text:
TYA-nyň Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň Botanika bagynda hem ösümlik dünýäsiniň köpdürlüligini artdyrmak, olary gorap saklamak boýunça işler ylmy esasda alnyp barylýar.
Türkmen milli göreşi medeniýetimiziň aýrylmaz bölegidir. Türkmen halky gadymy döwürlerden bäri göreş sungaty bilen içgin gyzyklanyp gelipdir.
Halyçylyk sungaty uzak heňňamlarda timarlanyp, gitdigiçe owadanlanyp, türkmeni dünýä ýüzüne tanadyp gelen milli guwanjymyzdyr, halkyň ýüzüniň tuwagydyr.
Daşky gurşawy goramak, ekologiýanyaýawlysaklamak bilen baglanyşykly meseleler häzirki zaman dünýäsinde esasy meseleleriň birine öwrüldi.
Ýurdumyzda ylym-bilime, dünýä ylmynyň iň soňky gazananlaryny özleşdirmäge uly ähmiýet berilýär. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň tagallalary bilen ylym-bilim ulgamyny kämilleşdirmek babatda, alymlaryň işine itergi bermek, türkmen ylmynyň taze binýadyny tutmak boýun-ça düýpli işler amala aşyrylýar.
Öňňin, 15-nji iýunda hormatly Prezldentimiziň paýtagtymyzda we Ahal welaýatynda alnyp barylýan işler bilen dikuçarda, guşuçar belentlikden tanyşlykda, akyldar şahyrymyz Magtymguly Pyragynyň ýadygärlik heýkelini Köpetdagyň belentliginde ýerleşdirmek barada aýdanlary halkymyzda uly buýsanç duýgusyny döretdi.
Şu gün ýurdumyzda giňden bellenilýän Ylymlar güni mynasybetli paýtagtymyzda Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi geňeşi we Ylymlar akademiýasy bilen bilelikde her ýyl geçirilýän ýaşlaryň arasynda ylmy işleriň bäsleşiginiň ýeňijilerine sylaglary gowşurmak dabarasy boldy.
Gadymy hem şöhratly taryhynda Änew, Nusaý, Dehistan, Marguş, Merw, Köneürgenç, Amul, Sarahs, Abywerd ýaly medeni ojaklary döredip, umumadamzat medeniýetiniň ösüşine uly goşant goşan türkmen halky ylym-bilime aýratyn sarpa goýup gelipdir.
Ylym biziň düşünjämizde, ýönekeýleşdirilip aýdylanda, döredijilikli işiň netijesidir.
Sagdynlygyn we ruhubelentligiň ýylynda ynsany bagtly, eşretli durmuşa ýetirýän güýç ylymdyr.
Halkymyz «It geldi gut geldi» diýýär. Gut sözi gadymy türkmen sözi bolup, ol bagt manysyny aňladýar.
Öz durmuşyny türkmen topragyndan üzňe görmedik alym-arheolog Wiktor Iwanowiç Sarianidi ömrüniň köp bölegini türkmen sährasynda, has takygy, Garagum çölünde, gadymy ýadygärlikleri öwrenmek üçin gazuw-agtaryş işlerini alyp barmak bilen geçirdi.
«Mirasa sarpa soýmak, Watany özgertmek ýyly» diýlip atlandyrylan 2016-njy ýylyň 4-nji ýanwarynda geçiren wideoşekilli iş maslahatynda hormatly Prezidentimiz türkmen halkynyň müňýyllyklaryň dowamynda toplanan maddy we ruhy gymmatlyklaryny gorap saklamagyň döwlet syýasatynyň möhüm ugry bolup durýandygyny aýratyn nygtady.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzda bolup geçýän öz-gerişlikler halk hojalygynyň ähli pudaklaryny öz içine alyp, halkyň medeni babatda hem kämilleşmegine şert döredýär.
Şu ýylyň dowamynda paýtagtymyzda, onuň
töwereklerinde hem-de ýurdumyzyň welaýatlarynda agaç nahallarynyň 3 million düýbüni oturtmak bellenildi. Gahryman Arkadagymyz ýurdumyzyň baş şäheriniň binagärlik keşbini özgertmek hem-de abadanlaşdyrmak boýunça meýilnamalaryň öz wagtynda we
ýokary hilli ýerine ýetirilmegine berk gözegçilik etmegiň wajypdygyny sargyt edýär.
Edermen ekerançy daýhanlarymyzyň
nesilme-nesil çekip gelýän päk zähmeti netijesinde sadymy döwürlerden şu günlere gelip ýeten maddy mirasymyz bolan gawunlar milletimizin ruhy mirasynda-da ykjam orun alypdyr: türkmen dilinde, däp-dessurlarynda, halk döredljiliginde gawun bilen bagly aýtgylaryň, durnukly söz düzümleriniň, rowaýatlaryň... giden ulgamyny görmek bolýarŞu toý günlerinde şolaryň kähirini ýatlasak, datly gawunlarymyzyň ýakymyna hem-deýokumyna sarpa goýdugymyz bolar.
Geobotanika we Milli gerbariý gaznasynyň, şeýle hem Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň barlaghanalarynda biziň ýurdumyzyň dürlik künjeklerine bolan ýazky ekspedisiýanyň barşynda toplanan maglumatlary we ösümlik materiallaryny işläp taýýarlamak boýunça işler alnyp barylýar.
Häzirki döwürde ata-babalarymyz tarapyndan bize miras galdyrylan milli baýlyklarymyz bolan taryhy ýadygärliklerimizi öwrenmäge, olarda rejeleýiş, öň ki durkuny dikeldiş işlerini geçirmäge hem-de täze nesle abat ýagdaýynda ýetirmäge, olar barada nesihat işlerini alyp barmaga giň ýol açyldy.
Zenanyň şirin owazyna eýlenip, çagany uklatmak maksady bilen hiňlenilip aýdylýan sallançak başyndaky hüwdülerden başga-da, oňy ele alyp, bökdürip, hopba edip ýa-da aýagyň üstünde ýatyryp, yralaýan wagtyňda aýdylýan her hili çeper setirler hem folklor diýlip atlandyrylýan gymmatly hazynanyň içinde kän gabat gelýär.
Halkymyzyň ata-babadan gelýän halal we arassa ýoluny döwrebap dowam etdirýän hormatly Prezidentimiz türkmen halkynyň geçmiş taryhyny, edebiýatyny, sungatyny, milli däp-dessurlaryny täzeçil, töwerekleýin hem-de düýpli öwrenmegiň, nesillerimizi watansöýüjilik, halallyk, ynsan-perwerlik ruhunda terbiýele-mekde egsilmez hazyna bolan milli mirasymyzy dikeltmek bilen, halkymyzyň medeni-ruhy dünýäsini baýlaşdyrmagyň döwletimiziň gaýragoýulmasyz wezipeleriniň biridigini nygtaýar.
Häzirki döwürde iň wajyp meseleleriň biri hem ylym we önümçilik bähbitli ösümlikleriň tohumlarynyň asyl nusgalaryny genetika banklarynda saklamak hem-de olaryň nesil toplumynyň gorlaryny ýöriteleşdirilen ekin ýerlerinde diri görnüşde ösdürmek we öwrenmek bölüp durýar.
Ýakynda Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Tehnologiýalar merkezinde «Ýurdumyzy özgertmekde innowasion tehnologiýalar» atly ylmy maslahat geçirildi.
Milli Liderimiz ylym ulgamyny ösdürmegiň, alnyp barylýan ylmy-barlag işlerinde ýokary netijeleri gazanmagyň esasy şerti hökmünde ýaş alymlaryň täze neslini terbiýeläp ýetiş-dirmäge aýratyn üns berýär.
Hormatly Prezidentimiz Türkmenistanda düýpli we amaly ylymlary, innowasion senagaty ösdürmegi, ylmy, bilimi halka peýda berer ýaly derejä ýetirmegi wezipe edip goýdy we geljegi has uly bolan ylmyň ileri tutulýan ugurlaryny kesgitledi. Şol ugurlaryň biri hem ynsanperwer ylymlardyr.
Magtymgulynyň döredijiliginiň özeni türkmeniň gadymy hem baý halk döredijiligidir. Halkyň dünýa hakyndaky oýlanmalary, dünýa düşünmeleri ähli çuňlugy we danalygy bilen şahyryň döredijiligine siňipdir.
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň Botanika bagynyň bu işi ýokary hünärli biolog-floristiçileri we sistematikaçylar amala aşyrýarlar. Bu işiň esasy ugry daşary ýurtlaryň howa şertlerine uýgunlaşan ösümlikleri ýurduň howa-toprak şertlerine uýgunlaşdyrmak ýa-da introduksiýa, ösümlikleriň seýrek duş gelýän görnüşlerini goramak bolup durýar.
Ýurdumyzyň çäginde ýerleşen taryhy ýadygärlikleri gorap saklamak, milli medeni mirasymyzy öwrenmek, wagyz etmek bilen baglanyşykly il-ýurt bähbitli işler Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe has giň gerim bilen dowam etdirilýär.
Merdana türkmen halkymyz gözbaşyny asyrlaryň jümmüşinden alyp gaýdýan, edermen pederlerimizden şu günki bagtyýar nesillere miras galan behişdi bedewlerimizi milli buýsanjy saýyp arzylaýar.
Hormatly Prezidentimiziň başlangyjy bilen «Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýyly» diýlip atlandyrylan üstümizdäki ýylda eziz Watanymyzy mundan beýläk hem ösdürmek, özgertmek ugrunda alnyp barylýan ägirt işleriň her biri milli mirasa sarpa goýmak bilen utgaşdyrylýar.
Bu prosess anyk, nätanyş ösümlik bilen alnyp barylýan işiň ykdysady we sosial maksada laýyklygyny, onuň ýerli flora bilen ekologik we biologik deňeşdirip bolujylygyny nazara almak bilen oýlanyşykly toplumlaýyn ylmy çemeleşmäni talap edýär.
Özüniň milli medeni, edebi we taryhy gymmatlyklary bilen adamzat jemgyýetiniň ösmegine saldamly goşant goşan türkmen halkynyň geçmiş taryhyny çuňňur öwrenmek we dünýa ýaýmak Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň döwlet syýasatynyň ileri tutudan ugurlarynyň biri bölüp durýar. Belent maksatlara beslenen bu ugurlary has-da ýaýbaňlandyrmak Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynda giň gerime eýe bolýar.
Ol ýazgylar ilkinji gezek kiçi Bezegli deräniň diwar ýazgylarynda gabat gelýär. Diwar suratlary, alymlaryň pikirine görä, takmynan, 14 müň ýyl ozalrak döredilipdir. Şeýlelikde, şol gowak ýazgylaryndan 8 kilometr uzaklykda ýerleşýän Çendir jülgesiniň, Ak obasynyň, Gyzyl Ymam gonamçylygynyň gapdalynda, iki dagyň arasynda, beýik gumly dag depelerinde ýerleşen daş heýkelleriň ýaşy, takmynan, 1011 müň ýyla golaýdyr. Şol ýadygärlikler birbada döremändir. Olar müňýyllyklaryň dowamynda ýasalypdyr. Şonuň üçin olaryň dörän wagty we daşky şekili asyrlar boýunça üýtgäp durupdyr.
Repetek Döwlet biosfera goraghanasy 1927-nji ýylyň Garaşsyzlyk aýynyň 27-sinde Gündogar Garagumuň ajaýyp gara ojar tokaýlaryny hem-de onuň daş-töweregindäki meýdanlary gorap saklamak üçin döredildi. Goraghananyň wezjpesine Garagumuň çägeli çölüniň aýratyn, ÖTjboluşly iiýtgeşik ösümlik we haýwanat dünýäsini öwrenmek, goramak hem-de dikeltmek işleri girýär. Olardan başga-da, demir ýol duralgalarynyň, säginelgeleriň we öri meýdanlaryndaky guýularyň töwereklerini gök-bagçylyga öwürmäge uly iins berüýär.
Türkmenistanyň biçak baý geçmişi bar. Bu gün Altyn depe, gadymy Merw, Coltan Sanjaryň mawzoleýyi, Köneürgenjiň binalary, Maşady-Misserian galalary, Nusaý galasy köpleri haýran galdyrýar. Bu ýadygärlikler dünýä siwilizasiýasynda aýratyn orun tutýar. Türkmenistanda olar bilen bir hatarda henize çenli doly öwrenilmedik ýadygärlikler hem az däldir.
«Türkmenistan» gazeti,
2016-09-14
2016-njy ýyl Mirasa sarpa goýmak, Watany
özgertmek ýyly
Şöhratly taryhymyz ruhy binýadymyz
Milli Liderimiz şu ýylyň 13-nji ýanwarynda il içinde Paryzdepe ady bilen meşhur bolan gadymy taryhy ýadygärlige baryp gördi. Döwlet Baştutanymyzyň belleýşi ýaly, örän baý medeni-taryhy ýadygärliklere eýe bolan bu toprakda geçmişde dünýä ýaň salan beýik işler bitirilipdir: şäherler
döredilip, binalar gurlupdyr. Taryhdan belli bolşy ýaly, Paryzdepe taryhy asyrlaryň jümmüşine uzap gidýän galanyň galyndysydyr. Onuň umumy meýdany 3,2 gektara barabardyr. Ýadygärlikde Nusaýdaky tapyndylara meňzeş küýze bölekleri, şeýle hem bu şäheriň gülläp ösen döwrüniň Beýik Seljuk türkmen döwleti bilen bagly bolandygyny tassyklaýan tapyndylar ýüze çykarylýar. Ol barada IXX asyrlara degişli bolan çeşmelerdäki maglumatlar agdyklyk edýär. Paryzdepe orta asyrlarda gülläp ösen şäher bolupdyr. Emma alymlaryň pikirine görä, ýadygärligiň esasyndaky medeni gatlaklar has gadymy döwre b.e. öňki V müňýyllyga degişlidigini görkezýär. Taryhçy alymlar Paryzdepäniň iri ilatly ýer hökmünde Parfiýa
döwletiniň döwründe dörändigi baradaky çaklamalary hem öňe sürýärler.
Ýadygärligiň töweregindäki gadymy döwürlere degişli bolan kärizler hem köp
asyrlaryň dowamynda netijeli ulanylypdyr. Guýular we akarlar ussalar tarapyndan yzygiderli arassalanypdyr. Netijede, olar uzak wagtlap adamlara hyzmat edipdir.
Şunun bilen baglylykda, hormatly Prezidentimiz Paryzdepäni ylmy esasda öwrenmegiň zerurdygyna ünsi çekip, munuň üçin taryhçylardan, arheologlardan we alymlardan ybarat ýörite topary döretmegiň gerekdigini aýtdy hem-de bu taryhy ýadygärligi düýpli öwrenmek barada degişli ýolbaşçylaryň öňünde anyk wezipeleri goýdy. Milli Liderimiz bu
işiň Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynda degişli derejede geçirilmegini belläp, halkyň müňýyllyklaryň dowamynda döreden maddy we ruhy gymmatlyklaryny gorap saklamak, milletiň taryhy-medeni baýlygyny ylmy taýdan öwrenmek hem-de wagyz etmek döwlet syýasatynyň möhüm ugruny düzýär diýip nygtady.
Iki aýdan soň, ýagny 19-njy martda hormatly Prezidentimiz ählihalk ýowaryna gatnaşmak üçin irden Paryzdepe gadymy taryhy ýadygärliginiň ýanyna geldi we ýeterlik giňligi bolan gazylan desga bilen tanyşdy. Şol ýerde
ylmy nukdaýnazardan gyzykly bolan serişdeler ýüze çykaryldy. Olar türkmen halkynyň taryhynyň dürli döwürlerine degişlidir.
Desganyň ýanynda bassyrma dikeldildi we
Paryzdepede tapylan arheologik tapyndylar görkezildi. Olaryň arasynda taryh ylmy üçin örän uly gymmaty bolan keramika önümleri we beýleki tapyndylar, şol
sanda daş asyrynyň kremniý daşlary, XIXIII asyrlar bilen senelenýän kümüş,
keramika gap-gaçlar, orta asyrlaryň bişirilen kerpiçden gapy sütünleri, naýzanyň uçlary, daşdan sünnälenen gapy sütünleri, bugdaý saklamak üçin uly göwrümli hum, soky daşy we beýlekiler bar. Bu tapyndylar hormatly Prezidentimiziň
Paryzdepä ilkinji gezek baryp göreninden soň, geçen gysga döwrüň içinde
arheologlar tarapyndan ýüze çykaryldy.
Hormatly Prezidentimiz bu ýerdäki diplomatlara
türkmen halkynyň taryhynyň gadymy gözbaşy barada gürrüň berdi. Şeýle hem arheologlar tarapyndan barlaglaryň barşynda Türkmenistanyň medeni ekerançylygyň watanydygy hem-de hut
şu ýerde gadymy döwürlerde biziň zehinli halk seçgiçilerimiz tarapyndan bugdaýyň
«ak bugdaý» sortunyň döredilendigini tassyklaýan pikirler barada gürrüň berdi.
Ak bugdaýyň hormatyna Aşgabadyň eteginde adybir muzeý hem açyldy. Milli Liderimiz şeýle hem hut şu ýerde örän owadan, güyçli we çydamly, ýelden ýüwrük,
eýesine wepaly behişdi ahalteke bedewleriniň ösdürilip ýetişdirilendigini aýtdy. Döwlet Baştutanymyz Türkmenistanda resmi taýdan bellenen diplomatik wekilhanalaryň baştutanlaryna türkmen-hytaý gatnaşyklarynyň gadymy geçmişinden
gyzykly pursatlary gürrüň berdi. Hormatly Prezidentimiz biziň ata-babalarymyzyň diplomatiýa sungatyna erk edip, çylşyrymly meseleleri parahatçylykly ýollar
bilen çözmek arkaly dawalaryň öňüni alyşlary hem-de dawalaşýan taraplary ylalaşdyryp bilişleri hakynda gürrüň berdi.
Ýerli ýaşulularyň aýtmaklaryna görä, bir-mahal bu ýerde ýerasty desga ýerleşipdir. Häzir şu ýerde barlaglar alnyp
barylýar. Ýüze çykarylan ýerasty desganyň diwarlary, esasan, inedördül görnüşli çig kerpiçlerden örülip çykarylypdyr, diwarlaryň aýry-aýry böleklerinde bişen kerpiçler hem duş gelýär. Diwarlaryň aşaky bölekleri uly daşlardan örülipdir. Alymlaryň we hünärmenleriň pikirine görä, bu desga ýerleşiş meýilnamasy boýunça haç görnüşinde bölüp, onuň merkezi bölegi kiçiräk gümmez bilen ýapylypdyr. Desganyň girelgesi günörta-gündogar, tarapynda ýerleşipdir. Girelgeden aşaklygyna gidýän üsti arka görnüşi üçek bilen ýapylan geçelgäniň ugry boýunça, ähtimal, basgançaklar ýerleşendir. Alymlaryň çaklamalary boýunça, edil girelge tarapynyň garşysyndaky diwaryň ýumrulmagy netijesinde (mümkin, güýçli siliň gelmegi sebäpli), desganyň daşky diwary bilen merkezindäki gümmez aralygy ýapan giň arkanyň ýüzi açylypdyr. Deslapky maglumatlara görä, bu desga orta
asyrlara degişli edilýär, ýöne onuň anyk gurlan döwri geçirilýän ylmy barlaglaryň netijesinde kesgitleniler. Şu desganyň gurluşyk usullarynyň üsti bilen Paryzdepede orta asyrlarda gülläp ösen binagärliginiň özboluşly aýratynlyklaryny göz öňüne getirip bolýar. Diwarlaryň aşaky bölegi berkligi gazanmak maksady bilen, daşlar bilen örülen. Paryzdepäniň içki galasynda alnyp barylýan gazuw-agtaryş işleriniň netijesinde göranyş diwarynyň bir bölegi açyldy. Şeýle açyş
bu sebitde gadymy döwürlerde oguzlaryň daşdan galdyran galalarynyň bolandygyny subut edýär. Gadymy ýerde daşdan gurlan galalar «kent» diýlip
atlandyrylypdyr.
Köpetdagyň etekleriniň oňaýly tebigy şertleri, süyji suwlarynyň bollugy bu ýerlerde ýaşaýşyň iňňän gadymyýetde döremegine getiripdir. Bu sebitde örän köp sanly ululy-kiçili galalaryň biri hem Oguzlaryň
şäheri bolan Yzgantdyr. «Yz» «oguz» sözünden gelip çykýar, «gant» bolsa
türkmenleriň «kent-şäher» sözündendir. Şunuň bilen baglylykda, Yzgant sözüniň ilkibaşdaky manysy «oguzlaryň şäheri» diýmekdir.
Hormatly Prezidentimiz gadymy rowaýaty mysal
getirdi. Şol rowaýata görä, türkmen milletiniň nesilbaşysy Oguz han öz ogullaryny derýanyň akýan ugry bilen onuň durjak ýerine çenli gitmegi we şol ýerde mesgen tutmagy pent edýär. Şeýle hem hormatly Prezidentimiz Yzgant diýen ýer-ýurt adynyň «süýji suw» diýen görnüşiniň bardygyny hem mysal getirdi.
XX asyrda Paryzdepäni öwrenen alymlar hem bu ýadygärlikde-de oguzlaryň döwrüne mahsus bolan keramika önümleriniň bölekleriniň saklanyp
galandygyny belläp geçýär.
Bu taryhy ýadygärlikde ylmy işler üç esasy
ugur bilen alnyp barylýar, ýagny ugruň birinjisi, arheologiýa gözleg we gazuw-agtaryş işleri, ikinjisi, golýazmalaryň üsti bilen Paryzdepäniň we umumy sebitiň taryhy we bu ýerde ýaşan şahsyýetler bilen bagly täze maglumatlary ýüze
çykarmak, üçünji ugur bolsa, etnografiýa gözleglerini geçirmekden ybaratdyr. Şu wagta çenli häzirki zaman enjamlarynyň kömegi bilen Paryzdepäniň topografik meýilnamasy taýýarlanyldy we arheologiýa gazuw-agtaryş işleri ýadygärligiň gadymy şäher
eteginiň demirgazyk gündogar böleginde hem-de edil merkezinde amala aşyrylýar.
Ata-babalarymyzyň döreden we asyrlaryň
dowamynda kämilleşip, şu günlere çenli ýetip gelen maddy we ruhy gymmatlyklaryň iň gowy nusgalaryny ýaş nesilleriň aňyna ornaşdyrmakda taryh ylmynyň ähmiýeti örän uludyr. Medeni mirasymyz Türkmenistanyň raýatlarynda öz Watanyna, halkyna bolan söýgini, buýsanjy güýçlendirer, sagdyn pikir-garaýyşly şahsyýeti kemala getirer. Hormatly Prezidentimiz döwletiň ruhy binýadyny pugtalandyrmakda, ýurduň syýasy-jemgyýetçilik durmuşyny kämilleşdirmekde taryh ylmynyň ornuny nazara alyp, ony ösdürmek barada yzygiderli tagalla edýär.
Atageldi BAÝLYÝEW,
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Taryh institutynyň direktory,
taryh ylymlarynyň kandidaty, dosent.


c: text/html

text:
Çörek agajy Artocarpus odoratissimus
Urugy taýdan çörek agajy (Artocarpus) günorta-günbatar we ýuwaş okean adalaryndan gelip çykan tutlar (Moraceae) maşgalasyndan bolan hemişe gök öwüsýän tropiki agaçlaryň takmynan 60-a golaý görnüşine degişlidir. Ol injir agajyna (Ficus) ýakyndyr. Has belli we köp ýetişdirilýän görnüşi hakyky çörek agajydyr (Artocarpus altilis). Bu görnüşe aşakdakylar ýaly miweli gyrymsy agaçlaryň görnüşleri hem degişlidir: adaty artokarpus, (Artocarpus communis), (ýabany) çempedak (Artocarpus integer), Jekfrut (dürli ýaprakly çörek agajy) (Artocarpus heterophyllus) we Marang ýa-da tarap (Artocarpus odoratissimus).
Bu makalada biz Borneo (Indoneziýa) adalaryndan gelip çykan, ýöne ýerli zerurlyklar üçin goňşy ýurtlarda-da (Malaýziýa, Tailand, Filippinler) ýetişdirilýän, köp belli bolmadyk – Artocarpus odoratissimus görnüşini tanatmakçy. Bu ösümlik öz ýurdunda Atau, Keiran, Loloi, Madang, Marang, Pi-ien, Pingan, Tarap, Terap, khanun sampalor ýaly atlar bilen tanalýar. Bu ösümlik öz ýetişýän sebtinden daşarda tanalmaýar. Tebigatda ol çägesöw topraklarda deňiz derejesinden 1000 metre çenli belentde ösýär.
Bu ösümligiň boýy 25 metre çenli bolup, ýapraklarynyň uzynlygy 16–50 sm we eni 11–28 sm. Ösümlik bir öýjükli bolansoň, miwe getirmegi üçin bir ösümlik ýeterlikdir. Miwesi ýumurtga formasynda, daşy ýaşyl, uzynlygy 16 sm we ini 13 sm bolýar. Agramy 1 kg-a golaý. Miwe çig ýa-da bişirilen görnüşde iýilýär. Tohumy iýmit görnüşinde ulanmazdan öň hemişe ýylylykda goýulýar. Çörek agaçlary Günorta-Gündogar Aziýanyň ilaty üçin möhüm iýmit bolup durýar. Miwesiniň eti gar ýaly ak, örän süýji, suwly, ýakymly ysly we tagamly bolup, duriany ýatladýar (Durio, dünýäde iň ýakymsyz ysly miwe), ýöne ondan tapawutlylykda ýakymsyz ys ýaýratmaýar.
Çörek agajy Artocarpus odoratissimus tohumlaryndan köpelýär. Onuň täze tohumlarynyň gögerijiligi örän ýokary bolup, bir hepdäniň dowamynda gögerip çykýar. Biziň Borneoda geçiren synagymyzyň netijesinde, tohumyň ammara goýlandan 3 hepdeden soňra gögerijiligini doly ýitirýändigi belli boldy. Şonuň üçin tohumy haýal etmän ekmeli. Ol çägesöw, suwy gowy geçirýän toprakda ekilse has gowy bolýar. Wegetatiw köpeliş (çybykdan köpeliş, sapmak bilen köpeliş) köplenç şowsuz bolýar. Çörek agajy seýrek keselleýär we zyýan beriji mör-möjekler oňa kän zyýan berip bilmeýär.
Bu ösümlik tropiki ýerlerden gelip çykandygy üçin sowuga çydamsyzdyr. Iň pes ýylylyk 7 °C-den az bolmaly däldir. Bu, ösümligiň biziň şertlerimizde öýüň içinde ýa-da parniklerde ýetişdirip boljakdygyny aňladýar.
Indiki makala: Yrym edip dört ýaprakly marsiliýa (Marsilea quadrifolia) ösdürýärsiňizmi? »»»
Duşenbe 30.11.2009 20:04 | Print | Ekzotik ösümlikler
KPR kluby hakda
Ösümlikleri ekip ýetişdirmekdäki tejribäňizi paýlaşyň. Bu barada makala ýazyň we ony öz diliňizde Botanix žurnalynda çap etdiriň! Has jikme-jik maglumat üçin biziň bilen habarlaşyň.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Täjigistana uçan wagtyňyz ýanyňyza aljak kitabyňyz, aýratynam, şol kitap kesgitlenen ýerli elipbiýe mahsus bolmasa, onda bu barada iki gezek oýlanmaly bolarsyňyz.
Ýaňy-ýakynda Täjigistanyň Medeniýet ministrligi ýazmaça rugsatnama almazdan, kitaplaryň ýurda getirilmegine ýa-da ýurduň daşyna çykarylmagyna rugsat berilmeýändigini yglan etdi. Ministrlik bu çäräni ýurduň gymmatly golýazmalarynyň gizlin ýollar arkaly daşary ýurtlara çykarylmagynyň öňüni almak üçin edilýän tagallanyň bir bölegi diýip düşündirdi.
“Kitap sanyna seretmezden, Medeniýet ministrliginiň rugsady talap edilýär” diýip, ministrligiň medeni mirasy gorap saklamak bölüminiň müdiri Şerali Hojaýew Azatlyk Radiosynyň Täjik bölümine gürrüň berdi. Ol bu talabyň kitaplaryň haýsy dilde ýa-da haýsy elipbiýde ýazylandygyna seretmezden, ähli ýurtlardan gelýän ýa-da gidýän myhmanlara degişlidigini aýtdy.
Emma ýokarda aýdylanlara garamazdan, käbirler adamlaryň bu hereketiň aşa dinçi materiallaryň ýaýramagyna garşy edilýändigi we arap-pars dillerinde ýazylan kitaplaryň aýratyn barlag astyna alynjakdygyna sebäp bolup biljekdigi barada pikir etmegine getirdi.
Täjigistanyň paýtagty Duşenbede ýerleşýän sosial meseleleri boýunça ekspert Saidi Ýusufiniň aýtmagyna görä, täjik hökümeti ekstremist eserleriň ýurda girizilmegine garşy düýpli aladalanma bildirýär.
“Gümrük işgärleriniň köpüsi arap-pars elipbiýsinde ýazylan kitaplary okap bilmeýärler. Şol sebäpli olar arap-pars elipbiýsinde ýazylan her bir kitaba şübheli göz bilen seredip bilerler. Käbir wakalarda bolsa, gümrük işgärleri düýbünden “zyýansyz” kitaplary ele geçiripdirler” diýip, Ýusufi aýtdy.
Täjigistanyň Döwlet Gümrük Gullugy ýakynda orta asyrlaryň meşhur pars şahyry Saady Şiraziniň “Bostan” atly eseriniň bir nusgasyny, daşary ýurda syýahata gidip barýan kimdigi näbelli täjik raýatyndan ele geçirendiklerini tassykladylar.
Gümrük edarasy mart aýynda, bu kitabyň we ýanyndaky başga üç kitap bilen bilelikde konfiskasiýa edilendigini aýdýar. Olaryň arasynda düýşleriň ýorumy hakynda we jadygöýlük hakynda kitaplar hem bardy. Dört kitabyň hemmesi arap hatynda ýazylypdy.
Medeniýet Ministrligiň soňky bildirişine garamazdan, Duşanbe aeroportyndaky syýahatçylar öz goşlarynda kitap bolandygyna seretmezden, goşmaça barlaga sezewar edilmedigini aýtdylar.
Derňeýji enjamlar Duşanbe aeroportynyň hem gidiş zallaryna, hem-de kabul ediş zallaryna oturdyldy. Işgärler el goşlaryny hem-de esasy bagažlaryny hem derňeýär. Käbir ýolagçylaryň aýtmagyna görä, gümrük işgärleri sumkalaryň ýa-da çemodanlaryň duş gelenini aýratyn barlaga alýarlar.
Hojaýew kitaby daşary ýurda çykarmak üçin ýazmaça rugsat almak prosesiniň gysgaça düzgünini gürrüň berdi. Siziň “kitaplaryň adyny, dillerini, çap edilen ýerini, ýazyjynyň adyny hem-de gelip çykan ýerini ýa-da gitjek ýerini” ýazmak ýeterlik.
Gelýän ýolagçylaryň kitaplary, aeroportlarda ýa-da beýleki gümrük nokatlarynda ellerinden alynýar. Soňra olara ýokardaky ýaly ýazylan hat bilen ministrlige özleriniň konfiskasiýa edilen kitaplaryny yza almak üçin, ýüz tutmalydyklary aýdýarlar. Eger-de resmiler ol materiallara rugsat beren ýagdaýynda, olar öz kitaplaryny yzyna alyp bilýärler.
Täjigistanyň döwlet Din işleri komiteti we içeri işler ministrligi gadagan edilen kitaplaryň gara sanawyny taýýarladylar. Olaryň köpüsini dini esasly kitaplar düzýär. Ýöne olaryň arasynda jadygöýlük hakynda kitaplar hem bar.
2015-nji ýylda ýurt sanawy täzelendi. Yslamyň fundamentalist Selefi şahasyny goldaýandygy aýdylýan 13 kitap olaryň arasyna goşuldy.
Täjigistanyň Ýokary sudy ýurduň howpsuzlygyna we durnuklylygyna zyýan berýändigi hasap edilýän selefizmi 2009-njy ýylda gadagan etdi.
Gurhan we namaz kitapjyklary ýaly beýleki yslamy kitaplary ýurtdaky kitap dükanlarynda arkaýyn tapsa bolýar.
Aglabasy musulmanlardan ybarat bolan Merkezi Aziýanyň dünýewi hökümeti mekdeplerde hijap geýmegi gadagan etmek we erkekleriň uzyn sakgal goýbermeginden howatyrlanmak ýaly ýollar bilen öz raýatlarynyň dine nähili amal etmekleri barasynda berk çemeleşýär.
Täjigistan hökümeti daşary ýurtlaryň dini mekdeplerinde okaýan täjik talyplarynyň ýurduň howpsuzlygyna zeper ýetirýändiklerini öňe sürüp, olardan ýurda dolanmaklaryny talap etdi.
Täjigistan 1999-njy ýylda Yslam partiýany ykrar eden ozalky sowet ýurtlarynyň arasynda ilkinji döwlet bolup durýar. Ýöne Täjigistanda Yslam Galkynyş Partiýasy Ýokary sud tarapyndan 2015-nji ýylda gadagan edildi hem-de ;terrorist topar’ diýlen tagma basyldy.


text:
Türk çaýy 93 ýurda eksport edilýär
Türk çaýy şu ýylyň ýanwar-sentýabr aýlary aralygynda 93 ýurda eksport edildi
Gündogar Gara deňiz Eksportçylar bileleşigi tarapyndan beýan edilen hasabata görä şu ýylyň ýanwar-sentýabr aýlary aralygynda edilen çaý eksportynda Belgiýa 8 million 676 müň 448 dollar bilen ilkinji orunda bolan bolsa, Germaniýa 6 million 109 müň 347 dollar bilen 2-nji, Kipr bolsa 1 million 82 müň 514 dollar bilen 3-nji orunda boldy. Iň köp çaý eksporty ýerine ýetirilen 4-nji ýurt bolsa 897 müň 304 dollar bilen Saud Arabystany boldy.
Ady agzalan döwürde Kanada, Senegal, Iordaniýa, Kuweýt, Çad, Efiopiýa, Singapur, Somali, Nigeriýa, Gabon, Gambiýa, Gana, Tanzaniýa we Panama ýaly ýurtlara hem eksport edildi.
Ýylyň 9 aýynda jemi çaý eksporty 21 million 732 müň 96 dollara barabar boldy.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň 2017-nji ýylyň 15-16-njy martynda Katar Döwletine amala aşyran döwlet sapary dünýäniň işewür we jemgyýetçilik toparlarynda, daşary ýutlaryň habar beriş serişdelerinde uly seslenme döretdi.
Dohada geçirilen gepleşikleriň barşynda Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow we Katar Döwletiniň Emiri Şeýh Tamim bin Hamad Al Tani ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň esasy ugurlaryny, özara gyzyklanma döredýän sebit we dünýä syýasatynyň meselelerini ara alyp maslahatlaşdylar.
Strategik ugurlarda, ozaly bilen söwda-ykdysady ulgamda tagallalary netijeli birleşdirmegiň mümkinçilikleri duşuşygyň esasy meselesi boldy. Bellenilişi ýaly, taraplaryň özara gatnaşyklarynyň anyk netijeleri getirip biljek ugurlary köpdür. Iki ýurduň döwlet we telekeçilik düzümleriniň arasyndaky işewür gatnaşyklary ösdürmek üçin önümçilikde uly mümkinçilikler açylýar. Olar ykdysadyýetiň energetika, gaýtadan işleýän, himiýa we dokma senagatlary ýaly ýokary tehnologiýaly pudaklarydyr.
Ýangyç-energetika toplumy döwletara gatnaşyklarynyň esasy ugurlarynyň biri hökmünde kesgitlenildi. Biziň ýurtlarymyzy energiýa serişdeleriniň, hususan-da, tebigy gazyň uly gorlaryna eýe bolup durýar. Munuň özi degişli ugurda hyzmatdaşlygy berkitmek üçin şertleri döredýär. Türkmenistan ýangyç-energetika toplumyny ösdürmäge, onuň halkara energetika ulgamyna goşulmagyna gönükdirilen strategiýany amala aşyrmagyny ynamly dowam edýär.
Şunuň bilen baglylykda, dünýä belli katar kompaniýalarynyň Türkmenistanda gazy gaýtadan işleýän zawodlary, nebithimiýa we gazhimiýa önümçiliklerini gurmak, Hazaryň türkmen böleginde nebitgaz düzümini döretmek boýunça durmuşa geçirilýän taslamalara hem-de ýurdumyzyň nebitgaz pudagy üçin enjamlary getirmäge gatnaşmaga mümkinçiligi hakynda teklip aýdyldy. Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan gaz geçirijini gurmagyň ähmiýeti barada aýtmak bilen, türkmen Lideri Gurbanguly Berdimuhamedow Kataryň iri maliýe we maýa goýum düzümleriniň bu transmilli taslamanyň amala aşyrylmagyna gatnaşmagy bilen bagly meseleleri ara alyp maslahatlaşmaga gyzyklanmanyň bardygyny aýtdy.
Şeýle hem duşuşykda Türkmenistanyň 2017-nji ýylda Energetika hartiýasynyň Konferensiýasynda başlyklyk etmeginiň konsepsiýasy barada aýdyldy, onuň çäklerinde şu ýylyň noýabr aýynda Aşgabatda bu guramanyň nobatdaky mejlisi geçiriler.
Gepleşikleriň jemleri boýunça energetika, standartlaşdyrmak, ygtyýarlandyrmak, metrologiýa we akkreditasiýa, biologiki köpdürlülik hem-de janly tebigaty goramak ulgamlarynda, howa gulluklarynyň ugry boýunça we iki ýurduň ýokary okuw mekdepleriniň arasynda netijeli hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de ösdürmäge gönükdirilen resminamalara gol çekildi.
Türkmen-katar işewürler maslahaty Türkmenistan bilen söwda-ykdysady we maýagoýum hyzmatdaşlygyna uly gyzyklanma bildirilýändigini aýdyň görkezdi. Oňa Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň käbir orunbasarlary, ministrlikleriň we pudak edaralarynyň, Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň ýolbaşçylary hem-de Kataryň döwlet düzümleriniň we iri kompaniýalarynyň wekilleri gatnaşdylar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrygy boýunça Türkmenistanyň hökümet wekiliýetiniň agzalary Dohada Katar Döwletiniň degişli ministrlikleriniň, edaralarynyň we ýokary okuw mekdeplelriniň ýolbaşçylary bilen ikitaraplaýyn duşuşyklary geçirdiler.
Umuman, geçirilen gepleşikleriň jemleri iki hyzmatdaş ýurduň we olaryň Liderleriniň arasynda emele gelen özara düşünişmegiň ýokary derejesini, Türkmenistanyň hem-de Katar Döwletiniň iki halkyň bähbidine hyzmatdaşlygy giňeltmäge hemmetaraplaýyn taýýardygyny görkezdi.


text:
29-njy oktýabrda günüň ikinji ýarymynda Ukrainanyň Prezidenti Pýotr Poroşenko Garaşsyzlyk binasyna gül goýdy. Asylly däbe görä, Ukrainanyň Baştutany Hormatly myhmanlar seýilbagynda iki ýurduň we halklaryň arasyndaky mizemez dostlugyň nyşany hökmünde agaç nahalyny oturtdy.
Şol ýerden ukrain Lideriniň awtoulag kerweni Gypjak obasyna ugraýar, bu ýerde Pýotr Poroşenko kümmete gül dessesini goýup, Türkmenistanyň ilkinji Prezidentiniň ýagty ýadygärligini hatyralady we Türkmenbaşynyň Ruhy metjidine baryp gördi.
Şu gün Ukrainanyň Prezidenti Halkara atçylyk sport toplumyna bardy. Belent mertebeli myhman bu ýerde gözelligiň, syrdamlylygyň hem-de asyllylygyň hakyky nyşany hasaplanýan ahalteke bedewlerini köpeltmegiň taryhy barada köp gyzykly zatlary eşitdi hem-de şöhratly bedewleri köpeltmek we saklamak, bäsleşikleri hem-de baýramçylyk atçylyk sport dabaralaryny geçirmek üçin döredilen şertlere haýran galýandygyny aýtdy. Belent mertebeli myhmana gözelligi hem-de syratlylygy bilen haýran galdyrýan naýbaşy ahalteke bedewleri görkezildi.
Şeýle hem şu gün Ukrainanyň Prezidenti Aşgabadyň taryhy merkezinde ornaşdyrylan ajaýyp ukrain şahyry Taras Şewçenkonyň ýadygärligine gül goýdy.


text:
Ýaponiýada guş dümewi howsalasy başdan geçirilýär
Geçen ýyl Ýaponiýada guş dümewi sebäpli 1,5 milliondan gowrak towuk öldürlipdi
Towuk fermasynda öldürlen 55 towukda guş dümewiniň bardygy ýüze çykdy.
Guş dümewiniň öňüni almak maksady bilen Sanuki şäherinde on müňlerçe towuk öldürildi.
Ýolbaşçylar Sanuki şäherinde towugyň ve ýumurtganyň satylmagy gadagan edildi
Şäherde biri-birine ýakyn ýerde gurlan fermalarda 7 milliona golaý towuk bar.
Fermalaryň birnäçesi karantina astyna alyndy.
Ýokanç keseliň ýaýbaňlanmagyna alada bildirilýär.
Geçen ýyl Ýaponiýada guş dümewi sebäpli 1,5 milliondan gowrak towuk öldürlipdi.


text:
Özbegistanyň paýtagty Daşkent şäherinde geçirilen sport we söweş sambosy boýunça Aziýa çempionatynda türkmen türgenleri altyn medallaryň ikisine, kümüş medallaryň üçüsine hem-de bürünç medallaryň altysyna mynasyp boldular.
Hormat münberiniň ýokarky basgançagyna Muminjan Arzikulow (agram derejesi 62 kilograma çenli) hem-de Läle Nuryýewa (72 kilograma çenli) çykdylar. Amina Niýazowa (44 kilograma çenli), Tawus Geldimyradowa (56 kilograma çenli) hem-de Babajan Iwadullaýew (100 kilograma çenli) ikinji orna mynasyp boldular.
Bürünç medallary Allanur Çaryýew (52 kilograma çenli), Parahat Bäşimow (82 kilograma çenli), Narmyrat Taňňyrberdiýew (90 kilograma çenli), Rejepnur Agaýew (57 kilograma çenli), Döwletmyrat Çeppäýew (74 kilograma çenli) hem-de Mähri Akmyradowa (60 kilograma çenli) gazandylar.
Ýeri gelende ýatlatsak, sambo Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň maksatnamasyna girýär. Şonuň üçin türkmen türgenleriniň gazanan üstünlikleri olaryň şu ýyl geçiriljek esasy ýaryşlara taýýardygyna aýdyň şaýatlyk edýär.


text:
Magtymguly adyndaky Dil we edebiýat institutynyň düýbi 1926-njy ýylyň tutulyp, onuň ilkinji resmi ady: Türkmenistanyň Ylym we edebiýat jemgyýeti.
MAGTYMGULY ADYNDAKY DIL WE EDEBÝAT INSTITUTYNYŇ DÜZÜMI:
1. Häzirki zaman türkmen dili bölümi
– Fonetika laboratiriýasy
2. Sözlükçilik, leksikologiýa we terminologiýa bölümi
3. Dil medeniýeti bölümi
4. Diliň taryhy we şiwe öwreniş bölümi
5. Terjime, resmi iş dili we redaktirlemek bölümi
– Daşary ýurt dilleri bölümçesi
6. Häzirki zaman türkmen edebiýaty bölümi
7. Magtymgulyny öwreniş we edebi miras bölümi
8. Edebiýat teoriýasy, seljeriş we edebi gatnaşyklar bölümi
– Ylmyň filosofiýasy we taryhy bölümçesi
9. Halk döredijiligi bölümi
10. Hojalyk bölümi
Salgysy:
744000; Türkmenistan Aşgabat ş. Bitarap Türkmenistan Köçesiniň 15-nji jaýy.
Filed under: Bütin Temalar, Ylmy Guramalar |


text:
Aşgabatda Türkmenistanyň we Koreýa Respublikasynyň işewürler toparlarynyň maslahaty, şeýle hem Söwda, ykdysady, ylmy we tehnologik hyzmatdaşlyk boýunça hökümetara türkmen-koreý toparynyň nobatdaky mejlisi geçirildi.
Bu gezekki duşuşyga gatnaşmak üçin Koreýanyň söwda, senagat we energetika ministri Ju Hýan Wan we Maliýe biržasynyň 40-a golaý ýolbaşçylary we hünärmenleri, öňdebaryjy kompaniýalar we korporasiýalar, şeýle hem iri ylym-bilim merkezleri bolan wekilleri türkmen paýtagtyna geldiler. Türkmen tarapyndan maslahata ýurdumyzyň söwda we maliýe-ykdysady toplumynyň, ýokary okuw mekdepleriniň birnäçesiniň wekilleri, şeýle hem Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalary gatnaşdylar.
Işewürler maslahatynyň barşynda çykyş edenler ykdysady ulgamdaky hyzmatdaşlygy ösdürmek üçin ägirt uly mümkinçilikleriň bardygyny bellediler. Haryt dolanyşygynyň we maýa goýum hyzmatdaşlygynyň ösmegi Koreýa Respublikasynyň işewürler toparlarynyň türkmen bazaryna bolan gyzyklanmalaryny äşgär edýär.
Türkmen tarapynyň wekilleriniň çykyşlarynda milli ykdysadyýetimiziň ägirt uly serişde we eksport mümkinçiliklerini äşgär edýän mysallar görkezildi. Häzirki döwürde ykdysadyýetiň doly döwrebaplaşdyrylmagyna gönükdirilen toplumlaýyn maksatnama kuwwatly senagat düzüminiň döredilmegini, öňdebaryjy tehnologiýalaryň we dünýäniň kämil tejribeleriniň işjeň ornaşdyrylmagyny nazarlaýar. Şunlukda, Türkmenistanyň Senagat ministrligi bilen “POSCO- DAEWOO” kompaniýasynyň arasynda täze metallurgiýa ulgamyny ösdürmek boýunça hyzmatdaşlygyň mümkinçilikleri barada gürrüň geçirildi.
Öz gezeginde Koreýa Respublikasynyň dünýä bazarynda ýokary tehnologiýalar babatda öňdebaryjylar hökmünede ykrar edilen kompaniýalarynyň wekilleri öz taslamalary we teklipleri bilen çykyş etdiler. Şunuň bilen baglylykda, ýerli çig maly gaýtadan işleýän, hususan-da, gazhimiýa, nebithimiýa, himiýa senagaty, elektroenergetika, oba hojalygy we beýleki pudaklarda ýokary tehnologiýaly önümçiligi döretmek boýunça hyzmatdaşlygyň ähmiýeti bellenildi. Şeýle hem dostlukly ýurduň işewür toparlarynyň wekilleri ekologiýa, gurluşyk, ulag we aragatnaşyk, bilim, sport ýaly möhüm ugurlardaky gatnaşyklary giňeltmäge uly gyzyklanma bildirdiler. Myhmanlar milli we sebit ähmiýetli bilelikdäki taslamalary durmuşa geçirmek, şeýle hem Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň möhüm pudaklary üçin ýokary hünärli işgärleri taýýarlamak bilen baglanyşykly meseleleriň durmuşa geçirilmegine uly gyzyklanma bildirýändiklerini mälim etdiler we bu ugurdaky täze ylmy we önümçilik işläp taýýarlamalaryny hödürlediler. Şunuň bilen baglylykda, ýurdumyzyň we Koreýanyň ýokary okuw mekdepleriniň arasynda göni gatnaşyklary ýola goýmagyň maksada laýyk boljakdygy bellenildi.
Türkmenistanyň ministrlikleriniň, pudak edaralarynyň, Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň wekilleri bilen Koreýa Respublikasynyň wekiliýetiniň agzalarynyň arasynda guralan ikitaraplaýyn duşuşyklaryň çäklerinde özara gatnaşyklary mundan beýläk-de ösdürmegiň meýilnamalary, anyk ugurlar ara alnyp maslahatlaşyldy.
Söwda, ykdysady, ylmy we tehnologik hyzmatdaşlyk boýunça 2008-nji ýylda döredilen hökümetara toparynyň mejlislerinde ara alnyp maslahatlaşylýan ugurlar ikitraplaýyn ykdysady hyzmatdaşlygyň meseleleriniň oňyn çözgüdini üpjün edýär. Şu gün bu toparyň nobatdaky mejlisi geçirildi. Iki günlük mejlisiň gün tertibine ozal gazanylan ylalaşyklary ýerine ýetirmegiň meseleleri, iki ýurt üçin hem uly geljegi bolan hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de ösdürmegiň esasy ugurlary girizildi.
Koreýa wekiliýetiniň agzalary forumyň ýokary guramaçylyk derejesi, türkmen topragynda bildirilen myhmansöýerlik üçin hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa tüýs ýürekden hoşallyk bildirdiler. Olar Türkmenistan bilen Koreýa Respubliekasynyň arasynda däp bolan özara peýdaly dostluk gatnaşyklarynyň mundan beýläk-de ösdüriljekdigine ynam bildirdiler.


text:
Minskide Ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça hökümetara türkmen-belarus toparynyň sekizinji mejlisi geçiriler. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Karary bilen toparyň türkmen böleginiň düzümini tassyklady.
Döwlet Baştutanymyz Belarus Respublikasynyň ýurdumyzyň öňden gelýän we ygtybarly hyzmatdaşlarynyň biri bolup durýandygyny belledi, bu ulgamdaky netijeli hyzmatdaşlyk iki tarapyň bähbitlerine we toplanylan tejribelere daýanýar.
Lebap welaýatynda kaliý dökünleriniň önümçiligi boýunça Garlyk dag-magdan baýlaşdyryjy toplumy gurmak boýunça iri möçberli bilelikdäki taslamanyň durmuşa geçirilmegi netijeli ikitaraplaýyn hyzmatdaşygyň anyk mysalydyr.


text:
Salam, Lukman! Meniň gyzym üç ýaşynda. Onuň kellesi hemişe gyzgyn. Newrolog lukmanyna ýüz tutduk, ol hem gyzymyň kellesiniň bolmalysyndan biraz uludygyny aýtdy. Lukman gyzymyň kellesini rentgene düşürmek zerurlygynyň ýokdugyny hem aýtdy. Biz Siziň maslahatyňyza mätäç.
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Siz öz hatyňyzda newrolog lukmanynyň geçiren goşmaça barlaglary we çak eden kesel kesgidi barada maglumat bermeýärsiňiz.
Eger lukman kelle çanagynyň ulalmagyna getirýän keselleri güman eden bolsa, onda neýrosonografiýa, kompýuter tomografiýasy barlaglary bellärdi.
Kelle çanagynyň ulalmagy gidrosefaliýa (beýnä suw ýygnanma) keselinde döräp, onuň içki basyşynyň ýokarlanmagy bilen häsiýetlendirilýär.
Siziň gyzyňyzyň beden we psihiki taýdan ösüşi onuň ýaşyna laýykmy?
Lukman gyzyňyzda başga newrologiki bozulma alamatlaryny (aýaklarda döreýän myşsa dartylmalary, çaşylyk, göz almalarynyň ýagdaýynyň üýtgäp durmagy, akyl taýdan ösüşiň yza galmagy) tapmadymy?
Kelle çanagynyň bedeniň başga agzalaryndan uly bolup görünmegi iglilik (rahit) keselinde hem duş gelip biler.
Kadada 3 ýaşly gyzjagazyň kellesiniň gurşawy 45,7-51,3 sm. barabardyr.
Size gaýtadan çaga newropatology lukmanynyň maslahatyny alyp, degişli barlaglary geçmegi maslahat berýäris.
Barlagda kelle çanagynyň ýagdaýy kadaly bolup, gyzjagaz fiziki we psihiki taýdan ýaşyna görä kämilleşýän bolsa we newrologiki bozulmalar ýüze çykmaýan bolsa, Size biynjalyk bolmaga esas ýokdur.Çagada kelle çanagynyň ululygy we görnüşi nesil yzarlaýjylyk häsiýetlere eýerip, uly kelleli ene-atasynyňka hem kybapdaşlyk edip bilýänligini bellemelidir.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
kop bejergi alyan peyda yok.
Türkmenistanda çaga beýni ysmaz keselini newropatolog lukmanlary bejerýärler.
Bejergi keseliň geçiş tapgyryna we bar bolan alamatlara laýyklykda uzak möhletli bolup, ene-atalardan sabyrlylygy talap edýändir. Bejergi we dikeldiş çäreleri almak üçin Siz welaýat çaga keselhanalarynyň newrologiýa bölümlerine ýa-da Aşgabat şäher çagalar hassahanasynyň newrologiýa bölüminiň lukmanlaryna ýüz tutup bilersiňiz.
Siziň gelniňiziň göwrelilik döwri nähili geçdi?
Dogrum wagty şikeslenme ýüze çykmadymy?
Gyzyňyzyň 3 aýlyk ýaşyna çenli beden we psihiki taýdan ösüşi kadalaýykmydy?
Gyzyňyz kesellemeden öň meýilnama laýyklykda keselleriň öňüni alyş sanjymlaryny aldymy?
Siziň gyzyňyzda keseliň başlanşy we alamatlaryň toplumy meningit (beýni bardalarynyň sowuklamasy), poliomiýelit (ysmaz keseli) keselleriniň başlanşyna we gaýraüzülmelerine meňzeş. Şonuň ýaly-da, şeýle alamatlar çaga beýni ysmazlygy (detskiý serebralnyý paraliç) keseli üçin mahsus bolup, onuň irki tapgyry 5-6 aýlyga çenli ýüze çyksa, 5-6 aýlykdan 2 ýaşa çenli, dürli görnüşli ysmazlyk ýagdaýy bilen häsiýetlendirilýän II tapgyry dowam edýändir.
Bu keseli anyklamak we kesel kesgidi höküminde bellemek, merkezi we periferiýa nerw ulgamy üçin mahsus bozulmalary ýüze çykarmak netijesinde newropatolog lukmanlary tarapyndan amala aşyrylýandyr.
Gyzyňyza doly barlagdan soň, anyk kesel kesgidi goýup, bejergi tapgyryny bellemek üçin Gurbansoltan eje adyndaky Enäniň we Çaganyň Saglygyny Goraýyş Ylmy-Kliniki Merkezli Hassahana ýa-da Aşgabat şäher çagalar hassahanasynyň newrologiýa bölümine ýüz tutup bilersiňiz.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
22-nji iýunda Türkmenabat şäherinde, Ruhyýet köşgüniň öňündäki dabaralar meýdançasynda Medeniýet hepdeliginiň baýramçylyk açylyş dabarasy geçirildi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň Gutlagy dabara gatnaşyjylar tarapyndan uly üns bilen diňlenildi we dowamly elçarpyşmalar bilen garşylandy.
Soňra sahnada döwrebap türkmen sungatynyň baý mazmunyny açyp görkezen dürli öwüşgünli çykyşlar ýaýbaňlandy. Tomaşaçylar tanymal halk we estrada aýdymçylarynyň, şeýle hem döredijilik toparlarynyň çykyşlaryny dostlukly el çarpyşmalar bilen sylagladylar. Olar bu gün milli sungatyň özboluşly däplerini dowam edýärler.
Agşam S.Seýdi adyndaky Döwlet sazly-drama teatrynda Türkmen milli konserwatoriýasynyň ýanyndaky Ýörite sazçylyk mekdep – internatynyň “Mukam” skripkaçylar toparynyň hem-de Lebap welaýat çagalar sungat mekdebiniň “Bagtyýar” skripkaçylar toparynyň bilelikdäki konserti boldy.
Medeniýet hepdeliginiň birinji gününiň maksatnamasy Lebap welaýat kitaphanasynda belli şahyrlaryň gatnaşmagynda “Bagtyýarlyk ylhamy” atly şygryýet agşamyny hem öz içine aldy.
Ruhyýet köşgüniň öňünde geçirilen dabaralar Türkmenistanyň sungat ussatlarynyň, ýaş aýdymçylaryň – umumymilli döredijilik bäsleşikleriniň ýeňijileriniň, ussat tans toparlarynyň gatnaşmagynda uly çykyş bilen dowam etdi. Bu çykyşlar bu ýere ýygnananlara şatlyk duýgusyny paýlady.
Bu konsert milletiň Lideriniň başyny başlan hem-de ýurdumyzyň medeniýetiniň we sungatynyň ösmegi üçin täze gözýetimleri açan Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň özboluşly senasyna öwrüldi.
Daşary ýurtly myhmanlaryň hem gatnaşmagynda geçirilýän bu giň gerimli çäre gumanitar hyzmatdaşlygy, jemgyýetiň, ýurduň, döwletiň durmuşynyň möhüm ugry bolan medeniýet ulgamynda netijeli gatnaşyklary has-da ösdürmegiň we berkitmegiň ýolunda nobatdaky möhüm ädim bolup durýar. Hepdeligiň dowamynda boljak wakalar bu ugurda täze gatnaşyklary ýola goýmaga ýardam etmek bilen çäklenmän, eýsem türkmen döwletiniň medeni syýasatyny amala aşyrmakda üstünlikleriň giňden wagyz edilmegine hem ýardam eder.
Şol wakalaryň hatarynda 23-nji iýunda açyljak Halkara sungat sergisi bolup, onuň ekspozisiýasy Lebap welaýatynyň Taryhy we ülkäni öwreniş muzeýinde ýaýbaňlandyrylar. Diňe Türkmenabatda däl-de, eýsem 2015-nji ýylda türki dünýäsiniň paýtagty Mary şäherinde hem kinolar we teatr sahnalary, ylmy maslahatlar we döredijilik duşuşyklary, konsertler geçiriler. Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Türkmen medeniýeti” we “Ile döwlet geler bolsa…” atly kitaplarynyň tanyşdyrylyş dabarasy sabyrsyzlyk bilen garaşylýan wakalaryň birine öwrüler.
27-nji iýunda bellenilýän Türkmenistanyň Medeniýet we sungat işgärleriniň güni şanly dabaralara beslener.


text:
Bu sene meýletin we mugt gan tabşyrmak ugrunda çykyş edýän üç gurama: Gyzyl Haç jemgiýetçiliginiň Halkara Federasiýasy, Gan goýbermegiň Halkara jemgyýetçilik guramasy we Gan donorlarynyň guramalarynyň Halkara Federasiýasy tarapyndan bellenilip resmileşdirildi.
Biziň her birimiz gan donory bolup bileris!
Adam gany iň bir gerekli, gymmatly biologiki suwuklyk bolup, onuň bedendäki mukdarynyň azalmagy, emele gelşiniň, düzüminiň üýtgemegi köp keselleriň we howply ýagdaýlaryň sebäbi bolup biler. Şol sebäpden hem saglygy goraýyş ulgamynda gan donorçylygynyň (latynça "donore" — sowgat bermek) kämilleşmegine uly üns berilýär.
Gandan taýynlanan serişdeleri uzak saklap bolmaýanlygy sebäpli, gana hemişe mätäçlik bardyr. Bu ýagdaý hem gan donorçylygynyň esasy kynçylygydyr. Başga bir tarapdan bolsa, gan berýän adamynyň (donoryň) saglygyna zyýan ýetmez ýaly, gan tabşyrmalaryň arasyna belli bir salym salmak möhümdir. Şonuň üçin hem gany we onuň düzüm böleklerini tabşyrýan donorlara bolan isleg köpdür. Kiçi şäherler bilen deňeşdirlende, uly şäherlerde tabşyrylýan gana mätäçlik ýokarydyr. Bu ýagdaý esasan, uly şäherleriň keselhana merkezlerine başga welaýatlardan, etraplardan näsaglaryň köp gelýänligi bilen düşündirilýär.
Donor gany dürli betbagtçylyga düşen adamlara (meselem, ýer titremede jaýyň aşagynda uly basyşa sezewar bolan adama gan plazmasyny guýmak), dogrum wagty aýal gan ýitirende, dürli ýaralanmalar arkaly adam gan ýitirende, dürli ganazlyk ýagdaýynda (Fonkonyň, Blekfana-Daymondyň ganazlygy), gemofiliýaly näsaglara gan gerekli bejergi serişdesi bolup durýandyr. Gemofiliýa keselinde (gan uýamagyň peselmegi) gan guýma ýagdaýy näsagyň ömrüni uzaldyp, ol kadaly geçirilip durmalydyr. Ondan başga-da, gan we onuň düzüm bölekleri şöhle we himiýa serişdeleri bilen bejergi alýan näsaglara hem goýberilýär.
Gany, onuň haýsy düzüm bölegini almak üçin tabşyrylýanlygyna baglylykda, dürli usul bilen alyp bolýar.
Näsaga gan "bolşy ýaly" göýberilmän, keseline we ýagdaýyna baglylykda, onuň dürli düzüm bölekleri goýberilýär. Hemme ýagdaýlarda hem gan eliň wena damaryndan alnyp, gerekli düzümi saýlanyp alnandan soň, yzyna ýene damara goýberilýär.
Ganyň tutuş özüni 400-500 ml mukdarda tabşyryp bolýandyr. Lukman gematologlar ondan gerekli gan serişdesini taýynlaýandyrlar.
Gany trombositlere tabşyrmak ýörite enjamyň kömegi bilen amala aşyrylýandyr. Onuň üçin näsag ilki barlagdan geçirilyär. Ertesi güni ýa-da bir günden donoryň ganyndan abzalyň kömegi bilen trombositleri bölüp alýarlar. 1,5-2 sagadyň dowamynda, gandan trombosit öýjükleri alnandan soň, galan gan ýene yzyna gaýtarylýandyr. Gandan trombositleri almagyň iki usuly bardyr: üznükli we enjamyň kömegi bilen bölüp aýyrmak. Üznükli usulda donoryň gany bölek- bölek alnyp, ondan trombositler bölünip, galany donora goýberilýändir.
Enjamly usulda gan yzygider ýagdaýda enjamdan geçirilip, ýene yzyna damara goýberilýär. Enjamly usuly has oňaýlydyr, ýöne ol has çylşyrymly we gymmat bolan enjamy talap edýändir. Ganyň plazmasy (onuň suwuk bölegi) hem ýörite enjamyň kömegi bilen alynýandyr. Ganyň suwuk bölegi alnyp, galan gan bölekleri yzyna goýberilýändir.
Olardan başga-da, gandan granulositler (leýkositleriň görnüşi) hem taýynlanýandyr. Bu gan öýjüklerini 24 sagatdan artyk saklap bolmaýanlygy sebäpli, olary zerurlyga görä alýandyrlar.
Donora öňünden granulositleriň emele gelmegini çaltlaşdyrmak üçin ýörite derman serişdelerini goýberýärler we ertesi güni, trombositleriň alnyşy ýaly gan alynýar. Granulosit öýjükleri bedeniň tapdan düşen ýagdaýynda ( meselem, himiobejergiden soň) goýberilip, ol näsaga bir gije-gündiziň dowamynda guýulmalydyr.
Donordan gan alma ýöriteleşdirilen gan merkezinde amala aşyrylýar. Gan merkezinde donor hemme barlaglardan mugt geçirilýär. Donor terapewt lukmanyň barlagyny (bedeniň gyzgynynyň ölçelmegi, gan basyşy, ýürek urgulary kesgitlemek) geçýär, ganyň topara we RH-barlag, umumy we biohimiki barlaglary amala aşyrylýar.
Donoryň ganyny merezýel, AIDS, sary getirme kesellerine barlaýarlar.
Her bir isleg bildirýän adam gan donory bolup biler, Ýöne donorçylyk üçin ýörite talaplar berjaý edilmelidir:
- 18 ýaşa ýeten we 60 ýaşdan uly bolmadyk adamlara gan tabşyrmak rugsat berilýär;
- agramyň 50 kg az bolmadyk ýagdaýynda.
Gany alýan adamynyň (resipiýentiň) ýokuşdyrmazlygy we saglygyna zyýan ýetirmezlik maksady bilen aşakdaky ýagdaýlarda gan tabşyrmak gadagan edilýär:
- Ýokanç keseller: AIDS, wirusly gepatitler, inçekesel, merezýel, örgünli garahassalyk, toksoplazmoz, heýwere keseli, brusellýoz, ehinokokkoz;
- Gan keselleri;
- Alkogolizm we neşekeşlik;
- Ruhy keseller;
- Ýürek-damar ulgamynyň keselleri: ýüregiň işemiýa keseli, ateroskleroz, ýürek şikesleri, tromboflebit, miokardit, endokardit;
- Dem alyş ulgamynyň keselleri: demigysma, öýken emfizemasy, bronhoektaz keseli;
- Iýmit siňdiriş ulgamynyň keselleri: aşgazanyň we on iki barmak içegäniň baş keseli, bagryň dowamly keselleri, daşly holesistit, bagryň sirrozy;
- Gözüň keselleri: ýokary derejeli miopiýa, doly körlük;
- Deri keselleri: teňňeli demrew, dermatozlar, ekzema, deriniň iriňli keselleri, deriniň kömelekli şikeslenmegi;
- Operasiýa edilip, haýsy hem bolsa bir agza kesilip aýrylan ýagdaýynda.
Käbir ýagdaýlar gan bermäni yza çekip biler:
- Ýiti respirator kesellerden, basykdan sagalmadan soň, bir aýdan köp wagt geçmelidir;
- Eger Siz B ýa-da C görnüşli gepatitli näsag bilen galtaşykda bolan bolsaňyz, bir aýdan soň donor bolup bilersiňiz;
- Operasiýalardan (ýöne muňa haýsydyr bir içki organyň kesilip aýrylýan ýagdaýlary degişli däl) ýa-da çaga aýyrtmadan (abortdan) soň hem alty geçmelidir;
- Eger siz dişleriňizi sogurdan bolsaňyz, on gün geçmelidir.
Aýallara, esasan hem ýaş enelere gan bermek üçin aýratyn talaplar bildirilýär:
- Aýbaşydan 5 günden köp wagt geçmelidir;
- Çaga doglandan soň bir ýyl geçmelidir;
- Çagany süýtden aýranlaryndan soň üç aý geçmelidir.
Gan taşyryljak güni donor gowy ukusyny alyp gelmelidir. Gan tabşyrmadan bir sagat öň çilim çekmekden saklanmalydyr. Donor iki gün öň alkogol içgileri içmeli däldir. Iki hepde öň antibiotik dermanlary kabul etmekden gaça durmalydyr. Gan tabşyrjak güni hökman ertirlik edinmelidir, ýöne ýagly, gowrulan naharlary, süýt önümleri iýmekden saklanmalydyr.
Gan, ýörite bir gezek ulanylýan enjamlar bilen alynýandyr. Iňňe eliň iç ýüzündäki damara salnyp, sypmaz ýaly ýörite leýkoplastyr bilen berkidilýändir. Bu ýagdaýlar gan berýän adamda agyry ýa-da oňaýsyzlyk döredýän däldir. Adatça 400-450 ml mukdarda gan alynýandyr. Ganyň özüni almak 5-10 minut, trombositleri we granulositleri almak-1,5-2 sagat, gan plazmasyny almak- 40 minut wagty talap edýändir.
Gan alnandan soň, şepagat uýasy eliňize arassa daňyny goýup, ony 2-3 sagatlap aýyrmaly däldigini ýatladar. Gan tabşyrmadan soň, 10-15 minut ýatmalydyr. Gan tabşyrlandan soň, iki günläp bedene fiziki agram salmajak bolmalydyr, ýokumly önümler bilen iýmitlenmelidir, 3-4 günüň dowamynda 1,5-2 litr suwuklyk kabul etmelidir.
Gan bermeden soň, indiki gan bermä çenli wagt 60 günden az bolmaly däldir. 4-5 gezek gan bermeden soň, bedeniň dikeldilmegi üçin, 3 aýdan az bolmadyk wagtlyk arakesme etmelidir.
Tpombositlere tabşyrlandan soň, donor gan berme üçin 2 hepdeden gelip biler.
Plazma tabşyrma üçin hem şu möhletler görkezilýändir. Plazmany ýylda 12 gezege çenli tabşyrmak rugsat berilýändir.
Lukmanlaryň bellemegine görä, gan bermak bedene ýaramaz täsir etmeýär, beden agzalaryň işiniň bozulmagyna getirmeýär. Yzygiderli ganyň alynmagy gan aýlanşygy gowulandyryp, ýürek-damar keselleriň öňüni alýar hem-de bedeniň kesellere durnuklylyk ukybyny ýokarlandyrýar.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
15-nji oktýabrda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ahal welaýatyna iş saparyny guramak bilen, obasenagat toplumynyň täze desgasynyň açylyş dabarasyna gatnaşdy. Ýyllyk kuwwaty 40 müň tonna pagtany işläp taýýarlamaga niýetlenen täze kärhana welaýatyň Altyn asyr etrabynda guruldy.
Bu desga “Türkmenpagta” döwlet konserniniň buýurmasy esasynda Türkiýäniň ýurdumyzyň ozaldan gelýän işewür hyzmatdaşy bolan “Engin Group Сonsorсium S.A.” kompaniýasy tarapyndan bina edildi.
Kärhananyň ýyllyk kuwwaty 40 müň tonna önüme barabardyr. Bu ýerde dünýäniň öňdebaryjy, şol sanda ABŞ-nyň dünýä belli “BS Supply” kompaniýasynyň ýokary tehnologiýaly täze enjamlary oturdyldy. Bu bolsa çig maly ýokary hil derejesinde gaýtadan işlemäge, pagta çigidini himiki usul bilen künjaradan arassalamaga, ony kesellere garşy gaýtadan işlemäge, önümi ýörite serişdeler bilen baýlaşdyrmaga we 20 kilogram agramy bolan ýörite gaplara gaplamaga mümkinçilik berýär. Bu enjam sagatda 15,36 tonna, bir günde bolsa 315 tonna golaý pagta çigidini arassalamaga ukyplydyr. Kärhanada 4,2 aýyň dowamynda 40 müň tonna pagta çigidi gaýtadan işleniler.
Gowaça çigidini himiki taýdan arassalaýyş bölüminde bir sagadyň dowamynda 2 müň 880 kilogram tohumlyk pagta çigidi arassalanylýar we toparlara bölünýär. Bu bölümde bir gije-gündiziň dowamynda tohumlyk çigidiň 60 tonna golaýy taýýarlanylýar.
Ahal welaýaty boýunça ortaça 120 müň gektara gowaça ekilýär. Şunça meýdana 3 müň 960 tonna tohumlyk çigit zerur bolup durýar. Indi şonça mukdardaky tohumlyk serişde 60 günüň dowamynda taýýarlanylýar.
Bu möhüm desganyň gurlan ýeri bolan Altyn asyr etraby gowaça ösdürip ýetişdirmekde baý tejribe toplan etraplaryň biridir. 2015-nji ýylda bu etrapda inçe süýümli gowaça ekilen 2 müň 950 gektar meýdandan 24 müň tonna golaý “ak altyn” hasylyny ýygnamak göz öňünde tutulýar.


text:
Salam, hormatly lukmanlar! Saýtyñ temasyndan biraz daşlasýan bolmagymam mümkin, ýöne meni ýasaýsyñ döreýsi, dünýä akyl ýetirjek bolmak, durmuşyñ manysy ýaly soraglar öz günüme goýanok. Maña şu pikirlerden ýaña hiç rahatlyk ýok. Men fiziki taýdan sagdyn hem bolsam, psihiki ýagdaýym, içki dünýäm elmydama "uruş-dawadan", "goh-galmagaldan" doly. Akyl ýetirip bolmajak nämälimlikler käwagtlar meniñ göwnüçökgün bolmagyma getirýär, işden-durmuşdan elimi sowadýar. Ýa hemme kişem şeýlemikä? Ruhubelent durmuşda ýaşamak üçin beden saglygym ýeterlik däl ýaly maña. Siziñ maslahatyñyza mätäç!
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Ýaşaýşyň manysy, özümiziň ondaky ornumyz ýa-da ýaşaýşyň pelsepeli soraglarynyň ençemesi hem islendik pikir ýöredýän adamyny pikirlenmäge mejbur edip biler.
Bedeni sagdyn, ýöne içki dünýäsinde gapma-garşylyklar bolan adam hemişe pikirde bolup, dogry çözgüt tapmagyň gözleginde bolup biler. Dogry ýol, çözgüt tapyp bilmezlik, elbetde, ruhy çökgünlilige, hemme zatdan eliň sowamagyna hem getirip biler. Siziň içki dünýäňiziň hemişe "goh-galmagalda" bolmagynyň bir sebäbiniň bolup biljekdigi barada pikir etmediňizmi? Belki, Siz öz öňüňizde goýýan meseleleriňizi çözmekde kynçylyk görýänsiňiz? Jemgyýetde öz ornuňyzy tapmakda kynçylyk çekýänsiňiz? Ýa-da Sizi gurşap alýan sosial gurşaw bilen (işdeşler, dost-ýarlar, söýgüli gyzyňyz) düşünişmezlik ýüze çykýandyr?
Adamynyň saglygy onuň fiziki, ruhy saglygynyň görkezijilerine we sosial (jemgyýetdäki) gurşawda tutýan ornuna juda bagly bolup, olar biri-birine täsir edip bilýändirler. Belki-de, "akyl ýetirip bolmajak nämälimlikler" barada pikirlenip, kelle döwüp oturmagyň geregi ýokdur?! Dünýä akyl ýetirmek, ýaşaýşyň manysyna düşünmek Size durmuşyň dürli basgançaklaryny geçensoňyz, belki-de başardar. Onuň üçin Siz özüňize berlen durmuşy hyýal edişiňiz ýaly tapgyrlaýyn, öz ýoluňyz bilen geçmelisiňiz. Bu ýolda Size Siziň maşgalaňyz, ýakyn, çyn dostuňyz, gowy görýän işiňiz, söýgüli ýaryňyz, eziz görýän çagalaryňyz, edýän arzuwlaryňyza ymtylmalaryňyz uly goltgy we hemaýatçy bolup biler.
Bir gün bilen ýaşaň. Şol ýaşan günüňiziň manysynyň, onda eden hereketleriňiziň ertirki güni gurjakdygyny unutmaň. T. Karleýliň aýdyşy ýaly, "Biziň ýaşaýşymyzyň düýp manysy bizden daşlaşan we dumana gaplanan zatlary görmäge ymtylmak däl-de, elimiziň aşagyndaky zatlaryň üstünde zähmet çekip, olary öwrenmekdir".
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
seljermek üçin haýp sen näçe ýaşandygyňy ýazmansyň. Sebäbi her bir ýaşda adamyň özüne we durmuşa bolan pikiri üýtgeýär.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Statistika baradaky döwlet komiteti: milli ykdysadyýet önümçiligiň durnukly ösüşini görkezýär
Statistika baradaky döwlet komitetiniň maglumatlaryna laýyklykda 2017-nji ýylyň dokuz aýynda pudaklaryň köpüsinde öndürilýän önümleriň möçberleri yzygiderli artdy.
2016-njy ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, şu ýylyň 9 aýynda tebigy gazyň çykarylyşynyň artyş depgini 7,8 göterime barabar boldy. Bu görkeziji benziniň we dizel ýangyjynyň öndürilişinde 0,2 göterime, çalgy ýaglarynyň öndürilişinde 1,9 göterime, demir önümleriniň öndürilişinde 5,1 göterime, elektrik energiýasynyň öndürilişinde 4,8 göterime, nah matalaryň öndürilişinde 10,2 göterime, eýlenen deri babatda 6,3 göterime, tikin we örme önümleriniň öndürilişinde 9,4 göterime deň boldy. Şonuň ýaly-da, azyk senagatynyň möhüm pudaklary boýunça durnukly ösüş gazanylýar.
Oba hojalygynda 2016-njy ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, gök önümleriň öndürilişiniň 1,1 göterim, bakjanyň öndürilişiniň 8,2 göterim, ýeralmanyň öndürilişiniň 1,7 göterim, miweleriň öndürilişiniň 1 göterim artdy.
Ulaglaryň ähli görnüşleriniň ýük dolanyşygy 12 göterim, ýolagçy dolanyşygy 3,9 göterim artdy.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi


text:
11 Haziran 2015 Perşembe
Mähriban Ýaşlar!
Mähriban ýaşlar!
Sizi döwlet derejesinde giňden bellenýän Ylymlar gününiň öňüsyrasynda, Türkmenistanyň ýaşlarynyň arasynda ylmy işler boýunça geçirilen bäsleşikde gazanan üstünligiňiz bilen tüýs ýürekden gutlaýaryn! Ylmy işler boýunça geçirilen bäsleşikde ýeňiji bolan, kalbynda berkarar döwletimize buýsanç duýgulary joş urýan bagtyýar ýaşlarymyzyň täze ylmy işläp taýýarlamalarynyň, ylmy gazananlarynyň ösüşleriň täze belentliklerine tarap ynamly öňe barýan ata Watanymyzyň kuwwatyny mundan beýläk-de pugtalandyrmaga ýardam berjekdigine berk ynanýaryn!
Ylym adamzadyň dünýägaraýşyna hem-de durmuşyna özgerdiji täsirini ýetirýän gymmatly baýlykdyr. Häzirki döwürde her bir döwletiň we jemgyýetiň durnukly hem-de sazlaşykly ösüşi ylym bilen aýrylmaz baglanyşyklydyr. Şu nukdaýnazardan ylmy we bilimi ösdürmek, ykdysadyýetimiziň pudaklarynda ylmyň gazananlaryny ornaşdyrmak, ýurdumyzyň ylmy kuwwatyny ýokarlandyrmak biziň esasy maksatlarymyzyň biri bolup durýar. Garaşsyz döwletimizde ylym ulgamyny has-da kämilleşdirmegiň ýolunda toplumlaýyn ylmy-tehniki özgertmeleri öz içine alýan maksatnamalar kabul edildi. Ylmy-barlag edaralarynyň, ýokary okuw mekdepleriniň maddy-enjamlaýyn binýadyny pugtalandyrmaga we döwrebaplaşdyrmaga, ýokary hünärli ylmy işgärleri taýýarlamaga, zehinli ýaşlaryň ylma bolan höwesini artdyrmaga gönükdirilen giň gerimli işler üstünlikli amala aşyryldy.
Ýaş alymlaryň ylmy açyşlary, innowasion tejribeleri, ylmy-inženerçilik pikirleri, senagat-innowasion, maglumat-tehnologiki ylmy barlaglary döwletimiziň ykdysady kuwwatyny pugtalandyrmakda örän uly ähmiýete eýedir. Şunuň bilen baglylykda, orta we ýokary okuw mekdeplerinde bilim alýan, ylym-hünär öwrenýän, senagatda, oba hojalygynda, milli ykdysadyýetimiziň dürli pudaklarynda joşgunly zähmet çekýän hem-de döredijilik bilen meşgullanýan ýaşlarymyz hakynda alada döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolup durýar. Döredijilik hyjuwly, giň dünýägaraýyşly, gujur-gaýratly ýaşlary kemala getirmek, ýaş alymlara maddy taýdan goldaw bermek, olaryň amala aşyrýan ylmy-barlag işlerini we taslamalaryny maliýeleşdirmek ylym ulgamynyň öňünde durýan möhüm wezipeleriň biridir. Bu ugurda Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň garamagyndaky institutlarda, Tehnologiýalar merkezinde, pudaklaýyn ylmy-barlag edaralarynda, ýokary okuw mekdeplerinde ýaş alymlaryň, hünärmenleriň we talyplaryň öňdebaryjy tejribeleri özleşdirmekleri, netijeli ylmy işleri alyp barmaklary üçin ähli amatly şertler döredilýär. Zehin başarnyklaryny, ylmy we inženerçilik pikirlerini berkarar döwletimiziň, mähriban halkymyzyň bähbitlerine gönükdirýän ýaşlarymyzyň sanynyň barha artmagy Garaşsyz, hemişelik Bitarap Watanymyzy dünýäniň ösen döwletleriniň biri hökmünde ykrar edýän guwandyryjy ýagdaýdyr.
Eziz ýaşlar!
Häzirki döwür ylym ulgamyny has-da kämilleşdirmegi, gün, ýel, suw, ýylylyk, biogaz energiýalaryny peýdalanmaga gönükdirilen täze, ekologiýa taýdan arassa ýokary tehnologiýalary işläp taýýarlamagy, ýerli çig maldan gurluşyk serişdelerini, kremnini almagyň tehnologiýalaryny döretmegi, Aral ýakasyny ekologiýa taýdan dikeltmek we deňzi halas etmek, Hazar deňziniň biologiki köpdürlüligini gorap saklamak we netijeli peýdalanmak ýaly, häzirki zaman dünýäsiniň umumy ösüşine düýpli täsir edýän örän möhüm ugurlar boýunça netijeli ylmy barlaglary talap edýär.
Bitaraplyk we parahatçylyk ýylynda Türkmenistan aragatnaşyk emeli hemraly döwletleriň hataryna goşuldy. Biz parahatçylygyň, birek-birege düşünişmegiň we özara bähbitli hyzmatdaşlygyň hatyrasyna dünýä bileleşigi bilen älem giňişligini öwrenmek we özleşdirmek boýunça dostlukly gatnaşyklary ösdürmäge taýýardyrys. Türkmen halky öz uzak asyrlyk taryhynda astronomiýa ylmyny ösdürmäge uly goşant goşan dünýä belli alymlary terbiýeläpdir. Şemseddin Merwezi, Muhammet Horezmi, Abu Reýhan Biruny, Omar Haýýam we beýleki alymlar ykballaryny asman jisimlerini öwrenmäge bagyşlapdyrlar. Bagtyýar ýaşlarymyz halkymyzyň agzybirliginiň hem-de pähim-paýhaslylygynyň binýady bolan milli däplerimizi mynasyp dowam etmelidirler.
Watansöýüji, ynsanperwer, zähmetsöýer, maksada okgunly, belent ahlakly bagtyýar nesillerimiz okamak, öwrenmek, döredijilikli zähmet çekmek bilen ähli ukyp-başarnyklaryny, zehin-yhlaslaryny eziz Watanymyzyň gülläp ösmegine bagyş etmelidir. Bu wezipe ýaş alymlarymyzyň belent borjy we baş maksady bolmalydyr. Bäsleşige ukyply ylmy işläp taýýarlamalary alyp barmak, berkarar döwletimiziň ylmy-tehniki kuwwatyny has-da berkitmek, ata Watanymyzy kuwwatly döwlete öwürmek uly bagtdyr. Mähriban ýaşlarymyzyň özleşdiren çuňňur ylymlary we bilimleri, eziz Diýarymyza, mähriban halkymyza bolan beýik söýgüsi we buýsanjy berkarar Watanymyzyň dünýädäki abraý-mertebesini, şan-şöhratyny has-da beýgeltmelidir!
Hormatly ýaş alymlar!
Mähriban ýaşlar!
Sizi ylmy işler boýunça geçirilen bäsleşikde gazanan üstünligiňiz bilen ýene-de bir gezek tüýs ýürekden gutlaýaryn! Siziň ylym dünýäsindäki gadamlaryňyzyň mundan beýläk-de batly bolmagyny, Garaşsyz Watanymyzyň mundan beýläk-de gülläp ösmegi ugrunda alyp barýan işleriňizde uly üstünlikleri arzuw edýärin!
Türkmenistanyň Prezidenti
Gurbanguly Berdimuhamedow.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Aktual Analiz
Referendum Demokratiýa Üçin Gazanylan Ýeňiş
Türkiýe aprel aýynyň dowamynda referendum geçirdi we 85 göterime barabar rekord gatnaşyk bilen prezident dolanşygy ulgamynyň kanul edilmegi bilen birlikde Konstitutsion özgertme teklibi 51,4 göterim ses bilen kabul edildi. Bu referendumy adatdan daşary ýagdaýa getirýän zat, Türkiýäniň döwrebap taryhynda ilkinji gezek ýurduň halk tarapyndan haýsy ulgam bilen dolandyryljakdygyna karar berilmegi.
2019-njy ýylyň noýabr aýynda güýje girjek täze dolanşyk ulgamy ejiz koalision hökümetlerini ortadan aýyryp, Türkiýäniň demokratiýasyny has-da güýçlendirip, güýçleriň özygtyýarlylygyny hasam berçinleşdirer. 1960-njy ýyldan bäri azyndan 4 hökümet harby goşun tarapyndan agdaryldy. Harby dolanşyklar tarapyndan düzülen parlamentar ulgamda gysga ömürli koalision hökümetler syýasat arenasyny böleklere bölüp, ykdysadyýeti we syýasy guramalary ejizledip, harby agdarlyşyklara şert döredýärdi.
Täze prezident ulgamy bilen birlikde prezidentler dolanşygyň başynda bolar we häkimiýetiň başyna gelmek üçin halkyň esasy köplüginiň goldawyny almaly bolar. Ulgam bolsa huntaçylaryň saýlanan ýolbaşçylaryň hukuklaryny basgylamagynyň öňüni alar. Täze ulgam dolanşygyň ygtyýarlaryny giňeldip, Mejlisede uly ygtyýar berýär. Taryhda ilkinji gezek halk deputatlary prezidentleriň işlerini derňäp biler we prezidenti iş başyndan çetleşdirmek üçin möhletinden irki saýlawyň geçirilmegini talap edip biler. Başga bir söz bilen aýdylanda Türkiýäniň täze höklümet ulgamy prezidentiň ygtyýarlaryny çäklendirýän mehanizmleri hem özünde jemleýär.
Soňky günlerde sesleriň berilmegi barada köp sanly myş-myşlar döredi. Ýene-de bir gezek ýeňilen oppozision partiýa elinde hiç hili deliliň bolmandygyna garamazdan saýlawyň netijesiniň halkyň ygtyýaryny beýan etmeýäňdigini öňe sürdi we referendumyň gaýtadan geçirilmegi üçin Ýokary saýlaw geňeşine ýüz tutdy. Esasy argumentleri saýlaw okrugynyň işgärleriniň bukjalara möhür basmandygy sebäpli sesleriň güýçsiz bolandygy dogursyndady.
Beýleki tarapdan halkara synçylar türk syýasatynda tarap tutdylar we çap eden habarnamalar garşy kampaniýa alyp baranlar we daşary ýurt metbugaty tarapyndan ferendumda galplygyň delilnamasy hökmünde görkezildi. Halkara synçylaryň Türkiýe we ÝB tarapyndan terror guramasy hökmünde ykrar edilen PKK-nyň baýdaklary bilen aldyran fotosuratlary sosial mediada çykdy.
Bulara garamazdan konstitutsion däbi 19-njy asyryň ortalaryna çenli uzap gidýän Türkiýe güýçli we çydamly demokratiýa tarap aýgyrly ädim ätdi. İndi öňde has çetin ugurlar bar.
Referendumdan ozal Türkiýäniň ÝB bilen gatnaşyklarynyň geljegi bilen bagly soraglar gün tertibine gelipdi. Käbir Ýewropa ýurtlary türk ministrleriniň we konstitutsion özgertmäniň tarapyndan durýan käbir gatlaklaryň türk saýlawçylary bilen duşuşmagyna ýol bermedik bolsa, PKK agzalary bilen birlikde garşy kampaniýa alyp baranlara açyk goldaw berdi. Bularyň ählisi Brýusseliň Türkiýäniň gözündäki abraýyny peseltdi.
Referendumdan bäri bolsa Ýewropadaky käbir aşa sagçy heketler türk raýatlaryna ýurtlaryna dolanmaklary üçin çagyryş edýär. ol hem kontinentiň geljekdäki ugry taýdan soraglary ýüze çykarýar. Ýewropaly liderler özlerine NATO-nyň esasy agzalaryndan biri bolan Türkiýe bilen gatnaşyklaryň geljeginiň nähili boljakdygyny soramaly. Türkiýäniň Prezidenti R.T.Erdoganoň mundan birnäçe wagt ozal beýan edişi ýaly Brýusseliň Türkiýäniň agzalyk tapgyryna içgin çemeleşmegini isleýäris. Türkiýe bilen ÝB-niň arasynda gol çekişilen bosgunlar baradaky ylalaşykdan soň ýewropaly liderler öz borçlaryny berjaý etmedi. Muňa garamazdan Türkiýe 3 million siriýalyny kabul etdi. Türkiýe milli girdejisinden ynsanperwer kömegine paý bölüp berýän ýurtlaryň sanawynda birinji ýerde durýar.
Beýleki tarapdan türk desant güýçleri Azat Siriýa goşuny bilen utgaşyklykda 2 müň inedördül kilometrlik giňişligi DAİŞ terrorçylaryndan halas etdi. Türk goşuny tarapyndan tälim berilen meýletinler topary bolsa Yragyň MOsul şäherinde DAİŞ-e garşy göreşýär. Ýakyn Gündogara parahatçylygyň we durnuklylygyň ornaşdyrylmagy meselesinde Türkiýäniň uzak möhletli wadalary dostlary üçin ikirjiňsiz hakykatdyr.
Konstitutsion özgertme üçin ses beren türk halky ýurduň ejiz, gysga möhletli we ylalaşyksyz koalision hökümetleri tarapyndan dolandyrylma howpunyň öňüni aldy. Bu sebäpli ýurt 1970-90-njy ýyllaryň aralygynda ykdysady çökgünlikler başdan geçirilipdi.
Her bir ýurt özüne mahsus kynçylyklary başdan geçirer we taryhdan ders alar. Türk halky üçin 20-nji asyryň iň esasy derslerinden biri syýasy durnuklylygyň ösüşiň özenini emele getirýänligi. Millionlarça türk ýurduň geljegini nesiller boýy kepillendirjek özgertme üçin ses berdi.


text:
Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow paýtagtymyzyň häkimliginde ýurdumyzyň baş şäherini ösdürmegiň möhüm meselelerine we geljekki ugurlaryna bagyşlanan maslahat geçirdi. Maslahatda paýtagtymyzyň düzümlerinde Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň geçirilmegine görülýän taýýarlyk meselelerine garaldy.
Şunuň bilen baglylykda, paýtagtymyzy ösdürmegiň baş meýilnamasynyň esasy aralyk jemleri jemlenildi. Şäheriň ýol-ulag düzümini, jemagat hojalygyny döwrebaplaşdyrmagyň esasy ugurlary, binagärlik-gurluşyk işleriniň tapgyrlary, paýtagtymyzyň durmuş ulgamynyň ähli ugurlaryny, şol sanda “Aşgabat-2017” halkara derejedäki giň möçberli taslamanyň çäklerinde alnyp barylýan işleri öz içine alýan maýa goýum kuwwatlyklaryny ýokarlandyrmak boýunça alnyp barylýan çäreleri kesgitlendi.
Hormatly Prezidentimiziň ýurdumyzyň Mejlisiniň Başlygynyň, Ministrler Kabinetiniň we Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň agzalarynyň, paýtagtymyzyň we onuň etraplarynyň häkimleriniň, şeýle hem birnäçe ministrlikleriň we pudaklaýyn edaralarynyň ýolbaşçylarynyň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleriniň gatnaşmagynda geçiren şu gezekki maslahatynda öňde durýan wezipeler we ony ýerine ýetirmegiň ugurlary ara alyp maslahatlaşyldy.
Döwlet Baştutanymyz maslahatyň gün tertibine girizilen meseleler boýunça hasabatlary diňlemezden ozal, Aşgabady ösdürmäge soňky ýyllarda ägirt uly üns berilýändigini aýtdy. Şäheriň çägi giňeldildi, paýtagtymyzda bina edilýän desgalaryň gurluşygyna daşary ýurtlaryň kompaniýalary we şäheri abadanlaşdyrmak boýunça ýerine ýetirilen işleriň esasy möçberleri ynanylan ýurdumyzyň telekeçileri işjeň çekilýär.
Ilki bilen Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary D.Amangeldiýewiň hasabaty diňlenildi. Wise-premýer häzirki döwürde şäheriň ýaşaýyş toplumlarynda, paýtagtymyzy ösdürmegiň nobatdaky tapgyrynda alnyp barylýan gurluşyk işleri, Aşgabadyň günorta künjeginde umumy meýdany 630 gektar bolan seýilgähiň gurluşygynyň tamamlanandygy, şeýle hem täze awtomobil ýollarynyň, köp derejeli köprüleriň, awtoduralgalaryň, ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşygy, energiýa üpjünçiliginiň ygtybarlylygyny üpjün edýän desgalar toplumy we durky täzelenen seýilgählerde ýerine ýetirilen işler barada hasabat berdi.
Şeýle hem wise-premýer paýtagtymyzda 22-27-nji iýun aralygynda degişli maksatnama laýyklykda, Medeniýet hepdeliginiň geçiriljekdigi barada hasabatynda aýtdy. Onuň çäklerinde birnäçe giň möçberli döredijilik çäreleri, aýdym-sazly çykyşlar, sergiler we beýlekiler meýilleşdirildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Aziada-2017-ä taýýarlyk işleriniň paýtagtymyzyň sport derejesine laýyk gelmelidigine ünsi çekip, Aşgabatda toplanylan tejribäniň ýurdumyzyň beýleki şäherleri üçin hem peýdaly boljakdygyny nygtady.
Aşgabat şäheriniň häkimi Ş.Durdylyýew döwlet Baştutanymyzyň tabşyrygyna laýyklykda, paýtagtymyzy mundan beýläk-de ösdürmek, onuň etraplaryny abadanlaşdyrmak we gök zolaklary döretmek boýunça ugurdaş düzümler bilen bilelikdäki alnyp barylýan işler barada hasabat berdi. Şäheriň ýol- ulag düzümini, durmuş üpjünçilik ulgamyny kämilleşdirmek boýunça toplumlaýyn çäreler durmuşa geçirilýär. Şäher häkimligi umumy uzynlygy 59,14 kilometr bolan köçeleri, döwrebaplaşdyrmak, ýanaşyk ýerlerini abadanlaşdyrmak bilen 18 köprini, 39 ýerasty we 15 ýerüsti geçelgeleri, şeýle hem täze inženerçilik ulgamyny taslamalaşdyrmak we gurmak boýunça degişli şertnama baglaşdy. Häzirki döwürde birnäçe desgalar ulanmaga berildi, ýol belgilerini, abadanlaşdyryş işlerini geçirmek, gök zolaklary döretmek boýunça ägirt uly işler alnyp barylýar.
Döwlet Baştutanymyz hasabaty diňläp, paýtagtymyzy abadanlaşdyrmak we
ony ösdürmek meselelerine we tutuşlaýyn paýtagtymyzy ösdürmegiň konsepsiýasyny ýerine ýetirmegiň wezipelerine oýlanyşykly we toplumlaýyn esasda çemeleşmegiň möhümdigini belledi.
Ýokary gözegçilik edarasynyň başlygy Ç.Gylyjow Aşgabat şäherini abadanlaşdyrmak, ýol-ulag düzümini döwrebaplaşdyrmak boýunça işleriň ýagdaýyna hem-de paýtagtymyzda jemagat hojalygy gulluklarynyň ýerine ýetirýän işlerine geçirilen seljermeleriň netijeleri barada hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, bu ugurdaky degişli barlaglary geçirmegi dowam etmegi hem-de paýtagtymyzda ýaýbaňlandyrylan giň möçberli özgertmeler maksatnamasynyň ýerine ýetirilişini yzygiderli gözegçilikde saklamagy tabşyrdy.
Maslahatyň dowamynda paýtagtymyzyň etraplarynyň häkimleri özlerine ynanylan düzümlerde alnyp barylýan işleriň ýagdaýy, etraplary abadanlaşdyrmak, amatly şäher gurşawyny döretmek boýunça ýaýbaňlandyrylan çäreler barada hasabat berdiler.
Şäheri dolandyryş we hojalyk düzümlerniň işinde birnäçe meseleleriň bardygyna ünsi çekip, milli Liderimiz desgalary degişli derejede ulanmagyň, olaryň ähmiýetiniň göz öňünde tutulmagynyň we olara degişli hyzmaty, dolandyryşy ýola goýmagyň wajypdygyny belledi. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz bu meseleleriň anyk çözülmegini üpjün edýän etrap häkimleriniň işlerine düýpli nägilelik bildirdi.
Milli Liderimiz D.Amangeldiýewe, Ş.Durdylyýewe, B.Hojamämmedowa ýüzlenip, olaryň bu ugurda alnyp barylýan işleriň çözgüdine, hususan-da, şäheri abadanlaşdyrmak boýunça işleri ýerine ýetirmegiň möhletleri we möçberleri anyk kesgitlenen ýokary derejede kabul edilen Kararlaryň ýerine ýetirilişine degişli derejede gözegçiligiň ýola goýulmaýandygyny belledi we birnäçe desgalardaky gurluşyk işleriniň depginini güýçlendirmegi tabşyrdy. Ýolagçylar we sürüjiler üçin degişli amatlyklary üpjün etmek nukdaý nazaryndan şäheriň ýol-ulag düzümleriniň döwrebaplaşdyrylyşyna düýpli bellikler aýdyldy. Hormatly Prezidentimiz jemgyýetçilik ulaglary üçin duralgalaryň ýerleşdirilmegine, ýerüsti we ýerasty geçelgeleriň gurluşygyna oýlanyşykly çemeleşilmeýändigini belledi. Olar häzirkizaman şäher gurşawyna doly laýyk gelmelidir.
Hormatly Prezidentimiz maslahatyň barşynda paýtagtymyzyň edara ediş düzüminde birnäçe guramaçylyk meselelerine seretdi. Döwlet Baştutanymyzyň gol çeken Kararlaryna laýyklykda A.Dowwaýewa Aşgabat şäheriniň häkiminiň bilim, medeniýet, saglygy goraýyş we sport boýunça orunbasary wezipesine, S.Selimow Aşgabat şäheriniň Berkararlyk etrabynyň häkimi wezipesine, M.Ýollyýewa Aşgabat şäheriniň Ruhabat etrabynyň häkiminiň orunbasary wezipesine bellenildiler.
Döwlet Baştutanymyz wezipe borçlaryny talaba laýyk berjaý etmän, Aşgabat şäherini abadanlaşdyrmak boýunça işleriň bellenen möhletlerde ýerine ýetirilmegini üpjün etmändigi üçin Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary D.Amangeldiýewe hem-de Aşgabat şäheriniň häkimi Ş.Durdylyýewe berk käýinç yglan etdi.
Wezipe borçlaryny talaba laýyk berjaý etmän, Aşgabat şäherini abadanlaşdyrmak boýunça işleriň bellenen möhletlerde ýerine ýetirilmegini üpjün etmändigi üçin Aşgabat şäheriniň Köpetdag etrabynyň häkimi A.Annaçaryýewe berk käýinç yglan edildi hem-de ýol berilen kemçilikleri gysga wagtyň içinde düzetmek oňa soňky gezek duýduryldy. Hormatly Prezidentimiz wezipe borçlaryny talaba laýyk berjaý etmän, Aşgabat şäherini abadanlaşdyrmak boýunça işleriň bellenen möhletlerde ýerine ýetirilmegini üpjün etmändigi üçin Bagtyýarlyk etrabynyň häkimi R.Annaberdiýewe, Arçabil etrabynyň häkimi A.Rejepalyýewe, Abadan etrabynyň häkimi A.Ataýewe, Ruhabat etrabynyň häkimi B.Baýramdurdyýewe berk käýinç yglan etmek hakyndaky Buýruklara gol çekdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Hojamämmedow ykdysady ulgamda geçirilýän işler barada hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiz şäheriň ähli görkezijiler babatda ýokary ösüşini üpjün etmek boýunça ýörite maksatnamanyň işlenip taýýarlanylandygyny belläp, ondan gelip çykýan wezipeleriň üstünlikli ýerine ýetirilmegi babatda alnyp barylýan işleri yzygiderli dowam etmegi tabşyrdy. Şunda, ýerine ýetirilen işler, gurluşyklary üçin maliýeleşdirmegiň anyk möçberleri kesgitlenmelidir.
Ähli etraplarda ýol ýakalarynda gök zolaklary döretmek, abadanlaşdyryş işlerini alyp barmak, esasy ulag ýollarynyň bezeg aýratynlyklaryna ünsi güýçlendirmek meseleleri boýunça birnäçe anyk bellikler aýdyldy.
Döwlet Baştutanymyz ýangyn howpsuzlygy kadalarynyň we binalary, desgalary, aýratyn-da, könelişen jaýlary ulanmagyň düzgünleriniň berjaý edilişine gözegçiligi güýçlendirmegi tabşyrdy. Ýurdumyzyň Gurluşyk we binagärlik ministrligine, Aşgabat şäheriniň häkimligine desgalaryň gurluşygynda ýokary ekologiýa ülňülerine laýyk işleriň, şol sanda gurluşyk galyndylaryny öz wagtynda gaýtadan işlemek çäreleriniň alnyp barylmalydygy barada birnäçe tabşyryklar berildi.
Ýurdumyzyň içeri işler ministri I.Mulikowa şäherde oturdylýan ýol belgileriniň hilini ýokarlandyrmak, täze ýollarda degişli maglumat tablolaryny ýerleşdirmek, ýol gözegçiligi gullugynyň işini kämilleşdirmek boýunça durmuşa geçirilýän çäreleri dowam etmek babatda birnäçe tabşyryklary berdi.


text:
Ministrler Kabinetiniň 8-nji noýabrda geçirilen giňişleýin mejlisinde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow türkmen milli „Küştdepdi“ aýdym we tans sungatynyň ÝUNESKO-nyň Maddy däl medeni mirasynyň reprezentatiw sanawyna girizilendigini habar berdi we watandaşlarymyzy şu waka bilen gutlady. Bu çözgüt Maddy däl medeni mirasy goramak boýunça hökümetara komitetiniň Koreýa Respublikasynyň Çeju şäherinde geçirilen 12-nji mejlisinde biragyzdan goldanyldy.
Paýtagtymyzyň Maslahatlar köşgünde bu waka mynasybetli dabaraly çäre geçirildi. Oňa taryhçy alymlar, medeniýet işgärleri we sungat ussatlary, jemgyýetçiligiň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri gatnaşdylar. Belli tans toparlary, aýdymçy-sazandalar çykyş etdiler.
Çärä gatnaşanlar Köşgüň eýwanynda gurnalan sergi bilen tanyşdylar, onda çeperçilik we amaly haşam sungaty eserleri, heýkeltaraşlaryň, küýzegäleriň, zergärleriň işleri, şeýle hem usul-tilsiminde we bezeglerinde küşdepdiniň horeografiýa dili we mazmun baýlygy beýan edilen haly we haly önümleri görkezildi.
Dabarada folklor toparlary özboluşly we çeper küştdepdi tansyny ýerine ýetirdiler.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow küştdepdini wagyz etmek başlangyjy bilen çykyş edipdi. Çykyş edenleriň nygtaýşy ýaly, küştdepdi milli sungatymyzyň özboluşly nusgasydyr, milletiň taryhy- medeni däpleriniň, onuň ruhy tejribesiniň we häzirki zaman döredijilik mümkinçiligniň sazlaşykly utgaşygydyr.
Çärä gatnaşanlar Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň türkmen halkynyň baý taryhy-medeni mirasyny dünýä ýaýmak we bu ugurdaky işleri işjeňleşdirmek babatdaky başlangyjynyň wajyplygyny bellediler. Şu jähtden küştdepdiniň adamzadyň Maddy däl medeni mirasyň sanawyna girizilmeginiň ähmiýetiniň belli bahasy ýokdur.
Arheologik gözlegleriň netijesinde ýüze çykarylan gymmatlyklar we ýazuw ýadygärlikleri hem küştdepdiniň gadymy döwürlerde döränligine şaýatlyk edýär. Alymlaryň pikirine görä, Köne Nusaý galasynda tapylan badalarda döwre gurap, el çarpyp tans edýän şahandazlar şekillendirilipdir.
Küştdepdiniň many-mazmuny asyrlaryň jümmüşine garamaga mümkinçilik berýär, çünki bu tansyň özboluşly nepis hereketlerinde we dürli görnüşlerinde türkmen
halkynyň bizi gurşap alýan dünýä we onuň gurluşyna ruhy taýdan düşünişi beýan edilýär.
Küşt depýänler asyrlarboýy kämilleşen tans dili we hoş owaz bilen çarhypelegiň dynuwsyz aýlanyp duranlygy, söýgidir täze durmuşyň döreýiş jadysynyň müdimiligi barada gürrüň berýärler, dessurlaryň dünýä aň ýetirmekdäki ähmiýetini açyp görkezýärler. Tans tilsimleriniň depgini barha güýçlenip, tansçylaryň joşgunly hereketleri tomaşaçylara täsir edip, olaryň ýüregini joşdurýar.
Tans gazal aýtmakdan başlanýar, ol küştdepdiniň gurluş depginini kesgitleýär. Tansçylar ellerini galdyryp, döwre gurap gazala görä, sazlaşyklyy hereket edýärler. Gazalyň her bendiniň ahyrynda ýaşaýşyň täze döwrüni mübärekleýän ýaly: „küşt, küşt, küştdepdi“ diýilýär.
Halk tanslary medeniýetiň aýratyn üýtgeşik bölegidir. Küştdepdi türkmen halkynyň dünýä garaýşynyň ösüşiniň, onuň ruhy taýdan baýlaşmagynyň çeper beýanynyň subutnamasydyr. Çeper horeografiýada milli tans estetikasyny we däp-dessur ekletikasyny utgaşdyrýan bu tans geçmiş bilen häzirki döwri birleşdirip, ýaşaýşa synmaz söýgi döredýär. Ony Maddy däl medeni mirasyň möhüm bölegi, milli baýlyk hökmünde saklap galmak –häzirki we geljekki nesilleriň borjydyr.


text:
Türkmenistan Gazagystan Respublikasynyň paýtagty Astana şäherinde geçiriljek «EKSPO-2017» halkara ýöriteleşdirilen sergisinde üstünliklerini görkezmäge taýýarlyk görýär.
Sergide ýurdumyzyň ýeten sepgitleri, ykdysady pudaklaryň gazanýan üstünlikleri, tebigy baýlyklar, daşky gurşawy goramak boýunça, ekologiýa ulgamynda alnyp barylýan işler görkeziler. Türkmenistanyň energetika serişdeleriniň rejeli peýdalanylmagy babatynda halkara derejesinde amala aşyrylýan taslamalara goşýan goşandy baradaky maglumatlara aýratyn üns berler. Serginiň çäklerinde şeýle hem Aşgabatda öňde boljak Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlary giňden beýan ediler.
Ýurdumyzyň önüm öndürijileriniň halkara sergilerine we işewürler maslahatlaryna gatnaşmagy ägirt uly eksport we maýa goýum kuwwatyny durmuşa geçirmek, Türkmenistanda öndürilýän önümleri dünýä bazarlarynda üstünlikli ýerlemek üçin täze mümkinçilikleri açýar.


text:
Eger çaganyň mekdepdäki ýetişigi pes bolsa, onuň sebäbini gijeki ukynyň hiliniň pesliginden, has takygy horlama häsiýetiniň barlygyndan hem gözleme dogry bolar. Çikago Uniwersitetiniň barlagçylary çaganyň hemişe horlamagynyň onuň ünsüni jemlemeginde we okuw sapaklaryny özleşdirmekde kynçylyk döredip biljekdigini anykladylar. Ukyda horlama netijesinde dem alşyň birnäçe gezek saklanmagy we dikeldilmegi bolup geçip, bu ýagdaý beýniniň gan aýlanşygyna ýaramaz täsir edýär. Ulalan badam şekilli mäzler we burnuň adenoid mäzleri çagalaryň horlamagynyň has köp duş gelýän sebäpleri bolup durýandyr.
Mekdep ýaşly 1359 sany çaganyň gatnaşmagynda geçirlen barlaglar, wagtal-wagtal döreýän horlamanyň hem ünslülik, ýatkeşlik we pikir etme häsiýetlerine ýaramaz täsirini ýetirýändigini görkezdi.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
NextTM hödürleýar
Halanan ýazgylar
Bölümler
Soňky jogaplar
Şu günler Türkmenistanyň 19 ýaşa çenli futbolçylardan düzülen ýygyndysy 2016-njy ýylda geçiriljek Aziýa çempionatynyň saýlama duşuşyklaryna taýýarlyk görýär. Häzirki türgenleşik işleri paýtagtymyzdaky sport toplumlarynda geçirilýär. 19 ýaşa çenli ýygyndymyzyň düzüminde Ýokary ligadaky toparlarymyzyň düzüminde çykyş edýän ýaş zehinler hem bar, 1-nji liganyň wekilleri hem. Ýygyndymyzyň baş tälimçisi Ahmet Agamyradow.
Şu günler 19 ýaşa çenli ýygyndy toparymyz türgenleşiklerini Ýokary we 1-nji liganyň toparlary bilen ýoldaşlyk duşuşyklaryny geçirmek bilen dowam etdirýärler. Ýygyndy toparymyz ýakynda «Köpetdag 2» we HTTU futbol toparlary bilen ýoldaşlyk duşuşyklaryny geçirdiler.
«Köpetdag 2» bilen geçirilen duşuşyk başdan-aýaga ýetginjekler ýygyndymyzyň artykmaçlygy bilen geçdi. Duşuşygyň eýýäm birinji ýarymynda ýygyndy toparymyz 3:1 hasabynda öňe çykdy. Bu artykmaçlyk ikinji ýarymda hem dowam edip, «Köpetdag 2-niň» derwezesine ýene 6 pökgi girdi. Duşuşykda «Ahalyň» we ýetginjekler ýygyndymyzyň hüjümçisi Mihail Titow 4, Ş.Muhammedow 2 gezek tapawutlandy. Beýleki pökgüleri bolsa Ý.Muhadow, B.Akmämmedow, M.Seýidow dagylar geçirdi. «Köpetdag 2-niň» ýeketäk jogap pökgüsiniň awtory M.Gurbangulyýew.
5-nji sentýabrda 19 ýaşa çenli ýetginjekler ýygyndymyz Ýokary ligada orta gürpde çykyş edýän HTTU futbol topary bilen duşuşdy. Ýöne «Köpetdag 2-ä» garanyňda has tejribeli HTTU ýetginjekler ýygyndymyzy uly hasap bilen ýeňdi. 6:0 hasabynda HTTU-nyň peýdasyna tamamlanan duşuşykda Didargeldi Kowusow (18-nji minutda), Gurbangeldi Batyrow (28-nji minutda), Orazberdi Myradow (37, 49-njy minutlar), Azat Şamyradow (75, 83-nji minutlar) dagy tapawutlandy.
19 ýaşa çenli ýetginjekler ýygyndymyzyň ýurdumyzdaky türgenleşikleri 23-nji sentýabra çenli dowam eder. Şol gün ýygyndymyzyň bir hepdelik okuw-türgenleşigi üçin Birleşen Arap Emirlikleriniň Dubaý şäherine ugramagyna garaşylýar. Bu ýerden hem ýygyndymyz saýlama duşuşyklaryň geçiriljek ýerine — Saud Arabystanyna gider.
Ýetginjekler ýygyndymyz U-19 Aziýa çempionatynyň saýlama tapgyrynda «B» toparçada çykyş eder. Bu toparçada ildeşlerimizden başga-da Ýemeniň, Saud Arabystanynyň we Siriýanyň 19 ýaşa çenli ýetginjekler ýygyndylary bar. Duşuşyklar Saud Arabystanynyň Al-Hasa şäherinde Şazada Abdulla al-Jalawi adyndaky stadionynda geçiriler.
«B» toparçanyň duşuşyklary 2 — 6-njy oktýabr aralygynda geçiriler. Ildeşlerimiz 2-nji oktýabrdaky ilkinji duşuşygynda ýer eýeleriniň ýygyndysy bilen duşuşar. 4-nji oktýabrda geçiriljek duşuşykda bolsa ildeşlerimiziň garşydaşy Ýemeniň ýetginjekler ýygyndysy bolar. Ildeşlerimiz 6-njy oktýabrda geçiriljek soňky duşuşykda Siriýa Arap Respublikasynyň topary bilen duşuşar.
Jemi 16 sany ýetginjekler ýygyndysynyň arasynda geçirilýän U-19 Aziýa çempionatynyň saýlama tapgyrlarynda toparçalary birinji orunda tamamlan ýygyndylar gönüden göni çempionata gatnaşmaga hukuk gazanar. Toparçalaryň ikinji orunlarynyň arasyndan bolsa iň gowy 6 topar Aziýa birinjiligine gatnaşdyrylar. Toparçada üçünji we dördünji orunlary eýelän ýygyndylar ýaryşy şol ýerde tamamlar.
Sebitiň iri futbol ýaryşynda ildeşlerimize üstünlik arzuw edýäris!


text:
Häzirki wagtda bütin dünýäniň adamlary sagdyn durmuş ýörelgesi babatda aladalanýarlar. Biz sagdyn we uzak ýaşap, öz bedenimize erk edesimiz gelýär. Adamlar bu ugurda täze usullary özleşdirip, şoňa görä diňe bir öz türgenleşiklerini, sport işjeňligini, iýmitlenmegini gurnaman, hatda dem alyş häsiýetini we pikirlenmegi hem şol ugurda alyp barmaga çalyşýarlar. Bu elbetde öwgä mynasypdyr.
Ýönebiziň köpimiz şu wagta çenli sport bilen meşgullanmakda gadagan edilýän zatlar barada bilmeýäris. Bu gadagan edilýän zatlaryň inkär edilen ýagdaýynda türgenleşmelerden garaşylýan netijeleri gazanmak juda kyn bolýar.
Türgenleşik wagtynda şulary etmek gadagan:
1. Irden ylgamak.
Aşakdaky belliklerden tapawutlylykda, şuny gadaganlyk däl-de, ýöne maslahat hökmünde kabul edip bilersiňiz. Bedeniň biologiki sagatlary baradaky ylmyň (bioenergetika) düşündirmegine görä, ylgamak agşamlyk naharyndan takmynan bir sagat soň, 20:00 – 22:00 aralygynda has peýdaly hasaplanylýar. Türgenleşmeden 40 min geçensoň, ýeňil garbanmak maslahat berilýär.
2. Asfaltyň üstünde ylgamak.
Asfaltyň türgenleşme üçin ýaramaz täsiri, aýagyň asfaltly ýerden iteklenende döredýän agramlylygyny gowşadyp bilmeýänligi bilen düşündirilýär. Bu bolsa, aýagyň hemme süňklerine, bogunlaryna we bil oňurgasyna hem agramyň düşmegine getirip biler. Şonuň üçin hem, eger mümkinçilik bolsa, stadionda ýörite ot örtgüsi bilen örtülen ýollarda ýa-da bolmasa baglaryň içindäki toprakly ýodajyklarda ylgamak maslahat berilýär.
3. Awtoulag ýollarynyň golaýynda ylgamak.
Ylganan wagtynda dem alyş çaltlaşýar we bedenda alyş-çalyş ýagdaýlary tizleşýär. Arassa howadan dem alnanda bedeniň kislorod bilen üpjünçiligi ýokarlanýar. Bu bolsa bedeniň arassalanmagyna ýardam berýär.
Hapalanan howadan dem alnanda, tozan sorujynyň işleýşi ýaly, beden ýaramaz howa bilen doldyrylýar.
4. Çem gelen eşiklerde türgenleşmek.
Türgenleşme üçin laýyk egin-eşik saýlanylmalydyr. Elbetde, onuň üçin zyňylmaga dözülmeýän, könelşen futbolkany ýa-da mekdep ýyllary geýen balagyňyzy ulanmak bolmaz. Sport eşigi ykjam we oňayly bolmalydyr. Arassa pagta matadan taýýarlanan sport egin-eşigi ulanmak oňaýly däldir: olar deri özüne siňdirip, teniňe ýelmeşip durýar. Şonuň üçin hem düzüminde pagtadan başga laýkra, poliester, elastan ýa-da neýlon bolan matalardan tikilen eşikleri geýmeli. Şeýle türgenleşik eşigi öz görküni gowy saklaýar we dartylyp durmaýar.
5. Aýakýalaňaç türgenleşmek.
Aýakýalaňaç, joraply ýa-da aşagy ýasy krassowkada türgenleşmek, oňurgalyga uly agram salyp, onuň zeperlenmegine getirýär. Egerde, bedende damarlaryň näsazlygy bar bosa, onda bu ýagdaýy iki esse beterleşýändir.
6. Islän wagtyň suw içmek.
Türgenleşik wagtynda bedeniň köp suw ýitirýändigi hemmelere aýandyr. Biziň köpümiz bolsa suwy islän wagtymyz kabul etmäge öwrenişendiris. Fiziologlaryň maslahat bermegine görä, bedeniň suwsuzlanmagynyň öňüni almak üçin her 20 minutdan 2-3 gezek suw owurtlamak hökmandyr .
7. Derlemä garşy serişdeleri ulanmak.
Türgenleşik wagtynda adam köp derleýär. Derlemek bilen bedenden ýaramaz täsirli şlaklar çykarylýandyr. Derlemä garşy serişdeleriň ulanylmagy, bedende şlaklaryň derejesiniň ýokarlanmagyna getirýär.
8. Saz diňlenýän guraly – audiopleýeri ulanmak.
"Ony ulanman bolarmy?" – diýip, ör-gökden gelmegiňiz mümkindir. Alberty Uniwersitetinden kanadaly alym Wilýam Hodžetsiň düşündirmegine görä, türgenleşik bilen güýçli sesli sazyň utgaşmasy irde-giçde eşidişiň doly ýitmegine getirip biler. Kä halatlarda bu ýagdaýyň duýdansyz ýuze çykmagy mümkindir.
9. Türgenleşik wagtynda başga zatlara pikiriňizi sowmak.
Türgenleşik mahaly Siz gepleşýän bolsaňyz ýa-da telewizor görüp ünsüňizi sowýan bolsaňyz, hereketleriňize gözegçilik edýän esasy agza bolan beýniniň "ünsi" hem sowulýandyr. Onuň netijesinde beden myşsalaryna bolan gözegçilik hem peselýändir. Şeýlelikde, türgenleşigiň peýdasy örän azalýar. Bu ýagdaýda hünärmenler öz hereketleriňize gowy üns berip, "bedeniňiz bilen ruhy gatnaşyga" girmegiň möhümdigini belleýärler.
10. Ýadaw ýagdayda meşgullanmak.
Siz ýadaw ýa-da ukyňyzy almadyk bolsaňyz, türgenleşik oňat netijeleri berip bilmez. Bu ýagdaýda siz diňe stress gormonlarynyň (adrenalin) gana zyňylmagyny gazanarsyňyz.
Siz öz türgenleşikleriňizde ýokarda beýan edilenleri ünsden düşürmesiňiz, uly we gerekli netijeleri gazanmaga şertler döredersiňiz.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Gyrgyzystanyň ozalky prezidenti Roza Otunbaýewa özünden soňky ýurt baştutanyny, häzirki prezident Almazbek Atambaýewi soňky iki ýylyň içinde öz hereketleri bilen “ýurduň ähli gazananlaryny ýele sowurandygyny” aýty.
Otunbaýewa Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda Atambaýew özünden ozalky zatlaryň erbet bolandygyny, ýurtdaky ähli gowy zatlaryň bolsa özüniň prezidentlik döwründe bolup geçendigi aýtmak bilen, “uly ýalňyşlyk” edendigini aýtdy.
Otunbaýewa we Atambaýew ozal ýakyn ýaranlardy. Otunbaýewa 2010-njy ýylyň aprelindäki gazaply köçe protestlerinden soň ýurduň başyna geçipdi.
Protestleriň netijesinde şol wagtky prezident Kurmanbek Bakiýew häkimiýetden çetleşdirildi. Ol ýurtdan gaçyp çykdy we häzirki wagt Belarusda ýaşaýar.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 16-njy iýunda geçirilen mejlisinde türkmen döwletiniň Baştutanyna 2017 — 2019-njy ýyllarda Araly halas etmegiň Halkara gaznasynda Türkmenistanyň başlyklyk etmegi bilen bagly meseleler barada hasabat berildi.
Şunuň bilen baglylykda, şu ýylyň ýanwarynda tassyklanan konsepsiýa esasynda häzirki wagtda degişli işler alnyp barylýar. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrygy boýunça Daşary işler ministrligi ýurdumyzyň Araly halas etmegiň Halkara gaznasynda başlyklyk etmegi bilen bagly bolan syýasy, hukuk we guramaçylyk meseleleriniň, hususan-da, 1999-njy ýylyň aprelinde Aşgabat şäherinde Araly halas etmegiň Halkara gaznasyny esaslandyryjy döwletleriň Baştutanlarynyň çözgüdi bilen tassyklanylan Düzgünnama laýyklykda gaznada başlyklyk edýän ýurtda bu guramanyň Ýerine ýetiriji komitetiniň döredilmegi bilen bagly meseläniň üstünde işleýär. Ýerine ýetiriji komitetiň esasy wezipeleri Aral deňzi sebitiniň meseleleri boýunça degişli çözgütleriň, maksatnamalaryň we taslamalaryň amala aşyrylmagyny üpjün etmekde jemlenýär.
Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanynyň garamagyna Daşary işler ministrligi tarapyndan ýurdumyzyň beýleki döwlet edaralary bilen bilelikde şu meseleler boýunça degişli guramaçylyk resminamalarynyň taslamalary hödürlenildi.
Milletiň Lideri hasabaty diňläp, Araly halas etmegiň Halkara gaznasy Aral deňziniň täsirlerini aradan aýyrmak, Aral deňzi sebitinde ekologiýa we durmuş-ykdysady ýagdaýy gowulandyrmak maksady bilen sebitiň ýurtlarynyň netijeli gatnaşyklaryny hem-de tagallalaryny birleşdirmek üçin özboluşly binýat bolup durýar diýip belledi.
Türkmenistanyň Araly halas etmegiň Halkara gaznasynda başlyklyk etmeginiň konsepsiýasynyň düzgünlerini durmuşa geçirmegiň möhümdigini belläp, bu işe toplumlaýyn çemeleşmegiň hem-de bu ugurda anyk netijeleriň gazanylmagyna gönükdirilmeginiň zerurdygyny aýdyp, döwlet Baştutanymyz hödürlenen resminamalaryň taslamalaryny makullady hem-de wise-premýere, DIM-niň ýolbaşçysyna degişli tabşyryklary berdi.


text:
Koreýa ýarymadasynda täze dörän dartgynlygyň täsiri astynda duran sammitde Hytaýyň prezidenti Şi Jinping BRIKS döwletleriniň ýolbaşçylaryny barha artýan söwda proteksionizmine garşy göreşde birleşip, “dünýäni dolandyrmakda has işjeň” rol oýnamaga çagyrdy.
Şi eden çykyşynda ýyllyk sammite Hytaýyň Şiamen şäherine ýygnanan Braziliýanyň, Orsýetiň, Hindistanyň we Günorta Afrikanyň liderlerine ýüzlenip, olaryň global problemalara bolan çözgütlerini bilelikde hödürlemekde we öz umumy bähbitlerini goramakda “biragyzdan gürlemelidigini” aýtdy.
Hytaýyň prezidenti: “Halkara düzgünini dogry we adalatly etmegimiz gerek” diýdi.
Ol Braziliýanyň prezidenti Miýkel Temere, Orsýetiň prezidenti Wladimir Putine, Hindistanyň premýer-ministri Narendra Modä we Günorta Afrikanyň prezidenti Ýakop Zuma: “Biz bolmasak,... köp kynçylyklary netijeli çözüp bolmaz” diýdi.
Şiniň aýtmagyna görä, BRIKS ýurtlary söwda we maýa goýmakda, pul sistemasynda we maliýe sektorynda hem hyzmatdaşlygy artdyrmaly.
Habar gullugy Interfaksyň bildirmegine görä, Putin sammitde eden çykyşynda kosmos barlaglary, saglygy goramak, informasiýa howpsuzlygy boýunça BRIKS hyzmatdaşlygynyň giňeldilmegini teklip edipdir.
Habar gullugy TASS hem rus prezidentiniň bu topara agza döwletleri “energiýa dialogyny güýçlendirmäge” çagyrandygyny habar berdi.
Şiamen sammiti ykdysady taýdan galkynyp gelýän ýurtlar bolan Braziliýa, Orsýet, Hindistan, Hytaý we Günorta Afrikadan durýan BRIKS toparynyň dokuzynjy sammitidir.
Hytaý “BRKIS Plus” diýilýäniň çäginde Täjigistany, Müsüri, Keniýany, Meksikany we Taýlandy-da sammite çagyrdy.
BRIKS toparyna degişli bäş döwlet dünýä ilatynyň 40 prosentden gowragyny öz içine alyp, global içki önümiň takmynan 22.5 prosentini öndürýär.
Bu topar Günbataryň agalygyndaky global ykdysady sistemada zyýana uçramazlyk üçin, agza döwletleriň bähbitlerini ösdürmek maksady bilen döredildi.
Ýöne käbir tankytçylar agza döwletleriň dürli medeniýetlere degişlidigine, hökümet stillerine we ykdysady düzgünlerine salgylanyp, toparyň netijeli işlemegine şübheli garaýarlar.
Şi BRIKS döwletleriniň biznes ýolbaşçylarynyň öňünde eden çykyşynda: “BRIKS döwletleriniň hyzmatdaşlygy oturyp gürleşilýän dükan däl, ol işlerini amala aşyrýan güýç” diýdi.
Şi soňra hem: “Biziň maksadymyz uly söwda bazaryny we maýa goýumyny döretmek, walýuta we maliýe işleriniň kynçylyksyz ýola goýulmagyny ösdürmek, infrastrukturanyň baglanyşygyny gowulandyrmak, adamlaryň arasynda ýakyn gatnaşygy döretmek” diýip, sözüniň üstüne goşdy.
Şi 3-nji sentýabrda Putin bilen duşuşyp, Demirgazyk Koreýanyň ýadro synagy sebäpli dörän dartgynlyk barada hem pikir alyşdy.
Habar gullugy Şinhuanyň bildirmegine görä, iki lider Phenýanyň bu hereketini berk ýazgaryp, Koreýa ýarymadasyny ýadrosyzlaşdyrmak baradaky maksat ugrunda tagalla etmek hakda ylalaşypdyrlar.
Käbir synçylar sammitiň öňýanynda geçirilen ýadro synagy Hytaýyň ýolbaşçysyny gaharlandyran bolmagy mümkin diýýärler.
Pekin Demirgazyk Koreýanyň esasy ýarany we ykdysady goldawçysy bolup durýar.
Habar gullugy Şinhua Hytaýyň we Orsýetiň liderleriniň iki ýurt arasyndaky harby hyzmatdaşlygy güýçlendirmek hakda hem ylalaşandyklaryny aýtdy.
Putin 4-nji sentýabrda sammitiň gapdalynda Hindistanyň premýer-ministri Modi bilen duşuşyp, iki taraplaýyn gatnaşyklar hakda pikir alyşdy diýip, Interfaks habar berýär.
Rus prezidenti iki ýurduň “harby-tehniki hyzmatdaşlygy işjeň ösdürýändigini” aýdypdyr.
Ol şeýle-de, iki ýurduň arasynda söwda möçberiniň artmagy hakda hem kanagatlanma bildirip, üstümizdäki ýylyň birinji ýarymynda onuň 22 prosente golaý bolandygyny aýdypdyr.