diňe erkekler üçin bir bölegi hem diňe aýallaryňky bolýar.
Täjigistanyň dürli regionlarynda ýerli urp-adatlary öwrenýän alym Olimboý Sohibowyň aýtmagyna görä, Çorkuhda bu däbi oňlamaýan adamlar az däl.
Täze düzgünden sypmagyň ýollary
Ol käbir ene-atalar toýda aýdym-saza rugsat etjek boldular, ýöne aýdym-sazy ret edýän mollalaryň täsiri olary ikirjeňlendirdi diýýär.
Çorkuh resmileriniň bellemegine görä, täze döredilen aýdym-saz topary bu däbi bozmaga meýilli adamlara kömek bolar.
"Aslynda, biz şu ýyl hem jemgyýetde käbir üýtgeşikliklere şaýat bolduk. Toýlar indi gitdigiçe şatlykly waka bolýar" diýip, Holikow gürrüň berýär.
Ýöne köne däbe ýapyşýan adamlar-da täze düzgünden sypmagyň ýollaryny agtarýarlar.
"Döwrebap toýy islemeýän adamlar orkestriň kireýini töläp, nika edarasy üçin hat alarys. Ondan soň aýdym-saz toparyna 'toýa gelip ýörmäň, gerek däl diýeris' diýýärler" diýip, Çorkuh obasynyň efirde öz adynyň tutulmagyny islemeýän bir ýaşaýjysy aýdýar.
40 müňe golaý ilatly Çorkuh 2000-nji ýyllaryň başlarynda onlarça ýaşaýjysy ”Özbegistanyň Yslamçy Hereketi” bilen ilteşiklikde tutulaly bäri gözegçilik astynda.
Täjigistanyň ýaňy gadagan edilen ”Yslamy Gaýtadan Döreýiş” partiýasynyň-da Çorkuhda köp agzalary we goldawçylary bardy. Çorkuh sowet döwründe-de özüniň berk yslam däp-dessurlary bilen giňden tanalýan obady.


text:
“Men köp ýyldan bäri kitap satýaryn. Kitaplarymyň köpüsini kakam Orsýetden getirýär. Türkmen dilindäki kitaplar, bolup bilse, dükanyň diňe 5%-ni düzýär”. Bu özüni Serdar diýip tanadan Türkmenabatdaky hususy kitap dükanlarynyň biriniň satyjysynyň aýdýan sözleri.
Lebap welaýatynyň merkezi şäheri Türkmenabadyň, hatda paýtagt Aşgabadyň käbir kitap dükanlaryna aýlanyp gören adam üçin, Serdaryň gürrüň berýän zadynda o diýen täzelik ýok.
Garaşsyzlyk döwründe neşirýatlaryň ählisiniň hökümet eýeçiligine geçirilmegi, Türkmenistanda, umuman aýdylanda, diňe hökümet tarapyndan rugsat edilen kitaplaryň çap edilmegine mümkinçilik berdi. Ýerli kitap muşdaklaryndan biri bu ugurdan öz pikirini şeýle beýan edýär:
—Bu diýmek, soňky ýyllaryň dowamynda ýurtda türkmen dilinde çap edilen kitaplar ýa ýurduň ýolbaşçylarynyň öz kitaplary ýa-da döwlet we hökümet sýyasatyny mahabatlandyrýan beýleki ýazyjylaryň kitaplary.
Adynyň agzalmagyny islemedik ýerli ýaşaýjynyň pikirine görä, Serdaryň dükanynyň tekjelerinde goýlan kitaplaryň daşky keşbinden hem manysyna göz ýetirmek kyn däl. Türkmen dilindäki şol kitaplaryň uly bir bölegi Türkmenistanyň öňki we häzirki prezidentleri tarapyndan ýazylan, beýleki kitaplaryň aglaba köpüsi hem döwletiň syýasaty mahabatlandyrýan kitaplardan ybarat.
Serdaryň dükany diňe bir türkmen dilindäki kitaplaryň azlygy däl, eýse rus dilindäki kitaplaryň hem many-mazmun taýdan juda çäkliligi bilen okyjylaryň lapyny keç edýär. Bu ýagdaýa Türkmenabatdaky, özüni Nataliýa diýip tanadan beýleki bir kitapçynyň dükanynda hem duş gelmek mümkin.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde Nataliýa bu ýagdaýyň Döwletiň syýasaty bilen ilteşiginiň bardygyny aýtdy:
—Garaşsyzlyk döwründe syýasy, dini mazmunly kitaplaryň import edilmegine rugsat edilmeýär, bizde dini kalendardan başga dini material ýok.
Dini we syýasy mazmunly kitaplaryň ýetmezçilik etmegi bilen birlikde, eger türkmen dilindäki kitaplara gaýdyp gelsek, bu ugurda, esasanam, kompýuter, öýleriň remonty, gyzlaryň arasynda saç bejermek, dürli pişmeleri, kökeleri, naharlary taýýarlamak ýaly temalarda ýazylan kitaplaryň hem ýok diýerlikdigini aýtsa bolar.
Ýerli mekdepleriň mugallymlaryndan biri Joragulynyň Azatlyk Radiosyna beren maglumatyna görä, bu ýagdaý ýurtda kitapdan üzňe bir nesliň ýetişmegine sebäp bolýar:
—Bilşiňiz ýaly, garaşsyzlyk döwründe, mekdeplerde we ýokary okuw jaýlarynda rus dili esasy sapak hökmünde ykrar edilmeýär, netijede ýaş nesil rus dilini o diýen bilip barmaýar. Bilseler-de, olaryň dil baýlygy juda çäkli, şonuň üçin sanlyja rus dilli kitaplardan hem olara peýda ýok. Türkmen dilindäki kitaplaryň ýurdumyzda çäkli bolmagy, täze nesliň nukdaýnazaryndan aýdylanda, betbagtçylykdan kiçi waka däl, bu hem kitaba bolan islegiň barha azalmagyna sebäp bolýar.
Mugallymyň aýdanlaryna Serdaryň kitap dükanyna gelýän adamlaryň sanynyň azlygy we köçelerde eline kitap alyp ýören adamlaryň göze ilmezligi hem belli bir derejede şaýatlyk edýär.
Umyt Jumaýew Azatlyk Radiosynyň Lebap welaýatyndaky habarçysy.


text:
Türkmenistanyň prezidenti hökümet maslahatlarynda ilata mellek ýerlerini, jaý salmak üçin ýer uçastoklaryny bölüp bermek barada wagtal-wagtal anyk tabşyryklary berýär.
Ýurtdan gelip gowuşýan maglumatlarda mellek ýerlerini almakdaky bökdençlikleriň heniz hem dowam edýändigi aýdylýar. Emma muňa garamazdan, mundan ozal mellek ýeri paýlanan adamlar hem bar.
Azatlyk Radiosynyň Lebap welaýatyndaky habarçysy Umyt Jumaýew mellek ýerlerini alan raýatlary tanaýan ildeşlerimizden biri bilen söhbetdeş bolup, şol mellekleriň ýagdaýy hakda gürrüň etdi. Howpsuzlyk ýagdaýlary sebäpli ildeşimiz adynyň efirde tutulmagyny islemeýär. Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Sizi ýeňil awtoulag satlyk masynlar sahypamyzda hoş gördik. Siz bu ýerde Türkmenistanda satylýan ýeňil transport serişdeleriň uly bazaryny görüp bilersiňiz. Biziň ýurdumyzda masyn özine satyn almak isleg berýän adam gün-günden artýar. Şol sebäpli ähli teklipleri bir sahypada çöpläp, ýurdumyzyň raýatlaryna kynçylyksyz özin gerek ulagy internet arkaly tapmana mümkinçilik berýäris. Eger-de siz öz ýeňil ulagyňyzy satmak ýa-da satyn almak isleseňiz, bu sahypada amala aşyryp bilersiňiz. Türkmenistanda iň uly bolan online bazarynda, indi internedy bar bolan ähli ulanyjylar kynçylyksyz ulanyp bilerler.
Öziňe amatly awtomobil tapmak biziň ýurdumyzda ýeňil meseleleriň biri däl. Teklip kän bolansoň bahalaram hem dürli-dürli bolup bilýär. Ondan daşary yssy howamyzda türkmen awto bazara çykyp biljek satyjylar hem azaldy. Şol sebäpli indi ýeňillik bilen, öz masynyňy öýden çykarman satmak has hem ýeňilleşdirer ýaly, siz üçin Tarixo.com - reklama portalynda hususy adamlaryň ulag satmak reklamalary çöplener ýaly meýdança döredildi.
Eger-de siz ýeňil awtoulagy satlyk ýeňil masyn bölüminde öziňize gözleýän bolsaňyz, biziň gozlegi ýeňilleşdirýän usullarymyz sizi has hem begendirer. Indi islän adam öz ýerleşýän ýerini belläp, özini gyzyklandyrýan ulagyň markasyny, reňkini, ýylyny, kuzowyny saýlap alan ýagdaýynda, reklama portalymyz sizi gyzyklandyryp biljegini ähli bar bolan ulaglaryň arasynda birnäçe sekundyň içinde seljerip berer. Bu bolsa gözlegiňizi ýeňilleşdirmäne we çaltlaşdyrmana uly kömek bolup durýar. Ondan daşary siz pul birligini çalşyp hem bilersiňiz, bu ýagdaýda daşary ýurt pul birlige bank kursy boýunça üýtgeler. Siz reklamalaryň gidiş tertibini öziňize laýyk bolşy ýaly hem üýtgetmäne mümkinçilik bar.
Eger-de siz öz awtoulagyňyzy has çalt satasyňyz gelse, onda biziň pully hyzmatlarymyz bilen peýdalanyň. Siz öz masynyňyzyň reklamasyna "VIP" ýa-da "Gyssagly" dereje berip bilersiňiz, bu bolsa siziň reklamaňyzyň görülşi iki esse köpelder. Bu barada giňişleýin "Pully hyzmatlar" sahypamyzda okap bilersiňiz.
Diňe bizde siz iň uly teklipli satlyk masynlar tapyp bilersiňiz. Siziň wagtyňyzy tygşytly ullanylar ýaly we gözleg wagtyny ýene has hem ýeşilleşdiriler ýaly, biz täze ýeňilleşdiriji usullary tapyp amala aşyrjakdygymyzy aýtmak bilen sizi begendiresimiz gelýär. Eger-de türkmen awto bazar bölüminde ulanmasynda düşnüksiz ýagdaýlar gabat gelen ýagdaýynda, öziňize amatly bolan usullar arkaly administratorlarymyz bilen habarlaşyp bilersiňiz.