text:
13-nji sentýabrda Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň 66-njy sessiýasy açyldy. Sessiýanyň dowamynda dünýädäki uzak möhletleýin ösüş bilen bir hatarda, infeksion keseller bilen göreş, ýerleriň çölleşmegi, ýerleriň degradasiýasy meselesi we ýadro goranyşy we howpsuzlyk meseleleri ara alnyp maslahatlaşylar.
Mälim bolşy ýaly, BMG 1945-nji ýylda döredileli bäri, halkara gatnaşyklaryny sazlaşdyrmak we dünýä döwletleriniň öz arasynda, sebitleýin we sebitara meseleleriniň dialog we parahatçylyk arkaly çözülmegi üçin bir platforma bolup hyzmat edip geldi.
BMG-niň Baş Assambleýasy 1969-njy ýylda özüniň 2535 nomerli rezolýusiýasynda
palestinaly arap bosgunlarynyň meselelerini agzap, olaryň ylalaşmak üçin bolan öz fundamental hukuklaryny BMG-niň Ustawyndaky we Adam hukuklary boýunça Ählumumy Jarnamsyndaky bellenen tertipde durmuşa geçirip bilmeýändiklerini belledi.
1974-nji ýylda BMG-niň Baş Assambleýasy özüniň 3237 nomerli rezolýusiýasy bilen
Palestinany azat ediş guramasyna (PLO) BMG-de synçy statusyny berdi. Şondan bäri Palestina BMG-de synçy hökmünde wekilçilik edýär.
Öz ykbalyňy kesgitlemek hukugy (Self-determination)
Halkara hukugynyň iňňän wajyp prinsipleriniň biri bolan öz ykbalyňy kesgitlemek hukugynyň prinsipleri 1941–nji ýylda Ikinji jahan urşunyň ýaranlary tarapyndan “Atlantic Charter”-de bellenip geçildi. 1942–nji ýylda bolsa dünýä döwletleriniň 26-sy şol prinsipleri ykrar etdi. 1945-nji ýylda BMG-niň ustawynyň kabul edilmegi bilen, öz ykablyňy kesgitlemek hukugy halkara hukugynyň aýrylmaz bir bölegi boldy.
BMG-niň Baş Assambleýasynyň 1969-njy ýyldaky we beýleki senelerdäki kabul eden rezolýusiýalarynda palestinalylaryň öz ykballaryny kesgitlemek hukugynyň bardygy we olaryň şol hukugynyň Ysraýyl tarapyndan bozulýandygy yzygiderli bellenip gelindi.
BMG-niň Baş Assambleýasy özüniň 1988-nji ýylda kabul eden 43/177 nomerli rezolýusiýasynda
palestinalylaryň özygtyýarlylyk hukugyny durmuşa geçirmek mümkinçiliginiň hökmany ýagdaýda üpjün edilmelidigini nygtady. Halkara hukuk derejesinde Palestinanyň eden işleri BMG-niň we beýleki halkara guramalarynyň derejelerinde öz netijesini berse-de, şol netijeler formal ýagdaýda we kagyz ýüzünde galmakdan uzaga gitmedi.
Şu wagtky ýagdaý
Palestinanyň wekilleri BMG-niň Baş Assambleýasynyň 66-njy sessiýasynda Palestinany BMG-ä agzalyga kabul etdirmek tagallalaryny tizleşdirjekdiklerini aýdýarlar. Olar Palestinanyň territoriýasynyň 1967-nji ýyldan öňki çäklerine dolanyp getirilmegini we şonuň çäklerinde özüni Palestina döwleti hökmünde ykrar etmegi dünýä döwletlerinden talap etjekdiklerini belleýärler. Munuň üçin bolsa, BMG-niň şu ýylky umumy duşuşygynyň saýlanyp alynmagy ýöne ýerden däl. BMG bir döwletiň döwlet hökmünde ykrar edilip-edilmezligini kesgitlemek ygtyýarlygyna eýe däl, emma BMG-ä agzalyk özüňi halkara arenasynda doly ygtyýarly döwlet hökmünde ykrar etdirmegiň ilkinji ädimi.
BMG-niň Baş Assambleýasynda rezolýusiýalar babatda ses bermegiň iki görnüşi bar. Ilki bilen bellemeli zat, Baş Assambleýada ses berişlik bir döwlet-bir ses düzgüni boýunça amala aşyrylýar. Eger rezolýusiýada umumy meseleler gozgalýan bolsa, onda Baş Assambleýa agza döwletleriň deň ýarysyndan köpüsiniň (deň ýarysy +1) ses bermegi ýeterlik. Emma BMG-ä agzalyga kabul etmek ýaly “möhüm meselä” garalan ýagdaýynda Baş Assambleýada agza döwletleriň üçden iki böleginiň goldawyny, ýagny sesini almak şerti bar.
Palestinanyň BMG-niň agzasy bolmagy üçin BMG-niň agza döwletleriniň iň azyndan 129 sanysynyň goldawyny almagy gerek. Muny başarmagyň iň esasy şerti - Palestina özüniň döwlet hökmünde hereket edip biljekdigini, halkara hukugyny berjaý etmek ukybynyň bardygyny subut etmeli. Palestinanyň prezidenti Mahmud Abbas bolsa ýaňy-ýakynda diňe bir Baş Assambleýada agzalyk talaplaryny beýan etmek bilen çäklenmän, eýsem özleriniň Howpsuzlyk Geňeşinden hem agzalyk talap etjekdiklerini belledi.
2011-nji ýylyň 13-nji iýulynda Palestinanyň BMG-däki ilçisi Riýad Mansur şol günki gün BMG-niň agza döwletleriniň 122 sanysynyň goldawyny alandyklaryny, bu sanyň 130-dan geçjekdigine umyt edýändiklerini Ysraýylyň “Haaretz” gazetine beren interwýusynda
belläp geçdi.
Nämä garaşyp bolar?
Ýokarda agzalan prosesde Birleşen Ştatlaryň oýnaýan roly iňňän möhüm. Waşington Palestinanyň garaşsyzlygyny ykrar etmek meselesi orta atylsa, BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşinde öz weto goýmak hukugyny ulanjakdygyny duýdurdy. Emma ABŞ Ysraýyla goldaw berse-de, ol Palestinany goldaýan musulman döwletleri bilen hem arasynyň açylmagynyň tarapdary däl.
Birleşen Ştatlar garaşsyz Palestina döwletiniň döredilmegini goldaýandygyny aýdýar, emma ol Palestinanyň garaşsyzlygynyň Ysraýyl bilen geçiriljek gepleşikler netijesinde gazanylmalydygyny nygtaýar.
Palestinanyň wekilleri BMG-niň agza döwletlerinden özlerine goldaw gözläp başladylar. Palestinanyň BMG-ä agzalygyny goldajak döwletleriň ilkinji hatarynda Türkiýe, Eýran we beýleki arap döwletleri durýar.
Eger-de Palestina BMG-niň agza döwetleriniň ýeterlik sesini alyp bilmese, onda Baş Assambleýa Palestinany BMG-ä doly agzalyga kabul etmän, diňe Palestina agzalyk üçin üpjün edilmeli şertleri göz öňünde tutýan rezolýusiýa kabul edip biler, hatda şol şertleriň ýerine ýetirilmegi üçin doly goldawy hem wadany berip biler. Emma beýle wadalar öň hem berlipdi, ýöne iş ýüzünde hiç zat üýtgemändi.
BMG-niň agza döwletleri Palestinanyň agzalygyna “hawa” diýmese-de, oňa başbitin “ýok” hem diýmez, sebäbi şeýle edilende dünýädäki ýagdaýyň has hem dartgynlaşmagy mümkin. Onuň ýerine ençeme maslahatlar berlip, bu meseläniň täzeden gözden geçirmek ýaly şert goýlup bilner.
Galkan Remow hukuk we halkara gatnaşyklary boýunça türkmenistanly synçynyň edebi lakamy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


c: text/html

text:
Demirgazyk-günbatar Pakistanda 12-nji martda çöken kömür käninde azyndan 7 magdançy heläk boldy.
Ýene iki magdançy bolsa henizem tapylmaýar.
Owgan serhedindäki Orakzaý tire etrapynda ýerleşýän kömür käniniň çökmegine agyr ýagan ýagyş sebäp bolupdyr.
Etrabyň ýokary derejeli hökümet resmisi Zubaýr Han 26 magdançynynyň halas edilendigini, emma ýagyşyň halas ediş işlerine päsgel berýändigini aýtdy.
12-nji martda çap edilen harby beýanatda 100-den gowrak esgeriň hadysanyň bolan ýerine agyr tehnika, medisina goldawy bilen kömege barandygy aýdylýar.
2011-nji ýylyň martynda Bulujystandaky kömür käni partlanda azyndan 43 adam heläk bolupdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretarynyň Merkezi Aziýanyň döwletlerine edýän saparynyň çäginde Jon Kerri 31-nji oktýabrda Gyrgyzystana bardy.
Dört günlük saparyň dowamynda Kerri Gyrgyzystanda, Özbegistanda, Gazagystanda, Täjigistanda we Türkmenistanda gepleşikleri geçirip, ABŞ-nyň bu döwletleri terk etmändigini ynandyrar.
Kerri Bişkegiň etegindäki Manas aeroportuna gonandan soň, gyrgyz prezidenti Almazmek Atambaýew we daşary ministri Erlan Abdyldaýew bilen duşuşmak üçin paýtagta ugrady.
Ykdysady çökgünlige uçrap başlan Merkezi Aziýanyň hökümetleri ABŞ-nyň goşunlarynyň Owganystandan çekilmegi bilen Waşingtonyň sebite bildirýän gyzyklanmasynyň hem peselip başlamagyndan howatyr edýärler.
Sebitiň eksport edýän nebitiniň bahasynyň gaçmagy bilen, şeýle-de regionyň esasy söwda hyzmatdaşlarynyň biri bolan Russiýa garşy sanksiýalaryň girizilmegi netijesinde Merkezi Aziýanyň döwletleri belli bir kynçylyklary başdan geçirýärler.
Ýokarky sebäpler, şeýle-de hökümetiň yslam ekstremiziminden heder edip amala aşyrýan gazaply repressiýalarynyň netijesinde sebitde jemgyýetçilik durnuksyz ýagdaýlaryň döremeginden hem howatyr edilýär.
Adam hukuklaryny goraýjylar Kerriniň sebite edýän saparynyň dowamynda, adam hukuk meseleleriniň hem gozgalmagyna çagyryş etdiler. Şol bir wagtda ABŞ resmileri Kerriniň ABŞ-nyň edip biljek hemaýaty barada hem gürrüň etjekdigini mälim etdiler.
1-nji noýabrda Kerri Özbegistanyň Samarkant şäherine sapar edip, Merkezi Aziýanyň ähli bäş döwletiniň daşary işler ministrleri bilen duşuşar.
Türkmenistana edýän saparynyň çäginde ABŞ resmisiniň türkmen gazyny Owganystanyň üstünden Pakistana we Hindistana akdyrmagy göz öňünde tutýan gazgeçiriji proýekti barada gürrüň etmegine garaşylýar.


text:
Polşa, Orsýet bilen dartgynlyk zerarly, berk harbylaşdyrylan güýç döretmek üçin, sentýabrda täze 35 müňlük goşun toplajakdygyny aýdýar.
Goranmak ministri Antoni Macierewicz 2-nji iýunda bu goşunyň komanda gurluşyna we uly wezipelerine bellenmeli adamlar barada eýýäm karara gelnendigini aýtdy.
Bu goşunyň ilkinji pursatda ýerleşdiriljek ýerleri gündogar welaýatlar, ýagny rus basyşynyň has güýçli bolup biljek ýerleri bolar.
Harby tälim berlen asuda adamlary hem içine alýan goşun, resmileriň sözlerine görä, «gibrid urşuna» garşy durmak üçin döredilýär.
Günbatar resmileri Orsýetiň Krym ýarymadasyny ele geçirmek üçin şeýle uruş usulyny ulanandygyny öňe sürýärler.


text:
Anna güni NATO güýçleriniň resmileri Owganystanda penşenbe güni geçirilen harby operasiýada alty sany parahat ýaşaýjynyň ölendigi baradaky maglumatlar boýunça derňew işlerini ýola goýjakdyklaryny mälim etdiler.
Host welaýatynyň administrasiýasynyň resmileri penşenbe güni bu welaýatda NATO güýçleriniň geçiren howa hüjüminde alty sany parahat ýaşaýjynyň, şol sanda, bir 11 ýaşly gyz bilen ýerli mugallymyň hem ölendigini aýdýarlar.
Penşenbe güni welaýat merkezinde bu ölen adamlaryň jesetleri göterilip geçilende, müňlerçe adam NATO güýçlerini ýazgaryjy şygarlar bilen protest ýörişini geçirdiler.


text:
Owganystanda talyplaryň tarapynda söweşýän Fransiýanyň we Marokkonyň raýatlary ýurduň harbylary tarapyndan ele salyndy. Bu barada Owganystanyň Goranmak ministrligi habar berýär.
Ministrligiň Azatlyk Radiosynyň Owgan gullugyna ugradan beýanatynda bellenmegine görä, duşenbe güni giçlik Zabul welaýatynyň Gazi obasynda geçirilen bu operasiýa owgan armiýasynyň ýörite maksatly söweşejileri tarapyndan amala aşyrylypdyr.
Berilýän maglumata görä, dörän çaknyşykda bäş söweşiji, şol sanda iki päkistanly hem öldürlipdir. Owgan esgerleriniň arasyndan heläk bolany ýok.
Goranmak ministrligiň aýtmagyna görä, operasiýa geçirilen ýerde “uly mukdardaky” ýaraglar hem tapylypdyr we ýok edilipdir.
Bu operasiýa bilen baglylykda başga goşmaça maglumat berilmedi.


text:
Geçen ýyl Orta Aziýada, edil öňünden çak edilişi ýaly, gyzykly ýyl boldy.
Ykdysadyýetiň pese düşmegi bäş respublikada dürli zyýanlara getirdi; regionyň uzak wagtlap häkimýet başynda bolan bir lideri öldi; goňşy Owganystanda barýan urşuň sesi serhediň Orta Aziýa tarapynda-da ýaňlandy durdy, şeýle hem terrorizm bilen baglanyşykly tutha-tutluk Orta Aziýada köpeldi.
Geçen ýyl, şol bir wagtyň özünde-de, regiondaky hökümetleriň syýasy garşydaşlaryny, hukuk aktiwistlerini, garaşsyz žurnalistleri basyp ýatyrmagy güýçlendiren we prezidentleriň öz şahsyýet kutltlaryny ýitileşdiren ýyly boldy.
Olary “utanlar” we “utulanlar” diýip, kategoriýalara bölmek aňsat däl. Has takygy, “aman galanlar” bilen kynlyk bilen aýak üstünde duranlar bar.
Ikinji topar Täjigistan bilen Türkmenistany öz içine alýar. Bularyň ikisi-de “başa barmadyk döwlet” diýen statusa tarap barýana çalym edýär.
Türkmenistan
Türkmensitan 2016-njy ýylda çuň ykdysady krizise batdy. Ýurduň ýeke-täk girdeji çeşmesi tebigy gaz. Onuň bahasy hem üç ýyla golaý mundan ozalkysynyň ýarpysyna deň. 2016-njy ýylyň edil başynda müşderi hökmünde Orsýeti elden beren Türkmenistan galan beýleki iki müşderisi bolan Eýran we Hytaý bilen baglaşylan şertnamalaryň köp girdeji getirmeýändigini düşünip galdy. Eýran özüniň import edýän deslapky 3 milliard dollarlyk gazynyň bahasyny haryt we hyzmat bilen töleýär. Ýöne problema: Eýran üstümzdäki ýyl Türkmenistandan 8-9 milliard kubometr gaz almakçy, munuň bahasy bolsa 3 milliard dollara ýetenok.
Muňa garamazdan Türkmenistan 2016-njy ýylyň aýagynda Eýrandan takmynan 2 milliard dollar gaz bergisini tölemegini talap etdi, Tähran bolsa özüniň bergilidigini inkär edýär.
Hytaý ägirt uly gaz ýatagy Galkynyşy özleşdirmek we gaz geçiriji gurup, türkmen gazyny Hytaýa akdyrmak üçin Türkmenistana karz pul berdi. Türkmenistanyň üstümizdäki ýyl Hytaýa 30 milliard kubometr gaz eksport etmegi ähtimal. Hytaýyň gaza näçe pul töleýändigi hiç haçan aýan edilenok, ýöne 1000 kubometr gaza tölenýän pul 200 dollardan aşak bolsa gerek. Türkmen gazynyň näbelli bölegi-de Türkmenistanyň Hytaýa bolan ençeme milliard dollarlyk bergisine gidýär.
2015-njy ýylda nebit-gaz sektorynda köp adamlar işden çykaryldy. Näresmi çaklamalar boýunça häzir öňki işçileriň 50 prosentden gowragy işsiz. Aýlyklaryň gijikdirip berilýändigi we hökmütiň halka hiç bir peýdasy ýok proýektler üçin işgärleriň aýlyklaryny azaldylyp berýändigi aýdylýar. Un, şeker we ýag ýaly esasy harytlarda kytçylyk bar.
Türkmenistanyň Owganystan bilen bolan 744 kilomtrlik serhedinde hem howpsuzlyk meselesinde kynçylyk çekilýär. Bu meseläni türkmen hökümeti inkär etse-de, owgan mediasy we hökümeti tassyklaýar. Orsýet bu barada aladalanyp, öz goranmak ministri Sergeý Şoýguny iýun aýynda Türkmenistana iberdi. Bu Sowet Soýuzy dargaly bäri Orsýetiň bir goranmak ministriniň Türkmenistana eden ilkinji saparydy.
Türkmen hökümenti bu problemalaryň hiç birini boýun alanok. Prezident Gurbanguly Berdimuhammedowyň we onuň hökümetiniň aýtmagyna görä, Türkmenistan häzir-de “altyn asyrda”.
Türkmenistanyň resmi bitaraplyk syýasaty, ýurdy dünýäniň galan böleginden üzňeleşdirmek üçin ulanylýan syýasat türkmen hökümetiniň daşardan maliýe kömegini soramagynyň öňüni alýana meňzeýär. Hökümet özüni güýç-gurply edop görkezip, jemgyýetçilige daşardan hiç hili kömek gerek däldigini aýdýar.
Ykdysady problemalaryň bardygyny öz halkyndan ýaşyrýan türkmen hökümeti ýurdy batyrman saklamak üçin daşary ýurtlardan karz pul gerekdigni halka nädip düşündirsin?
Ýöne Aşgabadyň daşary ýurtlardan karz pul sorap, tapyp bilmän bolmagy-da mümkin. Türkmenistan çärýek asyr bäri halkara jemgyýetçiliginde aktýor bolan ýurt däl. Onsoň oňa kim kömek eder?
Täjigistan
Täjigistanyň prezidenti Emomali Rahmon özüniň öňki we häzirki türkmen kärdeşinden odiýen tapawutly däldigini 2016-njy ýylda görkezdi. Täjigistanyň parlamenti 2015-nji ýylyň dekabrynda bir kanuny kabul edip, Rahmona “Parahatçylygyň we milli agzybirligiň düýbüni tutan, milletiň lideri”diýen ady berdi. Maýda ses berijiler baş kanuna düzediş girizilmegini oňlap, Rahmon üçin prezidentlik möhletiniň çäkliligini ýatyrdylar. Rahmon Günbatar tarapyndan erkin we adalatly diýip tassyklanmadyk ses berişliklerde eýýäm dört gezek prezidentlige saýlanan adam.
Täjik häkimiýetleri 2016-nj yýylda syýasy garşydaş diýlip hasap edilýänleri basyp ýatyrdylar. Ýurduň iň uly oppozision partiýasy bolan “Täjigistanyň yslamçy täzeden döreýiş” partiýasy 15 ýyllap bolşy ýaly, 2015-nji ýylyň başynda-da parlamentdedi. Ol soňra gadagan edilip, ekstremistik toparlaryň sanawyna girizildi. 2016-njy ýylyň başlarynda bu partiýanyň ýolbaşçylary sud edilip, hemmesi türme tussaglygyna höküm edildi. Olary goramaga synanyşan aklawçylar-da jenaýat edenlikde aýyplanyp, tussag edildi.
Täjigistanda garaşsyz media garşy alnyp barylýan kämpaniýlar güýçlendirildi. Köp žurnalistler ýurtdan gaçdy, azyndan iki gazet ýapyldy. Indi hem garaşsyz medianyň ýapylmagy diňe wagt meselesi diýip, köp adamlar gorky edýärler.
Täjigistanyň ykdysady ýagdaýy hiç haçan gowy bolandy. Ol döräli bäri edilýän kömege mätäç ýurt. Ýöne, Türkmenistanda bolşy ýaly, döwletiň puly dünýäniň iň belent baýdak sütüni ýaly geň proýektlere sarp edilýär. Ýaňy ýakynda hem Rahmon demirgazyk Täjigistanda köp ilaty bolmadyk bir regionda uly şäher gurmak baradaky proýekti makullady. Bu ilaty köp region däl, sebäbi suw ýok. Ýöne bu zatlar hökümetiň täze şäher planyny togtatmagyna sebäp bolanok.
2016-nji ýylda Täjigistanyň bank ulgamy krizise uçrady. Ýurduň ikinji uly bankyny Tojiksodirotbank- 250 million dollar bilen hökümet halas etmeli boldy. Bu bankda pul tygşytlanlar pullaryny almakda kynçylyk çekdiler.
Täjigistan dünýäde daşardan gelýän pullara iň garaşly ýurt. Ýöne gelýän pullaryň köpüsi Orsýetden iberilýär. Orsýetdäki ykdysady problemalar sebäpli iberilýän pullar indi 2013-nji ýyldakynyň ýaryndan hem az.
Rahmonyň maşgala agzalary hökümetde ýokary orunlary eýelemegi dowam etdirdiler. Rahmonyň gyzy Ozoda, aýdylyşyna görä, ýanwarda prezidentiň edarasyna başlyk edildi, ýöne maýda ol senata saýlandy. Prezidentiň ogly Rustam Emomali 2016-nji ýylda anti-korrupsiýa agentliginiň başlygy bolup galdy. Ýöne maýda baş kanuna girizilen düzediş prezidentlige saýlanýanyň ýaşyny 35-den 30-a getirmek bilen onuň 2020-njy ýylda prezidentlige dalaş etmegine ýol açdy.
Täjigistanyň şowsuzlyga uçramazlygy mümkin. Sebäbi hökümetiň güýçli dostlary bar. Orsýetiň Täjigistanda harby bazasy bar. Täjigistan şeýl-de,ekstremizmiň Owganystandan Täjigistanyň üsti bilen ýurduň günbatar bölegine ýaýramagyndan gorkýan Hytaý bilen serhetdeş.
Özbegistan
Geçen ýyl Orta Aziýadan gowşan iň möhüm habar özbek prezidenti Yslam Kerimowyň 2-nji sentýabrda yglan edilen ölümi boldy. Häzir regionda sowet döwründen bäri häkimiýet başynda bolan iň soňky lider gazak prezidenti Nusoltan Nazarbaýew.
Kerimowyň aradan çykmagy Özbegistanyň geljegi hakda dürli ähtimallyklary döretdi. Onuň ornuny tutan premýer-ministr Şawkat Mirziýaýew baş kanunda göz öňünde tutulanynyň tersine wagtlaýyn prezident bellendi, 4-nji dekabrda hem umumy ses berişlikde bu wezipä saýlandy.
Mirziýaýewiň regional daşary syýasaty Kerimowyň 25 ýyllyk prezidentlik döwründe bozulan gatnaşyklary täzeden ornatmaga gönükdirilýär. Özbegistanyň Orta Aziýadaky goňşularynyň bolan üýtgemeden razydyklary görnüp dur. ýakyn regional gatnaşykladan Özbegistan-da peýdalanýar.
Bu özgerişlikler gowy wagta gabat geldi, sebäbi özbek resmileri aýtmasalar-da, ýurduň ykdysadyýetine kömek gerek. Ykdysady ýagdaý barada Özbegistandan ynamdar maglumatlary almak kyn. Ýöne ýurduň içinden berilýän maglumatlar boýunça aýlyklar wagtynda tölenenok. Benziniň ýetmezçiliginden kynçylyk çekilýändigi, gazyň, elektrik togunyň kesilýänidigi aýdylýar.
Mirziýaýew köp wadalar etdi, bularyň biri ýuruň pulunyň konwertasiýa ukyply edilmegi. Gara bazarda milli pul som boýunça amerikan dollarynyň bahasy bellenen resmi nyrhyň iki essesine satylýar. Mirziýaýew Özbegistanyň çet ýurt maýa goýumlaryny garaşýandygyny aýtdy, ýöne muňa entek Orsýetden başga gyzyklanma bildiren ýok.
Mirziýaýew 13 ýyllap Kerimowyň premýer-ministri bolup işledi. Öňegidişlik bolar diýip umyt edilse-de, sosial we syýasy reformalar täze adminstrasiýanyň edilmeli işleriniň sanawynda ýoga meňzeýär.
Gazagystan
2016-njy ýylyň başlarynda ýagdaý odiýen gowy bolmasa-da, Gazagystan bu kynçylyklardan aman galmagy başardy. Ýurduň ykdysadyýeti nebit eksportyna garaşly. 2015-nji ýylyň awgustynda nebitiň bahasy dünýä bazarlarynda iň pes derejedekä hökümet ýurduň milli puly teňňäniň erkin söwdasyna ýol berdi. Netijede dollaryň nyrhy ozal 180 teňňe bolan bolsa, 2016-njy ýylyň ýanwar aýynyň ortalarynda 360-a bardy.
Ilkinjiler bolup bu zarbadan ejir çeken dollaryň esasynda karz pul alanlar boldy. Ýanwarda kiçeňräk protestler boldy, ýöne gazak hökümeti şol aý parlament saýlawlarynyň wagtynda öň geçirilmegini yglan etmek bilen bu protestleri başdan sowup bildi.
Saýlawlaryň wagtynda öň geçirilmegi diýlip görkezilen sebäp täze deputatlaryň ykdysady krizise garşy durmak barada täze pikirleri öň sürmegidi. Iň soňunda saýlanan partiýalar ýene-de şol öňki üç sany syýasy partiýa boldy. Azatlyk Radiosynyň gazak gullugynyň maglumatyna görä, öňki deputatlaryň 43 prosenti öňki orunlarynda galdylar.
Mart saýlawlarynyň getiren imi-salalygy uzaga çekmedi. Aprelde ýer reformalary baradaky meseleler adamlaryň närazylygyna getirdi. Muňa sebäp bolan aýratyn-da ekerançylyk ýerlerini hytaýlylar kireýine alar diýen myş-myşlar boldy. Aprel aýynyň aýagynda beýleki nägilelikler bilen birlikde protestler turup, 21-nji maýda tutuş ýurtda giň gerimli demonstrasiýalar turdy.
Gazagystanyň geljekki durnuklylygy soraga astyna alyndy. Iýun aýynyň başlarynda ýaşlardan ybarat bir toparyň Aktobede bir ýarag dükanyny talap, harby edara hüjüm etmegi bu aladalary tassykaýan ýaly bolup göründi. Hüjümçileriň aglabasy öldürildi. Gazak häkimiýetleri muny terroristik hüjüm diýip atlandyrdylar. Bu adamlaryň yslamçy ekstremistler bilen ilteşiklidigini aýtdylar.
Ýylyň aýaklarynda ýagdaý durnuklaşdy. Teňňäniň nyrhy dura-bara galyp, dollar 330-340 täňňä geldi.
Gyrgyzystan
Gyrgyzystan hem aman galanlaryň biri. Ýurduň maliýe kynçylyklary hemişe-de ýok däldi. Ýöne Gyrgyzystan nebit we gaz sarp edýän ýurt. Şol sebäpden bu harytlaryň bahasynyň dünýä derejesinde aşaklamagy ýurduň peýdasyna bolup çykdy. Gyrgyzystanyň magdan senagaty, ilkinji nobatda hem altyn käni çet ýurt maýa goýumlary babatda kynçylyk çekdi, ýöne bu kynçylyk geçen 20 ýyldan gowrak bäri bar zat.
Gyrgyzystan 2015-nji ýylyň awgustynda Orsýetiň ýolbaşçylygyndaky Ýewraziýa ykdysady bileleşigine goşuldy. Agza ýurtlar bolan Ermenistanyň, Belarusyň, Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň we Orsýetiň arasyndaky söwdä birsyhly aşaklasa-da, bu bileleşige agzalyk Gyrgyzystanyň Orsýetdäki migrant işçilerine kömek boldy. Gyrgyzystanyň daşardan gelýän pullara garaşlylygy dünýä derejesine iň ýokarylaryň biri. Ýöne Täjigisan we Özbegistan ýaly Orta Aziýa döwletlerine migrant işçilerden Orsýetden iberilýän pullar azalsa-da, Gyrgyzystana gelýän pul artdy.
Prezident Albazbek Atambaýewiň özüne we öz syýasy partiýasy Gyrgyzystanyň sosial demokratik partiýasyna zyýan ýetiren bolmagy mümkin. 2010-njy ýylda öňki prezident Kurmanbek Bakyýew häkimiýet başyndan kowlanyndan soňra ýazylan baş kanunda 2020-nji ýyla çenli üýtgetme girizilmezligi aýratyn bellense-de, Atambaýew baş kanuna käbir düzedişler girizmek babatda dekabrda referendumyň geçirilmegini goldady.
Referendum jedelli mesele bolup çykdy. Ol parlamentden çalt geçirildi. Azatlyk Radiosynyň gyrgyz gullugynyň görkezişi ýaly, adamlara düzedişler barada pikir alyşmaga köp mümkinçilik berilmedi.
Referendum planlary 2010-njy ýylda Bakyýew häkimiýet başyndan kowlanyndan soňra iş başyna gelen öňki syýasy ýaranlaryň arasyna bölünişik saldy. Ahyrynda hem parlamentde häkimiýet başyndaky ýaranlygyň dargamagyna getirdi.
Referendum dekabrda geçirildi, ýöne oňa gatnaşanlaryň sany saýlawa hukukly ilatyň ýarpysy-da bolmady. 2017-nji ýylyň aýaklaryna planlaşdyrylan prezidentlik saýlawynda wagtyndan öň geçirilen referendum meselesiniň gozgaljakdygy ikuçsyz.
Orta Aziýa 2016-njy ýyly arka atdy welin, ýöne bulagaýlyk potensiýaly aradan aýrylyp gidenok.
Gazagyztanda dem alara mümkinçilik ýok däl, ýöne beýleki dört respublika 2017-nji ýylda möhüm kynçylyklar garaşýar. Şol sebäpden indiki ýyl öňküden gowy bolmaz.


text:
Eýranyň baş ruhany lideri Aýatolla Hamenei bu ýurtda hereket edýän oppozision toparlaryna ýüzlenip, olary ýurduň duşmanlary bilen hyzmatdaşlyk etmezlige çagyrdy.
Onuň bu baradaky pikiri Eýranyň oppozision liderlerinden biri bolan we bu ýurduň öňki prezidenti Muhammed Hatamynyň oppozisiýanyň ýurtda basyşlaryň we tutha-tutlugyň täze tapgyry bilen ýüzbe-ýüz bolup duranlygyny aýtmagynyň yzýanyna gabat geldi.
Oppozision toparlary 11-nji fewralda ýene protest gurnamagy planlaşdyrýarlar. Mundan ozal Eýranyň ruhany liderlerinden biri bolan Montazeriniň ýasy bilen bagly 27-nji dekabrda geçirilen protestlerde azyndan 8 adam heläk bolupdy.


text:
Yrak türmelerindäki bendiler giň ýaýran sütemkärlik bilen ýüzbe-ýüz bolýar.
Amnesty International özüniň täze hasabatynda yraklylaryň sud edilýänçäler ýyllap türmede oturýandyklaryny we giň ýaýran gynama hem sütem bilen ýüzbe-ýüz bolýandyklaryny, emma öz maşgalalary bilen duşuşmak we kanuny kömek almak meselesinde kynçylyk çekýändiklerini aýdýar.
Yrak hökümetiniň resmileri bu hasabata indi jogap bermeli. Amnesty International tussaglaryň köpüsiniň pitneçilige kömek etmekde güman edilýän sünnilerdigini aýdýar.
Şeýle-de ol ýerde anti-amerikan ruhany Muktada al-Sadryň ýolbaşçylygyndaky bikanun milisiýanyň, Mähdi goşunynyň agzasy bolmakda aýyplanan ýüzlerçe şaýy bar.


text:
23-nji ýanwarda Brusselde geçen maslahatda Ýewropa Bileleşigine agza ýurtlaryň daşary işler ministrleri belarus režimine garşy hem sanksiýalary berkitmek kararyna geldiler.
Indi ÝB syýahat etmege gadagan ediljek adamlaryň sanawynyň uzaldylmagyna garaşylýar.
Öň bu sanawda prezident A.Lukaşenko ýakyn resmilerden oppozisiýa, graždan hem syýasy aktiwistlere garşy repressiýalary gurnanlykda aýyplanýan 20 adamyň ady bardy.
Belarusyň režimine sanksiýalaryň çäginde bu sanawdaky şahslaryň Ýewropadaky bank hasaplary hem doňdurylypdy.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Nýu-Ýork şäherine iş sapary bilen gelen Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň 70-nji mejlisiniň çäklerinde geçirilýän we onuň esasy wakalarynyň biri bolup durýan 2015-nji ýyldan soňky döwür üçin durnukly ösüş boýunça ýokary derejedäki duşuşygyň açylyş dabarasyna gatnaşdy.
24-nji sentýabrda Türkmen döwletiniň Baştutany Aşgabatdan Nýu-Ýorka ugrady. Türkmenistanyň Prezidentiniň uçary 13 sagatdan soň, ýagny, Nýu-Ýork wagty bilen günüň ikinji ýarymynda Jon F.Kennedi adyndaky Halkara howa menziline gelip gondy. Bu ýerde milletiň Liderini resmi adamlar garşyladylar. Türkmenistanyň Prezidenti howa menzilinden özi üçin sapar mahaly “Peninsula” kaşaň myhmanhanasynda bellenilen kabulhanasyna tarap ugrady.
25-nji sentýabrda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow BMG-niň ýokary derejedäki duşuşygynyň geçirilýän ýerine — Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň binasyna bardy.
2015-nji ýyldan soňky döwür üçin ösüş baradaky Gün tertibini — degişli ugurda öňde durýan wezipeleri çözmek boýunça hereketleriň köpugurly, toplumlaýyn meýilnamasyny kabul etmek bu iri forumyň esasy netijesi bolar. Şunuň bilen baglylykda, ýurdumyzyň bu täze global strategiýany işläp taýýarlamaga gös-göni gatnaşandygyny bellemek gerek. Mälim bolşy ýaly, Türkmenistan degişli milli geňeşmeleri geçirmek üçin Birleşen Milletler Guramasynyň derejesinde seçilip alnan döwletleriň toparyna girdi.
Ýokary derejedäki duşuşygyň açylyş dabarasyndan soň, oňa gatnaşyjylaryň çykyşlary başlandy, olaryň arasynda ilkinjileriň hatarynda dünýä bileleşiginde uly abraý gazanan görnükli syýasy Lider hökmünde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa söz berildi.
Türkmen Lideri BMG-niň global forumynyň belent münberinden çykyş edip, Türkmenistanyň ählumumy abadançylygy we ösüşi üpjün etmegiň bähbidine halkara hyzmatdaşlygynyň has amatly bolmagyny gazanmaga gönükdirilen anyk tekliplerini beýan etdi.
Şunuň bilen baglylykda, milletiň Lideri dünýä bileleşigine häzirki döwrüň hakyky ýagdaýlaryna esaslanýan we uzakmöhletleýin geljege gönükdirilen hyzmatdaşlygyň täze, ählumumy strategiýasy zerurdyr diýip belledi. Ýokary derejedäki şu duşuşykda tassyklamak üçin hödürlenen, 2015-nji ýyldan soňky döwür üçin ösüş baradaky Gün tertibi şeýle strategiýa bolup durýar diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň bu resminamany doly goldaýandygyny we onuň kabul edilmeginiň tarapdary bolup çykyş edýändigini aýtdy.
Ählumumy maksatlaryň 17-sinde we wezipeleriň 169-synda beýan edilen täze Gün tertibiniň ösüş babatdaky meseleleri çözmäge esasy çemeleşmeleri öz içine alýandygyna doly ynanýarys diýip, döwlet Baştutanymyz sözüni dowam etdi. Bu meseleler häzirki döwürde adamzadyň öňünde duran möhüm wezipelerdir. Şol wezipeleriň esasy häsiýeti halkara bileleşiginiň durnukly ösüşi sazlaşykly we toplumlaýyn esasda üç ugur boýunça, ýagny ykdysady, durmuş we ekologiýa babatda gazanmagyna gönükdirilendir.
Şunuň bilen baglylykda, milletiň Lideri Gurbanguly Berdimuhamedow Birleşen Milletler Guramasynyň Ykdysady we Durmuş Geňeşiniň ýakyn wagtda geçiriljek mejlisleriniň birinde Durnukly ösüş maksatlaryny ýerine ýetirmegi utgaşdyrmagyň täze ählumumy usulyny döretmek baradaky meselä seredilse maksadalaýyk bolardy diýip nygtady hem-de Türkmenistanyň bu ugra degişli anyk teklipleri bermäge taýýardygyny belledi.
Bu baradaky gürrüňini dowam edip, Türkmen döwletiniň Baştutany, şeýle hem Durnukly ösüşiň maksatlaryny amala aşyrmak babatda Birleşen Milletler Guramasynyň sebit toparlarynyň bu ugurda alyp barýan işleri güýçlendirilse dogry bolar diýip belledi.
Türkmenistanyň Prezidentiniň nygtaýşy ýaly, 2015-nji ýyldan soňky döwür üçin Gün tertibiniň esasy häsiýetnamalarynyň biri hem onda ýaşaýyş-durmuş meselelerine aýratyn üns berilmegidir. Şunuň bilen baglylykda, milletiň Lideri Gurbanguly Berdimuhamedow biz Baş Assambleýanyň 70-nji mejlisiniň çäklerinde ýokary derejede Azyk maslahatyny çagyrmak mümkinçiligine seretmegi teklip edýäris. Ähli gyzyklanma bildirýän taraplar bilen bu ugurda netijeli işleri alyp barmaga taýýardygymyzy beýan edýäris diýip aýtdy.
Ýaşaýyş-durmuş wezipeleriniň hatarynda sagdyn durmuş kadalaryny berjaý etmek möhüm orny eýeleýär diýip, Türkmen döwletiniň Baştutany sözüni dowam etdi. Şunuň bilen baglylykda, Birleşen Milletler Guramasyna agza döwletleriň Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy, beýleki halkara guramalary bilen ysnyşykly hyzmatdaşlygy giňeltmegi zerurdyr. Bu bolsa Durnukly ösüş maksatlaryny durmuşa geçirmekde ýokary netijeleri gazanmaga mümkinçilik berer.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow hemmetaraplaýyn, adalatly we ýokary hilli bilimi üpjün etmek meseleleri hem täze halkara Gün tertibiniň ileri tutulýan ugurlarynyň hatarynda durýar diýip bellemek bilen, Birleşen Milletler Guramasy giňden höweslendirse, bu işleriň netijeli boljakdygyna doly ynam bildirdi. Geçiriljek işler giň halkara gatnaşyklaryny ýola goýmak, bilim babatda ýurtlar, sebitler boýunça we ählumumy derejede täze maksatnamalary ornaşdyrmak arkaly amala aşyrylmalydyr.
Bu wezipäni ýerine ýetirmek biziň umumy borjumyz we bilelikdäki jogapkärçiligimiz bolup durýar diýip, Türkmenistanyň Baştutany aýtdy hem-de şunuň bilen baglylykda, türkmen tarapynyň Birleşen Milletler Guramasynyň şu ýylyň 27-nji sentýabrynda Nýu-Ýorkda dünýä döwletleriniň baştutanlarynyň gender deňligi boýunça duşuşygyny geçirmek baradaky başlangyjyny goldaýandygyny belledi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň Bütindünýä maslahatyna gatnaşyjylara ýüzlenmek bilen belleýşi ýaly, şu gün biz ýakyn 15 ýyl üçin bilelikdäki hereketleriň maksatnamasy hökmünde Durnukly ösüş maksatlaryny kabul edýäris. Şeýlelik bilen, howanyň üýtgemeginiň we ekologiýanyň meselelerini çözmezden, Ýer ýüzüniň döwletleriniň we halklarynyň durmuş-ykdysady ösüşini gazanmagyň mümkin däldigine aýdyň düşünýäris. Şunuň bilen baglylykda, Birleşen Milletler Guramasynyň, onuň Baş sekretarynyň ählumumy ekologiýa töwekgelçiliklerini azaltmak boýunça täsirli çäreleri taýýarlamaga gönükdirilen tagallalaryny goldaýarys diýip, türkmen Lideri aýtdy. hem-de Birleşen Milletler Guramasynyň soňky ýyllarda ýokary derejede geçirilen duşuşyklarynyň we halkara maslahatlarynyň dünýäde daşky gurşawy goramak meselelerini çözmäge uly goşant goşandygyny belledi.
Howanyň üýtgemegi baradaky Çarçuwaly Konwensiýanyň taraplarynyň şu ýylyň dekabr aýynyň birinji ongünlüginde Parižde geçiriljek maslahatynda biziň ählimiz bilelikde bütin dünýä üçin örän uly ähmiýetli möhüm çözgütleri kabul etmeli bolarys diýip, Türkmen döwletiniň Baştutany sözüni dowam etdi. Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň howa bilen bagly meseleler boýunça halkara Ylalaşygyna gol çekilmegini goldap çykyş edýändigini we maslahata çenli galan döwürde bu ugurdaky garaýyşlaryň işjeň öňe sürülmegine ýardam berjekdigini nygtady.
Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiz biziň döwletimiziň dürli maslahatlarda halkara ekologiýa hyzmatdaşlygyny berkitmek babatda öz konsepsiýasyny resmi taýdan beýan edendigini we birnäçe anyk teklipleri öňe sürendigini ýatlatdy. Bu teklipleriň hatarynda Birleşen Milletler Guramasy bilen hyzmatdaşlyk etmekde Merkezi Aziýa ýurtlary üçin howanyň üýtgemegi boýunça Sebit merkezini döretmek baradaky başlangyjy görkezmek bolar. Türkmenistan bu garaýşa ygrarly bolup, Birleşen Milletler Guramasynyň Ösüş maksatnamasy bilen bilelikde 2016-njy ýylda Aşgabatda şeýle merkezi döretmek üçin zerur işleri geçirmäge taýýardyr.
Soňra Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow 2015-nji ýylyň Garaşsyz Türkmenistanyň we onuň halkynyň durmuşynda aýratyn möhüm ähmiýete eýedigini nygtady. Şu ýyl Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplyk hukuk ýagdaýyny halkara derejesinde ykrar etmek baradaky Rezolýusiýasynyň kabul edilmegine 20 ýyl dolýar.
Geçen döwür biziň Garaşsyz döwletimiziň alyp barýan bitarap daşary syýasatynyň netijelidigini, onuň halkara bileleşiginiň uzakmöhletleýin bähbitlerine laýyk gelýändigini aýdyň görkezdi diýip, Türkmen döwletiniň Baştutany belledi. Bu aýdylanlar Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygyna bagyşlanyp, Baş Assambleýanyň 2015-nji ýylyň 3-nji iýunynda täze Rezolýusiýany kabul etmegi bilen hem tassyklandy.
Şu mümkinçilikden peýdalanyp, milletiň Lideri Gurbanguly
Berdimuhamedow Birleşen Milletler Guramasyna agza döwletleriň ählisine biziň ýurdumyzyň Bitaraplyk hukuk ýagdaýyny berk we üýtgewsiz goldandyklary üçin Türkmenistanyň halkynyň adyndan tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirdi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Aşgabat şäherinde 2015-nji ýylyň 12-nji dekabrynda bitaraplyk, parahatçylyk we ösüş meselelerine bagyşlanan halkara maslahatynyň geçiriljekdigini belläp, Birleşen Milletler Guramasyna agza ýurtlaryň döwlet we hökümet baştutanlaryny ýurdumyza gelip, Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygy mynasybetli geçiriljek dabaraly çärelere gatnaşmaga belent münberden ýene-de bir gezek çagyrdy.
Türkmen Lideriniň çykyşy uly gyzyklanma bilen üns berlip diňlenildi we el çarpyşmalar bilen garşylandy.
Şu gün BMG-niň Baş Assambleýasynyň 70-nji mejlisine gatnaşmagynyň çäklerinde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ikitaraplaýyn duşuşyklaryň birnäçesini, şol sanda Müsür Arap Respublikasynyň Prezidenti Abdul-Fattah Halil As-Sisi we Rumyniýanyň Prezidenti Klaus Ýohannis bilen duşuşyklary geçirdi.
Türkmenistanyň Prezidentiniň Nýu-Ýorka (ABŞ) iş sapary dowam edýär.


text:
Serbiýanyň hökümeti Ýewropa Bileleşiginiň araçylyk etmeginde Kosowa bilen gatnaşyklary gowulandyrmak boýunçadüzülen taslamany ret edýändigini habar berdi.
Premýer-ministr Iwiça Daçiç duşenbe güni žurnalistleriň öňünde çykyş edip, taslamada serbleriň talaplarynyň ýeterlik derejede göz öňünde tutulmandygyny aýtdy.
Daçiç: “Häzire çenli geçirilen gepleşiklere gatnaşyp, şeýle-de arkalaşmak meýli bilen serb hökümeti özüniň umumy bir ylalaşyga gelmek isleýändigini tassyklady. Serb hökümeti gepleşikleri alyp barýan toparyň dilden eden käbir talaplaryny kabul edip bilmeýär. Sebäbi olar Kosowada we Metohiýada ýaşaýan serbleriň doly howpsuzlygyny, goragyny we adam hukuklarynyň berjaý edilmegini kepillendirmeýär”.
Belgrad taslamada anyk haýsy talaplaryň edilendigi barada hiç hili maglumat bermedi. Emma ol Kosowanyň demirgazygynda ýaşaýan 50 müň töweregi serbe has köp awtonomlyk derejesiniň berilmegini öňe sürýär.
Daçiç gepleşikleriň dowam etdirilmegine meýillidigini hem aýan etdi: “Serbiýanyň hökümeti öz-özüni garaşsyz diýip yglan eden Priştinanyň wagtlaýyn edaralary bilen Ýewropa Bileleşiginiň araçylyk etmeginde geçirilýän gepleşikleriň dowam etdirilmeginiň tarapdary”.
"Näme isleýärler?"
Belgrad bilen Priştinanyň gepleşiklerine araçylyk eden Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça ýolbaşçysy Ketrin Eşton Serbiýanyň gelen netijesiniň gynanandyryjydygyny aýtdy.
Eştonyň metbugat wekili Maýa Koçiýançiç Belgradyň anyk nämeleri göz öňünde tutýandygyny aýdyňlaşdyrmalydygyny aýtdy. Ol: “Biz Belgradyň hasabatyny gördük. Onda Serbiýanyň taslamany ret edýändigi aýdylýar. Şeýle-de ol ýerde gepleşikleriň dowam etidirilmelidigi nygtalýar. Biz olaryň anyk nämeleri isleýändigini düşündirmeklerini isleýäris. Biz bu meseläni eýýäm esli wagtdan bäri masalahatlaşyp gelýäris. Biz ähli zatlaryň ol ýerde bardygyna ynanýarys. Bizde onçakly köp wagt ýok, şunlukda olar nämeleri isleýändiklerini belli etmeli”.
Eştonyň 16-njy aprelde bu mesele boýunça hasabat taýýarlamagyna garaşylýar.
Kosowa 2008-nji ýylda Serbiýadan garaşsyzlygyny yglan edipdi. Ol dünýäniň 90-dan gowrak döwleti, şol sanda ABŞ, 27 agzaly ÝB-niň 22 döwleti tarapyndan hem garaşsyz döwlet hökmünde ykrar edildi.
Serbiýa Kosowanyň bölünip aýrylmagyny hiç haçan ykrar etmejekdigini aýdýar.


text:
Uruş uçarlary, Orsýetiň goldawyndaky siriýa goşunlarynyň Alepponyň pitneçileriň elindäki ýerlerine planlaşdyran uly hüjüminiň bir bölegi hökmünde, howa zarbalaryny urmaga başladylar.
Oppozisiýanyň golundaky gündogar bölegi graždan goragynyň başlygyAmmar al Selmo 24-nji sentýabrda «Roýters» habar gullugyna bu zarbalaryň, “gynançlam bolsa dowam edýändigini» aýtdy.
Siriýanyň Britaniýadaky Adam hukuklary obserwatoriýasynyň başlygyRami Abdulrahman» Roýters» habar gullugyna «bu reýdleriň ýygjamdygyny we dowam edýändigini» aýtdy.
Alepponyň ýaşaýjylary howa we raketa hüjümlerinde ýagdyrylýan oklaryň bu sebite owalda-ahyrda urlan zarbalara garanda has kän weýrançylyk edýändigini, köp jaýyň ýumrulandygyny aýdýarlar.
Aleppoda ýerleşýän pitneçi fraksiýanyň – Lewant frontuň uly resmisi «Roýters» habar gullugyna ulanylýan ýaraglaryň hli binany ýer bilen ýegsan etmäge niýetlenene çalym edýändigini aýtdy.
Siriýanyň goşuny şäherdäki pitneçi pozisiýalaryny nyşana alýandygyny aýdýar we asuda adamlary urýandygyny ret edýär.
ABŞ bilen Orsýet 23-nji sentýabrda, Alepponyň pitneçileriň elindäki ýerlerine urulýan ýygjam howa zarbalarynyň arasynda, Siriýadaky ýaraşygy dikeltmegiň hötdesinden gelmedi. Bu howa zarbalarynyň onlarça adamy öldürendigi aýdylýar.


text:
Täjik häkimiýetleri Duşenbäniň gündogaryndaky Romit jülgesine, 4-nji sentýabrdaky hüjümleriň lideriniň we onuň toparynyň gizlenendir öýdülýän ýerlerine goşmaça güýçleri ýerleşdirendigini aýdýar.
5-nji sentýabr güni irden Romit jülgesine 150 sany goşmaça harby ýerleşdirildi diýip, Azatlygyň Täjik gullugynyň habarçylary wakanyň bolýan ýerinden habar berdiler.
Hökümet 4-nj sentýabrdaky hüjümleri ýurduň goranmak ministriniň orunbasaryndan görýär.
Içeri işler ministrliginiň websaýtynda goranmak ministriniň orunbasary, Hoji Halim diýip tanalýan Abduhalim Nazarzodanyň ýolbaşçylygyndaky «terrorçy topar» Wahdat etrabynda daňdanlar polisiýa bölümine hüjüm etdi, biraz soň bolsa Duşenbäniň Halkara aeroportunyň golaýynda howpsuzlyk güýçleri bilen çaknyşdy diýilýär.


text:
Eýranyň demirgazyk-günbatar regionynda şenbe güni bolan güýçli ýer yranmasyndan soň, bu tebigy betbagtçylyk netijesinde ejir çekenlere ýardam bermek işleri alnyp barylýar.
Hepdäniň duşenbe güni Eýranyň resmileri ýer titremesinde ölen adamlaryň sanynyň öňki berlen sanlardan köpelendigini mälim etdiler.
Geçen şenbe güni Eýranyň bu regionynda yzly-yzyna iki sany uly ýer sarsgynynyň ýüze çykmagy netijesinde 306 adamyň heläk bolandygy aýdylýar.
Resmi maglumatlara görä, bu ýer titremesinde ýaralananlaryň sany 3 müň 37 adama ýetipdir.
Eýranyň bu regionynda ýer yranmasynyň pidalarynyň hatyrasyna iki günlük matam yglan edildi.


text:
Amerikanyň basketbol ýyldyzy Dennis Rodman ikinji gezek Demirgazyk Koreýanyň lideri Kim Joň Un bilen duşuşdy.
Ol şenbe güni Phenýandan Pekine uçup gelende žurnalistlere "Kim meniň ömürlik dostum, siziň ol barada näme pikir edýäniňiz bilen gyzyklanamok" diýdi.
Şeýle-de ol Demirgazyk Koreýada 15 ýyl türme tussaglygyna höküm edilen koreýaly amerikan Kennet Baýe bilen gyzyklanmak meniň işim däl diýdi.
Rodman biraz öň Demirgazyk Koreýany Baýeni azat etmäge çagyrjagyny ýaňzydypdy.
Koreýanyň döwlet eýeçiligindäki Merkezi habar gullugy Rodman bilen Kimiň “ýürekdeş gepleşik" geçirendigini we Kimiň meşhur basketbolçyny «islän wagty» Demirgazyk Koreýa gelmäge çagyrandygyny habar berdi.
Rodman bu ýurda ilkinji gezek fewralda sapar edip, basketbol janköeri Kim bilen duşuşypdy.


text:
Amerikan ýazyjysy Mark Twen (Mark Twain) diňe bir meşhur romanlaryň awtory däl-de, eýse mugallymdyr.
Ömrüniň soňky döwründe yzly-yzyna duş gelen pajygaly wakalarda üç çagasyny, ýanýoldaşyny we iň ýakyn gowy dostuny ýitirmegine, şonuň ýaly-da amansyz kesele uçramagyna garamazdan, şaýatlaryň bellemegine görä, Twen hiç wagt özüniň degişmek, ýumorçyllyk endigini goýmandyr.
Bir gezek onuň aradan çykandygy barada gürrüňler ýaýrapdyr we bu gepler Tweniň öz gulagyna hem baryp ýetipdir. Ýazyjynyň muňa taryhda öçmejek yz galdyran jogaby şeýle bolupdyr: "Meniň ölendigim dogrudaky gep biraz çişirilen".
Indi bolsa Mark Tweniň bagtly bolmagyň dokuz syry hakda ýazanlaryny dykgatyňyza hödürleýäris:
1. Özünden göwnihoş bolmadyk adamyň durmuşdan hoşal bolmagy mümkin däl.
Özüňizden, öz hereketleriňizden we gylyk-häsiýetiňizden hoşal bolmasaňyz, hemişe munuň ynjalyksyzlygy sebäpli zulum çekmeli bolarsyňyz.
Özüne göwni ýetýän adam sagdyndyr. Hemişe özüni azat hem erkin duýar we dogrudanam arzuw eden ähli zadyna ýetip biler.
Eger özüňizi erkin duýmasaňyz, bu siziň ösüşiňize elmydama päsgel berer. Durmuşda ösüş üçin ähli mümkinçilikleri döretseňizem, içerki dünýäňizde azatlyk hem erkinlik bolmasa, ol size hökman bökdençlik döreder.
Azat hem erkin bolmagyň hötdesinden gelmegi başarmaly. Başga adamlaryň sizi halamagyna garaşmaň. Öz içerki dünýäňizde özüňize göwnüňiz ýetsin we özüňize pisindiňiz otursyn. Bu ugurda ähli päsgelçiligi ýeňip geçiň we öz erkiňize eýe çykyň. Muny başarmak, ýagny bularyň hötdesinden gelmek uzaga çekip biler, ýöne hiç wagt ruhdan düşmäň.
2. Ýaş diňe siziň aňyňyzdaky ýagdaýdyr. Eger ony gaýgy etmeýän bolsaňyz, diýmek ol bir hökmanylyk däldir we onuň bir ähmiýeti ýokdur.
Durmuşdaky päsgelçilikleriň hemmesi diýen ýaly aslynda biziň aňymyzda döreýändir. Biz etjek işimize görä ýaşymyzyň hem utgaşykly bolmalydygyny pikir edýäris. Haçan-da bu iş meniň ýaşyma görä däl diýen düşünjä eýe bolan mahalymyz, ondan soň biziň kämilleşmegimiz mümkin däldir.
Şuny çäksiz ynam bilen aýdyp bilerin, ýagny durmuşda ýüregiňize düwen işiňize siz berk ynananyňyzdan soň, oňa ýetmek üçin hiç hili päsgelçilik bolup bilmez we gijä galdy hasap hem edilmersiňiz.
3. Gülki - ynsana mahsus bolan iň güýçli ýaragdyr. Hiç kim ýumoryň ýiti täsirine garşy durup bilmez.
Ýumor islendik ýagdaýy gülmek üçin başga tarapa öwrüp biler. Gülmek wagtyhoşlugyň çeşmesidir, ýagny azygydyr. Azyk ýeterlik bolan mahaly işlemek hem aňsat bolýandyr we gülen mahalyň oňaýsyz duýgylary beýni aňdan gysyp çykarýandyr. Oňaýly atmosfera eýe bolan beýni täze bir güýç akymyny döredýändir.
Azygy gowy hem ýeterlik bolan adam islendik problemanyň hem hötdesinden gelip bilýändir.
4. Gahar-gazap - içine salnan gaby zaýalaýan turşy önüm ýalydyr. Ol ilki salnan gabyna soňky guýlan gabyndakydan has köp zyýan berýändir.
Gahar-gazap ilkinji dörän ýerini harap edýändir. Gahar-gazap iň bärkisi peýdaly zat däldir. Gazaba münen mahalyňyz ol siziň aňyňyzy öçürýär we siz şol sebäpli nädogry hereket edip, ýa-da ýagdaýy jenaýata çenli eltip bilýärsiňiz.
Eger birine garşy gazap edýän bolsaňyz, şuňa gowy düşünmelisiňiz, ýagny gazaply ýagdaýda ol adama däl, eýsem özüňize has köp zyýan berýärsiňiz. Belki-de, ol adamyň siziň gahar-gazabyňyzdan habaram ýokdur.
Indi gowy oýlanyň, görüň, gahar-gazap - özgämi ýa-da siziň özüňize has köp zyýanly? Gahar-gazap edýän adamyňyz kejirlik edip, raýyndan gaýtmaýan bolsa, onda dawaly ýagdaýy aýyrmak üçin ilkinji ädimi arkaýyn siziň özüňiz ädiň.
Ondan soň eden töwekgelçiligiňize özüňiz hiç wagt puşman etmersiňiz. Çünki şeýle töwekgelçiligi özüňizi aýamak üçin etdiňiz ahbetin. Biderek gahar-gazapdan gaça durmagyň özi hem bagtlylykdyr.
5. Dünýä size bergilidir öýdüp pikir etmäň. Dünýäniň size hiç hili bergisi hem borjy ýokdur. Sebäbi ol sizden öňem bardy.
Çagalykda ähli zady ene-ata üpjün edenligi sebäpli, käbir adamlar kämillik ýaşyna ýetensoňam öz aladasyny özi etmeli däl ýaly pikirde bolýar we çagalyk düşünjesinde gezýär.
Şeýle adamlara, hamala, daş-töweregindäkiler olar üçin alada etmeli ýaly görünýändir. Şonuň üçinem öz-özünden dürli sebäpler oýlap tapýandyrlar. Näme isleýän bolsa, hamala, dünýä olara islän zadyny bermäge borçly ýalydyr.
Garaşýan zatlary başa barmasa-da, başga adamlary günäkärlär, olardan öýkelärler we depressiýa uçrarlar. Dünýäde köp ýagdaýyň bize äşgär bolmaýan sebäplerden ýüze çykýandygyny kabul etmegimiz hökmanydyr. Durmuşda ýagdaýlar siziň isleýän görnüşiňizde bolmaýan bolsa, onda muňa hiç kim günäkär däldir.
Eger azap etseňiz, zähmet çekseňiz öz isleýän ähli maksadyňyza ýetersiňiz. Dünýä şu wagta çenli sany-sajagy bilinmeýän adalatsyzlyklara şaýat bolandyr. Hiç wagt adalatsyzlyklar doly gutarar diýip asla pikir etmäň.
6. Täze ideýalar bilen öňe çykan adam, haçan-da onuň ideýalary başa barmasa, geň görülýändir.
Täzelikler hemişe gorkunç hem hatarly görünýändir. Adamlaryň täze ideýalara görkezýän garşylykly reaksiýasy size we siziň ideýäňyza garşy däl, eýse beýleki adamlaryň diýäýjek zatlaryna garşy görkezilýän reaksiýadyr.
Bu olaryň içerki dünýäsindaky duýgudyr. Ony olaryň ähli duýgularynda, aýdýan sözlerinde we deňeşdirmelerinde görmek bolýandyr. Hatda iň aýylganç pursatda hem olar ahyrsoňunda raýyndan gaýdyp, sizi öz erkiňize goýarlar we öz işleri bilen gümra bolarlar.
Şonuň üçinem hiç wagt alada galmaň we size gerek bolan işi etmekden çeke durmaň. Köpsanly tanymal adamlar we açyş edenler, jemgyýetde ýekirlenden ep-esli wagt geçenden soň öz arzuwlaryna ýetip, mynasyp orun almagy başarandyrlar.
7. Pessimizm - gowşak gylyk-häsiýetli adamlaryň özgelerden haraý gözlemeginden başga zat däldir.
Siziň içerki dünýäňiz dykgatyňyzy gönükdirýän zatlaryňyzdan hakykata has köp laýykdyr. Siz özüňizi problemalaryň içine itip, özüňizi azap çekýän we bagtsyz ýaly hasaplap bilersiňiz.
Ýöne dykgatyňyzy pozitiw tarapa gönükdiren mahalyňyz sähel salymyň içinde durmuşyňyzyň akymynyň ýagşylyga tarap gönügendigini özüňiz hem duýup galarsyňyz.
Ünsüňizi problemalara biygtyýar gönükdirmek bilen, siz ýagşylyga barýan ýoly özüňiz böwetleýärsiňiz. Problemalar baradaky gaýgy-gussany, pikirleri ýüregiňizde ynjalyk döräre ýer galar ýaly biraz azaldyň.
8. Öz ruhuňy götermegiň iň gowy ýoly başga biriniň ruhuny götermekdir.
Kyn ýagdaýa düşen bir adama, hatda tanamaýan hem bolsaňyz, eliňizden geldiginden kömek edip bilseňiz, hökmany suratda ruhuňyz galkynar.
Adamyň çäresizlikde öz-özüni halasgär ýaly görmegi onda ynjalyk döredip bilmez. Şol bir wagtyň özünde kömek eden adamyňyz hem gaýtargy hökmünde size ýa-da başga birine kömek etmäge synanyşar. Şeýlelikde ynsanperwerlik duýgusy köpçülige ýaýrar.
9. Ýigrimi ýyl soňra siz eden işleriňiz üçin däl, eýse etmedik işleriňiz üçin ahmyr çekersiňiz.
Şonuň üçinem gämiňiziň ýelkenlerini galdyryň we asuda kenary terk ediň. Ýelkenli gämiňiz üçin iň belent derejäni saýlap alyň. Hemişe gözlegde boluň. Arzuw-hyýal ediň, dünýäni keşt etmäge çykyň.


text:
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretarynyň Günorta we Merkezi Aziýa boýunça kömekçisi Robert Bleýk 14-nji we 16-njy iýun aralygynda Türkmenistna sapar edýär. Bu barada ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň metbugat gullugy habar berdi.
Berlen maglumata görä, Bleýk Türkmenistan bilen ýyllyk ikitaraplaýyn konsultasiýa geçirjek resmi delegasiýa ýolbaşçylyk edýär.
Delagasiýanyň düzüminde döwlet sekretarynyň demokratiýa we adam hukuklary boýunça kömekçisi Maýkl Pozner we ABŞ-nyň milli howpsuzlyk geňeşiniň Merkezi Aziýa boýunça direktory Kurt Donneli bar.
«Energiýadan başlap adam hukuklaryna çenli ikitaraplaýyn meseleleriň giň tapgyryna serediler» diýip, habarda aýdylýar.


text:
Germaniýanyň kansleri Angela Merkel Russiýanyň Ukrainanyň Krym sebitinde alyp barýan çäreleriniň Moskwa üçin “köpçülikleýin” syýasy we ykdysady netijeleriniň bolup biljekdigini duýdurdy.
Merkel penşenbe güni Germaniýanyň kanunçykaryjylaryna ýüzlenip, “Russiýa soňky hepdeleriň dowamyndaky hereketlerini dowam etdirse, onda munuň diňe bir Ukraina üçin heläkçilikli gutarman, eýsem, ÝB-niň Russiýa bilen gatnaşyklaryna hem täsir ýetirjekdigini” aýtdy.
Krym sebiti rus güýçleri tarapyndan gabalypdy. Krymda ýekşenbe güni geçirilmegi planlaşdyrylýan referendum ýarymadanyň Russiýa tarapyndan aneksiýa, ýagny bir sebitiň zor bilen öz territoriýasyna goşulmagy diýlip görnüp bilner.
Merkel Ukrainanyň territoriýasynyň bütewiliginiň meselesi dogrusynda “hiç hili gürrüňleriň bolup bilmejekdigini” aýdyp, Russiýanyň Krym sebitine öz goşunyny ýerleşdirmegi halkara kanunlarynyň aýdyň bozulmasydyr diýdi.
Şeýle-de, Merkel Ýewropa Bileleşigi Moskwa garşy sanksiýalary girizmäge taýýarlyk görýär diýdi. Ol “eger-de Russiýa netije berjek gepleşiklerden ýüz öwürse” onda gürrüňi edilýän sanksiýalaryň giriziljekdigini sözüne goşdy.


text:
Gyrgyzystanda baş müfti saýlanyldy. Sişenbe güni Gyrgyzystanyň Musulmanlar geňeşi Maksat Hajji Toktomuşewi gyrgyz musulmanlarynyň Ruhy direktoratynyň ýolbaşçysy hökmünde saýlady.
Toktomuşew ýanwar aýyndan bäri ýurduň baş müftüsiniň wezipesini wagtlaýyn ýerine ýetiriji bolup işläpdri. Ozalky baş müfti Rakhmatulla-Hajji Egemberdiýew özüniň jynsy gatnaşyklary bilen bagly dörän dawadan soň wezipesinden çekilipdi.
Toktomuşew bir jynsly gatnaşyklara garşy ýanwar aýynda yglan eden fatwasy üçin, adam hukuklaryny goraýjy guramalar tarapyndan tankytlanypdy.


text:
Belgiýanyň häkimiýetleri, Brýusseldäki Ýewreý muzeýinde üç adam atylyp öldürilenden soň, ýurtda ýewreýleriň ýaşaýan ýerlerindäki howpsuzlyk ýagdaýyny berkidýär.
Tüpeňlenen dördünji pida agyr ýagdada. Polisiýa 24-nji maýdaky hüjümden soň saklanan adamyň günä bildirilmän boşadylandygyny aýtdy.
Indi başga bir güman edilýän gözlenilýär. Öldürilenleriň ikisi ysraýylly turistlerdi. Belgiýanyň prokuraturasy pidalaryň kellelerinden ýa-da bokurdaklaryndan tüpeňlenendigini aýtdy.
Premýer-ministr Elio Di Rupo ýurduň ýewreý jemgyýetçiligine goldaw bildirdi.
Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netenýahu munuň ýewreýlere we olaryň döwletine garşy soňsuz öjükdirmeleriň netijesidigini aýdyp, adamlaryň öldürilmegini berk ýazgardy.
Bu waka belgiýalylaryň 25-nji maýda Ýewropa parlamentiniň saýlawlarynda ses bermekleriniň öň ýanynda boldy.


text:
“Olary diri görkez” kampaniýasy feýsbukda türkmen türmelerinde diri ýiten hasaplanylýan tussaglaryň üçüsiniň – Guwanç Jumaýewiň, Rozy Jumaýewiň we Serdar Rahymowyň mart aýynda doglan günleriniň bellenýändigini habar berip, türkmen häkimiýetleriniň, adam hukuklary babatdaky halkara normalaryna laýyklykda, tussaglar barada maglumat bermek borjuny ýene bir gezek ýatlatdy.
Bu kampaniýanyň “Olary diri görkeziň! Türkmenistanda dereksiz ýitenler» diýen at bilen çap eden hasabatynda on ýyl gowrak mundan ozal uzak möhletli tussaglyga höküm edilen we häzirki günde ykbaly näbelli raýatlaryň 66-sy hakynda maglumat berilýär.
Mart aýynda doglan güni bellenilýän Guwanç Jumaýew ozalky prezident S.Nyýazowyň janyna kast etmek synanyşygynda aýyplanmazyndan öň işi rowaç biznesmendi. Guwanjyň kakasy Rozy Jumaýewiň bolsa, türmä basylan wagty hem ýaşy bir çene baran adamdygy aýdylýar.
3-nji martda 64 ýaşy dolan Serdar Rahymow türmä basylmazyndan öň žurnalist, jemgyýetçilik işgäri we diplomat, syýasy lider hökmünde tanalypdy.
Ol 1973-nji ýylda Moskwa Döwlet uniwersitetiniň žurnalistika fakultetini tamamlap, 1990-njy ýylyň iýulyna çenli Türkmenistanyň Döwlet tele-radio gepleşikler komitetine ýolbaşçylyk edipdi.
Soňra ol Türkmenistan Kommunistik partiýasynyň ideologiýa boýunça sekretarlygyna bellenilipdi. Serdar Rahymow 1995-nji ýylyň ýanwarynda Türkmenistanyň Pakistan Yslam respublikasyndaky geňeşçi-ilçiligine bellenilýär.
Ol Pakistandan dolanyp geleninden soň, sosial ulgamlarda ýazylmagyna görä, Türkmenistanda Kommunistik partiýanyň işini dikeltmek işine aktiw gatnaşýar we 2002-nji ýylyň dekabrynda, prezident S.Nyýazowyň janyna kast etmek synanyşygynda aýyplanýar.
Rahymow 2003-nji ýylda tussag astyna alnyp, 25 ýyl türme tussaglygyna höküm edilýär we şondan bäri ondan hiç bir habaryň ýokdugy aýdylýar.
Ozalky kommunist ýoldaşlary, Moskwa Döwlet uniwersitetiniň uçurymlryndan döredilen inisiatiwa topary Serdar Rahmyowyň türmeden boşadylmagy baradaky çagyryş bilen birnäçe gezek çykyş etdi.
Orsýetiň Kommunistik partiýasynyň agzasy, harby-howa güýçleriniň otstawkadaky general-maýory, Sowet ofiserleriniň halkara bileleşiginiň müdiri
Ýewgeniý Kopyşew Azatlyk radiosy bilen söhbetdeşlikde türkmen häkimiýetleriniň S.Rahymow baradaky çagyryşlara dymmak bilen jogap berýändigini aýdyp, şeýle diýdi:
Ýewgeniý Kopyşew: “3-nji mart ajaýyp adam, türkmen halkynyň wepaly ogly, Orsýetiň dosty we öz manyly ömründe türkmen we rus halklarynyň dostlukda, hyzmatdaşlykda ýaşaşmagy üçin elinde baryny eden Serdar Rahymowyň doglan güni.
Gynansak-da, Serdar Rahymow 2002-nji ýylda ozalky prezident S.Nyýazowyň janyna kast etmek synanyşygy diýilýän iş bilen baglylykda, toslama aýyplama bilen, ýagny şol kast ediş synanyşygyna gatnaşan hökmünde, 25 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Özem ony türmä basanlarynda maşgalasy, dostlary we tanyşlary bilen habarlaşmasyz etdiler. Garyndaşlary ondan şondan bäri hiç bir habar alyp bilmeýärler, saglygy, hal-ahwaly niçik, muny hem bilmeýärler.
Azatlyk Radiosy: Ýewgeniý Iwanowiç, siz we siziň guramaňyz Türkmenistanyň häkimiýetlerine soňky gezek haçan ýüzlendiňiz we näme jogap aldyňyz?
Ýewgeniý Kopyşew: Biz şu ýyllaryň ählisinde, hakykatda her ýyl Türkmenistanyň prezidentiniň adminstrasiýasyna, dürli jemgyýetçilik guramalaryna hat iberýäris. Meniň özüm, ýoldaşlarym bilen Moskwada, Türkmenistanyň ilçihanasynyň öňünde, Rahymowy boşatmagy talap edip, pikete gatnaşdym.
Bir gezek Türkmenistanyň Orsýetdäki öňki ilçisinden jogap aldyk. Ol maňa hat ýazyp, biziň hatlarymyzyň ählisiniň Türkmenistanyň Ýaşulular geňeşine geçirilendigini, olaryň Rahymowyň möhletinden öň türmeden boşadylmagy baradaky meseläni ara alyp maslahatlaşjakdyklaryny habar berdi. Emma şondan soň hiç bir netije bolmady. Biziň soňky hatlarymyza bolsa, jogap bermegi hem goýdular.
Türkmenistanda her baýramçylykda jenaýat eden adamlar möhletinden öň azatlyga çykarylýar, emma Rahymow ýaly adamlar ömrüni türmede geçirýär. Bu bir tarapdan gaharyňy getirýär, ikinji tarapdan bolsa häzirki Türkmenistanda höküm sürýän režimiň demokratikdigine uly şübhe döredýär.


text:
Türkmenistanda propagandistik gural hökmünde ulanylýan mediýa serişdelerine döwlet gaznasyndan köp maliýe serişdesi goýberilýär. Eýsem, bu edilýän çykdaja degýärmi?
Hakykat ýüzünde, Türkmenistanda gazet-žurnallar höwes bilen okalmaýar, tele-radiogepleşiklere-de sabyrsyzlyk bilen garaşylmaýar.
Dogrusy, käte isleg möwsümleýin ýüze-de çykýar. Beýle isleg, hususan-da, metbugatda günäsi geçilip, azatlyga çykarylýan tussaglaryň sanawy çap edilende güýçlenýär. Şol günlerde her kim öz hossarynyň tussaglykdan boşanlygyny biljek bolup, gazetleriň gözlegine çykýar.
Ýylyň galan günlerinde döwürleýin neşirleri satýan kiosklaryň agzynda gazetdir-žurnal satyn alýan adama gözüň düşmeýär. Munuň şeýledigini ähli poçta işgärleri-de, gazet-žurnallary satuwa çykarýanlar-da bilýärler.
Neşir köp - okara zat ýok
Bäş milliondan gowrak ilaty bolan Türkmenistanda häzirki wagtda 20-den gowrak gazet we şondan sähel azrak žurnal neşir edilýär. Birdir-iki reklama bildirişlerini çap edýän neşir bolaýmasa, gazet-žurnallaryň barysy döwlet eýeçiliginde we döwlet tarapyndan berilýän dotasiýasynyň hasabyna neşir edilýär. Olaryň ählisiniň hem howandary bir adam - ýurduň prezidenti.
Mundan birnäçe ýyl ozal ähli döwürleýin neşirler reňkli görnüşde çap edilip başlandy. Şondan soň gazetler poligrafik nukdaýnazardanam, içgi many-mazmunlygy tarapdanam bir galypdan çykarylýan kerpiç zawodynyň önümine meňzäp ugrady.
Köp halatlarda bu birmeňzeşligi Türkmen döwlet habarlary gullugy tarapyndan taýýarlanyp ähli habar serişdelerine ýaýradylýan resmi habarlar we materiallar üpjün edýär. Hemişeki günlerde TDH-nyň materiallary gazet meýdanynyň ýarpysyny tutýan bolsa, döwlet möçberli ýygnaklar ýa-da baýramçylyklar geçirilýän günleri gazetleriň hemme sahypalaryny diýen ýaly TDH-nyň resmi habarlary eýeleýär.
Okalmasa-da, tiražlar ösýär
Gazetler-žurnallary okalmaýan bu ýurtda bir paradoksal ýagdaý hem emele geldi. Gündelik neşirler höwes bilen köpçülik tarapyndan okalmasa-da, olaryň tiražlary welin ýylyň-ýylyna şol bir derejede saklanyp dur ýa-da birneme artýar.
Bu ýagdaýy Türmenistanyň daşynda ýaşaýanlaryň geň-taň görmegi-de mümkin. Emma ýurduň içinde ýaşaýanlar üçin bu ýagdaýda hiç hili geň galarlyk zat ýok.
S.Nyýazowyň «altyn asyr» diýlen döwründe edilişi ýaly, G.Berdimuhamedowyň «täze galkynyşlar we beýik özgertmeler» diýilýän döwründe-de abuna ýazylyşyk kampaniýasy administratiw usullar bilen amala aşyrylýar.
Döwlet gullukçylary, edara-kärhänalaryň işgärleri, garaz, býujetden aýlyk almak üçin gol çekýänleriň barysy hökmany suratda, islese-islemese, her abuna ýazylyşyk möwsüminde 2-3 sany gazete ýazylaýmaly.
Her bir söz senzura astynda
Türkmen mediýasynyň ýakyn geljekdäki ykbalyny häzirden göz öňüne getirse bolar: ýagdaý üýtgemez. Metbugata we mediýa serişdelerine bagyşlanylyp ýygnaklar geçirilse-de, «hiliň pesligi» üçin redaktorlara we beýleki ýolbaşçylara käýinç berilse-de, olar wezipesinden pyzylsalar-da gazetleri okaýanlaryň sany artmaz. Munuň-da sebäbi - ýazylýan zatlarda hakykatyň ýoklugy we metbugat azatlygyna ýol berilmeýänligi.
Metbugat we söz azatlygy bolmadyk ýurtda žurnalistlere-de erkin işlemek aňsat düşenok. Olar erkin maglumat alyp bilenoklar. Hatda welaýat derejesinde işleýän žurnalistlerem makala üçin zerur bolan ýönekeý maglumatlarydyr sanlary almaly bolanlarynda-da uly kynçylyklara sezewar bolýandyklaryny aýdýarlar.
Ýurtda köp maglumatlar döwlet syry ýaly berk goralýar, ýokarda oturan ministrden degişli rugsat bolmasa, käbir edara ýolbaşçylary ýerli žurnalistlere maglumat bermekden hem ýüz öwürýärler. Netijede žurnalistler öz makalalarynda umumy sözleri ulanyp, prezidentiň aýdan-diýenlerini gaýtalap, ony mahabatlandyrmaga mejbur edilýärler.
19-njy awgusta geçirilen iş duşuşygynda prezident G.Berdimuhamedow metbugatda döwlet syryny goraýan Komitetiň bitirýän işiniň wajypdygyny we ony kämilleşdirmelidigini nygtady. Bu edaranyň işi häzirkisinden kämilleşse, onda Türkmenistanda metbugat azatlygyna hiç wagtam ýetilmez.
Şatlyk Öwezow türkmenistanly synçyň edebi lakamy. Bu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Bu hereket prezident Barak Obamanyň Yrakdaky urşy tamamlamak barada tagallalarynyň netijesidir. Ýöne 50 müň esgerden ybarat goşun Yrakda galdyrylýar. Ýurtdaky harby operasiýalar hem 31-nji awgusta çenli dowam eder diýlip garaşylýar.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obamanyň planlaşdyryşy ýaly şu aýyň ahyryna çenli amerikan esgerlerinden ybarat iň soňky söweş brigadalary Yrakdan çykarylmaly.
ABŞ-nyň 2-nji pyýada goşun diwiziýasynyň metbugat sekretary kapitan Kristofer Ofardt 19-njy awgustda irden soňky tehnikanyň Kuweýtiň territoriýasyna geçirlendigini habar berdi. Bu uly ähmiýetli, simwoliki häsiýete eýe bolan wakany Amerikanyň SNBC telekanaly göni efirde köpçülige ýetirdi.
18-nji awgustda Ak Tamyň resmileri “Reuters” habar gullugyna beren maglumatlarynda söweş brigadalarynyň Yrakdan doly çykarylmaýandygyny, söweş operasiýalarynyň bolsa awgustyň soňuna çenli dowam etdiriljekdigini aýtdylar. Ak Tamyň wekilleri käbir habar serişdelerinde harby hereketleriň tamamlanandygy barada berlen maglumatlaryň dogry däldigini bellediler.7 ýýl geçdi
Häzirlikçe Yrakda 56 müň esgerden ybarat harby goşunyň bardygy aýdylýar. 1-nji sentýabra çenli olaryň sanynyň 50 müňe çenli kemeldilip, şondan soň amerikan esgerleriniň Yragyň ýerli harbylaryna tälim bermek bilen meşgullanjakdyklary belli edildi. Ýagny, maglumata görä, olar “geňeş hem ýardam bermek” işleri bilen meşgullanarlar. ABŞ-nyň soňky goşunlary Yragy 2011-nji ýylyň ahyrynda terk eder diýlip planlaşdyrylýar.
Yrakdaky urşuň başlanmagyna, ynha, indi ýedi ýyldan gowrak wagt geçdi. 2003-nji ýylyň mart aýynda ABŞ-nyň hüjümi netijesinde Yragyň diktatory Saddam Huseýniň režimi dargadyldy. Häzir, resmi maglumatlara görä, Yrakda heläk bolan amerikan esgerleriniň sany 4419 adama ýetdi. Yrakdaky zorlukdan heläk bolan adamlaryň statistikasyny ýöredýän proýektiň beren maglumatlarynda uruş döwründe Yrakda heläk bolan parahat ilatyň sanynyň 100 müňe golaýdygy aýdylýar.
Bu proýekt bilen meşgullanýanlar Yrakda heläk bolan adamlar barada metbugatda berilen maglumatlary, keselhanalarda, meýithanalarda ölenleriň sanyny toplap, asuda ýaşaýjylaryň öldürilmegi barada hökümete degişli bolmadyk guramalaryň maglumatlaryny ýygnap, olary analiz edip, şeýle netijä geldiler.
Taryha göz aýlasak, Yrakdaky uruş ABŞ-da bolan graždanlyk urşundan, Birinji we Ikinji jahan uruşlaryndan hem uzak dowam etdi.Ýurduň geljegi
Ýakyn wagtda wezipesinden çekilýän ABŞ-nyň Yrakdaky ilçisi Kristofer Hill 19-nji awgustda Birleşen Ştatlaryň Parahatçylyk boýunça institutynda eden çykyşynda özüniň Yrakda bolan 16 aýynyň dowamynda ýurtdaky ýagadaýyň gowulanýandygy baradaky netijä gelendigini aýtdy.
“Iň kyn meseleleriň biri – ýurduň howpsuzlygy bilen bagly mesele kanagatlandyryjy derejä ýetmese-de, gowulanyp barýar. Yragyň güýçleri howpsuzlyk meselesini çözmäge ukyply. Elbetde, olarda dürli kynçylyklar dörär. Olaryň ýalňyşyp bilmekleri hem ähtimal. Biziň hem ýalňyşan ýagdaýlarymyz boldy. Ýöne biz şol ýalňyş hereketlerimizden netije çykaryp, olar gaýtalanmaz ýaly etdik. Yraklylar hem öz ýalňyşlaryndan dogry netije çykararlar, şeýdip hem, meniň pikirimçe, biz ýurtdaky howpsuzlyk bilen bagly ýagdaýyň gitdigiçe gowulaşýandygyna syn edip bileris” diýip, Kristofer Hill belledi.
Kristofer Hill ABŞ-nyň Parahatçylyk boýunça institutynda çykyş eden mahaly Yrakda bäş döwlet işgäri ýol ugrunda goýlan bomba parlanda we beýleki hüjümlerde öldürildi. 17-nji awgustda Bagdatda ýurduň harby goşunyna esger alynýan merkezinde amala aşyrylan hüjümde esger bolup gulluk etmäge baran 61 adam öldürildi.
Yrakdaky parlament saýlawlaryndan bäş aý geçendigine garamazdan, ýurtdaky iki esasy syýasy bloga hökümet koalisiýasyny düzmek başartman gelýär.


text:
22-nji fewralda Gyrgyzystanyň Milli howpsuzlyk komitetiniň başlygy Keňeşbek Düýşebaýew Ýakyn Gündogardaky wakalaryň ýurduň howpsuzlygyna täsir etmeginiň mümkindigini aýtdy.
Gyrgyzystanyň Milli howpsuzlyk komitetiniň başlygy Keňeşbek Düýşebaýewiň sözlerine görä, radikal ekstremistik hereketleriň beýle wakalary öz maksatlary üçin peýdalanmaklary mümkin. Şonuň üçin Gyrgyzystanyň güýç ulanyjy strukturalary öz aralarynda däl, eýse halkara derejesindäki çäreleri görýärler.
Komitetiň başlygy serhetdäki gözegçiligi güýçlendirmegiň zerurdygyny aýtdy: “Arap ýurtlaryndaky wakalar biziň regionymyzyň ýagdaýyna täsir etmegi mümkin. Sebäbi radikal ekstremistik güýçler bolýan wakalardan peýdalanyp, biz başlasak, bize goşulýanlar we kömek berýänler kan bolar diýen umyt bilen hereket etmekleri mümkin. Emma terrorizm ekstremizm bilen göreşmek boýunça özümiziň güýçlerimiz, döwletiň ýörite gulluklary, güýç ulanyjy organlar halkara guramalar bilen bile işleýärler”.
Milli howpsuzlyk komitetiniň başlygynyň öňki orunbasary Artur Medetbekow gyrgyz hökümetini serhede gözegçiligi güýçlendirmäge çagyrdy: “‘Özbegistan yslam hereketi’ Fergana jülgesinde döredildi. Olar 1999-2001-nji ýyllarda jülgede dini Halifaty ornaşdyrmaga çalyşdylar. Şonuň üçin hem Gyrgyzystana howp bar. Eger-de goňşy ýurtlar öz serhetlerini doly gorap, şeýle toparlara garşylyk görkezip dursalar, onda Gyrgyzystan üçin howp bolmaz”.
Özbegistanly garaşsyz žurnalist Nosir Zokir arap döwletlerindäki wakalaryň Merkezi Aziýanyň halkyna däl-de, diňe onuň liderlerine täsir etjekdigini öňe sürýär: “Häzirki wagtda agzalýan wakalaryň ýüz berýän döwletleriniň liderleri 20-30 ýyldan bäri döwleti dolandyryp gelýän şahslar. Olaryň halkynyň sabyr käsesi dolup, ýurtda alnyp barylýan syýasata garşy çykýar”.
“Özbegistan barada aýtsak, radikal yslamçy toparlaryň agzalarynyň köpçüligi türmede. Köpüsi ýurtdan daşarda. Dini motiw bilen türmä basylanlaryň maşgala agzalary berk gözegçilikde saklanýar” diýip, özbegistanly garaşsyz žurnalist Nosir Zokir aýdýar.
“Oppozisiýa yok, lider yok”
Soňra ol öz sözüni şeýle dowam etdi: “Arap döwletlerinde bolýan wakalaryň Merkezi Aziýada gaýtalanmagy üçin azajyk bolsa-da, azat metbugat we birazajyk demokratiýanyň uçguny bolmaly. Onsoňam Ýakyn Gündogarda bolýan wakalar barada Merkezi Aziýanyň halklary maglumat alyp bilmeýärler. Sebäbi ýerli metbugat bu hakda habar bermeýär. Ýurduň içinde güýçli oppozisiýa ýok, lider ýok”.
Zokiriň pikirine görä, Türkmenistanda ýagdaý goňşularynyňkydan hem agyrrak: “Sebäbi ýurt başyna täze prezident gelse-de, syýasy ýagdaýlar üýtgemedi. Türkmenistanyň prezidenti hem ömürlik prezident bolar. Türkmenlerde hem öz hak-hukugyny gorap, orta çykaýjak liderler we syýasy güýçler ýok”.
Emma ol Gazagystanda şeýle wakalaryň bolmagynyň mümkindigini ol çaklaýar. Ol munuň sebäbini Gazagystanda ekstremistik güýçler bolmasa-da, oppozision güýçleriň bardygy bilen düşündirýär.
Emma Astananyň ýokary okuw jaýlarynyň biriniň mugallymy Saparbaý Jubaýew Gazagystanda açyk oppozisiýanyň bardygy, hemmeleriň öz pikirlerini erkin metbugatda çap edip, telewideniýeden efire berip bilýändigi üçin hem halkda köçä çykmaga mätäçligiň ýokdugyny aýdýar.
Gyrgyzystanda aprel wakalaryndan soň, hökümet çalyşdy. Analitikler gyrgyz wakalarynyň arap ülkelerine täsiriniň bolandygyny aýdýarlar. Indi Ýakyn Gündogardaky wakalaryň täzeden gelip, Gyrgyzystana täsir etmeginiň öňüni almak üçin gyrgyz hökümeti howpsuzlyk çärelerini görýär.


text:
Atin etrabynyň Sary-žon obasynyň ymamy Kubat Müsürow şu wagta çenli sosial ulgamlar bilen hiç hili gyzyklanmandyr. Ol sosial ulgamlar barada Gyrgyzystan bilen sebitde bolup geçýän ýagdaýlar babatdaky teleýaýlym habarlarynda eşidipdir. Ýöne anyk maglumaty tanyşlary bilen bolan gürrüňdeşlikde edinipdir. Onuň aýtmagyna görä, haçan-da ol sosial ulgamlarda tanyşlyga başlan mahaly, ol ýerde mobil ulgamyň üsti bilen çäksiz mümkinçiligiň gapysynyň açylýandygyny aňypdyr.
Kubat Müsürow bu hakda indi şeýle diýýär: “Diýmek, bu örän möhüm hem wajyp ýagdaý. Meniň teleýaýlyma tomaşa etmäge wagtym ýok. Häzirki döwürde telefonuň üsti bilen has köp maglumat edinmäge mümkinçilik bar ekeni. Facebook, Whatsapp sosial ulgamlarynyň üsti bilen üznüksiz aragatnaşyk saklap bolýar. Biz indi diňe özbaşymyza galmarys. Birek-birek bilen üznüksiz aragatnaşykda bolup, ýurdumyzda bolup geçýän ýagdaýlardan yzygiderli habardar bolup durarys. Diýmek, biz mundan owal gaty köp zady aňmandyrys we bilmändiris”.
Nazarbek Nyşanowyň aýtmagyna görä, Internet ulanmagy öwrenýän ruhanylaryň aglaba köpçüligi ýaşy gaty uly bolany sebäpli sosial ulgamlara baş goşmakdan gaça durupdyrlar. Şonuň üçinem seminar mahaly täze döwrebap tehnologiýanyň, adamyň ýaşyna garamazdan, hemmeler üçin ähmiýetlidigine, işjeň hem elýeterlidigine we ylaýta-da ymamlar üçin has bähbitlidigine doly göz ýetiripdirler.
Ymamlaryň algaba köpçüligi Internetdäki ekstremist propaganda söweşinde asgyn gelýärler. Şonuň üçinem, Nyşanowyň aýdyşy ýaly, şeýle seminarlar ymamlaryň Internet baradaky garaýşyny düýpgöter üýtgeder we göreş babatynda-da uly umyt döreder: “Biz olara nähili internet sahypalaryň bardygyny we olara nähili girilmelidigini düşündirýäris. Ymamlaryň hut özüniň täze materiýallar döretmegine garaşýarys. Meselem, biz Facebook sosial ulgamynda sowallara nähili jogap berip bolýandygyny, öz materialyňy nähili ýerleşdirmelidigini ýa-da şu we beýleki sosial ulgamlardaky pikir alşlyklara nähili gatnaşylýandygyny görkezýäris”.
Hünärmenleriň aýtmagyna görä, Gyrgyzystanda ekstremistik mazmunly onlarça internet sahypasy hereket edýär. Olarda halky jyhada çagyrýan materiallara, hökümeti aýyplamalara, halyfatyň döredilmegi we partlaýjy enjamlaryň ýasalyşy baradaky ýörite sapaklara duş gelinýär. Soňky wagtlarda radikallaryň sosial ulgamlardaky agitasiýalary hasam möwjeýär.
Ideologiýa - esasy ýarag
"Yýman" atly dini kämilleşdiriş fondunyň müdiri Nuržigit Kadyrmekowyň aýtmagyna görä, eger ymamlar bütewilikde bir ugurdan hereket etmese, onda ýagdaý hasam bulaşar.
Seminarlar häzirlikçe diňe Çuý welaýatynyň metjitlerindäki ymamlara berilýär. Geljekde ýurduň bütin welaýatlaryndaky ymamlara şeýle seminarlaryň berilmegi göz öňünde tutulýar. Onuň bellemegine görä, edil häzirki döwürde ekstremizme garşy göreşiň iň esasy ýaragy ideologiýadyr: “Ekstremizme garşy göreşde iň täsirli ugry - ymamlaryň bilimini ýokarlandyrmakdyr. Biz ekstremizmi güýç bilen ýeňmegiň gaty kyndygyny görýäris. Biz dünýäde bolup geçýän ýagdaýlarda güýç ulanmagyň hiç hili peýda etmeýändigine hem göz ýetirýäris. Zyýanly ideologiýa garşy diňe öz ideologiýaň bilen jogap bermeli. Şonuň üçinem ymamlary kämilleşdirmek örän wajypdyr. Şonuň üçinem biz ruhanylara diňe bir din ugrundan däl, eýse dünýewi ugurlarda hem kämilleşdiriş sapaklaryny bermäge başladyk”.
Gyrgyzystanyň metjitlerinde iki ýarym müň ymam işleýär. Iki hepdelik seminar ýurduň ähli ýerinde geçiriler we onuň çäginde ymamlara döwrebap tehnologiýadan peýdalanmagyň ýollary hem tilsimleri öwrediler. Şonuň ýaly-da olara täsirli çeper gürlemek we adatdan daşary ýagdaýlarda howpsuzlyk çäreleriniň görülmegi ýaly sapaklar berler.


text:
Aleksandr Golts
Men konspirasiýa ýa dildüwşük teoriýalaryna ynanyp ýören adam däl. Muny meniň makalalarymy okaýan her bir adam bilýändir. Ýöne hemmeler "Biziň milli liderimiziň Kremle dolanyp gelmegi mümkin" diýip, dilden düşürmän ýörkä, birden Moskwanyň merkezinde “kontrollykdan çykan” bir süri fanatik peýda bolup, daş keşbi orslara çalymdaş däl adamlary urup-ýenjip başlaýar. Olaryň golaýdaky metro duralgalarynda bolan her bir gara saçla hüjüm etmegi hemmelere ýurda bir täze aýylganç howpuň abanyp gelýändigini duýdurdy.
Bu edil 1999-njy ýylyň wakalaryna meňzeýär. Şol ýyl köp kwartiraly ýaşaýyş jaýlarynda ençeme bomba partlap, ýüzlerçe adamyň başyna ýetdi. Ýogsa-da, bu waka Beslanda bir mekdebiň zamun alnyp, 300-den köpräk çaganyň ölen ýyly bolan 2004-nji ýyly ýatladýar. Bu wakalaryň ikisinde-de milli liderimiz bizi halas etmek üçin bir em hödürledi. Bularyň birinjisiniň emi Çeçenistanda täze uruş boldy. Ikinjisijisinde-de ýerli ýerine ýetiriji häkimiýetleriň başlyklarynyň halk tarapyndan göni saýlawy ýatyryldy. Sanlyja liberallar bolýamasa, hiç kim "Bu krizisler nädip, edil gerekli wagty gabat gelýär?" diýen soragy öz-özüne berip, azara galybam ýörmedi.
Indi ýene-de Wladimir Putin özüniň gorka düşen ýurduny halas etmegi wada edýär. Prezidentimiz Hindistanda gezip ýörkä, ýurduň hakyky ýolbaşçysy fanatik toparlaryň baştutanlary bilen duşuşýar. Olara dogrudan dogry zatlary aýdýar. Ol özüňden tapawutlylary heläklemegiň ýurdy nähili dargatjakdygyny suratlandyrýar. “Muňa ýol bersek, biziň barjak ýerimiz Beýik Orsýet däl-de, öz içinden bölek-büçek bolan territoriýa bolar. Onsoň ony her bir adam dyza çökerip biler”. Bu fanatik toparlar ors däl ilaty urup-ýençmegiň daşky gara güýçleriň bähbidinedigine düşünmeli. Beslan hüjümleriniň başyny başlan Orsýetiň ýadroly güýç bolmagyny islemeýän şu gara güýçler.
Şu ýerde bir zady bellemek gerek. Premýer-ministriň bu howpa jogap diýip sanaýanlary bu talaňçylygy edýänleri doly kanagatlandyrjak zatlar. Putin şeýle diýýär: “Meniň bu aýdýanlaryma düşünmesek, onda näme edip bolar? Biz tutuş ýurtda registrasiýa düzgünlerini güýçlendirmeli bolarys. Aýratyn-da Moskwada, Peterburgda we beýleki uly şäherlerde”. Milletçilik tolkunynyň öňüni almagyň ýeke-täk çözgüdi hüjüme uçramagy mümkin adamlary merkezden daşlaşdyrmak. Putiniň başga çözgüdi ýok.
Biziň ýurdumyz ýene bir gezek ”halas edilmegiň” bäri ýanynda dur. Milli lideri prezident saýlamak ýurdy bu gorkudan halas etmek üçin tölenjek uly bir baha däl. Biziň häzir ýüzbe-ýüz bolýanymyz, liberal analizçileriň ençeme wagt bäri aýdyp gelýän zady: siwilizlenen (ýewropaly!) häkimiýetler bilimli gatlagy “wagşy ors halkyndan” halas eder. Ýöne gülkünç zat: ýurdy jaý wagty halas etmek we şol bir wagtda-da köneden galan algy-bergilerini hasaplaşmak üçin bu wagşyçylygy ekýänleriň şu häkimiýetleriň hut özüdigi. Aleksandr Golts "Ýeždnewny žurnal" neşiriniň redaktorynyň orunbasary. Bu kommentariýa ilki başda şol žurnalda çap edildi, ondaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Lebap welaýatynda mugallymlaryň pagta möwsüminde ýygym kampaniýalaryna gatnaşdyrylmagy, olaryň köçeleri süpürmäge we arassalamaga mejbur edilmegi baradaky maglumatlar wagtal-wagtal Azatlyk Radiosyna gelip gowuşýar.
Emma Azatlyk Radiosynyň habarçysy Osman Hallyýewiň maglumatynda welaýatyň Garaşsyzlyk etrabynyň käbir mugallymlary häzirki döwürde oba-hojalyk pudagynda niýetlenen dökün, ýagny malyň dersini toplamak bilen başagaydygy aýdylýar. Elbetde, bu ýerli ýolbaşçylaryň buýrugy bilen amala aşyrylýar.
Bu baradaky maglumaty diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Meksikanyň häkimiýetleri ýaragly bir adamyň masgarabaz eşigini geýip, ýurduň neşe gaçakçylygynda ýakasyny tanadan bir maşgalasynyň ýaşulusyny atyp öldürendigini aýdýarlar.
Resmiler 63 ýaşly Fransisko Rafaýel Arrellano Feliksiň maşgala üýşmeleňinde kellesinden atylyp öldürilendigini aýdýarlar.
Aýdylmagyna görä, onuň öldürilmeginiň sebäbi bada-bat belli bolmandyr.
Bu maşgala 1990-njy ýyllarda Meksika bilen Kaliforniýanyň arasyndaky neşe gaçaklygyna agalyk eden Tijuna kartelini işledipdir.
Emma maşgala agzalaryynň köpüsiniň tutulmagy ýa öldürilmegi netijesinde bu maşgalanyň täsiri peselipdir.
Arrellono Feliks neşe topary doly güýjünde işleýän wagty türmede eken.
Ol 2008-nji ýylda Birleşen Ştatlaryň türmesinden goýberilipdi.


text:
Siriýanyň arap, kürt we hristian söweşijileri demirgazyk Siriýadaky strategiki bendi ele geçirdiler, bu ilerleme Damaskyň golaýynda urlan howa zarbasynyň ýene bir pitneçi komandiri öldürip, indiki aýa bellenen parahatçylyk gepleşiklerine täze bir nämälimlik salan wagtyna gabat geldi.
Demokratik Siriýa diýip bilinýän koalisiýanyň sözçüsi, polkownik Talal Selo öz söweşijileriniň Ýefrat derýasyndaky Tişrin bendini 26-njy dekabrda «Yslam döwleti» toparynyň elinden alandygyny aýtdy.
Siriýanyň Adam hukuklary obserwatoriýasy, Britaniýada ýerleşýän gözegçilik topary hem koalisiýanyň bendi ele geçireninden soň YD-nyň söweşijilerine garşy gazaply söweşe geçendigini aýtdy.
Bu göçüm YD-ynyň demirgazyk Siriýada orun tutan ýerleriniň arasyndaky üpjünçilik ýollaryny kesmäge gönükdirilen hüjümiň bir bölegidi. YD öz elektrik togunyň köp bölegini Tişrin bendinden alýardy.
Birleşen Ştatlar tarapyndan goldanylýan koalisiýa YD-yny derýanyň 22 km uzaklygyndaky Rakkadan çykaryp kowmagy maksat edinýär.
Koalisiýanyň başga bir sözçüsi şu hepdäniň başynda öz güýçleriniň Rakka bilen ýene bir şäheriň, bendiň demirgazyk-günbataryndaky Manbijiň arasyndaky üpjünçilik liniýalaryny kesmäge synanyşýandygyny aýtdy.
Şu aralykda BMG-niň ýörite wekili Siriýanyň uruşýan taraplarynyň arasynda bäş ýyla golaýlan raýat urşuny soňlamaga gönükdirilen parahatçylyk gepleşiklerine 25-nji ýanwarda başlamaga çagyrdy.
Staffan de Misturanyň sözçüsi ýörite wekiliň Ženewadaky gepleşiklere Siriýanyň oppozisiýasynyň we beýlekileriň mümkin boldugyça has giň spektriniň goşulmagyny isleýändigini aýtdy.
“Ol ýerde dowam edýän wakalaryň gepleşikleri puja çykarmagyna ýol bermeli däl» diýip, beýanatda aýdylýar.
Bu beýanat Siriýanyň ýokary derejeli pitneçi komandiri Zahran Alluşyň öldürilen wagtyna gabat geldi. Ol 25-nji dekabrda, bu toparyň baş ştabyny nyşana alan howa zarbalarynda wepat boldy. Onuň «Yslam goşuny» toparynyň başga-da birnäçe komandiri öldürildi.
«Yslam goşuny» Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň režimine garşy uruşýan toparlaryň iň kuwwatlysy hasaplanýar.
Siriýanyň harby güýçleri bu hüjümiň jogapkärçiligini öz üstüne aldy, emma oppozisiýa toparlarynyň birnäçesi bu işi sentýabryň aýagyndan bäri YD nyşanalaryny we beýleki pitneçi toparlary bombalaýan Orsýetden gördi.
Alluşyň janyna kast edilmegi oppozisiýa düýpli bökdençlik getirdi we bu ýagdaýyň Ženewada planlaşdyrylan gepleşikleriň öňünden wakanyň bolýan ýerindäki esasy oýunçylaryň hataryna üýtgeşiklik salmagy mümkin.
Bu kast ediş «syýasy ylalaşyk baradaky ähli gepleşikleri ýaňsa alýar we başlanmadyk düşünişmeleriň aşagyny köwýär» diýip, Günbatar tarapyndan goldanylýan esasy oppozisiýa toparynyň, Siriýanyň Milli koalisiýasynyň uly agzasy Anas al-Abdeh AP habar gullugyna aýtdy.
Ženewada planlaşdyrylan gepleşik BMG-niň Howpsuzlyk geňeşiniň rezolýusiýasyna esaslanýar, bu rezolýusiýa 18-nji dekabrda, Siriýanyň parahatçylyk prosesiniň gollanmasy hökmünde, biragyzdan tassyk edildi. Bu dünýäniň iri döwletleriniň arasynda seýrek duşýan agzybirligi görkezdi.
Siriýanyň hökümetiniň 2011-nji ýylyň başynda demokratiýa tarapdar hereketi basyp ýatyrmagy bilen möwjäp galan uruşda 250 münden gowrak adam öldi.
«Yslam döwleti» toparynyň jeňçileri bu dörän başagaýlykdan peýdalanyp, Siriýada we Yrakda uly territoriýany basyp aldylar, 4.3 million töweregi siriýaly gaçmaga mejbur boldy.
"Siriýanyň halky ejir çekme kemini goýmady» diýip, BMG-niň beýanatynda aýdylýar.
Iňlisçeden türkmençä geçiren Ýowşan Annagurban.


text:
Foto: 1949-89-njy ýyllar aralygyny Semipalatinsk oblastynyň ýaşaýjylary atom kömeleginiň astynda ýaşap geçirdiler
Dünýäde geçirilen ýadro synaglarynyň esasy merkezleriniň biri bolan Semipalatinsk poligonynyň ýapylmagyna 20 ýyl geçdi. Emma Sowet Soýuzynyň ýadro programmasynyň netijeleri şu günki güne çenli duýulýar.
1949-89-njy ýyllar aralygyny Semipalatinsk oblastynyň ýaşaýjylary atom kömeleginiň astynda ýaşap geçirdiler diýilse, ýalňyş bolmaz. Şol döwrüň dowamynda “Semipalatinsk-21” ady bilen tanalan ululygy 18,000 kwadrat kilometrlik bu ýerde ýerasty we ýerüsti ýadro abzallarynyň azyndan 456-ysy partladylypdy.
Synaglar 1989-njy ýylda tamamlandy, resmi taýdan poligon 1991-nji ýylyň 29-njy awgustynda ýapyldy. Onlarça ýyllaryň dowamynda 200 müňe golaý oba ýaşaýjylary janly synag serişdesine öwrülipdiler. Alymlar bu ýerde ýadro ýaragynyň adamlara ýetirýän täsirini öwrenipdiler. Ýerli ýaşaýjylara, hususan-da ýadro synaglaryndan soň, öýlerinden çykmak ýaly görkezmeler berilýärdi. Şeýdip, radiasiýanyň adama ýetirýän täsirleri öwrenilýärdi. Käbir ýerli ýaşaýjylar atom kömelegi barada öz durmuş tejribelerine esaslanyp, gürrüň berýärler.
Radiasiýanyň derejesi
Bu ýerde topragyň, suwuň we howanyň radiasiýa derejesi henize çenli kadadan 10 esse ýokary. 20 çagadan biri dogabitdi agyr şikesli dogulýar. Köp adamlar rak keselinden ejir çekýärler. Ýerli ýaşaýjylaryň ýarysyndan gowragy 60 ýaşyna ýetmän aradan çykýar.
50 ýaşly daýhan Aýken Akimbekow öz klasdaşlarynyň ählisiniň diýen ýaly ýogalanlygyny aýtdy. Akimbekowyň ýaşaýan Saržal obasy 60-njy ýyllarda güýçli atom partlamasy netijesinde emele gelen “atom kölüniň” golaýynda ýerleşýär. Bu kölüň suwunda balyk bolmaýar. Köl tarapyndan şemal öwsende adamlaryň özlerini erbet duýýanlygyny, gan basyşynyň ýokarlanýanlygyny we erbet ysyň gelip başlaýanlygyny Akimbekow gürrüň berdi.
Aýken Akimbekow atom synaglaryny başdan geçiren nesliň wekili. Şol döwürde ýerli ýaşaýjylaryň ençemesi özleriniň howply ýarag synaglarynyň geçirilýän ýerinde ýaşaýanlygyndan asla habarsyzdy. Sowet hökümeti synaglary gizlinlikde saklamaga, adamlaryň saglygynyň ýaramazlygyny bolsa başga sebäpler bilen düşüdirmäge çalyşýardy.
Diňe 1980-nji ýyllaryň ortalarynda Gazagystanly aktiwistler synaglar barada hakykaty anyklap, poligonyň ýapylmagyny talap edip başlapdy. Olaryň bu talaby ýerine ýetirildi. Iň soňky synag 1989-njy ýylda geçirildi.
Netijeler we teklipler
Lukman Toleuhan Nurmuhammedow Maşgalany planlaşdyryjy regional merkeze ýolbaşçylyk edýär. Ol sowet döwrüniň ýadro synag ojaklaryndan 160 kilometr uzaklykda ýerleşýän Semeý şäherinde şu güne çenli dogabitdi şikesli çagalaryň dogulýanlygyny we bu çagalaryň eneleri tarapyndan köplenç çagalar öýlerinde galdyrylýanlygy aýdýar.
Nurmuhammedow çagaly bolmak isleýän ene-atalary hökmany test-barlagyndan geçirmek boýunça ýörite düzgünleriň girizilmeginiň tarapdary. Ol her bir zenanyň diňe bir öz saglygy bilen çäklenmän, çaganyň saglygyna we milletiň saglygyna jogapkärdigini nygtaýar.
Emma ýerli ýaşaýjylaryň köpüsi Nurmuhammedowyň teklibini ýazgarýarlar. Olaryň pikirine görä, bu adamlaryň çagaly bolmak hukugyna garşy gelýär. Tebigaty goraýjy aktiwistler radiasiýanyň azalmaýanlygyny aýdýarka, häkimiýetler regiondan oba hojalygy üçin peýdalanmakçy bolýarlar.
Saržal obasynyň ýaşaýjysy Aýken Akimbekowyň sözlerine görä, häkimiýetler bu ýerde radiasiýanyň ýokdugyny we mal bakyp bolýandygyny aýdypdyrlar.
Akimbekow radiasiýanyň howpludygyny bilýänligini aýdýar. Emma ol, beýleki ýaşaýjylaryň köpüsi ýaly, zordan gün görýänligi sebäpli oba hojalyk önümlerini ýetişdirmäge mejbur bolýar.


text:
Türkmenistanyň mejlisi “Bilim hakyndaky” we “Ylmy işgäriň durumy hakyndaky” kanunlary kabul etdi.
Türkmen intellektuallarynyň käbiri bu kanunlara adaty formallyk hökmünde garasa, käbiri olara ylym-bilime Nyýazow döwründe urlan agyr zarbalardan aýňalmak üçin ädilen möhüm ädim hökmünde baha berýärler.
Türkmen metbugaty “Ylmy işgäriň durumy hakyndaky” kanuna ylmy işgäriň sosial kepilliginiň we ýeňillikleriniň hem berkidilendigini ýazýar. Türkmen döwlet habarlarynyň nygtamagyna görä, bu ýagdaý türkmen ylmynyň ösmegine we halkyň intellektual potensialynyň has netijeli ulanylmagyna ýardam berer.
“Öňkä görä gowy”
Ýerli synçy hem žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew S. Nyýazow döwründe Ylmy-attestasion komissiýanyň ýapylmagy bilen öz ylmy işini togtatmaly bolan ýaş edebiýatçylaryň biri. Ol özüniň ylmy işgäriň durumy hakyndaky kanunyň maddalary bilen belli bir derejede tanyşlygynyň bardygyny we onda ylmy işgärlere ozalkysyndan has kän we doly hukuklaryň kepillendirilendigini aýdýar. “Mysal üçin, ylymlaryň doktorlaryna berilýän dynç alyş günleri 45 güne ýetirilipdir, ylymlaryň kandidatynyň dynç alyş möhleti bolsa 35 gün.” Ýazgulyýew munuň Nyýazowyň döwri bilen deňeşdirilende, has gowudygyny aýdýar.
Täze kanun bilen tanyş intellektuallaryň tassyklamagyna görä, “Ylmy işgäriň durumy hakyndaky” kanunda ýokary okuw jaýlarynda sapak berýän ylmy derejeli mugallymlaryň iş ýüki adaty mugallymlaryňkydan ýeňledilýär. Onda hatda döredijilik dynç alşy hakynda hem gürrüň edilýändigi bellenilýär.
Edebiýatçy alym Döwletmyrat Ýazgulyýewiň pikirine görä, bu kanunda girizilen täzelikler dünýä standartyna tarap ugur alnandygyny aňladýar, ýöne ol Türkmenistanda kanunlaryň dünýä standartlaryna laýyk işlemegi üçin entek kän işiň edilmelidigini hem sözüniň üstüne goşdy.
Daşary ýurt tejribesi
Hukuk meselelerini öwrenýän aşgabatly jurnalist Aşyrguly Baýryýewiň pikirine görä, täze kabul edilýän kanunlaryň kämil çykmagy bu ugurdaky daşary ýurt tejribeleriniň öwrenilmegi hem başarnykly peýdalanylmagy bilen bagly.
“Türkmenistanda soňky döwürde kabul edilýän kanunlaryň taýýarlanmagynda daşary ýurtly spesialistleriň hem goşandy bar, olar bu işe ekspert hökmünde gatnaşdyrylýar” diýip, Baýryýew aýdýar.
Ol daşary ýurtlaryň kanunlarynyň Türkmenistanyň Adalat ministrliginde, Demokratiýa we adam hukuklary institutynda, beýleki degişli edaralarda öwrenilýändigini, olardan ugur alynýandygyny aýdýar. Ýöne Baýryýew kanunyň kabul edilmegi işiň diňe birinji ýarymy diýen pikirde. Onuň pikiriçe, Türkmenistanda gowy kanunlar ozal hem bar, ýöne olar köplenç kagyz ýüzünde galýar.
Zerur bolan şertler
Eýse, ylmy işgäriň durumy hakyndaky täze kanunyň işlemegi üçin nähili şertler gerek? Hukuk meselelerini öwrenýän jurnalist Baýryýew bu meseläniň çözgüdini ýurtdaky adam hukuklary problemasy bilen baglaýar.
“Ozaly Türkmenistanyň Konstitusiýasynda kepillendirilen adam hukuklary gyşarnyksyz berjaý edilmeli” diýip, Baýryýew aýdýar. “Ylmy işgär hem Türkmenistanyň raýaty, eger raýatlaryň syýasy, graždanlyk hukuklary doly berjaý edilse, ylym bilen meşgullanýan adamlar öz işlerinde has uly üstünlik gazanarlar.”
Şeýle-de, ol täze kanunyň gowy işlemegi üçin ýokardan görkezme, buýruk bermek ýaly köne sowet endiklerinden, Nyýazow döwrüniň çäklendirmelerinden we gadaganlyklaryndan el çekmeli diýýär.
Kanunlar demokratik bolsa...
Düýbi Wenada ýerleşýän “Türkmen inisiatiwasy” guramasy soňky on ýylda Türkmenistanda bilimiň ýagdaýy barada birnäçe hasabat çap etdi we ylym-bilim meselelerine yzygiderli syn salýar. Ýöne bu guramanyň başlygy Farid Tuhbatullin entek özüniň bilim hem ylym işgärleri hakyndaky kanunlaryň teksti bilen tanyş däldigini, sebäbi olaryň proýektleriniň metbugatda çap edilmändigini, giň jemgyýetçilik bilen açyk maslahatlaşylmandygyny aýtdy.
Tuhbatulliniň pikirine görä, täze kabul edilen kanunlar mümkin boldugyça demokratik bolsa, bilim alynmagyna päsgelçilik däl-de, eýsem ýardam berse, gowy bolar. Hususan-da ol ýaşlaryň islendik ýurda gidip, öz isleýän bilimini alyp bilmegine ýol açylmalydygyny, olara häzir resmi Aşgabadyň döredýän päsgelçilikleriniň aradan aýrylmalydygyny belleýär.
Synçylaryň käbiriniň täze kanunlara umydygär garaýandygyna garamazdan, olara ynamsyz seredýänler-de bar. Öz adynyň aýdylmazlygyny soran 49 ýaşly türkmen intellektualy ýapyk ýurtda, S. Nyýazowyň izolýasiýa syýasatynyň köp derejede saklanyp galýan şertlerinde täze kabul edilen kanunlar “hiç bir iş bitirmez” diýip belleýär.
Hukuk meselelerini öwrenýän Baýryýew bu pikir bilen ylalaşmaýar. Ol “Ylmy işgäriň durumy hakyndaky” kanun intellektuallaryň, ýagny akyl zähmeti bilen meşgul bolýan adamlaryň hukuklaryny has giňden kepillendirer” diýip, tama edýär.


text:
Daşary ýurtly habar serişdeleriň Azerbeýjanda işlemeginiň gadagan edilendigine garamazdan, “Säher” telekanaly media bazarynda ýerli habar serişdeleri üçin ýeke-täk alternatiwa bolmagynda galýar. Emma, häzir “Säher” telekanaly Azeri resmileriniň kejebesini daraltdy. Çünki, ol Ysraýylyň prezidenti Şimon Peresiň Bakuwa sapary barada golaýda ýiti tankydy gepleşik berdi. Azerbeýjan Peresiň 28-nji iýunda Bakuwa sapar etmegini gowy garşylap, onuň ykdysady, goranmak we söwda boýunça jebis hyzmatdaşlygy hasam ösdürmäge mümkinçilikdigini mälim etdi. Ýöne “Säher” telekanalynyň žurnalisti Ulumi, Peresiň saparyna “musulmanlara garşy genosid eden Ýewreý režimini goldamak” diýip baha berdi. Şeýle hem Ulumi, Azeri hökümetini “ hormatsyzlykda” tankytlap, onuň bu hereketiniň “jogapsyz galmajakdygyny” tekrarlady.Köpleri geň galdyrdy
Ýöne, bu telekanalyň kommentariýasy Azerbeýjanda köpleri geň galdyrdy. 12-nji iýunda Eýranda geçen prezidentlik saýlawlarynyň netijejeleriniň tassyklanmagyna dünýä jemgyýetçiligi garaşýan bir wagtda prezident Aliýew Ahmedinejadyň täzeden prezident saýlanmagyny ilkinji bolup gutlan liderleriň biri boldy. Azerbeýjanyň we Eýranyň hökümetleri özara hyzmatdaşlykdan lezzet alýarlar. Ýagny, iki yurduň diplomatlary ses berişlik strategiýalary boýunça gatnaşyk edýärler. Ony ekspertler “BMG-niň Yslam Kluby” diýip atlandyrýarlar.
Muňa bir mysal getirsek, Eýranda ynsan hukuklarynyň depgilenýändigini we etnik azlyklaryň şol sanda, Azerileriň medeni hukuklarynyň bozulýandygyny tankytlaýan Kanadanyň teklibi boýunça ses berlişikde Azerbeýjan oňa garşy ses berdi. Eýran bilen Azerbeýjanyň gowy gatnaşyklar üçin şol ýurtdaky etnik Azerileriň hukuklarynyň bozulmagyna hökümetiň “göz ýummagyny” Azerbeýjanlylar berk ýazgarýarlar.
Ýerli syýasy analitik Musabekow, köp Azerbeýjanly Eýrandaky watandaşlarynyň hukuklarynyň bozulýandygyny tankytlaýar diýdi. Ol “Säher” telekanalynyň haýbatynyň ters netije bermeginiň mümkindigini hem aýtdy. Musabekow Azerbeýjanyň Eýrana garşy toparlar üçin platforma bolmagynyň mümkindigini belläp, oňa sebäpleriň ýeterlikdigini sözüne goşdy.'Ikiýüzli syýasat'
Şonuň ýalyda, Ysraýylyň prezidenti Peresiň Azerbeýjana saparyny tankytlap, Eýranyň ikiyüzli syýasat yöredyändigi hem aýdylýar. Çünki, Tähran Ermenistan bilen dostlukly gatnaşyklar edýär. Emma Daglyk Garabag dawasy barada dil ýarmaýar. Ahmedinejadyň özi 2007-nji ýylda Ermenistana sapar etdi we serhet arkaly transport gatnaşyklary, energiýa hyzmatdaşlygy barada ylalaşyklara gol goýdy.
Bular ýaly hereketler Azerbeýjanyň Ysraýyl bilen gatnaşyklaryny Tähranyň tankytlamagynyň adalatsyzlykdygyny görkezýär diýip ýurdy dolandyrýan “Ýeni
Azerbeýjan garaşsyz ýurt hökmünde islän ýurdy bilen gatnaşyklar etmäge hakly.
Azerbeýjan” partiýasynyň aklawçysy Mubariz Gurbani aýtdy. “Näme üçin Ermenistanyň prezidenti Eýrana sapar edip, gowy garşylanyp we goldaw tapyp bilýär? Biz ol barada şikaýat etmeýäris. Ysraýyl kanuny döwlet. Azerbeýjan hem garaşsyz ýurt hökmünde islän ýurdy bilen gatnaşyklar etmäge hakly” diýip ol aýtdy.
Oppozisiýon deputat Huseýniň sözlerine görä, “Säher” telekanalynyň gepleşiginiň Azerbeýjanyň Yslamçy oppozisiýasy bilen bagly bolmagy ahmal. Emma, onuň ters netije bermegi mümkin. “Meniň pikirimçe, bu kommentariýalar dowul ýaýratmak we biziň içerki işlerimize goşulmak. Şol telekanal yzygiderli bulagaý gepleşikler berýär. Olar goňşyçylyk ahlaga, prinsiplere we Yslama garşy. Dogrymy aýtsam, bu Eýranyň Azerbeýjana täsirine zeper ýetirýär.”
Azerbeýjanyň Aragatnaşyk ministrligi we Milli teleradiogepleşikler geňeşi resmi taýdan rugsady bolmadyk “Säher” telekanalynyň halkara aragatnaşyk düzgünlerini bozýandygyny Tährana duýdurdy. Emma, Azerbeýjanly resmiler “Säher” telekanalynyň gepleşikleriniň öz ýurduna berilmeginiň öňüni almak üçin mümkinçiligiň azdygyny hem boýun alýarlar. Azerbeýjana ýakmaýan programmalaryň berilmeginiň öňüni almagyň yeke täk ýoly “goňşylarymyz bilen gowy gatnaşyklary saklamak” diýip Milli teleradiogepleşikler geňeşiniň agzasy Gafar Jabiýew aýtdy. Media aklawçysy Alaskir Mamedali bolsa, bu problemany Azeri hökümetiniň özüniň döredendigine ynanýar. Çünki, olar mediany bogdular. Hut şonuň üçinde, islendik “alternatiw media” gowy zat diýip aklawçy Mamedali aýtdy.


text:
Sişenbe güni Nýu-Ýorkda dünýäniň iň belli ýarag gaçakçylarynyň biri bolmakda gümän edilýän, ozalky sowet harby ofiseri Wiktor Buta garşy sud diňlenşigi başlandy.
Wiktor But 2008-nji ýylda Taýlandda Amerikanyň agentleri tarapyndan gizlin operasiýada tussag edilip, soňra Birleşen Ştatlara ekstradisiýa edilipdi.
Wiktor But “ýer-howa” kysymly raketalary satmak, şeýle-de Kolumbiýanyň “FARC” toparynyň gozgalaňçylaryny ýarag bilen üpjün etmek synanyşyklarynda aýyplanýar.
Wiktor But özüne ýöňkelýän bu aýyplamalary ret edýär.
Amerikan resmileri tarapyndan “ölüm tütjary” diýlip atlandyrylan Butyň Owganystandaky ýaragly söweşijilere we Afrikanyň käbir döwletlerine hem ýarag daşandygy aýdylýar.


text:
Los-Anjelesde Golliwudyň esasy baýragy bolan “Oskar” baýragynyň 85-nji gowşurylyş dabarasy boldy.
Iň gowy film hökmünde režissýor Ben Afflegiň Eýrandaky zamun alyşlyk barada surata düşüren “Argo operasiýasy” atly filmi sylaglandy.
Iň gowy film
Bu sylag adaty bolmadyk bir ýagdaýda yglan edildi. Iň gowy film üçin “Oskar” baýragyny ABŞ-nyň prezidentiniň aýaly Mişel Obama wideoaragatnaşyk arkaly Ak Tamdan yglan etdi.
Baýraga mynasyp bolan bu kartinada 1979-njy ýylda Eýranda bolan rewolýusiýanyň dowamynda Kanadanyň Tährandaky ilçihanasynda gizlenen amerikan diplomatlarynyň halas edilmegi boýunça geçirilen özboluşly operasiýa barada gürrüň berilýär.
Ben Afflek köpçüligiň öňünde eden çykyşynda filmiň üstünde işlänlere, Kanada, şeýle-de eýranlylara minnetdardygyny aýtdy.
Emma Afflegiň ady iň gowy kinorežissýor diýen kategoriýada agzalmady. “Oskar” baýragynyň bu kategoriýasy boýunça “Pi durmuşy” atly filmi üçin taýwanly režissýor Eng Lee sylaglandy.
Aktýor baýragy
Režissýor Stiwen Spilbergiň “Linkoln” atly kartinasynda öňki amerikan prezidenti Awraam Linkolni şekillendiren iňlis-irland aktýory Daniel Deý-Luis ýene-de baýraga mynasyp boldy.
Deý-Luis baş roly üçin yzly-yzyna üç gezek “Oskar” baýragy bilen sylaglanan ilkinji aktýordyr. Ol özüne şeýle uly hormatyň bildirilenligi üçin kinoakademiýanyň adyna minnetdarlyk sözlerini aýtdy.
22 ýaşly aktrisa Jenifer Lourens iň gowy aýal roly üçin Oskar baýragyna mynasyp boldy. Jenifer Lourens söýgi dramasynda oýnan rolunyň üstünlikli bolandygy üçin ähli zenanlara minnetdardygyny aýtdy.
Ýazyjy Wiktor Gýugonyň “Ýekirlenenler” atly eseri boýunça döredilen sazly filmde Fantinany oýnan amerikan aktrisasy Enn Hetueý ikinji plandaky roly üçin Oskar baýragyna eýe boldy.
Erkekleriň arasynda ikinji plandaky rol üçin awstriýaly aktýor Kristof Walts sylaglandy. Meşhur kinorežissýor Kwentin Tarantinonyň filmleri Kristof Waltsa iki sapar Oskar baýragyny getirdi.
Waltsyň birinji “Oskar” baýragy Tarantinonyň 2009-njy ýylda döreden “Gözden düşen haramzadalar” atly kartinasy üçin berlipdi.
Daşary ýurtly film
Iň gowy daşary ýurt filmi üçin “Oskar” baýragy awstriýaly režissýor Maýkl Hennegiň garry är-aýalyň fiziki we psihiki kesellere garşy göreşi baradaky “Söýgi” atly filmine berildi.


text:
Prezident Barak Obama ABŞ-ny pulsuzlykdan halas edýän we 16 günläp bölekleýin işlän hökümetiň öz işini doly dikeltmegine mümkinçilik berýän kanuna gol çekdi.
Ak tamyň aýtmagyna görä, Obama bu kanuna onuň taslamasy respublikanlaryň gözegçiligindäki Wekiller öýünde we demokratlaryň gözegçiligindäki Senatda çarşenbe güni kanunçykaryjylar tarapyndan makullanansoň gol çekdi.
Ak tamyň býujet boýunça edarasynyň aýtmagyna görä, federal işgärleri penşenbe güni irden işe çykýarlar. Býujet tassyklanmanka, onlarça müň federal işgärleri dynç alşa ýa-da tölegsiz rugsada iberilipdi.
Ses berişlik
Wekiller öýünde geçirilen ses berişlikde kanunyň goldawyna 285 ses, onuň garşysyna 144 ses berildi. Goldaw bildiren 198 kanunçykaryjy Barak Obamanyň Demokratik partiýasynyň agzalary bolup, 85 adam oppozision respublikan partiýadan.
Senatdaky ses berişlikde 81 adam kanuny goldady we 18 adam oňa garşy çykyş etdi.
Bu ses berişlik birnäçe hepdeläp dowam eden syýasy çykgynsyzlykdan soň amala aşyryldy. Respublikanlar Obamanyň saglygy saklaýyş reformasyndan el çekmegini talap edipdiler.
Bu kanun güýjünde galdy. Emma respublikanlar býujetiň üstünde boljak çekeleşiklerde bu meselä ýene-de dolanmagy wada berdiler.
Täze kanun diňe gysga möhletlik çykalga bolýar. Ol hökümetiň 15-nji ýanwara çenli maliýeleşdirilmegini göz öňünde tutýar. Analitikler bu ýagdaýda kanunçykaryjylaryň arasynda 2014-nji ýylyň ýanwarynda hem gapma-garşylyklaryň döremeginiň ähtimaldygyny belleýärler.
Obama çarşenbe güni žurnalistlere beren gysga kommentarisinde kanunçykaryjylara barlyşyk üçin minnetdarlyk bildirdi. Obama munuň amerikanlaryň ynamyny dikeltmek üçin pursat bolandygyny belledi.
Krizisiň öňüni almak
Obama kanunçykaryjylara ýüzlenip, urşuň gyrasynda yraň atmagy bes etmäge we häkimiýeti krizis arkaly dolandyrmakdan el çekmäge çagyrdy.
Obama şeýle krizisleriň geljekde döremeginiň öňüni almak üçin respublikanlar bilen gepleşik alyp barmaga taýýarlyk bildirdi.
Kongresiň karary Halkara walýuta fondunyň başlygy Krisitine Lagarde tarapyndan derhal makullandy. Ol ABŞ-nyň syýasy petige direlmeginiň dünýäniň ykdysadyýetine zeper ýetirmeginiň ähtimaldygyny ozal duýdurypdy.
Dünýä Bankynyň prezidenti Jim Yong Kim dünýäniň ykdysadyýetiniň “potensial betbagtçylykdan” halas bolandygyny belledi.
ABŞ-nyň täze maliýe ýylynyň başynda, 1-nji oktýabrdan bäri hökümetiň öz işini togtadan döwründe, ýurduň diňe esasy ugurlary hasaplanýan goranmak we howa gatnawy pudaklary öz işini doly derejede dowam etdirdi.


text:
11-nji dekabrda Türkmenistan-Owganystan-Päkistan-Hindistan (TOPH) proýekti boýunça gol çekilen hökümetara ylalaşygy region üçin nähili ähmiýete eýe bolup biler?
Aşgabatda geçirilen Sammitde baglaşylan bu ylalaşyga Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow, Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý, Päkistanyň prezidenti Asif Ali Zardari hem-de Hindistanyň nebit we gaz ministri Murli Deora gol çekdi.
Dokumente gol çekişlik dabarasyna proýektiň tehniki-ykdysady işleriniň sponsory Aziýa ösüş bankynyň prezidenti Haruhiko Kuroda hem gatnaşdy.
TOPH proýektiniň aýratynlygy
Türkmenistanyň Döwletabat gaz ýatagyndan başlanyp, Owganystanyň Gerat we Kandagar we Päkistanyň Kuwetta regionlarynyň üstünden geçip, Päkistan-Hindistan serhediniň Fazilka diýen ýerine çenli çekiljek gaz geçirijiniň proýekt boýunça geçirijilik ukyby ýylda 33 milliard kubometr töweregi bolar. Onuň umumy uzynlygynyň 1 müň 700 kilometr töweregi boljakdygy habar berilýär.
Aşgabatdaky Sammitde Türkmenistan-Owganystan-Päkistan-Hindistan proýektiniň durmuşa geçirilmeginiň häzirki şertlerdäki ähmiýeti we regionyň durnuklylygyna ýetirjek oňaýly täsiri bellendi. G.Berdimuhamedowyň sözlerine görä, TOPH gaz geçirijisi diňe bir özara bähbitli energiýa we ykdysady proýekt bolman, ägirt uly syýasy ähmiýete eýe wakadyr hem.
Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý proýektiň sosial ähmiýetini belledi we onuň durmuşa geçirilmeginiň täze iş orunlarynyň döredilmegine we halklaryň durmuş derejesiniň ýokarlanmagyna itergi berjekdigini belledi. Karzaý proýektiň howpsuzlygyny üpjün etmek üçin Owganystanyň zerur çäreleri amala aşyrjakdygyny hem wada berdi.
“New York Times” gazetiniň bellemegine görä, ABŞ-nyň resmi wekilleri 1995-nji ýyldan bäri gepleşilip gelinýän we ABŞ tarapyndan goldanylýan TOPH gaz proýektiniň durmuşa geçirilmeginiň Owganystanyň ykdysadyýetine söýget boljakdygyna, şeýle-de regionyň esasy bäsdeş döwletleri bolan Päkistan bilen Hindistanyň arasyndaky gatnaşyklary pugtalandyrjakdygyna umyt bildirýärler.
Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa boýunça bilermeni Brýus Pannieriň pikirine görä, Türkmenistan-Owganystan-Päkistan-Hindistan proýektini durmuşa geçirmek boýunça ylalaşyga gol çekilmegi bir tarapdan gowy täzelik, sebäbi bu uzaga çeken gepleşiklerden soň, oňly netijä gelnenligini görkezýär. Emma ol gaz geçirijiniň howpsuzlygynyň esasy problema bolmagynda galýandygyny hem belleýär.
Turbanyň gaz bilen üpjünçiligi
Prezident G.Berdimuhamedowyň Aşgabatdaky Sammitde eden resmi çykyşynda aýtmagyna görä, Türkmenistan dünýäde güýçli depginde ösýän ykdysdyýetli Päkistanyň we Hindistanyň tebigy gaza bolan uzak möhletleýin talaplaryny üpjün etmekçi.
Uly göwrümli proýekti onlarça ýyllaryň dowamynda üpjün etmek üçin Türkmenistanda ýeterlik gazyň bardygyny hem G.Berdimuhamedow öz çykyşynda belledi.
Türkmenistan-Owganystan-Päkistan-Hindistan gaz geçiriji üçin çig mal çeşmesi hökmünde Türkmenistanyň Ýolöten gaz ýatagynyň ulanylmagy ähtimal diýlip, “Trend.az” agentliginiň maglumatynda aýdylýar.
Bu agentlik Türkmenistanyň prezidentiniň Sammitde eden çykyşynda 22 trillion kubometr gaz ätiýaçlygy bolan Ýolöten gaz ýatagynda garaşsyz halkara audit barlaglarynyň geçiriljekdigini mälim edendigini hem habar berýär.


text:
Türkmenistanyň häkimiýetleri “ýakyn geljekde” täze iki syýasy partiýanyň dörediljekdigini mälim etdiler. Bu hereket bilen ýurduň bir partiýalyk sistemasynyň soňuna çykmaklyk maksat edinilýär.
Wise-premýer Sapardurdy Toýlyýew agrar partiýany we telekeçileriň partiýasyny döretmek boýunça taýýarlyk işleriniň alnyp barylýandygyny aýtdy.
Bu plan amala aşyrylan ýagdaýynda ýurtdaky ýeke-täk partiýanyň – Türkmenistanyň Demokratik partiýasynyň dolandyryş düzgüniniň soňuna çykylmagynyň ähtimaldygy aýdylýar.
Şol bir wagtyň özünde-de, analitikleriň aýtmaklaryna görä, partiýalaryň döredilmeginde hökümetiň gatnaşygynyň bolmagy olaryň özbaşdak hereket edip biljegine uly şübhe döredýär.
Türkmenistan 1991-nji ýylda garaşsyzlygyny alany bäri berk awtoritar usulda dolandyrylyp gelinýän döwlet hökmünde tanalýar.
Türkmenistanda nobatdaky parlament saýlawlary 2013-nji ýyla bellendi.