text:
Adam pahyr ynanjaň bolýar. Ol erbetligem gowluga ýorýar. Geljege umyt baglaýar, garaşýar. Onuň şol garaşýan güni näçe uzakda bolsa-da, ol şoňa-da kaýyl bolýar. Haçan-da şol garaşylýan gün gelende, käte ony alada gurşap alýar.
Ine, şeýle duýgulara giren Türkmenistanyň ençeme raýatlarynyň ünsi 14-nji maýda Daşoguzda geçirilen Ýaşulularyň maslahatynda bolupdy. Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow maslahatda «Adwakatura», «Тohumçylyk», «Ýerli ýerine ýetiriji häkimlik» hakyndaky kanunlar bilen birlikde, «Türkmenistanyň Jenaýat kodeksine» girizilen üýtgeşmelerdir goşmaçalary ykrar edýänligini hem-de oňa gol çekýänligini münberden bütin halka we dünýä jar edipdi.
Kabul edilen kanunlaryň metbugatda çap edilenden soň güýje girýändigini hemmeler bilýärdi. Şol sebäpli köpler gazetleriň çykaryna garaşýardy.
Maslahatyň yz ýany bu kanunlar yzygiderli çap edilip başlandy. 20-nji maýda gezek «Jenaýat kodeksine» ýetdi. Bu kanuny eline alan adamlar ilki düşünip bilmän alňasadylar. Olar kodeksde prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň iki aý mundan öň Ministrler Kabinetiniň mejlisinde aýdan tekliplerini tapmadylar.
Eýse, olar nahili tekliplerdi?
2010-njy ýylyň 1-nji martynda Aşgabatda Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň mejlisi geçirilýär. Bu mejlisiň geçişi barada «Türkmenistan» gazetiniň 2-nji mart, sişenbe günündäki sanynyň 1-nji sahypasynda şeýle ýazýar: «Döwlet Baştutany, hususan-da, bu ulgamdaky (hukuk goraýjy edaralaryň işini kesgitleýän kanunlar) reformalaryň täze tapgyrynda jenaýat-iş ýörediş kanunçylygyny mundan beýläk-de liberallaşdyrmagyň, türmelerde we koloniýalarda iş kesilenleriň saklanyşyna jemgyýetçiligiň has giňden gözegçilik etmeginiň, agyr jenaýatlar üçin iň ýokary jeza möhletini 25 ýyldan 15 ýyla çenli azaltmagyň, temminiň görnüşi hökmünde pul jerimeleriniň girizilmegini belledi» ýa-da şol ýerde «Şoňa laýyklykda, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň Mejlisine we Adalat ministrligine täze «Jenaýat» we «Düzediş zähmet kodekslerini» taýýarlamak, olarda hususan-da günä geçmek baradaky toparlara, neşeleri ýerleýänleri günä geçmegiň sanawyna goşmazlyk hukugyny bermegi tabşyrdy».
Şu getirlen iki mysalda-da prezident tarapyndan aýdylan teklipler täze kabul edilen kodekse goşulmady. «Türkmenistanyň Jenaýat kodeksi» ýene liberallaşdyrylman kabul edildi.
Nämäniň alamaty?
Bu mysallardan ugur alsak, Türkmenistanyň prezidentiniň häkimiýete doly eýe däldigini görüp bilýäris. Syýasy sahnanyň aňyrsyndaky eller örän çalasyn hereket edýär. Ol güýçler Saparmyrat Nyýazowyň döwründe tussag edilen adamlaryň azatlyga çykanyny islemeýär. Eger-de, hakykatdanam Berdimuhamedowyň teklibi ýerine ýetirlen bolsady, onda köp ýyllaр tussaglykda oturanlaryň aglabasy azatlyga çykardy.
Beýik ýeňşiň 65 ýyllygy mynasybetli Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow türmede oturanlaryň belli bir böleginiň günäsini geçýänligi hakynda permana gol çekýär. Şol perman esasynda, 9- njy maýyň öň ýany 7000-den gowrak tussaglar azatlyga goýberilýär. Olaryň 90%-e golaýy «Türkmenistanyň Jenaýat kodeksiniň» 292-293-294-295-296-297-299-300-nji maddalary bilen (neşe serişdelerini ulanmak we satmak) tussag edilen raýatlardy. Tussaglaryň käbiri öz maşgalalaryna gelip gowuşmanka täzeden neşe maddalary alandygy we ulanandygy üçin yzlaryna, türmelere eltilip dykylýar.
Baýramalynyň tussaghanasynda birnäçe şeýle wakalar bolup geçdi. Belkem, syýasy sahnanyň aňyrsyndaky eller neşekeşleriň azatlyga çykmagyna sebäp bolandyrlar. Olary goýbermeseň neşe biznеsi hem garyp galjakdy.
"Jenaýat kodeksi" hakynda
Indi, "Jenaýat kodeksi" hakynda kelam agyz. Bu kodeks Türkmenistan garaşsyzlyk alandan soň 1997-nji ýylda doly düzülip kabul edilýär. Ony Sowet döwründäki bilen deňeşdireniňde, jeza çaresiniň güýçlendirilenligi bilen tapawutlananlygyny görse bolýar. Eger Sowet Türkmenistany döwründäki «Jenaýat kodeksinde» iň agyr jeza 15 ýyl bilen atuw jezasy bolan bolsa, 1990-njy ýylyň ortalaryna Garaşsyz Türkmenistanyň «Jenaýat kodeksine» Stalin döwrüniň 25 ýyl jeza çäresi gaýtarlyp getirilýär.
1953-nji ýylda Stalin ýogalandan soň, Nikita Hruşýowyň SSSR-e ýolbaşçylyk eden döwri, «Jenaýat kodeksinde» iň uzak möhletli jeza çäresi 25 ýyldan 15 ýyla kemeldilýär. Türkmenistanda atuw jeza çäresem 1999-njy ýylyň 27-nji dekabrynda Aşgabatda geçen IX Halk Maslahatynda ýatyrylýar. Soňraky ýyllarda bu kodekse köp goşmaçalar we üýtgeşmeler girizilýär. Esasy goşmaçalar 2000-nji ýyldan, ýagny 2002-nji ýylyň 25 –nji noýabr wakalaryndan soň girizilýär, ömürlik tussag çäresem goşulýar. 2008-nji ýylda Konstitusiýa boýunça Halk Maslahatynyň ýatyrylmagy bilen, bu madda-da öz güýjüni ýitirýär.
2003-nji we 2004-nji ýyllarda «Jenaýat kodeksine» ýene goşmaça düzedişler girizilýär we «Türkmenistanyň Jenaýat kodeksi» Staliniň döwründäki «Jenaýat kodeksine» meňzäp başlaýar. Günä bildirilen adamlary azatlykdan mahrum edilmekden başga, olara belli bir ýerde ýaşamak borjuny ýüklemek, sürgün etmek jeza çäresi girizilýär.
Täze "Jenaýat kodeksi"
2010-njy ýylyň 14-nji maýynda Prezident Berdimuhamedowyň gol çeken «Jenaýat kodeksinde» nahili täzelikler bar?
Kodeksiň 101-nji «Bilkastlaýyn adam öldürmek» maddanyň 2-nji bölegindäki, 53-nji «Azatlykdan mahrum etmek» maddanyň 2-nji bölegindäki, 126-njy «Adam ogurlamak» maddanyň 3-nji bölegindäki, kodekse täze girizilen 129-njy 1-iň «Adam söwdasy» maddanyň 3-nji bölegindäki, 134-nji «Zorlamak» maddanyň 3-nji böleginiň “b” punktyndaky, 168-nji «Genosid» maddanyň 1-nji bölümindäki, 170-nji «Halkara goragyndan peýdalanýan adamlara çozuş etmek» maddasynyň 2-nji bölegindäki, 171-nji «Döwlete dönüklik etmek» maddadaky, 172-nji «Içalylyk» maddadaky, 173-nji «Ýykgynçylyk» (diwersiýa) maddanyň 2-nji bölegindäki, 174-nji «Häkimiýeti basyp almak maksady bilen dildüwşik etmek» maddasynyň 2-nji bölegindäki, 176-njy «Türkmenistanyň Prezidentine kast etmek» maddasynyň 1-nji bölegindäki, 271-nji «Terrorçylyk» maddasynyň 3-nji bölegindäki, 274-nji «Banditçilik» maddasynyň 1-nji bölegindäki, 292-nji «Neşe serişdeleriniň ýa-da psihotropiýa maddalarynyň satmak maksady bilen bikanun taýýarlanylmagy, gaýtadan işlenilmegi, edinilmegi, saklanylmagy, daşalmagy, iberilmegi» maddasynyň 3-nji bölegindäki berilýän iň uly jeza çäreleriniň 25 ýyly öňkiligine 25 ýyl diýlip üýtgemän galypdyr.
Jenaýat kodeksine üç sany täze maddalar goşulypdyr. Olar 129-1 «Adam söwdasy», 271-1 «Terrorçylygy maliýeleşdirmek», 306-1 «Nasyň satmak maksady bilen taýýarlanylmagy, edinilmegi, saklanylmagy, daşalmagy, iberilmegi» hakyndaky maddalary we 279-njy madda goşulan 3-nji bölegi (3. Ýarag ulanmak bilen ýa-da ýarag hökmünde zatlary ulanmak bilen amala aşyrylan huligançylyk üçin iki ýyldan ýedi ýyla çenli azatlykdan mahrum etmek jezasy berilýär) hem-de 65-nji «Jezalar goşulan mahalynda olaryň möhletlerini kesgitlemegiň tertibi» maddanyň 1-nji bölegine goşulan “a”, “b”, “ç” punktlary:
a) harby-düzediş bölüminde bir gün saklanylmagy;
b) belli bir ýerde ýaşamak borjy ýüklenilmegiň bir güni;
ç) düzediş işleriniň ýa-da harby gulluk boýunça çäklendirmeleriň üç güni.
Birnäçe maddalara, öňki jeza çäreleri bilen birlikde, pul jerimeleri hem girizilipdir. Olar 181-nji maddanyň 2-nji, 188-nji maddanyň 2-nji, 229-njy maddanyň 3-nji, 234-nji maddanyň 2-nji, 237-nji maddanyň 3-4-nji, 248-nji maddanyň 2-nji, 254-nji maddanyň 2-nji, 264-nji maddanyň 2-nji, 265-nji maddanyň 3-nji, 293-nji maddanyň 1-nji, 304-nji maddanyň 2-nji, 307-nji maddanyň 2-nji, 310-nji maddanyň 2-nji, 358-nji maddanyň 1-nji, 359-njy maddanyň 1-nji böleklerine goşulypdyr.
Täze kabul edilen «Jenaýat kodeksiniň» öňkiden ýene bir aýratynlygy bar. Köne kodeksdäki maddalaryň käbirlerinde jeza möhletiniň täze düzedişlerden soň ýokary galdyrylmagydyr. Mysal üçin, 126-njy «Adamy ogurlamak» maddasynyň 1-nji böleginde, köne kodeksde jeza çäresi 2 ýyldan 5 ýyla çenli bolan bolsa, täze düzedişden soň, onuň möhleti 4 ýyldan 10 ýyla çenli uzaldylypdyr. Şol maddanyň 3-nji böleginde, köne kodeksde jeza çäresi 8 ýyldan 15 ýyl diýlip goýlan bolsa, täze düzedişden soň onuň möhleti 15 ýyldan 25 ýyla çenli ýokarlandyrylypdyr.
Umumy alanyňda, Türkmenistanda täze kabul edilen "Jenaýat kodeksi" adamlaryň umytlaryny ödemedi. Maddalara goşmaça girizilen pul jerimeleri sud prosesinde pozitiw rol oýnaman, geljekde negatiw täsirini ýetirer. Sebäbi Türkmenistanda garaşsyzlykdan soň Sud häkimiýetinde reforma geçirilmedi. Sudlar garaşsyz däl. Sudlar para-peşgeş bilen ýöreýän häkimiýete öwrüldi.
Eger-de bir madda-da bellenen ýerde ýaşamaga we azatlykdan mahrum etmäge mümkinçilik goýlan bolsa, onda sudýalar kim para berse şony sürgüne ýollar, bermediklerem zyndana iberer.
Kodekse üç sany täze madda girizip, 16 sany madda-da pul jerimelerini goşanyň bilen, ondan liberal kodeks bolmaýar. Hany ile beren sözüňiz, jenap Prezident?!
Gurbangeldi Töräýew aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


c: text/html

text:
Prezident Barak Obama Birleşen Ştatlar we Hytaý dünýä ösüşiniň has gowy deňagramlaşdyrylmagyna ýardam edip biler diýýär.
Obama bu sözleri Birleşen Ştatlar bilen Hytaýyň Pekinde geçirýän strategiki gepleşikleri sebäpli aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň hazyna sekretary Timoti Geýtner duşanbe güni geçirilen duşuşykda Pekini söwda päsgelçiliklerini azaltmakda bile işlemäge we has deňagarmlaşdyrylan dünýä ykdysadyetini döretmäge çagyrdy.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillary Klinton bolsa Hytaýy Demirgazyk Koreýanyň Günorta Koreýanyň gämisini batyrmagy babatdaky halkara ýazgaryşyna goşulmaga çagyrdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
20 ýaşlaryndaky Miwe, Belarusyň ýokary okuw jaýyna dokument tabşyrmak üçin Minskä uçmakçy bolup Aşgabadyň aeroportuna baranda, Migrasiýa gullugynyň işgäri onuň “ýurtdan çykyp bilmeýändigini” aýdyp, ýaş gyzy yzyna dolady.
Migrasiýa gullugynyň jogapkär işgäriniň aýtmagyna görä, 35 ýaşyny doldurmadyk aýal-gyzlar, eger olaryň ýanynda ýakyn hossary bolmasa, şeýle-de, gulluk edendigi ýa-da gullukdan boşadylandygy barada harby biledi bolmadyk oglanlar ýurtdan çykarylmaýar.
Miwe daşary ýurda okuw jaýyna dokument tabşyrmak üçin barýandygyny aýdanda, Migrasiýa gullugynyň işgäri diňe talyp wizasy bolan ýaşlaryň, ýokarky şertlere garamazdan, ýurduň daşyna goýberilip bilinýändigini aýdýar.
Ýeri gelende bellesek, aşgabatly Miwäniň Belarusa gitmek üçin syýahat wizasy bardy. Türkmenistanyň ýokary okuw jaýlaryna iki gezek synanyşan we girip bilmedik Miwe resmi talyp wizasyny oňartmagyň has köp wagt hem çykdajy talap edýändigini gürrüň berýär.
“Iň amatlysy – bu syýahatçylyk wizasyny oňardyp gideniň. Meniň resminama tabşyrmakçy bolýan institutymda hem muny maslahat berdiler. Bolmasa, poçta bilen dokumentleriňi ugradýançaň, olara garalyp, çakylyk hem gelýänçä, gaty köp wagtyň we puluň çykýar. Türkmen Migrasiýasy bolsa, ýüzümi alyp goýberdi. Näme üçin beýdýärler?” diýip, bu ýagdaý bilen bagly Miwe öz nägileligini bildirýär.
Miwäniň soragyna Migrasiýa gullugynyň öz işgärleri hem jogap berip bilmeýärler. Azatlyk Radiosy bu meselede Türkmenistanyň Migrasiýa gullugy bilen habarlaşyp, 35 ýaşy dolmadyk aýal-gyzlaryň ýany hossarsyz we harby biledi bolmadyk oglanlaryň ýurduň daşyna syýahatçylyk wizasy bilen goýberilmezliginiň sebäpleri dogrusynda sorag berdi.
Gullugyň degişli emeldary bu çäklendirmeleriň bardygyny tassyklasa-da, olaryň girizilmeginiň sebäplerini we maksatlaryny düşündirip bilmedi.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan daşary ýurtlardaky beýleki türkmen talyplary hem ilki syýasahatçylyk wizasyny alyp, ähli synaglary tabşyryp, diňe ýokary okuw jaýyna resmi ýagdaýda girenlerinden soň talyp wizasyny düzetmegiň özlerine has amatly düşendigini gürrüň berdiler.
“Men hem ilki resminama tabşyranymda syýahatçy hökmünde gelipdim, okuwa alnanyma göz ýetirenimden soň talyp wizasyny aldym. Muny beýleki ýurtlardan gelenler hem şeýdýärler” diýip, Türkiýäniň ýokary okuw jaýlarynyň birinde okaýan türkmenistanly Bägül gürrüň berýär.
Sözümiziň ahyrynda bellesek, Türkmenistandaky ýokary okuw jaýlaryna her ýyl kabul edilýän talyplaryň sanyna girizilýän kwotlar we okuwa girmek üçin soralýandygy aýdylýan para sebäpli, onlarça müň türkmen talyplary daşary ýurtlarda, esasan hem Türkiýäniň, Belarusuň we Ukrainanyň ýokary okuw jaýlarynda bilim alýarlar.


text:
Megerem, ýer ýüzünde öz keşbinden doly razy adam ýok bolsa gerek. Köp kosmetiki ýetmezçilikleri dürli serişdeler bilen ýapyp bolýan bolsa, "boýumy nähili ösdürmeli?", diýen meseläni çözmek üçin adamlar bedenini dürli synaglara, özüni bolsa howpa iterýärler. Boýy ösdürmegiň usullary kän, ýöne netijeli we howpsuz ýoluň azdygyny bilmek zerurdyr.
Häzirki zaman usullary ulanyp, adam her bir ýaşda öz boýunyň ösmegine ýardam berip biler, ýöne ol näçe ýaş bolsa, işiň netijesi şonça ýokary bolýar. Boýyny ösdürmegi arzuw edýänleriň ýolunda diňe olaryň ýaltalygy böwet bolup biler.
Adamyň ösüşi 20 ýaşyna çenli dowam edýär diýip hasaplanýar, ýöne mundan soň ýene-de 5 ýyl ösüş haýallyk bilen dowam edýär. Ýöne dürli usullaryň kömegi bilen adam 30-40 ýaşda hem boýunuň ösmegine täsir edip biler. Häzirki döwürde boý ösdürmegiň dürli usullary ulanylýar. Olary esasy dört topara bölüp bolar:
► Boý ösdürmegiň hirurgiýa usullary (operasiýa ýoly bilen injigi uzaltmak);
► Gormonal usullary (boý ösmegine jogapkär süňklerdäki işjeň zolaklarynyň täsirli somatotrop gormonlaryny ulanmak);
► Fiziki usullary (fiziki maşklaryň toplumynyň kömegi bilen ösüş zolaklaryny tijendirmek);
► Fiziologiki usullar (energiýany harç etmek bilen sazlaşyklykda, belok-witamin-mineral berhizi, çilim çekmekden çetleşmek, işjeň durmuş ýörelgesini alyp barmak, psihogen faktory).
Ösmegiň hirurgiýa usullary
Bu usul bilen boýy ösdürmek aýaklary uzaltmagyň hasabyna amala aşyrylýar. Akademik G.A.Ilizarow tarapyndan işlenip taýýarlanan hirurgiýa usuly boýuny ösdürmegi isleýän adamyň öz razyçylygy bilen ýerine ýetirilýär. Hirurgiki usul aýaklarda köpsanly operasiýalary geçirmek bilen bagly bolup, belli bir derejede adamyň bedenine howp salýan usuldyr. Butlary ýa-da uýluklary, injigi uzaltmak boýunça operasiýa tapgyrlaýyn, başaşa ýa-da birwagtda geçirilip biler. Bu operasiýanyň dowamynda ilki bilen aýaklaryň degişli bölegi döwülýär we ol ýere Illizarowyň apparaty ady bilen belli bolan ýörite ortopediki abzal berkidilýär. Soňra aýaklar bir gije-gündiziň dowamynda 1 mm tizlikde çekilip uzaldylyp başlanýar. Garaşylýan netijä ýetilenden soň, Illizarowyň apparaty aýagyň süňklerini berkidýär we olar kem-kemden sepleşip bitişip başlaýar. Hirurgiki täsir etme bellenen netijeleri gazanmaga şert döretse hem, işe ukyplylygyň uzak wagt ýitirilmegi, süňkleriň ýokançlyklar (osteomiýelit) bilen zeperlenmegi ýaly gaýraüzülmelere getirip biljekdigini bellemelidir.
Boýy ösdürmegiň gormonal usullary
Boýy ösdürmegiň ikinji ulanylan usulyna gormonlary ulanmak bilen bagly çäreler degişlidir. Adamyň boýunyň ösmegini sazlaýan esasy gormon – somatotrop ýa-da ösüş gormonydyr. Bedende bu gormonyň ýetmezçilik etmegi nesil yzarlamak (ösüş genleriň sintezine we sekresiýasyna jogap berýän genleriň şikesligi), doga (dogrum döwründe ýetirilen şikesligiň netijesi) ýa-da gazanylan (beýni çişmesi, kelle-beýni şikesligi) görnüşde bolup biler. Bütün dünýäde ösüş gormony ýetmeýän syrkawlary bejermek üçin gennoinžener usuly bilen alnan adamyň ösüş gormonyny ulanýarlar. Olaryň içinde giňden bellileri: norditropin, humatrop, inotropin, saýzen serişdeleridir. Bu serişdeleriň netijeliligi örän ýokary diýip hasaplanýar. Bejerginiň birinji ýylynda çagalar ortaça 10-12 sm ösýärler. Lukmanyň gözegçiliginde, uzak wagtyň dowamynda, yzygiderli geçirilen bejergi uly adam üçin adaty hasaplanýan boýa ýetmäge mümkinçilik berýär. Bejergi näçe ir başlansa, netijesi şonça oňat bolýar. Ýöne boý gormonlarynyň sanjymy örän agyryly bolup, olaryň ýaramaz täsirleriniň zyýanly netije bermegi ahmal:
► bedeniň çişginliligi;
► bogunlarda agyry;
► ginekomastiýa (erkeklerde süýt mäzleriniň ösmegi);
► böwregiň işiniň peselmegi;
► süýji keseliň döreme töwekgelçiligi;
► gipotireoz;
► kellagyry;
► görüş ukybynyň peselmegi;
► ýürek bulanma, gaýtarma;
► kekirdewük dokumasyny saklaýan agzalaryň (burun, barmaklar) ulalmagy.
Şol sebäpli bejergä örän çynlakaý we seresap çemeleşmeli. Boýuň ösmeginde ösüş gormonyndan başga-da galkan şekilli , böwregüsti we jyns mäzleriniň işjeňligi wajyp orny eýeleýär.
Boýy ösdürmegiň fiziki usuly
Netijeliligi boýunça, boýy ösdürmegiň fiziki usuly, hirurgiýa usulyndan asgyn gelmeýär. Bu usuly amala aşyrmak üçin adamyň bütin durkuna täsir edýän, şonuň bilen birlikde boýuň ösmegine ýardam berýän dürli trenažorlary we esasan hem ýörite maşklary ulanýarlar. Fiziki maşklar beden etiniň we süňküň ösmegine kömek edýär, artyk ýagyň toplanmagynyň öňüni alýar. Şeýle hem dogry we yzygiderli bedenterbiýe bilen meşgullanýan adamlarda boýunyň 10 sm golaý kemelmegine getirýän oňurga gyşarma keseli ýüze çykmaýar.
Bu usuly ulanmak bilen 15-20 ýaşly juwanlaryň ösüş zolaklaryny tijendirip, örän gowy netijeleri gazanyp bolýar. Adatça, türgünleşigiň birinji hepdesinde olar 2-3 sm ösýärler. Elbetde, 35-40 ýaşda bular ýaly netijäni gazanmak kyn, ýöne şonda hem adamda goşmaça kuwwat saklanýandygyny ýatdan çykarmaly däl. Fiziki maşklar boýuň ösmegine gönüden-göni täsir etmek bilen birlikde, beden durkunyň dikelmegine, garyn myşsasynyň bekemegine, ýöreýşiň gowulanmagyna hem ýardam berýär.
Boýuň ösmegi üçin peýdaly bolan ýönekeý fiziki maşklaryň toplumy şulardan ybarat bolup biler. Ilki bilen kyn bolmadyk umumy berkidiji maşklaryň kömegi bilen az-kem el-aýagyňy ýazmaly. Ony ýöremekden başlamak peýdaly. Soňra aýlanyş hereketleriň, öňe, gapdala, arkan egilmek, öwrülmek, bat almak maşklary bilen elleriň, aýaklaryň, oňurganyň bogunlaryny ýazmaly. Mundan soň bolsa 3-5 minudyň dowamynda ýeňil ylgamaly we ýörite maşklara başlamaly:
► Diwara golaý, oňa seredip duran ýagdaýda, aýagynyň barmaklaryna daýanyp, mümkin boldugyça gönelip, ýokaryk dyzamaly.
► Turnikde özüňi götermeli, soňra sallanyp, mümkin boldugyça bedeniňi gowşatmaly we birnäçe minut asylyp durmaly.
► Asylyp duran ýeriňde aýaklaryňy saga-çepe maýatnik görnüşde hereketlendirmeli (maşk döwründe myşsalar maksimal gowşadylmaly).
► Bedeniňi gowşadyp asyyp duran ýagdaýda göwräňi saga-çepe öwürmeli.
► Gezekleşdirip sag, çep, soňra iki aýakda ýokaryk bökmeli. Belentlikde asylan zada eliňiz bilen ýetmegi maksat edinmek hem bolar.
► Arkan ýatmaly, aýaklar bile göni, eller gapdala uzadylan. Gezekleşdirip ilki sag, soňra çep aýagy dik ýokaryk galdyrmaly.
► Ýüzin ýatmaly, aýaklar göni, eller arkada birleşdirilen . Kelläni we eginleri galdyryp arkan ýaý atmaly.
► Ýüzün ýatyp, elleri göwräň ugruna göni uzaldylan ýagdaýda. Birleşdirilen aýaklary arkan galdyrmaly.
► Arkan ýatmaly, eller bilde bolmaly. Bileleşdirilen aýaklary galdyryp, olary kelleden aşyrmaga synanyşmaly.
Agzalan maşklaryň her birini görnüşine görä fiziki taýýarlygyňyzy göz öňüne tutup, azyndan 6-12 gezek gaýtalamak maslahat berilýär. Görkezilen ýörite maşklary, hepdede 2-3 gezek suw howdanlarda ýüzmek, suw bilen bejeriş çäreleri kabul etmek (saunalar, 37-39ºC ýylylykda – deňiz duzly, pürli ekstraktly, derman otly ýyly wannalar), owkalama, beden taplamalary bilen üstüni ýetirmek ösüş zolaklary gyjyndyryp, beden dokumalarynda gan aýlanyşygy, maddalaryň çalşygyny janlandyrar. Bu işleriň netijesinde boýuň ösüşi az-kem çaltlaşyp başlaýar. Şeýle hem boýuň ösmegine sportuň woleýbol, basketbol, uzynlyga bökmek ýaly görnüşleri oňat täsir edýär.
Boýy ösdürmegiň fiziologiki usuly
Adamyň boýy onuň ýaşaýşynyň biologiki şertlerine we belli bir derejede durmuşynyň dowamynda iýmit üsti bilen kabul eden kuwwatlylyk derejesine, dürli ýagdaýda sarp eden kuwwatlylygynyň tapawutlygyna baglydyr. Uzyn adamlaryň gysga boýly adamlara garanyňda - uly bolsun, çaga bolsun, köpüsi gowy iýmitlenendigi, ugruna gowy seredilendigi, az syrkawlandygy, umuman ýokary biologiki häsiýetnamasynyň bolandygy subut edilen.
Boýy ösdürmegiň usullarynyň içinde ösüş ýagdaýyna ýardam berýän, iýmit düzümini dogry düzmeklik boýunça maslahatlar möhüm orun eýeleýär. Adatça ol her bir adam üçin aýratyn düzülýär, ýöne umumy maslahatlar hem bar. Mysal üçin poliwitaminler, aýratyn-da gyşyna we ýazyna örän peýdalydyr. Ösüp gelýän beden üçin ýabany ösýän otlar: krapiwa, selme, tozga, mat-maçeha, atgulak, narpyz, kislina, iwan-çaý, hyýar ýapragy örän peýdalydyr. Däne ösümlikleri, has hem gara çörek we dürli şüleler: greçkaly, süleli, şeýle hem bally doroga, bagyr, ýumurtga, ýeterlikli mukdarda gök önümler, ir-iýmişler we miweler, itburun, zeýtun we gül tozgajyklary; bedeniň ösüşini oňat tijendirijiler bolup durýar.
Doly gymmatly uky hem uzyn boýly bolmagyň girewidir; adamyň esasy uky wagtynda, gije ösýändigi bir mahal subut edilendir.
Adamyň endokrin ulgamynyň merkezi nerw ulgamy bilen ýakyndan bagly bolany üçin, uzak wagtlap ruhy dartgynlygy başdan geçiren çagalaryň (mysal üçin, eger çaga oňaýsyz psihologiki şertde saklansa) somatotrop gormonynyň sekresiýasy pese düşýär we olar haýal ösüp başlaýar. Bular ýaly ýagdaýda fiziki maşklar we ýörite iýmit düzümi bilen bir hatarda içki psihologiki ýagdaýyny ugrukdyrmak boýunça usullar ulanylýar.
Şeýlelikde, boýuňy 7-10 sm uzaltmak, her bir adama başartjak iş diýseň hem bolýar. Agzalan usullar boýunça boýuňy ösdürmegiň ugruna çykmak, siziň zähmetsöýerligiňiz we maksada okgunlygyňyz bilen sazlaşyp, garaşylandan hem ýokary netije görkezer diýip ynanýarys.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýene iki kitaby okyjylara gowuşdy. Ol kitaplaryň birinjisi “Janly rowaýat”, ikinjisi “Älem içre at gezer” diýlip atlandyrylýar. Prezident Berdimuhamedow öz täze kitaplaryny 22-nji oktýabrda Mary welaýatynda açylan kitaphana sowgat berdi we şol ýerde hem olaryň jemgyýetçilige tanyşdyrylyşy boldy.
Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Janly rowaýat” diýip at beren täze kitaby türkmen halyçylyk sungatyna bagyşlanyp, üç dilde, türkmen, rus we iňlis dillerinde, gowy suratlar bilen bezelip çap edilipdir. TDH-nyň ýazmagyna görä, prezidentiň “Älem içre at gezer” atly kitaby onuň atasy Berdimuhammet Annaýewe bagyşlanan çeper-dokumental roman bolup, iki dilde, türkmen we rus dillerinde çap edilipdir.
“Çykan pursatyndan ruhy mirasa öwrüldi”
Türkmen telewideniýesi jemgyýetçilige tanyşdyrylyş dabarasynda çykyş edenleriň prezidentiň täze eserleriniň giň okyjylar köpçüligi üçin gyzykly boljagyny nygtandyklaryny aýdýar.
“Şol eserler çapdan çykan pursatyndan bada-bat türkmen halkynyň gymmatly ruhy mirasyna öwrüldi” diýip, türkmen telewideniýesiniň diktory aýtdy.
Şu ýylyň iýun aýynda Gurbanguly Berdimuhamedowyň doglan güni bellenende türkmen lideriniň 50 ýaşdan soň açylan ýazyjylyk talantyndan başga ýene birnäçe zehini, şahyrçylygy, kompozitorlygy we bagşylygy hem belli bolupdy. Ýöne biraz soň prezidentiň adyna berlen we “Saňa meniň ak güllerim” diýip täze at dakylan aýdym başga bir ýaş aýdymça degişli bolup çykdy.
Diş dogtorlugyndan başlanan ýazyjylyk
Gurbanguly Berdimuhamedow hünäri boýunça diş dogtory bolup, medisina ylymlarynyň doktorydyr. Ol 2007-nji ýylda “Türkmenistanda saglygy saklaýyşyň ösüşiniň ylmy esaslary”, “Türkmenistan - sagdyn we ruhybelent adamlaryň watany” ýaly kitaplaryny neşir etdiripdi.
2008-nji ýylyň oktýabrynda prezidentiň türkmen atlaryna bagyşlanan kitaby çap edilen bolsa, şol ýylyň dekabrynda onuň “Ösüşiň täze belentliklerine tarap” diýen at berlen eseri, has anygy “Saýlanan eserleriniň” birinji kitaby okyjylara ýetirildi. Türkmen telewideniýesi, öňki prezident Nyýazowyň kitaplarynyň bolşy ýaly, bu kitabyň hem “ýurduň syýasy we ruhy durmuşynda gaty uly waka hökmünde häsiýetlenýändigini” habar bermän durup bilmedi.
Ýöne Berdimuhamedow ýazyjylyk meýdanynda şeýle gysga wagtda ýeten belent sepgitleri bilen çäklenmedi we 2009-njy ýylyň maýynda ýene bir kitap, Türkmenistanyň derman ösümliklerine bagyşlanan ensiklopediýa mazmunly eser bilen okyjylaryny begendirdi. Prezident bu eseriniň her bir türkmen maşgalasynda stol kitabyna öwrüljegine umyt bildirdi.
“Şägirt halypadan ozdurmasa, kär ýiter”
Resmi habarlara görä, Berdimuhamedow sagdyn durmuş obrazyny alyp barmakda bütin ýurda nusga görkezýär.
Türkmenistanda Berdimuhamedowdan ozal iň öndümli işleýän we metbugatda iň ýokary baha berilýän ýazyjy we şahyr Saparmyrat Nyýazowdy we onuň “Ruhnamasy” türkmen maşgalalarynda iň köp okalýan kitap hasaplanýardy. Mysal üçin, türkmen metbugaty Nyýazowy “şa şahyr” diýip atlandyrsa, onuň kitaplaryny “şa diwany” atlandyrýardy. Türkmen telewideniýesiniň 2006-njy ýylyň oktýabrynda beren bir habarynda türkmen parlamentiniň agzalarynyň Mejlisde agzaçar wagty Nyýazowyň “Türkmenistan – bagtym meniň” atly şygyrlar diwanynyň döredilmegi mynasybetli sadaka berlendigi aýdylypdy.
Ýöne ýerli synçylar Berdimuhamedowyň kitaplarynyň entek Nyýazowyň “Ruhanamasy” ýaly hökmany okamaly we ekzamen tabşyrmaly esere öwrülmändigini, olaryň Kosmosa hem iberilmeýändigini aýdýarlar. Emma muňa garamazdan, TDH Berdimuhamedowyň öňki prezident Nyýazowa garanda has talantlydygyny görkezýän habarlary çap edýär. Ol habarlara görä, Berdimuhamedow kitap ýazmakdan başga ussat çapyksuwar, ussat mergen hökmünde hem tanalýar we sagdyn durmuş obrazyny alyp barmakda bütin ýurda nusga görkezýär.
“Ýigide müň hünärem az”
Bulardan başga, prezident Berdimuhamedow ykdysady ylymlaryň hem doktorydyr. Bu ylmy dereje oňa “Türkmenistanyň ykdysady strategiýasy: halka daýanyp, halkyň hatyrasyna” atly makalasy çap edilenden soň berildi. Ykdysatçy Çemen Muhaýewanyň türkmen metbugatynda ýazmagyna görä, prezidentiň bu işinde “düýpli özgertmeleri durmuşa geçirmegiň ýollary giňişleýin beýan edilýär”.
Türkmen metbugaty biraz öň Mälikguly aganyň uruş ýyllarynda, mekdep okuwçysy wagty ýazan goşgusyny ile ýetiripdi.
Emma Bolgariýada ýaşaýan türkmen ykdsatçysy Annadurdy Hajyýew başga pikirde. Ol Berdmuhamedowyň bu işinde halkyň hatyrasyna edilýär diýilýän işleriň hiç bir statistiki delil bilen berkidilmändigini we “hemme zat döwletiň ygtyýarynda saklanýarka türkmen halky abadançylyga we bazar mehanimzmine tarap hereket edýär diýip öwnüp bolmajagyny aýdýar.
Berdimuhamedowyň atasyna bagyşlap ýazan “Älem içre at gezer” atly täze romanyna kakasy Mälikugly Berdimuhamedow sözbaşy ýazypdyr. Türkmen metbugaty biraz öň Mälikguly aganyň uruş ýyllarynda, mekdep okuwçysy wagty ýazan goşgusyny ile ýetiripdi. Şol goşgudan çen tutulsa, Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýazyjylyk zehini kakasyndan gaýdýar. Mälikguly Berdimuhammedowyň ol goşgusynda şeýle setirler bardy:
"Ekine zyýanly çöpleri çapalyň,
Işiň hilini gowy edeliň;
Duşmanyň depesinden uralyň,
Ýeňiş üçin köp ekeliň dänäni!"
Ozalky sowet giňişliginde Berdimuhamedowdan başga-da ylmy iş, çeper döredijilik üçin wagt tapýan liderler bar. Olardan Özbegistanyň prezidenti Yslam Kerimowy, Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýewi agzamak bolar. Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç bolsa golaýda başga adamlaryň ylmy işlerinden bölekleri öz adyna geçirmekde aýyplandy.


text:
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Ýewropanyň Moskwa garşy täze sanksiýalarynyň Ukrainadaky konfliktiň soňuna çykmak boýunça tagallalara zyýan berýändigini belledi, emma Orsýetiň we Ýewropa Bileleşiginiň aragatnaşyklarynda “yza öwrülmäge ýol bermeýän nokatdan” entek geçilmändigini aýtdy.
Ispaniýanyň “El Pais” gazeti bilen söhbetdeşliginde Lawrow sanksiýalaryň “Kiýewdäki uruş toparyna göni goldaw signalyny iberýändigini” belledi. Lawrowyň bu interwýusy Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň websaýtynda 17-nji sentýabrda çap boldy.
Şeýle-de Lawrow Orsýetiň we ÝB-niň arasyndaky, onuň öz sözi bilen aýdylanda “ätýaçlandyryş torunyň” gatnaşyklary diňe konfliktden öňki derejä ýetirmän, öňe tarap itergi bermäge-de mümkinçilik berip biljegini belledi. Lawrowyň sözlerine görä, şu sebäpden ÝB we ABŞ sanksiýalar meselesinde “akyl-paýhasa gulak asyp, manysyzlyk we ahlaksyzlyk girdawyndan çykmaly”.
Lawrowyň sözlerine görä, Ukrainanyň hökümet güýçleriniň we orsýetçi separatistleriň arasynda ok atyşygyň bes edilmegine “doly gözegçilik edilýär”.


text:
Owgan resmileri paýtagt Kabulda we Logar welaýatynda 9-njy oktýabrda bolan aýry-aýry hüjümlerde dört graždanyň öldürilendigini, ýedisiniň bolsa ýaralanandygyny aýdýarlar.
Logaryň gubernatory Halim Fidai öldürilen üç, ýaralanan dört graždanyň hökümet güýçleri bilen «Talyban» hüjüminiň arasynda galandyklaryny aýdýar.
Fidai hökümet güýçleriniň Baraki Barak etrabyndaky metjidiň golaýynda harby operasiýa geçirýän mahallary gabawa düşendiklerini gürrüň berdi.
Şu aralykda Kabulda polisiýa üç bombanyň partladylandygyny we bir adamyň ölendigini, üç adamyň bolsa ýaralanandygyny habar berdi.


text:
Azerbeýjanyň döwlet eýeçiligindäki “Azer taj” habar agentliginiň maglumatyna görä, türki dilli döwletleriň 9-njy maslahaty Nahiçewan awtonom respublikasynda bolup geçdi.
Azerbeýjanyň prezidenti Ylham Alyýew, sammita gatnaşmaga gelen Türkiýäniň prezidenti Abdylla Güli, gazagystanly we gyrgyzystanly kärdeşleri Nursoltan Nazarbaýewi, Kurmanbek Bakyýewi we Türkmenistanyň premýer-ministriniň orunbasary Hydyr Saparlyýewi gyzgyn garşy aldy.
Türki dilli döwletleriň mundan ozalky sammitleri 1992-nji ýylda Ankarada, 1994-nji ýylda Stambulda, 1995-nji ýylda Bişkekde, 1996-njy ýylda Daşkentde, 1998-nji ýylda Astanada, 2000-nji ýylda Bakuda, 2001-nji ýylda Stambulda, 2006-njy ýylda bolsa, Antaliýada geçirilipdi.
Resmileriň çykyşy
Nahiçewanyň “Düzdag” otelinde sammit başlanmazdan ozal oňa gatnaşýan döwletlerden gelen sungat işgärleri öz konsert programmalary bilen çykyş etdiler.
Başda Azerbeýjanyň prezidenti Ylham Alyýew çykyş etdi. “Türki dilli döwletleriň birleşmegi ugrunda mümkinçilikler bar. Döwletler arasyndaky iki taraplaýyn gatnaşyklar ýokary derejede. BMG-de, Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynda we beýleki halkara guramalarda bu döwletler biri-birini goldap gelýärler. Şeýle-de bu gatnaşyklar we sammitler türki dilli döwletleriň ykdysadyýetiniň ösüşine-de kömek edýär, şoňa görä bir özara fond esaslandyrylmaly» diýip, Alyýew öz çykyşynda durup geçdi.
Ondan soňra Gazagystanyň prezidenti N.Nazarbaýew çykyş edip, türki dilli döwletleriň arasyndaky birleşigiň mundan beýlägem ösjegine ynam bildiripdir nygtady. Ol bu döwletleriň arasyndaky syýasy gatnaşyklaryň-da döwrüň talabyna laýyklykda alnyp barylmalygyny nygtapdyr. Nazarbaýew türki dilli döwletleriň arasynda özara Fonduň ýany bilen Ylymlar Akademiýasynyň-da döredilmegini teklip edipdir».
Gyrgyzystanyň prezidenti Bakyýew-de öz çykyşynda türki dilli döwletler deň derejede, deň hukuklylyk esasynda özara meseleleri çözüp bilerler diýdi. Türkiýäniň prezidenti Abdylla Gül türki dilli döwletleriň sammiti, umuman, dünýäde parahatçylyga hyzmat edip gelýär diýip tassyklady.
Türkmenistanyň hökümet başlygynyň wise-premýeri Hydyr Saparlyýew öz gezeginde taryhy, dili we köki owalam bir bolan halklaryň birleşigini beýle duşuşyklaryň mundan beýlägem berkitjegini nygtady.
Saparlyýew türki dilli döwletleriň bu maslahatlarynyň energiýa we ykdysady hyzmatdaşlyklaryň ösmeginde-de uly rol oýnap biljegini ýörite belläpdir.
Türkmen ýazyjysynyň garaýşy
Türki dilli döwletleriň maslahaty bilen baglanyşykly biz Şwesiýada ýaşaýan ýazyjy A.Welsapar, türki dilli döwletleriň bir ýere ýygnanyşyp, diliň we medeniýetiň ösmegi ugrunda alada etmekleri diýseň gowy zat diýip belleýär.
“Sebäbi olaryň taryhy, medeniýeti we köki bir. Medeniýet ýa-da dil babatynda bar bolan problemany ýeke-yekeden däl-de, bileleşip çözmäge synanyşmaly.» diýip, ýazyjy ýörite nygtaýar. Türki dilli döwletleriň arasynda ortak bir elipbiýiň döredilmegi olaryň birek-birege hasam ýakynlaşmagyna itergi berer» diýip, Welsapar aýdýar.
Konferensiýa Özbegistandan wekil gatnaşmandyr. Türkmenistanyň prezidentiniň bu maslahata gatnaşmazlygyna, belki-de, Azerbeýjan bilen Hazar deňzindäki nebit ýataklarynyň üstünde dowam edýän jedel sebäp bolandyr diýen çaklama bar.
Türkmenistandan gelen wekil Saparlyýewiň sözlerine görä, türki dilli döwletleriň maslahaty energiýa pudagyndaky hyzmatdaşlygyň ösmegine ýardam bermeli. Ýazyjy Ak Muhammet Welsapar bu iki döwletiň arasynda bar bolan problema halkara arbitraž sudunda çözülse, ol dawanyň ymykly hem müdümi çözüldigi bolar diýýär.
Nahiçewan maslahatynyň soňunda bir rezolýusiýa kabul edilip, hyzmatdaşlygyň dürli ugurlary hakynda pikir alşylyp durulsa, munuň, umuman, regionyň parahatçylygyna ýardam berjekdigine ynam bildirilipdir.


text:
Orsýet dünýäde sporta gözegçilik edýän halkara guramasynyň orsýetli sportsmenleriň doping ulanmagyna degişli berk tankytly beýannamasyna resmi jogap berdi. Orsýet resmileri 12-nji noýabrda eden çykyşlarynda käbir kemçilikleri boýun alýandyklaryny, käbirlerini ret edýändiklerini aýtdylar.
Orsýetiň Dopinge garşy bütindünýä agentliginiň komissiýasyna beren bu jogaby Atletika Federasiýalarynyň Halkara Bileleşiginiň (IAAF) 13-nji noýabrda geçirjek maslahatynda Orsýetiň ýeňil atletika sportsmenlerini halkara ýaryşlardan çetleşdirmek meselesine garamak kararyny yglan eden uçurynda peýda boldy.
Orsýet babatynda gadagançylygyň girizilen ýagdaýynda ýurduň ýeňil atletika boýunça toparlary indiki ýylda Rio de Žaneýroda geçiriljek Olimpiýa oýunlaryna gatnaşmakdan mahrum edilip bilnerler.
Kemçilik
Dopinge garşy bütindünýä agentligiň komissiýasy tarapyndan şu hepdede ýaýradylan tankytlaýjy hasabatda Orsýetiň Atletika federasiýasyna işini togtatmak teklip edildi we onuň sportsmenleriniň we resmileriniň güýçlendiriji dermanlary giňden ulanmak işine baş goşýandygy, doping barlaglaryny geçirmegi kynlaşdyrýandygy we dopingiň ulanylmagyny ýaşyrýandygy aýdyldy.
Orsýetiň Atletika federasiýasynyň başlygy Wadim Zeliçenok Dopinge garşy komissiýanyň hasabatynda özüniň doping boýunça derňewlerden boýun gaçyrandygy aýdylýan käbir ýagdaýlar babatynda öz edarasynyň işleşmäge razylyk berendigini, emma käbir wakalara garşy çykandygyny habar berdi.
Orsýet resmileriniň jogaby
“Biz käbir pozisiýalar bilen ylalaşdyk. Şol bir wagtda-da biz käbir düzgün bozmalaryň guramamyzyň öňki ýolbaşçylarynyň golastynda wagty mundan ençeme wagt öň bolandygyny düşündirdik” diýip, Zeliçenok TASS agentligine aýtdy.
Şeýle-de Orsýetiň resmisi “Biz käbir zatlary kabul edýäris, beýleki zatlara bolsa, garşy çykyş edýäris, olaryň käbirleri eýýäm düzedildi” diýip, “Associated Press” agentligine aýtdy.
Orsýet federasiýasy käbir sportsmenlerini aklamaga synanyşýarka, Orsýetiň sport ministri Witaliý Mutko halkara federasiýasynyň amala aşyrjak bolýan hereketlerine garamazdan, Orsýetiň 2016-njy ýylda Rioda geçiriljek Olimpiýa oýunlaryny boýkot etmejegini aýtdy.
“Orsýet boýkota garşy, Orsýet sporta syýasatyň goşulmagyna garşy diýdi” diýdi.
'Ädim ädildi'
Mutko Orsýetiň doping problemalaryny çözmek üçin eýýäm ädim ädýändigini belledi. Onuň “Associated Press” agentligine aýtmagyna görä, Orsýetiň Olimpiýa komiteti Orsýetiň Atletika federasiýasynyň öňki başlygy Walentin Balahniçewiň dolandyryjylar geňeşinden çykmagyny sorapdyr.
Balahniçewiň wezipesinden çekilmeginiň öňüsyrasynda şu hepdede Orsýetiň dopinge garşy laboratoriýasynyň ýolbaşçysy Grigoriý Rodçenko işden çekildi. Ol 1,5 müň doping nusgasyny bilkastlaýyn ýok etmekde aýyplandy.
Şol bir wagtda-da Halkara Olimpiýa komitetiniň prezidenti Tomas Bah bu mesele boýunça Orsýetiň Olimpiýa komitetiniň ýolbaşçysy Aleksandr Žukow bilen 12-nji noýabrda Şweýsariýada duşuşdy.


text:
7—8-nji iýunda dokma senagatynyň innowasion ösüşine bagyşlanan her ýylky Halkara sergisi geçiriler. Sergide Türkmenistanyň Dokma senagaty ministrliginiň edara-kärhanalarynyň önümleri, dünýäniň ençeme ýurtlaryndan sergä gatnaşyjy daşary ýurtlularyň bu ulgamdaky iň täze işläp taýýarlamalary we hyzmatlary görkeziler.
Sergi myhmanlary Türkmenistanda bu pudakda gazanylan üstünlikler bilen tanyşdyrar. Şeýle hem hyzmatdaşlar bilen möhüm işewür duşuşyklary geçiriler, özara bähbitli hyzmatdaşlyk meseleleri boýunça pikir alyşarlar. Forumyň çäklerinde lybaslaryň däp bolan görkezilişi, ýurdumyzyň modalar öýleriniň zehinli dizaýnerleriniň we tikinçileriniň arasynda häzirki zaman lybasly egin-eşikleri döretmek boýunça ilkinji gezek “Çeper eller” atly bäsleşik geçiriler.
Dokma senagaty milli ykdysadyýetimiziň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolup, onuň önümçilik kuwwatlyklary dünýäniň öňdebaryjy kompaniýalaryndan ýokary hilli hem-de sarp edijileriň isleg bildirýän önümlerini çykarmaga mümkinçilik berýän iň ýokary tehnologik enjamlar bilen enjamlaşdyrylandyr. Pudaga goýlan maýa goýumlaryň netijesinde dokma senagatynyň döwrebap düzümleýin desgalaryny ulanmaga bermek boýunça taslamalar yzygiderli durmuşa geçirilýär, täze iş orunlary döredilýär.


text:
Türkmenistanda orta mekdepleriň okuw möhletini 11-12 ýyla çenli artdyrmak göz öňünde tutulýar. Bu mesele 16-njy awgustda ýurduň ylym, bilim, saglygy saklaýyş, sport, syýahatçylyk we medeniýet boýunça ösüşine degişli iş maslahatynda gozgaldy.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow ýurduň Bilim ministrligine bu ugurda dünýädäki tejribeleri öwrenmegi tabşyrdy.
Maslahatda Türkmenistanyň milli bilim sistemasyny reformirlemek boýunça strategiýa barada gürrüň edilip, bilimi halkara derejesine çykarmak üçin zerurlygyň bardygy nygtaldy.
Bilimi ösdürmek boýunça öňe sürlen çäreler ýurduň ýokary we orta mekdepleriniň, şeýle-de mekdepden öň bilim berýän edaralaryň işiniň guramaçylygynyň gowulandyrylmagyna, şol sanda olaryň döwrebap maddy-tehniki üpjünçiligine degişli boldy.
Ýurduň ýokary okuw jaýlaryna okuwçylaryň kabul edilişi barada hem aýdyldy. Habar berlişine görä, şu ýyl ýurduň ähli ýokary okuw jaýlarynda geçirilen giriş ekzamenleri wideoýazga hem alnypdyr.
“Bu bolsa giriş synaglarynyň barşynda mugallymlaryň aýry-aýry dalaşgärlere aç-açan kömek berýänligini, ya-da olara goýlan bahalaryň esassyz ýokarlanýanlygyny görkezdi” diýip, Berdimuhamedow bu täzeligiň netijeleri barada aýtdy.
Türkmenistanyň prezidenti şeýle dalaşgärleriň bar bolan anyk sanawy boýunça barlag geçirmegi we baraglaryň netijeleri barada goşmaça hasabat bermegi bilim ministrine tabşyrdy.
Maslahatda Türkmenistanda bilim uguryndaky özgerişlikleriň haýal gidýänligi resmi derejede boýun alyndy. Berdimuhamedow käbir mekdeplerde mugallymlaryň taýýarlyk derejesiniň şu günki günüň talaplaryna laýyk gelmeýänligini aýtdy.
Maslahatyň gidişinde bilim ministri Gülşat Mämmedowa käýinç hem berildi.


text:
Azerbaýjanyň Prezidenti Ilham Aliýew Türkmenistanyň wise-premýeri Baýmyrat Hojamuhammedowy kabul etdi.
Azerbaýjanyň Prezidentiniň resmi saýtyna salgylanyp, duşuşygyň barşynda Ilham Aliýew biziň halklarymyzyň arasyndaky dostlukly gatnaşyklaryň ir döwürlerden bäri dowam etdirilip gelinýändigini belläp geçendigi habar berilýär. Şeýle hem ol häzirki wagtda biziň ýurtlarymyzyň garaşsyz döwletler hökmünde üstünlikli ösýändigini we durmuş-ykdysady ulgamlarda oňat netijeleri gazanýandygyny aýtdy.
Döwlet Baştutany B. Hojamuhammedowyň Azerbaýjana saparyna işjeň häsiýetde ösdürilýän ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň oňat görkezijisi hökmünde baha berdi.


text:
13-nji aprelde Siriýada müňlerçe adam hökümete garşy protest ýörişini geçirdi. Bu protest Birleşen Milletler Guramasynyň araçyllygynda Siriýada atyşyklar wagtlaýynça bes edilenine 2 gün bolanda geçirildi.
Aktiwistleriň aýtmaklaryna görä, hökümetiň howpsuzlyk güýçleri protestçilere garşy ýarag ulananda, 3 adam ölüpdir. Käbir sebitlerde howpsuzlyk güýçleri howa ot açdylar we protestçileri ýençdiler.
Mundan daşary, 13-nji aprelde irden hökümetiň güýçleri we gozgalaňçylar Siriýanyň Türkiýe bilen serhediniň golaýynda uruşdylar.


text:
15-nji oktýabrda Waşingtonda Türkmenistanyň we ABŞ-nyň arasynda dördünji ýyllyk özara konsultasiýalary geçirildi.
Döwlet departamentiniň metbugat-gullugynyň maglumatyna görä, Türkmenistanyň daşary işler ministri R.Meredowyň baştutanlygyndaky türkmen delegasiýasy ABŞ-nyň döwlet sekretarynyň Günorta we Merkezi Aziýa boýunça kömekçisi Nişa Bişwal tarapyndan kabul edilipdir.
Türkmen delegasiýasynyň döwlet sekretarynyň orunbasary Antony Blinken, döwlet sekretarynyň ýaraglara gözegçilik we halkara howpsuzlyk boýunça orunbasary Rose Gottemuller bilen geçiren duşuşygy regional howpsuzlygyna we energiýa meselelerine gönükdirilipdir.
Şeýle-de gepleşiklerde Türkmenistanyň we ABŞ-nyň gatnaşyklarynyň ähli taraplarynyň, şol sanda syýasy, regional howpsuzlygy, adam hukuklary we zähmet, din azatlygy bilen bagly meseleleriň ara alnyp maslahat edilendigi aýdylýar.
Türkmenistanyň we ABŞ-nyň arasyndaky ýyllyk özara konsultasiýalary 2009-njy ýylda ýurtlaryň arasynda özara ynamy artdyrmak we hyzmatdaşlyk üçin mümkinçilikleri ösdürmek maksatly ýola goýulypdy.


text:
Habar serişdeleri Boston marafonynda bolan bomba partlamasyny amala aşyrmakda günäkär, diýlip güman edilýän Tamerlan we Johar Sarnaýewler barada has köp maglumat toplamaga çalyşýarkalar, Sarnaýewleriň Dagystandaky garyndaşlarynyň köpüsi žurnalistler bilen gepleşmekden boýun gaçyrýarlar.
Şol bir wagtyň özünde-de, bu iki doganyň atasy Anzor Sarnaýew 21-nji aprelde Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy we “Associated Press” agentligi bilen telefon arkaly söhbetdeş boldy.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Biz wakalaryň hronologiýasyna göz aýlamak isleýäris. Tamerlan 2012-nji ýylyň 12-nji ýanwarynda Birleşen Ştatlardan alty aýlyk gaýdypdy. Siziň Mahaçgaladaky öýüňiziň golaýynda ýerleşýän dükanlaryň biriniň eýesi Tamerlanyň bir aýa golaý wagtlap öýde bolandygyny aýtdy. Ol radikal pikirleri nirede toplady?
Anzor Sarnaýew: Tamerlanda hiç hili radikal pikir ýokdy. Onda şeýle pikirleriň bolandygy nireden tapyldy, men bilemok. Ol Mahaçgalada mydama meniň ýanymdady. Ol gundiz sagat 3-e çenli uklaýardy. Men oňa sen näme uklamak üçin geldiňmi diýip, ony myhmançylyga äkidýärdim. Ol öýe gelip, ýene-de ýatýardy.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Ol metjide köp barýarmydy? Terrorçylykly toparlaryň onuň bilen şol ýerde gatnaşyk gurmagyna mümkinçilik bolupmydy?
Anzor Sarnaýew: Elbetde, ol anna günleri metjide barýardy. Ol meniň bilen bile gatnaýardy. Ýöne hiç kim oňa täsir ýetirjek bolmaýardy. Mahaçgalada şeýle zatlar asla ýok. Metjitlerde beýle zatlar köpden bäri edilmeýär, bu geçmişde galan bir zat. Adamlara täsir ýetirmek, olary öz tarapyna çekmek ýaly işler bilen meşgullanýanlar metjide barmaýarlar, olar daglarda gizlenýärler.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: ABŞ-a barmagy planlaşdyrýarsyňyzmy? Siz haçan barmakçy bolýarsyňyz?
Anzor Sarnaýew: Men adalatlylygy isleýärin. Mende polisiýa we ýörite gulluklara köp sorag bar. Meniň özüm ýurist. Men ähli soraglaryma jogap berilmegini isleýärin. Meniň soraglarym jenýatçylyga-da, terrorçylyga-da degişli. Men Amerikanyň meşhur gizlin gulluklaryna sorag bermek isleýärin. Men olaryň nädip işleýändigini, olaryň öňe sürýän maglumatlarynyň nireden alnandygyny bilmek isleýärin. Men aklawçylary tutmakçy. Men adalatlylygy isleýärin, düşünýäňizmi?
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Käbir adamlar Johar Tsarnaýewiň öz agasy Tamerlanyň täsirine düşendigini aýdýarlar.
Anzor Sarnaýew: Ýok, ol agasynyň täsirine düşmändi. Tamerlan ulusy bolansoň, hiç wagtda öz inisini howp astyna salmazdy. Bu biziň däp-dessurlarymyza-da ters gelýär.
Tamerlan öz inisine Johar sen bir oka, men ir öýlenip, okamadym, sen okamasaň kakam saňa-da käýýär diýýärdi. Men Tamerlana hemişe käýeýärdim, sen okaman, indi işçi boljakmy diýýärdim. Ol bolsa, men Orsýete gelip okaryn, men iňlis dilini bilýärin, kompýuterden başym çykýar, diýýärdi. Şeýle-de ol Hytaýda tanyşlarym bar, men biznes ederin, Hytaýdan haryt getirip, dükan açaryn diýipdi. Onuň şeýle planlary bardy.
Amerikan polisiýasynyň edýän işleriniň manysy ýok. Olaryň elinde wideoýazgysy-da ýok, başga-da hiç zat ýok. Üstesine, olar Tamerlany gözegçilik astynda saklan bolsalar, onuň kim bilen aragatnaşyk saklýandygyny öňünden bilmelidiler. Ol partladyjy serişdelere eýe bolan bolsa, polisiýa muny-da öňünden bilmelildi. Näme üçin polisiýa munuň öňüni almady? Diýmek, bu manysyz bir zat bolup çykýar. Olaryň ýöne bir çeçen oglany saýlap alandyklary barada pikir döreýär. Näme üçin? Munuň galp aýyplamadygy görnüp dur.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Tamerlan 2012-nji ýylyň ýanwar aýynda Mahaçgala baranda, Çeçenistana gidipmidi?
Anzor Sarnaýew: Ol meniň bilen iki sapar [Çeçenistana] barypdy. Ol meniň garyndaşlarymyň öýünde myhman bolupdy. Çeçenistanda garyndaşlarymyz köp. Olaryň ählisi arassa adamlar. Olar dine uýýarlar, olar il içinde tanalýarlar. Olar Çeçenistany hiç wagtda terk etmändi. Meniň garyndaşlarym şol ýerde zähmet çekýärler. Olar uruş wagtynda-da Çeçenistandan gaýtmandylar.


text:
Russiýanyň Demirgazyk Kawkaz respublikasy Dagystanda ýurduň kanunçykaryjysy nämälim hüjümçi tarapyndan öldürildi.
Dagystanyň hukuk goraýjy edaralarynyň berýän maglumatyna görä, hüjümçi 17-nji aprelde Musa Islawowyň ulagyna ot açypdyr. Şol wakada Islawow wakanyň bolan ýerinde aradan çykýar we onuň agyr ýaralanan sürüjisi hem keselhana ýerleşdirilenden soň heläk bolýar.
Islawowa hüjüm edenler tussag edildiler. Bu hüjümiň sebäpleri barada henize çenli maglumat berilmeýär.
Islawow mundan ozalky amala aşyrylan azyndan bir hüjümden aman galypdy.
Dagystan yslamçy ekstremistler we guramaçylykly jenaýatlar bilen ilteşikli ýowuzlyklardan birnäçe ýyl bäri ejir çekip gelýär. Söweşijiler polisiýany, ýerli resmileri we aram musulmanlary ýygy-ýygydan nyşana alýarlar.


text:
YouTube saýtynda peýda bolan bir wideo ýazgyda, Täjigistanyň bir diplomatyna Türkmenistan tarapyndan “kämillik ýaşyna ýetmedik” diýilýän gyzy zorlamak boýunça bilkastlaýyn hereket edenlikde aýyplama bildirildi. Maglumatda ilçihananyň öňki üçünji sekretarynyň Lebap welaýatyndaky ýokary okuw jaýynyň dördünji kursunyň studenti bilen bir jaýda tutulandygy aýdylýar.
20-nji awgustda YouTube saýtynda peýda bolan wideoda bu işiň hakykylygynyň subutnamasy hökmünde, täjik diplomatlarynyň telefon gepleşikleri diýilýän ýazgy görkezilýär.
Bu wideo maglumaty seslendirýän adamyň ses ýazgysy üýtgedilip, onda Täjigistanyň öňki ilçisi Mahmudjon Sobirowyň täjik daşary işler ministri Sirojiddin Aslow we ilçihananyň iki işgäri Hurşed Rahimow hem-de Abdulfaýz Ato bilen gyzy zorlamaga synanyşmakda aýyplanýan diplomatyň meselesi barada maslahat edendigi öňe sürülýär.
“Käbir diplomatlar gatnaşyklary bozmaga synanyşýar”
Türkmenistan bilen Täjigistanyň arasynda diplomatik meseläniň dörändigini görkezýän bu wideo ýazgy YouTube saýtynda “Andreý Semenow” atly şahs tarapyndan çap edildi. Semenow bu saýtda diňe şu wideo ýazgyny paýlaşypdyr.
Bu wideo maglumatyň başynda Türkmenistanyň “Watan” habarlar gepleşiginiň açylyş böleginden bir bölek görkezilýän bolsa-da, onuň resmi metbugatda çap edilendigini görkezýän alamat ýok.
Şeýle-de, wideo maglumatyň başynda türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen täjik prezidenti Emomali Rahmonyň gol tutuşyp duran pursatlaryndan ýazgylar görkezilip. Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň ýurtdaky daşary ýurt ilçihanalarynyň wezipelerini doly berjaý etmekleri üçin, zerur bolan ähli şertleri döredýändigi bellenilýär.
Şunuň bilen baglylykda, soňky ýyllarda Türkmenistan dünýäniň ençeme ýurtlary, şol sanda goňşy döwletler bilen dostlukly, ikitaraplaýyn bähbitli gatnaşyklary ýola goýdy. Emma olaryň arasynda käbir diplomatlar özleriniň Türkmenistan bilen gatnaşyklaryny bozmaga çalyşýarlar. Şeýle hereket etmekçi bolýanlaryň arasynda biz Täjigistanyň diplomatlarynyň adyny agzap bileris diýlip, wideo ýazgyda nygtalýar.
“Kadalary gödek depelemek”
Şeýle-de, onda täjik diplomatlarynyň bolýan ýurtlaryndaky kanunlara hormat goýmak barada Wena konwensiýasynyň prinsipleriniň garşysyna, şol sanda däp-dessurlary berjaý etmän, ýerli graždan we jenaýat kadalaryny gödek we betniýetli depelemegini dowam etdirýändigi aýdylýar.
Maglumatda Duşenbedäki we Aşgabatdaky täjik diplomatlarynyň gyzy zorlamaga synanyşmakda aýyplanýan ilçihananyň üçünji sekretarynyň meselesi barada telefon arkaly maslahat edendikleri öňe sürülýär.
Muňa garamazdan, bu telefon gepleşikleriniň haçan we nähili görnüşde ýazgy edilendigi barada anyk maglumat ýok. Ýöne wideoda aýdylmagyna görä, bu telefon gepleşikleri şu ýylyň iýun aýynda ýazgy edilipdir.
Şu ýylyň iýun aýynda täjik prezidenti Emomali Rahmon Täjigistanyň Türkmenistandaky ilçisi öňki Mahmudjon Sobirowy “hormatly dynç alşa çykýandygyny sebäp görkezip”, eýeleýän wezipesinden boşatdy. Şondan bäri Täjigistanyň Türkmenistandaky ilçisi wezipesine hiç kim bellenilmedi.
Türkmen tarapy bilen gepleşikleri geçirmek
Wideoda Mahmudjon Sobirowyň Aşgabatdaky wezipesinden yzyna çagyrylmagynyň gürrüňi edilýän mesele bilen baglanyşyklydygy öňe sürülýär.
Bu wideo ýazgyda Täjigistanyň Türkmenistandaky ilçisiniň ikinji sekretary Hurşed Rahimowyň bu meseläni çözmek üçin, Mahmudjon Sobirow we täjik Daşary işler ministrliginiň “Şarifhon” atly işgäri bilen maslahat edendigi aýdylýar.
Ol Mahmudjon Sobirowa bu mesele boýunça, iň gowusy, Türkmenistanyň Daşary işler ministriniň orunbasary bilen gepleşik geçirmegi we ony çözmegi maslahat berýär. Şonda ol täjik ilçisine ilçihananyň öňki üçünji sekretarynyň “bir gyz bilen bir jaýyň içinde wagty ele salnandygyny” we onuň tussag edilmezligi üçin, türkmen tarapyna basyş edilmelidigini, ýogsa munuň masgaraçylykly ýagdaý boljakdygyny aýdýar.
Bu maglumatyň originaldygy we täjik diplomatlaryna garşy ýöňkelýän bu aýyplamalaryň hakykylygy subut edilmedi. Şeýle-de, bu mesele dogrusynda häzire çenli Täjigistanyň häkimiýetleri hem hiç hili beýanat bilen çykyş etmediler.
Neşe gaçakçylygy
22-nji awgustda Täjigistanyň Aşgabatdaky öňki ilçisi Akbarşoh Iskandarow Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda, daşary ýurt diplomatlarynyň gepleşikleriniň ýazgy edilmeginiň resmi däldigini we özüniň bu wezipede döwri şeýle wakalaryň ýüze çykmandygyny aýdýar: “Ilçihananyň käbir işgärleriniň näme edýändigine, näme bilen meşgullanýandygyna syn etmek üçin, olaryň telefon gepleşikleri diňlenilýär we olara wideo kameralar arkaly gözegçilik edilýär. Emma Türkmenbaşynyň [Saparmyrat Nyýazowyň] bu meseleler bilen işi ýokdy. Biz onuň bilen gowy gatnaşyk saklaýardyk”.
Şol bir wagtda, wideo ýazgyda Täjigistanyň Türkmenistandaky missiýasy bilen baglanyşykly mundan ozal hem neşe gaçakçylygy ýaly käbir wakalaryň bolandygy ýatlanylyp, muňa 2015-nji ýylda bolan bir waka mysal getirilýär.
Geçen ýylyň 21-nji maýynda türkmen-eýran serhet geçelgesinde ýurda neşe serişdeleriniň uly göwrümini getirýän Täjigistanyň Aşgabatdaky diplomatik missiýasyna degişli awtoulag saklanyldy. Türkmenistan iki ýurduň arasyndaky goňşuçylykly gatnaşyklary saklamagyň hatyrasyna bu wakany köpçülige mälim etmedi. Emma bu baradaky maglumat Täjigistanyň “Tajinfo” Internet portalynda peýda boldy diýlip, wideo ýazgyda aýdylýar.


text:
Liwanyň “Hizbullah” şaýy topary Ýewropa Bileleşiginiň bu toparyň harby ganatyny terrorist hökmünde häsiýetlendirip, gara sanawa goşmagyny ýazgardy. “Hizbullah” bu çäräni “gazaply we adalatsyz” diýip, atlandyrdy.
“Hizbullah” topary beýanat ýaýradyp, onda ÝB-niň gelen bu kararyny inkär edýär. Topar bu netijä ABŞ-nyň we Ysraýylyň basyşy esasynda gelnendigini öňe sürýär.
Waşington ÝB-niň bu hereketini goldap, çykyş etdi. Mundan öň, ABŞ we Günbataryň başga-da ençeme döwleti “Hizbulla” toparyny terroristik bir gurama hökmünde ykrar edipdi.
Eýran bilen ýakyn gatnaşyklary saklaýan “Hizbullah” topary, geçen ýyl Bolgariýada ysraýylly turistlere garşy amala aşyrylan bomba hüjümi bilen ilteşdirildi. Şeýle-de bu topar Siriýadaky konflikte goşulyp, hökümetiň tarapynda uruşýar.


text:
Hindistanly meşhur ýazyjy zenan Owganystanyň günortasynda atylyp öldürildi. Suşmita Banerje 1990-njy ýyllarda “Talybandan” gaçyp gutulandygy barada kitap ýazan meşhur ýazyjy.
Polisiýanyň aýtmagyna görä, Suşmita Banergi çarşenbe güni agşam Paktika welaýatyndaky öýüniň öňünde “Talyban” söweşijileri tarapyndan öldürilipdir. 49 ýaşly zenanyň eleme-deşik edilen jesedi dini mekdebiň öňünde taşlanypdyr.
Owganystanyň “Talyban” hereketi bu waka gatnaşygyny ret edýär.
“BBC” kompaniýasy owgan polisiýasyna salgylanyp, Saýed Kamala, diýilip tanalan Banerjiniň medisina işgäri bolup işländigini we ýerli zenanlaryň durmuşy barada film alandygyny habar berýär.
Suşmita Banerji 1989-njy ýylda owgan telekeçisine durmuşa çykyp Owganystana göçüp barypdy. Onuň 1995-nji ýylda çap eden kitaby Hindistanda uly meşhurlyk gazanypdy, 2003-nji ýylda bu kitabyň onuň esasynda “Talybandan gaçyp gutulmak” atly film döredilipdi.


text:
Mançestr uniwersitetiniň hünärmenleri erkek adamlaryň "esasy erkeklik duýgusyna" (esasy instinktine) ýaramaz täsirini yetirýän hünärleriň sanawyny bellige aldylar. Lukmanlar synagyň gidişinde bedene zyýan ýetirýän endikleriň, iş şertleriniň, ynjalyksyzlygyň ýa-da stress yagdaýlarynyň agdyklyk etmesiniň gönüden-göni erkek adamlaryň meşgul bolýan hünarleri bilen baglydygyny ýüze çykardylar. Şeýle-de, bu ýagdaýdaky erkek adamlarda maşgalasy bilen aýrlylşmagynyň kop bolmagy hem esasy ünsi özüne çekdi.
Gözlegleriň esasynda alnan netijeler öwerlik däl. Görnüşinden belli bolşy ýaly, hünärleriň hemmesi diýen ýaly, her hili ýollar bilen erkekleriň saglygynyň berkligini synagdan geçirýär. Mançestrli alymlar käbir "pajarlap ösýän" hünärler barada aýratyn durup geçdiler.
OFIS IŞGÄRLERI
Az hereketli durmuş endikleri, iýmiti kadasyz kabul etmek, ynjalyksyzlyk, stress ýaly ýagdaýlar telekeçileriň, işewür adamlaryň we ofis işgärleriniň mydamalyk ýanýoldaşy bolýar. Bu ugurda işleýän erkek adamlar hemişe diýen ýaly ruhy ýagdaýyna täsir edýän her dürli kynçylyklar bilen çaknyşyp durýarlar. Mysal üçin, garşydaşlaryň hilegärligi, syýasy durnuksyzlyk ýa-da ýene bir şulara meňzeş meseleleriň ýüze çykmagy erkekleriň emosional ýagdaýyna ýakymsyz täsirini ýetirýär.
Haçanda durmuş wezipe dalaşgärligine kowalaşmak, öz eýeleýan wezipäňi gorap saklamak ýa-da işde öz şahsy nukdaýnazaryňy (pikiriňi) dogry hasap edip, ony erjellik bilen subut etmekden ybarat bolsa, onda bular ýaly durmuşda söýgi hezilliginden keýp almaklyga, söýgüniň sapaly gatnaşyklaryna maýyl bolmaklyga asla orun hem, güýç hem galmaýar. Ondan başga-da psihologiýa bilen meşgullanýan hünärmenleriň pikirine görä, käbir menejerler işlerinde uly sepgitlere ýetip, durmuşyň ahli eşretinden, ajaýyplyklaryndan peýdalanan-da bolsalar, olaryň aglabasy intimofobiýadan (ýakynlaşmak gorkusy) ejir çekýärler.
Bu özüne maýyl ediji erkek adamlarda zenan maşgalanyň esasy ünsüni çekýan zat nämeka? Gartaşan top menejeriň adamkärçiligimi ýa-da onuň şahsy emlägi? Bu ýagdaý ilkibaşda düşnüksizräk görünse-de, soňunyň aýdyň bolýandygy bizi geň galdyrmaýar.
HARBY LYBASDAKY ERKEK ADAMLAR
Zenan maşgalalaryň göwnüne harby gullukçylaryň, deňizçileriň, kanun goraýjy edaralaryň işgärleriniň ýaraýandygyny kopler bilýärler. Ýöne dartgynlylyk, howply ýagdaýlar bu karleriň aýrylmaz hemrasy bolup durýar. Şonuň üçin hem, bu kärlerdäki erkek adamlar zenanlaryna kanagatlanarly ünsi yzygider berip bilmeýärler. Hatda mydama garnizonlara aýlanyp göçüp-gonmakdan, harby hereketlerden azat wagtlary hem berk tertip-düzgün, iýmitiň dürli-dürli bolmazlygy, töweregini gazaply, talap ediji serkerdeleriň gurşap almagy esgerlere öz täsirini ýetirýär. Bular ýaly ýagdaýlaryň bolmagy ýakymly söýgi sözlerini bilmeýän esgerleri näzenin zenanlaryň arasynda bolup keýp almakdan, lezzetli duýgulary başdan geçirmekden mahrum edip biler.
Köplenç halatlarda deňiz ýüzüjilere hem aňsat düşmeýär. Deňizde dowam eden uzak ýuzüşden soň kenarda bolýan wagtlary, mümkin olar zenan söýgüsini isleýandirler. Ýöne, olar "gämide aýalyň bolmagy gowulygyň alamaty däl" diýen yrymyň, ýorgudyň täsirinden çykyp bilmeýärler. Şol sebäpli hem lukmançylykda "deňizçiniň impotensiýasy" (jynsy gowşaklygy) diýen düşünje döredi. Bu käre mahsus jynsy gatnaşygyň uzak wagtlap bolmazlygy, erkek adamlarda kynçylygyň döremegine sebäp bolýar.
Hukuk goraýjy edaralardaky gullukçylaryň ýagdaýy hem çylşyrymly bolup galýar. Her gün işden soň öýlerine, söýgüli aýallarynyň ýanyna dolanýan-da bolsalar, olaryň köpüsine iş bilen baglanşykly ýüze çykan kynçylyklary kelleden aýryp taşlamak başartmaýar. Bu bolsa "söýgi ummanynda" gulaçlap ýüzmek, ondan lezzet almak ýaly duýgulary başdan geçirmeklige belli bir derejede päsgel berýär.
DÖREDIJILIK BILEN MEŞGULLANÝAN ERKEK ADAMLAR
Bu kardäki erkek adamlaryň esasy kynçylygy, olaryň bütin durky bilen öz kärlerine berlip, hemmelere özüniň akyllydygyny, zehinlidigini subut etjek bolmagyndan ybaratdyr. Ýöne şeýle-de bolsa, bu boluş bilen görnükli suratkeşlerdir, ýazyjylaryň köpüsi üstünlige, şöhrata eýe bolup bilmeýärler.
Şeýlelikde, sen galam ussady bolman hem bilersiň, ýöne çeper intelligensiýa mahsus bolan özboluşly sagdyn durmuş endiklerini berjaý etmäge welin, borçlusyň.
Ýöne zyýanly endiklere özüni aldyryp, alkogolly içgileri çakdan aşa köp içýän, temmäkidir çilim çekmek bilen çäklenmän, eýsem her hili narkotiki serişdeleri kabul edýan wagtlary, hemme zat gowy ýaly bolup görünýär. Ýöne, soňundan jynsy gatnaşyk bilen bagly kynçylyklar ýüze çykýar. Has dogrusy jynsy gatnaşygyň wagtly-wagtynda bolmazlygy ýa-da tötänleýin ýagdaýda bolmagy, jynsy ýakynlyk etmeklige bolan howesiň kadaly bolmagyna zyýan ýetirýär. Ine onsaň, bu ýagdaýlar, gadyr-gymmaty bilinmedik, ýeterlik baha berilmedik döredijilik işi bilen meşgullanýan erkek adamlarda, jynsy gatnaşyga bolan hyjuwyny köki damary bilen aýryp taşlaýar.
IŞÇI SYNPDAKY ERKEK ADAMLAR
Bu synpdaky erkek adamlar agyr zähmet bilen meşgullanýarlar we iş güniniň ahyrynda olaryň bedeni ýadap, tapdan düşýär. Olaryň köpüsi ýadawlygy basmak üçin alkogolly içgileri içýärler. Ýöne beýle hereket etmek, söýgüniň sapaly, lezzetli uzak-uzak yollary bilen gitmeklikden jyda düşürýär.
Haçanda, iş ýerlerindäki önümçilik, adam bedenine belli bir derejede zyýan ýetirýän bolsa, has takygy, zäherli gazlar bölünip çykýan, temperatura duýdansyz, çalt-çaltdan üýtgäp durýan bolsa, onda bu ýagdaýda söýgüniň täsin başdan geçirmeleri çäkden daşarda çalyberýär. Ondan başga-da, agyr fiziki zähmetiň hemişe diýen ýaly bir gapdalynda nerw datrgynlylygynyň, tolgunmasynyň bolýandygyny bellemek gerek. Mysal üçin şahtaçylar, ýangyn söndürijiler ýa-da halas edijiler mydama nerw ulgamyna täsir edýän dartgynly ýagdaýda bolýarlar.
GAZANYLAN REKORDLARYŇ TERS TARAPLARY
Kop kişiler sportsmenler, türgenler jynsy gowşaklykdan ejir çekmeýändir diýip pikir edýärler. Ýöne, bu beýle däl. Berk tertip düzgünler, surnukdyryjy türgenleşikler mydama diýen ýaly, garaşylan netijäni berip bilmeýär. Has dogrusy, ýeňiş gazanmak barada edilýän aladalar, pikirler, kop türgenlerde öz şahsy durmuşyna güýç, mejal galdyrmaýar. Şeýlelikde, olaryň yzygider ýaryşlara gatnaşmaklygy, aýallary bilen hemişe ýakynlyk saklamagyna wagt galdyrmaýar. Şonuň üçin hem, sagdyn durmuş endiklerini berjaý edýän bu erkek adamlarda, köplenç jynsy gatnaşyk durnuksyz ýa-da tötänleýin ýagdaýda amala aşýar.
Lukmanlaryň aýtmagyna görä, jynsy gatnaşygyň yzygider bolmazlygy ýa-da tötänlikde käwagt bolmagy, jynsy gowşaklygynyň esasy sebäbi bolup biler. Ýöne, köp atletler türgenleşik wagtynda ýa-da ýaryşlarda alan ten şikeslerine bejergi almaga hem kop wagt sarp edýärler. Bu ýagdaý, kähalatlarda olaryň esasy erkeklik duýgusynyň täzeden döremegine bolan umydyny hem elden alýar.
JYNSY GOWŞAKLYKDAN NÄME HALAS EDIP BILER?
Britan hünärmenleri jynsy gatnaşyklaryň gowşamagyna howp salýan hünärleriň sanawyny işläp düzen hem bolsalar, nädip onuň öňüni almalydygy, nähili ýol bilen öz kaddy-kamatyňy sagdyn durkunda saklamalydygy babatda ýeterlik peýdaly maslahatlary bermeýärler. Biziň seksologlarymyz bolsa bu soraglara şeýle jogap berdiler.
Bizin lukmanlarymyz hökmany ýagdaýda lukmançylyk gözegçiliginden geçmegi, eger zerurlyk ýüze çykan ýagdaýlarda jynsy gatnaşygy arkaly geçýan ýokançlyklary ýüze çykarmak üçin gerek bolan barlaglary öz wagtynda geçmegi maslahat berýärler.
Esasy üns berilmeli zatlaryň biri hem, uçuk ýokançlygynyň öz wagtynda ýüze çykarylmagydyr. Çünki bu ýokançlyk erkeklik jyns mäziniň kesellerine sezewar edip bilýär. Gürrüňsiz, başardygyňdan durmuşda özüňi hereketden daşlaşdyrmajak bolmaly. Bu has hem oturyp işleýän, az hereketli işgärler üçin derwaýys bolup durýar. Hereketden daşlaşmaklyk öz-özüňe hyýanat etmekdir.
Açyk howada az wagtlygam bolsa gezelenç etmek, bedeniňi kisloroddan doýurýar, kiçi çanaklykda gan durgunlygynyň öňüni alýar. Bedeniňe agram salman, aralyk fiziki maşklary ýerine ýetirmek, diňe bir myşssalaryňy çeýe saklamaga kömek etmän, eýsem erkek gormonlarynyň kadaly işläp çykarylmasyna-da ýardam edýär. Esasy orun oýnaýan zatlaryň biri hem kadaly, dogry iýmitlenmekdir. Deňiz önümleri, iýilýän otlar, gök onümler, maňyzlar, gara şokolad erkek adamlaryň saglygyna örän peýdalydyr.
Zyýanly endiklerden daş durmak, esasy erkeklik duýgusynyň oýanmagyna, galkynmagyna ýardam berýär. Şol zyýanly endikler sebäpli, immun ulgamda her hili bozulmalaryň döreýanligi we netijede jynsy gowşaklygyň ýüze çykýanlygy bolsa hakyky bellemeli zat. Şeýle hem, elbetde jynsy gatnaşygy yzygider bolup durmaly, ara uzak wagt salyp saklanmaly däldir. Eger şu çylşyrymly bolmadyk düzgünleri berjaý etseňiz, erkek saglygyňyz sagdyn, durnukly bolar hem-de siz "söýgi şalygynyň" serpaýyndan öz paýyňyzy almaga hemişe taýýar bolarsyňyz.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Arhiýepiskop Desmind Tutu Nelson Mandelanyň ýanyna baryp gaýtdy. Ol anna güni keselhana baranda 95 ýaşly Mandelanyň “rahat” görünendigini aýtdy. Anglikan ruhanysynyň sözlerine görä, Nelson Mandela şonda ukudady.
Mandela öýkeninde infeksiýanyň ýaýramagy sebäpli 8-nji iýunda keselhana düşüpdi, şondan bäri onuň agyr, emma durnukly ýagdaýdadygy aýdylýar.
18-nji iýulda Afrikanyň we dünýäniň beýleki ýurtlarynyň müňlerçe ýaşaýjylary jemgyýetçilik proýektleriň üstünde işlemek bilen Nelson Mandelanyň doglan gününi bellediler.


text:
ABŞ-nyň goranmak sekretary Çak Hagel (Chuck Hagel) öňünden yglan edilmedik sapary bilen Yraga bardy.
Bu ABŞ Yrakda öz harby missiýasyny tamamlandan soň, 2011-nji ýylyň dekabr aýyndan bäri Pentagonyň ýolbaşçysynyň Yraga edýän ilkinji saparydyr.
Hagel Yragyň hökümet resmileri we ABŞ-nyň harby ýolbaşçylary bilen duşuşyk geçirer.
8-nji dekabrda Kuweýtde eden çykyşynda Hagel Yragyň demirgazygynda we Siriýada uly giňişlikleri basyp alan “Yslam döwletine” garşy ABŞ-nyň howadan amala aşyrýan hüjümleriniň Yragyň howpsuzlyk güýçleri üçin täze mümkinçilik berýändigini aýtdy.
Hagel 24-nji noýabrda wezipesinden çekilen hem bolsa, öz ýerine täze ýolbaşçy tassyklanýança wezipe borçlaryny ýerine ýetirýär.
Prezident Barak Obama ABŞ-nyň goranmak sekretary wezipesine Aşton Karteri hödürledi.


text:
Täze ýyl baýramçylygy, gyşky dynç alyş günleri – bu çagalar üçin diňe bir köp garaşylan günleriň biri bolman, eýsem bu döwür dürli howply ýagdaýlaryň döreme wagty hem bolup biler. Şadyýan we ýakymly duýdansyzlyklara baý bu baýramçylygy ýatdan çykmajak we howpsuz ýagdaýda geçirmek üçin birnäçe peýdaly maglumatlary bilmek hökmandyr.
Täze ýyl arçasy
Kürteli gelin ýaly başyny aşak sallap, owadanlygy bilen her täze ýylyň öňsyrasy peýda bolýan, bezelen arçanyň diňe bir täze ýyl şatlygyny bermän, öýde alnan şikesleri hem döredip biljekdigini ýatdan çykarmaly däldir. Arçaňyzyň hakykydygyna ýa-da emelidigine garamazdan, onuň ýerleşdirilşine, düzüliş howpsuzlygyna üns bermek hökmandyr:
► Çagaňyz arçany özüne çekip ýykmaz ýaly, ol onuň aşagyna goýlan direge gowy berkidilmelidir.
► Döwüljek, aýnaly we beýleki gyçakly jäjekleri çagaňyzyň eli ýetmez derejede ýokardan asyň.
► Eger arçaňyzda çyralar bar bolsa, onda çagaňyza bu çyrany ulularyň ýok wagty açmaly däldigi dogrusynda düşündiriň.
► Ýanýan şemleri we çyralary hiç hili halatda arçaňyzyň ýanynda goýmaly dälsiňiz.
Süýji sowgatlary
Täze ýyldan öň we täze ýyl güni çagalar süýjüleri iýmegiň ýyllyk öwezini dolýarlar. Siziň çagaňyzyň süýjä allergiki täsirliligi bolmasa hem, beýle mukdarda süýjileri iýdirmeklik zyýanlydyr. Süýjüli nygmatlaryň bolçulyk edýän ýagdaýynda nähili hereket etmeli?
► Ilki bilen ene-atalar sowgatlaryň möhletine seretmelidir. Täze ýylyň öňsyrasy käbir nebsine eýermeýän satyjylar, wagty geçen önümlerini beýleki harytlary bilen garyp satlyga çykarýarlar ýa-da paýlanýan baýramçylyk sowgatlarynyň içine salýarlar. Elbet-de, belli-belli süýjilerde öndürilen möhleti görkezilmeýär, ýöne gaplanan sokoladlarda, kökelerde bu görkezilýändir.
► Sowgat haltajygynyň düzümindäki zatlara ünsli garaň. Ýemşeren, döwülen şokoladlar, gülgüne nabatlar, gaby bolmadyk, nirde ýasalany belli däl noguldyr çeýnelýän süýjileri zyňmakdan gowy çäre ýokdur. Hiç hili şübhe döretmeýän, daşky gaby, reňki gowy bolan belli öndürijileriň süýjülerini alyp galsaňyz hem ýeterlikdir.
► Çagalaryňyza getirlen süýjileriň hemmesini birlikde iýmeli däldigini düşündiriň we oňa "baýramçylygyň şanyna" adatdakylardan azajyk köp berjekdigiňiz dogrusynda gepleşiň.
Ýakylýan serişdeler
Täze ýyly salýutsyz, dürli hili partlap ýanýan ýakylýan serişdelersiz göz öňüne getirmek kyn. Täze ýylda bu pirotehnikalaryň çagalaryňyzda gowy ýatlamalary galdyrar ýaly, howpsuzlyk düzgünlerini berjaý ediň!
► Hat-da howpsyz hasaplanýan bengal otjagazyndan hem ýanyklary almak mümkindir. Has kiçi çagalara bu otjagazy siziň gözegçiligiňiz bolmazdan ellerine bermäň.
► Atylýan partlawuklary adamlara tarap zyňmaly däldigini, diňe boşluga tarap atmalydygyny çagalaryňyza düşündiriň.
► Kiçijik çagalar köplenç atylýan salýutlaryň, partlawaçlaryň sesinden gorkýarlar, şonuň üçin hem olary gohlardan daşda saklaň ýa-da beýleki otaga geçiriň. Olaryň gorkularyny ýeňmek üçin salýutlary synlamaklaryny mejbur etmäň.
Köp mukdarda adaty bolmadyk iýmitler
Täze ýyla ýakyn we ondan soňky birnäçe günlerde iýmit menýulary bollygy we köpdürliligi bilen tapawutlydyr. Uly adamalar üçin has tagamly bolup biljek iýmitler, çagalar üçin tagamsyz we zyýanly bolup biler. Eýsem bu günlerde dogry iýmitlenmäni nädip ýola goýmaly?
► Eger saçak başynda çagalar bar bolsa, onda saçakda olar üçin süýji we işdäsini açýan iýmitler hem bolmalydyr. Has köp mukardaky maýonezli işdäaçarlar, kakadylan, marinada ýatyrlan kömelekdir gök önümler, has ýagly we duzly, allergiýa döretjek iýmit önümleri mekdebe çenli çagalara iýdirmeklik bolmaýar. Çagalar üçin süýji we peýdaly baýramçylyk saçagyny taýýarlamaklyga wagtyňyzy sarp etmäne ýaýdanmaň.
► Hat-da myhmançylykda wagtyňyz hem çagaňyzyň näme iýýändigine gözegçilik edip duruň.
► Iýmit siňdiriş ulgamynyň bozulmalarynda kömek berjek derman serişdelerini (meselem, iýmit siňdiriş fermentler) el ýüzde saklaň, eger ýok bolsa öňünden alyp goýuň.
► Däp bolşy ýaly täze ýylyň ertesi, 1-nji ýanwarda galan iýmit önümlerini çagalaryňyza bermekden saklanyp, olar üçin çorbadyr, aşlary bişirip berseňiz oňaýly bolar. Uly adamlar üçin hiç hili zyýansyz bolan iýmitler, kiçi çagalar üçin ýakymsyz we tagamsyz bolup biler.
Baýramçylyk çäreleri
Çagalar bagynda, mekdepde we şäher etrap merkezlerindäki arçalar, baýramçylyk çäreleri – bular çagalar üçin hemişe peýdalymy?
► Çagalaryň köp ýerinde hemişe dürli wirusly we bakteriýaly keselleriň ýaýramak töwekgelligi ýokarydyr. Çagalar bilen köpüçlik ýerlerine, çärelere barlanda gurplandyryjy serişdeleri berip, öýden çykanlarynda oksolin ýagyny burunlaryna çalmaklyk gowy peýda berip biljekdir.
► Köpçülik ýerlerinde çagalar diňe bir ýokançlyklary almak bilen çäklenmän, ýitip hem bilýändirler. Hemişe çagalaryňyza esewan edip, gözden salmaň. Birden ýitäýende-de belli bir ýeri belleşip, salgyňyzy, adyňyzy, ýatda saklap bilse telefon belgiňizi ýatladyň we bu ýagdaýlar dogrusynda çagaňyz bilen öňünden gürleşiň.
► Eger çagaňyz uly bolup, özüniň pully gapjygy we el telefony bar halatynda, onda köpçülikde olara esewan etmelidigi we ünsli bolmalydygy barada düşündiriň.
Şanalyp geçilen we başga-da birnäçe garaşylmadyk ýagdaýlaryň islendik baýramçylyklarda bolup biljekdigi ähtimaldyr. Hut şu jähtden ugur alyp, çagalara aýratyn üns berilmelidigini unutmaň!
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Türkmenistanda her ýyl aprel aýynyň ahyrky ýekşenbe güni türkmen bedewiniň baýramçylyk güni hökmünde bellenilýär. Adat boýunça bu sene mynasybetli geçirilýän çäreler has öňräkden başlanýar.
Şu ýyl Bedew baýramy mynasybetli geçirilýän çäreleriň sany 20-den gowrak bolup, olaryň ilkinjisi 23-nji aprelde başlandy. Esasy baýramçylyk, her ýyl bolşy ýaly, aprel aýynyň ahyrky bazar güni geçirilýär.
Galyba salnan çykyşlar
Bu gezek ýekşenbe güni 29-nji aprele gabat geldi. Emma bu baýramçylygyň wagyz we propaganda işleri indi birnäçe günden bäri dowam edýär. “Altyn Asyr” telekanalynda görkezilýän gepleşiklerde bu barada yzygiderli galyba salnan pöwhe we showhunly çykyşlar gaýtalanýar.
Türkmen gazetlerinde Arkadaga hem-de bedewlere bagyşlanyp çap edilen täze goşgulardan käbiri. Aprel, 2012.
Döwlet tarapyndan eýeçilik edilýän telekanallarda Bedew baýramçylygy bilen baglanyşykly görkezilýän reportažlarda Bedew baýramçylygy bilen bilelikde, prezident Berdimuhamedowyň adyna-da aýratyn mahabatlandyrmalar aýdylýar.
“Şu ajaýyp baýramçylyk pursatyndan peýdalanyp, külli türkmen halkyny, mähriban prezidentimizi behişdi bedewlerimiziň baýramçylygy bilen tüýs ýüregimden gutlaýaryn. Biz, ýaşlar üçin okamaga, işlemäge, döredijilikli zähmet çekmäge mümkinçilik döredip beren mähriban Arkadagymyza sag bolsun aýdýaryn” diýip, Türkmen telewedniýesinde görkezilen bir interwýuda gürlän student nygtaýar.
Türkmen telekanallary bilen bir hatarda, gazetlerde hem baýramçylyk baradaky habarlara aýratyn üns berilýär. Türkmenistanyň ähli merkezi gazetlerinde türkmen atlaryny wasp edýän çeper eserler we goşgular toplumlary ýzygiderli çap edilýär.
Arkadagdan gaýrat alan Akhan…
Şu goşgulardan biri hem soňky döwürlerde häkimiýetleri wasp etmekde at gazanan şahyrlardan biri Gözel Şagulyýewanyň 24-nji aprelde Türkmenistanyň ähli merkezi gazetlerinde birbada çap edilen “Akhan” atly goşgusy boldy. Bu goşgy şeýle bent bilen başlanýar:
Türkmen gazetinde şahyra Gözel Şagulyýewanyň çap bolan “Akhan” atly goşgusy. 24-nji aprel, 2011.
Aldyňmy gaýraty Arkadagyňdan,
Göwnümemi, has görklenen ýaly sen.
Suw içdiňmi diriligiň ýabyndan,
Gudratlynyň Hydyr gören maly sen.
Bu temadan goşgy ýazýan diňe Gözel Şagulyýewa bolman, ýakynda Hojamuhammet Kakalyewiň “Döwletli”, Aýjemal Omarowanyň “Dorhanyň” atly goşgularam Türkmenistanyň ähli merkezi gazetlerinde çap edildi.
Hojamuhammet Kakalyýewiň 25-nji aprelde Türkmenistanyň ähli merkezi gazetlerinde çap edilen “Döwletli” atly goşgusyndan bir bölek:
Arkadagym at üstünde,
Türkmeniň söýgi daragty.
Gadym-gadym köklidir ol,
Baky juwan Türkmen bagty.
Emma käbir ýerli synçylaryň aýtmaklaryna görä, türkmenleriň öz bedew atlaryna bolan hormatyna hem büýsanjyna söz ýok, ýöne çap edilen eserleriň we telekanallarda görkezilýän programmalaryň ideologyýalaşdyrylanlygy göwnejaý däl.
Türkmen gazetinde Hojamuhammet Kakalyýewiň çap bolan “Döwletli” atly goşgusy. 25-nji aprel, 2011.
Şeýle pikiri öňe sürýänlerden birem özüni Altymyrat diýip tanadan aşgabatly medeniýet işgäri. Ol: “Bu materiallaryň aglabasy özleriniň pafoslylygy we aşa ideologyýalaşdyrylmagy bilen tapawutlanýarlar. Olaryň hiç haýsysyny soňuna çenli arkaýyn okap bolanok. Suwjuklyk we öwünjeňlik halys ýüregiňe düşýär” diýip, nygtady.
Ýerli mediada çap edilýän maglumatlardan çen tutulsa, soňky döwürlerde türkmen mediasynda bedew atlar bilen baglanyşykly tematika Gurbanguly Berdimuhamedowyň häkimiýet başyna gelmeginden soň has-da möwjedi. Onuň sebäpleri barada bir zat aýtmak kyn.
Emma, şol bir wagtyň özünde-de, Berdimuhamedowyň atlara bolan söýgüsi hem uly-kiçä aýan. Soňky döwürlerde ol barada ençeme makalalardyr, dürli görnüşdäki eserler hem döredildi. Prezidentiň atlara bagyşlanan kitaby hem ýakynda çap edildi. Onuň dabaralarda at münüp aýlanýan wediosužetlerem telekanallarda ýgy-ýgydan görkezilýär.


text:
Şenbe güni Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýene gaýtadan Türkmenistanyň Milli olimpiýa komitetiniň prezidenti wezipesine saýlandy.
Bu mesele boýunça şenbe güni geçirilen maslahata Türkmenistanyň Milli olimpiýa komitetiniň agzalary we ýurduň sport guramalarynyň wekilleri gatnaşdylar.
Maslahatda, esasan, Türkmenistanyň Milli olimpiýa komitetiniň prezidentini hem-de bu guramanyň Ispolkomynyň we Baş assambleýasynyň agzalaryny saýlamak meselesine garaldy.
Ýurduň resmi habar agentligi maslahata gatnaşyjylaryň prezident G.Berdimuhamedowy Türkmenistanyň Milli olimpiýa komitetiniň prezidenti wezipesine biragyzdan saýlandyklaryny habar berýär.
Şeýle hem, bu maglumatda ýurtda bedenterbiýäni we sporty ösdürmek hem-de şu ýylyň tomsunda Londonda geçjek olimpiýa oýunlaryna Türkmenistandan, mümkin boldugyça, has köp sportsmenleri gatnaşdyrmak ugrunda ähli zerur çäreleri görmeklik barada anyk maksatlaryň goýlandygy aýdylýar.


text:
Gresiýada adamlar kabul ediljek tygşytlaýyş çärelerine protest edip, işlerini taşlap ýörişe çykdylar. Paýtagt Afinynyň köçelerine 50 müň töweregi adamyň çykandygy aýdylýar.
Polisiýa daş zyňýan protestçileri dargatmak üçin göz ýaşardyjy gazy ulandy.
24 sagatlyk protesti geçirmäge ýurduň iň uly iki işçiler bileleşigi, profsoýuzy çagyrdy.
Protestler sebäpli uçar we otly gatnawlary durdy, mekdepler, keselhanalar we beýleki jemgyýetçilik edaralary ýapyldy.
Häzirki görülmegi planlaşdyrylýan tygşytlaýyş çäreleri halkara maliýe kömegini alyp bilmek üçin geçirilýär. Häzir Gresiýada iň uly işsizlik derejesiniň bolmagyna garaşylýar. Köp grekler hem garyplyk derejesinde ýaşaýarlar.
2010-njy ýylyň maýyndan bäri, Gresiýa 230 milliard ýewro möçberinde halkara kömegi berlipdi. Munuň netijesinde ýewro pul birliginiň durnuklylygy hem howp astyna düşdi.


text:
Orsýetiň öňki we häzirki ýokary derejeli harby komandirleri öňki prezident Dmitriý Medwedewi Gürjüstanyň separatist regiony bolan Günorta Osetiýada 2008-nji ýylda geçirilen harby operasiýalara buýruk berende, ilkibaşda ikirjiňlenmekde aýyplap, şu sebäpden adam ýitgileriniň uly bolandygyny aýdýarlar.
Aýyplamalar harby konfliktiň dört ýyllygyna gabat gelip, bu baradaky 47 minutlyk dokumental film internetde peýda boldy.
Awtory nämälim bu filmde baýry ofiserler Medwedew, tä şol wagtky premýer-ministr Wladimir Putin özüni hereket etmäge mejbur edýänçä, komandir hökmünde ikirjiňlendi diýýärler.
Agzalýan film "Ýitirilen gün" diýlip atlandyrylýar.
Awgustdaky urşuň başlamagynyň öňüsyrasyna çenli Orsýetiň harby güýçleriniň baş ştabynyň ýolbaşçysy wezipesini berjaý eden general Ýuriý Baluýewskiý filmde Medwedewiň we onuň ýaranlarynyň, Putin tarapyndan itergi berilýänçä, buýruk bermekden gorkup, saklanandyklaryny aýdýar.
Jaň edildimi?
Şol wagt Pekindäki Olimpiýa oýunlaryna gatnaşýan Putin Moskwadaky habarçylara beren gürrüňinde “özüniň Medwedewe iki gezek jaň edendigini” aýdypdy.
“Telefon gepleşikleri barada aýdylanda, hawa, men Medwedewe awgustyň 7-de we 8-nde iki gezek jaň etdim. Goranmak ministrine-de jaň etdim, problema barada gürrüň etdik" diýip, Putin aýtdy.
Häzirki döwürde Orsýetiň prezidenti wezipesini berjaý edýän Putin şol wagt ýurduň harbylarynyň baş ştabynyň Gürjüstanyň islendik hüjümine garşy durup biljek planyň öňünden taýýarlanandygyny belläpdi: “Gürjüstan bilen bolup biläýjek çaknyşyklar üçin plan harbylaryň baş ştaby tarapyndan 2006-njy ýylyň aýagynda ýa-da 2007-nji ýylyň başynda taýýarlanypdy we men ony makullapdym".
Putiniň aýtmagyna görä, “taýýarlanan planyň bir bölegi, Gürjüstan bilen çaknyşyk ýüze çykan halatynda, Orsýetiň harbylaryna kömek eder ýaly Günorta Osetiýanyň ýerli milisiýa agzalaryny taýýarlamagy hem öz içine alýardy”.
Geçen ýyl Orsýetiň we Gürjüstanyň telewideniýesinde görkezilen interwýuda Medwedew uruş başlanan wagty “hiç kim hiç kime jaň etmedi” diýip nygtapdy.
“Dogrymy aýtsam, hiç kim hiç kime jaň etmedi. Men Putin bilen, buýruklary berenimden soň, ertesi gün aragatnaşyk gurdum. Uruş eýýäm başlapdy" diýip, Medwedew mälim edipdi.
Bu gün Günorta Osetiýa urşuň ýubileýini bellemäge gelen Medwedew, ulurak ýitgileriň öňüni almak üçin, uruş baradaky şol kararyň wagtynda kabul edilendigini aýtdy.
Uruş gutaransoň, Moskwa Günorta Osetiýany we Gürjüstanyň beýleki separatist regiony bolan Abhaziýany özbaşdak döwletler hökmünde ykrar etdi. Gürjüstanyň hökümeti we beýleki ýurtlaryň aglaba köpüsi bu iki regiony häzirem Gürjüstanyň bölegi diýip hasaplaýarlar.


text:
«Freedom House», «Azatlyk öýi» guramasy çäklendiriji täze kanunlar we žurnalistlere garşy ulanylan zorluklar 2014-nji ýylda dünýä ýüzünde metbugat azatlygynyň derejesiniň 10 ýyldan gowrak wagt içinde iň pes ýagdaýa düşmegine getirdi diýýär.
Düýbi Birleşen Ştatlarda ýerleşýän guramanyň 29-njy aprelde çap eden täze hasabatynda metbugat azatlygynyň 2014-nji ýylyň dowamynda 18 ýurtda we territoriýada düýpli derejede aşak gaçandygy, Azerbaýjan, Serbiýa, Yrak ýaly ýurtlarda bolsa iň erbet peselişiň bolandygy aýdylýar.
«Freedom House» Belarusyň, Orsýet tarapyndan anneksiýa edilen Krymyň, Eýranyň, Türkmenistanyň we Özbegistanyň atlaryny dünýäniň metbugat azatlygy boýunça iň erbet onlugyna girýän ýerleriň arasynda agzaýar.
Hasabatda Balkanlarda iň erbet baha Makedoniýa berlipdir, bu ýurtda metbugat azatlygynyň derejesi soňky bäş ýylda yzygiderli aşak gaçýar.
Hasabatda Azerbaýjanyň hökümetiniň howpsuzlyk we adatdan daşary ýagdaýlar kanunlary esasynda media edaralaryny ýapmak we žurnalistleri tussag etmek usullaryny ulanmak bilen, iň erbet kanun bozujy bolandygy, bu ýurtda 1-nji dekabra çenli 9 žurnalistiň türmede saklanandygy aýdylýar.
Şeýle-de hasabatda 2014-nji ýylyň dekabrynda derňewçi žurnalist we Azatlyk radiosynyň Azerbaýjan gullugynyň hyzmatdaşy Hatyja Ysmaýylowanyň tussag edilendigi, Azat Ýewropa/Azatlyk radiosynyň Azerbaýjandaky edarasynyň ýapylandygy we ol ýerde işleýän žurnalistleriň soraga çekilendigi bellenilýär.
«Azatlyk öýi» guramasy Orsýetiň media pudagynyň syýasy ýolbaşçylaryň hususy pudakdaky hemşerileri tarapyndan barha köp döwlet eýeçiligine geçirilendigini ýa-da hökümete garşy tankydyň biznes bähbitleri esasynda aşak basylandygyny aýdýar.
Agressiw propaganda
Mundanam başga, Orsýet propagandany has aktiw we agressiw, köplenç galp ýa gorkunç görnüşde ulanmakda, metbugat töwereklerini bulaşdyryp, hakyky žurnalizmi gysmakda tankyt edildi.
«Orsýetiň döwlet eýeçiligindäki milli telewideniýesi içki oppozisiýany, Moskwanyň syýasaty bilen ugurdaş gopmaýan goňşy ýurtlary we dünýäniň has demokratik ýurtlaryny garalamaga gönükdirilen üznüksiz kampaniýa alyp barýar» diýip, hasabatda aýdylýar.
Şeýle-de onda Orsýetiň mediasynyň rus jemgyýetçiligini Ukraina bilen urşa taýýarlamakda esasy rol oýnandygy aýdylýar.
Hasabatda aýdylmagyna görä, Orsýetiň awgustda güýje giren kanuny bloglara we sosial ulgamlara täze gözegçilik girizýär, ýagny her günde 3 müňden gowrak adam girýän websaýtlaryň ählisiniň «media guramasy» hökmünde hasaba alynmagyny talap edýär.
«Freedom House» Ukrainanyň Orsýet «harbylarynyň ýurda girmegi bilen ýüzbe-ýüz bolup», rus telewizion kanallarynyň azyndan 15-sini alyp görkezmegi togtadandygyny aýdýar.
Yrakdaky ýaramaz ýagdaý ýurduň demirgazyk we günbatar böleklerinde uly territoriýanyň «Yslam döwleti» toparynyň eline geçmegi bilen bagly.
«Freedom House» Täjigistanyň Dagly-Badahşan awtonom regionynyň we Orsýet tarapyndan anneksiýa edilen Krymyň žurnalistleriň repressiw hökümetler tarapyndan bilkastdan gadagan edilmeginiň «esasy mysallary» bolandygyny aýdýar.
Serbiýanyň premýer-ministri Aleksandar Wusiç ýurda gelen sil barada maglumat berilmeginiň öňüni baglajak bolmakda we «garaşsyz žurnalistlere bolan barha beter duşmançylykly ritorikasy» üçin tankyt edildi.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Dünýä daralyp barýar. Biz mekdep okuwçysy bolan ýyllarymyzda, Awstriýanyň çägindäki Alp daglary çäksiz uzakda bolup görünýärdi.
Sowetler zamanynyň mekdep okuwçylaryna beýik rus serkerdesi A.W. Suworow Alp daglaryndan agyr goşun bilen geçdi diýip öwredýärdiler.
Indi o daglara barmak üçin, arassa ýürek bilen açyk höwes gerek.
Daglara bar
Alp daglaryna men iň gözel wagtynda bardym diýip hasap edýän. Aslynda onuň gözel däl wagtynyň ýokdugyny aýdýarlar. Gyşda, bu daglar ak gara bürenende, onuň myhmanynyň aşa köp boljagy belli. Myhman häzirem az däl. Ýöne Garagumda kemala gelen adam üçin, tomus ýakymly duýulýar.
O döwürde howa ýazdan maýylrak, tomusdan hem salkyn bolýar. Tebigat bolsa şeýle bir bezemen, megerem, daglar şol pursatda toý lybasyny geýinýändir.
Bezemen daglar
Dag jülgelerini müň dürli otlar bezeýär. Otlaryň arasynda al-elwan güller açylypdyr. Älemde bir reňk bolsa, şol gülleriň ýüzünde bar ýaly görünýär. Ony görmek üçin, göz ýeterlik däl, duýmagyň gerek.
Güller daglaryň bilinde-de, gyrymsy agaçlaryň aralarynda-da bar. Dürli-dümen güllerden ýokaryny belent başly agaçlar örtýär. Olaryň köpüsi ýel. Bu berdaşly daragt daglaryň döşüni örtüp, mydama ýaşyl öwüsýär.
Daglaryň üstünde gar bar. Belent gaýalar kümüş jyga geýen ýaly. Asman olaryň üstüne serlen gök ýaglyk bolup görünýär. Şol gök ýaglyk çalşanda, dagyň depesi görünmeýär, töweregi bulut örtýär. Bulatlar syrylanda seretseň, dagyň depesindäki gök ýaglygyň gülleri özgerendir ýa onuň üstünde täzeje gar bardyr.
Daglar günde-günaşa buluda bürenip, öz görnüşini tämizläp dur.
Çeşmeler
Alp daglarynda çeşme bilen ululy-kiçili derýalar köp. Olar dag dünýäsine janlylyk hem şowhun-şagalaň berýär. Çeşme suwy her öwrümde, her ädimde aýagyň aşagyndan akyp dur.
Dur-da, olaryň sesini diňle. Şaggyldy güýçli bolsa, sen gözbaşdan gaty pesdesiň. Ýöräber ýokarlygyna.
Çeşmeleriň sesi ýuwaş eşidilse, suw göze görünmän aksa, sen belentde duransyň.
Bu ýerde otur. Töwerek-daşyňa seret. Ýaradan äleme näçe görnüş beripdir. Daglaryň bölek-bölek, geriş-geriş bolup oturyşyna Ýaradanyň özi-de guwanan bolsa gerek.
Ýokardaky derýalar
Çuň jülgelerde çeşmeler akýar, dagyň depesinde bolsa derýa bar. Olar adam baryp bolmajak belentlikden aşaklygyna inýärler.
Alp daglarynyň kim ak garyna guwanýar, kim onuň kert gaýalaryna höwes edýär. Dagdyr jülge arasynda öwüsýän ýele guwanyp, şol ýeliň badyna uçup ýören adamlaram bar. Meni haýran galdyrany dagdan inýän äpet şaglawuklar boldy. Tomsuň ortasy, gaty beýik dag bolaýmasa, pesden seredip, ak gary görmek mümkin däl. Ýöne şol daglardan inýän suwdan welin nazaryňy sowmak mümkin däl.
Dagyň üstündäki derýalar hiç wagt akymyny azaltmaýar.
Bir jülgede bolanymyzda, töwerek-daşymda dört şaglawugy görüp bildim.
Suw bizde – Garagum çölünde ýeriň astynda, özem gaty peslikden akýar. Oňa guýy gazyp ýetmeli. Alp daglarynda suw ýokarda, dagyň depesinden inýär.
Belki-de, derýa şeýle bolmalydyr. Derýa dagdan döremese, ol ençeme ýurtlar aşyp, deňze ýetip bilmezdi.
Ynsan hem tebigat
Eger men bu toprakda jaýlaryň güller bilen bezelişini görmedik bolsam, gözellik öz-özünden dörändir diýip, baryny tebigatyň peşgeşi saýardym.
Adamlar bu gözel daglaryň arasyndan ýol salypdyrlar. Dag derýasynyň üstünden gurlan köpririň üstüni örtüpdirler. Sen köprüden däl, uzyn ammaryň ýa-da saraýyň içinden geçip barýan ýaly.
Üsti örtülen köprini synlanymda, onuň iki gyrasyndaky germewde goýlan gyzyl güllere gözüň düşýär.
Güldandaky gülleri çygly ümür ýuwup dur. Şol meni tebigatdaky güllerden beter haýran etdi.
Bu ýerde, gül gytçylygy ýok toprakda, adam ýene gül ekipdir. Belki, köpri gurmak üçin, tebigatdan alan ýeriniň öwezine şol gülleri ekýändirler.
Bu toprakda ýaşaýan adamlar tebigatyň bar ýeriniň gül bolmagyny isleýän bolsa gerek. Tebigat, megerem, bularyň işik-içerisine däl, kalbyna ornaşypdyr.
Awstriýa. Bad Gastein hem Gargellen jülgeleri.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň pikiri.


text:
Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç prezident Berdimuhamedowy doglan güni bilen gutlap, 10-njy iýulda resmi bolmadyk dostlukly sapar bilen Ukraina çagyrdy diýlip, habar berilýär.
Bu baradaky habarda çakylygy Türkmenistana sapar edýän Ukrainanyň daşary işler ministriniň prezident Berdimuhamedowa ýetirendigi aýdylýar.
Türkmenistanyň prezidenti we Ukrainanyň baş diplomaty özara düşünişmek we ynanyşmak, şeýle hem taraplaryň netijeli hyzmatdaşlygy ösdürmäge bolan meýillerine daýanýan türkmen-ukrain gatnaşyklarynyň mundan beýläk-de üstünlikli ösdüriljekdigine ynam bildirdilendikleri aýdylýar.


text:
Türkmеn nakyllary
– Gözеliň gowusy gyşyk kеpbеdеn çykar.
– Gazana nämе salsaň çеmçäňе-dе şol ilеr.
– Islänini aýdan islеmеdigini eşidеr.
– Ýitеn pyçagyň sapy altyn.
– Bulutdan çykan gündеn gork, ýaşmakdan çykan dildеn gork.
– Kösä hеr kim bir gyl bеrsе sakgally bolar.
– Işan diýerlеr, molla diýerlеr – adamdan gowusy bolmaz.
– Söýeniňi alyp bilmеsеň alanyňy bir söýjеk bol.
– Bir gölе boşandy – tutuş oba iş boldy.
– Çagyrylyp gеldim diýip kowulýançaň oturma.
– Ajalyna howlugan gеçi çopanyny süsеrmiş.
– Jalbaryn gysgalygy boýun uzynlygyny aňladýan däldir.
– Akylly eşigini çykarýança samsyk dеrýadan gеçеr.
– Ýamanyň köýnеgi ýakasyndan ýyrtylar.
– Jähеnnеmе gidеn özünе ýoldaş gözlär.
– Bir ýyl gеçi bakan türkmеniň kyrk ýyllyk akylyna zyýan ýetеr.
– Süri yzyna gaýdanda agsagy öňünе düşеr.
– Atyň aýagyna nal kaksaň eşеgеm toýnagyny götеrеr.
– Hakykat köwşüni gеýýänçä ýalan dünýäni aýlanyp çykar.
Dürli millеtiň nakyllary
– It hеm öz köçеsindе özüni gaplança görýändir.
Owgan nakyly
– Eý, taňrym! Elimdеn gеlýän zady etmеk üçin maňa güýç bеr, başarmajak işimdеn el çеkmеk üçin gaýrat bеr, ikisini aýyl-saýyl edеr ýaly hеm pähim bеr.
Gündogar nakyly
– Söýgidе ýalan sözlеýän adam ýigrеnjе-dе mynasyp däldir.
Fransuz nakyly
– Karz puly diňe ruhyçökgün adamlardan almaly. Bеrginiň yzyna tölеnmеjеgini olar öňündеn bilýär.
Hindi pähimi
– Aýallaryň iki esasy gaýgysy: bir-ä gеýerе zat ýok, birеm goýara ýer ýok.
Gürji nakyly
– Urşy başlaýan-a syýasatçylar, tamamlaýanam tabyt ussalary.
Türk pähimi
– Mugt sirkе baldan şirin.
Täjik nakyly
– Egеr-dе sеn özüňе gеrеk däl zady satyn alýan bolsaň, gaty basym özüňе dеrwaýys zady satmaga mеjbur bolarsyň.
Ýewrеý nakyly
– Wyždan müň sany şaýada barabar.
Gürji nakyly
– Gark bolup barýana kömеk edip bilmеsеň, pesgеl bir bеrmе.
Ermеni nakyly
– Bizе mugtuna bеrilýän zatlaryň içindе puldan gowusy ýokdur.
Ýewrеý nakyly
– Bagyşlamak – güýçli kişiniň elindеn gеlýär, ejizlеr bagyşlamak diýlеn zady bilmеýär.
Dagystan pähimi
– Tümlügе nälеt okap oturandan, kiçijеk bir şеm ýakan gowy bolaýmasyn.
Ispan nakyly
– Durmuşda ýa-ha pul toplamaly, ýa-da ony sowurmaly. Bir adamda olaryň ikisinеm etmägе ýetеrlik wagt bolmaýar.
Pars nakyly
Toplan, terjime eden şahyr Şiraly Nurmyrat


text:
Çeçenistan respublikasynda Musulmanlaryň ýokary dini edarasy ol kinofilme tomaşa edenden soň, tomaşa etmegi we şeýle kinofilmi ýaýratmagy oňlamazlyk barasynda karara geldi.
Ýokary dini edara munuň sebäbine şeýle esaslar görkezýär:
-Musulman alymlaryň arasynda bar bolan umumy garaýşa görä, suratlarda we kinofilmlerde Muhammet pygamberiň keşbini görkezmek gadagandyr.
-Kinofilmde gaty köp taryhy näsazlyklar bar. Şeýle näsazlyklar tomaşaçyda Yslam taryhy we Muhammet pygamberiň durmuşy barasynda nädogry pikirler döredip biler.
-Muhammet pygamberiň käbir egindeşleri baradaky maglumatlar oňaýsyz we ýoýulan görnüşde suratlandyrylýar.
-Filmi surata düşürenler öz peýdalanan çeşmelerini görkezmeýärler. Surata düşürilen pursatlar barasynda razylyk beren alymlar aýan edilmeýär.
Mundan owal Saud Arabystanyň baş müftüsi Abdul Aziz aş-Şeikh öz beren beýannamasynda, Yslamda pygamberiň çagalygynyň kinomatografiýa görnüşinde görkezilmegini berk ýazgaryp çykyş edipdir.
Tanymal režissýor Majid Majidiniň "Muhammed - Hudaýyň ilçisi" atly kinofilmi, Eýranyň kinomatografiýasynyň iň gymmat kinofilmidir. On ýylyň dowamynda surata düşürilen kinofilme 50 million dollar çykdaýjy edilipdir. Bu kinofilm "Muhammet pygamberiň durmuşy" trilogiýasynyň birinji bölümidir.


text:
18-nji fewralda Ministrler Kabinetiniň mejlisinde Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýurtda gaýry partiýalaryň-da döredilmegine rugsat berilmelidigi barada çykyş etdi.
Türkmen prezidentiniň bu aýdan sözlerini sähel salymyň içinde dünýä metbugaty alyp göterdi. Dünýäniň abraýly internet gazetleri Gurbanguly Berdimuhamedow bu sözlerini mysal getirip, saýtda gyssagly makalalaryny goýdular.
1991-nji ýylda Türkmenistan garaşsyzlygyny alany bäri, şu çaka çenli ýurtda diňe bir partiýa - Türkmenistanyň demokratik partiýasy hereket edip gelýärdi.
Ýurtda beýleki partiýalaryň bolmazlygyny bolsa, döwlet başynda oturanlar Türkmenistanda hiç bir oppozision güýjüň ýoklugy bilen düşündirýärdiler.
Elbetde, türkmen lideriniň 18-nji fewralda Ministrler Kabinetiniň mejlisinde gaýry partiýalaryň döredilmegine rugsat bermegi juda begendiriji waka. Dünýä mediasy bu wakany demokratiýa tarap bir ädim diýip belleýär. Ýöne aýdylan sözler iş ýüzünde nähili amala aşyrylarka? Ynha, esasy meselese şundan ybarat bolup durýar.
1998-nji ýylda ýurduň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazow hem Ministrler Kabinetiniň mejlisleriniň birinde ýurtda oppozision partiýalaryny döretmäge arkaýyn rugsat berýändigini aýdyp çykyş edipdi.
Ýurduň prezidentiniň bu sözlerinden ugur alyp hereket eden Türkmenistanda hasaba alynmadyk «Demokratik ösüş partiýasynyň» lideri Durdymyrat Hojamuhammedow öz partiýasyny Adalat ministrliginde registrasiýa etdirmek isläpdi. Emma «Demokratik ösüş partiýasy» hasaba alynmady, onuň lideri Durdymyrat Hojamuhammedow bolsa bu hereketleri üçin temmi alypdy.
Onsoňam, ýurtda gaýry partiýalara rugsat berläýende-de ol partiýalar neneň-niçik partiýalar bolarka? Türkmenistanyň demokratik partiýasynyň çagasy boljakmy, ýa jübi partiýasy? Ýa-da, hakykatdanam, oppozision partiýasy? Bu sowallara heniz anyk jogap bermek juda kyn. Galanynam, elbetde, wagt görkezer...
Döwlet Hojamedow aşgabatly inteligensiýa wekiliniň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
30-njy maýda döwlet baştutany Gurbanguly Berdimuhamedow “Türkmenistanyň prezidentiniň ýanynda Milli kosmos agentligini döretmek baradaky” permana gol çekdi. Bu permana laýyklykda, Milli kosmos agentliginiň öňünde ýeriň töweregindäki orbita gözegçilik etmek, emeli hemra aragatnaşyklaryny ýola goýmak, kosmos giňişligi bilen bagly ylmy barlaglary geçirmek we Türkmenistanyň territoriýasyndan emeli hemralaryň dolandyrylyşyny üpjün etmek wezipeleri durýar.
“Ylmyň-bilimiň ösmegine itergi”
Aşgabatly alym Ýazgeldi Bekdurdyýew ýurtda Milli kosmos agentliginiň döredilmegini gutlanmaly ýagdaý hökmünde kabul edendigini hem-de bu işiň ýurtda ylym-bilimiň ýagdaýyna oňyn täsir etjekdigini aýdyp şeýle diýdi: "Milli kosmos agentliginiň döredilmegi ýurtda ylmyň-bilimiň ösmegine ýardam edip biljek faktorlaryň biri. Sebäbi kosmos serişdelerini dolandyrmak üçin ýokary derejeli kadrlar gerek bolar. Bu ýagdaý täze ylmy-barlag institutlarynyň döredilmegine, olarda ylmy işleri alyp barjak alymlaryň dünýäniň öňde baryjy bilim merkezlerinde tejribe toplamagy üçin döwlet tarapyndan ýardam berilmegine getirer. Ylma uly pul serişdeleri sarp ediler. Netijede, bu ýagdaý ýurtda ýokary derejeli spesialistleriň döremegine itergi berer, ýokary tehnologiýalaryň hem giň ýaýramagyna getirer".
Türkmenistan häzir Orsiýetiň «Ýamal» emeli hemrasynyň hyzmatlaryndan peýdalanýar.
Alym Bekdurdyýew emeli hemra aragatnaşygynyň ýurduň halk hojalygyna etjek täsiri barada hem öz pikirini beýan etdi. Onuň tassyklamagyna görä, häzirki döwürde ýurduň ykdysadyýetiniň pudaklarynyň ösmegi hem emeli hemra aragatnaşygyna bagly: “Elbetde, ýurdumyzyň öz emeli hemrasynyň döremegi örän bähbitli bolar. Emeli hemra aragatnaşygy maglumatlary ibermek ýa-da kabul etmek üçin ýokary hilli, ýokary tizlikli we effektiw aragatnaşygy gurnamaga mümkinçilik berýär. Şeýle-de aragatnaşyk we internet, telewideniýe sistemalarynyň ösdürülmegini çaltlandyrar”.
Soňra ol şeýle diýýär: “Barmasy kyn bolan ýerleriň ilatyny hem ýokary hilli argatnaşyk hyzmaty bilen üpjün edip bolar. Emeli hemrany biziň ýurdumyzyň oba hojalygynda hem giňden ulanyp bolar. Geodezik barlaglar, ýurduň ekologik ýagdaýynyň monitoringini amala aşyrmakda has ýokary netijeleri gazanmaga emeli hemra aragatnaşygynyň roly uly”.
GDA-da 4-nji ýurt bolar
Türkmenistan ýeriň orbitasyna öz emeli hemrasyny iberse, GDA döwletleriniň arasynda öz emeli hemrasy bolan 4-nji ýurt bolar. Häzir GDA döwletleriniň arasynda Orsiýetiň, Ukrainanyň, Gazagystanyň emeli hemrasy bar. Azerbaýjanyň ilkinji emeli hemrasyny hem 2012-nji ýylyň ahyrynda ýeriň geostasionar orbitasyna çykarmak meýilleşdirilýär.
Azerbaýjan öz ilkinji emeli hemrasy üçin 200 million amerikan dollaryndan gowrak pul serişdesini sarp eder. Bu çykdaýjylar takmynan 7 ýyldan soň özüni ödär diýip azerbaýjanly bilermenler aýdýarlar. Emeli hemranyň bahasynyň gymmatdygyna garamazdan, onuň halk hojalygy üçin bitirýän işleri örän ähmiýetli hasaplanýar.
Türkmenistan häzir Orsiýetiň «Ýamal» emeli hemrasynyň hyzmatlaryndan peýdalanýar. Bu emeli hemra arkaly türkmen telewideniýesiniň 5 telekanaly ýaýlyma goýberilýär. 2005-nji ýylda bolsa Türkmenistan Orsýetiň kömegi bilen Saparmyrat Nyýazowyň Ruhnama kitabynyň 1-nji bölümini hem-de Türkmenistanyň baýdagyny ýeriň orbitasyna çykarypdy.
Myrat Gurbanow Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


text:
Papa Fransis Kristmas baýramçylygy mynasybetli eden çykyşynda migrantlar bilen raýdaşlyga çagyrdy we olara pena berýänleri taryplady.
“Ýardam bermekde el açyklyk görkezýän we ençeme migranty hem bosguny kabul edýän raýatlara we döwletlere alladan gaýtsyn”, diýip Papa Fransis Rimde Mukaddes Peter ybadathanasyndan eden çykyşynda aýtdy.
Şu hepdäniň başynda BMG-niň bosgunlar agentligi we Migrasiýa boýunça halkara guramasy bir milliondan gowrak bosgunyň şu ýyl Ýewropa barandygyny, ýene 3600 adamyň ölendigini ýa ýitirim bolandygyny aýtdy.
Papa Fransis ýyllyk çykyşynda BMG-niň Siriýada we Liwiýada konfliktleriň soňuna çykmak boýunça tagallalaryna goldaw bildirdi. Şeýle-de Ýakyn Gündogarda, Afrikada we beýleki konfliktli regionlarda parahatçylyga çagyryş etdi.


text:
Pakistanyň Ýokary sudy 16-njy ýanwarda premýer-ministr Ýusuf Reza Gilaniniň suduň kararyny ýerine ýetirmänligini aýdyp, onuň hut özüniň şu hepdäniň aýagynda, 19-njy ýanwarda sudda görkezme bermegini buýurdy.
Bu çäre Gilaniniň Ýokary suduň prezident Asif Ali Zardariniň geçmişdäki işleri boýunça korrupsiýa bilen baglanyşykly jenaýat-derňew işini açmak baradaky kararyny ýerine ýetirmezliginden uç alýar.
Prezident Asif Ali Zardariniň garşysyna bildirilýän aýyplamalar onuň 1990-njy ýyllarda, ýogalan aýaly Benazir Bhuttonyň hökümetinde inwestisiýa ministri bolan döwrüne degişli.
Goha sebäp bolan zat
Ýusuf Reza Gilaniniň hökümeti Zardariniň prezident hökmünde eldegrilmesizligine salgylanyp, onuň öňden gelýän “şweýsar korrupsiýa işi” boýunça derňew geçirmekden boýun gaçyryp geldi.
Premýer-ministr hökmünde eldegrilmesizligini aýdýandygyna garamazdan, garşysyna çykarylan kararyň Gilaniniň özüniň hem jogapkärçilige çekilmegine getirmegi mümkin. Bu ýagdaý onuň işden aýrylmagyna we irki saýlawlaryň geçirilmegine hem getirip biler.
Ýokary suduň 16-njy ýanwardaky karary Pakistanyň geçen hepdeden bäri ýurduň kuwwatly harby elitasynyň barha artýan basyşynyň astynda galan raýat ýolbaşçylarynyň ýüzbe-ýüz bolýan birnäçe kanuny synagynyň diňe biridir.
Premýer-ministr Gilani geçen hepde goranmak sekretaryny işden aýrypdy. Bu wakanyň fonunda bolsa, Ýokary suduň komissiýasy prezident Zardari bilen baglanyşykly başga-da bir galmagally işi, ýagny «memogeýt» adyny alan hatly wakany hem derňeýäp başlady.
Gilani geçen hepde goşunyň baş generaly Aşfak Kaýani we Pakistanyň pudagara aňtaw gullugynyň baş direktory, general-leýtenant Ahmed Şuja Paşany bu iş boýunça hökümeti resmi habardar etmezden suda şikaýat etmekde tankytlady.
Ýekşenbe güni Gilani öz tankydyny yzyna almagy barada general Kaýaniniň eden talabyny ret edip, şeýle diýipdi: “Men parlamentiň öňünde jogap berýärin. Men hiç bir şikaýat üçin bir adama jogap bermerin. Men parlamentiň öňünde jogapkär. Men parlamente onuň bilmek islän islendik zady barada öz pozisiýamy aýdaryn”.
“Hat işi” nähili döredi?
Hat işi prezident Asif Ali Zardariniň kömekçileriniň biri tarapyndan geçen maýda ABŞ-nyň harbylaryna iberilipdir diýilýän gol çekilmedik hat bilen bagly. Ol hatda ABŞ-nyň Pakistanda Osama bin Ladeni öldüren reýdinden soň, Yslamabatda bolmagy mümkin harby agdarlylyşygy duruzmaga kömek soralýar.
Pudagara aňtaw gullugynyň başlygynyň talaby esasynda 30-njy dekabrda döredilen Ýokary sud komissiýasy häzir hökümeti diňleýär we onuň Zardariniň bu hat bilen baglanyşygy baradaky tapyndylaryny şu aýyň aýagynda yglan etmegine garaşylýar.
Bu hata dahylly hasaplanylýar amerikaly biznesmen Mansur Ijaza bu hat bilen bagly gohly wakany ilki oktýabrda «Financial Times» gazetinde aýan etdi. Ol özüniň diňe araçy bolandygyny aýdýar.
Şondan soň işden çekilen Pakistanyň Waşingtondaky ilçisi Husaýin Hakgani bu hat bilen ilteşigini inkär edýär we bu zatlaryň Ijazyň toslamasydygyny öňe sürýär.
Bu dawa Pakistanda ýene bir harby agdarylyşygynyň bolmak gorkusyna sebäp boldy. Emma synçylar pakistan harbylarynyň agdarylyşyk niýetiniň ýokdugyny we Zardari bilen Gilaniniň kanuny esaslarda gyrakladylmagyna gol ýapjaklaryny aýdýarlar.


text:
Çynar
1769-njy ýylda fransiýaly inžener Fardler Nikola Žozef Kýuno ilkinji bolup, özbaşyna...
Massachusetts Amherst uniwersitetiniň (ABŞ) hünärmenleri çagalara günortanky ukynyň täsiri barada barlag...
Ýazuw ynsan durmuşynda howa ýaly zerur. Aslynda ýazuw ýönekeý bir zat...
Çagalar hem edil ulular ýalydyr. Dünýädäki ähli çagalar biri-birine meňzemeýär. Olaryň...
Sport bilen meşgullanmak, bedeniňiz bilen gatnaşykda bolmaga, özüňizi sagdyn duýmaga we...
Perzentlerimize olaryň çagalyk ýyllary barada gürrüň bermek, maşgala agzalarynyň arasyndaky birek-birege...
(Hekaýa) Rowaýatda garlawajyň adamy halas edişindenmi, nämemi, garaz, bu guş başga...
(Türkmen halk ertekisi) Bir bar eken, bir ýok eken, gadym zamanda...
11 ýaşa çenli süňklerimiziň 45 %-i, 17 ýaşa çenli 90 %-i...
(Türkmen halk ertekisi) Bir bar eken, bir ýok eken. Gadym zamanlarda...