text:
Orsýetiň Baş ligasynyň täzelikde täç geýdirilen Gözellik hanymy, akýagyzlaryň artykmaçlygyna we neo-nasistlere gol ýapmakda aýyplanyndan soň, öz täjinden mahrum edildi.
Rus futbolynyň ýaş janköýeri, özüni «joşgunly» we «näme bolsa gowulyga» diýip ynanýan adam hökmünde häsiýetlendirýän Olga Kuzkowa täç geýdirilenine üç gün geçeninden soň, Orsýetiň Baş ligasynyň «Gözellik hanymy» diýen derejesinden mahrum boldy.
21 ýaşyndaky Olganyň bu derejesi 21-nji iýulda, neo-nasistlere berlen we akýagyzlaryň artykmaçlygyna duýgudaşlyk bildirýän adam hökmünde aýyplananyndan soň yzyna alyndy.
Bu gowga internet ulanyjylar, şol sanda jynsparazlyga garşy kampaniýa geçirýän aktiwistler Kuzkowanyň VKontakte sosial ulgamyndaky saýtynda gapma-garşylykly, dawaly suratlary we fotografiýalary görenlerinden soň turdy.
Kuzkowanyň VKontakte sahypasynda ýerleşdiren suratlarynyň köpüsi onuň futbol oýnaýan, halaşýan oglanyny ogşaýan, ýa-da öz figurasyny güjeňleýän şekillerini görkezýär.
Emma muňa garamazdan, olaryň arasynda CSKA-Moskwanyň yhlasly janköýerine başga sypat ýa häsiýetnama berýän zatlar hem bar.
Futbol gözeliniň beýleki sypatlary
Bir surat Kuzkowany sag elini galdyryp duran şekilde görkezýär we internet ulanyjylaryň köpüsi muny nasist salýuty hasaplaýar.
Suratyň arka tarapyndaky diwarda bolsa, akýagyzlaryň artykmaçlygyna gol ýapýanlaryň we neo-nasist toparlarynyň köp ulanýan kody, 14 sözden ybarat jynsparazlyk şygaryny, ýakasy gaýyşly “Haýl Gitler» salýutyny ýaňzydýan - "14/88" sanlary ýazylgy.
«88» sany Kuzkowanyň sosial ulgamlardaky sahypasynda aýratyn şekil hökmünde hem duşýar.
Bu sahypada eşiginde nasist belgileri bolan saryýagyz aýalyň ýewreýleri we Orsýetiň Demirgazyk Kawkaz sebitiniň adamlaryny kemsidişini görkezýän şekiller hem bar.
Başga bir surat bolsa Kuzkowanyň endamynda "14" we "88" sanlaryny görkezýän tatirowkaly erkek adam bilen ýanaşyk duranyny görkezýär.
Ol ikisiniň kelleçanak we kelt haçlary çekilen futbolka geýip düşen suratlary hem bar, bu şekiller köplenç neo-nasistler we akýagyzlaryň agalygyna gol ýapýanlar tarapyndan simwol hökmünde ulanylýar.
Rus mediasy Kuzkowanyň dawaly suratlarynyň birnäçesini öçürendigini, emma olaryň bir toparynyň VKontakte sahypasynda 22-nji iýulda hem durandygyny habar berdi.
Bu şekiller futbol janköýerleriniň we beýlekileriň arasynda gahar-gazap döretdi. CSKA janköýerleriniň jynsparazlyga garşy topary ýaryşy gurnaýjylaryň Kuzkowany bu derejeden derhal mahrum etmeklerini sorady.
Bu galmagal Orsýetiň Baş ligasynyň Moskwadaky ýaryşlarynyň açylmagynyň yz ýanyna, afrikaly oýunçyny nyşana alan jynsparazlyk şygarlaryna gygyrylan günlere gabat geldi.
"Maýmyn" gykylygy
Ganiýaly Emmanuel Frimpoň 17-nji iýulda Moskwada «Ufa» bilen «Spartagyň» arasynda bolan oýun mahaly «maýmyn” diýip gygyran janköýerlere barmagyny görkezdi.
Frimpong biraz soň öz bildiren reaksiýasy üçin ötünç sorady, emma bu hadysa Orsýetiň 2018-nji ýylda geçiriljek Dünýä çempionaty üçin ýerlikli ýurt bolup biljegi ýa-da bilmejegi baradaky soraglaryň gaýtadan berilmegine getirdi.
Orsýet janköýerler kanunyny kabul etdi we bu kanun esasynda düzgüni bozanlar, şol sanda jynsparazlyk we ýigrenç sözlerini aýdanlar ýedi ýyl ýaryşlara tomaşa etmekden mahrum edilip bilinýär, şeýle-de bu kanun jerime berilmegini, hatda 15 günlük tussaglygy hem öz içine alýar.
Emma rus futbolunda jynsparazlyk adaty bir zat bolmagynda galýar, ýagny janköýerler garaýagyz oýunça pökgi düşende «maýmyn» diýip gygyrmany hiç zatça görmeýärler.
CSKA şu ýyl, fewral aýynda geçen ýaryşda, Ýewropa futbolynyň dolandyryjy guramasy bolan UEFA tarapyndan, jynsparaz gykylyklar sebäpli, iki oýny boş stadionda oýnamaga mejbur edildi.
FK Rostowyň baş treneri Igor Gamula bolsa geçen ýyl media «gara derili oýunçylar ýeterlik, bizde indi ol zatlaryň altysy bar» diýeninden soň, bäş ýaryşa goýberilmedi.
Bu trener soň ötünç sorady we öz aýdan sözlerini günbatar mediasynda düşünilmejek rus ýumory hökmünde görkezmäge çalyşdy.
Gözellik hanymy derejesi Baş liganyň zenan janköýerleriniň arasynda geçirilýän ýyllyk gözellik bäsleşiginiň liganyň 16 kluby tarapyndan ýeňiji bolan zenana berilýän derejesidir.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


c: text/html

text:
Geçen hepdäniň çarşenbe güni eýranly atomçy alym Mostafa Ahmadi Roşan Tähranda transport yolunda, öz münüp barýan ulagynda amala aşyrylan partlamada öldi. Bu amala aşyrylan operasiýa ony kimiň gurnandygyndan habar berip bilermi? Şu meseleler barada Azatlyk Radiosy Londondaky “Roýal United Services” atly institutyň analitigi Şahşank Joşi bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Eýranly atomçy alym, 32 ýaşly Mostafa Ahmadi Roşanyň janyna kast edilişi gaty aňsat görünýär. Motosiklde barýan iki sany adam Roşanyň barýan ulagyna magnitli minany ýelmäp, maşyny partlatdylar we alymy hem-de onuň sürüjisini öldürdiler. Aslynda şeýle operasiýany amala aşyrmak näderejede kyn?
Şahşank Joşi: Nyşana alnan adam babatda aýdylanda, meniň pikirimçe, bu onçakly kyn däl. Biziň bilişimize görä, Eýranyň ýadro programmasynyň içinde günbatarly aňtaw gulluklarynyň köpüsiniň hem-de birnäçe arap, hatda Ysraýylyň aňtaw gulluklarynyň agentleriniň toplumy bar diýlip hasaplanylýar. Bu toplumy döretmek üçin olar tas onlarça ýyl diýen ýaly wagty sarp eden bolmaly. Olaryň köpüsi Eýranyň daşynda taýýarlanylan bolmaly. Şol sebäpden, Natanz ýaly desganyň başlygynyň 32 ýaşly orunbasarynyň adyny anyklamak onçakly kyn iş bolmaly däl.
Meniň pikirimçe, bu operasiýanyň çylşyrymly tarapy ony amala aşyrmakda. Ulag partlamasy usulynda gurnalýan bu operasiýanyň geçirilişi Eýranyň ýadro alymlarynyň garşysyna gönükdirilen ozalky kast edişlikleri ýatladýar. Bu gezegem obýekt öňünden berk bellenen hem-de hüjüm anyk bir nyşana gönükdirilen, partlamanyň wagty takyk ölçelen, elbetde, hüjümçiler hem jenaýatyň bolan ýerinden gaçyp sypanlar.
Has möhüm zatlardan biri bolsa, bu ýerde ýarag hökmünde magnitli bombanyň ulanylmagy. Ýaragyň bu görnüşi takyklygy bilen tapawutlanyp, ol ulanylanda nyşana alnanlar öldürilýär, daşyndakylar bolsa abat galýar.
Azatlyk Radiosy: Siziň aýdyşyňyz ýaly, bu operasiýany amala aşyrmakda bombanyň görnüşi ýörite saýlanypdyr. Bu usul bu hüjümiň aňyrsynda kimiň durandygyna yşarat berýärmi?
Şahşank Joş: Biz nähili partladyjy jisimiň ulanylandygyny anyk bilemizok. Biz eýranlylaryň faktlary näderejede açyp görkezýändiklerini ýa-da partladyjy jisimiň düzümini we beýleki jikme-jik maglumatlary bilemizok. Eýranlylar bular baradaky maglumatlary bermejege meňzeýarler.
Ýöne bu ýerde aýratyn bellemeli zat – bu operasiýany diňe ýol hereketiniň dyknyşykly wagtynda geçirip boljaklygydyr. Ýagny, şeýle ýagdaýda motosiklli hüjümçi köp sanly pyýada ötegçileriň ýa-da töwerekdäkileriň janyna howp salmazdan, nyşana alnan ulaga partladyjyny enjamy ýelmäp, soňra-da ol ýerden dessine arany açyp biljekdigidir.
Beýleki tarapdan, Eýrana garşy sanksiýalar boýunça halkara bileleşigini döretmek ugrunda Günbatar döwletleri we P5 (BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň bäş agza döwleti) köp iş etdiler. Eýrany gepleşiklere dolamak üçin şeýle köp iş etmäge çalşylýan döwürde, eýsem, olar şeýle hüjüm arkaly bu tagallalary howp astyna salyp bilerdilermi ýa-da Eýrany has öjükdirip bilerdilermi?
Şol sebäpden (şeýle edilip bilinmejekdigine görä), bu hüjüm şol sanksiýalara dahylly däl topar tarapyndan ýa-da şol sanksiýalaryň netijesine garaşmaga takaty ýetmedik ýa-da sanksiýalaryň netije berjegine ynanmaýan bir döwlet tarapyndan amala aşyrylyp bilner diýip çaklamak mümkin.
Azatlyk Radiosy: Bu kast edişligiň ýüz beren döwründe käbir media serişdeleri Ysraýylyň aňtaw gullugynyň Yragyň demirgazygyndaky Kürt awtonom regionynda aktiw işleri geçirýändigi barada maglumatlara ünsi çekipdiler. Bu barada siz näme aýdyp bilersiňiz?
Şahşank Joş: Bu işi Kürdüstan bilen baglaşdyrmaklygyň özi ýörite nädogry maglumat berip, adamlaryň ünsüni başga tarapa gönükdirmegiň mysaly bolup biler. Hüjümleriň çylşyrymly görnüşlerinde bular ýaly usulyň ulanylyp bilinjekdigine hiç haçan şübhelenmeli däl. Ýöne häzirki meselede gürrüň Eýranyň ýerli kürtleri barada gitmeýär. Gürrüň Eýrandan çykyp giden we Yragyň Kürdüstan regionynda ýaşaýan bosgunlar barada gidýär.
Maglumatlarda bombaly operasiýany amala aşyrmak üçin hüjümçileriň hut Eýran döwletinden närza adamlaryň arasyndan saýlanan bolmagynyň mümkindigi çak edilýär. Sebäbi, şol adamlar Eýran döwletinden ejir çekenler hasaplanylýar.
Elbetde, bu aňtaw gulluklarynyň öz okuw kitaplarynda beýan edilýän ýönekeý usullara eýerip amala aşyraýjak gizlin operasiýalarynyň bir görnüşi. Adatça, äňtaw gulluklary bular ýaly işlerde öz ýurtlarynyň raýatlaryny ulanmaýarlar. Beýle işlerde elmydama nyşana alynýan ýurduň raýaty ýa-da üçünji bir ýurduň raýaty ulanylýar. Şeýlelikde, meniň pikirimçe, biz bu ýagdaýa çynlakaý seretmeli, ýöne edilen jenaýat bilen jenaýatçylaryň arasyndaky berk baglanyşygy tapmak üçin bize entek goşmaça deliller gerek.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
2010-njy ýylda türkmen jemgyýetinde iň uly sosial meseleleriň biri işsizlik diýip, ýerli synçylar belleýärler.
Işsizlik barada resmiler tarapyndan anyk statistiki maglumat berilmese-de, ýaşlaryň arasynda işsizligiň giň ýaýrandygyny aýtsa bolar.
Ýaşlar obalarda hem-de kiçi şäherlerde iş tapman, Türkmenistanyň uly şäherlerine ýa-da Orsýet, Türkiýe ýaly ýurtlara iş gözläp gidýärler.
Azatlyk Radiosynyň Germaniýadaky habarçysy Taher Şir Mohammadi tarapyndan taýýarlanan “Ýaşlar“ programmasynda 2010 –njy ýyl Gazagystanda Germanýanyň ýyly hokmunde bellenilşi barada hem maglumat berilýär.
Bular baradaky gepleşigi diňlemek üçin sahypanyň sag tarapynda ýerleşdirilen audio düwmäni basyň.


text:
Türkmenistan täze biometriki pasporta geçeninden soň köne pasportly, ylaýta-da daşary ýurtlarda maşgala gurup ýaşaýan ýa-da işleýän migrantlaryň durmuşynda käbir kynçylykly öwrümleriň dörändigi aýdylýar.
Daşary ýurt raýatlaryna durmuşa çykan türkmen zenanlarynyň ýa-da türkmen migrantlarynyň täze pasport almak üçin Türkmenistana gidip, yzyna dolanyp bilmän galýandygy barada häli-şindi dürli habarlar eşidilýär.
Eýsem, täze pasport almak üçin Türkmenistana gidip, soňam yzyna dolanyp gelenler ol ýerde nähili ýagdaýlary başdan geçirýär?
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanyny Türkmenistandan dokumentlerini düzedip, dolanyp gelenleriň tejribelerine bagyşlady.
Gepleşigimizi diňläp, pikirleriňizi paýlaşmaga çagyrýarys.


text:
Orsýetiň iri mobil operatory MTS Singapurda geçýän “Türkmenistanyň nebiti we gazy-2011” atly halkara ylmy maslahata gatnaşyjylara 3-nji martda açyk hat ýollady. Bu hatda Türkmenistanyň ykdysadyýetine inwestisiýa etmegiň howplary nygtalýar.
MTS kompaniýasy, özüniň Türkmenistandaky tejribesini mysal getirip, daşary ýurt inwestorlaryna Türkmenistanda iş alyp barmagyň ygtybarlylygyny sorag astyna alýar we daşary ýurt kompaniýalaryna bu barada duýduryş berýär.
Bu açyk hatda, hususan-da şeýle diýilýär: “MTS Türkmenistandaky iň uly inwestorlaryň biridi. Emma MTS-iň Türkmenistanda soňky ençeme aýyň dowamynda biznesi ýöretmek tejribesi Türkmenistanda sermaýa ýatyrmak isleýän beýleki kompaniýalar üçin hem peýdaly duýduryş bolup biler”.
MTS kompaniýasynyň metbugat wekili Irina Osadçaýa bu barada Azatlyk Radiosyna şeýle diýdi: “Biz halkara jemgyýetçiligini we beýleki halkara guramalary Türkmenistandaky töwekgelçilikler barada habardar etmekligi borjumyz hasaplaýarys”.
MTS kompaniýasynyň Türkmenistanda iş alyp barmak boýunça lisenziýasy geçen ýylyň dekabrynda türkmen häkimiýetleri tarapyndan togtadyldy. Bu sebäpli MTS-iň 2 milliondan gowrak müşderisi mobil aragatnaşyk hyzmatyndan mahrum boldy.
Bu ýagdaý barada Osadçaýa şeýle gürrüň berýär: “21-nji dekabrda Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministriligi tarapyndan, hiç hili düşündiriş berilmezden, MTS kompaniýasynyň lisenziýasy togtadyldy. Lisenziýanyň togtadylmagy bilen bagly meselä garamak möhletiniň 21-nji ýanwarda tamamlanandygyna garamazdan, biziň işimiz täzeden ýola goýulmady. Bu ýagdaý bilen baglylykda bize häzire çenli kanuna esaslanýan hiç hili düşündiriş hem berilmeýär”.
Garaşsyz žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew MTS kompaniýasynyň lisenziýasynyň togtadylmagynyň sebäplerini Türkmenistan häkimiýetleriniň MTS-iň eýeçiligindäki aksiýalaryň has köp bölegine eýe bolmak islegi bilen baglanyşdyrýar.
Maglumat monopoliýasy
Käbir synçylar MTS-iň Türkmenistandan çykarylmagynyň arkasynda türkmen häkimiýetleriniň ýurda has berk gözegçilik etmek isleginiň durandygyny hem nygtaýarlar.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň žurnalisti, Merkezi Aziýa boýunça bilermen Brýus Panniýer şeýle pikirde: “MTS barada gürrüň edilende, asyl mesele bu Türkmenistandaky MTS-iň müşderileriniň başga çeşmelerden maglumat almak ýa-da daşary ýurtlular bilen habarlaşmak howpudyr. Sebäbi häkimiýetler ýurduň içindäki maglumatlar we maglumat alyşmak boýunça monopoliýany saklajak bolýarlar. Şol sebäplem olar MTS-iň döredýän mümkinçiliklerine ýol bermek islemediler”.
Türkmenistan her dürli özüne çekiji usullar, sergiler, konferensiýalar, forumlar bilen daşary ýurt kompaniýalaryny ýurtda sermaýa ýatyrmaga çekmek ugrunda tagalla edip gelýär. Emma Brýus Panniýer Türkmenistanda biznesi ýöretmegiň häkimiýet başyndakylara baglydygyny nygtaýar.
“Türkmenistanda biznes edeniňde, juda ätiýaçly bolmaly. Sebäbi ýagdaýlar juda tiz we duýdansyz üýtgäp bilýär. Türkmen häkimiýetleri, häkimiýet diýmek bilenem men göni prezidentiň özüni göz öňünde tutýaryn, käbir kontraktlary özüne bähbitli däl ýa-da kompaniýalar Türkmenistanda onuň șahsy islegine görä iş alyp baranok diýip hasaplasa, artykmaç oýlanmazdan, beýle kontraktlary ýüzüniň ugruna ýatyrýar oturyberýär” diýip, Panniýer aýdýar.
Soňra ol şeýle diýýär: “Șeýle ýagdaý dörände, muny seljermek üçin Halkara suduna ýa-da başga bir ýerlere arz etmek hem mümkin däl. Elbetde, Türkmenistanda uly girdeji gazanmak mümkinçilikleri bar, ýöne munuň bilen bir pursatyň içinde kontrakty, inwestisiýany ýitirmek howpy hem bar” .
MTS-iň metbugat wekili Irina Osadçaýanyň aýtmagyna görä, MTS kompaniýasy Ženewada ýerleşýän Halkara söwda palatasynyň Halkara Arbitraž suduna öz Türkmenistandaky bölümi BCTI bilen bilelikde Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrliginiň üstünden şikaýatyny ugradypdyr.
“Agzalan sud instansiýasyna “Türkmen Telekom” we ”Altyn Asyr” aragatnaşyk kompaniýalarynyň biziň türkmen bölümimiz bilen bar bolan ylalaşygy hiç hili esassyz bes etmegine garşy BCTI kompaniýastynyň arzasy hem ugradyldy. Mundan başga-da ýanwarda MTS Türkmenistanyň hökümetine ähli düşünişmezlikleri gepleşikler arkaly çözmegi teklip edip, resmi hat ýollady” diýip, Osadçaýa aýdýar.


text:
Türkmen metbugaty Türkmenistanyň senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalary üçin bildiriş çap etdi. Onda şeýle diýilýär: “Syýasy partiýalar hakyndaky “Türkmenistanyň kanunynyň 11-nji maddasyna laýyklykda Türkmenistanyň telekeçileri tarapyndan döredilen guramaçylyk komitetiniň ýygnagynda Türkmenistanyň işewürler partiýasyny döretmek barada karar kabul edildi. Türkmenistanyň işewürler partiýasyna agzalyga isleg bildirýän telekeçilere arzalaryň kabul edilýändigini habar berýäris. Guramaçylyk topary”. Bildirişiň aşagynda habarlaşmak üçin Aşgabat şäherindäki we Ahal, Mary, Balkan, Daşoguz, Lebap welaýatlaryndaky telefonlar berlipdir.
Azatlyk Radiosyndan Nazar Hudaýberdi Türkmenistanda döredilýän täze partiýa bilen gyzyklanyp, Aşgabatda ýaşaýan ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen gürrüňdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmen metbugatynda çap edilen bu bildirişden, döredilýän täze partiýadan habaryňyz barmy?
Amanmyrat Bugaýew: Hawa, bar. Köp zatlary anyklamaga-da ýetişdim. Men ýöriteläp bardym şol ýere. Ýerleşýän ýeri Aşgabat şäheriniň öňki Lenin, häzirki Saparmyrat Türkmenbaşy hem-de Aýtakow köçeleriniň çatrygynyň demirgazygynda, Senagatçylaryň we işewürleriň merkezi edarasynda ýerleşýär. On iki gatly jaýyň birinji gatynda-da agzalýan guramanyň hukuk bölümi bar. Bölüm müdiri gaty bir medeniýetli ýigit eken, Täşli Baýryýew diýýärler. Bardym, tanyşdym, ähli ýagdaýlary düşündirdi.
Azatlyk Radiosy: Işewürler partiýasyna diňe telekeçiler girmelimi ýa-da başga adamlaryňam girmäge, agza bolmaga haky barmy?
Amanmyrat Bugaýew: Bildirişde ýazylan senagatçylaryň hem işewürleriň partiýasynyň döredilýändigi. Men ýörite sorag berdim: “Munuň üçin ýörite senagatçy bolmalymy, işewür bolmalymy?” diýip. “Ýok, biz gurama hökmünde bir bada şonuň ähli çykdajylaryny öz üstümize alýarys. Şonuň üçin şeýleräk berildi. Ýöne islän adam agza bolup biler” diýdi maňa.
Azatlyk Radiosy: Amanmyrat, bu döredilýän partiýany syýasy partiýa atlandyrmak bolarmy?
Amanmyrat Bugaýew: Elbetde bolar, muny diňe gutlamaly. Sebäbi, ine, göz öňüne getireli, bize golaý hem tanyş ýurdumyz Türkiýe. Şu wagt Türkiýede ýüzden gowrak partiýa bar. Ýöne Türkiýede 1923-nji ýylda Türk respublikasy esaslandyrylandan on bäş ýyl çemesi soňra ikinji partiýa döredilipdi. Elbetde, bu döwlet syýasatynyň tarapdary partiýa bolar, döwlet syýasatyny wagyz edýän partiýa bolar. Ondan çekinmeli däl, bu gün şeýle partiýa dörän bolsa, ertir öz nukdaý nazary, özüniň pozisiýasy bolan partiýa dörär.
Azatlyk Radiosy: Bu partiýanyň maksady, planlary nämelerden ybarat? Bu barasynda gürrüň boldumy?
Amanmyrat Bugaýew: Hawa, esasy gürrüň ýurtda bazar ykdysadyýetine geçiş prosesini çaltlandyrmak hem-de işewürleriň hem olaryň müşderileriniň bähbidini goramak, şolar üçin iş şertlerini döretmek. Şu zatlaryň aladasy ediljek, özem maňa aýdyşlaryna görä, birbada döwlet derejesinde hem welaýat derejesinde täze partiýanyň komitetleri dörediljek, wagtyň geçmegi, agzalaryň artmagy bilenem her etrapda ilkinji guramalary hökman dörediljek şol partiýanyň. Diýmek, herekete geçiljek, öňe gitmeli-dä, ýöne doňup duranyňdan, öňe ädim ädeniň gowy.
Azatlyk Radiosy: Amanmyrat, indi şeýle bir sorag bar, bu işewürler partiýasyna girmegiň nähili şertleri bar hem oňa agza bolan adamlaryň nähili borçlary, nähili hukuklary bar? Bu dogrusynda informasiýa berdilermi?
Amanmyrat Bugaýew: Maňa diýlen gürrüň şeýle: meniň arzamy kabul etdiler hem-de şol gurultaýa, esaslandyryjy konferensiýamy ýa gurultaýmy, şonuň geçirilmeginiň öňüsyrasy, bolmanda bir hepde öňünden şu partiýa girmäge isleg bildirenleriň ählisine şu partiýanyň ustawynyň taslamasyny gowşurjaklar, wznosy hökman boljak. “Partiýa agzalygyň üçin hökman töleg tölemeli, ol näçe mukdarda boljak, kim haçan kabul edilende, kim nähili ýeňillikden peýdalanýar? Ustawyň taslamasyny gowşurarys, okarsyňyz, şu sowallaryň hemmesine jogap taparsyňyz” diýdiler.
Azatlyk Radiosy: Şol konferensiýa haçan hem nirede boljak?
Amanmyrat Bugaýew: Boljak ýer-ä Aşgabat şäheri, ýöne ol uzaga çekjek däl, niýetleri çaltlandyrmak, “Ýöne bir il-güne buşluk habaryny aýdyp goýmak niýetimiz ýok, işini ýola goýjak” diýdiler.


text:
Firma erkek adamlardan öz hyzmaty üçin müň som pul alýan bolsa-da, zenanlar üçin bu hyzmat mugt hödürlenýär.
Gyrgyzystanda yslamy nika gulluklary barha ýörgünli bolýar. Olar erkek adamlara hakyky musulman gelinlik tapyp bermegi söz berýärler.
Gaty köp gyrgyz ýaş ýigitleri dine uýýan gelinlik tapmagyň arzuwynda. Musulman zenanlar bolsa, yslama garşy alnyp barylýan tutumlar sebäpli, häzirki döwürde gaty kyn ýagdaýlary başdan geçirýärler.
Nika hyzmatyny edýän gulluk erkek adamlary we geljekki gelinleri hut şerigatyň kadalaryna görä saýlap alýar. Olar öýlenmek isleýän erkek adamlara zenanlaryň suratyny hem görkezmeýärler. Durmuşa çykmak isleýänler hem görme-görşe ýeke özleri gelmeýärler. Olaryň ýanynda hökman bir hossary bolýar. Yslamy nika gullugyny esaslandyran Burul Jeniş gyzynyň aýtmagyna görä, firma diňe günde bäş wagt namaz okaýan we yslamyň kada-kanunlaryny gaty gowy bilýänleriň arzasyny kabul edýär. Muny doly anyklamak üçin bolsa her bir müşderi bilen aýratynlykda ýörite söhbetdeşlik geçirilýär. Hödürlenýän hyzmat üçin erkek adamlardan müň som pul alynýar. Zenanlara bolsa mugt hyzmat edilýär.
Bişkekde dindar zenanlara öýlenmek isleýänleriň sanynyň hetdi-hasaby ýok. Hatda munuň bilen baglanyşykly dürli edaradyr-guramalarda asylan bildirişlere hem duş gelmek bolýar. Burul atly zenanyň aýtmagyna görä, onuň kömekçileri hem, derrew äre çykýandyklary üçin, bu ugurda uzak işläp bilmeýärler.
Gurhan ugrundan mugallym Nuraýym Saparbaý gyzy bolsa, özi içýän hem çilim çekýän gaty köp erkekleriň bu firma ýüz tutup: "Meni dindar bir gyz bilen tanyşdyryň" diýýändigini, ýöne özüniň şeýle adamlara hiç haçan kömek etmeýändigini tekrarlaýar.
Şeýle adamlar gyzlaryň ýanyna golaýlaşyban bilenoklar. Sebäbi namazly-orazaly gyzlar köçede hiç kim bilen tanyşmaýarlar. Gurhan okuwynyň gyz okuwçylaryndan biri: "Biz erkek adamlar ýaly halan adamymyz bilen tanyş bolup bilmeýäris. Biz diňe Alladan özümize gowy bir erkek adama durmuşa çykmaga kömek etmegini isläýmesek, başga alajymyz ýok" diýip gürrüň berýär.
Musulman gelinler erkek adamlaryň arasynda aýratyn ýörgünli ýagdaýa eýe bolanam bolsa, hyjaply zenanlar jemgyýetde dürli kynçylyklara duş gelýärler.
Nuryza atly zenanyň gürrüň bermegine görä, dünýäde ýüze çykan soňky ýagdaýlar sebäpli jemgyýetde hyjaply aýal-gyzlara garşy ýigrenç owalkydan has artyk. "Mekdepde maňa ol ýeriň bir dünýewi ýerdigini aýtdylar we meniň hyjabymy aýyrmagymy talap etdiler. Men matematika fakultetini gutardym we dünýewi geýimde gezýän mugallymlardan kem sapak beremok" diýip, ol bu ugurdaky öz närazylygyny aýan edýär.


text:
Entek öndürilmäge başlanmadyk awtoulag almak üçin eýýämden nobat döredi.
Kaliforniýada ýerleşýän "Tesla" firmasy şu aýyň başyna özüniň iň arzan bäş adamlyk awtoulagyny halk köpçüligine tanatdy.
Firmanyň gurujysy we baştutany Elon Musk, sabyrsyzlyk bilen garaşylan "Model 3" kysymly elektromobil üçin birnäçe günde eýýäm 276 müň islegiň hasaba alnandygyny aýtdy.
Täze awtoulagyň bahasy 35 müň dollardan başlanar. Ol awtoulag akkumulýatory dolandan soň 346 kilometr aralygy geçip biler.
Bu awtoulagyň 2017-nji ýylyň ahyrynda satuwa çykmagyna garaşylýar.
Bu awtoulaga isleg bildirýänler, özüne ondan goýdurmak üçin öňünden 1000 dollar kepillik pul tölemeli. (Emma welin, öňünden isleg bildirilip, kepillik puly tölenen awtoulaglaryň näme üçindir soňra hemmesi satyn alynmaýar).
Dünýäde iň köp satylan elektro awtoulaglar
Ýüz müňlerçe awtoulaga owaldan isleg bildirilip, kepillik pulunyň hem tölenmegi "Tesla" firmasy üçin önümçilige başlanylmanka eýýämden 4-5 milliard dollarlyk girdejiniň gazanylmagyny aňladýar.
Täze awtoulag üçin onlarça ýurtdan isleg bildirilipdir. Sanawda Britaniýa, Irlandiýa, Braziliýa, Hindistan, Hytaý we Täze Zelandiýa hem bar.
Täze kysymly awtoulaga isleg diýseň ýokary bolany sebäpli, Elon Musk özüniň Twitter atly sosial ulgam sahypasyndaky çykyşynda, firmanyň bildirilen şeýle ummasyz islegler bilen baglanyşykly planlaryny täzeden işläp düzjekdigini mälim edýär.
Geçen ýyl bolsa "Tesla" firmasy aglabasy "Tesla S" kysymly awtoulag bilen bilelikde jemi 50580 sany awtoulag satyp, “Nissan” firmasynyň satan "Leaf" kysymly elektron awtoulagynyň umumy sanyndan öňe geçmegi başarypdyr. Şeýlelikde "Tesla" firmasynyň awtoulaglary dünýäde iň köp satylan elektro awtoulaglar boldy.
Maksat
"Model S" kysymly awtoulagyň ortaça bahasy 70-80 müň dollar töweregindedir. Bu san "Mercedes" firmasynyň satan "E-Class" kysymly awtoulaglarynyň umumy sanyna deňdir. Ýöne "E-Class" awtoulaglarynyň bahasy 50 müň dollar töweregi. "Mercedes" firmasynyň "S-Class" kysymly awtoulaglarynyň ortaça bahasy bolsa 90 müň dollar.
Elektron awtoulaglaryň bazarynda "Tesla" firmasynyň awtoulaglary bilen bäsleşip biljek awtoulaglaryň arasynda "General Motors" firmasynyň "Chevy Bolt" kysymly awtoulagy bilen "BYD" firmasynyň "Qın EV300" kysymly awtoulagy bardyr. Olaryň tehniki aýratynlyklary ýaly bahalary hem edil "Tesla" firmasynyň awtoulaglary bilen birmeňzeşdir.
Elon Musk, önümçülik doly ýola goýlandan soň, maksadynyň ýylda 500 müň sany awtoulag satmakdygyny aýan edýär.
Çykdajy
Ýöne bularyň ýanynda şol bir wagtyň özünde "Tesla" firmasynyň 2015-nji ýylda 889 million dollar zyýan çekmegi käbir adamlary geň galdyrman duranok.
Firma şu wagta çenli önümçilige geçmezden, owalky synaglar we kämilleşdiriş işleri üçin 718 million dollar çykdajy edipdir.
Durşy bilen elektrik energiýasy bilen işleýän awtoulaglaryň nebitiň dünýädäki hökmürowanlygyny ýykjakdygyny pikir edýänler hem az däldir. Dünýäde çykarylýan nebitiň ýüzden 70 göterimi ulag ýangyjy edip ulanmak üçin gaýtadan işlenýär.
Elektron awtoulaglaryň şu wagta çenli esasy problemasy olaryň önümçüliginiň gaty gymmat düşmegi we munuň olaryň köpçülikleýin satylmagyna päsgelçilik döretmegidi.
Muňa garamazdan, käbir ýurtlarda "Tesla" firmasy rekord derejede awtoulag satmagy başardy. Meselem, 2015-nji ýylda "Tesla" Norwegiýada dünýädäki iň öňdebaryjy awtoulag firmalaryndan hem has öňe saýlanyp, 1-nji orny eýeledi.


text:
Şu geçen hepdäniň sişenbe güni Gaitide ýüz beren güýçli ýer yranmadan soňky ýagdaýlar bilen ýakyndan tanyşmak üçin ýekşenbe güni Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton Gaitiniň paýtagtyna bardy.
Bu tebigy heläkçiligiň bolan ýerinde gumanitar ýardamlaryň gijikdirilýändigi bilen baglanyşykly henizem uly aladalar duýulýar.
Gaitiniň prezidenti Rene Prewal bilen geçiren gepleşiklerinden soň, Hillari Klinton Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň bu tebigy betbagtçylykda ejir çeken adamlara zerur ýardamlary bermek üçin ähli tagallalary etjekjigini nygtap, çykyş etdi.
Gaitiniň içeri işler ministri ýer yranmada ölen 50 müň töweregi adamyň jesediniň eýýäm jaýlanandygyny we ölen adamlaryň umumy sanynyň bolsa, 100 müň bilen 200 müňüň aralygynda diýlip hasaplanylýandygyny aýtdy.
Hepdäniň sişenbe güni 7 ball güýjünde ýüz beren bu ýer yranma Gaitiniň paýtagty Port-au-Prins şäherinde uly weýrançylyk döretdi.


text:
Hormatly Prezidentimiziň öňdengörüjilikli halkara başlangyçlarynyň netijesinde, ýurdumyzda sebit ähmiýetli iri taslamalaryň birnäçesi üstünlikli durmuşa geçirilýär. Bu möhüm taslamalar ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň has-da kuwwatlanmagyna, halkymyzyň hal-ýagdaýynyň barha gowulanmagyna, galyberse-de, sebit ýurtlarynyň hem ykdysady ösüşini berkitmäge uly itergi berýär.
Ýurdumyzyň dürli sebitlerinde bolşy ýaly, Lebap welaýatynda-da şeýle taslamalaryň ençemesi amala aşyrylýar. Ýaňy-ýakynda döwlet Baştutanymyzyň bu welaýatyň çäginde amala aşyrylýan birnäçe iri desgalardaky işleriň ýagdaýy bilen tanyşmagy hem munuň aýdyň subutnamasydyr.
Lebap welaýatynda iş saparynda bolan milli Liderimiz sebitdäki iri desgalaryň, şeýle hem Türkmenistan-Owganystan-Täjigistan demir ýolunyň taslamasynyň gurluşyk işleri bilen tanyşdy. Hormatly Prezidentimiz, ilki bilen, Ymamnazar gümrük nokadyna baryp, ol ýerde bu gümrük nokadynyň işi hem-de tehniki üpjünçiligi, geçirilýän ýüklere gözegçilik etmek boýunça bu ýerde ornaşdyrylan döwrebap tehnologiýalar bilen tanyşdy.
Lebap welaýatynyň Atamyrat etrabynyň çäginde, türkmen-owgan serhediniň golaýynda ýerleşen bu gümrük nokady 2008-nji ýylda ulanmaga berildi. Onuň umumy meýdany 4 gektara barabardyr. Häzirki wagtda bu ýerde gözegçilik – geçiriş amallaryny ýerine ýetirmek, el goşlaryny içgin barlamak, ulag serişdelerini gözden geçirmek üçin ähli şertler bar. Terminal dünýäniň esasy tehniki serişdelerini öndürijileriň döwrebap rentgen enjamlary, kompýuter ulgamy, radiasion gözegçilik enjamlary, aragatnaşyk serişdeleri we beýleki enjamlar bilen üpjün edildi.
Ymamnazar gümrük geçelgesiniň üsti bilen bir günüň dowamynda ortaça, 250-300 ýük awtoulaglarynyň gümrük barlagyndan geçirilip, resmileşdirilýändigi, ýylyň dowamynda bolsa, 70 – 80 müňe çenli ýük awtoulaglarynyň hereketiniň bolýandygy munuň aýdyň subutnamasydyr. Mundan başga-da, ýylyň dowamynda ortaça, 600 müň tonna çenli harytlar geçirilýär. Olaryň 545 müň tonnasy eksport, 50 müň tonnasy üstaşyr, 5 müň tonnasy bolsa, import gümrük düzgüninde resmileşdirilýän harytlardyr. Biziň ýurdumyzdan eksport edilýän harytlaryň hatarynda nebit önümleri (dizel ýangyjy, benzin, kerosin), karbamid, sement, bugdaý, suwuklandyrylan gaz, süýji-köke önümleri, buýan köki, dowarlaryň derileri, tehniki uglerod, pagta ýagy, saryja goýnuň ýüňi we beýlekiler bar. Önümleriň birnäçe görnüşleri ýurdumyzyň üsti bilen Owganystandan Eýran, Türkiýä we Ýewropa döwletlerine üstaşyr geçirilýär.
Soňra döwlet Baştutanymyz kuwwaty 540 müň tonna nebit önümlerini kabul edýän, saklaýan we ugradýan terminalyň gurluşyk işleriniň ýagdaýy bilen gyzyklandy. Bu desga hormatly Prezidentimiziň 2013-nji ýylyň 1-nji fewralynda çykaran kararyna laýyklykda gurulýar. Häzirki wagtda gurluşyk işleri tamamlaýjy tapgyrda alnyp barylýar. Terminal iki bölekden ybaratdyr, onuň biri demir ýol ulagy arkaly nebit önümlerini ugratmagy guramak, ikinjisi bolsa, şol önümleri esasy turbageçiriji arkaly ibermegi guramak boýunça hyzmatlary etmek üçin niýetlenendir. Umumy meýdany 26 gektara barabar bolan nebit terminalynyň çäginde edara binasy, barlaghana, naharhana, ýangyna garşy göreş desgasy, nebit önümlerini kabul etmek üçin demir ýol estakadasy, nebit önümlerini ýüklemek üçin awtomobil estakadasy, dispetçerçilik, tehniki desgalar bar. Bu desga nebit önümleriniň bäş görnüşini daşary ýurtlara ibermek maksady bilen gurulýar. Onda her biriniň göwrümi 5 müň kubometr bolan 6 sany rezerwuar we her biriniň göwrümi 2 müň kubometr bolan 4 sany rezerwuar, şeýlelikde, jemi 10 sany rezerwuar bar.
Soňra milli Liderimiz bu sebitde gurulýan sebit hem-de halkara ähmiýetli taslama bolan Türkmenistan-Owganystan-Täjigistan demir ýolunyň işlerini synlady. Bu polat ýol Aziýa sebitiniň döwletleriniň arasynda halkara ulag ýollarynyň möhüm bölegi bolmalydyr. 2013-nji ýylyň 5-nji iýunynda Türkmenistanyň, Täjigistan Respublikasynyň we Owganystan Yslam Respublikasynyň Prezidentleriniň gatnaşmagynda bu demir ýoluň gurluşygyna badalga berildi. Häzirki wagtda uzynlygy 85 kilometre barabar bolan Atamyrat-Ymamnazar demir ýolunyň türkmen böleginde demir ýoluň ýer düşegi doly taýýarlanylyp, 82,2 kilometrine çäge-çagyl garyndysy düşeldi we 82 kilometrine demir ýoluň ýokarky böleginiň demir relsleri ýerine goýuldy.
Mundan başga-da 10 kw elektrik howa ulgamynyň 67,5 kilometriniň gurluşygy ýerine ýetirildi. Demir ýoluň gapdalyndan çekilýän ýoluň ýer düşegi taýýar edilip, çagyl ýoly çekildi. Owganystanyň Akina menziliniň demir ýoluna çenli ýer düşegi taýýar edildi. Häzirki wagtda bu demir ýoluň ugrundaky menzilleriň ikisinde, hususan-da, Gülüstan we Ymamnazar menzillerinde hem gurluşyk işleriniň tamamlaýjy tapgyrlary alnyp barylýar.
Şeýle hem döwlet Baştutanymyz Atamyrat-Ymamnazar-Akina demir ýolunyň birnäçe desgalarynyň taslamalary we çyzgylary bilen tanyşdy. Iş saparynyň barşynda döwlet Baştutanymyz Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan (TOPH) gaz geçirijisiniň türkmen bölegindäki işleriň ýagdaýy bilen tanyşdy. Bu desganyň gurluşygyna 2015-nji ýylyň 13-nji dekabrynda badalga berildi. Häzirki wagtda bu ýerde bellenen möhletlere laýyklykda, degişli taýýarlyk işleri alnyp barylýar. Bu taslama dört döwletiň arasynda baglaşylan hökümetara ylalaşyklarynyň esasynda amala aşyrylýar. TOPH gaz geçirijisiniň uzynlygy, takmynan, 1814 kilometre barabar bolar. Şunda ýurdumyzyň çägi boýunça turbageçirijiniň 214 kilometri çekiler. Soňra ol Owganystanyň Hyrat we Kandagar şäherleriniň üstünden, Pakistanyň çägindäki Kwetta we Multan şäherleriniň üstünden geçer we Hindistanyň Fazilka diýen ilatly ýerine baryp ýeter. Täze gaz geçirijisiniň gurulmagy netijesinde goşmaça iş orunlarynyň 12 müňe golaýy dörediler. Munuň özi ilatyň ýaşaýyş-durmuş derejesini has-da ýokarlandyrmaga oňaýly täsir eder.
Döwlet Baştutanymyz dikuçardan sebitiň ekerançylyk meýdanlaryny synlady. Häzirki wagtda ýurdumyzyň ähli ýerlerinde bolşy ýaly, bu ýerde hem güýzlük bugdaý ekişi we pagta ýygymy dowam edýär. Şeýle hem döwlet Baştutanymyz dikuçardan sebitlerde köpsanly desgalaryň, aýratyn hem, durmuş maksatly desgalaryň gurluşygyny göz öňünde tutýan milli özgertmeler maksatnamasynyň durmuşa geçirilişi bilen tanyşdy. Hormatly Prezidentimiz ýol ugrunda guşuçar belentlikden Türkmenabat şäherinde gurulýan howa menziliniň çäklerini synlady.
Milli Liderimiziň dikuçary gurluşygy dowam edýän “Türkmenabat-Farap” awtomobil we demir ýol köprüsiniň golaýynda gondy. Bu ýerde hormatly Prezidentimiz möhüm ähmiýetli taslamalardaky gurluşyk işleri bilen tanyşdy.
Amyderýanyň üstünden geçýän köprüleriň gurluşygynyň 2013-nji ýylda başlanandygyny bellemek gerek. Bu desganyň uzynlygy 1750 metre, ini 5,8 metre barabardyr. Diregleriň 18-siniň üstüne aralyk demir konstruksiýalary doly gurnaldy we demir ýoly doly çekildi. Häzirki wagtda iki kenarda kenar berkidiş işleri alnyp barylýar. Türkmenabat şäheri tarapda 1250 metr aralyk, Farap tarapda bolsa, 1750 metrden 280 metr betonlandy. Şu ýylyň 30-njy aprelinde köpri boýunça synag otlusy goýberildi.
“Türkmenabat-Farap” awtomobil köprüsiniň gurluşygyna hem 2013-nji ýylyň fewralynda badalga berildi. Köprüniň uzynlygy 1600 metre, ini 21 metre barabardyr. Şu güne çenli 17 sany diregleriň hemmesiniň gurluşygy doly tamamlandy. Häzirki wagtda 12-13-nji diregleriň aralyk demir konstruksiýalaryny gurnamak işleri dowam edýär.
Kenarlarda kenar berkidiş işleri alnyp barylýar. Türkmenabat şäheri tarapda 1900 metrden 350 metri, Farap tarapda 1500 metrden 210 metri betonlandy. Şeýle hem potratçy tarapyndan awtomobil köprä barylýan ýoluň gurluşyk işleri alnyp barylýar. Ýoluň uzynlygy jemi 7550 metr bolmaly, Türkmenabat şäheri tarapda ýoluň ähli bölegi – 3493 metri hem ikinji gat asfaltlanyldy, Farap tarapda 4057 metrden 3707 metriniň birinji gaty asfaltlanyldy hem-de ýoluň yşyklandyryş çyralaryny gurnamak we jäheklerini goýmak işleri alnyp barylýar.
Umuman, biziň ýurdumyz iri ulag taslamalarynyň başyny başlap, möhüm sebit hem-de ählumumy meseleleriň sazlaşykly çözgütlerini işläp taýýarlamaga işjeň gatnaşýar hem-de öz üstüne alan borçnamalaryna ygrarlydygyny iş ýüzünde görkezýär. Munuň özi bolsa, ýurdumyzyň dünýä giňişliginde abraýynyň barha artmagyny şertlendirdi.
«Zaman–Türkmenistan».


text:
Owganystanda, Eýranda hem-de Türkmenistanda tanalýan görnükli owganystanly türkmen şahyry Abdulmejit Işçiniň aradan çykanyna 10 ýyl boldy. Abdulmejit Işçi bu günki gün Owganystanda ýatlanýarmy?
Abdulmejit Işçi 1948-nji ýylda Owganystanyň Gunduz Welaýatynyň Akdepe obasynda eneden dogdy.
Ol Owganystanyň hem-de öňki SSSR-iň ýokary okuw jaýlarynda bilim aldy. Işçi Owganystanda dürli ýyllarda dürli wezipeleri eýeläpdi. Talyplar döwründe Owganystany terk edip, birnäçe ýyl Pakistanda we Eýranda bosgunlykda ýaşady.
Onuň bosgunlykdaky ýazan goşgulary Eýranda we Owganystanda köp okalýar. Işçi Pakistanda we Eýranda bosgunlykda geçiren döwri öz halkynyň agyr ykbalyna jany ýanyp, şahyrçylyga ýüz urýar.
Goşgy bosgunlykdaky derdi egisýär
Abdulmejit Işçi
Bosgunlykda goşgy ýazmak onuň derdini doly dep etmese-de, egisýär, sebäbi ol öz goşgulary arkaly urşa garşy çykyş edýär we urşy ýazgarýar.
Owganystaly türkmenleriň ykbaly merhum Işçiniň goşgularynda göni öz beýanyny tapýar. Onuň urşa garşy ýazan goşgulary diňe bir Owganystanda däl-de, eýsem tutuş dunýäde bar bolan kynçylyklara, uruş sebäpli döreýän betbagtçylyklara hem ünsi çekýär.
Owganystaly türkmenleriň “Göreş” atly žurnalynyň müdiri Mämmed aga merhum Abdulmejit Isçini ýakyndan tanan adamlaryň biri.
Ol Işçi barada şeýle diýýär: “Işçi 2003-nji ýylyň 15-nji fewralynda aradan çykdy. Ol türkmen we pars dillerinde birnäçe kitaby miras galdyrdy. Biz öz “Göreş” žurnalymyzda onuň goşgularyny çap edýäris we bu ýyl hem Işçini öz žurnalymyzda ýatlaýarys”.
Ýaşlar hem Işçini ýatlaýarlar
Owgan türkmenleriniň ýaşlar jemgyýetiniň agzasy we “Sähra” atly žurnalyň müdiri Abdulbeşir Hekimi owganystanly türkmen ýaşlary Işçini ýatlaýarlar we onuň eserlerini okaýarlar diýýär. Ol “Sähra” žurnalynyň soňky sanynyň hem Işçi şahyra bagyşlanandygyny aýdýar.
Abdulmejit Işçiiniň entek çap bolmadyk eserleri-de bar. “Olar çap edilmeli we owgan türkmenleri öz ene dilleri hem-de medeniýeti barada köp alada eden adamy unutmaly däl” diýip, owgan türkmenleriniň görnükli şahyry Hojanepes Mesaýyd aýdýar.
Owganystanda Abdulmejit Işçiniň adyny göterýän ýörite edebi baýrak döredilmeli diýip, owganystanly türkmenleriň intelligensiýa toparlarynyň wekilleri teklip edýärler.


text:
Bir zadyň mukdaryny we sanalmakda tertibini bildirýän sözlere san diýilýär.
Bäş, on, iki, bäşinji we ş. m.
Sanlar özleriniň aňladýan manylary we grammatik alamatlary taýdan iki hili bolýar:
Mukdar sanlar - bir zadyň mukdaryny görkezip, näçe? diýen soraga jogap bolýan sözlere mukdar sanlar diýilýär.
on, dokuz, kyrk sekiz we ş.m.
Tertip sanlar - sanalmakda tertip görkezip, näçinji? haýsy? diýen soraglara jogap bolýan sözlere tertip sanlar diýilýär.
birinji, ýigrimi bäşinji...
Mukdar sanlar özleriniň gurluşy taýdan sada we goşma sanlara bölünýärler.
Sada sanlar bir sözden ybarat bolýarlar.
bir, sekiz, müň, million, milliard...
Goşma sanlar birden artyk sözlerden ybarat bolýarlar.
on bir, ýigrimi bäş, bir müň dokuz ýüz togsa iki...
Mukdar sanlar bilen birlikde ulanylýan atlar köplenç birlik sanda alynýar.
bir gün, üç gyz, alty müň parta we ş. m.
Mukdar sanlaryň ýene bir görnüşi drob sanlardyr. Drob sanlary bütin sanly predmetiň bölegini görkezýär.
üç bitin dörtden üç (3 3/4).
Goşma sanlar goşulyp ýazylman, aýry-aýry ýazylýarlar.
on iki, kyrk bäşinji.
Tertip sanlary ýasamak üçin yzlary çekimsiz ses bilen gutarýan sanlara -ynjy, -inji, -unjy, -ünji, emma çekimliler bile gutaranlara bolsa -njy, -nji goşulmasy goşulýar.
dokuz+ynjy, alty+njy we ş. m.
Soňlary çekimsiz ses bilen gutaryp, çekimlisi dodaklanýan bir bogunly sanlardan tertip san ýasalanda, ýogyn sözler üçin -unjy, inçe sözler üçin bolsa -ünji goşulmasy goşulýar.
on+unjy, üç+ünji.
Sözlemiň başynda ýa ortasynda tertip sanlar getirilip, sifrler bilen görkezilende, onuň yzyndan defis goýulýar. Defisden soň, ol sanyň çekimli ýa çekimsiz bilen gutaryşyna garamazdan, ýogyn sözler üçin -njy, inçe sözler üçin -nji goşulmasy goýulýar.
Meniň jigim 3-nji klasda okaýar. Agam 6-njy etažda ýaşaýar.
Setir başlarynda tertip sanlar sifr bilen görkezilip, yzyndan ýaý bilen ýazylan bolsa ýa-da nokat goýlan bolsa, -njy, -nji goşulmasy ýazylmaýar.
1. Ataýew ýa-da 1). Ataýew.
Tertip sanlar rim sifrleri bilen görkezilende, yzyndan defis hem goýulmaýar, goşulma hem ýazylmaýar.
XVIII asyr edebiýaty, V klasyň okuw programmasy.
Tirkeşdirilip ulanylýan sanlaryň arasynda defis goýulýar.
Dört-bäş adam bolup, alyp geldik.
Sanlar at rolunda gelseler, san, ýöňkeme, düşüm, goşulmalaryny kabul edýärler.
Bäşinjiler düýn gelip gitdiler.
Sözlemde goşma sözleriň ýeke özleri ulanylanda olaryň iň soňkusy san, ýöňkeme, düşüm goşulmalaryny kabul edýär.
On bäşinjiden hiç zat soramady.


text:
Gyrgyzystanyň günortasyndaky Oş şäherinde anna gün geçirlen miting dargady. Şäheriň merkezi meýdançasyna şäher häkimi Melis Myrzakmatowyň wezipesinde galmagynyt goldap, 3 müň çemesi mitningçi jemlenipdi.
Olar şäheriň häkimi bilen duşuşmagy we prezident Roza Otunbaýewanyň wezipesinden çekilmegini talap etdiler.
Azatlyk radiosynyň habarçysynyň maglumatyna görä, Oş şäheriniň häkimi mundan ozal Bişkege çagyrylypdy. Käbir gürrüňlere görä, ondan wezipesinden meýletin çekilmegi talap edipdirler.
“Meni Bişkekde üç günläp gabap goýdular. Meniň gitmegimi Yslam Karimowyň talap edendigini aýtdylar. Karimow Islam Abduganyýewiç ähli musulman dünýäsiniň we şol sanda Merkezi Aziýanyň lideri. Ol hiç haçan maňa gitsin diýmez” diýip, Myrzakmatow mitniňçileriň öňünde aýtdy.
Myrzakmatow wezipesinden agdarylan prezident Kurmanbek Bakyýewiň tarapdarydy. Ol Wagtlaýyn hökümeti açyk tankyt edipdi.


text:
Hindistan pakistanly bäş harby gullukçyny özüniň 50 sany “aýratyn gözleýänleriniň” sanawynda görkezip, Pakistanyň harbylaryny göniden-göni yslam ekstremizmine dahyllylykda aýyplady.
“Aýratyn gözlenýänleriň” sanawynyň Pakistana mart aýynda berilendigine garamazdan, onuň mazmuny şu wagt aýan edildi.
Bu sanawyň içinde, esasan, Pakistanda gizlenýär diýlip çaklanýanlaryň, şol sanda Hindistanda amala aşyrylan hüjümleriň arkasynda duran terroristleriň atlary görkezilen.
Nýu Deli köpden bäri Yslamabadyň söweşijileri gizleýändigi aýdyp, ony aýyplap gelýär.
Pakistan bilen Hindistan 1947-nji ýyldan bäri üç gezek birek-birek bilen söweşipdi.


text:
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy garaşsyz, halkara habar guramasy bolup, ol radio tolkunlary, internet we sputnik arkaly 21 döwletiň, şol sanda Orsýetiň, Eýranyň, Owganystanyň we Merkezi Aziýa ýurtlarynyň ilatyna maglumatlary ýetirýär.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy erkin metbugatyň gadagan edilen, çäklendirilen ýa-da azat metbugatyň entek ornaşmadyk ýurtlarynyň halklaryna 28 dilde halkara we ýerli meseleler boýunça maglumatlary hödürleýär. Dünýäniň 30 milliona golaý ilaty maglumat üçin bu guramanyň habarlaryna bil baglaýar we ondan peýdalanýar. (Efir giňişligi
)
Gubernatorlaryň Teleradiogepleşikler Geňeşiniň (BBG
) garamagyndaky Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy Birleşen Ştatlaryň Kongresi tarapyndan maliýeleşdirilýär we onuň 19 döwletde ýerli edaralary bar. Guramanyň ýerine ýetiriji baş staby Pragada we korporatiw baş edarasy-da Waşingtonda ýerleşýär.
Häzirki döwürde Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy Türkmenistanyň welaýat merkezlerinde
, Orsýetiň Moskwa we Sankt-Peterburg şäherlerinde, Bişkekde, Kiýewde, Minskde, Stambulda, Dubaýda we Waşingtonda
türkmen dilinde habarlary we makalalary taýýarlap biljek ştatdan daşary habarçylary gözleýär.
Habarçy bolup işlemek üçin, türkmen dilini gowy derejede bilmek zerur. Şeýle-de kandidatlar saýlananda iňlis dilini bilýän, internetden başy çykýan dalaşgärlere goşmaça artykmaçlyk berler.
Dalaşgärlerden žurnalistikadan ýa-da ýazmakdan degişli derejede tejribesiniň bolmagy talap edilýär. Şeýle-de, habarçy bolmak isleýän kandidatlaryň Türkmenistanyň we onuň goňşy ýurtlarynyň syýasy, ykdysady we jemgyýetçilik gurluşlaryny düýpli bilmegi zerur.
Galyberse-de, dalaşgärleriň žurnalistiki bütewülige we bitaraplyga wepaly bolmak hem-de gyssagara şertlerde işläp bilmek ýaly şahsy ukyplara eýe bolmagyna garaşylýar.
Dalaşgärlerden žurnalistika ýa-da bu ugra ýakyn hünärlerden degişli diplomlarynyň, ýagny şahadatnamalarynyň bolmagy talap edilýär. Emma degişli ugurdan ozal gazanylan tejribe hem agzalýan şertiň ýerini tutup biler.
Gyzyklanma bildirýän dalaşgärler özleriniň doly terjimehallaryny (CV), düşündiriş hatlaryny (Cover letter) we göz öňünde tutýan aýlyk haklaryny aşakda görkezilen e-mail salgysyna ugradyp bilerler.
E-mail salygysy: maglumat@yahoo.com


text:
Anna güni geçirilen Ministrler Kabinetiniň mejlisinde Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýurt üçin gerek bolan möçberden artyk galýan 200 müň tonnadan gowrak dänäniň biržanyň üsti bilen satylmagyny guramagy wise-premýer Akmämmedowa tabşyrdy.
Prezidentiň mejlisde aýdan sözlerine görä, geçen ýyl ýurduň taryhynda ilkinji gezek Türkmenistanyň özi üçin zerur bolan galla hasyly ýygnalypdyr. Şu ýylyň hasylyny hasaba alanyňda döwlet üçin zerur bolan möçberden artykmaç ätiýaçlyk galla hasylynyň ýygnanjagyna umyt baglaýan Berdimuhamedow ýurt üçin gerek bolan möçberden artyk galýan 200 müň tonnadan gowrak dänäniň biržanyň üsti bilen satylmagy guramagy oba hojalyk pydagyna garaýan wise-premýer Akmämmedowa tabşyrdy.
Geçen ýyl Türkmenistanda 1 million 500 müň tonna galla ýygnaldy. Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň mejlisinde bu görkezijini ýurduň taryhynda ilkinji gezek gazanylan ýokary netijedigini habar berdi.
Saparmyrat Nyýazowyň döwründe galla hasylynyň ýygnalyşy barada gereginden artyk çişirilen hasabatlar ýaýradylardy. 2006-njy ýylda Türkmenistanda ýygnalan gallanyň mukdarynyň 3 million 500 müň tonna bolandygy barada resmi maglumat ýaýradylypdy.
Ýurtda üç ýarym million tonna bugdaý ýygnaldy diýlip resmi maglumatlar ýaýradylan-da bolsa, eýýäm 2006-njy ýylyň ahyrynda Türkmenistanda un ýetmezçiligi mese-mälim bildiripdi.
Berdimuhamedow ýurduň prezidentligine saýlanandan soň, galla barada ýalan hasabaty bermegiň nädogrudygyny aýtdy we köpçülige hakyky maglumatyň berilmegini talap etdi. Netijede 2007-nji ýylda Türkmenistanda bary-ýogy bir milliondan gowrak gallanyň ýygnalandygy barada resmi maglumat berildi.
ABŞ-nyň Oba hojalyk ministrliginiň garaşsyz ekspertleriniň 2005-nji ýylda beren bahasyna görä, Türkmenistanyň galla bolan ýyllyk zerurlygy 2 million 500 müň tonnadyr. Emma Türkmenistanyň resmileri ýurt üçin 1 million 500 müň tonna gallanyň ýeterlikdigini aýdýarlar.
Häzirki wagtda Türkmenistan her ýylda Gazagystandan hem-de Orsýetden azyklyk gallany import edýär. Ýurduň dükanlarynda hem-de bazarlarda Gazagystandan hem-de Orsýetden getirilen haltaly unlar erkin bahadan ilata satylýar.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
ABŞ-nyň harbylary Yrakda ýerleşýän we özleri tarapyndan gözegçilik edilýän iň soňky türmäni penşenbe güni yrakly resmilere tabşyrdylar.
Paýtagt Bagdadyň günbatarynda ýerleşýän we Kopper lageri diýlip atlandyrylýan bu türme Saddam Hüseýniň režiminiň ýokary derejeli ýolbaşçylaryny saklamak üçin 2003-nji ýylyň mart aýynda gurlupdy.
Bu türmede saklananlaryň arasynda Saddam Hüseýniň özi hem bardy. Bu türmede häzirki döwürde 1500 töweregi tussag bar.
2003-nji ýyldan soň Yrakda ýerleşýän ABŞ-nyň gözegçiligindäki türmelere salnanlaryň sanynyň 100 müňe golaý bolanlygy aýdylýar.


text:
Penşenbe güni Orsýetiň paýtagty Moskwada 35-nji halkara kinofestiwalynyň açylyş dabarasy boldy. Bu çäre Moskwanyň Puşkin meýdançasyndaky “Rossiýa” kino teatrynda gurnaldy.
Bu ýyl Moskwanyň halkara kino festiwaly Golliwud tarapyndan döredilen “Z dünýäleriniň urşy” atly fantastika filmi bilen açyldy. Bu filmde baş roly Bred Pitt oýnaýar.
10 gün dowam etjek bu kino festiwalynyň dowamynda 364 film görkeziler, ýöne festiwalyň esasy bäsleşigi 16 sany filmiň arasynda bolar diýlip garaşylýar.
Filmlere baha berjek emin agzalarynyň toparyna orsýetli akter Sergeý Garmaş, şweýsariýaly režissýor Ursula Maýer we koreýaly kino režissýory Kim Ton Ho dagylar girýär. Topara eýranly režissýor Mohsen Mahmalbaf ýolbaşçylyk edýär.


text:
Prezident Berdimuhamedowyň Türkmenabada planlaşdyrýan saparyna görülýän taýýarlyklar bu gezek has irgözinden başlandy. Indi tas iki aýdan bäri köçeler arassalanýar, protokol köçeleriň gapdalyndaky binalar aklanylýar, olar dürli bezegler bilen bezelýär.
Bu taýýarlyk işleri, esasanam, Türkmenabadyň Bitarap Türkmenistan köçesinde göze ilýär. Köçäniň ýakyn wagtlarda asfaltlanan bölekleri-de häzir gaýtadan asfaltlanýar.
Mundan öňki gezeklerde bolşy ýaly, prezidentiň gelmegine görülýän taýýarlyklaryň uly bir bölegi bu gezegem hökümet işgärleriniň boýnuna düşýär.
Onsoň soňky wagtda her gün diýen ýaly Türkmenabadyň protokol köçelerinde dürli edara-kärhanalaryň ýolbaşçylaryny we şol edaralaryň işgärlerini eli subseli görse bolýar.
Taýýarlygyň depgini
Prezidentiň edil haýsy gün Türkmenabada gelýändigi hakda halk köpçüligine takyk maglumat berilmeýär. Emma taýýarlyk her gün onuň ertir gelmegine garaşylýan ýaly depginde alnyp barylýar.
Şeýlelikde bu aladalar diňe hökümet işgärlerine däl, onuň geçmeli köçesiniň ýaşaýjylaryna hem täsirini ýetirýär.
Şäheriň ýaşaýjylaryndan biri Azatlyk Radiosyna beren gürrüňinde: “Bir gezek el uran bolsalar, birýanly edip gitseler bolýar-a, ýogsam binanyň bir tarapy jäjek, beýleki tarapy bolsa möjek bolup dur” diýip, öz jaýynyň diňe bir tarapyny reňkläp gidişlerinden nägileligini bildirýär.
Ýaşaýjylardan birugsat...
Şeýle çäreler, adatça, ýaşaýjylardan birugsat amala aşyrylýar. Şeýle-de indi ep-esli wagtdan bäri köçäniň ugrundaky ýaşaýjylara goş-golamlaryny köçeden görünmez ýaly ýerlerde goýmaklyk tabşyrylýar.
Resmi häkimiýetleriň bu tabşyrygy ýaşaýjylaryň öz jaýlarynyň balkonyndan peýdalanmak mümkinçiliklerini çäklendirýär.
Okuwçylara ýetirýän täsiri
Prezidentiň saparyna taýýarlyk, mundan öňki gezeklerde bolşy ýaly, bilime hem öz täsirini ýetirýär. Okuwçylar indi ep-esli wagtdan bäri prezidentiň saparyna taýýarlyk işlerine gatnaşýarlar. Olaryň medeniýet hepdeligine çekilýänlerem bar.
Soňky iki aýdan bäri orta mekdepleriň we ýokary okuw jaýlarynyň okuwçylarynyň gününiň esasy bölegi çäre meýdanlarynda geçýär. Şeýle uýşmeleňleri bolsa, hususan-da şäher aeroportunyň, sazly-drama teatrynyň we Ruhyýet kösgüniň öňünde görse bolýar.
Bu ýagdaý diňe okuwçylaryň kadaly bilim almagyna däl, eýse olaryň saglyk ýagdaýlaryna hem täsir ýetirýär, sebäbi howanyň häzirki ýaly gyzgyn günlerinde okuwçylar uzakly gün yssy howada çärä taýýarlanýarlar.
Şeýle çäreleriň geçirilýän günlerinde degişli ýollaram uzakly gün ýapylýar, bu hem kadaly gatnawa erbet täsirini ýetirýär. Garaz, prezidentiň geljekki sapary, soňky iki aýdan bäri türkmenabatlylaryň durmuşynyň ähli ugruna öz täsirini ýetirýär.


text:
Ukrainanyň merkezi saýlaw komissiýasy deslapky sanaw netijelerine görä, Wiktor Ýanukowiçiň prezident saýlawlarynda sesleriň 49 prosente golaýy bilen eňiji bolandygyny aýdýar.
Komissiýa ýekşenbe güni geçirilen ikinji tapgyr saýlawlaryň netijesini formal taýdan 17-nji fewralda aýan etmeli. Ýöne şu komissiýa sesleriň ählisiniň sanalandygyny we Ýanukowiçiň sesleriň 48.95%-ni alandygyny aýtdy.
Onuň bäsdeşi, premýer ministr Ýuliýa Timoşenko bolsa sesleriň 45.47%-ni alypdyr.
Ýanukowiç eýýäm ýeňendigini jar etdi. Emma Timoşenko öz ýeňlişini kabul etmedi, onuň partiýasy Ýanukowiçi saýlawlary galplaşdyrmakda günäleýär.


text:
Ysraýylda we ýurduň daşary ýurtlardaky diplomatik missiýalarynda howpsuzlyk çäreleri güýçlendirildi. Bu barada Ysraýylyň polisiýasy habar berýär.
Mundan öň, Ysraýylyň Hindistandaky we Gürjüstandaky diplomatik missiýalaryna garşy bomba hüjümleri gurnalypdy. Hindistandaky bomba hüjüminde ysraýylly diplomatyň aýaly ýaralandy.
Ysraýylyň polisiýasynyň metbugat wekili Miki Rozenfeldiň aýtmagyna görä, jemgyýetçilik ýerlerinde, daşary ýurt ilçihanalarynda we Ben-Gurion halkara aeroportunda howpsuzlyk çäreleri güýçlendirilipdir.
Bu aralykda, Hindistanyň we Gürjüstanyň resmileri Ysraýylyň ilçihanalaryna garşy gurnalan bombaly hüjümleriň gurnaýjylaryny ele salmagy wada berýär.
Ysraýyl bu hüjümleri gurnamakda Eýrany we Liwanyň “Hizbullah” toparyny aýyplaýar. Eýran özüne bildirilýän aýyplamalary ret edýär.


text:
Awstriýada üç gün dowam eden Türkmenistanyň medeni günleri şenbe güni tamamlandy. Bu medeni günleriň dowamynda Türkmenistanyň medeniýet we sungat işgärleri awstriýaly tomaşaçylaryň öňünde dürli aýdym-saz programmalary we sungat sergileri bilen çykyş etdiler.
Medeni çäreleriň ikilenji güni Wena şäherindäki “Odeon” teatrynda Türkmenistanyň milli muzeýinden etnografiýa degişli eksponatlar, şeýle hem “Türkmenfilm” kinostudiýasynda surata düşürilen “Şükür bagşy” çeper filmi we “Türkmen halysy” atly dokumental film hem tomaşaçylara görkezildi.
Türkmenistanyň medeni günleriniň ýapylyş dabarasy hem şenbe güni şol teatrda uly konsert programmasy bilen jemlendi.


text:
Merkezi Aziýa sebitinde, has dogrusy Täjigistanda ýene bir referendum geçirilýär. Sebitiň aýratynlyklary göz öňünde tutulanda, bu referendumyň netijesini häzirden çaklasa bolýar.
Agzalýan referendum, Täjigistanyň prezidenti Imamali Rahmona çäksiz möhlet boýunça prezidentlige dalaş etmäge kanuny mümkinçilik döredýär.
Şeýle-de, ses bermäge goýulýan maddalaryň arasynda prezidentlige dalaşgärleriň ýaş çäklendirmesi hem 35-den 30-a peseldilýär, bu diýmek prezident Rahmonyň 29 ýaşly ogly öňümizdäki ýyldan başlap prezidentlige dalaş edip biler.
Sebitdäki ýolbaşçylaryň referendum arkaly häkimiýetlerini güýçlendirmegi, region garaşsyzlygyna gowuşandan bäri dowam edýär, Türkmenistan olaryň ilkinjisi.
Soňy bilen şeýle tejribelerden Özbegistan we Gazagystan hem dürli maksatlar üçin peýdalandy. Emma täjik liderleri gysga wagtyň içinde türkmen egindeşleriniň yzyndan ýetip barýar.
20 ýyldan bäri häkimiýeti dolandyryp gelýän Rahmonyň bu referendumdan maksady näme? Bu ýagdaý ýurda, regiona nähili täsirini ýetirer?
“Mejlisiň” bu günki sanynda şu we beýleki temalaryň töwereginde aýlanylýar.
Mejlisiň myhmanlary:
Dr. Helene Thibault :- Täjigistan baradaky ençeme ylmy işleriň awtory, hemem Montreal Uniwersitetiniň Halkara barlaglar merkeziniň ylmy işgäri;
Tohir Safarov :- Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugynyň habarçysy;
Bruce Pannier :- Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa barada habarlar çap edýän “Kişlog owazy” blogunyň redaktory.
Programmany Azatlyk Radiosynyň müdiri Muhammad Tahir alyp barýar.
Gepleşigi diňlemek üçin aşakdaky düwma basyň.


text:
2008-nji ýylda moskwaly adwokat Sergeý Magnitskiý Orsýetiň birnäçe ýokary derejeli resmisini uly möçberdäki maliýe galplyklarynda aýyplap, çykyş edipdi.
Häkimiýetler onuň bu aýyplamalaryna ony tussag etmek bilen jogap berdiler. Sergeý Magnitskiniň tussaglykda ejir çekip ölmegine düýn dogry bir ýyl boldy. Ýöne onuň ölümi, öz gezeginde, ýurduň häkimiýetleriniň abraýyna kölge saldy.
Sergeý Magnitskiniň ömrüne we ölümine bagyşlanylyp Gollandiýanyň kino işgärleri tarapyndan döredilen we «Sergeý üçin adalatlylyk» diýlip atlandyrylan dokumental film düýn Waşingtonda Birleşen Ştatlaryň Kongresiniň deputatlaryna hem-de Londonda Britaniýanyň parlamentiniň deputatlaryna görkezildi. Bu filmi Ýewropa Parlamentinde, şeýle hem Kanadanyň, Estoniýanyň we Germaniýanyň parlamentinde-de görkezmeklik planlaşdyrylýar.
Filmiň režissýorlaryndan biri Hans Hermans bu dokumental filmiň belli bir derejede Sergeý Magnitskiniň işlän «Hermitage Capital» kompaniýasy tarapyndan maliýeleşdirilendigini aýtdy. Ýöne, onuň aýtmagyna görä, zerur bolan serişdäniň aglaba bölegi filmi döredijileriň özleri tarapyndan toplanypdyr.
Waşingtonda bu filmi görkezmek çäresini gurnaýjylardan biri demokrat senator Benýamin Kardin Sergeý Magnitskiniň ölümi bilen baglanyşykly meseläni halkara derejesinde gozgap gelýän tanymal syýasatçylardan biri.
Ol özüniň bu ugurda alyp barýan kampaniýasynyň maksadyny şeýle düşündirdi: «Orsýetiň häkimiýetleri bu iş boýunça tä düýpli derňew geçirilýänçä we ähli günäkär adamlar jogapkärçilige çekilýänçä biziň bu meseläni gozgamagymyzy dowam etdirjekdigimize düşünýändirler diýip pikir edýärin».
«Orsýet käbir zatlara borçly bolup dür. Orsýetiň häkimiýetleri Helsinki Ylalaşygyna gol goýdular, emma olaryň hereketleri welin, bu Ylalaşygyň talaplaryndan daşary çykýar. Şoňa görä-de, biz bu meseläni gozgamagymyzy dowam etdirmekçi. Men özümiziň bu hereketimiziň ynsan hukuklary meselesinde Orsýetiň kabul edýän kararlaryna öz täsirini ýetirer diýip umyt edýärin» diýip, demokrat senator Benýamin Kardin aýtdy.
Türmede öldi
2008-nji ýylda 37 ýaşly Sergeý Magnitskiý Orsýetiň Içeri işler ministrliginiň, Federal salgyt gullugynyň, Federal howpsuzlyk gullugynyň we käbir beýleki edaralarynyň ýokary derejeli resmilerini 230 million dollar döwlet serişdesini galp ýollar bilen ogurlamakda günäkärläp çykyş edipdi.
Bu işde aýyplanylýanlaryň sanawyndaky Içeri işler ministrliginiň resmileri Pawel Karpow bilen Artýom Kuznesow tiz wagtdan Sergeý Magnitskiniň özüni jenaýat işinde aýyplap, oňa garşy jenaýat işini açdylar. Hususan-da, olar şol wagt aklawçy hökmünde iş alyp barýan Sergeý Magnitskini salgyt jenaýatçylygynda aýyplanylýan öz müşderisiniň jenaýatçylygyna dahyllylykda aýypladylar. Şol aýyplamanyň yzy bilenem ol tussag edildi.
Içege keselinden ejir çekýän Sergeý Magnitskä türmede tas bir ýyllap diýen ýaly zerur bejergi berilmän, onuň çakdanaşa agyr tussaglyk şertlerinde saklanmagynyň netijesinde, ol 2009-njy ýylyň 16-njy noýabrynda türmede aradan çykypdy.
Magnitskiniň tarapdarlary oňa türmede medisina kömeginiň berilmezligini ony resmilere garşy bildirýän öz jenaýat aýyplamasyndan ýüz öwürmäge mejbur etmek üçin ulanylan çäre diýip düşündirýärler.
Sergeý Magnitskiniň ölümi bilen baglanyşykly halkara jemgyýetçiliginiň bildiren aladalaryna jogap edip Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew şonda türmäniň jogapkär işgärlerinden 20-sini wezipesinden boşadyp, bu iş boýunça derňewiň geçirilmegine görkezme beripdi. Emma aradan tutuş bir ýylyň geçendigine garamazdan, bu iş boýunça häzire çenli hiç kim jogapkärçilige çekilmedi.


text:
Orsýetiň Krym ýarymadasyny öz golastyna almagynyň tizligi we ýeňilligi dünýäniň uly bölegini sarsdyrdy. Emma bu ýagdaýa getiren faktorlar ençeme ýylyň dowamynda emele gelipdi. AÝ/AR-nyň habarçysy Deýzi Sindelar geljekki diktatorlar we olardan halas bolmak isleýänler üçin alty sany durmuş sapagyny hödürleýär.
1. Ýadro ýaragyňdan el çekme
Ýigrimi ýyl mundan ozal Ukraina öz ýadro ýaragynyň kuwwaty boýunça dünýäde üçünji ýurtdy. Onuň 1 900 sany uzaga ýetýän we 2 400 sany-da gysga aralyga ýetýän söweş raketalary bardy, bu sowuk uruş döwründe SSSR-iň ýarag arsenalynyň bir bölegidi.
Emma Kiýew bu ýaraglary 1994-nji ýylda Orsýete meýletin beripdi. Şonda Howpsuzlyk kepilnamasy barada gol çekilen memorandumda Ukrainanyň ýadro ýaragyndan el çekmeginiň öwezine Orsýetiň geljekde Ukrainanyň “territorial bütewiligine we syýasy garaşsyzlygyna wehim salmajagyna ýa güýç ulanmazlygyna kepil geçilipdi”.
Şol döwürde muňa gowulyk hökmünde seredilipdi. Emma häzirki wagtda ukrain kanunçykaryjylarynyň köpüsi şol karary baglaşandyklaryna puşman edýärler we öz ýurduňa kesekileriň el urmagyny kepillendirmek üçin raketalaryň islendik memorandumlardan has agramlydygyny ýada salýarlar. Pakistandyr Hindistan mundan onlarça ýyl bäri habarly. Ýokary Radanyň kanunçykaryjysy Pawlo Ryzanenko “eger sizde ýadro ýaragy bar bolsa, adamlar size basyş etmez” diýip, “USA Today” neşirine aýtdy.
Budapeşt memorandumyna gol çeken Belarusyň we Gazagystanyň hem öz ýadro ýaraglaryndan el çekendiklerine günleriň birinde ökünmekleri ähtimal. Şol bir wagtyň özünde-de Eýran bilen Demirgazyk Koreýanyň özlerini ýadro ýaragyndan el çekdirjek bolnup edilýän basyşlara boýun boljakdyklary şübheli görünýär.
2. Ylalaşyklaryň güýji ýok
Meselä içgin seredilende, Budapeşt memorandumyna öz wagtynda BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň bäş hemişelik agzasynyň gol goýmagy-da Wladimir Putini Kryma el urmakdan saklap bilmedi. Orsýetiň prezidenti memorandumyň güýjüni ýitirendigini, sebäbi Kiýewiň hökümetiniň dildüwşük arkaly häkimiýet başyna geçendigini we Moskwanyň ony kanuny diýip hasap etmeýändigini aýtdy.
Budepeşt memorandumy oňa gol çeken günbatar döwletleri ABŞ-a we Beýik Britaniýa bu meselede Moskwa garşy harby çäreleri görmäge mümkinçilik bermeýär. Ylalaşyga görä, agzalýan howpsuzlyga kepil geçilýändigini aýdylýar, emma takyk howpsuzlyk kepilnamany göz öňünde tutmaýar. Şeýle kepilnama Waşington ýa London tarapyndan 1994-nji ýylda-da hödürlenmändi, häzirem hödürlenenok.
Moskwa Krymy anneksiýa etmek bilen ençeme ylalaşyklary, şol sanda BMG-niň hartiýasyny, Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Geňeşiniň hartiýasyny, 1995-nji ýylyň Helsinki deklarasiýasyny we 1997-nji ýylda gol çekilen ikitaraplaýyn ukrain-orsýet ylalaşygyny we ýakynda täzeden garalan Gara deňiz flotuna degişli ylalaşygy bozdy. Bu ylalşyga laýyklykda Orsýetiň goşunlarynyň Krymda bolmagy göz öňünde tutulýan hem bolsa, bu ýere goşmaça müňlerçe harbynyň çekilmegini göz öňünde tutmaýar. Orsýetiň bu hereketi diňe ”Ýewropada konwensional ýaragly güýçler” baradaky ylalaşygy bozmady, sebäbi Moskwa 2007-nji ýylda Gürjüstandaky uruşdan bir ýyl ozal bu ylalaşykdan çykypdy.
3. Etniki arassalaýyşlar
Eýeçilik kanunçylygyň ondan dokuz bölegidir diýilýär. Eger siz haýsy-da bolsa bir giňişlige dalaş edýän bolsaňyz, iň amatly ýol ýerli ýaşaýjylary sürüp, özüňi şol ýeriň täze köplügi diýip yglan etmekdir. Bu usul ABŞ-da ýerli amerikanlara, Horwatiýada we Bosniýada musulmanlara hem Sowet Soýuzynda Stalin döwründe ýaşan slawýan bolmadyk millionlarça adamlara garşy netiejli ulanylypdy.
200 müňden gowrak Krym tatarlary 1944-nji ýylda nasistler bilen hyzmatdaşlykda galp aýyplanyp, zor bilen Krymdan sürgün edilipdi. Etnik orslaryň ýüzlerçe müňüsi krym tararlarynyň ýerine göçürilip eltilip, ýarymadada Moskwanyň täsirini we imperiýanyň merkezine bolan loýallygy pugtalandyrypdy.
1980-nji ýyllarda tatarlar Kryma dolanyp başlanda olar Ukrain respublikasynda keseden gelen azlyk hökmünde garşy alnypdy.
Häzirki wagtda Krymda geçirilen referendumyň, hamana, 97%-den ybarat diýilýän netijesini Orsýet öz hereketlerini aklamak üçin demokratik delil hökmünde ulanmaga çalyşýar.
4. Olar ynanýan bolsa, bu ýalan däl
Adolf Gitler we onuň propagandasynyň müdiri Josef Gebbels ikisi-de uly ýalançylygyň uly tarapdarlarydy. Ýalan näçe gödek bolsa-da, ynamly öňe sürülse, adamlar muňa ynanmasalar-da, ony kabul etmegi makul bilýärler.
KGB tarapyndan türgenleşdirilip we, aýdylyşyna görä, öz ýüz keşbini gowulaşdyrmak üçin plastik operasiýasyny etdiren Putin hem uly ýalançylygy özüniň Krym kampaniýasynda ulandy we şeýle şygarlary öňe sürdi:
-
Orslaryň hukuklary bozulýar;
-
Orslaryň hukuklarynyň bozulmagy aladalandyrýar;
-
Kiýewdäki häkimiýet faşistler tarapyndan basylyp alyndy;
-
Ýagdaý çylşyrymly, ukrainleriň özleri Orsýete bosýarlar;
-
Orsýetiň goşuny Ukraina girmedi;
-
Biz Krymy anneksiýa etmekçi däl;
Krym baradaky bu beýannamalaryň galpdygyna şübhe ýok. Krymda Orsýetiň harbylary žurnalistlere özlerini tanatdylar. Orsýetde erkinligini häzire çenli saklan iň soňky üç sany habar agentliginiň ýapylmagy-da, soňky galplyklary tassyklady.
5. Bazarda ahlaga ýer bolmaz
Bu düşünje Soçidäki Olimpiýa oýunlarynda tassyklandy. “McDonald's”, “Coca-Cola” we “Procter & Gamble” ýaly sponsorlar Orsýetiň geýlere garşy kanuny üçin ýurda basyş etmekden ýüz öwürdiler we öz girdejilerini elden bermek islemeýändiklerini subut etdiler. Ukrainadaky krizis dünýä ýurtlarynyň hökümetleriniň-de netijesizligini görkezdi.
Ýewropa Bileleşiginiň we ABŞ-nyň sanksiýalary duşenbe güni girizýänçä, ýekeje-de gurama ýa hökümet Orsýeti Krymdaky hereketleri üçin jezalandyrmaga taýýarlyk görkezmändi.
2013-nji ýylda Orsýetiň daşyna çykarylan 63 milliard dollar Sweýsariýanyň banklarynda, Karib adalarynyň salgytdan azat giňişliklerinde we Londonda, Manhattanda hem Fransiýanyň günortasynda gymmatbaha emläk bazarlarynda ýatyrylypdy.
Ykdysady göreşler Günbatar döwletleriniň ahlak ugrundaky göreşe ukybyny şübhe astynda goýdy. Olar Orsýetiň diňe bir maýa goýumlaryna garaşly bolman, munuň aňyrsynda duran mafiýa hereketlerine hem potensial taýdan bagly boldular. Orsýetiň Merkezi banky ýurduň daşyna çykarylýan kapitalyň üçden iki böleginiň jenaýatçylykdan, paradan we salgytdan gaçyrylyp gelýän pullardan ybaratdygyny hasaplady. Üstesine, Ukrainadaky krizis Orsýetiň 2 trillion dollarlyk ykdysadyýetine täsir ýetiren hem bolsa, Krymyň anneksiýa edilmeginiň bahasynyň azyndan 3 milliard dollara durjagy hem hasap edilýär. Sanskiýalaryň ÝB-niň we ABŞ-nyň ykdysadyýetlerine ýetirip biljek täsirleri-de häzirlikçe belli däl.
6. Patriotizm erbet bolmadyk ýagdaýda oňat bolýar
Putin häkimiýet başyndaky ýyllarynyň köpüsini orslaryň milli aýratynlyk duýgusyny janlandyrmaga sarp etdi. Putin Stalinden saplanmak, Prawoslaw hristian kilisesini dikeltmek, SSSR-iň dargamagyna gynanmak, özüni dünýä diplomatiýasynda türgenleşdirmek ugrunda hereket etdi. Beýik milleti dikeltmek boýunça proýekt Kremliň liderlerine Krymyň eýelenmegini diňe bir tebigy zat hökmünde däl-de, eýse juda zerur hereket hökmünde görkezmek işini aňsatlaşdyrdy.
Putin Krymy we onuň halkyny agyr günde ýeke goýmak “dönüklikden başga bir zat däldir” diýdi. Putin ýurduň içinde patriotik çykyşlaryň döremegini gazanyp, muny Ukrainada hem ulanmak isledi we bu ýurtda bolup geçen Ýewromaýdan protestlerini aladalanmalary güýçlendirmek üçin ulandy. Orsýetiň prezidenti Ukrainada prezident Wiktor Ýanukowiçiň ýerine geçen we Günbatar tarapyndan goldanýan wagtlaýyn hökümeti milletçiler, neonasistler, rusofoblar we antisemitler diýip häsiýetlendirdi.
Ukraina Orsýeti şeýle pikirleri döretmek arkaly bilgeşleýin prowokasiýalary gurnamakda aýyplady. Gündogar Ukraina, demirgazyk Gazagystana we beýleki käbir ýurtlara gezek gelende, Orsýetiň geljekde-de ors “partiotlaryny” öz iki uçly taýagy hökmünde ulanmagy ähtimal.


text:
Prezident saýlamagyň usullary boýunça referendumyň netijelerine garamazdan, Moldowada parlament dargadylmaly.
Moldawiýanyň Konstitusion sudunyň başlygy Dmitriý Pulbere täze Konstitusiýa girizilmegi mümkin ähli goşmaçalaryň, düzedişleriň yzyna güýjüniň ýokdugyny aýtdy.
Eger referendumyň netijeleri boýunça prezident ählihalk saýlawlarynda saýlanmaly diýen karar kabul edilende-de, häzirki parlament dargadylar we täze parlament we prezident saýlawlary bellener.
Moldowada referendum Ýewropa integrasiýasyna tarapdar dolandyryjy Alýansyň teklibi boýunça 5-nji sentýabrda geçiriler.
Kommunistleriň oppozision partiýasy ses berişligi baýkot etmäge çagyrýar.


text:
Azerbaýjanyň Daşary işler ministrligi ýurda sapar edýän Ysraýylyň daşary işler ministri Awigdor Liberman bilen geçiriljek gepleşiklerde diňe ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň maslahat ediljekdigini aýtdy.
Şeýle-de, ministrlik gepleşikleriň Eýrana ýa-da başga bir döwlete garşy hüjüme gönükdirilmejekdigini belledi. Liberman iki günlik sapar bilen Azebaýjana duşenbe güni barypdy.
Mundan bir aý öň ABŞ-nyň “Foreign Policy” neşirinde Eýrana garşy edilip bilnäýjek harby hüjüm bilen baglylykda, Ysraýylyň Azerbaýjanyň aerodromlaryny ulanmaga ygtyýarlyk alandygy barada maglumat peýda bolupdy. Bu habary hem Ysraýyl, hem Azerbaýjan ret etdi.


text:
Halkara Olimpiýa komiteti 2020-nji ýylyň Tomusky Olimpiýa oýunlarynyň geçirilmeli ýeri edip Tokiony seçdi.
Şenbe güni Buenos Aýresde bolan ses berişlikde Tokio Stambuldan 60 ses alyp üstün çykdy, Stambul 36 ses aldy.
Stambul Madridden üstün çykyp, soňky bäsleşige hukuk gazanypdy.
Fukuşimo ýadro elektrik stansiýasyndaky radaioaktiw syzmalar aladasyna garamazdan, Tokio seçilip alyndy.
Bu ýapon paýtagtynyň Olimpiýa oýunlary üçin ikinji gezek seçilişidir. Tokio ozal Olimpiýa oýunlaryna 1964-nji ýylda beýemçilik edipdi.


text:
Siriýadaky urşa syn edýän düýbi Britaniýada ýerleşýän topar “Yslam döwleti” atly toparyň kontrollugyndaky obada ýaşaýan Şeitat taýpasynyň 1 900 çemesi agzasy toparyň söweşijileri tarapyndan asylyp öldürilmekden howatyrlanýar diýýär.
Bu taýpanyň agzalary öz obalarynyň, ýagny Deir al-Zour welaýatynda ýerleşýän Kaşkiýanyň kontrollugy “Yslam döwleti” atly toparyň gözegçiligine geçmezden öň, toparyň söweşijilerine garşy göreşipdiler.
Siriýanyň Adam hukuklary boýunça obserwatoriýasy gürrüňi gidýän taýpanyň 230-dan gowrak agzasynyň jesediniň obanyň golaýyndaky gonamçylykda tapylandygy barada mälim edenden bir gün soň, 18-nji dekabrda jemleme hasabatyny ýaýratdy.
Synçy toparyň başlygy Rami Abedel-Rahmanyň sözlerine görä, taýpanyň başga-da 1 müň çemesi agzasy ýitirim bolup, olaryň “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijileri tarapyndan öldürilendigi çaklanylýar.


text:
Azerbaýjanyň goranmak ministrligi öz harbylarynyň Ermenistan tarapyndan serheti bozan adamy ele salandygyny aýdýar.
Ministrlik sişenbe güni ýaýradylan bu beýannamasynda ýurtlaryň umumy serhetinde Azerbaýjanyň harbylarynyň we ermenistanly başbozarlar toparynyň arasynda ok atyşygyň bolandygy we şol toparyň ýolbaşçysy 65 ýaşly Mamiko Hodžaianyň tussag edilendigi barada habar berdi. Beýannamada Hodžaianyň ýaragly bolandygy we ok atyşykda ýaralanandygy aýdylýar.
Bu waka Daglyk-Garabag regionynyň üstünde iki ýurduň arasynda dartgynlylygyň güýçlenen wagtyna gabat geldi. Soňky 10 günüň dowamynda azyndan iki azerbaýjanly esger we ykrar edilmedik separatistik regiondan iki adam öldürildi.
Ermeni separatistleri 1990-njy ýyllarda bolan uruşyň dowamynda Daglyk-Garabag regionyny Azerbaýjandan basyp aldylar. Bu konflikte çözgüt tapmak boýunça diplomatik tagallalar netije bermedi, 2013-nji ýylda iki tarapdan 20 çemesi harby wepat boldy.


text:
3 sany aýaly ogurlamakda, zorlamakda we gynamakda aýyplanýan amerikaly erkek ölüm jezasyndan gutulmak üçin günäsini boýun aldy.
Ol bu üç aýaly on ýyl çemesi öz öýünde saklapdyr.
Prokurorlar 53 ýaşyndaky Ariýel Kastronyň günäsini boýun alany üçin ömürlik tussag ediljegini, onuň wagtyndan öň goýberilmejegini we goşmaça hem bir müň ýyl tussaglyk alýandygyny aýtdylar.
Klewlandda mekdep awtobusynyň sürüjisi bolup işlän Kastro müňe golaý jenaýatda güman edilýär, olaryň arasynda bilkastdan adam öldürmek hem bar.
2000-nji ýyllaryň başlarynda ýitirim bolan üç zenan 14, 16, 20 ýaşlaryndady. Olar Kastronyň öýünden 6-njy maýda gaçdylar.
Olar bilen Kastronyň şol aýallaryň birinden bolan 6 ýaşly gyzy hem gaçdy.


text:
Düýn Moskwanyň sudy tussaglykdaky orsýetli biznesmen, “Ýukos” şirketiniň öňki başlygy Mihail Hodorkowskiniň işi boýunça hökümiň yglan edilmegini 27-nji dekabra çenli gaýra süýşürdi.
Mundan ozal sud Hodarkowskiniň işi boýunça hökümi şu gün yglan etmegi meýilleşdiripdi.
Mihail Hodorkowskiý we onuň egindeşi Platon Lebedew 2003-nji ýylda salgyt galplyklarynda aýyplanyp, 8 ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi. Indi olar 27 miliard dollarlyk nebit ogurlamakda hem aýyplanyp, ikinji sud işine çekildiler.
Hodorkowskiniň tarapdarlarynyň aýtmagyna görä, onuň türmede saklanmagynyň arkasynda syýasy matlaplar dur.


text:
Pakistanyň goranmak ministri Ýemende şaýy gozgalaňçylara hüjüm edýän Saud Arabystanynyň ýolbaşçylygyndaky harby koalisiýanyň Yslamabatdan harby uçarlary, söweş gämilerini we guryýer goşunlaryny sorandygyny aýtdy.
Hawaja Muhammad Asif bu maglumaty 6-njy aprelde Pakistanyň parlamentinde Huthi gozgalaňçylaryna garşy kampaniýa harby taýdan goşulyp-goşulmazlyk barada bolan çekeleşikleriň dowamynda mälim etdi.
Pakistanyň premýer-ministri Nawaz Şarif missiýa dilden goldaw bildirdi.
Ýemeniň paýtagty Sanaany basyp alan gozgalaňçylara garşy hüjüm edýän Saud Arabystanynyň ýolbaşçylygyndaky kampaniýanyň başlanmagyna 6-njy aprelde 12 gün boldy.
Aýlagyň esasy sünni musulman ýurdy Saud Arabystany we sünnileriň köplügindäki Pakistan berk gatnaşyk saklaýarlar. Geçen ýylda Saud Arabystany Pakistana 1.5 milliard amerikan dollaryny beripdi. Şeýle-de Saud Arabystany Nawaz Şarif 1999-njy ýylda harbylar tarapyndan agdarylandan soň oňa başpena beripdi.


text:
1—15-nji maý aralygynda “Berkarar” gipermarketiň birinji gatynda ýerleşýän KÄMIL marketde utuşly lotoreýa geçirilýär. Oňa KÄMIL marketde 75 we ondan köp manatlyk söwda eden her bir alyjy gatnaşyp bilýär.
Alyjylar kassa çegini görkezip, bar bolan bäş baýragyň haýsynda bolsa birini utup bilýär. Olar: “Kenegiň” buzgaýmaklary we tortlary, “Berkarardaky” buzly meýdançada ýa-da kinoteatrda, bouling oýnalýan ýerde, “Körpeler dünýäsi” oýun zolagynda bolup görmek ýaly baýraklardyr.
KÄMIL marketiň alyp barýan ugrunyň harytlaryň ähli görnüşlerine arzan bahalary göz öňünde tutýandygyny, bellenilen günlerde bolsa harytlaryň aýry-aýry görnüşler toplumyna ýörite arzanlatmalary girizmekden ybaratdygyny bellemek hökmanydyr. Mysal üçin, duşenbede — çörek-bulka we konditer, sişenbede — et, penşenbede — balyk, şenbede — gök we miwe önümlerini arzanladylan bahadan satyn alyp bolýar.
KÄMIL marketiň hyzmatyndan yzygiderli peýdalanýan alyjylar ýörite ýygym toplaýjy karty resmileşdirýärler. Oňa bu ýerde edilen islendik mukdardaky söwdadan bäş göterimi geçirilýär. Resmileşdirilen her bir karta maşgala agzalary üçin ýene üç kart berilýär. Edil esasy kart ýaly, olardan hem peýdalanyp, umumy ýygym toplaýjy hasabyň üstüni dolduryp bolýar. Kartda 5 göterimlik geçirmelerden toplanan gerekli möçberdäki pul arkaly KÄMIL marketde islendik haryt üçin hasaplaşyk geçirip bolýar.
Eger-de, bu ýerde 200 manatlyk söwda etseňiz, onda size “Berkarar” gipermarketiň çykalgasynda tölegsiz taksi garaşýar.
Şeýle hem KÄMIL marketde ikinji Nisan awtoulagynyň utuş çäresiniň hem dowam edýändigini ýatladýarys. Şeýle ulagyň ilkinjisine Jumamyrat Seýtiýew mynasyp boldy. Bu çäräni KÄMIL market “Akdaş” kompaniýasy bilen bilelikde gurady. Oňa gatnaşmak üçin KÄMIL marketden üç gap ýüregiňizi sowadyjy içgi — “Akdaş” söwda belgili çaý satyn almak hökmanydyr.


text:
Şu gün Orsýetiň prezidenti Dimitriý Medwedew iki günlük resmi sapar bilen Ukraina bardy.
Synçylaryň aýtmagyna görä, bu sapar iki ýurduň gatnaşyklarynyň barha artyp barýanlygyny aňladýar.
Orsýetiň prezidenti Medwedew bilen Ukrainanyň prezidenti Ýanukowiç geçen aý Orsýetiň Gara deňizdäki harby bazasynyň möhletini uzaltmak boýunça ylalaşyga gol goýupdylar. Onuň deregine, Orsýet Ukraina satýan gazynyň bahasyny azaltmaga razy bolupdy.
Medwedewiň bu saparynyň dowamynda liderleriň bu iki ýurduň serhetlerini kesgitlemek bilen bir hatarda, ýadro boýunça hyzmatdaşlygy hem öz içine alýan ençeme şertnamalara gol goýmaklaryna garaşylýar.
Ýakynda Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin bu iki ýurduň döwlet eýeçiligindäki gaz kompaniýalarynyň birleşdirilmegini teklip edipdi.
Emma bu barada Ýanukowiçe salgylanylyp çap edilen habarlarda, diňe deň-hukukly şärik diýlip kabul edilen halatynda, Kiýewiň şeýle teklibe oňyn garap biljekdigini aýdanlygy habar berilýär.


text:
Sişenbe güni GDA Bileleşiginiň çägindäki Kollektiwleýin Howpsuzlyk Şertnamasy Guramasyna girýän ýurtlar Moskwada täze bir ylalaşygyň taslamasy boýunça umumy bir ylalaşyga geldiler.
Bu ylalaşygyň taslamasy bu gurama agza ýurtlaryň islendik biriniň öz territoriýasynda daşary ýurt harby bazasyny ýerleşdirmegi üçin bu gurama agza ähli ýedi ýurduň ýedisiniň-de razylygyny almagyny şert edip goýýar.
Ýöne bu taslamanyň kanuny güýje girmegi üçin onuň haçan resmi ýagdaýda tassyklanyljakdygy barada häzirlikçe anyk maglumat alynmady.
Kollektiwleýin Howpsuzlyk Şertnamasy Guramasyna girýän ýedi ýurtdan üçüsinde, hususan-da, Gyrgyzystanda, Täjigistanda we Özbegistanda häzirki wagt daşary ýurt harby bazalary ýerleşýär.


text:
Anna güni Azerbaýjanyň sudy ýakynda Bakuda protest demonstrasiýasyny gurnan “Nida” atly raýat hereketiniň agzasy Raşad Hasanowy suda çenli üç aý tussag izolýatorynda saklamak barada karar çykardy.
Penşenbe güni Raşad Hasanow bilen birlikde düýbi ABŞ-da ýerleşýän Milli demokratik institutyň işgäri Ruslan Asad hem tussag edilipdi. Ýöne Ruslan Asad tiz wagtdan boşadyldy.
Tussaglykda galan Raşad Hasanowyň adwokaty oňa Azerbaýjanyň kanun goraýjy organlarynyň bikanun ýarag saklamakda aýyplama bildirýändiklerini aýdýar.
10-njy martda Bakuda geçirilen protest demonstrasiýasynyň öňýany organ işgärleri bu graždan hereketiniň ýene üç agzasyny ýarag we neşe maddalaryny saklamakda aýyplap, tussag etdiler.
Bu hereketiň ýolbaşçylary bu tussag edişlikleri syýasy matlaba esaslanýan çäre diýip häsiýetlendirýärler.


text:
Birleşen Ştatlaryň administrasiýasynyň ýokary derejeli resmileri Döwlet sekretary Hillari Klintonyň Bütindünýä Bankynyň başlyklygyna geçmek boýunça gepleşikler geçirýändigi baradaky maglumatlary ýalana çykardy.
Hillari Klintonyň maslahatçylarynyň biri Filip Reines “Döwlet sekretarynyň Bütindünýä Bankyna geçmek boýunça prezident bilenem, Ak Tam bilenem gepleşik geçirmändigini” aýtdy.
Mundan ozal “Reuters” habar agentligi Hillari Klintonyň geljek ýyl Bütinýä Bankynyň başlyklygyna geçmegi göz öňünde tutýandygy sebäpli, öz wezipesini tabşyrmak boýunça Ak Tam bilen gepleşikler geçirýändigi barada habar beripdi.


text:
Pakistanyň ýörite komissiýasy özüniň rugsadyny almazdan “Al-Kaýda” toparynyň ozalky lideriniň maşgala agzalaryny ýurtlaryna - Ýemene ugratmazlygy ýurduň resmilerine tabşyrdy.
Bu komissiýa ABŞ-nyň ýörite güýçleriniň Osama bin Ladeniň ölümine getiren operasiýasyny derňemek üçin döredilipdi.
Pakistanyň kuwwatly aňtaw gullugynyň bu komissiýanyň çykaran kararyna boýun bolup-bolmajagy entek belli däl.
Şu ýylyň 2-nji maýynda Birleşen Ştatlaryň ýörite güýçleriniň Abbottabatda geçiren operasiýasy netijesinde Bin Laden öldürilenden bäri, onuň maşgala agzalary Pakistanda tussaglykda saklanýarlar.


text:
Türkmenistanyň Belarusyň paýtagty Minskdäki ilçihanasynyň websaýtyna “Yslam döwleti” atly ekstremist topar bilen ilteşigi bar ýaly bolup görünýän adamlar tarapyndan internet hüjümi edildi.
9-njy aprelde “Turmenistanembassy.by” websaýtynda ýüzi gara örtgüli we kellesinde gara reňkdäki papakly nämälim adamyň ak-gara reňkdäki suraty görünenden soň, oňa girip bolmady. Gürrüňi gidýän adamyň elinde “AK-47” kysymly ýarag bolup, onuň papagynyň ýüzünde arap dilinde “Hudaýdan başga Hudaý ýokdur” diýlen ýazgy ýazylypdyr.
Suratyň ýokarsyndaky tekstde iňlis dilinde “Abdellah Elmagribi tarapyndan internet hüjümi edildi” we rus dilinde “websaýt bejeriş režiminde” diýlen ýazgy ýazylypdyr.
Suratyň aşagyndaky tekstde bolsa: “Abdellah Elmagribi we morokkaly möjek tarapyndan edilen hüjüm. Yslam döwletiniň hüjümçileri (El Moujahidine) tarapyndan siziň howpsuzlyk ulgamyňyz ele salyndy” diýlip ýazylypdyr.
Türkmenistanyň Belarusdaky ilçihanasy internet hüjümi ýaly bolup görünýän bu waka barada henize çenli hiç bir resmi beýanat bilen çykyş etmedi.


text:
Owganystan we Pakistan 2016-njy ýylda parahatçylygy ýola goýmak baradaky tagallalaryny täzeläp, Pakistanda 11-nji ýanwarda gepleşikleriň täze tapgyryny planlaşdyrdy.
Bu çäre şu wagta çenli islendik parahatçylyk gepleşiginden gaça duran «Talybanyň» Kabuldaky hüjümleriniň güýçlenen wagtyna gabat geldi.
Geçen tomus Owganystan bilen Pakistanyň eden parahatçylyk tagallasy «Talybanyň» gepleşiklerden yza çekilmegi we ýurduň çar künjeginde ganly hüjümleri guramagy bilen tamamlandy.
Soňky gepleşik Pakistanyň goşun başlygy, general Rahil Şarif tarapyndan başlandy, ol geçen hepde Kabula sapar etdi.
Şol sapardan soň Kabul Owganystan, Pakistan, ABŞ we Hytaý arasynda, 11-nji ýanwarda köp taraply parahatçylyk plany üçin täze dialog tapgyrynyň geçiriljekdigini aýtdy.


text:
Anna güni howpsuzlygy berkitmek maksady bilen Müsüriň paýtagtyndaky möhüm döwlet edaralarynyň daşyna howpsuzlyk we harby güýçleri ýerleşdirildi.
Ýurduň oppozisiýasy yslamçy prezident Muhammad Morsiniň konstitusion reformalaryna garşy Kairiň Tahrir meýdançasynda köpçülikleýin protest ýörişini geçirmekligi planlaşdyrýar.
Penşenbe güni Morsiniň öz ygtyýarlyklaryny giňeltmek baradaky permanyny goldaýanlaryň we oňa garşy durýanlaryň ýörişi geçirildi.
Yglan edilen bu perman “rewolýusiýany goramak üçin islendik çäräni geçirmäge we islendik karary bermäge” prezidente ygtyýarlyk berýär.
Morsiniň bu permany prezidentiň kararlaryny sorag astyna almaga sud organlaryna ygtyýarlyk bermeýär.
Oppozision syýasatçy, parahatçylyk boýunça Nobel baýragynyň eýesi Muhammad El-Baradeý “Morsi ýurtda ähli ygtyýarlyklary öz eline aldy we özüni Müsüriň täze faraony diýip ykrar etdi. Bu rewolýusiýa garşy urgudyr” diýdi.


text:
Eýranyň we dünýäniň iň kuwwatly alty ýurdunyň araçylary ykdysady sanksiýalary ýatyrmak şerti bilen, Tähranyň ýadro programmasyny jylawlamak barada çarçuwaly ylalaşyk ýa-da şertnamanyň esasy özenini baglaşmak barada öňünden goýlan wagt möhletiniň tamamlanmagynyň öňýanynda, gepleşikleriň soňky tapgyryny geçirýärler.
Çarçuwaly ylalaşygy baglaşmak barada soňky wagt möhleti golaýlaşýan mahaly, gürrüňi gidýän ýurtlaryň araçylary Eýranyň ýadro hereketleri barada 12 ýyl bäri dowam edýän gepleşikleriň soňuna ýetmek üçin ylalaşygy baglaşmaga synanyşýarlar. Günbatar döwletleri Eýran ýaşyrynlykda ýadro ýaragyny ýasajak bolýandyr öýdüp howatyrlanýar, emma Eýran özüniň ýadro işjeňlikleriniň arassa parahatçylyk maksatlaryny tutýandygyny aýdýar.
Syýasy çarçuwaly ylalaşyk baglaşylsa, ol 30-njy iýunda ylalaşygyň doly görnüşiniň baglaşylmagyna ýol açar.
31-nji martda ir bilen, Birleşen Ştatlaryň, Hytaýyň, Britaniýanyň, Fransiýanyň we Germaniýanyň ýokary derejeli diplomatlary özaralarynda duşuşyp, soňra olar Eýranyň daşary işler ministri Muhammad Jawad Zarif bilen duşuşdylar.


text:
Diş eti sagdyn bolmasa dişler sagdyn bolup bilermi? Ýok! Sebäbi hut diş eti dişleriň köküniň dolagy bolup durýar, onuň nemli bardasy bolsa goraýjy faktorlary işläp çykarmak bilen, hemişe agyz boşlugyny kesel dörediji mikroblardan gorap durýar. Uzaga çekýän diş etiniň keselleri syrkawlarda agyryny döredip, agzyndan ýakymsyz ysyň gelmegine we netijede dişiniň gaçmagyna eltýär. Diş etiniň keselleriniň içinde iň köp duş gelýäni parodontoz keselidir.
Parodontoz – dişleriň iýmitlenmeginiň bozulma(distrofiki) keseli bolup, äňiň we parodontyň (diş köküni gurşap alýan dokuma) süňk dokumasyna şikes ýetirýär. Ol dokumalaryň iýmitlenmeginiň, gan bilen üpjün edilmeginiň, mineral alyş-çalşyň we ýok bolan öýjükleri ýaňadan dikeltmek ukybynyň (regenerasiýasynyň) bozulmagyna eltýär.
Dişlerde distrofiki üýtgeşmeleriň emele gelmeginiň sebäpleri doly öwrenilmedik. Adatça parodontozyň ýüze çykmagyny adamyň ýaşaýşy üçin zerur bolan beden agzalaryna täsir edýän: nesil yzarlamak faktory we bedeniň içki agzalarynda ýüze çykan keseller (ateroskleroz, aşgazan ýarasy, bagryň sirroz keseli, süýjikeseli) bilen baglanyşdyrýarlar. Şeýle-de bu kesel dişleriň töweregindäki gan aýlanyşygynyň we endokrin (içki sekresiýa mäzleriniň) bozulmalarynyň ýüze çykmagy zerarly öjügip biler.
Parodontozyň kliniki häsiýetleri
Parodontozyň kliniki alamatlary hem aýdyň däl. Ol örän haýal ösýär we uzak wagtlap agyry duýgusy, biynjalyklyk bildirmeýär. Şol sebäpli adamlar lukmana kesel ötüşenden soň ýüz tutýarlar, bejergi köplenç ýagdaýda keseliň giçki döwründe başlanýar. Diňe wagtly-wagtynda hünärmen-stomotologlaryň barlagynda bolup durmak, keseli başlangyç döwründe ýüze çykarmaga mümkinçilik döredýär. Lukmana ýüz tutmak üçin aşakda agzalan alamatlar esas bolup biler:
- diş etiniň reňkiniň üýtgemegi – çişme alamatlary peýda bolmazdan, ol öçügsi reňkde bolýar;
- dişiň "uzalmagy" – kem-kemden onuň inçelýän ýeriniň, soňra bolsa köküniň üsti açylýar;
- dişde şine şekilli şikesiň peýda bolmagy, syrçasynyň iýilmegi (eroziýasy), ýüzüniň sürtülmegi we başga-da çüýrüklik zaýalanmasyna degişli bolmadyk alamatlaryň peýda bolmagy.
Parodontozyň başlangyç döwründe, diş etiniň gijemegi we iýmit çeýnelende oňaýsyzlyk peýda bolmagyndan başga ýüze çykyp duran alamatlary duýulmaýar. Keseliň dowam etmegi bilen, dişleriň arasynda iýmit galyp, inçelýän ýeriniň üsti açylyp başlaýar we şine şekilli şikes peýda bolýar. Egerde bejergi öz wagtynda alynmasa, kesel ötüşen görnüşe geçip, ähli dişleriň dolagynyň ýitirilmegine eltýär. Parodontoz, bedeniň içki agzalarynyň dürli keselleri sebäpli ýüze çykan ýagdaýynda, esasy kesel bejerilenden soň, durnukly derejede saklanyp biler. Adatça bu ýagdaýda kesel güýjemeýär, emma şonda-da çiş häsiýetli gaýra üzülmeleriň täsir etmegi bilen, käbir diş öýjüklerinde üýtgemeleriň peýda bolmagy mümkin.
Bu kesele duçar bolmak howpy abanýan topara, ýürek-damar ulgamynyň kesellerinden ejir çekýän, endokrin we bedeniň alyş- çalyş ulgamynyň bozulmalary bolan adamlar girýär. Şol sebäpli olaryň yzygiderli stomotologyň gözegçiliginde bolmagy hökmandyr.
Öte geçen parodontoz howply çişiň – düwnük keseliň döremegine eltmegi ahmal. Buňa Karolinskiniň adyny göterýän institutyň alymlarynyň ylmy-barlag işleri şaýatlyk edýär. "Eger-de adamyň dişleri dökülip başlasa, keseliň azyndan 15-20 ýyl bäri dowam edýändigini aňladýar. Ol özüni bildirmän ýören, ýaşaýyş üçin howply ýokanç bolmagy ahmal",- diýip ylmy-barlag işleriniň ýolbaşçysy, professor Birgitta Seder hasap edýär. Parodontoz keseline duçar bolanlaryň düwnük keseli we aşgazan keselleri bilen syrkawlamak howpy, sagdyn dişli adamlaryňkydan has ýokary. Emma häzir lukmanlar bu baglanyşygyň sebäbini düşündirmeýärler.
Parodontozy bejermek we öňüni almak
Paradontozy bejermegiň usuly, keseliň geçişine we adamyň beden agzalarynyň umumy ýagdaýyna görä lukman tarapyndan saýlanyp, syrkawlara aşakda görkezilen bejergiler maslahat berilýär:
- ýerli gan aýlanşygy kadalaşdyrýan çäreler (gidromassaž, wakuum-massažy, darsonwal togunyň täsiri);
- dişiň düýbinde gatap galan çökündileri (diş daşlary) aýyrmak.;
- witamin-mineral toplumyny kabul etmek we bedende maddalaryň çalyşmasyny kadalaşdyrmak bilen bagly bolan derman serişdelerini ulanmak (nerobol, pentoksil, metilurasil);
- psihoterapiýa (ruhy ulgama täsir edip bejermek);
- şypahana-kurort şertlerinde bejergi;
- kalsiý we witamine baý berhizi saklamak.
Keseliň başlangyç döwründe ýola goýlan bejergi oňaýly netije berýär, ötüşen ýagdaýynda - käbir dişleriň gaçmagyna we başga-da dürli gaýraüzülmelere eltip biler.
Parodontozy öý şertinde bejermek, diňe başlangyç döwründe, keseliň alamatlaryny wagtlaýyn köşeşdirip biler. Ýöne hiç-bir ýagdaýda onuň sebäbini ýok edip, bejerip bilmez. Şeýlelikde, halk lukmançylygynyň hödürleýän usullaryny medisina bejergisi bilen utgaşykda ýöretmek maslahat berilýär:
- günde ir bilen, 10 gr duzy 20 gr bal bilen garyp, diş etine çalmaly;
- ary mumyny spirtde ýatyryp, emele gelen şiräniň 20 damjasyny 1 bulgur gaýnan suwa garyp, her 4-5 sagatdan agzyňy çaýkamaly;
- atgulagyň şiresine agzyňy çaýkamaly ya-da ter atgulagyň ýapragyny diş etine sürtmeli;
- 1 çaý çemçe gury çaý, 1çaý çemçe owradylan sarymsagyň üstüne 1 bulgur gaýnap duran suw guýmaly. Agzyny pugta ýapyp 20 min saklap, süzmeli. Diş ýuwujy serişde bilen dişiňi mazaly arassalamaly we alnan ergine 5-10 min agzyňy çaýkamaly. Bejergiň möhleti 2 hepde.
Parodontozyň öňüni almak üçin dişlere yzygiderli ideg etmek zerurdyr, wagtal-wagtal dişde emele gelen daşlary aýyrtmaly, dogry iýmitlenip, yzygiderli stomotolog-lukmanyň gözegçiliginde bolmalydygyny unutmaly däl. Keseliň öňüni almak üçin mikroelementleriň toplumyndan düzülen "Sentrum", "Multitabs" we başga witamin derman serişdeleri satuwa giňden hödürlenen. Emma bu serişdeleri almazdan öň, lukman bilen maslahatlaşmagyňyz zerurdyr. Gündeki iýmitiňizde süýji önümlerini azaldyp, käşir, alma ýaly dişiňi arassalaýan, diş etini owkalaýan gök önümleri ulanmaga çalşyň. Häzirki döwürde parodontozyň öňüni almak üçin niýetlenen diş arassalaýjy pastalary we agyz boşlugyny çaýkamak üçin niýetlenen serişdeleri ýerlikli ulanmagy unutmaň.
Keseliň ilkinji alamatlary ýüze çykan wagty hökman lukmana ýüzleniň!
Beýik ýazyjy A.P.Çehowyň: "Sagdyn dişler – sagdyn aşgazandyr, sagdyn içegedir, işeňňirligiň we uzak ömrüň girewidir" diýen jümlesini ýörelge edinseňiz, siziň ak monjuk ýaly dişleriňiz şadyýan gülkiňiziň bezegi, sagdyn bedeniňiziň derwezesi bolar.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Şu gün Birleşen Milletler guramasy we Ýewropa Bileleşigi Liwiýanyň prezidenti Muammar Kaddafiniň Şweýsariýa garşy jihad yglan etmek baradaky çagyryşyny ýazgaryp çykyş etdiler.
Düýn Muammar Kaddafi Şweýsariýanyň hökümetiniň ýakynda bu ýurtda yslam dinine degişli minaralaryň gurulmagyny gadagan edip, kabul eden düzgünini tankytlap, muňa garşy yslam döwletleriniň jihad yglan etmelidiklerini aýdyp, çykyş etdi.
2008-nji ýylda Muammar Kaddafiniň oglunyň we onuň aýalynyň Şweýsariýada gysga wagtlyk tussag astyna alynmagynyň yzy bilen, Liwiýanyň we Şweýsariýanyň gatnaşyklary belli bir derejede ýaramazlaşypdy.


text:
Hindistanyň howpsuzlyk güýçleri dawaly Kaşmir sebitindäki jeňçileriň belli komandiriniň öldürilendigini habar berýärler.
Maglumata görä, “Hizbul Mujahideen” toparynyň ýolbaşçysy Burhan Muzaffar Wani 8-nji iýulda, başga-da iki jeňçi bilen birlikde öldürilipdir.
Hindi polisiýasy muny “Kaşmirdäki jeňçilere garşy göreşdäki uly üstünlik” diýip, atlandyrdy. Kaşmirde ýaşaýanlaryň aglabasy musulmanlar bolup, olar köplenç halatda jeňçileriň tarapyny tutýarlar.
22 ýaşly Waniniň öldi habaryndan soň, Kaşmiriň ýaşaýjylary köçelere çykyp, protest geçirdiler. Resmiler komendant sagadyny girizdiler we sebitdäki mobil aragatnaşygyny kesdiler.
Kaşmir Hindistan bilen Pakistanyň arasyndaky dawaly sebit bolup, iki ýurt hem onuň eýeçiligine talap bildirýär.


text:
Hormatly Watan goragçylary!
Siziň ähliňizi Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň döredilmeginiň 24 ýyllygy hem-de Watan goragçylarynyň güni bilen tüýs ýürekden gutlaýaryn!
Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynda bellenýän bu baýram döwletimiziň öz Ýaragly Güýçleriniň harby gullukçylaryna örän jogapkärli wezipäni ýerine ýetirmekde bildirýän uly ynamynyň, çäksiz hormatynyň we olar hakda edýän aladasynyň aýdyň nyşanydyr. Siziň harby borjuňyzy hemişe päk ýürek bilen ýerine ýetirjekdigiňize, Watana wepalylygyň, harby kasama ygrarlylygyň belent nusgasyny görkezjekdigiňize, türkmen halkynyň watansöýüjilik, gaýduwsyzlyk, mertlik ýaly asylly däplerini mynasyp dowam etdirjekdigiňize berk ynanýaryn.
Eziz Watanymyzyň wepaly ogullary!
Türkmen halkynyň müňýyllyklardan gözbaş alýan şöhratly taryhy we baý milli harby mirasy bar. Merdana halkymyzyň bu gymmatly mirasy milli buýsanjymyzdyr. Siz dine bir ýurdumyzyň taryhynda däl, eýsem dünýä taryhynda hem öçmejek yz galdyran Oguz han, Togrul beg, Çagry beg, Görogly beg, Alp Arslan, Soltan Sanjar ýaly türkmen halkynyň beýik ogullaryna, gaýduwsyz gerçeklerine buýsanmaga doly haklysyňyz.
Bitarap Türkmenistan häzirki wagtda parahatçylyk söýüjilik, hoşniýetli goňşuçylyk we giň halkara hyzmatdaşlygy syýasatyny gyşarnyksyz alyp barýar. Şol bir wagtyň özünde özbaşdak döwlet hökmünde öz Ýaragly Güýçleriniň ýokary goranyş kuwwatyny saklamaga, onuň maddy-enjamlaýyn binýadyny pugtalandyrmaga, ýokary hünärli harby işgärleri taýýarlamaga gönükdirilen toplumlaýyn maksatnamany yzygiderli durmuşa geçirýär. Milli goşunymyz parahatçylygyň, ýurdumyzyň howpsuzlygynyň bähbitlerine, halkymyzyň abadan durmuşyny we erkin döredijilikli zähmetini goramaga hyzmat edýär. Bu ýörelgeler oňyn Bitaraplyk derejesine esaslanan hem-de diňe goranmak häsiýetine eýe bolan Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistanyň Harby doktrinasynda öz aýdyň beýanyny tapýar.
Şoňa görä-de, siz ýurdumyzyň harby howpsuzlygyny we çäkleriniň bitewüligini üpjün etmegiň harby-syýasy, harby-ykdysady we harby-strategik esaslaryny kesgitleýän Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistanyň Harby doktrinasynyň ýörelgelerini, maksatlaryny we wezipelerini gündelik harby gullugyňyzda gyşarnyksyz berjaý etmelisiňiz. Harby ylmyň we harby sungatyň ýurdumyzda we daşary ýurtlarda toplanan tejribesini yzygiderli özleşdirmelisiňiz. Watansöýüjiligiňiz, harby kasama we harby borja wepalylygyňyz hem-de ak ýürekliligiňiz bilen uly at-abraýa, belent mertebä mynasyp bolmalysyňyz.
Garaşsyz Watanymyzyň edermen gerçekleri!
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe milli goşunymyz merdana ata-babalarymyzyň parahatçylyk söýüjilik ýörelgelerini, halkymyzyň köpasyrlyk taryhynyň dowamynda kemala gelen harby tejribesini we harby sungatyny dowam edip, kämilleşdirip, ýokary söweşjeň ukyba eýe bolan goranmak häsiýetli goşuna öwrüldi, onuň maddy-enjamlaýyn binýady has-da pugtalandyryldy. Üstünlikli durmuşa geçirilýän giň gerimli harby özgertmeleriň çäklerinde ýurdumyzda milli harby hünärmenleriň täze nesli kemala geldi, harby gullukçylaryň hem-de olaryň maşgala agzalarynyň ýaşaýyş-durmuş şertleri yzygiderli gowulandyryldy.
Döwletimiz geljekde hem ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň maddy-enjamlaýyn binýadyny berkitmäge we döwrebaplaşdyrmaga, harby işgärleri taýýarlamaga, şeýle hem berkarar Watanymyzyň edermen goragçylarynyň göwnejaý gulluk etmegi we olaryň maşgala agzalary üçin amatly durmuş şertlerini döretmäge aýratyn üns berer.
Merdana Watan goragçylary!
Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 25 ýyllyk şanly baýramy bellenip geçilýän Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynda siziň öňüňizde möhüm we jogapkärli wezipeler durýar. Siziň bu wezipeleri üstünlikli amala aşyrjakdygyňyza, eziz Diýarymyzy hemmetaraplaýyn ösdürmäge uly goşant goşjakdygyňyza berk ynanýaryn!
Sizi Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň döredilmeginiň 24 ýyllygy hem-de Watan goragçylarynyň güni bilen ýene-de bir gezek tüýs ýürekden gutlaýaryn! Siziň ähliňize berk jan saglyk, uzak ömür, mukaddes harby gullugyňyzda uly üstünlikleri arzuw edýärin!
Türkmenistanyň Prezidenti, Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy
Gurbanguly Berdimuhamedow.


text:
Habarlarda «Al-Kaýda» bilen ilteşikli jeňçi toparyň Yragyň Mosul şäherindäki türk konsullygynyň diplomatiki missiýasynyň agzalyryny tutup saklaýandygy aýdylýar.
Günbatar habar gulluklary türk hökümetindäki çeşmä salgylanyp, 11-nji iýunda Yragyň Yslam döwletiniň we Lewantyň (ISIL) pitneçileriniň 45 çemesi adamy, şol sanda türk konsulyny, konsullygyň işgärlerini, Türkiýäniň ýörite güýçleriniň agzalaryny we birnäçe çagany alyp gaçandygyny aýdýarlar.
Bu habarlar Mosuldaky konsullyk Yragyň Yslam döwletiniň we Lewantyň söweşijileriniň Türkiýäniň ýük maşynlarynyň 28 sany sürüjisini tutandygyny aýdanyndan bir gün soň ýaýrady.
ISIL jihadçy topary 10-njy iýunda, birnäçe gün dowam eden agyr söweşden soň, Mosuly we demirgazykdaky Nineweh welaýatynyň köp bölegini öz kontrollugyna geçirendigini aýtdy.
Halkara Migrasiýa guramasy, jeňçileriň eýelemegi sebäpli, bu şäheri 500 müň çemesi adamyň terk edendigini aýdýar.
Şeýle hem bu gurama Mosuldaky zorluklaryň asuda adamlaryň arasynda köp heläkçilige sebäp bolandygyny aýtdy.
"Çynlakaý, gara howp"
Yragyň daşary işler ministri Hoşýar Zibari Bagdadyň Mosuldaky jeňçileri çykaryp kowmak üçin demirgazykdaky kürt peşmerga güýçleri bilen hyzmatdaşlyk etjegini aýtdy. Zebari ol pitneçileri «çynlakaý, gara howp» diýip atlandyrdy.
Zebari bu sözleri özüniň Gresiýa sapary mahalynda aýtdy, emma ol iki goşunyň arasyndaky hyzmatdaşlygyň detallary barada hiç bir zat aýtmady. Şol bir wagtda-da ol «bu ýerde bolan iş babatda çalasyn çäre görülmelidigini» sözüne goşdy.
Peşmerga ýarym awtonom Kürt regionynyň öz uly we tälim berlen harby goşuny bolup durýar.
Şu arada, yrak resmileriniň 11-nji iýunda aýdan sözlerine salgylanyp, howpsuzlyk güýçleriniň Tikritde, Bagdatdan 150 km demirgazykda ýerleşýän şäherde jeňçiler bilen söweşýändigi habar berildi.
Tikrit ozalky diktator Saddam Hüseýniň dogduk şäheri.
ISIL söweşijileri ýanwaryň başyndan bäri Ramadaniň, günbatardaky Anbar welaýatynyň paýtagtynyň we golaýdaky Falluja şäheriniň köp bölegini öz elinde saklaýardy.
Adatdan daşary ýagdaý
Yragyň premýer-ministri Nuri al-Maliki, jeňçiler Yragyň ikinji uly şäheri Mosuly ele geçirenlerinden soň, parlamenti adatdan daşary ýagdaý düzgünini yglan etmäge çagyrdy. Parlament bu talaba seretmegi 12-nji iýuna belledi.
Birleşen Ştatlar ISIL jeňçileri tutuş sebite wehim abandyrýar diýdi we yrak ýolbaşçylaryna bu agressiýany yza serpikdirmekde kömek wadasyny berdi.
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun Yragyň syýasy ýolbaşçylaryny “Yragyň ýüzbe-ýüz bolýan howpuna garşy milli bitewülik görkezmäge" çagyrdy.
Yragyň Kürt regionynyň premýer-ministri Neçrwan Barzani Bagdady Mosul krizisine çemeleşmek meselesinde berk tankyt etdi. Ol kürtleriň şäheri goramakda Yragyň howpsuzlyk güýçleri bilen işleşmäge çalşandygyny, emma munuň üstünlikli bolmandygyny aýtdy.
Barzaniniň beýanatynda kürtler Mosuldan gaçan adamlara kömek bermäge çagyrylýar, şeýle-de ol BMG-niň bosgunlar gullugyny kömege çagyrdy.


text:
Moskwa bilen Baku “Ýewrowideniýe” festiwalynda russiýaly aýdymçy Dina Garipowa Azerbaýjan tarapyndan “nol balyň” berilmegi bilen bagly ýagdaýlaryň derňeljekdigini mälim etdiler.
Sişenbe güni Moskwada Azerbaýjanyň daşary işler ministri Elmar Mammadýarowyň özüniň russiýaly kärdeşi Sergeý Lawrow bilen geçiren metbugat ýygnagynda beren maglumatyna görä, azerbaýjanlylaryň beren sesleri boýunça Garipowa ikinji orny eýeläpdir. Munuň netijesinde, Şwesiýanyň Malmo şäherinde geçirilen festiwalda 5-nji orny alan Garipowa goşmaça 10 baly alardy.
Sergeý Lawrow bu ýagdaýy “gabahat” diýip atlandyryp, munuň “jogapsyz goýulmajakdygyny” hem sözüniň üstüne goşdy.
Duşenbe güni Azerbaýjanyň Russiýadaky ilçisi prezident Ylham Alyýewiň bu iş boýunça derňewiň başladylmagy we sesleriň gaýtadan sanalmagy barada görkezmeleri berendigini aýtdy.
Ýekşenbe güni tamamlanan aýdym aýtmak boýunça geçirilen halkara “Ýewrowideniýe” festiwalynyň final tapgyrynda daniýaly Emmelie de Forest ýeňiji boldy.


text:
"Žurnalistleri goramak baradaky" komitet 2009-njy ýylyň žurnalistler üçin iň ölüm-ýitimli ýyl bolandygyny aýdýar. Şol bir wagtyň özünde-de geçen ýyl žurnalistleriň iň köp tutulan ýyly bolupdyr.
Nýu-Ýorkda ýerleşýän ”Žurnalistleri goramak baradaky” komitet bu baradaky maglumatlary Birleşen Milletler Guramasyna hödürledi we BMG-niň baş sekretaty Ban Ki Mundan söz azatlygyny goramagyny sorady.
Komitetiň ýyllyk raportynda aýdylyşyna görä, häzir žurnalistlere hemmeden köp zulum edýän Eýran. Ol ýerde öten ýyl tutulan žurnalistleriň sany 90-dan geçýär. Olaryň iň azyndan 47-si häzirem türmede.
“Newsweek” žurnalynyň habarçysy Maziýar Bahari öten iýunda geçen jedelli prezidentlik saýlawy sebäpli turan protestlerden soň tutulyp, dört aý türmede saklanyldy. Ol žurnalistlere azar bermek üçin Eýran häkimiýetleriniň indi täze taktikany ulanýandygyny aýdýar.
Onuň aýtmagyna görä, bu işlerden maksat Eýran raýatlarynyň daşary ýurt mediasyna işlemegini jenaýat işine öwürmek.
“Bu kanun entek parlamentden geçmedik hem bolsa, ”Rewolýusiýanyň sakçylary” Eýrandan daşarda iş alyp barýan pars dilli media işlemäge özleriniň jenaýat işi diýip garaýandyklaryny aýdýarlar. Şeýlelikde BBC we ”Amerikanyň sesi” radiosynyň parsça gepleşiklerine ýa Farda Radiosyna işleýänleriň hemmesini içalylykda aýyplap, suda çekip bolýar. Meni soraga çekeniň aýdyşy ýaly, içalylygyň jezasynyň nämedigini biziň hemmämiz bilýäris. Ol ölüm jezasy” diýip, Bahari aýtdy.
Halkyň habarly bolmagy peýdaly
”Žurnalistleri goramak komitetiniň” direktorynyň orunbasary Robert Mahoneý: “Maglumatlar elhenç bolsa-da, aktiwistler we Birleşen Milletler Guramasy ýaly edaralaryň yzyny üzmän, hökümetleri söz erkinligini hormatlamaga çagyryp durmagy gowy” diýdi.
“Biz žurnalistleriň tarapyny tutmagyň, halky olaryň häzirki ýaly kyn ýagdaýyndan habarly edip durmagyň, hökümetiň sütemine uçranlardan halkyň habarly bolmagynyň peýdalydygyna berk ynanýarys. Bu iş, mysal üçin, Maziýar Bahariniň işinde peýda berdi. Ol beýleki žurnalistler bilen birlikde türmeden boşadyldy” diýip, Mahoneý belledi.
”Žurnalistleri goramak komiteti” Birleşen Milletler Guramasy bilen ýakyn aragatnaşyga ymtylýar. Mahoneýniň aýtmagyna görä, munuň sebäbi bu guramanyň mandatynyň parahatçylygy gorap, adam hukuklaryny ösdürmekdeliginde.
Mahoneý Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Ban Ki-Moonyň söz erkinligini goramakda işjeň rol oýnamagyny umyt edýär: “Men Baş sekretaryň söz erkinligini goramakda tutanýerli, berk durmagyny isleýärin. Söz erkinligi örän möhüm. Ol demokratiýanyň diregi. Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary hökmünde ol biziň arkamyzda berk dur. Biziň ählimiz hem bu ýerdäkiler, hem-de daşardakylar žurnalistler hökmünde söz erkinligini gaýduwsyz gorarys”.


text:
Ýekşenbe güni dünýäniň katolik hristianlary Isa mesihiň täzeden direlen güni hasaplanylýan Pasha baýramçylygyny giň gerimde belläp geçýärler.
Ýekşenbe güni bu baýramçylyk bilen baglanyşykly Watikanda eden ýüzlenmesinde Rim papasy Fransis 1-nji dünýäniň milletlerini parahatçylyga çagyrdy.
Katolik hristianlaryň ruhany lideri, Rim papasy Fransis 1-nji. Mart, 2013.
Asly argentinaly Fransis 1-nji italiýan dilinde eden bu dogasynda, aýratynam, bu meselede Ysraýyl bilen Palestinanyň, Siriýanyň, Koreýa ýarym adasynyň we käbir Afrika ýurtlarynyň alada döredýän regionlar bolmagynda galýandygyny belledi.
“Ýakyn Gündogar, hususan-da, ylalaşyk tapmak ugrunda çalyşýan Ysraýyl bilen Palestina üçin parahatçylyk bolsun. Goý, olar özleriniň çakdanaşa uzak dowam eden konfliktleriň soňuna çykmak üçin öz gepleşiklerini tutanýerlilik we batyrgaýlyk bilen gaýtadan ýola goýsunlar” diýip, Fransis 1-nji italiýan dilinde doga etdi.
Ol Yrakdaky we Siriýadaky gandöküşikler barada-da aýratyn durup geçip, bu ýurtlardaky konfliktleriň syýasy gepleşikler arkaly çözülmegi üçin doga edýändigini nygtady.
Mundan daşary, täze saýlanan Rim papasy ynsanýetiň tebigatyň goragçysy bolmalydygyny nygtap, daşky gurşawyň goralmagyna-da çagyryş etdi.
Katolikleriň ruhany lideriniň Watikanda eden bu çykyşyny diňlemek üçin Watikanyň merkezi meýdançasyna 250 müň töweregi adamyň ýygnanandygy habar berilýär.