text:
2009-njy ýylyň ahyryndan bäri Hytaý 160 milliard türkmen gazyny aldy we ony iň köp alýan ýurt boldy. Bu barada HHR-nyň Adatdan Daşary we Doly Ygtyýarly Ilçisi Sun Weýdun «Нейтральный Туркменистан» gazetine beren interwýusynda beýan etdi.
Ol uzynlygy 1800 kilometr bolan Türkmenistan – Hytaý gaz geçirijisiniň dünýäde iri serhetüsti gaz geçirijisidigini ýatlady. Türkmenistan gaz gorlary boýunça dünýäde dördünji orny eýeleýär, Hytaý bolsa energiýa serişdelerini iri sarp edijidir, diýip ilçi belledi.
«Häzirki wagtda kuwwatlylygy ýylda 55 milliard kubmetr bolan Türkmenistan-Hytaý gaz geçirijisiniň üç şahasy guruldy. 2009-njy ýylyň ahyrynda gaz geçirijisi ulanylmaga berlenden soň türkmen gazy Hytaýyň ýaşaýjylarynyň millionçalarsyna peýda getirdi» diýip Sun Weýdun belledi.
Hytaý diplomatynyň belleýşi ýaly, «gaz geçiriji ulgamlaryň ugurlary Özbegistanyň we Gazagystanyň çäklerinden geçýär. Pekiniň ilatynyň peýdalanýan gazynyň üçden birini Türkmenistan iberýär. Gaz geçirijisiniň dördünji şahasyny Özbegistanyň, Täjigistanyň we Gyrgyzystanyň üstünden geçirip gurmak göz öňünde tutulýar, onuň işe girizilmegi bilen tebigy gazyň eksportunyň möçberi artar».
Diplomatyň aýtmagyna görä, gaz babatda hytaý-türkmen hyzmatdaşlygyny strategiki, uzak möhletleýin, biri-biriniň üstüni ýetirýän we özara peýdaly, diňe bir iki ýurduň bähbitlerine däl, eýsem Türkmenistan-Hytaý gaz geçirijisi geçirilýän ýurtlarda-da durnuklylygy üpjün edýän möhüm ähmiýete eýedigi bilen häsiýetlendirse bolar.
«Bilelikdäki taslamanyň amala aşyrylmagy esasy maksada ýetmäge –energetika üçlüginiň — önüm öndürijileriň, üstaşyr geçirijileriň we sarp edijileriň bähbitleriniň deňeçerligini üpjün etmäge mümkinçilik berer» diýip ilçi belledi.
Diplomatyň şeýle hem bellemegine görä, 25 ýyllyk diplomatik gatnaşyklaryň dowamynda iki ýurduň arasyndaky haryt dolanşygy ep-esli artdy. Eger ol 1992-nji ýylda ABŞ-nyň 4,5 million dollaryna barabar bolan bolsa, onda 2013-nji ýylda ABŞ-nyň 10 milliard dollaryna deň boldy. Soňky 5 ýylda Hytaý Türkmenistanyň iň uly söwda hyzmatdaşydyr.
Halkara söwdasynyň haýallamagy, energiýa serişdeleri bazaryndaky dartgynlylyk we beýleki sebäplere görä, ikitaraplaýyn haryt dolanşygy soňky iki ýylda pul görnüşinde peselse-de, onuň möçberi öňküligine saklanyp galdy. Geçen ýylyň 11 aýynda haryt dolanşygy ABŞ-nyň 5,4 milliard dollaryna deň boldy.
Hytaý-türkmen hyzmatdaşlygynyň ägirt uly mümkinçiligi bar. Taraplaryň ikisi-de ykdysadyýet pudagynda hyzmatdaşlygy giňeltmegiň Ýörite maksatnamasyny işjeň ara alyp maslahatlaşýarlar. Ylmy-tehnologik hyzmatdaşlyk onuň möhüm ugurlarynyň biri bolar. Taraplar şu ýyl birinji hytaý-türkmen ylmy-innowasion forumy geçirmegi göz öňünde tutýarlar.


c: text/html

text:
Yzygiderli ýagyş zerarly sil betbagtçylygy bilen ýüzbe-ýüz bolup duran Pakistana berilmeli deslapky ýardam üçin BMG 460 million dollaryň jemlenmegine çagyryş edýär.
BMG-niň Ynsanperwerlik boýunça edarasynyň ýolbaşçysy Jon Holmez bu betbagtçylykdan ejir çeken 7 million töweregi ilata gyssagly ýagdaýda ýardamyň zerurdygyny nygtady. Bu çagyryşdan öň BMG Pakistana 150 million dollarlyk ýardamyň beriljekdigini yglan edipdi.
BMG-niň Pakistandaky wekili bu siliň 6 million çaga, jemi 14 million adama zyýan ýetirenligini we olaryň azyndan ýarsynyň gaýragoýulmasyz ýardama mätäçdigini aýtdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aşgabat, 23.02.2015. “Türkmenportal”.
Russiýa, Belarus, Gyrgyz Respublikasy, Ukraina, Täjigistan — Watan goragçysynyň güni.
Bruneý — Garaşsyzlyk güni.
Gaýana — Respublikanyň güni (1970).
2008-nji ýyl — Tanegasima kosmodromyndan PH H-IIA-nyň kömegi bilen Kizuna ýapon telekommunikasiýa hemrasynyň üstünlikli uçuşy amala aşyryldy.
1993-nji ýyl — Ruby programmalaşdyryşyň dili döredildi.
1947-nji ýyl — standartlaşdyrmak boýunça Halkara guramasy esaslandyryldy (ISO).
1941-nji ýyl — ilkinji gezek plutoniý alyndy.
1893-nji ýyl — Rudolf Dizel dizel desgasyny gurmaga patent aldy.
1874-nji ýyl — iňlis maýory Uolter Uingfild “Sphairistike” diýip atlandyran oýnuny patentleşdirdi. Bu oýun häzir tennis ady bilen bellidir.


text:
Resmi metbugatda “Ak şäherim Aşgabat” diýlip waspy ýetirilýän paýtagt gün-günden sözüň doly manysynda bütinleý, düýbünden tä depesine çenli agaryp barýar.
Şu günler paýtagtyň täze gurlan Parahat-7 mikroraýonynyň öň ýaşyl reňkli köpgatly ýaşaýyş jaýlarynyň diwarlary ak reňke boýalýar.
Görogly köçesiniň ugrundaky 2-3 ýyl mundan ozal diwarlary “türk suwagy” diýip atlandyrylýan suwag usuly bilen suwalyp, dürli-dürli reňklere boýalan ýaşaýyş jaýlarynyň hem diwarlary aklanýar.
Paýtagtyň Parahat-2 mikroraýonyndaky Türkmenbaşy şaýolunyň ugrundaky köpgatly ýaşaýyş jaýlarynyň diwarlary hem häzirki wagtda mermere meňzeş gurluşyk serişdesi bilen örtülýar. Bu hili sowet döwrüniň binalaryny “mermerleşdirme” aeroportuň ikinji terminalynyň töwereklerinde hem edilipdi. Täze gurulýan ýaşaýyş ýa-da edara binalarynyň turuwbaşdan ak mermer bilen örtülýändigini nobatdaky gezek hatda ýatlatmasa-da bolar.
Mundan ozal paýtagtyň Arçabil, Garaşsyzlyk şaýollaryndaky hromlanan sütünli awtobus duralgalary ap-ak reňkli duralgalara çalşylyp, ak reňkli köçe sütünleri goýuldy.
Hatda bu köçelerdäki hromlanan köçe swetoforlary hem ak reňkli swetoforlara çalşyldy. Beýleki käbir protokol diýlip atlandyrylýan köçeleriň swetoforlary hem şeýle swetoforlara çalşyldy.
Munuň üçin geçen ýyl Orsýetiň Uralyň optiki-mehaniki zawodyndan 76 sany korpusy ak reňkli swetoforlar satyn alyndy. Bu zawodyň wekiliniň bu barada ura.ru websaýtyna beren habarynda ol swetoforlaryň korpusynyň ak reňkde bolmagyny “standart däl ýagdaý” hökmünde suratlandyrypdyr.
Protokol köçeleriň käbirlerinde asfaltdan, ýolgyradaky ösüp oturan baglardan we trotuardan ýöräp barýan adamlardan galan başga hemmeje zat duw ak diýse boljak. Paýtagtda gurulýan estakadalardyr, köprüler hem ak reňkde. Hatda, dünýä boýunça meşhur bolan türkmen halylarynyň gyzyl reňki hem agymtyl reňke çalşyryldy.
Paýtagtyň köçelerinden gatnaýan “Hýundaý” kysymly awtobuslarynyň hem aglabasy ak reňkde. Dogry, soňky tapgyrlarda satyn alnan bu hili awtobuslaryň arasynda ýaşyl we gök reňklileri hem bar. Emma bu awtobuslaryň sürüjileriniň aýtmaklaryna görä, paýtagtyň esasy protokol köçelerinden ak reňkli awtobuslar gatnamaly edilipdir.
Ýurduň telewideniýesinde hem ak reňkiň agdyklyk edýändigini görmek bolýar. Mysal üçin, türkmen telewideniýesiniň ”Watan” programmasynyň studiýasyndaky stol, noutbuk hem ak. Hatda diktorlaryň özüniň-de baýramçylyk günleri ak egin-eşik geýýän halatlary seýrek däl. Mundan başga-da telewideniýede her gün paýtagtyň “ak reňkli raýonlaryny” görkezmek hem adata öwrüldi.
Ýurdy agartmak prosesi diňe paýtagtyň köçeleridir, binalary bilen çäklenilmeýär. 2007-nji ýyldan soň ýurtda ak reňk syýasy propaganda-da giňden ulanylýar. Prezidentiň gatnaşmagynda geçirilýän köpçülikleýin çärelerde ak kepderi, ak at, ak şarjagazlar, ak güller ulanylýar. Baýramçylyklarda döwlet ýolbaşçylarynyň prezidente sowgat berýän gülleriniň-de, prezidenti garşy alýan gyzlaryň-da sowgat berýän gülleri-de ak.
Köpçülikleýin çärelerde çykyş edýän artistlerdir, aýdymçy-sazandalaryň hem aglabasynyň egin-eşikleri köplenç ak reňkde. Bu çärelere gatnaşmaly bolýan çagajyklardyr edara-kähanalaryň işgärleriniň hem käbirlerine ak egin-eşik geýdirilýär.
Mundan başga-da ýurt baştutanynyň ýurtda çap edilen soňky “Bagt guşy” romany we onuň Magtymguly baradaky aýdanlarynyň ýygyndysy hem-de Berdimuhamedow hakynda tanymal adamlaryň aýdan sözlerinden düzülip neşir edilen “Dünýäde ykrar edilen lider” kitaplary hem ak reňkde çap edilen.
Ýurtda tele-radio ýaýlymlarda has köp efire berilýän şahyrdyr-ýazyjylaryň hem döredijiliginde, syýasy propaganda bilen birlikde, ak reňkiň agdyklyk edýändigini-de synlasa bolýar. Mysal hökmünde golaýda Magtymguly adyndaky halkara baýragyna mynasyp görlen Gözel Şagulyýewanyň ýurduň prezidentine bagyşlap ýazan “Ak kepderi”, “Ak güller”, “Ak gülleriň - ak ýolum” ýaly reňk köp dürlüligini küýsedýän poemalaryny ýatlasa bolar.
Sözümiziň ahyrynda aýtsak, şu ýyl 25-nji maýda “Ak şäherim-Aşgabat” atly täze baýramçylyk hem bellenilip başlandy. Her ýyl bu baýramçylygyň geçiriljek ýerinde ak reňkli “Ak şäherim-Aşgabat” monumentiniň açylyş dabarasy hem bolup geçdi. Ýurt baştutanynyň gatnaşmagynda geçen bu dabaranyň öňüsyrasynda şol töwereklerdäki köçe sütünleriniň köpüsi hem bolluk bilen ak reňke boýaldy.


text:
Özbegistanyň paýtagty Daşkentde geçirilen gepleşiklerde gazak prezidenti Nursultan Nazarbaýew we onuň özbek kärdeşi Yslam Karimow özara gatnaşyklary, şeýle-de regionyň howpsuzlyk meselelerini ara alyp maslahatlaşdylar.
Nazarbaýew Özbegistana iki günlük iş saparyny amala aşyrmak üçin 15-nji aprelde ir bilen özbek paýtagtyna bardy. Munuň öňýanynda ol, 13-14-nji aprelde Stambulda “Yslam hyzmatdaşlyk guramasynyň” sammitine gatnaşdy.
Nazarbaýew we Karimow 23-24-nji iýunda Daşkentde geçirilmegi planlaşdyrylýan “Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasynyň” nobatdaky sammitine görülýän taýýarlyklar barada hem maslahat etdiler.
Merkezi Aziýanyň iň uly ykdysadyýetine eýe bolan Gazagystan we regionyň iň köp ilatly ýurdy Özbegistan energiýa baý sebitde uly rol oýnaýarlar.


text:
“Altyn asyryň” futbolçylary 11-nji tapgyryň soňa geçirilen duşuşygynda wise-çempiony we Türkmenistanyň Kubogynyň eýesinden 2:0 hasabynda üstün çykyp, ýurdumyzyň çempionatyndaky öňdebaryjylygyny berkitdi.
Geçen ýylyň netijeleri boýunça iň gowy toparlaryň arasyndaky oýun 17-nji maýda geçirilmelidi. Ýöne “Ahalyň” AFK-nyň Kubogy ugrundaky ýaryşyň toparça böleginde çykyş edýändigi sebäpli ol soňa süýşürildi.
Bu toparlaryň birinji aýlawdaky duşuşygy 1:1 hasabynda tamamlanypdy. Nobatdaky oýunda hem birinji ýarym toparlaryň hiç birine üstünlik getirmedi — 0:0. Ýöne ikinji ýarym başlanyp-başlanman, häzirki çempion “Altyn asyr” hasaby açdy. 46-njy minutda toparyň iň netijeli hüjümçisi Süleýman Muhadow iki goragçyny aldawa salyp, jerime meýdançasynyň zolagyndan derwezäniň aňyrky burçuna tarap üýtgeşik owadan urgyny ýerine ýetirdi. Bu ýaş hüjümçiniň şu çempionatda geçiren 16-njy pökgüsidir.
Aradan 14 minut geçensoň, Myrat Annaýew şahsy ussatlygy bilen tapawutlandy. Ol jerime meýdançasyna girip, gutarnykly hasaby goýdy — 2:0.
Bu ýeňişden soň, Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Ýazguly Hojageldiýewiň şägirtleri häzirlikçe esasy garşydaşy “Balkandan” 4 utuk ara açdylar.
27-nji iýunda geçiriljek indiki 15-nji tapgyrda “Altyn asyr” myhmançylykda “Balkan” bilen duşuşar. Ýaryş tertibiniň ýokarky bölegindäki ýagdaý köp babatda şu oýnuň netijesine bagly bolar. Bu toparlaryň birinji aýlawdaky duşuşygy 2:1 hasabynda “Altyn asyryň” peýdasyna tamamlanypdy.
Maglumat toplamagy halaýanlara duşuşygyň sanlaryny we delillerini hödürleýäris.
“Ahal” – “Altyn asyr” – 0:2 (0:0)
24-nji iýun. Aşgabat. «Aşgabat» stadiony. 800 tomaşaçy.
Pökgüleri geçirenler: Süleýman Muhadow 46, Myrat Annaýew 60.
Duýduryş alanlar: Berdi Hotdyýew 22, Annasähet Annasähedow (duşuşyk tamamlanan soň. Iksi hem– "Ahal").
Emin: Maksat Seýitgulyýew.
Duşuşygyň inspektory: Wadim Baratow.
14-nji tapgyrdan soň toparlaryň ýerleşiş teribi
Bellik: "Aşgabat" "Şagadamy" özara duşuşykda ýeňenligi üçin ýaryş tablisasynda ýokarda galdy.
Iň köp pökgi geçirenler:
Myrat Ýagşyýew (“Balkan”) – 18 pökgi (2 – 11 mertlik urgudan)
Süleýman Muhadow (“Altyn asyr”) – 16.
Hemra Amanmämmedow (“Şagadam”) – 11 (5).


text:
Garagum çölünde iki günüň dowamynda geçen awtoýaryş boýunça Türkmenistanyň çempionatynyň ýeňijileri kesgitlenildi. Daşoguz welaýatynyň Görogly etrabynyň «Zaman» daýhan birleşiginden Ahal welaýatynyň Derweze etrabynyň Ýerbent obasyna çenli aralykda geçirilen ýaryşyň umumy ýolunyň uzynlygy 320 kilometrden hem gowrak boldy.
Türkmenistanyň Sport baradaky döwlet komiteti we Milli awtosport federasiýasy tarapyndan guralan bu ýaryşlara jemi 8 topar gatnaşdy. Ýaryşyň birinji gününde türgenler 218 kilometr ýol geçdiler. Deslapky pellehana ýurdumyzyň demirgazyk sebitinde ýerleşen Damla obasynda bellenildi. Ol ýerde türgenleri ýüzlerçe sport söýüjiler uly şatlyk bilen garşyladylar.
Awtoýaryşa gatnaşýan sürüjiler ertesi gün Ýerbent obasyndaky pellehana gelenlerinde hem olary mähirli garşyladylar. Netijede, Türkmenistanyň Milli awtosport federasiýasynyň toparyna wekilçilik edýän Gurbanberdi Daňatarow (sürüji) we Didar Orazmedow (şturman) ýaryşda ýeňiş gazandylar. Olar “Nissan Patrol” kysymly “polat” atda çykyş etdiler. Olaryň çykyş eden awtoulagy saz işläp, toparyň üstünlik gazanmagyna mümkinçilik berdi.
Muhammetmyrat Gurbanow bilen Serdar Mollamyradow ýaryşda kümüş medala mynasyp boldular. Doganlar Mekan we Şöhrat Toýlyýewler baýrakly üçünji orny eýelediler. Türgenleriň hemmesi sportuň we sagdyn durmuş ýörelgesiniň tarapdary bolan, awtosport ýaryşynda ençeme gezek ussatlyk görkezen hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyçlary boýunça döredilen Türkmenistanyň Milli awtosport federasiýasynyň toparyna wekilçilik edýärler. Mälim bolşy ýaly, milli Liderimiz Köpetdagyň eteginde awgust aýynda geçirilen “Alfa-Romeo—2015” Kubogy ugrundaky ýaryşda ynamly ýeňiş gazandy.
Häzirki wagtda türkmen türgenleri dürli halkara ýaryşlaryna, şol sanda Dakar derejeli ýaryşlara taýýarlyk görýärler.


text:
Günbatarly hukuk goraýjy guramalary gazagystanly hukuk goraýjy aktiwistiň tussag edilmegini ýazgaryp çykyş etdiler.
Adam hukuklary boýunça halkara guramasynyň Gazagystan býurosynyň ýolbaşçysy Ýewgeniý Žowtis düýn üçünji sentýabrda Gazagystanyň Almaty welaýatynyň Balhaş raýonynyň sudy tarapyndan 4 ýyl turme tussaglygyna höküm edildi.
Ýewgeniý Žowtis 26-njy iýulda awto-ulag sürüp barýarka 35 ýaşly adamy kakypdyr. Ol adam bu heläkçilikde ölüpdir.
Bu wakadan soň hukuk goraýjy aktiwistiň gany barlanyp, onuň alkogolly içgini içmändigi anyklanypdyr. Bu ýol heläkçiligi boýunça geçirilen tehniki barlaglar hem Ýewgeniý Žowtisiň serhoş ýagdaýda bolan adamyň awto-ulagynyň aşagyna özüni atymagynyň öňüni almaga mümkinçiliginiň bolmandygyny görkezdi.
Emma bu ýol heläkçiliginden birnäçe gün geçeninden soň gazak häkimiýetleri Zowtisiň ganyny gaýtadan barlamaga görkezme berip, onda alkogolyň bardygyny aýtdylar. Netijede hukuk goraýjy aktiwist bu jenaýatda günäli diýlip hasaplandy.
Ynsan hukuklary boýunça “Human Rights Watch” guramasy, Zowtisiň üstünden geçirilen sudyň “adalatly sud prosesiniň esasy standartlaryna gabat gelmeýär” diýip bu barada şu gün ýaýradan beýanatynda belledi.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Şanly ýörişiň 100 güni: Täze sepgitlere tarap
Gadymy dessanlardan, hususan-da, «Görogludan» niçeme menzillik ýoly göz açyp-ýumasy salymda geçip bilýän atlar hakynda okanymyzda, käte öz ýanymyzdan «Beýle zat bolup bilermikä?» diýsek, käte-de okaýan eserimiziň dessandygyny ýatlap, haýran galjagam bolmazdyk. Aşgabatda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlary mynasybetli atly ýörişiň başlan gününden bäri eýýäm 100 günüň geçendigine ser salanymyzda bolsa, bedew atlaryň ýyndamlygyna wagtyň hem tär edip bilmeýändigi hakynda oýlanýarys.
5-nji maýdan bäri 3 aý 8 gün däl-de, bary-ýogy 5 gün geçen ýaly bolup dur. Şol günüň ýakymly wakalaryny, hormatly Prezidentimiziň gatnaşmagynda toý-dabaralar bilen 17 atlyny 500 günlük ýola ugradyşymyzy ýatlamalarymyzyň iň arzyly ýerinde saklaýarys. Şeýle-de bolsa, ümzügi Aziada — 2017-ä gönügen atlylaryň ýola düşenine eýýäm 100 gün bolaýypdyr.
Biz 100 güne «Göz açyp-ýumasy salymda geçäýipdir» diýýäris. Ýöne «şujagaz salymyň» dowamynda türgenlerimiziň halkara ýaryşlarda gazanan üstünlikleri bilen gyzyklandyk welin, garaşanymyzdan hem täsin maglumata gabat geldik. Diňe «Türkmenistan» gazetiniň sahypalarynda berlen hoş habarlaryň esasynda aýdanymyzda-da, 5-nji maýdan bäri türkmen türgenleriniň halkara ýaryşlarda gazanan medallarynyň, kuboklarynyň sany 240-dan hem geçipdir. 100 günde 240-dan gowrak medal! Diýmek, her günde 2 medaldan hem kän gazanylypdyr. Muňa Aziada — 2017-ä sary ýola düşen atly ýörişiň şanly gadamy diýseň hem, barha ýakynlaşýan sport baýramçylygynyň kalplara bagyşlaýan ýeňiş ruhy diýseň hem bolup dur. Şol günleriň dowamynda medallaryň agramly böleginiň paýtagtymyzda geçirilen halkara ýaryşlarda gazanylandygyny ýatlamak bolsa has-da ýakymly. Mälim bolşy ýaly, türkmen türgenleri maý aýynda geçirilen sambo we söweş sambosy boýunça Aziýa çempionatyny 66, şondan bir aý çemesi soň türkmen milli göreşi we guşakly göreş boýunça Aziýa birinjiligini 98 medal bilen tamamlap, bu ýaryşlaryň ikisinde hem toparlaýyn birinji orna mynasyp boldular.
Ozal hem habar berşimiz ýaly, bu taryhy atly ýörişe gatnaşyjylar oýunlaryň açylyş dabarasyna şöhratly alawy alyp gelerler. Elbetde, ýörite alaw bilen ýöriş geçirmek olimpiýa häsiýetli iri ýaryşlaryň ählisine mahsus. Ýöne Aşgabat Aziadasynyň hormatyna geçirilýän ýörişiň aýratynlygy onda türkmen halky diýlende, ilki bilen seriňe gelýän gymmatlyklaryň biri bolan bedewiň esasy orny eýelemegidir. Taryhda ilkinji gezek olimpiýa häsiýetli iri ýaryşa bagyşlanan ýöriş 500 günläp dowam edýär! Taryhda ilkinji gezek bu ýöriş bedew atlar bilen bilelikde geçirilýär!
Atly ýörişe gatnaşyjylaryň paýtagtymyzyň etegindäki Nusaý galasyndan dabaraly ugradylyşynda hormatly Prezidentimiziň: «Şu gün badalga berilýän dabaraly atly ýöriş halkymyzy döredijilikli işlere galkyndyrar. Berkarar Watanymyzyň şöhratly geçmişine, şu gününe we geljegine buýsanjyny artdyrar» diýen sözleri ýörişiň ähmiýetini doly tassyklaýar. Biz bu sözleriň subudyna ýörişe gatnaşyjylar Ahal welaýatynyň taryhy ýadygärliklerine, gözel künjeklerine baranynda-da, ýörişiň Balkan welaýatynyň çäginde dowam edýän günlerinde-de aýdyň göz ýetirdik we ýetirýäris. Taryhy ýöriş diňe türkmen sportunyň däl, eýsem, türkmen topragynyň dünýä ýüzündäki şanyny artdyrmakda uly ähmiýete eýe. Metbugat sahypalarynda ýörişe gatnaşyjylaryň baran ýerleri baradaky maglumatlar yzygiderli berilýär. Şol habarlardan hem görnüşi ýaly, bu ýöriş ýurdumyzyň beýik geçmişine ýene bir ýola şan berýär. Hut şu ýöriş arkaly Aziada — 2017-ä barýan 500 günlük ýoluň her bir pursady toýa, şatlyga, buýsanja beslenýär.
Hawa, Aşgabat Aziadasynyň başlanmagyna 400 gün galdy. Öňde duran 400 günüň adaty bir wagt aralygy däldigini, eýsem-de bolsa ýurdumyzyň taryhynda yz galdyrjak wakalara beslenjekdigini häzirden arkaýyn aýdyp bileris. Nesip bolsa, şu ýyl Aşgabatda ýene-de dört sany halkara synag ýaryşy geçiriler. Oýunlaryň geçiriljek günlerinde Ýer ýüzüniň 60-dan gowrak döwletinden geljek myhmanlaryň ilkinji düşelgesi — Aşgabadyň Halkara howa menzili myhmanlaryny kabul edip başlar. Aziada — 2017-niň geçiriljek ýeri bolan sebitiň iň iri sport toplumynyň — Olimpiýa şäherjiginiň gurluşygy doly tamamlanar. Bular — göze görnüp duran iri wakalaryň diňe käbiri. Bu sanawa türgenlerimiziň halkara ýaryşlarda gazanjak ýeneki üstünliklerinden başlap, merjen paýtagtymyzyň has özgerýän durkuna çenli goşup bileris.
100 gün, aslynda, 500 gün hem goja taryh üçin deňizden bir damjasy ýaly. Şeýle-de bolsa, bir ýylyň üçden birinden hem az möhletiň içinde taryhda yz galdyrjak işleri amala aşyryp bolýandygyny bu gün Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistan subut edýär. Onsoň ösüşleriň ak atyna atlanan Watanymyza neneň guwanmajak?! Şol ösüşleriň kerwenbaşysy Gahryman Arkadagymyza neneň alkyş aýtmajak?!
Gadamyndan şan döreýän bedewlerimiziň ümzügi Aziada — 2017-ä gönügen ýoly seniň şaha-şaha ýaýran beýik ýoluň bir ülşüdir, jan Watanym, Türkmenistan!
Taryhy ýöriş, aslynda, Siziň mähriban ýüregiňizden gözbaş alyp gaýtdy. Bu gün bütin dünýä Siziň ýüregiňizden uzan ýollaryň beýik menzillere ýetýändiginiň şaýady. Goý, bagtyýar şu günümizden röwşen geljegimize sary uzan beýik ýoluňyz rowaçlyklara ýaran, dowamat-dowam bolsun, Gahryman Arkadagymyz!
"Türkmenistan".
Habarlar #atly ýöriş
- Atly ýöriş
Atly ýörişe gatnaşyjylar Şasenem galasynda08 Noýabr, 2016 (14:54)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş Bötendaga geldi31 Oktýabr, 2016 (15:57)
- Atly ýöriş
Giň sähra keşdedir bedew gadamy11 Oktýabr, 2016 (15:03)
- Atly ýöriş
Türkmen kölüniň kenaryndaky dabara03 Oktýabr, 2016 (14:36)
- Atly ýöriş
Atlylar Türkmenbaşy şäherinde26 Sentýabr, 2016 (15:53)
- Atly ýöriş
Argamak bedewler Awazada20 Sentýabr, 2016 (15:14)
- Atly ýöriş
Atlylar Hazar şäherinde12 Sentýabr, 2016 (15:07)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş Mollagarada05 Sentýabr, 2016 (14:45)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş uly Balkan dagynyň alkymynda26 Awgust, 2016 (15:45)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Hazynalar mesgeni Ekeremde19 Awgust, 2016 (11:57)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Esenguluda16 Awgust, 2016 (11:44)
- Atly ýöriş
Şanly ýörişiň 100 güni: Täze sepgitlere tarap13 Awgust, 2016 (11:39)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Gadymy Dehistandaky dabara06 Awgust, 2016 (11:30)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Sumbar jülgesinde01 Awgust, 2016 (11:21)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Aý daglarynyň eteginde25 Iýul, 2016 (11:15)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Atly ýigitler Nohur obasynda23 Iýul, 2016 (17:26)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Atly ýöriş Bereket şäherinde11 Iýul, 2016 (16:41)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Balkanly atlylar ýörişi kabul etdiler04 Iýul, 2016 (16:36)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Paraw-Bibide myhmançylykda02 Iýul, 2016 (16:30)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Aziada-2017-niň hormatyna geçirilýän atly ýörişi Balkan welaýaty kabul edýär26 Iýun, 2016 (19:47)


text:
"On-laýn-da" galyň, ähli zatlardan habarly boluň! Öz telefonyňyzyň kömegi bilen özüňize oňaýly ýerde we wagtda Internetiň üsti bilen aragatnaşygy saklaň. GPRS-ň 3G we LTE täze tilsimatlaryna seredeniňde pesligine garamazdan, ol birnäçe ýyl mundan öň öndürilen telefonlaryň eýeleri üçin ähmiýetini ýitirenok. TMCELL ulgamlaryndaky GPRS maglumatlaryny paketli geçirmegiň tilsimaty çatda oňaýly hat alyşmak, messenjerleriň üsti bilen habarlary alyş-çalyş etmek, elektron poçtalaryny okamak, täzelikler lentalaryna gözegçilik etmek üçin birikdirmegiň ýeterlik derejede ýokary tizligini üpjün edýär.
Internede 2G GPRS ulgam boýunça birikmek üçin TMCELL-iň islendik tarif meýilnamasyndan peýdalanyp bilersiňiz. Siziň «Internete girmek (GPRS)» hyzmatyna öň birikdirilenligiňiz hökmanydyr. Bu hyzmatyň bahasy, adatça, TMCELL-e birikdirileniňizdäki ilkinji tölege girýär.


text:
Laýyk 5 ýyl mundan ozal ýaşaýan jaýynyň girelgesinde atylyp öldürilen Anna Politkowskaýany öldürenlere goşmaça aýyplamalar ýöňkelýar, diýip Orsýetiň resmileri maglumat berdiler.
Žurnalist zenanyň kärdeşleri onuň ölen güni bilen bagly “Facebook” saýtynda Politkowskaýanyň sahypasyny açmagy planlaşdyrýanlyklaryny aýdýarlar.
Politkowskaýanyň işlän ýeri “Nowaýa gazetanyň” baş redaktory Dmitriý Muratow öz redaksiýalarynyň binasynda žurnalistiň hatyrasyna “ýadygärlik tagtasyny” gurnajakdyklaryny aýtdy.
Uruş barýan ýerlerde iş alyp barýan aýallara niýetlenen Anna Politkowskaýa adyndaky baýrak şu ýyl siriýaly hukuk goraýjy aktiwist Razan Zaýtune berildi.


text:
Türkmenistanda her ýyl Garaşsyzlyk baýramynyň öňünden dürli bäsleşikleriň jemini jemlemek, edebiýat, sungat eserleri üçin döwlet sylaglaryny gowşurmak adat boldy.
Şol bir wagtda soňky iki onýyllykda Türkmenistanda edebiýatyň, sungatyň pese düşendigi ýa-da hakyky ilhalar eserleriň çykybermeýändigi baradaky pikirler köp eşidilýär.
Emma döwlet tarapyndan geçirilýän bäsleşiklerde baýrak, sylag alýanlaryň sany, at-dereje berilýänleriň köpelmegi bu pikire garşy gelýär.
Käbirleri soňky ýyllarda türkmen sungatynyň ösendigini aýdýar, emma edebiýatyň we sungatyň ideologiýa, dar çygyrdaky syýasata gurban edilýändigini, bu ýagdaýyň medeniýet wekilleriniň hakyky borçlarynyň unudulmagyna, olaryň il içindäki asyrlyk at-abraýynyň aşak gaçmagyna getirýändigini aýdýanlar hem bar.
Eýsem Türkmenistanyň edebiýat, sungat meýdanynda nämeler bolup geçýär?
Azatlyk Radiosy nobatdaky «Tegelek stol» söhbetdeşligini şu tema bagyşlamagy makul bildi.
Pikirleriňizi, bellikleriňizi iberseňiz, söhbete goşulsaňyz, hoşal bolarys.


text:
Partlama howpy baradaky maglumat esasynda gyssagly Stokgolmyň “Arlanda” aeroportuna gondurylan ýolagçy uçarynda partlaýjy maddanyň tapylmandygyny Şwesiýanyň poisiýasy habar berdi.
Üstünde 273 adam bolan “Boing-777” Kanadadan Pakistanyň Karaçi şäherine barýardy. Ol Stokgolma gonan badyna içindäki ýolagçylar çykaryldy.
Polisiýa pakistan asylly Kanadanyň graždanyny saklady. Kanadadanyň polisiýasynyň beren maglumatyna görä, onuň özi bilen uçara partlaýjy gural alyp giren bolmagy mümkin.
Şwesiýanyň polisiýa toparynyň başlygy Radman şeýle diýdi: “Häzir ýagdaý kadalaşdy. Bir erkek adam saklandy we polisiýa bölümine alnyp gidildi. Mundan öň biz Kanadadan Karaça uçup barýan bir adamyň ýanynda partlaýjy maddanyň bardygy dogrusynda gizlin maglumat aldyk. Uçaryň komandiri “Arlanda” aeroportuna gonmak kararyna geldi. Uçar gelip gondy”.


text:
Täjigistanyň appelýasiýa sudy kontrabandada aýyplanyp, türme tussaglygyna höküm edilen iki rus pilotyny azatlyga çykardy.
Şu aýyň başynda pilotlaryň her birine sekiz ýarym ýyl türme tussaglygy berlipdi. Bu iş Orsýetde uly galmagalyň döremegine sebäp boldy.
Sadowniçy we Rudenko ýurduň howa giňişligini bozanlykda, şeýle-de uçarlaryň şaý-seplerini kontrabanda ýoly bilen daşamakda aýyplanypdy. Olar mart aýynda Owganystandan uçuş edip, Duşenbe şäheriniň günorta eteklerine gonanda ele salyndy.
Orsýet ýurtdan ýüzlerçe täjik migrantyny deportasiýa etdi. Köpler muny Mokwanyň ar alşy hökmünde häsiýetlendirdi.


text:
Geçen dynça alyş günleri, 16-17 nji iýunda Müsürde geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň ikinji tapgyrynda Müsüriň “Erkinlik hem Adalat” partiýasy öz kandidaty Muhammad Mursiniň ýeňendigini yglan etdi.
“Musulman doganlygy” hereketi tarapyndan döredilen “Erkinlik hem Adalat” partiýasy bu baradaky habary Twitter sosial ulgamy arkaly köpçülige ýaýratdy.
Maglumatda Muhammad Mursiniň Müsürde halk tarapyndan saýlanan ilkinji prezidentdigi aýdylýar.
Soňky resmi däl maglumatlara görä, sesleriň 95% sanalansoň, Mursiniň sesleriň 52% çemesini alandygy anyk boldy. Müsüriň öňki premýer ministri Ahmed Şafige bolsa saýlawçylaryň 48% seslerini beripdir.
Ahmed Şafigiň saýlaw kompaniýasy saýlawlaryň netijeleri barada entek hiç hili maglumat bermedi.
Saýlawlaryň resmi netijeleriniň 21-nji iýunda yglan edilmegine garaşylýar.


text:
Türkmenistanda «Sanjar wakasynyň» bolanyna, ýagny prezident S.Nyýazowyň janyna kast ediljek bolnandygy baradaky resmi habaryň ýaýranyna 11 ýyl doldy. Şol bir wagtda bu işde günäkär tapylyp, uzak möhletli türmä basylan onlarça adamyň soňky ykbaly nämälimligine galýar.
Halkara hukuk toparlary golaýda ÝHHG-nyň Warşawadaky ýyllyk maslahatynyň geçýän günlerinde ýörite koalisiýa döredip, 25-nji noýabrçylar barada maglumat almak üçin «Olary diri görkez» atly kampaniýa başladylar.
Türkmenistanyň ozalky daşary işler ministri Boris Şyhmyradow, 26-iýun, 1997.
Eýsem Türkmenistan 25-nji noýabrçylar baradaky maglumatlary näme üçin gizleýär? Asla bu meseledäki faktlaryň doly aýdylmagy Türkmenistana gerekmi? Eger gerek bolsa, näme üçin gerek?
Azatlyk Radiosynyň nobatdaky «Tegelek stol» söhbetdeşligi şu meselä bagyşlandy.
Söhbetdeşligi diňläp, bu mesele barada pikirleriňizi, razylaşýan we razylaşmaýan zatlaryňyzy ýazmagyňyzy haýyş edýäris.
Şeýle-de, Azatlyk Radiosynyň internet saýtynda döredilýän pikir aýtmak mümkinçiliginden peýdalanyp, türkmen resmileri, şol sanda ozalky resmiler hem pikirini aýtsa, hoşal bolarys.
Mundan başga, bu mesele barada azda-kände bir zat bilýän türkmenistanlylar hem hakykaty ýüze çykarmaga kömek etseler, eger bolsa, 25-nji noýabr wakasy bilen bagly uzak möhletli türmä basylan adamlar barada bilýän zatlaryny aýtsalar, olaryň suratlaryny iberseler gowy bolardy.


text:
Anna güni Ukrainanyň türmelere gözegçilik ediji döwlet gullugy tussaglykdaky ýurduň ozalky premýer-ministri Ýuliýa Timoşenkonyň Kiýewden Harkow şäheriniň aýallar türmesine geçirilendigini mälim etdi.
Timoşenkonyň «Batkiwşina» atly syýasy partiýasynyň resmileri onuň anna güni irden Harkowa ugradylan wagty maýyplaryň arabasynda maşyna ýüklenendigini aýdýarlar. Olaryň aýtmaklaryna görä, Timoşenko özüniň oňurga keseli zerarly häzirki wagt aýak üstünde erkin ýöräp hem bilmeýär.
Şu ýylyň oktýabrynda Ukrainanyň sudy Ýuliýa Timoşenkony ýurduň hökümetine ýolbaşçylyk eden ýyllarynda wezipesinden hyýanatçylykly peýdalananlykda aýyplap, 7 ýyl türme tussaglygyna höküm edipdi.


text:
Saud Arabystanynyň Waşingtondaky ilçisini öldürmek synanşygyny Eýranyň planlaşdyrandygy baradaky delilleri Tähran “öwrenmäge taýýar”.
Eýranyň daşary işler ministri Ali Akbar Salehiniň bu baradaky beýanaty ýarym resmi IRNA agentligi tarapyndan habar berildi.
Saud Arabystanynyň Birleşen Ştatlardaky ilçisi Adel al-Jubaire garşy hüjümi gurnamakda aýyplanyp, amerikan we eýran pasportlary bolan Mansor Arbabsiar amerikanyň resmileri tarapyndan tussag edilipdi.
Eýran bu wakalara özüniň gatnaşygy boýunça bildirilýän aýyplamalary inkär edýär.
Eýranyň ýokary ruhany lideri Ayatolla Ali Hameneýi “günbataryň islendik göwnejaý bolmadyk çäresine” garşy berk gaýtawul beriljekdigini aýtdy.


text:
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillary Klinton Ýewraziýa sebitinde ykdysady integrasiýany giňden ornaşdyrmak boýunça edilýän tagallalary “sebiti sowetsizleşdirmek boýunça aladalar” diýip häsiýetlendirdi.
Klinton bu barada penşenbe güni Dublinde hukukçylaryň we graždan jemgyýetçilik toparlarynyň wekilleri bilen geçirilen halkara konferensiýanyň dowamynda çykyş etdi.
Klinton Orsýetiň başda durmagynda dörediljek bolunýan, Belarusyň we Gazagystanyň hem girýän Gümrük birligi barada-da durup geçdi. Ol: “Biz munuň näme maksatlary öz öňünde goýýandygyny bilýäris. Biz olary haýallatjak ýa-da duruzjak çäreler barada pikir edýäris” diýdi.
Orsýetiň prezidentiniň metbugat wekili Dmitriý Peskow muňa “ýagdaýlara bütinleý ýalňyş baha berlip” edilen beýanat diýdi.
Hususan-da, Peskow: “Ozalky Sowet Soýuzynyň territoriýasynda integrasiýanyň täze bir görnüşi kemala gelýär. Bu diňe ykdysady integrasiýadyr. Häzirki dünýä şertlerinde integrasiýanyň başga bir görnüşi mümkin hem däl” diýdi.
Oktýabr aýynda Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin öz gazet makalasynda has çuňňur integrirlenen “Ýewraziýa Birligine” çagyrdy. Putin şol makalasynda: “SSSR-i täzeden dikeltmek barada gürrüň gidenok. Geçmişdäki zady gaýtadan döretmek ýa-da ony gaýtalamak sadalyk bolar. Häzir täze gymmatlyklaryň, syýasatyň we ykdysadyýetiň esasynda has çuňňur integrasiýa barada gürrüň edilýär” diýip belläpdi.
Adam hukuklary
Penşenbe güni eden çykyşynda Klinton Orsýetde, Ukrainada, Belarusda we Türkmenistanda ABŞ-nyň howandarlygyndaky graždan jemgyýetçilik toparlarynyň alyp barýan işlerini, şol ýurtlaryň jenaýat diýip atlandyrmagyny tankytlady.
ABŞ-nyň Döwlet sekretary adam hukuklaryny goraýjy guramalaryň işlerini çäklendirmek tagallalaryna garşy durmak ugrunda işleriň alnyp barylýandygyny aýtdy. Klinton Belarus babatynda Waşingtonyň häzire çenli hiç zat edip bilmändigini, Ukrainadan bolsa “lapykeç bolandygyny” hem nygtap geçdi.
Klinton ABŞ-nyň Türkmenistandaky adam hukuklary baradaky meseleleri elmydama gozgap gelýändigini, emma “muňa hiç hili jogabyň berilmeýändigini” hem aýtdy.
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Orsýetde hökümete degişli bolmadyk ähli guramalara täsirini ýetirjek kanuna özüniň aladasyny bildirdi. Bu kanun geçen aý güýje girdi, bu kanuna görä, daşardan maliýeleşdirilýän guramalar “daşary ýurt agenti” diýlip, hasaba alynmaly.


text:
Britan polisiýasy şu hepde Londonda bolan ýykan-ýumrançylykly hereketler boýunça 600 töweregi adama aýyplama bildirdi.
Londonda geçen şenbe güni başlanan we dört gijaniň dowamynda beýleki şäherlere ýaýran bu bulagaýçylyklarda 1,700 töweregi adam tussag edildi.
Bidüzgünçiliklerde bäş adam öldi. Adam öldürmelere dahylly bolmakda gümän edilip, üç adam sorag edilýär.
Premýer-ministr Deýwid Kameron kanun bozujylaryň tussag ediljekdigini we bulagaýçylyklar sebäpli jezalandyryljakdygyny aýtdy.
Resmileriň aýtmagyna görä, bidüzgünçilikleriň syýasy ýa-da protest geçirmek matlaby bolman, diňe jenaýatçylyk maksatlary bilen amala aşyrylypdyr.


text:
Täjigistanyň prezidenti Emomali Rahmon ýurtda täze aragatnaşyk merkeziniň döredilýändigi barasyndaky kanun taslamasyna gol çekdi. Tankytçylar munuň, Internete we öýjükli aragatnaşyga hökümetiň berk gözegçilik etmegini aňladýandygyny aýdýarlar.
Rahmonyň 25-nji ýanwarda kabul eden kanunyna laýyklykda, ähli mobil operatorlary we Internet hyzmatyny hödürleýän kompaniýalar müşderilere ýeke-täk aragatnaşyk merkeziniň üsti bilen hyzmat etmeli bolarlar. Bu merkez döwlete degişli edara bolan ”Telekom” kompaniýasy tarapyndan dörediler.
Häkimiýetler guruljak merkeziň “milli we informasion howpsuzlygy” kämilleşdirmek üçin zerurdygyny belleýärler.
Tankytçylar
Käbir senagat wekilleri we hökümet tankytçylary aýdylýan kanuna garşy çykyş edýärler.
Olar bu kanun taslamasynyň tankytlary ýok etmek ýa-da köçe protestlerini geçirmek üçin Internetde edilýän çagyryşlary dymdyrmak maksady bilen yzygiderli iş alyp barýan döwlete has köp ygtyýar berýändigini aýdýarlar.
Täjik Internet üpjünçiligi assosiasiýasynyň başlygy Parwina Ibodowa täze aragatnaşyk merkeziniň hökümetiň websaýtlary petiklemegini aňsatlaşdyrjakdygyny aýdýar. Şeýle-de ol ýeke-täk merkeziň döredilmegi internet trafiginiň howpsuzlygyny güýçlendirmän, eýse gowşadyp biljekdigini öňe sürýär.
Ibodowanyň sözlerine görä, “Eger-de bir internet ulgamyna hakerleriň çozuşy bolaýan ýagdaýynda, onda mundan tutuş ýurt zyýan çeker”.
Hyzmatlaryň monopollaşdyrylmagy
Täjigistanyň industriýa wekilleri hem, ýurduň aragatnaşyk hyzmatlarynyň monopollaşdyrylmagy onuň hiliniň peselmegine getirip biler diýip, öz howatyrlanmalaryny beýan etdiler.
Rahmon bu kanun taslamasyna, Täjigistanyň kanunçykaryjylary ýurtda “terrorizme garşy operasiýalar” döwründe häkimiýetlere Interneti we telefon ulgamyny petiklemäge rugsat berýän kanun kabul edenden iki aý soň gol goýdy.
2013-nji ýyldan bäri Täjigistanda Facebook, Twitter sosial ulgamlary we Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugynyň websaýtlary birnäçe gezek petiklendi.
Internet ulanyjylaryň ençemesi websaýtlarynyň petiklenmeginiň arkasynda hökümetiň bardygyna ynanýarlar. Ýöne hökümet muny inkär edip, tehniki meseleleri bahana edip görkezýär.
Birleşen Ştatlaryň we Ýewropa Bileleşiginiň resmileri Internet elýeterliliginiň çäklendirilmegi, Internediň bloklanmagy we şahsy saýtlaryň petiklenmegi bilen bagly aladalanmalaryny artdyrdylar.


text:
Aşgabadyň iň uly bazarlarynyň biri “Mir bazary” paýtagty abadanlaşdyrmak çäreleriniň çäginde gaýtadan abatlamak işleri sebäpli 1-nji sentýabrda ýapylýar. Ilata abatlaýyş işleriniň haçan tamamlanjakdygy barada takyk maglumat berilmeýär.
Aşgabadyň Parahat 1,2,3,4 kiçi etrapçalarynyň aralygynda ýerleşýän “Mir bazary” on müňlerçe adama hyzmat edýärdi.
Eýse, bazaryň ýapylmagy bilen bu sebitiň ýaşaýjylaryna goşmaça bazar hödürlenýärmi?
Azatlyk Radiosy bu sorag bilen gyzyklanyp, “Mir bazaryň” golaýynda ýaşaýan aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Mr. Biniň Gyzy: Tama vs. Hakykat
Kim Mr. Bin hakynda bilmeýär? Elmydama özüne çekiji Rowen Atrkinson gülkünç hereketleri we ýüz keşbi bilen ençeme wagtdan bäri biziň söýgimizi gazandy. Emma bugün esasy nyşan onuň özi dal-de, tersine, onuň 22 ýaşly gyzy - Lili. Gadymy nakylda aýdylyşy ýaly "Alma agaçdan daş gaçýan däldir". Bu ýagdaýda, aýdylan zat hakyky bolup çykarmy....
Ilki bilen, biz Mr. Biniň ýatdan çykmajak käbir sypatlaryna seredip geçeliň.
Ol diýseň gülkünç
Ol ençeme emosiýalary ýeňillik bilen görkezip bilýär.
Dogrudan hem, bu adamyň gyzy nähili bolup bilerkä?
Elbetde, suratdaky ýaly bolmaz. Ýöne siz şeýledir diýip pikir edensiňiz.
Aslynda, ol örän owadan we ukyply gyz! Bu suratda Lili 16 ýaşynda.
Ol has hem ejesine meňzeýär.
Ol eýýam kakasy bilen birlikde käbir filmlerde düşdi, şol sanda "Mr. Biniň dynç alyşy we Jonni Iňliş"
Lili 5 ýaşyndan bäri goşgy ýazýar, aýdym aýdýar we tans edýär. 14 ýaşy dolanda aktrisa bolmagy ýüregine düwdi we şuwagtda çenli bu arzuwy onuň elinden gelýär.


text:
14-nji dekabrda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Mary welaýatyna iş saparynyň çäklerinde “Arkadagyň bagtyýar nesilleri” atly çagalar sagaldyş we dynç alyş merkeziniň açylyş dabarasyna hem-de Nebitgaz senagaty we geologiýa işgärleriniň güni mynasybetli baýramçylyk dabaralaryna gatnaşdy.
Döwlet Baştutany çagalar sagaldyş merkezi bilen, bu ýerde çagalaryň dynç almagy üçin döredilen şertler bilen tanyşdy. Ýaş türkmenistanlylar üçin döwrebap toplum Türkmeistanyň Prezidentiniň Kararyna laýyklykda türkmen telekeçileriniň güýji bilen bina edildi. Ony gurluşyk pudagynda ýöriteleşen “Oguz ýol” hojalyk jemgyýeti gurdy. Ulanmaga tabşyrylýan täze desga welaýatda ozal bar bolan şunuň ýaly çagalar şypahanalar toplumynyň üstüni ýetirer. Şolarda müňlerçe mekdep okuwçylary dynç alyş döwründe saglygyny berkidýärler.
Durmuş üpjünçilik desgalaryny goşmak bilen, sagaldyş merkeziniň tutuş toplumy bäş gektara golaý meýdany tutýar. Şunda bagy-bossanlyklar çagalar sagaldyş we dynç alyş merkeziniň meýdançasynyň ýarysyndan gowragyny eýeleýär. Telärler, oýun meýdançalary, haýwanjyklaryň şekilleri bilen bezelen ýodajyklar we köprüjikler toplumyň çäklerinde aýratyn öwüşgin berýär. Sagaldyş merkeziniň üç gatly binasynyň ajaýyp keşbi ganatlaryny giňden geren äpet guşy ýatladýar. Merkeziň her bir gatynyň peýdaly meýdançasy üç müň inedördül metre golaýdyr.
Çagalar merkezinde ýatylýan giň we rahat otaglardan başga-da, maslahatlar zaly bolan medeniýet merkezi, kompýuter otaglary, giň naharhana, kinoteatr bar. Köpçülikleýin çäreleri geçirmek üçin amfiteatr göz öňünde tutulypdyr. Saglyk merkeziniň çäklerinde oýun, sport meýdançalary, ýüzülýän howuz, lukmançylyk merkezi ýerleşdirilipdir.
Desga gurlanda, häzirki zaman şähergurluşyk ulgamynda milli binagärligiň gadymy däpleri bilen sazlaşykly utgaşyklykda öňdebaryjy gazanylanlar peýdalanyldy. Binalaryň ählisi amatly ulag geçelgeleri we pyýada ýodajyklary bilen birleşdirildi.
Çagalar bilen gurnak işleri üçin olaryň gyzyklanmalaryna görä, gurnagyň işiniň ugruna laýyklykda enjamlaşdyrylan aýry otaglaryň birnäçesi göz öňünde tutulypdyr. Terbiýeçiler, mugallymlar çagalara öz zehinlerini, sazçylyk studiýasynda, şeýle hem çeper halk senetçiligi bilen meşgullanmakda zehinlerini açmaga kömek ederler.


text:
Russiýanyň garaşsyz habar websahypasynyň baş redaktory Birleşen Ştatlaryndan syýasy gaçybatalga sorajakdygyny aýtdy.
Oleg Potapenko 26-njy noýabrda Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda özüniň ýurdy terk etmeginiň öňüni almak üçin rus resmileriniň eden tagallalaryna garamazdan, Birleşen Ştatlaryna barandygyny aýtdy.
Potapenko “Amurburg.ru” atly habar websahypasynyň redaktorydyr. Russiýanyň uzak gündogaryndaky Habarowsk sebitinde ýerleşýän bu websahypa gündogar Ukrainada rus harbylarynyň bardygy barada maglumat çap edipdi.
12-nji noýabrda gümrük gullugynyň işgärleri Potapenkonyň pasportunda bir sahypanyň ýetmezçilik edýändigini aýdyp, redaktoryň Gong-Konga uçmagyna rugsat bermändiler.


text:
Ilkinji netijelere görä Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenka saýlawlarda seleriň 83.49 prosentini toplap, indiki bäş ýyllyk prezidentlik möhletine eýe boldy.
“Hawary Prawdu” atly oppozision herekete wekilçilik edýän az tanalýan dalaşgär Tatsyana Karatkewiç ikinji oruna çykdy we 4.42 prosent ses gazandy.
Sesleriň 6.5% çemesi ähli dalaşgäre garşy berildi .
11-nji oktýabrda geçirilen prezidentlik saýlawlarynda ses berijileriň gatnaşyk derejesi 86.7% bolupdyr.
Aleksandr Lukaşenka saýlaw güni eden çykyşynda bu ses berişlikde özüniň 2010-njy ýylyň prezidentlik saýlawlarynda toplan seslerden az ses gazanan ýagdaýynda munuň ýaramaz nyşan bolup biljekdigini belledi. 2010-njy ýylda Lukaşenka 79.65 sese eýe bolupdy.
Saýlawlaryň netijelerine oppozisiýanyň bildiren protestleri häkimiýetler tarapyndan zor bilen basylyp ýatyrylypdy.
Ýekşenbe günki saýlawlaryň tamamlanmagyndan soň 200 çemesi oppozision aktiwist Minskiň merkezinde demonstrasiýa geçirip, Lukaşenkanyň ‘diktaturasyny’ ýazgarýan şygarlary öňe sürdüler.
Lukaşenka öňki sowet respublikasyny 21 ýyl çemesi wagt bäri yzygiderli dolandyrýar.


text:
Aşgabat, 05.03.2015. “Türkmenportal”.
Şu gün türkmen paýtagtynda AFK-nyň prezidentiniň Kubogyny eýelän iki toparyň — HTTU-nyň we “Balkanyň” duşuşygy bilen Türkmenistanyň 23-nji futbol çempionatynyň oýunlary başlandy.
Ozal habar berşimiz ýaly, milli çempionatyň medallary ugrunda 10 topar güýç synanyşýar, olar birek-birek bilen dört aýlawda oýnaýarlar. Ýaryşy açmak HTTU bilen “Balkana” nesip etdi. Çempionatyň açylyş dabarasy Halkara türkmen-türk uniwersitetiniň stadionynda geçirildi. Elbetde, iki topara hem ilkinji duşuşykda ýeňil düşmedi. Ýagyşdan soň, birneme çyglanan meýdan iki topara-da çalasyn, oýlanyşykly oýun görkezmäge päsgel berdi. Muňa garamazdan, çempionatyň ilkinji pökgüsine köp garaşmaly bolmady. Ony HTTU-nyň hüjümçisi Pirmyrat Soltanow öz adyna ýazdyrdy.
Öňe saýlanan HTTU-nyň futbolçylary şondan soň goraga köpräk üns berip, garşylyklaýyn hüjümleri geçirdiler. Balkanlylar bolsa, tersine, hasaby deňlemäge çalyşdylar. Bir pursatda duşuşygyň iň gowy oýunçylarynyň biri, myhmanlaryň goragçysy Mekan Saparow jogap pökgüsini geçirmäge ýakynlady. Ýöne onuň golaý aralykdan ýerine ýetiren urgusy derwezeçi Nurgeldi Astanowy başagaýlyga salyp bilmedi.
Netijede baş tälimçi Röwşen Meredowyň ýolbaşçylyk edýän HTTU topary 1:0 hasabynda ýeňiş gazanyp, ilkinji 3 utugyny gazandy. “Balkan” bolsa Aly Gurbanowyň baş tälimçiliginde ilkinji ýeňlişine sezewar boldy.
Çempionatynyň ilkinji tapgyry 6-njy martda “Ahal” bilen “Energiýanyň” arasyndaky oýun bilen dowam edip, 7-nji martda “Altyn asyr” — “Hazyna”, “Daşoguz” — “Şagadam”, “Merw” — “Aşgabat” duşuşyklary bilen jemlener.
Hasabaty halaýanlar üçin duşuşygyň maglumatlaryny hödürleýäris
HTTU — Balkan — 1:0 (1:0)
5-nji mart. Aşgabat. Halkara türkmen-türk uniwersitetiniň stadiony. 300 tomaşaçy.
Pökgini geçiren: Pirmyrat Soltanow, 8.
Duýduryş alanlar: Dawid Sarkiwoz 45, Gurbangeldi Batyrow 57, Muhammet Astanow 75, Myrat Ýagşyýew 40.
Emin: Maksat Seýitgulyýew.
Gözegçi emin: Öwez Gylyçmyradow.
Biz siz üçin duşuşykdan ýörite fotoreportaž taýýarladyk. Synlaň!


text:
Anna güni siriýaly aktiwistler Siriýanyň dürli şäherlerinde ýene-de nobatdaky gezek prezident Başar al-Assadyň režimine garşy protest çykyşlarynyň gurnalandygyny habar berdiler.
Resmi taýdan tassyklanylmadyk maglumatlara görä, Siriýanyň howpsuzlyk güýçleri ýurduň günortasyndaky Kiswah şäherinde protestçilere garşy ok akypdyrlar.Ýöne wakada näçe adam ýitgisiniň bolandygy barada maglumat alynmady.
Türkiýäniň häkimiýetleri Siriýanyň hökümetiniň repressiýalaryndan gaçan siriýaly bosgunlardan 12 müňe golaýynyň häzirki wagt Türkiýäniň territoriýasyndaky wagtlaýyn lagerde ýaşaýandyklaryny aýdýarlar.


text:
Döwletler
A[üýtget | edit source]
Albaniýa - Alžir - Amerikanyň Birleşen Ştatlary - Andorra - Angola - Antigua we Barbuda - Argentina - Awstraliýa - Awstriýa - Azerbaýjan
B[üýtget | edit source]
Bagama adalary (Bahamalar) - Bahreýn - Bangladeş - Barbados - Belgiýa - Beliz - Belorussiýa - Benin - Beýik Britaniýa - Birleşen Arap Emirlikleri - Bolgariýa - Boliwiýa - Bosniýa we Gersegowina - Botswana - Braziliýa - Bruneý - Burkina-Faso - Burundi - Butan
Ç[üýtget | edit source]
Çad - Çehiýa - Çernogoriýa - Çili
D[üýtget | edit source]
Daniýa - Demirgazyk Koreýa - Dominika - Dominikan Respublikasy
E[üýtget | edit source]
Efiopiýa - Ekwador - Ekwatorial Gwineýa - Eritreýa - Ermenistan - Estoniýa - Eýran
F[üýtget | edit source]
Fiji - Filippinler - Finlýandiýa - Fransiýa
G[üýtget | edit source]
Gabon - Gaiti - Gambiýa - Gana - Gazagystan - Gaýana - Germaniýa - Gonduras - Grenada - Gresiýa - Gruziýa - Gündogar Timor - Günorta Afrika - Günorta Koreýa - Günorta Sudan - Gwatemala - Gwineýa - Gwineýa-Bisau - Gyrgyzystan
H[üýtget | edit source]
Hindistan - Horwatiýa - Hytaý Halk Respublikasy (Hytaý)
I[üýtget | edit source]
Indoneziýa - Iordaniýa - Irlandiýa - Islandiýa - Ispaniýa - Italiýa
J[üýtget | edit source]
K[üýtget | edit source]
Kabo-Werde - Kamboja - Kamerun - Kanada - Katar - Keniýa - Kipr - Kiribati - Kolumbiýa - Komor Adalary - Kongo Demokratik Respublikasy - Kongo Respublikasy - Kosta-Rika - Kot-d’Iwuar - Kuba - Kuweýt
L[üýtget | edit source]
Laos - Latwiýa - Lesoto - Liberiýa - Lihtenşteýn - Litwa - Liwan - Liwiýa - Lýuksemburg
M[üýtget | edit source]
Madagaskar - Makedoniýa - Malawi - Malaýziýa - Maldiwler - Mali - Malta - Marokko - Marşal adalary - Mawrikiý - Mawritaniýa - Meksika - Merkezi Afrika Respublikasy - Federated Ştatlary Mikroneziýa - Moldawiýa - Monako - Mongoliýa - Mozambik - Müsür - Mýanma
N[üýtget | edit source]
Namibiýa - Nauru - Nepal - Niderlandlar - Niger - Nigeriýa - Nikaragua - Norwegiýa
O[üýtget | edit source]
Ö[üýtget | edit source]
P[üýtget | edit source]
Palau - Panama - Papua-Täze Gwineýa - Paragwaý - Peru - Päkistan - Polşa - Portugaliýa
R[üýtget | edit source]
S[üýtget | edit source]
Salwador - Samoa - San-Marino - San-Tome we Prinsipi - Saud Arabystany - Sent-Kitts we Newis - Sent-Lýusiýa - Sent-Winsent we Grenadinler - Senegal - Serbiýa - Seýşel Adalary - Singapur - Siriýa - Slowakiýa - Sloweniýa - Solomon adalary - Somali - Şri-Lanka - Sudan - Surinam - Swazilend - Şwesiýa - Şweýsariýa - Sýerra-Leone
T[üýtget | edit source]
Tanzaniýa - Taýland - Taýwan (Hytaý Respublikasy) - Täjigistan - Täze Zelandiýa - Togo - Tonga - Trinidad we Tobago - Tunis - Türkiýe - Türkmenistan - Tuwalu
U[üýtget | edit source]
W[üýtget | edit source]
Wanuatu - Watikan - Wenesuela - Wengriýa - Wýetnam
Y[üýtget | edit source]
Ýamaýka - Ýaponiýa - Ýemen - Yrak - Ysraýyl
Z[üýtget | edit source]
Unrecognised döwletler[üýtget | edit source]
Abhaziýa - Demirgazyk Kipr türk respublikasy - Günbatar Sahara - Günorta Osetiýa - Kosowo - Nagorno-Karabakh - Palestine - Transnistriýa
Dependent territories[üýtget | edit source]
Amerikan Samoa - Amerikan Wirgin adalary - Anguilla - Aruba - Bermuda adalary - Britaniýa Wirgin adalary - Buwe adasy - Daşarky kiçi adalar (ABŞ) - Demirgazyk Marian adalary - Farer adalary - Folklend adalary - Fransiýanyň Günorta Antarktida territoriýalary - Fransuz Gwiana - Fransuz Polineziýa - Gernsi - Gibraltar - Gonkong - Grenlandiýa - Guam - Günorta Georgiýa we Günorta Sandwiç adalary - Gwadelupa - Herd we Makdonald - Hindi okeanyndaky britan territoriýasy - Jersi - Kaýmanow adalary - Keramatly Ýelena adalary - Kokos adalary - Kuka adalary - Makao - Martinika - Maýotta - Men adalary - Montserrat - Niderland Antil adalary - Niue - Norfolk - Pitkern - Puerto-Riko - Roždestwa adalary - Sen-Per i Mikelon - Şpisbergen we Ýan-Maýen - Täze Kaledoniýa - Tokelau - Týorks we Kaýkos - Uollis we Futuna


text:
Türkmenistan barada golaýda Awstriýanyň paýtagty Wenada geçen duşuşykda "Nabukko" ýaly ykdysady proýektleriň hem-de "Eurasian Transition Group" ýaly Halkara Adam hukuklaryny goraýjy guramalaryň wekilleri hem gatnaşdylar.
Bu duşuşygy gurnan "Eurasian Transition Group" toparynyň başlygy Michel Laubsch bilen Azatlyk Radiosynyň Germaniýadaky habarçysy Taher Shir Mohammadi interwýu geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Jenap Laubsch, Wenada geçen duşuşygyň netijeleri barada gürrüň beräýseňiz?
Michael Laubsch: Netijeler täze we geň galdyrjy däl. Biz "Nabukko" proýektiniň nähili amala aşyryljakdygyna we Ýewropa Bileleşiginiň energiýa bähbitlerine garamazdan, Türkmenistana oňyn basyşlar edilermi?” diýen sowaly orta atdyk.
Biz "Nabukko" proýektiniň durmuşa gecirilmeginiň real şertleri barada hem maslahatlaşdyk. "Nabukko" proýektiniň wekili Dolezalyň aýtmagyna göra, bu proýekt diňe ykdysady bähbitleri göz öňünde tutýar. Ýagny, Türkmenistanyň we Eýranyň gazyny Ýewropa akdyrmagy maksat edinýär. Ol iki ýurduň hem bu proýekte goşulmagy isleýändiklerini aýtmak mümkin. Wenadaky duşuşykda Türkmenistandaky syýasat we korrupsiýa barada hem gürrüň edildi.
Azatlyk Radiosy: Bu duşuşykda çykyş edenleriň pikiriçe, "Nabukko" proýektiniň durmuşa geçirilmegi üçin haýsy-da bolsa bir päsgelçilik barmy?
Michael Laubsch: Bu päsgelçilikler syýasy-ykdysady, adam hukuklary we tehniki taýdan diýse bolar. Bir tarapdan proýekte ykdysady problemalar päsgel berýär. Sebäbi türkmen gazynyň möçberi barada ygtybarly maglumat ýok we "Nabukko" proýektinde türkmen gazynyň paýynyň näçe prosent boljakdygy belli däl. Şeýle-de "Nabukko" proýektine syýasy mesele päsgelçilik döredýär. Meselem, Eýrandaky syýasy durnuksyzlyk hem päsgelçikleriň biri. Şu ýerde ýene bir zady bellemegimiz zerur. Wenada duşuşyk geçýän wagty Türkiýäniň parlamenti "Nabukko" proýektini tassyklady. Şol bir wagtyň özünde hem Amerikanyň Senaty Türkiýäniň ermenilere garşy genosidi diýilýän mesele boýunça rezolýusiýany tasssyklady.
Şonuň ýaly-da "Nabukko" proýektiniň wekili Dolezhal Türkmenistandaky we Eýrandaky adam hukuklary meseleleri boýunca diňe ykdysady gatnaşyklar arkaly ösüşler gazanmak mümkin diýdi. Ýöne muňa şübhe bildirildi. Muňa Afrikadaky energiýa baý ýurt Nigeriýadaky ýagdaýlaryň şaýatlyk edýändigini aýdanlar hem boldy. Nigeriýa bilen Günbataryň gatnaşyklary ösdi. Emma syýasy we adam hukuklary boýunça ýagdaýlar özgermedi.
Azatlyk Radiosy: Nabukko proýektini goldaýan Amerikanyň we Ýewropanyň opponentleri Orsýetdir Hytaý barada nämeler aýdyldy?
Michael Laubsch: Duşuşyga Orsýetiň hem wekili gatnaşdy. Ol öz çykyşynda Orsýet ynamly partnýor, emma "Nabukkonyň" belli bir plany ýok we ol barada boş gürrüňler edilýär diýdi. "Nabukko" proýektiniň wekili bolsa, "Biz Orsýete garşy däl. Biz Orsýetiň Ýewropa akdyrýan gazyndan daşgary gazyny Ýewropa akdyrylmagyny isleýäris" diýdi. Hytaý barada hem gürrüň edildi. Hytaý energiýa mätäç ýurt. Olar Türkmenistana gysga wagtda maýa goýmagy başardylar. Hytaýlylar üçin ykdysady bähbitler möhüm we Pekin diňe arzan gazy satyn almak isleýär.
Duşuşykda Hazar deňziniň statusy barada hem gürrüň edildi. Bu problema uzak möhletde hökmän çözülmeli. Eýranyň hem Ýewropa gaz satmak isleýändigi barada-da aýdyldy.
Azatlyk Radiosy: Siz Eýranyň we Türkmenistanyň resmilerini Wenadaky duşuşyga çagyrdyňyzmy?
Michael Laubsch: Dusuşyga Eýrandan ýa-da Türkmenistandan resmiler gatnaşmadylar.
Azatlyk Radiosy: Duşuşykda çykyş edenler bu proýektde Türkmenistanyň oýnaýan roly barada nämeleri aýtdylar?
Michael Laubsch: Türkmenistan "Nabukko" proýektinde uly rol oýnaýar. Türkmenistan we Eýran sebitde köp gaz baýlyklaryna eýe ýurtlar. Eger amatly şertler dörese, Günbatar kompaniýalary bu ýurtlara maýa ýatyrmaga höwesek. Ýöne munuň üçin Türkmenistanda we Eýranda demokratiki özgerişleriň, hakyky reformalaryň durmuşa geçirilmegi zerur. Açyk jemgyýetiň we syýasy partiýalaryň döremegine indi ýol açylmaly.
Azatlyk Radiosy: Golaýda türkmen prezidenti köppartiýalylygyň döremegine rugsat berilýändigini yglan etdi. Bu Türkmenistandaky ýagdaýlara oňyn täsir edermi?
Michael Laubsch: Şol çykyşa gowy baha bermeli we gowy garşylamaly. Ýöne, eger Günbatarda hereket edýän oppozisiýa wekilleriniň Türkmenistanyň içinde erkin işlemegine rugsat berilse, onda prezidentiň aýdanlaryna dogrudanam ynansa bolardy. Emma onuň çykyşy ýokardan görkezme bermeklige meňzeýär. Biz şeyle ýagdaýlary Täjgistanda we Özbegistanda hem gördük.


text:
Türkiýe ýurduň günorta-gündogar raýonynda ýekşenbe güni ýüz beren ýer yranmadan soňky işler üçin halkara kömegine mätäçdigini mälim etdi.
Ýerli metbugatda berlen maglumatlara görä, ýurduň resmileri kömek sorap 30-a golaý ýurda ýüz tutupdyrlar. Olaryň arasynda Ysraýylyň hem bardygy habar berilýär.
Ýekşenbe güni Türkiýäniň Wan welaýatynda Rihter ölçeginde 7,2 ball güýji bolan ýer yranmasy bu regionda uly ýykan-ýumrançylyklary döretdi.
Bu tebigy betbagtçylyk häzirlikçe 460-a golaý adamyň ölümine sebäp boldy. 2000-den gowrak öýüň ýumrulandygy habar berilýär.
Türkiýäniň resmileriniň beren maglumatlaryna görä, çarşenbe güni ýene iki sany ýaş oglan-gyz halas edilipdir.
Betbagtçylyk ýüze çykan ýerleriň ýaşaýjylary häkimiýetleriň haýal hereket edýändigini aýdyp, bu ýagdaýa nägilelik bildirýärler.
Wan welaýatynyň häkiminiň orunbasary Ataý Uslu 25-nji oktýabrda “Roýter” habar gullugyna şeýle diýdi: “Ýer yranmadan ejir çekenlere egin-eşik ýetmezçilik edýär. Olary wagtlaýyn ýaşaýyş jaýy bilen üpjün etmekde kynçylyk çekýäris. Biz olara kömek etmek üçin elimizden geleni edýäris. Häzirlikçe Wan welaýatyna 14 müň çadyr iberildi”.
Çarşenbe güni Wan welaýatynda ýerleşýän türmäniň tussaglarynyň aýaga galandyklary habar berildi. Bu proteste güýçli ýer yranmasyndan soň türme ýolbaşçylarynyň tussaglary has howpsuz ýere göçürmekden ýüz öwürmekleri sebäp bolupdyr.


text:
Orsýetiň ykdysady ösüş ministri Alekseý Ulýukaew öten hepde üstümizdäki ýylyň deslapky iki aýynda ýurtdan bikanun çykarylan maýanyň 35 milliard dollara ýetendigini aýtdy.
Analitikler Orsýetden bikanun çykarylýan maýanyň soňky hepdelerde artandygyny, şu ýylyň birinji kwartalynyň aýagyna çenli onuň tutuş 2013-nji ýylyň dowamynda hasaba alnan 65 milliard dollardan aşmagynyň mümkindigini aýdýarlar.
Bu ýagdaýyň beýleki faktorlar bilen birlikde Orsýetiň gowşak ykdysadyýetini çökermegi mümkin.
Moskwadaky Nomos-bankyň ykdysadyýetçisi Kirill Tremasow ýagdaýy şeýle düşündirýär: "Meniň garaýşymça, bu faktorlaryň jemi - maýa goýumynyň aşaklamagy, sarp edijileriň talabynyň azalmagy - ykdysadyýetiň resessiýanyň gyrasynda durandygyny aňladar. Hökümet bürokratlarynyň ykdysady ösüş 2-3 prosent bolar diýýänini eşidýäris. Ýöne men bular esassyz ýere aýdylýan zatlar diýip pikir edýärin".
Görkezijiler
Rublyň nyrhy 2013-nji ýylyň ikinji ýarymynda takmynan 6 göterim aşaklapdy. Üstümizdäki ýyl bolsa, bu aşaklama artyp, eýýäm 10 göterime bardy. Netijede Orsýetiň Merkezi banky walýuta bazaryna güýçli goşulyp, düýp prosenti 5.5 göterimden 7 göterime ýetirdi.
Nataliýa Orlowa Moskwadaky Alfa-bankyň baş ykdysadyýetçisi. Ol bu ýagdaý barada aladalansa-da, ykdysadyýetde käbir ösüşleriň bardygyny aýdýar: "Biz fewral aýynda içerki sarp edijiligiň garaşylanyndan ýokary ösendigine şaýat bolduk. Şol sebäpden üstümizdäki ýyl ähli ugurlarda tutuş içerki önüm takmynan 1 göterim artar diýip çaklaýarys. Ýöne, elbetde, mart aýynyň sanlaryny görmeli. Prosent derejeleriniň ýokarladylmagynyň ykdysadyýete gytaklaýyn näme täsirler edendigini şol görkezer".
Tremasowyň bellemegine görä, rublyň hümmetiniň peselmeginiň garaşylmadyk netijeleriniň bolmagy mümkin. Sebäbi walýuta nyrhlaray hemişe adamlyň aňynda bolýar.
Krym
Analitikler Krymyň ors ykdysadyýetine birikdirilmegi-de ösüşi ep-esli derejede yza çeker diýýärler. Anneksiýadan öň hem Orsýetiň býujet defisiti, ýurduň maliýe ministri Anton Siluanowyň aýtmagyna görä, takmynan 55 milliard rubla deňdi.
Orsýetiň 85 regionynyň 74-niň şu wagt hem federal býujetden alýany ykdysadyýete goşýan goşandyndan agdyk. Krymyň-da ýokary derejede subsidirlenýän regionlaryň hataryna goşulmagyna garaşylýar.
Regionyň 2 milion ilatynyň 560 müňi pensioner, harby weteranlaryň aglabasy artykmaç kömeklerden peýdalanýarlar. Üstesine-de, regionda döwlet sektorynda takyman 200 müň adam işleýär. Diýmek, ýarymadanyň ilatynyň 40 göterimden gowragy göni býujet çykdajylaryna garaşly.
Karen Wartapetow "Standard & Poor's" reýting agenturasynyň Moskwadaky edarasynda analizçi. Ol şeýle diýýär: "Biziň analizlerimiz çen tutsaň, Krymyň häzirki ýagdaýy onuň Orsýetiň ortaça subsidirlenýän regionlarynyň biri bilen deňdigini görkezýär. Ol, diýeli, Demirgazyk Kawkaz, Tuwa ýa Burýatiýa bilen deň derejede, ýagny Krym ortaça girdeji, pensiýalar we adam başyna düşýän tutuş içerki önüm boýunça şu regionlar bilen deňräk"


text:
Takmynan üç hepde mundan ozal Birleşen Ştatlarda musulmanlaryň radikallaşmagy barada Birleşen Ştatlaryň Wekiller Palatasynda respublikan Piter King tarapyndan gurnalan diňlenişik güýçli dartgynlyga getiripdi.
10-njy martda geçen diňlenişikde demokrat Keýt Ellison gözüniň ýaşyny saklap bilmän aglapdy.
Bu diňlenişige protest bildirilip, üýşmeleňler guraldy, hukuk goraýjy toparlar Kingi MakKartizmd aýyplady, kameralar hem Kongresiň bir musulman agzasynyň diňlenişik zalynda gözlerinden ýaş döküp, aglanyny görkezdi.
Demokratlaryň kontrollygyndaky Senatda sişenbe güni geçen diňlenişik jemgyýetçiligiň ünsüni o diýen özüne çekmese-de, köp synçylar oňa şol jedelli barlaga berilýän jogap diýip düşündiler.
“Amerikaly musulmanlaryň graždan hukuklaryny goramak” diýip atlandyrylan bu diňlenişikde kanun çykaryjylar we şaýatlar çykyş edip, Birleşen Ştatlarda musulmanlara garşy fanatizmiň barha artýanlygyny duýdurdylar.Diskriminasiýa ýykgyn etmeler
Bu diňlenişigi çagyran Senatyň Adalat komitetiniň baş kanun, graždan hukuklary we adam hukuklary boýunça aşakky komitetiniň başlygy demokrat senator Riçard Durbin.
Demokrat senator Riçard Durbin
“Birnäçe adamyň nädogry hereketi üçin tutuş jemgyýeti ýazgarmagyň ýalňyşdygyny biziň hemmämiz kabul etmeli. Jemgyýete günä ýükleme Amerikanyň ýoly däl. Amerikaly musulmanlar hem beýleki amerikanlar ýaly baş kanun tarapyndan goralmaga hukukly” diýip, Durbin aýtdy.
Senator Adalat ministrliginiň statistikasyna sagylanyp: “Amerikada musulmanlar ilatyň bir prosenti hem däl. Muňa garamazdan, hökümet tarapyndan derňelen dini guramalara garşy gönükdirilen diskriminasiýanyň 14 prosentinde nyşana alynýan musulmanlar” diýdi.
Birleşen Ştatlaryň Baş prokurorynyň graždan hukuklary boýunça kömekçisi Tomas Perez hem beren görkezmesinde bu ýagdaýy tassyklady.
“Gynansak-da, 11-nji sentýabrdan bäri 10 ýyla golaý geçendigine garamazdan, zorluk we ala tutmada nyşana alynýanlaryň musulmanlar, araplar, sikhler we günorta aziýaly toplumlardygyny görýäris. Her bir şäher we şäherçede ýolbaşçylar bilen duşuşanymda, olaryň durmuşyna ornan gorky - zorluk, fanatiklikden we ýigrençden gorky meni sandyratdy” diýip Perez aýtdy.
Perez Adalat ministrliginiň musulmanlara garşy edilýän jenaýatlary ýüze çykarmak üçin kanunda bar bolan ähli serişdelerden peýdalanmagy dowam etdirjekdigini bildirdi.Ilkinji şeýle diňlenişik
Sişenbe güni geçen diňlenişik Kingiň musulmanlaryň radikallaşmagy baradaky diňlenişigine garşy hödürlenen zat diýip, resmi taýdan aýdylanok. Ýöne ol, hatda resmiler hem musulmanlara garşy meýillere goşant goşup ýörkä, musulman amerikanlaryň graždan hukuklaryny goramaga gönükdirilen ilkinji diňlenişikdir.
Durbin bu diňlenişigiň, ýagny amerikaly musulmanlaryň graždan hukuklaryny goramagyň sebäplerini sorag astyna alanlaryň hem bolandygyny, tanymal jemgyýetçilik şahsyýetleriniň edýän öjükdiriji çykyşlarynyň diskriminasiýa üçin amatly şert döredýändigini belledi.
Respublikanlaryň wekili Lindseý Graham sişenbe günki diňlenişigiň çagyrylmagyny goldan adamlaryň biri. Onuň garaýşyça, musulman amerikanlaryň graždan hukuklarynyň goralmagy zerur, ýöne radikallaşmanyň bu jemgyýetde artýandygyny hem boýun almak gerek.
Graham: “Amerikanyň musulman jemagatyna aýdýaryn, siz bu ýurduň aýrylmaz bölegi bolup, öz dini dessurlarynyňyzy ýerine ýetireniňizde, men siz bilen bile duraryn. Ýöne bolup geçýän zatlara düşünip, oňa garşy göreşmäge siz öz ýurduňyza kömek bermeli. Bu urşuň öň hatary siziň arkaňyzdaky gapyda, siziň töweregiňzide” diýdi.
Kingiň amerikaly musulmanlaryň radikallaşmagy barada iýun aýynda ikinji diňlenişigi çagyrmagyna garaşylýar.
Senator Durbin amerikaly musulmanlaryň hukuklaryny goramak barada ýene bir diňlenişik çagyrmak planynyň barlygyny ýa ýoklugyny aýdanok.


text:
Gadyrly saýtyň okyjylary! Biz siziň dykgatyňyza gyrgyz kärdeşlerimiziň rus dilinde çap eden "Howpsuz oýunjaklara bolan hukuk. Kanun. Tejribe. Teklipler" atly hasabatyndan türkmen diline terjime edilen parçalary hödürleýäris. Tutuş işi rus dilinde şu salgyda okap bolar http://eco-expertise.org/. Gyrgyz kärdeşlerimiziň bu işi "Zäherlenmedik çaga harytlary: Belarussiýanyň, Russiýanyň, Ukrainanyň, Ermenistanyň we Gyrgyzstanyň maglumat-magaryf kampaniýasy" atly sebitleýin taslamanyň çäginde taýýarlanan. Ol Gündogar Ýewropa, Kawkaz we Merkezi Aziýa sebitine düzüminde howply žäherli maddalary bolan oýunjaklaryň milli bazara getirmek töwekgelçiligine baha bermek we ony peseltmek boýunça geçirilýän giň gerimli kampaniýasyny dowam edýär. Gyrgyzystan Respublikasynda taslama "Garaşsyz ekologik seljeriş" jemgyýet birleşigi we Döwlet sanitariýa-epidemiologik gözegçilik departamenti bilen bilelikde amala aşyrylýar. Awtorlar we düzüjiler: Andreýçenko Ý. I., Gawrilowa Ý. A., Konýuhowa I. A., Ruşubakowa M. Y., Peçenýuk O. W., Sliwçenko L. Ý.
GIRIŞ
"Sen maňa näme oýnaýandygyňy aýt,
Men saňa kim boljakdygyňy aýdaryn".
Marsel Braunşwig
Oýun – bu çaganyň esasy edýän işi, ol onuň bar boş wagtyny eýeleýär, oňa onuň bar güýji gidýär. Oýunjak – bu oýnuň zerur bolan alamaty, sebäbi oýunjagyň häsiýetini üýtgedip, oýnuň manysyny we onuň ugruny üýtgedip bolýar.
Oýunjak oýnuň ýörite närsesi (zady), medeniýetiň ýüze çykýan alamatlarynyň biri hökmünde jemgyýetiň taryhy ösüşiniň dowamynda emele gelipdir. Ilkidurmuş jemgyýetiniň ilkinji tapgyrlarynda oýunjaklar ýokdy. Bu zähmetiň ýönekeý serişdeleri we görnüşleri bilen bagly bolup, olar kiçi ýaşly çagalara uly adamlaryň çylşyrymly bolmadyk işine: iýmäge ýaramly bolan ösümlükleri ýygnamaga, balyk tutmaga, ownuk haýwanlary we guşlary awlamaga, ekerançylygyň sada görnüşlerine gatnaşmaga mümkinçilik berýär.
Ilkinji, iň gadymy oýunjaklar süňkden (we haýwanlaryň başga dokumalaryndan), palçykdan, samandan ýasalypdyr, häzirki wagtda oýunjak ýasamakda bu serişdeler gabat gelmeýär. Sebäbi häzirki zaman ölçegi boýunça käbirleri şeýle bir berk däl, başgalary howp döredýärler, käbir materiallary (meselem, guşuň kekirdegini we öküz haltasyny) aslynda hem tapyp bolanok. Müňýyllyklaryň dowamynda oýunjaklar düýpgöter üýtgeýärdi.
Şol üýtgeşmeler ilki bilen onuň öndürilişine, ýagny senetçilikden senagat önümçiligine geçmegi degişlidir. Ylmyň we tehnikanyň ösüşi oýunjaklary döretmek tehnologiýasyna hem täsir edýär, oýunjaklary ýasamak üçin täze reňkler we materiallar ýüze çykýar.
Häzirki zaman oýunjaklaryň köpüsi dürli görnüşli plastmassadan, rezinden, sintetik matalardan ýasalan, käwagt oýunjagyň düzümine demirden ýasalan şaýlar hem girýär.
Oýunjaklary öndürmekde öňdebaryjy orny tebigy däl (sintetiki) materiallar, ilki bilen plastmassalar eýeleýär, bu ýerde geň galar ýaly zat ýok. XX asyrda ýüze çykan bu material amatly, arzan we elýeterli bolup, diňe emýän çagalaryň däl, eýsem bütin adamzadyň durmuşyny üýtgetdi.
Diňe agaç kadadan çykýar, sebäbi gadym zamandan bäri adamlar agajy oýunjak ýasamak üçin giňden ulanýardylar. Emma biziň döwrümizde ol iň arzan we elýeterli materialdan gymmat we täsin, adaty däl materiala öwrüldi.
Çaga dükanlarynyň tekjeleri dürli oýunjaklar bilen doldurylan, senagat hem yzygiderli oýunjaklaryň täze görnüşleriniň ýüzlerçesini öndürýär.[1] Şu günki günde oýunjak öňkä garanda has köp ýagdaýda bazaryň ygtyýaryndadyr. Bazar indi çagany göz öňünde tutmaýar, ol diňe öz bähbidini araýar we ulularyň psihologiýasyny hasaba alýar.
Adamlaryň köpüsi çagalarymyza oýnamaga nähili oýunjaklary berýändigimiz barada pikirlenmeýär. Ene-atalar arassalaýjy serişdeleri, ýagny göze ilýän serişdeleri howply diýip hasap edýärler. Emma "gizlin duşmanlaryň" bardygyny hem unutmaly däldir. Bu "gizlin duşmanlar" hemişe biziň çagalarymyza ýoldaş bolýarlar. Biziň "gizlin duşman" diýýänimiz oýunjaklardyr. Oýunjaklaryň özi hem zyýan ýetirip biler, ýagny çaga ýaralanyp ýa-da kiçijik bölegini dem alanda içine çekip biler. Ondan başga-da, howply oýunjagyň düzüminde çaganyň saglygyna howp salýan materiallaryň ýa-da reňkleriň bolmagy hem ahmal.
Çaga oýunjaklar arkaly dünýä akyl ýetirýär, ony öwrenýär. Ol ilki bilen oýunjaga seredýär, soňra ony eli bilen barlap görýär we köplenç ýagdaýda has "ýakyn" tanyşmak üçin ony agzyna alýar. Hemişe hili pes oýunjaklar bilen oýnamaklyk fenollaryň, formaldegidleriň uly mukdaryny dem almagyna ýa-da agyr metallaryň duzlarynyň organizme düşmegine getirip biler. Köp ýagdaýda şunuň ýaly "haýal ýarylýan bombalar" bize Hytaýdan we Taýwandan gelýär. Her ýyl "nädogry" – howply oýunjaklar sebäpli köp sanly çagalar şikesler we zäherlenmeler bilen keselhanalara düşýärler.[2] Bir söz bilen aýdanyňda, oýunjagy saýlamak – bu örän jogapkärli we kyn iş.
Oýunjaklaryň düzüjileriniň nähili howp salýandygyna giňişleýin garalyň.
Çagalar üçin niýetlenen hili pes harytlaryň düzümindäki esasy zäherleýji maddalar we olaryň çaganyň organizmine edýän täsiri[3]
Fenol, formaldegid we agyr metallaryň duzlary – ine, şu maddalar köplenç Hytaýda we Taýwanda öndürilen çaga oýunjaklarynyň düzüminde ýol berilmesiz mukdarda bardygyny bilermenler kesgitleýärler. Lukmanlaryň aýtmagyna görä, şu himiki maddalar zerarly ýiti keseller ýüze çykmandy. Emma MDU-nyň tebigy ylymlar fakultetiniň esasynda işleýän "Ekostandart" kampaniýasynyň ekolog hünärmeni Dmitriý Dawydowyň belleýşine görä, olaryň howplulyk derejesini peseltmek bolmaz: "Şol oýunjaklaryň düzüminde şu maddalaryň bolmaly möçberiniň kadalary berk işläp düzülen. Şol kadalary iküç esse artdyrmak saglyk üçin, bäş esse köpeltmek – adamyň jany üçin howply. Emma şol kadalardan on esse ýokary bolan oýunjaklar hem gabat gelýär" diýip, jenap Dawydow belleýär.[4]
Formaldegid allergik täsirleri bermäge, asgyrmak, üsgürmek, aşa gözýaş akmasy bilen gözleriň nemli perdesinde we dem alyş ýollarynda güýçli gyjyndyrmany döretmäge ukyplydyr. Ol merkezi herw ulgamyna täsir edýär, deri kesellerini döredýär. Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy onuň burun-damakda rak keselini döretmekde ýokary töwekgelçiligi düzýändigini belleýärler. Formaldegid şepbikler, plastik massalar, reňkler, dokma önümçiliginde, şol sanda çaga oýunjaklary ýasamakda hem ulanylýar.
Fenoldan dem alma nemli perdeleri gyjyndyrma, deri bilen galtaşan ýagdaýynda bolsa ýanyklara getirýär. Şonuň netijesinde dümewleme, baş aýlanma, kellagyry, gaýtarma, ukyň bozulmagy, demgysma, ýürek urma döräp biler. Deriden geçip, çalt siňmegiň netijesinde ol nerw ulgamyna zyýan ýetirýär. Uzak wagt dem almaklyk ýa-da içiňe düşmeklik beden etleriniň ysmazlygyny döredýär, bu bolsa ýüregiň togtamagyna ýa-da demiň kesilmegine sebäp bolup biler. Fenol fenolformaldegid şepbikleriniň, ýelimleriň we dürli plastikleriň, teletin we mebel önümçiliginde, şeýle hem çaga oýunjaklary ýasalanda ulanylýar. Oýunjaklar ýasalanda, plastik massa ýa-da rezine belli bir görnüşi bermek üçin fenol ulanylýar.
Toluol nemli örtükleri gyjyndyrýar. Çagalar basym ýadaýarlar, gaharjaň bolýarlar, ukudan açylmaýarlar. Uzak aragatnaşyk edilse, çaganyň aňlaýyş ukyby peselýär, kelläniň beýni bardasynyň jansyzlanmagyna getirýär we kiçi beýnijigiň degenerasiýasy ösýär.
Ksilolyň ýokary konsentrasiýadaky buglary neşe ýaly täsir edýär, nerw ulgamyna zyýan ýetirýär, gözleriň nemli perdelerini gyjyndyrýar, deri kesellerine we gan köpeldýän organlaryna zyýan ýetirýär.
Metil spirti – nerw we gan damar ulgamlaryna täsir edýän awy. Metil spirtiniň 5-10 ml içmek agyr zäherlenmä we gözüň doly kör bolmagyna getirýär, 30 ml we ondan gowragy kabul edilse, ölüm howpuny salýar. Uzak wagtyň dowamynda onuň bugundan dem almaklyk görejiň görüş ukybyny peseldýär. Hereket edýän kanunçylyga laýyklykda durmuşda ulanmaga niýetlenen önümlerde ony peýdalanmak gadagan edilýär. Agyr metallaryň duzlary (olara surma, myşýak, bariý, kadmiý, hrom, gurşun, simap, selen we başgalar), düzgün bolşy ýaly, oýunjaklar üçin niýetlenen reňklerde ulanylýar.[5]
Kadmiý pes möçberde täsir edende-de,ýokary zäherleýjilik häsiýetli metal hökmünde tanalýar. Ol adam bedenine öýken we garyn-içege ulgamynyň üstünden geçýär. Kadminiň esasy bölegi azyk önümleriniň üsti bilen geçýär. Daşky gurşawa kadmiý plastmassadan ýasalan zatlar ýakylanda düşýär, sebäbi ol önümleriň düzüminde bolan reňklere (kadminiň reňklerde ulanyş paýy 8% düzýär) goşulýar. Kadminiň adam üçin örän howpludygyny epidemiologik maglumatlar görkezýär. Bu elementiň adam bedeninden örän haýal çykýanlygy (0,1% gije-gündizde) sebäpli, onuň bilen zäherlenme dowamly görnüşe geçip biler. Onuň alamatlary – böwregiň, nerw ulgamynyň, öýkeniň zaýalanmagy, jyns agzalarynyň işleýşiniň bozulmagy, süňk agyrylary.
Gurşun. Bu metalyň iň az mukdary hem çagalarda gaharjaňlygy, özüni alyp barşynda kynçylykly meseleleri we akyl ýetiriş derejesiniň peselmegini ýüze çykarmaga ukyplydyr. Köp ýagdaýda düzüminde gurşun bolan pes hilli reňkler ulanylan çaga oýunjaklary howply bolup çykýarlar. Çaga gurşuny ýuwdanda ýa-da dem alanda zäherlenip biler. Köplenç göze görünmeýän gurşun zäherlenmäni ýüze çykaryp biler. Gurşunly reňkden gopup gaçýan ýa-da dökülýän tozan we bölejikler çagalaryň gurşun bilen zäherlenmeginiň esasy çeşmesi bolup durýar. Emma durmuşda başga-da gurşun bilen zäherlenmäniň howply çeşmeleri bardyr, olara bižuteriýa, daşary ýurt önümleri, keramika, kosmetika, şeýle hem düzüminde gurşun bolan adaty dermanlar degişli. Kiçi ýaşly çagalar gurşun bilen zäherlenmesi boýunça iň töwekgelçilikli topara degişlidirler. Olar köplenç ellerini, oýunjaklary we başga predmetleri agzyna alýarlar. Şularyň hemmesi gurşun tozanyny we dökülýän reňki ýuwutmak töwekgelçiligini has ýokarlandyrýar. Çaganyň bedeni çalt ösýär we ol, uly adama garanda, gurşunyň täsirine ýokary derejede sezewar bolýar. Ösüp barýan çaga organizmine zyýan ýetirmek üçin gurşunyň ujypsyzja mukdary hem ýeterlik.
Simap birleşmeleri ýokary derejede awulydyr. Olar adamyň nerw ulgamyna täsir edýärler, nemli bardalarynda üýtgeşmeleri, garyn-içege ýollarynyň hereketjeňliginiň we fermentleri bölüp çykaryş bozulmalaryny, gandaky üýtgeşmeleri we başgalary ýüze çykarýarlar. Metilirlemäniň bakterial prosesleri metilsimap birleşmelerini emele getirmäge gönükdirilen, olar simabyň mineral duzlaryndan birnäçe esse awulydyr. Metilsimap birleşmeleri balyklarda jemlenýärler we olaryň üstünden adamyň organizmine geçýär. Soňky döwürlerde simap bilen hapalanan oýunjaklar has köp gabat gelýär. Bu madda diňe saglyk üçin howply däl, eýsem ol adam janyna howpludyr. Oýunjaklar batareýjiklerden akyp çykýan simap bilen hapalanýarlar, sebäbi olaryň düzümine şol madda girýär. Häzirki wagtda batareýjikler önümçiliginde simaby ulanmaýarlar, emma köne batareýjikler peýdalananda, olardan ergin akyp çykýar, şol sanda simap hem akýar. Bu madda bilen zäherlenen jaýda oýunjaklar saklanan ýa-da öndürilen bolsa, onda olara şu maddanyň düşmegi mümkin.
Myşýak. Amerikan alymlary agaçdan ýasalýan oýunjaklaryň önümçiliginde ulanylýan erginleriň düzümindäki myşýak siýdik haltasynda ragyň ösmegine getirýändigini anykladylar. Amerikanyň "Environmental Protection Agency" bilermenleriniň baha bermeklerine görä, agajy çüýremekden goraýan myşýakly erginler agaç oýunjaklaryň 50-70% görnüşini ýasamakda ulanylýar. Taýýar önümlerde olaryň düzüjileriniň möçberi ujypsyz, emma şol hem çaganyň organizmine geçmek üçin ýeterliklidir. Hünärmenleriň hasaplaryna göra, myşýakly agaç oýunjaklary bilen hemişe oýnaýan çagalaryň ikiden ýüzüsine çenli birnäçe ýyldan onkologyň ýanyna barýarlar.[6]
Hrom – gowşak uçýan, mawumtyl-kümüşsöw, örän gaty we döwlegen metal. Ol köplenç azyk we içgi önümleriniň düzüminde bolýar.[7] Ol natriniň bihromaty (Na2Cr2O7) görnüşinde ýaýran we teletin, dokma, himiýa senagatynda, organiki däl pigmentleri, katalizatorlary öndürmekde we senagatyň başga pudaklarynda ulanylýar.[8]
Ftalatlar (köplenç bu diizononilftalat, şeýle hem butibenzilftalat we dibutilftalat).
Indi 50 ýyldan gowrak wagtyň dowamynda olar oýunjaklar we başga durmuş harytlary üçin plastifikator hökmünde ulanylýarlar. Plastifikatorlar sebäpli, meselem, "çeýnelýän" tegelekleriň ýasalan materiallary ýumşak, maýyşgak we çeýe bolýarlar. Çaga oýunjagy dişi ýa-da diş etleri bilen çeýnände, plastifikatoryň ujypsyz möçberi ondan aýrylyp, çaganyň agzyna düşýär.
Dibutilftalat merkezi we daşky nerw ulgamynda üýtgeşmeleri emele getirýär. Konsentrasiýasynyň ýokary bolmagy polinewrite, ys duýujy analizatoryň oýandyryjylygynyň peselmegine getirip biler. Ftalatlaryň adam organizmine täsir etmegi aýal jyhs gormonlar-estrogenleriň täsir edişine meňzeş.[9] Olar oglanlarda ýumurtgajyklaryň jansyzlanmagyna we erkeklik tohumynyň döremegine päsgel berýärler. Haýwanlarda ftalatlar bagra we böwrege agyr zeper ýetirýärler, käwagt şu organlarda rak keseliniň we leýkozyň käbir görnüşlerini döredýärler. Haýwanlarda geçirilen synaglar ftalatlaryň erkeklik organlaryna täsir edip, öndürýän dölüniň möçberini azaldýar, önelgesizlige we jyns organlarynyň üýtgemekligine getirýär.
Ftalatlaryň ýagdaýynyň gorkuly tarapy aşakdakydan ybarar, ýagny olaryň esasy "ulanyjylary" – peýdalanýan zadyny ýokary derejede özleşdirýän kiçi ýaşly çagalar, olaryň organizmi awuly maddalary işjeň zyýansyzlandyrmak üçin entek bekemedik. Ondan başga-da, ftalatlar organizmde toplanmaga ukyplydyr.
2005-nji ýylyň iýul aýynda Ýewroparlament çaga oýunjaklary öndürmekde ftalatlary ulanmaklygy gadagan etmekligi makulladylar.[10] Şu kanuna laýyklykda ÝB-niň sebitinde çagalar üçin oýunjaklary we harytlary öndürmekde plastifikatorlaryň – ftalatlar "maşgalasyndan" organiki maddalaryň – alty görnüşini ulanmak gadagan edildi.
Poliwinilhlorid (PWH) Kiçi ýaşlyçagalaryň arasynda iň ýörgünli oýunjaklar rezinden ýasalan oýunjaklardyr. Olar düzgün bolşy ýaly, poliwinilhloridden ýa-da plastizoldan öndürilýär.[11] Bütin dünýäde çagalar üçin öndürilýän oýunjaklarda şu materialy ulanyp bolýarmy diýen meseläniň üstünde hemişe gyzgalaňly çekişmeler gidýärdi. Soňky döwürlerde şu oýunjaklaryň öndüriliş tehnologiýasy has öňdebaryjy bolmagyna garamazdan, olaryň düzümi öňküligine galdy: esasy – poliwinilhlorid, baglaýjy reagenti – kükürt, plastifikator ftalat, antioksidant – fenol we başgalar.
Plastizoldan ýasalan oýunjaklaryň köpüsi gorag-bezeg örtüginiň çyglylyga bolan durnuklylygy boýunça standartyň talaplaryna laýyk gelmeýär. Şular ýaly oýunjaklaryň örtügini çyglasaň, olar şepbeşik bolýarlar, ysy güýçlenýär.
Bisfenol A (4,4' - izopropilidendifenol; difinilolpropan) ilkinji gezek 1895-nji ýylda sintezlenen, 1936-njy ýylda bolsa onuň sintetik estrogendigi (aýal gormonydygy) ýüze çykdy. Ol gaty polikarbonat plastigi öndürmekde ulanylýar, epoksid şepbeşikler bolsa iýmit we içgiler üçin ulanylýan gaplaryň, şol sanda çaga çüýşejikleriň we suw içilýän gaplaryň içki gatynda, diş çalynýanlar, gün äýnekleri we kompakt-diskler ýaly harytlarda peýdalanylýar. Bisfenol A çaga dogmanka we dogandan soňky ösüşiniň hemme derejelerinde önelgelilik, newrologik we immun ulgamlarynda bozulmalary döredip bilýändigini haýwanlarda geçirilen synaglar görkezdiler. Şeýle hem adam organizmine Bisfenol A-nyň düşmeginiň netijesinde erkeklik jyns mäziniň we göwsüň çişini, jyns taýdan ir ýetişmekligi, semizlik, aşa işjeňligi, döreýän dölüň möçberiniň peselmegine, çaga düşmäniň sanynyň artmagy, süýji keseli we immun ulgamynyň bozulmalary ýüze çykýar.
TEKLIPLER
Alyjylar üçin:
- Arzana kowalaşmaň – saglyga howp salýan üç sany oýunjak alandan, hil taýyndan gowy bolan oýunjagyň birini alyň! Düzgün bolşy ýaly, ýöriteleşdirilen dükanlarda satylýan ady belli öndürijileriň önümi has ýokary hilliligi bilen tapawutlanýar. Bazardan ýa-da başga wagtlaýyn söwda nokatlaryndan oýunjaklar alnanda, örän ünsli boluň.
- Ilki bilen soraň, onsoň satyn alyň. Satyjydan haryt barada maglumaty we ulanylyşy boýunça degişli maglumatlary (iň gowusy ýazmaça görnüşinde) soraň. Hemme duýduryşlar düşnükli dilde ýazylan bolmaly. Olaryň bolmazlygy siziň üçin ýene-de bir gezek şol şübheli zady, ol nähili özüne çekiji bolanda-da, almalymy ýa-da almaly däl diýip pikirlenmäge esas berýär.
- Aňsatlyk bilen döwülýän berk bolmadyk plastmassadan ýasalan oýunjaklary satyn almaň. Üç ýşa çenli çagalar üçin uranyňda-da, zyňanyňda-da, olary çeýnäniňde-de döwülmeýän oýunjaklary satyn almaly.
- Oýunjagy elläp görüň. Düzgün bolşy ýaly, içindäki howply zatlar (meselem, plastmassadan ýasalan noguljyklar) şatyrdaýarlar ýa-da owranýarlar. Satyjydan oýunjagyň içi näme bilen doldurylandygyny soraň. Ondan başga-da, oýunjagyň tikinleri çekeniňde ýyrtylmaly, gowşak bolmaly däldir. Tikin ýerini çekip görüň. Düzgün bolşy ýaly, ýumşak oýunjaklaryň gowşak ýeri aýaklaryň arasyndaky tikindir.
- Oýunjagyň duýulýan, güýçli ysy bolmaly däl – bu hil taýdan pes, şonuň üçin dürli allergik täsirleri, belki-de, çaganyň saglygyna has agyr zeperleri ýetirýän howply materialy ulanmaklygyň netijesi bolmagy mümkin.
- Hytaýdan getirilen, PWH-de (plastizoldan) ýasalan çaga oýunjaklary satyn alanyňyzda, örän ägä boluň.
- Iň gowusy oýunjaklaryň ýuwup bolýanyny satyn almaklygy göz öňünde tutuň.
- Hekjagazlar, reňkli galamlar we flomasterler we şoňa meňzeş predmetler kiçi ýaşly çagalar üçin niýetlenen bolmaly. Ulular üçin niýetlenen ruçkalar we galamlar, eger-de olary sorsaň, ýalasaň ýa-da onuň bilen deride surat çekseň, howpludyr.
- Islendik oýunjagy hapalamakdan goramak üçin daşynyň gaby bolmalydyr.
- Polietilen gaby çaganyň eli ýetmez ýaly ýere şol bada zyňyň. Şeýle hem hemme zaýalanan oýunjaklary taşlaň.
Ýatda saklaň! Oýunjak öndürilende, ulanyjynyň ýa-da çaganyň gündeki adaty hereketleri göz öňünde tutulmalydyr; oýunjak howpsuzlyk talaplaryna laýyk bolup, çaganyň saglygyna howp salmaly däldir.
Oýunjagyň gabynda ýazylan hemme teklipleri we duýduryşlary, şeýle hem ulanyş boýunça hemme gollanmalary hökman okamaly. Daşary ýurt dilinde berlen belgili gapda hökman döwlet dilinde ýa-da resmi dilde bitewi ýazynyň terjimesi, şeýle hem oýunjagy ýygnamak we ulanmak boýunça maslahatlar terjime edilen bolmaly. Oýunjagyň zerur maglumat bilen üpjün edilen gabyny şol bada zyňmaň. Ol Size soňra ýüze çykjak kynçylyklary we düşünmezlikleri çözmäge kömek eder. Oýunjagyň gabynda ýa-da ulanyş boýunça goşulan gönükdirmede oýunjagyň howpsuzlyk talaplaryna laýyk gelýänini tassyklaýan degişli belgi bolmaly.
Oýunjakda ýa-da onuň gabynda öndürijiniň ady, onuň wekiliniň ýa-da importýoryň ady, şeýle hem söwda belgisi we salgy görkezilmelidir.
Arz-şikaýaty bermek
Eger-de oýunjakda ýetmezçilik tapan bolsaňyz, bada-bat satyja ýüz tutuň. Ol şol bada ýetiren zeleliniň öwezini dolmaly. Bazardan ýa-da başga wagtlaýyn söwda nokatlaryndan oýunjaklar alnanda, örän ünsli boluň.
[1] http://proigrushki.ru/bezopasnost-igrushek/
[3] Обзор «Игрушки без токсичных веществ — гарантия безопасности здоровья детей», 2009, «Эко-Согласие», «МАМА-86», Центр экологических решений.
[7] C. Юфит. Токсичные металлы — nequidnimis. — http://www.baikalwave.eu.org/Volna/22/volnamag-22-ufit.htm
Teswirlemeler
Peýdaly maglumatlary dykgatymyza ýetireniňize minnetdarlyk bildirýäris.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Türkmenistanyň milli futbol ýygyndysynyň dünýä çempionaty — 2018-iň ilkinji saýlama duşuşygyny geçirmeli gününe az wagt galdy, ýagny ildeşlerimiz 11-nji iýunda myhmançylykda Guam döwletiniň milli ýygyndysy bilen duşuşar.
Milli ýygyndymyzyň ýolbaşçylarynyň teklibini Türkmenistanyň Sport baradaky döwlet komitetiniň we futbol federasiýasynyň goldamagy bilen, ýygyndymyzyň düzümine 37 dalaşgäriň sanawynyň taýýar edilendigini biz ozal habar beripdik.
Geçen wagtda dalaşgärleriň çempionatymyzyň duşuşyklarynda çykyşlary göz öňünde tutulyp, olaryň sany 25-e çenli azaldyldy. Şolaryň taýýarlygy has ýokary 18-si Guama gider. Ýöne galan dalaşgärler üçin hem ýygyndynyň gapysy açyk bolmagynda galýar.
Milli ýygyndymyz 1-nji iýunda Aşgabat şäherinde ýygnanyşyp, okuw-türgenleşik işlerini geçirer. Olar 7-nji iýunda Filippin döwletine bararlar we 8-nji iýunda bir ýoldaşlyk duşuşygyny geçirerler. Milli ýygyndymyz şol ýerden Guam döwletine barar we 11-nji iýunda saýlama duşuşygyny geçirer.
Ildeşlerimiz Eýran Yslam Respublikasynyň milli ýygyndysy bilen saýlama duşuşygyny 16-njy iýunda, hormatly Prezidentimiziň tagallasy bilen gurlan Daşoguz şäheriniň sport toplumynyň 10 müň tomaşaçy orunlyk döwrebap stadionynda geçirmegi meýilleşdirýärler. Bu duşuşygyň öňüsyrasynda ýygyndymyzyň düzümine daşary ýurtlarda çykyş edýän 3 ildeşimiziň goşulmagyna garaşylýar.
Ildeşlerimize diňe üstünlik arzuw edýäris!


text:
BMG 31-nji maýda Gaza ýardam alyp barýan gämä edilen hüjümi derňemek üçin ýörite komitet döredip, bu ugurda işe başlady.
Ysraýylyň bu çärelere gatnaşmakdan çekilmezligi üçin derňewleriň seresaply amala aşyryljakdygy, derňeljek işiň komitetiň agzalaryna bagly boljakdygy aýdylýar.
BMG-niň baş sekretary Ban Ki Mun duşenbe güni eden çykyşynda bu derňewleriň çäginde ysraýylly harbylaryň sorag edilmejekdigi barada aýdyp, Ysraýylyň hökümeti bilen hiç hili “gizlin ylalaşyga gelinmänligini” aýtdy.
Ysraýylly resmiler BMG-niň bu ädimine garşy çykyp, “biz komitete ysraýylly esgerleri soraga çagyrmajakdygy, häzirki döwürde Ysraýylda alnyp barylýan harby derňewleriň netijesine ygtybar edilen halatynda goldaw berjekdigimizi aýdypdyk” diýýärler.
Dört agzadan ybarat bu komitet häzirki döwürde ýapyk gapylaryň aňyrsynda duşuşyklar geçirýär.
Bu topar maglumat almak üçin ysraýylly esgerleri hem-de Ysraýylyň we Türkiýäniň hökümet wekillerini göni duşuşmaga çagyrarmy diýlen soraga BMG-niň metbugat wekili jogap bermekden saklandy.
Ysraýylyň goranmak ministri Ýehud Barak sişenbe güni eden çykyşynda ysraýylly esgerlerden sorag edilmegine rugsat berilmejekdigini ýene bir gezek gaýtalady.


text:
Ukrainanyň Döwlet howpsuzlyk gullugynyň ofiseri “ýurda dönüklikde” şübhelenilip tussag edildi. Wolodimir Bik öňki prezident Wiktor Ýanukowiçiň häkimiýetiniň soňky hepdelerinde ýurduň kontrrazwedka gullugynyň başlygy wezipesinde işleýärdi.
9-njy noýabrda Ukrainanyň Howpsuzlyk gullugynyň başlygy Walentin Nalywaýçenko ukrain telewideniýesine beren interwýusynda Bik “daşary ýurduň Ukrainada sabotaž hereketleri taýýarlamagyna” kömek etmekde güman edilýär diýdi.
Nalywaýçenko Bikiň 8-nji noýabrda tussag edilendigini mälim etdi. Ol Ýanukowiç Russiýa gaçmazdan birnäçe hepde öň, 5-nji fewralda wezipä bellenilipdi.


text:
Şu günler Türkmenabadyň maşyn bazarlary gyş paslyndaky tokaýlygy ýatladýar. Bir döwürler gyzgalaňly söwda merkezi bolan bazarda bu günki gün alyjy ýok, satyjylar bolsa bu işe ýatyran maýasynyň öwezini nähili doljagynyň aladasynda.
Bazarda ýagdaý mydama beýle däldi, onda-da Dubaýdan getirlip arzan bahadan satylýan öň ulanylan maşynlaryň söwdasy alyjylar üçin amatly, satyjylar üçinem bähbitlidi. Edil şu söwdadan soňky ýyllar müňlerçe dollar gazanan ildeşlerimiz bar.
Emma Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir söwdagärleriň aýtmaklaryna görä, bu söwda şu ýyl yzly-yzyna kabul edilen kararlar, manadyň dollara bolan hümmetiniň pese gaçmagy, galyberse-de, häzirki dörän dollar gytçylygy zerarly söwda-da tagam galmady.
Bazaryň satyjylaryndan özüni Babageldi diýip tanadan 40 ýaşlaryndaky telekeçi bu barada şeýle diýýär: “Men eýýäm näçe wagtdan bäri öz maşynymy satjak bolýaryn, ýöne gelip nagt pul berýän ýok. Adamlaryň aglabasy maşyny nesýe bermegi soraýarlar, ýa bolmasa deregine pes maşyn hödürläp, üstüniň puluny nesýe geçirmegi teklip edýärler. Ýöne maňa pul gerek, şonuň üçin nagt bolsa, arzanragam satjak”.
Maşynlaryň bahasy arzanlady
Häzirki wagtda maşyn bazarynda, nagt puly bolan, maşynlary gaty amatly bahadan alyp bilýär. Meselem, geçen ýyl bazar bahasy 10 müň dollar bolan käbir maşynlaryň häzirki nyrhy nagt hasaplaşanyňda, 8 müň dollara çenli peselipdir.
Söwdanyň peselendigine, bazara gelýän alyjylaryň sanyndan hem göz ýetirmek bolýar. Özüni Guwanç diýip tanadan 45 ýaşlaryndaky beýleki bir söwdagär Azatlyk Radiosyna bu barada şeýle gürrüň berdi: “Bu ýere maşyn görmäne gelýänleriň sany hem indi öňküsi ýaly däl. Häzirki wagtda bu ýerde alyjydan satyjy kän. Alyjy bolmansoň, maşyn getireniň peýdasy ýok. Öň şu ýerde maşynlar uzyn-uzyn düzülýärdi, häzir bolsa maşyn setiri gysgajyk”.
Söwdagärleriň aýtmagyna görä, bu ýagdaýyň bir sebäbi 2010-nji ýyldan öň öndürilen maşynlary ýurda getirmegiň gadagan edilmegi bilen bagly bolsa, beýleki sebäbi dollar gytçylygy bilen bagly.
Dollar gytçylygy
Türkmenistanda soňky birnäçe aýdan bäri adam başyna aýda diňe 1000 dollar satyn alyp bolýar. Bu pula maşynyň bir bölegem satylmaýar we daşardan maşyn getirýänler bolsa söwdany dollarda etmeli bolýarlar. Onsoň bu söwda öz-özünden ýatyp galýar.
Häzirki ýagdaýdan çen tutulsa, bazaryň hasam sowamagy ahmal diýen düşünje bar, sebäbi aýda her adamynyň 1000 dollar satyn almaga haky bar diýen düzgün hem käbir ýerlerde kadaly işlemeýär. Meselem, Aşgabadyň käbir alyş-çalyş merkezlerinde dollar asla satylmaýar.
Bu ýagdaý bolsa Guwanç ýaly söwdagärleriň öz-özünden bu söwdadan el çekmäge mejbur boljakdygyny aňladýar. Guwanç Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde ýene bir ýagdaýa ünsi çekip, şeýle diýdi: “Maşyn söwdasy bilen meşgullanmak üçin pul gerek, has takygy, dollar gerek- Häzirki wagtda meniň az-kem ýygnan pulum bar, ol bankda dur, emma men onam islän wagtym alyp bilemok, sebäbi telekeçem bolsaň, aýda 10,000 dollardan artykmaç bankdaky öz hasabyňdanam pul çykaryp bolanok”.
Çäklendirmeler barha artyp barýar, söwdagärler ertiriň näme getirjeginden alada edýärler. Bu ýagdaý bolsa şol söwda bilen meşgullanýanlar bilen bir hatarda gazanç çeşmesi maşyn bazaryna bagly ähli adamlaryň ukusyny gaçyrýar.


text:
Türkmenistanyň Adamzadyň ösüşiniň görkezijisi boýunça 2009-njy ýyl bilen deňeşdirilende 22 punkt ýokary galandygy hem habar berilýär. Bu barada geçen hepde Aşgabatda, BMG-niň Ösüş maksatnamasy tarapyndan taýýarlanan hasabatyň 20-nji neşiriniň tanyşdyrylyşynda aýdyldy. “Okgunly barýar”
Türkmen metbugaty Türkmenistanyň “Täze galkynyş eýýamyna” girmek bilen öňe tarap okgunly barýandygyny we dünýäniň iň bir depginli ösýän ýurtlarynyň arasynda berk orun alandygyny ýazýar. Şeýle-de türkmen metbugaty döwletiň syýasatynyň esasy maksadynyň adama, onuň saglygyna we hemme taraplaýyn ösüşine gönükdirilendigini ýazýar.
BMG-niň Ösüş maksatnamasynyň eksperti Tim Skott Aşgabatdaky duşuşykda: “Türkmenistanda ilatyň ömrüniň dowamlylygy tas bir ýyl, milli girdeji bolsa 44% ösdi” diýdi. Bu ugurdaky görkezijiler boýunça Türkmenistan 169 ýurduň içinde 87-nji orunda gelýär. Deňeşdirmek üçin aýdylsa, bu görkezijide özbegistan 102-nji, Gyrgyzystan 109-njy, Täjigistan bolsa 112-nji orunlarda durýar.
Halkara walýuta fondunyň ekspertleri Türkmenistanyň gelýän ýylda hem ösüş depginini saklajagyny we jemi içerki önümiň ösüşiniň 11,5%-e barabar boljagyny aýdýarlar.
Resmi maglumatlara görä, Türkmenistan tebigy resurslara baý we ýylda nebit-gaz söwdasyndan köp mukdarda girdeji alýan ýurt. Şol bir wagtda Türkmenistanda uly-uly gurluşuklar alnyp barylýar. Türkmen metbugaty bu ýagdaýyň hem halkyň abadançylygyna gönükdirilendigini ýazýar. Ösüş şertlerindäki garyplygyň sebäbi
Bolgariýada ýaşaýan türkmen ykdysatçysy Annadurdy Hajyýew Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň hakykatadanam ösýändigini, bu ýerde hiç hili syryň ýokdugyny aýdýar. Şeýle-de ol türkmen döwletiniň abadançylygynyň hem, jemi içerki önümiň hem ösýändigini tassyklaýar. Ýöne, Hajyýewiň pikirine görä, bu ösüşler biler bir wagtda Türkmenistanda garyplyk hem saklanyp galýar.
Türkmenistanyň iň bir gür ilatly welaýatlarynyň biri bolan Maryda ýaşaýan Açaryň pikirine görä, ýurtda gowy ýaşaýan adamlar hem az däl. Açar olaryň, ýagny gowy ýaşaýan adamlaryň döwürden razydygyny, “sowet döwründe beýle uly jaýlary salyp bilmedik, daşary ýurtlara gidip bilmedik, indi bu zatlar elýeterli boldy” diýýändiklerini aýdýar.
Onuň pikiriçe, komanda-dolandyryş usulyndan belli bir derejede bazar gatnaşyklaryna geçilmegi baýlaryň, beýlekilere garanda gowurak ýaşaýan adamlaryň döremegine hakykatdanam ýol açýar. Ýöne ol garaşsyzlyk ýyllarynda ýurduň baýlyklarynyň tutuş halka siňdirilmeginde sorag döredýän zatlaryň hem bardygyna ünsi çekýär.HWF dymýar
Eýsem bu ösüş ýurtda adamlaryň abadançylygyna, durmuş-ýaşaýyş derejesiniň ösmegine nähili täsir edýär? Azatlyk Radiosy bu barada Halkara walýuta fondunyň ekspertleriniň anyk pikirini alyp bilmedi. Sebäbi HWF-niň Pariždäki bölümi metbugat üçin kommentariýa bermeýändigini aýtdy.
Ykdysatçy Annadurdy Hajyýew hem maryly synçynyň pikiri bilen ylalaşýar we eksportdan gelýän serişdeleriň ählisiniň döwlet býudjetine geçirilmeýändigini aýdýar: “Halkara walýuta fondy bolsa bu problema barada dymýar”.
Hajyýewiň pikirine görä, Halkara walýuta fondy döwlet býudjetiniň girdejileriniň we çykdajylarynyň nähili sazlaşdyrylýandygyny we döwlet býudjetiniň jemgyýetiň abadançylygyna we ýurtda biznesiň ösüşine nähili täsir ýetirýändigini aýtmaly. Şoň ýaly-da ol HWF-niň ýurtdaky işsizligiň derejesi barada we işsizlige garşy nähili göreşmelidigi hakynda dymýandygyny öňe sürýär.
Garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistandan iş, okuw gözleginde daşary ýurtlara gidýän adamlaryň köpelendigi we bu ýagdaýyň “Täze galkynyş eýýamynda” hem saklanyp galýandygy aýdylýar.
Aşgabatly syýasy aktiwist Nurberdi Nurmämmedowyň pikirine görä, bu ýagdaý döwletiň (öňki prezident S. Nyýazowyň ýolbaşçylygynda) adamlaryň gurplanmagyna garşy emeli päsgelçilikler döretmegi bilen bagly.
Ykdysatçy Annadurdy Hajyýew Türkmenistanda hakyky adam ösüşiniň we abadançylygyň döremegi üçin nebit-gazdan gelýän girdejileri işsizlige garşy göreşe gönükdirmeli. Ol bu meselede türkmen döwletiniň öňünde hiç bir kynçylygyň ýokdugyny, bu meselede diňe islegiň ýeterlikdigini aýdýar.


text:
Ýakyn wagtda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň baştutanlygyndaky ýurduň Hökümet wekiliýetiniň Sloweniýa Respublikasyna resmi sapary bellenildi. Türkmen Lideriniň dostlukly ýurda bu sapary ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň taryhynda möhüm waka öwrüler. Şol gatnaşyklar soňky döwürde täze ösüşe eýe boldy.
Mälim bolşy ýaly, geçen ýylyň iýul aýynda Sloweniýa Respublikasynyň Prezidentiniň Türkmenistana resmi sapary boldy, onuň barşynda taraplaryň türkmen-slowen hyzmatdaşlygyny hil taýdan täze derejä çykarmaga meýillidigi tassyklanyldy. Nobatdaky ýokary derejedäki duşuşygyň çäklerinde döwletara hyzmatdaşlygynyň ileri tutulýan meseleleri, uzakmöhletleýin esasda ikitaraplaýyn gatnaşyklary ösdürmegiň geljegi ara alnyp maslahatlaşylar. Gepleşikleriň netijeleri boýunça möhüm resminamalaryň birnäçesine gol çekiler.
Häzirki wagtda Ýewropa ugrunyň Türkmenistanyň daşary syýasat strategiýasynda esasy ugurlaryň biri bolup durýar. Şol strategiýa bolsa oňyn Bitaraplyk we deňhukukly, özara bähbitli halkara hyzmatdaşlygyň ýörelgeleri esasynda guralýar. Şeýle hem geljekki sapar we ýokary derejedäki gepleşikler ýola goýlan Türkmenistan-Ýewropa Bileleşigi gatnaşyklarynyň çäklerinde döwletara hyzmatdaşlygyny pugtalandyrmaga ýardam berer.


text:
Siriýanyň hökümeti ýurduň demirgazygynda Türkiýäniň harby çärelerini tankyt etdi. Mundan birnäçe sagat öň Türkiýäniň tanklary Siriýada 2013-nji ýylyň iýul aýyndan bäri “Yslam döwleti” toparynyň” söweşijileriniň elinde bolan territoriýa giripdi.
Siriýanyň serhet ýakasyndaky giňişlikleri “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijilerinden arassalamak maksatly ABŞ-nyň we Türkiýäniň howa güýçleriniň ýardamy bilen amala aşyrylýan harby çärelere Ankara tarapyndan goldanýan “Siriýanyň azat goşuny” atly toparyň gozgalaňçylary hem gatnaşdylar.
Bu çäre ABŞ-nyň wise-prezidenti Joe Bideniň prezident Rejep Taýyp Erdogan we premýer-ministri Binali Ýildirim bilen gepleşik geçirmek maksatly Ankara planlaşdyran sapary bilen barmagynyň öňüsyrasyna gabat geldi. Biden 15-nji iýulda başa barmadyk agdarylyşykdan soň Türkiýä sapar eden iň ýokary derejeli amerikan resmisi boldy.
Bideniň Ankara baran wagty Türkiýäniň harby ulaglarynyň serhetden geçip, Siriýanyň demirgazygyna giren pursadyna gabat geldi.
24-nji awgustda irden başlanan harby çäräniň dowamynda Türkiýe serhet-aşyr Jarablus şäherini top ýaraglaryndan oka tutdy, yzýany türk uçarlary YD toparynyň nyşanlaryna hüjüm etdiler, diýip Türkiýäniň mediasy habar berdi.
“Türkiýäniň ýaragly güýçleri we Halkara koalisiýasynyň ýardamçy güýçleri Aleppo welaýatynyň Jarablus şäherini Daesh terrorçy guramadan arassalamak maksatly harby operasiýany geçirdi” diýip Türkiýäniň premýer-ministriniň edarasynyň beýannamasynda YD toparynyň başgaça ady ulanyldy.


text:
1-nji maý—Halkara raýdaşlyk günüdir!
Ýigrimi ýylyň içidir, türkmen okuwçysyna raýdaşlyk hakda hiç zat geçilmeýär, düşündirilmeýär, öwredilmeýär.
Dogrusyny aýtsak, häzirki zamanyň ýaşlary raýdaşlygyň nämedigini bilýändirem öýdemok. Hut Garaşsyzlyk bilen bile doglan bäbekler häzir ýurduň «men» diýen ýaşlary — ýagny, ýigrimi ýaşly juwanlar. Olar we olardan kiçiler raýdaşlyk hakda näme bilsinler! Olaryň doglan gününden bäri taryh, dünýä taryhy, dünýädäki wakalar hem olaryň öňe süren talaplary hakda mekdeplerde okadylmasa näme!
Raýdaşlyk ruhunda terbiýelenenleriň, raýdaşlygy bilýänleriň, raýdaşlyga düşünýänleriň köpüsi dünýeden ötdi, köpüsi garrylyk ýaşyna ýetdi. Indiki nesiller bolsa kime we näme üçin raýdaşlyk etmelisine-de düşünenoklar. Bu hakda okadylmany üçin olarda günä ýok.
Şeýle hem hökümetiň, profsoýuzyň, ýolbaşçylaryň özi halkyň öňüne düşüp, ezilýänlere, zalymlygyň garşysyna göreşýänlere raýdaşlyk sözüni aýtmak hakda çagyryş etmese, halkyň öňüne düşmese, orta ýaşly nesil hem kimdir birine raýdaşlygyny görkezmek hakda pikirem edip duranok.
Türkmenleriň kimdir birine raýdaşlyk etmäge ýa-da Raýdaşlyk gününi bellemäge elem ýetenok. Olar özleriniň gara güni bilen başagaý. Öýi ýykylsa, çagalaryna nädip tünek tapmaly, perzentlerini eklemek üçin her edip-hesip edip iş tapmaly, işden kowulman saklanmaly. Nädip çagalara bilim bermeli. Olaryň bar pikir-hyýaly şu. Häzirki günde türkmenleriň özüne raýdaşlyk gerek.
Geçen ýigrimi ýylyň içinde betbagtçylyklaryň kän bolanlygyndanmy-nämemi, türkmenler gaty gorkak hem bolupdyrlar. Öýi ýykylyp duran goňşusyna raýdaşlyk etmäge baryp bilenoklar. Gaýtam, gepe goşulsa, öz öýlerem ýykylar öýdüp, bukulyp oturýarlar. Işden kowulýan dostuň halyndan habar alyp bilenoklar. Ony ýolda görseler, sowlup geçýärler. Salamlaşdygy, özleriniň başyna-da şeýle gün düşer öýdüp gorkýarlar. Okuwdan nähak kowulýan talyplary talyplar goldap bilenok. Seslerini çykarsalar, özlerem okuwdan kowlar öýdüp gorkýarlar.
Başga ýurtlardaky ezilýänlere raýdaşlyk seslerini ýetirip bilmeseler-de, türkmenler Raýdaşlyk gününde öz ýurdundaky ezilýänlere raýdaşlyk etseler-de, hemaýata mätäçler örän kän. Işden kowulýanlara-da raýdaşlyk gerek, okuwdan kowulýanlara-da. Ellerindäki hünärlerini görkezmäge ýol berilmeýän kinoçylara-da raýdaşlyk goluny uzadyp bolar, ýazan kitaplary halka ýetirilmän duran ýazyjylara-da, öý edinip bilmän, kesekileriň öýünde kireýine ýaşap ýören ýaşlara-da, ýokary bilim almak üçin daşary ýurtlara okuwa gidip, betbagtçylyga sataşýanlara-da.
Garaz, raýdaşlyk goluň bar bolsa, ony uzatmak üçin Türkmenistanda mätäç kän. Ýöne türkmenleriň köpüsi entek şeýdip bolýanyna-da düşünenoklar, şeýtmegiň gerekdigine-de düşünenoklar. Alaç ýok. Şeýle nesil ýetişdirildi.
Çoluk Möwlamow aşgabatly intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Amnesty International, ýagny Halkara günä geçiş guramasy, adalatly bolmadyk diňlenişikde 22 ýyl iş kesilen bendi Mansur Mingelowyň, açlyk yglan edensoň, häzirki wagt häkimiýetler tarapyndan güýç ulanylyp naharlandyrylmak howpy bilen ýüzbe-ýüzdügini habar berdi.
Siýdidäki türmede saklanýan Mingelow 19-nji maýda türmäniň ýolbaşçysyna özüniň açlyk yglan edendigini habar beripdir. Mansur Mingelow Türkmenistanyň baş prokurorynyň hemem prezidentiň ýanyndaky Adam hukuklary we demokratiýa institutynyň wekilleri bilen duşuşdyrylmagyny hemem sud diňlenişiginiň gaýtadan geçirilmegini talap edýär.
Şol talabyndan bir gün soň, Lebabyň welaýat prokuratorasynyň wekili Mansur Mingelow bilen duşuşypdyr. Şonda ol Mingelowa, eger açlyk protestini bes etmese, onuň zor bilen naharlandyryljakdygyny aýdyp haýbat atypdyr.
Halkara güna geçiş guramasynyň 22-nji maýda ýaýradan beýanatynda, akyly ýerinde bolan bir adamyň, lukmanlaryň gözegçiligi bolmazdan zor bilen iymitlendirilmeginiň kabul ederlikli däldigi, hatda onuň wagşylyk hemem adam mertebesini kemsidiji bir hereket boljagy aýdylýar.
Tussag aýyplamalary ret edýär
Agzalýan gurama, ynamdar çeşmä salgylanyp, Mansur Mingelowyň özüne garşy ýöneklýän ähli aýplamalary ret edip, özüniň bigünädigini aýdýandygyny habar berýär. Aýdylyşyna görä, Mansur Mingelow sud diňlenişiginiň adalatly geçirilmändigini aýdyp, özüniň Owadandepe türmesine alnyp gidilmek mümkinçiligine garşy çykyş edensoň, oňa türmede edilýän basyşlar hasam artypdyr.
Halkara günä geçiş guramasynyň maglumatyna görä, türmäniň ýolbaşçylary onuň maşgala agzalary bilen geçirilýän kadaly duşuşyklarynyň, hatda oňa maşgalasy tarapyndan iberilýän azyk önümleri bermegiň çäklendiriljekdigini aýdyp haýbat atypdyrlar.
Agzalýan guramanyň maglumatynda, 29-inji aprelde öňki ady Neşä garşy göreş boýunça döwlet komiteti bolan, häzirki Sagdynlygy goramak boýunça döwlet gullugynyň işgärleriniň Mansur Mingelowyň öýüne baryp, kakasy bilen duşyşandygy hemem Mansuryň mobil telefonyny alyp, onuň içindäki maglumatlaryň nusgasyny alyp gidendigi habar berilýär.
Mansur Mingelow 2012-nji ýylyň 6-inji iýunynda dogany tussag edileninden bir gün soň, onuň işi bilen ilteşikli tussag edilipdir. Edil şol gün onuň we doganynyň howpsuzlyk güýçleri tarapyndan ýenjilendigi barada hem maglumatlar bar.
Olaryň ikisine hem 2012-nji ýylyň 10-nji sentýabrynda adalatly bolmadyk sud diňlenişigi netijesinde iş kesildi diýip, Halkara günä geçiş guramasynyň beýanatynda aýdylýar.
Agzalýan gurama beýanatynyň soňunda halk köpçüligine ýüzlenip, olary türkmen resmilerine, şol sanda prezidente, baş prokurora we beýleki degişli edaralara hat ýazyp, raýatlaryň söz azatlygynyň goralmagyny, zor bilen naharlandyrmak ýaly hereketlere baş goşýan ýolbaşçylaryň jezalandyrylmagyny sorap hat ýazmagyny maslahat berýär.


text:
Yrakdaky “Yslam döwleti” atly söweşiji topar amerikan žurnalistiniň kellesiniň kesilýän pursatyny görkezýändigi aýdylýan wideony ýaýratdy.
“Amerika duýduryş” diýlip atlandyrylan wideo 19-njy awgustda internetde peýda boldy.
Söweşijiler öz pidasyny 2012-nji ýylyň noýabr aýynda ýitirim bolan Fransiýanyň “Frans Press” (AFP) agentliginiň we ABŞ-nyň “GlobalPost” media kompaniýasynyň ştatdan daşary habarçysy James Foleý (James Foley) diýip tanatdylar.
Bäş minutlyk bu wideoda iňlisçe britan aksentli gürleýän ýüzi nikaply söweşiji Foleýiň jezalandyrylmagynyň ýakynda ABŞ-nyň Yragyň demirgazygynda “Yslam döwletiniň” goşunlarynyň ýerleşýän ýerine howadan zarba urmagyna jogapdygyny aýdýar.
Şeýle-de wideoda ikinji diri zamun hem görkezilýär we onuň 2013-nji ýylyň tomsunda Siriýada ýitirim bolan amerikan žurnalisti Stewen Sotloffdygy aýdylýar.
Wideonyň döreden reaksiýasy
Foleýiň maşgalasy Facebookda çap eden maglumatynda “biz öz oglumyz Jimä hiç wagtda şeýle buýsanmandyk. Ol Siriýanyň halkynyň çekýan ejirini dünýä paş etmek üçin öz janyny gurban etdi” diýip ýazdy.
Ak Tam ABŞ-nyň aňtaw gulluklarynyň wideony barlaýandygyny aýtdy.
Milli howpsuzlyk geňeşiniň metbugat wekili Kaitlin Haýden wideonyň hakykydygyny belledi we “bu wagşylarça zulumyň” ABŞ-a agyr täsir ýetirendigini aýtdy.
Britaniýanyň daşary işler sekretary Filip Hammond wideonyň “hopukdyrýandygyny” we bu jezalandyryşyň “Yslam döwletiniň” “rehimsizlikleriniň ýene bir mysaly” bolandygyny aýtdy.
Britaniýanyň daşary işler ministri Dawid Kameronyň, bu wideony görensoň, öz dynç alşyny bes edip, Londona dolanyp barandygy habar berildi.
Çäre teklip edilýär
Fransiýanyň prezidenti Fransua Holland Yrak boýunça we “Yslam döwletiniň” hereketleri boýunça halkara konferensiýasyny geçirmegi teklip etjekdigini aýtdy.
Holland Yrak, Siriýa we Liwan ýaly ýurtlara howp salýan “bu topara garşy söweşmek boýunça global strategiýany işläp düzmeli” diýip, “Le Monde” gazetine aýtdy.
Yslam halyfatyny döretmek maksadyna eýerýän “Yslam döwleti” Yrakda we Siriýada uly giňişlikleri basyp aldy.
Söweşijiler öz gözegçiligindäki giňişliklerde ýüzlerçe adamy öldürmekde aýyplanýar. Olar musulman bolmadyk toparlary, ýezitleri we hristianlary, şeýle-de şaýy musulmanlary yzarlaýarlar.