text:
Türkmen-hytaý gatnaşyklarynyň soňky wagtlarda kem-kem güýjeýändigi bellenilýär. Hytaý Halk Respublikasy häzir ykdysady ösüş taýdan dünýäde ýokary orunda durýar. Ol ýakynda eksportda Germaniýadan ozup, birinji orna geçdi.
Günbatar maliýe krizisi zerarly agyr zyýana uçranda, Hytaý ýeňiji bolup çykdy. Şol sebäpden bu ugurda ondan öwrenere, onuň tejribelerinden peýdalanara köp zatlaryň bardygyna şübhe ýok.
Türkmenistan bilen Hytaýyň arasyndaky haryt dolanyşygynyň geçen 10 ýyllykda 40 essä golaý artandygy we geçen ýylda 1,5 milliard dollara golaý bolandygy bu gatnaşyklaryň barha artýanlygyny görkezýär.
Türkmemistan üçin mümkinçilik
Türkmemistan bilen Hytaýyň arasyndaky ykdysady gatnaşykda esasy roluň ýangyç-energetika pudagyna degişlidigi belli zat. Pekin ykdysady ösüşini peseltmän, ony iň bolmanda häzirki derejesinde saklamagy isleýär. Şol sebäpden oňa nebit-gaz gerek. Şu nukdaýnazardan, ol Türkmenistan üçin öz gazyny satmaga müşderi we mümkinçilik bolup durýar.
Ýaňy tamamlanyp, ulanmaga berlen gaz geçiriji iki tarap üçin-de bähbitli. Onuň syýasy ähmiýeti hem uly. Türkmenistan babatda aýdanyňda, ol Orsýetiň gysajyndan çykmaga o diýen güýçlu bolmasa-da, garaz, mümkinçilik boldy.
Görelde edinmeli ýurt däl…
Ýöne Hytaý hemme babatda yzyna eýerilip, görelde edinmeli ýurt hem däl. Häzir ykdysady taýdan ilerlese-de, onuň edil şu ugurda çözülmän ýatan gaty köp problemalary bar. Ilatynyň san başyna düşýän girdejiler boýunça ol dünýäniň garyp ýurtlarynyň hatarynda. Ýurtda jemgyýetiň dürli gatlaklarynyň arasyndaky tapawut diýseň ýokary, ol gitdigiçe-de artýar. Ilatyň kiçeňräk topary gün-günden baýasa, uly topary barha garyplaşýar.
Muny Hytaýyň dolandyryjy kommunistik partiýasy hem bilýär. Ýöne ol muňa çözgüt welin tapanok. Bu aýdylanlar diňe ýöne ýurduň guwanjy bolan ykdysadyýetini alanyňda şeýle. Demokratiýa, adam hukuklary, söz azatlygy ugrundaky problemalaryň sany bolsa sanardan köp diýseň hem boljak.
Türkmemistandan gowuşýan habarlarda hytaýly hyzmatdaşlaryň kämil hünärmenleri taýýarlamaga goldaw bermäge taýýardygy, geljekde türkmen talyplarynyň Hytaý Halk Respublikasynyň ýokary okuw jaýlaryna okuwa iberilmeginiň göz öňünde tutulýandygy aýdylýar.
Elbetde, bilim üçin dünýäniň niresine bolsa-da gidilip bilner. Emma hytaýly talyplaryň özleriniň öz ýurtlarynda talabalaýyk bilim alyp bilmän, Günbatara gidýändiklerini göz öňünde tutanyňda, türkmen prezidenti ýaşlary okuw üçin Günbatara ibermegiň aladasyny etse, has gowy bolardy diýdirýär.


c: text/html

text:
“Türkmenhowaýollary” Döwlet milli gullugy Kanadanyň “Bombardier” kompaniýasy bilen “Challenger-870” kysymly uçary satyn almak boýunça şertnama baglaşar.
Bu kysymly uçarlar Türkmenistanyň ýolagçy gatnawy marşrutlarynda ilkinji gezek ulanylar.
Häzirki wagtda Türkmenistanyň awiaparky Birleşen Ştatlardan satyn alnan “Boeing” kysymly uçarlardan ybarat.
Mundan iki ýyl ozal, “Türkmenhowaýollary” Türkmenistanyň daşary ýurda gidýän resmi delegasiýalar üçin 18 adamlyk “Challenger-605” kysymly uçary satyn alypdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow anna güni Ministrler kabinetiniň giňişleýin mejlisini geçirip, ýurduň ykdysadyýetiniň "doly döwrebap ýagdaýa getirilendigini", "Türkmenistanyň demokratiýanyň röwşen ýolundan bedew bady bilen ynamly öňe barýandygyny" aýtdy.
Şol bir wagtda-da prezident degişli ýolbaşçylara ýüzlenip, baýramçylyk günlerinde dükanlarda «senagat hem-de azyk harytlarynyň bolçulygyny hökmany üpjün etmegi» tabşyrdy.
Mälim bolşy ýaly, soňky döwürde Türkmenistandan çilimden başlap ösümlik ýagyna, şekere çenli, halkyň esasy sarp edýän harytlarynyň gytalýandygy we gymmatlaýandygy barada habarlar gowuşýar.
Ýerli synçylar bu gytçylyklaryň banklarda we pul çalşylýan nokatlarda daşary ýurt walýutasyna girizilen gadaganlyklardan başlanyp, barha beterleşýändigini, üstesine işleýän adamlaryň manatda alýan aýlyklarynyň hem gijikdirilýändigini, bankomatlarda manat ýetmezçiliginiň dowam edýändigini aýdýarlar.
Emma muňa garamazdan, hökümet maslahatynda aýlyklaryň, stipendiýalaryň we kömek pullarynyň öz wagtynda berilýändigi aýdyldy.
Türkmenistanyň Merkezi bankynyň başlygynyň mejlisde beren hasabatynda aýdylmagyna görä, «häzirki wagtda döwrebap kompýuter tehnologiýalaryny, hususan-da ilatdan kabul edilýän dürli görnüşli tölegleri ýygnamagyň we hasaba almagyň awtomatlaşdyrylan ulgamyny ornaşdyrmak boýunça iş alnyp barylýar.
Aýdylmagyna görä, Türkmenistanda basym internete çatylan islendik kompýuterden ýa-da telefondan maliýe hasaplaşyklaryny amala aşyrmak mümkinçiligi dörediler.
Mejlisde Ahal, Lebap, Mary welaýatlarynyň häkimleri pagta boýunça şertnamalaýyn borçnamalaryň ýerine ýetirilendigini habar berdiler.
Berkarar döwletimiziň alyp barýan syýasatyny mähriban halkymyzyň giňden goldamagy, kim näme diýse-de, garaşsyz, bitarap Türkmenistanyň demokratiýanyň röwşen ýolundan bedew bady bilen ynamly öňe barýandygyna doly şaýatlyk edýär.
Ýanwar-sentýabr aýlarynyň aralygynda öndürilen önümleriň, geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, esli köpelendigi, şonuň bilen bir wagtda jemi içerki önümiň ösüşiniň 6.2 prosent bolandygy aýdyldy.
Halkara pul fondy bu görkezijiniň geçen ýylyň degişli döwründe 7.5 prosent bolandygyny aýdýar.
Türkmenistanyň soňky döwürde millionlarça dollar maýa ýatyran pudaklarynyň biri bolan syýahatçylyk boýunça, 9 aýda 83 müň gowrak syýahatça hyzmat edilip, 33 million manatdan gowrak girdeji alnandygy aýdylýar.
Ylym, bilim pudagynda gazanylýan ösüşler mysal getirilip, hasabat döwründe kitap önümleriniň 266 görnüşiniň, okuw kitaplarynyň we gollanmalarynyň bolsa 155-siniň neşir edilendigi aýdyldy.
Prezident Berdimuhamedow hökümet agzalarynyň hasabatlaryny diňläp, käbir ministrlikleriň işinde kemçilik bar diýmeseň, ýylyň netijeleriniň «erbet bolmandygyny» aýtdy.
Döwlet baştutanynyň tassyklamagyna görä, geçen 9 aýyň dowamynda Türkmenistanda umumy bahasy 2 milliard amerikan dollaryna golaý bolan 122 sany iri desga işe girizildi.
«Häzirki döwürde ýurdumyzda umumy bahasy 53 milliard amerikan dollaryndan hem geçýän 2000-den gowrak dürli desgalaryň gurluşygy alnyp barylýar» diýip, prezident Berdimuhamedow aýtdy.
Ol şu ýyl gowy galla hasylynyň alnandygyny, pagta tabşyrmak boýunça şertnamalaýyn borçnamalaryň ýerine ýetirilendigini, beýleki ugurlarda hem «ýokary ösüş depginleriniň gazanylýandygyny» nygtady, ýöne ýylyň dowamynda geçiren göçme mejlislerinde eden tankydy bellikleriniň "beren netijeleri" barada hiç zat aýtmady.
Türkmen lideri şu ýyl Türkmenistanyň Baş kanunyna üýtgetmeleri girizmegiň «demokratik, adalatlylyk we doly aýdyňlyk ýagdaýynda geçendigini hem bellemek isleýärin» diýdi.
«Berkarar döwletimiziň alyp barýan syýasatyny mähriban halkymyzyň giňden goldamagy, kim näme diýse-de, garaşsyz, bitarap Türkmenistanyň demokratiýanyň röwşen ýolundan bedew bady bilen ynamly öňe barýandygyna doly şaýatlyk edýär» diýip, prezident aýtdy.
Berdimuhamedow soňky ýyllarda «amala aşyrylan düýpli özgertmeler» dünýä ykdysadyýetinde dowam edýän ýaramaz ýagdaýlaryň milli ykdysadyýete ýetirýän täsirini azaltmaga, jemi içerki önümiň ösüşini «ýokary derejede, ýagny 6.2 göterim möçberinde saklamaga, manadyň hümmetiniň durnukly bolmagyna, içerki bazarda harytlaryň we hyzmatlaryň nyrhlaryny pes derejede saklamaga-da mümkinçilik berýär» diýip pikir edýär.
«Biz Ata watanymyzy ösdürmegiň aýdyň ýolundan ynamly öňe barýarys we geljekde hem şu ýoldan öňe gitmegimizi dowam ederis» diýip, Berdimuhamedow aýtdy.
Şeýle-de ol Türkmenistanda «ösüşiň milli nusgasynyň durmuşa ukyplylygyny we netijeliligini subut edendigini» nygtady.
Emma synçylar, halkara hukuk toparlary Türkmenistanda syýasy-ykdysady we medeni azatlyklaryň yzygiderli çäklendirilýändigini aýdýarlar.
Ýurt içinden gowuşýan habarlarda bolsa, işsizligiň, korrupsiýanyň giň ýaýrandygy, ilatyň durmuş-ýaşaýyş derejesiniň ýyl-ýyldan peselýändigi, iş, okuw we saglyk meseleleri sebäpli daşary ýurtlara gitmek isleýän adamlaryň sanynyň barha köpelýändigi aýdylýar.


text:
Türkmenistanda ozalky prezidentlik saýlawlaryndan bäri syýasy sistemada birnäçe özgerişlik emele geldi.
Ýurtda syýasy partiýalaryň sany üçe ýetdi.
Konstitusiýa laýyklykda prezident wezipesine dalaş etmek hukugyna eýe bolan döwlet baştutany hiç bir syýasy partiýa wekilçilik etmezden, özbaşdak kandidat hökmünde çykyş edýär.
Bu şertler geljekki saýlawlara nähili täsir ýetirip biler?
Azatlyk Radiosy postsowet döwletleri boýunça orsýetli bilermen, Russiýanyň Ýokary ykdysady mekdebiniň Informasiýa, ykdysadyýet we syýasat boýunça fakultetiniň ýolbaşçylaryndan Abdreý Suzdaltsew bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda soňky ýyllarda emele gelen köp partiýaly syýasy sistemanyň geljekki saýlawlara täsiri nähili bolar diýip pikir edýärsiňiz?
Andeý Suzdaltsew: Meniň pikirimçe, bu özgerişlikler Türkmenistandaky režimiň demokratiýalaşdyrylýandygyny görkezmek üçin edilýän bezeg çäresi bolup, ol ýurduň daşyna niýetlenýär. Birnäçe partiýanyň dalaşgäriniň gatnaşjagyny çak etmek mümkin. Prezidentiň özi-de hiç partiýa gatnaşygy bolman, özbaşdak kandidat bolup saýlawlara gatnaşar.
Men Türkmenistanda geçiriljek saýlawlar bilen Gazagystandaky we Belarusdaky saýlawlar arasynda meňzeşlik görýärin. Agzalan iki ýurtda saýlawlara birnäçe dalaşgär gatnaşan hem bolsa olar ygtyýarsyz boldy we nominal rol oýnady. Nazarbaýew we Lukaşenko özleriniň çylşyrymly syýasy göreşde ýeňiş gazanandygyny görkezmäge çalyşdylar.
Meniň pikirimçe, Türkmenistandaky häzirki syýasy şertler halka saýlamak üçin şertleriň we alternatiwanyň döredilýändigini görkezmek üçin niýetlenýär. Prezidentiň haýsy-da bolsa bir syýasy partiýa degişli bolmazlygy bolsa onuň diňe bir bitarap syýasy şahsyýet bolman, onuň syýasy we ideologik täsirlerden erkin we tutuş halka wekilçilik edýän bir adamdygy barada pikir döretmeli.
Şeýlelikde, Türkmenistanda awtoritar režimiň saklanmagyny duwlamak üçin alnyp barylýan syýasy oýun dowam etdirilýär.
Azatlyk Radiosy: Siz Türkmenistanyň saýlaw sistemasyny, syýasy şertlerini beýleki postsowet ýurtlaryndan tapawutlandyrýan nähili aýratynlyklary görýärsiňiz?
Andeý Suzdaltsew: Türkmenistanda milli parlamentiň syýasy proseslerdäki roly örän özboluşly. Üstesine, häkimiýetler Ýaşulular maslahaty ýaly täsin strukturalar arkaly halkyň ulyny hormatlamak ýaly däp-dessurlary öz bähbitleri üçin ulanyp gelýär. Prezidentiň özüne-de çakdan aşa hormat bildirmek adaty hem ýurtda häkimiýetiň bir adamyň elinde jemlenmegini pugtalandyrmak üçin niýetlenýär.
Türkmenistanyň parlamenti bolsa örän bakna. Şeýlelikde ýurtda demokratik institutlaryň ählisi bar ýaly welin, emma olar ýasama häsiýete eýe bolup durýar.


text:
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň 29-njy iýunda bellenen doglan güni mynasybetli Türkmenistanda geçirilen çäreler we onuň adyna Aşgabatda açylan seýilgäh baradaky waka dünýäniň dürli ýurtlarynyň metbugat serişdelerinde özboluşly ýaň tapdy.
Fransiýanyň Assosiated Frans Press habar agentligi seýilgäh baradaky materialynda şeýle ýazýar: “Türkmenistanyň ilaty öz prezidentiniň 58 ýaşyny onuň adyna ullakan seýilgäh açyp, gutlady”.
Agzalan habarda ýene-de şeýle sözler bar: “Howanyň gyzgynlygy 40 gradusdan geçýän şu günlerde ýerli aýdymçylar onuň şanyna aýdym aýtdylar, daşary ýurt diplomatlary, ministrler, hökümet işgärleri we müňlerçe okuwçylar bolsa bu dabara tomaşa etdiler”.
Parkyň göwrümi
Aşgabatda gurlan we “Arkadag” adyny göterýän bu seýilgähiň giňligi 7 gektara barabar bolup, parkyň içinde daşy mermerlenen arka we beýleki desgalar bar, arkanyň ortasynda bolsa Berdimuhamedowyň 50 kwadrat metr ululykdaky ýylgyryp duran portreti asylypdyr.
Berdimuhamedowyň özi bu dabara gatnaşmasa-da, resmi metbugatda milli Mejlisiň başlygy Akja Nurberdiýewanyň prezident Berdimuhamedowa ýüzlenip eden çykyşy köpçüligiň dykgatyna ýetirildi.
Fransiýanyň Assosiated Frans Press habar agentliginiň maglumatyna görä, Akja Nurberdiýewa prezidente şeýle öwgüli sözler bilen ýüzlenipdir: “Siz biziň jan watanymyz Türkmenistany bir ýeňişden beýleki ýeňşe alyp barýarsyňyz, halk öz arkadagyna doly ynanýar we onuň syýasatyny tüýs ýürekden goldaýar”.
Şahsyýet kulty
Berdimuhamedowyň barha güýçlenip barýan şahsyýet kulty, öňki prezident Saparmyrat Nyýazowyň şahsyýet kulty bilen deňeşdirilýär. Saparmyrat Nyýazow paýtagtda özüniň Güne bakyp aýlanýan, altyn çaýylan heýkelini dikdiripdi we özüne “Türkmenbaşy” diýdirýärdi diýip, Frans Press agentligi öz maglumatyny jemleýär.
Iňlis habar agentligi Reuter öz bu baradaky maglumatyna şeýle girişýär. “Adam hukuklaryny goraýjy guramalar tarapyndan iň repressiw ýurtlardan biri diýlip hasaplanýan Türkmenistanyň ilaty ýurduň prezidentiniň 58 ýaşyny onuň adyna açylan seýilgäh bilen belledi”.
Agzalan maglumatda ýene şeýle diýilýär: “Bu, 2006-njy ýylyň dekabrynda öňki prezident ölensoň, häkimiýet başyna geçen türkmen lideriniň hormatyna bina edilen iň täze sylagdyr. Mundan ozal onuň 6 metr beýiklikdäki altyn çaýylan heýkeli hem dikildi”.
Reuter agentliginiň ýazmagyna görä, “Käri boýunça diş lukmany bolan prezident ata hem sport maşynlaryna bolan gyzyklanmasy bilen bilelikde barha ýaybaňlanyp barýan şahsyýet kulty bilen hem meşhurlyk gazanýar”.
Mermerlenen uly arkanyň we arkanyň ortasynda Berdimuhamedowyň ullakan portreti goýlan parkyň açylyşyna prezident gatnaşmasa-da, bu ýere ýygnanan müňlerçe adamlar “Sag bol arkadag!” diýip, şowhun turuzdylar.
“Ýurduň iň uly problemasy”
Habarda geçen hepde ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň adam hukuklary boýunça ýaýradan hasabatyna salgylanylyp, bu ýurduň iň uly problemasy bendileriň gynalmagy, graždan jemgyýetiniň hereket etmegine ýol berilmezligi, metbugat, söz, dini we ýygnanyşmak hukuklarynyň çäklendirilmegi diýlip nygtalýar.
Assosiated habar agentligi (AP) bolsa prezidentiň adyny göterýän bu seýilgähiň açylyş dabarasyny prezident Berdimuhamedowyň ýurtda barha ýaýbaňlanyp barýan şahsyýet kultunyň bir alamaty hökmünde häsiýetlendirýär.
Şol bir wagtyň özünde Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň Berdimuhamedowyň doglan gününe iberen gutlagynda onuň Orsýet bilen Türkmenistanyň aragatnaşygynyň ösmeginde uly rol oýnandygy aýdylyp, onuň bitiren hyzmatyna gowy baha berilýär.
Belarusyň prezidenti Aleksander Lukaşenkonyň hem prezident Berdimuhamedowa iberen gutlagynda onuň iki ýurduň aragatnaşygynyň ösüşinde uly rol oýnandygy nygtalýar. Edil şeýle sözler Gyrgyzystanyň we Ermenistanyň prezidentleriniň iberen gutlaglarynda hem aýdylýar.
Türkmen mediasy bolsa 29-njy iýunda tutuş gün diýen ýaly prezident Berdimuhamedowyň 58 ýaşynyň dolmagy mynasybetli geçirilen çärelere bagyşlanan aýdym-saz konsertlerinden, ýygnaklardan suýžetleri görkezdi. Bu gün, ýagny 30-njy iýunda bolsa Türkmen telewideniýesinde şol çäreler gaýtadan görkezilýär.


text:
Dürli derejedäki ýygnanyşyklarda dürli derejedäki ýolbaşçylary ak köýnekli, gap-gara penjekli, gara galstukly, gara köwüşli görüp: «Baý, biziň ýurdumyzyň ýolbaşçylarynyň beýle dommadygyny! Şular öýlerinde beri degşip-gülüşýärmikäler, ýylgyrýarmykalar?» diýip, pikir edeniňi duýman galýarsyň.
Agraslyk, saýhallylyk ýolbaşçylaryň köpüsine mahsus. Elbetde, bu zatlaryň daşyndan şeýle bolup görünmegi-de mümkin.
Wise-premýerlerem, ministrlerem, olaryň orunbasarlaram ýomakdyr-henegi halaýar. Munuň şeýledigini geçen ýyl Sergi köşgünde geçirilen ýolbaşçylaryň Täze ýyl baýramçylyk şowhuny-da subut etdi.
Şol Täze ýyl oturylyşygynda döwlet ýolbaşçysyndan başlap, iň ýönekeýje edara ýolbaşçysyna çenli adaty resmiligi unudyp, özlerini çeper höwesjeňlerçe - artistlerçe alyp bardylar.
Bir pikir edip görüň: Türkmenistanyň Energetika we senagat ministrliginiň ýolbaşçylary sahna çykan badyna zalda çyra öçýär. Muňa gülmän durup bolmaýar.
Ýa-da Türkmenistanyň demir ýol ulaglary ministrliginiň ýolbaşçylaryny alyp göreliň. Olar yzly-yzyna hatara durup, otly sostawyna öwrülýärler. Iň öňde duran bolsa, lokomotiw bolup : «Gu-u-uk!» edip, sesini süýndürip gygyrýar welin, şeýle tomaşany oýlap tapanlara «berekella» diýeniňi duýman galýarsyň.
Arman, şeýle gyzykly programmaly tomaşany göni efir arkaly telewizorda görkezmediler. Ýogsa tomaşaçylar ýolbaşçylaryň-da gowy degşip bilýänlerini görerdiler. Gynansak-da, jenap ýolbaşçylar öz degişmelerini halkdan bukdular hem-de oňa öz-özleri tomaşa edip oňdular. Halkdan bukulyp, gülküden lezzet aldylar.
Bu ýyl hem taýýarlandy
Ýolbaşçylaryň geçen ýyl Sergi köşünde geçirilen Täze ýyl agşamyndaky degişmeli çykyşlar döwlet ýolbaşçysynyň-da göwnüne hoş ýakdy. Şeýle bolansoň, ýolbaşçy işgärler öz degişmelerini bu ýyl hem taýýarlamagy makul bildiler.
Täze ýyl agşamyna bir aý öňünden taýýarlyk görlüp başlandy. Her ministrlik ýörite ssenariý ýazdyrdy. Ssenariler gaýtalanyp-gaýtalanyp ýazyldy. Olaryň temasy ilik-düwme gözden geçirildi. Degişmä birden nädogry düşüniläýer öýdülen ssenariler ýatyryldy.
Şundan soň ministrlikleriň ýolbaşçy işgärleri esasy işlerini birsellem kör edip, öz oýnaýan rollaryny ýat tutdular. Soňra her gün üç-dört sagatlap repetisiýa geçdiler. Repetisiýalary öz işleriniň daşyndan profesional režissýorlar geçirdiler.
Olar ýolbaşçy işgärlere ýokary derejede öwretmek üçin yhlasam görkezdiler, görgem gördüler.
Režissýorlaryň yhlasy ýerine-de düşdi. 28-nji dekabrda, duşenbe güni Aşgabadyň Sergi köşgünde geçirilen ýolbaşçylaryň Täze ýyl baýramçylygynyň dabarasynda ýurduň ministrlikleriniň ýolbaşçylary hökümet baştutanynyň, Türkmenistandaky diplomatik korpusyň wekilleriniň hem-de beýlekileriň öňünde gülküli sahna oýunlary bilen çykyş etdiler.
Şady-horramlyk, ýurt ýolbaşçylarynyň özlerini halkdan çetde tutup geçirýän baýramçylyk hezilligi gijäniň bir wagtyna çenli dowam etdi.
Ýolbaşçy işgärleriň gülküli oýunlaryny, keýpi-sapasyny bu saparam telewideniýe arkaly görkezmediler. Belki, ýolbaşçylaryň indiki täze ýyl oturylyşyklarynda bu säwlik sapak edinilip, ýolbaşçy işgärleriň artist boluşlaryny halka-da görkezerler.
Serdar Gulgeldiýew aşgabatly synçy. Şu blogda öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Ýewropada dikeldiş we ösüş banky “Salkyn” atly buzgaýmak öndürýän türkmenistanly hususy kärhana 1 million 200 müň dollarlyk karz puly berýändigini mälim etdi.
Mary regionynda ýerleşýän bu hususy kärhana buzgaýmagyň 70 görnüşini öndürýär.
Ýewropada dikeldiş we ösüş bankyndan karz alnan pula doňduryjy enjamlaryň satyn alynjakdygy aýdylýar. Netijede, “Salkyn” kärhanasy öz öndürýän önümini Türkmenistanyň beýleki künjeklerine hem satmak mümkinçiligine eýe bolar diýlip, maglumatda aýdylýar.
Ýewropada dikeldiş we ösüş banky Türkmenistanda hereket edip başlaly bäri ýurduň infrastrukturasyna, hususy pudagynyň ösdürilmegine we beýleki pudaklara 110 million ýewro barabar maýa goýdy.


text:
Nýu-Ýorkuň öňki polisiýa başlygy Bernard Kerik türmä salnypdyr. Korrupsiýada aýyplanýan, polisiýanyň eks-komissary gizlin derňewi bozmaga çalyşdy-diýip, federal sudýa hepdäniň ikinji güni karar çykarypdyr. Ýarym million dollar girew goýup, azatlykda galmak karary ýatyrylypdyr.
Roberto Juilianynyň Nýu-Ýorka häkim bolan ýyllary Bernard Krik polisiýanyň başlygy hökmünde şäherden kontrakt alyp bermek üçin bir gurluşyk firmasyna öz jaýyny mugt remont etdiripdir. Şol işiň bahasy 250 müň dollara barabar bolupdyr.
Eger aýyplaw hökümi çykarylsa, oňa 142 ýyl türme tussaglygy bilen 5 million dollar jerime garaşýar.


text:
1984-nji ýylda Bhopal şäherinde himiýa kärhanasynda bolan uly senagat betbagçylygyna gatnaşygy barlykda aýyplanýan ýedi sud edilýäne Hindistanda höküm çykaryldy.
Olaryň hersi iki ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Hindi hökümetiniň maglumatyna görä, ABŞ-nyň Ýunion Karbaýd kompaniýasynyň zawodynda zäherli gazyň howa giňişligine goýberilmegi sebäpli 15 müň töweregi adam heläk bolupdy.
Müňlerçe diri galan adamlardan häzirem gaz zäherlenmesiniň kynçylyklaryny başdan geçirýändikleri habar berilýär.
Häzirki çykarylan höküm Bhopal tragediýasy boýunça soňky 25 ýylda çykarylan ilkinji hökümdir.
Günäkärlere berlen jezanyň juda ýeňildigini adam hukuklaryny goraýjylar belleýärler.


text:
Orsýetiň öldürilen oppozision syýasatçysy Boris Nemtsowyň uly gyzyna Polşada demokratiýa we adam hukuklary meselesinde eden tagallalary üçin 1.1 million dollar baýrak berildi.
Polşanyň prezidenti we ozalky prezident Leh Walesa adyndaky baýragy bermek bardaky komitetiň başlygy Bronislaw Komarowskiý 4-nji awgustda Warşawada 31 ýaşyndaky Žanna Nemtsowa Leh Walesa adyndaky Raýdaşlyk baýragyny gowşurdy.
Raýdaşlyk baýragy Polşanyň daşary işler ministrligi tarapyndan döredildi. Nemtsowa kakasy 27-fewralda, Kremliň gapdalynda atylyp öldürileninden soň, ýurdy terk etdi.
Ol iýul aýynda Orsýetiň RBK habar guramasyndaky işinden çykyp, Doýçe Welläniň rus bölümine goşulýandygyny yglan etdi.
Nemtsowa Orsýetde özüne haýbat atylandygyny aýtdy we kakasynyň öldürilmeginiň berk derňelmegini talap edýär.


text:
Birinji pursat
Oba oglany Atak köriçege bolýar. Oba doktory ony şähere iberýär, şäher doktory hem hirurgyň ýanyna ýollaýar. Şeýdip, wagty gijikdirip, ahyry operasiýa ýatyrýarlar.
Operasiýa uzaga çekipdir. Soňra ol şeýle gürrüň berdi.
Däri-dermanyň täsiri ýatyşýança, iş wagty hem gutardy. Garaňky gatlyşyp ugrandan, meniň täzeden ýüregim bulanyp, agzym kepäp başlady. Gyzgynym artýan bolarly.
Töweregime seretsem, ejem bilen ýaşytdaş ak ýektaýly bir garrydan başga hyzmat etjek adam ýok.
– Suw içjek. Maňa suw beriň – diýip gygyrdym.
Ol aýal meniň başujuma geldi.
– Saňa häzir suw içmek bolmaýar.
– Onda agzymy bir çaýkaýyn.
Ol maňa suw uzadyp, başymy dikledi.
Maňa soňrak howa ýetmän başlady. Ol ak ýektaýly daýza penjiräniň maňa golaý gözüni açdy.
„Bularyň şepagat uýasy diýip, nobatçy goýýan garrysyna seret. Ol egnindäki ýektaýy düzüwli geýmegi-de başaranok” diýip, öz ýanymdan gaharlandym.
Tä ynjalyk tapýançam, oňa rahatlyk bermedim. „Ýassygymy düzet” diýdim. Soňrak ýene bir islegimi aýtdym. Ahyry gözüm uka gidipdir.
Ertir irden takyrda oýandym. Wraçlar gelmezinden öňüsyrasy jaýlary süpürip arassalaýardylar, näsaglaryň düşeklerini dogurlaşdyrýardylar. Gijesi bilen biziň otagymyzda nobatçylyk çeken daýza bolsa görünmeýärdi.
Men şondan soň ol daýzanyň asla medisina işgäri däldigini, gapynyň agzynda ýatan agyr näsagyň hossarydygyny bildim.
– Ol meniň ejem däl, ýöne tomsuň şol yssy gijesinde, ejemden artygrak hyzmat etdi – diýip, Atak ýatlaýar.
Ikinji pursat
Juna Allaberdi Odessada gulluk etdi. Bu tüýs onuň bagtynyň getirdigidi. Sebäbi Gazagystanda, Ýadro ýaragynyň synagy geçirilýän poligonda ýa sowuk Sibirde däl-de, Gara deňziň kenaryndaky gowy şäherde gulluk edýärdi.
Ol gulluk wagtynda aşgazanynda ýara döräp, agyr ýagdaýa düşüpdir. Harby keselhanada ony operasiýa edýärler. Ol birnäçe gün özüni bilmän ýatýar. Şeýle-de bolsa, yzyna hiç bir habar etmändir. Ýol aşa uzak. Köp çykdajy edip geläýenlerinde, oňa näme haýry degjek?
Takdyra ten berip, Allany çagyryp ýatan günleriniň birinde, öýlänara, näsaglar bilen olaryň yzyndan gelýänleriň duşuşýan wagtynda nobatçy gelip:
– Allaberdiýew, seni çagyrýarlar – diýipdir.
Ol muňa üns bermändir. Özüni oýnajak bolýandyrlar ýa degişmedir öýdüpdir. Oňa bir garrynyň garaşýandygyny ýene-de aýdýarlar.
Ol yraň-daraň daş çyksa, hakykatdanam şeýle. Ine, bir ýumrak ýaly garry, öz mamasyna meňzäp duran aýal garaşyp oturan ekeni. Salamlaşýarlar.
– Sen Allaberdiýewmi?
– Hawa, men.
Ol garry uzak dymýar, tolgunýar, ýarawsyz oglanyň elini sypalaýar, soňra bolsa onuň yzyndan getiren zatlaryny berýär. Näme üçin gelenini welin wagty bilen düşündirip bilmeýär. Ahyram:
– Men seniň ýekedigiňi eşitdim… – diýýär.
Juma aglyp goýberýär. Ol garry hem aglaýar.
Üçünji pursat
94-nji ýylyň noýabrynda meni MHK-nyň SIZO-syna dykdylar. Bu ikinji gatda, düýpde, günbatar ýüzdäki 19-njy kamera bolmaly.
Şol kamerada öňden ýatan, asly Sarahsdan bolan pars, ýöne türkmenleşip giden Gulam atly ýigit bilen tanyşdym. Onuň aýtmagyna görä, ikinji gata çykylaýan ýerde, çep ýüzde bir adamlyk aýratyn kamera bolmaly. Tussaglary ol ýere salyp, gaz goýberýär ekenler.
90-njy ýyllarda biziň adyny eşidýänlerimizden “Çerýomuşka” has köp ulanylýardy. Oňa “göz ýaşardyjy gaz” hem diýýärdiler. Gulamyň aýtmagyna görä, ol gaz göz ýaşartman, eýsem gözüňi çykarýan bolmaly.
– Agam, men dowzah diýilýänini şol kamerada çalarak gördüm. Ol şeýle bir gyzgyn gaz; bokurdagyňy däl, öýkeniňi, bagryňy ýakyp barýar. Diriligiňe dowzah oduny ýuwudýaň. Şeýle bir bagyrdym, ölüp barýan. Sesimiň ýetdiginden: “Waý, eje!.. Eje jan, ýetiş!..” diýip bagyrýan. Şol wagt gapyny açdylar, meni süýräp daşary çykardylar. Gözüm-ä ýöne eräp akandyr öýtdüm. Depämi alyp duran gara eşiklileriň biri: “Dadyňa seniň ejeň ýetişäýdi. Ýogsa eýiňi ýetirýärdik” diýip haýbat atdy. Hakykatdanam, şol wagt yzymdan ejem gelipdir. Meniň bilen görüşmek üçin rugsat sorapdyr – diýip, Gulam gözüni ýaşardyp gürrüň berdi.
Arkaýynlykda pikir edýänleriň muňa tötänlik diýmegi mümkin. Nähilem bolsa, oglunyň dadyna ene ýetişipdir.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň pikiri.


text:
Türkmenistanyň we Özbegistanyň metbugaty soňky ýyllarda iki ýurduň özara gatnaşyklarynyň örän ösendigini, serhet ýakasynda ýaşaýan ilatyň üç günläp wizasyz birek-birege myhmançylyga baryp bilýändigini habar berýär. Emma Türkmenistanyň we Özbegistanyň käbir raýatlary Azatlyk Radiosyna beren interwýularynda türkmen-özbek serhedinden geçmekde kemçilikleriň dowam edýändigini aýdýarlar.
Her gezek Türkmenistanyň we Özbegistanyň liderleri duşuşanlarynda, iki ýurduň metbugaty türkmen-özbek dost-doganlygynyň ösýändigi, serhetlerde haýsydyr bir problemanyň ýokdugy barada ýazýar. Geçen ýyl Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow hem goňşy ýurtlar bilen serhetleriň dostluk, hoşniýetli goňşuçylyk serhedi bolmalydygyny aýdypdy.
Emma Türkmenistanyň we Özbegistanyň serhet ýakasynda ýaşaýan käbir raýatlaryň berýän maglumatlary serhet geçelgelerindäki ýagdaýyň resmi çeşmeler tarapyndan beýan edilişinden tapawutlydygyny görkezýär. 6-njy iýunda Özbegistanyň 150-a golaý raýatynyň Türkmenistana geçmekde kynçylyk çekip durandyklary habar berildi. Şol bir wagtyň özünde Türkmenistanyň käbir raýatlary hem türkmen-özbek serhedinden geçmekde problemalaryň bardygyny aýdýarlar.
Türkmenistanyň we Özbegistanyň özara ylalaşygy boýunça, serhet ýakalarynda ýaşaýan raýatlar birek-biregiňkä wizasyz üç günlük myhmançylyga baryp bilýärler.
“Özbegistanyň we Türkmenistanyň hökümetleri öz raýatlarynyň serhetden hiç bir kynçylyksyz geçmegi barada birnäçe ylalaşyga gol goýdular” diýip, Özbegistanyň adam hukuklaryny goraýjylarynyň garaşsyz inisiatiwa toparynyň başlygy Surat Ikramow aýdýar. “Gynansak-da, býuorokratiýa ýa-da ýerli häkimiýetleriň işlerine gözegçiligiň bolmazlygy raýatlaryň serhetden arkaýyn geçmegine ýol bermeýär. Bu bolsa, olaryň serhetde birnäçe sagatlap garaşmagyna we beýleki problemalar bilen ýüzbe-ýüz bolmagyna getirýär”.
Emma Ikramow serhetde problemalaryň ýüze çykmagyna iň esasy sebäbiň parahorlukdygyna ynanýar: “Çünki parahorluk haçanda işe jogäpkärçilik we degişli ýolbaşçylaryň işlere gözegçiligi bolmasa ýüze çykýar. Şeýle ýagdaýda ilatdan dürli ýollar bilen para alynýar. Hut şeýle bikanunçylyk arkaly serhetçiler, gümrükçiler maşgalasyny ekleýärler. Bu ýagdaýlardan iki ýurduň prokurorlary hem habarly. Ýogsam bolmasa, hut şolar kanuny berjaý etmeli”.
Ikramowyň pikiriçe, raýatlaryň iki ýurduň serhedinden geçmeginde ýüze çykýan problemalaryň öňüni almak üçin Özbegistanyň hem Türkmenistanyň howpsuzlyk gulluklary ýörite plany işläp taýýarlamaly we zerur işleri haýal etmän durmuşa geçirmeli.
Türkmenistanyň Özbegistan bilen 1621 kilometr uzynlykdaky serhedi bar. Özbegistan Türkmenistanyň Lebap we Daşoguz welaýatlary bilen serhetleşýär.


text:
Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň 1-nji martda geçiren maslahatynda ýurduň kanuny goraýjy organlaryny reformirlemegiň maksatlary kesgitlendi. Hususan-da kanuny gorýajy edaralaryň ynsan hukuklary boýunça halkara kanunlaryna laýyklykda işini kesgitleýän kanunlaryň kämilleşdirilmeginiň zerurulygy nygtaldy.
Howpsuzlyk geňeşiniň maslahatynda mälim edilişine görä, ýurduň kanuny goraýjy edaralarynyň işiniň ynsan hukuklary boýunça halkara kanunlaryna laýyklykda ýerine ýetirilmegini kesgitleýän kanunlary kämilleşdirmek ugrundaky reformalaryň täze tapgyrynda jenaýat-prosessual kanunlary liberallaşdyrmak göz öňünde tutulýar.
Prezident G.Berdimuhamedowyň sözlerine görä, türmelerde we koloniýalarda tussaglaryň saklanyşyna jemgyýetiň has giňden gözegçilik etmegi, agyr jenaýatçylyklar üçin maksimal jeza möhletini gysgaldyp, 25 ýyldan 15 ýyla getirmek, jeza hökmünde pul jerimesini girizmek, sud işlerine garalanda aklawçylaryň roluny we ähmiýetini güýçlendirmek, gözegçilik geňeşlerini döretmek we tussaglar üçin zähmet terbiýesini girizmek hem munuň üçin koloniýalarda dürli kärhanalary döretmek ýaly özgerişlikleri amala aşyrmak göz öňünde tutulýar.
Türme sistemasyndaky ýagdaýy özgerdip bilermi?
Türkmenistanda milli kanunlary reformirlemek ugrunda göz öňünde tutulýan çäreler, hususan-da, tussaglaryň saklanýan şertlerine jemgyýet tarapyndan gözegçiligi güýçlendirmek çäresi ýurduň agyr we eden-etdilikli türme sistemasyndaky ýagdaýy özgerdip bilermi?
Ynsan hukuklary boýunça “Memorial” guramasynyň Merkezi Aziýa boýunça programmasynyň müdiri Witaliý Ponomarýow Türkmenistanyň ýolbaşçylarynyň berýän wadalary ýerine ýetirilse, munuň makullanmaga mynasyp ädim boljagyny belläp, emma tussaglaryň saklanýan şertlerine jemgyýetçiligiň gözegçilik etmegi üçin şu günki gün Türkmenistanda şert ýok diýip, pikir edýär.
Ynsan hukuklaryny goraýjynyň sözlerine görä, jemgyýetçilik gözegçiligi üçin şertleriň ýokdugy tussaghanalardan daşgary ýurtdaky beýleki möhüm prosesslere hem degişli.
“Ýurduň içinde ynsan hukuklaryny goraýjy guramalaryň ýokdugy, olary döretmäge mümkinçiligiň-de berilmeýänligi hakykaty doly suratlandyrýar. Halkara guramalaryna gezek gelende-de, olar Türkmenistana goýberilmeýär” diýip, Witaliý Ponomarýow aýtdy.
Türme sistemasynda aç-açanlygy üpjün etmek üçin garaşsyz halkara synçylaryny ýurda goýbermek, olaryň türmelere baryp görmegine rugsat bermek çagyryşlary halkara guramalary tarapyndan ýyllar boýy türkmen häkimiýetleriniň adyna edilip gelýän esasy çagyryşlaryň biri.
Dünýä ýurtlarynyň syýasy, jemgyýetçilik, ykdysady we sosial ýagdaýlaryna baha berýän iri halkara guramalarynyň hasabatarynda hem raýatlaryň hak-hukuklarynyň berjaý edilişi, kanunlaryň işleýşi we ýustisiýa-adalat sistemasynyň işleýşi esasy kriteriýalaryň biri bolup durýar. Şeýle hasabatlarda köp ýyllaryň dowamynda Türkmenistana dünýä ýüzünde iň ýapyk ýurtlaryň biri diýen baha berlip gelinýär.
Türkmenistan halkara guramalary bilen ýakynlaşýar
Türkmenistanyň awtoritar režimli Merkezi Aziýada hatda “Gyzyl haç we Gyzyl ýarymaý” guramasyny hem öz türmelerine goýbermeýän ýeke-täk ýurt bolup durýanlygyny ynsan hukuklaryny goraýjylar belläp gelýärler.
Şol bir wagtada-da 22-nji fewralda “Gyzyl haç we Gyzyl ýarymaý” halkara komitetiniň Merkezi Aziýadaky wekilhanasynyň resmi wekilleriniň Aşgabada sapary boldy.
Guramanyň türkmen tarapy bilen geçiren gepleşiklerinde, hususan-da, halkara gumanitar kadalaryny Türkmenistanyň milli kanunlaryna girizmek we “Gyzyl ýarymaý” milli jemgyýetiniň statusy boýunça kanunyň proýektini taýýarlarmak meselesi maslahat edildi.
Türkmenistanyň adalat sistemasynyň işiniň we türmelerdäki ýagdaýlaryň özgermegi üçin ýagdaýa halkara we garaşsyz derejede syn edilmeginiň we bar bolan problemalaryň paş edilmeginiň zerurlygyna synçylar ünsi çekýärler.
Türkmenistanyň türmelerindäki ýagdaý boýunça ýakynda ýaýradylan hasabatyň awtorlarynyň biri “Türkmen inisiatiwasy” gurmasynyň müdiri Farid Tuhbatullin, türkmen häkimiýetleri tarapyndan ünsüň artdyrylmagynyň ýagdaýyň özgerjegine umyt döredýänligini aýtdy.
Tuhbatullin hakyky özgerişlikleriň peýda bolup başlamagy üçin bar bolan pasgelçilikleri çynlakaý öwrenip, döwlet tarapyndan gözegçilik edýan organlaryň derňew geçirmeginiň ähmiýetini hem belledi.
Farid Tuhbatulliniň pikirine görä, ýurduň adalat sistemasynda aç-açanlygyň emele gelmegi we türmelerdäki şertleriň gowulanmagynyň öňünde duran päsgelçilikleriň biri korrupsiýa bolup durýar.
Tussaglary zähmet we terbiýe prosesine çekmek
Howpsuzlyk Geňeşiniň 1-nji martda geçirilen maslahatynda tussaglary zähmet we jemgyýetçilik terbiýe prosesine çekmegiň ähmiýeti hem bellenildi.
Prezident G.Berdimuhamedowyň pikirine görä, kanundan çykan raýatlaryň kadaly durmuşa dolanyp gelmegine ýardam bermekde jemgyýet hem çetde durmaly däl.
1-nji martda Türkmenistanda neşä garaşly tussaglar üçin reabilitasion ýardam beriji merkez açyldy. Tejen şäherinde açylan we Türkmenistanyň Içeri işler ministrligine tabşyrylan bu merkeziň gurluşygy Ýewropa Bileleşigi hem BMG-niň Ösüş programmasy tarapyndan Merkezi Aziýada neşä garşy programmanyň çäginde amala aşyryldy.
Proýektiň esasy maksadynyň neşä garşy göreş boýunça Ýewropa tejribelerini dowamly ýaýratmakdan ybaratdygy BMG-niň resmi maglumatlarynda aýdyldy.
Maglumata görä, Tejende açylan täze merkeziň gurluşygyna we abzallaşdyrylmagyna 203 müň ýewro sarp edilipdir.
Ynsan hukuklaryny goraýjy Witaliý Ponomarýow Türkmenistanyň gumanitar ugrundan halkara hyzmatdaşlygyny güýçlendirmek boýunça ädýän ädimlerini ýurduň ykdysady hyzmatdaşlygyny giňeltmek ymtylmalary bilen baglanyşdyrýar.
Ponomarýow ýurduň hakyky hem düýpli özgerişlikler ýolundan gadam basmagyna syýasy sistemanyň öňküligine dolandyrylmagynyň päsgel berýänligini belledi.
Resmi maglumatlara görä, Türkmenistanyň Mejlisine we Adalat ministrligine ýurduň täze “Jenaýat” we “Düzediş-zähmet” kodekslerini taýýarlamak tabşyrygy berildi.
Täze kanunlarda, hususan-da, günä geçiş boýunça komissiýa günä geçiş sanawlaryna neşe söwdagärlerini goşmazlyk ygtyýarlygyny bermek göz öňünde tutulýar.


text:
Şu ýylyň alty aýynda planlaryň ýerine ýetirilişine seredilip, netijeler jemlenende gazanylan üstünlikleriň, ýetilen sepgitleriň sanawy derýa bolup akdy.
Eger bir giden ýolbaşçynyň wezipeden aýrylmagy baradaky habarlar bolmadyk bolsa, ýurtda diňe ägirt ösüşleriň dowam edýänligini aňsa boljak. Planlar dolupdyr, onda-da aňryýany bilen dolupdyr.
Gazanylan ýeňişler baradaky jarnamalaryň fonunda çalaja, öçügsi jemgyýeti demokratiýalaşdyrmak ugrunda-da uly ädimleriň ädilýändigi ýaňzydyldy.
Syrly syýasat
Şu temadan gürrüň edilende, hemişe dünýä jemgyýetçiliginiň gözüniň öňünde ýurduň abraýynyň artýandygy, döwletiň we jemgyýetiň demokratik we hukuk esaslarynyň ugtalanýandygy dogrusynda beýannamalar ýaňlanýar.
Netijede, tükeniksiz, soňy görünmeýän paradoks peýda bolýar. Bir tarapdan, türkmen häkimiýetleri ýurduň gazanan nobatdaky üstünliklerini, ýeňişlerini yglan edýär. Ikinji bir tarapdan, täsirli adam hukuklaryny goraýan halkara guramalar Türkmenistany repressiw režimleriň hataryna goşýar. ABŞ-daky “Freedom House” merkezi soňky hasabatynda Türkmenistany Özbegistan bilen bir hatarda “dünýäniň iň repressiw režimleriniň biri” diýip atlandyrýar.
Berilýän şeýle bahalara garamazdan, türkmen propagandasy Türkmenistanda demokratik jemgyýetiň üstünlikli gurulýandygyny, öz graždanlarynyň durmuşyny gowulandyrmak hem liberallaşdyrmak boýunça häkimiýetleriň ähdi zady edýändigini nygtaýar. Kä halatlarda bu tassyklamalar diýseň geň, hiç bir mantyga, heňe gelmeýän derejelere baryp ýetýär…
Ministrler Kabinetiniň maslahatynda ýene-de prezidentiň dilinde “konstruktiw açyk gapylar syýasaty” diýilýän jümle gaýtalandy. Bu syrly syýasat şu wagta çenli köp sanly synçylary, belki-de, Türkmenistanyň graždanlarynyň köpüsini haýran galdyrýar. Türkmenistandan çykmagyň nähili kyndygyny, bu ýerde gapandar böwet barynyň goýlandygyny türkmenistanlylar hemmeden gowy bilýär.
“Demokratik ösüş” diýip nämä düşünilýär?
Türkmenistanyň graždanlarynyň göz öňünde “açyk gapylar syýasaty” diýilýän prezidentiň özi bilen bagly aktiw herket edýär, işleýär, çünki ol köp sanly orunbasarlary, ministrleri, beýleki çinownikleri bilen häli-şindi daşary ýurtlara sapara gidýär. Ýöne ýurduň köp sanly graždanlary üçin Türkmenistan daşarky dünýä üçin ýapyk ýurt bolup galýar.
Barha ösýän daşary gatnaşyklary diňe ýurduň ýokary derejedäki ýolbaşçylary alyp barýarlar, muňuň ýönekeý graždanlara galtaşýan ýeri ýok, olar çetde galýarlar.
Şu wagta çenli bir zat düşnüksiz: Türkmenistanyň demokratik ösüşi diýip, türkmen propagandasy nämä düşünýär, nämeleri göz öňünde tutýar? Ol diňe bir umumy jümle hem şygar görnüşinde gaýtalanyp dur. Belki-de, häkimiýetler Aşgabatda gurulýan ýadygärlikleri, ministrlikleriň binalaryny demokratik ösüş hasap edýändir? Ýa-da geçen ýyl gurlan Türkmenistan-Hytaý gaz turbasyna türkmen propagandasy demokratiýanyň pugtalanmasy hökmünde garaýandyr? Eýrana berilýän gazyň möçberiniň artdyrylmagyndan ýönekeý türkmen raýatlary liberal reformalary duýup başlandyr?
Öwnere zat ýok
Hut şunuň ýaly işlerde, diňe ykdysady proýektlerde türkmen propagandasy “Döwlet halk üçindir” diýen resmi şagaryň durmuşa geçirilmesini, amala aşyrylmasyny görýär. Hakyky liberallaşma meselesinde ideologik edaralara öwnere hiç zat ýok.
Ministrler Kabinetiniň maslahatynda, hat-da prezidentiň özi syýasy partiýalary döretmäge rugsat bermek baradaky wadasynyň häzirlikçe başa barmaýandygyny boýun aldy.
G.Berdimuhamedowyň üzlem - saplam replikasyndan soň, köp partiýalylyk meselesiniň haçan - bir ýyldan ýa bäş ýyldan çözüljegi ýa-da hiç haçan bu işiň başa barmajygy –bularyň ählisi düşnüksiz, gümürtik bolup galýar.
Alty aýyň jemleri baradaky sanlar dabaraly. Sowet zamanynda sanlar köpçülikde şübhe, ynamsyzlyk döredýärdi. Nyýazow döwründe şol şübhäni köpçülikleýin gorky gysyp çykarypdy. “Täze galkynyşlar” eýýamynda özüniň kollektiwleýin mümkinçilikleri döreýär. Ýöne haýsylar?
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Sibiriň Tomsk şäheriniň birnäçe ýüz ýaşaýjysy žurnalist Konstantin Popowyň polisiýanyň tussaghanasynda ölendigi üçin protest demonstratisýasyny gurnady.
Popow 4-nji ýanwarda içgilidigi üçin tussag edilýär we polisiýanyň tussaghanasynda erbet ýenjilip, huşsuz halda hassahana eltilýär.
Ol 20-nji ýanwarda özüne salnan ýaralardan heläk boldy. Tomskly protestçiler «Gözegçilikden daşardaky milisiýa garakçylardan hem erbetdir» diýen şygary depelerinde göterip, ýerli polisiýa «utanç» diýip gygyrdylar.
Tomskiniň polisiýa başlygy hem Popowa sütem eden milisioner işden aýryldy. Ol milisioner adam ölümine getiren hereketi sebäpli jenaýat jogapkärçiligine çekilýär.


text:
«The New York Times» Birleşen Ştatlarda berk ýarag kontrollygy kanunlaryny kabul etmäge çagyrýan baş makala çap edip, adaty bolmadyk ädim ätdi.
5-nji dekabrdaky makala Kaliforniýa atyşygynda 14 adamy öldürmekde ulanylan ýaraglar ýaly ýaraglaryň bikanun diýlip yglan edilmegine çagyrýar.
San Bernardino şäherindäki gyrgynçylyk är-aýal Syed Rizwan Faruk we Taşfin Malik tarapyndan, olaryň kanun esasynda satyn alan .223 kalibrli hüjüm ýaraglary bilen amala aşyryldy.
FDB resmileri bu gyrgynçylygy terror hereketi hökmünde derňeýändiklerini aýdýarlar.
Şeýle-de bu jübüdiň ýarym awtomatiki sapançalary bar eken.


text:
Unitar döwlet
Döwlet gutluşynyň bir görnüşi bolmak bilen, syýasy häkimiýetiň merkezleşdirilmeginiň ýokarylygy bilen tapawutlanýar. Onuň territoriýasynyň düzüminde awtonom territorial birlikler (respublikalar, ştatlar we ş.m.) bolmaýar. Döwlet dolandyryş territorial birliklere ( oblastlara, raýonlara, welaýatlara, etraplara we ş.m.) bölünýär. Unitar döwletde bitin döwlet üçin ýeke-täk konstitusiýa, umumy kanunlar, kazyýet, bitewi raýatlyk hereket edýär.
Türkmenistan, Bolgariýa, Wengriýa, Ýaponiýa, Çehiýa, Polşa we ş.m. döwletleri unitar döwletlere mysal edip bolar.
Çeşme: P. Aýdogdyýew, B. Begseýidow, G. Geldiýewa, I. Halmyradow, G. Hanow. “Syýasaty öwreniş”. Aşgabat, 2010.


text:
Türkmenistanda her ýylyň apreliniň soňky ýekşenbesinde giň gerimde bellenilýän Türkmen bedewiniň baýramyna ýokary derejede taýýarlyk görülýär. Baýramçylyk çärelerine dünýäniň 50 ýurdundan daşary ýurtly myhmanlaryň 500-den gowragynyň gatnaşmagyna garaşylýar.
Aşgabatdaky dabaralaryň çäklerinde Halkara ahalteke atçylyk assosiasiýasynyň V mejlisi, “Türkmen bedewi we dünýäniň seýisçilik sungaty” atly VII halkara ylmy maslahat, ýöriteleşdirilen halkara sergi-ýarmarka guralar.
Baýramçylyk mynasybetli Köpetdag şaýolunyň ugry boýunça uzak aralyga atly bäsleşik hem-de Halkara atçylyk-sport toplumynda bedewleriň päsgelçilikden bökmegi boýunça ýaryş, dürli aralyklara at çapyşyklary geçiriler. Şeýle hem ilkinji gezek Aşgabat atçylyk sport toplumynda ýetginjek çapyksuwarlaryň arasynda baýramçylyk at çapyşyklary guralar.


text:
Şu gün tanklar bilen yzy berkidlen esgerler merkezi Siriýanyň Homs welaýatynyň birnäçe şäherine girenlerinde agyr atyşyklaryň eşidilendigi habar berilýär.
Iki hukuk topary tanklaryň Hula şäherine hem girendigini aýtdy, bu ýerde esgerler agyr atyşyk astynda reýd geçirýärler we tussag edýärler.
Şu gün kenarýaka şäher Latakiýada hem atyşyklaryň gaýtadan janlanandygy eşidildi.Harbylar ýekşenbe güni bu ýerde ilkinji gezek uruş gämilerinden şäheri topa tutupdylar.
Aktiwistler Latakiýada şenbe güni azyndan 27 adamyň öldürilendigini aýdýarlar.


text:
Türkmenistanyň mekdeplerinde soňky jaň mynasybetli geçirilýän dabaralar barada redaksiýamyza gowuşýan maglumatlarda köplenç ene-atalaryň aladalarynyň artýandygyna üns çekilýär.
Dabara üçin edilýän çykdajylaryň eli ýuka maşgalalara agyr düşýändigi barada Gökdepe etrabyndan özüni Gülnabat diýip tanyşdyran 32 ýaşly zenan hem aýdýar.
Gülnabat: Onunjy klasy gutarýanlaryň çykdaýjysy köpräk bolýar. Wypuska diýýä, Täze ýyl, gurbanlyk, nowruz baýramçylygy, 8-nji Mart, 23-nji fewral, gutardyş uçurymlar diýýär-dä. Gutardyşda ýadygärlik diýip galar ýaly, okuwçylaryň özleri höwes edip edýärler ony. Bir baýramçylyk üçin bir millon ýalyrak toplaýarlar.
Azatlyk Radiosy: Bagyşlaň, bu çykdajylara her bir ene-atanyň güýji ýetýärmi?
Gülnabat: Ýok, güýji ýetmeýär. Bir klasdanam gatnaşyp bilmeýän okuwçylar bar. Ýagdaýlylar edýär ony, ýagdaýsyzlar edip bilmeýär.
Azatlyk Radiosy: Adatça, gutardyş agşamy nirede guralýar, biriniň öýündemi ýa-da mekdebiň özünde?
Gülnabat: Mekdepde edilýär, mekdepde naharhana bar, şonda geçirilýär. Dürli tagamlar bişirilip, özleri geçirýärler.
Azatlyk Radiosy: Gökdepede 10-njy klasy gutarýan okuwçylaryň mugallymlara sowgat etmek däbi hem barmy?
Gülnabat: Bar. Soňky ýyl uçurymlarda mugallymlara sowgat almak, sylap bermek häsiýeti bar.
Azatlyk Radiosy: Mysal üçin, ol sowgatlara nämeler girýär?
Gülnabat: Aý, sagat alyp berýäler. Waza diýýär, şoň ýaly zatlar alyp berýärler. Erkek adamlara magnitofon, aýal adamlara gyzyl ýüzük-zat alyp berýäler. Oň ýaly ýagdaýam bolýar.
Azatlyk Radiosy: Gökdepede hem okuwçylaryň bir meňzeş eşik geýmek däbi batmy?
Gülnabat: Bar. Hemmesem meňzeş geýinýäler, barysy. Oglanlar bir meňzeş geýär, gyzlar bir meňzeş geýinýär. Ýokary okuw jaýlaram şeýle, aşak mekdep okuwçylaram. Iş ugrunda meňzeş geýinmeli olar, geýinýälerem. Almaly-da şony, meňzeş geýindirmeli-dä çagalaryňy, gutardyş üçin.
Azatlyk Radiosy: Umuman, gutardyş bilen bagly çärelerde her okuwçy näçeräk çykdajy etmeli bolýar?
Gülnabat: Hemmesi toplananda, şo bir million-da, köne puluň hasabyndan.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 14-nji awgustda geçirilen giňişleýin mejlisinde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa ýurdumyzyň medeniýet ulgamy boýunça şu ýylyň ýedi aýynda alnyp barlan işleriň netijeleri barada hasabat berildi.
Hasabatyň çäklerinde halkara ähmiýetli wakalaryň ençemesiniň, şol sanda Hytaýda, Hindistanda, Gazagystanda, Ermenistanda we Täjigistanda möhüm çäreleriň hem-de Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 20 ýyllygyna bagyşlanan dabaralarynyň geçirilendigi habar berildi. Türkmenistanyň Medeniýet günleri Ermenistan Respublikasynda, Gyrgyz Respublikasynda we Horwatiýa Respubilkasynda, ýurdumyzda Eýran Yslam Respublikasynyň, Birleşen Arap Emirlikleriniň hem-de Hytaý Halk Respublikasynyň Medeniýet günleri geçirildi. Häzirki wagtda Mongoliýada Türkmenistanyň Medeniýet günlerini geçirmäge, şeýle hem Belgiýa Patyşalygynda, Niderlandlar Patyşalygynda, Gazagystan Respubilkasynda we Şweýsariý Konfederasiýasynda ýurdumyzyň Bitaraplygynyň 20 ýyllygynyň hormatyna döredijilik çärelerini guramaga taýýarlyk görülýär.
2015-nji ýylda Mary şäheriniň türki dünýäsiniň medeni paýtagty diýlip yglan edilmeginiň çäklerinde çäreler dowam edýär. Neşirýat işi kämilleşdirilýär. Geçen ýedi aýyň dowamynda Türkmen döwlet neşirýat gullugy tarapyndan kitap önümleriniň 212 görnüşi çap edildi. Telewideniýe, radiogepleşikler we kinematografiýa baradaky döwlet komiteti tarapyndan dünýä bileleşigini Türkmenistanyň dürli ulgamlarda gazanan üstünlikleri bilen tanyşdyrmak boýunça işler alnyp barylýar.


text:
Türkmen-ýapon gepleşikleriniň barşynda Ýaponiýa bilen Türkmenistanyň arasynda özara gatnaşyklar kesgitlenildi. Türkmen-ýapon gepleşikleriniň barşynda gazanylan ylalaşyklar, esasan, üç bölege bölmek bolar. Bu tebigy gazy işjeň ulanmak arkaly türkmen senagatyny täze sepgitlere ýetirmek maksady bilen, Ýaponiýanyň we Türkmenistanyň arasyndaky özara gatnaşyklardan, hünärmen taýýarlamakdaky hyzmatdaşlykdan we ynsanperwer we medeni alşygy çuňlaşdyrmakdan ybaratdyr. Şu gün köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleriniň öňünde eden çykyşynda Premýer-ministr Sindzo Abe Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bilen bolan duşuşygynyň netijeleri baradaky gürrüňini şeýle jemledi.
Premýer-ministr Sindzo Abe türkmen Lideriniň Türkmenistanda ýapon nusgaly tehnologiki ýokary okuw mekdebini döretmek baradaky pikirini hem doly goldaýandygyny aýtdy. Biz sport ulgamynda, hususan-da, göreşiň däp bolan dzýudo görnüşinde alyşmalary ösdüreris hem-de ýapon diliniň okadylyşyna ýardam bereris — diýip, Premýer-ministr Sindzo Abe belledi. Ýaponiýanyň hökümetiniň Baştutany türkmen telewideniýesi boýunça “Myhak” (“Gwozdika”) atly ýapon teleserialynyň görkezilendigini belläp, türkmen teletomaşaçylarynyň ýapon telewideniýesiniň beýleki gepleşiklerini hem görmegini arzuw etdi.
Soňra belent mertebeli myhman geçirilen duşuşykda taraplaryň Merkezi Aziýa sebiti üçin umumy wezipeleri çözmek boýunça hyzmatdaşlygy ösdürmek babatda taraplaryň bir pikire gelendigini nygtady. Şu hyzmatdaşlykda ulag we logistika ulgamlary möhüm ugurlar hökmünde çykyş edýär.
Ýaponiýanyň Premýer-ministri taraplaryň neşe serişdeleriniň bikanun dolanyşygyna garşy göreşmek işinde hyzmatdaşlyk etmäge hem-de sebitiň ýurtlary bilen bilelikde bu ugurda degişli çäreleri görmäge meýillidigini tassyklady.


text:
Gel, bar zady edeli biz ýerbe-ýer,
Bar zady edeli çöp döwlen ýaly.
Bu ne duýgy boldy – jana derdeser,
Mundan beter nämemiş muň hyýaly?!
Ýa bile gideli bir ýola düşüp,
Ýa rugsat ber – öz ýoluma gideýin.
Men ýaşap bilemok çöküme düşüp,
Dyzym epilenok – nälaç edeýin!
Ýitgiler kän, ýene birne dözüler,
Oda ýanyp boldummy men gap-gara?!
Gowsy “Ýok” diý, göni bakyp gözüme,
“Hawa” diýme ýüzüň sowup gapdala.
Bu hoşlaşyk wagtlaýyn däl – ömürlik.
Bişmedik miwäni sabyrly ýolmaz.
Onça wadalary, onça kasamy
Başga bir gulaga pyşyrdap bolmaz.
* * *
Iki jogapkäre, deň günäkäre
Aklawçy ýa garalawçy gerekmi?
Beýniň ýazygyny boýnuňa alyp,
Höküm diňlemelem ýene ýürekmi?
“Ajy hakykat ýeg süýji ýalandan”:
Dana halkyň pähimine jedel ýok.
Ykbal çatrygynda dur goşa göwre,
Mundan aňryk bile gidip bolanok.
Şeýdip, darlyk etdi bir şäher, bir ýurt,
Sen galarman bolduň, menem gidermen.
... Şükür, sen özüňi ejiz saýaňok,
Diýmek, menem däl beýle bir edermen.


text:
Germaniýanyň häkimiýetleri Bolşewist rewolýusiýasynyň lideri Wladimir Leniniň heýkeliniň ägirt uly kellesini ýerden gazyp çykardylar. Kelle Berlin diwarynyň ýumrulmagyndan 25 ýyl geçensoň Berliniň etegindäki tokaýdan gazylyp çykaryldy.
Işçiler 3.5 tonnalyk skulpturany 10-njy sentýabrda gazyp çykardylar we ýük ulaga ýüklediler.
Leniniň heýkeliniň 1.7 metrlik kellesi “Berlin we onuň monumentleri” atly serginiň merkezinde ýerleşdiriler.
Tapyndy Gündogar Berlinde öň Leninplatz adyny göteren köçede duran heýkeliň bir bölegidir.
Berliniň birleşmeginden soňky şäheriň ilkinji häkimi Eberhard Diepgen 1991-nji ýylda heýkeli ýumurmagy tabşyrypdy we şäheri “adamlary yzarlan we öldüren diktaturanyň” alamatlaryndan arassalamak isleýändigini aýdypdy. Şonda heýkel 130 sany bölege parçalanyp, tokaýda ýere gömülipdi.


text:
Bazar güni Stambulyň Beşiktaş raýonyndaky awtobus duralgasynda polisiýa işgärleri Özbegistandan gelen zähmet migrantlaryndan bir gyzy saklapdyrlar. Ony menem tanaýardym, ol meniň joramyň tanşydy. Takyk maglumatymyz ýok, emma ol gyzyň Özbegistana deportasiýa edilenligini çak edýäris.
Onuň adyny aýdyp oturjak däl, onuň hem, meniň ýaly, bärde kanuny statusy ýokdy, meniň ýaly bir türk maşgalada işleýärdi. Türkiýä gelenine üç ýyl bolupdy, şonuň üçin onuň türk dili hem ýaman däldi. Käte-käte biz onun bilen duşuşyp görüşerdik, özi gowy, akylly gyzdy.
Onuň işleýän ýerine jaň edip soranymyzda olaram şol gyzdan habarlarynyň ýokdugyny aýtdylar.
Deportasiýa edildi diýlen zat Türkiýede işleýän zähmet migrantlary üçin indi täzeligem däl, her gün diýen ýaly pylany deportasiýa edilipdir diýlen habarlar eşidilýär we biziň türkmenlerimizden hem deportasiýa edilenler az däl. Bu gürrüň 1-nji fewralda güýje giren kanundan soň hasam köpeldi.
Indi bir naçe gündür daşaryk çykamok, dogrymy aýtsam daşaryk çykmakdan gorkýaryn. Ýöne haçana çenli öýde gabalyp oturyp biljegimi ýa maňa haçana çenli öýden çykman otyrmagyma rugsat ediljeginem bilemok. Sebäbi meniň enekelik edýän çagalarymdan biri sporta gatnaýar, ony adatça men gatnadýaryn. Emma ýolum halk köpçüliginiň üýşýän ýerinden geçýänligi üçin, tutulmak howpy zerarly, iki günden bäri her gün bir bahana tapyp, bu wezipämden boýun gaçyrýaryn, çagany ejesi gatnadýar.
Bu ýagdaýy her maşgala kabul etmezdi. Emma meniň işleýän maşgalam gaty gowy, maňa ejem-kakam ýaly garaýarlar, hatda bir gezek kiçiräk sebäplere görä gahar edip işden çykanymda olar yzymdan baryp, çagalarynyň meniň ýerime başga birini islemeýändiklerini aýdyp, çagyryp getirdiler.
Emma olaryň şeýle päk ýüreklidigine garamazdan, öýden çykmazlyk baradaky bu kynçylyklarymy olaryň haçana çenli kabul etjegini bilemok.
Türkmenistandan gaýdanyma indi dört ýyl boldy. Ýurtdan çykyp Türkiýä gelipdim, gelibem şu maşgalada işe başlapdym. Ynanmak kyn, bir ýerde dört ýyl işlejegimi, hatda Türkiýede dört ýyl galjagymy hiç wagt pikir etmändim.
Emma şu gelşim geliş boldy, şunça ýyldan soň indi Türkiýe watanym ýaly bolupdyr, enekelik edýän çagalarym hem öz çagalarym ýaly. Dogrymy aýtsam, olardan aýrylyşmak meniň üçin indi o diýen aňsadam bolmaz.
Umydyň umytsyzlygy
Emma meniň duýgularym diňe arzuwlardan ybarat. Tutha-tutluk başlanan häzirki döwürde bu arzuwlaryň peýdasynyň bolmajagynam bilýärin. Şeýle-de, täze kanun diňe bikanun zähmet migrantlaryny däl, olara iş berýän adamlary hem nyşana alýar.
Şonuň üçin, öz arzuw-hyýallaryma garamazdan, Türkiýädäki günlerimiň sanalgyjadygyny çak edýärin, haçan kowarlarka diýlen gorky mydama ýadymda. Öýüň içinde bolsamam, daşardan gelýän sesleriň hemmesi “dur” diýen ýaly bolup eşidilýär, ol çagyryşam göýä maňa aýdylýan ýaly.
Meniň ýaly orta mekdebi gutaran biri nädip iş tapar – bu pikir meni gorkuzýar. Eger iş tapaýsam hem aýlygym näçe bolar, şol aýlyk maşgalamyň gazanyny gaýnatmaga ýetermi diýlen alada hem meni gorkuzýar
Elbetde, öz watanymam küýsedim, ejem-kakamy, goňşy-golamymy göresim gelýär, emma meni gorkuzýan zat ýurda baramsoň näme ederin diýlen alada. Käte-käte Türkmenistandaky joralarym bilen internet arkaly gepleşýärin, ýokary okuw jaýyny gutaranlarynyň hem köpüsi işsiz gezip ýörendiklerini aýdýarlar. Onsoň meniň ýaly orta mekdebi gutaran biri nädip iş tapar – bu pikir meni gorkuzýar. Eger iş tapaýsam hem aýlygym näçe bolar, şol aýlyk maşgalamyň gazanyny gaýnatmaga ýetermi diýlen alada hem meni gorkuzýar.
Käbirleriniň ýat illeriň arasynda nädip ýörsüň diýmekleri mümkin, emma maňa güýç berýän zat halal zähmetim bilen Türkmenistandaky maşgalamyň gazanynyň gaýnap durmagyna goşant goşmak, inilerimiň, jigilerimiň mekdebe, ýokary okuw jaýlaryna gatnamagyna kömek edip bilmegimdir.
Meni alada goýýan başga bir zat hem, şeýle çykgynsyz ýagdaýa düşmek, düşenimden soň ondan çykyp bilmezlik howpy, hereket azatlygymyň çäklendiriljegi, gaýdyp ýurdy terk edip bilmejegim, şunlukda, maşgalama kömek etmegiň deregine, olara ýük bolmagym baradaky gorky.
Ýöne bu gorkular bu gün bolmasa-da ertir başyma geläýjek zat, ýagny özbegistanly tanşymyň düşen gününe düşmekden meni hiç zadyň halas etmejegini bilýärin. Türkmenistanyň Türkiýedäki wekilhanasyna jaň etseň, olar bärde näme işiňiz bar diýýärler, türk mediasyna seretseň goşuňy arkaňa alyp ýurda gidibermeli edýärler.
Elbetde, islegim kanuny ýagdaýda işimi dowam etdirmek, onuň üçin zerur bolsa Türkmenistana dolanyp, kanuny ýagdaýyda yzyma dolanmaga hem taýyn. Ýöne edil häzirki döwürde onuň ýaly mümkinçiligiň bardygyny takyk bilemok, bu barada bize maglumat berýänem ýok. Häzirki nätakyk döwürde biri elimden tutup uçara mündirýänçä Türkiýäniň terk etmek niýetim hem ýok, meniň joralarym hem şeýle pikirde...
Mahym Ahmedowa Türkiýede ýaşaýan türkmen gyzynyň edebi lakamy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.
Eger Türkiýede ýaşaýan türkmenistanly migrant bolsaňyz we öz başyňyzdan geçirýänleriňizi gürrüň bermek isleýän bolsaňyz, onda hat@azatradio.org e-mail adresi arkaly Azatlyk Radiosy bilen habarlaşyp bilersiňiz.


text:
ABŞ-nyň hödürleýän FLEX okuw programmasy boýunça şu ýyl Türkmenistandan alynýan ýaşlaryň sanynyň kemeldilendigi aýdylýar. Bu mesele boýunça Azatlyk Radiosy ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçihanasynyň Maglumat we serişdeler merkeziniň resmisi bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky diňleýjileriniň ençemesi ABŞ-nyň howandarlygynda alnyp barylýan FLEX okuw programmasy boýunça käbir soraglary iberip, bulary aýdyňlaşdyrmagymyzy sorap, ýüz tutdular. Olaryň bellemegine görä, şu ýyl FLEX programmasy boýunça alynýan türkmen ýaşlarynyň sany azaldylypdyr.
Azatlyk Radiosyndan Merdan Saryýew bu soraglar barada ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçihanasynyň Maglumat we serişdeler merkeziniň metbugat bölüminiň başlygy William Stiwens bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: William, diňleýjilerimiziň berýän anyk soraglaryna geçmezden ozal, siz FLEX programmasy barada maglumat berseňiz? Ol kimler üçin niýetlenen?
William Stiwens: Hawa, elbetde. FLEX programmasy 14-16 ýaş aralygyndaky ýokary klas mekdep okuwçylaryna niýetlenendir. Oňa ozalky sowet respubliklarynyň ählisinden ýaşlar gatnaşyp bilýär. Bu programmanyň çäginde, ýaşlar ABŞ-nyň ýokary klas mekdeplerinde bir ýyl bilim alýarlar. Bu programma Türkmenistanda indi 20 ýyl wagt bäri işläp gelýär. Bu programmanyň üsti bilen häzire çenli 750-den gowrak türkmen oglan-gyzlary ABŞ-a iberildi. Ýaňy hem belleýşim ýaly, ýaşlar bir ýylyň dowamynda ABŞ-da maşgalalaryň birinde ýaşap, ýokary klas mekdeplerine gatnaýarlar.
Azatlyk Radiosy: Biziň diňleýjilerimiziň aýtmagynag görä, şu ýyl FLEX programmasyna gatnaşyjylaryň sany 15 adama çenli çäklendirilipdir. Siz bu barada näme aýdyp bilersiňiz? Şeýle-de, ozalky ýyllarda bu programma boýunça näçe adam kabul edilýärdi?
William Stiwens: Hawa. Şu ýyl türkmen hökümetiniň haýyşyny göz öňünde tutup, FLEX programmasyna gatnaşyjylaryň sany 15-e çenli azaldyldy. Mundan ozal, her ýyl 50-60 ýetginjek ABŞ-a ugradylýardy. Türkmenistanyň hökümeti bu çäklendirmäniň diňe şu ýyla degişlidigini nygtady. Biz 2013-nji okuw ýylynda FLEX programmasyna kabul edilýänleriň sanynyň öňki derejesine ýetjekdigine ynanýarys.
Belläp geçsem, şu ýyl FLEX progammasyna isleg bildirenleriň sany bizi diýseň begendiripdi. Şu ýyl programmamyza 1500-den gowrak türkmen oglan-gyzlary ýüz tutdy. Olaryň okuwa bolan uly islegi diýseň begendirýär.
Azatlyk Radiosy: Türkmen hökümetiniň bu haýyşynda düşündiriş berilýärmi? Bir resmi sebäp barmy?
William Stiwens: Ýok, hiç hili resmi sebäp ýok.
Azatlyk Radiosy: Onda türkmen hökümeti nämäniň esasynda bu haýyşy etdi, ýagny diýjek bolýanym, FLEX bu hökümetara programmamy?
William Stiwens: Biz her ýyl FLEX programmasy boýunça alnyp barylýan işleri Türkmenistanyň hökümeti bilen özara sazlaýarys we içginden öwrenýäris. Ýagny, bu biziň bilelikdäki programamyz.


text:
Owganystanda geçirilen prezident saýlawlarynyň aralyk netijeleri şu gün yglan ediler. Garaşsyz Komissiýanyň ýolbaşçylary Nurmuhammet Nur hem Zekrýa Barakzaý 10 bilen 40% arasyndaky sesleriň deslapky netijeleriniň yglan ediljekdigini aýdypdyr.
20-nji awgustda bolan saýlawlarda esasy bäsdeşler häzirki prezident Hamyt Karzaý hem Owganystanyň öňki DIM-i Abdylla Abdylla ikisi-de özüniň öňde barýandygyny öňe sürýär. Abdylla býulletenleri galplaşdyrmakda Karzaýy aýyplady.
BMG-nyň Owganystana ýollan ýörite wekili Kaý Eýde şikaýatlar derňelýärkä, taraplary sabyrly bolmaga çagyrypdyr.


text:
Türkmenistanyň bazarlarynda “Araba gerekmi?” diýip gygyrýanlara türkmenistanlylar öwrenşen bolsa gerek. Olaryň aglabasy-da ýaşlar.
Garaşsyzlyk döwründe dörän bu kär bilen meşgullanýanlara ýurduň ähli bazarlarynda duşmak bolýar.
Ýörite araba ýasap, ony kireýne berýän adamlar hem bar. Arabany bir güne kireýne almak üçin 10 müň manatdan 15 müň manada çenli tölemeli. Olaryň her bazarda gazanýan puly 100 müň manatdan 200 müň manada ýetýär.
Gazanjynyň mukdary arabaçynyň öz ukybyna bagly. Käbir arabaçylar bazar güni 300 müň manatdan hem köp gazanyp bilýär diýip, biziň Aşgabatdaky habarçymyz Murat Gurban aýdýar.
Azatlyk Radiosynyň Germaniýadaky habarçysy Taher Şir Mohammadi tarapyndan taýýarlanan “Ýaşlar“ programmasynda Germaniýada başlanan halkara „Berlinale“ kinofestiwaly hem-de Karnawal baýramçylygy barada hem maglumat berilýär.
Bular baradaky gepleşigi diňlemek üçin sahypanyň sag tarapynda ýerleşdirilen audio düwmäni basyň.


text:
Adam hukuklaryny goraýjy halkara guramalarynyň ýaýradan maglumatlaryna görä, 2-nji fewralda aşgabatly graždan aktiwisti Natalýa Şabuntsyň Aşgabatdaky öýüniň bosagasynda kimdir biri tarapyndan soýlan goýnuň ganap duran kellesi goýlupdyr. Bu waka graždan aktiwisti Natalýa Şabuntsyň telefon arkaly Azatlyk Radiosyna interwýu beren gününiň ertesi bolupdyr.
1-nji fewralda Azatlyk Radiosy bilen geçiren şol söhbetdeşliginde Natalýa Şabunts Turkmenistanda boljak prezidentlik saýlawlary boýunça resmi kampaniýanyň gidişinde dalaşgärleriň hödürlenişini galp diýip atlandyryp, olaryň saýlaw programmalarynyň mazmunynyň propaganda ýugrulanlygyny belläpdi. Ol şeýle-de saýlawlara gözegçilik etmek üçin resmi hasaba alnan synçylaryň obýektiw baha berjegine şübhe bildiripdi.
Adam hukuklaryny goraýjy guramalar Natalýa Şabuntsyň 31-nji ýanwarda-da adaty bolmadyk bir waka duçar bolanlygyny hem habar berýärler. Natalýa Şabunts gapysynyň öňünde ak reňkli ürgün jisimden çekilen haçyň şekilini görüpdir.
“Gorkuzmak üçin”
Ynsan hukuklaryny goraýjylar bu wakalaryň Natalýa Şabuntsy gorkuzmak üçin edilenligine şübhelenmeýärler.
“Türkmen inisiatiwasy” guramasy Natalýa Şabuntsyň duçar bolan soňky wakalary barada maglumat ýaýratdy. Ol maglumata görä, aktiwistiň çykyşlaryndan ýurduň abraýyna şikes ýeter gorkulary bolansoň, Türkmenistanyň howpsuzlyk güýçleriniň onuň dymmagyny gazanmak isleýän bolmaklary mümkin.
“Turkmen insiatiwasy”: “Hut şu sebäpli olardan kimdir biri hatda öz kellesini hem gurban eden bolmaly” diýip, ýaňsylaýjy pikiri orta atýar.
Graždan aktiwisti Şabuntsyň telefonlarynyň kesilmegi we onuň yzarlanyşa sezewar edilmegi bilen bagly wakalar öňem ýüze çykypdy. Ol Türkmenistanda graždan azatlyklarynyň depelenmegi bilen bagly ýagdaýlar barada adam hukuklaryny goraýjy halkara guramalaryna we garaşsyz habar serişdelerine 10 ýyldan gowrak wagt bäri maglumat berip gelýär.


text:
Özbegistanda Garaşsyzlyk güni mynasybetli köçelere baýdak asýan iki işçini tok urdy.
Namangan etrabynyň Abadanlaşdyryş edarasynyň işgärleri Taşbulak şäheriniň köçelerini bezemek işlerini edýärkä, olaryň merdiwany elektrik geçirijisine degip, iki işçi şol ýerde ölýär. Beýleki bir işçini bolsa agyr ýagdaýda keselhana ýerleşdirýärler.
Ýurduň Garaşsyzlyk gününde boljak baýramçylyk dabarasyna taýýarlygyň çäklerinde, Namangan welaýatynyň häkiminiň buýrugy bilen şäheri bezemek işlerini alyp barýan işçileriň ömri heläkçilikli tamamlanýar.
Hadysa
Işçiler Namangan etrabynyň merkezi Taşbulak şäherindäki esasy aýlaw ýolunyň ugruny bezemäge girişipdirler. Garaşylmadyk ýagdaýda olaryň merdiwany gyşaryp, elektrik geçirijisine degipdir. Netijede, işgärleri tok urupdyr.
Betbagtçylykly hadysa 8-nji awgustda ýüze çykýar. Azatlyk radiosynyň Özbek gullugy bilen söhbetdeşlikde, Namanganyň elektrik üpjünçiligi bölüminiň işgäri şeýle biýdi.
– Aýlaw ýolunyň depesinde uly panno bolup, onda ,,Agrobankyň” reklamasy ýerleşýärdi. Garaşsyzlyk gününiň baýramçylygy mynasybetli işçiler şol ýeri dürli lentalar hem baýdaklar bilen bezemek isleýärler. Olar beýik merdiwany uly ýoluň ortarasyna geçirjek bolanlarynda, tötänleýin ýagdaýda, üç simli elektrik geçirijisine degýärler. Güýçli tok işçileri urupdyr – diýip, waka şaýat bolan aýdýar.
Onuň sözüne görä, betbagtçylykly ýagdaýda 47 ýaşly Bosithon Kobilow hem Kobiljon Komilow şol ýerde jan beripdirler. Beýleki bir işçi 41 ýaşly Abdurasul
Tursunow agyr şikes bilen keselhananyň reanimasiýa bölümine ýerleşdirilipdir.
Sebäpler
Namangan etrap häkimliginiň Abadanlaşdyryş işleri baradaky bölüminiň ýolbaşçysy Komil Nuriddinow Azatlyk radiosynyň Özbek gullugynyň žurnalisti bilen gürleşende, ol işçileriň howpsuzlyk çärelerini berjaý etmändigi sebäpli heläk bolandyklaryny aýtdy.
– Hakykatdanam, agyr heläkçilik ýüze çykdy. Olaryň merdiwany mehaniki, ýagny el bilen göterip süýşürilýändi. Soňra anyklanyşyna görä, olar işi tamamlansoň merdiwanyň ýokarky bölegini aşak ýatyrman, ýerinden aýyrjak bolupdyrlar. Ol oglanlar howpsuzlyk tehnikasyny berjaý etmek barada okuw geçipdiler. Ýöne şol gün howpsuzlygy elden beripdirler. Gara bagtymyza, betbagtlyk ýüze çykdy. Biz mümkinçilige görä ýogalanlaryň maşgalalaryna maddy ýardam bermäge çalyşýarys. Ätiýaçlyk kompaniýasy-da olara uly kömek berýär – diýip, Komil Nuriddinow aýdýar.
Soňky döwürde Özbegistanda tehniki howsuzlyk düzgünleriniň berjaý edilmezligi sebäpli şeýle wakalar ýüze çykyp dur.
Ýatlap geçsek, Jyzak welaýatynyň Gallýaaral etrabynda 20-nji awgustda şeýle hadysanyň bolandygyny biziň radiomyz habar beripdi. “Uztransgaz” paýdarlar toplumyna degişli gaz akdyryjy edaranyň işçileri kanalizasiýa nasos bölüminde bejeriş işlerini geçirýärkä, on adam gaza boguldy. Ol ýerde bolan ýene üç adamy welaýat keselhanasyna ýerleşdirdiler.
2015-nji ýylyň dekabrynda çäklendirilen hukukly “Wodiýgaztaminot” edarasynyň dört işgäri gaz geçirijisinde ýerasty işleri geçirýärkä gazdan zäherlendiler. Gazçylaryň ölümine sebäp tehniki howpsuzlyk düzgünleriniň berjaý edilmezligi bolupdyr diýildi.
(Azatlyk radiosynyň Özbek gullugynyň makalasy.)


text:
2011-nji ýylyň ýanwarynda Orsýediň Sankt-Peterburg şäherinde geçiriljek Garaşsyz döwletleriň arkalaşygynyň kubogy ugrundaky futbol ýaryşyna gatnaşjak ähli komandalaryň atlary mälim edildi. Bu ýaryşa Türkmenistanyň çempiony, Balkan welaýatynyň komandasy «Nebitçi» hem gatnaşar.
GDA-nyň kubogyny almaga jemi 16 komanda gatnaşar. Pribaltika döwletleriniň GDA girmeýändigine garamazdan, ol ýurtlaryň komandasy hem futbol ýaryşyna gatnaşýarlar. Ýöne Gruziýanyň Futbol federasiýasynyň wekiliniň habar bermegine görä, bu gezekki ýaryşda bu ýurtdan futbol komandasynyň gatnaşmagynyň maksada laýyk bolmajakdygy mälim edilýär.
Halkara derejesindäki futbol bäsleşikleriniň arasynda GDA-nyň kubogy juda bir abraýdan peýdalanmaýan hem bolsa, türkmen futbolçylary üçin ol ýokary derejeli bäsleşikleriň biridir. Beýleki ýurtlaryň çempionlarynyň köpüsi ýaryşa komandasynyň ikinji düzümini iberýän bolsa, Türkmenistandan elmydama esasy düzüm gatnaşýar.
Sowet Soýuzynyň ýykylmagy bilen, iň bir güýçli futbol çempionaty hem dargady we garaşsyzlygyny alan döwletleriň hersi öz ýurdunyň futbol çempionatyny döretdi.
1992-nji ýylyň iýulynda ençeme ýyllap bir çempionatda çykyş eden komandalary ýene meýdançada duşurmagyň ideýasy orta atylýar. Netijede GDA we Baltika ýurtlaryna girýän ýurtlaryň çempionlarynyň arasynda futbol turnirini döretmekligiň kararyna gelinýär.
Başda bu çempionaty her ýyl bir respublikada geçirmek makul görlüpdi. Emma häli-häzire çenli bu ýaryş diňe Orsýetde geçirilip gelinýär.
Ilkinji gezek 1993-nji ýylda bat alan bu futbol ýaryşynda on ýyllap diňe Orsýet bilen Ukrainanyň komandalary ýeňiji bolýardylar. Ýöne soňky ýyllarda GDA-nyň kubogyny beýleki respublikardan bolan komandalar eýelemegi başaryp ugradylar.
1993-nji ýyldan bäri GDA-nyň kubogyny almak boýunça ýaryşa Türkmenistanyň çempionlarynyň ýyl sypdyrman gatnaşýandyklaryna garamazdan, biziň ýurdumyzyň komandalaryndan ýekejesine hatda finala çykmak hem başartmady.
Iň bir gowşak futbol ýaryşynda türkmen futbolçylarynyň şowsuz çykyş etmekleriniň sebäbi Türkmenistanda sportuň bu görnüşine düýpli ünsüň berilmeýänligi bilen düşündirilýär.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew bilen ABŞ-nyň Gaagadaky ilçihanasynda sişenbe güni duşuşdy. ABŞ-nyň resmileri diskussiýanyň mazmunyny mälim etmediler.
Gazagystan Orsýetiň ýakyn ýarany we Moskwanyň ýolbaşçylygyndaky Gümrük bileleşiginiň esasy agzasy, emma Nazarbaev Orsýetiň Ukrainadan Krym ýarym adasyny bölüp almagyny seresaply kommentirleýär. Gazagystanyň Orsýet bilen serhetdeş demirgazyk regionlarynda köp sanly ors dilli jemgyýetler ýaşaýar.
Obama we Nazarbaýew Ukrainadaky krizisy 11-nji martda telefon arkaly maslahat edipdi. Bu gepleşik Nazarbaýewiň Moskwa planlaşdyran saparyny ýatyrmagyndan bir gün öň bolupdy. Gollandiýada Ýadro howpsuzlygynyň sammitine gatnaşýan Obama we Nazarbaýew sişenbe güni bilelikde beýannama ýaýradyp, öz ýurtlarynyň “ýadro ýaragynyň ýaýbaňlanmazlygyna hem ýadro howpsuzlygyna eýerýändigini” mälim etdiler.


text:
Koreýa Respublikasynda bolýan Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 12-nji aprelde bu ýurda döwlet saparynyň maksatnamasynyň öňüsyrasynda Tegu şäherinde geçirilýän VII Bütindünýä suw forumynyň açylyş dabarasyna gatnaşdy.
Üç ýyldan bir gezek geçirilýän şu forum Bütindünýä Suw Geňeşi (WWC) tarapyndan guralýar. Bu gurama 1996-njy ýylda döredildi we oňa dünýäniň 50-den gowrak ýurdundan 300-den gowrak guramalar girýär. WWC-niň ştab-kwartirasy Fransiýanyň Marsel şäherinde ýerleşýär.
Bütindünýä suw forumy suwa degişli möhüm meseleleri köptaraplaýyn ara alyp maslahatlaşmak hem-de hyzmatdaşlyk etmek boýunça özboluşly çäre bolmak bilen, şu wajyp ulgamdaky innowasion başlangyçlary we nou-haulary öňe sürýär. Tegu şäherinde «Suw biziň geljegimiz üçin» diýen şygar astynda geçirilýän ählumumy duşuşyga döwletleriň we hökümetleriň Baştutanlary, köp sanly ýurtlaryň ýokary wezipeli wekilleri, iri halkara guramalarynyň ýolbaşçylary, alymlar, hünärmenler ýygnandylar. Ýeri gelende aýtsak, däp boýunça Bütindünýä suw forumlaryna hökümete degişli bolmadyk guramalaryň, raýat jemgyýetleriniň we ýaşlaryň wekilleri gatnaşýarlar. Tegu şäherinde guralýan forumyň gün tertibine wajyp ugurlaryň dördüsine (esasy ugurlara, syýasy çärelere, sebit derejesindäki ýagdaýa, ylma we tehnologiýalara) degişli meseleler girizildi. Şeýle hem bu forumyň maksatnamasy raýat forumy, suw boýunça sergini we beýleki çäreleri özünde jemleýär.
Dabaranyň başynda ýygnananlaryň öňünde forumyň guramaçylary we kabul edýän ýurduň wekilleri çykyş etdiler. Ählumumy duşuşyga gatnaşyjylara forumyň gün tertibine bagyşlanan wideorolik görkezildi.
Soňra foruma gatnaşyjylaryň çykyşlary başlandy. Ilki bilen, belent mertebeli myhmanlardan Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa söz berildi, munuň özi ýurdumyzyň we onuň Lideriniň häzirki döwrüň möhüm meselelerini çözmäge täzeçil we oňyn çemeleşmeleriniň ykrar edilýändiginiň ýene bir subutnamasydyr.
Milletiň Lideri forumyň belent münberinden çykyş edip, ýurdumyzyň dünýä bileleşiginiň ählumumy rowaçlyk we ösüş ugrundaky tagallalarynyň birleşdirilmegine gönükdirilen anyk tekliplerini beýan etdi.
Türkmen döwletiniň Baştutany ýygnananlaryň ählisini VII Bütindünýä suw forumynyň açylmagy bilen gutlap, Koreýa Respublikasynyň Prezidentine, Bütindünýä Suw Geňeşine halkara derejesindäki bu möhüm ähmiýetli çärä gatnaşmaga çakylyk we onuň göwnejaý guralandygy üçin tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirdi.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow çykyşyny jemlemek bilen, ýurdumyzyň ähli gyzyklanma bildirýän taraplar bilen ýygjam aragatnaşygy ýola goýmaga we tejribe alyşmaga taýýardygyny tassyklap, foruma gatnaşyjylara üstünlik we netijeli işlemegi arzuw etdi.
Türkmen Lideriniň çykyşy uly üns bilen diňlenildi we şowhunly elçarpyşmalar bilen garşylanyldy. VII Bütindünýä suw forumynyň açylyş dabarasy tamamlanandan soň, oňa gatnaşýan belent mertebeli myhmanlar bilelikde surata düşdüler.
17-nji aprele çenli dowam etjek forumyň gün tertibine gaýdyp gelmek bilen, Stambulda hem-de Marselde geçirilen V we VI Bütindünýä suw forumlarynyň netijelerine hem-de beýleki ykrar edilen halkara ugurlaryna esaslanmak bilen, forumyň guramaçylyk komitetiniň agzalary bu duşuşygyň «Çözgütleriň forumy» bolandygyny aýtdylar. Duşuşyga gatnaşyjylaryň ara alyp maslahatlaşmagyna hödürlenen suw meseleleri dünýä bileleşiginiň umumy biynjalyklygynyň şerti bolup durýar. Çünki suw dünýädäki ýaşaýşyň esasy binýatlarynyň biridir. Hut suw arkaly biziň dünýämiz özüniň ummanlary, deňizleri, derýalary, kölleri we dürli görnüşli ösümlik hem-de haýwanat dünýäsi bilen ýaşaýar.
Türkmenistanyň VII Bütindünýä suw forumyna gatnaşýan wekiliýetiniň agzalary 13-nji aprelde geçiriljek ministrler maslahatyna gatnaşarlar.
Forumyň açylyş dabarasynyň ahyrynda Türkmenistanyň Prezidenti
Gurbanguly Berdimuhamedow «Daegu EХСO» sergiler we maslahatlar merkezinde Täjigistan Respublikasynyň Prezidenti Emomali Rahmon, Monakonyň Emiri Alber II we Marokko Patyşalygynyň Premýer-ministri Abdelila Benkiran bilen ikitaraplaýyn duşuşyklary geçirdi.
Soňra Türkmen Lideri «Daegu EХСO» zalynyň çäginde suw meselesi bilen baglanyşykly gurnalan sergä baryp gördi. Bu ýerde dünýäniň dürli künjeklerinde suwy tygşytlaýjy we suwdan peýdalanmak tehnologiýalary hem-de ýöriteleşdirilen önümleriň önümçiliginde işleýän, şol sanda suw üpjünçilik ulgamy, arassalaýyş we ulanylan suwlary peýdalanmak, deňiz suwuny süýjetmek boýunça işleýän kompaniýalar özleriniň täze işläp taýýarlamalaryny, nou-haulary hem-de önümlerini görkezdiler.
Sergä gatnaşýan kompaniýalaryň hatarynda Koreýanyň dünýä belli «LG International Сorp» we «Hyundai Engineering Сo. Ltd» kompaniýalary bar. Olar Türkmenistanyň öňden gelýän işewür hyzmatdaşlarydyr. Olaryň guran sergisiniň, esasan, ýurdumyza bagyşlanandygyny bellemeli.
Bu ýerde «LG» we «Hyundai» kompaniýalarynyň Türkmenistanda amala aşyrýan düzümleýin taslamalarynyň amala aşyrylyşy barada maglumat berýän diwarlyklar, wideoýazgy görkezilýär. Olaryň hatarynda «Galkynyş» gaz käniniň senagat taýdan özleşdirilişi, Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň döwrebaplaşdyrylyşy, Gyýanlyda polietilen we polipropilen önümçiligi boýunça döwrebap gazhimiýa toplumynyň, Aşgabatda Halkara nebit we gaz uniwersitetiniň ýanyndaky täze okuw merkeziniň gurluşyklary görkezilýär.
Kompaniýalaryň diwarlyklarynyň türkmen haly gölleriniň şekilleri bilen bezelmegi olaryň özüneçekijiligini has-da artdyrýar. Bu ýerdäki monitorlarda «LG International Сorp» we «Hyundai Engineering Сo. Ltd» kompaniýalarynyň Türkmenistanda alyp barýan işlerine, soňky ýyllarda täze ösüş depginine eýe bolan türkmen-koreý gatnaşyklaryna bagyşlanan wideofilmler görkezilýär. Şunuň bilen bir hatarda, suw arassalaýjy desgalaryň, suw arassalamak ulgamynyň öňdebaryjy tehnologiýalar boýunça koreýaly hyzmatdaşlaryň iň täze işläp taýýarlamalary hödürlenilýär.
Şeýle hem ýurdumyzyň wekiliýetiniň agzalary Tegu şäherindäki «Ýangneonsi» adaty lukmançylyk muzeýine baryp gördüler. Gadymy döwürlerden bäri bu şäher Koreýanyň adaty lukmançylygynyň, şol sanda dermanlyk otlar bilen bejermek ugrunyň merkezi bolup durýar. Mälim bolşy ýaly, türkmen halkynyň dermanlyk otlardan peýdalanmak babatda köpasyrlyk tejribesi bar we olar Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň dünýäniň dürli dillerinde neşir edilen «Türkmenistanyň dermanlyk ösümlikleri» atly kitabynda öz beýanyny tapdy. Bu kitaplaryň iki jildi koreý diline terjime edildi we häzirki döwürde bu düýpli eserleriň soňky jiltleri hem koreý diline terjimä taýýarlanylýar.
Türkmen döwletiniň Baştutany sergi bilen tanyşlygyny tamamlandan soň Tegu şäheriniň howa menziline bardy we ol ýerden Koreýa Respublikasynyň paýtagty Seula ugrady.
Bir sagada golaý wagtdan soň, Prezidentiň uçary Seul şäheriniň iki ýurduň Döwlet baýdaklary bilen bezelen howa menzilinde gondy. Belent mertebeli myhmanyň hormatyna uçaryň ýanynda haly düşelen ýodanyň iki tarapynda Hormat garawulynyň esgerleri hatara düzüldi we 21 gezek top atyldy.
Howa menzilinde Türkmenistanyň Prezidentini resmi adamlar garşyladylar. Milli lybasdaky gyzlar türkmen Liderine gül desselerini gowşurdylar.
Türkmen döwletiniň Baştutany howa menzilinden Koreýanyň paýtagtynyň merkezinde ýerleşýän «Lotte» myhmanhanasyndaky kabulhanasyna ugrady.
Şeýle hem şu gün Seul şäheriniň «Prezident» myhmanhanasynda Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygynyň 20 ýyllygyna bagyşlanan maslahat geçirildi.
13-nji aprelde Türkmenistanyň Prezidentiniň Koreýa Respublikasyna döwlet saparynyň barşynda Seul şäherinde ýokary derejedäki türkmen-koreý gepleşikleri geçiriler. Ol soňky ýyllarda hil taýdan täze derejä çykan hem-de hyzmatdaşlygyň uzakmöhletleýin esaslaryna eýerýän ikitaraplaýyn gatnaşyklary sazlaşykly ösdürmek üçin ygtybarly binýady emele getirer.


text:
1991-nji ýyldan öň ýurtda beýle zat ýokdy. Arakkeşler köpdi, ýöne neşekeş juda azdy. Her obada altmyşdan-ýetmişden geçen, garry tirýekkeş adamlar birlän-ikilän bolardy. Olar hem diňe tirýek bilen göknary neşe edinerdiler.
Garaşsyzlyk alnansoň, Eýrana, Owganystana arkaýyn baryp-gelmäge ýol açylanyndanmy-nämemi, neşekeşlik Türkmenistanda şeýle bir derejede ösüp, giň ýaýrap gitdi welin, indi onuň öňüni alar ýaly däl.
Ýurduň LTP-lerinde (Zähmet-düzediş edaralarynda) olary ýerleşdirmek üçin ýer ýok. Neşekeşler şeýle derejede köp. Her iki öýden birinde neşekeş bar. Neşekeşleriň köpüsi öz çekjek neşesiniň bahasyny edinmek üçin neşe söwdasyna baş goşmaly bolýar.
Şonuň üçin neşekeşleriň köpüsi neşe söwdagärleridir. Ownuk hem iri neşe söwdagärleridir. Ownuk neşe söwdagärleri öz çekjek neşesiniň puluny gazanmak üçin iri neşe söwdagärleri bilen neşekeşleriň arasynda bir gram, ýarym gramlyk neşäni gatnadyjylar bolup durýarlar.
Neşe satman, diňe çekýän neşekeşler maşgalanyň başyndan inen musallat bolup durýarlar. Olar daň atandan janyny alyp barýan agyryny köşeşdirmek üçin neşe tapmagyň aladasyny edýärler.
Olar üçin mukaddes zat ýok
Neşekeş üçin hiç hili mukaddes zat ýok. Ol pensioner ejesiniň-kakasynyň üstüne pyçakly topulyp, neşe satyn almak üçin pul dileýär. Ähli pensiýalaryny ogullarynyň neşesi üçin sarp edýän garrylar örän köp. Neşekeş çagasyna berilýän kömek puluny-da neşä sarp edýär. Öýlerindäki düşekleri, gap-gaçlary, gazan-ojaklary, gyş üçin gök önümler ýapylan-u-ýapylmadyk bankalary, pil-paltalary… ogurlap, satýar. Ejesiniň, kakasynyň, çagasynyň, aýalynyň derde ýarar ýaly egin-eşiklerine çenli ogurlap satýar. Goňşy-golamlardan, nätanyş ýerlerden-de ogurlyk edýär.
Neşekeşiň satýan «harytlary» üçin hiç wagt üýtgemeýän ýeke nyrh bar. Ol iň gymmat bahaly zatlary-da, arzan bahaly zatlary-da bir sapar çekerlik neşäniň puluna—otuz müň manada satýar. Otuz müň manat Türkmenistanda bir sapar çekerlik geroiniň bahasy.
Egin-eşigi sal-sal, horlanmadan skelete dönen neşekeşler uzakly gün köçelerde selpeşip ýörler. Göze iler ýaly zat gözleýärler Nämedir bir zatlar gözläp, zir-zibilli ýaşşikleri dörüp ýören neşekeşlere mydama duşup bolýar.
Çäre görüp bolanokmyka?
Olar şeýle bir betbagt görünýär, käteler olaryň iýmäge zat diläp ýörüşlerini ýa-da zibil dörüp ýörüşlerini göreniňde «Näme üçin bular neşe belasyna şeýdip, özlerini öwrenişdirdikäler?» diýip, gynanç bilen pikir öwürýärsiň. Sömpüldeşip, hiç bir iş etmän, öz öýüni, goňşy-golamyny talap ýörüşlerini göreniňde welin, «Hökümet näme üçin bularyň ählisini üýşüräge-de, bir jaýa dykmaýarka?» diýip, gahar bilen oýlanýarsyň.
Olaryň neşekeşlige täze başlany günde bir sapar çekýär. Kä biri (tapyp bilse) iki sapar çekýär. Ýöne neşä mazaly öwrenişen neşekeşiň günde üç sapar çekmese, oňmaýandygyny aýdyp, olaryň hossarlary nalaýarlar.
Neşä özüni aldyran neşekeşiň bir günki neşesi üçin togsan-ýüz müň manat gerek. On gün üçin bir million, bir aý üçin üç million manat gerek. Üç million manat Türkmenistanda iň ýokary aýlyk. Her neşekeşi üç million manat pul berip, kim saklap biljek? Üç, bäş, on neşekeşli maşgalalar nädip gün görmeli?! Olaryň özleri mejbury ýagdaýda neşäni satmaly bolýarlar.
Neşekeşler häzir Türkmenistanda örän kän. Olaryň barlygy ýurtda neşe söwdasynyň bolup duranlygyny görkezýär. (Eger neşe söwdasy ýok diýmek islesek, neşekeşler neşäni nireden alyp çekýärler?)
Hökümet neşekeşlere hiç hili çäre görüp bilmeýär. Birki aýlyk LTP-lere iberenleri bilen olar düzelmeýärler. Türkmenistan hökümetine olaryň düzeleni gerekmikä? Çynyny etse, hökümet neşekeşligiň hem neşekeşleriň soňuna çykyp bilerdi diýip pikir edýärsiň. Sebäbi «Oýun etse - ogly ýeňer, çynyrgatsa - atasy» diýilýär.
Çoluk Möwlamow aşgabatly synçy. Şu ýerde öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Orsýet “Suhoi Su-27” kysymly söweş uçarynyň Moskwa regionynda heläkçilige uçrap, pilotyň wepat bolandygyny habar berdi.
Goranmak ministrliginiň 9-njy iýunda aýtmagyna görä, Orsýetiň howa güýçlerine degişli howada pilotaž ussatlygy boýunça maşklary görkezýän “Russkiýe witýazi” toparynyň düzümindäki uçar öz bazasyna barýan wagtynda ýere gaçypdyr.
Ministrlik uçaryň içinde hiçi harby serişdeleriň bolmandygyny we onuň ýere gaçmagynyň zyýan ýetirmändigini aýtdy.
Goranmak ministrliginiň derňew komissiýasy heläkçiligiň bolan ýerinde işleýär we onuň sebäplerini anyklamaga çalyşýar.


text:
Şenbe güni siriýaly aktiwistler ýurduň Homs şäherinde protestçileriň tarapyna geçen harbylar bilen hökümet güýçleriniň arasynda bolan atyşyklarda azyndan 17 esgeriň ölendigini habar berdiler.
Ýöne bu ölen esgerlerden näçesiniň haýsy topara degişlidigi barada anyk maglumat alynmady.
Mundan daşary, anna güni agşam Homs şäheriniň Bab al-Siba raýonynda bir harby ofiser bilen bilelikde birnäçe esgeriň protestçileriň tarapyna geçendikleri habar berildi.
Bu wakalaryň fonunda şenbe güni Arap Ligasynyň Siriýa meselesi boýunça ýörite komiteti Siriýanyň režimini protestçilere garşy ýarag ulanmaklygy bes etmeklige çagyrdy.


text:
Soňky günleriň dowamynda, Aşgabadyň azyk önümlerini satýan döwlet we hususy eýeçilikdäki käbir dükanlarynda barlag işleri geçirilýär. Bu barlaglaryň, esasanam, hususy eýeçilikdäki dükanlarda geçirilýändigi aýdylýar.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir dükançylaryň aýtmaklaryna görä, esasanam, käbir kommersiýa dükanlarynda satylýan azyk önümleriniň hem-de spirtli içgileriň ulanyş möhleti barlanylýar.
Şeýle barlaglaryň netijesinde Parahat mikroraýonynyň 1, 2 we 3-nji böleklerinde ýerleşýän kommersiýa dükanlary ýapyldy. Olaryň sany barada resmi ýa näresmi hiç hili maglumat ýok.
Şeýle wakalara diňe bir paýtagtyň özünde däl, eýse onuň golaýyndaky obalarda we şäherlerde, has takygy Gypjakda we Buzmeýinde hem duş gelnipdir. Bu barlaglaryň başlanmagyna nämäniň sebäp bolandygy hakda resmi çeşmelerde hem hiç hili gürrüň edilmeýär.
Il içindäki gürrüň
Emma, il arasyndaky gürrüňlerden çen tutulsa, bu barlaglar möhleti geçen süýt önümlerini içip, kesellän adamlaryň peýda bolmagy bilen bagly. Şeýle iýmit zäherlenmesine wakasyna şaýat bolnandygyny Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir lukmanlar hem aýdýarlar.
Özüni Merýem diýip tanadan paýtagtyň 5-nji saglyk öýüniň şepagat uýasy şeýle saglyk işgärlerinden biri. Ol Azatlyk Radiosyna beren gürrüňinde, bu wakanyň adam ýitgisine sebäp bolandygy hakda käbir maglumatlaryň gowşandygyny gürrüň berdi.
Mundan ozal, sebäbi anyk aýdylman, paýtagt Aşgabadyň käbir etraplarynda uly ýoluň gyralarynda we köp gatly ýaşaýyş jaýlarynyň golaýynda ýerleşýän käbir kommersiýa dükanlary ýapylypdy.
Soňky iki-üç günlükde bolsa Aşgabadyň käbir etraplarynda köp gatly ýaşaýyş jaýlaryň ýerzeminlerinde ýerleşýän kommersiýa dükanlaryny gije sagat 10-da ýapmagyň tabşyrylandygy
hakda maglumatlar bar.
Käbir dükanlaryň ýapylmagy bilen bir hatarda barlaglar we onuň sebäpleri hakda biri-birinden özbaşdak ençeme çeşmeler tarapyndan tassyklanan maglumatlaryň bardygyna we il arasynda bu barada dürli myş-myşlaryň ýaýrandygyna garamazdan, resmi häkimiýetler bu barada asla dil ýarmaýarlar.
Resmi düşündiriş bolmasa...
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir raýatlar bolsa, adam saglygy bilen bagly maddalary hem öz içine alýan şeýle myş-myşlar boýunça hökümetiň dymmagynyň halky hasam alada goýýandygyny aýdýarlar.
“Her gezek şunuň ýaly waka ýüz berende, häkimiýetler dymýarlar. Adamlara howp barada habar bermeýärler. Diňe gürrüňlerdir myş-myşlar arkaly şunuň ýaly wakalardan habarly bolýarys” diýip, paýtagtyň Parahat mikroraýonynyň ýaşaýjysy, pensioner ýaşuly Ýusup aga aýdýar.
Ýatlap geçsek, howply ýagdaýlar bilen bagly şeýle dymyşlyklar mundan ozalam bolupdy. Meselem, 2009-njy ýylda dünýäde howply grip keseliniň epidemiýasy dörände hem ol barada türkmen häkimiýetleri ilkibada halka köpçülikleýin habar serişdelerinde hiç hili maglumat bermändiler. Häkimiýetleriň halkyň saglygy bilen bagly ýöredýän bu gizliginlik syýasaty ýurduň ilatyny dünýäde häli-şindi ýüze çykýan dürli epidemiýalaryň we potensial keselleriňdir howplaryň öňünde belli bir derejede goragsyz we çäresiz goýýar.


text:
7-nji iýunda 18.00-da Aşgabadyň Sergi köşgünde Türkmenistanyň dokma senagaty ministrligi dizaýnerleriň nusgalarynyň dabaraly görkezilişini geçirýär.
Türkmenistanyň Dokma senagaty işgärleriniň güni mynasybetli guralýan täze egin-eşik nusgalarynyň dabara-görkezilişinde Türkmenistanyň Dokma senagatynyň tikinçilik kärhanalary, “Gülzaman”, “Peýkam”, “Viva Lamour” nusgalar hem gözellik öýleri, şeýle hem Wýaçeslaw Zaýsew, Alýona Ahmadullina we Tatýana Parfýanowa (Russiýa federasiýasy), Muammer Ketenji (Türkiýe Respublikasy) we kuralaý Nurkadilowa (Gazagystan Respublikasy) ýaly, dünýä belli nusga taýýarlaýjylar öz işleri bilen tanyşdyrarlar.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň Ýewropa Bileleşigine howp hökmünde seredip, ony gowşatmaga çalyşýandygyny aýtdy.
Obama “CBS News” agentligine beren interwýusynda Ýewropanyň migrant krizisini mysal getirdi.
“Ýewropanyň syýasatynda aşa milletçilik ýaly dartgynlylyk döreýär, bu Ýewropanyň bütewüliginiň dargamagyna ýol açýar – käbir halatlarda bu ýagdaý jenap Putin ýaly käbirler tarapyndan ulanylýar”.
Obama Orsýetiň lideriniň NATO we Ýewropa Bileleşigine howp hökmünde seretmegi bilen ýalňyşýandygynyň hem belledi.
“Meniň pikirimçe bu ýalňyşlyk”, diýip Obama “men muny onuň özüne aýtdym, hakykatda, güýçli bütewi Ýewropanyň güýçli we töwerek-daşy üçin açyk Orsýet bilen işleşýändigini we munuň dogry hereketdigini aýtdym”.
Obama bu çykyşyny Ýewropa saparynyň soňunda etdi. Obama Ýewropanyň migrant krizis we yslamçy terrorizm bilen bagly meseleler bilen ýüzbe-ýüz bolup,“kesgitleýji pursady” başdan geçirýändigini we jebislik görkezmelidigini aýtdy.


text:
Türkmenistan ýaňy-ýakynda oba hojalyk önümçiligine degişli şu ýylky planlaryny yglan etdi. Adatça ýylyň ekerançylyk möwsüminiň başynda yglan edilen resmi planlar, soň doly derejede berjaý edildi, üstünlikli boldy diýlip ýyllarboýy habar berilýär.
Emma resmi taýdan yglan edilýän üstünliklere garamazdan, daýhanlar zähmet şertleriniň, girdejileriniň gowulanmaýandygyny, käte çeken zähmetine garamazdan, özleriniň döwlete bergili bolup galýandygyny aýdýarlar.
Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açilowa Mary welaýatyndan kärendeçi Enegül daýza bilen söhbetdeş boldy.


text:
Geçen ýylyň ahyrynda Birleşen Ştatlaryň ozalky prezidenti Jorj Buşa köwşüni zyňandygy üçin tussag edilen yrakly žurnalist Muntazer al-Zaýdi düýn tussaglykdan azat edildi.
Muntazer al-Zaýdiniň başda üç ýyl türme tussaglygyna höküm edilendigine garamazdan, birneme soňra onuň tussaglyk möhleti bir ýyla çenli azaldylypdy.
Žurnalist al-Zaýdi tussaglykdan boşadylmagynyň yzy bilen metbugat konferensiýasynda eden çykyşynda özüniň türmede urlup, gynalandygyny aýtdy.
Ozal kän bir tanalmaýan žurnalist Muntazer al-Zaýdi geçen ýylyň dekabrynda şol wagtky amerikan prezidenti Jorj Buşa köwşüni zyňmagy bilen baglanyşykly bolan wakadan soň, arap ýurtlarynyň köpüsinde gahryman hökmünde meşhurlyga eýe boldy.


text:
Sişenbe güni Täjigistanyň prezidenti Emomali Rahmon Orsýetiň ýurt üçin ýeke-täk strategik hyzmatdaşydygyny aýtdy. Emma Emomali Rahmon Moskwanyň täjikleri “sylamalydygyny” hem belläp geçdi.
Rahmon sişenbe güni bu barada eden çykyşynda: “Beýleki döwletler biziň daglarymyzda harby bazalaryny gurmak üçin köp mukdarda pul hödürleýärler. Emma men olaryň teklipleriniň birine-de seredomok” diýdi.
Şeýle-de, prezident Rahmon häzir Täjigistanda Orsýetiň köpsanly harby güýçleriniň bardygyny belläp geçdi.
Täjik prezidenti “Orsýetiň hormat gazanmak üçin, täjikleri sylamalydygyny” aýtdy.


text:
Türkiýäniň iň uly gazeti döwletiň kontrollygyna geçensoň, hökümete tarapdar äheňli makalalar bilen ilkinji sanyny neşir etdi.
“Zaman” gazetiniň 6-njy martda neşir edilen sanynyň baş sahypasynda prezident Rejep Taýýyp Erdoganyň suraty ýerleşdirilip, onuň Bosfor aýlagynda gurulýan täze köpriniň gurluşygynyň gidýän ýerine etjek sapary we Halkara zenanlar güni mynasybetli geçirjek çäresi barada iki makala çap edilipdir.
Türkiýäniň sudy “Zaman” gazetiniň administratorlar tarapyndan dolandyrylmalydygy barada karar çykaransoň, 4-nji martda türk polisiýasy gündelik gazetiň edarasyna reýd geçirdi.
Munda ozal bu gazet Birleşen Ştatlarda ýaşaýan musulman ruhanysy Fethullah Gülen bilen ilteşiklidi. Gülen Erdoganyň iň täsirli garşydaşlarynyň biridir.


text:
Owganystanda şenbe güni prezidentlik saýlawynyň 7-nji noýabrda geçjek ikinji tapgyrynyň resmi kampaniýa möwsümi başlandy.
Saýlawyň bu tapgyrynda häzirki prezident Hamid Karzaý bilen öňki daşary işler ministri Abdylla Abdylla sesleriň köplügini almak ugrunda bäsleşmeli.
Owganystanda 20-nji awgustda geçirilen prezident saýlawlarynyň netijeleri köp derejede galplyga hem bidüzgünçilige ýol berleni üçin güýçsüz tapyldy.
Galplyklaryň ýene gaýtalanmazlygy üçin ýerli saýlaw resmileriniň onlarçasynyň çalşyrylýandygy aýdylýar.


text:
Owganystanly 17 ýaşly türkmen gyzy Latifa Azizi ýerli ”Tolo” telekanalynda geçirilýän “Afgan Star” ("Owgan ýyldyzy") aýdym-saz bäsleşigine gatnaşyp, iň öňdäki altylygyň hataryna girmegi başaran aýdymçylardan biridir.
Ol, müňlerçe dalaşgäriň arasyndan saýlanyp, bu derejä ýetdi. Emma onuň bu üstünligi käbir konserwatiw toparlara ýaramandyr. Latifanyň kakasynyň aýtmagyna görä, olara her gün diýen ýaly ölüm gorkusy bilen haýbat atylýar.
Azatlyk Radiosyndan Sähra Gulam Nabi bu barada Latifanyň kakasy Gulam Sah Azizi bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Latifanyň “Afghan Star” bäsleşigine gatnaşanyna ökünýäňizmi?
Gulam Sah Azizi: Çäräm ýok, 100 telefon gelse, şonuň 70-i bize sögünýärler. Kowumlarymyz bilen hem ters düşdük. Aga-inilerimiz bilen hem ters düşdük. Latifa türkmeniň bardygyny bildirdi. Ýene-de edip biljek zadymyz ýok. Owganystanda-da [ýagdaýymyz] kyn bolup dur.
Azatlyk Radiosy: Haçandan bäri haýbat atýarlar?
Gulam Sah Azizi: Latifanyň bäsleşige başlanyna üç aý boldy. Şu hepde jaň edip, gyzyňy [bäsleşikden] alyp gal, eger-de alyp galmasaň, soň menden gaty görme, men özüm alyp galaryn diýýärler. Düýn hem biri jaň edip, men seniň öýüňde bomba goýjak, eýtjek-beýtjek diýýärler.
Azatlyk Radiosy: Nähili görnüşde haýbat atýarlar?
Gulam Sah Azizi: Jaň edibem aýdýarlar, ýüzüňe-de aýdýarlar. Aga-inilerimiz, kowumlarymyz ýüzümize aýdýarlar. Käbir [adamlar] hem telefon edip aýdýarlar.
Azatlyk Radiosy: Haýbat atanlarynda, nämeler diýýärler?
Gulam Sah Azizi:'Sen näme üçin gyzyňyň orta çykmagyna rugsat berdiň? Gyzyň näme üçin orta çykdy? Gyzyňy [bäsleşikden] alyp galjakmy ýa-da galjak däl?' diýýärler. Gyzyňy [bäsleşikden] alyp galmasaň, sizi hem [günüňize] goýjak däl diýýärler.
Azatlyk Radiosy: Jaň edýänler özlerini kim diýip tanadýarlar?
Gulam Sah Azizi: Bize köprägi özüni Möwlöw Salam diýip tanyşdyrýarlar. Käbirleri kowum, käbirleri komandir, köprägi hem talyban [diýip tanyşdyrýarlar].
Azatlyk Radiosy: Haýbat atanlarynda, siz näme diýip jogap berýärsiňiz?
Gulam Sah Azizi: Çäräm ýok. Näme diýip jogap bereýin men?! Jogap berere ýagdaýym ýok. Men näme edeýin?! Meniň bu ýerde arkam bolmasa, meniň tarapdarym bolmasa, ýekeje özüm, maşgalam bolaýmasa… [Başga] çäräm ýok. Birnäçe sany çagam bar. Öňden hem meniň ykdysady ýagdaýym pes bolup, öýden daşda işläp ýören adamdym. Latifa [bäsleşige] başlandan bäri, men işlemegimi hem goýdum. Şu wagt Latifany goldap otyryn. [Başga] çäräm ýok.
Azatlyk Radiosy: Haýbatlardan soň Latifanyň durmuşynda nämeler üýtgedi? Şol haýbatlar, Latifanyň durmuşyna nähili täsir ýetirdi?
Gulam Sah Azizi: [Latifanyň] köçä çykmasy gaty kyn. Biz, ejesi bilen kakasy, hemişe ýanynda. Bir ýere gitse-de, äkidip gelýärin, özüm hemişe ýanynda bolýaryn. [Şeýdip, haýbat atmak bilen] Meni gaty kyn günlere salýarlar:
'Sen näme üçin beýdip gyzyňyň yzyna düşüp ýörsüň? Näme üçin gyzyň bilen bile gidýärsiň?' Gyzymyň ýanyndan gitmesem, gyzymyň jany howp astynda, ýanynda gitsem, biziň janymyz howp astynda. Şu wagt biziň janymyz howp astynda bolup dur.
Azatlyk Radiosy: Latifany şu ýaryşa gatnaşdyrmak kararyna geleniňizde, şeýle zatlaryň boljagyny çak edipdiňizmi?
Gulam Sah Azizi: Latifanyň özi höwes eden ekeni. Men Kabulda işläp ýördüm. Soň maňa [Latifa bäsleşikde üstünlik gazandy] Latifany alyp geliň diýip, jaň etdiler. Ejesem goldady. Soň mejbur galdyk, [Latifanyň] öňüne düşdük. Enşalla, Latifanyň soňy gowy bolsun [üstünlik gazansyn]. Ýöne biziň ýagdaýymyz gaty kyn.
Azatlyk Radiosy: Ýaryşa gatnaşmak gürrüňi başda nähili başlady?
Gulam Sah Azizi: Latifanyň özi şeýle höwes eden ekeni. Soň biziň Mazary-Şerifde ýaşamagymyz kyn boldy. Ondan soňra-da Kabula göçüp geldik. Indi bizi Kabulda hem goýanoklar.
Latifa bäsleşige gatnaşanyndan bäri, biz gaty kyn günler görýäris. Latifa bäsleşikde üstünlik gazansa-da, biziň günümiz gaty kyn boljak, eger-de Latifa üstünlik gazanmasa-da, biziň günümiz gaty kyn boljak.
Azatlyk Radiosy: Latifanyň bäsleşige gatnaşmagy, onuň özüne nämeleri gazandyryp, nämeleri hem ýitirmegine sebäp boldy?
Gulam Sah Azizi: Latifa [aýdym aýtmagy] telewizor arkaly öwrendi. Onuň öňden [aýdym-saz] öwredýän mugallymy hem ýok. Öý işlerini edip ýören gyz. Mekdepde dokuzynjy synpa çenli okady, altynjy synpa çenli hem Pakistanda okapdy. Şeýdip, [bäsleşikde hem] ilki puştun dilinde aýdym aýdyp, üstünlik gazandy. Soňra-da pars dilinde we türkmen dilinde aýdym aýdyp, üstünlik gazandy. [Latifa aýdym-saz ugrundan] öň mugallym tutup, ýörite okuw okamandy. Öýde öý işlerini edip, mekdebe gatnap ýören gyzdy.
Azatlyk Radiosy: Dokuzynjy synpa çenli okady diýdiňiz, soň näme üçin okamady? Okuwdan galmagyna sebäp bolan zat aýdym-sazmy? Ýogsa-da, başga sebäpleri barmy?
Gulam Sah Azizi: Okuwdan galdy. Mekdebem jogap berdi. Biz, Latifa okuwyna dowam etse, bir kär öwrense diýip haýyş edýäris.
Azatlyk Radiosy: Ýaňy mekdepden jogap berdiler diýdiňiz. Bu näme diýdigiňiz bolýar? Ýagny, mekdepden çykardylarmy ýa-da özüňiz alyp galdyňyzmy?
Gulam Sah Azizi: Latifa aýdymçy boljak bolup, “Afghan Star” bäsleşigine gatnaşjak bolup, mekdebi goýberdi. Şondan soň mugallymy oňa jogap berdi. Mugallymy indi mekdebe goýmaýan, mekdebe gelmesin diýdi.
Azatlyk Radiosy: Latifanyň aýdym-saz dünýäsinde gelejegini nähili göz öňüne getirýärsiňiz?
Gulam Sah Azizi: Latifanyň gelejegi gowy bolar diýýäris. Türkmenler kömek etsinler diýýäris. Türkmen kowmundan hem şeýle hünärment [orta] çyksa biz örän hoş bolýarys.


text:
Türkmenistanyň täze konstitusiýasy ýeriň döwlet eýeçiligine degişlidigini tassyklaýar.
Ýogsam bolmasa prezident Berdimuhamedow golaýda hökümet maslahatynda ýeri hususy eýeçilige bermegiň kanunçylyk esaslaryny taýýarlamak barada degişli ýolbaşçylara tabşyryk beripdi.
Türkmenistanyň ýaşaýjylary ýer eýeçiligi meselesinde şu günki gün nähili kynçylyklary başdan geçirýärler?
Azatlyk Radiosynyň habarçysy Soltan Açylowa Daşoguz welaýatynyň Köneürgenç etrabynyň "Akgala" daýhan birleşiginiň ýaşaýjysy Baýhan bilen geçiren söhbetdeşligini diňlediňiz.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň we Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň bilelikdäki mejlisinde “Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 24 ýyllyk baýramy mynasybetli iş kesilenleriň günäsini geçmek hakyndaky” Permana gol çekdi.
Resminama laýyklykda, iş kesilen 1020 raýatyň Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 24 ýyllyk baýramy mynasybetli günäsi geçdildi. Türkmenistanyň Prezidentiniň tabşyrygy bilen günäsi geçilen adamlaryň ählisini tussaglykdan boşadylyp, olaryň ýakyn wagtda öz öýlerine barmagy we baýramçylygy maşgala agzalarynyň arasynda bellemegi üçin ähli zerur işler geçiriler.
Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutany welaýatlaryň, etraplaryň we şäherleriň häkimlerine hem-de beýleki ýolbaşçylara günäsi geçilen adamlary iş bilen üpjün etmek boýunça zerur çäreleri görmegi tabşyrdy.


text:
Geçen hepde Fransiýanyň "Charlie Hebdo» satiriki žurnalyna edilen hüjümiň jogapkärçiligini «Al-Kaýdanyň» Ýemendäki bölümi öz üstüne aldy.
Bu baradaky beýanat 14-nji ýanwarda internetde, satiriki hepdelegiň daşky jildinde Muhammet pygamberiň karikaturasyny görkezýän täze sanynyň çykmagy we Fransiýada çalasyn satylyp gutarylmagy bilen bir günde peýda boldy.
Şu aralykda fransuz hökümeti azyndan 50 adamy, şol hüjümden bäri terrorizmi goramak bilen baglylykda tussag etdi.
7-nji ýanwarda ýaragly adamlar yslam şygarlaryna gygyryp, «Charlie Hebdo” žurnalynyň Pariždäki ofisine kürsäp urdular we 12 adamy, şol sanda baýry redaktorlary hem karikaturaçyny atyp öldürdiler.
Olar fransuz paýtagtynda üç güne çeken hüjümlerinde jemi 17 adamy öldürdiler.
«Al-Kaýdanyň» Ýemendäki bölüminiň baş komandiri Nasr al-Ansi internetde goýlan wideoda ol hüjümçilere Muhammet sebäpli «öç almak» üçin žurnala hüjüm etmegiň tabşyrylandygyny aýdýar.
Bu žurnala musulman pygamberiniň karikaturalaryny çap edenligi üçin gaýta-gaýta haýbat atylypdy.
Ansi Arap ýarym adasyndaky bölümiň, «Al-Kaýdanyň» lideri Aýman Zawahiriniň buýrugy esasynda, «nyşanany saýlap alyp, plan düzendigini we operasiýany maliýeleşdirendigini» aýtdy.
Şeýle-de ol Fransiýa «Şeýtan partiýasyna» degişli diýdi we «has köp betbagtçylygyň we terroryň» boljagyny duýdurdy.
«Charlie Hebdo» žurnalynyň güman edilýän hüjümçileri Said we Çerif Koaçiler özleriniň Arap ýarym adasyndaky «Al-Kaýdanyň» adyndan hereket edýändiklerini aýdypdylar. Olar 9-njy ýanwarda, polisiýa tarapyndan geçirilen operasiýa mahalynda öldürildi.
Žurnala edilen hüjümden iki gün soň, üçünji ýaragly adam Amedi Koulibali Pariždäki ýewreý dükanynda adamlary zamun alanynda dört ýewreý erkegini öldürdi. Koulibali hem howpsuzlyk güýçleri tarapyndan, Koaçi doganlaryň öldürilen wagtynda, 9-njy ýanwarda öldürildi.
11-nji ýanwarda millionlarça adam Parižiň köçelerine çykyp, wepat bolanlaryň hormatyna ýöriş geçirdi. «Charlie Hebdo» žurnalynyň aman galan işgärleri bolsa, derrew täze neşiri çykarmaga girişdiler. Bu neşir 14-nji ýanwarda Fransiýanyň çar künjegindäki gazet kiosklaryna ýaýradyldy.
Onuň daşky jildinde gözünden ýaş döküp duran Muhammet pygamberiň karikaturasy ýerleşdrilendi we suratyň ýazgysynda «Men Çarli» diýilýärdi. Bu sözler terror hüjüminiň pidalaryna raýdaşlygyny we söz azatlygyna goldawyny görkezmek islän media serişdeleri hem millionlarça adam tarapyndan bütin dünýä boýunça aýdylan, gaýtalanan sözlerdi.
Žurnalyň jildinde, pygamberiň karikaturasynyň ýokarsynda «hemmeler bagyşlanan» diýen sözler görünýär.
Žurnalyň neşirçisi hepdeligiň täze sanynyň 5 million nusgasyny çap etjegini yglan etdi, bu onuň başda planlaşdyrylan sanyndan 2 million nusga kändir.
Kadaly ýagdaýda, bu žurnalyň her hepde diňe 60 müň nusgaçy çap edilýärdi.
Žurnalyň ýörite neşiri alty dile, şol sanda arap diline hem terjime edildi we 25 ýurtda okyjylara satylar.
Muhammediň täze karikaturasynyň çap edilmegi musulman dünýäsinde hem reaksiýa döretdi, Eýran ony «kemsidiji» we «öjükdiriji» diýip atlandyrdy.
Müsüriň baş müftisi Şawki Allam Muhammediň täze karikaturasyny fransuz we günbatar jemgyýetlerinde täze ýigrenç tolkunyna sebäp boljak «esassyz prowakasiýa» diýip atlandyrdy
Musulman alymlarynyň Katarda ýerleşýän halkara Birleşigi bolsa, «masgaralaýjy suratlary çekmek we filmleri düşürmek, ýa-da yslamyň pygamberine hüjüm etmek hiç bir akyl-paýhasa, logika sygmaýar» diýdi.
YD jeňçi topary öz radio stansiýasynda bu karikaturanyň çap edilmegini «barypýatan samsyk hereket» diýip atlandyrdy.
Türkiýäniň «Jemhuriýet» gazeti bolsa, öz bir sahypasynda fransuz satiriki žurnalyndan bölek ýerleşdirip, täze neşiriň daşky jildiniň çaklaňja suratyny hem çap etdi.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko Russiýa tarapdary separatistler ukrain dikuçaryny atyp, düşürenden soň, ok atyşygy bes etmek baradaky kararyndan yza gaýdyp biljekdigini aýtdy.
Poroşenkonyň 24-nji iýunda eden bu çykyşy ýurduň gündogaryndaky Slowýansk şäheriniň golaýynda Ukrainanyň Mi-8 kysymly harby dikuçaryna raketa bilen hüjüm edilip, aşak gaçyrylmagy netijesinde dokuz ukrain harby gullukçysy öleninden soň bolup geçdi.
Gürrüňi gidýän bu waka birnäçe adamyň ýaralanmagyna we başga-da biriniň öldürilmegine sebäp bolan Donetsk aeroportyna we barlag-gözegçilik nokadyna edilen hüjümler mahaly bolup geçdi. Bu hüjümler 23-nji iýunda separatistleriň liderleri Poroşenkonyň ok atyşygy bes etmek baradaky çagyryşyny kabul edendigine garamazdan hem amala aşdy.
Poroşenko çaknyşyklary bes etmek maksady bilen parahatçylyk planynyň bir bölegi hökmünde 20-nji iýunda ok atyşygy bir hepdelik bes etmegi yglan edipdi.
Bu wakany 25-nji iýunda Poroşenkonyň Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin bilen telefon arkaly maslahat etmegine garaşylýar. Telefon arkaly geçiriljek bu maslahata Germaniýanyň kansleri Angela Merkeliň we Fransiýanyň prezidenti Fransua Ollandyň (Francois Hollande) hem gatnaşyp biljekdigi aýdylýar.