text:
Dünýädäki repressiw hökümetleriň hiçisi adam hukuklary boýunça meseleler sebäpli jemyýetçilik basyşy bilen ýüzbe-ýüz bolmak isleýän däldir. Şol basyşyň öňüni almak üçinem häzirki hökümetler “dialog” we “hyzmatdaşlyk” strategiýasyny saýlap alýarlar – ýapyk gapylaryň aňyrsynda geçýändigi üçin bu usul olary özüne çekýär. Gynansak-da, günbatar hökümetleri şeýle hilelere özlerini aldadýarlar. “Bir zatlar” edýän ýaly bolup görünmek islegi-de, olara dörän ýagdaýy üýtgetmäge päsgel berýär. Şol sebäpdenem olar repressiw režimleriň çemeçil ädimlerini goldaýarlar.
Kennet Ros halkara “Human Rights Watch” guramasynyň ýerine ýetiriji direktory.
Adam hukuklaryny dabaralandyrmak maksady bilen gurulýan dialogyň we hyzmatdaşlygyň hiç hili zyýanly tarapy ýok. Haçanda islendik bir hökümet demonstratiw görnüşde adam hukuklaryna sarpa goýmak islese we muny durmuşa geçirmek üçin ýeterlik resurslary we tejribesi bolmasa, şeýle ädimlere düşünmek bolar.
Emma adam hukuklaryna sarpa goýmaklary üçin hökümetleriň syýasy islegleriniň bolmagy gerek bolanda, beýanatlar we sanksiýalar ýaly umumy basyş zerur bolýar. Diňe hyzmatdaşlyga we ümsüm dialoga daýanmagyň reformalara ýol açmagyň deregine diňe taňkytçylaryň gözüne çöp atmak bolup galýanlygy hak. Ümsüm dialogyň we hyzmatdaşlygyň köplenç repressiw režimleri sessiz goldamak bolup görünýändigi zerarly adam hukuklaryny goraýjylar ýurduň içinde raýdaşlyga derek öz işlerine bolan biperwaýlyk bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar.
Günbatar döwletleri Eýran, Demirgazyk Koreýa, Sudan we Zimbabwa ýaly döwletleriň özlerini alyp barşy has hem zalymlaşyp, beýleki bähbitlere hem howp abanda, olara garşy jemgyýetçilik basyşyny etmäge ýykgyn edýärler. Emma, köp halatlarda bolşy ýaly, güýçleriň global deňagramlylygynyň üýtgemegi (esasanam Hytaýyň ösmegi), bazarlar we tebigy resurslar ugrundaky bäsleşigiň ýitileşmegi hem-de Günbatar döwletleriniň terrorizme garşy göreşde ýol berýän gödeklikleri we günbatarlylaryň bu meselede garaýyşlarynyň ahlak derejesiniň pese gaçmagy Günbatar döwletleriniň adam hukuklary boýunça berk pozisiýalarynyň gowşamagyna alyp bardy. Munuň ýerine olar, peýdasyzlygyna garamazdan, “dialog” we “hyzmatdaşlyk” ýoluny saýlap aldylar.Mysal üçin…
Şu ýagdaýda esasy günä Ýewropa Bileleşiginiňki boldy. Mysal üçin, ÝB Birmadaky harby huntanyň eden wagşyçylyklary boýunça derňew geçirmekçi bolan komissiýany goldamakdan boýun gaçyrdy. ÝB-niň ýokary derejeli wekili Katerin Aşton şol wagt: “Aslynda biz milli häkimiýet organlary bilen hyzmatdaşlygy ýola goýmagy maksat edinmeli” diýdi. Emma Birmanyň harbylaryna basyş etmezden, ýörediljek bolunýan bu hyzmatdaşlyk gury hyýaldan başga zat däldi.
Ýewropa Bileleşigi Owganystandaky NATO-nyň harbylaryny üpjün etmek boýunça möhüm marşruta eýe bolan Özbegistanda 2005-nji yýldaky Andijan wakalary boýunça jogapkär adamalara garşy girizilen sanksiýalary ýatyrdy. ÝB şunuň bilen baglylykda sanksiýalaryň özbek hökümetini “ýekesiredýändigini” we “konstruktiw dialogyň öňüne böwet bolýandygyny” tekrarlady. Öz graždanlarynyň ýüzlerçesini öldürendigi üçin jogapkärdigini boýun almaýan hökümete ÝB-e yzygiderli basyş etmegiň ýerine, hamana, eglişik etse, dialogyň ýol aljaklygyna ynandy. ÝB ullakan tebigy gaz gorlaryna eýe bolan juda repressiw Türkmenistan bilen hyzmatdaşlyk boýunça täze ylalaşygyň öňüne-de şunuň ýaly basyşyň böwet bolup, Türkmenistanyň dialogdan uzaklaşmagyndan howatyrlanýandygyny aýtdy.
Adam hukuklary boýunça dialoglar anyk we umumy kesgitlenen kriteriýalara esaslandyrylan ýagdaýynda netije bermegi mümkin. Emma dialoga gatnaşyjylar anyk netijeler babatynda jogapkärçiligi öz boýunlaryna almajak bolýarlar. Munuň ýerine ÝB, hamana, dialogyň adam hukuklaryna sarpany artdyrmak däl-de, mylaýym gatnaşyklary ýola goýmak ýaly maksadynyň bardygyny, şol sebäpli adam hukuklary boýunça kriteriýalaryň dartgynlygyny has-da artdyryp, “ynamy berkitmek boýunça ädimleriň” roluny peseldip biljekdigini nygtaýar.
Adam hukuklary boýunça kriteriýalaryň öňden kesgitlenendigine garamazdan, ÝB-niň olara göz ýummagy adam hukuklary ugrundaky göreşiň netijeliligini pese gaçyrýar. Mysal üçin, Ýewropa Komissiýasy, türkmen hökümetiniň şeýle ylalaşygyň adam hukuklary boýunça standartlaryny ýerine ýetirmeýändigine garamazdan, Türkmenistan bilen hyzmatdaşlygy we işbirligini dowam etdirýär. ÝB öz bu ädimini nädip düşündirip biler? Belkem, “has çuňňur hyzmatdaşlyk” we “dialogyň we hyzmatdaşlygyň täze çarçuwasy” bilendir?
Şonuň ýaly-da ÝB, Serbiýa bilen gepleşiklere başlamazdan ozal, öňki Bosniýaly serb, harby lider Ratko Mladiçiň tussag edilmegi üçin hakyky ädimleriň ädilmegine garaşmalydy. Ýöne beýle edilmedi, ÝB reallyga göz ýumup, gepleşiklere başlady. Jemgyýetçilik sesi
Şu wagt ÝB-niň jemgyýetçilik sesini ýitirmezligi iňňän wajyp we ony ýitirmek üçin iň biwagt pursat, sebäbi repressiw hökümetleriň öz seslerini has gataltjakdygyna hiç hili şübhe ýok. Olar öz pozisiýalaryny dürli ýollar bilen berkidýärler. Mysal üçin, olar halkara derejesindäki urşuň günäkärlerine sud edilende, garalawjylaryň saýlanyp alynýandygyny aýdýarlar. Hytaýyň ykdysady ösüşiniň awtoritar ýoluny mahabatlandyrýarlar we Şri-Lankadaky harbylaryň graždanlary öldürmegini makullaýarlar.
Jemgyýetçilik basyşy repressiw döwletler bilen hyzmatdaşlyk etmäge päsgelçilik hökmünde görülmeli däldir. “Human Rights Watch” guramasynyň öz tejribesi boýunça jemgyýetçilik jogapkärçiligi we jemgyýetiň pikirine täsir etmek islegleri hökümetleri has manyly gepleşiklere alyp barýar. Eger-de jemgyýetçilik guramalary bir wagtyň özünde hem repressiw liderler bilen gepleşik alyp baryp, hem-de olaryň adam hukuklaryny bozýandyklaryny aýdyp bilýän bolsalar, diýmek, hökümetler hem şeýle edip bilerler.
Ümsüm dialog we hyzmatdaşlyk – represssiw hökümetler özleriniň adam hukuklaryny bozýandyklaryny äşgär edip, geljekde muňa ýol bermezlik üçin hakyky ädimleri ätmäge taýýardyklaryny açyk görkezen halatlarynda mümkin bolup biler. Eger muny etmeseler, repressiýa jogap hökmünde jemgyýetçilik basyşyny ulanmaly bolar.
Adam hukuklaryny goramak hökümetler üçin iňňän seýrek ýagdaýda bähbitli bolup biler. Emma olar özleriniň beýleki bähbitlerini goramak isleýän bolsalar, manysyz dialoglaryň we netijesiz hyzmatdaşlygyň arkasyna bukulman, şeýle derejede gowşaklyga ýol berenlerinde – özleriniň-de adam hukuklaryny bozmak bilen deňeçer işe ýüz urýandyklaryny boýun alarlyk derejede mert bolmalydyrlar. Kennet Ros halkara "Human Rights Watch" guramasynyň ýerine ýetiriji direktory. Kommentariýanyň asyl nusgasy ilki başda “International Herald Tribune” gazetinde çap edildi. Kommentariýadaky pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


c: text/html

text:
Anna güni Birleşen Milletler Guramasynyň ynsan hukuklary boýunça ekspertler topary Orsýetiň parlamentini kämillik ýaşyna ýetmedik çagalaryň arasynda gomoseksualizmi wagyz etmekligi gadagan ediji kanunyň taslamasyna garamaklygy bes etmäge çagyrdy.
Ekspertler toparynyň ýaýradan beýanatynda beýle kanunyň kabul edilmeginiň Orsýetde “geýleri, lesbianlary, biseksuallary, transseksullary we interseks toparyna degişli adamlary jemgyýetden esassyz gyraklatmak” ýagdaýyna getirmeginiň mümkindigi aýdylyp, muňa alada bildirilipdir.
Ýakynda Orsýetiň Döwlet Dumasy tarapyndan kabul edilen kanunyň taslamasy gomoseksualizmi kämillik ýaşyna ýetmedik çagalaryň arasynda wagyz etmekligi doly gadagan etmegi göz öňünde tutýar.
Bu kanunyň düzgünini bozan aýry-aýry şahsyýetlere 5 müň rubl, guramalara bolsa 500 müň rubla çenli jerime salmaklyk göz öňünde tutulýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1-nji maýda geçirilýän Halkara raýdaşlyk güni mynasybetli Russiýanyň paýtagty Moskwada 10 müňlerçe adamlaryň gatnaşmagynda parad geçirildi.
Bu 1991-nji ýylda Sowet Soýuzy dargaly bäri, Gyzyl meýdanda maý güni mynasybetli geçirilen ilkinji parad boldy.
Halkara raýdaşlyk güni ýa-da maý baýramy diýilýän bu baýramçylyk bolşewistik rewolýusiýadan soň ornaşdyrylypdy we sowet döwründe ozalky sowet respublikalarynyň hemmesinde esasy baýramçylyklaryň biri hökmünde bellenilýärdi.
Penşenbe güni geçirilen parad, edil sowet döwründe bolşy ýaly, kärdeşler arkalaşygy tarapyndan gurnaldy. Parada Moskwanyň häkimi Sergeý Sobýanin ýolbaşçylyk etdi. Onuň sözlerinden çen tutulsa, bu çärä 100 müň töweregi adam gatnaşypdyr.
Sobýanow: “Bu ýylky Birinji maý aýratyn. 24 ýylyň içinde ilkinji gezek kärdeşler arkalyşyklary Gyzyl meýdandan ýöriş bilen geçýärler. Bu birinjiden. Ikinjiden bolsa, bu soňky ýyllarda ilkinji gezek şeýle köp adam bir çärä gatnaşýar. Bärde 100 müňden gowrak adam bar. Bu öz-özünden bolan bir hadysa däldir. Adamlaryň watançylyk duýgulary artýar. Halkyň göwni hoş” diýdi.
Ýörişe gatnaşan adamlar Gyzyl meýdandan ýöräp, ellerinde dürli reňkli şarlary, şygarlary, Russiýanyň we Sowet Soýuzynyň baýdaklaryny galgadyp geçdiler.
Ukraina
Parada Russiýanyň goňşy Ukrainada amala aşyrýan işleriniň dabaralandyrylmagy hökmünde hem garaldy.
Parada gatnaşyjylaryň käbirleriniň ellerinde “Ýörüň, Kryma dynç alyşa gideliň!” ýa-da Krymyň anneksiýa edilmeginiň dogry bir karar bolandygyny öňe sürüp, “Putin dogry edýär!” ýaly şygarlary hem görmek bolýardy.
Bu baýramçylyk çäreleri Moskwanyň we Kiýewiň gatnaşyklarynyň barha dartgynlaşýan döwrüne gabat geldi. Ukrainanyň gündogaryndaky onlarça şäherde orsýetparaz seperatistler polisiýa we hökümet binalaryny eýelediler.
Russiýanyň Kommunistik partiýasynyň lideri Gennadiý Zýuganow başga bir ýörişiň dowamynda eden çykyşynda Putiniň Ukraina boýunça edýän hereketlerini goldaýandygyny aýtdy. Ol: “Birinji we iň wajyby, geliň Sewastopolyň we Krymyň haklaryny biziň bilen bileleşip, bilelikde 1-nji maý gününi belleýändikleri bilen gutlalyň. Sewastopola we Kryma şöhrat! Ura!” diýdi.
“Interfaks” habar agentliginiň maglumatlaryna görä, Maý güni mynasybetli Russiýa boýunça geçirilen ýörişlere 2 milliondan gowrak adam gatnaşypdyr.
Krymda hem maý paradlary boldy. Anneskiýa edilen sebitiň täze rus resmileri, ýörişe 100 müňden gowrak adamyň gatnaşandygyny öňe sürýärler. Bu sanlary beýleki garaşsyz çeşmeler arkaly tassyklatmak başartmady.
Rus mediasynyň habar bermegine görä, Putin 9-njy maýda bellenilýän Ýeňiş baýramy güni Kryma sapar etmegi planlaşdyrýar.


text:
Owgan-pakistan serhediniň dawaly geçelgesi, howpsuzlyk güýçleriniň arasyndaky ganly çaknyşyklardan birnäçe gün soň, gaýtadan açyldy.
Owganystan we Pakistan 18-nji iýunda bu geçelgäniň, Kabul we Yslamabat häkimiýetleriniň arasynda gelnen ylalaşykdan soň, işläp başlandygyny aýtdy.
"Geçelgäni gaýtadan açmak üçin merkezi we regional derejede gepleşikler geçirildi" diýip, Owganystanyň Nangarhar welaýatynyň gubernatorynyň sözçüsi Attaulla Kogýani aýtdy.
Azyndan bäş adamy öldüren, ýigrimiden gowrak adamy ýaralan söweş 12-nji iýunda, Torham derwezesinde, Pakistanyň dawaly geçelgede täze päsgelçilik desgasyny gurmak planlary sebäpliturdy.
Owganystan bu desganyň owgan territoriýasynda gurulýandygyny aýtdy, Pakistan resmileri muny ret etdi.


text:
Wenezuelada studentleriň ýolbaşçylygyndaky protestler dowam edýär.
Soňky iki hepdede hökümete garşy demonstrasiýaçylar bilen howpsuzlyk güýçleriniň arasynda bolan çaknyşyklarda ölen adamlaryň sany 18-e ýetdi.
Paýtagt Karakasdaky protestlere we beýleki birnäçe şäherde guralan demonstrasiýalara 30 milliona golaý adam gatnaşdy. Bu protestleriň köplenç zorlukly çaknyşyklar bilen utgaşandygy aýdylýar.
Demonstrasiýaçylar haryt gytçylygyndan, işsizligiň ýokary bolmagyndan, inflýasiýadan, ýurtdaky jenaýatçylygyň dünýäde iň ýokary derejeleriň birine çykmagyndan nägile bolýarlar.
Oppozisiýa liderleri prezident Madura tarapyndan çagyrylan parahatçylyk konferensiýasyny boýkot etdiler.
Protestçiler ýurduň problemalaryny Maduradan görýärler. Ol geçen ýyl populist prezident Hugo Çaweziň ýerine prezident saýlanyldy.


text:
Wenesuelanyň prezidenti Hugo Çawez Belarusa sapar edip, bu ýurda soňy näbelli mukdarda nebit satmak barada ylalaşyk baglaşdy. Bu şertnamanyň bahasynyň 20 milliard dollar töwregi bolmagy mümkin. Bu ylalaşyk diňe Wenesuelanyň eksportuny ösdürmeýär, eýsem Minsk bilen Moskwanyň arasy açylan ýagdaýynda, Belarusa ýangyç kepilligini-de berýär.
Wenesuelanyň prezidenti Hugo Çawez Belarusa 16-njy oktýabrda sapara bardy. Ol prezident Aleksandr Lukaşenka Wenesuelanyň Belarusyň nebiti gaýtadan işleýän zawodlaryny geljek 200 ýylda nebit bilen doly üpjün etjegini wada berdi.
Alyp barýan syýasaty Waşingtonyň gaharyny getirýän gyzmaç Çawez Birleşen Ştatlar bilen bir hörpden gopmaýan ýurtlar bilen arasyny sazlamaga ýykgyn edýär. Lukaşenko öz rezidensiýasynda iki ýurduň wekilleriniň arasynda bolan duşuşykda Çaweze sagbol aýtdy.
«Eziz Hugo, men size biziň halkymyza şu günki eňil bolmadyk pursatda edýän ummasyz uly kömegiňiz üçin ene bir gezek sag bolsun aýtmak isleýärin. Ýadyňdamy, sen bir gezek «Bize bil bagla» diýipdiň. Biz hem, siziň bize eden kömegiňiziň erine, Wenesuelanyň halkyna elimizden gelen ähli ýagşylygy etmäge taýýar» diýip, Lukaşenko belledi.
Çawez öz ýurdunyň Belarusa 2011-nji ýyldan başlap, üç ýyl wagt içinde 30 million tonna çemesi nebit iberjegini aýtdy. Bu ylalaşygyň bahasy 19,4 milliard dollar hasaplanýar. Köpçülik öňündäki dyzmaç beýanatlary bilen tanalýan Çawez Belarusyň häzirki günde ýüzbe-ýüz bolýan ýangyç problemalaryndan özüniň habarlydygyny aýtdy we «Belarusyň nebiti gaýtadan işleýän zowodlary gelýän 200 ýylda nebit ýetmezçiligini duýmaz» diýdi.
Orsýete kakdyryldy
Çawez bu sözleri aýtmak bilen, Belarusyň öňden gelýän energiýa hyzmatdaşy Orsýet bilen oňuşmazlyklaryny ýaňzydýardy. Orsýet Belarusa ýyllarboýy nebit-gaz eksport edýärdi we Minsk rus energiýalary üçin dünýä bazarynyň nyrhlaryndan has arzan töleg töleýärdi.
Emma Moskwa Belarusyň özünden alýan gaz-nebitiniň artykmajyny goňşy ýurtlara dünýä bahasyndan satmasyndan dergazap boldy. Netijede Orsýet iýun aýynda Belarusa iberýän gazyny üzül-kesil azaltdy. Onsoň bu ýagdaý beýleki ýewropa ýurtlaryny hem alada goýdy, sebäbi Orsýetiň Ýewropa Bileleşiginiň sarp edijilerini üpjün edýän gaz turbasynyň bir bölegi Belarusyň üstünden geçýärdi. Moskwa nebitiň bahasyna eksport töleglerini hem goşup, bahany 36 prosent çemesi galdyrandan soň, Minsk hem Orsýetden alýan gazyny azaltdy.
Orsýet bu meselede Belarus bilen umumy dil tapyşmak we Ýewropanyň aladalaryny azaltmak üçin tagalla etdi. Mysal üçin, 15-nji oktýabrda, Çaweziň Belarusa saparynyň öň ýanynda, Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin Gazpromy Belarus bilen 2015-nji ýyla çenli gaz ylalaşygyny baglaşmaga çagyrdy.
Çawez altynjy gün Lukaşenko bilen duşuşygynda öz ýurdunyň nebit tankerleriniň Baltika deňzine we Gara deňze çenli ýangyç getirip biljegini, soň ol ýangyjyň ýük maşynlary ýa demir ýol arkaly Belarusa getirilip biljegini aýtdy.
Şeýle-de Çawez Lukaşenkonyň dekabrda geçjek prezident saýlawlarynda şek-şübhesiz eňiş gazanjagyna ynam bildirdi.
Çawez Belarusa Orsýete saparyndan soň geldi. Ol bu ýerden Ukraina, soňra Eýrana we Siriýa sapar edýär.


text:
Absolýut gara jisim
Absolýut gara jisim - tolkun uzynlygyna baglanşyklysyzlykda, öz üstüne düşýän ähli şöhlelenme akymyny islendik temperaturada doly siňdirýän jisim. Absolýut gara jisim himiýa düzümine garamazdan, temperatura baglylykda tolkun uzynlygy dürli bolan ýagtynyň we energiýanyň spektlerini şöhlelendirip biler. Absolýut gara jisime deň gelýän jisim ýokdur. Eger jisimiň üstüni gurum gatlagy ýa-da platina garasy bilen örtseň, onda onuň siňdirme ukyplylygy ýagty spektriniň uzak infragyzyl böleginde bire ýakyndyr. Praktikada absolýut gara jisimi içi boş, diwarlarynda ýylylygy geçirmeýän diňe bir kiçijik deşikli kamerada amala aşyrmak mümkün. Şol kiçijik deşikden şöhle kameranyň içine düşüp, birnäçe gezek döwülýär we yzyna gaýtarylýar. Şöhläniň şol deşikden çykyp, yzyna gaýtmagynyň ähtimallygy örän ujypsyz bolmagyna görä, şol şöhle kameranyň içinde doly siňdirilýär diýip alynýar. Absolýut gara jisimiň ýagty goýbermegini öwrenmek kwant teoriýasyny döretmekde uly rol oýnady. Absolýut gara jisim belli häsiýetli şöhläniň çeşmesi bolany üçin, ol kwant etalony hökmünde ulanylýar.


text:
Demirgazyk Koreýanyň döwlet gözegçiligindäki merkezi habar agentligi Phenýanyň bu çäresiniň ABŞ-nyň raketalarynyň salýan howpuna jogapdygyny habar berdi. ABŞ we Günorta Koreýa aprel aýynyň aýagyna çenli bilelikde harby türgenleşiklerini geçirýärler.
Habar berlişine görä, Demirgazyk Koreýanyň Baş ýolbaşçylygy raketalary we uzaga atýan artilleriýa ýaraglaryny söweşe “taýýarlyk derejesine” getirmäge çagyrypdyr.
Hytaýyň daşary işler ministri taraplaryň ählisini sabyr-takady saklamaklyga çagyrdy.
ABŞ-Günorta Koreýa ylalaşygy
Koreýanyň Merkezi habar agentliginiň sişenbe güni ýaýradan bu maglumatynyň öňüsyrasynda ABŞ-nyň we Günorta Koreýanyň arasynda ylalaşyga gol çekildi. Ylalaşykda Demirgazyk Koreýa tarapyndan islendik hüjümiň edilen ýagdaýynda ýurtlaryň muňa bilelikde jogap bermegi göz öňünde tutulýar.
By ylalaşyga gol çekilmegi Günorta Koreýanyň ”Çheonan” atly harby gämisiniň gark bolmagynyň üçünji ýyl dönümine gabat geldi. Günorta Koreýa öz gämisiniň Demirgazyk Koreýanyň suwasty torpeda bombasynyň zarbasy netijesinde gark bolandygyny aýdýar. Phenýan muny ret edip gelýär.
Phenýanyň eden soňky haýbatynyň öňüsyrasynda Günorta Koreýanyň Goranmak ministrliginiň metbugat wekili Wee Yong-sub Seulda geçirilen metbugat konferensiýasynda duýduryş bilen çykyş etdi.
Günorta Koreýanyň Goranmak ministrliginiň resmisi “Eger-de Demirgazyk Koreýa, geçmişde edişi ýaly, ýene-de prowokatiw hereket etse”, onda Seulyň muňa müňlerçe esse artyk güýç bilen jogap bejekdigini aýtdy we şeýdip, Çheonan gämisinde wepat bolan “46 sany gahrymanynyň aryny” almakçydygyny mälim etdi.
Phenýanyň ugry
Günorta Koreýanyň prezidenti Park Kyn-He sişenbe güni Çheonan gämisiniň heläkçiliginiň ýyl dönüminde Daejeon milli gonamçylygynda çykyş etdi. Ol Phenýany öz ugruny gowulyga tarap üýtgetmeklige çagyrdy.
Günorta Koreýanyň prezidenti Demirgazyk Koreýanyň ýadro ýaragyndan, raketalardan, prowokasiýalardan we haýbatlardan el çekip, halkara jemgyýetçiliginiň jogapkärçilikli agzasyna öwrülmelidigini aýtdy. Park Kyn-He munuň Demirgazyk Koreýa üçin ýeke-täk dogry ýoldugyny ýatlatdy.
Demirgazyk Koreýa geçen ýylyň dekabr aýynda Ýer şarynyň orbitasyna sputnik, ýagny emeli hemrany uçurdy. Şol bir wagtda-da ýurduň Birleşen Ştatlara zarba urmaga ukyply bolan raketa eýedigine şübhe bildirilýär.
Geçen aýda Phenýan öz ýadro ýaragynyň üçünji synagyny geçirdi. Bu bolsa BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň Demirgazyk Koreýa garşy sanksiýalary güýçlendirmek tagallalaryna bat berdi.
Mart aýynyň başynda Demirgazyk Koreýa 60 ýyl mundan ozal koreý urşunyň tamamlanmagyna getiren özara ýaraşykdan ýüz öwürýändigini yglan etdi.


text:
TÜRKMEN WOLEÝBOLÇYLARY AZIÝA ÇEMPIONATYNYŇ FINALYNDA ÇYKYŞ EDER
Bangladeş döwletiniň paýtagty Dakka şäherinde geçirilen erkekleriň arasynda woleýbol boýunça Aziýanyň /Merkezi zolak/ zonal çempionaty Türkmenistanyň ýygyndysynyň ýeňşi bilen tamamlandy. Altyn medaldan we kubokdan başga-da, watandaşlarymyz şu ýylyň 25-nji iýulyndan 5-nji awgusty aralygynda Eýran Yslam Respublikasynda geçirilek Aziýa çempionatynyň final tapgyrynda çykyş etmäge hukuk gazandylar.
Merkezi zolaga ýurtlaryň ýedisinden—Türkmenistandan, Nepaldan, Bangladeşden, Özbegistandan, Gyrgyzystandan, Owganystandan we Maldiw Respublikasyndan toparlar wekilçilik etdi. Ýaryşa gatnaşyjylar iki topara bölündi. Türkmen woleýbolçylary Özbegistanyň we Owganystanyň ýygyndylary bilen bir toparda çykyş etdi. Şonda birmeňzeş 3:2 hasaby bilen ýeňiş gazanyp, ýarym finala çykdylar hem-de Nepalyň woleýbolçylary bilen duşuşdylar.
Bu oýunda garşydaşlarymyz türkmenistanlylaryň yzygiderli hüjümlerine hiç hili garşylyk görkezip bilmediler we netijede 0:3 hasabynda utuldylar.
Jemleýji duşuşykda Türkmenistanyň ýygyndysy Maldiw adasynyň türgenleri bilen güýç synanyşdy. Aziýa çempionatyny geçirmek baradaky düzgünnama laýyklykda, diňe ýeňiji toparyň biri final tapgyrda çykyş etmäge hukuk alýar. Şu hem zonal çempionatynyň finalynda göreşiň dartgynly boljakdygyny öňünden kesgitledi.
Maldiw woleýbolçylary duşuşygyň ilkinji sekuntlaryndan okgunly hereket etdiler. Duşuşygyň birinji böleginde-de, ikinji böleginde-de, türkmenistanlylar garşydaşlarynyň çalasyn hüjüminiň garşysyna alaç tapyp, olaryň goranyşyny böwüsmegi başarmadylar. Biziň peýdamyza bolmadyk 0:2 hasaby bolsa tälimçilere oýny alyp barmagyň usulyny düýpli üýtgetmege borçly etdi.
Türkmen tälimçileri degişli netije çykaryp, üçünji bölegiň öň ýanyndaky arakesmede goranmagyň we hüjüm etmegiň hatarlaryny üýtgetdiler. Bu bolsa dessine öz netijesini berdi: watandaşlarymyz oýny eýe alyp, hasaby deňlemegi başardylar. Soňra bolsa bäşinji—jemleýji bölekde bu duşuşygy ynamly ýeňşe çenli ýetirdiler. Türkmenistanyň ýygyndysy ynamly we örän owadan ýeňiş gazandy!
Milli ýygyndynyň tälimçileriniň pikirine görä, watandaşlarymyzyň halkara sport ýaryşlaryndaky köpsanly ýeňişleri milli Liderimiziň köpçülikleýin bedenterbiýe-sagaldyş hereketini we sportda ýokary gazanylanlary ösdürmäge berýän ägirt uly ünsüniň, şeýle hem türgenleşmek üçin döredilen şertleriň, halkara ülňüleriniň ýokary talaplaryna laýyk gelýän, soňky ýyllarda döredilen häzirki zaman sport binýadynyň Türkmenistanda agdyklyk etmeginiň netijesi bolup durýar. Ussatlygy kämilleşdirmek işinde beýleki ýurtlaryň öňdebaryjy türgenleri we tälimçileri bilen yzygiderli tejribe alyşmak hem uly goldaw bolup durýar.
Bangladeşdäki ýaryşlaryň öň ýanynda woleýbol boýunçaTürkmenistanyň ýygyndysy halkara okuw-türgenleşik ýygnanyşygyna gatnaşdy. Ony geçirmek üçin Belarus Respublikasynyň paýtagtyndan uzakda bolmadyk ýerde ýerleşen taýýarlyk görülýän “Staýka” Olimpiýa merkezi saýlanyp alyndy. Şu sport toplumy hem biziň woleýbolçylarymyzyň Aziýa çempionatynyň final tapgyryna taýýarlyk görjek ýeri bolar.


text:
Türkmenistan ýurduň ýangyç-energiýa pudagyna degişli önümleriň Ukraina eltilýän möçberini artdyrmaga taýýar diýlip, resmi maglumatlarda aýdylýar.
29-njy oktýabrda türkmen metbugatynda berlen maglumata görä, bu barada Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko bilen Aşgabatda geçiren gepleşiklerinden soň mälim edýär.
Resmi maglumatlarda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow “ýurduň ýangyç-energiýa pudagyna degişli önümleriň Ukraina eltilýän mukdaryny artdyrmaga we bu pudak boýunça bilelikdäki proýektleriň durmuşa geçirilmegine taýýardygyny” aýtdy diýilýär.
“Ukraina möhüm rol oýnar”
Poroşenkonyň Türkmenistana edýän iki günlük resmi saparynyň dowamynda türkmen we ukrain prezidentleri iki ýurduň transport pudagy boýunça hem hyzmatdaşlyk etmeginiň möhümdigini bellediler.
“Häzirki wagtda Türkmenistan öz partnýorlary bilen bilelikde Gündogar-Günbatar we Demirgazyk-Günorta ugurlary boýunça transport-tranzit we logistika, ýagny ýüki saklamak hem-de ýerleşdirmek üçin köpugurly we utgaşdyrylan görnüşli infrastrukturany döredýär. Gelejekde ol Hazar deňiz, Gara deňiz, Ortaýer deňiz we Baltika regionlaryna girýän tranzit kontinentara ýollary öz içine alar.
Bu ýollar Ýewropa we Ýakyn Gündogardaky bazarlara amatly ugry açar. Güýçli port infrastrukturasyna eýe bolan we geografik taýdan amatly ýerde ýerleşen Ukraina bu planlaryň durmuşa geçirilmeginde möhüm rol oýnap biler” diýip, maglumatda Berdimuhamedowyň sözlerinden bir bölek getirilýär.
80-den gowrak ukrain proýekti
Şeýle-de türkmen prezidenti Aşgabadyň “Ruhyýet” köşgünde ukrain kärdeşi bilen geçiren gepleşiklerinde iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklarda global energiýa howpsuzlygy, häzirki zaman global howplara garşy göreş – halkara terrorizmi, neşe gaçakçylygy, halkara guramaçylykly jenaýatlar ýaly ugurlar boýunça hyzmatdaşlyk etmäge gönükdiriler diýdi diýlip, resmi maglumatda aýdylýar.
Türkmenistanyň we Ukrainanyň arasynda ykdysady gatnaşyklara degişli ençeme ylalaşyk bar. Häzirki wagtda Türkmenistanda Ukrainanyň bahasy 3,5 milliard amerikan dollaryna golaý bolan 80-den gowrak inwestisiýa proýektleri durmuşa geçirilýär.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Amerikanyň ykdysadyýetine, harby kuwwatyna we ýolbaşçylygyna ýokary baha berdi, emma Birleşen Ştatlary «dünýäniň polisiýa işgäri» etjek bolup synanyşmagyň, dünýä düzgünini üýtgetmegiň howpludygyny duýdurdy.
Obama 12-nji ýanwarda eden soňky ýüzlenmesinde öz ýerine prezident seçmek üçin geçirilýän saýlaw kampaniýasynyň çäginde ýüze çykan käbir gyzgyn jedellere gaýtawul bermäge synandy. Özem, özünden öňki prezident Jorj W. Buş ýaly, Birleşen Ştatlaryň terrorçylara garşy göreşini suratlandyranda, ol gömelteý, gepleşik sözlerini ulandy.
“Eger siz Amerikanyň ygrarlylygyna ýa maňa şübhelenýän bolsaňyz, adalatyň berjaý edilişini görmek üçin, Osama bin Ladeni soraň» diýip, ol aýtdy. «Eger siz amerikanlaryň kastyna çyksaňyz, biz siziň kastyňyza çykarys. Munuň wagt almagy mümkin, emma biziň ýatkeşligimiz gowy, özem biziň elmiziň ýetmeýän ýeri ýok» diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Bu söz Obmanyň Kongrese, Ak tamdaky soňky ýylyny resmi bellemek we, şol bir wagtda, öz prezidentliginde gazanylan üstünlikleri jemlemek, tankyda jogap bermek mümkinçiligi bolan soňky ýüzlenmesidi.
Ol özüniň prezidentlik döwründäki ýiti halkara meseleleriniň käbirini, klimat özgermesini, Afrikadaky ebola epidemiýasyny, Gündogar Aziýa bilen täze söwda paktyny ýatlady we Orsýetiň ýokarlanýan gylawy, Ukrainanyň darkaşy, ýa-da Yragyň we Owganystanyň çuňlaşýan gowuşgynsyzlygy barada gysgaça durup geçdi.
“Men munuň howply wagtdygyny bilýärin. Emma bu Amerikanyň kuwwatynyň kemelendigi ýa-da käbir baş göterýän super güýçler sebäpli däl. Şu günki dünýäde bize şer imperiýalaryna garanda başa barmadyk döwletler kän wehim salýar» diýip, ol saýlanan kanunçykaryjylary, Kabinet sekretarlaryny, ýokary suduň sudýalaryny hem öz içine alýan diňleýjilerine ýüzlenip aýtdy.
“Bu ýerde biziň milli kuwwatymyzyň her bir elementini has paýhasly, sabyrly we düzgünleşdirilen strategiýa esasynda ulanýan çemeleşme bar» diýip, ol aýtdy. «Bu Amerikanyň hemişe, eger zerur bolsa ýekelikde hem, öz adamlaryny we ýaranlaryny goramak üçin hereket etjekdigini aňladýar, emma global aladalara gezek gelende, biz dünýäni tijendireris we beýleki ýurtlaryň hem tagalla etmegini gazanarys.»
Prezident Birleşen Ştatlaryň Kapitolynda Goranmak departamenti ABŞ-nyň Pars aýlagyndaky harby-deňiz güýçleriniň iki gämisiniň Eýranyň harbylary tarapyndan tussag edilendigini tassyklanyndan birnäçe sagat soň çykyş etdi. Ak tamyň resmileri prezidentiň çykyşynyň öňünden, tutulan 10 deňizçiniň basym boşadyljagyny aýdyp, bu hadysanyň ähmiýetini peseltmäge çalyşdylar.
Obama bu hadysany agzamady, oňa derek çykyşynyň iýulda Eýran bilen baglaşylan taryhy ýadro ylalaşygyna bagyşlanan bölegini, ýagny Tähranyň öz ýadro işlerini jylawlamagynyň ýerine bu ýurda garşy girizilen weýran ediji sanksiýalaryň ýatyrylmagy baradaky sözlerini gysgaltdy.
“Şu sebäpden biz Eýranyň ýadro ýaragyny edinmeginiň öňüni almak üçin sanksiýalara we prinsipial diplomatiýa esaslanýan global koalisiýa gurduk” diýip, ol aýtdy. “Aýdyşymyz ýaly, Eýran öz ýadro programmasyny yza çekdi we öz toplan uranyny ýurtdan daşaryk ugratdy, onsoň dünýä ýene bir urşuň turmagyndan sowuldy» diýip, ol sözüniň üstüne goşdy.
Ol Yrakda we Siriýada uly territoriýany basyp alan radikal «Yslam döwleti» toparynyň söweşijilerini «ganhorlar we yňdarmalar» diýip atlandyrdy hem-de olaryň köki bilen köwlenip aýrylmalydygyny, ýok edilmelidigini belledi.
Şeýle-de ol Kongresi özüne «Yslam döwleti» toparynyň garşysyna harby güýç ulanmak üçin ygtyýar berýän rezolýusiýany geçirmäge çagyrdy.
“Eger Kongres bu uruşda üstün çykylmagyny çyndan isleýän bolsa, biziň goşunlarymyza we dünýä yşarat etmek islese, onda siz «Yslam döwleti» toparyna garşy harby güýç ulanylmagyna ygtyýar berýän karary jemlemeli» diýip ol aýtdy we bu karara ses bermäge çagyrdy.
Obama harby güýç ulanmak üçin görnetin ygtyýarlyk berilmegi gerek bolmasa-da, Ak tamyň resmileri bu hili rezolýusiýanyň, Kongresiň 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabryndaky terror hüjümlerinden soň kabul eden rezolýusiýasy ýaly, ABŞ-nyň harby strategiýasyny kuwwatlandyrjagyny we aýgytlylygyny görkezjegini aýdýarlar.
Obamanyň 58 minutlyk ýüzlenmesiniň köp bölegi içerki syýasata bagyşlandy.
Ol ABŞ-nyň ykdysadyýetine ýokary baha berdi, soňky iki ýylda 14 million iş ýeriniň döredilendigini aýtdy, 2008-2009-njy ýyllaryň uly çöküşliginden bäri awtomobil senagatynyň görnetin daýanandygyny nygtady.
"Amerikanyň ykdysadyýeti peselýär diýýänler erteki otarýandyr» diýip, ol aýtdy.
Şeýle-de ol saýlaw kampaniýasynda alnyp barylýan syýasy dialogda has medeni bolmaga çagyrdy.
Eger biz özümiz bilen ylalaşmaýan adamlaryň ählisi ýaman niýetlidir ýa-da biziň syýasy garşydaşlarymyz watançy däl diýip pikir etsek, bu ýagdaýda demokratiýa işlemez diýip, ol aýtdy.
“Meniň prezidentlik döwrümde birki sany gynanýan zadym bar, partiýalaryň arasyndaky zoňtarlyk we şübhelilik azalman, gaýta beterleşdi» diýip, Obama aýtdy.
Iňlisçeden türkmençä geçiren Ýowşan Annagurban.


text:
Birleşen Ştatlar Demirgazyk Koreýanyň amerikan raýatyny tussag edendigini tassyk etdi.
Bu kommunist döwlet tarapyndan häzirki günde tutulyp saklanylýan üçünji amerikan raýaty bolýar.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň sözçüsi Mariýe Harf 6-njy iýunda žurnalistlere tussag edilen amerikalynyň adyny hususy sebäpler esasynda tassyklap bilmejegini aýtdy.
Harf Waşingtonyň üç tussagy hem azat etmegiň çäresini agtarýandygyny aýtdy.
Demirgazyk Koreýanyň döwlet habar gullugy tutulan amerikalynyň syýahatçy Jeffrey Edward Fowledigini, onuň duşmançylykly hereketleri üçin soraga çekilendigini aýtdy.
Ýapon habar gullugy Kyodo onuň maý aýynda, myhmanhanada Iňžili galdyryp gaýdandan soň tutulandygyny aýdýar.


text:
Şunça mukdardaky taksileriň taksomotor awtoulag kärhanasyna gelmegine ýene-de garaşylýar. Täze getirilen taksiler 1-nji iýuldan başlap paýtagtyň ýaşaýjylaryna hem-de onuň myhmanlaryna gije-gündiz hyzmat eder.Gyssagly ýagdaýda sürüjiler zerur
Täze taksiler heniz getirilmänkä, Türkmenistanyň Awtomobil ulaglary ministrligi bir aýlap ýurduň metbugatynda taksiler üçin sürüjileri işe alýandygy barada bildiriş berip başlady. Şeýle bildirişler metbugatda häli-häzirem çap edilip dur. Ýöne muňa garamazdan, paýtagtdaky taksomotor awtoulag kärhanasyna ýeterlik mukdarda sürüjiler ýygnanyberenok.
Munuň ilkinji sebäbi taksomotor awtoulag kärhanasynyň sürüjä bildirýän talaplarydyr. Taksi sürüjisi bolmak üçin hökmany suratda işe girmäge höwes bildirýäniň pesinden «BC» kategoriýasy bolmalydyr. «BC» kategoriýa bolsa köp sürüjilerde ýok.
Işe girmek isleýänleriň ýaşy 21-den kiçi bolmaly däl. Özi hem ol raýatlar Aşgabat şäherinde ýa-da paýtagtyň eteklerinde ýaşaýan bolmaly.
Mundan başga-da, taksist bolup işe duran sürüjiler ýörite plan tabşyrmalydyrlar. Ýöne paýtagtda hususy maşynlarynda kireý edýän kireýkeşleriň köplüginden ýaňa, taksistler bir günüň dowamynda özlerine berilýän plany gaty kynlyk bilen dolýarlar.
Ine, şu goýulýan şertler täze taksilerde sürüjileriň çalt depginde tapylybermezligine esas döredýär.Täze taksileriň gelmegi kireýkeşleri alada goýýar
Paýtagtda ýerleşýän döwlet eýeçiligindäki taksomotor awtoulag kärhanasyna täze taksileriň köp mukdarda getirilmegi hususy maşynlarynda kireý edýän sürüjileri gaty alada goýýar.
Resmi ýagdaýda hususy maşynlarda kireý etmäge gadagançylyk girizmek hakda hiç hili gürrüňiň ýokdugyna garamazdan, kireýkeşler dowla düşýärler. Olar öz aralarynda basym kireý etmäge rugsat berýän patentleriniň ellerinden alynmagynyň mümkinligi barada gürrüň edýärler.
Taksomotor awtoulag kärhanasyna täze taksileriň gelmegi diňe bir kireýkeşleri däl, eýsem paýtagtyň ýaşaýjylaryny-da azda-kände ünjä goýýar. Sebäbi taksomotor awtoulag kärhanasyna degişli taksileriň ýörite bellenen nyrhy bolýar. Olaryň nyrhy bolsa hususy awtoulagynda kireý edýänleriňkä garanyňda has galadyr.
Häzirki wagta çenli Aşgabatdaky taksomotor awtoulag kärhanasynda bar bolan «Renault» kysymly taksileriň diňe ýörite zakaz üçin işlemeginiň düýp sebäbi hem paýtagtly ýolagçylaryň ol taksilere tarifleriniň gymmatlygy zerarly münmeýänligi üçindir.
Eger-de täze taksileriň tarifi öňki ýagdaýdaky ýaly ýokarylygyna galdyryljak bolsa, onda hususy kireýkeşlere belli bir çäklendirmeleriň girizilmegine garaşyp bolar.
Şu ýylyň ýanwar aýynda Günorta Koreýanyň «Hyundai» korporasiýasyndan 300 sany “Elantra” kysymly awtoulaglary satyn almaga Türkmenistanyň Awtomobil ulaglary ministrligine resmi ygtyýar berlipdi.Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Moldowanyň bölüniji Transdinestr regionynda tussag edilen moldowan açlyk yglan etdi.
Warnita oba geňeşiniň agzasy Witaliý Beslieja (Vitalie Besleaga) we onuň kärdeşi Sergeý Bewziuç (Serghei Bevziuc) 2013-nji ýylyň noýabr aýynda tussag edilip, para almakda aýyplanypdylar.
Iki moldowan aýyplamalaryň Transdinestr regionynyň resmileri tarapyndan guramalaşdyrylandygyny aýdyp, “biziň Transdinestriň resmileriniň obanyň golaýynda barlag-gözegçilik nokadyny dikmeginiň öňüni almak maksady bilen 2013-nji ýylyň aprel aýynda eden synanyşyklarymyz üçin ar alynýar” diýipdiler.
11-nji noýabrda Moldowanyň paýtagtynda Besliejanyň erkek dogany Aleksandru we aklawçy Wladimir Maimust Beslieja özüniň we Bewziuçyň türmedäki saklanyş şertlerini protest etmek üçin açlyk yglan etdi diýdiler.
Transdinestr 1990-njy ýylda Moldowadan öz garaşsyzlygyny yglan edipdi.


text:
Aşgabat ýer yranmasynyň bolup geçenine 61 ýyl boldy. Biz ol pajygaly hadysany indi 60 ýyl bäri belleýäris.
1948-nji ýylyň 6-njy oktýabrynda, gije 1 sagat 12 minutda Aşgabatda we onuň töwereginde ägirt güýçli ýer yranma bolupdy. Ol sarsgyny şol wagtda dünýäniň köp seýsmik stansiýalary hasaba alypdyr. Ýer yranmanyň episentri Aşgabadyň 25 kilometrlik günorta-gündogar tarapynda ýerleşýär. Şol ýerde ýeriň ýokarky gatlagynda uly jaýryk emele gelipdir.
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Seýsmologiýa institurtynyň direktorynyň ylmy işler boýunça öňki orunbasary, belli fizik Muhammet Şirmämmedowyň ýazmagyna görä, ýer yranmanyň episentri Gäwers obasynyň günorta-günbataryndaky baýyrlykda ýerleşýär.
20 ýyl soň
Alym şol hadysadan 20 ýyl geçenden soň hem baýyryň üstüniň şol böleginiň sürlen ýere meňzäp durandygyny ýazýar. Ýeriň süýşendigini hem aşaklygyna uzalyp gidýän, giňligi ýarym metr çemesi jaýrygyň emele gelendigini ýazýar. Ol ýerde wulkana çalymdaş tümmejikleriň bardygyny we olardan suwuň çykandygyny belleýär.
Ýer titreme netijesinde, golaýdaky obalar doly weýran bolupdyr. Meselem, öňki Änew obasynda diňe köçeleriň ugry galypdyr. Şol töwerekdäki obalarda ýaňadan dikeldere zat bolmansoň, obany taşlap, başga ýerden mekan tutmaly bolupdyrlar.
Ýer titremäniň güýji
Türkmen sowet ensiklopediýasynyň ýazmagyna görä, ýer titremäniň güýji episentrde, Rihteriň 12 bally ölçeginde 10 çemesi boludyr. Aşgabat şäherinde, Änewde, Guryhowdanda, Gyrtluda 9 bal, Gorjawda, Büzmeýinde, Gökdepede, Yzgantda 8 bal, Bokurdakda, Arçmanda, Kakada 6 bal, Tejende, Bamyda 5 bal, Maryda, Çärjewde, Daşoguzda, Nebitdagda 4 bal bolupdyr. Garaz, ol sarsgyn ýurduň bar ýerinde bildiripdir.
Şeýle-de bolsa, ol tebigy heläkçiligiň pidalarynyň näçedigi we nähili ýitgi bolnadygy barada takyk maglumatlar halk köpçüligine mälim edilmedi. Diňe 80-nji ýyllaryň aýagynda Aşgabat ýer titremesinde heläk bolanlara ýadygärlik dikeldilmeli diýen mesele orta atyldy. Bu ugurda birnäçe konkurs hem geçirildi, ýöne ýadygärlik goýmak üçin, mynasyp bir işi saýlap bilmediler. Bu tebigy heläkçilik barada 50-nji ýyllarda Berdi Kerbabaýew bir hekaýa ýazdy diýäýmesek, ol türkmen medeniýetinde öz beýanyny tapmady. Bu bolsa, elbetde, kadaly ýagdaý däl. Sebäbi ol ýatlanmasa, unudylmak bilen bolýar.
“Doly aýan däl”
Şeýlelikde, Aşgabat ýertitremesi bize doly aýan bolman geldi. Ýurt garaşsyzlyga çykandan soň, aýratynam şol ýer titremede ýetim hem ýeke galan Saparmyrat Nyýazow döwlete baştutan bolansoň, biz köp zada garaşdyk. Emma ol özüniň hem ejesiniň ýadygärligini diklemekden başga zada üns bermedi. Nyýazowyň çagalygy – ýertitremesi barada alnan film hem prezidentiň göwnünden turmady. Şeýdip, bu meselä düýpli üns berilmän, ýene çala galdy.
Gaýtam, Saparmyrat Nyýazowyň hem onuň töweregindäkileriň dilinde hiç bir ylmy fakta esaslanmadyk, dürli maglumatlar peýda bolup başlady. Emma beýle edilmeli däldi. Owaly bilen öňki edilen işler türkmen diline terjime edilse, maksada laýyk bolardy.
Ylym neşirýaty Seýsmiçnost Turkmenii atly ylmy makalalar ýygyndysyny çap edipdi. Dürli ýatlamalar çykypdy. Sowet Soýuzynyň Gahrymany, biziň ildeşimiz, belli ýazyjy W. Karpowyň ýatlamalaryny, alym Muhammet Şirmämmedowyň ýatlamsyny we beýleki ylmy hem populýar işleri ýörite kitap edip çykaryp bolardy.
Aşgabat ýer titremesi barada takyk maglumatlara baý bolan ýörite ensiklopediýany çap etmäge bireýýäm wagt ýetdi. Sebäbi Aşgabatda, umuman Ahalda – Kesearkaçda ýer titreme häli-şindi bolup durýar. Halkyň bu barada ýeterlik maglumat alamgy gerek. Dereksiz çäreler üçin sarp edilýän çykdajylar şeýle işlere gönükdrilse maksada laýyk bolardy. Şonda adamlar nähili şertde ýaşaýandygyny bilerdi hem her bir tebigy hadysa taýýarlykly bolardy.
Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Owganystanda fransuz sahawatçylyk guramasy - «Serhetsiz lukmanlar» tarapyndan işledilýän hassahana edilen ganly hüjümiň derňewi onuň esasan adam ýalňyşlygy esasynda bolan «betbagtçylykdygyny» görkezdi diýip, amerikan resmisi aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň goşun generaly, Owganystandaky amerikan we halkara güýçleriniň komandiri Jon Kampbel 25-nji noýabrda Waşingtonda guralan metbugat ýygnagynda çykyş edip, 3-nji oktýabrda Gunduzdaky hassahana edilen hüjümiň «bilkastdan» edilen iş bolmandygyny aýtdy.
Bu hüjüm netijesinde azyndan 30 adam öldürilipdi. «Bu bir betbagtçylykly ýalňyşlyk. ABŞ güýçleri hiç wagtda bilkastdan hassahanany ýa-da beýleki goralýan desgalary urmaz» diýip, Kampbel aýtdy.
ABŞ-nyň derňewiniň netijelerini gürrüň bermek bilen, general bu iş bilen ýakyndan bagly şahslaryň öz wezipelerinden çetleşdirilendigini aýtdy.


text:
Owganystan 10-njy maýda özüniň ilkinji hemrasyny, AFGHANSAT 1-i ulanmaga başlady.
Bu hemra ýurda radio-telegepleşik, telekommunikasiýa, halkara baglanyşyk ýaly bir topar hyzmat mümkinçiligini berýär.
Owgan hökümeti Ýewropanyň hemra operatory Eutelsat bilen orbitada hemra ýerleşdirmek boýunça şertnama gol çekdi.
Maglumat tehnologiýalary we telekommunikasiýalar ministri Amirzai Sangin munuň Owganystanyň radio-telegepleşikler we telekommunikasiýa infrastrukturasyny ösdürmek üçin ädilen «taryhy ädim» bolandygyny aýtdy.
Sangin Kabulyň bu hemrany ýylda 4 million amerikan dollaryna kireýine alandygyny we ondan ýylda 15 million dollar gazanmakçydygyny aýtdy.


text:
Soňky günler skandinaw metbugaty ýene-de Norwegiýanyň Utoeýa adasyna örklendi, 13-nji awgustda bu ýere Anders Breýwik polisiýa goragy astynda getirildi.
Terrorçylykda aýyplanýan 32 ýaşly norwegiýalyny 22-nji iýuldaky wakalary täzeden mysaly gaýtalap görkezmegi üçin ada getirdiler. Şol gün ol bu ýerde aýylganç gyrgynçylyk edipdi. Breýwik 69 sany bigünä adamynyň ganyna galypdy. Şolaryň agramly bölegi 14 ýaşdan 19 ýaş aralygynda bolan ýetginjeklerdi.
Utoeýa adasyna metbugatyň wekillerini goýbermediler. Şonda-da Norwegiýanyň “Verdens Gang” neşiriniň žurnalistlerine adada bolup geçen wakalary jikme-jigi bilen foto we wideo hasabatyny düşürmek başartdy. VG-niň maglumatlaryna görä, Anders Breýwik Utwik parom terminalyna köp sanly ýaragly poliseýleriň goragy astynda sagat 14 töwerekleri getirilipdir. Şundan soň Breýwik “Turbern” paromy bilen Utoeýa adasyna eltildi. Ganhor şol pajygaly 22-nji iýulyň anna gününde-de hut şu parom bilen Utoeýa adasyna gelipdi. Howpsuzlyk maksatlary göz öňünde tutulyp, Breýwige bronožilet geýdirdiler. Onuň goluna gandal urulmady. Oňa derek terrorçynyň biline ýüp saralypdy, ýüpüň ujundanam poliseýleriň biri tutup durdy.
Utoeýa adasynda bolan wakalary täzeden mysaly gaýtalap görkezmek üçin sekiz sagat gerek boldy. Breýwigiň aklawçysy Geýr Lippestadyň aýtmagyna görä, onuň müşderisi bolup geçen wakany änigine-şänigine çenli ýatlap bilipdir. Derňew synagy mahaly Breýwik her saparky mäşäni gysyşyna çenli birin-birin gürrüň berdi.
Surata düşürdiler
“Anders Breýwik Utoeýada eden gyrgynçylygyny jikme-jik mysaly gaýtalap görkezen çagy we ony polisiýa düşündiren mahaly özüni parahat we sowukganly alyp bardy” diýip, VG gazeti ýazdy. Breýwik Oslonyň suduna eltilenindäkisi ýaly gyzyl switerlidi. Norwegiýaly žurnalistleriň düşüren suratlarynda Breýwigiň, hamala, pistolet saklap hem-de atyp duran ýaly edip, ellerini hereketlendirýän pursady azyndan iki sapar dagy görünýär. Raýat eşigindäki iki sany poliseý (ýazgyny soňra sudda görkezmek üçin) wakany wideokamera düşürýärdi.
Norwegiýa pajygasynyň temasyny Daniýanyň DR1 teleradiokompaniýasy-da alyp göterdi. Daniýanyň žurnalistleriniň makalasynda “Haçan-da Breýwik Utoeýa lagerinde adamlary gyrgyna beren mahaly norweg polisiýasynyň ýerde duran wertolýoty häzir ol eden gyrgynçylygyny mysaly gaýtalap görkezýärkä ýokaryk galypdy hem-de derňew synagy tamamlanýança ada gözegçilik edipdi” diýilýär. Polisiýanyň ýokardan gözegçilik etmegi tötänden däldi. Haýsydyr bir adamlaryň nähilidir bir ýol bilen derňew synygynyň geçirilýänini eşidip, adadaky tokaýlykda gizlenmegi mümkindi. Olaryň Norwegiýanyň taryhynda iň aýylganç, köpçülikleýin gyrgynçylyk etmekde aýyplanýandan öç almaklary bolup biläýjek zatdy. Şonuň üçin-de berk gözegçilik çäreleri görlüpdi.
Norwegiýaly poliseýleriň ar alynmagynyň mümkindiginden howatyrlanmaga esasam bardy. 13-nji awgustda Utoeýa adasyna köp adam ýygnandy. Olar Breýwigiň pidalarynyň hatyrasyna gül goýmak üçin ýol ugruna säginýärdiler. “Ýöne parom duralgasyna gelen awtomobilleriň birinde Anders Breýwigiň bardygyny hiç kim aňşyrmady” diýip, Norwegiýanyň NTB habarlar agentligi ýazýar. Žurnalistler Utoeýadaky derňew synagy mahaly Anders Breýwigiň ilkinji sapar türmäniň daşyna çykandygyny belleýärler. Ol mundan üç hepde ozal Oslonyň sudunyň karary boýunça gazamada gabalypdy. Derňew synagy tamamlanandan soň, Breýwik poliseýleriň goragy astynda Utwigiň parom terminalyna getirildi we şu ýerden agşam sagat 10-da ýene-de türmä eltildi.
Çekişme döretdi
Anders Breýwigiň jenaýat eden ýerine getirilmegi, has dogrusy, bu babatda metbugatyň gowur turuzmagy Norwegiýanyň jemgyýetçiliginde çekişme döretdi.
—Meniň pikirimçe, polisiýanyň derňew synaglary üçin Anders Bering Breýwigiň Utoeýa getirilmegi maksada laýyk. Ýöne şonuň bilen birlikde pajyganyň bolup geçen ýerinden žurnalistik wideo we surata düşürilişi zerurlyk däldi, “Verdens Gang” gazeti-de şol şekilleri çap etmekden saklanyp bilerdi. Wepat bolanlaryň ata-eneleri, hossarlary üçin gazetleriň birinji sahypasynda ganhory jenaýat eden ýerinde görmegi iňňän jebirli synagdy — diýip, Utoeýa adasyndaky terakt zerarly ejir çekenleriň birnäçe maşgalasynyň talaplaryny goraýan norwegiýaly aklawçy Mette Iwonn Larsen aýdýar.
Ýöne şeýle nukdaý nazar bilen norwegiýaly žurnalistler ylalaşmaýarlar. VG-niň baş redaktory Torri Pedersen özüniň NTB habarlar agentligine beren interwýusynda Utoeýadan düşürilen suratlar ulanyljak mahaly olara akylly-başly çemeleşilendigini aýdýar:
— Neşiriň kagyz görnüşindäkisiniň birinji sahypasynda çykarylan suratlara üns beriň. Juda çytraşaýmasaň ganhoruň adada gezip ýörşüni açyk seljermek mümkin däl. Şeýtmegimiziň emmasy bar. Okyjy gazetiň birinji sahypasyny göreninden satyn almalymy ýa-da almaly däl — şuny saýlamagy olaryň özlerine goýduk. Sebäbi gazetiň içki sahypalarynda has dartgynly suratlar ýerleşdirilipdi. Aslynda, bu terakt diňe ýeke-täk žurnalistikanyň serişdeleri bilen beýan ederden juda çylşyrymly iş. Bu pajyga hemme taraplaýyn çemeleşmek gerek. Şonuň bilen birlikde-de wepat bolanlaryň maşgalalarynyň duýgularyny göz öňünde tutup, muňa iňňän seresap çemeleşmeli.
Sergeý Janýan Azatlyk Radiosynyň Rus gullugynyň žurnalisti.


text:
Şäher diýseň şäher däl. Oba diýmäge-de diliň baranok. Bu obadaky soňky 4-5 ýylyň içinde gurlan binalardyr köçeler paýtagt Aşgabatdakylardan kem däl. Bu Ahal welaýatynyň gün saýyn özgerip barýan Babarap obasynyň häzirki durky.
Derwezesinden obanyň içine girip gidýän estakada köprüsiniň paýtagtda gurlan estakadalardan hil taýdan has tapawutlanýandygy eýýäm bu obanyň ýönekeý oba däldigini görkezýär...
Babarabyň derwezesiniň çür depesinden obanyň myhmanlaryny garşylaýan Oguz hanyň heýkeli, ak reňkli we altyn çaýylan estakada köprüdäki sekizburç ýyldyzlar bu obanyň aýratynlygyny görkezýän alamatlardan diňe käbirleri.
Bu obanyň baş köçesi bolan Babarap köçesiniň gyralaryndaky her 10 metrden dikilen yşyklandyryjy sütünleri, arça baglary hem-de pyýadalar üçin salnan ýanýodalary ýaly enaýy gurluşyklara, ýurduň beýleki obalary-ha däl, eýse Aşgabatdan beýleki uly şäherlerinde hem duş gelmek gaty kyn.
Şol köçäniň ugrunda gurlan mermer bilen örtülen binalar bu obany oba däl-de, gurluşygy tamamalanmadyk şähere meňzedýär. Emma şol mermer binalaryň köpüsiniň köplenç boşdugy hem göze ilýär, şol köçede aýlanyp ýören adam hem gaty seýrek duşýar.
Hatda obadaky iki gatly söwda merkezine hem käwagt bir-iki adam girip-çykýar diýäýmeseň, obanyň medeniýet öýi, sport toplumy ýaly, olam boş duran binalardan biri. Obanyň adamlyrak ýerleri bolsa, diňe obanyň oba geňeşliginiň dolandyryş edarasy, mekdep we çagalar bagy.
Yzgant
Babarapdan o diýen uzakda bolmadyk Yzgant obasynda hem Babarap obasyndaky ýaly binalardyr ýol infrastrukturasy gurlupdyr. Emma bu iki obanyň ýaşaýjylary obada gurlan binalaryň köplenç içiniň boşdugyny aýdýarlar.
Yzgant obasy prezidentiň atasy Berdimuhamet Annaýewiň ýaşan obasy diýlip hasaplanýar.
Obanyň özüni Aman diýip tanadan ýaşaýjysynyň Azatlyk Radiosyna gürrüň bermegine görä, diňe oba geňeşligi, orta mekdebi we saglyk öýi diýäýmeseň, beýleki binalar köplenç boş dur.
Binalaryň ählisem owadan. Ýöne iki gatly çagalar bagy özüniň aýratynlygy, owadanlygy we ululygy bilen tapawutlanýar. Obanyň jemi ilat sany barada resmi maglumat ýok. Emma il içindäki maglumatlardan çen tutsaň, ol 2 müň töweregi bolmaly.
Amanyň aýdyşy ýaly, bu iki oba eýýäm birnäçe ýyl bäri ýurt we welaýat derejesinde geçirilýän köpçülikleýin çäreleriň merkezine öwrüldi. Täze ýyl baýramçylygy mynasybetli welaýatlar bilen paýtagtyň arasyndaky geçirilen teleköpri hem Ahal welaýatyndan Yzgant obasynyň Mälikguly Berdimuhammedow adyndaky medeniýet köşgüniň öňünde geçirilipdi.
Yzgant obasynyň medeniýet köşgi hem obanyň owadan binalaryndan ýene biri. 500 orunlyk bu binanyň zalynyň adamdan dolan pursatyna diňe welaýatyň beýleki ýerlerinden gelen myhmanlaryň gatnaşmagynda geçirilýän uly çärelerde göz ýetirmek mümkin diýip, oba ýaşaýjylaryndan ýene biri gürrüň berdi.
"Zyýarat mekdebi"
Yzgant obasyndaky Berdimuhammet Annaýew adyndaky 27-nji orta mekdep bolsa soňky döwürlerde ýurduň pedagoglarynyň zyýarat edýän ýerlerine öwrüldi. Baýramçylyk ýa-da köpçülikleýin çärelerde bu mekdebe gelip, prezidentiň atasynyň ýadygärligine gül goýmak çäresi hem adata öwrüldi.
Elbetde, töweregindäki beýleki obalaryň köpüsinden ilaty boýunça o diýen uly bolmadyk bu iki obanyň ykbaly 2007-nji ýylda Berdimuhamedowyň häkimiýet başyna geçmegi bilen üýtgäp başlady.
Prezidentiň obalary diýilýän bu iki oba barada il arasynda giňden ýaýran bir gürrüň bar, “babaraplynyň Taňrydan minneti bolmaz”. Bu söz öňler Babarap obasynyň suw üpjünçiligi barada aýdylan bolsa, häzir obanyň gün saýyn üýtgäp barýan daşky durky bilen bagly aýdylanda, bu jümle täze bir mazmuna eýe boldy.


text:
Türkmenistanda garaşsyzlyk döwrüniň dowamynda paýtagtda we beýleki ýerlerde müňlerçe jaý ýykyldy. Köp halatlarda jaýy ýykylanlaryň çeken zyýanynyň öwezi dolunmaýar.
Ýaşaýyş jaý ýykylyşy şu günki güne çenli dowam edýär. Käbir ýerlerde tutuş obalaryň ýaşaýjylaryna jaýlaryň ýykyljagy barada resmi duýduryş berildi.
Adamlaryň ýaşap oturan jaýy ýykylanda ýa-da indi ýykylmak howpy abananda Türkmenistanyň raýatlary näme etmeli? Nirä ýüz tutmaly? Nädip öz emlägini goramaly? Raýatlaryň kanuny haklary näme we olary nädip talap etmeli?
Azatlyk Radiosy Türkmenistanda jaýlaryň ýykylmagy barada maglumat ýygnaýar we jaýyndan mahrum edilýän raýatlaryň öz hukugyny we emlägini goramak üçin bar bolan mümkinçilikler barada ýörite gepleşik taýýarlaýar.
Sizi öz başdan geçiren ýa-da şaýat bolan wakalar barada gürrüň bermäge çagyrýarys. Eger şu meselede siziň hem soraglaryňyz bar bolsa aşakdaky forumdan peýdalanyň ýa-da Moskwadaky +7 926 236 0455 telefon nomerimiz we hat@azatradio.org elektron poçtamyz arkaly habarlaşyň.
Azatlyk Radiosy soraglaryňyza, maglumatlaryňyza, bellikleriňize we pikirleriňize garaşýar!


text:
Ýekşenbe güni Siriýanyň hökümeti oppozisiýa toparlary bilen gepleşiklere başlandygyny habar berdi. Emma belli oppozisiýa liderleri we aktiwistleri bu duşuşyklardan ýüz öwürdiler.
Hökümetiň Damaskda gurnan “Milli dialog” atly tegelek stol gepleşigine ýokary derejeli resmiler, şol sanda prezidentiň orunbasary Faruk al Şaraa, röwşen pikirliler we giňden tanalmaýan oppozisiýa wekilleri gatnaşdylar. Olar köppartiýalylyk sistemasyn geçmäge ýol berjek kanunçylyk we adatdan daşary ýagdaýlar boýunça köne kanun barada gürrüň etdiler.
Şenbe güni Birleşen Ştatlaryň Siriýadaky ilçisi Robert Ford ýurtdaky tolgunşyklaryň merkezi Hama şäherine baryp, oppozisiýa wekilleri bilen duşuşandan soň, Siriýa ABŞ-ny öz içki işlerine goşulyşmakda aýyplady.
Waşington bu aýyplamany ret etdi we Forduň Hama şäherine barjagyndan Siriýanyň häkimiýetleriniň öňünden habarly bolandygyny aýtdy.


text:
Türkmenistanda, resmi habara görä, 2013-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan aýlyklar, döwlet kömek pullary we pensiýalar degişlilikde 10, 15 prosent köpeldilýär.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň gol çeken kararyna laýyklykda, Türkmenistandaky minimal aýlyk 440 manat bolmaly.
Şonuň bilen bir wagtda, Türkmenistanyň ilatynyň umumy güzeran derejesiniň o diýen ýokary däldigi, iş, gazanç gözläp, obasyndan, şäherinden, hatda ýurdundan gitmeli bolýan adamlaryň hem az däldigi aýdylýar.
Ýetde-gütdelik
Aşgabatly pensioner Gülnabat Dädäýewa Azatlyk Radiosynyň ýerli habarçysynyň alýan pensiýasynyň güzeran aýlamaga ýetip-ýetmeýänligi baradaky soragyna şeýle jogap berdi:
“Hemme zady aljak bolsaň, ýetenok şol, et almaly bolýaň azajyk, mesge almaly, şeker almaly bolýaň. Hemme zada-da ýetirinjek bolýaň-da, ýarym kilodan alýaň welin...”
Gülnabat Dädäýewa häzir dermanlaryň gymmatlygy zerarly köp adamyň saglygyna seretdirmek üçin hassahana hem girip bilmeýändigini hem sözüniň üstüne goşdy:
“Gymmat bolansoň, köp adam bolnisa-da girip bilenok, doly dermanlar bilenem üpjün edilip bilenok. Diňe gymmat bahasy bilen almaly diýýä, gymmat bahasy bilen hemme kişi alyp bilenog-a.”
Gülnabat Dädäýewa özlerini ot-çöp, suwlar bilen bejerjek bolup, keselleriniň beterleýän halatlarynyň hem bolýandygyny gürrüň berdi.
Zähmet haklarynyň möçberini artdyrmaly
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 6-njy iýulda geçiren hökümet maslahatynda gurluşyklara milli gurluşyk kompaniýalaryny, şol sanda hususy firmalary çekmäge aýratyn üns bermelidigini nygtady we ykdysadyýetiň ähli pudagynda zähmet haklarynyň möçberini mundan beýläk-de artdyrmak boýunça ähli tagallany etmelidigini belledi.
Lebap welaýatynyň Döwletli etrabynda ýaşaýan 35 ýaşly kärendeçi Tahyr Häkimow Azatlyk Radiosynyň ýerli habarçysy bilen söhbetdeşlikde “işiň köpelýändigini, halkyň işlidigini, munça bolsa ýaman däldigini, berilýän aýlygyň güzeran aýlamaga ýeterlikdigini” aýtdy.
Ýöne ol öz ýaşaýan etrabynda aýal-gyzlar üçin işiň ýeterlik däldigini, ýaşlaryň başga ýerlere gidip işlemäge ýykgyn edýändigini we aýraçylygyň kändigini hem tassyk etdi.
Ýaşlar şähere we daşary ýurtlara gidýär
Lebap welaýatynyň Hojambaz etrabynda ýaşaýan 42 ýaşly öý hojalykçy Gülbahar Kerimowa bolsa, Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde obadaky ýaşlaryň möwsümleýin oba hojalyk işlerinden soň işsiz galýandygyny aýtdy hem-de gazanç üçin şähere we başga ýerelere gitmegiň adaty bir zada öwrülendigini gürrüň berdi.
80 ýaşly maryly pensioner Mämmetýaz aganyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, Türkmenistanda işlejege iş tapdyrýar. Ýöne, Mämmetýaz aganyň pikiriçe, ýurtda edara, hökümet işleri, belli aýlykly iş azrak görünýär.
Iş ýerleri köpeldilse...
Ol: “Ýaşlar daşary ýurtlara gidip däl-de, ýurt içinde işleseler has gowy bolaýjak ýaly” diýýär. Emma maryly pensioner ýaşlaryň ýurt içinde işläp, çeken azaplaryna garanda az hak alýandygyny we köpräk gazanç gözläp, daşary ýurtlara gitmäge mejbur bolýandygy bilen hem ylalaşýar.
Şol bir wagtda, Mämmetýaz aganyň maglumatlaryna görä, daşary ýurtlara giden ýaşlaryň käsi gowy gazanç etse, käbiri özüni aldadyp, eden işiniň hakyny alyp bilmän, yzyna bergili bolup gelýär.
Lebaply Gülbahar Kerimowanyň pikiriçe, oba, etrap ýerlerinde has köp iş ýerleriniň döredilmegi diňe gün-güzeran üçin däl, eýsem geljekde ene bolmaly gyzlaryň gözýetiminiň giňemegi üçin hem möhüm bolup durýar.
Türkmenistanda daşary ýurt kompaniýalarynyň gatnaşmagynda gurulýan gurluşyklar, täze binalara edilýän çykdajylar barada belli bir maglumat berilýär, emma ýurduň ilatynyň iş bilen üpjünçiligi, işsizligiň derejesi, obalardan şäherlere, daşary ýurtlara gidip işleýän raýatlaryň sany, olaryň maşgalalaryna aýda näçe pul iberip bilýändigi barada anyk statistiki sanlar çap edilmeýär.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Türkmenistanyň güýçli küştçüleri Budapeştde geçirilýän “First Saturday” halkara ýaryşyna gatnaşar
Aşgabatda küşt boýunça erkekler ýokary ligasynda Türkmenistanyň çempionaty geçirildi. Medallaryň ählisine Atabaýewleriň belli küştçüler maşgalasynyň wekilleri mynasyp boldular. Halkara ussat Ýusup Atabaýew mümkin bolan 15 utukdan 12 utuk toplap, birinji orny eýeledi. Bäsleşikleriň barşynda ol bir gezek hem utulmady, dokuz döwde ýeňiş gazandy we alty duşuşykda deňme-deň oýnady.
Atabaýewleriň iň meşhury, ýokary küşt derejesine – halkara grossmeýsteri adyna eýe bolan Maksat üçünji orun bilen oňmaly boldy. Türkmenistanyň üç gezek çempiony, Milli sport we syýahatçylyk ýokary okuw mekdebiniň talyby ýeňijiden bary-ýogy 0,5 utuk yza galdy. Altyn medalyň ykbaly doganlaryň ýüzbe-ýüz duşuşygynda çözüldi, şonda Ýusup deňme-deň oýnanda hem birinjiligi eýeleýärdi, duşuşyk şeýle netije bilen hem tamamlandy we ol ýokary liganyň wekilleriniň arasynda ilkinji gezek ýurdumyzyň iň güýçli küştçüsi diýlip yglan edildi.
Doganlaryň iň kiçisi, sport ussady Saparmyrat Atabaýew 10 utuk bilen bürünç medala eýe boldy.
Şeýle hem küştçüler milli ýygyndy toparyň düzümine girmäge we şu ýylyň sentýabr aýynda Azerbaýjanyň paýtagty Bakuwda geçiriljek Bütindünýä küşt olimpiadasyna gatnaşmaga hukuk berýän dördünji we bäşinji orunlar ugrunda güýç synanyşdylar. Atabaýewlerden başga-da, Türkmenistanyň toparyna halkara grossmeýsteri Hanjar Ödäýew we Mergen Kakabaýew girýärler.
Şu aýda (7-17-nji maý) ýurdumyzyň iň güýçli küştçüleriniň bäşisi Wengriýanyň paýtagty Budapeştde her ýyl geçirilýän “First Saturday” halkara ýaryşyna gatnaşar.
Habarlar #küşt
- Soňky habarlar
Ýaş küştçüsiniň üstünligi11 Dekabr, 2016 (14:46)
- Soňky habarlar
Küşt boýunça dünýä çempionatynda altyn we kümüş medallar01 Noýabr, 2016 (11:10)
- Soňky habarlar
Türkmen küştçüleri Aziýanyň çempionatynda hem-de Moskwada geçirilen ýaryşda tapawutlandylar19 Iýul, 2016 (10:41)
- Soňky habarlar
Küşt: halkara ýaryşlaryndaky üstünlikler15 Iýul, 2016 (11:05)
- Soňky habarlar
Küşt: geljekki çempionlaryň mekdebi21 Maý, 2016 (00:54)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň güýçli küştçüleri Budapeştde geçirilýän “First Saturday” halkara ýaryşyna gatnaşar03 Maý, 2016 (16:46)
- Soňky habarlar
Ýazky ýaryşlar güýzde Bakuda geçiriljek Bütindünýä küşt olimpiadasyna gatnaşmak üçin milli ýygyndyny kesgitlär02 Mart, 2016 (18:41)
- Soňky habarlar
Küşt bilen meşgullanyp başlaýanlar üçin kitap neşir edildi: taryhdan käbir maglumatlar we 300 küşt meselesi02 Mart, 2016 (18:38)
- Soňky habarlar
Ýokary küşt toparynyň agzalarynyň sany artdy27 Ýanwar, 2016 (22:09)
- Soňky habarlar
Täze ýylda halkara ýaryşlaryndaky ilkinji ýeňişler21 Ýanwar, 2016 (15:48)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň çempionatlarynyň ikisiniň ýeňijileri kesgitlenildi01 Oktýabr, 2015 (21:11)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň wekilleri küşt boýunça dünýä kubogy ugrundaky ýaryşlara gatnaşarlar21 Iýun, 2015 (21:57)
- Soňky habarlar
Maksat Atabaýew — 2015-nji ýylda Türkmenistanyň iň gowy küştçüsi30 Aprel, 2015 (22:09)
- Soňky habarlar
Sagdyn durmuş ýörelgesiniň ýurdy02 Aprel, 2015 (22:24)
- Soňky habarlar
Bahar baýramyna bagyşlanan üstünlikler18 Mart, 2015 (22:40)
- Soňky habarlar
Bir zalda dört ýaryş05 Mart, 2015 (22:49)
- Soňky habarlar
Türkmen küştçüleriniň medallary we rekordlary22 Fewral, 2015 (22:53)
- Soňky habarlar
Halkara bäsleşiklerinde gazanylan nobatdaky ýeňişler31 Awgust, 2014 (19:44)
- Soňky habarlar
Küştçüler ýeňiş ruhunda çykyş edýärler24 Awgust, 2014 (19:47)
- Soňky habarlar
Türkmen küştçüleriniň halkara ýaryşynda gazanan nobatdaky üstünligi23 Iýul, 2014 (20:06)


text:
«Türkmenistanyň Gahrymany» diýen at ýurtda iň ýokary derejeli hormatly atdyr. Bu at Watan öňünde bitiren aýratyn hyzmatlary üçin diňe Türkmenistanyň raýatlaryna dakylýar. «Türkmenistanyň Gahrymany» diýen at ýurduň mizemezligine, berkararlygyna, konstitusion gurluşynyň berkemegine aýratyn goşant goşan raýatlara gaýtadan hem dakylyp bilner.
«Türkmenistanyň Gahrymany» diýen at Türkmenistanyň prezidenti tarapyndan berilýär. Türkmenistanyň prezidentine bu ady ýurduň Mejlisi tarapyndan dakylýar.
Türkmenistanyň Gahrymanyna aýratyn tapawutlandyrylan “Altyn aý” altyn ýyldyzy hem-de Türkmenistanyň Gahrymany diýen şahadatnama gowşurylýar. Bu belent sylaga mynasyp bolan kişä döwlet gaznasyndan 25000 amerikan dollary sylag hökmünde berlip, döwlet býujeti tarapyndan her aýlygynyň üstüne 50% artyk pul goşulýar we girdeji salgydyndan doly boşadylýar.
Türkmenistanyň Gahrymany aýratyn agyr jenaýaty eden ýagdaýynda öz belent adyndan ýurduň prezidentiniň permany bilen mahrum edilip bilner.Gahrymanlykda rekord
«Türkmenistanyň Gahrymany» diýen ady almakda ýurduň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazowdan öňe geçen ýokdur. S.Nyýazowa bu at jemi bäş gezek berildi.
Saparmyrat Nyýazowa bu atlar birinji gezek 1992-nji ýylyň 30-njy sentýabrynda, ikinji gezek 1995-nji ýylyň 27-nji dekabrynda, üçünji gezek 1998-nji ýylyň 17-nji iýulynda, dördünji gezek 1999-njy ýylyň 25-nji oktýabrynda, bäşinji gezek 2000-nji ýylyň 18-nji fewralynda dakyldy.Saparmyrat Nyýazow döwrüniň Gahrymanlary
Ýurduň garaşsyzlyk alanyna tas on ýyla golaý wagtyň içinde diňe bir adamyň yzygider gahryman bolmagy Saparmyrat Nyýazowy hem gelşiksiz ýagdaýa salan bolara çemeli. Şu sebäpden S.Nyýazow bir ýarym ýylyň içinde jemi bäş sany adama «Türkmenistanyň Gahrymany» diýen ady dakdy. Bu ýokary at 2000-nji ýylda Ahal welaýatynyň Akbugdaý etrabynyň daýhan birleşiginiň başlygy Myratberdi Sopyýewe hem-de Daşoguz welaýatynyň Daşoguz etrabynyň daýhan birleşiginiň başlygy Sadulla Rozmetowa dakyldy.
2001-nji ýylda bolsa Saparmyrat Nyýazow Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň on ýyllygy mynasybetli, Lebap welaýatynyň şol wagtky häkimi Gedaý Ahmedowa, «Türkmennebit» döwlet konserniniň şol döwürdäki başlygy Saparmämmet Weliýewe, Daşoguz welaýatyndan daýhan birleşiginiň başlygy Sapyş Çerkezowa «Türkmenistanyň Gahrymany» diýen ady dakdy.
Netijede Saparmyrat Nyýazow bilen birlikde ýurtda jemi alty sany Türkmenistanyň Gahrymany peýda boldy. Ýöne bu san gaty uzaga gitmedi. Az salym geçmänkä, Sapyş Çerkezow biwagt aradan çykdy.
2005-nji ýylyň awgustynda bolsa, nebitgaz ulgamynda korrupsiýa ýol berendigi sebäpli, «Türkmennebit» döwlet konserniniň şol döwürdäki başlygy Saparmämmet Weliýew jenaýat jogapkärçiligine çekilendigi üçin, wezipesinden çetleşdirilip, prezidentiň permany bilen «Türkmenistanyň Gahrymany» diýen atdan mahrum edilýär.
Saparmämmet Weliýew bilen bagly waka Türkmenistanda ýeke-täk däldir. 2005-nji ýylyň oktýabrynda Saparmyrat Nyýazow Gedaý Ahmedowy işde goýberen düýpli kemçilikleri üçin Lebap welaýatynyň häkimi wezipesinden boşadyp, ony Ahal welaýatynyň Altyn asyr etrabynyň häkimi edip goýýar. Az salym geçmänkä, ýagny 2006-njy ýylyň fewralynda Gedaý Ahmedow resmi taýdan hiç bir habar ýaýradylmazdan, duýdansyz ýagdaýda tussag edilýär we ähli döwlet sylaglaryndan mahrum edilip, 17 ýyl türme tussaglygyna höküm edilýär. Emma Gedaý Ahmedow bendilikde uzak ýaşaman, 2006-njy ýylyň iýulynda aradan çykýar.
Gedaý Ahmedow bilen bagly resmi beýanat şu günki güne çenli aýan edilmeýär. Ozalky Gahrymanyň näme sebäpden türme tussaglygyna höküm edilendigi hem takyk belli däl.Merhum Gahrymanlar
Elbetde, Türkmenistanyň Gahrymanlarynyň hatarynda Saparmyrat Nyýazowyň merhum ejesidir kakasyny hem agzaman geçmek bolmaz. Ýurduň ilkinji prezidenti özüniň çäksiz wezipe ygtyýarlyklaryndan peýdalanyp, 2001-nji ýylda merhum kakasy Atamyrat Nyýazowa, 2002-nji ýylda bolsa merhum ejesi Gurbansoltan Atamyradowa Türkmenistanyň Gahrymany diýen iň ýokary sylagy berdirdi.
Ýurduň mediasy şol döwürlerde bu iki şahsyýeti mukaddesligiň iň bir belent derejesine ýetiripdi. Şol döwürler bu iki merhum Gahrymanyň kulty Saparmyrat Nyýazowyň kultunyň derejesine baryp ýetipdi. Türkmenistanyň uruş weteranlary guramasyna Atamyrat Nyýazowyň ady dakylan bolsa, Türkmenistanyň Zenanlar Guramasyna Gurbansoltan Atamyradowanyň ady goýlupdy. Bulardan başga-da, bu iki merhum Gahrymanyň atlary birnäçe kärhanalara, zawod-fabriklere dakyldy. Lebap welaýatynyň Kerki etraby Atamyrat, Daşoguz welaýatynyň Ýylanly etraby bolsa Gurbansoltan eje adyny şu günlerem göterýär.
Galkynyş zamanasynyň Gahrymanlary
Saparmyrat Nyýazowyň 2006-njy ýylyň 21-nji dekabrynda aradan çykmagy bilen, Türkmenistanda bary-ýigy iki sanyjak Gahryman galypdy. Olar Myratberdi Sopyýew bilen Sadulla Rozmetowdy.
Belli opera aýdymçysy Maýa Kulyýewa
Berdimuhamedowyň döwlet başyna gelmegi bilen, ýurtda täze ideologiýanyň, ýagny Galkynyş ideologiýasynyň döremegi täze gahrymanlaryň ýüze çykmagyny talap edýärdi. Şu sebäpden hem 2008-nji ýylyň oktýabrynda Berdimuhamedowyň permany bilen belli opera aýdymçysy Maýa Kulyýewa Türkmenistanyň Gahrymany diýen belent at berilýär.
Maýa Kulyýewa Saparmyrat Nyýazowyň döreden Gahrymanlaryndan juda tapawutlanýardy. Eger öňki Gahrymanlar oba hojalyk, nebitgaz pudagynda ägirt uly hyzmatlary bitirenler diýlip hasaplanan bolsalar, Maýa Kulyýewa bary-ýogy ýekeje operanyň sahnalaşdyrylmagyna ýakyndan ýardam berendigi üçin şeýle belent sylaga mynasyp görüldi.
Maýa Kulyýewadan soň, häzirki wagta çenli «Türkmenistanyň Gahrymany» diýen at hiç kime berilmeýär. Şu ýylyň 20-nji ýanwarynda Sadulla Rozmetowyň 90 ýaşynyň içinde aradan çykmagy bolsa, Gahrymanlaryň sanyny ýene ikä getirdi.
Geçen ýylyň tomsunda Akbugdaý etrabynyň Gämi obasynda neşe söwdagärleriniň uly jenaýatçylykly toparynyň ele salynmagy bilen bagly wakanyň ýüze çykmagy, tanymal daýhan birleşiginiň ýolbaşçysy, Türkmenistanyň Gahrymany, 80 ýaşy arka atan Myratberdi Sopyýewiň wezipesinden çetleşdirilmegine hem-de onuň syýasy sahnadan düşürilmegine getirdi.
Eger-de Myratberdi Sopyýew Türkmenistanyň Gahrymany bolmanlygynda, onda geçen ýylyň tomsunda Gämi obasynda neşe söwdagärleriniň uly jenaýatçylykly toparynyň ele salynmagy bilen bagly waka ýüze çykanda, ol hökman jenaýat jogapkärçiligine çekilerdi. Emma Türkmenistanda galan az sanly Gahrymanlaryň adyna çirk getirilmegi tutuş bur ýurduň biabraýçylygy boljakdygyna Galkynyş ideologiýasynyň sakasynda oturanlar tiz aň ýetiren bolara çemeli. Şol sebäpdenem Gahryman Sopyýew diňe pensiýa gidýändigi sebäpli (80 ýaşynda!) wezipesinden çetleşdirildi.
Şeýle wakadan soň, Türkmenistanyň Gahrymany diýen görnükli at bilen diňe Maýa Kulyýewa öňe çykarylýar.Täze Gahrymanlaryň gözleginde
Täze ideologiýa hökmünde öňe sürlen «Galkynyş» zamanasynda bary-ýogy ýekeje Gahrymanyň ýüze çykarylmagy Saparmyrat Nyýazowdan gaýdýan ideologiýanyň dowam etdirilmeginiň netijesidir. Nyýazowyň ideologiýasy ýurtda ýeke-täk adamyň idealdygyny öňe sürýärdi. Bu ideallyk häzirki prezidentiň ýolbaşçylygynda hem dowam edýär. Şu sebäpden hem ýurduň birinji adamsyndan başga kim «Türkmenistanyň Gahrymany» diýen belent ada mynasyp bolup biler?
2009-njy ýylyň oktýabrynda Myrat Garryýewiň Berdimuhamedowa «Türkmenistanyň Gahrymany» diýen ady dakmak inisiatiwasy bilen çykyş etmeginiň düýp esasynda hem ýurtda ýeke-täk ideal adam bar diýlen syýasatyň alnyp barylmagynyň netijesidir.
Elbetde, dünýä jemgyýetçiliginiň ýiti nazarlaryndan çekinýän Berdimuhamedow Myrat Garryýewiň bu teklibine eýermekden häzirlikçe saklanýar. Ýöne şol bir wagtda ýurduň raýatlarynyň içinden başga bir Gahrymany döretmek barada hem pikir edilmeýäne meňzeýär.
Her näme-de bolsa, Gahrymanlar meselesinde Türkmenistan gaty çykgynsyz ýagdaýda diýen ýaly. Bary-ýogy iki sanyjak Türkmenistanyň Gahrymanlarynyň biri-hä 82 ýaşynda, beýlekisi bolsa, 91 ýaşynda.Parahat Ilmyradow Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy. Bu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Gazagystanyň ýogalan meşhur gazaklary jaýlamak üçin ýörite gymmatbaha gonamçylygy gurmak baradaky planlary eli ýuka orta gatlakdaky adamlaryň göwnünden turmaýan bolarly.
Ýerli medianyň maglumatyna görä, Astananyň golaýynda gurulmagy göz öňünde tutulýan bu panteonyň, ýagny belli gazaklaryň guburlary ýeleşjek gonamçylygyň umumy meýdany 9 müň gektara deň bolup, onuň gurluşygyna $235 million dollar goýberiler.
Emma ykdysady krisiz sebäpli gün-güzerany has-da kynlaşan gazaklar bu planlaryň özlerine agram saljakdygyny aýdýarlar.
Almataly Ženis Kairžanowa özüniň Twitter hasabynda “Eger-de olara panteon gerek bolsa, goý, gursunlar. Emma ol, salgyt töleýjileriň däl-de, bu panteonda ýatjaklaryň hasabyna gurulsun” diýip ýazýar.
Blogger Ýakow Fýodorow bolsa: “Degişme hem gowy zatdyr welin, krizis döwri panteony gurmak baradaky planlar pensionerleri ýygnap “biz siziň pensiýalaryňyzy galdyrmarys, emma bu ýerde ajaýyp we gymmatbaha gonamçylygy gurarys” diýmek bilen deňdir” diýip belleýär.
Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugy bilen söhbetdeş bolan gazak pensionerleriniň biri: “Häzir nähili hem bolsa ykdysadyýeti gowulandyrmaly. Biz – pensionerler edil dilegçi ýaly bolup ýaşaýarys. Biziň pensiýalarymyz diýseň az. Biz tutuş ömrümizi işläp geçirdik ahyryn” diýip, öz nägileligini bildirýär.
Başga bir aýal häzir gazak jemgyýetinde giňden ýaýran bir pikiri agzaýar: “Eger-de aşaky gatlakdaky adamlaryň saýlamaga mümkinçiligi bolan bolsady, olar bu panteon ýaly ähli zatlaryň samsyklykdygyny aýdardylar. Eger-de [Nazarbaýew] bu ýerde jaýlansa, bu onuň entegem häkimiýet kürsüsinde oturjakdygyny aňlatmaýar”.
Panteony gurmak baradaky planlar şu ýaz yglan edilende, bu ýurduň adaty graždanlaryny diýseň haýran galdyrypdy. Muny ilkinji bolup medeniýet we sport ministri Arystanek Mukhamediuly kommentirledi. Ol 18-nji maýda çykyş edip, bu hakda şeýle diýdi: “Gazagystanda ýaşan we işlän beýik şahsyýetleriň geljekki nesilleriň buýsanjy bolmaga haky bardyr. Şol sebäpli biz panteony gurmaga borçlydyrys”.
"Faraonlaryň mysalynda"
Astananyň Şäher geňeşligi, bu proýekt üçin 26-njy maýda 1 müň 400 gektar ýeri bölüp berenden soň, panteonyň gurulmak ähtimallygy ýene-de bir ädim öňe ilerledi.
Düýbi Almatyda ýerleşýän Töwekgelçilikleri seljerýän toparyň başlygy Dosym Satpaýew gürrüňi gidýän ençeme million dollarlyk bu proýektiň ýaşaýjylarda “diňe bir aladalanma däl-de, eýse öýke-kinäni” hem döredýändigini aýdýar.
Gepiň gerdişine görä ýatlatsak, şu ýylyň başynda Nazarbaýew energiýa serişdeleriniň dünýä bazaryndaky bahalarynyň pese gaçmagy bilen gazagystanlylara “ýorganyna görä aýak uzatmagy” ündäpdi.
Sosial ulgamlardaky gahar-gazapdan soň häkimiýetler panteon bilen bagalylykdaky planlaryna täzeden garaýana meňzeýär.
Ykdysadyýet ministri Kuandyk Bişimbaýew 27-nji maýda çykyş edip, panteonyň gurluşygy üçin ne şu ýyl ne-de geljek ýyl üçin maliýe serişdeleriniň goýberilendigini aýan etdi.
Her niçik-de bolsa, panteon bilen baglylykdaky esasy, ýagny ‘bu ýerde kimler jaýlanar?’ diýen sorag köpleri gyzyklandyrýan bolsa gerek. Satbaýewiň pikiriçe, bu ýerleri taryhda belli iş bitiren gazaklar däl-de, häzirki häkimiýet başyndakylar eýelärler.
Almatyly garaşsyz syýasy gözegçi Sergeý Duwanow panteonyň ýeke kişi, 75 ýaşly Nursoltan Nazarbaýew üçin niýetlenendigini aýdýar. Nazarbaýew energiýa resurslaryna baý Gazagystana 1989-njy ýyldan bäri baştutanlyk edip gelýär.
“Meniň pikirimçe, ol [Nazarbaýew] faraonlardan görelde alyp, özüniň şöhratyny gazaklaryň taryhynda ebedileşdirmek üçin tagalla edip başlady. [Nazarbaýew] beýik gazaklaryň jaýlanjak bu panteonynda iň esasy şahsyýet bolar” diýip, Duwanow öz pikirini beýan edýär.


text:
Butanda geçirilen parlament saýlawlarynda ýurduň esasy oppozision partiýasy sesleriň aglabasyny almagy başardy.
Butanyň saýlaw komissiýasynyň başlygy şenbe güni geçirilen saýlawlaryň netijesini ýekşenbe güni yglan etdi.
Halkyň demokratik partiýasy milli mejlisdäki 47 ornuň 32-ni eýelemegi başardy. Häkimiýet başyndaky Parahatçylyk we bolçulyk partiýasy diňe 15 mandaty alyp bildi.
Halkyň demokratik partiýasynyň başlygy Tşering Tobgaýyň ýurduň täze premýer-ministri bolmagyna garaşylýar.
Saýlaw kampaniýasy mahaly üns merkezindäki esasy meseleler bu ýurduň ykdysadyýeti we Hindistan bilen ýaramazlaşan özara gatnaşyklar bolupdy.
Butan sermaýa we goldaw babatynda Hindistana bagly bolup galýar. Emma ýurduň premýer-ministri Jigmi Thinleý soňky aýlaryň dowamynda Hytaý bilen gatnaşyklary berkitmäge çalyşypdy.
Şenbe güni geçirilen saýlawa gatnaşyk 80% töweregi boldy.


text:
Pakistanyň gündogaryndaky sud dört ýyl mundan ozal hudaýa şek ýetirmekde aýyplanan hristian zenanynyň ölüm jezasyny güýçde galdyrdy.
Asia Bibiniň aklawçysy Lahoryň Ýokary sudy bu barada eden şikaýatymy 16-njy oktýabrda ret etdi diýdi we ol Pakistanyň Ýokary suduna şikaýat bilen ýüz tutjakdygy barada söz berdi.
Bäş çaganyň enesi Bibi 2009-njy ýylda tussag edilipdi. Ol musulman zenany bilen eden jedelinde Muhammet pygamber barada geleňsiz bellik etmekde günäli tapylyp, 2010-njy ýylyň noýabr aýynda ölüm jezasyna höküm edilipdi.
Bu wakadan soň, Pakistanyň hudaýa şek ýetirmek baradaky kanunlary halkara derejesinde ýazgarylypdy. Pakistanyň bu baradaky kanunlary 1980-nji ýyllarda kabul edilipdi.


text:
Halkara «Merser» kompaniýasynyň ekspertleriniň gelen netijelerine görä, Aşgabat, ýaşamaga iň amatsyz şäherleriň 33-isiniň içinde 23-nji orny alypdyr.
Emma türkmen häkimiýetleri Aşgabady abadanlaşdyrmak üçin milliardlap dollar harçlanýandygyny aýdýarlar.
Eýsem, Aşgabatda ýetmişinji ýyllardan bäri ýaşan öňki ýaşaýjynyň gözi bilen seredilse,türkmen paýtagtynda soňky onýylyklarda nähili özgerişlikler boldy we olar ilata nähili täsir ýetirdi?
Azatlyk Radiosy bu barada häzir Orsýetde ýaşaýan aşgabatly, ozalky tussag Akmummet Baýhanow bilen söhbetdeş boldy.


text:
Duşenbe güni Eýranda belli blogger Mehdi Hazali 13 ýyl 10 aý türme tussaglygyna hem 10 ýyl sürgüne höküm edildi.
Käri boýunça göz lukmany Hazali internetdäki öz blogunda Eýranyň prezidenti Mahmut Ahmedinejadyň syýasatyny ýiti tankytlady. Blogger bir aý mundan öň tussag edilip, ol häzir türmede açlyk çekýär.
Duşenbe güni şeýle-de Britaniýanyň BBC teleradiokorporasiýasy üçin informasion materiallar taýýarlamakda güman edilýän birnäçe adamyň Eýranda tussag edilendigi belli boldy. Ýöne BBC Eýranda ştatdaky ýa ştatdan daşary habarçysynyň ýokdugyny mälim etdi.
Daşary ýurt köpçülikleýin habar serişdeleri bilen hyzmatdaşlyk Eýranda yzarlanýar, çünki eýran häkimiýetleri olary razwedka hem ýykgynçylyk işlerinde aýyplaýar.


text:
Ukrainada Russiýa tarapdary separatistler halkara derňewçileriniň Malaziýanyň uçarynyň gaçan ýerine erkin girmekleri üçin rugsat berjekdiklerine wada berdiler.
Gürrüňi edilýän uçar Ukrainanyň hökümet güýçleri bilen separatistleriň arasynda çaknyşyklaryň dowam edýän Donetks regionynda 17-nji iýulda aşak gaçyryldy. Munuň netijesinde uçardaky 298 ýolagçynyň ählisi heläk boldy.
Bu uçary raketa bilen urup aşak gaçyrmakda Ukrainanyň harbylary we separatistler birek-biregini aýyplaýarlar. Separatistler ilki bada uçardaky soňky pursatlary ýazga geçiren iki gara gutujygyň tapylandygyny aýtdylar, emma soňra olar bu maglumaty inkär etdiler.
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk guramasy Ukraina gözegçilik edýän missiýasynyň agzalarynyň 18-nji iýulda uçar heläkçiliginiň bolan ýerine barmagyna garaşylýandygyny mälim etdi.


text:
26-njy noýabrda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Aşgabada iş saparyny amala aşyrdy. Milletiň Lideri, ilki bilen, «Garaşsyzlygyň 10 ýyllygy» seýilgähinde gezim etdi.
Türkmenistanyň Prezidenti paýtagtyň bu künjeginiň abadanlaşdyrylyşyny synlap, Aşgabadyň ajaýyp keşbini kemala getirmek hem-de jana şypaly howany emele getirmek üçin şeýle ýaşyl zolaklaryň wajypdygyny belledi.
Milletiň Lideri seýilgähden Atamyrat Nyýazow şaýoluna çykdy, bu ýerde hormatly Prezidentimizi käbir ministrlikleriň we pudak edaralarynyň ýolbaşçylary hem-de wekilleri garşyladylar.
Bu ýerde döwlet Baştutanyna ýörite kompýuter ulgamly welosipedi sowgat berildi. Bu ulgam nanotehnologiýalary ulanmak arkaly döredilen kämil abzallaryň kömegi bilen ýüregiň urşunyň ýygylygyny, gan basyşyny we welosipedçiniň bedeniniň beýleki görkezijilerini gözegçilikde saklamaga mümkinçilik berýär, şeýle hem ulagyň tizligini hem-de howanyň temperaturasyny görkezýär, Internet bilen baglanyşdyrylan JPS ulgamy bilen üpjün edildi.
Döwlet Baştutany şol welosiped bilen Bitarap Türkmenistan şaýolundaky çatrykdan Atamyrat Nyýazow şaýoly boýunça ýola düşdi. Paýtagtymyzyň şu böleginde şäheri ösdürmegiň 12-nji tapgyrynyň çäklerinde gurlan ak mermerli binalar ýerleşýär.
Ýolugra Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow “Köpetdag” sport toplumynyň golaýynda aýak çekip, bu ýerde toplumyň ýanaşyk çäginiň abadanlaşdyrmak boýunça geçirilen işler bilen tanyşdy. Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary Ş.Durdylyýew hem-de Aşgabat şäheriniň häkimi M.Abilow Atamyrat Nyýazow şaýoly boýunça ýol-ulag düzüminiň desgalarynyň gurluşygy barada hasabat berdiler.
Döwlet Baştutany Aşgabadyň syýahatçylyk, sport we saglygy goraýyş düzümlerini ösdürmek boýunça anyk görkezmeleri berip, bu ugurlarda mahabatyň mümkinçiliklerinden, şol sanda daşky serişdeleriň – bannerleriň, telemonitorlaryň kömegi bilen has netijeli peýdalanmagyň wajypdygyny belledi.
Soňra milletiň Lideri şäheriň merkezinden Halkara howa menziline çenli uzalyp gidýän, durky täzelenen ýol boýunça welosipedli geçip, ýol hereketiniň howpsuzlygyny, pyýada ýolagçylar hem-de sürüjiler üçin amatlyklary üpjün etmäge mümkinçilik berýän döwrebap ulag ulgamyny ösdürmek meselelerine aýratyn üns berdi. Şeýle hem dürli edaralaryň, şol sanda bilim, saglygy goraýyş, energetika, söwda, awtomobil ulagy, syýahatçylyk, sport, aragatnaşyk we kommunikasiýalar, azyk senagaty hem-de tebigaty goramak ulgamlarynyň ýolbaşçylaryna anyk tabşyryklar berildi.
Welosipedli ýöriş Atamyrat Nyýazow şaýolunyň we Hoja Ahmet Ýasawy köçesiniň kesişýän ýerinde tamamlandy.


text:
Çehiýanyň öňki diplomaty hem-de Ýewropa ministri Stefan Fule Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat baradaky ýokary derejeli täze wekili Katerin Aştonyň ýolbaşçylygynda iş alyp barjak adam.
Häzir Ýewropa Bileleşiginde agdyklyk edýän garaýyş onuň serhetleriniň ahyrsoňy nirä baryp direjekdigi barada entek belli bir karara gelinmänligi.
Ýakyn geljekde Bileleşige goşulmak mümkinçiligi bar ýurtlar diňe Günbatar Balkan ýurtlary. Türkiýe hem agzalyga kandidat döwletleriň biri, ýöne agzalyk meselesinde onuň Fransiýanyň we Germaniýanyň ýowuz garşylygyna uçramagy mümkin.
Diňlenişikde Fule öz watany Çeh Respublikasyny mysal edinip, giňemäniň tarapyny çaldy: “Meniň pikirimçe, giňeme diňe bir syýasy portfel däl. Ol meniň ýurdumy özgertdi, meniň öz durmuşymy özgertdi. Ol tutuş Ýewropany özgertdi. Ol millionlarça adama umyt berip, olaryň mertebesini beýgeltdi. Täzeden birleşmegiň näme üçin dowam etmelidigine meniň ynanýanlygymyň sebäbi şu”.
Stefan Fule Ýewropa Bileleşiginde giňden tanalýan adam däl. Ýöne ol üç sagada çeken diňlenişikde Ýewropa delegatlarynyň soraglaryna ynamly jogap bermek bilen adamlarda oňat täsir galdyrdy.
Fule nämelere üns bermekçi?
Fuläniň pikiriçe, Günbatar Balkan ýurtlarynyň üstünlikli integrirlenmegi Ýewropa Bileleşiginiň durnuklylygy üçin aşa ähmiýetli: “Öňümizdäki ýyllarda meniň üns berjegim şu, Balkanlar, şeýle hem Günbatar Balkanlarda hiç bir ýurdy ünssüz galdyrmazlyk howpsuzlygy artdyrar”.
Fule Horwatiýa, Makedoniýa, Serbiýa, Bosniýa, Albaniýa, belki-de Kosowonyň hem Ýewropa Bileleşigine goşulmagyny tizleşdirmek üçin özüniň tutuş Bileleşikde syýasatçylar bilen hyzmadaşlyk etjekdigini nygtady.
Ol Türkiýe barada hem “aýratyn partnýorlyk” diýilýäni açyk ret edip, bu ýurt bilen häzir alnyp barylýan gepleşikleriň doly agzalyk baradadygyny belledi.
Katerin Aşton duşenbe güni Ýewropa Bileleşiginiň gündogar goňşularynyň - Ukrainanyň, Moldowanyň, Belarusyň, Azerbaýjanyň, Gürjüstanyň, Ermenistanyň - agzalyk mümkinçiligi barada hiç bir zat aýtmady. Fule hem “düýpli gatnaşyklardan”, “içgin gepleşiklerden” gürrüň etse-de, bu soraga göni jogap bermekden saklandy.
Orsýetiň regiona eýeçilik arzuwlary hakda durup geçmek bilen Fuläniň Gündogar Ýewropa paýtagtlaryny biynjalyk eden bolmagy mümkin: “Meniň pikirimçe, Gündogar Ýewropanyň her bir ýurdunyň geljegi olaryň Ýewropa Bileleşigine we Orsýete ýakynlaşmagyna bagly. Men bu ýerde bir problema ýa-da gapma-garşylyk göremok. Meniň garaýşymça, bu ýurtlaryň ýa Ýewropa Bileleşigi ýa-da Orsýet bilen gowy gatnaşykda bolmagy hökmany däl”.


text:
Puşkin adyndaky drama teatrynda sahnalaşdyrylan «Kinniwanjanyň başdan geçirenleri» oýny ýaşajyk aşgabatlylra täze ýyl sowgady boldy
03.01.2017
Oýny goýanlar Gans Hristian Anderseniň belli ertekisini birneme üýtgedip, oňa öwüt-ündew äheň beripdirler. Anderseniň ertekisinde Kinniwanja doňan Garlawaja ideg-yssywat edip, aýaga galdyrýar, olam öz gezeginde gyzjagaza Körsyçanyň ýerzemininden gaçmaga kömek edýär.
„Kinniwanjanyň başdan geçirenleri“ oýny P. Isaýkiniň täzeden işlän görnüşi boýunça sahnalaşdyrylypdyr, onda gahrymanlar kynçylyga düşen gyzjagaza kömek etmäge çalyşýanlara hem-de onuň sadalygyndan we hoşamaýlygyndan öz bähbidine peýdalanjak bolýanlara bölünýär. Ýaşajyk tomaşaçylar ýagşy we erbet gahrymanlary çalt saýgarýardylar, olar bir görseň Gurlawygyň, birem Körsyçanyň, bir-de Tomzagyň girewine düşýän Kinniwanja duýgudaşlyk bildirýärdiler.
Oýnuň saz bezegidir eşikleri-de ony has-da gyzyzkly görkezdi. Arslan Berdiýew bilen Denis Wybornow saz bezeginde nusgawy we häzirki zaman kompozitorlarynyň eserlerinden 16 bölek ulanypdyrlar.
Sahna bezeginde ulanylan wideoşekillerdir kompýuter yşyklary oýna ertekä mahsus äheň berdi.
Kinniwanjanyň keşbini Darýa Selýuminowa ýerine ýetirdi, onuň gahrymany daniýaly ertekiçiniň we jadygöý zenanyň gülden döredişi ýaly näzik we duýgulara baý. Belki, oýnuň Pýotr Ilýiç Çaýkowskiniň „Şelkunçik“ baletinden “Gülleriň tansy“ jadyly sazy bilen başlanmagy-da tötänlik bolmasa gerek.
Öwez Şarlyýewiň Tomzagyň keşbine yhlas baryny siňdirenine ýaşajyk tomaşaçylar mynasyp baha berdiler.
- Men bir eýýämden bäri şu ertekini sahnalaşdyrmagy arzuw edýärdim. Ol edil pikir edişim ýalam boldy-joşgunly, öwüt-ündew häsiýetli çykdy we çagalaryň göwnünden turdy. Oýny döretmäge gatnaşanlara minnetdarlyk bildiýärin—diýip, oýny goýan režissýor Arslan Berdiýew aýtdy.
Tamara GLAZUNOWA,
surata düşüren Dmitriý GORŞKOW


text:
Granadanyň adyny ilki aýdymdan eşitdim. Ýaşlyk döwrümizde rus şahyry Mihail Swetlowyň “Granada” goşgusyny aýdyma öwürdiler. Ony gitaranyň ýanynda, flamengo sazlarynyň äheňinde aýdýardylar. Soňra bu ajaýyp eseri Gurbannazar Ezizow türkmen diline terjime etdi.
Göwnüme bolmasa, ol taýsyz beýik eser ýalydy. Soňra Andaluz topragy, ol barada dörän aýdym-sazlar hem sungat eserleri bilen tanşanymda, M. Swetlowyň eseri şolardan biri bolup göründi. Şahyr hem: “Dostum, Granadany kitapdan tapdym” diýipdi.
Aýdyma öwrülen toprak
Granada dünýäniň iň gözel hem bereketli künjeklerinden biri bolan Andaluziýada ýerleşýär. Bu şäher mawr soltanlarynyň soňky nesliniň paýtagty bolupdyr.
Granadanyň merkezinde Alhambra köşgi bar. Ol Andaluz merjeni saýylýar. Köşgüň töweregini beýle bir beýik bolmadyk, ýöne örän owadan, üsti küňreli daş gala gurşap dur. Galanyň içini bolsa salkyn saýaly baglar, dürli-dümen güller hem çeşmeler bezeýär. Bularyň bary aýratyn bir sungat. Bag şahalaryndan syzyp geçýän inçejik kuýaş ak däl, eýsem reňkli bolup görünýär.
Gyzyl daş düşelen ýoda bolsa Alhambra köşgüne alyp barýar.
Alhambra köşgünde mawr soltanlaryndan galan baýlyk ýok. Köşk köp gezek talaňçylyga uçrapdyr. Diwarlardan hem bezemen kerpiçden başga alaýar ýaly zady talapdyrlar. Ýöne şol diwarlar, onuň ýüzündäki hem ýerdäki nagyşlar akylyňy haýran edýär.
Täsin Alhambra taryhyň hem ony döreden milletiň buýsanjy.
Baýlyk
Ýaradan bu topraga nämeler bermändir?! Gaýradaky daglaryň üsti garly, ilerki daglardan aňyrda deňiz çyrpynýar. Bu ýerde asman güneşli. Baýyrlar hem jülgeler adam zähmeti bilen keşdelenipdir. Zeýtun baglary, ekinli jülgeler biri-birine utgaşyp, älemi dolduryp dur. Aslynda şäheriň ady nar miwesinden emele gelipdir.
Granada, asla tutuş Andaluziýa Günbatarda hem arap edebiýatynda örän meşhur bolupdyr. Ol Al-Andaluse ady bilen ençeme arap şahyrlarynyň eserinde wasp edilýär. Alhambradaky Nadiriň köşgünde goýlan 12 şiriň şekili hem suw çüwdürimleri dünýäniň gözellik genjine girizilipdir. Arap şahyry Ibn Zamrak ony wasp edip kasyda (qasida) döredipdir. Ol kasyda 12 ak şiri wasp edip, şindizem arap dilinde ýaňlanyp dur.
Dürli ugurdan döredilen beýik eserler bu täsin topragy hem Gündogaryň, hem Günbataryň aşa söýendiginden habar berýär.
Serhetsiz gözellik
Andaluziýanyň gözelligi saza hem owaza, reňklere hem poeziýa siňipdir. Köşkler mermer bilen bezelipdir. Diwara kerpiç ornuna nagyş goýlupdyr. Bu topraga gelen araplar öz ilinde bolmadyk köşkleri şu ýerde gurupdyrlar. Äpet surata meňzäp duran baglary hem seýilgähleri döredipdirler. Köşkleriň içini täsin suw çüwdürimleri bezeýär.
Şu gözelligi wasp etmek üçin, araplar bu ýere gitara getiripdir. Bu topraga seýran eder ýaly, arap atlaryny besläpdirler.
Andaluz topragyndaky gözellik bilen biziň milli sungatymyzyň arasynda göze görünmez baglanyşyk bar. Gitaranyň owazy dutary ýatladyp dur. Köşkleriň diwaryndaky bezegleriň arasynda, biziň haly-palaslarymyzdaky nagyşlar görünýär.
Biziň dutarymyzy ýatladyp duran joşgunly gitaranyň owazy beýik kompozitor Manuel de Fallanyň “Ispaniýanyň baglaryndaky gijeler” eserinde ýaňlanýar. Kompozitor ömrüniň bir bölegini şu şäherde geçiripdir. Şolar ýaly mukamy elli ýyldan soň Nury Halmämmedow “Dutaryň owazy” eserinde, täze bir öwüşginde döredip bildi.
Bu şäherde ýaşan hem onuň eteginde gurban bolan Federiko Garsia Lorkanyň goşgularyny Annaberdi Agabaýew hem şahyr Şiraly türkmen diline geçirdiler.
Bu gözelligi göreniňde, ýüregiňdäki bir boşluk, göwnüň bir ýetmezi dolan ýaly bolýar.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň pikiri.


text:
Şu gün Germaniýanyň parlamentindäki dolandyryjy koalisiýa ýurtdaky ýadro elektrik stansiýalarynyň hemmesini 2022-nji ýyla çenli ýapmak barada karar kabul etdi.
Mart aýynda Ýaponiýada ýüz beren sunamide «Fukusimo» atom stansiýasynda dörän partlamalardan soň, Germaniýanyň syýasy we jemgyýetçilik guramalary ýurtda ýadro energiýasynyň ulanmagyna garşy kampaniýalary ýola goýupdylar.
Şeýlelikde, senagat taýdan ösen döwletleriň arasynda Germaniýa ýadro energiýasyndan doly ýüz öwren ilkinji döwlet bolar.


text:
Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaýa salgylanylyp berlen habara görä, amerikan we owgan hökümetleri bilen “Talybanyň” arasynda ýaşyryn habarlaşma bolupdyr.
“Wall Street Journal” neşiriniň Karzaýa salgylanyp ýazmagyna görä, “Talyban” Owganystanda 10 ýyllyk urşuň tamamlanmagyny “gürrüňsiz” isleýär we taraplaryň üçüsi hem gepleşiklere goşulypdyr.
Mundan öň, “Talybanyň” owgan hökümetiniň agzalary bilen gepleşiklerden ýüz öwrendigi aýdylypdy.
“Wall Street Journal” neşiriniň ýazmagyna görä, Karzaý gepleşikleriň geçirilen ýerini anyk aýtmakdan, olar barada jikme-jik gürrüň bermekden saklanypdyr. Karzaý munuň prosese zeper ýetirmeginiň mümkindiginden howatyrlanýar.


text:
Azerbaýjanyň parlamenti energiýanyň bahasynyň barha aşaklamagy netijesinde dörän ykdysady we maliýe krizisini ýeňip geçmäge gönükdirilen çäreler toplumyny oňlady.
19-njy ýanwarda kanun çykaryjylar merkezi bankyň başlygy Elman Rustamow tarapyndan teklip edilen plany makulladylar. Rustamow bu plany, nebite baý günorta Kawkaz döwletinde milli pul bolan manadyň hümmetiniň aşaklamagy bahalaryň juda gymmatlamagyna getirip, adamlar garyplyga garşy protest çykyşlaryna başlansoň, teklip etdi.
Planda daşary ýurtlarda maýa goýmak üçin ýurtdan çykarylýan daşary ýurt walýutasyna 20 prosent salgyt girizmek göz öňünde tutulýar.
1-nji fewraldan beýläk ýerli banklarda saklanýan depozitler boýunça ätiýaçlyk çäkliligi aýrylyp, banklardaky depozitlere tölenýän peýdadan alynýan on prosent salgyt ýatyrylar.
Manady goldamak boýunça edilen synanyşyklar
Rustamowyň parlamente aýtmagyna görä, bu çäreler "ýurtda ykdysady durnuklylygy saklamaga goltgy bolar". Parlamentde agdyklyk edýän - häkimiýet başyndaky "Täze Azerbaýjan" partiýasy bilen hökümete ygrarly kanun çykaryjylar.
Nebitiň global derejede gereginden artyk öndürilmegi geçen 18 aýyň içinde onuň bahasynyň 70 prosentden-de köpräk aşaklamagyna getirip, Azerbaýjan ýaly energiýadan gelýän girdejä garaşly ýurtlaryň milli puluna hem býujetine oňaýsyz täsir etdi.
Dekabr aýynda ýurduň Merkezi bankynyň walýuta nyrhlaryna kontrollygy ýatyrmagy, köp azerbaýjanlylaryň öz süýşürintgilerini banklardan yzyna almagyna sebäp bolup, manat hümmetiniň üçden birini ýitirdi.
Manady goldamak boýunça edilen synanyşyklarda häkimiýetler ýurduň daşary ýurt walýutasyndaky ätiýaçlyk fondunyň ýarpysyndan gowragyny harç etdiler. Öten hepde hem bankara, şeýle hem aeroportlardaky we myhmanhanalardaky pul çalşylýan kiosklarda daşary ýurt walýutasynyň satylyşy çäklendirildi.
Protestleriň geçirilmegi
Ykdysady şertleriň ýaramazlaşmagy halkyň köçelerde gaharly protestleri geçirmegine sebäp boldy.
15-nji ýanwarda Bakuwyň demirgazygynda ýerleşýän Siýazan şäherinde polisiýa bilen bolan çaknyşykda azyndan 55 demonstrant tutuldy. Kuba etrabynda bolan üýşmeleňlerde hem ençeme adamynyň tutulandygy habar berildi.
Fuzuli etrabynda bolsa bir mitinge rugsat edenligi üçin ýerli resmileriň we polisiýa işgärleriniň birnäçesi tutuldy.
Häkimiýetler oppozision partiýalary bu "bikanun" protestleri gurnanlykda aýyplap, "Halk Fronty" partiýasynyň, şeýle hem "Musawat" partiýasynyň ýerli ýolbaşçylaryny tussag etdiler.
18-nji ýanwarda kiçeňräk üýşmeleňler Astra we Jelalabad etraplarynda hem geçdi.
Prezident Ylham Aliýew 18-nji ýanwarda iň az pensiýa haklaryny we döwlet işgärleriniň aýlyk haklaryny 1-nji fewraldan beýläk on prosent ýokarlandyrmak baradaky permana gol çekdi. Azerbaýjanda ortaça aýlyk haky 460 manat (287 dollar).
Aliýew hökümete, daşary ýurtly we ýerli goýumçylary özüne çeker ýaly, "giň gerimli" hususylaşdyrma programmasyny taýýarlamagy hem-de daşary ýurtlardan karz pul alar ýaly mümkinçiliklere garamagy tabşyrdy.
Ol şeýle hem bank ulgamyny pugtalandyrmagy wada etdi.


text:
Türkmen häkimiýetleri 13-nji ýanwarda türmede ýogalan general Tirkiş Tyrmyýewiň maşgalasyna onuň ölümi hakynda maglumaty ýaýratmakda aýyplap, basyş görkezýärler.
Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky çeşmeleri Tyrmyýewiň Türkmenistanda ýaşaýan aýalyna we iki çagaly gyzyna onuň ýogalandygy barada habar serişdelerinde maglumatlaryň çap bolmagy sebäpli basyş edýändigini aýdýarlar.
Türkmen häkimiýetleri Türkmenistanyň Serhet goşunlarynyň öňki baştutany, 15 ýyldan soň türmede ýogalan Tirkiş Tyrmyýewiň jesedini 13-nji ýanwarda maşgalasyna tabşyrypdy.
Tyrmyýew 2002-nji ýylyň aprel aýynda tussag edilipdi, şo ýylyň 7-nji maýynda sud edilip, 10 ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi. Emma ol on ýyldan soň hem azatlyga çykmady, türme goragçysyna hüjüm etmekde aýyplanyp, oňa ýene goşmaça ýyl kesilipdi.
Tyrmyýew Türkmenistanda tussag edilensoň, ykbaly barada hatda hiç hili maglumat berilmedik tanymal öňki döwlet resmileriniň biridi.
Tyrmyýewiň ady Türkmenistanyň türmelerinde dereksiz ýitenleriň ykbaly barada maglumat toplaýan “Olary diri görkeziň!” atly halkara kampaniýasynyň düzen we 80-den gowrak adamy öz içine alýan sanawynda görkezilýär.
Türkmen häkimiýetleri türkmen türmelerinde ýiten hasaplanylýan tussaglaryň ýene ikisiniň jesedini geçen ýylda maşgalalaryna tabşyrylypdy.
2016-njy ýylyň fewral aýynda Annadurdy Annasähedowyň, awgust aýynda bolsa Wekil Durdyýewiň jesetleri garyndaşlaryna jaýlamaga beripdi.
Olaryň maşgalalaryndan türmede ýogalan hossarlarynyň ölendigi barada köpçülige maglumat bermezligiň talap edilendigini Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky çeşmeleri habar beripdi.
“Olary diri görkeziň!” atly kampaniýasynyň guramaçysy Ýuriý Jibladze türkmen häkimiýetleriniň türmede ýogalan öňki resmileriň ölümi barada maglumatyň köpçülige mälim bolmazlygy ugrunda edýän hereketlerini Türkmenistanyň ýurtda syýasy tussaglaryň bardygyny we ýurt raýatlarynyň türmelerde ýitirim edilýändigini döwlet derejesinde boýun alman gelmegi bilen baglanyşdyrýar.
“Gorkuzmak we gorkyny tutaşdyrmak - ähli diktaturalaryň esasy guralydyr. Türkmen häkimiýetleri halkara jemgyýetçiligi bilen alyp barýan dialogynda, öz türmelerinde adamlaryň zor bilen ýitirim edilýändigini ýyllarboýy boýun alman gelýärler. Sebäbi bu praktika ýurduň öz kanunlaryna we halkara normalaryna ters gelýän hereket. Şonuň üçin türkmen häkimiýetleri ýitirim edilen adamlaryň ölümi baradaky habaryň ýaýramagyna, aýratynam, munuň ýetip gelýän prezidentlik saýlawlarynyň öňüsyrasynda peýda bolmagyna öz abraýyna zyýan hökmünde seredýän bolmagy mümkin” diýip, Ýuriý Jibladze Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Jemgyýetçilik raýdaşlygy atly halkara guramasynyň (Civic Solidarity) websaýtynda Tirkiş Tyrmyýewiň türmede ýogalmagyna degişli çap edilen maglumatda "Türkmenistanda syýasy tussaglara degişli ýagdaýyň halkara jemgyýetçiligi tarapyndan gyssagly hereketleri talap edýär" diýlip bellendi.


text:
ABŞ-da bir bitarap topar hasabat ýaýradyp, onda “2001-nji ýylyň 11-nji sentýabr hüjümlerinden soň, ABŞ-da adam gynamalarynyň ikuçsuz ulanylyp gelnendigini” nygtady.
Kongresiň ozalky iki agzasy – respublikan Asa Hutçinson we demokrat Jeýms Jones tarapyndan ýolbaşçylyk edilýän “Tussaglara çemeleşmek baradaky wezipeleri öz içine alýan Konstitusiýa proýekti” atly topar sişenbe güni Waşingtonda gurnalan metbugat ýygnagynda çykyş edip, hasabat bilen tanyşdyrdy.
Kongresiň ozalky agzalaryndan, ilçilerden, sudýalardan we häkimiýet resmilerinden düzülen 11 adamlyk bu topar 16 aýyň dowamynda barlag alyp bardy.
Toparyň ýolbaşçylaryndan biri – Asa Hutçinson adamlary gynamak arkaly wajyp maglumatlaryň alnandygyny görkezýän ynandyryjy delilleriň tapylmandygyny aýtdy.
Huçinson: “Elýeterli bolan maglumatlardan çen tutulsa, onda terrorizmde aýyplananlara garşy giň gerimli gynamalaryň ulanylmagynyň zerur bolandygyna, şeýle-de şol maglumatlaryň başga ýollar arkaly alnyp bolmajakdygyna güwä geçýän ynandyryjy subutnama ýok” diýýär.
Jeýms Jones barlaglaryň birnäçe ýurtda, şol sanda Guantanamo türmesinde hem geçirilendigini mälim etdi: “Bu işde köp maglumatlar ulanyldy. Iki ýyla golaý wagt dowam eden bu iş elýeterli maglumatlara, şeýle-de 100-e golaý, şol sanda öňki tussaglar, harby we aňtaw ofiserleri bilen geçirilen söhbetdeşliklere esaslanýar. Topar Owganystandaky, Yrakdaky, Liwiýadaky, Litwadaky, Polşadaky, Britaniýadaky we Guantanamo türmesindäki faktlary seljerdi”.
Hasabatda esasy üns Jorj W. Buşuň prezidentlik eden döwrüne gönükdirilen bolsa-da, ol prezident Barak Obamanyň häkimiýetini hem “çendenaşa ýaşyrynlykda” tankytlady.
Emma, hasabatda bellenmegine görä, Obamanyň hökümeti “Gyzyl Haç Halkara Jemgyýetine tussaglaryň ýagdaýy bilen bagly maglumatlary elýeterli etmek, şeýle-de tussaglaryň halyndan habar tutmak düzgünlerini gowulandyrypdyr”.
Hasabatda gynamalary ulanmak, şeýle-de olary ýaşyrmak ýaly çäreleri aklap biljek düşündirişiň bolup bilmejekdigi nygtalýar.


text:
Gyrgyzystanyň energiýa ministri we onuň orunbasary goňşy Gazagystandan 9,000 tonna çemesi radiýoaktiw kömüriň satyn alynmagyna gatnaşygy bolanlykda aýyplanýarlar.
13-nji martda Gyrgyzystanyň Baş prokuraturasynyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, energiýa ministri Askarbek Şadiýew “öz wezipesinden galp peýdalanyp, adaty raýatlaryň hukuklaryny köpçülikleýin bozanlykda” aýyplanyp, tussag edilipdir.
Baş prokuratura Şadiýewiň orunbasary Kaýrat Jumaliýewiň “wezipesini sowuk-sala ýetirenlikde” aýyplanýandygyny habar berýär.
Zäherli kömür geçen ýylyň sentýabrynda Gazagystanyň “Kulan” kömür käninden Gyrgyzystana getirildi.
Geçen aý Gyrgyzystanyň häkimiýetleriniň mälim etmeklerine görä, şol kömüri import etmäge we Çuý regionyndaky mekdeplere bermäge rugsat eden 7 resmi tussag edildi.
Kömür geçen aý Gazagystana yzyna iberildi.