text:
Şenbe güni Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň göçme maslahatyny geçirdi.
Maslahat Aşgabat serhet otrýadynyň «Bagyr» serhet berkitmesinde boldy. Berdimuhamedow bu ýere täze obýektleri açmaga barypdy.
Prezident Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň agzalarynyň hasabatlaryny diňledi. Hususan-da garaşsyzlyk baýramçylygyna, şol sanda harby parada görülýän taýýarlyk barada gurrüň edildi.
Prezident kanun goraýjy gulluklaryň başlyklaryna ýüzlenip, baýramçylyk günleri tertip-düzgüni berk goramaga çagyrdy.


c: text/html

text:
Rumyniýanyň premýer-ministri Emil Bok ýurtda protestçiler bilen polisiýanyň arasynda bolan çaknyşyklar bilen bagly şäherlerde zorluga ýol berilmejekdigini aýtdy.
Onuň sözlerine görä, raýatlaryň öz garaýyşlaryny diňe asuda çykyşlar arkaly bildirmäge hukuklary bar.
Şol bir wagtda, Emil Bok halkyň nägileliklerine sebäp bolan saglygy saklaýyş pudagyndaky özgerişlere täzeden garamaga söz berdi.
Rumyniýada protestler 12- nji ýanwardan bäri dowam edýär. Geçen ýekşenbe güni protestçiler we polisiýa çaknyşanda 70 çemesi adam ýaralanypdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
“Transowgan” gaz proýektine gatnaşýan ýurtlar indiki ýyldan başlap bu proýektiň işine girişjek kompaniýanyň gözleginde. Bu maglumat agzalýan proýekte gatnaşýan ýurtlaryň, ýagny Türkmenistanyň, Owganystanyň, Pakistanyň we Hindistanyň wekilleriniň gatnaşmagynda 20-nji noýabrda Aşgabatda geçirilen ýygnakdan soňra ýaýradyldy.
Dünýäniň iň gaza baý ýurtlaryndan biri diýlip hasaplanýan Türkmenistan indi uzak wagtdan bäri, öz gaz eksportyny köp ugurly etmek aladalarynyň çäginde bu proýektiň amala aşyrylmagy üçin tagalla edip gelýär.
“Roýter” habar agentliginiň, “Neýtralny Türkmenistan” gazetine salgylanyp 21-nji noýabrda çap eden maglumatyna görä, agzalýan proýekte ýolbaşçylyk etjek kompaniýa 2015-nji ýylyň fewral aýyna çenli saýlanmaly diýlen ylalaşyga gelnipdir.
Raportda aýdylyşyna görä, dört ýurduň wekilleriniň gatnaşmagyndaky komitet bu barada tender yglan edip, ýakynda kompaniýany saýlamak işine girişer. Şol bir wagtyň özünde-de Hindistanyň “India Today” neşiri, bu proýekti 2015-nji ýylyň dowamynda durmuşa geçirmäge başlamak maksady bilen, degişli çäreleriň görüljekdigini habar berýär.
Geljekki ädimler
Aşgabatda geçirilen ýygnakda 2015-nji ýylyň fewral aýynda Pakistanyň paýtagty Yslamabatda boljak ýygnakda proýekt bilen bagly mundan beýläk ädiljek ädimler hakda pikir alyşmak kararayna hem gelnendigi habar berilýär.
Bu baradaky habarlar Türkmenistanyň “Türkmengaz”, Owganystanyň “Owgan Gas Enterprise”, Pakistanyň “Inter State Gas system” we Hindistanyň “Gail” kompaniýalarynyň “Transowgan” gaz turbasyny bilelikde işletmek boýunça bir kompaniýany döretmek ylalaşygyna gelmeginiň yzysüre köpçülige ýetirildi. Bu ylalaşyga geçen hepde gelnipdi.
Habarlardan mälim bolşuna görä, bu proýekti amala aşyrmak işine ýolbaşçylyk etjek we ýakynda saýlanmagyna garaşylýan kompaniýa dört ýurduň gatnaşmagyndaky konsorsiumda uly paýa eýe bolup, onuň bilen 20 ýyllyk kontrakta gol goýlar.
Türkmenistanyň premýer-ministriniň orunbasary Baýmyrat Hojamuhammedow, şu hepde Aşgabatda eden çykyşynda saýlanjak şol kompaniýanyň agzalýan proýekte maýa goýujylary çekmek bilen meşgullanjakdygyny mälim edip, Türkmenistanyň hökümetiniň bu proýekte 10 milliard dollar çemesi çykdajy etmeli boljakdygyny çaklaýandygyny sözüniň üstüne goşdy.
Uzynlygy 1735 kilometre barabar boljakdygy aýdylýan bu gazgeçirijiniň gurluşygy, bu eger başa barsa, geljek 30 ýylyň dowamynda her ýyl 33 milliard kubometre barabar türkmen gazyny Owganystana, Pakistana we Hindistana akdyrar.
Bu proýekt barada indi ençeme ýyldan bäri gürrüň edilip gelinýär, emma henize çenli, dürli ylalaşyklara garamazdan, proýektiň iş ýüzünde amala aşyrylmagy üçin ädilen takyk ädimler ýok.
Käbir synçylar munuň bir sebäbiniň Owganystanyň howpsuzlyk ýagdaýy bilen baglydygyny aýdýarlar. Mälim bolşy ýaly, bu turbanyň azyndan 735 kilometrlik bölegi Owganystanyň territoriýasyndan geçer.


text:
Siriýanyň ozalky premýer-ministri Riýad Hijab ýurdy terk edenden soň, sişenbe güni ilkinji gezek köpçüligiň öňünde çykyş etdi. Ol şol çykyşynda Başar al-Assadyň režiminiň ýurduň diňe 30%-ne gözegçilik edýändigini aýtdy.
Şeýle-de Riýab Hijab çykyşynda, Assadyň režimini “Hudaýyň duşmany” diýip atlandyrdy. Ol Assadyň režiminiň “ruhy, maliýe we harby taýdan dargaýandygyny” belläp, beýleki hökümet resmilerini hem oppozisiýanyň tarapyna geçmäge çagyrdy.
Bu aralykda, sişenbe güni BMG-niň gumanitar edarasynyň başlygy Walerie Amos Damaska sapara bardy. Ol Siriýada dörän ýaramaz gumanitar ýagdaýlary maslahat eder.
Şeýle-de sişenbe güni Başar al-Assadyň ýörite wekili Bouthaina Şaaban Hytaýa bardy. Hytaý bilen Orsýet BMG-niň Howpsuzlyk geňeşinde Siriýa garşy kabul ediljek ençeme berk sanksiýalaryň öňüni alypdylar.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleri duşenbe güni prezident Aleksandr Lukaşenko bilen ilteşikli üç firmanyň emläklerini doňdurmak bilen Belarusa garşy ykdysady sanksiýalary has-da güýçlendirdiler. Bu karar režime maliýe basyşyny artdyryp, onuň oppozisiýany basyp ýatyrmagyny soňlatmak niýetinden ugur alýar.
Şeýle-de Brýussel Lukaşenko režimi bilen ilteşikli ýene dört adamy gara sanawa girizdi. 27 döwletiň agzalygyndaky bileleşik eýýäm 188 adamyň, şol sanda Lukaşenkonyň we onuň ýakyn töwereginiň, birnäçe sudýanyň emlägini doňduryp, olara garşy syýahat gadaganlygyny girizipdi.


text:
21-nji dekabr Türkmenistanyň birinji prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň aradan çykan günüdir. Şol gün birinji prezidentiň Gypjakdaky jaýlanan ýerine, mowzoleýine Türkmenistanyň prezidenti, hökümet agzalary, Mejlisiň deputalary, harby hem kanun goraýjy organlaryň ýolbaşçylary, Ahal welaýatynyň, Aşgabat şäheriniň häkimleri, ýaşululary, welaýatlardan gelen ýaşulular bardylar, doga-töwir ýetdiler.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bu ýerde eden çykyşynda birinji prezidentiň “Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň düýbüni tutujydygyny, milli ykdysadyetiň dürli pudaklaryny öslürmek boýunça giň möçberli işleriň onuň ýolbaşçylygynda amala aşyrylandygyny belledi” diýip, TDH gullugy habar berýär.


text:
Paýtagtyň Parahat mikroraýonynda, Nurmuhammet Andalyp we Ýunus Emre köçeleriniň çatrygyndaky “Türkmenbalyk” söwda öýüniň açylanyna eýýäm bir ýyl bolup barýar. Geçen ýylyň oktýabr aýynda açylan Türkmenistanyň Döwlet balyk hojalygy komitetiniň bu söwda merkeziniň bäş gatly binasy ýöriteleşdirilen balyk söwdasy dükanyndan, restorandan we edara ediş desgalaryndan ybarat.
Bu söwda merkezi açylanda resmi metbugatda bu restoranda balykdan taýýarlanylan tagamlaryň dürli görnüşleriniň sarp edijilere hödürlenjekdigi habar berlipdi. Emma bu restoranda şu wagta çenli balyk iýip gören paýtagtlylar ýok bolsa gerek.
Bu restoranyň işgäri hem restoranda balyk bişmeýändigini, restoranyň bolsa toý dabaralarydyr hudaýýolular üçin ulanylýandygyny aýdýar. Ýöne ol, indiki aýdan başlap, balyk bişirýän aşpeziň işe kabul edilip, binanyň daşynda ýörite balyk bişiriljekdini aýtdy.
”Türkmenbalyk” söwda öýüniň balyk we balyk önümlerini satýan dükanynda hem wada berlen balyk bolçulygy duýulmaýar. Balyk dükanynyň howzunda 10-15 sany bir kilogramy 8 manatdan piýostra balygy ýüzüp ýör diýäýmeseň, başga diri balyk bu dükanda ýok.
Dükandaky balyk görnüşleriniň sany 5-6-dan geçmeýär. Olaryňam ählisi kakadylan ýa-da ter doňdurylan. Lakga, çehon, ýylankelle ýaly balyklar doňdurylyp satylýar. Lakgadyr, mintaý ýaly balyklar Orsýetden getirilen bolsa, ýylankelle we zagara balyklaryndan bolan çehon balygy ýurduň içinde öndürilýär.
Balyk konserwalarynyň arasynda hem türkmen öndürijileriniň öz önümleri bar. Olar, esasan, hazar külkesiniň dürli goşundylar bilen gaplanan konserwalary. Olaryň bahalary 2 manat 40 teňňeden 3 manat aralygynda. Şprot, kambala ýaly balyk konsewalary - Orsýetiň we pribaltika döwletleriniň önümleri.
Göräýmäge, bu dükanda alyjylar üçin baha we amatlyklar taýdan oňat şertler bar. Emma dükanyň assortiment taýdan garyplygy zerarly bu dükanyň öz alyjylarynyň sanyny köpeldip bilmeýändigini satyjylaryň biri gürrüň berýär. Onuň aýtmagyna görä, dükana getirilýän balyk we balyk önümleriniň görnüşleri az.
Hatda bu dükanda konserwirlenmedik doňdurylan hazar külkesi hem ýok. Dükanyň satyjysynyň aýtmagyna görä, eýýäm birnäçe aý bäri hazar külkesi getirilmeýär. Ýogsa bu balygyň alyjylarynyň az hem däldigini dükanyň satyjysy aýdýar. Ýeri gelende belläp geçsek, balyk satýan dükanlarda diňe hazar külkesini satyn almak üçin nobatlar bolýardy.
Paýtagtyň Parahat mikroraýonyndaky balyk dükanynyň assortiment garyplygyna döwlete degişli beýleki balyk dükanlarynda hem duşmak bolýar. Mysal üçin, ”Teke bazaryndaky” balyk dükanynda balygyň 3-4 sany görnüşi bar. Olaram täze däl-de, doňdurylan balyklar.
Paýtagtyň Andalyp prospektiniň we Azady köçesiniň çatrygyndaky balyk dükanynda hem ýagdaý ýaňky agzalan balyk dükanlarynyňkydan tapawutly däl. Bu dükanda, esasan, kakadylan balyklar köp satyn alynýan eken. Beýleki balyklar, täze bolmansoň, olaryň gowy geçmeýändigini bu dükanyň satyjysy gürrüň berýär.
Paýtagtyň balyk dükanlaryndaky dowam edýän assortiment garyplygynyň sebäpleri barada hem bu dükanlaryň satyjylaryndan belli bir maglumat alyp bolmady. Olar diňe bir söz bilen “getirilenok” diýip, jogap berýärler.
Şol bir wagtda hem paýtagtyň bazarlarynda hususy söwdagärleriň käbirlerinden ýurduň içinde tutulýan sudak, ýagny garabalyk we bekre ýaly balyklary satyn alyp bolýar. Dogry, bu söwda belli bir derejede gizlin alnyp barylýar. Mikroraýonlara hususy ýeňil awtoulaglarda aýlanyp balyk satýan söwdagärleri hem balygyn azyndan 3-4 görnüşini hödür edýärler. Bu söwdagärleriň söwdalarynyň gyzgalaňly bolmagynyň sebäbi-de olaryň balyklarynyň täzeligi üçin.
Dogry, Türkmenistanyň Döwlet balyk hojalygynyň ýöriteleşdirilen awtoulagda balyk satýan söwdagärlerine hem käte paýtagtyň dürli künjeklerinde duşmak bolýar. Emma bu diri balyk satýan “awtoulag dükanyny” gözläp tapaýmasaň, olaryň belli bir söwda edýän nokady ýok.
Umuman aýdanyňda, häzirki wagtda paýtagtda balyk we balyk önümleriniň assortimenti örän az. Şol bir wagtda hem ilaty balyk we balyk önümleri bilen üpjün etmek meselesiniň hökümet maslahatlarynda hem gozgalýandygyna garmazdan, paýtagtyň balyk we balyk önümlerini satýan ýöriteleşdirilen dükanlary ilatyň isleglerini kanagatlandyryp bilmeýär.


text:
Şu gün Waşingtonda Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama we Döwlet sekretary Hillari Klinton bilen gepleşikler geçirýär.
Gepleşikleriň dowamynda maslahat ediljek esasy meseleleriň biri Obamanyň administrasiýanyň Ýewropadaky raketa planlary bolar diýlip garaşylýar.
Sişenbe güni Orsýetiň Waşingtondaky ilçihanasynda çykyş eden Lawrowyň bellemegine görä, ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky proýekt Orsýetiň howpsuzlygyna zeper ýetirip biler diýip, Moskwa alada bildirýär.
Gepleşikleriň dowamynda Orsýetiň Bütindünýä söwda guramasyna goşulmagy boýunça hem maslahat ediler diýip, Lawrow mälim etdi we bu meseläniň uzaga çekendiginden şikaýat etdi.


text:
Duşenbe güni Mary şäherinde Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda täze iki binanyň - Türkmenistanyň Döwlet enerketika institutynyň hem Taryh-ülkäni öwreniş muzeýiniň açylyş dabaralary boldy diýip, Türkmenistanyň döwlet mediasy habar berýär.
Türkmenistanyň döwlet energetika instituty 1997-nji ýylda Ýokary tehniki kollejiň bazasynda döredilipdi. Ol Energetika we senagat ministrliginiň pudaklaýyn okuw jaýy bolup, onda 950 student okaýar, şolaryň 31-si doganlyk Owganystandan.
Taryh we ülkäni öwreniş muzeýi Gowşut han köçesinde, Murgap derýasynyň kenarynda guruldy.
Häzir Türkmenistanda jemi 29 muzeý işleýär.
Günüň ikinji ýarymynda bolsa, Mary welaýatyna Birleşen Arap Emirlikleriniň prezidenti Şeýh Halifa Ben Zaýed al-Nahaýanyň gelendigini, ony aeroportda G.Berdimuhamedowyň garşylandygyny, aeroportuň VIP-zalynda iki lideriň çaý başynda köp meseleler barasynda pikir alşandyklaryny Türkmen döwlet habarlar gullugy habar berýär.
Ýokary derejeli myhmanyň welaýat merkezine gelmeginiň sebäbi barada Türkmenistanyň habar serişdeleri maglumat ýaýratmady.
BAE-niň WAM täzelikler agentliginiň informasiýasyna görä, Şeýh Halifa Ben Zaýed al-Nahaýan “şahsy sapar bilen Türkmenistana gelipdir, ol sapar birnäçe güne çeker” diýip, habar berilýär.


text:
Amerikan alymy Sigfraýd Hekeriň “Demirgazyk Koreýa gizlin uran baýlaşdyryjy desga gurupdyr” diýen habary bu ýurduň goňşularyny galagoplyga saldy. Ýaponiýa bu işi “bütinleý kabul ederliksiz” diýip atlandyrsa, Günorta Koreýa özüniň gaty aladalanýandygyny bildirdi.
Goňşularyň aladasy ýöne ýere däl. Sebäbi bu ýagdaý Phenýanyň atom bombasyny öňdürmek başarnygyny güýçlendirip bilýär. Tanymal amerikan alymy Heker 20-nji noýabrda täze gurlan Ýongbýon ýadro toplumlaryna aýlanyp görmek üçin özüniň Demirgazyk Koreýa çagyrylandygyny bildirdi.
Amerikan alymy Sigfraýd Heker
ABŞ-nyň Los Alamos ýadro laboratoriýasynyň öňki direktory Sigfraýd Heker gören zatlarynyň gaty täsindigini aýdýar. Demirgazyk Koreýada diňe bir sanlyja, kiçijik sentrifuga kaskadlary bardyr diýip garaşan alym, öz aýtmagyna görä, müňden agdyk arassa, döwrebap sentrifugalar bilen ýüzbe-ýüz bolup, aňk-taňk bolupdyr.
Amerikan alymy Sigfraýd Hekeriň ýanyndaky resmiler şol ýerdäki sentrifugalaryň sanynyň iki müňdügini, 2008-nji ýylda gurluşygyna başlanan bu desganyň hem eýýäm ulanmaga berlendigini aýdypdyrlar. Ýöne Heker bu aýdylanlary tassyklap bilenok.
Demirgazyk Koreýanyň resmileriniň Hekere aýtmagyna görä, bu desga ýeňil suw ýadro reaktoryny ýangyç bilen üpjün etmek üçin gurlupdyr. Reaktor parahatçylykly maksatlar üçin elektrik öndürýär.
Amerikanyň Birleşen ştab başlyklarynyň ýolbaşçysy Admiral Maýk Mallen bu habara reaksiýa görkezip, Demirgazyk Koreýany “gaty howply” ýurt diýip atlandyrdy. Onuň aýtmagyna görä, bu täze uran baýlaşdyryjy desgany aňsatlyk bilen özgerdip, atom bombasyna gerekli ýokary derejede baýlaşdyrylan uran öndürip bolýar.
Birleşen Ştatlar tarapyndan görkezilen reaksiýalaryň galanlary esasan oýlanyşykly. Prezident Barak Obamanyň Demirgazyk Koreýa baradaky ýörite wekili Stefen Boswort düýn Seulda žurnalistlere: “Bu bir lapyňy keç edýän habar, muňa şübhe ýok. Galyberse-de, bu Demirgazyk Koreýa tarapyndan edilen prowokasion göçümleriň ýene biri. Ýöne bu bir krizis däl, muny-da aýtmak gerek. Bu bizi geň galdyranok” diýdi.
Obamanyň Demirgazyk Koreýa baradaky ýörite wekili Boswort Demirgazyk Koreýanyň goşa ulanyşly ýadro tehnologiýasyny dowam etdirmegi Birleşen Ştatlaryň ony ýadrosyzlanmaga yrmak baradaky syýasatynyň şowsuzlyga uçrandygyny görkezýär diýen pikiri-de ret etdi.
“Meniň pikirimçe, ähmiýetli zat biziň bu barada regionyň möhüm döwletleri bilen utgaşykly iş alyp barmagymyz. Biziň etmäge synanyşýanymyz hem şol. Ýöne men Demirgazyk Koreýa baradaky syýasatymyzyň bir şowsuzdygyny asla kabul edemok. Bu bir gaty kyn problema. Biz indi 20 ýyla golýa bäri bu ugurda göreşip gelýäris”.
Demirgazyk Koreýanyň ozal gizlin saklanan uran baýlaşdyryjy desgasyny dünýä indi näme üçin görkezýänligi belli däl. Synçylaryň pikiriçe, onuň muny bady gaçan alty taraplaýyn gepleşikleri dowam etdirmäge beýlekileri mejbur etmek üçin tapan bolmagy ähtimal.


text:
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-Moon Siriýada himiki hüjümler bilen bagly mesele boýunça derňew geçirýän inspektorlaryň ýurdy terk edensoň hasabat berjekdiklerini aýtdy.
Ban Ki-Moonyň penşenbe güni aýtmagyna görä, inspektorlar Siriýany şenbe güni terk ederler.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Waşingtonyň geçen hepdede Siriýada bolan hüjümleri Siriýanyň hökümediniň amala aşyrandygy barada netijä gelendigini, emma bu ýurda garşy harby çareler barada entek karar çykarmandygyny aýtdy.
Penşenbe güni ABŞ-nyň goranmak sekretary Çak Hagel Siriýa garşy görüljek islendik çäreleriň “halkara hyzmatdaşlygynda” amala aşyryljakdygyny belledi.
Orsýet we Hytaý Siriýa babatynda harby çärelere garşy çykyş edýärler we BMG-niň inspektorlarynyň geçiren derňewleriniň netijeleri mälim edilmänkä karar çykarmakda saklanmaga çagyrýarlar.


text:
Ýaponiýanyň resmileri Fukuşimo atom elektrik stansiýasyndaky reaktorlardan syzmalaryň doly togdadylandygyny, netijede ol ýerdäki krizisiň soňlanandygyny mälim etdiler.
Mundan dokuz aý ozal Ýaponiýada ýüze çykan ýer titreme we deňizde dörän sunami atom elektrik stansiýasynyň reaktorlaryna zeper ýetiripdi. Netijede desganyň reaktorlaryndan howa we suwa radiasiýa syzyp başlapdy.
Fukuşimo atom desgasynyň töweregindäki sebitlerde henizem radiasiýanyň derejesi juda ýokary bolmagyna galýar. Käbir regionlarda bolsa geljek otuz ýylyň dowamynda ýaşap bolmaz.


text:
Çeh senatorlarynyň bir topary Lissabon şertnamasynyň ýurduň kanunçylygyna nä derejede bap gelýändigini sorap, Konstitusion suda ýüz tutdy.
Ýewrobileleşigiň agzalarynyň köptaraply bu ylalaşygy, hususan-da, Ýewrobileleşigiň ýolbaşçy gurluşlaryny reforma etmegi göz öňünde tutýar.
Mundan öň bu ylalaşygyň belli tankytçysy, Çehiýanyň prezidenti Waslaw Klaus Konstitusion suduň karary çykýança, oňa gol goýmakdan ýüz öwrüpdi.
Çehiýa, Polşa we Irlandiýa Lissabon şertnamasyny makullamaly, şondan soň ol güýje girýär.


text:
Anna güni Orsýetiň goranmak ministri Anatoliý Serdýukow “MIG-29” kysymly söweş uçarlarynyň uçuşynyň wagtlaýynça togtadylandygyny aýtdy.
Muňa penşenbe güni şol kysymdaky bir söweş uçarynyň ýurduň Çita oblastynda heläkçilige uçramagy sebäp boldy.
Orsýetiň mediasy bu uçar heläkçiliginde harby pilotyň uçardan katapultirlenmäge ýetişendigini, emma barbir onuň heläk bolandygyny habar berdi. Ýöne bu wakanyň jikme-jikligi barada häzirlikçe anyk maglumat alynmady.
Orsýetiň Goranmak ministrligi häzirki wagt bu heläkçiligiň sebäplerini anyklamak boýunça derňew işleriniň alnyp barylýandygyny aýdýar.


text:
Anna güni geçirilen hökümet maslahatynda prezident G.Berdimuhamedow Türkmenistanda hususy eýeçiligiň roluny ösdürmek meselesine ýene gaýdyp geldi.
Şu hökümet maslahatynda-da ol “2012-2016-njy ýyllar aralygynda Türkmenistanyň sosial-ykdysady ösüşi baradaky prezidentiň maksatnamasyny” üstünlikli durmuşa geçirmek meselesi barada ýörite karara-da gol çekdi.
Bu kararda, hususan-da, ol döwlet eýeçiligindäki kärhanalary we desgalary hususylaşdyrmagyň 2013-2016-njy ýyllar üçin Döwlet maksatnamasyny hem-de hususylaşdyryş çäreleriniň planyny tassyklady.
Prezident G.Berdimuhamedowyň gol çeken bu dokumentinde Türkmenistanyň degişli ministrliklerine we pudaklaýyn edaralaryna, şeýle hem welaýat häkimliklerine we Aşgabat şäher häkimligine anyk çäreleri durmuşa geçirmeklik tabşyrylýar.
Hususan-da, bu çäreleriň birinji tapgyrynda olar görkezilen möhletde Türkmenistanyň Ykdysadyýet we ösüş ministrligi bilen ylalaşykly ýagdaýda hususylaşdyrmaga degişli edara-kärhanalaryň, desgalaryň we gurlup gutarylmadyk obýektleriň sanawyny düzüp, ony Ministrler Kabinetiniň garamagyna hödürlemeli.
Anyk we anyk däl zatlar
Anna günki hökümet maslahatynda eden çykyşynda prezident Berdimuhamedow döwlet eýeçiligine degişli obýektleri hususylaşdyrmak çärelerine eýýäm şu ýyldan başlap girişiljekdigini nygtady. Emma ol bu meselede ýurduň nebit-gaz pudagynyň ýagdaýynyň nähili bolmalydygy barada welin dil ýarmady.
Bu ykdysadyýeti döwrebaplaşdyrmak hem-de ony ösdürmek ugrunda ädilýän nobatdaky bir möhüm ädim
Bu maslahatyň yzýany, şenbe güni “Roýter” habar agentligi öz adynyň agzalmagyny islemedik ýokary derejeli bir türkmen resmisiniň Türkmenistanyň energiýa sektorynyň döwlet eýeçiliginde galjakdygyny aýdandygyny habar berdi.
Bu maglumata görä, “Roýter” habar agentligi bilen söhbetdeş bolan bu türkmen resmisi Türkmenistanyň hökümetiniň hususylaşdyrmaga degişli bolmadyk “milli ähmiýetli strategik kompaniýalaryň” sanawyny eýýäm kesgitländigini mälim edipdir.
Emma, beýleki tarapdan, “Roýter” habar agentligi 2013-2016-njy ýyllar aralygynda Türkmenistanda geçiriljek bu çärelerde daşary ýurt inwestorlarynyň ýerli edara-kärhanalary we desgalary hususylaşdyryp biljekdikleri ýa bilmejekdikleri barada anyk maglumatyň ýokdugyny ýazýar.
Noýabrda yglan edilipdi
Türkmenistanyň göz öňünde tutýan bu maksatnamasy barada mundan ozal 2012-nji ýylyň 16-njy noýabrynda geçirilen hökümet maslahatynda giňişleýin gürrüň edilipdi.
Hususan-da, şonda wise-premýer A.Goçyýew döwlet eýeçiligindäki obýektleri hususylaşdyrmak işlerini üç tapgyrda amala aşyrmaklygyň göz öňünde tutulýandygyny yglan edipdi. Onuň aýtmagyna görä, bu çäreleriň birinji tapgyry 2013-nji ýylda, ikinji tapgyry 2014-2015-nji ýyllarda, üçünji tapgyry bolsa 2016-njy ýylda amala aşyrylar.
Şu döwrüň dowamynda döwletiň senagat pudagyndaky dürli kärhanalary, gurluşyk, transport, aragatnaşyk we beýleki pudaklara degişli obýektleri hususy eýeçilige geçirmeklik, şeýle hem aksionerler jemgyýetleriniň ösen infrastrukturasyny döretmeklik göz öňünde tutulýar.
16-njy noýabryndaky hökümet maslahatynda döwlet eýeçiligindäki kärhanalary we desgalary hususylaşdyrmak baradaky Döwlet maksatnamasyna laýyklykda Türkmenistanyň hususyýetçilik baradaky kanunçylygynyň täze redaksiýasyny işläp düzmekligiň-de planlaşdyrylýandygy yglan edildi.
Şonda prezident G.Berdimuhamedow döwlet eýeçiligindäki kärhanalary we obýektleri hususylaşdyrmak boýunça göz öňünde tutulýan bu çäreleri “yzygiderli ýagdaýda bazar gatnaşyklaryna geçmek prosesiniň çäklerinde milli ykdysadyýeti döwrebaplaşdyrmak hem-de ony ösdürmek ugrunda ädilýän nobatdaky bir möhüm ädim” diýip häsiýetlendiripdi.
Emma ykdysadyýet ugrundan käbir bilermenler Türkmenistanda häkimiýetiň awtoritar ýagdaýda dolandyrylýan şertlerinde “emläkleri hususylaşdyrmak” we “bazar gatnaşyklaryna geçmek” diýilýän çäreleriň diňe häkimiýetiň başyndaky sanlyja adamlaryň bähbidine hyzmat etmeginiň mümkindigini aýdyp, bu ýagdaýa alada bildirýärler.


text:
Owganystanyň resmileri ýurduň Zabul welaýatynda awtobus bilen sapar edýän 30 sany şaýy musulmanynyň şahsyýeti anyklanmadyk ýaragly adamlar tarapyndan alnyp gaçylandygyny habar berýärler.
Gürrüňi gidýän adamlar Owganystandaky Hazara etniki azlygynyň agzalary bolup, olar 23-nji fewralda ýurduň günortasyndaky Kandahar şäherinden owgan paýtagty Kabula sapar edýän mahaly alnyp gaçylypdyr.
“Gazni Paima” atly awtobus kompaniýasynyň resmisi Nasir Ahmadyň “AFP” habar gullugyna beren maglumatyna görä, awtobusyň sürüjisi özüne “signal berýän owgan armiýasynyň egin-eşigindäki ýüzi örtgüli adamlaryň toparyny görüpdir we ol şol adamlary esger diýip pikir edip, ulagy saklapdyr”.
Owganystanyň Içeri işler ministrliginiň metbugat sözçüsi Sedik Sediki, polisiýa alnyp gaçylan adamlaryň aman-sag boşadylmagyny üpjün etmek üçin “elinde bar ähli zady” edýär diýdi.
Adamlaryň alnyp gaçylmagynyň jogapkärçiligini henize çenli hiç kim öz üstüne almady.


text:
ABŞ-nyň Ýewraziýa sebitiniň energetika meseleleri boýunça ýörite wekili Riçard Morningstar Türkmenistana sapar edýär. Bu barada ABŞ-nyň Türkmenistandaky Ilçihanasynyň metbugat beýanatynda aýdylýar.
Ilçi Riçard Morningstaryň Türkmenistana sapary 1-nji awgustda başlady we bu sapar 4-nji awgustda tamamlanar.
ABŞ-nyň ýokary derejeli wekili ilçi Riçard Morningstar türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen duşuşar.
Şeýle hem, ol türkmen hökümetiniň wekilleri bilen energetika meseleleri boýunça ýokary derejedäki duşuşyklary geçirer.
Merkezi Aziýa regionyndaky energiýa çeşmeleriniň üpjünçilik ýollarynyň diwersifikasiýasyny ýokarlandyrmak ABŞ-nyň bu region boýunça alyp barýan syýasatynyň möhüm ugry bolup durýar.


text:
Amerikan resmileriniň aýtmagyna görä, Osama bin Ladeniň Pakistanda öldürilmegi Merkezi aňtaw gullugynyň Abbottabatdaky gizlin jaýyndan onuň bolýan ýerine gözegçilik etmegi netijesinde mümkin bolupdyr.
"The New York Times" we "The Washington Post" gazetiniň resmi çeşmelere salgylanyp ýazmagyna görä, Merkezi aňtaw gullugynyň (CIA) Abbottabatdaky jaýy öten awgustda Bin Ladeniň Pakistanda nirede gizlenýändigi belli bolansoň döredilipdir.
Aýdylmagyna görä, MAG-niň işgärler "Al-Kaýdanyň" başlygynyň bolýan jaýyny onuň golaýynda kireýine alnan bir jaýdan ençeme aýlap synlap gezipdirler. Ol ýerde ýaşaýanlary, ol ýere gelip-gidýänlary surata düşüripdirler.
"Jamaat-e-Islami" dinçi syýasy partiýasynyň aktiwistleri ABŞ-a garşy şygarlary gygyryp, protest geçirýärler, Abbottabat, 2011-nji ýylyň 6-nji maýy.
Pakistan harbylary penşenbe güni giçilik Birleşen Ştatlaryň ýaşyryn hüjümi barada öz ilkinji resmi jogaplaryny neşir etdiler. Bu beýannamanyň çykarylmagyna sebäp bolan zat ýurduň ýokary derejeli 12 generalynyň goşun serkerdesi Aşfak Kaýany bilen duşuşyp, ondan Pakistandaky amerikan esgerleriniň sanynyň azaldylyp, onuň zerur bolup biljek iň pes derejä getirilmegini talap edenligi.
Beýannamada şeýle hem Pakistanyň territoriýasynda bular ýaly birtaraplaýyn hüjüm bolan ýagdaýynda Yslamabadyň Birleşen Ştatlar bilen terrorizme garşy hyzmatdaşlygy duruzjakdygy aýdylýar. Kaýany Birleşen Ştatlaryň Pakistanyň goranyş güýçlerine bildirmän, ýurduň içine beýle çuň aralaşyp bilendigi barada barlag geçiriljekdigini bildirdi.
Yslamabat Osama bin Laden Pakistanda gizlenýär diýilýäni ozal ençeme ýyllap gaharly inkär edip gezipdi.
Beýannamada Bin Ladeniň Pakistandadygy barada toplanan gizlin maglumatlarda kemçilikleriň goýberilendigi boýun alynýar. Beýannamada şeýle hem "Al-Kaýdanyň" ýüze golaý terroristiniň Pakistanyň aňtaw gullugy "Inter-Services" tarapyndan öldürilendigi aýdylýar. Munuň hem käbirinde MAG-niň hyzmatdaşlygy bolupdyr, käbirinde-de bolmandyr.Bin Ladeniň aýallary sorag edilýär
Pakistanyň aňtaw gullugynyň bir işgäriniň anna güni aýtmagyna görä, Osama bin Ladeniň üç aýalynyň biri özüniň 6 aýlap, bu jaýyň ýokarky gatyndan aşak düşmän ýaşandygyny aýdypdyr.
Osama bin Ladeniň aýallary häzir Pakistanda soraga çekilýär. Onuň şunça wagtlap ele düşmän, wagtyny nähili geçirendigini bu aýallaryň berjek maglumatlary görkezer diýip, pikir edilýär.
Amerikan resmileri Osama bin Laden bilen birlikde dört adamyň öldürilendigini aýdýarlar. Bularyň biri Bin Ladeniň ogly, ýene biri hem onuň Abu Ahmed Al-Kuwaiti diýip tanalýan ynamdar çapary.
Resmileriň "The New York Times" gazetine aýtmagyna görä, Bin Ladeniň bolýan jaýynda ele salnan kompýuterden tapylan dokumentleriň görkezişi ýaly ol "Al-Kaýdanyň" alyp baran hüjümlerine ençeme ýyllap Pakistandan ýolbaşçylyk edipdir.
"Al-Kaýdanyň" baştutanynyň öz buky ýerini Pakistanyň harby ýokary okuw jaýynyň golaýynda bir berkitme ýaly edip gurup bilenligi Yslamabady kyn ýagdaýa saldy. Ýurduň "Dawn" gazeti bu kemsinmäni Pakistanyň ýokary derejeli ýadro alymy Abdul Kadyr Hanyň 2004-nji ýylda ýurduň ýadro syrlaryny satanlygyny boýun almagy bilen deňedi.
Bin Ladeniň gizlenen ýeriniň iň soňunda Pakistanda bolup çykmagy köp amerikanlary gahar-gazaba mündürip, olaryň Pakistanyň resmilerini Bin Ladene gizlin gaçybatalga bermekde we Yslamabady terrora garşy uruşda hyzmatdaşlyk meselesinde ýalançylykda aýyplamaga sebäp boldy.
Pakistanyň daşary işler ministri Salman Başir penşenbe güni metbugat ýygnagynda muny resmi taýdan inkär etdi: "Aňtaw boýunça "Inter-servises" gullugynyň hökümetiň içindäki elementler "Al-Kaýda" bilen bile işleşipdir diýmegi aňsat zat. Ýöne bu bir nädogry pikir. Bu bir ýalňyş aýyplama. Bu ygtybarly aýyplama däl".
Birleşen Ştatlaryň iki sany kanun çykaryjysy Waşingtony Pakistana berilýän kömekleri kesip, Amerikanyň Yslamabat bilen bar bolan strategik hyzmatdaşlygyny duruzmaga çagyrýar.


text:
Alp Arslan
Gysgaça maglumat[üýtget | edit source]
Hökümdarlygy: Seljukly hökümdarlygy
Doguldy: 20.01.1029.
Özünden öň: Çagry beg
Özünden soň: Mälik şa
Aýal(lar)y: Seljan hatyn
Çagalary: 1. Muizzeddin Mälikşa
4. Böri-Bars
5. Togrul
6. Aýaz
7. Dogan
8. Arslan
9. Tekiş
10. Äşe
11. Züleýha
Atlary we lakamlary: Adududdöwle.
Lakamy: Ebu Şuja.
Dini ady: Muhammet.
Hakyky ady: Alp Arslan bin Çagry bin Mikaýyl bin Seljuk bin Dükak
Kakasy: Çagry beg.
Dini: Yslam.
Ölümi: 15.12.1072. (43 ýaş) Merw.
Muhammet ibn Dawut (1029 - 1072), Seljuk Türkmenleriniň ikinji soltany, Seljukly döwletini guran Seljugyň agtygy. Yslam dinine baglanandygy üçin Muhammet adyny aldy, harby üstünligi üçin bolsa oňa Alp Arslan lakamy dakyldy. «Alp Arslan» adynyň manysy «Gaýduwsyz Arslan» diýmek bolýar. Ol taryha öz adyny gaýduwsyzlygy, rehimligigi, gahrymançylygy we serdarlygy bilen ýazdyrandyr. 1071 ýylynda Anadoly topraklaryny basyp alypdyr. Anadoly türkleri Alp-Arslan bilen gelen türkmenlerdir.
Umumy maglumatlar[üýtget | edit source]
Alp Arslan (doguldy 20.01.1029-öldi15.12.1072) Beýik Seljukly döwletiniň ikinji soltany bolan türkmen hökümdarydyr. Alp Arslan Türkmenleriň Orta Aziýadan Anadola geçmekligini başladan ökde serkerde hökümdardyr. Hakyky ady Muhammet bolup, iň ýörgünli ady Alp Arslandyr. Beýik Seljukly döwletini guranlaryň biri bolan Çagry begiň ogly we Seljukly soltany Togrul begiň jigsidir. Alp Arslan dogulan wagty hakynda maglumatlar her hili wariýant berýärler. Taryhçylaryň belleýşiçe 1029-1032-nji ýyllar aralygyny görkezýär. Ol kiçilikde ata münüp ok atmany öwrendi. Çagalyk ýyllarynda Daňdanakan söweşinde we ş.m. söweşlerde üstünlik gazanan Seljuklaryň ýeňilmezekdigine göz ýetirýär. Kakasynyň ölüminden soňra Horasandaky Seljukly hökümdarlygyny (häzirki G.o. Türkmenistan) dolandyrdy. Togrul beg 1063-nji ýylda ölende Seljukly hökümdarlygynda tagt ugryndaky söweşler başlandy. Ogly bolmadyk Togrul beg özüniň wesýetinde Çagry begiň ogullaryndan Süleýmanyň tagta geçmegini wesýet edipdir. Seljukly weziri Amidulmulk bu wesýeti ýerine getirdi we Reý şäherinde Süleýmany soltan diýip tagta çykardy. Soňra Çagry begiň uly ogly Alp-Arslan Arslan Ýabgunyň ogly Gutulmuş bilen käbir emir we şazadalar Süleýmanyň patyşalygyny hasap etmediler. Kazwin şäherinde Alp Arslanyň adyna hutba okaldy. Gutulmyşyň Reýiň gabadyna gelip şäheri gabady wezir Amidul-Mülk bolsa hökümdar Alp Arslandan kömek sorany üçin, hutbany onuň adyna okatdy. Gutulmuş bolsa Alp-Arslan bilen Damegan ýakynlaryndaky söweşde öldi. Alo Arslan Reý şäherinde Seljukly döwletiniň tagtyna çykdy. Soňra Amidul mülkiň ýerine Nyzamylmülki goýdy[1] Ilkinji ýörüşi Gruziýa (Gürjüstan) we gündogar Anadoly taraplara boldy. Bu ýötüşlerde ogly Mälikşany we weziri Nyzamylmülk dagylar hem bardy. Wizantiýanyň tabynlygyndaky Kars we Ana çenli ýörüşlerini dowam etdirip bu ýerleri eýeledi. Bu ýötüşleriň netijesinde Abbasy halyfy Kaim bi-Emrillä Alp Arslana «Ebu Feth» (Fatyhlaryň atasy) lakamyny berdi (1064) 1065-nji ýylyň soňlarynda Üstýurt we Mangyşlak taraplaryna ýörüş etdi. Etrapdaky Gypjaklar bilen Türkmenleri hemaýaty astyna aldy. Alp Arslan Seljuk begiň Jent şäherindäki mazarlygyna zyýarat edip, Merw şähere bardy. 1066-1067-nji ýyllarda Kerman mäligi bolan jigsi Kawurdyň gozgalaňy sebäpli Kermana tarap birnäçe esgerleri bilen gitdi. Kawurd beg baş goşunynyň birinji bölegi böwsülensoň gala yza tarap çekildi we bir ilçi ugradyp bagyşlanmagyny sorady. Soltan bu haýyşy kabul etdi we Kerman mäligi bolup ýerinde oturmagyna hem rugsat berdi. 1068-nji ýylda täzeden topalaň turuzan Kawurdyň üstüne täzeden goşun çekip gaýtdy. Emma öz goşunynda Kawyrdyň ýan-ýoldaşlarynyň boluo biljekdigini nazara alyp yza çekildi. Anadolyda bolsa Togrul beg tarapyndan ugrukdyrylan Türkmen çozuşlary dowam edýärdi. Emir Afşin 1067-nji ýylda Kaýseri eýeledi. Wizantiýa imperatory Roman Diogens IV Türkmenleri Anadolydan (Kiçi Aziýa) çykartmak üçin 1068-nji ýylda ýörüşe çykdy we Halap galasyna çenli ýörüşini dowam etdirdi. Emma Türkmenleri yza serpikdirip bilmese-de Amorium şäherini eýelemegi başardy. Imperator Roman ikinji sapar ýörüşe çykdy we bu gezek Ýewfrat derýasyna çenli hereket etdi. Seljukly akymy her tarapdan hereket edip Malatiýa çozdylar we Konýany eýelemekligiň küýüne düşdiler. Soltam Alp Arslan 1067-nji ýylda ikinji sapar Gürjüstana tarap ýörüşe çykdy. Gürjüstan patyşasy Bagrat IV Alanlar bilen birleşip musulman döwleti bolan Şeddadylar elindäki Errany eýeläp Genjäniň golaýyna çenli gelipdiler. Soltan Alp Arslan 1067-nji ýylda Errana gelende we Şeddady emiri Fazl bilen Şirwan emiri Ebul-Eswar oňa boýun bolanlaryndan soňra Gürjüstana girdi. Şekki taraplaryny basyp aldy IV. Bagrat bolsa Seljuklylar bilen bolan söweşde gaýtawul berip bilmän gaçdy. Soltan Gürjüstanyň her tarapyna basybalyjylaryny gönderip Tiflisi ele geçirdi. Soňra Bagrat ötünç sorap Alp Arslana tabyn boldy. Mekkäniň şereplisi Muhammet bin Ebi Haşim 1070-nji ýylda Alp Arslanyň huzuryna gelip, Mekkede hutbanyň Abbasy halyfyna we Seljukly soltanynyň adyna okalandygyny aýtdy. Soltan Alp Arslan Fatimiler döwletiniň weziri Nasr ed-Döwle bin Hamdanyň maslahaty bilen Fatimiler döwletini tozdurmak üçin Müsüre bir sapar ýörüş etdi. Soňra Wizantiýa çozup girdi. Soltan ilki bilen Malazgirt we Erjişi eýeledi. Diýarbekrdäki Süweýda (Siverek) we Tulhum ýaly birnäçe galalary yzly-yzyna basyp aldy. Soňra 1071-nji ýylda Wizantiýa häkimýetindäki Urfany gabady emma alyp bilmedi. Urfadan Halaba tarap hereket eden Soltan şäheri gabap Mirdasogullaryndan Mahmydyň elinden şäheriň açaryny kabul edip aldy we onuň özüniň günäsini bagyşlap ony öz wrzipesinde oturtdy. Şama tarap baran Soltan Alp Arslan Wizantiýa imperatory Roman Diogeniň uly goşun toplap musulman topraklaryna basypalyşa çykandygyny eşitdi. Şol sebäpden yza döndi. Iki goşun Malazgirt meýdançasynda garşylaşdy. Soltan Alp Arslanyň baştutanlygyndaky Seljukly goşuny Hilal söweş tilsimi (taktika) bilen söweşe girdi. Bu söweşde Alp Arslanyň bir esgeri Wizantiýa imperatory Roman Diogeni masgaraçylykly ýagdaýda ony Soltanyň garşysyna getirdi. Soltan Alp Arslan imperatory tussag etdi[2][3]. Soltan Alp Arslan günbatardaky Seljukly serhetlerini giňeldişi ýaly, gündogardaky Seljuk Türkmenleriniň hem topraklaryny giňeldýärdi. Soltan Alp Arslan bilen Garahanlylaryň arasynda düşünişmezlik ýüze çykdy we olara tarap Alp Arslan bir sapar ýörüşe çykdy. Ol Amyderýadan (Jeýhun) geçdi we ýörüşini togtatdy. Emma başyna gelen betbagtçylyk zerarly Garahanlylara tarap ýörüş edip bilmedi. Ýusup el-Horezmi atly gala serkerdesi Soltany hanjar bilen ýaralady.
Wizantiýa ýörüşi[üýtget | edit source]
1068-nji ýylda Wizantiýa imperiýasyna garşy söweş yglan edeninden soň soltan Alp Arslan Türkmenleri Malazgirt söweş meýdançasyna çenli geldi. 1071-nji ýylda Soltan Alp Arslan Malazgirt söweşinde Türkmen taryhynda uly ýeňiş gazandy. Alp Arslan Roman Diýogeni bagyşlady. Özüni hem ýyllyk salgyt bermegini talap edip ony ýurdyna goýberdi. Ýöne Roman Diýogen ýurdyna baranda onuň tagtynda Mikhail VII täze Wizantiýanyň imperatory bolup geçipdir. Roman Diýogen tagtyndan uzaklaşdyrylýar we özüni hem öldürýärler. Bu waka şeýle bolýar. Ony tutjak bolup kowalanlarynda Roman Diýogen gaçyp kiçeňiräk galada duşmanlary tarapyndan tutulýar. Gözlerini kör edip Konstantinopola getirýärler we şol ýerden Proti adasyna (Kynaly ada) sürgün edilýär. Gözleriniň körlügi zerarly agyr kesele ýolugyp şol ýerde ölýär[4] Şol sebäpden Malazgirt söweşiniň soňundaky salgyt boşa çykdy.
Ölümi[üýtget | edit source]
Alp Arslan, ýesir edip alan Garahanly gala serkerdesiniň gyzy Hankona öýlenipdir. Onuň kakasynyň ady Ýusup Horezmi bolupdyr. Ýusup Horezmi tussaglykdaka Alp Arslanyň gaharyny getirdip mertlerçe söweşe çykmagyny sorapdyr. Alp Arslan onuň eliniň çözülmegini we hanjar bermeklerini buýrupdyr. Wezir wekiller bu işiň howplydygyny düşündirseler-de Alp Arslan onuň elleriniň çözülip garpyşmagyny isläpdir. Onuň elleri çözülip eline hanjar beripdirler. Alp Arslan gaharyna onuň üstüne ylgap bir demde ýere ýazmakçy bolupdyr. Emma onuň aýagy çadyryň ýüpüne ilişip ýykylypdyr. Pursatdan peýdalanan ýesir Ýusup Horezmi onuň böwründen hanjary sanjypdyr. Şeýdip 1072-nji ýylda Alp Arslan şol ýarasyndan şehit bolup öldi. 2002-nji ýylyň Iýul aýyndan başlap tä 2008-nji ýyla çenli Awgust aýyna Alp Arslan aýy ady dakyldy. Muny Türkmenistanyň ilkinji prezidenti Saparmyrat Türkmenbaşy esaslandyrypdy. 2005-2006-njy ýyllarda Ýusup Halaçoglynyň baştutanlygynda Maryda (Merw) başlanan gazuw agtaryş işleri geçirlende Alp Arslanyň mazarynyň üstüni açdylar[5].
Çeşme[üýtget | edit source]
1. ^ Merçil, Erdoğan (2000). Müslüman türk devletleri tarihi . Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınevi. s. 52. ISBN 9751602319.
2. ^ Haldon, John (2001). The Byzantine wars : battles and campaigns of the Byzantine era . Temptus: Stroud. s. 180. ISBN 0752417959.
3. ^ Merçil, Erdoğan (2000). Müslüman türk devletleri tarihi . Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınevi. s. 51,52,53,54,55. ISBN 9751602319.
4. ^ the First Crusade, Steve Runciman, Cambridge University Press, 1992
5. ^ Sultan Alp Arslan'ın mezarının bulunuşu.


text:
Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew nobatdaky prezidentlik saýlawlarynda öz kandidaturasyny ikinji möhlete goýup-goýmajakdygy barada bir zat aýtmakdan entek irdigini öňe sürdi. Emma ol munuň ýakyn wagtyň içinde aýan ediljekdigini hem sözüne goşdy.
"Saýlawlaryň öz kada-kanunlary bar. Men hem bu kada-kanunlary berjaý etmekçi. Eger-de şeýle beýanaty etmek kararyna gelsem, onda men muny ederin. Meniň ýakynda hytaýly kärdeşlerimize beren interwýumda hem aýdyşym ýaly, bu ýagdaý boýunça köp garaşmaly bolmaz” diýip, prezident Medwedew şu gün metbugat konferensiýasynda çykyş etdi.
Prezident Medwedew mundan üç ýyl töweregi ozal häkimiýet başyna geçenden soň, şu gün ilkinji gezek uly metbugat konferensiýasyny geçirdi. Bu metbugat konferensiýasyna 800 töweregi žurnalist akkreditasiýa edildi.


text:
Ашхабад, 4 декабря. «Turkmenportal».
BRPI (Баскин Роббинс продакшн интернэшнл) ýapyk paýdarlar jemgyýeti öz önümlerini Türkmenistana getirmäge ygtyýar aldy. “PREMIUM” derejeli doňdurmalar Türkmenistanyň weterinar-sanitariýa babatdaky talaplaryna doly laýyk gelýär. Şonuň üçin ol Türkmenistana getirilýän russiýaly kärhanalaryň haýwanlardan alynýan önümlerden ýasalan harytlarynyň sanawyna goşuldy.
Bu ygtyýarnama Türkmenistanda “Baskin Robbins” kompaniýasynyň doňdurma-kafeler ulgamynyň gerimini giňeltmäge we mümkinçiliklerini artdyrmaga şeret döreder. Marketologlar bu kompaniýanyň doňdurma-kafeleriniň hataryny uzaltmaga türkmen işewürleriniň uly gyzyklanma bildirjekdigine ynanýarlar.
Doňdurma-kafelerdäki onuň “Baskin Robbins” atly meşhur görnüşiniň we doňdurma esasynda taýýarlanan datly nygmatlaryň tomus aýlarynyň yssy günleri Türkmenistanyň ýaşaýjylarynyň we onuň myhmanlarynyň “gözüne degjekdigini” aýtmak bolar. Diňe bir tomusda däl, beýleki pasyllarda-da bu kafeler olaryň höwes bilen barýan ýerlerine öwrüler.
Türkmenistandaky kafeler Moskwadaky “Baskin Robbins” fabriginde öndürilen önümler bilen üpjün ediler. Onuň häzirki wagta çenli 150-den gowrak görnüşi belli bolup, doňdurmalaryň assortimentiniň yzygiderli üsti ýetirilip durulýar.
“Dunkin’ Brands” şereketiniň “Dunkin’ Donuts” (byzmyk hödürleýän kofeler) we “Баскин Роббинс” (doňdurma hödürleýän kofeler) atly söwda markalary bolup, onuň dünýäniň 45 döwletinde 15 müň 300-den gowrak söwda nokatlary bar. Olarda 2010-njy ýylda 260 müň adam işleýärdi. 2009-njy ýyldaky arassa girdejisi 7,2 milliard dollara deň bolupdyr.
Gyzykly maglumatlar
ABŞ-nyň Prezidenti Barak Obama hem-de Gaiti Respublikasynyň Rene Garsiýa Prewal ýaş ýigit wagtlary “Baskin Robbins” kafesinde ofisiant bolup işläpdirler. Obama şondan bäri bu doňdurmanyň tagamynyň agzyndan gitmeýändigini aýdýar.


text:
Birleşen Ştatlar BMG-niň Howpsuzlyk geňeşiniň Yraýylyň palestin territoriýasyndaky gurluşyklaryny ýazgarýan rezolýusiýasyna weto goýdy.
Geňeşiň beýleki 14 agzasy bu rezolýusiýanyň taslamasyna goldaw sesini berdi.
ABŞ-nyň BMG-däki ilçisi Suzan Raýs geňeş agzalaryna «bu weto biz gurluşyk işlerini goldaýar diýen manyda ýalňyş düşünmeli däl» diýdi.
Palestinalylar ABŞ-nyň arap howandarlygyndaky rezolýusiýa weto goýmagy Ysraýylyň öz borçlaryny ýerine ýetirmekden gutulmagyna ýol açyp, parahatçylyk işine zyýan berdi diýdi.
Britan ilçisi Mark Laýal Grant Britaniýanyň, Fransiýanyň we Germaniýanyň adyndan çykyş edip, Ysraýylyň Günbatar kenardaky gurluşyklaryny ýazgardy.


text:
Astronomiýa
Astronomiýa (grekçe astron (ἄσtpov), "ýyldyz" we nomos (vόuoς), "kanun" sözlerinden) asman jisimlerini, meselem ýyldyzlary, planetalary, kometalary hem-de galaktikalary öwrenýän ylymdyr. Ol ewolýusiýa, fizika, himiýa, meteorologiýa hem-de asman jisimleriniň hereketleri bilen, şeýle hem älem-jahanyň emele gelişi we ösüşi bilen gyzyklanýar.
Astronomiýa iň bir gadymy ylymlaryň biri bolup durýar. Irki siwilizasiýalaryň astronomlary gijeki asmanyň metodik gözegçiliklerini amala aşyrypdyrlar. Teleskopyň oýlanyp tapylmagyndan soňra astronomiýa häzirkizaman ylym derejesine ösüp ýetipdir. Taryhy nukdaýnazardan, astronomiýa astrometriýa, astronawigasiýa, gözegçilik astronomiýasy, kalendar düzmek, hatda astrologiýa ýaly dürli ugurlary öz içine alan bolsa, häzirki döwürde professional astronomiýa astrofizika ylmy bilen manydaş hasap edilýär.


text:
Ukrainanyň gündogaryndaky Mariopol şäherinde ukrain güýçleri bilen Russiýa tarapdary söweşijileriň arasynda bolan güýçli çaknyşyklarda “terrorist” diýlip atlandyrylýan 20 adam öldürildi. Bu barada Ukrainanyň Içeri işler ministrligi habar berýär.
Gürrüňi edilýän çaknyşyklar ukrain güýçleri Mariopol şäherindäki polisiýa merkezinden separatistleri çykarmaga synanyşandan soň bolup geçdi.
“Interfax” habar gullugynyň separatistlere salgylanyp berýän maglumatyna görä, gürrüňi edilýän bina ot açmak üçin ukrain güýçleri bronly ulaglary ulanypdyrlar.
Ukrainanyň “Insider” onlaýn habar websahypasynda Russiýa tarapdary sekiz söweşijiniň öldürilendigi habar berilýär.
Ukrainadaky bu çaknyşyklar rusparaz aktiwistler bilen hökümetiň tarapdarlarynyň arasynda çaknyşyklara sebäp bolup biljek köpçülikleýin üýşmeleňlerden alada bildirilip, “Ýeňiş güni” dabaralary şowhunsyz bellenilýän mahaly bolup geçdi.
Emma muňa garamazdan, II jahan urşunyň tamamlanmagynyň 69 ýyllygyny bellemek üçin tutuş Ukrainanyň çäginde, şol sanda gündogarynda resmi däl üýşmeleňler geçirildi.


text:
Aşgabat, 14.02.2015. “Türkmenportal”.
Aşgabatda bilelikdäki Türkmen-awstriýa iş toparynyň nobatdaky 7-nji mejlisini, şeýle hem türkmen-awstriýa işewürler maslahatyny geçirmäge taýýarlyk görülýär. Duşuşyklara Awstriýanyň wekiliýetiniň düzüminde döwlet edaralarynyň we 30-dan gowrak kompaniýalarynyň hünärmenleridir işewürleriniň 60-a golaýynyň gatnaşmagyna garaşylýar. Olar söwda, gurluşyk, syýahatçylyk, saglygy goraýyş, energetika, dokma senagaty, innowasion tehnologiýalar ulgamlarynyň we beýleki pudaklaryň wekilleridir.
Bilelikdäki Türkmen-awstriýa iş toparynyň mejlisinde özara bähbitli ikitaraplaýyn söwda-ykdysady, şeýle hem maliýe-tehniki hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmäge, ylym-bilim, syýahatçylyk ugurlaryndaky gatnaşyklary pugtalandyrmaga degişli meseleler ara alnyp maslahatlaşylar. Türkmen-awstriýa işewürler maslahatynyň dowamynda Türkmenistan bilen Awstriýanyň arasyndaky hyzmatdaşlygyň ösüş mümkinçiliklerine jikme-jik seredilip geçiler. Awstriýanyň wekiliýetiniň biziň ýurdumyza boljak saparynyň meýilnamasynda senagatçylar we telekeçiler birleşiginde iki ýurduň işewür toparlarynyň wekilleriniň gatnaşmagyndaky duşuşyk, şeýle hem Mary şäherindäki kärhanalaryň birnäçesinde bolup görmek göz öňünde tutulýar.


text:
Kaşmirde Pakistan bilen ysnyşykly bir jeňçi toparynyň kommandiriniň öldürilmeginiň ýasyny tutýan protestçiler Hindistanyň howpsuzlyk güýleri bilen çaknyşdylar.
Resmiler kommendant sagadyna boýun bolmakdan ýüz öwüren protestçiler bilen dörän wakada azyndan 11 adamynyň ölendigini, başga-da onlaçasynyň ýarlanandygyny mälim etdiler.
Hindi resmileri “Hizbul Mujahideen” jeňçi toparynyň lideri Burhan Muzaffar Waniniň öldürilmegini yglan edenden soň, sebitdäki protestleri köşeşdirmek üçin kommendant sagady girizilipdi.
22 ýaşly Waniniň ölüm habaryndan soň, Kaşmiriň ençeme sebitlerinde gazaply çaknyşyklar ýüze çykdy. Hadysada hökümet binalaryna hem zeper ýetdi.
Maglumata görä, protestçiler harbylary daşlap başlanlaryndan soň, hindi güýçleri olary oka tutupdyrlar.
Kaşmir Hindistan bilen Pakistanyň arasyndaky dawaly sebit bolup, iki ýurt hem onuň eýeçiligine talap bildirýär.


text:
Portugaliýanyň parlamenti býujet serişdelerini tygşytlamak boýunça dolandyryjy Sosialistik partiýanyň teklibini ret edenden soň, hökümet başlygy Žoze Sokrateş iş başyndan çekilýändigini yglan etdi.
Çykdajylary azaltmagy, salgytlary ýokarlandyrmagy göz öňünde tutýan plana oppozision güýçleriň ählisi garşy çykdy.
Portugaliýanyň maliýe ýagdaýy durnuksyz. Gresiýa bilen Irlandiýadan soň üçünji ýurt bolup Portugaliýanyň ÝB-den kömek soramagynyň mümkindigini analitikler duýdurýarlar.
Býujet çykdajylaryny azaltmazdan, berlen kömegiň garaşylýan netijäni berjegi-de sorag astynda.


text:
Russiýada açlyk yglan eden ukrainaly harby pilot Nadia Sawçenko sud diňlenişigi üçin Moskwanyň sud zalyna alnyp baryldy. Rus resmileri Sawçenkonyň 13-nji maýa çenli deslapky tussaghanada saklanylmagyny soraýarlar.
Iýun aýynda gündogar Ukrainadaky orsparaz separatistler tarapyndan tutulyp, iýul aýynda rus tussaghanasyna geçirilen Sawçenkonyň açlyk yglan edenine 10-njy fewralda 60 gün doldy.
Russiýanyň prokurorlary Sawçenkony iki rus žurnalistiniň öldürilmegine gatnaşmakda aýyplaýarlar. Gürrüňi gidýän iki žurnalist gündogar Ukrainadaky wakalar barada maglumat taýýarlaýan mahaly öldürilipdi.
Sawçenko rus resmileriniň özüni tussag etmegine protest bildirip, geçen ýylyň 13-nji dekabrda açlyk yglan edipdi.


text:
22-nji aprelde Halkara atçylyk-sport toplumynda bedewleriň päsgelçiliklerden bökmek boýunça bäsleşigi boldy. Bu bäsleşigi «Türkmen atlary» döwlet birleşigi, Sport baradaky döwlet komiteti we Atçylyk sportunyň milli merkezi guradylar.
Sportuň olimpiýa görnüşi boýunça bu ýaryşa Türkmenistanyň Prezidentiniň Ahalteke atçylyk toplumynyň, Atçylyk sportunyň milli merkeziniň, Goranmak we Içeri işler ministrlikleriniň wekilleri — toparlaryň dördüsi gatnaşdylar. Halkara atçylyk sport toplumynyň münberini dolduran hem-de ýaryşlaryň şaýatlary bolan köp sanly janköýerler türkmen çapyksuwarlarynyň 12-sine elçarpdylar.
Ýaryşa gatnaşyjylar dürli beýiklikdäki we çylşyrymly päsgelçilikleriň onusyndan geçdiler. Onuň düzgünine laýyklykda, bir päsgelçilikden iki gezek geçip bilmedik çapyksuwar baýrak ugrundaky bäsleşikden çykarylýar.
Ýeňijiniň ady 26-njy aprelde belli bolar. Ýeri gelende ýatlasak, geçen ýyl ýaryşyň baş baýragyna F.Zaripowa Ýerbent II atly bedewi bilen mynasyp bolupdy. Ol bu gezek Türkmenistanyň konkur boýunça ussady diýen derejesini saklap bilermi?! Bu bolsa ýene birnäçe günden belli bolar...
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen Aziýanyň Olimpiýa geňeşi tarapyndan 2017-nji ýylda paýtagtymyzda geçiriljek V Aziýa oýunlarynyň maksatnamasyna atçylyk sporty (konkur) we türkmen milli göreşi girizildi.
Ýaryşdan taýýarlanan fotoreportažymyzy şu ýerden görüp bilersiňiz!


text:
Özbegistanda benziniň bahasy çürt-kesik ýokarlanyp, bir gijede 20% artdy. Anna güni irden benziniň her litriniň bahasy onuň hiline görä, amerikan dollarynda 90 sentden 1.1 dollara barabar boldy. Ozalky baha 77 we 90 sent aralygyndady.
Hökümet resmileriniň aýtmagyna görä, bahalary galdyrmak baradaky karara penşenbe agşam gelinipdir, emma ýangyç stansiýalarynda nobatlaryň döremegine ýol bermezlik üçin köpçülige yglan edilmändir.
Özbegistan Fergana regionyndaky iň uly nebit zawodynda dörän problemalar bilen baglylykda ençeme aýlap benzin krizisy bilen ýüzbe-ýüz bolup gelýär. Emma benziniň bahasy ozal şeýle derejede ýokarlanmandy.


text:
Owganystanyň ýörite hökümet topary türkmen-owgan serhedindäki dawaly adada derňew işlerini geçirdi.
Ýakynda Owganystanyň demirgazygyndaky Türkmenistan bilen serhetdeş regionlaryň ýaşaýjylary Türkmenistanyň serhedi berkitmek bahanasy bilen öz territoriýalaryny alýandygyny aýdyp, Azatlyk Radiosynda öz nägileligini bildiripdiler.
Owganystanyň ýörite hökümet topary gürrüňi gidýän territoriýada Türkmenistanyň alyp barýan gurluşyk işlerini ýakyndan gürüp, türkmen tarapynyň adada gazýan garymyny, dikýän demirdir dikenli simlaryny surata we wideo ýazga düşüripdir.
Bu barada Azatlyk Radiosynyň Kabuldaky habarçysy Şamerdanguly Myradynyň taýýarlan maglumatyny diňlemek üçin aşakdaky düwma basyň.


text:
Gyrgyzystanyň Merkezi saýlaw komissiýasy şu günki güne çenli Gyrgyzystanda geçiriljek indiki prezidentlik saýlawlary üçin bäş sany kandidatyň resmi ýagdaýda hasaba alnandygyny mälim etdi.
Hususan-da, Merkezi saýlaw komissiýasynyň resmisi Jeniş Akmatow hasaba alnan kandidatlardan üçüsiniň «Bütin Gyrgyzystan», «Ata-Žurt» hem-de «Ýaşyllar» partiýasynyň wekilleridiklerini aýtdy.
Onuň aýtmagyna görä, garaşsyz kandidatlardan hem ikisi hasaba alnypdyr. Olar Gyrgyzystanyň Ýokary sudunyň ozalky sudýasy Barktabas Azimkulow hem-de Uzgen şäheriniň ozalky meri Rasul Žoldoşew.
Saýlawlara kandidatlary hasaba almak işleri 15-nji awgusta çenli dowam eder. Gyrgyzystanyň prezidentlik saýlawlaryny bolsa, 30-njy oktýabrda geçirmeklik planlaşdyrylýar.


text:
Abdusami özüniň gurluşykda işlemek wadasy bilen Türkiýä gidendigini, ol ýerden Siriýa çekilendigini aýdýar.
Onuň aýtmagyna görä, öz watany Täjigistandan Orsýete, Türkiýä, Siriýa aşmak uzaga çekmändir. Ol ondan soň hem jeňçileriň ýa-da "Yslam döwleti" atly ekstremistik topary jeňçiler bilen üpjün edýän dellallaryň elinden sypyp, Moskwa gelipdir.
Oňa indi iki ýakymsyz ykbal garaşýar. Ol ýa tutulyp, Täjigistana iberilmeli ýa-da özüni Siriýa çeken adamlar tarapyndan beriljek jeza garaşmaly. Abdusami "Yslam döwleti" toparynyň jeňçilerine goşulanlykda güman edilip, Täjigistanda gözlenýär.
"Bu adamyň eden hiç hili nädogry işi ýok. Ol etmedik zady üçin näme diýip türmä gitmeli" diýip, Moskwanyň bir naharhanasynda Ahdusaminiň ýanynda oturan aýaly aýdýar.
“Güýçli görelde”
Adam hukuklary boýunça adwokatlar munuň üçin bir mümkin çykalga bar diýýärler. Merkezi Moskwada ýerleşýän "Memorial" hukuk toparynyň aktiwisti we migrantlary goldaýan "Kömek" atly guramanyň başlygy Bahrom Hamroýew Abdusamä başyndan geçenleri Orsýetiň prokurorlaryna aýdyp, olardan özüniň bigünädigini subut etmeklerini haýyş etmegi maslahat berýär.
Hamroýew bu şular ýaly işlerde beýlekilere bir güýçli görelde bolar diýýär.
"Men bu ýaş ýigidiň işine seretdim. Ony, dogrudanam, aldapdyrlar. Oňa sen işlemäge barýarsyň diýipdirler. Ol şeýdip uruşly zona düşüpdir. Bu bir gaty möhüm wagt. Jemgyýet, adamlar eşider ýaly, bu barada indi aýdylmagyny isleýär" diýip, Hamroýew gürrüň berýär.
Ýöne bu hem bir töwekgelçilikli iş. Orsýet bilen Täjigistanyň arasynda ekstradisiýa boýunça resmi şertnama bar. Şeýle hem ozal Orsýet tarapyndan Täjigistana tabşyrylan täjikler-de ýok däl.
“Ençeme adam bar”
Abdusami Siriýa-Türkiýe serhedinden gaçaly bäri, özüni Siriýa çeken adamlardan ençeme gezek haýbatly habar gowşandygyny aýdýar. Onuň aýtmagyna görä, Täjigistandaky derňewçiler-de ony ele saljak bolup, doganyny tutup, türmede ýenjipdirler.
Orsýetiň Hamroýew ýaly adam hukuklaryny goraýan aktiwistleri "Yslam döwleti" toparynyň hatarynda köpsanly orta aziýalylaryň bardygyny aýdýarlar. Ýöne bu adamlar, jeňçilere goşulandyklary üçin öz ýurtlarynda kanun taýdan yzarlanmakdan gorkup, gaçmaga synanyşanoklar.
"Ol ýerde köp adam bar. Olar maňa, seret, biziň-de ýagdaýymyz seniňki ýaly. Yzymyza dolansak, Täjigistanda bu işi edendigimiz üçin tutularys diýdiler" diýip, Abdusami aýdýar.
Täjik häkimiýetleri 2014-njy ýylyň ortalarynda "Yslam döwleti" atly topar Siriýada we Yrakda köp regionlary basyp alaly bäri bu garyp, ilaty esasan musulmanlardan durýan ýurtdan ýüzlerçe adamynyň jeňçilere goşulmak üçin Orta Gündogara gidendigini aýdýarlar.


text:
3-nji aprelde geçirilen prezident saýlawlarynda Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýewiň ýeňiş gazanmagy hiç kimi geň galdyrmady. Gaýtam näme sebäpden prezidente saýlawçylaryň diňe 95 ýarym prosenti ses berdi, näme üçin 99 prosenti ses bermedi diýip, geň galanlar bolaýmagy ähtimal. Saýlawlaryň hut şeýle geçjekdigi barada öňünden duýdurmadyňyz diýip aýtjak adam-da ýokdur.
Gazgystanda howul-hara yglan edilen saýlawlar, Nazarbaýew bilen bäsleşip bilmejek ýalan, ýasama garşydaşlaryň hasaba alynmagy, ýurtda hakyky opposisiýany ýamanlap, abraýyny gaçyrmak propagandasy, garaşsyz metbugatyň hem graždan jemgyýetiniň aktiwistleriniň yzarlanmagy, saýlaw gutularyna, saýlawdan öň býulletenleriň atylmagy ýaly ýagdaýlar bu saýlawlaryň nähili geçjekdigini öňünden çaklamaga esas döretdi.
Emma, ýatladyp geçsek, Gazagystandaky ýagdaý beýle bolmaly däldi. Geçen ýyl hemme taraplar Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň ýolbaşçylygyny Gazagystana geçirmegi ylalaşanlarynda, bu hormatly wezipä eýe bolan ýurt, özüne bolan bu ýokary ynamy reformalaryň geçirilmegi bilen ödemelidi. Ýagny, Günbatar tarapyndan edilen bu hoşniýetlilik alamatyna Merkezi Aziýadaky döwletleriň içinde ilkinji bolup şeýle ýokary wezipe ynanylan Gazagystan ýurtda hemmetaraplaýyn reformalary çalt depginde geçirmelidi. Bu ylalaşyk iki tarapa-da bähbitli bolmalydy. Ýagny, ÝHHG-niň ýolbaşçylygy ýurtda adam hukuklary bilen bagly ýagdaýy ýaramaz bolan Gazagystana berlip, bu ýurt halkara jemgyýetçiliginiň üns merkezine düşmelidi. Bu ýagdaý bolsa Gazagystanyň içinde reformalaryň geçirilmegine güýçli itergi berip, Gazagystanyň demokratiýalaşmagyna getirmelidi.
Beýle bolmady...
Hukuk goraýjy aktiwist, Gazagystanda adam hukuklarynyň ýagdaýynyň esasy tankytçysy Ýewgeniý Žowtis hem ÝHHG-ä ýolbaşçylyk etmegiň Gazagystana oňyn täsir etjekdigine ynanyp, ilkinji bolup bu ideýany goldanlaryň biridi. Ýöne Gazagystanyň bu gurama ýolbaşçylyk eden döwrinden tä häzire çenli diplomatlar gazak häkimiýetleri bilen gepleşik geçirip, Ýewgeniý Žowtisiň Gazagystanyň türmesinden çykarylmagyny gazanyp bilmän gelýärler.
Žowtis 2009-njy ýylda bir adamynyň ölmegine getiren ýol heläkçiligi sebäpli tussag edilipdi. Gijäniň garaňkysynda bolan bu heläkçilikde hukuk goraýjy aktiwistiň maşynynyň aşagyna bir ýolagçy düşüp, soňra heläk bolýar. Žowtisiň tarapdarlary bu wakada onuň günäsiniň ýokdugyny, heläkçiligiň öňüni almaklygyň mümkin bolmanlygyny aýdýarlar. Ýewgeniý Žowtisiň ganynda alkogol maddalary tapylmasa-da, onuň günäsi subut edilmese-de, hukuk goraýjy aktiwist 4 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Günbatar ýurlary bilen deňeşdirilende, ýol heläkçiliginde iki esse köp adam heläk bolýan Gazagystanda ýol heläkçiligi bilen bagly hemme işler edil Žowtisiň işi ýaly derňelmeýär. Garaşsyz sudlar bolan ýurtlarda Žowtisiň başyna düşen ýagdaý ýaly wakalarda türme tussaglygy çäre hökmünde ulanylmazdy. Gazagystanda bolsa Žowtisi gorar ýaly aklawçylaryň hyzmatyndan-da peýdalanmaga rugsat edilmedi. Şu ýylyň ýanwar aýynda Žowtisiň möhletinden öň şertli esasda azatlyga goýberilmegi baradaky arzasy häkimiýetler tarapyndan ret edildi.
Hukuk goraýjy aktiwist bilen bagly bu waka Gazagystanyň ÝHHG-ä ýolbaşçylyk etmegine ýol bermek baradaky kararyň ýalňyşdygynyň ilkinji alamaty boldy.
Bu wakadan biraz soň, derňew geçirýän žurnalist Ramazan Ýesergepow tussag edildi. Ýurtda metbugat azatlygyny gödek çäklendirýän Internet baradaky kanun kabul edildi. Gazagystanda “Live journal” we beýleki Internet saýtlary petiklendi. “Respublika” we beýleki oppozision neşirleriň yzarlanmagy güýçlendi.
Sözde hem iş ýüzünde
ÝHHG-niň 2010-njy ýylyň dekabr aýynda Astanada geçirilen sammitinde gazak diplomatlary özlerini gaty gödek alyp bardylar. Olar hökümet tarapyndan gurnalan “hökümete degişli däl gurmalaryň” wekilleri bilen gelip, Gazagystanda hemme zadyň gülala-güllükdigini görkezmäge synanyşdylar. Hökümete tankydy bellikleri aýdan hakyky garaşsyz guramalaryň wekillerine gaty agressiw çemeleşdiler. Soňra bu konferensiýada çykyş eden gazak resmisi, tankydy pikirli graždan aktiwistlerini ýurda töhmet atmakda aýyplap, olaryň bu hereketleri üçin jogap bermeli boljakdyklaryny bildirip, haýbat atdy.
Käbir diplomatlar Gazagystanyň paýtagty Astanada Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň forumynyň ýanynda graždan jemgyýetçiliginiň alternatiw konferensiýasynyň geçirilmegini öwseler-de, ÝHHG-niň Sowet döwründäki konferensiýalaryna gatnaşan meniň ýaly adamlar, hatda şol döwürdäki çärelerde-de olara gatnaşyjylar üçin has gowy şertleriň döredilendigini aýdyp bilerler.
Mysal üçin, 1985-nji ýylda Wengriýada geçirilen Medeni forum, 1991-nji ýylda Moskwada Adam ölçegleri boýunça geçirilen konferensiýa gatnaşyjylar özlerini has erkin duýupdylar. Şol döwürde bu çärelere gatnaşan hökümete degişli däl guramalaryň wekilleriniň sany-da, Astanadaky bilen deňeşdirilende, has köpdi. Aktiwistleriň özleri myhmanhana saýlap, hatda metbugat konferensiýalaryny-da geçirip bilýärdiler.
Geçen ýyl Astanada bolan konferensiýa bolsa resmilerden gatnaşanlaryň sany 6 müň adama golaý bolsa-da, berk gözegçilik astynda saklanan Astana şäherine hökümete degişli däl guramalardan diňe birnäçe ýüz adama barmaga rugsat berildi.
2010-njy ýylyň iýun aýynda Gyrgyzystanda möwç alan etniki konflikt Gazagystanyň emelsizdigini görkezdi. Bu waka bilen baglylykda Gazagystan ÝHHG-niň ýolbaşçysy hökmünde iň uly şowsuzlyga uçrady. Bu konfliktde 400-e golaý adam, esasan özbek milletinden bolanlar heläk boldular. Gazagystan bolsa konflikti köşeşdirip, asuda ilaty hüjümlerden gorajak 52 adamdan ybarat garaşsyz polisiýa missiýasyny Gyrgyzystanda ýerleşdirmek üçin, ÝHHG-niň agzalaryny yryp bilmedi. Ýurduň içinde reformalary geçirmek meselesinde-de, ÝHHG-niň ýolbaşçysy ýaly ýokary derejeli wezipä mynasyp bolan Gazagystan artyk netije gazanmady. Soňky wakalary bolsa Günbatar demokratiýasyna berlen şarpyk diýip häsiýetlendirse bolar.
Ilki bilen Nazarbaýewi ömürlik prezident etmek ugrunda ýöredilen kampaniýa, soňra howul-hara möhletinden öň geçiriljek prezidentlik saýlawlarynyň yglan edilmegi, netijesi öňünden belli bolan saýlawlary geçirmek ýaly wakalaryň ýurtda demokratiýanyň ösýändigine şaýatlyk etmeýändigi belli.
Göz boýamak
ÝHHG-niň Demokratik institutlar hem adam hukuklary boýunça edarasynyň ilçisi, bu edaranyň saýlawlara gözegçilik edýän uzak möhletleýin missiýasynyň ýolbaşçysy Daan Ewerts 4-nji aprelde ýaýradylan metbugat beýanatynda şeýle diýdi: “Gynansak-da, biz şeýle netijä geldik. Bu saýlawlar gowy bolmalydy, gowy bolup-da bilerdi”.
Şeýlelikde ÝHHG-niň Demokratik institutlar hem adam hukuklary boýunça edarasy “ýurtda hakyky demokratik saýlawlary geçirmek üçin zerur bolan reformalar entek amala aşyrylmady” diýen netijä geldi.
Biz indi awtokratik režimli ýurtlara ÝHHG-e ýaly guramalara ýolbaşçylyk etmäge ýol bermek bilen, şol ýurtlaryň birden demokratiýalaşmagyny gazanyp bolmajakdygyna göz ýetirdik. Gaýta öz ýurdunda demokratiýany basyp ýatyrýan ýurtlara halkara derejesinde şeýle ýokary wezipe berlen halatda, şol döwletleriň ynsapsyzlygy ýaşyrylyp, mertebesi ýokarlandyrylýar.
Indi bolsa häzirki ýüze çykan ýagdaýda näme etmeli diýen sowal gelip çykýar. Ýöne bärde ýene bir kynçylyk bar. Ol hem Gazagystan bilen bagly agyryly wakalardan soň hem ÝHHG-niň içinde umydyň bardygy alada döredýär.
ÝHHG-niň Demokratik institutlar hem adam hukuklary boýunça edarasynyň ilçisi, bu edaranyň saýlawlara gözegçilik edýän missiýasynyň ýolbaşçysy Daan Ewerts Gazagystandaky ýagdaý “2012-nji ýylda ýurtda geçiriljek parlament saýlawlarynyň öňüsyrasy uzak garaşdyran reformalaryň geçirilmeginiň zerurdygyny görkezdi” diýip, 4-nji aprelde ýaýradylan metbugat beýanatynda belleýär.
Gazagystanyň çalt özgermäge ukyby bolan bolsa, näme üçin prezident saýlawlarynyň öň ýany, 2010-njy ýylda ÝHHG-ä ýolbaşçylyk eden ýylynyň dowamynda ýurtda reformalar amala aşyrylmady?
ÝHHG hem öz missiýasyny ýerine ýetirmek üçin özüni ösen demokratik ýurtlardaky ýaly alyp barmaly. Ol adam hukuklary we demokratik düşünjeleri ýaş, ýaňy demokratik ýola düşen ýurtlara sapak berip bilmeli. Ýagny bu gurama bilim berip, tehniki taýdan ýardam edip, demokratiýany öwredip boljakdygyna ynanmaly. Hamala, aýdaly, holodilnigiň remonty ýaly hünäri öwredýän seminara ýa-da dem alyş terapiýasynyň usullaryny öwredýän sapaklara gatnaşyp hünär öwrenen ýaly, liberal demokratiýa boýunça kursa gatnaşyp, demokratiýany öwrenip boljak ýaly.
Moral tutaryk
Demokratiýa partiýalaryň döredilmeginden başlap, polisiýa işgärlerine tälim bermek, parlamentiň işini ýola goýmak ýaly meseleleri öz içine alýar. Ýöne, bu zatlary öwrenmek üçin adamlaryň erk-islegi gerek. Şeýle erk-isleg bolsa ýurtda geçirilýän proseslere bagly we ol häkimiýet bölünişigi amala aşyrylanda emele gelýar.
Bu prosesiň iň möhümi – syýasy taýdan häkimligi graždan jemgyýetine geçirmekden ybaratdyr. Bu proses bolsa öňki Sowet giňişligine girýän köp ýurtda asla amala aşyrylmady. Gazagystan ýaly ýurtlara ÝHHG-niň ýolbaşçylygyny bermek ýaly usullar dowam etse, bu proses agzalan ýurtlarda hiç haçan-da amala aşmaz.
Eýse, Günbatar ýurtlary we demokratiýanyň ýoluna ymykly düşen Gündogar Ýewropa ýurtlary demokratik däl döwletlere ÝHHG-de ýolbaşçylyk roluny bermän bilerlermi? Bu sowalyň jogabyny ýakyn geljekde tapsa bolar. Ýagny, 2013-nji ýylda bu gurama ýolbaşçylyk etmek nobaty Ukraina geçmeli. Ukrainada bolsa demokratik reformalaryň geçirilmeginde yza gaýdyşlyk duýulýar.
ÝHHG-niň ylalaşyklary hökmany däl, olaryň täsir ediş tutarygy ahlak meselesine esaslanýar. Ýöne bu guramanyň ýolbaşçylygyny esasy adam hukuklaryny äsgermeýän ýurtlara berilmezligini gazanmak gaty kyn zatmyka?
Katerin A. Fitzpatrik Nýu-Ýorkda iş alyp barýan žurnalist. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Keýpiňizi galdyryp biljek gülkünç daşlyklar!
Şatlyk ýaýratmak örän aňsat - bar gerek bolany biraz gülki we ugurtapyjylyk! Bu göze düşýän önümleriň dizaýnerleri dogrudan hem müşderiniň ýüzünde ýylgyryşy nähili çekmelidigini bilýärler.
Dünýäni has hem şadyýan etmek maksady bilen, "Nätdiýäň?!" topary şatlyk bilen bu ajaýyp dizaýn toplumyny siziň bilen paýlaşyp, size ýeňil we ajaýyp iş hepdesini arzuw edýär.
Bulkalar toplumy
Aş daşlygy
Çagalar üçin süýt gutylary
Sony firmadan gulaklyklaryň gutusy
Bu keksler size semremek hakynda pikirini ýatladar!
Erkekler üçin şokolad
Tüwi haltasy
Eýjejik printer
Ertirlik naharynyň gutusy
Plastik stakanlaryň toplumy
Süýji daşy
’Le Lait’ süýt karton gutusy
Ýapon bulkasynyň daşy
Süýt karton gaby
Sakgyç gutusy
Gnom baget çöregi
Ketçup gabynyň dizaýny
"Meniň däli daýzam" atly süpürgiç


text:
Şu günler Türkmenistanyň Prezidentiniň tabşyrygyna laýyklykda Oguzhan adyndaky Tehnologiýalar uniwersitetini açmak, onuň düzümine senagat ulgamyna degişli hünärleri girizmek, uniwersitetiň şahamçalaryny döretmek we täze ýokary okuw mekdebiniň ýanynda türkmen-ýapon mekdebini açmak boýunça işler alnyp barylýar. Bu barada Türkmenistanyň Prezidentiniň 1-nji fewralda göni aragatnaşyk arkaly geçiren nobatdaky wideoşekilli iş maslahatynda hem habar berildi.
Maslahatda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow uniwersitetiň döredilmeginiň ýurdy mundan beýläk-de senagatlaşdyrmakda zerur bolan injener-tehniki hünärmenleri taýýarlamakda möhüm ähmiýetiniň boljakdygyny, onuň ýanynda türkmen-ýapon mekdebiniň açylmagynyň bolsa ýurdumyzda halkara hyzmatdaşlygynyň ösdürilmegine ýardam etjekdigini belledi. Täze ýokary okuw mekdebiniň iň häzirkizaman okuw enjamlary bilen üpjün edilmeginiň döwrüň möhüm talabydygyny belläp, bu ugurda degişli çäreleriň görülmelidigini nygtady.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama ABŞ-nyň täze owgan strategiýasyny durmuşa geçirip başlamaga görkezme berdi hem Orsyetiň, Beýik Britaniýanyň we Fransiýanyň liderlerini bu işden habarly etdi.
Ak tamyň wekili Robert Gibbs Barak Obamanyň hepdäniň bazar güni öňünden aýtmazdan, Goranmak ministri Robert Geýts hem milli howpsuzlyk meseleleri boýunça geňeşçi Jeýms Jonson bilen duşuşyk geçirendigini žurnalistlere aýtdy.
Owganystandaky koalisiýa boýunça Awstraliýa ABŞ-nyň ynamdar soýuzdaşy bolup galýar - diýip, Awstraliýanyň premýer-ministri Kewin Radd Ak tamda ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama bilen gepleşiklerden soň aýtdy.
Owganystanda Awstraliýanyň bir ýarym müň gowrak harby gullukçysy bar.
Owganystana goşmaça 30 müň gowrak müň goşmaça harby gullukçy ugratmak baradaky kararyny Obamanyň şu gün yglan ederine garaşylýar.
Britaniýanyň premýer-ministri Gordon Braun Londonyň Owganystana goşmaça 500 harby gullukçy ugratjakdygyny düýn tassyklady.


text:
Düýn Belarysyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko öz ýurdunda “rewolýusiýanyň ýa-da jenaýatçylygyň bolmajakdygyny”duýdurdy.
Ol bu barada düýn metbugat konferensiýasynda eden çykyşynda belledi we gelejkde protestlere çydam etmejekdigini aýtdy.
Belarysyň Merkezi Saýlaw Komissiýasynyň maglumatyna görä, ýekşenbu günki saýlawlarda A.Lukaşenko sesleriň jemi 80 prosentini alyp, ýeňiş gazanypdyr.
Ýekşenbe gijesi müňlerçe protestçiler ýöriş geçirdiler we häkimiýetleri saýlawlary köpçülikleýin galplaşdyranlykda aýypladylar. Polisiýa protestçilere gazaply darady we ýüzlerçe adamy tussag etdi.


text:
Halkara aýal-gyzlar gününiň bosagasynda penşenbe güni Aşgabatda Türkmenistanyň aýal-gyzlar Birleşiginiň 2-nji gurultaýy geçirildi.
Oňa Türkmenistanyň Mejlisiniň deputatlary, ministrlikleriň, pudak edaralarynyň we jemgyýetçilik guramalarynyň ýolbaşçylary bilen birlikde ýurduň dürli künjeklerinden 500 töweregi delegat gatnaşdy.
Bu gurultaýyň barşynda soňky ýyllar aýal-gyzlar Birleşiginiň alyp baran işleri barada bu Birleşigiň Merkezi Geňeşiniň başlygy M.Ýazmuhammedowa ýörite hasabat bilen çykyş etdi. Bu forumda gurultaýa gatnaşyjylar Türkmenistanyň aýal-gyzlar Birleşiginiň Düzgünnamasynyň täze redaksiýasyny-da tassykladylar.
Şu gurultaýyň barşynda prezidentiň permany bilen “ýaş nesli terbiýelemek işinde bitiren uly hyzmatlaryna aýratyn hormat goýulmagyň nyşany hökmünde” diýlip, birnäçe aýal maşgala “Ene mähri” diýen at dakyldy we onuň nyşany gowşuryldy.
Penşenbe güni aýal-gyzlar baýramçylygynyň hatyrasyna Aşgabatdaky “Maslahat köşgünde” uly konsert hem gurnaldy.


text:
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy Türkmenistanda terrorçylaryň serhetden geçmeginiň öňüni almaga gönükdirilen seminar geçirdi.
Aşgabatda iki dowam eden we pasport barlaglary geçirilende döwrüň ösen tehnologiýasyndan, ýagny Halkara raýat awiasiýasy guramasynyň esasy düzgünnamasyndan (ICAO PKD) peýdalanmaga gönükdirilen bu seminar 20-nji maýda tamamlandy.
Gürrüňi edilýän seminara Türkmenistanyň howpsuzlyk, migrasiýa we serhet gulluklarynyň işgärleri gatnaşyp, olar köptaraplaýyn tehniki platformalar bilen tanyşdylar. Olar biometrik pasportdaky howpsuzlyk goraglaryny elektron görnüşde netijeli barlamaga mümkinçilik döredýär.
“Çipli biometrik pasportlar terrorçylaryň we jenaýatkärleriň galp syýahat resminamasyny taýýarlamagynyň öňüni almakda esasy ädim bolup durýar” diýip, ÝHHG-nyň Milletara howplar boýunça departamentinden Simon Deignan aýtdy.
Bu çäre ÝHHG-nyň Aşgabatdaky merkeziniň hyzmatdaşlyk etmeginde ÝHHG-nyň Milletara howplar boýunça departamentiniň “Terrorçy bileleşiklere garşy hereket” atly edarasy tarapyndan guramalaşdyryldy.
ÝHHG-niň şuňa meňzeş seminarlarynyň Gazagystanda we Täjigistanda hem geçirilmegine garaşylýar.


text:
Gündogar Ýaponiýada bolan ýer yranmasynda azyndan 32 adam öldi, halas edijiler soňky günlerde bolan ikinji sarsgynda ýykylan binalaryň harabalarynyň aşagynda galanlary gözleýärler.
Ýüzlerçe adam haraba astynda galandyr diýip bilinýär we häkimiýetler 16-njy aprelde, 7.1 bally ýer titremesinden soň bolan güýçli 7.4 bally ýer titremesinden soň, sunami duýduryşyny yglan etdiler.
Ýer yranmasynyň merkeziniň Kumamota şäheriniň golaýynda bolandygy aýdyldy. Jemgyýetçilik radio-telegepleşikler guramasy bolan NHK soňky sarsgynda azyndan 470 adamyň ýaralanandygyny aýtsa, hökümetiň sözçüsi onlarça adamyň harabalaryň aşagynda diri jaýlanandygyny aýtdy.
Kumamotonyň prefektura resmisi Tomoýuki Tanaka ölenleriň sanynyň her sagatda artýandygyny, soňky maglumata görä 19 adamyň heläk bolandygyny habar berdi. Soňra ölenleriň sany 32-ä ýetdi.
Müňlerçe adamyň sport zallaryndan we ewakuasiýa merkezlerinden pena gözleýändigi aýdylýar. Ýapon metbugaty 200 müňe golaý adamyň toksuz galandygyny, bu sebitde agyz suwy sistemasynyň hem bozulandygyny habar berdi.
Ýaponiýanyň Meteorologiýa agentligi şu aralykda Aso dagynda kiçiräk bir wulkan sarsgynynyň bolandygyny, ol ýerden asmana galan tüssäniň 100 metr belentlige barandygyny habar berdi. Emma agentlik öz hüşgärlik derejesini 5 ölçegli belgide 2-nji derejede saklaýandygyny aýtdy.
Günorta-günbatar ada bolan Kýuşuda bolan ýer titremesi ýaşaýjylary howsala saldy, olar eýýäm bu sebitde 15-nji aprelde bolan sarsgyndan hem alada galypdylar. ABŞ-nyň Geologiýa barlaglary bu ýer titremesiniň güýjüniň 6.2 ball bolandygyny aýtdy.
Şol ýer titremesinde azyndan 9 adam ölüp, müňden gowrak adam ýaradar boldy.
Bu ýer titremelerinin ikisiniň merkezi hem degişlilikde ýüzleý, 10 kilometr çemesi çuňlukda we ýer ýüzüne golaý bolup, has gazaply sarsgyn döretdi we kän zyýana sebäp boldy.
Goranmak ministri Gen Nakatani žurnalistlere hadysanyň bolan ýerine, halas ediş işlerine kömek üçin, hepde ahyrynda 20 müň esgeriň ýerleşdiriljekdigini aýtdy.
Ýaponiýa dünýäde seýsmiki taýdan iň aktiw ýurtlaryň biri bolup durýar.
2011-nji ýylyň martynda bolan güýçli ýer titremesi ýurduň demirgazyk-gündogar kenarlarynda sunama sebäp bolup, 18 ýarym müň çemesi adamyň ölümine ýa ýitmegine getiripdi.
Fukuşima atom elektrik stansiýasynda zaýalanan birnäçe reaktor bolsa, soňky döwürde dünýäniň iň erbet ýadro hadysasyna öwrüldi.
Hökümet sözçüsi Kýuşudaky atom elektrik stansiýasyna 15-nji aprelde bolan ýer yranmasynda zyýan ýetmändigini aýtdy.
Iňlisçeden türkmençä geçiren Ýowşan Annagurban.


text:
Türkmenistanda kanunlar ilatyň din azatlygyny kepillendirýär. Söwet döwründen tapawutlylykda, garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistanda ozal göze ilmedik zat – uly we kaşaň metjitler guruldy, azan sesleri ýaňlandy we adamlar metjide namaza gatnap başladylar.
Sowet döwründen tapawutlylykda, garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistan dünýäniň musulman ýurtlary bilen, hususan-da Türkiýe bilen has ýakyndan gatnaşmaga başlady.
Bu gatnaşyklar öz gezeginde adamlaryň umumy dini bilim-düşünjesiniň öňkülerinden has giňemegine, belli derejede çuňlaşmagyna getirdi diýen pikirler hem öňe sürülýär.
Munuň üstesine, Türkmenistanda açylan türkmen-türk mekdepleri hem türkmen çagalarynyň dini däp-dessurlar bilen tanyşlygyny güýçlendirdi diýip, ýerli synçylar aýdýarlar.
Mundanam başga, türkmen hökümeti ýylda Mekgä gitjek iki ýüz çemesi adama ýörite mugt uçar mümkinçiligini döredýär.
Emma şu hili oňyn özgerişlere garamazdan, Türkmenistanda diniň doly azat däldigi, adamlaryň dini ynanjy üçin ýanalýan, yzarlanýan halatlarynyň hem bardygy aýdylýar.
Ikinji tarapdan, dünýäniň dürli ýurtlaryndaky dürli dinleriň we din akymlarynyň, dini mezhepleriň ýurduň asudalygyna zeper ýetirmeginden ätiýaç edilýändigini, bu aladanyň ýerliklidigini, dine aşa erkinlik berilmeginiň yňdarmalyga getirýändigini, eýýäm ýurtda yňdarma dindarlaryň, öz diýenini başganyň boýnuna dakmaga çalyşýan adamlaryň köpelip başlandygyny aýdýanlar hem bar.
Eýsem dini ynanç, din azatlygy meselesinde hökümet bilen halkyň arasyndaky altyn ortalyk nirede bolmaly? Bu meselede näme edilende hem halka, hem hökümete bähbitli bolar?
Umuman, Türkmenistanda din we dini azatlyk, adamlaryň öz uýýan dinine erkin uýmak ýa-da hiç bir dine uýmazlyk mümkinçiligi nähili we bu ugurda nähili çözülmeli meseleler bar?
Azatlyk Radiosynyň nobatdaky “Tegelek stol” gepleşigini şu meselä bagyşlaýarys.
Eger bu ugurda pikirleriňiz, bellikleriňiz, arzuw-islegleriňiz bolsa, Azatlyk Radiosynyň internet sahypasynda aýdyp, bir-birek bilen paýlaşyp bilersiňiz.


text:
5-nji martda Türkmenistanyň prezidenti Ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça türkmen-ýapon komitetiniň egindeş başlygy Sumitaka Fudzitany kabul etdi. Bu barada Türkmenistanyň döwlet mediasy habar berýär.
Jenap Fudzita Ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça türkmen-ýapon komitetiniň işi hakynda hasabat berip, bilelikdäki proýektleriň durmuşa geçirilişi, şol sanda Tokioda bolan gepleşikleriň jemleri boýunça ylalaşyklaryň ýerine ýetirilişi barada türkmen prezidentine gürrüň berdi.
Gurbanguly Berdimuhamedow bu duşuşyga gatnaşan “Komatsu” kompaniýasynyň GDA ýurtlary boýunça wekilhanasynyň baştutany jenap Masao Fudzitanyň maşyn gurluşygy pudagynda dünýä liderleriniň biri bolan “Komatsu” kompaniýasy bilen hyzmatdaşlyk etmek baradaky teklibini kabul edip, türkmen tarapynyň bu ugurda işleşmäge taýýardygyny aýtdy.
Bu duşuşykda türkmen-ýapon hökümetara komitetiň nobatdaky mejlisiniň şu ýyl Aşgabatda geçiriljekdigi aýdyldy.


text:
Liwiýa hökümetiniň sözçüsi Muammar Kaddafiniň hökümetiniň wekilleri, iki döwletiň arasyndaky gatnaşyklary sazlamak üçin, ABŞ resmileri bilen ýüzbe-ýüz duşuşyk geçirdi diýdi.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň resmisi bu duşuşygyň bolandygyny tassyk etdi, ýöne ol munuň diňe Kaddafiniň iş başyndan çekilmelidigini aýtmak üçin edilendigini we başga duşuşygyň planlaşdyrylmaýandygyny sözüniň üstüne goşdy.
Bu duşuşyk anna güni, ABŞ we 30-dan gowrak döwlet Stambulda gündogarda ýerleşýän gozgalaňçylary Liwiýanyň kanuny hökümeti diýip ykrar etmek üçin duşuşanlaryndan soň boldy.
Liwiýanyň sözçüsi Musa Ibrahim duşuşygyň şenbe güni bolandygyny aýtdy, ýöne ol onuň nirede we kimleriň gatnaşmagynda bolandygyny aýtmakdan boýun gaçyrdy.


text:
Ukrainanyň prezidenti harby kadrlaryň düzüminiň çalşygyny yglan eden mahaly, ýurduň hökümet güýçleri Russiýa tarapdary separatistlere garşy hüjümlerini dowam etdirýärler.
30-njy iýunda ok atyşlygy togtatmak baradaky 10 günlük ylalaşyk möhletiniň dolmagynyň yz ýany bolup geçýän çaknyşyklarda Russiýanyň Ukraina bilen araçägindäki barlag-gözegçilik nokadyna 3-nji iýulda tötänleýin düşen granat rus postuna zeper ýetirdi.
2-nji iýulda Berlinde bolsa, Ukrainanyň, Russiýanyň, Germaniýanyň we Fransiýanyň daşary işler ministrleri iň giç 5-nji iýulda başlajak gepleşikleriň çäginde başga bir ýaraşygyň üstünde işlemek üçin ylalaşdylar.
Bu aralykda, prezident Petro Poroşenko Döwletiň janpena gullugynyň başlygy bolan we öňki polisiýa işgäri general-polkownik Waleriý Heleteýi Ukrainanyň täze goranmak ministri, Sowet Soýuzynda tälim alan general-leýtenant Wiktor Muženkony ýurduň Birleşen güýçleriniň ýolbaşçysy wezipesine belledi.


text:
27-nji awgustda Helsinkidekä dünýä meşhur neýrohirurg Ýuha Hernesniemä öýleden soň sagat iki töwereklerinde Orta Aziýadan gyssagly jaň edilýär.
Özbegistanyň prezidenti Yslam Kerimow beýnä gan inme sebäpli Daşkentde keselhana düşüpdir.
Özbek hökümetiniň resmi medisina hasabatynda aýdylyşyna görä, ondan takmynan iki sagat ozal Daşkent wagty bilen öýleden öň sagat 9-da bihuş ýatan Kerimow Merkezi kliniki keselhana äkidilipdir. Ol ýerde hem kelle çanagy skaner bilen barlanyp, onuň beýnä gan inmeden ejir çekenligi anyklanypdyr.
Kerimowyň ýüregi urmadan galypdyr. Ýöne resmi medisina hasabatynda aýdylyşyna görä, medisina topary 20 minutdan soňra onuň ýüregini gaýtadan ýola goýupdyr.
Kerimow "atoniki komada" saklanyp, beýni ösüntgisiniň funksiýasy çäklendirip, ýaşaýyş goldawy diliýän enjam bilen oňa dem aldyrylypdyr.
Özbek häkimiýetleri Hernesnieminiň çalt Daşkende gelip, prezidentiň ýagdaýyna seretmegini, mümkin bejergi - eger zerur bolsa beýni operasiýasy hakda hem - maslahat bermegini sorapdyrlar.
Lukman barmaga razylyk beren badyna bir hususy uçar ony Helsinkiden alyp, ilki Germaniýada togtapdyr, ol ýerden hem göni Özbegistana alyp gidipdir.
Hernesniemi 28-nji awgustda Daşkanediň Merkezi kliniki keselhanasynda Kerimowyň ýatan ýerine barypdyr.
Ol Finlandiýanyň "Yle" telekanalyna "iş-işden geçendigi" bellidi, sebäbi Kerimowyň beýnisi eýýäm öldüpdir diýdi.
Lukman özüniň professinal pikirini bildirip, "häzirki ýagdaýda operasiýanyň peýdasy ýok", bejergini dowam etdirmekden hem peýda ýok diýipdir.
Hernesniemi germaniýaly we orsýetli medisina ekspertleri pikirlerini aýdanlarynda özüniň keselhanada bolandygyny aýdýar.
Özbek hökümetiniň resmi hasabatynda Germaniýanyň we Orsýetiň ekspertleriniň pikirleri soralandygy aýdylýar. Resmi medisina hasabatyndan belli bolşy ýaly, Kerimowyň ýagdaýy hakda Monakonyň Kardiotorakik merkeziniň medisina direktory Gilles Dreýfusyň hem pikiri soralypdyr.
Hernesnieminiň "Yle" telekanalyna aýtmagyna görä, "güýç-gudrat ugrundaky oýun" ekspertler pikirlerini aýdan badyna başlanypdyr.
Bu barada köpräk maglumat soralanda lukman özüniň Ispanyiýanyň diktatory Fansisko Frankonyň we Ysraýylyň premýer-ministri Ariel Şaronyň ölümi ýaly ýagdaýlary göz öňünde tutýandygyny aýtdy. Syýasy taýdan möhüm hasaplanylýan bir adam ölýär, ýöne ol bir enjama baglanyp, kliniki taýdan diri saklanýar. Onsoň beýlekiler onuň oruntutary hakda gerekli çäreleri görýärler.
Kerimow hem Özbegistanyň garaşsyzlygynyň 25-nji ýyllygy mynasybetli geçirilen dabaranyň dowamynda şeýdip diri saklandy.
31-nji awgustda hem ol öldi diýen myş-myşlar ýaýrap ýörkä döwlet telekanalynda garaşsyzlyk güni mynasybetli onuň sözlän sözi okaldy.
Kerimowyň saglyk ýagdaýy ýa onuň näme üçin keselhana düşendigi hakda hökümet tarapdan berlen resmi beýanat bolman onuň beýnä gan inmekden ejir çekenligi we ýagdaýynyň indi hem "durnuklydygy" hakda jemgyýetçiligi habarly eden gyzy Lola Karimova-Tillýaýeva boldy.
Ol şeýle hem Kerimowyň şindi-de diridigini we "sagalma" mümkinçiligiň bardygyny duýdurdy.
2-nji sentýabrda Özbegistanyň garaşsyzlyk gününiň baýramçylygy tamamlanansoň Kerimowyň saglyk "ýagdaýynyň agyrdygy" aýdyldy.
2-nji sentýabr güni öýlden soň sagat 8:55-de hem onuň ölendigi resmi taýdan yglan edildi.


text:
Gyrgyzystanyň Baş sudy aktiwist Azimjan Askarowyň ömürlik türme tussaglygy hakyndaky kararyny ýatyrdy we onuň işini suduň gaýtadan garamagyna ýollady.
Tanymal etnik özbek aktiwisti Askarow Gyrgyzystanda etnik gyrgyzlaryň we özbekleriň arasynda duşmançylygy tutaşdyrmakda we alty ýyl mundan ozal bolan konfliktiň dowamynda polisiýa ofiseriniň ölümine sebäpkär bolmakda günälenip, 2011-nji ýylda ömürlik türme tussaglygyna höküm edildi.
Bişkekde ýerleşýän Baş suduň 12-nji iýulda çykaran kararyna görä, Askarowyň işi paýtagtyň golaýyndaky Çui welaýatynyň sudunyň garamagyna tabşyrylýar.
Özüne garşy gozgalan işiň syýasy matlaplydygyny aýdýan Askarow suda gatnaşmady.
Baş suduň Askarowyň işine gaýtadan seretmegi aktiwisti boşatmak barada halkara çagyryşlaryň yzýanyna gabat geldi. 11-nji iýula bellenen diňlenişik bir gün yza tesdirilipdi.
Gyrgyzystanyň günortasynda 2010-njy ýylda bolan etnikara zorluklar zerarly 450-den gowrak adam, esasan etnik özbekler wepat bolupdy.


text:
Hytaýyň “Huawei”, Finlýandiýanyň “Nokia” we Orsýetiň “EastWind” mobil kompaniýalary Türkmenistanda ýokary derejeli aragatnaşyk sistemasyny ornaşdyrar.
“Itar-Tass” habar agentliginiň ýerli metbugata salgylanyp berýän maglumatyna görä, president Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň Aragatanaşyk ministrliginiň bu üç kompaniýa bilen şertnama baglanşmagy boýunça degişli karara gol goýupdyr.
Maglumata görä, “Huawei” we “Nokia” kompaniýlary ýerli “Altyn asyr” mobil sistemasyny tehnologiýa enjamlary bilen üpjün ederler. “East Wind” kompaniýasy bolsa, beýleki hyzmatlar bilen bir hatarda, täze mobil hyzmatlaryny hem ýola goýar.
Geçen ýylyň dowamynda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow “Altyn asyr” öýjükli telefon sistemasynyň işleýşine nägileligini bildirip, ençeme gezek çykyş edipdi.


text:
Metbugat azatlygyna gözegçilik edýän “Serhetsiz raportýorlar” guramasy Azatlyk Radiosynyň tussag edilen habarçysy Saparmämmet Nepesgulyýewiň ykbalyna alada bildirip, beýanat ýaýratdy.
“Nepesgulyýew häzir nirede? Oňa üç ýyl türme tussaglygy berildimi ýa-da ýok? Onuň aklawçysy barmy? Bu soraglaryň hiç birine jogap ýok” diýip 8-nji sentýabrda çap bolan beýanatda nygtalýar.
Düýbi Parižde ýerleşýän gurama Saparmämmet Nepesgulyýewiň 7-nji iýulda Türkmenbaşy şäherinde tussag edileninden bäri, häkimiýetler tarapyndan ol barada ne maşgala agzalaryna ne-de kärdeşlerine hiç hili maglumatyň berilmeýändigine ünsi çekýär.
“Serhetsiz raportýorlar” guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa bölüminiň başlygy Ýohan Bir bu ýagdaýlaryň “alada döredýändigini” aýdýar.
“Häkimiýetleriň Saparmämmet Nepesgulyýew barada hiç hili maglumat bermezligi bizi diýseň aladalandyrýar. Bu dymyşlyk eýýäm iki aý töweregi wagt bäri dowam edip gelýär. Maşgala agzalaryny we kärdeşlerini nämälimlikde saklap, ol barada hiç hili maglumat bermezlik bu düýbünden bikanun bir hereketdir” diýip, Ýohan Bir nygtady.
Ýohan Bir Nepesgulyýew barada tizden-tiz maglumatyň berilmelidigini aýtdy: “Biz türkmen häkimiýetlerine ýüzlenip, Nepesgulyýewiň häzirki ýagdaýy barada doly maglumat bermäge çagyrýarys. Şeýle-de biz onuň gyssagly boşadylmagyna çagyryş edýäris. Hökümetiň bir habarçyny şeýdip ýitirip edim bilmegi juda gynandyrýar”.
“Serhetsiz raportýorlar” guramasy Türkmenistanda azat metbugat diýen zadyň düýbünden ýokdugyny nygtap, özüniň ýyllyk hasabatlarynda Türkmenistanyň soňky orunlarda ýerleşdirilýändigine hem ünsi çekýär.
Guramanyň “Metbugat azatlygy indeksi” hasabatynyň soňky sanynda Türkmenistan 180 ýurduň arasynda 178-nji orunda ýerleşdirilipdi.


text:
Ýekşenbe güni Siriýanyň bosgunlykdaky oppozision toparlarynyň wekilleri Türkiýede geçiren maslahatlarynda özara Geňeş döretmek kararyna geldiler.
Bu oppozision Geňeş Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň režimini häkimiýetden çetleşdirmek ugrunda ýurduň içinde alnyp barylýan göreşe ýakyndan ýardam bermekligi göz öňünde tutýar.
Bu wakanyň fonunda ýekşenbe güni Siriýanyň resmi habar çeşmeleri oppozision söweşijileriň bäş gün bäri ýaragly garşylyk görkezýän Rastan şäherini hökümet güýçleriniň doly öz kontrollygyna alandygyny habar berdi.
Rastan şäherini öz kontrollyklaryna almak üçin Siriýanyň häkimiýetleri bu şähere 40 müň töweregi esger, şol sanda ýüzlerçe tanklarydyr harby wertolýotlary-da sürdüler.


text:
Pakistanda owganlylaryň bosgunlyk statusynyň möhleti uzaldyldy. Ilki başda, olaryň bosgunlyk statusynyň möhleti 30-njy dekabra çenlidi. Ýöne onuň möhleti indi alty aýa çenli uzaldyldy. Bu barada Pakistanyň hökümeti habar berýär.
Pakistanyň hökümetiniň aýtmagyna görä, ýurtda 1,6 million hasaba alynan we 1 million hem hasaba alynmadyk owganly bar.
Analitikler köp owgan bosgunlarynyň Owganystandaky gazaplylykdan we pes ykdysady ýagdaýlardan howatyrlanyp, Pakistandan gitmek islemeýändiklerini çaklaýarlar.
Pakistanyň hökümeti, owganlary zor bilen çykarmajakdygyny mälim etdi.
Bosgunluk statusy bolan owgan raýatlarynda, hökümetiň ýörite beren şahadatnamasy bolýar. Olar onuň bilen öz bank hasaplaryny açyp hem-de çagalaryny mekdebe ýazdyryp bilýärler.


text:
Şenbe güni Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň adam hukuklary, demokratiýa we kanunçylyk boýunça ýörite wekili Konstantin Dolgow Birleşen Ştatlaryň Kongresiniň anna güni Orsýet babatynda kabul eden täze kanuny proýektine alada bildirdi.
Anna güni Birleşen Ştatlaryň Wekiller palatasy 1974-nji ýylda şol wagtky Sowet Soýuzy bilen söwda gatnaşyklaryny çäklendirmek üçin girizilen “Jekson-Wanik goşmaçasy” diýlip atlandyrylýan düzgüni ýatyrdy.
Bu düzgün garaşsyzlyk ýyllarynda Orsýete garşy ulanylyp gelnipdi. Emma, beýleki tarapdan, Wekiller palatasy Orsýetiň köpsanly ýokary derejeli resmilerine garşy sanksiýalary göz öňünde tutýan “Magnitskiý Akty” diýlip atlanydyrylýan täze bir düzgüni-de kabul etdi.
Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň ýörite wekili Konstantin Dolgow bu täze düzgüni “hoşniýetsiz we prowakasion” diýip atlandyrdy.


text:
Ýekşenbe güni Siriýanyň paýtagty Damaskda hökümet güýçleri paýtagtyň birnäçe raýonynda oppozision ýaragly söweşijilere garşy artilleriýa ýaraglary we wertolýotlar arkaly hüjüm etdiler.
Siriýanyň oppozision çeşmesiniň maglumatyna görä, hökümet güýçleri Damaskyň Mezze raýonynda ýekşenbe güni ýaragly söweşijileri gysyp çykaryp, kontrollygy öz ellerine alypdyrlar.
Siriýanyň Aleppo şäherinde-de indi üçülenji gün oppozision ýaragly söweşijiler bilen hökümet güýçleriniň arasyndaky gazaply çaknyşyklar dowam edýär.
Britaniýada iş alyp barýan Siriýa boýunça ynsan hukuklaryny goraýjy gurama Siriýada geçen ýylyň mart aýyndan bäri dowam edýän gozgalaňlaryň barşynda 19 müňden gowrak adamyň ölendigini aýdýar.


text:
Paýzy Oraz hiç bir haýbatdan ýa tussaglykdan gorkmadyk şahyr boldy. Öz eserleriniň metbugatda “düzediş” girizilmezden, ýagny senzurasyz çap edilmegini talap edip geldi.
Göreşiji
Paýzy Oraz 60-njy ýyllarda orta çykdy. Ol şol döwre çenli Türkmen döwlet uniwersitetiniň Hukuk fakultetini gutarypdy. Boks göreşi boýunça student-ýaşlaryň arasynda Türkmenistanyň çempiony bolupdy, goşgular ýazýardy. Saz çalyp, aýdym döretmäge çalyşýardy.
Uly durmuşyň başynda ol Kommunistik partiýanyň çüýräp barýandygyny aýan etdi. Kommunistleriň halk hem Watanyň abadan bolmagy ugrunda hyzmatynyň ýokdugyny aýtdy. Halkyň aladasyny eder ýaly “Il ogly” şekilli täze partiýany döretmegiň zerurdygyny öňe sürdi.
Şert dörediň, galplyk läşin sereýin!
Şert dörediň, öň baýdagyn gereýin!
Beýle pikirleri üçin ony “sowet döwletini ýykmak işinde” aýyplaýarlar hem ilki dälihana, soňra türmä atýarlar.
60-njy ýyllarda galkynyp öňe çykan aýdyň pikirli intelligensiýanyň kömegi bilen ol tussaglykdan halas bolýar. Ýöne berk gözegçilikden hem yzarlanmalardan gutulyp bilmeýär.
Talap
Paýzy Oraz barada gürrüň gidende, şahyr Italmaz Nury ahmyr bilen bir wakany ýatlardy.
– “Edebiýat we sungata” goşgularyny getiripdir. “Meniň üçin gazetiň tutuş bir sahypasyny beriň. Sahypany diňe meniň goşgularym doldursyn” diýip, redaktor bilen dawalaşýar. Ol birneme eglişige giden bolsa, geljekki döredijiligi üçin gowy bolardy…
Emma ol eglişige gitmändir. Ol edebiýat meýdanynda-da göreş zerur diýip düşünipdir. Sebäbi göreşmän ýa-da ýumşak göreş bilen hakykaty aýdyp bolmajagyna akyl ýetiripdir.
Bu bolsa onuň döredijiligine bökdençlik döretdi. Aýda-ýylda birlän-ikilän rubagysy bolaýmasa, onuň eserleri türkmen metbugatynda çap bolmady. Özi diri wagtynda hiç bir kitabyny çykardyp bilmedi.
Bu göreşde; eserlerini çap etdirmek meselesinde ýeňlipdir. Sebäbi metbugat örän güýçli eldedi. Ol güýç şahyry akylyndan azaşan hem däli diýip yglan etdi.
Beýleki ugurlar
Ol sungatyň beýleki ugurlarynda hem öz güýjüni synap görüpdir.
Paýzy Oraz rus halk saz guraly bolan balalaýkada saz çalyp, saz döredip bilýän ekeni. Döreden sazlaryny Kompozitorlar bileleşigine-de hödürläpdir. Oňa nota geçirilmedik sazlar Çeperçilik maslahatynda seredilmeýär diýipdirler.
Elbetde, her bir saz ýazandan Daňatar Öwez çykmaz. Ýol berlen bolsa, Paýzy, belki, ilkinji türkmen bardy bolardy. Görnükli sowet şahyry Bulat Okujawa ýaly, öz goşgularyny sazyň ýany bilen aýdardy.
Gadymy keltlerden galan bu däp geçen asyryň 60-njy ýyllarynda SSSR-de ýaňadan janlanypdy hem örän ýörgünli boldy. Hiç kim Bulat Okujawadan kompozitorlyk mekdebini geçmegi talap etmändi. Ol bolsa öz aýdymlary bilen dünýäde meşhurlyk gazandy.
Eger takyk balalaýka meselesini alsak, ruslarda poeziýany balalaýkanyň owazyna goşup köp aýdýarlar, olardan belli şahyr Wiktor Bokowy ýatlamak bolar. Paýzy üçinem şeýle ýol açylan bolsa, ençeme heläkçiligiň aradan aýrylaýmagy mümkindi diýip çak edýän.
Şahsyýet
Şeýlelikde, Paýzy Orazyň döredijiliginden, onuň şahsyýet hökmündäki hyzmaty has beýik boldy. Ol şahsyýet hökmünde býurokratiýa garşy göreşe çykmagy başardy, sada halkyň hal-ýagdaýyny açyk aýdyp bildi.
Müň aç doýjak bir häkimiň nanyndan,
Ynsanlyk az ynsanlaryň sanyndan,
Ýaşaýyş hem ýaşamaga jan tapar,
Hakykat diýp jan bereniň janyndan.
Halkyň erkinligi hem Adalat diýip, hiç bir howpdan heder etmän göreşen ol ynsan göreşli ömri bilen ýeňiş gazandy. Sebäbi ol ýaranjaňlaryň, parahorlaryň hem ikiýüzlüleriň gözüniň alnynda erkin ýaşamagy başardy. Göreşiji hem dogruçyl bolup, bu durmuşda ýaşap boljakdygyny subut etdi.
Şol wagtda ol göreşmegiň zerurdygyny-da aýdýardy. Eger millet üçin göreşe çykjak, adalat ugrunda göreşjek adamlar bolmasa, beýle milletiň öläýmeginiň mümkindigini aýtdy.
Mert kişiler – arkadagy her iliň,
Merdi ýok il, il däldir-de, sürüdir.
Ol bütin ömrüni göreş bilen geçirdi. Ýöne eserleriniň, aýdan pikirleriniň ýol alyp, halka ýetişini görüp bilmedi.
Adam ömri hakykaty gazanmakdan has gysga bolarly.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň pikiri.


text:
5-6-njy awgustda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ilkinji gezek döwlet sapary bilen Gyrgyzystanda bolar.
Ikitaraplaýyn duşuşyklarda syýasy gepleşikleri ösdürmäge, Gyrgyzystan bilen Türkmenistanyň arasynda söwda-ykdysady, ýangyç-energetika we ulag ulgamlarynda hyzmatdaşlyk etmegiň mümkinçiliklerine, şeýle hem halkara guramalarynyň çäklerindäki gatnaşyklara degişli meseleler ara alnyp maslahatlaşylar.
Döwlet saparynyň barşynda bilim, ylym, medeniýet, oba hojalygy ýaly ulgamlarda, şeýle hem iki ýurduň sebitleriniň arasynda hyzmatdaşlyk etmek barada ikitaraplaýyn ylalaşyklara gol çekmek bellenilýär.
Şu gün döwlet saparynyň öňüsyrasynda Bişkekde iki ýurduň ugurdaş döwlet düzümleriniň we işewür toparlarynyň gatnaşmagynda “Gyrgyzystan — Türkmenistan” işewürler maslahaty öz işine başlady.


text:
17-nji awgustda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Ysraýyl Döwletiniň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi jenap Ishak Karmel Kagany kabul etdi. Ilçi döwlet Baştutanyna ynanç hatyny gowşurdy.
Döwlet Baştutany we Ysraýyl Döwletiniň doly ygtyýarly wekili ikitaraplaýyn esasda bolşy ýaly, köptaraplaýyn görnüşde, iri halkara guramalarynyň we abraýly düzümleriň, ilkini nobatda bolsa, Birleşen Milletler Guramasynyň çäklerinde ýola goýulýan gatnaşyklaryň häzirki ýagdaýy we geljegi boýunça pikir alyşmalaryň barşynda hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmäge gyzyklanma bildirýändiklerini bellediler.
Ilçi milletiň Lideriniň ählumumy howpsuzlygyň täze binýadynyň kemala getirilmegine, sebitde hem-de tutuş dünýäde durnukly ösüş üçin oňyn şertleriň döredilmegine gönükdirilen işjeň orny we öňe sürýän halkara başlangyçlary üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirip, Türkmenistanyň bu ýörelgesiniň dünýäniň ähli ýurtlary üçin nusgalyk göreldedigine ynam bildirdi.
Döwlet Baştutany ähli gyzyklanma bildirýän hyzmatdaşlar bilen ýurdumyzyň açyklyk esasynda ýola goýulýan gatnaşyklara ygrarlydygyny tassyklap, oňyn bitaraplyk, parahatçylyk söýüjilikli we hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklaryna daýanýan syýasaty durmuşa geçirýän Türkmenistanyň ählumumy rowaçlygyň hem-de abadançylygyň bähbidine alnyp barylýan halkara tagallalara öz goşandyny goşjakdygyny aýtdy. Milletiň Lideri pursatdan peýdalanyp, Ysraýyl Döwletiniň ýolbaşçy düzümini şu ýylyň dekabr aýynda Türkmenistanyň Bitaraplyk derejesine eýe bolmagynyň 20 ýyllygy mynasybetli ýurdumyzda guraljak dabaraly çärelere we halkara maslahatyna gatnaşmaga çagyrdy.
Mundan başga-da, syýasy-diplomatiki hem-de söwda-ykdysady gatnaşyklaryň okgunly ösdürilmeginde medeni-ynsanperwer ulgamda, has takygy, ylym, medeniýet, bilim, saglygy goraýyş, sport we syýahatçylyk ugurlaryndaky döwletara gatnaşyklaryny hemmetaraplaýyn işjeňleşdirmegiň möhümdigi bellenildi. Bu ulgamlarda hyzmatdaşlygyň ösdürilmegi iki dostlukly ýurduň sazlaşykly hyzmatdaşlygynyň wajyp şerti bolup durýar.
Häzirki döwürde aýratyn ähmiýet berilýän oba we suw hojalygyndaky we suwaryş ulgamyndaky hyzmatdaşlygyň ugurlary ikitaraplaýyn gepleşikleriň esasyny düzdi. Şunuň bilen baglylykda, ilçi Ysraýylyň bu ugurda ägirt uly tejribesiniň hem-de bähbitli işläp taýýarlamalarynyň bardygyny aýdyp, Türkmenistan bilen suw serişdelerini arassalamak we netijeli peýdalanmak barada öz bilimini we täzeçil usullary babatda hyzmatdaşlyk etmäge taýýardygyny belledi.
Ilçi ak mermerli türkmen paýtagtynyň gözelliginiň özünde uly täsir galdyrandygyny, bu şähere 7 ýyl mundan ozal gelendigini we şu döwürde amala aşyrylan işleriň Aşgabady tanalmaz derejede özgerdendigini nygtady.
Ysraýyl Döwletiniň Türkmenistandaky diplomatik wekilhanasynyň baştutany jenap Ishak Karmel Kagan bähbitli hyzmatdaşlygyň möhüm meselelerini ara alyp maslahatlaşmaga döredilen mümkinçilik hem-de hoşniýetli sözleri üçin Türkmenistanyň Prezidentine ýene bir ýola hoşallyk bildirip, milletiň Liderini özüne bildirilen ynamy abraý bilen ödejekdigine, özara gyzyklanmalara kybap gelýän däp bolan hyzmatdaşlygyň, ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň hemmetaraplaýyn yzygiderli ösdürilmegi üçin ähli tagallasyny gaýgyrmajakdygyna ynandyrdy.


text:
Maglumatlara görä, Eýran öz ýarany Yragyň premýer-ministri Nuri al-Malikiniň hökümetiniň “Yrak yslam döwleti we Lewant” (YYDL) atly topara garşy söweşine ýardam bermek üçin öz birnäçe uruş uçaryny Bagdatda ýerleşdiripdir. Analitikler Eýranyň Yraga edýän kuwwatly harby ýardamynyň şaýy söweşiji toparlaryny türgenleşdirmek we mobilizlemek ýaly çäreleri hem öz içine alyp biljekdigini aýdýarlar.
Synçylar Yragyň premýer-ministri Nuri al-Malikiniň hökümetiniň “Yrak yslam döwleti we Lewant” (YYDL) atly toparyň söweşijilerine garşy göreşine Eýran öz kuwwatly ”Rewolýusiýa gwardiýasy” korpusy arkaly degerli ýardamy hödürläp biler diýýärler. Olaryň sözlerine görä, Eýranyň bu gwardiýasy soňky on ýylyň dowamynda Yrakda işjeň hereket edip gelýär.
Eýran näme hödürläp biler?
Deňiz analizleri boýunça kommersiadan daşgary merkeziň Ýakyn Gündogar boýunça analitigi Afşon Ostowar Eýranyň Yraga berjek harby ýardamynyň birnäçe ugurlar boýunça bolup biljekdigine ynanýar. Ostowar olaryň arasynda Yragyň harbylaryna maslahat bermek, türgenleşdirmek, planlaşdyrmak we koordinirlemek; maglumat we aňtaw; we harby serişdeler bilen üpjün etmek ýaly ugurlaryň bardygyny belleýär.
Ol: “Häzirki wagtda gürrüňi gidýän territoriýalara Eýran nähili ýardam etse-de, ol ýardam çäkli bolar we göze ilerlikli bolmaz diýip çaklaýaryn” diýdi.
Eýranyň ýuwaşlyk bilen çemeleşmegi
Ženewada ýerleşýän barlagçy Farzan Sabetiň sözlerine görä, metbugatda çykýan ynamdar maglumatlara garamazdan, Eýran Yragyň içki işlerine özüniň harby taýdan gatyşmasyny inkär etjege meňzeýär.
Sabet Eýranyň “bu sebite ýuwaşlyk bilen çemeleşmegi” diýlip atlandyrylýan çärä ýykgyn edýändigi ýurtda 1979-njy ýylda bolan Yslam rewolýusiýasyndan bäri birnäçe wakalarda tassyk boldy diýýär.
“Bu çäreler kiçi we ätiýaçly ýörite operasiýalara we aňtaw birleşiklerine bil baglaýar. Olar öz maksatlaryny durmuşa geçirmek üçin türgenleşdiriji we maslahatçy hökmünde hereket edýärler we derwaýys maglumatlary ýygnaýarlar” diýip, Sabet Eýranyň Yragyň içki işlerine harby taýdan güýçli goşulyşmagy barada 30-njy iýunda ýazan bölekleýin synynda belledi.
“Kuds güýçleri”
Maglumatlarda Eýranyň al-Malikä kömek etmek üçin yslam respublikasynyň ”Rewolýusiýa gwardiýasy” korpusynyň ýörite “Kuds güýçlerini” eýýäm Bagdada ugradandygy aýdylýar. Şol bir wagtyň özünde Eýranyň resmileri bolsa bu maglumatlary inkär edip, Yrak haýyş etse, yslam respublikasynyň Bagdada öz armiýasyny ugratmaga taýýardygyny aýdýarlar.
Ostowaryň sözlerine görä, “Kuds güýçleri” toparynyň we Eýranyň ”Rewolýusiýa gwardiýasy” korpusynyň düzümindäki beýleki ýörite bileleşikler uly däl we olar ýüzlerçe adamdan ybarat diýlip hasaplanýar.
Ol “Kuds güýçleriniň” Yrakdaky rolunyň Siriýada oýnan roluna meňzeş boljakdygyna ynanýar. Şol döwürde gürrüňi gidýän güýçler türgenleşikler we beýleki harby çäreler arkaly Siriýanyň lideri Başar al-Assadyň häkimiýetde galmagyna kömek edipdiler.
“Kuds güýçleriniň” Yragyň harby goşunlaryna esasan iki ugur boýunça kömek edýän bolmagy ähtimal. Olaryň birinjisi syýasy derejede bolup, ol şaýy söweşijileri bilen birlikde al-Malikä goldaw ýygnamaga we YYDL-e garşy söweşlerde oňa ýardam bermegi öz içine alýandyr; we ikinjisi gury ýer güýçleri derejesinde bolup, bu tertipsiz şaýy güýçlerini türgenleşdirmegi, guramalaşdyrmagy we koordinirlemegi öz içine alýandyr” diýip, Afşon Ostowar belleýär.
Şaýy harbylarynyň gatnaşmagy
Günorta Floridadaky uniwersitetiň Strategik we diplomatik barlaglar merkeziniň ýerine ýetiriji müdiri Mohsen Milani soňky birnäçe ýyl bäri hereketsiz ýagdaýda bolan şaýy harbylaryny Eýranyň mobilizlemäge, ýagny harby ýagdaýa geçirmäge synanyşjakdygyna ynanýar.
“Eýran, gürrüňsiz, mundan öň eýran güýçleri tarapyndan türgenleşdirilen ”Badr Brigade” bileleşigini (bu toparyň agzalarynyň aglabasynyň Eýranyň milli howpsuzlyk güýçlerine goşulandygyna garamazdan), gaýtadan toparlamaga we ýaraglandyrmaga çalyşar. Şeýle-de, onuň şaýy söweşijileriniň ruhanysy Muktada al-Sadryň kuwwatly “Mahdi armiýasynyň” söweşlere goşulmagy üçin has dawaly ädimler ätmegi ähtimal” diýip, Milani 22-nji iýunda “Foreignaffairs.com” websahypasynda ýazan synynda belleýär.
Şeýle-de Milani “Yrak yslam döwleti we Lewant” atly topara garşy göreşmeklerini gazanmak üçin Eýranyň Yrakdaky kiçi şaýy pitneçi toparlara üns berjekdigini sözüniň üstüne goşýar.
“Eýran, diňe Yragyň şaýy milisiýalary hyzmatdaşlyk etmäge razy bolan halatynda, sünni söweşijilerini ýeňip boljakdygyna ynanýar” diýip, Milani öz synynda belleýär.
Ostowar bolsa, “Kuds güýçleri” YYDL-e garşy söweşde şaýy söweşiji toparlarynyň roluny koordinirlejege we olara täze söweşijileri taýýarlamaga kömek etjege meňzeýär diýip aýdýar.
“Geçmişde ”Kuds güýçleriniň” komandirleri şaýy söweşiji toparlary bilen ýakyndan işleşipdiler we olaryň Siriýa goşulyşmagyny guramalaşdyrmaga ýardam beripdiler. Şeýlelikde Yrakdaky islendik tagallalar öňküsi ýaly bu gatnaşyklaryň ewolýuasiýasy bolar” diýip, Ostowar aýdýar.
Harby serişdeler
Strategik barlaglar boýunça halkara institutyň 2-nji iýulda beren maglumatyna görä, Yragyň ýolbaşçylary tarapyndan ýaýradylan wideoýazgynyň seljerilmegi esasynda, ýazgylar Eýranyň Yragy “Suhoý” kysymly uruş uçarlary bilen üpjün edendigini görkezýär. Maglumatda uçarlaryň Eýran güýçleriniň piloty tarapyndan üpjün edilip-edilmejekdigi barada heniz takyk maglumatyň ýokdugy bellenilýär.
Ostowar gürrüňi gidýän bu uruş uçarlarynyň Eýranyň ”Rewolýusiýa gwardiýasy” korpusynyň howa flotunyň bir bölegidigini bellemegiň wajypdygyny aýtdy.
“Men Eýranyň ”Rewolýusiýa gwardiýasy” korpusynyň olary [uçarlary] ýöne ýerden berjekdigine ynanmaýaryn. Şeýle-de bu uçarlarda Eýranyň ”Rewolýusiýa gwardiýasy” korpusynyň pilotlary azyndan maslahatçy we türgenleşdirijiler hökmünde hereket etmeseler, men muňa geň galaryn” diýip, Ostowar Azatlyk Radiosyna email arkaly ugradan hatynda belleýär.
YYDL-e göni garşylyk görkezmek
Analitikler häzirlikçe Eýranyň harby güýçleriniň Yrakda YYDL-e garşy söweşlere gönüden-göni goşuljakdygyna ynanmaýarlar.
Ostowar YYDL-iň söweşijileri şaýy musulmanlarynyň esasy mukaddes ýerlerine ýa-da Eýranyň serhedine aralaşmagy başaran halatynda Eýranyň häzirki hasaplamalarynyň üýtgemeginiň mümkindigini aýdýar.
“Eger ikinji agzap geçen hadysamyz durmuşa geçse, serhet we milli howpsuzlyk meseleleri diýip, Eýran güýçleri gönüden-göni YYDL-e garşylyk görkezjege meňzeýär” diýip, Ostowan öz pikirini mälim edýär.
Sabet hem YYDL güýçleri tarapyndan Eýranyň serhediniň böwsülmeginiň ýa-da şaýy musulmanlarynyň mukaddes ýerlerine, ýogsa-da Bagdada howp salynmagynyň Eýranyň harby operasiýalara aç-açan gatnaşmagyna itergi berip biljekdigine ynanýar.
Birleşen Ştatlar bilen harby hyzmatdaşlyk edilip bilnermi?
Ostowaryň sözlerine görä, Yrakda Eýran bilen Birleşen Ştatlaryň arasynda gönüden-göni harby koordinasiýanyň ýa-da hyzmatdaşlygyň boljagy şübheli.
“Birleşen Ştatlaryň we Eýranyň missiýalarynyň maslahatçy we türgenleşdiriji işleriniň dowamynda haýsy-da bolsa bir pursatda birleşmegi hem mümkin. Muňa garamazdan, ne Birleşen Ştatlar, ne-de Eýranyň “Kuds güýçleri” bir-birleri bilen işlemek isleýärler” diýip, Ostowar belleýär.
Birleşen Ştatlaryň resmileri Eýran bilen harby hyzmatdaşlyk etmek barada karar kabul etdiler.
Geçen aý Eýranyň parlamentiniň Milli howpsuzlyk we daşary syýasat boýunça komissiýasynyň metbugat wekili Hossein Nakawi Hosseini (Hossein Naqavi Hosseini) Eýranyň hiç haçan Birleşen Ştatlaryň ýanynda durmajakdygyny aýtdy.
Eýran metbugaty: “Amerika Eýranyň eli bilen Yrakdaky syýasy maksatlaryna ýetmek isleýär. Şol sebäpden Eýran hiç haçan Birleşen Ştatlaryň ýanynda durmaz” diýip, Hosseinä salgylanyp, 24-nji iýunda habar berdi.


text:
Bagdadyň esasan şaýylaryň ýaşaýan böleginde bazarda bolan bomba partlamasynda azyndan dokuz adam wepat boldy we onlarça adam ýaralandy.
12-nji iýulda Al-Raşidiýa etrabynyň gök bazarynda bolan bomba partlamasyny içi partlaýjy serişdeli ýük ulagynda janyndan geçen hüjümçi amala aşyrdy.
Hüjümiň jogapkärçiligini dessine öz üstüne alan bolmady, emma şaýylary dinsiz diýip atlandyrýan “Yslam döwleti” (YD) atly topar soňky aýlarda ýüzlerçe yraklynyň ölümine sebäp bolan ençeme hüjümiň jogapkärçiligini öz üstüne alypdy.
YD geçen hepdede Bagdadyň Karada böleginde 292 adamyň ölümine sebäp bolan hüjümleriň jogapkärçiligini öz üstüne aldy.
ABŞ-nyň goranmak sekretary Aş Karter 11-nji iýulda Bagdatda eden çykyşynda Waşingtonyň indiki hepdede Yraga 500-den gowrak adamy iberjekdigini mälim etdi.