text:
Merw
Bu makala Gadymy Merw ady bilen tanalýan, Baýramaly şaheriniň golaýyndaky Gadymy Merwiň şäherlerine degişli. Marguş we Goňur Depe, Ajyguýy, Kelleli we Murgab oazisiniň çäginde ýerleşýän beýleki köpsanly ýädygärlikler üçin olaryň degişli sahypalaryna serediň.
Merw barada Türkmen dilinde ýazylan kitaby PDF formatda almak üçin: http://www.ucl.ac.uk/merv/our_research/education/teachers_handbook_tm
Mazmuny
- 1 Gysgaça beýany
- 2 Taryhy
- 3 Gadymy Merw Döwlet Taryhy-Medeni Goraghanasy
- 4 Merw ýadygärlikleriniň ähmiýeti
- 5 Suratlar
- 6 Merw Bütündünýä Mirasy hökmünde
- 7 Gorap saklamak
- 8 Gadymy Merw Proýekti[1]
- 9 Ýadygärlikler, döwürler we esasy mowzuklar
- 9.1 ERK GALA
- 9.2 GÄWÜR GALA (Antiokiýa Margiana)
- 9.3 SOLTAN GALA
- 9.3.1 TÄZE DÖWÜR
- 9.3.2 UMEYYE WE ABBASLYLAR HALYPALYGY
- 9.3.3 ABBASLYLAR MERWI
- 9.3.4 TAHIRLILERDEN SELJUKLARA ÇENLI
- 9.3.5 SELJUK MERWI
- 9.3.6 SELJUKLAR
- 9.3.7 SOLTAN GALA
- 9.3.8 MEDENI MERKEZ
- 9.3.9 SOLTAN SANJAR
- 9.3.10 SOLTAN SANJARYŇ MAWZOLEÝI
- 9.3.11 SANJARDAN SOŇ
- 9.3.12 ÝADYGÄRLIKLER
- 9.3.13 Şähriýar Ark
- 9.3.14 Gorag diwarlary
- 9.3.15 Gyz Bibi
- 9.3.16 Uly we Kiçi Gyz galalar
- 9.3.17 Muhammet ibn Zeýdiň mawzoleýi
- 9.4 ABDYLLA HAN GALA
- 10 References
Gysgaça beýany[üýtget | edit source]
Merwiň şäherleri soňky 2500 ýylyň dowamyna uzalyp gidýär we Merkezi Aziýanyň Ýüpek Ýollarynyň ugrunda iň çylşyrymly we gowy saklanyp galan şäher merkezleriniň birini emele getirýär. Uly şäherleriň yzygiderligi müňlerçe administratorlara, syýasatçylara, esgerlere, alymlara, söwdegärlere we maşgalalara öý bolup hyzmat edipdir. Käwagtlar Merw uly imperiýalaryň paýtagty, käwagtlar söwda, harby we administratiw merkez bolupdyr. Wagtyň geçmegi bilen, gury ýer ýollaryndan aýlanyp geçýän deňiz sowdasynyň ähmiýetiniň artmagy bilen bu ýeriň wajyplygy kemelipdir. Soňra Çingiz hanyň goşunlary tarapyndan talanylmagy bolsa Merwiň ähmiýetiniň düýpli kemlemegine getiripdir. Şu beýik şäherlerden, ägirt şäher diwarlary we wajyp dini hem-de dünýewi gurluşyklaryň birnäçesi, bu ýer üçin häsiýetli bolan çig-kerpiç jaýlarynyň görnükli köpdürliligi saklanyp galýar. Häzir giňişlikde taşlanyp gidilen ýer bolup görünýän landşaftyň üstki gatlagynyň aşagynda dünýäniň beýik arheologiki ýerleriniň birisi ýatyr.
Taryhy[üýtget | edit source]
Biziň eramyzdan öňki VI asyrda Ahamenidler Imperiýasy uzak aralyklar bilen söwdanyň ösmegine ýardam edipdir. Häzir Erk Gala diýlip atlandyrylýan, güllap ösen administratiw we söwda merkezi Murgabyň deltasynda döräpdir. B.E.Ö IV asyryň soňlarynda, Aleksandr Makedonskiniň özüniň Oksusa (Amyderýa) we Hindistana tarap ýoly boýunça geçip gitmegi bilen, bu ýerler ellinistik (Grek) dünýäsine goşulupdyr. Onuň Imperiýasynyň gündogar ýerleri tizden Selewkid Imperiýasynyň bölegine öwülipdir, hem-de Antiokas I dolandyran döwründe (b.e.ö.281-261) Erk Gala ägirt, täze diwarlanan şäheriň, Antiokiya Margiananyň (häzir Gäwür Gala dýlip atlandyrylýar) sitadeline öwrülipdir. Beýik Gäwür Gala şäheri imperiýalaryň we söwdanyň göterilmegi we peselmegi bilen birlikde geljek 1000 ýylyň dowamynda ösmegini dowam edipdir. Parfiýalylar (takmynan b.e.ö. 250 ýyldan başlap), we soňra Sasanidler (b.e. 226 ýylyndan başlap), Merwi wajyp administratiw, harby we söwda merkezi hökmünde ösdüripdirler. 740-njy ýyllarda, goşunbaşy Abu Muslim Gäwür Galanyň diwaryndan bir kilometr günbatarda akýan Majan kanalyň boýunda metjit gurmagy buýrupdyr. XI asyrda, Abu Muslimiň metjidi gülläp ösýän şäher Marw al-Şahijan-yň (Beýik Merw: häzirki Soltan Gala) merkezinde galypdyr. Soltan Gala giňelmegini we ösmegini Seljuk döwrüniň dowamynda (XI – irki XIII asyrlar) dowam edipdir; bu döwürde Merw dünýäde iň uly şäherleriň biri bolupdyr. XII asyrda, köşk kompleksini, administratiw gurluşyklary we ýokary hilli ýaşaýyş jaýlaryny öz içinde saklaýan diwarlanan sitadel (Şähriýar Ark) şäheriň demirgazyk-gündogar burçunda gurlupdyr. 1221-nji ýylda, Mangol goşunlary Merwiň derwezelelerine gelipdir. Taryhy ýazgylara görä şäherliler köpçülikleýin gyrlypdyr, şäher ýakylyp küle öwrülipdir we taşlanyp gidilipdir. Irki XV asyrlarda, täze diwarlanan Timurid şäheri öňki säherleriň gündogarynda gurlupdyr, we soňra Abdulla Han Gala diýlip atlandyrylypdyr. Söňlugyça oňa şäheretegi bolup hyzmat eden Baýramaly Han Galasy b.e. XVIII asyrynda goşulypdyr.
Gadymy Merw Döwlet Taryhy-Medeni Goraghanasy[üýtget | edit source]
1987-njy ýylda Türkmenistanyň Medeniýet Ministrligi Gadymy Merwiň diwar bilen gurşalan şäherlerini we oazisdäki esasy ýadygärlikleri goramak üçin “Gadymy Merw Döwlet Taryhy-Medeni Goraghanasyny” döretmek barada karar kabul edýär. Hazirki döwürde Goraghana tutuş Mary welaýatynyň çäginde ýerleşýän arheologiki we taryhy ýadygärliklere döwlet gözegçiligini amala aşyrýan gurama bolup durýär. Goraghananyň ofisleri Merwiň gadymy şaherleriniň ýanynda (Soltan Sanjaryň mawzoleýiniň ýakynynda), Baýramaly şäheriniň golaýynda ýerleşýär
Merw ýadygärlikleriniň ähmiýeti[üýtget | edit source]
Merwi we onuň daş-töweregini öz içine alýan Murgap oazisi Türkmenistanda iň irki ilatlaşan ýerleriň birisi. Bu ýerdäki Bürünç asyrynyň ýaşaýyş ýerleri Merkezi Aziýadaky siwilizasiýanyň iň irki subutnamalarynyň hatarynda. Ondan soňky döwürlerde, Merw ägirt imperiýanyň paýtagty bolup hyzmat edýär we Seljuklar döwründe dünýädäki iň uly şäherleriň hataryna göşulýar. Baýramaly şaheriniň ýakynynda ýerleşýän, Gadymy Merw ady bilen tanalýan arheologiki ýadygärlikler 2500 ýyla golaý döwre uzalyp gidýän has kämil şäherleriň subutnamalaryny görkezýär. Şeýle hem Merw uzak Gündogardan Ýewropa we Afrika çenli dünýäniň ýarsyny kesip geçen gadymy Ýüpek ýollarynyň esasy ugurlarynyň biriniň ugrunda wajyp çatryk bolandygy sebäpli wajypdyr. Arheologiki taýdan Merw dünýäniň iň uly we iň gymmatly ýadygärlikleriniň birisi hasaplanýar.
Suratlar[üýtget | edit source]
Merw Bütündünýä Mirasy hökmünde[üýtget | edit source]
1972 ýylda BMG-nyň Okuw, Ylym we Medeniýet Guramasy (en:UNESCO) Bütindünýä Medeni we Tebigy Miras Ýerleri Goramak barada Konwensiýa (The World Heritage Convention) kabul etdi. 1999-njy ýylda UNESCO-nyň şu Konwensiýasynyň esasynda Gadymy Merw Dünýä Taryhy Miras Ýeri hökmünde yglan edildi. Bütündünýä Mirasyna goşmak üçin zerur nominasiýany taýýarlamaga London Uniwersitet Kollejiniň (en:University College London) Arheologiýa Institutynyň (en:Institute of Archaeology) Halkara Merw Proýekti we onuň şol wagtky ýolbaşçysy professor Gorgina Herman (Georgina Herrmann) ýardam etdi.
Gorap saklamak[üýtget | edit source]
Merwde dik saklanyp galan ýadygärlikleri gorap saklamak esasy aladalaryň biridir. Gurluşyklaryň köpüsi Merkezi Aziýada iki müň ýyldan gowrak esasy gurluşyk materialy bolan toprakdan gurlupdyr. Şu günki günde bar bolan gurluşyklar harabalar hökmünde saklanyp galypdyr: olar özlerini bir wagtlar goran üçeklerinden jyda düşüpdirler, hem-de olar gün, ýagyş, ýel we gar, olaryň içinde hin gazynýan we höwürtgeleýän guşlar, süýrenijiler we haýwanlar, we kähalatlarda görmäge gelýän adamlar tarapyndan zaýalanylýar. Ýumrulyş prosesi birnäçe asyryň dowamynda kem-kemden dowam edipdir, emma ýerasty suwlaryň şoňky döwürde has tiz ýokary galmasy bu problemanyň tizleşmegine getirýär. Gadymy Merw Goraghanasy, özüniň uzak wagtlaýyn partnýorlary bolan Britaniýadan Gadymy Merw Proýekti we Fransiýadan CRATer-EAG bilen arkadaşlykda, pagsa gurluşyk tehnologiýasy boýunça barlaglar geçirýär we öňden gelýän materiallary ulanmak bilen konserwasiýa usullaryny tejribede barlap görýär. Taryhy Goraghana iň ejiz gurluşlary goldamak üçin arassalamak, ýazgy etmek we maksatlaýyn bejermek programmasyna başlady, hem-de bu ugurdan uly işleri amala aşyrmagy planlaşdyrýar.
Gadymy Merw Proýekti[1][üýtget | edit source]
Gadymy Merw Proýekti (Ancient Merv Project) London Uniwersitet Kollejiniň Arheologiýa Instituty (en: Institute of Acrhaeology) bilen Gadymy Merw Döwlet Taryhy Medeni Goraghanasynyň (Türkmenistanyň Mediniýet Ministrliginiň Taryhy we Medeni Ýadygärlikleri Goramak, Öwrenmek we Rejelemek baradaky Milli Müdirligine degişli) arasyndaky arkalaşykly hyzmatdaşlykdyr. Gadymy Merw Proýekti Bütindünýä Ýadygärlikler Fondy, J.M. Kaplan fondy, Amerikan Ekspres, Sungat we Gumanitarlyklar Barlag Geňesi, Maks van Berçem Fondy we Aşgabatdaky Britan Ilçihanasy tarapyndan goldalynýar. Gadymy Merw Proýekti ilki bilen ‘Halkara Merw Proýekti’ ady bilen belli bolup, Türkmenistan garaşsyz ýurt hökmünde yglan edilen wagty Merwde işläp başlaýar. Proýekte London Uniwersitet Kollejiniň professory Jorjina Herman (Georgina Herrmann) ýolbaşçylyk edýär we dürli ýurtlardan alymlaryň köpüsi proýektiň agzasy hökmünde Merwe gelip barlag işlerini geçirýärl. 2001-nji ýylda, London Uniwersitet Kollejiniň Arheologiýa Institutynyň uly mugallymy Tim Wilýams (Tim Williams) proýekte ýolbaşçy hökmünde bellenilýär. Proýekt ‘Gadymy Merw Proýekti’ adyny kabul edýär we Tim Wilýams ylmy barlaglaryň ugruny düýpli üýtgedýär. Diňe bir arheologiki gazuw-agtaryşlar bilen çäklenmän, proýekt indi konserwasiýa, ýazgy etmek, bilim beriş we ýerli işgärleriň başarnyklaryny artdyrmak boýunça işleri hem amala aşyrýar. Dünýäde arheologiýa ylmy boýunça iň uly we öňde baryjy ylmy-barlag we okuw merkezi hökmünde London Uniwersitet Kollejiniň Arheologiýa Instituty täze tehnologiýalaryň arheologiýa we gorap saklamak üçin ulanylmagyny goldaýar, hem-de bu soňky ýyllarda Merwde 3-D lazer skaneri[2] ýaly iň täze enjamlaryň ulanylmagyna getirdi. Kosmosdan düşürilen suratlary ulanmak ölçegleri boýunça ägirt uly arheologiki ýadygärlik bolam Merwde has gyzykly netijelere getirdi. Merwiň ähli şäherleri Geografiki Informasiýa Sistemasyna (GIS) girizildi. Gadymy Merw Proýekti http://www.ucl.ac.uk/merv internet sahypasynyň üsti bilen özüniň Merwdäki barlaglaryny beýan edýär. Gadymy Merw Proýekti Iňlis we Türkmen dillerinde, Merw barada bilim bermäge ýardam edýän, Mugallymlar üçin kitaplary döretdi. Ol kitaplar mugt ýaýradylýar we proýektiň internet sahypasyndan alnyp bilner [3]
Ýadygärlikler, döwürler we esasy mowzuklar[üýtget | edit source]
ERK GALA[üýtget | edit source]
Merwdäki ilkinji säher Ahemenid imperiýasynyň döwründe ýüze çykýär. Patyşa Kir Midiýalylary Parslar bilen birikdirýän we Wawilonlylar bilen Finikiýleri goşmak bilen dürli ilatlary öz içine alýan ägirt imperiýany esaslandyrypdyr. Ol Transoksiana diýlip atlandyrylan ýerleri (Oks derýasynyň töweregi) basyp alypdyr we Merw oazisi 12 ha golaý ýeri tutan täze şäher Erk Galany gurmak üçin saýlanypdyr. Bu dolandyryş we söwda üçin gülläp ösýän merkeze öwrülipdir. Goranmak üçin gurlan uzyn diwarlar çig kerpiçden, owal görnüşinde gurşalyp dikeldilipdir. Onuň içinde köşkler, ybadathanalar, öýler we goşun kazarmalary bolupdyr. Şa Dariniň döwründe imperiýada birnäçe gozgalaňlar bolupdyr. Gunbatarda Eýranda Kermenşanyň ýakynyndaky Bisitun ýazgylary Margiana etraplarynda basylyp ýatyrylan gozgalaňa salgylanýar: “Men (Dariý) Wawilonda bolan wagtym, bu ýerde welaýatlar maňa garşy gozgalaňa çykypdyrlar – Persiýa, Elam, Mdiýa, Assiriýa, Müsür, Parfiýa, Margiana, Sattagydiýa, Skifiýa… . bir adam, Frada, Margianaly – ony olar baştutan edipdirler… Ol aýdypdyr “Men Margianada şa”. Şeýlelikde men oňa garşy Dadarşi atly parsy, meniň wekilim, Baktriýadaky satrap (häkim) iberdim. Men öňa şeýle diýdim: “Öňe git, özüni meniňki diýip atlandyrmaýan goşyna hüjüm et we dargat!”.”
AHEMENITLER IMPERIÝASY[üýtget | edit source]
B.e.ö. VI asyrda, Persiýa patyşasy Beýik Kir özüniň Persiýadaky (häzirki Eýran) şalygyndan Ahemenitler imperiýasyny döredipdir. Imperiýa Beýik Kiriň ata-babalarynyň biri bolan Akhaemenes-iň ady bilen atlandyrylypdyr. B.e.ö. 530-njy ýylda Kir ölen wagty, onuň ägirt imperiýasy Merkezi Aziýadan Müsüre çenli we günbatar Türkiýeden Hindistana çenli uzalyp gidipdir. Kiriň mirasdarlarynyň birisi Dariý I (‘Beýik’ diýlip atlandyrylan) bolupdyr we ol b.e.ö. 521-nji ýyldan başlap b.e.ö. 486-njy ýylda ölinçä ýurdy dolandyrypdyr.
ALEKSANDR MAKEDONSKIÝ (ISGENDER ZÜLKERNEÝN)[üýtget | edit source]
B.e.ö. IV asyrda Merw we onuň daşyndaky sebitler Ellinistik (Grek) dünýäsiniň bölegine öwrülýär. B.e.ö. takmynan 336-njy ýylda Makedoniýanyň şasy Beýik Aleksandr özüniň Makedoniýalylardan we Greklerden durýan goşunyny Merkezi Aziýanyň üsti bilen Hindistana alyp gitmek bilen Ahemenitler imperiýasyna garşy ýörüşine başlaýar. Erk gala tizden Aleksandryň özi ýa-da onuň generallarynyň birisi tarapyndan boýun egdirilipdir. Aleksandr b.e.ö. 323-nji ýylda aradan çykandan soň, onuň imperiýasy şalyklara bölünipdir we onuň biri-biri bilen rehimsiz söweşýän generallary tarapyndan dolandyrylypdyr. Onuň imperiýasynyň bitewiligi başgalar tarapyndan dargadylypdyr. Aleksandrdan soň Erk gala şäheri howply döwri başdan geçiripdir. Bu takmynan b.e.ö. 322-nji ýylda Makedoniýaly Selewkas I-iň Aleksandryň imperiýasynyň Aziýa böleginde dolandyryşy öz eline alynça dowam edipdir. Rim çeşmelerine görä şäher tozdurylypdyr.
ÝADYGÄRLIKLER[üýtget | edit source]
Erk gala Gäwür galanyň üsti bilen has gowy baryp bolar. Günorta tarapdan gorag diwarlaryna dik ýapgyt bar. Iň beýik nokada baranda siz Seljuk gözegçilik minarasynyň galyndylaryny görersiňiz we şu ýerden ilki başky Erk gala şäheriniň gowy görnüşi açylar.
GÄWÜR GALA (Antiokiýa Margiana)[üýtget | edit source]
SELEWKLİLER[üýtget | edit source]
Selewkit imperiýasynyň irki taryhynda, ony esaslandyran Selewkas I-iň ogly Antiokas I ilkibaşky şäher bolan Erk gala bilen baglanyşykly täze şäheri Merwde gurupdyr. Täze şäher has uly bolupdyr. Takmynan kwadrat görnüşli, 2 km keseligine 340 ha meýdany tutýan şäher gorag diwarlary bilen gurşalypdyr. Teatrlar we bazarlar, köçeleriň gözenek görnüşli göniburçly kesişýän toplumy ýaly Grek häsiýetleri bolan bu Ellinistik şäheri Antiokiýa Margiana diýlip atlandyrylypdyr. Erk gala özüniň berk goraglary bilen täze şäheriň sitadeline öwrülipdir.
“Aleksandr Margianada Aleksandriýany esaslandyrdy, bu soňra tozduryjylar (warwarlar) tarapyndan dargadyldy. Ýöne Antiokas, Selewkasyň ogly, edil şol ýerde içinden Zotha kölüne guýýan Marg derýasy geçýän siriýa şäherini gaýtadan dikeltdi. Antiokas şäheriň öz adyny götermegini makul bildi.” - Uly Plini, Rim tebigy taryh, taryh we ylym ýazyjysy. B.e 23-79 ýyllary.
“Margiana çöller bilen gurşalypdyr. Bu ýeriň hasyllylygyna täsin galmak bilen Antiokas 1 500 stadia uzynlygy tegelek diwar bilen aýlady we Antiokiýa şäherini esaslandyrdy. Ýurduň topragy üzümleri ösdürmek üçin has gowy” - Strabo, Rim geografy. Takmynan b.e.ö. 64 b.e. 21 ýyllary arasynda ýaşan
PARFIÝALYLAR[üýtget | edit source]
Parfiýa ilkibaşda Ahemenid imperiýasynyň welaýaty bolup, soňra Selewkitleriň golastyna geçipdir. B.e.ö. 247-nji ýylda Parfiýalylar öz serdarlary Arsakes I-iň ýolbaşçylygynda aýaga galypdyrlar we b.e.ö. II asyryna çenli Ýefrat derýasyndan Owganystana çenli we demirgazyga Oks derýasynyň uzynlygyna doly uzalyp giden imperiýasyny dolandyrypdyrlar. Antiokiýa Margiana b.e.ö. 250-nji ýyllaryň töwereginde paýtagty Nusaýda bolan Parfiýanyň gündogar daýanç nokadyna öwrülipdir. Şäher esasy dolandyryş, harby we söwda merkezi hökmünde ösdürilipdir. Şäheriň gorag berkitmeleri garşydaş imperiýalardan we adamlardan goranmak üçin güýçlendirilipdir. Olary şäheriň Ýüpek ýolunyň ugrunda amatly ýerleşmegi ozüne çekipdir.
Parfiýa we Rim[üýtget | edit source]
Rimliler özleriniň köp bolmadyk harby ýeňilişleriniň birini parfiýalylardan gazanypdyrlar. B.e.ö. 54-nji ýylda Rimliler olaryň Mesopotamiýadaky ýerlerine çozuş edipdirler. Markus Lisinius Krassus ýedi legiona (44 000 goşun) ýolbaşçylyk edip duşmana garşy çykypdyr, ýöne Karhae söweşinde ýeňilişe sezewar bolupdyr. Diňe 10 000 adam Siriýa ýetmek üçin gaçyp gidipdir, şol bir wagtda 10 000 adam Merwde ýesir hökmünde ornaşdyrylypdyr.
SASANILER[üýtget | edit source]
Antiokia Margiananyň adamlarynyň duşmana garşy gowy goranýanyna seretmezden b.e.ö. 220-nji ýylda Sasanitleriň hökümdary Ardaşiriň goşunlary olardan üstün çykypdyrlar. Ol günorta-günbatar Eýrandaky Fars welaýatynda kiçi şalygy dolandyrypdyr we b.e.ö. 224-nji ýylyň töwereginde soňky Parfiýa şasyny tagtdan agdarypdyr. Ardaşiriň ogly we mirasdüşeri Şapur I Merw şäherini edara etmek üçin marzban (ýa-da “araçägiň goragçysy”) bellenipdir.
DINLER[üýtget | edit source]
Sasanitler döwründe şäherde Hristiýançylyk, Zoroastrizm we Buddizm dinleriniň ulanylandygyna subutnamalar bar.
Zoroastrizm: Pars din reformatory Zaratuştra (ýa-da Zoroaster) bu dini esaslandyrypdyr. Ol şol döwürde tagzym edilen köp sanly hudaýlaryň biri bolan Ahura Mazda-dan (Paýhasly hökümdar) nyşan görüpdir we bu hudaý oňa bir hudaýa ynanmaga itergi beripdir diýlip aýdylypdyr. Pars şasynyň çalyşmagyndan soň Zoroastrizm b.e.ö. VI asyrda ýaýrap başlapdyr. Dowam etdirijiler dörediji hökmünde diňe Ahura Mazda çokunypdyrlar we olaryň dini däpleri ot ybadathanalarynda mukaddes ody saklamagy we olaryň ölülerini “asudalyk diňinde” goýmak arkaly azat etmegi öz içine alypdyr.
Buddizm: Sidhartha Gautama Budda takmynan b.e.ö. 566-njy ýylda Hindistandaky Maurýan imperiýasynyň bölegi bolan kiçi döwletleriň birinde dogulýar. Ol Buddizm diýlip atlandyrylan dini esaslandyrypdyr. Ol her bir adamyň gowy işler etmelidigine, tertipli bolmalydygyna we meditatsiýa etmelidigine ynanypdyr. Ol öleninden soň dowam edijileriň topary monahlaryň jemgyýetini döredipdirler we bu dini ynanjy ýaýratmaga başlapdyrlar. Monastyrlarda stupa diýlip atlandyrylýän ýörite jaý bolup, ol ýerde dini däpler ýerine ýetirilipdir we Budda bilen bagly sežde edilýän predmetler saklanylypdyr. Türkmenistandaky stupalaryň gümmezli üçegi bar. Iň günbatardaky Buddist stupasy şäheriň günorta-gündogar burçynda tapylyp bilner (aşaky surata seret).
ÝADYGÄRLIKLER[üýtget | edit source]
Erk galany Gäwür galanyň üsti bilen baryp görmekden we diwarlary gözden geçirmekden başgada siz b.e. VII asyrynyň ikinji ýarymynda gurlan Beni Mahan ýa-da Anna Metjidiniň galyndylaryny hem görüp bilersiňiz. Metjid Seljuk döwründe gaýtadan dikeldilipdir. Şeýle hem siz Gäwür galanyň günorta-gündogar burçyndaky Buddist monastyryna we stupasyna syýahat edip bilersiňiz.
GÄWÜR GALANYŇ GORALYŞY[üýtget | edit source]
“Şäher diwarlary kwadrat we 15 li (8000 metr töweregi) uzalyp gidýär. Ýaşaýjylar şäher derwezelelerini demirden edipdirler.” Bu Merwde b.e. 765-nji ýylynda Abbasidler döwründe saklanan Du Huan atly hytaý tussagynyň Antiokiýa Margianany beýan etmesiniň bir bölegi. Inedördül diwarlaryň her bir böleginiň uzynlygy 2 km töweregi bolup, her diwarda bir sany ýagny 4 derweze bolupdyr.
SOLTAN GALA[üýtget | edit source]
TÄZE DÖWÜR[üýtget | edit source]
B.e. VII asyrynda Merw pese gaçyş döwrüni başdan geçirýär. B.e. 653-nji ýylyna çenli Persiýa Musulman goşunlary tarapyndan gabalypdyr. B.e. 651-nji ýylynda soňky Sasanid şasy Ýazdigird III Merwi gaçybatalga we Arab güýçlerine garşy durmak üçin berkitme uçin ulanmaga synanyşýar, ýöne şäher oňa öz derwezelerini açmandyr. Ol Merwiň ýakynynda öldürilýär. Musulman Arab goşunlarynyň gelmegi Yslamyň diňe bir esasy din däl-de eýsem agdaklyk edýän medeni güýç bolan täze döwrüniň başlanmagyny belleýär. Merw indi Umaýýad imperiýasynyň içinde Musulman agalygyna düşýär. Şäher Horasanyň (“Gündogar ýer”) paýtagtyna öwrülýär. Täze arab hökümdary Erk galanyň adyny üýtgedip, bu ýerde gören dinleriniň köpdürliligi sebäpli ony “Dinsizleriň şäheri” diýip aňladypdyr. Arab goşunlary bu ýerde hemişelik galdyrylypdyr we günorta Yrakdaky Kufadan we Basradan ýaşaýjylar bu ýere göçüp gelipdirler. Olar ilkibaşky şäherler Erk galanyň we Gäwür galanyň ýakynynda täze şäheri gurupdyrlar. Şaýym gala Gäwür galanyň gündogar derwezesiniň daşynda özbaşdak diwarlanan şäher bolupdyr. Sebitiň paýtagty hökmünde Merw söwdegärleriň we hünärmenleriň ünsüni çekipdir. Muňa pagta ösdürmäge, dokmaçylyga we polat işlemäge degişli arheologiki subutnamalar mysal bolup biler.
UMEYYE WE ABBASLYLAR HALYPALYGY[üýtget | edit source]
Umaýýad dinastiýasy Muawiýa tarapyndan esaslandyrylyp, paýtagty Damaskda bolupdyr. Umaýýadlar Arab imperiýasynyň hökümdarlygyny Muhammet Pygamberiň giýewi Alydan b.e. 661-nji ýylynda alýarlar.Umaýýad harby güýçleri demirgazyk Afrika, Ispaniýa, Transoksiana we demirgazyk-gündogar Hindistana süýşüpdir. B.e. 748-nji ýylynda Merwdäki harby serkerde Abu Muslim Umaýýadlara garşy rewolýusiýanyň başlanmagyny yglan etmek bilen gara Abbasid baýdaklaryny aýgytly dikeldipdir. Abu Muslim Eýrana we Yraga ýörişlere goşunlary alyp gidipdir. Emma, b.e. 755-nji ýylynda ol Yraga aldanyp getirilipdir we öldürilipdir. Abbasidler Umaýýad halifatynda Siriýa agdaklygyny bozup, öz paýtagtlaryny Damaskdan Bagdadyň täze tegelek şäherine geçiripdirler.
ABBASLYLAR MERWI[üýtget | edit source]
Abbasid imperiýasynyň paýtagty Bagdad bolupdyr, ýöne Merw Horasan welaýatynyň paýtagtylygyna galypdyr. Abu Muslimiň dolandyrmagynda Gäwür galanyň günbatarynda täze şäher Marw al-Şahijan (“Beýik Merw” ýa-da mümkin “şa degişli ýa-da şanyň jany” diýmegi aňladýar) gurulypdyr. Bu ýerler häzir Soltan gala ady bilen tanalýar. Abu Muslim Gäwür galanyň bir kilometre golaý günbataryndan akyp geçýän Majan kanalynyň boýunda metjid gurmaga görkezme beripdir. Bu VII asyra çenli goragly jaýlar (köşkler) gurlan, ýagny irki ýaşaýyş jaýlary bolan ýer bolupdyr. Abu Muslimiň metjidi täze gülläp ösýän şäheriň merkezi böleginde galýar. Şäher tertipli köçe toplumy bilen, her bir bölegi üçin suw howdanlary we birnäçe kanallar bilen gowy planlaşdyrylypdyr. Arassa suw jaýlar üçin we Yslamyň dessurlary üçin zerur bolupdyr. Marw al-Şahijanyň wajyplygy artdygyça, Gäwür gala kem-kemden üýtgäpdir we pese gaçypdyr. IX asyra çenli onuň berkitmeleri ulanyşdan galypdyr. Öňki şäher täze şäher üçin senagat kwartalyna öwrülipdir.
“Onuň arassalygy, onuň gowy köçeleri, baglaryň we derýajyklaryň arasyndaky şäher bölekleriniň we jaýlarynyň bölünişi üçin, hem-de bir sug-yň (arabça “bazaar”) adamlarynyň beýlekiden aýratynlygy üçin olaryň şäheri (Merw) Horasanyň beýleki şäherlerinden ýokary durýar.” - Al-Istahri, Yslam geografy b.e. 951-nji ýylyndan öň ýazypdyr.
“Marw uly şäher. Öňki günlerde Horasanyň mir-iniň (hökümet baştutany) ýaşaýyş ýeri şu ýerde bolupdyr, ýöne häzir ol Buharada ýaşaýar. Bu ýakymly we abadan ýer, özüniň sitadeli bilen… .onuň içinde köşkleriň birnäcesi bar. Bu Sasanid şalary üçin ýaşaýyş ýeri bolupdyr. Tutuş Horasanda mundan gowy ýerleşen şäher ýok. Munuň bazary gowy.” - Näbelli geograf b.e. 982-nji ýylynda ýazýar.
TAHIRLILERDEN SELJUKLARA ÇENLI[üýtget | edit source]
B.e. 821-nji ýylynda Tahir ibn Hüseýin Merwiň hakimi bellenilipdir, ýöne köp wagt geçmänkä ol Abbasid imperiýasyndan garaşsyzlygy jar edýär we Tahiridler dinastiýasyny başlaýar. Merw Tahirid paýtagtyna öwrülipdir. Horasan welaýaty b.e. 873-nji ýylynda Saffaridleriň serdarynyň söweşe çagyrmasyna çenli abadançylykda we parahatçylykda ýaşamagy dowam edipdir. Beýleki bir tarapdan welaýatda bu döwür Merwi garaşsyz häkimiýet hökmünde berkarar etmäge synanyşýan tolgunyşyklaryň döwri bolupdyr. Bu bulaşyklyk ýagdaýy b.e. 900-nji ýylynda Samanidleriň häkimiýeti ele almagy bilen tamamlanypdyr. Olaryň gelip çykyşy Eýrandan bolupdyr. Muňa garamazdan b.e. 977-nji ýylyna çenli Horasan täze dinastiýanyň, Owganystanly Gaznewidleriň eline geçipdir. 1039-njy ýylda Merw Gaznewidler üçin süýşip gelýän Seljuklary derbi-dagyn etmäge soňky synanyşyk üçin baza bolupdyr.
SELJUK MERWI[üýtget | edit source]
SELJUKLAR[üýtget | edit source]
B.e. X asyrynda Türki çarwa taýpasy bolan Seljuklar Yslam dünýäsinde wajyp güýje öwrülipdir. 1055-nji ýyllarda olar Togrul begiň ýolbaşçylygynda Bagdada girip, Musulman imperiýasynyň gündogar ýerlerinde dolandyryşy öz eline alypdyrlar. Seljuklar we olaryň mirasdüşerleri öňki ýaly haliflar diýip däl-de soltanlar diýlip atlandyrylypdyr we olar şol bir umumy din we kanun esasynda Yslam jemgyýet tertibini, Arab dilini we söwdany alyp barypdyrlar. Seljuklar döwri 1038-1194-nji ýyllar arasynda dowam edipdir, ýöne aýratynlykda bolsada Anatoliýada Rum Seljuk Soltanlygy 1307-nji ýyla çenli dolandyrypdyr.
SOLTAN GALA[üýtget | edit source]
X asyrda Seljuklaryň häkimiýet başyna gelen döwründe Merw şäheri dünýäde iň uly şäherleriň birine we Ortaýer deňzinden Amyderýa (Oks derýasy) çenli ýaýran imperiýanyň paýtagtyna öwrülipdir. Üstünlikli hökümdarlar Abu Muslim tarapyndan başlanan giňişleýin suw üpjünçilik sistemasyny ösdüripdirler we köpsanly wajyp gurluşyklary dikeldipdirler. Seljuk hökümdarlary Merwi 1037-nji ýylda alypdyrlar we 1040-njy ýyla çenli bu Seljuk imperiyasynyň paýtagtyna öwrülipdir. Seljuklar şäheri giňeltmegi dowam edipdirler. 1080-nji ýylyň töwereginde Soltan Mälik şa Soltan galany gurşaýan uly diwary dikeldipdir. Merwiň uzynlygy 9 km gowrak gorag diwarlary, öz içine günortada we demirgazykda aýratyn diwarlanan şäher eteklerini goşmak bilen, 550 gektardan gowrak meýdany alypdyr. Ýokardan düşürilen suratyň görkezişi ýaly Soltan gala Majan kanalynyň iki tarapyndada köçeleriň gözenek sistemasynda gurnalan köpsanly jaýlar bilen gür eýelenipdir. Soltan gala özüniň owadan baglary we uzak we giň dünýäden adamlaryň öz harytlaryny çalyşmaga gelýän söwda merkezi hökmünde meşhur bolupdyr. Jaýlardan we bazarlardan başgada bu ýerde hammamlar, metjitler we medreseler bolupdyr. Şäheriň içinde we daşary alyp gidýän ýollaryň ugrunda kerwensaraýlar bolupdyr. Bu uly jaýlar, köplenç halatda ýüzlerçe düýeleri we gatyrlary bilen gelýän söwdegärler üçin, düşleg bolup hyzmat edipdir. Bu ýerler dynç almaga mümkinçilik döretmek bilen bir hatarda, howpsyzlygy, ammarlary, iýmiti we enjamlaryň bejergisini üpjün edipdir. Günbatar şäher eteklerinde uly senagat kwartaly bolup, ol ýerde esasan küýzegärçilik önümleri öndürilipdir. Bu önümler öz içine, söwda ýollarynyň ugrunda uly islege eýe bolan, ýokary derejede timarlanan önümleri hem goşupdyr. Şähriýar Arky, ýa-da “Şa sitadeli” XI asyrda gurlupdyr. Töwerek görnüşinde diwarlanan meýdan köşk toplumyndan, dolandyryş jaýlaryndan we iň wajyp ýaşaýjylar üçin gowy jaýlardan we baglardan durup, 20 ha golaý ýeri birikdiripdir.
MEDENI MERKEZ[üýtget | edit source]
Seljuk döwründe Merw Musulman dünýäsiniň iň esasy medeni merkezleriniň birine öwrüldi. Bu ýerde birnäçe kitaphanalar bolupdyr we tanymal alymlaryň birnäçesi bu ýerde ýaşapdyr ýa-da gelip görüpdir. Belli şahyr, matematik we astranom Omar Haýýam (1130-njy ýyllarda aradan çykan) Merwiň häzir ýitirilen obserwatoriýasynda özüniň astronomiki tablisalarynyň üstünde işläpdir. Seljuk soltany Mälik şa ondan kalendary dogurlamagy haýyş edipdir. Geograf Ýakut al-Hamawi XIII asyryň başynda üç ýyllap Merwde ýaşapdyr we ilkinji bolup ýurtlaryň detallaýyn geografiki sözlügini taýýarlamk pikiri bilen belli bolupdyr.
SOLTAN SANJAR[üýtget | edit source]
Seljuk soltany Sanjaryň hökümdarlyk eden döwründe Merw öz taryhynda iň beýik nokada ýetipdir. Soltan Sanjar Seljuk imperiýasyny Merwden altmyş ýyllap dolandyrypdyr. Soltan Sanjar öz dolandyran döwründe birnäçe harby ýörişleri amala aşyrypdyr. Olaryň birinde, Guz türkmen taýpalaryna garşy söweşde ol ýeňilipdir we 1153-nji ýylda ýesir alnypdyr. Bu Merw üçin pajygaly döwür bolupdyr. Seljuk goşunlary şäheri taşlap gidenden soň olar şäheri talapdyrlar we öldüripdirler. Sanjar üc ýyllap ýesirlikde galypdyr, ýöne soňra gaçmagy başarypdyr we Merwde özüni gaýtadan ykrar edipdir. Ol 1157-nji ýylda 71 ýaşynda aradan çykypdyr.
SOLTAN SANJARYŇ MAWZOLEÝI[üýtget | edit source]
Soltan Sanjar ölende, ol häzire çenli Merwde we onuň daş-töweregindäki meýdanda howalanyp duran, Soltan galanyň merkezindäki haýran ediji mowzoleýde jaýlanypdyr. Häzir aýratynlykda ýerleşýän bu gurluşyk bir wagtlar dini jaýlaryň uly toplumynyň bir bölegi bolupdyr, olaryň ählisi häzir ýer astynda ýa-da pes harabaçylyk hökmünde ýer üstünde galypdyr. Mowzoleýiň özi inedördül görnüşli bolup, ol gümmezlenipdir. Geograf Ýakut ony şeýle beýan edýär:
“Öz şalygynyň ägirt giňdigine seretmezden, Soltan Sanjar, Mälik şanyň ogly, Seljuk, öz şäherleriniň ählisiniň üstünden ony (Merwi) saýlady we bu ýerde öz ölümine çenli ýaşady. Onuň gubury şu ýerde ägirt gümmeziň aşagynda we onuň penjireleri beýik metjide garap dur. Onuň gümmezi gök reňkli we bir günlük ýoldan görünýär.”
SANJARDAN SOŇ[üýtget | edit source]
Sanjaryň 1157-nji ýylda aradan çykmagy bilen, Seljuklaryň güýji pese gaçyp başlapdyr we imperiýa urşujy mongollar tarapyndan hemişelik howp astynda bolupdyr. 1221-nji ýylda mongol goşunlary Merw derwezelerine gelip ýetipdir. Olar şäher boýun bolmaga gepleşikler geçirmezinden öň alty günläp gorag diwarlarynyň ejiz ýerlerini gözläp atly şaheriň daşyny aýlanypdyrlar. Mongollar şäheri talapdyrlar we taryhy çeşmeleriň tassyklamagyna görä olar tutuş Merw oazisinde 1.4 million adam öldüripdirler. Ýöne bu san has artdyrylan bolup görünýär. Hatda Ibn al-Aziriň sanawynda (aşakda) berlen san hem has köpeldilen bolmaly. Şähere erbet zyýan ýetirilendigine seretmezden Soltan galadaky senagatyň we jaýlaryň gaýatdan ulanylmagynyň subutnamalary mongol basyp alyşyndan soň hem ýaşaýyşyň bolandygyny görkezýär. Käbir adamlaryň bellemegine görä diňe hünärli ussalar gyrlyşykda rehim edilenler bolupdyr. “Çingiz han altyn tagtynda oturdy we goşunlaryna ýesir alnanlary öz öňüne getirmegi buýurdy. Haçan olar onuň öňüne getirilende, olar öldürildiler we adamlar muňa seretdiler we ahy-zaryn çekdiler. Haçan bu adaty adamlara ýetende olar erkekleri, aýallary, çagalary we emläkleri biri-birinden aýyrdylar. Bu ahy-nala we hasrat bilen ýatda galýan gün boldy. Olar baý adamlary aldylar we olary baýlyk gözläp urdular we rehimsizligiň dürli görnüşleri bilen gynadylar. Olaryň köpüsi öz girewini tölemäge hiç hili puly galmandan soň öldüler. Soňra olar şäheri oda berdiler we Soltan Sanjaryň gubruny ýakdylar we onuň mazaryny pul gözläp gazdylar. Olar aýtdylar: “Bu adamlar bize garşylyk görkezdiler”, şonuň üçin olaryň hemmesini öldürdiler. Çingiz han ölüleri sanamagy buýurdy we bu ýerde 700 000 töwerek jeset bardy.” - Ibn al-Azir-iň 1221-nji ýylda Mosulda bosgunlar bilen gepleşeninden soňky sanawy.
ÝADYGÄRLIKLER[üýtget | edit source]
Soltan galada Soltan Sanjaryň mowzoleýinden başgada baryp görmek üçin ummasyz köp ýadygärlikler bar.
Şähriýar Ark[üýtget | edit source]
Bu ýerde baryp görmek üçin has wajyp gurluşyk Kepderhana bolup durýar. Bu belki kitaphana ýa-da administratiw gurluş bolup hyzmat eden kiçi köşk bolandyr. Daş-töwerekde Soltan Sanjaryň köşgi bolan bolmagy mümkin jaýyň galyndylary bar.
Gorag diwarlary[üýtget | edit source]
Diwarlaryň dowamlylygy Soltan gala bilen Gäwir galanyň arasyndan geçýän ýoldan, goraghananyň girelgesinden Şähriýar Ark we aňra gidýän ýoldan gowy görünýär.
Gyz Bibi[üýtget | edit source]
Uly we Kiçi Gyz gala alyp gidýän ýoluň ugrunda Seljuk mawzoleýi we metjidi ýerleşýär. Munuň Soltan Sanjaryň aýaly Turkan-hatynyň mawzoleýi bolmagy mümkin.
Uly we Kiçi Gyz galalar[üýtget | edit source]
Uly Gyz gala Merw oazisinde iň uly köşkdir. Onuň günorta we gündogar taraplary beýleki taraplara görä gowy saklanypdyr we onuň iç tarapyndan otaglaryň we ýokarky gatyň subutnamalary görlüp bilner. Kiçi Gyz gala munuň ýakynynda ýerleşip erbediräk ýagdaýda saklanyp galypdyr. Bu tas kwadrat we iki gatly jaý bolupdyr. Içki otaglaryň birisi, şeýle-hem basgançakly girelge gowyrak ýagdaýda saklanypdyr. Beýle gurluşyklar bir diwarly köşkler ýa-da willalar bolmagy mümkin. Bu gurluşyklar agaçlar we miweli baglar bilen gurşalyp, tomusda salkyn gyşda ýyly bolup, gurply adamlar tarapyndan şäheriň daşynda dynç almak üçin jemgyýetden gaçybatalga ýaly bolmagy mümkin.
Muhammet ibn Zeýdiň mawzoleýi[üýtget | edit source]
Goraghananyň girelgesiniň aňyrsynda Muhammet ibn Zeýd dini toplumy ýerleşýär. Ýazgylar mawzoleýiň jaýyny 1112-nji ýyl bilen seneleýär. Şeýle hem mawzoleý giçkiräk metjidi ýa-da namaz zalyny we ikinji mawzoleýi ýa-da girelge eýwanyny öz içine alýar. Mundan başgada bu ýerde ýumrulan aşhana kompleksi, sardoba ýa-da suw üçin howuz, hem-de ýumrulan köşkden galan depe bar.
ABDYLLA HAN GALA[üýtget | edit source]
B.e. XV asyryna çenli köne şäher Soltan gala köpçülikleýin taşlanyp gidilipdir we soňlugyça Abdylla han gala diýlip atlandyrylan täze welaýat merkezi planlaşdyrylypdyr. Şah Ruh tarapyndan 1409-njy ýylda düýbi tutulan täze şäher dörtburç görnüşli, günorta tarap 2 km golaý gurlan we 46 ha golaý meýdany tutan, ählisi dört derwezeli we sitadelli gorag diwarlary dilen gurşalan bolupdyr. Bu ýerde hem suwly gorag kanaly we düýpli çig kerpiç diwarlar bolupdyr. Sitadel hökümdaryň köşgüni we kerwensaraýy özünde saklapdyr. Beýleki şäherlerden tapawutlylykda bu Timurid şäheri, iň azyndan geljek asyr üçin strategiki taýdan wajyp bolsada, hiç haçan gülläp ösmändir. Bu bir tarapdan Ýewropa bilen Hytaýyň arasynda deňiz üsti söwdasynyň ösmegi sebäpli bolupdyr. Söwdegärler köp azap talap edýän gyryýer ýoluna seredende deňizi ulanmagy makul bilipdirler (00 sahypa seret). Yer üsti ýola bolsa Merwiň ösüşi bagly bolupdyr.
Soňky beýik Timurid hökümdary Hüseýn-i Baýkara 1454-nji ýyldan soň Merwe gysga wagtlyk gelipdir. Bu ýerde ol ýerli şazada Mirza Soltan Sanjaryň gyzyna öýlenipdir. Bu maşgala baglanyşygyna seretmezden Mirza Hüseýn Baýkaranyň garşysyna dawa turzupdyr, ýöne ýeňlipdir. 1470-nji ýyla çenli Hüseýn özüni Heradyň hökümdary hökmünde ykrar edipdir we onuň ogullarynyň birisi Merwde dolandyrypdyr. Ýöne onuň ogly Abul-Muhsin daýysy bilen Hüseýniň garşysyna 1498-nji ýylda gozgalaň turzupdyr we Abdylla han galada gabalypdyr:
“Ol Merwiň goragyny galdyrdy we gabawa taýýarlandy. Haçanda imperial güýçler Merwiň daşyna gelip ýetende, olar gabaw etdiler we söweşe başladylar, Abul-Muhsiniň esgerleri tarapyndan rehimsiz gaýtawul aldylar. Peýkamlaryň sykylygy iki tarapdandan-da gan döküp başlady we käwagtlar atylan daşlar gala diňini çagyla çenli pytratdy, we käwagtlar imperiýal güýçleriň ortasyna zyňylan ýalynly gaplar köp adam janyny aldy. Gabaw üç ýa-da dört aýa çekdi, emma soňunda ata-ogullaryň ikisem söweşden ýadap, urşy saklamaga ylalaşdylar.” - Timurid taryhçysy Ghiýat ad-Din Kwandamir (1475-1535)
Abul-Muhsine atasy tarapyndan Merwi dolandyrmagy dowam etmäge rugsat berlipdir.
TIMURLYLAR[üýtget | edit source]
Timur, ýa-da Temirleň, türk serdary bolup, ol Çingiz hanyň mirasdary. Ol Persiýanyň, Hindistanyň, Müsüriň, Siriýanyň we Ottomanlaryň garşysyna rehimsiz ýörişleri amala aşyrypdyr. Ol 1405-nji ýylda Hytaýa garşy ýörüşde ölüpdir. Onuň mirasdarlary diňe Merkezi Aziýanyň ortalarynda onuň Samarkantdaky paýtagtyndan dolandyrypdyrlar.
ÝADYGÄRLIKLER[üýtget | edit source]
Abdylla han galanyň gorag diwarlaryndan beýleki Merwdäki Timurid döwrüniň ýadygärlikleri şular:
Buzhanalar[üýtget | edit source]
Bu konus görnüşli gurluşyklar Seljuk we Timurid döwründe gurlup, olar doň ýa-da gar saklanylýan ammardyr diýlip pikir edilýär.
Pawilion[üýtget | edit source]
Bular tomsuň jokrama yssy aýlarynda dynç almak üçin howuzly we fontanly baglarda gurnalan dekoratiw gurluşyklar.
Eýwanlar[üýtget | edit source]
Soltan galanyň günorta ýakasynda Timurid eýwanlary we sardoba ýa-da suw howzy bar. Bu dini kompleks b.e. XV asyrynda “pygamberiň baýdak göterijileri” al-Hakim ibn Amr al-Jafari we Buraida ibn al-Huseýb al-Islaminiň mazarlarynyň töwereginde gurlupdyr.
MERW TIMURLYLARDAN SOŇ[üýtget | edit source]
1506-njy ýylda Hüseýn Baýkaranyň aradan çykmagy bilen Timuridler Horasanda güýçden gaçyp başlapdyrlar. Ýer üçin täze bäsdeşler ýüze çykypdyr – Safawidler Eýranda we Özbekler. Bu täze konfliktlerde Merwiň wajyplygy Timuridleriň golastynda soňlanypdyr. 1510-njy ýyl Safawidler bilen Özbekleriň arasyndaky esasy söweşi görüpdir. Özbekleriň ýeňilmegi bilen Merw Safawid agalygyna geçipdir, ýöne özbekleriň yzygider çozuşlaryna sezewar bolupdyr. Şäher 1785-nji ýylda dagadylypdyr we durmuş taýdan wajyp Soltan bent ýumrulypdyr. Bu Murgap derýasynyň esasynyň 25 km günbatara süýşmegine getiripdir. Häzirki zaman Mary şäheriniň Merw taryhy şäherlerinden günbatarda ýerleşmeginiň sebäbi hem şundadyr.
References[üýtget | edit source]
- ↑ http://www.ucl.ac.uk/merv
- ↑ http://archive.cyark.org/ancient-merv-gallery-3d
- ↑ http://www.ucl.ac.uk/merv/our_research/education
37°39′46″ dg. g. 62°11′33″ gd. u. / 37.66278° dg. g. 62.19250° gd. u. (G) (O)


c: text/html

text:
Salam hormatly Lukman! Men basym öýlenýarin, täze durmuşa başlaýan dostlarymyň arasynda hem öylenjekleri bar. Biz gyzlygyň näçe sm aralykda (içinde) ýerleşýändigni bilesimiz gelýär. Eşidişimize göra, birinji boşluk bar diýýäler 3-4 sm aralykda, añyyrda hem gyzlyk perdesi bar diýýärler. Şu gürrüňler dogrumyka? Jogabyňyza garaşýarys.
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Gyzlyk perdesi jynshananyň girelgesini örtýän nemli örtükdir. Jynhananyň girelgesi diýip, ýokardan kinnik (klitor), aşakdan-uly jyns dodaklaryň yzky sepleşmesi, gapdaldan – kiçi jyns dodaklary bilen çäklenen boşluga aýdylýandyr. Belki-de, ilkinji gijäni başdan geçiren oglanlara kiçi jynsy dodaklara çenli aralyk "3-4 sm-e çeli boşluk bar" ýaly görünýändigi ähtimal.
Hormat bilen, Lukman.
>>
Teswirlemeler
Salam. Gyzlaryn ozi sho yerini owkalap oz keypini getirse. Bu gyzlyga zyyanmy
Menä söýýän gyzma sho ýerini ozi owkalasy gelse,ýalap berjegimi aýtýan.
Gyzlaryň öz daşky jyns agzalaryny(diňe daşky!) sypalamak arkaly keýp almagy (masturbasiýa),gyzlyk perdäni şikeslendirýän gödek hereketler bilen amala aşyrylmadyk ýagdaýynda zyýanly däldir.Bu meselede gigiýeniki talaplaryň ýerine ýetirilmegi wajypdyr.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmenistanda internet ulanyjylar websaýtlarda we sosial ulgamlarynda ýerleşdirilen wideo we surat mazmunly maglumatlary görmekde kynçylyk çekip başladylar.
“Türkmenistanyň Alternatiw Habarlary” neşiri Türkmenistanda şu aýyň başyndan bäri “Odnoklasiniki” sosial ulgamynda ýerleşdirilen ähli wideo ýazgylaryň açylmaýandygyndan maglumat berýär. Neşir iýula çenli ulanyjylaryň 256 kb/s tarif plany bilen multimedia faýyllaryny açmakda häzirki kynçylyklaryny başdan geçirmändiklerini hem belläp geçýär.
Azatlyk Radiosynyň ýerli çeşmeleri-de bu maglumaty tassyklap, häzir multimedia faýyllary bilen bagly bökdençlikleriň ähli sosial ulgamlarda ýüze çykyp başlandygyny aýdýarlar.
Hem Azatlyk Radiosynyň çeşmeleri, hem-de “Türkmenistanyň Alternatiw Habarlary” bu ýagdaýlara “Türkmentelekom” internet prowaýderiniň internetiň tizligini ýörite matlap bilen çäklendirýändiginiň sebäp bolýandygyny öňe sürýärler.
Azatlyk Radiosy internetde multimedia faýyllarynyň açylmaýandygy we onuň sebäpleri barada “Türkmentelekom” we Aragatnaşyk ministrligi bilen habarlaşanda, degişli resmiler nähilidir bir kommentariýa bermekden saklandylar.
Şol bir wagtda, “Türkmenistanyň Alternatiw Habarlary” öz çeşmeleriniň ýurduň Aragatnaşyk ministrliginiň Arza-şikaýat bölümine ýüz tutanlarynda, degişli resmileriň “Girmeli däl saýtlara girýändigiňiz üçin, [multimedia faýyllary] açylmazam” diýip, jogap berendiklerini ýazýar.
Gepiň gerdişine görä ýatlatsak, Türkmenistan media azatlygy boýunça halkara hasabatlarynda ýyldan-ýyla iň soňky orunlarda ýerleşdirilip, prezident Gurbanguly Berdimuhamedow-da “Serhetsiz reportýorlar” guramasy tarapyndan “Internetiň ganym duşmany” diýlip atlandyryldy.
Türkmenistanda garaşsyz habar beriş, şol sanda Azatlyk Radiosynyň websaýty; “Facebook”, “Vkontakte”, “Whatsapp” ýaly sosial ulgamlar-da petikli bolmagyna galýar.
Şol bir wagtda, türkmen resmileri Türkmenistanda informasion internet saýtlarynyň petiklenýändigi baradaky maglumaty ret edip, diňe pornografiýa maksatly saýtlara girişleriň ýapylýandygyny öňe sürýärler.


text:
Moskwada geçirilen Küşt federasiýasy asossasiýasynyň kubogy Mihail Botwinnik adyndaky ýaryşda GDA ýurtlarynyň 14 ýaşa çenli ýaşlarynyň arasynda geçirilen güýçli küştçüleriň bäsleşiginde ildeşimiz Azat Nurmämmedow kümüş baýragyna mynasyp boldy, ol ilkinjiligi eýelän moldowiýaly Iwan Skiskodan bary-ýogry ýarym bal yzda galdy. FIDE-niň küşt ussady, Aşgabadyň küşt-şaşka mekdebiniň okuwçysy Azat Nurmämmedow – Aziýa-2016-da 13 ýaşa çenli ýetginjekleriň arasynda birinjiligi we dünýä çempionatynda ikinjiligi eýeledi.
Mekdep 35 ýyl öň esaslandyryldy, ýöne hut soňky iki ýylda türkmen küştçüleri ýaşlaryň arasynda dünýäniň çempiony bolmagyň hötdesinden geldiler. Geçen ýylyň dekabr aýynda geçirilen 17 ýaşa çenli ýaşlaryň arasyndaky bäsleşikde Saparmyrat Atabaýew şeýle derejäni gazandy, dünýäniň iki gezek çempiony diýen ada Bägül Ezizowa, ilki bilen 7 ýaşa çenli, soňra 9 ýaşa çenli ýaşlaryň arasynda mynasyp boldy.
Küşt ýaryşynda iň täze ýatlama “Aşgabat-2017” Oýunlarynda hakydamyza ýazyldy, onda biziň türgenlerimiz üç bürünç medalyna eýe boldular. Bu ýokary derejä biziň ýygyndymyz, ozalky Aziýa oýunlarynda mynasyp bolup görmediler.
Ýokary halkara derejesindäki güýçli bäsdeşleriň garşysyndaky gazanylýan baýraklar tutuş ýurtda, hususan-da, Aşgabadyň küşt-şaşka mekdebinde küştüň ösýändigini aýdyň görkezýär. Aziýadanyň alty baýrakly orunlaryna mynasyp bolanlaryň bäşisi şol mekdebiň türgenleridir. Biziň küştçülerimizi Aziýa oýunlaryna taýýarlan tälimçileriň düzümine daşary ýurtly hünärmenler hem – Alekseý Dreýew (Russiýa Federasiýasy) we Sergeý Tiwýakow (Niderlandlar) girýär. Türkmen küştçüleriniň ýokary derejesine, toparlaýyn hasapda gazanylan medallar şaýatlyk edýär. Sebäbi topary taýýarlamak, bir güýçli türgeni taýýarlamakdan has hem kyn.
Ýurdumyzda küştüň ösmegine berilýän uly üns, bu sport görnüşiniň hiliniň täze derejelere çykmagyna goltdy boldy. Aşgabadyň küşt-şaşka sport mekdebi iki ýyl ozal täze hem amatly binasyna gowuşdy, bu gadymy intellektual oýnuň, dünýäniň abraýly sport düzümine girýän küştüň ösmegine örän amatly şertler döredildi.
Mekdebiň direktory Şöhrat Myratgulyýewiň belleýşi ýaly, otaglaryň kompýuterleşmegi, hem-de ýörite programmalar okuwyň hilini ýokarlandyrýar. Mekdebiň tälimçileri dünýä küştüniň soňky gazananlaryndan hemişe habarly bolmaga çalyşýarlar. Küşt sungatynyň eýýäm ençeme ýyl bäri “Altyn fonduna” girýän däbe öwrülen oýun tilsimleriniň dürli görnüşleri ele alynýar.
Mekdepde oýnuň taryhy öwrenilýär. Geçmişdäki iň güýçli küştçileriň biri (şol döwürde bu sporta sadranç diýilýärdi we häzirkizaman küştünden käbir düzgünleri boýunça tapawut edýärdi) meşhur türkmen As-Suly bolup, ol IX asyryň ahyrynda Х asyryň başynda ýaşap geçipdir. Ol dünýäniň resmi däl çempiony hasaplanýar, onuň hasaby kyrk ýyllyk yzygider utulgysyz düzüminden ybaratdyr, şeýle-hem bu ussat döwrüniň iň zehinli küştçülerinden üstün çykyp bilipdir. As-Suly döwrüniň medeniýetiniň iň bir ösen ýurdunyň paýtagty – Bagtdatda bu intellektual oýunda meşhurlyk gazanyp, sadranç boýunça birnäçe ylmy eserler ýazypdyr. Şol döwürde oýlanyp düzülen ençeme meseläni häzirki döwrüň küştçüleri hem çözmekde uly kynçylyk çekýärler.
Mekdepde dürli derejeli ýaryşlary geçirmek üçin iki sany uly zal bardyr. Türgenlere giň göwrümli kitaphana hyzmat edýär, onda müňlerçe neşir bolup, täze eserler bilen üsti ýetirilýär. Häzirki günde güýçli tälimçileriň sapak bermeginde ýurdumyzyň 6 ýaşdan 26 ýaşa çenli okuwçylarynyň bäş ýüzden gowragy tälim alýar.
Taýýarlygyň tapgyrlarynyň biri hem kwalifikasiýa bäsleşikleridir. Ýaryşlarda mekdepde iki hepdäniň dowamynda taýýarlanan ýüze golaý küştçi güýç synanyşdy. Olar üçünji, ikinji we birinji dereje üçin göreşdiler.
III dereje üçin bäsleşik has hem çekeleşikli boldy, munda iň ýaş küştçüler özara bäsleşýärler. Ýaşlaryna garamazdan olar örän oýlanyşykly çemeleşip, özlerine öwredilen dürli tilsimleri ýerine ýetirmek üçin bar güýjüni gaýgyrmaýarlar. Iki topardaky 13 sany ýaş küştçi üçünji derejäni almak üçin ýeterlik baly gazanmagy başardylar. Ikinji dereje üçin baly alty sany gatnaşyja toplamak başartdy.
Iň güýçli küştçüler birinji derejäni almak üçin ýaryşdylar. Küştüň ýokary derejesine ýeterlik baly diňe 4 türgen ýygnap bildi.
Küştüň ýene bir gyzykly tarapy, ony her ýaşda öwrenip bolýar. Eger sizi bu intellektual sport gyzyklandyrýan bolsa, onda Aşgabadyň küşt-şaşka mekdebiniň gapysy hemişe-de açykdyr.


text:
ABŞ-nyň derňew býurosy (FBI) 1963-nji ýylda prezident Jon F.Kennediniň janyna kast edilmegine Sowet Soýuzynyň gatnaşan bolmagynyň ähtimaldygy boýunça derňew geçiren döwründe, sowetler ABŞ-nyň sagçy toparlarynyň we hatda Kennediniň wise-prezidentiniň onuň ölüminde eliniň bardygy hakyndaky şübhelerini öňe sürüpdir. Bu maglumatlar ýaňy-ýakynda çap edilen dokumentlerde öňe sürülýär.
Dokumentlerden mälim bolşuna görä, sowet KGB-si Kennediniň janyna kast edilmeginiň netijesinde prezident bolan Lyndon Jonsonyň kast edişlige gatnaşygy barada özünde maglumatyň bardygyny we onuň Federal derňew býurosynyň müdiri J.Edgar Hooweriň 1966-njy ýylda prezidentiň kömekçisine ýollan hatyna baglydygyny aýdýar.
27-nji oktýabrda ABŞ-nyň Döwlet departamenti Kennediniň ölümine degişli üç müň çemesi dokumenti çap etdi. Şeýle-de Federal derňew býurosynyň (FBI) we Merkezi aňtaw gullugynyň (CIS) haýyşy boýunça ýene ýüzlerçe dokumentiň üstüniň açylmandygy aýdylýar. Ýörite komissiýanyň bu dokumentlerde daşary syýasat we ýörite gulluklaryň işi boýunça ynjyk maglumat ýok diýip, karara gelen ýagdaýynda olaryň aprel aýynyň aýagynda mälim edilmegine garaşylýar.


text:
Hormatly Müşderiler! "Altyn Asyr" Ýapyk Görnüşli Paýdarlar Jemgiýeti Sizi Täze 2018 Ýyl baýramy bilen gutlaýar.
“Altyn Asyr” ÝGPJ-ti müşderlerine goşmaça täze ýeňillik hödürleýär. Sowgat 500, Sowgat 1000, Sowgat 2000 nyrhnamalar toplumyndan peýadalanýan müşderiler indi birikdirilen minut bukjalary Türkmenistan boýunça hemme ugurlara ähli çykyş jaňlar üçin peýdalanyp bilerler.
Gadyrly müşderiler!
«Altyn Asyr» ÝGPJ-ti Size täze «Sowgat 500» we «Sowgat 1000» atly nyrhnamalary hödürleýär. Nyrhnamalaryň ullanyş aýratynlyklary, «Sowgat 500»-de her aýda müşderä ulgam içinde 500 gepleşik minutlary, 200 sms habarlary we 150mb internet bukjasy,«Sowgat 1000»-de her aýda müşderä ulgam içinde 1 …
Hormatly müşderiler!
Mukaddes Oraza aýy mynasybetli 2017-njy ýylyň 27-njy maýyndan 26-njy iýun aralygynda "Oraza" hyzmatynyň girizilýändigi barada, Size habar berýäris. Agyz beklenýän we açylýan wagtlary, tölegsiz USSD menýu üsti bilen Oraza hyzmatyndan peýdalanyp bilersiňiz. Orazaňyz kabul bolsun!
Aşakda görkezilen kodlary öz telefonyňyza girizip, hyzmatdan peý …
Hormatly ildeşler!
Türkmenistanyň milli teleradioýaýlymlary
>
emeli hemrasynyň üsti bilen HD formatynda
& …
Sms-bäsleşiginiň ýeňijileri
Geçirilýän SMS-bäsleşiginiň 9-njy tapgyrynyň ýeňijileriniň jemi:
1-nji ýeri eýelän müşderi, Balkan welaýatynyň ýaşaýjysy Şirliýew Medet Amangeldiýewiç jemi 36 140 bal toplap baýragy iPhone 7 gowşuryldy.
2-nji ýeri eýelän müşderi, Lebap welaýatynyň ýaşaýjysy Akyýew & …
SMS bäsleşigiň düzgünleri üýtgedi!
SMS bäsleşigiň 11-nji tapgyryndan, ýagny 06.03.2017 seneden başlap her tapgyryň dowamlylygy 6 güne geçirildi.
Her tapgyr boýunça iň köp bal gazanan müşderi (1-nji ýer), iPhone 7 sowgadyna mynasyp bolar.
Goşmaça höweslendiriji sowgatlar hem tapgyryň dowamynda beriler. Şol tapgyryň höweslendiriji sowgatlary hakynda has giňişleýin 1717 belgä …
Sms-bäsleşiginiň ýeňijileri
Geçirilýän SMS-bäsleşiginiň 7-nji tapgyrynyň ýeňijileriniň jemi:
1-nji ýeri eýelän müşderi, Daşoguz welaýatynyň ýaşaýjysy Ýusupow Sabir Ibragimowiç jemi 52 490 bal toplap baýragy iPhone 7 gowşuryldy.
500-nji ýeri eýelän müşderi, Mary welaýatynyň ýaşaýjysy Orunow Ýakup jemi 70& …
Sms-bäsleşiginiň ýeňijileri
Geçirilýän SMS-bäsleşiginiň 6-nji tapgyrynyň ýeňijileriniň jemi:
1-nji ýeri eýelän müşderi, Mary welaýatynyň ýaşaýjysy Orazdurdyýewa Aýna Päliwanowna jemi 59 730 bal toplap baýragy iPhone 7 gowşuryldy.
500-nji ýeri eýelän müşderi, Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy Kasimowa Raisa Nasimowna …
Sms-bäsleşiginiň ýeňijileri
Geçirilýän SMS-bäsleşiginiň 5-nji tapgyrynyň ýeňijileriniň jemi:
1-nji ýeri eýelän müşderi, Daşoguz welaýatynyň ýaşaýjysy Matýakubow Azimbaý Azatbaýewiç jemi 43 740 bal toplap baýragy iPhone 7 gowşuryldy.
500-nji ýeri eýelän müşderi, Lebap welaýatynyň ýaşaýjysy …
Sms-bäsleşiginiň ýeňijileri
Geçirilýän SMS-bäsleşiginiň 4-nji hepdäniň ýeňijileriniň jemi:
1-nji ýeri eýelän müşderi, Daşoguz welaýatynyň ýaşaýjysy Aşyrow Yklym Aşyrowiç jemi 81 280 bal toplap baýragy iPhone 7 gowşuryldy.
2-nji ýeri eýelän müşderi, Ahal welaýatynyň ýaşaýjysy Begmyradow Şyhmyrat & …
Sms-bäsleşiginiň ýeňijileri
Geçirilýän SMS-bäsleşiginiň 3-nji hepdäniň ýeňijileriniň jemi:
1-nji ýeri eýelän müşderi, Mary welaýatynyň ýaşaýjysy Orazdurdyýew Muhammetsapa Päliwanowiç jemi 100 800 bal toplap baýragy iPhone 7 gowşuryldy.
2-nji ýeri eýelän müşderi, Daşoguz welaýatynyň ýaşaýjysy …
Sms-bäsleşiginiň ýeňijileri
Geçirilýän SMS-bäsleşiginiň 2-nji hepdäniň ýeňijileriniň jemi:
1-nji ýeri eýelän müşderi, Mary welaýatynyň ýaşaýjysy Kakabaýew Gaýgysyz jemi 98 040 bal toplap baýragy iPhone 7 gowşuryldy.
2-nji ýeri eýelän müşderi, Daşoguz welaýatynyň ýaşaýjysy Hamitowa Roza Rasitowna jemi 96 120 …
Geçirilýän SMS-bäsleşiginiň 1-nji hepdäniň ýeňijileriniň jemi:
1-nji ýeri eýelän müşderi, Mary welaýatynyň ýaşaýjysy Maşşykowa Uzyk Agamyradowna jemi 86 980 bal toplap baýragy iPhone 7 gowşuryldy.
2-nji ýeri eýelän müşderi, Daşoguz welaýatynyň ýaşaýjysy Matýakubow Azymbaý Azatbaýewiç jemi 68 110 bal toplap baýragy& …
“Altyn Asyr” ÝGPJ-niň 2017-nji ýylyň ýanwar aýynyň 16-dan başlap, aprel aýynyň 09-na çenli geçirilýän SMS bäsleşik barada
DÜZGÜNNAMA
BÄSLEŞIGIŇ DÜZGÜNLERI
“Altyn Asyr” ÝGPJ-niň (mundan beýläk - Operator) tutýan ähli ygtyýarnama zolagynda 1717 gysga belgä we *1717# USSD-belgä arkaly 2017-nji ýylyň ýanwar …
"Sowgat 2000" nyrh meýilnamasyna täzelik girizilýär. Bu nyrhnamany ulanýan müşderiler 2016-njy ýylyň 6-njy oktýabryndan başlap, goşmaça 15 manat töläp, 500 Mb ulanyp bilerler. Bu paket 30 günüň dowamynda hereket edýär. Paket gutaran halatynda birnäçe gezek täzeden ulanmaga mümkinçilik bar.
Gadyrly müşderiler!
«Altyn Asyr» ÝGPJ-ti Size täze “Sowgat 2000” atlynyrhnamany hödürleýär. Nyrhnamanyň ullanyş aýratynlyklary, her aýda müşderä ulgam içinde 2000 gepleşik minutlary we goşmaça 500 sms habarlary ugratmak mümkinçiligi berilýär.Ähli giriş jaňlar mugt bolup, bu nyrhnama 2016-njy ýylyň iýul aýynyň 06-dan heret edip …
Hormatly müşderiler!
Käbir köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde berilýän TM CELL ulgamynda internediň işlemeýändigi baradaky berilýän maglumatyň galpdygyny we "Altyn Asyr" ÝGPJ-i müşderlerine hödürleýän 3G we 4G internet ulgamlarynyň tehniki taýdan kadaly işleýändigini Siziň dykgatyňyza ýetirýär.
"Seniň ulgamyň 1" nyrh meýilnamasy açyldy
Hormatly müşderiler! Müşderileriň haýyşy boýunça 2016-nji ýylyň iýun aýynyň 25-den
"Seniň ulgamyň 1" atly nyrhnamanyň açylandygy barada Size habar berýäris.
Bu nyrhnama geçmegin nyrhy 5 manat. Ilkinji töleg 5 manat.
Hormatly müşderiler!
Mukaddes Oraza aýy mynasybetli 2016-njy ýylyň 6-njy iýunyndan 6-njy iýul aralygynda "Oraza" hyzmatynyň girizilýändigi barada, Size habar berýäris. Agyz beklenýän we açylýan wagtlary, tölegsiz USSD menýu üsti bilen Oraza hyzmatyndan peýdalanyp bilersiňiz. Orazaňyz kabul bolsun!
Aşakda görkezilen kodlary öz telefonyňyza girizip, hyzmatdan peýdalanyp …
Hormatly müşderiler!"Altyn Asyr" ÝGPJ-ti “Ynamly töleg” atly täze hyzmaty ýakynda açmagy meýilleşdirýändi barada Size habar berýär.Eger-de Siziň hasabyňyz nola deň bolan ýagdaýynda, öz hasabyňyzy doldurmaga mümkinçiligiňiz bolmasa, onda Siz biziň “Ynamly töleg” hyzmatymyzdan peýdalanyp bilersiňiz. Siziň islegiňize görä biz Siziň hasabyňyzy wagtla& …
Hormatly Müşderiler! Sizde artykmaç çykdajy etmezden, rouming TMСELL öýjükli aragatnaşyk hyzmatynyň ähli artykmaçlyklaryndan peýdalanmaga ajaýyp mümkinçilikler bar. Has takyk.
Hormatly müşdereiler 20.12.2015-20.04.2016 aralygynda herek edýän täze “Sowgat-Uly”, “Sowgat-Kiçi” atly nyrhnamalaryň açylandygy barada Size habar berýäris.
Hormatly müşderiler! 2015-nji ýylyň sentýabr aýynyň 15-den oktýabr aýynyň 31-ne çenli "Seniň ulgamyň 1" atly nyrhnamanyň açylandygy barada Size habar berýäris.
Bu nyrhnama geçmegin nyrhy 5 manat. Ilkinji töleg 5 manat.
Aragatnaşyk ulgamyny kämilleşdirmek Türkmenistanyň durmuş-ykdysady ösüşiniň ileri tutulýan ugurlarynyň biridir. Häzirki wagtda aragatnaşyk we telekomunikasiýalar ulgamynyň kärhanalaryna ýokary tehnologiýalar we häzirki zaman ylmynyň öňdebaryjy gazananlary işjeň ornaşdyrylýar.
Sergi boýunça öyjukli ýol gözkeziji goşulmany
gurnamak Android-GooglePlay iOS-iTunes görn& …
Hormatly müşderiler! «Altyn Asyr» ÝGPJ-i 2015-nji ýylyň 1-nji sentýabryndan täze internet bukjasynyň «Internet-55» ulanylyşa girizilýändigini Siziň dykgatyňyza ýetirýär. Internet bukja 1Gb bolup, bukjanyň bahasy 55 manatdyr.
Hormatly müşderiler!
Mukaddes Oraza aýy mynasybetli 2015-nji ýylyň 18-njy iýunyndan 18-njy iýul aralygynda "Oraza" Oraza hyzmatynyň girizilýändigini Size habar berýäris. Agyz beklenýän we açylýan wagtlary, tölegsiz USSD menýu üsti bilen Oraza hyzmatyndan peýdalanyp bilersiňiz. Orazaňyz kabul bolsun!
Aşakda görkezilen kodlary öz telefonyňyza girizip, hyzmatdan peýdalanyp …
Hormatly müşderiler! 2015-nji ýylyň iyun aýynyň 1-dan Altyn Asyr ÝGPJ size täze «Gürleşiber» nyrh meyilnamasyny hödürleýär ýagny onda ulgam içi çykyş jaňlaryň ikinji minudyndan başlap 2 teňňeden.
Hormatly müşderiler! Täze “ykjam radio we telewideniýe” hyzmaty açylandygy barada Size habar berýäris. Indi öz ykjam telefonyňyz arkaly teleýaýlymlara seredip, radiony diňläp bilersiňiz.
Bellik: Häzirki wagtda bu hyzmat diňe 4G LTE ulgamynda et ýeterdir.
Hormatly müşderiler!
2015-nji ýylyň aprel aýynyň 1-ne "Sada+" atly täze hyzmatynyň açylandygy barada Size habar berýäris. Täze "Sada+" hyzmaty "Sada" nyrhnamasyndan peýdalanýan müşderiler üçin niýetlenendir. Täze “Sada+” hyzmatyny birikdiren müşderi her gün ulgamyň içinde 20 minut mugt gepleşip biler. Eger 20 minut ullanylman galsa, indiki günlere geçirilmeý …
"Altyn Asyr" Ýapyk görnüşli paýdarlar jemgyýeti Siziň ähliňizi täze 2015-nji ýyl bilen tüýs ýürekden gutlaýar! Size bagt, berk jan saglyk we ähli işleriňizde uly üstünlikler arzuw edýäris! Goý geljek ýyl Siziň üçin abadançylyk, asudalyk we galkynyş ýyly bolsun!
Şu gün Türkmenistanyň, Gazagystanyň we Eýranyň Prezidetleriniň gatnaşyp ak pata bermeginde Gazagystan-Türkmenistan-Eýran demir ýoly dabaraly ýagdaýda açylyp, ulanmaga berilýär. Bu demir ýol 2007-nji ýylda gurlyp başlanypdy.
Ýurtlaryň arasyndaky hyzmatdaşlyga kuwwatly itergi berjek Gazagystan-Türkmenistan-Eýran demir ýolunyň gurluşygy möhletinden öň, has takygy, 23-nji …
Hormatly müşderiler! «Altyn Asyr» Ýapyk Görnüşli Paýdarlar Jemgyýeti Size täze hyzmatyny hödürleýär. Täze hyzmatyň ady «Hemişe ulgamda». Indi Size ulgamyň içinde giriş jaňlary kabul etmek has aňsatlaşdyrylýar. Hasabyňyzda pul bolmasa-da, giriş jaňlary kabul edip bilersiňiz. Peýdalanýan nyrh meýilnamaňyza garamazdan, awtomatik usulda birikdirilýär.
& …
Hormatly müşderiler!
Mukaddes Oraza aýy mynasybetli 2014-nji ýylyň 29-njy iýunyndan 29-njy iýul aralygynda “Oraza”Oraza hyzmatynyň girizilýändigini Size habar berýäris. Agyz beklenýän we açylýan wagtlary, tölegsiz USSD menýu üsti bilen Oraza hyzmatyndan peýdalanyp bilersiňiz. Orazaňyz kabul bolsun!
Aşakda görkezilen kodlary öz telefonyňyza girizip, …
2014-nji ýylyň Iyun aýynyň 15-ne "Amatly+" atly täze hyzmatynyň açylandygy barada Size habar berýäris. "Amatly+" atly hyzmaty "Amatly" nyrhnamasyndan peýdalanýan müşderiler üçin niýetlenendir. Ulgamyň içinde çykyş jaňlar üçin arzanladyş gözöňünde tutulan, 3-nji minutyndan başlanyp, her bir minut üçin 0.01 manat alynar.
4G LTE ulgamynda Ses (CSFB) göýberildi, ýagny indi siz ýokary tizlikli internediň lezzetini görersiňiz, aragatnaşyk düzgünini ulanmazdan, jaňlary we sms habarlary iberip hem-de kabul edip bilersiňiz. 4G LTE-niň dördünji nesliniň ulgamy deňsiz - taýsyz ýokary tizlikde we ykjam telefonyňyzdan (smartfon) 2600 MHz FDD diapazonda işleýän internede girmäge mümkinçilik berer.
"Oraza" hyzmatyny ulanmak üçin öz ýerleşýän şäheriňizdäki koduny aýlap "jaň etmek" düwmesine basyň
*0870*1# - Aşgabat, Änew*0870*2# - Balkanabat *0870*3# - Daşoguz *0870*4# - Türkmenabat *0870*5# - Mary
Jogap beriş habarda Siz şu günki we ertirki agyz beklenýän we açylýan wagtlaryny bilip bilersiňiz.
Aşgabat şäheri üçin jogap beriş habaryň görnüşi
Aşgabat, Änew- …
Biziň gadym ata-babalarymyz Aý-ýyldyzlaryň hereketine seredip, gije bilen gündiziň ýazky deňleşýän wagtyny kesgitläp bilipdirler. Şunlukda olar bahar paslynda bu güni baýram edipdirler.
Bu baýram esasan ekerançylyk bilen baglanyşykly bolup, şu baýramdan soň, ýere tohum atyp, täze hasylyň düýbüni tutupdyrlar.
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň ýörite …
Hormatly müşderiler! 2014-nji ýylyň mart aýynyň 19-dan başlap, “Seniň ulgamyň 1” nyrhnamasynyň ýapylýandygyny Size mälim edýäris.
Eziz eneler, hormatly gelin-gyzlar! Sizi gül-gunçaly, ylham-joşgunly ýaz paslynyň ilkinji günlerinde gözel Diýarymyzda uly toý-dabaralara, şatlyk-şowhuna beslenýän ajaýyp bahar baýramy — Halkara zenanlar güni bilen tüýs ýürekden gutlaýarys! Garaşsyz, hemişelik Bitarap ýurdumyzda ähli ugurlarda il-ýurt bähbitli beýik özgertmeleriň amala aşyrylý …
Hormatly müşderiler! 2014-nji ýylyň mart aýynyň 1-den başlap, “Seniň ulgamyň 10” nyrhnamasynyň ýapylýandygyny Size mälim edýäris.
Hormatly müşderiler!Raýatlarymyzyň her biri internetden ulanmagy we elýeterli bolmagy üçin, “Altyn Asyr” ÝGPJ-i Siz üçin täze internet bukjany ulanylyşa girizýär. Internet bukja 50 Mb bolup, bukjanyň bahasy 3 manatdyr.
Her bir döwletiň mukaddeslikleri, milli nyşanlary bolýar. Olar şol döwletiň milli aýratynlygyny alamatlandyrýar. Şolaryň biri-de Döwlet baýdagydyr.
Her ýylyň 19-njy fewralynda Türkmenistanyň Döwlet baýdagynyň güni uly dabaralar bilen bellenip geçilýär. Şu ýyl hem bu şanly baýramçylyk dabaralara beslenýär. “Altyn Asyr” ÝGPJ-i Baýdak baýramy …
Hormatly müşderiler! Iň häzirki zaman tehnologiýalaryň biziň durmuşymyza çalt ornaşmagy dowam edýär. Olar gündelik işlerimizde uly orny eýeleýärler we uly hyzmaty ýerine ýetirýärler.
Biziň “Altyn Аsyr” ÝGPJ-imiz hem siz üçin iň ýeňil hem amatly ýollaryň gözleginde.
Hormatly müşderiler! Biz öz ulgamymyzda dünýä ýüz& …
Hormatly müşderiler! “Altyn Аsyr” ÝGPJ-i 2014-nji ýylyň fewral aýyň 1-den başlap siz üçin täze nyrhnamany ulanylyşa girizýär. Bu nyrhnamanyň ady “Sada”.
“Sada” nyrhnamasynda müşderi tölegi alynmaýar. Ähli giriş jaňlary mugt.
Hormatly müşderiler! Ýetip gelýän Täze — 2014-nji ýylyňyz gutly bolsun! Biz Size Täze ýylda uly üstünlikleri arzuw edýäris! “Altyn Asyr” ÝGPJ-ti Täze ýyl mynasybetli aksiýa geçirýär. Bu aksiýa laýyklykda 2013-nji ýylyň 25-nji dekabryndan 2014-nji ýylyň 5-nji ýanwaryna çenli (5-nji ýanwar bu aksiýa …
Bitaraplyk türkmen halkynyň gadymdan gelýän milli däpleriniň dowamydyr. Bitaraplyk güni Garaşsyz türkmen döwletiniň ösüşiniň taryhyna altyn harplar bilen ýazylan ajaýyp seneleriň biridir. Hormatly Prezidentimizi we bütin türkmen halkyny Türkmenistanyň Milli baýramy — Bitaraplyk güni mynasybetli tüýs ýürekden gutlaýarys. Hormatly Prezidentimize halkymyzyň eşretli durmuşda & …
TMCELL-de täze "Şahsy otag" döredildi. Üýtgedilen dizaýn. Her wagt aktual balans. Hyzmatlary dolandyrmaga giň mümkinçilik.
Täze şahsy otaga girmek: https://hyzmat.tmcell.tm
"Internet hyzmatlaryny dolandyrmak" öňki salgy boýunça işleýar: https://tmcellhyzmat.gov.tm/
Hormatly müşderiler! “Altyn Asyr” ÝGPJ-niň dördünji nesli bolan ýokary tizlikli 4G LTE internet ulgamy 2013-nji ýylyň 18-nji sentýabrynda ulanylyşa girizildi. Bu ulgam döredilen gününden bäri müşderilerimize ykjam enjamlardan Internede girmegiň görlüp-eşidilmedik ýokary tizligini üpjün edip gelýär. Bu ulgam arkaly göz açyp-ýumasy salymda suratlary açyp, …
Indi siz trafik bukjasyny tiz şekilde USSD üsti bilen birikdirmäge mümkinçilik berildi.
5 manatlyk 100 Mb Trafik bukjasyna geçmek üçin, *0850*5# ýazyp çagyryşa basyň.
160 manatlyk 4Gb trafik bukjasy üçin - *0850*160#
Bukjanyň galyndysyny bilmek üçin, 0805 belgisine SMS habaryny ugradyň.
Hyzmat hakynda giňişleýin
Pederlerimiziň müňýyllyklaryň dowamynda arzuw eden Garaşsyzlygynyň XXII ýyllyk şanly toýy bilen hormatly Prezidentimizi we agzybir halkymyzy tüýs ýürekden gutlaýarys.
Hormatly Prezidentimiziň “Döwlet adam üçindir!” diýen baş ýörelgesi Türkmenistany we türkmeni dünýä tanadyp, döwletimiziň at-abraýyny älem-jahana doldurdy. Gahryman Arkadagymyzyň …
TMCELL "Altyn Asyr" Ýapyk görnüşli paýdarlar jemgyýeti hormatly Prezidentimizi we ähli türkmen halkyny külli musulmanlaryň iň mukaddes baýramlarynyň biri bolan Gurban baýramy bilen tüýs ýürekden we mähirli gutlaýarys.
2013-nji ýylyn 1-nji oktýabrynda, Türkmenistanyň Prezidentiniň görkezmesini ýerine ýetirmek maksady bilen, “Altyn Asyr” öýjükli aragatnaşyk kärhanasy ýapyk görnüşli paýdarlar jemgyýetine öwrüldi.
Bu waka kärhananyň taryhynda şöhratly eýýama öwrüldi. Ol netijeleri jemlemäge we geljekki meýilnamalary düzmäge esas berdi. & …
18-nji sentýabrdan başlap TMCELL-iň dördünji nesli bolan (4G) LTE görnüşindäki tilsimaty ulanyşa girizýär.
Dördünji nesliň (4G) görnüşi size ykjam enjamlardan Internede girmegiň görlüp-eşidilmedik ýokary tizligini üpjün eder. Siz göz açyp ýumasy salymda suratlary açyp, poçta göz aýlap, faýllary ýükläp, HD hilindäki onlaýn …
Sizi "Türkmentel-2013" atly VII Halkara Sergisiniň hem-de "Türkmenistan we dünýa maglumat telekommunikasiýa ulgamlary" atly Halkara ylmy maslahatyna çagyrýarys.
TMCELL kompaniýasy öz stendinde iň soňky gazananlaryndan ykjam enjamlardan internede 4G LTE tilsimaty arkaly birikmegi görkezýär. Kompaniýanyň hünärmenleri siziň soraglaryňyza uly höwes bilen jogap …
TMCEll öýjükli aragatnaşygyň abonenti 3,5 milliondan geçdi. Biziň hyzmatlarymyzdan peýdalanýandygyňyz üçin, size minnetdarlygymyzy bildiryäris! Baş maksadymyz—halkymyza ýokary derejeli hyzmat etmek. Bu maksat biziň 4 million abonentli boljak günümizi has ýakynlaşdyrar.
Indi TMCELL-iň ähli müşderileri üçin Aragatnaşykda social ulgamdaky täze şahsy habarlar hakyndaky SMS bildirişlerini almak elýeterlidir. Siz, şeýle-de şahsy habarlara jogap berip we SMS-iň üsti bilen öz diwaryňyzda habarlary ýerleşdirip bilersiňiz.
Hyzmat hakynda giňişleýin
TMCell kompaniýasy TMCell Assist ykjam goşundysyny ulanylyşa goýberýär. Indi Şahsy kabineti Siz öz smartfonyňyza ýa-da planşetiňize ýükläp bilersiňiz, bu Size öz smartfonyňyzdan ýa-da planşetiňizden hyzmatlary we nyrhnamalary öýden çykman, dolandyrmaga mümkinçilik berer.
Goşundy şu operasion ulgamlary goldaýar: Android, iOS, Windows Phone.
Hyzmat hakynda giňişleýin: TMCell Assist …
"Oraza" hyzmatyny ulanmak üçin öz ýerleşýän şäheriňizdäki koduny aýlap "jaň etmek" düwmesine basyň
*0870*1# - Aşgabat, Änew*0870*2# - Balkanabat *0870*3# - Daşoguz *0870*4# - Türkmenabat *0870*5# - Mary
Jogap beriş habarda Siz şu günki we ertirki agyz beklenýän we açylýan wagtlaryny bilip bilersiňiz.
Aşgabat şäheri üçin jogap beriş habaryň görnüşi
Aşgabat, Änew- …
TMCELL kompaniýasy öz müşderilerine öýjükli aragatnaşyga edilýän çykdajylary azaltmak üçin birnäçe mümkinçilikleri teklip edýär.
Gije "Gijeki gepleşikler" hyzmaty boýunça gepleşikler arzan.
"Meniň söýgüli belgim" çykyş jaňlary minutda 3 teňňe.
"Gijeki Internet" bir megabaýt üçin 3 teňňe.
Türkmenistanyň aragatnaşyk ministrliginde “Altyn Asyr” Ýapyk görnüşli paýdarlar jemgyýetini esaslandyryjylaryň Geňeşiniň ilkinji ýygnagy geçirildi, oňa Türkmenistanyň ykdysadyýet we ösüş ministrliginiň, Maliýe ministrliginiň, Ýokary gözegçilik gullugynyň, Merkezi bankyň, Türkmenistanyň Baş döwlet salgyt gullugynyň wekilleri gatnaşdylar.
Gün tertibinde “Tü …
Türkmenistanyň paýtagty Aşgabat şäherinde “Altyn Asyr” öýjükli aragatnaşyk kärhanasynyň administratiw binasynyň açylyş dabarasy geçirildi we dabaranyň barşynda kompaniýa tarapyndan öwrenilýän tehnologiki täzelikler görkezildi. Täze binanyň umumy meýdany – 10 müň kwadrat metrine barabardyr. Onda poçta, telegraf, öýjükli, şäherara we halkara …


text:
Stambulda Manas heýkeli açyldy
“Bu heýkel iki halky biri-birine has-da ýakynlaşdyrar”
Stambul şäherinde ýerleşýän Sütlüje seýilgähinde Manas heýkeli açyldy.
Heýkeliň açylyş dabarasyna Gyrgyz Respublikasynyň Premýer ministri Soroonbaý Jeenbekow bilen Medeniýet we syýahatçylyk ministri Numan Kurtulmuş hem gatnaşdy.
Medeniýet we syýahatçylyk ministri Numan Kurtulmuş açylyş dabarasynda sözlän sözünde biri-birinden müňlerçe kilometr alysda bolan bir millet iki döwletiň halkynyň şeýle dabaralar mynasibetli duşuşmagyndan hoşaldygyny nygtady.
Gyrgyz Respublikasynyň Premýer ministri Jeenbekowyň ýolbaşçylygyndaky gyrgyz resmi wekiliýetiniň Ankarada geçiren gepleşiklerinde iki ýurduň arasynda iki taraply bähbide esaslanýan gatnaşyklaryň ara alnyp maslahatlaşylandygyny aýdan ministr Kurtulmuş, mundan soň ýakyndan hyzmatdaşlyk etjekdiklerini belledi.
Gyrgyz Respublikasynyň Premýer ministri Jeenbekow bolsa Stambulda gurlan Manas heýkeliniň türk dünýäsiniň doganlygynyň simwoly boljakdygyny nygtady.
Jeenbekow iki halkyň dostlugyny jebisleşdiren Manas heýkeliniň Stambulda açylmagynyň özleri taýdan diýseň möhümdigini nygtady.
Premýer ministr Jeenbekow “Bu heýkel iki halky biri-birine has-da ýakynlaşdyrar” diýdi.
Premýer ministr Jeenbekow Türkiýäniň garaşsyzlygyň ilkinji günlerinden bäri Gyrgyz Respublikasyna goldaw bermäge dowam edýändigini ýatlatdy.
Dabarada söz sözlän Stambulyň şäher häkimi Kadyr Topbaş bolsa Gyrgyz Respublikasynyň paýtagty Bişkekde Osmanly imperatory Fatih Soltan Mehmediň heýkeliniň dikeldirilmegini teklip etdi.


text:
Belarusda sud oppozisiýa liderini 10 günlük türme tussaglygyna höküm etdi. Uladzimer Nýaklýaeu adamlaryň bikanun ýygnanyşygyna çagyryş etmekde aýyplandy.
Minskiniň sudy Nýaklýaeunyň 16-njy oktýabrda telewideniýede eden çykyşyny “rugsat berilmedik jemgyýetçilik çäresini geçirmäge çagyryş” diýip, häsiýetlendirdi. Nýaklýaeu şol çykyşynda “eger-de kimdir biriniň hak-hukugyny gorajak bolsaňyz, öýüňizden çykyp goraň” diýipdi. Ol 21-nji oktýabrda geçirilmeli hökümete garşy protest barada öz pikirini beýan edipdi.
Belli şahyr we prezidentlige dalaş eden Nýaklýaeu 2010-njy ýylda Alesksandr Lukaşenkonyň dawaly ýagdaýda täzeden prezident saýlanmagyna garşy geçirilen protestlere gatnaşany üçin, şertli ýagdaýda iki ýyl türme tussaglygyna hem höküm edilipdi.


text:
4-nji FEWRAL – HOWPLY TÄZE DÖREMELERE GARŞY GÖREŞMEGIŇ BÜTINDÜNÝÄ GÜNIDIR.
Nasy ulanma Merkezi Aziýa ýurtlaryna mahsus bolup, ol atylýan, çekilmeýän temmäki önümidir. Bu önümiň adyndan belli bolşy ýaly, ony gadym wagtlar nas (nasbaý) ösümliginden taýýarlapdyrlar we şoňa görä hem at galypdyr. Nas adatça temmäkiden, külden, pagta ýa-da künji ýagyndan we sönen hekden taýýarlanylýar. Nas aşaky ýa-da ýokarky dodagyň, diliň aşagyna atylyp we dili berk saklap onuň berjek netijesine garaşylýar. Nasyň ulanylmagyny zyýansyz hasaplap, oňa çilimiň ýerini tutujysy höküminde garamak bolmaýar. Bilermenleriň belleýşine görä, sorulýan temmäki önümlerini ulanýan toparlarda agyz boşlugynyň rak keseliniň ýüze çykmak töwekgelçiligi ýokarydyr, has takygy bu keseliň ilkinji sebäpleriniň biri nasdyr.
Nasyň düzümindäki maddalar
Nasyň esasy düzümi temmäkiden, külden, pagta ýa-da künji ýagyndan we sönen hekden ybaratdyr. Käwagt nasyň düzümi çykarylýan ýerine görä ýa-da hiliniň gowy bolmagy üçin dürli hili tagam berijileri goşmaklyk bilen üýtgedilip bilýändir. Sönen hek we kül aşgar gurşawy döredip, nikotiniň nemli gatlak arkaly gana çalt sorulmagyny üpjün etse, beýleki düzümleri nasyň kesgitli görnüşe eýe bolamagyna kömek berýär.
Nas açyk ýaşyl garyndy, çalymtyk-mele ýa-da gara togalak, özüne mahsus ysy bolan görnüşlerde öndürilýändir.
Gaýtadan işlenilen temmäkiniň düzüminde 2000-den gowrak himiki maddalaryň bardygy anyklanyldy. Olaryň içinde temmäkiniň ahyrky önümleri, himiki galyndylar we beden üçin has zyýanly maddalar bardyr. Temmäkiden tapylan esasy birleşmeler: alifatik we aromatik uglewodorodlary, aldegidleri, ketonlar, spirtler, aminler, amidler, fenollar, alkaloidler, metallar we radioaktiw elementlerdir.
Nasyň himiki barlaglary onuň düzüminde 1M-nitrozo birleşmesi, nitrozonornikotin, 1M-nitrozoanatabin, nitrozoanabazin we temmäki ýapragyny gaýtadan işläňde emele gelýän 4-metilnitrozamino-1(3-piridin)-1-butanon, şeýle hem az mukdarda uçujy 1M-nitrozaminleriň bardygyny görkezdi. Geçirlen tejribeleriň görkezişi ýaly, bu birleşmeleriň kanserogen (rak keselini döretmäne ukyply) täsirliligi has ýokarydyr.
"Bagyşlaň, nas atmak mümkinmi?..."
Häzirki wagtda Orta Aziýada ýetginjekleriň arasynda giňden ýaýran bu temmäki önüminiň, öndürilşi, satylşy, ýaýradylşy hukuk goraýjy edaralar tarapyndan berk gözegçilikde saklanýar. Biziň ýurdumyzda 2013-nji ýylyň dekabr aýynyň 18-ne Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhammedow tarapyndan kabul edilen "Raýatlaryň saglygynyň temmäki tüssesiniň täsirinden we temmäki önümlerini ulanmagyň netijelerinden goralmagy hakynda" kanuny esasynda berk gözegçilikde saklanylýandyr.
Nas atmak endigi we saglyk
Nasy käwagt çeýneýji temmäki diýip hem atlandyrýarlar, ýöne ony çeýnemeýärler. Aşaky ýa-da ýokarky dodagyň, diliň aşagyna atylyp, garaşylýan netijeleri duýulýança şol ýerde saklanylýar.
Nas atylandan soň şu alamatlar ýüze çykýandyr:
→ agyz boşlugynda güýçli ýerli gyjynma;
→ kellede döreýän agyrlygyň soňundan tutuş bedene ýaýramagy;
→ parhsyzlyk;
→ tüýküligiň köp bölünip çykmagy;
→ baş aýlanma;
→ myşsalaryň gowşamagy.
Nasyň bu täsir etmeleri, çilim çekmeklikde öň tejribesi bolan adamlarda az derejede ýüze çykyp biler. Uzak wagtlap nas atýan tejribeli naskeşler, agyz boşlugyndaky gyjynmalary, ondan gelýän ýakymsyz yslary duýma häsiýetini ýitirýärler. Howply rak keseline başlangyç berip biljek leýkoplakiýa we nemli gatlagyň bozulmalarynyň başga görnüşleri nas atýan adamlarda giňden ýaýrandyr. Nas atýan toparlarda agyz boşlugynyň nemli gatlagynyň öýjükleriniň gurluşynyň dürli bozulmalarynyň has ýygy ýüze çykýandygy barlaglar tarapyndan anyklanyldy.
Şeýle hem özbek lukmanlary tarapyndan nasyň bedene edýän täsirinin netijeleri bellenildi:
⇒ Gastritiň ötüşen görnüşi bilen kesellän nas atýan toparlarda, şol kesel bilen keselläň nas atmaýan toparlar bilen deňeşdirlende, agyry alamatlary, iýmit siňdiriş bozulmalary, aşgazanyň nemli gatlagynyň aşa galyňlaşmagy, ýaralaryň döremegi we tersine onuň inçelmegi bilen döreýän gastritleriň görnüşleri köp ýüze çykarylýar;
⇒ Ötüşen gastritli, uzak wagtdan bäri nas atýan adamlarda aşgazanyň erkin duz turşylygy az mukdarda bölünip çykýar we keseliň bejergisini kynlaşdyrýar. Ondan başga-da, aşgazandaky esasy mäzleriň işini bozup, aşgazan şiresiniň işjeňligini peseldýär;
⇒ Nasy 10 ýyldan köp wagt ulanýan adamlarda, aşgazanyň nemli gatlagynyň inçelme hadysasy bolup geçýär. Aşgazan turşulygynyň we fermentleriň emele gelmeleri peselip, Helikobakter pilory ýokançlygy köp mukdarda ýüze çykarylýar.
Nasyň çilimiň ýerini tutup bilmeýändiginiň birnäçe sebäpleri bardyr:
► Çilim çekmegiň ýerine nasy wagyz etmeklik, çilim çekýän toparlaryň çilimiň gapdaly bilen nasy goşmaça ulanyp başlamaklaryna getirip bilýär;
► Habar berilmelere görä, nas atmaklyk, yzygiderlikde çilim çekmekligi öwrenmeklige getirýär;
► Atylýan temmäki önümleriniň hemmesi, şol sanda nas hem endik etmeklige getirýär.
Ähli çekilmeýän temmäki önümleriň, şol sanda nasyň hem, esasy düzüm bölegini nikotin tutýar we endik etmek ukybyny ýokarlandyrýar. Çekilmeýän temmäki önümlerini barlap görýän toparlarda gündelik ulanmaklyga bolan höwes döreýär. Wagtyň geçmegi bilen ulanyjylar nasyň ulanyş möçberini ýokarlandyrýarlar. Bu görnüşden hem, çilim, sigara ýaly temmäki önümlerinden bolşy ýaly ýüz döndürmek kyn bolup durýar.
Temmäkiniň saglyk üçin edýän ýaramaz täsirini peseltmäge, başga görnüşini ulanmaklyk bilen däl-de, onuň ulanylşyny azaltmaklyk bilen ýetilýändir!
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Tomus günleriniň gelmegi bilen biziň her birimizde suwa ýakyn bolmak, suwa düşüp öz bedeniňi sowatmak we suwuň şypa beriji häsiýetinden peýdalanmak islegi döreýär. Ynha sonda, biz ýörite gurnalan suw howuzlaryna barmaga ymtylýarys. Ýöne olardan peýdalanan wagtyňyz hem saglyk üçin zyýanly ýagdaýlaryň döräp biljekdiginden habarly bolmalydyr.
Ýörite gurnalan suw howuzlarynda biziň saglygymyza zyýan ýetirip biljek ilkinji howplaryň biri hem kömelekli ýokançlyklardyr. Olar esasan keratomikoz ýa-da dermatomikoz ýokançlyklary bolup, deriniň üstüni ýa-da onuň aşaky gatlaklaryny hem şikeslendirip bilýändirler. Köplenç dabanyň kömelekli ýokançlygy duş gelse hem, onuň dyrnaklary we saçlary şikeslendirýän halatlary hem az bolanok.
Suw howuzlarynda suwa düşülenden soň adamlar köplenç lukmanlara diňe bir kömelekli ýokançlyklar babatda dälde, eýsem başga keseller sebäpli hem ýüz tutup bilýärler. Meselem, boýunda we döşde döreýän kepek görnüşli demrew, garnyň derisini zeperlendirýän psewdomikoz, siňňil, galtaşykly mollýusk we deriniň iriňli keselleri. Suwda ýüzüjiler, häzir seýrek duş gelýän gijilewük keseline hem ýolugyp bilýärler. Bu kesel öz alamatlary bilen uzak wagt ýüze çykman, adamyny daş-töweregindäkiler üçin ýokançly edip bilýändir.
Ýüzüjiler köplenç suw howuzlarynda gepatitiň A görnüşi bilen keselleme mümkinçiliginiň bolup biljekdigi barada sorag berýärler. Ýokuşma ähtimallygy pes bolsa hem, howp saklanýandyr. Gepatitiň bu görnüşi nejesatlar bilen hapalanan suwuň üsti bilen geçip bilýändir. Şonuň üçin hem, suwuň şeýle howply hapalanmasy ýüze çykarlanda, hökman howzuň suwuny çalşyrmak üçin howuzlara gözegçilik edýän jogapkärleri habarly etmelidir.
Ýöne ýokançlyklar bilen bagly bolmadyk kynçylyklar hem bolup biler. Howzuň ýerleşýän jaýynyň howasynyň ýyly we çygly bolmagy, suwy zýansyzlandyrmak üçin ulanylýan hloramin demgysma keseliniň beterleşmeginiň sebäbi bolup bilýändir. Şonuň üçin hem, demgysmaly we allergiki täsirliligi bolan adamlar kämil ýelejiretme ulgamly jaýlarda ýerleşýän howuzlardan peýdalanmalydyr.
Howuzlardaky suwy aýratynlykda alanyňda bolsa, ol keselleri ýokuşdurma babatda howply däldir. Ol suw hlor bilen işlenilýär, ony süzýärler we kadaly çalşyp durýarlar. Köp ýerlerde suwy häzir ozonyň täsiri bilen zyýansyzlandyrýarlar. Esasy howp suwy gurşap alýan daşyndaky ýerlerde saklanýar – duş kabul edilýän jaýlar, eşik çalşylýan ýerler (oturgyçlar, ýerdäki rezinli örtükler), ýüzülýän zala barýan ýerler.
Ýokançlygyň ýokuşma ähtimallygy köp ýagdaýlara baglydyr. Ol esasan hem ýokançlygyň göniden-göni ýokuşmagyna we bu galtaşygyň dowamlylygyna bagly bolup durýandyr. Şonuň üçin hem ilki bilen dabany goragly saklamalydyr. Eger aýaklarda ýarajyklar, kesilmeler, sypjyrmalar bar bolsa, olary antiseptik plastyr bilen ýelmemelidir. Howuzlara barlanda şahsy rezin şypbyklardan peýdalanmalydyr. Ulanylandan soň olary zyýansyzlandyrmalydyr. Onuň üçin köwşi formaliniň 25%-li ergini ýa-da aşhana sirkesiniň 40%-li ergini bilen süpürme ýeterlik bolup, soňundan ysynyň aýrylmagy üçin günüň dowamynda açyk howada goýma, naşatyr spirti bilen süpürme maslahat berilýär.
Howzuň ýerleşýän jaýynda nirä oturýanyňyza hem üns beriň. Eşik çalşylýan otagda hemişe süpürgijiň bir belli ýüzüni ýazyp oturyň. Köplenç adamlar ilki bilen ýazyp oturyp, soňundan süpürgiji kellesine daňýarlar. Beýle etmek nädogrydyr. Süpürgiji ulananyňyzdan soň ony hökman gaýnadyň we iki ýüzüni hem ütükläň.
Duş kabul edilýän jaýda has hem ünsli boluň. Otagda suw ýygnanyp duran ýerler bolmaly däldir. Eger olar bar bolsa, olara basmaň, çünki kömelekler duran suwda has hem köpelegen bolýarlar. Howuzlara barmazdan öň dyrnaklaryňyza kömeleklere garşy serişdäni saklaýan lak çalyň, suwa düşeniňizden soň bolsa dabanyňyza kömeleklere garşy täsir edýän melhem (klotrimazol saklaýan islendik melhem) çalyp bilersiňiz. Duş kabul edeniňizden soň, aýagyňyzy süpürgiç bilen guraýança süpüriň.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Iň soňky habarlar
Paýtagtymyzdaky ýolagçy awtoulag önümçilik birleşigine täze awtobuslar gelip gowuşdy
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň yzygiderli durmuşa geçirýän durmuş-ykdysady syýasatynyň möhüm ugurlarynyň biri hem ýurdumyzyň ulag düzümini ösdürmekden, ulagyň awtomobil we beýleki görnüşleriniň tehniki binýadyny döwrebaplaşdyrmakdan ybaratdyr. 12-nji ýanwarda bolan Ministrler Kabinetiniň mejlisinde hem ...
Birža söwdalarynda daşary ýurtlara goýberilen harytlaryň jemi bahasy 31 million ABŞ-niň dollaryndan gowrak boldy
Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalarynda geleşikleriň 22-si hasaba alyndy. Daşary ýurt walýutasyna jinsi önümleri, nah ýüplük, pagta-süýümi, şeýle hem armatura ýerlenildi. Satyn alan ýurtlar: Russiýa, BAE, Şweýsariýa, Owganystan, Ermenistan, Gyrgyzystan we ...
Reklama
Türkmen wekiliýeti Musulman Zenan Parlamentarileriniň 7-nji maslahatyna gatnaşar
12-nji ýanwarda geçirilen Hökümetiň mejlisinde Mejlisiň ýolbaşçysy Akja Nurberdiýewa ýurdumyzyň wekiliýetiniň Eýranda geçiriljek Yslam Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Parlament Bileleşiginiň Musulman Zenan Parlamentarileriniň 7-nji maslahatyna we bu halkara guramanyň Parlament Bileleşiginiň 13-nji maslahatyna gatnaşmagyna görülýän taýýarlyk barada habar berdi. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz parlament diplomatiýasynyň ...
24-26-njy ýanwarda Aşgabatda Belarus Respublikasynyň Medeniýet günleri geçiriler
Hökümetiň mejlisinde döredijilik çäresini geçirmäge görülýän taýýarlyk barada wise-premýer A. Garajaýew hasabat berdi. Bellenilişi ýaly, belarus medeniýetiniň günleri iki ýurduň Medeniýet ministrlikleriniň arasynda 2017-2020-nji ýyllar üçin hyzmatdaşlyk maksatnamasyna laýyklykda hem-de türkmen-belarus diplomatik gatnaşyklarynyň ýola goýulmagynyň 25 ýyllygy mynasybetli geçirilýär. Çäräniň maksatnamasy Belarus ...
Çölde pisse ýetişdirmek boýunça synag işleri netijeli alnyp barylýar
Çöller, ösümlik we haýwanat dünýäsi milli institutynyň (ÇÖHDMI) tokaýlaryň we öri meýdanlarynyň ekologiýasy laboratoriýasynda Merkezi Garagumda lagym-zeýkeş we dürli derejede minerallaşan ýerasty suwlaryny ulanyp, hozmiweli ösümlikleriň ýerli görnüşlerini ýetişdirmek boýunça köpýyllyk ylmy barlaglar dowam edýär. Laboratoriýanyň uly ylmy işgäri Güljemal Gurbanmämmedowanyň aýtmagyna görä, bu synaglar 2014-nji ýylyň ...
Ýokary we orta bilim ulgamynyň hünärmenleri daşary ýurt dillerini öwretmekdäki täzeçil usullary ara alyp maslahatlaşdylar
Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersitetinde daşary ýurt dillerini okatmagy kämilleşdirmek meselelerine bagyşlanan ylmy-usulýet maslahaty geçirildi. Bilim we daşary işler ministrlikleriniň gurnan forumyna Milli bilim institutynyň işgärleri, ýokary, umumy orta bilim berýän okuw jaýlarynyň we mekdebe çenli çagalar edaralarynyň ýolbaşçylar, dil merkezleriniň hünärmenleri, ...
Maýa goýum hyzmatdaşlygy – Daşary ykdysady bankyň işiniň esasy ugurlarynyň biri
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrmagy boýunça Türkmenistanyň wekiliýeti Birleşen Arap Emirliklerine iş saparyny amala aşyrdy. Şol ýerde BAE-niň Hökümetinde, şeýle hem birnäçe iri energetika kompaniýalaryň, Abu-Dabiniň ösüş gaznasynyň we Yslam ykdysady ösüşiniň Dubaý merkeziniň ýolbaşçylary bilen ...
«PETRONAS Çarigali (Türkmenistan) Sdn Bhd» kompaniýasy Malaýziýanyň UTP uniwersitetine okamaga çagyrýar
«PETRONAS Çarigali (Türkmenistan) SdnBhd» kompaniýasy Malaýziýanyň «PETRONAS» Tehnologiki uniwersitetinde 2018-2019-njy okuw ýylynda okamak üçin dalaşgärleri kabul edip başlaýar. *Maşyngurluşygynyň tehnologiýasy *Himiki maşyngurluşyk *Nebitgaz çykarmagyň tehnologiýasy *Elektrika we elektronika *Geologiýa ...
Çeperçilik sungaty muzeýinde Türkmenistanyň taryhyna bagyşlanan sergi açyldy
Çeperçilik sungaty muzeýinde „Beýik Ýüpek ýoly-- parahatçylyk, dostluk we hyzmatdaşlyk ýoly“ atly sergi açyldy, ylym we döredijilik intelligensiýasynyň, jemgyýetçilik köpçüliginiň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri, Türkmenistanyň Çeperçilik akademiýasynyň talyplary onuň ilkinji tomaşaçylary ...


text:
Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzyň welaýatlarynyň we Aşgabat şäheriniň häkimleriniň gatnaşmagynda göni aragatnaşyk arkaly wideoşekilli iş maslahatyny geçirdi. Onda ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan
ösdürmek, möwsümleýin oba hojalyk işleriniň barşy hem-de Oba milli maksatnamasynyň ýerine ýetirilişi bilen baglanyşykly meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy.
Iş maslahatynyň barşynda ilki bilen Ahal welaýatynyň häkimi T.Atahallyýew häzirki döwürde welaýatda alnyp barylýan işleriň ýagdaýy, bugdaý ekişiniň hem-de pagta ýygymynyň barşy barada hasabat berdi. Möwsümleýin oba hojalyk işleriniň depginlerini güýçlendirmek boýunça hormatly Prezidentimiziň ozal beren tabşyryklaryny ýerine ýetirmek ugrunda giň möçberli işler ýaýbaňlandyryldy. Şeýle hem häkim welaýatyň çäklerinde gurluşygy alnyp barylýan desgalardaky işleriň ýagdaýy hem-de Ýaşulular maslahatyny guramaçylykly geçirmäge görülýän taýýarlyk işleri barada hasabat berdi.
Döwlet Baştutanymyz ýetişdirilen gowaça hasylyny ýitgisiz ýygnap almak, möwsümi bellenilen möhletlerde tamamlamak boýunça birnäçe tabşyryklary berdi. Milli Liderimiz daýhanlar üçin döredilýän şertleriň, tehnikalaryň netijeli işledilmeginiň we tabşyrylan hasyl üçin hasaplaşyklaryň öz wagtynda geçirilmeginiň yzygiderli gözegçilikde saklanmalydygyny belledi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ekişde tehnikalaryň doly güýjünde işledilmeýändigini, şoňa görä-de bugdaý ekişiniň gündelik depgininiň pesdigini aýdyp, hususan-da, welaýatyň Tejen, Sarahs we Ak bugdaý etraplarynda bugdaý ekişiniň pes derejede guralandygyna ünsi çekdi. Şunuň bilen bir hatarda, döwlet Baştutanymyz gowaça meýdanlarynda pagta ýygýan kombaýnlaryň az sanlysynyň işledilýändigi sebäpli, gündelik ýygylýan pagtanyň hem möçberiniň azdygyny, şu babatda, aýratyn-da, welaýatyň Kaka we Altyn asyr etraplarynda pagta ýygymynyň pes derejede alnyp barylýandygyny aýdyp, bu ýagdaýlary düýpli seljerip, işleri degişli derejede ýola goýmagy talap etdi.
Hormatly Prezidentimiz Oba milli maksatnamasyny berjaý etmegiň möhüm talap bolup durýandygyny belläp, ondan gelip çykýan wezipeleriň ýerine ýetirilmeginiň oba ilatynyň durmuş derejesiniň has-da ýokarlandyrylmagyna düýpli täsir edýändigini nygtady. Şoňa görä-de, maksatnamada kesgitlenen wezipeleriň ählisini berk berjaý etmek zerurdyr diýip, döwlet Baştutanymyz häkime degişli tabşyryklary berdi.
Döwlet Baştutanymyz Garaşsyzlygymyzyň 26 ýyllyk baýramçylygynyň öňüsyrasynda welaýatda geçiriljek Ýaşulular maslahatynyň ähmiýeti barada aýdyp, umumy döwlet häsiýetli bu möhüm çärä hemmetaraplaýyn düýpli taýýarlyk görülmegini we onuň ýokary guramaçylyk derejesinde geçirilmegini üpjün etmegi tabşyrdy.
Soňra Balkan welaýatynyň häkimi S.Satlykow möwsümleýin oba hojalyk işlerini guramaçylykly geçirmek, hususan-da, bugdaý ekişiniň depginini ýokarlandyrmak boýunça ýaýbaňlandyrylan çäreler barada hasabat berdi. Şeýle hem ýurdumyzyň günbatar sebitinde Oba milli maksatnamasyny durmuşa geçirmek boýunça degişli işleriň alnyp barylýandygy hakynda habar berildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Etrek, Serdar we Bereket etraplarynda bugdaý ekişiniň depgininiň pesdigine ünsi çekip, ýol berilýän kemçilikleri düzetmek barada häkime anyk görkezmeleri berdi. Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiz welaýatyň ekerançylyk meýdanlarynda alnyp barylýan işleriň netijeliligini artdyrmaga gönükdirilen täze çemeleşmeler barada aýdyp, ähli agrotehniki çäreleriň hasyllylygy ýokarlandyrmak, ekin dolanyşygyny we tohumçylygy kämilleşdirmek esasynda alnyp barylmalydygyna ünsi çekdi. Döwlet Baştutanymyz daýhanlaryň öndürijilikli zähmet üçin ähli zerur şertler bilen üpjün edilişine berk gözegçiligi ýola goýmagy tabşyrdy.
Milli Liderimiz welaýatda durmuş maksatly desgalaryň, senagat kärhanalarynyň gurluşygy baradaky meseläni gozgap, häkime Garaşsyzlyk baýramy mynasybetli ulanmaga berilmegi meýilleşdirilýän desgalara gözegçiligi güýçlendirmegi tabşyrdy. Şeýle hem hormatly Prezidentimiz nobatdaky Ýaşulular maslahatyna taýýarlyk görülmegi baradaky meseläniň üstünde durup geçip, bu babatda häkime degişli tabşyryklary berdi.
Daşoguz welaýatynyň häkimi M.Baýramgulyýew ekerançylyk ýerlerinde agrotehniki çäreleriň geçirilişi, hususan-da, bugdaý ekişi, pagta ýygymy bilen baglanyşykly alnyp barylýan işler barada hasabat berdi. Şeýle hem häkim demirgazyk sebitde täze gurulýan desgalardaky işleriň ýagdaýy hakynda habar berdi.
Döwlet Baştutanymyz hasabaty diňläp, welaýatda pagta ýygymynyň depginleriniň pesdigine ünsi çekip, welaýatyň Gurbansoltan eje adyndaky we Ruhubelent etrabynda bugdaý ekişiniň hem-de Köneürgenç we Akdepe etraplarynda pagta ýygymynyň guralyşynda düýpli säwliklere ýol berilýändigine ünsi çekip, bu ugurda ýol berilýän kemçilikleri gysga wagtyň içinde düzedip, işleri talabalaýyk ýola goýmagy häkimden berk talap etdi.
Hormatly Prezidentimiz Oba milli maksatnamasynda göz öňünde tutulan desgalaryň ýagdaýy, aýratyn-da, Garaşsyzlyk baýramy mynasybetli ulanmaga beriljek desgalardaky işler bilen baglanyşykly meseleleriň hemişe gözegçilikde saklanmalydygyny tabşyrdy. Şeýle-de, döwlet Baştutanymyz demirgazyk sebitiň ýaşaýjylarynyň Ýaşulular maslahatyna guramaçylykly taýýarlanmagy boýunça häkime tabşyryklary berdi.
Soňra göni aragatnaşykda geçirilýän wideoşekilli iş maslahatynda Lebap welaýatynyň häkimi Ç.Çarlyýew pagta ýygymy we bugdaý ekişi boýunça ýaýbaňlandyrylan çäreler barada hasabat berdi. Häkim öňde boljak şanly senelere görülýän taýýarlyk işleri, dürli desgalaryň gurluşygy we sebitiň düzümini ösdürmek bilen baglanyşykly işleriň ýagdaýy hakynda hem habar berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow oba hojalyk işleriniň netijeliligini ýokarlandyrmak, ýerleri we suwaryş suwyny rejeli peýdalanmak, geçirilýän agrotehniki çäreleriň ýokary derejesini üpjün etmek babatda häkime birnäçe tabşyryklary berdi.
Milli Liderimiz bugdaý ekişiniň alnyp barlyşynda tehnikalaryň bildirilýän talaplaryň derejesinde işledilmeýändigine we şu sebäpli, esasan-da, welaýatyň Sakar, Birata we Hojambaz etraplarynda ekişiň gündelik depgininiň pesdigine häkimiň ünsüni çekdi.
Welaýatda pagta ýygymynyň depginleri baradaky meselä degip geçmek bilen, döwlet Baştutanymyz Birata we Atamyrat etraplarynda pagta ýygymynyň pes derejede guralandygyny belledi. Hormatly Prezidentimiz işleriň ýaramaz guralmagynyň sebäplerini seljermegi hem-de kemçilikleri gysga wagtyň içinde düzedip, işleriň depginlerini güýçlendirmek üçin zerur çäreleri görmegi tabşyrdy.
Döwlet Baştutanymyz şeýle hem Garaşsyzlyk baýramy mynasybetli ulanmaga beriljek desgalardaky işleri işjeňleşdirmegi tabşyrdy. Milli Liderimiz Ýaşulular maslahaty ýaly şeýle wajyp umumymilli foruma hemmetaraplaýyn taýýarlyk görmegiň zerurdygyny nygtap, şunuň bilen baglylykda, häkime anyk tabşyryklary berdi.
Soňra Mary welaýatynyň häkimi B.Annagurbanow häzirki döwürde welaýatyň ekerançylyk meýdanlarynda pagta ýygymynyň, bugdaý ekişiniň barşy, umuman, sebitiň oba hojalygynyň netijeliligini has-da artdyrmak boýunça alnyp barylýan giň möçberli işler barada hasabat berdi.
Şeýle hem häkim welaýatyň durmuş-ykdysady düzümini ösdürmek, sebitiň çäklerinde gurulýan desgalaryň hiline hem-de möhletlerine gözegçilik etmek, şanly senelere bagyşlanan köpçülikleýin-medeni çärelere taýýarlyk görmek boýunça alnyp barylýan işler hakynda habar berdi.
Milli Liderimiz hasabaty diňläp, möwsümleýin oba hojalyk işleriniň agrotehniki kadalara, tassyklanan meýilnama laýyklykda bellenilen möhletlerde ýerine ýetirilmelidigini tabşyrdy. Şunuň bilen baglylykda, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow welaýatyň Oguzhan hem-de Wekilbazar etraplarynda tehnikalaryň doly güýjünde işledilmeýändigi üçin bugdaý ekişiniň depgininiň pes derejede barýandygyny aýtdy.
Döwlet Baştutanymyz Baýramaly, Mary we Garagum etraplarynda pagta ýygymynyň depginleriniň yza galýandygyny, ýygymda döwlet tarapyndan satyn alynýan kuwwatly tehnikalaryň netijeli işledilmeýändigini nygtap, bu ýagdaýlary düýpli seljermegi we işleri ýola goýmak üçin ähli çäreleri görmegi häkimden berk talap etdi.
Döwlet Baştutanymyz welaýatyň çäklerinde gurulýan desgalaryň öz wagtynda ulanmaga berilmelidigine ünsi çekip, alnyp barylýan işleriň ýokary hil derejesine yzygiderli gözegçiligiň ýola goýulmalydygyny tabşyrdy.
Milli Liderimiz nobatdaky Ýaşulular maslahatyna taýýarlyk görlüşi baradaky gürrüňe ünsi çekip, welaýatdan bu ählumumy çärä gatnaşjak wekilleriň düzümi we şuňa meňzeş beýlekiler bilen baglanyşykly meseleleriň hemmetaraplaýyn oýlanyşykly çözülmelidigini tabşyrdy.
Soňra Aşgabat şäheriniň häkimi Ş.Durdylyýew ýurdumyzyň baş şäherini abadanlaşdyrmak, gök zolaklary döretmek we paýtagtymyzyň çäklerinde degişli arassaçylyk ýagdaýyny saklamak boýunça döwlet Baştutanymyzyň ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiz paýtagtymyzy mundan beýläk-de ösdürmek boýunça öňde durýan wezipeleriň çözgüdine örän jogapkärçilikli we hemmetaraplaýyn esasda çemeleşmegiň zerurdygyny belläp, bu babatda häkime birnäçe anyk görkezmeleri berdi. Milli Liderimiz medeni-durmuş, inženerçilik-tehniki we ekologiýa ugurlaryny öz içine alýan abadanlaşdyryş işleriniň geçirilişine oýlanyşykly çemeleşmegiň wajypdygyna ünsi çekdi.
Döwlet Baştutanymyz türkmenistanlylaryň amatly durmuşy üçin ýokary ekologiýa görkezijileriniň üpjün edilmeginiň Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň baş talaby bolup durýandygyny belläp, döredilýän ýaşyl zolaklaryň gerimini mundan beýläk-de giňeltmegi, şol bir wagtyň özünde bar bolan bag nahallaryna degişli idegiň ýola goýulmagyny hemişe gözegçilikde saklamagy tabşyrdy.
Milli Liderimiziň belleýşi ýaly, ýurdumyzyň we jemgyýetimiziň durmuşyndaky möhüm ähmiýeti bolan şanly wakalaryň döwrüň ruhuna laýyk derejede geçirilmegi halkymyzyň bagtyýarlygynyň aýdyň nyşany bolup durýar. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz şanly seneler mynasybetli dürli maksatly binalaryň açylyş dabarasynda guralýan medeni-köpçülikleýin çärelerde halkymyzyň ruhy dünýäsiniň, Türkmenistanyň ýeten derejesiniň beýanyny tapmalydygyny belledi.
Hususan-da, häkime Aşgabatda geçiriljek açylyş dabaralar mynasybetli guraljak çäreleriň ýokary guramaçylyk derejesiniň üpjün edilmelidigi babatda birnäçe anyk görkezmeler berildi.
Şeýle-de, hormatly Prezidentimiz ýakynda geçiriljek Ýaşulular maslahatynyň uly ähmiýete eýedigini aýdyp, onuň ýokary guramaçylyk derejesinde geçirilmeginiň möhüm talap durýandygyny bellemek bilen, bu babatda häkime degişli tabşyryklary berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow wideoşekilli iş maslahatynyň ahyrynda oňa gatnaşyjylara mähriban halkymyzyň abadançylygynyň, bagtyýarlygynyň, Türkmenistanyň ykdysady taýdan mundan beýläk-de gülläp ösmeginiň we ýurdumyzyň halkara abraýynyň ýokarlanmagynyň bähbidine ýaýbaňlandyrylan giň möçberli özgertmeleri durmuşa geçirmekde uly üstünlikler arzuw etdi.
Türkmen döwlet habarlary
02.10.2017 ýyl.
http://tdh.gov.tm/news/tm/articles.aspx&article9398&cat19


text:
Habarlar
Date : Monday, 22 January , 2018
Hormatly Prezidentimiziň, Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy Gurbanguly Berdimuhamedowyň Permany bilen 1-nji derejeli ýurist Rahim Hekimowiç Ataýew Mary welaýatynyň prokurory wezipesine bellenip, ol Aşgabat şäheriniň Berkararlyk etrabynyň prokurory wezipesinden boşadyldy.
***
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Kararlaryna laýyklykda:
ýustisiýanyň geňeşçisi Döwran Aýdogdyýewiç Berdimyradow Daşoguz welaýatynyň Daşoguz şäheriniň prokurory wezipesine bellenilip, ol Lebap welaýatynyň Hojambaz etrabynyň prokurory wezipesinden boşadyldy;
1-nji derejeli ýurist Maksat Hojamyradowiç Kulyýew Aşgabat şäheriniň Berkararlyk etrabynyň prokurory wezipesine;
2-nji derejeli ýurist Ruslan Wepakulyýewiç Rebbenakulyýew Ahal welaýatynyň Baharly etrabynyň prokurory wezipesine;
1-nji derejeli ýurist Atabeg Durdymyradowiç Golbaýew Lebap welaýatynyň Hojambaz etrabynyň prokurory wezipesine;
2-nji derejeli ýurist Annamyrat Baýramalyýewiç Amangeldiýew Lebap welaýatynyň Çärjew etrabynyň prokurory wezipesine bellenildi;
1-nji derejeli ýurist Şöhrat Ümirowiç Klyçew Mary welaýatynyň prokurorynyň orunbasary wezipesinden boşadyldy.


text:
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowy Aleksandr Newskiý ordeni bilen sylaglamak dabarasy tamamlanandan soňra, türkmen Lideri Russiýa Federasiýasynyň Prezidenti Wladimir Wladimirowiç Putiniň ýurdumyzyň iň ýokary döwlet sylaglarynyň biri — «Hyzmatdaşlygy ösdürmäge goşandy üçin» diýen orden bilen sylaglanýandygyny yglan etdi.
Milletiň Lideriniň belleýşi ýaly, bu çözgüt Russiýanyň Baştutanynyň türkmen-russiýa gatnaşyklaryny ösdürmek we pugtalandyrmak işine, onuň parahatçylygyň üpjün edilmegine hem-de halkara hyzmatdaşlygynyň giňeldilmegine goşan uly goşandynyň ykrar edilmegi bolup durýar.
Türkmenistanda Wladimir Wladimirowiçi parasatly we öňdengörüji döwlet işgäri hökmünde tanaýarlar we çuňňur hormatlaýarlar diýip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow belledi. Ýokary döwlet wezipesinde onuň netijeli işi, uly syýasy tejribesi hem-de öz belent wezipesini ýokary derejede ýerine ýetirýändigi diňe bir Russiýada ählihalk goldawyny däl-de, eýsem, bütin dünýäde abraý we hormat getirdi.
— Onuň ýokary döwlet işlerine jogapkärli çemeleşmegi, parasatlylygy Russiýa Federasiýasynyň Prezidentine öz ýurduna ynamly ýolbaşçylyk etmäge, Russiýanyň halkyny täze belentliklere alyp gitmäge, durnuklylygy saklap galmaga hem-de pugtalandyrmaga we döwletiň bütewiligini gorap saklamaga mümkinçilik berýär.
Häzirki wagtda Türkmenistan bilen Russiýa Federasiýasy ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň ähli ugurlarynda diýen ýaly, şol sanda syýasy, söwda-ykdysady we ynsanperwer ulgamlarynda üstünlikli hyzmatdaşlyk edýärler diýip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow sözüni dowam etdi. Döwlet Baştutanynyň belleýşi ýaly, biziň ýurtlarymyzy birek-birege hormat goýmak, deňhukuklylyk hem-de ösüşe ymtylmak ýaly ýörelgelere esaslanan ýakyn gatnaşyklar baglanyşdyrýar.
Türkmenistanyň Prezidenti russiýaly kärdeşini gutlap, oňa tüýs ýürekden berk jan saglyk, jogapkärli döwlet işinde täze uly üstünlikleri, şeýle hem Russiýanyň dostlukly halkyna abadançylyk, parahatçylyk we rowaçlyk arzuw etdi.


text:
Pakistan polisiýasy bir maşgalanyň 10 agzasynyň ýol hadysasynda heläk bolandygyny aýdýar. Ol maşgalanyň münüp barýan mini awtobusy Indus ýolunda garşy tarapdan gelýän iki awtobusyň aşagyna düşüpdir.
“Kiçi awtobusdakylaryň onusy hem ýogaldy” diýip, Şamşora şäheriniň polisiýa sözçüsi 24-nji dekabrda aýtdy.
Ölenleriň dördüsi aýal maşgala, bäşisi – çaga.
Ýolgaçy awtobuslarynyň sürüjileri bu hadysadan soň wakanyň bolan ýerinden gaçdylar we polisiýa olary gözlemek bilen meşgul.
Ýerli polisiýa resmisi Arfan Buhadar iki awtobusyň çakyşyp, soňra mini awtobusa urlandygyny gürrüň berdi. Şeýle-de ol 17 adamyň ýaraly bolandygynyň, olaryň käsiniň ýagdaýynyň agrydygyny aýtdy.
Pakistanda ýol hadysalary kän bolýar we munuň bir sebäbi ýollaryň ýagdaýy bilen bagly bolsa, ikinji sebäbi sürüjileriň howpsuzlyk çärelerini we ýol düzgünlerini bilmezligi bilen bagly.


text:
Oba hojalyk inženerligi
Oba hojalyk inženerligi ekerançylyk ösümlüklerini,senagat ösümlüklerini,öri we öri meýdanlaryny,miweçiligi,bakja önümçülügü,bagbançylygy,biýotehnologiýa,ekologiýa oba hojalygy, ösümlük hassalyklaryny we zyýanlaryny we bulara karşy göreşmäniñ usullaryny,oba hojalyk binalaryñ proýektirlemesini we ösdürülmesini,suwarym,nagym,toprak we suw zapas sistemalaryñ proýektirlemesi we planaşdyrmasyny,toprak,suw we ösümlük arabaglanşyklaryny,daşky gurşaw kirliligi,ösümlük iýmitlendirme we dersleme ,oba hojalyk kuwwat maşynlary,oba hojalyk gural we maşynlaryny,aryçylyk, oba hojalyk önümleriñ genetikasy,oba hojalyk ykdysadyýeti,oba hojalyk syýasaty,bilen giñişleýin gyzykýan inženerligiñ pudagydyr.