text:
XIX asyryň 80-nji ýyllarynda Zakaspiý oblasty döredildi. 1899-njy ýylda Zakaspiý oblasty Türküstan ülkesiniň düzümine goşuldy.
Zakaspiý oblastynda statistikany dolandyran we onuň bilen meşgullanan Russiýanyň Içeri işler ministrliginiň ýanyndaky Merkezi statistika komitetiniň garamagyndaky Oblast statistika komiteti bolupdy. Bu komitet uýezdleriň aşaky administrasiýasy, pristawlar we arçynlar arkaly dürli statistiki maglumatlary ýygnady, olar 1915-nji ýyla çenli «Zakaspiý oblastynyň habarlarynda» neşir edildi. Habarlarda berilýän maglumatlar üns bermäge mynasyp we şol wagtky Türküstany ösdürmegiň aýratyn meselelerini öwrenmek üçin gyzyklanma döredýär.
Zakaspiý oblasty Sowetleriň Bäşinji Türküstan gurultaýynyň 1918-nji ýylyň 1-nji maýyndaky karary bilen Türküstan Awtonom Sowet Sosialistik Respublikasynyň düzümine girizildi. Oblasta 19 wolosty bilen Poltoraskiý, Tejen, Mary uýezdleri girýärdi. 1921-nji ýylda Zakaspiý oblastynyň ady Türkmen oblasty diýlip üýtgedilýär.
Oktýabryň ýeňişinden soň ýaş Sowet respublikasyna önümçiligi, önümleriň paýlanyşyny berk hasaba almak we gözegçilik etmek zerur boldy, muny döwlet statistikasynyň merkezleşdirilen ulgamyny döretmezden ýerine ýetirmek mümkin däldi.
1918-nji ýylyň 25-nji iýulynda RSFSR-iň Halk Komissarlar Soweti tarapyndan «Döwlet statistikasy hakynda düzgünnama» kabul edildi, onda bitewi umumydöwlet organy — Merkezi statistika uprawleniýesi (MSU) resmileşdirildi. Bu sene statistika edaralarynyň esaslandyrylan senesi bolup durýar. Tutuş Türküstan respublikasynyň, hususanam Türkmenistanyň çäklerinde statistika edaralaryny guramak üçin 1920-nji ýylyň aprel aýynyň 27-sine Türküstan Sowetiniň Merkezi Ýerine Ýetiriji Komiteti tarapyndan çap edilen «Türküstan respublikasynyň ýerli statistika edaralary hakynda düzgünnama» esas boldy. 1920-nji ýylyň 12-nji iýunynda Zakaspiý Rewolýusion Komiteti Zakaspiý oblast statistika býurosyny guramak barada buýruk çykardy.
Her bir uýezdde uýezd statistika býurosy döredildi, wolostlarda bolsa statistika işlerini wolost statistikaçylary ýöretdiler — bu Türkmen oblast statistika býurosynyň garamagyndaky aşaky statistika edaralary bolupdy. Statistika edaralarynyň işlerine meýletin habarçylar giňden kömek berdiler.
Özüniň ilkinji işläp başlan döwründe, örän kyn şertlerde, ýokary hünär derejeli işgärleriň ýetmezçilik etmegi işgär sanynyň azlyk edýän mahalynda, statistika edaralary ýazuwlaryň we gözegçilikleriň birnäçesini geçirmek bilen, Türküstanyň halk hojalygyny ykdysady taýdan öwrenmek boýunça uly işleri amala aşyrdylar.
Oblast statistika býurosy 1917-nji ýylyň ýazuwynyň materiallaryny işläp taýýarlady, 1920-nji we 1923-nji ýyllarda ilat ýazuwyny, senagat kärhanalarynyň, söwda edaralarynyň, bilim edaralarynyň, şäherlerdäki we şäherçelerdäki ýaşaýyş jaýlarynyň ýazuwyny, oba hojalyk ýazuwyny geçirdi.
Ýygnanan we işlenip taýýarlanan statistiki materiallary Türkmen oblast býurosy ilkinji gezek 1924-nji ýylda «Türkmen oblastynyň 1920-1924-nji ýyllardaky statistiki sprawoçniginde» neşir etdi.
1924-nji ýylyň 27-nji oktýabrynda SSSR MÝÝK-nyň II sessiýasy öň TürkMÝÝK-nyň Adatdan daşary III sessiýasynda, Ählihorezm 5-nji we Ählibuhara 5-nji gurultaýlarynda Orta Aziýany milli alamat boýunça bölmek hakynda kabul edilen kararyny makullady we Türkmenistan SSR-ini we Özbegistan SSR-ini döretmek barada taryhy karar çykardy.
1925-nji ýylyň fewral aýynda geçen birinji Ählitürkmen uçreditel gurultaýy Türkmen Sowet Sosialistik Respublikasyny döretmek barada we Türkmenistan SSR-niň SSSR-iň düzümine meýletin girmegi barada Jarnama kabul etdi.
Türkmenistan SSR-niň döredilmegi bilen oblast statistika býurosy ýapyldy, onuň ornuna Merkezi statistika uprawleniýesi (TSSR MSU-sy) döredildi. Şol wagt okrugyň statistika býurolary (uýezdleriň ýerine okruglar döredilipdi) we raýon statistika býurolary (ýapylan wolostlaryň ýerine) onuň ýerli edaralary bolup durýardy.
TSSR MSU-sy respublikada ähli statistika işleriniň geçirilmegine ýolbaşçylygy amala aşyrdy, hasaba almak we hasabat işlerini guramak bilen meşgullandy, hökümete we meýilnamalaşdyryş edaralaryna halk hojalygynyň ödürilmegine ýolbaşçylyk etmek üçin we ony maýilnamalaşdyrmak üçin zerur bolan statistiki materiallary taýýarlaýardy.
Eýýäm 1925-nji ýylda TSSR MSU-sy milli-çäk bölünişigi boýunça respublikanyň düzümine giren Daşoguz, Çärjew, Kerki okruglary boýunça statistiki-ykdysady gözegçiligi, 10 göterimli oba hojalyk ýazuwyny geçirdi. Şol ýyldan senzli senagatyň ýyllyk gözegçilikleri başlandy. Şol wagtyň statistiki işlerinde 1926-njy ýylyň 17 dekabryndaky ýagdaýa görä geçirilen Bütinsoýuz ilat ýazuwy möhüm orny eýeledi. Ilat ýazuwynyň netijesinde ilkinji gezek respublikanyň ilatynyň sanynyň, onuň jyns, ýaş, milli düzüminiň doly häsiýetnamasy kesgitlenildi.
Soňraky ýyllarda-da uly işler edildi: oba hojalyk kärhanalarynyň we olardaky işçileriň we gullukçylaryň sanynyň bir wagtlyk hasaba alnyşy (1926 ý.), senzli senagatyň hünärmenlik düzüminiň seçimleýin gözegçiligi, gurluşygyň gymmatynyň ekspedision gözegçiligi, kollektiwleşdirişiň we senetçilik senagatynyň ýagdaýynyň sowalnama gözegçiligi, mekdep ýazuwy (1927 ý.), oba hojalyk kollektiwleriniň uçdantutma ekspedision gözegçiligi we söwda edaralarynyň uçdantutma gözegçiligi (1928 ý.), maldarçylyk hojalyklarynyň (1929 ý.) we beýleki gözegçilikleriň ençemesi geçirildi.
Türkmen obasynda synplara bölünmekligi öwrenmek maksady bilen 1927-nji we 1929-njy ýyllarda respublikanyň çäklerinde daýhan hojalyklarynyň 3 göteriminiň dinamiki seçimleýin ýazuwy geçirildi. Bu ýazuwyň materiallaryny işläp taýýarlamagyň netijeleri № 2 (17) statistiki ýygyndyda we 1930-njy ýylda neşir edilen statistiki ýygyndyda çap edildi.
1925-nji ýyldan başlap, TSSR MSU-sy Aşgabat şäheriniň senagatynda işçileriň býujetleriniň gözegçiligini geçirip başlady, 1926-1929-njy ýyllarda bolsa daýhan hojalyklarynyň ekspedision gözegçiligini geçirdi. 1929-njy ýyldan başlap, ilatyň býujetleriniň gözegçiligi has giňişleýin guraldy.
1928-nji ýylda geçirilen 10 göterimli oba hojalyk ýazuwy zähmeti örän köp talap etdi we öz ähmiýeti boýunça örän möhüm boldy. Ýazuwyň işlenip taýýarlanan materiallary we amala aşyrylan toparlaraýyşlar işçi güýjüni hakyna tutmak, ýeriň we beýleki önümçilik serişdeleriniň kärendesi, hojalyklaryň ykdysady kuwwaty we ençeme beýleki meseleleri öwrenmäge mümkinçilik berdi.
Respublikanyň MSU-synyň statistiki materiallary yzygiderli neşir edilýärdi: 1925-1929-njy ýyllarda 15 sany statistiki ýygyndy, 1930-njy ýylda «Türkmenistan SSR-i sanlarda» atly statistiki sprawoçnik neşir edildi.
1930-njy ýylda halk hojalygynyň meýilnamalaşdyryşy üçin hasaba alyşyň we statistikanyň ähmiýetiniň ýokarlanmagy netijesinde, SSSR MÝÝK-nyň we HKS-iň 1930-njy ýylyň 23-nji ýanwaryndaky karary bilen TSSR MSU-sy ýapyldy we onuň ornuna TSSR Gosplanynyň düzüminde ykdysady-statistika bölümçesi döredildi. 1931-nji ýylda bu sektor TSSR Gosplanynyň halk hojalygyny hasaba alyş bölümçesine, soňra SSSR Gosplanynyň HHHAMU-nyň tabynlygyna geçirmek bilen, Halk hojalygyny hasaba alyş uprawleniýesine (HHHAU) üýtgedildi.
1932-nji ýylda respublikada halk hojalygyny hasaba alyşyň etrap we şäher inspekturalarynyň ulgamy döredildi, 1939-njy ýylyň ahyrynda bolsa, respublikada oblastlaryň döredilmegi bilen baglylykda, halk hojalygyny hasaba alyşyň oblast uprawleniýeleri döredildi.
30-njy ýyllarda statistika edaralary gündelik statistika meselelerini çözmekligi amala aşyrmak bilen birlikde, iri bir gezeklik işleriň birnäçesini geçirdi: saglygy goraýyş edaralarynyň ýazuwy (1930 ý.), mallaryň ýyllyk ýazuwy (1932—1936 ýý.), senagatda enjamlaryň ýazuwy we fizioterapewtik we rentgen edaralarynyň ýazuwy (1934 ý.), umumy söwda ýazuwy (1935 ý.).
TSSR HKS-iň tabşyrmagy boýunça 1933-nji ýylda halk hojalygyny hasaba alyş uprawleniýesiniň edarasynyň tagallalary arkaly, respublikanyň ähli hojalyklaryny doly gurşap almak bilen, kolhozlarda ilkinji gezek gysgaça ýyllyk kampaniýa geçirildi. Materiallary işläp taýýarlamak HHHAU-da geçirildi. Soňraky 1934-nji we 1935-nji ýyllarda bu iş TSSR HHHAU-nyň geňeş bermegi bilen TSSR Ýer işleri boýunça halk komissarlygynyň edarasy tarapyndan geçirildi. Şol ýyllardaky materiallar «Türkmenistan SSR-inde kolhoz gurluşygy» atly statistiki ýygyndyda neşir edildi.
1939-njy ýylda ilat ýazuwy boýunça uly iş amala aşyryldy. Şol döwrüň statistiki materiallary ähli pudaklar boýunça «Türkmenistanda sosialistik gurluşyk» atly statistiki ýygyndyda jemlendi (1937 ý.), emma bu ýygyndy çykarylmady we maket görnüşinde saklanyp galdy.
1939-njy ýylda TSSR-iň Halk hojalygyny hasaba alyş uprawleniýesi tarapyndan iki dilde, ýagny türkmen we rus dillerinde «Türkmenistan SSR-ine 15 ýyl» atly statistiki ýygyndy çykaryldy. I934-I941-nji ýyllar aralygyndaky döwürde uprawleniýe «Türkmenistan SSR-niň halk hojalyk meýilnamasynyň ýerine ýetirilişiniň esasy görkezijileri» atly statistiki materialy yzygiderli neşir etdi.
1941-nji ýylda SSSR HKS-y we BKP (b) MK tarapyndan 1941-nji ýylyň 21-nji martynda tassyklanan SSSR HKS-nyň ýanyndaky Döwlet plan komissiýasy hakyndaky düzgünnama laýyklykda, HHHAU TSSR-iň Statistika uprawleniýesi diýlip, gaýtadan atlandyryldy we SSSR Gosplanynyň ulgamyna degişli boldy.
1941-1945-nji ýyllaryň Beýik Watançylyk urşy statistiki işleriň maksatnamasyna, statistiki materiallara gözegçilik etmegiň we işläp taýýarlamagyň usullaryna düýpli üýtgeşmeleriň girizilmegini, hasabatyň has çalt ýerine ýetirilmegini talap etdi. Statistika edaralary senagat önümleriniň möhüm görnüşleriniň öndürilişi boýunça meýilnamanyň ýerine ýetirilişi barada gije-gündizlik we on günlük hasabatlaryň jemlenilmegini we degişli edaralara berilmegini üpjün etdiler. Maddy üpjünçiligiň statistikasy boýunça işler ýerine ýetirildi, ol maglumatlar halk hpjalygyny metal, ýangyç, nebit önümleri we enjamlaryň möhüm görnüşleri bilen üpjün ediş meýilnamalarynyň ýerine ýetirilişini, bar bolan maddy serişdeleri häsiýetlendirýärdi.
Oba hojalygynyň statistikasyna uly üns berildi. Şu pudak boýunça ýazky ekişe taýýarlyk barada, ekiş meýilnamasynyň ýerine ýetirilişi, oba hojalyk ekinleriniň hasylynyň ýygnalyşy, maldarçylygyň ýagdaýy barada bäş günlük jemleýji hasabat düzülýärdi. Eýýäm 1941-nji ýylda ekin meýdanlaryny we oba hojalyk ekinleriniň hasyllygyny hasaba almaklyk, traktorlary hasaba almaklyk, üzüm we tut nahallarynyň ýazuwy geçirilýärdi.
Gündelik hasabat boýunça bölek satuw haryt dolanyşygy, unuň, ýarmanyň, iýmlik dänäniň sarp edilişi, kartoşkanyň, gök önümleriň, miwe önümleriniň gelip düşüşi, harçlanyşy we galyndylary barada oblast söwda bölümleriniň hasabat maglumatlaryny ýygnamak we işläp taýýarlamak amala aşyrylýardy.
1942-nji ýylyň tomus kampaniýasynda nemes-faşist goşunlarynyň Wolganyň kenaryna çykmagy bilen baglylykda respublikada demir ýol ulagynyň we Krasnowodsk portunyň işine uly agram düşdi, Kawkaz we günorta frontlary üpjün etmek üçin olaryň geçiriş ukybyny artyrmak boýunça işler geçirildi. Bu şertlerde ulagyň statistikasy uly üýtgetmelere sezewar boldy. Hereket edýän düzümiň toplumynyň, ýük ýüklenen wagonlaryň ýazuwy we bir wagtlyk hasaba almagyň beýleki görnüşleri geçirildi, demir ýol ulagynda gatnawlaryň meýilnamasynyň ýerine ýetirilişi barada gije-gündüzlik, bäş günlük, on günlük we aýlyk hasabat girizildi.
Şol ýylyň agyr şertşerinde TSSR Statistika uprawleniýe we onuň ýerlerdäki edaralary uly bir wagtlyk statistiki işleriň birnäçesini geçirdiler — ýylyň başyna mallaryňlary, kolhoz fermalary, awtomobilleriň möhüm ätiýaçlyk şaýlary, däne ýitgileri hasaba alyndy. Kolhoz maldarçylygynyň ýagdaýyny öwrenmeklik, süýt sagylyşynyň, däne döwülişiniň hasaba alnyşynyň dolulygy boýunça gözegçilik işleri amala aşyryldy, maldarçylyk boýunça kolhozlaryň aýlyk hasabaty girirzildi.
1943-nji we Watançylyk urşynyň soňky ýyllarynda resbuplikada senagat we oba hojlayk önümleriniň öndürilişini artdyrmak boýunça, ulaglaryň ähli görnüşleriniň işleriniň gowulandyrmak boýunça giňişleýin çäreler durmuşa geçirildi. Şolaryň ählisi statistika edaralarynyň işleriniň häsiýetine täsirini ýetirdi. Düýpli gurluşygynyň statistikasynda senagatyň möhüm pudaklarynda täze kuwwatlyklarynyň işe girirzilmeginiň häsiýetnamasyna aýratyn üns berildi. Ilatyň azyk senagat harytlary bilen bellenen ölçegli kada boýunça üpjün edilmegine geçilmegi bilen baglylykda söwdanyň statistikasynyň guralyşy köp derejede üýtgedi. Zähmetiň ststistikasynda düýpli üýtgeşmler bolup geçdi—döwlet statistika edralary tarapyndan senagatda, gurluşykda işleýänleriň we gullukçylaryň sany barada maglumatlar yzygiderli we çalt ýygnaldy, zähmet resurslarynyň şu we beýleki görkezijileri boýunça bir wagtlyk hasaba alyş işleri birnäçe gezek geçirildi. BKP (b) MK-nyň we SSSR HKS-iň 1943-nji ýylyň 13-nji aprelindäki «Kolhozçylara mal edinmekde kömek bermek hakynda» kararyna laýyklykda hojalyk kitaplarynyň maglumatlary boýunça kolhozçylarda näçe malyň bardygy hakynda oba sowetleriniň çärýekleýin hasabaty girizildi. 1944-nji ýylyň 15-nji iýulyndaky ýagdaýa görä gara we reňkli metal bölekleriniň barlygy hakynda Bütinsoýuz ýazuwy geçirildi.
Watançylyk urşunyň ilkinji ýyllarynda TSSR Statistika uprawleniýe TSSR Gosplanynyň düzümine girýärdi. SSSR HKS-iň 1943-nji ýylyň 15-nji oktýabryndaky Kararyna laýyklykda 1943-nji ýylda ol SSSR Gosplanynyň ygtyýarly edilen apparaty bilen birleşdirildi (SSSR-iň TSSR boýunça Upolsoýuzgosplany).
Şol wagtlar uprawleniýäniň merkezi edarasynyň düzümine statistikanyň bölekleri: senagatyň, ulagyň we aragatnaşygyň, oba hojalygynyň, düýpli gurluşygyň, zähmetiň we ilatyň, saglygy goraýyşyň we medeniýetiň, haryt dolanyşygynyň statistikasy, şäher hojalygynyň topary, üpjünçiligiň we sarp ediş kadalarynyň topary, meýilnamalaryň ýerine ýetirilişini barlaýan bölüm, hasyllylygy kesgitlemek bölümi girýärdi.
Oblast statistika uprawleniýeleri, döwlet statistikasynyň şäher we raýon inspekturalary respublikanyň statistika edralarynyň aşaky zwenolary bolup durýardylar.
Şeýle düzüm guralyşy bilen statistiki işler Beýik Watançylyk urşunyň ahyryna çenli we urşdan soňky ilkinji ýyllarda dowam etdi.
Beýik Watançylyk urşunyň ýeňiş bilen tamamlanmagy netijesinde ýurtda urşuň netijesinde bozulan halk hojalygyny çalt dikeltmek boýunça, ykdysadyýeti mundan beýläk ösdürmek boýunça işler giň gerime eýe boldy.
Bu döwürde stastistiki işleriň möçberiň giňemegi, statistika edaralarynyň işleriniň kämilleşmegi hem bolup geçdi. Döwlet dolandyryşynyň meýilnamalaýyn ýolbaşçylyk etmegiň isleglerini we halk hojalygynda geçirilýän işleriň gidişi we netijeleri barada ylmy taýdan esaslandyrylan anyk maglaumatlar bilen meýilnama boýunça üpjün etmekde olaryň ähmiýeti artýar. Bu ýagdaýlar tutuş ýurt boýunça-da, respublikada-da statistika edaralarynyň guramaçylyk düzüminiň üýtgedip gurulmagynyň zerurlygyny ýüze çykardy. SSSR Ministrler Sowetiniň 1948-nji ýylyň 18-nji iýulyndaky Kararyna laýyklykda, SSSR 1948-nji ýylda Gosplanyň ygtyýarly edasy ýatyryldy we TSSR Statistika uprawleniýesi özüniň welaýat stastistika uprawleniýeleri, döwlet statistikasynyň etrap we şäher inspekturalary bilen SSSR MSU-nyň tabynlygyndaky, özbaşdak edara bölünip çykaryldy. Oňa respublikada stastistika we hasaba alnyşa ýolbaşçylyk etmeklik ýüklenildi.
Bu uprawleniýäniň düzüminde jemleýji sektor, statistikanyň sektory-senagatyň, oba hojalygynyň, düýpli gurluşygyň we ýaşaýyş jaý-jemagat hojalygynyň, ulagyň we aragatnaşygyň, maddy üpjünçiligiň, haryt dolanyşygynyň, ilatyň, medeniýetiň we saglygy goraýşyň, zähmetiň we iş hakynyň, işçileriň we gulluklçylaryň býujetleriniň, kolhozçylaryň býujetleriniň statistikasy.
1957-nji ýylda sowet stastistikasynyň ösüşin täze döwür başlandy bardy. Senagaty we gurluşygy dolandyrmaklygyň guralaşynyň üýtgedilmegi bilen baglylykda döwlet stastistikasynyň öňünde täze we adatdan daşary möhüm wezipeler ýüze çykdy. Olaryň ýerine ýetirilmegi statistika edaralarynyň düýpgöter gaýtadan guralmagyny talap etdi. Halk hojalygynyň şu pudaklary boýunça hasabat statistika edaralarynda merlezleşdirildi. Şol wagtdan ilkinji hasaba alyşyň bir nusga getirilen formalaryny işläp taýýarlamak we neşir etmek başlandy. Statistika edaralarynda hasabaty işläp taýýarlamagyň mehanizmleşdirilişini düýpli gowulandyrmak boýunça işler giň gerime eýe boldy.
1958-nji ýylda statistika edaralarynda oba hojalygynyň (kolhozlaryň, sowhozlaryň, RTS-leriň we MTS-leriň) ähli hasabaty jemlenilýär.
1957-nji ýylda statistika uprawleniýesiniň ýanynda maşyn-hasaplaýyş stansiýasy döredildi. Onuň düzüminde senagat, oba hojalygy, düýpli gurluşyk boýunça statistiki materiallary taýýarlamak we goýbermek boýunça bölümler guraldy.
Şol ýyllarda halk hojalygynyň ähli pudaklary boýunça gündelik statistiki hasabaty ýygnamak we işläp taýýarlamakdan başga TSSR Statistika uprawleniýe we onuň statistika edaralary metal kesýän we agaç işläp bejerýän stanoklaryň hem-de demir presleýji enjamlaryň Bütinsoýuz ýazuwy (1945 ý.), sarp edijilerde we üpjün edijilerde bar bolan kagyz önümleriniň ýazuwy (1946 ý.), güýçlendiriji, nasos-gysyjy, guýujy, gurluşyk, owradyjy we göteriji enjamlaryň ýazuwy (1947 ý.), söwda ýazuwy (1949 ý.) senagat enjamlarynyň ýazuwy (1951 ý.), Bütinsoýuz ilat ýazuwyny (1959 ý.) ýaly uly işleri geçirdiler. Uly arakesmeden soň 1957-nji ýylda TSSR Statistika uprawleniýe tarapyndan «Türkmenistan SSR-niň halk hojalygy» atly urşdan soňky ilkinji statistiki ýygyndy neşir edildi.
1960-njy ýylda TSSR Statistika uprawleniýe TSSR Ministrler Sowetiniň ýanyndaky Merkezi statistika uprawleniýesi diýlip üýtgedildi. Onuň düzümine statistikanyň şu bölümleri girýärdi: senagatyň, ulagyň we aragatnaşygyň, oba hojalygynyň, düýpli gurluşygyň we ýaşaýyş jaý-jemagat hojalygynyň, maddy üpjünçiligiň, söwdanyň, zähmetiň we iş hakynyň, ilatyň, medeniýetiň we saglygy goraýşyň, işçileriň býujetleriniň, gulluklçylaryň we kolhozçylaryň býujetleriniň statistikasy, hasaba alyş, hasabat we jemleýji işleriň bölümi.
Has soňra TSSR MSU-da dürli düzüm üýtgeşmeleri bolup geçdi: 1959-njy ýyldan 1962-nji ýyl aralygynda uprawleniýede esasy serişdeleri gaýtadan bahalandyrmak boýunça bölüm hereket etdi, 1960-njy ýylda Hasaba alyş we hasabat bölümi, 1961-nji ýylda Kolhozlarda buhgalter hasaba alyşy bölümi döredildi, 1963-nji ýylda aşakdakylar döredildi: Halk hojalygyk balanslary bölümi, Täze tehnikanyň statistikasy bölümi we Maliýanyň statistikasy bölümi, 1966-njy ýylda iki bölüme bölünen. Nyrh we nyrh emele geliş bölümi. Şol ýyl Ýaşaýyş jaý-jemagat hojalygy we ilata durmuş hyzmatlary bölümi aýratyn bölünip çykaryldy. 1960-njy ýyldan başlap apparatyň düzümini üýtgedip guramak diňe bir TSSR MSU-da däl-de, eýsem oblast statistika uprawleniýelerinde hem amala aşyryldy. Munuň özi oblastlar ýatyrylanda we etraplar ulaldylanda hem-de olar täzeden döredilende statistiki hasabatlaryň statistikanyň käbir pudaklarynda işleriniň möçberleriniň köpelmegi zerarly respublikanyň administratiw bölünişigindäki üýtgeşmeler bilen, statistiki hasabatlaryň statistika edaralarynda merkezleşdirilmegi bilen baglanyşykly bolupdy. Olardan başga-da, Bütinsoýuz ilat ýazuwy (1959, 1970, 1979 ýyllar), miwe, ir-iýmiş nahallarynyň we üzüm nahallarynyň Bütinsoýuz ýazuwy, halk hojalygynda esasy serişdeleri gaýtadan bahalandyrmak ýaly uly işler geçirilen döwründe merkezi edarada we käbir aşaky statistika edaralarynda ýörite düzüm bölümleri döredildi.
Altmyşynjy ýyllaryň başynda TSSR MSU-nyň maşyn-hasaplaýyş stansiýasynyň düzüminde zähmet we iş haky, medeniýet saglygy goraýyş, söwda, maddy üpjünçilik boýunça statistiki materiallary taýýarlamak we goýbermek boýunça bölümler döredildi.
1960-njy ýylda TSSR MSU-nyň ýanynda Hasaba almagy mehanizmleşdirmek we hasaplaýyş işleri bölümi döredildi, ol 1963-nji ýylda TSSR MSU-nyň Hasaplaýyş işleri uprawleniýesine öwrüldi. Şol ýyldan başlap, SSSR MSU-nyň Işgärleri taýýarlaýyş uprawleniýesiniň garamagyndaky Okuw kombinaty gös-göni TSSR MSU-nyň garamagyna geçirildi.
Hasabatyň merkezleşdirilmegi we ýolbaşçylyk edýän, meýilnamalaşdyryş we hojalyk edaralarynyň statistiki maglumatlara bolan isleglerini doly kanagatlandyrmak üçin işleriň möçberiniň artmagy diňe bir merkezi edarada däl-de, eýsem onuň aşaky statistiki edaralarynda hem hasaba alyş-hasaplaýyş işleriniň mehanizmleşdirilmegini ösdürmek zerurlygyny ýüze çykardy. Oblast statistika uprawleniýelerinde, döwlet statistikasynyň etrap we şäher inspekturalarynyň köpüsinde maşyn-hasaplaýyş stansiýalary döredildi, olar 1971-nji ýyldan başlap ýerli statistika edaralary bilen birleşdirildi, munuň netijesinde döwlet statistikasynyň hojalyk hasaplaşygyndaky etrap we şäher maglumat-hasaplaýyş stansiýalary (EMHS, ŞMHS), oblastlarda bolsa Oblast statistika uprawleniýeleriniň hasaplaýyş merlezleri döredildi. Bu edaralar statistiki materiallaryň mehanizmleşdirilen usulda işlenmegini üpjün etdiler, şonuň ýaly-da kolhozlar, sowhozlar, merkezleşdirilen buhgalteriýalar we beýleki guramalar üçin hasaba alyş-hasaplaýyş işleriniň uly möçberini ýerine ýetirdiler.
70-nji ýyllarda olar şol döwrüň häzirki zaman tehnikasy: perforatorlar, tabulýatorlar, buhgalter maşynlary we düwmeli maşynlaryň iň täze nusgalary bilen enjamlaşdyryldy. Bularyň toplumy yzygiderli artdy we täzeleri bilen üsti doldyryldy. TSSR MSU-nyň maşyn-hasaplaýyş stansiýasy EHM bilen enjamlaşdyryldy we Respublikan hasaplaýyş merkezine (RHM) öwrüldi. EHM-leriň ilkinji «Minsk-22» neslinden soň onuň täze «Minsk-32» ES-1022 nesilleri ulanyşa girizildi.
Hasaplaýyş merkezleriniň we stansiýalarynyň tehniki taýdan üpjünçiliginiň ýokarlanmagy, statistiki we beýleki materiallary mehanizmleşdirilen usulda işleýiş maksatnamalarynyň özleşdirilmegi olaryň ýerine ýetirýän işleriniň ep-esli artmagyna täsirini ýetirdi. 1987-nji ýylda tutuş respublika boýunça döwlet statistikasy ulgamy tarapyndan 823 sargytça, şol sanda TSSR Döwlet statistikasynyň DHM—i tarapyndan 41 sargytça hyzmat edildi.
Hasaba alyşy we hasabaty mehanizmleşdirmek boýunça işleriň giň gerim almagy netijesinde respublikada 1975-nji ýylda Döwlet statistikasynyň awtomatlaşdyrylan ulgamy (DSAU) döredildi we onuň ilkinji nobatdakysy, 1981-nji ýylda bolsa ikinji nobatdakysy işe girizildi.
TSSR MSU-sy, onuň statistiki edaralary TSSR Ministrler Sowetiniň 1960-njy ýylyň 31-nji martyndaky karary bilen tassyklanan düzgünnama laýyklykda, respublikada hasaba alyş we hasabat işlerine merkezleşdirilen ýolbaşçylygy amala aşyrmak dowam etdirildi, işler respublikanyň ýolbaşçy edaralarynyň merkezleşdirilen meýilnamalaryna we tabşyryklaryna laýyklykda ýerine ýetirildi, respublikany sosial-ykdysady taýdan ösdürmegiň meýilnamalarynyň ýerine ýetirilişi barada hasabatlar ýygnaldy we işlenip taýýarlanyldy, bir wagtlyk hasaba alyş, ýazuw we gözegçilik işleri amala aşyryldy. Statistika edaralarynyň, aýratyn-da merkezi edaranyň işinde statistiki maglumatlary seljermek boýunça ykdysady işler uly orny eýeleýärdi. Ýolbaşçy edaralara halk hojalyk pudaklarynyň ýagdaýy we ösüşi barada dürli meseleler boýunça, sosial meseleler boýunça ykdysady ýygyndylar yzygiderli berilýärdi. TSSR MSU öň meşgullanylmadyk hasaplamalaryň birnäçesini — oba hojalygynyň jemi önüminiň we natural balanslarynyň, ilatyň pul girdejileriniň we çykdajylarynyň balanslarynyň, jemgyýetçilik iýmitiniň we milli girdejiniň, pudagara balansynyň we beýlekileriň hasaplamalaryny amala aşyrmaga başlady. Yzygiderli çykarylýan, soňra bolsa ýyllyk neşir hökmünde neşir edilýän statistiki ýygyndylar täzelendi we yzygiderli neşir edildi. Neşir edilen statistiki ýygyndylaryň birnäçesi ýubileý senelerine bagyşlandy. Olardan başga-da, TSSR MSU-nyň pudaklaýyn bölümleri tarapyndan statistikanyň dürli pudaklary boýunça statistiki ýygyndylaryň birnäçesi neşir edildi.
Merkezi edaranyň we onuň ýerli statistiki edaralarynyň işinde halk hojalygynda hasaba alyşy we hasabaty ýola goýmak boýunça, hasabat maglumatlarynyň anyklygyny üpjün etmek boýunça işler möhüm orny eýeledi. Statistika edaralary üçin bu işleri güýçlendirmekde SSKP MK-nyň we SSSR Ministrler Sowetiniň 1961-nji ýylyň 19-njy maýyndaky «Döwleti aldamak faktlarynyň öňüni almak boýunça we meýilnamalarynyň we borçnamalaryň ýerine ýetirilişi barada hasabatlaryň anyklygyna gözegçiligi güýçlendirmek boýunça çäreler hakynda» karary, şonuň ýaly-da şu mesele boýunça partiýanyň we Sowet hökümetiniň soňky görkezmeleri esasy resminamalar boldy.
50-60-njy ýyllarda merlezi edarada we ýerlerdäki statistika edaralarynda ýaş işgärleriň we hünärmenleriniň nesli emele geldi, olar şol wagt we soňky döwürde öňde duran wezipeleri çözmekde esasy agram düşen kollektiwleriň özeni boldy.
Köp işgärleriň uzak ýyllaryň dowamynda ak ýürekden edermenlik bilen çeken zähmetleri, halk hojalygynyň pudaklaryny ösdürmekde gazanylan üstünliklerde olaryň goşantlary hökümet sylaglary, hormat hatlary bilen bellenildi.
Uruşdan soňky ýyllarda SSSR-iň ordenleri we medallary bilen 50 adam sylagalndy, 10 sany işgäre «Türkmenistan SSR-niň at gazanan ykdysatçysy» diýen hormatly at berildi, 10 adam Türkmenistan SSR-niň Ýokary Sowetiniň Prezidiumynyň Hormat haty bilen sylaglandy. Döwlet statistika edaralarynda birkemsiz işländigi üçin we gazanylan üstünlikler üçin 8 sany işgär SSSR MSU-nyň Hormat kitabyna, 32 sanysy bolsa TSSR MSU-nyň Hormat kitabyna girizildi.
Hasaba alyşyň we statistikanyň ähmiýetiniň artmagy, statistika edaralary tarapyndan ýerine ýetirilýän wezipeleriň ep-esli giňemegi bilen baglylykda Türkmenistan SSR-niň Ýokary Sowetiniň 1973-nji ýylyň 21-nji noýabryndaky karary bilen täze «TSSR-iň Ministrler Sowetiniň ýanyndaky Merkezi statistika uprawleniýesi hakynda we Türkmenistan SSR-niň oblastlaryndaky, şäherlerindäki we etraplaryndaky döwlet statistika edaralary hakynda düzgünnama» tassyklanyldy. Öňde duran wezipeleri ýerine ýetirmek boýunça respublikanyň statistika edaralarynyň hukuklary we borçlary şu düzgünnama bilen laýyklaşdyryldy we giňeldildi.
1978-nji ýyldan TSSR Ministrler Sowetiniň ýanyndaky Merkezi statistika uprawleniýesi Türkmenistan SSR-niň Merkezi statistika uprawleniýesine özgerdildi (TSSR MSU-sy).
Türkmenistan SSR Ýokary Sowetiniň Prezidiumy 1987-nji ýylyň 21-nji awgustynda «Türkmenistan SSR MSU-ny Türkmenistan SSR-niň statistika boýunça soýuz-respublikan komitetine öwürmek hakynda» perman kabul etdi. TSSR Döwlet statistika komitetiniň täze guramaçylyk düzümi tassyklanyldy. Merkezi apparatda 5 sany pudaklaýyn müdirlik — ilatyň statistikasy, sosial statistika, senagatyň statistikasy, agrosenagat toplumynyň statistikasy, düýpli gurluşygyň statistikasy müdirlikleri we 9 sany bölüm — statistikanyň guralyşyny kämilleşdirmek, jemleýji statistika, halk hojalygynyň balanslarynyň, ylmy-tehniki ösüşiň, zähmetiň, maddy resurslarynyň, söwdanyň we hyzmatlaryň, ulagyň we aragatnaşygyň, maliýäniň we nyrhlaryň statistikasy bölümleri döredildi. «Türkmenmaşyninform» birleşigi ýapyldy. Respublikan hasaplaýyş merlezi TSSR Döwlet statistika komitetiniň Baş hasaplaýyş merkezine öwrüldi, oňa bitewi tehniki syýasaty amala aşyrmak, döwlet statistikasynyň awtomatlaşdyrylan ulgamy (DSAU) we buhgalter hasaba alyşynyň toplumlaýyn mehanizasiýalaşdyrylyşy (BHATM) boýunça işleri geçirmek wezipesi ýüklendi.Öňki oblast statistika uprawleniýeleri oblmaşinformlar we oblast hasaplaýyş merkezleri bilen goşulyp, hojalyk hasaplaşygyndaky oblast statistika uprawleniýeleri diýlip atlandyryldy, EMHS-ler, ŞMHS-ler, döwlet statistikasynyň etrap, şäher inspekturalary etrap (şäher) statistika bölümleri hökmünde oblast statistika uprawleniýesiniň gös-göni tabynlygyna geçirildi we olaryň önümçilik birligi boldy.
1991-nji ýylda Türkmenistanyň döwlet garaşsyzlygyny almagy bilen ýurduň statistika edaralarynyň öňünde milli ykdysadyýeti emele getirmek we pugtalandyrmak boýunça hem-de täze türkmen jemgyýetini kemala getirmek boýunça ägirt uly özgertmelerden gelip çykýan düýpgöter täze wezipeler örboýuna galdy.


c: text/html

text:
„Aýdyň gijeler“ hojalyk jemgyýetiniň hünärmenleri Senagat ministrliginiň we Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň ýardam bermeginde olaryň öndürlrişini özleşdirdiler.
„Aýdyň gijeler“ hojalyk jemgyýeti bäsleşige ukyply, ýokary tilsimatlar bilen üpjün edilen,ekologiýa taýdan arassa elektron we eletrotehnika senagatyny kemala getirmäge, içerki we daşarky bazara niýetlenen önümleri öndürmäge gönükdirilen Döwlet maksatnamasynyň çäklerinde döredilen ilkinji kärhanalaryň biridir. Bu işi Senagat ministrligi Ylymlar akademiýasydyr beýleki pudaklaýyn edaralar bilen utgaşykly alyp barar.
Türkmenistanyň elektron senagatynyň ilkinji kärhanasynyň açylanyna bary-ýogy birnäçe aý boldy. Häzirki wagtda kärhanada iş orunlarynyň 80-si döredildi, iki çalşykda lampa öndürmek ýola goýuldy. Telekeçiler diňe bir ýagtylyk çeşmesini taýýarlamakdyr ýygnamagyň tilsimatlaryny özleşdirmän, eýsem olaryň görnüşini-de artdyrdylar. Indi günde 3 wattdan 24 watta çenli, ýagny öňki lampalaryň 40-dan 240 wattyna deň gelýän çyralaryň 17-24 müňüsi çykarylýar.Kärhanada öndürilýän Led-lampalar Hytaýdan getirilýän diodly lampalara görä taýýarlanylýar.
Bu çyralaryň platasyndan beýleki bölekleri Türkmenbaşynyň nebti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilýän polipropilenden taýýarlanýar. Kärhanada termoplastawtomatlaryň altysy bolup, olarda çyralaryň gabarasy we kolbasy taýýarlanylýar, olar bu ýerde ýygnalyp, synagdan geçirilensoň gaplanylýar.
„Aýdyň gijeler“ kärhanasynyň önümleri ozal ulanylyp gelinýän çyralaryň ornuny çalýar, çünki diodly lampalar iň ýokary netjeli we ekologiýa taýdan kämil lampalaryň biridir. Onuň önümçiliginde howpsuz zatlar ulanylýar. Onuň elektrik toguny az harç edýänligi-de ýene bir artykmaçlygydyr, özem 20000 sagat we ondan-da köp wagt ulanyp bolýar. Ýerli çig mal ulanylp çykarylýan LED-lampalaryň bahasy daşary ýurtlaryň önümlerinden has arzandyr.
Wladimir KOMAROW

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Soňky habarlar
Archive news
Eneleriň we çagalaryň saglygyna goramaga bagyşlanan maslahat geçirildi
10:4217.10.2017
0
445
Mukaddes Garaşsyzlygymyzyň 26 ýyllyk toýy mynasybetli Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersitetinde Enäniň we çaganyň saglygyny goraýyş okuw-ylmy merkeziniň "Berkarar döwletiň bagtyýar eneleri we çagalary" atly ylmy-amaly maslahat geçirildi. Maslahatda Lukmançylyk uniwersitetiniň professor mugallymlary, merkeziň lukmanlary, talyp ýaşlar we ylmy işgärler çykyş edip, onda eneleriň we çagalaryň saglygyny goramak baradaky derwaýys meseleler öz mynasyp ornuny tapdy. Galyberse-de, şu ugurdaky gazanylan üstünlikler maslahatda çykyş edenleriň sözlän sözleriniň düýp özenini düzdi. Çünki häzirki wagtda eneler we ýaş çagalar barada edilýän aladalar bimöçber bolup, olar üçin ähli mümkinçilikler döredilen. Maslahatyň çägindäki ylmy çykyşlar hem ýokary derejede bolup, ol geljekde ýaş nesliň sagdyn kemala gelmegi baradaky meseleleri öz goýnunda jemleýär.
Teswirler
Teswir ýazmak üçin içeri giriň ýa-da registrasiýa boluň


text:
«Amul — Hazar 2018» halkara awtorallisini üstünlikli jemlän ýurdumyzyň sport wekiliýeti şu günler noýabr aýynda Aşgabatda geçiriljek Agyr atletika boýunça dünýä çempionatynyň tanyşdyryş dabaralaryna giň gerim berdi. Bu çempionat baradaky tanyşdyryş çykyşlaryna ýakynda meýilleşdirilýän halkara maslahatlaryň ikisinde orun berdildi. Olar Sport metbugatynyň halkara assosiasiýasynyň Saud Arabystanynyň Jidde şäherinde geçiriljek maslahaty we Russiýanyň Astrahan şäherinde bolan Hazar mediaforumydyr.
Astrahan şäherindäki mediaforuma ýurdumyzyň daşary syýasat edarasynyň we köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri gatnaşar. Mediaforumy 19-20-nji sentýabrda geçirmek meýilleşdirilýär. Oňa Hazarňaka döwletleri bolan Türkmenistandan, Russiýadan, Eýrandan, Gazagystandan we Azerbaýjandan halypa hem-de ýaş žurnalistleriň ençemesi gatnaşar. Şu habaryň ilkinji sözlemlerinde hem ýaňzydyşymyz ýaly, türkmen wekiliýeti bu ýerde Agyr atletika boýunça dünýä çempionyna görülýän taýýarlyk işleriniň barşy bilen hem tanyşdyrar.
Sport metbugatynyň halkara assosiasiýasynyň (AIPS) maslahaty bolsa 20 — 24-nji sentýabr aralygynda geçiriler. Oňa dünýäniň 130 döwletinden sport žurnalistleriniň gatnaşmagyna garaşylýar. Elbetde, Aşgabatda geçiriljek dünýä çempionaty baradaky çykyşlar bu maslahatda hem uly gyzyklanma döreder.
Soňky habarlar
Archive news
Aşgabatda geçiriljek dünýä çempionaty iki halkara maslahatda tanyşdyrylar
«Amul — Hazar 2018» halkara awtorallisini üstünlikli jemlän ýurdumyzyň sport wekiliýeti şu günler noýabr aýynda Aşgabatda geçiriljek Agyr atletika boýunça dünýä çempionatynyň tanyşdyryş dabaralaryna giň gerim berdi. Bu çempionat baradaky tanyşdyryş çykyşlaryna ýakynda meýilleşdirilýän halkara maslahatlaryň ikisinde orun berdildi. Olar Sport metbugatynyň halkara assosiasiýasynyň Saud Arabystanynyň Jidde şäherinde geçiriljek maslahaty we Russiýanyň Astrahan şäherinde bolan Hazar mediaforumydyr.


text:
Türkmenistanyň Mejlisi Pariž Ylalaşygyny tassyklady
Şu gün, Türkmenistanyň Mejlisi 2015-nji ýylyň 12-nji dekabrynda Howanyň şertleri boýunça maslahatynda (COP-21) makullanan we
2016-njy ýylyň 23-nji sentýabrynda Nýu-York şäherindäki Birleşen Milletler Guramasynyň baş edarasynda gol çekilen Pariž Ylalaşygyny tassyklady.
Türkmenistan howa şertleriniň üýtgemeginiň zeperli netijeleriniň öňüni almagyň tarapdary bolup, howa gurşawyna parnik gazlarynyň zyňyndylaryny azaltmaga gönükdirilen köpsanly çärelerini yzygiderli geçirýär. Olaryň zyňyndylaryny azaltmak boýunça anyk maksatlary, çäreleri we esasy ýörelgeleri özünde jemleýän 2015-nji ýylyň 15-nji iýunynda tassyklanan «Howanyň üýtgemegi boýunça Türkmenistanyň Milli strategiýasy» munuň aýdyň mysaly bolup durýar.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ekologiýa çygryndaky köpsanly başlangyçlary ekologiýanyň Türkmenistanyň halkara hyzmatdaşlygynyň möhüm ähmiýetli ugrularynyň hatarynda durýandygynyň aýdyň mysal bolmak bilen, BMG-niň Baş Assambleýasynyň sessiýalarynda, Durnukly ösüş boýunça «Rio+20» maslahatynda, BMG-niň Sendaý şäherinde guran «Tebigy betbagtçylyklaryň töwekgelçiligini azaltmak» babatdaky III Bütindünýä maslahatynda, Tegu şäherinde geçirilen VII Bütindünýä suw forumy ýaly dünýä forumlarynda beýan edildi.
Pariž Ylalaşygyny Türkmenistan tarapyndan tassyklanylmagy ýurduň halkara ekologiýa ylalaşyklaryna ygrarlylygynyň we döwletiň tebigaty goramak boýunça syýasatynyň işjeň dowamy bolup durýandygyny ýene-de bir gezek tassyklaýar.


text:
Sport lukmançylygynda ulanylýan barlag usullary
Ýazylan wagty: 13 июня 2018 Ýazan Mayichka
Sport lukmançylygynda ulanylýan barlag usullary.
Sport lukmançylygynyñ öñünde duran meselelerini çözmek üçin bedenterbiýe we sport bilen meşgullanmaga başlan adamlaryñ her biri lukmançylyk barlagyndan geçirilýär. Olar umumy kliniki barlaglardan, antropometriki ölçeglerden we funksional synaglaryny geçirmekden ybarat bolup durýar. Bu maglumatlaryñ esasynda lukmançylyk netijenamasy çykarylýar. Lukmançylyk barlaglarynyñ göwrümi kesgitli maksada we ony geçirmegiñ şertlerine bagly bolýar we lukmançylyk we sport anamneziniñ ýygnanmagy, fiziki ösüşiñ barlagy, nerw, ýürek-gan damar, dem alyş, iýmitsiñdiriş, bölüp çykaryş ulgamlarynyñ ýagdaýyny kesgitlemek hökmany bolup durýar. Şu göwrümde lukmançylyk barlagy bedenterbiýe we sport bilen meşgullanýanlaryň her biri bilen geçirilýär we “bedenterbiýeçiniñ lukmançylyk barlag kartasy” görnüşinde ýazylyp beýan edilýär. Ýokary derejeli türgenleriñ barlagy görnetin giñ bolýar we birnäçe ýöriteleşdirilen barlag usullary girýär. Barlaglaryñ häsiýetleri olaryñ maksatlaryna bagly bolýar. Bedenterbiýe bilen meşgullanyp başlanlar üçin olaryñ funksional ýagdaýyna görä türgenleşme düzgünlerini bellemek; sagaldyjy –bedenterbiýe we köpçülikleýin sport bilen meşgullanýanlar üçin bu sapaklaryñ netijeliligine baha bermeklik bolup durýar. Türgenlerde lukmançylyk barlagy köp sanly ýöriteleşdirilen meseleleri kesgitlemek türgenleşme ýa-da ýaryş agramlaryna funksional taýýarlygyny anyklamak, şonuñ ýaly-da fiziki agramlaryñ ýaramly (adekwat) däldigi sebäpli döreýän alamatlary ýüze çykarmak üçin geçirilýär. Lukmançylyk anamnezi umumy kabul edilen kadalar bilen ýygnanýar we sport anamnezi bilen üsti ýitirilýär.
Okalan sany: 58 Jogaplar: ( 0 )


text:
2018-nji ýylyň 25-nji martynda Türkmenistanyň Mejlisiniň deputatlarynyň, welaýat, etrap, şäher Halk maslahatlarynyň we Geňeşleriň agzalarynyň saýlawlary geçrildi. Bu geçirilen saýlawlar giň bäsdeşlik esasynda, demokratik we aýdyňlyk ýagdaýynda geçdi. Türkmenistanda Saýlawlary we sala salşyklary geçirmek baradaky Merkezi toparynyň berýän maglumatlaryna görä, saýlaw okruglarynyň çäklerinde bar bolan saýlaw uçastoklarynyň hemmesi ses bermek üçin bellenen tertipde, öz wagtynda amala aşyryldy.
Aşgabat şäheri boýunça 299 sany saýlaw uçastoklary döredildi. Paýtagtymyzda saýlawlara taýýarlyk işleri giň gerimde alnyp baryldy. Uçastok saýlaw toparlary öz borçlaryny ýerine ýetirmäge aýratyn jogapkärçilik bilen çemeleşdiler. Şol saýlaw toparlarynyň düzümine bolsa syýasy partiýalaryň, zähmet toparlarynyň we jemgyýetçilik guramalarynyň abraýly wekilleri girdiler. Dalaşgärler saýlawçylar bilen duşuşyp, öz öňünde goýan maksatnamalary bilen tanyşdyrdylar. Saýlawçylaryň dalaşgärler bilen duşuşyklary kesgitlenen we ylalaşylan tertipde guramaçylyk ýagdaýynda geçirildi.
Bahar paslynyň ajaýyp günlerinde 2018-nji ýylyň 25-nji martynda Aziýanyň merjen şäheri Aşgabat toý lybasyna beslendi. Aşgabat şäherinde döredilen saýlaw uçastoklarynyň hemmesinde bu syýasy waka bilen baglanyşykly çäreler giňden ýaýbaňlandyryldy. Aşgabatlylar hem öz raýatlyk borçlaryny ýerine ýetirip, saýlaw uçastoklaryna bardylar. Ähli saýlaw uçastoklary ir säher bilen gapylaryny giňden açyp, saýlawçylary güler ýüz, duz-çörek bilen garşy aldylar. Paýtagtymyzdaky 299 sany saýlaw uçastoklaryň ählisinde aýdym-sazly çykyşlar ýerine ýetirilip, baýramçylyk ruhy döredildi. Ýerine ýetirilen medeni-köpçülik çäreleri saýlawçylaryň saýlawlara has-da höwesli gatnaşmaklaryna ýardam berdi. Ähli aşgabatlylar özleriniň kostitusion hukuklaryndan peýdalanyp, ýurdumyzyň geljekki ösüşlerine öz mynasyp goşandyny goşjak raýatlarymyz üçin ses berdiler. Ilkinji gezek ses bermäge gatnaşýan ýaşlarymyz üçin bu syýasy waka has-da täsirli boldy. Olar dalaşgärler bilen geçirilen duşuşyklara hem yzygider gatnaşyp, dalaşgärleriň öňünde goýan maksatnamalary bilen hem tanşyp durandygyny buýsanç bilen aýtdyarlar. Şeýle-de, ilkinji gezek ses bermäge gatnaşan ýaşlarymyza we ýaşuly nesillerimize uçastok saýlaw toparlarynyň agzalary ýadygärlik sowgatlary dabaraly ýagdaýda gowşurdylar.
Ýurdumyzda geçirilen bu saýlawlaryň geçişini synlamak üçin halkara synçylaryň uly topary gatnaşdylar. Türkmenistanyň saýlawlaryna syn etmek üçin olar paýtagt şäherimiz Aşgabatda gelip, dürli saýlaw uçastoklarynda boldular. Synçylaryň ählisi-de saýlawlaryň ýokary guramaçylygna uly baha berdiler. Saýlawlaryň gidişi göni aragatnaşyk arkaly Merkezi saýlaw toparynyň internet-saýtynda görkezildi.
Aşgabat şäheri boýunça geçirilen saýlaw barada
2018-nji ýylyň 25-nji martynda Türkmenistanyň Mejlisiniň deputatlarynyň, welaýat, etrap, şäher Halk maslahatlarynyň we Geňeşleriň agzalarynyň saýlawlary geçrildi. Bu geçirilen saýlawlar giň bäsdeşlik esasynda, demokratik we aýdyňlyk ýagdaýynda geçdi. Türkmenistanda Saýlawlary we sala salşyklary geçirmek baradaky Merkezi toparynyň berýän maglumatlaryna görä, saýlaw okruglarynyň çäklerinde bar bolan saýlaw uçastoklarynyň hemmesi ses bermek üçin bellenen tertipde, öz wagtynda amala aşyryldy.


text:
“Türkiýe, ABŞ bilen krizise nähili garaýar”
Erdogan Türkiýe bilen ABŞ-nyň arasyndaky dartgynlygy Nýu Ýork Taýmes gazetine ýazan makalasynda analiz etdi
Prezident R. T. Erdogan, ABŞ Türkiýe barada alyp barýan syýasatlaryndan ýüz öwürmän halatynda Türkiýäniň özüne täze dostlar we hyzmatdaşlar gözlemäge başlajakdygyny aýtdy.
Erdogan Türkiýe bilen ABŞ-nyň arasyndaky dartgynlygy Nýu Ýork Taýmes gazetine ýazan makalasynda analiz etdi.
Erdogan “Türkiýe, ABŞ bilen krizise nähili garaýar” söz başyly makalasynda ABŞ-na Türkiýäniň özygtyýarlygyna sarpa goýmagy çagyryşyny berdi we “hyzmatdaşlygymyza howp abanyp biler” diýdi.
Erdogan makalasynda resmi Waşingtonyň bir taraply syýasatlarynyň öz bähbidine we howpsyzlygyna zeper ýetirjekdigi barada duýduryş berdi.
Erdogan “Birnäçe ýyllyk hyzmatdaşymyz ABŞ-nyň Türkiýä garşy alyp barýan bir taraply syýasatlary diňe ABŞ-nyň bähbidine we howpsyzlygyna zeper ýetirer” diýdi.
ABŞ-nyň Türkiýäniň başga alternatiwleriniň hem bardygyny kabul etmelidigini nygtan Erdogan “bir taraplylyk we sylaşyksyzlyk syýasatyndan ýüz öwürmese täze dostlar we hyzmatdaşlar gözlemäge başlarys” diýdi.
Erdogan soňky ýyllarda iki ýurduň arasyndaky hyzmatdaşlygyň ABŞ tarapyndan düşnüşmezlikler bilen synagdan geçýändigini ýatlatdy we ABŞ-ny Türkiýäniň özygtyýarlygyna sarpa goýmaga çagyrdy.
Amerikan hökümetini berk tankyt eden Erdogan “Pensilwaniýada ýaşaýan Fetullahçy terror guramasy FETÖ-niň ýolbaşçysy 2016-njy ýylyň 15-nji iýulynda hökümeti agdarmaga çalyşdy. Türk halky ABŞ-nyň şol hüjümi ýazgarmagyna we Türkiýäniň saýlanan hökümetine goldaw bermegine garaşdy, emma ABŞ agdarlyşyk synanşygyny ýazgarmady. Baglaşylan özara şertnamalaryň çäginde FETÖ-niň ýolbaşçysynyň yzyna berilmegini talap etdik emma talabymyza henizem oňyn jogap berilmedi. Siriýada ekstremist terror guramasy PKK-niň Siriýadaky bölegi ÝPG/PÝD-ä müňlerçe ýarag ugratdy. Şol ýaraglar Türkiýede, Siriýada we Yrakda asuda ilaty öldürmek üçin ulanyldy” diýdi.
Türkiýäniň sabyrlylyk bilen garaşýandygyny ýatladan Prezident Erdogan, ABŞ diňlemese ýene-de bir gezek Türkiýäniň öz işiniň ussatlyk bilen hötdesinden geljekdigini nygtady.
Erdogan “1970-nji ýyllarda Kipr türklerine edilýän gyrgynçylygyň bes edilmegi üçin ABŞ-nyň garşylygyna garamazdan Kipr parahatçylyk hereketini başlatdyk. Siriýanyň demirgazygyndan ýurdumyza abanýan howp sebäpli ýene-de ABŞ-nyň nägileligine garamazdan 2 harby operasiýa geçirdik” diýdi.


text:
31 pökginiň kyssasy
«Turkmenportalyň» täze ýyldaky ilkinji söhbetdeşi Türkmenistanyň futbol boýunça 23-nji Milli çempionatynyň iň netijeli hüjümçisi Myrat Ýagşyýew
GYSGAÇA MAGLUMAT: Myrat Ýagşyýew 1992-nji ýylyň 12-nji ýanwarynda Lebap welaýatynyň Türkmenabat şäherinde doguldy. Maşgalasynda özünden başga-da iki sany gyz dogany bar. 2013-nji ýylyň 6-njy sentýabrynda durmuş gurdy. Bu gün ýaş jübütler Myratdyr Enejanyň iki perzendi bar. Olaryň ogly Samir 2014-nji ýylyň 12-nji iýunynda, gyzy Dinara 2015-nji ýylyň 29-njy iýunynda dünýä indi.
SURATDA: Myrat Ýagşyýewiň perzentleri Samir we Dinara
— Myrat, Täze ýyl baýramynda futbol hakynda siziň bilen söhbet etmegi makul bildik. Sebäbi juda ýönekeý — siz tamamlanan ýylda ýurdumyzyň futbol çempionatynyň iň köp pökgi geçiren futbolçysy bolduňyz. Bu üstünlik hem-de Täze ýylyňyz bilen bilelikde gutlaýsak diýdik.
— Sag boluň! Siziňem baýramyňyz gutly bolsun.
— Biziň bilşimize görä, siz Ýokary ligada 2012-nji ýyldan bäri çykyş edýärsiňiz. Şol ýylda bary-ýogy iki gezek tapawutlanypsyňyz. Ýöne şondan üç möwsüm soňra Türkmenistanyň iň netijeli hüjümçisi bolup bilmegiňiz juda uly üstünlik. Gürrüňi futbola gelşiňizden başlaýalyň!
— Ähli futbolçylarda bolşy ýaly, ýaşyl meýdana çykmak meniň hem çagalyk arzuwlarymyň biridi. Şonuň üçin çagalykdan şäherimizdäki «Olimp» sport mekdebinde tälim alyp başladym. Biziň «Olimp» futbol toparymyz bolsa, ýurdumyzyň Milli futbol çempionatynyň birinji ligasynda çykyş edýär. Bu gün öňki topardaşlarymyň köpüsiniň Ýokary ligada çykyş edýändigi meni begendirýär. Olaryň arasynda Muhammet Astanow, Farhad Italmazow, Ruslan Nuriddinow, Ruslan Italmazow, Furkat Tursunow, Dima Barabaş, Umitjan Kerimow, Hudaýkuly Satdykow ýaly futbolçylaryň atlaryny agzap bilerin. Biziň şol wagtky baş tälimçimiz Igor Barabaş Wladimrowiçe bolsa hoşallygymyň çägi ýokdur. Biz tejribeli halypadan juda kän zady öwrendik.
— Ýokary liga gelşiňiz barada hem gürrüň beräýseňiz.
— Ýokary ligada esgerlik borjumy tamamlap gelenimden soňra çykyş edip başladym. 2012-nji ýylda şol wagt Ýokary ligada çykyş edip ýören «Bagtyýarlyk-Lebap» toparynyň tälimçisi Rinat Faýzullaýewiç meni topara çagyrdy. Ýokary ligada ilkinji geçiren pökgim hem ýadymda. Şol gün biz Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrliginiň «Altyn asyr» toparyny kabul edipdik. Men duşuşyk 89-njy minudynda Ýokary ligadaky ilkinji pökgimi geçirdim. Şol pökgi hem duşuşygyň ykbalyny çözdi — biz 1:0 hasabynda ýeňiş gazandyk. Şondan soňky möwsümde (2013-nji ýyl) hem «Bagtyýarlyk-Lebapda» çykyş etdim. 2014-nji ýylyň ýarym möwsümini «Daşoguzyň» düzüminde geçirdim. Üçünji aýlawdan başlap bolsa «Balkan» toparynyň düzümine goşuldym.
— Myrat, käbir futbolçylar uly futbola futzaldan gelýär. Siziň azda-kände futzal tejribäňiz barmy?
— Elbetde, futzalam gyzykly oýun. Menem futzal oýnap gördüm. Hatda toparymyz bilen 2013-nji ýylda futzal boýunça Türkmenabat şäheriniň kubogy ugrundaky ýaryşyň finalyna çenli baryp ýetdik.
— Ýokary liganyň üç toparynda çykyş edip gördüňiz. Arasyndan siziň ykbalyňyzda aýratyn yz galdyrany haýsy?
— Bilýäňizmi näme, her toparyň kalbyňda aýratyn orny bolýan eken. «Olimpde» men futbolyň nämedigine has anyk göz ýetirdim. «Bagtyýarlyk-Lebap» Ýokary ligadaky çykyşlarymyň başlangyjy. Heý, onsoň şeýle topary unudyp bolarmy? «Daşoguzda» ýarym möwsüm çykyş eden-de bolsam, bu ýerde-de tejribämi artdyrdym. Ýöne, elbetde, janköýerlerimiziň hem bilşim ýaly, esasy üstünligi «Balkan» bilen gazandym. Şonuň üçin bu toparyň ykbalymda aýratyn uly orny bardyr. Mundan soňra çempionatyň iň netijeli hüjümçisi bolmak ýa nesip eder, ýa etmez, ony aýdyp biljek däl, ýöne arkaňda güýçli topar, tejribeli futbolçylar bar bolsa, ýetilmejek sepgit ýok eken.
— «Indi şuny beräýsem» diýip oturan sowalyma jogap alaýdymam öýdýän. «Balkandaky» üstünligiňiziň syry barada soraýjakdym.
— Hawa, arkamda güýçli topar bardy. Toparda her kim öz wezipesine dogry düşünip, şony hem ýalňyşsyz berjaý etse, bir möwsümde 40 pökgi geçirmegem ýetilmejek menzil däl eken. Meni goldan ähli topardaşlaryma, maňa ynanan tälimçilerimize çäksiz hoşallygymy bildirýärin.
— Myrat futboldaky iň uly arzuwyňyz näme?
— Elbetde, ýurdumyzyň çempiony bolmak we Kubok almak, nirede çykyş etsemem, ýaşyl meýdana köpräk çykyp, köpräk pökgi geçirmek. Galyberse-de, milli ýyygndymyzyň düzüminde türkmen futbolynyň Ýer ýüzündäki at-abraýyna goşant goşmak meniň üçin belent mertebe bolardy.
— Hüjümçi hökmünde Ýokary ligada geçiren pökgüleriňiziň sany ýadyňyzdamy?
— Eger ýalňyşmaýan bolsam, Ýokary ligada çykyş eden ilkinji ýylymda (2012-nji ýyl) «Bagtyýarlyk-Lebabyň» düzüminde 2 gezek, 2013-nji ýylda 12 gezek tapawutlanypdym. 2014-nji ýylda 18, 2015-nji ýylda-da 31 pökgi geçirdim.
— Myrat, belki özüňem habarlysyň? Ýöne Ýokary ligada soňky 14 ýylda bir möwsümde hiç bir futbolçy hem 31 pökgi geçirip bilmändi. Maglumat bersek, 1992-nji ýylda Sergeý Kazankowyň 41, 1995-nji ýylda Rejepmyrat Agabaýewiň hem 41, 2001-nji ýylda Didargylyç Urazowyň bir möwsümde 32 pökgüsi bardy. Diýjek bolýan zadym, siziň görkezen netijäňiz Ýokary liganyň 1992-nji ýyldan bäri taryhynda üçünji orny eýeleýär. Elbetde, bu üstünlik has uly netijeleri görkezmäge ruhlandyrýandyr.
— Elbetde, futbolçy hemişe-de ýetilmedik sepgitleriň ýolunda. Ýaňam aýdyşym ýaly, hüjümçi hökmünde has kän pökgi geçirip bilmek meniň iň uly arzuwlarymyň biri. Maglumatlar üçin bolsa, sag boluň!
— Geljekde tälimçi bolmak maksadyňyzda barmy?
— Men şu wagt futbolçy, ýaşyl meýdanda çykyş etmeli. Geljegimi bolsa, wagty geliberende pikir ederin-dä!
— Dünýä futbolyndan halaýan toparlaryň we futbolçylaryň barada hem eşidäýsek.
— Ispaniýanyň «Real Madrid» we «Barselona» toparlarynyň duşuşyklaryna, wagt tapsam, tomaşa edýärin. Halaýan futbolçylarym bolsa Kriştiano Ronaldo, Neýmar we Anhel Di Maria.
— Eger futbolçy bolmadyk bolsaňyz, haýsy käri saýlardyňyz.
— Men-ä şol barada pikirem etmändirin, dogrusy. Çünki futbolçylykdan başga käri arzuw etmändim.
— Myrat, siziň üçin futbolçylyk kärmi ýa ykbal?
— Ykbal. Çünki kär hem ykbalyň bir parçasydyr.
— Mümkin bolsa, saýtymyzyň okyjylaryny Täze ýyl baýramy bilen gutlap beräýseňiz.
— Ilki bilen, «Turkmenportala» Täze ýylda-da iş rowaçlyklaryny arzuw edýärin. Onuň ähli okyjylaryny 2016-njy ýylyň gelip ýetmegi bilen gyzgyn gutlaýaryn. Goý, Täze ýyl bizi göwnümizde beslän ähli maksat-myradymyza ýetirsin! Düşümli ýyl bolsun!
— Täsirli söhbetdeşlik üçin sag boluň! Ine, 2016-njy ýyla-da girişdik. Ýene-de siziň adyňyzy türkmen futbolynyň öňdebaryjylarynyň arasynda eşideris diýip tama edýäris!
— (ýylgyrýar) Köp sag boluň! Nesip bolsa.


text:
Son'g'y 20 jylda Almaty oblysynda vaksi'namen emdeletin ay'ry' tu'rleri ku'rt azai'g'an. Naqtyraq ai'tsaq, osy y'aqyt is'inde qyzamyqpen nay'qastany's'ylar sany 13 esege, epi'demi'alyq paroti't 800 esege to'mendegen. Al, ko'kjo'telmen ay'yratyndar ko'rsetkis'i de en' to'mengi den'gei'ge tu'sip, tipti, di'fteri'anyn' son'g'y jag'dai'y 2003 jyly g'ana tirkelgen. Bul ty'raly Taldyqorg'an qalasyndag'y o'n'irlik kommy'ni'kasi'alar qyzmeti ui'ymdastyrg'an «Ai'maqtag'y halyqtyn' bi'ologi'alyq qay'ipsizdigi» taqyrybyndag'y baspaso'z ma'sli'hatynda ai'tyldy.
BAQ o'kilderi aldynda so'z alg'an Almaty oblysy qog'amdyq densay'lyq saqtay' departamentinin' bass'ysy Erg'ali' Sydymanov: «Son'g'y kezderi jalpy oblys ay'mag'yndag'y atqarylg'an jumystar na'ti'jesinde tyrysqaq, oba, gemorragi'alyq qyzbasy si'aqty asa qay'ipti i'nfeksi'alyq ay'ry'lar tirkelgen joq. Sebebi, jyl sai'yn bu'kil elimiz boi'yns'a 5 mln adamg'a tu'rli juqpaly ay'ry'lardyn' aldyn aly'g'a bag'yttalg'an egy' jumystary ju'rgiziledi. Sonyn' 1,3 mi'lli'ony – jaso'spirim. Sondai'-aq, qazir turg'yndardy i'mmy'nday' Ulttyq ku'ntizbege sa'i'kes 21 tu'rli juqpaly ay'ry'g'a aqysyz em jasalady. Jasyrary joq, buryn Jetisy' o'n'irinde oba, ty'li'aremi'a, ku'i'dirgi si'aqty asa qay'ipti i'nfeksi'alardyn' tabi'g'i' os'ag'y bolg'an. Tipti, oblys ay'mag'yndag'y 20 ay'dannyn' 14-nen asa qay'ipti i'nfeksi'alardyn' tabi'g'i' belgileri tabylg'an. Memlekettik mekemeler tarapynan turaqty qadag'alay' s'aralary men qyrag'ylyqtyn' arqasynda atalmys' dert der kezinde ay'yzdyqtaldy. Sonymen qatar, bu'gingi ku'ni Qazaqstanda jan'g'yrty', epi'demi'ologi'alyq baqylay' ja'ne bi'ologi'alyq qay'ipsizdik ju'i'esi jan-jaqty jetildirily' u'stinde. Osyg'an bai'lanysty, 2017 jyly Almaty qalasynda ortalyq Referenttik zerthana qurylysy ai'aqtaldy. Onda bi'ologi'alyq qay'ip-qaterlerdi sezinetin asa qay'ipti i'nfeksi'alardyn' s'tammdaryna ja'ne elimizde az kezdesetin belgili i'nfeksi'alarg'a g'ylymi' zerttey' jasalady. Onyn' is'inde Denge, Zi'ka, Ebola qyzbalary, MERS vi'ry'sy ja'ne basqa da juqpaly ay'ry'larg'a y'aqytyly di'agnosti'kalay' ju'rgiziledi» – dedi.
Eske sala ketsek, atalg'an zerthana bu'kil ortalyq Azi'ag'a arnalg'an jalg'yz iri g'ylymi'-zerttey' py'nkti bolyp tabylady.
Basqosy' son'ynda Erg'ali' Jaqsybekuly tils'ilerdin' qoi'g'an say'aldaryna jay'ap berip, jalpy Jetisy' jurtyn jaz ai'ynda jemis-ji'dek, y'ly ja'ndikter men u'i' jany'arlarynan tarai'tyn ay'ry'lardan saq boly'g'a s'aqyrdy.


text:
Sport göreşi
Göreş sportuň başa-baş söweş görnüşi bolup, ol ýörite düşekçäniň üstünde alnyp barylýar. Sport göreşinde dürli emeller, mysal üçin, hüjüm etmek, zyňmak, ýykmak ýaly emelleri ulanmaga rugsat berilýär. Sport göreşiň esasy maksady garşydaşy düşekçäniň üstünde arkasyna zyňmakdyr.
Sport görnüşi
Sport göreşiniň iki usuly bar: grek-rim göreşi we erkin göreş.
Göreşiň erkin usulynyň grek-rim görnüşinden esasy aýratynlyklary şu aşakdakylardan ybaratdyr:
Grek-rim göreşinde garşydaşy bilinden aşakda gysmak, ýa-da badak atmak ýa-da emellerde aýaklary ulanmak düýbünden gadagandyr.
Erkin göreşde we zenanlaryň arasynda göreşde, garşydaşy aýaklaryndan gysmak, oňa badak bermek we emellerde aýaklary ulanmak rugsat berilýär. Zenanlaryň arasynda göreşde erkin göreşiň düzgünleri ulanylýar, emma “goşa nelson” emeli gadagan edilýär.
Gelip çykyşy
Göreş sportuň iň gadymy görnüşi hasaplanýar. Göreş barada ilkinji maglumatlar 15 000 ýyl mundan ozal Fransiýanyň gowaklarynda çekilen suratlardyr.
Göreşiň häzirkizaman taryhy XIX asyrda sportuň giňden ýaýramagyndan gözbaş alýar. Göreşiň ösüş taryhynyň netijesinde täze usul ýagny grek-rim göreşi döreýär we 1896-njy ýyldan bäri Olimpiýa oýunlarynyň maksatnamasyna girizilýär .
Sport görnüşini dolandyrýan gurama Bütindünýä göreş birleşmesi (UWW) 1912-nji ýylda Belgiýanyň Antwerpen şäherinde döredildi.
Aşgabat 2017 oýunlarynda
Aşgabat 2017-niň sport göreşi boýunça ýaryşy 24-26-njy sentýabrda Sportuň oýun görnüşleriniň toplumynda geçiriler. Erkin görnüşi we grek-rim boýunça ýaryşlar 22 agram dereje, erkekleriň arasynda 16 we zenanlaryň arasynda 6 agram derejesi boýunça geçiriler.
Grek-rim göreş (erkekler)
59kg, 66kg, 71kg, 75kg, 80kg, 85kg, 98kg, 130kg
Erkin görnüş (zenanlar)
48kg, 53kg, 55kg, 58kg, 60kg, 63kg, 69kg, 75kg
Erkin görnüş (erkekler)
57kg, 61kg, 65kg, 70kg, 74kg, 86kg, 97kg, 125kg
Ýaryşyň geçirilişi
Her bir agram dereje boýunça ýaryş “utulan çykar” görnüşde geçiriler we soňunda final tapgyrynda çykyş etjek iki türgen galar. Bu türgenler altyn medal üçin duşuşarlar.
Öňki tapgyrlarda finalçylardan ýeňlen ähli türgenleriň goşmaça tapgyrda çykyş etmek hukugy bar. Iki topara bölünen türgenler özara duşuşarlar we netijede iki sany, ýagny her toparda ýeňiji bolan türgenlere bürünç medal gowşurylar. Bürünç medaly üçin goşmaça tapgyrda ýeňlen türgenler 5-nji orna mynasyp bolýarlar.
Her agram dereje boýunça ýaryş bir günüň içinde geçirilýär.
Gysga maglumatlar
- Sport göreşi dünýä ýüzündäki iň gadymy sport görnüşleriniň biridir. Gowaklaryň diwarlarynda çekilen gadymy şekiller sportuň bu görnüşiniň biziň eýýamymyzdan 3000 ýyl ozal hem bolandygyny aýdyň görkezýär.
- Orta asyrlarda göreş Angliýa, Ýaponiýa we Fransiýa döwletleriniň patyşa maşgalalarynyň arasynda meşhur bolupdyr.
Medallaryň sanawy
Habarlar #Sport göreşi
- Soňky habarlar
«Aşgabat 2017»-niň surat galereýasy we gündelik hasabat: onunjy gün25 Sentýabr, 2017 (22:18)
- Soňky habarlar
Gündelik maglumat: 2017-nji ýylyň 25-nji sentýabry25 Sentýabr, 2017 (10:24)
- Soňky habarlar
Gündelik maglumat: 24-nji sentýabr, ýekşenbe24 Sentýabr, 2017 (14:17)
- Soňky habarlar
Türkmen tälimçisi Rejepberdiýew: “Ýeňişler dowam eder”23 Sentýabr, 2017 (20:00)
- Soňky habarlar
Türkmenistanly zenan göreşçiler Aşgabat 2017-ä taýýar14 Sentýabr, 2017 (10:30)
- Soňky habarlar
Dünýäde iň gadymy sport görnüşi10 Sentýabr, 2017 (10:00)
- Soňky habarlar
Sporta bolan söýgi durmuşa bolan söýgüdir08 Sentýabr, 2017 (12:15)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň grek-rim göreşi boýunça milli ýygyndy topary hormat münberine çykmaga yhlas edýär07 Sentýabr, 2017 (16:12)
- Soňky habarlar
Göreş asyrlardan geçen oýun28 Awgust, 2017 (12:48)
- Soňky habarlar
Grek-rim boýunça türkmen pälwanlary maşgala däplerine eýerýärler22 Awgust, 2017 (16:05)
- Soňky habarlar
Awstraliýa Aşgabat 2017-ä gatnaşjak 18 türgenini saýlady29 Iýun, 2017 (18:01)
- Soňky habarlar
Hindi pälwanlary ýokary derejede geçiriljek Aşgabat 2017-niň oýunlaryna sabyrsyzlyk bilen garaşýarlar21 Iýun, 2017 (10:01)
- Soňky habarlar
Tazaýew uzak wagt garaşylan grek-rim göreşi boýunça altyn medalyny Türkmenistana getirýär16 Iýun, 2017 (17:01)
- Soňky habarlar
Boks boýunça ýaryşyň ahyrky gününde türkmen türgenleri altyn, kümüş we bürünç medallary gazandylar19 Maý, 2017 (12:15)
- Soňky habarlar
IV Yslam raýdaşlyk oýunlarynda grek-rim göreşi boýunça pälwan Tazaýew türkmen ýygyndy toparynyň medallarynyň sanyny öz ýeňişi bilen artdyrdy18 Maý, 2017 (17:41)
- Soňky habarlar
Türkmen pälwanlarynyň nobatdaky üstünligi30 Oktýabr, 2016 (17:35)
- Beýleki habarlar
Aşgabat Olimpiýa toplumynda “Inspiring Ashgabat” atly birnäçe synag çäreleri geçiriler.27 Sentýabr, 2016 (16:31)
- Soňky habarlar
Bütindünýä oýunlarynda on alty medal gazanyldy08 Sentýabr, 2016 (18:59)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň topary Ýakutskide geçirilýän çagalar sport baýramçylygynda07 Iýul, 2016 (17:13)


text:
turkmen halk aydymlary 2015 скачать бесплатно
Найдено: 5 треков
Turkmen Halk Aydymy Jan - Jan
04:39
Ilkinjy Turkmen Halk Rap - lkinjy Turkmen Halk Rap
02:29
Bike Halan (Trkmen Halk Mzik - ike Halan (Trkmen Halk Mzik
03:39
Trkiede aaan we trkmen halk adymlaryny erine etirn Deiz han bilen geirilen shbetdelik - rkiede aaan we trkmen halk adymlaryny erine etirn Deiz han bilen geirilen shbetdelik
03:53
Owganystan Trkmen alary z meselelerini zjek halk wekillerini salamaga alyarlar - wganystan Trkmen alary z meselelerini zjek halk wekillerini salamaga alyarlar
10:00


text:
Türkmenistanyň “Türkmennebit” döwlet konserni özüniň nebit-gaz pudagyna satyn alan enjamlary üçin 8,5 million amerikan dollaryndan gowrak bergisini indi 4 ýyl bäri tölemän gelýär diýip, “Türkmenistandan alternatiw habarlar” neşiri ýazýar.
19-njy noýabrda bu neşir “Türkmennebit” döwlet konserniniň ýolbaşçylary tarapyndan ugradylandygy aýdylýan hatlaryň ençemesini çap etdi. Şol hatlarda degişli türkmen resmileri berginiň tölenmezliginiň sebäplerini, Türkmenistanyň iň uly kompaniýalarynyň birinde puluň ýoklugy bilen düşündirýärler.
Neşiriň maglumatyna görä, 2013-nji ýylda “Türkmennebit” we düýbi Kiprde ýerleşýän “I.C. Intercomplect Ltd” kompaniýalary Türkmenistanyň nebit-gaz skwažinalarynda, ýagny buraw guýularynda gazuw-agtaryş we özleşdirme işlerini geçirmek üçin niýetlenen analitik laboratoriýalary we göçme kompleksi satyn almak baradaky şertnama gol goýdular.
“Türkmen şelfiniň aýratynlyklaryna laýyklykda, müşderiniň talaplaryna görä, kompleksiň käbir bölekleri Russiýadan, Belarusdan we Amerikanyň Birleşen Ştatlaryndan getirilip, tas el bilen diýen ýaly ýygnaldy. Ýerine ýetiriji kompaniýa buýurmany doly görnüşde we bellenilen wagt möhletinde berjaý etdi. Buýurmany eden tarap harytlary kabul edip, 2014-nji ýylyň maýynda olary kabul edip almak baradaky akta gol goýdy we şol ýyly 674 müň amerikan dollary möçberinde pul serişdesini töledi. Emma şondan bäri ‘I.C. Intercomplect Ltd” kompaniýasyna başga pul ugradylmady” diýip, neşir öz maglumatynda belleýär.
Aýdylmagyna görä, 2014-nji ýylyň awgust aýynda ugradylan hatda “Türkmennebitiň” şol döwürdäki başlygy Täçberdi Begjanow: “Wagtlaýyn kynçylyklar sebäpli häzirki wagt ‘Türkmennebit’ döwlet konserni emele gelen bergileri töläp bilmeýär” diýýär.
Gürrüňi edilýän maliýe dawasyny çözmek üçin, ýurdiki wekil hökmünde ygtyýarlandyrylandygy aýdylýan “CIS Debt Recovery Solutions” aly halkara firmasynyň türkmen tarapyna bergini bölekleýin tölemegi teklip edendigi aýdylýar.
“Soňky hepdeleriň dowamynda biz ‘Türkmennebite’ ýüzlerçe gezek jaň etdik. Biz olar bilen diňe 3-4 gezek gepleşmegi başardyk, ýöne onda-da netije gazanyp bilmedik” diýip, agzalýan neşir “CIS Debt Recovery Solutions” firmasynyň maslahatçysy Taras Kopiýe salgylanyp ýazýar.
Maglumatda bu firma tarapyndan azyndan her hepdede bir gezek ugradylan hatlaryň ählisiniň Türkmenistanyň “Türkmennebit” döwlet konserni tarapyndan ünsden düşürilýändigi, olaryň bu meseläni “ýakyn wagtda” çözmek wadasy bilen diňe bir gezek jogap hatyny ýazandygy bellenilýär.
“‘Türkmennebit’ döwlet konserni satyn alnan harytlar üçin ýakyn geljekde bölekleýin tölegleri amala aşyrmak üçin ähli tagallalary edýär diýlip, agzalýan konserniň täze başlygy Döwletdurdy Hajyýew özüniň 2017-nji ýylyň oktýabr aýynda ugradan hatynda belleýär” diýlip, “Türkmenistandan alternatiw habarlar” neşiri ýazýar.
Neşiriň çap eden resminamalaryndan çen tutulsa, häzirki wagt “Türkmennebit” döwlet konserniniň bergisi – jerimäni hem nazara alanyňda – 8 million 540 müň amerikan dollaryndan hem aşýar.
Taras Kopiýniň “Türkmenistandan alternatiw habarlar” neşirine beren maglumatynda, häzirki wagt öz firmasynyň Türkmenistanyň ähli iş täzeliklerini üns bilen yzarlaýandygyny aýdyp şeýle diýýär: “Biz Türkmenistanyň döwlet konsernleriniň potensial daşary ýurt partnýorlary bilen dessine habarlaşyp, ýurduň nebit-gaz pudagyndaky problemalar, bar bolan bergiler barada habarly edýäris. Şeýle-de, olary hyzmatdaşlykdan saklanmak barada duýdurýarys”.
“Türkmennebit” döwlet konserni kipr kompaniýasyna öz bergisini ýakyn wagtda tölemese, onda agzalýan halkara ýurdiki firmanyň bu meseläni halkara arbitraž suduna ýetirmek baradaky resminamalary taýýarlajakdygy aýdylýar.
Ýatlap geçsek, türkmen hökümeti bilen işleşen halkara kompaniýalarynyň ençemesiniň Türkmenistanda alyp baran işleri üçin, töleglerini alyp bilmeýändigi barada, metbugatda mundan öň hem habarlar peýda bolupdy.
Şu ýylyň aprel aýynda “Türkmengaz” döwlet konserniniň hytaý kompaniýasyna 2,5 million amerikan dollaryna golaý karzyny iki ýyla golaý wagt bäri tölemän gelýändigi barada hem maglumatlar peýda bolupdy. Emma şonda türkmen tarapynyň bergisini bermeýändigi baradaky habar metbugatda çykanyndan bir hepde soň, ýagny 19-njy aprelde “Türkmengaz” öz bergisini beripdir.
Ýokarda gürrüňi edilen meseleler dogrusynda, Azatlyk Radiosyna “Türkmennebit” döwlet konserniniň Aşgabadyň Arçabil şaýolundaky edarasyndan we Kiprdäki kompaniýadan haýsam bolsa kommentariý ýa-da jikme-jik maglumat almak başartmady.


text:
NextTM hödürleýar
Halanan ýazgylar
Bölümler
Soňky jogaplar
Her bir işgäriň bolşy ýaly, suratkeş Skott Ueýd hem öz ugrunyň üstünde işleýär we her gezek öz suratlarynda bir zatlary has gowlaşdyrmak isleýär. Skott maşynlaryň hapalanan aýnalarynda adaty bolmadyk sungat eserlerini döredýär. Özi hem Skott üçin bu bir hobby däl-de, hakyky bir iş. Skotta maşynlaryň aýnalarynda surat çekip, özüniň adaty däl usuly bilen özlerini reklama etdirmek isleýän uly brendlerden yzygider we köp sargytlar gelýär. Şeýle hem Ueýd ähli döwürleriň we milletleriň meşhur bolan suratlaryna meňzetmeleri hem çekýär.


text:
Takmynan 1 aý mundan ozal, Berdimuhamedowyň ýakyn garyndaşy we onuň maşgala agzalary Türkmenabat-Aşgabat arasynda gatnaýan bir uçary tutuşlygyna ýapdyryp, onda diňe özleri uçýar. Häkimiýetler bu reýsde uçmaly 160-dan gowrak ýolagçynyň ählisini uçardan düşürýär. Berdimuhamedowyň uçar ýapdyran garyndaşlary Köýtendaga syýahata baryp, şondan yzyna, Aşgabada dolanýan ekeni. Bu barada Azatlygyň biri-birinden garaşsyz çeşmeleri habar berdi.
Читайте также на русском
Azatlygyň çeşmesi Lebap welaýatynyň aeroportyndaky howa gatnawlaryndan jogapkär bir işgäre salgylanyp beren maglumatynda giňişleýin gürrüň berdi:
“Waka mundan bir aý çemesi ozal bolupdyr. Prezidentiň ýakyn garyndaşy, tutuş maşgalasy bilen, Köýtendaga 4 günlügine ýörite uçarda dynç alşa barypdyr. Haçan-da yzlaryna dolanmakçy bolanlarynda, ýörite uçar wagtynda gelmänsoň, adaty uçuşy ýerine ýetirýän ýolagçy uçaryň ýolagçylaryny uçurman, prezidentiň garyndaşynyň tutuş maşgalasyny uçuryp goýberipdirler. Ýolagçylara-da hiç hili düşündiriş berilmändir” diýip, çeşme belledi.
Köýtendag etraby Lebap welaýatynda ýerleşýär. Ol syýahatçylar üçin gelim-gidimli ýerleriň biri hasaplanýar.
Çeşmäniň sözlerine görä, prezidentiň ýakyn garyndaşlary döwlet myhmanhanasynda düşleýär. Olar Türkmenabadyň aeroportundan Köýtendaga harby bolmadyk dik uçarda iberilýär; gaýdýançalar etrabyň çäginde raýatlaryň hereketi çäklendirilýär, polisiýa berk gözegçiligi ýola goýýar.
Azatlygyň ýagdaýdan habarly ikinji çeşmesi “uçar galmagaly” barada has giňişleýin gürrüň berdi:
“Üç hepde çemesi mundan öň Lebapdan Aşgabada uçmaly reýsiň 160-dan gowrak ýolagçysy uçardan düşürilýär. Ol uçary prezidentiň garyndaşlary tutuş ýapdyryp, diňe özleri uçup gaýdýar. Reýsden ýolagçylary düşürmände-de, uçarda şolara ýeterlik orun bardy. Muňa garamazdan, hemmäni uçardan düşürtdiler” diýip, çeşme aýtdy.
Onuň sözlerine görä, uçardan düşürilen ýolagçylar bu ýagdaýa nägilelik bildirýär. Olar Türkmenabadyň aeroportunyň başlygyna jem bolup, şikaýat bilen arz edýärler:
“Aeroportuň başlygy merkeze (Türkmenhowaýollarynyň baş edarasyna – red.) jaň edýär, ýöne merkezdäkiler-de raýatlary kanagatlandyrýan jogap berip bilmeýär. [Uçardan düşürilen ýolagçylara] ertire çenli garaşmak tabşyrylýar” diýip, çeşme belledi.
Şondan soň aeroportda aç-açan nägilelik başlaýar. Howa menziliniň howpsuzlyk işgärleri dawanyň ula ýazjagyny aňyp, täzeden merkeze çykyp, şol gün üçin goşmaça uçar goýberilmegini soraýar, ýöne olaryň haýyşy-da netije bermeýär.
“Şeýlelikde, uçardan düşürilen ýolagçylar Lebapdan Aşgabada ertesi güni uçýar, zerur işi bolanlar Aşgabada taksili gaýdýar” diýip, çeşme belledi.
Prezident Berdimuhamedowyň dogan-garyndaşlary we beýleki maşgala agzalary hakynda jemgyýetçilige elýeterli maglumat köp däl. Wagtal-wagtal döwlet telewideniýesinde onuň agtyklary we beýleki käbir maşgala agzalary bilen düşen wideolary köpçülige görkezilýär. Ýöne soňky döwürde onuň ogly Serdar Berdimuhamedow Türkmenistanyň syýasy sahnasynda has işjeň rol oýnap başlady. Ol martda geçirilen iň soňky parlament saýlawlarynda deputatlyga saýlanansoň, yzýany Türkmenistanyň daşary işler ministriniň orunbasary wezipesine bellenildi. Ondan daşgary Serdar Berdimuhamedow soňky döwürlerde has-da ýygy-ýygydan Türkmenistanyň adyndan daşary ýurtlara sapar edip, halkara derejesindäki ýygnaklarda türkmen wekiliýetine baştutanlyk edýär.
Lebap welaýatynyň administratiw merkezi Türkmenabat şäheri bolup, ol Aşgabatdan 600 kilometr çemesi aradaşlykda ýerleşýär.
Köýtendagda tebigy goraghanalar, dag gerişleri, gowaklar, ýylysuw çeşmeleri, şeýle-de Türkmenistanyň 3200 metrlik iň belent Aýrybaba belentligi, dag gaýalarynyň ýüzünde 150 million ýyllyk dinozawrlaryň aýak yz galyndylary ýerleşýär.


text:
Milli ykdysadyýetleriň globallaşýan we integrirlenýän işleriniň ösüşi, howpsuzlygy ýokarlandyrmak, Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň netijeliligini we bäsleşige ukyplylygynyň ýokarlanmagy bilen häsiýetlendirilýän häzirki zaman ykdysadyýet şertleri döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri boup durýar.
2014-nji ýylyň 8-nji dekabrynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzda geçirilýän ýokary derejedäki halkara energetika forumyna gatnaşmak üçin türkmen paýtagtyna gelen Bütindünýä bankynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa ýurtlary boýunça wise-prezidenti hanym Lora Taky kabul etdi.
2014-nji ýylyň 3-nji dekabrynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň, Gazagystan Respublikasynyň Prezidenti Nursultan Nazarbaýewiň we Eýran Yslam Respublikasynyň Prezidenti Hasan Ruhaniniň gatnaşmagynda «Gazagystan — Türkmenistan — Eýran» halkara demir ýolunyň açylyş dabarasy boldy.
Ýurdumyzyň ulag toplumynyň öňünde goýlan wezipeleri durmuşa geçirmek, Türkmenistanyň demir ýol pudagyny has-da ösdürmek maksatlarynda gurlan Gazagystan – Türkmenistan – Eýran dostluk demir ýolunyň açylyşy mynasybetli Türkmenistanyň Merkezi banky tarapyndan altyndan we kümüşden her haýsysynyň gymmaty 50 manada deň bolan ýadygärlik şaýy pullary we şol pullaryň toplumy çykaryldy.
2014-nji ýylyň 2-nji dekabrynda Aşgabat şäherinde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň we Gazagystan Respublikasynyň Prezidenti Nursultan Nazarbaýewiň arasynda ýokary derejedäki duşuşyk geçirildi.
Halkara pul gaznasynyň Türkmenistan boýunça wekiliýet toparynyň başlygy jenap Býorn Roteriň baştutanlygyndaky türkmen paýtagtyna iş sapary tamamlandy. HPG-niň wekilleri Aşgabatda bolmagynyň çäklerinde Türkmenistanyň makroykdysady gazananlaryna baha berdiler we netijeli ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de ösdürmegiň meselelerini ara alyp maslahatlaşdylar.
Berkarar türkmen döwletiniň, bagtyýar türkmen halkynyň şu günki belent mertebesi, uly ösüşleri, ýeten we gelejekde nazarlanýan beýik sepgitleri hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň alyp barýan içeri we daşary syýasaty bilen aýrylmaz baglanyşyklydyr.
Türkmenistanyň Merkezi banky gymmaty bir, elli we ýüz manat bolan 2014-nji ýylyň banknotlarynyň täze modifisirlenen görnüşlerini dolanyşyga goýberdi. Bu täzelik 1993-nji ýylyň 1-nji noýabrynda dolanyşyga girizilen milli puluň gorag alamatlaryny artdyrmak we wizual serişdelerini kämilleşdirmek maksady bilen girizildi.
Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiziň alyp barýan il-ýurt bähbitli işlerinden, ata Watanymyzyň gülläp ösmegi baradaky tagallalaryndan egsilmez ylham we güýç alýan halkymyz ykdysadyýetiň ähli pudaklarynda uly-uly sepgitlere ýetýär.
Ykdysady gatnaşyklaryň köp ugurlarynda, ylaýta-da maliýe we pul ulgamlarynda özara baglanyşyklaryň artmagy, halkara söwdasynyň we oňa hyzmat edýän maýanyň ýokary depginler bilen ösüşi, häzirki wagtda dünýä ykdysadyýetiniň häsiýetli aýratynlyklarynyň hataryndadyr.
Häzirki wagtda Türkmenistanyň bank ulgamy bagtyýarlyk döwrüniň düýpli özgertmeleriniň akymynda ykdysadyýetiň depginli ösýän ulgamy bolup durýar. Milli ykdysady ösüşiň maliýe üpjünçiligini berkitmek, milli manadyň hümmetiniň durnuklylygyny saklamak, bank hyzmatlarynyň häzirki zaman toplumyny ornaşdyrmak we çekilen serişdeleri netijeli peýdalanmak Türkmenistanyň bank ulgamyny ösdürmegiň ileri tutulýan ugurlarydyr.
Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe Türkmenistanda raýat jemgyýetini gurmak giňden ýaýbaňlandyrylýar. Raýat jemgyýeti bolsa, raýatlaryň jemgyýetçilik gatnaşyklaryna özara ylalaşyk baglaşmak esasynda girmeklerini, özara arabaglanyşygy diňe sagdyn jemgyýetçilik aňynyň serişdeleri bilen döretmeklerini üpjün edýän öz-özüňi düzgünleşdiriş gurluşyna eýe bolan, dürli gatlaklara, toparlara bölünen adamlaryňaň-düşünjeli şahslaryň umumy jemidir.
Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe Türkmenistanyň bank ulgamynyň durnuklylygyny we ösüşini üpjün etmek Türkmenistanyň Merkezi bankynyň ilkinji nobatdaky wezipeleriň biri bolup durýar. Türkmenistanyň çuňňur hormatlanýan Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň bank ulgamynyň öňünde goýan reformalary amala aşyrmak bilen, Merkezi bank, durnuklylygy üpjün ediji faktor hökmünde, prudensial gözegçiliginiň pugtalanmagyna aýratyn ähmiýet berýär.
Türkmenistanda beýik türkmen nusgawy şahyry Magtymguly Pyragynyň 290 ýyllygy mynasybetli geçirilýän dabaralaryň öňüsyrasynda ýurdumyzyň Merkezi banky ýadygärlik şaýy pullaryny çykardy. Her haýsynyň hümmeti 50 manada deň bolan altyn we kümüş ýubileý şaýy pullaryndan ybarat bolan...
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiziň parasatly ýolbaşçylygynda milli ykdysadyýetimiziň ähli ugurlarynda, şol sanda bank ulgamynda hem oňyn özgerişlikler amala aşyrylýar we töleg ulgamy kämilleşdirilýär.
Türkmenistanda ýangyç-energetika toplumynda bazar ykdysadyýeti ýörelgelerine birsydyrgyn geçmek babatda nobatdaky ädim ädildi. Şeýlelikde, ýurdumyzyň ykdysadyýetini yzygiderli ösdürmek, nebit önümleriniň rejeli peýdalanylmagyny gazanmak we içerki bazarda ýerlenmegini tertipleşdirmek maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti 2014-nji ýylyň 28-nji aprelinde degişli karara gol çekdi.
2014-nji ýylyň 24-nji aprelinde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow döwlet durmuşyna degişli birnäçe möhüm meselelere, şol sanda bank edaralarynyň işini mundan beýläk-de kämilleşdirmek maksady bilen durmuşa geçirilýän toplumlaýyn çärelere bagyşlanan Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisini geçirdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň tagallasy bilen häzirki döwürde ýurduň ykdysady ulgamy üýtgedilip gurulýar we barha kämilleşdirilýär. Ykdysadyýetimizi ýokary depginler bilen ösdürmek hem-de ilatyň durmuş hal ýagdaýyny gowulandyrmak üçin öňde goýlan wezipäni çözmekde býujet, maliýe, salgyt we bank ulgamlary düýpgöter täzeden gurnaldy...
Şu ýylyň mart aýynda “Haryt-çig mal biržalary we birža söwdasy hakynda” Türkmenistanyň Kanuny güýje girdi.Bu Kanun Türkmenistanyň Mejlisiniň bäşinji çagyrlyşynyň 1-nji martda bolup geçen mejlisinde kabul edildi. Kanun haryt-çig mal biržalarynyň işlemeginiň, birža söwdalarynyň guralmagynyň we geçirilmeginiň hukuk, guramaçylyk weykdysady esaslaryny kesgitleýär hem-de Türkmenistanda harytlaryň lomaý bazarynyň ösdürilmegine gönükdirilendir.
Häzirki döwürde bank kartlary biziň durmuşymyza kem-kemden ornaşýandygyny ynamly belläp bolar. Şolary dürli maksatlar üçin işjeň ulanýan adamlar bar. Esasan hem ýurdumyzdaky ministrlikler, edara-kärhanalar, kompaniýalar öz işgärleriniň zähmet hakyny bank kartlary arkaly tölemekligini giňden ornaşdyrýarlar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň parasatly baştutanlygynda Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe, ýurdumyzyň ykdysadyýetinde uly we taryhy ähmiýetli özgertmeler amala aşyrylýar.
Hormatly Prezidentimiziň ýer böleklerini hususy eýeçilige bermek baradaky Karary halkymyzyň ýaşaýyş derejesini mundan beýläk-de ýokarlandyrmakda möhüm ädimdir. Ýurdumyzy ösdürmek, halkymyzy bagtyýar durmuşda ýaşatmak ugrunda hormatly Prezidentimiz ýadawsyz aladalar edýär. Milli Liderimiziň tagallasy bilen adam hakyndaky alada döwletimiziň baş aladasyna öwrüldi.
Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiziň saýasynda özünde mähremligi, gözelligi, näzikligi jemleýän mähriban ene-mamalarymyza we gelin-gyzlarymyza uly sarpa goýulýar.
Buhgalterçilik hasaba alnyşynyň we maliýe hasabatlylygynyň halkara standartlaryna geçmek kärhanalara we guramalara döwlet edaralary tarapyndan, şol sanda salgyt edaralary tarapyndan goldaw bermegiň şertleriniň biridir.
Hormatly Prezidentimiziň ýolbaşçylygynda ýurdumyzda durmuşa geçirilýän uly gerime eýe bolan işleriň netijesinde milli ykdysadyýetimiziň ähli pudaklary bilen bir hatarda bank ulgamy hem barha kämilleşýär. Bank ulgamy ýurdumyzda ykdysady syýasatyň kemala gelmegine we bolup geçýän uly ykdysady özgertmelere gatnaşýar, hem-de ykdysady döwlet maksatnamalaryny netijeli durmuşa geçirýär.
Häzirki döwür telekeçiligiň iş ýüzünde dikeldilýän, işewür adamlara öz ukyplaryny doly açmak üçin ähli şertleriň döredilýän döwrüdir. Döwletimiz senagat önümçiligini mundan beýläk-de ösdürmek üçin hususy telekeçileriň mümkinçiliklerini çekmäge ilkinji nobatdaky wezipeleriň biri hökmünde garaýar.
2013-nji ýylda — Türkmenistanyň öz Garaşsyzlygynyň ýigrimi ikinji ýylynda türkmen halkynyň bähbitleri üçin hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň paýhasly ýolbaşçylygynda ýöredilýän uly möçberli döwlet syýasaty netijesinde dünýäniň depginli ösýän ýurtlarynyň hatarynda mynasyp orny eýeläp, durmuş-ykdysady ösüşde ýokary üstünlikleri görkezdi.
2014-nji ýylyň 20-nji ýanwarynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň göni aragatnaşyk arkaly geçiren wideoşekilli iş maslahatynda Döwlet Baştutanymyzyň garamagyna beýik türkmen şahyry we akyldary Magtymguly Pyragynyň doglan gününiň 290 ýyllygy mynasybetli Türkmenistanyň Merkezi banky tarapyndan goýberilmegi meýilleşdirilýän altyn we kümüş şaýy pullarynyň nusgalary hödürlendi.
Nagt däl hasaplaşyklaryň uly mäýdanynda ýene-de bir iri oýunçysy Türkmenistanda işläp başlar. Türkmenistanyň daşary ykdysady iş banky töleg işiniň ulgamyna gatnaşmaga hukuk berýän MasterСard bilen lisenzion ylalaşygy baglaşar. Daşary ykdysady iş bankyna şular ýaly ygtyýary Türkmenistanyň Prezidentiniň ýakynda gol çeken Buýrugy hukuk berýär.
Geçen ýylyň dekabr aýynda Türkmenistanyň Mejlisi tarapyndan kabul edilen «Eýeçiligiň döwletiň garamagayndan aýrylmagy we döwletiň emläginiň hususylaşdyrylmagy hakynda» Türkmenistanyň täze Kanuny 2014-nji ýylyň 1-nji iýulyndan güýje girýär.
Hormatly Prezidentimiz 2014-nji ýylyň 17-nji ýanwarynda geçirilen Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň mejlisinde Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş bankyna MasterCard kompaniýasy bilen Ygtyýarnama Ylalaşygyny baglaşmaga rugsat berýän Buýruga gol çekdi we häzirki şertlerde halkara töleg ulgamlaryny, şol sanda nagt däl hasaplaşyk ulgamlaryny ornaşdyrmak aýratyn ähmiýete eýe bolýandygyny nygtady.
Copyright © 2008-2018
Türkmenistanyň Merkezi banky
Salgymyz: 744000, Türkmenistan, Aşgabat, Bitarap Türkmenistan şaýoly, 36
Telefon: +99312 381027 Faks: +99312 920812


text:
Ulanyjylaryň programma barada diýýän zatlary?
Biz Oxford Global Languages (OGL) başlangyjynyň çäginde janly sözlükleri düzmek we giňeltmek üçin ýerli dil köpçülikleri bilen ýakyndan işleşýäris. Biziň ulanyjylar babatdaky maksadymyz olaryň öz dilleri üçin resurslary goldaýandyklaryny we kämilleşdirýändiklerini duýmaklaryny gazanmak.
Biziň dillerimiziň köpüsi ýerli dil janköýerleri tarapyndan goldanylýar. Ol adamlaryň öz dilini ösdürmäge we goldamaga uly höwesi bolýar. Käbir OGL websaýtlarymyz hyzmat edýän köpçülikleri bilen baglanyşykly işlerimizi alyp barmak üçin dil janköýerleri hem-de Oxford Dictionaries bilen işleşýän ýerli dil menejerleri tarapyndan hem dolandyrylýar.
Demirgazyk soto dili üçin taslamanyň ähmiýeti barada gürrüň berýän Demirgazyk soto diliniň janköýeri Wiktor Mojela tomaşa ediň.
Doktor Khumalo biziň zulu janly sözlügimiziň dil janköýeri. Onuň OGL taslamasy barada pikirlerini, şeýle hem taslamanyň zulu diline ýetirýän täsiri barada şu ýerde has giňişleýin öwrenip bilersiňiz:


text:
Obasenagat toplumynyň maddy-enjamlaýyn binýady pugtalandyrylýar
Türkmenistanyň Oba we suw hojalyk ministrliginiň ygtyýaryna döwrebap oba hojalyk tehnikalarynyň gelmegi dowam edýär. Ine, täze ekiş möwsüminiň öňüsyrasynda ýurdumyza “John Deere 8245R” sürüm traktorlarynyň, şeýle hem bütin dünýä meşhur “CLAAS” maşyngurluşyk kompaniýasynyň (Germaniýa Federatiw Respublikasy) “AXOS 340 CX” köpugurly traktorlarynyň birinji tapgyry gelip gowuşdy.
Täze oba hojalyk maşynlaryny garşylamak dabarasyna ýurdumyzyň obasenagat toplumynyň ýolbaşçylary we esasy hünärmenleri gatnaşdylar. Täze maşynlaryň tehniki aýratynlyklary bilen tanyşmak maksady bilen, Türkmen oba hojalyk uniwersitetinde ýörite okuwlar guraldy.
Geçen ýylyň dekabrynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow degişli Karara gol çekdi, oňa laýyklykda, «John Deere International GmbH» (Şweýsariýa Konfederasiýasy) hem-de “Umax Trade GmbH” (GFR) kompaniýalary bilen oba hojalyk tehnikalarynyň uly tapgyryny satyn almak barada şertnamalar baglaşyldy.
Hususan-da, geçen galla oragy möwsüminde ýurdumyzyň ekerançylaryna gelip gowşan “John Deere W540” hem-de “TUCANO 430” galla ýygýan kombaýnlaryň onlarçasy meýdanlara çykaryldy. Sürüm möwsümine çenli “John Deere 8245R” traktorlarynyň 400-siniň, pagta ýygymyna çenli “John Deere 9970” pagta ýygýan kombaýnlarynyň 200-siniň gelmegine garaşylýar. 2018-nji ýylyň pagta ýygymy möwsüminde hem bu kysymly kombaýnlaryň şonçasy Türkmenistana getiriler.
Öz nobatynda, “Umax Trade GmbH” kompaniýasy ýakyn iki ýylyň dowamynda Türkmenistana Germaniýanyň “CLAAS” konserni we Ýewropanyň beýleki esasy kompaniýalary tarapyndan öndürilýän tehnikalary iberer. Birinji tapgyrda, 2017-nji ýylda “Axion 850” sürüm traktorlarynyň 200-si, “TUCANO” galla ýygnaýan kombaýnlaryň hem 200-si, “Eur Opal 95 H 100” kysymly azallaryň şonçasy, “AXOS 340 CX” traktorlarynyň we “SL TM 360” däne ekýän tehnikalaryň hersinden 500-si, dürli kysymly zemsnarýadlaryň 20-si getiriler.
Ikinji tapgyrda – 2018-nji ýylda “AXION-850” sürüm traktorlarynyň ýene-de 300-si, “TUCANO-430” galla orujy kombaýnlaryň 300-si, azallaryň hem 300-si, “AXOS 340 CX” kysymly sürüm traktorlarynyň we “SL TM 360” kysymly däne ekijileriň hersinden 500-si we läbik sorujylaryň 30-sy ýurdumyza getiriler. Tehnikalary ibermegiň üçünji tapgyry 2019-2020-nji ýyllara meýilleşdirilýär. Şonda sürüm traktorlarynyň 300-sini, galla orujy kombaýnlaryň 400-sini, azallaryň 300-sini, ýerleri bejermek üçin traktorlaryň 550-sini, şonça-da däne ekijileri we beýlekileri satyn almak göz öňünde tutulýar.
Ýurdumyza gelip gowuşýan oba hojalyk tehikalarynyň ählisi deslapky synagdan – ýerli toprak-howa şertlerine laýyklygy babatdaky synagdan geçirilýär. «John Deere» we «CLAAS» kysymly täze tehnikalaryň nusgalary hem meýdan synagyndan üstünlikli geçip, özleriniň artykmaçlyklaryny görkezdiler.
“John Deere 8245R” sürüm traktorlary hem biziň ýerlerimiziň şertlerinde geçirilen synaglarda özlerini iň gowy tarapdan görkezdiler. Ýurdumyzyň hünärmenleri olaryň köpugurlylygyny, uly kuwwatyny hem-de ygtybarlylygyny bellediler. Bu traktorlary dolandyrmak örän ýeňildir. Şu kysymly maşynlar örän oňaýlylygy hem-de ýokary öndürijiligi bilen tapawutlanýarlar. Olar diňe bir gündizine däl, eýsem, gijesine hem işlemäge ukyplydyr. Ýangyjy tygşytly sarp edýändigi tehnikalaryň şu görnüşiniň artykmaçlygydyr.
“CLAAS AXOS 340 CX” – bu köpugurly, çalt hereket edýän we ykjam, köp ýük göterýän traktordyr. Ol islendik oba hojalyk işlerini ýerine ýetirmäge niýetlenendir. Onuň ykjamlygy bilen baglylykda, bu traktor meýdan işlerinde hem-de beýik bolmadyk binalaryň içinde hem ulanylyp bilner. Traktor mineral dökünleri sepýän enjam ýa-da galla orýan enjam dakylyp, islendik işleri ýerine ýetirende-de, ol ykjamlylygy hem-de oňaýlylygy bilen tapawutlanýar.
Obasenagat toplumyny täze tehnikalar bilen üpjün etmek, ýokary düşewüntliligi hem-de agrar önümçiligiň netijeliligini üpjün edýän we serişdeleri tygşytlaýan tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagy ýurdumyzyň oba hojalygynyň durnukly ösüşiniň esasy bolup durýar. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan oňyn strategiýanyň yzygiderli durmuşa geçirilmegi netijesinde soňky ýyllarda bu ugurda uly üstünlikler gazanyldy. Döwletimiz oba hojalyk pudagyna uly goldaw berýär. 2017—2019-njy ýyllarda Türkmenistana döwrebap oba hojalyk tehnikalarynyň uly möçberiniň tapgyrlaýyn gelip gowuşmagy hem munuň aýdyň subutnamasydyr.
TDH


text:
Türkmenistanda daşary ýurtlaryň ýokary okuw jaýlaryny tamamlan ýaşlaryň köpüsiniň öz diplomlaryny tassykladansoň, işe ýerleşmekde kynçylyk çekýändigi barada habar berilýär.
Ýurduň günbataryndaky Balkan welaýatynyň Bereket etrabynyň ýaşaýjysy Mergen (Howpsuzlyk ýagdaýlary sebäpli ady üýtgedildi) 2016-njy ýylyň tomsunda Ukrainanyň Poltawa şäherinde ýerleşýän Ýuriý Bondarçuk adyndaky Milli tehniki uniwersitetinde okuwyny tamamlap, Türkmenistana dolanýar.
Şondan soň ol diplomyny tassyklatmak üçin, Türkmenistanyň Bilim ministrligine arza tabşyryp, 2017-nji ýylyň fewral aýynda “Nebit-gaz senagatynda we Metallurgiýa boýunça ýokary hünär derejeli hünärmen” diýen at bilen diplomyny ykrar etdirmegi başarýar.
25 ýaşyndaky Mergen şondan bäri işiň gözleginde, azyndan, 20 edara ýüzlenendigini, emma aradan 10 aý çemesi wagtyň geçendigine garamazdan, henizem işe ýerleşip bilmän kösenýändigini aýdýar.
“Men ilki ýurduň nebit-gaz pudagyna degişli edara-kärhanalarynda işiň gözlegine çykdym we Türkmenbaşy şäherindäki Uswa posýologyndaky nebit akdyryjy treste bardym. Bu ýerde maňa ‘bizde iş ýok’ diýdiler. Şondan soň men Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumyna bardym. Bu zawodyň ýuristi maňa ‘sen gelipsiň welin, birinjiden, iş ýerimiz ýok. Ýöne bolaýanda-da, biziň zawodymyza işe girmek üçin, iki şerti berjaý etmeli. Birinjiden, pasportda Türkmenbaşy şäherinde ýazgyda duran bolmaly, ikinjidenem, sen Türkmenistanda bilim alan bolmaly. Eger bu ugur boýunça daşary ýurduň ýokary okuw jaýlarynda okan bolsaň, onda seni işe alyp bilmeýäris’ diýip, meni yzyma gaýtardylar” diýip, Mergen gürrüň berdi.
Şeýle-de, ol özüniň Gyýanly şäherçesindäki, Esengulydaky, Gamyşlyjanebitdäki, Ekeremdäki zawodlara we beýleki edara-kärhanalara ýüzlenendigini, emma olaryň ählisinde özüne şol bir jogabyň berlendigini sözüniň üstüne goşdy.
“Men olara öz ýagdaýymyzy düşündirjek boldum. Ýagny ‘meniň kakam ýok, ýekeje ejem dokma dokap, dokanja halyçalaryny satyp, meniň yzymdan pul ugradyp, meni okatdy. Indi meniň perzent hökmünde ejeme hossarlyk etmeli döwrüm geldi. Onuň menden başga çagasam ýok’ diýsem, olar maňa ‘Ýagdaýyňyza düşünýäris, ýöne sizem bize düşüniň’ diýip, jogap berdiler” diýip, Mergen aýdýar.
Şuňa meňzeş ýagdaýy Russiýanyň, Ukrainanyň, Belarusyň, Hytaýyň we Türkiýäniň ýokary okuw jaýlarynyň tamamlan başgada onlarça türkmen ýaşlarynyň başdan geçirýändigi aýdylýar.
Ýatlap geçsek, şu ýylyň 4-nji awgustynda geçirilen hökümet maslahatynda, Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow daşary ýurtlarda bilim alan ýaş hünärmenleri işe ýerleşdirmek meselelerini içgin öwrenmegi tabşyrdy.
Şonda türkmen lideri wise-premýerler B. Hojamämmedowa we S. Toýlyýewe hünärmenleri işe ýerleşdirmek boýunça pudagara toparyny döretmegi hem-de bu ugurda edilen işleriň netijeleri barada Ministrler Kabinetiniň mejlisinde hasabat bermegi tabşyrsa-da, henize çenli bu topar we onuň häzirki wagtda nähili tapgyrdadygy barada, ilata maglumat berilmeýär.
Ýerli synçylaryň we ýaşaýjylaryň ençemesi döwlet gazetlerinde dürli ugurlar boýunça ýokary hünärli spesialistleriň ýetmezçilik edýändigi barada ýygy-ýygydan bildirişler çap edilse-de, ýurtda işe ýerleşmek meselesinde tanyş-biliş we para almak-bermek tejribesiniň giňden ýaýrandygyny, şol sebäpli ýaşlaryň köpüsiniň işiň gözleginde daşary ýurtlara gitmäge mejbur bolýandygyny aýdýarlar.


text:
Daşary yurt dalaşgärlerine
Ýokary okuw jaýynyň başlangyç bölümine taýýarlyk
Ýokary okuw jaýynyň başlangyç bölümine taýýarlaýyş dalaşgärleriň ýokary okuw jaýlaryna girmegine taýýarlamaga gönükdirilendir. Okuwyň dowamy 1(bir) akademiki ýyl (10 aý). Okuw saýlaýan hünäri boýunça dürli ugurlar boýunça ýöredilýär. Ähli okuw kurslaryny üstünlikli geçip we gutardyş synaglary tabşyran diňleýjilere, taýýarlaýyş kursy tamamlanlygy barada şahadatnama gowşurylyar, şeýle hem Belarus respublikasynyň ýokary okuw jaylaryna girmegine rugsat berilyar.
Okuwa çakylyk
Daşary yurt raýatlarynyň okuwa çakylygy okamak üçin dokumentlaryny taýýarlamak.
Brestiň A.S.Puşkin adyndaky döwlet Uniwersitedinde almak isleýan daşary ýurt raýatlaryna Belarus Respublikasynyň ilçihanasynda okamaga rugsat berilýän wiza açmak üçin çakylyk almak hökmandyr.
Daşary ýurt raýatlaryna okamaga çakylyk hatyny almak üçin halkara aragatnaşyk bölümine yokarda berlen dokumentlary taýýarlamaly.
- Doldyrylan anketa
- Orta mekdebi gutaran okuw şahadatnamasyny we natariusdan tassyklanan dokumentynyň kopiyasy.
- Belerus ýa-da rus diline terjime edilen okuw şahadatnamasy we natariusdan tassyklanan dokumentynyň kopiyasy.
- Pasport we onuň nusgasy.
- Belarus ýa-da rus dilinde terjime edilen natariusdan tassyklanan şahsyýeti görkezýän pasport ýa-da başga dokument.
Hemme dokumentleriň nusgalary notariusyň möhüri bilen berkidilendir.
Dokumentlaryn dili
Daşary yurt dilinde tabşyrylan ähli dokumentlerin rus dilinde terjimesi berkidilmeli. Terjime natarial tertibinde tassyklanmaly.
Ähli dokumentler uniwersitediň adresi boýunça ýa-da elektron poçta arkaly “okuwyň dokumenti” bellik bilen iberilmeli.


text:
Klimatologiýa
Ýer togalagynyñ klimatlary hakyndaky ylymdyr. Aýratyn ýurtlaryñ klimatyna häsiỷetnama berlende meteorologiýanyñ kanunlaryndan we maglumatlaryndan peýdalanylýar. KLIMAT – howa düzgüniniñ köp ýyllyk gaýtalanyp gelýän kanunalaýyk gatnaşygydyr. Ol grek dilinde “gyşarmak”, ýagny gün şöhleleriniñ Ýer togalagy boýunça deñ düşmezligini añladýar. Klimat türki dil toparynda “yklym” diýlip atlandyrylýar. Klimatyñ döremekliginde, klimaty emele getiriji hadysalar we şertler uly orun eýeleýärler, klimaty emele getirii hadysalara ýylylyk we çyg aýlanyşygy, atmosferanyñ umumy sirkulýasiýasy degişli. Klimatyñ dürli bolmaklygynda geografik giñligiň, gury ýeriñ we suwuñ paýlanyşynyň, orografiýanyň we belentlikleriň, toprak we ösümlik örtüginiň, gar örtügi we buzluklaryň, umman hem-de deñiz akymlarynyň, şeỷle hem adamyň täsiri uludyr. Olar klimaty dörediji şertler hasaplanylỷar. Ýer togalagynyñ klimatlary – geografik zolaklaryň , materikleriñ we deñizleriñ, agdyklyk edýän ýelleriñ we ýurduñ (sebitiñ) ýerli aýratynlyklary göz öñüne tutulyp añladylýar. Meselem, Türmenistan çürt-kesik kontinental klimaty, Baltikaýaka ýurtlary deñiz klimaty bilen tapawutlanýarlar. Bulardan tapawutlylykda Uzak Gündogaryñ klimaty musson görnüşlidir. Bu ýerde ỷeller köplenç möwsümleýin öwusýärler. Klimatyñ döremekligine orografiýa uly täsir edýär. Sumbar we Çendir jülgeleri, Zakawkaziýa, Krymyñ günorta bölegi subtropik klimatly sebitlerdir. Olaryñ demirgazyk bölegi dag gerişleri bilen goralan bolup, olar sowuk howa massalarynyñ çäge aralaşmaklygyna mümkinçilik bermeýärler. Meteorologiýa ylmynyñ esasy usuly howa elementlerine we atmosfera hadysalaryna gözegçilik geçirmeklikdir. Ol ýörite gurnalan meteorologik beketlerde we gözegçilik nokatlarynda alnyp barylýar. Ýurduñ howa şertleri şeýle hem aktinometrik, aerologik we agrometeorologik beketleriñ kömegi bilen hem öwrenilýär. Aktinometrik beketlerde radiasiýa balansyna degişli elementler ölçense, aerologik beketlerde troposferanyñ ýokary gatlaklarynyñ howa şertleri öwrenilýär. Agrometeorologik beketlerde meteorologik elementleriñ we hadysalaryñ oba hojalyk ekinlerine we maladarçylyga täsiri öwrenilýär. Sdandart meteorologik meýdança 26 x 26 inedördül metr möçberinde kabul edilendir. Olarda gözegçilikler adatça ýerli wagt boýunça sagat 0, 3, 6, 9, 12, 15, 18 we 21-de geçirilýär. Atmosferanyñ howa ýagdaýlaryny öwrenmeklik işi şeýle hem meteorograf berkidilen zond şarlarynyñ, aerostatlaryñ, radiozondlaryñ, şeýle hem meteorologik we geofiziki raketalaryñ, howa hemralarynyñ üsti bilen amala aşyrylýar. Howa hemralarynyñ uçurylmagy howa çaklamasynyñ takyklygyny 85-90 %-e çenli ýokarlandyrdy. Olardan alynýan maglumatlar elektron hasaplaýjy maşynlarda (EHM) işlenilýär we atmosfera hadysalarynyñ ýagdaýy gysga wagtda awtomatik gurallar arkaly modelleşdirilýär. Gözegçilik usulyndan başga meteorologiýada tejribe barlaglary (eksperiment) hem ulanylýar. Muña ýer üstüne ýakyn ýerleşen bulutlary we ümürleri pytratmak, doly saklanýan bulutlary ýagşa öwürmek, suwarymly ýerlerde emeli bulutlary we ýagynlary döretmek hem-de ýagdyrmak mysal bolup biler. Tejribe barlaglary howa ulaglary we ekerançylyk üçin peýdalydyr. Howa çaklamasynyñ hilini gowulandyrmak maksady bilen, BMG-niñ tagallasy bilen 1951-nji ýylda Bütindünýa meteorologiýa guramasy döredilýär. Onuñ işine 154-den gowrak döwlet gatnaşýar we ol 5 çäkde 4 ugur boýunça gidrometeorologiýa işlerini alyp barýar: 1) Bütindünýä meteorologiýa gullugy. 2) Bütindünýä meteorologiýa guramasynyñ ylmy-barlag maksatnamasy. 3) Bütindünýä meteorologiýa guramasynyñ daşky gurşaw we onuñ adama täsir edişini öwrenmek maksatnamasy. 4) Bütindünýä meteorologiýa guramasynyñ tehniki bileleşiginiñ maksatnamasy. Olaryñ operatiw ýolbaşçylygy Moskwada, Waşingtonda we Melburnda ýerleşip, bütindünýä howa merkezleri häzirki döwrüñ EHM-i kompỷuter enjamlary we sinoptiki kartalary düzýän we derñew berýän ýörite maşynlar bilen üpjün edilendir. 1974-nji ýylda Bütindünýä meteorologiýa guramasynyñ maksatnamsyna atmosfera hadysalaryny jümle-jahan möçberde öwrenmeklik, atmosferanyñ hapalanmagynyñ öñüni almaklyk ýaly meseleler hem goşuldy.


text:
Noýabr aýynyň aýaklap barýandygyna seretmezden, Türkmenistanyň edara-kärhanalarynyň işgärlerniň mejbury pagta ýygymyna çekilýändigi aýdylýar.
Adynyň efirde tutulmazlygny soran ruhabatly mugallyma zenanyň sözüne görä, awgust aýynyň aýagyndan bäri mugallymlary her dynç güni pagta ýygymyna gatnaşmaga mejbur edýärler.
Dynç günüň 60 kilogram pagtany ýygyp, pagta harmanyna tabşyrandygyň barada kepilnama getirip, mekdep direktoryna bermeli. Mugallymlaryň iş ýükleri onsuzam ýeterlik. Mekdepden soňra okuwçylaryň depderlerini barlamaly, erteki güne plan düzüp, sapaga taýýarlanmaly. Dynç almaga wagtyň hem galmaýar. Maşgalanyň hysyrdysy-da zenan mugallymlara ýetik bolany üçin, bir dynç günüňi hem pagta ýygymynda geçirseň, bu juda agyr düşýär” diýip, ol aýdýar.
“Pagta ýygymyna gidip bilmejek mugallymalar öz ornuna adam tutup, oňa pul töläp, pagta ýygymyna ugradýarlar. Obalarda işsiz oturan erkek oglanlar hem ýaş gyzlar bu teklibiňi begenip kabul edýärler. Ýöne bu ylalaşyk üçin olara hak tölemeli. Olar, hem seniň beren puluňy alýarlar, hem-de ýygan pagtasy üçin, kärendeçilerden hak alýarlar. Şeýle gepleşigiň nyrhy her hepde üçin 10 manat.
“Bu çykdajyny ýeňilleşdirmek üçin, aýda 20 manady mekdep direktoryna berseň, ol senden pagta meýdanyna gitmegiňi talap edibem duranok. Direktoryň özi mugallymyň ýygmaly pagtasyny ýygyldy edip, has ýokarrak maglumat berýär” diýip, pagta ýygmaga mejbur edilen başga bir mugallyma aýdýar.
“Emma biz – işgärler bu ýagdaý barada alaçsyz dymmaly bolýarys. Iş ornuň bilen hoşlaşmak islemeseň, sesiňi çykarman edilýän bidüzgünçiliklere boýun bolmaly” diýip ol aýdýar.
Ahal welaýatynda pagta meýdanlaryna mejbury ugradylýan ýygymçylaryň käte esgerler bolup durýandygy barada hem maglumatlar bar.
Aşgabadyň we onuň eteklerindäki harby bölümleriň esgerlerini hem her ýylda boluşy ýaly, şu günler pagta meýdanlarynda görmek bolýar. Esgerleriň harby tälimi öwrenmekleriniň deregine, soňky ýyllarda mejbury pagta ýygymyna ugradýarlar.
Esgerlere hem her günde 60 kilogram pagta ýygmaga görkezme berilýär. Şol görkezmäni ýerine ýetirip bilmedik esgerlere ofiserler tarapyndan ýowuz daralýandygy aýdylýar.
Esgerler başyny galdyrman uzakly gün pagta ýygyp, öz borçnamalaryny ýerine ýetirmäge çalyşýarlar. Ýöne ýyglyp, harmana tabşyrylan pagtanyň pulunyň esgerlere berilmeýändigi hem aýdylýar.
Pagta ýygany üçin, esgerleriň eline pul düşenok. Onda-da olar pagta ýygymyndan ýüz öwürmeg-ä beýlede dursun, özleriniň talaba laýyk nahar berilmeýändigi barada hem dil ýaryp bilenoklar.
Soňky aýlarda esgerleriň naharlarynyň hiliniň ýaramazlaşýandygyny, iýmitiň hiliniň pesligi sebäpli, uzakly gün meýdanda pagta ýygmaga ýaramaýan esgerleriň hem sanynyň artýandygyny bu ýagdaýlara şaýat bolýan ýaşaýjylardan eşitmek bolýar.


text:
ABŞ-nyň BMG-däki täze ilçisi Nikki Haliý dünýä guramasyny düýpli bejermegi wada berdi we ABŞ ýaranlaryna, eger olar Waşingtony goldamasalar, özüniň olaryň «atlaryny bellejekdigini» we jogap sorajakdygyny duýdurdy.
Ol 27-nji ýanwarda BMG-niň Baş sekretary Antonio Guterrese ynanç hatyny gowşuranyndan soň žurnalistlere "Biz netije berýän ähli çäräni has gowulaşdyrarys, netije bermeýän çäreleri düzetmäge çalşarys, könelişen we zerur bolmadyk çärelerden bolsa el çekeris ” diýdi.
Täze ilçi Guterres bilen duşuşanyndan soň bir kömekçi olaryň bilelikde işleşmek we BMG-ni reforma etmek barada gowy, konstruktiw maslahat edendigini aýtdy.


text:
Şu gün Türkmenistanyň, Gazagystanyň we Eýranyň Prezidetleriniň gatnaşyp ak pata bermeginde Gazagystan-Türkmenistan-Eýran demir ýoly dabaraly ýagdaýda açylyp, ulanmaga berilýär. Bu demir ýol 2007-nji ýylda gurlyp başlanypdy.
Ýurtlaryň arasyndaky hyzmatdaşlyga kuwwatly itergi berjek Gazagystan-Türkmenistan-Eýran demir ýolunyň gurluşygy möhletinden öň, has takygy, 23-nji awgustynda tamamlanypdy. Uly ähmiýete eýe bolan bu demir ýolunyň uzynlygy 934.5 km. Bu ýolunyň ulanylmaga berilmegi bilen Russiýanyň, Gazagystanyň, Türkmenistanyň, Eýranyň üstünden Pars aýlygyna çenli, şol bir wagtyň özünde hem Aziýa döwletleriniň Ýewropa üstaşyr geçýän ýükleriň ýoly takmynan, 700-800 km çenli gysgalar.Habarlar→