text:
Şahyr Gurbannazar Ezizow 1975-nji ýylda, 35 ýaşynda öldürilipdi. Ýöne ajal güllesi ony dogan-garyndaşlarydyr dost-ýarlarynyň, okyjylarynyň arasyndan alsa-da, ine indi 35 ýyl, il-günüň hakydasyndan aýryp bilmeýär. Tersine, ozal onuň ýürek sözlerini diňe öz döwürdeşleri okan bolsa, indi şol wagtky çagalaryň, soňky ýetişen nesilleriň arasynda hem Gurbannazar Ezizowyň okyjylary köpelýär.
Elbetde, bu şahyryň hudaý beren talantynyň we doga akylynyň, öz iline, öz ýurduna bolan uly söýgüsiniň gudraty. Ol öz ilini “ýigit kimin söýendigini, söýýän diýip gygyrmandygyny” aýdypdy. Şeýle-de ol “il başyna düşen işden hiç zat bilen goranmak” islemändi. Şahyr “hakyň gözüne bakmaga” çagyrypdy. Sebäbi ol şonda “şer işiň ýerden göçjegine” ynanýardy.
Men käte Gurbannazar Ezizowyň ýaş başyndan uly kämillige gelip bilşi hakynda pikire çümýärin. Bu her kime ýetdirýän zat däl. Käte kämil hasaplanýan şahyrlary hem gaýtdan okaňda telperlik, ýasamalyk, emel görýärsiň-de, birhili, olaryň eserlerinden, öň gowy görüp okan zatlaryňdan sowaşýarsyň. Emma bu Gurbannazaryň goşgulary babatda beýle bolmaýar. Bu, meger, onuň galam bilen ak kagyzyň öňünde, diýmek okyjynyň, il-günüň öňünde diňe çynyny, owadanlanmadyk, ýylmalmadyk hakykaty aýtmaga synananlygy bilen düşündirilip bilner.
“Bar zat boldy: söýgi, dostluk, ýalan söz,
Büdremeler, ýasly gündir bagtly gün...”
Siňe seretseň, şahyr durmuşa bolşy ýaly baha berip bilmek derejesindäki kämillige gelmek üçin “gijeki peýdasys oturlyşyklardan”, “manysyz jedellerden”, “edilýän gybatlardan” we “opurlyşyklardan”, “diňe boşluga eltjek” erksizlikden... hakykatdan hem geçipdir we öz paýhas pellesine ýetmegi başarypdyr. Onuň ýazmagyna görä, “dirileriň öleni we öljegi, ýöne olaryň müň ýyllar ötüp, başga biri bolup dünýä injegi örän aýdyň hakykat”. Meniň pikirimçe, hut şu sadadan ýönekeý ynanaç hem onuň öz-özüne şeýle sorag bermegine esas bolan bolmaly:
“Beýle bolsa, kimkä meniň geçmişim,
Şahyrmykan,
Aşykmykan?
Ýa daýhan?
Ýa ol namartmykan çyn sözden gorkýan
Hem gorkusy üçin çyn söze duşman?”
Ýöne şahyryň ýaşan döwri “çyn sözüň sarpasyny saklamak” aňsat däldi (Dogry, ol Nikata Hruşewiň Stalini paş etmegi bilen dörän syýasy maýylganlygyň neslidi, muny unutmak bolmaz!). Eýsem, çyn sözüň sarpasyny saklamak haçan aňsat bolupdy? Ol, goşgularyndan görnüşine görä, “çyn söz üçin özüni gurban etjekdi”. Şahyr “ölse, dogry sözüň duşmanyny inkär eden menini ýeriň öpjegine we müň ýyl ötüp, ýene şol şahyr... bolup dowam etjegine” ynanýardy. Bu, megerem, ataizmiň, ýagny hudaýsyzlygyň wagyz edilýän döwründe öz hudaýyňy, öz gulluk etjek hakykatyňy gözlemek, belki-de tapmak ýaly bir zatdy.
Onda özüňi, öz ýoluňy, ynanjyňy gözlemek bilen bagly setirler kän duşýar. Ýalňyşmaýan bolsam, Gurbannazar şahyryň okyjynyň ýüregine hem beýnisine ýetmegiň uzak ýoluny gysgaltmakdaky başarnygy hem şu gözlegde. Sebäbi ol okyjyny şol gözleg bilen yzyna düşürýär we onuň baryp ýeten ýeri, pikiriň çuňlugy ýa owadanlygy seni hiç wagt lapykeç etmeýär:
“...Meňzäsim gelenok öňküligime,
Bu topraga bolsa, meňzäp bilemok.”
Platon “şahyrlar öz düşünmeýän beýik hem parasatly zatlaryny aýdýarlar” diýipdir. Belki, akyldar mamladyr. Gurbannazar Ezizow “diňe berilmeýän zatlaryň gorunyň gutarýandygyny” aýdanda 35-em ýaşamandy:
“Diňe söýmeýänleň, köýmeýänleriň
Özgäni beýgeltjek ajaýyp syry,
Bir gyzyl manat deý gizleýänleriň
Gutarýar ekeni ýürekde gory.”
Şahyr “Men özümi aýamadym hiç ýerde, Özümi bagş etdim özgeler üçin” diýip ýazan wagty, ýa “Haýyr işler üçin taýýarlyk boldum” diýende, meger, hiç bir okyjy oňa gereginçe çynlakaý garan däldir. Sebäbi ol 1975-nji ýylda, hökmürowan SSSR-iň dargamagynyň ilkinji alamatlaryny görkezen 1985-nji ýyldan hem on ýyl öň öldürilipdi. Ol SSSR-iň ahyry bir gün synjagyny bilendir ýa şuňa ynanandyr diýip aýtmak kyn. Onuň rewolýusiýa hakyndaky setirleri, Ikinji jahan urşy bilen bagly goşgulary ýa otuzunjy ýyllaryň goşşgulary baradaky pozisiýasy şahsyýetiň şaýan, terbie alan döwründen üzňe bolup bilmeýändiginiň alamaty bolsa gerek. Ýöne ol Staliniň ölüminden soň dörän syýasy maýylganlygyň türkmen edebiýatyna beren iň çuň şahyrydy. Ol sowet ideologiýasynda “tebigatyň boýun egdirilýän” wagty, gussa çekýäň diýip tankyt ediljegini bilse-de, adam bilen tebigatyň arasyndak sazlaşygyň ýaşamagynay arzuwlapdy.
Gurbannazar Ezizow hakyndaky gysgaça belliklerimi soňlasam, ol erk hakynda ýazan goşgusynda boş dünýä çagyrýan lälik erki erk tapyp daňmaga hem taýak bilen saýmaga çagyrypdy. Elbetde, bu kinaýa bilen aýdylan söz, ýöne, il içinde aýdylyşy ýaly, her bir kinýada çynyň ülşi bar. Bu beýik Magtymgulynyň “Magtymguly, owal özüň düzetgil” diýen setirini hem ýatladýar. Gurbannazar şahyryň beýikligi, megerem, tä soňky demine çenli özüni törpüläp gezenliginde, öz-özüni aldajak, özgeleri aldajak bolmanlygynda bolsa gerek.
Redaksiýadan:
Türkmen halkynyň söýgüli şahyry Gurbannazar Ezizowyň goşgularyna düzülen aýdymlar we şahyryň öz okan goşgulary esasynda taýýarlanan “Sazly-söhbet” programmasyny diňlemek üçin sag tarapda ýerleşdirilen audio düwmesini basyň.


c: text/html

text:
Moskwanyň eteginde bolan adatdan daşary yssydan we tüsseden Orsýetiň paýtagtynda ölýänleriň sany iki esse artdy.
Bu barada Moskwa şäheriniň Saglygy goraýyş departamentiniň ýolbaşçysy Andreý Selsowskiý şeýle diýdi: “Şäherde ortaça adam ýitgisi adaty wagtda bir günde 360-380-a golaý bolýar. Bu gün bizde 700-e ýakyn".
Geljek çarşenbe güni şemalyň üýtgemegi zerarly howanyň birneme gowulaşjakdygyny çaklaýarlar.
Orsýetiň Adatdan daşary ýagdýalar baradaky gullugynyň başlygy Sergeý Şoýgu tutuş Russiýa Federasiýasy boýunça 500-den gowrak tokaý ýangynynyň hasaba alnandygyny we ýangyn netijesinde 50-den gowrak adamyň ölendigini mälim etdi.
Olardan 42 ýangyn Moskwanyň eteginde bolupdyr. Ýangyn söndürmek işine 150 müň adam gatnaşýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gyrgyzystanyň resmileri aýlyklary häzir birden ýokarlandyrmaga mümkinçilik ýok diýýärler. Şunuň bilen baglylykda mugallymlar bu protestleri ählihalk derejesine ýetirjekdiklerini aýdyp, haýbat atýarlar.
Düýn giçlik Gyrgyzystanyň parlamentinde geçirilen ses berişlikde täze hökümetiň düzümi saýlandy. Emma bu wakalaryň fonunda ýurduň mugallymlarynyň protest çykyşlary hem ýaýbaňlanýar
Bu protestler dekabryň başynda Gyrgyzystanyň Oş we Jalalabad welaýatlarynda başlandy. Şu hepde ýurduň demirgazygyndaky Talas we Yssyk-Köl welaýatlarynyň mugallymlary hem protestlere goşuldylar.
Talas welaýatyndaky mugallymlar geňeşiniň başlygy Fatima Batyrbaýewa mugallymlaryň öz gün-güzeranyny zordan aýlaýandyklaryny aýtdy: "Biz mundan beýläk garaşyp bilmeris. Biziň sabyr käsämiz eýýäm dolup barýar. Resmiler indi biziň ynamymyzdan gaçdylar. Biz öz aýlyklarymyzyň köpeldilmegini talap edýäris”.
30-40 dollar aýlyk
Gyrgyzystanyň Bilim ministrliginiň berýän maglumatlaryna görä, ýurtda mugallymlaryň ortaça aýlygy 30-40 dollarlygyna galýar. Bu görkeziji mugallymlary jemgyýetçilik pudagyndaky iň pes aýlyk alýanlaryň hataryna goşýar. Oppozisiýa wekilleriniň aýtmagyna görä, käbir mugallymlara 20 dollardan hem az aýlyk tölenýär.
Gyrgyzystan Merkezi Aziýadadaky iň garyp döwletleriň biri. 2009-njy ýylda ýurduň her raýatyna düşýän ortaça girdeji 183 dollara deň bolupdy. Şu ýylyň dowamynda Gyrgyzystanda bolan syýasy we jemgyýetçilik durnuksyzlyklary ýurduň ykdysadyýetine uly zarba urdy. Şeýle-de inflýasiýa sebäpli iýmit, energiýa we beýleki ýaşaýyş harytlaryň bahalary ep-esli galdy.
Gyrgyzystanyň günortasyndaky Uzgen şäherinde 32 ýyldan bäri mugallymçylyk edýän Turgunbek Sarybaýew her aýda 30 dollar töweregi aýlyk alýandygyny we bu pula diňe bir halta un satyn alyp bilýändigini” aýtdy. Şeýle-de bäş çaganyň atasy Turgunbek bu pula nädip maşgala ekläp boljagyny soraýar.
Gyrgyzystanyň günortasyndaky mugallymlar öz aýlyklarynyň 200-250 dollar bolmagyny talap edýärler. Şeýle-de mugallymlar özleri üçin komunal hyzmatlaryň tölegleriniň 50 prosent arzanladylmagyny soraýarlar.
Bu ýagdaýlardan çykalga hökmünde ýurduň Bilim ministri Kanat Sadykow 2011-nji ýyla çenli mugallymlaryň aýlygyny 30 prosent artdyrmak barada plany hödürledi. Şeýle-de ýurduň resmileri mugallymlaryň maliýe ýagdaýyny gowulandyrmak maksady bilen olara tüwi, un, gant we ösümlik ýagy üçin goşmaça goldaw puluny bermegi wada edýärler.
Talaplar doly ýerine ýetirilmez
Emma ýurduň Maliýe ministrligi protestçileriň talaplaryny doly ýerine ýetirip bolmajakdygyny habar berdi. Ministrligiň resmileri bu plany amala aşyrmak üçin özlerine 25 million dollar serişde gerek boljakdygyny aýdýarlar.
“Bu harajatlar ýurduň býujetinde göz öňünde tutulmandy. Mugallymlaryň töleg fonduny köpeltmek üçin beýleki pudaklara goýberilýän pullary azaltmaly bolar” diýip, Gyrgyzystanyň Maliýe ministrliginiň wekili Aida Abarbekowa belledi.
Mugallymlaryň Profsoýuz birleşigi Bilim ministrliginiň aýlyklary ýokarlandyrmak üçin hödürleýän planyna entek hiç hili reaksiýa bildirmedi. Ýöne mugallymlar öz talaplarynyň kabul edilmedik halatynda, protestlerini ählihalk derejesine ýetirjekdiklerini duýdurdylar.
Gyrgyzystanyň öňki bilim ministri Mukaş Bazarkulow pes aýlyklara we ujypsyzja pensiýalara ýaşaýan mugallymlaryň çykalgasyz ýagdaýdadygyny aýtdy.
Ol bu barada, hususan-da, şeýle diýdi: “Mugallymlaryň aýlyklaryny galdyrmaly, mundan başga çykalga ýok. Biziň mugallymlarymyzdan 30 prosente golaýy pensionerler. Olar gün-güzeranyny aýlamak üçin işlemäge mejbur. Iki smenada işläp, halys ýadaýan mugallymlar käte rahatlandyryjy dermanlary içmeli bolýarlar. Olar özleriniň az aýlygy sebäpli, meýletin giňeldilen iş tertipde işleýärler, bu bolsa berilýän bilimiň hiline oňaýsyz täsir edýär. Bu ýagdaý asla kabul ederliksiz”.
Gyrgyzystanyň adaty raýatlary mugallymlaryň bu protestleriniň ýurtdaky öňki dartgynlylygy hasam ösdürmeginiň mümkinliginden howatyrlanýarlar.


text:
Yragyň premýer-ministri Haider al-Abadi ministrlikleriň işgärleri hökmünde işe alnan geňeşçileriň wezipelerini ýapýandygyny, şeýle-de öz geňeşçileriniň, prezidentiň we parlamentiň ýolbaşçysynyň geňeşçileriniň sanyny azaldýandygyny 18-nji awgustda aýtdy.
Bu çäreler 9-njy awgustda ýurtda başlanan giň derejeli reformalaryň çäginde amala aşyrylýar. Kampaniýanyň maksadynyň hökümetdäki korrupsiýany we ukypsyzlygy azaltmaklyga gönükdirilýändigi aýdylýar.
16-njy awgustda Abadi hökümetdäki 11 orny ýapdy we ministrleriň sanyny 33-den 22 çenli azaltdy.


text:
Orsýetiň guryýer goşunlarynyň öňki ýokary derejeli ýolbaşçysy general Wladimir Çirkin para almakda aýyplanyp, bäş ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Moskwanyň harby sudy bu hökümi 14-nji awgustda çykardy.
Çirkin pensiýadaky harby ofisere jaý almakda kömek bermek üçin 2008-nji ýylda 450 000 rubl ýagny 13 600 amerikan dollar möçberde para almakda günäli tapyldy.
Şol döwürde Çirkin Moskwa harby okrugynda ýolbaşçy bolupdy.
Çirkin Orsýetiň ýaragly güýçleriniň guryýer goşunlarynyň baş ştabynyň komanduýuşisi wezipesinde 2012-2013-nji ýyllarda işledi.


text:
Türkmenistanly käbir raýatlar ýurduň dürli regionlarynda köçe-ýol hadysalaryna ýygy-ýygydan duş gelinýändigini aýdýarlar. Bu köçe-ýol hadysalaryna bolsa dürli ýagdaýlaryň sebäp bolýandygy aýdylýar.
Käte adam ýitgilerine getirýän şeýle hadysalaryň seljerilişinde sorag döredýän ýagdaýlaryň-da seýrek bolmaýandygyny ýerli ýaşaýjylar belleýärler.
Azatlyk Radiosy şular ýaly köçe-ýol hadysasyny başdan geçiren we özüni Gülnar diýip tanadan lebaply bir ýaşaýjy bilen söhbetdeş boldy.
Şu söhbetdeşligi diňlemek üçin aşaky düwmä basyň:


text:
Aşgabatda il içinde “Krasnyý Krest”, ýagny “Gyzyl Haç” ady bilen tanalýan keselhananyň başga ýere göçürilip başlanandygy habar berilýär. Bu keselhananyň geçen hepdäniň ortalaryndan näsaglary kabul etmegi durzandygy, onuň käbir bölümleriniň başga keselhanalara geçirilendigi hem aýdylýar.
Aşgabatly käbir çeşmeleriň beren maglumatyna görä, “Krasnyý Krest” ady bilen tanalýan bu keselhananyň köne binasy geçen anna güni ýykylyp başlanypdyr.
Keselhana göçýär, lukmanlar nätmeli?
Adynyň tutulmagyny islemedik bir ýerli ýaşaýjynyň aýtmagyna görä, keselhananyň käbir korpuslarynyň penjirelerini we üçeklerini soküp başlapdyrlar, käbirlerinde bolsa göçmek bilen bagly işler alnyp barylýar. Şeýle hem, bu çeşme keselhananyň daşyna ak reňkli demir haýat çekilendigini we onuň ýüzüne Türkiýäniň “Efor” kompaniýasynyň adynyň ýazylgydygyny aýdýar.
"Krasnyý Krest" keselhanasynyň bölümlerinden biriniň daşky görnüşi. Aşgabat, 16-njy aprel, 2012.
Aşgabatdaky bir çeşme: “Bu keselhananyň käbir bölümleri beýleki keselhanalara geçirildi. Mysal üçin, onuň kardiologiýa bölümi Aşgabatdaky demirýol keselhanasyna, kabirleri bolsa 11-nji mikroraýondaky Nyýazow adyndaky keselhana geçirildi. Onda işleýän lukmanlaryň we beýleki medisina işgärleriniň ýagdaýy barada maglumat berilmeýär” diýip gürrüň berdi.
Aşgabatly ýazyjy we şahyr Amanmyrat Bugaýewiň pikiriçe, bu keselhananyň ýerleşýän binasy juda könelen: “Bu ‘Krasnyý Krest’ keselhanasynyň ýerleşýän jaýy gözgyny diýip, meniň tanyşlarym gürrüň berýärler. Soňky döwürde medisina okuwyny gutarýan ‘hossarlylar’ beýleki saglyk merkezlerine işe barýarlar. Öňden bäri işleýän lukmanlar bolsa “Krasnyý Krestde” galdylar. Olary häzir hiç kim işden aýyrmaýar. Bu keselhananyň köne jaýy täze medisina tehnologiýalaryny oturtmaga mümkinçilik hem bermeýär”.
Garaşsyzlyk ýyllarynda Aşgabatda köpsanly medisina merkezleriniň gurlandygyna garamazdan, “Krasnyý Krest” ýurduň abraýly keselhanasy bolup galdy diýip, düýbi Wenadaky adam hukuklary boýunça “Türkmen inisiatiwasy” guramasy ýazýar.
"Krasnyý Krest" keselhanasynyň bölümlerinden biriniň içki korridory. Aşgabat, 16-njy aprel, 2012.
“Türkmen inisiatiwasy” guramasynyň bu keselhananyň bir medisina işgäriniň sözlerine salgylanyp ýazmagyna görä, bu ýerde nähoşlar üçin ornuň köpdügi sebäpli, Aşgabatdaky ähli keselhanany jemläniňde-de “Krasnyý Krest” olardan döwlete has köp girdeji getirýär. “Ol ýerde işlän tejribeli lukmanlar we medisina işgärleri indi täze iş ýerlerini gözlemeli bolarlar” diýip, “Türkmen inisiatiwasy” guramasy ýazýar.
Keselhananyň lukmanlarynyň we beýleki medisina işgärleriniň indi iş bilen üpjünçiliginiň nähili çözüljekdigi barada Türkmenistanyň Saglygy saklaýyş we derman senagaty ministrliginden maglumat alyp bolmady.
“Abraýly keselhanady”
Il içinde “Krasnyý Krest” ady bilen tanalýan bu keselhana 1948-nji ýylda Aşgabatda bolan güýçli ýer yranmadan soňra gurlupdy. Onuň içinde hirurgiýa, terapiýa, neýrohirurgiýa, gulak-burun-bokurdak keselleri, patananatomiýa ýaly bölümler we çaga dogrulýan öý bar.
Bu keselhananyň her bölümi aýratynlykda ýerleşýär we onuň içi bag-bakjaly. Şonuň ýaly-da, ol Türkmen döwlet medisina institutynyň ýakynynda ýerleşýär.
Türkiýäniň kompaniaýsynyň Aşgabatda gurjak 350 orunlyk kardiologiýa merkezli keselhanasynyň taslamasy. Aşgabat, 16-njy aprel, 2012.
Ýazyjy Amanmyrat Bugaýewiň pikiriçe, bu keselhana ussat lukmanlaryň işleýän ýeri hökmünde Türkmenistanda at-abraý gazanypdy: “Bu keselhana turuwbaşdan ýurtdaky iň uly we iň kämil lukmanlaryň işleýän keselhanasy hökmünde meşhurlyk gazanypdy. Garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistanda täze medisina merkezleri we keselhanalar açylsa-da, il içinde ‘Krasnyý Krest’ ady bilen tanalýan keselhana özüniň öňki abraýyny, meşhurlygyny saklap galdy”.
Şu aýyň başlarynda prezident G.Berdimuhamedow Türkmenistanyň Saglygy saklaýyş we derman senagaty ministrligine Türkiýäniň kompaniaýsy bilen Aşgabatda 350 orunlyk ylmy-kliniki kardiologiýa merkezli keselhanasynyň taslamasyny düzmek we ony gurmak barada şertnama gol goýmagy tabşyrdy. Emma bu taslamanyň bahasy barada habar berilmedi.
Prezidentiň gol goýan kararyna laýyklykda, bu keselhananyň täze jaýlarynyň gurluşygyna aprel aýynda başlamaly we ony 2014-nji ýylyň aprelinde tamamlamaly.


text:
Terrorçylykda güman edilip Gwantanomo türmesine salnan tussaglar basym doňuz dümewi waksinasyny alarlar.
Birleşen Ştatlaryň günorta Kubadaky türme edaralarynyň sözçüsi Jeýms Krabtri türme sakçylaryna hem tussaglara edilmeli sanjymlaryň şu aýda gelip ýetjegini aýdýar.
Ol Birleşen Ştatlaryň ilaty doňuz dümewi waksiýanasy bilen doly üpjün edilmänkä terrorda gümanlanýanlara waksina nämä gerek diýjekleriň hem tapyljagyny, ýöne Birleşen Ştatlaryň harby resmileriniň tussaglaryň saglygy üçin jogapkärdigini aýdýar.


text:
Hindistanyň täze saýlanan premýer-ministri Narendra Modi milli howpsuzlyk geňeşçiligine ozalky agenti, Pakistan bilen işleşmek meselesinde ýyllap tejribe toplan adamy seçdi.
Modiniň Ajit Dowaly bu wezipä bellemegi onuň Pakistan babatda ozalky adminstrasiýa garanda has gujurly syýasat ýöretjegini aňladýar.
Dowal howply terror hereketlerine garşy alyp baran işleri bilen tanalan we köp sylag-hormata mynasyp bolan ofiser.
Ol jeňçi toparlara garşy berk çäreleriň görülmegini öňe sürýär.
Modi Hindistanyň iş başyndan gidýän hökümetini milli howpsuzlyk meselesinde gowşaklyk etmekde aýyplady.


text:
“Amnesty International” guramasy öňki türkmen resmisiniň zerur medisina kömeginden mahrum edilýändigini aýtdy. Guramanyň sişenbe güni ýaýradylan beýannamasyna görä, “Türkmen atlary” döwlet assosiasiýasynyň öňki tanymal ýolbaşçysy 63 ýaşly Geldi Kýarizow saglyk taýdan agyr ýagdaýda, ol ýürek agyrysyndan, güýçli gan basyşyndan, gepatitden we artrit keselinden ejir çekýär.
Geldi Kýarizow wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanmak we ýene birnäçe aýyplamalaryň esasynda bäş ýarym ýyllap türme tussaglygynda saklanypdy.
“Amnesty International” gurmasy häzirki wagtda howpsuzlyk gulluklarynyň işgärleriniň Kýarizowyň keselhana barmagyna päsgelçilik döredýändigini habar berdi. Gurama Kýarizow medisina kömegini almasa onuň janyna howp abanýandygyny aýdýar.
Kýarizow ýurduň daşynda hem saglygyny bejerip bilmeýär, onuň özüne we maşgala agzalaryna ýurdyň daşyna çykmak gadagan edilýär.


text:
Türkmenistan 1-nji oktýabrdan käbir harytlaryň gümrük paçlaryny ýokarlandyrýandygyny aýdýar.
Ýerli metbugat ýurda getirilýän azyk harytlarynyň käbir görnüşlerinden alynýan gümrük paçlarynyň gelýän aýyň başyndan ýokarlandyrylýandygyny habar berdi.
Türkmenistana daşary ýurtlardan getirilýän käbir harytlaryň gümrük paçlaryny ýokarlandyrmak baradaky karara prezident G.Berdimuhamedow anna güni gol çekipdir.
Bu kararda gümrük pajy ýokarlandyrylýan harytlaryň sanawy, pajyň möçberi tassyklanylýar.
Gümrük pajy ýokarlandyrylan harytlaryň arasynda azyk önümleri, şol sanda kolbasalar, miwe-gök önümleri, miwe şireleri we alkogolsyz içgiler bar.


text:
Türkmenistanyň ykdysadyýet we energiýa boýunça köpugurly daşary gatnaşyklary ýokarlanýarka, tebigy baýlyklaryndan daşary geosyýasy taýdan hem uly mümkinçiliklere eýe bolan ýurduň beýleki döwletler bilen syýasy we harby taýdan hem alyp barýan hyzmatdaşlygyna ünsler ýokarlandy.
Hususan-da Türkmenistanyň Günbatar döwletleri we NATO ýaly halkara guramalar bilen hyzmatdaşlygyna ekspertler tarapyndan aýratyn üns berilýär. Türkmenistanyň NATO bilen gatnaşyklary “Parahatçylyk ugrundaky hyzmatdaşlyk” programmasynyň çäginde amala aşyrylýar.
Şu ýylyň başynda, Türkmenistan Owganystanda terrorçylyga garşy harby operasiýany amala aşyrýan Günbatar döwletleriniň harby bolmadyk ýükleriniň öz giňişliginden geçirilmegine rugsat berdi.
Soňky döwürde, Türkmenistanyň bu ugurdan hyzmatdaşlygyny has artdyrýanlygy baradaky maglumatlar metbugatda häli-şindi peýda bolýar. Ýakyn günlerde, ABŞ-niň harby uçarlarynyň ýangyç üpjünçiligi üçin öz howa meýdanlaryndan peýdalanmaga Türkmenistanyň rugsat berenligi barada hem maglumatlar çap edildi.
Esasy transport geçelgesi
Eursianet internet saýty öz maglumatynda, Türkmenistan asta-ýuwaş ABŞ-niň we NATO-nyň Owganystandaky goşunlarynyň harby bolmadyk ýük üpjünçiligi üçin esasy transport geçelgesine öwrülip barýar diýip ýazýar.
Uçarlary ýangyç bilen üpjün etmek maksady bilen az sanly amerikan güýçleriniň Aşgabatda ýerleşýändigini Pentagon tassyklady diýip Eurasianet neşiri ýazýar. Bu maglumata görä, ABŞ-niň transport uçarlarynyň Aşgabadyň howa meýdanynda gonmagyna we ýangyç üpjünçiliginiň üstüni ýetirmegine rugsat berýän ylalaşygy bar. Şeýle-de NATO Owganaystandaky goşunlary üçin guryýer koridoryny hem açmak isleýär diýip, şol internet saýty ýazýar.
Maglumata görä, ABŞ-niň Goranmak Departamentiniň metbugat wekili podpolkownik Mark Wraýt Eurasianet neşirine beren resmi jogabynda, “ABŞ-niň Howa Güýçleriniň kiçi topary bar, 7 awiatordan ybarat bolan bu topar amerikan uçarlarynyň Aşgabadyň howa meýdanynda ýangyç üpjünçiliginiň üstüniň ýetirilmegine ýardam berýär we bu Owganystanyň dikeldilmegi we durnuklaşdyrylmagy ugrundaky tagallaryň çäginde amala aşyrylýar” diýip aýdypdyr. Munuň köpçülige mälim maglumatdygyny hem belläp, ABŞ-niň Goranmak Departametiniň wekili sözüniň üstüni ýetiripdir.
ABŞ-niň transport uçarlarynyň ýangyç üpjünçiligi üçin öz howa meýdanyndan peýdalanmaga Türkmenistanyň rugsat berenligi barada Orsýet metbugatynda hem habarlar peýda boldy. “Nezawisimaýa gazeta” neşiri, ABŞ-niň Owganystana harby bolmadyk ýüklerini aşyrmagy üçin Turkmenistanyň öz giňişliginden peýdalanmaga rugsat bermek niýetini ýakyn günlerde prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýene tassyklandygyny belledi we 10-11-nji iýulda ABŞ-niň Döwlet sekretarynyň syýasy meseleler boýunça orunbasary Uilýam Börnsyň Aşgabada saparynyň dowamynda, amerikan uçarlarynyň Aşgabadyň howa meýdanynda gonmagyna we ýangyç üpjünçiliginiň üstiniň ýetirilmegine türkmen prezidentiniň rugsat berenligini ýazdy.
ABŞ-niň Döwlet sekretarynyň syýasy meseleler boýunça orunbasary Uilýam Börnsyň Türkmenistana sapary bilen baglylykda türkmen metbugatynda çap bolan maglumatlarda, ABŞ-niň Turkmenistan bilen berk hyzmatdaşlyk aragatnaşygyna gyzyklanma bildirýändigi we deňlik hem özara bähbitlilik esasyndaky gatnaşyklara taýýardygy aýdyldy.
“Garaşylmadyk waka däl”
Londonda ýerleşýän Uruş we Pahataçylyk Maglumatlary institutyndan Jon MakLoud, ABŞ-niň Owganystandaky goşunynyň üpjünçiligine degişli meseleler bilen baglylykda Türkmenistan bilen hyzmatdaşlygyny giňeltmek ädimlerine, Waşingtonyň bu ugurdan Merkezi Aziýa döwletleri bilen alyp barýan gepleşikleriniň dowamy hökmünde garaýar. “Türkmenistan we Özbegistan ikisi-de NATO-nyň Owganystandaky çäreleri üçin harby bolmadyk ýüklerini öz üstünden geçirmäge rugsat bermek ylalaşygyna gelendiklerini yglan edipdi. Şonuň üçin bu garaşylmadyk waka bolmasa gerek” diýip Jon MakLoud aýtdy.
Türkmenistan Owganystana tarap ABŞ-niň we NATO-nyň harby bolmadyk ýükleriniň öz giňişliginden geçirilmegine rugsat berjekdigini şu ýylyň fewral aýynda prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň Daşkende saparynyň dowamynda yglan edipdi.
Orsýetiň “Nezawisimaýa gazeta” neşiri, Owganystana barýan ýükleriň Orsýetiň daşyndan geçmegine hem Türkmenistanyň ýol açýanlygyna ünsi çekýär. Maglumata görä, Türkmenistan NATO döwletlerini Merkezi Aziýanyň üstünden Owganystan bilen göni baglaşdyrjak “Line Communication Transport” proýektine gatnaşýar. Bu proýekt ABŞ tarapyndan hem maliýeleşdirilýär.
“Strategiki däl-de taktiki maksatlar”
Moskwadaky GDA institutynyň Merkezi Aziýa boýunça analitigi Andreý Grozin Türkmenistanyň ABŞ bilen gepleşikler prosessini aktiwleşdirip, harby-syýasy meseleleri hem maslahat edip başlamagyny syýasy sebäpler bilen baglaşdyrýar. “Şeýle ädimler arkaly Türkmenistanyň Günbatar bilen hyzmatdaşlygyny giňeltmek ýa-da harby-syýasy taýdan gatnaşyklaryny ösdürmek ýaly strategiki maksatlary yzarlaman, diňe taktiki maksatlaryny göz öňünde tutýanlygyny çak etmek mümkin” diýip Grozin belleýär.
Orsýetli analitigiň pikirine görä, Türkmenistan Orsýete basyş etmek we onuň gaz meselesinde has eglişikli bolmagyny gazanmak isleýän bolmagy ähtimal. “ABŞ bilen çäkli derejede gatnaşyklary artdyrmaklyk Türkmenistana maliýe, tehnologiki we syýasy goldawa eýe bolmak mümkinçiligini hem döredýär. Şonuň üçin Türkmenistanyň häzir Günbatar bilen goranmak we syýsy taýdan hyzmatdaşlyga taýýardygy barada aýtmak ir.”
GDA institutynyň analitigi Groziniň pikirine görä, Owganystanda terrorçylyga garşy göreş alyp barýan halkara güýçler bilen hyzmatdaşlygy ösdürmek, Merkezi Aziýa döwletlerine maliýe girdeýjisi hem-de ýurtlaryň içerki infrastrukturasyny kämilleşdirmek, şeýle hem regionda täsirini güýçlendirmäge çalyşýan Orsýet we Hytaý ýaly iri döwletler bilen gepleşiklerde daşary syýasy mümkinçiliklerini artdyrmagy taýdan bähbitli bolup durýar.


text:
Orsýet amerikan maşgalasy tarapyndan perzentlige alnan Maks Şattonyň (ozalky ady Maksim Kuzmin) ölüminiň onuň öz-özüne salan ýarasy bilen baglanyşyklydygy barada ABŞ tarapynyň gelen netijesine alada bildirdi.
Şenbe güni Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň ynsan hukuklary, demokratiýa we kanunçylyk boýunça ýörite wekili Konstantin Dolgow Birleşen Ştatlaryň häkimiýetleriniň bu ugurdaky derňewlerini “kemter” diýip hasaplaýandygyny mälim etdi.
Ol şu ýylyň ýanwarynda ölen üç ýaşly Maks Şattonyň ölümine degişli dokumentleriň Orsýete berilmegini Birleşen Ştatlaryň resmilerinden talap etdi.
Şeýle hem, Konstantin Dolgow “Men orsýetli çaganyň ölümi baradaky maglumaty ABŞ-nyň resmi wekillerinden däl-de, ýene-de mediadan alandygymyzy gynanç bilen belläsim gelýär” diýip nygtady.
ABŞ-nyň Tehas ştatynda amerikan maşgalasynda ölen orsýetli Maks Şatton.
Şenbe güni Kremle tarapdar aktiwistleriň müňlerçesi Moskwada orsýetli çagalaryň daşary ýurtly raýatlar tarapyndan perzentlige alynmagynyň gadagan edilmegine çagyryş edip, demonstrasiýa geçirdi.
“Orsýetli eneler” atly hereketiň koordinatory Irina Bergset öz toparynyň ABŞ-da ölen Maks Şattonyň dogany Kristoforyň Orsýete gaýtarylyp berilmegini talap edýändigini aýtdy.
Kristofor hem öz dogany Maks Şatto bilen birlikde Tehasdaky şol bir maşgala tarypyndan ogullyga alnypdy.
Kanunçylyk taraplary
Orsýetli ýurist Sergeý Magnitskiniň türmede ölmegi bilen baglanyşykly Birleşen Ştatlaryň Orsýetiň käbir resmilerine sanksiýa giriziji kanun kabul etmegine jogap edip, geçen ýylyň ahyrynda Orsýet amerikan maşgalalarynyň orsýetli çagalary perzentlige almaklaryny gadagan ediji kanun kabul edipdi.
Orsýetden ogullyga alnan üç ýaşly Maks Şattonyň şu ýylyň ýanwarynda Tehasdaky bir maşgalada ölmegi Orsýetde has-da ýiti reaksiýalary döretdi. Orsýetiň resmileri Maks Şattonyň ölüminde onuň ejeligini günäkärleýärler.
Maks Şattonyň ölümi bilen baglanyşykly hasabatlary öwrenen dört amerikan doktory anna güni bu orsýetli çaganyň ölüminiň bilkastlaýyn bolmandygy barada netije çykardy.
Okrug prokurory Bobbi Bland bu ölen çaganyň jesedinde geçirilen ozalbaşky barlaglarda onuň teninde urgudan alnan birnäçe gögerme yzlaryny anyklandygyny we bu gögermeleriň çaganyň öz seresapsyzlygy sebäpli alnan bolmagynyň mümkindigi barada netije çykarylandygyny aýtdy.
Bobbi Bland Maks Şattonyň gan arteriýasynyň ýyrtylmak problemasyndan ölendigini belledi. Ol bu problemanyň çaganyň garnyna kütek bir urgy salynmagy netijesinde ýüze çykandygynyň anyklanandygyny aýtdy.
Bobbi Blandin aýtmagyna görä, Maks Şatton çakdanaşa kakabaş çaga bolupdyr. Ol çaganyň garnyna alan urgusynyň, adatça, şular ýaly kakabaş çagalaryň ýykylyp-sürüşmekden ýa-da başgalar bilen uruşmakdan alaýjak urgusyna laýyk bolup görünýändigini öňe sürdi.


text:
Penşenbe güni Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Täjigistanyň energetika we senagat ministri Şeraly Guly kabul etdi.
Duşuşykda taraplar Aşgabatda geçýän türkmen-täjik hökümetara komissiýasynyň nobatdaky maslahatynyň gün tertibindäki meseleler bilen baglanyşykly gürrüň etdiler.
Hususan-da, türkmen prezidenti bilen täjik ministri iki ýurduň söwda-ykdysady, energetika, oba-hojalygy, transport-kommunikasiýa we medeni pudaklardaky hyzmatdaşlyklaryny ösdürmekligiň perspektiwalary barada pikir alyşdylar.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň resmileri Günbatar ýurtlary tarapyndan teklip edilýän Eýrana garşy giriziljek täze sanksiýalaryň proýektine daşary ýurtlarda Eýran banklarynyň açylmagyny gadagan etmek ýaly çäreleriň girýändigini aýdýarlar.
Bu çäreleriň hataryna Eýrana maýa goýmak prosesini kynlaşdyrmak üçin bu ýurduň Merkezi Bankynyň işini has köp yzarlamak ýaly hereketleriň hem bardygy aýdylýar.
Şu ýylyň fewral aýynyň başynda Eýran urany 20%-te çenli baýlaşdyryp başlady.
Bu ýagdaý Eýranyň ýadro ýaragyny edinmäge synanyşýandygy baradaky howatyrlanmalaryň has hem artmagyna getirdi.


text:
Şenbe güni Aşgabatdaky “Köpetdag” stadionynda “Saglyk şenbesi” ady bilen gurnalan ýaryşyň ýeňijilerine baýrak gowşurylyş dabarasy geçirildi.
Bu gürrüňi edilýän ýaryş Türkmenistanyň 18 sany ýokary okuw jaýynyň ýygyndy komandalarynyň arasynda sportuň woleýbol, basketbol we futbol görnüşleri boýunça geçirildi.
Woleýbol we basketbol boýunça ýaryşlaryň iki görnüşinde-de Türkmenistanyň sport we turizm boýunça milli institutynyň ýygyndy komandasy ýeňiji boldy.
Futbol boýunça bäsleşiklerde bolsa, Türkmenistanyň ykdysadyýet we dolandyryş boýunça döwlet institutynyň ýygyndy komandasy Türkmenistanyň oba hojalyk uniwersitetiniň komandasyndan 4:1 hasap bilen üstün çykyp, ýeniji boldy.


text:
Çarşenbe güni Täjigistanyň paýtagty Duşenbede Aziýa Futbol Konfederasiýasynyň prezidentiniň kubogyny almak ugrundaky nobatdaky ýaryşda Türkmenistanyň “Balkan” komandasy Täjigistanyň “Ystyklol” komandasy bilen duşuşdy.
Çekeleşikli geçen bu oýunda ýerli täjigistanly futbolçylar Türkmenistanyň komandasyndan 2:1 hasap bilen üstün çykdylar. Mundan öň şenbe güni Türkmenistanyň “Balkan” komandasy şu “C” toparynda oýnaýan Palestinanyň “Al Amari” futbol komandasyndan hem 1:2 hasap bilen utulypdy.
Oýundan soň geçirilen metbugat konferensiýasynda Türkmenistanyň “Balkan” futbol toparynyň baş treneri Amanmyrat Meredow çykyş etdi: “Şu günki oýunda biziň bagtymyzyň çüwmändigini anyk aýdyp biljek. Futbolda şeýle bir düzgün bar: eger gol geçirmeseň, onda seňkä geçirerler. Şonuň üçin, meniň pikirimçe, şu günki oýunda oglanlar gowy çykyş etdiler. Biziň hiç hili närazylygymyz ýok, ýöne oglanlar oturyp agladylar. Şowsuzlyk boldy”.
“Şu ýerde bäsleşik gurnandyklary üçin, hemmelere – žurnalistlere, Täjigistanyň Futbol Federasiýasynyň gurnaýjylaryna minnetdarlyk bildirmek isleýärin. Täjigistanyň halky örän myhmansöýer, bizi hem goldadylar, beýleki tarapy hem goldadylar, biz ony eşitdik. Şonuň üçin, ähli oýunçylarymyzyň adyndan minnetdarlyk bildirýärin. Elbetde, utuldyk, ýöne mertebeli utuldyk” diýip, Meredow aýtdy.
Suratlar: "Balkan" topary Duşenbede geçirilen oýunlarda
Türkmenistanyň “Balkan” futbol toparynyň baş treneri Amanmyrat Meredow Täjigistanyň “Ystyklol” toparynyň oýnuna hem ýokary baha berip, bu toparda ýewropaly treneriň eliniň bardygynyň duýulýandygyny aýtdy. “Ystyklol” toparynyň baş treneri serbiýaly Nikola Kawazowiçdir.
Şeýlelikde, Türkmenistanyň komandasy ýaryşyň indiki tapgyryna çykmak mümkinçiliginden mahrum boldy. “C” toparynda yzly-yzyna iki oýunda üstünlik gazanan Täjigistanyň “Ystyklol” komandasy bolsa Aziýa Futbol Konfederasiýasynyň prezidentiniň kubogy ugrundaky ýaryşlaryň indiki tapgyryna çykdy.


text:
Türkmen Döwlet habarlar gullugy Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň anna güni geçirilen maslahatynda ýurduň ykdysadyýetiniň on aýdaky netijelerine seredilendigini habar berýär.
Prezident Berdimuhamedow degişli ýolbaşçylaryň beren hasabatlaryny diňläp, «ykdysadyýetimiziň ösüş depgini edil öňküsi ýaly ýokary bolmagynda galýar» diýdi.
Türkmen lideri ýurduň «halk hojalygynyň ähli pudaklarynda diýen ýaly bellenen möçberlerde önümçiligiň ösüş depgini üpžün edildi» diýip pikir edýär.
Ýöne ol «obalarda, şäherlerde ähli amatlyklary bolan ýaşaýyş jaýlaryny giň gerim bilen gurmaly» diýdi we Täze ýyla çenli galan döwürde her ministrligi we pudak edarasyny geljek ýylda ösdürmegiň maksatnamalaryny düzmelidigini aýtdy.
"Iş orunlaryny döretmek möhüm"
Prezident «ähli maksatnamalarda täze iş orunlaryny döretmegiň möhüm wezipe hökmünde kesgitlemeginiň zerurdygyna» ünsi çekdi. Şeýle-de ol welaýatlary ösdürmek baradaky maksatnamalara häkimler bilen bilelikde seretmelidigini nygtady.
Prezident Berdimuhamedow sözüniň dowamynda «gurluşyk pudagynda geljek ýyl üçin şertnamalaryň az baglaşylandygyny» belledi.
«Gurulýan desgalaryň umumy sany, şol sanda möhüm ähmiýetli desgalaryň, şeýle hem «Awazada» gurulmaly desgalaryň sany hem azalypdyr» diýip, türkmen lideri welaýatlarda köp sanly binalaryň gurlup, ulanylmaga berlendigine garamazdan, olaryň bellenen tertipde kabul edilmändigine hem ünsi çekdi.
Ýurduň on aýlyk ykdysady ösüşiniň netijelerine bagyşlanan hökümet maslahatynyň dowamynda «oba hojalygyndaky özgertmeleriň haýal alnyp barylýandygy», «şorlaşan ýerleri dikeltmek boýunça işleriň ýaramazdygy», «maldarçylyk boýunça düýpli meseleleriň bardygy» aýdyldy.
Şu ýyl çözülmeli mesele
Ýöne prezident Berdimuhamedow indiki ýyla goýman, hut şu galan wagta çözülmeli bir meselä: Hazaryň kenarynda suw arassalaýjy desgalary gurmak baradaky meselä hem ünsi çekdi we «eger bu meseleler şu ýylyň ahyryna çenli çözülmese, başgaça çäre görmeli boljagyny» duýdurdy.
Mundan başga, türkmen lideri «Aşgabatda we welaýatlarda aragatnaşygyň hiliniň pes bolmagynda galýandygyny» boýun alyp, öýjükli aragatnaşygy we interent ulgamyny ösdürmäge aýratyn üns bermelidigini aýtdy.
Maslahatyň dowamynda maliýe-bank, daşary söwda, eksport meseleleri, sport, mugallym kadrlaryny taýýarlamak, jaýlary husysyýetçilige bermegi çaltlaşdyrmak, nebit-gaz ýataklarynyň gözleglerini çaltlandyrmak, daşary ýurt firmalary bilen bilelikde kärhana döretmek, giň bilimli we ýokary taýýarlykly ýaş ýolbaşçylary taýýarlamak, tele-radio ýaýlymlarda baýramçylyklara bagyşlanan täsirli we gyzykly gepleşikleri bermek barada gürrüň edildi.


text:
Italiýanyň kenar ýakasynda şenbe güni suwa agdarylan uly deňiz laýnerinde dereksiz ýiten 40 töweregi adamy gözlemek işleri henizem dowam edýär.
Anna güni giçlik Italiýanyň deňiz ýakasynda uzynlygy 290 metrlik turistik laýneriň kenara golaý ýerde suwdaky daşy süsüp, onuň suwa gyşaryp başlamagy bilen, deňiz laýneriniň üstündäki 4 müň töweregi adam gyssagly ewakuasiýa edilipdi. Birneme soňra bu gämi suwa agdaryldy.
Edil häzirki wagt bu wakada azyndan üç adamyň ölendigi barada maglumat alyndy. Ýene 40 töweregi adamdan häzirlikçe habar-hatyryň ýokdugy aýdylýar.
Gäminiň kapitany kenara juda golaý gelip, adamlaryň ölümine sebäp bolanlykda we ýolagçylary goldawsyz ýagdaýda gämide galdyranlykda aýyplanyp, tussag astyna alyndy.


text:
"Durmuş üpjünçiligi hakynda" 2007-nji ýylda kabul edilen Türkmenistanyň Bütewi kanunynda beýleki meseleler bilen bir hatarda ilatyň durmuş ýagdaýy has ynjyk gatlaklaryny sosial taýdan goramak meselelerine hem garalýar.
Kanunyň 162-nji maddasynda düzgünleşdirilýän beýleki meseleler bilen birlikde, onda maýyplaryň “jemgyýetçilik we önümçilik binalaryna, desgalaryna we jaýlaryna baryp, jemgyýetçilik ulaglaryndan, aragatnaşyk we maglumat serişdelerinden peýdalanyp bilmekleri üçin şertleri döretmek” hem göz öňünde tutulypdyr.
Emma welin kagyz ýüzünde “borç” hökmünde ykrar edilýän çäreler iş ýüzünde o diýen berjaý hem edilibermeýär. Aşgabadyň köçelerinde maýyp adamlaryň, hususan-da ýanýodalardan arabajykly ýöreýän maýyplara şäherde aňsat hem howpsuz hereket etmäge ýeterlik mümkinçilikler döredilmändir.
Paýtagtyň köçelerinde gurlan ýerasty geçelgeleriň köpüsinde panduslar, ýagny zerur eňňitli ýoljagazlar ýok. Pandusly, eňňitli ýerasty geçelgeleriň-de diňe käbirlerinden arabajykly geçmek göwün diýerlik amatly. Beýlekileriniň panduslary typançak ýa-da aşa ýapgyt bolýar. Bu ýagdaýdan çen tutup, şol panduslaryň maýyplar üçin belli bir derejede howpludygyny hem aýtsa bolar.
Bu ýerasty geçelgeleriň 5-6 metr ýokary galýan panduslary bilen arabajykly ýokary galmak maýyplar üçin örän kyn. Bu hatda mümkinem däl diýerlik. Arabajyklary ýokary çekýän ýörite elektron abzallary bilen abzallaşdyrma beýle dursun, hatda bu ýerasty geçelgeleriň köpüsinde panduslaryň diwarlarynda ýapyşyp ýörär ýaly tutawaçlar hem ýok.
Ýerasty geçelgeleri diňe bir arabajykly maýyplar üçin däl, eýse eli hasaly maýyplara-da ýöremäge amatly däl. Olaryň çuň bolansoň, hasaly maýyplar bu geçelgelerden geçmän, köçäniň gyrasyndan geçmeli bolýarlar. Bu ýagdaýa paýtagtyň “Aşgabat” ýa-da Birinji parkynyň golaýyndaky ýerasty geçelgesiniň ýanynda ýygy-ýygydan gabat gelse bolýar.
Paýtagtyň ýaşaýyş jaýlarynyň hem köpüsinde panduslar gurulmandyr. Ylaýta-da sowet döwründe gurlan köpgatly ýaşaýyş jaýlarynda ýaşaýan arbajykly maýyplar bir-iki adamyň kömegi bilen jaýyň daşyna çykmaly bolýarlar.
Paýtagtyň köçeleriniň trotuarlarynyň beýige galýan ýerlerindäki panduslaryň hem köpüsiniň ýagdaýy ýaramaz. Bu eňňitlere eýýäm birnäçe ýyllap seredilmeýändigi görnüp dur.
Görmek mümkinçilikleri çäkli adamlara hem köçelerden geçmek ýeňil däl. Daşary ýurtlardaky ýaly sesli geçiriş abzally çatryklar ýok. Olar elmydama kimdir biriniň kömegine mätäç bolýarlar. Maýyplar jemgyýetleriniň golaýlarynda ýa-da olaryň köp bolýan ýerlerinde hem ýörite duýduryş beriji köçe belgileri goýulmandyr. Mysal üçin, paýtagtdaky Körler we kerler jemgyýetiniň ýerleşýän ýeriniň töwereklerindäki köçelerde bu hili belgiler ýok.
Maýyplaryň arabajykly diňe bir şäher boýunça hereket etmek mümkinçilikleri çäkli bolman, eýse olaryň jemgyýetçilik transportuna biriniň kömegi bolmazdan, özbaşdak münerin diýen tamalary hem ýok. Soňky döwürler satyn alnan ýüzlerçe ”Hýundaý” kysymly awtobuslaryň hiç haýsysynda maýyplaryň münüp-düşmegi üçin ýörite şertler döredilmändir. Bu awtobuslarda maýyplar üçin ýörite ýer-de göz öňünde tutulmandyr.
Emma şol bir wagtda hem soňky döwürlerde gurulýan täze binalaryň käbirlerinde arabajykly inwalidlere amatly bolan panduslar gurlupdyr. Mysal üçin, paýtagtyň Ýimpaş söwda merkeziniň golaýynda ýerleşen ”Gyşky oýunlar” köşgünde maýyplar üçin aýratyn girelge, şol girelgä barýan amatly pandus gurlupdyr. Paýtagtyň Bitaraplyk köçesindäki ýerasty geçelgelerde bolsa eskalatorlar goýlupdyr. Emma bu hili amatly şertler entek esasan paýtagtyň täze gurulýan raýonlarynda, maýyplaryň o diýen köp bolmaýan ýerleri diýip çaklap boljak ýerlerinde bar.
Türkmenistanda näçe maýyp adamlaryň bardygy hakynda statistik maglumatlar elýeterli däl. Emma resmi çeşmelerde diňe Türkmenistanyň Körler we kerler jemgyýetinde 2012-nji ýylda 2859 agzanyň bolandygy aýdylýar.


text:
Gyrgyzystanda oktýabryň ahyrynda geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna taýýarlyk görülýär.
Häzirki prezident Roza Otunbaýewa wagtlaýyn hökumet tarapyndan bir ýyl möhlet bilen Gyrgyzystanyň geçiş döwrüniň prezidentligine saýlanypdy. Gyrgyzystanyň kanunlaryna görä, Otunbaýewanyň ikinji möhlete prezidentlige öz kandidaturasyny goýmaga haky ýok.
Sişenbe güni Gyrgyzystanyň parlamentiniň mejlisinde “Ata Meken” fraksiýasyndan saýlanan deputat Erkinbek Alymbekow, eger-de döwlet we hökümet baştutany ikinji möhlete prezidentlige öz kandidaturasyny goýsa, onuň hökman wezipesinden çekilmelidigini aýtdy. Sebäbi prezidentlige kandidaturasyny teklip edýän beýleki kandidatlar döwlet çinownigi hökman administratiw resurslardan peýdalanar diýip, şübhe bildirerler.
“Eger boljak prezident hiç hili adminstratiw kömeksiz, adamlaryň ynamyna girip, köp ses alyp, saýlawlarda ýeňiş gazansa, ol hakyky ligitim prezident bolar” diýen pikiri Alymbekow öňe sürdi diýip, “Kg24” habar agentligi ýazdy.
“Ata Meken” partiýasynyň ýene-de bir agzasy Ömürbek Abdurahmanow deputat Erkinbek Alymbekowyň teklibini şeýle düşündirdi: “Eger ýurduň premýer-ministri Almazbek Atambaýew prezidentlige öz kandidaturasyny goýmakçy bolsa, ol hökman işden gitmeli. Ýakyn arada geçiriljek prezidentlik saýlawlarynyň anyk güni yglan ediler. Atambaýew entek öz kandidaturasyny goýjakdygy ýa-da goýmajakdygy barada anyk bir zat aýtmady. Premýer-ministriň maý aýynyň ahyryna çenli wagt bar”.
Şeýle-de ol Almazbek Atambaýewiň deputatyň bu teklibini kabul etjekdigini aýtdy: “Atambýaew prezidentlige öz kandidaturasyny goýjak bolsa, ol hökman wezipesinden çekiler. Eger-de ol öz kandidaturasyny goýmasa, premýer-ministrlik wezipesini ýerine ýetirer”.
Gyrgyzystanly analitikler hem Erkinbek Alymbekowyň pikirini goldaýarlar. Analitik Kubat Hojanaliýew ýurtda prezidentlik saýlawlary geçirilende, ýurduň prezidentiniň hem-de premýer-ministriniň işden gitmeginiň zerur şertdigini aýtdy.
“Bu adalatly hem hukuk taýdan arassa bolardy. Eger-de bu iş amala aşyrylsa, regionyn beýleki döwletleri üçin hem sapak bolardy. Döwletiň başynda oturyp, administratiw resurslardan peýdalanyp, gaýta-gaýta prezident saýlanyp, 10-15 ýyllap oturmagyň netijesinin nämelere barjakdygyny biz arap döwletleriniň mysalynda görüp otyrys” diýip, Hojanalyýew belledi.
Gyrgyzystanyň Saýlawlar baradaky kanunynda, eger-de ýurduň premýer-ministri hem-de onuň birinji orunbasary saýlaw kampaniýasyna gatnaşjak bolsalar, saýlawlardan dört aý öň işden çykmaly.
Gyrgyzystanda prezident saýlawlarynyň haýsy gün geçiriljekdigi entek resmi yglan edilmedi. Emma prezident saýlawlarynyň oktýabryň soňky dynç alyş güni geçiriljekdigi çak edilýär.


text:
Meşhur çek aýdymçysy Karel Gott ýürek urşundaky näsazlyklar sebäpli keselehana ýerleşdirildi.
76 ýaşyndaky Gott "Facebook" sosial ulgamyndaky sahypasynda özüniň köpçülikde etjek çykyşlarynyň ählisini goýbolsun edýändigini çap etdi.
Çehiýanyň “Prima” atly telewideniýesi Gottyň gijäniň ýarynda ýüreginden operasiýa edilendigini habar berdi.
Birinji aýdym-saz albomyny 1962-nji ýylda çykaran Gott Merkezi Ýewropanyň iň meşhur aýdymçylarynyň biri hasaplanýar.
Ol Çehoslowakiýada we Çehiýa respublikasynda 39 gezek “Iň gowy erkek aýdymçy” adyna mynasyp boldy.


text:
Orsýetden gowuşýan maglumatlara görä, Pskow regionynyň sudy Estonianyň içerki howpsuzlyk gullugynyň ofiseri Eston Kohweri içalyçylykda aýyplap, 15 ýyl türme tussaglygyna höküm etdi we oňa 100 000 rubl möçberde jerime saldy.
Suduň 19-njy awgustda çykaran hökümine laýyklykda Kohwer tussag möhletini Orsýetiň berk goragdaky tussaghanasynda geçirer.
Estonia aýyplamalary ret edýär we Kohweriň Estoniýanyň giňişliginde orsýet agentleriniň gabawyna düşendigini we 2014-nji ýylyň 5-nji sentýabrynda Orsýete äkidilendigini aýdýar.
Talindäki resmiler Kohweriň serhede golaý ýerde guramaçylykly jenaýat topary bilen bagly gaçakçylyk işini derňemek üçin syrly adam bilen duşuşan wagtynda guramalaşdyrylan operasiýanyň netijesinde ogurlanandygyny aýdýarlar.
Kohwer ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň Talline sapar edip, eston resmilerine NATO-nyň ýardamyny wada bermeginden birnäçe gün yzýany ogurlandy.


text:
Belarusly aktiwistleriň bäşisi goňşy Ukrainada hökümete garşy protestler basylyp ýatyrylanda wepat bolanlary ýatlandyklary üçin türme tussaglygyna höküm edildi.
Minsk sudy 23-nji ýanwarda Maksim Winýarskini we Ales Makeýi 15 gün, Mikola Kolas bilen Ýauhen Baturany bolsa 10 gün tussaglyga höküm etdi. Wolha Mikalaçuk bolsa 5 gün türme tussaglygyna höküm edildi.
Bu bäş aktiwist beýleki 15 çemesi aktiwist bilen Kiýewde 22-nji ýanwarda wepat bolan ilkinji Ýewromaýdan protestçileriniň ýylyny bellediler.
Olar Minskdäki ukrain ilçihanasynyň golaýynda doga-dileg etdiler we ukrain gimnini aýtdylar, ukrain şahyry Taras Şewçenkoynyň ýadygärligine gül goýdular.
Polisiýa ol aktiwistleriň 9-syny tussag edip, biraz soň dördüsini goýberdi.


text:
Wladimir Putin Orsýetde käbir regional ýolbaşçylar "oppozision şahsyýetleriň arasyndaky ýurduň duşmanlaryny awlamaga synanyşýarlar" diýensoň, çeçen lideri Ramzan Kadyrow ors prezidentiniň gazabyna uçramazlyk üçin, bahana gözläp ugrady.
Demirgazyk Kawkaz regionynda eden-etdilik bilen höküm sürýän we hukuk aktiwistleri tarapyndan öz tankytçylaryny gürüm-jürüm etmekde, olary hatda öldürmekde aýyplanýan Kadyrow Instagram arkaly reaksiýa görkezip, özüniň "käwagt aşa emosionallyk edýändigini' aýtdy. Ýöne ol "Orsýetiň aç-açan duşmanlaryna garşy gündelik göreşde" zyýandyr pida çekýändigine-de salgylanman durmady.
Kadyrow Orsýetiň oppozision güýçlerini ençeme gezek "jezalandyrylmaly halk duşmanlary" diýip atlandyryp, olary garalady, haýbat atdy.
“Bu bir degişmedi”
"Men öz diplomatik bilimimi Orsýetiň aç-açan duşmanlaryna garşy gündelik göreşde edindim. Bu göreşde öz iň ýakyn, iň eziz garyndaşlarymy, dostlarymy we ýoldaşlarymy ýitirdim. Bu ýagdaý, öz pikirlerimi beýan edemde, käwagt näme üçin dyzmaçlyk edýänimi aýdyňlaşdyrýandyr" diýip, Kardyrow ýazýar. Kadyrowyň kakasy, 2004-nji ýylda Groznyda bomba partlamasynda ölýänçä, Moskwanyň goldamagynda Çeçenistanda höküm sürdi.
Kasýanow baradaky wideo hakda Kadyrow: "Bu bir degişmedi. Onda hiç bir adamynyň garşysyna gönükdirilen haýbat ýok, bolup hem bilmez" diýip ýazýar. Bu gapma-garşylykly wideoda Kremliň tankytçysy, aktiwist Wladimir Kara-Murza-da bar.
Kadyrow tankydy bellikleri üçin Putine minnetdarlyk bildirip, özüniň "Orsýetiň we beýik watanyň adamlarynyň bähbidi ugrunda" göreşmegi dowam etdirjekdigini aýdýar.
“Moskwa ygrarly”
Putin 14-nji apreldäki sorag-jogap programmasynda [Kadyrow meselesinde] bassyr-ýussursyz gürläp: "Meniň we Çeçenistanyň ýolbaşçylygynyň hem-de Orsýetiň beýleki regionlarynyň ýolbaşçylarynyň öz regionlaryndaky ilat, şeýle-de tutuş Orsýet üçin näderejede jogapkärçilik çekýändigimize göz ýetirerler, öz garşydaşlary hakda berilýän bular ýaly beýanatlaryň ýurdumyzyň durnuklylygyna goşant goşmagyň deregine oňa zyýan ýetirýändigine düşüneler diýip umyt edýärin" diýdi.
Putin Kadyrowy özüniň Moskwa "ygrarlydygyny" subut edendigi üçin öwdi.
Kasýanowyň "Parnas" partiýasy fewral aýynda bir raport ýaýratdy. Onda Kadyrow 30 müň adamdan ybarat "hususy goşun" döredýänlikde aýyplanyp, bu milli howpsuzlyga wehim salýar diýilýär.
Bu dokument "Parnasyň" beýleki ýolbaşçysy öňki wise-premýer Boris Nemtsow Kremliň golaýynda öldürileninden bir ýyl soňra ýaýradyldy. Käbir oppozision şähsyýetleriň çaklamagyna görä, Nemtsowyň öldürilmeginde Kadyrowyň eli bar. Nemtsowy öldürenlikde aýyplanyp, Çeçenistandan bäş adam tutuldy.


text:
Esasy faktlar:
► Kadaly we dogry iýmitlenme ýaramaz iýmitlenme bilen baglanşykly kemçilikleriň we onuň beýleki ähli görnüşleriniň öňüni almaga ýardam berýär. Şeýle hem aşa semizlik, diabet (süýji keseli), ýürek keselleri, beýni gan aýlanşygynyň bozulmasy we rak ýaly ýokanç däl keselleriň döremeginiň öňüni alýar.
► Ýaramaz iýmitlenme we ýeterliksiz fiziki işjeňlik – şular tutuş dünýäde saglyk üçin esasy zyýanly faktorlar bolup durýar.
► Kadaly we dogry iýmitlenme tertibi ýaşaýşyň iň başyndan başlaýar – ene süýdi bilen iýmitlendirmek has uzakmöhletleýin oňaýly netijeleri gazanyp bilýär, meselem, çagada çagalyk we ýetginjeklik ýyllarynda artykmaç agramlylyk we aşa semizlik howpuny azaldyp bilýär.
► Bedenimize (kaloriýalar görnüşinde) girýän energiýa sarp edilýän energiýa bilen deňleşdirilmeli. Maglumatlara görä, zyýanly agramy almazlyk üçin ýag bedenimize girýän ähli energiýanyň 30%-den geçmeli däl, bu bolsa doýgun (goýy) ýaglardan doýgun däl (suwuk) ýaglara geçmeklik bilen hem-de senagat transýaglaryny iýmitde ulanmazlyk arkaly amala aşyrylmalydyr.
► Kadaly we dogry iýmitlenmäni ýola goýmaklygyň bir usuly hem, sarp edilýän erkin gantlaryň möçberiniň umumy energiýanyň 10%-den az bolmagyny gazanmakdyr. Goşmaça sagaldyş täsirini gazanmak üçin bu görkezijini has hem peseltmek maslahat berilýär, meselem jemi kuwwatlylyk berme paýyny 5 %-den geçirmezlik.
► Günüň dowamynda sarp edilýän duzlaryň möçberini 5 grama çenli çäklendirmek gan basyşyň ýokarlanmagynyň öňüni almaga ýardam edýär we uly ýaşlylarda ýürek keselleri we beýnä gan inme howpuny azaldýar.
► Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasynyň agza döwletleri 2025-nji ýyla çenli adamzat tarapyndan nahar duzunyň ulanylşyny 30%-e çenli azaltmaklyk arkaly diabetiň we aşa semizligiň ösüşini togtatmak barada ylalaşyga geldiler.


text:
Anna güni Siriýanyň esasy oppozision koalisiýasy prezident Başar al-Assadyň režimi bilen gepleşiklere girmelimi ýa girmeli däldigi baradaky meseläni ara alyp maslahatlaşmak üçin ýörite maslahat geçirýär.
Mundan ozal Siriýanyň oppozision güýçleriniň Milli Koalisiýasynyň başlygy Moaz al-Hatib hökümetiň “elleri gana boýalmadyk” resmileri bilen gepleşik geçirmäge taýýardygyny mälim edipdi.
Emma onuň bu teklibine oppozision koalisiýanyň käbir agzalary garşy çykyp, muny tankyt edipdiler.
Bu wakalaryň fonunda oppozision aktiwistler penşenbe güni ýurduň Idlib prowinsiýasynda iki sany harby uçary atyp, ýere gaçyrandyklaryny mälim etdiler.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Ukrainanyň gündogaryndaky häzirki separatist gozgalaňynyň arkasynda Orsýetiň esgerleriniň ýa-da ýer astyndan işleýän agentleriniň durandygy barada aýdylýanlary «boş gep» atlandyrdy.
Putin 17-nji aprelde, rus jemgyýetçiliginiň öňünde edýän ýyllyk sorag-jogap çykyşynda bu gozgalaňa diňe ýerli adamlaryň dahyllydygyny aýtdy.
Ol gündogar Ukrainadaky adamlaryň, öz atlandyrmagyna görä, Ukrainadaky «konstitutsiýa bap gelmeýän döwlet agdarylyşygyndan» soň, öz geljekleri barada alada galandyklaryny aýtdy.
Ol bu regiondaky asuda ilatyň garşysyna güýç ulanmagyň we «tanklary hem howa güýçlerini ugratmagyň» Kiýewdäki häkimiýetleriň «ýene bir örän çynlakaý jenaýatydy» bolup durýandygyny aýtdy.
Putin Orsýet Ukrainanyň Krym sebitini anneksiýa etmegi planlaşdyrmady diýdi. Ol rus dilinde gepleýän ilata abanan hakyky «howplar» Moskwany herekete geçmäge mejbur etdi diýdi:
"[Krym] babatda öňünden hiç zat taýýarlanmady. Hemme zat emele gelen ýagdaý, şol pursatyň talaplary esasynda edildi. Emma muňa garamazdan, hemme zat ýokary professionallyk bilen amala aşyryldy."
Putin mart aýynda Krymda geçirilen bölünişik referendumy wagtynda ýerli öz-özüňi goraýyş güýçleriniň arkasynda rus goşunlarynyň durandygyny boýun aldy.
Şeýle-de ol özüniň Orsýet bilen Ukrainanyň eglişige gelip biljegine ynanýandygyny, sebäbi goňşy ýurtlaryň uly möçberdäki umumy bähbitleriniň bardygyny aýtdy.
Mundanam başga ol 17-nji aprelde Ženewada, dört tarapyň, Orsýetiň, Ukrainanyň, Birleşen Ştatlaryň we Ýewropa Bileleşiginiň gatnaşmagynda açylýan gepleşiklere uly ähmiýet berýändigini belledi.
"Men şu gün Ženewada başlanýan gepleşikleri örän möhüm hasaplaýaryn, sebäbi men şu günki gün bu ýagdaýdan bilelikde çykmak we adamlara ýasama däl, hakyky dialog bermek örän möhüm diýip pikir edýärin."
Bu Putiniň geçiren sorag-jogap sessiýalarynyň 12-njisi boldy. Bu gepleşikde wagt çäklendirmesi ýok we ol Orsýetiň esasy telekanallarynda göni alnyp görkezilýär.
Kreml gepleşikden öň 2 milliondan gowrak soragyň gelip gowşandygyny aýtdy.
Krymyň we Krymyň Sewastopol şäheriniň ýaşaýjylaryna hem sorag bermek mümkinçiligi döredildi.


text:
Ukrainanyň basyş astyndaky Baş prokurory resmi taýdan wezipeden çekildi, diýip prezident Petro Poroşenkonyň metbugat-wekili Twitter ulgamynda ýazdy.
Metbugat-sekretar Swýatoslaw Tsegolkonyň 19-njy fewralda ýazmagyna görä, Baş prokuror Wiktor Şokiniň wezipeden çekilýändigi barada resmi arza prezidentiň administrasiýasyna gowuşypdyr.
Baş prokuroryň orunbasary Witaliý Kaskonyň 15-nji fewralda wezipesinden çekilip, Şokini korrupsiýa bilen bagly ýagdaýlaryň derňelmegine päsgel bermekde aýyplamagyndan soň onuň wezipeden çekilmegine edilen çagyryşlar güýçlenipdi.
ABŞ-nyň wise-prezidenti Joe Biden Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko bilen 18-nji fewralda geçiren telefon söhbetdeşliginde onuň Şokini wezipesinden çetleşdirmek kararyny ABŞ-nyň goldaýandygyny mälim etdi. Biden bu ädimiň “prokuratura edaralarynda zerur reformalara tarap ýol açýandygyny” belledi.


text:
Häzir Çoganly daçalary gurluşyk harytlarynyň bazaryny ýatladýar. Bu ýerde ýurduň ähli welaýatlaryndan gelen awtoulaglary görmek bolýar. Daşoguz, Mary, Lebap, Ahal we Balkan welaýat nomerli dürli göwrümli ýük ulaglarynyň kerweni daçalygyň darajyk köçelerine zordan sygýar. Bu ýük ulaglarynda Çoganly daçalaryndaky sökülýän ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşyk materiallary daşalýar.
Mälim bolşy ýaly, Çoganly daçalary ilkibaşda çalt ýumrulyp aýrylmalydy. Häkimiýetler ýörite tehnika bilen bu ýerdäki ýaşaýyş jaýlaryny ýumrup hem başlapdylar. Emma indi, soňky maglumatlara görä, ýerli ýaşaýjylara 1-nji iýuna çenli öz jaýlaryny sökmäge rugsat berildi.
“Mekdep kanikullaryna çenli ýaşasaň bolýar. Şoňa çenli hem daçaňy sökmeli. Soň hökümediň özi jaýlary ýumrup başlar” diýip, bu ýeriniň özüni Baýram diýip tanadan bir ýaşýjysy gürrüň berýär.
Mundan başga-da, onuň aýtmagyna görä, bu ýerdäki daça eýelerine, olaryň zerur dokumentleri bar bolsa, “Täze zaman” obasynda gurulýan ýaşaýyş jaýlaryndan ýer almaga nobata goýuljakdyklaryny häkimiýet wekilleri adamlara wada beripdirler.
“Häkimlige dokumentleriňi alyp barsaň, şol ýerden jaý almaga nobata goýýarlar. Garaz, 30 ýyllyk ipoteka tölemeli” diýip, Baýram gürrüň berýär.
Häzirlikçe bolsa bu ýerdäki ýumurmak işini hususyýetçiler amala aşyrýarlar. Jaýlaryň käbirleriniň üçekleri sökülen bolsa, käbirleri eýýäm tutuşlygyna diýen ýaly sökülip ýok edilipdir. Emma daçalaryň ählisinde diýen ýaly olaryň göçürilmelidigini aňladýan alamat bar. Howlularyň köpüsiniň haýatlarynyň ýumrulan ýerleri bar. Ýerli ýaşaýjylar bu bellikleri häkimiýetleriň goýýandyklaryny aýdýarlar.
Şol bir wagtda hem bu ýerdäki gurlan ýaşaýyş jaýlaryny tutuşlygyna satyn alyp, olary söküp, gurluşyk materiallaryna öwürýän ýörite adamlar bar. Bu adamlar öýme-öý aýlanyp, jaýlary bahaladýarlar.
“Bu ýerdäki jaýlaryň iň ýokary bahay 3-4 müň dollar. Ýöne köpüsiniň bahasy 2 ýarym müň dollardan ýokary geçmeýär” diýip, gurluşyk materiallryny satýan daşoguzly Mämmet gürrüň berýär.
Çoganly posýolagynda daçalaryň, jaýlaryň satylýandygy baradaky bildirişleri ýygy-ýygydan görmek bolýar. Şol bilidirişlerde daçany satýn adamyň telefon nomeri hem ýazylýar. Şol telefona jaň edip, daçanyň eýesi bilen habarlaşyp bolýar. Emma köplenç daça eýeleriniň özlerine hem duşsa bolýar.
Şol bir wagtda hem Çoganly daçalarynyň göçürilmeginiň sebäpleri barada resmi taýdan düşündiriliş berilmeýär. Şeýle-de 19-njy martdan öň bu ýerleriň eýesi bolan Bagbanlar jemgyýetiniň ýapylmagynyň hem sebäpleri resmi taýdan düşündirilmeýär.
Çoganlynyň daçalary diýilýän ýerde, käbir maglumatlara görä, 13 müňe golaý daça uçastoklary bar.


text:
12-18-nji ýanwar aralygynda Almatyda dünýä döwletleriniň 15-sinden, şol sanda Gyrgyzystadan, Täjigistandan, Gazagystandan, Özbegistandan, Belarusdan, Ukrainadan, Serbiýadan, Çehiýadan, Bolgariýadan, Mongoliýadan, Russiýadan we beýleki ýurtlardan ýaş zehinleriň 400-si matematika, fizikawe informatika boýunça bäsleşdiler.
Biziň ýurdumyzyň wekilleri matematika we fizika derslerinden ýokary netije görkezip, toparlaryň arasynda gowy netije gazandylar. Onunjy synp okuwçylary Jepbar Asgarow (Aýratyn zehinli çagalaryň Döwlet internaty) bilen Resul Mämiýew (Aşgabat şäheriniň 57-nji Ýörüteleşdirilen mekdebi) kümüş, paýtagtymyzdaky şol mekdebiň okuwçylary Rahman Agamyradow we Kemal Köçekow bürünç medala mynasyp boldylar.
Takyk bilimlere ökdeler toparynyň ýolbaşçysy, Aýratyn zehinli çagalaryň Döwlet internatynyň matematika mugallymy Arslan Hojyýewiň belleýşi ýaly, bu üstünlik türkmen okuwçylarynyň aň-paýhas bäsleşiklerinide gazanýan ýeňişleriniň dowamydyr. Mysal üçin, Jepbar Asgarowyň eýýäm üçünji medalydyr. Ol ilkinji kümüş medalyny 2015-nji ýylda Belgradda geçirilen ýetginjekleriň arasyndaky matematika olimpiadasynda gazandy. 2016-njy ýylda bolsa Albaniýada geçirilen halkara matematika olimpiadasynda bürünç sylag eýeledi.
Rahman Agamyradow bilen Resul Mämiýew 2015-nji ýylda Belgradda geçirilen olimpiadanyň bürünç baýragynyň eýeleridir. Kemal Köçekow üçin bolsa Žautyk olimpiadasynda eýelän bürünç baýragy häzirlikçe halkara derejesinde gazanan ilkinji üstünligidr.
Respublikan fizika-matematika mekdebiniň guran Žautyk olimpiadasy iki tapgyrda geçirildi. Matematika we informatika boýunça iki tapgyram nazarýetden, fizikadan bolsa –nazarýet we eksperimental tapgyrlarda ybaratdy. Okuwçylaryň bilim derejesine baha beren abraýly bekewülleriň arasynda Gazagystanyň wekillerinden başga-da, Moskwanyň M. Lomonosow adyndaky döwlet uniwersitetiniň we Moskwanyň fizika-tehniki institutynyň, şeýle hem Belarus döwlet uniwersitetiniň esasy alymlary bardy. Olimpiadanyň hormat diplomlaryna Gazagystan Respublikasynyň Bilim we ylym ministri Ýerlan Sagadyýew gol çekipdir.
Aň-paýhas bäsleşigine gatnaşýanlar üçin medeni-tanyşdyryş çäreleri guraldy. Okuwçylar Almatynyň gözel ýerlerine, ýakyn wagtda gyşky Uniwersiada-2017 geçiriljek dag üstündäki „Medeu“ sport toplumyna gezelenç etdiler.
Olar üçin ýurduň iň köne okuw jaýy bolan al-Faraby adyndaky Gazak milli uniwersitetiniň şäherçesine gezelenç guraldy, 13-nji Halkara Žautyk olimpiadasynyň açylyş we ýapylyş dabaralary hem şol ýerde geçdi.
http://www.turkmenhabargullugy.com/turkmen-okuwcylary-halkara-zautyk-olimpiadasynda-sowly-cykys-etdiler/


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Türkmenistanyň kikboksing boýunça ýygyndysynyň üsti iri halkara ýaryşlarynyň öňüsyrasynda täze güýçler bilen ýetirildi
Şu gün paýtagymyzdaky “Galkynyş” sport toplumynda kikboksing boýunça milli ýaryşyň final duşuşyklary geçirildi. Oňa ýurdumyzyň ähli sebitlerinden 100-e golaý türgen gatnaşdy. Aşgabatlylar has taýýarlykly gelendiklerini görkezip, birinji orunlaryň altysyna mynasyp boldular.
Lebaply kikboksçylaryň hasabynda dört ýeňiş gazandylar we Daşoguz welaýatynyň toparynyň bir altyn medaly bar.
Milli ýygyndymyzyň baş tälimçisi A.Snagowskiniň gürrüň berşi ýaly, şu ýaryş ýaş türgenleri synap görmek maksady bilen guraldy. Ýaryşyň jemleri ýygyndynyň düzüminiň üstüni ýetirmäge ýardam eder. Bu ýygyndy topar iri halkara ýaryşlarynda çykyş eder. Şo ýaryşlaryň biri dekabr aýynda Russiýanyň Sankt-Peterburg şäherinde geçiriljek “Pýotryň Kubogy” ugrundaky bäsleşikdir.
Habarlar #kikboks
- Soňky habarlar
Türkmen kikboksçylarynyň üstünligi19 Dekabr, 2016 (10:56)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň kikboksing boýunça ýygyndysynyň üsti iri halkara ýaryşlarynyň öňüsyrasynda täze güýçler bilen ýetirildi04 Oktýabr, 2016 (08:36)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň ýygyndysy kikboksingiň K-1 ugry boýunça Aziýanyň açyk çemponatynda ýeňiş gazandy09 Awgust, 2016 (10:30)
- Soňky habarlar
Türkmen kikboksçylary Italiýada geçirilen Dünýä kubogy ugrundaky ýaryşdan dokuz medal getirdiler07 Iýun, 2016 (23:38)
- Soňky habarlar
Türkmen kikboksçylary dünýäniň kubogy ugrundaky ýaryşa taýýarlyk görýärler16 Maý, 2016 (14:55)
- Resmi habarlar
Rigada geçirilen kikboksing boýunça ýaryşda umumy toparlaýyn hasapda Türkmenistanyň ýygyndysy birinji orny eýeledi28 Mart, 2016 (17:04)
- Soňky habarlar
Türkmen kikboksçylarynyň altyn medallary02 Aprel, 2015 (22:26)
- Soňky habarlar
Sagdyn durmuş ýörelgesiniň ýurdy02 Aprel, 2015 (22:24)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň Kubogy paýtagtly kikboksçylarda28 Dekabr, 2014 (18:28)
- Soňky habarlar
Türkmen pälwanlarynyň uly üstünligi28 Oktýabr, 2014 (19:18)
- Soňky habarlar
Gazanylan ýeňişler geljekki üstünlikleriň girewidir30 Iýul, 2014 (20:00)
- Soňky habarlar
Lebapda sport baýramçylygy dowam edýär23 Maý, 2014 (18:28)
- Soňky habarlar
Türkmen türgenleri—dünýäniň güýçli kikboksçylarynyň hatarynda10 Dekabr, 2013 (22:51)
- Soňky habarlar
Türkmen kikboksçylarynyň ilkinji ýeňişleri02 Iýul, 2013 (17:53)


text:
Wladimir Putin, aýdylmagyna görä, Ýewropa Bileleşigine, eger özi buýruk berse, rus harbylarynyň Kiýewi iki hepdede alyp biljegini duýdurypdyr.
Italiýanyň "La Repubblica" gazeti 1-nji sentýabrda Putiniň Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Joze Manuel Barroza "Eger men islesem, Kiýewi iki hepdede alyp bilerin" diýendigini ýazdy.
Gazet Putiniň bu sözleri Barroza bilen eden telefon gürrüňiniň dowamynda aýdandygyny, şeýle-de bu sözleriň ÝB-niň 30-njy awgustdaky sammiti mahalynda ýolbaşçylara ýetirilendigini ýazýar.
Gazetiň maglumatynda Putiniň haýbatynyň ÝB-niň Orsýete garşy sanksiýalarynyň güýçlendirilmek ähtimallygyna jogapdygy öňe sürülýär.
Kiýew bilen Günbatar hökümetleri Moskwanyň gündogar Ukraina öz esgerlerini iberendigini we orsýetçi separatistleri ýarag bilen üpjün edendigini aýdýarlar. Orsýet bu aýyplamalary inkär edýär.
ÝB liderleri sammitde, eger Moskwa esgerlerini yza çekmese, Orsýete garşy sanksiýalary güýçlendirmegi karar etdiler.


text:
Dünýä ýurtlarynyň liderleri Britaniýanyň öňki premýer-ministri Margaret Tetçeri ýagşylykda ýatlaýarlar. Ol duşenbe güni, 87 ýaşynda, benýnisine gan inmeden ýogaldy.
Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron “biz beýik lideri, beýik premer-ministri we beýik britaniýalyny ýitirdik” diýdi.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Amerika "çyn dostuny", dünýä azatlygyň we erkinligiň çempionyny ýitirdi diýdi. Obama onuň bir dükançynyň maşgalasynda önüp-ösüp, şeýle derejelere ýetmegi şu günki gyzlar üçin uly görelde diýdi.
Ozalky sowet lideri Mihail Gorbaçew “Margaret Tetçer beýik syýasatçydy we nurana şahsyýetdi” diýdi.
Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Joze Manuel Barroza ony “beýik döwlet işgäri” diýip atlandyrdy.


text:
Päkistanyň howpsuzlyk güýçleriniň aýtmagyna görä, bu ýurduň iň uly şäheri bolan Karaçide uly göwrümli hüjüm amala aşyrmagy planlaşdyrýan we Al-Kaýda topary bilen baglanşygy bolanlykda gümän edilýän bir toparyň 7 agzasy tussag edilipdir.
Howpsuzlyk güýçleriniň aýtmagyna görä, ady agzalýan söweşijiler Laşkar-I-Jahangwy toparynyň agzasy bolup, olar Karaçide hökümet edaralaryna we ýokary derejeli hökümet ýolbaşçylaryna hüjüm etmegi planlaşdyrýar eken.
Laşkar-I-Jahangwy mundan ozal hem ençeme hüjümleri amala aşyranlykda, şol sanda öňki prezident General Perwez Muşarrafyň iki gezek janyna kast etmäge synanyşykda, şeýle-de Wall Street Journal gazetiniň habarçysyny öldürenlikde aýyplanýar.


text:
Gazagystanyň daşary işler ministri Kanat Saudabaýew ýekşenbe güni Owganystandan dolanyp gelip, Gazagystan Owganystana galla eksport eder we saglyk işgärlerine, polisiýa, serhet goragçylaryna, mugallymlara tälim bermekde kömek eder diýdi.
Saudabaýew Kabulda prezident Hamit Kerzeý bilen duşuşyp, gazak-owgan hyzmatdaşlygy barada gepleşdi.
Saudabaýew Gazagystanyň gelýän 5 ýylda owgan spesialistlerine tälim bermek üçin 50 million çemesi dollar harçlajagyny aýdýar. Bu çäre ýylda 200 owgan studentini gazak uniwersitetlerine kabul etmegi hem öz içine alýar.


text:
Malaýziýa öz “Petronas” kompaniýasynyň Türkmenistanda alyp barýan işleriniň göwrümini artdyrmaga türkmen tarapynyň bildiren gyzyklanmasyny goldaýandygyny aýtdy.
Malaýziýanyň premýer-ministri Datuk Seri Najib Razak 8-nji noýabrda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen duşuşygynyň yz ýany geçirilen bilelikdäki metbugat-konferensiýasynda eden çykyşynda, Malaýziýanyň dürli ugurlar, şol sanda nebit-himiýa ugry boýunça işlere çynlakaý seredip biljekdigini aýtdy.
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow 7-nji noýabrda Malaýziýanyň paýtagty Kuala Lumpura iki günlük iş sapary bilen bardy.
“Men prezident Berdimuhamedowa ‘Petronas’ kompaniýasynyň üsti bilen Türkmenistana öz tarapdarlygymyzy mälim etmegimize mümkinçilik döredendigi üçin, öz minnetdarlygymy bildirdim. ‘Petronas’ Türkmenistanda 1996-njy ýylda işläp başlaly bäri 10 milliard dollar möçberinde pul ýatyrdy” diýip, Malaýziýanyň metbugaty premýer ministrini sitirleýär.
Şeýle-de, Najib Razak taraplaryň global ykdysady kynçylyklar bilen baglylykda iki tarapyň öz aralarynda açyk-aýdyň gatnaşyklar arkaly agzalan ugurlardaky geljekki gatnaşyklaryny pugtalandyrmak barada ylalaşylandygyny, Türkmenistanyň Malaýziýanyň ykdysady modelini öwrenmäge ýykgyn edýändigini habar berdi.
“Biz Türkmenistanyň tehniki toparyny Malaýziýanyň tejribesini öwrenmek üçin, bu ýerde höwes bilen ýerleşdireris” diýip, Malaýziýanyň premýer ministri sitirlenýär.
Türkmen mediasy prezident G. Berdimuhamedowyň Malaýziýa saparynyň “özara bähbitli halkara gatnaşyklary ösdürmek” maksadyna gönükdirilendigini habar berdi we iki ýurduň arasyndaky esasy hyzmatdaşlyk ugurlarynyň arasynda söwda-ykdysady, ýangyç-energiýa, nebit we gaz-himiýa, elektron, dokma-senagat hem azyk önümçiligini belledi. Türkmen tarapy gepleşikleriň netijesinde dokumentleriň uly toplumyna gol çekiljegini aýtdy.
8-nji noýabrda Malaýziýanyň premýer-ministriniň we Türkmenistanyň prezidentiniň arasynda geçirilen gepleşiklerde taraplaryň ykdysadyýet, söwda, maliýe we beýleki pudaklarda hyzmatdaşlygy ösdürmek üçin, amatly şertleri döretmäge taýýarlyk bildirendigi habar berilýär.
Malaýziýa türkmenistanly ýaşlaryň döwletiň hasabyna bilim alýan esasy ýurtlarynyň biri.
Prezident G. Berdimuhamedow Kuala Lumpura eden saparynyň dowamynda türkmen studentleri bilen duşuşdy. Türkmen mediasy G.Berdimuhamedowyň türkmen ýaşlarynyň ýaşaýyş şertleri we okuwy bilen gyzyklanandygyny habar berdi.
Türkmenistanyň prezidenti bilen bilelikde Malaýziýa baran türkmen delegasiýasynyň wekilleriniň hem türkmenistanly studentler bilen duşuşyp, olara G.Berdimuhamedowyň awtorlygyndaky kitaplary gowşurandygyny resmi media habar berdi. Malaýziýada bilim alýan türkmenistanly ýaşlaryň sany barada habar berilmeýär.
Malaýziýa ikinji gezek sapar edýän Türkmenistanyň prezidenti öň ýurda 2011-nji ýylda döwlet sapary bilen bolupdy.
Malaýziýanyň premýer-ministri bolsa Türkmenistana 2011-nji we 2014-nji ýyllarda sapar edipdi.
2011-nji ýylyň dekabr aýynda Malaýziýanyň Türkmenistanda we 2013-nji ýylyň mart aýynda Türkmenistanyň Malaýziýada ilçihanasy açylypdy.
2015-nji ýylyň fewral aýynda iki ýurduň paýtagtlarynyň arasynda göni howa gatnawy ýola goýuldy.


text:
Italiýa anna güni Lampedusa adasynyň golaýyndaky gämi heläkçiliginde wepat bolan onlarça afrikan migrantynyň ýasyny tutdy.
Tapylmaýan adamlaryň gözlegi bolsa, howanyň ýaramazlygy üçin soňa goýuldy.
Italiýanyň içeri işler ministri Angelino Alfano häzire çenli sişenbe güni çöken gämide ölen 111 adamyň jesediniň tapylandygyny, 155 adamyň bolsa halas edilendigini aýtdy.
Üsti adamdan hyryn-dykyn bolan gämide 500-den gowrak adam bolandyr öýdülýär. Alfano gäminiň tunisli kapitanynyň tussag edilendigini aýtdy.
Ol Italiýanyň bir özüniň Demirgazyk Afrikadan gämili gelýän migrantlaryň öňünde durmagy başarmaýandygyny hem sözüne goşdy.
Ol Ýewropa Bileleşigini Ortaýer deňzinde gözegçiligi ýola goýmaga, şeýle-de gaçybatalga gözleýänleriň has köpüsini kabul etmäge çagyrdy.
Sisiliýanyň regional prezidenti Rosario Krosetta Italiýa häzirki migrasiýa kanunyny üýtetmeli, onuň ölümden başga netijesi ýok diýdi.


text:
1989 Waslaw Gaweliň türme tussaglygyndan rewolýusiýa liderligine we prezidentlige ýol salan ýyly boldy. Ondan bäri 20 ýyl geçdi.
Waslaw Gaweliň 2007-nji ýyldaky «Gitmek» teatral oýnunda uzak wagtlap syýasy lider bolan kişi özüniň işden çekilmegi bilen bagly ýagdaý hakda pikir öwürýär. Ol hemişe geçeni ýatlap, derňäp we düşündirip, geçmişde edilen hereketleri şu gün bilen deňeşdirip, gorap ýörmeli bolaryn öýdüp alada edýär.
Prezidentlikden 2003-nji ýylda çekilen Gawel şondan bäri ýatlamalar, analizler we düşündirmeler bilen gaty kän çykyş etdi. Bu ýyl Gaweliň türme tussaglygyndan rewolýusion lidere we prezidente öwrülenine 20 ýyl doldy.
Praganyň merkezindäki ofisinde ýüzbe-ýüz bolup, Azatlyk Radiosy hem Gaweliň gaýtadan ýygnan kolleksiýalary barada gürrüň bermegini isledi. Ol ýerde Gaweliň prezident wagtyndaky suratlar goýlupdyr. Sergide britan patşasy Elizabet, şazada Çarls hem onuň şol wagtky aýaly Daýana, Tibetiň ruhy lideri Dalaý Lama bilen düşülen suratlar hem bar.
73 ýaşyndaky Gawel ýyllar boýy näsaglyk bilen göreşýär. On ýyl öň, doktorlar öýkeninden rak keselini tapanlaryndan soň, ol öýkeiniň bir bölegini kesdirmeli boldy. Şu ýylyň başynda bolsa onuň bokurdagyny operasiýa etdiler. Ýöne ol şindem, bir kärdeşimiziň sözi bilen aýtsak, «bimaza» görünýär.
Gawel 1998-nji ýyl barada söz açyp, özgerişligiň iru-giç geljegi bellidi, ýöne haçan geljegi belli däldi diýdi. 17-nji noýabrda polisiýa studentleriň demonstrasiýasyny güýç bilen basyp ýatyrdy, şol hem uçgunyň oda öwrülmegine getirdi diýip, Gawel gürrüň berdi.
«Olar munuň nämä alyp barjagyny we ullakan gar labyrynyň aşak inmegine getirjek gar tokgasy boljagyny öňünden görüp bilmediler. Elbetde, muny bizem bilmeýärdik. Men «biz» diýemde “Hartiýa 77-ä” (“Düzgünnama 77”) gol çeken dissidentleri göz öňünde tutýaryn. Emma muňa garamazdan, bir zat aýdyňdy, gar tokgasy togarlana-togarlana, ahyry ullakan gar gaýasyna öwrüljekdi. Bu barada men ozal hem aýdypdym. Ýöne şol gar tokgasynyň näme boljagyny hiç kim bilmeýärdi» diýip, Waslaw Gawel aýtdy.
Taryhçy Prekan ýatlaýar
Gurply maşgalada doglan, ýöne kommunistik režim mahalynda ýokary bilim almagyna päsgel berlen Gawel dramaturg bolýar we 1960-njy ýylda teatrda işe başlaýar. Gaweliň eserleri 1968-nji ýylda sowetleriň ýolbaşçylygynda Praga bahary diýip at alan herekete garşy urlan basybalyş zarbasyndan soň gadagan edilýär. 1970-nji ýylda bolsa ol hökümeti adam hukuklary babatda boýun alan borçlaryny ýerine ýetirmäge çagyrýan “Hartiýa 77”, ýagny “Düzgünnama 77” atly petisiýanyň awtorlarynyň biri hökmünde türmä basylýar. Şol wagt bosgunlykda ýaşan taryhçy Wilem Prekan Gaweliň 1988-nji ýylda ýazan hatyny ýatlaýar.
«Ol daşary ýurtlarda bosgunda ýaşaýanlaryň özünden barha köp kömek soramaklaryndan nägile bolup, şeýle ýazypdy: «Bu meniň üçin biraz agdyk bolýar, men bularyň aşagyndan nädip çykjagymy bilemok. Men meşhur boldugymça adamlar meni köp ideýärler. Günbatar syýasatçylary, žurnalistler we dünýäniň başga-başga ýerlerindäki bagtsyz adamlar menden delalat isleýär. Käbirleri meniň bilen gürleşmek isleýär, käbirleri bolsa menden bir zatlar almak isleýär. Olar muny näçe köp etdikleriçe men ýene has meşhur bolýaryn. Onsoň men has meşhur boldugymça adamlar meni has köp ideýärler» diýip Wilep Prekan aýdýar.
Gawel özüniň syýasy ösüşini tötänlik hökmünde suratlandyrýar we, öňki kömekçisiniň sözleri bilen aýtsak, syýasata taryh tarapyndan iterilendigini aýdýar.
Rewolýusiýadan soňky irki çykyşlarynyň birinde Gawel bir dostundan özüniň prezidentlige teklip ediljege çalym edýändigini ilkinji gezek eşidişini ýatlap, «Men bu şol wagtky adaty degişmeleriň biridir öýtdüm» diýipdi.
Gawel ilki Çehoslowakiýanyň prezidenti boldy, ýurt bölünenden soň bolsa Çeh respublikasynyň prezidenti boldy. Ol 2003-nji ýylda prezidentlikden çekilende Çehiýa NATO-nyň agzasydy we Ýewropa Bileleşigine agza bolmagyň ýoluna düşüpdi.


text:
Ýaş zenan Gulsimonyň gürrüň bermegine görä, durmuş gurup ýaşaşyp başlandan bäş aý geçensoň, ol adamsynyň zulum-sütemine duçar bolupdyr. Şonda adamsy onyň damagyny çalmaga synanypdyr. Gulsimo häzir Kabuldaky Ibni Sina klinikasynda ýatyr.
Hekim ortitolog Hasanzaý Radio Ozodä beren maglumatynda Gulsimonyň Gazni diýen ýerden Kabuldaky klinika huşundan giden ýagdaýda getirilendigini aýdypdyr. Häzir ol zenan özüne gelipdir, ýöne gepläp bilmeýär. Hekim, Gulsimonyň saglyk ýagdaýynyň gowulanmagy üçin kärdeşleriniň elinden gelenini gaýgyrmaýandygyny nygtapdyr.
Şol bir wagtyň özünde, polis gullugynyň habar bermegine görä, bu hadysa bilen baglanşyklykda, Gulsimonyň adamsy tussag edilipdir.
Gulsimonyň maşgalasynyň aýtmagyna görä, ýaş zenan ençeme gezek öz adamsy tarapyndan urlup-ýenjilipdir, mertebesi peseldilip, ejir çekdirilipdir. Hatda adamsy bir gezek ony çüý iýmäge hem mejbur edipdir.
Owganystanyň adam hukuklary komissiýasy şeýle faktlary göz öňünde tutyp, aýyplanýan günäkär barada hökümetiň aýgytlaýjy çäre görmegine çagyryş edipdir. Edaranyň berýän maglumatyna görä, Owganystanda aýal maşgalalara edilýän zulumlar barha artýar.
2013-nji ýylyň ahyrynda Sirote atly ýaş owgan zenanynyň adamsy onuň burny bilen dodagyny kesipdir. 17 ýaşyndaky ol ýaşajyk zenan ondan öň toparlaýyn zorlama duçar edilen ekeni.
Başga bir wakada bolsa, Bagdis diýen ýerde ýaşaýan bir adam öz aýalyny atypdyr. Bagdis welaýat häkiminiň metbugat geňeşçisiniň Radio Ozodä beren maglumatyna görä, 30 ýaşyndaky zenan Kamarob diýen ýerde öz adamsy tarapyndan atylyp öldürilipdir. Adamsy soň jenaýat ýerinden gaçyp gidipdir.
Gulsikke hem edil şonuň ýaly, 2012-nji ýylda öz adamsynyň gurnan atuwy bilen ýüzbe-ýüz bolupdyr. Ony entäk 13 ýaşyndaka durmuşa çykaran ekenler. Gulsikkiniň aýtmagyna görä, başlangyçdaky on gün onuň durmuşyndaky iň bagtly günleri bolupdyr. Soň bolsa äsgermezçilikler, urgylar hem zorluklar başlapdyr.
Gulsikkäniň aýtmagyna görä, ýedi ýylyň dowamynda çaga dogryp bilmändigi üçin adamsy ony atyp öldürmäge synanşypdyr.


text:
Eýranda tussag edilen “Washington Post” neşiriniň habarçysy Jason Rezaianyň sud diňlenişigi 26-njy maýda Tähranda ýapyk gapylaryň aňyrsynda geçirilýär.
Eýranyň resmi “IRNA” habar gullugynyň berýän maglumatyna görä, Rezaianyň aýaly žurnalist Ýeganeh Salehi hem öz adamsynyň ýany bilen sud zalyna barypdyr.
Bu sud diňlenişigi Tähranyň rewolýusion sudunyň 15-nji bölümçesinde geçirilýär. Bu sud bölümçesinde köplenç syýasy ýa-da milli howpsuzlyk bilen ilteşikli sud işlerine garalýar.
Eýranyň sud ulgamy bilen ilteşikli “MizanOnline” atly habar gullugynyň berýän maglumatyna görä, sud diňlenişiginiň birinji sessiýasy üç sagat çemesi wagt soň tamamlanypdyr.
“Washington Post” neşiriniň Tährandaky býurosynyň başlygy Rezaian 2014-nji ýylyň iýul aýynda tussag edileni bäri Eýranyň Ewin türmesinde saklanylýar we onuň öňküsinden 18 kilogram çemesi horlanandygy habar berilýär.


text:
Dünýä liderleri Rimdäki sammitde dünýä möçberinde açlykdan ejir çekýändigi çak edilýän bir milliard adama kömek bermek meselesini maslahat edýärler. Maslahata baý döwletleriň ençemesi gatnaşmaýar we pursaty elden berenlikde-de tankyt edilýärler.
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-Mun Rimdäki maslahaty açanda azyk-iýmit bilen bagly dörän krizisiň millionlarça maşgalalary garyplyga we açlyga iterýändigini nygtady. Muňa garşy biz häzirden çäre görmesek problema, problemalygynda galar diýip, Mun aýdypdyr: «Şu günki azyk krizisi – ertire duýduryş hem çagyryşdyr. 2050-nji ýyla çenli ýer şarynyň ilaty 9 milliard 100 million bolup biler, ýagny häzirkiden iki milliard köp bolar, ilat sanynyň ösýän wagtynda global derejede klimat-da özgerýär, 2050-nji ýyla çenli häzirkisinden 70% köp azyk-iýmit gerek boljagyny bilýäris, howa bolsa öňünden çaklap bolmajak derejede üýtgeýär, dünýäniň köp böleginde suwuň azalmagy bilen ekin meýdanlary guraýar».
Geçen ýylyň krizisi bilen birlikde azyk-iýmit ýetmezçiligi we açlygyň köpelmegi ýaly meseleler halkara derejesinde günüň tertibinde durýar.
Azyk-iýmit ýetmezçiligi Aziýada we Afrikada onlarça döwletiň durnuklylygyna wehim saldy. Dünýä möçberinde döwletler öz ilatyny azyk bilen üpjün etmek ugrunda alada edip gelýärler, baý döwletler bolsa daşary ýurtlardan oba hojalyk önümlerini satyn almaklaryny tizleşdirýärler.
Iýul aýynda G8-leriň liderleri Italiýadaky maslahatda açlyga garşy göreş üçin geljek üç ýyldan köpräk wagtyň dowamynda 20 milliard kömek etjekdiklerine söz berdiler, tiz wagtda berilmeli ýardama az üns berlip, köplenç özleri azyk-iýmit öndürer ýaly garyp ýurtlara kömek edilmegi hakynda maslahat edilipdi.
G8-lerden diňe Italiýanyň premýer-ministri Silwio Berluskoniniň şu hepdedäki sammite gatnaşjagyna garaşylýar. Rimdäki sammita bolsa esasan hem Afrikadan we Latyn Amerikadan liderler, şol sanda Libiýanyň we Zimbabweniň lideri Kaddafi bilen Mugabe gatnaşýarlar.
Oba hojalyga ýardam
BMG-niň Azyk we oba hojalyk guramasynyň (FAO-nyň) başlygy Jakus Diouf azyk-iýmit howpsuzlygynyň näderejede gün tertibiniň ünsünden düşýändigini belleýär: «Gynansak-da, halkara derejesinde bu meseläniň ýerine başga zatlara köp üns berilýär, dünýäniň esasy liderleriniň bu maslahata gatnaşmaýanlygy meniň bu aýdýanyma bir mysal bolup biler» diýip, Diouf aýdýar.
Azyk we oba hojalyk guramasynyň mälim etmegine görä, oba hojalyga ýardam üçin ýylda 44 milliard dollara çemesi pul gerek, ýöne sammitiň jarnamasynyň taslamasynda anyk pul möçberi görkezilmeýär. Onuň ýerine taslamda BMG-niň islegi boýunça 2025-nji ýyla çenli doýa garna iýmitlenmezligiň soňuna çykyljagyna söz berilýär. Dünýä liderleri bolsa bellenilen möhletinden ir açlyga çäre görüljegini aýdýarlar.
2002-nji ýylda bu mesele bilen bagly ilkinji sammit geçirlenden bäri aç adamlaryň sanynyň artandygyny Londondaky Halkara syýasaty öwreniş merkezi mälim edýär.


text:
Russiýanyň uzak gündogar sebitinde harby türgenleşik çäreleri başlanýar.
Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin ýurduň gündogar sebitlerindäki harby hüşgärlik derejesini kesgitlemek üçin, 12-nji iýulda harby türgenleşik geçirmek boýunça garaşylmadyk görkezmäni beripdi.
Bu Russiýanyň post-sowet döwründe geçirýän ilkinji uly harby türgenleşik çäresi boljakdygy aýdylýar. Türgenleşige harby-deňiz güýçleriniň, howa hüjüminden goranyş, taktiki we strategiki bölümleriniň dagy gatnaşmagyna garaşylýar.
Umumy hasapda, türgenleşiklere 160 müň esgeriň, 1 müň tankyň, 130 harby uçaryň we 70 harby gäminiň gatnaşjakdygy aýdylýar.
Burýatiýadan 100-den gowrak tankyň 1,100 km. aralygy geçip, türgenleşigiň geçirilýän ýeri Çita oblastyna gelendigi habar berilýär.
Ýekşenbe güni tank komandiri Dmitriý Manýukin “Rossiýa 24” telekanalyna beren interwýusynda, anyk haýsy çäreleri berjaý etmelidikleri barada entek takyk görkezmäniň berilmändigini aýtdy.
Manýukin: “Munuň aýratynlygy hem şu, ýagny biziň bu ýerä gelenimize, eýýäm, bir gün çemesi wagt bolsa-da, bize nirä gitmelidigimiz we haýsy amallary etmelidigimiz barada görkezme berilmedi” diýdi.
Türgenleşiklere radiasiýa, himiki we biologiki hüjümlerinden goranyş bölümleri hem gatnaşýar.
Putin türgenleşiklere özüniň hem gatnaşmagynyň mümkindigini aýtdy.
Russiýanyň goranmak ministri Sergeý Şoýgu ýekşenbe güni çykyş edip, türgenleşige gatnaşýan ähli düzümleriň “ýokary söweş hüşgärligine geçendigini” habar berdi.
Türgenleşiklere gatnaşmak üçin rezerwdaky goşunyň düzüminden hem müňe golaý adam çagyryldy.


text:
Täjigistanda Facebook we käbir beýleki sosial ulgamlar şu aýyň dowamynda üçünji gezek bölekleýin petiklendi.
Täjigistandaky internet ulanyjylary 30-njy oktýabrda internet hyzmatlarynyň birnäçesinden Facebook, şeýle-de ýerli “Topnews.tj” habar portalyna, rus “VKontakte” sosial ulgamyna, “Yandex” gözleg sahypasyna girip bolmaýandygyny habar berýärler.
Websahypalaryň petiklenmeginiň sebäbi barada henize çenli maglumat ýok.
Soňky birnäçe aýyň dowamynda täjik resmileri ýurtdaky habar websahypalaryny we sosial ulgamlary, şol sanda Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugynyň websahypasyny we Facebook sahypasyny ençeme gezek petikläpdi, ýöne soňra ol gaýtadan hyzmata açylypdy.
Täjigistanyň Aragatnaşyk gullugy websahypalaryň petiklenmegi barada hiç hili buýruk çykarmandygyny mälim etdi.


text:
Ermenistanyň prezidenti Serj Sarkisiýan 14-nji oktýabrda Türkiýä barjakdygyny tassyklady. Ol bu iki ýurduň futbol boýunça milli komandalarynyň arasynda oýnaljak ýaryşa tomaşa eder.
Sarkisiýanyň Türkiýä sapar etjekdigi baradaky habar, bu iki ýurduň arasynda diplomatik aragatnaşygy ýola goýmak boýunça gelnen ylalaşygyň yz ýanyna gabat geldi.
Sarkisýan Bütindünýä Futbul Çempionatyna gatnaşmaga hukuk gazanmak üçin bu iki ýurduň milli komandalarynyň arasynda oýnaljak ýaryşa bilelikde tomaşa etmek barada, öz türkiýeli kärdeşi Abdylla Gül tarapyndan iberilen çakylygy kabul edýänligini aýtdy.
Mälim bolşuna görä, Türkiýäniň prezidenti Abdylla Gül hem bu baradaky ýaryşyň Ermenistanyň paýtagty Ýerewanda geçirilen birinji tapgyryna tomaşa etmek üçin şol ýurda barypdy.
Ikinji jahan urşunda Osmanly türkleriň ermenileri öldürenligi bilen bagly mesele boýunça bu iki ýurduň arasynda ençeme ýyl dowam eden dartgynlykdan soňra, Ankara bilen Ýerewan şenbe güni diplomatik aragatnaşygy ýola goýmak hem-de serhet gapylaryny açmak baradaky ylalaşyga gol goýdy.


text:
Çarşenbe güni Belarusyň polisiýasy Brýusseldäki duşuşyga barýan üç sany aktiwisti Minsk-Moskwa otlusyndan düşürip, olaryň ýurtdan çykmaklaryna ýol bermedi.
Belli oppozision aktiwistler Anatol Lebedska, Sergeý Kalýakin we Aleksandr Astroşçankow Ýewropa Bileleşiginiň resmileri bilen gepleşik geçirmek üçin Moskwanyň üsti bilen Brýussele barmaklygy planlaşdyran ekenler.
Ýakynda Ýewropa Bileleşiginiň Belarusa garşy girizen täze sanksiýalarynyň yzy bilen Belarusyň häkimiýetleri oppozisiýa wekilleriniň, ynsan hukuklaryny goraýjylaryň we žurnalistleriň Günbatara edýän saparlaryny berk çäklendirdi.


text:
Makedoniýada ýogalan britaniýaly erkegiň ölümine ebolanyň sebäp bolmandygy belli edildi.
Saglyk ministrliginiň resmisi Jowanka Kostowska 11-nji oktýabrda german laboratoriýasynyň bu wirus boýunça geçiren derňewiniň negatiw bolandygyny aýtdy.
Ol britaniýaly, ebola wirusynyň käbir alamatlary görnenden soň, Skopýe hassahanasyna eltilipdi we 9-njy oktýabrda ýogalypdy.
Ebola wirusy 4 müňden gowrak adamy öldürdi, onuň pidalarynyň agramly bölegi Günbatar Afrika degişli. Ispaniýada, Afrikadan daşarda ebola wirusy ýokuşan ilkinji adam hasaplanýan şepagat uýasy agyr keselländen soň, 14 adam garantinde ýerleşdirildi.


text:
Hindistanyň we Pakistanyň daşary işler ministrleri Nýu-Delide özara gepleşik geçirdiler.
Şu ýylyň başynda bu iki ýurduň arasynda ýaraşyk gepleşikleri başlandy. Bu gepleşikler şondan bäri iki ýurduň ministrleriniň arasynda geçirilen ilkinji özara duşuşyk boldy.
Gepleşiklerden soň Hindistanyň daşary işler ministri Somanahalli Krişna özara gatnaşyklaryň “dogry ugur boýunça barýandygyny” aýtdy.
Pakistanyň ilkinji zenan daşary işler ministri Hina Rabbani Har bolsa iki ýurduň arasyndaky hyzmatdaşlygyň “täze eýýamynyň” başlanandygyny belledi.
Hindistanyň Mumbaý şäherinde 2008-nji ýylyň noýabr aýynda amala aşyrylan hüjümlerden soň ýaraşyk gepleşikleriniň öňki tapgyry togtadylypdy.
Mumbaý wakalarynda 166 adam ölüpdi. Bu hüjümleri amala aşyrmakda Pakistanda ýerleşýän yslamçy söweşijiler aýyplanýar.


text:
NATO Russiýanyň Baltikadan Ortaýer deňziniň gündogaryna çenli ornaşdyrýan harby potensialyna garşy durmaly diýip, Ýaranlygyň ýolbaşçysy Ýens Stoltenberg aýtdy.
Stoltenberg bu ýagdaýlar dowam etse, krizis ýüze çykan halatynda Moskwanyň möhüm nokatlary öz gözegçiliginde saklap bilmegi üçin mümkinçilikleriň döreýändigini aýtdy.
Portugaliýada geçirilýän NATO-nyň uruş türgenleşikleriniň çäginde eden çykyşynda Stoltenberg Moskwanyň Ukrainanyň içki işlerine ýaragly güýçler arkaly goşulmagy zerarly alada ulaşan gündogar ýurtlardaky agzalary üçin hem has köp hemaýatyň berilmelidigini belledi.
Günbatar bilen gatnaşyklary dartgynlaşandan soň Moskwa özüniň Baltika döwletleri bilen serhetleşýän Kaliningrad sebitindäki harbylarynyň sanyny artdyrdy.
Geçen ýyl Moskwa Krymy basyp alyp, özüniň Gara deňizdäki täsirini artdyrdy. Şu ýyl bolsa Kreml Ortaýer deňzindäki Siriýanyň portlarynda özüniň esgerlerini, awiasiýasyny we harby gämilerini ýerleşdirdi.
Stoltenberg Moskwanyň sebitdäki möhüm nokatlary kontrollygyna geçirmek üçin mümkinçiliklere eýe bolup başlandygyny duýduryp, Ýaranlygyň bu üýtgän ýagdaýlarda öz missiýasyny berjaý edip bilmegi üçin degişli çäreleri görmelidigini sözüne goşdy.
Stoltenbergiň bu ugurdan çykyşy Russiýanyň harbylarynyň sanynyň artmagy bilen Baltika döwletleriniň has köp alada galyp başlan pursatlaryna gabat geldi. Baltika döwletleri 28 agzaly NATO Ýaranlygynyň öz territoriýalarynda hemişelik harby bazalary ýerleşdirmegini hem teklip edýärler.
Mundan ozal NATO bu mümkinçiligi aradan aýyrýan Russiýa bilen 1997-nji ýylda baglaşylan ylalaşygyň şertleriniň bozulmajakdygyny mälim edipdi.
Emma Stoltenberg bu ýerlerde “biziň harbylarymyzyň bar bolmagy möhüm” diýip, “wagtlaýyn we hemişelik harby bazalarynyň arasyndaky tapawudy gormeýändigini” hem belledi.
Ukrain krizisi ýüze çykandan soň NATO regiona özüniň esgerlerini, gämilerini we uçarlaryny ýerleşdirdi.
“Biz eýýäm özümiziň sebitdäki sanymyzy artdyryp, ony mundan beýläk hem köpeltmek barada pikir edýäris” diýip, NATO-nyň ýolbaşçysy bu baradaky teklipleriň Ýaranlygyň geljek ýyl geçiriljek sammitinde maslahat ediljekdigini aýtdy.
Russiýanyň Ukraina girmeginden soň NATO özüniň goranyş pudagyna goýberilýän maliýe serişdelerine täzeden garap, özüniň esgerleriniň sanyny iki esse çemesi artdyryp, olaryň sanyny 40 müňe ýetirdi.


text:
Owganystanda gyz okuwçylary zäherlemek işine ilteşigi bolmakda gümän edilip sekiz adam tussag edildi. Bu barada ýurduň demirgazygyndaky Takhar welaýatynyň howpsuzyk resmileri maglumat berýärler.
Resmileriň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, tussag edilenleriň “Talyban” we Özbegistanyň Yslam hereketi toparlary bilen ilteşigi bara meňzeýär.
Takhar welaýatynyň resmileriniň sözlerine görä, welaýatyň alty mekdebine goýberlen zäherleýji gazdan dem alyp, häzire çenli 800 sany okuwçy gyz nähoşlapdyr.
“Talyban” hereketi bu hüjümlere ilteşiginiň ýokdugyny aýdyp, muny gurnanlary jezalandyrmaga çagyrdy.


text:
Çarşenbe güni Britaniýanyň paýtagty Londonda G-8 toparyna agza ýurtlaryň daşary işler ministrleri howpsuzlyk we syýasy konfliktler bilen baglanyşykly meseleleri ara alyp maslahatlaşýarlar.
G-8 toparyna Birleşen Ştatlar, Britaniýa, Kanada, Fransiýa, Germaniýa, Italiýa, Ýaponiýa we Orsýet girýär.
Iki günlük maslahatyň çäklerinde G-8 toparyna agza ýurtlardan käbirleriniň daşary işler ministrleri Siriýanyň oppozisiýasyna ýarag ýardamyny bermelimi bermeli däldigi baradaky mesele barada-da maslahat etmegi planlaşdyrýarlar.
Soňky wagtlar Britaniýa bilen Fransiýa Siriýanyň oppozisiýasyna ýarag ýardamyny bermekligi goldap, Ýewropa Bileleşiginiň bu baradaky gadagançylygyny ýatyrmaklygy teklip edip gelýärler. Emma muňa Germaniýa ýaly käbir ýurtlar garşy çykýarlar.


text:
Ýatgydan daşarky döreýän göwrelilik çaga düwünçeginiň ýatgydan daşary, başga ýerlerde berkemegi netijesinde döräp, garyn boşlugynda ýüze çykýan gan akmalaryň esasy sebäbi bolup durýandyr. Göwreliligiň diňe bir ýatgydan daşarky ýerlerde döremän, ýatgynyň adaty bolmadyk ýerlerinde döräp bilýänligi sebäpli ony başgaça "ektopiki (ýeriniň üýtgemegi) göwrelilik" diýip hem atlandyrýarlar.
Ektopiki göwreliligiň sebäpleri we oňa getirýän töwekgellik faktorlary dürli-dürli bolup biler:
- Jyns agzalaryň adaty işjeňliginiň bozulmagyna getirýän ýagdaýlar – bejergi bermek maksady ýa-da göwreliligiň öňüni almak üçin gormonal serişdeleriniň ulanylmagy, jynsy ösüşiň yza galmagy, önelgesizlik ýagdaýy, dürli endokrin keseller;
- Jyns agzalarynda anatomiki üýtgemeleriň döremegine sebäp bolýan ýagdaýlar - jyns agzalarynda dürli sebäplere görä ýüze çykýan sowuklama keselleri, jyns agzalaryň täze döremeleri, dogabitdi kemçilikler, abortlar, ýatgynyň içinde geçirilen bejeriş çäreleri;
- Ektopiki göwreliligiň ýüze çykmagyna getirýän täsirler – kiçi çanaklyk agzalarynda geçirilen operasiýalar, ýatgynyň içine göwreliligiň öňüni almak üçin salynýan serişdeler, endometrioz.
Ektopiki göwreliligiň ýüze çykyş ýygylygy ýylsaýyn artyp, soňky 15-20 ýylda köp ýurtlarda 4-6 gezege çenli ýokarlandy. Ýatgydan daşarky göwreliligiň ýygylygynyň sowuklama keselleriniň, bejergide gormon serişdeleriniň ulanylmagynyň ýygylygyna baglydygyny barlaglar görkezýär.
Ýokarda aýdylanlardan belli bolşy ýaly, ektopiki göwrelilik ýatgydan daşky we adaty bolmadyk ýatgydaky göwrelilik görnüşlerine bölünýändir.
Öz gezeginde ýatgydan daşarky göwrelilik hem döreýän ýerine baglylykda aşakdaky görnüşlere bölünýär:
1. Ýatgynyň turbalarynda döreýän göwrelilik – ektopiki göwrelilik ýagdaýynyň ýygy duş gelýän (90-98%) görnüşidir. Ýüze çykýan kliniki alamatlar turbadaky göwreliligiň ösýän ýerine bagly bolýar.
Ýatgynyň turbasynyň ýyrtylmagy hemişe garyn boşlugyna gan akmanyň alamatlary bilen utgaşyp, ol dürli derejede ýüze çykyp biler. Içki gan akmalar gemorrogiki şok ýagdaýynyň döremegine hem getirip biler. Şonuň bilen birlikde hem garnyň ýylmanak perdesiniň gyjyndyrylmagy netijesinde içiň ýellenmegi, agyrylar, garnyň öňki diwarynyň myşsalarynyň dartylmagy ýaly alamatlar ýüze çykyp biler.
Turbadaky göwrelilikde çaga düwünçeginiň ýerleşýän ýeriniň ýyrtylmagy netijesinde, garynda ýiti agyrylar döräp, ol turbanyň ýyrtylmagy we garnyň ýylmanak perdesiniň gan bilen gyjyndyrylmagy sebäpli ýüze çykýandyr. Käwagtlar güýçli agyrylar netijesinde aýalyň huşunyň ýitmegi hem bolup biler.
Ektopiki göwreliligiň hemme görnüşlerine mahsus bolşy ýaly, bozulan turbadaky göwrelilik ýagdaýynda, aýallarda aýbaşynyň saklanmagy we göwrelilik ýagdaýynyň başga alamatlary duş gelýändir.
2. Ýumurtgalykda döreýän göwrelilik – soňky ýyllarda gormonal serişdeleriniň ulanylmagy netijesinde, onuň ýygylygynyň artýanlygy bellenilýär. Çaga düwünçegi ýumurtgalygyň üstünde, ýuka we ýeňil şikeslenýän bardaly çaga ýerinde ýerleşip biler. Ondan başga-da, çaga düwünçegi aýal öýjüginiň garyn boşlugyna çykmadyk ýagdaýynda, follikulda (içinde aýal öýjügi ýetişýän düwmejik) hem ýerleşip biler.
Ýumurtgalykdaky göwreliligiň ösüş dowamlylygy, follikulyň ýumurtgalykda ýerleşýän ýerine bagly bolýandyr.
Çaga ýeriniň bozulmagy bu görnüşde hem garyn boşlugyna gan akmalar bilen häsiýetlendirilip, ýüze çykyş derejesi çaga düwünçegiň ýumurtgalykda ýerleşiş çuňlugyna bagly bolup durýandyr. Käwagtlar çaga ýeri ýatgynyň ýasy baglaýjylary bilen bitişip, onuň içinde baglaýjynyň içindäki göwrelilik görnüşini emele getirip bilýändir.
3. Baglaýjara göwrelilik – bu görnüşe göwreliligiň uly möhlete çenli ulalýanlygy sebäpli aýratyn üns bermelidir.
Bu görnüşde ýatgy turbasyna beklenen çaga düwünçegi ýasy baglaýjynyň gatlaklarynyň arasyna tarap ösýändir.
Ýasy baglaýjynyň içinde, gan toplanmalara getirip, ýatgyny bir tarapa süýşürýän gan akmalar hem ýüze çykyp biler.
Uly möhlete ýetýänçä (3-5 aý), baglaýjara göwreliligi adaty ýatgydaky göwrelilikden kän bir seljerip hem bolmaýar.
Ýasy baglaýjynyň ýyrtylmagy netijesinde güýçli gan akmalar sebäpli geçirilýän hirurgiki bejergi wagtynda, ektopiki göwreliligiň bu görnüşini anyklamaga mümkinçilik döreýär.
4. Garyn boşlugyndaky ektopiki göwrelilik – bolup biläýjek ýagdaý hasaplanylýar. Ýatgydan daşary göwreliligiň bu görnüşi, çaga düwünçegiň garnyň ýylmanak bardasyna ýelmeşmegi ýa-da turbada galan göwrelilik wagty ondan garna düşmegi netijesinde döräp biler. Çaga düwünçegi köplenç içegeleriň ýygrylmagynyň az ýerinde (ýatgynyň yz tarapynda, hatda bagyr we dalak ýaly agzalarda) beklenýär. Ol ulalma netijesinde, başga beden agzalaryna – içegelere, içýaga tarap ösüp biler. Bu görnüşi ir möhletde anyklamak juda kyn bolup, zeperlenýän agzalar babatda geçirilýän operatiw bejergi wagtynda ýüze çykarylýandyr.
Adaty bolmadyk ýatgydaky göwrelilik hem birnäçe görnüşlerden ybaratdyr:
1. Ýatgynyň rudument (köneden galyndy) şahynda döreýän göwrelilik – ektopiki göwreliligiň seýrek duş gelýän görnüşidir. Bu görnüşde göwrelilik turba bilen bagly, ýöne jynshana çykalgasy bolmadyk ýatgyda döreýär.
Ýatgynyň rudument şahynyň nemli gatlagy kadaly üýtgemelere sezewar bolmaýar we onuň myşsa diwary hem göwreliligi götermäge ukyply däldir.
Şeýlelikde, göwreliligiň 8-16-njy hepdesinde ýatgynyň galyndy böleginiň ýyrtylmasy bolup geçip biler.
Ýiti alamatlaryň döremezinden öň, göwrelilik edil ýatgydaky göwrelilik ýaly ösýändir. Hatda ýüze çykýan agyrylar netijesinde aýala göwreliligi saklamak üçin bejergini hem belläp bilýärler.
Çaga düwünçekli ýatgynyň rudumentar şahynyň ýyrtylmagy güýçli gan akmalara getirýändir.
2. Ýatgy turbasynyň interstisial bölüminde döreýän ektopiki göwrelilik – öz geçiş alamatlary boýunça ýatgynyň rudumentar şahynda ösýän göwreliligi ýada salýandyr. Uly göwrelilik möhletlerine (3-5 aý) çenli ulalyp, çaga düwünçegi ýeriniň ýyrtylmagy, uly gan ýitirmelere we gemorragiki şok ýagdaýynyň döremegine getirip biler.
3. Ýatgynyň boýunjygynda dörän göwrelilik – irki möhletlerde alamatsyz bolup, ýatgydaky göwrelilikden tapawutsyz geçýändir. Soňundan ganjymak bölünip çykmalar döräp, näsaglar "düşüp başlan göwrelilik" babatda bejergi alyp bilerler. Bu görnüşde aýalyň janyna howp salýan güýçli gan akmalaryň döremek howpy ýokarydyr.
Ýatgydan daşary göwrelilik ýagdaýyny anyklamak üçin, lukmançylykda ganda we peşewde horion gonadotropini we başga jyns gormonlary kesgitlemek, ultrases barlagy, ýatgynyň yzky gümmeziniň üsti bilen garyn boşlugy punktirlemek (deşmek), laparoskopiýa (bejergi üçin hem ulanylýar), ýatgynyň içini gyryp, gyryndyny barlamak usullary giňden ulanylýar.
Amaly lukmançylykda ektopiki göwreliligi, irki döwürde ýatgydaky göwreliligiň düşme howpy, doly däl abort, ýatgydan disfunksional gan akmalar, ýatgynyň goşundylarynyň sowuklamasy ýagdaýlary, ýiti holesistit, appendisit, böwrek sanjysy, peritonit ýaly ginekologiki we hirurgiki keseller bilen aýyl-saýyl etmek hökmany çäre bolup durýandyr.
Ektopiki göwrelilige bejergi diňe hirurgiki usul bilen geçirilýär. Hirurgiki bejerginiň netijeliligi ginekolog we reanimatolog lukmanlaryň guramaçylykly çärelerine bagly bolup, gaýragoýulmasyz lukmançylyk kömegini bermek zerurdyr.
Umumy narkozyň täsiri bilen, garyn boşlugy açylyp (laparotomiýa), ýyrtylyp gan akýan ýer daňylýar (ýa-da klemmalar goýulýar). Şonuň bilen bir wagtda hem garyn boşlugynda dökülen gan täzeden näsaga guýlup, reanimasion çäreler geçirilýändir.
Geçirilýän hirurgiki bejerginiň göwrümi, näsagyň umumy ýagdaýyna, ektopiki göwreliligiň dörän ýerine, näsagyň ýaşyna, çaga dogmak meýline we bar bolan beden kesellerine baglylykda kesgitlenilýär.
Düzgin bolşy ýaly, ektopiki göwreliligiň ýaş aýallarda ýüze çykýanlygy sebäpli, olara beden agzasyny saklamaga kömek edýän hirurgiki bejergini geçirmek ýerliklidir.
Ýatgynyň turbasynda döreýän göwrelilikde mikrohirurgiýa usullary ulanmak bilen agzany saklaýan hirurgiki bejerginiň ençeme usullary ulanylýar.
Olara ýatgynyň ampulýar we istmiki bölümlerinde geçirilýän salpingotomiýa, çaga düwünçegi turbanyň ampulýar bölüminde ýerleşende ulanylýan fimbrioplastika usullary degişlidir.
Köp ýagdaýlarda önelgelik ýaşyndan geçen aýallara ýa-da turbany saklamak mümkinçiligi bolmadyk ýagdaýlarda salpingoektomiýa (ýatgy turbasyny kesip aýyrmak) geçirilýär.
Ýumurtgalykda dörän göwrelilikde ýumurtgalygyň bir bölegi, mümkinçilik bolmadyk ýagdaýynda tutuş ýumurtgalyk aýrylýandyr.
Ýatgynyň baglaýjylarynyň içinde dörän göwrelilikde bolsa ilki bilen gan ýygnalan ýeriň üstünden ýasy baglaýjy kesilip, çaga düwünçegi bilen aýrylýandyr. Ondan soň bolsa ýatgynyň goşundylary aýrylýandyr.
Ýatgynyň rudumentar şahynda ýerleşýän göwreliligiň bejergisi bolsa, ol bölegiň ýatgynyň turbasy bilen aýrylmagyndan ybarat bolup, onda ýumurtgalyklary saklamak hökmandyr.
Garyn boşlugynda dörän göwrelilikde hirurgiki bejerginiň göwrümi operasiýa wagty kesgitlenilýär. Bu ýagdaýda çaga ýeri bilen bilelikde onuň ýanyndaky dokumalary (garnyň ýylmanak bardasynyň ýa-da içegäniň bir bölegini, içýagy) aýyrmak zerurlygy döräp biler. Şol sebäpli hem operasiýa ginekolog lukmandan başga hirurg lukmanyň gatnaşmagy hem zerurdyr.
Ýatgynyň boýunjygynda dörän göwrelilikde operatiw bejergi ýatgynyň goşundysyz ekstirpasiýasyny (ýatgyny boýunjygy bilen bile aýyrmak) geçirmekden ybaratdyr.
Bu görnüşde çaga düwünçegini aýryp, onuň ýerini gyrmak netjesiz bolup, ýene-de gan akmalara getirip bilýänligi sebäpli, bu hirurgiki bejergi usuly has netijeli hasaplanýar.
Çaga dogurmaga islegi bolan aýallara operatiw bejergi geçirilenden soň, dikeldiş çäreleri geçirmek möhümdir. Ol çärelere aşakdakylar degişlidir:
- Operasiýadan soňky döwürde sepleşme keseliniň öňüni almak üçin, garyn boşlugyna dekstran (poliglucin) goýbermek;
- Ýokançlyklara garşy serişdeleri ulanmak;
- Operasiýadan 4-5 gün soň, beýleki ýatgy turbasyna derman serişdelerini (gidrotubasiýa) goýberip, geçirijiligini gazanmak;
- Operasiýadan soň fizioemleri ulanmak;
- Görkezme boýunça aýbaşy halkasyny kadalaşdyrmak;
- Dikeldiş döwründe göwreliligiň öňüni almak.
Soňky ýyllarda, ektopiki göwreliligiň bejergisinde laparoskopiýa usuly has üstünlikli ulanylýar. Az derejede şikeslendirmä getirýänligi, näsaglaryň işe ukyplylyk ýagdaýyna çalt gaýdyp gelýänligi we önelgelilik ulgamyny çalt dikeltmäge mümkinçilik berýänligi sebäpli, laparoskopiýa usuly bejerginiň esasy usullarynyň biri hasaplanylýar.
Teswirlemeler
Göwrelilik döwründe çaga düwünçeginiň kadaly ösüşini amala aşyrmak maksady bilen ýatgynyň nemli örtüginde düýpli özgermeler bolup geçýär.Bu döwürde aýalda aýbaşy gelmeýär.Jynshanadan ganly bölünip çykmalar, göwreliligiň ösüşinde bozulmanyň(düwünçegiň düşme howpy,çörekçäniň wagtyndan öň gopmagy we başga ýagdaýlar) ýüze çykýanlygyndan habar berip, lukmançylyk kömegini talap edip biler.
Ýatgydan daşarky göwrelilikde hem göwrelilige mahsus alamatlar(aýbaşynyň wagtyndan saklanmagy,ýörek bulanma,süýt mäzleriniň dolmagy,baş aýlanma we ş.m.)ýüze çykýandyr.Ýatgynyň nemli gatlagynyň üýtgemegi,çaga düwünçegi ösýän goşundylaryň ulalmagy,ýognalmagy ýaly alamatlaryň USB-gy netijesinde ýüze çykarylmagy,ýatgydan daşary göwreliligi güman etmäge esas döredip biler.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Sişenbe güni Liwiýanyň gozgalaňçylary paýtagtda Bab al-Aziziýa berkitmesini eýelediler. Liwiýanyň lideri Muammar Kaddafi bolsa henizem erjelligini dowam edýär. Ol özüniň tarapdarlaryna ýüzlenip, Tripolide “dönükleri we alakalary ýok etmäge” çagyrdy.
Kaddafi: “Tripoliniň içindäki we daşyndaky ähli taýpalar, ýaşlardyr-garrylar, aýallar hem erkekler, şeýle-de ýaragly toparlar Tripolä we onuň eteklerine hüjüm edip, ol ýerdäki dönükleri we alakalary çykarmalydyrlar. Gozgalaňçylar sizi gyrgyna berip, jesetleriňizi wejera ederler” diýip, tekrarlady.
Kaddafiniň bu audio ýazgysyny çarşenbe güni ýerli ”Al Rai” telewizion stansiýasy berdi. Kaddafiniň sözlerine görä, ol sişenbe güni Tripoliniň köçelerine “ýaşyrynlykda”, özüni tanatman, aýlanypdyr. Ol “şäheri goramaga taýýar” ýaşlary görendgini hem aýdýar.
“Tripoliniň içindäki we daşyndaky taýpalar, şol sanda hiç taýpa degişli bolmadyk Tripoliniň ýaşaýjylary, özleriniň regionalaryny we Tripolini arassalamalydyrlar” diýip, Kaddafi audio ýazgysynda nygtaýar.
Tripolidäki günbatar žurnalistleriniň maglumatyna görä, gozgalaňçylar Kaddafiniň berkitmesini eýeleseler-de, Kaddafiniň gizlenmäge entegem köp ýeri bar. Kaddafiniň režiminiň ozalky resmileriniň aýtmagyna görä, Bab al-Aziziýa berkitmesi şäheriň aşagyndan geçýän gizlin geçelgelere bagly bolup, bularyň kömegi bilen berkitmeden tiz gaçyp çykmaga mümkinçilik bar.
Başgalaryň gürrüň bermegine görä bolsa, berkitmäniň aşagynda gizlin şäher bar. Bu Tripolide urşuň gidýän halatynda-da Kaddafiniň howpsuz ýagdaýda galmagyna şert döredýär.
Liwiýanyň gozgalaňçylary Bab al-Aziziýa berkitmesinde, 24-nji awgust.
Liwiýanyň esasy iki möhüm şäheri – Kaddafiniň dogduk şäheri Sirte we paýtagtdan 650 km günortada ýerleşýän Sabha entegem Kaddafiniň tarapdarlarynyň kontrollygynda galýar.
Sabha şäherinde Liwiýanyň harby-howa güýçleriniň bazasy, şeýle-de başga möhüm harby obýektler ýerleşýär. Eger-de Kaddafi Sabha aşmagy başarsa, bu ýagdaýda onuň aňsatlyk bilen çölüň içinden Nigera ýa-da Çada aşyp bilmegi mümkin.
Sişenbe güni Liwiýanyň Milli geçiş geňeşiniň lideri Mustafa Abdel Jalil çykyş edip, Sabhada çaknyşyklaryň gidýändigini aýtdy: “Tripolidäki oppozisiýa söweşijileri Kaddafiniň berkitmesini “gazaplylygyň köşgi” diýip atlandyrdylar. Olaryň aýtmagyna görä, häzir ol ýerde we ýurduň käbir beýleki ýerlerinde Kaddafiniň tarapdarlary garşylyk görkezýär. Ýöne, olaryň bellemegine görä, demokrtatik Liwiýanyň täze başlangyjy şu günden başlanar.


text:
Sişenbe güni Demirgazyk Koreýanyň hökümeti üç ýyla çeken böwşeňlikden soň, Birleşen Milletler Guramasynyň ýadro meseleleri boýunça inspektorlaryny bu ýurtda ýadro barlaglaryny geçirmeklige çagyrdy.
Demirgazyk Koreýanyň ýadro meseleleri boýunça araçyl wekili Ri Ýong-Ho BMG-niň inspektorlarynyň Demirgazyk Koreýa bilen Birleşen Ştatlaryň baglaşan täze şertnamasynyň ýerine ýetirilişine gözegçilik etmekleri üçin çagyrylandyklaryny mälim etdi.
Demirgazyk Koreýa Waşington bilen baglaşan öz täze şertnamasynda urany baýlaşdyrmak we ýadro ýaraglaryny synag etmek ýaly işlerini togtatmaklyga borçlanýar. Sişenbe güni BMG-niň Halkara Atom Agentligi Phenýanyň eden çakylygyny kabul edendigini mälim etdi.