text:
Duşenbe güni Yragyň dürli regionlarynda amala aşyrylan partlamalarda azyndan 22 adam ölüp, onlarçasy hem ýaralandy.
Ýerli resmileriň berýän maglumatyna görä, Yragyň günorta, demirgazyk we merkezi sebitlerinde 15 töweregi partlama amala aşyrylypdyr.
Bagdadyň günortasyndaky Mussaýab şäherçesinde amala aşyrylan bir partlamada bir maşgaladan ýedi adamyň ölendigi habar berilýär.
Ýerli resmiler bu maşgalanyň nyşana alynmagynyň sebäbini olaryň şaýy mezhebine degişlidigi bilen baglanyşykly bolmagynyň mümkindigini aýdýarlar.
Yragyň Kirkuk şäherinde hem, dört polisiýa işgäri bomba partlamasy sebäpli heläk boldy.
Bu partlamalaryň jogapkärçiligini häzirlikçe hiç bir topar öz üstüne almady.


c: text/html

text:
Ukrainanyň paýtagtynda ýekşenbe güni müňlerçe adam proteste ýygnanady.
Olar hökümetiň ÝB bilen hyzmatdaşlyk şertnamasyna gol çekmek planyny togtatmak barada geçen hepde gelen kararyna protest bildirýärler.
10 müň çemesi adam, ÝB-niň we Ukrainanyň baýdaklaryny göterip, «Ukraina Ýewropadyr» diýip gygyryp, Kiýewiň merkezinde ýöriş etdi.
Bu protestiň has ulalamagyna garaşylýar. ÝB-niň hyzmatdaşlyk şertnamasyna gol çekilmegi bilen bagly şertleriniň biri ozalky premýer-ministr, häzir türmede oturan Ýuliýa Timoşenkonyň daşary ýurtda saglyk bejergisini almagyna rugsat berilmegi.
Ukrain kanunçykaryjylary geçen penşenbede bu meselede ylalaşyk gazanyp bilmediler.
Şondan soň hökümet ÝB bilen şertnama baglaşmaklygy togtadýandygyny yglan etdi.
Demonstrantlar hökümetiň bu kararynyň ýatyrylmagyny talap edýärler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmenistanda noýabryň soňky ýekşenbesinde ýurdumyz boýunça bellenýän “Hasyl” baýramçylygynyň öň ýanynda türkmen metbugaty daýhanlarymyzyň döwlet harmanyna bir million elli müň tonna pagta tabşyryp, pagtaçylaryň ýyllyk borçnamalaryny ýerine ýetirendiklerini dabara bilen yglan etdiler.
Döwletmyrat Ýazgulyýew Türkmenistanda ýaşaýan garaşsyz žurnalist, synçy.
2011-nji ýylda 550 müň gektar ýere pagta ekilip, ýurdumyz boýunça her gektardan ortaça 17 sentner hasyl almak niýetlenipdir. Ýöne pagta planyny ýerine ýetirmek üçin oba-hojalyk emeldarlarynyň daýhan birleşiklerine bellenilenden has köp gowaça ekmäge rugsat berýändigini aňmak kyn däl. Gowaçanyň ekmelisinden has köp ekilýändigi, üstesine-de tehnika ýetmezçiligi sebäpli Ahal, Mary welaýatynda tä iýunyň başyna, käbir ýerlerde bolsa iýunyň ahyryna çenli gowaça ekişiň dowam edýändigini aýtmak gerek. Giç ekilen gowaçanyň giç hasyl berjekligi öňünden belli.
Oba-hojalyk emeldarlary pagta meýilnamasy ýerine ýetirilinçä, adamlary pagta ýygmaga mejbur edipdirler, emma meýilnama ýerine ýetirilenden soň welin, emeldarlary pagta ýygymy beýle bir gyzyklandyrmandyr. Mysal üçin, Altyn asyr etrabynyň “Altyn asyr” daýhan birleşiginden özüni Durdy aga diýip tanadan kärendeçi: “Biziň toparymyzda 60-a ýakyn kärendeçiniň 200 gektar pagtasy bar. Pagtamyzy 15-20-nji iýun aralykda ekdik. Giç eken pagtamyzyň birinji ýüzüni noýabryň başynda ýygdyk, soň garaşylmadyk sowuk düşdi. Ýurdumyz pagta borçnamasyny üzdi diýlensoň, biziň açylan pagtamyzy ýygnamaga asla şert bolmady. Şonuň üçin meýdanda pagtasy ýygylmadyk gowaça atyzlary az däldir” diýýär.
Sarahsly kärendeçi, otuz bäş ýaşly Nurynyň aýtmagyna görä, 2011-nji ýylda iýun-iýulda gowaçalara gurçuk düşüpdir. Gurçukdan basylyp, kärende pagtasyny taşlan daýhanlaram az bolmandyr. Ýöne gurçuk düşüp ejizlän gowaçalaryň hasyla durmaly wagty azyndan 40 gün gijigipdir. Şeýlelikde giç ekilen gowaçalar bilen birlikde, gurçuk düşüp, hasyl bermegi gijigen pagtalaryňam bolmanda soňky bir ýüzi ýygylman galypdyr.
Kakaly agronom Myrat aga pagtadan girdeji alyp bolýandygy üçin 2011-nji ýylda daýhan birleşikleriniň ýolbaşçylarynyň, hatda käbir ýokary derejedäki döwlet emeldarlarynyň-da dürli ýollar bilen onlarça gektar pagta ekendiklerini aýdýar. Emeldarlar pagta ekenlerinde azyndan 30-40 göterim artyk ekipdirler. Olar wagtynda ekip, hasylyny hem wagtynda ýygnapdyrlar. Şeýlelikde köp ekmegiň hasabyna pagta plany ýerine ýetirilipdir.
Meniň bilen söhbetdeş bolan pagtaçy kärendeçileriňdir oba-hojalyk hünärmenleriniň aýtmagyna görä, emeldarlar pagta planyny dolmak üçin eden aladalaryny soňra gowşatmadyk bolsalar, ýene-de 100-150 müň tonna pagta ýygnap boljak eken.
Döwletmyrat Ýazgulyýew türkmenistanly garaşsyz žurnalist, synçy. Blogdaky pikirler we maglumatlar awtoryň özüne degişli.


text:
Russiýanyň Ýokary sudy “Memorial” atly tanymal adam hukuklaryny goraýan guramanyň sud işiniň çözülmegi bilen baglanyşykly sud diňlenişigini 17-nji dekabra çenli soňa goýdy.
Russiýanyň Adalat ministrligi ýurduň sudundan “Memorialyň” kanuny taýdan hasaba alnyşy baradaky meseleler bilen ilteşikli guramanyň ýapylmagyny sorapdy we sud diňlenişiginiň 13-nji noýabrda geçirilmegi planlaşdyrylypdy.
Russiýanyň Ýokary sudy “Mermorial” guramasy bilen baglanyşykly sud işiniň soňa goýulandygyny mälim etdi, emma munuň sebäpleri barada henize çenli jikme-jik maglumat bermedi.
“Memorial” guramasy 1989-njy ýylda Parahatçylyk boýunça Nobel baýragynyň laureaty Andreý Saharowyň hemaýatkärliginde döredilipdi.


text:
6-njy ýanwarda Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejad bilen Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda türkmen gazyny Eýrana akdyrjak täze geçirijiniň açylyş dabarasy boldy.
Türkmenistanyň Sarahs etrapynda geçirilen şol dabarada eden çykyşynda Ahmedinejad bu turbanyň işe girizilmeginiň iki ýurduň aragatnaşygyny täze tapgyra çykarjakdygyny belledi.
Ol şol çykyşynyň dowamynda-da bu gaz geçirijiniň gurulmagynyň türkmen ýangyjyny pars aýlygyna akdyrmaga we şol ýerden hem ony dünýä bazaryna çykarmaga mümkinçilik döretjekdigini aýtdy.
Bu wakanyn onyany Ahmedinejad bilen bolan duşuşygyndan soňra eden çykyşynda Türkmenistanyň prezidenti Berdimuhamedow bu iki ýurduň söwda we ykdysady aragatnaşygynyň barha artýanlygyny belläpdi.
Uzynlygy 30 kilometr töweregi bolan bu gaz geçiriji doly kuwwatynda işläp başlanda, öl ýylda Eýrana akdyrylýan gazyň umymy möçberini 20 milliard kubmetre ýetirer.


text:
BMG-niň adam hukuklary boýunça başlygy Neýwi Pilleý şu gün adam hukuklarynyň basgylanýanlygy üçin Orsýeti, Azerbeýjany, Eýrany, Birleşen Ştatlary we beýleki günbatar ýurtlaryny tankyt etdi.
Neýwi Pilleý BMG-niň 47 agzaly Adam hukuklary geňeşine ýüzlenmesinde Orsýetiň we Azerbeýjanyň hukuk goraýjylara kast edenleri jogapkärçilige çekmede ýeterlik iş etmändigini aýtdy.
Şeýle-de ol Eýrany, Yragy we Somalini asuda dissidentlere, hukuk goraýjylara, aklawçylara we metbugat wekillerine zorlukly hüjüm etmekde günäledi.
BMG-niň baş hukukçysy Fransiýanyň syganlary ýurtdan kowmasyny tankytlady.
Neýwi Pilleý Birleşen Ştatlary öz raýatlaryny terror guramalary bilen ilteşiklilikde güman edip gözegçilige alýan programmasyny duruzmaga çagyrdy.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama düýn eden çykyşynda Owganystandaky uruş gaty kyn synag bolmagynda galýar, ýöne Birleşen Ştatlar öz tutan maksadyna etmek ýolunda diýdi.
Obama ABŞ-nyň öz goşunlarynyň käbir böleklerini 2011-nji ýylyň iýulyndan Owganystandan çykaryp başlajagyny aýtdy. Amerikan prezidenti bu sözleri owgan urşundaky progres baradaky hökümet synynyň çap edilmegi mynasybetli çykyşynda dile getirdi.
Ol Birleşen Ştatlar “Al-Kaýda” terror guramasyny dargytmakda saldamly ösüş gazandy, ýöne ony ýeňmek üçin wagt gerek diýdi.


text:
23-nji aprelde türkmen paýtagtynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň baştutanlygynda ganatly bedewleriň hormatyna milli baýrama gabatlanyp Halkara ahalteke atçylyk assosiasiýasynyň V mejlisi geçirildi.
Her ýyl Assosiasiýanyň işleriniň jemi jemlenip, onuň mejlislerinde geljekki hyzmatdaşlygyň meýilnamalaryna, bilelikde hereket etmegiň anyk meselelerine garalýar, mejlise dünýäniň dürli ýurtlaryndan köpsanly wekiller gatnaşýar. Şonuň bilen bir wagtda, Türkmenistandan we daşary ýurtlardan Assosiasiýanyň hataryna girmek isleýän edara görnüşli we şahsy taraplaryň sany yzygiderli artýar. Kärdeş-hünärmenleriň yzygiderli duşuşyklary hyzmatdaşlygyň esasy ugurlaryny kesgitlemäge ýardam berýär, bilelikdäki taslamalar, möhüm teklipler hem-de işewürlik gatnaşyklary bilen baýlaşdyrýar.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleýşi ýaly, şu ýyl Halkara ahalteke atçylyk assosiasiýasynyň döredilenine bäş ýyl dolýar. Bu gysga döwrüň içinde dünýäniň çar künjünden köpsanly ahalteke atçylyk assosiasiýalary, edara görnüşli taraplar we hususy atşynaslar Assosiasiýanyň agzalygyna kabul edildi. Häzirki döwürde dünýäniň 29 döwletinden 132 sany edara görnüşli we şahsy tarap Assosiasiýanyň agzasy bolup durýar. Olaryň sany ýylsaýyn artýar we atçylyk pudagynda alnyp barylýan hyzmatdaşlygyň gerimi barha giňeýär.
Milletiň Lideri Gurbanguly Berdimuhamedow Halkara ahalteke atçylyk assosiasiýasynyň agzalaryna ýüzlenmek bilen, 2014-nji ýylyň 28-nji noýabrynda Aşgabat şäherinde V Aziýa oýunlarynyň Guramaçylyk komitetiniň, Aziýanyň Olimpiýa geňeşiniň hem-de Okeaniýa döwletleriniň Milli olimpiýa komitetleriniň arasynda taryhy Ähtnama gol çekmek dabarasy boldy diýip nygtady. Şol duşuşygyň barşynda 2017-nji ýylda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň sanawyna atçylyk sportunyň päsgelçiliklerden böküp geçmek (konkur) görnüşi hem goşuldy. Munuň özi, ahalteke bedewleriniň atçylyk sportunda şöhratly ýoluny mynasyp dowam etmäge we sportuň bu görnüşi boýunça olaryň täsin ukybyny doly açyp görkezmäge mümkinçilik berer.
Ýurdumyzda atşynaslaryň çekýän yhlasly zähmetine mynasyp baha bermek maksady bilen, «Türkmenistanyň ussat halypa çapyksuwary» we «Türkmenistanyň halk atşynasy» diýen hormatly atlar döredildi.
Halkara ahalteke atçylyk assosiasiýasynyň «Behişdi ahalteke atlary» žurnaly döredildi we ol häzirki döwürde türkmen, rus we iňlis dillerinde neşir edilýär.
Internet ulgamynda Halkara ahalteke atçylyk assosiasiýasynyň ýörite saýty hem döredildi. Bu Internet saýty dünýäniň dürli ýurtlarynda ösdürilip ýetişdirilýän ahalteke bedewleri barada doly we takyk maglumatlary ýygnamaga ýardam berýär diýip, hormatly Prezidentimiz aýtdy.
Türkmenistanyň Prezidenti şu günki geçirilýän mejlisiň hem meşhur ahalteke bedewleriniň şan-şöhratyny has-da belende götermäge, dünýäniň dürli künjeginde behişdi bedewlerimizi ösdürip ýetişdirýän atşynaslaryň özara peýdaly tejribe alyşmagyna ýardam berjekdigine berk ynam bildirdi.
Mejlise gatnaşyjylaryň şowhunly el çarpyşmagynda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow asylly maksatlaryň bähbidine bilelikde iş alyp barmak baradaky sözleri aýtmak bilen, daşary ýurtly atşynaslara Türkmenistanyň “Bitaraplyk” ordenini gowşurdy.
Özlerine ýokary döwlet sylagynyň gowşurylandygy üçin Türkmenistanyň Prezidentine hoşallyk sözlerini beýan edip, myhmanlar Halkara ahalteke atçylyk assosiasiýasynyň işini kämilleşdirmäge, şeýle hem Türkmenistanyň atçylyk pudagyny ösdürmäge goşandyny goşjakdyklaryna türkmen Liderini ynandyrdylar.


text:
Daşary ýurtlarda milli azlykda ýaşaýan türkmenler öz ene dillerini nädip goramaly?
Milli azlyk diýilende, esasan Eýran, Owganystan, Pakistan we Orsýet ýaly ýurtlarda ýaşaýan türkmenler we olaryň dili ýada düşýär.
Sebabi, Eýranda türkmen dili mekdeplerde okadylmaýar, hatda çagalara türkmen adyny dakmak hem gadagan. Owganystanda çäklendirme ýogam bolsa, türkmen dilini öwreder ýaly kadr ýok, Pakistanda bolsa ýagdaý hasam kyn.
Mundan başga, ýurt içinde, Türkiýede we ýewropa ýurtlarynda hem türkmenleriň öz dillerini saklamakda kynçylyk çekýän halatlary bar.
Bu baradaky söhbeti şu ýerden diňle we pikiriňi aýt!


text:
Owganystanyň harby güýçleri özüniň howa güýçleriniň ýurduň Nangarhar welaýatynda “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijilerini nyşana alandygyny we azyndan 40 sany jeňçini öldürendigini aýdýar.
Owgan Goranmak ministrliginiň metbugat wekili howa zarbalarynyň 14-nji aprelde Açin etrabynda amala aşyrylandygyny aýtdy. Ol “Yslam döwleti” atly toparyň başga-da birnäçe söweşijisiniň ýaralanandygyny hem sözüniň üstüne goşdy.
Açin etrap häkimi Gahlib Mujahid howa zarbalarynda “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijileriniň Pikha Lataband territoriýasynda geçiren duşuşygynyň nyşana alnandygy aýtdy.
Mujahidiň aýtmagyna görä, hüjümde öldürilen söweşijileriň aglabasy daşary ýurtlylar bolup, olaryň jesetleri ýerli oba ilaty tarapyndan toplanyp, “Yslam döwleti” atly topara gowşurylypdyr.


text:
Aragon korollygy
Aragon korollygy XII-XIII asyrda peýda bolup, bu Ispaniýanyň yza galan welaýatyň biridir. Katoloniýa muňa görende ösendigi bilen tapawutlanýardy. 2 ýerde iri ýer eýeleriniň ezişi güýçlidi. Maşgala agzalalygy üçin hem aýry jerimeler salnypdyr, hat-da senýoryň howlusynda ýangyn bolaýsa-da, jerime salnypdyr. Aragon korollygynda iri ýer eýeleri syýasy taýdan özbaşdakdy, özara soýuzlar baglaşypdyrlar, korola garşy uruşmak yglan edip bilýärdi. Dworýanlar olara garaşlydy. Aragonda ykdysady taýdan pes ösen şäherleriň syýasy täsiri hem güýçli däldi.
Balear aýlagyny (XIII as.) Sisiliýa (1302), Sordgeniýa (1324) we Neopolitan korollygy (1442) Argon korollygyna birleşdirilip güýçli korollyga öwrülýär.


text:
Girdejilere gözegçilik etmek boýunça Halkara Institutyň nebit we gaz öndürýän 41 ýurdy öz içine alýan ilkinji hasabatynda döwletleriň maliýe işleriniň açyklyk derejesi boýunça Braziliýa birinji orun, Türkmenistana bolsa iň soňky orun berlipdir. 6-njy oktýabrda ýaýradylan bu hasabat
düýbi ABŞ-da ýerleşýän Girdejilere gözegçilik etmek boýunça iş alyp barýan Institut bilen Germaniýada ýerleşýän “Transparancy International”
atly gurama tarapyndan bilelikde taýýarlanypdyr.
Raportda aýdylşyna görä, bu hasabat nebit, gaz we beýleki ýerasty baýlyklardan gelýän girdejileri hökümetleriň neneňsi we nädejede halk köpçüligine aýan edýänligine baha berýär.
Raportyň awtorlaryndan biri Juan Karlos Kuiroz bu hasabatyň ähmiýeti barada şeýle diýdi: “Hasabatdaky ýurtlaryň ählisinde nebit, gaz we beýleki ýerasty baylyklar jemgyýete degişli bolup durýar. Şoňa görä-de, şol resurslaryň söwdasyndan gelýän girdejileriň neneňsi sarp edilýändigi barada raýatlaryň maglumat almaga doly hukugy bardyr”.


text:
Türkmenabat şäheriniň “Bitaraplyk” seýilgähi abadanlaşdyryş işlerine taýýarlanýar — diýip, Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi belläp geçýär.
Bu işleri geçirmek üçin Lebap welaýatynyň häkimligi konsorsiumyň düzümine girýän “Ferhar” we “Kerwengurluşyk” hojalyk jemgyýetleri bilen şertnama baglaşdy. Olara ýanaşyk ýerleri, seýilgähiň çägindäki restorany dükany we garbanyşhanany abadanlaşdyrmagyň taslamasynda tä gurluşygyna çenli doly iş toplumy ynanyldy.
Gurluşyk işlerine maýda başlanar. Eýýäm şu ýylyň iýunynda desgany doly taýýar edip, ulanylyşa tabşyrmak bellenilýär.


text:
Gyrgyzystanyň wagtlaýyn hökümeti düýn täze konstitusiýanyň taslamasyny maslahata goýdy. Onda parlamentiň kanuny güýjüni artdyryp, prezidentiň ygtyýarlygyny çäklendirmek bilen, ýurduň syýasy sistemasyny üýtgetmek göz öňünde tutulýar.
Wagtlaýyn hökümetiň ýolbaşçylarynyň aýtmagyna görä, teklip edilýän Baş kanun 27-nji iýuna planlaşdyrylan referendumda halkyň ses bermegine goýlar.
Ýurduň häzirki ýolbaşçylary: “Bu özgerişlerden maksat geljekde ähli syýasy güýjüň prezidentiň elinde jemlenmegine ýa onuň prezidentiň tarapyny çalýan partiýalaryň üsti bilen parlamente kontrollyk etmegine ýol bermezlik” diýýärler.
Kurmanbek Bakyýewiň elinde aşa köp syýasy güýjüň jemlenmegi ozal halkyň düýpli närazylygyna getirdi we ýaňy-ýakynda onuň häkimiýet başyndan kowulmagyna sebäp boldy. Bu ýagdaýy döreden sebäpleriň ýene biri Gyrgyzystanyň 90 orunly parlamentinde hem 71 ornuň häkimiýet başyndaky ”Ak ýol” partiýasynyň elinde bolmagydyr.
Täze konstitusiýanyň tapawudy
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Gyrgyz gullugynyň direktory Çoroýew Baş kanunyň taslamasyny şeýle düşündirýär: “Bu Baş kanuna göra, hökümet strukturasyny düzmekde esasy roly parlament oýnar. Hökümeti haýsy partiýanyň gurmalydygyny parlament kesgitlär. Prezidentiň ygtyýarlylygyny deňagramlaşdyrmak üçin hem onuň köpräk erki we guraly bolar. Teklip edilýän parlament strukturasynyň esasy aýratynlygy onuň köp partiýaly sistemadan emele gelýänligi. Ol diňe häkimiýet başyndaky partiýany däl, eýse beýleki partiýalaryň hem birnäçesini öz içine alar”.
Kanun öwreniji Işenbaý Kadyrbekow bu taslamany taýýarlanlaryň biri. Ol: “Häkimiýetiň ýerine ýetiriji şahasyna kontrollyk Baş kanunyň esasynda amala aşyrylar” diýýär.
“Gyrgyzystanda ozal ýagdaý nähilidi? Esasy prinsip prezident respublikasydy. Onda ýerine ýetiriji häkimiýeti kesgitleýän prezidentdi. Täze konstitusiýada esasy prinsip ýerine ýetiriji häkimiýeti halk wekilleriniň, kanun çykaryjylaryň kesgitlemegi. Şeýlelikde, Gyrgyzystanda hökümeti gurmakda esasy ygtyýar parlamente berilýär” diýip, Kadyrbekow belleýär.
Täze konstitusiýanyň taslamasyny ýazanlaryň ýene biri wagtlaýyn hökümetiň başlygynyň orunbasary Ömürbek Tekebaýew. Onuň aýtmagyna görä, sesleriň aglaba köplügini alsa-da, hiç bir syýasy partiýa parlamentde 50 prosentden ýokary orun berilmez.
Tankyt edýänlar-de bar
Teklip edilen özgerişleri tankytlaýanlar-da bar. Olaryň garaýşyça, parlamentdäki orunlaryň paýlanyşy saýlawyň netijelerine bagly bolmaly.
Oktýabrda parlament we prezident saýlawlary geçýänçä, öz ornunda galjak wagtlaýyn hökümetiň ýolbaşçylary syýasy partiýalara parlamente girmäge köpräk mümkinçilik döretjekdiklerini aýdýarlar.
Öňki kanunda bolşy ýaly, täze konstitusiýa boýunça hem bir adam prezidentlige bäş ýyl möhlet bilen diňe iki gezek saýlanyp bilner.
Teklip edilen Baş kanunda üýtgän esasy zat - Merkezi saýlaw komissiýasy düzülende kimiň gepiniň ýöreýänligi. Bu komissiýa ozal kontrollyk edýän prezidentiň býurosydy. Indi bolsa prezident 13 agzanyň diňe üçüsini belläp ýa boşadyp bilýär.


text:
Anna güni Hytaýda çaga gaçakçylygynda güman edilýän 802 adam tussag edildi.
Hytaýyň Jemgyýetçilik howpsuzlygy boýunça ministrligi bu ýurduň 15 prowinsiýasynda geçirilen soňky operasiýalarda polisiýanyň 181 çagany bikanun gaçakçylardan halas edendigini habar berdi.
Ministrligiň aýtmagyna görä, şu operasiýalaryň netijesinde çaga gaçakçylygy bilen meşgullanýan iki sany jenaýatçy toparyň üsti açylypdyr.
Maşgalalaryň ýeke çagaly bolmalydygy baradaky syýasata eýerýän Hytaýda çagalaryň bikanun gaçakçylygy uly problema bolmagynda galýar.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama ýurduň daşary syýasat ugurlary boýunça möhüm çykyş etdi. Obama çykyşynyň dowamynda häzirki gün Birleşen Ştatlara esasy howpuň terrorizmden abanýandygyny nygtady.
Obama 28-nji maýda “West Point” harby akademiýada eden çykyşynda Kongrese ýüzlenip, “5 milliard amerikan dollary möçberindäki täze “Terrorizme garşy göreş hyzmatdaşlyk fonduny” ykrar etmegi üçin” çagyryş etdi.
Obama “Birleşen Ştatlaryň esasy bähbitleri üçin gerek bolsa, ýurduň harby güýçlerini birtaraplaýyn görnüşde ulanjakdygyny” hem sözüniň üstüne goşdy. Ýöne ol harby güýjüň oýlanşykly ulanylmalydygyny hem-de ähli taraplarynyň we netijeleriniň öňünden seljerilmelidigini belledi.


text:
Alty aýyň jemlerine bagyşlanan hökümet maslahatyna iň ýokary derejeli döwlet işgärleri, welaýat, etrap, şäher häkimleri, ýokary okuw jaýlarynyň rektorlary, gazet-žurnallaryň redaktorlary we beýleki ýolbaşçylar çagyryldy.
Maslahatda, öňden däp bolup gelşi ýaly, köpçüligiň içinde ýolbaşçylary tankytlamak, jezalandyrmak arkaly iň esasy görkezmleriň beriljegini ilat öňünden çak edip bilýär.
Türkmenbaşy döwründe sistema ymykly ornaşdyrylan türkmen reallygyndaky bir paradoks: türkmen jemgyýeti doly maglumat ýapyklygy ýagdaýynda ýaşaýar.
Ýöne şol ýapyklyk jezalandarymaga degişli däl! Şol jeza ozaly bilen dürli derejelerdäki ýolbaşçylara berilýär. Ondanam başga jezalandyrmak çäresi köpçüligiň içinde ýerine ýetirilýär.
Nyýazow döwründe köpçülige ýetirmegiň ähli serişdelerini ulanmak bilen jezalandyrmak kämillik derejesine ýetirilipdi. Şol serişdeleriň biri telewideniýe.
Iş ýüzünde günä geçmegi gözýaş bilen haýyş edip ýalbarmasyz hökümet maslahaty geçmeýär diýen ýalydy. Baş prokuror, wepalylyk bilen Nyýazowa, onuň guran sistemasyna hyzmat eden Gurbanbibi Atajanowanyň hökümet maslahatynda aglap, ýalbaryp durşy köpleriň ýadyndadyr.
Nyýazowyň dünýäsini täzelemegi bilen jezanyň formasy biraz üýtgedi, ýöne onuň köpçülikde bermek häsiýeti saklanyp galdy.
Soňky giňeldilen hökümet maslahatynda üstünlikler, amala aşyrylan ägirt uly işler barasynda köp gürrüň edildi. Ýöne maslahata gatnaşyjylar taryplamak, berekella bermek üçin hemmäni bir jaýa ýygnamandyklalaryna düşünýärdiler.
Adatça, şeýle ýygnaklaryň senarisine köpçülikde berk käýinç yglan etmek, wezipeden boşatmak ýaly çäreler girizilýär. Şu gezegem gazanylan ägirt uly ýeňişlere garamazdan, ýygnak käýinç bermek hem işden kowmak ýaly gazaply çäreler bilen utgaşdy. Ýöne gaty uly wezipelilerden kowulan bolmady.
Ýörgünli nägilelikler
Galla hasylyny ýygnamak işleri bilen bagly wise-premýer M.Akmämmedowa berk käýinç berildi. Onuň adresine “ýeterlik derejede işi gurnamaga gözegçiligi gowşadanlygy üçin” diýen iň ýörgünli nägilelik bildirildi.
Adatça, “düzgün-tertibi gowşadanlygy üçin” diýen jümle-de ýelmenýär. Bu ýagdaýa bireýýäm öwrenişdiler. Türkmenistanda ýolbaşçylara baha berlende, gözegçilik hem tertip-düzgüni doly üpjün etmek faktory esasy çelgi bolup gelýär.
Ýolbaşçylaryň ählisi güýç, zorluk ulanmak režiminde işleýärler. Ykdysadyýetiň bazar faktorlarynyň ösüşi häzirlikçe diňe teoriýada galýar.
Jezalar ozaly bilen welaýat, etrap häkimlerine gönükdirildi. Plany ýerine ýetirmändigi üçin Ahal welaýatynyň Altyn asyr etrabynyň häkimi D.Ataýew wezipesi bilen hoşlaşdy. Balkan welaýatynyň Serdar etrabynyň häkimi işden boşadyldy.
Şunun bilen bagly G.Berdimuhamedow beýleki häkimlere ýüzlenip, şunuň ýaly jeza garaşybermelidigini duýdurdy. Şonuň üçin maslahata çagyrandygyny aýtdy.
Işden kowulanlaryň sanawy beýleki häkimler bilen dolduryldy. Bu gezeklikçe aman galanlaryň, häzirlikçe berlen jezanyň tomaşaçysy bolanlaryň islendigi şol sanawa goşulyp biler.
“Gözegçiligi hem düzgün-tertibi gowşadanlygy üçin” diýen kesgitlemäni islendik ýolbaşça ýelmäp bolýar. Prezidente iň ýakyn durýan adamlaram jeza beriji gylyjyň depesinde galgaýandygyny duýup işleýär, duýup ýaşaýar. Olara gezek indiki giňeldilen hökümet maslahatynda ýetmegi mümkin.
Şeýle ýagdaýyň fonunda G.Berdimuhamedowyň “has özbaşdak bolmak, ýokardan görkezmä garaşyp oturman, hereket etmek” barada eden çagyryşy garaşylmadyk zat boldy.
Şu kontekstde öz başlygyňdan ozdurmaly, wezipeden özüň gitmeli. Sebäbi häkimiýetde bolmagyň mantygy, logikasy, ykbaly şeýle. Ýol diňe ýokardan aşak tarap.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Sowet zamanynda Türkmenistanda öndürilýän pagta süýümi Orsýetdäki egirme-dokma fabriklere iberilýärdi. Şol ýerde-de mata dokalýardy. Garaşsyzlyk ýyllary çig maly ýurduň içinde işläp, taýýar önüm çykarýan ululy-kiçili köpsanly tekstil fabrikleri guruldy.
Bu fabrikler ýerli ilaty, esasan-da, aýal-gyzlary belli bir derejede iş bilen üpjün edýär. Şeýle kärhanalardan birem Gökdepede ýerleşýär. Azatlyk Radiosy şu egirme-dokma fabriginde aýal-gyzlaryň iş şertleri barada fabrigiň işgärlerinden biri Gülnabat atly zenan bilen gürrüňdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Gülnbatat, bu fabrikdäki iş şertleriňiz, umuman, nähili?
Gülnabat: Iş şertlerimiz kynrak, aýlyklarymyz pes, az tölenýär. Köne puldan iki-iki ýarym million manat tölenýär. Şolary galdyraýsalar, gowy boljak. Iş şertlerimizi gowulandyrsalar, hasam gowy boljak.
Saglyk meselesi hem has kyn bu taýda. Boýag ýerlerinde has haparak. Adamlara zyýan berýän ýerlerem bar. Saglyk ýagdaýy sebäpli işden çykyp gidýänlerem bar. Tikin ýerinde kirşen köp bolýar. Azajyk otursaň , kirşene çümýärsiň. Endam-janyň eşikleriň bilen kirşene dönýär.
Azatlyk Radiosy: Bu agzan ýaramaz iş şertleriňiz sebäpli işgärlere nähili ýeňillikler, olaryň saglygyny dikeltmek üçin nähili şertler döredilýär ýa göz öňünde tutulýar?
Gülnabat: Özüň haýyş etseň, putýowka berilýär. Edaranyň kassasyna bir million manat töläp, putýowka alýarys. Gatyk berýärler. Günortanlyk nahar-iýmiti fabrikanyň özi berýär. Dekrete çykýan gelinlere dekreti tölenýär. Zähmet rugsat puly berilýär.
Barlag gelen wagtlary gowy bolýar. Barlaglaryň ministrliklerden gelýän mahallary bolýar. Şonda gowy seredilýär, başga wagt kän üns berilmeýär.
Azatlyk Radiosy: Ýokardan barlagçylar gelende, gowy bolýandygyny aýtdyňyz. Iş şertleriňiz bilen olar gyzyklanýarmy?
Gülnabat: Gyzyklanýan taraplary-da bar, ýöne hemme ýagdaýlar bilen gyzyklananoklar. Olar her ýerräkde sorag-jogap alyşýarlar. Işgärler gorkýarlar, hakykaty aýdyp bilmeýärler. Aýdan wagtyňam düzelmeýär, ýagdaý şol galyşyna galýar.
Azatlyk Radiosy: Fabrikadaky her günki iş sagadyňyz näçe sagat?
Gülnabat: Sekiz sagat, onam ýedi sagat diýip kabul edýärler. Hakykatda sekiz sagat işledýärler, bir sagadyny kem ýazýarlar. Köp işleseňem, az işleseňem, şol bir hak tölenýär. Baýramçylyk, dynç günleri işlämizok. Ýöne käwagt işimiz gyssagly bolan mahaly, baýramçylyk we dynç günleri işleýäris. Iş şertleri ýönekeý işgär üçin agyr.
Azatlyk Radiosy: Siziň işleýän kärhanaňyzda işgärleriň iş-durmuş şertlerini gowulandyrmak üçin nähili çäreler görülse gowy bolar? Bu barada kärdeşleriňiz nähili pikir edýär?
Gülnabat: Aýlyklarymyzy galdyrsalar, köpräk töleseler, kömek boljak. Onsoňam, ýarym sagatda hem nahara gitmeli, hem dynç almaly, şony bir sagat etseler.


text:
Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin Günbatary “haýasyz we agressiw” hereket etmekde aýyplap, Russiýa hiç haçan daşary ýurtlaryň isleglerine boýun bolmaz diýdi. Putin bu barada halka ýüzlenip eden ýyllyk çykyşynda ýiti belläp geçdi.
4-nji dekabrda Kremlinden telewideniýe arkaly göni efirde görkezilen çykyşynda Putin ilki bilen tomaşaçylara Russiýany, onuň aýtmagyna görä, “diňe ýetişen, birleşen milletiň halas bolup biljegi synagdan” alyp çykýandyklary üçin sag bolsun aýtdy.
Putin Russiýanyň Krymy anneksiýa edeni we gündogar Ukrainadaky orsparaz separatistleri goldany sebäpli Birleşen Ştatlar we Ýewropa Bileleşigi tarapyndan girizilen sanksiýalaryň ýurdy gowşatmaga gönükdirilendigini aýtdy. Emma ol bu sanksiýalaryň Russiýany gowşatmagyň deregine, ýurduň ykdysadyýetini stimulirleýändigini öňe sürdi.


text:
Demirgazyk Kawkazyň Kabardino-Balkariýa respublikasynda bir söweşiji öldürildi. Bu barada ýerli resmiler habar berýär.
Ýerli derňew komitetiniň maglumatyna görä, söweşiji anna güni polisiýanyň Elbrus etrabynda amala aşyran operasiýasynda öldürilipdir.
Mundan bir gün öň, ýagny penşenbe güni gürrüňi gidýän etrapda terroristlere garşy üç günlük operasiýa tamamlandy. Onuň dowamynda dört söweşiji we bir polisiýa işgäri öldi.
Geçen hepde Kabardino-Balkariýanyň paýtagty Nalçikde belli telewideniýe işgäri atylyp öldürilipdi.
Demirgazyk Kawkaz sebitinde, ýagny Çeçenistanda, Dagystanda, Inguşystanda we Kabardino-Balkariýada yslamçy söweşijileridigi öýdülýän toparlar bilen howpsuzlyk güýçleriniň arasyndaky çaknyşyklarda her ýyl onlarça adam ölýär we ýaralanýar.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Müsüriň perzidenti Mohammad Morsä telefon edip, Müsüriň barha beterleşýän syýasy krizisi babatda aladasyny bildirdi.
Ak tam sişenbe güni Obamanyň Morsiden öz syýasy garşydaşlaryna aýdylýan zatlary nazara alýandygyny görkezýän ädimleri ätmegi haýyş edendigini aýtdy.
Şu hepde millionlarça müsürli Morsä garşy bütin ýurt boýunça proteste başlady.
Morsiniň edarasy onuň harbylaryň duşenbe güni beren ultimatumyna garamazdan, öz syýasy ýaraşyk planyna eýermekçidigini aýtdy.
Harbylar duşenbe güni hökümetiň we oppozisiýanyň 48 sagat içinde ylalaşyga gelmegini talap edipdi.
Eger şeýle edilmese, harbylar özleriniň «ýol kartasyny» teklip etjegini habar beripdi.
Esasy oppozisiýa, Milli halas ediş fronty Morsi bilen gepleşmekden ýüz öwürdi.
Aýdylmagyna görä, şu hepde Müsüriň daşary işler ministri Mohamed Kamel Amr we ýene dört ministr işden çekilipdir.


text:
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Moskwanyň gündogar Ukrainada 2-nji noýabrda geçiriljek saýlawlary ykrar etmekçidigini aýtdy.
"Izwestiýa" gündeliginde 28-nji oktýabrda çap bolan interwýusynda Lawrow: “Biz, saýlawlar edil ylalaşylyşy ýaly amala aşyrylar diýip umyt edýäris, we biz, elbetde, onuň netijelerini ykrar ederis” diýdi.
Donetsk we Lugansk şäherlerinde orsýetçi gozgalaňçylaryň liderleri özlerini, hamana “halk respublikasy” diýip atlandyrýan regionlarynda saýlaw geçirip, öz parlamentlerini we öz liderlerini saýlamak planlaryny yglan etdiler.
Kiýew, ABŞ we ýene birnäçe ýurt şol saýlawlaryň kanuny güýjüniň bolmajagyny we halkara derejesinde kanuny diýip ykrar edilmejegini duýdurdylar.
"Ykrar etmezlige esas ýok"
uňa garamazdan, Lawrow bir wagtda geçiriljek saýlawlaryň regionlaryň orsýetçi ýolbaşçylarynyň “häkimiýetini kanunlaşdyrmak nukdaýnazaryndan ähmiýetli” bolup biljekdigini belledi.
Şol bir wagtyň özünde-de Interfaks habar agentligi Kremliň metbugat wekili Dmitriý Peskowyň 28-nji oktýabrda sözlän sözünden sitata getirip, Orsýetiň Donetskde we Luganskda planlaşdyrylan saýlawlary ykrar etmezligine hiç hili sebäbiň ýokdugyny habar berdi.
Ukrainanyň Daşary işler ministrliginiň ýokary derejeli resmisi Orsýetiň gündogar Ukrainadaky planlaşdyrylýan saýlawlary ykrar etmek niýetini tankytlady we munuň regionda alty aý bäri dowam edýän konfliktiň soňuna çykmak boýunça tagallalara zyýan berýändigini belledi.
Dmitro Kulebanyň 28-nji oktýabrda Frans Press (AFP) agentligine aýtmagyna görä, Orsýetiň niýeti Minskde gelnen parahatçylyk ylalaşygyna gös-göni ters gelýär, dartgynlylygy gowşatmak we parahatçylykly çykalga tapmak boýunça ylalaşyga zeper ýetirýär we Orsýete ynamdar partnýor hökmünde bildirilýän ynamy hasam gowşadýar.
Separatistleriň gözegçiligindäki Donetsk we Lugansk regionlarynyň ses berijileri Ukrainada 26-njy oktýabrda geçirilen parlament saýlawlaryna gatnaşmadylar. Saýlawlarda Ukrainanyň geljegi meselesinde Ýewropany nazarlaýan partiýalar öňe çykdy.
Orsýetiň täsiri
Ukraina Orsýeti, Ukrainanyň gündogar regionlarynda bäsdeş saýlawlaryň geçirilmezligi üçin, separatistlere basyş etmäge çagyrypdy.
Emma Lawrow we Peskow Donetskde we Luganskda saýlawlaryň plana görä geçiriljekdigini aýtdylar. Şeýle-de Peskow Orsýetiň separatistlere täsiriniň “çäksiz däldigini” we munuň “çişirilmeli däldigini” aýtdy.
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko Ukrainada islendik ýerli saýlawlaryň ýurduň kanunlaryna laýyklykda geçirilmelidigini nygtady we Kiýewiň Donetskde we Luganskda saýlawlary ykrar etmejegini duýdurdy.
Kiýew Donetske we Luganska üç ýyl möhlet bilen “öz-özüni” dolandyrmak we 7-nji dekabrda ýerli saýlawlary geçirmek hukugyny berdi.
Orsýet mart aýynda Krymy Ukrainadan bölüp, öz düzümine goşansoň, Donetskde we Luganskda orsýetçi separatistler öz regionlarynyň garaşsyzlygyny yglan etdiler.
Geçen aýda gelnen ylalaşyk gündogar Ukrainadaky zorluklaryň ençemesiniň soňuna çykdy. Bu ýerde bäş aýyň dowamynda 3 600 çemesi adam wepat boldy.


text:
Gazagystanyň Ýokary sudy tussaglykdaky oppozisiýa lideri Wladimir Kozlowyň işine ýaňadandan seretmekden ýüz öwürdi.
Duşenbe güni geçirilen diňlenişikde Ýokary suduň sudýasy Morýak Şegenow muny etmek üçin “düýpli esaslaryň” ýokdugyny belledi.
Aliýa Turysbekowa
Kozlowyň aýaly Aliýa Turysbekowa duşenbe güni Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolup, suduň diňlenişiginde Gazagystanyň adam hukuklaryny goraýjylarynyň, şeýle-de Polşanyň we Italiýanyň kanunçykaryjylarynyň hem bolandygy aýtdy.
Turysbekowa adamsynyň suduň kararynyň üstünden şikaýat etmekçidigini hem sözüne goşdy. Ol bu barada şeýle diýdi: “Aslyýetinde, Gazagystanyň kanunçylygyna görä, hökümi şikaýat etmek üçin Ýokary sud – bu ýüz tutup boljak iň soňky edaradyr. Indi biziň derdimizi aýtamaga [Gazagystanda] başga edara ýok. Şol sebäpden biz BMG-niň Adam hukuklary boýunça komitetine ýüz tutmakçy”.
Resmi taýdan hasaba alynmadyk oppozision “Alga” (“Öňe”) partiýasynyň lideri Kozlow geçen ýylyň oktýabrynda 7,5 ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi. Ol nebit işgärleriniň geçiren köpçülikleýin protestlerine ilteşikli bolmakda aýyplanypdy.
Aýyplama
Bu protestler 2011-nji ýylyň dekabrynda gazaply çaknyşyklar bilen tamamlanypdy. Polisiýa Žanaözen we Şetpe şäherlerinde 17 adamy atyp öldürdi. Kozlow özüne ýöňkelýän aýyplamalaryň syýasy taýdan galplaşdyrylandygyny öňe sürýär.
Kozlowyň diňlenişiginden bir aý çemesi wagt soň, sud onuň partiýasynyň işini togtatdy. Mundan öň ýurduň prokuraturasy suddan “Alga”, “Halkyň hereketi” we başga-da birnäçe oppozision neşirleri “ekstremistik” häsiýetli neşirler hökmünde ykrar etmegi haýyş edipdi.
Bu wakadan soň Ýewropa Parlamenti hem Kozlowyň işini yzarlap başlady. Fewral aýynda Polşanyň iki syýasatçysy – Tomasz Makowski we Malgorzata Markinkiewiçz – Kozlowy görmek üçin Gazagystana sapara bardy. Emma olara Kozlow bilen duşuşmaga rugsat berilmedi.
Aprelde Ýewropa Parlamenti Gazagystanyň syýasy, media we dini azatlyklara ýeterlik sylagy görkezmeýänligi sebäpli resmi Astanany berk tankytlady.


text:
Eýranyň oppozision lideri Mir Hossain Musawiniň şahsy web-sahypasynda çap edilen maglumata görä, ýurtda reformaçylaryň we žurnalistleriň göz üçin edilýän sud diňlenşikleri diňe daşary ýurtlaryň bähbidine hyzmat edýär.
Musawi şol beýanatynda aýratynam ýurduň türmelerindäki ýaramaz şertleriň Eýranda özgerişlige zerurlygyň bardygyny aýan edenligini mälim edipdir.
Beýleki bir oppozision lideri Mehdi Karrubi, 9-njy awgustda öz şahsy web-sahypasynda çap eden beýanatynda, Eýranda geçirilen saýlawlardan soňra närazylyk protestlerine gatanaşanlygy üçin tussag edilen käbir ýaş zenan we erkek adamlaryň türmelerde zorlananlygyny öňe sürüpdi.


text:
Ysraýyl resmileri premýer ministr Benýamin Netenýahuyň Waşingtona planlaşdyrylan saparyny goýbolsun edendigini aýdýarlar. Ol amerikan prezidenti Barak Obamanyň geçirýän ýadro howpsuzlygy sammitine gatnaşmalydy.
Ysraýyl resmilerinden sitirlenen sözlere görä, Netenýahu bu karara Müsüriň we Türkiýäniň bu sammitde Ysraýyly ýadro ýaraglaryny ýaýratmazlyk baradaky şertnama gol çekmäge hem-de öz ýadro kärhanalaryny halkara gözegçilerine açmaga çagyrmak ähtmallygyny eşidenden soň gelipdir.
Ysraýyl özüniň ýadro ýaragynyň bardygyny hiç wagt tassyklamady we inkär etmedi. Ýöne bu ýurt Orta Gündogarda ýeke-täk ýadro ýaragly döwlet hasaplanýar.
Waşingtonda boljak konferensiýa dünýäniň 40-dan gowrak ýurdundan resmiler gatnaşmaly we olar ýadro ýaraglarynyň jeňçi toparlara geçmeginiň öňüni almak barada maslahat etjekler.


text:
Yragyň premýer-ministri Haýdar al-Abadiniň 14-nji aprelde Waşingtonda Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama bilen duşuşan mahaly, “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijilerine garşy göreşmek üçin has köp harby ýardam soramagyna garaşylýar.
Abadi geçen ýylyň sentýabr aýynda wezipe başyna geçeni bäri Ak tama edýän ilkinji saparynyň öňýanynda eden çykyşynda bu saparyň esasy maksadynyň, ýurtda “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijilerine garşy Birleşen Ştatlaryň liderliginde alnyp barylýan howa kampaniýasynyň “degerli derejede artdyrylmagyny” we Yragyň “ýaraglar bilen üpjün edilmegini” gazanmakdan ybaratdygyny aýtdy.
Onuň bu saparynyň dowamynda “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijilerine garşy göreşmek üçin Birleşen Ştatlardan has köp ýarag, şol sanda bahasy milliardlarça amerikan dollaryna barabar bolan pilotsyz uçarlary soramagyna garaşylýar.
Abadiniň bu sapary Pentagon, “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijileriniň yza serpikdirilip başlanandygyny mälim etmeginden bir gün soň amala aşyrylýar.


text:
Hormatly maslahata gatnaşyjylar!
Gadyrly statistika ulgamynyň işgärleri!
Sizi Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasy tarapyndan yglan edilen Bütindünýä statistika gününe bagyşlanyp geçirilýän «Statistikanyň gazananlary jemgyýetiň hyzmatynda» atly ylmy-amaly maslahatyň açylmagy bilen tüýs ýürekden gutlaýaryn. Bu halkara ähmiýetli çäräniň mukaddes Garaşsyzlygymyzyň şanly 24 ýyllygynyň öňüsyrasynda geçirilmeginiň eziz Diýarymyzda dünýä ýurtlarynyň dostlaşmagyna we mäkäm jebisleşmegine itergi berjekdigine berk ynanýaryn.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Türkmenistan ähli ugurlar boýunça dünýäniň çalt depginler bilen ösýän ýurtlarynyň hataryna ynamly goşuldy. Milli ykdysadyýeti ýokary depginlerde ösdürmek, saglygy goraýyş, medeniýet, bilim, ylym, sport ulgamlaryny halkara derejelerine ýetirmek, ilatyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini gowulandyrmak, daşky gurşawy goramak we energiýa howpsuzlygyny üpjün etmek bilen bagly birnäçe başlangyçlarymyz dünýäniň köp ýurtlarynyň we abraýly halkara guramalarynyň ünsüni özüne çekýär.
Bu günki gün Garaşsyz, hemişelik Bitarap Watanymyzyň ykdysadyýetde gazanan üstünlikleri, ýurdumyzyň hemişelik bitaraplyk hukuk ýagdaýynyň sebitde parahatçylygy we howpsuzlygy pugtalandyrmakda aýgytlaýjy ähmiýeti, Türkmenistanyň halkara jemgyýetçiliginde eýeleýän ornunyň barha pugtalanýandygy Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan ykrar edilýär.
Hormatly maslahata gatnaşyjylar!
Garaşsyzlyk ýyllary içinde Türkmenistanyň döwlet statistikasy milli ulgam hökmünde uly ösüş ýoluny geçdi. Bu gün döwlet statistikasynyň taýýarlaýan maglumatlary, makroykdysady ösüşiň görkezijilerini halkara derejesinde deňeşdirmek mümkinçiligini üpjün etmek bilen bir hatarda, döwlet dolandyryşynyň netijeli bolmagyny, kabul edilen milli we döwlet maksatnamalarymyzyň, ilkinji nobatda, «Türkmenistanyň Prezidentiniň obalaryň, şäherçeleriň, etraplardaky şäherleriň we etrap merkezleriniň ilatynyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini özgertmek boýunça 2020-nji ýyla çenli döwür üçin rejelenen görnüşdäki Milli maksatnamasynyň» we «Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2012—2016-njy ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasynyň» durmuşa geçirilmegine seljerme bermekde ygtybarly maglumat binýadynyň bolmagyny üpjün edýär.
2015-nji ýylyň sentýabr aýynda Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň 70-nji mejlisinde kabul edilen Durnukly ösüşiň 2030-njy ýyla çenli döwür üçin maksatlarynyň ýurdumyz boýunça ýerine ýetirilişine baha bermekde statistika gullugyna möhüm orun degişlidir. Türkmenistan bu maksatlary amala aşyrmak babatda giň möçberli işleri indi ençeme ýyl bäri alyp barýar. Biziň adam hakyndaky alada ýugrulan durnukly ösüş syýasatymyz diňe bir öz ýurdumyzyň ilaty üçin däl-de, eýsem, bütin adamzat üçin ähmiýetli işleri özünde jemleýär.
Gadyrly adamlar!
Biz gysga döwrüň içinde ýurdumyzyň geljekki ösüşiniň ugurlaryny kesgitleýän maksatnamalaryň onlarçasyny kabul etdik. Häzirki döwürde bu maksatnamalar giň gerim bilen durmuşa geçirilýär. Ykdysadyýetimiz ýokary depginler bilen ösýär. Ýurdumyzda gurulýan önümçilik we medeni-durmuş maksatly desgalaryň sany has-da artýar. Häzirki döwürde ýurdumyzyň statistika ulgamyny ösdürmegiň maksady şu üstünlikleri özünde jemleýän, halkara standartlaryna we milli ykdysadyýeti dolandyrmagyň talaplaryna laýyk gelýän statistiki maglumatlary öz wagtynda we doly möçberde ýygnamakdan ybaratdyr. Bu abraýly wezipäni ýerine ýetirmek ugrunda alyp barýan tutumly işleriňizde üstünlikler hemra bolsun!
Hormatly ylmy-amaly maslahata gatnaşyjylar!
Sizi Bütindünýä statistika gününe bagyşlanyp geçirilýän «Statistikanyň gazananlary jemgyýetiň hyzmatynda» atly ylmy-amaly maslahatyň öz işine başlamagy bilen ýene-de bir gezek tüýs ýürekden gutlaýaryn. Ýurdumyzyň mundan beýläk-de gülläp ösmegi ugrunda alyp barýan il-ýurt bähbitli, döwlet ähmiýetli işleriňizde size mydama rowaçlyklary arzuw edýärin!
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow.


text:
Eýranyň ýadro programmasy bilen baglanyşykly Stambulda dünýäniň alty döwletiniň we Eýranyň wekilleriniň gatnaşmagynda geçirilen iki günlük gepleşikler şenbe güni hiç hili oňyn netijesiz tamamlandy.
Birleşen Ştatlaryň, Britaniýanyň, Fransiýanyň, Orsýetiň, Hytaýyň we Germaniýanyň gatnaşmagynda geçirilen bu gepleşiklerde Eýran özüniň urany baýlaşdyrmak işlerini togtatmalydygy we BMG-niň gözegçileriniň düýpli barlaglaryna ýol bermelidigi barada edilen çagyryşlardan ýüz öwürdi.
Şeýle hem, Eýranyň delegasiýasy Tähranyň öz baýlaşdyran uranynyň belli bir bölegini daşary ýurtlara bermegi we onuň öwezine ol ýurtlardan medisina reaktorlary üçin zerur bolan beýleki ýangyçlary almagy barada edilen teklipleri hem kabul etmedi.
Alty döwletiň delegasiýasyna ýolbaşçylyk eden Ýewropa Bileleşiginiň daşary gatnaşyklar boýunça bölüminiň başlygy Katerin Aşton gepleşikleriň şowsuz tamamlanmagynda Eýrany aýyplady.
Hususan-da, ol özleriniň bu gepleşiklerden oňyn öňegidişliklere garaşandyklaryny we bu ugurda ähli mümkin bolan tagallalary edendiklerini aýtdy.
Stambulda geçirilen bu gepleşikleriň yzy bilen gurnalan metbugat konferensiýasyndaky çykyşynda Katerin Aşton gepleşiklerde Tähranyň goýan şertleriniň özleri üçin kabul ederliksiz bolandygyny öňe sürdi.
Onuň aýtmagyna görä, Tähranyň goýan bu şertleriniň hatarynda BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň Eýrana garşy girizen ozalky sanksiýalarynyň ýatyrylmagy we Eýranyň urany baýlaşdyrmaga kanuny hukugynyň bardygynyň ykrar edilmegi ýaly şertler bar. Gapylar açyk galýar
Katerin Aşton Stambuldaky gepleşikleriň oňyn netijeleri bermändigine garamazdan, gepleşikleri dowam etdirmek boýunça Eýran üçin gapylaryň açykdygyny we Eýranyň konstruktiw ädimleri ätmäge meýilli bolan halatynda, gepleşikleriň ýene gaýtadan ýola goýlup bilinjekdigini nygtady.
Eýranyň ýadro boýunça baş wekili Saed Jalili, Stambul, 22-nji ýanwar.
Emma Eýranyň delegasiýasynyň agzasy Abulfazl Zohrewand habarçylara beren interwýusynda Eýran bilen gepleşik geçirýän taraplarda gepleşik geçirmek üçin hiç bir hili anyk we ünsüňi çekiji temalaryň ýokdugyny aýdyp, bu ýagdaýy tankyt etdi.
Şenbe güni Eýran Stambuldaky maslahatyň çäklerinde Birleşen Ştatlar bilen ikitaraplaýyn gepleşik geçirmek üçin hem zerurlygyň ýokdugyny aýdyp, bu barada edilen tekliplerden ýüz öwürdi.
Soňky wagtlar günbatar ýurtlary Eýranyň ýadro programmasynyň atom ýaraglaryny döretmekligi maksat edinýän bolmagynyň mümkindigini aýdyp, onuň bu programmasyna garşy çykyş edip gelýärler.
Eýran öz gezeginde bu baradaky şübheleriň esassyzdygyny aýdýar. Emma, muňa garamazdan, Eýranyň hökümeti şu çaka çenli BMG-niň atom meselesi boýunça inspektorlarynyň öz ýadro nokatlarynda erkin barlag geçirmeklerine ýol bermän gelýär.


text:
Gazagystanda adam hukuklaryny goraýjy onlarça aktiwist Polşanyň Almatydaky konsullygynyň öňünde protest geçirdiler. Olar Polşadan bir gazak raýatynyň ekstradisiýa edilip bilenjekdigine nägileligini bildirdiler.
Protestçileriň sözlerine görä, şu hepde Polşada tussag edilen Meirman Şauenow yzyna – Gazagystana ekstradisiýa edilse, onuň gynamalara sezewar edilmek howpy bar.
Gazak hökümetiniň Žanaözendäki ganly çaknyşyklar boýunça başlan derňewinden soň, şu ýylyň ýanwarynda Şauenow özüniň maşgala agzalary bilen Polşa gidipdi.
2011-nji ýylyň dekabrynda Žanaözen şäherinde nebitçiler bilen polisiýanyň arasynda ganly çaknyşyklar bolupdy. Şonda polisiýa azyndan 16 adamy atyp öldüripdi.
Şauenowyň aýalynyň Azatlyk Radiosyna beren gürrüňne görä, Polşanyň polisiýasy onuň adamsyny Gazagystanyň haýyşy esasynda tussag edipdir.


text:
Paýtagt Aşgabadyň ýaşaýjylaryna çanak antennalaryň deregine iki mümkinçilik hödürlenýär. Biri “AşTu-nyň”, beýlekisi “Türkmentelekomyň” hyzmatlary. “AşTu-nyň” hödürleýän hyzmatynda Azatlyk ýaly habar radio gepleşikleriniň ýokdugy aýdylýar.
Şol bir wagtyň özünde “Türkmentelekomyň” hödürleýän hyzmatynda gürrüňi gidýän habar telekanallarynyň ýa-da radio gepleşikleriniň görkezilýändigi bellenilýär.
Eýse, olaryň saklanyp galjakdygyna kepil geçilýärmi?
Azatlyk Radiosy bu sorag bilen gyzyklanyp, eýýäm bu hyzmatlaryň birinden peýdalanýan aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Per Lagerkwist
Per Lagerkwist
(1891-1974)
Dünýä belli şwed ýazyjysy, edebiýat boýunça Nobel baýragynyň eýesi Per Fabian Lagerkwist 1891-nji ýylyň 23-nji maýynda, Smoland prowinsiýasynyň Wekşö şäherinde dünýä indi. Onuň ene-atasy edebiýaty halamaýan ekenler, şonuň üçin geljekki ýazyjy çaga wagty ilkinji eserlerini bukulyp ýazar eken. Onuň «Ene söýgüsi» atly ilkinji hekaýasy 15 ýaşyndaka çap edilipdir. Gimnaziýada okaýan wagty Lagerkwist biologiýa hem edebiýat, has hem A.Strindbergiň we neoromantik ýazyjylaryň eserleri bilen gyzyklanyp ugraýar. Okuwyny Upsala şäheriniň uniwersitetinde dowam edýär, edebiýatyň we sungatyň taryhyny öwrenýär. Bu döwürde ýazyjy «Adamlar»(1912) atly eksperimental powestini, «Durmuş hakda iki erteki»(1913), «Mukamlar»(1914) kitaplaryny çap etdirýär. 1913-nji ýylda ýazyjy Pariže syýahat edýär. Bu ýerde ol kubist nakgaşlarynyň eserlerinden täsirlenýär. «Demir we adamlar»(1915) we «Gorky»(1916) kitabynda Lagerkwist kubizmi edebiýatda ilkinji gezek edebi tär hökmünde ulanmagy başarypdyr. Bu usulda döreden goşgydyr nowellalary Lagerkwisti Şwesiýanyň iň öňdebaryjy ýazyjylarynyň hataryna goşýar. Munuň daşyndan, Lagerkwistiň birnäçe belli pýesalary dünýäniň iň öňdebaryjy teatrlarynda sahnalaşdyrylýar.
«Jellat»(1934) atly meşhur powestini ýazyjy faşistleriň häkimýete gelmegine seslenme hökmünde döredipdir. Ikinji jahan urşy döwründe ýazyjynyň eserlerinde has hem gumanistik pelsepe agdyklyk edýär. 1944-nji ýylda çap edilen «Girdenek» romany ýazyjynyň iň ajaýyp eserleriniň biri hasaplanýar. Uruşdan soňky ýyllar ýazyjy «Warawwa»(1950) romanyny tamamlaýar. Bu eseri üçin ýazyja 1951-nji ýylda Nobel baýragyny gowşurýarlar. Mundan soň Lagerkwist «Siwilla»(1956), «Agasferiň ölümi»(1960), «Mariamna»(1967) ýaly powestlerinde ýene-de özüniň egsilmez ussatlygyny görkezmegi başarypdyr.
Ýazyjy 1974-nji ýylda, 83 ýaşynda dünýeden ötýär. Onuň hiç bir ýazyjynyňka meňzemeýän özboluşly döredijiligi bu gün dünýä edebiýatynyň altyn fonduna girizildi.


text:
Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu şu gün resmi komissiýa beren düşündirişinde Ysraýylyň goranmak güýçleriniň Gaza gabawyny bozmaga synanyşan parahatçylykly flotiliýany togtadanynda halkara kanunlaryna laýyk hereket edenligini aýtdy.
31-nji maýda Ysraýyl esgerleri tarapyndan dokuz sany türkiýeli adam hukuklaryny goraýjy aktiwist öldürildi. Netanýahu bu waka barada barlag geçirýän resmi komissiýa: “Flotiliýa togtadyldy, sebäbi men Ysraýyla howp abanmagyny äsgermezlik edip bilmedim” diýdi. Ol şeýle hem konwoýyň alyp barýan kömeginden Hamasyň peýdalanjakdygyny aýtdy.
Ysraýylyň pozisiýasy
Netanýahunyň ýapyk gapylaryň aňyrsynda ýazmaça beren düşündirişleri şu gün öýläne çenli dowam etdi.
Ysraýylyň Daşary işler ministrliginiň sözçüsi Mark Regew görkezmede Netanýahunyň Ysraýylyň pozisiýasyny açyk beýan edenligini aýtdy: “Premýer-ministr öz görkezmesinde Ysraýylyň tutumyny açyk suratlandyrdy. Ol 31-nji maýdan ozal deňizde çaknyşyk turmagynyň öňüni almak üçin Ysraýyl hökümetiniň köp diplomatik tagalla edendigini aýtdy”.
M.Regew bularyň näme tagallalardygyny şeýle beýan etdi: “Biz regiondaky hökümetler, ähli degişli hökümetler bilen gürleşip, ýüküň Ysraýylyň Aşod ýa-da Müsüriň El-Arişiň portunyň üsti bilen sag-aman Gaza ýetirilmegini teklip etdik. Ýöne, gynansak-da, gämidäki adamlaryň isleýäni parahatçylykly çözgüt däl-de, çaknyşykdy”.
Öňümizdäki birnäçe günlükde 31-nji maý hüjüminde ýene möhüm rol oýnan iki adamyň düşündirişi diňlener. Bularyň biri Ehud Barak, beýlekisi-de harby ştabyň başlygy Gabi Aşkenazi.
Jedeliň esasy meselesi
Jedeliň esasy meselesi – dikuçarlar bilen türk gämisi “Mawy Marmaranyň” üstüne desant bolup düşen Ysraýylyň esgerleriniň hereketi. Ysraýyl olaryň özlerine aktiwistler tarapyndan hüjüm edilensoň, ot açandyklaryny aýdýar. Aktiwistleriň aýtmagyna görä bolsa, esgerler gämä baran badyna ýaragsyz adamlara garşy ot açypdyrlar.
Hüjüm halkara derejesinde ýiti tankyda uçrady. Ol Ysraýylyň özüniň ozalky ýeke-täk ýakyn musulman ýarany Türkiýe bilen gatnaşygyna uly zyýan ýetirdi.
Barlag geçirýän häzirki komissiýanyň işine hem hemmeler ynam edip baranok. Sebäbi aktiswistleriň öldürilmegi barada hemme ýerden tankyt ýagansoň, bu komissiýany Netanýahunyň hökümetiniň özi döretdi.
Ýöne Birleşen Milletler Guramasynyň Adam hukuklary boýunça geňeşi tarapyndan hem bir barlag alnyp barylýar. Ysraýyl “Bu topar Ysraýyla garşy” diýip, BMG-e tarapyndan döredilen komissiýa bilen hyzmatdaşlyk etmekden boýun towlaýar.


text:
30-njy awgustda Gyrgyzystanyň prezidenti Roza Otunbaýewanyň karary bilen, Gyrgyzystanyň garaşsyzlygynyň 20 ýyllygy mynasybetli, ýurtda milletara barlyşygyň berkemegine, Gyrgyzystanyň sosial-ykdysady, medeni we ruhy potensialyny ösdürmäge goşan goşandy üçin Azatlyk Radiosynyň Gyrgyz gullugynyň öňki ýolbaşçysy Tynçtykbek Çorotegin “Şöhrat” medaly bilen sylaglandy.
Tynçtykbek Çorotegin 2003-2010-njy ýyllar aralygynda Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Gyrgyz gullugyna ýolbaşçylyk edipdi.
Gyrgyzystanyň sosial-ykdysady, intellektual hem ruhy potensialyny ösdürmäge goşan goşandy üçin Azatlyk Radiosynyň Gyrgyz gullugynyň Jelalabad welaýatyndaky habarçysy Yrysbaý Abdyraýmow we Azatlyk Radiosynyň öňki habarçysy, teležurnalist Rita Borbukeýewa Hormat haty bilen sylaglandy.
Azatlyk Radiosynyň Gyrgyz gullugynda uzak wagtlap işlän, Gyrgyzystanyň medeniýetde at gazanan işgäri, saz sungatyny öwreniji, türkmen professional saz sungatynyň ýakyn dosty Balbaý Alaguşewe “Gyrgyzystanyň halk artisti” ady dakyldy.


text:
BMG-nyň we Arap Ligasynyň Siriýa boýunça täze wekili Lakhdar Brahiminiň Siriýa ilkinji saparyna taýýarlyk görýän wagtynda ýurtdaky konflikt güýjeýär, bosgunlar meselesi ýitileşýär, BMG-niň Howpsuzlyk geňeşi Siriýadaky konflikte çemeleşmek boýunça iki topara bölünýar.
Lakhdar Brahimi BMG-niň we Arap Ligasynyň Siriýa meselesi boýunça täze wekili hökmünde öz missiýasynyň “mümkinçiligine şübheli” garaýar.
Bu işde üstünlik gazanmak üçin ol Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň režimi bilen oppozisiýadaky güýçleriň arasynda 18 aý bäri dowam edip gelýän söweşiň soňuna çykmaly, şeýle hem Siriýa konflikti boýunça BMG-niň Howpsuzlyk geňeşindäki ýiti garşylygy ýeňip geçmeli bolar.
Tejribeli diplomat
Brahimi konflikt meselesi boýunça iş salyşýan spesialisti we Alžiriň tejribeli weteran diplomaty hasaplanýar.
Ol Liwanda parahatçylyk planyny amala aşyrmakda araçy boldy we bu ýurtda graždan urşunyň soňlamagyny gazandy. Şeýle hem ol Owganystanda we Eýranda BMG-niň wekili bolup işledi.
Damaska saparynyň öň ýanynda ol şu gün Kairde soňky synagyna başlady. Kairde ol Müsüriň we Arap Ligasynyň wekilleri bilen duşuşar.
Geçen aýda BMG-niň baş sekretary Ban Ki-mun tarapyndan bu missiýa bellenen wagtynda Brahimi özüne ynanylan missiýa barada optimistik pikirdedi.
Brahimi: “Baş sekretar! Haçanda siz maňa jan edeniňizde men özümiň buýsanýandygymy, begenýändigimi, şeýle hem gorky duýgusyny başymdan geçirýändigimi aýdypdym. Mende häzir hem şeýle duýgular bar. Men, elbetde, bu işe janym bilen ýapyşaryn. Men Siriýada we sebitde käbir adamlary tanaýaryn. Men ol ýerdäki ýagdaý barada, BMG-ä, size, Arap Ligasyna we Doktor Nabil Elarabya (Red. Arap Ligasynyň baş sekretary), esasan hem Siriýanyň halkyna nahili gulluk etjekdigim barada eýýäm pikir alyşdym”.
Başa barmasy kyn missiýa
Bu onuň sebitdäki ýagdaýdan bihabardygyny aňlatmaýar. 3-nji sentýabrda BBC bilen interwýuda Brahimi öz missiýasynyň “başa barjagyna şübheli” garaýandygyny aýtdy.
Mundan ozal meşhur diplomat BMG-niň öňki baş sekretary Kofi Annan Siriýada parahatçylyk planyny amala aşyrmakda üstünlik gazanyp bilmän wekilçiliginden çekildi.
17-nji awgustda Bahraminiň wezipä belleneli bäri ýagdaý has hem beterleşýär.
Diňe awgust aýynda Siriýada 500-den gowrak adam öldürildi diýip, Siriýada Adam hukuklaryna gözegçilik edýän topar 2-nji sentýabrda yglan etdi. Azyndan 250 müň töweregi adam ýurdy terk etdi. Geçen hepdede BMG Siriýa donor kömegini bermek üçin ozalky planynda görkezilen sandan iki esse köp, ýagny 347 million dollar ýygnamaga çagyryş etdi.
Düýbi Nýu-Ýorkda ýerleşýän “Century Foundation” edarasynyň uly işgäri Jeffreý Laurenti missiýanyň ozalky wekilinden Brahiminiň käbir ýagdaýlarda gowşak gelýän taraplarynyň bardygyny aýdýar. Mysal üçin, Brahimi ABŞ-nyň döwlet sekretary Hillary Klinton ýa-da Orsetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow bilen araçynyň üsti bilen gepleşik geçirmeli bolar, şol bir wagtyň özünde Annan olar bilen göni gepleşmäge ukyplydy, diýip Laurenti aýdýar.
"Gural bar, anyk plan ýok"
Şol bir wagtyň özünde Laurenti Brahiminiň güýçli tarapyny bellemek bilen, onuň Arap dünýäsinde “ýaranlarynyň” bardygyny aýdýar. Bu Siriýadaky hökümet we oppozision güýçler barada has takyk informasiýa almaga kömek bolar diýip, Laurenti nygtaýar.
Brahimi konflikti çözmek üçin özünde “guralyň” bardygyny metbugatda eden çykyşynda aýtdy, ýöne BMG-niň diplomatlary bilen bir hatarda özüniň häzirlikçe anyk planynyň ýokdugyny nygtady.


text:
Haçan-da Ukrainada öňki sowet lideri Wladimir Leniniň bir heýkeli ýykylanda, ors prezidenti Wladimir Putin bu ýurdy "elden berdi" diýen pikir döreýär.
Amerikan prezidenti Barak Obama 19-njy fewralda Meksika saparynyň dowamynda eden beýanatlarynda bular ýaly Sowuk uruş ritorikasyna ýol bermezlige synanyşyp, şeýle diýdi: "Biziň Birleşen Ştatlar hökmünde çemeleşişimiz - bu wakalar Sowuk urşuň küşt tagtasy, munda biz Orsýet bilen bäsleşýäris diýilen manydaky garaýyş däl. Biziň maksadymyz - ukrain halkynyň öz geljegini özüniň kesgitlemegini gazanmak".
Ýöne ýakymsyz geosyýasy hakykat welin, başga zady aňladýar. Ukraina 1991-nji ýylda garaşsyzlygyny alaly bäri Günbatar bilen Orsýetiň aralygynda galýar. Günbatar ony öz tarapyna çekmäge synanyşýar, Orsýetiň maksady hem öňki sowet giňişliginde öz täsir sferasyny saklap galmak.
Muny Birleşen Ştatlaryň Ukrainadaky öňki ilçisi Stewen Pifer şeýle düşündirýär: "Bu meselede Orsýet üçin güýçli sebäpler bar. Meniň pikirimçe, bu Wladimir Putin üçin bir uly iş. Ol öňki sowet giňişliginde täsir sferasyny döretmek isleýär. Munuň bir uly bölegi-de Gümrük Bileleşigi bolmaly. Ýöne Ukraina Ýewropa Bileleşigine tarap hereket etse, onda bu sferada bir boşluk döreýär. Men bu iş Wladimir Putiniň ýurt içindäki syýasy tarapdarlary üçin hem möhüm diýip pikir edýärin. Ukrainany yzyna, ýagny Orsýete tarap çekmek - ýurtda halanýan zat. Ukrainany elden bermek - populýar däl".
Ukrainanyň ähmiýeti
Aslynda Orsýet üçin Ukrainanyň ähmiýeti populýarlykdan has ýokary. "Ukrainanyň Mämişi Rewolýusiýasy" atly kitabyň awtory Andrew Wilsonyň "The Independent" gazetiniň 23-nji fewral sanynda bellemegine görä, Ukrainada hakyky demokratiýanyň bolmagy Putiniň 2000-nji ýyldan bäri gurup gelýän tutuş sistemasyna abanýan bir çynlakaý howp.
Awtoritar häkimiýetli Orsýet öňki sowet giňişliginde diňe bir kleptokratiýanyň nusgasyny oňat garşylamazlyk bilen çäklenmez. Onuň Ukrainada möhüm ykdysady we howpsuzlyk bähbitleri-de bar. Orsýetiň Gara Deňiz floty Sewastopolda ýerleşýär. Ýewropa gidýän tebigy gaz heniz hem Ukrainadan geçýär. Ukrainada, aýratyn-da onuň gündogar etraplarynda, ors oligarhlarynyň giň gerimli we düşewüntli bähbitleri bar.
Şol bir wagtyň özünde-de Ukrainanyň ykdysadyýeti çöker-çökeriň üstünde dur. Hökümet 35 milliard dollar gyssagly kömek gerek diýip, çagyryş etdi. Kiýew Orsýetiň arzanladylan gazyna aşa garaşly. Moskwa islän mahaly söwda we energiýanyň üsti bilen gysyş görkezip, ýurtda närazylygy, syýasy bölünişigi güýçlendirip bilýär.
Wilsonyň ýazmagyna görä, Orsýet Ukrainadaky täze hökümeti başa bardyrmazlyk üçin elinde bar bolan ähli gurallardan peýdalanmazdan öň, oňa biraz wagtlap pursat berer.
Premýer-ministr Dmitriý Medwedew 24-nji fewralda täze hökümetiň kanunylygyny eýýäm sorag astyna aldy.
"Biziň çet ýurtly käbir ýaranlarymyz, günbatar ýaranlarymyz başgaça oýlanýarlar - olar bu häkimiýete kanuny diýip garaýarlar. Olaryň bu netijäni haýsy konstitusiýany, haýsy kanunçylygy okap çykarýanyny men bilemok. Meniň pikirimçe, aslynda ýaragly pitnäniň netijesi bolan bir zada kanunylyk bermeklik akyl-paýhasdan azaşmak" diýip, Medwedew bu ugurdan öz hökümetiniň pozisiýasyny mälim etdi.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 26-njy awgustda geçirilen mejlisinde ýakyn günlerde ulanylmaga beriljek «Bagt köşgüniň» açyljaklygy hakdaky hem-de mundan beýläk durmuş gurýan ýaş çatynjalara döwlet tarapyndan ýeňillikli karz serişdelerini bermek meselesi orta atyldy.
«Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň Mejlisiniň başlygy A.Nurberdiýewa we Ministrler Kabinetiniň başlygynyň orunbasary A.Goçyýewe ýüzlenip, birinjiden, ýaş maşgalalara, aýratyn-da ýaňy durmuş guran ýaş çatynjalara berilýän kömek hökmünde olaryň özleri üçin iň zerur bolan zatlary satyn almaga mümkinçilikleri bolar ýaly, döwlet tarapyndan ýeňillikli karz serişdelerini bermek meselesiniň üstünde işlemegi tabşyrdy. Ikinjiden bolsa, ýaş maşgalalar ýaşaýyş jaýyny gurup ýa-da satyn alyp biler ýaly, olaryň nobatdan daşary ýeňillikli karz serişdelerini alyp bilmekleri üçin hem mümkinçilik döretmeli diýdi» diýip, «Türkmen döwlet habarlar» gullugynyň ýaýradan maglumatlarynda aýdylýar.
Eger, şu aýdylýan zatlar hakykatdan-da çyn bolsa, onda türkmen ýaşlarynyň bagtynyň mundan beýläk açyljakdygyna ynanyp bolar. Ýaşlar üçin şeýle zatlary edip bilse, döwletimiziň örän gowy iş etdigidir.
Ýöne häzir Türkmenistanda gazete ýazylýan ýa-da Ministrler Kabinetiniň mejlisinde aýdylýan her bir zada ynanyp bolmaýandygyna halk öwrenişdi. Eýsem-de bolsa, Ýaşulularyň Daşoguz maslahatynda «Köp partiýalary, erkin metbugaty döretmäge wagt ýetdi» diýilmedimi? Diýildi. Hany onda olar? Olar ýok. «Her welaýatda açylan täze etrapda ýaşlar ýaşar ýaly, jaý gurmaga ýeňillikli kredit berilmeli» diýilmedimi? Diýildi. Ýöne sada halk köpçüliginden heniz şol etraplardan jaý saldyrmaga ýa-da banklardan ýeňillikli karz almaga mümkinçilik tapanlar ýok.
Ýaş çatynjalara beriljek bolunýan ýeňillikli karz hakdaky gürrüňler nobatdaky saýlawlara barylýan ýoldaky agyz suwartma meňzeýär. Goý, şol karzyň beriljegi çynmyş diýeliň, ýöne ol karz kime berler? Elbetde, karzy üzüp biljek ýaşlara. Alnan karzy üzmek üçin karz alýanyň işi bolmaly. Türkmenistanda bolsa ýaş juwanlaryň aglabasy işsiz. Işleýänleriň gazanjy hem jaý üçin alynjak karzy üzer ýaly däl. Häzir jaýlar örän gymmat gurulýar. «Elita» diýilýän jaýlary alanlaryň hem köpüsi jaý töleglerini töläp bilmän, alan jaýlaryny yzyna tabşyrmaly bolýarlar. Ýurt şeýle ýagdaýdaka hiç ýerde işlemeýän, ýa-da işlese-de, örän ujypsyz aýlyk alýan ýaş çatynjalar jaý üçin gerekli karz puly üzüp bilermi? Ýaş çatynjalar üçin beriljek ýeňillikli karz serişdeleri hem diňe wezipeli adamlaryň çagalaryna hezil beräýmese.
Köşkler we köşkler
«Täze açylýan «Bagt köşgünde» 7 sany zal, şol sanda «Altyn zal» bolup, olarda ýaş çatynjalara ýokary hilli hyzmat ediler. Şeýlelikde, «Bagt köşgünde» bir wagtyň özünde ýaş çatynjalaryň ýedi sanysyna nikadan geçmekleri üçin mümkinçilik dörediler» diýlip, «Türkmen döwlet habarlar» gullugynyň ýaýradan habarynda ýakyn günlerde açyljak nika öýi bolan «Bagt köşgüniň» tarypy ýetirilýär. Şeýle hem «Bagt köşgi» merkezi durmuş gurýan ýaş çatynjalaryň egin-eşigini saýlap almakda maslahat bermek, şeýle hem toý ulaglaryny, toý geçirilýän ýerleri ýokary hilli bezemek boýunça hyzmatlary hem hödürlejek, ýurdumyzyň meşhur estrada aýdymçylarynyň we halk bagşylarynyň, tansçylarynyň, alypbaryjylaryň we beýleki döredijilik işgärleriniň çykyş etmekleri gurnaljak.
Türkmenistanyň paýtagty Aşgabat şäheriniň çet gyrasynda, Eýran bilen serhetleşýän Köpetdagyň eteginde (şäherden gaty uzak) gurlan «Bagt köşgüne» elbetde, uzak görmediklerden baran tapylar. Ýöne örän gymmat pullara düşýän şeýle «Bagt köşgüniň» zerurlygy nireden döredi? «Bagt köşgi» Aşgabatda öň hem bar. Ony Türkmenistanyň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazow gurdurdy hem-de oňa öz ejesiniň adyny dakdy.
Ikinji bir «Bagt köşgi» gurlandan, belki, ýaş çatynjalar üçin jaý gurlan bolsa, döwlet halkyň gözüne has mähribanrak görnerdi. Ýaşamaga jaýlarynyň ýoklugy sebäpli öýlenip bilmän ýören ýaş ýigitleriň, durmuş gursalar-da aýrylyşyp gidýän gelinleriň sanyny dogry ýöretse-de, şu ýagdaýy öwrense-de, döwletiň uly iş etdigi bolardy. Halk döwletden täze tipli jaý ediner ýaly ýeňillikli karz almag-a beýlede dursun, öýerjek ogullaryna saman jaýy salmak üçin mellejik alyp bilse-de razy. Karz berlende näme, jaý salmaga ýer berilmese. Ýigrimi ýyl bäri indi halka mellek-de berlenok, jaý-da. Diňe ýalan bilen ýol almaga ýykgyn edilýär.
Täze «Bagt köşgüniň» gurulmagynyň aňyrsynda syýasat hem ýatyr — öňki «Bagt köşgünden» Gurbansoltan ejäniň adyny aýyrmaly. Ony göni aýyrsaň, halkyň arasynda gürrüň köpeljek. Soňky döwürde Türkmenistanyň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň hossarlarynyň adyny edara-kärhanalardan ýagdan gyl sogran ýaly edip aýyrmaga meýil güýçlenýär.
Serdar Gulgeldiýew Aşgabatda ýaşaýan intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Adam hukuklaryna gözegçilik edýän “Amnesty International” guramasy halkara jemgyýetçiligini Azerbaýjanda adam hukuklarynyň bozulmalaryna üns bermäge çagyrdy.
Guramanyň Azerbaýjandaky adam hukuklarynyň ýagdaýy barada taýýarlan hasabatynda nygtalmagyna görä, soňky döwürde Azerbaýjanda oppozisiýa, ynsan hukuklaryny goraýjylara we žurnalistlere garşy repressiýalar artypdyr.
“Amnesty International” guramasy Azerbaýjanda mart aýynda geçirilen protestleriň gazaply basylyp ýatyrylmagyna hem ünsi çekýär. Şol wagt tussag edilen 17 adam halkara guramasy tarapyndan “wyždan ýesiri” diýlip atlandyrylypdy.


text:
Kubanyň rewolýusion lideri Fidel Kastro özüniň agyr ýatandygy baradaky gürrüňleri tankytlap makala ýazdy.
Makala duşenbe güni döwletiň eýeçiligindäki “Cubadebate” web saýtynda çap edildi. Makalanyň gapdalynda Kastronyň suratlary hem ýerleşdirilipdir.
Kastro özüniň makalasynda bu suratlary ýerleşdirip, edilýän gep-gybatlaryň “nä derejede ýalandygyny” äşgär etjek bolandygyny ýazýar.
Mundan öň, bir hepdä golaý wagt bäri Kastronyň agyr ýatandygy barada maglumatlar peýda bolupdy.
Fidel Kastro Kuba 1959-njy ýyldaky rewolýusiýadan soň baştutanlyk edipdi. Haçan-da 2006-njy ýylda Kastronyň dogany Raul häkimiýetiň başyna geçende, Kastronyň saglyk ýagdaýynyň erbetleşýändigi baradaky çaklamalar ýüz berip başlapdy.


text:
Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý Hindistan bilen özüniň gol çeken Hyzmatdaşlyk şertmanasyndan Pakistana howpuň abanmaýandygyny aýtdy. 4-nji oktýabrda Hamid Karzaý bilen Hindistanyň premýer-ministri Manmohan Singh özara strategiki hyzmatdaşlyk baradaky şertmana gol çekipdiler.
Bu mesele bilen bagly 5-nji oktýabrda Nýu-Delide eden çykyşynda prezident Karzaý şeýle diýdi: “Men Pakistan hem Hindistan barada aýtsam, Pakistan biziň ekiz taýymyz ýaly, Hindistan bolsa biziň ýakyn dostumyzdyr. Düýn dostumyz bilen özara gol çekişen şertnamamyz biziň doganymyza täsir etmez. Bu şertnama Owganystany ösdürmek maksady bilen gol çekildi”.
Owgan prezidentiniň Hindistana edýän iki günlük sapary Kabulyň Yslamabat bilen gatnaşyklarynyň dartgynlaşan döwrüne gabat geldi. Hamid Karzaý Owganystanyň öňki prezidenti Burhaneddin Rabbanynyň öldürilmegine Pakistanyň Aňtaw gullugynyň dahylly bolmagynyň mümkindigini öňe sürýär.


text:
NATO-nyň ministrleri Owganystandan göşunlaryny çykarmak plany boýunça çarşenbe güni Brýusselde gepleşiklere başladylar. Bu maslahat iki gün dowam eder.
Daşary işler we goranmak ministrleriniň bu duşuşygynda geljek aýda Çikagoda geçiriljek NATO-nyň sammitiniň esasy iş planyny maslahat etmek göz öňünde tutulýar.
2010-njy ýylyň noýabr aýynda NATO-nyň liderleri Owganystanda howpsuzlyk jogapkärçiligini 2014-nji ýyla çenli kem-kemden owgan güýçlerine tabşyrmak barada ylalaşyga gelipdiler.
Ýöne öz güýçleri Owganystandan çykarylandan soň, owgan goşunlary we polisiýasy nähili maliýeleşdirilmeli diýen mesele häzire çenli ara alnyp maslahat edilip gelinýär.


text:
Orsýetiň Çelýabinsk şäherinde açlyk çekýän 36 ýaşly türkmenistanlynyň administratiw tertipde düzgüni bozanlar üçin ýörite tussaghanada saklanýandygy habar berilýär. Türkmenistanyň raýatynyň öz ýurduna deportasiýa edilmegini talap edýändigi aýdylýar.
Orsýetiň Içeri işler ministrliginiň Çelýabinsk şäheri boýunça uprawleniýesiniň habar serişdeleri bilen gatnaşyklar bölüminiň ýolbaşçysy Anželika Meşerýakowa Azatlyk Radiosyna bu şäheriň administratiw tertipde düzgüni bozanlar üçin ýörite tussaghanasynda saklanýan we açlyk yglan eden 36 ýaşly türkmenistanlynyň lukmanlaryň gözegçiligi astynda saklanýandygyny we onuň saglygynyň kadaly ýagdaýdadygyny aýtdy.
Açlyk çekýän kim?
Polisiýa Türkmenistanyň bu raýatynyň adyny agzamakdan saklandy, onuň Orsýetde näçe wagtlap ýaşandygy we näme bilen meşgullanandygy barada hem habar bermedi.
Resmi maglumata görä, 26-njy martda açlyk yglan eden 36 ýaşly türkmen raýaty Orsýetiň Migrasion gullugynyň ony Türkmenistana ibermek üçin çäre görmeýändiklerine protest bildirýär.
2012-nji ýylyň dekabr aýynda Çelýabinskiniň Kopeýsk şäher sudy türkmen raýatyny onuň administratiw tertipde düzgüni bozandygy sebäpli tussag astyna almak, jerime salmak we ony mejbury ýagdaýda ýurduň daşyna çykarmak barada karar çykarypdyr.
Näme üçin ýurduna iberilmedi?
Çelýabinsk şäheriniň polisiýasy şondan bäri tussaglykda saklanýan türkmen raýatynyň zerur dokumentleriniň ýoklugy sebäpli öz ýurduna deportasiýa edilmändigini aýdýar.
Çelýabinsk şäheriniň Içeri işer bölüminiň metbugat wekili Anželika Meşerýakowanyň sözlerine görä, düzgüne görä, deportasiýa islendik şahsyýetiň raýatlyk pasporty esasynda amala aşyrylýar.
Anželika Meşerýakowanyň sözlerine görä, Orsýetiň Içeri işler ministrliginiň Çelýabinsk şäheri boýunça uprawleniýesi Türkmenistanyň Orsýetdäki ilçihanasyna ýörite arza iberipdir, emma entek oňa resmi jogap almandyr.
Çelýabinsk polisiýasynyň metbugat gullugynyň başlygy Anželika Meşerýakowa Azatlyk Radiosy bilen söhbetde häzirki wagtda Türkmenistanyň raýaty babatynda suduň çykaran kararyny ýerine ýetirmek we ony ýurduna ibermek üçin zerur dokumentleri düzetmek işiniň alnyp barylýandygyny aýtdy.
Meşerýakowanyň sözlerine görä, Orsýetde saklanyp, deportasiýa edilýän daşary ýurlularyň öz ýurduna äkidilmegi orsýet tarapynyň hasabyna amala aşyrylýar.


text:
Türkmenistan gaz eksportyna degişli proýektleriň syýasylaşdyrylmagyna garşy çykyş edýär. Bu barada Türkmen Döwlet habarlar gullugynyň ýaýradan maglumatynda aýdylýar. Türkmenistanyň söňky döwürde Günbatar bilen energiýa hyzmatdaşlygy boýunça alyp barýan gepleşikleri we ýakynda ýurduň gaz zapaslaryna degişli täze sanlaryň yglan edilmegi Orsýetiň metbugatynda diskussiýa döretdi. Türkmen tarapy muňa reaksiýa bildirýär.
Türkmen Döwlet habarlar gullugy tarapyndan ýaýradylan we “Türkmengaz” döwlet konserniniň nebit-gaz institutynyň wekili Igoer Prihodkonyň awtorlygynda çap edilen makalada Orsýetiň käbir bilermenleriniň Türkmenistanyň nebit-gaz baýlyklaryna degişli çaklamalary ýazgarylýar şeýle-de Türkmenistanyň alyp barýan energiýa syýasatynyň häzirki ugurlary takyklaşdyrylýar.
Makalada hususan-da Orsýetiň RBK telekanalynyň we “Nezawisimaýa gazeta” neşriniň bilermenleri tarapyndan Türkmenistanyň gaza baý ýataklarynyň zapaslaryna we gurluşyna degişli bildirilen pikirlere, şeýle-de “Günorta Ýolöten-Osman” gaz ýataklarynyň gurluş taýdan Orýetiň käbir gaz ýataklary bilen deňeşdirilmegine garşy çykyş edilýär, bu hatda dizinformasiýa diýlip atlandyrylýar.
Maglumatda aýratynam Orsýetiň bilermenleri tarapyndan Türkmenistanyň “ýapyk ýurt” diýlip atlandyrylmagy has berk ýazgaryldy. Igor Prihodkonyň makalasynda “açyk gapylar” syýasatyny alyp barýan Türkmenistanyň “ýapyk ýurt” atlandyrylmagynyň ýerliksizdigi aýdylýar.
Türkmenistanyň energiýa syýasaty
Türkmen Döwlet habarlar gullugynyň soňky günlerde çap eden maglumatlarynda Türkmenistanyň Ýewropanyň bazarlaryna ýol açýan “Transhazar” gaz geçiriji proýektine uly ähmiýet berýänligi aýdylýar. Emma ýurduň tebigy gaz eksportyna degişli proýektleri syýasylaşdyrmaýanlygy we ol ýa beýleki proýektleri durmuşa geçirmek arkaly üçünji bir tarapyň bähbitlerine zyýan ýetirmek islemeýänligi nygtalýar.
Emma bilermenler ykdysadyýetiň syýasat bilen arabaglanyşygyna ünsi çekýärler. Orsýetiň Umumy taryh institutynyň Merkezi Azia, Kawkaz we Balkanlar boýunça merkeziniň müdiri Artýom Ulunýan alternatiw proýketleriň beýleki ýurtlaryň Türkmenistana bolan syýasy täsirini gowşatmak üçin mümkinçilik berýänligine ünsi çekiýär.
“Türkmenistan gazynyň başga bir üçünji tarapdan syýasy maksatlar üçin ulanylmagyny uzak wagtdan bäri islemän gelýär. Bu ýerde Orsýet göz öňünde tutulýar” diýip, Ulunýan aýdýar. Ol Orsýetiň gaz meselesini Ukraina we Ýewropa bilen gepleşiklerinde gural hökmünde ulanmagynyň gaz eksport edijilerini-de, gaz hyrydarlaryny-da Moskwadan heder etmäge mejbur edenligini belleýär.
Türkmenistanyň Ýewropa bilen gaz söwdasyna degişli gepleşikler prosesini aktiwleşdirmegi Orsyetde ýiti reaksiýa döretdi. Prezident Dmitriý Medwedew Hazar deňziniň kanuny statusynyň kesgitsizliginiň muňa päsgel berýänligini aýdyp, “Transhazar” proýekti barada Orsýetiň öz pozisiýasyny anyk kesgitläp, region boýunça partnýorlarynyň dykgatyna yetirjegini yglan etdi. Medwedewiň bu garaýyşlary 14-nji oktýabrda ýurduň Howpsuzlyk geňeşiniň energiýa meselelerine bagyşlanan maslahatynda öňe sürüldi. Orsýetiň käbir neşirlerinde bu sözler “haýbat” diýlip atlandyryldy, maslahat bolsa “Transhazar” proýektiniň öňüni almak boýunça çäre hökmünde häsiýetlendirildi.
Orsýetiň garşylygy
Emma orsýetli bilermenleriň ençemesi Kreml söz arkaly bildirýän garşylygyndan başga çäre görmez diýip, hasap edýärler. Şeýle pikiri goldaýan bilermenleriň biri hem Moskwanyň halkara gatnaşyklar institutynyň Analitika merkeziniň bilermeni Leonid Gusýew. Ol Gazagystanyň we Azerbaýjanyň Hazar deňzinde öňden bäri alyp barýan halkara hyzmatdaşlygyny we şol sanda bu ýurtlaryň Günbatar bilen durmuşa geçiren bilelikdäki energiýa proýektlerini mysal hökmünde getirýär.
“Hakykata garasak, Orsýet praktiki taýdan hiç hili çäre görüp bilmeýär. Orsýetli bilermenleriň köpüsi Orsýetiň “Nabukko” garşy çykyş etmegini ykdysady taýdan esassyz diýip atlandyrýarlar. Sebäbi Ýewropanyň gaz üpjünçiligi ugrundaky bäsleşik hiç bir tarapa zyýan ýetirmeýär. Şonuň üçin bu diňe bir dilden edilýän haýbat diýip, hasap edýärin” diýip, Gusew belleýär.
Türkmen Döwlet habarlar gullugynyň maglumatlarynda bellenişine görä, Türkmenistan öz energiýa syýasatynyň çäginde häzirki iki gaz geçiriji proýekt barada Günorta tarap “Transowgan” we Günbatara tarap “Transhazar” proýektleri barada gepleşik alyp barýar. Aşgabat şeýle-de Hytaýa we Eýrana tarap gurlan gaz geçirijileri arkaly amala aşyrýan gaz söwdasynyň häzirki mukdaryny artdyrmak isleýär.


text:
Ýasmina Kadranyň ady günbatar metbugatynda çykýan edebi makalalarda şu günki gün Fransiýada iň bir tanymal ýazyjylaryň hatarynda agzalýar.
Haçanda onuň eserleri fransuz dilinde ilki çap edilip ugranda, fransuz edebiýatyna musulman halklaryndan ýetişen bir zenan ýazyjy goşuldy diýip pikir edilipdir.
Emma ol Alžirde doglan musulman bolsa-da, hakykatda zenan adam däldi, erkekdi. Has anygy, Ýasmina Kadra alžirli ýazyjy Mohammed Moulessehoulyň (1955-nji ýylda doglan) edebi lakamy, ol alžir goşunynyň hatarynda ofiser bolup gulluk edýärkä, harby senzuradan sypmak üçin, aýalynyň adyny lakam edinip alýar.
Nämälimlik onuň Alžirdäki raýat urşy mahalynda aman galmagy we senzuradan gutulmagy üçin ýeke-täk çykalga bolupdy. «Newsweýek» ony 2004-nji ýylda «şu günki gün Alžirdäki zorluk-sütemiň manysyny düşündirip biljek seýrek ýazyjy» diýip atlandyrdy.
Emma onuň «Talyban» režimi astyndaky Owganystan barada ýazan «Kabulyň garlawaçlary» romany (The Swallows of Kabul) owgan durmuşyny özboluşly çeperçilik bilen açan bolsa, «Hüjüm» (The Attack) romany Ysraýylda bolýan wakalary inçeden yzarlamakda ykrar edildi.
«Kabulyň garlawaçlary» 2006-njy ýylda, «Hüjüm» 2008-nji ýylda iňlis dilinde ýazylan ýa-da iňlis diline terjime edilen çeper eserlere berilýän iň uly baýraga – Halkara IMPAC Dublin edebiýat sylagyna hödürlendi, «L'Attentat» romany 2006-njy ýylda Fransiýanyň, Belgiýanyň, Şweýsariýanyň we Kanadanyň bäş müň çemesi kitap dükanynyň saýlamagy bilen, «The Prix des libraires» baýragyny utdy.
Kadra 2006-njy ýylda Germaniýanyň SWR1 radiosy bilen söhbetdeşlikde şeýle diýdi: “Günbatar dünýäni öz isleýşi ýaly terjime edýär. Ol öz dünýägaraýşyna laýyk gelýän belli bir teoriýalary işläp düzýär, emma olar hemişe reallyga wekilçilik etmeýär.»
Ýasmina Kadra özi üçin ganhoruň gelip çykan tarapynyň, milletiniň ýokdugyny aýdýar. «Onuň milleti ýok, ol öz eden terslikleri bilen häsiýetlendirilýär we tanadylýar. Şu sebäpden men ol alžirli bolany üçin özümi günäkär duýmaly däl, biz ganhoruň gelip çykyşyny onuň hereketi bilen baglanyşdyrmagy bes etmeli» diýip, ol aýdýar.
Ýasmina Kadra 2007-nji ýylyň dekabrynda Pariždäki Alžir medeni merkeziniň direktory boldy. Ol 2013-nji ýylyň 2-nji noýabrynda Alžiriň prezidentligine dalaşgärligini yglan etdi, emma prezident saýlanmady. Ýöne ol bu günki gün özüniň dürli ýurtlarda millionlap okyjysynyň bardygyny aýdýar.


text:
Şu gün ABŞ-nyň Halkara ösüş agentligi (USAID), Türkmenistanyň Ylymlarakademiýasy bilen hyzmatdaşlykda maglumat aragatnaşyk tehnologiýalary (MAT) çӓginde halkara derejesinde gazanylan öňdebaryjy tejribeleri we innowasiýalary bilen Türkmenistanyň döwlet işgärlerini tanyşdyrmak maksady bilen iki günlik okuw maslahatyny geçirmegi başlady.
Bu okuw maslahaty durnukly ykdysady ösüşi ýola goýmakda döwletiň öňünde goýan wezipelerini we maksatnamalaryny durmuşa geçirmek üçin döwlet işgärlere zerur bolan ukyplary ösdürmäge ýardam berer. Gatnaşyjylar netijeli döwlet dolandyryşynda MAT-yň tutýan ornuny şeýle hem, jemgyýetçilik hyzmatlaryny ýerine ýetirmekde mobil tehnologiýalarynyň ösüşini we şeýle hem durmuş-ykdysady maksatnamalary amala aşyrmak üçin elektron resminamalar dolanşygynyň ösüşini öwrenerler. Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Tehnologiýalar merkeziniň direktory, tehniki ylymlarynyň doktory, professor Gurbannyýazow Muhammedöwez Aşyrowiç we USAID-iň Türkmenistandaky direktory Kristofer Miller Aşgabat şäherinde ýerleşýän Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Tehnologiýalar merkezinde geçirilýän bu okuw maslahatyny açdylar. Estoniýanyň Elektron hökümeti akademiýasynyň wekilleri bolan öňdebaryjy halkara bilermenleri Arwo Ott we Hannes Astok Türkmenistanyň dürli ministrlikleriniň we döwlet edaralarynyň wekillerinden, şol sanda Ykdysadyýet we ösüş ministrliginden, Daşary işler ministrliginden, Ylymlar akademiýasyndan, Aragatnaşyk ministrliginden we beýlekilerden ybarat bolan, otuzdan gowrak gatnaşyjylar bilen öz bilimlerini we tejribelerini paýlaşarlar.
Bu okuw maslahaty geljekki öňdebaryjy bilermenler bilen öndürijilikli gatnaşyklary we hyzmatdaşlygy ösdürýär. Bu okuw maslahaty amerikan halkynyň adyndan USAID arkaly Türkmenistanda amala aşyrylýan köpsanly çäreleriniň biridir. 1992-nji ýyldan bäri, USAID Türkmenistanda ykdysady ösüşi, durmuş ulgamyny we jemgyýet başlangyçlaryny goldamak üçin takmynan 100 million amerikan dollaryna barabar serişde bilen üpjün etdi.


text:
Türkmenistanyň prezidenti golaýda nobatdaky harby çakylyk baradaky karara gol çekdi. Bu karar esasynda iki ýyl gulluk eden esgerler aprel-iýun aýlarynda gullukdan boşadylar we olaryň ýerine şol güne çenli 18 ýaşy dolan ýigitler harby gulluga alnar.
Golaýda Halkara Strategiki barlaglar institutynyň çap eden ýyllyk hasbatyna görä, Türkmenistanyň Goşunynda aktiw gulluk edýän harbylar 22000 adamdan ybarat.
Şeýle-de hasabatda Türkmen goşunynyň esasan köne sowet harby tehnikasyny ulanýandygy, şol harby tehnikanyň hem ätiýaçlyk şaýlarynyň ýetmezçilik edýändigi, esgerlere tälim berlişiniň bolsa o diýen öwerlik däldigi aýdylýar.
Ozalky prezident S.Nyýazowyň ýurdy dolandyran ýyllarynda harby bölümler tasdan hojalyk hasaplaşygy ýagdaýyna salnyp, esgerleriň özleri özlerini eklemegiň aladasyny edip başlamaly bolupdylar.
Şonda köçelerde çörek, çilim sorap ýören, egin-eşigi sal-sal esgerleriň hem köpelendigi, harby bölümlerde her dürli bidüzgünçilikleriň adaty bir zada öwrülendigi barada habarlar ýaýrapdy.
Azatlyk Radiosynyň ýerli habarçylary bilen söhbetdeş bolýan raýatlar soňky ýyllar Türkmen goşunynda bir topar gowy özgerişligiň bolandygyny aýdýarlar. Ýöne muňa garamazdan, watan goragçysy bolan esgere garaýyş we çemeleşiş meselesinde entek bir topar kemçiligiň saklanyp galýandygyny aýdýanlar hem bar.
Golaýda Azatlyk Radiosynyň Türkmen goşuny barada çap eden makalasyna gelen seslenmelerden çen tutulsa, halk içinde ýaş türkmen goşunynyň meseleleri bilen gyzyklanýan, kemçilikleriň derhal düzedilmegini isleýän ýaşlar az däl.
Galyberse, goşun hatarynda gulluk eden ýaşlar bu ugurdaky meseleleri gowy bilýärler. Onsoň biz Azatlyk Radiosynyň nobatdaky "Tegelek stol" söhbetdeşligini Türkmen goşunynyň problemalaryna bagyşlamagy makul bildik we bu söhbete ýaşlaryň has köp goşant goşmagyna umyt baglaýarys.
Şeýlelikde, Türkmen goşunynda ýurt goragyna taýýarlyk nähili?
Pikirleriňize garaşýarys.


text:
5-nji fewralda, tussaglygynyň giň ýaýran ýazgarmalaryna we boşadylmagy barada ýokary derejede edilen talaplara garamazdan, Azat Ýewropa we Azatlyk radiosynyň hyzmatdaşy Hatyja Ysmaýylowanyň azeri türmesinde oturanyna 15 aý doldy.
Şeýle-de bu gün Azat Ýewropa we Azatlyk radiosynyň Türkmen gullugynyň hyzmatdaşy Saparmämmet Nepesgulyýewiň doglan güni, ol 2015-nji ýylyň iýulyndan bäri türmede, türkmen häkimiýetleri tarapyndan daşarky dünýäden üzňelikde, hiç kim bilen görüşdirilmän saklanylýar.
Birleşen Ştatlaryň Wekiller öýüniň Daşary gatnaşyklar komitetiniň başlygy Ed Roýs 28-nji ýanwarda Azerbaýjanyň prezidentine hat ýazyp, Ysmaýylowanyň işini "şübheli" diýip atlandyrdy we onuň tussagda saklanmagynyň dowam etdirilmegi, beýleki žurnalistleriň tussag edilmegi «iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklara zyýan ýetirer» diýip duýdurdy.
Roýsyň haty dekabrda teklip edilen Azerbaýjan Demokratiýa aktynyň yz ýanyna gabat geldi, bu kanun taslamasy ABŞ wekili Kristofer Smitiň we ABŞ-nyň ÝHHG-daky komitetiniň başlygy, ABŞ wekili Louise Slaughteriň başda durmagynda taýýarlanyldy.
Teklip edilýän kanun «Azerbaýjanda demokratik guramalary gowşadýan ýa-da demokratik geçişe päsgelçilik döredýän syýasatlara goşulan ýa-da olardan peýda gören ýokary derejeli azeri resmilerine» amerikan wizalaryny bermesiz eder.
Halkara goldawynyň ýene birinde bolsa, tanymal adam hukuklary aklawçysy Amal Kluniý (Clooney) özüniň, onuň işi Ýewropanyň Adam hukuklary suduna gelende, Ysmaýylowa wekilçilik etjekdigini aýtdy.
Ysmaýylowa sentýabrda 7.5 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi. Onuň işine köpler prezident Ylham Alyýewiň maşgala agzalarynyň biznes-emläk işleri barada ýazan makalalary üçin ar alyş hökmünde seredýär. Ysmaýylowanyň derňew makalalarynda prezidentiň maşgala agzalarynyň daşary ýurtlardaky jaýlary, olaryň ýurt içinde, telekom we howaýollary senagatynda kontrollyk edýän emläkleri, azeri altyn känine eýeçiligi barada maglumat berlipdi.
Belli bir derejede Azerbaýjanyň halkara hormat-sylagyny gazanmak üçin edýän tagallalary sebäpli köp üns çeken Ysmaýylowanyň işinden tapawutlylykda, Nepesgulyýewiň işi babatda azrak bilinýär. Oňa ýöňkelýän jenaýatlar, suduň geçişi, höküm çykarylyşy barada ýeterlik dokument ýok we hatda onuň nirede saklanylýandygy hem anyk däl.
Azat Ýewropa we Azatlyk radiosynyň Türkmen gullugynyň müdiri Muhammad Tahir «Biz ol barada alty aý mundan ozal tussag edileli bäri hiç zat eşitmedik, biz onuň maşgalasy bilen habarlaşyp bilmedik. Biz hatda onuň diridigini hem tassyklap bilmeýäris» diýdi.
BMG-niň eden-etdilikli tussag etmeler boýunça iş topary dekabrda Nepesgulyýewiň işi barada bir pikir çap edip, onuň azatlykdan mahrum edilmeginiň eden-etdiliklidigini, ýagny bikanun diýlip tapylandygyny aýtdy.
Nepesgulyýew ýitirim bolmazyndan öň Azatlyk we Azat Ýewropa radiosynyň Türkmen gullugyna wideo maglumatlary iberýärdi we Türkmenistanyň Alternatiw habarlary guramasynyň habarçysy bolup işleýärdi. Görnüşinden, Nepesgulyýew 2015-nji ýylyň sentýabrynda türme tussaglygyna höküm edilipdir.
Bu ýagdaý «Serhetsiz reportýorlar» ýaly media goragy guramalaryny «Nepesgulyýew häzir anyk nirede? Ol 3 ýyl türme tussaglygyna höküm edildimi ýa-da edilmedi? Onuň aklawçysy boldumy? Bu soraglaryň ählisi jogapsyz galýar» diýmäge iterdi.
Iňlisçeden türkmençä geçiren Ýowşan Annagurban.


text:
Soňky hökümet maslahatynyň barşynda tutuş dünýä jemgyýetçiligine gönükdirilen dabaraly-dabaraly sözler ýaňlandy. Ýöne ol sözler ýurduň öz içindäki real ýagdaýlara-da az gabat gelýän sözlerdi.
Hususan-da, daşary işler ministri R.Meredow «dünýäde zorluklardan azat, ygtybarly sistemany döretmek ugrunda tutuş adamzat jemgyýetiniň edýän tagallalaryna Türkmenistanyň hem saldamly goşant goşýandygyny» aýtdy.
Eger ýurdun daşarky syýasatyny alyp görsek, soňky wagtlar Türkmenistan hakykatdanam halkara jemgyýetçiliginiň bähbitlerini öňe sürýän birnäçe halkara forumlarynyň inisiatory we guramaçysy boldy. Şular ýaly çäreleriň hatarynda, mysal üçin, şu ýylyň iýunynda ýaragsyzlanmak meselesi boýunça Merkezi Aziýa we Hazarýaka regionynyň ýurtlarynyň Aşgabatda geçirilen halkara konferensiýasyny görkezmek bolar.
Emma, beýleki tarapdan, ýurduň içerki jemgyýetçilik durmuşyny alyp görsek, onda biz hakyky sosial durmuşyň ýerine ähliumumy boýun egişlik atmosferasyny göreris.
Saparmyrat Niýazowyň ýurdy dolandyran ýyllarynda binýady tutulan häzirki režimi jemgyýet bilen häkimiýetiň arasynda nähilidir bir ylalaşygy ýola goýujy režim diýip atlandyrmak örän kyn. Gaýta, tersine, döwletiň esasy iş dolandyryş prinsipi her dürli berkden-berk gadagançylyklara, çäklendirmelere, buýruk bermelere we basyşlara esaslanýar.
Diýdimzorluk we güýç
Hökümet maslahaty barada ýurduň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň ýaýradan maglumatlarynda Türkmenistanyň prezidentiniň «jedelli meseleleri güýç ulanmazlyk ýollary arkaly çözmek prinsipini yzygiderli öňe sürüp gelýändigi» aýdylýar. Ýöne, Türkmenistanyň häkimiýetleri ýurduň öz içinde güýç ulanmak we buýruk bermek usullaryndan el çekmek prinsipini durmuşa ornaşdyrýan bolanlygynda, bu tutuş dünýä jemgyýetçiligi üçinem, ýurduň öz raýatlary üçinem bähbitli iş bolardy.
Emma, iş ýüzünde welin, jemgyýetiň haýsy ugruny alsaňam, häkimiýet bilen jemgyýetiň arasyndaky dialogda diýdimzorluk häkimiýetleriň tas ýeke-täk guralyna öwrülýär diýen ýaly. Muňa aýdyň mysallaryň hatarynda aýratyn bir subutnama talap etmeýän we ýurduň tas ähli raýatlarynyň ykbalyna täsir edýän Türkmenistanyň daşarky dünýäden ýapyklyk prinsipini görkezmek bolar.
Bu gürrüňi edilýän çäklendirme prinsipi döwlet sistemasynyň ähli derejelerinde diýimzorluk usulyny ulanmak arkaly ýola goýlan. Ýurtdan çykmalymy ýa çykmaly däl, ýurda dolanmalymy ýa dolanmaly däl ýaly meseleleri ýurduň raýatlarynyň özleri däl-de, häkimiýetler çözýärler.
Türkmenistanyň häkimiýetleri özleriniň ulanýan maglumat blokadasy arkaly ýurtdaky bar bolan köpsanly problemalar baradaky maglumatlary-da daşarky dünýäden gizlin saklaýarlar. Bu meselede-de häkimiýetleriň diýimzorluk usuly esasy roly oýnaýar.
Ähliumumy işsizlik
Ýurduň içindäki gizlin saklanýan şol problemalardan birem ähliumumy işsizlik problemasydyr. Türkmenistanyň goňşulary bolan Özbegistan we Täjigistan ýaly ýurtlarda häkimiýetler ýurduň raýatlaryny Gazagystan we Orsýet ýaly ýurtlara gazanç etmäge goýbermek arkaly bu problemany belli bir derejede çözmäge çalyşýarlar. On müňlerçe we hatda ýüz müňlerçe özbeklerdir täjikler şeýle ýol bilen gazanç edýärler.
Käbir iň bir ýüzleý maglumatlara görä, häzirki wagt Türkmenistanda azyndan ýarym million töweregi işsiz ilat bar. Mümkinçilik bolan halatynda, bu raýatlardan köpüsi daşary ýurtlara gazanç etmäge giderdiler. Emma resmi Aşgabat bu meseläni-de diýdimzorluk usuly bilen çözýär.
Häkimiýetler raýatlary iş bilen üpjün edip bilenokler. Olar raýatlara işsizlik üçin hiç hili posobiýa-da tölänoklar. Emma, muňa garamazdan, häkimiýetler meseläni çözmegiň iň gowy usuly hökmünde raýatlary ýurduň içinde gabawda saklamaklygy amatly görýärler.
Eýsem, bu usulda diýdimzorlukdan başga nähili logika bar? Şeýle mysallary näçe getirseň, getirip oturmaly.
Türkmenistanyň ýolbaşçylary tutuş dünýäni zorlukly çärelerden el çekmeklige çagyrýarlar, emma özleri welin şol zorlukly çäreleri öz jemgyýetlerine we halkyna garşy ulanýarlar. Belki, häkimiýetdäkiler bu edilýän zatlary hiç kim görmeýändir öýdýändirler? A belki-de, olar asla başgaça hereket edip bilýän däldirler?
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Müsüriň ozalky goşun serkerdesi Abdel Fattah el-Sisi ýurduň täze prezidenti hökmünde kasam kabul edip, hakykatda bir ýyla golaý eýelän döwlet ýolbaşçylygyny tassyk etdi.
El-Sisi Konstitusiýa sudunda guralan dabarada kasam kabul etdi we dabara döwlet telewideniýesi arkaly ile ýetirildi.
Soň bu dabara Kairiň Ittihadiýa prezident köşgünde, daşary ýurtly myhmanlaryň gatnaşmagynda dowam etdirildi.
Sisi 26-28-njy maýda geçirilen saýlawlarda 97 prosente golaý ses alyp, ýalňyz bäsdeşini, çepçi lider Hamdin Sabbahi ýeňip, ýeňiji boldy.
Ol bir ýyla golaý ozal, Morsiniň dolandyryşyna garşy aýlap dowam eden halk protestlerinden soň, prezident Muhammad Morsini işden çetleşdirdi.
Morsiniň Musulman doganlygy partiýasy bolsa, maýdaky saýlawlardan öň köpçülikleýin basylyp ýatyryldy we ses berişligi boýkot etdi.


text:
Türkmenistanda Bitaraplyk baýramy mynasybetli günäsi geçilen tussaglaryň 70%-e golaýynyň ýaşlardygy aýdylýar.
Eýsem türkmen ýaşlarynyň arasynda jenaýatçylygyň köpelmegine näme sebäp bolýar? Türmeden çykan ýaşlaryň gaýtadan türmä düşmezligi, mekdebi, ýokary okuw jaýyny gutarýan ýaşlaryň jenaýata baş goşmazlygy üçin näme etmeli?
«Döwür we biz» hepdeliginiň bu gezekki sanynda aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen şu soraglara jogap agtarýarys. Programmany Pragadaky studiýadan Ýowşan Annagurban alyp barýar.
Söhbetdeşligi diňlemek üçin sag tarapda ýerleşdirilen audio düwmesini basyň.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň resmileriniň aýtmagyna görä, Eýranyň ýadro programmasy boýunça Tähran bilen gepleşikleriň nobatdaky tapgyryny geçirmek barada ylalaşyk gazanylypdyr.
Bu gepleşikler 6-7-nji dekabr aralagynda Ženewada geçirler.
Bu gepleşiklere Eýran bilen bir hatarda dünýäniň iri alty döwleti, ýagny, Birleşen Ştatlar, Hytaý, Orsýet, Fransiýa, Britaniýa we Germaniýa gatnaşar.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary gatnaşyklar bölüminiň başlygy Katerine Aşton halkara delegasiýasyna ýolbaşçylyk eder.
Eýran bilen dünýäniň alty iri döwletiniň arasyndaky gepleşikleriň soňky tapgyry 2009-njy ýylyň oktýabrynda bolupdy.


text:
“Serhetsiz Reportýorlar” guramasy internet senzurasyna garşy bütindünýä gününe gabatlap, “Internetiň duşmanlary” atly täze hasabatyny ýaýratdy. 2014-nji ýyl boýunça internetiň duşmanlarynyň bu sanawynda ISS World, Milipol we Jenaýataçylyga garşy tehnologiýalar atly gözegçilik tehnologiýalary agzalýar.
“Serhetsiz Reportýorlar” guramasynyň hasabatynda Türkmenistanda we ýene birnäçe ýurtlarda internet infrastrukturasynyň hökümetiň gözegçiligindeliginiň onlaýn informasiýanyň üstünden gözegçiligi has aňsatlaşdyrýandygy aýdylýar.
Hasabatda Türkmenistandaky ýagdaýa infrastrukturanyň howply monopoliýasy diýen bölüminde syn berilýär.
“Serhetsiz Reportýorlar” guramasynyň Ýewropa we Aziýa boýunça bölüminiň müdiri Ýohan Bir Türkmenistanda internetiň “Türkmentelekomyň” gözegçiliginde galýandygyny belledi: “Ol ýerdе intеrnеtе girеnlеr bada-bat bir zada, “Türkmеntеlеkomyň", ýurduň esasy tеlеkommunikasiýa kompaniýasynyň informasiýanyň ähli garaşsyz wе oppozisiýa çеşmеlеrini pеtikländiginе göz ýetirýärlеr. Onsoň, intеrnеtе girip bilýän azlyk hеm intеrnеtiň örän ýokary dеrеjеdе elеkdеn gеçirilеn görnuşinе, dot türkmеn nеtе girip bilýär”.
Ýohan Bir Türkmenistany maglumat elýeterliligi ugrundan gara deşige deňedi:
“Türkmеnistan habarlar wе maglumat üçin gara dеşikliginе galýar, bu ýerdе intеrnеt sеnzurasy hеniz oňa baglanmankaň, gadaganlyk nyrhlaryň wе hiliň juda ýaramazlygy sеbäpli başlanýar. Şеýlеlikdе, ilatyň 10 prosеntindеn hеm az bölеginiň intеrnеt elýetеrliligi bar”.
Türkmenistan, Siriýa, Wýetnam we Bahreýn ýaly ýurtlarda internet infrastrukturasynyň hökümetiň gözegçiliginde bolmagynyň onlaýn informasiýa gözegçiligini has aňsatlaşdyrýandygy “Serhetsiz Reportýorlar” guramasynyň hasabatynda nygtalýar.
Siriýada we Eýranda internet elýeterliligi demonstrasiýalaryň dowamynda çürt-kesik çäklendirilipdi we bu protest çykyşlarynyň güýçlenmeginiň öňüni almak üçin edilipdi.
Hytaýda häkimiýetler ýurduň elitasynyň salgytdan gaçmagy baradaky hasabatlaryň ýaýramagynyň öňüni almak üçin 2014-nji ýylyň 22-nji ýanwarynda interneti birnäçe sagatlap kesipdi. Sudanda 2013-nji ýylyň 25-nji sentýabrynda protestleri gurnamak işinde sosial ulgamlaryň ulanylmagynyň öňüni almak üçin tutuş ýurt boýunça internet doly kesilipdi.
Demokratik döwletler we ösen tehnologiýalar
“Serhetsiz Reportýorlar” guramasynyň hasabatynda internetiň duşmany diýlip kesgitlenen sanawda adam hukuklaryna hormat goýýandygyny aýdýan demokratik döwletlerde ýerleşýän üç sany hökümet edarasynyň, ýagny Hindistanyň “Telematika ösüşi boýunça merkeziniň”, Britaniýanyň Hökümet aragatnaşyk edaralarynyň we ABŞ-nyň Milli howpsuzlyk agentliginiň atlary agzalýar.
Şeýle ýurtlarda gözegçilik tehnologiýasynyň, şol sanda ABŞ-nyň howpsuzlyk gulluklarynyň öňki işgäri Edward Snowden tarapyndan üsti açylan gözegçilik usullarynyň ulanylmagy ýolberilmesiz bir ýagdaýdyr diýip, “Serhetsiz Reportýorlar” guramasy belleýär.
Hasabatda bellenilmegine görä, bu çäre Eýran, Hytaý, Türkmenistan, Saud Arabystany we Bahreýn ýaly awtoritar döwletler tarapyndan özleriniň maglumat azatlygyny depeleýändiklerini aklamak üçin ulanylyp bilner we eýýäm ulanylýar.
Informasiýa hukugy
“Serhetsiz Reportýorlar” internet senzurasynyň adamlaryň fundamental hukuklaryna öz göni täsirni ýetirýändigini belleýär. Hasabatda internetiň söz azatlygy üçin möhümdigi, umumy gyzyklanma döredýän meseleler boýunça erkin pikir alyşmak üçin mümkinçilik berýändigi, şeýle-de internetiň ösüşe, hökümetleriň kämil bolmagyna we demokratik azatlyklaryň durmuşa geçirilmegine şert döredýändigi nygtalýar.
Guramanyň bellemegine görä, BMG-niň Adam hukuklary boýunça geňeşinde 2012-nji ýylyň 5-nji iýulynda kabul edilen rezolýusiýada fiziki, ýagny adaty durmuşda ykrar edilen hukuklar çäklendirilmezden, onlaýn, ýagny internet giňişliginde hem ykrar edilmelidir diýilýär.
“Serhetsiz Reportýorlar” guramasy internet senzurasyna garşy bütindünýä gününe gabatlap ýaýradylan “Internetiň duşmanlary 2014” atly täze hasabatynda gözegçilik tehnologiýalaryny öndürýän halkara kompaniýalaryň awtoritar režimler bilen hyzmatdaşlyk etmegini berk tankytlaýar.
Şeýle-de bu gurama BMG-ni, Ýewropa Bileleşigini we milli hökümetleri raýatlaryň internet arkaly maglumat almak hukugyny we söz azatlygyny kepillendirmek üçin, hususan-da, halkara kanun binýadyny döretmäge çagyrýar.


text:
Golaýda Türkmenistanyň prezidenti döwlet eýeçiligindäki rezidensiýalaryň birini ýaşaýyş jaýyna öwrüp, ony Aşgabatda ýaşaýan köp çagaly maşgalalara mugt bermek barada görkezme berdi.
Elbetde, bu şol binadan jaý aljak maşgalalar üçin uly şatlykly habar. Ýöne bu, ýerli synçylaryň köpüsiniň pikirine görä, ýurtdaky jaý, mellek meselesiniň çözgüdi bolup görünmeýär.
Ýurt içinden gowuşýan habarlara görä, soňky ýyllarda dürli gurluşyklar sebäpli ýykylan ýaşaýyş jaýlarynyň köpelmegi, şäherlerde we obalarda jaý salmak üçin ýer bölüp bermegiň çäklendirilmegi ilatyň, hususan-da köp çagaly maşgalalaryň, ýaş çatynjalaryň jaý üpjünçiligi meselesini ýyl-ýyldan agyrlaşdyrýar.
Galyberse, jaýlary ýykylyp, ozalky jaýyndan has dar jaýlara ýerleşdirilýän maşgalalaryň hem bardygy hakynda habarlar gowuşýar.
Şol bir wagtda, resmi maglumatlara görä, ýurtda oba, şäher gurluşygyna, şol sanda ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşygyna ummasyz kän döwlet serişdesi harçlanýar. Emma şol gurulýan jaýlaryň bahasynyň ýönekeý adamlar, köp çagaly maşgalalar, ýaş çatynjalar üçin aşa gymmatdygy aýdylýar.
Eýsem Türkmenistanda ilatyň ýaşaýyş jaý problemasynyň nähili anyk çözgütleri bar? Bu ugurda nähili işler edilse gowy boljak?
Azatlyk Radiosy nobatdaky “Tegelek stol” söhbetdeşligini şu meselä bagyşlamagy planlaşdyrýar.
Eger bu barada öz pikirleriňizi, bellikleriňizi iberseňiz, hoşal bolardyk.
Siziňçe, türkmenistanlylaryň jaý, mellek ýeri babatdaky kynçylyklary nädip aradan aýrylyp biler? Pikirleriňize garaşýarys.


text:
Kimdir-biri ýa-da kimlerdir-birleri Mihail Hodorkowskä hatda kino ekranynda-da tomaşa edilmegini islemeýän ýaly görünýär.
Geçen hepdäniň penşenbe güni M.Hodorkowskiniň ömri barada döredilen täze dokumental filmiň asyl nusgasy bu filmiň režissýorynyň Berlindäki iş ofisinden ogurlanyldy.
“Hodorkowskiniň odisseýasy” diýlip atlandyrylýan bu dokumental filmde onuň durmuşy barada heniz hiç ýerde görkezilmedik kadrlar hem köpdi.
Filmiň ogurlanmagy Berlinde geçiriljek halkara kinofestiwalynyň bary-ýogy birnäçe gün öňýany ýüze çykdy. Berlin kinofestiwalynda bu dokumental filmiň ilkinji debýut görkezilişi bolmalydy.
Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda filmiň režissýory Kiril Tusçi öz ofisiniň gapylary döwülip amala aşyrylan bu ogurlykda özüniň gymmatbaha tehniki enjamlarynyň-da ýitirim bolandygyny aýtdy.
“Ofisiň bäş sany gapysy döwülip, filmiň redaktirlenýän otagyndan bäş sany kompýuter alnyp gidilipdir. Filmiň iň soňky nusgasy hem şol kompýuterlerden birinde ýerleşýärdi” diýip, Kiril Tusçi gürrüň berdi.
Kiril Tusçi häzirki wagt kömekçi serwerlerde saklanyp galan bu dokumental filmiň köne nusgasyny kebşire getirmekligiň üstünde işleýändigini aýtdy we filmiň ozalky planlaşdyrylyşy ýaly 14-nji fewralda hökman kinofestiwalda görkeziljekdigini mälim etdi.
Ikilenji ogurlyk
Munuň özi Hodorkowskiý barada döredilen bu dokumental film bilen baglanyşykly ikilenji ogurlykdyr. Mundan birnäçe hepde öň režissýor Kiril Tusçiniň bu filmiň köne nusgasy ýazylgy noutbuk kompýuteri hem ogurlanypdy.
Berliniň polisiýasy bu ogurlyklaryň ikisi boýunça-da derňew alnyp barylýandygyny, emma häzirlikçe bu wakadan hiç hili uç tapylmaýandygyny aýdýar.
Öz döwründe, 1990-njy ýyllaryň başlarynda Mihail Hodorkowskiý Orsýetde priwatizasiýa boýunça geçirilen giňişleýin kampaniýanyň barşynda “Ýukos” nebit kompaniýasynyň aksiýalaryna eýe bolup, kompaniýanyň ýolbaşçysyna öwrülipdi.
Birneme soňra ol Orsýetin şol wagtky prezidenti Wladimir Putini korrupsiýa garşy göreşmeýänlikde tankytlap we oppozision partiýalara maliýe goldawlaryny berip, Putin bilen gapma-garşylyga giripdi.
2003-nji ýylyň oktýabrynda Mihail Hodorkowskiý salgyt galplyklarynda aýyplanylyp, tussag edildi we 8 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Ýakynda, 2010-njy ýylyň dekabrynda bolsa, M.Hodorkowskä maliýe galplyklary bilen baglanyşykly başga bir jenaýat aýyplamasy bildirilip, oňa ýene goşmaça 6 ýyl türme tussaglygy berildi.
Filmiň döreýşi
M.Hodorkowskiniň işi bilen baglanyşykly wakalar Orsýetde uly jemgyýetçilik diskussiýalarynyň döremegine sebäp boldy. Onuň tarapdarlary oňa bildirilýän jenaýat aýyplamalaryny syýasy matlaplara esaslanýar diýip hasaplaýarlar.
Ynsan hukuklaryny goraýjy köp orsýetli we daşary ýurtly aktiwistler bolsa M.Hodorkowskiniň ykbalyny Orsýetde demokratik normalaryň pese gaçmagyny görkezýän bir simwolik waka hökmünde häsiýetlendirýärler.
Mihail Hodorkowskiý barada täze döredilen dokumental film şu gürrüňi edilýän meseleleri dürli taraplardan öz içine alýan film.
Filmiň režissýory rus asylly Germaniýanyň raýaty Kiril Tusçi bu filmi döretmegiň özüne ýeňil düşmändigini aýdýar. Ol bu film bilen baglanyşykly özüne dürli toparlar tarapyndan şübhe bildirilýändigini hem aýtdy
“Geň ýeri ýa-da gyzykly we gülküli ýeri: Kreml Hodorkowskiý maňa pul töleýändir öýdýär. Hodorkowskiniň tarapdarlary bolsa, belli bir döwürde, Kreml maňa pul berýändir öýdüp pikir etdiler” diýip, Tusçi aýdýar.
Kiril Tusçi hakykatynda bu filmiň öz şahsy pulunyň hem-de Germaniýanyň hökümetiniň beren grantynyň hasabyna döredilendigini aýdýar.
Filmde Mihail Hodorkowskiniň özi bilen geçirilen gysgajyk interwýu hem bar. Kiril Tusçinin aýtmagyna görä, uzak haýyşlardan soň häkimiýetler tarapyndan oňa Hodorkowskiý bilen bary-ýogy 10 minutlyk interwýu geçirmäge rugsat berlipdir.
Kiril Tusçi öz film toparynyň Hodorkowskiý bilen interwýu geçiren şol gysgajyk wagtynyň tutuş dowamynda elleri awtomatly türme sakçylarynyň öz üstlerine abanyp durandyklaryny ýatlady.


text:
Türkmenistanly graždan aktiwisti, žurnalist Ogulsapar Myradowa bilen birlikde Sapardurdy Hajyýewiň we Annagurban Amangylyjowyň tussag edilenlerine 18-nji iýunda dogry 5 ýyl bolýar.
Bu aktiwistler şonda, 2006-njy ýylyň 18-nji iýunynda ýanlaryndan bikanun ýarag tapylanlykda aýyplanylyp tussag edilipdiler.
Emma türkmen telewideniýesinde ýurduň milli howpsuzlyk ministriniň şol wagtky döwlet lideri Saparmyrat Nyýazowa bu barada beren hasabatynda onuň bu aktiwistleri gizlin kameralar we mikrofonlar arkaly bikanun maglumat toplamakda aýyplandygy görkezilipdi.
Şol wakadan kän wagt geçmänem, Fransiýanyň telekanaly Ogulsapar Myradowanyň, Sapardurdy Hajyýewiň we Annagurban Amangylyjowyň ýardam bermeginde «Galaksi-Press» agentligi tarapyndan Türkmenistan barada surata düşürilen bir dokumental filmi efire berdi.
Bu filmde «Galaksi-Press» agentligi türkmenistanly bu üç aktiwistiň hiç hili kanuny bozmazdan, Türkmenistandaky adaty ýagdaýlar barada dokumental filmi surata düşürmäge ýardam berendigini görkezýär.
Başda bu aktiwistlere Fransiýa döwleti üçin içalyçylyk etmek ýaly aýyplamalar ýöňkelen-de bolsa, soňra ýapyk gapylaryň aňyrsynda geçirilen sud diňlenişiginde olar bikanun ýarag saklamakda aýyplanylyp, uzak möhletleýin türme tussaglygyna höküm edilipdiler.
Öldürilen žurnalistleriň hatyrasyna BBG tarapyndan dikilen ýadygärlik, Waşington.
Şondan kän wagt geçmänem, bu aktiwistlerden biri, 58 ýaşly Ogulsapar Myradowa türkmen türmesinde 2006-njy ýylyň sentýabrynyň ortasynda gümürtik ýagdaýlarda aradan çykdy.
Dört çaganyň enesi Ogulsapar Myradowanyň ölüminiň sebäpleri barada türkmen häkimiýetleri hiç hili düşündiriş bermediler.
Tussag edilmezinden öň, Ogulsapar Myradowa Azatlyk Radiosy bilen hem hyzmatdaşlyk saklap, käbir ýerli meseleler barada radioda az-owlak çykyş etmäge-de ýetişipdi.
Parižiň etegindäki Baýe şäherinde açyk muzeýde açylan ýadygärlik daşynyň ýüzüne türkmenistanly ene Ogulsapar Myradowanyň hem ady ýazyldy.
2008-nji ýylda, metbugat gününe gabatlanylyp, öz professional işlerini ýerine ýetirýärkä ölen žurnalistleriň hormatyna Parižiň etegindäki Baýe şäherinde açyk muzeýde açylan ýadygärlik daşynyň ýüzüne türkmenistanly ene Ogulsapar Myradowanyň hem ady ýazyldy.
Aktiwistlerden beýleki ikisi, her biri ýedi ýyl türme tussaglygyna höküm edilen Sapardurdy Hajyýew bilen Annagurban Amangylyjow heniz hem türme tussaglygynda bolmagynda galýarlar.
Ynsan hukuklaryny goraýjy «Amnesty International», «Human Rights Watch» we «Serhetsiz Reportýorlar» ýaly abraýly halkara guramalary bu tussaglaryň ikisinem syýasy tussaglar diýip hasaplaýarlar.
BMG-niň Eden-etdilikli tussag etmeler baradaky iş toparynyň geçen ýylyň ahyrynda aýan eden pikirine görä, Annagurban Amangylyjow bilen Sapardurdy Hajyýewiň tussag edilmegi Adam hukuklary boýunça ähliumumy Jarnamanyň 9, 10, 11, 19 we 20-nji maddalarynyň hem-de Graždan we syýasy hukuklar boýunça halkara Konwensiýanyň 9, 14, 19, we 22-nji maddalarynyň bozulmagy bolup durýar.