text:
Türkmenistanda erkekler, aýallar we çagalar mejbury zähmete we jynsy gaçakçylyga sezewar edilýärler diýip, ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň şu ýylky çap eden “Adam gaçakçylygy” boýunça hasabatynda aýdylýar.
Döwlet departamentiniň penşenbe güni ýaýradan bu hasabatynda bu ugurdan Türkmenistanyň derejesi geçen ýyllardakylardan hem peseldilip, ol iň aşaky, üçünji derejedäki toparda ýerleşdirildi. Hasabatda nygtalyşy ýaly, muňa, esasan, ýurtdaky pagta ýygymy döwri ulanylýan mejbury zähmet sebäp bolýar.
“Häkimiýetler, býujet pudagynyň işgärlerini işden kowmak, iş sagatlaryny azaltmak, olaryň aýlygyndan tutmak ýaly çäreler bilen gorkuzýarlar. Häkimiýetler eger-de daýhanlar döwlet tarapyndan kesgitlenen pagta planyny dolup bilmeseler, onda olaryň kärende ýerleriniň elinden alynjakdygy bilen haýbat atýarlar. Mundan başga-da häkimiýetler agaç ekişlik ýaly jemgyýetçilik çärelerine mejbury ýagdaýda mugallymlary, lukmanlary we beýleki döwlet işgärlerini gatnaşdyrýarlar” diýip, hasabatda bellenilýär.
Üçünji derejedäki topara ABŞ-nyň adam gaçakçylygynyň pidalarynyň goraglylygyny göz öňünde tutýan kanunlarynyň iň pes normalaryny hem berjaý etmeýän döwletler girizilýär. Şu ýyl bu topara Türkmenistan bilen birlikde Özbegistan hem goşuldy.
Hasabatdaky maglumata görä, daşary ýurtlardaky türkmenistanly migrantlar tekstil, ekerançylyk, gurluşyk we beýleki pudaklarda mejbury zähmete sezewar edilýärler. Ýurduň daşynda türkmen aýal-gyzlary-da jynsy gaçakçylyga zor bilen iteklenýärler.
Döwlet departamentiniň hasabatynda Türkmenistanyň özünde-de mejbury zähmetiň mesele bolup galýandygy, adamlaryň esasan hem gurluşyk işleri ýaly çärelere mejbury çekilip bilinýändikleri bellenilýär.
Hasabatyň tanyşdyrylyş dabarasynda çykyş eden ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri adam gaçakçylygyny “gulçulyga” deňedi.
“Adam gaçakçylygy barada gürrüň edilende, gulçulyk göz öňünde tutulýar. Döwrümziň gulçulygyndan 20 milliondan hem aşa adam ejir çekýär” diýip, Kerri penşenbe güni çykyş etdi.
Maglumatda nygtalyşy ýaly, tasabat döwründe türkmen hökümeti adam gaçakçylygynyň pidalaryny goramak we olara hemaýat bermek boýunça çäkli derejede tagalla görkezipdir. Türkmenistan gaçakçylygyň ähli pidalaryna talabalaýyk çäre görmän, ol bu ugur boýunça işleýän halkara we hökümete degişli bolmadyk guramalary hem maliýeleşdirmeýär.
Türkmenistan jelepçilik bilen baglylykda tussag edilen aýallaryň jynsy gaçakçylyga sezewar edilip-edilmändigini hem saýgarjak bolup duranok, ol gaýta jynsy gaçakçylygyň pidalaryna jelepçilikde aýyplamalar esasynda jerime salýar.
Hasabatda bellenişi ýaly, Türkmenistan, geçen ýylky hasabatda-da maslahat berlişi ýaly, 2016-2018-njy ýyllar üçin ”Adam gaçakçylygyna garşy çäreleriň milli planyny” kabul edipdir.
2015-nji ýylda türkmen häkimiýetleri adam gaçakçylygynyň 12 pidasyny ýüze çykaryp, şular ýaly wakalaryň üçüsi boýunça derňew geçirip, munuň bilen baglylykda dokuz adamyny jogapkärçilige çekipdirler.
Şol bir wagtda türkmen hökümeti adam gaçakçylygy boýunça haýsydyr bir hökümet resmisiniň derňelendigi ýa-da jogapkärçilige çekilendigi barada hiç hili maglumat bermeýär.
Galyberse-de, bilmeli möhüm zat, ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň “Adam gaçakçylygy” boýunça iň pes, üçünji derejedäki toparyna girýän ýurtlaryň garşysyna sanksiýalaryň girizilip bilinýänligidir.


c: text/html

text:
Awstraliýanyň hökümeti öz raýatlarynyň biriniň Owganystanda alnyp gaçylandygy baradaky maglumatlary tassyklatjak bolýandygyny habar berýär.
“Awstraliýanyň Kabuldaky ilçihanasy Awstraliýanyň raýatynyň Kabulda alnyp gaçylandygy baradaky maglumatlar dogrusynda gyssagly derňewleri geçirýär” diýip, Kanberradaky Daşary gatnaşyklar we Söwda edarasynyň metbugat wekili maglumat berdi.
Mundan öň, Owganystanyň media serişdelerinde Kabulyň merkezinde bir awstraliýaly aýalyň alnyp gaçylandygy barada maglumat peýda bolupdy. Onuň hökümete degişli däl guramalaryň birinde işländigi çaklanylýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmenistanda Ýokary okuw jaýlaryny tamamlan ýaşlaryň Watan öňündäki harby gulluk borçlarynyň möhletiniň bir ýyldan iki ýyla çykarylmagy hökmany harby gulluk boýunça ýurtda soňky ýyllarda kabul edilen kararlardan diňe biri.
Aşgabadyň harby wekilliginiň harby gulluga çagyryş bölüminden Azatlyk Radiosyna berlen maglumatda degişli kararyň ýazmaça görnüşiniň şu gün özlerine gelip gowşandygy we onuň şu ýyldan başlap işe girizilýändigi aýdylýar.
Bu kararyň sebäpleri hakda hiç hili maglumat ýok, häzirki wagta çenli halk köpçüligine resmi taýdan hiç hili düşündiriş hem berlenok. Emma habar Azatlyk Radiosynyň sahypasynda peýda bolan badyna ol ýaşlaryň arasynda uly seslenme döretdi.
Garaýyşlar
Özüni Myrat diýip tanadan bir okuwçy bu barada Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň berdi: “Bu karar meni gaty oýlandyrdy. Dört-bäş ýyl, gidip okuw okaýaň, adamyň ömründen gidýär, bilýäňizmi. Okuw wagtyna sarp eden wagtlaryň, aladalaryň peýdasy bolmaz. Onsoň gulluk diýip iki-ýyl äkitmekleri gaty ýalňyş, okuwy gutaranda, adamlaryň kellelerinde düşünjeleri bolýar, etsem-diýsemleri bolýar. Öz maksatlaryna ugrukmak üçin mümkinçilik döretmek we olaryň kellelerini bulaşdyrmazlyk üçin men gulluk möhletiniň bir ýyldan alty aýa kemeldilmegini islärdim, olaryň häzirki eden işi adamlaryň maksatlaryna ters gelýär”.
Bu baradaky habar, Azatlyk Radiosynyň Facebook sahypasynyň okyjylarynyň arasynda hem uly gyzyklanma döretdi. Özüni Maksat Atanazarow diýip tanadan bir okyjymyz “öňki bir ýylam az däldi, indi iki ýyl edilipdir Nirede bar-how munuň ýaly gulluk?!” diýip, biziň Facebook sahypamyzda öz pikirini ýazypdyr.
Ýazylýan pikirlerde diňe harby gullugyň möhletiniň uzaldylmagy däl, gullukdaky şertlere ünsi çekenler hem bar. Şeýle okyjylarymyzdan biri Bahar. Ol öz teswirinde Türkmenistandaky hökmany harby gullugyň hili we mazmuny barada kinaýaly tankydy bellikleri ýazýar: “Ol gullukmy? Ol ýer çagalar bagyna meňzeýär. Olar gulluk etmäge däl, pagta, bugdaý ýygmaga alnyp gidilýär. Oglanlaryň elinden pil, lopatka, kätmen düşmeýär, olaryň bir wagtlar rus döwründe elleri ýaragly bolardy”.
Harby gulluk we bu hökmany borç baradaky düzgünler Türkmenistanda wagtal-wagtal uýtgäp dur. Türkmenistan garaşsyzlygyny alandan soň, ýurduň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazow harby gullugy 1 ýyl 6 aýa çenli azaltdy.
Nyýazow aradan çykansoň häkimiýet başyna geçen Gurbanguly Berdimuhamedow 2007-nji ýylda bu möhleti barha gysgaldyp, ony bir ýyla getirdi. Onuň bilen hem çäklenmän, käbir ýokary okuw jaýlarynyň ýanynda harby kafedralary açdy we şol okuwlary tamamlan ýaşlar Watan öňündäki hökmany harby gullukdan boşadyldy.
Emma soňky aýlaryň dowamynda bu kafedralar gaýtadan ýapylyp, indi ýokary okuw jaýyny tamamlan ýaşlaryň ählisiniň iki ýyyl nöhlet bilen hökmany harby gulluga alynmalydygy barada karar çykaryldy.
Serhet
Iň soňky kararlaryň sebäpleri hakda hiç hili maglumat ýok, emma onuň Türkmenistan bilen 744 kilometr serhet araçägi bolan Owganystandan daşary ýurt harbylarynyň çykmaga taýýarlanýan wagtyna gabat geldi.
Şeýle-de şu ýylyň dowamynda Owganystandaky söweşijiler Türkmenistanyň serhedinden geçip, 6 sany türkmen serhetçisini atyp öldürdiler. Şol wakadan soň Türkmenistan öz serhediniň goragyny güýçlendirip, Owganystan bilen aradaky serhedine sim çekip, garym gazyp başlapdyr diýen habarlar gelip gowuşýar.
Elbetde, harby gullugyň möhletiniň uzaldylmagy baradaky bu kararyň, serhetdäki ýagdaýlar bilen näderejede ilteşiklidigini aýtmak kyn. Emma Türkmenistanyň hökümeti bu barada halk köpçüligine hiç hili düşündiriş bermän gelýär.
Bu hem adamlaryň arasynda näbellilik duýgularyny döredýär. Bu ýagdaýy biziň Facebook sahypamyzda degişli ýazgy galdyran we özüni Guzelýa Nazarowa diýip tanadan okyjymyz şeýle suratlandyrýar: “Her gün üýtgeşik kanunlar çykarylýar. Azatlyk Radiosy size ýüzlenýärin, bize gowy habar beriň”.


text:
Owganystanyň demirgazyk-gündogar Badahşan welaýatynyň howpsuzlyk resmileri Owganystanyň iki polisiýa ofiseri bilen bilelikde Täjigistanyň we Gyrgyzystanyň raýatlaryny hem ele salandygyny habar berdiler. Olar terrorçylykly hereketlere gatnaşykda güman edilýärler.
Resmileriň Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna 5-nji awgustda aýtmagyna görä, owgan polisiýa wekilleri ýakynda welaýatda geçirilen terrorçylyga garşy operasiýanyň çäginde saklanypdyr.
Owgan resmilerine görä, saklanan täjik raýaty özüniň ençeme ýurtda terrorçy diýilip hasaplanýan “Jamaat Ansarullah” toparynyň agzasydygyny boýun alypdyr. Gyrgyzystanyň raýaty özüniň az tanalýan “Gyrgyzystanyň sakçylary" atly toparyň agzasydygyny aýdypdyr.
Saklanan bu adamlaryň Owganystanyň demirgazygynda terrorçylykly hüjümleri planlaşdyrandygyny boýun alandygy habar berilýär.


text:
Ýewropa Bileleşigine agza ýurtlaryň Eýranyň nebit eksportyna embargo girizjekdigine ABŞ ýokary baha berip, ony “örän gowy habar” diýip atlandyrdy.
Amerikanyň Döwlet departamentiniň metbugat wekili Wiktoriýa Nulandyň sözlerine görä, Waşington şeýle çözgüde diňe Birleşen Ştatlaryň ýaranlarynyň we partnýorlanyň däl-de, beýleki döwletleriň hem gelmeklerini isleýär.
Çarşenbe güni Ýewropa Bileleşigine agza ýurtlaryň hökümetleri Eýranyň nebitiniň eksportyna embargo girizmek boýunca deslapky ylalaşyga geldiler.
Fransiýanyň daşary işler ministri Alen Žüpeniň sözlerine görä, bu barada gurama agza döwletleriň daşary işler ministrleriniň 30-njy ýanwarda Brýusselde geçjek duşuşygynda karar kabul edilmegi mümkin.
2010-njy ýylda Ýewropa Bileleşigine agza döwletlere import edilen nebitiň 6 prosent çemesi Eýranyňkydy.
Tährana garşy gadaganlyklaryň güýçlendirilmegi onuň ýadro programmasy bilen bagly.
ABŞ we onuň ýaranlary Eýrana ýadro ýaragyny edinmäge synanyşýanlykda şübhe bildirýärler. Eýran bu aýyplamany inkär edýär.


text:
Şu gün Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew Türkmenistana saparynyň barşynda ýurduň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen gepleşik geçirdi.
Şu gepleşigiň yzy bilenem, taraplar Türkmenistan bilen Orsýetiň arasynda ozalky togtadylan gaz eksportyny gaýtadan dikeltmeklik baradaky ylalaşyga gol çekdiler.
Şol ylalaşyga görä, türkmen gazy 2010-njy ýylyň ýanwar aýynyň başyndan Orsýete akyp başlamaly.
Habar agentlikleriniň maglumatyna görä, bu ylalaşykda häzirlikçe Orsýet Türkmenistandan ýylda 30 milliard kubometr gaz almaklyga borçlanýar. Bu bolsa soňky ýyllar Orsýete akdyrylyp gelnen gazyň möçberinden iki esse töweregi azdyr.
Mälim bolşy ýaly, şu ýylyň aprel aýynda gaz geçirijisiniň ugrunda ýüz beren partlamanyň yzy bilen, Türkmenistandan Orsýete akdyrylýan gaz kesilipdi. Ýöne truboprowodyň remont edilmeginden soň hem gazyň eksporty gaýtadan dikeldilmedi.
Moskwa bilen Aşgabat bu bökdençlikleriň sebäbi barada anyk beýanat bilen çykyş etmeseler-de, köp analitikler munuň sebäbiniň gazyň nyrhy baradaky ylalaşmazlyklar bilen baglanyşykly bolup gelendigini aýdýarlar.
Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedewiň Türkmenistana bu sapary Türkmenistan-Hytaý gaz geçirijisiniň açylyş dabarasynyň yzýanyndaky günlere gabat geldi.


text:
Çarşenbe güni BMG-niň sudy Liberiýanyň ozalky prezidenti Çarlz Teýlory uruş jenaýatçylygynda günäli tapyp, ony 50 ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
Hususan-da, sud Çarlz Teýlory Afrikanyň Sierra-Leon döwletinde 10 ýyla golaý dowam eden gandöküşiklikde bikanun ýaragly toparlara ýardam berenlikde aýyplady we ony uruş jenaýatçylygynyň 11 punkty boýunça günäli diýip tapdy.
Sierra-Leonda 2002-nji ýylda tamamlanan şol ýaragly hüjümlerde jemi 50 müňden gowrak adamyň ölendigi aýdylýar. 64 ýaşly Çarlz Teýlor Ikinji Jahan urşundan soň uruş jenaýatçylygynda aýyplanyp, jeza berlen ilkinji döwlet lideridir.


text:
Bütindünýä Bankynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça ýokary derejeli ykdysadyýetçisi Robert Talýersio, garyplyk derejesininiň ýokarlanmagyna iň köp töwekgelçilikde bolan ýurtlaryň arasyna Türkmenistanyň hem girýändigini, emma ýurduň ykdysadyýetiniň 70 prosentine golaýyny hususylaşdyrmak babatda türkmen hökümetiniň planlarynyň bardygyny aýdýar. Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň häzirki ýagdaýy we öňde durýan meseleler barada şol resmi bilen Azatlyk Radiosyndan Myrat Nurgeldi söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Geçen aý, Butindünýä Banky tarapyndan geçirilen barlag işiniň netijesine görä, garyplyk derejesininiň ýokarlanmagyna iň köp töwekgelçilikde bolan ýurtlaryň arasyna Türkmenistan hem girýär. Haýsy kriterialaryň barlagy şeýle netijä gelmegiňize sebäp boldy?
Robert Talýersio: Biz iň esasy dört kriterianyň üstünde işledik. Birinjisi, geçen ýyllara garanyňda ýurduň ykdysady ösüşiniň pese gaçyp-gaçmaýandygy, ikinjisi bolsa umumy garyplyk derejesidir. Beýleki ençeme ýurtlarda bolşy ýaly, Türkmenistanyň hem ykdysady ösüşi 2009-njy ýylda pese gaçar diýip çak edýäris. Garyplyk derejesi 20 prosentden ýokary bolup, ykdysady ösüşiň peselmegini başdan geçirýän ýurtlar garyplyk derejesininiň ýokarlanmagyna iň köp töwekgelçilikde bolan ýurtlaryň arasyna goýuldy. Şu iki görkeziji boýunça, ösüşi başdan geçirýän ýurtlaryň 40 prosenti şeýle derejelendirmä girýär. Ýurtlaryň 10 prosenti bolsa, garyplygyň ýokarlanmagyna iň az töwekgelçilikde bolan ýurtlar diýlip hasaplanyldy.
Beýleki iş topary bolsa, ýurduň bu ýagdaýa garşy çäre görme güýjine degişli iki kriterianyň üstünde işledi. Birinjisi maliýe güýji, ikinjisi bolsa, administratiw güýjidir. Eger bir ýurt garyplygyň ýokarlanmagyna iň köp töwekgelçilikde bolan ýurtlaryň arasyna girýän bolsa, we bu krizis bilen şol ýurduň nähili baş alyp çykjakdygyny bilmek üçin şu iki kriteriany barlamaly.
Türkmenistanyň maliýe güýji barada aýdanymyzda, ýurduň býudžeti diýseň gowy ýagdaýda we goşmaça maliýe güýji bar. Bilişiňiz ýaly bu ýurduň tebigy gaz rezerwi örän uly. Şeýlelikde, býudžet defisitinden kösenýän dünýäniň beýleki ýurtlary bilen deňeşdireniňde, Türkmenistanyň maliýe güýjiniň örän gowydgyny görmek bolýar. Beýleki aspekt bolsa, ýurduň administratiw güýji, ýagny şu ýagdaýda döwletiň maliýe çeşmelerini netijeli we ýeterlik derejede sarp etmegi başarmagydyr. Eger zeruryýet ýüze çyksa, hökümet krizisiň täsirlerine garşy jemgyýetçilik çykdaýjylaryny nä derejede artdyrmagy başarar, ýagny hökümet uly girdeýji getirjek döwlet pudagyndaky maýa goýum proýekterini haýal etmän kesgitläp, olary durmuşa geçirmegi başararmy? Krisiz bilen baş alyp çykmak boýunça döwlet maliýe dolandyryş sistemasynyň umumy güýji nähili? Ine şu soraglaryň jogaby möhüm. Ýöne dogrysyny aýtsak, bu barada elimizde kän maglumat ýok. Üstünde işlän kriteriýalarymyz bolsa şulardy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň prezidenti global krizisiň ýurduň ykdysadyýetine ýaramaz täsirlerini ýetirýändigini aýdypdy, ýöne munuň haýsy pudaklara degişlidigi barada aýdylmady. Siziň pikiriňizçe bu pudaklar haýsylar bolup biler?
Robert Talýersio: Türkmenistandaky ähli ykdysady pudaklaryň ýagdaýy barada doly we anyk maglumatymyz ýok. Häzir biz bularyň üstünde işläp, türkmen hökümeti bilen gepleşikler geçirip ýörüs. Emma men bu baradaky umumy pikirmi aýdyp bilerin. Krizisiň üç sany täsir ediş mehanizmasynyň bardygyny aýdyp bolar: maliýe we maýa goýum bazary, haryt bazary hem-de zähmet bazary.
Krizisiň bu pudaklara nähili täsir edip biljekdigine seredip göreliň. Maliýe we maýa goýum bazary iki görnüşde bolýar, biri daşary ýurt banklaryndan alynýan karzlar, beýlekisi bolsa göniden daşary ýurt maýa goýumlary. Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň agramly bölegine heniz hem döwlet tarapyndan gözegçilik edilýändigi we açyk däldigi, şeýle hem bank sistemasynyň döwletiň garamagyndadygy sebäpli, geçen ýyllaryň dowamynda Türkmenistan daşary ýurt banklaryndan kän bir karz almady. Şeýlelikde maliýe pudagynyň bu ugruna, krizis kän bir göniden täsir etmedi. Beýleki mesele bolsa, göniden daşary ýurt maýa goýumlary. Şu ýyl Türkmenistan bu ugurda peselişi başdan geçirip biler. Kredit bazarynyň häzirki global ýagdaýy düňýäniň aglaba ýurtlaryna täsir edýändigi sebäpli, Türkmenistana hem täsir eder. Şeýlelikde, ýurtda maýa goýum proýektleri azalar, munuň netijesinde bolsa iş orunlary azalar. Ine bu krizisiň birinji täsir ediş mehanizmasydyr.
Ikinjisi bolsa, haryt bazarydyr. Biz bu ýerde esasan hem eksportlary göz öňüne tutýarys. Muny bellemegimiň sebäbi, Türkmenistanyň iň uly eksport serişdesi tebigy gazy we biraz nebitidir. Ýurduň iň esasy gaz alyjysy bolan Orsyýet bilen Türkmenistanyň arasynda ylalaşylan tebigy gazyň bahasynyň, soňky 4 ýylyň içinde ýokarlanandygyna seredeniňde, Türkmenistanda eksport derejesiniň ýokarlanandygyny görmek bolýar. Beýleki mesele bolsa, esportuň mukdarydyr. Global krizis netijesinde ýangyja bolan global talabyň azalmagy sebäpli, Türkmenistanyň tebigy gaz eksportyna talabyň hem azalmagyna garaşyp bolar. Elimizde statistika ýok, ýöne bahanyň ýokarlanmagy we eksport mukdarynyň köpelmegi täsiri deňleýär. Şol sebäpli bu pudaga gaty uly bir täsiriň ýetjekdigini çak edemizok.
Iň soňky faktor bolsa, zähmet bazarydyr. Regiondaky beýleki ýurtlarda bolşy ýaly Türkmenistandan hem Orsyýete ýa-da beýleki ýurtlara işlemäge giden we ýurtdaky maşgalalaryna pul iberýän immigrantlar bar. Meniň bilşime görä bularyň sany hem pese gaçýan bolmaly. Munuň netijesi bolsa, maşgalalaryň sosial durmuşyna täsir eder. Ýöne munuň ýurduň ykdysadyýetine gaty bir täsir edip-etmejekdigini anyk aýdyp biljek däl. Şol sebäpli krizis netijesinde zähmet bazarynyň pese gaçmagynyň ýurduň ykdysadyýetine uly bir täsirini ýetirjekdigine garaşamaýaryn.
Azatlyk Radiosy: Käbir synçylar, türkmen ykdysadyýetiniň dünýäden üzňe saklanmagy, soňky yüze çykan global ykdysady we maliýe krizisinden bu ýurdy belli bir derejede gorandygyny aýdyp, şeýle ykdysadyýetiň Türkmenistan üçin bähbitli bolmagynyň ahmaldygyny öňe sürýarler. Siz bu pikir bilen nä derejede ylalaşýarsyňyz?
Robert Talýersio: Ykdysadyýetiň taryhyna seredip görmeli. Ykdysadyýetiň gazananlary bilen bir hatarda ýitirenlerini hem hasaba almaly. Biziň bankymyzyň dünyäniň dürli ýerlerinde geçiren barlaglarynyň netijesinde bir zada göz ýetirdik: ykdysadyýeti ösdürmegiň we garyplyk derejesini azaltmagyň iň gowy ýoly, funksialaryny gowy ýerine ýetirýän bazarlara bil baglamakdan geçýar.
Bir tarapdan seredeniňde, Türkmenistanda ykdysadyýetiň döwlet kontrollugynda saklanmagy sebäpli, belli-başly pudaklaryň üzňelikde bolandygy we munuň netijesinde bolsa şol pudaklaryň, mysal üçin bank we maliýe pudagynyň beýleki ýurtlara seredeniňde global ykdysady krizisden az zyýan çekendigi dogry zat. Emma şol bir wagtyň özünde şeyle sorag barada hem oýlanmaly: Global ykdysadyýete integrasiýa edilmändigi sebäpli, türkmen ykdysadyýeti nähili pursatlary elden gidirdi? Şol sebäpli, gazanylan we ýitirilen tarapyň ikisine-de seretmeli. Dünýa taryhynyň ýokary ykdysady ösüşi başdan geçiren hem-de garyplyk derejesini azaltmakda iň gowy üstünligi gazanan ýurtlaryna seredeniňde, erkin bazar ykdysadyýetli ýurtlardygy belli bolýar.
Elbetde şeyle ykdysadyýetleriň üstünlik gazanmagy uçin goldaw berýän döwlet institutlary, kanunçylyk we adam üçin edilýän sarp edişlikler ösen bolmaly.
Azatlyk Radiosy: Synçylar häzirki wagtda bazar ykdysadyýetine geçmek üçin Türkmenistana gowy pursadyň dörändigini aýdýarlar. Siziň pikiriňizçe şu ýagdaýda Türkmenistanyň nähili ädimleri ätmegi peýdaly bolar?
Robert Talýersio: Türkmenistanyň hökümeti häzirki geçiş döwründe ykdysadyýet boýunça möhüm reformalary amala aşyrdy. Olaryň biri, walýuta alyş-çalyşygy nyrhlarynyň birleşdirilmegidir. Bütindünýä bankynyň türkmen hökümeti bilen ýakynda geçiren gepleşikleriniň bir temasy hem şu boldy. Geçen ýylyň maý aýynda amala aşyrylan bu reforma, erkin ykdysadyýet ugrundaky iň uly we möhüm ädim boldy.
Şeýle hem türkmen hökümeti, bazar ykdysadyýetini mundan beýläk hem ösdürmäge gyzyklanma bildirýändigini mälim etdi. Ykdysadyýetiň 70 prosentine golaýyny hususy eýeçilige geçirmek barada maksatlary bar. Türkmenistanyň hökümeti bu ugurdaky strategiýalaryň üstünde işleýär.
Ýewropa we Merkezi Aziýa regionyndaky ýurtlaryň, döwlet kontrollygyndaky ykdysadyýetden bazar ykdysadyýetine geçiş döwründäki tejribelerine seredenimizde, reforma edilmeli birnäçe ugurlaryň bardygyny görmek bolýar. Bilşime görä, Türkmenistanyň hökümeti eýýämden bu ugurlaryň kabirleriniň üstünde işleýär. Ol reformalaryň biri hususylaşdyrma, ýagny gymmat bahaly emläkleriň we firmalaryň döwlet eýeçiliginden hususy eýeçilige geçirilmegidir. Beýlekisi bolsa, tebigy baýlyklarynyň dolandyrylyşydyr. Tebigy baýlyklara eýe bolan ençeme ýurtlar, tehniki kynçylyklar we potensial çykdaýjylar sebäpli, şol baýlyklary ykdysady taýdan gowy ulanmagy başarmadylar. Şol sebäpden, meniň pikirimçe Türkmenistandaky uglewodorod baýlyklaryny gowy we ýerlikli ulanmak üçin degişli syýasty işläp düzmek we munuň üstünde işleýän institutlary döretmek örän möhümdir.
Ýene bir möhüm zat bolsa, umumy maliýe syýsaty we munuň dolandyrylyşydyr. Ýagny salgytsyz girdeýji syýsaty, uglewodoroda degişli bolmaýan girdeýji syýasatynyň güýçlendirilmegi, býudžet dolandyryş sistemasynyň ösdürilmegidir. Bularyň arasyna infrastruktura we oba ýerleri boýunça döwlet maýa goýumlary hem girýär. Bulardan başga bellenmeli möhüm iki zat bolsa, söwda syýsaty we ykdysady integrasiýadyr. Ösüşiň ýokarlandyrylmagy we garyplyk derejesiniň azaldylmagy uçin bular hem hökman zerurdyr. Häzir Türkmenistanyň energiýa resurslary diwersifikasiýa edilmändigi sebäpli, munuň üstünde işlenip bilner. Iň soňkysy bolsa maliýe pudagydyr. Bank sistemasynyň erkinleşdirilmegi zerurdyr. Bilşime görä türkmen hökümeti hususy sektora karz pul bermek uçin käbir banklara rugsat berdi. Ýone entek munuň doly ýola goýlup goýulmandygy barada maglumatymyz ýok.
Azatlyk Radiosy: Türkmen hökümeti hususy eýeçiligi goldamak üçin ilkinji nobatda haýsy çäreleri amala aşyrmaly we telekeçilere hem-de kiçi we orta ölçegdäki bizneslere nähili ugurlar boýunça ýardam bermeli?
Robert Talýersio: Kompaniýalaryň hasaba alynmagy hem-de import we eksport boýunça gümrük düzgünleriniň ýola goýulmagy möhümdir. Emläk hukuklarynyň goralmagy bolsa başga bir möhüm meseledir. Hereket edýän düzgünler boýunça durnuksyzlygyň azaldylmagy, hususy eýeçiligi ýoredýänleriň hasaply işlemeklerine şert döreder. Ýene bir esasy gerek zat bolsa, kredit sistemasydyr. Hususy bizneslere amatly şertler bilen kredit berilmegi hökmanydyr. Olaryň karz almaklaryna päsgelçilik döretmeli däl. Bulardan başga üns berilmeli ugurlaryň biri infrastruktura bolup durýar. Biziň ylmy barlaglalarymyzyň netijesi, gara ýollaryň, portlaryň, ammar desgalarynyň hem-de energiýa üpjünçiliginiň, kiçi we orta ölçegdäki biznesleriň bäsleşiji ukyby gazanmaklaryna göniden täsir edyändigini görkezdi.


text:
Owganystanyň aňtaw agentligi 2015-nji ýylyň başynda ogurlanan etnik hazaralaryň uly toparynyň düzüminde bolan sekiz adamy boşadandygyny habar berdi.
Howpsuzlyk boýunça milli müdirliginiň (NDS) beýannamasynda 10-njy noýabrda Ghazni welaýatynda bäş erkek adamyň, iki zenanyň we bir ýetginjegiň boşadylandygy aýdyldy.
Boşadylan bu adamlaryň mart aýynda Ghaznide awtobusdan ogurlanan 31 adamyň arasyndan bolup bolmandygy takyk edilmedi.
Hökümet resmileri şol adam ogurlygynyň yzynda “Yslam döwleti” toparynyň durandygyny aýdypdy.
10-njy noýabrda boşadylan adamlaryň ogurlanmagyna kimiň jogapkärdigi barada maglumat berilmedi.
7-nji noýabrda Zabul welaýatynda soňky aýlarda Ghaznide ogurlanan hazaralaryň ýedisiniň kellesi kesilen jesetleri tapyldy.


text:
Aşgabat, 21.02.2015. “Türkmenportal”.
Türkmenistanyň Prezidentiniň tabşyrygyna laýyklykda, Aşgabat şäheriniň häkimligi ministrlikler we pudak edaralary bilen bilelikde paýtagtymyzy ösdürmegiň 2015—2016-njy ýyllar üçin Baş meýilnamasyny işläp düzdi. Meýilnamada göz öňünde tutulan işleriň birinji tapgyry şu ýylyň dowamynda amala aşyrylar we Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 20 ýyllygyna çenli tamamlanar, ikinji tapgyryny bolsa 2016-njy ýylda durmuşa geçirmek göz öňünde tutulýar.
2015-2016-njy ýyllarda täze ýaşaýyş jaýlaryny, ýollary gurmak, şaýollaryň we köçeleriň 20-siniň durkuny täzelemek we düýpli abatlamak, ýaşaýyş jaýlarynyň 3600-den gowragynyň, edara binalarynyň 100-den gowragynyň durkuny täzelemek, dürli maksatly täze döwrebap binalary we desgalary, köp gatly awtoduralgalary gurmak, şäheriň energiýa üpjünçilik ulgamyny täzelemek, şeýle hem abadanlaşdyryş işlerini geçirmek göz öňünde tutulýar. Şu günler Aşgabady gurmagyň 14-nji nobatdakysyny durmuşa geçirmegiň çäklerinde işler alnyp barylýar, 15-nji tapgyryň desgalarynyň taslamalary taýýarlanyldy.
Paýtagtymyzy ösdürmegiň maksatnamasynda göz öňünde tutulan işleriň üstünlikli ýerine ýetirilmegi raýatlarymyzyň ýaşaýyş-durmuş derejesiniň has-da ýokarlandyrylmagyna, türkmenistanlylaryň döredijilikli zähmet çekmegi hem-de oňat ýaşamagy we göwnejaý dynç almagy üçin oňaýly şertleri üpjün etmäge ýardam eder.


text:
Ahal welaýatynyň Ruhabat etrabynda täze döredilýän obada 4 ýylyň dowamynda 2054 sany kottej jaýynyň guruljakdygy habar berilýär.
Türkmenistanyň resmi habar serişdeleriniň maglumatyna görä, her hojalykda oba ýaşajylary üçin ähli amatlyklar göz öňünde tutular.
Bu oba Garagum kanalynyň demirgazyk tarapynda, Ýasmansalyk geňeşliginiň territoriýasynda gurlar. Bu gurluşyk oba ýaşaýjylarynyň durmuş ýagdaýlaryny gowulandyrmak maksady bilen 2020-nji ýyla çenli bellenilen Türkmenistanyň milli maksatnamasynyň çäginde alnyp barylýar.
Maglumata görä, bu obanyň baş plany Türkmenistanyň prezidenti tarapyndan makullanypdyr. Gurluşygyň Türkmenistanyň ýerli kompaniýalaryna tabşyrylandygy habar berilýär.
Türkmenistanda gurulýan täze ýaşaýyş jaýlarynyň bahasynyň we jaý satyn almak üçin berilýän kreditleriň, köplenç, ilatyň orta we pes gatlagy üçin elýeterli däldigi sebäpli bu ýagdaý tankyt edilip gelinýärdi.


text:
ABŞ-nyň Goranmak sekretary Robert Geýts şu gün Owganystanyň paýtagty Kabula bardy.
Ol Talyplara garşy alnyp barylýan göreşde agyr günleriň garaşýanlygyny hem duýdurdy.
Geýts Kabula barýarka uçarda žurnalistlere beren maglumatynda, yslamçy söweşijilere garşy alnyp barylýan göreşe, şol sanda Talyplaryň Helment welaýatynda ýerleşýän merkeziniň ele geçirilmegine oňyn baha berdi.
Geýts bu barada gowuşýan “deslapky oňyn yşaratlara” garamazdan, “agyr çaknaşyklara we agyr günlere garaşylýanlygyny” hem ýatlatdy.
Geýts Eýranyň prezidenti Ahmedinejada ýüzlenip, Birleşen Ştatlarynyň Owganystanda alyp barýan işlerine Tähran zelel ýetirmäge synanyşan ýagdaýynda, oňa berk jogap beriljekdigini hem belledi.


text:
Prezident Barak Obama bilen onuň respublikan bäsdeşi Mit Romni Ysraýyly goramagy we Eýranyň ýadro ýaraglaryny edinmeginiň öňüni almagy wada berdi.
Iki kandidat özleriniň duşenbe güni giçlik guralan üçünji we soňky çekişmelerinde daşary syýasat meseleleri üstünde çekişdi.
Birleşen Ştatlaryň prezident saýlawlary 6-njy noýabrda geçirilýär.
Floridada geçirilen 90 minutlyk ýüzbe-ýüz çekişmede Obama Romininiň baş harby serkerdelige taýýar däldigini subut etmäge synansa, Romni Obamanyň baştutanlygynyň Amerikany dünýä sahnasynda gowşak hala salandygyny aýtdy.
Kandidatlaryň ikisi-de 2014-nji ýylda Owganystandaky daşary ýurt goşunlaryny çykarmak planyny dowam etdirmelidigini aýtdy we Amerikanyň Pakistan bilen gatnaşyklarynyň howsalaly ýagdaýdadygyny boýun aldy.
Bu çekişme pikir soraşmalaryň köpüsiniň iki kandidatyň hem 47 prosent çemesi goldawynyň bardygyny görkezýän wagtyna gabat geldi.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama BBC bilen söhbetdeşlikde, eger ABŞ ol ýerde ýene-de bir ýakasy gaýyşly jeňçi tapsa, özüniň Pakistana duýdansyz kürsäp girmegi ýene tassyklap biljegini aýtdy.
Ol Pakistanda ýa başga bir özbaşdak territoriýada “Al-Kaýdanyň” ýokary ýolbaşçylarynyň biri ýa “Talybanyň” lideri Molla Omaryň ýerleşýän ýeri yzlanyp tapylsa näme edersiň diýen soraga ABŞ, eger zerur bolsa, bir taraply hereket eder diýdi.
Pakistanyň prezidenti Asif Ali Zardariniň sözçüsi Obamanyň bu sözlerine jogap edip, «Biz bir taraply hereketlerden gaýra çekilmeli we terrorizme garşy göreşde hyzmatdaşlyga eýermeli» diýdi.


text:
Penşenbe güni Palestinanyň hökümeti palestin territoriýalarynda Ysraýylyň öz gurluşyklaryny dowam etdiren halatynda, Ysraýyly Halkara suduna bermekden başga çäre galmajakdygyny mälim etdi.
Palestinanyň daşary işler ministri Riad Mälki öz hökümetiniň bu baradaky kararynyň Gündogar Ierusalimdäki arap kwartalynyň çäklerinden daşarda Ysraýylyň gurluşyk alyp barjakdygyna ýa barmajakdygyna bagly boljakdygyny aýtdy.
Riad Mälki bu barada BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň Ýakyn Gündogar meselesi boýunça geçirýän sessiýasynda eden çykyşynda mälim etdi.
Geçen ýylyň noýabrynda BMG-niň Baş Assambleýasy Palestinanyň statusyny ýokarlandyraly bäri Palestina Halkara sudunyň agzasy bolmaga-da hukuk aldy.


text:
6-njy dekabrda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýurduň Mejlisiniň Başlygynyň, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlarynyň, harby we hukuk goraýjy edaralaryň, käbir ministrlikleriň we pudaklaýyn düzümleriň ýolbaşçylarynyň, Ahal welaýatynyň we Aşgabat şäheriniň häkimleriniň gatnaşmagynda iş maslahatyny geçirdi.
Iş maslahatynyň barşynda Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 20 ýyllyk toýuna, şol sanda Täze ýyl baýramçylygyna görülýän taýýarlyk bilen baglanyşykly meselelere garaldy. Maslahata gatnaşyjylar döwlet Baştutanymyza şanly seneleri dabaralandyrmak boýunça görülýän çäreler barada hasabat berdiler.
Milli Liderimiz ilki bilen maslahata gatnaşyjylary we tutuş halkymyzy ýurdumyzda giňden bellenilýän Goňşokara baýramy bilen gutlady. Soňra wise-premýerler gözegçilik edýän düzümlerinde alnyp barylýan işleriň ýagdaýy, ýurdy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmek boýunça öňde durýan wezipeleri üstünlikli ýerine ýetirmek babatda döwlet Baştutanynyň ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdiler.
Türkmenistanyň Prezidenti hasabatlary diňläp, dekabr aýynda ýurdumyz we halkymyz üçin uly ähmiýeti bolan baýramçylyklaryň bellenilýändigini nygtady. Şunuň bilen baglylykda, milletiň Lideri Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 20 ýyllyk senesine we Täze ýyl baýramçylygyny guramaga örän jogapkärçilikli çemeleşmegiň zerurdygyny belledi.
Döwlet Baştutany Aşgabadyň, beýleki şäherleriň we obalaryň baýramçylyk guralýan künjekleriniň bezeg aýratynlyklaryna, abadanlaşdyrylyşy bilen baglanyşykly meselelere hemmetaraplaýyn çemeleşilmelidigine ünsi çekdi. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanda giň möçberli baýramçylyk çärelerini we köpçülikleýin medeni çäreleri geçirmek babatda oňyn tejribäniň toplanandygyna ünsi çekdi. Döwlet Baştutany bu babatda täze çözgütleriň, möhüm gözlegleriň zerurdygyny nygtap, olaryň ýurduň ykdysady ösüşiniň beýik maksatlaryna, döwrüň we häzirki zaman ösüşiniň ruhuna laýyk gelmelidigini, baýramçylyk çärelerinde Türkmenistanda ýaýbaňlandyrylan oňyn özgertmeleriň we ýetilen sepgitleriň öz beýanyny tapmalydygyny belledi.


text:
2013-nji ýylda Owganystanda parahat ilatyň arasyndan ölen adamlaryň sany artypdyr. Bu barada Birleşen Milletler Guramasynyň Owganystandaky ýörite wekili habar berýär.
Jan Kubisiň BMG-niň Howpsuzlyk geňeşine sişenbe güni beren maglumatynda şu ýylyň 11 aýynyň dowamyndaky hüjümlerde 2 müň 730 adamyň ölendigi we başga-da 5 müň 169-nyň ýaralanandygy bellenilýär.
Bu san 2012-nji ýyl bilen deňeşdireniňde 10% ýokarydyr. Kubis bu hüjümleri, aglaba, “Talyban” ýaly oppozisiýadaky ýaragly toparlaryň amala aşyrýandygyny hem sözüne goşdy.
BMG-niň ýakynda ýaýradan raportyna görä, pida bolanlaryň ýarysy ýola düşelen bombalaryň ýarylmagy we janyndan geçenleriň hüjümleri netijesinde heläk bolupdyr.


text:
Ýakynda Orsýet metbugatynda tiz wagtdan türkmen gazynyň Orsýete akyp başlajakdygy barada habarlar peýda boldy. Ýöne şu wagta çenli Türkmenistanynyň köpçülikleýin habar serişdelerinde bu şol maglumatlara kommentariý berilmedi.
Gazy tizden-tiz alyp başlamaga gyssanýandygyny Orsýet gizlejek bolmaýar. Çünki ol iki ýurt arasyndaky doňup duran gatnaşyklary ýerinden gozgajak.
Orsýetiň ekspertleri gaz problemasyny çözmezden, Türkmenistan bilen gatnaşyklary gaýtadan ýola goýmagyň mümkin däldigini aýdýarlar.
Birnäçe hepde mundan öň gaz akdyrmak meselesiniň täze ýylyň başyna süýşürilýändigi barasynda maglumatlar ýaýrady. Ine, indem Orsýet 1-nji noýabra çenli gaz alyp başlar diýen maglumatlar peýda bolýar.
Elden giden pursat
Moskwa bilen gatnaşyklary petige dirän Aşgabat şol bir wagtda regionda bolmagy mümkin hyzmatdaşlary bilen aragatnaşygy ýola goýup, aktiw işler alyp bardy, bu bolsa Kremliň ýolbaşçylaryny alada goýýar.
Beýleki ugurlar boýunça partnýorlary bilen ylalaşyklary pugtalandyrmak üçin Aşgabat Moskwa bilen gatnaşyklaryny ýola goýmaga howlukmady, ony ýörite süýndürdi - diýen synçylar mamlamy?
Aşgabat bilen Kiýewiň gaz gatnaşyklarynyň geljegi wagta bagly bolup galýar. Dekabryň ortasynda türkmen-hytaý gaz turbasy işläp başlar.
Moskwa pursaty elden berdi, Orsýetiň regionda iň uly strategik bäsdeşi Hytaý eýýäm Türkmenistanda kök urup ugrady. Hytaýa gazyň akyp başlamagy soňy bilen Orsýeti ikinji plana geçirip, Pekini Türkmenistanyň esasy energetik partneryna öwrüp biler.
Belki, şonuň üçin Orsýet Türkmenistan bilen gatnaşyklary gowulandyrmaga howlugýandyr? Merkezi Aziýa regionynda ykdysady taýdan Hytaýyň ornaşmagyna garşy durmak isleýändir?
Hytaýdan soň regionda Orsýetiň ikinji orny eýelejegem tiz wagtdan sorag astyna düşmegi mümkin. Çünki Aşgabat Amerika ugrunam aktiw işläp taýýarlaýar.
Eger türkmen-amerikan ykdysady gatnaşyklary üstünlikli össe, Orsýetiň ýakyn wagtlara çenli monopolist bolan ýerinde, ozal syýasy we ykdysady ryçaglara gözegçilik edip bilen ýerinde, täsiri hem roly peselmegi mümkin.
Türkmen gazyny Orsýete akdyrmak meselesiniň çözülmezligi, umuman alnanda, iň esasy intrigalaryň biri bolup galýar. Ol gazyň möçberi hem bahasy bilen bagly.
Orsýet şol görkezijileriň ikisini-de azaltmaga hem peseltmäge synanyşýar. Türkmen tarapy häzirlikçe Moskwanyň şertlerini kabul edenok. Gaz akmasy apreliň başynda kesilýänçä, türkmen gazynyň müň kubometriniň bahasy 375 dollardy.
Türkmenistanyň pozisiýasy
Türkmenistan kesgitli sözüni heniz aýtmadygam bolsa, gazyň indiki täze bahasynyň 250 dollardan ýokary bolmajakdygy çak edilýär. Muňa türkmen tarapy nähili jogap taýýarladyka?
Eger Aşgabat şu şerte razy bolaýsa, bu söwdada Orsýetiň ykdysady bähbidi juda ujypsyz bolar. Geosyýasy jähtden regionda doly utulmak islemeýän Moskwa üçin häzir Aşgabat bilen gatnaşyklar örän möhüm.
Türkmenistanyň inisiatiwasyna görä, Orsýet tarapy öz zyýanyna eglişige gelermi? Aşgabat Moskwa bilen konflikt döwri eýe bolan artykmaçlygyny öz garaşsyzlygyny ýurduň içinde-de, daşynda-da giňeltmekde hem saklamakda ulanyp bilermi?
Häzirki döwür täze galkynyşlar döwri – diýip, türkmen propagandasy gaýtalamaga ýaltanmaýar. Nyýazowyň köp ýyllyk zalym hökümdarlygyndan soň köp adamlar ýurtda küteklik bilen özgerişlere garaşýarlar, umytlar heniz öçenok.
Daşarky azatlygyň täze derejesi ýönekeý türkmenistanlylaryň durmuşynda özüni görkezermi? Ýönekeý graždanlaryň gündelik durmuşyna nähili täze azatlyklar we hukuklar geler?
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Jean-Klaude Junker Balkan ýurtlaryndaky migrant krizisini maslahat etmek üçin 25-nji oktýabrda adatdan daşary duşuşygy geçirmäge çagyryşdy.
Junkeriň edarasynyň 21-nji oktýabrda aýtmagyna görä, Awstriýanyň, Bolgariýanyň, Wengriýanyň, Germaniýanyň, Gresiýanyň, Rumyniýanyň, Sloweniýanyň we Horwatiýanyň liderleri Ýewropa Bileleşigine agza bolmadyk Makedoniýanyň we Serbiýanyň ýolbaşçylary bilen duşuşarlar.
Häzirki wagtda uruşdan gaçyp, Günbatar Ýewropa ýurtlaryna aşmaga synanyşýan onlarça müň migrant Wengriýa özüniň Serbiýa we Horwatiýa bilen serhetlerini ýapansoň günbatar Bakan döwletlerinde orta ýolda galdy.
BMG migrantlar akymynyň gowşamagynyň alamaty ýok diýýär.


text:
Täze ýyl baýramçylygynda Minskde Türkmenistanyň we Özbegistanyň raýatlary bolan jemi 20 adamyň ele salnandygy we olaryň sud edilýändigi habar berildi.
Belarusyň paýtagtynda Täze ýyl baýramçylygynda huligançylyk edenlikde günälenip, tussag edilen 20 adamdan 18-niň türkmenistanly studentlerdigi we ýene ikisiniň Özbegistanyň raýatydygy habar berilýär.
Habar agentlikleriniň maglumatlaryna görä, türkmen we özbek raýatlarynyň işine Minskiniň Merkezi etrap sudunda garalýar. “Interfaks-Günbatar” agentliginiň maglumatyna göra, bu 20 adam administratiw jogapkärçilige çekildi.
Minskiniň Içeri işler boýunça baş uprawleniýesiniň başlygynyň orunbasary Aleksandr Ioskiniň žurnalistlere aýtmagyna görä, türkmen we özbek raýatlary Minskiniň Sport köşgüniň ýanynda Täze ýyl tomaşasynda saklanypdyr.
Polisiýanyň resmisi bu waka barada şeýle diýýär: “Olar özlerini örän gelşiksiz alyp bardylar. Milisiýa işgärleriniň belliklerini äsgermediler”.
Habar agentlikleriniň Aleksandr Ioskine salgylanyp ýaýradan maglumatlaryna görä, polisiýa bidüzgünçiliklere baş goşanlardan iň aktiw bir-iki adamy saklamakçy bolanda, beýlekiler tussag edilýänleri goramakçy bolupdyrlar, netijde polisiýa 20 adamy saklamak kararyna gelipdir.
Minskde administratiw suduna çekilen Türkmenistanyň raýatlarynyň Belarus paýtagtynyň dürli ýokary okuw jaýlarynyň studentleridigi we olara suduň netijesinde jezanyň çykaryljakdygy habar berilýär.
Belarusyň habar agentlikleriniň maglumatlaryna görä, deportasiýanyň iň berk jeza bolmagy mümkin.
“Emma häzirki wagtda olary deportasiýa etmek meselesini hiç kim gozgamaýar” diýip, Minskiniň Içeri işler boýunça baş uprawleniýesiniň başlygynyň orunbasary Aleksandr Ioskin žurnalistlere aýtdy.
Belarusyň habar agentlikleriniň maglumatlaryna görä, Sport köşgi Täze ýyl baýramçylygynda Belarusyň paýtagtynda köpçüligiň jemlenen esasy ýerleriniň biri bolupdyr. Minskiniň polisiýasynyň resmi maglumatyna görä, bu ýerde şu ýyl 15 müňden gowrak adam jemlenipdir.
Belarus metbugatynyň maglumatyna görä, ýurduň ýokary okuw jaýlarynda 6 müňe golaý türkmenistanly student bilim alýar olaryň aglaba köpüsi öz hasabyna okaýar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow anna güni Duşenbede, Şanhaý Hyzmatdaşlyk guramasyna agza döwletleriň baştutanlarynyň geňeşiniň nobatdaky mejlisine hormatly myhman hökmünde gatnaşyp, söz sözledi.
Türkmen metbugaty G.Berdimuhamedowyň bu sammitden öň Duşenbede Eýranyň prezidenti Hassan Rohani, Mongoloiýanyň prezidenti Sahia Elbegdorž, Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý, Täjigistanyň prezidenti, sammite başlyklyk edýän Emomali Rahmon bilen duşuşandygyny habar berýär.
«Türkmenistan üçin ŞHG bilen gatnaşyklar halkara hyzmatdaşlygynyň möhüm ugry bolup durýar» diýip, prezident G.Berdimuhamedow sammitde eden çykyşynyň başynda aýtdy. Bu hyzmatdaşlyk, onuň sözlerine görä, Türkmenistanyň daşary gatnaşyklarynyň giň geografiki we düzümleýin diwersifikasiýasyna esaslanýar.
«Şanhaý Hyzmatdaşlyk guramasy bilen gatnaşyklaryň ösdürilmegine biz özümiziň dünýä we sebit meselelerine gatnaşmagymyzyň umumy ugurlulygy bilen sazlaşykly arabaglanyşykda garaýarys» diýip, türkmen lideri aýtdy.
ŞHG-nyň roly
Şeýle-de ol Türkmenistanyň parahatçylygy, halkara we sebit howpsuzlygyny pugtalandyrmak meselelerinde Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasynyň eýeleýän «oňyn, oýlanyşykly we jogapkärçilikli roluna» ýokary baha berýändigini aýtdy we «biz bu möhüm wezipeleri çözmekde ŞHG bilen işjeň gatnaşyklara taýýardyrys» diýdi.
Türkmenistanyň prezidenti Owganystanda parahatçylygy berkarar etmegiň zerurlugy barada durup geçip, bu ýerdäki abadançylygyň diňe parahatçylykly serişdeler arkaly gazanylyp bilinjegini belledi.
«Bitarap döwlet hem-de Owganystanyň ýakyn goňşusy hökmünde, Türkmenistan BMG-niň howandarlygynda Owganara syýasy gepleşikleri guramak üçin özüniň syýasy giňişligini teklip etdi. Biziň pikirimizçe, bu gepleşikleriň beýleki abraýly düzümler, şol sanda ŞHG tarapyndan goldanylmagy bu babatda oňyn ýagdaý bolup bilerdi» diýip, G.Berdimuhamedow aýtdy.
«Umuman, 2014-nji ýylyň ahyrynda Owganystandan koalision güýçleriň çykarylmagyny nazara almak bilen, Türkmenistan terrorçylyga, ekstremizme, guramaçylykly jenaýatçylyga, neşe serişdeleriniň bikanun dolanyşygyna garşy göreşmek ýaly derwaýys meseleleri çözmäge ylalaşykly çemeleşmeleri işläp taýýarlamak babatda sebit meselesine dahylly halkara düzümleri bilen has işjeň we anyk gatnaşyklar ugrunda çykyş edýär», diýip, türkmen prezidenti nygtady.
Ykdysady gatnaşyklar
Şeýle-de ol Türkmenistan ŞHG bilen ykdysady ulgamdaky özara gatnaşyklarynyň geljegine uly baha berýär, biz energetika we ulag ulgamlaryny hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlary hasaplaýarys diýdi.
Türkmenistanyň pikiriçe, energiýa serişdeleriniň ygtybarly iberilmegi, olaryň durnuklylygyny we bökdençsizligini üpjün etmek meselesi häzirki wagtda öňdäki hatara çykýar. «Energiýa howpsuzlygy meselesinde Türkmenistanyň we ŞHG-nyň köp ýagdaýlarda bütewi garaýyşdan çykyş edýändiginden ugur alýarys» diýip, türkmen lideri aýtdy.
«Sözümiň ahyrynda Türkmenistanyň ŞHG bilen hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryna ygrarlydygyny, ösüşiň bilelikdäki uly kuwwatynyň bardygyna ynamymyzy ýene-de bir gezek tassyklamak isleýärin» diýip, prezident G.Berdimuhamedow aýtdy.
Türkmen prezidenti ŞHG-nyň sammitinden soň Pakistanyň premýer-ministriniň milli howpsuzlyk we daşary işler boýunça geňeşçisi Sartaj Aziz, Hindistanyň daşary işler ministri Suşma Swaraj, Hytaý Halk respublikasynyň başlygy Si Szinpin bilen duşuşdy we şol gün Türkmenistana dolanyp geldi diýip, türkmen metbugaty habar berýär.


text:
Soňky 4-5 ýylyň dowamynda ilatyň saglygy üçin döwlet tarapyndan edilýän aladalaryň çäginde iň bir görnükli hasaplanýan iş, ozalky Bäherden, häzirki Baharly etrabynyň Durun obasynyň golaýynda 50 ýyl mundan ozal “20-nji guýy” diýlip bellige alnan, 47 gradus gyzgynlykdaky mineral suwly çeşmäniň ýanynda “Ýyly suw” ady bilen gurlan, 3 gatly, 80 adama niýetlenen döwrebap şypahananyň ymaratydyr.
Natriý, kalsiý, hlor, sulfat, brom, gidrosulfid, alýumin, kaliý, ftor, kremniý kislotasy, bor kislotasy ýaly elementleriň düzümini özünde jemleýän çeşmäniň suwy nerw, deri, bil, oňurga sowuklamasy, böwrek sowuklamasy, aşgazan, içege kesellerini bejermekde örän tapawutlanyp, bu ýere gelýän näsaglar suwuň bejeriş häsiýetini özleriniň örän gysga wagtda duýýandyklaryny aýdýarlar.
Şypahanada ýyly suwly wannadan başga-da owkalamak, magnitoterapiýa, fizioterapiýa, sirkulýar duşy, gidromassaž, dürli bejeriş maşklary ýerine ýetirmek üçin otaglar hem bar.
Saglyklaryny bejertmäge bu ýere gelýän näsaglar saglygy saklaýyş işgärleriniň hyzmatlaryndan örän hoşaldyklaryny aýdyp, olara minnetdarlyk bildirýärler.
Ýurtda bar bolan ähli şypahanalar bilen deňeşdireniňde bu ýerde naharhananyň hyzmatynyň hiliniň örän ýokarydygyny näsaglar belleýärler.
Lebap welaýatyndan mugallym Aýgül öz oglunyň ysmaz keseline sezewar bolandygyny, bu çeşmäniň suwundan indi birnäçe ýylyň dowamynda peýdalanýandygyny aýdýar. Ozal ýöräp bilmeýän çaga 5 ýyllap bu ýere gelip alnan bejergiden soň ýuwaşjadan ýöräp başlapdyr. “Ol häzir ýokary mekdepde okap ýör. Men onuň bilen entäklerem bu ýerde bejergi almagymy dowam etdirýärin” diýip, Aýgül gürrüň berýär.
Onuň aýtmagyna görä, bu çeşmäniň suwy nerw sistemasynda döreýän keselleriň ähli görnüşlerini bejermäge ukyply. Aýak agyrydan, endamynda gijilewük döremeginden ejir çekýänler üçin hem bu çeşmäniň suwy örän peýdaly.
Çeşmäniň ýerleşýän ýeri Köpetdagyň iň bir täsin ýerinde bolmak bilen, bu ýere gelýän näsaglar dagyň gözel jülgelerinde gezelenç edip, ol ýerde ýerleşýän süýji suwly çeşmeleriň boýunda dynç almaga, täsin gowaklary synlamaga çykýarlar.
Tebigatyň türkmen topragyna eçilen bu gymmatlyklaryndan her kim özüçe lezzet alýar.
Köpetdagyň gerişlerinde seýrek duş gelýän, demgysmany hem-de ýürek-damar kesellerini bejeriş häsiýeti bolan borjak ösümligi uzaklardan arça tokaýlygyny ýada salýar.
Ýüzärlik, çopantelpek, dag narpyzy ýaly dürli dermanlyk ösümlikleriniň iň bir köp duş gelýän bu meýdanlarynda gezelenç etdigiňçe göwnüň açylýar.
Tebigy çeşmäniň suwunyň ýerasty möçberini kesgitlemek üçin burawlaýjylaryň bir ýyl gowrak wagt çeken zähmetleriniň özüniň oňat netijelerini berendigini lukmanlar aýdýarlar. Mineral suwuň ägirt uly möçberi kesgitlenenden soň, bu ýerde ýene-de 200 orunlyk täze ymaratyň gurluşygyna girişildi.
Ýakyn günlerde bu ýere gelýän näsaglaryň kabul edilmeli möçberi artar. Döwlet derejesinde bu şypahana uly üns berlip, ilatyň saglygyny bejermäge gönükdirilýän tagallalardan özleriniň minnetdardyklaryny ildeşlerimiz nygtaýarlar.
Soltan Açylowa Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


text:
Täze ýyl baýramynyň öňüsyrasynda paýtagt Aşgabatda daşary ýurtly estrada aýdymçylarynyň konsertleri geçiriler. Resmi maglumatlara görä, dekabr aýynyň 16-19-y aralygynda paýtagtyň “Gyşky oýunlar” köşgünde rus, türk we liwanly aýdymçylaryň konsertleri bolar.
Bu konsertlerde türk aýdymçylary Deňiz Atiýe, Rafet El-Roman, rus aýdymçylary Sergeý Lazarew we Nýuşa dagy aýdym aýdarlar. Konsertleriň ahyrky gününde bolsa liwanly aýdymçy Haýfa Wahbiniň çykyşy bolar.
Bu konsertlere biletleri “Gyşky oýunlar” köşgüniň kassalaryndan satyn alyp bolýar. Konsertler üçin biletiň bahasy 30 manat. Kassalarda nobat ýok diýen ýaly. Bu günler bu kassalarda adam o diýen köp bolmasa-da, bilet söwdasynyň erbet däldigini kassirleriň biri aýdýar.
Boljak konsertler barada şu gezek resmi mediada hem habar berildi. Ýogsa, mundan ozalky daşary ýurt aýdymçylarynyň konsertleri baradaky maglumat diňe dilden-dile geçip, ilat köpçüligine ýetýärdi. Ýöne bu gezegem paýtagtyň köçelerinde daşary ýurt artistleriniň konsertleriniň boljakdygy barada ýekeje-de afişa ýa-da bildiriş ýok.
Emma planlaşdyrylýan konsertleriň bildirişi bu gezek media arkaly halka ýetirilse-de, konsertlere bolan gyzyklanmanyň barybir çak ederden pesdigini “Gyşky oýunlar” köşgüniň bilet satýan kassiri aýdýar.
Onuň sözlerine görä, biletler esasan Rafet El-Roman we Haýfa Wahbiniň konsertlerine gowy satylýar.
“Geçen gezekki ýaly Tarkan ýaly aýdymçy bolsa, onda zal dolardy. Häzir zallar ýene-de studentler bilen doldurylar. Eýýäm zalyň bir-iki sektory üçin biletler studentler üçin goýuldy” diýip, kassir gürrüň berýär.
Paýtagtdaky ýokary okuw jaýlarynyň biriniň studenti Aýdogdynyň aýtmagyna görä, 17-nji dekabrda Sergeý Lazarewiň konsertine gitmeli. Paýtagtyň beýleki käbir ýokary okuw jaýlarynyň studentleri hem bu konsertlere çärä baran ýaly gatnaşmalydygyny aýtdylar.
“Adaty köpçülkikleýin çäre ýaly barmaly. Ýöne bu gezekki çäre üçin 30 manat bilet pul tölemeli bolar” diýip, Aýdogdy gürrüň berýär.
Başda aýdyşymyz ýaly, konsert paýtagtdaky “Gyşky oýunlar” köşgünde geçer. Bu köşgüň uly hokkeý zaly 10 müň tomaşaça niýetlenen. Ýöne, konsert geçirilende bu sport meýdançasynyň üçden biri, adatça, ýörite guralan sahnanyň aňyrsynda galýar we şol sebäpdenem zaldaky oturylýan orunlara takmynan 7 müň töweregi tomaşaçy sygar.
Paýtagtda Täze ýyl baýramynyň öňüsyrasynda daşary ýurt aýdymçylarynyň gatnaşmagynda konsertleri gurnamak indi däbe öwrülip barýar. Bu hili konsertler Ilkinji gezek 2012-nji ýylda geçirilipdi.
Mundan başga-da ýurduň beýleki käbir baýramçylyk çärelerine hem daşary ýurt aýdymçylarynyň çagyrylýan halatlary bolýar. 2013-nji ýylda bolsa prezident Berdimuhamedowyň doglan güni mynasybetli geçen daşary ýurt aýdymçylarynyň konsertinde beýlekiler bilen bir hatarda amerikan aýdymçysy Jenifer Lopes hem “Happy birthday, Mr President!” (“Doglan günüňiz bilen, jenap prezident”) aýdymy bilen çykyş etdi. Ýöne soňra aýdymçy bu konserte gatnaşany üçin adam hukuklaryny goraýjy belli haklara guramalar tarapyndan ýazgaryldy.


text:
“Memorial” guramasynyň “Owadandepe” gizlin türmesindäki bäş aý” ady bilen 22-nji ýanwarda ýaýradan maglumatynda postsowet giňişliginde gowy tanalýan, abraýly atşynas Geldi Kärizowyň “Owadandepe” türmesi baradaky ýatlamalary köpçülige ýetirildi. Ýaňy-ýakynda, has takygy 18-nji ýanwarda belli türkmen atşynasy Geldi Kärizow 65 ýaşady.
Tanymal atşynas Geldi Kärizow, Türkmenistanyň iň ýapyk “Owadandepe” türmesinde tussaglykda saklanyp, soňra ýurduň daşyna çykmak miýesser eden az sanly adamlaryň biridir.
1990-njy ýyllarda ”Ahalteke atçylygynyň halkara bileleşigini” döreden we 1997-2002-nji ýyllarda “Türkmen atlary” döwlet bileleşigine ýolbaşçy bolan Geldi Kärizow 2002-nji ýylda tussag edilip, bäş ýyldan gowrak döwri Türkmenistanyň türmelerinde, şol sanda gizlin “Owadandepe” türmesinde geçirdi.
”Owadandepe” türmesiniň ozalky bendisiniň öz gözleri bilen görenleri barada gürrüň berenleri iňňän wajyp. 2003-nji ýyldan başlap bu ýere eltilen tussaglaryň uly böleginiň ykbaly kanun tarapyndan däl-de, ýurduň ýolbaşçylarynyň gizlin görkezmeleriniň esasynda kesgitlenýär” diýlip, “Memorial” guramasynyň maglumatynda bellenilýär.
Şeýle-de bu maglumatyň türkmen türmelerinde dereksiz ýitenleriň ykbaly barada hasabat bermegi talap edýän “Olary diri görkeziň!” atly halkara kampaniýasynyň alyp barýan derňewleriniň çäginde taýýarlanandygy habar berilýär.
Türmedeşler
“Kärizowyň saklanan kamerasynda iki gatdan ybarat we aýaklary ýere berkidilen ýedi sany demir krowat bardy. Kärizowdan başga-da bu ýerde öňki ýokary wezipeli ýolbaşçylardan iki adam - Daşoguz welaýatynyň öňki häkimi Kakamyrat Annagylyjow we ýag zawodynyň öňki ýolbaşçysy saklanýardy” diýilýär. Maglumatda habar berlişine görä, şeýle-de bu kamerada Lebap welaýatynyň öňki häkimi we “Il ýaşulusy”, “Türkmenistanyň gahrymany” Gedaý Ähmedow hem saklanýardy. 2006-njy ýylyň fewral aýynda ykdysady jenaýatçylyklarda aýyplanyp 17 ýyl türmä basylan 66 ýaşly Gedaý Ähmedowyň şol ýylyň iýul aýynda aradan çykandygyny adam hukuklaryny goraýjylar ozal habar beripdiler.
“Onuň jesedi Lebap welaýatyna awtoulagyň ýük bölüminde eltilip, garyndaşlaryna tabşyrylypdy we ol gizlin ýagdaýda jaýlanypdy. Maglumatda soňra ”Owadandepe” türmesindäki şol “boşan ýere” Kärizowyň getirilendigi”, aýdylýar. Bu maglumatlardan Gedaý Ahmedowyň türmedäki ölümine degişli käbir jikme-jiklikler ýüze çykýar. Kärizowyň ýatlamalaryndan Gedaý Ahmedowyň ölmezinden öň iki aýlap ýerinden turup bilmän ýatandygy, ölensoň hem onuň jesediniň iki günläp kamerada çüýräp ýatandygy belli bolýar.
“Memorial” guramasynyň Geldi Kärizowyň ýatlamalarynyň esasynda çap eden maglumatynda Azatlyk Radiosynyň türmede wepat bolan žurnalisti Ogulsapar Myradowa bilen bilelikde 2006-njy ýylda tussag edilen aktiwistler Sapar Hajyýewiň we Aman Hajyýewiň ykbaly barada we öň ýokary wezipelerde işlän başga-da birnäçe adamyň ykbaly barada käbir maglumatlar getirilýär.
Maglumata görä, Türkmenistanyň milli gerbinde ýerleşdirilen we öňki prezident Nyýazowyň atydygy aýdylýan Ýanardag hem Türkmenistanyň milli simwolyna öwrülen Ahalteke atlarynyň tohumyny dikeltmek we köpeltmek ugrunda uly işleri bitiren Geldi Kärizowyň hususy athanasynda ýetişdirilipdir.


text:
Yragyň güýçleri Ramadini “Yslam döwleti” toparynyň elinden almak boýunça çäreleriniň çäginde şäheriniň merkezini bombaladylar.
Terrorizme garşy bölümleriň metbugat-wekiliniň 22-nji dekabrda aýtmagyna görä, Yragyň gýçleri Ramadiniň merkezindäki hökümet toplumy ugrundaky söweşlerde üstünlik gazanypdyr.
Sabah al-Numani Yragyň howa güýçleriniň hem ýardam berendigini aýtdy.
Bagdatdan 100 kilometr uzaklykda ýerleşýän Ramadi şäherini söweşijileriň eldinden almak boýunça harby çäreler geçen aýda şäheri üpjünçilikden kesmek boýunça bir aýlyk gabawdan soň başlanypdy.
Anbar welaýatynyň paýtagty Ramadi maý aýynda basylyp alynypdy we Yragyň merkezi hökümetiniň uly şowsuzlygy bolupdy.


text:
Ukrainanyň gündogaryndaky Harkiw regionynyň häkimi Ilhor Baluta prezident Petro Poroşenko tarapyndan orta atylan parahatçylyk planyna hormat goýmaklary üçin sebitiň ýaşaýjylaryna çagyryş etdi.
22-nji iýunda Harkiw şäherinde Ukraina tarapdary we separatistleriň tarapdary aktiwistleriň arasynda çaknyşyklar bolandan bir gün soň, Baluta gürrüňi gidýän regionyň ýaşaýjylaryna konfliktlerden gaça durmaklary üçin çagyryş etdi.
Russiýanyň daşary işler ministri Sergeý Lawrow we onuň germaniýaly kärdeşi Frank Wolter Ştaýnmaýer (Frank-Walter Steinmeier) Ukrainadaky ýagdaýlary 22-nji iýunda telefon arkaly maslahat etdiler.
Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin 22-nji iýunda eden çykyşynda ok atyşygy bes etmek barada Poroşenkonyň çagyryşyny goldaýandygyny, ýöne garşydaş taraplar bilen gepleşikler ara goýulmasa, çaknyşyklaryň bes edilmeginiň manysyzdygyny belledi.


text:
Parahorluga garşy çykýan “Transparency International” guramasynyň maglumatyna görä, ozalky sowet giňişliginde we balkan ýurtlarynda korrupsiýanyň derejesi gözilginç bolup galýar.
Düýbi Berlinde ýerleşýän guramanyň 3-nji dekabrda ýaýradan “Korrupsiýanyň görkezijileri” atly hasabatynda 175 ýurda syn edilip, olar korrupsiýanyň derejesine görä, ýörite sanawda ýerleşdirildi. Hasabatda her bir döwlete 0-dan 100-e çenli bal berlip: “0” – korrupsiýanyň iň erbet derejesini; 100 hem parahorlugyň düýbünden ýoklugyny aňladýar.
Türkmenistan 175 ýurduň arasyndan 169-njy orunda ýerleşdirilip, ýurtdaky korrupsiýanyň derejesine 17 bal berlipdir.
"Durgunlyk"
“Transparency International” guramasynyň Merkezi Aziýa boýunça koordinatory Swetlana Sawitskaýa Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugyna Türkmenistandaky korrupsiýanyň derejesiniň “ýyldan-ýyla üýtgemän gelýändigini” aýtdy.
Sawitskaýa: “Türkmenistan, öňden adat bolşy ýaly, biziň sanawymyzyň soňky orunlarynda ýer alýar. Bu ýerde ýene ýurda berilýän bala hem üns bermeli. Belläp geçsek, Türkmenistana geçen ýylam, şondan soňky ýylam şol bir bal – 17 bal berildi; ol duran ýerinde dur. Ýurtda [korrupsiýa babatynda] doly durgunlyk emele geldi” diýdi.
Sawitskaýa Türkmenistanda “giň ýaýran parahorlugyň” bäri-bärde üýtgejekdigine hiç hili yşaratyň, umuman, hiç hili “umydyň hem ýokdugyny” sözüniň üstüne goşdy.
Gepiň gerdişine görä belläp geçsek, hasabatda Türkmenistandaky korrupsiýanyň ýagdaýy beýleki Merkezi Aziýa ýurtlarynyňka garanyňda hem has erbet bolup galýar.
Beýlekiler
Şu ýylky hasabata görä, iň korrumpirlenen döwletler Demirgazyk Koreýa we Somali boldular.
Kanunlaryň berk berjaý edilişine, graždan jemgyýeçiliginiň goldawyna we dolandyryşdaky açyklygyna ýokary baha berlen Daniýa, eýýäm ençeme ýyldan bäri “Transparency International” guramasynyň sanawynda ilkinji gowy orunda ýerleşdirilýär.
Hasabatda bellenişi ýaly, ýokary derejeli resmiler öz wezipe ygtyýarlyklaryndan peýdalanyp, döwletiň serişdelerini öz bähbidi üçin “tozduranlarynda”, olar ykdysady ösüşe böwet bolup, korrupsiýanyň ösmegine itergi berýärler.
“Transparency International” guramasynyň “Korrupsiýanyň görkezijileri” atly hasabaty bu ýyl eýýäm 20-nji gezek ýaýradylýar.


text:
Orsýetiň we Germaniýanyň liderleri howpsuzlyk meselesinde Moskwa bilen Ýewrobileleşigiň syýasatyny has ysnyşykly ugrukdyrmaga tapdardygyny mälim etdiler.
Şenbe güni Germaniýanyň kansleri Angela Merkel bilen Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedewiň Berliniň eteginde geçen gepleşiklerinde Orsýet-ÝB howpsuzlygy boýunça täze forum regional konfliktleri çözmekde bilelikdäki tagallalary aktiwleşdirmäge ýardam ederdi diýen pikir öňe sürüldi. Şeýle konflikte mysal hökmünde Pridnestrowedäki ýagdaý agzaldy.
Germaniýanyň we Orsýetiň baştutanlary ykdysady hyzmatdaşlygyň meselelerini hem dünýä problemalaryny maslahatlaşdylar.
Ýadro programmasy bilen bagly Eýrana garşy täze sanksiýalaryň girizilmek mümkinçliginiň peýdasy meselesinde taraplar ylalaşdylar.


text:
Yrakdaky hüjümlerde ýetmişe golaý adam öldürildi.
Iň ganly waka janyndan geçen bombaçy Bagdatda şaýy zyýaratçylarynyň üýşen ýerinde özüni partladanda boldy.
Polisiýa bu hadysada azyndan 48 adamyň öldürilendigini aýtdy. Ol zyýaratçylar sünnüleriň köplük bolup ýaşaýan Azamiýa etrabyndan geçip barýarkalar nyşana alnypdyr.
Bagdadyň demirgazygynda, esasan şaýy şäheri hasaplanýan Baladda bolsa, janyndan geçen bombaçy özüni kafede ýaryp, azyndan 13 adamy öldürdi, 22 adamy bolsa ýaralady.
Şenbe güni irden ýaragly adamlar Mosul şäherinde «Al-Şarkiýa» telekanalynyň reportery bilen kameraçysyny atyp öldürdiler.


text:
Doýçe welle radiosynyň habaryna görä, Germaniýadan oturym aljak bolýan türkmen raýaty arzasy kanagatlandyrylman, yzyna iberiljege meňzeýär.
Anatoliý Burba türkmen häkimiýetleriniň özüni şol wagtky prezident S.Nyýazowy tankytlany üçin 1997-nji ýyldan başlap gynandygyny we 1999-njy ýylyň ahyryna çenli tussagda saklandygyny, eger yzyna gaýtarylsa, özüniň ýene gynalmagynyň mümkindigini aýdýar.
Burba 2004-nji ýyldan bäri Ýewropada ýaşaýar we onuň Şwesiýadan we Gollandiýadan oturym almak synanyşyklary hem başa barmandyr.
«Burbanyň Germaniýadan oturym almak mümkinçiligi hem gaty çäkli, sebäbi sudlar onuň Türkmenistanda ýanalýandygyna şübhelenýär» diýip, Doýçe welle radiosy habar berýär.
Burbanyň oturym haýyşy baradaky soňky karar 7-nji iýunda çykarylmaly.


text:
Türkmen kinorežissýory Alty Artykow 80-nji ýaş toýuny belledi. “Çöldäki iki adam” (1968 ý.), “Ýatla”, “Türkmen zenany”, ”Çary Artykow” atly dokumental filmi we ýene onlarça kartinalary döreden Artykowyň 22-nji maýda Moskwanyň Kinematografiýa öýünde ýubileýi geçirildi.
22-nji maýda Moskwada öz kärdeşleri, maşgala agzalary we dostlary bilen bilelikde 80-nji ýaş toýuny bellän kinorežissýor Alty Artykow özüniň soňky eserini köpçülige hödürledi.
“Gadymy Gündogaryň hekaýaty” atly kartinada rollary sanlyja adam ýerine ýetirýär. Olar režissýoryň özi, ogly, agtyklary we ýakyn dosty aktýor Albert Atahanow. Awtoryň sözlerine görä, ol öz maşgala agzalary bilen bilelikde pulsuz döreden bu filminiň üstünde 10 ýyla golaý wagtlap işläpdir.
Aktual tema
Artykow öz eserinde asyrlar boýy adamlaryň bir-birine rehimsizlik görkezýändigini, korrupsiýa, parahorluk ýaly keselleriň iru-giç jemgyýetiň dargamagyna getirýändigini we häkimiýet başyndaky adamlaryň köplenç berýän wadalarynda tapylmaýandygyny nygtamak isländigini aýtdy.
Alty Artykow bu ýagdaýyň şu günki güne çenli üýtgemän galýandygyny nygtady.
Artykowyň 2000-nji ýylda döreden “Ýolaýyrt” atly dokumental filmi hem şu tema bagyşlanan. Film prezident Wladimir Putiniň ilkinji gezek prezident bolanda eden kasamynyň fonunda Orsýetiň gadymy döwürlerdäki hökümdarlaryndan başlap, sowet we postsowet döwürleriniň ýolbaşçylaryny, olaryň beren wadalaryny görkezýär.
Döredijilik ýoly
Alty Artykowyň dosty, meşhur kinorežissýor Ali Hamraýew 80 ýaşan Alty Artykowy, maliýe kynçylyklaryna garamazdan, döredijilikden el çekmän gelýän “ýanyp duran” adam diýip atlandyrdy.
“Men baý bolan bolsadym, 100 million dollary Artykowa berip, işle, döret, diýerdim” diýip, Ali Hamraýew aýtdy.
Hamraýew häzirki wagtda ykdysady kynçylyklaryň kino sungatyna uly zarba urandygyny aýtdy. Onuň pikirine görä, şu günki gün taryhy, medeni we filosofiki eserlere üns gowşady.
Alty Artykow 40 ýyla golaý döwrüň dowamynda onlarça filmleri döretdi. Olardan diňe üçüsi çeper filmler, galanlary dokumental filmler. Awtoryň sözlerine görä, onuň ýene onlarça taýyn senarileri durmuşa geçirilmän, kagyzda galýar. Olaryň biri-de “Görogly” eposy.


text:
Gürjüstanyň bölünip aýrylan Abhaziýa regionyna 500 million dollarlyk harby we beýleki ýardamlary bermek baradaky Russiýanyň prezidenti Wladimir Putiniň wadalary boýunça ABŞ-nyň Döwlet departamenti aladalaryny mälim etdi.
Çarşenbe güni çykyş eden Döwlet departamentiniň metbugat wekili, “Russiýa we beýleki döwletler Gürjüstanyň halkara derejede ykrar edilen serhetlerine hormat goýmaly” diýip nygtady.
ÝB bolsa Putiniň 12-nji awgustdaky Abhaziýa saparyny ýazgardy we regiona barmazdan ozal Gürjüstanyň razyçylygyny almalydy diýip belledi.


text:
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda gurlup, ulanmaga berlen «Ak ýelken» kottežler toplumynyň, «Tolkun» ýaht-klubynyň hem-de kottežler toplumynyň açylyş dabaralaryna gatnaşdy diýip, türkmen telewideniýesi anna güni habar berdi.
Resmi habarda aýdylmagyna görä, Hazaryň kenarynda täze 50 sany kottež gurlup, olaryň her biri 163,2 inedördül meýdanda ýerleşýär we dört maşgala niýetlenen. Şeýle-de, bu toplumyň çäginde 360 inedördül meýdany bolangoşa kottežleriň birnäçesi gurlup, ulanmaga berlipdir.
Türkmen telewideniýesi bu kottežlerde «aňrybaş şertleriň döredilmegi bilen bir hatarda, kesgitlenen bahalaryň arzandygy bellärliklidir" diýýär, emma anyk san getirmeýär.
Mundanam başga, bu ýerde köp çagaly maşgalalara niýetlenen iki gatly kottežleriň göz öňünde tutulandygy habar berilýär. «Kottežleriň bahalarynyň elýeterli bolmagy toplumyň esasy aýratynlygydyr» diýip, döwlet eýeçiligindäki media nygtaýar.
Bu kottežler, aýdylmagyna görä, dynç alýanlaryň 700 sanysynyň dynç almagy üçin niýetlenipdir.


text:
Çarşenbe güni Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý NATO-nyň bazasynda Gurhanyň depelenmegine garşy protestçiler bilen polisiýanyň aralygynda ýüz beren ganly çaknyşyklardan soň halkyny köşeşmäge çagyrdy.
Owganystanyň içeri işler ministri iki gün dowam eden protestde ýedi adamyň ölendigini habar berdi. Ministriň aýtmagyna görä, çarşenbe güni Kabulda, Jalalabatda hem-de Logar welaýatynda gazaba düşen owgan protestçileri daşary ýurt harby bazalaryna, Owganystanyň polisiýasyna we hökümet edaralaryna hüjüm edenlerinde polisiýa üç adamy atyp öldüripdir.
Parwan welaýatynda Bagram uçar bazasynyň golaýyndaky protestde dört adam öldürilipdir. Bu bazada, NATO-nyň aýtmagyna görä, Gurhanyň birnäçe kopiýasy “tötänlikde” ýakylypdyr.
Çarşenbe güni howpsuzlyk çäreleri sebäpli ABŞ-nyň Kabuldaky ilçihanasy öz işgärlerine binadan çykmazlygy maslahat berdi.


text:
Natali Portman atly aktrisa dört ýyl mundan owal "Gara guw" atly kinofilmde oýnan roly üçin “Oskar” baýragyny alanda, gözýaşyny saklap bilmändi.
Ol indi bolsa şol heýkeljigi nirede goýanyny bilmän şeýle diýýär: "Nirede bolsa-da, howpsuz bir ýerdedir. Gaty köp wagtdan bäri hiç gözüme ilenok".
33 ýaşyndaky aktrisa “Hollywood Reporter” bilen geçiren söhbetdeşliginde “Oskar” baýragyna edil buta, ýagny Hudaýyň heýkeline çokunan ýaly çokunýanlardan däldigini aýdýar. Ol gyzyldan ýasalan adamyň heýkeljigini öýünde diwarda asyp goýmandyr ýa-da ony görnüp duran bir ýerde hem goýmandyr.
Ol bu hakda şeýle diýýär: “Men çagama Ybraýym [pygamber] hakda rowaýat okaýardym. Şonda oňa nädogry zatlara çokunmaly däldigini aýdýardym. Gyzyldan ýasalan şol adam heýkeljigi hem edil but ýaly bir zat, ýagny nädogry kult”.
Maşgala durmuşy
Natali, 2012-nji ýylda baleron, ýagny balet tansçysy Benžamin Millepid bilen durmuş gurandan soň, Pariže göçüpdir.
Ol Fransiýanyň paýtagtynyň medeni durmuşyny diýseň halaýar: “Adamlaryň naharda saçagyň başynda çynlakaý söhbet etmek islegini men diýseň halaýaryn - diňe çynlakaý söhbet etmek islegi... Üç ýaşyndaky oglum Alefiniň okuwdan soň (çagalar bagyny göz öňünde tutýar) amaly-haşam sungat muzeýine gitmek islemegi hem maňa diýseň ýaraýar. Ol “Meni Pompidua äkit” diýýär. Şeýle diýýänini gaty halaýaryn. Bularyň hemmesi Nýu-Ýorkdaky ýaly elitar ýerler däl. Filarmoniýa ýa-da bolmasa opera ullakan çykdajy etmezden gidip bilýärsiň. Çünki olara döwlet tarapyndan ýörite goldaw berilýär”.
Portmanyň golaýda - Kann kinofestiwalynda kinorežissýor hökmünde çykyş etmegine hem garaşylýar. Onuň “Söýgi bilen tümlügiň hekaýaty” atly kinofilmi Ierusalimde surata düşürilipdir.
Ol kinofilm meşhur ysraýyl ýazyjysy Amos Ozuň adybir awtobiografiki romany esasynda surata düşürilipdir.
Portman entek ýetginjek gyzka “Leon” kinofilminde ukyplylygy bilen öňe saýlanypdr. Ondan soň “Ýyldyz söweşleri” atly kinofilmde ol hasam meşhurlyk gazanypdy.
Aktrisa Natali Portman.


text:
Anna güni Aşgabatda BMG-niň Çagalar Fondunyň, ýagny ÝUNISEF programmasynyň Türkmenistandaky wekilhanasynyň gurnamagynda konsultatiw duşuşyk geçirildi.
Onda adam hukuklary, şol sanda çagalaryň-da hukuklary bilen baglanyşykly halkara ylalaşyklaryny we konwensiýalaryny durmuşa geçirmekligiň praktiki ugurlary barada maslahat edildi.
Bu maslahatyň işine Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginden, Bilim ministrliginden, Ilatyň zähmet we sosial goragy ministrliginden, Adalat ministrliginden, Medeniýet ministrliginden, Türkmenistanyň Mejlisinden we prezidentiň ýanyndaky Demokratiýa we adam hukuklary baradaky milli institutdan hem wekiller gatnaşdylar.
Türkmenistan çagalaryň hukuklaryny we saglygyny goramak bilen baglanyşykly ençeme halkara dokumentlerine gol goýupdy.


text:
Adam hukuklary boýunça iş alyp barýan halkara bir topar tarapyndan duşenbe güni ýaýradylan hasabatda Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasynyň agza döwletler tarapyndan “adam hukuklaryny bozmak üçin gural” hökmünde ulanylýandygy aýdylýar.
Düýbi Parižde ýerleşýän Adam hukuklary boýunça halkara federasiýasy Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasynyň kanuny strukturalaryny halkara derejesinde kabul edilen adam hukuklarynyň normalaryny äsgermezçilik etmek üçin peýdalanýar diýip netije çykarýar.
2001-nji ýylda döredilen Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasy Orsýeti, Hytaýy, Gazagystany, Gyrgyzystany, Täjigistany we Özbegistany öz içine alýar. Oňa agza döwletler adam hukuklaryny goramak boýunça bilelikde işleşmäge çagyrylýar.
Adam hukuklary boýunça halkara federasiýasynyň hasabatynyň üstünde işlän Greenwiç uniwersitetiniň hukuk mugallymy Riçard Waýld Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasynyň has aladalanýany howpsuzlyk we serhet meseleleridigini aýdýar.
Waýld: "Biz söz bilen işiň arasynda bir tapawut goýmaly. Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasynda adam hukuklaryndan gürrüň edilýär. Ýöne muňa iş ýüzünde seredeniňde, onuň serhet meseleleri we howpsuzlyk üçin ulanylýandygyny görmek bolýar. Ähli talaplarda nyşana alynýan azlyk toparlar, syýasy oppozision toparlar we dini toparlar. Onda diskriminasiýa boýunç-da adam hukuklary bilen baglanyşykly zatlar bar" diýýär.
Hasabatda Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasyna agza döwletleriň hemmesiniň "awtoritar režimleri bar ýa-da olar garaşsyz sesleri bogup ýatyrýan režimler" diýilýär. Onda: "Bu režimler howpsuzlygy we durnuklylygy dini, syýasy meseleler we adam hukuklary boýunça aktiwistlere zulum etmek bilen baglanyşdyrýarlar. Şeýle hem käbir azlyk toparlar syýasy ekstremizmde aýyplanýar" diýilýär.
Hasabatyň uly bölegi terrorizmde we ekstremizde aýyplanýan bosgunlaryň we gaçybatalga sorap gelýänleriň ekstradisiýa edilmegi meselesine bagyşlanan.
Waýldyň aýtmagyna görä, Şanhaý konwensiýasy boýunça agza döwletler haýsy hem bolsa bir agza döwlet tarapyndan kimdir biriniň garşysyna terrorizmde bildirilýän aýyplamany gürrüňsiz kabul etmeli, bu barada subutnama bolmasa-da ol hökman ekstradisiýa edilmeli.
Ol: " Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasyndan adam hukuklaryna abanýan howp şeýle: ol bir tarapdan halkara oýnuna goşulyp, adam hukuklaryndan gürrüň edýär. Öz içinde “adam hukuklary” sözüni ulanýar. Şol bir wagtyň özünde-de bu subutnama däl-de, şübhe esasynda regional derejede koordinirlenen ekstradisiýa formasyna barýar. Onda ne aýanlyk bar, ne-de halkara gözegçiligi" diýip, belleýär.
Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasynyň kesgitlemesine görä, "terrorizm" döwlete garşy jenaýatlary-da öz içine alýar. Ol separatizm we ekstremizm bilen baglanyşdyrylýar. Waýldyň bellemegine görä, bir agza döwlet beýleki agza döwlete gaçyp baran bir syýasy dissidenti terrorizmde aýyplap, halkara ynsanperwerlik kanunyny we halkara bosgunlar konwensiýasyny bozup, onuň ekstradisiýa edilmegini gazanyp bilýär.
Hasabatda bu mesele bilen baglanyşykly Gazagystanyň 2011-nji ýylda bir uýgur žurnalistini Hytaýa ekstradisiýa edendigi mysal getirilýär.
Hasabatda şeýle hem Gazagystan bilen Gyrgyzystanyň Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasynyň strukturalaryndan peýdalanyp, bir hytaýly uýgur aktiwistiniň syýasy maslahata gatnaşmak üçin Waşingtona sapar etmeginiň öňüni alşy bellenilip geçilýär.
Getirilýän beýleki mysallar Orsýetde "Memorial" adam hukuklary guramasynyň aktiwistlerine "suduň üsti bilen" berilýän ezýet-azar, şeýle hem Orsýetiň we Täjigistanyň Ýewropanyň Adam hukuklary boýunça sudunyň we Birleşen Milletler Guramasynyň Adam hukuklary komitetiniň kararlaryny ýerine ýetirmändigi nygtalýar.


text:
“Amnesty International” guramasy gündogar Ukrainada söweşýän iki tarapyň hem her gün diýen ýaly uruş jenaýatlaryny amala aşyrýandygyny, şol sanda tussaglary gynamalara sezewar edýändigini we öldürýändigini habar berýär.
Adam hukuklaryny goraýan “Amnesty International” guramasynyň 22-nji maýda ýaýradan raportynda berilýän maglumata görä, bu barada hökümet we separatist güýçleri tarapyndan ýesir alnan öňki tussaglar maglumat berýärler. Olar iki tarapyň hem ýesir alnanlary urup-ýenjip, pyçaklap, elektrik togy bilen gynamalara sezewar edýändigini aýdýarlar.
Gürrüňi edilýän gurama öz hasabatynda gündogar Ukrainadaky separatistler tarapyndan ýesir alnan 17 adam we hökümet güýçleri tarapyndan tussag edilen 16 adam bilen interwýu geçirendigini mälim edýär.
“Amnesty International” guramasy Birleşen Milletler Guramasynyň agentliklerini we ekspertlerini Ukrainada uruş alyp barýan iki tarapyň hem tussaghanalaryny aýlanyp görmäge çagyryş edýär.


text:
Garaşsyzlyk baýramynyň öňüsyrasynda, 25-nji oktýabrda, paýtagtyň Türkmenbaşy adyndaky baş drama teatrynda prezident G.Berdimuhamedowyň “Döwlet guşy” romany esasynda goýlan adybir oýnuň, ýokary derejeli türkmen ýolbaşçylary we daşary ýurt myhmanlary üçin ilkinji görkezilişi boldy.
Mundan soň, 29-njy oktýabrdan başlap, bu oýun paýtagtyň baş drama teatrynda adaty tomaşaçylar üçin görkezilip başlandy.
Oýun başlamazyndan ozal sahnanyň arkasyndan bir ses: “Berdimuhamedowyň romanda beýan edilýän kakasynyň çagalyk ýyllarynyň diňe bir ýarym ýylynyň wakalarynyň, ruhy-ahlak sypatlarynyň okyjylaryň kalplaryny heýjana saljakdygyna, olara nemuna-ideal boljakdygyna berk ynanýandygyny” dabara bilen beýan edýär.
“Döwlet guşy” atly bu iki sagat töweregi dowam edýän sahna oýunda prezident Berdimuhamedowyň kakasy Mälikguly Berdimuhammedowyň uruş ýyllaryna gabat gelen çagalyk döwri barada gürrüň berilýär.
Oýnuň başynda Berdimuhamet Annaýewiň “bronunyň” bardygyna garmazdan, fronta gidişi barada, fronta gitmek üçin bir mugallym taýýarlamaly bolsa-da, bu şerti aňry ýany bilen bitirip, ýedi mugallym taýýarlandygy barada gürrüň berilýär.
Oýunda ýaş Mälikgulynyň kakasy fronta gidensoň maşgala aladasynyň onuň gerdenine düşendigi beýan edilýär. Şeýle-de, Mälikguly ýaşyna garamazdan ýaşulularyň deňinde obanyň gündelik durmuşyna hem gatnaşandygy görkezilýär. Ýaşulularyň oňa aýratyn syn edýändikleri we onuň özüni alyp barşyna öwgüli sözleri aýdyşlaryna aýratyn üns berilýär.
Oýunda Mälikguly Berdimuhammedowyň adalat ugrunda göreşýändigini görkezýän sahna hem bar. Bu sahnada ol, beýleki ýaşytdaşlary dymyp dursa-da, bugdaý dänesini ogurlan bir gyzyň azatlyga goýberilmegini haýyş edýär.
Oýunda Berdimuhamedowlaryň neberesi barada hem aýdylýar. Bu barada oýnuň baş gahrymanlarynyň biri, prezidentiň atasy Berdimuhamet Annaýew hem aýdýar. Ol öz neberesiniň gaýduwsyz bolandygyny nygtap, şeýle bolmagy öz ogluna hem öwüt edýär.
Sahna oýunda Mälikguly Berdimuhammedowyň öz ýazan goşgularynyň biri hem okalýar. Oýunda bu goşgynyň gazetde çap edilendigi, goşgynyň şol wagt adamlary ýeňişlere iterendigi we şol wagtky ýolbaşçylara ýarandygy görkezilýär.
Bu oýunda, esasan, 1941-45-nji ýyllaryň uruş döwri barada gürrüň gidýändigine garamazdan, oýnuň ahyrynda sahnada birnäçe müň ýyl mundan ozal ýaşap geçen Oguz han we onuň ogullary hem peýda bolýarlar. Prezidentiň dogduk obasy Babarabyň derwezesiniň depesindäki Oguz hanyň heýkellerini ýatladýan bu gahrymanlar sahnada diňe dekorasiýa maksatlary üçin ulanylana meňzeýärler.
Oýun prezidentiň kakasynyň roluny oýnaýan aktýoryň çykyşy bilen tamamlanýar. Ol prezidentiň kakasynyň adyndan “özüniň “döwlet guşunyň”, ýagny Türkmenistanyň prezidenti Berdimuhamedowyň türkmenistanlylaryň hem “döwlet guşy” bolandygyny nygtap, monlogyny jemleýär.
Ýeri gelende belläp geçsek, teatrda ne oýny goýan režissýoryň, ne-de aktýorlaryň atlary agzalýar… Bu oýna tomaşa etmäge baranlaryň hem ählisi ýokary okuw jaýlarynyň studentleri.
Mälim bolşy ýaly, prezident Berdimuhamedowyň “Döwlet guşy” romany bilen tanyşdyrylyş dabarasy bir ýyl mundan ozal Daşoguzda Türkmenistanyň Ýaşulularynyň maslahatyna gabatlanyp geçirilipdi. Şu döwürde döwlet edaralarynda, döwlete garaşly guramalarda we okuw jaýlarynda bu kitabyň tanyşdyrylyş dabaralaryny, oňa bagyşlanyp dürli derejedäki ýygnaklardyr, masalahatlary geçirmek ýoň boldy.


text:
Sosialistik lagerde ýaşamak bilen, hökümetden ölmez-ödi aýlyk-günlük almaga endik eden türkmenler, ykdysady dilde aýdanyňda “kapitalizmiň” ýowuz şertleri bilen ýüzbe-ýüz bolup başladylar. Has dogrusy, jeňňel ýaşaýşyna düşüldi. Hökümetden örküňi üzüp, öz başyňy çarap ýaşalmaly döwür türkmenleriň bosagasyndan ätledi.
Biz bu döwre «Kapitalizm döwri» diýen bolýarys. Ýöne Türkmenistandaky düzgün-tertip ne-hä kapitalizmiň düzgünlerine gabat gelýär, ne-de sosializmiň. Kapitalizm döreýän bolsa, jemgyýetçilik guramalary, hususy gazet-žurnallar, kinostudiýalar, şahsy zawod-fabrikler döremeli dälmi? Türkmenistandaky düzgüni dogrusy, näme diýip atlandyrjagyňy-da bileňok. Hökümete degişli edara-kärhanalary wezipeli adamlar öz dogan-garyndaşlary bilen eýelediler. Ýokarrak wezipelerde tanşy barlar kiçiräk söwda dükanlaryny açyp, güzeran dolaýarlar. Köp möçberde önüm öňdüriji şahsy kärhanalar Türkmenistanda ýok diýerlik.
Hökümetden pul kömegini alman, öz güýjüne daýanyp işleýän şahsy söwda dükanlary arzan işçi güýjüni ulanmagy gowy görýärler. Arzan işçi güýji bolsa kolhozlaryň ýykylmagy we ýerleriň zaýalanmagy netijesinde işsiz galan oba adamlaryndan näçe diýseň tapdyrýar. Bir aplyk zähmetine elli amerikan dollaryna-da ýetmeýän hak almaga-da razy bolup, söwda dükanlarynda satyjy bolýan oba ýaşlary örän gözgyny ýaşaýarlar.
Ulurak söwdany amala aşyrýan (gurluşyk materiallaryny, reňkleri satýan) dükanlar aýda togsan-ýüz amerikan dollaryny töleýärler. Bu pul üçin dükanlaryň satyjylary bütin günüň dowamynda on iki-on üç sagat işledilýär. Arakesme ýok. Käbir dükanlarda bolsa hatda gije sagat on-on bir bolýança işledilýärler. Olara dynç günleri berilmeýär. Ençeme adamyň etmeli işini satyjynyň bir özi etmeli bolýar. Gapdalynda ýerini çalşar ýaly adam goýulmaýar. Günortanyň yssysynda ýadap oturmak, uklamak bolmaýar. Oturýan ýa-da irkilýän işgär kowulýar.
Obalardan gelýän aýal maşgalalaryň köpüsi şäher ýerlerinde çörek bişirijiler bolup işleýärler. Bir uly jam hamyry ýugrana bir manat töleýärler. On manat gazanmak üçin on tamdyrlyk hamyr ýugurmaly. Şeýle işlerde hem obalylar hezil edip işleýärler. Sebäbi obalarda pul gazanmak aňsat däl.
Şäherlerde gara işlerde işlemäge gelýänler arzan ýaşaýyş jaýlaryny gözläp, kireýine ýaşaýarlar hem-de öz iýjek-işjeklerinden artdyryp, oba — öýlerine pul ugradýarlar.
Bazarlarda nahar bişirip satýan şahsy dükanjyklaryň nahar bişirijisi, nahary satyjysy, gap ýuwujysy bolup işe ýerleşip bilýän oba ýaşlary örän begenýärler. Beýle ýerlerde işlemek amatly bolýar. Zähmetiň üçin berilýän pul az bolsa-da, nahar dükanjyklarynda mugt iýip-içip bolýar.
Serdar Gulgeldiýew Aşgabatda ýaşaýan intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Geçen hepdäniň bäşinji güni, Türkmenistanyň Ministrler Kabineti, Daşary işler ministri Raşid Meredowyň ABŞ-na sapary bilen bagly türkmen-amerikan gatnaşyklarynyň ösüşi meselesine seretdi. Resmi maglumatlara görä, taraplaryň ikisi hem aktiwleşmäge taýýar.
Bolmagy mümkin geljekki bilelikdäki proýektler barada häzirlikçe anyk maglumatlar ýok. Umumy meýiller barada beýannamalar bar. Olar haýsy ugurlarda özüni görkezer? Bu tiz wagtda belli bolmasa gerek. Ýöne şol prosessi süýndirmegiň Türkmenistan üçin hem, ABŞ üçin hem bähbitli däldigi düşnükli. Türkmenistanda amerikaly korporasiýalarynyň anyk ykdysady programmalary çalt maliýeleşdirip başlamagyna köp zat bagly bolsa gerek.
Gatnaşyklarda Russiýa we Eýran faktory
Şu wagta çenli Türkmenistanyň öz içinde gurulmaly Gündogar-Günbatar gaz turbasynyň gurluşygyny kimiň amala aşyrjakdygy näbelli bolup galýar. Oňa yglan edilen tender ýene yza tesdirildi. Şu proýekte amerikan biznesiniň hem goşulmagy mümkin. Eger şeýle bolsa, Orsýetiň Gazprom kompaniýasynyň biraz gysylyp, taýýar aşy amerikalylar bilen bölüşmeli bolmagy mümkin.
Başda bu proýekti amala aşyrmak hukugy Orsýetiň gaz monopoliýasynyň elindedi. Aşgabat bilen Moskwanyň gaz gatnaşyklaryndaky durnuksyzlyk sebäpli türkmen prezidenti türkmen-amerikan gatnaşyklarynyň ugruny ilerletmek kararyna geldi. Ol goşmaça deňagramlylyga we ýurduň ykdysadyetiniň Orsýete baglylygyny azaltmaga şert döredýär.
Türkmenistan bilen ylalaşykda, Eýranyň sowuk-salalylygam belli bir derejede rol oýnan bolsa gerek. Eger öz tarapyndan bulaşyklyklar döretse, onuň ornuny Amerikanyň eýelemeginiň mümkindigini Aşgabat Tährana ýaňzytdy. Bu ýerde gazyň bahasyny kesgitlemekde, türkmen-eýran energetiki infrastrukturasyny mundan beýläk ösdürmekde Eýranyň dil açmagy nazara alnan bolsa gerek. Ol aslyýetinde eýýäm döredilen, emma doly güýjünde işlemeýär.
ABŞ demokratiki özgerişler isleýär
Öz gezeginde ABŞ, ýurdy üýtgedip gurmagyň demokratiki planlaryny aktiw durmuşa geçirmäge Türkmenistany yzygiderli çagyryp gelýär. Eger şeýle şertler bolaýsa, amerikan resmilerine-de, amerikan biznesine-de Türkmenistanyň ykdysadyetine aralaşmak ýeňil bolardy, repressiw režimi goldaýandygy barasyndaky tankytlardan gulagy dynardy. Belki şonuň üçindir, ABŞ-niň işleri wagtlaýyn ynanylan wekili, ilçi Riçard Maýls, “Şu sebäpden ötri, ABŞ prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň reformalar syýasatyny goldaýar hem-de ähli ugurlar boýunça Türkmenistany halkara standartlaryna laýyk gelýän ýurt hökmünde görmek isleýär” diýip belledi.
Demokratiki hukuklar hem-de azatlyklar bilen bagly hakyky reformalar, bu ýurda uly möçberde maýa goýumlary getirmekde amerikan biznesi üçin giň mümkinçilikler dörederdi. Ine, şuny Waşingtonda ýaňzytdylar. Türkmenistandaky örän gowşak hususy telekeçilik sistemasy, ýagdaýy has-da çylşyrymlaşdyrýar. Şonuň üçin uly möçberli hususy amerikan kapitaly Türkmenistanyň döwlet organlary, çinownikleri bilen iş salyşmaly bolýar. Bir tarapdan, kesgitli, anyk döwlet kepilligi bar, emma ikinji tarapdan, inwestisiýalary we bilelikdäki proýektleri tiz amala aşyrmakda, ykdysadyetiň döwlet sektory haýal hereket edýär. Şu ýagdaýlar bolsa uly amerikan biznesini, uly mukdarda amerikan dollarlaryny türkmen ykdysadyetine aktiw çekmekde päsgelçilik döredýär. Ýokardakylaryň tassyklaryna, gol goýaryna tükeniksiz garaşmalar, býurokratik maşyn bilen garpyşmalara sebäp bolýar. Ahyrky netijede ondan kösenýän “bellenen işler”.
ABŞ bilen Türkmenistanyň bilelikdäki uly işlere tarap ýakynlaşmagyna, döwlet sistemasy uly böwet bolup dur. Diňe şol sistema düýpli özgerdilse, ol aňrybaş gowy netijeler berer. Şol özgerişler nä derejede aktiw alnyp barlar? Olar nämelerde görner? Hakykatdan hem “Täze Galkynyş” atlandyryp boljak böwsüş nirde görner?
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça Britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Häzirki wagtda dünýäniň dürli ýurtlarynda näsag-lukman aragatnaşygyny gowulandyrmak, ykjamlaşdyrmak maksady bilen yzygiderli täze usullar we mobil aragatnaşyk tehnologiýalar girizilýär we ulanylýar. Bu günki makalamyzda şeýle şowly tejribäniň biri bolan "sms ejä" (rus. SMSMame, eng. "Text4Baby") atly meýilnama siziň ünsüňizi çekmek isleýäris.
SMS EJÄ NÄME?
SMS ejhä-bu tölegsiz rus meýilnamasy bolup (esasynda tölegsiz, mugt mobil hyzmaty bardyr), onuň esasyna göwreli zenanlara we ýaş ejelere ýurduň çäginde, islendik welaýatynda, çaganyň ösüşi, saglygy, iýmiti, ene süýdi bilen emdirmeklik düzgünleri, şeýle hem ýaş ejeleri jemgyýetçilik taýdan goldamaklyk:göwrelileriň zähmet hukuklary, çaga pullary baradaky maglumatlara özwagtynda, doly we dogry habardar etmeklik wezipeleri goýlandyr.
SMS hyzmaty-Rossiýa Federasiýasynyň Saglygy Goraýyş we Derman senagaty ministrliginiň ýörite toparlary we Akademik B. I. Kulakow adyndaky akuşerçilik, ginekologiýa we perinatologiýa ylmy merkeziniň geçiren barlaglary esasynda ýola goýulandyr.
SMS-ler NÄME BARADA? HYZMATLARA NÄHILI ÝAZYLYP BOLÝAR?
Bu meýilnama göwreli gelinleriň we bir ýaşa çenli çagaly ýaş ejeleriň arasynda döräp biljek has ýörgünli soraglara jogap berýär we olaryň düşünjesini artdyrýar.
Haçan ilkinji gezek düwünçege ultra ses barlagy geçirmeli? Haçan ol ýa-da beýleki barlaglary tabşyrmaly? Düwünçegiň ilkinji hereketlerini haçan duýup başlamaly? Täze doglan bäbejiklere suw bermeklik gerekmi ýa-da diňe ene süýdi bilen iýmitlendirmelimi?...
Şeýle howsalaly soraglar, tutuş göwreliligiň dowamynda gelinleri ynjalyksyzlandyryp biler. Ýöne her bir geljekgi ene beýle soraglar bilen lukmana ýüz tutmaýar. Kimdir biriniň wagty ýok, ýene kimdir biri üçin beýle "ýönekeý" soraglar bilen lukmana ýüz tutmaklyk utanç ýaly bolup görünýär. Hut şeýle ýagdaýlary göz öňüne tutup, gelinleriň ikirjiňlenmelerini aradan aýyrmak maksady bilen "SMS ejä" atly meýilnamany döretme ýola goýlandyr. Bu meýilnama agza bolmaklyk üçin, geljekgi ejäniň kesgitlenen bir belgä açar sözi bolan "Eje" sözüni we göwreliligiň aýyny ýa-da çaganyň näçe aýlykdygyny ýazyp ugratmagy ýeterlikdir. Mundan soň ene hepdäniň dowamynda iki SMS jogap, ýagny çaganyň ösüşiniň basgançagy barada gerekli maglumaty alyp biler. Meýilnamadan diňe bir geljekgi ejeler peýdalanman, eýsemde kakalar ýa-da bolmasa olaryň garyndaşlary hem bular barada gerekli maglumaty alyp, hyzmatlara ýazylyp we peýdalanyp bilerler. Eger bu hyzmatdan ýüz döndermek islenilse, hiç hili kynçylyksyz, edil şol belgä "STOP" ýazgyny ýollamaklyk amala aşyrylýar.
Meýilnama barada jikme-jik maglumatlary şu ýerde rus dilinde okap bolar.
MEÝILNAMANY DURMUŞA GEÇIRENLER
Beýle meýilnama ilkinji gezek ABŞ-da döredilip (Text4Baby), eýýäm uzak ýyllaryň dowamynda ulanylyp gelinýär. 2010-njy ýylyň fewral aýynda ABŞ-yň hökümetiniň, Saglygy goraýyş gullugynyň we telekommunikasiýa şereketiniň alyp barmagynda, göwreli zenanlaryň we olaryň 1 ýaşa çenli çagalarynyň saglygyny gowulandyrmak maksady bilen "Text4baby" atly barlag meýilnamasy işe girizildi. Meýilnama welaýat saglygy goraýyş gullugynyň, çaga lukmanlarynyň, aragatnaşyk ulgamynyň hünärmenleriniň gatnaşmagynda düzülendir.
Meýilnama 2012-nji ýyldan bäri Rossiýada hem ýola goýlup, ýaş eneleriň saglygy, doguljak çaganyň saglygy barada aladalar yzygiderli alnyp barlyp, sagdyn nesliň dogulmagyna we ýaş eneleriň enelik tejribesini artdyrmakda uly goltgy bolup hyzmat edýär. Şeýle hem bu meýilnamanyň üsti bilen ýaş eneler özlerini gyzyklandyrýan sosial goraglylyga degişli soraglar babatda: çaga pullary (posobiýalar), göwreli enelere tölenilýän tölegler, dogrumda tölenilýän tölegler dogrusynda maglumaty alyp bilerler. Bu maglumatlardan ähli eneleriň habarlydygy gümanlydyr. SMS Saglyk Öýlerinden saglyk kartasyny, dogluş hakyndaky şahadatnamany nireden almalydygyny ýatladýar, geljekgi enäniň hukuklary dogrusynda gysgajyk maglumat berýär.
MEÝILNAMANYŇ MAKSADY
Enelik sagdynlygyny üpjün etmeklik, göwreliligiň kadaly geçişini we bir ýaşa çenli çagalaryň sagdynlygyny gazanmakdyr.
NAZARA ALYNÝAN DIŇLEÝJI TOPARLAR
Göwreli zenanlar, ýaş ejeler, saglygy goraýyş işgärleri, eneler bilen iş alyp barýan lukmanlar we çaga lukmanlary.
Meýilnamanyň ýerine ýetirýän işleri:
► Gelinleriň sagdyn durmuş hakyndaky düşünjelerini ösdürmek-sagdyn ýaşaýyş, sagdyn göwrelilik we çagalara ideg etmeklik, lukmançylyk hyzmatlary;
► Ata-eneleriň ikisiniň hem saglygy üçin jogapkärçiligini ýokarlandyrmak, dogrumdan öň we bir ýaşa çenli döwürde döreýän keselleriň öňüni almaklyk, gelinlerde lukmançylyk hyzmatlaryndan yzygiderli peýdalanmaklyga bolan endigi döretmek;
► Eneler bilen iş alyp barýan lukmanlaryň işine goldaw bermek;
► Berilýän lukmançylyk hyzmatlarynyň hiliniň ýokary derejede we netijeli bolmaklygy üçin saglygy goraýyş işgärleriniň iş tejribelerini ýokarlandyrmak, goşmaça kämilleşdiriş sapaklaryny geçmeklik;
► Häzirki zaman Saglygy goraýyş, aragatnaşyk ulgamynyň hyzmatlaryndan peýdalanmak we olary oňat öwrenmek, olary köpçüligiň bähbidine ulanmak.
SEÝREKLIGI WE TÄZELIGI
Meýilnamany durmuşa geçirmek üçin döwlet, hususy we telekommunikasiýa guramalarynyň tagallalarynyň, şeýle hem bu hyzmatdan peýdalanmak üçin ýokary hilli mobil aragatnaşyk ulgamynyň bolmagy, bu hyzmatdan peýdalanjaklaryň sanyny artdyrar.
Taslama neonatolog, akuşer-ginekolog we pediatr lukmanlary tarapyndan alnyp barlyp, oňa telekommunikasiýa şereketi we beýleki gyzyklanma bildirýän ugurlar: ministrlikler, edara-kärhanalar tarapyndan goltgy berilýär.
Eýsemde, häzirki wagtda dünýäniň ösen ýurtlary (ýa-da goňşy ýurtlar) bilen aýakdaş gitmeklik, sagdyn jemgyýeti döretmekligiň çaga saglygyndan başlaýandygyna düşünip, olaryň sagat nesil bolmaklary üçin biziň ýurdumyzda-da şeýle meýilnamalary ýola goýmaklyk, saglygy goraýyşda alnyp barylýan işleriň has hem hilini ýokarlandyrsa gerek. Şular dogrusynda sizde nähili pikirler, garaýyşlar bar. Geliň, pikir alşalyň!
Teswirlemeler
Gyz erkek bn gatnaşyk etmesede onuň göwresinde çaga galyp bilermika, öz özüniň islemegi bilen baglanşykda, daş gulakdan eşidişime göra bolýan zat diýýaler, siz nahili maslahat berip bilersiňiz lukman
Düýbünden ýalnysh dushunje!Çaga galmagy üçin spermatozoid(erkeklik jyns oyjugi) bilen yumurtga oyjugi(aýallyk) goshulmaly.
Gyz erkek bn gatnaşyk etmesede onuň göwresinde çaga galyp bilermika, öz özüniň islemegi bilen baglanşykda, daş gulakdan eşidişime göra bolýan zat diýýaler, siz nahili maslahat berip bilersiňiz lukman
Diňe ruhy taýdan sagdyn bolmasalar.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Prezident Barak Obama Birleşen Ştatlaryň Yrakda alyp barýan söweş operasiýalarynyň soňlanandygyny resmi taýdan yglan etmek bilen, bu ýurtda ýedi ýyldan hem uzaga çeken urşy tamamlandy etdi. Obama muny Ak Tamdan telewideniýede eden çykyşynda aýtdy.
"Men bu gije Ameriakanyň Yrakdaky söweş missiýasynyň soňlanandygyny bildirýärin. Yragyň azatlygy ugrunda giden operasiýa tamamlandy. Ýurduň howpsuzlygy baradaky jogapkärçilik indi yrak halkynyň öz elinde" diýip, Obama mälim etdi.
Öňki prezident Jorj Buş tarapyndan başlanan bu urşy prezidentlige kandidat wagtyndan bäri tankytlap gelen Obama 2009-njy ýylyň ýanwarynda hökümet başyna gelensoň, Yrakdaky amerikan esgerleriniň sanyny azaldyp ugrady. Ol harby bazalaryň ýüzlerçesini ýapdy ýa-da olaryň gözegçiligini Yrak goşunynyň özüne berdi.
Häzir Yrakda galan amerikan esgerleriniň sany 50 müň töweregi, işleri hem yrak goşunyny we polisiýasyny degerli maslahatlar, kömekler bilen goldamak. Ýöne bular hem 2011-nji ýylyň aýagynda Yrakdan çykarylar.
Obama: “Söweşiji esgerler Yragy terk etseler-de, Birleşen Ştatlar ýurduň geljegini gurmak işini dowam etdirer. Birleşen Ştatlar ikitaraplaýyn bähbide we ikitaraplaýyn sylag-hormata esaslanýan täze gatnaşykda Yragyň dosty we ýarany bolup galar” diýdi.
“Harbylarymyz çekilip, Yragy goldamak işini diplomatlarymyz, kömekçi işgärlerimiz we geňeşçilerimiz alyp barar. Yrak şeýdip, öz hökümetini güýçlendirer, syýasy dawalary çözer, uruş zerarly öý-owzaryndan jyda düşen ilaty gaýtadan ýerleşdirer, dünýä we region bilen öz gatnaşygyny ornadar” diýip, Obama belledi.
Nämani aňladýar?
Prezident Birleşen Ştatlaryň goşunynyň Yrakdan çekilýändigini bildirse-de, munuň Amerikanyň dünýa sahnasyndan çekilýändigini aňlatmaýanlygyny aýyl-saýyl etdi: “Yrakda edilen tagallalardan alan sapaklarymyzyň biri Amerikanyň dünýädäki täsiriniň ýeke harby güýç bilen ýol almaýanlygy. Biz öz güýç-gudratymyzyň ähli elementinden, şol sanda diplomatiýamyz, ykdysady güýjümiz we amerikan göreldesiniň güýjünden peýdalanyp, bähbitlerimizi howpsuzlandyrmaly, ýaranlarymyza arka durmaly”.
Söweş operasiýalarynyň soňlanmagy Yrakdaky hökümet üçin oňaýsyz mahala gabat geldi. Syýasy partiýalar täze hökümet gurmakda alty aýdan köp wagt bäri özara öňuşman gelýärler. Şol sebäpden Obama Ak Tamdan göni Yrak ýolbaşçylaryna ýüzlendi: “Men Yragyň ýolbaşçylaryny aradan salym geçirmän, adalatly, yrak halkyna wekilçilik edip, yrak halkynyň öňünde jogapkärçiligi duýjak hökümeti gurmaga çagyrýaryn. Şeýle hökümet gurulsa, yrak halky Birleşen Ştatlary öz güýçli ýarany saýyp biler. Biziň söweş missiýamyz soňlandy, ýöne Yragyň geljegi baradaky borjumyz welin tamamlananok”.
Urşy amerikanlaryň aglaba köplügi oňlamasa-da, Obama söweşiň Owganystanda dowam etjekdigini bildirdi: “Biz, ine, gepläp otyrkak, Al-Kaýda biziň garşymyza plan düzýär. Biz ony ýykarys, söküp taşlarys, Al-Kaýdany ýeňeris, Owganystanyň täzeden terroristleriň bazasy bolmagyna ýol bermeris. Yrakdan çekilýändigimiz sebäpli döreýän mümkinçilikleri Owganystanda hüjüm üçin ulanyp bileris”.


text:
Düýn Orsýetiň Içeri işler ministrligi ýurduň günortasyndaky Dagystan respublikasynda geçirilen ýörite operasiýada üç sany ýaragly söweşijiniň atylyp öldürilendigini habar berdi.
Dagystan respublikasynyň Içeri işler bölüminiň metbugat sekretary Wýaçeslaw Gasanow öldürilen söweşijilerden biriniň sentýabr aýynda amala aşyrylan bomba partlamasyny esasy gurnaýjylardan biri diýlip hasaplanylýandygyny aýtdy.
Janyndan geçen hüjümçiniň maşyna ýerleşdirilen bombany partlatmagy netijesinde şol hüjümde dört sany harby esger ölüpdi.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň şu ýylyň 10 aýynyň netijelerine bagyşlanyp geçirilen giňişleýin mejlisinde habar berlişi ýaly, şu ýylyň 11 — 13-nji noýabry aralygynda Aşgabatda we Daşoguz welaýatynda «Beýik Ýüpek ýolunyň ugrunda medeniýetleriň söhbetdeşligi» atly halkara ylmy maslahaty geçiriler. Türkmenistanyň Medeniýet ministrligi tarapyndan geçiriljek bu maslahata dünýäniň onlarça döwletinden taryhçylaryň edebiýatçylaryň gatnaşmagyna garaşylýar. halkara maslahatyň guramaçylary tarapyndan onuň baý maksatnamasy düzüldi we ol Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň giňeldilen mejlisinde döwlet Baştutanynyň garamagyna hödürlenildi.
Türkmenistanyň Prezidenti türkmen halkynyň umumadamzat ähmiýetine eýe bolan taryhy-medeni mirasyny, Türkmenistanyň täze taryhy eýýamda ylym we medeniýet ulgamlarynda gazanan üstünliklerini mundan beýläk-de hemmetaraplaýyn öwrenmekde forumyň möhüm ornuny nygtap, degişli ýolbaşçylara bu babatda anyk görkezmeleri berdi.


text:
Eýýäm 2-3 ýyl bäri Aşgabadyň käbir raýonlarynyň ýaşaýjylaryny tagtabiti diýip atlandyrylýan jandar köseýär. Paýtagtyň 9-njy, 10-njy, 11-nji, Howdan, Parahat we beýleki käbir mikroraýonlarynyň ýaşaýjylaryndan Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolanlar bu jandaryň öz jaýlarynda ornaşandygyny aýdýarlar. Olaryň gürrüňine görä, agzalan mikroraýonlarda tagtabitiň sany barha artýar.
“Şol bitler gijelerine endamyňdan çakyp, [gan sorýar], gyzardýar. Hiç [olardan] dynyp bolanok” diýip, 11-nji mikroraýonyň ýaşaýjysy, 42 ýaşly Aman gürrüň berýär.
Adamlaryň saglygyna ýetirýän zyýanyndan başga-da, bu bitleriň adamlara ýetirýän maddy zyýany hem az däl. Bu jandardan dynmak üçin öýlerindäki mebellerini we beýleki öý goşlaryny zyňanlar hem bar.
Resmi metbugat dymýar
Resmi çeşmelerde bu mesele hakda takyk maglumat berilmeýär. Emma ilat arasynda ýaýran çaklama görä, bu jandar Türkmenistana paýtagta getirilýän hytaý mebelleri bilen bile gelipdir.
Tagtabitiň ýaýraýyş gerimi diňe bir ýaşaýyş jaýlary bilen çäklenmeýär. Paýtagtyň keselhanalarynda hem tagtabitiň bardygyny Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir ildeşlerimiz habar berýärler.
Paýtagtyň 11-nji mikroraýonynda ýerleşýän çagalar keselhanasyndan, özüni Dursun diýip tanadan şepagat uýasynyň aýtmagyna görä, sanitar-epidemiologik stansiýa tarapyndan bu keselhanada tagtabiti ýok etmek üçin birnäçe gezek derman sepilendigine garamazdan, tagtabiti ýok bolup gitmändir.
Dursun: “Şondan soňam tagtabiti bar. Syrkawlara azar berýär” diýip, bu barada gürrüň berýär.
Şeýle dermanlaýyş işleri eýýäm üç ýyl bäri paýtagtda ýerleşýän “Demirýol” keselhanasynda hem geçirilýär. Ýöne keselhanadaky bu ýagdaýyň göwrümi barada takyk maglumat ýok. Keselhananyň garamatkeşleri-de bu barada halk köpçüligine maglumat bermekden saklanýarlar.
Netije ýok
Emma geçirilýän sanitar-epidemiologik işleriň o diýen netije bermeýändigi, onuň sebäbiniň bolsa sepilýän dermanlaryň hili bilen baglydygy barada hem gürrüňler bar.
“Demirýol” keselhanasynyň adynyň agzalmagyny islemedik bir lukmany Azatlyk Radiosyna bu barada şeýle gürrüň berdi: “Biz, bölümimiziň işgärleri bolup pul goşup, ýörite derman satyn aldyk. Emma beýleki bölümlerde-de tagtabiti bolansoň, iň soňy ýene-de biziň bölümimize geçdi”.
Tagtabiti bilen bagly problema barha giň gerim alansoň, onuň garşysyna derman hödürleýänler hem köpelýär. Paýtagtyň “Daýhan” myhmanhanasynyň golaýyndaky weterinar dermanahanasynyň hödürleýän Hytaýda öndürilen Hlorofors dermany has netijeli diýlip hasaplanýar.
Ýöne adaty raýatlar üçin bu dermanyň bahasy aşa gymmat.
“Dört otagly kwartirany şol serişde bilen 2-3 gezek dermanlamak üçin azyndan 100 manat gerek. Özi-de tagtabiti aýyrmak üçin 7-8 gezek şol dermany ulanmaly diýip aýdýarlar” diýip, 11-nji mikroraýonyň ýaşaýjysy 42 ýaşly Aman gürrüň berýär.
Aşgabadyň ençeme ýerlerine ýaýrandygy aýdylýan we göze çala görünýän bu jandar barada resmi metbugatda hiç hili habar berilmeýär. Onuň garşysyna göreş ýa-da onuň basybaljylyk hereketlerinden goranmak barada hem ilat arasynda düşündiriş işleri henize çenli geçirilenok.


text:
Birleşen Ştatlarda ýerleşýän ýardam beriji gurama bäş işgäriniň öldürilmeginden soň Owganystanda alyp barýan işlerini wagtlaýyn togtatýandygyny yglan etdi.
Halkara halas ediji komitetiniň işgärleriniň “Talybanyň” söweşijileri tarapyndan öldürilendigi çak edilýär. Gurama özüniň owganystanly bäş işgäriniň, şeýle-de olaryň ýanynda bolan ýerli owgan resmisiniň ýekşenbe güni Hyrat welaýatynyň Gulran etrabynda zamun alynandygyny tassyklapdy.
Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý bu heläkçilikli wakany ýazgardy. BMG-niň Owganystandaky edarasy bu waka uruş jenaýaty hökmünde garalmalydygyny aýtdy.
Owganystanyň prezidenti “adamlaryň öldürilmegi “Talybanyň” we onuň daşary ýurtly ýaranlarynyň Owganystanyň garaşly we garyp ýurt bolmagyna galmagyny” isleýändigini görkezýär, diýip belledi.


text:
Nädip nahal bolmaly
Bir gezek (XX asyryň 70-nji ýyllary), ýaş ýazyjy—şahyrlaryň meýlis-oturylşygynda edebiýatda özüňi ykrar etdirmek üçin Nahal (şermende adam) bolmalydygy hakda gürrüň edildi. Ilkinji goşgulary ýaňy çap bolan Dädebaý Amanow şol gün gije ýary adygyp ugran Atamyrat Atabaýewin öýüne barýar. Atamyrat başda gatyrganýar, ýöne Dädebaýyň elinde arak çüýşesini görüp, çüýşeden geçip bilmän “Öýe gireli!” diýýär. Çüýşe boşadylýar. Dädebaý “Atamyrat, iller saňa “Nahal” diýýärler. Nädip Nahal bolmaly, ony maňa-da öwret” diýýär. Boşan çüýşäni bir gapdala oklan Atamyrat:
-Gije ýary serhoş halda kişi gapysyny kakmak Nahallygyň çürbaşydyr, şu ýoly sypdyrma -diýipdir.
Şikaýat
Iki dost, ýazyjylar Kömek Kulyýew bilen Guldurdy Sähetdurdyýew köplenç bile namaz okaýar. Bir gezek namaz okap bolanlaryndan soňra Kömek “Alla, maşynym döwüldi. Ony bejertmäge ýüz dollar gerek. Maňa ýüz dollar ber!” diýip, namazlykda otyrkalar dileg edipdir. Dostuna dözmedik Guldurdy jübüsindäki elli dollary Kömegiň öňünde goýupdyr. Kömek:
-“Bendämiň eli bilen bererin, bendämiň eli bilen alaryn” diýen sözüň hak eken. Indiki gezek ýüz dollar berseň, ony özüme ber! Guldurda berseň, ýarysyny alyp galýar” -diýip, Alla şikaýat edipdir.
Gyzyl çyra
Men gijiräk, XX asyryň 90-njy ýyllarynyň başynda sürüjilik şahadatnamasyny edinip, awtoulag sürüp başladym. Bir gezek awtoulag dyknyşygyndan howpum basylyp, aljyrap gelşime swetoforda gyzyl çyra ýanyp durka, çatyrykdan geçdim. Çatyryga golaý duran GAI-niň (Raýat Awtoulag Inspeksiýasy) işgäri saklady. “Leýtenant Pylanyýew, gyzyl çyrada çatyrykadan geçdiňiz, dokumentleriňizi beriň!” diýdi.
Düzgüni bozanymy bilýärdim, ýöne ony boýun alman, dokumetlerimi oňa uzadyp durşuma “nirdenem şu çatyrykdan geçdim. Şonda swetoforda ýaşyl çyra ýanýardy. Şonuň üçin ýaňy üns bermändirin” diýdim. Degişme-henege düşünýän ýigit eken. Ol:
-Agam, indiden beýläk şu çatyrykdan geçeňde ünsli bol. Görýäňmi, swetofor gyzyl ýanyp dur. Ýoluň ak bolsun! -diýip, sag elini gulagynyň deňine ýetirdi.
Biten haýyş
SSSR döwri ýazyjy boljak bolan körzehin Garaşsyzlyk ýyllary mollaçylyga baş goşdy. Ol ýazyjy Azat Rahmanowyň ýanyna baryp “Maşyn edindim. Iniň polkownik Abraý Raýat Awtoulag inspeksiýasynda uly wezipede işleýär. Maňa oňat nomer-döwlet belgisini bersin. Adamlar maşynymyň nomerini görende molladygymy tanasyn” diýipdir.
Azat onuň ýanynda inisine jaň edip, molla kömek etmegi haýyş edipdir. Molla Abraýyň ýanyna barýar. Abraý “Pylan otaga bar, diýen nomeriň taýyn” diýýär. Molla bir salymdan “37-40” belgili nomeri alyp gelýär. “Bü nomer maňa gerek däl” diýýär. Abraý:
-Molla aga, üçlük san, adamyň üçüni, ýedilik san adamyň ýedisini, kyrk adamyň kyrkyny aňladýar. Men “Mollanyňky “Waý” bilen” diýen paýhasa eýerip, şu nomeri size berdirdim” diýipdir.
Ýazyjy Amanmyrat Bugaýew.


text:
Halkara Günä geçiş guramasy 9-njy iýunda Azerbaýjanyň hökümetiniň özüni Bakuwa barmasyz edendigini aýtdy.
Bu topar ol ýerde Ýewropa oýunlarynyň öňünden adam hukuklarynyň bozulmagyna garşy protest geçirmegi planlaşdyrýardy.
Hökümet 12-28-nji iýun aralygynda geçýän oýunlar sowulýança öz delegatlarynyň kabul edilmejegini aýdanyndan soň, Günä geçiş guramasy protest planlaryny goýbolsun etmäge mejbur boldy.
Bu topar «Azerbaýjan: Repressiýa oýunlary. Siziň ilkinji Ýewropa oýunlarynda eşitmejek sesleriňiz» atly ýygnanyşyk geçirmegi niýet edinipdi.
Amnesti Interneşnl bu çäre arkaly Azerbaýjanyň žurnalistleri, oppozisiýa agzalaryny, aktiwistleri basyp ýatyryşyna üns çekmekçi bolupdy.


text:
Birleşen Ştatlaryň we Eýranyň ýokary derejeli diplomatlary geçen ýyl baglaşylan taryhy ýadro ylalaşygynyň Tährana wada berlen ykdysady bähbitleri getirmegini kepillendirmek boýunça “öňe gidişlikleriň” gazanylýandygyny aýdýarlar.
“Biz şu gün birnäçe esasy meseleleriň üstünde işledik. Biz käbir öňe gidişlikleri gazandyk” diýip, Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri Eýranyň daşary işler ministri Jawad Zarif bilen geçiren gepleşiklerinden soň aýtdy. Bu gepleşikler 19-njy aprelde Nýu-Ýorkda Birleşen Milletler Guramasynda geçirildi.
“Biz ikimiz hem, ýadro ylalaşygynyň göz öňünde tutulyşy ýaly durmuşa geçirilmegi dogrusynda işleýäris. Şeýle-de, bu ylalaşykdan ähli taraplaryň göz öňünde tutan bähbitlerine eýe bolmagyny gazanmaga çalyşýarys” diýip, Kerri aýtdy.


text:
Çarşenbe güni Ukraina garaşsyzlygynyň 20 ýyllygyny belleýär. Bu ýyl dabara çärelerini harby paradsyz geçirmek kararyna gelindi.
Degişli karara ýurduň prezidenti Wiktor Ýanukowiç gol çekip, ony býujet serişdelerini tygşytlamagyň zerurlygy bilen esaslandyrdy.
Baýramçylyk feýerwerkleri ençeme şäherde ýatyrylmady.
Oppozisiýa aktiwistleri çarşenbe güni köpçülikleýin protest aksiýalaryny geçirmegi planlaşdyrypdy. Emma Kiýewiň okrug sudy 24-nji awgustda paýtagtyň merkezinde dürli syýasy guramalaryň aksiýa geçirmegini gadagan etdi.


text:
Owganystanyň Nurystan welaýatynda Talyban tarapyndan goldanýan pitneçiler bilen bolan söweşde bir günüň dowamynda 8 amerikan esgeri öldürildi.
Birleşen Ştatlaryň harby sözçüsi pitneçileriň şenbe güni iki çykyş postuna hüjüm edendiklerini aýtdy.
Ol postlaryň birini amerikan esgerleri, beýlekisini bolsa owgan esgerleri goraýan eken.
Owgan esgerleriniň hem azyndan ikisi öldürilipdir. Welaýat häkimiýetleri bir güne çeken hüjümden soň 20 çemesi polisiýa işgäri bilen aragatnaşygy ýitirendiklerini, olaryň öli-diridigini bilmeýändiklerini aýtdylar.