text:
Ykdysadyýet, adalat, syýasat we howpsuzlyk boýunça dürli problemalar bilen ýüzbe-ýüz bolýan Pakistan häzir soňky 80 ýylyň dowamynda emele gelen iň uly sil heläkçiligi bilen başagaý.
ABŞ we günbatarly ýaranlary tarapyndan iberilýän ýardamlaryň gelip başlamagyna garamazdan, bu betbagtçylykdan özüni alyp çykmak üçin Pakistana ençeme ýyl wagt gerek.
Bu sil heläkçiligi we şol sebäpli ýüze çykan beýleki problemalaryň edil häzir agzybirlik juda zerur pursatynda Pakistanda syýasy, etniki we dini taýdan ýurduň bölünmegine getirmegi ahmal.
Hökümetiň silden ejir çekýän adamlara ýeterlik ýardam bermeýänligi barada eýýäm şikaýatlar eşidilýär. Şeýle garaýyşlar ilki bilen puştunlaryň köpçülikde ýerleşýän Haýbar-Pahtunkwa welaýatynyň Peşawar, Nowşehra, Çarsada, Suwat we Şangla ýaly etraplarynda ýaňlanýar.
Haçanda Pakistanyň merkezi federal hökümetiniň premýer-ministri Ýusuf Reza Gilani siliň Haýbar-Pahtunkwa welaýatyna täsirini ýetirip başlanda, bu heläkçilik üçin ýardam sorap halkara jemgyýetçiligine ýüz tutulmajagyny aýdanda, bu welaýatyň ýerli hökümet ýolbaşçylarynyň gaharyny getiripdi.
Elbetde, siliň beýleki welaýatlar, şol sanda Penjab welaýatyna hem baryp ýetmegi hem-de ýagyşyň mundan beýlägem dowam etjekdigi barada çaklamalaryň öňe sürülmegi merkezi hökümeti ýardam meselesindäki bu pozisiýasyny üýtgetmäge mejbur etdi.
Federal döwlet sistemaly Pakistanda merkezi hökümete “Pakistan halk partiýasy” ýolbaşçylyk edýär. Bu koalision hökümete Haýbar-Pahtunkwa welaýatyny dolandyrýan “Halk mılli partiýasy”, Penjab welaýatynda köpçüligi emele getirýän “Pakistan musulmanlar bileleşigi” we Sind welaýat mejlisiniň aglaba bölegini emele getirýän “Mahajirler partiýasy” hem girýär.
Ýurtdaky koalision hökümete girýän we Haýbar-Pahtunkwa welaýat mejlisini öz elinde saklaýan “Halk milli partiýasy” bolsa silden ejir çeken ilata ýardam boýunça merkezi hökümetiň alyp barýan syýasaty bilen ylalaşman, “Biziň welaýatymyzyň territoriýasynyň 95% töweregini sil aldy, emma ýardamlaryň aglaba bölegi Penjab welaýatyna ugradylýar” diýýär.
Haýbar-Pahtunkwa welaýatynyň ýolbaşçylary, aýratynam bu welaýatyň ABŞ tarapyndan terrora garşy alnyp barylýan göreşiň merkezlerinden biridigine garamazdan, Waşingtonyň iberýän ýardamlarynyň bu welaýatyň ilatyna ýetmeýänliginden şikaýat edýärler.
Şunlukda, merkezi hökümetiň alyp barýan syýasaty bilen ylalaşman, Haýbar-Pahtunkwa welaýatynyň ýolbaşçylary welaýatyň silden ejir çekýän ilatyna ýardam ýygnamak üçin paýtagt Ýslamabatda ýörite halkara konferensiýa geçirjekdiklerini yglan etdiler.
“Halk milli partiýasynyň” ýolbaşçylaryndan biri merkezi hökümetiň käbir wekilleriniň bu çärä garşy çykmagyna garamazdan, 20-nji awgustda geçirilmegi planlaşdyrylýan bu ýygnagyň amala aşyryljakdygyny aýtdy.
Welaýata garşy welaýat
Soňky döwürlerde ýurtda welaýat bilen merkezi hökümetiň ýolbaşçylarynyň arasynda dowam edýän bu dartgynlygyň artmagyna hasam iterge berip biljek başga bir plan hakda hem gürrüň edilip başlandy.
Pakistaniň Penjab welaýatynyň premýer-ministri Şahbaz Şerip mundan beýläk bolaýmagy mümkin şeýle sil heläkçiliginden öz welaýatyny goramak üçin jedelli suw bendi diýlip hasaplanýan “Kala-Bagyň” gurulmagynyň zerurdygyny aýdyp, bu ugurda kampaniýa başlatdy.
Bu kampaniýanyň başladylmagyndan birnäçe gün soňra Pakistanyň federal hökümetiniň premýer-ministri Ýusuf Reza Gilani hem bu proýektiň amala aşyrylmagynyň tarapdarydygyny aýdyp, çykyş etdi.
Pakistanyň Haýbar-Pahtunkwa welaýatyny dolandyrýan “Halk milli partiýasy” bolsa bu bendiň gurlan halatynda öz welaýatynyň uly bir böleginiň suw astynda galjakdygyny aýdyp, muňa garşy çykýar. Şol bir wagtyň özünde ekerançylyk meýdanlary üçin Sind derýasynyň suwuna mätäç bolan Sind welaýaty hem bu bendiň gurulmagyna razy däl.
Bu bendiň gurulmagyna rugsat berlen halatynda üç welaýatyň arasynda döremegi mümkin dartgynlylyk zerarly, Pakistanyň prezidenti Asif Ali Zerdari ýakynda eden çykyşynda agzalýan proýektiň ýatyrylanlygyny aýtdy.
Mundan ozal serhet diýlip atlandyrylýan we puştunlaryň köpçülikde ýaşaýan welaýatynyň adynyň Haýbar-Pahtunkwa diýlip üýtgedilmegine hem garşy çykan we Penjab welaýatyny dolandyrýan “Pakistan musulmanlar bileleşigi partiýasy” bendiň gurulmagy baradaky talaplaryny dowam etdirjekdigini aýdýar.
Sil zerarly saglyk boýunça dürli problemalaryň ýüze çykyp başlan häzirki pursatynda berilýän ýardamyň üstünde ylalaşmazlyklaryň geljekde hasam artmagyna garaşylýar.
Şeýle-de Haýbar-Pahtunkwa welaýatynyň ýolbaşçylary merkezi federal hökümetiň ýokary derejeli ýolbaşçylaryndan hiç biriniň bu welaýatda emele gelen silden ejir çeken regionlara sapar etmänligini aýdyp, Ýslamabady tankyt edýärler.
Şol bir wagtyň özünde Pakistanda emele gelen bu betbagtçylyk ýurtda agzybirligi ornaşdyrmak boýunça hem uly synaga öwrülýär. Eger şeýle tragediýa bu ýurtda halk arasynda bütewüligi ornaşdyryp bilmese, onda Pakistanda agzybirligi näme ornaşdyryp biler?
Dawut Hattak Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Pakistan gullugy –Maşal Radiosynyň žurnalisti. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


c: text/html

text:
12-nji dekabrda baýramçylyk çäreleri paýtagtyň Bitaraplyk binasyna gül goýmak dabarasyndan başlandy, oňa Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow gatnaşdy.
Ir säherden Köpetdag jülgesiniň ajaýyp künjekleriniň birinde gurlan ýadygärlige aşgabatlylaryň hem-de türkmen paýtagtynyň myhmanlary, şol sanda şu gün Aşgabatda açylýan “Bitaraplyk syýasaty: parahatçylygyň, howpsuzlygyň we ösüşiň ugrunda halkara hyzmatdaşlyk” atly halkara maslahata gatnaşýan köp sanly daşary ýurtly myhmanlar gelip başladylar. Bu ýere Türkmenistanyň Mejlisiniň ýolbaşçysy we deputatlary, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlary, harby we hukuk goraýjy edaralaryň, ministrlikleriň we pudak edaralarynyň, ýurdumyzyň daşary ýurtlardaky ilçihanalarynyň hem-de diplomatik wekilhanalarynyň ýolbaşçylary, jemgyýetçilik guramalarynyň we köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri, hormatly ýaşulular hem-de talyp ýaşlar ýygnandylar.
Döwlet Baştutany Bitaraplyk binasynyň ýanyna barýar, bu ýerde Milli goşunyň gaýduwsyz esgerleri — türkmen halkynyň edermen ata-babalarynyň şöhratly däplerini mynasyp dowam etdirijiler hormat garawulynda nyzama düzülipdir.
Türkmenistanyň Döwlet senasy ýaňlanýar, soňra Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow özygtyýarly döwletimiziň eýe bolan hemişelik Bitaraplyk halkara-hukuk derejesiniň ýörelgeleriniň müdimiliginiň hem-de mizemezliginiň nyşany hökmünde bina edilen Bitaraplyk binasynyň etegine gül dessesini goýýar.
Milletiň Lideriniň yzysüre dabara gatnaşyjylaryň ählisi gül desselerini goýýarlar, şu pursat Bitaraplyk binasynyň töweregine ýygnanan müňlerçe adamlaryň kalbyny buýsanç duýgusy gurşap alýar. Az salymyň içinde binanyň öňündäki meýdança ajaýyp gül desselerinden dolýar.
Türkmen halkynyň eýerýän parahatçylyk döredijilik, hoşniýetli goňşuçylyk, ynsanperwerlik we döredijilik ýörelgelerini alamatlandyrýan Türkmenistanyň Bitaraplyk gününiň baýramçylygy her ýyl ýurdumyzda giňden we dabaraly ýagdaýda bellenilip geçilýär. Şol dabaralara körpe nesilden başlap, ak sakgally ýaşululara çenli hemmeler ruhubelentlik bilen gatnaşýarlar.
1995-nji ýylyň 12-nji dekabry dünýä taryhynyň örän ähmiýetli seneleriniň biridir. Hut şol gün Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň 50-nji ýubileý mejlisinde “Türkmenistanyň hemişelik bitaraplygy” Kararnamasy kabul edildi. Bu resminama laýyklykda, biziň ýurdumyz taryhda ilkinji gezek halkara bileleşik tarapyndan ykrar edilen Bitarap döwlet boldy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Demirgazyk Koreýanyň we Günorta Koreýanyň diplomatlary 1950-nji ýyllaryň başynda bolan uruşdan soň aýralykda galýan maşgalalaryň birleşmegi üçin mümkinçilik döretmek barada gepleşik geçirýärler.
Gepleşikler anna güni serhetýaka Panmunjom şäherinde geçirildi.
Demirgazyk Koreýanyň ýakynda aýtmagyna görä, Phenýan maşgalalaryň bileleşmeginiň Koreýada sentýabr aýynda geçirilýän “Çuseok” atly hasyl baýramçylygynda bolmagyna garaşýar.
Maşgalalaryň bileleşmegi boýunça soňky çäreler, iki ýurt arasynda harby dartgynlylyk güýçlenmänkä, 2010-njy ýylda geçirilipdi.
Koreýa ýarymadasyň ikä bölünmegine getiren 1050-53-nji ýyllaryň uruşy zerarly millionlarça maşgala aýralyga sezewar bolupdy.


text:
«Daşoguz» — «Hazyna»
«Ahal» toparynyň senesi süýşürilen duşuşyklaryndan soňra, Ýokary liganyň duşuşyklary ýene-de doly düzümde dowam edýär. 15-nji tapgyryň duşuşyklarynyň ählisi hem 27-nji iýunda geçiriler. Şeýle-de bolsa, oýunlaryň Türkmenistanyň futbol federasiýasy tarapyndan düzülen tertipnamada tapgyryň ilkinji duşuşygy hökmünde «Daşoguz» bilen «Hazynanyň» arasyndaky duşuşyk görkezilýär. Şu möwsümde entek ýeňiş gazanyp görmedik ýer eýelerine bu gezek hem 3 utuk gazanmak kyn düşse gerek. Çempionatda umuman şowsuz çykyş edip gelýän-de bolsa, Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň topary bassyr iki duşuşykda ýeňiş gazandy. Soňky duşuşygynda bolsa olar çempionlygyň esasy dalaşgärleriniň biri — Türkmenbaşy şäheriniň «Şagadamyny» ýeňlişe sezewar etdiler.
Öňünden hem çaklanylyşy ýaly, duşuşykda ýeňiş artykmaçlygy «Hazynanyň» elinde ýaly görünýär. Eger şeýle bolsa topara 6-njy orna çenli çykmaga mümkinçilik döräp biler. Çünki häzirki wagtda 6-njy we 7-nji orunlary paýlaşýan «Merw» bilen HTTU bu tapgyrda güýçli garşydaşlar bilen duşuşar we olaryň ýeňiş gazanmak mümkinçiligi çäklidir. HTTU-dyr «Merwiň» haýsydyr biriniň oýny deňlik bilen tamamlanaýanda-da «Hazyna» eýeleýän ornuny ýokarlandyrmaga mümkinçilik dörär.
Eger-de ýer eýelerine deňlik bilen oýnamak başartsa, olar şu möwsümdäki 2-nji utugyny gazanar. Ýöne «Daşoguz» ýeňilse welin, bu toparyň bassyr 8-nji ýeňlişi bolar. Şu möwsümde bassyr 8 gezek ýeňlen başga topar ýok.
Şu duşuşykda «Daşoguz» derwezesinden ýekeje pökgi geçirtse, toparyň möwsümde umumy geçirden gollarynyň sany 50-ä çykar. Bu bolsa möwsümdäki ilkinji şeýle netije bolar.
Ýatladýarys: «Daşoguz» bilen «Hazynanyň» arasynda 1-nji aýlawda bolup geçen duşuşykda «Hazyna» 4:0 hasabynda ýeňiş gazandy.
«Aşgabat» — «Energetik»
Ýokary ligada ilkinji gezek çykyş edýän «Energetigiň» oýunlaryny şowsuz alyp barýandygyndan ugur alsak, bu duşuşykda ýer eýeleriniň ýeňşine garaşyp bolar. Eger «Aşgabat» ýeňiş gazansa, topara 3-nji orunda ymykly ýerleşmek mümkinçiligi bar.
Eger-de duşuşyk deňlik bilen tamamlansa, bu «Energetigiň» şu möwsümdäki 7-nji deňligi bolar. Ozal hem aýdyşymyz ýaly, şu möwsümde iň köp duşuşygy deňlik bilen tamamlanan topar «Energetikdir». «Aşgabat» bolsa diňe bir duşuşykda deňlik hasap bilen oýnady.
Myhmançylykda geçiren duşuşyklarynyň entek ýekejesinde-de ýeňip görmedik «Energetigiň» janköýerleri bu gezek ýeňşe garaşyp bilermi? Az-da bolsa umyt bar. Ýöne bu ýeňiş toparyň ýaryş sanawyndaky ornuna täsir etmez.
Ýatladýarys: toparlaryň arasynda 1-nji aýlawda geçen duşuşyk 2:1 hasabynda «Aşgabadyň» ýeňşi bilen tamamlanypdy.
«Balkan» — «Altyn asyr»
«Nebitçiler» bilen «aragatnaşykçylaryň» arasynda geçjek duşuşyk, gürrüňsiz, tapgyryň iň esasy duşuşygy bolar. Başgaça bu duşuşygy ýaryş sanawnamasynyň başyny çekýän toparlaryň duşuşygy diýip hem, iň köp gol geçirmek ugrunda ýaryşýan netijeli hüjümçileriň (Myrat Ýagşyýew — Süleýman Muhadow) duşuşygy hem diýip atlandyryp bileris.
«Altyn asyrdan» tapawutlylykda şu möwsümde öz meýdanynda ýekeje gezek hem ýeňlip görmedik «Balkan» topary bu gezek hem ýeňşe bir ädim ýakyn görünýär. Eger şeýle bolsa, onda «nebitçiler» lider bilen aralygy bir utuga çenli ýygryp biler (häzir «Altyn asyryň» 33, «Balkanyň» 29 utugy bar). Myhmanlar ýeňse welin, «Altyn asyr» iň ýakyn bäsdeşinden 7 utuk öňe saýlanar. Bu bolsa topar şondan soň iki oýunda ýeňläýende-de öňdeligi hiç kime bermez diýildigidir. Ýöne bu ýeňliş «Balkanyň» eýeleýän ornuna täsir etmez. Diňe üçünji orundaky topar bilen utugyny ýakynlaşdyrar.
Şu tapgyrda «Altyn asyr» topary Ýokary ligadaky 210-njy duşuşygyna çykar. «Balkanyň» futbolçylarynyň garşydaş derwezä girizip bilen ýekeje goly toparyň şu möwsümdäki 40-njy pökgüsi bolar. Şeýlelikde, «Balkan» şu çempionatda 40 gol geçiren ilkinji topar bolar.
Eger-de duşuşykda «Balkan» ýeňiş gazansa, ol toparyň bassyr ikinji ýeňşi bolar. «Altyn asyr» ýeňse welin, bu ýeňiş «aragatnaşykçylaryň» yzly-yzyna gazanan dördünji ýeňşi bolar. «Altyn asyryň» öňki iň gowy ýeňiş tapgyry hem 4 oýundyr.
«Balkan» topary şu möwsümde entek öz meýdanynda ýeňlip görenok, «Altyn asyr» bolsa myhmançylykda ýeňlenok. Göreliň, olar bu ýeňilmezliklerini bu duşuşykda hem saklap bilermikä?
Ýatladýarys: toparlaryň arasynda 1-nji aýlawda geçirilen duşuşyk 2:1 hasabynda «Altyn asyryň» ýeňşi bilen tamamlandy.
«Merw» — «Şagadam»
Şu möwsümde Mary welaýatyna wekilçilik edýän toparlardan enteg-ä ýeňilmedik «Şagadam» özüniň Döwlet Baýramowyny, Tirkiş Orazmuhammedowyny, Annageldi Weliýewini, Meýlis Rizaýewini öňki oýnan toparyna garşy Mara alyp barýar. Ýöne bu duşuşyga öz meýdanynda aňsat-aňsat ýeňilmeýän «Merw» hem ykjam taýýarlyk gören bolsa gerek. Ýeňiş iki topar üçin hem gerek. Ýaryş sanawnamasynda eýeleýän orunlaryny saklap galmak üçin toparlara deňlik heme ýeterlik bolman biler. Häzir «Şagadam» «Aşgabat» topary bilen 3-4-nji, «Merw» bolsa HTTU bilen 6-7-nji orunlary paýlaşýar.
«Merw» topary milli ýaryşlarda 1000-nji pökgini derwezesinden geçirtmäge ýakyn geldi. Häzir milli ýaryşlarda «Merwiň» derwezesinden 999 gol geçirildi.
Ýer eýeleriniň derwezesine giriziljek ýekeje gol «Şagadam» üçin hem gyzykly sany ýüze çykarýar. «Şagadamyň» oýunçylary şu duşuşykda ýekeje gezek tapawutlanyp bilseler, olaryň şu möwsümde myhmançylykda geçiren gollarynyň sany 15-e deň bolar. Bu bolsa şu çempionatdaky iň ýokary görkezijidir (myhmançylykda gol geçirmekde).
«Merw» geçen möwsümde-hä öz meýdanynda «Şagadamdan» ýeňilmedi. Ýöne gyşky arakesme döwründe iň esasy oýunçylarynyň käbirini bu günki myhmanlaryna beren «Merw» şol ýeňilmezligi saklap bilermikä?
Ýatladýarys: toparlaryň arasynda 1-nji aýlawda geçirilen duşuşyk 2:0 hasabynda «Şagadamyň» ýeňşi bilen tamamlandy.
HTTU – «Ahal»
Möwsümiň başynda geçen ýylky çempiondan hem gowy netije görkezip, AFK-nyň Kubogynda toparçalara girmegi başaran «Ahal» topary soňky döwür şowsuzlyklardan halas däl. Ol şu tapgyrda ýene bir şowsuz çykyş edýän topara – HTTU-a myhman bolar. Göräýmäge, «Ahalyň» düzümi HTTU-nyňkydan güýçli. Ýöne 1-nji aýlawda HTTU güýçli garşydaşlaryny garaşylmadyk ýerde ýeňdi oturyberdi we islendik pursatda garaşylmadyk zatlaryň bolup bilýändigini ýene bir ýola görkezdi. HTTU ýene şol ýeňşini gaýtalar diýmek kyn, ýöne bolman hem bilmez. Ýokary liganyň ýaş tälimçileri Guwançmuhammet Öwekow («Ahal») bilen Röwşen Meredow (HTTU) biri-birine belet. Toparlar hem biri-birini gowy tanaýar. Şonuň üçin hem janköýerler bu duşuşygyň tapgyryň iň gyzykly oýunlarynyň biri boljakdygyna ynanýarlar. Duşuşykda gazanylan ýeňiş «Ahalyň» ýaryş sanawnamasynda eýeleýän ornuny ýokarlandyryp biler, ýöne diňe «Aşgabatdyr» «Şagadamyň» haýsydyr biri ýeňläýen halatynda. «Ahal» HTTU-dan ýene-de asgyn gelse welin, häzirki eýeleýän 5-nji ornuny gidermez. HTTU «Ahal» bilen arany diňe 3 utuga çenli ýygryp biler.
Ýene bir gezek ýatladýarys: toparlaryň arasynda 1-nji aýlawda bolan duşuşykda HTTU 1:0 hasabynda ýeňiş gazandy.


text:
Tähranyň 120 kilometr demirgazyk-günbatarynda, dagda urany baýlaşdyrýan gizlin zawodyň bardygyny Eýranyň oppozisiýa wekilleri yglan etdi.
Kazwin welaýatynyň Abiek etrabynda zawodyň gurluşygynyň 2005-nji ýylda başlanandygyny eýran halkynyň mojahetler guramasy habar berdi.
Oppozisiýa wekili Alyreza Jafarzadek Waşingtonda bolan metbugat konferensiýada urany baýlaşdyrmak boýunça enjamlaryň işleýändigini, onuň Eýranyň Goranmak ministrligine degişlidigini aýtdy.
Bu maglumatynyň dogrudygyna Waşington şübhe bildirdi. Habar agentlikleri amerikan administrasiýasynyň wekilleriniň biriniň zawodyň bardygyny Waşingtonda bilýändikleri, ýöne ony Eýranyň ýadro programmasy üçin ulanýandygyna hiç hili tassyklamanyň ýokdugy baradaky aýdanlaryny getirýärler.
Eýran halkynyň mojahetler guramasy ABŞ-da terroristik guramalaryň sanawyna girizildi.


text:
Türkmenistanda 1990-njy ýyllaryň başynda, azat bazar ykdysadyýetine geçilip başlanmagy bilen, ilatyň sosial goraglylygyny sowet döwründäkiden pese gaçyrmazlyk üçin bir topar çäre görüldi.
Bu çäreler ilata gündelik zerur bolan harytlaryň we hyzmatlaryň bir toparynyň mugt ýa ýeňillikli bahadan berilmegini öz içine almak bilen, belli bir döwür adamlara, hususan-da köp çagaly ýa eli ýuka maşgalalara kömek, goldaw boldy.
Emma soňy bilen bu hili kömekler, ýeňillikli bahadan ýa mugt berilýän zatlar azalyp başlady.
Eýsem bu ilatyň indi bazar şertlerinde özüni doly oňaryp, hökümet tarapyndan berilýän sosial goldawa mätäçliginiň aradan aýrylandygyny aňladyp bilermi?
Ýa bolmasa, Türkmenistanda uly ykdysady ösüşleriň amala aşyrylandygynyň aýdylýandygyna garamazdan, heniz hökümetiň döredýän ýeňillikli kömegine mätäç adamlar hem barmy?
Azatlyk Radiosy bu barada Aşgabatda ýaşaýan ýerli synçy, syýasy aktiwist Nurberdi Nurmämmedow bilen söhbetdeş boldy.


text:
Gazagystanyň Temirtau şäherinde guýa gaçyp ölen çaga duşenbe güni jaýlandy. Munuň yzy bilen şäherde mitingler gurnalyp, häkimiýetler şäherdäki ähli guýulary ýapmaga çagyryldy. Ýurduň prokuraturasy çaganyň ölümi bilen bagly jenaýat işini gozgady.
Iki ýaşyndaky Ýegor Khmil 24-nji maý güni giçlik Gazagystanyň Temirtau şäherinde ejesi bilen gezelenje çykypdy. Birdenkä-de Ýegor şäheriň açyk guýularynyň biriniň içine gaçyp, kanalizasiýa turbalaryndan akyp gitdi. Ejesiniň ähli tagallasyna garamazdan, çagany halas edip bolmady. Diňe aradan üç gün geçenden soň Ýegoryň jesedi tapyldy.
Duşenbe güni ýerli ilatdan müňlerçe adam ellerine çaga jäjeklerini we gülleri alyp, Ýegory jaýlamaga ýygnandylar. Adamlaryň köpüsi, üsti ýapylmadyk – açyk duran guýularyň heläkçilige getirmeginiň mümkindigi barada duýdurylandygyna garamazdan, resmileriň bu ugurda ýeterlik çäre görmändigi üçin gahar-gazaplaryny bildirdi.
Ýegoryň uçran heläkçiliginiň öň ýany şäher häkimine açyk duran guýularyň meselesi barada sorag ýollanypdy. Häkim Nurken Sultanow guýularyň demir gapaklarynyň ýerli ýaşaýjylar tarapyndan ogurlanýandygyny, häkimiýetleriň hem täzelerini goýmakdan ýadandygyny aýdypdy. Sultanow şol wagt žurnalistelere ýüzlenip, bu meseläniň çözgüdini tapmagy olara teklip edipdi.
Ýegoryň jaýlanyşynda “Žas Otan” partiýasynyň ýaşlar ganaty metallalomy kabul edýän edaralaryň guýularyň demir gapaklaryny almagyna gadagançylyk girizmek üçin adamlaryň gollaryny toplamaga başlady. Bir sagadyň dowamynda bu çagyryşa Temirtauyň ýüzlerçe ýaşaýjysy öz gollaryny goýdular.
Kim günäkär?
Sesiniň efirde berilmezligini haýyş eden Ýegoryň garyndaşlarynyň biri: “Biz Ýegoryň ölümine ýerli häkimiýetleriň günäkär bolandygyny çaklaýarys. Biz olardan açyk guýulary ýapmaklaryny bir ýyldan hem gowrak wagt bäri sorap gelýärdik” diýdi.
Ýegoryň heläkçiliginden iki gün soň, Temirtau şäheriniň müňe golaý ýaşaýjylary “Sary lentalar” diýlip atlandyrylan protest ýörişine çykdylar. Adamlar sary lentalary dakynyp, şeýdip Ýegoryň maşgalasyna özleriniň duýgudaşlygyny bildirýärdiler.
Protest çäresini gurnaýjylar häkimiň wezipesinden çekilmegini talap edip, nobatdaky demonstrasiýanyň 1-nji iýunda, ýagny Çagalary goramagyň halkara gününe gabatlanyp geçiriljekdigini aýtdylar. Paýtagt Astanada hem goldaw çäreleriniň geçirilmegine garaşylýar.
Ýegoryň jesedi tapylandan soň, ýerli resmiler metbugat konferensiýasyny gurnap, jemgyýetçiligi sabyr-takatlylygy saklamaga çagyrdylar. Olar ediljek işleri anyk aýtmasalar-da, degişli çäreleriň görüljekdigini bellediler. Haçan-da resmiler “ene-atalaryň hem öz çaglaryna göz-gulak bolmalydyklaryny, olaryň hem jogapkärçiliginiň bardygyny” aýdanlarynda, bu goşmaça gahar-gazabyň döremegine sebäp boldy.
Duşenbe güni Temirtau şäheriniň prokuraturasy Ýegoryň ölümi bilen bagly jenaýat işiniň gozgalandygyny mälim etdi.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama ýakynda Kaliforniýada 14 adamyň ölümine sebäp bolan wakanyň “terrorçylykly hüjüm” bolandygyny we iki hüjümçiniň “radikallaşmanyň garaňky ýoluna” düşendigini aýtdy.
Obamanyň Ak tamdan eden bu çykyşy telewideniýede görkezilip, bu onuň soňky ýedi ýylyň dowamynda eden şuňa meňzeş üçünji çykyşydyr. Ol soňky ýyllarda terrorizm howpunyň “täze görnüşe” özgerendigini aýdyp, “Yslam döwleti” atly ekstremist toparyň ýok ediljegini wada berdi.
Şeýle-de, Obama dünýäniň musulman jemgyýetine radikalizmi we “Yslam döwleti” atly toparyň ideologiýasyny ret edip, terrorizme garşy söweşe goşulmaga çagyrdy. Obama Günbatar bilen Yslamyň arasynda hiç hili konfliktiň ýokdugyny hem nygtady.


text:
Eýran iki sany harby geňeşçisiniň 10-njy aprelde Ýemeniň Aden şäherinde ýerli milisiýa tarapyndan tutulandygy baradaky habarlary ret edýär.
«Fars» habar gullugy Daşary işler ministrliginiň ady aýdylmadyk resmisine salgylanyp, 11-nji aprelde bu habarlaryň dogry däldigini, sebäbi «Eýranyň Ýemende harby güýçleriniň ýokdugyny» aýtdy.
Habarlara görä, Ýemeniň söweş ýagdaýyndaky prezidenti Abd-Rabuu Mansour Hadä ygrarly söweşijiler şaýylardan ybarat hüti pitneçilerine geňeş berýän iki eýranlyny tutandyklaryny aýdýarlar.
Olar tutulan ofiserleriň biriniň polkownik, beýlekisiniň bolsa kapitan çininiň bardygyny, olaryň Eýranyň saýlama Rewolýusiýa gwardiýasyna degişlidigini aýtdylar.
Tähran huti pitneçilerine harby goldaw berýändigini inkär edýär.
Hutileriň Ýemendäki ilerlemesi saudlylaryň ýolbaşçylygynda howa zarbalarynyň urlup başlamagyna alyp geldi.


text:
Penşenbe güni Owganystanyň paýtagty Kabulyň merkezindäki ýarag saklanýan ammarda tötänden dörän heläkçilikli wakanyň netijesinde partlama boldy. Owgan resmileri wakanyň harby hüjüm däldigini aýdýarlar.
Ammarda adam ýitgisiniň bolup-bolmandygy barada maglumat berilmeýär.
Kabul şäher polisiýasynyň başlygy Muhammad Zahir Zahiriň berýän maglumatyna görä, ammardaky minomýot tötänleýin partlapdyr we soňra ammar ot alypdyr. Bu waka NATO-nyň Kabuldaky Baş edarasynyň we Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň ilçihanasynyň golaýynda bolup geçdi.
Owganystanyň Milli howpsuzlyk direktoratynyň berýän maglumatyna görä, partlama elektrik togunyň sönüp-ýanmagy netijesinde ýüze çykypdyr we wakada ammara uly zeper ýetipdir.


text:
Şu hepde, ýagny 27-nji sentýabrdan 3-nji oktýabra çenli Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda “Gadagan edilen kitaplaryň” hepdeligi geçirilýär.
Amerikanyň Kitaphanalar assosiasiýasynyň inisiatiwasy bilen 33 ýyldan bäri her ýylyň sentýabr aýynyň soňky hepdesinde geçirilýän bu çäre, maglumatlary erkin we açyk almaga mümkinçilik döredýär.
Bu hepdeligiň dowamynda Birleşen Ştatlardaky kitaphanaçylar, kitap satyjylary, kitap öýleri dürli çäreleri, şol sanda pikir-garaýyşlary aç-açan beýan etmek azatlygy barada maslahatlar geçirýärler.
Bu çärelerde döwlet senzurasyndan başlap şuňa meňzeş soraglar orta atylýar: Müdiriň ýa-da eneň-ataň iş ýa-da öý kitaphanaňda gadagan edilen kitaby görüp, ony tekjeden aýyrmagyňy soranda, siz näme etmeli? Nädip kitap gadagançylygynyň hötdesinden gelip bolar?
Bu hepdeligiň çäginde kitaphanalarda dünýäniň dürli ýurtlarynda häzirki wagtda gadagan edilen kitaplar görkezilýär we olar okyjylara hödürlenýär.


text:
Owganystanyň öňki welaýat häkimi Pakistanda ýaragly adamlar tarapyndan alnyp gaçylandan iki hepde soň azatlyga goýberildi.
Peşawardaky owgan diplomaty 26-njy fewralda Azatlyk Radiosynyň Pakistan gullugyna beren maglumatynda Hyrat welaýatynyň öňki häkimi Fazlullah Wahidiniň boşadylandygyny tassyklady.
Diplomat Azam Nuristani Wahidiniň 25-nji fewralda Peşawardaky owgan resmilerine gowşurylandygyny aýtdy. Ol Wahidiniň saglyk ýagdaýynyň gowudygyny aýdyp, onuň ýakynda öz maşgalasyna gowuşjakdygyny sözüniň üstüne goşdy.
Wahidiniň 12-nji fewralda Yslamabatda ýitirim bolandygy habar berlipdi. Onuň ýitirim bolmagy bilen baglanyşykly detallar heniz hem nätakyk bolmagyna galýar.
Owgan diplomatynyň aýtmagyna görä, Wahidi özüni alyp gaçanlaryň kimdigi we onuň sebäbi barada hiç hili maglumatynyň ýokdugyny aýdypdyr.


text:
Şu gün Gazagystanyň oppozisiýasy “syýasy repressiýalary” bes etmekligi talap edip, ýurduň liderine ýüzlendi.
Duşenbe güni howpsuzlyk gulluklarynyň Almatyda geçiren reýdleriniň netijesinde hasaba alynmadyk “Alga” partiýasynyň lideri Wladimir Kozlow hem-de garaşsyz “Wzglýad” gazetiniň redaktory Igor Winýawski tussag astyna alnypdy.
Resmileriň aýtmaklaryna görä, howpsuzlyk gulluklarynyň bu reýdi 16-njy dekabrda Žanaözen şäherinde ýüz beren ganly çaknyşyklary derňemek işleri bilen baglanyşykly.
Şu gün 30-dan gowrak agzasynyň gol goýmagynda Sosial-demokratik partiýanyň ýaýradan ýüzlenmesinde 15-nji ýanwardaky parlament saýlawlaryndan öň oppozisiýany basyp ýatyrmak üçin häkimiýetleriň zorluk ulanandyklary aýdylýar.


text:
Robert Bleýkiň ýolbaşçylygynda Aşgabada gelen amerikan delegasiýasynyň gatnaşmagynda Türkmenistanyň resmileri bilen geçirilen ikitaraplaýyn ýyllyk konsultasiýalaryň gidişinde Owganystany durnuklaşdyrmak boýunça edilýän tagallalar, howpsuzlyk, Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan gazgeçiriji proýekti, söwda we energiýa hyzmatdaşlygy we maýa goýumlar bilen bagly meseleler maslahat edildi.
Ýurtlaryň arasyndaky gumanitar hyzmatdaşlygyň çäginde bilim, medeniýet we adam hukuklary temalaryna hem garaldy. Bu barada ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçihanasynyň informasiýa boýunça wekili Bredli MakGaýer Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Prezident Berdimuhamedow ABŞ-nyň Döwlet sekretarynyň Günorta we Merkezi Aziýa boýunça kömekçisi Robert Bleýk bilen duşuşykda, "Serdar" myhmanhanasy, Aşgabat, 16-njy fewral.
16-njy fewralda Aşgabatda ABŞ-nyň Döwlet sekretarynyň Günorta we Merkezi Aziýa boýunça kömekçisi Robert Bleýk Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen hem duşuşdy.
Duşuşykda Berdimuhamedow Türkmenistanyň ABŞ bilen özara partnýorlygyna uly üns berýänligini belledi. Onuň sözlerine görä, Türkmenistanyň alyp barýan halkara hyzmatdaşlygy we söwda-ykdysady gatnaşyklarynyň geografiýa taýdan giňişligini yzygiderli giňeldýänligi ýurduň “açyk gapylar” syýasatynyň esasy alamaty bolup durýar.
Türkmenistanyň prezidentiniň sözlerine görä, Türkmenistanyň daşary ýurtlarda söwda öýlerini açyp, ýurduň transport-kommunikasion infrastrukturany ösdürmegi hyzmatdaşlygyň geňelmegine itergi berýän ugurlardyr. Bu barada Türkmenistanyň resmi maglumatlarynda habar berildi.
Emma Türkmenistanyň resmi maglumatlarynda Aşgabatdaky türkmen-amerikan gepleşiklerinde maslahat edilen meseleleriň arasynda adam hukuklary temasy düýpden agzalmady.
Žurnalistlere edilýän basyş hakda gürrüň gozgaldy
ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçihanasynyň maglumatyna görä, Aşgabatda geçirilen ikitaraplaýyn ýyllyk konsultasiýalarda adam hukuklary temasy we ýurtda Azat Ýewropa we Azatlyk Raidosynyň žurnalistleriniň ýüzbe-ýüz bolýan problemalary maslahat edildi. Türkmen tarapyndan oňa Türkmenistanyň DIM-niň, beýleki esasy ministrlikleriň we edaralaryň ýolbaşçylary, spesialistleri gatnaşdylar diýlip, habar berilýär.
Ilçihananyň informasiýa boýunça wekili Bredli MakGaýer Azatlyk Radiosyna şeýle diýdi: “Olaryň ynsan hukuklary barada örän gowy we açyk diskussiýa geçirenligini aýdyp biljek. Bilşime görä, olar Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň žurnalistleriniň Türkmenistanda duçar bolýan problemalary barada aýratyn söhbet etdiler. Döwlet sekretarynyň kömekçisi žurnalistlere garşy çäklendirmeleriň aradan aýryljagyna we beýleki garaşsyz žurnalistleriň Türkmenistanda erkin işlejegine umyt bildirdi”.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň habarçylaryna Türkmenistanda basyş edilmegi bilen bagly problemany ýakynda amerikan kongressmeni Howard L.Berman hem gozgady. 11-nji fewralda prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň adyna ýollan hatynda
demokrat kongressmen Howard L.Berman türkmen prezidentini söz azatlygyny berjaý etmäge we Türkmenistanyň halkara borçlaryny ýerine ýetirýänligini iş ýüzünde tassyklamaga çagyrdy.
Amerikanyň Birleşen Ştatlary Merkezi Aziýa döwletleri bilen ikitaraplaýyn ýyllyk konsultasiýalara 2009-njy ýylda başlapdy. Türkmenistan bilen ilkinji konsultasiýa 2010-njy ýylyň iýun aýynda Aşgabatda geçirildi.


text:
Şu ýylyň iýul aýynyň ahyrynda polisiýanyň ýol gözegçilik gullugy (PÝGG) paýtagtdaky hususy awtoulaglaryň tekerlerine dakylan gara reňkli diskleri gadagan etdi. Ýol gözegçilik inspektorlary Aşgabadyň köçelerinde bu hili diskli awtoulaglary saklap, olary jerime awtoduralgasyna iberip, jerime salýardylar.
Bu çärä hatda zawoddan çykanda tekerlerine gara reňkli disk dakylan ulaglar-da duçar boldy. Netijesinde şol gara diskli ulaglaryň eýeleri olary çalşyrmaga mejbur edildiler.
Mundan başga-da gara diskleriň gadagançylygy bilen bir hatarda “Toýota” awtoulaglarynyň “Kemri”, “Korolla” ýaly görnüşleriniň yzky we öňündäki bamperleriniň zawoddan çykanda goýlan spoýleri gadagan edildi. Sürüjileriň awtoulaglarynyň aýnalaryna goýýan günden goraýan gara torlary hem aýrylmaly edildi. Aýdylyşyna görä, bu girizilen gadagançylyklara boýun bolmadyklaryň awtoulaglary hem jerime awtoduralgasynda goýlup, olara jerime salnypdyr.
Awtoulaglaryň daş keşbi bilen bagly iýul aýynyň ahyrynda girizilen bu gadagançylyklaryň sebäpleri ýa-da bu çäreleriň amala aşyrylýan möhletleri barada resmi taýdan takyk maglumat tapmak başartmady. PÝGG inspektorlary hem sürüjilere bu buýrugyň ýokardan gelendigini, şeýle-de goşmaça düşündiriş bermän, sürüjileriň muňa boýun bolmalydygyny, ýogsa-da jerime salynjakdygyny duýdurýarlar.
Adynyň efirde tutulmagyny islemedik PÝGG işgäriniň aýtmagyna görä, häzir bir aý mundan öň girizilen ýokardaky gadagançylyklar belli bir derejede gowşadylyp, olar aradan aýrylypdyr. Emma, bu maglumaty, şeýle-de iýul aýynda girizilen gadagançylyk baradaky maglumaty başga resmi çeşmeler arkaly tassyklatmak başartmady.
Aýnalar
Iýul aýynyň ahyrynda girizilen gadagançylyklar ýurtdaky hususy awtoulaglar babatynda girizilen gadagançylyklaryň diňe käbiri. 2012-nji ýylyň dekabrynda Aşgabatda “Leksus” kysymly awtoulaglaryň garaňkyradylan aýnalarynyň bolmaly däldigi barada şol awtoulaglaryň eýelerine PÝGG işgärleri tarapyndan duýduryş berildi.
“Leksus” awtoulaglarynyň şol garaňkyradylan aýnalarynyň zawoddan çykanda goýulýandygyna garamazdan, sürüjilere öz ulaglaryndaky şol aýnalar aýyrdyldy. “Leksus” awtoulaglaryň eýeleri şol gezek hem awtoulaglaryň aýnalarynyň garaňkyradylmagyny gadagan edýän hiç hili resminamanyň görkezilmeýändigini aýdýardylar.
Nomerler
Şeýle-de, awtoulaglaryň awtosürüjileriň arasynda “owadan” nomerler hasaplanýan nomerler hem-de nomerleriň 04 ýa-da 05 ýaly sanlar bilen başlanýan hususy awtoulaglaryň nomerleri hem çalşyldy. 2010-njy ýyldan başlap awtoulaglaryň “ksenon” yşyklary-da gadagan edildi. Hatda awtoulaga zawodda goýlan bu hili yşyklandyryjylar hem gadagan edildi. Şeýle-de awtoulaglar-da “bass-boçka” diýlip atlandyrylýan ses batlandyryjy enjamlary hem gadagan edildi. Häzirem awtoulaglardan bu hili enjamlar aýyrdylýar.
Häkimiýetler tarapyndan awtoulaglaryň daş keşbine uly üns berilýändiginiň ýene-de bir mysaly paýtagtda hapa awtoulagy sürmek gadagan.
Ýeri gelende aýtsak, köplenç halatda sürüjiler girizilýän gadagançylyklar barada resmi dokumentleri talap edenlerinde, olara degişli dokumentler we düzgünnamalar görkezilmeýär.
Ýyl çäklendirmeleri
Şol bir wagtda hem awtoulag babatynda girizilýän gadagançylyklar diňe bir olaryň daş keşbi bilen bagly bolman, eýsem käbir görnüşli awtoulaglaryň ýurda getirilmegi ýa-da satylmagy hem gadagan edilýän halatlary bar.
Mysal üçin, ýurda köne awtoulaglary getirmeklige eýýäm birnäçe gezek çäklendirilmeler girizlipdi. Ilkibaşda Nyýazow döwründe çep rully awtoulaglary getirmeklik gadagan edilen bolsa, 2013-nji ýylyň 1-nji martyndan ýurda getirilýän awtoulaglaryň zawoddan goýberilen senesiniň 5 ýyldan köp bolmaly däldigi barada karar kabul edildi. Bu karara laýyklykda, häzir Türkmenistana daşyndan diňe 2009-njy ýyldan bärde öndürilen awtoulaglary getirip bolýar.
Mundan başga-da, 2011-nji ýylyň 16-njy iýunynda merkezi gazetlerde çap edilen awtoulag serişdelerini, motosiklleri, traktorlary hem-de ýörite ulaglary, tehnikalary Türkmenistanyň çäklerine goýbermegiň tertibine laýyklykda, ýokary tizlikli sport awtoulaglaryny hem-de hereketlendirijisiniň iş göwrümi 3500 kub sm-den ýokary bolan ýeňil awtoulaglary Türkmenistana getirmek hem gadagan edildi.
Emma bu gadagançylyklaryň Türkmenistanyň prezidentiniň Diwanynyň iş dolandyryş müdirligine, Türkmenistanyň Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrligine hem-de Türkmenistanyň syýahatçylyk we sport baradaky döwlet komitetine degişli däl.


text:
Moskwada oturan ýolbaşçylaryň arasynda, Magtymgulynyň beýikligini ilkinji ykrar eden, rus ýazyjysy A. A.Fadeýew bolupdyr. Beýik şahyryň ýatlanylýan günlerinde, A. Fadeýewiň aradan çykanyna 60 ýyl doldy. Ol Staliniň syýasatyny goldany üçin, öz wyždanyna ok bilen jogap berdi.
Sebäpler
Onuň ýaşan jaýyna men tötänden bardym. 1991-nji ýylyň fewralynda, Moskwanyň etegindäki Döredijilik öýünde işleýärdim. Bu ýerde şahyr Amandurdy Annadurdy hem bar ekeni.
Seýitnazar Seýdini rus diline terjime eden Tatýana Streşnewa bir gezek Döredijilik öýüne geldi. Tanyşlykdan soň, ol bizi çaýa çagyrdy.
Demir ýol duralgasy tarapdan gaýdanyňda, ýoluň çep ýüzi ýazyjylaryň umumy daçasy bolup, sag ýüzde bir bölejik daçalyk bar. B. Pasternagyň, Ws. Iwanowyň, A. Woznesenskiniň daçalary şol ýerde diýýärdiler. Olaryň birinde Tatýana Walerýewna ýaşaýan ekeni.
Daça kiçeňräk bolsa-da, örän amatlydy. Ony synlap otyrkam, Aleksandr Fadeýew ýadyma düşdi. Biziň dostumyz, şahyr hem terjimeçi Mihail Sinelnikowyň aýtmagyna görä, şu töwerekde A. Fadeýewiň daçasy-da bolmaly. Ýazyjynyň ,,Ýaş gwardiýa” romanyny tolgunma bilen okapdym. Ony belli terjimeçi Bäşim Ata türkmen diline geçiripdi.
– Şu töwerekde Fadeýewiň daçasy-da bolsa gerek? – diýip, Tatýana Walerýewnadan soradym.
– Ine, şu Fadeýewiň ýaşan daçasy. Seniň oturan diwanyň üsrtünde, ol özüni atyp öldüripdir.
Magtymgula düşünen
Nusgawy türkmen edebiýatyna, aslynda tutuş Gündogar edebiýatyna ýakyndan beletleriň biri M. Sinelnikow şeýle gürrüň beripdi.
Magtymgulyny birnäçe adam, esasan-da belli rus şahyry Arseniý Tarkowskiý rus diline terjime edipdi. A. Tarkowskiý eden terjimeleriniň bir çene baranyny bilensoň, ony şol wagtky SSSR Ýazyjylar birleşiginiň başlygy A. Fadeýewe okamaga berýär. A. Fadeýew uly wezipesine, wagtynyň azlygyna garamazdan, terjimäniň golýazmasyny okap çykýar. Bu şahyr hem onuň terjimesi ony özüne çekýär. Ol munuň aýratyn kitap bolup çykmagyna görkezme berýär.
Şol döwürlerde, ondan soňky ýyllarda Ýazyjylar birleşiginiň garamagynda ,,Çeper edebiýat” hem ,,Häzirki zaman ýazyjysy” atly iki uly neşirýat bardy. Bularyň ikisi-de şol bir wagtyň özünde agramly bölegi A. Tarkowskiniň terjimeleri bolan iki ,,Magtymgulyny” çap edýär.
Bu örän galagoply döwürde, geçen Watançylyk urşunyň öň ýany, 1941-nji ýylda bolupdy.
Bu hyzmat Magtymgulynyň giň çäkde ykrar edilmegine gowy ýol açypdyr. Şondan bäri rus neşirýatlary Magtymgulyny yzygiderli çap edip gelýärler. Owal başda bu işde A. Fadeýewiň aýratyn hyzmatynyň bolandygyny ýatlaýarlar.
Takdyryň emri bilen
Fadeýew köp ýyllap Ýazyjylar birleşigine ýolbaşçylyk etdi. Onuň paýyna iň agyr döwür düşdi, Staliniň ýowuz gazaby astynda işledi, onuň isleg-arzuwlaryny ýerine ýetirdi. Nädogry edilýän işlere, görnetin töhmetçilikli aýyplamalara gatnaşmaly bolupdyr. Şol wagtyň özünde bu edýän işleriň nädogrudygyny-da boýun alypdyr.
Resmi hökümet tarapyndan ýazgarylýan adamlaryň birnäçesine maddy kömek bermegi başarypdyr. Ol iki ýüzli durmuşa çydamandyr. Bir göwrede gul hem ynsan bolup ýaşamak oňa çakdan aşa agyr düşüpdir. Ol agyr ruhy çökgünlige sezewar bolupdyr. Ahyrynda 1956-njy ýylyň 13-nji maýynda, özüni atyp öldürýär.
Soňky wesýet
A.Fadeýew ölmezinden öňüsyrasy wesýetnama galdyryp, şol ýowuz hem gutulgysyz syýasatdan, özüni öldürmek bilen halas boljagyny aýdypdyr. Işläp hem döredip bolmaýan döwürde özüne ölümden başga ýol galmandygyny boýun alypdyr. Iň ahyrky wesýet hökmünde, ejesiniň ýanynda jaýlanmagyny haýyş edipdir.
Ony Moskwadaky iň hormatly gonamçylykda, belli syýasy hem döwlet işgärleriniň ýatan böleginde jaýladylar. Onuň eserlerini tä SSSR dargaýança syýasat üçin peýdalanyp geldiler. Galdyran wesýetnamasy bolsa, 1990-njy ýylda aýan edildi.
Şol wesýetnamany okanymdan soň, A. Fadeýewiň ömrüni tamamlan ýerinde boldum. Syýasat hem Magtymguly barada oýlandym.
Magtymgulynyň eserleri şeýle bulaşyk döwürleriň arasyndan geçip gelýär. Ol bize köp taryhy şahslary hem ençeme wakalary ýatladýar.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň pikiri.


text:
BMG-niň adam hukuklary ekspertleriniň dördüsi şu gün Hytaýy Nobel parahatçylyk baýragynyň eýesi Lýu Ksiobany azat etmäge çagyrdy.
Olar onuň batyrgaý hukuk goraýjydygyny we adam hukuklaryna hormat goýmagy yzygider, parahatçylykly ýol bilen wagyz edendigini aýtdylar.
Lýu häzir 2008-nji ýylda çap edilen «Düzgünnama 08-e», Hytaýda giň reforma geçirlmegine çagyrýan dokumente ilteşigi üçin 11 ýyl türme tussaglygynda otyr.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama, Ýewropa Bileleşigi we birnäçe ýewropa ýurdy eýýäm onuň boşadylmagyna çagyryp çykyş etdi.


text:
Palestina awtonomiýasynyň wekili Saeb Erakatyň aýtmagyna görä, Palestina Ysraýyl bilen parahatçylyk gepleşiklerine täzeden başlamazdan ozal Günbatar kenardaky gurluşyk işlerini togtatmak baradaky Ysraýylyň kararynyň Ierusalimiň gündogar territoriýalaryna hem degişli bolmagyny isleýär.
Ysraýyl Birleşen Ştatlaryň öňe süren taslamasyny kabul edip, Günbatar kenardaky gurluşyklaryny ýene 90 gün doňdurmak barada karar kabul edipdi. Muňa jogap hökmünde, Birleşen Ştatlar BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşinde Ysraýyla garşy kabul ediljek karar boýunça “Weto” hukugyny ulanjakdygyny mälim etdi.
Sentýabr aýynda Günbatar kenardaky gurluşyklaryň doňdurylan möhletiniň soňlanmagy bilen, Ysraýyl ol ýerdäki gurluşyk işlerini ýene gaýtadan ýola goýupdy. Bu bolsa Ysraýyl bilen Palestinanyň arasyndaky parahatçylyk gepleşikleriniň togtamagyna getiripdi.


text:
Türkmen klassyky edebiýatynda we halk döredijiliginde Bibi atly gyz bilen baglanyşykly ençeme eser bar. Olaryň köpüsi aýdyma öwrülipdir. Özem ol “Bibiler” biri-birinden gözel.
Ýöne, bularyň arasynda aşyk Çaňly hem onuň magşugy Bibi baradaky aýdymlar aýratyn tapawutlanýar. Munuň, belki-de, olaryň taryhy şahslar, hakyky wakalar esasynda döremegi bilen-de bagly bolmagy mümkin.
Aşyk Çaňlynyň magşugy Bibi baradaky aýdymlarynyň halk arasyna ýaýramagynda bagşy Nurberdi Guluň hem onuň şägirtleriniň aýratyn hyzmaty boldy.
Bagşy-aýdymçylar Çaňla degişli “Bibileri” öz many-mazmunyna laýyk, aýry-aýry heňlerde örän ussatlyk bilen aýdýarlar. Şeýlelikde, “Bibiler” il içinde uly meşhurlyga eýe boldy. Ikinji bir tarapdan, halk arasynda Aşyk Çaňlynyň magşugy Bibi meşhurlyk gazandy-da, ony döreden şahyryň kimdigi nämälim bolup galdy.
Aşyk Çaňly kim?
Edebiýatçy alym Allaberdi Oraztaganow “Arzuw” ýygyndysynda aşyk Çaňly, onuň ömri hem döredijiligi barada ýörite makala ýerleşdiripdir.
Ol makalada şeýle diýilýär: “Häzirki Gyzyletrek raýonyndan bolan aşyk Caňly 1823-1897/98-nji ýyllar aralygynda ýaşap geçipdir. Ol 19-njy asyryň ikinji ýarymynda türkmen edebiýatynda yz galdyranlaryň biri. Öwez ogly Çaňly liriki şygyrlaryň we ‘Aşyk Çaňly we Bibi’ diýen poemanyň awtorydyr”.
“Aşyk Çaňly we Bibi” poemasy murapbag formasynda ýazylan iki ýüze golaý goşgy setirinden ybaratdyr. Bu poema Çaňly şahyryň özi bilen söýşüp, bagtly durmuş gurmagy wada edişen, soňra bolsa wadalaşylan güne bir gün galanda, bir baý ogluna satylyp, wadasyna wepasyz çykan Bibi diýen gyza bagyşlanan goşgulary öz içine alýar.
Aşyk Çaňlynyň käbir goşgularyny Esenguly raýonynyň Garadegiş obasynda ýaşaýan bagşylar Hajydurdy Ataýew we Amenberdi Weliýew, Gyzyletrek posýologynda ýaşaýan bagşy Nurberdi Gulow, Rejep Orazow we Söýün Ballyýew dagylar ýatdan bilýärler.
Bagşy Nurmämmet Omarow “Aşyk Çaňly we Bibi” diýen poemany şahyryň öz dilinden eşidip, ýat tutan eken. Arman, olar öz wagtynda doly ýazylyp alynmandyr. Bu poemadan bölekler Türkmenistan Ylymlar Akademiýasynyň Dil we edebiýat institutynyň Golýazmalar fondunda-da bar.
Edebiýatçy alym Allaberdi Oraztaganow “Çaňly şahyryň agtygy, mugallym Tagandurdy Hudaýberdiýew Gyzyletrek raýonynda ýaşaýar” diýlip, öz makalasynda ýazýar.
Bibiniň biwepalygy
“Aşyk Çaňly we Bibi” poemasynyň mazmuny sada, ýöne juda gussaly. Sebäbi ol hakyky bolan wakanyň şahyrana beýany.
Poemanyň mazmunyna görä, Çaňly şahyr Çaloýuk obasyndan bolan Bibi diýen gyz bilen söýüşýär. Ýöne olara goş birikdirmek miýesser bolmaýar.
Çaňlynyň dädesi Öwez aga Eýran şasynyň 1836-njy ýylda Etrek-Garrygala töwereklerine eden çapawulçylygy zerarly Hywa göçmeli bolýar. Bibiniň maşgalasy bolsa, Gürgeniň Omçaly diýen ýerinde mesgen tutup, galýar. Ajy aýralygyň wagty ýetýär. Çaňly bilen Bibi ýene duşuşmagy wadalaşyp, aýrylyşýarlar.
Aradan ep-esli wagt geçip, aşyk Çaňly Hywadan gyr ýorgasy bilen Gürgene gaýdýar. Ol ýol boýy magşugyny ýatlap, oňa bagyşlap, şygyr düzüp gelýär.
Hywadan Gürgene dört günde ýeten ýorga aşyk-magşugyň wadalaşan ýerine ýetip ýykylypdyr-da, daljygyp, jan beripdir.
Çaňly sorag-ideg edip, on ýyllap zaryny çeken Bibisiniň başga birine durmuşa çykandygyny anyklapdyr. Şondan soň, şahyr hatda “beýle ýaman pis ekeniň” diýen sözleri-de dile almaga mejbur bolýar. Ol: “Maňa otly köýnek geýdirdiň, Bibi” diýibem jöwrenýär.
Soňky takdyr
Bibiden tamasy çykmadyk Çaňly gudraolumly Geňlik atly owadan, çeper gelne öýlenýär. Onuň bilen uzak durmuş sürýär. Çaňly 78 ýaşynda, Esenguly etrabynyň Garadegiş obasynda garrylyga ýetip, aradan çykypdyr.
Ýeri gelende aýtsak, Çaňly öz gelni Geňlige bagyşlabam goşgy düzüpdir. Asly şol obadan bolan, Türkmenistanyň halk artisti Rejepguly Kerimow ol aýdymy örän ussatlyk bilen aýdýardy. Arman, ol zehinli bagşy gaty ýaş aramyzdan gitdi.
Geňlige bagyşlanan şol aýdymyň sözleri şeýle:
Sekiz gatlak tekele bent üstünde,
Goýmak üçin alajakdym Geňligi.
Zerli-zerban ala ýorgan astynda,
Goýmak üçin alajakdym Geňligi.
Niçe wagtlar gezdim “Bibi ýaş” diýip,
Jellat gözi menden dilär paç diýip,
Egnime don geýip, başa täç diýip,
Geýmek üçin alajakdym Geňligi.
Şirin janda galdy ança puşmanym,
Arman boldy Bibä bir gowuşmanym,
Hoşwagt edip dostum, gynap duşmanym,
Köýmek üçin alajakdym Geňligi.
Habar aldym enesinden, özünden,
Sözleýberse dür döküler sözünden,
Ysgap ýaňagyndan, dişläp ýüzünden,
Doýmak üçin alajakdym Geňligi.
Aşyk arman çeker ýara ýetýänçä,
Şirin jany bir-birine gatýança,
Aşyk Çaňly, bu dünýeden ötýänçä,
Söýmek üçin alajakdym Geňligi.
Aşyrguly Baýryýew “Dewid Börk” adyndaky halkara amerikan baýragynyň eýesi, aşgabatly edebiýatçy we garaşsyz žurnalist. Bu blogdaky pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
"France Presse” habar gullugynyň ýazmagyna görä, Türkiýäniň "Müňbir gije" atly serialynda Şährazat bilen Onuryň jebir-jepaly söýgüsi Çiliniň telekanalyny özüne bendi edipdir we şeýlelikde Latyn Amerikasynda praým-taýmyň ýagdaýy hem üýtgäpdir.
Türk seriallary öz töweregine ençe ýyldan bäri Çilide görlüp-eşidilmedik teletomaşaçy ýygnamagy başarypdyr. Şeýlelikde telekanalyň girdejisi hem artypdyr. Bu ýagdaý Latyn Amerikada beýleki telekanallary hem türk seriallaryny satyn almaga iteripdir.
Habar gullugynyň ýazmagyna görä, "Müňbir gije" atly türk serialyny satyn alan mahaly "Mega" telekanaly gaty kyn ýagdaýda ekeni. Soň ol türk serialynyň gazandyran girdejisini gören telekanal, derrew "Fatmagülüň günäsi näme?" we "Ezel" atly beýleki türk seriallaryny hem satyn alypdyr.
Şährazat bilen Onur indi Kolumbiýaly teletomaşaçylaryň hem ýüreginiň töründe orun almagy başarypdyr. Ol serial indi Urugwaý, Braziliýa, Ekwador we Peruda hem görkeziler. Ol Argentina bilen Boliwiýa hem satylypdyr.
”France Presse” habar gullugynyň ýazmagyna görä, Ýewropada we Ýakyn Gündogarda ýörite öz muşdaklary bolan Türkiýäniň telekanallary üçin bu ýagdaý ullakan bir öwrülşikdir. Türkiýäniň "Global Agency" firmasynyň wekilhanasynyň ýolbaşçysy Izzet Pinto "Latyn Amerika bazaryna girmek gaty köp wagt aldy. Ýöne bu ýyl ol sebitiň bazaryna girmek başartdy. Çilide gaty uly üstünlik gazandyk we şeýlelikde beýleki bazarlaryň gapysy hem bize açyldy" diýipdir.
Çiliniň TVN atly firmasynyň seriallar baradaky menejeri Francisco Cortes "Türk seriallary has köp romantika we iň az derejede jynsy gatnaşyk görkezýän klassyky melodramalardyr. Adamlar köneçil, adaty görnüşdäki, klassyk esasda surata düşürilen seriallary halaýarlar. Türk seriallary Latyn Amerika bazaryna ýerli seriallar jynsy gatnaşyklara we "narko-telenowella" temalaryna aşa ýykgyn edýän mahaly girdi. Ýerli teletomaşaçylar ýerli temalardan irene meňzeýär " diýip belleýär.
Geçen hepde "Canal 13" atly telekanal "Ajaýyp asyr" atly serialy görkezmäge başlady. Serialda soltan Süleýmanyň roluny oýnaýan artist Halit Ergençi teletomaşaçylar "Müňbir gije" atly serialda Onuryň roluny ýerine ýetiren mahaly halapdylar. Häzir ol türk artist Çilide gaty tanymal sungat işgärine öwrüldi.


text:
Owganystanyň Helmand welaýatyndaky Talyban jeňçileriniň NATO-nyň hüjüminden öň pozisiýalaryny berkidýändigi aýdylýar.
Birleşen Ştatlaryň we NATO güýçleriniň Owganystandaky komandiri, general Stanliý MakKristal Marjany yzyna almak operasiýasynyň Talyban üçin hökümetiň öz kontrollugyny giňeldýänligi barada berk duýduryş boljagyny aýdýar.
Marjada ýerleşýän Nad Aly etrabynyň Talyban komandiri Abdulla Nasrat Roýters bilen telefonda gürleşip, ol ýerde 2 müň çemesi pitneçiniň soňky demine çenli söweşmäge taýýar durandygyny aýtdy.
Boljak söweşden gorkan adamlaryň ýüzlerçesiniň Marjadan gaçandygy habar berilýär.


text:
16-njy iýunda türkmen paýtagtymyzda ýurdumyzyň “Saglyk” Döwlet maksatnamasynyň ukabul edilmeginiň 20 ýyllygyna bagyşlanan derman serişdelerini goramagyň köp ugurly hukuk we amalyýeti boýunça iki günlük sebitleýin okuw maslahaty öz işine başlady. Ony Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi Intellektual eýeçiligiň bütin dünýä guramasy we Ýewraziýa patent guramasy bilelikde gurady. Duşuşyga Russiýa Federasiýasyndan, Belorussiýa Respublikasyndan, Ukrainadan, Şweýsariýadan, Gazagystan Respublikasyndan, Azurbaýjan Respublikas yndan, Ermenistan Respublikasyndan, Gyrgyz Respublikasyndan, Özbegistan Respublikasyndan, Täjigistan Respublikasyndan we beýleki ýurtlardan wekiller gatnaşdylar.
Maslahatyň barşynda derman serişdelerini goramak, dermanlyk serişdelere bolan elýeterliligi üpjün etmek biotehnologiýa we derman senagatynda patentleri ulanmak bilen baglanyşykly çykyşlar boldy.
Okuw maslahatynyň barşynda çykyş eden türkmen hünärmenleri bu ulgamda ýurdumyzyň döwlet syýasatynyň esasy ugurlary barada gürrüň berdiler.
Biziň ýurdumyz Intellektual eýeçiligiň Bütindünýä ulgamyna 20 ýyl bäri agza bolmak bilen, Ýewraziýa patent konwensiýasyna goşulan ilkinji döwlet bolup durýar. Şunlukda Türkmenistan bitewi patentiň esasynda goragyň täze döwletara ulgamynyň döredilmeginiň başyny başlady. Häzirki döwürde Türkmenistan bu Konwensiýanyň, şeýle hem senagat eýeçildigini goramak boýunça Pariž Konwensiýasynyň, Patent Kooperasiýasy hakyndaky Şertnamanyň, söwda nyşanlarynyň halkara hasaba alnyşy hakyndaky ylalaşygyň Madrid teswirnamasynyň, Halkara patent klassifikasiýasy hakyndaky Strasburg ylalaşygynyň, senagat nusgalarynyň Halkara klassifikasiýasyny esaslandyrmak hakyndaky Lokarn ylalaşygynyň, nyşanlary hasaba almak üçin harytlaryň we hyzmatlaryň Halkara klassifikasiýasy hakyndaky Nissk ylalaşygynyň, nyşanlaryň şekillendiriş görnüşleriniň Halkara klassifikasiýasyny döretmek hakyndaky Wena Ylalaşygynyň doly hukukly gatnaşyjysy bolup durýar. Mundan başga-da, türkmen döwletiniň Edara ediş Geňeşinde, şeýle hem Ýewraziýa patent ynanylany hökmünde hasaba alnan milli ynanylan patentliginde öz wekilleri bar.
Duşuşyga gatnaşyjylaryň arasynda geçirilen pikir alyşmalaryň barşynda dermanlyk serişdeleriň patent goraglylygynyň we olara bolan elýeterliligiň üpjün edilmeginiň möhümdigi barada aýdyldy. Dünýä patent ulgamynyň çäklerinde saglygy goraýyş we bazarlary zerur bolan dermanlyk serişdeler bilen üpjün etmek ulgamyndaky milli syýasatyň kadalaşdyrylmagyna mümkinçilik berýän netijeli gurallaryň ähmiýeti barada aýtmak bilen, okuw maslahatynda çykyş edenler bu mesele boýunça meşgullanýan düzümleriň arasynda gatnaşyklaryň artdyrylmagynyň zerurdygy barada aýtdylar we bu ugurdaky hyzmatdaşlygyň mümkin bolan ugurlaryny ara alyp maslahatlaşdylar.
Şu gün forum öz işini dowam etdirer. Sebitleýin okuw maslahatynyň çäklerinde duşuşyklary geçirmek meýilleşdirildi. Dermanlyk serişdeleriň patent goraglylygy bilen baglanyşykly hukuk meseleleri duşuşyklaryň baş mowzugyna öwrüler.


text: Megerem, çaga terbiýesi biziň durmuşymyzda ýerine ýetirmeli bolýan wezipelerimiziň iň jogapkärlisi we çylşyrymlysy bolsa gerek. Köp derejede bu ýagdaý döwrüň özgermegi bilen baglanşyklydyr. Biziň çagalarymyz häli-şindi düşünmesi kyn bolan meseleler bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar, ata-enelere bolsa olary düşündirmek kyn düşýär. Çaga terbiýesi bilen meşgullanýan adamlaryň köpüsi, uly adamlar bilen bagly meseleleri, şol sanda söýgi we jynsy gatnaşyklar baradaky gürrüňi çagalar bilen alyp barmagyň zerurlygy ýok diýip hasaplaýarlar. Belki siz ol pikir bilen razylaşýansyňyz, ýöne siz entek oýlanýançaňyz, çagaňyzyň özüni gyzyklandyrýan soraglaryň jogabyny telewideniýe arkaly, kinofilmlerden, žurnallardan, internetden ýa-da mekdep dostlaryndan almagy mümkindir. Bu ýagdaýda bolsa ata-ene çagasyna dogry maglumat bermek mümkinçiligini ýitirýär, onuň başga ýerden alan maglumatlarynyň durmuşda ulanylmagy bolsa, siziň maşgala gymmatlyklaryňyz, ahlak prinsipleriňiz bilen gabat gelmezligi ähtimaldyr.


text:
Anna güni prezident Gurbanguly Berdimuhamedow ýurduň Ýokary gözegçilik edarasynyň başlygy Goçguly Saparlyýewi «tabşyrylan wezipeleri ýerine ýetirmändigi» üçin diýen esasda wezipesinden boşatdy.
Bu wezipäni wagtlaýyn ýerine ýetiriji edilip bolsa, Ýokary gözegçilik palatasynyň başlygynyň orunbasary Gadyrgeldi Müşşikow bellenildi.
Mundan daşary, prezident Berdimuhamedow şu ýylyň 2-4-nji noýabr günleri Awstriýanyň paýtagty Wenada Türkmenistanyň tekstil we haly önümleriniň sergisini gurnamak baradaky karara-da gol çekdi.


text:
Orsýetiň “Regnum” habar agentliginiň 5-nji dekabrda ýaýradan maglumatyna görä, Özbegistanyň Milli howpsuzlyk gullugynyň döwlet serhedini goramak boýunça komitetiniň işgärleri Özbegistandan Türkmenistana geçirilmegi planlaşdyrylan uly mukdardaky temmäki önümlerini ele salypdyrlar. Bu hakda agentligiň habarçysyna döwlet serhedini goramak boýunça komitetiň metbugat sekretary habar berdi diýip, “Regnum” agentligi ýazýar.
“Regnum” agentliginiň habarynda aýdylmagyna görä, Buhara welaýatyndaky “Alat” atly geçiş punktynda halkara sürüjilerden üç sanysy saklanypdyr. Olardan Türkmenistanda bikanun satmagy planlaşdyrylan 450 million sumluk, ýagny 252 müň dollarlyk temmäki önümleri alnypdyr. Häzir bu iş boýunça derňew işleri alnyp barylýar diýlip, habar berilýär.
Garaşsyzlyga çykylandan soň, Türkmenistandan kontrabanda ýoly bilen Özbegistana esasan benzin, haly, dürli elektrik enjamlary we gap-çanaklar geçirilýärdi. Özbegistandan bolsa Türkmenistana diňe gök önümler geçirilýärdi. Emma soňky döwürde Türkmenistanda temmäki önümleriniň bahasynyň gymmatlamagy hem gytçylygy zerarly Özbegistandan Türkmenistana temmäki önümlerini geçirip başladylar diýip, Alatyň ýaşaýjysy Jelaleddin aýdýar:
—Meniň özüm sentýabrda Türkmenistana geçenimde, 8 ýarym müň suma, ýagny 3 amerikan dollaryna bir blok “Rodopi” çilimini alyp gitdim. Türkmenistanyň bazarynda bir blok çilim 60 amerikan drollaryna durýan bolsa, men öz tanyşlaryma ony 50 dollara satdym. Şondan soň Türkmenistana çilim alyp gidip satýanlaryň sany artdy. Emma häzir Türkmenistan tarapy oňa hem çäklendirme girizipdir.
Şu ýylyň maýyndan ýokarlanyp başlan çilimiň bahasy awgust aýynda rekord derejä baryp ýetdi. Awgustda Türkmenistanda iň arzan çilim 20 manat boldy. “Marlboro” ýaly çilimleriň bir gutusynyň bahasy 30 manada baryp ýetdi. Oktýabrdan çilimleriň bahasy awgust aýy bilen deňeşdirende 20-25% töweregi aşaklady. Emma paýtagt Aşgabatda çilimiň bahasynyň her gün üýtgäp durandygy barada maglumatlar gelip gowuşýar.
Birneme arzanlady
Şu günki gün Türkmenistanda çilimleriň bahasynyň birneme arzanlandygyny Azatlyk Radiosynyň Lebapdaky habarçysy Osman Hallyýew aýdýar:
—Häzir çilimiň bahasy tomusdakydan birneme arzanlady. Ýöne şonda-da çilimiň bahasyna arzan diýip bolmaýar. Çilimiň bahasy 2-2,5 dollardan, tä 5-6 amerikan dollaryna çenli barýar. Çilimiň bahasynyň gymmatlamagy adamlary mahorka, ýagny temmäkä geçmäge mejbur edýär. Çilim ilki gymmatlan döwründe Özbegistandan adam başyna iki blok çilimi geçirmek mümkindi. Bu ýagdaý Özbegistanyň ýaşaýjylary üçin örän amatly bolupdy. Iki blok çilimi Türkmenistanda satsa, ol öz ähli harajatlaryny, ýol çykdajylaryny ödeýärdi. Soňra ony bir bloga getiripdirler. Emma häzirki günde ony dine iki gaba getiripidirler. Iki gap çilim hem olaryň gümrük tölegine ýetýär.
Habarçy Osman Hallyýew häzir Türkmenistandan Özbegistana gap-gaçlaryň, hemra antennalarynyň, elektrik enjamlarynyň, Türkiýeden we Dubaýdan getirilen aýallaryň we erkekleriň geýimlerinin we aýakgaplaryň geçýändigini sözüniň üstüne goşdy.
Özbegistanyň Horezm welaýatynyň serhetýaka sebitiniň ýaşaýjysy, adam hukuklaryny goraýjy Haýytbaý Ýakubow hem şu günlerde Türkmenistana aýda bir gezek diňe iki gap çilim geçirmegiň mümkindigini tassyklady. Onuň sözlerine görä, Özbegistandan Türkmenistana çilimden başga hywa halylary we gök önümler geçirilýär.
Şu ýylyň maýynda Türkmenistan BMG-niň “Temmäkä garşy göreşmegiň çarçuwaly Konwensiýasyna” birigipdi. Şondan soň ýurtda temmäki önümleriniň bahasy ýokarlanyp ugrady.


text:
Ýakyn Gündogar ýaraşyk prosessini ýaňadan dikeltmäge synanyşyk üçin ABŞ-nyň Ýakyn Gündogar boýunça ýörite wekili Jorj Mitçell şu gün Palestin we Ysraýyl liderleri bilen duşuşýar.
Habar berlişine görä, Mitçell Iýerusalimde Ysraýylyň premýer-ministri Binýamin Netanýahu bilen gepleşikler geçirdi. Ondan soň Günbatar kenarda Mitçell Palestin awtonomiýasynyň baştutany Mahmut Abbas bilen duşuşdy.
Palestin-Ysraýyl gepleşiklerini gaýtadan ýola goýmakda esasy päsgelçilikleriň biri basylyp alnan territoriýalarda ýewreý ilatly nokatlarynyň gurluşygydyr. ABŞ-nyň talap edýändigine garamazdan, Ysraýyl häzirlikçe şol gurluşyklary ýatyrmakdan ýüz öwürýär.


text:
Penşenbe güni Gürjüstanyň Içeri işler ministrligi Tbilisi şäheriniň meriniň soraga çekilmegi üçin suda ýüz tutmakçydygyny mälim etdi.
Içeri işler ministrligi Tbilisiniň meri Gigi Ugulawanyň ministrligiň çakylygyna jogap bermän, ony äsgermezçilik edýändigini öňe sürýär.
Gürjüstanyň Içeri işler ministrligi Gigi Ugulawanyň ýakynda Tbilisiniň Milli kitaphanasynyň öňünde prezident Saakaşwiliniň tarapdarlary bilen onuň garşydaşlarynyň arasynda ýüze çykan çaknyşyklar bilen baglanyşykly käbir soraglara jogap bermegini isleýändigini aýdýar.
8-nji fewralda ýüze çykan şol çaknyşyklaryň bolan wagty prezident Saakaşwiliniň ýakyn ýarany hasaplanylýan Gigi Ugulawa hem şol ýerde göze ilipdi.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 8-nji ýanwarda geçirilen mejlisinde Türkmen döwletiniň Baştutanyna hasabat berlişi ýaly, 2015-nji ýylda ulag-aragatnaşyk toplumy boýunça ýerine ýetirilen işleriň we hyzmatlaryň meýilnamasy 114,2 göterim ýerine ýetirildi. Şunda, 115,1 göterim ösüş depgini gazanyldy.
Türkmenistanyň Demir ýol ulaglary ministrligi boýunça ýerine ýetirilen işleriň ösüşi 113 göterime deň boldy. Içerki demir ýol ulgamlarynda, şol sanda Türkmenbaşy-Türkmenabat ugurlarynda abatlaýyş işleri geçirildi. Atamyrat — Ymamnazar — Akina halkara demir ýolunyň, Amyderýanyň üstünden geçýän Türkmenabat — Farap demir ýol köprüsiniň gurluşygy dowam edýär. Geçen ýylda Balkanabat şäheriniň demir ýol menzili ulanmaga berildi.
Türkmenistanyň Awtomobil ulaglary ministrligi boýunça hasabat döwründe ýerine ýetirilen hyzmatlaryň ösüş depgini 130,3 göterime deň boldy. Bu görkeziji ýük daşamakda 103,8 göterime, ýolagçy gatnatmakda ösüş depgini 101 göterime barabar boldy.
Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrligi boýunça hasabat döwründe ýerine ýetirilen işleriň ösüş depgini 107,6 göterme deň boldy. Ýurdumyzda aragatnaşyk hyzmatlaryna bolan islegleri kanagatlandyrmak maksady bilen, 597 müň telefon nokatlary gurnaldy. Hasabat döwründe Oba milli maksatnamasyny durmuşa geçirmegiň çäklerinde 45 müň 344 telefon belgili beketler gurnaldy we 2 müň 439 kilometr aragatnaşyk ulgamy çekildi.
Hasabat döwründe “Türkmenhowaýollary” döwlet milli gullugy boýunça hyzmatlary ýerine ýetirmegiň ösüş depgini 117,3 göterime barabar boldy. Aşgabadyň we Daşogzuň howa menzillerinde häzirki döwrüň talaplaryna laýyk gelýän uçuş-gonuş zolaklary, şeýle hem “Türkmenhowaýollary” döwlet milli gullugynyň Howa gatnawlarynyň baş gullugynyň täze edara binasy gurlup ulanylmaga berildi.
Türkmenistanyň Deňiz we derýa ulaglary döwlet gullugy boýunça hasabat döwründe ýerine ýetirilen işleriň ösüş depgini 126,6 göterime, deň boldy. Şeýle hem pudakda ýük daşamagyň ösüş depgini 100,1 göterime, ýolagçy gatnatmagyň ösüş depgini bolsa 138 göterime barabar boldy.
Hasabat döwründe Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň ýanyndaky Gidrometeriologiýa baradaky milli komitetiniň merkezi edara binasynyň açylyş dabarasy boldy.


text:
Düýn Eýranyň günortasynda ýurduň Rewolýusion Gwardiýasynyň resmilerini nyşana alyp, janyndan geçen bir hüjümçiniň amala aşyran bomba partlamasynda jemi 31 adam öldi.
Ölen adamlaryň arasynda Eýranyň Rewolýusion Gwardiýasynyň ýokary derejeli resmilerinden hem azyndan bäşisiniň bardygy barada maglumat alyndy. Eýranyň resmi habar çeşmeleri bu ölen resmilerden biriniň ýurduň Rewolýusion Gwardiýasynyň gury ýer güýçleriniň komanduýuşisiniň orunbasary general Nurali Şouştaridigini habar berdi.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini sünni mezhebine degişli «Jundallah» atly radikal topar öz üstüne alypdyr. «Jundallah» topary bu hüjümiň Pakistanyň Bulujystan prowinsiýasynda taýýarlanandygyny mälim edipdir. Şol beýanatyň yzy bilen düýn Eýranyň hökümeti Pakistanyň Eýrandaky ilçisini ýörite gurrundeşlige çagyrdy.
Düýn käbir gunbatar dowletleri, şol sanda Amerikanyň Birleşen Ştatlary hem bu hüjümi ýazgaryp çykyş etdiler.


text:
Fransiýanyň prezidenti Nikolýa Sarkozi ýekşenbe güni eden çykyşynda Ýewropa Bileleşigi bikanun immigrasiýanyň öňüni almakda öňegidişligi gazanmasa, Fransiýany Şengen zolagyndan çykarjakdygyny aýtdy.
Häzir Sarkozi prezidentliginiň ikinji möhletine dalaş edýär. Ol saýlaw kampaniýasynyň çäginde Parižiň eteginde öz tarapdarlarynyň öňünde eden çykyşynda Ýewropanyň migrasiýany gözegçilikde saklaýyş sistemasynda düýpli reformalaryň geçirilmelidigini aýtdy.
—Biz Ýewropanyň daşky serhetlerindäki ýetmezçilikleriniň täsirine çydamlylyk edip bilmeris—diýip Sarkozi belledi.
Sarkozi ÝB-niň migrasiýa boýunça kanunçylygynyň reformalaşdyrylmagynyň "Ýewropanyň şowsuzlyga uçramagynyň öňüni almakda ýeke täk çykalgadygyny" sözüne goşdy.
— Adamlara biziň territoriýamyza girmäge rugsat bermeklik özbaşdak döwletiň syýasy erki bilen amala aşyrylmaly. Biz ýewrozonanyň ykdysady hökümetiniň bolşy ýaly, Şengeniň hem syýasy hökümetiniň bolmagyny zerur hasaplaýarys—diýip, Sarkozi aýtdy.
Migrasiýa meselesi Sarkoziniň häzirki saýlaw kampaniýasynda galdyrýan esasy meseleleriniň biri bolup durýar.
Fransiýada prezidentlik saýlawlary 22-nji aprelde geçiriler.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Liwiýany onlarça ýylyň dowamynda geçirilen ilkinji açyk saýlawlary bilen gutlady. Obama muny ýurduň demokratiýa tarap ýolundaky “nobatdaky bir tapgyr” hökmünde häsiýetlendirdi.
Liwiýanyň saýlaw komissiýasynyň berýän maglumatyna görä, 200 orunlyk parlamentiň wekillerini saýlamaga ilatyň 60%-e golaýy gatnaşypdyr.
Müsürde we Tunisda bolşy ýaly Liwiýada hem yslamçylar häkimiýetde aglaba orunlary almagy maksat edinýärler. Olar Muammar Kaddafiniň häkimiýeti döwründe repressiýada saklanypdylar.
Liwiýada iň soňky gezek parlament saýlawlary 1964-nji ýylda geçirilipdi. Şondan bäş ýyl soň Kaddafi harby agdarylşygy amala aşyrypdy.


text:
Geçen hepde, ýagny 4-nji oktýabrda tussag edilen öňki ministr Geldimyrat Nurmuhammedowuň Tejende ýerleşýän LTP-ä, ýagny bejeriş-zähmet merkezine iberilendigi habar berilýär.
Nurmuhammedowuň maşgalasyna ýakyn çeşmeleriň aýtmaklaryna görä, başda onuň 5-nji oktýabrda Daşoguzda ýerleşýän neşekeşleri bejeriş merkezine äkidiljekdigi barada maglumat berlipdi.
Nurmuhamedowuň maşgalasyna ýakyn çeşmeleriň aýtmaklaryna görä, ol neşe ulanmakda aýyplanyp, 4-nji oktýabrda tussag edilipdi. Emma käbir ýerli çeşmeler bu aýyplamalary ret edip, oňa jemgyýetçilik guramasyny döretmek barada alyp barýan tagallasy üçin basyş edilýändigini aýdýarlar.
Geldimyrat Nurmuhammedow barada resmi metbugatda maglumat berilmeýär.
1992-95-nji ýyllar aralygynda medeniýet we turizm ministri wezipesini berjaý eden Nurmuhammedow 2011-nji ýylyň 8-nji dekabarynda Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda dolandyryjy partiýanyň bikanundygyny aýdypdy we hökümetiň alyp barýan käbir syýasatyny tankyt edipdi.
Şol tankydy çykyşdan kän wagt geçmänkä, 16-njy dekabrda onuň maşgalasynyň Aşgabatda ýerleşýän hususy firmasy, salgyt tölemekden gaçalak edenlikde aýyplanyp, ýapylypdy.


text:
"New York Times" neşiriniň habarçysyna derňewlerde hyzmatdaşlyk etmändigi sebäpli Owganystany terk etmegi üçin 24 sagat möhlet berildi. Bu barada Owganystanyň Baş prokuraturasyna salgylanyp habar berilýär.
“Reuters” habar gullugynyň žurnalist Metýu Rozenberge (Matthew Rosenberg ) salgylanyp berýän maglumatyna görä, žurnalistiň ýurdy terk etmegi ýa-da karar dogrusynda henize çenli resmiler gönüden-göni aragatnaşyga geçmändir.
Owganystanda prezidentlik saýlawlary bilen baglanyşykly çykgynsyz ýagdaý dowam edýän mahaly, owgan resmileriniň ýurtda wagtlaýyn hökümeti düzmek baradaky planlary maslahat edýändigi hakda "The New York Times" neşiri tarapyndan makala çap edilen soň, 19-njy awgustda Rozenberg Owganystanyň Baş prokuraturasyna sorag etmäge çagyrylypdy.
Owganystanyň Baş prokuraturasynyň metbugat wekili Basir Azizi Rozenbergiň 18-nji awgustda ýazan makalasy “Owganystanyň milli bähbidine we kanunyna garşy” diýdi.
19-njy awgustda Birleşen Ştatlar “söz we metbugat azatlygynyň esasyna hormat goýmagy üçin” owgan hökümetine çagyryş etdi.


text:
Russiýa Ukrainadaky konflikt bilen baglanyşykly Birleşen Ştatlary we Ýewropa Bileleşigini aýyplady. Rus daşary işler ministri Sergeý Lawrowyň sözlerine görä, Ukrainadaky konflikt Günbataryň egoistik, ýagny diňe öz bähbidini gözleýän giňelmek syýasatynyň önümidir.
19-njy noýabrda Russiýanyň parlamentiniň aşaky öýünde çykyş eden Lawrow Günbatar “uruş jenaýatlaryna, kanunsyzlyga we adam hukuklarynyň bozulmalaryna göz ýumýan Kiýewdäki uruş partiýasyny goldamagyň deregine, ikitaraplaýyn kabul edip boljak ylalaşyk prosesini goldamalydyr” diýdi.
Lawrow Ukrainanyň hökümet güýçleri bilen orsparaz separatistleriň arasyndaky ýaragly konflikte Russiýanyň gatnaşygynyň bolandygy baradaky maglumatlary ret etdi. Aprel aýyndan bäri bu konfliktlerde söweş hereketlerine gatnaşýanlardan we parahat ilatdan 4 müň 100-den gowrak adam heläk boldy.


text:
Türkmenistanyň prezidentigine dalaşgärleriň programmalarynyň çap edilmegi dowam edýär. Ýakynda dalaşgärleriň ýene üçüsiniň saýlaw programmalary köpçülige ýetirildi.
Prezindetlige dalaşgärler Annageldi Ýazmyradowyň, Esendurdy Gaýybowyň we Saparmyrat Batyrowyň türkmen metbugatynda çap bolan we prezidentlige kandidatlar hökmünde öňe sürýän programmalarynyň esasy böleginde “Türkmenistanyň gazanan üstünlikleri” barada gürrüň gidýär.
Annageldi Ýazmyradow
Dalaşgär, suw-hojalyk ministri Annageldi Ýazmyradow 13-nji ýanwarda çap eden saýlaw programmasynda söňky ýyllarda Türkmenistanyň öz ösüşinde “okgunly böküş” edenligini belleýär.
Geljekki 5 ýylyň dowamynda ýurdy dolandyrmak üçin döwlet baştutany wezipesine dalaş edýän Ýazmyradow 12-nji fewralda boljak prezidentlik saýlawlarynyň geçirilmeginiň özüniň milli demokratiýanyň we adam hukuklarynyň pugta berjaý edilýänliginiň alamatydygyny nygtaýar.
Türkmenistanyň suw-hojalyk ministri Annageldi Ýazmyradow metbugatda çap eden öz saýlaw programmasyny tutuşlygyna döwletiň yglan edýän üstünliklerine bagyşlapdyr.
Esendurdy Gaýypow
Prezidentlik wezipesine dalaşgär, “Lebapgurluşyk” önümçilik bileleşiginiň başlygy Esendurdy Gaýypow hem öz programmasyny Türkmenistanyň döwlet dolandyryşynyň üstünliklidigini nygtamak bilen başlaýar.
E.Gaýypow “ýurduň gazanan üstünliklerini” reformalaryň geçirilýänligi, köp sanly döwlet programmalarynyň, şol sanda “Türkmenistanyň 2011-2030-njy ýyllar boýunça sosial-ykdysady ösüş” programmasynyň kabul edilmegi bilen delillendirýär.
12-nji fewralda boljak prezidentlik saýlawlarynda ýeňiş gazanan ýagdaýynda, Esendurdy Gaýypow bilim we saglygy saklaýyş ugurlaryna, şeýle-de halkyň oba ýerlerdäki durmuş derejesini ýokarlandyrmak meselesine ünsi gönükdirmekçidigini aýdýar.
Saýlaw programmasyna görä, Gaýypow, hususan-da, oba ýerlerinde suw arassalaýjy desgalaryň gurluşygyny we ilatyň arassa agyz suwy bilen üpjün edilmegini gazanmakçy. Dalaşgär Esendurdy Gaýypowyň 15-nji ýanwarda metbugatda çap bolan programmasynda ilatyň jaý üpjünçiligi üçin kreditleriň möçberini köpeltmek we sosial maksatly binalary gurmak ýaly çäreler hem göz öňünde tutulýar.
Saparmyrat Batyrow
16-njy ýanwarda prezidentlige dalaşgär, Gökdepäniň pagta egirýän fabriginiň müdiri Saparmyrat Batyrow hem öz saýlaw programmasyny çap etdi. Batyrow 2012-nji ýylyň prezidentlik saýlawlaryny ýurduň syýasy durmuşyndaky ägirt uly ähmiýete eýe bolan waka diýip atlandyrýar. Batyrow bu syýasy aksiýanyň halkara kadalaryna laýyk geçiriljegini belleýär we saýlawlaryň “Türkmenistanyň milli demokratiýasynyň üstünliklerini bütin dünýä aýan etjegine” ynam bildirýär.
Saparmyrat Batyrow öz programmasynda Türkmenistanda sosial-ykdysady, energiýa, daşary syýasat we beýleki ugurlar boýunça döwletiň alyp barýan işlerini sanap geçýär we bu işleriň mundan beýläk-de dowam etdiriljegini aýdýar.
Şol bir wagtda-da, ol käbir takyk ädimleri hem wada berýär. Hususan-da, ol dokma-senagat pudagynda ösen halkara tejribelerini giňden ulanmak, şeýle-de ýaşlar barada aladalary güýçlendirmek bounça teklipleri öňe sürýär.
Batyrowyň sözlerine görä, Türkmenistanda bilimli, ruhy taýdan baý we fiziki taýdan sagdyn ýaşlaryň terbiýelenmegine gönükdirilen kanunlaryň üstünde işlener we olaryň netijeli ýerine ýetirlmegi ugrunda iş alnyp barlar.
Saparmyrat Batyrow saýlaw kampaniýasynyň açyk-aýdyňlyk esasynda geçirilýänligini we ähli dalaşgärlere deň hukuklaryň berilýänligini-de öz saýlaw programmasynda nygtapdyr.
Saýlawlara nähili syn ediler?
2012-nji ýylyň 12-nji fewralynda boljak prezidentlik saýlawlaryna dalaşgär hökmünde gatnaşmak üçin Türkmenistanda jemi 8 sany dalaşgär hasaba alyndy.
Türkmenistanyň häkimiýetleriniň sözlerine görä, bu saýlawlara Türkmenistanyň milli synçylary we GDA guramasynyň resmi topary gözegçilik eder.
Halkara tejribelerine görä, dünýäniň dürli ýurtlarynda geçirilýän saýlawlara giňden syn edip gelýän Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Türkmenstandaky saýlawlara gözegçilik etmejegi habar berilýär.


text:
Şu gün Täjigistanyň Içeri işler ministrligi ýurduň iň bir belli söweşjeň liderlerinden biri Abdullo Rahimowyň ýörite operasiýada atylyp öldürilendigini tassyklap beýanat ýaýratdy.
Içeri işler ministrliginiň metbugat sekretary Madmadullo Asadulloýew «Molla Abdullo» diýlip atlandyrylýan söweşjeň lider Abdullo Rahimowyň 14-nji aprelde Duşenbeden 135 kilometr gündogarda ýerleşýän Nurobod etrapynyň Samsolik obasynda geçirilen operasiýada özüniň 10 sany söweşijisi bilen bilelikde öldürilendigini tassyklady.
Täjigistanyň häkimiýetleri geçen ýylyň sentýabrynda Kamarob jülgesinde harbylaryň ulag kerwenine edilen hüjümde-de Molla Abdullony we onuň söweşijilerini aýyplaýarlar. Şol gürrüňi edilýän hüjümde jemi 26 sany harby ölüpdi.


text:
Türkiýäniň gündogar sebitlerinde ýekşenbe güni bolan ýer titreme netijesinde ölenleriň sany 430-dan geçdi.
Resmi maglumata görä, rihter ölçegi bilen 7,2 bala deň bolan ýer titremesinde 1,300 adama şikes ýetdi, şeýle-de 2,300 golaý bina weýran boldy.
Wan welaýatynda bolan ýer titrmede müňlerçe adam öýsüz-öwzarsyz galyp, olar çadyrlara we wagtlaýyn döredilen merkezlere ýerleşdirildi.
Sişenbe güni halas ediş çärelerinde harabaçylygyň aşagyndan iki hepdelik bäbek gyzjagaz, onuň ejesi we mamasy çykaryldy.


text:
Birinji bilen, geçen aý Moldowanyň Gagauz awtonom respublikasy ýa-da awtonom Gagauz Ýeri Ýewropa Bileleşigini däl-de, Gümrük Bileleşigini goldamak üçin jedelli referendum geçirdi.
Şondan soň, 17-nji martda, Moldowadan bölünip aýrylan Pridnestrowyäniň parlamentiniň spikeri Orsýeti öz regionlaryny hem anneksiýa etmäge çagyrdy.
Gürrüňi edilýän region 1991-nji ýylda Moldowadan öz garaşsyzlygyny yglan edeli bäri syýasy, ykdysady we harby taýdan Orsýet tarapyndan goldanylyp gelinýär.
19-njy martda gagauz kanunçykaryjylary awtonom “Gagauz Ýerindäki döremegi ahmal bolan sosial hem-de syýasy durnuksyzlygyň öňüni almak üçin” käbir kanunlary kabul etdiler. Bu çärelere görä, Gagauz Ýerinde ýaragly howpsuzlyk bölümleriniň döredilmegi göz öňünde tutulýar.
Belki-de, “iň eýmenç waka” hökmünde hasaplanjak hadysa 18-nji martda bolup geçdi. Ýagny, Orsýetiň premýer-ministriniň orunbasary Dmitriý Rogozin “Pridnestrowýe Ukrainanyň gabawy astynda” diýip çykyş etdi. Ol rus hökümetiniň 20-nji martda bu mesele boýunça ýygnak geçirip, gürrüňi edilýän regiona “ýakyndan ýardam bermek üçin” özleriniň “uly gerimli çynlakaý çäreleri” ara alyp maslahatlaşjakdyklaryny habar berdi. Rogozin 18-nji martda ITAR-TASS habar agentligine beren interwýusynda “Eger-de Moldowa Ýewropa Bileleşigi bilen ylalaşyga gol çekse, onda ýagdaý has hem bulaşar” diýdi.
Rus milletini "goramak"
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow 20-nji martda Moskwada geçen metbugat ýygnagynda eden çykyşynda rus syýasatynyň dünýäniň islendik künjeginde ýaşaýan rus milletinden bolan adamlary “goramagy” maksat edinýändigini nygtady: “Biz syýasy, diplomatiki we kanuny çäreleri görmek arkaly daşary ýurtda ýaşaýan ähli ruslaryň bähbitlerini gorarys. Biz dürli ýurtlarda ol ýerlerde ýaşaýan biziň watandaşlarymyzyň hukuklaryna we azatlyklaryna sarpa goýmaklary üçin çäreleri göreris”.
Şu zatlaryň hemmesi Ukraina degişli bolan Krymda geçirilen jedelli referendumdan soň bolup geçdi. Moskwa, elbetde, Krymyň Ukrainadan bölünmegine getiren referendumyň tarapdarydy. Geçirilen ählihalk referendumyndan soň Orsýet Gara deňizdäki ýarymadany anneksirläp, özüne goşdy.
Rogozin Pridnestrowýe Ukrainanyň gabawy astynda diýen hem bolsa, Moldawa-da, Ukraina-da bu aýyplamalary ret etdiler. Kiýew Orsýetiň oda-köze düşmegi bilen regionda dörän düşünişmezlikler sebäpli, elbetde, öz araçäginiň howpsuzlygyny güýçlendirdi.
"Aladalar esasly"
Düýbi Waşingtonda ýerleşýän “Jamestown Foundation” bileleşiginiň tejribeli işgäri Wladimir Sokor Kiýewiň aladalarynyň esaslydygyny aýdýar: “Ukrain häkimiýetleri käbir meýletinçiler, aýratynam kazaklar Ukraina bilen Pridnestrowýäniň arasyndaky araçäkden geçip, Odessa hem-de beýleki regionlara girerler we Moskwany goldap, protest çärelerini geçirerler diýip howatyrlanýarlar. Ukrain häkimiýetleri Pridnestrowýede Moldowany däl-de, Ukrainany durnuksyzlaşdyrjak hereketler bolar diýip çak edýärler”.
Synçylaryň aýtmaklaryna görä, Pridnestrowýäniň haýyşyna garamazdan, Orsýet bu golaýda agzalýan regiony anneksiýa etmez.
Ýöne şeýle bolsa-da, synçylar Moskwada ozalky sowet respublikalarynyň aralaryndaky döwlet araçäklerini täzeden düzgünleşdirmek barada gürrüňleriň gidýändigini aýdýarlar.
We are sorry, but this feature is currently not available


text:
Palestinanyň uly derejeli gepleşikçisi Şwesiýanyň palestin döwletini ykrar etmek karary «batyrgaýlyk» boldy diýdi, emma ABŞ seresaplyga çagyrdy.
Şwesiýanyň täze premýer-ministri Stefan Loefwen 3-nji oktýabrda parlamente eden inagurasiýa ýüzlenmesinde «iki döwlet çözgüdi özara ykrar edilmegini we bilelikde parahatçylykly ýaşaşmak islegini» talap edýär diýdi.
Palestin gepleşikçisi Saýeb Erakat "Biz şwed premýer-ministriniň beýanatyny mübärekleýäris" diýdi we ÝB-niň beýleki döwletlerini hem şu göreldä eýermäge çagyrdy.
Bu ädim Şwesiýany ÝB-niň agzasy bolmak bilen bir hatarda Palestin döwletini ykrar eden ilkinji ýewropa ýurduna öwürýär.
ÝB-niň birnäçe döwleti, şol sanda Wengriýa, Polşa, Slowakiýa hem Palestinany ykrar etdi, ýöne olar bu işi 28 agzaly bloga goşulmankalar edipdiler.
Emma Waşington täze Palestin döwletini ykrar etmekden entek «irräk» boljagyny duýdurdy.


text:
Adam hukuklaryny goraýjy halkara “Freedom house” guramasynyň soňky ýaýradan hasabatynda kommunistik režimli we henize çenli kommunistler tarapyndan dollandyrylýan käbir ýurtlardaky adam hukuklarynyň ýagdaýyna baha berilýär.
Bu hasabatda geçen 10 ýyllykda postsowet giňişligindäki 29 ýurtda adam hukuklarynyň berjaý edilişi analiz edilýär.
Hasabatda öňki sowet giňişligine girýän ýurtlarda adam hukuklary bilen bagly ýagdaýyň has hem ýaramazlaşandygy aýdylýar.
“Freedom house” postsowet döwletlerinde ýaşaýan ilatyň 80%-ne barabar bolan 221 million adamyň awtoritar režim höküm sürýän ýurtlarda ýaşamaga mejburdygyny aýdýar.
Şol ýurtlarda demokratik ölçegleriň, kanunyň hökmürowanlygynyň düýbinden ýokdugy aýdylyp, ilatyň iň esasy hak-hukuklarynyň aýak asty edilýändigine üns çekilýär.
Bu hasabatdaky adam hukuklaryny berjaý etmeýän ýurtlaryň hataryna Türkmenistan hem girýär.


text:
Soňky ýyllarda Türkmenistanda beýleki desgalar bilen bir hatarda welaýat merkezlerinde muzeýler gurulýar. Olaryň biri hem mundan üç ýyl çemesi wagt ozal gurlan Balkan welaýat Ülkäni öwreniş muzeýidir.
Gurluşygyna birnäçe million amerikan dollary möçberinde pul serişdesi harçlanan bu muzeýde iş orunlarynyň 50%-i çemesiniň boş durandygy habar berilýär.
Eýse, munuň nähili sebäpleri bolup biler?
Azatlyk Radiosy bu sorag bilen gyzyklanyp, ýakynda Balkan welaýatyna sapar eden ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Daşoguzly, 60-yň onundan giren Altymyrat aga eýýäm bäş ýyl çemesi wagt bäri mal ýatakda ýatyp-turýar. Türkmenistanyň demirgazyk welaýatynyň Köneürgenç etrabynyň Maslahat daýhanbirleşiginiň ýaşaýjysy Altymyrat aga, öz jaýynyň 2011-nji ýylda, serhet çyzygyna golaý diýen bahana bilen ýumrulandan soň, munuň öwezine başga ýaşar ýaly ýeriň berilmändigini aýdýar.
“2010-11-nji ýyllarda biziň ýaşap oturan Maslahat daýhanbirleşigindäki 200-e golaý hojalyk jaýyny, bir mekdebi we dört sany pagta brigadasyny ýok edip, şol ýerden serhet simini çekdiler. Ýykylan tamlarymyzyň ýerine hiç zat berilmedi” diýip, Altymyrat aga Azatlyk Radiosyna gürrüň berýär.
Azatlyk Radiosy bilen gürleşen beýleki daşoguzlylar hem türkmen-özbek serhedine ýakyn başga etraplardaky raýonlarda, şol sanda Täze ýap we Galkynyş daýhanbirleşiklerinde-de şeýle ýagdaýlaryň bardygyny, munuň 1000-e golaý adamynyň durmuşyna ýaramaz täsir ýetirendigini aýdýarlar.
Jaýy ýykylan daşoguzlylaryň kimsi palçykdan bir-iki otagly tam galdyrdy, kimsi bolsa kireýine pul töläp, iliň malýatagynda sümelge tapyndy.
“Biz ýaly pukara hojalyklar galyň bendäniň malýatagynda ýatyp-turýar. Ýagdaýy sähel gowular palçykdan jaý galdyrdylar. Emma, töwerek-daşymyzy şor basan, agyz suwumyz, gazymyz ýok; odun ýakyp gün görýäris” diýip, Altymyrat aga özleriniň ýaşaýyş şertlerini suratlandyrdy.
Gürrüňi gidýän sebitde tozap ýatan, egri-bugry asfaltlanmadyk köçeleri synlasa bolýar. Şeýle-de elektrik liniýalary, hiç bir howpsuzlyk şertleri berjaý edilmezden, inçe taýajyklaryň daşyna aýlanyp, çekilen bolsa-da, bu ýeriniň ilaty toguň bir hepdede alty günläp kesilýän gezekleriniň-de seýrek däldigini aýdýar.
Türkmenistanda mellek ýerleriniň berlip başlanmagy bilen, öýsüz galan daşoguzlylar mellek sorap barandyklaryny, emma mundan hiç bir netije çykmandygyny gürrüň berýärler.
“Ýerli [jogapkär] resmileriň ählisine, arçynyna çenli ýüz tutduk. ‘Tiz günde bereris’ diýip, eýýäm ençeme ýyldan bäri bizi boş söz bilen doýrup gelýärler. Para berseň-ä işiň düzeläýýär. Ele berer ýaly ýagdaýymyz ýok, iýjek çöregimizi zordan tapýarys” diýip, Altymyrat aga öz nägileligini bildirýär.
Azatlyk Radiosynyň Köneürgenç etrabynyň Maslahat daýhanbirleşiginiň arçynlygyna çykyp, ýerli ilatyň berýän maglumaty dogrusynda nähilidir bir kommentariý almak synanyşyklary netije bermedi.
Şol bir wagtda-da ýakynda Aşgabatda paýtagtda propiskasy bolmadyk beýleki türkmenistanlylary işe almak bardaky girizilen täze çeklendirmeleriň hem ilata goşmaça kynçylyk döredendigi nygtalýar.
“Oglanlarymyz Aşgabada gidip, gurluşykda işläp bäş şaýy edinýärdiler. Geçen ýyldan bäri meniň öz oglumy dört gezek tutup, yzyna – Daşoguza kowup goýberdiler” diýip, Altymyrat aga iş üpjünçiligi bilen bagly çekýän kynçylyklaryny hem gürrüň berýär.
Geçen anna Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Daşoguza edýän saparynyň çäginde S.Nyýazow adyndaky etrapda gurlan “Bagtyýar zaman” atly täze obanyň açylyş dabarasyna gatnaşdy.
Resmi maglumatda, täze obanyň jaýlarynyň türkmen maşgalalaryndaky köp çagalylyk däplerini göz öňünde tutup taýýarlanandygy aýdylsa-da, bu jaýlaryň bahasy, jaý berlen ýaşaýjylaryň olary nähili alýandygy, olaryň alan karzlary we ol karzy näçe ýylda üzmelidigi aýdylmýar.


text:
Bagramýan Iwan Hristoforowiç
BAGRAMÝAN Iwan Hristoforowiç [20. HI(2, HII),1897] —- sowet harby işgäri, Sowet Soýuzynyň Marşa-ly (1955), Sowet Soýuzynyň Gahrymany (1944) 1941 ý-dan SSKP çleni. 1952 ý-dan SSKP MK-nyň çlenli-gine kand., 1961 ý-dan SSKP MK-nş çleni, SSSR Ekary Sowetiniň deputaty (2—8 çagyrylyşlar), graŽdanlyk urşuna gatnaşyjy. B. Elizawetpol (hä-zirki Kirowabat) st-synda d. ýol işçisi maşg-synda dogulýar. Ol 1920 ý-dan başlap Gyzyl Goşunda gulluk edýär. B. 1934 ý-da Frunze ad. Harby akademlýany, 1R38 ý-da Genştabyň akademiýasyny gutarýar. Beýik Wat. ur. däwründe (1941—-45) ol dürli frontlarda ştab naçalnigiiiň orunbasary we naçalnigi bolup işle-ýär. Ol armiýanyň, birinji Pribaltika we uçünji Be-lorus frontlarynyň goşunlarynyň komanduýuşisi bol-ýar. Uruşdan soňky döwürde B. Pribaltnka harby okru-gynyň komaiduýuşisi, soňra SSSR Goranmak ministr-liginde ýolb. nşlerde işleýär. 1956 ý-yň iýunyndan Genştabyň Harby akademiýasynyň naçalnigi, 1958 ý-dan SSSR Goranmak ministrinnň orunbasary we SSSR Ýaragly Güýçleriniň tyl boýunça naçalnigi bolup iş-leýär. 1968 ý-yň apr-inden gen. inspektorlar toparynyň gen. inspektory. Ol SSSR-iň ordenleri we medallary b-n birnäçe gezek sylaglandy.


text:
Eýranyň bir gepleşikçisi Eýran bilen dünýä güýçleriniň arasynda Tähranyň ýadro programmasy barada baglaşylan geçiş ylalaşygynyň nähili amal edilmelidigi baradaky tehniki gepleşikleriň haýal barýandygyny aýtdy.
Daşary işler ministriniň orunbasary Abbas Arakçi yslam respublikasynyň habar gullugyna Ženewadaky gepleşikleriň ýekşenbe güni dowam etmegine garaşylýandygyny aýtdy.
Arakçi penşenbe güni başlanan gepleşiklere gatnaşmaýar. 24-nji noýabrda yglan edilen ylalaşyga görä, Eýran öz ýadro programmasynyň käbir böleklerini azyndan alty aý jylawlamaga razy boldy. Muňa derek Eýranyň garşysyna girizilen Günbatar sanksiýalary bölekleýin ýatyrylmaly edildi.


text:
17-nji iýunda paýtagtymyzyň Sergi köşgünde Türkmenistanyň Söwda-senagat edarasy hem-de “Meridyen” türk kompaniýasy tarapyndan guralan Türkiýe Respublikasynyň gurluşyk materiallary senagatynyň sergisi açyldy.
Sergä gatnaşmak üçin türkmen paýtagtyna Türkiýe Respublikasynyň dürli sebitlerinden — Stambuldan, Ankaradan, Izmirden, Mersinden we beýleki ýerlerden işewürleriň uly wekiliýeti geldi.
Gurluşyk materiallary senagatynda, ýaşaýyş jaýlaryny, edara binalaryny we kärhanalary bezemek üçin harytlary çykarmak babatda öňdäki orunlary eýeleýän türk öndürijileriniň tehniki täzelikleri giňden görkezilýär.
Kompaniýalaryň ajaýyp bezelen bölümlerinde dürli önümleriň nusgalary—metal gurnama, üçek, bezeg we örtük önümleri, santehniki enjamlar, elektrik geçiriji we yşyklandyryjy toplumlar, galyplyk, şol sanda ýerasty geçelgeleriň gurnamalaryny guýmak üçin galyplyk ulgamlary, ýylylyk saklaýjy aýratyn häsiýeti bolan gelşikli penjireler we gapylar hem-de beýlekiler görkezilýär. Bölümde transformatordan başlap, beton garyja çenli ýöriteleşdirilen enjamlar aýratyn orun tutýar. Sergi merkeziniň açyk meýdançasynda ýöriteleşdirilen tehnikalar görkezildi.
Sergide logistika, gurluşyk hem-de gurluşyk materiallaryny öndürmek ulgamynda, binalaryň daşky we içki bezeg işlerini alyp barmakda türk kompaniýalary bilen hyzmatdaşlyk edýän ýurdumyzyň telekeçileri hem diwarlyklaryny görkezdiler.
Köpsanly adamlar, potratçy kompaniýalaryň we pudak edaralarynyň, hususy işewürligiň wekilleri sergide görkezilen önümler bilen içgin tanyşdylar.
Türkmen paýtagtynda Türkiýe Respublikasynyň gurluşyk senagatynyň önümleriniň her ýylda guralýan bu sergisi biziň ýurtlarymyzyň hyzmatdaşlygynyň baý tejribä hem-de uly kuwwata eýediginiň aýdyň subutnamasy bolup durýar hem-de milli ykdysadyýetleriň serişdelerini we üstünliklerini nazara alanyňda, söwda-ykdysady gatnaşyklarda täze sepgitlere ýetmäge gönükdirilendir.
Şu gün sergi öz işini dowam etdirer.


text:
Düýn Birleşen Ştatlaryň prezident administrasiýasy ýadro ýaraglaryny kemeltmek barada Orsýet bilen ylalaşygyň proýektini şu ýylyň ahyryna çenli ýurduň Senaty kabul eder diýip umyt edýändigini bildirdi.
Ak Tamyň metbugat sekretary Robert Gibbs bu barada habarçylara beren interwýusynda Strategik ýaraglaryň sanyny azaltmak baradaky bu ylalaşygyň Senatda ýeterlik ses alar diýlip garaşylýandygyny aýtdy.
Bu baradaky ylalaşygyň tassyklanylmagy üçin oňa 100 orunlyk Senatda 67 senatoryň oňyn ses bermegi talap edilýär. Senatdaky respublikançylaryň köpüsi Orsýet bilen Birleşen Ştatlaryň kabul etmekçi bolýan bu ylalaşygyna garşy çykyş edip gelýärler.


text:
Çeçen lideri Ramzan Kadyrow Federal derňew býurosyny bir etniki çeçen ýigidini esassyz öldürmekde aýyplady.
Ol ýigit Boston marofonynda guralan partlamalarda güman edilýänler bilen ilteşikli diýip hasaplanýar.
Kadyrow duşenbe güni Ibragim Todaşewiň "gowy oglan" bolandygyny, onuň kakasynyň çeçen paýtagty Grozynynyň adminstrasiýasynda işleýän "sylagly adamdygyny" aýtdy.
Adam hukuklaryny basgylamakda aýyplanýan Kadyrow Birleşen Ştatlary hem-de günbatar metbugatyny goşa standartlary ulanmakda aýyplady.
Ibragim Todaşew 22-ji maýda, Floridada Federal derňew býurosynyň agentleri bilen konfrontasiýada atylyp öldürildi.
Ol, aýdylmagyna görä, Boston partlamalarynda güman edilýän Tamerlan Sarnaýewiň ilteşikli bolmagy mümkin hasaplanýan başga bir jenaýaty sebäpli sorag edilýän eken.
Tamerlan Sarnaýew 15-nji aprelde bolan partlamalardan soň öldürildi.


text:
Prezident Barak Obama Birleşen Ştatlaryň Kongresini, hemişelik ýadro ylalaşygyny gazanmak üçin gepleşilýän wagtynda, Eýrana garşy täze sanksiýalary girizmekden saklanmaga çagyrdy.
Ol Tähran bilen dünýäniň alty döwletiniň arasyndaky gepleşikler dowam edýän wagtynda Eýrana garşy has kän sanksiýa girizmek baradaky kanun taslamasy kabul edilse, muňa özüniň weto goýjakdygyny aýtdy.
Emma Obama Eýran ahyrynda «howa» diýmekden ýüz öwürse we gizlinlikde ýadro ýaragyny edinmejekdigini ynandyryp bilmese, özüniň Kongrese baryp, nurbatlary berk towlamagy haýyş etjegini hem sözüne goşdy.


text:
Günbataryň adam hukuklaryny goraýjy abraýly guramalarynyň ikisi Orsýetde raýat jemgyýetiniň we adamlaryň şahsy azatlyklarynyň pes derejededigini berk tankyt edýän hasabaty ýaýratdylar. Hasabatda Wladimir Putin 2012-nji ýylyň maý aýynda häkimiýet başyna dolanandan soň ýurtda ynsan hukuklarynyň ýagdaýynyň gaty ýaramazlaşandygy aýdylyar.
Amnesty International we Human Rights Watch guramalarynyň çarşenbe güni bilelikde ýaýradan hasabatynda Orsýetde adam hukuklaryna “basyşlaryň dowam etdirilýändigine” üns bermäge çagyrylýar..
Raýat azatlyklaryna basyş
Amnesty International gurmasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça programmalarynyň müdiri Jon Dalhuisen Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolup, bu hasabatyň Putiniň üçünji prezidentlik möhletiniň dowamynda ýurtda söz, bileleşikler gurmak we ýygnanyşmak azatlyklarynyň çäklendirilmegine tankydy garaýyşlary beýan etmek maksady bilen ýaýradylandygyny belledi.
Amnesty International gurmasynyň hasabatynda 2012-nji ýylda Orsýetde raýatlaryň ýygnanyşmak hukugyny berk çäklendirýän düzgünleriň girizilendigine üns berilýär. Hasabatda polisiýanyň demonstrantlara garşy eden-etdilikli güýç ulanýandygy aýdylýar we berk tankyt edilýär.
Orsýetde geçen ýylyň iýun aýynda kabul edilen kanun ýurtda demonstrasiýalary geçirmek üçin rugsat almak işini kynlaşdyrdy we resmi rugsatsyz geçirilýän protest çykyşlaryny guramak ýa-da olara gatnaşmak üçin göz öňünde tutulýan jerimeleriň möçberini çürt-kesik artdyrdy.
“Daşary ýurt agenti”
Human Rights Watch guramasy Orsýetde raýat jemgyýetçiligine howp salýan kanunlara we çärelere ünsi çekýär. Hasabatda daşary ýurtlar tarapyndan maliýeleşdirilýän hökümete degişli bolmadyk guramalary “daşary ýurt agenti” hökmünde hasaba durmaga mejbur edýän täze düzgünlere üns berilýär.
Human Rights Watch guramasynyň Moskwadaky edarasynyň ýolbaşçysynyň orunbasary Tanýa Lokşina Orsýetde “daşary ýurt agenti” diýlen düşünjäniň ýaramaz manysynyň bardygyny, munuň “daşary ýurt içalysy” diýen düşünje hökmünde kabul edilýändigini belledi. Onuň pikirine görä, häkimiýetler, şeýdip, hökümete degişli bolmadyk guramalar barada jemgyýetde ýaramaz pikir döretmek isleýärler.
Resmi barlaglar
Şu ýylyň başyndan bäri Orsýetiň 50 regionynda hökümete degişli bolmadyk 200-den gowrak gurama kanuny goraýjylar we beýleki häkimiýet gulluklary tarapyndan barlaglara sezewar edildi.
“Golos” atly topar häkimiýetler tarapyndan iň köp barlanýan hökümete degişli bolmadyk guramalaryň biridir. Bu gurama Orsýetde saýlawlaryň geçirilşine gözegçilik edip, 2011-nji ýylda Döwlet Dumasyna geçirilen saýlawlarda we 2012-nji ýylda prezidentlik saýlawlarynda ençeme kanun bozmalaryň we galplyklaryň bolandygyny hasaba alypdy.
Tatýana Lokşina Wladimir Putiniň Kremle dolanyp gelmeginiň ilkinji ýylyň dowamynda raýat jemgyýetçiligine edilen basyşlaryň öň görlüp-eşidilmedik derejä ýetendigini belledi.
Adam hukuklaryny goraýjy guramalaryň hasabatynda aýdylşynä görä, orsýet häkimiýetleriniň hökümete degişli bolmadyk guramalary barlamak boýunça geçirýän çäreleri Moskwanyň gol çeken halkara ylalaşyklaryna ters gelýär.


text:
Anna güni geçirilen hökümet maslahatynda 2014-nji ýylda 56 müňe golaý iş orunlaryny döretmek barada gürrüň edildi diýip, türkmen metbugaty habar berýär.
Garaşsyzlyk alnandan soň, ýurtda işsizligiň göz-görtele artandygy barada Azatlyk Radiosynda çykyş edýän ýerli ýaşaýjylar hem wagtal-wagtal belleýärler.
Şeýle ýaşaýjylardan biri lebaply 70 ýaşly pensioner Oguldöwlet ene. Ol ýurtdaky işsizligiň sebäpleri we iş orunlarynyň döredilmegi üçin edilmeli işler barada Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi. Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Düýn Türkmenistanda nebit-gaz we geologiýa pudaklarynyň işgärleriniň professiýonal güni bellenildi.
Bu waka bilen baglylykda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bu pudakdaky işgärlere gutlag bilen ýüzlendi.
Bu ýüzlenmede prezident Berdimuhamedow nebit-gaz pudagynyň alyp barýan işiniň ýurduň ykdysady ösüşi üçin ähmiýetini nygtady.
Bu baýramy şu ýylyň ýanwarynda “Türkmenistan-Hytaý” turboprowodynyň açylmagynyň hatyrasyna bellemek yglan edilipdi.
Mundan owal nebit-gaz, energetika we geologiýa pudaklarynyň işgärleriniň güni bilelikde sentýabryň ikinji şenbe güni bellenilýärdi.


text:
Täze Meksikanyň öňki gubernatory Bill Riçardson we “Google” gözleg sahypasynyň ýerine ýetiriji ýolbaşçysy Erik Şmidt Demirgazyk Koreýa saparyny tamamladylar.
Riçardson Phenýandan gaýdyp Hytaýyň paýtagty Pekine barandan soň, edilen bu saparyň dowamynda dekabrdan bäri Demirgazyk Koreýada ýesirlikde saklanýan asly koreýaly amerikalynyň azatlyga goýberilmegini gazanyp bilmändigini aýtdy.
Riçardson ýesirlikdäki Kennet Bae bilen duşuşmaga mümkinçiliginiň bolmandygyny, ýöne Demirgazyk Koreýanyň resmileriniň oňa Baeiň saglyk ýagdaýynyň gowudygyny gürrüň berendigini aýtdy.
Phenýanda Riçardson “Associated Press” habar agentligine beren maglumatynda, Demirgazyk Koreýanyň dolandyryjylaryna halkyň internet we mobil telefonlarynyň has elýeterli bolmagyna, şeýle-de ýadro derňewlerini we raketa synaglaryny wagtlaýynça togtatmaga çagyryş edendigini aýtdy.


text:
Demirgazyk Kawkazyň Dagystan respublikasynda rus harbylary bilen ot atyşlykda bir söweşiji öldürildi. Bu barada ýerli resmiler maglumat berýär.
Resmi informasiýa laýyklykda, duşenbe güni irden paýtagt Mahaçgalada üç söweşiji harby patrola hüjüm edipdir. Esgerler garşylyk berip ot açanda, hüjümçileriň biri öldürildi, beýleki ikisi hem wakanyň bolan ýerinden gaçdy.
Ot atyşlykda harbylaryň ýitgileri çekendigi barada maglumat gowuşmady.
Mundan bir gün öň, Orsýetiň terrorizme garşy göreşmek boýunça milli komiteti Dagystan we Kabardino-Balkariýa respublikalarynda geçirilen uly operasiýada 49 söweşijiniň öldürilendigini mälim edipdi.
Demirgazyk Kawkaz sebitinde, ýagny Çeçenistanda, Dagystanda, Inguşystanda we Kabardino-Balkariýada yslamçy söweşijileridigi öýdülýän toparlar bilen howpsuzlyk güýçleriniň arasyndaky çaknyşyklarda her ýyl onlarça adam ölýär we ýaralanýar.


text:
Duşenbe güni Fransiýanyň, Germaniýanyň we Britaniýanyň hökümetleri Siriýada protestçilere garşy ýarag ulanylmagy bilen baglanyşykly waka boýunça Birleşen Milletler Guramasy üçin ýörite ýüzlenmäniň tekstini taýýarlaýandyklaryny mälim etdiler.
Duşenbe güni BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun hem hepdäniň duşenbe güni Siriýanyň Daraa şäherinde tanklar we agyr ýaraglar bilen protestçilere garşy edilen hüjümi ýazgaryp çykyş etdi.
Deslapky maglumatlara görä, protestçilere garşy edilen şol hüjümde azyndan 40-a golaý adam ölüp, 70-den gowrak adam ýaralanypdyr.
Bu wakanyň yzy bilen, düýn Amerikanyň Birleşen Ştatlary Siriýanyň häkimiýetlerine garşy täze sanksiýalary girizmekligi göz öňünde tutýandygyny mälim etdi.


text:
Polşanyň paýtagty Warşawada ÝHHG-niň adam hukuklary boýunça ýyllyk konferensiýasy dowam edýär.
Sişenbe güni bu ýerde ABŞ-nyň ÝHHG-däki ilçisiniň baştutanlygynda amerikan delegasiýasy daşary ýurtlardan gelen türkmen syýasy aktiwistleri, oppozisiýa agzalary, adam hukuklaryny goraýjylary bilen duşuşdy.
Azatlyk Radiosyndan Nazar Hudaýberdi bu duşuşyk barada daşary ýurtda döredilen oppozision “Respublika” partiýasynyň agzasy, öňki diplomat Çary Işanýazow bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenler tarapyndan duşuşyga kimler gatnaşdy?
Çary Işanýazow: Türkmen tarapyndan duşuşyga Hudaýberdi Orazow, Annadurdy Hajyýew, Täjigül Begmedowa, Anatoliý Fomin hem men gatnaşdym.
Azatlyk Radiosy: Bu duşuşykda nähili meseleler gozgaldy?
Çary Işanýazow: Duşuşykda gozgalan esasy mesele 2012-nji ýylyň fewralynda Türkmenistanda geçiriljek prezident saýlawlary boldy. Biz ony möhüm hasaplaýarys. Şol saýlawlara daşary ýurtlardaky türkmen oppozisiýasynyň agzalarynyň gatnaşmak isleýändigini, Berdimuhamedowyň saýlawlara gatnaşmaga çagyryş edendigini aýtdyk.
Azatlyk Radiosy: Amerikanlaryň bu çakylykdan öň habary bar ekenmi?
Çary Işanýazow: Hawa, olar Berdimuhamedowyň daşary ýurtlardaky türkmen oppozisiýasyny saýlawlara gatnaşmaga çagyrandygyny bilýär ekenler. Biz öz tarapymyzdan oppozisiýanyň, hususan-da “Watan” syýasy-jemgyýetçilik hereketi bilen “Respublika” partiýasynyň Türkmenistana gaýdyp barmak hem saýlawlara gatnaşmak barada bilelikde beýannama ýaýradandygyny, ondan bäri iki ýarym aý töweregi wagt geçendigine garamazdan, türkmen häkimiýetleri tarapyndan hiç hili jogap ýa reaksiýa ýokdugyny gürrüň berdik hem şol çakylygyň hakykydygana şübhe bilen garap başlandygymyzy aýtdyk.
Amerikan diplomatlary biziň aladalarymyza düşünýändiklerini, Berdimuhamedowyň çakylygyny sorag astynda goýýandyklaryny bildirdiler.
Azatlyk Radiosy: Nähili anyk teklipler etdiňiz?
Çary Işanýazow: Biz tarapdan ençeme teklipler edildi. Amerikan delegasiýasynyň agzalary olary belläp aldylar hem şol teklipleriň amala aşmagy üçin üstünde işlejekdiklerini aýtdylar. Biz Türkmenistandaky saýlawlara gatnaşjak synçylaryň sanawynda ençeme ýurtda prezident we beýleki saýlawlary geçirmekde uly tejribesi bolan synçylaryň sanynyň artdyrylmagyny; ikinjiden, GDA ýurtlaryndan synçylary çagyrmazlygy teklip etdik. Meselem, Belarusdan gelen synçylardan nämelere garaşyp bolar? Türkmenistandaky prezident saýlawlaryna gatnaşjak synçylaryň sanyny türkmen häkimiýetleriniň çäklendirmezligini ÝHHG-ä hem amerikan delegasiýasyna teklip etdik.
Aýratyn bellemeli zat: biziň pikirimizçe, ýurduň içindäki türkmen žurnalistleri saýlawlary bir taraply beýan edýärler, ol bolsa hakykata bap gelmeýär. Şonuň üçin daşary ýurtlaryň dürli habar serişdelerinden belli žurnalistleri çagyrmagy teklip etdik. Amerikan delegasiýa agzalary bu teklipleri ýerlikli hem dogry hasap etdiler.
Azatlyk Radiosy: Dowam edýän konferensiýanyň çäklerinde indiki planlaryňyz nähili?
Çary Işanýazow: ÝHHG-niň wekilleri bilen biziň duşuşygymyz şu güne bellenen. Biz şol duşuşykda Türkmenistanda geçiriljek prezident saýlawlary barasynda jikme-jik gürrüň etmekçi. Biz şeýle-de şu gün ýewropa ýurtlarynyň, hususan-da Germaniýanyň we Beýik Britaniýanyň wekilleri bilen duşuşmakçy. Bulardan başga-da konferensiýanyň gün tertibi boýunça maslahatlarda çykyş ederis.
Anna güni konferensiýanyň gün tertibinde saýlawlar meselesi bar. Şonda Nurmuhammet Hanamow çykyş eder.


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri Täjigistanyň goňşy Owganystanda yslamçy söweşijileriň ýaýbaňlanmagyna bildirýän aladalanmalary bilen baglylykda Waşingtonyň bu ýurduň howpsuzlygyna goşant goşmaga ýykgyn edýändigini mälim etdi.
Kerri Täjigistanyň prezidenti Emomali Rahmon bilen 3-nji noýabrda Duşenbede geçiren gepleşikleriniň yzýany “ABŞ Täjigistan we beýleki ýurtlar bilen serhet howpsuzlygyny güýçlendirmek ugrunda” işleşmäge ýykgyn edýär diýdi.
Kerri Täjigistandan soň Aşgabada baryp, Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow bilen gepleşik geçirer.
2-nji noýabrda Gazagystana eden saparynda Kerri prezident Nursultan Nazarbaýewiň yslam ekstremizmine garşy göreşini makullady, emma terrorçylyk howpunyň demokratiýany we pikir azatlygyny basyp ýatyrmak üçin delil hökmünde ulanylmaly däldigini aýtdy.


text:
Garamyk (kesel)
Garamyk keseli (lat. Varicella, grek. AveuoBλoYιά) — giňden ýaýaran ýokanç keseldir. Bu kesel gaty bir howply bolmasa-da, çagany wagtlaýyn birahat edip bilýär. Garamyk keseliniň döremegine endama täsir edýän wiruslar sebäp bolýar. Olar howa-damja ýollary arkaly bir adamdan başga bir adama aňsatlyk bilen geçip bilýärler. Şäheriň bir ýerinde peýda bolan garamyk aňsatlyk bilen şäheriň beýleki ýerine geçip bilýär. Olar edil bir ýerden başga ýere ýel bilen geçen ýaly hereket edýärler. Garamyk keseliniň "ojaklary" hemişe bellidir. Olara esasan-da çagalar baglary ýa-da mekdepler degişlidir. Sebäbi bu ýerlerde çagalar köpçülikleýin keselleýärler. Garamyk keseliniň wirusy edil ýapyşgyç ýalydyr. Ýapyk, ýelejiredilmeýän otaglarda bu wirusyň ýokmak howpy has-da artýandyr. Bu wirusy hat-da bir binada ýaşaýan adamlar hem biri-birine ýokuşdyryp bilýändirler. Käwagt garamagyň hiç bir alamaty bolmadyk, emma gurşaýjy demrewden ejir çekýän uly ýaşly adamlar bu keseli çaga ýokuşdyryp bilýärler. Sebäbi garamyk wirusy öň onuň bilen kesellän adamyň oňurga ýiliginde "uklap" galýar. Adamyň durmuşynda haýsydyr bir ruhy urgynyň bolan ýagdaýynda ýa-da organizmiň kesele garşy durnuklylygy peselende, bu "uklap" ýatan wirus oýanýar-da, uly ýaşly adamlarda gurşaýjy demrewiň döremegine sebäp bolýar. Bu adamlar esasan-da bäbekleri garamyk keseline uçradyp bilýär. Sebäbi eneler öz balalaryny garamyk keseli bilen kesellän çagalardan gorasalar-da, gurşaýjy demrewli adamy öz balasyna arkaýyn ýakynlaşdyrýarlar. Olar bu keseliň öz balalary üçin näderejede howpludygyna düşünmeýärler.
Garamagy hemmeler çykarýarlar[üýtget | edit source]
Çagalar bagynda garamygyň bardygyny eşidip, howsala düşmäň. Çaga garamagy giç çykaryp, dynany kem däldir. Türkmenlerde ýetginjege garamyk çykaranda, "gutly bolsun!" diýýändirler. Sebäbi bu kesel çagada adamlarda ýüze çykanda has agyr geçýär. Öňki döwürlerde kimdir biriniň çagasynyň garamyk çykaranyny eşidenlerinde, eneler özleriniň ýaşajyk çagalaryny alyp, şol öýde myhman alynmaklarynyň sorapdyrlar. Sebäbi olar çagalarynyň şu "hökmany" diýen ýaly keseli näçe ir geçirseler, şonça-da yamandygyny bilýän ekenler. Garamyk çykaran çaga keseliň inkubasion döwrüniň ilkinji 2 gününde we garamygyň örgüni örenden soň 5 günläp ýokançly bolýandyr. Ýöne köp halatlarda bu keseliň inkubasion döwri 2 hepdä çenli hem dowam edip bilýär.
Örgün — garamagyň esasy alamaty[üýtget | edit source]
Garamygyň esasy alamaty bolan örgün-düwürtikler ululy-kiçi görnüşde endamyň ähli ýerlerinde bolup bilýärler. Örgün örüp başlandan çaganyň gyzgyny ýokarlanyp, 38-39 С ýetýär (ýöne käbir çagalaryň gyzdyrmazlygy hem mümkindir). Çaga ysgynsyz bolup, azary artyp başlaýar, işdäsi kemelýär. Ýöne bu ýagdaý uzaga çekmeýär. Örgün ilkibada öçügsi gülgüne reňkde bolýar. Soňabaka bu tegmiller içi dury suwuklykly gabarçaklara öwrülýärler. Gabarçagyň töweregindäki deri gyzarýar. Iki günden bu gabarçaklaryň içindäki dury suwuklyk bulanyp, gabarçaklaryň üstki gatlajygy ýygrylyp, goýy goňur reňkdäki kesmeklere öwrülýär. Bu kesmejikler 1-3 hepdäniň dowamynda aýrylýar. Çaganyň teninde şol bir wagty özünde tegmiller-de, gabarçaklar-da, kesmejikler-de bolup bilýär. Örgüniň her täze "tolkunyndan" öň çaganyň ýagdaýynyň erbetleşmegi bu keseliň aýratynlygydyr.
Deriniň gijemegi – garamagyň alamaty[üýtget | edit source]
Garamyk çykaran çaganyň iň uly kynçylyklarynyň biri-de emele gelen kesmejikleriň gijemegidir. Çaga näçe kiçi bolsa, şonça-da oňa kesmejikleri gaşamaly däldigini düşündirmek kyn bolýar. Ýöne her nähili bolsa-da, çaganyň bu kesmejikleri gaşamagyna ýol bermejek bolmaly. Sebäbi kesmejikleriň gopup, ýaranyň bakteriýalar bilen infisirlenmegi ahmal. (Garamyk çykaran çaganyň kesele garşy durmak ukybynyň gaty peselýändigi hökman ýadyňyzda bolsun!) Ýaralara bakteriýalaryň düşüp, olaryň azan ýagdaýynda deride yz galmagy mümkin. Şoňa görä-de, çagalara bu kesmejikleri gaşamaly däldigini düşündirjek bolmaly. Gelejekki owadanlygy barada alada edýän gyzjagazlar bu gürrüňlere has-da düşbüje bolýandyrlar. Oglanlar babatda bu mesläni çözmek aňsat bolmasa-da, hökman synanyşmalydyr. Garamyk çykaran çaga barada edilýän şepagat aladalary:
- Çaganyň dyrnaklary örän gysga alynmalydyr. Sebäbi dyrnaklar ýarajyklara hapanyň düşmegine sebäp bolýar. Dyrnaklaryň aşagynda müňlerçe mikroblar "mesgen" tutup bilýändirler. Eger çaga gaty kiçi bolsa, oňa nah matadan tikilen ellikleri geýdiriň.
- Çaganyň içki geýimlerini günde çalşyryň. Olar hökmany ýagdaýda nah bolmalydyr. Garamyk çykaran çaga köneräk içki eşikler geýdirilse has-da oňat. Sebäbi ýuwlup könelen nah eşikler derini gyjyndyrmaýar.
- Çaganyň düşek daşlyklary babatda hem şeýledir. Olar ýumşajyk nah matadan tikilen bolmalydyr.
- Otagyň howasynyň gaty gyzgyn bolmagyna, çaganyň derlemegine ýol bermäň. Sebäbi gyzgyn howa we deri gijelewügi güýçlendirýärler.
- Garamyk çykaran çaga üçin iň esasy bejergi Siziň söýgiňizdir. Onuň ünsüni sowýan, şähdini açýan gyzykly oýunlary oýnamak peýdalydyr.
- Emele gelýän gabarçaklara ýa 1-2%-li permanganat kaliniň gowşak erginini, ýa 1-2%-li göwherli ýaşylyň spirtdäki erginini, ýa fukarsiniň erginini, ýa-da 0,05%-li riwanol erginini çalyň. Bu gabarçaklaryň guramagyna ýardam eder.
- Eger garamyk çykaran çaganyň agyz boşlugynda-da gabarçaklar dörän bolsa, onuň agyz boşlugyny furasiliniň gowşak ergini bilen çaýkaň.
- Eger çaganyň derisi güýçli gijeýän bolsa, lukmana ýüz tutuň. Lukman gerekli derman serişdelerini bellär.
- Çaganyň organizmini berkidýän witaminleri hem ýatdan çykarmaň. Ol garamyk keseliniň aňsat geçmegine ýardam berer.
Garamyk keseli bilen çagalykda keselläniň has oňatdygyny ýene-de bir gezek size ýatladýarys. Sebäbi uly ýaşly adamlarda bu kesel örän agyr geçýändir.