text:
Häkimiýetler pakistan goşunynyň baş edarasynda gulluk edýän uly derejeli ofiseri gadagan edilen jeňçi topar “Hizb-ut-Tahrir” bilen ilteşiklilikde gümanlap tussag etdiler.
Goşun sözçüsi general-maýor Athar Abbas brigadir Ali Hanyň golaýda bu topar bilen ilteşiklilikde güman edilip tutulandygyny aýtdy we goşunyň bu hili işler bilen hiç bir jähtden eglişik etmejegini sözüniň üstüne goşdy.
Emma Abbas Hanyň “Talyban” bilen ilteşikli däldigini aýtartyn nygtady.
“Hizb-ut-Tahrir” bir halkara yslam guramasy bolup, ol yslam halyfatyny dikeltmegi hem musulman ýurtlaryny dini kanun esasynda birleşdirmegi maksat edinýär.


c: text/html

text:
Serdar
Serdar (öňki ady Gyzylarbat, SSSR wagtynda rusça Kizyl-Arbat, ýagny Кизыл-Арбат diýip ýazylýardy) bu Türkmenistanyň Balkan welaýatynyň Balkanabat we Türkmenbaşy şäherinden soň üçünji uly şäheri. Ilaty 50000 töweregi. Bu şäher Aşgabat we Balkanabat şäherleriniň arasynda, olardan takmynan deň aralykda ýerleşýär. Serdar şeýle hem etrap bolup, ol Janahyr, Purnuwar, Hojagala, Goç, Zaw, Paraw, Çukur diýen ýaly birnäçe obalary we daýhan birleşiklerini öz içine alýar.
Mazmuny
- 1 Serdar şäheriniň iri ykdysady zawod fabrikleri
- 2 Serdaryň belli şahsyýetleri
- 3 Serdar etrabynda ýerleşýän meşhur medeni taryhy ýerler
- 4 Seret
Serdar şäheriniň iri ykdysady zawod fabrikleri[üýtget | edit source]
Wagon remont ediş zawody[üýtget | edit source]
Bu zawodyň düýbi 1882-nji ýylda esasy demir ýol ussahanasy hökmünde tutulýar. 1992-nji ýylda ussahanany rekonstruksiýa edýärler. 1928-nji ýylda onuň ady "Parawoz remont ediş zawodyna" üýtgedilýär. 1947-nji ýylda bolsa häzirki adyna eýe bolýar. Beýik Watançylyk urşy döwründe bu zawodda broneotlylar bejerlipdir we goranyş önümleri ýasalypdyr. 1947-nji ýyldan bäri sisternalary bejermek bilen meşgullanýar. 1992-nji ýylyň başynda 4 we 8 osly sisternalary remont edýärdi, wagon tekerlerini bejerýärdi we şaý-seplerini ýasaýardy.
Gurbansoltan eje adyndaky tekstil toplumy[üýtget | edit source]
Bu zawod Garaşsyzlyk döwründe Türkmenistanyň ilkinji Prezidenti Saparmyrat Niýazowyň başlangyjy bilen guruldy we häzirki wagtda ýüplik çykarmak bilen meşgullanýar. Zawod öz önümlerini esasan daşary ýurtlara eksport edýär.
Haly fabrigi[üýtget | edit source]
Serdaryň aýal-gyzlary uzak wagtlardan bäri halyçylyk ussatlyklary bilen meşhurdyr. Bu ýeriň halyçylary 20-nji asyryň birinji ýarymynda dünýäde iň uly ölçegli teke gölli halysyny dokadylar we ol haly Ginnesiň rekordlar kitabyna girizildi. Häzirki wagtda ol haly Aşgabat şäheriniň haly muzeýinde saklanýar.
Serdar ýod zawody[üýtget | edit source]
Bu zawod SSSR döwri gurulyp, häzirki wagtda hem önüm bermegini dowam edýär. Zawodyň çykarýan önümi esasan daşary ýurtlara eksport edilýär.
Ösümlik ýag kärhanasy[üýtget | edit source]
Serdar şäheriniň ösümlik ýag kärhanasy pagta çigidinden nahar ýagyny çykarmak boýunça ýöriteleşýär. Zawodyň önümi içeri we daşarky bazarlarda uly islege eýedir.
Serdaryň belli şahsyýetleri[üýtget | edit source]
Han Ahmet (Türkmenistanyň premýer ministri bolan)
Röwşen Hallyýew (Türkmenistanyň belli halk aýdymçysy bolan)
Toýguly Jepbarow (Türkmenistanyň halk aýdymçysy)
Serdar etrabynda ýerleşýän meşhur medeni taryhy ýerler[üýtget | edit source]
Paraw bibi[üýtget | edit source]
Türkmenistanda belli zyýarat edilýän ýerleriň biri.
Serdar şäheriniň taryhy we ülkäni öwreniş muzeýi[üýtget | edit source]
Rus patyşa döwründe gurulan, öň serkow (церковь) bolan.
Köpetdagyň eteginde ýerleşýän çagalar sagaldyş merkezi[üýtget | edit source]
Öň Kaçkowskiý ýa-da Orlýonok diýip atlandyrylýardy. 2016-njy ýylyň tomsunda bu ýerde täze çagalar sagaldyş merkezi guruldy we işläp başlady.
Seret[üýtget | edit source]
- Pages using duplicate arguments in template calls
- Wikipediýa:Wikimaglumatdan öňden kesgitlenen bahaly makalalar
- Ilatly nokatlar, elipbiýe görä
- Ilatly nokatlar, poçta indekssiz
- Wiki-ammarda kategoriýasy ýok ilatly nokatlar hakda makalalar
- Türkmenistan
- Türkmenistandaky şäherler
- Balkan welaýaty
- Balkan welaýatyndaky şäherler

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ol prezident bolarmy ýa-da bolmazmy? Has takygy, bolmalymy?
Azerbaýjanda ýurduň 48 ýaşly ot ýaly dogumly birinji derejeli hanymy Mähriban Alyýewa öz adamsynyň wezipesini eýelemek üçin işe girişeli bäri adamlar, ynha, şular ýaly soraglara jogap gözleýärler.
Kiçeňräk, hökümetparaz ”Azerbaýjanyň dünýewi demokratik partiýasy” geçen hepde, ýagny 21-nji iýunda, Alyýewany nebite baý döwletiň oktýabr aýynda geçiriljek prezidentlik saýlawlarynda prezidentlik wezipesine dalaşgärlige hödürleýändigini bildirdi.
Gürrüňi edilýän partiýa, myş-myşlar peýda bolup başlaly bäri habary tassyklamakdan boýun gaçyryp, beýle gep-gürrüňleri partiýadan çykan käbir toparlaryň ýaýradýandygyny aýdýar.
Garşydaşy bolar
Eger bu gürrüňler amala aşaýsa, onda her nähili hem bolsa Mähriban Alyýewa özüniň 51 ýaşly adamsy Ylham Alyýewiň gönünden-göni garşydaşy bolar. Hökümet başyndaky “Täze Azerbaýjan” partiýasy Ylham Alyýewi üçünji ýola saýlanmagy üçin ony prezidentlik wezipesine bireýýäm kandidat hökmünde görkezdi.
Azerbaýjan oppozisiýasynyň Milli mejlisiniň agzasy analitik Zafar Guliýew Mähriban Alyýewany birbada wezipä dalaşgär hökmünde hödürlemek bilen olar Baku elitasynda möwjeýän syýasy garşydaşlaryň arasynda ýurduň birinji hanymynyň abraýyny synap görmegi maksat edinýärler diýip aýdýar: “Täze Azerbaýjan partiýasynyň kongresinden soň olar özleriniň ätiýaçdaky alternatiwalaryny synap görjek bolýarlar. Olar köpçüligiň pikirini we hökümetiň reaksiýasyny bilmek isleýärler”.
Erkiň Ylham Alyýewden Mähriban Alyýewa geçmek ähtimallygy, bu ýagdaýy hökümet başyna geçen beýleki ýurtlardaky prezident aýallarynyň, ýagny Imelda Markosyň, Hillary Klintonyň we 2007-nji ýylda Argentinada adamsy Nestor Kirşneriň ornuny eýelän Kristina Fernandez de Kirşneriň ýagdaýlary bilen deňeşdirmeklige itergi berdi.
Dinastik däp-dessury saklamak
Şeýle-de bu ýagdaý adamlaryň Alyýewiň 30 ýyllyk maşgala durmuşynyň tebigaty we onuň 2003-nji ýylda öz kakasyndan prezidentlik wezipesini miras almagy bilen başlanan dinastik däp-dessury saklamak ugrunda tutanýerliligi barada çuň oýlanmaklaryna getirdi.
Maşgala gatnaşyklary Alyýewanyň öz kowumdaşlary bolan Paşaýewlere çenli baryp ýetýär. Paşaýewler prezident bilen syýasy güýçlerini we şahsy täleýini birikdirmek üçin özara gatnaşyklaryny ulanypdy.
Guliýewiň aýtmagyna görä, Paşaýewler Azerbaýjanyň ýokary häkimiýet strukturasynda öz orunlaryny tapmak üçin uzak wagtdan bäri synanyşypdyrlar. Hatda olar Mähriban Alyýewany 2008-nji ýylda-da prezidentlige hödürlemek barada oýlanyşan ekenler.
Böwetler
Guliýew bu hakda şeýle diýýär: “Şular ýaly inisiatiwa şol döwürlerde böwet goýlupdy. Bu böwedi, belki, maşgala goýandyr, belki, hökümet goýandyr. Ýöne Mähriban Alyýewa we Paşaýewler ondan bäri hemmetaraplaýyn, ýagny ykdysady taýdan, finans taýdan, beýlekilere täsir etmeklik taýdan güýçlendiler. Meniň pikirimçe, olar ýene bir gezek synanyşýarlar. Belki-de, oňa bu saparam ýene bir gezek päsgelçilik dörederler, ýöne bu sapar ýagdaý başgaçarak”.
Alyýew şu wagta çenli hiç haçan öz maşgalasynda potensial güýç ugrunda göreş gidýär diýip ýaňzydybam, kakdyrybam aýtmady. Ol özüniň döwrebap aýaly barada “Azerbaýjanyň iň owadan zenany” diýip gürrüň edipdi.
Azerbaýjanyň prezidentiniň aýaly Mähriban Alyýewa (merkezde).
Ýöne Alyýewiň üçünji ýola prezidentlige dalaş etmek hukugy baradaky şübheler (onuň wezipäni täzeden eýelemegi konstitusiýa gabat gelýär, ýöne käbir adamlaryň pikiriçe, despotlyk hasaplanýar) onuň öz aýalynyň prezidentlige dalaş etmegini ýaryşdan çekilmek üçin ulanyp biljekdigi baradaky pikirleri gozgady. Alyýewe karar çykarýan elitanyň arasynda “meňki bolsun” diýerlik dalaşgär hökmünde garalmaýar.
Adamsyndan tapawutlylykda Alyýewa Ylymlar akademiýasy we Azerbaýjan intelligensiýasy bilen ysnyşykly gatnaşyklary ýola goýdy. Şeýle-de, oppozisiýadaky kinodramaturg Rustam Ibragimbekow ýaly agyzly medeniýet işgärleriniň işjeňleşen döwründe Alyýewa strategiki taýdan has göwnejaý dalaşgär bolar diýlip hasaplanýar.
Şol bir wagtyň özünde ornaşan däp-dessurlar bilen gurşalan Azerbaýjanyň entek aýal prezidentiň bu wezipäni eýelemegine taýýardygy ýa-da däldigi hem belli däl. Ýöne, ynha, sungata we haýyr-sahawata berlip, gündelik syýasy wakalar bilen gyzyklanýan titije Alyýewanyň welin, bu wezipä taýýar däldigi köre hasa.
Galyberse-de, onuň soňky sapar “Täze Azerbaýjan” partiýasynyň başlygynyň orunbasary wezipesine çekilip, şol wezipede işlän döwrüni hem göz öňünde tutanyňda, jemi 8 ýyl Mejlisiň deputaty bolup işledigi bolýar. Ýöne agzalýan döwürde ol kanun çykaryjylaryň hatarynda gaty seýrek görüldi.
Güýjüni maşgala baýlygyndan alýar
Ol özüniň hakyky güýjüni maşgalanyň milliardlarça dollara barabar finans holdinglerinden, ýagny kärhanalaryndan alýar. Olaryň holdingleri Azerbaýjanyň girdejili nebit senagatyny, aragatnaşyk ulgamyny we gurluşyk bazarlaryny garşydaşsyz gözegçilikde saklaýar. Holdingleriniň hemmesi hem Panamadaky we Britaniýanyň Wirdžini adalaryndaky kompaniýalar bilen ilteşikli.
Şeýle-de Alyýewler Azerbaýjanda ozalky Sowet Soýuzynyň düzümine giren döwletleriň arasynda iň bir repressiw režimi alyp barmak bilen, öz bähbitlerini berk goraýarlar. Sebitde Azerbaýjan media iň köp basyş edýän, korrupsiýanyň ýaýran hem-de ýarag güýji arkaly ilaty gözegçilikde saklaýan döwlet hökmünde iň ýaramaz hasapda.
Ylham Alyýewiň üçünji sapar prezidentlik wezipesine dalaş etmegi Bakuwda halk arasynda adamlaryň açyk gürlemeýän, öz içlerinde saklaýan duýgularyny oýardy. Özara gürrüňde adamalar bu hakda şeýle diýýärler: “Meniň pikirimçe, Alyýewa prezident bolmaly däl. Sebäbi ol Azerbaýjanyň häzirki prezidentiniň aýaly. Onuň ýerine başga bir adam hödürlense, gowy bolaýjak ýaly”.
Başga biri bolsa bu hakda şeýle diýýär: “Meniň pikirimçe, bu örän oňat. Döwletimiz mundan beýlägem gülläp öser. Ylham Alyýewiň maksatnamalary durmuşa geçer”.


text:
Aşgabatda polisiýa ýerli bir protestantyň öýünden Injil kitaplaryny tapandan soň, ol öýdäki dört adamy sorag etmek üçin, Dini işler boýunça geňeşe äkidipdir. Bu barada düýbi Norwegiýada ýerleşýän dini meseleler boýunça “Forum-18” informasiýa agentligi sişenbe güni habar berdi.
“Forum-18” agentliginiň baş redaktory Feliks Körliniň Azatlyk Radiosyna beren maglumatyna görä, saklanan adamlar Dini geňeşde sorag edilenden soň, gorkuzylypdyr, olara “neşe serişdelerini ýaýratmak” boýunça aýyplamalary bildirmek ähtimallygy bilen hem haýbat atylypdyr.
Olar sud edilmek üçin wagtlaýyn tussaghana ýerleşdirlipdirler. Emma bu adamlar sudýa tarapyndan azatlyga goýberlipdir.
“Haýran galaýmaly bir ýagaý boldy, ýagny sudýa olaryň jenaýat edendigi boýunça ýeterlik maglumatlaryň ýokdugyny tassyklap, şol adamlaryň işine seretmekden ýüz öwürdi. Netijede tussag edilen dört adam azatlyga çykaryldy” diýip, Körli aýdýar.
Ýöne Körli mundan soňra şol adamlaryň “Dini guramalar boýunça kanuny” bozandyklary üçin, olaryň her birine 357 manat möçberinde jerime salnandygny aýdýar. Onuň sözlerine görä, Türkmenistanyň kanunçylygyna görä, hasaba alynmadyk dini guramalaryň toparlanyşygyna gatnaşmaga administratiw düzgüni bozma hökmünde garalýar.
Bu meseleler bilen baglylykda Türkmenistanyň Din işleri boýunça geňeşinden maglumat almak başartmady.
Fewral aýynyň ortalarynda ýüze çykan bu waka Türkmenistanda dini azlyklaryň her dürli gysyşlara sezewar edilýändigi baradaky maglumatlaryň ýeke-tägi däl. Adam hukuklaryny goraýjy guramalar, şol sanda “Iýegowa şaýatlarynyň” resmi media websatýy we “Persecution” guramasy geçen aýda Türkmenistanda, “pornografiýa materiallaryny ýaýratmak boýunça” diýlen galp aýypmalar arkaly, “Iýegowa şaýatlary” dini toparynyň bir agzasy Wladimir Nurullaýewiň dört ýyl türme tussaglygyna höküm edilendigini belleýärler.
Sudýa olaryň jenaýat edendigi boýunça ýeterlik maglumatlaryň ýokdugyny tassyklap, şol adamlaryň işine seretmekden ýüz öwürdi.
Adam hukuklaryny goraýjylaryň käbiriniň sözlerine görä, “Iýegowa şaýatlary” guramasynyň agzalary, esasan, hökmany harby gulluk borjuny berjaý etmekden ýüz öwürýändikleri sebäpli jenaýata çekilýärler. Jenaýata çekilýänleriň arasynda Sünnet Jepbarow, Mätkerim Aminow, Döwran Mätýakubow we Mahmyt Hudaýbergenow dagylar hem bar.
Pastor Ilmyrat Nurlyýew, yglan edilen amnistiýa düşüp, fewral aýynda türme tussaglygyndan azat edilipdi. Ol türkmen häkimiýetleri tarapyndan kezzaplykda aýyplanyp, 2010-njy ýylda dört ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi. Aktiwistler bolsa Nurlyýewiň tussag edilmeginiň asyl sebäbiniň onuň hristian kilisesini hasaba aldyrmak üçin eden synanşyklary bilen baglanyşyklydygyny aýdýarlar.
“Bizde maglumat ýok”
Ýokarda agzalan bu wakalar, şu aýyň 15-16-sy aralygynda Nýu-Ýorkda BMG-niň Adam hukuklary boýunça komissiýasynyň Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýy boýunça geçirilen diňlenişigiň öňüsyrasyna gabat geldi.
Diňlenişigiň dowamynda beýleki meseleler bilen bir hatarda ýurtda dini azlyklaryň ýagdaýy hem gozgalypdy. Türkmen delegasiýasynyň bir agzasy, daşary işler ministriniň birinji orunbasary Wepa Hajyýew Türkmenistanda dini ynançlara garşy gadagançylyklar baradaky maglumatlary ret etdi.
“2007-08-nji ýyllardan bäri hasaba alynmadyk dini guramalaryň ybadat edýän ýerlerini ýumurmak ýa-da olaryň ýygnanýan ýerlerini dargatmak ýaly çäreleriň bolandygy barada bizde maglumat ýok” diýip, Hajyýew aýtdy.
Diňlenişigiň barşynda Hajyýew Türkmenistanda dini ynançlary dolandyrýan kanunçylygyň bardygyny hem belläp geçdi. Emma ekspertler ýurtda degişli kanunyň bardygyna garamazdan, munuň dünýä standartlaryna laýyk gelmeýändigini aýdýarlar.
Dini meseleler boýunça “Forum-18” agentliginiň baş redaktory Feliks Körliniň pikiriçe, türkmen häkimiýetleriniň dini azlyklaryň, umuman, diniň gerimini çäklendirmegi, bu ýurtdaky bolup geçýän ähli zatlary öz gözegçiliginde saklamak meýilinden ugur alýar.
Bu bellikler boýunça Türkmenistanyň degişli dini resmilerinden hiç hili maglumat alyp bolmady.


text:
Türkmenistanyň şäherara, welaýatara awtoýollarynyň islendiginde diýen ýaly kireý edýän hususy taksi sürüjiler bar. Bu ýagdaý Lebap welaýatynyň Gazojak şäherinden Daşoguza barýan ýolunda-da şeýle.
Bu ýoluň Türkmenistandaky ähli welaýatara awtoýollarynyň arasynda iň erbedidigini şol ýoldan taksili geçip görenler aýdýarlar. Aslynda, bu ýol raýatlara hyzmat etmek üçin däl-de, soýuz döwründe gaz gözleýjiler we geologlar üçin gurlan ýol.
200 kilometri 4.5 sagatda
Gazojak-Daşoguz ýolunda öz hususy ulagynda kireý edýän 35 ýaşly Ökdem özara söhbetdeşlikde uzynlygy 200 kilometre golaý bu ýoly hatda ökde sürüjiniň-de azyndan dört ýarym sagatda geçýänligini aýtdy.
“Bu ýola öňden belet bolmadyk adam ondan asla geçip bilmez. Biz bu ýoly ýat tutduk. Niresinde nähili çukurlarynyň, gum üýşmekleriniň bardygyny bilemizsoň, bu ýoldan geçip bilýäs” diýip, Ökdem gürrüň berdi.
Onuň aýtmagyna görä, Gazojak-Daşoguz awtoýolunda kireý edýänleriň aglabasy “Jeep” ulaglarynda kireý edýärler. Ol: “Ulagyň ‘Jeep’ bolmasa, işiň gaýdýar – gum üýşmeklerinde batýaň. Ondan başga-da, birwagtlar düşelen asfaltdaky dörän çukurlar zerarly maşynyňa uly zyýan ýetýär” diýip, ýagdaýy düşündirdi.
Ökdem “Nissan” kysymly öz ulagynyň şaýlaryny tiz-tizden çalşyp durýanlygyny aýdyp, şeýle gürrüň berdi: “Her aýda maşynyň ähli amortizatorlaryny, her hepdede diýen ýaly tormozyň şaýlaryny çalşyp durýan. Daşoguza çenli bir adamdan 30 manat alýas we hepdede 3 gezek gatnaýas. Şeýlelikde, girdejimiziň ep-esli bölegi ulagyň şaýlaryny çalyşmaga gidýär”.
Ýoluň “gyzykly wakalary”
Gazojak-Daşoguz awtoýolunyň gyrasyndan Türkmen kanaly geçýär. Türkmen kanalynyň gyrasyna üýşürilen çäge tümmekleri guransoň, bu çäge şemal arkaly awtoýoluň üstüni örtýär. Netijede, gürrüň berişlerine görä, “gyzykly wakalar” hem ýüze çykýar...
Bu barada Gazojak-Daşoguz aralygynda kireý edýän Ökdem şeýle gürrüň berýär: “Ýoluň 100-120 kilometrliginde bu ýoldaky iň uly çäge üýşmegi ýerleşýär. Oňa meniň ýaly kireý edýän sürüjiler we beýlekiler ‘Genjiniň çägesi’ diýýärler. Maşynlaryň bu çägä batýanyny görüpm, Genji diýen bir adam öz hususy taraktorynda batan maşynlary çekip çykarýar we çägeden çykaran her maşynynyň sürüjisinden 10 manat pul alýar. Soň, görüp otursak, Genji çägäni öz traktory bilen üýşüren eken. Şeýlelikde, çäge üýşmegine ‘Genjiniň çägesi’ diýip at dakyldy. Genjä bolsa taksiçiler üýşüp temmi berdiler”.
Bu ýoluň döredýän kynçylyklary barada Türkmenabat şäheriniň ýaşaýjysy, 46 ýaşly Yhlas aga hem: “Meniň aýalym daşoguzly bolansoň, aýalymyň garyndaşlarynyňka gitmek bilen, Gazojak-Daşoguz ýolundan kireý edýän taksiçiler bilen birnäçe gezek geçip gördüm. Bu ýoldan geçip, Daşoguza baraňsoň, hiç zada ýaraman, birnäçe günläp diňe ýatmaly bolýaň” diýip, gürrüň berdi.
Onuň sözlerine görä, daşoguzlylaryň arasynda indi köp ýyldan bäri “Gazojak-Daşoguz ýoly hökümet tarapyndan bejeriljekmiş” diýen gürrüň hem bar.
“Ýöne bu barada diňe raýatlardan eşidýän. Bejerilen ýol bolsa ýok. Bu ýolda kireý edýänleriň gazanjy halal. Ol sürüjileri dünýäniň awtorallilerine gatnaşdyrsaň hem gowy netije gazanmaklary mümkin” diýip, türkmenabatly Yhlas aga özara gürrüňdeşlikde aýdýar.
Lebap welaýatynyň Gazojak şäherinden Daşoguz welaýatynyň Daşoguz şäherine çenli uzap gidýän bu ýol türkmen-özbek serhedine golaý ýerleşýär. Gurlanyna 40 ýyldan gowrak wagt geçen-de bolsa, bu ýol häzire çenli bir gezek hem bejerilmändir.


text:
Anna güni Yrakda azyndan 51 adam öldürildi.
Häkimiýetler Bagdadyň demirgazygyndaky Tarmiýa şäheriniň golaýynda taşlanan 18 jesedi tapdylar.
Olaryň arasynda iki sany tire baştutany, dört polisiýa işgäri we bir goşun maýory hem bar. Olaryň hemmesi kellesinden we döşünden tüpeňlenip öldürilipdir.
Bagdadyň gündogaryndan bolsa 3 aýalyň jesedi tapyldy. Olaryň jesedinde gynag yzlary bar.
Salahaddin welaýatynda bolsa damagy çalnan ýedi erkegiň jesedi tapyldy.
Resmileri Bagdadyň töwergerinde, Mosulda, Bakubada we Kerkukda hem 23 adamyň öldürilendigini aýdýarlar.


text:
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow bilen Ukrainanyň iş başyndaky daşary işler ministri Andriý Deşçitsiýa Wenada, Ýewropa geňeşiniň 6-njy maýdaky maslahatyna gatnaşýar.
Bu maslahatda ukrain krizisi baradaky gürrüňleriň agdyklyk etmegine garaşylýar.
Awstriýanyň Daşary işler ministrligi bu iki resminiň Ýewropanyň daşary işler ministrleriniň «iş naharyna» gatnaşjagyny aýtdy.
Moskwa Kiýewdäki Günbatar tarapyndan goldanýan hökümeti ykrar etmeýär.
Geçen gezek Lawrow bilen Deşçitsiýa Ženewada 17-nji aprelde, ukrain krizisini gowşatmak barada ylalaşyk baglaşylan maslahatda duşuşdy.


text:
Terror topary “Al-Kaýdanyň” lideri Osama bin Laden Birleşen Ştatlaryň ýolbaşçylygynda geçirilen operasiýada öldürildi. Berilýän maglumata görä, ol Pakistanda, Yslamabadyň etegindäki öýünde öldürilipdir.
Operasiýada Birleşen Ştatlaryň harbylaryndan we ýerli parahat ýaşaýjylardan ejir çeken ýok diýlip, habar berilýär.
Munuň bilen baglylykda, Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama hem Ak Tamda ýörite beýanat bilen çykyş etdi.
Obama ABŞ-nyň yslama garşy söweşmeýändigini we Bin Ladeniň musulman lideri däl-de, eýsem ganhor bolandygyny belläp geçdi.
Bin Laden taryhyň ençeme ganly hüjümlerini, şol sanda 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabryndaky terror hüjümlerini hem planlaşdyrypdy.


text:
Pakistanda amala aşyrylan hüjümleriň netijesinde polisiýanyň, harbylaryň ençeme işgäri öldi we ýaralandy.
Ýurduň demirgazygynda aňtaw gullugynyň iki işgäri köçe ýaka bomba uçrap, heläk boldy. Wakada başga-da bir esger ýaralandy.
Demirgazyk Waziristan welaýatynda harby kerwene garşy amala aşyrylan partlamada, iki esgeriň ölendigi habar berilýär.
Şeýle-de ýekşenbe güni Karaçi şäherinde ýaragly bir adam polisiýanyň işgärlerine ot açdy. Hüjümde polisiýanyň iki işgäri öldi, başga-da biri ýaralandy. Şenbe güni Karaçide bolan atyşykda ýedi adam, şol sanda polisiýanyň bir ofiseri-de ölüpdi.


text:
Şu gün Eýran dünýäniň alty dowletiniň wekilleri bilen öz ýadro programmasy bilen baglanyşykly meseleler boýunça gepleşik geçirýär.
Ženewada geçirilýän bu gepleşige Eýranyň resmileri bilen birlikde, Birleşen Milletler guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşiniň hemişelik agzalary bolan Birleşen Ştatlaryň, Britaniýanyň, Fransiýanyň, Orsýetiň we Hytaýyň, şeýle hem Geňeşe agza bolmadyk Germaniýanyň ýörite wekilleri gatnaşýarlar.
Bu gepleşikleriň öňýany Eýran özüniň ýadro programmasynyň diňe elektrik önümçiligi üçin niýetlenendigini bellemek bilen, bu programma baradaky meseleleri ara alyp maslahatlaşmak niýetiniň ýokdugyny bildiripdi.


text:
Gyrgyzystanyň Oş welaýatynda 7-nji noýabrda başlanan mellek ýerlerini rugsatsyz eýelemek hereketleri düýn ýene dowam etdi.
Ýeri basyp alýanlar güýzlük bugdaýy weýran edip, atyzdaky bişip ýetişen güýzki ekinleri maşyna ýükläp, alyp gitdiler diýip, özbek daýhanlarynyň biri gürrüň berdi.
Häzir Gyrgyzystan ýeri rugsatsyz basyp almagyň üçünji tolkunyny başdan geçirýär.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan bir ýerli raýatyň ekin ýerleri Oş aeroportuny şäher bilen birikdirýän ýoluň ýakasynda ýerleşýär. Onuň sözlerine görä, ol auksionda bäş ýyllyk möhlet bilen bir gektar ýeri satyn alypdyr. Ol öz ýerine güýzlük bugdaý ekipdir. Emma ýaňy-ýakynda onuň ýeriniň daşyna gazyk kakyp gidipdirler. Gazyk kakanlar aýallar eken, özlerem müňe golaý. «Olar basyp alan ýerleriniň hasylyny hem ýygnap, alyp gidýärler» diýip, öz adynyň tutulmagyny islemedik bu daýhan aýdýar.
Oşly yene bir daýhan aeroportuň golaýyndaky ýerlere bugdaý ekilendigini, şol müňe golaý aýalyň ekini basgylap, duş gelen ýere baýdak asyp, gazyk kakyp ýörendiklerini görendigini aýdýar.
Bu müňe golaý adam kim?
Özüni Oş wakalarynda jebir çeken diýip hasaplaýan şol adamlar 7-nji noýabrda Kara Suu raýonyndaky Kyzyl Kaştak we Iştewan obalarynyň ýerlerini basyp aldylar. Olar hökümet tarapyndan kömek berilmändigi üçin, özleriniň şeýle ýola baş urandyklaryny aýdýarlar.
Şeýle-de, olaryň arasynda Oşda birnäçe ýyl ýaşasa-da, kanuna görä ýer alyp bilmedikler-de bar. Emma ýerli hökümet bu ýerleriň hususy ýerlerdigini aýdyp, ol ýerleriň hiç kime berilmejekdigini mälim etdi.
Hökümetiň kararyndan nägile bolan aýallar öýli-öýüne dargap gitmediler. Olary 100-den gowrak ýaragly milisiýa işgäri güýç bilen dargytmaga synanyşdy. Emma olar şonda-da dargamadylar.
Kara Suu raýonynyň prokurory Karim Abduraşidowyň sözlerine görä, ýeri basyp almagy gurnan birnäçe aýal tussag astyna alnypdyr. Abduraşidow olaryň hemmesiniň kanunyň çäginde jogapkärçilige çekiljekdiklerini aýdýar.
«Aýallar Kara Suu raýonynyň Kyzyl Kyştak obasynyň hususy ýerlerini jaý salmak maksady bilen basyp aljak bolupdyrlar. Olaryň arasyndan 30-40 sanysy nirede uruş-jenjel bolsa, şol ýerde tapylýarlar. Ele salnan düzgüni bozujylary 2-3 günüň içinde kanuna görä jezalandyrarys» diýip, Karim Abduraşidow belledi.
Nobatdaky kynçylyk
Hukuk goraýjy organ işgärleriniň aýallary alyp gidenine närazylyk bildiren aýallar milisiýa işgärlerine garşylyk görkezipdirler. Soňky maglumatlara görä, ele salnan 36 aýal düşündiriş hatyny ýazanlaryndan soň, boşadylypdyr.
Milisiýa işgärleriniň olary dargytmak üçin eden hereketlerine garamazdan, olar barybir dargaman, gaýta ýerleri basyp almaklaryny dowam etdiripdirler. Maglumata görä, bu wakalaryň yzy bilen, welaýat administrasiýasynyň başlygy Raşid Täjibaýew ol ýerleriň aýallara berilmejekdigini, olara mellegiň başga ýerden beriljekdigine söz beripdir.
Oşuň etegindäki bir obanyň oba aksakaly Şarofiddin Gapparow «Iliň ýerlerine göz dikenler azyndan 70 gektardan gowrak giňişligi bikanun basyp alypdyrlar. Bu ýerler 80-den gowrak özbek hem gyrgyz daýhanlaryna degişli. Şonuň üçinem bu meseläni milletara dawa diýip düşünmeli däl» diýýär.
Oşuň milisiýa edarasynyň başlygy Pamir Asanow «24kg» habar agentligine beren interwýusynda hukuk-tertibi goraýjy edaralaryň işgärleriniň şähere doly kontrollyk edýändigini bildirdi.
Gyrgyzystanda ýer basyp almak hadysalary 1989-1990-njy ýyllarda we soňra 2005-nji ýylda hem bolupdy.


text:
Ýekşenbe güni Horwatiýanyň prokuraturasy ýurduň ozalky premýer-ministri Iwo Sanadere garşy resmi jenaýat aýyplamasynyň bildirilendigini mälim etdi.
Horwatiýanyň prokuraturasy ony jaý söwdasy bilen baglanyşykly maliýe galplyklarynda aýyplaýar.
Prokuraturanyň resmileri Iwo Sanaderiň we onuň ozalky üç sany kömekçisiniň hökümet fondlaryny ulanyp, birnäçe jaýy öz bazar bahasyndan has ýokary bahalardan satyn almak arkaly, millionlarça dollarlyk maliýe galplyklaryny amala aşyrandyklaryny aýdýar.
Iwo Sanader 2003-2009-njy ýyllar aralygynda Horwatiýanyň hökümetine ýolbaşçylyk edipdi.


text:
Ýygnaklar azatlagyny goramagyň çäklerinde oppozisiýa wekillerine Triumfal meýdanynda protest aksiýalaryny geçirmäge Moskwanyň şäher häkimligi rugsat berer diýip, Moskwadaky Helsinki toparyň baştutany Lýudmila Alekseýewa aýtdy.
Onuň sözlerine görä, häkimiýetleriň mitingler geçirmek üçin teklip eden üç ýeriniň biri “Pekin” myhmanhanasy bilen Brest köçesi aralykdaky Triumfal meýdanydyr.
Berlen rugsat hatda aksiýalara islenişi ýaly bir ýarym müň däl-de, iki müň adamyň gatnaşyp biljekdigi bellenipdir.
Mundan öň Moskwanyň şäher häkimligi Triumfal meýdanynda oppozisiýanyň aksiýa geçirmegine rugsat bermeýärdi. Bu ýerde aksiýalar milisiýa tarapyndan on iki gezek dargadylypdy.


text:
Şenbe güni Owganystanyň paýtagty Kabulda koalision güýçleriň ulag kerweniniň barýan ýolunyň gyrasynda içine bomba ýerleşdirilen bir ýeňil maşyn partladyldy. Wakada azyndan dört adamyň ölendigi habar berilýär.
Owganystanyň Içeri işler ministrliginiň metbugat sekretary bu ölen adamlardan üçüsiniň ýerli parahat ýaşaýjylardygyny we biriniň polisiýa işgäridigini aýtdy.
Bu wakanyň yzy bilen "Talyban" söweşijileri bu hüjümi özleriniň gurnandyklaryny we onda NATO-nyň esgerlerinden 25-siniň ölendigini öňe sürüp, beýanat ýaýratdylar.
Emma häzirlikçe NATO-nyň resmilerinden anyk çekilen ýitgiler barada maglumat alynmady.


text:
BMG Makedoniýanyň pitnä garşy polisiýasynyň serhetde Gresiýadan geçmekçi bolýan migrantlary dargytmakda ulanylmagyndan alada bildirdi.
BMG-niň Bosgunlar boýunça ýokary komissary Antonio Gutters 21-nji awgustda telefonda Makedoniýanyň daşary işler ministri Poposki bilen gürleşdi.
Gutters Poposkä Makedoniýanyň öz serhedini düzgün esasynda, bosgunlara hormat goýmak bilen dolandyrmalydygyny aýtdy.
21-nji awgustda polisiýa ýapyk serhetden geçmäge synanyşan bosgunlary dargytmak üçin göz ýaşardyjy gazlary, gaty gümpüldili ses çykarýan ýaraglary ulandy.


text:
Salam, hormatly lukman! Meniň çagam bolanok, 3 gezek urolog lukmanyñ maslahaty boýunça bejergi aldym. Her gezek döl 2%-3% üýtgeýär. Türk teleýaýlymlaryndan keçiboýnuz diýen (bag) ösümlik döl üçin peýdaly diýip görkezýarler. Biziñ ýurdumyzda şeýle ösümlik barmyka? Dölüň hilini gowulandyrýan başga ösümlikler-de barmyka? Jogabyňyza garaşýaryn.
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Sizi gyzyklandyrýan keçiboýuz ösümliginiň Türkmenistanda ösýänligi barada maglumat ýok. Türkmenistanda ösýän jerebaý oty, ženşen ösümliginiň köki, itburnyň miweleri döli hil taýdan kadalaşdyryp, erkeklik öýjükleriniň ýeterlik mukdarynyň işläp çykmagyny gazanmaga kömek edip bilerler. Lukmançylyk edebiýatynda, bu maksat üçin bal arylarynyň işläp çykarýan dürli önümleriniň (rusça: маточное молочко, arybalynyň mumy (rusça: соты, пчелиный хлеб) we ary zäheriniň peýdalylygy barada maglumat bardyr. Ondan başga-da, ösümlikden taýynlanan (Tribulus terestis oty) Tribestan derman serişdesi hem ýumurtgajygyň işini tijendirmekde peýdaly netijeleri berýär.
Bu maksat üçin bedene dürli taraplaýyn täsir edýän sülükler (piýawki) bilen hem bejergi geçirýärler.
Dölüň düzüminiň beloga baýlygyny göz öňüne tutup, beloga baý önümleri (et, balyk, deňiz onümleri) kabul etmek hem maslahat berlip bilner. Şeýle-de, bedeni belok we peýdaly aminoturşulyklar bilen baýlaşdyrmak üçin sport dükanlarynda satylýan belokly içgileri kabul (belli bir mukdarda) etmek hem peýdaly bolup bilýändir. Bejergide witamin we mineral (esasan hem sink we selen) serişdeleri hem yatdan çykarmaly däldir.
Ýokarda bellenen serişdeleri esasy bejergä goşmaça täsirler hökmüinde, lukmanyň maslahatyndan soň kabul etmek dogry bolar.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Arap Ligasyna girýän ýurtlaryň daşary işler ministrleri Eýrany arap işlerine goşulyşmagy üçin ýazgardylar.
Arap Ligasynyň 10-njy ýanwarda Kairde geçirilen duşuşygynda ministrler şaýylaryň ýolbaşçylygyndaky Eýranyň Saud Arabystanynyň Tährandaky diplomatik edarasyny goramakdan bilkastlaýyn çekilmek bilen halkara şertnamalaryny bozandygyny aýtdylar.
Köp sanly şaýy ilatly we şaýy söweşijileriniň Hizballah toparynyň ýerleşýän ýurdy Liwan tankytlara goşulmadyk ýeke-täk ýurt boldy.
Arap Ligasynyň beýannamasynda Eýrana garşy jeza beriji takyk çäre görkezilmedi.
Saud Arabystanynyň abraýly şaýy ruhanysyny jezalandyrmagynyň yzýany gahar-gazaply eýranly protestçileriň 2-nji ýanwarda saudi ilçihanasyna hüjüm etmeginiň yzýany Riýad Tähran bilen diplomatik gatnaşyklaryny kesipdi.
Eýranyň daşary işler ministri Jawad Zarif 10-njy ýanwarda eden çykyşynda Riýady Siriýa boýunça parahatçylykly gepleşikleri böwetlemek üçin gapma-garşylygy ulanmakda aýyplady.
Emma 10-njy ýanwarda Tährana sapar eden BMG-niň Siriýa boýunça wekili Staffan Mistura Zarifiň dawanyň Siriýada parahatçylygy ornaşdyrmak boýunça 25-nji ýanwara bellenen gepleşiklere zyýan ýetirmejegini aýdandygyny mälim etdi.


text:
Eýranyň Owganystan we Pakistan bilen serhetdeş Sistan we Bulujystan welaýatlarynyň häkimi ýurduň owgan migrantlarynyň täze akymyna taýýar bolmalydygyny duýdurdy.
“Gynansak-da Owganystanyň ençeme bölegindäki howplar we durnuksyzlyk sebäpli biz owgan migrantlarynyň akymynyň güýçlenýändigine şaýat bolýarys”, diýip Eýranyň habar agentlikleri Ali Osat Haşeminiň sözünden sitata getirýärler.
Eýranda iki million çemesi hasaba alnan we alynmadyk owganystanly bosgun ýerleşýär.
Bikanun bosgunlaryň ençemesi Owganystana deportasiýa edildi.


text:
Pakistan, ozal terrorizm bilen baglylykda aýyplanyp iş kesilen 500 çemesi tussagy, geljekki hepdelerde jezalandyryp başlajakdygyny mälim etdi.
Bu beýannama bilen ýurduň içeri işler ministr Çaudhry Nisar Ali Han 21-nji dekabrda çykyş etdi.
Nisaryň žurnalistlere aýtmagyna görä, Içeri işler ministrligi tussaglara jeza berilmegini öňe sürüpdir we olaryň öz günäleriniň geçilmegini sorap eden ýüzlenmeleri prezident tarapyndan ret edilipdir.
Şeýle-de Nisar “Jezalandyryş indiki birnäçe hepdäniň dowamynda başlanmaly...” diýip belledi.
Mekdebe hüjüm
Nisar ölüm jezasyna wagtlaýyn gadagançylygy ýatyrmak baradaky karara 16-njy dekabrda Peşawarda söweşijileriň mekdebe eden ganly hüjüminden öň gelnendigini aýtdy.
Premýer-ministr Nawaz Şarif ýurtda ölüm jezasyna wagtlaýyn gadagançylygy ýatyrmak kararyny hüjümden bir gün geçensoň yglan etdi. Pakistanyň demirgazyk-günbatarynda ýerleşýän Peşawar şäherinde mekdebe bolan hüjümde ýaragly hüjümçiler 132 çagany we mekdep işgärlerinden 9 adamy öldürdiler. Hüjümiň jogapkärçiligini “Talyban” öz üstüne aldy.
Pakistan ölüm jezasyna wagtlaýyn gadagançylygy 2008-nji ýylda girizipdi. Onuň gadagançylygy ýatyrmak baradaky karary adam hukuklaryny goraýjy toparlar tarapyndan tankyt edildi.
Nýu Ýorkda ýerleşýän Human Rights Watсh guramasy Pakistana ýüzlenip, ölüm jezasyna höküm edilen tussaglary jezalandyrmagy bes etmäge çagyrdy.
Ölüm jezasy ýerine ýetirilýär
Pakistanda ölüm jezasyna wagtlaýyn gadagançylyk ýatyrylaly bäri alty adam jezalandyryldy. Olardan dördüsi 21-nji dekabrda berk goragdaky Faisalabad türmesinde jezalandyryldy. Bu tussaglara 2003-nji ýylda, şol wagtky prezident Perwez Muşaraffa garşy amala aşyrylan hüjüme gatnaşykda aýyplanyp, iş kesilipdi.
Penjabyň welaýat resmisi olaryň biriniň ors milletli Ahlakue Ahmed atly, şeýle-de Russi ady bilen tanalýan adamdygyny mälim etdi.
19-njy dekabrda bu türmede ýene iki adam jezalandyryldy.
Pakistanyň içeri işler ministri Nisar Islamabatda geçiren metbugat konferensiýasynda Peşawardaky mekdebe hüjüm edenleriň ählisiniň pakistanly bolandygyny belledi.


text:
22-nji awgustda Aşgabatda awtosportçularyň “Alfa-Romeo—2015” atly Kubogy ugrunda ýaryşy geçirildi, oňa hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow gatnaşdy. Bu ýaryşlar Köpetdagyň etegindäki Saglyk ýolunyň tamamlanýan ýerinden Gökderä çenli uzalyp gidýär.
Milletiň Lideri awtosportçynyň lybasynda 7-lik belgili “Alfa-Romeo” sport ulagyna münýär. Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow ozal hem awtosport boýunça ýaryşlara gatnaşyp, olarda şol belgili sport ulagynda çykyş edipdi. Ýetginjeklik ýyllarynda awtomobil sporty bilen işjeň meşgullanypdyr we bäsleşiklerde hemişe 7-lik belgili awtoulagda çykyş edýän eken.
Ýaryşa gatnaşýan sport ulaglarynyň ýene-de altysy hatara düzüldi. Hemmeler jogapkärli ýaryşa taýýar boldular.
Ine-de, Kubok ugrunda geçirilýän bäsleşiklere badalga berildi. Olar paýtagtymyzyň günorta-günbatar künjeginde dag etegindäki ýol bilen öňe okduryldylar.
Uzynlygy 57 kilometr bolan halkara ölçeglere doly laýyk gelýän çylşyrymly menzil külterlenip başlandy. Sport ulaglary menzil aşdygyça, ýoluň çylşyrymly öwrümleri hem-de dag içiniň kötelleri türgenleriň ussatlyk derejesini kesgitleýän pursatlara öwrüldi.
Awtoulaglar örän ýokary tizlikde bäsleşik ýolunyň pellehanasyna geldiler. Sport ulagyna erk etmegiň ýokary ussatlygyny görkezen Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow 7-lik belgili “Alfa-Romeoda” ynamly ýeňiş gazandy. Milletiň Lideri bellenilen 57 kilometr aralygy 26 minut 10 sekuntda geçmegi başardy.
2-nji orna Sport ulaglary merkeziniň türgeni Gurbanmyrat Hommadow mynasyp boldy. Ol bu aralygy 26 minut 13 sekuntda geçip, üçünji orny eýelän Parahat Garlyýewden bir sekunt wagt bilen üstün çykdy.
Şeýle hem milletiň Lideri ýurdumyzyň Awtomobil sporty milli merkeziniň ýolbaşçysy G.Agamyradow bilen söhbetdeş bolup, sportuň bu görnüşini ösdürmek we ony hil taýdan täze derejä çykarmak bilen baglanyşykly meseleler boýunça pikir alyşdy.
G.Agamyradow merkeziň maddy-enjamlaýyn binýadynyň yzygiderli pugtalandyrylmagy, türkmen awtosportçularynyň ýokary netijelere eýe bolmagy ugrunda döwlet derejesinde alada edilýändigi üçin Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa hoşallyk sözlerini aýtdy we türkmen türgenleriniň ýakynda dünýä derejesinde geçirilýän “Dakar” derejeli bäsleşiklere gatnaşandyklaryny habar berdi.


text:
Türkmenistan Türkiýede okaýan daşary ýurtly studentleriň sany boýunça birinji orunda ýerleşdirildi.
Türkiýäniň Bilim ministrliginiň berýän maglumatyna görä, ýurtda 48 müň 183 sany daşary ýurt studenti okaýar we olaryň 6 müň 941 sanysy türkmenistanly studentlerdir. Bu san Türkiýede okaýan daşary ýurt talyplaryň iň köpüsiniň türkmenistanlylardygyny aňladýar.
Ministrligiň maglumatynda 6 müň 901 sany studenti bilen Azerbaýjan ikinji, 4 müň 343 sany studenti bilen Eýran üçünji orunda ýerleşdirilipdir.
Soňky ýyllarda türkmenistanly ýaşlar ýokary bilim almak üçin iň köp Türkiýe, Belarus, Ukraina ýaly ýurtlara gidýärler.


text:
Ozalynda yslam respublikasynyň düýbüni tutan aýatolla Homeýniniň oruntutary hasaplanylan Montazeri Eýranyň yslam düzgüniniň ýiti tankytçysyna, soň hem oppozision ”Ýaşyl hereketiň” dini atasyna öwrüldi.
Şu gün uly märeke onuň ýasyna gatnaşyp, hökümete garşy şygarlary öňe sürdi: “Uly märeke şu gün sagat ýedide Montazeriniň öýüniň daşyna ýygnanyp, “allahy ekber” diýşip gygyryşyp, onuň ýasyna goşuldylar. Bu şygarlaryň käbiri şu wagt size eşidilýän bolsa gerek. “Bu gün ýas güni, belent mertebeli dini ýolbaşçy bu gün Allanyň ýanynda, ýa Huseýin, Mir Huseýin”. Bularyň hemmesi ”Ýaşyl hereketiň” geçirýän protestlerinde ýaňlanýan şygarlar” diýip, bu wakany öz gözi bilen görenleriň biri şu gün Farda Radiosyna aýtdy.
Şaýatlaryň ýene biri hem ýasa gatnaşanlaryň “Ýok bolsun diktator, Montazeri seniň ýoluň dowam eder. Bu gün ýas güni, Eýranyň ”Ýaşyl milleti” bu gün ýas tutýar” diýip, gygyryşandyklaryny habar berdi. Montazeriniň jaýlanmagyna gatnaşan oppozision ýolbaşçylar Mir Huseýn Musewi bilen Mehdi Karrubi bu güni milli ýas güni diýip yglan etdiler. Tähranda ýasa gatnaşanlar “Bu aý ganly aý. Seýed Ali agdarylar” diýen şygary öňe sürdüler.
Eýranyň öňki prezidenti Mohammed Hatemi Montazeriniň aradan çykmagyny uly ýitgi diýip häsiýetlendirdi. Nobel Parahatçylyk Baýragy bilen sylaglanan Şirin Edady hem Montazerini “Eýranda adam hukuklarynyň atasy” diýip atlandyrydy.
Oppozision internet sahypalarynyň ýekşenbe güni habar bermegine görä, Medeniýet Ministrligi gazetlere baş sahypalarynda Montazeriniň suratyny ýerleşdirmezligi buýrupdyr.
Adyny aýtmakdan saklanan bir tähranly žurnalist şu gün Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna beren bir interwýusynda Montazeriniň aradan çykmagy barada gazetlere köp zatlar ýazmazlyk hakda buýruk gelendigini aýtdy: “Şol sebäpden gazetleriň aglabasy näçe isleseler-de, Montazeriniň suratyny baş sagypalarynda çap etmezlige mejbur boldular. Men iň bärisinden iki gazete telefon arkaly şeýle buýruk berlendigini bilýärin”.
Ozal yslam rewolýusiýasyna işjeň gatnaşan Montazeri Eýranda adam hukuklary ýagdaýyny we Eýran-Yrak urşuny tankytlansoň, häkimiýet başyndakylar tarapyndan çetleşdirilidi. Ençeme ýyllap öý tussaglygynda saklanylan Montazeri häzirki Ýokary dini ýolbaşçy Hameniýini-de birsyhly tankytlap geldi. Ol iýun saýlawlaryndan soň bolan protestleriň gazaply basylyp ýatyrylmagyny hem ýiti ýazgardy.


text:
Ysraýylyň goranmak ministri Ýehud Barak Gaza sektorynyň deňiz kenarynda aksiýa gurnaýjylary “syýasy prowokasiýada” aýyplady.
Üsti gumanitar ýükli hem birnäçe ýüz palestin aktiwistli gämiler Gazanyň kenaryna ugrady. Ýöne Ysraýyl Gaza sektorynyň deňiz blokadasyny bozdurmajakdygyny aksiýa gatnaşyjylara duýdurdy.
Gämä münen ysraýyl esgerlerine aksiýa gatnaşyjylaryň ýaragly hüjüm edendigini, şondan soň ot açmaga mejbur bolandyklaryny Ysraýylyň harby komandowaniýesi habar berýär.
Dünýä liderleriniň köpüsi Ysraýylyň bu hereketine nägilelik bildirdi. BMG-niň Baş sekretary Ban Ki Mun şok bolandygyny aýtsa, Fransiýanyň prezidenti Nikolýa Sarkozi Ysraýylyň gereginden artyk güýç ulanandygyny belledi.
Arap ligasy ýurtlarynyň Baş sekretary Amr Musa Ysraýylyň hereketini “terrorizm” atlandyrdy, Liganyň gyssagly maslahaty çagyryldy.
“Palestin atkiwistleriniň garşysyna Ysraýyl harbylarynyň eden hereketlerini Moskwa ýazgarýar” - diýlip, Orsyetiň DIM-niň internet saýtynda ýerleşdirilen beýannamada bellenilýär.
Ýewropa Bileleşigi bu wakany dykgat bilen derňemegi talap etdi.
Türkiýe ilçisini yzyna çagyrýar
Çaknyşykda graždanlary jebir çeken Türkiýe Ysraýyldaky ilçisini yzyna çagyrýandygyny yglan etdi.
Gaza sektorynyň kenar ýakasynda bolan waka bilen bagly Türkiýe BMG-den Howpsuzlyk Geňeşini çagyrmagy talap etmekçi.
Türkiýäniň DIM-niň wekili Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda: “Güýç ulanmak arkaly Ysraýyl üsti gumanitar ýükli hem ýüzlerçe palestin aktiwistli gämini saklap, halkara düzgünlerini bozdy. Netijede türk graždanlary jebir çekdi” –diýdi.
“Bu waka halkara suwlarynda boldy. Bu ýerde gürrüň halkara düzgünleriniň gödek bozulmasy barasynda barýar. Biz Ysraýylyň ilçisini çagyrdyk. Biz oňa halkara kanunlarynyň bozulýanldygyny aýtdyk, sebäbi gämide diňe gumanitar ýük bar. Bolup geçen waka hiç bir jähtden kabul ederlik däldir” –diýip, Türkiýäniň Daşary işler ministriniň wekili Selim Ýenel Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda aýtdy.


text:
Penşenbe güni Yragyň Basra şäherinde yzly-yzyna amala aşyrylan üç sany bomba partlamasynda azyndan 19 adamyň ölüp, 70-e golaý adamyň ýaralanandygy barada maglumat alyndy.
Partlamalarda ejir çekenleriň aglabasynyň harbylardan we polisiýa işgärlerinden ybaratdygy aýdylýar.
Basra şäheriniň resmileri başda şäherin söwda bazarynda yzly-yzyna iki sany partlamanyň amala aşyrylandygyny, soňra partlamalaryň bolan ýerine adam mähellesi ýygnanandan soň, ýene bir partlamanyň ýüz berendigini aýdýarlar.
Partlamalaryň jogapkärçiligini häzirlikçe hiç bir topar öz üstüne almady.


text:
Türkmen toýlarynyň ata-babalardan gelýän özboluşly däp-dessurlary bar. Türkmenler ogul öýermek, gyz çykarmak üçin köplenç uludan toý tutýarlarlar. Ogul öýermek, öýe gelin getirmek türkmenlerde iň uly bagtly pursatlaryň biri hasaplanýar.
Ogul öýermek bilen bagly gyz üçin berilýän galyň hem türkmeniň däp-dessurynda bolup, ol biziň günlerimize çenli dowam edip geldi. Emma aşgabatly 65 ýaşly pensioner Maral daýza soňky döwürde ogul öýermek üçin edilýän harajadyň möçberiniň ýokarlanandygyny, bu ýagdaýyň köp maşgalalar üçin agyr düşýändigini aýtdy.
Maral daýza: Häzirki wagtda ýaşlar üçin döreýän kynçylyklar – biziň türkmenlerimiziň köne däp-dessury bolan - galyň. Şolar ýeňil däl, agyr. Garaz, ortaça aýdaňda, 30 million pul (häzirki manada geçirilse, 6 müň manat), şo 30 sany halat, haly, palas, gyzyl birküç müň dollarlyk. Şoň ýalak...Toý tutjagam bolsaň, pesi 60 million gerek restoranlara, pesi... Gymmady 12 müň dollar, 10 müň dollar. Ýeňil däl bir ogul öýerjek bolsaň.
Azatlyk Radiosy: Jemläp alanyňda, toý tutmak üçin näçeräk harajat etmeli bolýar?
Maral daýza: Toýuň hemme zadyny [birikdirip] jemläp alanyňda, şo, ortaça 250 million dagy gerekdir. Şo ortaçarak 20 müň dollara golaý gerek.
Azatlyk Radiosy: Ortaça maşgala 20 müň dollar möçberindäki serişdäni nireden tapýar?
Maral daýza: Karz alýar, näme etsin?! Dogan-garyndaşdan karz alýarlar. Garaz, onsoň bir oňşan oňşup berýär. 10 müň dollara düzedýärler. 5-6 müň dollara düzedip ýören bar. Her kimiň öz ýagadaýyna görä...
Azatlyk Radiosy: Gudaçylykda oňşulmaýan ýerler bolýarmy?
Maral daýza: Aý, oňşulmaýan ýeri bolsa gaýdyberýärler. Hawa, öz ýagdaýyňa seretmeli-dä. Näme etjek?! Ol baýlar üçin, ol 50 müň dollar hem bolanda bildirýän ýeri ýok onuň. Onsoň garamaýaga kyn-da!
Azatlyk Radiosy: Öňki ýyllar bilen deňeşdirilende, galyňyň möçberi azalýarmy ýa artýarmy?
Maral daýza: Şol-ha galyp-ha gidenok şol. Kä ýerde ösýär, kä ýerde gowuşýar. Öz maşgala durmuşyňa bagly-da. Özüň ýalyrak ýere barsaň, oňşulýar, ol baýlaryň gapysyny açsaň, olar agzyny açyp, gözüni ýumup otyr. Hawa, ösýä diýsegem bolýar, ýalňyşamzok, ösýä diýsegem. Edil galyp-ha gidenok şol.
Azatlyk Radiosy: Toý üçin zerur bolan egin-eşigi kireýne almak meselesi nähili?
Maral daýza: Ozalky 40 günlük alynýan kürteler indi 20 güne getirildi. Ýöne öňki 40 günlük alynýan kürteleriň bahasyny 20 güne uraýdylar. Oňam üýtgeýän zady ýok. Şo prokatlarymyz gaty gymmat biziň. Hiç kime peýdasy ýok, diňe prokatçylar gönenýär.
Azatlyk Radiosy: Kürteden başga nämeler kireýne berilýär?
Maral daýza: Şaý-sep, kürte – bile... bile berýärler. Ýöne şonda-da arzan däl-dä şol. Müň dollar-da ýokarsyny aljak bolsaň.
Azatlyk Radiosy: Bagşylar nähili hyzmat edýärler, olaryň hyzmaty üçin tölegler nähili?
Maral daýza: Aý, toý-bagşylaram öz tanşyňa, pul-ýagdaýyňa görä. Kim tutup ýör 3-4 müň dollarlyk bagşyny, kim tutup ýör 300-500 dollarlyk bagşyny. Şoň ýaly. Şol iki aralyklar-da.
Azatlyk Radiosy: Häzir gyz maşgalalar durmuş guranlarynda duýga köp üns berýärlermi ýa galyňa?
Maral daýza: Ikisem bar şolaň. Pula gyzyp ýörenlerem bar, galyňa, pula gyzýanam bar, “Aý, ýok, ýeri bolsa bolýar” diýip, özi bir mazalyja ýer bolsa, oglan gowja bolsa, onsoň baraýýanlaram bar. Şoň ýaly, ikisem bar şonuň.
Azatlyk Radiosy: Toýdan soň bergini üzmek meselesinde ýaşlar kynçylyk çekýärmi?
Maral daýza: Wiý, dagy näme?! Hawa [cekýärler], bir öý tutjak bolsaň, gelin edinjek bolsaň, kynçylyk-da näme, biziň ortaça aýlyklarymyzam hem, bar, iň gymmat diýenimiz, bar, 500 dollar alsynlar, hamana... Oň bilen sen iýjekmi, toý tutjakmy, gelin edinjekmi? Garaz, ýeňil-hä däl.
Azatlyk Radiosy: Üç-dört ogly bolan orta gurply maşgalalar ogullaryny nädip öýli-işikli edýärler?
Maral daýza: Kim alyp gaçýany bar, söýşüp ýeňilräk etdirýäni bar, olaňkyň hem Allatagala öz ugruny tapýar. Bolýar bir zady...Ynha, goňşymyz edindi, 20 million, gyzylam bir agyr däl, hiç zady hem agyr däl, söýüşdi ogly. Gapyda-da toý tutdular. Restoran hem tutmady, boldy. Gelnalyjy geldi, toý gutardy.


text:
Türkiýäniň premýer-ministri Binali Ýyldyrym Germaniýanyň parlamentiniň Osman imperiýasynda ermenileriň köpçülikleýin gyrylmagyny “genosid” hökmünde ykrar etmek baradaky rezolýusiýasyny “gelşiksiz” diýip atlandyrdy we onuň kabul edilmeginiň ikitaraplaýyn gatnaşyklara zeper ýetirip biljekdigini belledi.
Germaniýanyň kanun çykaryjylarynyň bir asyr mundan ozal Osman imperiýasynda 1.5 million ermeniniň türk güýçleri tarapyndan gyrylmagy barada simwolik rezolýusiýany 2-nji iýunda kabul etmegine garaşylýar.
Ýyldyrym 1-nji iýunda eden bu çykyşynda şu hepdäniň başynda Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdoganyň aýdanlaryny gaýtalady.
Erdogan 31-nji maýda eden çykyşynda rezolýusiýanyň kabul edilmeginiň Ankaranyň we Berliniň arasynda diplomatik, syýasy, söwda we harby gatnaşyklara zyýan ýetirip biljekdigini belledi.
Geçen asyryň başynda Osman türkleriniň 1.5 million ermenini öldürmegi we deportasiýa etmegi bilen ýagdaýa köp taryhçylar we ençeme ýurt genosid hökmünde seredýärler.


text:
Sişenbe güni Italiýanyň premýer-ministri Silwiýa Berluskoni Liwiýanyň lideri Muammar Kaddafi bilen telefon arkaly gürleşdi. Ol polkownigi “ýurtda graždanlyk urşunyň öňüni almaga” çagyrdy.
Şol gürrüňden öň adam hukuklaryny goraýan “Amnesty International” guramasy Liwiýada gandöküşligiň öňüni almak üçin Kaddafi bilen ysnyşykly gatnaşygyny ulanmak haýyşy bilen Berluskonä ýüz tutdy.
Liwiýanyň döwlet agentligine salgylanyp, “Reuters” agentliginiň berýän habaryna görä, şol gürrüňde Kaddafi ýurtdaky ýagdaýa “örän gowy” diýen bahany beripdir.
Şol bir wagtda-da Italiýa Liwiýadan bosgunlaryň deňiz arkaly ýüzüp gelmegine garaşýar. Italýan spesialistleriniň berýän bahasyna görä, olaryň sany 300 müň adama ýetmegi mümkin.


text:
Graždan azatlyklaryny goraýjylar Merkezi Aziýanyň tussaglykdaky oppozisiýa liderleriniň, dindarlarynyň we žurnalistleriniň “atlaryny agzap”, olary goldamagy dowam etdirmäge Birleşen Ştatlara çagyryş etdiler. Bu mesele ABŞ-nyň Helsinki Komissiýasynyň 15-nji maýda Waşingtonda geçiren maslahatynyň gün tertibinde boldy. Bu maslahatda Türkmenistandaky käbir syýasy tussaglaryň hem atlary tutulyp, olaryň ýagdaýyna üns çekildi.
ABŞ-nyň Helsinki Komissiýasynyň maglumatyna görä, Özbegistan we Türkmenistan syýasy tussaglaryň sany boýunça postsowet giňişliginde iň öňdäki orunlarda durýar. Syýasy tussaglara çemeleşmekde Merkezi Aziýa döwletleri biri-birinden tapawutlansa-da, regionyň bäş ýurdunyň ählisiniň hem graždan azatlyklarynyň ýagdaýy boýunça alada döredýändikleri aýdylýar.
“Özbegistanda adam hukuklaryny goraýan aktiwistler, žurnalistler we käbir dini guramalaryň wekilleri çäklendirilen kanunlaryň we syýasatyň pidalary bolýarlar” diýlip, ABŞ-nyň Helsinki Komissiýasynyň beýanatynda nygtalýar. “Türkmenistanda syýasy oppozisiýa we adam hukuklaryny goraýan aktiwistler nyşana alynýar. Gyrgyzystanda 2010-njy ýylyň iýun aýyndaky etniki bidüzgünçiliklerden soň geçirilen sud diňlenişiklerinde tarap tutulyp, etniki özbeklere we olary goldaýan aktiwistlere garşy hereketler edildi. Täjigistan din boýunça kanuna çäklendirmeler girizdi. Gazagystan bolsa geçen ýylyň ahyrynda turan gozgalaňy zor bilen basyp ýatyrmak hereketleriniň çäginde oppozisiýa agzalaryny tussag etdi”.
Maslahatda aýdylmagyna görä, käbir hökümetler regionda asudalygy saklamaklygy we ekstremizme garşy göreşi möhüm hasaplamak bilen, syýasy aktiwligi, garaşsyz žurnalistleri, graždan jemgyýetini we din azatlyklaryny çäklendirýän kanunlary bilen tapawutlanýarlar. Brifingde bu meselelere garalyp, şol ýurtlardaky syýasy tussaglaryň ýagdaýlaryna üns çekildi.
"Aýdyňlyk ýok"
Maslahaty alyp baran ABŞ-nyň Helsinki Komissiýasynyň başlygy Kristofer H. Smit Türkmenistanyň ýagdaý barada eden belliklerinde ýurtdaky repressiýanyň gaty ýokarydygyny we syýasy tussaglaryň sanyny anyklamaklygyň hem juda kyndygyny aýtdy. “Adalat sistemasynda aýdyňlyk ýok, köp halatlarda sudlar ýapyk gapylaryň aňyrsynda geçirilýär” diýip, Smit belledi.
Smit Türkmenistanda tussag edilen hukuk goraýjy aktiwistleriň käbiriniň atlaryny tutup, olaryň ýagdaýyna ünsi çekdi. “Olaryň arasynda Annagurban Amangylyjow, Sapardurdy Hajyýew, we olaryň kärdeşi Ogulsapar Myradowa dagy bar. Ogulsapar höküm çykarylandan iki hepde soň aradan çykdy. Onuň gynamalar sebäpli ölendigi aýdylýar” diýip, Smit sözünüň üstüni ýetirdi.
Helsinki Komissiýasynyň başlygy birnäçe ýylyň dowamynda Türkmenistanyň häkimiýetleriniň 50 töweregi syýasy tussagyň ykbaly barada maglumat bermekden ýüz öwrüp gelýändiklerini belledi. Olar 2002-nji ýylda öňki prezident Saparmyrat Nyýazowyň “janyna kast etmäge synanyşyk” diýilýän wakada aýyplanyp, uzak möhletleýin türme tussaglygyna höküm edilipdiler. “Olaryň arasynda ozalky daşary işler ministrleri Boris Syhmyradow we Batyr Berdiýew barada 2002-nji ýyldan bäri hiç hili maglumat ýok” diýip, Smit türkmen syýasy tussaglaryň atlaryny tutdy.
Amerikanyň Birleşen Ştatlary Owganystandaky missiýasynyň çäginde regionda adam hukuklaryny gödek bozýan we azatlyklary çäklendirýän ýurt hökmünde tanalýan Türkmenistan bilen hem gatnaşyklaryny barha giňeldýär. Helsinki Komissiýasynyň sişenbe güni geçirilen maslahatynda şeýle gatnaşyklaryň Türkmenistandaky adam hukuklarynyň ýagdaýyna oňaýly täsir etmegi üçin, onuň degişli gurallar bilen üpjün edilmelidigine üns çekildi.


text:
ABŞ Bagdadyň daşynda bolan raketaly hüjümi ýazgardy we Yragy günäkärleri jogapkärçilige çekmäge çagyrdy. 29-njy oktýabrda bolan hüjümde azyndan 23 eýranly oppozisioneriň we yrakly esgeriň öldürilendigi aýdylýar.
Yragyň polisiýasy Bagdadyň aeroportunyň golaýynda ABŞ-nyň “Azatlyk lageri” atly öňki bazasyna 15 çemesi raketanyň düşendigini aýtdy. Häzir bu bazada Eýranyň sürgünlikdäki “Mujahedin-e Halk” atly oppozision topary ýerleşýär.
Yragyň şaýylarynyň Al-Muhtar goşuny atly söweşiji toparyň başlygy Wathik al-Battat hüjümiň jogapkärçiligini öz üstüne aldy.


text:
Öten agşam dünýäniň dürli ýurtlarynda ýaşaýan prawoslaw hristianlar Isa Mesihiň doglan gününi belläp başladylar. Şu gün bu dini baýramçylyk giň gerimde bellenilýär.
Rus Prawoslaw kelisesiniň patriarhy Kirill Moskwada ýarygije ybadata ýolbaşylyk etdi. Bu onuň Rus Prawoslaw ybadathanasynyň ýolbaşçysy hökmünde geçiren ilkinji Roždestwo ybadatydyr.
Dört müň töweregi adam bilen birlikde prezident Medwedewiň hem gatnaşan bu ybadaty ýurduň milli telewideniýesi tarapyndan görkezildi.
Ybadathana gatnaýan ýerli ýaşaýjylardan biri Tamara Roždestwonyň özi üçin näme ahmiýetiniň bardygyny şeýle düşündirýär: “Roždestwo prawoslaw hristianlar üçin bir uly baýramçylyk. Ol täzeleniş, ýagty geljek üçin gowulyk, gözellik hem umyt”.
Ybadatdan soň, prezident Medwedew patriarha Injiliň bir modern golýazmasyny sowgat berdi. Patriarh hem Medwedewe 14-nji asyrdan 20-nji asyra çenli aralykda ýaşan rus ýazyjy-şahyrlarynyň dört tomluk saýlanan eserlerini sowgat etdi.
Sowet döwründe Orsýetde müňlerçe ybadathana weýran edilipdi. Prawoslaw Roždestwo baýramçylygy hem 1991-nji ýyldan bäri baýram edilýär.
“Interfaks” habar agentligi Moskwanyň patriarhyna salgylanyp, Roždestwonyň 7-nji ýanwarda tutuş dünýäde takmynan otuz müň töweregi rus prawoslaw ybadathanasynda baýram edilýändigni habar berýär.
Dartgynlylyk hem ýok däl
Bu günki baýramçylygyň dartgynlylyga getiren ýerleri hem ýok däl. Mysal üçin, serb prezidenti Boris Tadiç Roždestwony iki ýyl mundan ozal Serbiýadan bölünip aýrylan Kosowoda geçirdi.
Wisoki Dekani ybadathanasynda ýarygije ybadata gatnaşan Tadiç özüniň her ýyl bu ýere geljekdigini aýtdy. Soň hem: “Bu mukaddes mekan biziň kimligimize kepilnama bolup durýar” diýip, ol sözüniň üstüne goşdy.
Albanlardan takmynan 100 adam hem muňa protest bildirip, alban baýdagyny galgadyp, ýöriş geçirdiler we serblere garşy şygarlary gygyryşdylar.
Tadiçiň bu ybadathana gelmegini Kosowo häkimiýetleri-de ýiti tankytladylar. “Bu iş Serbiýa bilen Kosowanyň arasyndaky gatnaşyklaryň asudalyga gowuşmagyna ýardam etmez” diýip, Kosowonyň prezidentiniň sözçüsi aýtdy.
Ýöne Tadiç özüniň bu ýere barmakdan maksadynyň parahatçylykdygyny nygtady. Ol: “Men Serbiýanyň prezidenti hökmünde Wisoki Dekani ybadathanasyndan hemmelere parahatçylyk habaryny ýollaýaryn. Men hem Serbiýanyň ilatynyň adyndan, hem Serbiýa döwletiniň, hem-de öz adymdan gürleýärin. Men muny her zatdan öň bize asudalygyň gerekdigine ynanýandygym üçin aýdýaryn. Çylşyrymly region bolan Balkanlarda asudalyk hemmelere gerek” diyip, belledi.


text:
Demirgazyk Koreýa ýer astynda üçünji ýadro synagyny geçirendigini we bu synagyň üstünlikli bolandygyny aýdýar. Halkara jemgyýetçiligi bolsa bu synagy ýazgarýar.
Demirgazyk Koreýanyň resmi Merkezi habar gullugy sişenbe güni bu synag “Biziň milli howpsuzlygymyzy we özbaşdaklygymyzy Birleşen Ştatlaryň soňsuz duşmançylygyndan goramak üçin” geçirildi diýdi.
“Bu ýadro synagynyň kiçijik we ýeňiljek, öňkülerden has kuwwatly partlaýjyny ulanmak bilen, ýokary derejede we howpsuz ýagdaýda, daş-töweregiň ekologiýasyna hiç hili ýaramaz täsir ýetirmezden geçirilendigi tassyk boldy” diýip, döwlet eýeçiligindäki telewideniýäniň diktory koreý dilinde habar berdi.
Bu habar Demirgazyk Koreýanyň ýadro synaglaryny geçirýän ýerinde seýsmiki aktiwleşme bellige alnandan soň ýaýrady.
BMG-niň çagyryşyna garamazdan
Şeýle-de bu iş BMG-niň Howpsuzlyk geňeşiniň bu ýurdy ýadro ýaragynyň üstünde işlemegi bes etmäge çagyrmagyna garaman edildi.
Şonuň ýaly-da bu synag prezident Obamanyň sişenbe güni Kongresiň öňünde etmeli ýyllyk çykyşynyň öňüsyrsyna gabat geldi we BMG-niň Baş sekretary, Günbatar döwletleri, Ýaponiýa we Günorta Koreýa tarapyndan berk ýazgaryşa sezewar boldy.
Günorta Koreýanyň serhetçileri Demirgazyk Koreýa bilen aralyk zonadaky tikenekli simi barlaýarlar. Paju, 12-nj fewral, 2013 ý.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti halkara jemgyýetçiligi tarapyndan çalasyn we ynamdar hereket edilmegine çagyrdy. Obama “prowakasion” ýadro synagy Demirgazyk Koreýany has howpsuz ýagdaýa getirmedi, Waşington özüniň Aziýadaky ýaranlaryny goramak üçin zerur bolan çäreleri görmegi dowam etdirer diýdi.
Britaniýanyň daşar işler edarasy bu synaga berk jogap berilmegine çagyrdy.
"Çynlakaý howp"
Ýaponiýanyň premýer-ministri Şinzo Abe Demirgazyk Koreýanyň bu göçümini çydam edip bolmajak “çynlakaý howp” hökmünde häsiýetlendirdi.
Günorta Koreýa bu synagyň “Koreýa ýarym adasynyň we demirgazyk-gündogar Aziýanyň howpsuzlygy üçin kabul ederlik” däldigini aýtdy.
Günorta Koreýanyň goranmak ministri Kim Kwan-Jin žurnalistlere ýadro partlamasynyň 6-7 kiloton hasaplanandygyny we öz ýurdunyň harbylarynyň “ýokary hüşgärlik” ýagdaýyna getirilendigini habar berdi.
“Günorta Koreýa özüniň ýaranlary, şol sanda Birleşen Ştatlar we halkara jemgyýetçiligi bilen berk hyzmatdaşlykda bolar. Biz Demirgazyk Koreýany öz ýadro synagynyň muzduny tölemäge mejbur ederis” diýip, ol aýtdy.
Hytaýyň pozisiýasy
Demirgazyk Koreýanyň iň ýakyn ýarany Hytaý hem Phenýanyň ýadro synagyna “berk garşylyk” bildirdi.
Hytaýyň daşary işler ministrliginiň sişenbe güni çap edilen beýanatynda köşeşmäge çagyryldy we Demirgazyk Koreýa, Hytaý, Birleşen Ştatlar, Günorta Koreýa, Ýaponiýa we Orsýet arasynda togtap galan ýadro gepleşikleriniň gaýtadan başlanmalydygy aýdyldy.
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun bu synagy “çuňňur durnuksyzlaşdyryjy” prowakasiýa hökmünde ýazgardy.
BMG-niň Phenýana garşy sanksiýalary dekabrda ballistik raketany synag edeninden soň berkidilipdi.
Demirgazyk Koreýa mundan öňki ýadro synaglaryny 2006-njy we 2009-njy ýyllarda geçiripdi.
Sişenbe güni edilen synag ýurduň täze lideri Kim Joň Unuň ýolbaşçylygy astynda geçirilen ilkinji ýadro synagydyr. Ol 2011-nji ýylyň dekabrynda öz ýogalan kakasy Kim Joň Iliň ornuny eýeläpdi.
Birleşen Ştatlar we Demirgazyk Koreýanyň goňşulary Phenýan uzak aralyga ýetýän raketalaryna ýabşyrar ýaly ýadro partlaýjysyny öndürmäge çalyşýandyr öýdüp howatyr edýär.


text:
Hazar deňziniň kanuny statusy boýunça barýan üznüksiz jedelleriň fonunda Gazagystan bilen Türkmenistan ikitaraplaýyn esasda öz aralarynda Hazardaky döwlet araçäklerini kesgitlediler.
Gazak hem türkmen metbugatynyň maglumatyna görä, bu baradaky ylalaşygy Türkmenistanyň parlamenti 26-njy we Gazagystanyň parlamenti-de 27-nji maýda ykrar etdiler. Bu ikitaraplaýyn döwletara ylalaşyga geçen ýylyň 7-nji noýabrynda gol goýlupdy.
Habarlardan mälim bolşuna görä, bu ylalaşyk esasynda agzalýan ýurtlaryň ikisi-de Hazaryň özüne degişli böleginiň doly eýesi bolarlar. Gysgaça aýdanyňda, Gazagystan bilen Türkmenistan birek-biregiň deňziň özlerine degişli bölegini islendik maksat üçin ulanmaga we ýerasty baýlyklaryndan peýdalanmaga haklydyklaryny ykrar edýärler.
Jedel
Bu ylalaşyk, hazarýaka bäş ýurduň, ýagny Türkmenistanyň, Gazagystanyň, Azarbaýjanyň, Orsýetiň we Eýranyň arasynda "Hazar deňizmi ýa-da köl?" diýen meselede üznüksiz jedelleriň dowam edýän wagtynda baglaşyldy.
"Hazar deňizmi ýa köl?" diýen jedel gaty möhüm jedel. Sebäbi, eger Hazara köl diýilse, onda islendik hazarýaka ýurt, öz gury ýer territoriýasynyň deňze ýanaşýan nokadyndan, ýagny öz kenaryndan başlap, Hazaryň diňe 16 kilometrlik bölegine eýelik eder we diňe şol bölekden öz milli suw giňişligi hökmünde peýdalanmaga hakly bolar.
Hazaryň galan böleginde bolsa, hazarýaka ýurtlaryň ählisiniň hukugy deň bolup, ol ýerde amala aşyrylmaly islendik proýekt diňe ähli taraplaryň ylalaşygy bilen durmuşa geçirilip biliner.
Esasanam, Eýran Hazaryň köl diýlen statusynyň bolmagynyň tarapyny tutup çykyş edýär. Çünki, eger Hazar deňiz diýlip ykrar edilse, onda suw giňişliginden Eýrana ýetýän paý az bolýar. Onda Hazardan Eýrana degişli boljak giňişlik deňziň diňe 13,6 prosentine deň bolar. Üstesine-de, bu Hazaryň iň garyp bölegi diýlip çaklanylýar.
Trans-Hazar
Şol bir wagtyň özünde-de Gazagystan bilen Türkmenistanyň arasynda gelnen agzalýan möhüm ylalaşyk Azerbaýjandyr Türkmenistanyň Ýewropa Bileleşigi bilen arada energiýa boýunça diskussiýalaryny yygjamlaşdyran pursatyna-da gabat geldi.
Ýewropa bileleşigi Türkmen gazynyň Trans-Hazar gaz proýekti arkaly Azerbaýjanyň we Türkiýäniň üsti bilen Ýewropa akdyrylmagy barada alada edip gelýär.
Şeýlelikde Gazagystan bilen Türkmenistanyň arasynda gelnen ylalaşyk Aşgabadyň Hazaryň özüne degişli bölegini islendik maksat üçin ulanmak, şol sanda, beýleki hazarýaka ýurtlara geňeşmezden, öz böleginde geçiriji turbalary çekmek ýaly hukugyna eýedigi baradaky hukugyny güýçlendirer.
Orsýet Trans-Hazar gaz proýektine garşy çykyp, Hazaryň kanuny statusy baradaky kesgitsizligi we bu proýektiň Hazaryň ekologiýasyna ýetirmegi mümkin bolan howpy baradaky çaklamalaryny orta atmagyny dowam etdirýär.
Gazagystanyň habar agentligi ”Khabaryň” maglumatyna göra, bu Gazagystanyň gol goýan şunuň ýaly ilkinji ylalaşygy däl, mundan ozal 2002-nji ýylda Gazagystan bilen Orsýetiň arasynda hem şonuň ýaly ylalaşyga gol çekilipdi.
Bu iki hazarýaka ýurt şol özara ylalaşyk esasynda Hazaryň öz territoriýalaryna ýakyn böleklerinde ýerleşýän ýerasty baýlyklary bilelikde özleşdirip başlapdylar.


text:
Geçen hepdede bolşy ýaly, bu hepde hem türkmen ýaşlary sosial ulgamlardan işjeň peýdalandylar diýere esas bar. Muňa türkmen ýaşlarynyň ”VKontakte”, “Ertir.com”, Facebook we Twitter ýaly sosial ulgamlarda gozgan meseleleri we maslahatlaşan temalary şaýatlyk edýär.
“VKontakte”
“VKontakte” sosial ulgamynda paýlaşylan suratdyr wideolaryň arasynda ünsümi çeken iň esasy tema - “Haýsy repere ses berýärsiňiz?” atly pikir soralyşyk. Sosial ulgamyň “Türkmen sungat älemi” atly topary tarapyndan paýlaşylan bu pikir soralyşykda dört türkmen repçisiniň atlary agzalýar. Olaryň arasynda S Beater, Aragon we Zumer, Syke Dali hem-de Iska ýaly repçiler bar.
27-nji ýanwarda gozgalan bu pikir soralyşyga 30-njy ýanwara çenli jemi 48 sany teswir gelip gowşupdyr. Şeýle-de ol 73 sapar halanyp, 16 gezek hem gaýtadan çap edilipdir.
30-njy ýanwara çenli bu pikir soralyşyga sosial ulgamyň jemi 997 agzasy ses beripdir we onuň soňky netijelerine görä, Iska atly repçi 10,6% ses alyp, dördünji orunda, Zumer atly repçi 18,8% ses alyp, üçünji orunda, Syke Dali atly repçi 33,4% sese eýe bolup, ikinji orunda barýar. Pikir soralyşykda birinji orny 37,2% ses alan S Beater eýeleýär.
Pikir soralyşyga gelip gowşan käbir teswirleri ýatlap geçsek, onda S Beateriň sesleriň iň uly bölegine eýe bolmagy hem sosial ulgamyň agzalarynyň arasynda diskussiýanyň döremegine sebäp bolupdyr. Azamat Awlýakulyýew atly agza “Näme sebäpdan S Beatere ses berýärsiňiz?” diýip sorapdyr. Bu soraga Ýazly Allaýarow atly agza “Azamat, şondan başgasy aýdyp bilýärmaý?” diýip jogap beripdir.
Bu barada öz pikirini galdyran agzalardan ýene biri Oraz Kulmedow atly agza bolup, ol “Meniň pikirimçe, S Beater [rep] aýdyp bilmeýär, [ol] gaýtalaýar. Aydymlarynyň manysy ýok. Beater diýilýäniň sazlary ogurlyk, öz düzenlerem boş sazlar, sesem bigelşik” diýip, repçi S Beater baradaky garaýyşlaryny beýan edipdir.
Garaz, bu pikir soralyşyk boýunça sosial ulgamyň agzalary agzalýan temadan özleriniň dürli pikirlerini beýan edipdirler.
“Ertir.com”
“Ertir.com” sosial ulgamynda bolsa Punto atly agzanyň gozgan “Jennetde erkeklere hüÿr gyzlar berler diýilýär, onda aýal maşgala näme bar???” atly temasy agzalaryň arasynda uly gyzyklanma döredipdir.
25-nji ýanwarda gozgalan bu tema 30-njy ýanwara çenli 1734 sapar okalypdyr we oňa 76 sany hem teswir gelip gowşupdyr. Ýigrimi dokuz gezek hem halanan bu temada şeýle diýilýär: “Bu mowzugy açmagyma sebäp bolan zat, geçen gezek bir doganymyz “Jennet” barada mowzuk açypdyr we teswirlerde biri sorapdyr: jennetde aýal maşgala kim bilen bolýar diýip, we menem bu barada mowzuk açmagy makul gördüm”.
Umuman, bu tema sosial ulgamyň käbir agzalarynyň arasynda diskussiýanyň döremegine sebäp bolupdyr. Rubah atly biri temany gozgan agza ýüzlenip, “Awtor, seni tankytlaýan, nähili adamlar-eý siz?!” diýip, birneme gaharly sorag berip, soňam öz pikirini şeýle dowam edýär: ”Näme bolgusyz zatlar ýazýarsyñyz? Din barada zat bilýänsiremäňsene... Bu temañy kim bilýä nirden aldyñ”.
MnWsn ady bilen teswir galdyran agza bolsa “Gaty uly temany gaty aňsat görnüşde ýazyp, bärde paýlaşypsyň. Jogabyňam doly däl. Pozsaň has gowy bolar bu temany” diýip, tema özüçe baha kesmäge synanyşypdyr. Umuman, bu tema hem agzalaryň arasynda uly gyzyklanma döredipdir.
“Facebook”
Facebook sosial ulgamynda bolsa “One Turkmen Kitchen”, ýagny “Bir türkmen aşhanasy” atly websahypanyň paýlaşan gurtlary sosial ulgamyň diňe türkmen agzalarynyň arasynda däl, eýse daşary ýurtly agzalaryň arasynda hem uly gyzyklanma döredipdir.
Ýatladyp geçsek, “Bir türkmen aşhanasy” atly websahypada türkmen tagamlary reseptler we suratlar bilen birlikde paýlaşylýar. Bu toparyň 20-nji ýanwarda paýlaşan gurtlaryny sosial ulgamyň 39 agzasy halapdyr.
Olaryň arasynda Jeren Ibragimowa, Çynar Şamedowa, Bahar Ylýasowa we Batyr Gurbanow ýaly agzalar bar. Muhammet Ýazmyradow atly agza bolsa bu temadan “Öýümi küýseýän” diýip, öz dogduk topragyna bolan söýgüsini gysgaça, ýöne hemmelere düşnükli dilde beýan edipdir.


text:
2009-njy ýylda rus resmilerini korrupsiýada aýyplandan soň türmede ölen aklawçy Sergeý Magnitskiniň işi boýunça Moskwada duşenbe güni geçirilmeli deslapky diňlenişik soňa goýuldy.
Prokurorlar geçen ýyl Magnitskiniň garşysyna salgytdan gaçmak bilen bagly täze aýyplama bildirdiler.
Şeýle-de, Magnitskiniň işlän edarasynyň, "Hermitage Capital” inwestisiýa fondunyň eýesi Williýam Browdere aýyp bildirilýär.
Browder häzir Orsýetde bolmansoň, onuň gaýybana sud edilmegine garaşylýar.
Magnitskiniň tarapdarlary oňa türmede degişli medisina kömeginiň edilmändigini we tussag wagty azar berlendigini aýdýarlar.


text:
AÝ/AR-nyň habarçysynyň Azerbaýjandan habar bermegine görä, 16-njy noýabrda internetiň giň derejede öçürilmegi ýurduň durmuşyna täsir ýetiripdir.
Azerbaýjanyň Aragatnaşyk we informasion tehnologiýalar ministrligi internetiň sandan çykmagynyň esasy internet prowaýderi "Delta Telecom" kompaniýasynyň sistemasynda ýangynyň döremegi bilen baglydygyny aýtdy.
Ministrlik ýangynyň söndürilendigini we goşmaça mümkinçilikleriniň ulanylyp, internet aragatnaşygynyň dikeldilendigini habar berdi. Muňa garamazdan, ýurduň birnäçe böleginde internetiň elýeterli däldigi aýdylýar.
Azerbaýjanda internetiň kesilmegi tutuş ýurt boýunça internet arkaly töleg sistemasyna täsir ýetirdi. Käbir banklar öz işlerini wagtlaýyn togtatdylar.


text:
Ýekşenbe güni Birmanyň resmileri bu ýurduň merkezi raýonynda ýüz beren güýçli ýer yranmada käbir ýykan-ýumrançylyklaryň bolandygyny habar berdiler.
Çagalary goramak boýunça iş alyp barýan hökümete degişli bolmadyk ýerli gurama häzirlikçe azyndan 13 adamyň ölendiginiň anyklanandygyny aýdýar.
Maglumata görä, Rihter ölçeginde güýji 6.8 bal bolan bu ýer yranmanyň episentrinden 117 kilometr töweregi aralykda ýerleşýän Mandalaý şäherinde ýumrulan jaýlar kän.
Birmadaky bu ýer yranmanyň goňşy Bankokda we Taýlanda-da duýlandygy habar berilýär.


text:
Şenbe güni ynsan hukuklaryny goraýjy Human Rights Watch guramasy Müsüriň hökümetiniň geçen hepde iki sany siriýaly bosguny bikanun ýagdaýda yzlaryna, Siriýa ýollandygyny aýdyp, muňa alada bildirýändigini mälim etdi.
Şeýle hem, bu barada ýaýradan beýanatynda Human Rights Watch guramasy Siriýadaky bosgunlar lagerinden gaçyp gelen iki sany palestinalynyň-da Müsürden deportasiýa edilmek howpy astyndadygyny belläpdir.
Bu guramanyň bosgunlar baradaky programmasynyň direktory Bil Frelik halkara şertnamalaryna laýyklykda, öz kanuny statuslarynyň nähilidigine garamazdan, raýatlaryň öz janlaryna howp abanýan ýerlerine mejbury ugradylmaly däldiklerini nygtady.
Ol bu meselede Müsüriň häkimiýetleriniň hereketleriniň halkara kanunlaryna garşy gelýändigini belledi.


text:
Türkmenistanda ýaňy-ýakynda ýene bir zapowednik, ýagny tebigy goraghana işläp başlady. 10-njy dekabrda işe girizilen “Bereketli Garagum” atly täze döwlet goraghanasy Ahal welaýatynyň demirgazyk böleginde tomus aýlarynda esaslandyryldy. Bu goraghananyň serhetleriniň we öňa degişli ýörite giňişlikleriň araçäkleriniň kesgitlenendigi we häzirki wagtda bu ýerde işlejek gorag bölüminiň inspektorlarynyň taýýarlanýandygy barada resmi maglumat berildi.
Türkmen tebigy goraghanalary nähili işleýär, olaryň nähili aýratynlyklary, nähili kynçylyklary bar?
Azatlyk Radiosy Türkmenistanda ýaşan we işlän ekolog Andreý Zatoka bilen söhbetdeş boldy. Häzir Orsýetde ýaşaýan Andreý Zatoka ençeme ýyllap Türkmenistanyň Gaplaňgyr zapowedniginde işledi.
Azatlyk Radiosy: Andreý, siz Türkmenistanyň goraghanalarynda arap döwletlerinden barýan awçylaryň öňki ýyllarda aw awlamagynyň giň ýaýran bir ýagdaý bolandygyny gürrüň berdiňiz. Şeýle awçylyk kimiň guramaçylygynda edilýärdi?
Andreý Zatoka: Esasy guramaçylaryň biri, ýagny şeýle awçylygyň inisiatorlarynyň biri merhum Rustam Maşaripowdy. Ol uzak wagtlap öz wezipesinde saklanan adamdy. Maşaripow Tebigaty goramak ministliginde Zapowednikler bölüminiň ýolbaşçysydy.
Azatlyk Radiosy: Tebigaty goramak maksadyny göz öňünde tutýan tebigy goraghanalaryň ýerli ýolbaşçylarynyň derejesinde awçylygy gurnamak näderejede mümkin? Munuň üçin ýokardan rugsat almaly dälmi?
Andreý Zatoka: Elbetde, ol ähli rugsatnamalary almagy başarýardy. Zapowedniklerde awawlamak üçin barýanlara dynç almak we tebigaty öwrenmek üçin sapar edýän adamlar hökmünde wiza hem ýörite rugsatnamalar taýýarlanyp berilýärdi. Awçylyk bolsa şol resmi kagyzlarda düýpden agzalmaýardy. Şol bir wagtda-da aw awlanýan ýeriň daşynda ýörite gorag gurnalýardy. Onuň düzümine ýörite gulluklaryň işgärleri hem girýärdiler. Gözegçi inspektorlar ýa-da ýerli ýaşaýjylar bu prosese hiç hili täsir edip bilmeýärdiler.
Azatlyk Radiosy: Şeýle awçylygyň amala aşyrylan iň aktiw döwürleri haçan bolupdy?
Andreý Zatoka: Şeýle awçylyk, ýalňyşmaýan bolsam, 1993-nji ýylda başlanypdy, soň Tebigaty goramak ministri wezipesine Dörtguly Gurbanow bellenipdi, ol belli bir wagtda şeýle awçylygy togtadypdy, emma ol ministr wezipesinde köp saklanmady. Onuň wezipesinden çekilmeginden soň awçylyk ýene-de dikeldildi. Zapowedniklerdäki awçylyk 2006-2007-nji ýyllara golaý döwürde – Nyýazowyň häkimiýet başyndaky soňky ýylynda ýa-da Berdimuhamedowyň häkimiýet başyna gelen ilkinji ýylynda tamamlanypdy.
Azatlyk Radiosy: Daşary ýurtlularyň Türkmenistanda aw awlamaklary ýurduň zapowedniklerine nähili täsir ýetirdi?
Andreý Zatoka: Türkmenistanyň Günbatarynda awçylar keýikleri we towşany doly gyrdylar diýse-de boljak. Merkezi Garagumda hem aw awlanýardy. Ýöne awçylyk zapowednikleriň edil özlerinde däl-de, olaryň daşyndaky, emma tebigatyň [goralmaly] we örän gymmatly hasaplanýan ýerlerinde edilýärdi. Bu ýerde bir zady düşündirmek gerek: iň gymmatly we iň seýrek [ösümliklere we jandarlara baý] ýerler [hemişe] hökman zapowednikleriň düzümine girizilip durmaýar. Zapowednikler tebigatda bar bolan ähli bio dürlüligi öz içine alyp hem bilmeýär, ony gorap hem bilmeýär, şonuň üçin tebigatyň esasy baýlyklary [barybir] zapowednikleriň daşynda galýar.
Zapowednikleri doly gorag astynda saklanýan özboluşly bir laboratoriý diýip atlandyrsa bolar. Bu ýerde adamyň [keseden] goşulmadyk ýagdaýynda tebigatdaky prosesleriň nädip geçýändigi öwrenilýär. Zapowednikleri meteostansiýa bilen hem deňeşdirmek mümkin, ýagny meteostasiýalar ýapyk bir ýer bolup, töwerek-daşyndaky prosesleri öwrenýär. Meniň aýdan zatlarym zapowedniklere mahsus we umumy derejede ykrar edilen düzgünlerdir.
Şeýlelikde zapowednikler açyk asmanyň astyndaky tebigy laboratoriýa bolup hyzmat edýär, zapowednikleriň işgärleri onuň çäklerindäki we daşyndaky prosesleri öwrenip, deňeşdirme geçirýärler. Olar hojalykçylara tebigy resurslardan tebigata zyýan ýetirmän peýdalanmak boýunça rekomendasiýalary berýärler. Ýönekeý söz bilen aýdylanda, düzgünleriň berjaý edilmegi bilen keýikleriňem, towşanlaryňam hemme ýerde köp bolmagyny gazanmak maksady göz öňünde tutulýar.
Azatlyk Radiosy: Zapowedniklerden başga tebigy goraghanalaryň nähili görnüşleri bar?
Andreý Zatoka: Hawa, zakaznikler hem bolýar. Türkmenistanda zakaznikler zapowednikleriň garamagynda bolýar. Olar hem zapowednikleriň işgärleri tarapyndan goralýar. Zapowednikden tapawutlylykda zakaznigiň giňişliginde tebigatdan peýdalanyş çäklendirilmeýär. Ýöne zakaznikler hem goralýar. Gorag režimi belli bir resurslary ýa-da landşafty saklamak maksadyny göz öňünde tutýar. Meselem, suwda ýüzýän guşlary goramak üçin zakaznikler, keýikleri köpeltmäge niýetlenýän zakaznikler bar, gulanlary köpeltmek üçin zakaznikler hem bar. Meselem, meniň işlän Gaplaňgyr zapowednigimde Bathyzdan getirilen gulanlar zapowednigiň özüne däl-de, Sarygamyş zakazniginiň giňişligine goýberilýärdi. Zapowednikde bolsa emeli ýagdaýda hiç bir zat edilmeýär, tebigy proseslere düýpden gatyşylmaýar. Bolmasa zapowedniklerde geçirilýän ylmy öwrenişleriň ters netije bermegi mümkin.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda näçe zapowednik we näçe zakaznik bar?
Andreý Zatoka: Dokuz sany zapowednik we olaryň her biriniň ýanynda azyndan 2-3 sany zakaznik bar. Üstesine, tebigatyň ýadygärlikleri hem bar. Olaryň goralmagy hem zapowedniklere tabşyrylýar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda brakonýerlik problemasy ulumy?
Andreý Zatoka: Ýurtda brakonýerlik ykdysady krizis döwürlerinde göz-görtele azalýardy. Benziniň gytçylygy, awto we moto ulaglaryň ilat üçin elýeterli bolmadyk ýyllary tebigat üçin örän amatly pursatlar bolýardy. Bu ösümlikler we janly-jandarlar dünýäsi üçin peýdaly bolupdy. Üstesine, obalary gaz bilen üpjün etmek boýunça geçirilen çäreler hem tebigat üçin peýdaly bolupdy. Adamlar odun üçin sazagy çapmagyny bes edipdiler. Bolmasa sazak çakdanaşa köp çapylyp, ýyladyş üçin ulanylýardy. Häzirki wagtda sazagyň çapylmagy bilen bagly brakonýerlik bar, emma onçakly bir uly däl.
WIP brakonýerlik barada aýdylanda, araplar we beýleki daşary ýurtlular Türkmenistanyň tebigatyna uly zyýan ýetirdiler. Häzirki wagtda bolsa şeýle brakonýerligi ýurduň baý adamlary, resmileri edýärler. Olara hem gözegçilik etmek kyn bolýar, goraghanalaryň gözegçiligi-de indi gowşady. Ozalky döwürlerde biziň işgärlerimiz polisiýanyň ýolbaşçysyny ýa-da prokurory ýanyna alyp, derňew gozgalmagyny gazanýardy we günäkärleri jogapkärçilige çekýärdi, olar hatda suda berlip jeza hem alýardylar.
Azatlyk Radiosy: Häzirki wagtda tebigaty goraýjylar tebigata zyýan ýetirýän ýolbaşçylary jogapkärçilige çekip bilýärlermi?
Andreý Zatoka: Häzir hiç bir inspektor iri çinownigi suda çekip bilmeýär. Gynansak-da, soňky döwürde tebigata zyýan ýetirýän ýene bir gelşiksiz ýagdaý ýüze çykdy. Bu haýsy-da bolsa biriniň zakazy boýunça haýwanlaryň tutulmagyna we öldürilmegine degişli. Köplenç diri haýwanlar tutulýar. Şeýle ýagdaýa boýun bolup bilmän, käbir bilimli işgärleriň we inspektorlaryň işden giden halatlary-da az bolmandy.
Adatça, ýokary wezipeli resmiler ýa-da baý adamlar haýsy-da bolsa bir haýwany tutup bermegi sorap, pudagyň wezipeli işgärlerine ýüzlenýärler. Olaryň göwnüni tapmak üçin haýwanlar tutulýar. Köplenç tutulýan haýwanlar horlanýar ýa-da ölýär. Meselem, keýijek gerek bolsa onuň ejesini hem öldürýärler. Bu bolsa hakyky tebigaty goraýjylary bu sistemada işlemekden ürküzýär. Köp adam muňa göz ýumup bilmän, işden gidýär.
Azatlyk Radiosy: Haýwanlaryň tutulmagy muny sargyt edýän adamlara näme üçin gerek bolýar?
Andreý Zatoka: Käbirleri öz öýlerinde saklaýarlar. Goraghanalardan haýwanat baglary üçin hem haýwanlar we guşlar, şol sanda gyzyl kitaba girizilen jandarlar tutulýar. Emma köp haýwanlar, ilkinji nobatda-da toýnaklylar ölýär. Haýwanat baglarynda işgärleriň ýetmezçilik etmegi köplenç muňa sebäp bolýar. Şeýlelikde goraghanalarda haýwanlaryň tutulmagy köplenç olaryň ölmegine getirýär.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda tebigaty goramak ugrunda bar bolan kemçilikler we kanun bozmalar barada nirä ýüz tutup bolýar?
Andreý Zatoka: Gynansak-da, Türkmenistanda resmileriň bikanun hereketlerinden şikaýat etmek üçin sistema ýok. Çykgynsyz bir ýagdaý emele geldi. Soňky döwürde prokuratura raýatlaryň çinownikleriň eden-etdiliklerinden şikaýat edip ýazýan arzalaryny hatda kabul hem etmeýärdi. Men muny “çinownikleriň raýdaşlygy” diýip atlandyrýaryn. Problema barada ýerli habar serişdelerinde-de maglumat berilmeýär, ýurtda garaşsyz jemgyýetçilik guramalary-da ýok edildi. Şeýle ýagdaýda diňe prezidente ýazmak galýar, käbirleri [hakykaty ýokaryk ýetirmek üçin, uly] umyt edip ýazýar. Umuman, howply bolsa-da, Türkmenistanda öz hak-hukuklaryňy belli bir derejede goramak mümkin. Sebäbi türkmenler adalatly millet, öz şahsy bähbidiň üçin däl-de, iliň umumy bähbidi üçin göreşýäniňi görseler, ýardam hem berýärler. Ýöne çykyş etmäge taýýar adamlar az bolýar, şonuň üçin haksyzlyk dowam edýär.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda zapowedniklerde we tebigaty goramak ugrunda işläp biljek spesialistleri taýýarlaýan okuw jaýlary barmy?
Andreý Zatoka: Uniwersitetiň biologiýa fakultetini tamamlaýanlar pudakda işläp bilýärler. Sowet döwründe [ozalky sowet respubliklarynyň] zapowedniklerinde örän gyzykly bir ýagdaý köp duş gelýärdi, sowet respublikalarynyň zapowedniklerinde ylmy işgärler hökmünde köplenç başga ýerlerden gelen adamlar işleýärdi, tokaý gözegçisi, goragçysy hökmünde bolsa ýerli adamlar işleýärdi. Bu bolsa biologlar üçin başga ýerleri görmegiň örän gyzykly bolmagy bilen bagly. Türkmenistan klimat taýdan bir zonada ýerleşýär, şonuň üçin bu ýerde howanyň dürlüligi bolmansoň, türkmen alymlarynyň daşky dünýä bilen ylmy alyş-çalşygynyň örän çaklidigi gynandyrýar. Daşary ýurtlular üçin bu ýurda baryp, 3-5 ýyl dagy işlemek we bu ýerde öz ylmy barlaglarynyň netijelerini galdyrmak örän peýdaly bolardy.
Azatlyk Radiosy: Andreý, siz zapowedniklerde alnyp barylan işleriň ozalky döwürlerde ylymlar akademiýasy bilen bagly bolandygyny aýtdyňyz. Türkmenistanda şu günki alyş-çalyş prosesler näderejede alnyp barylýar?
Andreý Zatoka: Zapowedniklerde köpden bäri işleýän işgärler öz ylmy işlerini diňe bir türkmen neşirlerinde däl-de, daşary ýurt neşirlerinde-de çap edýärdi. Emma iňlis dilini ýa-da ors dilini bilmeýän alymlar üçin Türkmenistanyň daşynda öz işlerini çap etmäge mümkinçilik ýok. Bu bolsa olaryň daşky dünýä bilen kontaktlaryny örän çäklendirýär.
Men 2010-njy ýylda Gazagystanyň Ustýurt zapowednigine baryp gaýtdym. Ol Türkmenistan bilen serhede golaý ýerde ýerleşýär. Şol zapowednikde işleýän gazagystanlylar beýleki ýurtlardan spesialistleri aktiw çagyrýarlar. Biz şonda zapowednigiň ähli ýerlerine baryp gördük, olar üçin barlaglary geçirdik, biz hatda olaryň özlerinde bolmadyk spesialistleriň işlerini ýerine ýetirdik. Bu bize tejribe paýlaşmak üçin gowy pursat boldy. Biz gaýdanymyzda, zapowednik üçin öz hasabatlarymyzy galdyrdyk. Tejribe paýlaşmak hem alymlar, hem zapowednikler üçin örän möhüm. Zapowednik alymlaryň baryp, barlag geçirmekleri üçin baza bolmaly. Emma hut şu zatlar häzirki wagtda Türkmenistanda düýpden ýok.
Azatlyk Radiosy: Käbir ýurtlarda goraghanalar syýahatçylyk üçin merkez bolup hyzmat edýär. Türkmenistanda munuň üçin mümkinçilikler barmy? Siz, umuman, tebigat bilen bagly syýahatçylyga nähili garaýarsyňyz?
Andreý Zatoka: Zapowedniklerde syýahatçylaryň işi ýok diýsem, ýalňyş bolmaz, sebäbi zapowednik şeýle funksiýany öz üstüne alsa, ol zapowednik bolmaýar-da, milli parka öwrülýär. Bu başga gürrüň. Şeýle ýagdaýda syýahaçylyk üçin marşrutlar döredilýär. Syýahatçylygy guramak üçin bolsa, goşmaça maliýe serişdeleri we goşmaça işgärler talap edilýär. Şonda-da zapowednigiň goralýan merkezine syýahatçylar goýberilmeli däl. Sebäbi gyzykly ýerler zapowednikleriň daşynda-da köp bolýar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda şeýle syýahatçylyk gyzykly bolardymy?
Andreý Zatoka: Türkmenistanda munuň üçin mümkinçilik ýok. Sebäbi ol ýere syýahatçylar örän çäkli sanda barýarlar. Wiza režimi örän köp kynçylyklary döredýär. Emma tebigat taýdan Türkmenistan syýahatçylyk üçin iňňän gyzykly ýurt. Ýöne şeýle myhmansöýer ilatly ýurda myhmançylyga baryp bolmaýandygy diýseň geň galdyrýar.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Goranmak departamentiniň maglumatyna görä, prezidentlik we welaýat geňeşlikleri boýunça saýlawlar geçirilmezden öň Owganystanda höweslendiriji alamatlara şaýat bolunýar.
Ady agzalýan departamentiň metbugat wekili Geoff Morrel, NATO güýçleriniň halk arasynda olaryň ses berişlige arkaýyn gatnaşyp biljekdigi barada ynam döretmek üçin howpsuzlyk çärelerini güýçlendirenligini mälim etdi.
Ol aýratynam 4 million töweregi raýatyň bu saylawlara gatnaşmak üçin adyny sanawa ýazdyranlygyny nygtady. Şol bir wagtyň özünde Talyp toparlary hem Waşington tarapyndan goldanylýan Hamid Karzainiň hökümetine we bu ýurtda ýerleşýän 100 müň töweregi daşary ýurtly harbylara garşy hüjümlerini ýygjamlaşdyrdy.
Habarlardan mälim bolşuna görä, 2001-nji ýylda Amerikanyň ýolbaşçylygyndaky harbylar tarapyndan bu ýurda çozulaly bäri dartgynlyk häzirki döwürde iň ýokary derejä ýetipdir.


text:
15-nji ýanwarda Aşgabatda Türkmenistanyň prezidentiniň we Ýewropa Komissiýasynyň başlygynyň arasynda geçirilen gepleşikleriň esasy temasy Türkmenistanyň tebigy gazynyň Ýewropa akdyrylmagyna degişli boldy.
Türkmenistanyň tebigy gazynyň akdyrylmagy üçin mümkinçilikler we bu ugurdan Türkmenistan bilen Ýewropa Bileleşiginiň arasyndaky hyzmatdaşlygyň perspektiwalary Barrosonyň türkmen paýtagty Aşgabada eden saparyndan soň halkara metbugatyň üns merkezine düşdi.
Perspektiw ugur
Türkmenistan Ýewropa bazaryna öz gazyny eksporty etmek boýunça iň perspektiw ugurlaryň biri hökmünde garaýar. Türkmenistanyň prezidenti bu barada 15-nji ýanwarda Aşgabatda Ýewropa Komissiýasynyň başlygy Žoze Manuel Barroso bilen geçiren gepleşiklerinde aýtdy.
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedowyň sözlerine görä, türkmen tebigy gazyny Ýewropa tarap akdyrmak üçin ähli zerur mümkinçilikler bar we Hazar deňzinde suwasty turbanyň gurulmagy söwda, maliýe hem-de infrastruktura taýdan iň amatly ýoldur.
Türkmen metbugatynda aýdylmagyna görä, ýurduň tebigy gazyny eksport etmek üçin ýollaryň ýene biri – gazy suwuklandyryp, Hazar deňziniň üstünden gämi arkaly eksport etmekdir. Emma bu ýörite infrastrukturanyň döredilmegini we tankerlerden düzülen flotuň bolmagyny talap edýär.
“Associated Press” Barrosonyň saparynyň belli bir öňegidişlige getirmänligini belleýär. Maglumatda Türkmenistana awtoritar döwlet hökmünde baha berlip, Barrosonyň energiýa baý bu ýurdy Ýewropany gaz bilen üpjün etmekde öňe ädim ätmäge çagyranlygy aýdylýar.
Aşgabatdaky gepleşiklerde Barroso Türkmenistany Bütindünýä söwda guramasyna goşulmak üçin arza bermäge hem çagyrdy we Ýewropa Komissýasynyň Türkmenistana tehniki ýardamyny bermäge taýýardygyny mälim etdi diýip, türkmen metbugatynda aýdylýar.
Aşgabat şertnama taýýar
Orsýetiň ”Nezawisimaýa gazeta” neşri hem ÝB-niň Türkmenistany Bütindünýä söwda guramasyna çagyranlygyna ünsi çekýär. Emma Ýewropa Komissiýasynyň başlygynyň 13-15-nji ýanwarda Bakuwda we Aşgabatda geçiren gepleşikleri barada Orsýetiň gazetlerinde çäkli maglumat berildi.
Ýewropa Bileleşiginiň ýolbaşçylarynyň Ýewropany gaz bilen üpjün etmek boýunça edýän tagallalaryna özgerişlik hökmünde garaýanlar hem bar. Ýewropany gaz bilen üpjün etmek boýunça Bakuwda baglaşylan ylalaşygyň ÝB-niň “Günorta koridor” marşrutyna ýol açýanlygy aýdylýar.
“Günorta koridor” marşrutyna degişli proýektleriň biri - “Nabukko”. “Reuters” Berdimuhamedowyň hazarýaka döwletler beýleki deňizýaka goňşularyndan rugsat almazdan, öz üstünden geçýän gaz geçirijilerini gurmaga haklydyr diýen pozisiýasyny ýene bir gezek tassyklandygyny belleýär.
“Reuters” agentliginiň maglumatynda Türkmenistanyň wise-premýeri Baýmyrat Hojamuhammedowyň 2010-njy ýylyň noýabr aýynda sözlän sözüne salgylanmak bilen, Türkmenistanyň Ýewropa 40 milliard kubmetr tebigy gazy gaz akdyrmaga ukyplydygy aýdylýar.
Žoze Manuel Barroso bilen Aşgabatda geçirilen bilelikdäki metbugat konferensiýasynda Berdimuhamedow Türkmenistanyň Ýewropa zerur bolan möçberde tebigy gaz akdyrmak üçin şertnamalara islendik pursatda gol çekmäge taýýardygyny aýtdy diýip, türkmen metbugaty ýazýar.
Jemleýji çykyş
Barrosonyň Aşgabada saparyndan soň Daşkentdäki türkmen ilçisi Soltan Pirmuhammedow “ýurduň eýe bolan tebigy gazyna syýasat goşýanlaryň” bardygyny belledi, emma belli bir tarapyň adyny agzamady. Bu barada CIHAN agentligine salgylanyp, Türkiýäniň “Zaman” gazeti ýazdy.
Özbegistanyň paýtagty Daşkentde geçirilen metbugat duşuşygynda diplomat Soltan Pirmuhammedow Türkmenistanyň öz tebigy gaz potensialyndan doly peýdalanyp bilmeýändigini aýtdy we muňa käbir taraplaryň syýasy bähbitleriniň sebäp bolýandygyny öňe sürdi.
“Hemmelere ýeter ýaly tebigy gazymyz bar. Eger bu işe syýasat garyşdyrýan taraplar bolmasa, mundan has gowy peýdalanarys. Eger şeýle ýagdaýlar bolmadyk bolsa, onda “Nabukko” ýaly proýektler mundan 7-8 ýyl öň durmuşa geçirilerdi” diýip, ilçi Pirmuhammedow aýtdy.
Ilçi Pirmuhammedow, nähili bolanda-da, Türkmenistanyň öz tebigy gazyny “hiç-haçan syýasy gural hökmünde ulanmajakdygyny” we ýurduň bitaraplyk prinsiplerine laýyklykda bu baýlygy gaza mätäç ýurtlar bilen halkara normalaryň we bahalaryň çäginde paýlaşmaga taýýardygyny belledi.
Türkmen diplomaty geljekde “Nabukko” gaz geçirijisiniň türkmen tebigy gazy bilen hem üpjün ediljekdigini belläp, Ýewropa Komissiýasynyň ýolbaşçysynyň Türkmenistanda eden saparynyň çäginde bu ugurda “möhüm we pozitiw gepleşikleriň geçirilendigini” aýtdy.


text:
Mary welaýatynyň Tagtabazar etrabynyň mekdepleriniň birinde okaýan 10-njy synpyň okuwçysy Selim geografiýa sapagyny gowy görýär. Selim Tagtabazar etrabynyň mekdebinde eýýäm iki ýyl bäri okap ýör. Öň ol Mary şäheriniň mekdepleriniň birinde okaýardy.
Selimiň aýtmagyna görä, Mary şäherinde okan wagty mugallymlar geografiýa sapagynda interaktiw tagtany ulanýan ekenler. Şol wagt ol interaktiw tagtada dagyň ortasyndan gaýnap çykýan suwlary, ýagny geýzerleri görende, mundan örän gowy täsir galypdyr we onsoň ol geografiýa sapagyny has hem gowy okap başlapdyr.
Tagtalar bar, emma...
Interaktiw tagtalar Selimiň häzirki okap ýören mekdebinde-de bar, emma sapaklar welin, şol tagtada geçilmeýär. Sebäbi mugallymlar şol tagtadan peýdalanmagy bilmeýärler diýip, Selim gürrüň berýär: “Häzirki mekdebimizde mugallymlar interaktiw tagtany ulanmagy bilenoklar. Olaryň käbirleri şol tagtalary ýakyp-öçürmegi hem bilenoklar. Gyzykly slaýdlary taýýarlamak barada gürrüň hem edemok”.
Aýdylmagyna görä, 2011-2012-nji okuw ýyllarynda Tagtabazar etrap bilim bölümi tarapyndan etrabyň dokuz mekdebine "Promethey" kompaniýasy tarapyndan Hytaý Halk Respublikasynda öndürilen interaktiw tagtalar paýlanyldy we gurnalyp berildi. Gurnalandan soň ol tagtalaryň hersi belli bir mugallyma berkidildi.
Ýöne müňlerçe dollar çykdajy edilip satyn alnan bu tagtalardan, mugallymlaryň degişli tejribeleri bolmansoň, Tagtabazar ýaly käbir etraplarda o diýen peýdalanylmaýar. Bu ýagdaýy Tagtabazar etrabynyň bilim müdirliginiň özüni Aşyr diýip tanyşdyran işgäri hem gürrüň berýär.
Aşyryň aýtmagyna görä, interaktiw tagtalary ulanmak tejribesini edinmek boýunça häzirki wagtda mugallymlary Aşgabatda ýerleşýän “Bilim” institutyna ýörite üç aýlyk kursa ugradýarlar. Şol kurslary tamamlan mugallymlara belli bir kwalifikasiýa berilýär. Emma Tagtabazar etraby boýunça şol kursa diňe bir mugallym gatnaşypdyr.
Mugallymlaryň kynçylyklary
Munuň sebäbi, ýene-de bu işe göýberilýän serişde bilen bagly. Aşyryň aýtmagyna görä, mugallymlaryň okamaga gitmeýänliginiň sebäbi ol ýerde ýaşamaga ýeriniň ýoklugydyr. Mugallymlaryň aglabasynyň zenanlardan ybarat bolmagy hem bu prosesi bökdeýän meselelerden biri, sebäbi olar öýde öz çagalaryny birnäçe wagtlap enesiz taşlap gitmek islemeýärler.
Türkmenistana ýaňy-ýakynda ornaşyp başlan bu tilsimiň okuwçylara hem mugallymlara hödürleýän mümkinçilikleri barada oňyn pikirdäki adamlaram az däl. Mary şäheriniň mekdepleriniň birinde işleýän ençeme ýylyň mugallymy Gurban hem şeýle pikirde.
Emma ol bu çäräniň guramaçylygyndan nägile. Gurban bu ugurda öz pikirini şeýle beýan edýär: “Interaktiw tagtalary mugallymlara grafika çyzgylary, ses ulanmak ýaly ýeňillikleri berýär. Eger mugallym okuwçylaryna gerekli formulalary, ýa bolmasa grammatika ýaly [ylymlaryň] fundamentini öwredip bilmeýän bolsa, onda onuň üçin interaktiw tagtalar hiç hili peýda berip bilmez, şonuň üçin beýle işe girişilmezden ozal, mugallymlara degişli hünär öwredilmeli”.
Guramaçylygy öňünden doly göz öňünde tutulman amala aşyrylan proýektlerden ýene birem geçen ýyldan başlap birinji klas okuwçylaryna göterme kompýuterleriň berilmegidir.
"Oýnawaç"
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir mugallymlaryň aýtmaklaryna görä, birinji klasa gatnaýan çaganyň ýaşynyň ýedi töweregidigi göz öňünde tutulsa, olar üçin göterme kompýuterler oyunjakdan tapawutlanmaýar.
Şol bir wagtyň özünde-de mekdepleriň uly böleginde çagalara kompýuter sapaklaryny geçjek kadrlaryň bolmazlygy, şeýlede mugallymlaryň degişli türgenleşikden geçirilmezligi, gowy niýet bilen başlanan şonuň ýaly proýektiň hem şowsuz bolmagyna getirýär.
Emma, muňa garamazdan, ýaşlaryň digital tehnologiýa bolan höwesi uly. Gurban mugallymyň aýtmagyna görä, şeýle ýagdaýda bu serişdelerden doly peýdalanmak üçin diňe kadrlaryň haýdan-haý degişli türgenleşiklerden geçirilmegi zerur.
Bu haýyşyň haçan amala aşyryljagy, asla amala aşyrylyp-aşyrylmajagy barada häzirlikçe bir zat aýtmak kyn, emma Selim Tagtabazardaky mekdebinde iru-giç bu tagtadan peýdalanyljagyny umyt edýär. Emma onuň klasyndaky interaktiw tagtany häzirlikçe tozan basyp dur.


text:
Täjigistanyň Ýokary sudy gadagan edilen yslam guramasyna agza bolan 56 adamy sud etdi.
Sud Jamaat al-Tablih toparynyň 23 agzasyny 3 ýyldan 6 ýyl aralygynda türme tussaglygyna höküm etse, 33 agzasyny 16 müň dollara çenli jerime tölemeli etdi.
Resmiler suduň howpsuzlyk aladalary sebäpli Duşanbedäki tussaghanada geçirilendigini aýtdylar.
Täjigistan Jamaat al-Tablih toparyny 2006-njy ýylda ekstremist topar diýip yglan etdi.
Onuň agzalary bu toparyň zorluksyz, syýasata goşulmaýan hereketdigini aýdýarlar.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Tehas harby bazasynda bir esger üç adamy öldürip, soňrada öz janyna kast etdi.
Fort Hoodyň resmisi leýtenant general Mark Milleý çarşenbe güni žurnalistlere beren maglumatynda gürrüňi edilýän wakada başga-da 16 adamyň ýaralanandygyny aýtdy. Milleý bu wakanyň terrorizm bilen ilteşiginiň bardygyny görkezýän alamatlara duş gelinmändigini sözüne goşdy.
Yrakda gulluk eden hüjümçi esger post-trawmatik stres näsazlyklary boýunça saglyk anyklaýyş çärelerinden geçýärdi.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama hüjüme özüniň “gynandygyny” we bu wakanyň doly derňeljekdigini aýtdy.
Tehas harby bazasynda 2009-njy ýylda hem ok atyşyk bolupdy. Şol wakada 13 esger ölüp, başga-da 32 sanysy ýaralanypdy.


text:
Ýekşenbe güni gazagystanlylar ýurduň nobatdaky prezidentini kesgitlemek üçin saýlaw uçastoklarynda ses berdiler. Resmileriň ýurtdaky oppozisiýa basyş we media media berk gözegçilik etmegi netijesinde, ýurduň häzirki prezidenti Nursoltan Nazarbaýewiň bäşinji möhlete prezident saýlanmagyna garaşylýar. 74 ýaşly Nazarbaýew Gazagystana 25 ýyl töweregi baştutanlyk edip gelýär.
Prezidentlige dalaş edýän beýleki iki kandidatyň şahsyýetleri onçakly tanalyp hem duranok. Olaryň emeli bäsdeşligi döretmek üçin prezidentlik saýlawlaryna gatnaşdyrylýandygy baradaky çaklamalar hem orta atylýar.
Prezidentlige dalaş edýänleriň biri – 68 ýaşly Turgun Syzdykow. Ol ýurduň Kommunistik partiýasyna wekilçilik edýär.
Kandidatlaryň beýlekisi – 63 ýaşly Abelgazy Kusaýinow. Ol mundan ozal ýurduň käbir ministrliklerinde işläp, häzirki wagt Gazagystanyň Söwda bileleşikleriniň federasiýasyna ýolbaşçylyk edýär.


text:
Pakistan NATO-nyň Owganystana ýük geçirmek üçin ulanýan esasy serhet geçelgesini gaýtadan açdy.
Ýerli hökümet resmisi Raza Han ýekşenbe gününiň aýagynda NATO-nyň ýüklerini getirýän 120 çemesi maşynyň Torkham geçelgesinden Owganystana geçendigini aýtdy.
Pakistan 30-njy sentýabrda Birleşen Ştatlaryň dikuçar zarbasyndan iki esgeriniň ölmegine protest edip, Torkham geçelgesini ýapandan soň ýüzlerçe ýük maşyny ýolundan galypdy.
Bu ýagdaý NATO-nyň ýükli maşynlarynyň jeňçi hüjümlerine nyşana bolmagyna ýol açypdy. Netijede, 11 günlük gabawda ol maşynlaryň bir topary hatardan çykaryldy.


text:
“Talybanyň” söweşijileri gündogar owgan welaýatynyň suduna hüjüm edip, polisiýa bilen çaknyşygynda 10 adamyň, şol sanda bäş parahat ýaşaýjynyň we bir polisiýa wekiliniň ölümine sebäp boldular.
Içeri işler ministrligi 1-nji iýunda Ghazni şäherinde bolan hüjümi “bäş terrorçynyň” amala aşyrandygyny aýtdy.
Welaýat häkiminiň metbugat-wekili başda öz janyndan geçen hüjümçiniň suduň girelgesinde özüni partladandygyny, yzýany üç hüjümçiniň bina girendigini habar berdi.
Içeri işler ministrligi dörän ok atyşygynda hüjümçileriň howpsuzlyk güýçleri tarapyndan atylyp öldürilendigini aýtdy.
AP agentligine görä, hüjümiň jogapkärçiligini “Talyban” guramasy öz üstüne alypdyr.


text:
Duşenbe güni Seula baran ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň ýaraglara kontrollyk etmek boýunça ýörite geňeşçisi Robert Eýnhorn Günorta Koreýany we beýleki ýurtlary Eýrandan alýan çig nebitiniň möçberini azaltmaga çagyrdy.
Bu baradaky çykyşynda Robert Eýnhorn “ýadro programmasy boýunça gepleşiklere çynlakaý çemeleşeri ýaly, Tährana gysyş etmekde Waşingtona goldaw gerek” diýdi.
Soňky aýlar Birleşen Ştatlar halkara arenasynda Tährana garşy Waşingtonyň sanksiýalaryna soýuzdaşlarynyň goşulmagy üçin aktiw işleri alyp barýar.


text:
Penşenbe güni ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň ýaýradan ýyllyk hasabatynda adam gaçakçylygy meselesinde Özbegistan, Orsýet we Eýran iň bir ýaramaz ýurtlaryň hatarynda goýlupdyr.
Döwlet departamenti adam gaçakçylygyna garşy göreş meselesinde bu ýurtlaryň hökümetlerinde anyk planlaryň we strategiýanyň ýokdugyny aýdýar.
Bu hasabatda adam gaçakçylygy meselesinde ýaramaz ýurtlaryň ikinji toparyna Owganystan, Ukraina, Albaniýa, Belarus we Türkmenistan girizilipdir. Bu ýurtlarda-da adam gaçakçylygyna garşy ýeterlik çäreleriň görülmeýändigi aýdylyp, bu ýagdaý tankyt edilýär.
Amerikanyň Birleşen Ştatlary şu günki gün tutuş dünýä boýunça 27 million töweregi adamyň adam gaçakçylygy jenaýatçylygynyň pidalary diýlip hasaplanylýandygyny aýdýar.


text:
Ýekşenbe güni Londonyň polisiýa edarasy bu şäheriň Tottenham raýonynda hepdäniň şenbe güni bolan uly bulagaýçylyklar boýunça düýpli derňew işleriniň ýola goýlandygyny mälim etdi.
Maglumata görä, Londonyň polisiýasy bu bulagaýçylyklary gurnaýjylary hem-de oňa gatnaşyjylary anyklamak boýunça düýpli derňew alyp barar.
Şenbe güni agşamlyk dükanlaryňdyr ofisleriň talanmagyna hem-de ýakylmagyna getiren bu wakalarda 26 sany polisiýa işgäri ýaralandy. Bu wakalarda aýyplanylyp häzirki wagta çenli 55 adam tussag edildi.
Bu bulagaýçylyklar başda şu hepdäniň penşenbe güni Londonyň 29 ýaşly ýaşaýjysy we käbir jenaýatçylyklarda aýyplanylýan Mark Dugganyň polisiýa tarapyndan atylyp öldürilmegine protest görnüşinde ýüze çykypdy.


text:
Meşhur sowet aktýory we aýdymçysy Wladimir Wysotskiniň aradan çykanyna şu hepde (25-nji iýulda) 35 ýyl dolýar.
Ol bary-ýogy 42 ýaşapdy, emma ol özüne şübhe bilen garaýan hökümetiň berk gözegçiligi astynda ýaşap we işläp, köpleriň göwnünden turýan eserleri miras galdyrdy, onuň aýdymlary, türkmen dili bilen bir hatarda, onlarça dile terjime edildi.
Žurnalist Karl Şrek Wladimir Wysotskiniň aradan çykmagynyň 35 ýyllygyna gabat ýazan ýatlama makalasynda onuň ýedi krişli gitarasyny çalyp, gyryljak sesi bilen ile ýetiren ýiti, kinaýaly we akylly, şol bir wagtda «ýykgynçylykly» aýdymlarynyň Sowet Soýuzynda nähili meşhur bolandygyny ýatlaýar.
Wladimir Wysotskiý, meşhur aýdymçylygynyň daşyndan, ildeşleriniň göwnüni awlan, ýüreginden turýan kino ýyldyzyna hem öwrülipdi.
Žurnalist Şrek Wysotskiniň halk aňynda döwlete garşy çykýan gahryman ýaly bir ornunyň bolandygyna ünsi çekýär. Onuň 1960-njy ýyllaryň başynda düzülip we ile ýetirilip başlanan aýdymlary ikiýüzlülik, sowet adamlarynyň gündelik durmuşyna awy gatýan bolgusyzlyklar, resmi metbugatda kän bir gürrüňi edilmeýän tussaglar, GULAG we uruş döwrüniň pidalary barada söz açýardy, ol sözi Wysotskiden başga şonuň ýaly aýdyp bilýän ýokdy.
Netijede, bu aýdymlar Wysotskini Sowet Soýuzynda 'halk gahrymany' derejesine göteripdi.
Emma ol häkimiýetler tarapyndan halanyp biljek däldi. Has dogrusy, resmi taýdan oňa «anti-sowet şyltakçy» hökmünde garalýardy, onuň aýdymlaryna bolsa «ahlaksyz, hapa aýdymlar» hökmünde seredilýärdi.
Emma 2010-njy ýylda Orsýetde geçirilen pikir soraşlykda ol sowet kosmonawty Ýuriý Gagarinden soň, halk içinde söýülýän ikinji adam bolup çykypdy.
Wladimir Wysotskiniň aýdymlary Sowet Soýuzynyň bir respublikasy bolan Türkmenistanda hem diňlenýärdi, emma olar barada metbugatda ýa döredijilik maslahatlarynda kän agzalmazdy. Garaşsyzlyk ýyllarynda bolsa, Türkmenistanda rus sungatynyň, edebiýatynyň wekilleri bilen bolan öňki gatnaşyklaryň derejesiniň peselendigi aýdylýar.
Azatlyk radiosy meşhur rus sowet aýdymçysynyň bir aýdymynyň rusçadan terjimesini okyjylaryna ýetirmegi makul bildi.
Garaňkyda (Öňümiz garaňky – garaş!..)
Öňümiz garaňky – garaş!
Gyrmyzy şapaklar bolupdyr diwar,
Garşydan ýel ösýär, çapgyn ýagyşly,
A ýollar göni däl, çarkandak hem dar.
Ol ýerde del sözler bar,
myş-myşlar bar ýakymsyz,
Hem duşulýar duşmajagňa hiç haçan,
Otlar ýanyp, sary samana dönen,
yz yzlap bilmeýär tümlüge gaçan.
Barlagy bar berkiň: soňsuz söweşler,
hem duman, hem ýel öwüsýär aldajy.
Ýürek öz adaty heňin ýitirýär,
a soň näsaz urýar, ýylgyrdyp ajy.
Ol ýerde del sözler bar,
myş-myşlar bar ýakymsyz,
Hem duşulýar duşmajagňa hiç haçan,
Otlar ýanyp, sary samana dönen,
yz yzlap bilmeýär tümlüge gaçan.
Ol ýerde hem sesler, hem reňkler del,
Emma men olary almadym seçip.
Men ol garaňkyda örän gerekli...
Ýeri hiç! Açylşar, hemmesi geçip!
Ol ýerde del sözler bar,
myş-myşlar bar ýakymsyz,
Hem duşulýar duşmajagňa hiç haçan,
Otlar ýanyp, sary samana dönen,
yz yzlap bilmeýär tümlüge gaçan.
(1969 ý.)


text:
Çarşenbe güni Britaniýanyň hökümeti Liwiýanyň oppozision Milli geçiş geňeşini bu ýurduň resmi hökümeti diýip ykrar etdi.
Metbugat konferensiýasynda eden beýanatynda Britaniýanyň daşary işler ministri Wiliýam Hag Muammar Kaddafiniň hökümetine degişli ähli diplomatik işgärleriň indi Britaniýadan çykarylýandygyny we olaryň ornuna Liwiýanyň oppozision Milli geçiş geňeşiniň wekilleriniň çagyrylýandygyny mälim etdi.
Ýakynda, 15-nji iýulda Türkiýäniň Stambul şäherinde geçirilen ýörite konferensiýada Britaniýa we Amerikanyň Birleşen Ştatlary bilen birlikde ýene dünýäniň 30 döwleti Liwiýanyň oppozision Milli geçiş geňeşini bu ýurduň ýeke-täk kanuny hökümeti diýip ykrar etmek barada karara gelipdiler.


text:
ABŞ-yň prezidenti Barak Obama soňky döwür Owganystanyň howpsuzlyk işgärleriniň halkara güýçleriniň esgerlerine eden hüjümlerine özüniň “çuňňur aladasyny” bildirdi.
Obama bu mesele boýunça özüniň owganystanly kärdeşi Hamid Karzaý bilen gepleşikleri geçirjekdigini hem mälim etdi.
Obamanyň çykyşyndan ozal, duşenbe güni ABŞ-nyň Bilelikdäki Serkerdeler Ştabynyň baştutany general Martin Dempsi Kabulda Owganystanyň harby ýolbaşçylary bilen gepleşikleri geçiripdi.
Soňky iki hepdäniň dowamynda, owganystanyň esgerleri halkara güýçleriniň hataryndan 10 adamy öldürdi. Olaryň agalbasy ABŞ-nyň raýatlarydy.


text:
Ukrain prezidenti Petro Poroşenko Ukraina “Krymda öz kontrollygyny gaýtadan dikeltmek üçin ähli zady eder” diýdi.
5-nji iýunda habarçylara beren maglumatynda Poroşenko “Biz Krymy Ukraina yzyna gaýtaryp almak üçin her gün we her pursat ähli zady ederis” diýdi.
Şeýle-de, Poroşenko 2014-nji ýylyň mart aýynda Russiýanyň Krymy anneksiýa etmegi bilen baglanyşykly Moskwa garşy girizilen sanksiýalaryň saklanyp galmagy dogrusynda halkara hyzmatdaşlary bilen işleşmegi dowam etdirjekdigini aýtdy.
Şol bir wagtyň özünde Poroşenko Russiýanyň Ukraina goşulyşmak howpunyň “çak edip bolardan gaty ýokarydygyny” nygtady.