text:
Hormatly agzalar, Ženewada 83-nji gezek geçirilýän awtoulag sergisine dünýä belli kompaniýalar öz täze öndüren önümlerini görkezdilerr.
Serginiň çäklerinde bu babatda dünýäniň iň abraýly baýragy bolan “Ýylyň awtoulagy” hem saýlanyldy. “Volkswageniň” “Golf” modeliniň täze nusgasy emin agzalaryndan 414 ball aldy. Mundan ozal hem bu baýraga mynasyp bolan “Golf” bu sergä GTI, GTD we “Variant” nusgalary bilen gatnaşdy. “Golf VII”-niň iň ýakyn bäsdeşleri “Subau BRZ” we “Toyota G86” 202 ball aldy. Şeýle hem “Volvo V40”, “Ford BMax”, “Mercedes A klassy”, “Renault Clio”, “Peugetot 208” we “Hyundai i30” ýaly modellerinden hem ozdurmagy başardy.
“Golf” modeliniň ýedinji nesli bolan GTI bu sergä ilkinji gezek iki görnüşi bilen gatnaşýar. Onuň 220 PS (Standart GTI) we 230 PS (GTI Performance Paket) ýaly iki görnüşi bu ýere gelenleriň ünsüni çekýär. Iki nusgada hem adatdakysy ýaly “Volkswagen TSI” tehnologiýasyndan peýdalanylyp, işlenip düzülen 2.0 litrlik TSI hereketlendiriji bar. Iki görnüşi hem EU6 normalaryna gabat gelýär. Ol öňki nusgalaryna garaňda has tygşytlylygy bilen tapawutlanýar. Iki nusgasy hem 100 kilometrde ortaça 6,0 litr ýangyç sarp edýär we 140 g/km CO2 çykarýar . “Standart GTI”, 100 km/s tizlige 6,6 sekuntda, “GTI Performance Paket” bu tizlige 6,5 sekuntda çykýar.
Sergide şereketiň “Golf GTD” görnüşi hem bar. Göwrümi 2 litr turbo hereketlendirjisi bolan “Golf GTD-niň” kuwwaty öz “doganynyňky” ýaly 220 PS ýetýär. Duran ýerinden 100km/s tizlige 8,1 sekuntda çykýar. Ol bir kilometrde baryýogy 145 gram CO2 çykarýar.
Sergide şereketiň uly maşgalalara niýetlenen “Golf Variant” modeli hem bar.
Emin agzalarynyň başlygy we Şwessiýanyň ykdysadyýet habarlaryny ýaýradýan “Dagens Industri” gazetinde awtoulaglar barada makala ýazýan Hakan Matson “Golf VII” modeliniň geçirilen synaglarda ýokary dereje görkezendigini gürrüň berýär. Bu ulagyň hiliniň ýokarylygy we ygtybarlydygyny belleýärler.
Emin agzalary bu ýyl satuwa çykarylan 32 modele baha berdiler. Ýewropanyň 22 ýurdundan 58 awtoulag žurnalisti gatnaşdy. “Ýylyň awtoulag baýragy” 1964nji ýyldan bäri berilýär.
13 марта 2013
Biz haçan müneris bular ýaly maşyn. menä diňe arzuw edýän! ýöne öňde biriniň aýtmagyna görä, arzuw ediber iň bolmanda žugli alarsyň diýen bolýa
13 марта 2013
halladym!♥, Maşynlaryň gowusy mersedes bolmaly welin bu gezek Volkswageniň birinji orna mynasyp bolmagy gyzykly, onda-da men Toýotany gowy görýän, sagbol täzelikleriňe, bilemokdym.
13 марта 2013
Howwa bu awtaulagy daşary ýurtlylar hezil edip sürerler-de satarlar onsaňam biziň ýurdumyza gelýänçä azyndan 10 ýyl gerek bolaýmasa,
13 марта 2013
Täze maşynlaryň öndürilmegi gowy dälmidir. näme üçin 10 ýyl gerek bolsun t-nyň halkyny daşary ýurtlardan pes görýäňmi, nesip bolsa serediň ýene bir az wagtdan t-da bu maşynyň her reňkinden görersiňiz,
13 марта 2013
dogry aýtýaňyz hallandy, meniň bir tanyşym eýýäm haçan satuwa çykaryna garaşýar, oňa näme diýjek,,, halladym +++


c: text/html

text:
30-njy awgustda bolup geçen Türkmenistanyň döwlet howpsuzlygy geňeşinde ýurduň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow planlaşdyrylýan harby-deňiz bazasynda ýaragly güýçleriň hemişelik esasda ýerleşdiriljekdigini we raketa sistemasyna eýe bolan iki sany harby gäminiň hem satyn alynjakdygyny mälim etdi.
Şeýle howpsuzlyk we harby çäreleriň ýola goýulmagyna sebäp edip, sebitde ekstremistik, kontrabanda we terror hereketleriniň köpelýändigi we şeýle howplara garşy sebitdäki beýleki döwleteriň hem öz harby býudjetlerini artdyrýandyklary görkezildi. Gatnaşyklar dartgynlaşan wagty
Türkmenistanyň prezidentiniň bu çykyşy Hazar deňziniň hukuk statusy we Serdar ýangyç ýataklary boýunça ýurduň Azerbeýjan bilen gatnaşyklarynyň dartgynlaşan wagtyna gabat geldi. Şeýle hem ýakynda Russiýa Federasiýasynyň we Eýranyň ýaragly güýçleri Hazar deňzinde 800 sany harbylaryñ gatnaşmagyndaky bilelilkdäki harby türgenleşigi geçiripdi we Türkmenistanyň şol türgenleşige synçy hökmünde gatnaşandygy habar berildi.
1990-njy ýyllaryň ahyryna Hazar deňzindäki nebit ýataklary boýunça Türkmenistan bilen Azerbeýjanyň arasynda düşünişmezlikler ýüze çykyp başlanda, iki ýurduň arasynda diňe bir diplomatiki gatnaşyklar dartgynlaşman, eýse harby bäsdeşlik hem ýüze çykypdy. Şonda Azerbeýjanyň iki sany Amerkan harby katerlerini satyn almagyna reaksiýa hökmünde Türkmensitan hem Ukrainadan birnäçe harby katerleri satyn aldy.
Munuň bilen birlikde, Alborz diýlip atlandyrylýan nebit ýatagy boýunça Eýran bilen Azerbeýjanyň arasyndaky düşünişmezlik 2001-nji ýylda Eýranyň güýç görkezmegine çenli baryp ýetdi.“Entek düşnükli däl”Türkiýäniň Strategiki Barlaglar Merkeziniň
Merkezi Aziýa we Kawkaz regiony boýunça analitigi Jelaleddin Ýawuz Hazar deňzinde harby deňiz bazasyny gurmak boýunça Türkmenistanyň soňky gelen kararynyň entek doly aýdyňlaşdyrylmandygyny belleýär. “Jenap Berdimuhamedowyň eden beýanatyna seretsek, göýä diýersiň Hazar deňzinde dartgynlylyk bar ýaly we harby býudjet terror howplaryna garşy durmak üçin artdyrylýan ýaly görünýär. Emma bu beýanat entek ýagdaýa doly düşündiriş berenok. Hazaryň hukuk statusy hem belli däl.”
Düýbi Delide ýerleşýän Parahatçykyk we Çaknyşyk Barlaglary Institutynyň Owganystan, Radikal Yslam we Merkezi Aziýa boýunça analitigi Ragaw Şarma
häzirlikçe Hazar deňzine abanýan haýsydyr bir terror ýa-da ekstremistik howpuň ýokdugyny öňe sürýär. “Men Hazar deňzine abanýan uly bir ekstremistk ýa-da terror howpuny göremok. Häzirki ýagdaýlar ykdysady meseleler bilen bagly. Howp esasan hem Owganystandan we Özbegistandan abanýar. Özbegistandaky ekstremistik toparlaryň Owganystandaky toparlar bilen arabaglanşygynyň bardygyny unutmaly däl.” Serhet sistemasynyň ukuby
Analitik Ragaw Şarma, umuman, Merkezi Aziýa ýurtlarynyň serhet gözegçilik sistemalarynyň ekstremistik we terror howplaryna garşy durmak boýunça ukybynyň pesdigini belleýär. "Meniň pikirimçe, Türkmenistanyň serhet gözegçiligi hem daşardan gelip biljek howplara garşy o diýen taýýarlykly däl. Munuň bilen birlikde ylmy barlaglar şuny görkezýär: Owganystandaky we Özbegistandaky ekstremistik hereketler Aşgabadyň öz režimine hem howp salýar."
Şarmanyň aýtmagyna görä, ýurduň režimine howp diňe daşardan gelenok. "Bu ýurduň syýsatynda repressiw häsiýet bar. Bu bolsa, radikal yslam hereketleriniň döremegine baryp ýetýär. Şol sebäpli howp hem daşardan abanýar, hem içerden."
Türkiýeli analitik Jelaleddin Ýawuz Türkmenistanyň ýaraglanmagynyň beýleki döwletlere hiç-hili howp döretmeýändigini hem öňe sürýär. “Bilşimiz ýaly, Türkmenistan bitarap ýurt. Şunuň bilen baglylykda ol uly bir ýaragly güýçlere eýe boljak ýurt däl. Emma bitarap diýmek, öz-özüňi goramazlyk diýmek däl. Häzirki planlaşdyrylýan harby çäreler zorluk ýa-da hüjüm edijilik maksatly bolmaz, diňe gorag maksatly bolar.”Eýran faktory
Türkiýäniň Strategiki Barlaglar Merkeziniň analitiginiň aýtmagyna görä, ýurduň serhetlerine diňe bir Owganystadan howp abanmaýar, bu ýerde Eýran faktory hem bar. “Türkmenistanyň günortasynda Eýran hem bar. Eýran prezidentlik saýlawlaryny bulam-bujar etdi. Eýranyň we Ahmedinejadyň öňki abraýy bilen häzirki abraýy deň däl. Eýrandaky häzirki pursatdan peýdalanyp, döräp biljek ekstremistik howplar hem bar. Şol sebäpli jenap Berdimuhamedow Hazardaky harby bazany daşardan geljek howplara garşy niýetleýändir diýip, umyt edýärin. Hazar deňzi dartgynlylyk deňzi däl-de, dostluk we parahatçylyk deňzi bolmalydyr.”Trend agentiligi habar berýär
Şu gün Azerbeýjanyň Ministrler Kabinetiniň Ykdysady we Maliýe sýýasaty boýunça öňki ýolbaşçysy Oktaý Hagwerdiýew
Trend habar agentligine beren beýanatynda Hazar deňzinde Türkmenistanyň harby baza gurmagynyň aňyrsynda Hazaryň statusynyň çözülmegini çaltlandyrmak boýunça tagallalaryň däl-de, eýse deňizdäki nebit we gaz ýataklaryny goramak aladalarynyň ýatandygyny aýtdy. Onuň aýtmagyna görä, Hazar ýaka döwletleri biragyzdan ylalaşyp, ýa Hazaryň düýbüni bölmeli ýa-da düýbüni we deňzini bölmeli.
Russiýanyň Kommersant gazetiniň redaktory Azer Mursaliýewiň
Azerbeýjanyň Trend habar agentligine aýtmagyna görä, Berdimuhamedowyň soňky çykyşy daşarky düňýä üçin uly duýduryş boldy. Sebäbi Türkmenistanyň prezidentiniň beýanaty taraplaryň arasynda geçiriljek çynlakaý gepleşikleriň öňüsyrasy edildi.
2005-nji ýyldaky ylmy çaklamalara görä, Türkmenistanyň harby býudjeti jemi öndürilýän içerki önümiň 3,4 prosentine deňdir we şol görkeziji boýunça dünýä ýurtlarynyň arasynda Türkmenistan 40-njy orunda durýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Şu günki gün dünýäde 69 million çaga okuw okamakdan mahrum, 774 million uly adam okap we ýazyp bilmeýär. Bu barada “Global campaign for education” hereketiniň 20-nji sentýabrda ýaýradan hasabatynda aýdylýar.
Graždan jemgyýetiniň hereketi bolan we global derejede bilim krizisiniň soňuna çykmak maksadyna eýerýän “Global campain for education” guramasynyň hasabatyna laýyklykda bilim problemasy boýunça dünýäniň iň gyzgyn nokatlary esasan Afrika kontinentinde ýerleşýär, Somali we Eritreýa regionyň iň erbet ýagdaýly ýurtlary hasaplanýar.
Hasabatda bellenişine görä, geçen onýyllykda dünýäde okamak mümkinçiligine eýe bolan çagalaryň sany ozalkydan 40 million köpeldi. Emma bu üstünlige garamazdan, ýagdaýyň häzirki gidişi 2015-nji ýylda okuwa gatnamakdan mahrum çagalaryň sanynyň ýene köpelmek howpuny döredýär.
Ýewraziýada şeýle nokatlar hökmünde hasabatda Owganystan we Pakistan görkezilýär. Emma hasabatda bilim ugrundan agyr ýagdaýly ýurtlaryň arasynda käbir GDA we Merkezi Aziýa döwletleri hem agzalýar. Gyrgyzystan, Täjigistan, Özbegistan we Moldowa hasabatda aýratyn üns berlen döwletlerdir. Hasabatda Türkmenistanyň bilim derejesine baha berilmeýär.
Nähili kemçilikler bar?
Türkmenistanda häkimiýet çalşansoň, 2007-nji ýylda orta mekdepleriň okuw möhleti 9 ýyldan 10 ýyla getirildi. Emma Türkmenistanda bilim ugrundan görülýän şu günki çäreler esasan täze mekdepleriň gurluşygy we okuw jaýlarynyň maddy-tehniki üpjünçiligi bilen çäklenýär.
Türkmenistanly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilim pudagynda döwlet tarapyndan amala aşyrylýan häzirki işler barada gürrüň berip, täze gurulýan mekdepleriň hökmany suratda internet bilen üpjün edilýänligini belledi.
Emma oba mekdeplerinde internetiň okuwçylar üçin elýeterli däldigini oba ýaşaýjylary gürrüň berýärler. Orta mekdepleriň maddy-tehniki üpjünçiligi köplenç täze mekdepler bilen çäklenýäne meňzeýär.
Azatlyk Radiosynyň ýene bir söhbetdeşi özüniň mekdebe gatnaýan üç okuwçy çagasynyň bardygyny gürrüň berip, çagalarynyň mekdebindäki çykdajylaryň ene-atalaryň üstüne atylýanlygyny aýtdy. Onuň sözlerine görä, hatda mekdepdäki bejergi işleriniňdir täze okuw kitaplaryny mekdebe getirýän ulagyň çykdajylaryny-da ene-atalar tölemeli bolýarlar.
Mary welaýatynyň ýene bir ýaşaýjysy köp çagalaryň edebi kitaplary okamaýanlygyny gürrüň berdi we munuň sebäbini çagalaryň bilim we aň-düşünjesiniň ösüşi üçin ýurtda esasy şertleriň ýoklugy bilen baglanyşdyrdy. Türkmenistanly zenan öz ýaşaýan regionynda kitaphanalaryň, edebi kitaplaryň we kitap dükanlaryň ýoklugyny aýtdy.
Kadrlar ýetmezçiligi
Türkmenistanly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew mekdeplerde berilýän bilimiň pes derejede galmagynyň esasy sebäplerini kadrlaryň kemçilik etmeginde we mekdep okuwçylarynyň okuw prosesine degişli bomadyk çärelere örän köp çekilmeginden görýär.
Bugaýewiň sözlerine görä, çagalaryň şeýle çärelere gatnaşdyrylmagy sebäpli mekdep mugallymlaryna-da çagalara bilim bermekden daşgary goşmaça işler tabşyrylýar. Üstesine oba ýerlerinde mekdep mugallymlary esasy işiniň daşyndan öz maşgalalaryny eklemek üçin kärendesine ýer alyp, zähmet çekmeli bolýarlar.
“Ýurtda çaga zähmeti resmi taýdan gadagan edilse-de, oba çagalarynyň aglaba bölegi gün-güzeran üçin öz ene-atalaryna kömek berip, işlemeli bolýarlar. Şeýle ýagdaý bolsa çagalaryň bilim almak mümkinçiligine we bilim prosesiniň hiline zeper ýetirýär” diýip, Bugaýew aýdýar.
Bilim jemgyýetleriň we adamlaryň durmuşyna hemmetaraplaýyn güýçli täsir ýetirýär. “Global campain for education” hereketiniň 20-nji sentýabrda ýaýradan hasabatynda bilim elýeterliliginiň, hususan-da, aýallaryň hak-hukuklarynyň berjaý edilmegine we ilatyň saglyk ýgdaýynyň gowulanmagynda esasy şert bolup durýanlygy bellenilýär.


text:
Orsýetiň ýadro gullugy bolan “Rosatom” birinji gün Orsýetiň demirgazyk-gündogarynda bolan uçar heläkçiliginde Eýranyň Buşehr ýadro stansiýasy bilen ilteşikli bäş ekspertiň ölendigini aýdýar.
“Rosatom” ol 5 adamyň Petrazawodsk aeroportunyň golaýynda bolan hadysada ölen 44 ýolagçynyň arasynda bolandygyny aýtdy.
“Rosatom” ol bäş ekspertiň uzak wagt bäri Buşehr proýekti bilen ilteşikli bolan üç kärhanada işländiklerini aýtdy.
Birleşen Ştatlar we onuň käbir ýaranlary Buşehr ýadro stansiýasy ýadro ýaraglaryny öndürmek üçin gizlin synanyşyk bolmasyn diýýär, Eýran muny ret edýär.


text:
Hytaý Aziýa-Ýuwaş okean sebitleriniň liderleri Pekiniň inisiatiwasy bilen öňe sürlen erkin-söwda ylalaşygynyň kabul edilmek mümkinçiligi dogrusynda işlemegi kabul etdiler diýdi.
Bu barada Hytaýyň prezidenti Si Jinping (Xi Jinping) Pekinde iki gün dowam eden “Aziýa-Ýuwaş okean sebiti boýunça ykdysady hyzmatdaşlyk” (APEC) sammitiniň yzýany, yglan etdi.
Şeýle-de, Si bu wakany “taryhy” ädim diýip atlandyryp, liderler Aziýa-Ýuwaş okean sebitinde teklip edilýän Erkin söwda zolagyny öwrenmek üçin iki ýyllyk derňewlere başlamak barada ylalaşdylar diýdi.


text:
Ukrain häkimiýetleri orsýetçi separatistler, gündogar Ukrainadaky hökümet güýçleriniň pozisiýalaryna, şol sanda ýurduň günorta-gündogaryndaky port şäheri - Mariupoluň töwereginde hüjüme geçmek bilen, ok atyşygy bes etmek baradaky Minsk ylalaşygyny bozandyklaryny mälim etdiler.
Ukrain armiýasynyň metbugat wekili Wladislaw Seleznýowyň 10-njy martda Kiýewde beren maglumatyna görä, soňky bir günüň dowamynda separatistler Donetsk regionynyň Peski, Wodýane, Tonenke, Opytne, Awdeýewka, Troitsk, Lugansk şäherçelerine we Dutiwska käniniň töwereklerine hüjüm edipdirler.
Seleznýowyň aýtmagyna görä, gozgalaňçylar hökümet güýçleriniň Lugansk regionyndaky Sokolnikide we Krymskide ýerleşýän pozisiýalaryna hem hüjüm edipdirler.
Ukrain resmileri 9-njy martda agşamara pitneçileriň, tanklary we minomýotlary peýdalanyp, Mariupoluň golaýyndaky Şyrokine obasyna birnäçe sagatlap hüjüm edendiklerini, emma soňra olaryň yza serpikdirilendigini habar berýärler.
Aladalanmalar
Gündogar Ukrainadaky pitneçileriň Mariupoluň golaý-goltumyndaky hüjümleri separatistleriň Azow deňziniň etegindäki port şäherini eýelemäge we Kryma – günbatara aralaşmaga synanyşyk etmeginiň mümkindigi baradaky aladalanmalary güýçlendirdi. Gara deňziň eteginde ýerleşýän Krym ýarymadasy 2014-nji ýylyň mart aýynda Russiýa tarapyndan bikanun basylyp alnypdy.
Şol bir wagtda-da gozgalaňçylaryň goranmak boýunça resmi wekili Eduard Basurin ukrain güýçlerini öz garşylaryna hüjüm etmekde we ok atyşygy bes etmek baradaky özara ylalaşygy bozmakda aýyplap çykyş etdi.
9-njy martda Kiýewde prezident Petro Poroşenko Belarusyň paýtagty Minskde gelnen parahatçylyk ylalaşygynyň bir bölegi hökmünde ok atyşygy bes etmek baradaky ylalaşyk 15-nji fewraldan başlap güýje gireli bäri 64 sany ukrain esgeriniň öldürilendigini aýtdy.
1549 ukrain harbysy heläk boldy
Poroşenko ukrain güýçleri separatistleriň kontrollygyndaky Donestk we Lugansk regionlarynyň käbir territoriýalaryny yzyna gaýtaryp almaga başlaly bäri, ýagny geçen ýyl harby çaknyşyklar başlaly bäri, ýurduň ýaragly güýçlerinden, Milli gwardiýadan, Içeri işler ministrliginden, Serhet gullugyndan we Howpsuzlyk gullugyndan jemi 1549 sany ukrain harbysynyň wepat bolandygyny sözüniň üstüne goşdy.
Birleşen Milletler Guramasy Ukrainadaky ýaragly çaknyşyklarda geçen ýylyň aprel aýyndan bäri 6 müňden gowrak adamynyň heläk bolandygyny aýdýar.
Poroşenko 9-njy martda ukrain telewideniýesinde eden çykyşynda Ukrain güýçleri “öz raketalarynyň we agyr ýaraglarynyň aglaba bölegini” söweş liniýalaryndaky pozisiýalardan yza çekdi diýdi. Ol orsýetçi separatistleriň hem öz agyr ýaraglarynyň “ep-esli bölegini” yza çekendigini sözüniň üstüne goşdy.
Ylalaşygyň özeni
Ýaraglary yza çekip, aralykda bufer zonasyny döretmeklik ok atyşygy bes etmek boýunça 12-nji fewralda Belarusyň paýtagty Minskde gelnen ylalaşygyň esasy özeni bolup durýar.
Moskwada Russiýanyň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Minskde gelnen ylalaşygyň mundan beýläk-de berjaý edilmegi üçin Günbataryň Kiýewe garşy sanksiýalary girizmelidigini aýtdy.
10-njy martda çykyş eden Lawrow Ukrainany Germaniýanyň we Fransiýanyň liderleriniň araçylyk etmeginde Minskde gelnen özara ylalaşygyň borçlaryny ýerine ýetirmezlikde aýyplady.
Lawrowyň aýtmagyna görä, “Minskde gelnen ylalaşygyň doly berjaý edilmegine, esasan, Kiýew häkimiýetleri tarapyndan päsgelçilik döredilýär”.
9-njy martda Ak tamda prezident Barak Obama bilen Ýewropa Geňeşiniň prezidenti Donald Tusk Ukrainadaky hereketleri zerarly Russiýa garşy girizilen sanksiýalary öz güýjünde galdyrmak meselesinde Brýusseliň we Waşingtonyň pozisiýalarynyň doly gabat gelýändigini mälim etdiler.


text:
Türkmen metbugatynyň ýazmagyna görä, Daşoguz welaýatynda hususy kärhanalar üstünlikli işleýärler. Olaryň hataryna "Sülgün", "Peýnirçi" hususy kärhanalaryny goşmak bolar.
Bularyň birinjisi gurluşyk işleri bilen meşgullanýar we onlarça ýaşaýyş jaýlaryny gurdy. Şeýle-de bu kärhana dürli gurluşyk materiallaryny hem öndürýär. Welaýatyň Gubadag etrabyndaky “Peýnirçi” hususy kärhanasy bolsa tagamly peýnirleri öndürýär.
15-nji fewralda Aşgabadyň golaýynda “Altyn asyr” bazary açyldy. Ýerli metbugatyň maglumatyna görä, Merkezi Aziýadaky iň uly “Altyn asyr” gündogar bazarynda hususy telekeçilik bilen meşgullanýanlar üçin ähli şertler bar.
Bu barada bazaryň açylyşyna gatnaşan telekeçiler hem aýtdylar. Türkmen häkimiýetleri hem ýurtda kiçi hem orta telekeçilik bilen meşgullanmak üçin zerur şertleriň bardygyny we olaryň ýene-de ösdüriljekdigini aýdýarlar.
Kiçi we orta telekeçilik
Aşgabatly garaşsyz žurnalist Aşyrguly Baýryýew hem geçen iki ýylda döwletiň hususy telekeçiligi, şol sanda kiçi we orta telekeçiligi ösdürmäge ýardam edendigi bilen ylalaşýar. Emma ol şeýle kärhanalaryň ýurduň ykdysadyýetini ýa-da telekeçiligi ösdürmekde möhüm rol oýnajakdygyna şübheli garaýar.
“Sebäbi olaryň sany döwlet kärhanalary bilen deňeşdireniňde, juda az. Özüňiz pikir edip görüň, her ýylda şeýle zawod-fabrikleriň bäş-altysyny işe girizeniňde-de, telekeçiler 2020-nji ýyla çenli döwlet pudagynyň yzyndan ýetip bilmezler” diýip, Baýryýew aýdýar.
Žurnalist Baýryýewiň pikirine görä, nebit-gaz ýaly köp girdejili pudaklaryň döwletiň garamagynda galýan wagtynda hususy pudagyň jemi içerki önümiň 70 prosentini öndürmegine garaşmak ham-hyýaldyr.
Häzir hususy eýeçiligiň ýurduň ykdysadyýetiniň 40 prosentini tutýandygy habar berilýär. Kiçi we orta gürpdäki telekeçilik, hususan, “torbaly” söwda esaslanýar. Ýerli telekeçiler Hytaýdan, Türkiýeden, Birleşen Arap Emirliklerinden, Orsýetden we beýleki daşary ýurtlardan harytlary getirip, ýerli bazarlarda satýarlar.
“Gök bazaryndaky” ýangyn
Emma soňky ýyllarda ýurduň bazarlarynda tertip-düzgüniň gowulanýandygyna garamazdan, entek kemçilikleriň dowam edýändigini telekeçiler gürrüň berýärler.
7-nji fewral gijesi Mary şäherindäki merkezi “Gök bazarynda” uly ýangynyň bolandygy habar berildi. Şol bazarda senagat harytlaryny satýan hususy dükanlaryň bardygy hem bellendi. Emma şol ýangyn barada resmi metbugat hiç hili maglumat bermedi.
Garaşsyz žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýewiň sözlerine görä, bazardaky ýangynda döwlet däl-de, hususy telekeçiler köp zyýan çekdiler: “Deriden edilen egin-eşikleri satýan hususy söwdagäriň çeken zyýanynyň 80 müň amerikan dollaryndan geçýändigi aýdylýar”.
Ýazgulyýew häkimlige baran käbir telekeçileriň wagtlaýyn tussaglykda saklanandygyny hem habar berdi: “Ýanan zatlary üçin töleg talap etmeýändiklerini, dükanlarynyň ellerinden alynmagynyň adalatsyzdygyny aýdyp, 15 telekeçi häkimlige ýüz tutupdyr. Emma, häkimligiň bir işgäri häziriň özünde gitmeseňiz, polisiýa çagyrjak diýenden soňra, olaryň bäşisinden galany häkimligiň jaýynyň ýanyndan gidipdirler. Hakykatdanam, 20 çemesi polisiýa gelip, zatlary ýanan söwdagärleriň duranlaryny 5 günlük diýip, gabawhana salypdyrlar”.
Býurokratiýa we korrupsiýa
Türkmenistanyň Merkezi bankynyň başlygynyň öňki orunbasary Annadurdy Hajyýewiň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, Türkmenistanda kiçi we orta telekeçilik başlangyç ösüş etabynda: “Sebäbi Türkmenistan ýapyk ýurt bolansoň, zerur statistiki maglumatlary bermeýär”.
Hajyýewiň pikiriçe, kiçi we orta gürpdäki telekeçiligiň ösmegine býurokratiýa we korrupsiýa böwet bolýar: “Kiçi we orta telekeçiligi ösdürmek üçin kabul edilýän dokumentler, ýagny öz şirketiňi resmi hasaba aldyrmak, lisenziýa almak we şuňa meňzeş dokumentler ahyrynda çinownikçilik apparatynyň, ol ýerdäki korrupsiýa elementleriniň bähbidine. Hut şolar kiçi we orta gürpdäki telekeçiligiň ösmegini saklaýar”.
Garaşsyz žurnalist Aşyrguly Baýryýew bu meselede öz pikirini şeýle beýan etdi: “Türkmenistanda hususy telekeçiligi ösdürmegiň hatyrasyna hökümet her bir raýatyň telekeçilik bilen meşgullanmagy üçin deň şert döretmeli. Iň esasy-da sagdyn bäsdeşligiň kemala gelmegine kömek etmeli. Häkimiýetler telekeçiligi näçe köp goldadygyça, olar türkmen ykdysadyýetini ösdürmäge, ýerlerde işsizligi düýpgöter azaltmaga şonça-da oňaýly täsir ederler”.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Fransiýa etjek saparynyň öň ýanynda, ençeme hukuk goraýjy guramalar Fransiýanyň prezidentine ýüzlenip şu gün beýanat ýaýratdylar.
Bu beýanat “Adam hukuklary boýunça Fransiýa Ligasy” , “Human Right Watch”, Adam Hukuklary boýunça Halkara Federasiýasy” we “Serhetsiz Reportýorlar Guramasy” tarapyndan ýaýradyldy.
Beýanatda Fransiýanyň prezidenti Nikolýa Sarkozä ýüzlenilip, türkmen kärdeşi bilen geçirjek duşuşyklarynda Türkmenistandaky adam hukuklarynyň ýagdaýyna üns bermegi talap edilýär.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 1-3-nji fewral aralygynda Fransiýada bolup, şol ýurduň ýolbaşçylary bilen pikir alyşar we dürli ylalaşyklara gol goýlar.


text:
Ýewro giňişliginiň liderleri Gresiýa bilen täze kömek programmasy barada deslapky ylalaşyk baglaşyp, Gresiýanyň maliýe taýdan çökmegi we ýewrodan el çekmegi bilen bagly töwekgelçiligi aradan aýyrdylar.
“Çynlakaý reformalary” öz içine alýan ylalaşyk Brusselde 17 sagatlap dowam eden gepleşiklerden soň 13-nji iýulda irden yglan edildi.
Ýewropanyň liderleri ylalaşygy makulladylar, emma käbirler bu ylalaşygyň diňe taslamadygyny aýdyp, Gresiýanyň düýpli reformalary amala aşyrmalydygyny duýdurdylar.
Ýewropa Geňeşiniň prezidenti Donald Tusk ylalaşygyň Gresiýanyň “ýola düşmegine” mümkinçilik berýändigini aýtdy.
“Bu karar Gresiýa Ýewropadaky partnýorlarynyň kömegi bilen ýola düşmäge şans berýär” diýip Tusk belledi.
Şeýle-de Tusk Gresiýa tarapyndan ýerine ýetirilmeli “berk şertleriň” bardygyny aýtdy. Gresiýanyň we onuň kreditorlarynyň arasyndaky ylalaşygyň şertleri mälim edilmedi.


text:
Müsüriň häkimiýet başyndan çetleşdirilen prezidenti Muhammad Morsiniň tarapdarlarynyň we garşydaşlarynyň arasynda bolan çaknyşyklarda azyndan üç adam wepat boldy. Anna güni agşam Mansura şäherindäki çaknyşyklarda Iki zenan we bir oglan öldürilipdir.
Heläkçilikli wakalar yslamçy lideriň wezipesinde dikeldilmegini talap edip Müsüriň ençeme şäherlerinde müňlerçe adamyň gatnaşmagynda geçirilen protestleriň netijesinde ýüze çykdy.
Muhammad Morsi harbylar tarapyndan näbelli bir ýerde saklanýar. Soňky günlerde “Musulman doganlar” atly syýasy toparyň baş liderleriniň ençemesi tussag astyna alyndy.
BMG-niň adam hukuklary boýunça baş wekili Nawi Pillaý Müsüriň hökümetinden tutha-tutluklary kanun esasynda delillendirmegi we suduň bolup-bolmajagy barada maglumat bermegi sorady.


text:
Türkmenistanyň ýokary we ýörite okuw jaýlaryna girjeklerden dokument kabul ediş kampaniýasy 6-njy iýulda başlandy. Ýöne eýýäm dünýasini täzelän diktator göze görünmese-de, kampaniýa ýolbaşçylyk edip ýören ýaly duýulýandygyny halkara synçylar bellediler.
Göräýmäge Nyýazowyň rehimsiz hem gazaply ýurdy dolandyryşy bilen bagly bolan köp sanly betbagytçylyklardan soň, jemgyýet öňki döwrün alamatlary, simwollary bilen hiç wagt ýaşamajak ýaly. Ýöne ol entek başa baryberenok.
Okuwa girjek ýaşlary okuwa kabul ediş kampaniýasynda önki döwrüň alamatlaryndan nämeler göze ilýär? Türkmenistanly ýaşlar ýene-de giriş ekzamenlerde mejbury ýagdaýda Ruhnamadan ekzamen bermeli. Ölüp giden serdaryň erk-islegine müňlerçe we müňlerçe ýaşlar ýene-de bagly, garaşly, tabyn bolmaly. Bu bolsa öňki ideologiýa köpçüligi daňyp goýmagyň bir guraly bolup hyzmat edýär.
Eger Ruhnama boýunça bu işiň ýerine ýetirilişine gatnaşýan ene-atalary, mugallymlary, köp sanly barlagçydyr inspektorlary goşsaň, Nyýazowyň hiç ýere ýitirim bolmandygy belli bolýar. Onuň yzyndan goýup giden hapasy saklanyp galýar. Häzirki ýagdaýda biolog boljakmy? Ruhnamasyz ol başa barmaz. Fiziklerem, zootehniklerem, geljekki lukmanlaram, beýleki ugurlardan spesialist boljaklaram Ruhnamasyz käre eýe bolup bilmez.
Elbetde, şu günki güni Nyýazowyň halkyň depesinde durup, höküm süren döwri bilen deňeşdirip bolmaz. Öňki döwür müňýyllyklardan gaýdýan türkmen taryhynda iň bir zalym, kadaly nukdaý nazardan düşündirip bolmajak elhenç döwür bolup galar. Öz döwründe Ruhnamasyz hiç bir ýere işe ýerleşmek mümkin däldi. Diktator ölenden soň Ruhnamaň abraýy birden aşak gaçdy. Görlüp oturylsa, ol hemme ýerde, hemmeler üçin asla zerur zat däl eken. Ýöne onuň yzygiderli özüni görkezip durmagy, bardygyny aýan etmesi türkmen halkynyň ýakyn geçmişinden gaty kynlyk bilen ara açýandygyna şaýatlyk edýär.
Halkyň arzyly islegleri
Ýurtda göze ilerlik özgerişleriň bardygyny köp synçylar belleýärler. Nyýazowyň zyýanly, paýhyn ediji köp kararlaryna düzedişler girizmek boýunça türkmen häkimiýetleri anyk ädimler ädýär. Ylymlar akademiýasy dikeldildi. Opera teatry täzeden açyldy. Nyýazowyň dargadan bilim we saglygy saklaýyş sistemalaryny halas ediş işleri alnyp barylýar.
Ähli ýurtlarda, hemme wagt islendik özgerişler prosessinde şol bir içerki güýç peýda bolýar, özüni görkezýär. Türkmenistanyň içinde-de, daşynda-da köp adamlar şol özgerişlere, tizden-tiz geçmiş bilen ara açylaryna sabyrsyzlyk bilen garaşýarlar.
Nyýazowýň ýok eden hukuklarynyň barynyň dikeldilmegini hem adalatsyz suduň hökümi bilen gözenekden aňry geçirilen tussaglaryň azatlyga çykarylmagyny, ähli gymmatlyklara ýaňadan seredilmegini isleýärler. Ýakyn geçmişi ýatladýan islendik zat, goý, ol tutuş ýurduň ähli künjeklerinde dikilen başynyň heýkelleri bolsun ýa adamlardan doldurylan türmeler, ýa Ruhnama –bularyň bary adamlary ähliumumy gorky döreden diktatoryň zamanasyna gaýdyp getirýär.
Halkyň şol arzyly islegleri haçan hasyl bolar? Häzirki nesil wadalaryň däl-de, hakykyk özgerişleriň miwesinden azajyk dadyp oňman, doýagarna alnyp bilermi? Eýsem köp ýyllaryň görgülerinden soň şeýle eşrete türkmenler mynasyp dälmi?
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça Britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Horwatiýa 28-nji dekabrda prezident saýlawlaryny geçirýär. Saýlawçylar dört kandidatdan birini prezident wezipesine seçmek üçin ses berýärler.
Pikir soraşlyklar iş başyndaky prezident Iwo Josipowiçiň, Horwatiýanyň Sosial demokratik partiýasynyň kandidatynyň öňdeligi çekýändigini görkezýär.
Emma synçylar onuň birinji tapgyrda saýlanmak üçin ýeterlik ses alyp bilmejegini aýdýarlar.
Onuň esasy garşydaşy Kolinda Grabar-Kitirowiç bilen ikinji tapgyrda güýç synaşmaly bolmagynyň ähtimaldygy öňe sürülýär.


text:
Çeçen resmileriniň aýtmagyna görä, Groznynyň eteginde polisiýa bilen söweşijileriň arasynda bolan ýaragly çaknyşykda dört polisiýa işgäri we iki söweşiji öldürilipdir.
Şu gün irden başga bir etrapda bolan çaknyşykda Içeri işler ministrliginiň bäş esgeri ýaralanypdyr.
Bu hüjümler Russiýanyň demirgazyk Kawkaz regionyndaky ýokarlanýan dartgynlygyň soňky alamatlary boldy.
Penşenbe güni bolsa, Dagystanda 15 töweregi ýaragly adam tarapyndan edilen hüjümde howpsuzluk güýçleriniň dört işgäri bilen bir hatarda 7 zenan heläk boldy.


text:
Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin žurnalistleriň öňünde çykyş edip, rus-amerikan gatnaşyklarynyň “ýörite gulluklaryň dawalaryndan” has möhümdigini aýtdy.
Putin bu barada çarşenbe güni ABŞ-nyň aňtaw gullugynyň ozalky işgäri Edward Snowden boýunça dörän dartgynlylyklar bilen baglylykda çykyş etdi.
Snowden 23-nji iýundan bäri Moskwanyň Şeremetýewo halkara aeroportunyň tranzit bölüminde ýaşaýar. Ol Russiýadan wagtlaýyn gaçybatalga sorap, arza hem ýazypdy.
Putin çykyşynda Snowdeniň Moskwa bilen Waşingtonyň özara gatnaşyklaryna zeper ýetirjek işlerine rugsadyň berilmejekdigini-de sözüne goşdy.
Sişenbe güni Ak tamyň metbugat wekili Jaý Karneý Waşingtonyň Snowden babatyndaky pozisiýasyny ýene bir gezek tekrarlap, onuň ABŞ-nyň resmilerine tabşyrylmalydygyny nygtady. Snowdene hökümetiň emlägini ogurlap, gizlin aňtaw maglumatlaryny syzdyrmakda aýyplamalar bildirilýär.


text:
Garañky dünýä
Salam teswirler saýtynyñ agzalary.
Dogrymy aýtsam nämeden bashlajagymam bilemok. Bir tarapdan utanýanam, bir tarapdan kömek soramagam isleýän. Bu ýerdäki akylly we köp zatdan habarly agzalaryñ maslahatlaryny eshitmek isleýän.
Näwagt we näme sebäpli bashlanyny bilemok, ýöne men bu garañky dünýä kem-kem gadam basyp ugranymy takmynan 3-4 ýyllykda duýdum. Garañky dünýä diýýänim körler (kör diýip umumy aýtdym, edil kör dälde shoñ bäri ýany) dünýäsi. Onam her ýyl despanserdan (her ýyl saglyk ýagdaýyñy doly barlamak üçin mashgala lukmany shu barlagy geçmegi talap edýär) geçemde, gel-aý shu okulistda gözümem barladaýyn diýip bardym bärden göz dugtaryñ ýanyna. Harply tablica asylgy duran stenadan 5 metr uzaklykda oturtdy-da elime-de gözümi ýapar ýaljak zat tutdurdy. Bir gözüñi ýap diýdi ýapdym. Ukazkasy bilen bir birden harplary görkezip ugrady. Tablicada ýokardan 4 hatara çenli görüp bildim, ondan ashakdakylary görüp bilmedim.o yerde bolsa 15-20 hatar bardyr. O bolshumada içimden geñ galdym “beh, men öñler ashakdan 3-nji hatara çenli görüp bilýärdimle” diýip. Geçeli indi beýleki gözüme. Ýanky görüp oturan gözümi ýapyp beýleki gözüm bilen gördüm. Dugtar ýene ukazkasy bilen harplary görkezip bashlady. Bir ýerlerik ukazkasyny uzadýar men göremok. Bir harpy görkezýär görmeýänligim üçin, görüp BILMEÝÄNLIGIM üçin dymýan, ýada çala sesim bilen “göremok” diýýän. ol bolsa ýene görkezýär, ýene dymýan, ýene we ýene, men özümde sheýle gynançly açyshy edenim sebäpli damagym dolupdy, sonky harplary görkezende gürlemäge ýagdaýym bolman görmeýänligimi dine bashymy iki ýana ýaykamak bilen duýdurdym. Iñ soñunda birinji hatardaky “Ш” harpy görkezdi, ana dine shony görüp bildim.
Shonluk bilen men töwerekdäki köp adamlaryñ dakynyshy ýaly oçki dakynmaly adamlaryñ hataryna girdim. “ynha shu oçkini alarsyñ diýip” dugtar äýnek ýazdy.
Men bolsa äýnek dakynmak islämok. Ýok, gep oçkide däl, ýa-da “dört göz” diýilenden utanmakdada däl, ýada gelishmezlikdede däl. Gaýtam “umnikleriñ” ýada “botanikleriñ” imijinem halaýardym.
Meniñ oçki dakynasym GE-LE-NOK!!! Men hemme zady öz gözlerim bilen realno göresim gelýär, duýasym gelýär. Ýöne kem-kem meniñ üçin dünýä garañkyrap barýar. Dugtar: “diñe ishlände, telewizor görende dakyn” diyyär. Ony bir dakynmagy öwrenshenson aýyrasynam gelmez. Soñ mydama dakynyp ýörmeli bolarsyn. Olam ýyl geçdigiçe-de has güýçlüsine çalyshmaly bolar. Köp äýnek dakynyýan adamlar sheýle edýär. Eger güýçlisine çalyshmaly bolsa onda äýnek gözüñ görüshini gowulandyrman gaýtam tersine peseldýär dälmi? Aýnek dakynmalymy?!
Eger äýnek beýle täsir edýän bolsa dugtarlar näme üçin leçeniye ýazman, añsadyna bakyp äýnek ýazaýýarlar?
Soñuna çenli okanynyz üçin minnetdar.
Bu menin temamyn soñy däl, entek dowamyny indiki temalarda ýazaryn, ýöne ilki shu äýnek hakda pikir alyshalyñ.
Ref. Teswirler
Filed under: Bütin Temalar, Durmyş


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň geçen ýylyň maýynda Hytaýa bolan döwlet saparynyň barşynda beren tabşyryklaryna laýyklykda, Hytaý Halk Respublikasynyň Pekin şäherinde Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň wekilhanasyny açmak boýunça işler alnyp barylýar.
TSTB-siniň wekilhanasy söwda däl guramasy hökmünde hereket eder. Onuň esasy maksady ikitaraplaýyn söwda-ykdysady hyzmatdaşlygy giňeltmekden, iki ýurduň işewür toparlarynyň wekilleriniň arasynda ýygy gatnaşyklary ýola goýmakdan, türkmen telekeçilerine HHR-iň söwda-ykdysady kanunçy we bu ýurtda hereket edýän degişli kadalaryň hem düzgünleriň öwredilmegine ýardam berilmegini, söwdany ýöretmegiň dürli habarlar we maslahatlar hyzmatlaryny almaklaryny gazanmakdan ybarat bolup durýar.
Häzirki wagtda ýurdumyzyň telekeçileriniň alyp barýan işleri Hytaýyň dürli sebitlerini, şol sanda Pekin, Şanhaý, Çingdao, Urumçy, Çinghaý welaýatyndaky Hanjou ýaly iri şäherleri öz içine alýar. Birleşigiň wekilhanasynyň açylmagy özara bähbitli hyzmatdaşlygyň gelejegi uly ugurlaryny kesgitlemek bilen bagly meseleleri toplumlaýyn çözmäge kömek eder.
Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşiginiň daşary ýurtdaky ilkinji hususy wekilhanasynyň açylmagy ýurdumyzyň söwdasynyň derejesiniň ýokarlanmagyna, öz işlerinde dünýä tejribesini ulanmagyna, özara halkara işewür gatnaşyklary işjeňleşdirmäge ýardam berer.


text:
Parižde noýabr aýynda 130 adamyň ölümine sebäp bolan bomba partlamalarynda uly rol oýnamakda güman edilýän adam Belgiýadan Fransiýa tabşyryldy.
Iki ýurduň prokurorlary bu işiň 27-nji aprelde amala aşyrylandygyny tassykladylar.
26 ýaşly Salah Abdeslam dört aýlap gözlegde bolup, 18-nji martda tutulmagyndan ozal Ýewropada iň gözlenýän adamdy.
Abdeslam 27-nji aprelde Fransiýanyň suduna eltiler.
Derňewçiler Abdeslamyň 13-nji noýabrda Parižde bolan hüjümleriň üpjünçiligini amala aşyrandygyny we sport stadionynda özüni partlatmagy planlaşdyrandygyny, emma soňky pursatda niýetinden el çekendigini aýdandygyny mälim etdiler.


text:
Türkmenistanda täze teatr möwsümi açyldy. Tomusky arakesmeden soň paýtagtyň teatrlarynda oýunlar görkezilip başlandy. Käbir teatrlarda täze möwsüm täze oýunlar bilen açylýan bolsa, käbirlerinde tomaşaçylara öňki möwsümiň oýunlary hödürlenilýär.
Mysal üçin, ýurduň Baş drama teatry täze möwsümi täze “Dessemil” oýny bilen açdy. Puşkin adyndaky rus drama teatry bolsa geçen möwsümiň şowly oýny “Arşin Mal Alan” sazly komediýasy bilen täze möwsümi garşy aldy.
Garaz, paýtagtdaky teatrlaryň ählisi tomusky arakesmeden soň tomaşaçylara öz gapylaryny giňden açdy. Bu teatrlaryň ençemesi soňky birnäçe ýylyň dowamynda gurlan teatrlar. Olaryň ählisi diýen ýaly mermer bilen örtülen binalarda ýerleşýär. Türkmenistanyň paýtagtyndaky hersiniň ymaratynyň bahasy 10 million dollardan geçýän Baş drama teatrynda, Gurjak teatrynda, Alp Arslan, Magtymguly adyndaky teatrlarlarda tomaşaçylar üçin teatr sungatyndan lezzet almaga oňaýly şertler döredilipdir.
Gowy akustika bilen üpjün edilen bu teatrlarda tomaşaçylar amatly kürsülerde oturyp, oýunlara tomaşa edip bilýärler. Antrakt wagtynda bu teatrlardaky kafelerde garbanyp bolýar.
Rus teatrlary
Emma Aşgabatdaky teatrlaryň ikisi, has takygy türkmençe bolmadyk teatrlar, beýlekilerden tapawutlylykda ýönekeý binalarda galýarlar. Bu teatrlaryň ikisi-de paýtagtyň gyrak-çetinde diýen ýaly ýerleşýär. Olaryň biri, Puşkin adyndaky rus drama teatry, Aşagabadyň ýüpek egriji fabriginiň öňki medeniýet köşgünde ýerleşse, Artlist hususy teatr studiýasy, halk arasynda at berlişi ýaly, "Hitrowka" raýonyndaky öňki "Zarýa" kinotetarynyň jaýynda galýar. Ýeri gelende aýtsak, bu teatr ýurtda ilkinji hususy teatrdyr.
Emma bu iki teatryň ýerleşýän binalaryna garamazdan, bu rus dilli teatrlaryň biriniň, ýagny Puşkin adyndaky rus drama teatrynyň tomaşaçylary köp bolýar. Bu teatrda goýulýan oýunlara käte hatda bilet tapmak-da kyn bolýar. Mysal üçin, mundan öňki teatr möwsüminde bu teatryň goýan “Arşin Mal Alan” spektakly tomaşaçylaryň anşlagynda, ýagny hemişe zaly dolduryp oturan ýagdaýtnda geçdi.
Mundan tapawutlylykda paýtagtdaky daşy mermer bilen örtülip gurlan gymmatbahaly beýleki teatrlaryň tomaşaçylarynyň azdygyny şol teatrlaryň käbirleriniň işgärleri aýdýarlar. Mysal üçin, geçen möwsümde Baş drama teatryň zalynyň ýarpysyndan hem köp böleginiň yzygiderli boş durandygyny bu teatryň işgäri Berdi gürrüň berýär.
Munuň şeýledigini teatrlara girmek üçin biletleriň satuwy hem subut edýär. Baş drama teatrynyň işgäri Berdiniň sözlerine görä, Puşkin adyndaky drama teatrynda görkezilýän speltakllara bileti birnäçe gün öňünden satyn almaly bolsa, beýleki teatrlaryň biletleri köplenç doly satylman galýar.
Dogrudanam, Berdiniň aýdyşy ýaly, teatrlaryň köpüsiniň gapylarynda üýşüp duran tomaşaçylara duş gelmek kyn. Adatça gowy teatrlaryň öňünde bolşy ýaly, spektakl başlanmazyndan öň bu ýerde ”kimde artykmaç bilet bar?” diýip, sorap ýörenem ýok. Teatrlara giriş biletleriniň bahalarynyň o diýen gymmat däldigine garamazdan, bu teatrlaryň kassalarynda uly nobatlar bolmaýar. Ýogsa, biletler 3-4 manada durýar.
Mejbury tomaşaçylyk
Şol bir wagtda-da, adatça tomaşaçysyz teatrlaryň oýunlarynda, kähalatda zalda anşlag bolýan mahaly hem bar. Bu ýagdaý sowet döwründen bäri gelýän edara-kärhanalarda we okuw jaýlarynda bilet paýlamak praktikasy bilen bagly. Ýagny, edaralara hem-de okuw jaýlaryna bilet paýlanyp, işgärlere, okuwçylara we talyplara biletler mejbury satyn aldyrylýar. Netijede bu teatrlarlaryň oýunlaryna adamlar zoraýakdan tomaşa etmeli bolýarlar.
Şu ýyl teatrlardan gelip, paýtagtyň 55-nji orta mekdebinde dürli spektakllara birki gezek bilet paýlanypdyr.
55-nji orta mekdebiň mugallymy Dursun bu barada şeýle gürrüň berýär: “Alp-Arslan we gurjak teatrlaryndan gelip, bilet paýladylar. Şeýle-de sirkiň biletleri hem berildi. Bu biletleri biz okuwçylara paýlap, satyn aldyrmaly. Ýogsa-da, öz jübiňden [biletleriň] puluny çykarmaly”.
Ýurtdaky teatrlara geçen we şu ýyl baran tomaşaçylaryň sany baradaky statistik maglumatlar elýeter däl. Emma Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň “Türkmenistanyň ýyllyk statistiki neşirinde” 2012-nji ýylda 470 müňden gowrak tomaşaçynyň teatrlara barandygy barada maglumat berilýär.
Türkmenistanda 11 sany teatr bolup, olaryň 6-sy Aşgabatda ýerleşýär. Ýurduň Ahal welaýatyndan başga her bir welaýat merkezinde hem täze teatrlar guruldy. Ýurtdaky teatrlaryň dokuz sanysy drama we sazly teatrlar bolup, galan ikisi-de Çagalar we Ýaş tomaşaçylar teatrlarydyr.


text:
Şenbe güni Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow käbir daşary döwletleriň Siriýanyň hökümet güýçleriniň ýurduň şäherlerinden çykarylmalydygy barada edýän talaplaryny ýerliksiz talaplar diýip atlandyrdy.
Moskwanyň Halkara gatnaşyklary institutynda eden bu baradaky çykyşynda Sergeý Lawrow hökümet güýçlerini şäherlerden çykaryp, oppozision söweşijileriň bu şäherlere girmeklerine garaşyp durmaklygyň türkanalyk boljakdygyny aýtdy.
Ol “beýle talaby öňe sürýän adamlar ýa-ha türkana, ýa-da bu ýerde nähilidir bir prowokasiýa bar” diýip belledi. Şeýle hem, ol Siriýanyň režimi tarapyndan beýle hereket etmekligiň birtaraplaýyn kapitulýasiýa boljakdygyny aýtdy.


text:
Ramzan Kadyrowyň 30 ýaşyna ýeten badyna Çeçenistanyň baştutany wezipesine geçen döwri ýadyňyzdamy?
Şol döwürden bäri Ramzan Kadyrow özüne ünsi çekmek üçin elinde baryny edip gelýär. Ol yzly-yzyna ippodromlary, ýagny aýlawlary açýar, million rubllyk arap bedewlerini satyn alýar. Indi bolsa ol öz doglan gününe kolumbiýaly meşhur pop aýdymçysy Şakirany we birnäçe günbatarly tanymal şahslary çagyrýar. Kadyrow 5-nji oktýbarda özüniň 35 ýaş toýuny belleýär.
Çeçenistanyň prezidenti Ramzan Kadyrow
Geçen hepde Çeçenistanyň hökümet wekilleri Şakiranyň we britaniýaly gyjakçy Wanessa Meýiň Çeçenistanyň paýtagty Groznynyň “Şäher güni” mynasybetli geçiriljek dabara gatnaşjagyny yglan edipdiler. Groznyý şäheriniň güni bolsa Ramzan Kadyrowyň doglan gününe gabat gelýär. Emma Şakira Çeçenistandaky dabara gatnaşýanlygy baradaky habarlary ret etdi. Ol çeçen prezidetiniň öňünde çykyş etmekçi däldigini “Twitterde” ýazdy.
Emma gyjakçy Wanessa Meý, kinoaktýor Kewin Kosner, şeýle-de Hilari Swank we Ewa Mendes tarapyndan kommentariý bolmady, ümsümlik. Olaryň ählisi Çeçenistandaky dabaralara çagyryldylar. Wanessa Meýe onuň Grozna barmagy üçin 500,000 dollar tölenenligi ozal habar berlipdi.
Ýaş toýuny ýyldyzlar bilen bezemek
Düýäde tanymal meşhur şahslary öz doglan gününe çagyrmaklyk Orsýetiň we beýleki postsowet ýurtlarynyň baýlarynyň arasynda şu günki gün endige öwrülen ýörgünli bir adatdyr. Şu tomusda Jenifer Lopeziň ukrain oligarhy Azam Aslamowyň oglunyň toýunda çykyş edenligi üçin 1 million dollar alanlygy habar berlipdi.
Käbir maglumatlara görä, Kristina Aguilera orsýetli milliarder Andreý Melniçenkonyň durmuş toýunda fransuz dilinde üç sany aýdym aýdany üçin 3,6 million dollar gazanypdyr.
Emma pul töleýji tarapyň özüni alyp barşyndaky kemçilikler sebäpli olaryň dabaralaryna gatnaşmakdan ýüz öwürýän meşhur şahslar hem bar.
Britaniýaly aýdymçy we sazanda Sting ýakynda gazak nebitçileriniň protestlerine duýgudaşlyk bildirip, Gazagystanda çykyş etmekden ýüz öwürdi. Emma mundan öň Sting 2009-njy ýylda Özbegistanyň prezidentiniň gyzy Gülnara Karimowa üçin çykyş edip, 1,6 million dollar gazanypdy.
Şakiranyň ýüz öwürmeginiň sebäbi
Birnäçe ýyl mundan ozal orsýetli milliarder Suleýman Kerimowyň doglan güni mynasybetli geçirilen dabarada çykyş edip, 1 million dollar gazanan Şakiranyň häzir çeçen ýolbaşçysy Ramzan Kadyrowyň çakylygyny ret etmegine, onuň Stingiň Gazagystanda çykyş etmezligine meňzeş bir sebäbiniň bolmagy ähtimal. Ramzan Kadyrow Demirgazyk Kawkaz respublikasy bolan Çeçenistanda adam hukuklaryna garşy dowam edýän zulumlarda aýyplanýar.
Çeçenistanyň prezidenti dünýäniň tanymal şahslaryny ýurduna çagyrmaga howeslidigi bilen tapawutlanyp gelýär. Aýratyn-da bu meşhur futbolçylara degişli. Şu ýylyň başynda Groznyda geçen ýokary derejeli dostluk oýnunda Diýego Maradonanyň we Luis Figonyň hersiniň 1 million ýewro möçberinde pul gazananlygy habar berlipdi.
Garyp çagalaryň peýdasyna alyp barýan ynsanperwer işleri üçin BMG-niň sylaglaryna eýe bolan Şakiranyň rehimsiz diktatoryň çakylygyny kabul etmezlik kararyna gelendigini çaklasa bolar. Emma onuň bu hereketini Kadyrowyň görkezmesi bilen eden bolmagy-da ähtimal. Sebäbi Kadyrow Groznyý şäheriniň güni hökmünde uly dabara bilen bellenýän 5-nji oktýbar baýramçylygynda öz doglan gününiň agzalmagyny gadagan edýär.


text:
Alymlaryň aýtmagyna görä, sport bilen meşgullanmak horlanmaga kömek etmeýär. Artykmaç kilodan sypmagyň iň täsirli ýoly dogry iýmitlenmekden ybarat.
"British Journal of Sports Medicine" atly žurnalda bu temadan bir makala çap edilen badyna halk köpçüliginde uly seslenme döredi. Seslenmeleriň esasyny, artykmaç agramdan nädip we nahili gutulyp, horlanyp bolar diýen gürrüň düzýär.
Kardiolog Asim Malhotranyň bellemegine görä, semizlikden baş alyp çykyp bilmeýän bir adamyň özüne fiziki agram salmagynyň hiç hili peýdasy ýok. Horlanmak üçin hökmany suratda dogry iýmitlenmeli we iň gowusy az iýmeli.
"Lanset" žurnalynda çap edilen bir makalada bolsa nädogry iýmitlenmegiň fiziki hereketsizligiň, alkogolly içgileri içmegiň we çilim çekmegiň hemme zatdan beter dürli kesellere ýol açyp bilýändigi bellenipdir.
Gyrgyzystanda adamlaryň diňe ýüzden 6 göterimi sport bilen meşgullanýar. Ýurduň saglygy saklaýyş ulgamy bar ünsüni hem serişdesini keselleriň bejerilmegine we olaryň öňüniň alynmagyna gönükdiripdir. Hünärmenleriň aýtmagyna görä, soňky ýyllarda ýurtda ýürek-damar, zürýatsyzlyk (önelgesizlik) we oňurga kesellerine duçar bolanlaryň sany hasam ýokarlanypdyr. Munuň sebäbi hem adamlaryň öz bedenini aýamaýanlygyndan diýlip düşündirilýär.
Halkara hünärmenleriň pikirine görä, sport semremekligiň öňüni alyp bilmeýär. Öz önümleriniň satuwyny ýokarlandyrmak isleýän iýmit firmalarynyň döreden şeýle nädogry garaýşy indi adamlaryň aňyna berk ornaşypdyr. Lukmanlar sport bilen meşgullanmagyň gaýta ýüregiň näsazlygyna, süýji kesele we insulta getirip biljekdigine ünsi çekýärler.
Gyrgyzystanda ölümleriň ýüzden 50 göterimine ýürek-damar keselleri sebäp bolýar. Mundan 20 ýyl owal insult diňe uly ýaşdaky adamlara howp salan bolsa, ol indi häzirki döwürde has ýaşlara hem degýär.
Ýokary derejeli lukman angionewrolog Abdusalim Artykbaýewiň aýtmagyna görä, adamyň wagtynda, gijikdirmän we dogry görnüşde öz saglygynyň aladasyny etmäge başlamagy, oňa abanýan howpuň öňüniň alynmagyna mümkinçilik döredýär. Adamlarda öz bedeniňi aýamak endigi dörän mahaly keselleriň hem öňi alnyp bilner: ”Günbatar ýurtlardan tapawutlylykda biziň ýurdumyzda sagdyn durmuş barada adada edilenok. Şonuň üçinem ýaşlara insult howpy abanýar. Günbatar ýurtlarynda adamlar, ýaşa garamazdan, has köp gezelenç edýärler we yzygiderli ylgamaga çytraşýarlar. Biziň graždanlarymyz bolsa köpçülikleýin oturmaga öwrenşipdirler. Onsoňam bizde hiç kim halky ylgamaga, fiziki türgenleşige çagyranok, ýagny sagdyn durmuş endiginiň propagandasy ýok”.
Trawmatologiýa we ortopediýa ylmy barlag merkeziniň müdiri Sabyrbek Jumabekowyň aýtmagyna görä, hut şu hereketsizlik sebäpli Gyrgyzystanda oňurga keseli ýaýbaňlanýar. Eger halkyň sporta gatnaşyşy gowulansa, onda keselli adamlaram azalar: ”Sport bilen meşgullanmak adamyň organizmi üçin örän peýdalydyr. Gynansagam, biziň jemgyýetimizde, eger-de köçede biri ylgap ýören bolsa, birentek adam onda ony kellesi işlemänsoň şeýdip ylgap ýörendir diýip hasaplaýar. Sport bedenden diňe bir artykmaç agramy, ýagny artyk ýüki aýyrman, eýse myştsalardaky we bogunlardaky köp näsazlyklaryň hem-de keselleriň-de öňüni alýar”.
Fiziki taýdan hereketsizlik we sport bilen meşgullanmaýandyklary sebäpli gyrgyz erkek adamlarynyň köpüsi zürýatsyzlykdan (önelgesizlikden) ejir çekýär. Mundan 20 ýyl owal önelgesizlik keselinden ýylda bary-ýogy 2-3 adam özüni bejerden bolsa, häzirki döwürde her hepdede 2-3 erkek adam bu kesele duçar bolýar.
Urologiýa baradaky respublikan merkeziň andrology Žanybek Mambetowyň bellemegine görä, durmuşda az hereket etmek adamda gaty köp keseliň döremegine sebäp bolýar:
Öňler biziň ata-babalarymyz köplenç atyň üstünde ýa-da pyýada ýöräpdirler, ýagny hemişe hereketde bolupdyrlar. Häzirki döwürde, oturan ýerinde işleýän we gymyldy-hereketi juda az bolan adamlar önelgesizlikden has köp ejir çekýärler, prostatit ýaly erkek adamlara howp salýan dürli kesellere uçraýarlar. Adamlar sport bilen meşgullanmagyň, hereket etmegiň hakyky zerurlykdygyny unutdylar.
Günbataryň alymlary nädogry iýmitlenýän we saglyga zyýanly zatlary iýýänlere sportuň hem kömek etmeýändigini nygtaýarlar. Şol bir wagtyň özünde-de alymlar sport bilen meşgullanmagyň hökmandygyny inkär edenoklar.
Saglygy saklaýşyň kämilleşdirilmegi baradaky milli institutyň professory Mark Beýker bolsa saglygyňy saklamak üçin deňagramly diýeta, ýagny iýmit berhizi bilen hereketjeň ýaşaýyş ýörelgesini utgaşdyrmagy maslahat berýär.


text:
Düýn ynsan hukuklary boýunça Ýewropa sudy Litwanyň häkimiýetleriniň 2004-nji ýylda ýurduň ozalky prezidenti Rolandas Paksasyň deputatlyga dalaş etmek synanyşygyna bikanun ýagdaýda böwet bolandyklary barada karar çykardy.
Hususan-da, Strasburgyň sudy Litwanyň parlamentiniň ozal impiçment arkaly wezipesinden çetleşdirilen resmilere gaýtadan saýlawlara gatnaşmaklygy gadagan edýän kanuny düzgüni kabul etmek bilen, ynsan hukuklary baradaky Ýewropa Konwensiýasynyň düzgünlerini bozandygyny aýtdy.
2004-nji ýylda impiçment arkaly wezipesinden çetleşdirilen Litwanyň ozalky prezidenti Rolandas Paksas bu kabul edilen kanuny düzgüniň hut özüne garşy gönükdirilendigini aýdyp, bu barada Ýewropa suduna şikaýat edipdi.


text:
29-njy dekabrda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Günorta Ýolöten gaz ýatagyny özleşdirmek maksatlary bilen baglanyşykly birnäçe karara gol çekdi.
Prezidentiň gol çeken şu kararlarynyň esasynda-da ýurduň «Türkmengaz» Döwlet konsernine Günorta Ýolöten gaz ýatagyny özleşdirmek işleri boýunça birnäçe daşary ýurt kompaniýalary bilen özara şertnama baglaşmaga ygtyýar berildi.
Hususan-da, «Türkmengaz» Döwlet konserni Hytaýyn CNPC kompaniýasy bilen 3 milliard 128 million dollarlyk, Birleşen Arap Emirlikleriniň “Petrofac International” kompaniýasy bilen 3 milliard 979 million dollarlyk, Günorta Koreýanyň “LG International Corporation” we “Hyundai Engineering” kompaniýalarynyň konsorsiumy bilen 1 milliard 485 million dollarlyk, şeýle hem Birleşen Arap Emirlikleriniň “Gulf Oil and Gas” kompaniýasy bilen 1 milliard 150 million dollarlyk şertnama baglaşar.
Günorta Ýolöten gaz ýatagyny özleşdirmek işlerine gatnaşjak bu daşary ýurt kompaniýalary Türkmenistanyň bu gaz ýatagynda ýerasty özleşdiriş işleri, buraw skwažinalaryny gurmak, gazy gaýtadan işleýji obýektleri gurmak, gazy kükürtden arassalaýjy senagat obýektlerini gurmak ýaly işler bilen meşgullanarlar. Gurluşyklar Hytaýyň Döwlet ösüş bankynyň Türkmenistana berjek karz pullary arkaly amala aşyrylar diýlip, habar berilýär.
Düýbi Moskwada ýerleşýän GDA Döwletleri institutynyň Merkezi Aziýa boýunça bolüminiň direktory Andreý Grozin Türkmenistanyň gol çekiljek bu täze kontraktlaryň üýtgeşik bir waka däldigini aýtdy.
«Menin pikirimçe, bu ýerde hiç hili uýgtgeşik bir zat ýok. Sebäbi häzirki wagt käbir günorta-gündogar Aziýa ýurtlaryndan we Ýakyn Gündogaryň aýry-aýry ýurtlaryndan başga ýurtlaryň inwestisiýalaryny çekmek aňsat däl, munuň bilen baglanyşykly käbir problemalar bar" - diýip, Grozin Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugyna beren interwýusynda aýtdy.
Groziniň pikirine görä, Berdimuhamedowyň özi uçin Günbataryň kapitalyny çekmek has bähbitli bolardy. "Sebäbi, ozaly bilen, bu ygtybarly kapital bolardy. Ikinjiden bolsa, bu diňe bir gaz ýataklaryny özleşdirmek uçin pul getirýän inwestisiýa bolman, eýsem, täze tehnologiýany, täze bilimi getirýän hem-de Ýewropanyň bazarlaryna çykmaga perspektiwalary açýan inwestisiýa bolardy».


text:
Eýranyň daşary işler ministri Manuçehr Mottaki Ýewropa parlamentine barmazdan ozal parlamentiň agzalaryndan biri oňa “ganhor” diýip gygyrdy.
Britaniýaly konserwator deputat Struan Stiwenson şol protestiň dowamynda Neda Soltanyň suratyny hem göterip durdy. Neda Soltan Ahmedinejat gaýtadan prezidentlige saýlanandan soň Eýranda bolup geçen demonstrasiýalarda heläk bolupdy.
Italiýaly, ispaniýaly we estoniýaly deputatlaryň hem Stiwensona goldaw berenligi aýdylýar.
Mottaki şol ýere Ýewropa parlamentiniň Daşary gatnaşyklar boýunça komitetinde geçirilýän diňlenşige gatnaşmak üçin barypdy.


text:
Ispaniýanyň banklaryna hemaýat hökmünde 100 milliard ýewronyň goýberiljekdigi baradaky beýanatyň yz ýany bazar indeksleri, nebtiň bahasy we ýewronyň dollara bolan gatnaşygy ýokarlandy.
Dynç günleriniň dowamynda 17 agzalyk ýewrozonanyň maliýe ministrleri Ispaniýanyň banklaryna goldaw hökmünde krediti hödürledi. Şeýle-de, Madrid öz banklaryna hemaýatyň gerek boljakdygyny ykrar etdi.
Duşenbe güni indeks bazarlary açylanda, bu gowy garşylandy. Madridiň IBEX 35 görkezijisi 6% çemesi ýokarlandy.
Duşenbe gününiň dowamynda Ýaponiýanyň, Günorta Koreýanyň, Gong Kongyň bazarlary hem 2% töweregi artypdy.
Duşenbe güni Aziýanyň we Ýewropanyň bazarlarynda nebtiň bahasy-da her barrel üçin, 2 dollar çemesi ýokarlandy. Şeýle-de, ýewronyň dollara bolan gatnaşygy artdy.


text:
1-nji dekabrda halkara derejesinde Dünýä AIDS güni bellenilip geçilýär. Munuň maksady HIV wirusynyň üsti bilen ýaýraýan AIDS keseline garşy göreşe jemgyýetçiligiň ünsüni çekmekden ybarat.
BMG-niň bu kesele garşy göreş alyp barýan UNAIDS guramasy soňky iki ýylyň dowamynda HIV/AIDS-e garşy göreşde käbir görnetin öňegidişlikleriň bolandygyny aýdýar.
UNAIDS guramasynyň aýtmagyna görä, bu keseliň wirusyna täze ýolugýan adamlaryň sany dünýäniň 25 ýurdunda iki esse töweregi azalypdyr. Şol ýurtlardan 13-si Afrikanyň sub-Sahara ýurtlary.
Şeýlelikde, maglumata görä, AIDS bilen baglanyşykly ölýän adamlaryň sany-da 2005-nji ýyldan soňky geçen döwrüň içinde 25% töweregi kemelipdir.
Alada döredýän görkezijiler
Beýleki tarapdan, BMG-niň UNAIDS guramasy Gündogar Ýewropa we Merkezi Aziýa regionlarynda HIV wirusynyň ýaýraýyş depgininiň kem-kem güýçlenýändigini belleýär.
Guramanyň maglumatyna görä, bu regionlarda 2000-nji ýyldan soňky döwürde HIV wirusyna ýolugýanlaryň sany üç esse artypdyr.
Ukrainada soňky on ýylyň dowamynda AIDS-den ölýän adamlaryň sanyny görkezýän tablisa.
UNAIDS guramasynyň maglumatynda Gündogar Ýewropa ýurtlarynyň arasynda bu keseliň Ukrainada iň güýçli depginde artýandygy aýdylýar. Maglumata görä, şu günki gün Ukrainada bu wirus bilen kesellän adamlaryň sany 230 müň töweregi diýlip hasaplanylýar.
UNAIDS guramasy Ukrainada bu howply wirusyň güýçli depginde ýaýramagyna sebäp bolýan esasy problemalardan biriniň raýatlaryň neşe maddalaryny sanjym arkaly ulanmaklarydygyny aýdýar.
Maglumata gorä, Gündogar Ýewropa ýurtlarynda HIV wirusyna täze ýolugan adamlaryň 40%-e golaýy neşe sanjymlaryndan hem-de özleriniň seks partnýorlaryndan kesellän adamlar.
Postsowet giňişliginde-de artýar
BMG-niň bu ýörite guramasy soňky birnäçe ýylyň dowamynda Gürjüstanda, Gazagystanda, Gyrgyzystanda we Moldowada HIV wirusy bilen keselleýän raýatlaryň sanynyň 25%-den hem gowrak artandygyny aýdýar.
Orsýetiň AIDS keseline garşy göreş merkeziniň direktory hem Orsýetde her gün ortaça 200 töweregi adamda bu keseliň wirusynyň anyklanýandygyny aýdyp, AIDS keseliniň “milli howpa” öwrülendigini belledi.
Diňe 2011-nji ýylda Orsýetde HIV wirusyna täze ýoluganlaryň 60 müňden gowragynyň anyklanandygy habar berilýär.
BMG-niň UNAIDS guramasynyň maglumatyna görä, 2001-2011-nji ýyllar aralygynda Ýakyn Gündogar we Demirgazyk Afrika regionlarynda HIV wirusyna ýoluganlaryň sany 35% töweregi artypdyr.
Ýöne, şeýle-de bolsa, BMG-niň UNAIDS guramasynyň ýerine ýetiriji direktory Mişel Sidibe soňky ýyllar dünýäniň 25 ýurdunda bu howply wirus bilen keselleýän adamlaryň sanynyň iki esse töweregi azalandygyny aýdyp, bu ugurda oňyn görelde alarlykly tejribeleriň bardygyny nygtady.


text:
Düýbi Parižde ýerleşýän Ykdysady hyzmatdaşlyk we ösüş guramasynyň ýaýradan hasabatyna görä, häzirki wagt dünýäde çagalaryň sowatlylyk derejesi boýunça Günorta Koreýa bilen Finlýandiýa iň öňdäki ýurtlar hasaplanylýar.
Guramanyň 15 ýaşly çagalaryň arasynda geçiren we olaryň elektron maglumatlardan peýdalanmak ukybyny öwrenmeklige gönükdirilen hasabaty 65 ýurtda ýarym million okuwçynyň gatnaşmagynda geçirilen barlaglara esaslanyp taýýarlanylan.
Ýaşlaryň arasynda takyk ylymlar boýunça test synaglarynyň geçirilenligi hem habar berilýär. Finlýandiýa we Günorta Koreýadan başga iň gowy netije görkezen döwletleriň arasynda Hytaýyň Gong-Kong regiony, Singapur, Kanada, Täze Zelandiýa we Ýaponiýa agzalýar. Yza galýan ýurtlaryň arasynda postsowet ýurtlaryndan Azerbaýjan, Gazagystan we Gyrgyzystan bellenýär.
Dünýä ýüzünde demokratiýany we bazar ykdysadyýetini ösdürmek ugrunda hökümetler bilen hyzmatdaşlyk edýän Ykdysady hyzmatdaşlyk we ösüş guramasynyň (OECD) hasabatynda Türkmenistana baha berilmeýär. Türkmenistan gurama agza döwletleriň sanawynda hem agzalmaýar.
Türkmenistanda-da möhüm mesele
Emma çagalaryň sowatlylyk meselesi Türkmenistan üçin hem möhüm meseleleriň biridir. Soňky ýyllarda ýaşlaryň arasynda ýokary bilimli bolmak ugrundaky tagallalar gitdigiçe güýçlenýär. Ene-atalar islendik mümkinçilikden peýdalanyp, çagalaryna bilim bermäge synanyşýarlar.
Türkmenistanyň orta mekdepleriniň 9 ýyllykdan 10 ýyllyga geçirilmegi ýurduň orta bilim möhletini ortaça halkara kadalaryna laýyk getirdi we türkmenistanly ýaşlaryň daşary ýurtlara gidip okamak mümkinçiliklerini artdyrdy. Emma ýurduň daşyna gidip okamak şu günki gün Türkmenistanda bilimli bolmak isleýänler üçin esasy mümkinçilik bolup galýar.
Şu ýyl Türkmenistanyň 17 ýokary okuw jaýyna alnan studentleriň jemi sany 3 müň 480 adamdan ybarat boldy. 2010-njy ýylda ýurduň orta mekdeplerini tamamlan ýaşlaryň sany bolsa 100 müňden hem geçýär.
Üstesine, ýaşlaryň öz ýurdunda bilim almagyna korrupsiýanyň hem päsgelçilik berýänligini Türkmenistanyň ýaşaýjylary gürrüň berýärler. “Türkmenistanda 16-17 müň dollaryň bolmasa ýokary okuw jaýyna okuwa girip hem bolanok” diýip, Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan türkmenistanly bir ýaşaýjy gürrüň berdi.
Käbir garaşsyz maglumatlarda Türkmenistanyň ýokary okuw jaýlaryna okuwa girmek üçin paranyň möçberiniň 100 müň dollara çenli ýetýänligi habar berilýär. Emma bilim sistemasyndaky parahorlyk we korrupsiýa ýaly meseleler Türkmenistanyň habar serişdelerinde asla gozgalmaýar.
Näme päsgel berýär?
Moskwanyň Döwlet tehnologiýa uniwersitetiniň öňki mugallymy, Türkmenistanyň Rus jemgyýetiniň ýolbaşçysy Anatoliý Fominiň sözlerine görä, daşary ýurtlarda okaýan türkmen studentleriniň ýüzbe-ýüz bolýan esasy kynçylyklarynyň biri orta bilim derejesiniň gowşaklygy bilen bagly.
Türkmenistanyň bilim sistemasynyň reformasyny başlangyç we orta mekdeplerde berilýän bilimiň derejesini gowulandyrmakdan başlamaly diýip, Fomin belleýär. Onuň pikiriçe, bilim sistemasynyň reformasynyň netijeliligi kadrlara hem bagly.
Ynsan hukuklaryny goraýjy “Türkmen inisiatiwasy” guramasynyň ýolbaşçysy Farid Tuhbatullin kadrlar krizisinden çykmak üçin ýurduň daşarky dünýä üçin açylmalydygyny aýdýar: “Hem türkmen studentleriniň daşary ýurt okuw jaýlarynda okamaklary, hem- de daşary ýurtlardan mugallymlaryň Türkmenistana barmaklary we öz tejribelerini paýlaşmaklary üçin mümkinçilik döretmeli. Bu özara baýlaşdyryjy proses bolmaly”.
Synçylaryň pikirine görä, Türkmenistanyň bilim sistemasynyň reformasy hemmetaraplaýyn bolmaly we ol başlangyç bilimden başlap, taýýar kadrlardan netijeli peýdalanmak meselelerini hem öz içine almaly.
Farid Tuhbatullin Türkmenistanda daşary ýurtlaryň ýokary okuw jaýlaryny tamamlan spesialistleriň öňünde emeli päsgelçilikleriň hem döredilýänligine ünsi çekip, bu ýagdaýyň-da ýurduň ykdysady we sosial ösüşine zeper ýetirýänligini aýdýar.


text:
Gürjüstanyň prezidenti Giorgi Margwelaşwili Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň ýakyndan gepleşiklere taýýarlyk bildirip aýdan sözlerine “çynlakaý” serediljekdigini mälim etdi.
Duşenbe güni Soçide Putine onuň Margwelaşwili bilen duşuşmak niýeti barada berilen sowala Orsýetiň prezidenti munuň Gürjüstanyň prezidentiniň islegine bagly boljagyny aýtdy we Soçidäki Olimpiýa oýunlarynyň gatnaşyklary ýola goýmaga ýardam berip biljekdigini belledi.
Margwelaşwiliniň duşenbe güni Tbiliside aýtmagyna görä, Gürjüstan Putiniň bu sözlerini Günbatarly partnýorlary bilen maslahat eder we gepleşikler “Gürjüstan bilen Orsýetiň arasyndaky gatnaşyklara” pozitiw itergi berip biljek ýagdaýynda geçiriler.
Tbilisi Moskwa bilen diplomatik gatnaşyklaryny 2008-nji ýylda bolan gysga wagtlyk uruşyň netijesinde Orsýetiň Gürjüstanyň separatistik regionlary bolan Abhaziýany we Günorta Osetiýany garaşsyz döwletler hökmünde ykrar edensoň kesipdi. Orsýet bu regionlaryň ikisinde-de öz goşunlaryny saklaýar, Gürjüstan Moskwanyň bu hereketine okkupasiýa hökmünde garaýar.


text:
UEFA, ýagny Ýewropadaky futbol çärelerine gözegçilik edýän gurama “Ýewro-2012” futbol ýaryşynyň iň gowy oýunçysy hökmünde ispaniýaly Andres Iniestany ykrar etdi.
Mundan öň, Ispaniýa çempionatyň final duşuşygynda Italiýanyň komandasyny 4-0 hasaby bilen ýeňip, indi ikinji gezek yzly-yzyna bu kubogy almagy başardy.
“Ýewro-2012” bäsleşigindäki ýeňişinden soň, Ispaniýa futbol boýunça halkara çempionatlarynda üç gezek yzly-yzyna ýeňiş gazanmagy başaran ilkinji döwlet boldy. Ispaniýa soňky ýyllarda iki Yewropanyň we bir dünýä futbol ýaryşynyň kubogyny aldy.


text:
Orsýet Türkmenistana ençeme ýylyň dowamynda satyn alyp gelen tebigy gazy üçin indi tölemeli puluny tölänok diýip, ABŞ-nyň döwlet sekretarynyň Günorta Kawkaz boýunça öňki orunbasary we Azerbaýjandaky ozalky ilçisi Matýu Bryza (Matthew Bryza) aýtdy.
“Trend” neşirine beren interwýusynda Bryza –Türkmenistanyň köp wagtdan bäri Russiýanyň möhüm hyzmatdaşy bolandygyna garamazdan, energiýa meselelerine gezek gelende, türkmen-rus gatnaşyklarynyň eýýäm birnäçe wagtdan bäri agyr günleri başdan geçirýändigini belledi.
Çarşenbe güni beren interwýusynda ABŞ-nyň ozalky ilçisi hususan-da: “Russiýa Türkmenistan bilen baglaşylan şertnamany bozup, şu ýyl bary ýogy 4.5 milliard kubometr gaz satyn aldy. Şertnama boýunça bu görkeziji 70 milliard kub metre deň bolmalydy” diýip, “Russiýa bu [alan] az möçberdäki gazy üçin hem tölemeli puluny tölemedi” diýp, sözüniň üstüne goşdy.
Matýu Bryza sözüni dowam etdirip: “Şeýle hereket edilen mahaly, umumy ynamy we ygrarlylygy weýran edýärsiň. "Gazprom" muny edip, Türkmenistan üçin ynamly hyzmatdaş bolmak mümkinçiliklerine uly zarba urdy” diýdi.
Gepiň gerdişine görä bellesek, geçen hepde resmi Aşgabat Orsýetiň “Gazprom” kärhanasy bilen bagly maliýe ýagdaýlardan nägileligini bildirip, iki gezek beýanat bilen çykyş etdi.
8-nji iýulda Türkmenistanyň Nebit-gaz ministrliginiň resmi internet saýtynda çap edilen beýanatda “Gazprom” kompaniýasynyň “tölege ukypsyz hyzmatdaşa” öwrülendigi aýdylýar.
Türkmen tarapynyň sözlerine görä, rus kompaniýasy tebigy gaz satyn almak boýunça baglaşan şertnamasynyň şertlerini ýerine ýetirmeýär, ýagny 2015-nji ýylyň başyndan bäri “Türkmengaz” döwlet konsernine gaz bergilerini töläp bilmeýär.
Gürrüňi gidýän bu beýanatda Russiýa akdyrylan gaz we töleg barada anyk sanlar berilmese-de, mundan üç gün soň, ýagny 11-nji iýulda çap edilen beýanatda käbir görkezijiler getirilipdir.
Türkmenistanyň Nebit-gaz ministrliginiň resmi internet saýtynda çap bolan soňky maglumatda 2009-njy ýyla çenli Russiýanyň Türkmenistanyň gaz eksporty meselesinde iň uly hyzmatdaşy bolandygy aýdylyp, Moskwanyň her ýylda 42 milliard kubometre çenli türkmen gazyny satyn alandygy aýdylýar.
Nebit-gaz institutynyň ylmy işgäri Annamyrat Aşyrowyň adyndan çap edilen bu maglumatda: “Elbetde, arzan bahadan alýany üçin Russiýa türkmen gazyny satyn almaga isleglidi. Ol soňy bilen ony GDA we Ýewropa ýurtlaryna täzeden satyp, arada uly diwidentleri (girdejileri) edinýärdi” diýlip nygtalýar.
“2009-njy ýyldan başlap Türkmenistan tebigy gazyny aram bahadan satyp başlady. Emma şol ýylyň aprelinde ‘Gazprom eksport’ satyn alýan türkmen gazynyň möçberini birden azaltdy. Munuň netijesinde gazgeçirijide partlama döräp, türkmen gazy diňe 2010-njy ýylyň başynda täzeden akdyrylyp başlandy. Ol hem çäkli möçberde” diýip, ýokarky maglumatda aýdylýar.
Şeýle-de maglumatda: “Şertnamadaky ylalaşylan ýyllyk 70-80 milliard kubometr möçberdäki gaza garamazdan, soňky bäş ýylyň dowamynda satyn alynýan gazyň möçberi barha azaldylyp, 10-11 milliard kubometre çenli aşak düşürildi. 2015-nji ýylda bolsa gazyň ýyllyk möçberi 2.5 esse azaldylyp, 4.0 milliard kubometre getirildi” diýilýär.
Türkmenistanyň Nebit-gaz ministrliginiň resmi internet saýtynda çap bolan ýokarky maglumatda: “Türkmengaz”, uly ýitgileri çekýändigine garamazdan, şertnama boýunça öz üstüne alan borçlaryny doly berjaý edip, gazyň ylalaşylan möçerini dowamly akdyrýar. Emma “Gazprom eksport” hiç hili düşündiriş bermezden, fakt boýunça akdyrylan gazyň nyrhyny doly derejede tölemeýär” diýilýär.
“Russiýanyň energetika läheňiniň näme sebäpden alan gazy üçin töleg geçirmeýändigi türkmen tarapy üçin düşnüksiz bolup galýar” diýlip, gürrüňi edilýän maglumatda bellenilýär.
Russiýanyň “Gazprom” kärhanasy bu mesele boýunça häzirlikçe hiç hili beýanat bilen çykyş etmedi.


text:
Eýranyň ruhy lideri aýatolla Ali Hameneýiniň aýtmagyna görä, Eýranyň geljegi üçin has möhüm zat gepleşikler däl-de, raketalar.
30-njy martda Hameneýiniň resmi websaýtynda ýerleşdirilen bu beýanat günbatar döwletleriniň Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşini Eýranyň golaýda geçiren ballistik raketa synaglaryna jogap hökmünde mümkin bolan hereketlere geçmäge çagyrýan wagtyna gabat gelýär.
Websaýtda ýurduň ýolbaşçysyna salgylanylyp: "Geljek raketadarda däl-de, gepleşiklerde diýýänler ýa nadan, ýa-da dönük" diýilýär.
Hameneýi bu aýdaýanlaryny Eýranyň belli bir derejede aram hasaplanylýan syýasy ýaranlygynyň başlygy, öňki prezident Akbar Haşemi Rafsanjana gönükdirýän bolmagy mümkin. Sebäbi Rafsanjany öten hepde bir tweetde "geljek raketalarda däl, dialogda" diýip ýazdy.
Hemeneýi şeýle hem özüniň Eýranyň konserwatiw ugurly "Yslam rewoluýsiýasynyň sakçylary" tarapyndan ballistik raketalary ösdürmek boýunça edilýän tagallalary goldamaga taýyndygny duýdurdy.
Ol: "Yslam respublikasy goranara güýji bolman, gepleşiklere ymtylsa, onda ol her bir gowşak ýurtdan abanýan howpuň öňünde dyza çöker" diýdi.
2015-nji ýylyň iýul aýynda dünýäniň güýçli döwletleri bilen gelnen ýadro ylalaşygyny Hameneýi oňlady. Ýöne ol bu geleşik Günbatar bilen giň gerimli dostlukly gatnaşyklary dikeltmäge getirmez, Eýran özüniň adaty harby potensialyny ösdürmeli diýen pikirinden dänenok.
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Ban Ki-Moon 30-nji martda Eýranyň raketa synaglaryny geçirmeginiň aladalara sebäp bolandygyny belläp, nähili sanksiýalaryň ýa nähli çäreleriň görülmelidigi barada karara gelmek bu guramanyň Howpsuzlyk Geňeşiniň işi diýdi.
Alty güýçli döwlet - Birleşen Ştatlar, Hytaý, Britaniýa, Orsýet, Fransiýa we Germaniýa - bilen baglaşylan geleşikde Tähran ýadro ýaraglaryny götermäge ukyply ballistik raketalary edinmekden saklanmga çagyrylýar.
Üstümizdäki hepde Birleşen Ştatlar, Fransiýa, Britaniýa we Germaniýa Eýranyň orta aralykly "Şahab-3" we gysga aralykly "Kyýam-1" raketasynyň synaglary Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşiniň rezolýusiýasyna ters diýip, nägilelik bildirdiler.
Bu dört dowlet tarapyndan Howpsuzlyk Geňeşine iberilen raportda Eýranyň ballistik raketa synaglary "durnuksyzlandyryjy hem prowokatiw", sebäbi bu raketalar "umuman, ýadro ýaraglaryny daşamaga ukyply" diýilýär.
Eýran bolsa öz raketalarynyň ýadro ýaraglaryny götermäge niýetlenendigini inkär edýär. Rewolýusiýa sakçylary synaglary ýurduň ýadro ýaragyna daýanmaýan goranyş güýjüni görkezmek üçin edilýän zat diýip suratlandyrýar.
Eýranyň raketa synaglaryna garşy Birleşen Milletler Guramasynyň Howpuzlyk Geňeşi herekete geçer diýen umydy Orsýet gowşatdy.
14-nji martda Howpsuzlyk Geňeşinde Eýranyň raketa synaglaryna degişli mesele gozgalanda, Orsýet synaglar 2015-nji ýylyň rezolýusiýasyna ters däl, sebäbi "çagyryş" hökmany talap däl diýdi.
30-nji martda hem Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň ýadro ýaraglaryny ýaýratmazlyk we ýaraglara kontrollyk bölüminiň direktory Mihail Ulýanow Eýranyň tutumyny gorady.
Ulýanow Moskwa Eýranyň ballistik raketalarynyň ýadro ýaraglaryny götermäge ukyplydygyny görkezýän subutnama görenok diýdi.
Kreml 31-nji martda Waşingtonda geçjek Ýadro howpsuzlygy boýunça sammite delagasiýa ibermekden boýun gaçyrmak bilen-de Günbataryň Eýranyň ballistik raketalaryň synaglaryna degişli işlere gatyşmak niýetini gowşatdy.


text:
12-nji awgustda geçirilen hökümet maslahatynda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň adam hukuklary ugrundan halkara borçnamalaryny berjaý etmek boýunça pudagara komissiýasyny döretmek baradaky proýekti makullap, oňa gol çekdi.
Prezidentiň gol çeken permany bilen Türkmenistanyň adam hukuklaryna degişli halkara borçnamalaryny ýerine ýetirişine gözegçilik etmek boýunça pudagara komissiýanyň Düzgünnamasy we düzümi tassyklandy. Bu komissiýanyň öňünde Türkmenistanda halkara gumanitar hukuklarynyň kadalaryny ornaşdyrmak wezipesi goýuldy.
Berdimuhamedowyň pikirine görä, halkara jemgyýetçiliginiň agzasy bolan we Birleşen Milletler Guramasynyň dokumentlerine, şol sanda kanunçylyga degişli dokumentlere gol çeken Türkmenistan “halkara borçnamalaryny ýerine ýetirýänligini iş ýüzünde görkezýär”.
“Şübheli mesele”
Türkmenistanyň ýolbaşçylary garaşsyzlygyň ilkinji ýyllaryndan başlap ýurtda adam hukuklaryna hormat goýulýanlygyny yglan edip gelýärler.
Berdimuhamedowyň golastynda ýurtda bolup geçýän ähli prosesler “Döwlet adam üçindir” diýen resmi şygar astynda amala aşyrylýar. Muňa garamazdan, häkimiýetleriň adam hukuklaryna degişli ädýän ädimleri ýurduň ýaşaýjylary tarapyndan ynamsyzlyk bilen kabul edilýär. Bu ýagdaý adam hukuklary boýunça komissiýanyň işine hem degişli.
Türkmenistanda kabul edilýän kanunlar we döredilýän guramalar dünýäniň kada-kanunlaryna laýyk gelýän zatlar bolsa-da, olaryň amal edilişi göze ilenok
Aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew ynamsyzlygyň sebäbini şeýle düşündirýär: “Bu, raýatlaryň hak-hukuklaryny dogrudanam gorajak bir komissiýamy ýa-da daşary ýurtlular üçin, göz üçin döredilýän komissiýamy? Ine, bu şübheli mesele? Sebäbi Türkmenistanda kabul edilýän kanunlar we döredilýän guramalar dünýäniň kada-kanunlaryna laýyk gelýän zatlar bolsa-da, olaryň amal edilişi göze ilenok”.
Soňky ýyllarda Türkmenistan milli kanunlaryny halkara standartlaryna laýyk getirmek boýunça halkara derejesinde hyzmatdaşlyk alyp barýar. Hususan-da, günbatar döwletleri bilen parlamentara derejede konsultasiýalar geçirilýär.
Ýurtda raýatlaryň hak-hukuklaryny goramak üçin hem käbir çäreler görüldi. 2007-nji ýylda Türkmenistanda raýatlaryň kanuny goraýjy edaralaryň işinden şikaýatlara garaýan prezidentiň ýanyndaky döwlet komissiýasy döredilipdi. Emma adam hukuklaryny goraýjylar ýurtda demokratiki ösüşi görmeýärler.
Ösüş nähili?
Halkara “Amnesty International” guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça bölüminiň ýolbaşçysy Lidiýa Aroýu hem öz guramasynyň Türkmenistanda adam hukuklaryna hormat goýluşy ugrundan hiç bir özgeriş görmeýändigini aýdýar.
“Ýurtda raýatlaryň söz, bileleşik, din we hereket azatlyklarynyň çäklendirilmegi alada dörediji mesele. Köp adam açyk-aýdyň bolmadyk sudlaryň çykaran hökümine görä, türmede saklanýar. Köp adam ýitirim edildi. Biziň maglumatlarymyza görä, şu günki gün ýurtda azyndan 8 adam harby gullukdan ýüz öwrenligi sebäpli türmede saklanýar” diýip, Aroýu aýdýar .
Haýsy iş amal edilipdir ýa haýsy iş indi ediljek? Bu barada köpçülige aýdylanok. Diňe umumy habar derejede çaklenilýär.
Türkmenistan adam hukuklaryny berjaý etmek üçin çäre görýänligini resmi taýdan yglan edýärka, bu ugurdan resmi derejede yglan edilýän işleriň gidişi Türkmenistanyň öz raýatlary üçin hem nämälim bolup galýar.
“Prezidentiň ýanynda Demokratiýa we adam hukuklary boýunça institut işleýär, beýleki komissiýalaram işleýär. Bu edaralaryň işi barada ýörite maslahatlar geçirildi, çykyşlar edildi diýip, metbugatda wagtal-wagtal habar berilýär. Emma haýsy iş amal edilipdir ýa haýsy iş indi ediljek? Bu barada köpçülige aýdylanok. Diňe umumy habar derejede çaklenilýär” diýip, Bugaýew aýdýar.
Adam hukuklaryny goraýjy halkara guramalaryň hasabatlarynda Türkmenistan dünýäde adam hukuklaryny iň gödek depeleýän ýurtlaryň biri diýlip, aýdylyp gelinýär. Hususan-da, “Freedom House” guramasynyň 2011-nji ýyl boýunça hasabatynda Türkmenistan iň erbet baha eýe boldy we dünýäniň iň ýapyk hem berk diktaturaly režimleri bolan Demirgazyk Koreýa, Somali we Eritreýa bilen bir derejede goýuldy.


text:
Britaniýanyň, Fransiýanyň we Birleşen Ştatlaryň liderleri tä Muammar Kaddafi häkimiýetden gidýänçä, Liwiýada harby operasiýanyň dowam etdiriljekdigine söz beridler.
Atlantikanyň iki tarapynyň hem gazetlerinde çap edilen bilelikde ýazylan makalada nygtalmagyna görä, Deýwid Kameron, Nikolýa Sarkozi we Barak Obama Kaddafiniň häkimiýetde galdyrylmagy Liwiýa halkyna garşy edilen “wyždansyz dönüklik” boljakdygyny aýdypdyrlar.
Bu makalanyň çap edilmeginden bir gün ozal Liwiýadaky gozgalaňçylar howa hüjümleriniň ýaýbaňlandylmagyny sorap, çagyryş etdiler.
Gozgalaňçylaryň aýtmagyna görä, hökümet güýçleri olary gyrgyna berýär.


text:
Moskwanyň metro stansiýalarynyň birinde otlynyň relsden çykmagy netijesinde azyndan 20 adam öldi, ýüzlerçesi hem ýaralandy. Şikes alanlaryň aglabasynyň ýagdaýynyň agyrdygy aýdylýar.
Adatdan daşary ýagdaýlar ministrligi liniýadaky elektrik togunyň kuwwatynyň üýtgemesiniň otlynyň birden saklanmagyna sebäp bolandygyny aýdýar.
Bu hadysa metronyň gök liniýasynda, "Park Pobedy" bilen "Slawýanskiý bulwar" stansiýalarynyň aralygynda 15-nji iýulda irden, adamlaryň işe howlugyp barýan wagty boldy.
Otlynyň sürüjisi bu ýol hadysasynda heläk boldy.
Ýaralanan adamlary wakanyň bolan ýerinden ewakuasiýa etmek üçin ýörite dikuçarlar ulanyldy. Adatdan daşary ýagdaýlar ministrliginiň Moskwa boýunça wekili Ýuriý Akimowyň telewideniýede beren maglumatyna görä, 200 töweregi adam heläkçilik bolan ýerden ewakuasiýa edilipdir.
Käbir maglumatlara görä, bir adam entegem agdarylan otlynyň aşagynda galýar. "Park Pobedy" Moskwanyň iň çuň metrolarynyň biri bolup, onuň çuňlugy 84 metre deňdir. Bu hem öz gezeginde halas edijileriň işini çylşyrymlaşdyrýar.
Häkimiýetler wakanyň terror hüjümi bilen ilteşiginiň ýokdugyny, ähli delilleriň muňa tehniki bökdençlikleriň sebäp bolandygyny görkezýändigini aýdýarlar.
Russiýanyň Derňew komitetiniň metbugat wekili Sergeý Markin heläkçilige getiren hadysa transport kadalarynyň berjaý edilmezliginiň sebäp bolan bolmagynyň mümkindigi dogrusynda derňew işiniň başladylandygyny habar berdi.
Russiýanyň premýer-ministri Dmitriý Medwedew sişenbe güni geçirilen hökümet maslahatynyň dowamynda bu waka bilen bagly şeýle diýdi: “Moskwada pajygaly waka bolup geçdi. Metroda heläkçilik boldy, adamlar öldi, ýüzlerçesi keselahana ýerleşdirildi. Bu ýerde ýygnananlaryň ählisiniň, şeýle-de tutuş rus hökümetiniň adyndan ölenleriň ýakynlaryna gynanjymy bildirýärin. Gürrüňsiz bu uly hadysanyň netijeleri dogrusynda Moskwa hemaýat etmeli bolar”
Moskwanyň häkimi Sergeý Sobýanin bu waka nähilidir bir görnüşde dahyly bolan adamlara “iň berk çäreleri” görjekdigi bilen haýbat atdy.
Russiýanyň prezidentiniň sözçüsi Dmitriý Peskow häzir Braziliýa sapar edýän Wladimir Putiniň heläkçilikli wakadan habarly edilendigini aýtdy.
Moskwanyň metro ulgamy günde 9 milliona golaý ýolagçyny gatnadýar.


text:
Tomsuň yssysynda Türkmenistanyň etraplarynda we oba-şäherlerde ilatyň elektrik togy, tebigy gaz bilen üpjünçiliginiň köplenç ýaramazlaşýandygy barada maglumatlar gelip gowuşýar.
Türkmenistanyň käbir ýerlerinde köne elektrik liniýalarynyň simleri, işlemeli möwriti öten transformatorlar hem çalşyrylýar, täze gaz turbalary çekilýär. Elbetde, bu işler ilat köpçüligini dürli görnüşli energiýa bilen bökdençsiz üpjün etmäge gönükdirilen.
Ýöne käte bu remont işleri barasynda-da , tomsuň häzirki jöwzasynda öňünden hiç hili duýdurmazdan, bir-iki günläp elektrik togunyň, tebigy gazyň kesilmegi dogrusynda-da ýerli ilata hiç hili maglumatyň berilmeýändigini käbir ýerli ýaşaýjylar gürrüň berýärler.
Eýsem, toguň kesilmegi, ol barada köpçülige wagtynda informasiýa berilmezligi şahsy hojalyklara, edara-kärhanalara, söwda, saglygy saklaýyş, bilim sistemalaryna neneňsi täsir ýetirýär? Bu ugurda dünýä tejribesi nähili? Häkimiýetler gozgalýan problemalar boýunça neneňsi meseleleri çözmeli?
Şu temadan geçirilen "Tegelek Stol" gepleşigini diňlemek üçin, şu ýere basyň:


text:
Pakistanyň aňtaw gullugynyň çeşmeleri Birleşen Ştatlaryň pilotsyz uçarlarynyň howa zarbasy diýlip güman edilýän hüjümde bäş söweşijiniň öldürilendigini habar berýärler. Howpsuzlyk resmileri iki raketa hüjüminiň 6-njy awgustda Demirgazyk Waziristan sebitiniň Datta Hel obasynda amala aşyrylandygyny belleýärler.
Maglumata görä, bu wakada başga-da iki söweşiji ýaralanypdyr. Şeýle-de, resmiler öldürilenleriň aglabasynyň daşary ýurtlydygyny, emma olaryň milleti barada maglumatyň ýokdugyny mälim etdiler.
Pakistanyň “Dawn” gazetiniň ýazmagyna görä, gürrüňi gidýän territoriýa “Al-Kaýda”, şeýle-de özbek we uýgur ýaly daşary ýurtly söweşijiler tarapyndan” ulanylýar.
Bu aralykda, Syh jemgyýetiniň agzalary hüjüme protest bildirip, 6-njy awgustda Peşawaryň esasy ýoluny böwetlediler. 6-njy awgustda bolan hüjümde Syh jemgyýetiniň bir agzasy öldürilip, şeýle-de üç sanysy ýaralandy.
Syh jemgyýetiniň agzalary resmilerden hüjümçileri tapmagy we olary tussag etmegi talap edýärler.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň prezidenti Barak Obama awtokratik hökümdarlara zorluk we mejburlyk bilen häkimiýeti ellerinde saklap bilmejekdikleri, dünýäniň indi üýtgeýändigine düşünmelidikleri barada duýduryş berdi.
“Siz zorluk bilen häkimiýeti eliňizde saklap bilmersiňiz. Bu aýratyn-da häzirki döwürde bir hakykat. Bu täze döwürde halk diňe käbir merkezi hökümetler ýa döwlet tarapyndan dolandyrylýan telewideniýe däl, olar smartfonyň ýa Twitteriň üsti bilen hem özara habarlaşyp, ýüz müňlerçe adamy aýak üstüne galdyryp bilýärler” diýip, Obama aýtdy.
Amerikan prezidenti Barak Obama sişenbe güni Waşingtonda öňünden planlaşdyrylmadyk metbugat ýygnagynda Müsürde takmynan üç hepdä çeken protestleriň dowamynda Birleşen Ştatlaryň bu ýurt bilen bagly eýelän pozisiýasyny-da gorady.
Regiondaky ýurtlar çaýkanýar
Tunisde bolan agdarylyşykdan soň başlanan Müsür rewolýusiýasy 30 ýyllap höküm süren awtoritar şahsyýet, Amerikanyň ýarany Hosni Mubaregiň häkimiýet başyndan gitmegine sebäp boldy.
Müsür rewolýusiýasy Bahreýnde we Ýemende demokratiýanyň tarapyny çalýan demonstrantlary ruhlandyrdy. Siriýa bilen Liwiýada hem herekete geçmek baradaky çagyryşlara sebäp boldy. Eýranyň oppozisiýasy hem ruhlandy.
Tutuş regiony gurşap alan hökümete garşy bu protestler arap dünýäsinde onlarça ýyl bäri halkyň bokurdagyna münüp, olary garyp galdyran hökümdarlaryň kollektiwleýin ret edilýängini görkezýär.
Gozgalaň Müsürde gitdigiçe möwjäp ýörkä, Ak Tam näme reaksiýa görkezjegini bilmän, ikirjiňlenip gezdi. Ol Mubarege halkyň talabyna boýun egip, häkimiýet başyndan çekilmegi barada güýçli basyş etmedi.
Tankytçylar Obamany protestçileri ýeterlik goldamanlykda aýypladylar. Müsür wakalary Waşingtonyň regionda durnuklylygy gorap, Birleşen Ştatlara regiona aýak basmaga mümkinçilik berýän diktator hökümdarlara gezek gelende alyp barýan hoşniýetli syýasatynyň gapma-garşylykly taraplaryny aýan etdi.
Emma indi bu syýasat üýtgejege mezeýär. “Biziň Müsürde geçen demonstrasiýalardan öň hem dosta, duşmana duýduranymyz şu: dünýä üýtgäp gelýär. Siziň, Ýakyn Gündogarda, köpräk mümkinçiliklere ymtylýan ýaş, işjeň nesliňiz bar. Siz bu ýurtlarda höküm sürýän bolsaňyz, bu özgerişlerden yza galmaly däl, aýlawdan çetde galmaly” däl diýip, Obama aýtdy.
Parahatçylykly jogap bermegi ündedi
Amerikan prezidenti häzir demokratik talaplar bilen ýüzbe-ýüz bolýan arap ýurtlaryna protestçilere parahatçylykly jogap bermegi ündedi. Eýranda oppozisiýa tarapyndan gurnalan demonstrasiýalara-da salgylanyp, ol şeýle diýdi: “Müsür baradaky hakykat Eýran barada hem hakykatdyr. Bu ýerde-de adamlar öz pikirlerini, ýagdaýdan närazydyklaryny aýdyp, hökümetden dogry jogap alyp bilmeli”.
Arap ýurtlarynyň arasynda häzir hökümete garşy gahar gysajynda buran Bahreýn. Bu ýerde patyşa Hamad bin Isa al-Halifa we onuň maşgala agzalary höküm sürýär. Duşenbe güni bir protestçiniň polisiýa güýçleri tarapyndan öldürilmegi sebäpli gahar-gazaba münen 10 müň töweregi adam paýtagt Manamada sişenbe güni ýöriş geçirdi. Olar Baş kanunyň üýtgedilmegini we demokratik reformalary talap edýärler.
Ýöne esasy talap – bu ýurt 1971-nji ýylda garaşsyz bolaly bäri höküm sürüp gelýän premýer-ministr Şeýh Halifa bin Salman al-Halifanyň wezipeden çekilmegi.
Ýemende hem protestler dowam edýär. Aýratyn-da Taiz şäherinde protestçiler: “Prezident Ali Abdullah Saleh häkimiýet başyndan gidýänça, biz-de gitmeris” diýip, köçelerde goş basyp ýatyrlar.
Obama ot-ýalnyň içine düşen bu hökümdara-da şuny ündedi: “Meniň pikirimçe, regiona durnuklylyk getirjek zat halkyň, ýönekeý ilatyň öz maşglasyny eklemäge, işli bolup, bilim almaga, güzeran ýagdaýyny gowulandyrmaga ýolunyň açyk bolmagy. Bu hökümetler halka gymyldamaga, mümkinçilige näçe ýol açsa, ýurt hem şonça durnukly bolar”.


text:
Aşgabadyň ondan gowrak söwda nokatlaryndaky we banklaryndaky bankomatlardan indi iki gün bäri pul çekip bolmaýar.
Olaryň arasynda Aşgabadyň “Senagat” bankyndaky, “Halk” bankyndaky, “Garagum” bankyndaky, “Türkmenistan” bankynyň ‘10 ýyl abadançylyk’ köçesinde ýerleşýän şahamçasyndaky, “Türkmenhowaýollary” gullugynyň merkezi ofisindäki, “Ýimpaş” söwda merkezindäki we beýleki täjirçilik merkezlerindäki 20 töweregi bankomat bar.
Azatlyk Radiosynyň habarçylarynyň aýtmagyna görä, daşyndan göräýmäge bu bankomatlar işleýän ýaly bolup görünse-de, ondan pul çekmäge baran ýaşaýjylar özleriniň şahsy plastik kartlaryny bankomatlara salyp, ýedä golaý funksiýadan ybarat operasiýany amal edenlerinden soň, onuň işlemeýändigini bilip galýarlar.
“Adamlar bankomatlaryň ýörite bölegine öz plastik kartlaryny iberip, öz koduny aýlandan we ol ýerde çykýan sowallara jogap berenden soň, onda “minus – aýyrmak” belgisi peýda bolýar. Şondan soň, “bankomatlar tehniki sebäplere görä size hyzmat edip bilmez” diýlen ýazgy ýazylýar. Öň adamlar bankomadyň ýanyna gelen dessine onuň işlemeýändigini bilip gidýärdiler. Indi welin, iň soňunda-da ýene-de boş gaýdýarlar” diýip, ýerli synçy we ýazyjy Amanmyrat Bugaýew aýdýar.
Resmi maglumat ýok
Aşgabadyň gyzgalaňly söwda merkezlerindäki we bank şahamçalaryndaky bankomatlarda name sebäpden puluň ýokdugy we olaryň haçan işläp başlajakdygy barada halk köpçüligine resmi taýdan anyk maglumat berilmeýär.
Emma howpsuzlyk ýagdaýlary sebäpli adynyň efirde agzalmazlygyny soran bir bank işgäri Azatlyk Radiosyna özleriniň bankomatlara pul goýmak işi bilen arabaglanyşygynyň ýokdugyny, bu iş bilen bütinleý başga gulluklaryň meşgullanýandygyny aýdyp, bu barada maglumat bermekden saklandy.
Şol bir wagtyň özünde, käbir beýleki bank işgärleri bankomatlarda puluň ýoklugynyň bir sebäbini soňky aýlarda daşary ýurt firmalarynda işleýän işgärlere hem aýlyk haklarynyň türkmen manadynda berlip başlanmagy bilen düşündirdiler.
“Mundan ozal, daşary ýurt firmalarynda işleýän işgärleriň aýlyk-günlükleri amerikan dollarynda tölenýän bolsa, indi şol ýatyrylypdyr. Häzirki döwürde türkmen manadynyň Merkezi bankda kesgitlenen hümmedine görä, 1 dollary hasap edip, işgärlere aýlyklary türkmen manadynda berilýärmişin. Ynha şu ýagdaýyň hem ýurtda türkmen manadynyň ýetmezçiligine getiren sebäpleriň birimişin” diýip, ýerli synçy we ýazyjy Amanmyrat Bagaýew gürrüň berdi.
“Adamlar karzyna pul alýarlar”
Ýeri gelende ýatlatsak, indi dört ýyla golaý wagt bäri Türkmenistanda döwlet edara-kärhanalarynda işleýän we döwlet býujetinden aýlyk alýan işgärleriň aýlyk haklary olaryň şahsy plastik kartlaryna geçirilýär.
Bu düzgüne laýyklykda, adamlar öz aýlyklarynyň plastik kartlara geçirilip-geçirilmändigini hem diňe bankomatlaryň üstünden bilýärler. Şeýle-de, olar öz aýlyklaryny diňe bankomatlardan nagtlaşdyryp bilýärler. Bu ýagdaý bolsa, gün-güzeranyny aýlyk-günlügine görä aýlaýan adamlara ýaramaz täsir ýetirýär.
Sentýabryň aýlygy berilýän şu günlerde aýlyklaryny almak üçin bankomatlara barýan adamlar bolsa, lapykeç bolup yzlaryna gaýtmaly bolýarlar.
“Aýlygyny alyp bilmeýän adamlar öz tanyş-bilişlerinden karzyna pul alýarlar. Şeýdip, aýlyklaryny alýança, gün-güzeranyny aýlajak bolýarlar” diýip, Amanmyrat Bugaýew aýdýar.
Soňky ýyllarda Türkmenistanda bankomatlaryň kadaly işlemeýändigi, olarda aglaba ýagdaýda puluň ýokdugy barada Azatlyk Radiosynyň redaksiýasyna dürli hat-maglumatlar gelip gowuşýar.
Adamlar käbir şäherlerde ýa-da etraplarda bankomatlaryň sanynyň azlygyndan we pul almak üçin onlarça kilometr söküp, ýörite etrap merkezlerine gitmeli bolýandyklaryndan şikaýat edýärler.


text:
3-nji maý Bütindünýä metbugat azatlygy güni. 1993-nji ýylyň dekabr aýynda BMG-niň Baş Assambleýasy tarapyndan ykrar edilip, erkin, köp pikirli we garaşsyz metbugat - demokratik jemgyýetiň aýrylmaz bölegi diýlip kesgitlenildi. Türkmenistanyň hökümeti ýurduň özgerişler, demokratik ösüş ýoly bilen barýanlygyny yzygiderli tekrarlasa-da, ýurtda şu güne çenli erkin metbugat ýok.
Türkmenistan metbugat azatlygyny berk gysaja gysýan ýurt hökmünde halkara guramalarynyň hasabatlarynda ýyllar boýy uly alada döredýän ýurtlaryň hatarynda agzalyp gelinýär. “Freedom House” guramasynyň 28-nji aprelde çap eden hasabatyna görä, metbugat azatlygy boýunça dünýä derejesinde Türkmenistandan ýaramaz orna düşýän diňe Demirgazyk Koreýa bar.
Žurnalistleriň hukugyny goraýjy halkara “Serhetsiz reportýorlar” guramasynyň wekili Elsa Widal erkin we garaşsyz metbugaty bolmadyk Türkmenistanda diňe bir resmi hökümetiň gözegçiligindäki metbugat bilen jemgyýetiň nädip dolandyrylýanlygyny ösen jemgyýetleriň nukdaýnazaryndan göz öňüne getirmegiň hem kyndygyny belleýär.
Ýaramazlykda özüni tanadan…
“Serhetsiz reportýorlar” guramasy 3-nji maýda Bütindünýä metbugat azatlygy gününe gabatlap, erkin metbugaty bogýan şahsyýetleriň iň bir yaramazlaryndan 40-synyň sanawyny ýaýratdy. Olaryň arasynda Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedowyň hem ady bar.
Türkmen lideriniň bu sanawa goşulmagynyň sebäbi barada aýdyp, Elsa Widal häkimiýet başyna geleli bäri G.Berdimuhamedowyň käbir internet-kafelerini açmakdan başga metbugata erkinlik bermekde eden işiniň ýokdugyny, şeýle-de belli bir derejede ýurdy halkara bazary üçin birneme açdy diýäýmeseň, demokratiýanyň halkara standartlary üçin ýurdy ýapyk saklaýandygyny belledi.
Bu guramanyň ozalky hasabatlarynda Türkmenistan internetiň duşmany diýlip hasaplanýan ýurtlaryň sanawyna-da goşulypdy.
Türkmenistanda ýurduň hakyky ýagdaýy we halky alada goýýan meseleler barada habar berýän metbugatyň ýoklugyny türkmenistanly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew hem belleýär. A.Bugaýew Türkmenistanda 1990-njy ýyllaryň başlarynda metbugat barada kabul edilen kanunyň hem kesgitsizligini we hatda şol kanunyň-da berjaý edilmeýänligini aýtdy.
Ýurduň ösüşine täsirler
Türkmen hökümeti soňky ýyllarda Türkmenistany halkyň durmuş derejesini galdyrýan we halkara gatnaşyklaryny-da giňeltmäge meýil edýän ýurt hökmünde görkezmäge çalyşýär. Emma käbir synçylar beýle hereket bilen häkimiýetleriň Türkmenistanda demokratik gymmatlyklara ýol açylmasa-da, munuň ýurduň gülläp ösmegine päsgel bermeýändigi baradaky pikiri döretmek isleýändiklerini belleýärler.
Türkmenistana baryp-gaýdýan daşary ýurtlular görküni täzelemek depgini boýunça Aşgabadyň regionyň beýleki paýtgatlaryndan tapawutlanýandygyny aýdýarlar we uly tutumly gurluşyklaryň özboluşly täsir galdyrýanlygyny belleýärler. Emma ýurda baryp-gaýdýan daşary ýurtlular syýahatçylyk boýunça ýörite şertnama baglaşyp, köplenç türkmen häkimiýetleri tarapyndan kesgitlenen, şol sanda Nyýazowyň guburyny hem “Saglyk ýodasyny” öz içine alýan marşrutlardan başga ýere goýberilmeýänligini gürrüň berýärler.
Ýerli ilatyň problemalar barada öz pikirini mälim etmekden gorkusy - Türkmenistana baran daşary ýurtlularyň gözüne ilýän ýene bir aýratynlykdyr. Günbatar žurnalistiniň sözlerine görä, Türkmenistanyň öňki we häzirki prezidentleriniň sahsyýetine we alyp barýan syýasatyna degişli tema ýerli ýaşaýjylar tarapyndan üstünden barylmaýan mesele bolup durýar.
Öňde duran böwetler
“Serhetsiz reportýorlar” guramasynyň wekili Elsa Widal: “Berdimuhamedow hiç wagt azat metbugat bilen iş salyşmandy. Belki, ol erkin ýagdaýda metbugat arkaly ýurduň aýylganç taraplarynyň paş edilmeginden howatyrlanýandyr. Sebäbi problemalar barada açyk habar berlende, ýolbaşçylar hem wada berýän özgerişliklerini durmuşa geçirmek we öz sözlerinde tapylmak üçin anyk iş alyp barmaly boljak” diýip belledi.
Elsa Widal hökümete degişli bolmadyk halkara guramalarynyň ençemesiniň Türkmenistanda demokratik prosesleri ýola goýmak boýunça türkmen häkimiýetlerine zerur teklipler bilen ýüz tutandyklaryny, emma türkmen resmileriniň bu ugurda halkara jemgyýetçiligi bilen çynlakaý hyzmatdaşlyga o diýen göwünjeň bolman gelýändiklerini belledi.


text:
Şenbe güni Bankogyň köçelerinde müňlerçe adam hökümete garşy proteste çykdy.
Olar syýasy reformalary talap edýärler. Iş başyndaky premýer-ministr Ýiňlak Şinawatranyň hökümetine garşy protestler noýabryň başynda başlandy.
Şonda onuň hökümeti öz gaçgak dogany, ozalky premýer-ministr Taksin Şinawatra peýdaly boljak umumy günä geçişligi öňe sürüpdi.
Taýland 2006-njy ýylda Taksin, Ýiňlak Şinawatranyň dogany hökümetden agdarylaly bäri krizisde.
Taksin Şinawtara korrupsiýada we häkimiýetden hyýanatçylykly peýdalanmakda aýyplanypdy.


text:
Çarşenbe güni Birleşen Ştatlaryň, Orsýetiň we Eýranyň göreş boýunça sportsmenleri sportuň bu görnüşiniň ölimpiadalaryň programmasyndan aýrylmazlygyna çagyryş edip, BMG-niň Nýu-Ýorkdaky edarasyna ýüz tutdular.
Olaryň bu aksiýasy Nýu-Ýorkda göreş boýunça gurnalan sergi çäresiniň çäklerinde gurnaldy. Bu üç ýurduň göreş boýunça sportsmenleri göreşiň Olimpiada programmasynda galdyrylmagy ugrunda Halkara Olimpiada Komitetine basyş görkezmekligi göz öňünde tutýarlar.
Şu ýylyň fewralynda Halkara Olimpiada Komitetiniň 15 agzadan ybarat dolandyryjy Geňeşi sportuň göreş görnüşini 2020-nji ýylyň olimpia oýunlaryndan aýyrmaklygy teklip edip, rekomendasiýa kabul etdi.
Bu edilen teklip boýunça Halkara Olimpiada Komitetiniň şu ýylyň sentýabrynda Buenos Aýresde geçirjek maslahatynda gutarnykly karara gelmeginiň mümkindigi aýdylýar.


text:
Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin Merkezi Aziýanyň howpsuzlygy boýunça geçiriljek sammite gatnaşmak hem-de hytaýly ýolbaşçylar bilen duşuşmak üçin şu gün Pekine barýar.
Onuň bu sapary üç gün dowam eder. Kremliň aýtmagyna görä, bu saparyň dowamynda iki ýurduň arasynda ençeme ylalaşyklara şol sanda Orsýetde çalt hereket edýän otlynyň gurulmagy baradaky proýekte-de gol goýlar.
Putiniň bu sapary Orsýet bilen Hytaýyň arasynda diplomatik aragatnaşygyň ýola goýulmagynyň 60 ýyllygy hem-de Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasyna agza ýurtlaryň hökümet ýolbaşçylarynyň gatnaşmagynda geçiriljek ýygnagyna gabat geldi.
Ady agzalýan gurama agza ýurtlaryň liderleri halkara ykdysady krizis bilen bagly görülmeli çäreler hakda pikir alyşarlar.


text:
Halkara günä geçiş guramasy – “Amnesty International” - Belarusyň “Azat teatrynyň” artistleri bilen bilelikde Nýu-Ýorkda jemgyýetçilik aksiýasyny gurnady.
Belarusyň hemişelik wekilhanasynyň jaýynyň öňüne ýygnananlar graždan aktiwistlerini, oppozisionerleri we garaşsyz žurnalistleri yzarlamagy bes etmäge Minski çagyrdylar.
Düýn ÝB-niň daşary syýasat boýunça ýokary derejeli wekili Katrin Aşton ýakynda Belarusda geçirilen prezident saýlawlarynyň netijelerine garşy aksiýalaryň gidişinde saklananlaryň ählisi boşadylmasa, belarus çinowniklerine, şol sanda prezident Aleksandr Lukaşenko ÝB-e gelmegiň ikinji gezek gadagan edilmeginiň mümkindigini aýtdy.


text:
Daşlanyp öldürilmeli zenanyň aklawçysy bolan Mohammad Mostafaýynyň işi netijesinde halkara derejesinde ýiti reaksiýa döräp, şol zenanyň jezalandyrylmagy gaýra goýuldy.
“Öňki geçirilen soragdan soň şu gün meni ýene telefon arkaly prokuratura çagyrdylar. Bu gezek näme sebäpli meni çagyrýandyklaryny bilemok. Näme bolsa-da, men ol ýerik barmaly. Meniň tussag hem edilmegim gaty ähtimal” diýip, Mohammad Mostafaýy 23-nji iýulda öz internet blogunda ýazdy.
Bu ady belli aklawçynyň ýazan soňky maglumaty boldy. Onuň düşen ýagdaýyna belet kärdeşleri hem hukuk goraýjy aktiwistler Mohammad Mostafaýyny tussag etmäge rugsat edýän buýruk çykarylandan soň, aklawçynyň gizlenendigini çaklaýarlar.
Mostafaýyny tapyp bilmedik Eýranyň häkimiýetleri bolsa zamun hökmünde onuň aýalyny hem aýalynyň doganyny tussag edip, özüniň gelmegini talap edýärler diýip, tussag edilenleriň aklawçysy Hassan Agahani aýdýar.
Hassan Agahani öz müşderileniniň Mostafaýynyň iş edarasynyň golaýynda tussag edilendiklerini aýdýar. Tussag edilen Fereşteh Halimi bilen Farhad Haliminiň Tähranyň Ewin atly türmesinde saklanýandyklary habar berilýär. Mostafaýynyň ýedi ýaşly gyzjagazynyň bolsa mamasy bilen öýde galandygy aýdylýar.
Özüniň näme üçin prokuratura çagyrylýandygy barada aklawçy internet blogunda maglumat bermese-de, muňa Mostafaýynyň öz ýetginjek müşderileri üçin bank hasabyny açmagy sebäp bolandyr diýen çaklama bar.
Şol bank hasabynda toplanmaly serişdeler ýaş jenaýatçylary ölüm jezasyndan halas etmek üçin olaryň hereketinden ejir çekenleriň maşgala agzalaryna hun tölemäge ýygnalypdy.Üns çekmegi başardy
Mostafaýynyň kärdeşleri bolsa onuň häkimiýetler tarapyndan yzarlanmagynyň aňyrsynda adamsyna biwepalykda aýyplanan Sakineh Mohammadi Aştianiniň aklawçysy bolandygynyň ýatandygyny aýdýarlar.
2006-nji ýylda bolan bu wakada Mostafaýy Aştiýaniniň işine köpçüligiň ünsüni çekmegi başardy. Ol Aşdiýaniniň iki çagasyna öz ejeleriniň ömrüni halas etmek ugrunda geçiren kampaniýalaryna ýardam berdi.
Sakineh Mohammadi Aştiýani
Iki çaganyň enesi bolan zenanyň daşlanyp öldürilmegi barada suduň çykaran karary halkara derejesinde garşylygyň ýüze çykmagyna getirdi. Dünýäniň birnäçe şäherinde bu ölüm jezasyna garşy demonstrasiýalar geçirildi. Şu aýda Eýranyň sudy bu ölüm jezasynyň ýerine ýetirilmegini gaýra goýdy, emma ony doly ýatyrmady.
Eýranyň döwlet telewideniýesinde 25-nji iýulda berlen gepleşiklerde Aştiýaniniň işiniň Eýran yslam respublikasyna garşy ulanylandygy aýdyldy. ABŞ-nyň hem Ysraýylyň telewizion kanallary Eýranyň adam hukuklaryny berjaý etmekde gaýtadan ejiz çykandygy barada dürli gepleşikleri berdiler diýip, Eýranyň telekanallarynda habar berildi.
Şadi Sandr eýranly zenanlarynyň hukugyny goramak meselesine öz ömrüni bagyş eden şahs. Bu işi üçin ol birnäçe aý mundan ozal öz dogduk mekanyny terk etmäge mejbur boldy.
Sandryň sözlerine görä, Mostafaýy adamsyna biwepalyk edeni üçin daşlap öldürilmeli edilen zenanyň işine halkara derejesinde ünsi çekdi. Hut şol sebäpdenem häkimiýetler indi aklawçynyň özüni yzarlaýarlar.
Şeýle hem ol Mostafaýynyň Eýran yslam respublikasynyň kanunlarynyň çäginde iş alyp barandygyny aýtdy. Aklawçynyň häzirki düşen ýagdaýy bolsa Eýranda hukuk goraýjy aktiwistlere görkezilýän basyşyň artýandygyna şaýaytlyk edýär.
Aklawçy Mostafaýynyň öz işine wepaly adamdygyny onuň kärdeşleri aýdýarlar. Geçen ýyl ol öz internet blogunda ýetginjek müşderileriniň biriniň dardan asylyp jezalandyrylandygyna şaýat bolandygyny ýazdy. 2009-njy ýylda ol öz alyp barýan işi üçin gysga wagtlap tussaglykda saklandy.Zamun almak taktikasy
Nobel baýragynyň laureaty Şirin Ebadi Mostafaýynyň eden esasy “jenaýatynyň” onuň adam hukuklaryny goramagy bolup durýar diýýär: “Ol 18 ýaşa ýetmedik ýaşlaryň ölüm jezasyna höküm edilmegi bilen ylalaşman, kanunlara täzeden garalmalydygyny öňe sürýär, onuň günäsi diňe şondan ybatar”.
Häzir daşary ýurtda ýaşamaga mejbur bolan Şirin Ebadiniň özüniň-de doganynyň hem adamsynyň Eýranyň häkimiýetleri tarapyndan tussag edilendigi habar berildi.
Olaryň tussag edilmegine Şirin Ebadiniň hukuk goraýjy aktiwist hökmünde alyp barýan işleri, şeýle hem geçen ýylky demonstrasiýalaryň Eýranda basylyp ýatyrylmagyny açyk ýazgarmagy sebäp boldy diýilýär.
Şirin Ebadi Mostafaýynyň garyndaşlarynyň hem häkimiýetler tarapyndan zamuna alnandygyny açyk beýan etjekdigine, şol bir wagtda-da zamun alyjylaryň talaplaryna Mostafaýynyň boýun bolmajakdygyna ynanýandygyny aýtdy.
Hukuk goraýjy Şadi Sandryň sözlerine görä, eger-de Mostafaýy basyşlara çydaman, ejizlik edäýse, onda Eýranyň häkimiýetleriniň beýleki hukuk goraýjy aktiwistleriň garşysyna-da ýakyn hossarlaryny zamun almak taktikasyny ulanmagy dowam etdirmegi mümkin.


text:
Gazagystanyň Merkezi banky 2-nji oktýabrda özüniň esasy göterim töleglerini 12 prosent bolanlygyndan 16 prosente galdyrdy.
Bu çäre ýurduň nebite garaşly pul birligi bolan teňňäniň hümmetini ýokarlandyrmak üçin görülýär.
Milli bankyň beýanatynda aýdylmagyna görä, bu karar «ykdysady maglumatlara we ösüş prospektlerine esaslanýar» we «inflýasiýany 6-8 prosent aralygyndaky orta derejede saklamak maksadyndan» ugur alýar.
Gazagystanyň hökümeti nebitiň global bahasynyň aşak gaçmagy bilen baglylykda öz pulunyň durnuklylygyny saklamak üçin 1 milliard dollardan gowrak serişde harçlady.


text:
Britaniýada patyşalyk maşgalanyň agzalary ýurduň abraýyna abraý goşar diýlip garaşylsa-da, şazada Endrýu Albert Kristian Eduardyň soňky wagtlarda tankytdan gözi açylanok. Munuň sebäbi hem onuň ýurduň daşary söwda wekili hökmünde gümürtik adamlar bilen ýakyn gatnaşyk saklaýanlygy.
Şazadanyň çagalary jynsy gatnaşyk üçin ulanandygy sud tarapyndan subut edilip, türmä düşen bir amarikaly milliarder bilen dostlugy, dünýäniň diktator hem korrumpirlenen režimleri bilen ilteşigi barada üsti açylýan faktlar köpeldigiçe, onuň ýagdaýa dogry baha bermek başarnygyny we daşary söwdada ýurda wekilçilik etmäge ukybyny sorag astyna alýanlaryň sany artýar.
Öten hepde “The Daily Mail” gazeti 5 ýylyň içinde Azerbaýjana iň azyndan 7 gezek sapar eden şazada Endrýu prezident Ylham Aliýew bilen “ýakyn dost” diýip ýazdy. Bu saparlaryň azyndan ikisiniň hususy sapardygy aýdylýar. Bu hem onuň özüniň Azerbaýjanda şahsy söwda bähbitleri bar diýen çaklamalara getirdi.
Bukingem köşgi bolsa bu tankytlary inkär edip, hökümetiň ýurduň daşary söwda we maýa goýum boýunça ýörite wekili hökmünde şazadadan Britaniýa üçin söwda gatnaşygyny etmek peýdaly diýlip hasaplanýan ýurtlar bilen gatnaşyklary ösdürmegi soralandygyny we Azerbaýjanyň hem hut şeýle ýurtlaryň biridigini aýdýar.
Tom Porteous “Human Rights Watch” guramasynyň Londondaky edarasynyň direktory. Onuň pikiriçe, bu işlerde şazada Endrýuwyň bir özüniň tankytlanmagy adalatly däl. Porteous: “Bu işe hakyky jogapkär britan hökümeti. Sebäbi şazada Endrýu özüne aýdylan işi edýär. Onuň işi bütin dünýä aýlanyp, Britaniýa üçin söwda mümkinçiliklerine ýol açmak. Eger ol korrupsiýada, adam hukuklaryny bozmakda tanalýan ýurtlaryň ýolbaşçylary bilen iş salyşýan bolsa, mundan britan hökümeti habarlydyr. Bu meselede ozaly bilen hökümetiň özi bir iş etmeli” diýýär.
Türkmenistan we Gazagystan
“The Guardian” gazeti şazada Endrýuwyň öten aprelde türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen duşuşandygyny habar berdi
. Türkmenistan hem dünýäde iň bir ýapyk we korrumpirlenen ýurtlaryň biri hasaplanýar. Şazada bu duşuşygyň energiýa meselesi barada pikir alyşmak üçin britan hökümetiniň haýyşy boýunça geçirilendigini aýdýar.
Tom Maýn korrupsiýa garşy göreş alyp barýan “Global witness” toparynyň işgäri. Ol: “Şazada Endrýu bu duşuşykda korrupsiýa ýaly möhüm meseleleri agzan bolsady, onda bu oňaýly iş bolardy” diýýär.
“Gynansak-da, mysal üçin, Amerikanyň gizlin diplomatik hatlarynda aýdylyşy ýaly, şazada Endrýu korrupsiýa meselesini çynlakaý zat hasap edenok. Türkmenistana dünýäniň iň bir korrumpirlenen ýurdy diýip garalýar. Bu ýurt öz býujetini bolmalysy ýaly neşir edenok. Ol ýerde ýurda gazdan gelýän pullaryň nirä gidýänligi barada gaty az maglumat berilýär. Şazada Endrýu söwdany ösdürjek bolsa, bu meseleleri agzamak onuň borjy” diýip, Maýn nygtaýar.
Şazadanyň Gazagystan bilen gatnaşygy hem ol öz mülkini (Sanninghill Park) Nazarbarýewiň giýewisi Timur Kulibaýewe aşa ýokary bahadan satansoň, jemgyýetçiligiň ünsüni özüne çekdi.
“Gazagystan korrupsiýadan gaty köp ejir çeken ýurt. 1990-njy ýyllarda prezidentiň özi korrupsiýa galmagalyny başdan geçirdi. Aýdylyşyna görä, Timur Kulibaýew barada hem, onuň pul ýuwanlygy güman edilip, Şweýsariýada derňew işleri barýar. Jenap Kulibaýew we onuň Gazagystanda söwda sektoryna näderejede kontrollyk edýänligi barada gaty köp sorag bar” diýip, Maýn belleýär.