text:
Wezipeden çekilen Italiýanyň premýer-ministri Mario Monti geljekki parlament saýlawlarynda özüne Silwio Berluskoniniň syýasy partiýasynyň öňüni çekmek barada teklip gelip gowşaýsa, beýle teklibi kabul etmejekdigini aýtdy.
Ýekşenbe güni metbugat konferensiýasynda eden bu çykyşynda ol haýsydyr bir başga “ygtybarly syýasy güýçden” parlament saýlawlaryna gatnaşmak barada teklip gelip gowuşsa, onda bu barada özüniň oýlanjakdygyny belledi.
Mario Montiniň premýer-ministrlik wezipesinden çekilmeginiň yzy bilen, prezident Giorgio Napolitano şenbe güni Italiýanyň parlamentini dargatdy. Indi parlament saýlawlaryny geljek ýylyň fewralynda geçirmeklik planlaşdyrylýar.


c: text/html

text:
«Sazly söhbet» programmamyzyň bu gezekki sanynda daşary ýurtlarda azlyk bolup ýaşaýan etniki türkmenleriň kimligi hem globallaşýan dünýäniň synaglary barada gürrüň edýäris.
«Sazly söhbetiň» telefon myhmany Germaniýada ýaşaýan eýran asylly türkmen aktiwisti Ýusup Kor.
Programmada eýranly ýaş bagşy Muhammet Geldinejadyň aýdýan aýdymlaryny eşitdirýäris.
Programmany Pragadaky studiýadan Ýowşan Annagurban alyp barýar.
Bu baradaky söhbetdeşligi diňlemek üçin sag tarapda ýerleşdirilen audio düwmesini basyň.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmenistanyň sosialistik lagerden çykyp, bazar ykdysadyýetiniň düzgünleri bilen ýaşap başlamagy adamlaryň durmuşynda köp zatlary üýtgetdi. Öňler hökümetden ölmez-ödi hem bolsa, aýlyk alyp ýaşan adamlaryň aglabasy işsiz galyp, güzeranyny özbaşdak dolamaga mejbur boldular.
Kimler gapysynda hususy dükanjyk açdy, kimler bolsa öýüni daşary ýurtlardan zat getirip satýan bezirgenlere kärendesine berip, öýlerini söwda dükanlaryna öwürdiler. Köp adamlar uly ýola ýakynrak öýleriň howlularyny maşyn ýuwýan, maşyn bejerýän serwislere öwürdiler.
Bu şahsy dükanlary, serwisleri açmak üçin hökümet bilen ylalaşyp, häkimliklerden rugsat almaly, hökümete salgyt tölemeli.
Hökümet bilen ylalaşyk esasynda dükanjyk açmak üçin tölemäge pul tapmaýanlar öýlerinde kerpiçden gaz peç gurnap, çörek, gutap bişirip satýarlar. Şeýdip gün görýän hojalyklaryň palaw, çorba, dograma, dolama ýaly naharlary bişirip satýanlary-da kän. Indi naharlanmak üçin hökümet naharhanasyny gözläp ýörmeli däl. Her ädimde diýen ýaly gutapdyr nahar bişirip satýan öýlere gabat gelip bolýar. Olar hiç hili işgär saklamaýarlar. Maşgala agzalarynyň öz güýjüniň ýeten möçberindäki naharlary bişirmek bilen oňýarlar. Olaryň naharlaryny ötegçiler hem-de ýakyn töwereginde ýerleşýän maşyn bejeriji, maşyn ýuwujy serwislerde işleýänler alyp iýýärler.
Maşgala naharhanajyklarynda bişirilýän naharlar, gutaplar işläp duran adamlar üçin satyn almaga amatsyz däl. Olar mümkin boldugyndan naharlary-da, gutaplary-da elýeterli bahadan bişirmäge çalyşýarlar. Öý gutaplary, naharlary edil, öz şahsy öýüňde bişen nahardyr gutap ýaly öte datly bolmasa-da, garaz, sowet döwründäki naharhanalaryň ýuwundy ýaly tagamlaryndan kän gowy.
Sanitariýanyň talaplary
Ýöne maşgala naharhanajyklarynyň hem oýlandyrýan ýerleri köp. Olaryň köpüsinde sanitariýa-gigiýenanyň talaplary berjaý edilmeýär. Mysal üçin, maşgala öýüň krantyndan el-ýüzuni ýuwýar, krantyň aşagyndaky çukurjyga tüýkürinýär, burnuny arassalaýar, aýagyny ýuwýar. Krantyň suwy akýan şol bir çukurjykda gutap bişýän pejiň gutap goýulýan kerpiçleriniň gyzgynyny birneme peseltmek üçin ujy mataly uzyn taýak hem üstüne suw akydylyp öllenýär. Taýagyň ujundaky mata el-ýüz ýuwlup durlan çukurda mazaly öllenýänçä suwuň aşagynda goýulýar. Oňa el-aýakdan akan sabynly suwuň, agyz-burundan dökülen hapalaryň ýokundylarynyň ýelmeşmeýänine hiç kim güwä geçmez.
Ýa-da et bilen tüwini garyp, bulgar burçuna dykmak üçin, arassalanmaly bulgar burçlary hem şol krantyň aşagyndaky suw akýan çukura dökülip ýuwulýar. Sebäbi et dykylmaly bulgar burçlaryny haýsydyr bir jama ýa-da gaba guýup arassalamak üçin wagt gerek bolýar. Onsoň, nahar bişirijiler işi çalt bitirmek üçin bulgar burçlaryny göni krantyň aşagyndaky çukura oklap, olary diňe suwa çaýkap çykaraýýarlar. Kä öýlerde et dykylmaly bolgar burçlary ýuwlubam durlanok. Şeýdilmese, maşgalanyň sanlyja agzalary ähli naharlary bişirmäge ýetişenoklar.
Köp öýlerde gutap-manty bişirmek üçin edilýän hamyryň uny elenmeýär. Tomsuň yssy günlerinde möjekleýän unlar, tüwüler arassalanman ulanylýar.
Öýlerdäkii naharhanajyklaryň sanitariýa-gigiýena ýagdaýyny, arassaçylyklaryny wagtal-wagtal barlap durmaly edaralaryň olardan habary-da ýok. Sebäbi öý naharhanajyklarynyň köpüsi kanun boýunça hasaba alynmadyk. Öý naharhanajyklaryny hasaba aldyrmak üçin, başda-da aýdyşym ýaly, ep-esli pul tölemeli, sanitariýa kitapjygyny edinmeli, wagtly-wagtynda bütin maşgala sanitariýa barlagyndan geçmeli. Her kim güzeran aýlamak üçin özüniň nahar bişirip satýanyny kanun boýunça düzgünleşdirmänsoň, arassaçylyga seretmeli edaralaryň olardan habary ýok.
Restoranlarda
Sanitariýa-gigiýena düzgünleriniň diňe bir öý naharhanajyklarynda däl, eýsem, ulurak hem-de hökümet tarapyndan hasaba alnan nahar bişiriji restoranlarda, naharhanalarda hem bozulýandygyny ol ýerde işleýänler gürrüň berýärler. Olaryň aýtmagyna görä, könelen mesge hem margarin ýaglaryny, ulanylmaly möwriti öten unlary, tüwüleri arzan bahadan alyp ulanýan nahar bişirijiler örän kän. Mysal üçin, il içinde «Bedew» ady bilen tanalýan «Desterhan» restoranynda galan naharlaryň müşderilere ertirki naharyň üstüne goşulyp berilýändigi, unlaryň elenmän bişirilýändigi, çörek bişirilýän halaty ýere gaçýan hamyrlaryň taşlanman, ýene beýleki hamyra goşulyp çörek bişirilip goýberilýändigini ol ýerde işleýänler aýdýarlar.
Nahar bişirijileriň ählisini barlap çykmak mümkinem däl, olar örän köp. Sanitariýa düzgünlerine gözegçilik ediji edaralar hökümete degişli nahar bişirijileri barlamaga-da ýetişenoklar.
Alyjan Döwletow Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy, synçy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Türkiýe özüniň günorta serhediniň ýakasynda Siriýanyň içinde 10 kilometrlik “howpsuzlyk giňişligini” döretmek isleýändigini, sebäbi bu regionyň “demografik gurluşynyň üýtgemeginiň” öňüni almaga synanyşýandygyny aýtdy.
Premýer-ministriň orunbasary Ýalçin Akdogan bu barada 17-nji fewralda Siriýanyň hökümet güýçleriniň Orsýetiň howa zarbalarynyň goldawyna daýanyp Türkiýäniň serhedine tarap basyşlaryny güýçlendiren wagtyna gabat geldi. Kürtleriň söweşiji toparlary territoriýany Siriýanyň gozgalaňçy toparlarynyň elinden almakda üstünlik gazandylar.
Türkiýe Siriýada howpsuzlyk giňişligini döretmek üçin ençeme wagt bäri basyş edip gelýär.
Şol bir wagtda-da Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň metbugat-wekili Maria Zaharowa Türkiýäniň Siriýa bilen serhedindäki hereketlerini “tutuşlygyna bikanunçylyk” diýip häsiýetlendirdi.


text:
Aşgabat, 27-nji ýanwar. “Türkmenportal”.
Türkmenistanda aragatnaşyk ulgamynyň toplumlaýyn ösdürilmegine uly üns berilýär. Häzirki wagtda Internet we häzirki zaman aragatnaşygynyň her bir raýata elýeterli bolmagy ugrunda ähli şertler döredilýär, bu pudagyň ösdürilmegine uly üns berilýär.
Geçen hepde Türkmenistanyň Prezidentiniň optiki-süýüm kabel geçirijisiniň geçirijilik babatda göwrümini giňeltmek, internet akymynyň tizligini artdyrmak üçin aragatnaşyk enjamlaryny satyn almak we gurnamak barada gol çeken karary hem muňa doly güwä geçýär.


text:
Häzir Germaniýada şeýle bir ýiti diskussiýa başlandy, bu jedel belli bir derejede Türkmenistan bilen hem baglanyşykly diýse bolar. Ýöne şeýle diskussiýany şu günki Türkmenistanda göz öňüne getirmek kyn.
Bu ýerde gürrüň Gündogar Germaniýanyň Döwlet howpsuzlyk ministrliginiň jaýynyň soňky ykbaly barada barýar. Şol edara öz wagtynda ŞTAZI diýlip atlandyrylýardy.
Häzir Ministrligiň Berlindäki ştab-kwartirasynda öz döwründe juda kuwwatly, diýdimzor kommunistik režimiň gizlin polisiýasynyň muzeýi ýerleşýär. Muzeýe adam hukuklaryny goraýjylaryň bir topary ýolbaşçylyk edýär.
Muzeýiň direktory Ýorg Drizelman Gündogar Germaniýanyň döwlet howpsuzlyk ministrliginiň ýanyndaky türmäniň ýesiri bolupdyr. Drizelman hem onuň tarapdarlary häkimiýetleriň bu jaýy düýpli remont etmek kararyna diş-dyrnak garşy çykýarlar.
Olar bu jaýyň german halkynyň diktaturadan çeken jebirleriniň ýatlamasy hökmünde milli ýadygärlik bolup saklanyp galmagyny isleýärler. Jaý bejerilse, durky täzelense, ýurtda mejbur ediji öňki apparatyň hakyky keşbi ýitip, ýok bolup gider.
Merkezi Ýewropanyň kommunistik bloguna giren ýurtlarda režimiň ýykylmagy bilen jemgyýetde olara degişli jedeller, çekişmeler ýitileşip, bu ýagdaýa üns güýçlendi. Gündogar Germaniýada, ozalky Çehoslowakiýada, Wengriýada, biraz soňra blogyň beýleki ýurtlarynda-da diktaturanyň esasy sütünleriniň biri hökmünde ýörite gulluklar ýatyryldy.
Şol ýurtlarda “Kommunistik režim bilen hyzmatdaşlyk eden adamlar ýolbaşçy wezipeleri eýelemeli däl” diýen kanun kabul edildi. SSSR-den ilkinjiler bolup bölünip aýrylan pribaltika respublikalary-da Kommunizmden daşlaşmak prosesini alyp göterdiler. Ýöne köp sebäplere görä, postsowet giňişligindäki ýurtlaryň galany bu prosese goşulmakdan ýüz öwürdiler.
Gündogar Germaniýa we Türkmenistan
Gündogar Germaniýa bilen Türkmenistanyň arasynda nähili meňzeşlikler bar? Soňky 70 ýylda bu ýurtlaryň ikisi-de bärsinden iki diktaturany başdan geçirmeli boldular.
Gündogar Germaniýa ozal faşizmiň, ondan soň kommunizmiň hupbatyny egninde çekdi. Türkmenistan SSSR-iň düzüminde hukuksyz respublika bolupdy. Gyzyl imperiýa dargandan soň, türkmenler başga bir mergä - Nyýazowçylyk režime uçradylar. Ol şahsyýet kulty bilen bagly rehimsizligi hem gazaplylygy, zalymlygy bilen hatda kommunistik režimdenem elhenç bolup çykdy.
Gündogar Germaniýadaky ýaly sowet döwrüniň ýörite gulluklary ýok edilmekden-ä geçen, şol gulluklar diňe bir adama - Türkmenbaşa tabyn edildi. Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk ministrligi totalitarizmiň muzeýine öwrülmedi-de, totalitar režimiň täze serdarynyň hususy ýaragyna öwrüldi. Saparmyrat Nyýazow şol ýaragy dolulygyna öz şahsyýet kultuny döretmek üçin ulandy.
Terror arkaly jemgyýetde gorky döretmek hem ony adamlaryň kalbynda ymykly ornaşdyrmak organlaryň gündelik işine öwrüldi. Türkmenbaşizm ideologiýasynyň guraly hökmünde Milli howpsuzlyk ministrligi ilatyň ähli gatlaklaryny, çagalardan gojalara çenli hemmeleri yzygiderli diňlemek, yzarlamak işini üstünlikli alyp bardy.
3 ýyl geçdi
Jemgyýeti bogýan, demikdirýän bu ägirt uly enjam S.Nyýazow ölenden soň miras hökmünde Gurbanguly Berdimuhamedowa geçdi. Käbir halkara synçylaryň tassyklamalaryna görä, onuň özi şol sistemanyň zamuny bolupdyr.
Şol garaşlylykdan halas bolmaga Berdimuhamedowyň özi synanyşyp bir gördümikä? Bu şu wagta çenli näbelliligine galýar. Ýa-da ol şeýle bolaýmalydyr ödýärmikä?
Türkmenbaşynyň dünýäsini täzelänine üç ýarym ýyl töweregi geçenem bolsa, Türkmenistan ýer togalagynyň iň repressiw režimleriniň arasynda galýar. Adam hukuklaryny goraýan halkara guramalar repressiw režimiň öz ýaşaýşyny, işini edil öňküsi ýaly dowam etdirmeginde esasy roly Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk ministrliginiň oýnaýandygyny aýdýarlar.
Howpsuzlyk gullugy – çekistler sistemasy kommunizm zamanynda totalitar režime hakyky wepalylygyny görkezipdi. Bu sistema postkommunistik režimde-de şol öňki gylygyna görä ýaşamagyny dowam etdirýär.
Türkmen howpsuzlyk gulluklarynda ýygnalan tejribedir eksponatlar bir muzeýe sygardan köp. Ýöne esasy mesele – totalitar režimiň janly ýadygärligi hökmünde tomaşa etmegi üçin şol eksponatlar halka haçan görkeziler?
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
18-nji maýda Türkmenistanda Galkynyş, Agzybirlik we Magtymguly Pyragynyň şygryýet gün belleniler. Magtymguly Pyragynyň şygryýet güni Türkmenistanda ilkinji gezek 1971-nji ýylda bellendi.
Ýazyjy Hudaýerdi Hally Türkmenistanda iş alyp barýan garaşsyz žurnalist, edebiýatçy Döwletmyrat Ýazgulyýew bilen bu sene barada söhbetdeş boldy.
H. Hally: Ýatlap geçsek, Magtymgulynyň Poeziýa baýramçylygy öňräkden, sowetler zamanynda başlanypdy. Ol öňki prezident Saparmyrat Nyýazow döwründe birneme özgerdi. Prospekte – şa ýoluna şahyryň ady dakyldy. Aktokaýa – şahyryň guburyna zyýaratlar guraldy. Magtymguly adyndaky Döwlet baýragy şu baýramçylygyň öňüsyrasynda berlip başlandy. Soňra bu düzgünler hem üýtgedi. Indi şu günki günde Magtymgulynyň Poeziýa baýramçylygynyň bellenilişi nähili?
D. Ýazgulyýew: Gynansagam, häzirem Magtymgulynyň poeziýa baýramçylygy aýratyn bellenilmän, "Galkynyş, Agzybirlik we Magtymguly Pyragynyň şygryýet güni" diýlip atlandyrylyp, goşa baýramçylyk hökmünde bellenýär. Has dogrusy, Magtymgulynyň poeziýa baýramçylygy syýasy çäreleriň içinde ýitip gidýär. Ynha, meniň elimde maý aýynda döwlet derejesinde bellenip geçilmeli köpçülik çäreleriniň sanawy. Elbetde, bu ýylda-da 14-16-njy maýda döredijilik işgärleriniň Magtymguly Pyragynyň hem-de Döwletmämmet Azadynyň aramgähine zyýarat etmegi meýilleşdirilipdir.
Ýöne ol zyýarata diňe hökümetiň saýlan adamlary gitmäge hakly. Şol ýere äkidilýän döredijilik işgärleri ýurda gelenlerinden soňra, Beýik Galkynyş zamanasynda "Arkadagyň" çäksiz tagallasy bilen Magtymgulynyň, onuň atasy Döwletmämmet Azadynyň guburyna zyýarat etmek arzuwlarynyň hasyl bolandygyny aýdyp, prezidente çäksiz alkyş okarlar.
Bu baýramçylyga gabatlap, "Täze Galkynyş zamanasy hem Magtymguly Pyragy" atly ylmy maslahat ýa-da "Halkymyzyň ebedi agzybirligi – Arkadagymyz hem Magtymgulymyz" atly kitap sergisi hem meýilleşdirilipdir.
Indi "Goşa baýram" diýlip atlandyrylýan 18-nji maýdaky syýasy çärelere göz aýlasak, Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň binasynyň, Prezidentiň köşgüniň binalar toplumynyň, hatda "Nusaý" myhmanhanasynyň durky täzelenen binasynyň açylyş dabarasynyň hem beýik akyldarymyzyň ýadygärligine gül goýmak dabarasyndan öň meýilleşdirilendigini aýtmak gerek.
Sözümi jemlänimde, bu "Goşa baýram" diýlip resmi atlandyrylýan baýramçylyk edil S. Nyýazow döwründäki ýaly, doly syýasatlaşdyrylan. Ýöne ol döwürdäkiden bir tapawut: öň halkyň gözünden düşen ýaranjaňlar "Beýik Serdaryna" tagzym eden bolsalar, häzir prezidenti "Arkadag" diýip mahabatlandyrýarlar. Şeýlelikde, Magtymgulynyň poeziýa baýramçylygyny hem ýaranjaňlar Magtymgulynyň adyny ulanyp, prezidenti, onuň yglan eden Galkynyş zamanasyny öwmäge döredilen pursada öwürdiler.
H. Hally: Döwletmyrat, seniň pikiriňçe, Poeziýa baýramçylygyny umumy halk baýramçylygyna öwürmek, has şowhun-şagalaňly we ýatda galarlykly edip geçirmek üçin nämeler etmeli?
D. Ýazgulyýew: Ony umumy halk baýramçylygyna öwürmek üçin, "goşa baýramçylyk" diýen nysakdan el çekip, aýratyn baýramçylyk hökmünde ykrar etmeli. Bu baýramçylygy syýasy çäreleriň toplumyna öwürmekden el çekmeli. Bizde bu ugurda belli bir tejribeler SSSR döwründe bolupdy ahyry.
Magtymgulynyň poeziýa baýramçylygyna bagyşlap, Magtymgulynyň ömür-döredijiligine degişli çeper eserleriň, poeziýanyň bäsleşigini yglan etmeli. Ol bäsleşigi bu baýramçylygyň öň ýanynda jemlemeli. Magtymgula bagyşlanan goşgy okaýyşlaryny gurnamaly, akyldara bagyşlanyp geçiriljek halkara ylmy maslahaty gös-göni beýik akyldaryň çäksiz döredijiliginiň problemalaryna, öwrenilişine bagyşlamaly.
Biz Magtymgulynyň poeziýa baýramçylygynyň dabaraly bellenýän döwründe studentdik. Ynha, şol ýyllarda student bolsagam, poeziýa baýramçylygyna gabatlanyp geçirilýän halkara ylmy maslahata arkaýyn gatnaşypdyk. Şonda Magtymgulynyň poeziýa baýramçylygy berk syýasy galyp boýunça geçirilmän, erkin geçirilýärdi. Bir ýerde onuň goşgularyna aýdym ýaňlanyp duran bolsa, ýene bir ýerde şahyryň ömür-döredijiligine bagyşlanan goşgy okaýyşlar, üçünji bir ýerde bolsa akyldaryň poeziýasyna bagyşlanan halkara ylmy konferensiýalar geçirilýärdi. Adamlar isleg-arzuwlaryna görä, geçirilýän döredijilik agşamlaryna gatnaşyp dynç alýardylar. Häzirem şol ýagdaýa gaýdyp gelmeli.
Garaz, biz Magtymgulynyň poeziýa baýramçylygynda Magtymgulynyň umman döredijiligine syýahat etmeli. Şeýle edilende ol baýramçylyk halk baýramçylygyna öwrülip, ilatymyz bu baýramçylykda dynç alar.
H. Hally: Bizde toý-baýramçylygyň bir möhüm şerti toýa myhman çagyrylýar. Myhman çagyrmak dabarasynyň nähili dabaraly geçirilişini biz Gorkut atanyň kitabyndanam bilýäris. Myhman çagyrmak meselesine sen nähili garaýaň?
D. Ýazgulyýew: Türkmen edebiýatyny öwreniji daşary ýurt alymlary Magtymguly Pyragyny türkmeniň milli şahyry hökmünde ykrar edýärler. Bu akyldaryň poeziýa baýramçylygynyň jahandaky ähli türkmenleriň baýramçylygydygyny düşündirip oturmagyň hajatam ýok bolsa gerek. Şonuň üçin halkymyzyň ata Watany bolan ýurdumyz milli şahyrymyz Magtymgulynyň poeziýa baýramçylygynyň merkezine öwrülmeli. Munuň üçin, daşary ýurtda ýaşaýan magtymgulyşynaslary – Ýusup Azmun ýaly alymlarymyzy, şahyryň sözlerine aýdym aýdýan bagşylarymyzy, oňa bagyşlap eser döreden ýazyjylarymyzy ýörite çagyrsak, bu baýramçylygy hasam dabaralandyryp, ähmiýetini artdyrardyk.
H.Hally: Şu aýdanlaryň bilen baglanyşykly ýene bir sowal, bizde toýdan her kim tamakin diýen düşünje bar, hatda toýuň öňüsyrasy öten-geçenlerem ýatlanylýar. Şu babatda aýtjak zadyň barmy?
D.Ýazgulyýew: Bar, Magtymgulynyň poeziýa baýramçylygy owaly bilen biziň nusgawy edebiýatymyzyň baýramçylygy bolmalydyr. Biz bu ýerde Emir Muizziden başlap, Baýram hana, Andalyba, Şabendä çenli, galyberse-de bu akyldarlardan soňra ýaşap geçen Zelili, Kemine, Mollanepes, Mätäji ýaly ähli nusgawy şahyrlarymyzy ýatlamalydyrys.
H.Hally: Olaryň Magtymguly bilen baglanyşygyny nämede görýäň?
D.Ýazgulyýew: Magtymguly geçmiş bilen öz döwrüni, öz döwri bilenem häzirki döwri baglanyşdyrýan örän beýik ruhy köpri. Meniň asyl kärim edebiýatçy, golýazmaçy. Mysal üçin, men 1995-nji ýylda milli Golýazmalar institutynda işläp, Magtymguly Pyragynyň, ondan öň hem soň ýaşap geçen nusgawy şahyrlarymyzyň şol döwürde bar bolan golýazmalaryny yzarlap öwrendim. Magtymguly Pyragynyň özünden öň ýaşap geçen Hoja Ahmet Ýasawydan, Hekim Atadan, Alyşir Nowaýydan täsir alandygyny açyk aýtsa bolar. Ýa bolmasa, beýik akyldardan soň ýaşap geçen nusgawy şahyrlarymyzyň döredijiliginde Magtymguly Pyragynyň täsiriniň uludygyny aýtmagymyz täzelik däl bolsa gerek. Biz ol täsirler hakyndaky pikirlerimizi 90-njy ýyllaryň ikinji ýarymynda türkmen metbugatynda, halkara ylmy konferensiýalarda beýan edipdik. Mahlasy, milli şahyrymyz Magtymguly Pyragynyň Poeziýa baýramçylygyny syýasy çärelerden halas etsek, öz-özünden türkmen nusgawy edebiýatymyzyň baýramçylygyna öwrüler.
H.Hally: Bu aýdýanlaryňy amala aşyrmaga döwletiň mümkinçiligi barmy?
D.Ýazgulyýew: Hawa, bar. Aşgabatda geçirilýän islendik ylmy konferensiýa azyndan dünýäniň 20-den gowrak döwletinden alymlar hem bilermenler çagyrylýar. Onsoň näme üçin Magtymgulynyň poeziýa baýramçylygyny şeýle giň çäkde geçirmeli däl?! Wamberi ýaly on dokuzynjy asyrda ýurdumyza syýahata gelenler "Magtymguly Pyragy diýmek— "türkmen" sözüniň sinonimi" diýmekdenem çekinmändirler. Şonuň üçin Magtymguly Pyragynyň poeziýa baýramçylygyny geçirmek üçin serişde gysganmaly däl-de, diňe göz üçin geçirilýän çäreleri, halkara ylmy-amaly maslahatlary gurnamagy bes etmeli. Magtymguly Pyragynyň poeziýa baýramçylygyny halkymyzyň döredijilik hem oňa akyl ýetiriş baýramçylygyna öwürmeli. Bizde ýolbaşçylarymyzyň syýasy erki bolsa şu aýdanlarymyza ähli mümkinçilik bar diýip, hasap edýärin.
H.Hally: Seniň öz asyl käriň bolan edebiýaty öwreniş ylmy barada-da bir sowal beresim gelýär. Magtymgulyny öwrenmekde, ony halk köpçüligine has golaý hem elýeterli etmekde nähili işler edilse gowy bolar?
D.Ýazgulyýew: Ilki bilen SSSR döwründe Magtymguly Pyragyny kommunizmi, häzirem Galkynyş zamanany arzuwlan şahyr hökmünde çemeleşilýän tendensiýadan el çekmeli. Beýik akyldarymyzyň diňe saýlanan goşgularynyň däl-de, ähli döredijiliginiň düşündirişli tekst bilen çap edilmegini zerur hasaplaýaryn. Aşyrpur Meredow ýaly halypa alymlarymyzyň şahyryň poeziýasyna bagyşlan işlerini, düşündirişli sözlüklerini gyssagly çap etmeli. Magtymguly şahyrymyz şeýle-de türkmeniň kalby, emma Garaşsyzlyk ýyllarymyzda diktator hem onuň ýaranjaňlary tarapyndan ruhy ynjydylan beýik akyldarymyza hakyky hormatyny dikeltmeli.
Hudaýberdi aga, hatda şahyryň "Orramsydan bolan haramhor begler, ýurdy bir ýanyndan ýyka başlady" diýen setirleri bolan "Döke başlady" goşgusyny okamak ýa-da şol goşga döredilen aýdymy aýtmak häzirem gadagan. Ýolbaşçylarymyz beýik söz ussadymyzyň hormatyny dikeltmek üçin, onuň goşgularyna girizilen gadaganlygy doly aýyrmaly. Has dogrusy, halkymyza Magtymguly Pyragynyň milli şahyrdygyna guwanmak bagtyny gaýdyp bermeli.


text:
Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi birnäçe habar serişdesiniň, şol sanda Orsýetiň «RIA Nowosti» habar gullugynyň 2010-njy ýylyň 5-nji fewralynda Türkmenbaşy şäheriniň halkara uçar meýdanynda bolan wakany ýoýup habar berendigi barada beýanat ýaýratdy.
Ukrainanyň «Aeroswit» awiokampaniýasynyň Kiew-Bakuw aralygynda gatnaýan uçary howanyň ýaramazlygy sebäpli azeri paýtagtynda gonup bilmän, Türkmenbaşyda mejbury gonmaly bolýar. Şundan soň azeri hem rus habar serişdeleri türkmen häkimiýetleriniň bu uçardaky ýolagçylara we ekipaža üç sagatdan gowrak uçardan çykmaga rugsat bermändikleri barada habar ýaýratdylar.
Habarlaryň käbirinde Türkmenbaşy şäheriniň ýerine Aşgabadyň ady getirilipdir.
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň ýaýradan beýanatynda uçardaky 90 ýolagçynyň, şol sanda bir çaganyň we ekipažyň hiç bir päsgelçiliksiz “Türkmenbaşy” myhmanhanasynda ýerleşdirilendigi we olara gyzgyn nahar berlip, zerur rahatlygyň döredilendigi aýdylýar.


text:
Gyrgyz Respublikasynyň Prezidenti Almazbek Atambaýewiň çagyrmagy boýunça 2015-nji ýylyň 5—6-njy awgustynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Gyrgyz Respublikasyna döwlet sapary boldy.
Türkmenistan bilen Gyrgyz Respublikasynyň arasynda däbe öwrülen dostlukly gatnaşyklary mundan beýläk-de ösdürmäge we çuňlaşdyrmaga iki tarapyň çalyşýandygyny göz öňünde tutup, Türkmenistanyň we Gyrgyz Respublikasynyň Prezidentleri dostlukly hem-de özara düşünişmek ýagdaýynda türkmen-gyrgyz gatnaşyklarynyň tutuş toplumyna seretdiler, özara gyzyklanma bildirilýän möhüm halkara we sebit meseleleri boýunça pikir alyşdylar.
Döwletleriň Baştutanlary iki ýurduň arasyndaky syýasy gatnaşygy, söwda-ykdysady hyzmatdaşlygy ösdürmegiň we çuňlaşdyrmagyň, şeýle hem ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň şertnamalaýyn-hukuk binýadyny giňeltmegiň möhüm ähmiýetiniň bardygyny nygtadylar.
Prezidentler Türkmenistan we Gyrgyz Respublikasy agzalary bolup durýan köpugurly hem-de sebit guramalarynyň çäklerinde köp sanly möhüm meseleler boýunça tagallalary utgaşdyrmagyň zerurdygyny bellediler. Döwletleriň Baştutanlary ählumumy meseleleri çözmekde, durnukly ösüşi üpjün etmekde, dünýäde howpsuzlygy we durnuklylygy pugtalandyrmakda Birleşen Milletler Guramasynyň hem-de onuň edaralarynyň ornuny ýokarlandyrmagyň möhümdigini tassykladylar.
Döwletleriň Baştutanlary terrorçylyga, ekstremizme, bikanun migrasiýa, adam söwdasyna, serhetüsti guramaçylykly jenaýatçylyga, ýaraglaryň bikanun söwdasyna we neşe serişdeleriniň dolanyşygyna garşy göreşde ikitaraplaýyn derejede hem, degişli halkara guramalarynyň çäklerinde hem hyzmatdaşlygy pugtalandyrmaga taýýardyklaryny tassykladylar.
Parlamentara gatnaşyklara ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň möhüm düzüm bölegi hökmünde baha bermek bilen, Prezidentler Türkmenistanyň Mejlisiniň we Gyrgyz Respublikasynyň Žogorky Keneşiniň arasyndaky gatnaşyklary işjeňleşdirmegiň zerurdygyny bellediler.
Prezidentler şu saparyň dowamynda senagat we ynsanperwer ulgamlarda arkalaşykly işlemegiň anyk ugurlaryny giňeltmäge degişli ençeme resminamalara gol çekilendiginiň möhümdigini nygtadylar. Bu resminamalar iki döwletiň hyzmatdaşlygyny mundan beýläk-de hemmetaraplaýyn ösdürmek, olaryň mümkinçiliklerini iki ýurduň halklarynyň bähbitlerine netijeli ulanmak üçin ygtybarly esas bolup durýan, Türkmenistanyň we Gyrgyz Respublikasynyň ikitaraplaýyn gatnaşyklarynyň hukuk binýadyny ep-esli pugtalandyrar.
Taraplar söwda-ykdysady, ylmy-tehniki we ynsanperwer hyzmatdaşlyk boýunça bilelikdäki türkmen-gyrgyz hökümetara toparynyň ikitaraplaýyn söwda-ykdysady gatnaşyklary ösdürmek boýunça utgaşdyryjy edara hökmünde ähmiýetli ornuny bellediler.
Söwda-ykdysady gatnaşyklary mundan beýläk-de ösdürmek meselesine degip geçmek bilen, döwletleriň Baştutanlary iki ýurduň tagallalaryny ykdysady, ylmy-tehniki, ynsanperwer hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan şu ugurlaryna, ýagny:
türkmen we gyrgyz işewürler toparlarynyň arasynda netijeli gatnaşyklary ösdürmek, söwda-senagat edaralarynyň ugry boýunça hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmek üçin amatly şertleri döretmäge;
—agrosenagat toplumynda, ulag we energetika, azyk hem-de ýeňil senagat pudaklarynda hyzmatdaşlygy giňeltmäge;
—ylym, tehnologiýalar we tehniki ulgamlarda hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlaryny işjeň alyp barmaga;
—wekiliýetleriň özara saparlaryny işjeňleşdirmek, hyzmatdaşlygyň bilelikdäki maksatnamalaryny işläp taýýarlamak we durmuşa geçirmek, sergi-ýarmarka çärelerine gatnaşmak arkaly sebitara gatnaşyklary ösdürmäge;
— saglygy goraýyş, medeniýet, sport we syýahatçylyk babatda özara gatnaşyklary çuňlaşdyrmaga gönükdirmegiň zerurdygyny tassykladylar.
Taraplar Türkmenistandan Gyrgyz Respublikasyna nebit önümlerini ibermegiň mümkinçiligini hem ara alyp maslahatlaşdylar.
Döwletleriň Baştutanlary Türkmenistanyň we Gyrgyz Respublikasynyň iki ýurduň çäklerinde ýerleşýän diplomatik wekilhanalarynyň işlemegi üçin amatly şertleri döretmegiň möhümdigini bellediler.
Prezidentler özara hormatlamagyň, ynanyşmagyň, açyklygyň we ikitaraplaýyn bähbidiň ikitaraplaýyn gatnaşyklary ösdürmegiň esas goýujy kadalary bolup durýandygyny nygtadylar.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow türkmen wekiliýetine görkezen myhmansöýerligi, mähirli we dostlukly kabul edendigi üçin, Gyrgyz Respublikasynyň Prezidenti Almazbek Atambaýewe tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirdi hem-de Gyrgyz Respublikasynyň Prezidentini özi üçin amatly wagtda Türkmenistana resmi sapar bilen gelmäge çagyrdy. Çakylyk minnetdarlyk bilen kabul edildi. Saparyň möhletleri diplomatik ýollar boýunça ylalaşylar.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow
Gyrgyz Respublikasynyň Prezidenti Almazbek Atambaýew.
Bişkek şäheri, 2015-nji ýylyň 5-nji awgusty.


text:
Moskwadaky metro stansiýasynyda ýaş çaganyň kesilen kellesi bilen tutulan özbek enekesine resmi taýdan günä bildirildi.
Orsýetiň derňew komitetiniň sözçüsi 4-nji martda Özbegistanyň raýaty Gülçehre Bobokulowa enekelik edýän maşgalasynda dört ýaşly rus gyzyny öldürendigi üçin günä bildirildi diýdi.
Bobokulowa şu hepdäniň başynda žurnalistlere allanyň özüne enekelik edýän gyzyny öldürmegi buýrandygyny aýtdy. Internetde goýlan we görnetin polisiýa soragyna çalym edýän wideoda Bobokulowa rus howa zarbalary esasynda Siriýada öldürilen musulmanlaryň aryny almak üçin hereket edendigini aýtdy.
Häkimiýetler Bobokulowanyň ruhy hassalykdan ejir çekýändigini aýtdylar.


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretary Hillari Klinton Kosowanyň garaşsyzlygynyň çekişilmeli däldigini aýtdy.
Klinton bu beýanaty çarşenbe güni, Kosowanyň paýtagty Pristinada guralan metbugat ýygnagynda, ÝB-niň daşary syýasat başlygy Ketrin Aştonuň gapdalynda etdi.
Serbiýa ylalaşmaýar
Serbiýa Kosowanyň 2008-nji ýylda birtaraplaýyn görnüşde öz garaşsyzlygyny jar etmegi bilen ylalaşmaýar. Kosowanyň garaşsyzlygy 90 çemesi döwlet, şol sanda Birleşen Ştatlar we ÝB-niň 27 agzasynyň 22-si tarapyndan ykrar edildi.
Klinton bilen Aşton bu sebite Serbiýa bilen Kosowanyň Ýewropa Bileleşiginiň araçylygyndaky dialogda öňe süýşmegi üçin basyş etmäge geldi.
Klinton Birleşen Ştatlaryň bu prosesi ilerletmäge kömek bermek üçin taýýardygyny bildirdi.
"Serbiýa bilen praktiki problemalary çözmek we päsgelçilikleri ýeňip geçmek üçin işleşýän wagtyňyz biz siziň ýanyňyzda durarys we özüňiziň örän mynasyp bolan geljegiňize tarap zerur ädimleri ädeňizde, ol ýerde siz üçin taýýar bolarys" diýip, ol aýtdy.
Klinton bilen Aştonyň metbugat ýygnagy Kosowanyň premiýer ministri Haşim Saçi we prezident Atifete Jahjaga bilen duşuşykdan soň guraldy.
Dialogy gaýtadan başlamaly
Klinton sişenbe güni Belgradda serb liderlerini, Kosowanyň garaşsyzlygyny ykrar etmeýän ýagdaýlarynda hem, Kosowanyň ýolbaşçylary bilen dialogy gaýtadan başlamaga çagyrdy.
Aşton çarşenbe güni guralan metbugat ýygnagynda Belgrad bilen Pristinanyň arasyndaky gepleşikleriň “durmuş-ýaşaýşy gowulaşdyrmak barada” boljagyny aýtdy.
Garaşsyz we özygtyýarly Kosowanyň serhetleri aýdyň we kesgitlenen." H.Klinton.
Bu dialog 2011-nji ýylyň martynda, ÝB-niň howandarlygynda başlandy, ýöne Serbiýanyň maý aýynda bolan saýlawlarynda milletçileriň ýeňiş gazanmagy bilen togtap galdy.
Gepleşikler Serbiýa üçine möhüm
ÝB bu gepleşiklerde öňe süýşmegiň Serbiýa üçin örän möhümdigini, şonda Belgrady bileleşige doly kabul etmek baradaky gepleşikleriň açyljakdygyny nygtaýar. Serbiýa Ýewropa Bileleşigine kandidatlyk durumyny martda gazanypdy.
Klinton çarşenbe güni Birleşen Ştatlaryň Kosowada kanunyň hökmürowanlygynyň doly ýol alanyny görmek isleýändigini aýtdy.
"Biz siz bilen işleşmegimizi siziň demokratik guramalaryňyzy gurmak we berkitmek, halkyňyzyň ykdysady gurgunlugyny gowulandyrmak üçin dowam etdirmek isleýäris. Men Kosowanyň geljegine ynanýaryn, Birleşen Ştatlar siziň rowaçlygyňyza çyndan berlenliginde galýar" diýip, Klinton nygtady.
Serhet meselesi
Demirgazyk Kosowada serbler köplük bolup durýar we Kosowanyň etniki alban hökümetiniň häkimligini ykrar etmekden boýun gaçyrýar. Serb resmileriniň käbiri Kosowany etniki çäkler boýunça bölmegi teklip etdi.
Klinton "garaşsyz we özygtyýarly Kosowanyň serhetleri aýdyň we kesgitlenen" diýdi.
Şeýle-de ol Kosowanyň hökümeti kosowaly serbleriň hem aladalaryny nazara almaly diýdi.
Klinton Pristinada serb prowaslaw buthanasyna, sekiz ýyl ozal serblere garşy pitneleriň turan ýerine baryp gördi. Ol bu ýerde daşary ýurtlardan dolanyp gelen kosowa serbleri bilen duşuşdy.
Klinton bilen Aşton Bosniýa duşenbe güni sapar etdi we Albaniýa uçmagy planlaşdyrdy. Klinton bu sebite saparyny Horwatiýada soňlar.


text:
28-nji fewralda Türkmenistanyň prezidenti Daşoguz welaýatynyň S.Nyýazow adyndaky etrabynda iş sapary bilen boldy. Mundan ozal şeýle saparlary prezident Balkan, Mary, Lebap, Ahal welaýatlarynyň etraplarynda amala aşyrypdy.
Şu ýylyň dowamynda Türkmenistanyň prezidentiniň ýurduň 65 etrabyna sapar edip, ýerli ilatyň ýaşaýyş-durmuş şertleri bilen içgin tanyşmakçy bolýandygy barada aýdylýar.
«Duýdansyz sapar» diýlip ýerli medianyň habar berýändigine garamazdan, prezidentiň bu saparlaryna öňünden ymykly taýýarlyk işleriniň görülýändigini duýmak kyn däl.
Hususan-da, mekdep okuwçylary bilen prezidentiň duşuşyklary muny aýdyň görkezýär. Her gezekki duşuşykda okuwçylar özleriniň geljekde saýlap almakçy bolýan hünäri barasynda ýurt baştutanyna gürrüň berýärler. Olaryň köpüsi prezidentleri deý lukman bolasy gelýär.
Dogrusy, prezidentiň ýörite öz mekanlaryna gelip, hallaryndan habar almagyna ýerli ilatyň göwünleri şat bolýar. Her etraba baranda prezident täze mekdepleri, sport desgalaryny, medeniýet öýlerini gurmaga görkezme berýär. Prezidentiň bu aýdanlaryna ýerli ilat guş bolup uçýar.
Emma prezidentiň bu görkezmeleriniň ýörite döwlet maksatnamasy hökmünde mundan 4 ýyl ozal kabul edilendiginden welin hiç kimiň habary-da ýok.
2007-nji ýylda kabul edilen Türkmenistanyň prezidentiniň “Obalaryň, şäherçeleriň, etrapdaky şäherleriň we etrap merkezleriniň ilatynyň durmuş-ýaşaýyş şertlerini özgertmek boýunça 2020-nji ýyla çenli döwür üçin” milli maksatnamasynda Berdimuhamedowyň Balkan, Lebap, Mary, Ahal, Daşoguz welaýatlarynyň etraplaryna baryp, täze gurulmaly diýip aýdan desgalarynyň ählisiniň sanawy ýyllar boýunça kesgitlenip dur. Emma muňa garamazdan, milli maksatnamada planlaşdyrylan görnüşde gurulmaly desgalara aýratyn bir uly röwüş çaýylyp, ol prezidentiň kultuny galdyrmakda giňden peýdalanylýar.
Eýsem-de bolsa, bu «duýdansyz saparlaryň» aňyrsynda nämeler ýatyrka?
Resmi taýdan bu saparlara prezidentiň halkyň hal ýagdaýy bilen tanyşmak üçin amala aşyrýan iş saparlary diýlip atlandyrylsa-da, tutuş ýylyň dowamynda Berdimuhamedowyň ýurduň ähli etraplaryna aýlanyp çykmagy onuň prezident saýlawlaryna öňünden taýýarlyk çärelerini görýändiginden habar berýän bolup biler.
Prezident saýlawlary barada häzir ýurduň mediasynda hiç hili habar berilmeýär. Saýlawlar aslynda geçiriljekmi, oňa Berdimuhamedow hem öz kandidaturasyny hödürlejekmi ýa hödürlemejekmi, eger-eger ýekeje agyz-da habar ýok.
Ýöne Berdimuhamedowyň ýurduň etraplaryna edýän saparlaryndan çen tutsaň, onda 2012-nji ýylyň fewralynda geçiriljek prezident saýlawlarynyň alternatiw boljaklygyny aňladýar.
Giden bir döwletiň ähli ulgamyny öz elinde saklap oturan Berdimuhamedowa saýlaw kampaniýasyny şowhunly hem dabaraly geçirmek juda ýeňil düşýär. Döwletiň serişdelerine saýlaw kampaniýalaryny geçirmek, umuman, aňsat. Ýöne saýlawlar ýakynlanda Berdimuhamedowyň garşysyna öz kandidaturalaryny görkezjek bäsdeşlerde şeýle mümkinçilikler bolarmyka beri? Olaryň saýlaw kampaniýalaryny kimler maliýeleşdirer?
Aslynda saýlawlara kandidatlar nähili saýlanylyp alnarka? Bu barada häzir hiç hili maglumat hem, çaklamalar hem ýok.Geçen gezekki saýlawlar
Geçen gezekki prezident saýlawlary, Türkmenistan garaşsyzlygyny alanyndan bäri, ilkinji gezek köp dalaşgärleriň gatnaşmagynda geçirilen saýlaw bolupdy. 2006-njy ýylyň 26-njy dekabrynda geçirilen Türkmenistanyň nobatdan daşary XVIII Halk Maslahatynda ozalky prezident Saparmyrat Nyýazowyň aradan çykmagy zerarly, prezidentlige kandidat hökmünde ýurduň her welaýatyndan bir dalaşgär görkezildi. Diňe Mary welaýaty Berdimuhamedowyň kandidaturasynyň özlerini kanagatlandyrýandygyny mälim etmek bilen, öz welaýatlaryndan prezidentlige kandidat görkezmekden saklanypdylar. Netijede saýlawlara jemi alty sany kandidat gatnaşypdy.
Ine, olaryň sanawy:Nuryýew Işanguly — Türkmenistanyň Nebitgaz senagaty we mineral serişdeler ministriniň orunbasary;
Garajaýew Orazmyrat — Ahal welaýatynyň Abadan şäheriniň häkimi;
Pomanow Aşyrnyýaz Amanmämmedowiç — Balkan welaýatynyň Türkmenbaşy şäheriniň häkimi;
Atajykow Amanýaz — Daşoguz welaýatynyň häkiminiň birinji orunbasary;
Gurbanow Muhammetnazar — Lebap welaýatynyň Garabekewül etrabynyň häkimi;
Berdimuhammedow Gurbanguly Mälikgulyýewiç — Türkmenistanyň Prezidentiniň, Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysynyň wezipelerini wagtlaýyn ýerine ýetiriji.
Geçen gezekki prezident saýlawlary, Türkmenistan garaşsyzlygyny alanyndan bäri, ilkinji gezek köp dalaşgärleriň gatnaşmagynda geçirilen saýlaw bolupdy.
Hatda oturan wezipelerinde-de heniz tejribe toplap ýetişmedik welaýatlardan görkezilen kandidatlar ýurduň prezidentligine bolan dalaşgärlige goýberilenlerinde juda aljyradylar. Olaryň saýlawçylar bilen duşuşyklary biri-biriniňkiden tapawutlanmaýardy. Halkyň öňünde olar wadalary juda seresap berýärdiler.
Ilkinji gezekki geçirilen teledebatda žurnalistleriň ýurduň intelligensiýasynyň jaý meselesindäki kösençligi nähili çözmekçidikleri barasyndaky beren soragyna iki sany kandidatyň näme jogap berjegini bilmän oturandygyny telewideniýäniň işgärleri häzir hem ýatlaýarlar. Elbetde, bu soragy kandidatlar jogapsyz galdyrypdylar, şonuň üçin ol sorag efire-de goýberilmändi.
Şondan soň, žurnalistlerden şeýle soraglary berip, kandidatlary aljyratmazlyk barada berk görkezme berlipdi.
Şu wakajygyň özi-de prezidentlige kandidat kişileriň ýöne bir mysal üçin saýlawlara gatnaşdyrylanlygynyň subutnamasy bolupdy.
Ilat arasynda şol wagt prezidentlige dalaş eden kandidatlaryň biriniň-de ady häzir ýatda däl. Munuň hem sebäbi prezidentlige dalaş etmäge görkezilen şol kandidatlaryň ýasama, emeli döredilenligi üçindir.
2007-nji ýylyň prezident saýlawlary duýdansyz ýüze çykypdy. Ol dury asmanda ýyldyrym çakan ýaly bir zat bolupdy. Hemmeler aljyraňňy ýagdaýda bolansoň, prezidentlige kandidat hökmünde kimleri görkezip-görkezmeli däldigi barada maslahatlaşmaga-da wagt tapmady. Ähli zat göz-açyp ýumasy salymda, äm-sämlikde boldy. Adamlar Halk Maslahatynda gelnen netijeler bilen kanagatlanmaly bolupdylar.
Emma geljek ýyldaky prezident saýlawy başgaça saýlaw. Adamlar indi boş wadalardan doýdy. Olar geljekki saýlawlarda özleriniň mynasyp kandidatyny göresleri gelýär. Ýurtda reformalary iş ýüzünde amala aşyrjak baştutany saýlaslary gelýär.
Prezident saýlawlaryna wagt gitdigiçe azalýar. Ýurduň häzirki prezidentine garşy görkeziljek kandidatlar hakda ýeke agyz söz aýdylmasa-da, şu wagtky prezidentiň saýlaw kampaniýasy eýýäm bat aldy.
Parahat Ilmyradow Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Düýn özbegistanly ynsan hukuklaryny goraýjy aktiwist Dmitriý Tihonow ýurtdan daşyna çykmagy üçin özüne çykyş wizasyny bermändigi üçin Özbegistanyň Içeri işler ministrligini suda berendigini aýtdy.
Daşkent oblastynyň Angeren şäherinden bolan 37 ýaşly Dmitriý Tihonow özüniň geçen ýyl daşary ýurtlara gitmek üçin iki gezek beren arzasynyň hiç hili düşündirişsiz kanagatlandyrylmandygyny aýdýar.
Onuň aýtmagyna görä, birinji gezek ol zoolog alym hökmünde geçen ýylyň maýynda Afrakada gurnalan bir ylmy ekspedisiýa çagyrylypdyr. Ikinji gezek bolsa, ol geçen ýylyň noýabrynda Germaniýada ýaşaýan öz inisiniň ýanyna gitmekçi bolupdyr. Emma bu wakalaryň ikisinde-de Özbegistanyň Içeri işler ministrligi oňa çykyş wizasyny bermekden ýüz öwrüpdir.
Dmitriý Tihonowyň şikaýaty boýunça sud diňlenişigi şu hepdäniň anna güni Daşkendiň Ýakkasaroý raýon sudunda bolar diýlip garaşylýar.


text:
"Mertebe we hakykat" atly raýat hereketi ýurtdaky korrupsiýa we syýasy partiýalaryň oňa garşy hiç bir iş etmeýandigine ünsi çekip, Moldowada köp adamlary aýak üstüne galdyrdy.
Ol Kişinýowda dört sany uly demonstrasiýany gurnady. 6-njy sentýabrda Moldowanyň postsowet taryhynda bolup geçen iň uly proteste on müňlerçe adam gatnaşdy.
Indi bolsa "Mertebe we hakykat" paýtagtyň merkezinde "erkinlik şäheri" diýen at bilen çadyrlardan ybarat bir lager gurdy. Ol prezident häkimiýet başyndan çekilip, hökümet täze saýlawlaryň geçirilmegi bilen ylalaşýança lager bu ýerden ýygnalmaz diýýär.
Guramanyň fewralda çykan platforma manifestinde ”Mertebe we hakykatyň” esasy maksady "döwleti ýesirlikden çykaryp, Moldowany Ýewropa integrirlenmäge tarap hakyky ýola salmak" diýilýär.
“Derňeýji žurnalistika”
Bu beýannama syýasy taýdan garaşsyz 14 sany raýat aktiwistleri gol çekipdir. Mertebe we hakykatyň kollektiw ýolbaşçylygyny düzýän hem şolar. Platforma döräli bäri hiç biri baştutan bolup öňe çykman, hereketiň sözçülik wezipesini şu adamlar gezekleşip ýerine ýetirýärler.
Bularyň biri tanymal syýasy analizçi we kommentator Igor Botan. Ol 7-nji sentýabrda Azatlyk Radiosynyň Moldowa gullugyna beren interwýusynda şeýle diýdi: "Biz resmi taýdan hiç bir gurama degişli bolmadyk topar. Ýöne maksadymyz bir. Biz Moldowany adaty durmuşa dolandyrmak üçin, halka ýüzlenip kömek soraýarys. Biz şuny aýdýarys: ildeşler, biz ýurdy oligarhiýa düzgüninden halas etmek üçin bir raýat hereketini döretdik. Sizi şoňa goşulmaga çagyrýarys".
14 adamyň ýene biri Kornelia Kozanak. Ol derňeýji žurnalist we “Derňeýji žurnalistika” merkeziniň direktory.
Mihai Manole öňki maliýe ministri, şeýle hem Moldowanyň Birleşen Ştatlardaky öňki ilçisi.
Andreý Nastase tanymal aklawçy. Ol aýratyn-da moldowaly oligarh Wladimir Plahotnuiçi tankytlap gelen adam.
“Mertebe we hakykat”
Ol Azatlyk Radiosy bilen bolan söhbetdeşlikde “Mertebe we hakykat” umumy dialogy ösdürmek üçin döredilen raýat hereketi bolup galar, ýöne onuň bir syýasy herekete öwrülmegi-de mümkin diýdi.
"Bu graždan platformasynyň – ol graždan platformasy bolup hem galar - uly mümkinçiligi bar. Ol bir syýasy platformany döretmek üçin bu işe iň ýaramly adamlaryň häýsy prinsip boýunça saýlanmagy barada çekişip, ähli kriteriler hakda ylalaşdy. Munuň graždan platformasy, ýagny jemgyýetiň belli bölegi bilen Moldowa respublikasynyň ýolbaşçy şahsyýetleriniň öz güýçlerini birikdirmegi üçin bir pursat bolmagy mümkin" diýip, Nastase aýdýar.
Andreý Nastasäniň dogany Wasile Nastase Moldowanyň ilkinji parlamentinde halk wekilidi. Ol awgust aýynda beren interwýusynda hökümetiň şahsy bähbitleriň "ýesiridigini" nygtady.
Wasile Nastase bu hakda şeýle diýdi: "Biz häzir Moldowanyň garaşsyzlygynyň 24-nji ýyl dönümini belleýäris. Garaşsyzlyga ses berenleriň ählisi [indi] bu bir ýas güni diýip gygyryp, açyk aýdýarlar. Garaşsyzlyk güni başa barmadyk döwletiň ýas sazy".
Walentin Dolganuiç moldowan parlamentiniň öňki agzasy we ýurduň premýer-ministriniň öňki orunbasary. Ol häzir syýasy analizçi bolup işleýär.
Dolganuiç 7-nji sentýabrda Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda “Mertebe we hakykatyň” Moldowada syýasy ýagdaýy durnuksyzlaşdyrmak ýa ýurdy Ýewropa integrirlenme ýolundan çykarmak niýetiniň ýokdugyny nygtady.
"Biz öz geljegimizi diňe Ýewropada görýäris. Sebäbi demokratiýa Ýewropada. Sebäbi Ýewropada raýatlar we raýatlyk bähbitleri üçin sud sistemalary bar. Sebäbi Ýewropada hökümeti ýesir alyp bolanok. Sebäbi Ýewropada döwlet institusiýalaryny syýasylaşdyryp bolanok. Ine, Moldowada bolan zada serediň. Bizde ministr ýok. Diňe syýasy partiýalaryň öz maksatlaryny amala aşyrmak üçin bellän komissarlary bar".


text:
Gyrgyzystanyň parlamenti Orsýet bilen iki sany suw elektrostansiýasyny gurmak we dolandyrmak barada ylalaşygy bes etmek boýunça ses berişlik geçirdi.
Ykdysady ministriniň orunbasary Nurlan Sadykow ses berişlikden soň kanun çykaryjylaryň öňünde eden çykyşynda täze maýa goýujy tapylan badyna Bişkegiň orsýetli şirketleriň proýekte eýýäm ýatyran 37 million dollaryny gaýdyp berjekdigini aýtdy.
Sadykow ylalaşyklaryň “Orsýetden maliýe üpjünçiligiň ýetmezçiligi” sebäpli ýatyrylýandygyny belledi.
Geçen aýda Gyrgyzystanyň prezidenti Almazbek Atambaew nebitiň bahasynyň pese gaçmagynyň we ykdysady sanksiýalaryň netijesinde Orsýetiň ykdysady kuwwatynyň pese gaçmagynyň Gyrgyzystany 3.2 milliard dollarlyk proýektler üçin täze partnýor gözlemäge mejbur edýändigini aýdypdy.


text:
Arktika
Arktika (grek. ἄpktoς — "aýy" (grek. arktikos — demirgazyk, arctos — aýy (Uly Ýedigen ýyldyzlar topary esasynda) — Demirgazyk polýusa ýanaşýan hem-de Ýewraziýa we Demirgazyk Amerika materikleriniň gyralaryny, tas tutuş Demirgazyk Buzly okeany adalary (Norwegiýanyň kenarýaka adalaryndan başga) bilen bilelikde, şeýle hem Atlantik we Ýuwaş okeanlaryň ýanaşyk böleklerini öz içine alýan, Ýeriň ýeke-täk fiziki-geografik raýonydyr. Arktikanyň günorta araçägi tundra zonasynyň günorta çäklerine gabat gelýär. Meýdany 27 mln kw. km çemesi; kämahal Arktika günortada Demirgazyk polýar aýlawy bilen çäklenýär (66° 33′ dg. giň.), şeýle bolanda onuň meýdany 21 mln kw. km bolup durýar.
Şeýle hem[üýtget | edit source]
- ↑ Footnote tekstini şu ýere giriziň


text:
Orsýetde resmiler oppozisiýa aktiwisti Alekseý Nawalna garşy täze jenaýat işini gozgadylar. Federal derňew komitetiniň anna güni beren maglumatyna görä, Nawalna we onuň dogany Olege garşy söwda kompaniýasy tarapyndan ogurlandy diýilýän 1.79 million dollarlyk iş boýunça derňew başladylypdyr.
Korrupsiýa garşy göreşýän Nawalnyý geçen ýylyň dowamynda prezident Wladimir Putiniň häkimiýetine garşy protestleri gurnapdy. Häzirki gozgalan işden başga-da, mundan öň oňa ogurlyk boýunça aýyplama bildirilipdi. Nawalnyý bulary ret edip, olaryň syýasy matlap bilen edilýändigini öňe sürýär.
Derňew komitetiniň beýanaty, şenbe güni Moskwada Putine garşy geçirilmegi göz öňünde tutulýan protestlere gabat geldi.
Nawalnyý özüniň “Twitter” hasabynda: “Olar diňe meniň bilen çäklenmek islänoklar. Olar indi meniň maşgala agzalarymyň hem yzyna düşüp başladylar” diýip, ýazgy ýerleşdirdi.
Eger-de Nawalnyý mundan öňki ýöňkelen aýyplamalar boýunça günäli tapylsa, onda oňa 10 ýyla çenli türme tussaglygynyň berilmegi mümkin.


text:
Ynsan hukuklaryny goraýjy “Human Rights Watch” guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa regiony boýunça bölüminiň direktory Weronika Szente Goldston ýakynda bu guramanyň internet saýtynda Türkmenistandaky ynsan hukuklarynyň ýagdaýy bilen baglanyşykly ýörite beýanat ýaýratdy.
Bu beýanatynda Weronika Szente Goldston Ýewropa Parlamentiniň Türkmenistan bilen Partnýorlyk we hyzmatdaşlyk baradaky ylalaşyga gol çekmezinden ozal Türkmenistandaky ynsan hukuklarynyň häzirki ýagdaýyna düýpli üns bermelidigini nygtapdyr.
“Human Rights Watch” guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa regiony boýunça bölüm direktory W.S. Goldston.
Özüniň bu baradaky beýanatynda hanym Goldston, hususan-da, şeýle ýazýar: “Ýewropa Parlamenti häzirki wagt Ýewropa Bileleşiginiň ynsan hukuklary babatdaky syýasatynyň prinsiplerine näderejede ygrarlydygyny görkezmek boýunça möhüm synag bilen ýüzbe-ýüz dur. Bu mesele bolsa Ýewroparlamentiň Türkmenistandan ynsan hukuklary meselesinde hiç hili oňyn özgerişlikleri talap etmezden, onuň bilen has gowulandyrylan gatnaşyklary goldajakdygy ýa goldamajakdygy bilen baglanyşykly”.
Weronika Szente Goldston Türkmenistany dolandyrýan hökümetiň dünýäde iň bir repressiw hökümetleriň biridigini nygtapdyr. Ol indi Ýewropa Parlamentiniň Türkmenistan bilen Partnýorlyk we hyzmatdaşlyk baradaky ylalaşyga berjek sesiniň Ýewroparlament üçin möhüm synag boljakdygyny aýdýar.
“Human Rights Watch” guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa regiony boýunça bölüm direktory Weronika Szente Goldston bu baradaky ses berişligiň ýakyn wagtlarda, hatda şu noýabr aýynda geçirilmeginiň mümkindigini belleýär.
Hanym Goldston öz beýanatynda şeýle ylalaşygyň proýektini Ýewropa Parlamentiniň häzirki wagt oňlamaly däldigini nygtap, şeýle diýýär: “Ýewropa Parlamenti bular ýaly açyk ýalňyş hereketden saklanmalydyr we Ýewropa Bileleşigi bilen hoşniýetli gatnaşyklaryň diňe ynsan hukuklaryny gowulandyrmak arkaly ýola goýulmalydygy barada yşarat göndermelidir”.
"Ýewropa Parlamenti bular ýaly açyk ýalňyş hereketden saklanmalydyr..."
Ýöne, şol bir wagtyň özünde-de, “Human Rights Watch” guramasynyň wekili tebigy gaza baý Türkmenistan bilen gatnaşyklary gowulandyrmaga çalyşýan Ýewropa Komissiýasy tarapyndanam, Ýewropa Bileleşigine agza ýurtlar tarapyndanam henize çenli Türkmenistandan şeýle talaplaryň edilmeýändigini belläpdir.
Şu nukdaýnazardan Weronika Szente Goldston Ýewropa Bileleşiginiň Partnýorlyk we hyzmatdaşlyk baradaky ylalaşygynyň ynsan hukuklaryna degişli düzgünlerinde özara hyzmatdaşlyga girýän taraplaryň ikisiniň-de ynsan hukuklaryna hormat goýmaklygyny şert edip goýýandygyny ýatladýar.
Hanym Goldstonyň bellemegine görä, bu gürrüňi edilýän düzgün ynsan hukuklaryna hormat goýmak barada edilýän talaplaryň ýerine ýetirilmeýän halatynda, özara hyzmatdaşlyklaryň ýatyrylmagyny-da öz içine alýar.
Weronika Szente Goldston Türkmenistan babatynda Ýewropa Parlamentiniň häzirki ýagdaýdan ýerlikli peýdalanmagy üçin mümkçinligiň bardygyna ünsi çekipdir.
Ol Ýewropa Parlamentiniň 2008-nji we 2010-njy ýyllarda ozal resmi talap edişi ýaly, ýene bir gezek Türkmenistandan syýasy tussaglary azat etmek, aktiwistleriň we olaryň dogan-garyndaşlarynyň syýahat etmeklerine girizilen gadagançylyklary ýatyrmak, ynsan hukuklary boýunça garaşsyz synçylary ýurda goýbermek ýaly iň bir zerur ädimleri talap etmelidigini nygtapdyr.


text:
Şu gün, ýagny 21-nji ýanwarda Owganystanyň prezidenti Aşraf Gani resmi sapar bilen Türkmenistanyň paýtagty Aşgabada bardy. Owganystanyň Daşary işler ministrliginiň metbugat sözçüsi Serujulhak Serajyň aýtmagyna görä, Ganiniň bu saparynyň dowamynda beýleki meseleler bilen bir hatarda howpsuzlyk meseleleri hem maslahat ediler.
Şol bir wagtyň özünde owgan prezidenti Ganiniň Türkmenistana edýän bu saparynyň dowamynda Owganystanyň Türkmenistan bilen serhetdeş Garkyn etrabynyň ýaşaýjylary Amyderýanyň öz akymyny üýtgetmegi netijesinde dörän dawaly adanyň hem maslahat edilmegine we bu mesele dogrusynda çözgüde gelinmegine garaşýarlar.
Bu barada Azatlyk Radiosynyň Kabuldaky habarçysy Şamerdanguly Myradynyň taýýarlan maglumatyny diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Owganystanyň prezidenti Aşraf Ghani Kabulda bolan heläkçilikli partlamalaryň yzýany ýurduň goranmak we aňtaw ministrlerini çalyşdy.
Prezidentiň edarasynyň metbugat-wekili Zafar Haşeminiň 5-nji maýda Twitterde çap eden maglumatyna görä, Ghani goranmak ministri wezipesiniň ýerine ýetirijisi Masoom Stanikzai Milli howpsuzlyk müdirliginiň ýolbaşçysy wezipesini ýerine ýetiriji we Goranmak ministrliginiň ýolbaşçysynyň orunbasary edip belledi.
Maglumata görä, Goranmak ministriniň wezipesini ýerine ýetiriji edilip general Abdullah Habibi hödürlenipdir.
Ýolbaşçylaryň wezipelere geçmegi üçin parlamentiň tassyklamagy zerur.
Parlament Stanikzaiň goranmak ministri wezipesine bellenmegini geçen ýylda ret edipdi, emma Ghani ony ýerine ýetiriji derejesinde wezipede saklapdy.
Ghani apreliň aýagynda Kabulda 64 adamyň ölümine sebäp bolan partlamalaryň yzýany iki ministrligiň ýolbaşçylaryny gyssagly çalyşmagy wada beripdi.


text:
Türkmenistanyň delegasiýasy, prezident G.Berdimuhamedowyň baştutanlygynda, 24-27-nji sentýabrda, BMG-niň Baş Assambleýasynyň 70-nji sessiýasyna gatnaşmak üçin, Nýu-Ýorka iş saparyny eder.
Baş Assambleýanyň ýubileý sessiýasynyň çäginde 2015-nji ýyldan soňky döwrüň durnukly ösüş wezipelerine bagyşlanan sammit bolar we oňa türkmen lideri hem gatnaşar diýip, «Türkmenistan: Altyn asyr» saýty ýazýar.
Şeýle-de, türkmen lideriniň BMG-niň baş sekretary we döwlet liderleri bilen ikitaraplaýyn duşuşyklarynyň bolmagyna garaşylýar diýip, türkmen metbugaty 18-nji sentýabrda habar berdi.


text:
Duşenbe güni adam hukuklarynyň güni bellenilýär. Şu ýyl bu sene adam hukuklary barada bilim bermeklige gönükdirilen. Hususanda bu güni bellemek bilen, çagalary we ýetginjekleri öz hukuklary we bu hukuklaryň goralmagynyň möhümdigi barada habarly etmek maksat edilýär.
Bu sene adam hukuklarynyň ählimumy jarnamasynyň kabul edilmegi bilen baglylykda ýylda 10-njy dekabrda bellenilýar. Bu jarnama 1948-nji ýýylda BMG-niň Baş Assambleýasy tarapyndan kabul edildi.
60 kada-düzgünden ybarat bu jarnamada syýasy, graždan, sosial, medeni we ykdysady hukuklaryň toplumy beýan edilýär.


text:
Gyrgyzystanyň ýokary derejeli resmisiniň tankytçysy, jerime tölemezlik üçin, ýurtdan gaçdy.
Uran Botobekowyň garyndaşlary 27-nji ýanwarda onuň ýurtdan çykmaly bolandygyny, sebäbi Bişkek şäher sudunyň oňa töhmet üçin salnan jerime baradaky karary güýjünde galdyrandygyny aýtdylar.
Gyrgyz prezidentiniň geňeşçisi Ikramjan Ilmiýanow geçen ýyl Botobekowy suda berdi. Ol ony 2015-nji ýylyň aprelinde Bişkekdäki habar gullugy bilen söhbetdeşlikde özüni masgaralamakda we mertebesine degmekde aýyplaýar.
Botobekow söhbetdeşlikde Ilmiýanowyň Bişkekdäki uly çaphananyň hususylaşdyrylmagynyň arkasynda bolandygyny, onuň bu ýerden peýda gözländigini aýdypdyr.
Bişkek sudy geçen ýylyň awgustynda Botobekowy günäli tapdy we onuň 23 müň 700 dollar jerime tölemegini buýurdy.
Botobekow bu kararyň syýasy matlaplydygyny aýdýar. Onuň häzirki bolýan ýeri anyk däl.


text:
Öten gije Owganystanyň milli Mejlisiniň öňki agzasy, owgan türkmenlerniň raýdaşlyk geňeşiniň başlygy Rozygeldi Oýçynyň üstüne Şordepe etrabynyň Hazara Tokaý atly obasynda ýaragly adamlar tarapyndan hüjüm edildi. Bu hüjümde Oýçynyň özüne we janpenalaryna zyýan ýetmändir.
Häzirki wagt Owganystanda Türkmen Şorasynyň, ýagny türkmenleriň raýdaşlyk bileleşiginiň başlygy Rozygeldi Oýçy bilen Azatlyk Radiosynyň Kabuldaky habarçysy Şamerdanguly Myrady söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Çarşenbe güni Siriýa hökümetiniň harby güýçleriniň ýurduň merkezi şäherleriniň biri Homsuň ýaşaýyş kwartallaryna hüjümini ýygjamlaşdyrandygy habar berilýär.
Maglumatlara görä, harbylar şäheriň sünnüleriniň ýaşaýan birnäçe raýonyny nyşana alypdyrlar.
Şäheriň sünni jemgyýetçiligi 11 ýyllap häkimiýet başyndaky Başar al-Assada garşylyk görkezip gelýär.
Londonda ýerleşýän Siriýanyň adam hukuklary boýunça merkeziniň maglumatyna görä, şäheriň topa tutulan ýerlerinde onlarça adam ölüpdir.
Ýaşaýjylaryň garşysyna alnyp barylýan täze hüjümler prezident Başar al-Assadyň režimini çetleşdirmek boýunça halkara jemgyýetçiliginiň tagallasynyň güýjeýän wagtynda ýüz berýär.
AP-niň maglumatyna görä, Ýewropanyň bäş we Pars aýlagynyň alty döwleti Damaskdan öz ilçilerini yzyna çagyrdy. ABŞ bolsa Siriýadaky ilçihanasyny ýapdy.


text:
Ýewropa Parlamentiniň prezidenti Ýerzi Buzek şu gün ýaýradan beýanatynda Belarusda oppozision toparlara garşy alnyp barylýan basyşlardan özüniň gaty biynjalyk bolýandygyny aýtdy.
Belarusyň oppozision liderleriniň aýtmagyna görä, soňky döwürlerde özlerine garşy polisiýa güýçleri tarapyndan amala aşyrylan operasiýalarda onlarça aktiwist, şol sanda ýazyjy Uladimir Nekleýew tussag edildi.
Buzek tarapyndan ýaýradylan beýanatda, oppozision toparlara, şol sanda hökümete degişli bolmadyk toparalara garşy alnyp barylýan repressiýalaryň we basyşlaryň haýal etmän togtadylmagy talap edilýär.
Brýussel Belarusyň Ýewropa ýakynlaşmagyna ýol açmak üçin 2009-njy ýylda bu ýurduň ýokary derejeli liderleriniň ÝB-e agza ýurtlara sapar etmegini gadagan edýän kararyny ýatyrypdy.
Buzek bu kararyň şu ýylyň aýagynda ýene bir gezek gözden geçirilip bilinjekdigini duýdurdy.


text:
Türkmenistanda mejbury zähmet esasynda öndürilýändigi aýdylýan pagtanyň we pagta önümleriniň daşary ýurt bazarlaryna çykarylmagynyň garşysyna resmi şikaýat arzasy ýazyldy.
Alternatiw Türkmenistan täzelikleri we Halkara zähmet hukuklary forumy (ILRF), Pagta kampaniýasy boýunça hyzmatdaşlar, 6-njy aprelde Türkmenistandan ählisi mejbury zähmet netijesinde öndürilýän pagtadan edilýän harytlaryň import edilmegine garşy resmi şikaýat etdi.
1930-njy ýylyň golaýda üýtgedilen Tarif kanunyna laýyklykda, ABŞ-nyň Gümrük gullugy, düzüminde mejbury zähmet netijesinde öndürilen materiallar bolan ýagdaýynda, Birleşen Ştatlaryň portlaryna gelen harytlaryň ýurda goýberilmeginiň öňüni almaly.
Türkmenistan dünýäde pagta eksport etmek boýunça ýedinji orunda durýar we türkmen hökümeti pagta öndürmek üçin mejbury zähmeti ulanýar diýip, Waşingtondan ýaýradylan habarda aýdylýar.
«Türkmen hökümeti ýylda daýhanlary pagta öndürmek boýunça berlen planlary doldurmaga mejbur edýär we müňlerçe raýaty, temmi berilmek howpy astynda, pagta ýygmaga sürýär» diýip, Alternatiw Türkmenistan täzelikleri bilen Halkara zähmet hukuklary forumynyň resmi şikaýatynda aýdylýar.
Şeýle-de, şikaýatda aýdylmagyna görä, hökümetiň mejbury zähmeti ulanmagy türkmen raýatlarynyň esasy hukuklaryny, milli we halkara kanunlary bozýar, korrupsiýa giň ýol açýar.
Iki guramanyň resmi şikaýatynda türkmen hökümetiniň ýüzlerçe adamyň mejbury ýitirim bolmagynda hem jogapkärdigi, ýygnanyşmak, hereket, söz we din azatlyklaryny inkär edýändigi, şeýle-de BMG-niň Adam hukuklary guramalary bilen hyzmatdaşlyk etmekden boýun gaçyrýandygy hem bellenilýär.
Alternatiw Türkmenistan täzelikleri guramasynyň direktory Ruslan Mätiýewiň sözlerine görä, Türkmenistanyň pagta pudagy, döwlet ýolbaşçylygynda we senagat gerimli bolansoň, has-da heläkçilikli we her ýyl müňlerçe türkmen raýatynyň hukuklaryny bozýar. "Biz IKEA-nyň we beýleki kompaniýalaryň olaryň önümlerini ulanýandygyny bilip, haýran galdyk» diýip, ol sözüniň üstüni ýetirýär.
Bu şikaýat ABŞ-nyň Gümrük gullugynyň Türkmenistandan gelýän pagta harytlaryny bikanun diýip atlandyrmagyna, ýagny olaryň ähli importyny tutup saklamak barada karar çykarmagyna, port ýolbaşçylarynyň türkmen pagta önümleriniň ABŞ-nyň içine goýberilmeginiň öňüni baglamagy barada görkezme berilmegine çagyrýar.
“Tarif kanunynyň berkidilmegi boýunça golaýda geçirilen reformalar bilen, Kongres we prezident Birleşen Ştatlaryň mejbury zähmet netijesinde öndürilen islendik harydyň importyny gadagan etmeklige çynlakaý garaýandygyny açyk-aýdyň etdi» diýip, Halkara zähmet hukuklary forumynyň kanun we syýasat direktory Erik Gottwald aýdýar.
“Biz ABŞ-nyň Gümrük gullugynyň doly derňew geçirip, Türkmenistandan gelýän pagta harytlarynyň importyny netijeli gadagan etmegine garaşýarys» diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Gepiň gerdişine aýdylsa, Türkmenistanda daýhanlaryň, şol sanda okuwçylaryň, studentleriň we býujet işgärleriniň pagta planyny doldurmaga mejbur edilmegi öz gözbaşyny sowet ýyllaryndan alyp gaýdýar. Bu pudakda giň ýaýrandygy aýdylýan artdyryp ýazmalar SSSR-iň soňky ýyllarynda Moskwada «Pagta işi» diýilýän uly jenaýat işiniň açylmagyna, ençeme adamyň jogapkärçilige çekilmegine sebäp bolupdy.


text:
Hytaýyň iň belli hudožnikleriniň biri Ai Weiweiniň nirededigi näbelli bolmagyna galýar.
Onuň aýalynyň aýtmagyna görä, Ai Weiwei Hong Konga gitmäge taýýarlyk görýän wagty onuň bilen soňky gezek gepleşipdir. Şondan bäri onuň nirededigi barada maglumat ýok.
Şeýle-de ýurduň polisiýasy hudožnigiň iş ýerinde gözleg işlerini geçirip, onuň kompýuterini alypdyr. Hytaýyň polisiýasy bu barada kommentariý bermekden saklanýar.
Ai Weiweiniň işleri dünýäde uly meşhurlyga eýedir. Şeýle-de ol Hytaýdaky guş höwürtgesi görnüşindäki olimpiýa stadionyny dizaýn etmäge hem gatnaşypdy.
Ai Weiwei ýurduň häkimiýet başyndaky Kommunistik partiýasynynyň ýiti tankytçylarynyň biridir.


text:
Owganystanyň Ýörite tribunaly Kabulyň iki sany ýokary wezipeli bank işgärini bäş ýyllyk türme tussaglygyna höküm etdi. Olar 2010-njy ýylda ýurduň iň iri banklarynyň biriniň dargamagyna sebäp bolan hilegärligi gurnamakda aýyplandylar.
5-nji martda Ýörite suduň ýolbaşçysy Şamsul Rahman Şams tarapyndan yglan edilen karara görä, bäş ýyllyk türme tussaglygyna höküm edilen “Kabul Bankyň” esaslandyryjysy Şerhan Fernod 278 million dollardan gowrak puly ogurlamakda günälendi.
Günä we jeza
“Kabul Bankyň” öňki ýerine ýetiriji müdiri Halilullah Ferozi bolsa bankyň hasaplaryndan 530 million dollara golaý puly ogurlamakda günäli tapyldy.
Suduň çykaran kararyna görä, Şerhan Fernod we Halilullah Ferozi degişlilikde 278 we 530 million dollary yzyna gaýtarmaly.
“Kabul Banky” hökümetiň golastyna geçirildi we “Täze Kabul Banky” diýlip atlandyryldy.
Farnod sudda eden çykyşynda Owganystanyň wise-prezidenti Mohammadkasim Fahimiň dogany Haseen Fahimiň ogurlygyň esasy guramaçysy bolandygyny aýtdy. Fahim sudda bolmady.
Bu iş bilen baglanyşykda sud edilen ýene 20-ä golay adam iki we dört ýyl aralygynda türme tussaglygyna höküm edildi.
Gaýybana sud edilenleriň arasynda Merkezi bankyň ozalky başlygy Kadir Fitrat hem boldy. Birleşen Ştatlara gaçyp giden Fitrat öz wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanmakda we hilegärligi ýaşyrmakda aýyplandy.
Sud edilenler suduň kararyna gaýtadan garalmagyny talap etmäge hakly.
"Kabul Bankyň" wezipesi
Bu Owganystanyň ýörite tribunaly tarapyndan çykarylan ilkinji karar boldy. Owganystanyň Baş sudy hökümetiň korrupsiýa garşy çäre görmeýändigi barada geçen ýyldaky tankytlardan soň, degişli çäreleri görüp başlady.
“Kabul Bank” Owganystanda bank operasiýalarynyň üçden bir bölegini dolandyrýardy. Hökümetiň hasaplaşyklary we döwlet edaralarynyň işgärleriniň zähmet hakalary bu bankyň üstünden geçýärdi.
Bank käbir paýdarlaryna, şol sanda hökümet agzalaryna we Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaýyň dogany ýaly täsirli adamlara uly möçberdeäki kreditleri beripdi.
Halkara maýa goýujylary tarapyndan maliýeleşdirilen sud barlaglary “Kabul Bankyň” beren kredit pullarynyň onlarça ýurduň bank hasaplaryna geçirilendigini anyklady.
Munuň bilen bagly ýitgiler Owganystanyň umumy içerki önümçiliginiň bäş prosentine barabar boldy.


text:
Ýewropa Bileleşigi bilen Türkiýäniň arasynda gelnen deslapky plan dogrusynda aladalanmalar we tankytlar artdy. Bu plan migrant krizisi bilen baş alyp çykmagy, şol sanda bosgunlaryň bileleşikden Türkiýä ugradylmagy baradaky perspektiwany öz içine alýar.
Birleşen Milletler Guramasynyň bosgunlar baradaky agentligi (UNHCR) daşary ýurtlylaryň kollektiwleýin ugradylmagy halkara kanunlary esasynda gadagan edilýär diýdi.
BMG-niň bosgunlar baradaky agentliginiň Ýewropadaky edarasynyň müdiri Winsent Koşetel (Vincent Cochetel) Gresiýa gelýän migrantlaryň 91%-niň Yrak, Siriýa we Owganystan ýaly uruş dowam edýän ýurtlardandygyny aýdyp, “özüniň bikanun migrantlar diýlip aýdylmagy eşitmekden ýadandygyny” belledi.
Şeýle-de, Koşetel Türkiýe bosgunlary kabul etmek meselesinde Ýewropa Bileleşiginden has köp iş etdi diýdi.
Türkiýede aglabasy siriýalylardan ybarat 2,75 million bosgun ýaşaýar.
Adam hukuklaryny gorap çykyş edýän “Amnesty International” guramasy hem amala aşyrylmagy mümkin ylalaşygy berk tankyt etdi.


text:
Pakistanyň sudy 2012-nji ýylda aktiwist gyz Malala Ýousafzaiň janyna kast etmäge synanyşyga gatnaşmakda aýyplanan 10 adamy ömürlik türme tussaglygyna höküm etdi.
Bu karar Pakistanyň Khyber Pakhtunkhwa welaýatynda terrorçylyga garşy sud tarapyndan 30-njy aprelde yglan edildi.
Häkimiýetler 2014-nji ýylyň sentýabrynda goşunyň, polisiýanyň we ýörite gulluklaryň gatnaşmagynda tussag edilip aýyplanan adamlaryň “Tehreek-e-Taliban” topary bilen gatnaşykdadygyny aýdýarlar.
Malala oka tutulyp, aman galdy we çagalaryň, gyzlaryň hukuklary ugurnda göreşini dowam etdirdi. 17 ýaşly Malala 2014-nji ýylyň parahatçylyk boýunça Nobel baýragy bilen sylaglandy.


text:
Ýemeniň günortasyndaky Abýan welaýatynda janyndan geçen diýilip güman edilýän hüjümçi bomba partlatdy. Bu partlamada azyndan 45 adamyň ölendigi habar berilýär.
Lukmanlaryň we hökümet resmileriniň maglumatlaryna görä, şenbe güni Jaar şäherinde jaýlanyş çäresi wagtynda ýüz beren bu partlamada 35-den gowrak adam ýaralanypdyr.
Maglumatlara laýyklykda, janyndan geçen hüjümçi “Al-Kaýda” garşy göreşde armiýa kömek eden tiredeşlerini nyşana alypdyr.
“Al-Kaýda” garşy duran ýerli söweşiji toparyň komandiriniň hem ölenleriň arasyndadygy habar berilýär.
Gündogar Ýemende ABŞ-nyň pilotsyz amala aşyran howa hüjüminde ulagda barýan “Al-Kaýda” toparynyň 5 agzasynyň öldürilendigi habar berilýär. Resmileriň aýtmaklaryna görä, bu hüjüm Hadramut welaýatynyň Al-Kotn obasynyň golaýynda amala aşyrylypdyr.


text:
37 ýaşly Wiktor Kim Türkmenistanda ýaşaýan koreýleriň üçünji nesliniň wekili. Onuň atasy we enesi geçen asyryň 30-njy ýyllarynyň ahyrynda Staliniň Uzak Gündogardaky koreýleri Orta Aziýa sürgün eden wagty Türkmenistana gelipdir. Bu uzak ýolda maşgalasynyň haýsy ötüklerden geçenini Wiktor düýnki ýaly bilýär.
“Ilkibaşda meniň atam we enem [beýleki koreýler bilen birlikde] Özbegistana, Goňrat şäherine sürgün edilipdir. Soň olardan bir bölegi Türkmenistana, şol wagtky Daşhowuz welaýatyna göçüp gelipdir. Şolar bilen bile göçüp gelen atam we enem Köneürgençde ýaşapdyr” diýip, Wiktor öz maşgalasynyň taryhyny gürrüň berýär.
1995-nji ýylda geçirilen ilat ýazuwynyň maglumatlaryna görä, şol wagt ýurtda 3 müňden gowrak koreý milletli adam ýaşapdyr. Häzir olaryň sany belli däl. Şeýle-de, häzirki döwürde olara diňe Daşoguzda däl, ýurduň dürli künjeklerinde duşmak bolýar.
Koreýler oba hojalyk önümlerini öndürmekdäki ukyby bilen meşhur. Hususan-da, olar şaly öndürmegiň uly ussatlary hökmünde tanalýar. Aýdylşyna görä, bir döwürde koreýleriň Daşoguz welaýatynda aýratyn bir posýolok bolup ýaşan ýerleri hem bolupdyr.
Köpüsi daşary ýurtlara göçdi
Emma, Wiktoryň aýtmagynya görä, 90-njy ýyllaryň ikinji ýarymynda koreýleriň köpüsi daşary ýurtlara göçüp gidipdir. “Men çagakam, Köneürgençde ýaşaýan wagtymyz, toý edilse restoran dolýardy. Häzir Köneürgençde garyndaşlarymyz toý etse, restoranyň ýarysy hem dolanok. Göçüp giden koreýleriň köpüsi Orsýete, Gazagystana göçdüler” diýip, Wiktor gürrüň berýär.
Türkmenistanda ýaşaýan koreýleriň köpüsiniň familiýalary koreý bolsa-da, atlary ors. Olaryň ählisi diýen ýaly ors dilinde gepleýär. Wiktoryň aýtmagyna görä, olaryň koreý dilini bilýäni gaty az.
Türkmen bazarlarynda koreý salatlarynyň hyrydary az däl.
Söhbetdeşimiz Türkmenistanda ýaşaýan koreýleriň köpüsiniň, ylaýta-da ýaş nesliň, hatda özi we 34 ýaşly gyz jigisiniň hem öz ene dillerini bilmeýändiklerini gürrüň berdi. Emma, Wiktoryň sözlerinden çen tutulsa, olar koreý milli tagamlaryny bişirmegiň syrlaryny saklapdyrlar. Türkmenistanda olaryň salatlary uly meşhurlyga eýe.
Türkmenistanda ýaşaýan beýleki azlyk milletler ýaly, koreýler hem öz däp-dessurlaryna bagly toparlardan biri diýlip hasaplanýar. Bu däp-dessurlar olaryň uly diaspora bolup ýaşaýan ýerlerinde has köp berjaý edilýär.
Koreý toý däpleri
Şeýle däplerden birem çaganyň bir ýaşy dolanda uly toý tutulmagy. Baýramçylyk lybasy geýdirilen çaganyň öňünde şaly, kitap, awtoruçka, eger çaga oglan bolsa ýaý, gyz bolsa gaýçy goýulýar. Çaga olaryň haýsysyny alsa, ol şol predmet bilen bagly hünäri saýlar diýip, yrym edilýär.
Koreý täze ýylyny üýşüp belleýän koreýlerem bar. “Koreý täze ýylyny bellemek üçin, adatça, 15-20 adam bolup üýşýäris. Koreý tagamlaryny taýýarlaýarys. Ýöne ýyl-ýyldan bu däbimiz hem ýitip barýar. Geçen täze ýyly 10 adam bolup belledik” diýip, Wiktor gürrüň berýär.
Şeýle-de koreýler köplenç öz gyzlaryny beýleki milletlerden bolan oglanlara durmuşa çykarmaýarlar. Emma oglanlary başga milletlerden bolan gyzlara öýlenýärler. Wiktor hem şeýle koreýlerden biri. Onuň aýaly ors milletinden.
Dinleri buddizm, emma...
Onuň aýaly adamsynyň familiýasyny almasa-da, olaryň gyzlarynyň familiýasy Kim. Wiktoryň aýtmagyna görä, Türkmenistanda ýaşaýan koreýleriň aglabasy dine ynanmaýar. “Koreýleriň dini buddizm. Emma, sowet döwründe bu diniň ygtykatlaryny berjaý edip bolmansoň, koreýleriň köpüsi dinsiz galypdyr. Emma olara ateist hem diýip bolmaýar” diýip, Wiktor gürrüň berýär.
Türkmenistanly koreýleriň aýratyn bir guramasy ýa ybadat eder ýaly aýratyn ybadathanalary-da ýok. Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan koreýleriň beren maglumatlaryndan çen tutulsa, olaryň taryhy watanlary bilen aragatnaşygy hem çäkli. Emma, çäkli-de bolsa, Günorta Koreýanyň Türkmenistandaky ilçihanasy olaryň taryhy watanlaryna baryp-gaýtmak üçin bir programmany ýola goýupdyr.
Wiktoryň aýtmagyna görä, şol programma boýunça her ýyl bäş sany ýaş türkmenistanly koreýe iki hepde Günorta Koreýada bolmaga mümkinçilik döredilýär.


text:
Sowet zamanynda öndürilen, täjik kompaniýasyna degişli ýük uçarynyň günorta Sudanyň paýtagtynda bolan heläkçiliginde azyndan 36 adam öldi.
Habarlarda aýdylmagyna görä, «Antonow An-12» uçary 4-nji noýabrda, halkara howa portunyň golaýynda, asmana göterilende ýykylypdyr.
Käbir habarlarda 40 çemesi adamyň ölendigi, sebäbi ýerde hem pidalaryň bolandygy aýdylýar.
Uçaryň üstünde we onuň ýykylan ýerinde näçe adamyň bolandygy anyk däl.
1971-nji ýylda ilkinji gezek asmana göterilen uçar Täjigistanyň «Aziýa howaýollaryna» degişli.


text:
Owganystanyň resmileri Kabulyň golaýynda ýerleşýän we öň ABŞ-nyň garamagynda bolan türmeden amerikan tarapynyň garşylygyna garamazdan 65 söweşijiniň penşenbe güni boşadylandygyny aýtdylar.
ABŞ bu adamlary “howply” söweşijiler, diýip atlandyrýar we olaryň owgan harbylaryny öldürmek üçin ýene-de söweş meýdanyna dolanmagynyň ähtimaldygyny aýdýar. ABŞ-nyň Kabuldaky ilçihanasy penşenbe güni ýaýradan beýannamasynda owgan hökümetiniň karyny “örän gynandyryjy” diýip atlandyrdy.
Prezident Hamid Karzaý tussaglary boşatmak kararyny olaryň günäsine ýeterlik subutnamalaryň ýokdugy bilen düşündirdi. Karzaýyň bu karary Waşingtonyň we Kabulyň arasyndaky dartgynlylygyň güýçlenmegine sebäp bolýar.
Owganystandaky halkara goşunlary şu ýylyň aýagyna çenli ýurtdan çekilýärler.


text:
ABŞ-nyň we rus harbylarynyň Siriýada tötänlikdäki çaknyşyklaryň öňüni almak üçin maslahat etmegine garaşylýar.
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri we Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow 30-njy sentýabrda, Nýu-Ýorkda, BMG-niň Baş Assambleýasynyň gapdalynda geçiren gepleşiklerinden soň beýanat etdiler.
Kerri bu konsultasiýalaryň 1-nji oktýabrda geçirilmeginiň hem ahmaldygyny aýtdy. Orsýet 30-njy oktýabrda Siriýada ilkinji howa zarbalaryny urup başlanyndan soň, ABŞ-nyň ýolbaşçylygynda «Yslam döwleti» toparyna garşy söweşýän koalisiýa bilen tötänleýin çaknyşyklaryň bolmak ähtimallygy birden ýokary galdy.
Orsýet «Yslam döwleti» toparyny nyşana alýandygyny aýtdy, emma ABŞ resmileri we Siriýanyň oppozisiýa toparlary rus uçarlarynyň «Yslam döwleti toparynyň eýelemeýän ýerlerine zarba urandygyny aýdýarlar.


text:
Ýaponiýanyň premýer-ministri Yukio Hatoýamanyň we Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň arasynda 16-njy dekabrda gepleşikler geçirildi. Şol günüň özünde ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça türkmen-ýapon komissiýasynyň 8-nji maslahaty boldy.
Taraplar arasynda geçirilen duşuşyklaryň netijesinde dostlugy, partnýorlygy we hyzmatdaşlygy ösdürmek barada bilelikdäki beýannama gol çekildi, şeýle-de ýurtlaryň Daşary işler ministrlikleriniň arasynda hyzmatdaşlyk boýunça Memoranduma gol goýuldy.
Türkmenistan bilen Ýaponiýanyň özara hyzmatdaşlygynyň perspektiw ugurlaryny kesgitläp, Ýaponiýanyň premýer-ministri Yukio Hatoýama syýasy-diplomatik gatnaşyklary, ykdysadyýeti we medeni-gumanitar gatnaşyklary belledi. Ýaponiýanyň premýer-ministri ýurtlaryň söwda-ykdysady hyzmatdaşlygy üçin ösdürmäge mynasyp ugurlarynyň arasynda energiýa pudagyny, transporty, telekommunikasiýany hem suw hojalygyny agzap geçdi.
Öz nobatynda Türkmenistanyň prezidenti Ýaponiýanyň informasion we kommunikasion tehnologiýalaryna, nebit önümçiligine, nebiti gaýtadan işlemek hem nebit-himiýa senagatyna hem syýahatçylygyň döwre laýyk infrastrukturasyny döretmeklige degişli tejribelerine gyzyklanma bildirdi diýip, Türkmenistanyň metbugatynda habar berildi.
Ýaponiýa tutuş Merkezi Aziýa gyzyklanma bildirýär
Merkezi Aziýa boýunça analitik Artýom Ulunýan hut ösen tehnologiýalaryň türkmen-ýapon hyzmatdaşlygy üçin örän perspektiw ugurlaryň biri bolup durýanlygyny belledi. Analitik Tokionyň Aşgabat bilen hyzmatdaşlygyna Ýaponiýanyň tutuş Merkezi Aziýa regiony boýunça alyp barýan syýasatynyň çäginde garaýar.
“Tokio Merkezi Aziýa örän uly gyzyklanma bildirýär. Ýurduň maliýe-senagat toparlary Merkezi Aziýa Ýaponiýanyň ykdysadyýeti tarapyndan maýa ýatyrylyp bilinjek esasy ugurlaryň biri hökmünde garaýarlar. Ýokary tehnologiýalaryň eksporty potensial mümkinçilikleriň biri bolup durýar. Mümkinçilikleriň ýene biri Ýaponiýanyň maliýe toparlarynyň energiýa proýketlerine gatnaşmagyna degişli” diýip, A.Ulunýan belledi.
Espertiň pikirine görä, Ýaponiýanyň Merkezi Aziýadaky şol sanda Türkmenistandaky bähbitleriniň ýene biri regionda Hytaýyň täsiriniň güýçlenmezligine degişli: “Bu meselä bir tarapdan syýasy nukdaýnazardan garalýar. Sebäbi Hytaýyň Merkezi Aziýa babatyndaky syýasaty ilkinji nobatda regionyň syýasy režimleriniň üýtgemezligine daýanýar. Ýaponiýanyň bu meselä seresaply çemeleşýänligini aýdyp bolar. Başga bir tarapdan Hytaýyň maýa goýumlarynyň Merkezi Aziýanyň esasy ykdysady, şol sanda tebigy serişdeler pudaklaryna aralaşmagy hem Ýaponiýa ýakmaýar, sebäbi Ýaponiýa hem regionyň tebygy srişdelerine uly isleg bildirýän ýurt bolup durýar”.
Türkmenistan üçin bähbidi
Türkmenistanyň öňki diplomaty Nurmuhammet Hanamow dünýäniň iň ösen döwletleriniň biri bolan Ýaponiýa bilen hyzmatdaşlygy giňeltmeklik Türkmenistanyň ösüşi üçin bähbitli diýip, pikir edýär.
16-njy dekabrda Türkmenistanyň prezidenti bilen Ýaponiýanyň premýer-ministriniň arasynda bolan gepleşiklerde taraplaryň gumanitar meselelerine hem deglip geçilenligini, hususan-da, ýurtlaryň bilim edaralarynyň arasynda kadrlary taýýarlamak we ylmy öwrenişleri geçirmek boýunça hyzmtdaşlygy ösdürmäge taýýarlyk bildirenligini TDH gullugy ýazdy.
Synçylar döwletleriň özara gatnaşyklarynda gumanitar ugrunyň ösmeginiň ähmiýetini aýratyn belleýärler.
Gumanitar hyzmatdaşlygyň ähmiýeti
Artýom Ulunýanyň pikirine görä, Ýaponiýa bilen bilim ugrundan hyzmatdaşlygyň artmagy, kadrlary taýýarlamakda kynçylyk çekýän Türkmenistan üçin täze mümkinçilikleri döredip biler.
Nurmuhammet Hanamow Türkmenistan bilen Ýaponiýanyň özara gumanitar hyzmatdaşlygy has giň derejeli meseleleri öz içine almaly diýip hasap edýär: “Hyzmatdaşlygyň ösmegi üçin, birinjiden, Günbatar döwletleri we Ýaponiýa ýaly döwletler Türkmenistanda kanunyň işleýşine garaýarlar. Kanun işlemese, taraplaryň gatnaşygy gürrüňden ýa ikitaraplaýyn protokollardan öňe gitmez. Ikinjiden, ýurtda režimiň ýagdaýy, ynsan haklarynyň berjaý edilişi we demokratik ösüşi Ýaponiýanyň ünsüni hökman çeker” diýip, Nurmuhammet Hanamow aýtdy.
Soňky iki ýylyň dowamynda Türkmenistan kanun sistemasynyň özgerdilmeginiň zerurulygyny boýun alýar we kanunlara üýtgetmeleri girizmek, täze kanunlary kabul etmek we halkara konsultasiýalary geçirmek ýaly çäreleri amala aşyrýar.
Nurmuhammet Hanamow ýurduň kanun sistemasyndaky ýetmezçilikleriň sebäbini kanunlaryň işlemeýänliginde görýär.
Ynsan hukuklarynyň roly
G.Berdimuhamedowyň Ýaponiýa saparynyň öňüsyrasynda Human Rights Watch guramasy Ýaponiýanyň häkimiýetlerini gepleşiklerde ynsan hukuklary problemasyny gozgamaga çagyryp, açyk hat bilen ýüzlenipdi.
Bu meseläniň Tokiodaky gepleşiklerde gozgalyp-gozgalmanlygy belli däl. Bu barada Ýaponiýanyň Daşary işler ministrliginden maglumat almak başartmady.
Saparynyň dowamynda G.Berdimuhamedowyň Ýaponiýanyň imperatory Akihito tarapyndana kabul ediljegine garaşylýar. Türkmen prezidentiniň şeýle-de Ýaponiýanyň “Itoçu”, “JGC”, “Mitsubishi”, “Kawasaki” ýaly iri kompaniýalarynyň ýolbaşçylary bilen duşuşyklary hem planlaşdyrylýar diýip, “Turkmenistan.ru” internet gazeti ýazdy.
Tokiodaky gepleşiklerde taraplar arasynda 2010–2011 ýyllarda Ýaponiýanyň Türkmenistanda we Türkmenistanyň Ýaponiýada medeni günlerini geçirmek meselesi maslahat edildi. Ýaponiýanyň premýer-ministrine Türkmenistana sapar etmek çakylygy hem gowşuryldy.


text:
Golaýda Türkmenistanda geçirilen iri saglygy goraýyş forumlary giň jemgyýetçilik seslenmesini döredip, şol günlerde dünýä metbugatynda peýda bolan köp sanly makalalarda öz beýanyny tapdy. Golaýdaky we alysdaky ýurtlaryň köp sanly metbugat we elektron neşirlerindäki makalalarda bellenilişi ýaly, türkmen paýtagtynda halkara guramalarynyň gatnaşmagynda geçirilen, Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy (BSGG) bilen bilelikde guralan “Gazanan üstünliklerimizi berkitmek sagdyn geljegimiziň esasydyr” atly halkara saglygy goraýyş maslahatyna, şeýle hem geçirilen ilatyň sagdyn iýmitlenmeginiň ýokary derejeli milli strategiki maslahatyna wekilçilik eden daşary ýurt wekiliýetleriniň şeýle ýokary derejesi we köp sanlylygy Türkmen döwletiniň Baştutany Gurbanguly Berdimuhamedowyň saglygy goraýyş ulgamynda halkara hyzmatdaşlygynyň täze ugurlarynyň başyny başlamaga meýillidigine şaýatlyk edýär.
Seljerijiler we syýasatşynaslar halkara saglygy goraýyş forumynyň Aşgabada Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň we BSGG-niň Ýewropa sebiti boýunça edarasynyň ýolbaşçylaryny hem-de bilermenlerini, Ýewropanyň we dünýäniň beýleki sebitleriniň 30-dan gowrak ýurdundan wekilleri, meşhur daşary ýurtly alymlary we hünärmenleri jemländigine ünsi çekdiler. Foruma gatnaşan wekilleriň käbiri Garaşsyz Türkmenistanyň Bitaraplyk syýasatyny dünýäde wagyz etmäge goşan goşandy we saglygy goraýyş ulgamynda özgertmeler maksatnamalaryny durmuşa geçirmekdäki hyzmatlary hem-de Türkmenistanyň we beýleki döwlet hem-de halkara guramalarynyň arasyndaky hyzmatdaşlygy üstünlikli ösdürmek babatdaky tagallalary üçin ýokary döwlet sylaglaryna mynasyp boldy. Şol günlerde geçirilen ilatyň sagdyn iýmitlenmeginiň ileri tutulýan wezipeleri boýunça ýokary derejeli milli strategiki maslahaty hem Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň, BMG-niň Çagalar gaznasynyň,
ÝUNISEF-iň birnäçe ýurtlardaky edaralarynyň, BMG-niň Ilat gaznasynyň we iýmitlenmek meseleleri boýunça beýleki pudagara komitetleriniň düzümine girýän guramalaryň, şeýle hem Russiýanyň Ylymlar akademiýasynyň hem-de Gazagystan Respublikasynyň Iýmit akademiýasynyň ylmy-barlag institutlarynyň halkara bilermenleri gatnaşdylar.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň saglygy goraýyş maslahatynyň açylyş dabarasynda eden çykyşy dünýäniň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň, hususan-da, esasy halkara täzelikler agentlikleriniň aýratyn gyzyklanmasyny döretdi.
Meşhur internet-neşirler, köp sanly gazetler we žurnallar Türkmenistan bilen Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň arasyndaky gatnaşyklaryň taryhyndaky bu täze möhüm waka aýry-aýry makalalary bagyşladylar. Şol makalalar bilen bilelikde köp sanly suratlar hem çap edildi.
“Türkmen paýtagtynda dünýä derejesindäki möhüm ähmiýetli çäräniň geçirilmegi Türkmenistanyň halkara abraýynyň barha artýandygynyň, Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň oňyn döredijilikli syýasatynyň giňden ykrar edilýändiginiň, türkmen Lideriniň başlangyjy boýunça we ýolbaşçylygynda milletiň beden we ruhy saglygyny pugtalandyrmak boýunça amala aşyrylýan çäreleriň netijeli häsiýete eýe bolýandygynyň aýdyň subutnamasydyr” diýlip, dünýä metbugatynda bellenilýär.
Täzelikler neşirleriniň synçylary Türkmenistanyň abraýly halkara we sebit guramalary bilen özara gatnaşyklarynyň netijeliligini belläp, Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň Baş direktory Margaret Çanyň we BSGG-niň Ýewropa sebiti boýunça edarasynyň direktory Žužanna Ýakabyň Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda saglygy goraýyş ulgamynyň milli nusgasyny döretmek we daşary ýurtlaryň iň gowy tejribesini nazara almak bilen ony mundan beýläk-de ösdürmek boýunça Türkmenistanda durmuşa geçirilýän çäreleriň netijeli häsiýete eýedigi barada aýdan sözlerini mysal getirdiler.
Hususan-da, TURKMENISTAN.RU elektron gazetiniň habar berşi ýaly, BSGG-niň ýolbaşçysy Margaret Çan öz çykyşynda Türkmenistanyň çilimkeşlige garşy göreşmekde uly ösüş gazanandygyny belledi. Onuň aýtmagyny görä, Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň golaýdaky syny esasynda ýurtda ilatyň bary-ýogy 8 göterimi çilim çekýär, munuň özi bütin dünýäde iň pes görkezijidir.
Daşary ýurtlaryň köpçülikleýin habar beriş serişdeleri Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň: “Türkmenistan halkara durmuşyna işjeň gatnaşýan döwlet hökmünde dünýä derejesinde sagdynlygy we abadançylygy üpjün etmäge öz mynasyp goşandyny goşýar. Biziň ýurdumyz bu ugurda ikitaraplaýyn hem-de köptaraplaýyn hyzmatdaşlygyň tarapdary bolup çykyş edýär. Dürli derejelerde, hususan-da, halkara guramalarynyň çäklerinde häzirki we geljekki nesiller üçin uly ähmiýeti bolan meseleleri yzygiderli öňe sürýär we bu meseleleri çözmäge işjeň gatnaşýar” diýen sözlerini mysal getirdiler.
Ýeri gelende aýtsak, türkmen Lideriniň çykyşyndan jümleler döwrebap internet-tehnologiýalar arkaly örän çaltlyk bilen bütin dünýä ýaýrap, esasy habarlar agentlikleriniň täzelikler ulgamlarynda orun aldy.
“Adamyň saglygy, beden we ruhy taýdan sazlaşykly ösmegi häzirki döwürde Türkmenistanyň alyp barýan syýasatynyň ileri tutulýan esasy ugurlarynyň biridir”, “Raýatlarymyzyň saglygy barada alada etmek döwletiň borjudyr. Her bir döwletiň durmuş-ykdysady taýdan ýokary depginler bilen ösmeginiň girewidir”, “Biziň alyp barýan içeri syýasatymyz, ilkinji nobatda, ilatyň abadan we bagtyýar durmuşda ýaşamagyna, ösüşiň belent sepgitlerine ýetmäge, raýatlarymyzyň saglygyny goramaga bolan konstitusion hukuklaryny berjaý etmäge gönükdirilendir”, “Biziň yglan eden «Döwlet adam üçindir!» diýen syýasatymyz berkarar Watanymyzy gülläp ösýän, mähriban halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş derejesini has-da ýokarlandyrmagy üpjün edýän döwlete öwürmäge niýetlenendir”, «Saglyk» Döwlet maksatnamasynyň esasy maksady ilatyň saglygyny goramakdan, adamlaryň ömrüniň dowamlylygyny uzaltmakdan we jemgyýetiň hemmetaraplaýyn ösmegini üpjün etmekden, sagdyn durmuş kadalaryny ornaşdyrmakdan ybaratdyr”. Türkmen döwletiniň Baştutanynyň şu we beýleki köp sanly aýdan pähimleri uly bolmadyk habarlaryň, şeýle hem düýpli teswirlemeleriň esasyny düzdi.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligine (TDH) salgylanyp bellenilişi ýaly, soňky 20 ýylyň dowamynda “Saglyk” Döwlet maksatnamasynyň hem-de saglygy goraýyş ulgamyny düýpli özgertmegiň çäklerinde ägirt uly işler amala aşyryldy. Şol işleriň netijesinde ilatyň ömrüniň ortaça dowamlylygy artdy. Iň täze enjamlar bilen üpjün edilen döwrebap saglygy goraýyş edaralarynda ýokary hilli lukmançylyk hyzmatlary ilat üçin elýeterli boldy. Öňüni alyş çäreleriniň geçirilmegi netijesinde keselleriň sany azaldy. Ýurdumyzyň derman senagatyny ösdürmek we derman serişdeleriniň öndürilişini artdyrmak boýunça giň möçberli çäreler geçirildi, hünärmenleri taýýarlamaga we olaryň hünär derejesini ýokarlandyrmaga, lukmançylyk ylmyny ösdürmäge aýratyn üns berildi.
1996-njy ýylda girizilen meýletin saglygy goraýyş ätiýaçlandyrmasy hem halkara bileleşiginiň oňyn bahasyna mynasyp boldy. Häzirki wagtda jemi 3 milliondan gowrak adam döwlet meýletin saglygy goraýyş ätiýaçlandyrmasynyň ýeňilliklerinden peýdalanýar. Ýaýradylan habarlarda bellenilişi ýaly, ol Türkmenistanyň raýatlaryna we olaryň eklenjindäki 16 ýaşa çenli çagalara bahasy 90 göterim arzanladylan derman we saglygy goraýyş maksatly serişdeleriň 128 görnüşini döwlet dermanhanalaryndan almaga şert döretdi. Bejeriş-öňüni alyş edaralarynda 50 göterim möçberinde arzanladylan tölegli saglygy goraýyş hyzmatlarynyň ähli görnüşlerinden peýdalanmaga mümkinçilik berdi.
Käbir makalalaryň awtorlary azyk önümlerini baýlaşdyrmagyň möhümdigini bellediler. Munuň özi ýokanç däl keselleriň öňüni almakda möhüm orun eýeleýär. Soňky ýyllarda Türkmenistanda döwlet derejesinde duzy ýodlaşdyrmak, uny demir we foliý kislotasy bilen baýlaşdyrmak arkaly keselleriň öňüni almak boýunça giň möçberli çäreler üstünlikli durmuşa geçirilýär.
Howply ýokanç keselleriň birnäçesiniň doly ýok edilendigi hakyndaky köp sanly halkara güwänamalary, şol sanda drakunkulýoz, poliomielit we gyzzyrma keselleriniň aradan aýrylandygyny tassyklaýan güwänamalar halkara bileleşiginiň Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda Türkmenistanda döredilýän saglygy goraýyş ulgamynyň milli nusgasynyň netijeliligini ykrar edýändiginiň aýdyň subutnamasy boldy.
Bellenilişi ýaly, ýurdumyzda milli Liderimiziň ýolbaşçylygynda sagdyn durmuş ýörelgesini berkarar etmek boýunça uly işler alnyp barylýar. Şol işlerde adam saglygy üçin zyýanly endiklere, hususan-da, çilimkeşlige garşy göreşi güýçlendirmäge aýratyn ähmiýet berilýär. Hut Aşgabat şäherinde “Saglyk—2020” maksatnamasynyň düzgünleri bilen baglylykda ýokanç däl keselleriň öňüni almak we olara garşy göreşmek boýunça Jarnamanyň kabul edilmegi tötänden däldir. 2013-nji ýylyň dekabr aýynda türkmen paýtagtynda Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň Ýewropa boýunça ministrler maslahaty geçirildi.
Türkmenistan 2011-nji ýylda BSGG-niň temmäkä gözegçilik etmek boýunça halkara ülňülerine we ugrukdyryjy ýörelgelerini belleýän Çarçuwaly konwensiýasyny tassyklap, temmäki tüssesine garşy giň möçberli çäreleri durmuşa geçirip başlady. Ýurdumyzda baryp, 2000-nji ýylda jemgyýetçilik ýerlerinde çilim çekmek gadagan edilipdi. 2013-nji ýylda “Raýatlaryň saglygyny temmäki tüssesiniň täsirinden we tämmäki ulanmagyň netijelerinden goramak hakyndaky” Kanun güýje girdi. “Saglyk—2020” syýasaty babatda BSGG-niň Ýewropa sebiti boýunça edarasy bilen bilelikde 2012—2016-njy ýyllar üçin temmäki tüssesine garşy göreşmek boýunça çäreleriň milli meýilnamasy işlenip taýýarlanyldy. Häzirki wagtda bu meýilnama üstünlikli durmuşa geçirilýär. Ilatyň arasynda işjeň geçirilýän düşündiriş işleri, ýurdumyzda satylýan temmäki önümleriniň bahalarynyň artdyrylmagy, çilimkeşlige gözegçilik etmek boýunça berk çäreleriň amala aşyrylmagy ýürek-damar we respirator keselleri bilen keselleýän adamlaryň sanynyň ep-esli azalmagyny üpjün etdi.
Türkmen Liderine “BSGG-niň Ýewropa sebitini temmäkiden azat etmäge goşan ajaýyp goşandy üçin Bütindünýä saglygy goraýyş guramasyndan Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa” diýen minnetdarlyk ýazgysynyň gowşurylmagy türkmen Lideriniň umumy işe ägirt uly goşandynyň nobatdaky ykrarnamasyna öwrüldi.
Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň ýolbaşçylary Türkmen döwletiniň Baştutanynyň görýän netijeli çärelerini we oňyn başlangyçlaryny mübärekläp, golaýda tassyklanan “Saglyk” Döwlet maksatnamasynyň çäklerinde hyzmatdaşlygyň mundan beýläk-de üstünlikli dowam etdiriljekdigine ynam bildirdiler. Bu maksatnama milli saglygy goraýyş ulgamyny ösdürmekde hil taýdan täze tapgyryň başlanýandygyny alamatlandyrýar hem-de bagtyýarlygyň we ählumumy abadançylygyň bähbidine uzakmöhletleýin netijeli gatnaşyklar üçin giň mümkinçilikleri açýar.
“Adamlaryň saglygyny goramakdan we olaryň abadançylygyny üpjün etmekden belent hem-de asylly maksat ýokdur. Bu wezipeleri çözmekde ähli döwletler belent maksatlardan hem-de ynsanperwer gymmatlyklardan ugur alyp, bilelikde hereket etmelidirler hem-de birek-birege ýardam bermelidirler” diýip, türkmen
Lideri belleýär.
Daşary ýurtlaryň köpçülikleýin habar beriş serişdeleri 22-nji iýulda geçirilen ilatyň sagdyn iýmitlenmeginiň ileri tutulýan wezipeleri boýunça ýokary derejeli milli strategiki maslahata hem uly üns berdiler. Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen geçirilen bu forum Saglygy goraýyş we derman senagaty işgärleriniň gününe hem-de “Saglyk” Döwlet maksatnamasynyň 20 ýyllygyna bagyşlandy.
Häzirki zaman dünýäsinde sagdyn iýmitlenmek we azyk önümleriniň howpsuzlygy ilatyň saglyk derejesini, onuň ýaşaýyş-durmuşynyň hilini, ömrüň dowamlylygyny, zähmet we durmuş işjeňligini kesgitleýän esasy şertlere degişlidir.
Köp sanly meşhur neşirleriň habarçylarynyň belleýşi ýaly, ilatyň sagdyn iýmitlenmeginiň kadalarynyň we düzgünleriniň ornaşdyrylmagy kadasyz iýmitlenmek bilen şertlendirilen keselleriň öňüni almak bilen birlikde Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň durmuşa geçirýän syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolup durýar. Bu syýasat bolsa durmuş ugruna gönükdirilendir. “2013 — 2017-nji ýyllarda Türkmenistanyň ilatynyň sagdyn iýmitlenmegi baradaky Milli maksatnamanyň” üstünlikli durmuşa geçirilmegi hem-de ýurdumyza getirilýän we Türkmenistanda öndürilýän ähli azyk önümlerine bildirilýän ýokary talaplar munuň aýdyň subutnamasy bolup durýar. Häzirki wagtda ýurdumyzda öndürilýän azyk önümleri ýokary hilliligi, olarda konserwantlaryň ýoklugy hem-de diňe ekologiýa taýdan arassa çig malyň ulanylýandygy bilen tapawutlanýar. Diňe soňky ýyllaryň dowamynda Türkmenistanyň “Azyk önümleriniň hili we howpsuzlygy hakynda”, “Agyz suwy hakynda”, “Türkmenistanda azyk önümleriniň ýokary hilini we howpsuzlygyny üpjün etmek babatda sanitar gözegçiligini kämilleşdirmek hakynda” Kanunlar we beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalary kabul edildi.
Dünýä metbugaty Türkmenistanyň halkara saglygy goraýyş ulgamyny ösdürmegiň wajyp wezipelerini çözmäge, şol sanda ilatyň sagdyn iýmitlenmeginiň meselelerine degişli wezipeleri amala aşyrmaga goşýan goşandyny nygtap, ýurdumyzyň esasy halkara guramalary we aýry-aýry döwletler bilen hyzmatdaşlygynyň netijeli häsiýete eýedigini ýene-de bir gezek kanagatlanmak bilen belledi.
“Bizi umumy gymmatlyklar we umumy jogapkärçilik, dünýä bileleşiginiň öňünde durýan wezipeleriň many-mazmunyna düşünýändigimiz birleşdirýär. Biz öňe gitmek hyjuwymyzda bitewüdiris” — daşary ýurt metbugatynyň şu synymyza giren köp sanly makalalarynda we habarlarynda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň şu aýdan sözlerine aýratyn üns berilýär.


text:
Düýn Birleşen Ştatlaryň Senaty strategik hüjüm ediji ýaraglary kemeltmek barada Orsýet-Amerikan ylalaşygyny makullady.
Bu ylalaşygy 71 senator goldady we 25 senator oňa garşy boldy.
Şol ylalaşygyň tassyklanmagy üçin Senatyň 100 agzasynyň azyndan üçden iki böleginiň goldap ses bermegi zerurdy.
Prezident Obama bu ylalaşygyň senatda makullanmagyna gowy baha berdi.
Orsýetiň döwlet dumasynyň başlygy, Boris Gryzlow bu ylalaşygy Orsýet tarapynyň hem ýakyn wagtda tassyklap biljekdigini mälim etdi.
"Eger-de ABŞ-nyň Senaty tarapyndan tassyklanan rezolýusiýaynyň şertleri ylalaşygyň ozalbaşky mazmunyna täsir etmeýän bolsa, onda biz bu ylalaşygy eýýäm ertir hem tassyklap bileris” diyip, Gryzlow belledi.


text:
Gyrgyzystanyň Bişkek şäher häkimi Isa Omurkulow wezipesinden çekildi. Omurkulowyň bu ädimi oňa garşy wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanýandygy hakynda derňew işleri başladylandan iki gün soň amala aşdy.
Omurkulow çarşenbe güni žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda wezipeden çekilmeginiň özüne garşy gozgalan derňewler bilen ilteşiginiň ýokdugyny aýtdy. Ýöne ol näme sebäpden wezipeden çekilýändigi barada goşmaça maglumat bermedi.
Duşenbe güni Gyrgyzystanyň Baş prokuraturasy Omurkulowyň we onuň käbir kärdeşleriniň Bişkegiň merkezindäki Ýeňiş seýilgähiniň araçäklerini gaýtadan kesgitlemekde güman edilýändigini yglan edipdi.
Şeýle-de, gürrüňi gidýän gyrgyz resmileri seýilgähiň meýdançasynda täze binalaryň artmagyna rugsat bermekde we 2002-2010-njy ýyllar aralygynda bikanun gurluşyklary amala aşyrmakda güman edilýärler.
Ýurduň Baş prokuraturasynyň metbugat wekili Ulugbek Sultanowyň duşenbe güni žurnalistlere beren maglumatyna görä, Omurkulow günäli tapylan halatynda 10 ýyl türme tussaglygyna höküm edilip bilner.


text:
Ukrainalylar ýurdy ýewropa ýol-ýodasyna atarjak parlament saýlamak üçin ses berýärler, prezident Petro Poroşenko bu çäräni "taryhy waka" atlandyrdy.
Poroşenko saýlaw gününiň öňüsyrasynda halka ýüzlenip, bu saýlawyň moskwaçy prezident Wiktor Ýanukowiç fewral aýynda halk köpçüliginiň protestleri sebäpli wezipesinden gyrakladylandan soň, «häkimiýet geçişini» jemlejekdigini aýtdy.
Poroşenko saýlawçylary «özgerdiji, korrumpirlenmedik, ukrainaçy we ýewropaçy, sowetçi däl parlamenti» saýlamaga çagyrdy.
36.5 million çemesi saýlawçy hasaba alyndy, emma 4 milliondan gowrak saýlawçy gündogar Ukrainada, orsýetçi separatistleriň kontrollugyndaky Donetsk we Luhansk regionlarynda, saýlawlaryň pitneçiler tarapynda gadagan edilen ýerlerinde ýaşaýar.
Saýlaw resmileri bu iki regiondaky 32 etrap saýlaw komissiýasyndan 15-isiniň işlemejekdigini aýdýarlar.
Netijede parlamentdäki 450 ornuň 27-si boş galdyrylar.
Prezident Gündogar Ukrainada
Şu aralykda prezident Petro Poroşenko gündogar Ukrainadaky Donbas regionyna garaşylmadyk sawlaw saparyna bardy.
"Men Donbasa geldim» diýip, Poroşenko özüniň resmi twitter hasabynda ýazdy. Ol Kramatorsk şäherinde, soňky ýedi aýda ukrain güýçleri bilen orsýetçi separatistleriň üstünde söweşen häzir hökümet kontrollugynda ýerleşýän ýerinde adamlar bilen duşuşyp duran suratyny hem çap etdi.
Onuň aýaly Marina Poroşenko prezidentiň ol ýere saýlawlaryň barşyny görmäge barandygyny aýtdy.
Prezidentiň edarasy Poroşenkonyň ses bermek üçin paýtagta geljegini aýtdy.
Çaklamalar
Pikir soraýyşlar prezident Petro Poroşenkonyň blogynyň Ukrainada iň meşhur topardygyny görkezýär we olar bir palataly parlamentde kop orun alar öýdülýär.
Premýer-ministr Arseniý Ýatsenýugyň we beýleki hökümet resmileriniň täze partiýasy bolan «Halk fronty» hem, käbir milletçi partiýalar, şol sanda aşa milletçi Oleh Liaşko tarapyndan ýolbaşçylyk edilýän «Radikal partiýa» bilen bir hatarda, parlamente girer öýdülýär.
Ol 24-nji oktýabrda öz partiýasynyň «parlamente radikal özgerişleri amala aşyrmak, ýagdaýy büs-bütin üýtgetmek üçin barýandygyny» aýtdy.
Ukraina Sowet Soýuzyndan garaşsyz bolaly bäri ilkinji gezek Kommunistik partiýanyň parlamente girmegine garaşylmaýar.
Parlamentde mundan 10 aý ozal hem agdyklyk eden partiýa, orsýetçi Regionlar partiýasy hem täze parlamente girer öýdülmeýär.
Regionlar partiýasynyň goldawçylarynyň köpüsiniň täze Oppozisiýa birleşigine ses bermeklerine garaşylýar, sebäbi Ýanukowiçiň ozalky partiýasyndan çykanlaryň köpüsi şol bloga goşuldy.
Pikir soraýyşlara görä, ukrainalylaryň köpüsi ykdysady we demokratik reformalary, hususan-da korrupsiýanyň soňuna çykylmagyny we ahyrynda Ýewropa Bileleşigine agzalyga tarap ýol açylmagyny goldaýarlar.
Konflikt saýlawlara kölege salýar
Emma gündogar Ukrainadaky konflikt bu saýlawlara kölege saldy.
Sentýabrda baglaşylan ýaraşyk köp söweşi soňlady, emma ýaraşyk şertleriniň bozulmagy birnäçe ýerde gündelik diýen ýaly dowam edýär we hökümet güýçleriniň, pitneçileriň we asuda ilatyň arasynda adam pidalaryna sebäp bolýar.
Ukrainanyň harby sözçüsi, ýaraşyga garamazdan, söweşlerde 24-nji oktýabrdan bäri 10 esgeriň ýaralanandygyny aýtdy.
Bu konflikt netijesinde 3,700-den gowrak adam öldi, ýüz müňlerçe adam bolsa ýaşaýan ýerlerinden gaçmaly boldy.
Ol adamlaryň köpüsi indi Ukrainanyň başga ýerlerinde ýaşaýar we täze baran ýerlerinde saýlaw üçin hasaba alynmady.
Donetsk we Luhansk regionlaryndaky pitneçileriň ýolbaşçylary özleriniň «halk respublikalarynda» 2-nji noýabrda saýlaw geçirip, aýratynlykdaky parlamentleri saýlamakçydyklaryny aýtdylar.
Kiýew, Birleşen Ştatlar we beýleki ýurtlar ol saýlawlaryň bikanun boljagyny we ykrar edilmejegini aýtdylar.


text:
“National Geographic” žurnalynyň baş sahypasynda suraty çap edilen zenan 15 günlük türme tussaglygyndan soň Pakistandan deportasiýa ediler.
Şeýle-de 4-nji noýabrda Peşawaryň sudy Şarbat Gulany 110 müň rupi, ýagny 1050 amerikan dollary möçberde jerime tölemäge höküm etdi.
Gök gözli bosgun çaga Gulanyň suraty ony bütin dünýä meşhur edipdi. Ol 26-njy oktýabrda Peşawar şäherinde galp dokumentleri ulanmakda güman edilip tussag edilipdi.
Ol tussaglykda ýaraman soň keselhana ýerleşdirilipdi.
Gulanyň aklawçysy Mohsin Dawar öz müşderisiniň özüne garşy ýöňkelýän ähli aýyplamalary boýun alandygyny Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Dawar türme möhletiniň zenanyň tussag edilen gününden başlanandygyny we onuň deportasiýa edilýänçä ýene dört gün türmede boljakdygyny belledi.
Owganystanyň Yslamabatdaky ilçihanasynyň wekili Muhammad Naseem Kakarh Gulanyň Owganystana 7-8-nji noýabr aralygynda tabşyrylmagyna garaşylýandygyny aýtdy.


text:
Türkiýäniň howpsuzlyk güýçleriniň aýtmagyna görä, 2003-nji ýylda El-Kaýda topary tarapyndan amala aşyrylanlygy aýdylan partlama bilen baglanşygy barlykda gümän edilýän 3 adam tussag edildi.
Olaryň Ystambulda ele salynanlygy aýdylýar. Mälim bolşuna görä, 2003-nji ýylda bomba ýüklenen maşynlar arkaly Ystambulda ýerleşýän ýewreýleriň ybadathanalaryna hüjüm edilipdi. Şol wakada 20 töweregi adam heläk bolupdy.
Şol gün Ystambulyň merkezinde ýerleşýän HSBC bankynyň binasyna-da hüjüm edilipdi. Bu wakada bolsa 30 töweregi adam wepat bolupdy. Şol partlamalar bilen baglanşygy barlykda gümän edilip tussag edilen adamlardan 7-si, bir eyýam ömürlik türme tussaglygyna höküm edildi.


text:
Geçen dynç günleri köp ugurly “Aşgabat” sport toplumynyň meýdançalarynda tennis boýunça “Ashgabat-cup” halkara ýaryşy tamamlandy we sportuň şu görnüşi boýunça 18 ýaşa çenli ýetginjekleriň arasynda ITF-niň dördünji toparynyň bäsleşikleri badalga aldy diýlip, «Türkmenistan» gazetinde habar berilýär.
Tennis boýunça “Ashgabat-cup” 5-nji halkara ýaryşynyň bäsleşikleri 19-njy sentýabrda geçirilip, olara Russiýadan, Türkiýeden, Hindistandan, Eýrandan, Gazagystandan, Özbegistandan we Gyrgyzystandan türgenleriň 80-den gowragy gatnaşdylar. Ýetginjekleriň arasynda finalda geçirilen bäsleşikde Özbegistandan Azizhon Turgunow we russiýaly Sergeý Pogosýan duşuşdylar. Çekeleşikli bäsleşigiň barşynda ýaş özbek tennisçisi ýeňiş gazandy (6:3, 3:6, 6:2).
Ýene-de bir medaly—kümüş medalyny A. Turgunow jübütleýin toparda gazandy. Bu ýaryşlaryň finalynda ol öz ildeşi Amal Sultanbekow bilen gazak-özbek jübüt toparyndan (Pawel Petrow we Şarobiddin Abzalow) 6:2, 6:4 hasabynda ýeňildi.
Gyzlaryň arasynda aýgytlaýjy bäsleşikde russiýaly tennisçiler Mariýa Manilowa we Darýa Solowýewa duşuşdylar. Şonda duşuşyklaryň ikisinde M.Manilowa 6:2, 6:4 hasabynda ýeňiş gazandy. D. Solowýewa jübütleýin bäsleşiklerde özbek türgeni Sabina Smirnowa bilen bilelikde russiýaly jübütler M. Manilowadan we A. Ýurçenkodan 3:6, 6:4 (10:8) hasabynda üstün çykyp, altyn medal gazandylar.
“Aşgabat” sport toplumynyň meýdançalarynda tennis boýunça halkara bäsleşikleriniň ýene-de biri badalga aldy. Oňa dünýäniň dürli ýurtlaryndan ýetginjekleriň 100-e golaýy gatnaşýar. 19-njy we 20-nji sentýabrda saýlama ýaryşlary geçirilip, olar medallar ugrunda bäsleşigi dowam etjek oglanlaryň we gyzlaryň toparlarynda tennisçileriň 32-sini kesgitledi. Ýeňijiler we medal eýeleri 27-nji sentýabrda kesgitlener.


text:
Hytaý neşe gaçakçylygynda günäli tapylan bir britan raýatyna ölüm jezasyny berdi. Akmal Şaih baradaky ölüm jezasy şu gün ir ertir Hytaýyň uzak günbatar regiony Şinjiaňyň paýtagty Urumçynyň tussaghanasynda amala aşyryldy.
Garyndaşlary 53 ýaşly, 5 çaganyň atasy Şaihyň ruhy kesellidigini aýdýarlar. Pakistanda doglup, Britaniýada ulalan Akmal Şaih geçen 58 ýyllykda Hytaýda ölüm jezasy berlen ilikinji ýewropalydyr.
Akmal Şaihyň günäsi nämede?
Şaih 2007-nji ýylyň sentýabrynda Täjigistandan Urumça baranynda dört kilogram heroin bilen tutuldy. Hytaý häkimiýetleri munça heroin 26800 adamy öldürmäge ýeterlik diýýär. Ol 2008-nji ýylyň dekabrynda ölüme höküm edildi.
Şaihyň garyndaşlary, Britaniýanyň hukuk guramalary we Britan hökümeti ol ruhy näsaglykdan ejir çekýär diýip, Hytaý häkimiýetlerini oňa ölüm jezasyny bermezlige çagyrdylar.
Britaniýa alada bildirýär
Britaniýanyň Daşary we Arkalaşyk (Commonwealth) işleri boýunça ministri Iwan Lewis Akmal Şaihy ölümden gutarmak üçin iň soňky gezek düýn, 28-nji dekabrda Hytaý häkimiýetlerine ýüz tutdy: “Biz geçen iki ýyllykda jenap Şaihyň ýagdaýy barada premýer-ministr, Daşary işler ministrligi we ministrler derejesinde hytaýlylara 27 gezek ýüz tutduk. Men şu soňky salymda-da ruhy näsag adama ölüm jezasyny bermegiň ýaraşykly iş däldigine olar düşünerler diýip, umyt edýärin”.
Şaihyň garyndaşlary we adam hukuklaryny goraýjy guramalar Hytaýa neşe geçirmek üçin ony bir jenaýatçy toparyň aldap ulanandygyny aýdýarlar. Hytaýyň resmi habar agentligi ”Sinhua” şu gün ýurduň Ýokary Suduna salgylanyp, Britaniýa tarapyndan berlen dokumentler bilen Şaihyň ruhy näsaglygyny subut edip bolmaýandygyny habar berdi.
Britaniýanyň hökümete degişli däl guramasy ”Repriewiň” tassyklamagyna görä, Hytaýda ölüm jezasy berlen iň soňky ýewropaly 1951-nji ýylda atuwa höküm edilen italiýaly uçarman Antonio Riwa. Ol Hytaýda Mao Zedoňy öldürmek baradaky dildüwşüge gatnaşamakda günälenipdi.


text:
Türkmenistan Gazagystan bilen aradaky ýeňillikli wiza düzgünini wagtlaýynça ýatyrdy diýip, iki ýurduň arasyndaky “Temir-baba” serhet geçelgesindäki gazak Serhet gullugynyň jogapkär resmisi Azatlyk Radiosyna maglumat berdi.
Adynyň efirde tutulmazlygyny soran bu serhet resmisi 26-njy maýda telefon arkaly beren maglumatynda iki ýurduň arasyndaky ýeňillikli wiza düzgüniniň 24-nji maýdan başlap güýje girendigini we onuň 29-njy maýa çenli dowam etjekdigini belledi.
Belli bolşy ýaly, Türkmenistanyň Balkan welaýatynyň ilaty Gazagystanyň Atyrau we Maňgyşlak welaýatlaryna, Gazagystanyň agzalan welaýatlarynyň ilaty-da Türkmenistanyň Balkan welaýatyna bäş günüň dowamynda wizasyz sapar edip bilýärler.
Prezidentiň etjek sapary
Gazak resmisi ýeňillikli wiza düzgüniniň ýatyrylmagynyň sebäpleriniň gazak tarapy bilen arabaglanyşygynyň ýokdugyny aýdyp, “ýurduň [Türkmenistanyň] ýokary derejeli ýolbaşçylary, ýagny prezident, ministrler Türkmenistanyň Gazagystan bilen serhedindäki welaýatyna sapar edenlerinde, adatça, türkmen häkimiýetleri ýeňillikli wiza düzgünini wagtlaýyn ýatyrýarlar” diýdi.
Emma ol bu barada jikme-jik maglumat bermekden saklandy.
Şol bir wagtda-da Gazagystanyň käbir neşirleri türkmen-gazak araçägindäki ýeňillikli wiza düzgüniniň wagtlaýynça ýatyrylmagyny türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Türkmenistanyň Balkan welaýatyna edýän sapary bilen baglanyşdyrýarlar.
Howpsuzlyk çäreleri "güýçlendirilýär"
Gazagystanyň “Newskaz.kz” internet neşiriniň ýurduň Maňgyşlak oblastynyň döwlet girdejileri boýunça departamentiniň metbugat wekiline salgylanyp berýän maglumatynda: “Türkmenistan ýurduň ýolbaşçysynyň serhet etraplaryna etjek sapary bilen baglanyşykly araçäkdäki howpsuzlyk çärelerini güýçlendirýär. Şu sebäpli Türkmenistan 29-njy maýa çenli daşary ýurt raýatlarynyň “Temir-baba” serhedinden geçmegini wagtlaýynça duruzýar” diýip ýazýar.
Gazagystanyň Türkmenistan bilen aradaky “Temir-baba” serhet geçelgesiniň jogapkär işgäri bu çäklendirmäniň diňe iki ýurduň arasyndaky ýeňillikli wiza düzgünine degişlidigini aýdyp, Türkmenistana wizasy barlaryň türkmen topragyna geçip bilýändigini belledi.
Wiza düzgüni wagtal-wagtal ýatyrylýar
Türkmenistan iki ýurduň arasyndaky ýeňillikli wiza düzgünini wagtal-wagtal ýatyrýar. 2015-nji ýylyň sentýabr aýynda hem gazak serhet resmileri Türkmenistan bilen Gazagystanyň arasyndaky ýeňillikli wiza düzgüniniň Türkmenistan tarapyndan wagtlaýynça ýatyrylandygyny we munuň Berdimuhamedowyň Balkan welaýatyna edýän sapary bilen baglanyşyklydygyny aýdypdylar.
Türkmenistan bilen Gazagystanyň arasyndaky araçägiň uzynlygy 379 kilometre barabar. Gazak-türkmen araçäginden garşylykly tarapa “Temir-baba” awtoulag gümrük nokadyndan we “Boşalak” demirýol gümrük nokadyndan geçip bolýar.