text:
Duşenbe güni Gürjüstanyň raýatlary ýurduň syýasy ugruny kesgitlejek parlament saýlawlarynda ses berýärler. Resmiler ir ertir Tbiliside saýlawlara gatnaşygyň ýokary bolandygyny aýdýarlar. Tbilisi şäherinde ýurduň ses bermäge hukukly 3 million 600 müň ilatynyň bir milliona golaýy ýaşaýar.
Merkezi saýlaw komissiýasy günüň ilkinji dört sagadynyň dowamynda saýlawlarda ses berenleriň 25 prosentden geçendigini yglan etdi.
Gürjüstanda geçirilýän bu saýlawlar aýgytlaýjy hasaplanýar, çünki bu ses berişlikde ýurduň syýasy sistemasy üýtgedilýär. Täze sistema görä, ýurduň parlamentine we premýer-ministrine has uly ygtyýarlyk beriler.
Parlamentdäki 150 orny eýelemek üçin 14 sany syýasy partiýa we iki blok bäsleşýär.
Prezident Mihail Saakaşwiliniň häkimiýet başyndaky “Birleşen milli hereketi” 2003-nji ýyldaky “Bägül rewolýusiýasyndan” bäri ýurtda agdaklyk edip geldi. Emma häzir bu hereket milliorder tütjar Bidzina Iwanişwiliniň ýolbaşçylygyndaky kaolisaýa bilen ýüzbe ýüz bolýar.
Synçylar bäsdeşligiň netijesini çaklamak üçin ýakyn gelinendigini aýdýarlar.
Duşenbe güni Saakaşwili Tbiliside ses berdi we “Gürjüstan döwletiniň ykbaly çözülýär” diýip, ses berişlikden soň aýtdy.
Saakaşwili: “Hut şu wagt biziň ýurdumyzda regiona täsir etjek köp zatlar çözülýär, diňe bu ýurt üçin bolman, eýsem Ýewropanyň bu sebitdäki arzuwynyň geljegi, bu sebitdäki demokratiýa baradaky ideýanyň ykbaly, sebitdäki reformanyň ösüşi belli bolýar”.
Bäsdeş toparlaryň göreşi
Saakaşwili Iwanişwilini Kremliň bähbitlerine gulluk edýänlikde aýyplady.
Orsýetde maddy hal-ýagdaýa eýe bolan Iwanişwili Gürjüstany Orsýetiň gol astyna getirer diýen özüne bildirilen aýyplamany ret edýär.
Iwanişwili: “Biziň toparymyza ynam bildirip bilersiňiz. Biz häkimiýete eýe bolup, ony hälkyň bähbidi üçin ulanyp biljek topardyrys. Biz saýlawlarda ýeňmelidiris”.
Oppozisiýa Saakaşwilini ýurdy awtoritar ýol bilen dolandyrýanlykda we ony 2008-nji ýylda Orsýet bilen urşa eltendikde aýyplaýar.
Saýlawlaryň öň ýanynda Gürjüstanyň türmelerinde polisiýanyň gynamalara we zorluklara ýol bermeklerine garşy köpçülikleýin protest çykyşlary boldy.
ÝHHG-niň synçylary saýlaw kampaniýasyna “garşylykly we gödek” diýip baha berdiler.
Parlamentdäki 150 ornuň 77-sini partiýa agzalary tarapyndan saýlanan syýsatçylar eýelär, galan 73 orun bolsa bäsdeşlik esasda saýlanar.
Partiýanyň sanawy boýunça geçirilýän ses berişlikde parlamentde wekilçilik etmek üçin partiýa azyndan 5 prosent ses almaly, blok bolsa azyndan 7 prosent gazanmaly.
Gürjüstanyň kanunyna laýyklykda, saýlawçylaryň näçe mukdarda gatnaşygyna garamazdan saýlawlar geçirildi diýlip ykrar edilýär.


c: text/html

text:
Bosniýa-Herzegowina Ýewropa Bileleşigine girmek üçin resmi derejede ýüzlendi.
ÝB-niň daşary gatnaşyklar boýunça ýolbaşçysy Federika Mogherininiň 15-nji fewralda aýtmagyna görä, Saraýewo resmi arza bilen ýüz tutupdyr, emma
Brusseliň bu ýurduň bileleşigiň düzümine girmek işini zerur şertlere doly gabat gelýänçä yza tesdiripdir.
Bosniýanyň premýer-ministri Denis Zwizdiç ýurdunyň ÝB-ne girmek üçin ýüzlenjegini 10-njy fewralda yglan edipdi.
Zwizdiç 28 agzaly bileleşigiň 2017-nji ýylyň dowamynda Bosniýa üçin dalaşgär statusyny kepil geçjekdigine umyt baglapdy.
Bosniýanyň federal sistemasyny düzýän bölekleriniň biri bolan Serbska respublikasy, milli hökümetiň Bosniýanyň kanunlaryny ÝB-niň kanunlaryna gabat getirmek boýunça mehanizmleri sazlaşdyrmak üçin öňünden konsultasiýa geçirilmändigini derhal mälim etdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Resmi maglumatlara görä, Orsýetiň Nižniý Nowgorod regionynyň Sarow şäheriniň golaýyndaky Ýadro barlag merkeziniň ýerleşýän ýerinde ýangyn güýjeýär. Bu ýerdäki ýangyny södürmek üçin müňlerçe adamyň iberilendigi aýdylýar.
Ýadro barlag merkeziniň meýdançasynda ýangynyň ýokdugy, ýöne onuň golaýyndaky goraghananyň ot alandygy habar berilýär.
Moskwada birnäçe hepde saklanan çenden aşa yssy howadan soň anna güni ilkinji gezek ýagyn ýagdy. Muňa garamazdan, ýangynlardan emele gelen tüsse ýaşaýjylaryň saglygyna ýaramaz täsirini ýetirýär.
Orsýetiň Adatdan daşary ýagdaýlar ministrligi ýangynyň dowam edýän ýerleriniň meýdanynyň 15 müň gektar azalandygyny habar berdi. Ýurtda emele gelen ýangyn ojaklarynyň sanynyň bolsa 545-den 611-e çenli artandygy aýdylýar.
Maglumatlara görä, yssy howa we gurakçylyk ýurduň hasylynyň dörtden bir bölegini ýok edipdir.
Moskwanyň töwereginde dörän 30-a golaý ýangyny söndürmek üçin 14 müňe golaý ýangyn söndürijiniň göreşýändigi habar berilýär.
Bu ýangynlar 50-den gowrak adamyň ölümine sebäp boldy.


text:
Şu gün 2007-nji ýylda Bagdatda amala aşyrylan gyrgynçylykda aýyplanýan «Blackwater» kompaniýasynyň täze eýeleri bu bolan wakada ejir çekenler bilen sud arkaly özara barlyşyga gelnendigini mälim etdiler.
2007-nji ýylyň sentýabrynda düýbi Birleşen Ştatlarda ýerleşýän «Blackwater» gorag kompaniýasynyň işgärleriniň Bagdatda parahat ýaşaýjylara garşy atan okundan 17 adam ölüpdi. Olenleriň arasynda aýallar we çagalar-da bar.
Birleşen Ştatlaryň sudy bu bolan wakada «Blackwater» kompaniýasyny we onuň bäş sany işgärini günäli tapdy.
«Blackwater» kompaniýasynyň ornuna döredilen täze «Academi» kompaniýasynyň eýeleri şol gürrüňi edilýän hüjümde ýaradar bolanlara we ölenleriň maşgalalaryna degişli kompensasiýalaryň tölenjekdigini mälim etdiler.


text:
Şenbe güni Orsýetiň oppozisiýa liderleri Moskwanyň köçelerine çykan öz tarapdarlarynyň on müňlerçesini ýurduň liderlerinden sosial we syýasy reformalary talap etmeklerini dowam etdirmäge çagyrdylar.
“Millionlaryň ýörişi” ady bilen Moskwada gurnalan ýörişde eden çykyşynda orsýetli aktiwist Sergeý Udalsow: “Biziň esasy maksadymyz ýurduň häkimiýetlerini dialoga girmeklige mejbur etmekden ybarat. Biziň soňky ýörişimizden bäri tomsuň üç aýy geçdi, emma biziň talaplarymyzdan hiç biri ýerine ýetirilmedi” diýip belledi.
S.Udalsow öz talaplaryna laýyklykda türmelerdäki syýasy tussaglardan hiç biriniň azatlyga goýberilmändigini, gaýta repressiýalaryň has-da güýçlenendigini we täze tussaglaryň peýda bolandygyny aýtdy.
Moskwada 25 müňden geçdi
Başda Puşkin meýdançasyna üýşen protestçiler Moskwanyň köçelerinden ýöräp, demonstrasiýanyň esasy geçirilýän ýeri bolan Saharow prospektine bardylar. Ol ýerde oppozisiýanyň liderleri protestçileriň öňünde çykyş etdiler.
Proteste gözegçilik etmek üçin häkimiýetler 7 müň töweregi howpsuzlyk işgärini bu çäräniň geçirilýän ýerlerine sürdüler. Moskwa, 15-nji sentýabr, 2012.
Şenbe güni gurnalan bu protest ýörişine gözegçilik etmek üçin ýurduň häkimiýetleri 7 müň töweregi howpsuzlyk işgärini bu çäräniň geçirilýän ýerlerine sürdüler.
Azat Ýewropa Azatlyk Radiosynyň Moskwadaky habarçysy Tom Balmfors Saharow prospektine ýygnanan protestçileriň sanynyň şäher administrasiýasy tarapyndan rugsat berlen 25 müňden hem has geçýän ýaly görünýändigini habar berdi.
Demonstrasiýaçylar öz ýörişleriniň dowamynda dürli hili syýasy çagyryşly şygarlary, şol sanda “Orsýet Putinsiz bolmaly!” ýaly şygarlary-da gygyryşdylar. Plakatlara ýazylan şygarlaryň arasynda bolsa “Putin parazit” diýlip ýazgy ýazylan plakatlary-da görmek bolýar.
Protestçileriň talaplary
Bu wakanyň öňýany oppozsiýanyň liderleri ýurduň ilatyny dürli şäherlerde “Millionlaryň ýörişi” ady bilen giň gerimde ýöriş geçirmeklige çagyrdylar.
Oppozisiýa liderleri Moskwadaky ýaly uly ýörişleriň Sankt-Peterburg we Ýekaterinburg ýaly şäherlerde-de gurnalýandygyny aýtdylar.
Ýörişleri gurnaýjylar bu çäräniň Orsýetiň häkimiýetlerinden sosial we syýasy reformalaryň geçirilmegini, adalatly saýlawlaryň gurnalmagyny, şeýle hem hökümetiň tankytçylaryna döwlet telewideniýesinde çykyş etmäge mümkinçilik berilmegini talap etmek maksady bilen gurnalandygyny aýdýarlar.
Protestçileriň talaplarynyň hatarynda ýurtda möhletinden öň parlament we prezidentlik saýlawlarynyň geçirilmelidigi, jemgyýetiň pes gazanç edýän gatlagyna hökümet tarapyndan has köp goldaw berilmelidigi baradaky talaplar hem bar.


text:
Penşenbe güni Orsýetiň goranmak ministriniň orunbasary Anatoliý Antonow Siriýanyň režimine Moskwanyň ýarag satmagyny bes etmejekdigini aýtdy.
Siriýa häzirki wagt Orsýetiň ýarag satýan iň uly söwda partnýorlaryndan biri hasaplanylýar. Günbatar ýurtlary Siriýadaky parahat protestçilere garşy ýarag ulanyp gelýän bu ýurduň režimi bilen ýarag söwdasynyň bes edilmegine çagyryş edip gelýärler.
Şu hepde Siriýanyň režimine garşy çäre görmekligi göz öňünde tutýan täze rezolýusiýanyň taslamasyny BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşinde Orsýet goldamady. Orsýet Siriýadaky gyrgynçylyklar bilen bagly meseläniň henizem gepleşikler arkaly çözülmegine aýak direýär.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton bu meseläni şu hepdäniň ahyrynda howpsuzlyk meselesi boýunça Mýunhende geçiriljek konferensiýanyň çäklerinde Orsýetiň daşary işler ministri bilen ara alyp maslahatlaşjakdygyny mälim etdi.


text:
Bosniýa-Hersogowinanyň polisiýasy 1992-95-nji ýyllardaky Bosniýa urşunda bosniýaly onlarça musulman ýaşaýjyny öldürmekde güman edip, 10 sany etniki serbi tussag etdi.
Tussag edilenler bosniýaly serb polisiýasynyň ýa-da harbylarynyň öňki ýokary derejeli işgärleri bolup, olar 1992-nji ýylyň iýul aýynda ýurduň Zwonik şäherçesinde parahat ilatdan 70 çemesi adamy öldürmekde aýyplanýarlar.
Atlary köpçülige mälim edilmeýän şübheliler gürrüňi gidýän uruş döwründe etniki serbleriň etniki arassalaýyş kampaniýany geçiren sebitinde tussag edildiler. Şol wakada 2 müň çemesi musulman öldürilipdi. Şeýle-de, başgada ýüzlerçe adamyň heniz hem ýitirimdigi hasaba alnypdy.
Bosniýa konflikti döwründe 100 müň çemesi adamyň öldürilendigine ynanylýar.


text:
hyzmatlarymyz
- › Hyzmatlarymyz
- › Raýatlara
- › Telekeçiler we edara görnüşli taraplar
- › Hyzmat ediş nokatlar
- › Pul geçirimler
Nagt däl hasaplaşyk
Türkmen-Türk Paýdarlar täjirçilik bankynda we onyň welaýatlardaky bank gulluklarynda halkara töleg ulgamy VISA kartlaryny göýbermeklikde hyzmatlary ýerine ýetirýär!
Hususy telekeçiler we bankyň müşderileri!
- VISA bank kartlary arkaly hasaplaşyklary geçirmek üçin ygtybarly we amatly çözgütdir;
- bu nagyt däl plastiki kartlar arkaly bank amallaryny amala aşyrmak, hasaplaşyklary geçirmek üçin wagtyňyzy tygşytlap bilersiňiz;
VISA halkara kartynyň eýesi boluň!
Türkmen-Türk Paýdarlar täjirçilik bankynada we onuň welaýatlardaky bank gulluklarynda Milli karty bolan Altyn-Asyr plastiki kartyny hem açyp bermekde hyzmatlary ýerine ýetirýär. Bu kart ulgamy arkaly Sizi paýtagtymyz Aşgabatda we ýurdumyzyň çäklerinde hasaplaşyk amallaryny amala aşyryp bilersiňiz. Milli karty bolan Altyn-Asyr plastiki karty ulanmak döwrebap ygtybarly we her bir raýat üçin örän amatlydyr.Häzirki wagtda biziň bankymyz tarapyndan plastik kartlaryň hem ulanmaklygyň gerimini giňeltmek bilen baglanyşyklylykda, nagyt däl hasaplaşyklary amala aşyrmaklyk üçin bankomatlary oturtmak, isjenligi ýokary bolan söwda nokatlarynda söwda terminallaryny ýerleşdirmek, müşderilere plastiki kartlar bilen üpjün etmek, plastiki kartlary arkaly nagt däl hasaplaşyklary ösdürmekde işleri yzygiderlikde alynyp barylýar.
Bankomatlarymyzyň ýerleşýän salgysy:
Ýerlesýän ýeri Salgysy
1. TTPTB-nyň baş binasy Magtymguly şaýoly, 111/2 jaýy
2. “Balşeker" söwda merkezi Bitarap Türkmenistan şaýoly, 192 jaý
3. Garzaşsyzlygyň 15 ýyllygy Söwda merkezi Aşgabat şäher, Oguzhan köçesi
Aşgabat şäherinde ýerleşýän ähli bankomatlaryň salgylary we ýagdaýlary barada maglumaty şu ýerden alyp bilersiňiz.
Welaýatlardaky bank gulluklarynyň salgysy:
Daşoguz welaýatynyň Daşoguz şäheriniň Gahryman Gurbansoltan eje köçesiniň 6/2-nji jaýy, № 2 belgili bank gullugy, aragatnaşyk telefon belgileri: 800 322 5 59 02, 5 59 09
Mary welayatynyn, Mary saherinin Mollanepes kocesinin 46-njy jayy № 5 belgili bank gullugy, aragatnaşyk telefon belgileri: 800 522 6-73-37, 6-74-73
Lebap welaýatynyň Türkmenabat şäheri Türkmenistanyň gahrymany Gurbansoltan Eje etrabynyň Niýazow şaýoly ugrundaky Bahar kiçi etrapçasynyň 76/4 jaýy № 3 belgili bank gullugy, aragatnaşyk telefon belgileri: 800 422 9 54 99, 9 61 68 , 9 54 95, Fax: 9 61 98
Lebap welaýatynyň Atamyrat şäheriniň S.Niýazow köçe jaý 1 № 4 belgili bank gullugy, aragatnaşyk telefon belgisi: 800 444 2-04-98
dýp hümmeti 18.01.2017Merkezi Bankyň dýp kursy
karz hasaplama
goýum hasaplama
salgymyz
View Larger Map


text:
Premýer-ministr Deýwid Kameron duşenbe güni Britaniýa Liwiýanyň halkyny Kaddafiniň hökümetiniň harby hüjüminden goramak üçin Liwiýada uçmasyz zona düzgünini girizmek babatda ýaranlar bilen işleşer diýdi.
Awstraliýanyň daşary işler ministri Kewin Rad öz hökümetiniň BMG-den uçmasyz zona düzgünini tassyklamagy sorajagyny aýtdy.
Muňa garamazdan, NATO-nyň Baş sekretary Anders Fog Rasmussen özüni derhal beýle çäräniň görülmegi baradaky gürrüňlerden çekeräk tutýar.
Şularalykda Pentagonyň sözçüsi polkownik Deýw Lapan žurnalistlere Birleşen Ştatlaryň harbylarynyň deňiz hem howa güýçlerini Liwiýanyň töweregindäki pozisiýalara süýşürýändigini aýtdy.
Ol bu hereketiň amerikan prezidenti Barak Obama krizis mahalynda bir topar mümkinçilik berjegini aýtdy.


text:
Owganystan 24-nji iýulda bir gün ozal, 23-nji iýulda Kabulda parahatçylykly demonstrasiýany nyşana alan kast ediş hüjüminiň pidalarynyň ýasyny tutýar.
Owgan prezidenti Aşraf Gani bu kast ediş hüjümine jogapkär adamlardan «ar» alynjakdygyny aýtdy.
Bu owgan paýtagtynda 2001-nji ýylda ABŞ goşunlary girizileli bäri guralan iň ganly hüjüm boldy. Goşa partlamanyň jogapkärçiligini «Yslam döwleti» jeňçi topary öz üstüne aldy.
Içeri işler ministrligi bu partlamalaryň 231 adamy ýaralandygyny, olaryň köpüsiniň ýagdaýynyň agyrdygyny aýtdy.
Kabulyň Dehmazang skwerinde bolan hüjümler esasan hazara azlygynyň agzalaryny nyşana aldy. Sebäbi şol wagt müňlerçe hazara paýtagta toplanyp, Türkmenistandan Kabula çekiljek elektrik liniýasynyň öz welaýatlarynyň üstünden geçirilmegini talap edýärdiler.


text:
Orsýetiň “Dožd” atly garaşsyz telewideniýesi Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň çagalyk döwründen dostunyň 550 million dollarlyk baýlyga eýe bolup, 2005-2010-njy ýyllar aralygynda “Gunwor” atly nebit satýan kompaniýanyň uly bölegine eýe çykandygyny habar berdi.
“Gunwor” berlen habarda käbir maglumatlaryň, şol sanda Pýotr Kolbiniň kompaniýanyň işine girişmeginiň wagtyna degişli görkezilen maglumatyň nätakykdygyny aýtdy. “Gunwor” Kolbiniň 2007-nji ýylda “bir ýyla golaý” döwrüň dowamynda “ujypsyz maýa goýujy” bolandygyny habar berdi.
“Dožd” telekanaly Kolbin we Putin olaryň kakalary 1950-nji ýyllarda duşuşanlaryndan soň dostlaşandygyny habar berdi. Kremliň tankytçylary 26-njy sentýabrda görkezilen derňew reportažynyň Putiniň we “Gunwor” kompaniýasynyň arasyndaky gatnaşyklary görkezýändigini aýtdylar. Käbirleri bu kompaniýanyň Wladimir Putiniň köpçülige mälim bolmadyk girdeji çeşmesi bolmagy baradaky çaklamalary öňe sürdüler. Putin öz girdejileriniň ujypsyzdygyny aýdýar we “Gunwor” kompaniýasy bilen gatnaşygy ret edýär.
2014-nji ýylda ABŞ Gündogar Ukrainadaky ýagdaýlara goşulyşmakda güman edilen Putiniň ýaranlaryna garşy ykdysady sanksiýalary girizdi. ABŞ-nyň maliýe ministrligi Putiniň “Gunworda” inwestisiýalarynyň bardygyny we bu kompaniýanyň maliýe serişdeleriniň onuň üçin elýeterlidigini” mälim etdi.
“Gunwor” kompaniýasynyň wekili 28-nji sentýabrda Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna elektron poçta arkaly beren jogabynda Putiniň “Gunwor” kompaniýasyna degişli “hiç wagt hiç hili eýeçiliginiň, bähbidiniň ýa-da başga bir gatnaşygynyň” bolmandygyny aýtdy.
“Dožd” telekanalynyň reportažy Kolbine, şeýle-de, “Gunwor” kompaniýasynyň düýbüni tutanlaryň ýene biri Putiniň ýakyn ýarany bolup, ABŞ-nyň sanksiýalaryna sezewar edilen Gennadiý Timçenko gönükdirildi. Esasan nebitiň söwdasynyň hasabyna baýan Timçenko Moskwanyň 2014-nji ýylda Krym ýarym adasyny Ukrainadan bölüp alyp, öz düzümine goşmagyndan soň özüniň Orsýetdäki maliýe hasaplaryny elden beripdi.
Şeýle-de “Dožd” telekanaly Putiniň 2000-nji ýylda ilkinji gezek prezident saýlananda, Kolbine ýazan hatyny paş etdi we Kolbiniň şondan bir ýyl geçensoň biznese başlandygyny öňe sürdi.
Häzirki wagtda Kolbiniň baýlygynyň 550 million dollar möçberde kesgitlenýändigini “Forbs” žurnalynyň rus dilindäki neşri habar berýär.
Orsýetde korrupsiýa garşy göreşýän aktiwist Alekseý Nawalnyý çap bolan soňky maglumatlaryň “Gunworyň” Putine degişlidigini tassyklandygyny aýdýar.


text:
Orsýetde oppozisiýa aktiwisti Leonid Razwozžaýew Moskwanyň sudundaky diňlenşikde öz jayndan howatyr edýändigini aýtdy.
Razwozžaýew bu barada internet arkaly Irkutsk şäherindäki tussaghanadan maglumat berdi. Ol türmede oňa haýbatyň atylandygyny, saglyk ýagdaýynyň ýaramazlaşýandygyny aýtdy.
Munuň netijesinde, Razwozžaýewiň tussaghanadan goýberilmegi baradaky eden çagyryşy sud tarapyndan kanagatlandyrylmady.
Razwozžaýew geçen ýylyň oktýabrynda Moskwada rugsat berilmedik we gazaply protestleri gurnamaga gatnaşdy diýilýän aýyplamalaryň esasynda tussag edilipdi.


text:
Türkmenistanyň meşhur estrada aýdymçylarynyň biri Nazir Habibow “çekmek üçin yzygiderli neşe satyn alypdyr” diýlip tussag edildi. Bu barada Türkmenistanyň döwlet eýeçiligindäki “Altyn asyr“ telekanalynda habar berilýär.
4-nji oktýabrda türkmen telewideniýesinde görkezilen “Watan” habarlar gepleşiginde “neşe serişdelerini bikanun ýurda getirendigi ýa-da ony satyn alandygy” aýdylýan ondan gowrak adam görkezildi. Olar efirde öz-özlerini ýazgaryp çykyş edýärler hem “etdi” diýilýän jenaýatlary boýun alyp, baş goşan işine ökünýändiklerini aýdýarlar.
Türkmen telewideniýesiniň resmi habarynda ýurtda “neşe serişdeleriniň bikanun dolanşygyna we neşekeşlige garşy barlyşyksyz göreşiň alnyp barylýandygyna garamazdan, haram işe baş goşýanlaryň tapylmagynyň” gynandyryjy ýagdaýdygy bellenilýär. Şeýle-de, habarda “olaryň bu ýaman pikirleri başa barmady” diýilýär.
“Jenaýatçy” ýa-da “haram işe baş goşan” diýlip atlandyrylyp, türkmen telewideniýesinde çykyş etdirilen 12 raýatyň biri 1988-nji ýylda doglan, Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy, tanymal aýdymçy Nazir Habibow bolup, ol “çekmek üçin neşe serişdeleri bolan tirýegi yzygiderli satyn alandygyny” aýdýar. Şeýle-de, ol “şeýle biderek hereketleri” bilen öz “ene-atasynyň, maşgalasynyň we çagalarynyň ýüzüni ýere salandygyny” belleýär.
“21 kilogramdan gowrak tirýegi…”
“Haram ýol bilen gazanç etmekçi bolýanlar” diýlip aýyplanýan ýene iki raýat Mary welaýatynyň Oguzhan etrabynyň ýaşaýjylary Salim Alimow we Rustam Salimow bolup, olar öz tobasynda “kontrabanda ýollar arkaly Türkmenistanyň çägine 7 kilogram 665 gram tirýegi we 40081 gerdejik tramadol dermanyny bikanun geçirjek bolandyklaryny” boýun alýarlar.
Aýyplanýanlaryň ýene biri Aşyrgeldi Patdyýew bolup, ol ýurtda “arassa, halal zähmetiň hözirini görüp ýaşamaga ähli mümkinçilikleriň bardygyny” aýdýar. Emma ol özüniň “kanuna garşy hereket edendigini, kontrabanda ýoly bilen Türkmenistana 21 kilogramdan gowrak tirýegi bikanun geçirmekçi bolandygyny” tassyklaýar.
Türkmen telewideniýesinde çykyş etdirilen raýatlaryň beýleki biri Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy Ýusup Mämiýew bolup, onuň öz ýaranlary Gurbanmyrat Tyrrykow, Nurmuhammet Ataýew, Allamyrat Orzageldiýew, Baýram Haýitow, Ildar Arslanow, Gurbanmämmet Borjakow, Baýrammyrat Arazçyýew dagy bilen “tirýek-neşe serişdesini böleklere bölüp, satmakçy bolanlarynda saklanandygy” aýdylýar.
Takyk maglumat berilmeýär
Türkmen metbugatynda jenaýat edenlikde aýyplanýan şol adamlaryň “etdi” diýilýän günäleriniň nähili we haçan anyklanandygy hem-de olar bilen bagly sud işleriniň geçirilip-geçirilmändigi barada takyk maglumat berilmeýär.
Şol bir wagtda, döwlet eýeçiligindäki telewideniýäniň habarynda bu raýatlaryň bikanun gazanandygy aýdylýan emläkleriniň gozgalmasyz edilendigi aýdylsa-da, olara mundan beýläk nämäniň garaşýandygy hakda hem açyk jikme-jik maglumat berilmeýär.
Döwlet mediasynda görkezilen bu gepleşikde, şol adamlara ýöňkelýän aýyplamalaryň näderejede esaslydygyny ýa däldigini garaşsyz çeşmeleriň kömegi bilen tassyklamak ýa-da inkär etmek başartmady.
Ýeri gelende aýtsak, Türkmenistanda häkimiýetler tarapyndan ol ýa-da beýleki düzgün bozmada aýyplanýan käbir raýatlar wagtal-wagtal özlerine garşy görkezme berip, telewideniýede halka görkezilýär we köpçüligiň öňünde toba etdirilýär.
2016-njy ýylyň ýanwar aýynda “temmäki önümlerini bikanun getirmekde aýyplanýan, şeýle-de döwlet gullugyndaky wezipesinden peýdalanyp, para alandygy” aýdylýan raýatlaryň birnäçesi kameranyň öňünde özlerini ýazgaryp çykyş edipdiler.


text:
Kagyzy urna atyp, kimdir birini haýsydyr bir wezipä saýlamak düşünjesi türkmenleriň taryhynda ýok. Bu düzgüni türkmen topragyna Sowet häkimiýeti getiripdi.
Türkmenler han, serdar saýlanlarynda han ýa-da serdar bolmaly adamlaryň hersi bir depäniň üstüne çykyp oturar eken. Onsoň, her kim kimi saýlajak bolsa, şonuň ýanyna baryp oturar eken. Kimiň töweregine köp adam üýşse, şol hem obanyň hany, goşunyň serdary bolupdyr. Türkmenlerde kethudalar (oba ýolbaşçylary—hanlary, serdarlary) saýlananda el galdyrmak ýa-da çykyp geplemek düzgünleri-de bolmandyr.
Sowet häkimiýeti türkmen topragynda gurulmazdan öň, Patyşa Russiýasynyň golastynda türkmenler kyrk ýyllap bolan bolsalar-da, saýlaw düzgünleri türkmenleriň arasynda «kimiň töweregine köp adam üýşmeşek» ýoly bilen amala aşyrylypdyr. Saýlawa hiç wagt aýallar gatnaşdyrylmandyr.
Saýlanmaly adamyň adyny kagyza ýazyp, ony-da urna - ýaşşige gizlin ýagdaýda taşlamak düzgünini türkmenlere sowet häkimiýeti öwretdi. Ýöne müň dokuz ýüz ýetmişinji-segseninji ýyllara çenli - ýagny, sowet häkimiýetiniň mekdeplerde okadyp ýetişdiren nesilleri saýlaw ýaşyna ýetýänçä adamlar, aýratyn-da oba adamlary kimi näme üçin saýlaýanlaryna-da düşünmän geldiler.
«Saýlawa çagyrylýarsyňyz, pylan magaziniň ýa-da mekdebiň öňünde saýlaw boljak. On sekiz ýaşa ýetenleriň her biri saýlawa barmalydyr» diýen habar bilen haýsydyr bir adamlar öýlere çakylyk hatyny gowşuryp giderdi. Sowet hökümetiniň döwründe ýaşy on sekize ýetenleriň her biri (aýallar-da) saýlaw uçastogyna baryp, ele tutdurylýan kagyzy mahmaldan dört tarapy ýapyk kabinada goýlan urnajyga atyp çykaýmalydy.
Saýlaw uçastogyna barmadyk kişi sowet hökümetine garşy adam hasaplanýardy. Şonuň üçin saýlaw güni toý-sadaka edilmezdi. Ýas başa düşende daň bilen saýlawdan geçip gelip, merhumy soň jaýlardylar. Hemmeler pasportyny alyp barmalydylar. Başga kişi üçin ses bermek ikinji bir kişä rugsat edilmeýärdi. Hatda düşekde ýatan hassalaryň, ýöremeden galan garrylaryň hem özi eline berilýän kagyzy urna atmalydylar. Olar üçin ýörite göçme urnalary aýlardylar. Olaryň ýerine hiç bir hossaryň kagyzy urna atmaga haky bolmaýardy.
Şeýle ýagdaýda kim saýlanardy?!
Saýlawa gidip gelýänlerden: «Kimi saýladyň?» diýlip soralanda olaryň hiç biri özüniň saýlap gaýdan kişisini tanamazdy. Soraga «Bilmedim» diýip, jogap bererdiler. «Bir topar orsuň surat-a asylgy durdy diwaryň ýüzünde» diýip jogap berýänlerem bolardy. Şeýle bolmazça-da däldi. Hiç bir syýasy sowady bolmadyk oba ilaty «Sowet Soýuzynyň Kommunistik partiýasynyň Baş sekretary, Syýasy býuronyň çlenleri, Ispolnitel Komitetiň başlygy» diýen ýaly sözlere-hä bir düşünenokdylar, şeýle hem bir topar rus familiýalaryny ýat tutmaga olarda üşük-de ýokdy.
Indi görüp otursaň, sowet häkimiýetiniň ýyllary içinde adamlary saýlawlara eltip, kimdir birini saýlatmak adam oýnamak eken. Düşünjesiz halky oýnamak eken. Moskwa tarapyndan öň saýlanyp goýlan kişini - özem, gapdalynda hiç bir alternatiw kandidatura bolmadyk ýekeje kişini saýlatmagyň özi gülkünç. Adamlaryň daň bilen turup, saýlawa diýip, ylgap gidişlerini ýatlap, şu wagtam nebsiň agyrýar. Ol saýlawlara «saýlaw» diýmeli däl-de, «tassykladyş» diýmeli eken. Eliňe berilýän kagyzdaky ýekeje familiýadan haýsy birini saýlamajak sen?! Onuň ýaly ýeke familiýaly kagyzy diňe epläp, urna atyp gaýdaýmak galýar. SSSR-iň ýolbaşçylarynyň ählisem şeýle ýagdaýda saýlandy. Olaryň haýsy biriniň ýanyna alternatiw kandidat goşulypdy? Hiç biriniň!
Türkmeler garaşsyz boldy. Indi olara Moskwadan görkezme ýokdy. Indi olar öz türkmenlerini saýlamalydylar. Ýöne urna atmaly kagyza ýazylan familiýa welin ýene ýekejedi - diňe Nyýazow! Başga kimi saýlamaly? Hiç kimi. Nyýazowyň döwründe halkyň biragyzdan saýlawa gatnaşmagyny häkimiýetler isläbem duranokdy. Saýlaw güni adamlaryň togsan dokuz bütin ýüzden togsan dokuz prosentiniň ses berendigini radio-telewideniýe habar berdi.
Elbetde, näçe prosent bolanda näme! Saýlanýan ýeke adam. Gapdalynda alternatiw ýok. Nyýazowyň «saýlanan» saýlawy-da saýlaw däl-de, tassyklaýyş bolupdy. Öň bellenen adamy tassyklamak. Bu-da gülkünç saýlaw. Saýlaw meselesinde halka şeýdip, üns bermezlik türkmenleriň geleňsizlik hem ýaltalyk keselini oýardy. Indi saýlawa adamlaryň ýetmiş prosenti baranok diýsegem, sözümiz dogry bolar. Saýlaw meselesinde türkmenleri hiç zat gyzyklandyrmaýar. Sebäbi halk eýýäm bir asyr bäri saýlaýjylar däl-de, tassyklaýjylar bolup gelýär.
“Birimiz hemmämiz üçin”
Indi saýlaw bolsa olar «Hemmämiziň kagyzymyzy-da urna taşlap gaýt» diýip, bir öýden bir adamy iberip oňýarlar. Hatda bütin goňşy-golamlarynyň adyndan kagyzy urna oklap ýörenlerem bar. Biriniň saýlanany ýa-da saýlanmany bilen öz günleriniň gowulyga tarap üýtgemeýänini türkmenler gördüler. Ýaşaýyş halk üçin gün-günden kynalýar, ýaramazlaşýar. Şonuň üçin türkmenleri saýlawlar-da, saýlanýanlar-da gyzyklandyrmaýar. Olaryň köpüsi kim saýlananda-da özleriniň mydama garamaýak bolup galmalydyklaryny, ekin ekip, mal bakyp ýörmeli boljakdyklaryny aýdýarlar. Öz günlerini gowulajak adamyň saýlanjagyna olar ynanmaýarlar.
Kandidatlar aşakdan ýokarlygyna saýlanman, ýokardan saýlanan bolsa-da, Türkmenistanda täze prezident saýlawyny garaz, «bäsleşikli saýlaw» diýip aýdyp bolar. Ol saýlaw bir asyryň dowamynda türkmen durmuşynda alty kandidat goýlup geçirilen ilkinji saýlaw boldy.
Türkmenistanda demokratik saýlawlar geçirilmeli bolaýsa, halkyň arasynda propagandistik iş geçirmek üçin örän yhlas etmeli bolar. Sebäbi halk saýlanýanlar tarapyndan aldanmak sebäpli şeýle bir derejä ýetdi welin, olar kimi saýlamaly, kimi bolsa saýlamaly däldigine-de düşünenoklar. Iň aýylganç ýerem - düşünjegem bolanoklar, düşünmek islänoklaram. Sebäbi olar saýlawlaryň netijesinde halkyň gününiň gowulanyp biljegine ynamlaryny doly ýitiren adamlara öwrüldiler. Olaryň saýlaw meselesinde aňlaryny açmak üçin örän ýiti propagandistik täsirler gerek bolar.
Her näme-de bolsa halkyň aňyna hakyky saýlawlar hakdaky düşünjäni salmaly bolar. Ýogsa, demokratiýa tarap barylýan ýolda kösençlikler az bolmaz. Demokratik ýolda halkyň goldawy, aýratyn-da saýlawlar döwründe zerurdyr.
Çoluk Möwlamow aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow 10-njy iýulda, dynç güni geçiren Ministrler Kabinetiniň mejlisinde adatdan daşary ýagdaýy derňemek üçin döredilen ýörite toparyň hasabaty esasynda Abadany alkymlap oturan ýarag ammarynda bolan partlamany gytaklaýyn boýun alyp, bu pajygada on bäş adam pidasynyň hem-de belli bir weýrançylygyň bolandygyny dile getirdi.
Döwlet baştutany sözüni dowam etdirip, partlamada günäkärleri harby tribunala çekip, berk jezalandyrmagy tabşyrdy. Maňa elýeter bolan maglumata görä, awgustyň birinji ongünlüginde Abadany alkymlap oturan harby polkuň ýarag ammarynda bolan partlamada günäkär saýylan adamlar - harbylar suda çekilip, olara ýyl kesilipdir.
Partlama günäkär hasaplanyp, kyrka golaý harbynyň sud edilendigi, olaryň ýedi sanysynyň iň ýokary jeza höküm edilip, 20-25 ýyl azatlykdan mahrum edilenligi hakynda aýdylýar. Halk içindäki bu maglumaty adam hukuklaryny goraýan Türkmen inisiatiwa toparynyň "Hronika Türkmenistan" saýty öz sahypasynda çap edipdir.
Partlama bilen baglanyşykly sud prosesi hakda halk içindäki gürrüňleriň näderejede çyndygyny bilmek üçin Baş kanunymyz boýunça aýratyn sud häkimiýetiniň ýokary derejeli hünärmenlerine ýüz tutdum, emma ýüz tutan sud häkimiýetiň ýokary derejeli wekilleri partlama bilen baglanyşykly sud prosesi bilen bagly hiç bir maglumaty berip bilmejekdiklerini aýtdylar. Bu fakt Konstitusiýamyz boýunça aýratyn häkimiýete eýe bolmaly Sud häkimiýetiniň wekilleriniň hem raýatlarymyzyň erkin informasiýa almak hukugyny kepillendirip bilmeýändigini şübhesiz subut edýär.
Adyny Gulmyrat diýip tanadan aklawçy öz terjimehalyny tanyşdyrmazlyk şerti bilen bize şeýle gürrüň berdi: "Men aklawçy hökmünde iki adamyň bilýän zadyny resmileriň bilýändigini anyk aňýan. Döwlet emeldarlarynyň islemedik maglumatlarynyň syzyp çykmagynyň çeşmesi tapylsa, başga günäler bilen şol çeşmäniň başynda duranlaryň gitse-gelmeze ugradyljakdygyny hem bilýärin. Ýöne men başymy etegime salyp, käbir bilýän zatlarymy aýdaýyn. Partlamanyň günäkäri hasaplanyp, 40 adam däl-de, ondan üç esse az harby adamlar, esasan, pajyga bolan polkuň komandirleri sud edilip, olar azatlykdan mahrum edildi. Ýöne bu hakda resmiler açyk maglumat ýaýratmansoň, agyz-agyzdan ýel alyp, islendik hadysa çişirilýär, bu bolsa hadysany gizlemäge çalyşýan resmileriň bähbidine däl, sebäbi ilatymyzyň uly bölegi "Halk aýtsa, galp aýtmaz" diýip, şol çişirilen gürrüňlere ynanýar".
Kim günäkär?
Meniň güýç ulanyjy edaranyň käbir wekilleri bilen eden söhbetdeşligimde partlama bilen baglanyşykly sud prosesi hakda anyk jikme-jikligi bilmesemem, azatlykdan mahrum edilenleriň arasynda ýokary derejedäki harby ýolbaşçylaryň bolmazlygy gaty geňdir. Edil ýarag ammarynda bolan partlamanyň bir gün öň ýany bolup geçen Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň mejlisinde ýurdumyzyň harby ulgamynda hem "gülala-güllügiň" höküm sürýändigi dabara bilen yglan edilipdi, hatda harby ulgamda partlama hakynda-ha däl, kiçijik kemçilik barada hem hiç bir fakt agzalmady.
Munuňam üstesine, partlama bolan gününiň agşamy Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň adatdan daşary geçirilen maslahatynda hem pajyga gös-göni inkär edildi, prezidente ýalan maglumatlar berildi. Eger sud häkimiýeti garaşsyz bolanlygynda halkyň başyna düşen pajygany gizlemek prosesiniň sud seljerilişi geçirilerdi, Türkmenistanyň Baş Kanunynyň kepili bolan prezidenti ýalan maglumatlara ynandyrmaga synanyşan ýokary derejedäki ýolbaşçylaryň jenaýat jogapkärçiligine çekilmelidigi, iň bolmanda olaryň wezipesinden çetleşdirilmelidigini düşündirip oturmagyň hajaty ýok bolsa gerek.
Türkmenistandaky boldy edilýän islendik üstünlik prezidentiň ady bilen baglanyşdyrylýar, emma halkyň başyna düşen pajygaly partlama üçin kiçi derejedäki harby komandirler günäkär saýylyp, şolar hem azatlykdan mahrum edilýär, munuň şeýle bolmagy gaty geň. Iň bolmanda, partlama sebäp döreden harby komandirleriň nähili ýol bilen işe alnandygy derňelmelidir.
Haýran galmaly zat: doly anyklanmadyk hakykat hakynda dymyp, resmileriň partlamada ykrar eden belli bir weýrançylyga hem 15 adamyň ölümine getiren pajyga iň ýokary derejeli wezipede oturan günäkäriň ýekejesiniň tapylmazlygydyr.
Men partlamanyň pidasy bolan bir ýaş raýatymyzyň kyrkyna baranymda ýarag ammarynda bolan partlamada günäkärleriň üstünden geçirilen sud prosesi hakynda ýaşulularymyzyň gürrüňini, janykmasyny diňläp oturan Myrat aga: "Adamlar, ýagşylyga umyt edeliň, biz kimiň günäkärdigini häzir bilmesegem, nesip bolsa aňyrsy 5-10 ýyldan bileris. Halkyň bu pajygaly gününde oýun oýnanlar karam oýny üçin jogap bererler. Özüni Hudaý saýan Kaddafiniň urunmasy muňa aýdyň şaýatdyr. Men häzirki ýagdaýa bolsa resmileriň gizlinlikdäki geň-taňlygy diýjek, göz bar, gulak bar şu gürrüňi goýalyň" diýdi. Oturanlar sessiz ylalaşyp, baş atdylar.
Döwletmyrat Ýazgulyýew türkmenistanly garaşsyz žurnalist, synçy. Blogdaky pikirler we maglumatlar awtoryň özüne degişli.


text:
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow ABŞ-nyň “adam hukuklaryny bozýan” diýip atlandyran resmilerine wiza berilmejekdigini aýdýar.
Lawrow bu beýanatyny Birleşen Ştatlaryň Senaty korrupsiýa garşy göreşen aklawçy Sergeý Magnitskiniň ölümine we Orsýetdäki beýleki hukuk bozmalara dahylly resmilere garşy girizilmeli sanksiýany sese goýanyndan soň etdi.
Bu düzgün Sowuk uruş döwründe Orsýet bilen hemişelik kadaly söwda gatnaşyklaryna girizilen çäklendirmeleri aradan aýyrmaga gönükdirilen giňiş kanun taslamasynyň bir bölegidir.
Moskwa, ar aljagyny aýdyp, adam hukuklary düzgünine garşy çykdy.


text:
Eýranyň öňki täsirli prezidenti Ali Akbar Heşemi Rafsanjany, 14-nji iýunda geçjek prezidentlik saýlawlaryna soňky salymda öz kandidatlygyny görkezenden soň, häkimiýet başyndaky toparyň ýiti tankydyna uçrady.
Ençeme aýlap dowam eden pikir ýöretmelerden we çakalamalardan soň 78 ýaşly Rafsanjanynyň soňky salymda özüni dalaşgär hökmünde hasaba aldyrmagy onuň bäsdeşlerini aňk-taňk etdi.
Ýurduň Ýokary ruhy lideri Aýatolla Ali Hameneýä ýakyn durýan konserwatiwler we döwletiň eýeçiligindäki media onuň syýasata täzeden dolanmak mümkinçiligine ýaňsy we dürli aýyplamalar bilen jogap berdiler.
Aram konserwatiw hasaplanýan Rafsanjany mekir syýasatçy diýen şöhrata eýe. Bir tarapdan ol Eýranyň yslam režiminiň düýbüni tutanlaryň biri. Teokratiýanyň içinde hem ýokary wezipesi bar. Beýleki tarapdan bolsa, ol "Eýran krizis içinde" diýmek we syýasy tussaglaryň tiz boşadylmagyna çagyrmak bilen, konserwatiwleri gaharlandyrdy.
Skot Lukas Britaniýanyň Birmingem uniwersitetinde Eýran boýunça ekspert. Onuň pikiriçe, Rafsanjany özüni ýurdy birleşdirip, Eýranyň problemalaryna çözgüt tapyp biljek bir tejribeli syýasy şahsyýete öwürmäge synanyşýar.
"Güýçli dalaşgär"
"Rafsanjany ýagdaýdan närazy toparlaryň hemmesiniň diýen ýaly kandidaty bolýar. Onuň öz goldawçylary 2005-nji ýylda onuň prezident Mahmud Ahmedinejaddan utulanyndan närazy. Ahmedinejadyň hökümetinden närazy aram konserwatiwler-de bar. Şeýle hem ol 2009-njy ýyldan bäri çekip gelýän zulum-sütemleri sebäpli ýagdaýdan närazy reformaçylaryň we hatda oppozision ”Ýaşyl herekete” degişli käbir adamlaryň-da kandidaty bolup bilýär" diýip, Lukas aýdýar.
Lukasyň garaýşyça, Rafsanjanynyň alyp baran syýasaty - şol sanda ykdysadyýeti liberallaşdyrmagy, Günbatar bilen gowy gatnaşyk saklamagy, Eýranyň saýlawly organlaryny güýçlendirmegi - ony eýranly saýlawçylaryň aglabasy üçin gyzykly dalaşgär eder.
1989-njy ýyldan 1998-nji ýyla çenli Eýrana prezidentlik eden Rafsanjany prezidentlik ýaryşyna goşulaly bäri 12-nji maýda beren ilkinji beýanatynda häzirki "daşary ýurtlardan abanýan howp we sanksiýalar" döwründe özüniň "ykdysady we syýasay" täzeden döreýiş ugrunda tagalla etjekdigini aýtdy.
Öňki reformaçy prezident Mohammad Hatemi hem Rafsanjanynyň kandidatlygyny amatly "milli pursat" diýip atlandyryp, reformaçylary hem aram güýçleri agzybirlik bilen onuň yzyna eýermäge çagyrdy.
Konserwatiwler
Lukas Rafsanjanynyň kandidatlygy Ýokary ruhy lidere sadyk konserwatiw kandidatlar üçin saýlawlarda kynçylyk döreder diýen pikirde.
"Häkimiýet başyndaky toparyň ýa iň bärkisi Ýokary ruhy ýolbaşçynyň ýakyn töweregine degişli adamlaryň getirýän esasy delili - iýunda prezident bolmaly mynasyp kandidatyň gatnaşmagyndaky aç-açan saýlawlary isleýändikleridi. Ýöne olar bu kandidaty tapyp bilmediler. Şol sebäpden Rafsanjana ýol açylyp, ol özüni öňe sürdi. Meniň pikirimçe, häzirki wagtda halkyň goldawyny gazanmakda baş kandidat şol. Bu işi edip biljek ýeke-täk kandidat şol bolsa gerek" diýip, Lukas aýdýar.
78 ýaşly Rafsanjanynyň kandidatlygy onuň täsin ýagdaýda syýasy sahna dolanmagydyr. 2009-njy ýylda hökümetiň protestleri gazaply basyp ýatyrmagyny ýazgaraly bäri, Rafsanjany konserwatiwleriň we Ýokary ruhy ýolbaşçynyň özi tarapyndan hem tankyt astyna alyndy.
Geçen dört ýyllykda oňa Tähranyň juma namazyna ymamlyk etmek gadagan edildi. Ol Bilermenler ýygnagyndaky ýolbaşçylyk roluny ýitirdi. Geçirilýän köpçülikleýin çärelerde hem soňky ýyllarda oňa açyk hüjüm edilip gelindi.


text:
Palestina tarapdar demonstrasiýaçylar Tähranda guran ýörişlerinde hökümete garşy şygarlara gygyrdylar.
Häkimiýetler oppozisiýa Kuds gününiň prezident Mahmut Ahmedinajada garşy protest sahnasy edilip ulanylmaly däldigini öňünden duýdurypdylar.
Günbatar metbugaty öňki premýer ministr we dawaly iýun saýlawlarynda Ahmedinajatdan utulan Mir Husseýin Musawiniň müňlerçe tarapdarynyň hökümet howandarlygyndaky al-Kuds ýörişine goşulandygyny ýazýar.
Musawiniň tarapdarlary gollaryna ýaşyl mata daňypdyrlar. Bu reňk Musawiniň saýlaw kampaniýasyndaky belgisidi.
Şaýatlar oppozisiýa goldawçylary bilen howpsuzlyk güýçleriniň arasynda çaknyşyk bolandygyny aýdýarlar. Protestçiler «Ýalançy, ýalançy, hany seniň 63 prosentiň?», «Gaza däl, Liwana däl, meniň janym Eýrana gurban bolsun» diýip gygyrdylar.


text:
Ýekşenbe güni Orsýetiň paýtagty Moskwada müňlerçe adam amerikan raýatlarynyň orsýetli çagalary perzentlige almaklaryny gadagan ediji täze kanuna garşy protest bildirip, demonstrasiýa geçirdi.
Resmi taýdan rugsat berlen bu demonstrasiýada on müňlerçe adam Moskwanyň merkezinden ýöräp geçdi.
Moskwanyň polisiýasy bu demonstrasiýa 9.5 müň töweregi adamyň gatnaşandygyny aýdýar. Emma bu çäräni gurnaýjy oppozision aktiwistler demonstrasiýa azyndan 30 müň töweregi adamyň gelendigini öňe sürýärler.
Howanyň çakdanaşa sowukdygyna-da garamazdan, köp adamlar bu çärä ýanlaryna öz çagalaryny-da alyp gelipdirler.
Protestçiler Orsýetiň parlamentini amerikan raýatlarynyň orsýetli çagalary perzentlige almaklaryny gadagan ediji kanuny ýatyrmaklyga çagyryp çykyş etdiler. Şeýle hem, olar beýle kanuny Orsýet üçin “masgaraçylyk” diýip atlandyrdylar.
Wideoda: Moskwada 13-nji ýanwarda geçirilen demonstrasiýa.
Protestçilerden biri hatda Orsýetiň Dowlet Dumasynyň dargadylmalydygyny nygtap, şeýle diýdi: “Biz bu ýere Dumanyň kabul eden we biziň prezidentimiziň gol çeken bu masgaraçylykly kanunyna garşy nägileligimizi bildirmek üçin geldik. Men beýle Dumany dargatmaly diýip hasaplaýaryn. Beýle adam bolsa prezident bolmaga mynysap däl diýip hasaplaýaryn”.
Orsýetiň oppozisiýa liderlerinden biri Sergeý Udalsow bu demonstrasiýanyň Orsýetde protest hereketiniň henizem güýçlidigini ýene bir gezek aýdyň subut edýändigini aýtdy. Şeýle hem, ol ýazda, howa birneme maýlanda, Moskwada üznüksiz demonstrasiýanyň geçirilmegine çagyryş etjekdigini mälim etdi.
Ýekşenbe güni Moskwadaky bu protest çäresine Orsýetiň Döwlet Dumasynyň ozalky deputaty Gennadiý Gudkow hem gatnaşdy.
“Men bu täze kanun bilen ylalaşmaýaryn. Men häkimiýetde bolup geçýän häzirki wakalary olaryň was-waslygy diýip hasaplaýaryn. Men muňa häkimiýetleriň ýagdaýa düşünmeýändiklerini we olaryň ýurt hem-de halk üçin näme etmelidigini bilmeýändiklerini görkezýän bir zat hökmünde baha berýärin” diýip, Gennadiý Gudkow ýagdaýa baha berdi.
Moskwanyň polisiýa resmileri özlerinde oppozisiýa lideri Sergeý Udalsowyň Dumanyň deputatlarynyň suratlaryny ýakýandygyny görkezýän wideo ýazgynyň bardygyny aýdyp, ony ýörite barlaglar üçin prokuratura tabşyrjakdyklaryny mälim etdiler.
Orsýetiň Döwlet Dumasy amerikan raýatlarynyň orsýetli çagalary perzentlige almaklaryny gadagan ediji bu kanuny Birleşen Ştatlaryň Sergeý Magnitskiniň ölümi bilen baglanyşykly kabul eden kanunynyň yzýany kabul etdi.
Orsýetli resmiler muny Birleşen Ştatlarda Orsýetden ogullyga ýa gyzlyga alnan çagalaryň zulum-sütemlere sezewar edilmekleri we hatda olaryň öldürilmekleri ýaly wakalaryň artandygy bilen düşündirýärler.


text:
Penşenbe güni Türkmenistanyň daşary işler ministri Raşit Meredow Nýu-Ýorkda BMG-niň Baş Assambleýasynda ýörite doklad bilen çykyş etdi.
Ol özüniň bu çykyşynda dünýäniň durnukly ösüşini üpjün etmekde global energiýa howpsuzlygyny döretmekligiň möhüm rol oýnajakdygyny nygtady.
Şu nukdaýnazardan hem Raşit Meredow Birleşen Milletler Guramasynyň ýörite düzgünnamalaryny işläp düzmek boýunça ekspertler toparyny döretmekligi teklip edýändigini aýtdy.
Munuň üçin bolsa, ol BMG-niň Baş Assambleýasynyň ýörite rezolýusiýasynyň taslamasy işlenilip düzülse, ýerlikli bolar diýip hasaplaýandygyny belledi.
BMG-niň Baş Assambleýasynyň ozalky maslahatlarynda-da Türkmenistan tarapy global energiýa howpsuzlygyny gowulandyrmak meselesini birnäçe gezek gozgapdy.


text:
Görnükli rus şahyry Boris Pasternak “Tebigatda ýaramaz howa ýok” diýipdir. Şahyryň belleýşi ýaly, tebigatyň her paslynyň, her möwsüminiň gaýtalanmajak gözelligi hem aýratyn şatlygy bolýar.
Häzirki tomus paslynda Günbatar ýurtlarda dürli sport çäreleri we medeni baýramçylyklar geçirilýär. Olaryň arasynda poeziýa baýramlary hem çeper okaýyşlar aýratyn meşhur baýramlaryň biri.
Golaýda Gollandiýanyň deňiz ýakasyndaky uly port şäheri bolan Rotterdamda “Rotterdam halkara poeziýa baýramçylygy” boldy. 29-njy iýundan 8-nji iýul aralygynda Britaniýada Ledbury poeziýa festiwaly-da geçirildi. Ol öz çäreleriniň giňligi boýunça dünýädäki iň uly poeziýa baýramçylygy hasaplanylýar. Ýakyn wagtda San-Fransiskoda hem halkara poeziýa baýramçylygy bolar.
Azatlyk Radiosy Günbatardaky şol poeziýa baýramlarynyň we festiwallaryň mysalynda türkmeniň öz milli poeziýasy hakynda halkara “Kurt Tuholsky” baýragynyň eýesi, Şwesiýada ýaşaýan türkmen şahyry Şiraly Nurmyrat bilen gürrüňdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Şiraly, häzir Günbatar döwletlerde dürli poeziýa baýramçylyklary geçirilýär. Häzirki maýyl tomus agşamlaryny gök gübürdileri bilen şahyrlaryň owazy bezeýär. Bu sizde nähili duýgyny döredýär?
Şiraly:
Günbatar döwletlerde poeziýa baýramçylyklarynyň geçirilmegi, elbetde, gutlamaly, begenmeli ýagdaý. Ýöne biz ne bir günbatarda, ne-de gündogarda ýaşaýas-da.
Azatlyk Radiosy: Onda nirede ýaşaýarsyňys?
Şiraly:
Biz günýaşar döwletde ýaşaýas.
Şwesiýada ýaşaýan türkmen şahyry Şiraly Nurmyrat.
Azatlyk Radiosy: Şahyr adam hökmünde siz nähili pikir edýärsiňiz, goşgy içki zerurlyk bilen döreýärmi ýa-da ylham bilen gelýärmi? Bularyň haýsy tebigy?
Şiraly:
Mahal-mahal täze goşgynyň düzülmegini, kämähalam özüňe zor salyp eser ýazmazlygy men bir tebigy zat hasap edýän.
Bu sowalyn jogabyny men öňräk ýazan bir goşgymda-da beýan edipdim: “Mesligne çydaman goşgy ýazýan ýok” diýip. Içki zerurlyk bolmasa, şahyra ylham nireden gelsin?!
Azatlyk Radiosy: 90-njy ýyllaryň ortalarynda siz Moskwada ýaşan döwrüňizde rus dilinde goşgy ýazypdyňyz. Olar aýratyn kitap bolup çykypdy. Indi köp ýyldan bäri Şwesiýada ýaşap ýörsüňiz. Şwed dilinde goşgy peýda bolanokmy?
Şiraly:
Keseki dilde goşgy ýazmak üçin o dili edil ene diliňi bilen ýaly bilmeli. Onam hiç haçan başarmajagymy boýun alýan.
Azatlyk Radiosy: Siziň eserleriňiziň şwed ýa-da rus dilindäki terjimeleriniň ýagdaýy nähili? Göwnümize bolmasa, siz soňky wagtlar öz eserleriňiziň beýleki dillere terjime edilmegine birneme sowuk-sala garaýan ýaly?
Şiraly:
O siziň göwnüňize däl, ol hakykatdanam şeýle. Bärde türkmen dilini bilýän şwed şahyry ýa terjimeçisi ýok. Onsoň goşgularyňy olara rus dilinde hödürlemeli. Rusçadan şwed diline geçirilen eseriňi soň yzyna terjime edip görýäň welin, ýeser bolsaň tana-da öz ýazan zadyňy!
Azatlyk Radiosy: Ýeri gelende ýene bir sowal. Siziň proza eserleriňiziň ýagdaýy nähili? Olar ilerleýärmi?
Şiraly:
Soňky bäş-alty ýylda ýazan prozamdan, öwnüp aýtdygym däl, özüm-ä razy. Bir roman, alty-ýedi powest, azyndan kyrka golaý hekaýa. Ýene, Hudaýa şükür, şol ugurdan yzygiderli işläp otyryn.
Azatlyk Radiosy: Edebiýatçylaryň dili bilen aýdanyňda, siz stol üçin ýazýan bolup çykýaňyz, ýagny, ýazanyňyzy stoluň çekerine atýaňyz. Eýsem, stol üçin ýazmak güzaply dälmi?
Şiraly:
Ýazan eseriňi iliňe ýetirip bilmän, stoluň çekerine atyp oturmakdan güzaply näme bolup biler?! Ýeke-täk umyt – o golýazmalar demigip öläýmän, nesibeli bir zaman, Akpamygyň doganlary ýaly, asgyryşyp-üsgürişip, çekerden çykaýady-da.
Azatlyk Radiosy: Siz öz diňleýjiňiziň ýa-da okyjyňyzyň isleg-arzuwlaryny duýýaňyzmy?
Şiraly:
Eger diňleýjiniň ýa okyjynyň isleg-arzuwyny duýmasaň, galamyňy orta bilinden döwäge-de, bir gyra taşlap, özüňe başga kär gözläbermeli. Bu ýaşdan soňam näme kär gözlejek, näme tapjak? Bolanjasyny bir ýitirmän saklap bolsa – gep, ana, şonda.


text:
Yragyň howpsuzlyk resmileriniň we medisina işgärleriniň aýtmagyna görä, 9-njy fewralda Bagdatda şaýy musulmanlarynyň ýaşaýan sebitine edilen bombaly hüjümlerde azyndan 14 adam öldürildi.
Polisiýanyň berýän maglumatyna görä, Bagdadyň demirgazygyndaky Kadamiýah etrabynda janyndan geçeniň eden bombaly hüjüminde azyndan 13 adam öldürildi we başga-da 30-dan gowragy ýaralandy.
Bu hüjümden birnäçe sagat soň, Bagdadyň Husseniýah sebitindäki gyzgalaňly köçede bombanyň partladylmagy netijesinde azyndan bir adam öldi, şeýle-de ýedi sanysy ýaralandy.
Bu hüjümleriň jogapkärçiliginiň henize çenli hiç kim öz üstüne almady.
Yrakda “Yslam döwleti” ýaly sünni ekstremist toparlar şaýy musulmanlarynyň ýaşaýan sebitini ýygy-ýygydan nyşana alýarlar.


text:
Ukrainanyň Ýewropa Bileleşigine we NATO agza bolmagy azyndan 20-25 ýyla çeker diýip, 3-nji martda Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Žan-Klod Ýunker (Jean-Claude Juncker) aýtdy.
“Ukraina öňümizdäki 20-25 ýylyň dowamynda ne Ýewropa Bileleşiginiň, ne-de NATO-nyň agzasy bolup biler” diýip, Ýunker Gaagada eden çykyşynda aýtdy. Şol bir wagtda ol Ukrainanyň näme sebäpden şeýle uzak wagt garaşmaly boljakdygy barada maglumat bermedi.
Ýunkeriň çaklamalaryna garamazdan, Ýewropa Bileleşigi ukrain raýatlaryna ýeňilleşdirilen wiza düzgüni esasynda syýahat etmäge ýol açýar.


text:
Anna günki hökümet maslahatynda Hazardaky jedelli territorialar boýunça 16 gezek ikitaraplaýyn gepleşikleriň geçirilendigini aýdan prezident Berdimuhamedow, bu gepleşikleriň netijesiz tamamlanmagynda Azerbeýjan tarapyny aýyplady.
Merkezi Aziýa we Kawkaz Institutynyň “Ýüpek Ýoly” programmasynyň ylmy barlaglar boýunça müdiri Dr.Swante Kornel Türkmenistanyň Azerbeýjan bilen dawalaryny Halkara arbitraž sud derejesine çykarmak niýetini garaşylmadyk waka diýip atlandyrdy. “Munuň sebäplerini aýtmak kyn, emma bu duýdansyz karar. Soňky döwürde biz ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň gowulanmagyna we Baku bilen Aşgabadyň arasynda Hazar deňziniň bölünişigi boýunça dowamly dialogy görüpdik. Türkmenistanyň bu ädimi şol ikitaraplaýyn dialoga zarba bolup, onuň Günbatara gaz eksport planlaryna ýaramaz täsir ýetirer.”
Swante Korneliň pikirine görä, özara dawanyň Halkara sudunyň garamagyna berilmegi, regionyň özara problemalaryny çözmäge, aýratynam energiýa serişdeleriniň eksportyna uly gyzyklanma bildirýän ýurtlaryň özara ylalaşyga gelmäge ukypsyzlygyny görkezýär. Şeýle-de türkmen gazynyň NABUCCO üçin elýeterliligine baglanýan planlara we umytlara şübhe döredýär diýip, Swante Kornel aýtdy.
Dawada Orsýet we Eýran faktory
Ýewropa Birleşigi, Azerbeýjan bilen Türkmenistana Hazar regionynyň gaz serişdelerini Ýewropa akdyrmak boýunaça amala aşyrýan NABUCCO proýektini gaz bilen üpjün etjek esasy ýurtlar hökmünde garaýar. Öz nobatynda Günbataryň bu proýekti Orsýetiň daşyndan geçip, Moskwanyň proýektlerine bäsdeş hem bolýar. Türkiýeli bilermen Mehmet Seýfetdin türkmen-azeri gepleşikleriniň şowsuzlygyny daşary syýasy täsirler bilen baglaşdyrýar.
“Men bu ýerde beýleki oýunçylaryň rol oýnaýanlygyny çak edýärin, esasan hem Orsýetiň. Sebäbi Orsýetiň Hazar meselesi boýunça daşary syýasaty Türkmenistan bilen Azerbeýjana pasgelçilik döredýär. Azerbeýjan bilen Orsýetiň soňky döwürdäki gatnaşyklaryna syn etsek, Türkmenistanyň pozisýasynyň hem aňsat däldigini görmek mümkin. Häzir Türkmenistan bilen Azerbeýjan özara meselerini çözmek üçin täze prosessi başlamak boýunça pozisiýalaryny elden gidirene meňzeýär” diýip, Mehmet Seýfetdin aýtdy.
Azerbeýjanly syýasaty öwreniji Wafa Guluzada munuň täze mesele daldigini, Türkmenistanyň we Azerbeýjanyň gazynyn Ýewropa akmagyny islemeýän Orsýetiň iki ýurduň gaz baýlyklaryny özi satmak isleýänligini belledi. “Meniň pikirimçe Moskwadan Türkmenistana güýçli basyşlar edildi” diýip, Wafa Guluzada çak edýär.
Moskwada ýerleşýän Syýasy informasiýa merkeziniň müdiri Alekseý Muhin, köp döwletleri we düýpli gapma-garşylyklary öz içine alýan Hazar meselesiniň çylşyrymly galmagynyň Orsýet hem-de Eýran üçin bähbitlidigini aýdýar.
“Häzirki ýagdaýda, gyzgalaňly dawalaryň dowam etmegine gyzyklanma bildirýän esasy taraplar Orsýet bilen Eýran bolup durýar. Sebäbi Türkmenistan bilen Azerbeýjanyň soňky döwürde öz enegriýa syýasatlarynyň ugurlaryny köpeltmek boýunça güýçlendiren tagallalary, regiondan Ýewropa tarap ähli energiýa ýollaryny özüne garaşly etmek isleýän Orsýetiň we Eýranyň göwnünden turmaýar. Şeýle ýagdaýda bu iki ýurduň meseläni çylşyrymlaşdyryp, maksimum peýda görmäge çalyşýanlygy barada pikir döreýär” diýip, Alekseý Muhin aýtdy.
Bu wakalary nämä ýormaly?
Öz nobatynda Azerbeýjanly bilermen, ýurduň Nebiti öwreniş merkezinden Ilhan Şaban Türkmenistan bilen Azerbeýjanyň özara dawasy boýunça halkara edaralaryna ýüz tutmagyny dartgynlylygyň däl-de, ýurtlaryň hyzmatdaşlygy ösdürmek tagallalarynyň alamaty hökmünde garaýanlygyny aýtdy. Ol köne dawanyň halkara sudda siwilizlenen ýol arkaly çözülmeginiň Türkmenistan bilen Azerbeýjanyň özara hyzmatdaşlygynyň geljekki ösüşine we olaryň öz bähbitlerini regionda täsirini güýçlendirmek isleýän döwletlerden goramagyna täze mümkinçilikleri berer diýip pikir edýär.
“Munuň esasynda taraplar öz ykdysady zonalaryny bölüşmek boýunça ylalaşyga gol çekip bilerler. Olaryň dawaly ýataklaryny bilelikde özleşdirmegi hem ähtimal” diýip Azerbeýjanly bilermen Şaban belleýär. “Türkmenistanyň eden şol beýannamasyndan 5 gün geçdi. Emma taraplaryň özara dartgynlylygyny görkezýän ýazgaryjy resmi çykyşlary göze ilmedi. Bu bolsa ýurtlaryň meseläni iş tertibinde çözjegine umyt döredýär.” Onuň pikirine görä, regionda Günbatar, Orsyýet we Eýran arasyndaky gapma-garşylyklar güýçlenýän döwründe Türkmenistan bilen Azerbeýjanyň içerki dawasyny halkara derejede çözmegi, olara daşarky basyşlary we täsirleri çäklendirip özara hyzmatdaşlygyny kämilleşdirmäge-de goşmaça mümkinçilik berer.


text:
Şöhratparaz diktator Saparmyrat Nyýazowyň geçen asyryň aýagynda Türkmenistanyň paýtagtynda öz-özüne dikdiren belent diňi hem onuň üstündäki gedem altyn heýkeli öz ömrüni paýawlady. Türkmenleriň howuny basmak üçin gurlan we "taganaýak", ýagny "üç aýak" adyny alan bu gymmatbaha altyn heýkel uzaga gitmedi. Onuň gurlanyny görenleriň köpüsine ýykylanyny görmegem nesip etdi.
Eýse, muňa begenmelimi ýa-da gynanmaly? Bu sowala kesgitli jogap tapmak kyn: çünki oňa begenseň begenip, gynsaňam gynanyp oturmaly. Begençli ýeri – halky äsgermän, "men näme etsem, şolam dogry bolar" diýip, 20 ýyllap eden-etdilik bilen höküm süren çalasowat despotyň heýkeli ýykylýar. Diýmek, taryh örän gysga wagtyň dowamynda diktatoryň bimamladygyny, eden-etdilik bilen halkyň aňyna, ýadyna ebedilik girip bolmaýandygyny subut edýär. Ýagny, belli bir derejede adalat dikelýär.
Gynançly ýeri, bu ýadygärligi ýykmak üçin sarp ediljek pullar – halkyň puly. Onsoň ozalynda ony gurmak, saklamak, indem ony ýykmak hem ýerinde täze şoňa meňzeş ýene bir ýadygärligi dikeltmek üçin sarp ediljek pullary hasaplap görseň, onda azyndan 400 million dollar töweregi bolýar. "Taganaýagyň" taýak atym beýlesindäki kaşaň hökümet tribunasyny ýykyp, gabadyndan täzesini gurmak üçin sarp edilen serişdeleri hem onuň üstüne goşsaň, onda iki sany "şa güýmenjesi" üçin halkyň ýarym milliard dollar çemesi puly ýele sowrulýar.
Bu ägirt uly çykdajy. Ol pullara onlarça müň adamyny ömrüniň ahyryna çenli ygtybarly iş ýerleri bilen üpjün edip, azyndan on sany ýokary okuw jaýyny gurup, onda onlarça müň türkmen studentlerine ýokary bilim berip boljak, onlarça müň türkmen bäbekleriniň ömrüni halas edip boljak ýa-da Türkmenistanyň her etrap merkezinde döwrebap syrkawhanalary gurup, olary abzallaşdyryp, halkyň çyn alkyşyny alyp boljak. Eger-de medeni sfera geçsek, onda sökülip-düzülýän ýadygärligiň puluna türkmeniň bütin taryhyny dikläp, gadymy ýadygärliklerini rejeläp, ähli ýazuw ýadygärliklerini ýygnap, täzeden çap edip, ähli klassyk şahyrylarymyzyň hem diri gezip ýören ýazyjy-şahyrlaryň derege geçýän eserlerini iň gowy kagyzda lowurdadyp neşir edip, halka ýetirip boljak. Türkmeniň ylymyny-bilimini, sungatyny görülmedik derejä göterip boljak. Onsoň şu zatlar ýadyňa düşende, heý, neneň edip, ardurja ýele sowrulýan 500 million dollar çemesi pula gynanmajak?!
"Taýagyň iki ujy bar"
Emma "Taýagyň iki ujy bar" diýleni, bu heýkeliň uzak durmagy, görnüşine görä, biziň halkymyza uzagyndan has hem gymmat düşjek. Nyýazowyň ýadygärliginiň ýykylmagynyň begenmeli tarapam az däl. Muňa düşünmek üçin onuň başda näme maksat bilen gurlandygyny ýatlamaly. Nyýazow özüne altyn heýkeli halkyň hiç zatdygyny subut etmek, onuň alaçsyzlygyny gözüne basmak üçin gurdurdy. Aslynda bu ýadygärlik däl-de, eýse eden-etdiligiň aýdyň nusgasy.
Gelşiksiz ýeri-de, bu gopbamsy heýkel Aşgabadyň hemişelik simwolyna öwrülip barýar. Soňky ýyllarda daşary ýurt metbugatynda Türkmenistan hakda makala çyksa, köplenç bu heýkele-de orun berilýär. Onsoň onuň ýykylany kemem däl. Üstesine-de, eger eden-etdiligiň nusgasy depesinde hellewläp dursa, türkmeniň hiç haçan geýregi galjaga meňzänok. Diktatoryň dirikä özüne gurduran ýadygärligini aýyrýan adam, belki, öňküniň gödek ýalňyşyny özüne sapak ediner diýen inçejik umydam ýok däl. Gepiň keltesi, eden-etdiligiň simwolynyň ýykylmagy gürrüňsiz özüni ödär.
"Taganaýagyň" ýerinde ondanam 20 metr belent, ýagny 95 metrlik ýadygärlik guruljak. Ol – Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň monumenti bolmaly. Bu nähili guwandyryjy zat! Emma eger-de ýurtda hakykatdanam Baş kanuna sarpa goýulýan bolsady, onda oňa beýle gymmatbaha heýkel gurulmazdy. Oňa derek Konstitusiýa halkyň hak-hukuklaryny, adamçylyk mertebesini üpjün ederdi. Onsoň Baş kanunyň iň belent, ebedilik ýadygärligi türkmenleriň, her bir türkmenistanlynyň ýüreginiň töründe bolardy.Ak Welsapar Şwesiýada ýaşaýan türkmen ýazyjysy. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň ýolbaşçylyk etmek jogapkärçiligini bir ýyl möhlet bilen öz üstüne alanlygy sebäpli mundan beýläk Gazagystanyň her bir ädiminiň gözden sypdyrylman yzarlanjakdygy gizlin syr däl.
Oňa 1-nji ýanwarda bu wezipe berilmezden öňki aýlarda we hepdelerde günbatar bilermenleri hem adam hukuklary ugrunda göreşýän guramalar “Gazagystan bu wezipäni ýerine ýetirerlik derejedäki ýurt däl” diýip geldiler.
Ekspertler bu pikirlerini hem ýurduň awtoritar dolandyrylyşy we adam hukuklary ýagdaýynyň ýaramazlygy bilen delillendirdiler. Ýöne bu kemçilikler Gazagystanyň Daşary işleri ministrligine ÝHHG-niň formal funksiýalaryna ýolbaşçylyk wezipesini ynanmazlyk üçin ýeterlik däl.
Dogrudanam, Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasyna ýolbaşçylyk wezipesi Kanat Saudaýewiň ýolbaşçylygyndaky Gazagystanyň Daşary işleri ministrligine tabşyrylypdyr. Bu Ministrlik hem, aýdylyşyna görä, özüniň bu işiň hötdesinden gelýändigini görkezmek üçin elde baryny edýär.
Adyndan hem belli bolşy ýaly, ÝHHG ünsüni ilkinji nobatda öz 56 sany agza döwletleriniň arasynda ykdysady we howpsuzlyk hyzmatdaşlygyny ösdürmäge gönükdirýär. Köplenç hem bu iki aspekt, gowulyga ýa erbetlige ýorulsa-da, onuň “Üçünji sebet” diýlip tanalýan adam hukuklary böleginden ileri tutulýar.
Gazak resmileriniň garaýşy
Gazagystanyň Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasydaky ilçisi Kaýrat Abdrahmanow 30-njy dekabrda Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugynyň “Tegelek stol” programmasyna gatnaşanda ykdysady we howpsuzlyk komponentleriniň ähmiýetini nygtady. “Bu gün biziň köplenç üns berenimiz Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň üçünji, gumanitar gerimi boldy. Bu hem düşnükli. Biz muny kabul etmeli. Ýöne biziň ýolbaşçylyk etjek guramamyz esasan howpsuzlygyň harby hem syýasy aspektlerine, ykdysady we ekologik aspektleri çözmek barada Guramanyň täsirini artdyrmak ýaly möhüm meselelere üns berip geldi. Ýolbaşçy hökmünde biziň çözmeli meselelerimiz gaty köp”.
Ýurduň resmileri öňki Sowet respublikalarynyň arasyndaky dawalary çözmäge kömek etmäge Gazagystanyň aýratyn başarnyga eýedigini aýdýarlar.
Daşary işleri ministri Sudabaýew öten noýabrda Azerbaýjanyň Trend habar agentligine beren bir interwiýusynda ÝHHG-niň ”Minsk toparynyň” howandarlygynda Daglyk Garabag konfliktini çözmek üçin alnyp barylýan gepleşiklere Guramanyň ýolbaşçysy hökmünde Gazagystanyň işjeň gatnaşjakdygyny aýtdy.
Gazak Prezidenti Nursultan Nazarbaýew Ermenistan bilen Azerbaýjany gepleşik stolunyň başyna getirmek üçin ozal iki gezek – ilki 1991-nji, soň hem 1992-nji ýylda – synanyşyk etdi. Ýöne bu tagallalar netije bermedi.
Gazagystan mundan daşgary hem Gürjüstany we Orsýeti Werhniý Lars serhet geçelgesini açmaga itermek bilen bu iki ýurduň arasyndaky dartgynlygy gowşatmaga-da goşant goşup bilýär.


text:
Bu baýramçylyga Türkmenistanda «Oraza baýramçylygy» diýilýär. Aslynda welin oraza tamamlanandan soň gelýän bu baýramçylyga «Pitre baýramçylygy» diýmeli. Musulman döwletlerinde «oraza baýramçylygy» ýok, «Pitre baýramçylygy» bellenilip geçilýär.
Oraz aýynyň ahyrynda biziň döwletimiziň ýolbaşçylaryny gutlap, Eýrandan, arap döwletlerinden iberilýän gutlaglarda hem «Pitre baýramçylygy» bilen gutlaýarys» diýlip ýazylýar. (Eid ul-Fitr, jäşn fetr) Ýöne ony türkmenler türkmençä terjime edip, «Oraza baýramçylygy» diýip ýazýarlar. Sebäbi türkmenlerde köpler musulman dünýäsinde oraz aýynyň soňundan bellenýän baýramçylyga näme üçin «Pitre baýramçylygy» diýilýänini bilenoklar.
Türkmenleriň «Oraza baýramçylygy» diýilýänine näme üçin musulman döwletlerinde «Pitre baýramçylygy» diýilýär?
«Pitre baýramçylygy» musulmanlaryň iň bir möhüm we uly baýramçylyklarynyň biridir. Musulmanlar oraz (remezan) aýynda otuz günläp oraza tutýarlar, ýagny, agyz bekleýärler—gündizlerine hiç bir zat iýmän, içmän, diňe Gün batandan soň we Gün dogmazdan öň naharlanýarlar.
«Baş saglygy üçin sadaka»
Oraza tutýanlar oraza döwrüni kesellemän, sag-aman geçirmek üçin öz gazançlaryndan biraz puly Hudaý ýoluna aýdýarlar. Muňa «baş saglygy üçin sadaka» diýilýär. Musulman dünýäsinde oňa «zekat», «pitre» diýilýär. Oraz aýynyň ahyrky gijesinde bu pul iň bir garyp kişä berilmeli. Meselem, adamsy ýogalan, ýetim çaga ekleýän aýala, kör, golak-çolak adamlara, ýetim çagalara, güýçden galan, ekleýjisiz ýaşululara, kesellilere berilmeli.
Piträniň möçberiniň näçe manat bolmalydygyny metjitlerdäki mollalar kesgitläp, halka ýetirýärler. Umuman, ol ýarym (kä wagt bir) kilogram bugdaýyň nyrhy bolmaly diýilýär. Her maşgalada näçe adam bar bolsa, şolaryň her biri üçin pitre-zekat paýlanmaly.
Musulman däbine görä, pitre bermedik günäli hasaplanýar hem-de pitre paýlamadygyň başyna dert ýolugýar diýip düşünýärler. Pitre paýlaýanlaryň başyny Allatagala aman saklar durar diýilýär. Şonuň üçin musulman dünýäsinde pitre-zekat bermegi iň bir möhüm iş hasaplaýarlar.
Özüni oňarýan kişi garyp-gasara pitre bermeli. Şeýle ýagdaýda pitre berýänler-ä «pul berip, bir bendäni şat etdim, baş saglygyma Hudaý ýoly paýladym, başymdan günäni sowdum» diýip begenýärler. Puly alan garyp-gasarlar bolsa pul düşenine begenýärler. Şu sebäpli pitre paýlanan gijäniň ertesi hemmeler säheri şatlyk bilen garşylaýarlar. Begenip, baýramçylyk edýärler. Ine, şu baýramçylyga-da «Pitre baýramçylygy» diýilýär.
Pitre baýramçylygynyň öň ýanynda puldarrak adamlar dabaraly ýagdaýda «Agyz açar» üýşmegini hem edýärler, ýagny tanyş-bilişleriniň içinden agyz bekläp, oraza tutanlary nahara çagyryp, olaryň agyzlaryny açdyrýarlar — nahar iýdirýärler. Agzy bir owurt suw içmek bilen açmaly. Soňra hurma, süýtli tüwi ýaly ýeňiljek zatlar iýmeli. Onuň yzyndan islän naharyňy iýibermeli. «Agyz açar» etmegi hem köp kişiler uly sogap diýip düşünýärler. Sebäbi şonda köp adamlara nahar berilýär — bu uly sadaka bolýar. Oraza tutan adamlar «Agyz açar» edýän kişiniň öýünde üýşüp, namaz okaýarlar. Köplük bolnup namaz okalan öýi gowy öý hasaplaýarlar, sebäbi köplük bolnup, namazy diňe metjitlerde okaýarlar. Köplügi üýşürip namaz okadan adamlar öz öýüne hut metjitdäki ýaly mukaddeslik geldi diýip düşünýärler.
Düşünje berlenok
Sowet döwründe türkmenlere musulman däp-dessurlary gadagan boldy. Garaşsyzlyk alnandan soň musulman däp-dessurlaryna ýol açylan-da bolsa, ol däp-dessurlaryň asyl manysy barada halka düşünje berlenok. Eger indi ýurtda musulman däp-dessurlaryna ýol doly açyljak bolsa, dini däpleriň nireden geleni, manysynyň näme aňladýanlygy, olary nähili berjaý etmelidigi hakda halka düşünje bermeli. Metbugatda bu zatlar hakda iň bolman, ylmy düşünjeler bermeli. Dini däp-dessurlar hakda gürrüň etmek dine çakylyk däl.
Ine, basym oraz aýy tamamlanar. Oraza tutýanlar agyzlaryny açarlar hem-de pitre baýramçylygy belleniler. «Oraza baýramçylygyna» hakykatda «Pitre baýramçylygy» diýilýändigi hakda ýurt ýolbaşçysynyň adyndan çykyşjyk berilse, şu ýalňyşlyk düzelip giderdi.
Sen musulman dünýäsiniň däbini berjaý edýäňmi, ony bolşy ýaly berjaý etmeli, üýtgedip, oňa özüňçe at goýmaly däl. Ýalňyşan halka bolsa, düzedip bermeli. Bütin halkyň ýalňyşyny diňe döwlet ýolbaşçysy düzedip biler.
Döwlet Hojamedow aşgabatly intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Aşgabat, 18.03.2015. “Türkmenportal”.
Paýtagtymyzdaky „Gül zaman“ medeni-dynç alyş merkezinde Türkmenistanyň Zenanlar birleşiginiň Merkezi Geňeşi tarapyndan Nowruz baýramy mynasybetli guralan „Läle baýramy“ atly bäsleşigiň jemleýji tapgyry geçirildi. Milli bahar baýramy mynasybetli Diýarymyzyň edara-kärhanalarynda zähmet çekýän zenanlaryň arasynda guralýan ajaýyp baýram bolan Läle baýramy bark urýan gülälekleriň, juwanlygyň hem-de ýagşy umytlaryň baýramydyr.
Bu bäsleşik üç şertden ybarat bolup, onuň birinji şertinde Diýarymyzyň şäherlerinde we welaýatlarynda dürli kärhanalarda zähmet çekýän zenanlardan düzülen höwesjeň toparlar, aýdymçylar, sazandalar, gazalçylar we şahandaz gelin-gyzlar özara bäsleşdiler.
Bäsleşigiň ikinji şertinde zenanlar läleleriň, hüwdüleriň, monjugatdylaryň, öleňleriň, ýareýjanlaryň dürli görnüşlerinden aýal-gyzlar we güller bilen bagly aýdymlary asyl nusgasynda hem-de döwürdeş şahyrlarymyzyň döreden zenan gözelligi bilen bagly oýlanmalaryny döwrebap, çeper sahnalaşdyrmak arkaly ýerine ýetirdiler.
Üçünji şertde bäsleşige gatnaşyjylar nusgawy hem-de häzirki zaman şahyrlarymyzyň ynsan kalbynda zemin gözelligini döredýän läle-reýhanlar bilen bagly goşgularyny, türkmen kompozitorlarynyň döreden yşky-liriki aýdymlaryny ýerine ýetirdiler. Aýdymlarda Watanymyzyň, tebigat gözelliklerini köpçülikleýin, joşgunly hem-de şowhunly ýerine ýetirdiler.
Nowruz baýramy mynasybetli guralan Läle baýramynyň jemleýji tapgyrynda baş baýrak Mary welaýatyndan gelen gelin-gyzlaryň paýyna düşdi hem-de olar Türkmenistanyň Zenanlar birleşiginiň Merkezi Geňeşi tarapyndan 3000 manat möçberinde pul baýragy bilen sylaglandy. Birinji orna Lebap welaýatyndan gelen topar mynasyp boldy we olara 2000 manat pul baýragy gowşuryldy. Bäsleşikde ikinji orna Ahal welaýatyndan gelen zenanlar topary mynasyp boldy hem-de olara 1000 manat möçberinde pul baýragy gowşuryldy. Üçünji orna ýurdumyzyň Balkan welaýatyndan gelen zenanlar topary mynasyp boldy hem-de olar 500 manat möçberinde pul baýragyna eýe boldular. Aşgabat şäherinden hem-de Daşoguz welaýatyndan gelen aýal-gyzlar toparlary bolsa höweslendiriji baýraga mynasyp boldular.
Basleşigiň pursatlarynynyň suratlaryny şu ýerde görüp bilersiňiz!


text:
Hormatly halkara Gaz kongresine we sergä gatnaşyjylar!
Gadyrly dostlar!
Sizi Türkmenistanyň VI halkara Gaz kongresiniň we onuň bilen bagly halkara serginiň açylmagy bilen tüýs ýürekden gutlaýaryn!
Türkmenistan nebitiň we gazyň, şeýle hem beýleki mineral serişdeleriň gorlary boýunça dünýäde iň öňdäki orunlaryň birini eýeleýär. Biz tebigy baýlyklarymyzy, ilkinji nobatda, halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş derejesini ýokarlandyrmaga gönükdirmegi döwletimiziň alyp barýan syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri hasaplaýarys. Şeýle hem ýurdumyzy senagat taýdan ösen döwlete öwürmek ýörelgesinden ugur alyp, uglewodorod çig malyny gaýtadan işlemegiň häzirki zaman toplumyny döretmegi maksat edinýäris.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzyň nebitgaz pudagynda ägirt uly özgertmeleriň amala aşyrylýandygyny buýsanç bilen bellemek isleýärin.
Biz energetika syýasatymyzyň ileri tutulýan möhüm ugurlarynyň biri hökmünde tebigy gazy halkara bazarlaryna ibermegi diwersifikasiýalaşdyrmak babatda uly işleri amala aşyrýarys. Şeýlelikde, goňşy we alysdaky döwletlere türkmen «mawy ýangyjynyň» iberilişiniň ugurlary giňeýär we möçberleri artýar.
Ykdysady hyzmatdaşlygyň, umumadamzat ösüşiniň, deňhukukly gatnaşyklaryň, ynanyşmagyň, esasan hem, parahatçylygyň hatyrasyna hyzmat etjek energiýa serişdelerimizi eksport etmegiň gerimini geljekde hem tapgyrma-tapgyr giňelderis.
Hormatly kongrese we sergä gatnaşyjylar!
Ýurdumyzy senagat taýdan ösdürmegiň depginlerini ýokarlandyrmak, milli ykdysadyýetimizi diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmek, ýurdumyzyň nebitgaz ýataklaryny bilelikde özleşdirmäge maýa goýumlaryny çekmek, dünýä bazarlarynda uly isleg bildirilýän önümleriň çykarylyşyny artdyrmak boýunça ileri tutulýan maksatnamalary durmuşa geçirmekde halkara Gaz kongresiniň we bu çärä bagyşlanan serginiň uly ähmiýeti bardyr.
Dünýäniň kuwwatly energetika döwletleriniň hataryna girýän Türkmenistan baý uglewodorod serişdelerini netijeli peýdalanmak babatda geljekde-de özara bähbitli hyzmatdaşlygy giňeltmäge taýýardyr. Gaz pudagyny ösdürmek, şeýle hem nebithimiýa we gazhimiýa önümçiligini doly ýola goýmak, pudagyň eksport mümkinçiliklerini artdyrmak, bu ugurlarda özara bähbitli sebit we dünýä derejesindäki halkara hyzmatdaşlygy ösdürmek — bedew bady bilen öňe barýan eziz Watanymyzyň ykdysady binýadyny has-da berkitmäge, dünýäde Türkmenistanyň ornuny pugtalandyrmaga hyzmat edýär.
Häzir Türkmenistan energiýa serişdelerini dünýä bazarlaryna durnukly, ygtybarly we uzakmöhletleýin esasda çykarmak üçin turba geçirijileriň köpugurly ulgamlaryny döretmek we bu ugurda täze halkara şertnamalaryny baglaşmak, ýangyç-çig mal serişdelerini iberijiler üçin hem, sarp edijiler üçin hem bähbitli peýdalanmak ýaly hyzmatdaşlygyň deňhukukly esaslaryna uly ähmiýet berýär.
Şu gezekki halkara Gaz kongresinde Türkmenistan—Owganystan—Pakistan—Hindistan gaz geçirijisiniň taslamasyny durmuşa geçirmek boýunça anyk garaýyşlaryň beýan ediljekdigine, teklipleriň öňe sürüljekdigine berk ynanýarys. Sebäbi, tutuş Aziýa sebitinde parahatçylygy berkitmäge, ykdysady hyzmatdaşlygy giňeltmäge hyzmat etjek bu taryhy taslamanyň amala aşyrylmagynyň ähmiýeti örän uludyr.
Häzirki döwürde eziz Watanymyzyň çäginde gurluşygy giň gerim bilen alnyp barylýan «Gündogar—Günbatar» gaz geçirijisiniň örän uly ähmiýeti bardyr.
Ýurdumyzyň günorta-gündogaryndaky «Şatlyk» gaz ýatagyndan gözbaş alyp gaýdýan bu gaz geçirijisi Mary, Ahal, Balkan welaýatlarynyň çäklerinden geçip, Hazaryň golaýyndaky Belek şäherçesine barar. Ýurdumyzyň iri gaz ýataklaryny bir bitewi ulgama birikdirip, türkmen topragyndaky «mawy ýangyjy» dünýä bazarlaryna islendik ugur boýunça eksport etmäge oňaýly şert döretjek bu taslama ýakyn wagtlarda tamamlanar.
Hormatly myhmanlar! Gadyrly dostlar!
Sizi türkmen topragynda geçirilýän VI halkara Gaz kongresiniň we şu çäre bilen baglanyşykly guralýan halkara serginiň öz işine başlamagy bilen ýene-de bir gezek tüýs ýürekden gutlaýaryn! Dünýä tejribesini paýlaşmakda, Türkmenistanyň tebigy baýlyklarynyň mümkinçiliklerini aýdyňlaşdyrmakda, özara hyzmatdaşlyga maýa goýumlaryny çekmekde, bähbitli hyzmatdaşlygyň gerimini giňeltmekde bu halkara Gaz kongresiniň we onuň bilen bagly geçirilýän halkara serginiň işiniň netijeli boljakdygyna berk ynanýaryn!
Size berk jan saglyk, uzak ömür, abadançylyk, alyp barýan işleriňizde uly üstünlikleri arzuw edýärin!
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow.


text:
Pakistanyň aňtaw gullugynyň resmileri Haýber regionynyň demirgazyk-günbataryndaky Tirah jülgesinde amala aşyrylan howa zarbalarynda “Laşkar-e-Yslam” atly toparyň 30 çemesi söweşijisiniň öldürilendigini aýdýarlar.
Pakistanyň Aňtaw gullugynyň ýaýradan beýanatynda howa hüjümleriniň 25-nji martda ir bilen amala aşyrylandygy mälim edilýär.
Pakistanyň “Dawn” atly metbugat serişdesiniň çeşmelere salgylanyp berýän maglumatynda öldürilenleriň arasynda “Laşkar-e-Yslam” toparynyň metbugat sözçüsi Salahuddin Aýubiniň hem bardygyny belleýär.
Pakistanyň harby we howpsuzlyk güýçleri ýurduň Owganystan bilen serhediniň golaýynda ýerleşýän tire-taýpalar regionyna edilýän giň gerimli hüjümleriň bir bölegi hökmünde, birnäçe gün bäri Tirah jülgesindäki söweşiji pozisiýalaryny nyşana alýarlar.
“Reuters” habar gullugynyň aňtaw gullugyndaky çeşmelere salgylanyp berýän maglumatyna görä, hüjümde söweşiji diýlip güman edilýän ençeme adam we paksitanly ýedi esger öldürildi.


text:
Abdyrahman Jamy
Abdyrahman Jamy Nuretdin ibn Ahmet (1414-1492) - Şahyr, alym. Şahyryň ata-babalarynyň asly Yspyhanyň golaýynda ýerleşýän Deşt diýen ýerdendir. Olar şol ýerde ep-esli wagt ýaşahlaryndan soň, Horasanyň Jam diýen welaýatyna göçüp gelýärler we kazyçylyk, müftüçilik käri bilen meşgullanýarlar. Abdyrahman Jamy bolsa Jamda doglany üçin, edebi lakamyny Jamy diýip saýlap alýar. Ol pars dilini, edebiýatyny, şeýle hem arap dilini oňat bilipdir. Ondan başga-da geometriýany, filozofiýany, hadysy, yslam dininiň kada-kanunlaryny, Kurany okamagy, oňa düşündiriş bermegi, edebiýat teoriýasyny hem oňat bilipdir. Şahyr Samarkandyň we Hyradyň medreselerinde okapdyr. Şahyryň tälim alan alymlaryndan Möwlana Şahabetdin Muhammet Jajaremini, Möwlana Sagdetdin Kaşgaryny, Kazy zadeý-Rumyny ýatlamak bolar. Ol Sagdetdiniň gyzyna öýlenýär. Ondan dört ogly bolýar, emma üçüsi ýaşlykda aradan çykýar. Şahyr olaryň ölümine bagyşlap, elegiýalar hem ýazypdyr. Onuň dogany Möwlana Şemseddin Muhammet hem öz döwrüniň bilimli hem meşhur tebiplerinden biri bolupdyr. Teýmiritleriň döwründe ýaşanlygy üçin onuň eserlerinde şol dinastiýada häkimlik eden Babyryň, Soltansöýün Baýkaranyň, Ebu Saidiň, Ulugbegiň atlaryna duş gelinýär. Ol Azerbaýjanda häkimlik eden türkmen emirleri bilen ýakyndan aragatnaşykda bolupdyr. Hatda olaryň birnäçesine bagyşlap şygyr hem döredipdir. Jahan şa türkmen bolsa öz diwanyny, zer jähekli bir possun sowgat iberipdir. Öz döwürdeşi, meşhur şahyr, döwlet işgäri Alyşir Nowaýy bilen tanşyp, onuň bilen dostlaşýar. Nowaýy ony öz ussady hökmünde hemme tarapdan goldaýar, kömek edýär. Şahyr "Kaşky" diýen şygyryny Nowaýynyň türki dilinde ýazan "Käşki" atly şygrynyň esasynda döredýär. Ol Hyrada, Samarkanda, Merwe, Faraba, Bagdada, Daşkende, Mekgä, Töwrize syýahat edipdir. Şahyr köp sanly özboluşly eserler döredipdir. Olardan "Ýusup-Züleýha", "Sibhat el-Abrar", "Nefahat el-üns", "Baharystan", "Salaman we Afzal", "Tuhfat el-Ahrar", "Risalen-aruz", "Arba-in" (Çehel-hadys), "Häft ewren", "Harednamai-Isgenderi" diýen eserleri görkezmek bolar.


text:
Kompýuter grafikasy
Kompýuterde grafika iki topara bölünýär: 2D – tekiz şekiller 3D – giňişikde ýerleşýän göwrümli şekiller
Kompýuterde ýasalan 2D suratlaryň 2 sany görnüşi bar: Raster – piksel diýilýän nokatlardan durýan surat. Wektor – geometriki şekillerden (çyzyk, töwerek, dörtburçluk we ş. m.) durýan surat. Bezýe egri atly egri çyzyklardan ýasalýar.
Raster suratlaryň ustünde dürli sazlamalary we effektleri amala aşyryp bolýar: Reňkini we ýagtylygyny üýtgetmek Tutýan ýerini kiçeltmek Kesmek-pozmak we birleşdirmek Montaž etmek Surada dürli effektleri goşmak
Raster suratlary her-hili edip sazlamak we montaž etmek üçin iň güýçli programma bu Adobe Photoshop. Başga meňzeş programmalar: Corel Draw, Photo Paint, Fireworks, Free Hand we Paint (iň ýönekeýi, her Windows kompýuterde bar).
Raster suratlary hakyky durmuşdan alnan çylşyrymly suratlar üçin ulanmak amatly. Meselem: fotosuratlar. Rasteriň ýetmezçilikleri: köp ýer tutýar (diskde) surat ulaldylanda onuň hili peselýär
Wektor suratlary ýönekeý şekiller, çyzgylar, shemalar, bezeg-nagyş suratlar üçin ulanmak amatly. Meselem: enjamlaryň ýa-da jaýlaryň çyzgylary, kartalar, emblema, upakowka, çagalar üçin surat. Wektoryň gowy taraplary: surat ulaldylanda onuň hili üýtgemeýär eger surat ýönekeý bolsa, ol örän az ýer tutýar wektor çyzgylary çekmek ýeňil suradyň aýry böleklerini we ölçeglerini özgertmek ýeňil
Wektor suratlary ýasamak üçin iň meşgur programma bu CorelDraw. Onuň bilen hem ýönekeý suratlary hem tehniki çyzgylary ýasamak amatly. Inženerçilikde ulanylýan tehniki çyzgylary ýasamak üçin köp ulanylýan standart programma bu AutoCAD. Jaýlary, kartalary, shemalary we maşynlary çyzmak üçin giň ulanylýan programmadyr.
Wektoryň ýetmezçlikleri: Surat çylşyrymly bolsa, wektor has köp ýer tutup başlaýar Wektor suratlary köp ýerlerde (programmalarda) ulanyp bolanok
Suratlaryň kompýuterde ulanylýan dürli görnüşleri - electron formatlary bar. Iň meşgur formatlar şular: Raster formatlar JPEG – iň giň ýaýran format, sebäbi örän az ýer tutýar, ýöne suradyň hilini gowy saklaýar. GIF – giň ýaýran format, az ýer tutýar, suradyň hili ortaça, animasiýa (gymyldaýan şekilleri) edip bolýar, Internetde köp ulanylýar. Az reňk görkezip bilýär. PNG - azrak ýer tutýar, suradyň hili kän ýitenok. Internet üçin niýetlenen. BMP – köpräk ýer tutýar, suradyň hili ýitenok. Ýönekeý şekiller (simwol, ikonka) üçin giň ulanylýar.
Wektor formatlar WMF — Windows Meta File, ähli kompýuterde ulanylyp bilýar SVG – az ýer tutýar, başga wektor formatlara garaňda giň ýaýran
Raster hem wektor bilelikde alýan formatlar TIFF – giň ýaýran format, köp ýer tutýar, emma suradyň hili ýitenok. Uzak wagtlap surady saklamak üçin ulanylýar. Köp reňkleri görkezip bilýär. Neşirýat üçin ulanmaga amatly. SWF – giň ýaýran format, az ýer tutýar, owadan interaktiw animasiýa edip bolýan format PSD – montaž we çyzgy edip bolýan format, diňe CorelDraw programmada ulanylýar CDR - montaž edip bolýan format, diňe Photoshop programmada ulanylýar DXF – AutoCAD programmanyň formaty, inženerçilik çyzuw üçin giňden ulanylýar. PDF – tekst bilen grafika garyşyk dokumentler üçin giňden ulanylýar. Çap etmäge ýeňil format.
3D şekilleri ýasamak üçin iň giň ulanylýan programmalar - 3ds MAX we Alias Maya. Olar öz içine hem 3D hem 2D grafikany hem jemleýärler. Animasiýa edip bolýar. Shrek ýaly multfilmler, kino speseffektler we klipleriň kä-bir bölekleri şol programmalaryň kömegi bilen ýasalýar. Tehnikada we ylymda modelirlemek işleri üçin hem giňden ulanylýar.
Resolution ýa-da “razreşeniýe” – suradyň ýa-da ekranyň bir inch (2,5 sm) uly ýere sygýan nokatlaryň (pikselleriň) sany – ppi (pixels per inch gysgaça). Razreşeniýe näçe ýokary bolsa şonça-da kompýuterde görkezilýäň şekiliň dürslügi, aýdynlygy, jikme-jikligi artýar.
Monitoryň razreşeniýesi - kompýuteriň ekranynda sygýan iň ýokary piksel sany. Adatça monitoryň iň ýokary razreşeniýesi saýlananok-da ol pesräk edip alynýar. Meselem: monitoryň iň ýokary razreşeniýesi1280x1024 bolsa, alynýar 800x600 – pes kompýuterlerler üçin (PentiumII) ýa-da 1024x768 ortaça kompýuterler üçin (Pentium III, IV). Professionallar, ýagny, dizaýnerler has ýokary razreşeniýeleri ulanýarlar. Ekranyň razreşeniýesi ulaldykça suradyň hili gowylanýar, emma suradyň aýry düzüji bölekleriň ululygy kiçelýär.
Eger surat juda uly razreşeniýe bilen alynsa, onuň tutýan ýeri ulalýar we ony işlemek agyr bolýar.
Surat skanerden we printerden geçirilende ppi ýerine oňa meňzeş bolan dpi (2,5 sm kagyzda nokat sany) görkezjisi ulanylýar. Suratlaryň şu dpi we ppi ululyklary köp ulanylýar: 72 we 96 – Internet üçin, ekran üçin we ýönekeý suratlary çap etmek üçin 144, 200 – orta we ýokary hilli şekilleri ýasamak üçin we suratlary pes hilli printer bilen çap etmek üçin 300, 600– örän ýokary hilli şekilleri görkezmek üçin we lazer printerde çap etmek üçin. 1200 – foto çap etmek üçin.
Razreşeniýe diňe ppi (2,5 sm-de piksel sany) bilen däl, suradyň jemi piksel sany - MEGAPIKSEL ululugy bilen hem aňladylyp bilýär: Megapiksel (MP)– bu million piksel, ýagny monitoryň ýa-da suradyň öz içine jemleýän nokat sany. Fotokameralar üçin megapiksel - kameranyň surat alýan sensorlaryň sany - bu esasy görkezjidir. Eger kamera "3.1 megapixel" bolsa, onda onuň 2048 × 1536 = 3,145,728 sensory bar diýmek Kameraň MP juda ýokary edilip goýulmaly däl, ýogsa foto juda köp ýer tutar, hiliň artyşy bolsa kän bildirmez. 3 MP – adaty öý foto üçin gowy 5 MP biraz ulurak foto üçin 7 MP we ýokary – uly stendler we plakatlar üçin
Suratlar reňk model görkezijisine görä iki esasy topara bölünýäler: RGB – gyzyl, ýaşýl, gök – 3 sany reňklerden gurulýar. Ekran, Internet we öý printerler üçin gowy ýaraýar. CYMK – mawy, sary, gyzyl, gara – 4 sany reňklerden gurulýar. Ýokary hilli neşirýat üçin gerek bolýar.
Suradyň reňkiniň baýlygy her pisele düşýän bit bilen häsiýetlenýär: 1 bit, 21 = 2 reňk (ak we gara) 8 bit, 28 = 256 reňk 2 bit, 22 = 4 reňk 16 bpp, 216 = 65,536 reňk ("Highcolor" ) 3 bit, 23 = 8 reňk ... 24 bit, 224 ≈ 16.7 million reňk ("Truecolor")
Öý üçin monitoryň 16 bit reňk (Highcolor) ýeterlidir. Has ýokary bit (32 bit çenli) reňkler köp adamlaryň gözeri üçin tapawut bildirmeýärler, olar diňe neşirýat we professional dizaýn üçin gerek.
LINKLER:
Kompyuter barada dusunje http://tk.wikipedia.org/wiki/Kompyuter_barada_dusunje
INFORMATIKA http://tk.wikipedia.org/wiki/Category:Informatika
Kompỳuter ulanmak http://tk.wikipedia.org/wiki/Komp%E1%BB%B3uter_ulanmak
WIDEO http://tk.wikipedia.org/wiki/Komp%C3%BDuter_wideo


text:
Fransiýa dört adamy şu aýyň başynda Parižde bäş adamy öldüren yslamçy söweşijilere kömek etmekde aýyplady.
Parižiň prokurory Fransua Molinsiň (Francois Molins) 21-nji ýanwarda beren maglumatyna görä, 22-28 ýaş aralygyndaky adamlara garşy terrorçy bilen hyzmatdaşlyk etmek dogrusyndaky başlangyç aýyplamalar ýöňkeldi.
Olar Amedi Koulibala (Amedy Coulibaly) maddy-tehniki goldawy bermekde aýyplanýarlar. Koulibali 8-nji ýanwarda Parižde atylyp öldürilen polisiýa ofiserini we 9-njy ýanwarda Pariždäki ýewreýleriň halal bazarynda zamun alnan dört adamy öldürmekde güman edilýän esasy şübhelidir.
Molins Koulibali bilen hyzmatdaşlyk eden bolmagy mümkin adamlary, şol sanda Fransiýanyň daşyndaky şübhelileri gözlemek ugrunda derňewleriň dowam edýändigini belledi.


text:
Türkmenistanyň parlamenti “Ombudsmen hakyndaky kanuny” biragyzdan kabul etdi (Türkmen metbugatynda "ombudsmen" sözi “adalatçy” diýlip alynýar.).
Türkmen mediasynyň habaryna görä, “Bu Kanun adalatçynyň hukuklaryny, borçlaryny, işiniň esasy ugurlaryny we kepilliklerini, wekilçiligini” kesgitleýär.
“Türkmenistanda adam hukuklary boýunça ygtyýarly wekil bolan adalatçy wezipesi adamyň we raýatyň hukuklarynyň we azatlyklarynyň döwlet tarapyndan goragynyň kepilliklerini, häkimiýet edaralary, ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralary we olaryň wezipeli adamlary tarapyndan şol kepillikleriň berjaý edilmegini hem-de hormat goýulmagyny üpjün etmek maksady bilen, Türkmenistanyň Konstitusiýasyna laýyklykda döredilýär” diýip, resmi habarda bellenilýär.


text:
Duşenbe güni ýewro pul birligini ulanýan ýurtlaryň maliýe ministrleri Gresiýanyň maliýe krizisi bilen baglanyşykly meseleleri ara alyp maslahatlaşdylar.
Bu maslahatyň yzy bilen eden çykyşynda "Euro Group" atly maliýe toparynyň başlygy, Lýuksemburgyň premýer-ministri Ýan-Klaude Ýunker Gresiýa maliýe taýdan hökman zerur goldawlaryň beriljekdigini we onuň ýewro pul zonasyndan çykmajakdygyny nygtady.
Bu wakanyň öňýany Gresiýanyň häkimiýetleri Ýewropa Bileleşiginiň we Halkara pul gaznasynyň berjek karzlaryny yzyna gaýtarmak üçin özlerine birneme artykmaç wagtyň gerek boljakdygyny mälim edipdiler.
Gresiýanyň bu beýanaty käbir halkara maliýe fondlarynyň görkezijileriniň görnetin peselmegine sebäp boldy. Ýewronyň dollardaky hümmeti hem hepdäniň duşenbe güni şu ýylyň ýanwaryndan bäri iň pes derejä düşdi.


text:
Siriýada gozgalaňçylar bir hepde söweşenlerinden soňra, Siriýanyň Türkiýe bilen serhediniň golaýyndaky şäheri gol astyna geçiripdirler. Bu barada Siriýanyň aktiwistleri habar berýär.
Berilýän maglumata görä, gozgalaňçylar sişenbe güni Harem şäheriniň golaýyndaky hökümetiň soňky berk duran goşunyny gol astyna alandyklaryny aýtdy. Idlib welaýatynyň demirgazygyndaky 20 müň ilatly bu şäheri gozgalaňçylar soňky üstünlikleri diýip häsiýetlendirýärler.
Siriýada 2011-nji ýylyň mart aýynda başlanan gozgalaňdan bäri, takmynan 40 müňden gowrak adam heläk boldy.


text:
2013-nji ýyl tamamlanyp, 2014-nji ýyl ýetip gelýär. 2013-nji ýylda yurtda we dünýäde dürli wakalar bolup geçdi.
Eýsem, 2013-nji ýylda sizde iň köp täsir galdyran zat näme? Şeýle-de, 2014-nji ýyly nähili garşy almagy meýilleşdirýärsiňiz? Öňümizdäki ýyldan nämelere garaşýarsyňyz, umyt we arzuwlaryňyz nämelerden ybarat?
Täze Tolkunyň Täze Ýyl agşamy efire gitjek nobatdaky gepleşiginde şu tema barada gürrüň ederis. Bu baradaky tejribeleriňizi we garaýyşlaryňyzy aşakdaky forumda galdyryp bilersiňiz.
Isleseňiz, öz pikiriňizi gepleşigimize gatnaşyp hem beýan edip bilersiňiz. Biz bilen aragatnaşyk gurmak isleseňiz, hat@azatradio.org email adresimize hat ugradyň. Özümiz siziň bilen habarlaşarys.


text:
Siriýanyň daşary işler ministri Walid al-Moallem ýurtda iki aý bäri ABŞ-nyň ýolbaşçylygynda “Yslam döwleti” toparyna garşy alnyp barylýan howa hüjümleriniň söweşijileri gowşadyp bilmändigini aýdýar.
Liwanyň telewideniýesine beren interwýusynda Moallem Türkiýe öz serhedine gözegçiligi berkidip, Siriýa daşary ýurtly söweşijileriň geçmeginiň öňüni almaýança “Yslam döwleti” toparynyň kuwwadyny peseldip bolmajakdygyny aýtdy.
Häzirki wagt “Yslam döwleti” atly ýaragly topar Siriýanyň we goňşy Yragyň uly territoriýalaryny öz gözegçiliginde saklaýar.
Siriýa bilen 900 km serhet araçägi bolan Türkiýe özüniň “Yslam döwleti” toparyna hemaýat berýändigi baradaky aýyplamalary inkär edip gelýär.
ABŞ we onuň ýaranlary sentýabr aýyndan bäri “Yslam döwleti” toparynyň söweşijilerine garşy howa zarbalaryny amala aşyrýarlar.


text:
Öz topragynyň azatlygy ugrunda göreşen ol ynsan halk söýgüsine mynasyp bolupdyr. Halk aýdym-sazlarynda onuň yşky-lirikasy galypdyr.
Aşygyň neberesi
Belli türkmen şahyry Dosmämmet 1815-nji ýylda Aşgabadyň etegindäki Änew obasynda doglup, 1865-nji ýylda şol ýerde aradan çykypdyr diýip, Türkmen ensiklopediýasy ýazýar.
Şol hasapdan şahyryň doglanyna 200, aradan çykanyna-da 150 ýyl boldy.
Türkmen edebiýatynyň taryhynyň 3-nji tomunyň 1-nji kitabynda şeýle maglumat bar: “Dosmämmеtlеriň aňyrsy Çärjеwiň Sakar obasyndan. Bularyň düýp babalaryna Şaban Aşyk diýer ekеnlеr. Şaban Aşygyň ogly molla Sapar bolupdyr. Molla Saparyň ogly bolsa Dosmämmеdiň kakasy Gurbanguludyr. Bular Amydеrýa boýundan gaýdyp, Änеwiň ýokarsynda ýerlеşýän Kеltе çynara, soňra ol ýerdе hеm birnäçе ýyl oturyp, Manyş obasyna göçüp gaýdýarlar. Manyşda az wagt oturyp, Änеw obasyna göçüp gеlýärlеr.
Bularyň häzirki nеsillеrinе hеm sakarlar diýip aýdýarlar” (276-sah).
Görşümiz ýaly, sowatly nesliň asly şahandaz Aşykdan gaýdýar.
Köp dawaly Bagabat
Şaban Aşygyň göçüp gelen döwürlerinde, ol sebit Bagabat ady bilen tanalypdyr. Sebäbi dag etegindäki toprak gara baglyga bürelip oturypdyr. Dosmämmet dünýä inen döwürlerde oňa Änew ady berlipdir.
Suwly hem hasylly toprak asyrlar boýy rahatlyk görmändir. 18-nji asyryň aýagyndaky bir jeňde Bagabat örän ýowuz tozdurylyp, onuň suw üpjünçiligi ýumrulypdyr.
Ol ýerde durmuşy ýaňadan başlamak üçin, dirilik çeşmesi täze suwy getiripdirler. Şondan soň Bagabadyň ýerinе parsça “Aby-now” (“Täzе suw”) diýen at galyp, ol ýerli özgеrişde Änеwe öwrülipdir.
Änew Dosmämmediň ýaşan döwründe-de aşa gowgaly bolupdyr. Ýerli millet mydama öz topragyny gorapdyr. Dosmämmet şol watançylaryň ruhy daýanjy ekeni. Şahyrda şeýle söz bar.
Dosmämmеt diýr, köňlüm sеndеn üzülmеz,
Taryhda ýazylmyş, Änеw bozulmaz.
Dosmämmеdiň ölümi barada Türkmen ensiklopediýasy şeýle ýazýar. “Şahyr halk arasyndaky rowaýata görä, obasy gabawa düşen mahaly, duşman güllesinden wepat bolupdyr”. (3 tom, 217-sah.)
Medeni merkez
Öňki Bagabat, soňraky Änew gadymy medeni merkezlerden biri saýylýar. Ol ýer “Änew medeniýeti” diýen ýörete at bilen taryhda aýratyn orun alýar. Bagabatda ilkinji gezek metal işlenip bejerilipdir. Soňraky zamanlarda bilim merkezi bolupdyr. Ol döwürden galan Seýit-Jamaleddin metjidiniň gözelligi köpleri haýran edipdir.
Bagabat bagşy-sazandalaryň mekany bolupdyr. Türkmen saz-sungatynda aýratyn orun alan Durdy bagşy, eserleri aýdyma öwrülen Ysmaýyl, şahyr Zahydy hem Emirhan bagşy ýaly tanymal adamlar Dosmämmediň döwürdeşleri saýylýar.
Dosmämmediň özi-de aýdym aýdyp, saz çalyp bilipdir. Ol aýdymlaryny Damana ýolundan aýdýan ekeni.
Häzirki döwürde Dosmämmediň ady bilen baglanyşykly “Dözmenem”, “Bir gelin”, “Garagäz”, “Dosmämmet” ýaly aýdymlar aýdylýar. Olary Dosmämmediň özi saza geçiripmi ýa-da Durdy bagşy – muny aýtmak kyn. Ýöne Dosmämmet ölensoň, ol aýdymlary Durdy bagşy aýdypdyr.
Durdy bagşy her üýşmeleňde öz dostuny ýat edip, aýdym-saza başlapdyr. Damana ýoluna-da “Dosmämmediň ýoly” diýer ekeni. Bu barada bagşynyň oglundan galan gowy ýatlama bar.
Şahyryň betbagtlygy
Dosmämmediň ömri betbagtlykdan doly. Ol heläkçilik öz halaýany bilen durmuş gurup bilmezlikden başlanýar.
Döwrüniň bilimli mollasy bolan adam ogluna söýgi, aşyk bolmak ýaly zatlardan el çekmegi maslahat berip ýalbarýar.
– Gurbany diýr akyl özün har etmez,
Gören biwepaýa özün ýar etmez.
Ne bela sen, sözüm saňa kär etmez,
Meger bagryň seniň daşdan, Dosmämmet!
– Dosmämmet, Haka boýun sunar men,
Döne bilsem men bu ýoldan döner men,
Emma subhy-şamlar ýar diýp ýanar men,
Düşmüşem ataşa-nara men, ata!
Jemgyýet şu näsazlykdan halas bolup bilmändir. Bu ugurda şahyryň döreden eserleriniň aglabasy aýdym-saza siňipdir.
Watançylyk
Edebiýatçylar Dosmämmediň Watançylyk hereketini Seýdiniň hem Zeliliniň Watançylygy bilen deňeşdirip, onuň il-gün baradaky eserleriniň birneme pesde durýandygyny aýdýarlar.
Ol dogry. Ýöne Watana bolan söýgüsiniň hiç kimden pes bolmadygyny aýtmak gerek. Öz topragynyň erkinligi üçin janyny gurban edensoň, näme diýip bolar?
Şahyryň eserleri soňky gezek 1962-nji ýylda çap bolupdyr.
Elipbiniň özgerendigini hem täze nesliň kemala gelýändigini nazara alsak, Dosmämmedi bu döwrüň ýaşlaryna tanatmaga wagt ýetdi hem onuň belli seneleri ýetip geldi.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň şahsy pikiri.


text:
Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiçiň dili çalgyrt bolsa-da, bu kemçilik onuň syýasat we daşary ýurt inwestisiýalary barada köpsanly kitaplaryň awtory hökmünde 2 million dollar gazanmagyna päsgel bermändir.
Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç dogry ýazmakda we geplemekde hiç wagt özüni görkezip bilmändi. Ol öz wagtynda prezidentlige dalaşgär hökmünde hasaba durmak üçin dolduran arzasynda ylmy derejesini görkezende-de, “professor” diýen sözde ýalňyşlyk goýberip, ony iki “f” harpy bilen ýazypdy.
Şeýle-de, Lwow şäheriniň ýaşaýjylary bilen duşuşygynda olara hoş söz aýtmak islän Ýanukowiç olaryň “genofondy” diýmeginiň ýerine “genosidi” diýipdi. 2010-njy ýylyň dekabr aýynda ukrainçe gürläp duran Wiktor Ýanukowiç “ýolka” sözüniň ukrainçe “ýalynkadygyny” ýatdan çykaryp, ony orsça aýdypdy.
Şeýle ýagdaýda, söz baýlygy bilen tapawutlanmaýan Ýanukowiçiň Ukrainada iň uly galam hakyna eýe bolan ýazyjy hökmünde häsiýetlendirilmegi ýurtda köpler uçin garaşylmadyk bir täzelik boldy.
Köpler ynanmaýar
Prezidentiň resmi internet saýtynda çap edilen girdejiler deklarasiýasynda 2011-nji ýylda Wiktor Ýanukowiçiň köpsanly kitaplary üçin galam haky hökmünde 16.4 million griwna, ýagny 2 million dollardan gowrak pul gazananlygy aýdyldy. Onuň eserleriniň arasynda “Oppozisiýadaky ýyl”, “Wezipe borçlarymy ýerine ýetiren ýylym”, “Ukraina mundan beýläk nädip ýaşamaly?” diýen kitaplar agzalýar.
Donesk şäheriniň “Nowyý Swit” neşirýatynda çap edilen bu eserleriň getiren 2 million dollarlyk girdejileri Wiktor Ýanukowiçi beýleki bir prezident-ýazyjy Barak Obama bilen bir hatarda goýdy. Barak Obamanyň prezidentlige saýlanan ýyly 2008-nji ýylda onuň kitaplaryndan gazanan galam haky 2.5 million dollara ýetipdi.
Ýanukowiçiň 300 dollarlyk ortaça aýlykly ýurtda alan galam hakynyň möçberi köpleri geň galdyrdy. Ukrainaly žurnalist, birnäçe baýraklara eýe bolan ýazyjy we “Ýitirilen düwme” atly kitabyň awtory Irene Razdobudko Ýanukowiçiň öz eserleri üçin gazanan pulunyň möçberine ynanyp bolmajagyny aýdýar.
Ol: “Ukrainada hiç bir ýazyjy üçin şonça gazanmak mümkin däl. Ýazyjylaryň galam haklary, adatça, ujypsyz bolýar. Bu biziň korrupsiýamyzyň aýdyň mysalydyr. Bizde dünýä derejesinde Willýam Folkner bilen deň derejede tanalýan ýazyjylar bar, emma hatda şolar-da şonça pul gazanýandyr öýtmeýärin” diýdi.
Ýaşlykda terbiýe taýdan kynçylyk çeken we hatda jenaýat jogapkärçiligine çekilen, häkimiýet başynda bolan döwürlerinde bolsa öz wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanmakda aýyplanan Wiktor Ýanukowiç 2 million dollarlyk galam haky bilen bagly meselä ünsi gowşatmak isledi we özüniň “edebi zähmetinden” alan girdejilerini haýyr-sahawat işlerine sarp etmekligi planlaşdyrýandygyny yglan etdi.
Awtorlyk meselesi-de sorag döredýär
Muňa garamazdan, ukrain ýazyjylary prezident Wiktor Ýanukowiçiň galam haky bilen bagly meselede onuň dil taýdan kemçiliklerine-de ünsi çekýärler.
Ýanukowiçiň “Ukrainanyň mümkinçilikleri” atly kitaby geçen güýzde çap edilende, ol uly goh turuzypdy. Şonda kitabyň köp bölekleriniň başga awtorlaryň eserlerinden bikanun göçürilenligi habar berlipdi.
Meşhur detektiw eserleriniň we ýetginjekler üçin kitaplaryň awtory, ssenarist Andreý Kokotýuha Ýanukowiçiň kitaplarynda onuň hatda ýekeje harpyny özüniň ýazanlygyna-da ynanmaýanlygyny aýdýar.
Käbir ýazyjylar Ýanukowiçiň awtorlygynda çykýan kitaplardan 2 million dollar galam haky almagy üçin Ukrainanyň her bir ýaşaýjysynyň prezidentiň kitaplaryndan azyndan iki sanysyny satyn almalydygyny aýdýarlar.


text:
“Musulman doganlar” syýasy hereketiniň ýokary derejeli resmisi Müsüriň wagtlaýyn prezidenti Adli Mansuryň ýurtda saýlawlary geçirmek hemem täze konstitusiýany taýýarlamak boýunça hödürlenen ýol kartasyny ret etdi.
Armiýa yslamçy prezident Muhammed Morsinini häkimiýetden çetleşdirenden soň geçen hepde Müsüriň konstitusiýasy ýatyryldy. Bu waka millionlarça adamynyň protest aksiýasyna gatnaşyp, köçelere çykmagynyň yzysüre bolup geçdi.
“Musulman doganlaryň” syýasy bölümi – “Erkinlik we adalat” partiýasynyň ýolbaşçysynyň orunbasary Essam Al Eriýan “Mansuryň ýol kartasy hökümeti agdaranlar tarapyndan bellenen adamyň görkezmesidir. Bu bizi ýoluň başyna, yzymyza gaýtaryp getirer” diýdi.
Mansur tarapyndan yglan edilen karar öňümizdäki iki hepdäniň dowamynda kanuny ekspertlerden ybarat bir toparyň döredilmegini hem göz öňünde tutýar.
Bu topar yslamçylaryň agdyklyk edýän häzirki parlamenti tarapyndan taslanan we 2012-nji ýylyň dekabr aýynda ses berişlik arkaly tassyklanan kanuny ýatyrmak barada iş alyp barar.
Esasy kanunyň täze taslamasy noýabr aýynda sese goýlar we soňra 2014-nji ýylyň başlarynda parlament saýlawlary geçiriler.
Çaknyşyklar
Mansuryň bu ýol kartasy Morsiniň saklanýandygy güman edilýän binanyň golaýynda duşenbe güni bolan çaknyşyklardan soň yglan edildi. Şol wakada azyndan 50 adam heläk boldy.
“Musulman doganlar” hereketi öz tarapdarlaryna harbylar tarapyndan ýaragly hüjüm edilendigini aýdýar, harbylar bolsa öz garşylaryna edilen ýaragly prowokasiýa gaýtawul berendiklerini aýdýarlar.
Müsüriň häkimiýetden agdarylan prezidenti Morsiniň partiýasy “Musulman doganlar” hereketi we onuň ýaranlary, Morsi gaýtadan häkimiýet başyna getirilýänçä, protestlerini dowam etdirjekdiklerini aýdýarlar.
Ak Tamyň metbugat wekili Jaý Karneý bolsa Kaýirde bolan şol dartgynly waka barada eden çykyşynda şeýle diýdi: “Biz şol wakada heläk bolanlar we olaryň maşgala agzalaryna “geçdigi bolsun” diýýäris. Şol çaknyşykda ýaradar bolan adamlaryň çalt aýaga galmagy üçin doga edýäris. Biz harbylary köşeşmäge we protestçileri-de demonstrasiýalaryny parahatçylykly ýagdaýda geçirmäge çagyrýarys. Şol bir wagtyň özünde-de biz “Musulman doganlar” tarapyndan dartgynlylygy möwjetjek çagyryşlary hem ýazgarýarys”.
Karneý aýratynam Waşingtonyň Müsüre berýän maliýe goldawyny häzirlikçe togtatmajagyny tassyklady. Häzirki döwürde Müsüriň harbylaryna resmi Waşington her ýyl 1.3 milliard dollar möçberinde maliýe kömegini berýär.


text:
Eýranyň hökümet resmileri sişenbe güni ýurduň Buşehr prowinsiýasynda ýüz beren güýçli ýer yranmada “Buşehr” atom stansiýasyna zyýan ýetmändigini mälim etdiler.
Sişenbe güni Eýranyň Bender Buşehr şäherinden 90 kilometr töweregi günorta-gündogarda ýüz beren bu ýer yranmanyň güýjüniň episentrde 6.3 bal bolandygy habar berilýär.
Eýranyň resmileri häzirki wagta çenli bu ýer yranmada ölen adamlaryň sanynyň 37-ä ýetendigini, ýaralanan adamlaryň sanynyň bolsa 850 töweregidigini aýdýarlar.
Resmiler Eýranyň bu prowinsiýasynda ýerleşýän we Orsýetiň ýardamy bilen gurlan atom stansiýasyna bu ýer yranmada hiç hili zyýan ýetmändigini tassykladylar.


text:
Günorta Koreýanyň armiýasynyň berýän maglumatyna görä, 15-nji aprelde Demirgazyk Koreýa bu döwleti döreden prezidentiň doglan gününe gabatlap raketany synagdan geçirmäge synanyşypdyr, emma onuň bu synanyşygy şowsuz bolupdyr.
“Demirgazyk [Koreýa] anna güni irden gündogar kenarynyň golaýynda raketany synagdan geçirmäge synanyşan ýaly bolup görünýär. Ýöne onuň bu synanyşygy başa barmadyk ýaly...” diýip, Günorta Koreýanyň resmileri aýtdy.
Günorta Koreýanyň “Yonhap” habar agentliginiň maglumatyna görä, bu orta aralyga urýan “Musudan” atly ballistik raketa ýaly bolup görünýär.
Mundan bir gün ozal Günorta Koreýanyň media serişdeleri Demirgazyk Koreýa döwletini döreden Kim Il-Sunguň doglan gününe gabatlap, Phenýanyň orta aralyga urýan ballistik raketalary synagdan geçirmäge taýýarlyk görýändigini habar beripdiler.


text:
Kürt pitneçileriniň aýtmaklaryna görä, olaryň tussaglykda saklanýan lideri atyşyklaryň bes edilmeginiň möhletini birnäçe aýa çenli uzaldypdyr.
Abdullah Öjalan özüniň beýanatynda Türkiýäniň täze düzülen parlamentini kürtleriň talaplaryny berjaý etjek Konstitusiýanyň täze görüşini tiz wagtyň içinde düzmäge çagyrdy.
Mundan ozal, Öjalan ýaragly atyşyklaryň bes edilmeginiň möhletiniň 15-nji iýunda tamamlanýandygyny aýdypdy.
Şeýle-de ol, eger türk hökümeti kürtler bilen ylalaşyga gitmese, onda gazaply hereketleri ýola goýjakdygyny duýdurypdyr.
Beýanatda bellenilmegine görä, Öjalan kürt söweşijilerine hüjüm etmäge däl-de, diňe çozulanda özlerini goramaga görkezme beripdir.
Kürt pitneçeleri Türkiýede awtonomiýa gurmak üçin söweşýärler. 1984-nji ýyldan bäri bu konfliktde onlarça müň adam öldi.


text:
Türkiýe iýul aýynda harby agdarylyşygy amala aşyrmaga synanyşyga gatnaşmakda güman edilýän 73 sany harby piloty tussag etmek barada karar çykardy.
Türkiýäniň döwlet täzelikler agentliginiň 27-nji oktýabrda habar bermegine görä, 45 pilot tussag edilipdir, ýene 28 pilot gözlenýär. Olar iki polkownik we beýlekileri leýtenant derejeli harbylar.
Türkiýäniň hökümeti 270 adamyň ölümine sebäp bolan harby agdarylyşygy amala aşyrmak synanyşygyna gatnaşmakda aýyplap 35 müň adamy tussag etdi.
80 müňden gowrak adam derňew edildi, olardan 29 müň adam boşadyldy.
Onlarça müň adam, şol sanda harbylar, polisiýa, sud we bilim işgärleri hökümet işlerinden boşadyldy.
Türkiýe agdarylyşyk synanyşygyny gurnamakda ABŞ-da ýaşaýan Fethulla Guleni aýyplaýar. Gulen aýyplamalary ret edýär.


text:
Türkmen küştçüleri täze ýylda ýurdumyzyň türgenleriniň arasynda ilkinjiler bolup dünýä derejesindäki ýaryşlarda özleriniň ýeňişlerini gazandylar. Olar Hindistanyň paýtagty Deli şäherinde geçirilen halkara grossmeýsterleriň 14-nji açyk ýaryşynda bir altyn we bir kümüş medal gazandylar. Milli ýygyndymyzyň düzüminde Aşgabat küşt sport mekdebiniň wekilleri tapawutlandylar. 16 ýaşa çenli toparda Allaýar Şirliýew ýeňiş gazanan bolsa, zenan küştüçileriň arasyndaky ýaryşda Annagül Abdyllaýewa ikinji baýrakly orna mynasyp boldy.
Ýaryşa 20-ä golaý ýurtdan — Russiýadan, Beýik Britaniýadan, ABŞ-dan, Germaniýadan, Italiýadan, Türkiýeden, Eýrandan we beýleki ýurtlardan 1800-den gowrak türgen gatnaşdy. Olar 3 topara bölündiler. Ildeşlerimiz “S” toparda üstünlik gazandylar. Bu toparda türgenleriň 1053-si çykyş etdi. Şeýle ýaryşlar üçin bu rekord netijedir. Ol küştçüler şweýsar ýaryş usulynda 10 tapgyrda güýç synanyşdylar.
Açyk ýaryşlarda türgenler ýaş we gender toparlaryna bölünmeýärler. Duşuşyklar diňe garyşyk toparda geçirilýär. Hut şu sebäpli hem, bu gadymy paýhas oýnunyň ýaşajyk ussatlary bolan ildeşlerimiziň dünýäniň küşt boýunça öňdebaryjy ýurtlaryna wekilçilik eden örän tejribeli küştçüler bilen bolan duşuşyklarda özlerini iň oňat tarapdan görkezendikleri has-da begendirýär.
Ýaryşda Allaýar Şirliýew 8 döwde ynamly ýeňiş gazandy we diňe iki duşuşykda ýeňildi. Ýeri gelende aýtsak, onuň garşydaşlary ýaryşy guraýan ýer eýeleriniň toparynyň wekilleri boldy. Mälim bolşy ýaly, küşt oýnunda hindi usuly häzirki döwürde dünýä ýüzünde iň bir netijeli usul hasaplanylýar. Muny dünýäniň birnäçe gezek çempiony, ýurdunda özüniň ýörite işläp düzen usuly boýunça yzygiderli sapaklar geçirilýän müňe golaý küşt mekdeplerini esaslandyran Wişwanatan Anand aýdyň subut etdi.
Ýöne ýaş küştçi A.Şirliýew hem ýeňşe getirýän islendik oýnuň garşysyna, 64 öýjükli küşt tagtasynda has netijeli garşylyklaýyn hüjümleri geçirip, ýeňiş gazanmagyň mümkindigini subut etdi. Allaýar oýunda aýlawly alyş-çalşykly usul bilen meýdan artykmaçlygyny gazanmak usulyny üstünlikli utgaşdyrýar.
Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Aýdogdy Atabaýewden tälim alýan, mundan üç aý ozal 12 ýaşyny dolduran aşgabatly ýaş küştçiniň 16 ýaşa çenli türgenleriň arasynda ýeňiş gazanmagy hem bellärliklidir. Hindistanda geçen bu ýaryş Allaýaryň gatnaşan ilkinji halkara ýaryşydyr. Munuň özi bolsa ýetginjek küştçimize täze sepgitlere ýetmek üçin oňat tejribe bolup hyzmat eder.
Annagül Abdyllaýewa alty döwde ýeňiş gazanyp, iki duşuşykda deň oýnady we iki oýunda utuldy. Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Serdar Baýramsähedowyň 16 ýaşly şägirdine dünýä belli küştçüleriň garşysyna oýnamak ýeňil düşmedi. Ýöne bu biziň ildeşimiziň howuny basmady. Ol ýaryşlaryň aglabasynda ýeňiş gazanmagy başardy. Aşgabatly bu küştçiniň halkara ýaryşlara gatnaşmak boýunça tejribesi bar. Ol 2014-nji ýylda "Awaza" milli syýahatçylyk zolagynda geçirilen Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň mekdepleriň arasynda medeni-sport gözden geçirilişinde milli ýygyndymyzyň düzüminde çykyş edip, toparlaýyn ýaryşlarda altyn medala, şahsy bäsleşiklerde bolsa bürünç medala mynasyp bolupdy.
Ýöne ol ýaryşda ildeşimiziň garşydaşlary öz deň-duşlary bolan bolsa, Hindistanda geçen grossmeýsterlik ýaryşynda Annagül ýokary halkara derejeli, has tejribeli ussatlaryň garşysyna göreşdi. Ol özüniň şeýle derejeli ýaryşda ilkinji gezek çykyş edýändigine garamazdan, medallara dalaşgärleriň müňlerçesinden ozup, öňdäki orunlara çykmagy başardy. Zenanlaryň arasynda birinji orny eýelän hindistanly küştçi ildeşimizden bary-ýogy ýarym utuk ozdy.
Birinji derejeli küştçüler Allaýar Şirliýewiň we Annagül Abdyllaýewanyň bu gazanan üstünlikleri olara “sport ussatlygyna dalaşgär” derejesiniň talaplaryny ýerine ýetirmäge mümkinçilik berdi. Indi bu küştçülerimiziň öňünde, ýetginjekleriň arasynda Türkmenistanyň birinjiligi ugrunda fewralda geçiriljek ýaryşa taýýarlyk döwri başlanýar. Bu ýaryşlaryň netijesinde küşt boýunça 8-den 18 ýaşa çenli ýaş toparlarynda geçiriljek dünýä çempionatynda çykyş etmek üçin milli ýygyndy toparymyzyň düzümi kesgitleniler. Dünýä çempionaty aprel aýynda Mongoliýanyň paýtagty Ulan-Batorda geçer.