text:
Ýurdumyzyň Saglygy goraýyş we derman senagaty işgärleriniň güni hem-de "Saglyk" döwlet maksatnamasynyň kabul edilmeginiň 20 ýyllygy baýramçylygy mynasybetli saglygy goraýşy ulgamyna degişli täze iri desgalaryň açylyş dabaralary, şeýle hem saglyk düzüminiň nobatdaky ýöriteleşdirilen kärhanalarynyň düýbuni tutmak çäresi geçirildi. Şanly seneler mynasybetli guralan çärelere saglygy goraýyş ulgamynda düýpli özgertmeleriň durmuşa geçirilmegine, halkymyzyň ýokary halkara ölçeglerine laýyk gelýän lukmançylyk hyzmatlarynyň giň ulgamyna eýe bolmagyna mümkinçilik döreden hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow gatnaşdy.
... Ir bilen döwlet Baştutanymyzyň ulagy Halkara hirurgiýa we endokrinologiýa merkeziniň düýbüniň tutulýan ýerine geldi.
Bu ýere Türkmenistanyň Mejlisiniň Başlygy, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlary, ministrlerikleriň, pudak edaralarynyň, harby we hukuk goraýjy edaralaryň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň ýolbaşçylary, ýurudmyzyň welaýatlarynyň häkimleri, hormatly ýaşulular we ýaşlar ýygnandylar. Dabara gatnaşyjylaryň hatarynda şu gezekki çärelere gatnaşmak üçin ýörite çagyrylan Germaniýadan professor-lukmanlar we beýleki daşary ýurtly myhmanlar bar. Şeýle hem bu ýere şu gün öz hünär baýramçylygyny belleýän saglygy goraýyş ulgamynyň işgärleri geldiler.
Bu ýere ýygnananlar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowy uly ruhubelentlik bilen garşyladylar. Milli lybasdaky gyzlar döwlet Baştutanymyza gül desselerini gowşurdylar.
Döwlet Baştutanymyz ýaşulular bilen bolan söhbetdeşlikde ilatymyzyň beden we ruhy taýdan, sagdynlygy, her bir adamyň, ýaş nesliň sazlaşykly ösmegi boýunça amala aşyrylýan iri möçberli işlere degip geçdi. Ýaşulular milli Liderimize türkmen halkynyň saglygy we bagtyýar durmuşy barada ýadawsyz aladasy üçin tüýs ýürekden hoşallyklaryny beýan etdiler. Döwlet Baştutanymyz adamlar we olaryň saglygy hakdaky aladanyň geljekde hem döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri boljakdygyny belläp, bu ugurda durmuşa geçirilýän çäreleriň yzygiderli dowam etdiriljekdigini nygtady. Ýurdumyzda amala aşyrylýan toplumlaýyn durmuş maksatnamalary we taslamalar ilata hil taýdan täze, ýokary derejede lukmançylyk hyzmatyny hödürlemäge gönükdirilip, jemgyýetimizde sagdyn durmuş ýörelgelerini kemala getirmäge ýardam bermelidir diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy.
Döredijilik toparlarynyň we ussat ýerine ýetirijileriň ýaýbaňlandyrylan aýdym-sazly çykyşlary bu ýerde guralan dabaralara özboluşly öwüşgin çaýdy. Hormatly Prezidentimiz özi üçin ýörite taýýarlanan ýere geçýär. Soňra döwlet Baştutanymyz dabara gatnaşyjylara ýüzlenip, öz çykyşyny Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzda baýramçylyklaryň goşalanyp gelýändigi barada aýtmak bilen başlady. Ýakynda Oraza baýramyny, Galla baýramyny belläp geçdik. Indi bolsa Saglygy goraýyş we derman senagaty işgärleriniň gününi hem-de "Saglyk" döwlet maksatnamasynyň kabul edilmeginiň 20 ýyllygy bilen bagly dabaralara gatnaşýarys diýip, milli Liderimiz aýtdy.
Şu täze halkara lukmançylyk merkezleriniň - 180 orunlyk hirurgiýa merkeziniň, 120 orunlyk endokrenologiýa merkeziniň düýbüni tutýarys. Bu toplumyň endokrinologiýa ulgamyna degişli dürli keselleriň, şol sanda süýji keseliniň öňüni almak, anyklamak hem-de bejermek boýunça meseleleri çözmekde uly ähmiýeti bolar diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belledi.
Biz 1995-nji ýylyň 21-nji iýulynda "Saglyk" döwlet maksatnamasyny kabul etdik. Maksatnamanyň esasy wezipesiniň keselleri bejermek däl-de, olaryň öňüni almakdygyny, şonuň esasynda hem şu döwrüň içinde uly işleriň amala aşyrylandygyny, birnäçe keselleriň ýurdumyzda ýok edilendigini bellemeli., Birleşen Milletler Guramasynyň, Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň hem-de beýleki birnäçe abraýly halkara guramalarynyň şol keselleriň ýok edilendigi baradaky güwänamalarynyň ýurdumyza gowşurylandygyny aýtmak isleýärin.
Keselleriň öňüni almak üçin maşgala lukmanlarynyň ulgamy ýola goýuldy, bu usul iş ýüzünde özüniň netijeliligini görkezdi. Ýurdumyzda meýletin saglygy goraýyş ätiýaçlandyryş gäwänamasy ulgamyny girizdik, ýokary derejeli anyklaýyş we bejeriş – öňüni alyş hyzmatlarynyň umumy elýeterli bolmagyna ýardam berýän beýleki köpsanly çäreler durmuşa geçirildi.
Käbir keselleriň öňüni almak we bejermek üçin merkezleşdirilen hassahanalar zerur bolup durýar. Biz Halkara saglyk merkezleriniň müdiriýetini döretdik. Onuň düzümine Kardiologiýa merkezi, Halkara iç keselleri merkezi, Halkara anyklaýyş merkezi, Kelle we boýun keselleri halkara merkezi, Ene mähri merkezi, Göz kesellerini bejerýän oftalmologiýa merkezi we Stomatologiýa merkezi girýär diýip, döwlet Baştutanymyz sözüni dowam etdi.
Her ýyl ýurdumyzyň saglygy goraýyş ulgamynyň şanly senesinde lukmançylyk desgalarynyň düýbüni tutmak ýa-da açyp ulanmaga bermek asylly däbe öwrüldi.
Şu gün hem biz täze Okuw-ylym merkezini açarys. Diňe ylym bilen aýakdaş gitmek bilen biz oňyn netijeleri gazanyp bileris diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belledi. Bu Okuw-ylym merkezi geljekde ylmy-barlag işlerini geçirer ýaly, lukmanlarymyzyň öz hünärini ýokarlandyrmak üçin, kliniki ordinatorlar, aspirantlar, doktorantlar tarapyndan degişli ylmy-barlag işlerini geçirip, ylmyň gazananlaryny amaly tarapdan durmuşa geçirip, keselleriň öňüniň alynmagy üçin zerur şertleri üpjün eder.
Ýene bir açyljak desga Halkara kardiologiýa merkezidir, ol durky täzelenilen we düýbünden täzeden gurlan binalardan ybaratdyr. Öňki kardiologiýa merkezi 20 orunlyk bolan bolsa, täze halkara kardiologiýa we kardiohirurgiýa merkezi 150 orunlukdyr. Bu ýerde raýatlarymyz üçin ýürek-damar keselleriniň öňüni almak, bejermek ýa-da hirurgiýa taýdan bejeriş amallaryny ýerine ýetirmek mümkinçiligi döredildi. Bu merkezler täze saglyk halkara müdiriýetiniň düzümine girýär.
Milli Liderimiz şeýle hem sagdyn nesli ösdürip ýetişdirmek üçin öňi bilen eneleriň sagdynlygynyň zerur bolup durýandygyny aýtdy. Şu gün biz Enäniň we çaganyň saglygyny goraýyş ylmy merkezini açarys. Bu ýerde biziň aýal-gyzlarymyz, çagalar üçin ähli lukmançylyk hyzmatlary, şol sanda akuşerçilik-ginekologiýa bejeriş işleri ýola goýlar. Zerur bolsa, bu ýerde ylmy-barlag işleri hem geçirilip bilner.
Döwlet Baştutanymyz ýene bir desga hakynda, çilimkeşlik, arakhorluk, neşekeşlik ýaly belalardan saplanmak üçin şu gün Tejen şäherinde 120 orunlyk ýöriteleşdirilen dikeldiş merkeziniň açylýandygyny aýtdy. Bu merkez bu zyýanly endiklerden ejir çekýän adamlara sagdyn-durmuş ýörelgesini saýlap almaga kömek eder.
Soňra hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow lukmançylyk bejeriş işlerinde saglygy goraýyş ulgamynyň derman serişdeleri bilen üpjün edilmeginiň ähmiýeti baradaky meselede durup geçdi. Dermanyň ýokary hilli saklanylmagyny, olaryň ulanyş möhletini, hiliniň barlanylyşyny we dermanhanalara öz wagtynda ýetirilmegini Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň Baş dermanhana müdirliginiň häzirki zaman halkara ölçeglerine laýyk gelýän täze ammarlary üpjün eder – ol şu gün ulanmaga berilýän desgalaryň biridir.
20 ýylyň içinde, hakykatdan hem, uly işler amala aşyryldy, paýtagtymyzda merkezleşdirilen lukmançylyk edaralarynyň ençemesi – Gaýragoýulmasyz tiz kömek merkezi, Şikesleri bejeriş merkezi, Ýokanç keselleri merkezleriniň toplumy, ýöriteleşdirilen harby hassahanalar gurlup ulanmaga berildi, welaýatlarda "Ene mähri", anyklaýyş merkezleri, obalarda saglyk öýleri guruldy – näçe sanasaň sanap oturmaly. Bu işler dowam etdirilip, milli saglygy goraýyş ulgamyny ýokary dünýä derejesine çykarýar diýip, milli Liderimiz sözüni jemledi.
Milli Liderimiz dabara gatnaşyjylary Saglygy goraýyş we derman senagaty işgärleriniň güni hem-de "Saglyk" döwlet maksatnamasynyň kabul edilmeginiň 20 ýyllygy bilen ýene-de bir gezek gutlap, hemmelere berk jan saglyk, maşgala abadançylygyny, bagt, saglygy goraýyş ulgamynyň ähli işgärlerine bolsa ynsan saglygyny bejermek ýaly asylly işlerinde uly üstünlikler arzuw etdi.
Döwlet Baştutanymyzyň çykyşy ýygnananlar tarapyndan şowhunly el çarpyşmalar bilen garşylandy.
Soňra şu günki dabara gatnaşýan oglanjyk bilen gyzjagaz hormatly Prezidentimize ýörite gutyny getirip, ýadygärlik ýazgy galdyrmagy haýyş etdiler. Bu ýere ýygnanlaryň şowhunly elçarpyşmalary astynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň geljek nesillere niýetlenen ýazgyny guta salyp, täze binanyň düýbüniň tutuljak ýerine bardy. Döwlet Baştutanymyz täze desgalaryň binýadyna beton garyndysyny atyp, onuň gurluşygyna ak pata berdi. Ýaşulular we dabara gatnaşyjylar milli Liderimiziň göreldesine eýerdiler.
Döwlet Baştutanymyz bu ýerde germaniýaly professorlar bilen lukmançylyk pudagynda mundan beýläk hem hyzmatdaşlyk etmegiň mümkinçilikleri hakynda pikir alyşdy we olaryň türkmen kärdeşleri bilen täze işjeň gatnaşyklaryň mümkinçiliklerine baha bermekleri üçin, olary şu günki açylýan desgalar bilen tanyşmaga çagyrdy.
Täze desganyň düýbüni tutmak dabarasy tamamlanandan soň, hormatly Prezidentimiz paýtagtymyzyň şu künjegindäki lukmançylyk şäherçesiniň çäginde ýerleşýän Halkara okuw-ylmy merkezine tarap ugrady.
Milli Liderimiziň ulagy Halkara okuw-ylmy merkeziniň öňündäki meýdançada saklandy. Milli lybasdaky gyzlar döwlet Baştutanymyza gül desselelerini gowşurdylar. Dabara gatnaşýan hökümet agzalary, ýurdumyzyň Mejlisiniň, ministrlikleriň we pudak edaralarynyň, jemgyýetçilik guramalarynyň ýolbaşçylary, hormatly ýaşulular, şeýle hem daşary ýurtlaryň Türkmenistandaky ilçileri, daşary ýurtly myhmanlar milli Liderimizi uly ruhubelentlik bilen garşyladylar. Şeýle hem bu ýerde okuw-ylmy merkezi, onda amala aşyrylýan işleri ösdürmek boýunça iş alyp barýan daşary ýurtly alymlar bar. Olar täze merkeziň açylyş dabarasyna gatnaşýarlar. Ýurdumyzyň lukmanlary hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowy uly ruhubelentlik ýagdaýynda garşyladylar.
Halkara okuw-ylmy merkeziniň öňündäki meýdançada ýurdumyzyň belli aýdymçylarynyň, döredijilik toparlarynyň çykyşlary ýaýbaňlandyryldy. Olar şanly waka mynasyebtli belent ruha beslenen aýdym-sazly çykyşlary ýerine ýetirdiler.
Tolgundyryjy pursat gelip ýetýär. Dabara gatnaşyjylaryň şowhunly el çarpyşmalary astynda hormatly Prezidentimiz täze binanyň toý bagyny kesýär. Soňra döwlet Baştutanymyz merkeziň içine girip, onuň aýratynlyklary bilen tanyşýar.
Merkeziň esasy wezipesi lukmançylyk biliminiň derejesini ýokarlandyrmak, ylmy barlaglary geçirmek, dürli görnüşdäki şekilleri ulanmak arkaly saglygy goraýyş işgärleriniň hünär derejesini kämilleşdirmek bolup durýar.
Täze lukmançylyk tehnologiýalarynyň saglygy goraýyş ulgamyna ornaşdyrylmagy Türkmenistanyň ýokary ösüş derejesi bolan döwletleriň hatarynda öz ornuny pugtalandyrmagyny üpjün edýär. Hil taýdan täze kämil düzümi emele getiren bu merkez lukmançylyk pudagynyň esasyny düzmek bilen, ol ulgamyň ýokary hilli mümkinçilikleriniň yzygiderli artdyrylmagyny üpjün edýär we lukmançylyk ulgamynyň täzeçil ýol bilen sazlaşykly ösüş strategiýasyny kesgitleýär.
Halkara okuw-ylmy merkezi, öňdebaryjy tehnolgiýalar bilen üpjün edilen iri bilim merkezidir. Ol ähli täzeçil ýörelgeleriň döredilmegini, ornaşdyrylmagyny we giňden ulanylmagyny öz içine alýan lukmançylyk düzüminiň kemala getirilmegindäki nobatdaky tapgyr bolup durýar. Bu merkezde täze işläp taýýarlamalar bilen meşgullanmak, ylmy – barlag taslamalaryny amala aşyrmak, ilat üçin täzeçil lukmançylk hyzmatlarynyň elýeterliligini ýokarlandyrmak maksady bilen olaryň netijelerini tejribä ornaşdyrmak işleri alnyp barylar.
Merkezde oturdylan enjamlaryň Orta Aziýa ýurtlarynyň hiçisinde ýokdugyny bellemeli. Bu kämil enjamlaryň kömegi bilen, talyplar, ordinatorlar, lukmanlar we beýleki hünärmenler tejribe sapaklaryny geçerler, öz hünär ussatlyklaryny ýokarlandyrarlar, möhüm işläp taýýarlamalary, düýpli we amaly barlaglary geçirerler, dünýäniň öňdebaryjy tejribelerini öwrenenler we kämil usullary, tehnologiýalary synagdan geçirerler. Toplumyň düzümine endoskopiýa, hirurgiýa bölümeçi bolan Lukmançylyk türgenleşik bölümi, ylmy-anyklaýyş we usulyýet bölümi, barlag we seljeriş ylmy bölümi özünde jemleýän merkeze girýär.
Döwlet Baştutanymyz bu ýerde ýerleşýän embriologik we sütin öýjükleri ylmy-anyklaýyş barlaghanasyna bardy. Munuň özi saglygy goraýyş ulgamynda iň häzirkizaman ugurlaryny biridir.
Milli Liderimiz bu ýerde implantasiýanyň öňüsyrasynda genetiki-anyklaýyş döwründe kemisligi ýüze çykarmak bilen blastomerleri öwrenmek, ekstrakarporal tohumlandyrma meseleleri boýunça anyklaýşy we barlaglary geçirmek bilen baglanyşykly usullar bilen tanyşýar. Şunuň ýaly anyklaýyş çäreleri genetika sebäpler boýunça tohumyň ösüşini kesmek töwekgelçiligini aradan aýyrýar we doga näsaglygy bolan eneden sagdyn çaganyň dünýä inmek mümkinçiligini ýokarlandyrýar. Dünýäniň dürli ýerlerindäki klinikalarda şunuň ýaly tejribäniň ulanylmagy, bu tehnologiýanyň netijeliliginiň ýokarydygyny subut etdi.
Häzirki döwürde adamyň bedeninde sütün öýjüklerinden dürli öýjükli ulgamyň emele gelýändigine hiç hili şübhe ýok. Häzirki zaman lukmançylygynda adamyň sütün öýjükleri bejeriş maksady bilen başga ýere geçirilýär. Meselem, bejeriş mahalynda gan aýlanyş ýagdaýyny dikeltmek üçin zerur çäreleri ýerine ýetirmek mümkinçiligi döreýär. Bu merkezdäki dikeldiş hirurgiýasynda dürli keselleri bejermekde ulanmak maksady bilen, mezenhimal sütün öýjükleriniň dürli görnüşleriniň şekilini döretmäge mümkinçilik berýär. Olaryň sanyny we hilini hem-de olary gerekli ýerine oturtmaga taýýarlamagy üpjün edýär.
Bu ýerde işleýän lukman hormatly Prezidentimiziň sowallaryna jogap bermek bilen, enjamlar, olary barlaghana şertlerinde ulanmagyň kadalary barada gürrüň berdi. Şeýlelikde, Germaniýada öndürilen "LAMINAR AÝIRFLOW CABIN" enjamy özünde gepofilter saklaýar we daşky gurşawdan gelen mikroblaryň täsirini peseldip, sütün öýjükleriň arassa ýagdaýyny saklamagyny üpjün edýär. Munuň özi sütün öýjüklerine düzümiň kadasyna laýyk getirmäge çenli bolan ukyplylygy we adam bedeniniň ýürek damarlary, beýni öýjügi, nerw sütünleri, öýken, bagyr, kentlewük we deri ýaly dürli böleginiň kadaly işini ýola goýýar.
Bu barlaghanada oturdylan Indoneziýanyň önümi bolan "Ecko" enjamy sütün öýjükleriniň kadaly ýaşamagy we saklanmagy bilen baglanyşykly ylmy barlaglarda giňden ulanylýar. Onuň maksatnamalaýyn üpjünçiligi sütün öýjüklerini saklamak, köpeltmek we ösdürmek üçin zerur bolan şertleri, ygtybarly goraglylygy ýola goýar. Ol CO2 ölçeglerinde degişli ýylylygy we çyglylygy üpjün edýär.
Öýjük terapiýasy sütün öýjükleriniň mümkinçiliklerine daýanyp, dürli ugurlarda ýöriteleşdirilen öýjüklere öwrülmäge we täzeden dikelmäge ukyplydyr. Sütün öýjükleriniň şunuň ýaly aýratynlyklary netijeçinde ol adam teniniň ähli ýerindäki zeper ýeten öýjükleri çalyşmak we täzeden dikeltmek wezipesini ýerine ýetirýär. Şeýle hem ol has ýiti keselleriň 80-den gowragyny bejermekde işjeň ulanylýar. Barlaghananyň sowadyjy enjamy sütün öýjükleri 86 dereje suwuklykda alty aýdan bir ýyla çenli bolan möhletde saklamaga mümkinçilik berýär.
Ýaponiýanyň "Olympus" inwertirlenen mikroskopy lukman hünämenleriň ygtyýarynda bolup, ol janly sütün öýjükleriniň köpelmegine hem-de ösmegine gözegçilik etmäge mümkinçilik berýär. Ol wideokamera bilen üpjün edilip, kompýuter ulgamyna birikdirilendir.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow dabara gatnaşýan germaniýaly professorlara ýüzlenip, olaryň sütün öýjüklerini barlamagyň geljegi bilen baglanyşykly pikirlerini diňledi. Şonda myhmanlaryň biri tejribeli kardiolog öz iş tejribesinde sütün öýjüklerini näsagyň infarkt keseliniň öňüsyrasyndaky ýagdaýynda ulanandygyny we bu usulyň oňat netije berendigini belledi.
Soňra döwlet Baştutanymyz merkeziň patomorfologik ylmy-anyklaýyş barlaghanasyna bardy.
Bu barlaghananyň esasy aýratynlyklarynyň biri-de, bu ýerde Wisto-- we sitomorfometriýa öýjükleriň ýadro gurnaýjylaryny ýüze çykarmak we adam bedeniniň aýry-aýry ýerleri boýunça barlag işleriniň geçirilýänligidir. Şeýle hem barlaghana immun ulgamynyň doly ýetmezçiligi bilen bagly ylmy barlaglary geçirmäge, bedeniň agzalarynyň we dokumalarynyň trasplantologiýasynda patomorfologiýa işini ýerine ýetirmäge mümkinçilik berýär. Gönüden-göni hormatly Prezidentimiziň tagallasy bilen alnan bu enjamda Türkmenistanda ösýän dermanlyk ösümlikleriň makro we mikrosopiki derejede bedeniň dürli agzalaryna edýän täsiri öwrenilýär.
Döwlet Baştutanymyz lukmandan barlaghanada ulanylýan täzeçil usullar we barlag serişdeleri barada aýdyp bermegini sorady. Merkeziň işgäri otagda oturdylan enjamlar toplumy barada aýtmak bilen, kliniki anyklaýyş we synag işlerini awtomatlaşdyryş enjamlaryny öndürmekde dünýäde öňdebaryjy hasaplanylýan Germaniýada "Leica" kompaniýasynyň "Aperio CS2" göçüriji ulgamyň iş tertibini görkezdi. Bu enjam gistologiýa şekillerini göçürmek we olary saklamak maksady bilen, keseli anyklamak hem-de surat görnüşinde bir bitewi maglumat binýadyna utgaşdyrmak üçin ýokary öndürijilkli we örän tiz hereket edýän gural hasaplanylýar.
Şeýle hem lukman bu ýerde oturdylan Daniýanyň "Dako" kompaniýasynyň enjamynyň artykmaçlyklary barada gürrüň berdi. Bellenilişi ýaly, bu enjam immunogistohimiýa anyklamasy üçin niýetlenip, oňa işläp taýýarlaýjy, reňkleýji gurallar girizilendir. Olaryň kömegi bilen islendik dokumalarda antigenler we beýleki serişdeler anyklanýar, şeýle hem käbir doly anyklamasy kyn bolan keselleriň sebäpleri kesgitlenýär we anyklanýar. Bu bolsa ejir çekýän adamlara patogenetiki taýdan bejergi geçirmäge mümkinçilik berýär.
Soňra milli Liderimiz biohimiýa we gemotologiýa ylmy-anyklaýyş barlaghananyň innowasiýa enjamynyň, şol sanda barlaghana enjamynyň işleýiş häsiýetleri bilen tanyşýar, bu lukmançylyk enjamy gysga wagtyň içinde allergiýa keselleriniň sebäbini anyklamaga mümkinçilik berýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow anyklaýyş enjamynyň işleýiş aýratynlyklary hem-de onuň şeýle enjamlar bilen deňeşdirilende artykmaçlyklary bilen gyzyklandy. Hünärmegniň gürrüň berşi ýaly, "Phadia 250" enjamy häzirki wagtda awtomatlaşdyrylyş, hil we hyzmat ediş möçberleri allergiýa häsiýetli we autoimmun keselleri gysga wagtyň içinde aňrybaş derejede anyklamak boýunça iň häzirki zaman abzalydyr. Ol bir wagtyň özünde 50 nusgany kabul etmäge hem-de allergiýa görnüşli keselleriň 700-den gowrak görnüşini ýüze çykarmaga ukyplydyr.
Şeýle hem döwlet Baştutanymyza iň täze biohimiýa seljeriş enjamy görkezildi, ol biohimiýa barlaglaryň ähli görnüşlerini ýerine ýetirmäge we lipid, uglewod, belok we mineral çalyşmalaryň önümlerini kesgitlemäge ukyplydyr. Bu enjamyň kömegi bilen ýokanç keselleriň döremeginiň sebäbini ýüze çykaryp bolar.
Beýleki enjamlaryň hatarynda barlaghanada "Centaur" awtomatlaşdyrylan immunoferment anyklaýjy abzal hem bar. Onuň kömegi bilen ähli garmonlary, onkomarkerleri, kardiomarkerleri ganazlyk alamatlaryny ýüze çykaryp hem-de gysga wagtda delilli netijeleri alyp bolar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow lukmançylyk tehnikalarynyň yzygierli täzelenendigini we her gün diýen ýaly olaryň has kämil görnüşleriniň peýda bolýandygyny belledi. Hünärmenlerimiziň öňdebaryjy tehnologiýalary özleşdirmegi üçin olarda ýokary pikirlenmek ukybyny ösdürmek maksady bilen okuw maslahatlaryny yzygiderli guramak zerurdyr. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutatynymz dabara gatnaşýan "Simens" kompaniýsaynyň ýolbaşçysyna ýüzlenip, bu ulgam boýunça netijeli hyzmatdaşlygy ýola goýmak, kompaniýanyň toplan tejribelerini türkmen lukmalarynyň öwrenmegi boýunça okuw sapaklaryna nemes hünärmenleriniň çekilmeginiň möhümdigini belledi.
Halkara okuw-ylmy merkeziniň Ylmy -barlag bölüminiň düzüminde molekulýar-genetik, situ-genetik, mikrobiologiýa barlaghanasy, şeýle hem metalbolizmi öwrenmek boýunça barlaghana we başgalar bar.
Seljeriş bölümi merkeziň möhüm bölümleriniň biridir. Onuň işi saglygy goraýşyň ösüşini, döwrebaplaşdyrylmagyny we dolandyryşyny ylmy-amaly usulda üpjün etmäge, ykdysady binýadyny döretmäge, Türkmenistanyň döwalet elektron saglygy goraýyş ulgamynyň ylmy taýdan esaslandyrylan dolandyryşyny üpjün etmäge, derman serişdelerine Döwlet sanawyny girizmäge we lukmançylyk tehnikalaryna, lukmançylyk ähmiýetli beýleki enjamlaryna Döwlet sanawyny girizmäge gönükdirilendir.
Soňra milli Liderimiz Okuw merkeziniň endeskopiýa we robotlaşdyrylan hirurgiýasynyň mümkinçilikleri bilen tanyşýar. Bu ýerde boks –türenleşik enjamy we hirurglaryň dürli amallary ýerine ýetirmegi üçin okuw geçilýän türgenleşik-simulýator enjamy bar, şunda bu tälimleri hünärmenler weterinariýa barlaghanasynda işe girişmezden ozal haýwanlar bilen geçirilýän synaglar arkaly özleşdirýärler.
Hünärmen döwlet Baştutanymyza bu häzirki zaman enjamyny işledip görmek bilen onuň tehniki aýratynlyklary barada gürrüň berdi. Norwegiýanyň "SimSurgery" kompaniýasynyň önümi dünýäde iň kämil simulýatorlaryň biri bolup, ýaňy işe başlan, şeýle hem tejribeli endohirurglaryň hünär derejesini ýokarlandyrmak üçin peýdalanylýar. Bu enjamda maşklar ýerine ýetirilende içki agzalaryň we dokumalaryň hakyky ýagdaýy görkezilýär we näsaz hereketler ýüze çykanda, olaryň ýaramaz netijeleri (gan akmak, ýolunmak we ş.m.) ýaly netijeler görkezilýär. Maksatnamalaýyn şekiller dürli çylşyrymlyklary we köp basgançakly maşklary sazlamaga mümkinçilik berýär.
ABŞ-nyň "Helskea" kompaniýasynyň LapVR wirtual simulýatory endohirurgiýa gurallaryndan başarnykly peýdalanmagy öwrenmek, binýatlaýyn utgaşdyrmany, iş ýüzündäki tälimleri we endohirurgiýa amallary ýerine ýetirmek zenan keselleriniň hirurgiýasynda degerli tälimleri almaga niýetlenendir.
Bu enjamyň kömegi bilen hiç hili gan görkezmezden operasiýalary geçirmegi içgin özleşdirip bolar, mysal üçin, körçegäni aýyrmakda, enjamyň ekranynda görkezilişi ýaly göbek ingisi ýa-da öthaltasy bejerilende ulanylýar.
Şweýsariýada öndürilen Wirtamed guraly bolsa beden agzalarynda ownuk gan çykarmasyz amallary ýerine ýetirmäge niýetlenendir. Onuň kömegi bilen bogunlary birleşdirijileri dikeltmek hem-de ýüze çykýan beýleki beden näsazlyklaryny aradan aýryp bolar. Soňra bu usulyň ýerine ýteirilişi görkezildi. Myhmanlar monitoryň kömegi bilen lukmanyň ähli hereketlerine syn edip bildiler.
Şeýle hem üç derejeli endohirurgiýa we robotohirurgiýa ukyplaryny ele almak üçin iň täze enjam bar. "Da Vinsi" roboty örän çylşyrymly mikroskopiýa amallaryny ýerine ýetirmäge mümkinçilik berýär. Ähli keselleýiş ýagdaýlarynyň hakykata örän ýakyn görnüşde suratlandyrylmagy okatmagyň ýokary netijeliligini üpjün edýär, ýörite kompýuter maksatnamalary bolsa hünärmenleriň ösüş derejesine we ussatlygyna baha bermäge mümkinçilik döredýär.
Bu okuw merkezi kliniki okuw türgenleşik merkezi we wiwarium bilen bilelikde köpugurly simulýasiýa toplumynyň düzümine girýär.
Kliniki merkeziň okuw esbaplary näsaglaryň hakyky ýagdaýyny suratlandyrýan türgenleşik garantgylaryndan ybaratdyr we elektron okuw maksatnamalary bilen üpjün edilen dolandyryş enjamly simulýatorlardyr. Bu okuw usulyýeti soňky ýyl talyplar we ýaş hünärmenler üçin niýetlenendir we onuň maksady ýaşlarda ýüze çykyp biljek dürli ýagdaýlary meýilleşdirmegiň esasynda kliniki pikirlenmäniň tärlerini iş ýüzünde kemala getirmekdir. Bu ýerde ornaşdyrylan enjamlaryň Orta Aziýa ýurtlarynyň arasynda ilkinji gezek Aşgabatda ornaşdyrylandygyny bellemeli.
Bu, mysal üçin, öýünde heläkçilige uçran adama gaýragoýulmasyz kömege gelýän gulluklar tarapyndan ýardam berilmegi, awtoulag çaknyşygyny mysaly meýilleşdirmek we tiz kömek bermekdir. Doly abzallaşdyrylan tiz kömek ulagy we okuw garantgysy şikest ýetmegiň bolup biljek dürli ýagdaýlaryny meýilleşdirmäge hem-de tälim alýanlara näsaglar hassahana äkidilen ýagdaýynda mümkin bolan gaýralmalary öwrenmäge mümkinçilik berýär.
"Learning Spase" lukmançylyk simulýasiýa merkeziniň dolandyryş ulgamynyň kömegi arkaly ("Okadylýan giňişlik") simulýatordaky hereketler gözegçilige alnyp, ýazgy edilip ýa-da netijeleri jemlenen wagtynda ara alnyp maslahatlaşylyp biliner.
Şeýle simulýatorlaryň kömegi bilen, lukmanlaryň we şepagat uýalarynyň şikes alanlara ýa-da ýürek kesellilere gaýragoýulmasyz lukmançylyk kömegi berlende ýerine ýetirmeli işleriniň yzygiderliligi we iş endikleri özleşdirilýär. Okuw-türgenleşik merkezinde tiz kömek otagy, kompýuter tomografiýa otagy, koronar angiografiýa otagy, ultrases barlagy otagy, döwrebap maneken-simulýatorlary bolan, anesteziolog lukmanlarynyň we operasion şepagat uýalarynyň gatnaşmagynda jikme-jik amaly okuwlary geçmek üçin operasion otagy bar. Bu operasion enjamlarda ähli ýagdaýlary, dem alyş ýollarynyň geçirijiliginiň bozulmalaryndan başlap, anesteziologiýadaky çylşyrymly ýagdaýlara, meselem, howply gipertermiýa çenli modelirlemek mümkin.
Reanimasiýa bölüminde ululara we çagalara, şol sanda bäbeklere bejerginiň güýçli depginde geçirilýän ýagdaýlaryny modelirlemek bolýar. Çaga dogruş otaglarynda dogrum barada, dogrum wagtynda ýüze çykýan adatdan daşary ýagdaýlar boýunça amaly okuwlar geçilýär. Şeýle hem wideoendoskopiýa otagy, meseleleri türgenleşdiriji otag diýlip atlandyrylýan otag, derman serişdeleriniň taýýarlanylýan otagy bar. Ýol berilmeli däl ýalňyşlyklaryň 30-göterimi derman serişdeleriň mukdarynyň we taýýarlanyşynyň, goýberilişiniň nädogrulygy bilen baglanyşykly ýüze çykýar. Şepagat uýalary üçin amaly okuwlar şeýle ýalňyşlyklaryň sanynyň azalmagyna niýetlenendir.
Şepagat uýalaryň işini kämilleşdirmek üçin, näsaglara gözegçilik etmek hem-de olar bilen gürleşmegiň düzgünlerini özleşdirmek üçin, aýratyn ideg talap edýän ululara we çagalara meňzedilip ýasalan "näsaglar"- trenažerlar ýöriteleşdirilipdir.
Hassahana otagy lukmanlar we şepagat uýalary üçin agyr görnüşli ýagdaýlar, näsaglaryň bejergisiniň alnyp barlyşyny we dürli-dürli hünärleriň arasyndaky iş ýörelgelerini kämilleşdirmek üçin niýetlenipdir. Süňk mulýažlarynyň we artroskopiýa otagy, ortoped lukmanlara hakyky hirurgiki enjamlary ulanyp sapak geçmäge mümkinçilik berýär.
Okuw-ambulatoriýa bölüminde lukmanlaryň iş endikleriniň kämilleşmegi üçin amaly sapaklar guralýar. Türgenleşik merkezinde iň çylşyrymly türgenleşdirijiniň biri hem stomatologiki türgenleşdirijidir. Ol bejergi mahalynda ýüze çykyp biljek dürli ýagdaýlar bilen, ýagny agyra çydamsyzlyk, üsgülewük, ýürek bulanma, ýürek urşunyň kadasynyň bozulmagy ýaly ýagdaýlar bilen modelirlenipdir. Türgenleşdiriji dürli ýagdaýda nädogry hereketi görkezip biler. Onda dogry netijä gelmek öwrenýänleriň näsag bilen iş endikleriniň kämilleşmegine, hakyky iş ýagdaýynda tejribesini artdyrmaga kömek eder.
Mundan başga-da merkezde urologiýa we GBB (gulak, burun bokurdak) türgenleşdirijileri gurnalypdyr. Çekge süňküni deşmegiň we burun boşluklarynyň çäginde endoskopiki hirurgik amalllaryň taktil ikitaraplaýyn aragatnaşykly modelirlenilmegi öwrenýän operasion çägiň anatomiki gurluşyny we dokumalaryny duýmaga mümkinçilik berýär. Şeýle hem endoskopiki sinus hirurgiýa türgenleşdirijisinde hem meşgullanma göz öňünde tutulypdyr.
Oftalmolog lukmanlara göni we göni däl oftalmoskopiýa üçin, şeýle hem döwrebap türgenleşdirijini ulanmak bilen witroretinal hirurgiýadan okuwlar geçilýär.
Robotlaşdyrylan hirurgiýanyň türgenleşdiriş otagynda dünýä-de deňi bolmadyk hem-de dürli okuw gurluşlary bIlen üpjün edilen "Da Winçi" atly robotlaşdyrylan hirurgiki ulgam gurnalypdyr. Robot iki bölekden durýar. Birinji bölek dolandyryjy üçin, ikinji bölek – dört elli awtomat- hirurgyň işini ýerine ýetirýär. Robotyň elleriniň biri operasiýa edilýän ýeri görkezýän wideokamerany saklaýar, beýleki iki eli hakyky alynan wagtda hirurgyň amala aşyrýan işini ýerine ýetirýär, dördünji el bolsa hirurgyň kömekçisiniň etmeli işini ýerine ýetirýär. Hirurg-lukman operasiýa edilýän ýeri 3-D görnüşde birnäçe esse ulaldyp görmäge mümkinçilik berýän dolandyryjynyň başyna geçip oturýar we enjamlara erk etmek üçin niýetlenen ýörüte abzallary peýdalanyp işleýär.
Döwlet Baştutanymyz binanyň multimediýa zalyna baryp gördi. Milli Liderimiz telelukmançylygyň mümkinçiliklerini ulanmaga şert döredýän enjamlaryň artykmaçlyklary bilen tanyşdy.
Bu ýerde işleýän hünärmene operasiýa zalynyň gollanmasynyň multimediýa zaly bilen baglanyşdyrylmagy merkezde okuw geçýänlere hirurgiýa maksatnamasynyň aýratynlyklaryny öwpenmäge, weterinar barlaghanada hirurgiýa işlerini ýerine ýetirmäge mümkinçilik berýär. Mundan başga-da, ýaş lukmanlaryň hirurgiýa taýýarlygy bilen bir hatarda, "Learning Space" ulgamynyň kömegi bilen Kliniki simulýator merkezinde ýerine ýetirilýän şeýle okuw sapaklaryny we beýleki bäsleşikleri guramaga mümkinçilik berýär.
Bu ýerde şeýle hem teleköpri arkaly ýokary okuw mekdepleriniň arasynda okuw derslerini guramak we beýleki çäreleri geçirmek üçin mümkinçilikler bar.
Bu ýerde myhmanlara munuň nähili bolup geçýändigi görkezildi: teleköpri Okuw-ylmy merkezini paýtagtymyzyň halkara lukmançylyk merkezleriniň ikisi bilen birikdirip, olaryň arasynda "häzirki wagt" ("on—laýn") tertibinde göni gürrüňdeşligi görkezmek üçin giňişlik döredildi.
Döwlet Baştutanymyz multimediýa zalyň işi bilen tanşyp, okuw derslerini geçmegiň barşynda daşary ýurt ylmy we kliniki merkezleri bilen geljekde okuw maslahatlaryny, geňeşmeleri, tejribe alyşmalary geçmek üçin göni wideoaragatnaşygy peýdalanmak mümkinçiligine ünsi çekip, hormatly Prezidentimiz bu babatda degişli ýolbaşçylara birnäçe tabşyryklary berdi.
Şeýle hem milli Liderimiz "Türkmen Älem52oE" milli emeli hemramyzyň älem giňişligine çykarylmagy bilen halkara derejesinde geçirilýän teleköprüleriň guralmagyna giň mümkinçilikleriň açylandygyny belläp, şu ýerde milli emeli hemra arkaly häzirki zaman telearagatnaşyk tehnologiýalaryň üsti bilen tejribe sapaklaryny, ylmy alyşmalary ýola goýmak boýunça ýörite maksatnamanyň işlenip taýýarlanylmalydygyny tabşyrdy.
Milli Liderimiz ýene-de nemes hünärmenlerine ýüzlenmek bilen, hemra aragatnaşygyny ulanmak arkaly bilelikdäki ylmy barlaglary ýola goýmagyň, möhüm taslamalary durmuşa geçirmegiň zerurdygyny belläp, teleköprüniň üsti bilen ylmy we maglumatlar alyşmagyň ähmiýetini nygtady.
Bu ýerde şeýle hem interaktiw ekrany peýdalanmak bilen täze okadyş tehnologiýasy görkezildi: 3D ölçeginde köp esse ulaldylan dokumalaryň ýa-da beden agzalarynyň şekillerini "işläp" olaryň ýagdaýyny öwrenmek mümkindir.
Hünärmen bu ýerde dünýäniň öňdebaryjy önüm öndürijleriniň enjamlarynyň ornaşdyrylandygyny, olaryň Orta Aziýada ýeke-täkdigini aýdyp, döredilen mümkinçilikler üçin hormatly Prezidentimize saglygy goraýyş ulgamynyň işgärleriniň adyndan hoşallyk bildirdi.
Milli Liderimiz dabara gatnaşyjylary häzirki zaman enjamlary we kämil tehnologiýalar bilen üpjün edilen okuw-ylmy merkeziniň açylyş dabarasy bilen ýene bir ýola gutlady hem-de olara işlerinde üstünlik arzuw etdi. Merkeziň işgärleri hormatly Prezidentimize saglygy goraýyş ulgamynyň we lukmançylyk ylmynyň ösdürilmegi bilen baglanyşykly meselelere yzygiderli üns berýändigi üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirdiler hem-de milli Liderimize berk jan saglyk, uzak ömür, mähriban Watanymyzyň we halkymyzyň abadançylygynyň bähbidine alyp barýan işlerinde uly üstünlikler arzuw etdiler.
Soňra hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow awtoulagda ýurdumyzyň saglygy goraýyş we derman senagaty pudagynyň ösdürilmeginde möhüm ähmiýeti bolan Halkara kardiologiýa merkeziniň açylyş dabarasynyň geçýän ýerine tarap ugrady.
Bu ýerde köp sanly dabara gatnaşyjylar döwlet Baştutanymyzy uly ruhubelentlik bilen garşyladylar. Milli Liderimize ajaýyp gül desseleri gowşuryldy.
Merkeziň öňündäki meýdançada ýurdumyzyň sungat ussatlarynyň çykyşlary ýaýbaňlandyryldy. Belli aýdymçylaryň we tans toparlarynyň belent ruha beslenen çykyşlary bu ýerde geçirilýän dabara özboluşly öwüşgin çaýdy.
Milli Liderimiz dabara gatnaşyjylaryň şowhunly el çarpyşmalary astynda merkeziň toý bagyny kesdi. Şunlukda ýurdumyzyň saglygy goraýyş düzüminde ýene-de bir ähmiýetli desga açyldy.
Halkara kardiologiýa merkezi bilen tanyşdygyň barşynda hormatly Prezidentimiziň ýanynda Germaniýadan gelen belli kardiolog lukmanlar ýanynda boldy. Döwlet Baştutanymyz olar bilen bu merkeziň enjamlaşdyrylyşy, onuň häsiýetli aýratynlyklary boýunça pikir alyşdy.
Halkara kardiologiýa merkezi täze gurlan iki sany döwrebap binadan ybaratdyr. Olar ýörite gurlan geçelge arkaly baglanyşýar. Şeýle hem Kardiologiýa merkezi lukmançylyk ylmynyň iň täze gazananlary we iň häzirki zaman tehnikalar bilen üpjün edilip, ol ýokary dünýä ülňülerine laýyk gelýär. Merkez 141 näsag üçin niýetlenip, bu ýerde olara ýokary derejedäki lukmançylyk hyzmatlary amala aşyrylýar.
Merkeziň maslahat beriş-anyklaýyş bölüminde ýokary hünär derejesi bolan kardiolog, kardiohirurg, reanimatolog, terapewt, newropotolog, ginekolog we beýleki ugurlara degişli lukmanlar kabul edýärler. Şeýle hem merkezde keseli anyklamak ulgamynda ulanylýan usullaryň we enjamlaryň ägirt köp görnüşi işjeň ulanylýar.
Döwlet Baştutanymyz merkez bilen tanyşlygyň barşynda ehokardiografiýa barlag otagyna barýar. Milli Liderimiz gyzylödegiň üstünden ehokardiografiýa barlagyny amala aşyrmak , ýürek-damar kesellerini stress usuly arkaly anyklamak üçin oturdylan ejamlaryň mümkinçilikleri bilen tanyşýar.
Bu ýerde işleýän lukman döwrebap enjamyň artykmaçlygy barada aýdyp, bu ýerde oturdylan enjamlaryň Orta Aziýanyň ýurtlary boýunça diňe Aşgabatda bardygyny uly buýsanç bilen belledi hem-de netijeli işlemek ugrunda döredilen aňrybaş mümkinçilikler üçin hormatly Prezidentimize tüýs ýürekden alkyş sözlerini aýtdy.
Şöhle anyklaýyş we angeokardiografiýa bölümi kardiologiýa anyklaýyş ulgamynda täze ölçegleri emele getirýär. Meselem, häzirki zaman "Simens" nemes kompaniýasynyň "Somatom Delfinition" kompýuter tomografi bir öwrümde 128 kesimi bolan şekili ýerine ýetirip bilýär. Şeýle hem bu bölümde rentgenologiýa tehnikasynda iň häzirki zaman enjam bolan köpugurly "Luminos Fuston" sanly gurnama ulanylýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow koronar gan aýlanyşyň we damar ulgamynyň irki döwürdäki näsazlygyny ýüze çykarmaga we ony täzeçil usullar bilen bejermäge niýetlenen angiografiýa Otagyna bardy. Mili Liderimiz bu ýerde otagda oturdylan Germaniýanyň enjamlary bilen tanyşdy. Bu enjamlar diňe bir keselleri anyklamaga däl, eýsem olary öz wagtynda kateter ulanmak ýoly bilen aradan aýyrmaga mümkinçilik berýär. Bölümde kardiologiýa ulgamy býounça dünýäniň iň soňky gazananlary ornaşdyrylypdyr. Şeýle hem bu ýerde ýakyn döwürlerde mümkin bolmadyk hasap edilýän öňdebaryjy usullar ulanylýar. Olar 15 mikron ölçegi bolan damarlara optiki kogerent tomografiýasyny ulanmak arkaly ýüregiň damaryndaky gan aýlanyşynyň ölçegini amala aşyrýar.
Şeýle hem bu ýerde uly geljegi bolan böwrek deňerwasiýasy bejeriş usuly ulanylýar. Ol agyr arterial keseli bolan näsaglarda arteriar gan basyşyny peseltmäge mümkinçilik berýär. Häzirki döwürde Ýewropanyň öňdebaryjy klinikalarynda ornaşydyrylýan bu usul howpsuzdyr –em-de netijelidir. Ol gapdal arterialara kateter oturtmak arkaly we ultrasesiň kömegi bilen böwrek nerwlerine täsir edýär. Ol gan basyşyň ýokarlanmagyny kadalaşdyrýar. Bu çäräniň dowamlylygy 60-80 minuda barabardyr.
Ýene bir angiografiki enjam damar ulgamyna diagnostik barlaglardan başga-da ýüregiň hereketini we onuň geçirijiligini anyklamak üçin niýetlenendir. Bu enjam ýürek ulgamyna elektrofihiologik barlaglary geçirmäge mümkinçilik berýär. ABŞ-nyň "CARTO" nawegasiýa ulgamy ýüregiň elektoişjeňligi baradaky wajyp maglumaty almaga hem-de elektrokardiostimulýator gurnama arkaly bejeriş geçirmäge mümkinçilik berýär.
Bölümiň oýlanyşykly enjamlaşdyrylmagy tutuş merkezde bolşy ýaly, bejerişe bolan toplumlaýyn çemeleşmeleri özünde jemleýär diýip bellemek bilen, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow desganyň buýrujysynyň, onuň potratçysy boaln Türkiýäniň "Gap Inşaat" kosmpaniýasynyň we enjamlary getirýän Germaniýanyň "Hospital Internasional" kompaniýasynyň işine kanagatlanma bildirdi.
Ýökary tehnologiýaly çylşyrymly operasiýalary az töwekgelçilikde geçirmäge mümkinçilik berýän we häzirki zaman lukmançylyk hyzmatlaryny ýerine ýetirýän enjamlaryň tapawutly tarapy barada aýtmak bilen, döwlet Baştutanymyz olaryň merkeziň beýleki bölümlerindäki koronar hirurgiýadan we beýleki hirurgiýa kesellerinden tapawutlydygyny belledi. Näsaglar bu ýerde toplumlaýyn bejergini alyp bilýärler. Ol bolsa gyssagly hem-de anyklaýyş çärelerini geçirmäge, netijeli bejerişi amala aşyrmaga we lukmanlaryň, şepagat uýalarynyň we enjamlaryň gije-gündizleýin gözegçiligi astynda dikeldiş işleriniň netijeli bolmagyna ýardam berýär.
Soňra döwlet Baştutanymyz merkeziň operasiýa we gan-damar kesellerini intensiw bejermek boýunça dikeldiş otagyna bardy.
Bu ýerde işleýän lukman döwlet Baştutanymyza merkeziň operasiýa bölüminiň dünýäniň öňdebaryjy kardioklinikalarynyň derejesindäki tehnologiýalara, usullara we mümkinçiliklere eýe bolan üç sany operasiýa zalynyň bardygy barada aýtdy. Bu toplumda "OCTOPUS" (Medtronik, ABŞ) toplumynyň kämil enjamlary, emeli gan aýlanyşy üpjün edýän enjam, gözegçiligiň häzirki zaman köpugurly ulgamy, zerur ýagdaýlary anyklamaga niýetlenen Germaniýanyň önümi bolan ultra şöhle anyklaýyş enjamy bar. Bu ýerde oturdylan enjamlar diňe bir Orta Aziýada däl, eýsem tutuş dünýäde iň häzirki zaman görnüşleridir.
Lukmanyň aýdyşy ýaly, anesteziologýa we intensiw terapiýa bölümi Germaniýanyň öňdebaryjy "Dragär", "Siýemens" we "Fresenius" ýaly kompaniýalarynyň häzirki zaman enjamlary bilen üpjün edildi. Bu ýerde barlag geçirmek, onuň netijelerini dessine almak we täze işläp taýýarlamalaryň maksatnamalaýyn üpjünçiligi boýunça zerur maglumatlary almak hem-de olary bellemek üçin zerur şertleri üpjün edýän häzirki zaman ulgamy oturdylypdyr. Onuň kömegi bilen näsagyň ýagdaýyna, operasiýa mahaly onuň beden agzalarynyň işleýşine gözegçiligi amala aşyrýar.
Merkeziň düzüminde Ýewropanyň öňdebaryjy önüm öndürijileriniň ("Simens", "Roche", "Sysmex") häzirkizaman awtomatik analizatorlarybolan kliniki – anyklaýyş barlaghanasy bar. Bu ýerde gematologiýa barlaglary, biohimiýa, immuniologiýa barlaglary alnyp barylýar. Şeýle hem gipertonik keselleri anyklamak üçin immuniologik görnüşiň sanawy örän giň. Bu ýerde ýiti koronar sindromyny, çişleri we düwnük keselini anyklaýan enjamlar bar. Olar bagryň irki döwürdäki firozyny ýüze çykarmkk üçin baglanyşdyryjy öýjügiň ösüş ýagdaýyny kesgitleýär.
Mundan başga-da merkezde fiziotperapewtik bölüm işleýär. Onda elektroterapiýa, magnitoterapiýa, gidroterapiýa, şöhle bilen bejeriş, lazer terapiýasy we beýleki hyzmatlar hödürlenýär. Bölümde fitobar bolup, onda dermanlyk ösümliklerden taýýarlanan çaýlaryň, beýleki içgileriň dürli görnüşleri bar.
Soňra milli Liderimiz iki binany baglanyşdyrýan dälizden geçip, merkeziň durky täzelenen binasyna bardy. Bu ýerde köp ýyllardan bäri zähmet çekýän halypa lukmanlar milli Liderimizi garşyladylar. Hormatly Prezidentimiz özüniň lukman bolup işlän döwürlerinde bile işleşmek miýesser eden lukmanlary bilen görşüp, olaryň hal-ahwallary, işleri bilen içgin gyzyklandylar. Halypa lukmanlar soňky ýyllarda ýurdumyzyň saglygy goraýyş ulgamynyň sazlaşykly ösüş ýoluna düşendigini, näsaglara edilýän hyzmatyň hil taýdan täze derejä çykandygyny buýsanç b.ilen belläp, munuň üçin döwlet Baştutanymyza alkyş sözlerini aýtdylar. Milli Liderimiz olara işlerinde üstünlik arzuy etdi.
Soňra hormatly Prezidentimiz merkeziň hormatly myhmanlar üçin niýetlenen Kitabynda ýadygärlik ýazgy galdyrdy.
Soňra hormatly Prezidentimiz bu ýerden täze açylýan desganyň, Enäniň we çaganyň saglygyny goraýan ylmy-kliniki merkeziň açylyş dabarasynyň guralýan ýerine tarap ugrady.
Täze merkeziň açylyşy mynasybetli guralan dabara gatnaşyjylar milli liderimizi uly ruhubelentlik bilen garşyladylar. Milli lybasaky gyzlar horoimatlyPrehzidentimize ajaýyp gül desselerini gowşurdylar. Enäniň we çaganyň saglygyny goraýyş ylmy-kliniki merkeziň ýanyndaky meýdançada medeniýet we sungat ussatlarynyň aýdym-sazly çyky şlary ýaýbaňlandyryldy.
Soňra döwlet Baştutanymyz dabara gatnaşyjylaryň şowhunly el çarpyşmalary astynda täze merkeziň toý bagyny kesýär. Hormatly Prezidentimiz Enäniň we çaganyň saglygyny goraýyş ylmy-kliniki merkez bilen tanyşyp başlaýar. 7-nji gatdan ybarat bolan bu merkez 670 orunlyk bolup, onuň 28 bölümi bar. Bu iri lukmançylyk edarasy enelere we çagalara ýöriteleşdirilen ýokary derejeli lukmançylyk kömegini bermek üçin niýetlenen birnäçe bölümlerden ybaratdyr. Olaryň hatarynda kabul ediş bölümi, barlaghana ylmy-kliniki bölümi, anyklaýyş-maslahat beriş bölümi, ýatymlaýyn anyklaýyş bölümi, çagalaryň ösüşi we irki dikeldiş, fiziobejeriş we bejeriş bedenterbiýe, çagalaryň gemotologiýa ylmy-kliniki, çaga iç keselleri ylmy-kliniki we başga-da birnäçe bölümler bar.
Soňra milli Liderimiz bu ýerde ýerleşýän operasiýa toplumynyň enjamlaşdyrylyşy bilen tanyşdy. Lukman bölümiň enjamlaşdyrylyşy barada aýdyp, bu ýerde dünýäniň iň kämil enjamlary bilen üpjün edilipdir.
Bu ýerde endeskop arkaly operasiýa geçirmäge niýetlenen "Karl stors" kompaniýasynyň laporaskop enjamynyň aýratynlygy barada gürrüň berdi. Ol näsaglarda uly kesim etmän endaskop arkaly operasiýa geçirmäge mümkinçiilik berýär. Bu bolsa çagalarda operasiýadan soňky agyrynyň bolmazlygyny, olaryň tiz sagalmagyny üpjün edýär.
Şeýle hem bölümde Germaniýanyň Maguet kompaniýasynyň altyn ölçegine laýyk gelýän operasiýa stoly oturdylypdyr. Bu operasiýa stoly hirurg lukmanyň çagalarda dürli operasiýalary geçirmegi üçin ähli amatlyklary özünde jemleýär. Onuň ýumşak, ýöriteleşdirilen köp gatlakly düşegi, elektro we mehaniki usul arkaly dolandyrylmagy operasiýa edilýän näsag üçin has-da oňaýlydyr.


c: text/html

text:
Ýekşenbe güni Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad Britaniýanyň “Sunday Times” gazetine beren interwýusynda Britaniýany oppozision söweşijilere ýardam bermekde tankytlady.
Telewideniýe üçin alnan bu wideo-interwýusynda Başar al-Assad Britaniýanyň Siriýadaky meselelere goşulyşmagyny “türkana” we “howaýy zat” diýip atlandyrdy. Käbir beýleki daşary döwletler bilen bir hatarda Britaniýa hem Siriýanyň oppozisiýasyny ýakyndan goldap gelýär.
Ol Siriýanyň geljekki hökümetiniň işine Başar al-Assadyň gatnaşdyrylmaly däldigi barada oppozisiýanyň tutýan pozisiýasyny-da goldaýar. Britaniýa Siriýadaky oppozision söweşijilere ýarag berilmegini gadagan edýän gadagançylygyň ýatyrylmagynyň-da tarapyny tutýar.
Prezident Assad öz interwýusynda Britaniýanyň bular ýaly hereketleri Siriýadaky söweşleriň bes edilmegine ýardam eder diýip garaşmaklygyň akmaklyk boljakdygyny aýtdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Haçan-da iki gazak ilkinji gezek duşuşanda, birek-biregi içginden tanamak üçin olaryň biri-birine iki soragy bermegi ýeterlik. Birinjiden: garşyňdaky adamynyň ýurduň haýsy künjeginden gelendigini anyklamak; ikinjiden: täze tanşyň haýsy tirä degişlidigini bilmek.
Bu soraglaryň jogaplaryna görä-de, adamyň gelip çykyşyny, taryhyny we ygraryny kesgitlese bolýar. Bu gadymy tire-taýpa bölünişiginiň galyndysy häzirki günlerde hem döwrebap Gazagystanda saklanyp galypdyr.
Gazaklaryň “taýpadaş” diýen sözünden gelip çykan “Rulas.kz” websahypasynyň gurluşy edil beýleki sosial ulgamlaryňky ýaly. Onda, beýleki websahypalarda bolşy ýaly, döwrebap suratlar ýerleşdirilip, ýaş agzalaryň öz baş sahypalary hem ýagty suratlar bilen bezelen.
Ýöne şeýle sosial ulgamlara registrasiýa edilende, soralýan, adatça, adamyň ady, email adresi we açar sözi ýaly sowallardan başga-da, Gazagystanyň “Rulas” websahypasy sosial ulgama agza bolmak isleýänlerden özleriniň “Žüzüni” ýa-da tire-taýpasyny, ýa bolmasa-da websahypadaky onlarça tire-taýpa sanawynyň arasyndan birini saýlap almagy soraýar.
Bu ulgama agza bolanlaryň ilkinjileriniň biri ýaş gazak aktýory Magžan Turysowdyr. Turysow ýylgyryp, ulanyjylaryny başdan tire-taýpasyna görä bölýän we gurnaýan websahypa degişli bolmak “gyzykly” diýýär. Ýöne ol käbir çekinýän zatlarynyň bardygyny hem aýdýar.
“Žüze, ýagny taýpa böleniň ýüzüne köz degsin”
“Bizde “Žüze, ýagny taýpa böleniň ýüzüne köz degsin” diýen bir nakyl bar. Şeýlelikde, käwagtlar men şübhelenmän hem duramok. Belkem, bu käbir adamlar üçin peýdaly bolar. Men bu websaýtda ýakynda hasaba durdum we şu wagta çenli haýsydyr bir netijesini görmedim. Men käbir tanyşlarymy görmek umydy bilen websahypada hasaba durdum, ýöne olary [websahypada] görmedim” diýip, Turysow gürrüň berýär.
Gazagystanda tire-taýpa gurluşy mongol imperiýasy döwründen galypdyr. Rowaýata görä, Çingiz hanyň öz eýelik edýän territoriýasyny üçe bölüp, ol ýurtlary her ogluna paýlap berip, agzalýan bölünişigiň binýadyny goýandygy aýdylýar. Şeýlelikde häzirki wagtda-da gazak jemgyýetiniň durumyny kesgitleýän Uly, Orta we Kiçi žüzler, ýagny ordalar döredilipdir.
Olaryň adyna garamazdan, üç orda ululygy we kuwwaty boýunça aýratyn bir bölünişige eýe däl. Ýöne olaryň öz agzalarynyň arasynda aýratynlyklary bar diýlip hasaplanylýar.
Kiçi žüz gazaklary urşujy hökmünde tanalýarlar. Orta žüzleriň agzalary bolsa, tersine, ýurduň intellektual we döredijilik synpyny emele getirýärler. Gazak prezidenti Nursultan Nazarbaýew bolsa, belkem, Uly žüzüň iň tanalýan wekilidir. Ol ýokary dolandyryjylyk ukyby we regionyň dürli tire-taýpalaryny ýeke-täk ýurda birikdirmekdäki taryhy başarnygy bilen belli hasaplanýar.
Sowet döwri Kreml Gazagystanyň hökümetinde hemişe tire-taýpalaryň arasyndaky deňagramlylygy saklamaga synanyşypdy. Ýöne SSSR-iň dargamagy bilen Nazarbaýewiň öz daş-töweregini Uly žüz taýpasynyň agzalary bilen gurşap alandygy aýdylýar.
Ýagdaýy has-da erbetleşdirýär
Tankytçylaryň aýtmagyna görä, bu tireparazlyk ylaýta-da tire-taýpa alamatlarynyň onlarçasy bir ýere jemlenen ýagdaýynda aňsatlyk bilen tire-taýpa dawalaryny öjükdirip biler. Žurnalist Toktarali Tanžarykyň aýtmagyna görä, “Rulas” şekilli websahypalar ýagdaýy has-da erbetleşdirer.
Tanžaryk bu ugurda öz pikirini şeýle beýan edýär: “Çagadan başlap, ýetmiş ýaşlaryndaky uly adamlara çenli islendik adam sosial ulgamyň ulanyjysy bolup biler. Şeýlelikde haýsy-da bolsa bir adam üýtgeşik mazmunly pikiri öňe sürüp biler we bu hem dürli tire-taýpalaryň arasynda agzalalygy döredip biler. Şuňa meňzeş zatlary käwagt internetde-de görse bolýar. Tire-taýpalary häsiýetlendirýän dürli garaýyşlar käwagty örän kemsidiji bolup, adamlary birek-birege garşy öjükdirmäge ukyply”.
“Rulasyň” aýtmagyna görä, ýörite android ulanyjylar üçin hödürlenýän bu programmany 5 müňden gowrak adam öz mobil telefonyna indiripdir. Ýöne gürrüňi edilýän bu sosial ulgam 17 million raýatly Gazagystanda adamlaryň eýýäm Facebook we Russiýanyň “Moý Mir”, “Wkontakte” we “Odnoklassniki” ýaly websahypalaryny ulanýandygyna garamazdan, ýurtda heniz hem üstünlik gazanyp biler.
Şeýle-de websahypanyň tarapdarlary “sosial ulgam agzalaryň paýlaşan zatlaryny ähli adamlaryň görmeginiň öňüni alýan görnüşde işläp düzülen” diýýärler.
Munuň deregine olar dostlaryna diňe gönükdirilen hatlary ýa-da Facebookdaky ýaly “halaýan” alamatyny goýup ugradyp bilerler.
Gazak tire-taýpa gatnaşyklary boýunça ekspert Rüstem Kadyržanowyň aýtmagyna görä, hakykatda “Rulas” websahypasy XXI asyrda tire-taýpa degişliligini saklap galmagyň deňsiz-taýsyz görnüşi bolup biler.
Ol bu barada şeýle diýýär: “Bu taýda gorkar ýaly hiç zat ýok. “Rulas.ru-nyň” peýda bolmagy nämäni aňladýar? Gadymy döwre çenli uzap gidýän bu sosial ulgam biziň täze maglumat jemgyýetimizde öz ornuny tapdy. Ol özleşdirildi”.


text:
BMG-niň wekili Nawy Pillaý Oşda ýüze çykan zorluklarda ilatyň goragyny üpjün etmek meselesinde gyrgyz häkimiýetlerini eglenmezden hereket etmäge çagyrdy.
Bu çagyryşda Gyrgyzystanyň günortasyndaky etniki konflikti belli bir ýaraglanan toparlaryň bilkastlaýyn gurnandygy aýdylýar.
Gyrgyzystanyň Saglyk ministrliginiň beren maglumatlarynda bu wakalarda heläk bolan adamlaryň sanynyň 176 adama barandygy aýdylýar. Ýaralananlaryň sany 1700-den gowrak.
Ýerli etniki özbekleriň we Gyzyl Haç guramasynyň beren maglumatlarynda heläk bolanlaryň sanynyň has ýokarydygy aýdylýar.
BMG-niň ýörite wekili Miroslaw Ýença özbek resmilerine salgylanyp, özbek-gyrgyz serhedinde ýygnanan bolsgunlaryň sanynyň 75 müňe golaýdygyny aýtdy.
Ýakyn wagtda bosgunlaryň sanynyň 100 müňe barjakdygy çaklanýar.
Gyrgyzystanyň wagtlaýyn hökümetiniň ýolbaşçysy Roza Otunbaýewa 15-nji iýunda Bişkekde eden çykyşynda ýurduň günortasyndaky ýagdaýyň kadalaşdyrylandygyny mälim etdi.
Şeýle hem Roza Otunbaýewa Oşdaky wakalara garamazdan ýurtda geçirilmeli referendumyň wagtynyň üýtgedilmejekgini belledi.
Sişenbe güni Ýewropada howpsyzlyk we hyzmatdaşlyk gurmasynyň Hemişelik geňeşiniň gyrgyz meselesi bilen bagly geçiren duşuşygynda Oşdaky ýagdaý boýunça adala bildirilip, bu gurama girýän 56 ýurduň Gyrgyzystandaky zorlugy ýatyrmak ugrunda eglenmezden hereket etmelidigi aýdyldy.
16-njy iýunda Gyrgyzystanda Oşdaky ganly wakanyň pidalarynyň hatyrasyna matam güni yglan edildi.


text:
Şenbe güni Demiragazyk Koreýa bilen Eýran ylym we tehnologiýa boýunça özara hyzmatdaşlyklary ösdürmek barada ylalaşyklara gol çekdiler.
Bu barada “soýuzdaş dälleriň hereketi” diýlip atlandyrylýan halkara guramanyň Tähranda geçirilen sammitiniň yzýany Demirgazyk Koreýanyň hökümetiniň ýörite wekili Kim Ýong-Nam bilen prezident Mahmud Ahmedinejat Tähranda gepleşik geçirdi.
Demirgazyk Koreýanyň döwlet mediasy bu gepleşiklerde “anti imperialistik we anti Amerika frontunda” bilelikde hyzmatdaşlyk etmek meseleleri barada maslahat edilendigini habar berýär.
Maglumata görä, şol gepleşikleriň netijesinde-de, tehnologiýa hyzmatdaşlyklary boýunça özara ylalaşyklara gol çekilipdir.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama daşary ýurtda ýaşaýan amerikanlylary goramak üçin musulman ýurtlarynyň has köp hereket etmelidigini aýtdy.
Obama bu barada ABŞ-nyň diplomatik edaralaryna garşy edilen birnäçe hüjümden soň, şol sanda 11-nji sentýabrda Liwiýanyň Bengazi şäherindäki ABŞ-nyň konsullygyna edilen hüjümde Birleşen Ştatlaryň ilçisi we ýene üç sany diplomaty öldürileninden soň amerikan telekanalynda eden çykyşynda aýtdy.
ABŞ-nyň resmileri bidüzgünçilikleriň ýüz bermeginde esasan Yslama garşy internetde ýaýradylan wideo filmiň sebäp bolandygyny aýdýarlar.
Obama bu wideo “ynjydyjy” diýip baha berdi, ýöne onuň büdüzgünçiliklere ýol bermeýändigini aýtdy.


text:
Aşgabat, 04.03.2015. “Türkmenportal”.
Paýtagtyň “Altyn asyrynyň” düzüminde Türkmenistanyň çempiony bolan 25 ýaşly Elman Tagaýew bir günde iki ogluň bagtyýar kakasy boldy. Tagaýewleriň maşgalasynda ilkinji perzentler 3-nji martda sagat 17.30-da paýtagtyň “Ene mähri” enäniň we çaganyň saglygyny goraýyş merkezinde dünýä indi.
—Meniklije körpeleri ýanýoldaşym Arina sowgat berdi. Men onuň bilen iki ýyl mundane ozal tanyşdym, geçen ýyl bolsa resmi taýdan gatnaşyklary ýola goýdum — diýip, E. Tagaýew “Türkmenportalyň” habarçysyna gürrüň berdi. — Oguljyklarym sagat doguldy. Olaryň birine babamyň hatyrasyna Aly, beýlekisine bolsa aýalymyň islegi boýunça Alan diýip at berdik. Birbada iki perzendiň kakasy bolanyma begenjimiň çägi ýok.
Elman Tagaýew futbol bilen 8 ýaşyndan bäri meşgullanýar. Futbolçynyň professional durmuşy 16 ýaşdan, Türkmenistanyň ýetginjekler we olimpiýa ýygyndy toparlarynyň baş tälimçisi Aman Goçumowyň ýolbaşçylygynda başlandy. Dürli ýyllarda “Aşgabat”, “Azal” (Baku) we “Altyn asyr” toparlarynda çykyş etdi. 2012-nji ýylda Türkmenistanyň milli ýygyndysynyň düzüminde AFK-nyň Çagyryş Kubogynda kümüş medala mynasyp boldy.


text:
Eýran sudy ýeňlen kandidat Mehdi Karrobiniň reformaçy gazetini gadagan etdi. Bu gazet saýlaw protestçileriniň käbiriniň türmede zorlanandygy ýa gynalandygy baradaky şikaýatlary çap edipdi.
Karrobiniň ogly kakasynyň partiýasynyň internet saýtynda prokuraturanyň resmileriniň “Etemed Melli” gazetini wagtlaýyn gadagan edendigini aýtdy.
Bu gazet Eýranyň oppozisiýa lideri Mir Hosseýin Musawiniň protestleri “Umydyň ýaşyl ýodasy” atly täze hereket arkaly dowam etjekdigini habar bereninden soň gadagan edildi.


text:
Türkmenistanyň Prezidentiniň Hytaý Halk Respublikasyna saparynyň çäklerinde Türkmenistanyň Hökümet wekiliýetiniň agzalarynyň HHR-iň işewür toparlarynyň wekilleri bilen ikitaraplaýyn duşuşyklaryň we gepleşikleriň birnäçesi geçirildi.
Hytaýyň «CAMC inžiniring» korporasiýasynyň wekilleri bilen geçirilen gepleşikleriň barşynda Serdar şäherindäki wagon abatlaýyş zawodynyň durkuny täzelemegiň hem-de ýurdumyzda ýolagçy wagonlaryny abatlaýan täze zawody gurmagyň taslamalary ara alnyp maslahatlaşyldy. Derman senagaty önümlerini eksport-import etmekde ýöriteleşen “China Sinopharm International Corporation” hem-de işi maýa goýumlar, maliýe ulgamy, söwda, gozgalmaýan emläk, myhmanhana işewürligi bilen bagly bolan “Jiangsu Guotai Int`l Group Hengyuan Investment Development Co. Ltd» kompaniýalary we beýlekiler buýan köküniň goýy erginini öndürmek boýunça häzirki zaman zawodyň gurluşygynyň taslamasyny durmuşa geçirmäge gyzyklanma bildirdiler.
“Lenovo Group Limited” we “Forever Wise (Hong Kong) Limited” kompaniýalarynyň wekilleri bilen kompýuter tehnikalaryny ibermek boýunça meýilnamalar, Hytaýyň (“CNPC”) milli nebitgaz korporasiýasynyň wekilleri bilen nebiti we gazy gazyp almak, nebithimiýa önümçiliklerini döretmek, nebit çykarýan enjamlary taýýarlamak babatda täze bilelikdäki taslamalar ara alnyp maslahatlaşyldy.
«Huawei Technologies CoLtd» kompaniýasynyň hünärmenleri bilen “Gündogar—Günbatar” turba geçirijisinde SCADA ulgamyny hem-de aragatnaşygy oturtmak bilen baglanyşykly taslamalar, HHR-iň hökümetiniň grant serişdeleriniň hasabyna maliýeleşdirilýän “Elektron bilim berlişi” taslamasy, şeýle hem “Huawei” maksatnamasynyň çäklerinde “Geljegiň däneleri” diýen bilim ugrunyň hünärmenleri üçin okuwlary geçmegiň meýilnamasy ara alnyp maslahatlaşyldy.
Mundan başga-da,“Jiangsu Guotai Int’l Group Hengyuan Investment Development Co.Ltd” kompaniýasy bilen şähergurluşyk ulgamynda, köpçülikleýin medeni çäreleri bezemekde hyzmatdaşlyk etmek gepleşikleriň meselesine öwrüldi. “Qinghai Cashmere Industrial Group Co.Ltd” kompaniýasy bilen Türkmenistanda we Hytaýda halkyň sarp edýän harytlaryny ýerlemek boýunça bilelikdäki lomaý söwda bazarlaryny döretmek, geçi ýüňüni gaýtadan işleýän hem-de örme önümleri öndürýän fabrikleri gurmak bilen baglanyşykly meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy.
Hyzmatdaşlygyň geljegi uly beýleki ugurlarynyň hatarynda takyk maşyngurluşygynyň Bütinhytaý eksport-import korporasiýasy (CPMIEC), Demirgazyk Hytaý Senagat korporasiýasy (NORINCO), «CETC International» ООО bilen ýokary tehnologiýalar, senagat, elektron ulgamlarynda hyzmatdaşlyk etmek agzaldy.
Bu duşuşyklara hem-de gepleşiklere gatnaşanlar türkmen-hytaý hyzmatdaşlygynyň mundan beýläk-de pugtalandyryljakdygyna we ösdüriljekdigine ynam bildirip, munuň üçin häzir hemme mümkinçilikleriň, bilelikde işlemegiň baý tejribesiniň we özara bähbitli hyzmatdaşlyga ikitaraplaýyn gyzyklanmanyň bardygyny aýratyn nygtadylar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow duşenbe güni milli telewideniýede prezidentlige kandidatyň programmasy bilen çykyş etdi.
Berdimuhammedow öz programmalaýyn beýanatynda Türkmenistany esasan agrar ýurtlugyndan senagat döwletine öwürmegi wada berdi. Şeýle-de ol ýurtda ýokary hünärli kadrlary taýýarlamaga uly üns beriljegini aýtdy.
“Biziň öňümizde syýasy sistemany ösdürmek, ýerli häkimiýetleriň pozisiýasyny berkitmek, jemgyýetçilik institutlaryny mundan beýläk hem demokratiýalaşdyrmak wezipesi dur” diýip, Berdimuhamedow özüniň täze partiýalary döretmegiň we garaşsyz metbugatyň işini talabalaýyk guramagyň tarapynda çykyş edýändigini sözüniň üstüne goşdy.
Türkmenistanda häzire çenli diňe dolandyryjy partiýa bar we türkmen režiminiň tankytçylary onuň bikanun işleýändigini aýdýarlar.


text:
Gazak häkimiýetleri günbatardaky Aktobe şäherinde ýarag dükanyna we harby baza ýaragly adamlar tarapyndan edilen aýry-aýry hüjümlerde üç adamyň ölendigini, azyndan on adamyň bolsa ýaraly bolandygyny aýdýarlar.
Gazak polisiýasynyň sözçüsiniň «Interfaks» habar gullugyna aýtmagyna görä, hüjümde dükan işgäri öldürilipdir, harby bazada bolsa bir ofiser we gulluga alnan bir esger, hüjümçilere gaýtawul berýän wagtlary wepat bolupdyr.
Ýaraly bolanlaryň ählisiniň howpsuzlyk güýçleriniň agzalarydygy aýdylýar. Käbir metbugat habarlarynda pidalaryň sanynyň 20 çemesi bardygy öňe sürülýär.
Metbugat habarlarynda,polisiýa resmileriniň 5-nji iýunda aýdan sözlerine salgylanyp, howpsuzlyk güýçleri bilen atyşyk mahalynda bir hüjümçiniň ýesir alnandygy, üç hüjümçiniň bolsa öldürilendigi aýdylýar.
Şeýle-de, beýleki güman edilýän hüjümçileri tutmak üçin, «terrora garşy operasiýanyň» geçirilýändigi habar berilýär.
Içeri işler ministrligi Azatlyk radiosynyň Gazak gullugynyň soragyna jogap berip, Aktobede bolan atyşygy tassyklady, emma goşmaça maglumat bermekden boýun gaçyrdy.
Resmiler ýerli ilata 5-nji iýunda öýden çykmazlyklaryny tabşyrdylar.
Bu hüjümiň sebäpleri bada-bat anyk bolmady.


text:
Fransiýanyň premýer-ministri geçen hepde Parižde guralan terror hüjümlerinde agyr ýaralanan bir adamyň ölmegi bilen, pidalaryň sanynyň 130-a ýetendigini aýtdy.
Şu aralykda häkimiýetler Parižiň demirgazygyndaky kwartira geçirilen reýdden soň tapylan üçünji jesediň şahsyýetini anyklandyklaryny aýtdylar.
Geçen hepde guralan hüjümlerden bäri polisiýa 793 jaýda barlag geçirdi, 90 adamy sorag üçin saklady we 164 adamy tussag astyna aldy.
Şeýle-de bu barlaglarda 174 ýarag, şol sanda hüjüm tüpeňleri we beýleki ýaraglar tapyldy diýip, Içeri işler ministrligi aýtdy.
Parižde azyndan dokuz sany janyndan geçen bombaçynyň gatnaşmagynda guralan 13-nji noýabr hüjümlerinde 350-den gowrak adam ýaralandy.


text:
Garaşsyz Türkmenistanyň taryhyna ser salanymyzda neşe we oňa garşy göreşiň döwlet ýolbaşçysynyň hiç haçan dilinden düşmeýän meselelerden biridigini aýtmak mümkin.
Ýurduň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazow öz döwründe howpsuzlyk güýçleriniň işgärlerini bu maddanyň ýurtda ornaşmagyna goşant goşmakda we onuň söwdasyna aralaşanlykda ençeme gezek aýyplapdy.
2006-njy ýylda häkimiýet başyna geçen häzirki prezident Gurbanguly Berdimuhamedow hem häkimiýet başyna geçenden bäri, ilkinji günden başlap bu meselä üns berip gelýär. Ol bu belanyň öňüni almak üçin diňe pikir beýan etmek bilen çäklenmän, 2008-njy ýylyň ýanwar aýynda neşelere garşy göreşmek baradaky döwlet gullugyny hem döretdi.
Prezident Berdimuhamedow bu gullugyň dörediliş maksatlary barada 2008-njy ýylyň sentýabr aýynda eden çykyşynda şeýle diýipdi: “Häzirki döwrümizde biz neşe serişdelerini ýayradyjylara we neşe söwdasyny edýänlere garşy ähli serişdeler bilen göreşeris. Şu maksat bilen biz degişli gullugy döretdik.”
Bu gullugyň döredilmeginiň bu bela garşy alnyp barylýan göreşe nähili täsirini ýetirenligini takyk aýtmak kyn, emma Berdimuhamedowyň 2-nji dekabrda kabul eden kararyndan çen tutulsa, ol bu toparyň işinden razy däl ýaly bolup görünýär.
"Türkmenistan.ru" internet gazetiniň 3-nji dekabrda çap eden maglumatyna görä, Berdimuhamedow neşelere garşy göreş boýunça döredilen gullugyň ýaňy-ýakynda bellenilen ýolbaşçysyna käýinç yglan edipdir.
Ýolbaşçylar aýyplanýar
Ady agzalýan gullugyň başlygy Aman Garaýew neşe serişdeleriniň bikanun dolanyşygyna gözegçiligi hem-de wagyz-nesihat işlerini talaba laýyk amala aşyrmanlykda aýyplanylýar. Garaýewe käýinç yglan edilen häzirki pursatda Aşgabat şäheriniň polisiýa müdirliginiň başlygy Abdy Atanýyazow hem wezipesinden boşadyldy.
Atanyýazowyň wezipesinden boşadylmagy baradaky kararyň neşe gaçakçylygy we bu jisime garşy alnyp barylýan göreş bilen ilteşiginiň bolup-bolmanlygy anyk aýdylmaýar. Emma howpsuzlyk güýçleriniň hem bu belanyň ýaýramagynda dahylynyň bardygy döwlet ýolbaşçylary tarapyndan yzygiderli aýdylyp gelinýär.
Şeýle-de Birleşen Ştatlaryň döwlet departamenti tarapyndan neşe we neşekeşlige garşy ýayradylýan ýyllyk raportyň soňky sanynda hem Türkmenistanyň ýokary derejeli döwlet işgärleriniň neşe söwdasynda eliniň bardygy aýdylýar.
Geroini satýanlar bilniýärmi?
Ýerli habarçymyza beren interwýusynda Baýramaly etrabynyň bir ýaşaýjysy hem köp halatlarda ýerli ýolbaşçylaryň neşe söwdasy bilen meşgulanýan adamlara jogapkärçilikli çemeleşmeýänligini aýdýar: “Bazara baryp görsün, häkimlik aýlansyn, bazar doly, biz biri-birimizi barymyz tanap durus. Geroin satýanyň kimdigem belli, çekýäniň kimdigem belli. Munyň aladasyny edýän ýok, alada edýän bolsa, göni bir günde ýok edip boljak.”
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýokary derejeli ýolbaşçylara käýinç yglan etmegi ýa olary wezipesinden boşatmagy, gürrüňi edilýän şeýle ýagdaýlaryň netijesi bolmagy mümkin. Emma diňe howpsuzlyk güýçleri arkaly, güýç ulanyp bu belanyň ýayramagynyň öňüni almak mümkinmi? Bu soraga, elbetde, bir agyzda jogap bermek kyn.
Käbir ekspertleriň aýtmagyna görä, halkyň goldawy bolmazdan, bu ugurda üstünlik gazanmak aňsat bolmaz. Ilatyň goldawyny gazanmak üçin bolsa il arasynda ýeterlik düşündiriş işleri geçirilmeli.
Zerur ädimler
Ýerli synçy Amanmyrat Bugaýew Azatlyk Radiosyna beren kommentarisinde neşä garşy alnyp barylýan göreş boýunça üns berilmeli başga bir meselä-de ünsi çekip, şeýle diýýär: “Häzir neşebentlik keseline bulaşanlaryň köpüsi işsizler, olaryň dogan-garyndaşlary ilatyň garyp gatlagyna degişli adamlardyr.”
Ýerli synçynyň aýtmagna görä, bu belanyň öňüni almak üçin döwlet ilki bilen halkyň sosial ýagdaýyna üns berip, ilaty iş bilen üpjün etmek barada hakyky alada etmeli. Halky iş bilen üpjün etmek bilen bir hatarda Bugaýew bu bela sataşan adamlara özüni bejermäge-de hökümet tarapyndan ýardam edilmelidigini aýtdy: “Neşebentleri bejermek hakynda döwlet derejesinde uly programma kabul edilen bolsa, has gowy bolardy. Şu programmada neşebentleri ýöriteleşdirilen saglyk öýlerinde döwletiň hasabyna mugt bejermek göz öňünde tutulmaly.”
Elbetde, käbir synçylar bu belanyň öňüni almak üçin halkara guramalar bilen has ýakyndan hyzmatdaşlygyň, ýurtda aça-açanlygyň bolmagynyň, şeýle-de bu belanyň bardygyny ykrar edip, oňa garşy hemmetaraplaýyn çäre görülmeginiň hem zerurdygyny aýdýarlar.


text:
Owganystanyň gündogaryndaky Konar welaýatynda “Talyban” hereketiniň söweşijileridigi öýdülýän ýüzlerçe ýaragly hüjümleri amala aşyrdy.
Welaýat resmileriniň berýän maglumatyna görä, söweşijiler Şigal, Dangam, Marawara, Watapur we Manogaý etraplaryna hüjüm edipdirler.
Konar welaýatynyň polisiýa başlygy Ewaz Mohammad Naziriniň aýtmagyna laýyklykda, çaknyşykda Pakistanyň söweşijileri hem serhetden geçip, “Talybanyň” tarapynda söweşipdirler.
Naziri hökümet we halkara güýçleri gelenden soň, söweşijileriň daglara çekilendigini aýdýar. Naziri ençeme sagada çeken söweşde onlaça hüjümçiniň öldürlendigini hem sözüne goşdy.


text:
Türkmenistanyň 2014-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan başlap giriziljek Administratiw hukuk tertibiniň bozulmalary hakyndaky täze Kodeksiniň öz güýjüne girmegi bilen köpçülikleýin ýerlerde çilim çekenlere salynýan jerimäniň möçberi 100 manada ýetiriler. Häzirki wagt bu jerimäniň möçberi 75 manat.
Çilim gutusynda çilim çekýän aýallara duýduryş çap edilipdir
Bu giriziljek täze jerime ýurtda çilimkeşlige garşy alnyp barylýan kampaniýanyň nobatdaky tapgyry hem diýse boljak. Iki ýyl mundan ozal Türkmenistanyň Bütindünýä Saglygy Goraýyş guramasynyň "Temmäkä garşy göreşmegiň" çarçuwaly Konwensiýasyna goşulmagyndan soň ýurtda çilimiň bahasy esseläp ýokary galdy.
Resmi metbugatda berilýän maglumatlara görä, häzirki wagtda bu nyrhlar GDA ýurtlarynda iň ýokary bahalardyr. Şeýle-de, Türkmenistana getirilýän temmäki önümleriniň ählisinde çilimiň gabynyň meýdanynyň 40 göterimini eýeleýän ýazgy - çilim çekmegiň adamyň saglygyna ýetirýän zyýany baradaky hökmany duýduryş girizildi.
Netijeler
Çilimkeşlige garşy alnyp barylýan bu çäreler belli bir derejede öz oňyn netijelerini hem berýär. Bu çäreler çilimkeşleriň käbirini çilimi taşlamaga mejbur eden-de bolsa, bu zyýanly endikden gutulup bilmedik ýa-da çilimi taşlamagy islemedik çilimkeşler entek örän köp. Çilimkeşlige garşy alnyp barylýan çäreler olar üçin ençeme kynçylyklary döredýär.
Häzirki wagtda polisiýa işgärleri öýden gaýry islendik ýerde çilim çeken adamy administratiw jogapkärçilige çekip bilýärler. “Diňe öýde çilim çekip bolýar diýip, polisiýa işgärleri aýdýarlar. Galan islendik ýerde çilim çekmek gadagan” diýip, 30 ýyldan hem köp çilimkeşlik stažy bolan aşgabatly Aman gürrüň berýär.
Bukulyp çekmek
Paýtagtda çilimkeşler üçin çilim çekmek üçin hiç hili ýöriteleşdirilen ýerler döredilmändir. Edara-kärhanalaryň işgärleri üçin hem olaryň işleýän ýerlerinde şolar ýaly ýerler ýok. Şol sebäpden çilimkeşler çilimi hajathanalarda ýa-da başga - göze görünmeýän ýerlerde bukulyp çekmeli bolýarlar.
Aşgabadyň keselhanalarynyň birinde ýerleşdirilen plakat
Mysal üçin, paýtagtyň bazarlaryndaky hajathanalar çilim çekilýän ýerlere öwrülip barýar. “Ýaş wagtymyzda bukulyp çekişimiz ýaly, häzirem [bukulyp] çilim çekýäris. Ýaşyň bir çene ýetensoň, bu ýagdaý kemsidiji bolýar” diýip, 52 ýaşly Aman aýdýar.
Şol bir wagtda-da ýurtda çilimkeşleriň bu endiklerinden halas bolmak üçin edilýän işler hem ýetrlik däl. Geçen ýyl ýurtda “Ynam” merkezleriniň 9-synyň döredilendigine garamazdan, ýeterlik mahabat işleriniň geçirilmändigi sebäpli bu merkezlerden habarsyz çilimkeşler az däl.
Paýtagtyň dermanhanalarynda hem temmäkä garaşlylyga garşy ýörite serişdeler ýok diýen ýaly. Bir döwür ýurda getirilip başlanan tabeks ýaly ýörite dermanlardyr, plastyrlara indi dermanhanalarda örän seýrek duş gelinýär. Elektron çilimleriň hem ýurda getirilmeginiň gadagan edilendigi aýdylýar.
Nägilelik
Çilimkeşlige garşy göreşiň diňe gadagançylyklar arkaly alnyp barylmagy bu endikden el çekmek islemeýän çilimkeşleri nägile edýär. Öz hukuklarynyň kemsidilýändigini aýdýan çilimkeşlerem az däl.
"Çilim çekmek ölüm howpludyr"
“Bu çäreler çilimkeşleriň diňe hukuklaryny kemsitmän, eýsem olary şahsyýet hökmünde hem kemsidýär. Meniň ýaly çilimi taşlamak islemeýänler üçin iň bolmanda ýörite çilim çekilýän ýerler döredilsedi” diýip, Aman aga Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde aýtdy.
Gadagan edilen ýerlerde çilim çekenlere salynýan jerimäniň möçberiniň indiki ýyldan has-da ýokarlandyrylmagy ýurtda bu ugurda geljekde ediljek işleriň diňe biri. Häzirki wagtda temmäki tüssesinden we temmäki önümlerini ulanmagyň täsirinden raýatlary goramak hakynda Türkmenistanyň Kanunynyň taslamasynyň taýýarlanylýandygy barada resmi maglumatlar bar. Bu taslamanyň Türkmenistanyň Mejlisiniň iş komitetinde ara alnyp maslahatlaşylýandygy barada resmi metbugatda habar berilýär.


text:
Şu gün Moskwanyň harby okrug sudy adam söwdasy bilen bagly işe sereder.
Günä bildirilýänleriň haýyşy bilen sud prosesi ýapyk ýagdaýda geçiriler. Işe oturdaşlar kollegiýasy sereder.
Sud edilýänleriň oturgyjynda 13 adam, şol sanda Orsýet armiýasynyň bir podpolkownigi bar.
Orsyetiň Baş prokuraturasynyň maglumatyna görä, günä bildirilýänler aldaw ýollar bilen aýallary Ýewropa ýurtlaryna, Ýakyn Gündogar alyp gidip, şol ýerlerde jelepçilik bilen meşgullanmaga mejbur edipdirler.
Iş boýunça 130 zenan jebir çeken hasap edilýär.


text:
Orsýetiň köpçüligiň pikirini öwrenýän garaşsyz “Lewada” merkeziniň soňky barlaglary orsyýetlileriň Siçide boljak gyşky olimpiýa oýunlary bilen bagly korrupsiýadan nägiledigini, şeýle-de Orsýetiň sportçylary medal gazanyp bilmeseler halamajagyny görkezdi.
Lewada merkeziniň müdiri Lew Gudkowyň çarşenbe güni bu barlaglaryň netijelerini köpçülige hödürlemekden öň AÝ/AR-nyň Ors gullugyna beren interwýusynda aýtmagyna görä, pikir soraýşa gatnaşanlaryň 47%-ti olimpiýa oýunlaryny geçirmek üçin çakdanaşa köp puluň sarp edilendigine, sebäbi puluň uly böleginiň maksada laýyk sarp edilmändigine ýa-da ogurlanandygyna ynanýar.
Öz pikrini mälim edenleriň 17%-ti Putin bu oýunlary geçirmek arkaly öz abraýyny galdyrmak isleýär, diýip pikir edýärler. Respondentleriň köpüsi orsýetli sportçylaryň üstünlikli çykyş etmegi Orsýetiň halkara derejesinde abraýyny göterer, diýip pikir edýärler.
Lewada merkezinegörä, orsýetlileriň köpüsi şeýle uly çykdajyly çäreleriň ýurtda geljekde bolmagyny islemeýärler. Orsýet 2018-nji ýylda Dünýä çempionatyny geçirer.


text:
Türkmenistanda futbola janköýerlik edýän ýaşlar köp. Emma olar häzirki futbol boýunça dünýä çempionatyna daşary ýurt telekanallary arkaly tomaşa etmeli bolýarlar. Türkmen metbugatynda futbol çempionaty barada maglumat berilýär. Emma telewideniýede maglumat berilmeýär.
Azatlyk Radiosynyň Germaniýadaky habarçysy Taher Shir Mohammadi tarapyndan taýýarlanan “Ýaşlar“ programmasynda nemes futbolçylary hem-de neşe belasyna sezawar bolan owganystanly türkmen ýaşlarynyň ykbaly barada hem maglumat berilýär.
Programmany diňlemek üçin sag tarapdaky audio düwmäni basyň.


text:
Eýran we BMG-niň Halkara Atom Energiýasy Gullugy (HAEG) Wenada Yslam respublikasynyň ýadro meselesi boýunça gepleşiklere başlady.
Duşenbe we sişenbe güni geçirilýän bu gepleşiklere Eýranyň HAEG-däki wekili Ali Asghar Soltanie we HAEG-iň baş inspektory Hermann Nakaerts gatnaşýar.
Şeýle gepleşikler soňky gezek fewral aýynda Eýranda geçirilipdi. Şol gepleşiklerde maslahat edilýän mesele boýunça gazanylan netije bolmandy.
BMG-niň atoma gözegçilik edýän gullugy Tähranyň atom ýaragyny döretmek boýunça iş alyp barýandygy baradaky çaklamalary derňeýär. Tähran beýle planlarynyň ýokdugyny tekrarlaýar.
BMG Eýranyň Parçin harby desgasyna baryp görmek isleýär. Bu ýerde atom ýaragyny öndürmek boýunça işleriň alnyp barylýandygy çaklanylýar.
Eýran özüniň ýadro programmasyny dünýäniň alty döwleti, ýagny Britaniýa, Hytaý, Fransiýa, Orsýet, ABŞ we Germaniýa bilen 23-nji maýda Bagdatda ara alyp maslahatlaşmaly.


text:
27-29-nji ýanwarda Aşgabatda Kaspi deňziniň hukuk durumy babatdaky konwensiýany işläp düzmek boýunça ýörite iş toparynyň nobatdaky mejlisi geçirilýär.
Türkmen metbugaty prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň bu mejlisiň öňünden, wise-permýer we daşary işler ministri Reşit Meredowyň baştutanlygynda, Türkmenistanyň Hazar meselesi boýunça pudagara komissiýasynyň düzümini tassyklandygyny habar berdi.
RIA Nowosti golaýda, Orsýetiň DIM-ine salgylanyp, daşary işler ministri Sergeý Lawrowyň 27-28-nji ýanwarda, ikitaraplaýyn gatnaşyklar, halkara hyzmatdaşlygy we Owganystandaky ýagdaý barada maslahatlaşmak üçin, Türkmenistana sapar etjegini aýdypdy.
APA habar gullugy bolsa, Azerbaýjanyň daşary işler ministriniň orunbasary Halaf Halafowa salgylanyp, hazar deňziniň durumyny kesgitlemek baradaky iş toparynyň maslahatynyň 27-28-nji ýanwarda geçiriljekdigini habar berdi.
Halafowyň sözlerine görä, hazarýaka ýurtlarynyň wekilleriniň ählisi maslahata geljekdigini tassyklapdyr.
Şeýle-de ol bu duşuşykda Hazar boýunça ozal ylalaşylmadyk meseleleriň ara alnyp maslahatlaşyljagyny aýdypdyr.


text:
Gürjüstanyň hökümeti 8-nji maýda parlamentde premýer-ministr Irakli Garibaşwili öz kabinetini gaýtadan rejelemäge mejbur edileninden soň guralan ses berişlikde ynam sesini aldy.
Onuň hökümetiniň birnäçe agzasy işden çekilipdi. Täze hökümete günbatarçy goranmak ministri Tina Kidaşeli, 41 ýaşynda, hem girýär.
Onuň wezipesi ýurdy NATO goşmak tagallalaryny dowam etdirmekden ybarat. Prezident Georgi Margwelaşwili parlamente Tblisiniň Günbatara tarap alan ugry dolanuwsyz diýdi.
"Biziň esasy saýlan zadymyz ýewropa demokratiýasy, biziň esasy üstünligimiz – azatlyk» diýip, ol aýtdy.
Soňky bir ýyldan hem az wagt içinde gürji hökümetiniň ýedi ministri işden çekildi, olaryň soňkusy geçen hepde işden çekilen sport ministri Lewan Kipianidir.


text:
Müsüriň harby ýolbaşçylary parlamenti dargadyp, Konstitusiýany ýatyrmagy wada edensoň, protestçilerň aglabasy Tahrir meýdançasyndan gitdiler.
Ýaragly güýçleriň Ýokary geňeşi 13-nji fewralda telewideniýe arkaly beren beýanatynda harbylaryň 6 aý häkimiýet başynda galjakdygyny, saýlawlaryň hem şu möhletiň içinde geçiriljekdigni aýtdy.
Şeýlelikde, 18 güne çeken protestlerden soň, 11-nji fewralda häkimiýet başyndan giden prezident Hosni Mubarek tarapyndan öten aý bellenen Kabinet ýurdy dolandyrmagy dowam etdirer. Ýöne ol indi harbylara hasabat berer.
Parlamentiň we Konstitusiýanyň Mubarek tarapyndan korrupsiýa çekilendigine ynanýan protestçiler Ýaragly güýçleriň Ýokary geňeşiniň beýanatyny gyzgyn garşyladylar.
“Ýokary harby ýolbaşçylaryň gelen bu karary, ýagny täze Konstitusiýanyň taslamasyny düzmek, halk ýygnagyny we parlamenti dargatmak, ýokary derejede azat durmuşa başlamak bilen Müsür arkaýyn ýola düşüp, ynam bilen öňe ilerläp barýar. Köçelerdäki adamlaryň hem isleýäni şu” diýip, kairli Hasan Alaýdy aýdýar.
Protestleriň özenini emele getirýän topary Tahrir meýdançasyndan çykarmak harbylara aňsat düşmedi. Demonstrantlar harbylaryň häkimiýeti graždan dolanyşygyna tabşyrmagyny talap edýärler. Protestçileriň arasynda rewolýusiýanyň maksatlaryny gorap, harbylara edilýän basyşy dowam etdirmek üçin “Ynamdarlar Geňeşini” döredenler-de bar.
Müsürlileriň aglaba köplügi bolsa, basym adaty durmuşa dolanylmagyny isleýär. Paýtagtda dükanlar täzeden açyldy. Söwdagärler köp işleri togtadan bidüzgünçilikleriň soňlanmagyny umyt edýärler.
Durnukly ýagdaýa dolanmak islegi
Premýer-ministr Ahmed Safik ýekşenbe güni häzirki hereket edýän hökümetiň ileri tutýan birinji işiniň ýurtda howpsuzlygy ornadyp, ilatyň gündelik durmuşyny ýeňilleşdirmekdigini aýtdy.
Täze administrasiýa Mubaregiň ýokary derejeli ministrlerine bildirilýän aýyplamalar barada hem derňew işleriniň geçirilýändigini aýdýar. Mubaregiň režiminiň agzalarynyň kontrollygyndaky pullary yzyna almak barada hem tagalla edilýär. Ýöne gaýtadan durnuklylyga dolanmak ol diýen aňsat bolmajaga meňzeýär.
Mubaregiň häkimiýet başyndan kowulmagyna getiren gozgalaň işçileriň-de iş ýagdaýlarynyň gowulanmagy, korrupsiýanyň ýok edilmegi barada iş taşlaýyş geçirmegine getirdi.
Mysal üçin, 14-nji fewralda Kairda Aleksandriýa bankynyň işgärleri bankyň öňüne ýygnanayp, öz başlyklarynyň wezipeden çekilmegini talap etdiler. Bularyň biri Samir Mohammed el-Saýed. Ol şeýle diýýär: “Biz bu talaby ençeme ýyl bäri goýup gelýäris. Ýöne muňa gulak gabardan bolmady. Bizden biri ýagdaýdan nägile bolsa, işden kowuldy. Öňki işgärleriň alýan aýlygy bilen şertnama arkaly täze işe alynýan ýaş işgärleriň aýlygynyň arasyndaky tapawut müňlerçe müsür funty. Aýlyklarda uly tapawut bar”.
Kairi terk edip, Şarm el-Şeýhe gelen Mubaregiň gelejekde näme planlarynyň bardygy belli däl. Onuň Müsürden başga bir ýurda gidendigini aýdýanlar hem bar.
Her niçik-de bolsa, Mubaregiň häkimiýet başyndan kowulmagy arap dünýäsinde demokratik reformalar baradaky talaplaryň köpelmegine getirdi. Alžirde hökümete garşy protestler turdy. Ýemende hem 14-nji fewralda müňlerçe studentler we adwokatlar köçelere çykyp, uzak wagt bäri höküm sürüp gelýän prezident Ali Abdullah Salehiň wezipeden çekilmegini talap etdiler.


text:
Ukrain harbylary 16-njy iýulda soňky 24 sagatda goşunyň 11 esgeriniň öldürilendigini aýtdylar. Olaryň köpüsi Orsýet serhedine golaýda ýerleşýän orsýetçi separatistler bilen çaknyşykda öldürilipdir.
Ukrainanyň Goranmak we howpsuzlyk geňeşiniň sözçüsi Andriý Lysenko metbugata hökümet esgerleriniň serhetdäki Izwarinoda separatistler tarapyndan gabawa salnandygyny, Stepaniwka serhet obasynda bolsa, separatistler goşunyň gabawyndan çykmaga synanyşanda çaknyşyk bolandygyny aýtdy.
Lysenko hökümet güýçleri tarapyndan yzyna alnan Slowýanskde, pitneçileriň ozalky mesgeninde gyssanmaç jaýlanan ýüzlerçe pitneçi söweşijisiniň jesediniň tapylandygyny hem habar berdi.


text:
Türkmenistanyň Bitaraplyk senesiniň 20 ýyllygyna bagyşlanyp, ýurduň içinde we daşynda jemi 372 çäre gurnaldy, diýip türkmen mediasy habar berýär.
Türkmen hökümetiniň şu ýylyň ýedi aýynyň jemleri boýunça geçiren maslahatynda berlen sanlara görä, agzalan döwürde türkmen bitaraplygyna bagyşlanyp, Daşary işler ministrliginiň ugry boýunça 98 sany halkara konferensiýasy, 15 brifing, 49 medeni we 41 sport çäresi geçirilipdir.
Türkmenistan özüniň bitarap döwletdigini 1995-nji ýylda yglan etdi. Şol ýylyň 12-nji dekabrynda bu barada BMG-niň Baş Assambleýasynyň rezolýusiýasy kabul edildi.


text:
MOSKWA - Blokda Orsýetiň bir täze watançy küşt ýyldyzy bar, özi-de krymly.
28-nji martda Moskwada Dünýa boýunça küşt kandidatlarynyň turnirinde gazanylan ýeňiş küşt boýunça grossmeýster, 26 ýaşly Sergeý Karýakine küştde dünýä çempiony diýen at ugrunda norwegiýaly Magnus Karlsen bilen öňümizdäki noýabrda Nýu-Ýorkda güýç synanyşmaga mümkinçilik berdi.
Karýakin kandidatlar turniriniň 14-nji tapgyrynda amerikaly Fabiano Karuanadan üstün çykmak bilen, Wladimir Kramnikden (2008-nji ýyl) bärde küşt boýunça dünýä çempionlygyna dalaş etmäge hukuk gazanan ilkinji orsýetli boldy.
29-njy martda Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde ol 2009-njy ýyldan bäri wekilçilik edip gelýän ýurdy Orsýet üçin ýaryşda utandygyna guwanýandygyny aýtdy. 1990-njy ýylda Krymyň paýtagty Simferopolda doglan Karýakin, Orsýetiň tarapynda ýaryşlara gatnaşmazdan ozal, oýunlarda Ukraina wekilçilik edipdi. 2009-nji ýylyň iýulynda prezident Dimitriý Medwedew öz permany bilen Karýakine Orsýetiň graždanlygyny berdi.
Karýakin 2009-njy ýylda özüniň oýunlara Orsýet tarapyndan gatnaşmagy karar edendigini, sebäbi Ukrainada gerekli maliýe kömegini we türgenleşigi alyp bilmändigini aýdýar. Orsýetiň Küşt federasiýasy oňa "gowy trenerler bilen işlemäge mümkinçilik" beripdir.
"Şondan soňra Moskwa göçüp geldim. 2009-njy ýyldy. Şondan bäri Moskwada bolýaryn" diýip, Karýakin aýdýar.
"Maňa Moskwadaky oýunlara gatnaşmak gaty rahat boldy. Bu ýerde köp dostlarym, tanyşlarym, tarapdarlarym bar, maşgalam şu ýerde. Geçen ýedi ýyllykda özüm hem eýýäm moskwaly bolup gitdim. Hiç bir problema göremok. Hemmeler goldaw berýärler".
Özüniň saýlap tutan täze watanynda Karýakin Kremli, Orsýetiň Ukraina - Moskwa tarapyndan goldanylan prezidenti häkimiýetden agdaran rewolýusiýany, Krym ýarymadasyny Orsýetiň basyp almagyny we 9100-den köpräk adamyň başyna ýeten separatistik konflikte uçran ýurduň - garşysyna ýöredýän syýasatyny berk goldap gelýär.
2014-nji ýylda Orsýetiň Krymda alyp baran harby operasiýasyndan soň Karýakin Instagramda özüniň bir suratyny ýerleşdiripdir. Bu suratda onuň egninde ors prezidenti Wladimir Putiniň portreti bilen bezelen futbolka, portretiň aşagynda hem "biz öz oglanlarymyzy taşlamarys" diýen ýazgy bar.
"Men bütinleý Orsýetiň tarapynda, sebäbi Krym, bilşimiz ýaly, Orsýete geçdi. Muňa gaty begenýärin, men hemişe özümi ors hasaplap geldim. Men orsça gürleýärin, orsça pikir edýärin. Şol sebäpden men bütinleý ors adamy we döwlet hökmünde Orsýeti doly goldaýaryn" diýip, Karýakin Azatlyk Radiosyna aýdýar.
Ol Putin barada: "Men ony edýän ähli işlerinde doly goldaýaryn" diýýär.
Ukrainadan gürrüň çykanda, küşt ussady watandaşlarynyň ol ýerde başdan geçirýän kynçylyklaryna gynanýandygyny aýdýar.
Karýakin "Meniň pikirimçe, ukrain krizisi başga mesele. Bu barada uzak wagtlap gürläp bileris. Meniň aýdyp biljek ýeke-täk zadym rahat ýaşaýşa getiren hiç bir rewolýusiýanyň bolmandygy. Dogry, prezident bardy, adamlar garyplykda ýaşaýardylar. Ýöne durmuş belli bir derejede azda-kände dowam edýärdi. Rewolýusiýadan bäri hemme zat ýaramazlaşdy. Uçralan bu kynçylyklara gaty gynanýaryn. Olar rewolýusiýany goldadylar, ýöne ony goldamaýanlar alnan zamuna öwrüldi, sebäbi rewolýusiýanyň tarapdarlary zorluk ulandylar. Men bu bolýan zatlara gaty gynanýaryn. Olary gaýgy edýärin, ýöne nebsimiz agyrsa-da, elimden hiç bir zat düzelenok" diýýär.
Karýakin 12 ýaşyndaka, 2002-nji ýylyň awgustynda, grossmeýster diýen derejä ýeten iň ýaş küştçi boldy.
Şol ýylyň başynda hem ol Ukainanyň grossmeýsteri Ruslan Ponomarýewde soňra resmi taýdan "ikinji" boldy.
Umumy geçmişe garamazdan, Karýakin özüniň ukrain krizisinde Orsýeti goldamagynyň Ponomarýew bilen bolan dostluga zyýan ýetirendigini boýun alýar.
Bu krizisden soňra ol meniň tutan pozisiýamyň edil tersini tutdy diýip, Karýakin aýdýar.
Moskwada gazanan ýeňşinden soň Karýakin indi öz ünsüni küşt ugrundan iň ýokary derejede jemläp, 2013-nji ýyldan bäri küşt boýunça dünýäniň çempiony bolup gelýän Karlsen bilen noýabrda boljak ýaryşa gönükdirýär.


text:
Siriýada Adam hukuklaryna gözegçilik boýunça topar Siriýanyň azat armiýasynyň şygary astynda söweşýän gozgalaňçylaryň 7-nji aprelde YD toparynyň söweşijilerine garşy güýçli söweşlerden soň Al-Rai şäherini öz gözegçiligine alandygyny habar berdi.
Al-Raiň ele salynmagy bölünen Aleppo şäheriniň üstündäki söweşlerde gozgalaňçylar üçin üstünlik bolup durýar.
Al-Raiň ele salynmagynyň gozgalaňçylaryň Türkiýeden gelýän üpjünçilik ýolunyň howpsuzlygy üçin hem ähmiýeti bar.
YD toparynyň söweşijileriniň bu ýeňilişi olaryň regionda geçen ýylyň maý aýyndan bäri gazanan öňegidişliklerinden soň ilkinji şowsuzlygy boldy. Geçen ýyl YD topary Türkiýe bilen serhetdäki Azaz geçelgesine golaý giňişlikleri basyp alypdy.


text:
Bilşimiz yali her wagt oglanlar gyzlara teklip edyar.Emma köplenç islemeyan oglanlar hem teklip edyar.Gyzlaryn oglanlarynky yali seçip,yanina barip aydip bilmek mümkinçiligi az.Ya utanar ya-da özüne gurur meselesi görer.Emma oglanlar islan gyzyna baryp söygüsini aydip biler.Gyzyn halan oglani gelip söyyanligini aytmasa gyz name etmeli? Gyzlarda saylama şansy azrakmyka diyip pikir etyan.Halan oglanyna halayanlygyny içinde saklap gezmek öran kyn.Türkmenistanda köplenç gudaçylyk bilen durmuşa çykylyar.Tanamadyk oglanyna durmuşa çykmak samsyklyk diyip düşünyardim.Emma köp joralarym gudaçylyk bilen durmuşa çykdylar.We durmuşunun gowylygyny aytyar.Emma okuwly gyzlaryn düşünjeleri kan bir beyle dal.Olaryn düşünjeleri oglany gowy tanap son durmuşa çykmak.Diyeli bir oglan seni halayar,senem ony halayan.Emma oglan hiç hili ön adim adenok.Söyyanligini açilip bilenok.Haçana çenli garaşyp gezmel bolyar gyz?Eger söyyanligini aydip bilmeyan bolsa bu nahili oglan bolyar???
Telpekler (1 kisiden 1 sany)
Bu yazgi ucin
- Mergen 1 telpek goyyar we yazyar: "Sonunda, utanmanjyk yazip bilmani basharanyn uchin !!"


text:
Orsýetiň Adatdan daşary ministrligi Moskwanyň daşynda ýerleşýän ruhy kesellileriň hassahanasynyň ot alyp, 38 adamyň, şol sanda iki sany medisina işgäriniň hem heläk bolandygyny habar berdi.
Moskwa regionynyň Ramenskoýe şäheriniň nomer 14-nji keselhanasynda dörän bu ýangyn hepdäniň anna güni irden başlandy. Habar berlişine görä, agaçdan gurlan binanyň içinde ýangyn tiz ýaýrapdyr.
Moskwa oblastynyň gubernatory wezipesini ýerine ýetirýän Andreý Worobýowyň Orsýet telewideniýesine aýtmagyna görä, ýangyn daňdan sagat iki bilen üçüň aralygynda başlanypdyr.
Adatdan daşary ministrlik bu ýangynda üç adamyň, ýagny iki hassanyň we bir şepagat uýasynyň diri galandygyny habar berdi.
Köprüde bejeriş işleriniň geçirilýändigi sebäpli, ýangyn söndürijier ýolda 20 minut eglenip, soňra ýangyn bolan ýere barypdyrlar.
Ilkinji netijeler
Derňew komitetiniň ýerli bölüminiň metbugat wekili Irina Gumennaýa bu pajygaly waka boýunça derňewiň dowam edýändigini aýtdy.
“Häzirki wagtda ýangynyň birnäçe sebäpleri derňelýär. Ilkinji nobatda-da ýangyn meselesindäki geleňsizligiň, şeýle-de elektrik simlerindäki kemçilikleriň ýangyna sebäp bolandyr diýlip, çak edilýär. Ilkinji netijelere görä, ýangyn keselhananyň korpuslarynyň birinden başlanypdyr” diýip, Irina Gumennaýa gürrüň berýär.
Worobýew žurnalistleri we jemgyýetçiligi howlukmaç netije çykarmakdan saklanmaga we derňewler geçirilýänçä garaşmaga çagyrdy.
Ol prezident Wladimir Putiniň heläk bolanlaryň maşgalalaryna pul kömeginiň berilmegini tabşyrandygyny aýtdy. Ýangynda heläk bolanlaryň maşgala agzalaryna 16 müň dollara, diri galanlara bolsa 4,800 amerikan dollaryna barabar pul kömegi berler.
Informasion agentlikler ýangyn bilen baglylykda jenaýat işiniň gozgalandygyny habar berdiler.
“Açyklygyň” ýetmezçiligi
Birinji gatynyň aýnalary demir gözenekler bilen baglanan bu binanyň içinde heläk bolanlaryň köpüsiniň ýanyp ölendigi habar berilýär.
“Interfaks” agentliginiň maglumatynda hassalaryň ýangyn başlananda oýanmanlygynyň sebäbi olaryň uky dermanlaryň täsiri astynda bolanlygyndandyr diýlip çaklanylýar.
Orsýetiň adam hukuklary boýunça wekili Wladimir Lukin bu pajygaly wakanyň Orsýetde ruhy keselleriň hassahanalarynyň jemgyýetçilik üçin has açyk bolmalydygyny görkezýändigini belledi.
Saglyk ministrligi 1-nji iýuna çenli şeýle hassahanalaryň ählisinde ýangyn howpsuzlygy boýunça şertleriň barlanmagyny tabşyrdy.


text:
Türkmenistanyň bank ulgamy iki derejeli bank ulgamy bolup, ol Türkmenistanyň Merkezi bankyndan (TMB) we täjirçilik banklaryndan emele gelýär. Türkmenistanyň Merkezi banky Türkmenistanyň milli bankydyr. Türkmenistanyň Merkezi bankynyň (merkezi edarasynyň) ýerleşýän ýeri Aşgabat şäheridir. Onuň işi 2011-nji ýylyň 25-nji martynda kabul edilen «Türkmenistanyň Merkezi banky hakynda» Türkmenistanyň Kanuny we beýleki hukuk namalary bilen düzgünleşdirilýär. TMB-niň esasy maksatlary şu aşakdakylardan ybarat bolup durýar: 1. manadyň durnuklylygyny üpjün etmek; 2. Türkmenistanyň bank ulgamyny ösdürmek we pugtalandyrmak. TMB-niň esasy wezipeleri: * ýeke-täk döwlet pul-karz syýasatynyň esasy ugurlarynyň taslamasyny işläp taýýarlaýar we ony Türkmenistanyň Merkezi bankynyň Müdiriýetiniň garamagyna berýär; * ýeke-täk döwlet pul-karz syýasatyny durmuşa geçirmek boýunça çäreleri amala aşyrýar; * Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyk;lykda daşary ykdysady gatnaşyklarda pul kadalaşdyrmasyny we pul gözegçiligini özbaşdak we bank ulgamynyň üsti bilen guraýar hem-de amala aşyrýar; * Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň ýagdaýyna seljerme we çaklama geçirilmegine gatnaşýar; * milli pula gatnaşykda daşary ýurt pullarynyň resmi hümmetlerini belleýär; * pul belgileriniň emissiýasyny we olaryň dolanyşykdan alynmagyny amala aşyrýar hem-de Türkmenistanyň çäginde Türkmenistanyň Merkezi bankynyň pul belgileriniň ýeke-täk emitenti bolup durýar; * Türkmenistanyň çäginde nagt pul dolanyşygyny guraýar; * pul belgilerini we beýleki gymmatlyklary hasaba almagyň, saklamagyň, daşamagyň we inkassasiýa etmegiň düzgünlerini belleýär; * pul belgileriniň we beýleki gymmatlyklaryň döwlet ätiýaçlyk gaznalaryny döredýär; * Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda karz edaralaryny bellige almagy we ygtyýarlylandyrmagy amala aşyrýar; * Türkmenistanda hasaplaşyklary geçirmegiň düzgünlerini belleýär we olaryň geçirilişine gözegçiligi amala aşyrýar; * Türkmenistanyň Maliýe ministrliginiň hasaplaryna, karz edaralarynyň we beýleki müşderileriň hasaplaryna hyzmat edýär; * döwletiň ätiýaçlyk altyn goruny goşmak bilen, Türkmenistanyň halkara ätiýaçlyklarynyň (altyn pul aktiwleriniň) saklanylmagyny we hyzmat edilmegini üpjün edýär; * Türkmenistanyň kanunçylygyna we maliýe hasabatlylygynyň halkara standartlaryna laýyklykda Türkmenistanda bellige alnan karz edaralarynda buhgalterçilik hasaba alnyş we maliýe hasabatlylyk ulgamynyň kadalaşdyrylmagyny amala aşyrýar; * bank hasaplaryny açmagyň we bank amallaryny geçirmegiň umumy düzgünlerini belleýär; * halkara guramalary we daşary ýurt döwletleri bilen, şeýle hem daşary ýurt döwletleriniň fiziki we ýuridik şahslary bilen hasaplaşyklary amala aşyrmagyň tertibini kesgitleýär; * karz edaralaryny gaýtadan maliýeleşdirmegi amala aşyrýar we olar üçin soňky basgançakdaky karz beriji bolup durýar; * Türkmenistanyň töleg balansynyň düzülmegini guraýar; * bank kadalaşdyrmasyny we bank gözegçilik barlagyny amala aşyrýar; * karz edaralary tarapyndan jenaýatçylyk ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy çäreleriň geçirilişine gözegçiligi amala aşyrýar; * daşary ýurt korrespondent banklaryndan we beýleki karz edaralaryndan şertnamalaýyn şertlerde depozitleri kabul edýär; * Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda karz edaralary tarapyndan gymmatly kagyzlaryň emissiýasyny bellige alýar; * Türkmenistanyň bank ulgamy üçin işgärleri taýýarlamaga gatnaşýar; * bank amallarynyň we geleşikleriň ähli görnüşlerini amala aşyrýar; * Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda öz ygtyýaryna girýän beýleki wezipeleri amala aşyrýar.
Центральный банк Туркменистана
0
4438
Похожие объявлении
Комментарии
Для того, чтобы оставить комментарий, авторизуйтесь или зарегистрируйтесь
Комментариев еще нет


text:
Ondan gowrak protestçi Gazagystanyň paýtagty Astanada esasy köçeleriň birini böwetledi we öňki premýer-ministr Serik Ahmedowy türmeden boşatmaga çagyrdy.
Protestçiler “Biz adalaty talap edýäris” diýen ýazgyly plakaty tutup durdular.
Polisiýa 17-nji fewralda geçirilen protesti dargatdy we demonstrantlary saklady.
56 ýaşly Ahmetow dekabr aýynda tussag edilipdi we korrupsiýada aýyplanyp 10 ýyl tussaglyga höküm edilipdi.
Özüne ýöňkelen günäni ret edýän öňki premýer-ministr prezident Nursultan Nazarbaýewe ýüzlenip, Karagandy regionynda “korrupsiýa sebäp bolan öz harsallygyny bagyşlamaga çagyrdy”.
Ahmetow 2012-nji ýylyň sentýabr aýyndan 2014-nji ýylyň aprel aýyna çenli premýer-ministr wezipesini ýerine ýetirdi.


text:
Daşoguz welaýatynda şu ýylyň 10-njy sentýabryndan, pagta ýygymyna girişildi. Şol döwürden hem «ýowar» diýilýän düzgün ýola goýlup başlady.
Daşoguz şäher we welaýat häkimleri bu «ýowarlaryň» jogapkär guramaçylary boldular. Geçen alty ýylyň dowamynda, mekdep okuwçylaryny mekdepleri ýapmazdan pagta ýygymyna sürýärler.
Türkmenistanda ynsan hukuklary boýunça geçirilen monitoriň barlaglaryň netijelenine görä, Daşoguz welaýatynda pagta ýygymyna esasan ýokary we ýörite bilim berýän orta okuw jaýlarynyň studentleri, döwlet býujetinden aýlyk alýan işgärler, dürli edara we gurama işgärleri, jemgyýetçilik wekilleri, kärhana işgärleri, ähli bilim we medisina işgärleri gatnaşdyrylýar.
Pagta ýygym işine aýratyn-da döwlet býujetindäki işgärler köp çekilýär. Barlaglardan mälim bolşuna görä, bu işde ynsan hukuklary düýpli bozulýar. Emeldarlar ynsanlara Konstitisiýa arkaly berlen hukuklary äsgermeýärler, kanuny bolmadyk düzgünlere ýol berilýär. Pagta hasylyny ýygnamak bahanasy bilen adalat terezisiniň bozulýandygyny şeýle mejbury çärelere mejbur edilýän adamlaryň gürrüňlerinden bilse bolýar.
Dilhat
Býujetdäki işgärlerden, ýokary we ýörite okuw jaýlarynyň studentlerinden mejbury ýagdaýda dilhat ýazdyryp alýarlar. Şol dilhat esasynda hem pagta ýygymy möwsümine gatnaşmaga mejbur edilip, bu işi olaryň meýletin edýändigini aýdýarlar. Olar okuwdan çykarylmazlyk üçin, bu işlere gatnaşýarlar.
Şeýle dilhatlar býujet guramalarynyň işgärlerinden hem mejbury talap edilýär. Olardan düşündiriş-şertnama ýazdyryp alýarlar. Ýazmaça düşündiriş-şertnama beren raýatlar pagta ýygymy möwsümine gatnaşmasa, özleriniň işden boşadylmagyny, hatda jogapkärçilige çekilmegini ýazyp beripdirler diýen gürrüň bar.
Türkmenistanda döwlet syýasaty şeýle ýola goýlany üçin, ynsanlaryň hak-hukuklaryny goraýar diýilýän Milli Howpsuzlyk ministrliginiň işgärleri Sowet döwründäki ýaly, raýatlary gorky bilen saklaýarlar. Raýatlaryň her bir ädimini yzarlap, başgaça pikir edýänleri soraga çekýärler ýa-da haýbat atmak ýoly bilen gorkuzýarlar. Beýle jemgyýetde ynsan hukuklary barada söz açmagyň özi müşgil wezipe.


text:
Ýekşenbe güni Gürjüstanyň prezidenti Mihail Saakaşwali konstitusiýa giriziljek üýtgetmeler we käbir beýleki meseleler boýunça premýer-ministr Bidzina Iwanişwili bilen haýdan-haý gepleşik geçirmäge taýýardygyny aýtdy.
Ol “ýurduň ösüşine täsir edýän” bu meseleler boýunça Gürjüstanyň hökümeti bilen-de gepleşik geçirmäge taýýardygyny mälim etdi.
Öz gezeginde parlamentde agdyklyk edýän syýasy koalisiýanyň lideri, premýer-ministr Bidzina Iwanişwili özüniň ýurduň prezidenti bilen “konstitusiýa we kanunçylyga laýyklykda” hyzmatdaşlyk etmäge taýýardygyny belledi.
Anna güni Gürjüstanyň parlamenti prezident Saakaşwliniň parlamentiň öňünde ýyllyk doklad bilen çykyş etmegine garşy boldy we onuň bu çykyşyny ýatyrdy.
Premýer-ministr Bidzina Iwanişwiliniň syýasy koalisiýasy prezident Saakaşwiliden konstitusiýa girizilen täze üýtgetmeleri kabul etmekligi talap etdi. Bu täze üýtgetmeler Saakaşwiliniň käbir ygtyýarlyklaryny elinden almaklygy maksat edinýär.


text:
Ispaniýanyň polisiýasy Kanar adalarynda “Yslam döwleti” atly söweşiji topara gyzlary we ýetginjekleri hakyna tutmakda şübhelenilýan bir zenany tussag etdi.
Ispaniýanyň Içeri işler ministrligi gürrüňi edilýän zenanyň 7-nji iýulda Lansarote adasyndaky Arresife şäherçesinde tussag edilendigini aýtdy.
Bu zenan “Yslam döwleti” atly topara “gyzlary we ýetginjekleri hakyna tutmakda we olaryň gürrüňi edilýän toparyň kontrollygyndaky territoriýalara sapar etmegini ýeňilleşdirmekde” aýyplanýar.
Ispan ministrligi zenanyň “Yslam döwleti” atly toparyň Siriýadaky edaralary bilen “gönüden-göni aragatnaşyk saklandygyny” mälim edýär.


text:
Şu gün Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Eýrana garşy nähilidir bir harby hüjümiň amala aşyrylmagynyň «örän çynlakaý ýalňyşlyk» boljakdygyny nygtap, çykyş etdi.
Onuň bu çykyşynyň öňýany Ysraýylyň prezidenti Şimon Peres Eýrana garşy hüjüm edilmek ähtimallygynyň kem-kem artýandygyny aýdypdy.
Bu wakalaryň fonunda şu hepde BMG-niň Halkara atom agentligi Eýranyň ýadro programmasy bilen baglanyşykly düýpli maglumat beriji ýörite hasabat ýaýradar diýlip garaşylýar.
Soňky wagtlar Amerikanyň Birleşen Ştatlary we Ysraýyl Eýranyň ýadro nokatlaryna garşy takyk hüjümleriň amala aşyrylmagynyň mümkindigini duýduryp gelýärler.


text:
Anna güni ýewro zona girýän esasy ýurtlardan dördüsiniň liderleri Ýewropanyň býujet krizisini ara alyp maslahatlaşmak üçin, Italiýanyň paýtagty Rimde özara maslahata ýygnandylar.
Italiýanyň, Fransiýanyň, Ispaniýanyň we Germaniýanyň liderleri bu maslahatda Ýewropanyň ykdysady ösüşini ýokarlandyrmak we býujet defisitlerine çözgüt tapmak çäreleri barada maslahat ederler.
Germaniýanyň kansleriniň metbugat sekretary bu duşuşygyň resmi maslahat däl-de, näresmi pikir alyşlyk görnüşindäki bir duşuşykdygyny aýtdy.
Bu duşuşyk Ýewropa Bileleşiginiň liderleriniň 28-29-njy iýunda maliýe krizisine bagyşlap geçirjek sammitiniň öňýanyndaky günlere gabat geldi.


text:
Eýranyň prezidenti Hassan Rohani aram-reformaçy birleşigiň parlament saýlawlarynyň ikinji tapgyrynda gazanan üstünligini gutlady.
Rohani 1-nji maýda, Işçiler gününe bagyşlanan dabarada çykyş edip, saýlawçylary 29-njy apreldäki saýlawlarda iň gowy kandidatlary saýlamaklary bilen gutlady.
Rohani bilen ýaranlykdaky reformaçy we aram syýasatçylar parlamentde jemi 42 orun gazanmagy başardylar, bu doly köplükden biraz az bolýar.
Emma olar 2004-nji ýyldan bäri ilkinji gezek öz konserwatiw bäsdeşlerinden agdyklyk edýärler.
Täze parlamentde indi 133 reformaçy, 125 konserwatiw deputat bolar. Galan orunlar garaşsyzlara we azlykdakylara gitdi.


text:
Eýranyň döwlet telewideniýesi zyna edenlikde günälenilip, daşlanyp öldürilmeli edilen aýalyň türmeden boşadylandygy baradaky habary şu gün berk inkär etdi.
“Press” telekanalynyň bu inkär ediji habary Sakineh Mohammadi Aştiýaniniň türmeden boşadylmagy ugrunda tagalla edenlere we onuň boşadylandygy baradaky habara şatlanan adamlara agyr zarba bolup degdi.
Bu wakanyň öňýany Eýranyň “Press” telewideniýesinde Aştiýaniniň Osku şäherindäki öýünde öz ogly Sajjad Gaderzadeh bilen birlikde görkezilmegi onuň türmeden boşadylandygy barada myş-myşlaryň ýaýramagyna sebäp bolupdy.
Ýöne “Press” telekanalynyň internet sahypasynda aýdylyşyna görä, Sakineh Mohammadi Aştiýani türmeden boşadylmandyr. Oňa diňe adamsyny nähili öldürendigi barada taýýarlanýan bir dokumental filme gatnaşmagy üçin öýüne gitmegine rugsat edilipdir.
Şol maglumatda aýdylmagyna görä, bu programma şu gije telewideniýede görkeziler.
Ýene ýiti reaksiýalary döretdi
Daşlap öldürmelere garşy is alyp barýan Germaniýadaky Halkara komitetiň wekilleri bu soňky habara ýiti reaksiýa bildirdiler.
Bu Halkara komitetiň adam hukuklary boýunça aktiwisti Mariam Namazi “Aktiwistler Aştiýaniniň öz ogly bilen bu telewizion programma gantaşanlygy sebäpli, ol türmeden boşadylypdyr diýip pikir etdiler” diýdi.
Mariam Namazi Eýranyň “Press” telewideniýesini adamlary aldawa salmak üçin şeýle suratlary bilgeşleýin efire goýberenlikde aýplady.
“Biz bu barada ‘Press’ telewideniýesiniň işini kesgitli ýazgarýarys. Olar özlerini media serişdesi diýip atlandyrýarlar. Şol bir wagtyň özünde-de, olar režimiň aňtaw gullugynyň organy ýaly iş alyp barýarlar. Olar Aştiýani bilen onuň ogluny Aştiýaniniň adamsyny öldürenligini boýun almaga mejbur edýärler. Olar bu işi bilgeşleýin edýärler. Munuň esasy sebäpleriniň biri bolsa - Aştiýaniniň daşlanyp öldüriljekdigi bilen bagly dörän gahar-gazap. Olar şeýdip, bir bahana tapyp, muny ölüm jezasyna öwürmek isleýärler, ony adamsyny öldürenlikde günäli tapjak bolýarlar” diýip, Mariam Namazi öz garaýşyny mälim etdi.
Dawa döredýän höküm
Eýranyň sudy Sakineh Mohammadi Aştiýanini zyna edenlikde we öz ärini öldürenlikde günäläp, onuň daşlanyp öldürilmelidigi barada höküm çykarypdy. Ýöne günbatar ýurtlarda muňa garşy goh turansoň, bu höküm ýerine ýetirilmän, yza süýşürilipdi.
Ýewropa Bileleşigi bu aýal barada çykarylan hökümi “wagşyçylykly” diýip atlandyrdy. Watikan bolsa, rehim-şepagat sorap, eýrän häkimiýetlerine ýüz tutdy. Braziliýa hem Aştiýaniýä baş pena bermegi teklip etdi.
Muňa garamazdan, adamsyny öldürenlikde günäli tapylansoň, onuň dardan asylyp öldürilmegi mümkin diýen garaýyşlar hem bar.
Prezident Mahmud Ahmedinejad ýakynda, sentýabr aýynda amerikan telewideniýesine beren bir interwýusynda beýleki eýran resmileriniň tersine, Aştiýaniniň daşlanyp öldürilmäge höküm edilendigini inkär edipdi.
Eýranyň döwlet habar serişdelerinde hem zyna işi agzalman, ol adamsyny öldürenlikde aýplanylýar.


text:
Kosowada saýlawçylar ýerli saýlawlar üçin ses berýärler, etniki serbler bolsa, bu territoriýa Serbiýadan bölünip aýrylaly bäri ilkinji gezek saýlawa gatnaşmaga höweslendirilýär.
Ses berişlige gatnaşyga, hususan-da demirgazykda, etniki serbleriň köplük bolup ýaşap, şu wagta çenli Pristana garşy çykyp gelýän ýerinde, ýakyndan syn ediler.
Serbiýa resmi taýdan Kosowanyň garaşsyzlygyny şindi hem ret edýär. Kosowa 2008-nji ýylda, etniki albanlaryň köplügi netijesinde, birtaraply ýagdaýda öz garaşsyzlygyny jar edipdi.
Emma Belgrad indi, Ýewropa Bileleşiginiň araçylygynda Pristina bilen arany sazlamak ylalaşygynyň çäginde, etniki serbleriň saýlawlara gatnaşmagyna çagyrýar.
Bu ylalaşyk Serbiýa 2013-nji ýylyň aprelinde Brýussel bilen agzalyk gepleşiklerine başlamaga ýol açdy.
ÝB-niň daşary syýasat başlygy Ketrin Aşton bu saýlawy Kosowanyň geljegi üçin möhüm pursat we Kosowa bilen Serbiýanyň gatnaşyklaryny kadalaşdyrmak prosesindäki wajyp element diýip atlandyrdy.


text:
Bu ýylky olimpiada oýunlarynda ors sportçularynyň işi oňmady. Olar Wankuwerden diňe üç altyn medal bilen dolanyp geldiler. Onsoň, ine, 2014-nji ýylda gyş oýunlarynyň Orsýetde geçýänligini nazara alanyňda, bu ýagdaýyň hemmeleri lapykeç etjekdigi belli zat.
Düýn, 1-nji martda, telewideniýede eden çykyşynda prezident Medwedew bu ýagdaýyň düýpgöter üýtgemegini, bu işe başga adamlaryň getirilmelidigini aýtdy: “Muňa olimpiada oýunlaryna taýýarlyk işleriniň jogapkärçiligini öz üstlerine alan adamlar jogap bermeli. Bu bir belli zat. Meniň pikirimçe, taýýarlyk işlerini üstlerine alan adamlar indi batyrlyk edip, wezipe başyndan çekilmeli. Olardan şeýle çözgüt gelmese, bu işi etmäge olara biz kömek bereris”.
Medwedew jogapkär diýip, hiç bir adamyň adyny agzanok. Ýöne olimpiada toparynyň ýeten derejesi gowulanmasa, ýurduň sport ministri Witaliý Mutko bilen Orsýetiň Olimpiada Komitetiniň başlygy Leonid Týagaçýow wezipe başyndan aýrylmaly diýenler az bolmady.
Aslynda Orsýet, has dogrusy, Sowet Soýuzy, medal almakda mydama ilkinji orunlarda durýardy. Ol 1956-njy ýyl bilen 1988-nji ýyllaryň aralygynda geçen gyş olimpiadalarynyň dokuzysyndan ýedisinde birinji, ikisinde hem ikinji orny alypdy. Sowet Soýuzyndan soňky döwürde hem Orsýetiň bäşinji orundan aşaklan mahaly ýok.
“Şol öňki şanly taryh”
Moskwaly psiholog Olga Mahowskaýanyň pikiriçe, bu ýylky şowsuzlyklara kaýyl gelmegi kynlaşdyryp, adamlary kemsindirýän şol öňki şanly taryh.
“Gyş sportunda ýolbaşy roly oýnaýan hemişe bizdik. Ýöne indi bu däp biziň gözümiziň alnynda çöküp gelýär. Ýeňijilik şöhratyňy ýitirip, ýuwdunyp galmak aňsat iş däl. Biz ozal nähili kynçylyklar bolsa-da, öz deňsiz-taýsyz ugurlarymyza üns bermegi başarýandygymyzy bilýärdik. Ýöne indi munuň hakykata laýyk däldigini görýäris. Orslaryň aglabasy muňa, çagalar ýaly, özlerine berlen käýinç diýip düşünýär” diýip, Mahowskaýa aýdýar.
Medwedew hem öňki şan-şöhratyň gidenligini, indi oňa daýanmaly däldigini belledi: “Biz köp wagtlap Sowet döwründäki ýagdaýlara öwnüp gezdik. Belli bir nokatda olar soňlandy. Biz öňki Sowet sport mekdeplerini ýitirdik. Ony ideallaşdyrmaly däl. Ol indi ýok, gitdi. Indi hem sporta şunça pul goýberýänligimize garamazdan, öz mekdeplerimizi gurup bilmän gelýäris. Bu kabul ederliksiz, aýdyň fakt”.