text:
Britaniýanyň Daşary işler ministrliginiň Adam hukuklary we demokratiýa boýunça 2010-njy ýyla degişli hasabatynda
alada döredýän ýurtlardan düzülen sanawa jemi 26 ýurt girýär we bu meselede Türkmenistana Owganystan, Belarus, Birma, Kuba, Demirgazyk Koreýa we Somali ýaly döwletleriň hatarynda garalýar.
Britaniýanyň daşary işler ministri William Hag 31-nji martda Adam hukuklary we demokratiýa boýunça hasabatyň çap edilmegi bilen baglanyşykly çykyş etdi. Onuň sözlerine görä, hasabatdaky sanawa her üç aýdan gaýtadan garalar.
Adam hukuklaryny üpjün etmek boýunça Türkmenistan halkara borçnamalary öz üstüne alan döwlet. Graždanlaryň adam hukuklarynyň berjaý edilmegi ýurduň Baş kanunynda hem kepillendirilýär. Muňa garamazdan, soňky hasabatda Türkmenistana alada döredýän ýurt hökmünde garalýar. Näme sebäpden?
Britaniýanyň Daşary işler ministrliginiň şu ýylky hasabatynda bellenişine görä, Türkmenistana alada döredýän ýurtlaryň hatarynda garalmagynyň sebäbi ilkinji nobatda bu ýurtda kanunlaryň ýerine ýetirilişindäki kemçilikler bilen bagly.
Hasabatda 2010-njy ýylda bolan pozitiw ädimler hökmünde katolik buthanasynyň hasaba alnanlygy, täze Jenaýat prosessual kodeksiniň kabul edilenligi bellenilýär. Emma esasy ünsüni kanunlary täzelemek işine gönükdirýän türkmen hökümeti reformalary geçirmek niýetini yzygiderli äşgär edip gelse-de, takyk öňegidişlikler babatynda onuň iş ýüzünde örän ujypsyz netije gazananlygy aýdylýar.
Britaniýanyň Daşary syýasat edarasynyň hasabatynda Türkmenistandaky agyr meseleleriň arasynda gynamalar, tutha-tutluklar, türmelerdäki agyr şertler, adam hukuklaryny goraýjylara edilýän basyşlar, söz, din we ynanç azatlyklarynyň çäklendirilmegi ýaly problemalarda durup geçildi.Hukuklary depelemegiň netijeleri
Hasabatda 2011-nji ýyl boýunça käbir çaklamalar hem öňe sürüldi. Hususan-da, dünýädäki ýagdaýlara üns bilen syn edýän türkmen hökümetiniň reformalar syýasatyny has uly depginde dowam etdirjegine umyt bildirildi we bu ugurdan adam hukuklarynyň berjaý edilmeginiň ähmiýeti aýratyn nygtaldy.
Britaniýanyň daşary işler ministri William Hag 31-nji martda eden çykyşynda adam hukuklarynyň Britaniýanyň daşary syýasatynyň aýrylmaz bolegi bolup durýanlygyny nygtady. Onuň sözlerine görä, Ýakyn Gündogarda we Demirgazyk Afrikada bolan gozgalaňlar adamlaryň esasy hukuklaryna edilýän basyşlaryň berýän netijelerini görkezdi.
Britaniýanyň daşary işler ministriniň sözlerine görä, 2011-nji ýylyň adam hukuklary we demokratiýa meselesinde taryhy ýyl bolmagy ähtimal. Britaniýa mundan eýläk-de has açyk jemgyýetleri, syýasy gurluş we ählumumy gymmatlyklar babatynda progrese ymtylýanlary goldamagyny dowam etdirer. Nämä garaşylýar?
Londonda ýerleşýän Uruş we Parahatçylyk maglumatlary institutynyň baş redaktory Jon MakLoudyň pikirine görä, Tükmenistanyň yglan edýän reformalarynyň çäginde amala aşyrýan häzirki ädimleri, ýurduň adam hukuklarynyň ýagdaýyna berilýän bahalaryň gowulanmagy üçin ýeterlik däl.
“Türkmenistan hiç bolmanda daşary ýurt habar serişdeleriniň ilat üçin elýeterli bolmagyna, adamlaryň erkin syýahat etmegine, hokümete degişli bolmadyk toparlaryň, şol sanda adam hukuklaryny goraýjy guramalaryň döredilmegine, adamlaryň tussag edilmek gorkusy bolmazdan hereket etmegine ýol bermek ýaly ädimlerden başlamaly” diýip, MakLoud aýdýar.
Britaniýanyň Daşary işler ministrliginiň Adam hukuklary we demokratiýa boýunça hasabatynda aýdylşyna görä, Britaniýa türkmen hökümeti bilen gepleşiklerinde adam hukuklaryna hormat goýulmagynyň, syýasy köppikirlilige şert döredilmeginiň we graždan jemgyýetçiligine ýol berilmeginiň ähmiýetini nygtamagyny dowam etdirmekçi.
Britaniýanyň hökümeti Halkara Gyzylhaç we Gyzyl Ýarymaý jemgyýetleriniň wekilleriniň türkmen türmelerine goýberilmegini gazanmak üçin Türkmenistanyň hökümetine basyş etmegini-de dowam etdirmekçi.


c: text/html

text:
Orsýetiň we Owganystanyň kanun goraýjy resmileriniň bilelikde geçiren çäreleriniň netijesinde 600 müň tonnadan gowrak tirýek ele salnypdyr.
Orsýetiň Neşä gözegçilik boýunça gullugynyň başlygy neşäniň dekabryň ortalarynda Owganystanyň demirgazygyndaky Doşi şäherinde ele salnandygyny aýtdy.
Wiktor Iwanow 22-nji dekabrda Moskwada geçiren metbugat-konferensiýasynda neşäni Owganystanyň neşä garşy polisiýasynyň Orsýet tarapynyň beren maglumatlarynyň esasynda ele salandygyny habar berdi.
Iwanow tirýegiň Owganystandan Türkiýä barýan ýük ulagynda tapylandygyny we onuň gerion öndürip, Ýrewropada we beýleki ýerlerde satmak üçin niýetlenendigini aýtdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Şu gün Aşgabat şäherindäki Sergi köşgünde halkara kitap ýarmarkasy we sergisi açyldy.
«Kitap - hyzmatdaşlygyň we ösüşiň ýoly» ady bilen açylan bu kitap sergisine dünýäniň köpsanly beýleki ýurtlaryndanam neşir önümleriniň çykarylandygy habar berilýär.
Türkmenistanyň resmi habar serişdeleri garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistanda çap edilen neşir öňümleriniň bu halkara kitap serigisiniň esasy bezegi boljakdygyny öňe sürýärler.
Emma köp synçylar Türkmenistanyň garaşsyzlyk ýyllarynda ýurduň tas hemme ýazyjy-şahyrlarynyň diýen ýaly eserleriniň çap edilmeginiň togtadylandygyny we diňe döwlet lideriniň öz ady bilen çykýan kitaplara uly orun berlendigini aýdýarlar.


text:
Azatlyk Radiosynyň soňky we täze habarlaryny, radio gepleşiklerini, suratlaryny we wideolaryny ilkinji bolup almak isleýärsiňizmi?
Siz özüňiziň iPhone we Android ulgamynda işleýän (Samsung, HTC, Sony, Huawei we başga) telefonlaryňyza Telegram sosial ulgamyny indirip bilersiňiz.
Telegramy telefonyňyza oturdanyňyzdan soň, gözleg bölümine Azatlyk ýa-da @azatmaglumat ýazyp, Azatlyk Radiosynyň toparyna goşulyp bilersiňiz. Bu toparyň telefon belgisi: +420 773 797 383
Siz bu iki kanalyň islendigine agza bolanyňyzdan soň, Türkmenistana degişli iň soňky we iň täze habarlary, wideolary we suratlary, şeýle-de audiolary alyp bilersiňiz.
Azatlyk Radiosynyň sahypasy 100% howpsuzdyr. Toparyň agzalary biri-biriniň belgilerini görüp bilmeýärler. Siz diňe Türkmenistanyň durmuşy bilen bagly iň soňky habarlary alarsyňyz. Siz islendik pursat topardan çykyp we oňa ýaňadandan agza bolup bilýärsiňiz.
Siziň, Türkmenistanyň hem içinde, hem-de daşynda, ýurduň durmuşy bilen bagly soňky habarlary yzarlamaga mümkinçiligiňiz bolar.
Telegram arkaly siz bize öz maglumatlaryňyzy hem ýollap bilersiňiz. Azatlyk Radiosy size habar berýärkä, siz hem özüňiziň sebitiňizde, welaýatyňyzda, etrabyňyzda, obaňyzda bolýan ýagdaýlar barada Azatlyk Radiosyna habar berip bilýärsiňiz.
Muny etmek üçin siz öz kontaktlaryňyzyň arasyna +420 773 797 383 ýa-da +420 724 168 983 telefon belgilerini giriziň.
Siziň Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşligiňiz doly gizlin bolar. Telegramda, ýörite şifr arkaly, ýaşyryn habarlaşyp bilmek mümkinçilikleri göz öňünde tutulandyr.


text:
Siriýa tanklary şu gün, prezident Başar al-Assada garşy protestleri basyp ýatyrmagy maksat edinen harby hüjümiň dördünji gününde hem demirgazykdaky port şäheri Latakiýa ot açdylar.
Ýaşaýjylar şäheriň daşynyň gabalandygyny we esasy durmuş hyzmatlarynyň kesilendigini aýdýarlar.
Hukuk aktiwistleri Latakiýada geçirilýän harby reýdiň dowamynda 30 çemesi adamyň öldürilendigini aýdýarlar.
BMG agyr topa tutmalaryň şäheriň bosgun lagerinde ýaşaýan müňlerçe palestinalyny ýaşaýan ýerlerinden gaçyp çykmaga mejbur edendigini aýdýar.
BMG-niň Kömek we iş gullugynyň sözçüsi Kris Gannes duşenbe güni Siriýanyň häkimiýetlerini kömek işgärleriniň bu lagere barmagyna mümkinçilik döretmäge çagyrdy.


text:
Maglumata görä, pianinoçy-professora garşy hüjüm şu ýylyň 1-nji fewralynda amala aşyrylypdyr. Ýöne waka diňe orsýetli bir blogçynyň “LiveJournal” internet saýtynda bu barada maglumat ýerleşdirensoň, jemgyýetçiligiň ünsüni özüne çekdi.
Bu wakanyň Orsýetiň milisiýa bölümlerindäki korrupsiýa meselesiniň giňden jedelleşilýän, geňeşilýän döwrüne gabat gelmegi aýratyn bellenilmeli ýagdaýdyr.
Ýekaterinburg şäheriniň Döwlet konserwatoriýasynda mugallym bolup işleýän 62 ýaşly professor Sergeý Beloglazow Azatlyk Radiosynyň Rus gullugyna beren interwýusynda bu bolan waka barada şeýle diýdi: «Men arkama uly goşhalta dakynyp, zat satyn almak üçin çykypdym. Köçeler adam-garasyz, dym-dyrslykdy. Hususy jaýlaryň golaýynda meniň ýolumy milisiýa işgäri kesdi. Ol menden dokumentlerimi sorady. Men oňa ýanymda dokumentimiň ýokdugyny, özümiň diňe çörek almaga çykandygymy we şol sebäpden dokument götermek zerurlygynyň hem bolmandygyny aýtdym. Ol bolsa maňa ”Onda siziň şahsyýetiňizi anyklamaly bolarys, hany, ýörüň meniň bilen” diýdi».
Sergeý Beloglazowyň aýtmagyna görä, ol özüniň içi azykly agyr goşhaltaly barýandygyny we tizräk öýüne ýetmelidigini aýdyp, milisiýa bölümine gitmekden ýüz öwrüpdir.
Sergeý Beloglazow özüni saklan milisiýa işgäriniň beýleki milisionerlere jaň edendigini we olaryň hem gelip, özüniň maşyna girmegini talap edendiklerini aýdýar: «Men olary tanamaýandygymy we olardan gorkýandygymy aýdyp, özümiň maşyna münmejekdigimi aýtdym. Onsoň ýaňky milisiýa işgäri maňa ”Siz hukuk goraýjy organlara garşylyk görkezýärsiňiz” diýip, meni ýere ýykdy-da, dessine meniň kelläme depip başlady. Soňam ol meni milisiýa maşynyna itekläp salmaga synanyşdy. Elbetde, men oňa esli wagtlap aýaklarymy diräp, garşylyk görkezdim. Olar bolsa maňa ”Biz seni häzir öldürmäge äkideris” diýip, haýbat atdylar».“Hiç ýerde aýdaýma!”
Sergeý Beloglazowyň aýtmagyna görä, milisiýa işgärleri, ahyrky netijede, ony maşyna dykyp, milisiýa bölümine alyp gidipdirler we şol ýerde-de eline demir gandaly geýdirip, ony kamera salypdyrlar.
Ol milisiýa işgärleriniň birnäçe sagatdan soň, bu bolan waka barada kimdir biriniň ýanynda dil ýaraýsa, özünden ar aljakdyklaryny aýdyp, özüni boşadyp goýberendiklerini aýdýar. Ýöne Beloglazowyň aýtmagyna görä, milisionerler onuň ýanyndaky 66 dollar möçberdäki puluny hem-de mobil telefonyny alyp galypdyrlar.
Sergeý Beloglazow bu wakadan soň özüniň beýni sarsgynyndan hem-de eline salnan çynlakaý ýaralardan ejir çekendigini aýdýar. Azatlyk Radiosynyň Rus gullugyna beren interwýusynda ol şu günki güne çenli elindäki agyrylar sebäpli pianino hem çalyp bilmeýändigini mälim etdi. Derňew işleri ýola goýuldy
Bu wakanyň jemgyýetçilige aýan bolmagynyň yzy bilen Ýekaterinburg şäheriniň ýerli jenaýaty agtaryş bölümi düýpli derňew işlerini ýola goýdy.
Şäheriň içeri işler bölüminiň metbugat sekretary Waleriý Gorelik derňew işleriniň netijesinde bu milisiýa işgärleriniň günäli tapylan halatynda içeri işler bölüminiň olara berk çäre görjekdigini aýtdy. Mundan daşgary ol derňewleriň netijesiniň ýurduň Baş prokuraturasynyň derňew komitetine hem ýollanjakdygyny, şol ýerde-de bu iş boýunça jenaýat işini gozgap-gozgamazlyk barada karara gelinjekdigini mälim etdi.
Ynsan hukuklaryny goraýjy aktiwistler ýerli milisiýa bölüminiň bu waka görkezen reaksiýasyna hoşallyk bildirdiler. Emma, beýleki tarapdan, olar bu waka barada “LiveJournal” internet saýtynda jikme-jik maglumatlar peýda bolmadyk bolsa, munuň asla üns berilmän galdyrylyp hem bilinjekdigini bellediler.
Bu soňky waka Orsýetde korrumpirlenen milisiýa edaralarynyň işgärleriniň garždanlaryň garşysyna amala aşyrýan eden-etdilikleri barada jemgyýetçiligiň gahar-gazabynyň barha möwç alýan döwrüne gabat geldi.


text:
Türkmenistanyň resmileri sentýabryň aýagynda Warşawada geçirilen ÝHHG-niň adam hukuklary boýunça maslahatynda Türkmenistanyň adyna aýdylan tankytlara resmi derejede nägilelik bildirdiler. Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň türkmen delegasiýasynyň Warşawa saparynyň jemleri barada 30-njy sentýabrda ýaýradan resmi beýannamasynda "käbir adamlar Türkmenistanyň adresine subýektiw, prowokasion we tendensioz kommentariýleri" aýtdy diýildi.
ÝHHG-niň adam hukuklary boýunça maslahatynda tankydy çykyş edenleriň biri häzir Norwegiýada ýaşaýan professor, prezident G.Berdimuhamedowyň medisina ugrundan mugallymy Pirimguly Taňrygulyýew boldy.
Azatlyk Radiosy Pirimguly Taňrygulyýewiň tankydy çykyşynyň sebäpleri bilen gyzyklandy.


text:
Yslam Ösüş Bankynyň ýerine ýetiriji müdirliginiň Türkmenistan bilen 1 milliard dollara golaý möçberde kredit ylalaşyklaryny makullanlygyny türkmen hökümeti mälim etdi.
Yslam Ösüş Bankynyň Türkmenistanyň jemi dokuz proýektini makullanlygyny wise-premýer T.Japarow 25-nji dekabrda geçirilen hökümet maslahatynda aýtdy. Proýektleriň umumy bahasy 950 million dollardan ybarat.
Makullanan proýektleriň üçüsi Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman sebagaty ministrligine we ýurduň medisina senagatyna degişli. Demirýol transport ministrligine, awiatransport ulgamyna we “Türkmenhowaýollary” döwlet konsernine degişli poýektler hem bar. Bu barada TDH gullugynyň maglumatynda aýdyldy.
Habar berlişine görä, Yslam Ösüş Bankynyň makullan proýektleriniň arasynda Balkan welaýatynyň administrasiýasy tarapyndan öňe sürlen süýji suwly “Ýaşan” ýatagynyň ösleşdirilmegini dowam etdirmek boýunça proýekt hem bar.
Bereket-Etrek demirýoly üçin 371 million dollar
Hökümet maslahatynda aýdylyşyna görä, ýene bir proýekt Gyzylgaýa-Bereket-Etrek demirýolunyň Bereket-Etrek böleginiň gurluşygynyň maliýeleşdirilmegine degişli.
Proýektiň Yslam Ösüş Bankynyň ýolbaşçylarynyň 22-23-nji dekabrda Saud Arabystanynyň Jidda şäherinde geçirilen nobatdaky maslahtynda makullananlygy we onuň durmuşa geçirilmegi üçin 371 million 200 müň dollaryň çykaryljagy Türkmenistanyň köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde aýdyldy.
Gyzylgaýa-Bereket -Etrek demirýoly milletara Demirgazyk-Günorta demirýol magistralynyň esasy bölegi bolup durýar.
Halkara maýa goýujylary tarapyndan makullananan proýektleriň arasynda Türkmenistanyň bank sistemasynyň kiçi we orta biznesi maliýeleşdirmek maksatlaryna hem kredit bermek boýunça proýektiň bardygy türkmen metbugatynda habar berildi.
Maliýe goldawynyň ykdysady netijeliligi nämä bagly?
Türkmenistanyň Merkezi bankynyň özalky ýolbaşçysy, maliýeçi Hudaýberdi Orazow daşary ýurt kreditleriniň Türkmenistanyň ykdysady ösüşine bähbitli bolmagy üçin ýurda geljek puluň ulanyljak maksatlarynyň takyklaşdyrylmagynyň zerurlygyny belledi.
“Kredit alynsa, hökman rasional hasaplanylmaly, gerek ýerine alynmaly, soň hem proýekti işledip, şol krediti gaýtaryp bermäge mümkinçilik bolmaly. Häzir meniň bilişime görä, Yslam Banky bilen gepleşik geçirilipdir kredit almak boýunça. Ol hem infrastruktura krediti: ýollary gurmak üçin. Gowy proýektler. Şol proýektler gowy durmuşa geçirilip bilinse, dogrudanam, alynýan pullar rasional harçlansa, bu gowy niýet we peýda bermegi mümkin” diýip, H.Orazow aýtdy.
Merkezi Aziýa boýunça bilermen Sanobar Şermatowa Türkmenistanda maliýe serişdeleriniň özleşdirilmeginiň ýurt resmilerine bagly bolmagyna galýanlygyny bellemek bilen täze proýektleriň netijeliligi we munuň üçin çykaryljak maliýe serişdeleriniň berjek peýdasy korrupsiýanyň derejesine bagly bolar diýip, hasap edýär.
“Meniň pikirimçe, Türkmenistanda çinownikleriň sany onçakly köp däl, ýurda uly mukdarda maliýe serişdeleri bolsa seýrek gelýär. Şeýle ýagdaýda daşary ýurt kreditleriniň ýurtda netijeli ulanyljagyny çak etmek mümkin. Üstesine-de, Türkmenistanyň beýleki postsowet döwletlerinden tapawutly tarapy ýurtda güýçli korrupsiýa bar hem bolsa, uly göwrümli gurluşyklar hem gidýär. Nähili-de bolsa pullar tutuşlygyna çägä siňmän, netije-de berýär” diýip, S.Şermatowa aýtdy.
Daşary ýurt maýa goýumlarynyň möçberi artýar
Yslam Ösüş Bankynyň ýerine ýetiriji müdirleri tarapyndan makullanan umumy mukdary 1 milliard dollara golaý kredit boýunça ylalaşyklar daşary ýurt biznes gatlaklarynyň Türkmenistan bilen aragatnaşygy ösdürmeklige gyzyklanýanlygyny görkezýär diýip, G.Berdimuhamedow 25-nji dekabrda bolan hökümet maslahatynda aýtdy.
Türkmenistanyň prezidentiniň sözlerine görä, ýurda maýa goýumlaryny ýatyrmak boýunça şu ýylyň dowamynda gelnen ylalaşyklarda 6 milliard dollardan gowrak sanlar göz öňünde tutulýar.
2009-njy ýylda Türkmenistan bilen ykdysady we inwestisiýalar taýdan hyzmatdaşlyga dünýäniň ösen ýurtlarynyň ençemesi we köp sanly halkara kompaniýalary öz taýýarlygyny mälim edipdi.
Hudaýberdi Orazowyň pikirine görä, daşary ýurt maýa goýumlarynyň Türkmenistanyň ykdysadyýeti üçin netijeli bolup, ýurduň ösüşine itergi bermegi üçin ençeme şertler, şol sanda açyklyk üpjün edilmeli.
“Her bir ýurt seresaply bolmaly. Hemmetaraplaýyn dogry hasap geçirilmeli. Çagyrylýan inwestisiýalaryň hemmesi tender esasynda getirilmeli. Ýaryş geçirilmeli. Şeýle-de açyklyk bolmaly. Ine, şeýle ýagdaýda bu ýurt üçin peýdaly bolup biler. Emma Türkmenistanda bolşy ýaly ýapyk ýagdaýda meseleleriň özara çözülmegi dowam etdirilse, daşary ýurtlarda kriminal häsiýetli diýlip tanalýan firmalar çagyrylsa, ýurda zelelden başga zat gelesi ýok” diýip, Hudaýberdi Orazow aýtdy.
TDH gullugynyň maglumatyna görä, 25-nji dekabrda geçirilen hökümet maslahatynda wise-premýerlere pudaklaýyn inwestision proýektleriň tehniki-ykdysady esasnamalaryny gysga wagtyň içinde taýýarlamak we kredit puluň berilmegi üçin Yslam Ösüş Bankynyň garamagyna hödürlemek görkezmesi berildi.


text:
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdoganyň aýtmagyna görä, Müsüriň prezidenti Hosni Mubarek häkimiýet çalşygyny amala aşyrmagyň deregine “has başgaçarak ädimleri etmeli”.
Premýer-ministr Erdogan bu barada çarşenbe güni Gyrgyzystana edýän saparynyň dowamynda aýtdy.
Sişenbe güni prezident Mubarek nobatdaky prezidentlik saýlawlaryna gatnaşmajakdygyny, şeýle-de özüniň galan möhletinde häkimiýetiň parahatçylykly geçişini sazlamak üçin işlejekdigini aýtdy.
Hosni Mubaregiň prezidentlik möhleti şu ýylyň sentýabrynda tamamlanýar.


text:
Onuň bir ujy çilimkeşlere has zarply degse, beýleki ujy çilim çekmeýänleri-de, aýallary-da, çagalary-da awundyrdy.
Şu günler Türkmenistanda iki adamyň başy çatylsa, soňy çilimli gürrüňe syrygýar. Çilim Türkmenistanda ullakan problema öwrüldi. Dükanlarda çilim seýrekledi, bar ýerinde-de juda gymmat. Çilimiň bir gutusynyň iň pes bahasy 18-20 manat. Gutusy bilen alyp bilmeýänler onuň bir dänesini bir manada satyn alýarlar.
Adamlar çilimiň bahasynyň keýigiň şahyna çykmagynyň, Türkmenistanyň Bütindünýä Saglygy goraýyş guramasynyň (BSG) “Temmäkä garşy göreşmegiň” çarçuwaly Konwensiýasyna goşulmagyndan dörändigini bilenoklar. Sebäbi bu zatlar köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde halka düşündirilmedi. Ýöne halka çilim gytçylygy hakdaky hakykaty düşündirmek gerekdi, şeýle hem ýurduň şeýle konwensiýa goşulmagynyň dogrumy-dogry däldigi hakda halk bilen pikir alyşmalar guralmalydy. Bu zatlar bolmady. Şonuň üçinem ýurtda dörän çilim gytçylygy meselesi halk üçin garaňky bolup galdy.
Çilimiň ýakyn wagtdaky taryhyndan
SSSR döwründe çilim arakdan soň iň girdejili pudak hasaplanylýardy. Çilimiň bahasy-da oňuşmazça däldi. 10 köpük bilen 40 köpük aralygyndady. Çilim kän çekilerdi. Jemgyýetçilik ýerlerinde, edaradyr kärhanalarda — garaz, çilim çekilmeýän ýer ýokdy. Çilimiň tüssesiniň derdindan kabinetlerde gözüňi açar ýaly däldi. Muny köpçülik bolmaly zat hökmünde kabul edýärdi. Ýogsa temmäki tüssesiniň çilim çekýäne-de, çekmeýäne-de zyýanynyň köpdügini bilmeýän ýokdy.
Şeýle ýagdaý garaşsyzlygyň ilkinji ýyllarynda-da dowam etdi. Ýurduň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň özi ölemen çilimkeşdi. Nyýazow kesel tapynyp, saglygyny bejertdi. Wraçlar oňa çilim çekmegi taşlamagy maslahat berdiler. Prezident çilimini goýdy. Şunuň yzysüre ýurtda çilimiň garşysyna göreş kampaniýasy başlandy. Prezident Nyýazow ýörite permanam çykardy. Jemgyýetçilik ýerlerinde, köpçüligiň üýşen ýerinde, edara-kärhanalarda çilim çekmek gadagan edildi. Ýöne çilimiň bahasy öňküligine galdy. Çäklendirmeler azda-kände peýda berdi. Jemgyýetçilik ýerlerinde, iş ýerlerinde çilim çekmek düýbünden diýen ýaly togtady. Adamlar çilim çekmegi üzül-kesil azaltmasalar-da, garaz, çäklendirmeleriň täsiri duýuldy.
Ýönekeý çopan hasaby
Häzir çilimiň iň arzan bahasy 18-20 manat. Aşa çilimkeş günüň dowamynda 1-2 guty çilim çekýär. Hatda 3-4 guty çekýänem bar. Çilimkeş ortaça 2 guty çilim çekýän bolsa, bir günde onuň bahasy 40 manat bolýar. Kyrky 30-a köpeldip göreliň, bir aýda 1200 manat bolýar. Goly ýuka maşgalanyň iki aýlyk býujeti. Türkmenistanyň býujet işgärleriniň agramly böleginiň aýlyk haky 600 manatdan geçip baranok.
Garaýyşlar, pikirler
Türkmenistanda çilim gahatçylygy, çilim gymmatçylygy bilen dürli garaýyşlar, dürli pikirler bar. “Bäş sany çagam bar, adamymyň bir özi işleýär. Ozalam elimiz uzadan ýerimize ýetip baranokdy. Çilim gymmatlaly bäri günümiz has kynaldy. Adamyma: “Çilimiňi goýaý” diýsem, ol: “Çörek iýmämi goýaryn, ýöne çilimimi goýup bilmerin” diýýär. Çagalar ýaman horlanýar. Maşgalada agzalalyk, oňşuksyzlyklar köpelip başlady” diýip, Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy, öý hojaplykçy aýal nalanýar.
“Çilimiň garşysyna döwlet derejesinde göreşilmegi gowy zat. Onuň ynsan saglygyna nähili zyýanynyň bardygyny köpler bilýär. Häzir çilim gymmatçylygy zerarly, çilimi kyrk ýyl bäri çekip ýörenleriň arasynda-da çilim çekmegi şarta goýýanlar bar. Ýöne çilim ýuwaş-ýuwaşdan goýulsa ýagşy. Ýogsa, saglyga zeper ýeter. Elektron çilim çykypdyr. Şony çekýänlerem bar. Munuňam entäk adamyň saglygyna näderejede zyýanlydygy ýa-da zyýansyzdygy heniz ylmy taýdan anyklanalynanok. Elbetde, çilim çäklendirmeleriniň gowy taraplary bilen birlikde, ýaramaz taraplary-da bar. Şonuň üçinem bu meselä oýlanyşykly çemeleşmeli. Ölemen çilimkeşleriň kösenmezlikleri, saglyklaryna zeper ýetmezi üçin çäre görmek gerek. Mysal üçin, 30-40 ýyl bäri çilim çekip ýörenler ýörite hasaba alnyp, olara resept boýunça dermanhanalarda arzan bahadan çilim satyp bolardy. Umuman, gözlesen, başga-da ýol kän” diýip, lukmanlaryň biri öz pikirini beýan edýär.
“Otuz bäş ýyl bäri çilim çekýän. Goýup bilerin öýdemok. Çilim arakdan gymmat boldy. Ozalkydan azrak çekýän. Esasan, mahorka ýatdym. Bazarlarda paketjikde mahorka satylýar. Ogryn-dogryn, garaz, satylýar. Bahasy 2 manat, oňuşmazça däl. Şu baha durýan paketiň içindäkisi uzaga-da ýetýär. Saglyk üçin mahorkanyň zyýanynyň has kän bolmagy mümkin” diýip, çilimkeşleriň biri aýdýar.
Çäklendirmeler peýdalymy ýa zyýanly?
Ýaşuly nesliň Mihail Gorbaçýowyň perestroýka döwründäki çäklendirmelerden habary bardyr. Munuň peýdasyndan zyýany köp boldy. Adamlar samogon gaýnadyp başlady. Hatda ahyry, ondan beter elhenç zatlary içenlerem tapyldy. Şol sebäpli saglygyny ýitirenler, ölenler boldy. Ýurduň ykdysadyýetine-de zyýan ýetdi. Üzüm plantasiýalary ýok edildi. Samogon esasan, gantdan, şekerden gaýnadylansoň, bu önümlerem gytaldy. Garaz, ykdysadyýetiň halkaly zynjyry üzüldi.
Häzir nähili? Ýurda çilim getirmegi çäklendirip, onuň bahasyny gymmatladyp, nähili utuş gazanylar?
Elbetde, ikigöwünliler çilimi taşlar. Emma “Çilim ýadawlygy aýyrýar, gahary köşeşdirýär” diýip, çyn çilimkeşe öwrülenlere ýaramaz endikden saplanmak kyn düşer. Oňa derek temmäki ekilişi artar. Temmäki söwdasy güýjär. Gaýtadan işlenilmedik şol temmäkiler çilimkeşleriň janyna ozalkysyndanam beter howp salar. Her dürli ot-çöpleri garyşdyryp, çilim çekjegem tapylar. Hatda “Çaýy kagyza dolap çekseň, hiç neneň däl eken…” diýýänlerem bar.
Aşa çilimkeşleriň arasynda häzir ýoň bolan mahorkanyň tüssesi juda agyr. “Şuny bir ýyl çeksek, hökman öleris” diýip, çilimkeşleriň özlerem boýun alýar.
Taýagyň iki üjy bar. Soňuny saýman hereket etseň onuň bir ujy hökman gelip, özüňe degýär. Çilim meselesinde-de şeýle. Herhal, şu babatda goşmaça çäreler görmeli.
Serdar Gulgeldiýew Aşgabatda ýaşaýan intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Germaniýanyň Mýunhen şäherinde, Söwda merkezinde bolan atyşygyň günäkäriniň ýeke adamdygy belli bolanyndan soň we ol adamyň özüni öldürmegi bilen, polisiýa güman edilýän ýaragly adamlary gözlemegini togtatdy. Bu atyşykda azyndan 9 adam öldürildi.
Şäher häkimiýetleri 23-nji iýulda adatdan daşary ýagdaý düzgünini bes etdiler we dowla düşen mýunhenlilelere seresaplyk bilen hemme zadyň kadalaşýandygyny aýtdylar.
Ýogsa, 2,300 çemesi organ işgäri şähere dökülip, 3 diýlip hasaplanylan ýaraglary adamlary gözlän wagty ýaşaýjylara öýden çykmazlyk, mähelleli ýerlerden gaça durmak maslahat berlipdi.
Güman edilýän ýeke ýaraglynyň jesedi Olimpia Einkaufszentrum söwda merkezinden 1 km çemesi uzaklykda tapyldy. Ol, görnüşinden, özüni kellesinden atyp öldürene meňzeýär diýip, polisiýa aýtdy.
18 ýaşyndaky eýran asylly german diýlip tanadylan ýaragly adam Mýunhende ýaşaýan eken we häkimiýetler onuň bu işi näme üçin edendiginiň belli däldigini aýtdylar.
Polisiýa onuň öldüren adamlarynyň sanynyň, biraz soň hassahanada ok ýarasyndan ölen adam bilen, 9-a ýetendigini aýtdy. Bu atyşykda azyndan 21 adam ýaralandy.


text:
Şu ýylyň dört aýynda Türkmenistanyň ulag-aragatnaşyk toplumy boýunça üstünlikler gazanyldy. Ýük daşamak, ýolagçy gatnatmak we aragatnaşyk hyzmatlarynyň meýilnamasy 113,8 göterim ýerine ýetirildi we ösüş depgini 117,5 göterime barabar boldy.
Türkmenistanyň Demir ýol ulaglary ministrligi boýunça ýerine ýetirilen işleriň ösüş depgini 114,7 göterime barabar boldy. Häzirki wagtda içerki demir ýollary, inžener-tehniki desgalary, şol sanda demir ýol geçelgelerini döwrebaplaşdyrmak boýunça netijeli işler geçirilýär.
Awtomobil ulaglary ministrligi boýunça ýerine ýetirilen hyzmatlaryň ösüş depgini 139,6 göterime deň boldy. Bu görkeziji ýük daşamakda 101,9 göterim, ýolagçy gatnatmakda 100,8 göterim üpjün edildi.
Aragatnaşyk ministrligi boýunça ýanwar-aprel aýlarynda ýerine ýetirilen işleriň ösüş depgini 107,8 göterime barabar boldy. Şu döwürde ilatymyzyň aragatnaşyk hyzmatlaryna isleglerini kanagatlandyrmak maksady bilen, ýurdumyz boýunça 202,7 müň, şol sanda 189 müň öýjükli belgi, 4,7 müň radiotelefon belgi we 9 müň ýerli telefon nokady gurnalyp, meýilnama 2,4 esse ýerine ýetirildi. Oba milli maksatnamasyna laýyklykda, 832 telefon belgilik beketler gurnaldy we 815,7 kilometr aragatnaşyk ulgamy çekildi.
“Türkmenhowaýollary” döwlet milli gullugy boýunça ýerine ýetirilen awiahyzmatlaryň ösüş depgini 120,4 göterime barabar boldy. Bu görkeziji ýük daşamakda 106,6 göterim, ýolagçy gatnatmakda bolsa 100 göterim üpjün edildi. Türkmenistanyň Deňiz we derýa ulaglary döwlet gullugy boýunça hasabat döwründe ýerine ýetirilen işleriň ösüş depgini 130 göterime barabar boldy.
Türkmenistanyň ilkinji “TürkmenÄlem 52oE” aragatnaşyk hemrasynyň älem giňişligine çykarylmagy bilen baglylykda, tapgyrlaýyn işleri geçirmek göz öňünde tutulýar. Hususan-da, birnäçe günüň dowamynda emeli hemra geostasionar orbitanyň gündogar uzaklygynyň 52o nokadyna ýeter. Şu günleriň dowamynda Koreýa Respublikasynda, Fransiýada, ABŞ-da we Italiýada ýerleşýän ýerüsti dolandyryş stansiýalarynyň birnäçesiniň kömegi bilen emeli hemra gije-gündiziň dowamynda yzygiderli gözegçilik ediler.


text:
Pakistanyň prezidenti Asif Ali Zardari duşenbe güni Lahorda çykyş edip, Eýran bilen planlaşdyrylan gazgeçirijisiniň gurulmalydygyny yglan etdi. Zardari bu proýektiň gurluşygyna 11-nji martda başlanjagyny aýtdy. Zardari bu geçirijiniň Pakistanyň barha ösýän energiýa zururlyklary üçin gerekdigini aýtdy we sanksiýalaryň duruzylmagyny sorady.
Şol bir wagtyň özünde türkmen gazyny Owganystanyň üstünden Pakistana we Hindistana akdyrjak (TOPH) gazgeçiriji proýekti barada hem gürrüň edilip gelinýär. Zardariniň bu çykyşyndan soň, TOPH proýektiniň ykbaly nähili bolar?
Azatlyk Radiosynyň türkmen gullugy pakistanly žurnalist Dawud Han bilen söhbetdeş boldy.


text:
Çarşenbe güni Tunisde ýurduň ozalky prezidenti Zine Abidine Ben Ali harby tribunal tarapyndan gaýybana bäş ýyl türme tussaglygyna höküm edildi. Ýerli metbugatyň habar bermegine görä, Ben Ali armiýa ofiserlerini gynamalara sezewar etmekde günäli tapylypdyr.
Ben Ali graždan sudy tarapyndan hem häzire çenli gaýybana üç gezek türme tussaglygyna höküm edilipdi. Bularyň netijesinde, Ben Ali gözenegiň aňyrsynda azyndan 60 ýyl oturmaly bolar.
Ben Ali Tunisde ýüz beren halk tolgunyşyklary netijesinde, ýanwar aýynda Saud Arabystanyna gaçyp barypdy. Oňa Tunisiň graždan we harby sudlary tarapyndan 100-e golaý jenaýat aýyplamasy ýöňkelýär.


text:
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň Ýewraziýa eneriýasy boýunça ýörite wekili Riçard Morningstar 2-nji awgustda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen duşuşdy.
Morningstar öňden däp bolup gelýän gatnaşyklary, ozaly bilen nebit-gaz pudagynda hyzmatdaşlygy pugtalandyrmaga ABŞ-nyň gyzyklanýandygyny aýtdy.
Türkmen lideri Gurbanguly Berdimuhamedow energiýa resurslaryny dünýä bazaryna çykarmak boýunça gelip gowuşýan konstruktiw tekliplere seretmäge taýýardygyny mälim etdi diýip, türkmen metbugaty ýazdy.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň ýörite wekili Riçard Morningstar Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde, Nebit-gaz we mineral resurslar ministrliginde, “Türkmegaz” döwlet konserninde gepleşikler geçirdi.
Riçard Morningstar Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy Halmyrat Gylyçdurdyýewe beren interwýusynda Türkmenistanyň prezidenti bilen duşuşygynyň we beýleki döwlet edaralarynda geçiren gepleşikleriniň peýdaly bolandygyny belledi.
Söhbetdeşligi diňlemek üçin sag tarapdaky audio düwmäni basyň.


text:
Adam hukuklaryny goraýjy “Human Rights Watch” guramasynyň maglumatyna görä, “Özbegistanda syýasy matlaplar bilen tussag edilen adamlar dürli gynamalara sezewar edilýärler”.
Bu barada 26-njy sentýabrda çap edilen raport suddan alnan dokumentlere, şeýle ýagdaýlar bilen içgin tanyş adamlar bilen geçirilen interwýulara, şol sanda ýakynda türme tussaglygyndan azat edilen 10 adam bilen geçirilen söhbetdeşlige esaslanýar.
Raportda türmede adam gynamalarynyň dürli görnüşlerde amala aşyrylýandygy, şol usullaryň arasynda tussaglary ýençmek, olara zorlamak haýbatyny atmak ýaly çäreleriň bardygy aýdylýar.
"Galplyk"
“Human Rights Watch” guramasynyň Merkezi Aziýa boýunça derňewçisi Stew Swerdlowyň aýtmagyna görä, adamlar köplenç galplaşdyrylan faktlardan ybarat aýyplamalar esasynda tussag edilýärler.
Özbegistanyň hökümeti syýasy matlaplar bilen tussag edilen adamlaryň bendilik möhletini gaty geň we juda galplaşdyrylan aýyplamalar esasynda uzaldýarlar. Biz raportymyzda şunuň ýaly 44 wakadan 14 sanysyny dokumentleşdirdik. Tussaglaryň käbirleriniň tussaglyk möhleti, meselem, käşiri gowy artmanlygy ýa-da köwşüni çykarmaly ýerinde çykarmandygy, ýogsa-da ak köýnek geýenligi, birugsat hajathana gidenligi üçin uzaldylypdyr.
Şol düzgün bozmalar boýunça agzalýan bendileriň tussaglyk möhleti üç ýyl bilen bäş ýyl aralygynda uzaldylypdyr. Olaryň aklawçy edinmek hukugy ýok, köp halatlarda olaryň tussaglyk möhletiniň uzadylandygy baradaky habar azat edilmeli gününden 5 gün ýa bir aý öň ýüze çykýar Diýip, HRW guramasynyň wekili Stew Swerdlow gürrüň berdi.
Tussaglykdaky žurnalist
Stew Swerdlow bendileriň arasynda žurnalist Muhammet Bekjanow barada aýratyn durup geçdi.
Muhammet Bekjanow dünýäde iň uzak möhlet boýunça türme tussaglygyna höküm edilen žurnalist bolsa gerek. Onuň ýagdaýy Özbegistanyň hökümetiniň öz garşydaşlaryny jezalandyrmak üçin adam hukuklaryny nähili depeleýändiginiň anyk mysalydyr.
M.Bekjanow 1999-njy ýylda zamun alnyp, hiç hili kanuny çäre görülmezden, Özbegistana ugradyldy. Ol suda çekilen mahalynda aýylganç ýagdaýda gynamalara sezewar edildi, onuň ýagdaýy özbek hökümetiniň öz garşydaşlarynyň tussaglyk möhletini nähili usullary ulanyp uzaldýandygyny görkezýän takyk mysallardan biridir.
2012-nji ýylda Bekjanowyň maşgalasyna, onuň azatlyga goyberilmegine bäş gün galanda, sebäbi düşündirilmedik kanun bozmalar diýen aýyplama esasynda türme tussaglygynyň möhletiniň uzaldylandygy hakda habar gowuşdy diýip, Stew Swerdlow Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda aýdýar.
Şeýle-de raportda beýleki bir tussag, hukuk goraýjy Abdulrasul Hudaýnazarow barada hem gürrüň edilip, onuň rak keseline uçrandygyna garamazdan, sekiz ýyl tussaglyk döwründe, bejergi almak üçin mümkinçilik sorap hökümete eden ýüzlenmeleriniň hiç birine jogap berilmändigi aýdylýar.
Stew Swerdlow Özbegistanyň hökümetiniň bendileriň gynamalara duçar edilýändigini, hatda özbek türmelerinde syýasy matlap bilen tussag edilen adamlaryň bardygy baradaky maglumatlary asla boýun almaýandygyny aýratyn ýatladyp, bu raportda aýan edilen anyk faktlardan soňra agzalýan gözilginç ýagdaýlary inkär etmegiň asla mümkin bolmajagyny nygtaýar.


text:
Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejad dünýä güýçleriniň Aziýada we Afrikada ýerleşýän döwletleriň içerki işlerine goşulyşýandygyny aýdyp, olary tankytlady.
Bu barada Ahmedinejad Täjigistanda gurlan gidroelektrik stansiýasynyň bilelikdäki açylyş dabarasynda çykyş etdi.
Stansiýanyň gurluşygyna 180 million dollar töweregi pul goýberen Eýran bu desgany 12 ýyllap dolandyrar. Soňra desganyň kontrollygy Täjigistana geçiriler.
Täjigistan gidroelektrik stansiýanyň gurluşygyna 40 million dollar çemesi pul çykarypdy.


text:
Birleşen Ştatlary bir hepde mundan öň Yrakdan Eýrana geçenligi mälim edilip tussag edilen üç Amerikan raýaty bilen duşuşmaga rugsat etmegini, duşenbe güni Tährandan talap etdi.
Döwlet departamentiniň metbugat wekiliniň orunbasary Robert Wud, Eýranyň hökümetiniň Tähranda ýerleşýän Şwesariýanyň ilçihanasynyň wekillerine şol adamlar bilen duşuşmaga rugsat etmänligini aýtdy.
Wud aýratynam Eýranyň halkara kanunlara görä, Şwesariýanyň şol ýurtdaky wekillerine, şol adamlar bilen duşuşmaga rugsat etmäge borçlydygyny hem mälim etdi.
Mälim bolşuna görä, Birleşen Ştatlaryň Eýran bilen 30 ýyl töweregi möhletden bäri resmi diplomatik aragatnaşygy bolmanlygy üçin, Waşingtonuň Eýrandaky bähbitlerine Şwesariýanyň şol ýurtdaky ilçihanasy wekilçilik edýär.


text:
Orsýetiň gazy alty aýlyk arakesmeden soň Ukraina akdyrylýar.
Ukrainanyň “Ukrtransgaz” gaz transport kompaniýasynyň ýolbaşçysy Maksim Belýawskiý Orsýetden öz ýurduna gazyň akdyrylmagynyň dikeldilendigini yglan etdi.
Belýawskiý aýyň soňuna çenli Ukraina günde 43.5 million kubometr gazyň akdyryljakdygyny aýtdy.
Orsýetiň döwlet gözegçiligindäki Gazprom kompaniýasy Ukrainanyň 1 milliard kubometr gaz üçin öňünden 378 million dollar möçberde töleg etmeginden soň gaz akdyrmak işiniň dikeldilendigini tassyklady.
Orsýet Ukraina gaz akdyrmagyny iýun aýynda bes edipdi bu ýagdaý Ukrainanyň öňki prezidenti Wiktor Ýanukowiçiň wezipesinden çetleşdirilip, Orsýetiň Krym ýarymadasyny Ukrainadan bölüp, öz düzümine goşmagyndan soň dartgynlylygyň güýçlenen wagtynda ýüze çykypdy.
Ukraina gyşyň dowamynda gaz akdyrmak boýunça ylalaşyga 30-njy oktýabrda Orsýetiň, Ukrainanyň we Ýewropa Bileleşiginiň arasynda gelindi.


text:
Owganystanyň prezidentiniň metbugat-wekili Hamid Karzaýyň “Talyban” hereketiniň wekilleri bilen parahatçylyk ugrunda ylalaşyk barada gizlin aragatnaşyk alyp barýandygyny tassyklady.
Aimal Faiziniň "The New York Times" gazetine aýtmagyna görä, geçen ýylyň oktýabr aýynda “Talybanyň” inisiatiwasy bilen başlanandygy aýdylýan gizlin gepleşikler dowam etdirilýär.
Habar berilişine görä, bu gepleşiklere amerikanlar we günbatarly resmiler gatnaşmaýarlar. Owgan resmileriniň “Talyban” hereketi bilen bu kontaktlary Hamid Karzaýyň günbatarly ýaranlarynyň göwnünden turmaýan syýasatyny ýöredýän döwrüne gabat geldi. Hususan-da Karzaý ABŞ bilen howpsuzlyk boýunça ikitaraplaýyn ylalaşyga gol çekmekden boýun gaçyrýar.
NATO-nyň baş sekretary Anders Fogh Rasmussen 3-nji fewralda çykyş edip “howpsuzlyk boýunça ikitaraplaýyn ylalaşyk Owganystanda 2014-nji ýyldan soň türgenleşik missiýasyny amala aşyrmak üçin gerek”, diýdi.
Waşington eger bu ylalaşyga tiz wagtda gol çekilmese öz goşunlarynyň ählisini Owganystandan çykarjakdygyny duýdurdy. ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň Owganystan barada geljekki planlary maslahat etmek üçin ýurduň goranmak boýunça resmileri bilen sişenbe güni duşuşýandygy barada habar berildi.


text:
Eýranyň Baş lideri Ali Hameneýiniň daşary syýasat boýunça ýokary derejeli geňeşçisi Eýranyň ýadro programmasy boýunça ABŞ bilen göni gepleşik geçirmäge çagyryş etdi.
Prezidentlige dalaş eden Ali Akbar Welaýati Eýranyň döwlet telewideniýesi bilen söhbetdeşliginde 5+1 diýilip atlandyrylýan toparyň her bir agzasy bilen ýagny ABŞ, Orsýet, Fransiýa, Britaniýa, Hytaý we Germaniýa bilen bir-birden ýüzbe-ýüz duşuşyk geçirmegiň Yslam Respublikasy üçin bähbitli boljagyny belledi. Geçen aýda bu ýurtlar Eýran bilen onuň ýadro programmasy boýunça wagtlaýyn ylalaşyk barada gepleşik geçiripdi.
Eýranyň gepleşikleri geçirýän toparynyň agzasynyň şenbe güni yglan etmegine görä, 30-njy dekabrda Ženewada Eýranyň we dünýäniň iň täsirli alty döwletiniň arasynda ekspertler derejesinde gepleşikler dowam etdiriler.


text:
Muammar Kaddafiniň sözçüsi Kaddafi Liwiýada saýlawlaryň geçirilmegine we ýurduň syýasy sistemasynyň reforma edilmegi baradaky pikire açyk, ýöne ol Kaddafiniň ýurt baştutanlygyndan gidip-gitmezligini liwiýa halky çözmeli diýýär diýdi.
Sözçi Mussa Ibrahim Liwiýa daşardan goýulýan şertleri kabul etmez diýdi. Günbatar ýurtlary Kaddafini häkimiýetden çekilmäge çagyrypdylar.
Emma sözçi ýurduň gündogaryndan ýaragly pitne bilen ýüzbe-ýüz bolan Kaddafi režiminiň indi has köp demokratiýanyň, açyklygyň, metbugat azatlygynyň we korrupsiýa garşy kanunlaryň bolmagyna niýetlenen teklipleri ara alyp maslahatlaşmaga taýýardygyny aýtdy.


text:
5-nji aprelde Türkmenistanyň ähli şäherlerinde we etraplarynda her ýylyň aprel aýynyň ilkinji dynç gününde bellenilýän “Suw damjasy — altyn dänesi” umumymilli uly baýramçylyk mynasybetli dabaraly çäreler geçirildi.
Şu gün paýtagtymyzyň demirgazyk böleginde Garagum derýasynyň kenary baýramçylygyň esasy geçýän ýerine öwrüldi. Owadan bezelen seýilgähde myhmanlary garşylamaga garaşýan ak öýler dikilipdir. S. A. Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersitetiniň aýdym-saz toparynyň çykyşy dabara ajaýyp öwüşgin çaýdy. Baýramçylyga gatnaşmaga gelen köp sanly adamlary bu ýerde däp bolan milli tagamlar bilen garşyladylar.
Derýanyň kenarynda çeperçilik eserleriniň ýaýbaňlandyrylan owadan sergisi—suratlar, heýkeller, amaly-haşam sungatynyň önümleri dabara gatnaşyjylaryň aýratyn ünsüni çekdi. Olarda halkymyzyň suwa sarpaly garaýşy, onuň ýaşaýşyň çeşmesidigi wasp edilýär.
Türgenleriň görkezme çykyşlary bu günki dabaralaryň maksatnamasynyň ýatda galyjy bölegi boldy. Seýilgähiň dürli meýdançalarynda milli oýunlar, göreş, küşt we şaşka boýunça ýaryşlar geçirilýän wagty Garagum derýasyndan baýdarkalar we kanoeler ýüzüp geçdiler. Olarda biziň gaýykçy türgenlerimiz tomaşaçylara öz ussatlyklaryny görkezdiler.
Baýramçylygyň çäklerinde Garagum derýasynyň kenaryndaky bu seýilgäh zolagynyň täze böleginde ýaş bag nahallary oturdyldy. Dabara gatnaşyjylaryň her biri uly höwes bilen pile ýapyşyp, mähriban topragymyzyň gözelligini has-da artdyrmak üçin ýüzlerçe täze nahallary oturtdylar.
Gadymy türkmen obasynyň keşbini döredip, bu ýerde dikilen ak öýlerde türkmen halkyna gadymdan mahsus bolan myhmansöýerlik we göwnaçyklyk bilen myhmanlaryň ählisini ýakymly ysly çörek, pişme, tagamly düýe çaly we beýleki däp bolan milli tagamlar bilen garşyladylar.
Suwuň şanyna ýatdan çykmajak bu baýramçylyk türkmen halkynyň agzybirliginiň we jebisliginiň, parahatsöýüjiliginiň we açyklygynyň nobatdaky mysalyna öwrüldi, ol dürli hünärli adamlary — melioratorlary we suw işgärlerini, miraplary we mehanizatorlary, tehniki işgärleri we gurluşykçylary ýeke-täk dostlukly we bagtyýar maşgala hökmünde birleşdirdi. Şol hünär eýeleriniň iň gowularyny, däbe öwrülişi ýaly, şu gün ähli welaýatlardan we ýurdumyzyň paýtagtyndan bolan önümçiligiň öňdebaryjylaryny sylaglamak dabarasynyň barşynda hormatlaýarlar. Türkmenistanyň Prezidenti
Gurbanguly Berdimuhamedowyň adyndan olara gymmat bahaly sowgatlar gowşuryldy.
Sungat ussatlarynyň bu ýerde bolan uly konserti baýramçylygyň bezegine öwrüldi.


text:
Sişenbe güni Balkan welaýatynyň Türkmenbaşy şäherinde Türkmenistanyň Ýaşulularynyň nobatdaky maslahaty geçirilip, daşoguzly kärendeçi Hally Nazarow bu guramanyň başlygynyň orunbasarlygyna saýlandy.
Prezident G. Berdimuhamedowyň maslahata gatnaşyjylara ýüzlenip aýtmagyna görä, Görogly etrabynyň Balyş Öwezow adyndaky geňeşiniň Galaly obasynda ýaşaýan Hally Nazarowyň kandidaturasy daşoguzly ýaşulular tarapyndan teklip edilipdir.
Ozal bu wezipäni golaýda aradan çykan Myrat Garryýew
ýerine ýetirýärdi. Azatlyk Radiosyndan Ýowşan Annagurban Ýaşulular maslahatynyň täze orunbasary barada ýerli synçy we žurnalist Aşyrguly Baýryýew bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Ýaşulular maslahatynyň başlygynyň orunbasarlygyna bellenen kärendeçi Hally Nazarow il içinde, ýurtda nähili tanalýar?
Aşyrguly Baýryýew:
Men şu ýaşulyny özüm-ä tanamok dogrusy, adynam birinji gezek eşidýärin. Şeýle-de, ýurtdaşlarymyzam ony onçakly tanaýandyr diýip pikir edemok. Belki, bu ýaşulynyň ozal döwlet işlerinde işlän bolmagy mümkin. Häzirem kärendeçi diýýär, emma ýaşyna seretseň, ol ýaşy bir çene baran adam. Şonuň üçinem ol, belki-de, öz ogul-gyzlary bilen bilelikde kärendeçilik etse edýändir.
Azatlyk Radiosy: Şunuň ýaly ýurt möçberinde o diýen gowy tanalmaýan adam Türkmenistanda şeýle wezipä ilkinji gezek bellenýärmi ýa beýle ýagdaý oňem bolýarmydy?
Aşyrguly Baýryýew:
Hawa, şeýle ýagdaý ozalam bolýardy, gaýtalanýardy. Ine, Nyýazowyň döwründe hatda şol ýol edarasynda işleýän bir işçini, ussany ministr wezipesine-de belläpdi. Başga-da mysallar bar.
Türkmenbaşyda geçen Ýaşulular maslahatynyň açylyşy. 23-nji oktýabr, 2012 ý.
Azatlyk Radiosy: Ýaşulular maslahatynyň başlygynyň orunbasarynyň ygtyýarlyklary nähili? Ýagny onuň öz çözýän meseleleri barmy ýa-da ol diňe prezidentiň aýdanlaryny ýerine ýetirýärmi?
Aşyrguly Baýryýew:
Umuman, bu Ýaşulular geňeşi bir jemgyýetçilik gurama, özem onuň maslahatlary ýylda bir gezek geçirilýär. Ýöne şol Ýaşulular guramasynyň ýörite diwany, apparaty hem bar. Bu ýaşuly, indi orunbasar hökmünde, elbetde, ol prezidentiň ýolbaşçylygynda işlär ýa-da prezident, şol Ýaşulular geňeşiniň başlygy, şol apparat onuň ýerine etmeli işleri eder. Emma hormatly ýaşuly Hally Nazarow özbaşdak iş alyp barar diýip garaşmak mümkin däl.
Azatlyk Radiosy: Ýaşulular maslahatynda başlygyň orunbasary diňe bir adammy ýa-da başga-da orunbasar barmy?
Aşyrguly Baýryýew:
Meniň bilşime görä, bu guramada orunbasar bir adam bolmaly. Sebäbi, ozal biz orunbasar hökmünde diňe ýaňy-ýakynda aramyzdan giden Myrat Garryýewi bilýärdik. Başga orunbasar bar bolsa, biz ony bilmeli, eşitmeli. Emma şondan başga adamyň bardygy barada türkmen metbugatynda-da hiç hili maglumat berlenok. Ol ýeke-täk orunbasar bolsa gerek. Ýöne meniň pikirimçe, eger-de “Ýaşulular guramasy” diýip, şunuň ýaly, Türkmenistanyň ähli ýaşulularyny jemleýän gurama başlyk bir bolsa-da, orunbasarlary her welaýatdan bir adam bolsa, has ýerine düşerdimikä diýýän.
Azatlyk Radiosy: Awgust aýynda täze döredilen Senagatçylar we telekeçiler partiýasynyň Merkezi geňeşiniň başlyklygyna Orazmämmet Mämmedowyň saýlanandygy aýdyldy. Siziňçe, bu syýasy lider il içinde nähili tanalýardy?
Aşyrguly Baýryýew:
Orazmämmet Mämmedow şol wezipä saýlananda gaty köp adam geň galdy. Beýle adam barada ozal eşitmändiklerini aýtdylar. Sebäbi Mämmedow Türkmenistanyň syýasy jemgyýetçilik durmuşynda bir özüni görkezen adam däl. Belki, onuň telekeçilik işinde azda-kände üstünlik gazanan bolmagy mümkin, ýöne bu partiýa diýen zat esasan syýasy iş bilen meşgullanýar. Häzir bu partiýanyňam ady
bir eşidilip duranok, şonuň ýaly-da onuň ýolbaşçylygyna saýlanan Orazmämmet Mämmedowyň adam eşidilenok. Hatda metbugatda-da, “Galkynyş” gazeti şol syýasy guramalaryň gazeti, şonda-da ol barada hiç hili maglumat berlenok.
Azatlyk Radiosy:
Adamlar, halk bu liderler barada näme pikirde? Umuman, adamlar şeýle wezipelere kimiň, nähili adamlaryň bellenýändigine nähili garaýar?
Aşyrguly Baýryýew:
Umuman, halk bu wezipelere kimiň bellenenine uly parh goýanok. Sebäbi, kim bellenen ýagdaýynda-da, ol bir çözüji ähmitete eýe däl, çözüji bir iş, özbaşdak iş alyp bilýän adam däl. Ol, esasan, şol apparat işgärleri tarapyndan ýerine ýetirilýär işler. Onsoň, bizde näme, ýurda, ählii guramalara diýen ýaly bir adam ýolbaşçylyk edýär. Bizde şol “bir adamyň agzyna bakmaly, bir adamyň diýeni bilen bolmaly” diýen ýörelge garaşsyzlyk ýyllarynda berk ornady.


text:
Pariždaky üç kürt aýal aktiwisti kellesinden atylyp öldürildi. Bu barada Fransiýanyň habar serişdeleri maglumat berýär.
Atylyp öldürilen şol aýallaryň biriniň Kürdüstanyň işçiler partiýasynyň, ýagny PKK-nyň döredijileriniň biridigi aýdylýar. Bu barada Pariždaky kürt web saýty habar berýär.
Fransuz resmileri aýallaryň öldürilendigini tasykladylar, ýöne olaryň şahsyýeti barada maglumat bermediler. Olaryň jesetleri gijäň ýaryndan soň, kürt jemgyýetiniň agzalary tarapyndan tapyldy.
Aýallaryň näme sebäpden öldürilendigi barada maglumat ýok.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 14-nji awgustda geçirilen hökümet mejlisinde Türkmenistanda tebigy we takyk ylymlary ösdürmegiň Döwlet maksatnamasyny we ony durmuşa geçirmek boýunça çäreleriň meýilnamasyny tassyklady.
Onuň esasy maksady Türkmenistanda tebigy we takyk ylymlary hem-de innowasiýa senagatyny ösdürmekden, ýaş işgärleriň — hünärmenleriň we alymlaryň taýýarlanylyşyny kämilleşdirmekden, ýaşlary ylym-bilim ulgamynyň işine we ýokary tehnologiýalary özleşdirmäge işjeň gatnaşmaga çekmekden, ýurduň intellektual mümkinçiliklerini artdyrmakdan ybaratdyr. Maksatnamany üstünlikli durmuşa geçirmek maksady bilen, degişli çäreleri bellemek göz öňünde tutulýar.
Şeýle hem döwlet Baştutanynyň Karary bilen Türkmenistanda intellektual eýeçiligi ösdürmegiň 2015-2020-nji ýyllar üçin Maksatnamasy tassyklanyldy.


text:
Gyrgyzystanyň günortasyndaky Oş şäherinde nämälim hüjümçileriň onlarçasy tarapyndan “Gyrgyzystanyň Milli oppozision hereketiniň” üç agzasyna hüjüm edilip, haýbat atylandygy habar berilýär.
Gürrüňi gidýän sebitiň öňki regional polisiýa başlygy Abdylda Keldibaýewiň Azatlyk Radiosynyň Gyrgyz gullugyna beren maglumatyna görä, 9-njy aprelde “Gyrgyzystanyň Milli oppozision hereketiniň” üç agzasy öňki polisiýa başlygynyň öýünde mahaly, onuň öýüne 100 çemesi ýaş adam çozup, gürrüňi gidýän üç aktiwiste hüjüm edipdir.
Keldibaýewiň aýtmagyna görä, hüjümçiler aktiwist Kubanyçbek Kadyrowa, Bektur Asanowa we Ulukbek Mamataýewa duýduryş berip, olara “aýatda diri galmak isleýän bolsalar”, Oşy terk etmegi tabşyrypdyrlar.
Şondan soň, üç aktiwist Oş şäherini terk edip Gyrgyzystanyň günortasyndaky Jalal-Abad şäherine gidipdir.


text:
Aşgabadyň taksoparky täze gelip gowşan taksilere sürüjileri tapmansoň, Türkmenistanyň Awtomobil ulaglary ministrliginiň welaýatlardaky awtoulag kärhanalaryndaky sürüjileri kömege çagyryp başlady.
Paýtagtyň taksoparkyna soňky üç aýyň dowamynda «Hýundaý — Elantra» kysymly taksileriň jemi 600 sanysy gelip gowşupdy. Emma muňa garamazdan, sürüjileriň tapylmaýanlygy sebäpli, Aşgabadyň ýaşaýjylaryna hyzmat etmeli bu taksileriň ýarysyndan gowragy taksoparkda çaň basyp ýatyr.
Hiç kimiň taksist bolasy gelenok
Täze taksiler heniz taksoparka gelip gowuşmanka, Türkmenistanyň Awtomobil ulaglary ministrligi ýurduň metbugatynda taksistleri işe alýandygy baradaky bildirişleri dowamly berip başlady. Ol bildirişlerde işe girmek isleýänleriň hökmany suratda B, C kategoriýalary bolmaly. Mundan başga-da olar paýtagtda ýa-da Aşgabada golaý ýerlerde ýaşaýan bolmalydy.
Iýun aýynyň ahyrlaryna Aşgabadyň taksoparkyna «Hýundaý — Elantra» kysymly taksileriň birinji tapgyry gelip gowuşdy. Emma täze gelen taksilere welin sürüjiler tapylybermedi. Munuň hem esasy sebäbi taksoparkyň sürüjilere bir günde hökmany suratda 90 manat puly tabşyrmak şertini goýmagydyr.
Bir günki planyň juda çökder bolmagy işe gelen sürüjileri işden gaçyp gitmäge mejbur etdi. Çünki paýtagtdaky hususy awtoulaglarynda kireý edýän kireýkeşleriň aşa köplügi zerarly ýol ugrunda müşderi tapmagam aňsat başardyp duranok. Üstesine-de günde 90 manat plany tabşyranynda-da, olaryň bir aýlyk haky 500 manat töwereginde bolýar.
Tapylan çykalga çykalgamy?
Aşgabadyň ýerli ilatynyň taksoparka sürüji bolup işe gelmezligi Awtomobil ulaglary ministrligine ýagdaýdan nähili hem bolsa bir çykalganyň gözlenip tapylmagyna mejbur etdi. Netijede Türkmenistanyň Awtomobil ulaglary ministrliginiň welaýatlardaky awtoulag kärhanalaryndaky sürüjiler tapgyrlaýyn iki hepdelik paýtagtyň taksoparkyna komandirowka ugradylyp başlandy.
Häzirki wagtda Aşgabadyň köçelerinde gatnaýan taksileriň köpüsini welaýatlardan paýtagta komandirowka iberilen sürüjiler sürýärler. Olar ulaga münen her müşderä özleriniň ýagdaýlaryny aýdyp, zeýrenýärler.
Welaýatdan gelen sürüjileriň içinde ozal paýtagta bir gezek gelip görmedikleri-de bar. Şeýle sürüjiler Aşgabadyň köçelerini tapman, gaty kynçylyk çekýärler. Müşderilere barjak ýoluny özleriniň salgy bermeklerini haýyş edýärler.
Taksoparka degişli taksileriň bir kilometriniň tarifi 30 teňňe. Ýöne muňa garamazdan, taksometr 3 manatdan bary-ýogy 10 teňňe geçse-de, taksistler ýolagçydan 4 manat bermegini haýyş edýärler. Elbetde, müşderileriň köpüsi sürüjiniň haýyşyny kanagatlandyrýar. Sebäbi on kilometr ýola hususy kireýçiler hem ortaça 4 manat alýarlar.
Çaltrak öýe gaýtmagyň arzuwynda
Welaýatlardan getirilen sürüjileriň hemmesi çaltrak komandirowkasynyň tamamlanyp, öýlerine gaýtmagyň arzuwynda bolýarlar. Sebäbi umumy ýaşaýyş jaýyndan olara berilýän ýatak jaýy juda gözgyny. Ol ýerde ne hammam bar, ne derekli hajathana. Üstesine, iýjek-içjegini hem olar diňe ýoldan özleri satyn alyp iýmeli bolýarlar.
Paýtagta gelip, özleriniň diňe çykdaja düşýändiklerini ýolagçylara gürrüň berýän taksistler bu meselede özlerini gaty ejiz saýýarlar. Sebäbi olary welaýatdaky başlyklary zorluk bilen paýtagta ugradýarlar. Taksi sürmäge komandirowka gitmekden boýun towlaýanlara bolsa işden çykarmak haýbatynyň atylýandygyny olar gürrüň berýärler.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Üsti 4 müňden gowrak ýolagçyly “Karniwal Triumf” atly kruiz gämisi ýüze çykan çynlakaý tehniki näsazlykdan soň anna güni ABŞ-nyň Alabama ştatynyň Mobile deňiz portuna baryp saklandy.
Mundan dört gün ozal Meksika aýlagynda “Karniwal Triumf” kruiz gämisiniň elektrik generatorynyň öçmegi netijesinde, bu gäminiň hereketi togtady. Şol tehniki näsazlygyň netijesinde gäminiň elektrik enjamlary we hatda hajathanasy-da işlemegini bes etdi.
Soňky dört günüň dowamynda bu äpet kruiz gämisi ýörite halas ediş gämilerine tirkelip, Birleşen Ştatlaryň kenar ýakasyna getirildi.
Bu gämä eýelik edýän “Karniwal Korporaýşen” kompaniýasy bu kynçylyklary başdan geçiren we turistik syýahatlary bökdelen ýolagçylaryň ähli çykdajylarynyň gaýtarylyp beriljekdigini, geljekde olara arzan bahadan turistik syýahatlaryň hödürlenjekdigini, mundan daşary bu turistlerden her birine goşmaça 500 dollar kompensasiýa-da tölenjekdigini mälim etdi.
Geçen ýyl hut şu kompaniýanyň eýeçiligindäki “Kosta Konkordia” kruiz gämisi Italiýanyň kenar ýakasynda suwa agdarylanda, 32 adam ölüpdi.


text:
Kämillik ýaşyndaky adamlaryň 700 million çemesi ýa-da dünýäniň ilatynyň 16 prosenti mümkinçilik bolsa öz ýaşaýan ýerinden başga bir ýurda hemişelik göçmek isleýär.
Gallap guramasynyň täze pikir soraşlygynda dünýäniň 135 ýurdunyň ilatyndan olaryň nirä göçmek isleýändikleri soraldy. Pikiri soralanlaryň 80 prosenti ösýän ýurtda ýaşamak isleýändigini aýtdy.
Pikir soraýyş gullugynyň direktorynyň aýtmagyna görä, olaryň köpüsi Birleşen Ştatlarda ýaşamak isleýär. Merkezi Aziýada pikiri soralanlaryň 49 prosenti öňki sowet ýurtlarynyň başga birinde ýaşamak isleýändigini aýdypdyr.


text:
Duşuşykda türkmen prezidenti Ýewropanyň öndebaryjy döwletleri bilen işjeň gatnaşyklary ýola goýmagyň Türkmenistanyň daşary syýasatynyň strategik ugurlarynyň biri bolup durýandygyny aýratyn belledi.
Fransuz hökümeti türkmen resmileri bilen duşuşyk geçirýär, Pariž, fewral, 2010.
Fransiýanyň Daşary söwda boýunça döwlet sekretary Ann-Mari Idrak öz ýurdunyň Türkmenistan bilen aradaky gatnaşyklaryny mundan beýläk-de pugtalandyrmaga we çuňlaşdyrmaga uly gyzyklanma bildirýändigini belledi.
Soňky döwürde fransuz-türkmen gatnaşyklarynyň barha ösýändigi göze ilýär. Garaşsyz žurnalist Aşyrguly Baýryýew hem bu gatnaşyklaryň gurluşyk, söwda, ykdysady pudaklarda göze ilýändigini aýdýar. Baýryýewiň sözlerine görä, Türkmenistandaky ähli gurluşyklaryň azyndan 30-40%-i fransuz gurluşyk kompaniýalary tarapyndan amala aşyrylýar.
“Türkmenistanda fransuz gurluşyk kompaniýalaryna iň uly obýektler ynanylýar. Meselem, Aşgabatdaky bahasy 100-münlerçe dollara deň bolan «Ruhyýet» köşgi, «Oguzkent» atly dünýa standartlaryna gabat gelýän myhmanhana. Onuň bahasy 4 million dollardan gowrak diýlip, resmi taýdan yglan edildi” diýip, Baýryýew belleýär.Ynjyk mesele
Türkmenistanyň prezidenti Berdimuhamedow (çepde) Fransiýanyň premýer-ministri Fransua Fillon bilen, Pariž, fewral, 2010.
Fransiýa Ýewropa Bileleşiginiň çäginde möhüm döwletleriň biri. Fransiýanyň Türkmenistanda demokratik gymmatlyklaryň ösmegi ugrunda tagalla edýändigini, emma bu tagallalaryň ýurduň doly demokratik ösüş ýoluna düşmegi üçin ýeterlik däldigini žurnalist belleýär.
“Meselem, geçen tomusda Türkmenistan Bişkekdäki amerikan uniwersitetinde okaýan studentleri okuwa goýbermän saklady. Soňra ýurduň prezidentiniň Fransiýa iş saparynyň öň ýanynda bu mesele oňyn çözüldi.” diýip, aşgabatly garaşsyz žurnalist Aşyrguly Baýryýew ýatlaýar.
Emma Fransiýanyň mediasy bilen hyzmatdaşlyk eden türkmenistanly graždan aktiwistleri Sapardurdy Hajyýew we Annagurban Amangylyjow häzirem türme tussaglygynda saklanýarlar. “Şu meselede fransuz tarapy türkmen häkimiýetlerine täsirini ýetirip bilmediler” diýip, A.baýryýew aýdýar.
Bosgunlykdaky “Respublikan” oppozision partiýasynyň lideri Nurmuhammet Hanamow fransuz resmileriniň bu saparynyň ýurtda adam hukuklary we demokratiýa boýunça ösüşleriň bolmagyna oňaýly täsir etjekdigini we bu işleriň ýuwaş-ýuwaşdan amala aşyryljakdygyny öňe sürýär.
“Olar ilki aragatnaşyklary sazlaýarlar, ykdysady meseleleri çözýärler, ikitaraplaýyn bähbitli aragatnaşyklary ýola goýýarlar. Gapdalyndan hem adam hukuklary we demokratiýa meseleleri maslahatlaşylýar” diýip, Nurmuhammet Hanamow aýdýar.Kem-kemden...
Fransiýanyň resmilerini Merkezi Aziýa ýurtlaryndaky adam hukuklary we demokratiýa meseleleri däl-de, energetika meselesiniň köpräk gyzyklandyrýandygyny häzir Fransiýada ýaşaýan özbegistanly syýasaty öwreniji Kamoliddin Rabbimow hem tassyklaýar.
“Soňky döwürde Türkmenistan özüniň geosyýasy nukdaýnazaryndan garaşsyzdygyny görkezip başlady. Ol Orsýetiň daşyndan aýlanyp geçýän energetik proýektleri goldaýandygyny aýan etdi. Şunuň özü Ýewropa syýasatçylarynda Türkmenistana gyzyklanmanyn artmagyna sebap boldy. Şeýle-de bolsa, olar ýurtdaky adam hukuklary we demokratiýa meselelerini gozgarlar. Sebäbi bu gozgalýan kompleksleýin meseleleriň biri bolup durýar” diýip, synçy Rabbimow aýdýar.
Rabbimowyň pikiriçe, Günbatar döwletleri Merkezi Aziýada adam hukuklary we demokratiýany ornaşdyrmak üçin rewolýusiýa ýoluny däl-de, ewolýusiýa ýoluny saýlap almaly. “Ýagny hemme zat kem-kemden özgermeli, şol sanda halkyň mentaliteti, onuň syýasy medeniýeti basgan…ak-basgançak ösmeli, üýtgemeli diýen pozisiýada durýarlar. Şonuň üçin hem olar bu meseleler barada aktiw hereket etmeýärler”.
Emma Hanamow ýagdaýyň düzelmeginiň halkyň özüne baglydygyny belledi: “Ýagdaýy düzetmek üçin halkyň özi gorkudan çykyp, öz bähbitlerini goramak ugrunda hereket etmeli. Goňşy Gyrgyzystanda halk öz bähbitleri ugrunda hereket edip, iki prezidenti ýurdy taşlap gitmäge mejbur etdi. Günbatar döwletleri we halkara guramalary hem hemişe hereketde bolup, adam hukuklary we demokratiýa meselesinde özgerişleriň geçirilmegini hökümetden talap etmeli.”


text:
ABŞ we onuň ýaranlary Eýrany Halkara atom agentliginiň geçen ýylyň oktýabr aýynda urany daşary ýurtlarda baýlaşdyrmak babatda eden teklibini resmi taýdan kabul etmäge çagyrýar.
3-nji fewralda Eýranyň prezidenti Ahmedinejat çykyş edip, pes derejede baýlaşdyrylan urany daşary ýurtlara ýollap, ony 20 prosent töweregi baýlaşdyrmak meselesiniň Eýran üçin kynçylyk döretmeýändigini nygtady.
ABŞ-nyň, Britaniýanyň we Germaniýanyň resmileri Tährany bu ugurda resmi beýanat bilen BMG-niň Halkara atom agentligine ýüzlenmäge çagyrdylar.
Fransiýa bolsa, Eýrana garşy goşmaça has berk sanksiýalary kabul etmegi talap edýar.
Hytaýyň daşary işler ministri Ýaň Jiýeçi goşmaça sanksiýalar baradaky meseläniň gozgalmagy Eýran bilen bu meseläni diplomatiki ýol bilen çözmeklige päsgel berip biler diýip, şu gün bu barada eden çykyşynda nygtady.


text:
Russiýanyň prezidenti Wladimir Putiniň metbugat wekili Dmitriý Peskow Birleşen Ştatlaryň 300 sany desantçysynyň Ukrain Milli gwardiýasynyň goşunyna tälim bermek üçin Ukraina gelmegini tankyt edip, olaryň gelmegi konflikte bürenen ýurtdaky ýagdaýy durnuksyzlaşdyryp biler diýdi.
16-njy aprelde Birleşen Ştatlaryň armiýasy amerikan desantçylarynyň gündogar Ukrainadaky desga baryp ýerleşendigini mälim etdi we olaryň Ukrainanyň rezerw güýçleriniň 900 çemesi agzasyny tälim berjekdigini aýtdy.
2014-nji ýylda Birleşen Ştatlaryň gürrüňi gidýän birleşiginiň harbylary Polşada, Estoniýada, Latwiýada we Litwada hem ýerleşdirilipdi. Bu çäre Russiýanyň Ukraina harby taýdan goşulyşmagynyň yzýany, gürrüňi edilýän ýurtlarda dörän aladalanmalary kemeltmek we bu ýurtlardaky harby güýçlere tälim bermek maksady bilen amala aşyrylypdy.


text:
Penşenbe güni Braziliýanyň Rio-de-Žaneýro şäherinde Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan gurnalan halkara konferensiýa öz işine başlady.
Durnukly ösüş meselesine bagyşlanan bu konferensiýada dünýäniň dürli ýurtlarynyň liderleri global syýasy we ykdysady meseleler bilen birlikde daşky gurşawy goramak meseleleri barada hem pikir alşarlar.
Bu konferensiýanyň çäklerinde prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň möhüm duşuşyklar geçirýändigi hem habar berilýär.
Konferensiýanyň açylyş dabarasynda BMG-niň Baş sekretary Ban Ki Mun çykyş edip, dünýä liderlerini durnukly ösüşi gazanmak meselesine goşant goşmaga çagyrdy:
—Şu ýerde, Rioda, dünýä liderleri durnukly ösüşe esaslanan gelejek babatda çyndan alada edýändiklerini görkezmeli. Şol gelejekde adamlara garyplykdan çykmaga mümkinçilik dörediler, hemmetaraplaýyn, güýçli depgindäki ösüşe we planetamyzyň çäkli serişdelerine hormat goýmak meselesine itergi berler. Biz şeýle gelejegiň bolmagyny isleýäris we bu ugurdan zerur bolan özgerişlere mätäçlik duýýarys. Rioda biziň öňümizde duran esasy wezipe - şu zatlaryň amala aşmagyny gazanmaklykdyr.
Şeýle hem Ban dünýä liderlerini Ýer şaryny goramak bilen bir hatarda ilatyň durmuş şertlerini gowulandyrmaga çagyrdy:
—Biz adamlaryň aladasyny etmek üçin Rio+20 maslahatyna ýygnanyşdyk. Ýagny, biz ilatyň garyp gatlagynyň, aýallaryň, ýaşlaryň hem geljekki nesliň gündelik durmuşynda ösüşiň boljakdygyny aňladyp biljek anyk teklipleri öňe sürmeli.
Ýöne analitikler Rio+20 konferensiýasynyň işiniň netije berjegine kän bir bil baglamaýarlar.
20 ýylyň dowamynda geçirilýän bu maslahatda 1997-nji ýylda zyýanly gazlaryň möçberini kemeltmek dogrusyndaky Kýoto protokoly barada ylalaşyga gol çekilipdi. Onuň möhleti bolsa şu ýyl tamamlanýar.
Emma bu mesele bilen bagly şu ýylky konferensiýa üçin taýýarlanan ylalaşygyň taslamasynda zyýanly gazlaryň möçberini azaltmak babatda hökmany suratda ýerine ýetirilmeli wezipeleriň deregine bu mesele bilen bagly nämä “umyt” edilýändigi barada aýdylýar.
Sammite dürli ýurtlaryň ýokary derejeli wekilleriniň, mysal üçin, Fransiýanyň prezidentiniň, Orsýetiň hem Hytaýyň premýer-ministrleriniň gatnaşýandygy aýdylsa-da, ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama, Germaniýanyň kansleri Angela Merkel ýaly ady belli dünýä liderleriniň bu konferensiýa gelmändigi habar berildi.
Analitikleriň pikiriçe, häzir dünýä liderleriniň köpüsini global ykdysady çökgünlik we Ýewropadaky karz krizisi ýaly meseleler has köp alada goýýar.


text:
10 ýaşly Nigora kakasyny, doganyny ýylda birje gezek görýär. Onuň olary ömründe şondan ýygy gören mahaly ýok.
Olaryň ikisi-de kadaly iş tapmak üçin ençeme ýyl mundan ozal Orsýete gidipdirler. Bir aý mundan ozal hem Nigoranyň ejesi gidipdir. Nigora indi uly uýasy seredýär.
On ýaşlyja gyz munuň özüne agyr düşýändigini aýdýar: "Kakamyň ol ýerde näme edýänini bilemok. Ýöne ejem tikinçi bolup işleýär. Doganym stol we oturgyç ýasaýar. Ejemiň gidenine ýaňy bir aý boldy. Doganym bilen kakam ençeme ýyl mundan ozal gitdiler. Olar maňa her gün jaň edýärler, ýöne olary ýene-de göresim gelýär. Ejem Orsýetde bir jaý alsalar, biziň hemmämizi şol ýere äkitjekdigini aýdýar".
Daşary ýurtlarda ýaşap, işleýän täjikleriň sany bir million çemesi diýip çaklanylýar. Olar iş tapmak üçin wagtlaýyn Orsýetde ýa başga ýurtlarda bolýarlar.
Daşary ýurtdaky täjikler
Ilatynyň sany 8 milliona-da ýetmeýän bir ýurt üçin bu san az zat bolmasa-da, garyplykdan ejir çekýän Täjigistany çökermän saklaýan – migrant işçilerden gelýän 3 milliard dollara barabar pul ýurduň tutuş içerki önüminiň takmynan ýarpysyna deň.
Ozallar işläp, pul gazanmak üçin ýurdy terk edýänler diňe erkeklerdi. Ýöne global maliýe krizisi döräli bäri täjik aýallary-da gidýärler. Indi iş gözläp ýurdy terk edýänleriň altydan biri aýallar.
Bu hem Täjigistanda bir täze demografik hakykaty döredipdir: eje-kakasyz ösýän müňlerçe çaga ençeme ýyllap uly doganlary, köplenjem garry ene-atalary seredýärler.
Gorgandepeli 70 ýaşly Mamurbi ýedi agtygyny öz hossarlygynyňkyda saklaýandygyny aýdýar. Olar dört bilen on dört ýaşyň aralygynda.
"Men elimden gelenini edýärin. Köplenç süýji söz bilen, kämahallar hem zorluk bilen. Olara: 'eziz balalarym, bu işi etmäň' diýýärin. Ýöne öýde erkek adam bolmasa, çagalary terbiýelemek kyn. Hudaýa şükür, olar ýene bolsa, agalarynyň aýdanyny edýärler" diýip, Mamurbi gürrüň berýär.
Özbek serhediniň golaýynda ýerleşýän Tursunzoda şäherinde ýaşýan 60 ýaşly Şamsiýa Şoimardonowa hem özüniň şular ýaly kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüzdügini aýdýar. Gyzy Orsýete gitmek üçin dört çagasyna seretmegini soranda, ol "ýok" diýip bilmändir. Indi bolsa, muňa az-kem ökünýändigini aýdýar.
Şoimardonowanyň gyzy ýaly migrantlar tarapyndnan öýlerine iberilýän pullaryň möhümdigini Täjigistanda inkär edýänlar köp däl. Ýöne köp adamlar hem eje hem-de kakanyň gitmeginiň çagalary kyn ýagdaýa salýandygyny aýdýarlar.
Duşenbeli sosiolog Faizali Şukur migrant işçi bolup gidýän ene-atalaryň, maliýe bähbidine garamazdan, bu meselede gowy oýlanmalydyklaryny aýdýar: "Çagalaryny Täjigistanda galdyryp, zähmet migrantlary bolup gidýänler uly ýalňyşlyk edýärler. Eje-kakasynyň idegini görmän ulalan çagalardan gowulyga garaşyp bolmaz. Çagalar bir ýaş baldak ýaly, olary islän ugruňa egreldip bolýar. Bu çagalaryň terbiýesi, okuwy ýok. Olar ýagty gelejekden mahrum".
Şoimardonowa hem edil şuny duýýär, ol: "Çagalar kämahallar eje-kakalaryny ýatlap, aglaýarlar. Muny göremde, öz ýatýan otagyma baryp, menem gizlin aglaýaryn" diýýär.


text:
Anna güni Orsýetiň Döwlet Dumasynyň deputatlary “Sprawedliwaýa Rossiýa” partiýasyndan deputat Gennadiý Gudkowy deputatlyk mandatyndan mahrum etmek baradaky meseläni sese goýdular.
Bu geçirilen ses berişlikde deputatlardan 291-si G.Gudkowy deputatlykdan mahrum etmekligi goldady, 150-si muňa garşy boldy we üçüsi ses bermekden saklandy. Netijede, ol deputatlykdan mahrum edildi.
Oppozisiýa lideri we prezident Wladimir Putiniň tankytçylaryndan biri hasaplanylýan Gennadiý Gudkowyň deputatlykdan mahrum edilmegine ýurduň prokuraturasynyň oňa bikanun kommersiýa işleri bilen baglanyşykly bildiren aýyplamalary sebäp boldy.
Gennadiý Gudkowyň özi özüne garşy görlen bu çäräni syýasy matlaba esaslanýan çäre diýip atlandyrýar. Ol özüniň deputatlykdan mahrum edilmegine garşy şikaýat bilen Orsýetiň Ýokary suduna ýüz tutjakdygyny aýtdy.
Syýasy ar alyşmy?
Dumadaky ses berişligiň öňýany deputatlaryň öňünde eden çykyşynda Gennadiý Gudkow bu ýagdaýy “syýasy ar alyş” diýip atlandyrdy.
Ol: “Bu syýasy ar alyş. Bu meniň şu ýerde başa barmadyk reformalary tankytlandygym, başarnyksyz ministrleri we ogurlyklara çümen gubernatorlary we beýleki çinownikleri tankytlandygym üçin ar alyş. Bu siziň Orsýeti niräk äkidip barýandygyňyzy görkezen iş taşlaýyşlyklarymyz üçin ar alyş. Bu Bolotnaýa we Saharow meýdançalaryndaky protestler üçin ar alyş, biz muny gowy bilýäris” diýip, nygtady.
Ýöne Gennadiý Gudkow bu çärelere garamazdan, özüniň oppozision syýasy işlerini dowam etdirmekçidigini aýtdy.
Gennadiý Gudkow Moskwada şenbe gününe planlaşdyrylan uly gerimdäki protest ýörişini gurnaýjylardan hem biri. Ol mundan ozal ýurtda geçirilen parlament we prezidentlik saýlawlarynyň galplaşdyrylandygyny aýdyp, bu saýlawlaryň gaýtadan geçirilmelidigi barada çagyryşlar bilen çykyş edipdi.
Žirinowskiý ony ýazgardy
Maglumata görä, Dumada anna güni geçirilen ses berişlikde Orsýetiň dolandyryjy “Ýedinaýa Rossiýa” partiýasy bilen Liberal Demokratik partiýanyň wekilleri Gennadiý Gudkowa garşy ses beripdirler. Ony diňe “Sprawedliwaýa Rossiýa” partiýasy bilen Kommunistik partiýanyň wekilleri goldapdyr.
Liberal Demokratik partiýanyň lideri Wladimir Žirinowskiý Dumadaky ses berişligin onýany äden çykyşynda KGB-nin otstawkadaky polkownigi Gennadiý Gudkowy KGB-niň 5-nji bölüminde işlemek bilen, demokratik gymmatlyklary weýran edenlikde aýyplady we oňa garşy ses berjekdigini aýtdy.
Gennadiý Gudkowyň deputatlyk mandatyndan mahrum edilmeginiň yzy bilen, “Sprawedliwaýa Rossiýa” we Kommunistik partiýa bu gurnalan çäräniň näderejede ýurduň kanunçylygyna laýyk gelýändigini anyklamaklygyny sorap, Konstitusion suda ýüz tutdular.


text:
Soňky ýyllarda sosial ulgamlar, beýleki ýurtlarda bolşy ýaly, türkmenistanlylaryň arasynda-da barha giňden ulanylýar. Muňa soňky döwürlerde açylýan türkmen saýtlary, sosial ulgamlardaky türkmen toparlary hem belli bir derejede şaýatlyk edýär. “Hytaýdaky türkmen talyplarynyň birleşigi”, “Turkmenistan Mary official group”, ýagny “Türkmenistan Mary resmi topar”, “Turkmen Style” ýaly sahypalar olaryň diňe käbirleridir.
Geçen hepdäniň dowamynda türkmen ýaşlarynyň agzalan käbir internet sahypalaryndaky we beýleki sosial ulgamlardaky işjeňligi barada gürrüň etmek, belki, sosial ulgamlardaky durmuşy höwes bilen yzarlaýan ýaşlar üçin gyzykly bolar.
“VKontakte”
Gürrüňe “VKontakte” sosial ulgamyndaky “Türkmenistan Mary resmi topar” atly sahypada gurnalan pikir soralyşygy bilen başlaýarys. Gürrüňi edilýän bu pikir soralyşykda “Siziň pikiriňizçe, Mary şäherinde täze näme açmaly?” diýen sorag berlip, soragyň aşagynda-da saýlamak üçin üç jogap ýerleşdirilipdir. Jogaplaryň arasynda “McDonalds” naharhanasy, “Buz köşgi” we “Tans kluby” bar.
1-nji aprelde gozgalan bu pikir soralyşyga 3-nji aprele çenli jemi 137 adam ses beripdir we 16 sapar hem halanypdyr. Sosial ulgamyň agzalary iň az sesi “Tans kluby” diýen jogaba beripdirler. Bu jogap häzirki wagt sesleriň 15,3%-ni alypdyr. Ikinji orny “ Buz köşgi” diýen jogap eýeläpdir, ol hem sesleriň 42%-ni alypdyr. Soňky netijelere görä, “McDonalds” diýen jogap sesleriň iň köpüsini, ýagny 42,8%-ni alyp, ol jogap birinji orny eýeleýär.
Indi bolsa sizi bu pikir soralyşygyň aşagynda galdyrylan teswirleriň käbirleri bilen tanyşdyrmakçy. “VKontakte” sosial ulgamynyň Gunça Gunça atly agzasy ýokardaky gürrüňi edilýän üç desgany açmagyň deregine şäheriň “köçeleriniň oňarylmalydygyny” ýazypdyr. Gunçanyň bu teswirine Maksat Annaýew atly agza “Gunça, eliňe pil al-da haýdaber onda” diýip, jogap galdyrypdyr.
Jelil Annaorazow atly agza bolsa Mary şäherinde “hemme zady açmalydygyny” ýazsa, Resul Kulyýew atly agza, bu paýlaşylan ýa-da gozgalan meseläniň, ýagny pikir soralyşygyň, hamana, samsyklykdygyny aýdyp, adminden şeýle zatlary paýlaşmazlygy sorapdyr.
“Ertir.com”
“Ertir.com” sosial ulgamynda bolsa Romeo atly agzanyň “Seniň aýlygyň saňa ýetýärmi?” diýen temasy köp okalan temalaryň biri bolupdyr. Onda Romeo atly agza ýakynda 2-3 oglan bolup, “Türkmenistanyň halkynyň näçe %-niň aýlygy ortaça aýlyk diýen” sorag boýunça statistiki barlagy geçirjek bolduk diýýär.
Soňra-da ol “Türkmenistanda hakyky ortaça aýlyk näçe?, Halkyň näçe %-i ortaça aýlyk alýar?, Näçe %-i hem orta aýlykdan pes alýar?, Halkyň näçe %-i orta aýlykdan ýokary hak alýar?, Halkyň näçe %-i hem garyplyk derejesine ýakyn ýaşaýar?” diýen soraglaryň ýüze çykandygyny aýdýar. Temanyň soňunda hem agzalardan alýan aýlygynyň näçedigini, eýse näçe aýlyk alsa, özüne ýeterlik boljakdygyny we özüni jemgyýetiň haýsy gatlagyna degişli diýip hasaplaýandygyny ýazmaklyk soralýar.
31-nji martda gozgalan bu tema 4-nji aprele çenli 398 gezek okalypdyr we ol 18 sapar hem halanypdyr. Bu temanyň aşagynda ýazylan teswirleriň birinde Adios Amigos atly agza: “Adam näçe aýlyk alsa, şonça-da islegi artýar. Hiç haçanam aýlygym ýetýär diýip bilmez. Şu wagt aýlygym bir özüme ýetmeýär” diýip, öz garaýşyny beýan edipdir.
Santi Munez atly agza bolsa: “Meniň aýlygym 1100 manada ýetýär... Meniň pikirimçe, maňa hojalygymy gowy dolandyrmak üçin 2000 manat töweregi [aýlyk alsam], bolarmyka diýýän... Şu wagt özümi ortaça hasaplaýan” diýip, öz alýan aýlygy we näçe alsa özüne we maşgalasyna ýetjekdigi, şeýle-de özüni jemgyýetiň haýsy gatlagyna degişli diýip hasaplaýandygy barada maglumat ýazypdyr.
Hoşşy ady bilen teswir galdyran agza bolsa: “Ortaça iki yarym million dagy bardyr. Ýöne hökümet ojagaz alýanyňam burnuňdan getirýär. Çöpe gitmeli, ýol kireý, dokumentasiýa, pagta, çäreler we ş.m. Garaz, ölmez-ödi ýaşamagyňa bolýa” diýip, ortaça aýlyk baradaky garaýyşlaryny, ortaça aýlyk diýilýäniň öz ýaşaýşy üçin ýetip-ýetmeýändigi baradaky pikirini ýazypdyr.
Twitter
Twitter sosial ulgamynda bolsa, Welmyrat atly agzanyň ýitiren mobil telefonyny tapan adamyň ony yzyna getirip berendigi barada ýazan tweeti sosial ulgamyň beýleki agzalarynyň arasynda dürli tweetleriň ýazylmagyna sebäp bolupdyr. Welmyrat atly agza öz tweetinde şeýle diýýär: “Telefonymy ýitirdim. Tapan [adam] koddan açyp bilmän, telefonça [ussa] gidip, proşifka etdirip, simkartdaky Kakamyň nomerine jaň edip, telefony kakama gowşurdy”.
Sosial ulgamyň Abdi_164 atly agzasy: “Şeýle islenmez ýaly haýsy mobil telefon ulanýarsyň? Gyzyklandym” diýip, degişme äheňinde tweet ýazypdyr. Welmyrat atly agza bolsa, ol ýerde meseläniň başgadygyny, ýagny adamyň dini ynanjy bilen baglydygyny aýdypdyr. Bu gürrüňe goşulup, öz pikirlerini ýazanlaryň arasynda başga-da @jacksonReach, @weli_jan, @maksatgr, @sheva_itu ýaly agzalar bar.


text:
Orsýetde Kremle garşy üçünji uly protest ýörişine taýýarlyk görülýärkä, Orsýetiň liberal intelligensiýasy öňe çykýar.
“Saýlawçylar Ligasy” atly guramanyň öňdebaryjy agzalary barada aýdylanda rok ýyldyzy, şahyr, detektiw ýazyjysy ýa aktrisa ýaly döredijilik wekillerini, adatça, göz öňüne getirmek kyn. Emma Orsýetde 4-nji martda geçiriljek prezidentlik saýlawlarynyň açyk we adalatly bolmagyny kepillendirmek maksadyna eýerýän bu guramany esaslandyranlar hut şolar boldy.
Ýanwar aýynyň başynda meşhur rok aýdymçysy Ýuriý Şewçuk, şahyr Dmitriý Bykow, detektiw eserleriň awtory Boris Akunin, aktrisa Tatýana Lazarewa we beýleki ençeme medeniýet we sungat wekilleri “Saýlawçylaryň ligasy” atly guramany döredipdiler.
“Saýlawçylar Ligasy” 29-njy ýanwarda Moskwada awtomobil ýörişini geçirmäge ýardam berdi. Ýüzlerçe maşynlaryň gatnaşmagynda geçirilen bu awtomobil ýörişi prezidentlik saýlawlarynyň açyk we adalatly geçirilmegini talap etmek hem-de 4-nji fewralda geçirilmegi planlaşdyrylýan uly demonstrasiýany goldamak maksady bilen gurnaldy.
Ýazyjy Dmitriý Bykowyň pikirine görä, premýer-ministr Putin we prezident Medwedew jemgyýetde barha güýçlenýän närazylyklary äsgermezlik etmeli däl.
“Haýal eýerläp, çalt sürmek”
Bykow Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna şeýle diýdi: “Orslar aty haýal eýerleýärler, emma soňra gaty sürýärler. At indi eýerlendi. Häzir iň optimal ýagdaý dialog bolup bilerdi. Emma biz dialogy görmeýäris”.
“Saýlawçylar Ligasy” Orsýetiň medeniýet elitasynyň 2011-nji ýylyň 4-nji ýanwarynda bolan gapma-garşylykly parlament saýlawlarynyň yz ýany başlanan protest aksiýalaryndan soň janlanmagynyň diňe bir mysaly.
Wladimir Putin 10 ýyl mundan ozal häkimiýet başyna geleli bäri Orsýetiň intelligensiýasy özüni häkimiýete loýal alyp barypdy. Emma soňky aýlaryň dowamynda aýdymçy-sazandalar, ýazyjylar, aktýorlar we telegepleşikleri alyp baryjylar täze protest hereketlerine goşulyp, öňdebaryjy orunlary eýeläp başladylar.
Döredijilik wekilleriniň täsiri
Sosiolog Boris Kagarlitskiniň bellemegine görä, Orsýetiň syýasy we sosial özgerişlikler döwürlerinde medeniýet wekilleriniň öňe çykyp, wajyp rol oýnamagy ýurduň taryhynda bolan we bolýan ýagdaý. Boris Kagarlitskiý mysal hökmünde 1960-njy we 1980 nji ýyllarda Sowet Soýuzynda bolan prodemokratik hereketleri getirýär we şol hereketleriň başynda ady belli we meşhur intellektual şahslaryň duranlygyny belleýär.
Kagarlitskiniň agzaýan döwürleri Nikita Hruşýowyň häkimiýet başynda bolan ýyllarynda Andreý Sinýawskiniň we Ýuliý Danieliň sowet durmuşynyň gelşiksiz taraplaryny görkezýän eserleriniň Günbatara gizlin çykarylyp, köpçülige mälim edilmegi bilen bagly waka, şeýle-de Mihail Gorbaçýowyň häkimiýet başynda bolan ýyllaryndaky Perestroýka eýýamynda žurnalistleriň we habar serişdeleriniň täze azatlyklara eýe bolmagy bilen bagly wakalara degişli.
Şu günki gün Grigoriý Ýawlinskiý we Boris Nemtsow ýaly Orsýetiň ady belli oppozisiýa wekilleri demonstrasiýalarda çykyş edýärler. Emma köpçüligiň öňüne çykyp, adamlary tolgundyran şahslar – ýazyjy Akunin ýa žurnalist Leonid Perfýonow ýaly döredijilik wekilleridi.
Boris Akuniniň çykyşy Wladimir Putiniň güýçli gahar-gazabyna uçrady. Orsýetiň premýer-ministri Putin Boris Akuniniň oppozision hereketlere goşulmagynyň sebäbini hakyky ady Grigoriý Çartişwili bolan ýazyjynyň milletiniň gürjüligi bilen baglaşdyrdy we Akunini Orsýete bolan duşmançylykly duýgularda aýyplady.
Orsýetli rok sazandalary hem oýanyşda görnükli rol oýnaýarlar. 4-nji fewralda boljak protest demonstrasiýasynda Ýuriý Şewçuk, Ýuliý Kim, Alekseý Kortnýow we ýene beýleki birnäçe rok aýdymçylary syýasy tussaglara goldaw bildirip, çykyş ederler.


text:
23-nji aprelde Estoniýanyň paýtagty Tallinde NATO agza ýurtlaryň daşary işler ministrleriniň maslahatynda NATO-nyň Baş sekretary Anders Fog Rassmusen çykyş edip, ýüze çykýan käbir kynçylyklara garamazdan, Owganystanda ýaranlyk güýçleriniň üstünlikli iş alyp barýandygyny aýtdy.
Şeýle hem, ol NATO güýçleriniň Owganystanyň howpsuzlygyny üpjün etmek meselesini owganystanlylaryň özlerine tabşyryp başlajakdyklaryny aýtdy.
NATO-nyň ýolbaşçylary 2011-nji ýylyň tomsuna çenli ýaranlyk güýçlerini bu ýurtdan doly çykarmagy planlaşdyrýarlar.
22-nji aprelde Tallinde eden çykyşynda NATO-nyň Baş sekretary Anders Fog Rassmusen owganystanlylary türgenleşdirmek üçin ýene 450 tälimçiniň ýetmezçilik edýandigini aýtdy.


text:
Türkmenistanyň walýuta bazaryndaky durnuksyzlyk geçen ýylyň güýzünde bäri dowam edýär. 2008-nji ýyldan bäri amerikan dollaryna gatnaşygyny bir derejede saklan türkmen manadynyň öz hümmetini ýitirjekdigi barada resmi bolmadyk çaklamalar ilkinji gezek 2014-nji ýylyň noýabr aýynda peýda bolupdy.
Türkmen resmileri ýurduň maliýe pudagynda dörän durnuksyzlykda birnäçe kiçi wezipeli bank işgärlerini we ýönekeý raýatlary günäläp, tussag edipdi we manadyň kursunyň üýtgemejegini yglan edipdi. Muňa garamazdan 1-nji ýanwardan başlap türkmen manadynyň bir amerikan dollaryna resmi gatnaşyk derejesi 2.85 manatdan 3.5 manada galdyryldy.
Türkmenistanda soňky aýlarda daşary ýurt pullaryny satyn almak boýunça girizilen resmi çäklendirmeleriň, dollar satyn almak üçin döreýän uly nobatlaryň yzýany ýene-de geçen ýylkysy ýaly kiçi wezipeli bank işgärleriniň we ýönekeý raýatlaryň tussag edilmegi nämeden habar berýär?
Azatlyk Radiosy Türkmenistanyň Merkezi bankynyň öňki ýolbaşçysy Hudaýberdi Orazow bilen söhbetdeş boldy.


text:
Soňky wagtlar Ýewropa Birleşiginiň Aşgabat bilen özara gatnaşyklary giňeltmäge synanyşmagy, energiýa hyzmatdaşlygy, şeýle hem Türkmenistandaky adam hukuklarynyň ýagdaýy baradaky soraglary döretdi. Şu tema boýunça Merkezi Aziýa we Kawkaz Instituty we Ýüpek Ýoly Programmasynyň ylmy-barlag direktory Dr.Swante Kornel bilen Azatlyk radiosyndan Myrat Nurgeldi söhbetdeş boldy.
Azatlyk radiosy: Jenap Kornel, soňky döwür Türkmenistanyň Ýewropa Birleşigi bilen dürli ugurlar boýunça, esasan hem energiýa ugry boýunça has ýakyn gatnaşyklary ýola goýmaga ymtylýandygy baradaky habarlar has giňden ýaýrap başlady. Munuň nä derejede amala aşjakdygy möhüm bolşy ýaly, göz öňüne tutulýan şol gatnaşyklaryň geljeginiň hem möhüm ähmiýete eýedigi aýdylýar. Siziň pikiriňizçe şol gatnaşyklar esasy haýsy ugurlara esaslanýar?
Swante Kornel: Ýewro-türkmen gatnaşyklarynyň esasy üç ugrunyň bardygy belli zat diýip aýdyp bilerin. Günbataryň nukdaý nazaryndan seredilende, şol gatnaşykalar esasy üç bähbitli ugra bölünýär: energiýa we ykdysadyýet boýunça hyzmatdaşlyk, howpsuzlyk boýunça hyzmatdaşlyk hem-de demokratiýa we adam hukuklary boýunça gepleşikler. Umuman şeýle seredeniňde, adam hukuklary we döwlet dolandyryşy boýunça gepleşiklere, Ýewropa Aşgabatdan has islegli çemeleşýär. Türkmen hökümeti Ýewropa bilen regional howpsuzlyk meselesi boýunça gepleşiklere has uly gyzyklanma bildirýär. Taraplaryň ikisi hem energiýa we ykdysady hyzmatdaşlyga diýseň islegli. Ine şu gepleşikleriň esasy we gyzgaça mazmuny.
Azatlyk radiosy: Doktor Kornel, ýakynda, "Ýüpek ýoly" ylmy barlag merkeziňiz tarapyndan çap edilen, "Gazpromuň häkimiýeti we Hazar Energiýasynyň Eksport Alternatiwalary" diýen kitap bilen tanyş boldum. Şol ýerde siz, Azerbeýjanyň, Gazagystanyň we Türkmenistanyň energiýa eksporty boýunça potensialynyň, Gazpromuňkydan ulydygyny belläp, NABUCCO söwda proýekti bolsa-da, syýasy goldawyň gerekdigini aýdypsyňyz. Şeýle hem Türkmenistanyň awtoritar döwlet gurluşyny üýtgetmegi üçin, ÝB-niň täze türkmen hökümeti bilen ýokary derejeli gepleşiklere başlamagynyň möhümdigini nygtapsyňyz. Ýöne bu ugurlar boýunça esasy alada bildirilýän zat, türkmen gazynyň NABUCCO turbalary arkaly Ýewropa akmagyna, Orsyýet päsgelçilikler döredip bilermi?
Swante Kornel: Elbetde, Orsyýetiň hökümeti, has anyk aýdanymyzda Orsyýetiň eli bolan Gazprom, Ýewropa öz eksportlaryny amala aşyryp bilmegi üçin, özüni Merkezi Aziýanyň gaz öndürijilerine garaşly etdi. Şonuň üçin Orsyýet, Türkmenistanyň energiýa ugry boýunça Ýewropa bilen göni gepleşiklere girişmeginiň öňüni almaga synanyşar diýip aýtsa bolar. Soňky 10 ýylyň içinde Kawkazda bolup geçen wakalara seretsek, Azerbeýjanyň garaşsyz hereket edýän döwlet bolandygyny, daşary syýasaty boýunça hiç kime garaşly bolman karar almagy başarandygyny görmek bolýar. Munuň sebäbi bolsa, bu ýurt özüniň tebigy gaz we nebit eksporty boýunça aýry aýry we garaşsyz ýollaryny howpsuzlaşdyrmagy başardy. Şonuň üçin, görnüşe görä Türkmenistan diňe bir Hytaýa energiýa eksport ugruny ýola goýmagy däl-de, eýsem Ýewropa hem gaz akdyrmagy başarsa, Orsyýetiň syýasaty bu ýurda az täsir eder. Elbetde Türkmenistan ýaly ýurtda Orsyýetiň täsiri entek uly we Orsyýet gaz monopoliýasyny saklamak üçin bu güýjini ulanmak isleýär.
Azatlyk radiosy: Jenap Kornel, bir tarapda adam hukuklary meselesi bar, bu bolsa Ýewropaly institutlaryň we guramalaryň esasy prinsipleri. Beýleki tarapda bolsa, energiýa howpsuzlygy meselesi dur. Ýewropa energiýa importy boýunça Orsyýete garaşly, Türkmenistan bolsa energiýa eksporty boýunça Orsyýete garaşly. Indi meniň berjek soragym, Türkmenistandaky adam hukuklarynyň ýagdaýy, bu ýurduň Ýewropa Birleşigi bilen gatnaşyklaryna nä derejede päsgelçilik döredip biler?
Swante Kornel: Men şuny diýerdim. Elbetde bu özara gatnaşyklara täsir edip biljek faktor. Emma şuny belläp geçesim gelýär. Günbataryň energiýa boýunça hyzmatdaşlary, umuman aýdanyňda adam hukuklary boýunça gowy orunlarda durýan ýurtlar däl. Saud Arabystany esasy nebit üpjünçisi, Orsyýet bolsa gaz ugry boýunça Ýewropanyň iň esasy hyzmatdaşy. Bu ýurtlaryň hiç biri, içerki adam hukularynyň ýagdaýyny gowulamaga ne isleg bildirdiler, ne-de şol tarapa ýykgyn etdiler. Söwda gatnaşyklary bilen syýasy ugurlary bolan gatnaşyklaryň arasynda tapawut bar. Türkmenistan ýaly ýurduň içerki syýasaty boýunça şuny ýatdan çykarmaly däl. Ýewropa nukdaý nazaryndan Türkmenistanyň üzňelikde saklanmagy, şol ýerdäki adam hukuklarynyň ýagdaýyna hiç hili peýda getirmändi. Hatda 2005-nji ýyla çenli Ýewropa Birleşigi bilen gatnaşyklary kesilen Özbegistandaky adam hukuklarynyň ýagdaýy has hem erbetleşdi. Şol sebäpli, bir ýurdyň ýaşaýjylarynýň gününi hakykatdan hem gowulamak isleýän bolsaň, şol ýurdy üzňeleşdirmek çözgüt däl. Dowamly gatnaşyklar, ýerli hökümeti gyzyklandyrýan hem-de adam hukuklary boýunça hyzmatdaşlygy öz içine alýan prinsipli strategiýalar, kä mahallar kyn hem bolsa, dürli ugurlar boýunça uzak möhletde netije berjek diplomatiýadyr.


text:
Anna güni Orsýetiň polisiýasy Dagystanyň Buýnaks şäheriniň merkezi metjidiniň ymamynyň we onuň janpenasynyň öldürilendigini mälim etdi.
Maglumata görä, metjidiň ymamy Gitinmagomed Abdulgapurow we onuň janpenasy anna güni elde ýasalan bomba arkaly amala aşyrylan bir partlamada wakanyň pidasy bolupdyr.
Radikal yslamçylara garşy ýiti tankytlary bilen tanalýan Gitinmagomed Abdulgapurowa näbelli adamlar tarapyndan ölüm haýbatynyň atylmagy sebäpli, soňky wagtlar ol häkimiýetleriň goragy astynda ýaşaýardy.
Onuň ölümi soňky iki ýylyň dowamynda Dagystanda öldürilen bäşinji ymamyň ölümi hökmünde alamatlandy.


text:
Şu gün Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedewiň Hindistana resmi sapary başlandy.
Bu saparyň dowamynda eýýäm ençeme ikitaraplaýyn ylalaşyklara gol goýuldy. Şol sanda, harby uçarlaryň täze nesliniň bilelikdäki proýektini düzmek we ösdürmek boýunça ylalaşyga hem gol çekildi.
Hindistanyň premýer-minstri Manmohan Singh prezident Medwedew bilen geçiren gepleşiklerinden soňra, şeýle diýdi: “Biz köp pudaklary öz içine alýan ençeme wajyp ylalaşyklara gol goýduk. Bu biziň goranmak we ýadro pudaklarymyzdaky hyzmatdaşlyklardan başga-da, beýleki pudaklarda-da hyzmatdyşlygy ösdürmek boýunça özara islegimizi nygtaýar”.
Hindistanyň BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşine hemişelik agzasy bolmak üçin Orsýetiň goldawyny gazanmak ugrunda tagalla görkezjekdigi çaklanýardy. Şu mesele bilen baglylykda Hindistan geçen aý Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obamanyň goldawyny gazanmagy başarypdy.


text:
Çarşenbe güni Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew ýurdy dolandyrýan “Ýedinnaýa Rossiýa”, ýagny “Bütewi Orsýet” partiýasynyň häkimiýetdäki artykmaç güýjüniň we ýurduň partiýalarynyň arasynda özara bäsdeşligiň bolmazlygynyň ýurduň özüşini “togtadýandygyny” aýtdy.
Medewdewiň bellemegine görä, bu ýagdaý diňe oppozision partiýalar üçin däl, eýsem häkimiýetdäki partiýa üçin hem howply ýagdaýdyr.
“Biziň syýasy durmuşymyzyň eýýäm durup başlandygy hiç kim üçin syr däl. Bu ýagdaýda durnuklylygyň durgunlyga öwrülmek howpy hem bar. Bu ýagdaý häkimiýetdäki partiýa we oppozisiýa güýçlerine deň derejede zeper ýetirýär”.
“Ýedinnaýa Rossiýa” partiýasyna ýurduň häzirki premýer-ministri Wladimir Putin ýolbaşçylyk edýär. Bu partiýa 2001-nji ýylda döredildi we şondan bäri ol ýurduň parlamentindäki köpçülige eýedir.


text:
Aşgabadyň telefon ulgamy kärhanasy özüniň täze çykaran reklama bildirişinde IPTW müşderileriniň sanynyň 13 müňden geçendigini habar berýär. Bu bildirişde beýleki telegörüjiler hem IPTW hyzmatyna birikmäge çagyrylýar.
Şonuň bilen birlikde häzirki wagtda paýtagtyň ýaşaýjylarynyň çanak antennalary aýrylyp, olara Aşgabadyň telefon ulgamynyň (AşTU) IPTW hyzmatyna birikmek maslahat berilýär.
Özi-de, olaryň köpüsi AşTU-nyň bu hyzmatyna birikdirilmek barada arza beren hem bolsalar, olar IPTW telewideniýesine tomaşa edip bilmeýärler. Sebäbi, IPTW telewideniýesi üçin optik-süýümli kabelleriň geçirilendigine garamazdan, bu kabeliň işlemeýän ýaşaýyş jaýlary az däl.
Signal ýok
Mysal üçin, paýtagtyň Parahat-1 we Parahat-2 mikroraýonlarynda çanak antennalar tutuşlygyna diýen ýaly aýryldy. Bu raýonlardaky ýaşaýyş jaýlarynyň ählisine diýen ýaly-da IPTW optik-süýümli kabel çekilen-de bolsa olary entek peýdalanyp bolmaýar. AşTU-nyň işgärleri bu kabellerde entek signalyň ýokdugyny aýdýarlar.
Bu ýagdaýlarda häzirlikçe bu kärhananyň müşderileriniň köpüsi adaty telefon liniýalary arkaly IPTW telewideniýesine tomaşa etmeli bolýarlar.
Ýöne adaty telefon liniýasy boýunça hem her kim birikdirilip bilinmeýär. AşTU-nyň işgärleriniň aýtmaklaryna görä, eýýäm birnäçe gün bäri IPTW bu hili usul bilen birikdirilmeýär. Munuň sebäbini AşTU-nyň işgärleri müşderileriň sanynyň artýandygy, emma tehniki mümkinçilikleriň ýeterlik däldigi bilen düşündirýärler.
“Doňmak”
AşTU-nyň IPTW telewideniýesine adaty telefon liniýalary arkaly tomaşa edýän müşderileri hem bu usul bilen telewizora tomaşa etmekden o diýen hoşal däl. Bu hyzmatda telewizion signalyň ýitmegi, birnäçe wagtlap “doňmak” ýaly kemçilikler häzir hem gaýtalanýar.
“Günüň dowamynda birnäçe gezek “doňýar”. Şeýle-de, telekanallaryň hem käbirleriniň uzak wagtlap görkezmeýän halatlary hem bar. Mysal üçin, Ukrainanyň 1+1 kanaly eýýäm ençeme wagtlap görkezenok” diýip, AşTU-nyň müşderileriniň biri Parahat-2 mikroraýonynyň ýaşaýjysy Ata gürrüň berýär.
AşTU-nyň müşderilere hyzmat etmeginde hem kemçilikler aradan aýrylmaýar. Mysal üçin, müşderileriň käbirleri bu kärhanananyň müşderilere IPTW hyzmatyny sazlap berýän işgärlerine örän köp wagt garaşamaly bolýandyklaryndan şikaýat edýärler.
Kärhananyň sözi...
Olar IPTW ýa-da IPTW ikinji nokat üçin arza berleninden soň birnäçe gün şol hyzmatlary sazlaýan işgärlere garaşmaly bolýandyklaryny aýdýarlar. Ýogsa, bu kärhananyň müşderilere hyzmat edýän nokatlarynda öz işgärleriniň tizara barjakdygyny söz berýärler.
“Men IPTW hyzmatyny ikinji telewizorda görmek üçin bir hepde mundan ozal arza berdim. Emma şu wagta çenli ony sazlamaga AşTU-nyň işgärleri gelmediler. Goňşym bolsa bir aýlap IPTW hyzmatyna birikdirilmek üçin AşTU-nyň işgärlerine garaşyp otyr” diýip, Parahat-2 mikroraýonynyň ýaşaýjysy Ata gürrüň berýär.
Mundan başga-da, IPTW telewideniýesiniň pleý-listi ýa-da ondaky görkezilýän telekanallaryň sanawy hem müşderileri o diýen kanagatlandyrmaýar. “Eýýäm birnäçe aý bäri AşTU-nyň işgärleri NTW+ telekanalyny görkezjekdiklerini wada berip gelýärler. Emma pleý-list öňküligine galýar” diýip, AşTU-nyň beýleki bir müşderisi Şamyrat aýdýar.
Häzirlikçe, AşTU-nyň IPTW pleý-listinde, esasan, Orsýetiň we Türkiýäniň telekanallary bar. Özi-de, Orsýetiň bir telekanalynyň her sagat guşagy üçin birnäçe dubllary görkezilýär.
Garaşsyz media
Çanak antennalary aýrylyp, IPTW hyzmatyna birikdirilmäge mejbur bolan ýaşaýjylaryň ählisi Azatlyk Radiosy ýaly garaşsyz media serişdelerinden hem mahrum boldular. IPTW arkaly bu hili media serişdelerini diňläp ýa-da tomaşa edip bolmaýar.
Ilkibaşda IPTW-niň pleý-listine goşulan ”Eho Moskwy”, ýagny ”Moskwanyň ýaňy” radiosy hem pleý-listden aýryldy. Häzir bu pleý-listdäki radiokanallar diňe türkmen radiokanallaryndan ybarat.
IPTW hyzmaty boýunça görkezilýän telekanallaryň pleý-listi AşTU kärhanasy tarapyndan kesgitlenýär. Häzire çenli IPTW boýunça 90-dan gowrak telekanal bar. IPTW hyzmaty AşTU edarasy tarapyndan 2013-nji ýylyň noýabrynda hödürlenip başlanypdy. IPTW hyzmaty üçin müşderi her aýda 10 manat abonent tölegini tölemeli.


text:
2003-2008-nji ýyllar aralygynda britan esgerleri tarapyndan gynaldy diýilýän yraklylaryň aklawçylarynyň 190-a golaýy agzalýan mesele boýunça jemgyýetçilik derňewiniň geçirilmegine çagyrýar.
Sişenbe güni Britaniýanyň Ýokary suduna adam ýençmek, ukuda wagty azar bermek, jynsy zorluklara sezewar etmek we dini taýdan kemsitmek ýaly aýyplamalar boýunça jenaýat ençeme işleri hödürlendi. Bular gynaldy diýilýän yraklylaryň ýa-da olaryň maşgala agzalarynyň görkezmeleri esasynda düzülen aýyplamalardyr.
Ýokary sud gürrüňi gidýän adam gynamalarynyň aýratyn ýagdaýlarda ýüze çykandygy ýa-da bularyň ýörite görkezme esasynda dowamly alnyp barlandygy barada karar kabul etmeli.
Britaniýaly adam hukuklaryny goraýjy Fil Şiner ejir çekenler ýa-da olaryň maşgala agzalary bilen söhbetdeş bolup, bu ugurdan zerur maglumatlary toplady. Şiner gynamalaryň ýörite matlap bilen, dowamly amala aşyrylandygyny, bu ugurda hiç hili şübhesiniň ýokdugyny aýdýar.
Şiner: “Bu birki sany çüýrük alma hakdaky gürrüň däl. Britaniýada [ol esgerlere] adamlary nähili gynamalydygy öwredilipdir” diýýär.
Adamlaryň gynamalara sezewar edildi diýilýän ýagdaýlary aglaba olaryň deslapky tussaghanada saklanýan wagty ýüze çykypdyr. Munuň netijesinde käbir adamlar ölüpdir.
Şineriň aýtmagyna görä, haçanda “ýörite operasiýalar” geçirilende, britan esgerleri adamlaryň öýlerinde hem kanun bozmalara ýol beripdirler.
Goranmak ministrligi bu ýagdaýlar boýunça özüniň derňewe başlandygyny we jemgyýetçilik derňewiniň gereginiň ýokdugyny öňe sürýär.


text:
Ýer beriň
Nyýazow Ministrler kabinetiniň maslahatyny geçirýär. Oba hojalygy pudagyna serenjam berýän orunbasaryna:
- Türkmenistanda ýer gytçylygy ýok, isleg bildiren adama ýer beriň -diýipdir. Pudaga serenjam berýän wise-premýer:
- Beýik Serdarym, öňräk telewideniýede halka ýüzlenip eden çykyşyňyzda “Eýranyň prezidenti Rafsanjany doganym “Halkyňy baýatma, baýasalar problema köpeler” diýip, maslahat berdi. Men sizi baýatmakçy däl. Musa pygamberiň musaýylary Müsürden çykaryp, kyrk ýyl goýun bakdyryşy ýaly, men sizi kyrk ýyl garyplykda ýaşatjak” diýdiňiz. Adamlara ýer-suw bersek, olar baýar ahyryn -diýýär. Nyýazow gazaba münüp ýerinden turýar:
- Men “Ýer beriň” diýdim. Haçan “Suw beriň” diýdim? Aýdylmadyk sözi dile getirseň, bilip goý, wezipäňden boşadyp, gözüňi türmede açaryn -diýip, stol ýumruklapdyr.
Pyraga haýyş
XX asyryň aýagynda Balkan welaýatynyň merkezi Nebitdag (häzirki Balkanabat) şäheriniň iň gözel seýilgähleriniň birinde ýüzüne “Şu ýerde Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy bilen Magtymguly Pyraga ýadygärlik bina ediljek” diýen ýazgy ýazylan mermer daşy oturtdylar.
“Ýadygärlik taýyn bolýança, il-günüň gözi öwrenişsin” diýen matlap bilen, ýadygärligiň äpet žiwopis (surat) nusgasy, Magtymguly bilen Nyýazowyň bile duran suraty-da daşyň arka tarapynda oturdyldy. Aradan 10-15 gün geçdi. Säher bilen işe barýanlar suratyň ýüzüne ýagly reňk bilen haşamlanyp ýazylan:
Seriňe döneýin, eziz Pyragy,
Aýyrsana ýanyňdaky duragy – diýen, goşgy bendini okadylar. Ýörite gulluklar “gije zehini açylýan” şahyry kän gözledi. Ýöne ony tapyp bilmediler.
Arak içseler oňat-da
Bir gezek eli kütek sazandanyň biri Mylly aganyň ýanyna gelip:
- Çary Täçmämmet bilen Jepbar Hansähediň ussatlygyna söz ýok. Ýöne ikisi-de arak-şeraby köp içýär. Käte olary toýa çagyrmaga gelenler ikisiniň-de serhoşdygyny görüp, meni ýa-da başga bir sazandany toýa çagyrýar. Biz gelşiksiz ýagdaýa düşýäris. Çara, Jepbara ýollanan çakylygy olara ýetirmän, süwümsizlik edip, çagyrylmadyk toýumyza baran ýaly bolýarys.
Biz owarram-la, il-güne “Çaryny ýa-da Jepbary toýa çagyrjak” diýip, wada beren toý eýesiniň dili gysga bolýar. Büýem hiç. Çary bilen Jepbaryň içýändigi “Agyz agyzdan ýel alar” diýlene döndi. Şoňa gynanýan -diýip, olara hossarsyrap “zeýrenipdir”.
Ýanyna geleniň söýgüli şägirtleriniň gybatyny edip, saman astyndan suw goýberip oturşyna Mylly aganyň gahary gelipdir. Her hal ýaşulylyk, halypalyk paýhasy gahardan rüstem gelipdir. Ol:
- Olar arak içýän bolsa oňat-da. Çary bilen Jepbar arak içip serhoş bolmasa, ikimiz ýaly “Oglan aldan” diýilýän sazandany kim toýa çagyrsyn?! -diýip, aýlawly gürrüň edipdir.
Amanmyrat Bugaýewiň okyja ýetirilmedik “Hazyna ýaşaýar diller içinde” atly kitabyndan degişmeler.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 20-nji oktýabrdaky mejlisinde milletiň Lideri ýurduň garaşsyzlygynyň Garaşsyzlygynyň 24 ýyllygy mynasybetli Aşgabatda we welaýatlarda geçirilmegi meýilleşdirilýän dabaralar bilen tanyşdyyrldy. 26-njy oktýabrda Aşgabadyň Mejlisler merkezinde döwlet konserti bolar, onuň maksatnamasyna belli türkmen aýdymçylarynyň, folklor we tans toparlarynyň çykyşlary girizildi. Şol gün köpugurly “Aşgabat” sport toplumynda şowhunly baýramçylyk çäresi geçiriler.
27-nji oktýabrda Türkmenistanyň Garaşsyzlyk binasyna gül goýmak dabarasy hem-de döwlet münberiniň öňünde baýramçylyk ýörişi guralar, paýtagtymyzyň “Ylham” seýilgähinde we “Älem” medeni-dynç alyş merkeziniň öňündäki meýdançada konsertler guralar, şeýle hem bu ýerde şanly sene mynasybetli feýerwerk şowhuny bolar. 28-nji oktýabrda baýramçylyk dabaralary Halkara atçylyk sport toplumynda dowam eder, bu ýerde şekillendiriş, amaly-haşam sungatynyň sergisi guralar, konsert we at çapyşyklary geçiriler.


text:
Üstümizdäki ýylda görnükli kompozitor Çary Nurymowyň doglan gününe 75 ýyl bolýar (1941-1993). Ol ynsan bilen baglanyşykly ýatlamalar.
1-nji ýatlama
70-nji ýyllaryň başynda Çary Nurymow Gyrgyzystan Kompozitorlar birleşiginiň haýyşy bilen gyrgyz halkynyň gahryman ogly, Çolponbaý Tüleberdiýewe bagyşlap, “Bakylyk” (gyrgyzça ,,Ölmezlik”) baletini ýazmaga girişdi.
Bu iş bilen baglanyşykly birnäçe wagt Gyrgyzystanda ýaşamaly boldy.
Ç. Nurymowyň 70 ýaşy dolanda, belli saz öwreniji, Gyrgyzystanyň halk artisti Balbaý Alaguşew şol günleri ýatlap şeýle diýdi.
– Mehrum Çary Nurymow ýigidiň gülüdi. Takdyr diýleni daş bagyr bolar ekeni, ajal ony biziň elimizden gaty ir aldy.
Men Çary diýlende, türkmen sazlaryny göz öňüne getirýärin, gyrgyz sazy barada söz açylanda-da, gep-gürrüňsiz Çaryny ýatlaýan. Ol adamda sungatyndan başary-da, taýsyz adamkärçilik bardy, ulyny hormatlaýan, kiçini sylaýan adamdy. Çary Nurymow gyrgyz topragyny söýdi. Gyrgyzyň diline hem däp-dessuryna uly hormat goýdy. Ol talantynyň dolup-daşyp, gülläp duran uçurlarynda Gyrgyzystana gelip, birnäçe aýdym hem balet ýazdy.
“Ölmezlik” diýen baleti döretdi. Ol balet gyrgyzyň baky gahrymany Çolponbaý Tüleberdiýewe bagyşlanýar. Ol geçen 2-nji Jahan urşunda özleriniňkä ýol açmak üçin, kükregi bilen duşmanyň pulemýotynyň öňüni ýapan gahryman. Ol bu gahrymançylygy meşhur Aleksandr Matrosowdan öň başarypdy.
Çary Nurymowyň “Ölmezlik” baleti barada aýdylanda, ol original eser döretdi. Halk ony alkyşlap garşy aldy. Şonuň üçin ol eser bu günki güne çenli-de öz möhümligini ýitirmän gelýär. “Ölmezlik” baleti köp ýyllap sahnadan düşmedi.
Mundan başga-da, Çary Nurymow biziň kompozitorlarymyzyň ýazan sazlaryna öz belliklerini aýtdy, maslahatlar berdi. Ol Merkezi Aziýanyň kompozitorlarynyň arasynda iň talantly, bilimli hem medeniýetli kompozitordy.
2-nji ýatlama
80-nji ýyllaryň aýagynda, moskwaly ýazyjy, çagalar edebiýatyndan bilermen Wladimir Pawlowiç Aleksandrow şeýle gürrüň berdi.
– Litwada dynç alýardym hem işleýärdim. Bir gün ir ertirden keýpim gaçyp, işim ýöremedi. Elime kitap aldym, ony okasym gelmedi. Onsoň radiony açmaly boldum. Edil şol wagtam: “Kompozitor Çary Nurymowyň kirişli saz gurallary üçin Ikinji kwartetini eşitdirýäs. Bu eser Indira Gandiniň ýadygärligine bagyşlanýar” diýen bildiriş boldy. Öz ýanymdan: “Göreli, nähili kwartetkä? Bu ýerde simfoniýa ýaly, köp goh-galmagala-ha orun bolmaz. Gaty takyk çalmaly bolarsyňyz” diýip içimi hümletdim.
Saz ugrugyp başlandan, meni haýran galdyrdy. Ony çalýanlar biziň sazandalarymyz, äheňi Ýewropanyň ösen medeniýeti bilen bagly, mazmuny bolsa Hundistanyňky. Nähili düşündirsemkäm?! Şu günki Hindistanyň dartgynly ýagdaýy. Sen ynanmarsyň, edil kebzämden garynja ýöreýän ýaly boldy. Ol şeýle bir oýlandyryjy saz, şeýle bir çuň, şeýle bir dartgynly, ünsüňi hiç ýere sowar ýaly däl. Beýle dartgynly sazy men soňky kompozitorlaryň hiç birinden eşitmändim. Tutuş sazy ýerimden butnaman oturşyma diňledim. Ol örän zehinli kompozitor bolmaly.
– Şonuň üçinem ol esere SSSR-iň Döwlet baýragy berildi – diýip, men Aleksandrowyň sözüniň üstüne goşdum.
Şol gürrüňden köp wagt geçmänkä, Aşgabatda Çary Nurymowa duşdum. Oňa Aleksandowyň aýdanlaryny aýdyp berdim.
Çarynyň ýüzi ýagtyldy. Soňra ol şatlanyp, şeýle bir hoş boldy, erinleri gulagyna ýetdi.
“Hoş söze şeýle talantly adamlaram mätäç bolarly” diýip oýlandym.
3-nji ýatlama
Çarynyň mertebesi barada, Ýazyjylar birleşiginiň başlygy, prozasy Täşli Gurbanow şeýle diýdi.
– Moskwada aspiranturada okadym. Indem Ýazyjylar birleşigine başlyk saýlandym. Garaz, mydama Moskwa barýan. Soňky 8-9 ýylda, türkmenleriň arasynda Moskwa menden köp gatnaýan diňe Çary Nurum bolsa gerek.
Şunça gezek Moskwa gatnap, diňe Çara geň galýan. Ony hiç wagtda çemodanly görmedim. Ne bir onuň agyr ýük göterip barýanyna, ne gawun äkidenine duşmadym. Onuň elinde ykjamja portfeli ýa bir kiçijik “diplomaty” bar. Haýran galaýmaly, Moskwa diňe şol eliboş gatnamagy başarýar. Biz bolsa Moskwa gawun çekip, iş düzetjek, Moskwadan zat getiribem öýümizi abatlajak bolýas. Ol muny etmedi. Oňa näçe gözüm gitse-de, hiç wagt Çary ýaly bolup, Moskwa eliboş gidip ýa o ýerden ýüksüz gaýdyp bilmedim.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň pikiri.


text:
Pakistan resmileri öten agşam ýurduň demirgazygyna, owgan serhedine golaý ýerlere gelen silde 43 adamyň heläk bolandygyny aýdýarlar.
Çitral etrabynyň häkimi Maghfirat Şah 3-nji iýulda ýagan agyr ýagşyň we birden gelen siliň Arsun diýen ýerdäki metjidi we birnäçe jaýy süpürip gidendigini aýtdy.
Ol howanyň ýaramazlygy sebäpli halas ediş işleriniň ýol almandygyny, emma tapylan jesetleriň köpüsiniň şahsyýetiniň anyklanandygyny aýtdy.
Mundan başga, demirgazyk-günbatar Pakistanda, Haýber Paktunkwa welaýatyndaky Tarbela Damda, agyr ýagyş zerarly, iki sany hytaýly inžener öldi, bäşisi bolsa ýaralandy.


text:
Beýik ýeňşe gabatlap, Türkmenistanyň prezidenti uruş weteranlarynyň, olaryň yzynda galan maşgalalarynyň, tylda zähmet çeken weteranlaryň pensiýalaryny galdyrmak barada permana gol çekdi.
Owganystanda 10 ýyl dowam eden urşa gatnaşanlar, şol urşuň maýyp-müjrüplerine nähili kömek berilýär? Adaty graždanlaryň gün-güzerany nähili?
Nobatdaky tegelek stol gepleşiginde şu meseleler barasynda gürrüň edilýär.
Bu gepleşige Aşgabatdan ýazyjy Amanmyrat Bugaýew, žurnalist Aşyrguly Baýryýew, Şwesiýadan türkmen parlamentiniň öňki deputaty, oppozisiýa wekili Halmyrat Söýünow dagylar gatnaşýar.
Gepleşigi Pragadan Nazar Hudaýberdi alyp barýar.
“Tegelek stol” diskussiýasyny diňlemek üçin sag tarapda ýerleşdirilen audio düwmesini basyň.


text:
Eýranyň ruhy baştutany Ali Hameneýi ýurda sapar edýän Pakistanyň prezidenti bilen geçiren duşuşygynda eýran gazyny Pakistana akdyrmak boýunça 7.5 milliard dollarlyk gazgeçirijiniň proýektiniň durmuşa geçirilmelidigini aýtdy.
Hameneýiniň edarasynyň maglumatyna görä, Pakistanyň prezidenti Asif Ali Zardari “Eýran-Pakistan gazgeçirijisiniň Tähran bilen Yslamabadyň arasyndaky hyzmatdaşlygyň subutnamasydygyny” belledi. Şeýle-de, ol “gatnaşyklaryň ýaýbaňlanmagyna bolan duşmançylyklara garamazdan, biz muňa aýgytly garşy durmaly” diýdi.
Gaz söwdasy
Hepdäniň çarşenbe güni Zardari gazgeçirijiniň proýektini Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmadinejad bilen hem maslahat etdi.
Eýran Pakistana günde 21.5 million kubometr mukdarda gaz satyp biljegini aýdýar. Şeýle-de, gaz geçirijiniň Pakistana degişli böleginiň gurluşygyna karz bermegi teklip edýär. Pakistana degişli bölegiň bahasy 1.5 milliard dollar töwereginde kesgitlenýär.
Bu proýekt amerikan sanksiýalary sebäpli daşary ýurtlardan maýa goýujylary çekmek meselesinde kynçylyklara duçar boldy.
Ali Hameneýi Zardarini ABŞ-nyň garşylygyna üns bermezlige çagyrdy. Hameneýi “Eýran yslam respublikasynyň regionda energiýanyň iň howpsuz çeşmesi bolup durýandygyny we Pakistanyň zerurlyklaryny üpjün etmäge taýýardygyny” belledi.
Tährana sapar edýän Zardari Eýranyň nebit senagaty ministri Rustem Kazimi bilen hem duşuşdy.
Pakistan energiýa serişdelerine diýseň mätäç. Yslamabat Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan gazgeçirijisini goldap gelýär, emma oňa gatnaşýan ähli ýurtlaryň isleglerine garamazdan, bu proýekt 20 ýyla golaý wagt bäri kagyz ýüzünde galýar.
Eýranyň ýadro programmasy bilen baglylykda girizilen halkara sanksiýalary güýçlenýärkä, Tähran öz gazyna müşderi tapmak meselesinde ýakyn goňşulary bilen hem gepleşik alyp barýar.
Türkmenistan bilen gepleşikler
Şu hepdede Gazagystanyň Alma-Aty şäherinde Eýranyň resmileriniň ýadro programmasy barada dünýäniň iri döwletleriniň wekilleri bilen geçiren duşuşygy we Pakistanyň prezidentiniň Tährana eden sapary bilen bir wagtda Eýranyň halkara garnaşyklary boýunça wise-prezidenti Ali Saidlu Türkmenistana sapar etdi.
Saidlunyň bu sapary Aşgabatda eýran harytlarynyň sergisini geçirmek bilen bagly boldy. Şol bir wagtda-da Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow Saidlu bilen duşuşyp, energiýa hyzmatdaşlygyny maslahat etdi. Eýran türkmen gazyny satyn alýan üç ýurduň biri.
Halkara sanksiýalary Eýranyň bank we maliýe edaralaryna zarba urdy we ýurduň esasy eksport serişdesi bolan nebit bilen bagly proýektlere potensial maýa goýujylaryň sanyny çürt-kesik azaltdy.
Şu hepde-de Eýran ýurduň özünde öndürilen ilkinji nebit daşaýjy tanker gämisini suwa goýberip, problemalardan çykalga tapmak ugrunda öňe tarap ädim ätdi.
Bu gäminiň göterijilik ukybynyň çen bilen 35 müň tonna deňdigi we nebit önümlerini daşamak üçin ulanyljakdygy habar berilýär.