text:
Atmosfera
Ýer togalagynyñ daş töweregini gurşap alan howa guşaklygydyr. Onuñ galyñlygy (ýer üstünden beýikligi) 20 müñ km-e ýetýär. Atmosferanyñ massasynyñ 9/10 bölegi aşaky 20 km-de (troposfera gatlagynda) ýerleşip, adamzat jemgyýetiniñ hojalyk işlerine gös-göni täsirini ýetirýär. Ýer üstündäki gury howanyň düzümi. Howa dürli gazlaryň mehaniki garyndysy bolup, göwrüm birligi boýunça ony şu himiki elementler düzỷärler: azot – 78,08 %, kislorod – 20,95 %, argon – 0,93 %, kömürturşy gazy – 0,03 %. Az mukdarda neon, geliý, kripton, wodorod, ksenon, we ozon bardyr. Bulardan başga-da howanyň düzüminde himiki elementleriň gaz halyndaky birleşmeleri – metan, ugar gazy, kükürt angidridi, azodyň zakisi, azodyň ikili turşusy we radon girýärler. Howanyň düzümindäki himiki elementler gün radiasiýasynyň täsiri, sebitiň landşaft ýagdaýy we adamyň hojalyk işleri netijesinde üýtgäp durýarlar. Meselem, ýyldyrym çakmaklygyndan azot birleşmeleri, ýurtda senagat kärhanalarynyň köpelmegi bilen kömürturşy gazy döreýär. Ýokardaky agzalan himiki elementleriň birleşmelerinden başga-da, howada suw buglary we tozanlar bardyr. Olar umumylykda aerozollar diýip hem atlandyrylýar. Suw buglarynyň atmosferadaky göwrümi 12,9 müň kub. km möçberinde hasaplanylýar (Lwowiç 1971 ý). Howada agdyklyk edýän azot gazy terjime edilende “zoo – ýaşaýyş, a – ýok” ýagny, ýaşaỷşy goldamaýaryn diýen manyny berýär. Emma şeýle-de bolsa, janly organizmleriñ düzüminde azot birleşmeleri duşýar. Olar mineral dökünleri (nitratlar) görnüşinde oba hojalyk önümçiliginde giñden ulanylýar. Kislorod janly-jandarlaryñ ýaşaýşynda (gaz we suwuk halynda), organiki däl jisimleriň ýanmaklygynda we çüýremekliginde uly orun eýeleýär. Ol ähli himiki elementler bilen birleşmeklige ukyplydyr. Azot we kislorod gazlarynyň mukdary atmosferanyň ýokary belentliklerinde üýtgeýär. Olar molekulýar ýagdaýdan atom görnüşine geçýärler. Olaryň üýtgeýiş ýagdaýyny meteoraketalaryň maglumatlaryndan görmek bolýar (1-nji tablisa). 1-nji tablisa. Azot, kislorod we argon gazlarynyň ýokary belentliklerdäki ýagdaýy, %. Beýiklik, km N2 O2 Ar Beýiklik, km N2 O2 Ar 65 80 19 0,91 82-85 74 24,5 0,77 75-80 78 21 0,93 85 78 21 0,86 80 78 21,5 - 95 77 21,5 0,76
Atmosfera himiki düzümi boýunça gomosfera we geterosfera bölünýär. Gomosfera – Ýer üstünden 80-100 km beýiklige çenli bolan atmosfera gatlagy bolup, onda howanyň esasy himiki düzümi (suw buguny, kömürturşy gazyny we ozony hasaba almasak) üýtgemeýär. Geterosfera - 100 km beýiklikden ýokardaky atmosfera gatlagy bolup, onda howanyň himiki düzümi we molekulýar agramy beýiklik boýunça üýtgeýär. Geterosferada atmosferany düzüji gazlar atomlar ýagdaýnda bolýarlar. 120 km beýiklikde bütinleý diýen ýaly ähli kislorod, 220 km-den başlap ýokarlygyna ähli azot dissosirlenýär. Has ýokary belentliklerde wodorodyň atomy agdyklyk edýär. Ozon (O3) gazy azlygyna garamazdan (3,2 • 109 t.) stratosferada we mezosferada döreýän hadysalarda uly orun eýeleýär. Ol 0-70 km beýiklik aralygynda duşup, massasynyñ esasy bölegi 25-35 km beýik aralygynda ýerleşýär. Ozon kislorodyñ molekulasyna ultramelewşe şöhleleriñ täsir etmeginden, aşaky gatlaklarda bolsa ýyldyrym razrýadlarynyñ täsirinden döreýär. Bu gaz gün radiasiýasynyñ 4-%-ni özüne siñdirýär we ýer üstündäki janly-jandarlary günüñ korpuskulýar we ultramelewşe şöhlelerinden goraýar. Atmosferadaky durnuksyz elementleriň biri hem kömürturşy gazydyr. Ol agaçlaryň gury agramynyň 45-50 %-ni tutýar. Howada kömürturşy gazynyň döremekligi organiki däl jisimleriň ýanmagynyň we organiki maddalaryň çüýremeginiň, janly jandarlaryň ulanan (işlän) howasynyň hasabyna bolỷar. Şeýle hem bu gaz hereket edýän wulkanlar, tokaý agaçlarynyň ot almagy, tebigy gazly çeşmeler zerarly köpelip biler. Muña mysal edip 1883-nji ýylda atylan Karakatau, 1912-nji ýylda atylan Katmaý wulkanlaryny we Tunguskiý meteoritini almak bolar. Kömürturşy gazy (CO2) organiki birleşmeleriň turşulyk önümi bolup, olaryň çüỷremeginden we ýanmagyndan (şol sanda ýangyçlar hem ýananda), haýwanlaryň dem almagyndan bölünip çykýar. CO2 mukdary köplenç halatda hemişelik ýagdaýda bolýar, ýöne howanyň ýere galtaşýan gatlagynda ýerli şertleriň aýratynlygyna hem bagly bolýar. Iri senagatly şäherlerde ol has duýarlyklydyr. Senagatly sebitlerde kömürturşy gazynyň mukdary 0,05 % çenli ýokarlanyp biler, şäherlerden uzakda 0,03 % köp bolmaýar. Polýar guşaklykda bu görkeziji has-da azdyr, meselem, Antarktikada bary-ýogy 0,0205 %. Bu gaz atmosfera howasynyň beýleki gazlary bilen täsirleşme (reaksiýa) geçirmeýär. Atmosferanyň turbulentliligi zerarly CO2 mukdary beýiklik boýunça az üýtgeýär. Ýöne bu gazyň mukdary has ýokary beýiklikde azalmagy mümkin. Bu gazyň saklanýan araçägi 70-100 km beýiklikden geçmeýär. Soñky 100 ýylyñ içinde onuñ mukdary Ýer togalagy boýunça 0,029 %-den 0,032 %-e, iri şäherlerde bolsa 0,05 %-den 0,07 %-e çenli artypdyr. Elbetde, bu ýer ýüzünde kömrüñ, nebitiñ, gazyñ, magdanly we magdan däl jynslaryň işlenilmeginiñ hasabyna bolup geçýär.


c: text/html

text:
Abdyrazzak Samarkandy
Abdyrazzak Samarkandy (1413 - 1482) - Orta Aziýa taryhçysy. Samarkantda birnäçe wagt ýaşaýar. Ol 24 ýaşynda Temiritleriň köşgünde hyzmat edip başlaýar. Temiritleriň diplomaty hökmünde Hindistanda (1441-44), Gilýanda (1446) bolýar. Ol ömrüniň soňky döwürlerinde Abdyl Kasym Babyryň köşgünde hyzmat edýär. Abdyl Kasymyň 1453 ýylynda Mazendarana, 1454 ýylynda Samarkanda eden ýörişlerine gatnaşýar. Abdyrazzak Samarkandy Orta Aziýawe Gündogar ýurtlarynyň 14-15 asyrlardaky taryhy boýunça maglumatlara baý bolan we taryhçylaryň arasynda şöhrat gazanan "Matla as-saadeýn wa majma al-bahreýn" ("Iki bagtly ýyldyzyň dogşy we iki deňziň goşulyşy") diýen taryhy eseriň awtorydyr. Onuň bu işi mongollaryň taryhyny, Temiriň we Temiritleriň 1304-1471 ýyllardaky taryhyny öz içine alýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Troposfera
ýer üstüne ýakyn ýerleşen howa gatlagydyr. Onuň ýer üstünden beýikligi ekwatorda 16-18 km-e, aram giňlikde 14-16 km-e we polýar guşaklygynda 9-10 km-e ýetýär. Troposferanyň ýokarky araçägi pasyllar boýunça üýtgeýär. Gyşyna peselýär, tomsuna bolsa konweksiýanyň işjeňleşmegi bilen araçäk gatlak ýokary galýar. Kä ýagdaýlarda troposferanyň araçägi gije-gündiziň dowamynda birnäçe kilometre çenli üýtgäp biler. Troposfera atmosferanyň iň ýuka gatlagy bolup, munda onuň massasynyň 80 %-i ýerleşýär. 50 %-i 5 km-de, 75 %-i 10 km-de we 95 %-i 20 km aralykda ýerleşýär. Troposferada çyg we ýylylyk aýlanyşygy, bulutlaryň we ygallaryň döremegi ýaly hadysalar ýüze çykýar. Troposferada şeýle hem adatdan daşary optiki we akustiki hadysalar hem emele gelýär. Bu howa gatlagynyň esasy aýratynlyklarynyň biri hem onda howanyň temperaturasynyň her 100 m beýiklik aralygyndan 0,6-1,00 C peselmekligidir. Ekwatorda ortaça ýyllyk temperatura + 260, polýusda – 230 C. Troposferanyň ýokarky araçäginde temperatura degişlilikde – 700 we – 500 C. Tropopauza – troposfera bilen stratosferanyň aralygynda ýerleşip, galyňlygy 1- 2 km. Bu gatlaga köplenç bir deň temperatura, ýagny izotermiýa häsiýetlidir. Kä ýagdaýlarda ýokary galdygyňça temperatura peselmän artýar, ýagny temperaturanyň inwersiýasy döreýär.


text:
Marakana stadiony
Marakana stadiony-Braziliyan Rio de Zhaneyro shaherinde 1945de duybuni tutup,50nji yylda achylyar. 87.000 adamy oz ichine sygdyryar. Flamengo we Fluminense yaly brazil klublar oz oyunlaryny bu apet stadionda gechiryarler.doly ady-Mario Filyo.Bir wagtky dunyanin in uly stadionydyr.Hazirki wagtda bolsa Gunorta Amerikada 1nji orunda duryar.1950nji yylda dunya rekordy goyulyp, shonda 4nji dunya chempionatynyn yer eyesi Braziliya finalda Urugwaydan yenilip,shol oyunada 199.850 adam gatnashandygy hasaba alyndy,hazire chenli hem bu rekordyn gapdalynadam barylanok.1963nji yylda bolsa Flamengo-Fluminense oyuna 177.656 jankoyer gatnashyp,bu bolsa klublar derejesinde dunya rekordyny goydy.Gaty gen zat, 80nji yyllarda milli we klub yaryshlara ortacha 150.000 adam gatnashypdyr.XX asyryn 2nji yarymynda bu stadion 200.000 golay adamy yerleshdirip bilipdir. Emma FIFA tarapyndan girizilen sistema boyuncha,dine nomerlenen yerler ya-da bashgacha "Zheral"yerleri goyuldy da,beyleki orunlary bolsa ayyrmaly etdiler.Hazirki zamanda Marakanada gurlushyk ishleri(rekonstruksiya)gechirilip dur.Shondan sebapli hem bu apet umman dunyan in uly stadionlaryn 20ligine hem girenokdyr.Marakanada geljekki 2016 tomusky Olimpiya Oyunlaryn achylysh dabarasy hem gecher.


text:
Aýatolla Ruholla Musawi Homeýni
Aýatolla Ruholla Musawi Homeýni (1900-1989).
Ruhany maşgalasynda doglan. Dini bilim alansoň, 27 ýaşynda Kum şäherinde dini bilimleri okatmaga başlaýar. 1953-nji ýylda Mosaddygyň hökümeti agdarylyp, ýurtda şa düzgüniniň berkemeginden soň onuň garşysyna açykdan-açyk çykyş edip başlaýar. 1964-nji ýylda noýabrynda şa hökümeti ony Turkiýd gitmäge mejbur edýär. 1965-nji ýylda Homeýni Nejefe (Yrak) gelýär. Bu ýerdäki şaýy dini merkezinde 13 ýyllap. ders berýär. Şu ýerden dolandyryşyň yslam görnüşi hakynda “Yslam hökümeti“ atly işini ýazýar. 1978-nji ýylyň oktýabrynda Homeýni Fransiýa gidýär. Şu ýerde ol öz tarapdarlary bilen eýran ynkylabyna ýolbaşçylyk edýär. Homeýni 1979-njy ýylyň 1-nji fewralynda Parižden Tährana gelýär. 3 mln. adam ony garşylamaga çykýar.
1979-njy ýylyň başynda Eýranda syýasy dartgynlylyk başlandy. Fewralyň başynda halk çykyşlary has-da güýçlendi. Hereketden gorkan şa ýurtdan çykyp gaçdy. 1979-njy ýylyň 10-11-nji fewralyndaky yslam ynkylabynyň netijesinde halk asyrlarboýy dowam eden şa düzgünini agdardy. Fewral eýran ýylnamasy boýunça bahman aýy diýlip atlandyrylýar. Wakalaryň esasan bahman aýynda bolany üçin eýran halky ol bahman ynkylaby ady bilen meşhurdyr. 1979-njy ýylyň 1-nji aprelinde döwlet resmi taýdan Yslam Respublikasy diýlip jar edildi. Respublikanyň başynda onuň ruhy ýolbaşçysy - rehberi Aýatolla Homeýni durýardy.


text:
FMLY RIDE IS BACK!
Thread started by ryang
at 03.2.11 - 3:33 pm
SATURDAY IS THE DAY that we venture back into the world of FMLY love, peace, and F.U.N.
We've got:
NEW SPOTS
NEW TUNES
and MORE PARTY
are you ready???
reply
fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly
dudebra420
03.2.11 - 4:03 pm
reply
AND FMLY from the east coast is playing and moving here! WTF
This year something crazy is happening
FMLY
03.2.11 - 5:19 pm
reply
OH MAN! JUST A FEW HOURS AWAY!!!
FMLY
03.5.11 - 1:59 pm
reply
T O N I G H T ! ! ! F U N O V E R L O A D ! ! !
X-Large
responding to a comment
by FMLY
03.5.11 - 2:10 pm
reply
you guys are great that was too fun
FMLY
03.7.11 - 12:36 pm
reply
MMM
was the shit!!!
Xray
03.7.11 - 12:49 pm
reply
I have to admit, so far since going on rides for a year this one was the most fun! Followed closely by the SFV Tinfoil Hat and the Spoke 'N Art rides.
Girl Power
responding to a comment
by Xray
03.7.11 - 2:50 pm
reply


text:
Türkmen halysy
Türkmen halysynyň aklyňy haýran edýän sungat eserdigi hakynda dünýä taryhynda belli syýahatçylaryň, sungatöwrenijileriň, taryhçylaryň aýdanlaryny gaty köp ýerde tutaryk edinýärler.
Şu ýerde meşhur wenger syýahatçysy Arminiý Wamberiniň halylarymyz hakynda aýdan sözüne ünsi çekmekçi bolýarys.
„…Reňkleriň haýran galaýmaly arassalygyndan, matasynyň berkliginden başga-da, bu göçüp-gonup ýören ýarym wagşy zenanlaryň şekilleriň simmetriýasyny saklamak başarnyklary hem inçeden duýuşlary ýewropalylaryň gaty köpüsine „Aňry otur“ diýdirip biljek…“
Geliň, meşhur alymyň zenanlarymyzy “göçüp-gonup ýören ýarym wagşy” diýip atlandyrmasyny „Aňry otur“ diýiljek ýewropala düşnükli bolsun diýlip aýdylan hasap edeliň. Çünki simmetriýany inçeden duýmak we ony saklamak başarnygy göçüp-gonup ýören ýarym wagşynyň edip biljek zady däl. Muny taryh subut etdi. Şol döwürlerde ýarym wagşy diýlip göz öňüne getirilen halkyň örän çuňdan gaýdýan medeniýetiniň, edebiýatynyň, sungatynyň, taryhynyň bardygyna hut Wamberiniň özi hem göz ýetiren alym. Biz onuň uly zähmet siňdirip, başardygyça terjime edip Magtymguly Pyragynyň şygyrlaryny ýewropalylara tanadan alymdygyny bilýäris. Hakykatdanam, simmetriýany inçeden duýup we saklamagy başaryp, hala girizen zenanlar bilen däl, şol zenanlaryň ýörelgesini ýitirmän, arkama-arka öwrenip, olary biziň günlerimizde gaýtalap bilýän halyçylaram ýewropalylary haýrana goýýar. 1996-njy ýylda Ganowerde geçirilen Bütindünýä sergisinde belli halyçymyz Ogulnabat Meredowanyň haly dokaýşyny gören daşary ýurtly synçylar: „Siz barmaklaryňyz bilen erişleri-de sanap alaňyzok. Türkmenler ir wagtlar kompýuter ulgamyna geçipdirler“ diýip baha beripdirler.
Halyçylyk sungatymyzy daşary ýurtlular ýöne ýere kompýuter ulgamyna deňemeýärler. Muňa has gowy göz ýetirmek üçin Wamberiniň „simmetriýany inçeden duýmak we ony saklamak“ diýýänine düşünjek bolalyň.
Halycylyk sungaty.[üýtget]
Halylaryň aýratyn ahmiýeti bardyr : olar turkmenleriň milli buýsanjydyr, olaryň taryhynyň we sungatynyň beýanydyr. Turkmenleriň ata-babalary halylary gadymy wagtdan bäri dokap gelipdir. Arheologik gazyw-agtaryş işleri dokmaçylygyň şu görnüşiniň biziň eramyza çenli IV asyrdan başlap, ýörgünli bolandygyny ýuze çykarmaga mümkinçilik berdi. Reňklenen goýun ýüňünden elde dokalan, gara, goňur-gyzyl reňkler, agdyklyk edýan halylar ilki başda gara öýeri bezemek üçin niýetlenipdir. Halylaryň gölleri we reňkleri dürli ýerli taýpalaryň: ýurduň günorta-gündogarsynda ýaşan salyrlaryň hem-de saryklaryň degişlilikde Merwde we Ahalda ýaşan tekeleriň Turkmenistanyň demirgazygynda we günbatarsynda ýaşan ýomutlaryň, Lebapda ýaşan ärsarylaryň çeperçilik däplerine baglylykda tapawutlanýar.
Assimmetrik bir şekiliň birnäçe görnüşlerde yzly-yzyna gaýtalanyp gelmegi bilen simmetriýa emele gelýär. Mysal üçin „F“ harpynyň şekili. Ondaky çyzyklaryň üçüsem biri-birinden tapawutly. Iki sany „F“ harpyny yzygider goýsak, simmetrik şekil emele gelýär.
Üç sany dürli çyzykdan emele gelen „F“ harpynyň simmetriýanyň kanunlaryna laýyklykda ýerleşdirilmegi bilen dörän şekiller haýran galdyrýar. Türkmen halysynda bolsa simmetriýanyň has kämil, manyly görnüşlerini tapsa bolýar. Zenanlarymyzyň şol täsin nagyşlaryň, gölleriň simmetriýasyny inçeden duýup saklap bilmek başarnyklaryna Wamberiniň näme üçin ýewropalylara „Aňry otur“ diýip biljek derejede baha berendigine indi düşünen bolsak gerek.
Internet[üýtget]
- JANLY ROWAÝAT - Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow


text:
Inwalidlik
Inwalidlik (Lat. Invalidus-gowshak, kuwatsyz), adamyn kesel ya-da mayyp bolmagy zerarly zahmete, ya-da kem-kesleyin yitirmegi. Ilkinji Inwalidlik (shol ylda ilatyn arasynda inwalidlige ilkinji gezek gecirlenler) we umumy I (ilatyn arasyndaky ahli inwalidler) bolyar. SSSr-de adamyn zahmete ukyplygyny yitirish derejesine baglylykda inwalidler 3 gruppa bolunyar. Inwalidlerin 1nji grupbasy zahmete ukyplylygyny mhletleyin ya-da uzak mohletleyin ya=da mydamalyk yitiren komek we gozegcilik edilmegine matac bolan adamlarra, sheyle hem yorite guralan indiwidual shertlerde (yorite stehlarda, oyde ish enjamlarynda we b-da) ayry ayry ishleri yerine yetirmage uygunlashyp biljek adamlara bellenilyar. I-nin 2 nji grupbasy zahmete ukyplylygyny uzak mohletleyin ya-da mydamalyk kem-kesleyin ya-da doly yitirip, komege we gozegcilik edilmegine matac bolmadyk adamlara sheyle hem gaytalap durian kesellilere, el-ayak we b. organlary anatomic taydan shikeslere dayanc hereketlendiriji aparatlary nasaglara, gozunin gorshi peselip yorite doredilen shertlerde ishlap biljek adamlara sheyle hem keseli beterleship ishin hemme gornushinde uzak wagtlayyn ishlemage rugsat edilmeyan adamlara bellenilyar. I nin 3-nji grupbasy saglyk yagdayy sebapli onki karinde (hunarinde) ishlemeklige mumkinciligi bolman pes kwalifikasyyaly ishe gecmeklige zerur bolan adamlara bellenilyar. Kesel zerarly on pes klafikasyyaly ishe gecirilen ya-da nasaglygy sebapli ozal ishe yaramadyk adamlar, sheyle hem karine garamazdan, kesel sebapli organlary (el ayagy we s.m,) kadaly ishlemeyanler hem shu grupba giryar. SSSr-de adamlaryn zahmete yarawlylygynyn yitirilish derejesi (I. grupbasy) wrac ekspert komissiyasy (WTEK) tarapyndan bellenilyar. 1nji grupba I. her iki yyldan 1 gezek 2 we 3nji grupba I. her yylda 1 gezek gaytadan kesgitlenip bellenilyar. Anatomik taydan shikesi ya keseli has otushen islendik yashdakylara, sheyle hem inwalidlere: 60 yashdan gecen erkek adamlara, 55 yashdan gecen ayal adamlara I. mohletsiz bellenilyar. Inwalidlere I. derejesine gora jemgiyetcilik we dowlet tarapyndan belli bir mocberde maddy komekler, zahmetde yenillikler, medisina we bashgalar berilyar. Kapitalistik yurtlaryn aglabasynda dine doly I. kem-kesleyin pensiya bilen upjun edilyar.


text:
Ferhat Gaýymy
Ferhat Gaýymy (Parsça: فرهاد قائمی) Eýran Milli Woleýbol ýygyndysy toparynyň we Kümmet Gowuz şäheriniň Barij toparynyň sportsmeni.
1989-nji ýylda Kümmet Gowuzda eneden doglan Ferhat Gaýymy 2007-nji ýylda Meksikada oýnalan ýaşlar bütindünýa woleýbol çempiýonadynda Eýran topary bilen birinji orny eýeledi.
FYVB’niň beren maglumatyna görä Ferhadyň iň halaýan nahary Türkmen Çekdirme palawy.
Kümmet Gowuzyň Türkmen ýaş nesli ýaly Ferhad-da çagalykdan woleýbol oýnamaga köçelerden başlaýar we bu spordy milli toparda dowam etdirýär.
Çeşme[üýtget]
/Boy’s Youth World Championship /Sporçylaryn Biyografiyasi: Farhad Ghaemi


text:
Al-Horezmi
ABU MUHAMMET AL-HOREZMI (Muhammet ibn Musa al-Horezmi, 780-847) - Musa ibn Şäkir Horezminiň ogly, matematik, astronomi geograf. Ol Orta Aziýada ylmy pikiriň başyny başlan hasaplanýar. Birinji we ikinji derejeli deňlemäniň awtory we algebranyň esasyny goýan alym hökmünde tanalýar. Onuň ylmy eserlerinden "El-mahrutat" kitaby has meşhurdyr. Onuň iki dogany Ahmet we Hasan hem meşhur astronom bolupdyr. Üç doganyň üçüsi-de Beni Musa ady bilen şöhratlanypdyr. Alymyň matematika hasaplamalaryň praktiki ähmiýeti öz döwründe uly rol oýnapdyr. Onuň ylmy-barlaglary feodal jemgyýetiniň isleglerini kanagatlandyrmaklyga gönükdirilipdir.


text:
Salam hormatly tmolympiad.org agzalary we myhmanlary.
Herkim öz ýurdy hakynda azajyk ýazsa men köpüräk ýazmakçy
Köp maglumatlary Wikipediýanyň türkmençe-sinden aldym. Aslyn ol ýerede özüm goýupdym
Öz goýmadyk zatlarymy hökmany suratda aýdaryn.
Onda Türkmenistan hakynda okaň.
Azajyk
Türkmenistan merkezi Aziýada bir döwlet. Bolup 1991-nji ýylyň Garaşsyzlyk aýynyň 27-sine Garaşsyzlyk alýar. Soňra 1995-nji ýylyň Bitaraplyk aýynyň 12-sine-de baky Bitarap döwlet bolýar.
Nebit Senagaty
Ýangyç-energetik kompleksin duzuminde Türkmenistanyň senagaty nebir kanlerini açmakda geologik-gözleg işlerinden, nebit çykarmakdan, ony daşamakdan we nebiti gaýtadan işleýan karhanalardan ybaratdyr. Türkmenistanyň territoriýasynda nebit çykarmak işlerinin ençeme asyr taryhy bar. Hazirki wagtda Türkmenistanyň nebit kanlerinin 14-sinde nebit çykarylýar (olaryn 11-si gury ýerde we 3-si Hazar denzinin Hazar şäheriniň ýanyndaky boleginde). 1999-njy ýylda Türkmenistanda nebit çykarylyşy ýedi million tonna boldy. Ýurdumyzyn nebiti Türkmenbaşy we Seýdi şäherlerindaki zawodlarda gaýtadan işlenilýar.
Suw resurslary.
Ekerançylygyn geografiki ýerleşişi ilkinji nobada-suwaryş suwlarynyň ýaýraýşy, olaryn moçberi we peýdalanylş derejesi bilen basglanşyklydyr. Türkmenistanda suwaryş maksatlary uçin, esasan, derýa we ýerasty suwlary peýdalanylyar. Garagum çolunde maldarçylygyn esasy suw upçunçiligi guýular arkalydyr. Derýänyn suwlaryny suwaryş uçin peýdalanmak maksady bilen suwaryş ýaplary gazylyar. Türkmenistanyň in uly derýäsy Amyderýa bolup, ol ýurdumyzyn gundogar-demirgazyk bolegini kesip geçýar. Ekişe ýaramly ýerlerin we ilatyn kop bolegi bolsa ýurdun gunorta-gunbatar boleginde ýerleşýar. Emma ol ýerde suw upjunçiligi oran ýetmezçilik edýär. Ýone suwaryş suwunyn gaty çakli ýerlerinde suw bilen upjun etmek maksady bilen, Amyderýanyň suwunyn bir bolegini gunorta-gunbatara Garagum derýäsy bilen gonukdirildi.
Himiýa senagaty.
Ýurdumyzda himiýa senagatynyn ilkinji karhanasy Merkezi Garagumda ýerleşen Derweze kukurt zawodydyr. Ol 1928-nji ýylda guruldy we jowzaly klimat şertlerinde, transport taýdan amatsyz bolany uçin, bu zawod dine 1961-nji ýyla çenli işledildi. Gowurdakdaky kukurdin kani açylandan son, ol ýerde 1932-nji ýylda kukurt zawody işe girizildi. Himiýa senagaty has kop pudakly senagat. Ol dag magdan himiýa, esasy himiýa, nebit himiýa, durmuş himiýasy we farmasewtika ýaly himiýa senagaty kop pudaklary oz içine alýar.
Türkmenistanyň ykdysady-geografik ýerleşişi
Garaşsyz we baky Bitarap Türkmenistan döwleti Gundogaryn we Gunbataryn kop yuertlaryna tarao gidyan gadymy “Beýik Ýupek” sowda ýollarynyň çatrygynda, geografik taýdan innan amatly ýerde ýerleşýar. Şona gora-de, Türkmenistanyň territoriýasynyn usti bilen Gadymy we Orta asyr dowurlerinde hem dunya bazarlaryna tarap kerwen yollary, yodalary gecipdir.
Uzaklarda baslanan kerwen yolunyn bir sahsy oz dowrunde gadymy siwilizasiya merkezlerinin biri bolan Merwin usti bilen gecipdir. Gundogardan Yewropa tarap uzalyp gidyan kerwen yolunyn sowda merkezlerinin biri bolan gadymy Koneurgenc hem “Turkustanyn derwezesi” diylip atlandyrylypdyr.
Beyik yupek yolunyn yene bir shahasy ilki Murgap deryasynyn boyu bilen, sonra Owganystanyn ustunden Hindistana cenli baryp yetipdir.
Gundogaryn we Gunbataryn gadymy sowda aragatnashyklaryny Turkmenistanyn territoriyasynyn hem usti bilen amala ashyrmak uly rol oynan Beyik yupek yoly indi bizin taze dowrumizde-Garashsyzlyk dowrunde yene-de dikeldilip bashlandy. Yone bu gezek yontem kerwen yollary boyunca dal-de, polat reysleri arkaly dikeldilyar. Tejen-Sarags-Mashat demir yolunyn gurulmagy bilen Turkmenistanyn ustunden Transaziya kontinentara demir yol magistraly acyldy we ol Beyik yupek yolunyn ugry bilen gidyar. Ol Pekinden (Hytay) Yewropanyn bosagasynda yerleshen Ystambula(Turkiya) cenli yetyar, Pars aylagyna hem yeter.
Garashsyz Turkmenistan dowletinin Yewropa bilen Aziyanyn catrygynda yerleshmegi, onun geosyyasy yagdayynda oran uly amatlyklyklar doredyar.
Garashsyz we baky Bitarap Turkmenistan Hazar denzinin gundogar kenarynda Amyderya cenli yarym million kwadrat kilometer golay (491,2 mun kw.km) demirgazykdan gunorta bolsa 650 km, ulazyl gidyar. Merkezi Aziyanyn ahli meydanynyn 12,2%-I Turkmenistanyn payyna dushyar. Sheyle-de bolsa, Merkezi Aziya garshsyz dowletlerin arasynda Turkmenistan Gazagystandan sonar umumy meydany boyunca in iri dowlet hasaplanyar. Ilaty 24 million adama golaylashan gonshy Ozbegistanyn hem tutyan meydany Turkmenistanynkydan az Ozbegistan gundogarda Owganystan dowleti bilen Turkmenistanyn aracak serhetlerinin uzynlygy 864 km, Eyran Yslam Respublikasy bilen bolsa 1,5 mun kilometer golaylashyar. Turkmenistan demirgazyk gunbatarda Gazagystan dowleti bilen hem aracakleshyar.
Merkezi Aziyanyn dowletlerine garanda Turkmenistan Russuia Federasiyasynyn Yewropa bolegine yerleshen ykdysady-geografik rayonlaryna, Kawkazyn garashsyz dowletlerine ha yakyn we amatly yerleshmegi bilen tapawutlanyar. Ol dowletler Merkezi Aziya dowletlerine ozlerinin transit yuklerini Turkmenistanyn usti bilen dashayarlar. Hazar denzinin kenaryna Turkmenbashy porty Merkezi Aziyanyn “Gunbatar derwezesi” hasaplansa, “Turkmenabat-Gonrat-Beynew” demir yoly derwezesi.
Merkezi Aziýanyň beýleki döwletlerine garanda Türkmenistanyň duzluk territoriýalary has agdyklyk edyar. Bu bolsa yurdumyzyn dunya bazarlaryna tarao cykalgalaryn has kop bolmagyna amatly shertler doredyar. Mysal ucin, Türkmenabat-Haýraton aralygynda Amyderya-Hyrat we Atamyrat-Ymamnazar awtomobil yollary arkaly Lyutfabat, Etrek-Gurgen, Aşgabat-Gowdan-Bajygyran awtomobil yollaryndan bashga-da, Eýran Yslam Respublikasyna tarap Tejen-Sarahs-Mashat demir yolunyn gurulmagy dunya bazaryna täze cykalgadyr.
Türkmenistan landşaftynyn esasy bolegini meýdany boýunça Sahara we Gobi çolluklerinden son dünýäde uçunji orny eýeleýan Garagum çoli tutýar. Ol hojalyk taýdan heiz az ozleşdirilen. Ol ýaşayşyn seýrekligi, juda az orumlaşanlygy, yssylygy bilen tapawutlanyar. Emma ýerasty tebigy baýlyklaryn kopdurliligi bilen Türkmenistan indi dünýä bellidir.
Turkmenistanyn gin meydanynyn 7%-gur ilatly obalaryn, suwarymly ekerancylyk massiwlerinin, iri shaherlerinin, gur gatnaw yollaryn, oazislerin payyna dushyar. Derya julgelerinin, suwarysh kanallarynyn, da eteklerinin ozleshdirilen yerleri-oazisler Turkmenistanyn koplenc cetki kunjeklerinde yerleshyarler. Garagum deryasynyn zonasy Turkmenistanyn gunorta boleginin ululy-kicili kop oazislerini yeke-tak suwarysh sistemasyna birikdiryar.
Uzynlygy 1300 kilometr Garagum deryasy Turkmenistanda ykdysady we durmush ozgerishiklerinin bash zonasydyr,
Geografik taydan has gunortada yerleshishi boyunca Garagum deryasynyn zonasy gonshy Ozbegistanyn Murzecol, Garshy kanallaryn zonalaryndan ozunin agroklimatik resurslary boyunca has amatlylygy bilen tapawutlanyar. Garagum deryasynyn zonasynda yagtylygy we yylylygy has kop talap edyan ince suyumli gowaca we beyleki oba hojalyk ekinleri osdurilip yetishdirilyar. Garagum deryasynyn zonasynda yurdumyzyn ilatynn den yarsyndan kopusi yashayar.
Halkara Ykdysady Hyzmatdashlyk Guramasynyn (EKO-nyn) agzasy bolmak bilen, Turkmenistanyn goesyyasy ahmiyati barha rowaclanyar.
EKO giryan 10 dowletin ahlisinin 300 million adamdanam gowyrak ilaty bolup, olaryn umumy meydany 7960 mun kwadrat kilometrdir. Turkmenistan EKO-nyn geograik ginishliginin merkezinde yerleshyar. Onun usti bilen esasy halkara demir yol magistrallaryn (“Transaziya”, “Demirgazyk-gunorta”) we turbaprowodlaryn gecirilmegi barada birnace iri mocberli taslamalar ishlenip duzulyar.
Turkmenistanyn klimat resurslary, gun radiyasynyn yokary derejeli oba hojalygyna yaramly gunlerin kop bolmagy, klimatyn gurak we kontinentallygy bilen hasiyetlendirilyar. Tutushlygyna alanynda Turkmenistanyn agroklimat resurslary oba hojalygyny, onun esasy ugry suwarymly ekerancylygy alyp barmak ucin amatlydyr. Yurdumyzyn mineral-cig mal resurslary boyunca dunyade bay yurtlaryn hatarynda duryar. Mundan bashga-da, Turkmenistanyn territoriyasy himiki cig mallaryn, gurlushyk materyallaryn zapasyna hem bay yuert hasaplanylyar.
Prezidenti - galtaman dostumyzyňky :-)
Berdimuhammedow G.M. Ahal welayatynyn Gökdepe etrabynyn Babarap obasynda 1957nji yylda doguldy. Ol Türkmen Döwlet Lukmançylyk Institutynynyn uçurymy. Ol stomatolog karini ele aldi. 1992de ol Lukmaçylyk Istitutynyn Stomatologiya fakultedinde işe başlady. 1995 yylda Saparmyrat Türkmenbaşynyn karary bilen Saglyk Ministirliginin dişçilik bölüminin başlygy boldy. 1997-de Saglyk Ministri we Premyer Ministri nin orunbasary wezipesine 2001nji yylda bellenildi.
Paýtagty - awtory belli däl
Aşgabat (Parsça:عشق آبادفار Ashq-abad; Orsça: Ашхабад Ashkhabad), bir şäher Türkmenistan'da. Türkmenistanyn paytagty we ayratyn administratiw bölek. Welayatlar bilen den stautusy bar. 1925-nji yylda doredilip, 1930-njy yylda yatyrylyp, 1936-njy yylda yene doredildi. Meydany 20,4 mun kw km, ilaty 113,2 mun adam. Etrapda 3 shaherce, 8 geneshlik we 7 oba bar. Etrap fiziki-geografiki nukday nazardan 3 bolekden ybarat: gunorta Kopetdag, demirgazykda Gragum coli we olaryn arasynda Ahal oazisinin etraba degishli zolagy. Etrabyn in osen bolegi Ahal oazisidir. Bu oazisde yurdumyzda belli Bagyr, Koshi, Herrikgala, Gokje, Gypjak, Yasmansalak, Buzmeyin obalary yerleshyarler. Gypjak Turkmenistanyn ilkinji Prezidenti Saparmyrat Turkmenbashynyn doglan obasydyr. Hojalygyn yoriteleshdirilen ugurlary-uzumcilik, miwecilik, kartoshka, gok we bakja ekerancylygy danecilik, maldarcylyk, yenil, azyk senagatlary. Etrapda cagalar iymiti zawody, jinsi matalaryny onduryan fabrik ishleyar.
Suratlar
Türkmenistanyň prezidenti-Gurbanguly Berdimuhammedow
Kim nace ordy?
Shu wagtlykca shular. Nesip bolsa update ederin.
Telpekler (2 kisiden 2 sany)
Bu yazgi ucin
- Amanmuhammet 1 telpek goyyar we yazyar: "Gaty gowy yazipsin! Berekella!"
- ata 1 telpek goyyar we yazyar: "Gaty gowy yazipsin! Berekella! Maglumatlar, yhlasyn we bu blogy acanyn ucin! Minnetdar, jigim!"


text:
Polşa baýdagy
Polşanyň baýdagy[üýtget]
Polşanyň milli baýdagy iki sany deň ululykdaky gorizontal zolakdan durýar, ýokarky zolak - ak we aşakysy gyzyl. Baýdagyň taraplarynyň gatnaşygy 5:8 (in:uzynlyk). Şeýle-de Polşanyň döwlet baýdagynda ýokarky zolagyň ortarasynda gerb ýerleşdirilendir. 2004-nji ýyldan bäri Polşanyň baýdak baýramçylygy maý aýynyň 2-sine bellenilýär.
Taryhy[üýtget]
Polýaklar ozaldan bäri orta asyrlarda ýüzüne ak bürgüdiň suraty çekilen gyzyl baýdak ulanypdyrlar. Şeýle baýdagyň astynda korol Wladislaw Ýagaýlonyň polýak goşuny 1410-njy ýylda Grünwald söweşine gatnaşypdyr. Sigizmund III Wazanyň baýdagy üç zolakdan (ýokarky we aşaky – gyzyl we ortada ak) ybarat bolupdyr. Wladislaw IV we Ýan II Kazimiriň baýdaklary dört zolakdan ybarat bolupdyr (ýokardan birinji we ikinji – gyzyl, ýokardan ikinji we dördünji – ak). Ol baýdaklarda döwlet gerbi ýerleşdirilipdir. Awgust II Güýçliniň dolandyran döwründe polýak ulanlarynyň tuwulgalaryna ak lentalar berkidilipdir. Dörtýyllyk seým (1788 – 1792) gyzyl-ak lentalar peýda bolupdyr. Milli baýdak resmi taýdan 1831-nji ýylyň 7-nji fewralynda Seým tarapyndan tassyklanyldy. Gyzyl-ak baýdaklar we lentalar XIX asyrdaky milli gozgalaňlaryň simwoly hökmünde ulanylypdyr. 1918-nji ýylda Polşanyň garaşsyzlygy dikeldileninden soňra gyzyl-ak baýdak 1919-njy ýylyň 1-nji awgustynda milli baýdak hökmünde tassyklanyldy we şondan bäri ol hiç hili üýtgedilmedi.


text:
Bogaziçi köprüsi
Bogaziçi köprüsi Hazirki dowurde dunyadaki asma koprulerinin arasynda uzynlygy boyunca 12 nji orunda bolan Turkiyanyn Istanbul saherinde yerlesenBogazici koprusi 1970 nji yylyn 20 nji fewralynda Turkiyanyn hokumetinin buyurmasy esasynda gurlusygyna baslandy. Aradan 3 yyl 8 aydan son bukoprunin gurlusygy tamamlanyp Turkiyanyn doredilmeginin 50 nji yyllygyna dowlet adamlary tarapyndan acylyp ulanmaga berildi. Bu kopri hazirki wagtda Istanbulyn Aziya we Yewropa boleklerini birlesdiryan iki koprunin birinjisidir.Onyn gurlusygy ucin 21,774,283 amerikan dollary mayagoyum goyulupdyr. onun uzynlygy 1560 metrdir. koprunin ustunin ginligi 39 metr, yuk goterijiligi 2650 ton. beyikligi 165 metr. gurlusygy ClevelandBridge and Eng. Co & Hochtief A.G. gurlusyk firmasy tarapyndan gurulan.


text:
Gökdepe urşy
Gökdepe Söweşi
Ors imperiýasy 1879-nji ýyldaky Türkmen Teke taýpasyndan ýeñilgini utanç hasaplaýar, Türk-Ors söweşlerinde at gazanan general Skobeleve, has güýçli goşyn bilen Türkmenistana täze ekspedisiýa guramasy tabşyrylýar. Birinji söweşde epesli adam ýitiren tekeler, oruslaryñ täze eskpedisiýasyna daýanyp bilmeýär we Gökdepe galasynda uruşy dowam etdirýär. Iñ soñynda gala ýykylýar we müñlerçe teke türkmeni öldürilýär.
Not. Skobelev bir hatynda, "Tekeler ýer kartasynda bir gara nokat, we o gara nokat pozylmaly" diýen sözleri barmyş. Generalyñ türkleri yigrenedigini, şo sebäpden hem Gökdepede müñlerçe günasyz ynsanyñ öldürilendigini hem aýdýarlar.
1881-nji ýylyň 12-nji Turkmenbasyda ir bilen 11 sagat 20 minutda 1 tonna 120 kilogram därini galanyň gündogar böleginde partladyp, oňa girmäge mümkinçilik gazanan rus goşunlary eýýäm 12 sagat 30 minutda galanyň içinde aljyraňňylyga düşen adamlary uçdantutma gyryp ýördüler. Duşmanyň 1 million 140 müň oky bardy. Ol oklar galanyň içine ýygnanan 45 müň çemesi türkmene garşy atylmalydy. Elinde sowuk ýaragdan başga idili söweş esbaby bolmadyk her türkmene 25 okdan ýetýär. 23 günläp gabalan galanyň içine 872 müňden gowrak tüpeň oky we 120 müňden gowrak top oky atylypdyr… Şahyr Gurbannazar Eziziowyň sözleri bilen aýtsak bir başa bir ölüm ýeterlikkä, bir başa 25 ölüm artygrak dälmi?
Ýöne gala ýygnananlar Watan üçin bir gezek däl, 25 gezek ölmelem bolsa taýýardylar. Olar muňa boýun alykdylar. Olarda esasy maksat Watan üçin jan bermek, şehit bolmakdy. Olar Watan üçin, ar-namys üçin gara başy gurban etmegiň diňe sözde däl-de, durmuşda nähili bolýandygyny görkezipdiler. Bu bize ata-babalarymyzdan galan iň uly baýlygyň, iň gymmatly mirasyň biridir. Olar bize Watany söýmegiň asyl nusgasyny goýup gitdiler.
Serdarymyz Permany bilen şol gerçeklere “Türkmenistanyň gahrymanlary” diýen belent at berildi. Her ýyl Watan üçin wepat bolanlaryň hatyra gününi uly il bolup döwlet derejesinde bellemegi karar etdi. Bu hatyra gününiň her ýylyň ilkinji aýynda bellenilmegi hem ýöne ýere däl bolsa gerek. Türkmeniň her ýyly Watansöýüjilik ruhy bilen hatyra saklamakdan, geçenleri ýatlamakdan başlanýar.
Gökdepe galasynyň synan gününiň “Hatyra güni” diýlip yglan edilmeginiň ýene-de bir uly manysy bar. Ol hem ýeňişden ýeňilişiň ýakyndygy görnüp durka ata-babalarymyzyň Watan üçin ölmeli diýip gelen kararlaryny biziň günlerimizde dogry diýip tassyklamakdyr. Gökdepe galasynda dökülen ganyň manysyz däldigini, şol uruşda wepat bolanlaryň hakyky Watan gahrymanlarydygyny jedelsiz hakykat edip goýmakdyr. Ondan öňem, soňam Watan üçin gara başyny goýanlary Gökdepe galasynda şehit bolanlar bilen bir hatarda hatyralamakdyr. Gökdepe türkmeniň Käbesidir. Watan üçin türkmeniň bir okuň däl, ýigrimi bäş okuň öňünde durmalam bolsa durup bilýändiginiň subutnamasydyr. Bu gahrymançylyk bizi parahatçylykly günlerde-de Watanyň gymmatynyň, hatda öz janymyzdanam ýigrimi bäş esse gymmatlydygyny ýatladyp durmalydyr. Watanyň abraýy üçin edýän her bir işimizde, okuwymyzda biziň yhlasymyzyň, görkezmeli gaýratymyzyň näçe derejede bolmalydygyny biz ata-babalarymyzyň ýigrimi bäş okuň öňünde durmaga döz gelip bilişlerini ölçeg edinip kesgitlemelidiris. Biz hem edil ata-babalarymyz ýaly hatyrasy tutulmaga mynasyp adamlar bolup ýaşamalydyrys. Biz parahatçylykly, asuda günlerde Watana şan-şöhrat getiren zähmet gahrymanlary bolmalydyrys.


text:
Mongol imperiýasy
Mongol imperiýasy (gad. mong. Yeke MongYol ulus — Beýik Mongol hökümdarlygy, mong. Ih Mongol uls, Mongolyn ezent güren) — 1206-njy ýylda Çingiz han tarapyndan esaslandyrylan döwlet, ol Dunaýdan başlap, Ýapon deňzine, Nowgoroddan Günorta-gündogar Aziýa çenli bolan territoriýalary özünde jemleýän, dünýä taryhynyň iň uly imperiýasy bolupdyr. Imperiýanyň tutýan meýdany 33 000 000 kwadrat kilometr bolupdyr.
Gülläp ösen döwründe onuň çäklerine Merkezi Aziýanyň, Günorta Sibiriň, Gündogar Ýewropanyň, Ýakyn Gündogaryň, Hytaýyň we Tibetiň ümmülmez giňişlikleri giripdir. 13-nji asyryň ikinji ýarymynda imperiýa çingizidleriň hökümdarlyk edýän uluslaryna bölünip başlapdyr. Beýik Mongol imperiýasynyň iň iri galyndylary Ýuan imperiýasy, Altyn Orda, Hulaguidler döwleti we Çagataý ulusy bolupdyr.
Döwletiň paýtagty ilkibaşda Karakorum bolupdyr; 1264-nji ýylda paýtagt Hanbalyk şäherine geçirilipdir.
14-nji asyryň ahyrky çärýeginde Mongol imperiýasy bar bolmagyny bes edipdir.


text:
Şäher häkimleriniň bileleşigi
Şäher häkimleriniň bileleşigi [1] öz çäklerinde energiýa tygşytlylygyny we täzeläp bolýan energiýa çeşmeleriniň ulanylyşyny ýokarlandyrmaga meýletin borçlanýan ýerli we sebit häkimiýetlerini öz içine alýan, Ýewropa Bileleşigi tarapyndan badalga berlen başlangyçdyr. Bileleşige gol çekenler 2020-nji ýyla çenli kömürturşy gazynyň çykarylyşyny azyndan 20% azaltmaga, şeýtmek bilen daşky gurşawa zyýansyz ykdysady ösüşe we ýaşaýşyň hilini ýokarlandyrmaga goşant goşmaga borçlanýarlar.
Şäher häkimleriniň bileleşigine 2008-nji ýylda ÝB howa we energiýa maksatnamalaryny döretmekde we durmuşa geçirmekde ýerli häkimiýetleriň tagallalaryny güýçlendirmek we goldamak maksady bilen Ýewropa Topary tarapyndan badalga berilýär. Onuň meseläni ele alşy we usullary ÝB çäklerinden daşarda hem jogapsyz galmady, Argentina ýa-da Täze Zelandiýa ýaly uzak ýurtlardan hem bileleşige täze gol çekenler bar.
Energiýa we howa baradaky maksatlara amal etmekde ýerli, sebit we ýurt derejesindäki taraplary dahylly edýän ýeke-täk hereket bolup, özboluşly aýratynlyklary sebäpli Ýewropa Bileleşiginiň guramalary Şäher häkimleriniň bileleşigini köp derejeli dolandyryşyň adatdan daşary modeli diýip kesgitleýärler.
Mazmuny
- 1 Şäher häkimleriniň bileleşigine gol çekenler
- 2 Resmi borçnamalar
- 3 Durnukly energiýa hereket meýilnamalary
- 4 Utgaşdyrmak we goldaw
- 5 Şeýle hem, serediň
- 6 Salgylanmalar
- 7 Daşarky baglanyşyklar
Şäher häkimleriniň bileleşigine gol çekenler[üýtget]
Kiçijik obalardan başlap Kiýew, London, Pariž ýa-da Tbilisi ýaly paýtagtlara we iri şäherlere çenli ähli ululyklarda ýerli häkimiýetler Şäher häkimleriniň bileleşigine gol çekip bilerler.
Ýerli hökümetler howanyň üýtgemeginiň täsirlerini azaltmakda wajyp ähmiýete eýe bolup durýarlar, sarp edilýän energiýanyň we çykarylýan kömürturşy gazynyň 80%-iniň şäher işjeňligi bilen baglanyşyklydygyny göz öňünde tutsak, olaryň ähmiýeti hasam aýdyň görünýär. Ýurt derejesindäki hökümetler goldasa, ýerli häkimiýetler raýatlaryň özlerini alyp baryşlaryny üýtgetmekde, howa we energiýa meselelerini has giňişleýin ele almakda, döwlet eýeçiligindäki we hususy eýeçilikdäki pudaklaryň bähbitlerini ylalaşdyrmakda we durnukly energiýa meselelerini umumy ýerli ösüş maksatlaryna ornaşdyrmakda iň amatly orny eýeleýärler.
Şäher häkimleriniň bileleşigine goşulmak ýerli häkimiýetlere raýatlary ekologiki, jemgyýetçilik we ykdysady taýdan durnukly daşky gurşaw bilen üpjün etmäge mümkinçilik döredýär, öz çäklerinde kömürturşy gazyny azaltmak tagallalaryny güýçlendirýär, Ýewropa Bileleşiginden we halkara guramalardan goldaw almagyň, olar tarapyndan tanalmagyň we göreldeli işlerden peýdalanmagyň ýoluny açýar.
Resmi borçnamalar[üýtget]
Şäher häkimleriniň bileleşiginiň çägi diňe niýetleriň beýan edilmeginden ybarat däl. Bileleşige gol çekenler özleriniň energiýa we kömürturşy gazyny azaltmak baradaky ýokary borçnamalaryna amal etmek üçin birnäçe ädimi ýerine ýetirýärler, durmuşa geçiren işleri barada hasabat bermäge we şol işlere gözegçilik edilmegine boýun bolýarlar. Kesgitlenen döwürlerde olar aşakdakylary ýerine ýetirmäge resmi taýdan borçlanýarlar:
- Kömürturşy gazynyň çykýan esasy çeşmelerini kesgitleýän resminamany taýýarlamak, ýerli durnukly energiýa maksatnamasyny döretmek we şertlere uýgunlaşdyrmak;
- Zerur işleri ýerine ýetirmek arkaly maksatnamany durmuşa geçirmek üçin ýeterlik adam güýjüni bölüp bermek ýaly administratiw gurluşlary ýeterlik derejede döretmek;
- Şäher häkimleri bileleşigi başlangyjyna resmi taýdan goşulanyndan soňra bir ýylyň dowamynda Durnukly energiýa hereket meýilnamasyny tabşyrmak; şol meýilnamada saýlanan başlangyç ýylyndaky kömürturşy gazy bilen deňeşdirileninde 2020-nji ýyla çenli kömürturşy gazynyň çykarylyşyny azyndan 20% azaltmaga gönükdirilen anyk çäreleri görkezmeli
- Durnukly energiýa hereket meýilnamasyny tabşyranyndan soň iki ýylda bir gezek durmuşa geçirmek hasabatyny baha beriş, gözegçilik we tassyklaýyş maksatlary bilen tabşyrmak
Durnukly energiýa hereket meýilnamalaryny döretmekde energiýa dolandyryş mümkinçiliklerini emele getirmek we ýerli degişli taraplary çekmek üçin bileleşige gol çekenler şulara-da borçlanýar:
- Tejribäni we maglumatlary beýleki ýerli häkimiýetler bilen paýlaşmak;
- Durnukly ösüş we energiýany tygşytlamak meselelerine raýatlaryň gyzyklanmasyny çekmek üçin ýerli energiýa günlerini geçirmek;
- Şäher häkimleriniň bileleşiginiň ýylda bir gezek geçirilýän dabarasyna, tematiki sehlere we çekeleşik topary duşuşyklaryna gatnaşmak ýa-da goşant goşmak;
- Bileleşigiň şygaryny degişli ýerlerde wagyz etmek, esasanam beýleki şäher häkimlerini bileleşige goşulmaga höweslendirmek.
Durnukly energiýa hereket meýilnamalary[üýtget]
Energiýa we howa borçnamalaryna amal etmek we olary artykmajy bilen ýerine ýetirmek üçin Şäher häkimleriniň bileleşigine gol çekenler başlangyja goşulanlaryndan soň bir ýylyň dowamynda Durnukly energiýa hereket meýilnamasyny (SEAP) döretmäge borçlanýarlar. Şäher häkimliginiň geňeşi tarapyndan tassyklanan bu hereket meýilnamasy bileleşige gol çekenleriň borçnamalaryna amal etmek üçin göz öňünde tutýan çärelerini we işlerini gysgaça beýan edýär, olaryň durmuşa geçiriljek wagtyny we bellenen jogapkärçilikleri görkezýär.
Köp dürli tehniki we usulyýet goldaw materiallary ("SEAP ýol görkeziji kitapçasy" we şablony, bar bolan usullar we gurallar barada hasabat we ş.m.) SEAP-y döretmek amalynyň tutuş döwründe ýol görkezýär we düşnükli maslahatlar berýär. Ýerli häkimiýetleriň tejribelerine esaslanýan we Ýewropa Toparynyň Bilelikde gözleg merkezi bilen hyzmatdaşlyk etmek arkaly döredilen bu goldaw toplumy bileleşige gol çekenleri möhüm ýörelgeler we düşnükli ädimme-ädim durmuşa geçiriş bilen üpjün edýär. Ähli resminamalary www.eumayors.eu web saýtynyň kitaphanasyndan göçürip alyp bolýar.
Utgaşdyrmak we goldaw[üýtget]
Bileleşigiň utgaşdyryjylary we goldaýjylary[üýtget]
Bileleşige gol çekenler kömürturşy gazynyň esasy çykýan çeşmelerini kesgitlemek, ýerli durnukly energiýa maksatnamasyny döretmek, degişli Durnukly energiýa hereket meýilnamasyny düzmek, bu meýilnamada görkezilen işleri maliýeleşdirmek we onuň netijelerine gözegçilik etmek üçin hemişe zerur mümkinçiliklere (gurama gurluşy, ussat işgärler, pul serişdeleri, maglumat binýatlary, statistikalar, usulyýetler, gurallar we beýleki çeşmeler) eýe bolup duranoklar. Şu ýagdaýy göz öňünde tutup, gol çekenleriň öz borçnamalaryna amal etmekleri üçin kömek bermekde ýurt derejesindäki guramalar, welaýatlar, sebitler, şäher häkimlikleriniň toparlary we arabaglanyşyklary, şeýle hem, maliýe goldawyny berijiler wajyp ähmiýete eýedirler.
Bileleşigiň utgaşdyryjylary bileleşige gol çekenlere strategiki ýol görkezýän, şeýle hem, Durnukly energiýa hereket meýilnamalaryny döretmekde hem-de durmuşa geçirmekde olara maliýe we tehniki goldaw berýän dürli derejelerdäki döwlet edaralarydyr. Ýewropa Topary "Ýerlerdäki utgaşdyryjylary", ýagny welaýatlar, sebitler ýaly merkezi däl edaralary we "Ýurt derejesindäki utgaşdyryjylary", ýagny milli energiýa gulluklary we ýerli energiýany ösdürmek işini dolandyrýan ministrlikler ýaly ýurt derejesindäki guramalary biri-birinden tapawutlandyrýar.
Bileleşigi goldaýjylar Şäher häkimleriniň bileleşigi başlangyjyny wagyz edýän we oňa gol çekenleriň borçnamalaryny goldaýan tanadyş, aragatnaşyk we arabaglanyşyk işlerini ulanýan, ýurt we sebit derejesindäki arabaglanyşyklar hem-de ýerli häkimiýetleriň arbaglanyşygy bolup durýarlar.
Şäher häkimleriniň bileleşiginiň dolandyryş merkezi[üýtget]
Şäher häkimleriniň bileleşigine gol çekenlere we degişli taraplara Şäher häkimleriniň dolandyryş merkezi tarapyndan gündelik esasda höweslendiriji, tehniki we administratiw kömek berilýär. Merkezi sekretariat Brýusselde (Belgiýa) ýerleşýär, iki goşmaça şahamça bolsa Lwow (Ukraina) we Tbilisi (Gruziýa) şäherlerinde ýerleşip, Gündogar hyzmatdaşlgyň ýurtlaryndaky ýerli häkimiýetlere goldaw berýär. Brýusseldäki sekretariat hem, Lwow we Tbilisi şahamçalary hem ýerli we sebit häkimiýetleriniň arabaglanyşygy we ýurt derejesindäki guramalaryň konsorsiumy tarapyndan dolandyrylýar. Şäher häkimleriniň bileleşiginiň Brýusseldäki dolandyryş merkezi başlangyjyň işlerini umumy utgaşdyryjy bolup durýar.
Ýewropa Bileleşiginiň guramalary[üýtget]
Bileleşige gol çekenleriň Durnukly energiýa hereket meýilnamalaryny kämilleşdirmek we olaryň durmuşa geçirilişini goldamak maksady bilen Ýewropa Topary bileleşigiň agzalaryna niýetlenen maliýe guramalarynyň döredilmegine goşant goşdy, bu guramalaryň arasynda iri gerimli taslamalar üçin Ýewropanyň Maýa goýum banky bilen bilelikde döredilen Ýewropa ýerli energiýa kömegi (ELENA) guramasy we Germianiýanyň Group KfW topary bilen şäriklik esasynda döredilen ELENA-KfW bolup, ol Ýewropadaky kiçi we orta derejeli şäher häkimliklerine durnukly maýa goýumlaryny çekmäge kömekçi bolup durýar. Ýakyn wagtda işe giriziljek ELENA-Gündogar guramasy Ukrainadan, Moldowadan, Gruziýadan, Ermenistandan we Azerbaýjandan gol çekenlere şolar ýaly kömek berer.
Ýewropa Toparyndan başga-da, bileleşige gol çekenler başlangyjy döredilen gününden bäri goldaýan Sebitler toparynyň, bileleşige gol çekenleriň ýyllyk ýygnagy we gol çekmek dabarasynyň geçirilýän ýeri bolan Ýewropa Mejlisiniň, maýa goýum mümkinçiliklerini durmuşa geçirmekde ýerli häkimiýetlere goldaw berýän Ýewropanyň Maýa goýum bankynyň doly goldawyndan peýdalanýarlar.
Bilelikde gözleg merkezi[üýtget]
Ýewropa Toparynyň Bilelikde gözleg merkezi başlangyja tehniki we ylmy goldaw bermekden jogapkär bolup durýar. Ol bileleşige gol çekenlere düşnükli tehniki gönükdirmeleri we şablonlary üpjün etmek arkaly olaryň borçnamalaryna amal etmeklerine kömek edýär, şu maksat bilen we meýilnamalaryň durmuşa geçirilişine hem-de netijelerine gözegçilik etmek üçin Şäher häkimleriniň bileleşigi bilen ýakyndan hyzmatdaşlyk edýär.


text:
Mark Zukerberg
Mark Zukerberg (iňl. Mark Elliot Zuckerberg) Amerikan programmisti we “Facebook” jemgyýetçilik torunyň döredijisidir. Ol 2004-nji ýylda Garward Uniwersitetindäki kursdaşlary Dastin Moşkowiç (Dustin Moskowitz), Eduardo Sawerin (Eduardo Sawerin) we Kris Hýugs (Kris Hughes) bilen bilelikde häzirki wagtda 845 milýondan gowrak ulanyjysy bolan “Facebook” jemgyýetçilik toruny döredip, dünýäniň iň ýaş baý adamy hökmünde tanalýar. 2011-nji ýylda onuň hususy eýeçiliginde $17.5 mlrd baýlygy bar diýip hasaba alyndy. Ol dünýäniň in ýaş milýarderidir. Şeýle hem, Mark Zukerberg 2010-njy ýylda “Times” žurnalynyň pikiri boýunça “Ýylyň adamy” diýip saýlandy. 2010-njy ýylda Zukerbergiň “Facebook” saýtyny döredişi hakda “Jemgyýetçilik tory” (“The Social Network”) atly çeper film düşürildi.
Hususy durmuşy[üýtget]
Ol 1984-nji ýylyň maý aýynyň 14-ne ABŞ-nyň Nýu Ýork şäherinde eneden bolýar. Kakasy – diş lukmany, ejesi – psiholog. Onuň üç sany uýasy bar. Olar Nýu Ýork şäherinde birlikde önüp-ösýärler. 2003-nji ýylda, haçanda ol uniwersitetiň ikinji ýylynda okap ýörkä, hytaý asylly amerikan gyz – Priska Han bilen tanyşyp, onuň bilen birlikde ýaşamaga başlaýar. 2010-njy ýyldan bäri, Zukerberg öz söygülisi bolan Priskila Han bilen Kaliforniýada (Palo Alto) ýaşaýarlar. Ol ýewreý hökmünde ýetişdirilmegine garamazdan, 13 ýaşyndan bäri özüni ateist diýip yglan edýär. Zukerberg iňlis dilinden başga-da fransuz, iwrit, latyn we gadymy grek dillerinde ýazmany we okamany başarýar.
Çagalyk döwri[üýtget]
Zukerberg kiçilikden bäri kompýuter ulanmagy we onda birnäçe programmalardan baş alyp çykýagy başarýar. 1990-ny ýyllarda, ýagny 6-7 ýaşyndaka kakasy oňa kompýuterde Atari Basic programmasyny öwretdi. Soňra kakasy kompýuter programisti bolan Deýwid Nýumany hususy mugallymy hökmunde hakyna tutdy. Mekdep okuwçysy wagty, ol eýýäm kompýuterde taze programalary we oýunlary döretmäge başlady.
Facebook[üýtget]
Orta mekdepde fizika, matematika we astronomiýa dersleri boýunça birnäçe baýraklara mynasyp bolan Zukerberg, mekdebini tamamlanyndan soňra ABŞ-niň iň abraýly ýokary okuw mekdebi bolan Garward Uniwersitetininiň “Informatika” bölümine girmegi başardy. Eýýäm uniwersitetiň birinji ýylynda okuwyň iň owadan we ökde talyplaryny saýlaýan “www.facemash.com” saýtyny döretdi. Saýtda Zukerberg Garwardyň ähli talyplarynyň suratlary ýerleşdiripdir. Bu suratlary bolsa ýaş programmist uniwersitetiň serweriniň ýörite kody döwüp, birugsat alýar. Şol sebäpli hem uniwersitetden kowulýar. Okuwy taşlanyndan soňra bütin Garward uniwersitetini internediň üsti bilen duşuşdyrmak maksady bilen 2004-nji ýylda öz ikinji saýty bolan “Facebook” saýtyny döretdi. 18 aýyň icinde, Facebook ABŞ-niň iň uly jemgyýetçilik saýtlarynyň birine öwrüldi. “Facebook” – bu dostlaryň bilen aragatnaşyk saklamak maksady bilen döredilen saýtdyr.


text:
Gýote Iogann Wolfgang
(28.8.1749, Maýn boýundaky Frankfurt — 22.3.1832, Weýmar) — nemes şahyry, akyldary, tebigaty öwreniji. Gýote Germaniýada magaryflandyryş döwri edebiýatynyň esasy wekili, täze zaman nemes edebiýatyny esaslandyryjylaryň biri. Ol ilki maşgalada gowy terbiýe alýar, soňra Leýpsigde (1765—68) we Strasburgda (1770—71) okap, hukuk ylymlary we başga ylymlar boýunça leksiýa diňleýär. Gýote “Faust” diýen eserinde, “Poeziýa we hakykat” atly ýatlamalar kitabynda aýratyn nygtaýşy ýaly, dünýäniň, durmuşyň hakyky manysyna düşünmäge çalyşýar. Gýote 1794 ýylda F. Şiller bilen tanyşýar we şondan soň onuň bilen ýakyn aragatnaşyk saklaýar. Her halda Gýoteniň dünýä we durmuşa garaýşy örän gapma-garşylykly häsiýetdedir. Gýoteniň irki poeziýasy (1767—69) anakreontik lirikanyň däplerine eýerilip ýazylan eserlerdir. Onuň döredijiliginiň täze, kämil döwri Strasburgdan başlanýar. Gýoteniň ilkinji goşgular ýygyndysy Leýpsigde (1769) çap edilýär. Onuň “Tupanlar we okgunly zarbalar” döwründe ýazan goşgulary nemes poeziýasynyň taryhynda iň ajaýyp sahypalary düzýär. Ol meşhur “Faust” dramasyny döredýär. Faustyň esasy problematikasy döwrüň feodal düzgünlerini dargatmaga we şol döwür üçin täze progressiw bolan buržuaz gatnaşyklary ornaşdyrmaga bolan ymtylyşlary görkezmäge bagyşlanandyr. Gýote döwrüniň tematikasyna ýüzlenip, “Klawigo” (1774), “Stella” (1775) ýaly pýesalary hem ýazýar. “Egmont” (1788), “Torkwato Tasso” (1780—89), “Korinfsk gelinligi” (1797), “Graždanin-general” (1793) ýaly eserleri, “Wilgelm Meýsteriň okuw ýyllary” (1793—96), “Wilgelm Meýsteriň jahankeşdelik ýyllary” (1821—29) romanlary hem Gýoteniň döredijilik biografiýasynyň bezegi hasaplanýar. Gýote gündogar poeziýasy bilen hem gyzygypdyr. Onuň “Günbatar-gündogaryň diwany” (1814—19) kitabyndaky goşgular siklinde Züleýhanyň obrazynyň üsti bilen gündogaryň ajap tebigatyny suratlandyrýar.


text:
Al-Masudy
ABUL HASAN ALY ibn al-Hüseýin al-Masudy (9. asyryň aýagy-956/57)-arap taryhçysy, georafy, syýahatçysy,Gelip çykyşy boýunça arap, Bagdatda doglupdyr. Ol ömrüniň köpüsini syýahat edip geçiripdir. Ol Eýranda, Hindistanda, Seýlonda, Demirgazykda, Afrikada, Hytaýda, Azerbaýjanda, Ermenistanda, Orta Aziýada we başga ýerlerde bolupdyr. Ol Fustatda (köne Kairde) ölüpdir. Masudy taryhy we geografiýa degişli 7 iş ýazypdyr. Şondan has görnüklileri: "Döwrüň habarlary" ("Ahbar az-zaman") we "Orta kitap" ("Kitab al-ausat") biziň döwrümize gelip ýetmändir. Onuň biziň döwrümize gelip ýeten 1 ýygyndysy "Altyn ýuwyjy we gözel gülleriň mesgeni" ("Muruj az-zahab we maadin al-jawahir") diýen kitap bolup, awtor ony 943 ýylda ýazypdyr. Onda gadymy grekleriň, rimlileriň ýerleri, patyşalary barada, araplaryň taryhy (halif Muta çenli, 946-974) hakynda, bşga-da dürli ýurtlaryň we halklaryň, hususan-da Gündogar Ýewropa halklarynyň jemgyýet gurluşy, durmuşy we başgalar barada maglumatlar berilýär. Ol iş bütin bir taryhy -geografik ensiklopediýadyr. Awtoryň II ýygyndysy "Öwüt-nesihat we ynamdarlyk kitaby" ("Kitab at-tanbih wa-l-işraf") diýen georafik iş bolup, ol 956 ýylda ýazylypdyr. Awtoryň musulmançylyk dini taglymaty we hukugy baradaky kitaplary biziň günlerimize gelip ýetmändir.


text:
Termosfera
ionosfera 90-800 km beýiklik aralygynda ýerleşýär. Bu howa gatlagy örän ýokary temperaturasy we ýokary derejede molekulalaryň ionlaşanlygy bilen tapawutlanýar. Temperatura aşaky gatlagynda – 800C-dan ýokary böleginde +3600C-ä çenli artýar. Ionlaryň 1 sm3 göwrümindäki mukdary 1015-106 hasabyndadyr. Ionlaşyş derejesi boýunça termosfera E (100-120 km), F1 (120-200 km), F2 (200-400 km) gatlaklara bölünýär. Termosferada elektromagnit we radio tolkunlary yzyna serpikdirilýär, siňdirilýär we döwülýärler. Bu gatlak olar üçin ýokary araçäk bolup durýar. Ionosfera, şeýle hem polýar şapagy we meteoritleriň ýanmagy häsiýetlidir.


text:
Klimatologiýa
Ýer togalagynyñ klimatlary hakyndaky ylymdyr. Aýratyn ýurtlaryñ klimatyna häsiỷetnama berlende meteorologiýanyñ kanunlaryndan we maglumatlaryndan peýdalanylýar. KLIMAT – howa düzgüniniñ köp ýyllyk gaýtalanyp gelýän kanunalaýyk gatnaşygydyr. Ol grek dilinde “gyşarmak”, ýagny gün şöhleleriniñ Ýer togalagy boýunça deñ düşmezligini añladýar. Klimat türki dil toparynda “yklym” diýlip atlandyrylýar. Klimatyñ döremekliginde, klimaty emele getiriji hadysalar we şertler uly orun eýeleýärler, klimaty emele getirii hadysalara ýylylyk we çyg aýlanyşygy, atmosferanyñ umumy sirkulýasiýasy degişli. Klimatyñ dürli bolmaklygynda geografik giñligiň, gury ýeriñ we suwuñ paýlanyşynyň, orografiýanyň we belentlikleriň, toprak we ösümlik örtüginiň, gar örtügi we buzluklaryň, umman hem-de deñiz akymlarynyň, şeỷle hem adamyň täsiri uludyr. Olar klimaty dörediji şertler hasaplanylỷar. Ýer togalagynyñ klimatlary – geografik zolaklaryň , materikleriñ we deñizleriñ, agdyklyk edýän ýelleriñ we ýurduñ (sebitiñ) ýerli aýratynlyklary göz öñüne tutulyp añladylýar. Meselem, Türmenistan çürt-kesik kontinental klimaty, Baltikaýaka ýurtlary deñiz klimaty bilen tapawutlanýarlar. Bulardan tapawutlylykda Uzak Gündogaryñ klimaty musson görnüşlidir. Bu ýerde ỷeller köplenç möwsümleýin öwusýärler. Klimatyñ döremekligine orografiýa uly täsir edýär. Sumbar we Çendir jülgeleri, Zakawkaziýa, Krymyñ günorta bölegi subtropik klimatly sebitlerdir. Olaryñ demirgazyk bölegi dag gerişleri bilen goralan bolup, olar sowuk howa massalarynyñ çäge aralaşmaklygyna mümkinçilik bermeýärler. Meteorologiýa ylmynyñ esasy usuly howa elementlerine we atmosfera hadysalaryna gözegçilik geçirmeklikdir. Ol ýörite gurnalan meteorologik beketlerde we gözegçilik nokatlarynda alnyp barylýar. Ýurduñ howa şertleri şeýle hem aktinometrik, aerologik we agrometeorologik beketleriñ kömegi bilen hem öwrenilýär. Aktinometrik beketlerde radiasiýa balansyna degişli elementler ölçense, aerologik beketlerde troposferanyñ ýokary gatlaklarynyñ howa şertleri öwrenilýär. Agrometeorologik beketlerde meteorologik elementleriñ we hadysalaryñ oba hojalyk ekinlerine we maladarçylyga täsiri öwrenilýär. Sdandart meteorologik meýdança 26 x 26 inedördül metr möçberinde kabul edilendir. Olarda gözegçilikler adatça ýerli wagt boýunça sagat 0, 3, 6, 9, 12, 15, 18 we 21-de geçirilýär. Atmosferanyñ howa ýagdaýlaryny öwrenmeklik işi şeýle hem meteorograf berkidilen zond şarlarynyñ, aerostatlaryñ, radiozondlaryñ, şeýle hem meteorologik we geofiziki raketalaryñ, howa hemralarynyñ üsti bilen amala aşyrylýar. Howa hemralarynyñ uçurylmagy howa çaklamasynyñ takyklygyny 85-90 %-e çenli ýokarlandyrdy. Olardan alynýan maglumatlar elektron hasaplaýjy maşynlarda (EHM) işlenilýär we atmosfera hadysalarynyñ ýagdaýy gysga wagtda awtomatik gurallar arkaly modelleşdirilýär. Gözegçilik usulyndan başga meteorologiýada tejribe barlaglary (eksperiment) hem ulanylýar. Muña ýer üstüne ýakyn ýerleşen bulutlary we ümürleri pytratmak, doly saklanýan bulutlary ýagşa öwürmek, suwarymly ýerlerde emeli bulutlary we ýagynlary döretmek hem-de ýagdyrmak mysal bolup biler. Tejribe barlaglary howa ulaglary we ekerançylyk üçin peýdalydyr. Howa çaklamasynyñ hilini gowulandyrmak maksady bilen, BMG-niñ tagallasy bilen 1951-nji ýylda Bütindünýa meteorologiýa guramasy döredilýär. Onuñ işine 154-den gowrak döwlet gatnaşýar we ol 5 çäkde 4 ugur boýunça gidrometeorologiýa işlerini alyp barýar: 1) Bütindünýä meteorologiýa gullugy. 2) Bütindünýä meteorologiýa guramasynyñ ylmy-barlag maksatnamasy. 3) Bütindünýä meteorologiýa guramasynyñ daşky gurşaw we onuñ adama täsir edişini öwrenmek maksatnamasy. 4) Bütindünýä meteorologiýa guramasynyñ tehniki bileleşiginiñ maksatnamasy. Olaryñ operatiw ýolbaşçylygy Moskwada, Waşingtonda we Melburnda ýerleşip, bütindünýä howa merkezleri häzirki döwrüñ EHM-i kompỷuter enjamlary we sinoptiki kartalary düzýän we derñew berýän ýörite maşynlar bilen üpjün edilendir. 1974-nji ýylda Bütindünýä meteorologiýa guramasynyñ maksatnamsyna atmosfera hadysalaryny jümle-jahan möçberde öwrenmeklik, atmosferanyñ hapalanmagynyñ öñüni almaklyk ýaly meseleler hem goşuldy.


text:
Inwersiýa
INWERSIYA - haysy-da bolsa bir sozun manysyny nygtamak ya-da butin sozleme ayratyn tasirli ahen bermek maksady bilen, sozlemdaki sozlerin ornunyn uytgedilmegi. I. poeziyada kop dush gelyar. I. goshgularda sozlerin belli bir ritmik yerleshishini talap edyan goshgy duzulish olceglerinin haysy-da bolsa birini saklamak ucin ulanylyar. Mazmunyn emosiyanal hasyetini okyja yetirmekde ol uly rol oynayar. I. dine bir poezyanyn dilinde dal-de prozada hem gahrymanlaryn dilini indiwiduallashdyrmakda cepercilik maksatlar ucin I. janly gepleshik dilinde hem kop dush gelyar.


text:
Türkmenabat şäherinde “Detskiý mir”, ýagny “Çagalar dünýäsi” diýseler, adamlar derrew “ZAGS-my?” diýip soraýarlar. Sowet döwründe çagalar üçin oýunjak satylýan dükanlar toplumy häzirki wagtda-da adamlardan hyryn-dykyn, içi uzyn nobatly.
Soýuz döwründen tapawutlylykda häzirki gün adamlar bu ýere çagalara oýunjak almak üçin däl-de, olaryň dogluş, ýaşlaryň nika şahadatnamasy ýaly dokumentleri almaga barýarlar. Nobata duranlaryň arasynda ýaşy bir çene baran ýaşulularam, gartaşan adamlaram, ýetginjeklerem, ýaşlaram, hatda göwreli zenanlaram bar.
Türkmenabat şäher häkimligine degişli bolan, il arasynda ZAGS diýlip atlandyrylýan, ýagny Raýatlyk ýagdaýlarynyň namalar ýazgysy (RÝNÝ) edarasynyň, takmynan 250 müň adamlyk şäherde diňe bir bölümi bar. Onsoň tebigy ýagdaýda nobatlar döreýär.
Nobatlaryň döremeginiň sebäpleri
Bu nobatlaryň emele gelmeginiň sebäpleri barada, dürli garaýyşlar bar. Käbirleri edarada işleýän adamlaryň sany az diýse, beýlekiler bu problemany gündelik durmuşda adamlardan yzygiderli talap edilýän dokumentleriň sanynyň barha artmagy bilen baglanyşdyrýar.
ZAGS ýaly hökümet edarasyndan dokument almak bolsa aňsat iş däl. Umuman aýdylanda, adamlar bu edaradan bir dokument almak üçin iki.üç gezek gatnamaga mejbur bolýandyklaryny aýdýarlar. Bu hem bir dokument üçin bir adamyň iki-üç gezek nobata durmaly bolýandygyny aňladýar.
Adam köp bolansoň, nobata öňräginden durmak üçin adamlaryň ir daňdandan edaranyň öňünde nobata durup başlaýanlaryna hem duş gelmek bolýar. Diňe nobata duranyň ýeterlik däl, adamlar ilki bilen adyny nobata ýazdyrmak üçin nobata durýarlar, diňe şondan soň nobata durup, garaşmaly bolýarlar.
Gazanç çeşmesi
Talap köp, mümkinçilik az bolansoň, adamlaryň arasynda wagtal-wagtal goh-galmagal hem turýar. Onsoň bu kynçylykdan gazanç etmek üçin peýdalanýanlara-da duş gelse bolýar. Şeýle adamlar kireýine nobata durup berýärler.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan şeýle adamlardan käbirleriniň aýtmagyna görä, olar her nobatdan 5-10 manat aralygynda gazanç edýärler.
Uzyn nobatlara duş gelinýän ýer diňe ZAGS bölüminiň öňi däl, Türkmenabadyň demirýol stansiýasy, gök bazaryň gapdalynda ýerleşýän notarius edarasynyň öňi hem, haçan görseň, toý märekesini ýatladýar. Bu Türkmenabatda işleýän ýeke-täk notarius.
”Fabriçnyý” kiçi etrapçasynyň ýanynda ýerleşýän senagat bankynyň öňi hem mydama köp adamly, kiçi etrapçalarda ýerleşýän Jaý ulanyş edaralarynyň öňündäki nobatlar hem adam sany boýunça senagat bankyndan kem galanok.
Nobatlaryň iň ulusy, belki-de, Türkmenabadyň Migrasiýa gullugynyň öňündäki nobatdyr. Lebabyň ýaşaýjylarynyň uly bir böleginiň daşary ýurtlarda işleýändigi sebäpli, Migrasiýa gullugyna işi düşýänleriň sany az däl. Biometrik pasport düzgüni girizileli bäri, bu san hasam köpeldi.
Garaz, nobatlar Türkmenabadyň ýaşaýjylarynyň gündelik durmuşynyň bir bölegine öwrüldi. Munuň ýylyň-ýylyna gaýtalanýan ýagdaýdygyna garamazdan, bu problemany çözmek, nobatlaryň azalmagyny gazanmak boýunça edilýän iş asla göze ilmeýär.


text:
Guragyry keseli
Guragyry keseli adamzada gadym döwürden bäri bellidir. Eýýäm Gadymy Hytaý ylmy işlerinde we Gippokratyň işlerinde bu keseliň alamatlary beýan edilipdir. Biziň döwrümizde guragyry keseli diýilende, çişen, ezýet berýän bogunlar ýada düşýär. Hakykatda bolsa, bu kesel köp beden ulgamlaryny zeperlendiriji hem-de gaýraüzülmelere getirýän kesel hökmünde häsiýetlendirilýändir.
Guragyry – baglaýyjy dokumalaryň we bogunlaryň ulgamlaýyn çişme keseli bolup, köplenç ýüregiň zeperlenmegine getirýär. Bu kesel esasan çagalarda, ýetginjeklerde, ýaş adamlarda duş gelýär. Zenan maşgalalarda erkek kişilere garanyňda guragyry 3 esse ýygy ýüze çykýp, ýaşyň ýokarlanmagy bilen bu san deňleşýändir.
GURAGYRYNYŇ DÖREMEGINE NÄME SEBÄP BOLÝAR?
Guragyry keseliniň döremeginiň esasy sebäpkäri b-gemolitiki streptokokk ýokançlygy hasaplanylýar. Bu kesel adamdan adama geçmeýär. Ol köplenç doly bejerilmedik respirator-wirus ýokançlyklarynyň netijesinde, basykdan (anginadan), hörezekden ýa-da faringitden (bokurdagyň nemli örtüginiň alawlama hadysasy) soň birnäçe hepde geçende ýüze çykýar. Ýokarda agzalan kesellere getirýän streptokokk, syrkawyň bedeniniň baglaýjy dokumalaryna garşy gönükdirilen, immunitetiň aýratyn gaýtargysynyň döremegine itergi berýär. Baglaýjy dokumalaryň adamyň beden agzalarynyň ählisinde bardygy sebäpli (şol sanda bogunlarda, ýürekde deride we ş.m.) ýokançlyk bütin bedene zeper ýetirip bilýär.
GURAGYRY HAÝSY ÝAŞDA ÝÜZE ÇYKÝAR?
Keseliň ilkinji alamatlary 5-15 ýaş aralygyndaky çagalarda döräp bilýär. Örän seýrek ýagdaýda ol körpeje emzikli çagalarda, mekdep ýaşyndan öň we uly adamlarda 35 ýaşdan soň ýüze çykyp bilýändir.
GURAGYRYNYŇ ALAMATLARY NÄHILI BOLÝAR?
Guragyrynyň esasy alamatlary aşakdakylardan ybaratdyr:
1. Bedeniň gyzgynynyň 38-40ºC çenli ýokarlanmagy.
2. Iri bogunda güýçli agyrynyň peýda bolmagy – bu guragyrynyň iň ýygy duş gelýän alamatlarynyň biri bolup, guragyry poliartridi (köpsanly bogunlaryň zeperlenmegi) diýip atlandyrylýar. Guragyry poliartridiniň birnäçe aýratynlyklary bardyr:
• Diňe iri bogunlarda çişme ýüze çykýar: dyz bogunlary, daban bilen injigi birikdirýän bogunlar, egin, tirsek, goşar bogunlary we başgalar. Bogunlaryň ikitaraplaýyn zeperlenmesi häsiýetli alamat bolup durýandyr.
• Bogunlaryň çişmegi örän çalt, käbir ýagdaýlarda birnäçe sagadyň içinde ýüze çykýar. Zeperlenen ýeriň derisi çişýär, gyzarýar, elläniňde gyzgynlyk bardygy bellenilýär.
• Güýçli agyry bogunlaryň hereketini kynlaşdyrýar. Käbir ýagdaýlarda, ýiti guragyry ysytmasy döwründe näsag düşekden hem galyp bilmeýär.
• Eger bejergi geçirilmese, birnäçe hepdeden bogunlardaky çişme öz-özünden hem gowşaýar. Ýöne başga iri bogunlarda çişme döremegi ahmal. Umuman guragyry poliartridi 4-5 hepdä çenli dowam edip bilýändir.
Muny bilmek zerurdyr: Çişme hadysasy gowşandan soň, bogunlaryň durky we hereket edişi doly dikelmelidir. Eger bogunlar sagdyn wagtyndaky durkuna gelmese, bu alamat guragyryny däl-de,bogunlary zeperlendirýän başga keselleri güman etmäge esas döredip biler.
3. Demgysma, ýüregiň çalt urmagy, ýüregiň kadaly işlemeginiň bozulmagy, ysgynsyzlyk, baş aýlanma, döşde agyrynyň peýda bolmagy – bu alamatlaryň ählisi ýürek zeperlenmesiniň ýa-da guragyry kardidiň (rewmokardidiň) döränliginden şaýatlyk edýär. Guragyryda ýüregiň zeperlenmesi hiç bir alamatsyz hem geçip biler. Bular ýaly ýagdaýda guragyryly ýörek zeperlenmesini ýörite geçirilýän lukmançylyk barlaglaryň netijesinde ýüze çykaryp bolýar.
Muny bilmek zerurdyr: Guragyry ýürek gabsalarynyň (klapanlarynyň) zeperlenmegine we agyr ýürek şikesleriniň döremegine, wagryň geçmegi bilen ýürek ýetmezçiligi ýaly gaýra üzülmelere getirýändir. Şol sebäpli näsagda (esasan hem çagada) guragyrynyň alamatlary peýda bolandan ýüregini barlagdan geçirip, kardiorewmatologyň maslahatyny almak wajypdyr.
4. Hereketleriň sazlaşygynyň bozulmagy. Guragyrydan ejir çekýän näsaglaryň dörtden bir böleginde, köplenç gyzlarda ellerini we aýaklaryny ygtyýarsyz hereketlendirmek, ýüz myşsalarynyň çekmegi ýaly alamatlar ýüze çykýar. Bu alamatlar umumy at bilen atlandyrylýp, guragyry ýa-da kiçi horeýa diýilýär.
Kiçi horeýa ýüze çykanda çaganyň özüni alyp baryşy üýtgeýär: gaharjaň, özdiýenli, gazaply, ýa-da onuň tersine, gowşak, aglak bolýar. Myşsalarda ýüze çykýan agyry syrkawa ýöremäge, hatda oturmaga-da päsgelçilik döredýär.
Adatça kiçi horeýa, basyk bilen syrkawlamadan soň birnäçe aý geçende, ýa-da guragyrynyň ilkinji hüjüminden soň döreýär. Ol birnäçe hepde ýa-da aý dowam edip, özbaşdak bejergisiz aýyrlyp gidýär.
5. Guragyryda deride peýda bolýan gyzylymtyl örgün halka şekilli eritema diýip atlandyrylýar. Örgüniň şekili dürli görnüşleri emele getirip halka ýaly birleşip gidýär. Bu alamat guragyrydan ejir çekýän syrkawlaryň her onunjysynda duş gelýär. Birnäçe hepdeden soň örgün aýrylyp gidýär.
6. Käbir ýagdaýlarda, guragyry keselinde, elläniňde agyry ýüze çykmaýan dykyz görnüşli deri asty düwünjikler duş gelýär. Ýöne ony diňe lukmanyň barlagy netijesinde ýüze çykaryp bolýar, olar birnäçe hepdeden özbaşdak aýyrlyp gidýär.
GURAGYRY ÝÜREK ŞIKESI NÄME WE ONY NÄDIP KESGITLEMELI?
Ýokarda bellenilişi ýaly, guragyry ýürek şikeslenmesine getirýär. Ol ýüregiň gurluşynyň ýetmezçiligi bolup, onuň adaty işine päsgel berýär. Guragyry ýürek şikesi, adatça, keseliň ilkinji hüjüminden soň ýüze çykman, gaýtalanan ýagdaýynda döreýär.
Guragyryda, köplenç, ýüregiň mitral gabsasy zeperlenýär ( mitral yşlaryň daralmagy ýa-da ýürek gulajygynyň gany ters ugra, yzyna geçirmegi).
Ýüregiň aortal we beýleki gabsalarynyň şikesleri seýrek duş gelýär.
Ýürek şikesi uzak wagtlap alamatsyz geçip bilýär we diňe içgin barlaglaryň netijesinde ýüze çykarylýar.
Ýürek şikesini anyklamak üçin elektrokardiografiýa (EKG) we ehokardiografiýa (ýüregiň EHKG barlagy) barlaglary ulanylýar. Keseli uzaklaşdyrman, wagtynda anyklamak we ýüregiň kadaly işini dikeltmek örän wajypdyr.
GURAGYRY KESELINI ANYKLAMAK
Guragyrynyň alamatlary peýda bolandan (adatça, beden gyzgynynyň ýokarlanmagy, bogunlarda çişme we güýçüli agyrynyň ýüze çykmagy) tizden-tiz lukmana ýüz tutmalydyr. Ol sorag-jogap arkaly keseli kesgitleýär we anyklamany subut etmek üçin goşmaça barlaglary belleýär:
1. Ganyň umumy derňewi guragyryny çaklamak üçin zerurdyr. Ýiti guragyry ysytmasynda ganyň umumy derňewiniň netijesinde leýkositleriň derejesiniň, şeýle hem gyzyl gan öýjükleriň çökme tizliginiň ýokarlanandygyny ýüze çykaryp bolýar.
2. Ganyň biohimiki derňewi, guragyryda we birnäçe beýleki kesellerde ýokarlanýan, С reaktiw belogynyň (SRB) derejesini anyklamak üçin ulanylýar.
3. ASL-O-nyň (antistreptolizin O) derejesini barlamak üçin ganyň derňewi onda streptokokka garşy göreşiji öýjükleri (antitelalary) anyklamaga ýardam berýär. Antitela öýjükleriniň derejesiniň ýokary bolmagy, syrkawyň ýakynda streptokokk ýokançlygy geçirendigini aňlatsa-da, gönüden-göni guragyry keseliniň bardygyny subut edip bilmeýär.
4. Guragyrynyň ýiti ysytmasy döwründe geçirilen elektrokardiografiýa (EKG), rewmokardit-de gabat gelýän ýürek bozulmalaryny anyklamaga ýardam berýär.
5. Döş kapasasynyň rentgen barlagy adatça guragyry döwründe ulalýan ýüregiň ölçegini kesgitlemek üçin geçirilýär.
6. Ehokardiografiýa (ýüregiň USB-y) ýürek boşlugynyň ölçegini, ýürek gabsalarynyň zeperlenmegini, şeýle hem ýürek boşlugyndaky we iri damarlardaky ganyň akyş ugruny anyklamak üçin ulanylýar. Ýürek USB-nyň kömegi bilen ýürek şikeslenmesi ýüze çykarylýar.
GURAGYRYNYŇ BEJERGISI
Guragyrynyň bejergisi birnäçe tapgyrdan durýar:
► Ýiti guragyry hüjümini bejermek.
► Bedendäki başga ýokançly ojaklary anyklamak we bejermek.
► Guragyrynyň indiki hüjüminiň öňüni almak.
Ýiti guragyry hüjümini bejermek
Ähli guragyrydan ejir çekýän näsaglara bejergi döwründe ýorgan-düşekli ýatma bellenilýär. Beden gyzgyny kada gelen soň hem, 4 hepde ýatmak maslahat berilýär. Adaty işjeňligi dikeltmek kem-kemden alnyp barylmaly.
Guragyry keselinde haýsy derman serişdelerini ulanmaly?
Bu keseli bejermek üçin aşakdaky derman serişdeler ulanylýar:
1. Antibiotikler streptokokk ýokançlygyny ýok etmek üçin ulanylýar. Guragyry keselini bejermekde, adatça, penisillin toparyna degişli antibiotikleri: fenoksimetilpenisillin (Megasillin oral), benzilpenisillin, benzatinbenzilpenisillin we birnäçe beýlekileri ulanýarlar. Eger bu antibiotiklere allergiki täsirlilik ýüze çykan ýagdaýynda, eritromisin serişdesi bellenilýär.
2. Düzümi steroid gormonlary saklamaýan çişmä garşy serişdeler: aspirin, amidopirin we başgalar. Bu topara degişli serişdeler guragyry alamatlaryny: ýokary beden gyzgynyny, bogun çişmelerini gowşatmak we ýok etmek üçin ulanylýar. Derman serişdeleriň mukdary lukman tarapyndan, syrkawyň ýaşyna we agramyna laýyklykda bellenilýär.
3. Steroid gormonlary: prednizolon, triamsinolon we ş.m. ýürek ýetmezçiligi peýda bolanda, şeýle hem düzüminde steroid gormonlary bolmadyk çişmä garşy serişdeler netije bermedik ýagdaýynda ulanylýar. Steroid gormonlary bilen bellenilen bejergi 4-6 hepde aralygy dowam edip bilýär.
GURAGYRYNYŇ GAÝRA ÜZÜLMELERINIŇ ÖŇÜNI ALMAK
Hörezek ýa-da basyk kesellerini geçirilenden soň guragyry ýürek şikesiniň öňüni almak üçin, lukman antibiotikler bilen öňüni alyş bejergisini belläp biler.
Eger ýapyk çagalar edarasynda (çagalar bagynda ýa-da mekdepde) çagalaryň birinde streptokokk ýokançlygy ýüze çykarylan bolsa, onda onuň bilen aragatnaşykda bolan ähli çagalara öňüni alyş çäreleri bellenilýär. Bu maksat bilen olara 10 günüň dowamynda antibiotik (fenoksimetilpenisillin) kabul etmek bellenilýär.
Ählimize belli boluşy ýaly, her bir keseli bejereniňden, onuň öňüni alanyň ýeňil düşýär. Guragyrynyň öňüni almak üçin beden taplamasynyň uly ähmiýetiniň bardygyny bellemek bolar. Yzygiderli arassa howadan dem almak, suw we gün wannalaryny kabul etmek, wagtly-wagtynda fiziki maşklary ýerine ýetirmek, şahsy gigiýenany berjaý etmek beden taplamakda uly ähmiýete eýedir. Bu çäreleri belli bir yzygiderlikde, guragyry hüjümini başdan geçirenler we ýürek şikesligine duçar bolanlar bolsa lukmanyň maslahaty bilen berjaý etmeli. Ol her bir aýratyn ýagdaý üçin oňaýly bejergi bellär.


text:
Horezm
Horezm (özb. Xorazm, pars. خوارزم) — suwarymly ekerançylygyň, senetçiligiň we söwdanyň pajarlap ösen ýeri bolan Amyderýanyň aşaky akymynyň merkezinde ýerleşýän, Orta Aziýanyň gadymy sebiti. Horezmiň üstünden Beýik ýüpek ýoly geçipdir. 3-nji asyryň ahyrynda Horezmiň paýtagty Kät şäheri bolupdyr; 10-njy asyryň aýagynda paýtagt Ürgenç şäherine geçirilipdir(Köneürgenç şäheriniň golaýy).
Merkezi Aziýada, Aral deňiziň günortasynda ýerleşýän regionyň taryhy ady.
Türkmenistanda Daşoguz welaýaty, Özbegistanda bolsa Garagalpagystan awtonom respublikasy we Horezm welaýatyny öz içine alýan taryhy region.


text:
Günorta Amerika
Günorta Amerika (isp. América del Sur, Sudamérica, Suramérica, port. América do Sul, iňl. South America, niderl. Zuid-Amerika, fr. Amérique du Sud, guar. Ñembyamérika, keç. Urin Awya Yala, Urin Amerika) — Amerikada günorta kontinent, ol esasan Ýer planetasynyň Günbatar we Günorta ýarymşarlarynda ýerleşýär, şeýle-de bolsa, kontinent az-kem Demirgazyk ýarymşarda hem ýerleşýär. Onuň kenarlaryny günbatarda Ýuwaş okean, gündogarda — Atlantik okean ýuwýar, ol demirgazykda Demirgazyk Amerika bilen araçäkleşýär. Iki Amerikanyň arasyndaky serhet Panama gury ýer zolagyndan we Karib deňzinden geçýär.


text:
Paul Heýs
Paul Ýohan Ludwig Fon Heýs
(1830-1914)
Dünýä belli nemes ýazyjysy Paul Heýs Berlinde, mugallymlaryň maşgalasynda dünýä indi. Italýan edebiýaty boýunça ýokary bilim alyp, doktorlyk işini gorapdyr.
Heýzeniň ilkinji hekaýasy 1852-nji ýylda çap edilipdir.
Onuň “Garalama kitaby”, “Aýdymlar hem suratlar”, “Italiýadan goşgular” atly goşgy ýygyndylary, “Soňky kentawr” powesti, “Dünýä çagalary”, “Jennetde” hem-de “Merlin” romanlary öz döwründe uly meşhurlyga eýe boldy. Emma dünýä edebiýatynyň taryhyna Heýs özüniň ajaýyp nowellalary bilen girmegi başardy. Bulardan ötri Heýs italýan hem-de ispan dilindäki eserlerden eden şowly terjimeleri bilen hem bellidir.
Bütin ömrüniň dowamynda Heýs altmyşa golaý sahna eseri bilen bir ýüz ýetmişden gowrak nowella döredipdir. 1910-njy ýylda oňa Nobel baýragy berildi. Nobel baýragyny gowşuryjy toparyň şol wagtky ýolbaşçysy Wirsel ol hakda: «Germaniýada Gýoteden soň bular ýaly zehin döremändi» diýip belleýär.
Onuň ýazan «Soňky nowellasy» 1914-nji ýylda çapdan çykýar. Şol ýylyň hem 2-nji aprelinde Paul Heýs Mýünhen şäherinde 84 ýaşynda aradan çykýar.


text:
Türkmenistanda Nowruz baýramynyň bellenilişi
Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistanda berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Nowruz tämizligiň, sahawatyň, agzybirligiň, ynsanperwerligiň, bagtyýarlygyň baýramy hökmünde her ýylyň 21-nji martynda–gije-gündiziň astronomik taýdan ýazky deňleşýän güninde döwlet derejesinde giňden bellenilip geçilýär.
Türkmenistanda Nowruz baýramynyň döreýiş kökleri öz gözbaşyny örän irki döwürlerden alyp gaýdypdyr. Munuň özi her ýylyň mart aýynyň 21-ne gije-gündiziň deňleşýän günüdigini atalarymyzyň iň gadymy döwürlerde anyklap bilendigi bilen baglydyr. Orta asyrlarda bu astronomik hadysa Gündogaryň belli akyldarlary Abu Reýhan Biruni, Ferdöwsi, Omar Haýýam we beýlekiler tarapyndan tassyklanypdyr.
Türkmenistanyň ähli ýerlerinde Nowruzyň öň ýanyndaky günlerde öý-içeriniň, daş-töweregiň arassalanylmagy, zenanlaryň baýramçylyk günlerinde täze lybaslary geýip, çagalary gözden-dilden goraýjy güýji bar hasaplanylýan dogajyklardyr şaý-sepler bilen aýratyn bezemekleri hem gözbaşyny örän irki döwürlerden alyp gaýdýar.
Ýyl täzelenmänkä, bergileriň bermek, goňşy-golamlar bilen birek-biregiňkä myhmançylyga barmak, toý şatlygyny paýlaşmak dessurlary hem parasatly milli ýörelgeler hökmünde meşhurdyr.
Türkmenistanda käbir etraplarynda öňler ýaşulylar ähli obadaşlarynyňka ýekän-ýekän myhmançylyga baryp, olaryň hojalyklary bilen ýakyndan tanyşypdyrlar. Ýaş maşgalalara zerur maslahatlary, kömekleri beripdirler. Nowruz günlerinde oba ýaşulylaryny myhman almak öý eýesi üçin uly hormat hasaplanypdyr. Şol sebäpli olar Nowruz baýramçylygyny garşy almaga örän jogapkärli çemeleşipdirler. Nowruz günlerinde öňden bäri meşhurlyk bilen ýöredilip gelinýän şeýle ynsanperwerlik däpleri halkyň agzybirliginiň barha berkleşmegine täsir edip gelýär.
Halk arasynda Nowruz günleri gonamçylyklara zyýarat edip, dünýäden öten ýakynlaryny ýatlap, aýat-doga okamak, garry, hassa adamlaryň halyny sorap barmak, olar üçin semeni tagamyny, dürli milli naharlary taýýarlap dadyrmak sogap iş hasaplanylýar.
Nowruz baýramynyň şüweleňli geçmeginde çagalaryň aýratyn orny bardyr. Çagalar baýramçylyk günleri halk oýunlaryny ýerine ýetirmekde bäsleşip baýraklara mynasyp bolýarlar, däpleriň berjaý edilişine, milli tagamlary taýýarlanyşyna diýseň höwesli gatnaşýarlar. Mahlasy çagalaryň şatlygy–gülküsi Nowruz baýramynyň aýrylmaz bezegine öwrülýär.
Baýramçylygyň guramaçylykly, täsirli geçirilmeginde esasy orun zenanlara degişlidir. Zenanlar milli däpleriň, ynançlaryň nesilden-nesle geçirilmegine, tagamly naharlaryň, naz-nygmatlaryň taýýarlanmagyna diýseň işjeň çemeleşýärler.
Nowruzyň dabaraly medeni çärelerini, köpçülikleýin gezelençlerini türkmen zenanlarynyň geýinýän ajaýyp tebigatynyň ýaz günlerindäki zynaty ýaly owadan, baharda açylýan ilkinji bägülleriň, çigildemleriň, gülälekleriň keşbi nagyşlanan milli lybaslary has-da gözel görke getirýär.
Nowruz baýramy berkarar Türkmenistana dünýäniň çar künjünden gelen myhmanlara guýma-gursak zehinli, hem-de atalaryň myhmansöýüjilik däplerine ygrarly halkymyzyň iň naýbaşy gymmatlyklary bilen has içgin tanyşmaga giň mümkinçilik döredýär. Baýramçylyk mynasybetli guralýan sergilerde halk zehinleriniň ylhamynyň joşgunyndan dörän bilezik, ýüzük, gulakhalka, saça, boýna dakylýan ajaýyp zergärçilik şaý-seplerini synlap gözüň doýmanka, türkmen gelniniň sep bukçasyny bezeýän älemgoşar reňkli sapaklardan düzülen el işlerinde nazaryň eglenýär. Mundan başga-da, baýramçylyk dabaralarynda guralýan halkymyzyň şöhratly taryhynyň sözsüz şaýady bolup gelýän muzeý gymmatlyklarynyň täsin sergileri hem myhmanlaryň üns merkezine öwrülýär.
Amaly-haşam sungatynyň naýbaşy önümleriniň biri bolan türkmeniň ak öýi hem-de onuň biri-beýlekisine meňzemeýän öý-hojalyk enjamlary hem diýseň täsindir. Metaldan ýasalan iş gurallary, azyk önümlerini saklamaklyga niýetlenilen külalçylyk önümleri, deriden taýýarlanylýan dürli önümleriň gadymy nusgalary, dürli ölçegdäki gaplar we beýleki gymmatlyklar halkymyzyň özboluşly dünýäsini açyp görkezýär. Ýüňden döredilýän önümler haly, keçe, milli egin-eşikleriň täsin görnüşleri hem türkmen halkynyň ruhy dünýäsiniň naýbaşy gymmatlyklarydyr.
Tut, erik, garagaç, arça, derek, söwüt ýaly agaçlardan bejerilen, dürli mazmunly nagyşlar haşamlanan gap-gaçlaryň gadymy görnüşleri, dutar-gyjak ýaly saz gurallary, sandyklar, sallançakdyr kitap goýmak üçin ulanylýan agaç gurluşlar baýramçylyk dabarasynyň kop tomaşaly sergileriniň birine öwrülýär.
Baýramçylyk günlerinde milli senetçilik önümleriniň sergileri nakgaşlardyr heýkeltaraşlaryň tebigat temasyna degişli eserleriniň görkezilişleri utgaşdyrylýar.
Nowruz baýramy güneşli Türkmenistanyň dürli ýerlerinde saklanyp galan däpler: ýüzärlik tütetmek, otdan bökmek, suw bilen bagly ynançlary berjäý etmek, aýdym-sazly söhbet, tans etmek, monjukatdy, küştdepdi, läleler ýaly halk döredijilik eserlerini ýerine ýetirmek, dürli milli oýunlar boýunça ýaryşlary guramak, körpelere Nowruzyň döreýşi bilen bagly rowaýatlary, hekaýatlary gürrüň bermek ýaly milli ýörelgeler bilen utgaşdyrylyp örän gyzykly geçirilýär.
Halk zehinleriniň ýerine ýetirmeklerinde Nowruz bilen bagly aýdym-saz, tans, folklor eserleriniň çykyşlary guralýar. Ýeri gelende, Nowruz baýramyny giňden belleýän beýleki halklardan tapawutlykda, halk döredijilik eserleriniň monjukatdy görnüşiniň şu baýramçylyk bilen baglanyşykly döredilendigini aýratyn bellemelidiris.
Nowruz baýramy ruhy-çeper gymmatlyklaryň giden bir hazyna-genjini özünde jemleýär. Bu barada gürrüň edilende, baýramçylyk dabaralarynda Orta we Merkezi Aziýa ýurtlarynyň halklaryny ruhy dünýäsinde meşhur hyýaly şahslaryň keşpleriniň çeper-sahna çykyşlarynda ussatlarça janlandyrylýandygyny bellemelidiris. Tebigata jan getirip, gyzyl-elwan gülli ýaşyl kürte büreýän jadyly hasaly Nowruz babanyň hem-de bahar bägüllerinden görklenen Bahar perisiniň, jadyly jamynda dünýäni synlap oturan Jemşit şanyň we beýleki hyýaly gahrymanlaryň keşpleriniň sahnada janlandyrylmagy baýramçylyk tomaşalarynyň mazmuny has-da çuňlaşdyrýar. Nowruza bagyşlanyp düzülen aýdymdyr saz eserleri toý-baýramlaryň şatlygyny has-da belende göterýär. Magtymguly Pyragynyň, Andalybyň, Mollanepesiň, Seýdiniň, Mätajiniň hem-de beýleki nusgawy şahyrlarymyzyň şygyrlary bagşy sazandalaryň döredijilik hazynasynyň belent heňdäki aýdymlary bolup ýaňlanýar.
Dutaryň kalplary heýjana getirýän owazyna utgaşyklykda geçirilýän halk oýunlary toý dabaralarynyň şüweleňini has-da artdyrýar. Halkymyz tarapyndan şirin dilli dutaryň şabram kakuwlaryna bäsleşip aýak urýan behişdi türkmen bedewleriniň at çapyşyklary Nowruz baýramynyň iň şatlykly pursatlarynyň biridir. Soňky ýyllarda baýramçylyk dabaralarynda has-da meşhurlyga eýe bolan türkmen ýigitleriniň at üstündäki ýerine ýetirýän milli oýunlary hem tomaşaçylarda ýatdan çykmajak täsirler galdyrýar.
Ady rowaýata öwrülen pälwanlaryň kesbi-käri göreş tutmak, ýaglyga towusmak, ýüp çekişmek, daş götermek ýaly milli sport oýunlarynda dowam etdirilýär. Nowruz baýramynda çagalaryň we ýaşlaryň “ak süňk”, “aşyk”, “ýüzük”, “çilik-hekgal”, ‘çiş”, “ýaglyga towusmak” ýaly halk oýunlary, horaz, goç, it uruşdyrmak boýunça ýaryşlar uly şowhun bilen geçirilýär. Germewaçda çekdirilen ýüpüň üstünde ýöreýän darbazlaryň, gözbagçylaryň, şahandazlaryň, sirk tomaşalarynyň beýleki görnüşleriniň, gurjak oýunlarynyň ussatlary Nowruz baýramynyň şowhunyny has-da artdyrýar. Gyzlaryň hiňildiklerde-sallançaklarda uçmak dessurlary bolsa birnäçe günläp dowam edýär.
Dürli naz-nygmatlara, tagamly naharlara, süýji ir-iýmişlere beslenen toý saçagy Nowruz baýramçylygyň esasy gözelligidir. Türkmen tamdyrynyň mele myssyk nany, çopan işleklisi, ýagly petirdir toý çelpegi bereketli Nowruz saçagynyň ýaraşygydyr. Gazanlarda pakyrdap gaýnap duran etli ýarmadyr nowruz köjesi, tagamly türkmen palawy baýramçylygyň gözelligini has-da artdyrýar. Çaýyň ýanynda saçaga getirilýän pişmäniň, çak-çaky, kak, kişmiş ýaly şirin nygmatlaryň tagamy bu baýramçylykda aýratyn lezzetlidir. Toý saçagynyň gelşigine öwrülen akmaýanyň müň derde derman çaly şerbetleriň naýbaşydyr.
Diýarymyzyň ähli künjeklerinde giňden ýaýran semeni tagamy Nowruz baýramynyň nyşany tagamlarynyň biri hasaplanylýar. Onuň Eýranda “samany”, Gyrgyzystanda “sumolok”, Özbegistanda we Täjigistanda “sumalak” diýlip atlandyrylmagy hem-de taýýarlanyş usullarynyň meňzeşligi türkmen halkynyň goňşy halklar bilen gadymdan bäri dostana gatnaşyk saklap gelýändiginiň subutnamasydyr.
Nowruz saçagynyň mukaddes ak bugdaýyň maýsasynyň üwelen şiresinden taýýarlanylýan keramatly semeni tagamy bilen bezelmegi – bagtyýarlygyň, şem ýakylyp goýulmagy – ýagty geljegiň, duzuň, unuň goýulmagy – bereket-rysgalyň, ýumurtganyň goýulmagy – nesil dowamatynyň nyşany hasaplanylýar. Mundan başga-da, Nowruz saçagynda milli tagamlaryň ýedisiniň goýulmagyna aýratyn ähmiýet berilýändigini hem bellemelidiris.
Umuman aýdanymyzda, türkmenler tarapyndan Nowruz bilen bagly täsin we özüne çekiji gadymy däp-dessurlar müňlerçe ýyllaryň dowamynda ýöredilip gelinmegi bu gadymy baýramçylygyň dörän ojagynyň Türkmenistandygyny doly tassyklaýar.
Türkmenistanyň çuňňur hormatlanylýan Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Karary bilen Garaşsyz Türkmenistnda 2013-nji ýylda “Nowruz-parahatçylygyň we ynsanperwerligiň baýramy” atly halkara festiwalynyň geçirilmegi bolsa gadymy we nowjuwan Nowruzyň umumadamzat medeniýetiniň naýbaşy gymmatlygydygyny ýene-de bir gezek subut edýär.
www.nowruz.gov.tm
One Comment
-
It’s awesome to go to see this web site and reading the views of all colleagues about this post, while I am also keen of getting familiarity.


text:
Işgärler syýasaty bankyň üstünlikli işiniň girewi bolup,onuň işgärleriniň ussatlygyny we jogapkärçiliginiň ýokary derejesiniň esaslarynda taplanýar. Bankyň işgärler syýasaty Türkmenistanda hereket edýän kanunçylyga we işgärleri seçip almak bilen baglanyşykly döwrüň talaplaryna laýyklykda alnyp barylýar.
Beýik Galkynyş zamanamyzda Hormatly Prezidentimiziň baştutanlygynda Türkmenistan döwletimizde ilatyň ýaşaýyş-durmuş derejesini düýpli ýokarlandyrmak-da bahasyna ýetip bolmajak uly ädimler ädildi. Bu gün Türkmenistan ykdysady ösüşi, şol sanda ilatynyň ýaşaýyş derejesi boýunça iň öňdebaryjy döwletleri...


text:
Indol
INDOL. (2,3 benzopirrol)-ýakymsyz ysly, reksiz kristallar,
Er t 52gradus. I gyzgyn suwda we orgaňyky eredijilerde ereýär. I. dash kömür smolasynyň düzümiňde bolýar, ondan I-y ahgar metallarynyň duzlary görnüşhiňde. I. käbir efir ýaglarynyň (meş. Jasmine ýagynyň) düzümiňde bolýar. Ol şkatol (3-metilindöl) bien adamyň we suýtemijilerin içegelerinde hem tapyldy. I-in köp önümleri biýologik taýdan aktiwlik hasýetine eýedir. Meş. 3-indolylukşyş kislotasy (geteroauksin A- ösdüriji madda), serotonin, rezerin we b. I. geteroauksini, triptofany sintezläp almak üçin bashlangyç çig önüm bolup hyzmat edýär. Ol parfýumeriýa senagatynda hem ulanylýar (gül essensiýalaryn ysyny gowlandyrýar we güýçlendirýär)