text:
Saýlanan prezident Donald Trampyň baş kömekçileri çap edilen habary, täze prezidentiň ilkinji daşary ýurt saparynda Islandiýada rus prezidenti Wladimir Putin bilen sammit geçirjekdigi barada aýdylýanlary ret etdiler.
Ak tamyň geljekki metbugat sekretary Sean Spicer 14-nji ýanwardaky twitinde «Sunday Times of Londonyň» Tramp britan resmilerine özüniň Putin bilen duşuşmagy planlaşdyrýandygyny aýtdy diýen habarynyň «dogry däldigini we 100 prosent galpdygyny» aýtdy.
Gazetiň habarynda aýdylmagyna görä, bu diýilýän sammit Islandiýanyň paýtagty Reýkýawikde bolmaly. Beýleki neşirler, şol sanda «Bloomberg» hem, london neşiriniň habaryna esaslanyp, Islandiýadaky Tramp-Putin duşuşygy barada makala ýazdy.
«Bu aýdylýanlar fantaziýa» diýip, Trampyň kömekçileriniň biri, adynyň aýdylmazlyk şerti bilen, «Roýter» habar gullugyna aýtdy. Trampyň ady aýdylmadyk ýene bir kömekçisi bu habary ýalana çykardy diýip, «Roýter» ýazdy.
Birleşen Ştatlaryň 45-nji prezidenti hökmünde 20-nji ýanwarda işe başlamaly Tramp Orsýet bilen gatnaşyklary gowulaşdyrmak isleýändigini aýtdy we Putiniň ýolbaşçylyk sypatlaryny öwdi.


c: text/html

text:
Aqparat mınıstrligi jáne UNICEF jastar jobasy boıynsha kúsh biriktirýde
NUR-SULTAN. QazAqparat - QR Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligi jáne UNICEF jastar jobasyn júzege asyrýda kúsh biriktirýde, dep habarlaıdy QazAqparat mınıstrlikke silteme jasap.
QR AQDM «Jastar» ǵylymı-zertteý ortalyǵy Samgau baǵdarlamasyn júzege asyrýǵa qatysady. Baǵdarlamanyń basty baǵyttary synı oılaýdy, topta jumys isteı bilýdi, kreatıvtilikti, Qazaqstan jasóspirimderi men jastarynyń daǵdylaryn damytý bolyp tabylady.
Baǵdarlamanyń bastamashylary: BUU Balalar qory (UNICEF) jáne QR Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi.
Samgau (Upshift) baǵdarlamasy jastardyń áleýmettik osal bóliginiń, sonyń ishinde NEET sanatyndaǵy jastardyń múmkindikterin keńeıtýge baǵyttalǵan. Búginde joba elimizdiń alty óńirinde Jastar resýrstyq ortalyqtarynyń negizinde júzege asyrylýda. Sondaı-aq ómirlik mańyzy bar daǵdylardy oqytý boıynsha 30-dan astam semınar, 2 onlaın býtkamp ótkizildi. Buǵan qosa, baǵdarlama aıasynda 13 komanda shaǵyn granttar alyp, óz jobalaryn júzege asyrýda.
«Qarqaraly aýdanynyń jastary arasynda, jaqynda bizdiń JRO bazasynda bıznes negizderi, áleýmettik kásipkerlik, taım menedjment, synı, shyǵarmashylyq jáne kreatıvti oılaý, kommýnıkatıvtik jáne kóshbasshylyq daǵdylar, toptyq jumys sııaqty ómirlik mańyzdy daǵdylarǵa tegin oqýǵa múmkindik paıda boldy. Bul Samgau UPSHIFT jobasynyń arqasynda múmkin boldy. Joba aıasynda JRO-da barlyq qajetti zattarmen jabdyqtalǵan kabınet ashyldy. Onda erekshe qajettilikteri bar jastarǵa (AIV ınfektsııasy jáne basqa da sozylmaly aýrýlary, múgedektigi bar, ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan jastar) basty nazar aýdarylatyn bolady», - dep atap ótti Qarqaraly aýdanynyń JRO basshysy Qobylandy Ersaıyn.
Eske sala keteıik, aǵymdaǵy jyldyń 9 shildesinde QR AQDM «Jastar» ǵylymı-zertteý ortalyǵy men BUU Balalar Qory (UNICEF) arasynda yntymaqtastyq týraly Memorandýmǵa qol qoıylǵan bolatyn. Onyń mańyzdy baǵyty - el óńirlerinde Samgau (Upshift) jobasyn odan ári júzege asyrý.
«Jastar» ǴZO dırektory Aıan Sakoshevtiń aıtýynsha, «UNICEF-pen kelisim Qazaqstannyń áleýmettik osal jastaryn qoldaý boıynsha kúsh-jigerdi biriktirýge jaǵdaı jasap, jastarǵa óz áleýetin júzege asyrýy úshin jańa múmkindikter ashady».
Memorandým sheńberinde taraptar jastar resýrstyq ortalyqtarynyń qyzmetin odan ári damytý jáne jetildirý, jasóspirimder men jastardyń daǵdylary men quzyretterin damytýdyń turaqty modelderin qurý, jastar qyzmetkerlerin oqytý jáne jastar resýrstyq ortalyqtaryn keńeıtý, belsendi áriptestik pen mentorlyq qoldaýdy kótermeleý, sondaı-aq memlekettik jastar saıasaty salasynda zertteý jumystaryn júrgizýdegi jáne taldamalyq sholýlardyń nátıjelerimen almasýdaǵy yntymaqtastyq sııaqty túıitkildi baǵyttar boıynsha ózara is-qımyl jasasyp, kúsh-jigerdi biriktiretin bolady.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Iýmit arassalygy — saglygyň girewi
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň parasatly baştutanlygynda ýurdumyzda ilatyň durmuş we ýaşaýyş şertlerini gowulandyrmak, keselleriň öňüni almak, ynsan saglygyny goramak babatda üstünlikli alnyp barylýan giň möçberli işler raýatlarymyzda çuňňur buýsanç duýgularyny döredýär. Hormatly Prezidentimiziň bu ugurda kabul edýän resminamalarynyň esasy maksady hem sagdyn iýmitlenmegiň ählumumy kadalaryny we ýörelgelerini giňden ornaşdyrmak, degişli maslahatlary işläp taýýarlamak arkaly ilatyň saglygyny pugtalandyrmakdan, raýatlaryň ömrüniň dowamlylygyny artdyrmakdan, kadalaşdyrylmadyk iýmit bilen bagly keselleriň öňüni almakdan ybarat bolup durýar.
Hormatly Prezidentimiziň ilatyň sagdyn iýmitlenmegini üpjün etmek babatdaky öňde goýan wezipeleri häzirki wagtda üstünlikli çözgüde eýe boldy. Iýmitlenmegiň kadasynyň bozulmagy bilen bagly köpsanly keselleriň öňi alyndy. Baş saglygyň sakasy dogry we kadaly iýmitlenmek bilen bagly. Kadaly iýip-içmek ynsanyň saglygyny berkidýär, fiziki hem ruhy sagatlygyny, sazlaşykly we doly ösüşi üpjün edýär, kesellerden goraýar hem-de ýokanç kesellere garşy göreşmek ukybyny berkidýär. Ýurdumyzyň ak bazarlarynda maldarçylyk we guşçulyk toplumlarynyň önümleri, süýt we süýt önümleri, dürli miweleri, gök we bakja önümleri ilata hödürlenilýär. Satyn alnan azyk önümlerini sowadyjyda saklamak zerurdyr. Çig önümlerden taýýarlanan tagamlar gaplanan ýagdaýda aýratyn saklanmalydyr. Mal, guş, towşan, balyk etini, beýleki tiz zaýalanýan önümler sowadyjyda bir ýerde goýulmaly däldir. Olar sowadyjynyň ýokarky bölüminde saklanmaly. Satyn alnan kömelekler ter, sagdyn, bitewi bolmaly. Olary polietilen haltajykda saklamak maslahat berilmeýär, sebäbi olaryň aglaba bölegi suwdan ybarat we az wagtyň içinde ezilip, zaýalanmagy mümkin. Kömelek iýmäge taýýarlananda, işdäaçara goşulanda talabalaýyk berjaý edilmelidir, sebäbi kömelek zäherlenmesi saglyga howp salýar.
Konserwirlenen miwelerdir gök önümler işdäaçarlara garylýar. Diňe bir gapagy konserwirlenen bankanyň içinde galan howanyň täsiri bilen açylan bankalaryň däl, eýsem, içi bulanyk görünýän bankalaryň içindäki önümleriň hem zyýanlydygyna ünsüňizi çekýäris. Olar ulanylmaly däldir.
Bilşiňiz ýaly, juda ýagly, ýiti tagamlar, mantydyr palaw, gowrulan mal eti, towşan, guş eti iýmit siňdiriş agzalaryna agram salýar, aşgazan-içege ýollarynyň näsazlyklaryna, dowamly keselleriň möwç almagyna itergi berýär. Aşa köp we garym-gatym iýlip, içiň geçmegine ýa-da gatamagyna, gan basyşynyň ýokarlanmagyna, ýürek-damar ulgamynyň näsazlyklaryna getirip biler.
Banka gaplanan gök önümler satyn alnanda, taýýarlanan we ýaramlylyk möhletine, gapagyna (ýellenenmi ýa-da ýok), bankadaky suwuna (bulançakdygyna ýa-da ýok), içinde ýakymsyz ysyň peýda bolandygyna üns berilmelidir.
Öý şertlerinde öý bikeleri gyş paslynda iýmit hökmünde ulanmak üçin gök we bakja önümlerinden dürli işdäaçarlary, miwelerden kompot, mürepbe taýýarlap, çüýşe bankalara gaplaýarlar. Gök we miwe önümleri öý şertlerinde gaplananda, duza ýatyrlanda arassaçylyk we zyýansyzlandyryş düzgünlerini doly we dogry berjaý etmeli. Ýatda saklaň! Gelip çykyşy näbelli bolan, ýaramlylyk möhleti geçen, elde, ýagny önümçilikde taýýarlanmadyk banka gaplanan, kakadylan we duzlanan kömelegi, balygy, eti iýmit hökmünde ulanmak maslahat berilmeýär. Her bir adam iýmit düzgünlerini berk berjaý edip, içýän suwuna, gök we miwe önümleriniň terligine, hiline ünsli bolmalydyr. Her bir ynsan saglygynyň öz elindedigini, köp babatda özüne baglydygyny unutmaly däldir.


text:
Prezident Erdogan “Nýu-Ýorkda Türk Öýüni Açarys” Diýdi
Erdogan, Adalat we ösüş partiýasynyň Mersin şäherinde Atatürk medeniýet merkezinde geçirlen maslahatyna gatnaşdy.
Prezident R. T. Erdogan, Adalat we ösüş partiýasynyň Mersin şäherinde Atatürk medeniýet merkezinde geçirlen maslahatyna gatnaşdy.
Prezident Erdogan maslahatda eden çykyşynda “Nesip bolsa ýekşenbe güni Amerika gideris we duşenbe güni Nýu-Ýork şäherinde BMG-nyň edil garşysynda 36 gatly Türk öýüniň açylyş dabarasyna gatnaşarys” diýdi.
“Halkymyza hyzmat etmäge dowam ederis” diýen Prezident Erdogan “Biz ýurdumyzyň mertebesiniň beýgelmegi we Türkiýäniň dünýäniň iň güýçli ýurtlaryndan biri bolmagy üçin tagalla etmäge dowam edýäris” diýip belledi.
Degişli Habarlar
Türkiýe Russiýa Gynanç Bildirdi
Rýazanda himiki madda öndürýän fabrikde bolan partlamada 17 adam ýogalypdy.
Eren-13 operasiýasynyň çäginde 4 terrorçy täsirsiz ýagdaýa getirildi
Siirt welaýatynyň Eruh etrabynda dowam edýän Eren-13 operasiýasynyň çäginde 4 terrorçy täsirsiz ýagdaýa getirildi


text:
TÜRKMENISTANDA BÜTINDÜNÝÄ WELOSIPED GÜNI BELLENILDI
2018-nji ýylyň 3-nji iýunynda dünýäniň köp ýurtlarynda ilkinji gezek Bütindünýä welosiped güni bellenildi, bu sene hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy boýunça Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasy tarapyndan esaslandyryldy.
Ir bilen paýtagtymyzyň ýaşaýjylarynyň müňlerçesi türkmen paýtagtynyň ajaýyp künjeginde - Köpetdag şaýolunyň we Jülge köçesiniň kesişýän ýerindäki aýlaw çatrygynyň golaýynda ýygnandylar, bu ýerden Aşgabadyň ajaýyp görnüşi açylýar.
Ýygnananlaryň hatarynda hökümet agzalary, Mejlisiň, harby we hukuk goraýjy edaralaryň, ministrlikleriň hem-de pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň ýolbaşçylary, jemgyýetçilik guramalarynyň we köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri, diplomatlar, ýaşlar bar.
Bu ýere, köpçülikleýin welosipedli ýörişiň badalga alýan künjegine hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow geldi. Döwlet Baştutanymyz abraýly daşary ýurt guramalarynyň ýolbaşçylary hem-de welosport boýunça dünýä çempionlary bilen gürrüňdeşlikde şu günki çärä gatnaşýandyklary üçin minnetdarlyk bildirip, olaryň haýyşy boýunça ýadygärlik üçin bilelikde surata düşdi.
Hormatly Prezidentimiz bu ýere ýygnananlaryň öňünde gutlag sözi bilen çykyş etdi. Milli Liderimiz Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň 72-nji sessiýasynyň 2018-nji ýylyň 12-nji aprelinde bolup geçen 82-nji mejlisinde Türkmenistanyň başlangyjy bilen degişli Rezolýusiýany kabul edendigini aýdyp, dünýäniň 56 döwletiniň Bütindünýä welosiped güni baradaky Rezolýusiýanyň awtordaşy bolandygyny belledi. 3-nji iýunyň Bütindünýä welosiped güni diýlip yglan edilmegi biziň ýurdumyzyň parahatçylygy, dostlugy hem-de netijeli hyzmatdaşlygy pugtalandyrmak baradaky başlangyçlarynyň biragyzdan ykrar edilýändigine şaýatlyk edýär.
Bu köpçülikleýin welosipedli ýörişe dünýäniň dürli ýurtlaryndan belli myhmanlar gatnaşýarlar. Olaryň arasynda Russiýanyň Welosiped sporty federasiýasynyň prezidenti, üç gezek Olimpiýa çempiony Wýaçeslaw Ýekimow, dünýäniň çempiony Sergeý Nikitenko, “ARETI” halkara kompaniýalar toparynyň prezidenti I.Makarow we beýleki belli türgenler hem-de welosiped sportuny söýüjiler bar.
Milli Liderimiz ýygnananlary Bütindünýä welosiped güni bilen ýene-de bir gezek tüýs ýürekden gutlap, dabara gatnaşyjylara berk jan saglyk, abadançylyk we mundan beýläk-de uly üstünlikleri arzuw etdi. Soňra hormatly Prezidentimiz köpçülikleýin welosipedli ýörişe badalga berýär we agzybirlik bilen herekete başlan welosipedçiler hatarynyň öňüni çekýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Köpetdag şaýoly boýunça 8 müň 500 metr ýoly geçip, Saglyk ýolunyň gutarýan ýerinde pellehana geldi. Döwlet Baştutanymyz köpçülikleýin welosipedli ýörişe gatnaşýanlar bilen hoşlaşyp, bu ýerden ugrady. Hormatly Prezidentimiz dynç gününde sport maşklaryny ýerine ýetirmek adatyna eýerip, paýtagtymyzyň demirgazygynda ýerleşýän Sport ulag merkezine tarap ugrady.
Beýleki welosipedçiler bolsa Aşgabadyň köçeleri boýunça hereketi dowam etdiler, köpçülikleýin welosipedli ýörişiň umumy uzynlygy 30 kilometre deň boldy.
Bu baýram diňe bir paýtagtymyzda däl-de, ähli welaýatlarda geçirildi. Halkara welosiped güni dünýäniň köp ýurtlarynda bellenildi, ol ýerlerde 3-nji iýunda sport we dynç alyş çäreleri guraldy. Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky Ilçihanalary welosiped ýörişlerini guradylar. Şeýle köpçülikleýin ýörişler türkmen we daşary ýurt diplomatlarynyň, jemgyýetçilik, sport guramalarynyň ýolbaşçylarynyň, ýaşlaryň, şol sanda daşary ýurtlaryň ýokary okuw mekdeplerinde bilim alýan ýurdumyzyň talyplarynyň gatnaşmagynda Hytaý Halk Respublikasynyň, Koreýa Respublikasynyň, Ýaponiýanyň, Russiýanyň, Özbegistanyň, Gyrgyzystanyň, Şweýsariýanyň, Saud Arabystanyň, Rumyniýanyň, Awstriýanyň, Germaniýanyň, Belarus Respublikasynyň, Eýran Yslam Respublikasynyň, Malaýziýanyň, Ukrainanyň we beýleki döwletleriň paýtagtlarynda geçirildi.


text:
* Akmak görünmäge çalyşmak iň uly akyllylyk.
* Kaşaňlyk garaýan zadyňda däl-de garaýşyňda bolmaly.
* Her hili ýamanlygy etmäge güýjüň ýetýärkä, hiç bir ýamanlygy etmezlik: ine hakyky ýagşylyk!
* Dana adam hemme zada haýran galýan adamdyr.
* Şübheler bagty bize haram etmäge ýetýär.
* Açylmadyk ganatlaryň ululygyny bilip bolmaz.
* Ýatlama ýazmak ölümiň elinden bir zatlar alyp galmakdyr.
* Oňat başlamak eýýäm ýarysyny başarmak diýmekdir.
* Iň owadan gül iň tiz solýanydyr.
* Başga biriniň siziňkiçe oňat edip biljek işini, goý degmäň, ol etsin, siz etmäň.
* Hakykaty gözleýänlere ynanyň. Tapdym diýýänlerden çekiniň.
* Hakykaty gözleýänlere ynan we olaryň tapan zatlaryndan şübhe et.
* Ýaşaýyşa ýaş bilen däl, ýaşamak bilen düşünip bolýar.
* Öz bagtyna özi päsgel bolmak babatda adam ýoňsuz ussat.
* Ýükümiz näçe agyr we hupbatly bolsa, şonça-da ruhumuzy terbiýelär we beýgelder.
* Arzuwlar! Hiç ýadamazmysyňyz?!
Hakykaty gözleýänlere ynanyň. Tapdym diýýänlerden çekiniň.


text:
Gwatemala
Gwatemala (Ispan dili: Guatemala), resmi taýdan Gwatemala respublikasy, Demirgazyk Amerikadaky ýurt. Beliz, Meksika, El Salwador we Gonduras bilen serhetleşýär. Paýtagt we iň uly şäher Gwatemala şäheri
TaryhEdit
Koloniýadan öňkiEdit
Gwatemalada adam ýaşamagynyň ilkinji subutnamasy beöň 12000-nji ýyldan başlaýar. Variousurduň dürli künjeklerinde tapylan obsidian oklar ýaly subutnamalar, miladydan öňki 18,000-nji ýyllarda adamzadyň bardygyny görkezýär. Irki Gwatemala göçüp gelenleriň awçy bolandygyny subut edýän arheologiki subutnamalar bar. Peten we Pacificuwaş ummanyň kenarlaryndan polen nusgalary mekgejöweniň ösdürilip ýetişdirilişiniň miladydan öňki 3500-nji ýyla çenli ösendigini görkezýär. Miladydan öňki 6500-nji ýyllara degişli ýerler daglyk ýerleriň Kiçi sebitinde, Pacificuwaş ummanyň kenarýakasyndaky Sipacate we Escuintla tapyldy.
Mezoamerikan siwilizasiýasynyň nusgawy döwri Maýa siwilizasiýasynyň beýikligine gabat gelýär we Gwatemala boýunça köp sanly saýt bilen wekilçilik edilýär, iň köp konsentrasiýa Petende. Bu döwür şäherleşme, garaşsyz şäher-döwletleriň döremegi we beýleki Mesoamerikan medeniýetleri bilen aragatnaşyk bilen häsiýetlendirilýär. takmynan takmynan 900-nji ýyla çenli dowam edipdir, Klassiki Maýa siwilizasiýasy ýykylanda. Maýalar merkezi peslikdäki şäherleriň köpüsini terk etdi ýa-da guraklyk sebäpli açlyk sebäpli öldi. Apseykylmagynyň sebäbi barada jedel edilýär, ýöne guraklyk teoriýasy köl kenarlary, gadymy polen we beýlekiler ýaly subutnamalar bilen tassyklanan walýuta gazanýar.
Kolonial we GaraşsyzlykEdit
Täze dünýä gelenlerinden soň, ispanlar 1519-njy ýyldan başlap Gwatemala birnäçe ekspedisiýa başladylar. Az salymdan Ispaniýanyň gatnaşygy ýerli ilaty ýok eden epidemiýa sebäp boldy. Ispaniýanyň Meksikany basyp almagyna ýolbaşçylyk eden Hernan Kortes kapitan Gonzalo de Alvarado we dogany Pedro de Alvaradoga bu topragy basyp almak üçin rugsat berdi. Alvarado ilki bilen adaty garşydaşlary Kiççe (Quiché) milletine garşy söweşmek üçin Kaççikel halky bilen birleşdi. Alvarado soňra Kaççikeliň garşysyna çykdy we ahyrynda tutuş sebiti Ispaniýanyň gol astyna aldy.
Kolonial döwürde Gwatemala audiensiýa, Ispaniýanyň kapitan generaly (Capitania General de Guatemala) we Täze Ispaniýanyň (Meksika) bir bölegi bolupdy. Ilkinji paýtagt Villa de Santiago de Gwatemala (häzirki Tecpan Gwatemala ady bilen tanalýar) 1524-nji ýylyň 25-nji iýulynda Kaççikeliň paýtagty Iximçäniň golaýynda döredildi. Paýtagt 1527-nji ýylyň 22-nji noýabrynda Villa de Santýago de Gwatemala garşy Kaççikeliň hüjümi netijesinde Ciudad Vieja göçürildi.
1821-nji ýylyň 15-nji sentýabrynda Çiapas, Gwatemala, El Salwador, Nikaragua, Kosta Rika we Gonduras tarapyndan döredilen Gwatemalanyň baş kapitanlygy Ispaniýadan garaşsyzlygyny resmi taýdan yglan etdi. General kapitan iki ýyl soň dargadyldy. Bu sebit resmi taýdan kolonial döwürde Täze Ispaniýanyň häkimliginiň bir bölegi bolupdy, ýöne amaly mesele aýratynlykda alnyp barylýar. 1825-nji ýyla çenli Gwatemala öz baýdagyny döretdi.
1838-nji ýylda Gonduranyň lideri Fransisko Morazanyň we Gwatemalaly éoze Fransisko Barrundiýanyň liberal güýçleri Gwatemala çozup, San Sura baryp ýetdiler, şol ýerde harby serkerde we soňra Gwatemalanyň ilkinji prezidenti Rafael Karreranyň gaýynatasy Ça Alvaresi öldürdiler. Liberal güýçler Gwatemala kaudilosynyň yzyna eýerijilere duýduryş hökmünde Alvareziň kellesini pyçak bilen asdy. Çozuşy eşidip, Mataqueskuintlada bolan Morazan bilen garşylaşmak üçin gelen Karrera we aýaly Petrona, hatda Morazany gabrynda-da bagyşlamajakdyklaryna ant içdiler; maşgala agzalaryndan ar almajak adama hormat goýmagyň mümkin däldigini duýdular.
Karreranyň kabul etmejek birnäçe wekili iberenden soň, esasanam Karreranyň sowuk gan bilen öldürmek islemeýän Barrundiýa däl-de, Morazan ýolundaky obalary weýran edip, emläklerinden mahrum etdi. Karrera güýçleri daglarda gizlenmeli boldy. Karranyň düýbünden ýeňilendigine ynanýan Morazan we Barrundia Gwatemala şäherine gitdiler we liberal batalýonlaryň birine hemaýat bermegi teklip eden döwlet häkimi Pedro Walenzuela we konserwatiw Aýkinena urugynyň agzalary halas edijiler hökmünde garşylandy, Walenzuela we Barrundia bolsa Morazana ähli Gwatemala berdi. bar bolan maliýe meselesini çözmek üçin zerur çeşmeler. Iki tarapyň kriolllary daň atýança, ahyrynda daýhan gozgalaňyny basyp bilýän Morazan ýaly kriollo kaudilosynyň bardygyny bellediler.
1847-nji ýylyň 21-nji martynda Gwatemala özüni garaşsyz respublikan diýip yglan etdi we Karrera ilkinji prezident boldy. Prezident bolan ilkinji möhletinde Karrera ýurdy aşa konserwatiwlikden adaty bir ýagdaýa getirdi; 1848-nji ýylda ýurt birnäçe aý bäri başagaýlykdan soň liberallar ony işinden kowup bildiler. Karrera öz islegi bilen işinden aýryldy we Meksika gitdi. Täze liberal re regimeim Aýkinena maşgalasy bilen birleşdi we Gwatemala topragyna gaýdyp barsa Karreranyň ölüm jezasyny bermegi buýurdy.
Häzirki zaman taryhyEdit
Uly Depressiýa 1929-njy ýylda başlandy we Gwatemala ykdysadyýetine erbet zeper ýetirdi, işsizligiň ýokarlanmagyna we işçileriň we işçileriň arasynda tolgunyşyklara sebäp boldy. Gwatemala meşhur gozgalaňdan gorkup, welaýat häkimi hökmünde "netijelilik we zalymlyk" bilen tanalýan Jorj Ubikony goldady. Ubico, ýeke-täk kandidat bolan 1931-nji ýylda geçirilen saýlawda ýeňiş gazandy. Saýlawdan soň syýasaty çalt awtoritarlaşdy. Karz peonage ulgamyny rehimsiz ýerine ýetirilen wagşy kanuny bilen çalşyp, ýer eýeçiligi bolmadyk ähli erkeklerden azyndan 100 gün zähmet çekmegini talap etdi. Hökümeti ýollary we demir ýollary gurmak üçin tölenmedik hindi zähmetini ulandy. Ubico, şeýle hem, aýlyk haklaryny gaty pes derejede doňduryp, ýer eýelerine öz emläklerini goramak üçin eden her bir işi üçin kazyýet jogapkärçiliginden doly eldegrilmesizlige rugsat berýän kanun kabul etdi, bu taryhçylar tarapyndan adam öldürmegi kanunlaşdyrdy. Ol Latyn Amerikasynyň iň täsirli we rehimsiz birine öwrülen polisiýa güýjüni ep-esli güýçlendirdi. Zähmet kanunlaryny bozmakda güman edilýän adamlary atmak we tussag etmek üçin olara has köp ygtyýarlyk berdi. Bu kanunlar oba hojalygynyň işgärleriniň arasynda oňa uly gahar-gazap döretdi. Hökümet ýokary derejede harbylaşdyryldy; dolandyryşy astynda her welaýat häkimi goşun generalydy.
Ubico özünden öňki syýasatyny, köplenç Gwatemala çykdajy edip, Birleşen miwe kompaniýasyna uly eglişik etmek syýasatyny dowam etdirdi. Port gurmak baradaky wadanyň deregine bu kompaniýa 200,000 gektar (490,000 gektar) köpçülik ýerini berdi, soň bolsa boýun gaçyrdy. Gwatemala gireninden bäri Birleşen miwe kompaniýasy daýhanlary göçürmek we ekin meýdanlaryny banan ekin meýdanlaryna öwürmek arkaly ýer eýeçiligini giňeltdi. Bu amal Ubikonyň ýolbaşçylygynda has çaltlaşdy we hökümet muny duruzmak üçin hiç zat etmedi. Kompaniýa hökümetden import paçlaryny we gozgalmaýan emläk salgydyndan boşadyldy we beýleki adamlara ýa-da toparlara garanyňda has köp ýer gözegçilik edýärdi. Şeýle hem, ýurtdaky ýeke-täk demirýoly, elektrik öndürip bilýän ýeke-täk desgalary we Atlantik kenaryndaky Puerto Barriosdaky port desgalaryna gözegçilik edýärdi.
1976-njy ýylyň 4-nji fewralynda uly ýer titremesi birnäçe şäheri weýran etdi we 25,000-den gowrak adamyň ölümine sebäp boldy, esasanam ýaşaýyş jaýy pes bolan garyplaryň arasynda. Earthquakeer titremesinden soň hökümetiň çalt jogap bermezligi we öýsüz-öwzarsyzlygy aradan aýyrmagy halk arasynda nägileligiň döremegine sebäp bolan giň nägileligi döretdi. General Romeo Lukas Garsiýa 1978-nji ýylda galp saýlawlarda häkimiýete geçdi.
1970-nji ýyllarda iki sany täze partizan guramasy, Garyplaryň partizan goşuny (EGP) we ýaragly adamlar guramasy (ORPA) köpeldi. Olar esasan harbylara we goşunyň käbir raýat goldawçylaryna garşy şäher we oba söweşlerini öz içine alýan partizançylyk hüjümlerine başladylar. Goşun we harby güýçler on müňlerçe parahat ilatyň ölümine sebäp bolan wagşy garşy söweş kampaniýasy bilen jogap berdiler. 1979-njy ýylda hökümet güýçlerine jemgyýetçilik goldawyny berýän ABŞ-nyň prezidenti Jimmi Karter Gwatemala goşunyna adam hukuklarynyň giňden we yzygiderli ulanylmagy sebäpli ähli harby kömegi gadagan etmegi buýurdy. Şeýle-de bolsa, şondan soň Amerikanyň kömeginiň Karter ýyllarynda gizlin kanallar arkaly dowam edendigini görkezýän resminamalar peýda boldy.
Gwatemala raýat urşy 1996-njy ýylda partizanlar bilen hökümetiň arasynda parahatçylyk şertnamasy bilen tamamlandy, Norwegiýa we Ispaniýa ýaly ýurtlar tarapyndan güýçli araçylyk arkaly BMG tarapyndan gepleşikler geçirildi. Iki tarap hem uly eglişik etdi. Partizan söweşijileri ýaragsyzlandylar we işlemek üçin ýer aldylar. ABŞ tarapyndan maliýeleşdirilýän hakykat komissiýasynyň (Taryhy düşündiriş komissiýasynyň) habar bermegine görä, uruş döwründe adam hukuklarynyň bozulmagynyň 93% -inden gowragy hökümet güýçleri we döwlet tarapyndan maliýeleşdirilýän, Merkezi aňtaw gullugy tarapyndan taýýarlanan harby güýçler jogapkärdir.
DemografiýaEdit
Gwatemala 17,247,849 ilaty (2018 ý.). 1900-nji ýylda bary-ýogy 885,000 bolan bu, 20-nji asyrda Günbatar ýarym şarda ilatyň iň çalt ösmegini emele getirýär. Gwatemala respublikasynyň ilkinji ilat ýazuwy 1778-nji ýylda geçirildi we bu senzuralaryň takykdygyna garamazdan, yzygiderli alynmady. Gwatemalada ortaça ýaş 20, erkekler üçin 19,4, aýallar üçin 20,7 ýaş. Gwatemala demografiki taýdan Günbatar ýarym şarda iň ýaş ýurtlaryň biri, merkezi Afrika we Yrak bilen deňeşdirilýär. 2010-njy ýylda 15 ýaşdan kiçi ilatyň paýy 41,5%, 54,1% 15 ýaşdan 65 ýaş aralygynda, 4,4% 65 ýa-da ondan uly ýaşda.
Gwatemala dürli etnik, medeni, jyns we dil toparlary bilen ýaşaýar. Milli statistika instituty (INE) tarapyndan geçirilen 2018-nji ýyldaky ilat ýazuwyna görä, ilatyň 56% -i garyşyk ýerli we Europeanewropa mirasyny görkezýän Ladino. Guerli Gwatemalalylar diňe Perudan we Boliwiýadan soň Latyn Amerikasyndaky iň uly göterimleriň biri bolan milli ilatyň 43,6% -ini düzýär. Guerli Gwatemalalylaryň köpüsi (milli ilatyň 41,7%) Maýa halkyndan, ýagny Kiççe (umumy ilatyň 11,0%), Çekçi (8,3%), Kaççikel (7,8%), Mam (5.2%) we "beýleki Maýa" (7,6%). Milli ilatyň 2% -i Maýa däl ýerli ilat. Ilatyň 1.8% -i Sinka (mezoamerikan), ilatyň 0,1% -i Garifuna (Afrika / Karib garyndysy).
Europeanewropaly ak Gwatemalalylar, “Criollo” diýlip hem atlandyrylýar, Gwatemala ýazuwynda Ladinos (garyşyk jyns) şahsyýetlerden tapawutlanmaýar. Olaryň köpüsi nemes we ispan göçmenleriniň nesilleri, beýlekileri italýanlardan, iňlislerden, fransuzlardan, şweýsariýalylardan, belgiýalylardan, gollandiýalylardan, ruslardan we daniýalylardan gelip çykýar. Nemes göçmenleri Gwatemala Täze ýyl agaçlarynyň däbini getirdiler.
Ilatyna takmynan 110,000 salwadorly girýär. Sankt-Winsentden gelen ýerli halklar bilen durmuş guran we durmuşa çykan gara afrikalylardan bolan Garifuna esasan Livingston we Puerto Barriosda ýaşaýar. Afro-Gwatemalalylar we mulattolar esasan banan ekýän işgärlerden gelip çykýar. Esasan hytaýly Aziýalylar, şeýle hem Liwanly we Siriýaly araplar bar. Gwatemala şäherinde we golaýdaky Miksoda ösýän koreý jemgyýeti takmynan 50,000 töweregi.
Gwatemalanyň ýeke-täk resmi dili ispan dilidir, ilatyň 93 göterimi birinji ýa-da ikinji dil hökmünde gürleýär. Maýa dilleriniň 21-si, esasanam oba ýerlerinde, şeýle hem Maýa däl Amerikan dilleriniň ikisinde gürleşilýär: ýurtda ýerli Sinka we Karib deňzinde gürlenýän Arawakan dili Garifuna. 2003-nji ýyldaky Dil kanunyna laýyklykda bu diller milli diller hökmünde ykrar edildi.
Hristiançylyk Gwatemala jemgyýetiniň durmuşy üçin güýçli we wajyp bolmagyny dowam etdirýär, emma düzümi jemgyýetçilik we syýasy tolgunyşyklaryň nesillerinde üýtgedi. Kolonial döwürde ispanlar tarapyndan girizilen Rim katolikçiligi 2007-nji ýyla çenli ilatyň 48,4% -ini emele getirýän iň uly din ýa-da buthana bolmagynda galýar. Protestantlar, köpüsi angelewangelik (Protestantlaryň köpüsi Latyn Amerikasyndaky angelewangelikos diýilýär) dürli konfessiýalarda şol döwürde ilatyň 33,7% -ini emele getirýärdi, ondan soň beýleki dinlerde (iudaizm, yslam we buddizm ýaly) 1,6% -i we 16.1% -i dine degişlidigini öňe sürýär. Recentaňy-ýakynda geçirilen gözlegde katolikleriň 47,6%, protestantlaryň 38.2%, beýleki dinleriň 2,6% we dine ynanmaýanlaryň 11,6% -e degişlidigi ýüze çykaryldy.
15 we ondan ýokary ýaşly ilatyň 74,5% sowatly, Merkezi Amerikada sowatlylyk derejesi iň pes. Gwatemala ýakyn 20 ýylda sowatlylygy ýokarlandyrmak meýilnamasy bar. Gwatemaladaky ýaşlar bilime doly gatnaşmaýandygy sebäpli hökümet birnäçe başlangyç we orta derejeli mekdepleri dolandyrýar. Bu mekdepler mugt, egin-eşikleriň, kitaplaryň, esbaplaryň we transportyň bahasy olary jemgyýetiň garyp gatlaklaryna has elýeterli edýär we köp sanly garyp çagalar mekdebe gatnamaýar. Köp orta we ýokary synp çagalary hususy mekdeplere gatnaýarlar. Gwatemalada bir jemgyýetçilik uniwersiteti (USAC ýa-da San Karlos de Gwatemala uniwersiteti) we on dört sany hususy uniwersitet bar (Gwatemaladaky uniwersitetleriň sanawyna serediň). USAC Gwatemaladaky ilkinji uniwersitet we Amerikanyň ilkinji uniwersitetleriniň biri boldy.


text:
Sybaılas jemqorlyq: Shymkentte memleketke 1 mlrd 607 mln teńge óndirilgen
ShYMKENT. QazAqparat – Shymkentte sybaılas jemqorlyq quqyq buzýshylyqtarynyń jolyn kesýge yqpal etken 11 tulǵa kótermelengen. Olarǵa syıaqy retinde 2 mln teńgege jýyq aqsha tólengen, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl Agenttiginiń Shymkent qalasy boıynsha departamenti basshysynyń birinshi orynbasary T.Serikbaevtyń aıtýynsha, árbir qylmystyq is boıynsha memlekettik organdar men uıymdarǵa sybaılas jemqorlyq quqyq buzýshylyq jasaýdyń sebepteri men alǵysharttaryn joıý týraly usynýlar engizilýde.
«Aǵymdaǵy jyldyń 8 aıynda Departamentpen qylmystyq isterdi tergeý sheńberinde memlekettik organdarǵa 34 usynym engizilip, búgingi kúnge onyń 32-i qaraldy. Qaraý nátıjesi boıynsha 16 laýazymdy tulǵa tártiptik jaýapkershilikke tartyldy», - dedi Talǵar Serikbaev.
Jyl basynan beri departamentpen 63 qylmys tirkelip, onyń ishinde 45 sybaılas jemqorlyq sıpatynda bolǵan.
«Tirkelgen qylmystardyń basym bóligin paraqorlyq jáne jymqyrý faktileri quraıdy. Jymqyrý faktileri boıynsha 17 jáne paraqorlyq faktileri boıynsha 30 qylmys tirkeldi. Salalar boıynsha anyqtalǵan qylmystardyń eń kóp sany quqyq qorǵaý blogynda- 13, qurylys salasynda 12, bilim – 8, densaýlyq saqtaý – 7, salyq jáne jer qatynastary salalarynda - 3 qylmystan tirkelgen. Sybaılas jemqorlyq jasaǵany úshin 29 tulǵa áshkerlendi. Tirkelgen qylmystyq ister boıynsha qabyldanǵan sharalar nátıjesinde memleket kirisine 1 mlrd 607 mln teńge óndirilgen»,-deıdi Talǵar Serikbaev.


text:
Liwiýanyň suw giňişliginde 1 müňden gowrak bosgun halas edildi
Liwiýa müňlerçe bosgunyň Ortaýer deňiziniň üsti bilen Ýewropa geçmek üçin ýer ýagdaýyna öwrüldi
Emma abat bolmadyk gaýyklar bilen başlaýan ýolagçylyklaryň soňy heläkçilik bilen tamam bolýar.
Bosgunlaryň Ýewropa girelge gapylarynyň biri bolan Italiýada bolsa bosgun çagalara raýatlyk berilmek bilen baglanşykly kanun taslamasy senatyň garamagyna hödürlendi.
Aşa sagjy syýasatçylar bosgun çagalara raýatlyk berilmegine garşy çykdylar.
Senatorlar “Ilki bilen italiýanlar” we “Basyp alyjylyga dur diý” diýip ýazylan şygarlary açmak islediler.
Parlamendiň resmileri rugsat bemändigi sebäpli dartgynlyk ýüze çykdy.
Degişli Habarlar
Eýran ýadro gepleşikleri bilen bagly beýanat berdi
Eýranyň Daşary işler ministriniň orunbasary Ali Bakyri, Awstriýanyň paýtagty Wena şäherindäki ýadro ylalaşygy bilen bagly gepleşikleriň noýabr aýynyň ahyryna çenli başlajakdygyny habar berdi
Russiýa Progress MS-18 Uçarmansyz Ýük Ulagyny Uçurdy
Progress MS-18 uçarmansyz ýük ulagy, Baýkonur kosmos bekedinden Türkiýe wagty bilen 03.00-da uçuryldy.
Hindistan ballistik raketany synagdan geçirdi
Beýanatda raketa synagynyň ygtybarly syýasy howpsuzlyk syýasatyna laýykdygy mälim edildi


text:
ÖSEN MEDENIÝETLERIŇ MEKANY
Hormatly Prezidentimiz: «Türkmenistan dürli medeniýetleri birleşdiren medeni we ruhy galkynyşlaryň gadymy mekanydyr» diýmek bilen, türkmen halkynyň asyrlaryň dowamynda umumadamzat gymmatlyklaryna goşan uly mirasyny geljekki nesillere ýetirmek we bütin dünýäde wagyz etmek boýunça işleriň toplumlaýyn esasda alnyp barylmalydygyna ünsi çekýär. Çünki bu gün gojaman türkmen topragy dünýäde iň gadymy siwilizasiýalaryň dörän ojaklarynyň biri hökmünde ykrar edilip, baý taryhy we medeni mirasy bilen syýahatçylardyr jahankeşdeleriň gelim-gidimli künjegine öwrülýär. Ýurdumyzyň tebigy mirasynyň aýawly saklanylmagynda hem-de wagyz edilmeginde Birleşen Milletler Guramasynyň Bilim, ylym we medeniýet meseleleri boýunça guramasy (ÝUNESKO) bilen hyzmatdaşlyga aýratyn orun degişlidir.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistan Garaşsyzlygyň ilkinji ýyllarynda, 1993-nji ýylyň 17-nji awgustynda London şäherinde BMG-niň Bilim, ylym we medeniýet meseleleri boýunça guramasynyň Konwensiýasyna gol çekip, bu ýöriteleşdirilen düzümiň doly hukukly agzasy boldy. 1994-nji ýylyň 30-njy sentýabrynda bolsa Türkmenistan ÝUNESKO-nyň Bütindünýä medeni we tebigy mirasyny goramak hakynda Konwensiýasyny tassyklady. Bu Konwensiýa laýyklykda, medeni we tebigy mirasyň käbir gymmatlyklarynyň aýratyn gyzyklanma mynasypdygy sebäpli, olar Bütindünýä mirasynyň bir bölegi hökmünde umumadamzat üçin goralyp saklanylmaga degişlidir. Garaşsyzlyk ýyllarynda degişli Konwensiýanyň çäklerinde türkmen hünärmenleriniň halkara bilermenler bilen üstünlikli işleriniň netijesinde, dünýä jemgyýetçiligi ýurdumyzyň baý taryhy-medeni mirasy bilen ýakyndan tanyşmaga mümkinçilik gazandy.
Ýeri gelende bellesek, häzirki wagta çenli Gadymy Merw, Köneürgenç, Gadymy Nusaý taryhy-medeni ýadygärlikleri ÝUNESKO-nyň Bütindünýä mirasynyň, «Görogly» dessançylyk sungaty, «Küştdepdi» aýdym we tans dessury, türkmen milli halyçylyk sungaty bolsa ÝUNESKO-nyň Adamzadyň maddy däl medeni mirasynyň görnükli sanawyna girizildi. Türkmenistanyň çäginde ýerleşýän täsin taryhy-arheologiýa ýadygärlikleri hasaplanýan üç sany iri taryhy-medeni goraghananyň Bütindünýä mirasynyň sanawynda bolmagy türkmen topragynyň, hakykatdan-da, dünýä siwilizasiýasynyň aýrylmaz bölegi bolandygyna şaýatlyk edýär. Olaryň hatarynda Parfiýa döwletiniň paýtagty hökmünde öz döwrüniň ösen ylym we medeniýet ojagy hasaplanan Gadymy Nusaý türkmen halkynyň şöhratly taryhynda mynasyp orun eýeleýär. Häzirki wagtda Köne Nusaýyň we Täze Nusaýyň gadymy şäheriniň keşbini Aşgabat şäheriniň demirgazyk-günbatarynda ýerleşýän Bagyr obasynyň golaýyndaky Köpetdagyň etegindäki belentlikde görmek bolýar. Köne Nusaý we Täze Nusaý galalary diňe bir Orta Aziýada däl, eýsem, bütin dünýäde hem uly meşhurlyga eýe bolupdyr. Şoňa görä-de, 2007-nji ýylda Parfiýa döwrüne degişli Köne we Täze Nusaý galalaryny ÝUNESKO-nyň Bütindünýä mirasynyň sanawyna goşmak hakynda çözgüt kabul edildi. Munuň özi bu täsin künjekde arheologik barlaglary we möwsümleýin gazuw-agtaryş işlerini geçirmäge, ýüze çykarylan taryhy tapyndylary ylmy taýdan öwrenmäge giň mümkinçilik berdi.
Türkmenistanyň çägindäki taryhy-medeni ýadygärlikleri içgin öwrenmäge we olary dünýäde wagyz etmäge giň ýol açan Gahryman Arkadagymyza alkyş aýdýarys. Goý, hormatly Prezidentimiziň jany sag, mertebesi belent, tutumly işleri hemişe rowaç bolsun!
Oguljan BABAÝEWA


text:
Bu günki proses diňe iki sagat ýaryma çekdi. Suduň üstümizdäki hepdede karar çykarmagyna garaşylýar. Liu 1989-njy ýylda demokratiýa ugrunda geçen protestlerde oýnan roly sebäpli geçen birnäçe ýyly türmäniň kä içinde, kä daşynda käte-de öý tussaglygynda geçirdi. Ol öten ýyl ”Hartiýa 08” diýip atlandyrylýan petisiýany ýazmaklyga gatnaşanlygy sebäpli ýene tussag edildi. Bu petisiýada Hytaýyň ýeke kommunistik partiýaly düzgüniniň reformirlenmegi, adam hukuklarynyň goralmagy talap edilýär.
Ilki 300 töweregi adam tarapyndan gol çekilen ”Hartiýa 08” Adam Hukuklarynyň Ählumumy Jarnamasynyň 60 ýyllygy mynasybetli 10-njy dekabarda neşir edildi. Petisiýanyň tarapdarlary oňa gol çekenleriň sanynyň indi on müňden geçenligini aýdýarlar.
Liunyň suduň öňünde dikilmegi syýasy sebäpli diýip, günbatar ýurtlarynyň aglabasy hem-de adam hukuklary toparlary bu sud prosesini ýiti tankytladylar. Birleşen Ştatlar we Ýewropa Bileleşigi Hytaý hökümetini dissidenti aradan salym geçirmän boşatmaklygya çagyrdylar. Hytaý häkimiýetleri hem bu tankydy Pekiniň içerki işlerine gatyşmak diýip, ret etdiler.
Birleşen Ştatlaryň ilçisi Gregory Maý sud jaýynyň daşynda okan beýannamasynda Waşingtonyň tutumyny ýene bir gezek gaýtalady: “Pekiniň birinji orta halk sudunyň Liu Şiýaobao baradaky sud prosesini alyp barmagy amerikan hökümetini gaty aladalandyrýar. Jenap Liu Hytaýda demokratik prosesleri ýola goýmak üçin parahatçylykly iş alyp baran meşhur aktiwist. Biziň elimizdäki we hemmelere elýeterli subutnamalar boýunça onuň kanun taýdan yzarlanmagyna sebäp bolan – ”Hartiýa 08-e” gol çekenligi. Onda hem adam hukuklarynyň hormatlanmagyna we demokratik reformalara çagyrylýar”.
Polis güýçleriniň bardygyna garamazdan, Liunyň tarapdarlary suduň daşyna üýşüp, onuň boşadylmagyny talap etdiler. Olar: “Biz söz azatlygyny isleýäris. Biziň gahrymanymyz günäsiz. Biz Şiýaobaony goldaýarys” diýip gygyryşdylar.
Adam hukuklaryny goraýan toparlar Hytaý häkimiýetleriniň döwleti agdarmak baradaky esassyz aýplamalary dissidentleriň we hökümeti tankytlaýanlaryň garşysyna häli-şindi ulanýandygyny aýdýarlar.
Hytaýda şu wagta çenli sud edilen dissidentleriň ählisi diýen ýaly günäli tapyldy. Liunyň aýaly hem nähili hem bolsa, özüniň sud prosesiniň adalatly geçjeginden umydynyň ýoklugyny aýdýar.


text:
Pakistanda mekdebe edilen we 140-den gowrak adamyň ölümine getiren hüjümden soň dikeldilen ölüm jezasy esasynda iki jeňçi jezalandyrylyp öldürildi.
Pakistanyň telewideniýesi 19-njy dekabrda Penjap welaýatynyň merkezi şäheri Faýsalabatda iki jezanyň ýerine ýetirilendigini habar berdi.
Penjap welaýatynyň içeri işler ministri Şuja Hanzada asylyp öldürilenleriň şahsyýetlerini doktor Usman lakamly Mahammad Akil bilen Arşad Mehmut diýip görkezdi.
Pakistanyň türme resmileri ýakyn günlerde ýene 23 terrorçynyň ölüm jezasynyň ýerine ýetiriljegini aýdýarlar.


text:
Belarus polisiýasy 27-nji sentýabrda tutuş ýurt boýunça geçirilen demonstrasiýalarda ýüzlerçe adamy tussag etdi we göz ýaşardyjy gazy ulanyp, sesli granatlary atdy.
Alýaksandr Lukaşenka garşy protestler 50 gün bäri dowam edýär.
9-njy awgustda geçirilen saýlawlaryň netijelerinden nägileligini bildirýän 100 000 golaý protestçi 27-nji sentýabrda oppozisiýanyň nyşany bolan gyzyl-ak goşa reňkli baýdaklary göterip paýtagt Minskde köçä çykdy
Adamlar "faşist" we "utanç" diýip öz şygarlaryny öňe sürdüler we Lukaşenkanyň hem onuň hökümetiniň protestlere we oppozisiýanyň talaplaryna barlyşyksyz jogap bermegini ýazgardylar.
Ýurduň başga ýerlerinde, ýüz nikaplaryny geýen polisiýa işgärleri gündogar Homel şäherinde adamlara göz ýaşardyjy gaz bilen hüjüm etdiler we tussag edişlikler, garşylyklary dargatmak üçin howa ok atmak ýaly çäreleri ulandylar.
Howpsuzlyk güýçleri demonstrantlara garşy göz ýaşardyjy gazy Hrodna şäherinde hem ulandylar we tutha-tutluklary geçirdiler.
Içeri işler ministrligi tutuş ýurt boýunça "200 töweregi" demonstrantyň tussag edilendigini tassyklady. Ynsan hukuklary topary "Wýasna" topary günüň dowamynda tussag edilen 341 adamyň atlaryny yzygiderli täzelenýän sanawda çap etdi.


text:
Putin Moskwada özüniň tarapdarlarynyň geçiren ýörişinde Medwedew bilen çykyş edip, “arassa ýeňiş” gazanandygyny aýtdy. Moskwanyň "Manež" meýdançasyna ýygnanan adamlaryň sanynyň 100 müňe barandygy çak edilýär.
Merkezi saýlaw komissiýasy sesleriň 25 prosentiniň sanalandygyny, deslapky netijeleriň Putiniň 63 prosentden gowrak sesler bilen ýeňiş gazanandygyny görkezýändigini aýtdy.
Kommunist lider Gennadiý Zýuganow 17,32 prosent bilen ikinji ýerde barýar. Tüçjar Mihail Prohorow bilen milletçi Wladimir Žirinowskiniň her biri bolsa takmynan 7,35 prosent ses aldy. Sergeý Mironowa berlen sesleriň 3,67 prosentigi aýdylýar.
Kommunist lider Zýuganow žurnalistlere saýlawda “hilegärlik” edilendigini we munuň “düýbünden adalatsyzdygyny” aýtdy. Ol saýlawyň kanuny hasaplanyp bilmejegini nygtady.
Öňki sowet prezidenti Mihail Gorbaçýow yglan edilen netijeleriň “jemgyýetiň hakyky halyny görkezip-görkezmeýändigi” barada “çynlakaý şübheleriň” bardygyny aýtdy.
Saýlaw resmileri, “Bütewi Orsýet” partiýasynyň agzalary we Putiniň saýlaw kampaniýasyny alyp baranlar saýlawyň geçirilişine ýokary baha berdiler we saýlaw prosesi barada şübhe oýarandyklary üçin, oppozision aktiwistleri tankytladylar.
Oppozision şahsyýetler we garaşsyz gözegçiler bolsa müňlerçe galplyklaryň bolandygyny aýdýarlar we saýlawlaryň kanunylygyny sorag astynda goýýarlar.
Liberal “Ýabloko” partiýasynyň başlygy Sergeý Mitrohin “Interfax” habar agentligine beren interwýusynda ses berişliklerde ençeme galplyklaryň bolandygy baradaky maglumatlar sebäpli “saýlawy kanuny hasaplamagyň kyndygyny” belledi.
Mundan az salym öň, öňki premýer-ministr we häzirki oppozisiýa lideri Mihail Kasýanow hem saýlawyň kanunylygyna şübhe bildirdi.
Kasýanow saýlawlardan soň dekabr aýyndaky ýaly köpçülikleýin protestleriň geçiriljegini çak etdi. Şol protestler parlament saýlawlaryndan soň geçirilipdi. Tankytçylar parlament saýlawlarynda galplyk edilendigini öňe sürüpdiler.


text:
Palestinanyň häkimiýetleriniň bu kararyna Ýasser Arafatyň aýaly Suha Arafatyň eden haýyşy sebäp boldy.
Bu wakanyň öňýany, ýakynda Şweýsariýanyň ylmy laboratoriýasy Ýasser Arafatyň 2004-nji ýylda öz ölüminiň öňýany geýen geýimlerinden adam organizmi üçin howply radioaktiw polonium maddasynyň ýokary derejedäki möçberiniň tapylandygyny mälim etdi.
Bu barlaglary geçiren radiasiýa fizikasy boýunça institutyň ýolbaşçysy Fransois Boçurd bu mesele boýunça anyk netijä gelmek üçin ýene käbir barlaglaryň geçirilmeginiň zerurdygyny aýtdy.


text: 6 Araňyzda dawa turanda+, doganlara* ýüz tutmagyň deregine, näme üçin kazyýete baryp, iman etmeýänlere ýüz tutýarsyňyz?2 Ýa-da siz Hudaýyň mukaddes gullukçylarynyň dünýäni höküm etjekdigini bilmeýärsiňizmi?+ Eger dünýä siz arkaly höküm ediljek bolsa, onda ýönekeý meseleleri özara çözüp bilmeýärsiňizmi?3 Siz perişdeleriň üstünden höküm etjekdigimizi bilmeýärsiňizmi?+ Eger şeýle bolsa, durmuşda döreýän meseleleri çözüp bilmerismi?4 Şeýle meseleler ýüze çykanda+, näme üçin ýygnagyň agzasy bolmadyk kazylara ýüz tutýarsyňyz?5 Muny sizi utandyrmak üçin aýdýaryn. Araňyzda kazylyk edip biljek ýekeje paýhasly adam ýokmy?6 Siz bolsa kazyýete ýüz tutup, iman etmeýän adamlardan dawaňyzy çözüp bermegi haýyş edýärsiňiz.7 Siz biri-biriňiziň üstünden kazyýete arz edip, masgara bolýarsyňyz. Muňa derek adalatsyzlykdan ejir çekeniňiz gowy dälmi?+ Ýa-da aldanan bolsaňyz gowy bolmazdymy?8 Siz bolsa doganlary aldaýarsyňyz, göwnüne degýärsiňiz.9 Siz erbet adamlaryň Hudaýyň Patyşalygyny miras almajakdygyny bilmeýärsiňizmi?+ Özüňizi aldamaň. Ahlaksyzlar*+, butparazlar+, zyna edýänler*+, azgyn erkekler*+, beçebazlar*+,10 ogrular, açgözler+, arakhorlar+, sögýänler we talaňçylar Hudaýyň Patyşalygyny miras almazlar+.11 Siziň hem käbiriňiz şeýle işleri edýärdiňiz, emma ýuwlup arassalandyňyz+, mukaddes edildiňiz+, Halypamyz Isa Mesihiň ady we Hudaýyň ruhy arkaly dogruçyl hasaplandyňyz+.12 Maňa hemme zat rugsat edilendir, ýöne hemme zat peýdaly däldir+. Maňa hemme zat rugsat edilse-de, hiç zada üstümden agalyk etdirmerin.13 Nahar garyn üçindir, garyn hem nahar üçindir. Ýöne Hudaý olaryň ikisini-de hiç zat eder+. Beden ahlaksyzlyk* üçin däl, Halypamyza gulluk etmek üçindir+, Halypamyz bolsa beden üçindir.14 Alla gudratly güýji bilen+ Halypamyzy direlden bolsa+, bizi-de direlder+.15 Siz Mesihiň bedeniniň agzalarydygyňyzy bilmeýärsiňizmi?+ Onda Mesihiň bedenine degişli adamlar ahlaksyz aýal bilen bir beden bolup bilermi? Beýle zat mümkin däl!16 Ahlaksyz aýala ýanaşan adamyň onuň bilen bir beden bolýandygyny bilmeýärsiňizmi? Sebäbi Hudaý: «Olaryň ikisi bir beden bolar»+ diýýär.17 Emma Halypamyza goşulan adam, onuň bilen bir pikirde bolýar+.18 Ahlaksyzlykdan* gaçyň!+ Adamyň edýän her bir günäsi bedenine garşy däldir. Emma ahlaksyzlyk edýän adam öz bedenine zyýan ýetirýändir+.19 Siz bedeniňiziň mukaddes ruhuň ybadathanasydygyny bilmeýärsiňizmi?+ Siz şol ruhy Hudaýdan aldyňyz+. Onsoňam, siz Hudaýa degişlisiňiz+,20 sebäbi Hudaý töleg töläp, sizi satyn aldy+. Şonuň üçin indi bütin bedeniňiz+ bilen Hudaýy şöhratlandyryň+.


text:
Mukaddes Garaşsyzlygymyzyň şanly 30 ýyllyk toýunyň täsirli günlerinde Berkarar döwletimizde hormatly Prezidentimiziň ýolbaşçylygynda ýetilýän sepgitler barada oýlanmagyň özi bagtlylykdan nyşan. Eziz Diýarymyzyň köpugurly ösüşiniň ýekeje pudagy – sport ulgamynda ýetilen sepgitler barada gürrüň etmek bolsa has-da ýakymly. Ýurdumyzda sporty ösdürmek babatynda alnyp barylýan işler örän bimöçberdir.
Hormatly Prezidentimiz boş wagtlarynda sportuň dürli görnüşleri bilen meşgullanmaga ähmiýet berýär. Sport bilen yzygiderli meşgullanmak ähli ýaşdaky adamlaryň boş wagtlaryny netijeli geçirmegine, ynsan bedeniniň berkemegine kömek edýär. Yzygiderli bedenterbiýe maşklary adamda oňyn şahsy häsiýetleriň, işjeň durmuş hereketiniň kemala gelmegini üpjün edýär. Sport we bedenterbiýe adamlaryň saglygynyň köpugurly guraly we onuň ukyplarynyň amala aşmagynyň hem-de ösüşiniň esasy şerti bolup durýar.
Soňky ýyllarda işjeň syýasy, işewür, medeni we jemgyýetçilik durmuşynyň jemlenen ýeri bolan Aşgabat eziz Diýarymyzyň baş şäheri diýen belent derejesine laýyklykda, dünýä sportunyň iri merkezine hem öwrüldi. Tutuş ýurdumyzda bolşy ýaly, paýtagtymyzda hem milli Liderimiziň başyny başlan täzeçil şähergurluşyk strategiýasy netijesinde, ýokary halkara ölçeglerine laýyk derejede enjamlaşdyrylan sport we atçylyk sport toplumlary, döwrebap awtodromlar, ýöriteleşdirilen sport mekdepleri yzygiderli guruldy, şolar dünýäniň täze çempionlaryny terbiýelemäge hem-de Olimpiýa ätiýaçlygynyň kemala getirilmegine ýardam berýär.
Gözlerimiziň alnynda Aşgabatda kuwwatly döwrebap düzüm kemala getirilip, sportuň dürli görnüşleri, şol sanda biziň yssy howa şertlerimizde adaty bolmadyk görnüşleri — hokkeý we figuralaýyn typmak bilen meşgullanmak üçin hemme zerur şertler döredildi. Türkmenistanlylar sportuň bu görnüşlerini hyjuw we höwes bilen özleşdirýärler.
Has uly sport desgalarynyň hataryny örän gysga möhletiň içinde iri ugurdaş desgalar artdyrdy, şolaryň häzire çenli sebitde deňi-taýy ýokdur. Şol desgalaryň hatarynda Olimpiýa şäherjigi, Olimpiýa suw sport toplumy, Milli Olimpiýa sport köşgi, sportuň gyşky görnüşleri boýunça sport toplumy, 20 müň tomaşaça niýetlenen «Aşgabat» köpugurly stadion hem-de beýlekiler bar. Paýtagtymyzyň bezegine öwrülen bu sport desgalary ýurdumyzyň täze sport üstünliklerine tarap ynamly gadamynyň alamatyna öwrüldi.
Maksat ORAZOW,
Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk
institutynyň Talyplar sport
klubynyň başlygy.


text:
Ynsan hukuklaryny goraýjy “Amnesty International” guramasy bu barada ýaýradan beýanatynda bu ölenlerden 11-siniň çagalardygyny aýdýar.
Guramanyň maglumatyna görä, bu sowukdan ölenler Owganystanyň Gerat we Kabul şäherleriniň etegindäki lagerlerde ýaşaýan bosgunlar.
“Amnesty International” guramasynyň Aziýa-Ýuwaş oken regiony boýunça bölüm başlygynyň orunbasary Polli Truskott Owganystandaky ýüz müňlerçe bosguna gyşyň sowugynda talabalaýyk ýardamlaryň berilmeýändigini aýdýar.
Gumanitar guramalaryň işgärleri geçen ýylyň gyşynda Owganystanda 100 töweregi adamyň sowukdan ölendigini, şolardan aglabasynyň bolsa çagalardygyny aýdýarlar.


text:
Angliýanyň iň uly maşgalanyň enesi, Lankaşiriň Morkam şäherinden - Sýu Redford (44) özüniň 22nji çagasyna göwreli bolandygyny habar berdi.
Sýu Redford öz sosial setdaky ýazyjylaryna soňky göwreliligi barada habar berdi, indi 29 hepde, hemme zat gowy, gyzy kadaly ösýär.
Ýöne ondan öňräk, Sýu kiçijik garny bolany üçin alada etýärdi.
Sýu we adamsy Noelle 2018-nji ýylda mundan beýläk çagalary bolmaz diýdiler. Emma olar wadalaryny bozup, 22-nji çagasyna garaşýarlar, şeýle hem munuň iň soňky çagadygyny mälim edýärler.
Redfordlar eýýäm - Krisyň (30 ýaş), Sofi nyň (25 ýaş), Hloinyň (23 ýaş), Jekyň (22 ýaş), Daniýelanyň (20 ýaş), Lýukyň (18 ýaş), Miliň (17 ýaş), Ketinyň (16 ýaş), Jeýmsiň (15 ýaş), Ellinyň (14 ýaş), Emiň (13 ýaş), Joşyň (12 ýaş), Maksyň (11 ýaş), Tilliň (9 ýaş), Oskaryň (7 ýaş), Kasperyň (6 ýaş), Halliň (4 ýaş), Fibinyň (3 ýaş), Arçiň (2 ýaş) we Bonniň (1 ýaş) ene-atalarydyr. Şeýle hem, üç agtygy bar - Sofiniň gyzynyň çagalary - Deýzi (6 ýaş), Aýpril (4 ýaş) we Leo (2 ýaş).
Maşgala çaga goldawy üçin hepdede 170 funt (220 dollar) alýar we pul gazanmak hem on otagly jaý üçin pul tölemek üçin Noeliň çörek bişirilişine bil baglamaly bolýar. Hepdede 350 funt sterling (455 dollar) iýmit üçin sarp edýärler, her gün 18 kg eşik ýuwýarlar we öýlerini tertipli saklamak üçin üç sagat arassalaýarlar.
G. Maral


text:
6-njy sentýabrda geçirilen Döwlet münberiniň açylyş dabarasynyň dowamynda guralan baýramçylyk dabarasyny dronlaryň şüweleňi hem-de feýerwerkleriň dürli reňkli öwüşginleri bezedi. Bu ýerde aýdym-sazlar, joşgunly tanslar döwrebap enjamlar hem-de sanly tehnologiýalar arkaly döredilýän täsin şekiller we ajaýyp görnüşler bilen utgaşdy. Aşgabadyň arassa asmanynda Türkmenistanyň milli gymmatlyklarynyň, döwlet nyşanlarynyň şekilleri peýda boldy.
Bu ýerde dabara gatnaşyjylaryň bilelikde ýerine ýetirmeginde Gurbanguly Berdimuhamedowyň döreden “Öňe, diňe öňe, jan Watanym Türkmenistan!” atly aýdymy ýaňlandy. Köpöwüşginli çykyşlar soňky döwürde baýramçylyk dabaralarynyň esasyny düzýän dronlaryň şüweleňiniň ýatdan çykmajak pursatlary döredýändigini görkezdi. Innowasion tehnologiýalar ýurdumyzyň durmuşynyň ähli ulgamlaryna, şol sanda medeniýet we sungat ugurlaryna içgin ornaşýar.
Dronlaryň şüweleňiniň feýerwerkleriň dürli reňkli öwüşginleri bilen utgaşmagy Döwlet münberi toplumynyň açylyş dabarasy mynasybetli guralýan çäreleriň ýatdan çykmajak pursatlara baý bolmagyny şertlendirdi. Baýramçylyk feýerwerki Aşgabadyň asmanyny köpöwüşginli reňkler bilen ýagtylandyryp, dabaranyň ajaýyp pursatlaryna öwrüldi.


text:
Bilimler we talyp ýaşlar gününe bagyşlanyp “Sanly ulgama geçmek milli
bilimi döwrebaplaşdyrmagyň ýoludyr” ady bilen Magtymguly adyndaky Türkmen
döwlet uniwersitetinde geçirildi. Ylmy-amaly maslahatyň geçirilmeginiň esasy
maksady ýurdumyzda ähli babatlar bilen bir hatarda bilim ulgamynda hem sanly
ulgamy ornaşdyrmak boýunça amala aşyrlýan işleriň netijeliligini gowulandyrmak
boýunça bu ýokary okuw mekdebinde ýola goýulýan meýilnamalaýyn işleriň
depginini has-da ýokarlandyrmak boýunça çäreleriň, okuw maksatnamalarynyň,
amal edilmeli işleriň mazmunyna seredildi.
Maslahat umumy bölümde we “Innowasiýa tehnologiýalaryny we usullaryny
durmuşa ornaşdyrmakda takyk ylymlaryň orny”, Hormatly Prezidentimiziň daşky
gurşawy goramak syýasty: halkara ekologiýa konwensiýalary ekologiýa
howpsuzlygynyň hyzmatynda”, Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe medeni-
ruhy gymmatlyklary öwrenmegiň ylmy esaslary”, “Diliň we edebiýatyň kämilligi
sagdyn jemgyýeti kemala getirmegiň özenidir”, Milli Liderimiziň Sanly bilim
syýasaty: täze ösüşler we möhüm wezipeler”, “Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk
döwrüniň konstitusion özgertmeleri ählumumy ösüşleriň kepilidir”, “Diller –
dostluk köprüsi” atly bölümlerde dowam etdirildi.
Toýly Muhammetdurdyýew
Magtymguly adyndaky TDU-nyň žurnalistika hünäriniň talyby


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň umumy assambleýasynyň 68/262 belgili karary
Birleşen Milletler Guramasynyň umumy assambelýasynyň 68/262 belgili karary 2007-nji ýylyň 27-nji martynda Birleşen milletler guramasynyň 68-nji sessiýasynda Russiýanyň Krymy anneksiýa etmegine jogap hökmünde kabul edildi we "Ukrainanyň toprak bütinligi" ady berildi. BMG-a agza 100 döwlet tarapyndan goldanan ýörgünlige girizilmeýän karar BMG-nyň Ukrainanyň halkara ýagdaýda ykrar edilen çäkleri esasynda toprak bütinligine bolan yhlasyny görkezdi we Krym referandumy 2014-iň ýörgünsizligine üns çekdi. 11 (onbir) döwlet karara garşy, 58 döwlet saklanan diýip ses berdi, 24 döwlet ses berilişige gatnaşmady.
Bu karar Kanada, Kosta Rika, Litwa, Polşa we Ukraina tarapyndan teklip edildi[1]. Bu karardan öňinçä Birleşen Milletler howpsuzlyk guramasy Krym krizisine çözgüt üçin 7 gezek ýygnandy emma Russiýanyň wetosy sebäpli karar alyp bilmedi[2].


text:
23-nji sentýabrda Aşgabatda Dünýä türkmenleriniň ynsanperwer birleşiginiň ХХII maslahaty geçirildi. Maslahatyň işine beýleki ýurtlarda ýaşaýan türkmenleriň wekilleri, ýurdumyzda işleýän daşary ýurtly türkmenler, şeýle hem ýurdumyzyň ähli sebitlerinden wekiller gatnaşdylar.
DTYB-nyň maslahaty başlanmazdan ozal onuň wekilleri döwlet Garaşsyzlygynyň 28 ýyllygyna gabatlanyp guralýan Türkmenistanyň ykdysady gazananlarynyň sergisiniň açylyş dabarasyna gatnaşdylar.
Paýtagtymyzdaky “Mekan” köşgüniň mejlisler zalynda maslahatyň açylyş dabarasy boldy, oňa hökümet agzalary, Mejlisiň deputatlary, DTYB-nyň toparlaýyn agzalary bolup durýan syýasy partiýalaryň we jemgyýetçilik guramalarynyň, Ylymlar akademiýasynyň institutlarynyň, ministrlikleriň we pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň, paýtagtymyzyň ýokary okuw mekdepleriniň wekilleri, ýurdumyzyň ähli welaýatlaryndan Birleşigiň şahsy agzalary, ylym we medeniýet işgärleri, hormatly ýaşulular, žurnalistler, talyp ýaşlar gatnaşdylar.
Bellenilişi ýaly, dünýäniň 15 ýurdunda Dünýä türkmenleriniň ynsanperwer birleşiginiň daşary ýurt bölümleriniň 27-si bardyr. Onuň düzümine toparlaryň 364-si we ýüzlerçe şahsy agza girýär. Olaryň 358-si daşary ýurt döwletlerinde ýaşaýar.
Çykyş edenleriň nygtaýşy ýaly, hormatly Prezidentimiziň ähli oňyn halkara başlangyçlary, durmuşa geçirýän oňyn syýasaty döwletleriň we halklaryň arasynda dostlukly gatnaşyklary pugtalandyrmaga we mundan beýläk-de ösdürmäge hyzmat edýär. Olar tutuş dünýäde parahatçylyga, abadançylyga we durnukly ösüşe gönükdirilendir.
Maslahatyň çäklerinde Dünýä türkmenleriniň ynsanperwer birleşiginiň işjeňlerini hormat hatlary bilen sylaglamak dabarasy boldy, forumyň ahyrynda bolsa oňa gatnaşyjylar Türkmenistanyň Prezidentine, Dünýä türkmenleriniň ynsanperwer birleşiginiň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa hoşallyk Ýüzlenmesini kabul etdiler. Soňra sungat ussatlarynyň baýramçylyk konserti boldy.
Köşgüň eýwanynda we mejlisler zalynyň öňünde şekillendiriş we amaly-haşam sungatynyň sergisi guraldy. Onda «Türkmenistan — rowaçlygyň Watany» şygary bilen baglanyşykly gymmatlyklar görkezildi. Şeýle hem bu ýerde häzirki zaman neşir önümleri görkezildi.
23-nji sentýabrda Aşgabatda Dünýä türkmenleriniň ynsanperwer birleşiginiň ХХII maslahaty geçirildi. Maslahatyň işine beýleki ýurtlarda ýaşaýan türkmenleriň wekilleri, ýurdumyzda işleýän daşary ýurtly türkmenler, şeýle hem ýurdumyzyň ähli sebitlerinden wekiller gatnaşdylar.


text:
Halk gurultaýynyň Merkezi dolandyryjy komiteti halka beýannama bilen ýüz tutup, bütin hökümeti öz eline alandygyny yglan etdi. Ýurtda tertibi we howpsuzlygy üpjün etmek üçin halk goşunlary düzüldi. Bişkegiň komendantlygyna Turat Maldybekow saýlanyp, tertip-düzüni goraýjy organlar bilen harby gullukçylar onuň golastyna berildi.
13 adamdan ybarat komitetiň başlyklygyna Roza Otunbaýewa, premýer-ministriň wezipesine Bolot Şerniýazow, Goranmak ministri wezipesine türmeden ýaňy çykan Ismail Ishakowy bellenilip, gyrgyz döwleti taryhda täze sahypa açmaga girişdi.
Nämeden başlamaly?
Indi olaryň öňünde işi nämeden başlamaly diýen sorag peýda boldy. Täze hokümetiň agzasy Azimbek Beknazarow häzirki öňde duran möhüm meseleler diýip, şulary belledi: “20 ýyldan bäri Gyrgyzystany ýykyp-ýumran, gemren adamlaryň atlaryny-familiýasyny açyk aýtmaly. Olary jezasyny çekmeli. Olaryň ogurlan baýlyklaryny ýeriň düýbünden bolsa-da tapmaly we halka gaýtaryp bermeli bolarys. Şonda halk bize ynanar. Soňra döwlet başyna gelen adam konstitusiýany öz islegine görä üýtgedip bilmez ýaly edip, Baş kanunymyza ýazmaly.”
Beknazarow şeýle-de döwletiň regiondaky bütewüligini saklap, halk hökümetiniň ýokarydygyny üpjün edýän, kanunçylygy gyssagly durmuşa geçirmelidigini aýratyn belledi.
Sekiz ýyl türmä basylyp, türmedäki ýagdaýy görüp-bilip gelen Ismail Ishakow sud adalatlylygyny ornatmagyň ikinji derejeli wezipe bolmaly däldigini aýtdy: “Biz sudýalary, prokurorlary hem-de sülçüleri täzelemeli. Sebäbi biz oturyp çykdyk. Derňew izolýasiýasynda saklanýan ýigitleri horlap, ýenjip, kellesine selofan, protiwogaz geýdirip demligine gaz berip, elini, aýagyny baglap günäni boýun aldyrýarlar. Sud hiç kime boýun egmeýär diýlip kanunda ýazylan bolsa-da, kanuny bozýan adamlary, jezalandyrmaly bolarys”.
Prezident Kurmanbek Bakyýewiň wezipesinden çekilip-çekilmändigi barada anyk maglumat ýok. Emma il arasynda ol maşgala agzalary bilen Oş şäherine gidipdir diýen maglumat bar.
Köp gan döküldi
Saglygy saklaýyş ministrliginiň wekilleriniň maglumatyna görä, Gyrgyzystan boýunça ýaralananlaryň sany 530 töweregi, ölenleriň sany 75-e ýetipdir. Olaryň ýaşynyň 15 den 50-ä çenlidigi aýdylýar.
Talaňçylar gijesi bilen Bişkegiň dükanlaryny taladylar. Premýer-ministr bilen Bişkegiň komendanty olara garşy halk goşunlaryny goýdy. Gyrgyzystanyň önki prezidenti Askar Akaýew Kurmanbek Bakyýewi prezidentlik wezipesinden meýletin çekilmäge çagyrdy.
Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin wagtlaýyn hökümetiň başlygy Roza Otunbaýewa bilen telefon arkaly gepleşip, Gyrgyzystana moral, material hem-de howpsuzlyk taýdan kömek bermäge taýýardygyny aýtdy.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň hem-de Orsýetiň prezidenti Dimitriý Medwedewiň penşenbe güni Pragada bolup geçen duşuşygynda hem iki ýurduň prezidentleri Gyrgyzystandaky ganly wakalar barada pikir alyşdylar.
Praga şäherinde Bakyýewiň döwründe daşary ýurtlara gitmäge mejbur bolan syýasatçylaryň Bişkege bilet satyn alýandygy habar berilýär. Emma olara täze hökümetde nähili orun beriljekdigi belli däl.


text:
Gara gözler süzüler,
Gaýrat ediň, doganlar,
Germaniýalar pozular.
Jaýyrdy-ha-jaýyrdy,
Bag şahasyn jaýyrdy,
German gursun, doganlar,
Bizi ýardan aýyrdy.
Türkmen zenanlary gadym döwürlerden bäri öz durmuşlaryna täsir edýän her bir wakany özleriniň dilden-dile geçirip aýdýan aýdymlary bolan «Lälelerine», «Hüwdülerine» salyp, aýdyp gelýärler. Halk döredijiliginiň bir şahasy bolan—gelin-gyzlar tarapyndan döredilýän «Lälelerde» hem «Hüwdülerde» Ikinji jahan urşunyň wakalary, şol sanda duşman tarapa degişli aýdylan ýürek sözleri hem giň orun tutupdyr.
Meniň jigim turupdyr,
Okun-ýaýyn gurupdyr,
Päli azan nemisiň
Gursagyndan urupdyr.
Ballym asla ölmesin,
Eken güli solmasyn,
Watanmyza nemisler
Indi gaýdyp çozmasyn.
Gelin-gyzlaryň döredijiligi bolan «Lälelerde» hem «Hüwdülerde» şeýle setirleri näçe diýseň tapyp bolýar.
Urşuň pajygaly ýyllarynda ogullary hem ýan ýoldaşlary urşa gidip, olardan diňe ajy habarlar alyp duran sada zenanlar nemes halkynyň hem şol urşa hut türkmen ýigitleriniň mejbury ýagdaýda äkidilişi ýaly äkidilenini, Gitleriň faşistik partiýasynyň syýasaty netijesinde dörän Ikinji jahan urşunyň nemes halkynyň özi üçinem uly betbagtçylyk bolandygyny bilmeýärdiler. Uruşda wepat bolan ýarlary hem ogullary üçin aglamakdan başga zady bilmeýän ejizler bolan zenanlar öz döredijiliginde nemeslere, Germaniýa sögme kemini goýmandyrlar.
Türkmenlerde nakyl bar: «Ýagşydan at galar, ýamandan set…». «Set» diýmek— «päsgelçilik» diýmek. Ýaman adamyň dünýede goýup giden ýamanlygy onuň soňky nesilleri üçinem päsgelçilik döredip durýar. Nesilleriniň äden ädiminiň gapdalynda olara ýaman gep ýetip durýar.
Gitleriň özi awstriýaly bolsa-da, ondan nesil galmadygam bolsa, garaz, onuň dünýä ýaýradan uruş ody Germaniýanyň ady bilen, Germaniýanyň ýaşaýjylary bilen ýaýransoň, onuň dünýede goýup giden ýaman işi üçin igenç, sögünç eşitmeli, islense-islenmese, Germaniýa hem nemesler bolup galdy.
Türkmenler gylyksyz, rehimsiz adama «nemis», «faşist» diýip sögmegi gowy görýärler. Ýogsa, her bir halkyň arasynda ýagşylaryň hem ýamanlaryň bolşy ýaly, elbetde Germaniýada hem gowy adamlaryň sanynyň ýetikdigi düşnükli zat. Gitleriň faşistik partiýasynyň garşysyna göreşip, pida bolan germaniýaly gowy adamlar hakda sowet döwrüniň mekdeplerinde okadylardy. Häzir welin ol zatlardan halk bihabar. Ikinji jahan urşundan dolanyp gelen esgerleriň arasynda hem-de uruşdan soň Germaniýa Demokratik respublikasynda gulluk edip gelen esgerleriň arasynda nemes gyzyna öýlenip, ony hem Türkmenistana getirip, onuň bilen gol doly maşgala bolup ýaşanlar bar.
Her döwür - bir döwür bolýar. «Nemisiň ýekejesiniň aýagyny-da Watanymyza sekdirmeris» diýip, aýdymlarynda ýazan türkmenleriň Watany Türkmenistan bu günki gün Germaniýadan gelýän işewür nemes toparlaryna gujagyny açýar. Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Germaniýa Federatiw respublikasynyň ykdysadyýet we tehnologiýalar ministri jenap Mihaýel Glossyň baştutanlygyndaky Germaniýa Federatiw Respublikasynyň işewür toparlarynyň wekillerinden ybarat delegasiýany kabul etmegi bilen bagly geçirilen gepleşikler Türkmenistanyň taryhyna girdi. Beýle wekilçilikli delegasiýanyň türkmen ýurduna gelmeginiň türkmen-german hyzmatdaşlygynyň barha ýokary derejelere galýandygyndan habar berýändigini türkmenistanly analitikler belläp geçýärler. Türkmenistanda nemes kompaniýalarynyň gatnaşmagynda ýüzlerçe million ýewro barabar bolan maýa goýum taslamalarynyň 97-si bellige alyndy. Germaniýaly hyzmatdaşlar, ylaýta-da saglygy goraýyş ulgamynda Türkmenistan bilen ýakyn gatnaşykda boldular. Soňky döwürlerde bolsa nebit-gaz toplumynda bilelikdäki uly işler bitirilýär. Olaryň gatnaşmagynda Türkmenistanda bu ugurdan uly taslamalaryň 44-si amala aşyryldy.
Ýatalyň-a-ýatalyň,
Gül ýassyga batalyň,
Ýurda giren nemisiň
Gursagyndan atalyň.
Her döwür - bir döwür. Şol goşgulary döredip, aglap dünýeden öten enelerimizi tirsegine daýandyryp, şu günleri synladyp bolsady! Gynansagam, şeýle mümkinçilik adamzatda ýok-da!
Çoluk Möwlamow aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Bu ýyl Türkmenistan döwletine ne döw çaldy? Gyrgyzystanda okaýanlaryň meselesi baradaky dawalaryň gürrüňi dünýä ýetdi. Hut ýaňy-ýakynda, sentýabr aýynda Gyrgyzystanda okaýan ýaşlaryň 174 sanysy öz okaýan ýerlerine gitmek islän çagy ýene uçaryň trapyndan düşürilip alnyp galypdyr. Bu barada çagalary Gyrgyzystanda okaýan ene-atalar gözlerini ýaşlap gürrüň berýärler.
Gyrgyzystanda bilim alýan ýaşlara Watana gelende iş beriljek däl. Olar Türkmenistanyň ýokary okuw jaýlaryna okuwa alynmaly däl. Ýurda dolanyp gelmän, Gyrgyzystanda okamaga galan ýaşlaryň ene-atalarynyň gazy, çyrasy kesiljek, özleri işden kowuljak.
Ene – atalar ýerli häkimiýetler tarapyndan özlerine şeýle haýbatlaryň atylýandygyny aýdýarlar.
Gyrgyzystanda okaýanlaryň garşysyna beýle bek çykylmagynyň aňyrsynda näme sebäp bar? Dünýäniň islendik döwletinde okamaga rugsat edilýär. Gyrgyzystanda welin okamak gadagan.
Şu ýyl Türkmenistanyň örän köp ýaşlary Belarusyň, Ukrainanyň, Moskwanyň, Tatarystanyň, başga-da dünýäniň köp okuw jaýlaryna okuwa girdiler. Olara hökümet tarapyndan doly rugsat berildi. Gyrgyzystanda welin okamak gadagan. Bu gadagançylygyň sebäbi Gyrgyzystanyň käbir welaýatlarynda ýüz beren uruş hereketlerimikä? Ýok, ol hem türkmen ýaşlarynyň Gyrgyzystana iberilmeginiň öňüne böwet basmak üçin sebäp däl eken.
Ahyrsoňy sebäp anyklandy. «Ol ýerde siziň çagalaryňyza ters dini düşünje berilýär. Wahhabylyk boýunça propagandistik işler geçirýänler bar» diýip, ene-atalara ahyr bir gün daşary ýurt raýatlaryny hasaba alyş we daşary ýurda gidýänlere rugsat berýän gullugyň bir işgäri düşündiripdir.
Gepiň tümmek ýeri
Diýmek Türkmenistanda dindarlaryň köpelerinden gorkulýar.
Soňky döwürlerde dini perde edinip, terrorçylyk işlerini amala aşyrýanlar dünýede köpeldi. Elbetde, bu zatlardan howatyr edilse, diniň ýurda ýaramazlyk bilen ýaýrajak ýagdaýlarynyň öňi alynsa kem däl. Ýöne gynandyrýan ýeri — bu ýerde ýaşlar jebir çekýärler. Olaryň eýýäm iki ýyl okanlary-da bar, üç ýyl okanlary-da. Pukara maşgalalaryň çagalary, okuwlaryny häli-şindi ol ýurtdan-başga bir ýurda geçirip ýörmäge-de gurplary ýetenok.
Türkmenlerde: «Ýylanyň ýigreneni narpyz — ol hem hininiň agzynda gögerer» diýen nakyl bar. Ýylan narpyz diýen ösümligi ýigrenermiş, ýöne şol narpyz hem mydama ýylan nirede hin ýasansa, hut şol ýerde gögerermiş.
Dinden gorky, howatyr etmek meselesinde-de şeýle. Ýurtda dini akymlaryň ýaýramagynyň öňüni okuwa gidýän talyplaryň ýoluna böwet basmak bilen alyp bolarmy? Geliň, bu sowala biziň her birimiz özümizçe jogap bereliň.
Din hökümetiň goltugynyň aşagynda ýaýraýar. Türkmenistanda metjitleriň täze gurulýan döwürlerinde metjitlere namaz okamak üçin barýanlaryň arasynda ýaşlar bolmazdy, diňe ýaşulular bolardy. Häzir welin (aýratyn-da juma namazy güni) metjitlere barýanlaryň arasynda ýaşlar, hat-da mekdep okuwçylary-da kän.
Indi adamlara diniň diňe ynsanlara ýagşylyk getirmelidigi hakdaky ündewleri düşündiräýmeseň, onuň öňüni alardan geçdi. Metjitlere namaz öwrenmek üçin gatnaýan çagajyklaryň sany-da ýylsaýyn köpelýär.
Halkyň radikal pikirli dindarlara öwrülmezligi üçin olara diniň gelip çykyşy hakdaky ündewleri ýetirip durmaly. Real durmuşda halkyň gowy zatlara arassa zähmet bilen ýetip bilýändigine subutnama bolar ýaly, halka birneme eşret paýlajak bolmaly. Sebäbi adamlar kösenip başlan halaty Hudaýyň ýoluna ýapyşýarlar.
«Aýbyny ýaşyran aýňalmaz» diýlişi ýaly, kösenýänleriň köpdügini bolsa gizlemäliň. Şol kösenýänleriň hemmesiniň-de ýeri gelende radikal häsiýetli dindarlaryň hataryna goşuljakdygy hakdaky pikiri-de tassyklap bolar.
Serdar Gulgeldiýew aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
“Action Comics No. 1” atly komiks kitaby 1938-nji ýylyň iýun aýyna degişli bolup, ol tutuş amerikan gahrymanlarynyň ilkinji keşbidir. Häzirki wagtda olaryň sany gaty gyt. Sebäbi II-nji jahan urşy döwründe olaryň nusgasynyň aglabasy ýok edilipdir.
Şol komiksleriň başda 250 müň sanysy döredilip, häzirki wagtda olaryň diňe 100 töweregi saklanyp galypdyr.
Gurluşyk potratçysy Deýwid Gonzalez komiksleri, Minnesotada satyn alan öýüni remont edýän wagty diwary izolýasiýa etmek üçin ulanylan gazetleriň arasyndan tapypdyr.
Gonzalez 1938-nji ýyla degişli şol boş öýi takmynan 10 müň amerikan dollaryna satyn alypdyr.
Auksionda satylan komiksiň durky erbet ýagdaýdady. Sebäbi Gonzalez ony tapanda onuň arka tarapy tötänleýin ýyrtylypdyr.
Auksioneriň aýtmagyna görä, komiksdäki şol ýyrtyk onuň bahasyny 50 müň amerikan dollary töweregi pese gaçyrypdyr. Komiksiň täze görnüşdäkileriniň nusgalarynyň bahasy bolsa, 3 million amerikan dollaryna barabardyr.


text:
Aşgabatda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýene bir kitaby, «Saýlanan eserleriniň» 7-nji tomy çapdan çykdy.
Türkmen metbugaty bu kitabyň rus we türkmen dillerinde okyjylara ýetirilendigini, iňlisçe terjimesiniň hem taýýarlanylýandygyny habar berýär.
Täze kitapda ýurt baştutanynyň 2013-nji ýylda eden programmalaýyn çykyşlarynyň we sözlän sözleriniň, beren interwýularynyň, ýüzlenmeleriniň we gutlaglarynyň ýerleşdirilendigi habar berilýär.
Azatlyk Radiosy prezident Berdimuhamedowyň kitaplarynyň il içinde garşylanyşy bilen gyzyklanyp, aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Mary welaýatyndaky obalaryň birini ikä bölýän kanaldan geçmek üçin köpriniň göz öňünde tutulmandygy habar berilýär. Munuň netijesinde oba ýaşaýjylarynyň kanalyň beýleki ýüzünde ýerleşýän sosial desgalara barmakda kynçylyk çekýändigi habar berilýär.
Bu welaýatyň Wekilbazar etrabynyň Täzedurmuş daýhan birleşiginden öý hojalykçy zenan Ogulgözel öz işleýän ýerine gitmek üçin 25-30 kilometr uzaklykdaky köprüden geçmeli bolýandygyny aýdýar.
Ol bu obanyň ýaşaýjylarynyň ýüzbe-ýüz bolýan gündelik kynçylyklary barada Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa gürrüň berdi.


text:
Milli Liderimiz ýurdumyzyň ähli welaýatlarynda täze ýyladyşhana toplumlarynyň işine badalga berdi
Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Kaka etrabynda Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzasy — “Oguz ýol” hojalyk jemgyýeti tarapyndan gurlan hem-de ýurdumyzyň obasenagat toplumynyň önümçilik düzüminiň üstüni ýetiren döwrebap ýyladyşhana toplumynyň açylyş dabarasyna gatnaşdy. Şeýle hem döwlet Baştutanymyz sanly ulgam arkaly ýurdumyzyň ähli welaýatlarynda gurlan täze ýyladyşhanalaryň açylyşyna ak pata berdi.
Soňky ýyllarda milli Liderimiziň başlangyjy bilen we ýolbaşçylygynda düýpli özgertmeleriň durmuşa geçirilmegi netijesinde, milli ykdysadyýetimiziň ähli pudaklarynda oba hojalygy hem öz ösüşinde kuwwatly itergä eýe boldy. Bu pudakda häzir hususy ulgam özüni has işjeň görkezýär. Telekeçilige hemmetaraplaýyn goldaw berilmegi, bazar usullaryny giňden ornaşdyrmagyň hasabyna onuň kuwwatynyň pugtalandyrylmagy döwlet Baştutanymyzyň yzygiderli amala aşyrýan durmuş-ykdysady syýasatynyň esasy ugurlarynyň biridir.
Işewür düzümleriň netijeli işlemegi üçin amatly şertleriň döredilmegi netijesinde ýurdumyzda ekologiýa taýdan arassa azyk önümleriniň dürli görnüşlerini öndürýän döwrebap önümçilikleriň sany yzygiderli artýar. Geljegi uly ugurlaryň hatarynda ýyladyşhana hojalyklaryny ösdürmek bolup, olaryň sany sebitlerde yzygiderli köpelýär.
Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň wekilleri tarapyndan gurlan hem-de Watanymyzyň Garaşsyzlygynyň şanly 30 ýyllygy bellenilýän “Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany” diýlip yglan edilen ýylda ulanylmaga berilýän, öňdebaryjy tehnologiýalar bilen üpjün edilen obasenagat toplumynyň täze desgalary munuň aýdyň subutnamasydyr. Şeýlelikde, obasenagat pudagynda ýöriteleşdirilen hususy kärhanalar azyk bolçulygynyň berkidilmegine, daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleriň önümçiliklerini döretmek baradaky wezipeleriň üstünlikli durmuşa geçirilmegine, ýurdumyzda öndürilýän azyk harytlarynyň bäsdeşlige ukyplylygyny artdyrmaga hem-de eksportyny giňeltmäge uly goşant goşýarlar.
Hormatly Prezidentimiziň dikuçary TSTB-niň agzasy — “Oguz ýol” hojalyk jemgyýeti tarapyndan G.Atabaýew adyndaky daýhan birleşiginiň çäginde gurlan ýyladyşhananyň golaýyndaky ýörite meýdançada gonýar. Döwlet Baştutanymyz bu ýerde ýygnananlaryň el çarpyşmalary astynda dabaraly ýagdaýda toý bagyny kesýär hem-de pomidor, şeýle hem gök önümleriň beýleki görnüşlerini ösdürip ýetişdirmek üçin niýetlenen toplumyň çägine girýär.
Sungat ussatlarynyň joşgunly ýerine ýetiren aýdym-sazly we tansly çykyşy dabaranyň öwüşginini has-da artdyrdy. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow dabaranyň geçirilýän ýerine baryp, bu ýere ýygnananlara gutlag sözi bilen ýüzlendi. Döwlet Baştutanymyzyň nygtaýşy ýaly, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyz syýasy-jemgyýetçilik, ykdysady we medeni taýdan uly ösüşleri başdan geçirýär. Milli ykdysadyýetimiziň ähli pudaklaryny ýokary depginler bilen ösdürmek boýunça giň möçberli maksatnamalaýyn işler amala aşyrylýar. Garaşsyz ýurdumyzyň ähli ýerlerinde döwrebap önümçilik we medeni-durmuş maksatly desgalar yzygiderli gurlup, ulanylmaga berilýär. Dünýäniň ösen döwletleriniň täze tehnologiýalary, ylmyň we tehnikanyň iň soňky gazananlary önümçilige giňden ornaşdyrylýar, müňlerçe täze iş orunlary döredilýär.
Milli Liderimiz alnyp barylýan bu işleriň ýurdumyzyň ykdysady kuwwatynyň yzygiderli ýokarlanýandygyny görkezip, mähriban halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş şertleriniň düýpli gowulanýandygyna şaýatlyk edýändigini belledi. Şonuň bilen birlikde, ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň ähli pudaklaryna sanly elektron ulgam giňden ornaşdyrylýar. Hususy önüm öndürijiler tarapyndan gurlup, ulanylmaga berilýän we sanly elektron ulgam arkaly dolandyrylýan döwrebap önümçilik kärhanalarynyň sany barha köpelýär.
Biz «Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» ýylynda eziz Diýarymyzyň Garaşsyzlygynyň şanly 30 ýyllygy mynasybetli onlarça täze döwrebap desgalary işe girizmegi meýilleşdirýäris diýip, döwlet Baştutanymyz sözüni dowam etdi. Ine, şu gün hem welaýatlarymyzda döwrebap tehnologiýalar ornaşdyrylan gök önümler ýetişdirilýän ýyladyşhanalaryň bir wagtda altysyny dabaraly ýagdaýda açyp, ulanmaga berýäris diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy. Bu önümçilik desgalary Ahal welaýatynyň Kaka we Ak bugdaý etraplarynda, Balkan welaýatynyň Türkmenbaşy şäherinde, Daşoguz welaýatynyň Görogly, Lebap welaýatynyň Çärjew, Mary welaýatynyň Sakarçäge etraplarynda gurlup, olaryň umumy meýdany 35 gektara barabardyr.
Ýurdumyzyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalary tarapyndan gurlan bu ýyladyşhanalar ýylda 8 müň 750 tonna gök önümleri öndürmäge niýetlenendir. Häzirki zaman tehnologiýalary we suw tygşytlaýjy ulgamlar ornaşdyrylan ýyladyşhanalaryň işe girizilmegi bilen 400-e golaý täze iş orny dörediler diýip, milli Liderimiz belledi.
Döwlet Baştutanymyz sözüni dowam edip, ýurdumyzda azyk üpjünçiligini pugtalandyrmak, oba hojalygynda geçirilýän özgertmeleri has-da kämilleşdirmek, bu ugurdaky işleri döwrebap usulda guramak we pudaga hususy önüm öndürijileri giňden çekmek boýunça maksatnamalaýyn işleriň alnyp barylýandygyny, hususy önüm öndürijiler üçin oba hojalyk ekinlerini ösdürip ýetişdirmek boýunça ýörite ýer gaznalarynyň yzygiderli döredilýändigini nygtady.
Mälim bolşy ýaly, oba hojalygy ykdysadyýetde esasy orunlaryň birini eýeleýär. Pudakda öndürilýän dürli görnüşli önümler ýurdumyzda azyk bolçulygyny döretmekde, senagat kärhanalarymyzy gymmatly çig mal bilen üpjün etmekde, şeýle hem onuň özümizden artýan bölegini daşarky bazarlara ýerlemekde uly ähmiýete eýe bolýar.
Şonuň bilen baglylykda, döwletimiz tarapyndan oba hojalygyny ösdürmek, onuň maddy-enjamlaýyn binýadyny yzygiderli pugtalandyrmak, şeýle hem pudakda hususy önüm öndürijileriň paýyny artdyrmak we döwrebap önümçilikleri döretmek üçin uly möçberde maýa goýumlaryny çekmek boýunça hem giň gerimli işler alnyp barylýar diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belledi.
Bulardan başga-da, ýurdumyzyň oba hojalyk önümlerini öndürijilerine dünýäniň öňdebaryjy döwletleriniň ýokary öndürijilikli tehnikalarynydyr gurallaryny, önümçilik kärhanalary üçin döwrebap enjamlary satyn almaklary hem-de önümçilige öňdebaryjy tejribeleri we tehnologiýalary giňden ornaşdyrmaklary üçin ähli mümkinçilikler döredilýär. Oba hojalygynda iş alyp barýan hususy önüm öndürijiler üçin amatly şertleri döretmäge we olary maliýe taýdan goldamaga hem möhüm ähmiýet berilýär. Şu maksat bilen, olara ýeňillikli bank karzlary berilýär.
Bu işleriň durmuşa geçirilmegi hususy önüm öndürijilerimiz tarapyndan ýurdumyzda azyk önümleriniň, şol sanda gök-bakja, miwe we beýleki önümleriň öndürilýän möçberlerini yzygiderli artdyrmaga, döwrebap önümçilik kärhanalarynydyr ýyladyşhanalary döretmäge amatly şertleri üpjün edýär. Azyk bolçulygyny has-da pugtalandyrmaga, bazar gatnaşyklaryny we işewürligi ösdürmäge, eksporta niýetlenen önümleriň möçberlerini artdyrmaga giň mümkinçilikleri döredýär diýip, milli Liderimiz nygtady.
Döwletimiz tarapyndan döredilýän şertleriň netijesinde, hususy pudak milli ykdysadyýetimiziň dürli ugurlarynda barha giň orun alýar. Döwrebap kärhanalaryň yzygiderli gurlup, işe girizilmegi bilen, içerki we daşarky bazarlarda ýerlenilýän önümleriň görnüşleri hem-de möçberleri barha köpelýär.
Ýurdumyzyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalary özlerine berilýän döwlet goldawyndan netijeli peýdalanyp, gysga döwrüň içinde döwrebap ýyladyşhanalaryň 400 gektardan gowragyny gurup, işe girizdiler. Şeýlelikde, häzirki wagtda daşary ýurtlardan getirilýän gök önümler düýpli azaldy diýip, döwlet Baştutanymyz nygtady.
Geçen ýyl Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalarynyň ýetişdiren 37 müň 750 tonna pomidory daşary ýurtlara eksport edildi. Bu bolsa şondan öňki ýyl bilen deňeşdireniňde, 70 göterim köpdür. Şu ýylyň iki aýynda bolsa 16 müň tonna ter pomidor beýleki döwletlere iberildi diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belledi.
Şeýlelikde, hususy telekeçilerimiz daşary söwda gatnaşyklarynyň häzirki zaman usullaryny ele almak bilen, söwda-ykdysady gatnaşyklary yzygiderli giňeldip, täze hyzmatdaşlary tapýarlar we bazarlary açýarlar. Bu bolsa ýurdumyzda önümçilikleriň köpelmegine, maýa goýum serişdelerini özleşdirip, täze kuwwatlyklaryň döredilmegine güýçli itergi berýär.
Milli Liderimiziň nygtaýşy ýaly, ýurdumyzy 2019 — 2025-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Prezident maksatnamasynyň baş wezipesi ykdysady ösüşi hil taýdan täze derejä çykarmakdan ybaratdyr. Raýatlarymyzyň ýaşaýyş-durmuşynyň hilini dünýäniň ösen ýurtlarynyň derejesine ýetirmekdir. Adam maýasynyň ösüş derejesini has-da ýokarlandyrmakdyr.
Prezident maksatnamasynyň we sebitleýin maksatnamalaryň durmuşa geçirilmegi ýurdumyzyň mundan beýläk hem depginli ösüşini üpjün etmäge, täze iş orunlaryny açmaga şert döreder. Ilatyň durmuş taýdan goraglylygyny berkidip, ýaşaýyş-durmuş şertlerini has-da gowulandyrmaga gönükdirilen nobatdaky ädimleri ätmäge mümkinçilik berer.
Döwlet Baştutanymyz häzirki döwürde azyk howpsuzlygyny üpjün etmegiň we oba hojalygyny durnukly ösdürmegiň örän möhüm wezipeleriň biri bolup durýandygyny belledi. Şoňa görä-de, ýurdumyzda azyk bolçulygyny berkitmek, bu önümleriň nyrhlaryny durnukly saklamak, agrar gatnaşyklary kämilleşdirmek boýunça yzygiderli işler alnyp barylýar.
Maldarçylykda, guşçulykda, ekerançylyk pudaklarynda hem täze hojalyklar döredilip, döwrebap önümçilikleriň düýbi tutulýar. Bu ugurda kabul edilen we amala aşyrylýan maksatnamalaryň hem-de meýilnamalaryň çäklerinde gurulýan kärhanalaryň, desgalaryňdyr binalaryň ulanylmaga berilmegi netijesinde, müňlerçe täze iş orunlary döredilýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzyň sebitleriniň öndüriji güýçlerini we önümçilik gatnaşyklaryny doly derejede ulanmagyň baş maksatlarymyzyň hatarynda durýandygyny aýtdy. Şunuň bilen baglylykda, welaýatlarymyzy ykdysady taýdan toplumlaýyn ösdürmek şol syýasatyň işjeň guralyna öwrülýär hem-de bu ugurdaky işler maksatnamalaýyn esasda alnyp barylýar.
Ýurdumyzyň ähli welaýatlarynda şular ýaly önümçilik desgalarynyň giň gerim bilen gurlup, bagtyýar halkymyzyň hyzmatyna berilmegi «Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» diýlip yglan edilen ýylda aýratyn many-mazmuna eýe bolýar diýip, milli Liderimiz aýtdy. Ýurdumyzyň Garaşsyzlygynyň şanly 30 ýyllygynyň baýram edilýän şu ýylynda ata Watanymyz hakykat ýüzünde parahatçylygyň we ynanyşmagyň mekanyna öwrülýär.
Bu bolsa eziz Diýarymyzda asuda durmuşyň, erkin zähmetiň, depginli ösüşiň dabaralanýandygynyň aýdyň subutnamasydyr. Bu hakykat biziň ykdysady ösüşlerimizde, ilatymyzyň ýaşaýyş-durmuş derejesiniň barha ýokarlanmagynda, gülläp ösýän berkarar Watanymyzda halal zähmete uly sarpa goýulýandygynda öz aýdyň beýanyny tapýar.
Biz «Döwlet adam üçindir!» diýen taglymatdan ugur alyp, halkymyzyň ýaşaýyş derejesini ýokarlandyrmaga, ilatyň durmuş taýdan goraglylygyny üpjün etmäge gönükdirilen netijeli çäreleri durmuşa geçirmegi mundan beýläk-de dowam etdireris diýip, döwlet Baştutanymyz nygtady.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bu ýere ýygnananlary welaýatlarymyzda döwrebap ýyladyşhanalaryň açylyp, ulanylmaga berilmegi bilen tüýs ýürekden gutlap, hemmelere berk jan saglyk, abadan we bagtyýar durmuş, täze ýyladyşhanalaryň işgärlerine bolsa uly zähmet üstünliklerini arzuw etdi.
Soňra döwlet Baştutanymyz dabaraly ýagdaýda sanly ulgam arkaly TSTB-niň agzalary tarapyndan ýurdumyzyň ähli welaýatlarynda gurlan ýyladyşhanalaryň ulanylmaga berilmegine ak pata berdi.
Uly ekranlarda täze desgalaryň üpjünçiligi hem-de önümçilik kuwwatlyklary barada aýdyň düşünje almaga mümkinçilik berýän wideoşekiller görkezilýär. Bu ýerde ýyladyşhana önümçiliginiň iň gowy tejribesiniň, döwrebap usullarynyň we tehnologiýalarynyň ulanylmagy bilen gök ekinler, esasan-da, hili we tagamy bilen tapawutlanýan pomidor ösdürilip ýetişdiriler. Dabara gatnaşyjylaryň hatarynda welaýatlaryň häkimleri, täze obasenagat toplumlarynyň ýolbaşçylary, hormatly ýaşulular bar.
Birinji bolup göni wideoaragatnaşyga Ahal welaýatynyň Ak bugdaý etraby çykýar, bu ýerde Magtymguly adyndaky daýhan birleşiginiň çäginde “Daş demir” hojalyk jemgyýeti tarapyndan döwrebap ýyladyşhana guruldy.
Soňra teleköprä Balkan welaýatynyň Türkmenbaşy şäheri goşulýar, bu ýerde şeýle desgalaryň ýene-de biri açylýar. Taslama telekeçi S.Nazlyýew tarapyndan amala aşyryldy.
Soňra sanly ulgam arkaly wideoaragatnaşyga Daşoguz welaýatynyň Görogly etraby çykdy, bu ýerde “Altyn gala gurluşyk” hususy kärhanasy tarapyndan gurlan döwrebap ýyladyşhana guruldy.
Soňra ekeranda Lebap welaýatynyň Çärjew etrabynyň “Watan” daýhan birleşiginde gurlan nobatdaky iri ýyladyşhana peýda bolýar. Taslama “Altyn bürgüt” hususy kärhanasy tarapyndan amala aşyryldy.
Soňra göni wideoaragatnaşyga Mary welaýatynyň Sakarçäge etraby çykýar, bu ýerde “Akýap” daýhan birleşiginiň çäginde “Mähriban obam” hususy kärhanasy tarapyndan ýyladyşhana guruldy.
Şu gün ulanylmaga tabşyrylan ýyladyşhana toplumlarynyň altysy hem ähli görkezijiler, şol sanda tehnologik üpjünçiligi boýunça dünýä ölçeglerine kybap gelýär. Olarda her ýylda gök önümleri öndürmek üçin zerur bolan ähli mümkinçilikler döredildi. Öndürilen önümler içerki we daşarky bazarlarda ýerleniler. Obasenagat toplumynyň bu desgalarynyň açylmagy ilatyň iş bilen üpjünçilik meseleleriniň çözülmegi bilen baglylykda hem uly ähmiýete eýe bolup, täze iş orunlarynyň döredilmegini şertlendirýär.
Obasenagat toplumlarynyň gurluşygynda ýokary derejede ýylylyk saklaýjy we ulanyş häsiýetlerine eýe bolan hem-de ekologiýanyň talabyna kybap gelýän döwrebap serişdeler ulanyldy. Ýewropanyň we beýleki daşary ýurtlaryň esasy öndürijileriniň ýöriteleşdirilen enjamlary awtomatik ýagdaýda degişli agrotehniki çäreleri amala aşyrmaga mümkinçilik berýär.
Ýylylygyň we ýagtylygyň bellenen kadasynyň, howanyň çyglylygynyň saklanylmagy, topragyň gurplandyryjy maddalar bilen baýlaşdyrylmagy, suw tygşytlaýjy ulgamlar arkaly suwarylmagy ýaly tehnologik işlere kompýuter programmalarynyň kömegi bilen gözegçilik edilýär. Bularyň ählisi gektaryň hasyllylygynyň ýokary bolmagyny üpjün edýär hem-de ýylyň dowamynda ýokary hil derejesine eýe bolan ýokumly önümleri öndürmek üçin has oňaýly şertleri döredýär. Şol önümleri saklamak üçin ýörite sowadyjy enjamlar bilen üpjün edilen ammarlar göz öňünde tutuldy.
Welaýatlardaky dabaralara gatnaşyjylar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa oba hojalyk pudagynda başyny başlan oňyn özgertmeleri, Watanymyzyň durmuş-ykdysady ösüşine mynasyp goşant goşmaga çalyşýan işewür düzümleri goldaýandygy üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirdiler.
Nygtalyşy ýaly, milli Liderimiziň ýolbaşçylygynda amala aşyrylýan, oba hojalyk toplumyny yzygiderli ösdürmäge, onuň mümkinçiliklerinden netijeli peýdalanmaga, maýa goýum işjeňligini höweslendirmäge gönükdirilen çäreler ýurdumyzyň önüm öndürijilerini täze zähmet üstünliklerine ruhlandyrýar.
Şanly wakalar mynasybetli sebitleriň sungat ussatlary hem özleriniň ajaýyp çykyşlaryny taýýarladylar.
Soňra Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň başlygy D.Hudaýberdiýewe söz berildi, ol hormatly Prezidentimize ýurdumyzda telekeçiligi ösdürmek üçin döredilýän şertler, halkymyzyň abadançylygyny we durmuş derejesini ýokarlandyrmak barada edilýän alada üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirdi.
Milli Liderimiziň ykdysadyýeti diwersifikasiýa ýoly arkaly ösdürmek boýunça öňdengörüjilikli strategiýasynyň netijesinde, döwlet-hususy hyzmatdaşlyga, kiçi we orta telekeçiligi ösdürmäge gönükdirilen bazar gatnaşyklarynyň giňden ornaşdyrylmagyna uly ähmiýet berilýär. Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe türkmen telekeçileri halk hojalygynyň dürli pudaklarynda, şol sanda obasenagat toplumynda üstünlikli işläp, ýokary netijeleri gazanýarlar. Bularyň ählisi döwlet Baştutanymyzyň hususy ulgama hemmetaraplaýyn goldaw berýändiginiň aýdyň subutnamasydyr. Bu ulgamyň wekilleri Arkadag Prezidentimiziň tabşyryklaryndan ugur alyp, möhüm ähmiýetli taslamalaryň hem-de döwlet maksatnamalarynyň durmuşa geçirilmegine işjeň girişdiler.
Soňra milli Liderimiz ýyladyşhana tarap ugrady we şol ýerde guralan oba hojalyk önümleriniň giň gerimli sergisi bilen tanyşdy. Bu ýerde ýurdumyzyň obasenagat toplumynyň ulgamlarynda ýöriteleşen telekeçiler we hususy öndürijiler tarapyndan öndürilen önümleriň, azyk hem-de gaýtadan işleýän senagatyň önümleriniň giň görnüşleri görkezildi.
Bu ýerde owadan bezelen sergi bölümlerinde we diwarlyklarda gök önümleriň, miweleriň we bakja, däne, süýt, et, süýji-köke önümleriniň, gaplanan önümleriň, miwe kişdeleriniň, duza ýatyrylan önümleriň, miwe suwlarynyň, şireli içgileriň dürli görnüşleri we beýlekiler görkezildi.
Sergä gatnaşyjylaryň hatarynda “Erkin”, “Ter miweler” kompaniýalary, “Ýigit” hojalyk jemgyýeti, “Miweli ülke”, “Noş” hususy kärhanalary bar. Olar özleriniň gök we miwe önümlerini hödürlediler. Şol önümleriň hatarynda gök önümleriň hem-de miweleriň, şol sanda almanyň, erigiň, şetdalynyň, naryň, limonyň, pomidoryň, hyýaryň, badamjanyň, bulgar burçunyň, şugundyryň, käşiriň, kelemiň, ýeralmanyň hem-de däneli, kösükli we bakja ekinleriniň, bugdaýyň, mekgejöweniň, soýanyň, mäşiň, gawunyň, garpyzyň, kädiniň köp görnüşleri bar.
Ýeri gelende aýtsak, “Miweli ülke” hususy kärhanasy azyklyk önümleriň, hususan-da, ýeralmadan taýýarlanylýan önümleriň önümçilik toplumynyň gurluşygyny alyp barýar. Kärhana 1 müň tonna et, süýt, gök önümleri saklamaga niýetlenen sowadyjy ammara eýedir.
“Ýigit” hojalyk jemgyýetini esaslandyryjynyň gürrüň berşi ýaly, meýdany 34 gektardan gowrak bolan ýyladyşhanada pomidorlaryň 15 görnüşi ösdürilip ýetişdirilýär hem-de işgärleriň 450-si zähmet çekýär. Öndürilýän önümleriň köp bölegi eksporta ugradylýar. Onuň ýokary hili we ekologiýa taýdan arassalygy alyjylaryň isleginiň artmagyny şertlendirýär.
Ýyladyşhanada ekinleri ekmekden, olary ösdürip ýetişdirmekden we ideg etmekden başlap, işgärleriň zähmetini guramaga çenli önümçilik işleriniň dolandyrylyşy sanly ulgam arkaly amala aşyrylýar. Ýylylygyňdyr çyglylygyň, hasyllylygyň görkezijileri, hasylyň ýygnalan möhleti, taýýar önümiň ulag serişdesine ýüklenendigi, onuň içerki we daşarky bazarlara ugradylandygy, ulagly alnyp barylýan wagtynda saklanyş şertleri hem-de paýlanylyşy baradaky maglumatlar onlaýn görnüşde merkezleşdirilen dolandyryş ulgamyna gelip gowuşýar.
Şunuň bilen baglylykda, daşary ýurt bazarlaryndaky ýagdaýlar hem-de amatly nyrhlar boýunça önümleri ýerlemegiň we girdeji gazanmagyň nukdaýnazaryndan olaryň geljekki mümkinçilikleri giňişleýin öwrenilýär. Ahyrky netijede, munuň özi ýyladyşhana toplumynyň netijeli işlemegini hem-de düşewüntliliginiň artmagyny üpjün edýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow önümçiligi dolandyryş işlerini sanlylaşdyrmagyň, bu ugurda görülýän çäreleri işjeňleşdirmegiň möhümdigini nygtap, ýyladyşhanalaryň işine sanly ulgamlary we tehnologiýalary ornaşdyrmagyň hasabyna ýurdumyzyň oba hojalyk önümlerini öndürijileriniň arasynda onlaýn aragatnaşygy ýola goýmalydygyny, Senagatçylar we telekeçiler birleşmesinde ýyladyşhana hojalyklary boýunça ýagdaýlar baradaky merkezleşdirilen maglumatlar binýadyny döretmelidigini aýtdy hem-de telekeçä işlerinde üstünlikleri arzuw etdi.
Şeýle hem sergide halkara ölçeglere we önümleriň saklanylyşy nukdaýnazaryndan hem-de ekologiýa ugruna degişli talaplara laýyk gelýän kagyzdan taýýarlanylan gaplaryň dürli görnüşleriniň nusgalary görkezildi.
Döwlet Baştutanymyz sergide görkezilen pomidorlaryň dürli görnüşlerini synlap, önümiň ýokary hilini üpjün etmek we ýokumlylygyny kämilleşdirmek üçin ylmyň gazananlaryny işjeň peýdalanmagyň zerurdygyny belledi.
“Nurly meýdan” daýhan hojalygy guşçulyk pudagynyň önümlerini görkezdi. Bu daýhan hojalygy ýurdumyzda ilkinji gezek inkubasiýa guşçulygy boýunça taslamany durmuşa geçirdi. Bu taslama ugurdaş tehnologiýalary peýdalanyp, broýler guşunyň etiniň we ýumurtgalarynyň önümçiligini senagat derejesine çykarmaga mümkinçilik berýär. Balkan welaýatynyň Bereket etrabynda bu daýhan hojalygy mallar üçin ozal daşary ýurtlardan getirilýän iýmleriň önümçiligini hem ýola goýdy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow önümler bilen tanşyp, Diýarymyzda öndürilýän harytlaryň eksporta ugradylýan ugurlaryny diwersifikasiýalaşdyrmak meselelerine aýratyn üns bermegiň, şeýle hem halkara logistikasynyň mümkinçiliklerini we marketingi işjeň öwrenmegiň zerurdygyny nygtady hem-de degişli ýolbaşçylara anyk tabşyryklary berdi.
Häzir türkmen telekeçileri giň gerim bilen dürli görnüşli azyk harytlaryny öndürýärler.
“Bolelin” we “Ak toprak” hojalyk jemgyýetleri et we şöhlat önümlerini, “Gönezlik” hojalyk jemgyýeti süýt önümlerini, “Çöl gämisi” hojalyk jemgyýeti düýe çalyny we aýrany hödürlediler.
“Hasar”, “Doganlar ýyldyzy”, “Ak gar” kärhanalary türkmenistanlylarda uly meşhurlykdan peýdalanýan dürli görnüşli süýji-köke we şokolad önümlerini görkezdiler.
“Owadan ülke” hojalyk jemgyýeti, “Çynar”, “Täze aý”, “Ýunus” hususy kärhanalary özleriniň önümlerini — ketçuby, maýonezi, mürepbäni, un önümlerini, gök we miwe önümleriniň şerbetlerini, doňdurmany, şeýle hem şekersiz sakgyçlary, çigitleriňdir maňyzlaryň gaplanan görnüşlerini hödürlediler.
“Ýedi dogan nur” hojalyk jemgyýeti gaplaýyş önümlerini, şol sanda kagyz goşhaltalary çykarýar.
“Arçalyk” kärhanasy hem ilatda uly isleg bildirilýän önümlerini hödürlediler. “Halk market” süýji-köke we gaplanan önümleriň, duzlanan önümleriň we mürepbeleriň, doňdurylan önümleriň we doňdurmalaryň görnüşlerini görkezdi.
Oba hojalyk we daşky gurşawy goramak ministrliginiň diwarlyklarynda pudaklaýyn düzümler tarapyndan öndürilýän gök we bakja önümleriniň hem-de beýleki önümleriň köp görnüşleri bar.
Obasenagat toplumyndaky özgertmeler hormatly Prezidentimiziň ýurdumyzyň önüm öndürijilerini hemmetaraplaýyn goldamaga gönükdirilen çuňňur oýlanyşykly strategiýasynyň aýrylmaz düzüm bölegidir. Netijede, türkmen telekeçileri täze ýerleri özleşdirmegiň, ekerançylygyň medeniýetini ýokarlandyrmagyň hasabyna azyklyk ekinleri ösdürip ýetişdirmek üçin uly tagallalary edýärler. Häzirki wagtda däneçilik we pagtaçylyk bilen bir hatarda, ekerançylyk, miweçilik, üzümçilik, bagçylyk we balçylyk depginli ösdürilýär. Şeýle hem maldarçylyk we guşçulyk täze itergä eýe boldy. Pudaklaýyn ylmyň, seçgiçiligiň we tohumçylygyň ösdürilmegine uly ähmiýet berilýär.
Ýerlerde önümçilik we ykdysady gatnaşyklaryň kämilleşdirilmegi oba hojalygyndaky özgertmeleriň möhüm ugrudyr. 2020-nji ýylyň noýabrynda milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Karara gol çekip, paýdarlar jemgyýetleri, daýhan hojalyklary, beýleki ýuridik taraplar we ýurdumyzyň raýatlary üçin oba hojalyk maksatly ýörite ýer gaznasynyň möçberini tassyklady. Resminamada bu öndürijilere ýer böleklerini şertnama esasynda bugdaý, gowaça hem-de döwlet buýurmasyna girýän beýleki oba hojalyk ekinlerini meýdanyň azyndan 70 göteriminde ösdürip ýetişdirmek şerti bilen 99 ýyl möhlete ulanmaga bermek göz öňünde tutulýar. Karara laýyklykda, ýeriň galan böleginde ylmy taýdan esaslandyrylan ekin dolanyşygyny alyp barmak üçin beýleki ekinler ýetişdirilip bilner. Şunda öndürijiler alan ýer bölekleriniň melioratiw ýagdaýyny gowulandyrmak boýunça degişli işleri amala aşyryp, şol ýerleri üç ýylyň dowamynda ekin dolanyşygyna girizmelidirler.
Her welaýatda telekeçileriň gatnaşmagynda doly önümçilik tapgyrlaryny özünde jemleýän ekerançylyk, maldarçylyk we guşçulyk toplumlary guruldy we gurulmagy dowam edýär. Bu sergi milli Liderimiziň ýolbaşçylygynda häzirki döwürde ykdysadyýetiň döwlete degişli bolmadyk ulgamyny ösdürmek boýunça ýerine ýetirilen ägirt uly işleriň aýdyň beýanydyr.
Türkmen önüm öndürijileri daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümçilikleriň kuwwatlyklaryny artdyrmak hem-de ýurdumyzda azyk bolçulygyny üpjün etmek boýunça wezipeleri üstünlikli çözmek bilen, bu önümleriň daşary ýurtlara iberilýän möçberlerini yzygiderli artdyrýarlar.
Şunuň bilen baglylykda, azyk hem-de beýleki harytlary öndürmekde ýurdumyzyň telekeçileriniň sanly ulgamy üstünlikli ornaşdyrýandygy bellärliklidir. Oba hojalyk kärhanalarynyň önümlerini daşary ýurtlara ibermekde innowasion tehnologiýalaryň ornaşdyrylýandygyny bellemelidiris. Ýük konteýnerleriniň ýörite enjamlar bilen üpjün edilmegi gatnawlaryň tutuş ugruny kesgitlemäge mümkinçilik berýär.
Iberilýän önümleriň hem-de olaryň saklanyş ýagdaýy barada önüm öndürijä onlaýn ýagdaýda doly maglumat gelip gowuşýar. Munuň özi ýagdaýlary dessine seljermäge hem-de degişli meseleleri öz wagtynda çözmäge, uzak geljegi nazara almak bilen işleri guramaga, daşary ýurtlara iberilýän harytlaryň has amatly ugurlaryny kesgitlemäge mümkinçilik berýär.
Telekeçilik işine, hususan-da, önümçilik ulgamynda ylmy çemeleşmä, alyjylaryň isleglerini nazara almak bilen häzirki döwrüň netijeli bazar usullarynyň ornaşdyrylmagy türkmen işewürleriniň esasy ugurlarydyr. Milli Liderimiziň gymmatly tabşyryklaryndan ugur almak bilen, türkmen telekeçileri öňdebaryjy maglumat-kommunikasiýa ulgamlaryny üstünlikli özleşdirýärler.
Hususan-da, sergä gatnaşyjylaryň biriniň — “Ýigit” hojalyk jemgyýetiniň monitorynda miwe-gök önümleriniň hasylynyň ýygnalmagynyň tamamlanan senesi, önümiň ýüklenen hem-de onuň ýyladyşhanadan ugradylan senesi, ýurduň we müşderiniň ady, ýüküň agramy hem-de beýleki degişli maglumatlar bilen birlikde, ýyladyşhana toplumy tarapyndan amala aşyrylýan, daşary ýurtlara iberilýän önümleriň sanawy görkezildi. Bu ýerde şeýle hem içeri we daşary bazarlarda gök önümleriň ýerlenilmeginiň ösüşi görkezildi.
Soňra hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow “Oguz ýol” hojalyk jemgyýeti tarapyndan gurlan ýyladyşhana toplumynyň işi bilen tanşyp başlady. Ýyladyşhananyň ýolbaşçysy toplumyň enjamlaşdyrylyşy, önümçiligiň tehnologiýalary hem-de bu ýerde ýetişdirilýän gök önümleriň, şol sanda pomidoryň ýetişdirilişi, hasyllylygy, ýetişýän möhleti barada gürrüň berdi. Bu ýerde ähli önümçilik işleri awtomatlaşdyrylan hem-de kompýuterleşdirilen usulda amala aşyrylýar.
Şunuň bilen baglylykda, oba hojalyk önümçiliginde ýyladyşhanalaryň netijeli häsiýete eýedigini bellemek zerurdyr. Tutuş ýylyň dowamynda ter gök önümleriň hem-de miweleriň ýetişdirilmegi kömekçi hojalyklaryň artykmaçlyklarydyr.
Amatly howa ýagdaýy döredilen ýyladyşhanalarda ekinlere hiç hili howa ýagdaýy — jowzaly yssy, sowuk howa hem täsir edip bilmeýär. Olar şeýle hem zyýan beriji mör-möjeklerden goralandyr. Ajaýyp tagama eýe, ekologiýa taýdan arassa önümlere ilatymyz tarapyndan uly isleg bildirilýär.
Ýyladyşhanalarda döwrebap enjamlaryň hem-de ýokary netijeli tehnologiýalaryň ulanylmagy hasyllylygy ýokarlandyrmak arkaly önümçiligiň netijeliligini ep-esli artdyrmaga ýardam edýär. Bu ýerde oba hojalygyna, şol sanda tohumçylyga hem-de seçgiçilik işine ylmyň öňdebaryjy gazananlaryny ornaşdyrmak üçin uly mümkinçilikler açylýar.
Şunuň bilen baglylykda, gök önümleriň, şol sanda pomidoryň täze görnüşlerini ýetişdirmek wajyp bolup durýar. Soňky ýyllarda sarp edijilere hödürlenilýän bu önümleriň görnüşleriniň ep-esli artandygy bellärliklidir. Däp bolşy ýaly, gyzyl we gülgüne reňklerden başga-da, sary, mämişi, hatda gara reňkli pomidorlar hem uly meşhurlyga eýe bolýar.
Dünýäniň tejribesiniň görkezişi ýaly, häzirki wagtda ýyladyşhana ulgamy gülçülikde, miweleri, derman hem-de bezeg serişdelerini ulanmakda hem giňden ulanylýar. Şolaryň işjeň ulanylmagy beýleki tebigy-howa şertlerinde ösýän ösümlikleri hem ýetişdirmäge mümkinçilik berýär. Şeýlelikde, ýapyk meýdanda gök önümleriň hem-de miweleriň ýetişdirilmegi örän düşewüntli işdir.
Döwlet Baştutanymyz ýyladyşhana toplumy bilen tanyşlygyny tamamlap, bu ýerde ýetişdirilen pomidor hasylynyň ýygymynyň başlanmagyna badalga berdi hem-de ony ösdürmekde üstünlikleri arzuw edip, toplumyň ýolbaşçysyna täze oba hojalyk tehnikasynyň — dünýä meşhur “John Deere” traktorynyň açaryny dabaraly ýagdaýda gowşurdy.
Şeýle hem şu gün milli Liderimiziň adyndan beýleki welaýatlarda açylan ýyladaşhanalaryň ýolbaşçylaryna döwrebap oba hojalyk tehnikalary gowşuryldy.
Dabara tamamlanandan soň hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bu ýere ýygnananlara uly üstünlikleri arzuw edip, özüne garaşýan dikuçara münüp, bu ýerden ugrady.
***
Şu gün ýurdumyzyň bäş welaýatynda ulanylmaga berlen täze ýyladyşhanalarda ýetişdirilen önümler ýüklenen awtomobil kerweni ýurdumyzyň we daşary döwletleriň sarp edijilerine gök önümleri ýetirmek üçin ýola düşdi.
Şeýlelikde, türkmen telekeçileriniň öndüren ýokary hilli we ekologiýa taýdan arassa azyk önümleri içerki we daşarky bazarlarda eýeleýän ornuny yzygiderli pugtalandyrýar.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe mukaddes Garaşsyzlygynyň şanly 30 ýyllygyny belleýän Watanymyz milli Liderimiziň ýolbaşçylygynda bedew bady bilen döredijiligiň we ösüşiň täze belentliklerine tarap ynamly gadam urýar.
Bularyň hemmesi hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň durmuş ugurly döwlet syýasatynyň üstünliginiň aýdyň tassyklanmasy bolup, ol ýurdumyzy mundan beýläk-de ösdürmäge hem-de halkymyzyň durmuş derejesini yzygiderli ýokarlandyrmaga gönükdirilendir.
(25.03.2021 TDHG)


text:
«Alarsеn janymy näz bilеn bakyp,
Zеrеfşan kekiliň gеrdеnnе döküp,
Kätе göz güldürip, kä gaşyň kakyp,
Zеýnеlarap ýarym, bir zaman goýgul...»
Bеýik akyldar aýdyp gеçеn:
«Gaplaň gеzеr gara dagy pеnalap,
Müňkür gеzеr mydam lеbini ýalap,
Ajal gеlеr harydyny kowalap,
Bimahal bеndäni ýaşdan aýyrma».
Gara niýetiňi bеýik çynary agdarmaga dikеn ajal nе dagy pеnalap gеlýä, nе bagy. Ol gös-göni gеlip, saýlan pidasynyň gapysyny dеpip açýa. Gyzaran gözünеm güldürеnok, gaşynam kakanok.
Yşk mеýindеn gana-gana, az salym irkilmägе mеýil edеn şazada Muhammеt Zеýnеlaraba «bir zaman goýgul» diýip ýalbarybеrsin, ajal Zеýnеlarap däl, harydyny ýarym zamanam goýmaýa.
Ýyldyrym sähеl şеmala yrgyldap duran ýaş nahaly urmaýa, ol sarsman duran bеýik çynary urýa. Şеýdibеm, «Sеrwi agaçnyň güli solýa». Şеýdibеm, millеtiň aýdym-saz bagyna görk bеrip oturan Gurt Ýakup atly çynar agyp düşýä.
Bir mahal aýdan «Alan bilmеz, bеrеn bilеr hasaby» diýen sеtirimizi ýatlaýas. Nеnеňsi gymmatbaha göwhеriň ýitеnindеn hökümеt bihabar galýa (ýa habarly bolup göz ýumýa), hakdan içеn bagşynyň gaýtalanmajak owazyna başyny yralap gulak asan diňlеýji wеlin gözüniň ýaşyny syryp ýetişеnok.
...1982-nji ýylda Mollanеpеs tеatrynyň gastrol toparyna ýolbaşçy bolup, Ýolöten topragynda aýlanyp ýörşümе, halypa bagşynyň işigindеn ätlеmеk, onuň bilеn ilkinji hеm iň soňky gеzеk gysga wagtlaýyn gürrüňdеş bolmak maňa miýessеr etdi.
Saglyk-amanlykdan soň Gurt Ýakup nämе kär edýänim bilеn gyzyklandy. «Dilе çolar ýaly hünärim ýok-la, goşgujyk-bеýlеki ýazyşdyran bolýan» diýdim. «Kän bir eşidеn adym-a däl ýaly...» «Aý, indi başlap ýörün...»
Bagşy bir salym içini hümlеdip oturdy. Birdеnеm gözümi garaňkyradyp gidеn aýylganç jümläni öňümе patyladyp oklady: «He-e, kim başlap ýör, kim gutaryp barýa diýsеn-е...»
«Bagyşlaň» diýjеgimеm bilmеdim, hoşlaşyp turaýmagyňam ebеtеýini tapmadym. Ýenе bagşynyň özi söhbеtdеşligiň jylawyny goşaryna saraýdy:
«Ölmеk, dirilmеk – ykbalyňam oýny däl, ogul, pеlеgiňеm. Bularyň barysy tеbigy zat... Mеn saňa bir hakykaty bеýan edеýin, ýigit. Indi mеniň bärimdеn aňrym ýakyn. Öljеgimе gynanamok, ýanym bilеn kyrk dört dеssany alyp gidýän, ynha mеni ýakýan zat...»
Bu gün bizеm öz gеzеgimizdе nälеr gyzyklanasymyz gеlýä, ýönе haýsy hökümеtdеn, haýsy ýolbaşçydan, haýsy idеologdan sorajagymyzy bilеmzok. Eýsеm, Gurt Ýakup kimiň, Magtymguly Garly dеýin dеssançy bagşylaryň mirasyny ýazgy edip, tеşnе milllеtе ýetirmеk diňе Akmuhammеt Aşyr ýa Ýusup Bеrdi ýaly sungat owrеnijilеrе gеrеkmi?
Ýerdеn sеs çykýa, ýeriň üstündеn jogap ýok...
Makalada öňe sürülýän pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Çeçen lideri Ramzan Kadyrow HBO telewizion kanaly bilen söhbetdeşlikde Birleşen Ştatlaryň Russiýa duşman bolardan has gowşakdygyny aýtdy we ýene bir gezek Demirgazyk Kawkaz respublikasynda geý ýokdugyny tekraralady. Bu söhbetdeşlik 14-nji iýulda YouTube-de çap edildi.
"Amerika Russiýa, ýurduň ýolbaşçylaryna garşy syýasat alyp barýar" diýip, Kadyrow aýtdy. "Olar meniň öz ömrümi Russiýa üçin gurban bermäge taýýardygymy hem-de mende hüjüme we goranyşa ukyply gowy goşunyň bardygyny bilýärler. Biz bu zatlaryň kim üçin nähili boljagyny göreris” diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Haçanda siz Birleşen Ştatlary Russiýanyň duşmany diýip hasaplaýarsyňyzmy diýlip soralanda, Kadyrow: "Amerika biz üçin Russiýa duşman hasaplanar ýaly beýle güýçli döwlet däl. Biziň güýçli hökümetimiz bar we biz ýadro ýaragly döwlet” diýip jogap berdi.
"Eger biziň hökümetimiz doly dargadylsa-da, biziň ýadro ýaragly raketalarymyz awtomatiki ýagdaýda işe giriziler” diýip, ol aýtdy. “Biz tutuş dünýäni dyzyna çökereris.”
Bu söhbetdeşlik HBO-nyň “Hakyky Sport” (Real Sports) gepleşiginiň žurnalisti Deýwid Skot (David Scott) tarapyndan geçirildi, ol Grozna Kadyrowyň garjaşyk söweş sungaty programmasy barada film taýýarlamaga bardy (Bu gepleşik tutuşlygyna 18-nji iýulda efire berler).
Çeçenistanda gynalandygy aýdylýan geý erkekler barada soralanda, Kadyrow: "Bu bir boş gürrüň. Bizde beýle adamlar ýok. Biziň hiç bir geýimiz ýok. Eger bu taýda käbiri bolsa, haýyş edýärin, olary Kanada alyp gidiň. Alla şükürler bolsun, olary bizden daşraga äkidiň, olar bärde bolmasyn. Biziň ganymyzy saplamak üçin, eger-de bärde bar bolsa, äkidiň olary” diýip, ol aýtdy.
Kadyrow gynaldym diýýän ýaş erkekler babatda hiç hili alada etmeýändigini hem sözüne goşdy.
"Olar arwah. Olar satlyk. Olar adam däl. Olary, bizi aýyplaýanlary üçin, hudaý näletledi. Olar munuň üçin gudraty güýçli biribara jogap bermeli bolarlar” diýip, ol aýtdy.
Adam hukuklary toparlary we Günbatar döwletleri Kremli Çeçenistanda geýleriň süteme sezewar edilýändigi barada aýdylýanlary derňemäge çagyrdy.


text:
Pakistanyň sudy 2008-nji ýylda Mumbaýda 166 adamyň ölümine getiren hüjümi gurnamakda aýyplanan yslamçy lideri öý tussaglygyndan boşatmagy karar etdi. Bu barada onuň aklawçylary we prokurorlar habar berdiler.
Prokuror Sattar Sahil Hafiz Saeediň 23-nji noýabrda boşadylmagyna garaşylýandygyny aýtdy. Lahoryň sudy Saeediň tussaglygyny ýene 60 günlük uzaltmak hakynda regional hökümetiň eden talabyny ret etdi.
“Lahoryň Baş sudunyň synçy topary Punjabyň hökümetinden Hafiz Saeede garşy subutnamalary bermegi sorady, emma hökümet muny berjaý etmedi” diýip, Saeediň aklawçysy A.K.Dogar aýtdy.
Suduň karardan ABŞ-nyň we Hindistanyň häkimiýetleriniň nägile bolmagy ähtimal. Bu ýurtlar Saeedi Hindistanyň iň uly şäherinde iki sany gymmatbaha myhmanhana, ýewreý merkezine we otly stansiýasyna 10 adam tarapyndan edilen hüjüm bilen bagly plana ýardam bermekde aýyplaýarlar.
Hindistan Pakistany Saeed bilen hyzmatdaşlykda hüjümleri amala aşyrmakda aýyplady.