text:
Rus edebiýatynyň meşhur eserlerinde gahrymanlary dowla düşüren pullarynyň häzirki döwürdäki hümmeti näçe bolýarka?
Gogolyň "paltosy"
Kiçi derejedäki döwlet işgäri A. Başmaçkine gyşda geýmegi üçin täze palto gerekdi. Şonuň üçinem ol iýýän naharyndan we hatda içýän çaýyndan tygşytlamaga başlaýar. Kirli eginbaşlarynam kir ýuwýan zenana wagtyndan has giç ýuwmaga berip, puluny tygşytlap, täze palto alamgyň küýüne düşýär.
Emma welin täze paltosyny egnine geýip, ýaňy bir köçä çykan mahaly şol bada ony ogurlap alyp gaçýarlar. Jenaýatkärleri ele salmak mümkin bolmaýar. Başmaçkin köne hem kirli paltosy bilen [öýe] gaýtmaly bolýar. Şondan soň ol erbet sowuklap, birnäçe gün geçensoňam aradan çykýar.
Paltonyň eserde aýan edilen gymmaty, 19-njy asyrdaky puluň hümmeti häzirki pula öwrülende, 10 müň amerikan dollaryna barabardyr.
Raskolnikowy jenaýatkäre öwren puluň möçberi
Dostoýewskiniň "Jenaýat we jeza" atly romanynda Roskolnikow çekiç bilen urup öldüren garry aýalyndan 320 müň rubl pul ogurlaýar.
Tussag ederler öýdüp, gorkup, ol puly gizleýär we romanyň galan bölümini eden ýaramaz işine puşman edip geçirýär.
Raskolnikowy adam öldürmäge iteren 320 müň rubl puluň hümmeti häzirki döwrüň puluna geçirseň, onda 4670 amerikan dollaryna deň bolýar.
Golaýda çykan bir habara görä, Bakuwda okuwçysynyň öýünden gymmat şaý-sepleri ogurlamakda aýyplanan bir mugallyma aýal 4850 manada, ýagny Raskolnikowyňky ýaly möçberdäki pula eýe bolan ekeni.
Tolstoýyň "Uruş we parahatçylyk" atly romany
Bu romanyň baş gahrymany Nataşa Rostowanyň dogany Nikolaý humarda Dolohowa 70 million rubl utdurýar.
Şeýle möçberdäki pul, şol döwürde Russiýanyň ýokarky gatlagyndan bolan aristokratlar üçin hem ummasyz pul hasaplanýan ekeni.
Emma abraý üçin bergi üzülmeli diýen kada bolupdyr...
Ol puluň hümmeti häzirki pula öwrülende 1 million amerikan dollaryna barabardyr.
Russiýanyň "Kommersant" atly gazeti A. Puşkiniň "Kapitanyň gyzy", "Gara dama", N. Leskowyň "Çepbekeý", Gogolyň "Derňewçi", F. Dostoýewskiniň "Idiot" (”Tentek”), A. Çehowyň "Uzyn familýa", B. Pasternagyň "Doktor Žiwago", M. Bulgakowyň "It ýüregi", "Master we Margarita" romanlarynda agzalýan pullaryň ykdyasdy taýdan hümmetini göz öňünde tutup, häzirki döwrüň puluna öwrüpdir.


c: text/html

text:
ABŞ-nyň döwlet sekretary John Kerri Ýakyn Gündogara edýän saparynyň çäginde Saud Arabystanynda arap döwletleriniň we Türkiýäniň resmileri bilen duşuşar. Kerriniň regiona edýän sapary “Yslam döwleti” atly söweşiji topara garşy söweşler üçin syýasy we maliýe ýardamyny bermek maksadyny öz öňünde goýýar.
11-nji sentýabrda Jeddah şäherinde geçirilýän bu duşuşykdan bir gün öň ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Yrakda we Siriýada uly giňişliklere gözegçilik edýän söweşijilere garşy “gaýduwsyz” kampaniýanyň alnyp baryljagyny wada berdi.
Amerikan resmilerine salgylanyp habar berilişine görä, Kerri howa hüjümlerini amala aşyrmak we “Yslam döwletiniň” söweşijilerine maliýe taýdan ýardam berilmeginiň öňüni almak boýunça meseleleri maslahat eder.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Müsüriň Port Saýd şäherindäki stadionda azyndan 74 adamyň ölümine getiren wakadan soň indi üç gün bäri ýurduň dürli şäherlerinde bulagaýçylyklar dowam edýär.
Şenbe güni paýtagt Kairde Içeri işler ministrliginiň we käbir beýleki döwlet edaralarynyň töwereginde elleri daşly hüjüm eden protestçileri dargytmak üçin polisiýa göz ýaşardyjy gazlary we dubinkalary ulanmaly boldy.
Müsüriň Suez we Aleksandriýa şäherlerinde-de şenbe güni protestçiler bilen polisiýanyň arasynda gazaply çaknyşyklaryň bolandygy habar berildi. Çaknyşyklarda birnäçe adamyň ölendigi barada-da maglumatlar bar.


text:
Daşky gurşawy goramak meselesi Türkmenistanyň prezidentiniň 20-nji sentýbarda Nýu Ýorkda eden çykyşynyň bir bölegi boldy.
BMG-niň Baş assambleýasynyň 65-nji sessiýasyndaky çykyşynda G.Berdimuhamedow regional derejede ekologiýa problemalaryny çözmegiň Müňýyllygyň makstlaryna ýetmek boýunça işiň esasy bölegi bolup durýanlygyny belledi. Ol Aral deňzini halas etmek we Hazar deňziniň seýrek tebigy baýlyklaryny goramak meselesini göz öňünde tutýanlygyny aýtdy.
Türkmen prezidentiniň çykyşynda mälim edilişine görä, Türkmenistan BMG-niň edaralary bilen hyzmatdaşlyk arkaly Aral deňzini halas etmek boýunça halkara kanun dokumentini işläp düzmäge ukyply ýörite halkara ekspertler toparyny döretmek teklibini öňe sürýär. Şeýle-de BMG-niň ýöriteleşdirilen edaralarynyň Merkezi Aziýa we Hazar regionynda ýerleşmegine mümkinçilik döretmek teklibini edýär.
Türkmenistanyň BMG-niň daşky gurşawy goramak boýunça edarasynyň Merkezi Aziýada we Hazar regionynda aktiw iş alyp barmagyna garaşýanlygy we bu edaranyň regionyň döwletleriniň birinde regional bölümini açmagy teklip edýänligi mälim edildi. G.Berdimuhamedowyň sözlerine görä, Türkmenistan munuň üçin zerur infrastrukturany üpjün etmäge taýýar.
Suw problemasy nämeden ybarat?
Prezident G.Berdimuhamedowyň bellemegine görä, suw resurslaryndan peýdalanmak ekologiýa degişli esasy problemadyr we Türkmenistan bu meseläniň çözgüdiniň gözlegine ykrar edilen halkara kanunlarynyň esasynda we regionyň beýleki döwletleriniň bähbitleriniň nukdaýnazardan çemeleşýär.
Emma Tükmenistanyň sözde ekologiýa ugrunda halkara derejesinde käbir inisiatiwalary öňe sürýänligine garamazdan, synçylar onuň özüniň ýurduň we regionyň ekologiýasyna howp döredýän birnäçe hereketleri dowam etdirýänligini belleýärler. Hut şol suw problemasy-da Türkmenistanyň öňünde duran agyr meseleleriň biri bolup galýar.
2009-njy ýylyň iýul aýynda “Altyn asyr” köli işe girizilip, onuň birinji tapgyrynyň açylyş dabarasy boldy. Türkmenistanly synçy Döwletmyrat Ýazgulyýew şor suwlary Garagum çölüne jemlemek boýunça proýektiň öňden bäri dörän we üstünde işlenen peýdaly başlangyçdygyny belledi. Emma ol henize çenli türkmen kölüniň ylymdan geçmedikdigini we ýapyklygyna galýanlygynyny öňe sürüp, bu kölüň ekologiýa ýaramaz täsir ýetirmek howpunyň bardygyny aýtdy.
“Eýýäm Garagum çölüniň duzlaşyp başlanlygy, eger-de şor suwlar häzirki gidişine geçirilip dursa, geljek 30-40 ýylda Garagum çölüniň şorluga batgalyga öwrüljekdigini suw ugrundan käbir spesialistleri tassyklaýarlar. Çölde biologiki ýagdaýlar hem üýtgeýär. Garagum çölündäki towşanlaryň gyrlyp gutarmagynyň mümkindigini aýdýarlar” diýip, D.Ýazgulyýew öz howsalasyny mälim edýär.
Türkmenistanyň oba hojalygy boýunça öňki geňeşçisi Wladimir Ýerofeýewiň pikirine görä, ýer önümçiliginde ulanylan suwlary ýygnamak boýunça döredilen emeli kölüň Türkmenistanyň we regionyň ekologiýasyna ýetirip biljek täsiri şu günki gün anyk däl. Bilermen bu kölüň geljeginiň garaşsyz spesialistler tarapyndan we halkara derejesinde öwrenilmeginiň zerurdygyny belledi.
W.Ýerofeýew Türkmenistanda suw bilen bagly problemalaryň arasynda suwy tygşytly ulanmak bilen bagly kemçilikleriň we Amyderýanyň suwunyň azalmagynyň dowam edýänligini hem aýdýar.
Regional we halkara hyzmatdaşlyk
Wladimir Ýerofeýewiň sözlerine görä, Amyderýanyň suwunyň azalmagy bütin dünýäde howanyň belli bir derejede maýlamagyna bagly. Şol bir wagtda-da Amyderýanyň suwunyň azalmagynyň tutuş Merkezi Aziýa regionynyň suw we azyk üpjünçiligine howp döredýänligini, ilkinji nobatda-da Türkmenistan bilen Özbegistanyň gorky astyndadygyny bilermen belledi.
“Şu günki gün problema bilen baglylykda regionyň döwletlerinde aladalanma duýulýan hem bolsa takyk çäreler görülmeýär. Problema boýunça döwletara we ekspertler derjesinde ýeterlik maslahat edilmeýär, problemanyň öňüni almak boýunça çäreler işlenip düzülmeýär” diýip, Ýerofeýew aýdýar.
Suw resurslarynyň çäkliligine ünsi çekip, Wladimir Ýerofeýew suwuň üstünde regionyň döwletleriniň arasynda geljekde konfliktleriň döremek howpunyň öňüni almak boýunça şu günki gün çäre görmegiň ähmiýetiniň uludygyny nygtady.
Daşky gurşawy goramak ugrunda halkara we regional hyzmatdaşlygyň ähmiýetini alym, Moskwanyň Döwlet Uniwersitetiniň geografiýa fakultetiniň ylmy işgäri Nikolaý Dronin hem belleýär. Dronin Merkezi Aziýa regionynda ekologiýa we suwa degişli şu günki gün bar bolan problemalaryň döwletleriň arasyndaky hyzmatdaşlygyň kemçilik edýänligine baglydygyny belledi.
Suw resurslary regional döwletleri özara baglanyşdyrýan we ählisi üçin deň derejede ähmiýetli umumy mesele. Emma, Droniniň tassyklamagyna görä, Merkezi Aziýa döwletleriniň suw we ekologiýa problemalaryna bütewi we regionyň hökümetleriniň ählisine degişli mesele hökmünde çemeleşmezligi geň galdyrýar.
Droniniň pikiriçe, regional hyzmatdaşlygy güýçlendirmek üçin BMG ýaly abraýly halkara strukturalar birleşdiriji wezipäni ýerine ýetirip, suw resurslary boýunça-da hyzmatdaşlygyň ýola goýulmagyny kepillendirip bilerdi.


text:
BMG dünýä ilatynyň sanynyň gelýän 12 ýylda, ýa-da 2025-nji ýylda bir milliarda golaý artjagyny, ýagny 8.1 millarda ýetjegini çaklaýar.
“Dünýä ilatynyň perspektiwalary” baradaky hasabatda Ýer togalagynda ýaşaýan adamlaryň sanynyň 2050-nji ýylda 9.6 millarda baryp ýetjegi çaklanýar.
Ilatyň esasy köpelýän ýerleriniň ösýän ýurtlara, ýaryndan hem köpüsiniň bolsa Afrika degişli boljagy aýdylýar.
Hasabatda dünýäniň baý ýurtlaryndaky ilat sanynyň, garyp ýurtlardan gelýän adamlaryň hasabyna, umuman üýtgewsiz galjagy aýdylýar.
Şeýle-de onda Hindistanyň ilat sanynyň 2028-nji ýyl töwereginde Hytaýyň ilat sanyndan geçjekdigi aýdylýar.


text:
“Türkmengaz” döwlet konserni Türkmenistan—Owganystan—Pakistan—Hindistan gaz geçirijisiniň taslamasynyň esasy maýadary bolar diýip, Türkmen telewideniýesi habar berýär.
Bu mesele ýurduň hökümetiniň mejlisinde ara alnyp maslahatlaşyldy. Mejlisde TOPH gaz geçirijisiniň gurluşygynyň türkmen tarapyndan býujetine garaldy. Oňa laýyklykda, konsorsiumyň lideri hökmünde “Türkmengaz” döwlet konserni taslamanyň esasy maýadary bolup çykyş eder.
Şeýle hem habarda owgan, hindi we pakistan taraplarynyň taslamany maliýeleşdirmegi olaryň tassyklanan paýly gatnaşygyna laýyklykda amala aşyrjakdygy bellenilýär. Aziýanyň ösüş banky hem öz hususy maýa goýumlarynyň, maliýeleşdirmegi guramak we maliýe hyzmatlaryny bermek düzüm böleginiň hasabyna bu taslama gatnaşar.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow hökümet mejlisinde TOPH gaz geçirijisiniň gurluşygynyň taslamasynyň durmuşa geçirilmeginiň ähmiýetini belläp geçdi. Ol diňe bir taslama gatnaşýan ýurtlaryň sosial-ykdysady taýdan ösmegine ýardam etmän, eýsem, Aziýa sebitinde hakyky dostluk we hyzmatdaşlyk köprüsine öwrülmelidir.
“Türkmengaz” döwlet konserniniň TOPH-niň gurluşygyna nähili möçberde maýa goýjakdygy habar berilmeýär.
Türkmenistanyň iň iri “Galkynyş” gaz käninden başlanyp, pakistan-hindi serhedindäki Fazilka ilatly nokada baryp ýetmeli TOPH gaz geçirijisiniň umumy uzynlygy 1800 kilometr töweregi bolar. Onuň kuwwaty ýylda 33 milliard kubometr tebigy gaz akdyrmaga mümkinçilik berer. TOPH gaz geçirijisi ýurtlaryň köpüsi, şol sanda Russiýa Federasiýasy we ABŞ tarapyndan goldaw tapdy. TOPH gaz geçirijisiniň gurluşygy üçin “TOPH Limited” konsorsiumy döredilip, “Türkmengaz” onuň lideri hökmünde saýlanyldy.
Gaz geçirijisiniň gurluşygyna 2015-nji ýylyň dekabrynda girişmek bellenilýär. Türkmen tarapynyň çaklamagyna görä, gaz geçirijisini çekmek 3,5 ýyldan 4 ýyla çenli möhleti öz içine alyp biler.
Amangeldi NURMYRADOW


text:
Çarşenbe güni Birleşen Milletler Guramasynda global ýarag söwdasy bilen baglanyşykly ylalaşygyň taslamasyna ses berişlige Palestinany gatnaşdyrmazlyk karar edildi.
Bu gelnen karary çarşenbe güni bu baradaky gepleşiklere ýolbaşçylyk edýän Argentinanyň ilçisi Roberto Garsiýa Moritan yglan etdi.
Palestinanyň BMG-däki synçylyk statusy bilen bagly jedeller sebäpli bu gürrüňi edilýän ylalaşyk boýunça ses berişlik hem birneme yza süýşürildi.
BMG-niň işine synçy hökmünde gatnaşýan Watikan hem global ýarag söwdasy bilen bagly ylalaşygyň diskussiýasyna gatnaşdyrylmaýar.
Maglumatda bu ylalaşygyň diskussiýasyna Palestinanyň gatnaşdyrylan halatynda, Ysraýyl bilen ABŞ-nyň wekilleriniň bu diskussiýany terk etjekdikleri bilen haýbat atandyklary aýdylýar.


text:
Şeýle möhüm meseleler bolup, ol umumy adamzat medeniýetiniň derejesine degişli bolýar. Dereksiz ýitenleri yzarlamak, ýat ýerlerde galan ildeşleriňi tapmak hem tanamak, olar baradaky mümkin bolan maglumatlary aýan etmek her bir halkyň medeni derejesi saylýar.
Meselem, kiçijik Awstriýa döwletinde geçen asyrda, aýratyn-da 2-nji Jahan urşy döwründe dereksiz ýitenleri gözleýän we öwrenýän ýörite institut bar.
Dogrusyny aýtsak, geçen asyrda şeýle ýitgi Türkmenistanda-da az bolmady. Entek 2-nji Jahan urşy başlanmanka, Graždanlyk urşy uzak ýyllap dowam etdi. Ondan soňky ýyllarda, aýratyn-da kollektiwizasiýa döwünde gaty köp ynsan synpy duşman hökmünde ýok edilipdi.
Ençeme maşgala baýlar toparynda hasaplanyp, öz oturymly ýerinden sürgün edildi. Şol döwürde SSSR-iň ýowuz diktatory Iosif Staliniň ýörite görkezmesi hem ýerlerdäki dikmeleriň eden-etdiligi bilen 20 million çemesi adam atylyp ýa-da açlyk zerarly ýok edilendir diýlen çaklama bar. Olaryň arasynda türkmenler hem az bolmandyr.
Taryhyň bu gara sahypasy 80-nji ýyllaryň aýagyndan, azda-kände açylyp başlanan bolsa-da, enteklerem doly ugrugyp barmaýar. Sebäbi bu iş hut taryhçylara hem degişli däl, ol owaly bilen şol halkyň medeni derejesine bagly. Şonuň üçin bu iş bilen her bir ynsan, şol sanda žurnalistleriň içgin gyzyklanmagy zerur hasaplaýarlar.
Eýsem, geçen asyrda mejbury ýagdaýda türkmenlerden näçeräk adam ýok edildi? Elbetde, muny hiç wagtda takyk aýdyp bolmaz. Ýöne barlaglar dowam etse, at-dereksiz ýitenleriň ençemesi belli bolardy.
Golaýda şeýle gözlegleriň birinde bolup gelen Azatlyk Radiosynyň gyrgyz gullugynyň habarçysy Amirbek Usmanow şeýle gürrüň berýär.
Amirbek:
Sowet häkimiýeti Iosif Staliniň ýolbaşçylygy astynda, 20-nji ýyllaryň aýagynda, 5 ýyllyk plany, şonuň ýany bilen birlikde-de hojalyklary kollektiwleşdirmek planyny işläp taýýarlady.
Muňa millet, aýratyn-da oba ýerleriniň adamlary garşylyk bildirdirler. Şeýle garşylyk Merkezi Aziýada, şol sanda Gyrgyzystanda hem Türkmenistanda ýüze çykypdyr. Ol garşylyk beýle bir ýiti bolmandyr, o döwürde ýiti garşylyk bolubam bilmejekdi.
Şeýle-de bolsa, Sowetleriň planyna garşy meýillere Moskwa başgaça seredip, adamlary kulaklyga çekmek barada görkezme taýýarlaýar. Munuň üçin olar barly maşgalalary saýlap alypdyrlar. 1931-nji ýylyň iýun aýynda tutuş Soýuzyň ähli ýerlerinden baý-kulaklyga çekilmelileriň sanawy taýýarlanýar.
Meniň elimde şol planyň göçürmesi. Özbegistandan 8346, Türkmenistan boýunça 6322, Gyrgyzystandan 2055, Täjigistandan hem 1632 adam. Şu dört respublikadan jemi 18356 adam kulaklyga çekilmeli edilýär.
Şol görkezmäni ýerine ýetirmek üçin, GPU – Döwlet syýasy edarasy ýerlerde baý-kulak saýylýanlary tutup, ýurduň çäginden daşara sürgün edip başlapdyr. Olar köp ýerlere, şol sanda Ukraina hem sürgün edilipdir.
Men Ukrainanyň Herson oblastynyň arhiwinde boldum. Olar, hamana, ýerli halka gowaça ekmäni öwretmek üçin göçürilip getirilipdirler. Häzirki wagtda-da türkmenleriň, özbekleriň, gyrgyzlaryň köplükde ýaşan obalaryndan bolan adamlar, Staliniň olary pagta ösdürip ýetişdirmäge iberilendigini aýdýarlar. Häzire çenli-de olaryň “halk duşmany” hökmünde öz ýerlerinden göçürilendigini köp adam bilmeýär.
Azatlyk Radiosy: “Gowaça ösdürip ýetişdirmäge” baranlaryň soňky takdyry nähili bolupdyr?
Amirbek:
32-nji ýyldan başlap, mydama olaryň arasyndan, hamana, häkimiýete garşy ündew edýänleri tutup başlapdyrlar. Olar, hamana, ine, birden Ýaponiýa ýa-da Germaniýa çozjakmyş, Sowet hökümeti dargajakmyş, täze hökümet dörejekmiş şekilli habarlary aýdýarmyşlar.
Şeýlelikde, 1938-nji ýylda, hamana, Sowetlere garşy milli gozgalaňa, takyk aýdylanda “Gyrgyzystanyň Milli azat ediji gozgalaňçy hereketine” we “Özbegistanyň Milli azat ediji gozgalaňçy hereketine” gatnaşyjylar hökmünde 61 adam atuwa höküm edilýär.
Gynansak-da, türkmenlerden men diňe bir familiýany ýazyp alypdyryn, Atabaýew Esen, doglan ýeri Garadaş. Türkmenistan. Bilimi ýok. Türkmen.
Azatlyk Radiosy: Ol nirede ýaşapdyr?
Amirbek:
Ol Surepin raýonynyň Çalaba:sy obasynda ýaşapdyr, şol ýerde gyrgyzlaram, özbeklerem ýaşapdyrlar. Özlerem başgalardan tapawutlylykda, türkmenler bir aýry ýerde, gyrgyzlar bir aýry, özbeklerem başgarak ýerde oturypdyrlar.
Ol ýerde gyrgyzlardan maşgalasy bilen 200 çemesi adam bar ekeni. Olardan mysal hökmünde aýtsam, Atabaýew Esen Sowetlere garşy milli gurama gatnaşyjy hökmünde, Üçlügiň hökümi bilen 1938-nji ýylyň 26-njy oktýabrda atuwa höküm edilýär. 38-nji ýylyň 1-nji noýabrynda hem atylyp öldürilýär.
Azatlyk Radiosy: Amirbek, hakykatdanam şeýle gurama bolupmy?
Amirbek:
Ýok. Düýpden bolmandyr. Bilýäňizmi, 37-nji ýylda Staliniň täze görkezmesi bolupdy. Şonda ykdysadyýet az-kem janlanan ekeni. 34-nji ýylda Bolşewikler patiýasynyň düzümindäk ýolbaşçy topardan, başga pikirliler atuwa höküm edilensoň, halk arasynda dürli gep-gürrüň döräp başlady.
Şeýle şübhe bolmaz ýaly, adamlary ikinji gezek tussaga çekmek kompaniýasy başlanýar hem jeza çäreleri geçirilýär. Jeza höküm edilenlerden biri tötänlikde diri galypdyr.
Onuň aýtmagyna görä, diňe Esen Atabaýew barada aýtsak, “ol gana bulanyp ýatan ekeni, aýaklaryny döwüpdirler. “Eger seniňem şolar ýaly bolasyň gelmese, aýt, saňa näme aýdanlaryny” diýipdirler. Ol bu görkezmäni 56-njy ýylda beripdir.
Azatlyk Radiosy: Diýmek, täzeden tutha-tutluk başlanýar-da?
Amirbek:
37-nji ýylda berk gizlin ýagdaýda, Staliniň ýolbaşçylygy astynda şeýle tabşyryk berilýär. Şonda Sowet hökümetine garşy pikir ýöredýänleri, baý-kulaklary ýygnamagyň ikinji tapgyry dowam edýär.
Meselem, Türkmenistandan esasan baýlar hökmünde 500 adamy tussag etmeli. Olaryň yz ýanyndan, ýene 1500 adamy, jemi 2 müň adam. Birinji tapgyra düşenleriň köpüsi atylyp öldürilipdir.
Azatlyk Radiosy:
Indi şol ýowuzlykdan maksat näme?
Amirbek:
Bilýäňizmi, bu diňe milletde gorky döretmek usuly. Ol ýerde meniň gören delolarymyň – işlerimiň arasynda bir däl, onlarça türkmen atuwa höküm edilipdir.


text:
Orsýetiň Energiýa ministri Moskwa tarapyndan goldanylýan “Günorta Akym” gaz geçirijisi boýunça proýekte Awstriýanyň şu aý goşuljakdygyny aýtdy.
Bu proýektiň gurluşygynyň üstümizdäki ýylyň aýagyna çenli başlanmagyna garaşylýar.
Rus habar agentlikleriniň Orsýetiň Energiýa ministri Sergeý Şmatko salgylanyp habar bermeklerine görä, Awstriýa bilen gelinmegi mümkin ylalaşyk gurluşuk başlanmazdan öň gol goýuljak ahyrky dokument bolar.
Energiýa ministriniň öňe süren bu pikiri henize çenli garaşsyz çeşmeler tarapyndan tassyklanmady. Awstriýa “Günorta Akym” proýektine bäsdeş diýlip hasaplanýan “Nabukko” proýektini goldaýar.
ÝB we ABŞ tarapyndan hem goldanylýan “Nabukko” proýekti Hazaryň gazyny Orsýetiň territoriýasyndan sowa ýewropa akdyrmagy göz öünde tutýar.


text:
Türkmenistanyň resmi metbugatynyň ýazmagyna görä, “Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň Işewür toplumynyň açylmagy taryhy wakadyr”.
Çarşenbe güni prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bu toplumyň açylyş dabarasynda sözlän sözünde Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň bazar gatnaşyklary ýörelgelerine esaslanýandygyny belläp, döwletiň telekeçiligi höweslendirýändigini we goldaýandygyny nygtady.
Ýurt baştutanynyň tassyklamagyna görä, telekeçilige giň ýol açmak üçin döredilen hukuk binýady bu ugurda alnyp barylýan döwlet syýasatyny üstünlikli amala aşyrmaga mümkinçilik berýär.
Prezident öz sözlerini sanlar bilen-de delillendirip, şeýle diýdi: «Häzir ýurdumyzda işleýän ilatyň 75 göterimi ykdysadyýetiň döwlete dahylsyz pudagynda zähmet çekýär. 2010-njy ýylda hususy pudakda 7 müň 600-den gowrak, kiçi kärhanada bolsa 32 müň 500-den gowrak adam işledi».
Prezident Berdimuhamedowyň tassyklamagyna görä, bu kärhanalaryň önümleri ýerlemekden, işleri we hyzmatlary ýerine ýetirmekden alan jemi girdejisi 4 milliard 800 million manatdan hem geçipdir.
“Bu ösüşi tassyklamaýar”
Ýerli synçylar türkmen metbugatynyň uly ösüş barada ýazmagy dowam etdirmegine garamazdan, bu sanlaryň uly bir ösüşi tassyklamaýanydygyny aýdýarlar.
Häzir Ýewropa ýurtlarynyň birine gelen we Azatlyk Radiosynda adynyň aýdylmazlygyny soran 50 ýaşly türkmen biznesmeniniň pikirine görä, Türkmenistanda bazar ykdysadyýetiniň doly güýjünde işläp bilmezliginiň esasy sebäbi ykdysady pikir-garaýyş bilen bagly.
Ol nebit-gazly ýurtlarda nebit-gaz söwdasyndan gelýän pula ýöne gelip duran girdeji hökmünde garalýandygyny, emma bu energiýa serişdelerine maýa hökmünde garamalydygyny aýdýar.
Türkmen biznesmeniniň ýene bir pikirine görä bolsa, ýurtda eýeçilik hukugy dogry ýazylmaly. Ol bu meselede bar bolan kanunlaryň hem işlemeýändigini, netijede baýlygyň dürli bahanalar bilen alnyp, başga adama geçirilmesiniň örän aňsatdygyny aýdýar.
Orsýetde ýaşaýan türkmen synçysy Serdar hem bu pikir bilen ylalaşýar: “Mysal üçin, sen telekeçilik edip ýörsüň, gazanç etdiň, onsoň öýüňe gelip, bir zat oklaýarlar-da, seniň hemme emlägiňi eliňden alýarlar”. Serdar bu mysaly ýöne ýerden almaýandygyny, beýle zatlaryň ýurtda kän bolýandygyny, söwdegärleriň döwlet işlerinde, ýokarda oturan adamlara baglydygyny aýdýar.
Ýazylan we ýazylmadyk kanunlar
Şeýle-de ol Orsýetdäki, Ukrainadaky we Belarusdaky telekeçileriň ýagdaýy, umuman, deňräk diýip çak edýär. Serdaryň pikiriçe, bu ýurtlaryň ählisinde kanunlar telekeçilik bilen meşgullanmaga mümkinçilik berýär, emma ýazylmadyk kanunlar ýazylan kanunlardan has gowy işleýär.
“Men Türkmenistandan gelýän telekeçiler bilen duşuşyp, ýagdaýlaryny soramda, olar “biz syýasata goşulamzok» diýýärler. Aýdyşlary ýaly, olaryň syýasata goşulmak pikiri hem ýok” diýip, Serdar Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi. “Emma ýurtdaky syýasat telekeçiniň ykbalyna gönüden-göni täsir edýär” diýip, ol syýasy-ykdysady azatlygyň, garaşsyz sudlaryň, metbugat azatlygynyň bolmadyk ýerinde telekeçiniň öz baýlygy bilen goragsyz galýandygyny, özüni we emlägini kanun esasynda gorap bilmeýändigini ýatlatdy.
Adyny aýtmazlygy soran türkmen biznesmeni Türkmenistanda telekeçilik meselesinde häkmiýet çalşandan soň, kiçiräk bir üýtgeşmäniň göze ilýändigini, ýagny türkmen gurluşykçylaryna iş berilmeginiň birneme gowulanýandygyny belledi.
Bu üýtgeşikligi prezident Berdimuhamedow hem öz çykyşynda ünsden düşürmedige meňzeýär, hususan-da, türkmen metbugaty “Berdimuhamedow Işewürlik toplumynyň ýerli hünärmenleriň taslamasy esasynda ‘Altyn nesil’ hojalyk birleşigi tarapyndan gurlandygyny aýtdy» diýip habar berdi.
Emma 50 ýaşly türkmen biznesmeni Türkmenistanda entek sosializm düzgünleriniň saklanyp galýandygyny, döwletiň ýer-suwdan, zawodlardan başlap, tas hemme zada eýeçilik edýändigini, iş adamlarynyň hatda öz pullaryny, harytlaryny ýurtdan çykarmagynyň hem örän çäklendirilýändigini aýdýar.
Şeýle-de, ol ýurtda çöken kärhanlaryň bankrotlyk hukugy barada hem kanun kabul edilmelidigini belledi.
Soňky wagtlarda Türkmenistanda “Kiçi we orta telekeçiligi döwlet tarapyndan goldamak hakynda”, “Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi hakynda” kanun kabul edildi. Resmi maglumatlara görä, geçen ýyl Türkmenistanda hususy telekeçilik bilen 67 müň 300 adam meşgullanypdyr.


text:
24-nji sentýabrda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde Orsýet Federasiýasynyň Daşary işler ministrliginiň resmi topary bilen duşuşyk boldy. Duşuşykda goşa raýatlyk meselesi maslahat edilipdir.
Türkmenistanyň we Orsýetiň Daşary işler ministrlikleriniň arasynda geçirilen konsultasiýalarda taraplar döwletara hyzmatdaşlyga itergi bermek boýunça meseleleri, şeýle-de ozalky türkmen-ors ylalaşyklaryny durmuşa geçirmek boýunça takyk meseleleri maslahat edipdirler. Bu barada Türkmenistanyň resmi maglumatlarynda aýdyldy.
Orsýetiň Türkmenistandaky ilçihanasy bu konsultasiýalaryň “konstruktiw häsiýetde” geçendigini habar berdi.
Wajyp meseleler
Ilçihananyň metbugat wekili Alekseý Musiniň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, taraplar “wajyp meseleler”, şol sanda “goşa raýatlyk temasyna degişli meseleler” boýunça pikir alyşdylar.
24-nji sentýabrda geçirilen bu konsultasiýalar Daşary işler ministrlikler arasynda dowam edýän gepleşikler prosessiniň nobatdaky tapgyry bolupdyr.
Orsýetiň Türkmenistandaky ilçihanasynyň wekili Alekseý Musin konsultasiýalarda goşa raýatlyk meselesine degişli takyk netijeler barada aýtmagyň “entek irdigini” belledi we gepleşikler prosessiniň häzir “iň gyzgalaňly tapgyrdadygyny” aýtdy.
Aşgabatdaky konsultasiýalaryň netijesinde taraplar arasynda gepleşikleriň indiki tapgyryny geçirmek barada ylalaşylypdyr.
Türkmenistan bilen Orsýetiň arasynda 1993-nji ýylda baglaşylan we 2003-nji ýylda ýatyrylan goşa raýatlyk ylalaşygy bilen bagly mesele şu ýylyň dowamynda ýurtlaryň diplomatlary derejesinde ençeme sapar maslahat edildi. Ýurtlaryň Daşary işler ministrlikleriniň arasynda öňünden planlaşdyrylan konsultasiýalar şu ýylyň ýanwar aýynda hem geçirilipdi.
Goşa raýatlyk
Türkmenistanyň resmi maglumatlarynda goşa raýatlyk ylalaşygynyň “1991-nji ýylda Türkmenistan garaşsyzlyga eýe bolansoň ýurdy terk etmek islänlere jaý, emläk we garyndaşlyk meselelerini çözmekde ýardam bermek üçin” baglaşylanlygy aýdyldy. Şeýle-de türkmen tarapynyň goşa raýatlyk ylalaşygy “güýjünde bolan döwründe öz taryhy missiýasyny ýerine ýetirdi”, diýip hasap edýändigi bellendi.
2003-nji ýylyň aprel aýynda ýurtlaryň prezidentleri goşa raýatlyk ylalaşygy ýatyrmak barada şertnama gol çeken hem bolsalar, Orsýet şertnama milli parlament tarapyndan tassyklanmansoň, onuň güýjünde galýanlygyny aýdýar.
Orsýetiň Türkmenistandaky ilçihanasynda orsýet wizasyny almak üçin nobatlaryň köp bolýanlygy, orsýet wizasyny almaga islegleriň, aýratyn-da, okuw ýylynyň başynda köpelýänligi habar berilýär.
Türkmenistanyň resmi maglumatlarynda bellenişine görä, Aşgabatda Daşary işler ministrlikler derejesinde geçirilen gepleşiklerde taraplar duşuşyklaryň yzygiderli geçirilmeginiň konsullyk meseleler boýunça kanunlaryň binýadyny kämilleşdirmek we munuň bilen bagly dürli meseleleri netijeli çözmek üçin ýardam berjegine umyt bildiripdir.


text:
Sişenbe güni prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bilen ukrain ilçisi Walentin Şewalýowyň geçiren özara gepleşiginde Ukrainanyň prezidentiniň Türkmenistana etjek sapary bilen bagly meseleler üns merkezinde boldy.
Gepleşikde taraplar Türkmenistan bilen Ukrainanyň hyzmatdaşlyklarynyň perspektiwalary barada-da özara pikir alyşdylar.
Berdimuhamedow bilen Şewalýow, aýratynam, ýangyç-energetika, söwda-ykdysady, transport, gurluşyk we agrosenagat pudagyndaky özara hyzmatdaşlyklar barada maslahat etdiler.


text:
Awstraliýanyň Sidneý şäherindäki kafede ýaragly adam umumy sany takyk belli bolmadyk adamlary dört sagatdan bäri zamunlykda saklaýar.
15-nji dekabrda telewideniýede görkezilen maglumatda ellerini ýokary galdyryp, penjiräniň arka ýüzünde duran azyndan üç adam we ýüzüne arap harplar bilen ýazylan gara baýdak görünýär.
Waka şaýat bolanlar ok sesi ýaly bolup eşidilýän güýçli gümpüldi sesini eşidýändiklerini, emma henize çenli hiç kimiň ýaralanmandygyny habar berýärler.
Awstraliýanyň premýer-ministri Tony Abbot (Tony Abbott) wakanyň syýasy maksatly bolmagynyň mümkindigini aýtdy we regional polisiýa komissary Andrew Ssipion (Andrew Scipione) munuň “terrorizm wakasy bilen utgaşykly” ýüze çykandygyny belledi.
Metbugat serişdeleriniň maglumatyna görä, adamlary zamunlykda saklaýan ýaragly adam premýer-ministr Abbot bilen gepleşikleri geçirmegi talap edýär. Emma ýurduň polisiýasy heniz bu barada maglumat bermejekdigini mälim etdi.


text:
Maşgala zorlugy näme? Halkara guramanyň ýurtda şeýle liniýa açmagyna nähili sebäpler bar? Türkmen jemgyýetiniň swilizlenen jemgyýete öwrülmeginde ilat köpçüliginiň dürli hukuklaryny goramakda täze ädilen ädim nähili rol oýnar?
“Her hepdede alty gün ýarym günüň dowamynda maşgala zorlugy bilen bagly jaňlary ýerli jemgyýetçilik guramalaryň biriniň konsultantlary kabul eder. Jaň edilmeli telefonlaryň nomerleri reklama kagyzlarynyň üsti bilen ýaýradylar” diýlip, ÝHHG-niň Aşgabatdaky merkeziniň metbugat beýanatynda bellenilipdir.
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Aşgabatdaky merkeziniň ýolbaşçysy, ilçi Arsim Zekoli şeýle diýipdir: “Gyzgyn ýa-da gyssagly liniýa maşgala zorlugynyň pidalaryna kömek berer, maşgala zorlugynyň garşysyna göreş hem onuň öňüni almagyň zerurlygy barada maglumatlaryň derejesini mundan beýläk ýokarlandyrmaga ýardam eder”.
Türkmen jemgyýetinde maşgala zorlugynyň hakykatdan-da bardygyny, onuň köplenç maşgalanyň ykdyysady ýagdaýynyň pesligi, neşekeşlik, işsizlik ýaly sosial hadysalar bilen bagly ýüze çykýandygyny, onuň maşgala betbagçylygyna, dürli dawa-jenjellere sebäp bolýandygyny Aşgabatdan žurnalist Aşyrguly Baýryýew aýtdy. “Gyzylarbatda üç-dört ýyllykda bir oglana ejesi hemişe neşe puluny berip durýan eken. Ol soň köpräk pul talap eden bolmaly. Ejesi oňa: “Oglum, onça pul berip biljek däl” diýende, aýdyşlaryna görä, ol ejesiniň damagyny çalypdyr. Şeýle ýagdaýlar, şeýle faktlar az bolsa-da, garaz, duş gelýär”.
Aýal-gyzlaryň, çagalaryň dilegçilige mejbur edilýän halatlarynyň bardygyny, onuň maşgalada bir döwüm çörek ýoklugy üçin däl-de, neşekeş atanyň ýa doganyň awulygy üçin bu işe ugradylýandygyny žurnalist nygtady. Täze ädim
“Maşgala zorlugyna sezewar bolýanlar üçin täze açylan gyzgyn ýa gyssagly liniýa maşgalada aýallaryň, çagalaryň hukuklaryna goldaw bermekde täze ädim” diýip, Şwesiýada emigrasiýada ýaşaýan oppozisiýa wekili Halmyrat Söýünow aýtdy. “Bu ilkinji hem gutlanylmaly ädim diýip, hasap edýärin. Şunuň ýaly liniýalar, guramalar, bölümler Türkmenistanda näçe köp açylsa, şonça-da adam hukuklaryna tarap ädilýän ädim diýse bolar”.
Adam hukuklary boýunça “Türkmen inisiatiwasy” toparynyň ýolbaşçysy Farid Tuhbatullin bu meseläniň Merkezi Aziýa ýurtlary, şol sanda Türkmenistan üçin aktual meseledegini, maşgalada hukuk meselesini köpleriň bilmeýändigini nygtap, maşgala zorlugy meselesinde milli mentalitetiň aýratynlyklaryny-da hasaba almagyň gerekedigini aýtdy.
Onuň sözlerine görä, türkmenler maşgaladaky dawalary, oňşuksyzlyklary öýden daşary çykarmagy halamaýar. Tä iň soňky derejesine baryp ýetýänçä, ene-de, çagalaram çydaýarlar. "Täze liniýanyň açylmagy bilen aýallar ýa çagalar telefon üstüne telefon, şikaýat üstüne şikaýat eder diýmek kyn. Olar ýakyn garyndaşlaryna ýüz tutanlaryny, dawany şolaryň çözenini gowy görýärler . Şol bir wagtda-da adam hukuklaryny goraýjynyň sözlerine görä, köp ýurtda bar bu problema bilen meşgullanmak zerur, ol şol ýurtlarda netije-de berýär."Türkmenleriň milli mentaliteti
Türkmenleriň milli mentaliteti meselesinde žurnalist A. Baýryýew hem adam hukuklaryny goraýjynyň pikirleri bilen ylalaşýar. “Türkmen maşgalalaryndan-a şol täze liniýa Türkmenistanyň içinde köp ýüz tutmazlarmyka diýýärin. Sebäbi türkmen halkynyň, milletiniň bir mentaliteti bar. Köplenç şol meseleleri maşgalanyň öz içinde saklaýarlar. Elbetde, bu işem bir synap görmeli”.
Ony diňe bir synamak bilen çäklenmän, bu täzeligi türkmen jemgyýetine ornaşdyrmagyň zerurdygyny türkmen parlamentiniň öňki deputaty Halmyrat Söýünow aýdýar. Çünki Skandinawiýa ýurtlarynda çagalara hukuklary çagalar bagyndan öwredilip başlanýar.
ÝHHG-niň açan liniýasy belli bir derejede adamlary swilizlenen dünýäniň çözgütlerine tarap çekip biler.
“Onuň bozulan halatynda her bir kommunada, häkimlikde hereket edýän ýörite guramalar bar, şolaryň telefonlary mekdeplerde asylgy dur, şolara çaga jaň eden güni şol sagatda çagany alyp gidýärler ene-atanyň öýünden. Soňra çaganyň görkezmesi esasynda kim bolaýsyn, tapawudy ýok, ol jenaýat jogapkärçiligine çekilýär. Şol bir wagtda-da çaganyň erkin, howpsuz ýaşaýşyny döwlet üpjün edýär, islese ol çaga çagasyz maşgalada ýaşap bilýär ýa döwlet oňa eklenç üçin maliýe serişdesini hem ýaşaýyş jaýyny berýär” diýip Söýünow aýdýar.
Adam hukuklaryny goraýjy Farid Tuhbatullin halkara guramalaryň hukuk meselesinde Türkmenistana berýän kömekleriniň netijeliligi türkmenistanly graždanlaryň özleriniň aýgytly karara gelmegine-de bagly diýen pikiri öňe sürdi.
Aşgabatly žurnalist A. Baýryew ÝHHG-niň täze resmi taýdan açan liniýasynyň türkmen jemgyýetini swilizlenen jemgyýete tarap çekip biljekdigini aýdýar. “ÝHHG-niň açan liniýasy belli bir derejede adamlary swilizlenen dünýäniň çözgütlerine tarap çekip biler”.
“ÝHHG-niň goldamagy bilen amala aşyrylýan şu proýektiň çäklerinde maşgala zorlugynyň pidalaryna hukuk meseleleri boýunça mugt konsultasiýalar berler hem psihologik ýardam ediler. Programmanyň planynda, şeýle-de, maşgala zorlugy barasynda maglumatly bolmagy ýokarlandyrmak maksady bilen jemgyýetçilik üçin seminarlar geçirmek göz öňünde tutulýar” diýip, Trend news agentligi ýazýar.


text:
Şu gün Türkmenistanyň Saýlaw kodeksine laýyklykda ähli saýlaw okruglarynda Geňeşleriň agzalaryny hem-de Aşgabat şäheriniň 7-nji “Güneş” we 8-nji “Dostluk” saýlaw okruglary boýunça Mejlisiň deputatlaryny saýlamaga möhletinden öň ses bermek başlandy.
Ýokarda agzalan Kodekse laýyklykda, bu işler, ilkinji nobatda, uzakmöhletli iş saparlaryna ýa-da zähmet dynç alşyna çykan raýatlar üçin, şeýle hem saýlawlar güni bolan 16-njy awgustda ol ýa-da beýleki sebäplere görä öz saýlaw uçastogyna gelip, has mynasyp dalaşgäre ses berip bilmejekler üçin göz öňünde tutulandyr.
Umuman, saýlaw möwsüminiň barşy barada aýdylanda, şu günler ähli uçastok saýlaw toparlarynyň alyp barýan yhlasly işlerini bellemek zerurdyr. Şol toparlaryň düzümine zähmet toparlarynyň, syýasy partiýalaryň hem-de jemgyýetçilik guramalarynyň has mynasyp wekilleri girdiler.
Türkmenistanda saýlawlary we sala salşyklary geçirmek baradaky Merkezi toparda habar berişleri ýaly, saýlawlaryň öň ýanyndaky möwsümiň ähli tapgyrlary hereket edýän milli kanunçylygyň we umumy kabul edilen halkara kadalarynyň talaplaryna laýyklykda öz wagtynda guraldy. Ýurdumyzyň saýlaw uçastoklarynyň hemmesi işe doly taýýar.
Syýasy partiýalar, jemgyýetçilik guramalary we dalaşgärleriň özleri tarapyndan bellenen milli synçylar saýlawlaryň geçişine gözegçilik ederler. Olaryň ählisine ygtyýarlyklarynyň çäklerinde saýlawlaryň öň ýanynda bolşy ýaly, gönüden-göni saýlaw gününde hem saýlaw okruglaryna baryp görmek mümkinçiligi berildi. Bu bolsa öz gezeginde saýlawlaryň açyklyk, aýdyňlyk, giň demokratik esaslarda geçirilmegine oňyn täsir eder.
Öz gezeginde ýerlerde dalaşgärler bilen duşuşyklar dowam edýär. Olaryň barşynda saýlawçylar dalaşgärleriň saýlawlaryň öň ýanyndaky maksatnamalary bilen tanyşýarlar.


text:
Ýaşulularyň maslahaty geçiriljek Ruhyýet köşgüniň binasy
14-nji maýda Daşoguzda Türkmenistanyň ýaşulularynyň maslahaty geçirilýär. Şu mynasybetli, Daşoguz şäheri toý lybasyna beslendirildi. Ýurduň prezidenti Berdimuhamedow bolsa maslahatyň bir gün öňüsyrasynda bu welaýata sapar bilen geldi.
Ýurduň prezidentini garşylamak üçin Daşogzuň ýaşaýjylary köçä çykdylar. Şäheriň aeroportyndan tä Türkmen oba hojalyk institutynyň binasyna çenli daşoguzlylar ýoluň iki gyrasyna düzülip, Berdimuhamedowy şatlyk-şagalaň bilen alkyşladylar.
Berdimuhamedow Daşoguz şäherinde Türkmen oba hojalyk institutynyň, 50 orunlyk «Ene mähri» merkeziniň, 600 orunlyk orta mekdebiň, 160 orunlyk çagalar bagynyň, 2800 orunlyk Ruhyýet köşgüniň, arassa agyz suwy zawodynyň açylyş dabaralaryna gatnaşdy. Prezidentiň ähli gatnaşan çäreleri ýurduň medeniýet we sungat ussatlarynyň çykyşlary bilen dabaralandyryldy.
Türkmen oba hojalyk instituty Daşoguz welaýatyndaky ilkinji ýokary okuw mekdebi bolup, ony Oba hojalyk ministrliginiň buýurmasy boýunça Türkiýäniň «Ekol» kompaniýasy gurdy. Institutyň okuw binasynyň umumy meýdany 15 müň 440 kwadrat metrdir. Bu ýokary okuw mekdebi agronomçylyk, weterinar lukmançylygy, gidromeliorasiýa we oba hojalyk mehanizasiýasy fakultetlerinden ybaratdyr.
Berdimuhamedow çagalar bagynda
Daşoguzda açylan 600 orunlyk orta mekdep häzirki döwrüň talaplaryna doly laýyk gelýän internet ulgamyna birikdirilendir. Elli orunlyk «Ene mähri» merkezi bolsa dünýä standartlaryna gabat gelýän enjamlar bilen enjamlaşdyrylypdyr.
Arassa agyz suwy zawodynyň kuwwaty her gije-gündizde 150 müň kub metre barabar möçberde arassalanan agyz suwuny taýýarlamaga ukyplydyr.
Ertir bolsa Daşoguz şägerindäki bina edilen täze 10 müň orunlyk stadionyň açylyş dabarasy bolar. Stadionyň açylyş dabarasyna Türkmenistanyň prezidentiniň gatnaşmagyna garaşylýar.Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Awazada 266 orunlyk köp gatly awtoduralganyň açylyşy boldy. Innowasiýa häsiýetli bu awtoduralga Türkmenbaşy şäheriniň Awaza etrap häkimliginiň buýurmasy boýunça Türkmenistanyň gurluşyk ministrliginiň üçünji gurluşyk-gurnama müdirligi tarapyndan bina edildi.
Syýahatçylyk baradaky döwlet komitetiniň buýurmasy boýunça Türkmenistanyň Gurluşyk ministrliginiň önümçilik düzümleri tarapyndan gurlan “Deňiz merjeni” şäher dynç alyş seýilgähi bu ýere ýygnananlara myhmansöýerlik bilen gapysyny giňden açan üçünji desga boldy. Täze dynç alyş we oýun merkezi 5 gektar meýdandan ybarat bolup, "Awaza" milli syýahatçylyk zolagynyň ajaýyp künjeginde häzirkizaman ülňülerine laýyklykda bina edildi we ol tebigy iki gatdan ybaratdyr.
Onuň ýokarky gatynda öwüşgin saçýan hiňňildikler, sallançaklar, depejikler, oýun oýnalýan meýdançalar we beýleki çagalar attraksionlary ýerleşýär. Seýilgähiň esasy girelgesinden deňze çenli dowam edýän merkezi alleýada suwa düşülýän ýere çenli giň merdiwanlar gurnalypdyr. Seýilgähiň aşaky böleginde hem köp sanly çagalar oýun meýdançalary, oňaýly telärler we kafeler ýerleşýär. Bu ýerde deňziň golaýynda üçeginde tomusky kafesi bolan restoran-- bar ýerleşýär. Iki gatly “Deňiz merjeni” medeni-dynç alyş merkezinde çagalara köp sanly oýun awtomatlary we uly möçberli şekilleri görkezýän 9D kinoteatry garaşýar.
Bu ýere dynç almaga gelýän şäheriň ýaşaýjylary we myhmanlary bilýard hem oýnap bilerler, soňky döwürde sportuň bu görnüşine aýratyn derejäniň berilmegi bilen baglylykda onuň meşhurlygy artýar. “Deňiz merjeni” dikeldiş zolagynda wagtyňy peýdaly geçirmek üçin ähli şertler döredilipdir. Şeýle hem bu ýerde kenarýaka woleýboly üçin meýdança, dükan, erkekler we aýallar üçin aýry-aýrylykda egin-eşik çalşyrylýan otaglary bolan suwa düşülýän jaýlar gurlupdyr.
Seýilgähiň esasy gözel ýerleriniň biri-de tematik taryhy-binagärlik zolakdyr. Bu ýerde türkmen topragynyň geçmişdäki belli ýagygärlikleriniň kiçeldilen görnüşleri diýseň ynandyryjy dikeldilipdir. Bu ýerde gadymy Merwiň meşhur Soltan Sanjar mawzoleýiniň we beýleki ajaýyp ýadygärlikleriniň, Ahal welaýatyndaky Mäne-baba mawzoleýiniň, Köneürgençdäki Gutlug-Temriň, Lebapdaky Daýahatyn kerwensaraýynyň, Balkandaky Dehistan şähristanlygynyň, şeýle hem Köýtendagdaky dinozawrlaryň aýak yzlarynyň we beýlekileriň “nusgalaryny” synlamak bolýar.


text:
Üçünji müňýyllykda Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistanyň has-da gülläp ösmegini üpjün etmäge gönükdirilen ulgamlaýyn işleri durmuşa geçirmegi öz öňümde baş maksat edip goýdum.
Mähriban halkymyzyň bagtyýar we abadan durmuşy ugrunda ähli tagallalary edip, il-ýurt bähbitli beýik işleri amala aşyrmak abraý-mertebedir.
Bu Maksatnamanyň üstünlikli durmuşa geçirilmegi Türkmenistan Watanymyzyň bagtyýarlyk mekanyna öwrülmegini, kämil jemgyýetimiziň dürli gatlaklarynyň has-da jebisleşmegini hem-de mähriban halkymyzyň öňküden-de bagtyýar durmuşda ýaşamagyny üpjün eder.
Pederlerimizden miras galan iň beýik demokratik gymmatlyklaryň biri-de il-günümiz, parasatly ýaşulularymyz bilen geňeşip, ýurdumyzy ösdürmegiň anyk çözgütlerini tapmakdyr. Öz alyp barýan syýasatymda ata-babalarymyzdan galan bu ýörelgä hemişe eýerip geldim we oňa geljekde-de pugta eýermegi maksat edindim!
Şan-şöhrata beslenen ýyllaryň dowamynda biz dilleri senaly ýaşulularymyz bilen geňeşip-maslahatlaşyp, il bähbitli işleri amala aşyrdyk. Döwletimiziň abraýyny has-da belende galdyrjak, zähmetsöýer halkymyzy beýik maksatlara ýetirjek tutumly işleri biz geljekde-de merdana raýatlarymyz bilen el-ele berip amala aşyrarys.
Biz pederlerimizden miras galan şöhratly ýolumyz bilen bagtyýar geljege tarap ynamly hereket ederis. Beýik döwletleri guran türkmen ilimiziň bu günki nesilleri üçin ösen dünýäniň derwezelerini giňden açyp, gözel Diýarymyzy dünýäde nusgalyk döwletleriň derejesine götereris. Onuň üçin ähli mümkinçilikler bar.
Beýik akyldar Magtymguly Pyragynyň «Ykballynyň ugran işi oň görner» diýip jaýdar aýdyşy ýaly, biziň bagtyýar döwletimizde il-ýurt bähbitli ähli işleriň rowaç aljakdygyna berk ynanýaryn!
Gözel Diýarymyzy asudalygyň, bagtyýarlygyň, abadançylygyň mekanyna öwürmek, eziz Watanymyzda obadyr ak şäherleri bina etmek, ähli ugurlarda belent sepgitlere ýetmek, mähriban halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş derejesini iň ýokary dünýä ölçeglerine ýetirmek biziň maksatnamamyzyň asyl mazmunyny düzýär.
Beýik akyldar Magtymguly Pyragynyň: «Döwlet gonsa goç ýigidiň başyna, hemaýatly ili gerek daşynda» diýip, örän jaýdar belleýşi ýaly, biz ähli raýatlarymyz bilen jebisleşip, bir jan-bir ten bolup, bagtly geljegi gurmaga galkynmalydyrys.
Kabul eden Maksatnamalarymyzy üstünlikli amala aşyrmak üçin meniň öňde goýan baş wezipelerim şulardan ybaratdyr:
— türkmeniň baky sarsmaz döwletiniň binýatlyk esaslaryny öňküden-de has berkideris, onuň ykdysady kuwwatyny has-da artdyrarys. Bagtyýar raýatlarymyzyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini has-da gowulandyrarys, milletimiziň ruhy kämilligini, galkynyşyny öňküden-de ýokary derejelere götereris;
— ýurdumyzda senagatda we oba hojalygynda, telekeçilikde ýokary zähmet öndürijiligini gazanyp, bäsleşige ukyply türkmen harytlaryny halkara bazarlaryna öňküden-de has köp çykarmagyň ykdysady usullaryny durmuşa ornaşdyrarys we ilatymyzyň jan başyna düşýän girdejisiniň öňdebaryjy döwletleriň görkezijileriniň derejesine ýetirilmegini gazanarys;
— ylmyň we bilimiň, medeniýetiň, ynsanperwer ulgamyň ösüşine giň ýol açjak ähli şertleri döretmek, şeýle hem milletimiziň baý ruhy we medeni mirasyna esaslanmak arkaly, türkmen halkynyň dünýäde dörediji we gurujy, oýlap tapyjy halk hökmünde giňden tanalmagyny gazanarys;
— halkymyzyň durmuş taýdan goraglylygyny has-da berkideris, bu ugurda kanunçylygy döwrüň talabyna laýyklykda yzygiderli kämilleşdireris. Şeýle hem, «Saglyk» döwlet maksatnamamyza laýyklykda raýatlarymyz üçin lukmançylyk hyzmatlarynyň ösen dünýäniň talaplaryna laýyk derejede bolmagyny üpjün ederis. Saglyk öýlerini, saglygy goraýyş merkezlerini, hassahanalary, dynç alyş-sagaldyş merkezlerini gurmak boýunça alyp barýan işlerimizi mundan beýläk-de dowam etdireris;
— Oba Milli maksatnamamyzy üstünlikli we yzygiderli durmuşa geçireris. Ekerançylyk ýerlerimiziň melioratiw ýagdaýyny has-da gowulandyrarys. «Suw damjasy — altyn dänesi» diýip, suwa belent sarpa goýýan pederlerimiziň ýörelgelerinden ugur alyp, ýurdumyzyň suw gorlarynyň tygşytly ulanylmagyny gazanarys we suwuň netijeli ulanylmagyny üpjün etmäge gönükdirilen gidroirrigasion desgalary gurarys. Ýurdumyzyň ekerançylyk ýerlerini suw bilen doly üpjün etmek boýunça ähli zerur işleri durmuşa geçireris. Ýurdumyzyň suw hojalygy pudagyna iň öňdebaryjy usullary ornaşdyrarys;
— «Altyn asyr» Türkmen kölüne barýan akabalaryň boýunda ýaşamak üçin ähli şertleri bolan ilatly ýerleri dörederis hem-de özboluşly tebigy we ösümlik dünýäsi emele gelen bu suw akabalarynyň ýakalarynda şor suwda bol, süýji önümleri berýän ösümlikleriň — galofitleriň giň ekerançylyk meýdanlaryny dörederis;
— ýurdumyzyň senagat pudaklaryny ösdürmäge, bu ugurda kabul eden maksatnamalarymyza laýyklykda, elektron senagaty döretmäge, döwletimizi senagat taýdan ösen döwlete öwürmäge aýratyn üns bereris;
— şäherlerde, etraplarda ýaşaýan raýatlarymyz üçin ýokary ýaşaýyş-durmuş şertlerini dörederis hem-de ýerlerdäki ähli köçeleriň asfaltlanyp, yşyklandyrylyp, obalarymyzda şäherlerden pes bolmadyk şertleriň döredilmegi üçin ähli tagallalary ederis;
— şäherara we obara ýollarynyň, köprüleriň durkuny täzeläris hem-de ilatly nokatlaryň arasynda ýolagçy awtobuslaryň yzygiderli gatnawyny ýola goýarys;
— ilatly nokatlaryň ählisinde halka durmuş taýdan hyzmat edýän kiçi merkezleri döredip, olarda häzirki zaman hammamlarynyň, ýaşlar we çagalar üçin sport meýdançalarynyň, saglygy goraýyş, şeýle hem kino-konsert merkezleriniň, halk senetçilik önümçiliginiň, şeýle hem ulaglara tehniki hyzmat ediş nokatlaryň işlerini ýola goýarys;
— ilatymyzyň girdejileriniň yzygiderli artmagyny gazanarys;
— zähmet haklaryny, pensiýalary, talyp haklaryny, döwlet kömek pullaryny köpeltmegi, raýatlarymyza niýetlenen ýaşaýyş-durmuş ýeňilliklerini üns merkezinde saklarys;
— ýurdumyzyň raýatlaryny, aýratyn hem, ýaşlarymyzy iş bilen üpjün etmek, olaryň döwrebap bilim almaklary üçin ähli zerur çäreleri durmuşa geçireris;
— ähli amatlyklary bolan ýaşaýyş jaýlaryny, bilim, sport, şypahana-bejeriş, sagaldyş we saglyk merkezlerini, medeni-durmuş maksatly desgalary gurmagy dowam etdireris;
— maşgalany maddy taýdan goldamagy dowam etdireris, her bir maşgalanyň ýaşaýyş-durmuş meseleleriniň çözülmegine gönükdirilen serişdeleriň zerur möçberlerde goýberilmegini gazanyp, jemgyýetimiziň binýady hasaplanýan maşgalanyň, şeýle hem eneligi we çagalygy goramagyň düýpli meselelerini mundan beýläk-de üstünlikli çözmäge ýardam bereris.
— syýahatçylygy dünýä ölçeglerine laýyklykda ösdürmegi göz öňünde tutýarys, sagaldyş-şypahana ulgamyny hem düýpli özgertmegi döwletimizde alnyp barylýan işleriň möhüm ugurlarynyň birine öwreris;
— jemgyýetimiziň syýasy ulgamynyň işini has-da kämilleşdireris. Ýerli ýerine ýetiriji häkimiýeti pugtalandyrarys, jemgyýetçilik durmuşyny hem mundan beýläk-de çuň demokratiýalaşdyrarys;
— senagatda we oba hojalygynda telekeçiligiň has-da ösdürilmegi üçin oňyn, amatly şertleri dörederis;
— azyk önümleriniň arzan bahadan, elýeterli bolmagyny ygtybarly üpjün etmek üçin, dowarlaryň we iri şahly mallaryň, guşlaryň baş sanyny artdyrmaga, oba hojalyk önümlerini köp möçberde öndürmäge gönükdirilen zerur çäreleri durmuşa geçireris;
— saýlawly ýerli wekilçilikli häkimiýet edaralarynyň — welaýat, etrap we şäher halk maslahatlarynyň işiniň netijeliligini artdyrarys, ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralarynyň — Geňeşleriň jemgyýetçilik-syýasy ulgamdaky ornuny has-da ýokarlandyrarys;
— täze döredilen partiýalaryň işiniň kämilleşdirilmegi üçin zerur şertleri mundan beýläk-de üpjün ederis;
— halkara terrorçylygyna, ekstremizme, serhetüsti guramaçylykly jenaýatçylyga, neşeleriň bikanun dolanyşygyna, parahorluga garşy alnyp barylýan göreşi halkara guramalary bilen ysnyşykly hyzmatdaşlyk etmek arkaly dowam etdireris;
— Milli goşunymyzyň, Harby-deňiz güýçlerimiziň, daşymyza mizemez gala bolup duran serhet birikmelerimiziň kuwwatyny artdyrarys, hukuk goraýjy edaralaryň işini has-da kämilleşdireris, şeýle hem Ýaragly Güýçlerimiziň häzirki zaman ýaraglary bilen yzygiderli üpjün edilmegini, harby gullukçylaryň ýaşaýyş-durmuş şertleriniň has-da gowulandyrylmagyny gazanarys;
— häzirki zamanyň ähli kommunikasiýa we multimedia tehnologiýalaryny kämil derejede ele alan işgärleriň we hünärmenleriň täze nesliniň kemala getirilmegine aýratyn üns bereris;
— ýurdumyzyň tebigy baýlyklarynyň raýatlarymyzyň abadan, bolelin durmuşda ýaşamagyna gönükdirilmegi üçin, nebitgaz önümleriniň gaýtadan işlenilmeginiň kämilleşdirilmegini, hususan-da, uglewodorod serişdelerini iň häzirki zaman tehnologiýalary esasynda düýpli gaýtadan işlemegi, benzin, polipropilen, suwuklandyrylan gaz, nebit önümleri ýaly dünýäde köp isleg bildirilýän ýokary hilli dürli önümleri öndürmegi ýola goýmagy gazanarys;
— Aşgabatda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň Türkmenistanyň halkara sport äleminde uly abraýa eýe bolan döwletdigini Ýer ýüzüne subut etmegi ugrunda ähli tagallalary ederis;
— geljekde aragatnaşyk hem-de teleradio ulgamlarymyzyň işini kämilleşdirmegi, şeýle hem tutuş halk hojalygymyzyň zerurlyklary üçin hyzmat etjek täze hemralary älem giňişligine çykarmagy dowam etdireris;
— Hazaryň ekologiýa taýdan arassa türkmen kenarynda döredilen «Awaza» milli syýahatçylyk zolagyny has-da ösdürip, ony dünýäniň iň meşhur dynç alyş we sagaldyş merkezleriniň birine öwreris;
— energiýa çeşmeleriniň adaty däl görnüşlerini, ýagny gün we ýel energiýasyny öndürmek we ondan netijeli peýdalanmak maksady bilen, bu ulgamyň ösüşine uly goldaw bereris;
— Türkmenistanyň älem giňişligini öwrenmek üçin ajaýyp howa we tebigy şertlerini nazarda tutup, türkmen we daşary ýurtly älemşynaslaryň älemi synlap bilmekleri üçin dürli ululykdaky teleskoplardan ybarat bolan hem-de zerur ýaşaýyş jaýlary we iş otaglary bilen üpjün edilen kämil obserwatoriýalar merkezini dörederis;
— ajaýyp kenarly türkmen derýalarynyň ýakalarynda maşgala bolup dynç almagy söýýänler, suwda gaýykda syýahat etmegi halaýanlar üçin dynç alyş merkezlerini, ýagny her 40–50 kilometr aralykdan ähli şertleri bolan giň meýdançaly ýaşyl zolaklary döretmek işini ýaýbaňlandyrarys;
— Köpetdagyň, Köýtendagyň, Sumbaryň şypaly jülgelerinde, Bathyzyň täsin ýaýlalarynda, Amyderýanyň we Murgap hem-de Garagum derýalarynyň kenarlarynda türkmen gurluşykçylarynyň bina etmeginde köp sanly dynç alyş merkezlerini gurup, olarda türkmen we daşary ýurtly jahankeşdeleriň dynç alyp bilmekleri üçin ähli şertleri dörederis;
— welaýat merkezlerine barýan ýollaryň ugrunda her 40–50 kilometr aralykda ähli şertleri bolan dynç alyş merkezlerini — gür baglyga bürenen, töweregi abadanlaşdyrylan giň meýdançaly çaýhanalary, özboluşly kempingleri – çaklaň myhmanhanalary, şeýle hem awtoulag serişdelerine hyzmat edýän häzirki zaman hyzmat merkezlerini gurmak işini ýaýbaňlandyrarys;
— oguzlaryň döreden şöhratly döwletlerinden bize — bu günki nesillere miras galan baý däp-dessurlary şu günki azananlarymyz bilen utgaşdyryp, beýik ruhy galkynyşy gazanarys we ösüşiň belentliklerine tarap öňe, diňe öňe ynamly gideris.
Ata-babalarymyzdan bize miras galan bu mukaddes Diýary jenneti mekana öwürmekde mähriban halkymyzyň aň-bilim, ruhy kuwwatyna bil baglarys.
Bu haýyrly işleri amala aşyrmakda, bize, goý, Beýik Biribar güýç-kuwwat bersin, işlerimizi rowaç etsin!
Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgär Gurbanguly Mälikgulyýewiç Berdimuhamedowyň terjimehal
1957-nji ýylyň 29-njy iýunynda Türkmenistanyň Aşgabat oblastynyň Gökdepe raýonynyň Babarap obasynda doguldy.
1979-njy ýylda Aşgabatdaky Türkmen döwlet lukmançylyk institutyny tamamlady.
1979-njy ýyldan 1997-nji ýyllary aralygynda Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň ulgamynda dürli wezipelerde zähmet çekdi. Türkmen döwlet lukmançylyk institutynyň mugallymy, terapewtiki stomatologiýa kafedrasynyň dosenti, stomatologiýa fakultetiniň dekany, Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň Stomatologiýa merkeziniň direktory wezipelerinde işledi. Doktorlyk dissertasiýasyny gorady. Lukmançylyk ylymlarynyň doktory, ykdysady ylymlarynyň doktory, professor, Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň akademigi diýen alymlyk derejeleri we atlary bar.
1997-nji ýylyň dekabrynda Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministri wezipesine bellendi. Bu wezipe bilen birlikde, Türkmenistanyň Saglygy goraýşy ösdürmek gaznasynyň ýerine ýetiriji direktory we Türkmen döwlet lukmançylyk institutynyň rektorynyň wezipesini ýerine ýetiriji wezipelerinde işledi.
Şeýle hem, 2001-nji ýylyň aprelinde Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň Orunbasary wezipesine bellendi.
Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň çözgüdi bilen 2006-njy ýylyň 21-nji dekabryndan Türkmenistanyň Prezidentiniň we Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysynyň wezipelerini wagtlaýyn ýerine ýetirdi.
2007-nji ýylyň 11-nji fewralynda ählihalk saýlawlarynda alty dalaşgäriň arasyndan Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine saýlandy.
2007-nji ýylyň 14-nji fewralynda Türkmenistanda iň ýokary häkimiýet edarasy bolan Halk Maslahatynyň XIX mejlisiniň barşynda Gurbanguly Mälikgulyýewiç Berdimuhamedow Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine resmi girişdi.
2011-nji ýylyň 25-nji oktýabrynda Gurbanguly Berdimuhamedowa Türkmenistanyň Gahrymany diýen at dakyldy.
2012-nji ýylyň 12-nji fewralynda Türkmenistanyň Prezidentiniň saýlawlaryna gatnaşan dalaşgärleriň 8-sinden bu wezipä Gurbanguly Mälikgulyýewiç Berdimuhamedow Türkmenistanyň Prezidentiniň wezipesine gaýtadan saýlanyldy.
Ýurdumyzyň we daşary döwletleriň köp sanly ýokary ordenleri we medallary bilen sylaglandy.
Dünýäniň birnäçe uniwersitetleriniň we akademiýalarynyň hormatly doktory we akademigi.
Boş wagtlary sport bilen we atçylyk sporty bilen meşgullanýar. Rus we nemes dillerini bilýär.
Maşgalaly, bir ogly we iki gyzy bar.
Türkmenistanyň Merkezi saýlaw topary Aşgabat şäher häkimliginiň «Mekan» köşginde Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgär Annanepesow Maksat Kowusowiçiň saýlawçylar bilen duşuşygynyň geçirilýändi...
Mary, M.Kemine adyndaky Döwlet drama teatrynda Türkmenistanyň Prezidentiniň wezipesine dalaşgär, Azyk senagaty döwlet birleşiginiň başlygynyň orunbasary Maksat Annanepesowyň saýlawçylar bilen duşuşygy...
Türkmenabatda Lebap welaýatynyň saýlawçylarynyňýokary döwlet wezipesine raýatlaryň teklipçiler topary tarapyndan görkezilen dalaşgär, Mary welaýatynyň häkiminiň orunbasary Jumanazar Annaýew bilen duşu...
Daşoguzda Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgär – “Rysgal” Paýdarlar-täjirçilik bankynyň müdiriýetiniň başlygy, Mejlisiň deputaty Bekmyrat Atalyýewiň saýlawçylar bilen duşuşygy geçirildi. N...
Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgär – Mejlisiň deputaty, Seýdiniň nebiti gaýtadan işleýän zawodynyň direktory Ramazan Durdyýewiň saýlawçylar bilen duşuşygy geçirildi. Türkmenbaşydaky nebiti...
Änew şäheriniň Medeniýet öýünde saýlawçylaryň Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgär – Daşoguz welaýatynyň häkiminiň orunbasary Meretdurdy Gurbanow bilen duşuşygy geçirildi, oňa welaýatyň jemgy...
Türkmenistanyň Merkezi saýlaw topary ýurdumyzyň welaýatlarynda we paýtagtymyz Aşgabat şäherinde Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgärleriň saýlawçylar bilen duşuşyklarynyň geçirilýändigini hab...
Köp partiýalylyk şertlerinde geçiriljek, 2017-nji ýylyň taryhy wakasyna öwrüljek Türkmenistanyň Prezidentiniň saýlawlaryna görülýän taýýarlyk işleriniň çäklerinde birnäçe guramaçylyk işleri alnyp bary...


text:
Moskwanyň meri Ýuri Lužkowyň ykbaly barada ençeme hepdeläp pikir ýöredilip, dürli çaklamalar orta atylypdy. Köpler prezident Medwedew ony näme üçin wezipe başyndan kowmaýar diýen soragy beripdiler. Indi bolsa bu aýdylan zat boldy. Orsýetiň habar gulluklary şu gün prezident Medwedewiň Lužkowy wezipden boşadanlygyny habar berdiler.
Häzir üç günlük sapar bilen Hytaýda bolan ors prezidenti žurnalistlere Lužkowyň ynamdan gaçandygyny aýtdy: “Bu wagtlaýyn işden boşatmak däl-de, wezipe başyndan aýyrmak. Bu meniň ony wezipeden kowandygymy aňladýar. Men bu sözleri ilkinji gezek ulanýaryn. Bu ýerde aýdara köp zat ýok. Zerur delil çykarylan permanda aýdyldy. Esasy sebäp Russiýa Federasiýasynyň prezidenti hökmünde meniň Moskwanyň meri Ýuri Mihailowiç Lužkowa ynamymy ýitirenligim”.
Orsýetiň Baş kanuny boýunça prezident şular ýaly deliller bilen Moskwanyň merini we regional häkimleri wezipden boşadyp bilýär. Prezident Medwedew bu wezipä kimiň belleniljekdiginiň entek belli däldigini aýdyp, “Ýedinaýa Rossiýa” partiýasynyň teklip etjek kandidatlaryna garajakdygyny mälim etdi.
“Ýedinaýa Rossiýa” partiýasynyň ýolbaşçylary Ýuriý Lužkowyň bu partiýanyň hataryndan çykmak barada arza ýazandygyny mälim etdiler.
Döwletiň gözegçiligindäki mediada soňky wagtlarda çykan habarlarda 74 ýaşly Lužkow korrupsiýada we garyndaşparazlykda aýyplandy.
Kreml tarapyndan bildirilmegine görä, Medwedew Moskwanyň wagtlaýyn meri diýip Wladimir Resini belledi.
Orsýetiň demokratik oppozisiýasy Moskwanyň häkiminiň wezipesinden boşadylandygy baradaky habary hoşalyllyk bilen garşy aldy.
Oppozision syýasatçy, premýer ministeriň öňki orunbasary Boris Nemtsow ýagdaýy Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Rus gullugyna şeýle düşündirdi: “Prezidentiň ynamyndan gaçdy diýmek – çynlakaý aýyplama. Medwedew bu sözleri ozal diňe Korýak, Nenets we Amur regionynyň häkimlerini wezipden boşadanda ulanypdy. Bularyň ikisiniň wezipeden kowulmagyna olaryň garşysyna gozgalan jenaýat işleri sebäp bolupdy. Üçünjisi hem regionyň tutuş ýarpysynyň gyşda doňanlygy üçin wezipeden kowuldy. Indi ýol berlen korrupsiýa işleri barada jenaýat derňewine başlanmasa, bu günki permanyň kanunylygy sorag astyna düşer. Onsoň Lužkow garaşsyz syýasatçy bolup, ýene orta çykyp biler”.


text:
Alymlar adamyň bir damja ganyny barlamagyň esasynda bedende rak, ýagny düwnük keseliniň bardygyny ýa-da ýokdugyny we onuň görnüşini anyklamagyň usulyny tapdylar.
“Cancer Cell” neşirinde çap bolan maglumatda Şwesiýanyň, ABŞ-nyň we Gollandiýanyň alymlarynyň döreden täze barlag usulynyň takyklyk derejesiniň 96%-e deňdiginiň tassyk bolandygy aýdylýar.
Bu täzeçe barlag usulynyň trombosidleriň ribonuklein turşusynyň (RNK) analizine esaslanýandygy bellenilýär.
Alymlar täze anyklaýyş usuly arkaly 283 adamynyň ganyny barlap, 228 adamda rak, ýagny düwnük çişiniň dürli görnüşleriniň bardygyny anyklapdyrlar.
Habar berlişine görä, täze usul arkaly öýkende, süýt mäzlerinde, garyn asty mäzlerde, beýni, bagyr, ýogyn we inçe içegelerdäki düwnük çişlerinden ejir çekýän hassalaryň 71%-inde rak keseliniň nädip dörändigi takyk anyklanypdyr.
Bu täze usulyň netijeliliginiň kliniki barlaglar arkaly tassyklanandygy habar berilýär.
Mundan öň britaniýaly alymlar (BRCA1) testi arkaly anyklanýan düwnük keseline eňňidi bolmadyk, emma düwnük keseline uçran aýallaryň ganynda üýtgeşiklikleri anyklamagy başarypdylar. Şol barlaglaryň netijesinde immun sistemasynda DNK öýjükleriniň üýtgemeginiň keseliň döremeginden birnäçe ýyl öňürti belli bolandygy anyklanypdy we gan nusgasynyň esasynda göwüsde düwnük çişiniň döremeginiň ähtimallygyny anyklap boljakdygy aýdylypdy.
Şeýle-de, agzalýan ugur boýunça, süýt mäzlerinde we siýdikhaltada döreýän howply çişleri howpsuz görnüşe geçirmegiň ýoly işlenip düzülipdi.


text:
Birleşen Ştatlaryň Täjigistandaky ilçisi Ken Gros we Täjigistanyň daşary işler ministri Hamrohon Zarifi düýn radioaktiw materiallaryň bikanun söwdasyna garşy göreş boýunça bir şertnama gol çekdi.
Gol çekişlik bilen bagly ýaýradylan beýanatda bu ylalaşyk Täjigistanyň radioaktiw materiallaryň ýurtdan bikanun çykarylmagynyň öňüni almak ukybyny güýçlendirmäge gönükdirilen diýilýär.
Sowet döwründe Täjigistanyň demirgazygynda uran magdanlary işleýärdi. Ol magdanlar resmi taýdan ýapylan, ýöne olaryň bikanun ulanylmagyndan alada edilýär.


text:
Müsürde hukukçylardan we konstitusiýa boýunça bilermenlerden düzülen jemi on adamlyk komitetiň ýekşenbe güni duşuşyp ýurduň baş kanunyna üýtgetmeleri girizmek boýunça işe başlamagyna garaşylýar.
Ýurduň konstitusiýasy 3-nji maýda prezident Muhammad Morsiniň häkimiýet başyndan çetleşdirilmeginden soň ýatyrylypdy.
Ýurduň wagtlaýyn prezidenti Adli Mansur tarapyndan düzülen komitete uniwersitetleriň dört professory we alty sany sudýa girýär.
Konstitusiýa üýtgetmeleri girizmek boýunça işiň 30 günüň dowamynda amala aşyryljagy we 50 adamdan ybarat toparyň garamagyna tabşyryljagy aýdylýar. Bu komissiýa müsür jemgyýetiniň dürli toparlarynyň girizilmegi göz öňünde tutulýar.
Konstitusiýanyň makullanan görnüşi milli referendumda tassyklanmaly.
Jedelli konstitusiýa
Konstitusiýanyň gapma-garşylyk döreden öňki görnüşi 2012-nji ýylyň dekabr aýynda geçirilen referendum arkaly tassyklanypdy. Şonda ses berijileriň 64 %-tiniň ony goldap çykyş edendikleri barada habar berilipdi. Emma şonda ses berişlige ilatyň gatnaşyk derejesiniň diňe 33 % bolmagy, tankytçylaryň konstitusiýanyň kanuna laýyklygyny sorag astyna goýmagyna sebäp bolupdy.
Reformaçylar we liberal aktiwistler konstitusiýanyň taslamasyny ýazgaryp çykyş edipdi. Olar Morsini goldaýan “Musulman doganlaryň” konstitusiýanyň üstündäki işe gözegçilik edip, baş kanuna beýleki toparlaryň pikirlerini goşmandygyny aýdypdylar.
Ýurduň howpsuzlygy
Ýurduň içeri işler ministri Hazem el-Beblawi şenbe güni eden çykyşynda gapma-garşylyklaryň jemgyýeti bölýändigini aýdyp, zorlugy togtatmaga çagyrdy.
Ol syýasy, howpsuzlyk we ykdysady problemalary başdan geçirýän ýurduň “uruşa” ýakyn bir ýagdaýa ýetendigini belledi.
Hazem el-Beblawi howpsuzlygyň dikeldilmeginiň ykdysadyýetiň aýaga galmagy üçin hem zerurdygyny nygtady.
2011-nji ýylda prezident Hosni Mubaragyň häkimiýet başyndan agdarylmagyndan soň ýurduň ykdysadyýeti çürt-kesik pese gaçypdy. Ýurtdaky durnuksyzlyk syýahatçylyk pudagyna uly zarba urup, daşary ýurtly maýa goýumlaryň azalmagyna getiripdi.
Soňky hepdelerde howpsuzlyk güýçleriniň we Morsiniň tarapdarlarynyň arasynda bolup geçýän çaknyşyklarda onlarça adam heläk boldy we ýaralandy.
“Musulman doganlar” hereketi ýurduň wagtlaýyn hökümeti bilen gepleşik alyp barmakdan we hökümetiň işine gatnaşmakdan ýüz öwürýär. Ol Muhammad Morsiniň prezident wezipesinde dikeldilmegini talap edýär.
Iordaniýanyň patyşasy Abdylla Müsüriň wagtlaýyn hökümetine goldaw bildirip, şenbe güni Kaire öňünden yglan edilmedik saparyny geçirdi. Bu sapar Morsi häkimiýet başyndan çetleşdirileli bäri arap lideriniň Müsüre edýän ilkinji saparydyr.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 8-nji ýanwarda geçirilen mejlisinde Türkmen döwletiniň Baştutanyna 2015-nji ýylda gazanylan makroykdysady görkezijiler barada hasabat berildi. Hasabat döwründe milli ykdysadyýetimiziň esasy görkezijileriniň biri bolan jemi içerki önümiň ösüş depgini durnukly we okgunly ösüşe eýe boldy. 2014-nji ýyl bilen deňeşdirilende, jemi öndürilen önümiň ösüş depgini 104,8 göterim üpjün edildi. Ykdysadyýetimiziň ähli pudaklarynda diýen ýaly ýokary önümçilik netijeleri gazanyldy.
2015-nji ýylyň netijeleri boýunça bölek satuw haryt dolanyşygy 41,9 milliard manada barabar bolup, ýokary ösüş depgini üpjün edildi. Hasabat döwründe ýurdumyzyň daşary söwda dolanyşygynda hem ösüş gazanyldy.
Türkmenistanyň iri we orta kärhanalarynda ortaça zähmet haky 2014-nji ýyldaka görä 9,5 göterim ýokarlandy.
Hasabat döwründe maliýeleşdirmegiň ähli çeşmeleriniň hasabyna özleşdirilen maýa serişdeleriniň möçberleri hem artdy.
Şeýle hem 2015-nji ýylyň jemleri boýunça welaýatlary özgertmek baradaky milli maksatnamada kesgitlenen işleriň üstünlikli ýerine ýetirilendigi habar berildi. Şol döwürde şu maksatnamanyň çäklerinde jemi 4,9 milliard manada barabar möçberde düýpli maýa goýumlary özleşdirildi.
Welaýatlaryň senagat pudagyny ösdürmegiň esasy ugurlaryna laýyklykda, häzirki wagtda binalaryň we desgalaryň 175-sinde gurluşyk işleri tamamlandy hem-de 155-sinde gurluşyk işleri dowam edýär.


text:
Hytaýda birinji “tirýek urşy"
Mowzugy: Hytaýda birinji “tirýek urşy”
Meýilnamasy
1. Hytaýda “birinji tirýek” urşunyň başlanmagynyň sebäpleri.
2. Urşuň başlanmagy, gidişi.
3. Üruşda Hytaýyň ýeňilmeginiň sebäpleri. Ürşuň netijeleri.
4. Taýpinleriň gozgalaňy.
Hytaýy 1644-nji yyldan baslap manjurlar dolandyrýardy. Olar Hytaýy daşary ýurtlylar üçin ýapypdylar. Emma Hytaý ýaly uly ýurdy “açyp”, onuň bilen söwda gatnaşyklaryny ýola goýmak üçin dýnýäniň birnäçe döwletleri synanyşdylar. Aýratyn-da Beýik Britaniýa bu beýik ýurda öz täsirini ornaşdyrmak üçin erjel göreşýärdi. Ol 1793-nji ýylda Makartneý diýen adamyň baştutanlygynda ilkinji harby wekilçiligi Hytaýa ugratdy. Makrtneý Hytaýa baryp, iňlis söwdasy üçin Hytaýy açmagy, iňlis-hytaý diplomatik gatnaşyklaryny ýola goýmagy, iňlis söwdagärleri üçin Hytaýda erkin hereket etmek hukugyny girizmegi talap etdi. Emma, Bogdyhan onuň islegini kanagatlandyrmaga-ha beýlede dursun, onuň döwletini äsgermeýändigini açyk bildirdi. Keseki harytlara, keseki adamlara mätäçlik çekmeýändiklerini duýdurdy.
1816-njy ýylda iňlis hökümeti Amherstiň ýolbaşçylygynda täze wekilçiligi ýollady.Bu gezek imperator olary kabul hem etmedi. 1834-nji ýylda Angliýa iňlis-hytaý söwdasyna gözegçilik bahanasy bilen Nepiriň ýolbaşçylygynda harbylaryň ýene bir tapgyryny ýollady. Özü-de Nepiriň geljegi Hutaý ýolbaşçylaryna öňünden duýdurylmandy. Nepir özüni gaty gödek alyp barýardy, ol bahana agtarýana meňzeýärdi. Hytaý hökümetiniň ýurtdan çykmak baradaky oňa duýduryşyny ýerine ýetirmän, Hytaýyň içki suwlaryna iki sany harby gämini girizipdi. Hytaý-iňlis gapma-garşylyklary ýitileşýärdi.
Hytaý-iňlis garşylyklaryny has-da tirýek sowdasynyň üstünde döreýän dawalar ýitileşdirýärdi. Iňlisler Hytaýa Hindistanda (Bengaliýada) ösdürülip ýetişdirilen tirýegi getirip, ornuna çaý, ýüpek, mata alyp gidýärdiler. Ýöne, getirilýän tirýegiň mukdarynyň barha artmagy bilen baglanyşykly Hytaý harytlary ýetmänden soňra, köplenç tirýegiň bahasyny kümüş pul bilen hasaplaşmak başlanypdy. Hytaý halkynyň barha we barha köp bölegi tirýegiň aldawuna düşýärdi.
XIX asyryň 20-nji ýyllaryndan başlap Hytaýa getirilýän tirýegiň mukdary has-da artdy. 1815-1819-njy ýyllarda her ýylda getirilýän tirýegiň mukdary 4420 ýaşşik bolsa, 1835-1838-nji ýyllarda bolsa onuň möçberi 35445-e ýetdi. Iňlis hökümetiniň tirýek satmakdan alýan girdejisi 1773-1839-njy ýyllar aralygynda, ýagny 66 ýylda 70 esse artdy. 1775-1838-nji ýyllarda Hytaýa jemi 450 müň ýaşşik tirýek getirilipdi ýa-da 27 mln. kg. tirýek Hytaýa getirilipdi.
Kanun ýüzünde 1800-nji ýyldan başlap Hytaýda tirýek söwdasy gadagandy, ýöne ony yzarlap, tirýegiň garşysyna göreşip, onuň söwdasynyň gadaganlygyny ýatladyp ýören hem ýokdy. Tirýegiň gadaganlygy arassa kagyz ýüzündedi. Hytaýda çagalardan başlap aýallara çenli, dükanyň eýelerinden başlap dowlet emeldarlaryna çenli ähli adamlar ir ertirden giç agşama çenli Bu ýigrenji pişe bilen meşgullanýardylar. Dowlet ýolbaşçylarynyň arasyndan hem käbir adamlar bu haram söwdadan baýap, girdejisiniň çeşmesinden dynmazlyk üçin “tirýegi halk öwrendi, indi ony birden ýatyryp bolmaz” diýip imperatory ynandyrmaga synanyşýardylar. Olar tirýek söwdasynyň tarapdarlarydy. Bu toparyň görnükli ýolbaşçysy Çžili welaýatynyň häkimi SI Şan diýen adamdy.
XIX asyryň 30-njy ýyllarynda tirýek söwdasyna garşy topar döredi. Bu toparyň iň görnükli ýolbaşçysy Lin Szesýuý boldy. Ol imperatora “ähli belanyň körügini ýok etmek üçin tirýegi kanun arkaly gadagan etmek gerek” atly hat ýazyp, onda “tirýegi gadagan etmesek onda ýene birnäçe ýyldan ýurdy gorar ýaly sagdyn adam hem galmaz, hak tölär ýaly kümüş pul hem galmaz” diýilýärdi.
1838-nji ýylyň itaraplyk aýynyň ahyrlarynda Lin Szesýuý tirýek söwdasynyň Hytaýdaky merkezi bolan Guançžou şäherine imperatoryň ýörüte ýgtyýarly wekili wezipesine bellendi. Lin Szesýuý Guançžou şäherine gelip, ähli söwdagärleriň dükanlaryny barlap, iňlis, fransuz we amerikan söwdagärlerinden jemi 20 müň ýaşşik tirýegi zor bilen alyp,ony ýok etdi.
2.Urşuň başlanmagy, gidişi.
Iňlis hökümeti dörän dawany Hytaýa garşy uruş etmäge bahana hökmünde ulandy. 1840-nji ýylda hiç-hili uruş yglan etmezden , duýdurmazdan Angliýa Hytaýa garşy urşa başlady. Bahanasy tirýek bolanlygy sebäpli birinji iňlis- hytaý urşy taryha “tirýek” urşy ady bilen girdi. Iňlisler ilki Guançžou, soňra Sýamen şäherleriniň daşyny gabap oka tutdylar. Harby gämileriň bir bölegi Hytaýyň Günorta-Gündogar kenarlary boýunça harby hereketleri dowam etdirdi. Dinhaý şäherine goşun düşurip, wagşylyk bilen ol şäher basylyp alyndy. Dinhaý eýelenenden soňra Lin Szesýuý eýeleýän wezipesinden çetleşdirilip, oňuň ornuna tirýek söwdasynyň tarapdary Si Şan bellendi.
Si Şan iňlisler bilen gepleşikler geçirip, olaryň talaplarynyň baryny kabul edip ylalaşyk baglaşýar. Emma onuň baglaşan şertnamasyny imperator tassyk etmedi. Çünki baglaşylan ylalaşyk boýunça Hytaý 20 müň ýaşşik tirýegiň bahasyny bermelidi.Emma onça pul tölemäge Hytaýyň hazynasynda pul ýokdy. Ikinji tarapdan “imperator öň Hytaý dünýäniň ortarasynda ýerleşýär” diýip halkyny ynandyryp ýördi ahyryn. Şonuň üçin imperator döwletiň abraýyny gaçyrmakdan gorkup, Si Şany dönük diýip jar etdi, onuň baglaşan ylalaşygyny ýatyrdy we Angilýa garşy resmi uruş yglan etdi. Ýene-de Lin Szesýuýy goldap başlady. Hytaýda pinintuanlar (partizanlar) atly halkyň içinden ýurdy goramak üçin aýaga galan göreşijiler toparlary döredi. Olar iňlis goşunlarynyň bir böleginiň daşyny gabap, 800 adamly bölümçesini tas ýesir alypdylar, ýöne uzaga çeken gepleşiklerden soňra olary boşatdylar. Şu söweşden soňra iňlisler hiç wagt gury ýerde uruş hereketlerini alyp barmadylar. Urşuň indiki ykbaly diňe suwda, deňizde alnyp baryldy. Iňlisler gury ýere goşun düşürmäge het edip bilmediler.
Hytaýýň Günorta-Gündogar kenarýaka sebitleri iňlis harby gämileri tarapyndan oka tutuldy. Tä Şanhaý şäherine çenli kenarlary oka tutup baryp, iňlisler soňra, Ýanszy derýasy boýunça Hytaýyň jümmüşine aralaşyp başladylar. Çženszýan şäherini goraýjylar tä iň soňky damja ganlaryna çenli, iň soňky mümkinçilige çenli uruşmagy karar etdiler. Ölar şeýle hem etdiler. Eger-de Hytaýyň ähli ýerinde şeýle garşylyk görkezilende iňlisler hiç wagt hem ňankine ýetip bilmezdiler. Emma beýle garşylyk ähli ýerde bolmady. Hytaý uruşda ýeňildi.
3.Uruşda Hytaýyň ýeňilmeginiň sebäpleri. Urşuň netijeleri.
Hytaýyň uruşda ýeňilmeginiň aşakdaky ýaly sebäpleri bardyr:
1. XIX asyryň ortalarynda beýik britaniýa dünýäde iň güýçli döwlet bolup, Hytaý oňa garşy durardan ejizdi;
2. Ýaraglanyşyk babatda hem Hytaý pesdi;
3. Urus esasan suwda alnyp baryldy, urşuň ykbalyny suwdaky söweşler çözdi. Emma Hytaýda harby flot ýokdy. Hytaýyň kiçijik gämijikleri gowy ýaraglanan iňlis harby deňiz güýçlerine garşy durup bilerden ejizdi;
4. Uruş döwründe Hytaýyň imperatory ikirjeňlenip, bir tirýek söwdasynyň tarapdarlaryny goldady, bir-de garşydaşlaryny. Iň erbet ýeri-de uruş döwri ýurda baştutanlyk edip bilmedi.Her gala, her şäher, her oba öz-özüni goramaly diýip buýurdy. Beterinden-beteri eger komandir ölüp, göşuny ýeňilen bolsa olaryň maşgalasyna dessine sylag berilmegi birnäçe komandirleriň söweşiň başynda özlerini öldürmegine getirdi; 5. Bu uruşda Angliýany ABS we Fransiýa goldady.
1842-nji ýylyň Alp-Arslan aýynyň 29-ynda Nankiniň golaýynda Kornwallis atly iňlis harby gämisinde iňlis-hytaý şertnamasyna gol çekildi.
- Nankin şertnamasynda şu aşakdaky şertler Hytaýy aýratyn kemsidijidi:
- Hytaý köp möçberde (21mln.amer.dollar) jerime tölegini tölemeli;
- Hytaýda iňlis söwdagärleri erkin hereket etmeli;
- Gonkong adasyny Hytaý Beýik Britaniýanyň korolyna “sowgat” bermeli;
Guançžou bilen Şanhaýyň arasyndaky 5 sany porty iňlisler üçin açmaly we şuňa meňzeşler.
Birinji iňlis-hytaý urşy Hytaýyň taryhynda öwrülşükli pursat boldy. Hytaý şu döwürden başlap Günbataryň ýarym baknasyna öwrülip başlady. Angliýanyň yzysüre ABŞ, Fransiýa we beýlekiler Hytaý bilen iňlisleriňki ýaly şertnamalar baglaşdylar. Ýurtda daşary ýurtlylaryň sütemlerine garşy watançylyk hereketi başlandy. Ýöne şu ýerde bir zada ünsünizi çekesim gelýar, ol hem Ssin imperiýasynyň dolandyryjylary hem Hytay basyp alan kesekiler bolandygy üçin hytaýlylaryň milli, watançylyk duýgylarynyň ösmeginiň, kesekiler meselesiniň çuňlaşmagynyň tarapdary däldiler. Olar milli azat edijilik hereketini şol sebäpli rehimsizlik bilen basyp ýatyrmakda Günbatarly gelmişeklere ýapja syýasat ýöredipdiler. Emma Hytaý bogdyhanlarynyň azatlyk hereketine garşy göreşýändiklerine seretmezden özakymlaýyn, kähalatlarda guramaçylykly halk çykyşlary, gozgalaňlary bolup durýardy.
Şolaryň içinde iň irileriniň biri-de Taýpinleriň gozgalaňydyr.
4.Taýpinleriň gozgalaňy
Daşary ýurt sütemine garşy Hytaýda 1841-1849-njy ýyllarda 110 çemesi gozgalaň bolup geçipdir.Emma 1850-nji ýylda 14 ýyl cemesi dowam eden iň iri gozgalaň başlandy. Bu gozgalaňa oba mugallymy Hun Sýusiýan ýolbaşçylyk etdi. Täypinleriň gozgalaňyny 4 döwre bölüp öwrenmek maksada laýykdyr.
1. Başlangyç döwri: 1850-1853-nji ýyllar, Nankinşäheri eýelenýänçä;
2. Taýpin döwletiniň giňän, berkleşen döwri: 1853-1856 njy ýyllar;
3. Taýpin döwletiniň gowşan döwri: 1856-1860-njy ýyllar;
4. Taýpinleriň daşary ýurt basybalyjylary bilen manjurlaryň birleşmesine garşy göreşen döwri:1860-1864-nji ýyllar.
1851-nji ýylyň Türkmenbaşy aýynda taypinler Taýpin týango( “Beýik asudalygyň asman döwleti”) atly döwleti döredýändigini jar etdiler. Olara taýpinler diýen taryhy at hem şol ýerden galypdy. Gozgalaňyň birinji döwründe taýpinler hökümet goşunlaryny birnäсe gezek ýeňlişe sezewar etdiler.1853-nji ýylda Nankini eýelediler, ony täze döwletiň paýtagty diýip jar etdiler. 1850-1853-nji ýyllarda Demirgazyk ýörüşi döwründe Merkezi Hytaý olaryň eline geçdi. Ssin hökümeti 1854-nji ýylda taýpinleriň Pekine çozuşyny yza serpikdirmegi başardy. 1856-njy ýyla çenli taýpinler gorandylar.
Taýpinleriň gozgalaňy gidip duran wagty Angliýa, Fransiýa, ABŞ ytaýa garşy “ikinji tirýek” urşuny alyp bardylar. Bu uruş arakesme bilen 1856-1860-njy ýyllarda bolup geçdi. Uruşda Hytaý ýeňildi. Baglaşylan şertnamalar boýunça Hytaý öňküsinden-de garaşly ýagdaýa düşdi.
Daýhanlar gozgalaňy ýolbaşçylarynyň arasyndaky oňşuksyzlyklar, nädogry ýolbaşçylygyň, şygarlarynyň ýerliksizleriň köp bolmagynyň we ş. m. ýalňyşlyklaryň köp göýberilmegi netijesinde 1864-nji ýylda basylyp ýatyryldy. 14 ýyla çeken daýhanlar gozgalaňy Hytaý halkynyň manjur basybalyjylaryna garşy iň iri gozgalaňlarynyň biridir. Bu gozgalaň halk agzyny birikdirse keseýerli, manjur agalygyny ýok etmegiň mümkindiginisubut etdi


text:
Düýn habar agentlikleri Tähran prowinsiýasynda Eýranyň häkimiýetleriniň hristian wagyz-nesihatçylaryndan bir toparyny tussag edendiklerini habar berdiler.
Bu prowinsiýanyň gubernatory Morteza Tamaddon ýurduň IRNA habar agentligine beren interwýusynda bu maglumaty hakykatdanam tassyklady we ýakyn wagtlarda ýene-de şular ýaly tussag etmeleriň bolmagynyň mümkindigini aýtdy. Ýöne ol tussag edilenleriň anyk şahsyýetleri barada maglumat bermedi.
Ol özüniň bu interwýusynda gürrüňi edilýän toparyň Britaniýanyň goldaw bermeginde «hristiançylyk» ady bilen döredilen bikanun bir topardygyny nygtady.


text:
Daşary ýurt walýutasyna Birleşen Arap Emirliklerinden we Owganystandan gelen telekeçiler Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda suwuklandyrylan gazy, şeýle hem “Türkmengaz” DK-niň suwuklandyrylan gazyny satyn aldylar. Bulardan başga-da, Russiýadan, BAE-den, Owganystandan, Ukrainadan Gyrgyzystandan gelen telekeçiler daşary ýurt walýutasyna azyklyk bugdaýy we nah ýüplügi satyn aldylar. Geleşikleriň jemi bahasy ABŞ-nyň 27 million dollaryna golaý boldy.
Manat serişdelerine Russiýadan, Beýik Britaniýadan, Türkiýeden, Slowakiýadan we Pakistandan gelen işewürler jemi bahasy 4 million manatdan gowrak bolan arassalanan pagta ýagyny we nah ýüplügi satyn aldylar.
Ýurdumyzyň telekeçileri içerki bazar üçin umumy bahasy 630 müň manatdan gowrak möçberde azyklyk bugdaýy satyn aldylar.
“Türkmenistan: hepdäniň wakalary”, TDH.


text:
Çarşenbe Türkmenistanyň prežidenti Gurbanguly Berdimuhamedow telefon arkaly söhbetdeşliginde Eýran Yslam respublikasynyň prezidenti Mahmud Ahmedinejaty ikinji möhlete prezident saýlanmagy bilen gutlady.
Mälim bolşy ýaly, geçen hepde Mahmud Ahmedinejat resmi ýagdaýda prezidentlige kasam kabul edipdi. Ýöne bu wakanyň yzy bilen Ýewropa Bileleşigine agza käbir ýurtlar, şol sanda, Germaniýa, Fransiýa we Britaniýa Mahmud Ahmedinejaty resmi ýagdaýda gutlamajakdyklaryny yglan etdiler.
Düýnki telefon gürrüňdeşliginde türkmen prezidenti Berdimuhamedow bilen Eýjranyň prezidenti Ahmedinejat soňky wagtlar iki ýurduň arasynda ýola goýlan käbir iri proýektleriň, şol sanda, ýakynda gurlup başlanan Döwletabat-Saragt-Hangeran gaz geçirijisiniň ähmiýetine-de ýokary baha beripdirler.
Türkmen döwlet habarlary gullugynyň maglumatyna görä, şeýle hem bu gürrüňdeşligiň barşynda Gurbanguly Berdimuhamedow Mahmud Ahmedinejaty şu ýylyň dekabr aýynda Türkmenistana sapar etmeklige çagyrypdyr. Şol sanda Berdimuhammedow Eýranyň prezidentini geljekki saparyň çäklerinde iki ýurduň arasynda açyljak täze gaz truboprowodyň açylyş dabarasyna gatnaşmaklyga-da çagyrypdyr.
Maglumatda, Eýranyň prezidentiniň bu çakylygy minnetdarlyk bilen kabul edendigi habar berilýär.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň permany bilen Türkmenistanyň Belarusdaky ilçisi wezipesine Myrat Ýazberdiýew bellendi. Mundan ozal Belarusda we Litwa respublikasynda ilçi wezipesini ýerine ýetiren Ata Gündogdyýew başga işe geçýänligi sebäpli wezipesinden boşadyldy diýip, türkmen metbugaty ýazýar.
Maglumata görä, döwlet ýolbaşçysy Çynar Rüstemowy Türkmenistanyň Täjigistandaky ilçisi, Şiri Şiriýewi bolsa Türkmenistanyň Özbegistandaky ilçisi wezipelerine belläpdir.
Başga işe geçýänligi sebäpli Türkmenistanyň Özbegistandaky ozalky ilçisi Soltan Pirmuhammedowyň wezipesinden boşadylandygy habar berilýär. Ol bu wezipäni 1996-njy ýyldan bäri eýeläp gelýärdi.
Aýratyn perman bilen täze bellenen ilçilere Adatdan daşary we doly ygtyýarly ilçi diýen diplomatik dereje berildi.


text:
Gitleriň orunbasary Rudolf Hesiň jaýlanan mazary, zyýaratçylaryň aýagynyň çekilmegi üçin, ýykylyp ýok edildi.
Hesiň süňkleri Bawariýanyň Wunsidel şäherindäki gonamçylykdan daňdanlar gazylyp çykaryldy we ýakylyp, küli deňze sepildi.
Neonasistleriň bu ýere zyýarat edip, ybadathananyň howlusynda Gitlere hormat-sylag görkezmegi Lýuteran ybadathana geňeşiniň Hesiň garyndaşlarynyň mazar ýeriniň kireý möhletini uzaltmak haýyşlaryny ret etmegine sebäp boldy.
Hes 1941-nnji ýylda, Angliýa gaçandan soň tussag edildi we 1946-njy ýyldaky Nýuremberg sudlarynda ömürlik türmä basyldy.
Ol 1987-nji ýylda, 93 ýaşynda Berliniň Spandau türmesindäki kamerada asylgy tapyldy.


text:
Gazagystanyň baş prokurory Žagip Asanow “ýeriň hususylaşdyrylmagy barada galp maglumat” ýaýratmagyň jenaýatdygy barada duýduryş berdi.
Asanow 28-nji aprelde eden beýannamasynda soňky günlerde media serişdelerinde we internetde çap bolan hem ýer giňişlikleriniň daşary ýurtlularyň eýeçiligine berilmegini çak edýän maglumatlaryň “galpdygyny” aýtdy.
“Galp maglumatlar birugsat köpçülikleýin üýşmeleňlere çagyryşlary öz içine alýar we kanun tarapyndan jezalandyrylýan sosial nägileliklere çagyrýar” diýip Asanow aýtdy.
Asanowyň duýduryşy ýüzlerçe adamyň Gazagystanyň demirgazyk-günbatar Aktobe şäherinde we demirgazyk-gündogar Semei şäherinde ýöriş geçirip, hökümetiň 1-nji iýuldan başlap jemgyýetçilik ýerlerini auksionlar arkaly hususylaşdyrmak kararyna protest bildirdiler.
24-nji aprelde Atyrau şäheriniň azyndan 1000 ýaşaýjysy plana garşy çykyş edipdi. Protestçiler ýeriň daşary ýurtlularyň eýeçiligine ýa-da olara kireýne berilmeli däldigini aýtdylar.
26-njy aprelde Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew daşary ýurtlularyň oba hojalyk ýerlerini 10-25 ýyllyk möhletli kireýne almagyna rugsat beriljekdigini aýtdy.


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri Eýranda “Washington Post” gazetiniň habarçysynyň dört aýlap tussag edilmegi baradaky habarlaryň özüni “örän gynandyrandygyny” aýtdy.
ABŞ-nyň gazetiniň 6-njy dekabrda habar bermegine görä, Jason Rezaian 6-njy dekabrda öz işine sudda seredilende 10 sagada golaý wagtlap Tähranyň sudunda bolupdyr.
“Washington Post” neşriniň bu meselä golaý çeşmesine salgylanmak bilen habar bermegine görä, Rezaianyň suda çekilendigine özüniň düşünýändigi barada dokumente gol çekipdir.
Muňa garamazdan, bu işiň mazmuny suda gatnaşmadyklara derhal mälim edilmedi.
Aklawçy hem berilmedi
Jon Kerri 7-nji dekabrda çap eden beýannamasynda žurnalist Rezaianyň işine çemeleşilişiniň, şol sanda oňa aklawçy bermekden ýüz öwrülmeginiň özünde “agyr täsir galdyrandygyny” mälim etdi.
Kerri bu ýagdaýyň Eýranyň we halkara kanunlaryny bozýandygyny aýtdy.
Şeýle-de ol Rezaiana garşy işiň tizden-tiz ýatyrylmagyny, žurnalistiň bolsa boşadylmagyny talap etdi.
Beýannamada “Washington Post” neşriniň ýerine ýetiriji redaktory Martin Baron žurnalistiň erbet meşhurlyga eýe bolan Ewin türmesinde tussaglykda saklanmagyna nägilelik bildirdi.
"Eýranyň hökümeti Jasonyň tussag edilmeginiň sebäpleri ýa-da onuň näme üçin aklawçy berilmezden dört aýlap tussag edilmegi barada hiç hili düşündiriş bermedi” diýip Baron aýtdy.
Ol Rezaianyň “doly akkreditasiýa edilen žurnalist” hökmünde işländigini habar berdi.
38 ýaşly Rezaian 2012-nji ýyldan bäri “Washington Post” gazetiniň Tährandaky edarasynyň ýolbaşçysy.
Aladalar
7-nji dekabrda çap eden beýannamasynda Kerri Rezaianyň maşgalasynyň žurnalistiň fiziki we ruhy taýdan basyş astyndadygy hem oňa zerur medisina kömeginiň berilmeýändigi barada bildiren aladalanmalaryna ABŞ-nyň hem goşulýandygyny aýtdy.
3-nji dekabrda “Human Rights Watch” guramasy Eýranyň sudýalarynyň Rezaianyň suddan öňki tussaglygyny ýanwar aýynyň ortalaryna çenli uzaldandygyny habar beripdi.
Goşa raýatlyga eýe bolan asly eýranly amerikaly Rezaian öz aýaly Ýeganeh Salehi bilen 22-nji iýulda tussag edilipdi. Žurnalist Salehi yzany girew astynda tussaglykdan boşadylypdy.
Eýranyň häkimiýetleri Günbataryň media guramalary bilen işleşýän žurnalistleri yzygiderli tussag edýärler we yzarlaýarlar.


text:
Türkmenistan Orsýete satýan gazynyň möçberini artdyrmaga özünde islegiň we mümkinçiligiň bardygyny yglan etdi. Bu barada Türkmenistanyň nebit-gaz senagaty we mineral serişdeleri ministri Baýramgeldi Nedirow 31-nji maýda eden çykyşynda aýtdy.
Türkmenistanyň nebit-gaz senagaty we mineral serişdeleri ministri Nedirowyň sözlerine görä, Orsýetde has köp gaz almaga isleg bolsa, türkmen tarapynda eksportyň möçberini krizisden öňki derejä ýetirmek üçin gaz zapaslary, taýýar satlyk gazy we gazgeçirijileri bar.
Türkmenistanyň nebit-gaz ministriniň bu çykyşy barada Orsýetiň gazetlerinde habar berildi. Türkmenistanyň metbugatynda bu ýurduň resmisiniň çykyşyna degişli mesele gozgalmady. Bu barada Orsýetiň “Gazprom” kompaniýasynyň özünden hem maglumat almak başartmady.
“Geçen ýylkydan az bolmaz”
Türkmenistan bilen Orsýetiň arasynda hyzmatdaşlygy giňelmek meselesi 25-nji aprelde “Gazpormyň” başlygynyň orunbasary Waleriý Golubewiň Aşgabada saparynyň dowamynda maslahat edilipdi. Emma şol gepleşikleriň netijeleri barada hem habar berilmändi.
Şu ýylyň başynda “Gazprom” 2011-nji ýylda özüniň Merkezi Aziýadan 39 milliard kubometr gaz satyn almagy planlaşdyrýanlygyny yglan edipdi. Emma ors kompaniýasynyň Türkmenistandan satyn aljak gazynyň möçberine degişli sanlar görkezilmändi.
31-nji maýda Türkmenistanyň nebit-gaz senagaty we mineral serişdeleri ministri Nedirow geçen ýylda Türkmenistandan Orsýete 10 milliard kubometr gazyň akdyrylanlygyny aýtdy we üstümizdäki ýylyň dowamynda akdyryljak gazyň möçberiniň geçen ýylkysyndan az bolmajagyny belledi.
25 ýyllyk gaz ylalaşygy
Türkmenistanyň Orsýet bilen gaz söwdasy 2003-nji ýylyň aprel aýynda baglaşylan 25 ýyllyk gaz ylalaşygy esasynda amala aşyrylýar. 2009-njy ýylyň başynda taraplar gazyň bahasyny bazar nyrhlary esasynda kesgitlemek barada ylalaşypdylar. Käbir maglumatlarda, şondan soň Gazpromyň türkmen gazynyň her müň kubometri üçin Aşgabada 375 dollardan tölänligi aýdylýar.
2009-njy ýylyň aprel aýynda “Orta Aziýa-Merkez” gaz geçirijisinde bolan partlama çenli Orsýet Türkmenistanyň esasy gaz alyjysy bolupdy. “Gazprom” ýylda satyn alan 40-50 milliard kubometr türkmen gazyny Ukraina we Günbatar Ýewropa akdyrýardy.
Soňky döwürde “Gazpromyň” Ýewropa satýan tebigy gazynyň möçberi artyp başlady. Kompaniýanyň başlygy Alekseý Miller 25-nji aprelde eden çykyşynda diňe bir aprel aýynyň dowamynda “Gazpromyň” eksport edýän gazynyň möçberiniň gyş aýlaryna garanda has köpelenligini belledi.
“Gazpromyň” resmi maglumatynda aýdylyşyna görä, kompaniýa satýan gazynyň bahasynyň hem ýokarlanmagyna garaşýar. Şu ýylyň aýagynda “Gazpromyň” öz müşderilerine satýan gazynyň her müň kubometriniň bahasynyň 500 dollara ýetmegi mümkin.
Diwersifikasiýa
Soňky ýyllarda Türkmenistan köpugurly energiýa syýasatyny yglan edýär we ähli taraplara gaz satmaga ukyplydygyny aýdýar. Emma Türkmenistanyň prezidentiniň sözlerine görä, howpsuzlyk meselesi ýurduň planlarynyň durmuşa geçirilmegine päsgelçilik berýär.
Häzirki wagtda türkmen gazy Hytaýa we Eýrana satylýar. Ýakyn günlerde Türkmenistan-Hytaý gazgeçirijisi arkaly Hytaýa türkmen gazynyň ilkinji 10 milliard kubometri akdyryldy. Bu gazgeçiriji 2006-njy ýylda bu ýurtlaryň arasynda baglaşylan şertnama laýyklykda gurlup, 2009-njy ýylda işe girizildi.
Türkmenistan-Hytaý gazgeçirijisi arkaly geljekde her ýyl 40 milliard kubometr türkmen gazyny eksport etmek planlaşdyrylypdy. Emma Hytaýa satylýan türkmen gazynyň möçberini 60 milliard kubmetre çenli artdyrmagyň göz öňünde tutulýandygy hem habar berilýär.


text:
Aşgabatda Garaşsyzlyk baýramçylygyna görülýän taýýarlyk çärelerine şäheriň käbir mekdepleriniň okuwçylarynyň gatnaşdyrylmaýandygy habar berilýär.
Şol bir wagtda Azatlyk Radiosynyň mundan 10 gün çemesi ozal çap eden wideosynda mekdep okuwçylarynyň il içinde “marşirowkalar” diýlip atlandyrylýan bu çärelere gatnaşýandygyny görse bolýar.
Azatlyk Radiosy bu mesele bilen gyzyklanyp, Aşgabatda “marşirowkalaryň” geçirilýän käbir ýerlerine we birnäçe mekdebe aýlanyp gören aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Özbegistanyň gündogaryndaky Andijon welaýatynda ýokary okuw jaýynyň talyby pagta ýygmagy üçin öz ýerine tutan işçisi tarapyndan pyçaklanyp öldürildi.
Andijonyň polisiýa resmisiniň çarşenbe güni Azatlyk Radiosyna beren maglumatyna görä, 25 ýaşyndaky Botyr Ýuldoşew özüne pul tölemegi ret edendigi aýdylýan Zülfiýa Ahmedowa we onuň ejesine hüjüm etmekde aýyplanýar.
Ahmedowanyň ejesiniň saglyk ýagdaýy agyr bolup, ol häzirki wagt keselhanada saklanylýar.
Bu dürli sebäplere görä, soňky birnäçe hepdäniň dowamynda Özbegistanyň pagta ýygym meýdanlarynda ölen onunjy adamdyr.
Özbek ýolbaşçylary çagalary pagta ýygmaga mejbur etmekde tankyt edilýär. Soňky ýyllarda diňe çagalar däl, hat-da uly adamlar hem pagta ýygmaga mejbur edilýär. Özbekleriň köpüsi pagta ýygmaga gitmejek bolup, öz ýerine hakyna adam tutýarlar.


text:
Ýanwaryň başyndan Türkmenistanyň adminstratiw düzgün bozmalar hakyndaky kodeksine girizilen düzedişler we goşmaçalar güýje girdi. Bu kanun 590-dan gowrak maddadan ybarat bolup, oňa täze girizilen maddalaryň sanynyň 270-den geçýändigi habar berilýär.
Prezident G.Berdimuhamedow bu kanuna geçen ýylyň noýabrynda gol çekipdi.
Kodekse girizilen düzedişler we goşmaçalar ýurtda adminstratiw düzgün bozmalaryň azalmagyna gönükdirilen, emma bu ugurdaky kanunçylygyň berkidilmegi, şol sanda adminstratiw düzgün bozmalar boýunça salynýan jerimeleriň möçberiniň artdyrylmagy ozaldan hem az hasaplanmaýan alym-berimi, kanun goraýjy gulluklaryň işgärleriniň arasynda öz gulluk ýagdaýyndan bikanun peýdalanmaga çalyşýan adamlaryň sanyny has köpeldip biler diýen aladalar bar.
Azatlyk Radiosynyň bu baradaky ýörite söhbetini diňläp, pikirleriňizi, hökümet resmileriniň gatnaşmagyndaky korrupsiýa bilen bagly tejribeleriňizi paýlaşsaňyz, biz sizden hoşal bolarys.


text:
Okyjydan:
“Paýzy Oraz barada ýene-de giňişleýin maglumat berilse, şu zeýilli hakyky ýönekeý halkyň aladasyny eden we gaty dogry pikirleri aýdyp bilen adamlar barada maglumat berilse, ol Türkmenistanyň şu güni we gelejegi üçin gaty uly peýdaly iş bolardy”
Aron, 20-nji iýun, 2016 ý.
Okyjymyzyň islegini nazarda tutup, Paýzy Oraz barada dolurak maglumat bermäge çalyşýarys.
Il ogly
Şahyr Paýzy Oraz uniwersitet bilimi boýunça ýurist. Ýaşlykdan gyzyklanan ugry çeper edebiýat hem saz sungaty bolupdyr. Höwes eden güýmenjesi boks göreşi. Ýaşlyk döwründe ýaşlaryň arasynda ýeňiji bolupdyr. Soňra agyr agram boýunça Türkmenistanyň çempiony bolýar.
Onuň göreşi hem batyrgaý sözi Staliniň şahsyýet kulty ýazgarylandan soň ýüze çykyp başlaýar.
60-njy ýyllaryň başynda Ýazyjylar Birleşiginiň nobatdaky gurultaýy geçýär. Söz nobatyny gaňryp almak islän Paýzy Oraz ýerinden turýar-da, münbere tarap ugraýar. Ol:
– Ýaşlar, meniň yzym bilen öňe! – diýip, elini bulap gygyrýar.
Elbetde, onuň çagyryşyna eýerip, ýerinden turup bilen bolmandyr. Şeýle-de bolsa, Paýzy özüni uly ýazyjy saýýanlaryň şindizem Staliniň kölegesinde ýaşap gelýändigini, olaryň ýaranjaň edebiýaty döredýändigini berk ýazgarypdyr.
Şol çykyşdan soň Paýzy Orazyň garşydaşy has artypdyr. Ol bolsa öz göreşini dowam etdirip, Kommunistik partiýanyň çüýreýändigini, onuň korrupsiýa batandygyny aýdypdyr.
Ony akylyndan azaşan, akyly üýtgeme sebäpli başgaça pikir edýän näsag hökmünde psihiki keselhana salypdyrlar. Töwerekden bildirilen garşylyklardan gorkup, onuň işini suda geçiripdirler. Ol “sowet döwletine dil ýetirenlikde” aýyplanypdyr.
Goldawlar
SSSR-e N.S. Hruşeýwiň getiren maýylganlygynda janlanan aýdyň pikirli adamlar Paýzy Orazy dälihanada ýatanda-da, türmä geçirilende-de goldapdyrlar. Ony ýurtdan çetde bolsun diýen maksat bilen Moskwa türmesine geçiripdirler. Şonda Paýzynyň goldawy has-da artypdyr.
Şol döwürde Kuba Respublikasynyň baştutany Fidel Kastro SSSR-e gelýär. Paýzy Orazyň F. Kastro bagyşlap ýazan gutlag goşgusy bar ekeni. Mümkinçiikden peýdalanyp, SSSR-iň 2-nji gazeti bolan “Известия” baş sahypasynda Paýzy Orazyň goşgusyny çap edýär.
“Известия” gazetiniň redaktory N.S. Hruşewiň giýewi A.I. Adžubeýdi. Demokratik özgerişlikleriň tarapdary bolan Alekseý Adžubeý Paýzy Orazy goldamak üçin, bu işe batyrlyk edipdir. Şondan soň onuň hereketlerinde jenaýat işiniň ýokdugy sebäpli, türmede saklap bilmändirler.
Bir ýyla golaý türmede oturyp, ol azatlyga çykypdyr, ýöne berk gözegçilik astynda ýaşamaly bolupdyr. Köp ýyllap gaçyp gezip, onda-munda ýaşamaly bolupdyr. Gizlin gullugyň işgärleri onuň töweregini gurşap, jemgyýet bilen gatnaşygyny doly ýoga çykarypdyrlar. Öz hünäri boýunça işlemäge ýol bermändirler, eserlerine gadaganlyk girizipdirler. Ülkäni öwreniş muzeýinde maslahatçy, soňra oba hojalyk tehnikasyny öwredýän kiçi okuw jaýynda taryhdan mugallym bolup işläpdyr.
Açyk hat
Onuň soňky syýasy çykyşlarynyň biri 70-nji ýylyň başynda köpçülige ýaýradan acyk haty bolsa gerek.
Ol hatynda çagyryş ýa tankyt bolman, baş goýan esasy üç maksady barada durup geçýär. Syýasy ugurlar boýunça “Il ogly” ýa-da “Il partiýasy” atly partiýany döretmegiň zerurdygyny düşündirýär. Beýle partiýanyň kommunistler ýaly, bütin dünýä agalyk etjek bolman, eýsem sebitiň çägine degişli bolmalydygyny öňe sürýär.
Halk durmuşy bilen bagly edebiýaty döretmekçi bolandygyny aýdýar. Sport babatynda öz göreşini dowam etdirip, SSSR çäginde çykyş etmegi hem ahyrky maksatda Muhammet Aly bilen duşuşmagy ýüregine düwendigini aýdýar.
Ýeri gelende, şu hat bilen baglanyşykly bir ynsanyň berk yzarlanandygyny aýdaýyn.
Meniň Artyk Annageldiýew diýen dostum bardy. Ol uniwersitetiň Hukuk fakultetini gaýybana gutaryp, Içeri Işler bölüminde işleýärdi. Bir gün ony KGB çagyryp, Paýzynyň hatyny görkezip: “Şuny sen ýazdyňmy?” diýýärler. Oňa boýun almakdan başga çäre galmandyr.
– Biz şu haty göçüren adamy 16 ýyllap gözledik. Ahyry ol gapdalymyzdaky edaradan çykdy. Munuň üçin seni jogapkärçilige çekip bolanok. Ýöne içerki gullukda işlemeli däl – diýipdirler.
Artyk Annageldiýewi şol günüň özünde Içeri Işler ministrliginden işden boşadýarlar.
Edebiýat
Paýzy Oraz galan ömrüne adalat ugrundaky göreşini çeper edebiýatda beýan etdi. Ol ençeme eserler döretdi. Şol sanda “Hoş gal” (öňki ady “Arslanlar”) atly goşgy bilen ýazylan romany bar.
*
Bar zatdan ozal, dostlar, namys-ar gerek,
Nirde bolsañ saña gözi zar gerek,
Göz ýetirdim durmuşyma syn edip,
Hak şahyra çyn wepadar ýar gerek.
*
Ownuklygyñ dañy atyp baradyr,
Iriligiñ güni batyp baradyr,
Zenan çykyp, rozigäriñ tagtyna,
Är kişide, ärlik ýatyp baradyr.
*
Ençe ýyllap gezsem-de söz düzünde,
Söz diýlenok men hakda hat ýüzünde.
Goý, meni görmesin edebiýatçylar,
Gezsem bolýar iliñ gep-sözünde.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň şahsy pikiri.


text:
BMG-niň bosgunlaryň işi boýunça edarasy Italiýanyň Lampeduza adasynda ýagdaý aşa ýiti diýýär. Sonky döwür bu ýere Tunisden gaty köp mejbury bosgun geldi.
Edaranyň Italiýadaky bölüminiň işgäri Laura Boldrini bosgunlaryň açyk asmanyň aşagynda ýatýandygyny, olarda hiç zadyň ýokdugyny, uzyn gün köçelerde aýlanyşyp ýörendiklerini aýtdy.
Şol bir wagtda-da ýerli ilatyň arasynda nägilelikler artýar. Daşardan gelenleriň sanynyň ýerli ilatdan köpdügini polisiýa belleýär.
Lampeduza Ortaýer deňzinde, Sisiliýanyň golaýynda ýerleşýän adadyr.


text:
Çarşenbe güni Aşgabatda “Türkmenistanyň nebiti we gazy-2012” ady bilen halkara sergisi hem-de ýörite ylmy konferensiýa açyldy.
Serginiň çäklerinde Aşgabadyň “Sergi köşgünde” dünýäniň 20-den gowrak ýurdundan 100 töweregi kompaniýa özleriniň täze tehnologiýa önümlerini ýerleşdirdiler.
Bu sergä gatnaşýan kompaniýalaryň hatarynda Orsýetiň, Hytaýyň, Birleşen Ştatlaryň, Ýaponiýanyň, Beýik Britaniýanyň, Germaniýanyň, Fransiýanyň, Awstriýanyň we köpsanly beýleki ýurtlaryň kompaniýalary-da bar.
Nebit-gaz pudagyndaky meseleler bilen baglanyşykly Aşgabatda açylan we üç gün dowam etjek ylmy konferensiýa bolsa dünýäniň 250 töweregi kompaniýasyndan 700 töweregi delegatyň gatnaşýandygy habar berilýär.


text:
FIFA-nyň ozalky ýokary derejeli resmisi Birleşen Ştatlaryň federal sudunyň korrupsiýa aýyplamalaryna özüniň günäkär däldigini aýdyp, jogap berdi.
FIFA-nyň ýedi resmisiniň biri bolan we maý aýynda Şweýsariýada tussag edilen Jefriý Web 18-nji iýulda Nýu-Ýorkda bolan sud diňlenişiginden soň, 10 million dollar girew astynda azatlyga goýberildi.
Jefriý Web Britaniýanyň we Gaýman adasynyň raýaty bolup, reketde we para almakda hem aýyplanýar.
Web ozal FIFA-nyň wise-prezidenti we CONCACAF-yň regional prezidenti bolup işlän we amerikan prokurorlary onuň jemi 150 million dollardan gowrak para-peşgeş bilen ilteşiklidigini aýdýarlar.


text:
Panama prokurorlary «Panama kagyzlarynyň» merkezinde bolan kanun firmasy "Mossak Fonsekanyň" ofislerini dökýär, bu firmadan syzan dokumentler dünýäniň baý we kuwwatly adamlarynyň baýlygynyň daşary ýurtlardaky kampaniýalarda ýaşyrylyp saklanmagynyň üstüni açdy.
«Panama kagyzlary» diýip bilinýän 11 milliondan gowrak dokument dünýä metbugatynda çykan onlarça makala esas boldy.
Ol makalalarda prezidentleriň, premýer-ministrleriň, patyşalaryň we beýlekileriň gatnaşmagynda amala aşyrylan "kölegeli" maliýe operasiýalarynyň detallary beýanat edilýär.
12-nji aprelde polisiýanyň alty ofiseri Panama şäherindäki firmanyň ofisleriniň daşyny gabady, prokurorlar bolsa onuň içinde gözleg işlerini geçirdi.
Baş prokuraturanyň edarasynyň beýanatynda derňewçileriň dokumentleri barlaýandygy aýdylýar, başga detallar açylmady.


text:
Şu gün Gazagystanyň prezidentiniň permany bilen ýurduň iň baý “Samruk-Kazyna” atly döwlet fondunyň başlygy wezipesine premýer-ministriň orunbasary Umirzak Şukeýew bellenildi.
Prezident N.Nazarbaýew bu wezipä soňky birnäçe ýyl bäri ýolbaşçylyk edip gelen öz giýewisi Timur Kulibaýewi geçen hepde ýurduň günbatar regionynda ýüz beren ganly çaknyşyklaryň yzy bilen, bu wezipeden boşadypdy.
Timur Kulibaýew soňky wagtlar prezident Nazarbaýewiň oruntutary boljak in esasy kandidat hasaplanylyp gelinýärdi.
Onuň ýolbaşçylyk eden “Samruk-Kazyna” fondy ýurduň “KazMunaýGaz” kompaniýasynyň-da ýeke-täk eýesi bolup durýar. Bu energiýa kompaniýasynyň müňlerçe işgäri şu ýylyň maý aýyndan bäri iş taşlaýyşlyk yglan edip gelýär.


text:
Ukrainanyň parlamenti ýurduň konstitusiýasyna üýtgetmeleri girizmek barada ukrain prezidentiniň teklip eden kanun taslamasyny deslapky ýagdaýda kabul etdi. Bu kanun taslamasy kabul edilse, ol Russiýa tarapdar separatistlere ýurduň gündogar böleginde has köp awtonomiýa berer.
31-nji awgustda ukrain parlamentinde hasaba alnan 368 kanunçykaryjynyň 265 sanysy kanun taslamany goldap ses berdi.
Gürrüňi edilýän kanun taslamasy ok atyşygy bes etmek barada şu ýylyň fewral aýynda Minskde gol goýlan ylalaşyga laýyklykda ukrain prezidenti Petro Poroşenko tarapyndan hödürlenipdi.
Nobatdaky parlament ýygnagynda bu konstitusion üýtgetmäniň kabul edilmegi üçin azyndan 300 kanunçykaryjynyň ony goldap ses bermegi zerurdyr.
31-nji awgustda bu konstitusion üýtgetmä garşy çykyş edýän onlarça kanunçykaryjy gysga wagtlaýyn ukrain parlamentiniň tribunasyny böwetledi. Şol bir wagtyň özünde parlament binasynyň öňünde hem, ýüzlerçe aktiwist kanun taslamasyna garşy protest çäresini geçirdi.


text:
Dünýäde näçe döwletiň hakykatdanam demokratik, näçesiniň bolsa awtoritar, totalitar döwletdigi hakynda anyk we kesgitli statistik maglumat ýok. Ýöne olaryň ikinjisiniň birinji topara girýän ýurtlardan az däldigini çaklamak bolar. Gep olaryň sanynda däl. ABŞ, Angliýa, Germaniýa, Fransiýa ýaly döwletleriň güýjüniň demokratiýa esaslanýandygy üçin olaryň awtoritar, totalitar döwletlere öz täsirlerini ýetirmäge aýry-aýrylykda-da, BMG, ÝHHG, Ýewropa Bileleşigi kimin guramalar arkaly-da mümkinçilikleri bar.
Awtoritarizmiň täsiri
Gürrüň bir döwletiň içerki işlerine goşulmaka barada däl. Ýöne hakykat ýüzünde bir adam ýa-da kiçijik topar tarapyndan diýdimzorluk bilen dolandyrylýan ýurtlarda adam hukuklarynyň we azatlyklarynyň düýpgöter basgylanmagyna göz ýummak ýa-da ysgynsyz reaksiýa bildirmek demokratik döwletlere gelşiksizliginden başga-da zyýanlydyr.
ABŞ-nyň prezidenti Obamanyň BMG-niň Baş Assambleýasynda dogry belleýşi ýaly, gaýry ýurtda abatlyk bolmasa, onuň ýaramaz täsiri demokratik döwletlere-de ýetýär. Onsoň adam hukuklaryny we azatlyklaryny äsgermezlik etmek bilen, öz ýurtlarynyň-da, beýleki ýurtlaryň-da asudalygyna wehim salýan ýolbaşçylar babatda çakdanaşa geçirimlilik, mylakatlylyk etmeklik adamzadyň, dünýäniň parahatçylykly ösüşine peýdaly bolmaz diýip kesgitli aýtmak mümkindir.
Demokaratiýanyň kerwenbaşysy ABŞ-da, Ýewropa döwletleri-de Afrika, arap ýurtlarynyň ençemesindäki, Gazagystandaky we Merkezi Aziýa respublikalaryndaky awtoritarlygy, totalitarlygy, adam hukuklarynyň we azatlyklarynyň aýakasty edilmegini kiçi dilden ýazgarýana meňzeýär. Olar, göwnüme bolmasa, şol ýurtlardaky hukuk bozulmalary aradan aýyrmak babatdaky işi halkara hukuk goraýjy guramalaryňky hasaplaýan ýaly. Ýöne halkara hukuk goraýjy guramalar özleriniň ägirt uly iş alyp barýandyklaryna garamazdan, demokratik döwletleriň goldawlary bolmazdan, ýagdaýy düzedip bilmezler.
Halk biçäredir
Elbetde, ähli günäni totalitar döwletleriň ilatynyň üstüne atyp, olaryň ýolbaşçylarynyň eden-etdiliklerinde halkyň özüni hem ýazgaryp bolar. Ýöne bu dogry däldir, hak-hukuksyz halk ähli häkimiýeti, güýç ulanyjy gulluklary, goşuny elinde jemleýän diktatoryň öňünde biçäredir. Şol diktatorlara daşyndan „tok” diýilmese, başartmaz. Muny biz göre-göre gelýäris.
Tunisde, Müsürde we beýleki döwletlerde diktatorlaryň şunça ýyllap döwlet başynda oturmagynyň, ahyrda-da halkyň aýaga galmagyna sebäp bolmagynyň, gan dökülmeginiň öňüni demokratik döwletler isleseler mundan onlarça ýyl ozal alyp bilerdiler. Munuň üçin öz döwletleriniň bähbidini araýandan bolup ýörmän, öz halkyny horlaýan diktatorlara gülüm-ýalym etmekden el çekmeli. Demokaratik döwletler Bakyýewiň awtoritar döwlet dolandyryşynyň öňüne wagtynda geçen bolsalar, gandöküşikli wakalar bolmasa-da bolmazdy.
Merkezi Aziýa döwletleriniň ählisinde diýen ýaly döwlet baştutanlarynyň şahsyýet kulty pajarlap ösýär. Eger demokratik döwletler muňa garşy çykmasalar, erte bolmasa, birigün oňlulyga garaşyp bolarmy? Diktatorlar, tiranlar adamzada we adamkärçilige garşy hereket edýärler. Eýsem olara demokratik döwletlerden başga kim garaw görkezip biler? Bütin dünýäde demokratiýa ýol alsa, şonda adamzadyň bagty çüwer.
Aşyrguly Baýryýew aşgabatly žurnalist, "Edebiýat we Sungat" gazetiniň öňki baş redaktory. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Gazagystanyň Astana şäherindäki prokurorlar Gazak žurnalistler birleşiginiň başlygyny we onuň ogluny has köp möhlet bilen türme tussaglygyna höküm etmäge çagyrdylar.
27-nji sentýabrda prokuror Eržan Kurakbaýew sudýadan Seitkazy Mataýewiň 6 ýyl 8 aý, onuň ogly we “KazTAG” habar agentliginiň direktory Aset Mataýewiň 6 ýyl türme tussaglygyna höküm edilmegini sorady.
Seýitkazy Mataýew bidüzgünçilikde we salgyt galplygynda aýyplanyp, şu ýylyň fewral aýyndan bäri öý tussaglygynda saklanylýar. Onuň ogly hem bidüzgünçilikde aýyplanyp, mart aýynda öý tussaglygynda höküm edildi.
Mataýewleriň ikisi hem özlerine ýöňkelýän aýyplamalary ret edýärler. Adam hukuklaryny gorap çykyş edýän toparlar olaryň žurnalistika işine gaýtawul hökmünde toslama aýyplamalar esasynda sud edilýändigini aýdýarlar.


text:
Germaniýanyň saglygy saklaýyş ministriniň aýtmagyna görä, Ýewropada azyndan 24 adamyň ölümine getiren “E.coli” infeksiýasy peselip başlana meňzeýär.
Daniel Bahr ýurduň telewideniýesinde çykyş edip, “E.coli” infeksiýasyna uçran adamlaryň entegem her gün hasaba alynýandygyny belläp, ýöne bularyň sanynyň gitdigiçe kemelýändigini sözüne goşdy.
Germaniýanyň saglygy saklaýyş resmileri 2-nji maýda ýüze çykan bakteriýanyň näme sebäpden ýaýrandygyny entegem anyklamaga synanyşýarlar.
Adamlaryň infeksiýa almakdan howatyrlanyp, gök önümlerden ýüz öwürmegi sebäpli, Ýewropada gök önüm ýetişdirýänler ýüzlerçe million ýewrolyk zyýan çekýärler.