text:
Tanymal sünni alymlary Tährany Muhammet pygamberiň durmuşyna bagyşlanan täze filmi gadagan etmäge çagyrýarlar.
Bu kino 27-nji awgustda tomaşaçylara hödürlendi we onuň Eýranda, şaýy musulmanlarynyň köplük bolup ýaşaýan ýurdunda rekord derejede girdeji getirmegine garaşylýar.
Müsüriň Al-Ažar uniwersitetiniň, sünni yslamynyň iň bir abraýly institutynyň alymlary özleriniň bu kinoda – «Muhammet allanyň resuly» atly täze filmde pygamberiň ýüz keşbiniň görkezilmezligi üçin görlen seresaplylyk çärelerinden razy bolmandyklaryny aýdýarlar.
Aslynda trilogiýa bolmaly filmiň häzir birinji bölegi tomaşaçylara hödürlenýär we 171 minutlyk kinonyň dowamynda Muhammet pygamberiň çagalyk, ýetginjeklik döwri barada söhbet açylýar.
Oskar baýragyna hödürlenen kinorejissýor Majid Majidi, musulmançylyk talaplaryna eýerip, ekranda oglan aktýoruň ýüzüni görkezmeýär, ony ýeňsesinden görkezýär ýa-da oglanyň diňe kölegesini görkezmek bilen çäklenýär.
"Bu mesele bireýýäm çözlen. Şerigat pygamberleriň şekilini çekmegi gadagan edýär” diýip, Al-Ažar uniwersitetiniň yslam teologiýasy fakultetiniň dekany, professor Abdel Fattah Alawari aýdýar.
"Yslamda muňa rugsat edilmeýär, sebäbi ol aktýoryň gapma-garşylykly rollary bar, sen käte ony lül-gammar içgili halda görýärsiň, käte bolsa aýalbaz rolunda synlaýarsyň... Ine birdenem ol pygamberiň rolunda oýnaýar... bu rugsat berilmeli zat däl» diýip, ol «Roýters» habarlar gullugyna aýtdy.
Yslam dünýäsiniň iň uly aýdym-saz ýyldyzlarynyň biri bolan Sami Ýusuf bu filmiň aýdymlaryny ýerine ýetirdi, ol «Roýters» habar gullugyna käbir sünni alymlarynyň bu filme garşy çykmagynyň syýasy sebäplidigini aýtdy.
«Men Al-Ažaryň bu kinony tankytlaýan adamlary we beýlekiler entek pygamber baradaky täze filmi görendir öýdemok, olar bu filme onuň Eýranyň medeni eksporty bolup durýandygy üçin garşy çykýarlar» diýip, Sami Ýusuf aýdýar we şaýy döwletine sünnileriň agdyklyk edýän ýurtlarynda bäsdeş hökmünde seredilýändigini öňe sürýär.
Ýusuf Muhammet pygamberiň durmuşyna bagyşlanan bary-ýogy iki sany uly kinonyň bolmagy, Isa pygamberiň, Musa pygamberiň we beýleki pygamberleriň durmuşyna bagyşlanan onlarça kino bilen deňeşdirilende, utanmaly bir ýagdaý diýdi.
Muhammet pygamberiň durmuşyna bagyşlanan ilkinji uly göwrümli kino 1976-njy ýylda "Habar» ady bilen, siriýaly Mustafa al-Akkadyň direktorlyk etmeginde çykaryldy. Ol eserde Anthony Kwinn Muhammediň daýysy Hazanyň roluny oýnady.
Bu filmde hem Muhammediň ýüz keşbi ekranda görkezilmedi, emma käbir musulmanlar ondan göwün etdiler. Akkad 2005-nji ýylda, janyndan geçen bombaçynyň hüjümi netijesinde, Ammanda janyna kast edilip öldürildi. Ýöne bu hüjümiň kino bilen baglanyşygynyň bolup-bolmany bilinmän galdy.
Kinorejissýor Majidi bu kinonyň Eýranyň şu wagta çenli iň gymmat düşen filmi bolandygyny, ýagny onuň 40 million amerikan dollaryna düşendigini we bu ýerde maksadyň musulman däl adamlara yslamyň parahatçylykly tebigatyny düşündirmekden ybaratdygyny aýtdy.
"Men bu kinony düşürmek kararyna Günbatarda yslamy halamazlygyň täze tolkunyna garşy durmak üçin geldim, yslamyň günbatar düşündirişi zorlukdan we terrordan dos-doly» diýip, ol Eýranyň konserwatiw «Hezbollah Line» žurnalyna aýtdy.
Majidi özüniň pygamberiň durmuşyny beýan edişine hem şaýy, hem sünni alymlarynyň goldaw berendiklerini aýdýar. Şaýylar, sünnilere garanda, dini şahslaryň suratlarynyň çekilmegine has çydamly garaýarlar.
"Kinonyň baş gahrymanynyň ýüzüni onuň dowamynda bir gezegem görkezmezlik uly bir synag» diýip, Majidi AFP habar gullugyna aýtdy.
Eýranyň ýokary ruhanysy Aýatolla Ali Hameneýiniň bu filmiň düşülýän ýerine baryp görmegi ullakan goldaw alamaty boldy.
Täze kinoda Eýranyň tanymal aktýorlarynyň köpüsi oýnaýar we onuň Montrealda Film festiwalyny açan güni Muhammet pygamber baradaky kino Eýranyň 143 kino zalynda tomaşaçylara hödürlendi. Tährandaky bir kino zaly onuň häzir iň meşhur filmdigini aýtdy.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


c: text/html

text:
Türkiýäniň paýtagtynda bolan bomba partlamasyndan soň Ankara öz söweş uçarlarynyň Yragyň demirgazygynda serhediň ýakasynda kürtleriň pozisiýalaryny bombalandygyny habar berdi.
Harbylar öz uçarlarynyň 17-nji fewralda agşam Haftanin giňişligini oka tutup, Kürdüstanyň işçi partiýasynyň (PKK) 60-70 gozgalaňçysyny nyşana alandygyny aýtdylar.
Munuň öňüsyrasynda Ankarada harby awtobuslaryň geçýän ýerinde içi partlaýjy jisimli ýük ulagy partladyldy.
Ankaradaky partlama
28 adamynyň wepat bolmagyna we 61 adamynyň ýaralanmagyna getiren bu uly partlama günüň gyzgalaňly wagtynda harby edaranyň we parlamentiň ýerleşýän ýeriniň golaýynda boldy.
Häkim Mehmet Kiliçlar bombanyň harbylary alyp barýan ulaglara gönükdirilendigini aýtdy.
Partlamanyň bolan ýerinde ençeme awtoulagyň ýanandygy we ol ýere soňra onlarça tiz kömek ulagynyň barandygy habar berildi.
Premýer-ministriň orunbasary Bekir Bozdag hüjümiň terrorçylyk akty bolandygyny aýtdy.
Premýer-ministr Ahmet Dawutoglu 17-nji fewralda Brussele planlaşdyrylan saparyny ýatyryp, prezident Rejep Taýyp Erdogan hem beýleki baş resmiler bilen geçirilen adatdan daşary ýygnaga gatnaşdy.
Şeýle-de hökümet türk metbugatyna bu partlamada heläk bolanlaryň we ýaralananlaryň suratlaryny çap etmegi gadagan etdi. Şuňa meňzeş gadagançylyk ýurtda bolan ozalky partlamalardan soň-da girizilipdi.
Kim jogapkär?
Bomba partlamasynyň jogapkärçiligi bilen bagly ençeme toparlara şübhe bildirildi.
Soňky ýýllarda Türkiýede kürt söweşijileri, radikal çepçi we radikal yslamçy güýçler dürli wagtlarda bomba partlamalaryny gurnadylar.
Ahmet Dawutoglu hüjüm bilen baglylykda dokuz adamynyň tussag edilendigini we hüjümiň siriýaly kürtleriň PYD partiýasynyň ýaragly ganatynyň Türkiýedäki kürtleriň PKK partiýasy bilen hyzmatdaşlykda amala aşyrylandygyny aýtdy.
Kürt partiýalary bu aýyplamalary ret etdiler.
Halkara reaksiýasy
ABŞ, NATO we Germaniýa pajygaly waka bilen baglylykda Türkiýä raýdaşlyk bildirdiler.
“ABŞ Türkiýäniň harbylaryna we raýatlaryna garşy edilen terrorçylykly hüjümi berk ýazgarýar” diýip, Döwlet departamentiniň metbugat wekili Mark Toner aýtdy.
Germaniýanyň kansleri Angela Merkel Germaniýanyň Türkiýä duýgudaşlyk bildirýändigini aýdyp, “bu adamkärçilige sygmaýan işi edenleriň garşysyna söweşde biz Türkiýäniň tarapynda” diýdi.
NATO-nyň baş sekretary Jens Stoltenberg “şeýle elhenç herekete” hiç hili düşündiriş bolup bilmez, “NATO-nyň ýaranlary terrorizme garşy göreşde egin-egne berip durarlar” diýdi.
Ankara soňky aýlarda ikinji gezek bombaly hüjüme sezewar edilýär.
Oktýabr aýynda Ankaranyň esasy demirýol stansiýasynda geçirilen parahatçlykly ýörişde bolan bomba partlamasynda 102 adam wepat boldupdy.
Şeýle-de söweşijiler Türkiýäniň beýleki şäherlerine hüjüm etdiler.
Türkiýe goňşy Siriýada “Yslam döwleti” toparyna garşy ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky tagallalara ýardam berýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Duşenbe güni Orsýetiň Astrahan şäherinde dokuz gatly bir uly ýaşaýyş jaýynyň bir böleginiň ýumrulmagy netijesinde azyndan 8 adam ölüp, 12 adam ýaralandy. Bu wakada ýene 2 adamdan derek tapylmaýandygy habar berilýär.
Orsýetiň Adatdan daşary ýagdaýlar baradaky gullugynyň resmileri jaýyň tutuş bir böleginiň ýumrulmagyna aşaky gatda ýüze çykan gaz partlamasy sebäp bolupdyr diýlip çaklanylýandygyny mälim etdiler.
Ýöne bu waka boýunça döredilen derňew topary bu tragediýanyň sebäplerini anyklamak boýunça derňew işlerini alyp barýar.


text:
Hytaýly hukuk goraýjy aktiwist Žaý Ýanmin döwletiň durnuklylygyny bozmaga synanyşmakda günäli tapyldy.
55 ýaşyndaky Žaý 2015-nji ýylyň iýul aýyndan bäri kanuny aktiwizme edilýän basyşyň çäginde tussag edilen onlarça aklawçynyň we aktiwistiň arasyndady. Olaryň aglabasy tussaglykdan boşadyldy.
2-nji awgustda basyşlardan bäri geçirilen ilkinji sud diňlenişiginde Tianjin şäheriniň sudy Žaýy üç ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
Žaýyň “Fengrui” kanunçylyk firmasynyň başga-da üç aktiwisti Tianjinde sud edilýär.


text:
Fransiýanyň ozalky prezidenti Žak Şirak korrupsiýada aýyplanyp, şertli ýagdaýda iki ýyl türme tussaglygyna höküm edildi. Şirak 1995-2007-nji ýyllar aralygynda Fransiýanyň prezidenti boldy.
Şirak Parižiň häkimi bolan döwründe döwlet pullaryndan bikanun peýdalanmakda we wezipe ygtyýarlyklarynyň çäginden çykmakda günäli tapyldy. Ol 1977-1995-nji ýyllar aralygynda, ýagny 18 ýyllap Parižiň häkimi bolupdy.
Bu waka Ikinji jahan urşundan bäri Fransiýanyň prezidentine suduň çykaran ilkinji hökümidir.
79 ýaşly Şiragyň özi, saglyk ýagdaýy sebäpli, höküm yglan edilende suduň zalynda ýokdy.


text:
Türkiýäniň premýer-ministri Ahmet Dawutoglu öz ýurdunyň Siriýanyň demirgazygynda, serhediň aňry ýüzünde howpsuz zonany döretmek kararyna gelendigini we bu ýerde graždan ilatyň Siriýanyň hökümet güýçleriniň ýa-da “Yslam döwleti” toparynyň söweşijileriniň hüjümlerinden howpsuz bolup biljekdigini aýtdy.
Dawutoglunyň BBC agentligine 11-nji awgustda aýtmagyna görä, howpsuz zona Türkiýäniň harbylary tarapyndan däl-de, Siriýanyň “aram” oppozision toparlary tarapyndan goralar.
Emma Dawutogly, howp abanan ýagdaýynda, Türkiýäniň harby güýjüni ulanyp biljekdigini hem mälim etdi.
11-nji awgustda irden Türkiýäniň Daşary işler ministrligi ABŞ-nyň we Türkiýäniň uzynlygy 98 kilometrlik we giňligi 45 kilometrlik howpsuz giňişligi döretmek barada ylalaşandyklaryny aýtdy we bu giňişlige Siriýanyň oppozision Azat Armiýasy tarapyndan gözegçilik ediljekdigini habar berdi.
Bu giňişlik Türkiýäniň we Siriýanyň arasyndaky serhetde “Yslam döwleti” toparynyň söweşijileriniň gözegçiligi astynda galýar.
Emma Döwlet departamentiniň metbugat wekili Mark Toner: “Munuň ýaly bir zona barada ylalaşyk ýok” diýdi.
Mark Toner Waşington “münberden we beýleki ýerlerden ol ýerde zonanyň, howpsuz penanyň ýokdugyny açyk aýtdy. Biz bu ýerde bu barada gürrüň etmeýäris. Biz YD toparynyň söweşijilerini regiondan çykarmak üçin dowamly tagalla barada gürrüň edýäris” diýdi.
Kürtleriň Türkiýedäki syýasy liderleri “howpsuz zonany” Ankaranyň kürtleri demirgazyk Siriýada, türk serhedine golaýda öz giňişligini döretmekden saklamak boýunça tagallasy diýip atlandyrýarlar.
Olar Türkiýäniň “Yslam döwleti” toparyna we demirgazyk Siriýada YD toparyna garşy söweşýän kürtlere kömek berýän PKK-niň kürt gozgalaňçylaryna hüjüm etjekdigini yglan edeli bäri YD-nyň söweşijilerine gaşy diňe sanlyja zarba urlandygyny, emma munuň tersine PKK-niň söweşijilerine garşy 400-dan gowrak howa zarbasynyň urlandygyny aýdýarlar.


text:
Reuters agentligi Orsýetiň serhetçileriniň ukrainaly pilot Nadýa Sawçenkonyň aýal doganyny tussag edendigini habar berýär. Bu ýagdaýyň Wira Sawçenkonyň türmedäki doganyny görüp gaýdansoň ýüze çykandygy aýdylýar.
Reutersyň habar bermegine görä, Wira Sawçenko Ukrainanyň diplomatik ulagynda serhetden geçmäge synanyşan wagtynda orsýet serhetçileri tarapyndan tussag edilipdir, onuň pasporty elinden alnypdyr. Oňa kömek bermek üçin 28-nji aprelde Orsýetiň serhedine ukrainaly diplomatlaryň barandygy habar berilýär.
Serhetçiler Sawçenkonyň federal gözleg sanawyndadygyny mälim etdiler, diýip Ukrainanyň prezidentiniň metbugat-wekili Ýarema Dukh aýtdy.
Serhet gözegçileri Sawçenkony näme sebäpden saklanandygyny mälim etmediler. Noýabr aýynda Orsýet Wira Sawçenkonyň suda hormat goýmazlygy sebäpli oňa garşy jenaýat işini gozgady. Wira Sawçenko sudýalary gömük diýip atlandyrypdy.
Kiýew Ukrainanyň Orsýetiň Rostow-na-Donu port şäherindäki baş konsulyny Sawçenko kömek bermek üçin serhede ýollady.
Bu wakanyň öňüsyrasynda habar agentlikleri Orsýetde 22 ýyllyk türme tussaglygyna höküm edilen Nadýa Sawçenkony ekstradisiýa etmek prosesiniň başlanandygy barada habar berdiler.


text:
Azerbaýjanyň häkimiýetleri Nazar deňzindäki nebit burawynda turan ýangyndan soň iki adamyň ölendigini, azyndan 29 işçiniň bolsa tapylmaýandygyny aýdýar.
Şu aralykda Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýew 4-nji dekabrda gaý-tupan zerarly turan ýagnynda ölenleriň we ýitenleriň hormatyna milli ýas gününi jar etdi.
Azerbaýjanyň döwlet nebit kompaniýasy SOCAR nebit burawyndaky ýangyndan azyndan 33 işçiniň halas edilendigini aýtdy.
Azerbaýjanyň nebitçi işçileriniň hukuklaryny goraýan komitetiň başlygy Mirwari Gahrymanly 5-nji dekabrda 32 işçiniň ölendigini, 42 işçiniň bolsa halas edilendigini aýtdy.
Emma ýangyn bolan burawa eýeçilik edýän SOCAR kompaniýasy Gahrymanlynyň aýdýanlaryny bada-bat tassyklamady.
Kompaniýa gaz liniýasyna güýçli ýel sebäpli zyýan ýetendigini aýtdy.
Resmiler gaý-tupanyň ýangyn söndürmek işini kynlaşdyrýandygyny aýdýarlar.
Bu hadysa boýunça jenaýat işiniň hem açylandygy habar berilýär.


text:
Çarşenbe güni Azatlyk Radiosynyň Maşaal gullugy ýerli talyban çeşmelerine salgylanmak bilen, üsti pilotsyz amerikan uçarynyň geçiren hüjüminde pakistanly talyban söweşijileriniň lideriniň orunbasary Waliur Rehman Mehsudyň ölendigini habar berdi.
Bu maglumata görä, Pakistandaky talybanlaryň lideri Hekimullah Mehsudyň orunbasary hasaplanylýan Waliur Rehman Mehsud sişenbe güni agşam Demirgazyk Weziristan regionyndaky Çaşmapul obasynda geçirilen howa hüjüminde heläk bolupdyr.
Mundan ozal Amerikanyň Birleşen Ştatlary Pakistandaky bu talyban liderlerinden her biriniň ele salynmagyna ýa-da öldürilmegine ýardam etjek maglumat üçin 5 million dollar pul sylagynyň beriljekdigini yglan edipdi.


text:
Belgiýanyň prokurorlary polisiýanyň 27-nji martda geçiren birnäçe reýdiniň netijesinde dört adamy tussag edendigini aýtdylar. Bu reýdler Brusselde 31 adamyň ölümine we 270 adamyň ýaralanmagyna sebäp bolan terrorçylykly hüjümleriň yzýany geçirildi.
Belgiýanyň federal prokuraturasynyň beýannamasyna görä, polisiýa “terrorizm işi bilen baglylykda” Brusselde, Duffel we Mehelen şäherlerinde 13 täze reýd geçiripdir.
Jemi dokuz adamyň sorag edilendigi, olardan bäş adamyň soňra goýberilendigi habar berildi.
Mundan bir gün ozal Belgiýanyň prokurorlary 22-nji martda bolan hüjümler bilen baglylykda tussag edilen üç adama terrorçylyk bilen bagly aýyplamanyň ýöňkelendigini aýtdy.


text:
Ýekşenbe güni okrug saýlaw toparlary 19-njy awgustda welaýatlarda geçiriljek saýlawlara dalaşgärleri hasaba almaga başladylar.
Türkmenistanyň saýlaw kanunçylygyna laýyklykda, Geňeş agzalygyna we iki saýlaw okrugy, ýagny Ahal welaýatynyň Kaka etrabynyň 26-njy hem-de Mary şäheriniň 99-njy saýlaw okruglary boýunça Mejlisiň deputatlygyna dalaşgärleri hödürlemek 2012-nji ýylyň 5-nji iýulynda başlady diýip, TDH gullugy ýazýar.
Maglumata görä, geňeşleriň agzalaryna we agzalan iki saýlaw okrugy boýunça boşan orunlara Mejlisiň deputatlygyna dalaşgärleri hödürlemek dowam edýär.
Bu orunlaryň näme sebäpden boşandygy barada maglumat berilmeýär.


text:
ABŞ-nyň harby sudy, harby seržant Robert Balesiň geçen ýylyň mart aýynda 16 owganystanlyny bilkastlaýyn öldürendigi barada günäsini öz boýnuna almagyny kabul etdi.
Ylalaşygyň tassyklanmagy, geçen ýylyň mart aýynda Balesiň Owganystanyň günortasynda amala aşyran gyrgynçylygy sebäpli mundan beýläk ölüm jezasy bilen ýüzbe-ýüz bolmajakdygyny aňladýar.
Sud Balesiň iň ýokary jeza bilen jezalandyrylmalymy ýa-da däldigi baradaky karara awgust aýynda gelmegi planlaşdyrýar. Balesiň iň ýokary jeza bilen jezalandyrylmagy, bu onuň şertli tussaglykdan boşadylmaksyz ömür boýy türme tussaglygyna höküm edilmelidigini aňladýar.
Waşingtonyň demirgazyk-günbataryndaky Joint Base Lewis-McChord suduna adamlary näme üçin öldürendigi baradaky soraga, “onuň bu dünýäde gowy sebäbi ýok” diýip jogap berdi.


text:
Pragada 14-nji noýabrda Merkezi we Gündogar Ýewropada 1989-njy ýylda giň gerimde amala aşyrylan demokratik rewolýusiýanyň 20 ýyllygyna bagyşlanylyp, konferensiýa geçirildi.
Çehiýa respublikasynyň paýtagty Pragada geçirilen konferensiýada bu konferensiýa gatnaşan käbir intelligensiýa wekilleri jemgyýetdäki ynamsyzlygyň hem-de korrupsiýanyň Ýewropada demokratiýa howp salýandygyny aýdyp, çykyş etdiler.
“Erkin bazar” we “çäksiz açgözlük”
Merkezi Ýewropa meselesi boýunça ekspertler komissiýasynda çykyş eden fransiýaly syýasaty öwreniji alym Žak Rupnik öz çykyşynda kommunizmiň synmagynyň yzy bilen Ýewropada adamlaryň özlerini has azat duýandyklaryny belläp, şeýle diýdi: «Elbetde, biz erkinlige eýe, ol erkinlikde bolsa adamlar ozalkylara garanyňda öz durmuşlaryna keseden has az päsgel berilýändigini duýýarlar. Emma, beýleki tarapdan, adamlaryň hökümete ýa-da jemgyýetçilik işlerine ýetirip bilýän täsirleri welin, gaty az».
Jenap Rupnik Gündogar Ýewropa ýurtlarynda ýaşaýan adamlaryň sosializm zamanyndan «döwlet – azatlygyň duşmany» diýen garaýşy miras alandyklaryny we şol garaýşyň esasynda-da olaryň köpüsiniň syýasata biparh garaýandyklaryny aýdýar. Onuň pikiriçe, hut şu ýagdaý hem bu ýurtlardaky syýasatçylara «erkin bazar» diýen düşünjäni «ogurlyk we çäksiz açgözlük» diýen düşünjäniň sinonimi hökmünde ulanmaga mümkinçilik beripdir.
Fransiýaly syýasaty öwreniji Žak Rupnik Ýewropadaky syýasy liderleriň köplenç graždan jemgyýetine ýa-da kanunçylyga böwet döredenlerinde «azatlyk» we «erkinlik» ýaly sözlerden peýdalanýandyklaryny belläp: «Bizde demokratiýanyň gabygy bar, institutlaryň gabygy bar, ýöne bu bir boş gabyk. Onuň içindäki maňzy aýrylan. Hawa, biz bazar ykdysadyýetini döretdik, emma olam krizisiň içinde» diýdi.
Liberal gymmatlyklar we korrpupsiýa duzagy
Žak Rupnigiň bu pikiri bilen Polşanyň «Gazýeta Wyborsa» atly gazýetiniň redaktory Adam Miçnik hem ylalaşýar. Hususan-da, ol Kuba, Eýran we Orsýet ýaly awtoritar režimli ýurtlary deňeşdirme hökmünde ulanmak bilen Ýewropada hem syýasy boşlugyň ýerini başga bir zatlaryň doldurandygyny we şol zatlaryň hem Ýewropadaky liberal gymmatlyklara howp salýandygyny öňe sürdi: «Eýe bolnan azatlykda nähili duzak bar? Meniň pikirimçe, ol döwlet strukturasynyň hemişelik bir bölegi bolan korrupsiýa duzagydyr».
Jenap Miçnik bu meselede Orsýetiň awtoritar premýer-ministri Wladimir Putini mysal getirmek bilen onuň döwletiň üstünden sürýän öz agalygyny «özygtyýarly demokratiýa» diýen ýaly şygarlar bilen bezeýändigini aýdýar.
Azatlygyň ganym duşmanlary
Pragadaky konferensiýa gatnaşan orsýetli syýasy analitik Andreý Piontkowskiý hem bu garaýyş bilen ylalaşyp, Orsýetiň häzirki wagt «azatlygyň ganym duşmanlarynyň» eýeçiliginde saklanýandygyny we şolar tarapyndan hem dolandyrylýandygyny belledi. Şeýle hem ol Orsýet babatynda Günbatarda oňyn garaýyşlaryň giň ýaýrandygyny bellemek bilen bu garaýyşlaryň nädogry nukdaýnazara esaslanýandygyny nygtady.
Piontkowskiý şol ýerde şeýle diýdi: «Orsýetdäki döwlet sistemasy öz ümzügini post-senagat açyk jemgyýet ýoluna tarap däl-de, eýse feodalizme tarap tutduryp barýar. Ýagny, bu sistemada ýer eýesi öz wassallaryna paýlan ýerini islendik wagt yzyna alyp bilýär. Häzirki sistemanyň feodalizmden ýeke-täk tapawudy, olam jenap Putiniň paýlaýan we yzyna alýan zady ýer däl-de, gaz we nebit kompaniýalary».
Analitik Piontkowskiý Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obamanyň Orsýet bilen täzeçe gatnaşyklary ýola goýmak planlary barada-da durup geçip, bu ugurdaky tagallalaryň Orsýetiň ýolbaşçylaryna onyň täsir etmejekdigini aýtdy. Ol, hususan-da, Orsýetiň liderleriniň öz talaňçy režimleriniň syýasatyny aklamak üçin Günbatary Orsýet üçin abanýan howp hökmünde görkezmeklerini dowam etdirjekdiklerini öňe sürdi.


text:
Geçen hepde Maksim Kargapoltsew Moskwadan 1500 kilometr uzakda ýerleşýän senagat şäheri bolan Çelýabinskiniň ýetimler öýünde ýaşaýan adaty oglanjykdy. Häzirki wagtda onuň sarsgynly başdangeçirmeleri Orsýetiň we beýleki ýurtlaryň köpçülikleýin habar serişdeleriniň baş habaryna öwrüldi.
9-njy ýanwarda Çelýabinskidäki habarçylar, Maksimiň ABŞ-daky täze maşgalasyna berilmegini haýyş edip, prezident Wladimir Putine hat ýazandygy barada ýalňyş habar berdiler. Şondan bäri ol köpçüligiň üns merkezine düşdi.
Ýaş ýetginjegiň ABŞ-ly maşgala tarapyndan ogullyk alynmagyna gaty az wagt galypdy. Ýöne Orsýetde Täze ýylyň ilkinji gününden ors çagalarynyň amerikalylara perzentlige berilmegini gadagan edýän kanun güýje girensoň, onuň ABŞ-da täze durmuşa başlamak baradaky arzuwlary puja çykdy.
Onuň bu sarsgynly başdangeçirmesi, ABŞ-lylar tarapyndan perzentlige alynmagyna garaşýan 50 töweregi ýetim çaganyň nämälim gelejegine hem ünsi çekdi. Şol çagalaryň perzentlige alynmak baradaky işleri hem gadagançylyk sebäpli soňa goýuldy.
Penşenbe güni Maksim şu wagtdan öz maşgalasy hasaplaýan adamlaryny, är-aýalyň suratlaryny buýsanç bilen habarçylara görkezipdi. “Bular Mil we Daýana. Bu biziň tomusdaky duşuşygymyz” diýip, Maksim gürrüň beripdi.
Putine hat ýazmak Aýazbaba hat ýazan ýaly
Maksim Putine hat ýazmandygyny, Putine hat ýazmagyň Aýazbaba hat ýazan ýaly manysyzdygyny aýtdy. Şeýle-de, Maksim Mil bilen Daýana Walleniň özüni ogullyk almak baradaky işlere mundan bir ýyl öň başlandygyny aýtdy. Ýöne ol, ABŞ-nyň raýatlaryna ors çagalaryny perzentlige almagy gadagan edýän kanunyň güýje girmegi bilen, bu işiň kynlaşandygyny aýtdy.
Men nähili-de bolsa, ulalaryn. Men olar bilen ABŞ-da bilelikde ýaşaryn, eger häzir bolmasa-da, soňra giderin” diýip, Maksim aýtdy.
Maksim güýje giren täze kanuna garamazdan, ABŞ-a gidip, Wallenler bilen ýaşamaga meýillidigini aýdýar.
“Eger ýok bolsa, onda ýok. Biz göreşimizi dowam etdireris. Men mekdebi tamamlamagy, soňra-da resmi ýagdaýda tehnikuma girmegi planlaşdyrýaryn. Men nähili-de bolsa, ulalaryn. Men olar bilen ABŞ-da bilelikde ýaşaryn, eger häzir bolmasa-da, soňra giderin” diýip, Maksim aýtdy.
Wallenler “Birleşen metodist” ybadathanasynyň wekili hökmünde Çelýabinskide ýerleşýän ýetimler öýüne ençeme gezek sapara geldiler. Olar çagaka ýetimler öýüne taşlanyp gidilen Maksimi halandyklaryny we ony perzentlige almagy ýürege düwendiklerini aýdýarlar.
Orsýetiň reaksiýasy
Orsýetiň resmileri Maksimiň geljeginiň Orsýetde iň bärkisi ABŞ-dakydan pes bolmajagyny aýdyp, bu işe çaltlyk bilen reaksiýa görkezdiler.
Çelýabinsk regionynyň häkimi Mihail Ýurýewiç Maksime täze telefon we beýleki ýetim çagalara hem sowgatlar berip duran pursaty Orsýetiň döwlet telewideniýesinde görkezilipdi.
Häkim Ýurýewiç, Maksimiň saglyk problemasynyň bardygyny we onuň Ysraýylda bejergi almagy üçin kömek etjekdigini aýtdy.
Milletçi ”Liberal Demokratik partiýadan” Çelýabinskä wekilçilik edýän parlament agzasy Sergeý Waýnşteýn hem Maksimi öz hossarlygyna alyp, onuň gowy bilim almagyny üpjün etmegi teklip etdi.
Putiniň metbugat wekili Dmitriý Peskow bu meselä aralaşyp, 10-njy ýanwarda Orsýetiň garaşsyz “Dožd” (Ýagyş) telekanalyna beren interwýusynda Maksimiň Putine hat ýazmandygyny aýtdy. Şeýle-de ol Wallenleriň Maksimi näme üçin perzentlige alyp bilmeýändigini derňejegini aýtdy.
Peskow ors çagalarynyň perzentlige alynmagy baradaky kanun boýunça bulaşyk ýagdaýy has çylşyrymlaşdyryp, ABŞ bilen Orsýetiň arasyndaky beýleki bir ylalaşygyň bir ýyla çenli öz güýjünde galjakdygyny hem sözüne goşdy.
Ozal perzentlige alnanlar saklanmaz
Emma ol agzalýan kanun güýje girmezden ozal, ABŞ-ly maşgalalar tarapyndan perzentlige alynmagy sud tarapyndan bireýýäm tassyklanan çagalaryň ýurdy terk etmegine rugsat ediljekdigini hem mälim etdi.
“Bu ylalaşyk Orsýeti çagalary perzentlik bermäge hiç bir jähtden borçly edenok. Bu ylalaşyk ol ýerde biziň çaglarymyz üçin gözegçiligi kadalaşdyrýar” diýip, Dmitriý Peskow aýtdy.
1999-njy ýyldan bäri ABŞ-nyň raýatlary Orsýetden 45 müňden gowrak çagany perzentlige aldylar. Geçen ýylyň dowamynda perzentlige alnan osrýetli çagalaryň sany bolsa bir müň töweregidir.
Häzirki wagtda 650 müňden gowrak çaga Orsýetiň hökümetiniň hossarlygynda ýaşaýar. Olaryň köpüsi ýetim bolman, maşgalasy tarapyndan taşlanyp gidilen ýa-da problemaly öýlerden alnan çagalardyr.


text:
Bangladeşde “Yslam döwleti” topary şaýy metjidine hüjüm edip, bir adamyň ölümine we birnäçesiniň ýaralanmagyna sebäp bolan wakanyň jogapkärçiligini öz üstüne aldylar.
“Yslam döwleti-Bangladeş” diýip özüni atlandyrýan topar metjide awtomatik ýaraglary bilen hüjüm edendigini aýdýar.
26-njy noýabrda Bangladeşiň Rajşahi regionynyň Bogra etrabynda Haripur obasynyň metjidinde agşamky namaz wagtynda dinçilere azyndan bäş adam hüjüm edipdi.
Metjidiň 70 ýaşly resmisi öldürildi.
27-nji noýabrda polisiýa hüjümiň bolan ýeriniň golaýynda iki adamy tussag etdi.
2015-nji ýylda ýurtda adam pidaly hüjümleriň ençemesi boldy. Hüjümler daşary ýurtlulara, dünýewi ýazyjylara we esasan sünni ilatly ýurduň şaýy dinçilerine garşy amala aşyryldy.


text:
6-njy iýunda Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin we onuň aýaly Lýudmila döwlet telewideniýesinde özleriniň aýrylyşandyklaryny yglan edenden birnäçe sagat soň, olaryň aýrylyşmagy bilen baglanyşykly ýazylan degişmeler sosial mediada, aýratynda Twitter sosial ulgamynda iň köp okalan teswirlere öwrüldi.
Ynha şol teswirlerden käbirleri:
1)
“Kanuna görä, indi Lýudmila Putina Orsýetiň ýarysyna eýe bolar” diýilip ýazylan teswirde
, Kremliň lideriniň ýurduň baýlygyny eýeleýändigi barada il arasynda ýaýran gürrüňe ünsi çekip, onuň üstünden düşüpdir.
2)
Beýleki bir teswirde şeýle diýilýär: “Putin aýalynyň işden çekilmegini kabul etdi we täze aýaly saýlanýança geçiji aýalyny belledi." Bu teswirde
Moskwanyň şäher häkimi Sergeý Sobýaniniň şu hepde wezipesinden çekilmegine yşarat edilýär.
Orsýetli teswirçiler, Sobýaniniň wezipesinden çekilýändigini yglan eden soň, Putiniň ony gaýtadan geçiji möhlet boýunça şäher häkimi wezipesine bellemek bilen, ýakyn wagtda geçiriljek ses berlişikde onuň gaýtadan saýlanmagyny gazanmagy maksat edinendigini aýdýarlar.
Ses berlişigiň örän çalt geçiriljekdigi nazara almak bilen, teswirçiler, garşydaşlarynyň oňa taýýarlanmaga pursadynyň bolmajagyny aýdýarlar.
3)
Başga bir teswirde şeýle diýilýär: “Medwedew Lýudmila öýlener, ýöne dört ýyl soň ol ondan aýrylyşar we Putin gaýtadan Lýudmila öýlener” bu ýazylan teswirde
hem, Putiniň iki sapar prezidentlige saýlanyp, üçünji gezek bu wezipä geçmäge hukuk gazanmak üçin, Kremle dört ýyl möhlet boýunça Dimitriý Medwedowy getirmegine üns çekilýär.
Orsýetiň esasy kanunyna görä, bir adam yzly-yzyna diňe iki gezek prezident wezipesine saýlanyp bilýär.
4)
“Lýudmila Putina üçünji möhleti ret etdi. Sebäbi ol konstitusiýa hormat goýýar.” Bu teswir
hem Putiniň üçünji möhlet bilen Kremle dolanyş usulynyň üstünden düşülip ýazylypdyr.
5)
“Bu seniň Berluskoni bilen dostlugyňyň netijesidir” Bu teswir
hem Putiniň Italiýanyň öňki premýer-ministri Silwio Berluskoni bilen ýakyn gatnaşygy göz öňünde tutulyp ýazylypdyr. Silwio Berluskoni zenanlara bolan gowşaklygy bilen köpçülikde tanalýar we ol ýaňy ýakynda aýaly Weronika Lariodan aýrylyşypdy.
“Putinsiz Lýudmila”
6) Oppozisiýanyň graffiti görnüşinde
“Rossiýa Bez Putina” ýagny, “Putinsiz Orsýet” diýip ýazan şygarlaryndan ugur alynyp, “Lýudmila bez Putina” ýagny, “Putinsiz Lýudmila” diýip ýazylan ýazgylar hem Orsýetiň sosial ulgamynda giňden ýaýrady.
7)
“Putin çagalarynyň Orsýetde ýaşaýandygyny aýtdy. Ol Lýudmila bilen öz çagalary barada gürrüň edýärmi?” Bu teswir
hem Putiniň nikasyz çaga dogurandygy baradaky myş-myşlar göz öňünde tutulyp ýazylypdyr.
8)
“Lýudmila soňundan Orsýetiň Hillarisi bolup bilermi?” diýip, ýazylan bu teswirde
hem ABŞ-nyň öňki prezidenti Bill Klinotonyň aýaly Hillari göz öňünde tutulypdyr.
Hillari Klinton Birleşen Ştatlaryň senatory we Döwlet sekretary wezipelerinde işledi. Ol 2016-njy ýylda ABŞ-da geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna gatnaşmagy mümkin kandidatlardan biri.
9)
“Lýudmila özüni Putinden halas etmegi başaran ýeke täk orsýetlidir” diýilip ýazylan teswir
hem sosial mediada uly meşhurlyga eýe bolup, giňden ýaýrady.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Müsüriň Ysraýyl bilen Gaza zolagyndaky Hamaz jeňçileriniň arasynda dowam edýän agyr atyşygy kesmek baradaky teklibini gutlady.
Prezident Barak Obama bu gutlagy Ak tamda, mukaddes Remezan aýynda guralýan ýyllyk agzaçar nahary mahalynda aýtdy.
Obama bu teklibiň mümkin boldugyça çalt asudalygyň dikeldilmegine alyp geljegine umyt bildirdi.
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri 15-nji iýulda müsürli resmiler bilen emele gelen ýagdaý barada gepleşmek üçin Kaire barýar.
Premýer-ministr Benýamin Netanýahu tarapyndan Ysraýylyň Tel Awiwdäki harby edarasynda geçirilen howpsuzlyk geňeşi ýaraşyk ylalaşygyny sese goýandygyny aýtdy.
Palestinanyň prezidenti Mahmud Abbas bu teklibi gutlady we ony kabul etmäge çagyrdy. Ysraýylyň hüjümleri netijesinde azyndan 180 adam öldürildi, olaryň köpüsi asuda adamlar bolup durýar.


text:
Şu günler Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň 20 ýyllygyna taýýarlyk işleri giň gerim bilen alnyp barylýar. Ownukly-irili çäreleriň sany ummadan geçse-de, baýramçylygyň esasy dabaralary 26-28-nji oktýabr günleri geçiriler.
Her gezekde bolşy ýaly, 26-njy oktýabrda stadion dabarasy gurnalar. Baýramçylyga çenli paýtagtda 20 müň orunlyk täze stadion taýýar bolar. Şol gün Aşgabadyň merkezinde açyljak bu stadionda welaýatyň hem-de paýtagtyň sungat ussatlarynyň çykyşlary gurnalar.
Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň 20 ýyllygy mynasybetli, stadion dabaralary diňe bir Aşgabatda däl, eýsem ýurduň beýleki welaýatlarynda hem geçiriler. Welaýatlaryň 10 müň tomaşaçaly stadionlarynda geçiriljek çäreler paýtagtdaky dabaralardan has irräk geçiriler.
Baýramçylygyň esasy dabarasy 27-nji oktýabrda geçiriler. Şol gün paýtagtyň merkezinde ýerleşýän köşkler toplumynyň merkezi tribunasynda harby parad bolar. Köşkler toplumynyň täze merkezi tribunasy baýramçylyga çenli doly taýýar ediler. Harby paraddan başga, şol gün ol ýerde ýurduň pudak edaralarynyň wekilleriniň gatnaşmagynda teatrlaşdyrylan dabaralar gurnalar. Paradyň dabarasynyň juda şowhunly geçmegi üçin daşary ýurtlardan tejribeli režissýorlaryň birnäçesiniň çagyrylandyklary habar berilýär.
28-nji oktýabrda bolsa, adatdaky ýaly, toý dabarasynyň şowhuny aýlawlarda we paýtagtyň hem-de welaýatlaryň aýdym-saz merkezlerinde dowam etdiriler.
Toý dabarasyna taýýarlyk agyr degýär
Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň 20 ýyllygynyň dabaralaryna taýýarlyk işleri eýýäm awgustyň aýaklaryna başlandy. Şu gezekki dabara gatnaşdyryljak adamlaryň sanynyň juda uly boljakdygyna garaşylýar. Adatça, 27-nji oktýabr gününde geçilýän parada 7 müň töweregi adam gatnaşdyrylardy. Bu gezekki dabara paýtagtyň orta mekdepleriniň ýokary klas okuwçylary hem gatnaşdyrylar.
Köşkler toplumynyň merkezi tribunasynda boljak parada gatnaşjaklaryň sanawy eýýäm awgustda düzüldi. Sanawyň gapdaly bilen dabara gatnaşjaklaryň üç arkasy baradaky maglumatlar hem degişli ýerlere ugradyldy. Ýerli häkimiýetleriň pikiriçe, şol parada "iň bir sylaglanýan adamlar gatnaşdyrylmalydyr".
Häkimiýetleriň özboluşly bu düzgünine garamazdan, parada gatnaşmaklygy raýatlar özleri üçin uly güzap saýýarlar. Olar işden soň, ýa dynç günleri 27-nji oktýabrda geçiriljek parada taýýarlyk görmek üçin iki aýlap günde repetisiýa gatnaşmaly bolýarlar. Repetisiýalar paýtagtdaky "Lokomotiw" hem-de "Olimpiýa" stadionlarynda geçirilýär.
Repetisiýa gatnaşýanlar howanyň yssy günlerinde esli wagtlap günüň aşagynda durmaly bolýandyklaryny, özleriniň suwsuzlykdan juda kösenýändiklerini, repetisiýa juda uzaga çekdirilen halatynda hajat işlerini bitirmekde kynçylyk çekilýändigini, bu meselede ýaş gyzlaryň has-da kösenýändiklerini aýdýarlar.
Repetisiýa gatnaşýan mekdep okuwçylarydyr talyplar bu zatlary adaty ýagdaý hökmünde kabul edýärler. Emma býujet edaralarynda işleýänler iş wagtyndan soňky hökmany suratda gatnaşmaly bu çäreleri özleri üçin uly görgi hasaplaýarlar. Şonuň üçin olaryň käbiri repetisiýalara gatnaşmak üçin özlerine derek kimdir birini hakyna tutýarlar.
Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň 20 ýyllygy mynasybetli, ýurduň tanymal sungat ussatlarynyň gatnaşmagynda uly konsertleriň gurnalmagyna hem garaşylýar.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Daniýa soňky gezek 6 aýlap Ýewropa Bileleşigine prezidentlik edende, 2002-nji ýylyň aýagynda şol wagtky premýer-ministr Anders Fog Rasmussen Bileleşigiň iň uly giňemesine ýol açypdy. Netijede şondan birnäçe ýyl soň, köpüsi Merkezi we Gündogar Ýewropadan bolan 10 döwlet Bileleşige alnypdylar.
Ýewropa Bileleşiginiň gezegine bolunýan prezidentligi 1-nji ýanwarda ýene Daniýa geçýär. Ýöne bu gezek üýtgän zat köp bolmasa gerek. Sebäbi, ilki bilen-ä, prezidentlik indi öňküsi ýaly däl. Sebäbi Bileleşigiň indi öz prezidenti bar. Bu wezipede häzir Herman Wan Rompuý otyr. Galyberse-de, Bileleşigiň Gündogardaky we Balkanlardaky goňşularynyň gözüne ilen zat – bloguň uly ykdysady kynçylyk bilen başagaýlygy bolar.
Brýusselde ýerleşýän Ýewropa syýasaty merkeziniň işgäri Amanda Paul:
—Biz Daniýa ähli zady bolşy ýaly saklar, olar hiç bir zady güýçlendirmez diýip, pikir edýäris. Sebäbi Daniýa Ýewropanyň uly möçberde mundan artyk integrirlenmeginiň tarapdary däl.
2011-nji ýylda bolşy ýaly, ýewro zonasynyň kynçylyklarynyň 2012-nji ýylda hem dowam etmek ähtimallygy gaty ýokary. Öňümizdäki ýaz täze maliýe ylalaşyklary barada berk gepleşikler geçip, iň soňunda maliýe bileleşigine barlyp ýetilmegi mümkin.
Ýewro zonasynda durmaýan Daniýa bu zonadaky 17 döwlet bilen zonada durmaýan 10 döwletiň arasyndaky pikir tapawutlaryny ýeňip geçmegiň kynçylygy bilen ýüzbe-ýüz bolar. 2011-nji ýylyň soňky alty aýynda Bileleşige prezidentlik eden Polşa bir çetde durup, muňa täsir etmegiň aňsat däldigini öz tejribesinde gördi.
2012-nji ýylda gündogar ýewropa ýurtlarynyň aglabasy bilen wiza we erkin söwda ylalaşyklary ýaly meselelerde barýan gepleşikler dowam eder. Ukraina bilen assosiasiýa ylalaşygy barada 2011-nji ýylda gelnen ylalaşygyň hem taýýarlanmagyna garaşylýar.
Ýöne Brýussel bilen Kiýewiň arasynda öňki premýer-ministr Ýulia Timoşenkonyň türmä düşmegi bilen barha guýjän dartgynly ýyldan soň, Ýewropa Bileleşigi Ukrainda geljek güýz parlament saýlawlary geçmezden öň bu dokumente gol çekmese gerek. Dokumentiň 27 agza döwlet tarapyndan ratifisirlenmeginiň hem has uzaga çekmegi mümkin.
Karnegi Ýewropa merkeziniň işgäri Olga Şumylo-Tapiolanyň garaýşyça, Ýewropa Bileleşigi bu zatlary ünsden düşürmez. Ýöne Kiýew hem erkin, adalatly saýlawlar arkaly geljekde Bileleşige tarap hereket etmeli:
—Ýewropa Bileleşigi belli bir wagta çenli sabyrlylyk görkezýär. Ýöne ondan soň başga zatlar ara düşýär, mysal üçin, içki krizisler, arap dünýäsi ýaly tapawutly ýollar bilen özgerýän regionlar. Şol sebäpdenem Ukraina tarapdan üýtgän zat bolmasa, Ýewropa Bileleşiginiň ünsi başga ýerlere sowlar. Ýöne 2012-nji ýylyň güýzüne çenli Ukraina käbir agza döwletleriň we Ýewropa Bileleşiginiň institusiýalarynyň üns merkezinde galar.
Şumylo-Tapiola Belarus barada-da o diýen umytly däl:
—Meniň pikirimçe, Belarus amatly wagt gelip ýetýänça, bir çetde galar. Bu agza döwletleriň köpüsine tüýs gerek zat. Sebäbi olar Lukaşenkonyň häkimiýetden gidip, ýurtda ýagdaýyň düýpgöter we oňaýly üýtgemegine garaşýarlar.


text:
Düýbi Niderlandiýada ýerleşýän “Türkmenistanyň Demokratik graždan bileleşiginiň” ýolbaşçysy Wýaçeslaw Mamedow hem-de Awstriýada ýerleşýän “Türkmen inisiatiwasy” toparynyň başlygy Farid Tuhbatullin Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýy barada Ýewropa Parlamentiniň adam hukuklary boýunça kömitetiniň bölüminde geçirilýän diňlenişikde çykyş edýärler.
Hukuk goraýjy aktiwistler 9-njy oktýabrda Brýusselde geçirilýän bu diňlenişikde Türkmenistanda hereket azatlygynyň ýagdaýy bilen bagly mesele barada gürrüň ederler diýip, “Uruş we Parahatçylyk maglumatlary instituty” ýazýar.
Türkmenistanda häzire çenli hereket azatlygyny çäklendirýän “gara sanawlaryň” saklanyp galýandygy, žurnalistleriň, häkimiýetler tarapyndan syýasy taýdan ygtybarsyz hasaplanýan aýry pikirdäkileriň ýurda girip-çykmaklarynyň çäklendirilýändigi aýdylýar. Şeýle hem ýurt içinde-de käbir raýatlaryň hereket etmegine gadaganlygyň saklanýandygy hukuk goraýjy aktiwistleriň hasabatlarynda nygtalýar.
Bu meseleleriň Ýewropadaky türkmen hukuk goraýjylar tarapyndan Brýusselde galdyryljakdygy maglumatda bellenilýär.
Diňlenişikde hökümetden aýry guramalaryň (HAG) Türkmenistanda kanuny ýagdaýda iş alyp barmaklaryna rugsat berilmeýändigi barada hem meseläniň orta atyljakdygy aýdylýar.
Farid Tuhbatullin syýasy taýdan ygtybarsyz hasaplanýan adamlaryň garyndaşlarynyň hem “gara sanawa” düşürilýändigini Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde nygtady.
Tuhbatullin: “Häzirki prezidentiň demokratiýa ugrunda käbir reformalaryň geçirilýändigini yglan etmegine garamazdan garyndaşlary zamun alyp ulanmak tejribesi dowam edip gelýär”.
Şol bir wagtyň özünde resmi Aşgabat Türkmenistanda “gara sanawlary” ret edýär.
Şu ýylyň mart aýynda BMG-niň Adam hukuklary boýunça komitetinde eden çykyşynda Türkmenistanyň daşary işler ministriniň birinji orunbasary Wepa Hajyýew Türkmenistanda raýatlaryň hereket azatlygynyň doly berjaý edilýändigini aýtdy.
Hajyýew: “Elbetde, şeýle sanaw ýok... Eger daşary çykmaga isleg bar bolsa, ýaşyl ýol”.
14-nji oktýabrda Wýaçeslaw Mamedow bilen Farid Tuhbatullin Peruda geçiriljek “Demokratiýa boýunça dünýä hereketi” atly guramanyň forumynda hem Türkmenistanda hukuk bozulmalar bilen bagly meseleleri galdyrarlar.


text:
Pakistanyň premýer-ministri Nawaz Şarif terrorizm bilen ilteşikli jenaýatlara girizlen ölüm jezasynyň moratoriýsini, ýagny ýerine ýetirilmesizligini aýyrdy. Bu waka “Talyban” ýaraglylary Peşawar şäherindäki mekdepde 132 çagany we dokuz mugallymy öldürenden bir gün soň boldy.
17-nji dekabrda Pakistan mekdep gyrgynçylygynda pida bolanlaryň hatyrasyna üç günlük milli ýasa başlan mahaly, Şarif moratariýniň aýrylmagyny tassyklady.
Şeýle-de, maglumatlara görä, parlamentdäki ähli partiýalaryň gatnaşmagynda Peşawarda geçirilen ýygnakda Şarif: “Pakistan terrorçylar tarapyndan mekdepde öldürilen günäsiz çagalaryň ýüzüni ýatda saklap, terrorizme garşy göreşer” diýdi.
2008-nji ýylda Pakistan ölüm jezasyna garşy moratoriý girizipdi.


text:
Daş asyry
Daş asyry — adamzadyň ösüşinde iň gadymy medeni-taryhy döwür, şonda esasy zähmet gurallary we ýaraglar esasan daşdan ýasalypdyr, emma agaç bilen süňk hem ulanylypdyr. Daş asyrynyň ahyrynda toýun gap-gaçlaryň ulanylyşy giňden ýaýrapdyr.
Daş gurallar daşyň dürli görnüşlerinden ýasalypdyr. Çakmak daşy we hek daşynyň slanesleri kesiji gural hem-de ýarag hökmünde ulanylypdyr, bazalt bilen gum daşyndan bolsa iş gurallary, meselem, el degirmenleri üçin daşlar ýasalypdyr. Şeýle hem agaç, süňk, gabyk, sugun şahy ulanylypdyr.


text:
Azerbaýjanyň energetika ministri Natig Alyýew Transhazar geçirijisiniň Azerbaýjanyň hasabyna gurulmagyna garşy çykýar diýip, RIA Nowosti habar berýär.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistan, Azerbaýjan, Türkiýe, Gürjüstan we Ýewropa komissiýasy Transhazar geçirijisini gurmak mümkinçiliklerini ara alyp maslahatlaşýar.
Bu geçiriji, eger gurulsa, ýylda 10-milliarddan 30 milliard kub metre çenli türkmen tebigy gazyny Ýewropa aşyrmaly.
Türkmen prezidenti Berdimuhamedow golaýda german kansleri Angela Merkel bilen duşuşykda Aşgabadyň öz gazyny Ýewropa eksport etmäge taýýardygyny aýtdy.
«Men bu meseläni türkmen prezidenti bilen hem maslahatlaşdym, ol türkmen tarapynyň Azerbaýjana 10 milliard kub metr gaz ibermäge taýýardygyny aýtdy. Ýöne olar Transhazar geçirijisini şeýle göz öňüne getirýärler: biz gaz berýäris, a kimdir başga biri geçiriji gursun. Eýse kim? Azerbaýjanmy? Hut meniň özüm, ministr hökmünde muňa garşy» diýip, azeri ministri aýdypdyr.
Natig Alyýew awgust aýynda Azerbaýjanyň öz geçirijilerini türkmen gazyny geçirmek üçin bermäge taýýardygyny aýdypdy, ýöne ol bu meseläniň Hazar deňzindäki dawaly energiýa ýataklarynyň çözgüdine baglydygyny ýaňzydypdy.


text:
BMG-niň Howpsuzlyk geňeşi Birleşen Ştatlaryň we Orsýetiň Siriýada halkara parahatçylyk prosesi boýunça taýýarlan gollanma rezolýusiýasynyň taslamasyny biragyzdan tassyk etdi.
Rezolýusiýanyň teksti 18-nji dekabrda, Nýu-Ýork otelinde, 20 sany daşary işler ministriniň gatnaşmagynda, ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerriniň, Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrowyň we BMG-niň Siriýa boýunça ilçisi Staffan de Misturanyň çagyrmagy esasynda taýýarlanyldy.
Bu rezolýusiýa Birleşen Milletler guramasyny Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň hökümetiniň wekillerini we aram oppozisiýa toparlarynyň bäş ýyla golaý wagt bäri Assadyň režimine garşy söweşýän wekillerini bir ýere toplamaga çagyrýar.
Onda parahatçylyk gepleşikleriniň ýanwar aýyndan başlanyp bilinjekdigi öňe sürülýär.
"Bu geňeş gyzyklanýan taraplaryň ählisine indi Siriýadaky adam öldürmeleri togtatmak we bu ýurduň uzak wagt bäri ejir çeken halkynyň goldajak hökümetiniň düýbüni tutmaga wagt ýetendigi barada açyk çagyryş edýär» diýip, Jon Kerri aýtdy.
"Biziň indi bir mümkinçiligimiz bar, sagady yza süýşürmeli däl, Siriýada şu wagta çenli bolan weýrançylyklaryň hem soňuna çykmak gyty kyn bolar, Siriýa döwletiniň syýasy geçişini üpjün etmegiň ýoluny tapmaly» diýip, ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama BMG-niň ses berişinden gysga wagt soň aýtdy.
Bu rezolýusiýa belki, aňrybaş bolmasa-da, atyşygyň bes edilmegine ýol açar we ähli taraplaryň biziň birinji üns bermeli zadymyza, «Yslam döwleti» toparyny we onuň regiondaky ýaranlaryny ýok etmegimize talap örülmegimize şert döreder diýip, prezident Obama aýtdy.
Lawrow bu rezolýusiýa Siriýanyň bütewi, dünýewi, onuň ilatyny düzýän ähli toparlar üçin rahat bolup galmagyny nazarda tutýandygyny aýtdy.
Moskwa bilen Eýran Assady goldaýar, emma Siriýanyň oppozisiýasynyň esasy goldawçylary, şol sanda ABŞ, Ýewropa döwletleri, Saud Arabystany Assadyň häkimiýeti terk etmelidigini aýdyp, aýak depýärler.
Prezident Obama Waşingtonyň pozisiýasyny ýene bir gezek dile getirdi, ýagny Assad prezident bolup otursa, Siriýanyň durnukly bolmajagyny aýtdy.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Azatlyk radiosynyň Gyrgyz gullugynyň žurnalisti Gyrgyzystanyň Oş şäherinde işe barýan wagty, toý prosesiniň golaýynda hüjüme sezewar boldy.
Ydrys Isakow 5-nji awgustda maşynly işe barýan wagty, üç awtoulag bilen öňi baglanyp, ýolundan saklandy.
Žurnalisti saklan ýaş adamlar oňa bu ýoldan maşyn sürmeli däldigini, sebäbi onuň ýaş çatynjalaryň toý ýörişi üçin ulanylýandygyny aýtdylar.
Gyrgyzystanda soňky döwür ýaş çatynjalar uly ýolda deň-duşlary bilen toý gezelenjini gurnamagy, garyndaşlarynyň bolsa yzdan ýuwaşja maşynly ugratmagyny, başga maşynlaryň ýoldan sowulmagyny ýoň edinýärler.
Isakow ýoluny üýtgetmekden boýun gaçyrýar we ony saklan adamlar topulyp, žurnalisti urýarlar.
Bir hüjümçi oňa özüniň ýerli prokuraturanyň işgäriniň garyndaşydygyny aýdýar. Haçanda Isakow olary wideo düşürip başlanda, hüjümçiler gaçýar.


text:
10-njy noýabrda Brusselde Ýewropa Bileleşiginiň we Türkmenistanyň bilelikdäki komitetiniň 16-njy maslahaty geçirildi.
Komitet Ýewropa Bileleşiginiň we Türkmenistanyň arasynda geçen ýylyň dowamynda söwda, ykdysady gatnaşyklar we ikitaraplaýyn hyzmatdaşlyk boýunça öňegidişliklere syn etdi. Taraplaryň global ykdysady ýagdaý, ikitaplaýyn söwda gatnaşyklary we Türkmenistandaky reformalar barada maslahat geçirendigi habar berildi.
Ýewropa Bileleşiginiň resmi maglumatynda Türkmenistandaky syýasy ýagdaýa, şol sanda ýurduň konstitusion reformasyna hem adam hukuklary boýunça baş wekili ombudsmen wezipesini döretmek kararyna we adam hukuklary boýunça planlaryna üns berilendigi aýdyldy.
Maslahata gatnaşan Türkmenistanyň resmi toparyna ýurduň maliýe ministri Muhammetguly Muhammedow ýolbaşçylyk etdi.


text:
Çarşenbe güni Tunisiň adalat ministri Lahzar Karoui Çebbi ýurduň häkimiýetden çetleşdirilen ozalky prezidenti Ben Aliniň tussag edilmelidigi barada karar çykardy.
Adalat ministri Lahzar Karoui Çebbi Tunisiň ozalky prezidentiniň tussag edilmelidigi barada eýýäm halkara Interpol gullugyna hem haýyşnamanyň ýollanandygyny aýtdy.
Tunisiň ozalky döwlet lideri Ben Ali köpçülikleýin halk gozgalaňynyň möwç almagy netijesinde ýakynda, 14-nji ýanwarda öz maşgala agzalary bilen ýurdy terk edip, Saud Arabystana bosup barypdy.


text:
Ukrainadaky syýasy krizisi çözmäge gönükdirilen tagallalaryň sişenbe güni biraz güýçlenmegine garaşylýar.
Prezident Wiktor Ýanukowiçiň Ýewropa Bileleşigi bilen köp garaşylan şertnamany yza süýşürip, Orsýet bilen has ýakynlaşmaga çalyşmagyna gaharlanan müňlerçe adam indi üç hepdä golaý Kiýewiň köçelerinde protest geçirýär.
ÝB-niň daşary syýasat ýolbaşçysy Ketrin Aşton Kiýewe sişenbe güni başlanýan iki günlük saparynyň dowamynda bu krizisden çykmagyň ýollaryny tapmak barada maslahat eder. Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretarynyň kömekçisi Wiktoriýa Nuland hem Ýanukowiç we oppozisiýa bilen duşuşmaly.
Şu arada Ýanukowiç bu mesele barada ozalky ukrain prezidentleriniň üçüsi, Leonid Krawçuk, Leonid Kuçma, Wiktor Ýuşçenko bilen maslahat etmeli.
Ýanukoçiw duşenbe güni özüniň milli tegelek stol gepleşiklerini geçirmek teklibini kabul edendigini aýtdy.
Onuň bu sözlerine garamazdan, polisiýa güýçleri duşenbede oppozisiýadaky Batkiwşina partiýasynyň baş edarasyna zabt edip, kompýuterleri we beýleki enjamlary ele geçirenden soň, dartgynlylyk has ýokarlandy.
Içeri işler ministrligi bu wakadan soň bir beýanat ýaýradyp, özleriniň emläk galplygy bilen bagly derňew geçirýändigini aýtdy.
"Ýanukowiç juda ýalňyşýar"
Partiýa lideri Arseniý Ýatsenýuk bu wakadan soň şeýle diýdi:
"Eger prezident Ýanukowiç Ukrainanyň syýasy krizisini kanun goraýjy gulluklar we ýörite Berkut polisiýa güýçleri bilen çözüp bilerin öýdýän bolsa, ol juda ýalňyşýar. Sebäbi 10 müň Berkut polisiýa esgeri 45 millionly ýurduň ýüzbe-ýüz bolýan problemalaryny çözüp bilmeýär. Eger ol bizi gorkuzaryn öýdýän bolsa, ol muny bilmeli, bu oňa hiç bir netije bermez."
Ýatsenýuk oppozisiýanyň Garaşsyzlyk skwerinde, ullakan protest meýdanyna öwrülen ýerde galjakdygyny wada berdi.
Polisiýa şäheriň dürli ýerlerinde kiçiräk protestleriň öňüni baglady, hökümet binalaryna golaý gurlan protest çadyrlaryny ýykdy.
Gije pitnä garşy polisiýa bilen protestçileriň arasynda birnäçe çaknyşygyň bolandygy habar berildi.
Kiýew polisiýasynyň ýerine ýetiriji başlygy Waleriý Mazan sişenbe güni žurnalistlere gije ýol petiklerini açmak we protestçi çadyrlaryny aýyrmak bilen bagly darkaşlarda iki polisiýa ofiseriniň ýaralanandygyny aýtdy. Ol hiç kimiň tussag edilmändigini hem sözüne goşdy.
«Swoboda» partiýasynyň lideri Oleh Tiahnibok bu tutluşyklarda protestçileriň hem birnäçesiniň ýaralanandygyny aýtdy.
Garaşsylyk skweriniň golaýyndaky metro stansiýasy sişenbe güni bomba wehimi sebäpli ýapyldy.
Reýd we protest lagerlerini dargytmak hereketi Günbatarda oňaýsyz garşylandy.
ABŞ alada bildirýär
Birleşen Ştatlaryň wise-perzidenti Jo Baýden Ýanukowiç bilen eden telefon gürrüňinde özüniň bu ýagdaýdan çuňňur alada galandygyny bildirdi.
Aşton Kiýewe gelmeziniň birnäçe sagat öňünden bu wakalaryň ylalaşyga gelmek mümkinçiligine çynlakaý wehim salýandygyny aýtdy.
Nuland duşenbe güni Moskwada, Kremli öz täsirini syýasy çözgüt üçin ulanmaga çagyrmak maksady bilen, uly derejeli rus resmileri bilen duşuşdy.
Birleşen Ştatlaryň ilçihanasy Nulandyň Uraianynň Ýewropa seçgisine we häzirki gapma-garşylygyň zorluksyz, diňe syýasy ýollar arkaly çözülmegine amerikan golawyny bildirendigini aýtdy.
Ýekşenbe güni ýüz müňlerçe protestçi, Ýanukowiçiň çetleşdirilmegini talap etmek üçin, Kiýewe döküldi we hökümet binalarynyň öňüni baglady. Protestçileriň bir bölegi sowetleriň öňki lideri Wladimir Leniniň heýkelini düňderdi.
Fridom haus, Azatlyk öýi guramasy prezident Wiktor Ýanukowiç üçin Ukrainadaky krizisiň parahatçylykly çözgüdiniň ýeke-täk ýolunyň işden çekilmekdigini aýtdy. Fridom hausyň duşenbe güni ýaýradan beýanatynda Azatlyk öýi guramasynyň prezidenti Deýwid J. Kramer «Ýanukowiç ukrian halkynyň goldawyny hem-de ol kanunylygyny ýitirdi» diýdi.
«Onuň protestleri dargytmak kararndan çen tutulsa, Ýanukowiç üçin iň gowy çykalga işden çekilmek üçin arza berip, irki prezident saýlawlaryna ýol arçamak bolup durýar» diýip, Kramer aýtdy.


text:
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy (ÝHHG) öz gözegçi toparyna “harby eşikli işgär” tarapyndan gündogar Ukrainada ot açylandygyny habar berýär.
ÝHHG-niň berýän maglumatyna görä, 19-njy noýabrda guramanyň gözegçileri Ukrainanyň hökümet kontrollugyndaky Marinka şäherçesiniň golaýyndan barýan mahaly, ýük ulagyň arka tarapyndan harby eşikli ýaragly adam guramanyň ulagyna tarap ot açypdyr.
ÝHHG bu hüjümi amala aşyrmakda Ukrainanyň hökümet güýçlerine ýa-da orsparaz separatistlere aýyplama bildirmedi, emma wakanyň hökümet güýçleriniň kontrollugyndaky territoriýada bolandygyny belledi.
ÝHHG-niň gözegçileri Ukrainada ok atyşygy bes etmek barada 5-nji sentýabrda gelnen ylalaşygyň bozulýan taraplaryna syn edýärler. Ukrainadaky konfliktlerde aprel aýyndan bäri 4 müň 100-den gowrak adam heläk boldy.


text:
Türkmеnistanly ýerli synçylar Saparmyrat Niýazowyň aradan çykanyna indi alty ýyldan gowrak wagtyň gеçеndiginе garamazdan, onuň şahsyýet kultuny ýatladýan obýektlеriň wе atlaryň hеnizеm jеmgyýetdе uly orun tutýandygyny bеllеýärlеr.
Ýönе, şеýlе-dе bolsa, soňky wagtlar Türkmеnbaşynyň adyndan daşlaşmak ugrunda käbir çerеlеriň-dе görülýändigini görmеk bolýar. Şеýlе çärеlеrdеn birеm şu hеpdе prеzidеnt Bеrdimuhamеdowyň Aşgabatdaky “Bеýik Saparmyrat Turkmеnbaşynyň milli mеdеni mеrkеzi” diýlip atlandyrylýan mеrkеziň adyny uýtgеtmеk wе ondan “Turkmеnbaşynyň” adyny aýryp, ony “Turkmеnistanyň Döwlеt mеdеni mеrkеzi” diýip atlandyrmak barada gol çеkеn karary boldy.
Azatlyk Radiosy şu çärеlеr barada aşgabatly žurnalist Aşyrguly Baýryýew bilеn ýöritе söhbеtdеş boldy.


text:
Üznüksiz iş stažy
Şahyr Pyhy Tagan çendan-ýarym çakyr içerdi. Bir gezek galamdaşlarynyň biri “Pyhy, ýaşyň segsene ser urdy. Çakyr içmegi bes etseň bolmaýarmy?!” diýdi. Şahyr:
-Çakyr içip başlanyma basym altmyş ýyl bolýar. Altmyş ýyl tegelenýänçä içmegi goýsam, onda çakyr içmek boýunça üznüksiz iş stažym köýjek. Büýem bary däl. SSSR dargandan soňra ähliňiz ak arak içip başladyňyz, SSSR-i ýykmakçy bolan ak gwardiýaçylara döndüňiz. Men bolsa entegem gyzyl çakyr içýän. Şeýdip, Gyzyllara-bolşawiklere ömürlik wepalydygymy subut edýän. Men gaýduwsyz bolşawikdirin -diýip, “ak gwardiýaçylara” igendi.
Ýene-de on ýyl geçsin
1984-nji ýylyň güýzünde ussat Kerim Gurbannepesow maňa jaň edip:
-Uniwersitetde studentler bilen duşuşygym bar. Maňa ýoldaş bol, bile gideli -diýdi. Uniwersitetiň aktlar zaly studentlerden hyryn-dykyn dolydy. Halypa ikimiz sahnada otyrdyk. Başda men 4-5 goşgy okadym.
Nobat ussada ýetdi. Ol 10-12 goşgy okandan soňra şahyra biraz dynç bermek üçin studentleriň biri onuň sözlerine döredilen “Gumly gelin” diýen aýdymy aýtdy. Aýdym aýdylyp duran wagty zala tarap baş atyp:
-Zaly synla, ol ýerde oturan gyzlaryň tas her üçüsinden biri owadan. Menem şu uniwersiteti tamamladym, ýöne ol wagt owadan gyzlar azdy -diýip, onuň gulagyna pyşyrdadym. Ol:
-Uniwersiteti tamamlanyňa näçe ýyl boldy? -diýip sorady. “On ýyl” diýdim. Ussat:
-Ýene-de on ýyl geçsin “Bu gyzlaryň ählisi owadan” diýersiň -diýdi. Halypa hak aýdan eken. Gyzlaryň ählisi owadan.
Buşluk
SSSR-iň dargamagynyň öňüsyrasy SSSR Ýazyjylar birleşiginde türkmen edebiýaty boýunça konsultant bolup işleýän Atajan Tagan ýazyjy Gurbandurdy Gurbansähedowyň öýüne jaň edip:
-Goňşyň Ata Atajanowyň öýüne jaň edýän, hiç kim telefony alanok, eýgelikmi? -diýip sorapdyr. Türkmenistanyň halk ýazyjysy Ata Atajanowyň aýaly azerbaýjan milletindendi. Onuň ogly Hajynyň gelni bolsa ermeni gyzydy. Atajanyň jaň etmezinden birki gün ozal gaýyn-gelin bir zadyň üstünde dawalaşyp, goh edipdir.
Duldegşir goňşy bolany üçin olaryň goh-galmagaly Gurbandurdy aganyň-da gulagyna ilipdir. Beýle zatlary owadanlap gürrüň bermegi halaýan Gurbandurdy aga:
-Atajan, oglan, sen Atanyň öýüne jaň edip emgenme! Atanyň öýi şu günler Daglyk Garabagyň filialyna döndi -diýip, gaýyn-geliniň gohuny Atajan Tagana “buşlapdyr”.
Anyk jogap
“Saglyk” žurnalynyň jogapkär sekretary Begjan Nurmädow redaksiýa täzelikde işe gelen hudožnik Anna Rejebowyň howuny basmak üçin:
-Anna, wagtynda anykladym, sen Milli howpsuzlyk gullygynyň leýtenanty ekeniň -diýipdir. Ýaş ýigit Anna aljyramandyr. Ol:
-Begjan aga, sizem biziň edaramyzda işleýäňizmi? Aýlyk almak üçin wedomosta gol çekeniňizde meniň familiýamy gördüňizmi? -diýip, onuň özüne sowal beripdir.
Toplan, taraşlan Amanmyrat Bugaýew.


text:
Täjigistanyň prezidenti Emomaly Rahmonyň uly aýal doganynyň adamsy Holmumin Safarow 13-nji iýunda ýurduň paýtagty Duşanbede näbelli adamlar tarapyndan atylyp öldürildi. Oňa ýaragdan ençeme gezek ok atylandygy aýdylýar. Bu waka Safarowyň öýüniň golaýynda, onuň metjitden gaýdyp barýan mahaly bolupdyr.
Täjigistanyň Içeri işler ministrligi 57 ýaşly Safarowyň ölümi bilen bagly jikme-jik maglumatlary bermekden häzirlikçe saklandy.
Safarowyň Juma atly goňşusy Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň berdi: “Men ýaraglaryň sesini eşidip, öýümden çykdym. Men şol ýere ylgajak boldum. Emma beýleki goňşular meni sakladylar. Men ol ýere soňra baryp görenimde, jesediň ýanynda onuň telpegi we mobil telefony bulaşyp ýatyrdy. Ony tanar ýaly bolmasa-da, men ony bir ýerde görenime meňzetdim.
Juma gürrüňini dowam edip, şeýle diýdi: “Ol metjide ýygy-ýygydan gatnaýan adamdy. Ony şol ýerden çykanyndan soň atypdyrlar. Ýaragyň sesi tutuk bolup çykdy. Oňa golaý aralykdan ok atylana meňzeýär.”
Resmiler häzirki wagtda derňew işleriniň dowam edýändigini aýdýarlar.
Maglumata görä, Safarow 2009-njy ýyldan bäri ýurduň elektrik energiýasyna we awçylyk agentligi - “Toçikjangala” ýolbaşçylyk edip gelýärdi.
Täjigistanda prezident Rahmonyň garyndaşlary ýurduň esasy kärhanalaryna we banklaryna ýolbaşçylyk edýärler. Emma Safarowyň uly biznes gatnaşyklaryna dahylly bolmandygy hem aýdylýar.
Safarowyň janyna kast edilen mahaly prezident Emomaly Rahmon ýurduň Sogd regionyna sapar edýärdi.


text:
Gazagystanda şenbe güni ot atyşlykda ýaralanan polisiýa işgäri ýeten şikesleri sebäpli sişenbe güni aradan çykdy.
Resmileriň aýtmagyna görä, Ýernaz Kožakmedow özüne gelmän ýogalypdyr.
Şenbe güni bolan ot atyşlykda başga-da bir polisiýa işgäri ölüpdi.
Polisiýa işgärlerine ot açmakda gümän edilýän 6 adamyň duşenbe güni Almatyda geçirilen ýörite operasiýada öldürlendigini polisiýa resmileri habar berýär. Polisiýanyň maglumatyna görä, öldürlenleriň ählisi jenaýat toparynyň agzalary bolup, olaryň ählisi türmede oturyp çykypdyrlar.


text:
25-nji awgustda amerikan aksiýalary arzanlady we ozalky girdejilerini elden berdi. Munuň öňüsyrasynda maýa goýujylar Hytaýyň girdeji bähbitlerini aşaklatmak hereketiniň global derejede ösüş kynçylyklaryny gowşadyp biljegine şübhe bildirdiler.
Wall Street maliýe bazaryndaky söwdalar soňky dört ýylyň dowamynda iň agyr synagy başdan geçiren gününiň ertesi hem durnuksyz boldy.
Standard & Poor's 500 indeksi ozalky ösüşden 2.9% dereje yza tesiş görkezip, 1.4% pese düşdi.
Dow Jones senagat indeksi ozalky girdejililigini elden berip, 660 punkt derejesinde yraň atdy we bir asyrlyk indeksi 208 punkt, ýagny 1.3% pese düşürip, 15.666 boldy.
“Hytaý tarapyndan has adaty stimula dolanmaklyk ençeme maýa goýujyny aljyraňňylyga saldy”, diýip, “Charles Schwab” korporasiýasyndan global inwestisiýalar boýunça strategiýaçy Jeff Klientop aýdýar. “Emma hakykatda bu uzak wagtlyk durnuksyzlyk döwrüniň başlangyjyna meňzeýär”.
26-njy awgustda Aziýada maliýe bazarlarynyň aglabasy, Hytaýyň öz girdeji gazanyş derejesini aşaklatmagy Wall Streetde gyzgalaňly bäsdeşlik döretmänsoň, peseliş bilen açyldy.
Hytaýyň Şanhaý Kompozit indeksi 1.8 % peselip, 2.911 boldy we söwdalar başlananda, bäsdeşlik derejesini yza gaýtardy.
Ýaponiýanyň Nikkei 225 maliýe indeksi 17.861 bolup, durnuklylyga ýakyn derejede saklandy. Gonkongyň Hang Seng indeksi 0.3% pese gaçyp, 21.338 boldy. Taýwanda, Awstraliýada, Täze Zelandiýada we Günorta-Gündogar Aziýada bazarlaryň ählisi has pes boldy.
ABŞ-nyň bazarynyň 25-nji awgustda pese gaçmagynyň öňüsyrasynda global bazarlaryň aglabasy, nebit we milli pullar Pekiniň girdeji bähbitlerini çärýek punkt peseltmek we iri kommersiýa banklarynyň rezerw talaplaryny azaltmak ýaly hereketi bilen baglylykda dikelişe bil baglapdy.
Diňe Şanhaý Komposite indeksi hökümetiň agressiw hereketlerine garşy durdy we öňdebaryjy hytaý indeksini ýene 7.6% peseltdi. Hytaýyň banky iýun aýyndan bäri öz hümmetiniň 40% çemesini ýitirdi.
Ykdysadyýetçiler Pekiniň bazaryny goldamak we Hytaýyň ykdysady ösüşini saklamak üçin hereket etmäge taýýardyklaryny aýdýarlar. Girdeji gazanmak derejesini peseltmekden ozalam Hytaý şu ýyl ençeme gezek agressiw goşulyşypdy.
ABŞ-nyň maliýe nyrhlary Hytaýyň öz bähbitleriniň derejesini peseltmeginiň käbir maýa goýujylarda aladalanma döretmegi bilen baglylykda aşaklady we ABŞ-nyň hökümetiniň gymmatly kagyzlarynyň hem howpsuzlyk aktiwleriniň satylmagyny tutaşdyrdy.
MSCI kompaniýasynyň ösýän bazarlar boýunça indeksi 2.2% ösdi, ol ýedi günüň dowamynda ädimme-ädim yza tesensoň soňky iki ýylyň dowamynda iň ýokary derejäni görkezdi. MSCI-niň bütindünýä bazarlarynyň indeksi 0.12% pese düşdi.
Pan-Ýewropa FTSEurofirst 300 indeksi takmynan dört ýylyň dowamynda özüniň bir günlük iň uly ösüşine eýe boldy we bir gün mundan öň indeksiň hümmetini gyçyran 450 milliard ýewro ýitgisiniň uly böleginiň öwezini doldy.
Nebitiň bahasy ilerledi, emma onuň dünýädäki mukdarynyň artyklygy we Hytaýdaky çökgünlilige bildirilýän aladalanmalar bahalary 24-nji awgustda düşen 6 ýarym ýylyň iň pes derejesinde saklandy. ABŞ-nyň çig nebit fýuçersleri 2.8%-de her barrele 39.31 dollar derejesinde kesgitlendi, Brent markasy 1.2%, 43.31 dollar boldy.
Köplenç global ykdysady aktiwligiň görkezijisi hasaplanýan misiň bahasy 2.3% ösdi.


text:
ABŞ-nyň Döwlet Sekretary Hillary Klinton hupbatly bolar diýlip garaşylýan üstünligi ABŞ-nyň goldajakdygyny wada etmek bilen, Ysraýyl bilen Palestinanyň arasynda parahatçylyk baradaky göni gepleşikleri açdy.
Waşingtondaky duşuşykda Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu bilen Palestinanyň prezidenti Mahmut Abbasyň arasynda ýer alan Klinton iki ýolbaşçyny parahatçylyk boýunça geljege tarap möhüm ädim ädýänligi üçin öwdi.
“Meniň iki gapdalymda oturan adamlaryň, sizleriň uzak wagtlap ýüreklerde beslenen bu arzuwy hakykata öwürjek ýolbaşçylardygyňyza berk ynanýaryn. Biz size kömek bermek üçin elimizden gelenini ederis” diýip, Hillary Klinton aýtdy.
Klinton soň hem: “Jenap premýer-ministr, jenap prezident, öz halklaryňyzyň arasyndaky bu konflikti, onlarça ýyl bäri dowam edip gelýän bu duşmançylygy ýok edere bu siziň üçin amatly pursat” diýip, sözüniň üstüne goşdy.
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň ýolbaşçylygyndaky bu gepleşikler Ysraýyl bilen Palestinanyň arasynda iki ýyldan soň geçirilen ilkinji göni gepleşik bolup durýar.
Agzalalygyň gözbaşy
Ysraýyl bilen palestinalylaryň agzalalygyna sebäp bolýan, beýleki meseleler bilen birlikde, Ysraýylyň jaý gurluşygy, Gazanyň garşysyna girizilen gabaw we iki ýurt çözgüdiniň serhetleri baradaky oňuşmazlyk.
Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu bilen Palestinanyň prezidenti Mahmut Abbas ylalaşyga bir ýol tapyp, ikitaraplaýyn, uzak möhletli taryhy antagonizmi aradan aýyrmagy wada etdiler.
“Biz bilelikde öz halklarymyzy konfliktsiz geljege äkidip bilýäris. Ýöne bu aňsat bolmaz. Hakyky, dowamly parahatçylyga iki tarapyň hem muşakgatly eglişikler etmegi gerek bolar” diýip, Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu aýtdy.
Palestinanyň prezidenti Mahmut Abbas hem palestina halkynyň hemmä asudalyk, adalat, howpsuzlyk we bolelinlik getirjek täze döwri arzuwlaýandygyny belläp, Ysraýyly iki möhüm meselede syýasatyny üýtgetmeklige çagyrdy.
“Biz howpsyzlyk we prowokasiýany togtatmak barada üstümize alan borçlarymyza bagly bolup galýandygymyzy tassyklaýarys. Ysraýyl hökümetini hem jaý gurluşygyny, Gaza gabawyny, prowokasiýanyň ähli formalaryny togtatmak bilen, öz üstüne alan borçlaryny ýerine ýetirmeklige çagyrýarys” diýip, Abbas aýtdy.
Inkär edip bolmajak hakykat
Netanýahu bilen Abbas öz halklarynyň adyndan gürleýändiklerini aýtsalar-da, Ysraýylda hem, Palestinada hem käbir adamlaryň eglişige haýsy görnüşde hem bolsa garşydygy inkär edip bolmajak hakykat.
31-nji awgustda Hamasyň hüjümi netijesinde 4 ysraýyllynyň heläk bolmagy dabara tukatlyk gatdy. Bu söweşiji topar gepleşikler arkaly gelnen her bir ylalaşygy äsgermezlik edip, hüjümlerini dowam etdirjekdigini aýdýar.
Iki tarapdan hem protestçiler Waşingtonda demonstrasiýa geçirdiler. Bir ysraýylly protestçi Bob Kunst özüniň gepleşiklere garşydygyny aýtdy. Ol: “Seni öldürjek bolýan adam bilen ýaraşyk edip bolmaz, ýa sen, ýa olar” diýdi.
Döwlet Deparmentiniň daşynda demonstrasiýa geçiren palestinaly Rifke Beid hem Ysraýyly hilegärlikde aýyplady. “Tel-Awiwiň ýaraşyk isleýäni çyn bolsa, okupasiýany soňlap, gurlan jaýlary söksün, palestina halkyna adam hukuklaryny bersin” diýip, Beid aýtdy.
Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu bilen Palestinanyň prezidenti Mahmut Abbas ýene duşuşmak barada özara ylalaşandyklaryny aýtdylar. Klintonyň hem gatnaşmagynda geçiriljek bu duşuşygyň Müsürde bolmagy ähtimal.


text:
Sosial ulgamlarda Türkmenistanda «altyn amnistiýa» garaşylýandygy, tussaglaryň garyndaşlarynyň ýurduň prezidentine öz bendilikdäki hossarlarynyň günäleriniň geçilmegi baradaky haýyş bilen ýüz tutýandyklary barada gürrüň edilýär.
Ýurt içindäki çeşmeler bolsa il arasynda şeýle umytlaryň her uly baýramçylygyň öňünden güýçlenýändigini, emma bu barada hiç bir resmi maglumatyň berilmeýändigini aýdýarlar.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanyň türmelerinde saklanýan onlarça tussag barada on ýyldan gowrak wagt bäri hiç hili maglumat berilmeýär. Ol tussaglaryň garyndaşlary hem öz bendi hossarlary barada hiç zat bilmeýändiklerini, diňe olaryň sag-aman gelmegine umyt baglaýandyklaryny aýdýarlar.
Türkmenistanda şeýle uzak möhletli türme tussaglygyna höküm edilen bendileriň biri hem Serdar Rahymow, ol Türkmenistanyň Tele-radio gepleşikler komitetiniň başlygy, uly derejeli partiýa işgäri we ilçi bolup işledi. Emma Serdar Rahymow 2003-nji ýylda 25 ýyl tussaglyga höküm edildi we maşgalasy ondan şondan bäri habar alyp bilmeýändigini aýdýar.
Azatlyk radiosy Serdar Rahymowyň ykbaly bilen gyzyklanyp, onuň Aşgabatda ýaşaýan aýaly Artykgül Çaryýewna bilen telefonda gürrüňdeş boldy.


text:
Abadan, öňki ady Büzmeýin, şäherinde bolan partlama, bu ýerde ýerleşýän ýarag ammary, onda saklanýan harby arsenal, bolmagy mümkin agyr netijeler, partlamanyň sebäbi barasynda Türkmenistanyň harby-howa güýçleriniň öňki ofiseri Dmitriý bilen geçirilen söhbetdeşlik. Söhbetdeşligi geçiren Nazar Hudaýberdi.
Azatlyk Radiosy: Abadandaky ýarag ammary nähili sklad?
Dmitriý: Ol sowet döwründen galan ýarag ammary. Ol ýerde artilleriýa ýaraglary saklanýar. Harby awiasiýanyň ýaraglarynyň bir bölegi-de şu ammarda saklanýar. Ol Akdepeden üç kilometr demirgazykda ýerleşýär.
Azatlyk Radiosy: Şol ammarda nähili ýaraglar, ok-däri saklanýardy?
Dmitriý: Men anyk aýdyp biljek däl. Şol ammara girip göremok. Ýöne umumy ýagdaýa syn edeliň. Akdepedäki meniň gulluk eden aerodromym SSSR-iň howa hüjümlerinden goranmak boýunça bazasydy. Şoňa görä, ýarag ammarynda awiasiýa artilleriýasynyň arsenaly - “howa-howa” klasly raketalar, eger SSSR-iň örän güýçli awiasiýa toparynyň Türkmenistanda ýerleşendigini göz öňünde tutsak, ol ýerde diňe bir harby awiasiýanyň howadan goranyş ýaraglary däl, fugas awiabombalary, garşydaşyň islendik hüjümini ýoga çykarýan başga-da dürli güýçli ýaraglar bolup biler.
Maňa gürrüň berişlerine görä, soňky döwürde ol ýerde diňe bir awiasiýa degişli ok-ýaraglar däl, granatomýotyň oklary, “Grad” kysymly raketalar hem saklanýar.
Soňky döwürde Türkmenistanda bu ugurdan spesialistler ýok. Şonuň üçin şol ammarlarda pomidoram saklap bilerler.
Azatlyk Radiosy: Sanalan ýaraglar, ok-däriler partlan halatynda, onuň getirjek soky netijeleri nähili bolup biler?
Dmitriý: Awiasiýa ýargalaryndan “howa-howa” raketasy, bölek-bölek bolup pytraýan raketa uçup barýan uçara golaý baranda ýarylyp, oskoloklary bilen nyşanany ýok edýär. Şol bölekler 250-300 metr aralykdaky nyşanany kül edýär. Juda ýakymsyz ýarag. Eger onuň hereketlendirijisi işläp, raketalar dürli tarapa uçsa, onuň getirjek betbagçylygy gaty uly bolar. Onda ol onlarça kilometre ýetip biler.
Eger awiasiýanyň 500 kilogramlyk fugas bombasy partlasa, ol zarbaly tolkuny bilen 500 metr töwereginde bolan janly zatlaryň ählisini ýok edip biler.
Azatlyk Radiosy: Siz Akdepedäki harby howa bazasy barasynda aýtdyňyz. Türkmenistanda ýene nähili bazalar, aerodromlar bar?
Dmitriý: Eger Akdepe barasynda aýdylsa, ol howadan goranyş boýunça awiasiýanyň ýöriteleşdirilen aerodromydy. Şol ýerde serhet goşunlarynyň awiasiýasy-da bardy. Mig-25, Mig-23, Mig-28 uçarlary hem serhet goşunlarynyň dikuçarlary Akdepede we Aşgabat aeroportunda durýardy. Maryda uzaga gidýän strategik awiasiýa, uruş awiasiýasy bardy.
Azatlyk Radiosy: SSSR dargandan soň, şol tehnikanyň ykbaly nähili boldy?
Dmitriý: Hemmesini taşlap gitdiler, baram çüýredi. Şu günki gün Türkmenistanda birnäçe (5 ýa 7 sany bolsa gerek) hüjüm ediji “Su-25 Graç” uçary, 7 sanam Su-27 bar. Bolany. Häzir uçup bilýänlerine-de ukrain tehnikleri serenjam berýärler.
Azatlyk Radiosy: Şol uçarlardan ýok edileni, hatardan çykarylany barmy?
Dmitriý: Uçarlaryň hasapdan çykarylany ýok. “Google” kartasyndan Mary aerodromyna seredip görüň, uçarlar çüýräp ýatyr.
Azatlyk Radiosy: Abadanyň ýarag ammaryna dolanalyň. Bu ýerdäki harby arsenaldan ýok edileni, zyýansyzlandyrylany barmy?
Dmitriý: Ok-därileri, ýaraglary ýok edýän spesialistler Türkmenistanda ýok. Olary ýok etmek ýörite, aýratyn bir proses. Ok-därini alagada partladyp bolmaýar. Munuň üçin ýörite okadylan, onuň tehnologiýasyny bilýän spesialistler gerek.
Azatlyk Radiosy: Abadanyň köçelerinde ýarylman ýatan snarýadlaryň, ululy-kiçili raketalaryň suratlary, habarlar internetde peýda boldy.
Dmitriý: Awiabombalar olaryň partladyjylary bilen bilelikde bir ammarda saklanmaýar. Olaryň hersi aýratyn ýerde saklanýar. Şonuň üçinem partlama bolanda, zarbaly tolkun bombadyr raketalary üç kilometre çenli alyp gidipdir.
Azatlyk Radiosy: Adam pidalary barasynda dürli maglumatlar bar. Häkimiýetler 15 adamyň heläk bolandygyny aýdýar. Müňden gowrak adamyň ölendigini tassyklaýan çeşmelerem bar. Bu barasynda siziň pikiriňiz?
Dmitriý: Karta seretmegem ýeterlik. 400 metr daşlykda çagalar bagy we mekdep ýerleşýär. Partlamada şolara zeper ýetendir. Habar berişlerine görä, partlama sagat 16-da bolupdyr. Şol wagt çagalar bagynda körpeler, olaryň terbiýeçileri bolaýmaly. Onuň ýanynda ýaşaýyş jaýlaram bar. Biz weýran bolan jaýlaryň suratlaryny gördük. Eger pirotehnika partlan bolsa, beýle weýrançylyklar bolmazdy. Partlama gowşak bolanda-da beýle ýagdaý bolmaly däl.
Azatlyk Radiosy: Türkmen häkimiýetleri ilki pirotehnikanyň partlandygyny, soň jangynyň ýarag ammaryna geçendigini öňe sürýär. Siziň pikiriňiz?
Dmitriý: Bu aýdylýan hakykata çalym edýär. Türkmenistanyň özünde pirotehnika zawody ýok. Dabaralar üçin häkimiýetler ony başga ýurtlardan satyn alýar. Pirotehnikanyň bolmalysy ýaly saklanmandygyny, ony ýarag skladynyň golaýynda basylyp goýlandygyny, hatda üstüni brezent bilenem örtmändiklerini aýdýarlar. Şeýle şertlerde yssydan pirotehnikanyň partlamagy bolup biljek ýagdaý. Mundan başga şeýle partlamanyň ýarag ammarynda-da bolmagy geň däl. Çünki ammarda belli bir ýylylyk derejesini, çyglylygy saklaýan, oňa berk gözegçilik edýän spesialistler ýok.
Azatlyk Radiosy: Ýarag skladynda harbylaryň ölendigi barasynda aýdýarlar. Ammarda harbylar näçeräk bolmaly?
Dmitriý: Adatça, köp bolmaly däl, garawul hem dürli spesialistler bolmaly. Türkmenistanda harby gullukçylar işçi güýji. Belki, nagym gazmak üçin bir rota esgeri şol ýere sürüp getirendirler.
Azatlyk Radiosy: Näme üçin türkmen häkimiýetleri bolan waka baradaky hakykaty ýaşyrmaga çalyşýar we heläkçiligiň netijelerini tiz aradan aýyrmak üçin şeýle ýagdaýlarda nähili hereketler edilmeli?
Dmitriý: Bu iş üçin Türkmenistanda tehniki usullar hem kärini bilýän spesialistler ýok ýa ýeterlik däl. Edilmeli iş - goňşy ýurtlara ýüz tutmalydy. Ýöne türkmen häkimiýetleri dymýar, bu bir tapmaça. Bu hereket hiç bir heňe gelmeýär. Olar – döwlet baştutany hem hökümet dymmak bilen jemgyýetçiligi öz garşysyna goýýarlar.


text:
Türkiýäniň häkimiýetleriniň bildirmegine görä, soňky döwürde Siriýanyň demirgazygynda has-da möwjän harby operasiýalardan gaçan 1500-e golaý türkmen Türkiýäniň serhedine gelipdir we olar Türkiýä sygynmak isleýärler.
Türkiýe Orsýetiň Siriýada alyp barýan bombalamasynyň ol ýurtda şeýle çykgynsyz ýagdaýy döredýändiginden nägile. Ankaranyň beýan etmegine görä, Orsýetiň gurnaýan harby hereketleri netijesinde hasam batyrsyraýan Assadyň režimi Siriýanyň oppozision güýçleriniň elindäki sebitlere gurnaýan hüjümlerini güýçlendirdi. Ol sebitlerde bolsa aglaba etniki siriýa türkmenleri ýaşaýarlar.
Bosgunlaryň sany 35 müňe ýetip biler
Şol bir wagtyň özünde hem Türkiýe tarapyndan goldanylýan türkmenleri goramak üçin döredilen harby toparlaryň ozal öz ýaşan ýerlerini "Yslam döwleti" diýip atlandyrylýan guramadan yzyna gaýtaryp almak üçin harby herekete başlandygy habar berilýär.
Türkiýäniň Siriýa bilen serhetleşýän Hataý welaýatynyň häkimi Erjan Topaja 1500 sany türkmen bosgunynyň Türkiýäniň serhedine pena gözläp barandygyny tassyklaýar.
Onuň aýtmagyna görä, bosgunlar üçin 575 çadyr gurlupdyr we olara her hili kömek bermek üçin ähli taýýarlyklar görlüpdir. Welaýat häkimi Topaja AFP habar gullugyna beren beýannamasynda "Ankara türkmenleriň ýaşaýan 15 şäherinden 35 müňe golaý bosgunyň gelip biljekdigini çaklaýar" diýýär.
Welaýat häkimi häzirki wagtda 28 sany ýaraly türkmeniň Türkiýäniň keselhanalaryna ýeleşdirilendigini aýdýar.
Ankara Moskwa nota iberdi
Ankara Siriýada türkmenleriň ýaşaýan ýerleriniň Russiýanyň harby uçarlary tarapyndan bombalanmagyndan nägileligini bildirip, Russiýanyň Türkiýedäki adatdan daşary doly ygtyýarly baş ilçisine nota gowşurdy.
Türkiýäniň premýer-ministri Ahmet Dawutogly öz çykyşynda Russiýanyň Siriýadaky türkmenleriň ýaşaýan sebitlerini bombalamagynyň "gaty jogapkärçilikli netijeleri" getirip biljekdigini nygtady.
Onuň aýtmagyna görä, bu ugurda Russiýa tarapy bilen gepleşikler alnyp barylýar. Dawutogly çykyşynda diňe etniki türkmenleriň däl, eýse şol sanda howa zarbalaryndan ýitgi çeken Siriýada ýaşaýan beýleki etniki toparlaryň hem adyny agzap geçdi.
Türkiýäniň premýer-ministri Dawutogly: "Her kim terrorçylyga garşy göreşi bahana edinip, biziň türkmen, arap ýa-da kürt doganlarymyzyň üstüne edýän hüjümlerini mamla görkezip bilmez" diýdi.
Azerbaýjanlylar bilen dili we mezhebi bir bolan azlyk
Habarçylar şol bir wagtda-da Moskwanyň Ankaranyň nägileliklerine kän mümkinçilk bermeýändigini-de nygtaýarlar. Soňky aýlarda Russiýanyň Ankaradaky adatdan daşary doly ygtyýarly baş ilçisi Andreý Karlow Türkiýäniň Daşary işler ministrligine telim gezek çagyrylypdyr.
”Asia Times” gazetiniň ýazmagyna görä, Siriýada bolup geçýän ýagdaýlar Türkiýäniň prezidenti Erdoganyň ozalky syýasatynyň üýtgändigini görkezýär.
Putiniň maksady Başar al-Assady eýdip-beýdip hökümetiň başynda saklamak bolsa, Erdoganyň esasy maksady, munyň tersine, Assady eýdip-beýdip häkimýetden daşlaşdyrmak bolup durýar.
Siriýa türkmenleriniň belli bir bölegi, edil yrak türkmenleri ýaly, azerbaýjanlar bilen meňzeş dile hem mezhebe eýe. Anyk maglumatlar ýogam bolsa, sünni we şaýy türkmenleriniň umumy sanynyň deňeçerdigi aýdylýar.
Owal käbir habarlarda "YD" toparyna garşy umuman şaýy mezhebine uýýan türkmenleriň söweşýändigi we "YD" diýip atlandyrylýan guramanyň hem, ylaýta-da şol türkmenleri nyşana alýandygy habar berlipdi.
Ozal Türkiýäniň käbir syýasatçylary, hökümetdäki ”Adalat we Galkynyş” partiýasynyň (AKP) sünni mezhebine laýyk syýasat alyp baransoň, şaýy türkmenler bilen gyzyklanmaýandygy barasynda aýyplamalary öňe sürüpdiler.
Meselem, şu ýylyň iýun aýynda Türkiýäniň "Sözji" gazetiniň internet sahypasy türk hökümetiniň Siriýa türkmenleri bilen bolan gatnaşygyny tankyt edip ýazan bir makalasynda, Siriýanyň türkmen bosgunlarynyň Türkiýäniň serhedinden geçmek üçin özüni kürt diýip tanatmaga mejbur bolýandyklaryna ünsi çekipdi.
AKP we Erdoganyň hökümeti bolsa öňe sürülýän şeýle garaýyşlary ret edýär.


text:
Çarşenbe güni Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Siriýanyň oppozisiýasyny parahatçylyk ugrundaky tagallalaryň öňüne böwet döredýänlikde tankytlap çykyş etdi. Ol bu barada Moskwada geçirilen metbugat konferensiýasynda durup geçdi.
Bu çykyşynda ol Siriýanyň oppozisiýasynyň prezident Başar al-Assadyň häkimiýetden gitmegini talap edip, aýak diremeginiň parahatçylyk baradaky gepleşikleriň öňünde esasy päsgelçilik bolup durýandygyny aýtdy.
Sergeý Lawrow oppozisiýanyň eglişiksiz hereketine “birnäçe Günbatar we Orta Gündogar ýurtlarynyň” jogapkärdiklerini-de nygtady.
Lawrow Siriýanyň oppozisiýasyny gepleşiklere girmeklige diňe Orsýetiň çagyryp gelýändigini aýdyp, Orsýetiň bu ugurda hiç hili geosyýasy maksatlary göz öňünde tutmaýandygyny öňe sürdi.


text:
Şu ýylyň 10-nji iýulyndan başlap türkmenistanlylar diňe daşary ýurt pasporty, ýagny täze biometrik pasport arkaly ýurtdan çykyp bilerler. Täze biometrik pasporty almak üçin bolsa, kämillik ýaşy dolan ýigitlerden harby bilediň bolmagy talap edilýär.
Daşary ýurtlarda ýaşaýan we okaýan türkmenistanlylary, tomusky dynç alyş möwsüminde ýurda dolananlarynda, “täze pasporty wagtynda alyp bilerinmi?
”; “ýurtdan çykmaga rugsat edilermi?
”; “hökmany harby gulluga çekilmän, okuwymy dowam etidirip bilerinmi?
” diýen ýaly dürli soraglar aladalandyrýar.
Azatlyk Radiosy bu soraglaryň ählisini aýdyňlaşdyrmak üçin ýörite sorag-jogap gepleşigini gurnaýar.
Bu temada sizi anyk haýsy meseleler aladalandyrýar, haýsy soraglara jogap gözleýärsiňiz, haysy kanuny maddalaryň düşündirilmegini isleýärsiňiz?
Ynha size pursat: öz soraglaryňyzy aşaky teswir bölüminde galdyryp bilersiňiz. Eger-de degişli hukukçy bilen geçiriljek sorag-jogaba gatnaşyp, sowalyňyzy bermekçi bolsaňyz, onda sişenbe güni, ýagny 11-nji iýunda merkezi ýewropa wagty bilen sagat 17:00-da
başlanýan ýazgydaky gepleşigimize gatnaşyp bilersiňiz.
Gürrüňi edilýän sorag-jogaba gatnaşmak üçin
- skype
(azatlykradiosy
);
- Facebook
(Azatlyk Radiosy
);
- Vkontakte
(Azathabar
);
- telefon 00420 221125103
peýdalanyp bilersiňiz.


text:
Ukrainanyň içeri işler ministri howpsuzlyk güýçleriniň gündogar şäher Slowýanskde terrora garşy operasiýa başlandyklaryny aýdýar.
Iş başyndaky içeri işler ministri Arsen Awakow öz feýsbuk sahypasynda ýurduň howpsuzlyk güýçleriniň ähli bölümlerinden Slowýanskä esgerleriň getirilendigini aýtdy.
Bu Orsýete tarapdar aktiwistleriň 12-nji aprelde, awtomatiki ýarag göterip, gündogar Ukrainada polisiýa stansiýasyna zabt eden şäherleriniň biri.
Kramatorsk şäherinde bolsa, ýaragly adamlar polisiýa edarasyny howpsuzlyk güýçleri bilen atyşykdan soň ele geçirdiler.
Donesk şäheriniň polisiýa bölüminiň başlygy Konstantin Požidaýew, orsýetçi aktiwistleriň mejbur edendigini aýdyp,12-nji aprelde işden çekildi.
Separatistler Doneskde esasy hökümet binalaryny eýelemegi dowam etdirýärler.
Ukrain hökümeti, gündogar Ukrainada polisiýa edaralaryna we hökümet binalaryna edilýän hüjümleriň köpelmegi bilen, Orsýeti «agressiýada» aýyplady.


text:
BMG-niň Türkmenistandaky Hemişelik utgaşdyryjysy bilen duşuşyk
2017-nji ýylyň 9-njy ýanwarynda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde BMG-niň Türkmenistandaky Hemişelik utgaşdyryjysy, hem-de bu guramanyň Ösüş Maksatnamasynyň we Ilat gaznasynyň Türkmenistandaky Hemişelik wekili wezipesine täze bellenilen h-m Ýelena Panowa bilen duşuşyk geçirildi.
Türkmen tarapy h-m Panowany Türkmenistanda işe başlamagy bilen gutlap, bitarap Türkmenistanyň daşary syýasatynyň esasy ugurlarynyň biri halkara guramalary bilen hyzmatdaşlygy giňeltmek bolup durýandygyny belledi. Şu jähtden, taraplar ýurduň Birleşen Milletler Guramasy bilen strategiki hyzmatdaşlygynyň ornuny nygtadylar. Soňra howpsuzlyk, ösüş we gumanitar ölçegleri ugurlarynda hyzmatdalygy dowam etmek boýunça pikir alyşmalar boldy. Özara bähbitli we ynamly gatnaşyklar barada aýtmak bilen, iki tarapyň wekilleri yzygiderli esasda amala aşyrylýan işjeň we köpderejeli gepleşikleri hoşallyk bilen bellediler.
Duşuşygyň çäklerinde BMG-niň Türkmenistandaky Hemişelik utgaşdyryjysy h-m Panowa öz ynanç hatlarynyň nusgalaryny gowşurdy. Geljekde hyzmatdaşlygy giňeltmäge ygrarlydygyny belläp, hanym Panowa BMG-niň Türkmenistandaky ygtyýarly wekili hökmünde Türkmenistan bilen BMG-niň arasyndaky gatnaşyklary işjeňleşdirmäge zerur tagallalaryny amala aşyrjakdygyna ynandyrdy.


text:
Geçen asyryň ahyryndan başlap, Türkmenistanda dörän işsizlik adamlary gazanç ugrunda her gapylara eltdi. Öz hususy ulagy bolanlaryň tas ählisi diýen ýaly eklenç üçin kireý etmek bilen meşgullanyp başladylar.
Paýtagtda aýlyk-günlükli işleýänler köp bolansoň, Aşgabada ýurduň beýleki welaýatlaryndan hem hususy awtoulaglarynda gazanç üçin kireý etmäge gelýänler juda köp. Hususy awtoulaglarynda kireý edýänleriň juda artmagy netijesinde döwlete degişli taksiparklar öz-özünden batyp galdylar.
Taksiparklaryň girdejesiz pudak bolup galmagyna häkimýet köp wagtlap üns bermedi. Taksi üçin ne täze maşynlar alyndy, ne-de hatardan çykýan ulaglara ätiýaçlyk şaýlary. Sebäbi döwletiň taksilerinde ýol nyrhynyň tarifi hususy awtoulaglaryň alýan nyrhyndan iki essedenem artyk bolýardy. Şonuň üçin-de ýolagçylar arzan taksileri saýlaýardylar. Hojalyk hasaplaşygynda dolandyrylýan taksiparklar girdejileriň az gelýänligi zerarly, özleri hem ulaglaryny täzeläp bilmeýärdiler. Hususy kireýçileriň ýol nyrhynyň arzan bolmagynyň sebäbini bolsa, müşderi gözläp kireýe çykýan ulaglaryň ýolda aşa köplügi bilen düşündirip bolar.
Aşgabatda taksiniň hyzmatyndan peýdalanmak üçin gaty köp harajat gerek bolup duranok. Ortaça nyrh on müň manat (Täze pulda iki manat). Şu sebäpdenem paýtaglylaryň köpüsi, hususanam ýaşlar, awtobusa münenden, taksiniň hyzmatyndan peýdalananlaryny gowy görýärler.
Kireý edýänler üç topar
Hususy awtoulaglarynda kireý edýänleri üç derejä bölse bolar:
Olaryň birinjisi, çöregini diňe kireý etmekden gazanýanlar. Ýagny gije-gündiz ulaglarynda kireý edip, gazanç edýänler;
Ikinjisi, esasy işiniň daşyndan boş wagtlary kireý edýänler;
Üçünjisi bolsa işden gaýdyp barýarka «benzin pulum» diýen düşünjede günüň dowamynda bary-ýogy birki ýolagçyny düşürýänler.
Umuman alanyňda, paýtagtda ýöreýän awtoulaglaryň üçden ikisinde kireý edilýär diýip aýdyp bolar. Ýöne esasy bellemeli zat welin, kireý bilen meşgullanýanlaryň 90 prosentiniň bikanun hereket edýänligidir. Hususy awtoulaglarynda kireý edýänleriň aglabasy alýan girdejilerinden döwlete asla salgyt tölemeýärler.
Salgyt gullugy “awa” çykdy
Soňky birki ýyllykda Döwlet salgyt gullugy bikanun kireý edýänleriň «awuna» hem çykyp ugrady. Salgyt gullugynyň işgärleri esasan, jygyllyk bazarlarynda, şäheraralygyna gatnaýan taksileriň üýşýän ýerlerinde kireý edýänleriň patentlerini yzygiderli barlap başladylar. Patentleri bolmadyklar bolsa jerime edýärler.
Ýöne Döwlet salgyt gullugynyň işgärleriniň bujagaz hereketleri bikanun kireýi doly ýeňmekden asgynrak gelýäne meňzeýär. Sebäbi gullugyň işgärleri az, kireý edýänler bolsa juda kän.
Dogrusy, awtoulagda kireý etmek üçin patent tölegi beýle bir gymmadam däl. Bir aý üçin 200 müň manat (täze pulda 40 manat) tölemeli. Ýöne şonda-da sürüjiler patent açdyryp, kanuny ýagdaýda kireý etmäge, nämüçindir döwtalap bolmaýarlar.
Patentli ýagdaýda kireý etmeklik köp babatda sürüjä bähbitlidir. Çünki taksiniň hyzmatyndan her jüre adamlar peýdalanýarlar. Olaryň arasynda jenaýatkärler hem bolup bilýär. Kireý etmäge rugsady ýok halynda jenaýatkäri bilmezden öz ulagyna müşderi hökmünde mündürip, özüňiň-de jenaýatkäre şärik hökmünde ýanalan sürüjiler kän bolupdy. Şonuň üçin bikanun kireý etmek döwlete-de, hususy kireýkeşe-de bähbitli däl.
Ýöne hususy awtoulagynda patentsiz kireý edýänleriň bikanun hereketine döwlet hem birneme göz ýumýana meňzeýär. Sebäbi ýurtda şeýle-de işsizlik ýokary derejede. Onsoň kireýçileri iň soňkuja gazanç çeşmesindenem kesäýseň, bu meseläniň soňunyň has-da bulaşaýmak howpunyň bardygyna häkimýetler düşünýäne meňzeýär.
Şu ýerde öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
ABŞ-nyň kongresmeni Deýwid Praýs (David Price) (demokrat-Demirgazyk Karolina) 18-nji oktýabrda Azatlyk we Azat Ýewropa radiosynyň Pars gullugynyň (Farda radiosynyň) habarçysy Fred Petrossiansa Birleşen Ştatlar bilen Eýranyň diplomatik gatnaşyklary we Birleşen Ştatlaryň Eýrana garşy sanksiýalary barada interwýu berdi.
Azatlyk Radiosy: «Foreign Policy» websaýtynda çap edilen bir makalada aýdylmagyna görä, "[ABŞ-nyň] prezidenti [Barak] Obmanyň adminstrasiýasy özüniň Eýran bilen alyp barýan täze ýadro gepleşiklerinde garaşylmadyk bir kynçylyk bilen ýüzbe-ýüz bolýar, ýagny demokrat kanunçykaryjylar Ak tam bilen aralaryny kesip, Tährana garşy ulanylýan häzirki sanksiýalaryň ýatyrylmazlygy üçin elden gelen tagallany etjekdiklerini» açyk aýdypdyrlar. Siz Birleşen Ştatlaryň hökümetidir Birleşen Ştatlaryň Kongresiniň arasynda Eýran babatda şeýle bölünişgiň bardygy bilen ylalaşýarsyňyzmy?
Deýwid Praýs: Men bu çaklanýan bölünişik baradaky makalany gördüm, men ol çişirilen diýip pikir edýärin. Ol ýerde şeksiz Eýran we onuň ýadro programmasy babatda örän alada galýan senatorlar topary bar, olar örän duýarlykly diplomatiki öňegidişlik alamatlary bolmasa, sanksiýalaryň gowşadylmagyna, diplomatik eglişikleriň edilmegine berk garşy çykýarlar. Onsoň ol ýerde gepleşiklerden çykjak netijeler babatda biz aşa optimist pikirlenýän bolaýmalyň diýen duýduryşlary edýänler hem az däl.
Emma men ýadro programmasy bilen baglylykda örän kesgitli ylalaşyga gelmek üçin sanksiýalaryň belli bir derejede gowşadylmagy babatda kimdir biri öňünden, görülmeli çäreler toplumy ol ýa-da beýleki görnüşde kabul ederlik bolmaly diýip jar edendir öýtmeýärin. Men, elbetde, senatorlaryň pozisiýasy sebäpli şeýle ylalaşygyň bolmagy mümkin däl diýerden entek ir diýen pikirde. Men edil bu bir meseledir öýtmeýärin.
Azatlyk Radiosy: Iýul aýynda kongresmen Çarlz Dent [respublikan-Pensilwaniýa] we siz prezident Obama Eýran meselesinde diplomatiýa eýermegi sorap hat ýazdyňyz, käbirleri ony «taryhy hat » diýip atlandyrdy. Onsoň ol hata 131 kongresmen gol çekdi. Siz soňky aýlarda bu iki ýurduň arasyndaky diplomatiýanyň depginine nähili baha berýärsiňiz?
Deýwid Praýs: Hawa, ol hat syýasy adanyň iki tarapy, demokratlar we respublikanlar tarapyndan gowy kabul edildi, özem biz hakykatda demokratlaryň ýapyk ýygnagynda bu hata ýarpydan-da köp agzanyň gol çekmegini gazandyk. Bu hatda ýönekeýje bir zat aýdylýardy, ýagny Eýranda ýolbaşçylygyň çalşylmagy we täze prezidentiň [Hassan Rohani] Günbatar bilen gatnaşyklary täzeden başlamak islegi bilen bagly biz ol ýerde bolup biljek mümkinçilikleri synap görmeli diýilýärdi. Biz bu ýerde öz garaşýan zatlarymyzda ýöntem bolmaly däl, biz munuň hiç bir netije bermezliginiň hem ahmaldygyna düşünmeli. Emma şol bir wagtda muny synap görmezlik, mümkinçilikleriň näme bolup biljegini görmezlik hem örän çynlakaý ýalňyşlyk bolar.
Mende prezidentiň syýasaty babatda dörän täsire görä, prezidentiň nazarlaýan diplomatiki tagallalary hut biziň hem pikir-düşünjämizde bar bolan zatlar. Bizem hut şolar ýaly şekildäki herekete hyjuwlandyrjak bolup synanyşýardyk. Elbetde, munuň nähili möçberde boljagyny bilerden entek gaty ir. Emma biz Kapitol belentliginde adminstrasiýanyň muny nazara almagyna itergi berýän bir klimat döredip bildik.
Deýwid Praýs: Kongresiň agzalary bu mesele boýunça kämahal bürgütler hökmünde häsiýetlendirilýär, olar diplomatiýanyň mümkinçiligi babatda örän pessimist we köplenç sanksiýa üstüne sanksiýa girizmegiň tarapynda çykyş edýärler. Men biziň hatymyz, köpimiz geçmişde sanksiýalary goldan hem bolsak, olar möhüm gural bolar diýip düşünen hem bolsak, biziň olara şindi hem bir gural hökmünde seredýändigimizi görkezdi diýip pikir edýärin. Ideýa, pikir diňe bir ýurda sanksiýa girizmekde ýa diňe jeza, temmi bermekde däl. Ideýa diplomatik ylalaşyk üçin güýçli stimulyň döräp biljek ýagdaýyny, şertlerini döretmekde, bu ýerde ahyrky maksat şu bolup durýar.
Azatlyk Radiosy: Birleşen Ştatlaryň Kongresi häzirki sanksiýalary ýa-da olaryň bir bölegini aýyrmak üçin Eýrandan nähili anyk konsessiýalara, eglişiklere garaşýar?
Deýwid Praýs: Meniň pikirimçe, biziň hiç birimiz edil häzir, nazarda tutulýan sanksiýalaryň möçberi nukdaý nazardan, haýsy anyk eglişikleriň ýa-da nähili stimullaryň gazanylmaga çalşylyp bilinjegi baradaky jikme-jikliklere girmek durumynda däl. Bu diňe muny planlaşdyryp biljek diplomatlaryň garaşjak jikme-jiklik derejesi. Meniň pikirimçe, biz bu ýerde ahyr netijede Eýranyň ýadro ýaraglaryny edinip bilmek mümkinçiligini aradan aýyrmak barada gürrüň edýäris, onsoň biz bu ýerde utgaşykly syýasatlara ýüzlenip, şeýle ýarag ýasamak ukybynyň bozulmagy, bu hili işiň ýa-da ýarag ýasamak aktiwliginiň ýokdugynyň halkara wekilçiliginiň gatnaşygy arkaly tassyklanmagy barada ylalaşyk gazanmaga çalyşýarys.
Meniň pikirimçe, gürrüňi edilýän çözgütleriň aglabasynda şu hili çäreleriň utgaşmasy bolar. Emma olaryň edil nähili yzygiderlilikde we sanksiýalar babatda alnanda we başgalarda nähili möçberlerde boljagy barada jikme-jik bir zat aýdyp bolmaz. Şu aralykdan beýle derejedäki jikme-jiklige ne men girip bilerin, ne-de başga birleri girip biler.
Azatlyk Radiosy: [Ýadro] gepleşiklerinden soň birnäçe senator Eýran sanksiýalaryny artdyrmagyň çäresini agtarýar. Siz häzirki pursatda Eýrana garşy täze sanksiýalaryň girizilmegi ähli diplomatiki inisiatiwalary öldürip biler öýtmeýärsiňizmi?
Deýwid Praýs: Men beýle bolmaz diýip umyt edýärin. Men muny Wekiller öýünde hut şu pursatda täze sanksiýalar tapgyryna garşy ses berip aýdýaryn. Bu ses berişlikde men azlykda bolum. Hakykatda, täze sanksiýalar tapgyryny girizmek baradaky kanun taslamasy Wekiller öýünde sesleriň aglaba köplügi bilen geçirildi. Senat bu kanun taslamasyna seretmegi soňa goýdy, emma ol oňa gaýtadan dolanyp hem biler.
Elbetde, ol ýerde täze sanksiýalar tapgyrynyň girizilmegini öňe sürýän käbir senatorlar bar. Meniň öz gelýän netijäme görä, häzir munuň wagty däl, bu kanuny saklamak, ýagny togtatmak ýa soňa goýmak has ýerlikli bolardy. Biziň häzir bir topar hereket edýän sanksiýamyz bar, olaryň Eýranyň hökümetine täsir ýetirýändigi her tarapdan görnüp dur.
Täze sanksiýalr tapgyryny girizmek zerurlygynyň hem wagty gelip biler, emma meniň öz ynanžyma görä, bu häzir beýle edilmese, diplomatiýa köpräk azatlyk berilse gowy bolar. Şuny aýdýan-da bolsam, men bu kanun taslamasynyň geçirilmegi diplomatiýany çagşadar ýa diplomatiýany öldürer diýip pikir etmeýärin, beýle bolmaz diýip umyt edýärin.


text:
Orsýetlileriň müňlerçesi 27-nji fewralda öldürilen oppozisiýa lideri we prezident Wladimir Putiniň berk tankytçysy Boris Nemtsowa soňky sapar hormat bildirmek üçin onuň bilen hoşlaşyk çäresine gatnaşdy. Kremliň golaýynda atylyp öldürilen syýasatçynyň ölümi soňky ýyllarda ýurtda bolan iň täsirli waka boldy.
Nemtsowyň açyk tabydy Moskwanyň raýat hukuklary ugrunda göreşýän abraýly jemgyýetçilik guramasy bolan “Saharow merkezinde” goýuldy.
Nemtsowy Moskwanyň Troýekurowskoýe gonamçylygynda jaýlamak üçin onuň tabynyň yzyndan ulag gelende-de hoşlaşmak üçin baran adamlaryň uzyn nobatlary binanyň daşynda henizem bardy.
“Orsýet azat bolar!”
Gül desselerinden doly koçäniň ugrunda ýygnanan adamlar Nemtsowyň jesedini alyp giden ulagy “Orsýet azat bolar!” diýen şygarlar bilen ugratdylar.
“Men oňa hoş diýmedim, sebäbi gahrymanlar hiç wagtda ölmeýärler”, diýip parlamentde galan köp bolmadyk oppozision syýasatçylaryň biri Dmitriý Gudkow aýtdy.
“Saharow merkeziniň” içinde goýlan tabynyň daşynda kerpiçden edilen diwarlarda asylan ak-gara reňkli suratlarda Nemtsowyň premýer-ministriň orunbasary bolan döwri we 1991-nji ýylda Sowet Soýuzynyň dargamagynyň yzýany demokratiýanyň aýaga galmagy baradaky umytlary döreden döwürden başlap, Kremliň tankytçylarynyň aýdyşy ýaly, Putiniň goly astynda başga pikirlilige basyş döwrüne çenli geçen syýasy ýoly gorkezildi.
Nemtsow bilen hoşlaşmak üçin baran adamlar Putiniň häkimiýet başyna geçmegi bilen soňky 15 ýylyň dowamynda öldürilen ençeme tanymal orsýetliler bilen hem hoşlaşmak üçin mundan öň geçirilen jemgyýetçilik däbine görä, tabynyň deňinden geçmek bilen merhuma öz hormatyny bildirdiler.
“Boris Nemtsow orsýet intelligensiýasynyň we oppozisiýasynyň iň abraýly wekilleriniň biridi. Indi onuň ýeri boşap galdy”, diýip 43 ýaşly öý hojalykçy Ýelena Ustinowa aýtdy.
Putiniň birinji prezidentlik möhletinde premýer-ministr wezipesinde işlä, häzir bolsa Orsýetiň prezidentiniň syýasy garşydaşy Mihail Kasýanow “Nemtsowyň hakykaty aýdandygy sebäpli, ençeme adam üçin duşmana öwrülendigini aýtdy we “sebäbi köp adam hakykaty eşitmek islemeýär” diýip belledi.
1990-njy ýyllarda prezident Boris Ýeltsin döwründe reformaçy resmileriň biri bolan, häzir Nanotehnologiýalar boýunça döwlet kompaniýasyna ýolbaşçylyk edýän Anatoliý Çubaýs Boris Nemtsowyň “25 ýyllap basyş astynda bolandygyny aýtdy.
“Ol hiç haçan, hiç kime dönüklik etmedi” diýip Çubaýs belledi.
Daşary ýurtly resmiler
Ýewropaly syýasatçylaryň ençemesi, şol sanda Polşanyň senatynyň spikeri Bogdan Borusewiçz Nemtsow bilen hoşlaşyk çäresine gatnaşmak üçin özlerine Orsýetiň resmileri tarapyndan rugsat berilmändigini aýtdylar.
Latwiýaly kanunçykaryjy Sandra Kalniete özüniň Moskwanyň Şeremetýewo aeroportunda yzyna gaýtarylandygyny Frans Press agentligine (AFP) aýtdy.
Nemtsowyň jaýlanyş çäresine gatnaşan ýokary derejeli daşary ýurtly resmileriň arasynda Latwiýanyň daşary işler ministri Linas Linkewiçus boldy.
ABŞ-nyň Orsýetdäki ilçisi John Tefft hem çärä gatnaşdy.
Putin gatnaşmady
Nemtsowyň öldürilmegini ýurdy durnuksyzlandyrmak üçin edilen “prowokasiýa” diýip atlandyran Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin hoşlaşyk çäresine gatnaşmady we öz tarapyndan az tanalýan parlament agzasy Garry Minhi ugratdy.
Alekseý Nawalnynyň Nemtsowyň jaýlanyş çäresine gatnaşmak üçin tussaglykdan goýberilmegini sorap eden ýüzlenmesi Moskwanyň sudy tarapyndan ret edildi.
Moskwanyň Troýekurowskoýe gonamçylygy 2006-njy ýylda atylyp öldürilen derňewçi žurnalist we Kremliň berk tankytçysy Anna Politkowskaýanyň hem jaýlanan ýeri.


text:
Eýranyň ýadro programmasy bilen bagly Günbatar ýurtlary bilen Eýranyň arasynda gelnen ylalaşykdan soň, Tährana garşy girizilen sanksiýalar ýatyryldy.
Eýse, sanksiýalaryň ýatyrylmagyna Eýranda ýaşaýan etniki türkmenler nähili reaksiýalar bildirýärler? Sanksiýalaryň ýatyrylmagy bilen Eýranda ýaşaýan türkmenleriň durmuşynda nämeleriň özgermegine ýa-da üýtgemegine garaşylýar? Sanksiýalaryň ýatyrylmagy bilen Eýranda ýaşaýan etniki türkmenleriň geljekdäki ykdysady planlary näme?
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanynda Eýrandaky türkmenleriň wekilleri bilen sanksiýalaryň ýatyrylmagynyň täsirlerine syn edýär.
Bu temadaky gepleşige gatnaşmak isleýänler hat@azathabar.org we metbugat@gmail.com elektronik poçta salgysy arkaly aragatnaşyga geçip bilerler. Teswirleriňizi bolsa aşakdaky forumda galdyryp bilersiňiz.


text:
Gubernator Aleksandr Jilkiniň çakylygy bilen şu gün Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow Astrahan oblastyna barýar.
“Interfaks- ýug” agentliginiň maglumatyna görä, Berdimuhamedow Hazaryň nebitli türkmen ýalpaklary üçin barjalaryň gurulýan ýerine-“Krasnaýa Barrikada “ zawodyna baryp görer.
Astrahanda gurlan Magtymguly Pragynyň ýadygärligine, Baky oda gül goýar.
Türkmenistan bilen Astrahan oblastynyň arasynda söwda-ykdysady, ylmy-tehniki hem medeni hyzmatdaşlyk barada ylalaşyga 2008-nji ýylda gol çekilipdi.
Geçen ýyl Türkmenistan bilen Astrahan oblastynyň söwda dolanyşygy 15 million dolar töwregi bolupdyr.
Astrahan oblastynda onlarç müň etnik türkmenler ýaşaýar.
TDH gullugynyň maglumatyna görä, Astrahana saparynyň çäklerinde türkmen delegasiýasy GDA agza döwletleriň döwlet baştutanlarynyň formal däl sammitine, Beýik Ýeňşiň 65 ýyllygyna bagyşlanyp, Moskwada geçiriljek baýramçylyk dabaralara gatnaşar.


text:
Özbegistanyň parlamenti prezident Islam Karimowyň harby ýaranlyklara agza bolmaklygy ret edýän täze daşary syýasatyny makullady.
Şeýle hem bu resminamada “Özbegistanyň integrirlenmegine daşyndan basyş edilip bilinmejegi” aýdylýar.
Şonuň üçin hem Özbegistanyň agza bolan haýsy-da bir guramasy syýasy ýa harby häsiýete eýe bolan halatynda, Özbegistan ondan çykmak hukugyna eýedir diýlip, bu dokumentde aýdylýar.
Resminama laýyklykda, Özbegistanyň territoriýasynda harby bazalar döredilmeli däl hem-de bu ýurtda daşary ýurtly goşunlar ýerleşdirilmeli däl.
Şeýle hem Özbegistanyň täze daşary syýasatyna laýyklykda, Özbegistan daşary ýurtlardaky harby hereketlere gatnaşyp bilmeýär.
Iýun aýynda Özbegistan Kollektiwleýin Howpsuzlyk Şertnamasy Guramasyndaky (CSTO) agzalygyny togtatdy.
Bu guramanyň sekretary Nikolaý Bordýuža düýn, 31-nji iýulda çykyş edip, Daşkendiň bu guramadan çykmak baradaky kararynyň Özbegistana ýaramaz täsir etjekdigini aýtdy.


text:
Şenbe güni Pakistanda amala aşyrylan birnäçe ganly hüjümlere garamazdan, parlament saýlawlaryna ses bermäge gatnaşýan raýatlaryň sany ýokary bolmagynda galýar.
Pakistanyň Merkezi saýlaw komissiýasy şenbe güni günortana çenli eýýäm ses bermäge hukukly ilatyň 30 prosentine golaýynyň öz seslerini berendiklerini mälim etdi.
Ýurtdaky talyban toparlary bu parlament saýlawlaryny yslamyň düzgünlerine garşy gelýän çäre hökmünde häsiýetlendirip we ses berişliklere ýol bermejekdiklerini aýdyp, duýduryşlar ýaýratdylar.
Şenbe güni Karaçi şäherinde dünýewi partiýanyň ofisiniň golaýynda amala aşyrylan uly partlamada azyndan 10 adamyň ölendigi habar berilýär. Bulujystan welaýatynda-da iki sany dalaşgäriň tarapdarlarynyň arasynda bolan çaknyşyklarda 5 adamyň ölendigi aýdylýar.
Bu parlament saýlawlary Pakistanda häzirki raýat hökümeti öz resmi möhletini doly tamamlanyndan soň, öz möhletinde amala aşyrylýan ilkinji parlament saýlawlarydyr.


text:
Düzedip bolýan zat bar, ellemek gadagan zat bar. Gözüňi ýumup üstünden geçip bolýan zat bar, batyrynyp bolmaýan zat bar.
Sowatsyzlyk ýa geleňsizlik bilen özüňi aklajak bolmak düýbünden nädogry. Gelşiksiz. Belki-de, gülkünç. Intellektual derejäňe görä saýlabermeli.
Halkyň mukaddes baýlygy hasap edilýän zatlara-ha eliňi sabyn bilen ýuwubam degip bolmaz. Bu ýagdaýa ruslar aksioma diýse, türkmenler subut etmäge mätäçlik ýok diýýär.
Kakam pahyr aýtmyşlaýyn, «Diliň uzyny ýagşy, gepiň gysgasy». Eýsem, türkmeniň in uly baýlygy – klassyk poeziýanyň naýbaşy wekilleri dälmi näme? Eýsem, bahasyna dünýe maly ýetmejek nepis ýüzügiň göwher gaşy Magtymguly Pyragy dälmi näme?
Tebigy sowal
Näme üçin akyldaryň dana setirleri şu günki bagşylaryň repertuarynda gödek ýoýulýar? Eýsem, radio tolkunlarynda ýa mawy ekranda ýaňlanýan aýdymlaryň gyly gyrylman diňleýjä ýetirilmegine jogap bermeli redaktorlara hem bölüm müdirlerine name üçin aýlyk tölenýär? Gulagyny dykyp, gözüni ýumup oturany üçinmi?
Bu gün zehini ýyldyza toýnak salýan Kerim Gurbanalyýewiň repertuaryna göz aýlalyň. Pyragynyň «Läle getirmiş» goşgusyny birkemsiz, tersoturyny, nokadyny üýtgetmän ýerine ýetirýär-de, näme üçindir, şygryň ajaýyp bir bendiniň üstünden ätläp geçiberýär: «Adamzat ählinden etmäwer gile, Dostuňa dogry dur, duşmana hile, Baýtal ýapagyny çekermiş çöle, Eşek kürresini küle getirmiş».
Her biri bu günki köşk şahyrlarynyn tutuş «döredijiligine» degýän setirlere juda seresap çemeleşmeseň, jogapkär bilen günäkäriň arasy ýakynlaşýan bolaýmasyn?
Eýsem, Annanyýaz Nurýagdyýew atly aýdymça Magtymgulynyň jigerini dilim-dilim edip, gan aglap ýazan «Abdylla» şygrynyň sekiz bendiniň gylla ýarysyny taşlap, dört bende getirmegine haýsy bir redaktor rugsat beripdir? Gerek däl ýerinde zompa çykýan cenzura bu gezek ýüzüne gazet ýapyp irkläýipmi?
«Ýüzüm tutup çykdym jandar baryna, Özüm rowa geldim hijran dagyna, Dözebilmen beýtinleriň zaryna, Kaýda watan tutduň, gardaş Abdylla?» - görnüşinde gelýän dürdäne bendiň üstünden büdremän ätlemek mümkinmi?
Bu aýýdymçy Pyragynyň «Bolar sen» atly ýene bir şygrynyň üstünden däbşenekläp geçip gidýär. Ýedi bendiň dörde getirileni bilen beýle bir ylalaşmasagam, garaz, öwrenişiberdik şekilli. Emma «Kyýamatdan bir söz diýdim baýakda» setirinde gelýän «Kyýamatdanyň» «Bilmezlikden» sözi bilen çalşyrylmagy, «Zalymlar HAR bolar, galar aýakda, Garyp, sen ýýyglama, ŞIR dek bolar sen» görnüşinde gelýän setiriň «HOR bolar» diýlip alynmagy EŞEK bilen ÝOLBARSYŇ arasyndaky tapawutdan bihabarlygy aňladanokmy?
Ýene bir aýdymçynyň üstünden bardyk, oňa Myrat Işangulyýew diýýärler. Sesi bilen, saz bezegi bilen oňuşmazça däl, emma... ýene şol emma – «Il içinde seniň tutulsa adyň, Seni ýaman görmez ýakynyň-ýadyn, Goluňda bolmasa bir gerek zadyň, Meniňki diýp başyn tutup bolmaýar» -- neneň edip şeýle ajaýyp bendi bir çete süýşürip, arkaýyn sesiňe bat berip bolýar?
Oýlanara zat köp. Aňryýany bilen ýetik.
Ýaňy dünýä inen bäbegiň ene göwsünden süýt emişinden owadan zat barmy? Oýnam sany diş biterine mähetdel, ene göwsüni dişläberip, enäni ynjydyp bolarmy? Biz bu sowalyň jogabyna-da garaşamzok. Biz diňe bir zada düşünjek bolýas: nämüçin eline dutar alyp ekrana çykan ýaş bagşy «Öý-il gerek, ýorgan-düşek, Perzent bentdir, aýal – duşak, Ýüke werziş bir boz eşek, Bolaýyn diýseň öýlengin» diýýän bentdäki «boz eşegi» «bir garry eşege» öwrüp goýberýär?
Nämüçindir, bagşylaryň ählisi diýen ýaly Pyragynyň «Gözel sen» goşgusynyň jemleýji bendinde gelýän «Owalda-ahyrda eýýäm gözlese, Garyp biçäräniň paýy, gözel sen» setirlerindäki «Eýýämi», ýagny, «Taňrymy» «Owalda-ahyrda ÝARYM gözlese» diýip eňteriberýär?
Eýsem, ençeme bagşynyň «Goýnuň açar bir gün, ýer seni gizlär, Gara gumdan dolar bu gara gözler» diýen şahyryň «gara gözlerini» «owadan gözlere» çalşyrany bilen gözler önküsinden owadanlaşaýýarmy?
Umuman, gadymy kesel – jogapkär gyryň daşy ýaly, günäkäri gündiz eliň çyraly gözlemeli.
Türkmen edebiýatynyň klassyk poeziýasy – düme ekin däl. Ol eňňere bolanok. Bolmazam.
Şiraly Nurmyrat Şwesiýada ýaşaýan türkmen şahyry. Şu blogda öňe sürlen pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Penşenbe güni Eýranyň Bolgariýadaky ilçihanasy Bolgariýanyň Burgas şäherinde amala aşyrylan partlamada Ysraýylyň Eýrana bildiren aýyplamasyny ret etdi.
Eýranyň ilçihanasy penşenbe güni bu barada ýaýradan beýanatynda Ysraýylyň bildiren aýyplamalaryny “esassyz” diýip atlandyrdy.
Çarşenbe güni Ysraýylyň Tel-Awiw şäherinden Bolgariýanyň Burgas şäherine dynç almaga baran turistleriň bir topary awtobusda gidip barýarka, janyndan geçen bir hüjümçi awtobusyň içinde partlama amala aşyrdy.
Ysraýylyň resmileri bu wakada dessine Eýrany we onuň Liwandaky ýarany hasaplanylýan Hizbulla toparyny aýypladylar.
Partlamanyň yzýany awtobusda dörän ýangynyň uzakdan görnüşi. Burgas, 18-nji iyul, 2012.
Bolgariýanyň häkimiýetleri bu partlamada ölen ýedi adamdan bäşisiniň ysraýylly turistlerdigini, ýene biriniň awtobusyň sürüjisidigini we beýleki biriniňem janyndan geçen hüjümçidigini mälim etdiler.
Bolgariýanyň premýer-ministri Boýko Borisow hüjümçiniň ýanyndan tapylan amerikan sürüjilik şahadatnamasynyň galpdygyny we bu adamyň hakyky şahsyýetiniň heniz anyklanmandygyny aýtdy.
Ozal hem Eýran aýyplanypdy
Bolgariýanyň Burgas şäherinde amala aşyrylan bu hüjüm Müsüriň Sinaý ýarym adasynda 2004-nji ýylda amala aşyrylan partlamadan bäri Ysraýylyň raýatlaryna garşy gurnalan iň bir uly ýitgili hüjüm hasaplanylýar. 2004-nji ýylda amala aşyrylan ozalky partlamada 12 sany ýewreý raýaty ölüpdi.
Mundan daşary, Ysraýylyň raýatlaryna garşy amala aşyrylan bu gezekki hüjüm Argentinada 1994-nji ýylda ýewreý merkezine garşy amala aşyrylan hüjümiň we 85 adamyň ölüminiň 18 ýyllyk ýyl dönümine-de gabat geldi.
Şol hüjüm bilen baglanyşykly geçirilen käbir resmi derňewlerde-de Eýranyň resmileri we Hizbulla topary aýyplanypdy. Tähran bu aýyplamalary ret edip gelýär.
Hepdäniň penşenbe güni Ysraýylyň Daşary işler ministrligi Bolgariýanyň Burgas şäherinde ýewreý raýatlaryna garşy amala aşyrylan hüjüme Eýranyň we Hizbulla toparynyň dahyllydygyny görkezýän “ygtybarly maglumatyň” bardygyny aýtdy, emma bu barada hiç hili anyk maglumat bermedi.
Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netenýahu bu barada eden çykyşynda öz ýurdunyň “Eýranyň terroryna garşy güýçli jogap berjekdigini” aýtdy.


text:
Aşgabat, 29-njy ýanwar. “Türkmenportal”.
28-nji ýanwarda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde iş sapary bilen Aşgabada gelen türkmen-britan söwda-senagat geňeşiniň bir tarapdan başlygy jenap Ronald Neşiň ýolbaşçylygyndaky wekiliýet bilen duşuşyk geçirildi. Onuň barşynda britaniýanyň kompaniýalaryny işe çekmek bilen, bilim ulgamynda özara gatnaşyklary ösdürmäge gönükdirilen ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň gelejegi ara alnyp maslahatlaşyldy.
Taraplar syýasy gepleşikleriň gelejekde-de dowam etdirilmegine, şeýle hem söwda-ykdysady, nebitgaz we medeni-gumanitar ugurlarda ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy ösdürmäge gyzyklanma bildirýändiklerini mälim etdiler.