text:
10 ýyl işläp, geçen ýylyň dekabrynda Türkmenistandaky iň soňky programmasyny ýapmaga mejbur bolandygyny aýdýan «Serhetsiz lukmanlar» guramasy 12-nji aprelde türkmen saglygy saklaýyş sistemasy barada hasabat çap etdi.
Hasabatyň awtorlary Türkmenistanyň saglyk sistemasyndaky halkara standartlarynyň esasan kagyz ýüzündedigini, ozalky saglyk ministri Gurbanguly Berdimuhamedow häkimiýet başyna geçeli bäri ýurt açylyşan ýaly bolsa-da, hakyky özgerişligiň bolup geçmändigini aýdýarlar.
«Serhetsiz lukmanlar» guramasynyň ýazmagyna görä, Türkmenistanda inçekesel, AIDS we jynsy gatnaşyk arkaly ýaýraýan ýokanç keseller baradaky maglumat hem ýaşryn saklanýar. Emma resmi Aşgabat bu hasabaty prowakasiýa atlandyrýar. Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň metbugat üçin ýaýradan beýanatynda aýdylmagyna görä, Türkmenistanda ilata saglyk hyzmatyny etmegiň deňsiz we gowy ýola goýlan sistemasy bolup, ol sistema garaşsyzlyk ýyllarynda özüniň elýeterliligini we netijeligini iş ýüzünde subut etdi. Resmi Aşgabat ýurtda «Saglyk» programmasy kabul edileli bäri geçen 15 ýyl wagt içinde adamlaryň saglygyny goramakda düýpli özgerişligiň amala aşyrylandygyny aýdýar.
Eýsem bu aýdylýanlaryň haýsyna ynanmaly? Türkmenistanyň saglygy saklaýyş sistemasyndaky ýagdaý hakykatda nähili? Ol erde ösüş barmy ýa tesiş? Azatlyk Radiosyndan Ýowşan Annagurban bu barada pikirini aýtmagyny sorap, Türkmenistanyň saglygy saklaýyş sistemasynda 40 ýyl çemesi işlän professora telefon etdi.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda 10 ýyl işläp gaýdan «Serehetsiz lukmanlar» guramasy Türkmenistanyň saglyk babatda ýaýradýan resmi sanlarynyň hakykata gabat gelmeýändigini, wada berýän çäreleriniň bolsa iş ýüzünde amala aşyrylmaýandygyny aýdýar. Emma resmi Aşgabat olaryň aýdýan zatlaryn inkär edýär. Siz ýerli ýagdaýy gowy bilýän adam, professional lukman hökmünde pikiriňizi aýtsaňyz. Bu ýerde kime ynanmaly?
Türkmen professory: Türkmenistanyň saglyk sistemasynda az-kem aldawçylyk elmydama bolupdy. Aýdaly, SSSR döwründe hem çaga ölüminiň, ene ölüminiň görkezijilerini peseltmek ýaly zatlar bardy. Emma Saparmyrat Nyýazow häkimiýet başyna geçenden soň bu aldawçylyk açyk syýasat hökmünde peýdalanylyp başlandy. Netijede, eger-de biri çaga ölümi, ene ölümi hakynda habar-beýleki ýazsa, ol hili žurnalistler yzaralanyp, ýanalyp başlandy.
S. Nyýazow häkimiýeti doly eline alandan soň bolsa, käbir agyr keseller, olaryň ýaýraýşy, kesellän adamlaryň sany barada hiç hili maglumat bermezlik düzgünini girizdi. Şondan soň ol ýuwaş-ýuwaşdan «bizde hemme zat gülala-güllük, adamlaryň saglygy hem ýyl-ýyldan gowulaşýar, ilatyň ömrüniň dowamlylygy uzaklaşýar» diýen gürrüňlerini ýalana çykartmazlyk üçin doktorlaryň alyp barýan ýazgylaryny, hasaplaryny hem bozdurdy.
Nyýazowyň bu ugurdaky görkezmeleriniň has köp ýerine ýetirilen wagty Gurbanguly Berdimuhamedowyň saglyk minsitri bolan ýyllaryna gabat gelýär. Ýogsam ondan öň bir söwda işgäri saglyk ministri bolupdy, emma şonuň döwründe hem saglyk pudagynda hakykat beýle ýoýulmandy. Emma Berdimuhamedow Nyýazowyň aýdanlaryny ýerine ýetirip, bütin saglygy saklaýyşy öz eli bilen ýumurdy. Sebäbi ol, bir zadyň üstüni ýapyp goýsa, ol ýerdäki hakykat görünmez, bilinmez diýip pikir edýär.
Azatlyk Radiosy: «Serhetsiz lukmanlar» guramasy Türkmenistanda işleýän halkara guramalarynyň ol ýerdäki işiniň netijesizliginiň üstesine, türkmen häkimiýetleriniň faktlary ýaşyrmak ýa ýoýmak praktikasyna şärik bolmak howpunyň bardygyny aýdýar. Siz saglygy saklaýyş pudagynda halkara guramalary bilen guralan hyzmatdaşlyga nähili baha berýärsiňiz?
Türkmen professory: Ýurt özbaşdak bolandan soň, biziň agyr ýagdaýlarymyzdan ugur alyp, halkara guramalary, aýratynam «Serhetsiz lukmanlar», «Çagalar fondy» ýaly saglygy saklaýyş bilen bagly guramalar, Dünýä saglyk guramasynyň wekilleri Türkmenistana gelip işlemäge höwes bildirdiler. Olar kadrlaryň taýýarlanyşyny gowulandyrmak, maddy bazany kämilleşdirmek, keselçiligiň öňüni almak barada halkara tejribelerini özleşdirmek babatda köp uly işleri etjek bolup işe girişdiler. Emma olar saglygy saklaýyş pudagynda näsaglara kömek däl-de, zyýan edilýän halatlarynyň hem az däldigine şaýat boldular.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň saglyk pudagynda kadr meselesi nähili ýagdaýda?
Türkmen professory: Türkmenistan özbaşdak ýurt bolandan soň saglyk pudagynda işleýän köp sanly tejribeli lukmanlar, guramaçylar dürli bahanalar bilen işden aýryldy. Bu meselede türkmen diliniň döwlet diýip yglan edilmegi hem belli bir rol oýnady, öz pikirini açyk aýdýan we dogruçyl lukmanlary hem ýoldan aýyrdylar. Onsoň olaryň ýerine diplomly lukman hasaplanýan, häkimiýetlere ýaramly, çalasowat, näme diýilse «bolýar, hoş» diýýän adamlary getirip, saglyk pudagynyň jogapkärli işlerine ýolbaşçy edip goýdular.
Azatlyk Radiosy: Siz «Serhetsiz lukmanlar» guramasynyň Türkmenistanyň saglygy saklaýyş pudagynda bar diýýän kemçilikleriniň hemmesini dogry hasaplaýarsyňyzymy ýa bu ýerde nädogry aýdylan zat hem barmy?
Türkmen professory: «Serehetsiz lukmanlar» guramasynyň hasabatynda aýdylýan zatlaryň hemmesi dogry. Sebäbi ol ýere iş bilýän, dogruçyl saglyk işgärleriniň ýerine getirilen işgärleriň wezipesi hemme bolýan zadyň üstüni ýapmak, hakykaty ýoýup görkezmek bolup durýar. Olar şeýtseler, Türkmenistan iň bir ösen, gowy saglykly, halky bagtly ýaşaýan ýurt bolup görner öýdýärler. Emma halkyň ýagdaýy, saglygy saklaýyş edaralarynyň ýagdaýy ýaramaz.
Meniň pikirimçe, bu barada «Serehetsiz lukmanlar» guramasynyň ýazan zatlary hem ýüzleýräk görünýär. Sebäbi Türkmenistanda häzir näsaga dogry diagnoz goýmak, keseli dogry anyklamak we dogry bejermek meselesi gaty yza gaýtdy.
Meniň göwnüme bolmasa, 1960-70-nji ýyllardaky orta bilimli medisina işgärleri näsaglara kömek etmekde, keselçiliklere garşy göreşmekde häzirki diplomly lukmanlara garanda has gowy baş alyp çykýardylar we has peýdaly igşleri edip bilýärdiler. Mysal üçin, obalarda feldşerlik punktlaryny açmaly bolanda hem, şolaryň özi köp meselede seresaply, akylly-başly hereket edip, keselçilikler barada ilata wagtynda dogry maglumat berip, olara garşy çäre gördürmegi hem başarýardylar.
Azatlyk Radiosy: Eger Türkmenistanda saglyk pudagy şeýle agyr ýagdaýda bolsa, bu ýagdaýdan basymrak çykmak, basymrak has taýýarlykly kadrlary ýetişdirmek hem türkmen saglygy saklaýyş pudagyny hakyky dünýä standartlaryna golaýlatmak üçin gyssagly nämeler edilmeli diýip pikir edýärsiňiz?
Türkmen professory: Bir zady döwmek ýa ýykmak ýasamakdan we gurmakdan has aňsat bolýar. Türkmenistanyň saglyk pudagy aňsatlyk bilen ýykyldy, ýöne ony on ýyldan gowrak wagtyň içinde ýykdylar. Emma ony dikeltmek üçin, häzirki döwrebap derejä ýetirmek üçin köp wagt, köp serişde gerek. Sebäbi kadr ýetişdirmek köp wagt alýar. O meseleleri hiç kim gysga wagt içinde çözüp bilmez. Ýöne türkmen häkimiýetleri bir zady boýun alyp, halkara jemgyýetçiligine ýüz tutsa, saglyk meselesinde emele gelen ýagdaýy hemmetaraplaýyn öwrenmäge, keselçilikleri hasaba almaga, näsaglary bejermäge bize kömek ediň diýip ýüzlense, «Serhetsiz lukmanlar» ýaly guramalar Türkmenistana gaýdyp gelip, türkmen lukmanlaryna praktiki kömek berseler, kadrlary ýokaryk çekip, olara dünýäniň saglyk pudagyndaky tejribelerini öwretseler, onda bolar. Emma bu zatlary etmek üçinem erk gerek, halkyň saglygy üçin jany agyrýan ýolbaşçy bolmak gerek. Emma nebsimiz agyrsa-da, Türkmenistanyň halky bu meselede şowsuzlyga uçrady.
Azatlyk Radiosy: Siziňçe, Türkmenistandaky hakyky iş bilýän lukmanlaryň bu ýagdaýa etirip biljek täsiri barmy?
Türkmen professory: Elbetde, olar öz tejribelerini peýdalanyp, halka elden gelen kömeklerini berip bilerler, ýöne problemany çözüp bilmezler. Sebäbi häzirki wagtda medisina tehnologiýasy, ylmy örän çalt ösýär. Türkmen lukmanlary bolsa, maglumat üçin ýapyk ýurtda bolanlary üçin köp meselede yza galdylar. Emma şol lukmanlardan hem peýdalanylsa we gapdaly bilen halkara jemgyýetçiliginiň kömegi alynsa, onda ýykylan saglyk pudagyny bahymrak dikeldip bolar. Ýogsam, Türkmenistanda täze gurulýan saglyk binalary, hassahanalar hem bar, olarda täze, döwrebap esbaplar hem goýulýar, emma şol enjamlary özleşdirmek, işletmek üçin hem ýeterlik spesialist ýok. Eger bu meselä çynlakaý ýapyşylmasa, häzir halka edilýän saglyk hyzmatynyň ýagdaýy erbet. Derman üpjünçiligi bolsa ondan hem erbet.


c: text/html

text:
Ýakynda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň Döwlet Howpsuzlyk Geňeşiniň mejlisinde Içeri işler ministrine ministrligiň garamagyndaky ýol gözegçilik gullugynyň işinde kemçilikleriň bardygyny aýdyp, onuň işiniň guramaçylyk derejesiniň pes bolmagynyň ýol-ulag hadysalarynyň artmagyna getirýändigini belläp, kemçilikleriň çalt aradan aýrylmagyny talap etdi.
Şol ýygnakdan soň, az wagt geçmänkä Döwlet ýol gözegçilik gullugynyň başlygynyň eýeleýän wezipesinden boşadylandygy baradaky habar ýyldyrym çaltlygynda çar künje ýaýrady. Ýöne Döwlet ýol gözegçilik gullugynyň başlygynyň wezipesinden boşadylmagy bilen bagly resmi maglumat aýdylmady.
Kim günäkär?
Döwlet ýol gözegçilik gullugy elmydama-da para-peşgeşiň öýjügi bolupdy. Şeýle ýagdaýyň döremegine esasan sürüjileriň özleri hem sebäp bolýar. Olar ýol kada-kanunlaryny bozanlarynda artykmaç jerimäni hökümediň haýryna tölemejek bolup, çykarmaly pulunyň ýarysyny awtoinspektora para hökmünde berýärler.
Awtosürüjileriň tölemeli jerimäni para hökmünde höwes bilen inspektorlara bermekleriniň ýene-de bir sebäbi bar. Inspektoryň ýazyp beren jerimesini töläp, sürüjilik şahadatnamasyny yzyna gaýdyp almak üçin Döwlet ýol gözegçilik gullugynyň gapysyndaky nobatlar zerarly sürüji ýarym gün wagtyny ýitirmeli bolýar. Şeýle azaplary görmekden gaça durýan sürüjiler ýol kadasyny bozan halatynda awtoinspektor bilen ylalaşyga girenini gowy görýär.
Umuman, yzy üzülmeýän nobatlar sebäpli, Döwlet ýol gözegçilik gullugynda ulaga belgi almak üçinem, ulagyň guratlygyny tassyklatmak üçinem sürüjiler tanyşlarynyň tanşynyň üsti bilen para berip geçýärler.
Näçe ökde sürüji bolsaň-da...
Döwlet ýol gözegçilik gullugy bilen bagly problemalar gozgalanda, onda sürüjilik şahadatnamasynyň berlişindäki bidüzgünçilikleri agzaman geçip bolmaz.
Soňky iki ýylyň içinde Döwlet ýol gözegçilik gullugy tarapyndan berilýän sürüjilik şahadatnamasyny almak juda kynlaşdy. Döwlet ýol gözegçilik gullugyna getirilen kompýuterleşdirilen maşyna münüp, ekzamen tabşyrýan sürüjileriň biri-de synaglardan üstünlikli geçip bilenoklar. Kompýuterleşdirilen bu maşyn sürüjiniň ýekeje säwligini hem ýüze çykaryp, ony synagdan ýykyp dur. Iki-üç ýyl bäri şäheriň içinde ulag sürüp, tejribe toplanlaryň-da bu maşynyň synagyndan geçip bilmeýändikleri aýdylýar.
Ozal sürüjilik şahadatnamasyny almak üçin sürüjiler ekzamen tabşyranlarynda ýol hereketiniň düzgünlerini bilmekde kynçylyk çekerdiler. Indi bolsa, olar sürmek boýunça ekzameni tabşyryp bilmeýärler.
Kompýuterleşdirilen maşyn sürüjilik şahadatnamasyny almak isleýänlere kösençlik döredýän bolsa-da, ol Döwlet ýol gözegçilik gullugyndakylara uly düşewünt getirýär. Käbi maglumatlara görä, Aşgabatda sürüjilik şahadatnamasyny almak üçin 1500 amerikan dollaryny para bermeli.
1500 amerikan dollaryny para bermäge her kimiň gurby çatmaýar. Şonuň üçin paýtagtyň içinde sürüjilik şahadatnamasyz ulag sürüp ýörenler juda kän.
Welaýatlarda-da ýagdaý öwerlik däl
Sürüjilik şahadatnamasy bilen bagly problemalar diňe bir paýtagtda däl, eýsem ýurduň beýleki welaýatlarynda-da bar. Bary-ýogy ýarym ýyl mundan öň hem welaýatlaryň her bir etrabyna degişli ýol gözegçilik gullugynda ekzamen tabşyryp, sürüjilik şahadatnamasyny alyp bolýardy. Soňky çykarylan düzgüne laýyklykda bolsa, etraplardaky ekzamenler welaýat merkezlerine geçirildi. Sürüjilik şahadatnamasyny almak üçin etraplardaky ýaşaýjylar diňe welaýat merkezine gelip, ekzamen tabşyrmaly edildi.
Käbir nebsewürleriň öz bähbitlerini arap çykarýan nogsanlyklarynyň soňunyň köplenç ýaramaz zatlara getirýär. Bu Döwlet ýol gözegçilik gullugynyň işinde-de şeýle. Sürüjilik şahadatnamasynyň çem gelen ýaşlara berilmegi köçelerde ulag hadysalarynyň ýüze çykmagyna getirip başlady.
Döwlet ýol gözegçilik gullugynyň başlygynyň wezipesinden boşadylmagynyň düýp sebäbiniň sürüjilik şahadatnamasyny bermekdäki şeýle bidüzgünçilikleriň bolandygy barada aýdylýar.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Saudlylaryň ýolbaşçylygynda Ýemendäki pitneçileri bombalaýan koalisiýa asuda ilata kömek berilmegi üçin bäş günlük ýaraşygy yglan etdi.
Resmi saud metbugatynyň beýanatynda birtaraply ýaraşygyň 26-njy iýulda, ýarygijeden başlanjagy aýdylýar.
Emma koalisiýa ýaraşyk mahalynda şaýy huti gozgalaňçylarynyň «harby işjeňligine ýa hereketine» gaýtargy bermek hukugyny özünde saklaýandygyny hem habar berdi.
Bu habar merkezi welaýat Taize urlan howa zarbasyndan, ýagny azyndan 80 adam, şol sanda asuda raýatlar öldürilenden soň ýaýrady.
Saudlylaryň ýolbaşçylygyndaky koalisiýa huti pitneçilerini, bosgunlykdaky prezident Abd-Rabbu Mansur Hadiniň hökümetini dikeltmek üçin, mart aýyndan bäri bombalaýar.


text:
11-nji dekabrda Aşgabatda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 20 ýyllygyna bagyşlanan dabaralara gatnaşmak üçin Aşgabada gelen Hindistan Respublikasynyň Wise-prezidenti Mohammad Hamid Ansarini kabul etdi.
Türkmen topragynda bildirilen mähirli myhmansöýerlik üçin hoşallyk bildirip, myhman döwlet Baştutanyna Hindistan Respublikasynyň Prezidenti Pranab Mukerjiniň, Premýer-ministri Narendra Modiniň adyndan we tutuş hindi halkynyň adyndan şanly sene mynasybetli iberen gutlaglaryny ýetirdi. Jenap Mohammad Hamid Ansariniň belleýşi ýaly, Hindistanda Türkmenistanyň ýöredýän parahatçylyk söýüjilikli syýasatyna we milletň Lideriniň parahatçylygyň esaslaryny, durnuklylygy we ählumumy abadançylygy pugtalandyrmak maksady bilen öňe sürýän halkara başlangyçlaryna ýokary baha berilýär we olar giň goldawa eýe bolýar.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow dostlukly ýurduň ýokary ýolbaşçy düzümine hoşniýetli jogap sözlerini aýdyp, Hindistany Türkmenistan bilen çuňňur taryhy, ruhy we medeni kökleriň baglanyşdyrýandygyny we biziň döwletimizde bu ýurt bilen gatnaşyklara aýratyn ähmiýet berilýändigini nygtady.
Duşuşygyň barşynda döwletara gatnaşyklarynyň möhüm meseleleri boýunça pikir alyşmalar boldy. Söwda-ykdysady, ulag we aragatnaşyk, saglygy goraýyş, ýokary tehnologiýalar, dokma senagaty we başga-da birnäçe pudaklar boýunça ýola goýulýan hyzmatdaşlyk döwletara gatnaşyklarynyň möhüm ugurlary hökmünde görkezildi. Şunlukda şu ýylyň iýul aýynda Hindistan Respublikasynyň Premýer-ministri Narendra Modiniň biziň ýurdumyza bolan resmi saparynyň barşynda syýahatçylyk, sport, ýoga we adaty lukmançylyk ýaly ugurlar boýunça gatnaşyklary işjeňleşdirmäge gönükdirilen resminamalar toplumyna gol çekilmegi döwletara hyzmatdaşlygynyň ösdürilmegine täze itergi berdi. Ylym we tehnologiýalar babatda 2015-2017-nji ýyllar üçin hyzmatdaşlygyň maksatnamasy kabul edildi.
Ýangyç-energetika toplumyndaky gatnaşyklaryň geljekki ösüşi boýunça hem pikir alyşmalar boldy. Şunlukda, ýakyn günlerde gurluşygyna badalga beriljek Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan gaz geçirijisiniň taslamasyna möhüm orun degişlidir.
Gaz geçirijiniň gurluşygy bu taslama gatnaşyjy ýurtlar üçin ykdysady taýdan bähbitli bolar diýip bellemek bilen, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow TOPH-nyň Aziýa sebitiniň döwletleriniň durnukly durmuş-ykdysady ösüşine we ählumumy energetika howpsuzlygynyň berkidilmegine mynasyp goşant goşjakdygyny, onuň Ýewraziýa yklymynda parahatçylygyň, dostlugyň we uzak möhletleýin hyzmatdaşlygyň köprüsine öwrüljekdigini nygtady. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutany bu taslamany goldandygy we onuň taýýarlygynyň ähli tapgyrlaryna işjeň gatnaşandygy üçin Hindistanyň Hökümetine minnetdarlyk bildirdi.
Hindistanyň bu möhüm taslama bolan gyzyklanmasyny tassyklap, jenap Mohammad Hamid Ansari öz ýurduna türkmen tebigy gazynyň ugradylmagynyň tarapdarydygyny nygtady. Munuň özi sazlaşykly ösýän hindi ykdysadyýetiniň energiýa göterijilere bolan ösen islegleri bilen şertlenendir.
Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 20 ýyllygy mynasybetli baýramçylyk dabaralary we bu şanly senä bagyşlanan “Bitaraplyk syýasaty: parahatçylygyň, howpsuzlygyň we ösüşiň bähbidine halkara hyzmatdaşlygy” atly Halkara maslahaty barada aýtmak bilen, döwlet Baştutanymyz şu ýyl Birleşen Milletler Guramasynyň Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygy hakyndaky ikinji Kararnamasyny kabul etmegi ýurdumyzyň hukuk derejesini tassyk etdi diýip belledi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň durmuşyň ähli ulgamlarynda, şol sanda halkara giňişliginde uly üstünlik gazanýan türkmen döwletiniň ösüşinde mynasyp goşandynyň bardygyny belläp, jenap Mohammad Hamid Ansari Türkmenistanyň Bitaraplyk tejribesine tutuş dünýäde uly gyzyklanma bildirilýändigini nygtady.
Duşuşygyň ahyrynda Türkmenistanyň Prezidenti we Hindistan Respublikasynyň Wise-prezidenti däp bolan türkmen-hindi gatnaşyklarynyň taraplaryň hoşniýetli erkine we gyzyklanmalaryna daýanmak arkaly netijeli hyzmatdaşlygyň iki döwletiň we halklaryň abadançylygynyň bähbidine mundan beýläk-de ösdüriljekdigine ynam bildirdiler.


text:
Pakistanyň harbylary Owganystan bilen serhetdäki tire sebitlerine täze urlan howa zarbalarynda 31 jeňçiniň ölendigini aýdýar.
Goşunyň 4-nji ýanwardaky beýanatynda aýdylmagyna görä, 2-nji ýanwardaky zarbalar Haýber sebitindäki Tirah jülgesini nyşana alypdyr.
Beýanatda bu hüjüm netijesinde jeňçileriň dört bukusynyň we janyndan geçen bombaçylara tälim berilýän merkeziň weýran edilendigi aýdylýar.
Pakistanyň harbylary Demirgazyk Waziristanda geçen ýazda başlanan hüjümden bäri 1200-den gowrak jeňçiniň öldürilendigini aýdýarlar.


text:
Anna güni Londonyň sudy orsýetli milliarder Boris Berezowskiniň beýleki bir orsýetli milliarder Roman Obramowiçe garşy şikaýatlaryny kanagatlandyrmakdan ýüz öwürdi.
Londonda geçirilen bu sud diňlenişiginde sudýa Elizabet Gloster Berezowskiniň aýyplamalarynda ýeterlik delilleriň ýoklugyna salgylanmak bilen, onuň Abramowiçden kompensasiýa almak baradaky haýyşyny kanagatlandyryp bilmejekdigini yglan etdi.
Boris Berezowskiý özüniň ozalky biznes partnýory Roman Abramowiçi 2000-nji ýyllarda Orsýetiň “Sibneft” kompaniýasyndaky öz aksiýalaryny örän arzan bahadan satmaga mejbur edenlikde aýyplap, onuň özüne 6 milliard dollar kompensasiýa tölemegini talap edýär.


text:
5-nji martda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow “Çagyryş boýunça harby gullugyny tamamlan ýaşlary Türkmenistanyň ýaragly güýçlerinden boşatmak we gulluk ýaşyna ýeten Türkmenistanyň raýatlaryny bolsa harby gulluga çagyrmak” baradaky permana gol goýdy.
Bu permana laýyklykda çagyryş boýunça harby gulluk möhletini tamamlan gullukçylar 2014-nji ýylyň aprel-iýun aýynda Türkmenistanyň ýaragly güýçlerinden we beýleki goşunlaryndan harby gullukdan boşadylar, diýip türkmen metbugaty habar berýär.
Harby borjuny ýerine ýetirip, gullugyny tamamlan ýaşlaryň öňünde indi işe ýerleşmek meselesi durýar. Eýsem, olaryň iş bilen üpjünçilik meselesinde ýurtda nähili mümkinçilikler bar? Harby gullugyny tamamlan ýaşlar bu döwürde siz nähili tejribeleri başdan geçiripdiňiz?
Täze Tolkunyň nobatdaky gepleşiginde şu tema barada gürrüň ederis. Bu baradaky tejribeleriňizi we garaýyşlaryňyzy aşakdaky forumda galdyryp bilersiňiz.
Isleseňiz, öz pikiriňizi gepleşigimize gatnaşyp hem beýan edip bilersiňiz. Biz bilen aragatnaşyk gurmak isleseňiz, hat@azatradio.org email adresimize hat ugradyň. Özümiz siziň bilen habarlaşarys.


text:
ABŞ-nyň goranmak sekretary Aş Karter owgan liderleri we ABŞ-nyň harby ýolbaşçylary bilen duşuşmak üçin öňünden yglan edilmedik sapary bilen Kabulda bardy.
Karteriň Owganystanyň prezidenti Aşraf Ghani we baş dolandyryjy resmisi Abdulla Abdulla, şeýle-de ABŞ-nyň Owganystandaky ba harby wekili general Jon W.Nikolson bilen bilen duşuşmagy planlaşdyrylýar.
Karteriň sapary ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň ABŞ-nyň 2017-nji ýylda Owganystandaky harbylarynyň sanyny 5500 müňe çenli kemeltmegiň ýerine 8700 harbysyny saklamak plany barada yglan etmeginiň yzýanyna gabat geldi.
ABŞ NATO-nyň maslahat bermek we türgenleşdirmek missiýasyna gatnaşmak bilen bir wagtda terrorçylyga garşy çäreleri üçin ýörite güýçlerini saklaýar.
Waşington owgan goşuny üçin ýylda 3.5 milliard dollarlyk maliýe kömegini wada berdi.


text:
Hormatly jenap Eýran Yslam Respublikasynyň Prezidenti!
Hormatly döwlet Baştutanlary!
Gadyrly maslahata gatnaşyjylar!
Ilki bilen, Eýran Yslam Respublikasynyň Prezidenti jenap Hasan Ruhanä myhmansöýerlik we netijeli işlemäge döredilen şertler üçin tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirýärin!
Dünýä energetika giňişligindäki, şol sanda gaz pudagyndaky häzirki ýagdaý biziň öňümizde uly we çylşyrymly wezipeleriň birnäçesini goýýar. Energetika howpsuzlygyny üpjün etmek zerurlygy esasy meseleleriň biri bolmak bilen bütindünýä ykdysadyýetiniň yzygiderli we sazlaşykly ösmegi üçin möhüm şert bolup durýar.
Şunuň bilen baglylykda, tebigy gazy öndürýän, üstaşyr geçirýän we sarp edýän ýurtlaryň bähbitlerini nazara almaga we deň derejede üpjün etmäge niýetlenen täsirli çäreleriň zerurdygy barha aýdyň duýulýar. Şoňa görä-de, bu ugurda hyzmatdaşlyk edýän döwletleriň arasynda özara gatnaşyklaryň aç-açan, kemsitmelere ýol bermeýän, aýdyň kadalaryny işläp taýýarlamak möhüm ähmiýete eýedir.
Türkmenistan öz energetika syýasatynda şeýle garaýşa esaslanýar. Bu bolsa, biziň öňe sürýän tekliplerimiziň we iş ýüzünde amala aşyrýan çärelerimiziň mazmunyny we ugruny kesgitleýär.
Energiýa serişdelerini dünýä bazarlaryna ibermegiň ygtybarly we goragly bolmagyny üpjün etmek boýunça kepillikler barada Türkmenistanyň öňe süren başlangyçlary dünýäde barha köp goldaw tapýar. Türkmenistanyň başlangyjy bilen Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasy tarapyndan energiýa serişdelerini ygtybarly we durnukly üstaşyr geçirmek baradaky 2008-nji we 2013-nji ýyllardaky Rezolýusiýalaryň biragyzdan kabul edilmegi hem bu aýdylanlaryň aýdyň subutnamasydyr. Bu Rezolýusiýalaryň awtordaşlary hökmünde 70-den gowrak döwlet çykyş etdi. Men pursatdan peýdalanyp, bu goldaw üçin hemmelere minnetdarlyk bildirýärin.
Häzirki döwürde bütindünýä energetika giňişliginde işleri umumy kadalara eýerip alyp barmak barada Birleşen Milletler Guramasynyň täze halkara - hukuk resminamasyny işläp taýýarlamak boýunça zerur işler geçirilýär. Bu resminamany taýýarlamak boýunça halkara bilermenler topary döredildi. Bu topary kämilleşdirmek boýunça netijeli işler alnyp barylýar. Bu Toparyň birinji mejlisi geçen ýylyň ahyrynda Aşgabatda geçirildi.
Halkara energetika ulgamyna täze sebitleriň we bazarlaryň çekilmegi dünýäde senagat önümçiligine, söwdanyň ösmegine, maýa goýumlarynyň artmagyna goşmaça kuwwatly itergi berer. Şonuň ýaly-da, täze iş orunlaryny döretmäge ýardam eder. Bu bolsa sebitleriň we döwletleriň syýasy ýagdaýynyň durnuklaşmagyna uly goldaw berer.
Türkmenistan–Owganystan–Pakistan–Hindistan gaz geçirijisiniň gurluşygynyň taslamasy bu ugurda möhüm ähmiýete eýedir. Biz bu taslama birek-birege hormat goýup, deňhukukly, özara bähbitli hyzmatdaşlyk etmegiň mysaly hökmünde garaýarys. Bu taslama gatnaşýan ýurtlaryň uzak möhlete niýetlenen bähbitler we ösüş gazanmak boýunça maksatlary umumydyr. Biz bu döwletleriň taslamany durmuşa geçirmäge jogapkärli we hakyky ýagdaýlardan ugur alyp çemeleşýändiklerine ýokary baha berýäris.
Biziň Aziýadaky we Ýewropadaky hyzmatdaşlarymyz, örän iri maliýe edaralary, ilkinji nobatda bolsa, Aziýanyň Ösüş banky bu taslamany durmuşa geçirmäge uly goldaw berýär. Bu bolsa Türkmenistan–Owganystan–Pakistan – Hindistan gaz geçirijisiniň taslamasyny amala aşyrmagyň möhüm ähmiýetiniň bardygyna düşünmek bilen garalýandygyny aýdyň subut edýär. Häzirki döwürde bu taslama iş ýüzünde durmuşa geçirilip başlandy. Türkmenistan ýakyn günlerde bu gaz geçirijiniň öz çäklerinden geçýän böleginiň gurluşygyna başlar. Türkmenistan – Owganystan – Pakistan – Hindistan gaz geçirijisiniň taslamasynyň ylalaşylan möhletlerde, ýagny 2018-nji ýylda
doly tamamlanjakdygyna men berk ynanýaryn!
Mümkinçilikden peýdalanyp, Owganystanyň, Pakistanyň we Hindistanyň ýolbaşçylaryna, taslama boýunça taýýarlyk işlerine gatnaşan hyzmatdaşlarymyzyň ählisine tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirýärin!
Türkmen tebigy gazyny Ýewropa ugry boýunça ibermek babatda taslamalary durmuşa geçirmek ugrunda hem gyzyklanma bildirýän taraplar bilen netijeli gepleşikler alnyp barylýar.
Şonuň bilen birlikde, Türkmenistanyň durmuşa geçiren, gatnaşýan we amala aşyrmagy göz öňünde tutýan gaz geçirijileriniň taslamalarynyň ählisiniň oňa gatnaşýan ýurtlar üçin bähbitlidigini bellemek isleýärin. Bu taslamalar çäklerinden gaz geçirijiler geçýän ähli ýurtlaryň ykdysady we täjirçilik bähbitlerinden ugur alnyp amala aşyrylýar. Şunuň bilen baglylykda, gaz pudagynda amala aşyrylýan halkara hyzmatdaşlygynda hemmetaraplaýyn oýlanyşykly ykdysady ölçeglere eýermek zerur diýip hasap edýäris. Ilkinji nobatda, tebigy gaz üçin we onuň üstaşyr geçirilmegi üçin esaslandyrylan nyrhlardan ugur almak maksadalaýyk bolar diýip pikir edýäris.
Hormatly maslahata gatnaşyjylar!
Türkmenistan dünýäde tebigy gazy öndüriji iri ýurtlaryň biri bolmak bilen, bu energiýa serişdesini ibermek boýunça halkara taslamalaryna gatnaşýar. Şoňa görä-de, biziň ýurdumyz bu ugurda özara bähbitli hyzmatdaşlyk etmegiň ekologiýa meselelerine ýokary derejede jogapkärli çemeleşýär. Turbageçirijiler gurlanda ekologiýa talaplaryny berjaý etmek, tebigy gurşawy gorap saklamaga aýawly we uzak döwri göz öňünde tutup çemeleşmek häzirki döwürde energetika pudagynyň öňünde durýan möhüm wezipeleriň biridir.
Uglewodorod serişdelerini çykarmak ýokary ekologiýa talaplaryna laýyklykda amala aşyrylmalydyr. Ykdysady bähbitleri, halkara hyzmatdaşlygyny ekologiýanyň talaplaryny berjaý etmek bilen utgaşdyrmak biziň umumy wezipämizdir.
Energiýa serişdeleri çykarylanda we iberilende ekologiýa töwekgelçiliginiň örän az derejede bolmagyny gazanmak, önümçilik toplumlaryna netijeli gorag tehnologiýalaryny ornaşdyrmak, häzirki zaman dolandyryş usullaryny ulanmak möhüm ähmiýete eýedir. Şu maksatlardan ugur alyp, Türkmenistanyň maslahata gatnaşýan ýurtlar, energiýa serişdelerini sarp edýän we üstaşyr geçirýän döwletler, halkara guramalary bilen bu ugurda hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de giňeltmäge we ösdürmäge taýýardygyny bellemek isleýärin.
Biz bu meselede anyk ugurlar boýunça hyzmatdaşlygyň mundan beýläk-de ösdüriljekdigine ynam bildirýäris.
Türkmenistan energiýa serişdelerini jogapkärli we ygtybarly öndüriji hem-de iberiji ýurtlaryň biridir. Şoňa görä-de, biziň ýurdumyz ählumumy energetika strategiýasynyň ähli meseleleri boýunça aç-açanlyga eýerýän, sazlaşykly usullary işläp taýýarlamak üçin dürli döwletler we halkara guramalary bilen ýakyndan hyzmatdaşlyk etmäge taýýar. Biziň ýurdumyz 2017-nji ýylda Energetika hartiýasyna başlyklyk etjek döwründe özara bähbitli hyzmatdaşlygyň bu ugruna aýratyn üns berer.


text:
Yragyň Kürt regionynyň paýtagty Irbilden 40 kilometr uzaklykda kürt güýçleri bilen “Yslam döwletiniň” söweşijileriniň arasynda çaknyşyklar boldy. “Yslam döwleti” mundan öň “Yrak yslam döwleti we Lewant” atly topar ady bilen tanalýardy.
Irbiliň Mahmur sebitindäki bu çaknyşyklar hepdäniň soňunda söweşijiler tarapyndan ýurduň demirgazygynda amala aşyrylan hüjümlerden soň boldy. Bu hüjümler Yragyň şaýy liderligindäki hökümetiniň we Kürt resmileriniň harby hyzmatdaşlygy gaýtadan dikeltmegine itergi berdi.
Şol hyzmatdaşlyk Kürtleriň Peşmerga söweşijilerine goldaw bermek maksady bilen Yragyň hökümetiniň howa zarbalaryny hem öz içine alýar.
3-nji awgustda “Yslam döwletiniň” söweşijileri ýurduň demirgazygyndaky Zumar we Sinjar etraplaryny ele saldylar. Munuň netijesinde müňlerçe adam öýlerine terk edip, golaý-goltumdaky daglara gaçmaly boldular.
6-njy awgustda Kürtleriň Peşmerga lideri Jabbar Ýawar Yragyň ýazidi etniki azlygyna degişli 50 müň çemesi adamyň Sinjaryň golaýyndaky daglarda bukulýandygyny we olara gyssagly kömek edilmese, açlykdan ölüp biljekdigini aýtdy.


text:
Belarusyň Minsk şäher sudy prezident Aleksandr Lukaşenka garşy şygarlar ýazylan maýkany geýeni üçin belarusly aktiwisti bäş gün türme tussaglygyna höküm etdi.
Leonid Smouž polisiýa garşylyk görkezmekde günäli tapylyp, duşenbe güni Lenin etrap sudunda tussag edildi.
Ol “Lukaşenkosyz Belarus üçin!” diýip ýazylan maýkany geýeni üçin ýekşenbe güni Minsk şäherinde tussag edilipdi.
Bu soňky hepdäniň dowamynda bolan şuňa meňzeş ikinji wakadyr. 4-nji noýabrda Belarusyň Gomel şäheriniň ýaşaýjysy prensioner Ýuriý Rabtsou “Lukaşenko git!” diýen ýazgyly maýkany geýeni üçin üç gün türme tussaglygyna höküm edilipdi.
1994-nji ýyldan bäri Belarusy dolandyrýan Lukaşenko ýurdy awtoritar dolandyryşy üçin Adam hukuklary goraýan guramalar tarapyndan tankyt edilip gelýär.


text:
Ýurduň Fukuşima atom elektrostansiýasyndaky awariýadan soň, bu ýerden çykýan radiasiýanyň möçberi köpleri alada goýýar. Radiasiýanyň täsiri suwda we ysmanak, süýt ýaly azyk harytlarynda hem tapyldy. Ýapon ilatynyň köpüsi mundan beýläk ýurtda atom elektrostansiýalaryny ulanmakdan saklanmaly diýen pikirde.
Adamlar närazy
20-nji martda ýüzlerçe ýaponlar paýtagt Tokioda ýygnanyp, Fukuşima ýadro elektrostansiýasynda bolan awariýanyň netijesinde ýüze çykan krizisiň öňüni almaklygy ýapon häkimiýetleriniň başarmandygyny aýdyp, öz närazylyklaryny bildirdiler.
Ýapon häkimiýetlerine 20-nji martda Fukuşima ýadro elektrostansiýasynyň üç reaktoryna elektrik toguny geçirmek başartdy. Indi elektrik togy bolan halatynda ýadro reaktorlarynyň sowadyş sistemasyny işledip, ýadro heläkçiliginiň öňüni almak mümkin diýen umyt peyda boldy.
Ýöne protesti gurnanlaryň biri Takaşi Musimi häkimiýet başyndakylaryň bu heläkçilik bilen bagly hakykaty boýun almaga başarmandyklaryny aýdýar. Onuň pikiriçe, Ýaponiýa, eglenmezden, öz ýadro programmasyndan el çekmeli: “Häkimiýetlerde atom programmasyny duruzmak meýli ýok ýaly bolup görünýär. Olar şeýle ýagdaýyň geljekde hiç haçan gaýtalanmajakdygyny aýdýarlar. Men dünýä jemgyýetçiligine ýüzlenip, ýadro programmasynyň örän howpludygyny aýdasym gelýar”.
Tokiodan 250 kilometr uzaklykda ýerleşýän bu atom stansiýasyna 11-nji martda bolan ýer yranmasy we sunami sebäpli zeper ýetipdi.Azyk harytlaryndaky radiasiýa
Ýaponiýanyň ýadro elektrostansiýasynda ýüze çykan awariýa dünýäde ýadro elektrik stansiýalarynyň howpsuzlygy bilen bagly aladanyň döremegine getirdi. Häzir Fukuşimadan çykýan radiasiýanyň azyk harytlarynda hem tapylandygy baradaky soňky maglumatlar bu baradaky howatyrlanmalaryň has-da artmagyna esas döretdi.
Hong Kongdaky ýapon söwda merkezinde Ýaponiýadan getirilen almalar, 20-nji mart.
Ýapon hökümetiniň baş sekretary Yukio Edano 20-nji martda geçirilen metbugat konferensiýasynda Fukuşimanyň golaýyndaky iki welaýatda ösdürilip ýetişdirilen azyk önümlerinde radiasiýanyň tapylandygyny boýun aldy. Ol hökümetde şol welaýatlarda öndürilen azyk harytlarynyň gadagan edilip-edilmezligi barada geňeşilýändigini aýtdy.
Bu habar Fukuşima ýadro elektrostansiýasynyň golaýynda ýerleşýän welaýatlaryň daýhanlaryny alada goýdy. Olaryň biri, 80 ýaşly Teruko Saka öz ýetişdiren ysmanagyny satyp bilmese, tutuş hasyly zyňmaga mejbur boljakdygyny aýdýar.“Azda-kände netije berdi”
Ýapon häkimiýetleri 20-nji martda Fukuşima ýadro elektrostansiýasynyň 6 reaktoryndan üçüsine elektrik toguny geçirmekligiň başardanlygyny üstünlik hökmünde suratlandyrmakdan saklanýarlar. Bu işi amala aşyrmak üçin, radiasiýanyň ömre howply dozasyny almak towekgelçiliginiň ýokarydygyna garamazdan, 300-ze golaý inžener işledi.
"Fukusimo - Daiçi" atom stansiýasyndaky 3-nji reaktordan tüsse çykýar, Tomioka, 21-nji mart.
Edanonyň aýtmagyna görä, bu işler azda-kände netije berdi. Emma bu işleriň netijesinde atom krizisiniň öňüni almaklygyň başardyp-başartmanlygy barada bir zat aýtmakdan entek irdigini ýapon hökümetiniň baş sekretary belledi.
21-nji martda ýapon inženerleri Fukuşimada ýadro reaktorlarynyň gyzyp, olaryň özeniniň eremeginiň oňuni almak ugrundaky aladalaryny dowam etdirýärler. Bu ýadro elektrostansiýasyna elektrik togunyň geçirilendigi baradaky hoş habardan soň, energobloklaryň birinde basyş artyp, ýene-de radiasiýanyň syzyp çykmak howpunyň artandygy barada howatyrlandyryjy habarlar gelip gowuşdy.
Şu günki berlen maglumatlarda 11-nji martda bolan ýer yranma we sunami sebäpli ölenleriň we dereksiz ýitenleriň resmi sany 20 müň adama golaý diýilýär. Emma ýapon polisiýasy heläkçilik bolan dört welaýatyň diňe birinde - Miýagi prefekturasynda 15 müňden gowrak adamyň heläk bolandygyny çaklaýar.
Bütindünýa banky 21-nji martda ýaýradan maglumatynda Ýaponiýada bu elhenç tebigy betbagtçylykdan soňky dikediş işlerine 5 ýyla golaý wagtyň gerek boljakdygyny, dikeldiş işlerine 235 milliard dollara barabar serişdäniň sarp ediljekdigini çaklaýar.


text:
Duşenbe güni Eýranyň parlamentiniň başlygy Aly Larijany atomçy alym Mustafa Ahmadi Roşanyň Tähranda öldürilmegine gatnaşygy bar diýlip hasaplanylýan birnäçe adamyň tussag edilendigini aýtdy.
Ýöne ol tussag edilenleriň anyk sanyny aýtmady we olaryň ählisiniň häzirki wagt sorag edilýändigini habar berdi.
Natanz şäherindäki urany baýlaşdyrýan kärhananyň direktorynyň orunbasary Ahmadi Roşan geçen çarşenbe güni Tähranyň köçesinde öz ulagynda barýarka öldürilipdi. Onuň maşynyna ýelmenen partlaýjy gural herekete gelip, alymyň ölümine sebäp bolupdy.
Eýranyň häkimiýetleri bu jenaýata gatnaşykda ABŞ-ny, Beýik Britaniýany we Ysraýyly aýyplaýarlar.


text:
Düýn Çeçenistanyň prezidenti Ramzan Kadyrow özüniň geçen ýyl Awstriýada öldürilen ýiti tankytçynyň ölümine dahyllydygy barada aýdylýanlary ret etdi.
Awstriýanyň polisiýasy düýn Kadyrowyň 2009-njy ýylyň ýanwarynda Wenada öldürilen çeçen bosguny Umar Israilowy alyp gaçmagy buýrandygyny we munuň hem onuň ölümine sebäp bolandygyny öňe sürdi.
Israilow öldürilmezinden öň çeçen prezidentine garşy adam hukuklaryny goramak kampaniýasyna başlapdy.
Ramzan Kadyrowyň garşydaşlary ony Birleşen Arap Emirliklerinde we Orsýetde öldürilen tankytçylaryň ölüminde hem günäkär hasaplaýarlar.


text:
Çerkes diasporasy Ýekşenbe güni Moskwa 19-njy asyrda Soçide we onuň töwereginde öldürilen adamlar üçin ötünç soramasa, 2014-nji ýylda Soçide geçirilmeli Gyşky Olimpiýadanyň ýatyrylmagyny ýa başga ýere geçirilmegini talap etdi.
Rus patyşasynyň harby kampaniýasy netijesinde Soçide we onuň töwereginde 300 müň çerkesiň öldürilenine 2014-nji ýylda 150 ýyl dolýar.
Demirgazyk Kawkazdaky ýerli musulmanlaryň millionlarçasyna wekilçilik edýän diaspora häzir daşary ýurtda ýaşaýar we Soçide gyşky Olimpiýa oýunlaryny geçirmegi faşistleriň ölüm lageri bolan Oswensimde sport oýunlaryny geçirmek bilen deňeýär.
Orsýet bu talaba reaksiýa bildirmedi.


text:
Türme goragçylaryna ýurduň Milli aňtaw gullugyndan getirilen galp hat esasynda «Talybanyň» 12 tussagy türmeden nädogry boşadyldy.
Polisiýanyň Kandahar welaýatyndaky sözçüsi Ziaul Rahman Durrani şenbe güni Kandahar türmesine Aňtaw gullugyndan 30 tussagy boşatmalydygy barada hat gelendigini aýtdy.
Ol bu tussaglaryň 18-siniň kanun esasynda boşadylmalydygyny, beýleki 12 adamyň bolsa bu sanawa düşnüksiz bir ýagdaýda goşulandygyny gürrüň berdi.
Ol şol boşadylmaly däl tussaglaryň ikisiniň gaýtadan ele salnandygyny hem sözüne goşdy.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýene-de bir kitap ýazdy. Bu onuň şu ýylda okyjylaryna hödürlän altynjy kitabydyr.
Prezident ýanwarda «Paýhas çeşmesi» (nakyllar we atalar sözleri), martda «Çaý melhem we ylham», aprelde «Gadamy batly bedew» (ahal-teke atlary hakynda), maýda «Arşyň nepisligi» (türkmen halyçylyk senedi hakynda), iýulda «Türkmenistanyň dermanlyk ösümlikleri» atly kitabynyň 8-nji tomy bilen öz okyjylaryny begendiripdi.
Altynjy kitap ýüze sylynmady
Adatça bolşy ýaly, prezident öz täze kitabyny Ministrler kabinetiniň agzalarynyň üsti bilen bütin türkmen halkyna buşlady. Ýöne bu gezek resmileriň prezidentiň täze kitabyny ýüze sylyşlary görkezilmedi.
Awtor bu eserde esasan türkmen aýdym-saz sungatynyň ussatlarynyň biri, meşhur sazanda Şükür bagşynyň durmuşy we döredijiligi barada gürrüň edilýändigini aýdýar.
Täze kitap türkmen goşunynyň Garaşsyzlyk baýramçylygyndaky dabaraly harby ýörişde öz goranyş kuwwatyny görkezmäge görýän taýýarlygynyň prezident tarapyndan gözden geçirilmeginiň yz ýanynda çapdan çykarylýar.
Döwlet baştutany, döwlet TW-sinde eşitdirilen sözlerinden çen tutulsa, sazandanyň ömrüne we döredijiligine garaşsyz, bitarap Türkmenistanyň alyp barýan parahatçylyk söýüji, hoşniýetli goňşuçylyk syýasaty nukdaý nazaryndan syn salýar.
«Şükür bagşynyň keşbi türkmen halkynyň iň kyn we çylşyrymly meseleleri hem hemişe diňe parahatçylyk ýoly bilen çözmäge çalşyp gelendigini görkezýär» diýip, prezident Berdimuhamedow Ministrler kabinetiniň agzalaryna ýüzlenip aýtdy.
Unudylan Saryhanowyň hyzmaty
Şeýle-de ol ýazyjy Nurmyrat Saryhanowyň (1906-1944) milli medeniýetiň we edebiýatyň öňünde bitiren bahasyna ýetip bolmajak hyzmatlaryny "aýratyn bellemek isleýändigini" aýtdy.
Ýöne awtoryň Şükür bagşy hakynda, Saryhanowyň powestinden başga, haýsy çeşmelerden maglumat toplandygy aýdyň däl.
1929-1937-nji ýyllarda harby žurnalist bolan, 1944-nji ýylyň maýynda nemes faşistlerine garşy uruşda öldürilen Nurmyrat Saryhanowyň «Şükür bagşy» powestiniň 1961-nji ýyldaky neşirinde bu eseriň 20 ýyl çemesi ozal ýazylandygy bellenilýär.
Soň bu eser esasynda «Şükür bagşy» filmi döredildi we ony döredijileriň käbiri garaşsyzlyk ýyllarynyň başynda döwlet sylaglary bilen sylaglandy.
Emma ýerli ýaşaýjylar bu kinonyň görkezilişiniň garaşsyzlyk ýyllarynda örän seýrekländigini, «Şükür bagşy» powestiniň bolsa gaýtadan neşir edilmeýändigini aýdýarlar.
Prezident «Parahatçylyk sazy – dostluk-doganlyk sazy» atly kitabyny ýaşulularyň Aşgabatda geçiriljek maslahatyna gatnaşyjylara sowgat bermek isleýändigini aýdýar.
Berdimuhamedow 2006-njy ýylyň aýagynda häkimiýet başyna geçeli bäri, dürli temalardan 40 çemesi kitap çap etdirdi.
Germaniýanyň "Handelsblatt" neşiri golaýda çap eden makalasynda öňki sowet respublikasy bolan Türkmenistanda «dünýäniň iň bir ýaramaz režimleriniň biriniň höküm sürýändigini, döwlet baştutanynyň adam hukuklary hakynda kän alada etmän, çaý hakynda kitap ýazýandygyny» belledi.


text:
Aktrisa Anjelina Joli BMG-de çykyş edip, dünýä döwletlerini uruş mahalynda adam zorlugyna garşy göreşi birinji ýerde goýmaga çagyrdy.
BMG-niň Bosgunlar boýunça ýokary komissarlygynyň hoşgöwün ilçisi bolup işleýän Joli duşenbe güni Howpsuzlyk geňeşinde, biziň döwrümizdäki konfliktlerde millionlarça bolmasa, ýüz müňlerçe aýal, çaga we erkek zorlandy diýdi.
Şeýle-de ol, Howpsuzlyk geňeşi döredileli bäri, onuň 67 ýyllap uruşlara we konfliktlere şaýat bolandygyny, emma dünýäniň heniz uruş zonasyndaky zorluga çynlakaý derejede üns bermändigini aýtdy.
Joliniň çykyşyndan soň, Howpsuzlyk geňeşi zorlugyň konfliktleri çuňlaşdyrýandygy we parahatçylygy hem howpsuzlygy ýola goýmagy kynlaşdyrýandygy barada rezolýusiýa kabul etdi.


text:
29-njy sentýabrda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde ÝB-niň Türkmenistandaky adatdan daşary we doly ygtyýarly ilçisi (edarasy Astana şäherinde) Norber Žusteniň baştutanlygynda Aşgabada gelen ÝB-niň delegasiýasy bilen duşuşyk boldy.
Duşuşykda Türkmenistan bilen Ýewropa Bileleşiginiň arasyndaky özara hyzmatdaşlygyň esasy ugurlary bellendi. Ýangyç-energetika pudagynda hyzmatdaşlyk aýratyn tema boldy.
Delegasiýa türkmen hökümetinde, Uglewodorod resurslaryny dolandyrmak we peýdalanmak boýunça prezidentiň ýanyndaky döwlet agentliginde-de kabul edildi diýip, TDH habar berýär.


text:
Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugy
Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugy - Türkmenistanyň migrasiýa ulgamyny düzgünleşdirmek, migrasiýa babatdaky döwlet syýasatynyň durmuşa geçirilmegini, Türkmenistanyň migrasiýa meseleleri boýunça halkara borçnamalarynyň berjaý edilmegini üpjün edýän döwlet dolandyryş gullugy bolup durýar.
Ol Türkmenistanyň Prezidentiniň 2003-nji ýylyň 21-nji fewralynda çykaran 6133 belgili karary esasynda Türkmenistanyň Daşary ýurt raýatlaryny hasaba alyş döwlet gullugy ady bilen döredildi. Gulluga Türkmenistana gelýän daşary ýurt raýatlarynyň giriş-çykyşyny hasaba almak, olaryň ýurduň çäginde bolýan salgylary boýunça hasabatyny ýöretmek, olara Türkmenistana gelmek-gitmek üçin wiza, ýaşamak üçin ygtyýarnama, ýurduň çäginde işlemäge rugsatnama resmileşdirmek ýaly wezipeler ýüklendi.
Gulluk 2004-nji ýyldan başlap türkmen raýatlarynyň ýurduň Döwlet serhedinden giriş-çykyşyny hasaba almak, 2005-nji ýyldan başlap, Türkmenistanyň raýatlygyna kabul etmek, Türkmenistanyň raýatlygyna dikeltmek, Türkmenistanyň raýatlygynda çykmak boýunça resminamalary kabul etmek we olary taýýarlamak, Türkmenistanyň raýatlaryna daşary ýurda hemişelik ýaşamaga göçüp gitmek üçin rugsatnamalary resmileşdirmek bilen bagly işleri hem ýerine ýetirmäge başlady.
2008-nji ýylyň 17-nji aprelinde Türkmenistanyň Daşary ýurt raýatlaryny hasaba alyş döwlet gullugynyň ady Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugy diýlip üýtgedildi. 2008-nji ýylyň iýulyndan başlap, Gulluga ýene bir täze wezipe: Türkmenistanyň raýatlaryna biometrik maglumatly pasport resmileşdirmek wezipesi ýüklenildi.
Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň başlygy- Meýlis Nobatow.[1]


text:
Ýewropa Bileleşigi Ukrainada 31-nji oktýabrda ýerli saýlawlar geçiriljek bolup ýörkä, garaşsyz media we oppozisiýa edilýän basyşy bes etdirmek üçin prezident Wiktor Ýanukowiçe görkezýän gysyşyny artdyrdy.
Bileleşigiň Giňeme we goňşuçylyk boýunça komissary Ştefan Fýule düýn, 20-nji oktýabrda, Ýewropa parlamentinde baş diplomat Katerin Aştonyň üsti bilen ukrain hökümetine ýiti duýduryş berdi. Ol: “Ukrainada düýp erkinlikleriň ýagdaýynyň ýaramazlaşmagy Ýewropa Bileleşigini aladalandyrýar. Ýewropa Bileleşiginiň içinden eriş-agraç bolup geçýan şu gymmatlyklar. Bu barada kompromise ýol ýok” diýdi.
“Biziň Ukraina bilen iş salyşmagymyzyň tizligini we gerimini kesgitlejek şu gymmatlyklar bolar” diýip, Fýuele aýtdy. Soňra-da ol: “Ukraina ýokary derejede syýasy erkinligi, işjeň graždan jemgyýeti we mediasy bilen at alyp gelen ýurt” diýdi.
Ukrainanyň Daşary işler ministriniň hem geljek hepde Luksemburgda geçjek duşuşykda Ýewropa Bileleşiginiň resmileri tarapyndan şu tankytlar bilen garşylanmagyna garaşylýar.
Bileleşigiň Giňeme baradaky komissary Ýanukowiçiň administrasiýasynyň ykdysadyýetde gazananlaryny öwmek bilen özüniň bu tankydyna deňagramlylyk berdi. Ol bu barada gaz sektorynda bolan reformalary, Halkara walýuta fondundan kredit almak barada gelnen ylalaşygy ýörite nygtap geçdi.
Ýewropa parlamentinde Fueleden soň çykyş eden daşary syýasat boýunça ekspertler onuň aýdanlary bilen esasan ylalaşdylar.
“Ýewropanyň Halk partiýasy” tarapyndan çykyş eden germaniýaly hristian demokrat Mihael Gahler ýurduň gizlin gulluklary tarapyndan media we graždan jemgyýetiniň aktiwistlerine gysyş görkezilýänligi, ýerli saýlawlar göz öňünde tutulyp, oppozisiýany dymdyrmak üçin synanyşyklaryň bolýanlygy barada ynamdar çeşmelerden habar gelip gowuşýanlygyny aýtdy.
“Ykdysadyýet baradaky oňaýly habarlar bilen bu wakalaryň üsti bürelmeli däl. Awtoritar ýollar bilen ykdysady bolelinlige ymtylmak Ýewropanyň däl-de, Hytaýyň işi” diýip, Gahler aýtdy.
“Sosialistleriň we Demokratlaryň progressiw ýaranlygy” tarapyndan çykyp geplän rumyniýaly sosialist Adrian Sewerin hem Gahlere gaýtargy berip: “Möhüm zat Ukrainada syýasy durnuklylygyň goralyp saklanmagy” diýdi.
“Biziň hemmämiz tarapyndan erkin we adalatlydygy ykrar edilen saýlawlar arkaly täze hökümet saýlandy. Meniň pikirimçe, bu gün bu hökümet öz ugruna goýulmaly. Ol näme işleri bitirýär ýa bitirmeýär diýip, öňünden baha bermeli däl” diýip, Sewerin öz pikirini mälim etdi.
Ukraina barada Ýewropa parlamentinde gapma-garşylykly iki pikir höküm sürýär. Ýewropanyň Halk partiýasyny demokratik erkinlikleriň bozulmagy aladalandyrýar. Sosialistler hem syýasy durnuklylygy täzeden ornatmak üçin bolýan tagallalary ileri tutýar.


text:
Täçmahal
Hindi şahyr: “Adamlar iki topardyr. Täçmahaly görenler we görmedikler” diýär. Elbetde ýöne ýere dünýäde ýedi täsinligiň biri bolmandyr. Ýek-tükleriň “Görenem puşman,görmedigem “diýän ýedi täsinligiň biri bolan Täçmahala, “Görmäge göz gerek,taryp etmäne söz” diýänler köp.
Şah Jihan 10 ýaşynda doglan gününe berilen altynlaryň sany-sajagy ýok. Duşmanlary bardy bu ýaş şazadanyň : Doganlary. Elbetde her wagt uly dogan şalyga geçip bilenok. Şol wagt 10 ýaşynda Erjüment Banu(Mümtaz Mahal) bilen kagyz üstünde nikalanýar. 16 ýaşynda aşyk bolup,öýlenmek üçin 5 ýyl garaşýar. Aradan 15 ýyl geçip Şah Jihan üstü-üstüne gazan ýeňişleri bilen at-abraý gazanýar. Ol wagt hökümdar, ozalky paýtagty bolan Agrada Gyzyl galada (Red ford)bolýardyrlar. Birnäçe gyzlar köşkde şazadaň emrindedi emma, aşyk, Mümtaz Mahala bolan söýgüsi gözüni kör eden. Mümtaz Mahal owadanlygy,akyly bilen tanalýady. Şah Jihan söýgüli aýalyny giden ýerine alyp gidip,onuň pikirlerini diňläp,halaýan zatlaryna üns bererdi.
Höhümdarlygyň barlykly mahaly, Şah Jihan höhüm sürýärkä aýaly Mümtaz Mahal, 14.çaga üstünden aýrylýar. Şah Jihan aýalynyň ölümünden soň, 8 gün iýmän-içmän otagyndan çykmaýar. 9.gün otagyndan çykyp daşary çykan mahaly,saçynyň agaryp,çökügli halda görülýär. Döwlet işini oňaýly ýerine ýetirip bilmän başlaýar. Söýgüli aýalynyň ölmeden öň islegini(görülmedik üýtgeşik zat) ýerine ýetirmek üçin ussalary çagyrýar. Ussalar saýlanyp seçilip Orta Aziýadan getirilýär. Şah Jihan Gyzyl galanyň ýanyndan Ýamuna derýasy geçsede özüne görünip durmasyny aýtýar .
Derýaň ýany bolany üçin deň agramlygyny saklamak üçin, piller bilen daşlar getirilip ýerden belli bir möçberine çenli goyup, daşdan dag ýasaýarlar. Ak mermerleriň yanyndan gyzyl we gara mermerlerem getirilip,şekildir suratlar çekilip gurulan Täçmahalyň geomertik çygyzy,sany,şekline häzirki inzhinerler haýran galmakda. Şekilleri emele getirmek üçin hiçhili galam,reňk ulanylman diňe mermeri oýup gara,gyzyl mermerden şekil ýasalan. Giren mahalyň Täçmahal hamana daşlaşýan ýaly görnüş bar,yza tarap ýöräniňde ýakynlaşýar. 4 sany minarasy daşyna egik dur azajyk eger,güýçli ýer titräp minaralar ýykylan mahaly daşyna ýykylmasy üçin. 4 minary uzakdan göni seredeniňizde, yzky minaralar görnenok. Her bir goýulan şekil,gapy Täçmahalyň 4 tarapynda hem edil şol ýerinde şol şekilde gurulan. 4 tarapyna bolsa Kurandan, Yasin aýaty aýratyn we üýtgeşik ýazylypdyr. Uzynlygy 82 metr. Howa gyzgyn bolsada içi salkyn. Sag tarapynda metjit,çep tarypynda myhmanhana bar. Käbir maglumatlarda 20 ýyl diýilsede Täçmahal 22 ýylda 1652-nji ýylda gurulyp gutarýar. Girişdäki binaň üstünde 22 sany gümmez goýulyp, 22 ýyldygyny aýtmakda Täç Mahalyň diwarlarynda altyn,merjenleriň bardygy orta atylan emma, nä dereje dogrydygy belli däl.
Täçmahalda günde 20müňdenem köp ussa işlän. Ertekilerde,gaýdyp gurulmasyn diýip, ussalaryň ellerini kesilendigi aýdylýar. Ussalaryň, agtyklarynyň agtyklaryny Täç Mahalyň ýanynda saklaýarlar. Her Anna güni olar aýlanyp, synlap, käbir mermerlere zeper ýeten bolsa täzeleýärler.
Dünýädäki gurulan iň romantik bina hasaplanylýan Täç Mahala “gideniňizde, ýüregiňizde ýanyňyzdan alyp gidersiňiz”diýipdirler. Muny gurmak üçin döwlet gaznasyndan giden altynlaryň sany-sajagy ýok. Güýç bilen söýgi birleşip emele gelen Täçmahalyň ýanyndan Şah Jihan özüne gara mermerden gurduryp başlan mahaly ogly,tahtdan düşürüp, tussag edip goýýar we şol tussaghanada-da aradan çykýar.
Täç Mahala ýylda 3 milýondan hem köp turist gelýär. Gurulmak üçin gaznadan sanalgysyz çykdaýjy çykarylan Täç Mahalyň girdeýjisi ,şuwagt Hindistanyň ekenomikasynda uly rol oýnaýar.
©SalamTurkmen, 2013


text:
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun özüniň BMG-nyň Howpsuzlyk geňeşine has kän agza goşmagyň tarapyndadygyny aýdýar. Ol Azatlyk radiosyna beren interwýusynda BMG-niň häzirki 15, şol sanda weto hukukly 5 ýurtdan ybarat geňeşçi agzalarynyň arasynda agdyklyk edýän pikiriň reforma zerurlugydygyny aýtdy.
Ban Ki-mun şu we beýleki meseleler, şol sanda Eýranyň ýadro programmasy we “Wikileaks” saýtynyň golaýdaky paş edişleri barada Astanada, ÝHHG-niň sammitiniň öňüsyrasynda Azatlyk Radiosyna interwýu berdi.Azatlyk Radiosy: Jenap Baş sekretar, ilkinji soragy “Wikileaks” saýtynyň dünýä ýüzünde şowhun turzan paş edişliginden başlamakçy. Birleşen Ştatlaryň ozalky gizlin diplomatiki maglumatlarynda Döwlet departamentiniň amerikan diplomatlaryna siz we BMG-niň baş edarasyndaky beýleki uly işgärler hakda maglumat toplamagy tabşyrandygy aýdylýar. Bu sizi aladalandyrdymy?Ban Ki-mun:
Meniň sözçim bu mesele bilen bagly beýanat ýaýratdy. Men ozaly siziň şol beýanaty ileri tutmagyňyza umyt baglaýaryn. Umuman aýdylanda, men hiç bir adam öz hereketleriniň başga biri tarapyndan gözegçilik astynda saklanmagyna hoşwagt bolmazmyka diýýärin. Muňa garamazdan, BMG-niň Baş sekretary hökmünde, men öz işimiň we hereketlerimiň açykdygyny we halkara jemgyýetçiliginiň yzygider gözegçiligi astyndadygyny bilýärin. BMG-niň işleri açyk we biz halkara jemgyýetçiliginiň talaplaryny ödemek üçin öz elimizden gelen tagallany edýäris.Azatlyk Radiosy: Emma sizi şu faktyň özi alada goýmadymy?
Ban Ki-mun:
Meniň agzan beýanatymda Birleşen Milletler guramasynyň agza döwletleriniň ählisiniň BMG-niň eldegrilmesizliklerini we ýeňilliklerini hormatlamak we goramak barada dowam edýän konwensiýalara we şertnamalara berk eýermelidigi görkezilýär.
Azatlyk Radiosy: Başlyklygyň öz mysalyňda görelde görkezmekligi aňladýandygyna ynanýan adamlaryň köpüsi Gazagystanyň, esasy adam hukuklary we azatlyklary meselesinde öz meselesi hem az bolmadyk ýurduň Ýewropanyň esasy howpsuzlyk we hukuk guramasyna başlyk bolmagyny sorag astyna alýar. Siz bu barada nähili pikirde, Gazagystanyň şu geçen ýylda ÝHHG-e başlyklygyna nähili baha berýärsiňiz?
Ban Ki-mun:
Gazagystan soňky ýylyň dowamynda ÝHHG-niň başlygy hökmünde Gyrgyzystanda we beýleki ýerlerde öz ýolbaşçylygyny we parahatçylyga hem durnuklylyga berlendigini görkezdi. Olaryň Gyrgyzystanda parahatçylygyň we durnuklylygyň, adam hukuklarynyň orun almagy üçin ÝHHG-niň agzalary we BMG bilen gaty ýakyndan, el-ele berip işleşmegi bellenmäge mynasyp.
Men ÝHHG-niň prezident N.Nazarbaýewiň ýolbaşçylygyndaky sammiti mahalynda hem ÝHHG-niň agzalarynyň parahatçylykdan we durnuklylykdan, adam hukuklaryndan, tebigaty goramakdan ýadro ýaragsyzlanmasyna çenli aralykda umumy alada döredýän ähli meseläni çözmäge başarnyk tapjagyna çyn ýürekden umyt baglaýaryn. Bu meseleleriň hemmesi möhüm we biziň çözmegimize mätäç.
Şeýle-de Gazagystan BMG-niň möhüm hyzmatdaşlarynyň biri we sosial we ykdysady ösüş meselesinde uly öňegidişlik gazandy. Men Gazagystan adam hukuklaryny hormatlamak meselesinde hem gowy öňegidişlik gazanar diýip umyt edýärin. Biz bu barada gazak ýolbaşçylary bilen hem maslahat etdik we men olar Adam hukuklary geňeşiniň rekomendasiýalaryny doly durmuşa geçirer diýip umyt edýärin.Azatlyk Radiosy: Golaýda 40 sany alym we syýasy analist Birleşen Ştatlary Eýran baradaky syýasatyna gaýtadan seretmäge hem-de Tähranyň halkara gözegçiligi astynda uran baýlaşdyrmak hukugyny ykrar etmäge çagyrdy. Siziňçe, Tähran babatdaky syýasata düýpli suratda gaýtadan seretmegiň wagty geldimi?Ban Ki-mun:
Men bu mesele barada eýran ýolbaşçylary, şol sanda prezident M.Ahmedinejad bilen hem köp gezek maslahatlaşdym. Şeýle-de men eýran häkimiýetlerini Howpsuzlyk Geňeşiniň degişli rezolýusiýalaryny doly ýerine ýetirmäge çagyryp gelýärin. Men olary Halkara atom energiýasy gullugy (HAEG) bilen doly hyzmatdaşlyk etmäge çagyryp gelýärin.
Ýadro ýaraglaryny ýaýratmazlyk baradaky şertnamanyň agzalarynyň ählisiniň ýadro energiýasyny parahatçylykly maksatlar üçin ulanmaga doly haky bar. Ýöne muňa garamazdan, olar özleriniň ýadro energiýasyny parahatçylykly maksat esasynda ulanýandygyny subut etmeli. HAEG-nyň golaýdaky hasabaty olaryň (Eýranyň) bu talaby ödemändiginii görkezýär. Bu ýerde jogapkärçilik eýran häkimiýetleriniň öz üstüne düşýär, olar özleriniň harby maksatdan ugur almaýandygyny, parahatçylykly maksada eýerýändigini subut etmeli, bu olaryň öz jogapkärçiligi.Azatlyk Radiosy: Siziň Tährana gitmek planyňyz barmy? Siziň hususy gatyşmaňyz bu ýadro petiginden çykmak meselesini çözmäge itergi bermezmi?Ban Ki-mun:
Men wagty gelende ýa mümkinçilik bolanda Tährana sapar etmek mümkinçiligini hiç bir jähtden aradan aýyrmaýaryn.Azatlyk Radiosy: Geliň indi Ermenistan we Azerbaýjan meselesine geçeliň. BMG 1993-nji ýyldan bäri Dagly-Garabag barada dört rezolýusiýa kabul etdi, emma olardan netije az boldy. BMG bu rezolýusiýalaryň ýerine ýetirilmegi üçin näme edip biler?Ban Ki-mun:
Men ÝHHG-niň Minsk toparynyň bu mesele babatda alyp barýan dowamly işine bil baglaýaryn. Men taraplaryň ähli meseläni gepleşik arkaly çözmek pozisiýasynda galmagyna umyt baglaýaryn we golaýdaky gepleşikler belli bir öňegidişlik döretdi diýip düşünýärin. Men, ýene bir gezek aýdýaryn, Azerbeýjan we Ermenistan mümkin boldugyça çalt bu meseläni parahatçylykly çözmegiň esasy ýörelgeleri barada ylalaşar diýip umyt edýärin. Şoň bilen bir wagtda men degişli taraplary, Azerbaýjany we Ermenistany Aragatnaşyk liniýasynyň boýunda öjükdiriji hereket etmekden saklanmaga we Aragatnaşyk liniýasynyň boýunda ýerleşdirilen mergenleri ol ýerden aýyrmaga çagyrýaryn. Bu diňe şol iki tarapa däl, eýsem bu gepleşikleri parahatçylykly ugra gönükdirmek ugrunda jan edýän toparlara hem kömek bolar.Azatlyk Radiosy: Siz Howpsuzlyk Geňeşini reforma etmek meselesinde näme pikir edýärsiňiz? Siz hemişelik agzalyk, aýdaly, prezident Obamanyň ýaňzydyşy ýaly, Hindistan ýaly ýurtlaryň hasabyna giňeldilmeli diýip, pikir edýärsiňizmi? Siziňçe, ideal Howpsuzlyk Geňeşi nähili bolmaly?Ban Ki-mun:
BMG-niň agza döwletleriiň arasynda Howpsuzlyk Geňeşinde reforma edilmelidigi, onuň has açyk, has köp wekilçilikli, has demokratik ugurly, soňky altmyş ýylda bolup geçen ägirt uly özgerişlikleri hasaba alýan gurama bolmaldygy barada umumy pikir-garaýyş bar. Agza döwletler bu meseläni işjeň maslahatlaşýarlar. Men bu ýerde Howpsuzlyk Geňeşiniň reforma edilmelidigi barada tas birmeňzeş pikiriň bardygyny aýtmakçy. Muňa garamazdan, reformany nähili geçirmeli, reformanyň giňeliş gerimi nähili bolmaly, Howpsuzlyk geňeşinde kimler wekilçilik etmeli, bularyň hemmesi agza döwletleriň gepleşikler arkaly kesgitlemeli zatlary.


text:
Penşenbe güni Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý talybanlaryň lideri Molla Omaryň-da bu ýurtda geçiriljek saýlawlara gatnaşyp bilejekdigini aýtdy.
Bu barada habarçylara beren interwýusynda prezident Karzaý: “Molla Omar öz dostlary bilen gelip, syýasy partiýa döredip, syýasat bilen meşgullanyp we saýlawlarda dalaşgär bolup hem biler. Eger halk oňa ses berse, bu onuň üçin gowy zat. Ol ýolbaşçylygy-da öz eline alyp biler” diýdi.
Amerikanyň Birleşen Ştatlary Talyban güýçleriniň iň esasy liderlerinden biri bolan Molla Omaryň ele salynmagyna mümkinçilik berjek maglumat üçin 10 million dollar sylag beriljekdigini yglan edipdi.
Niredeligi belli däl
Waşington Molla Omary 1996-njy ýyl bilen 2001-nji ýyl aralygynda Owganystanyň territoriýasynda Al-Kaýda toparynyň söweşijilerine, şol sanda bu toparyň lideri Osama bin-Ladene hem pena berenlikde aýyplaýar.
Owganystanda Molla Omaryň liderligindäki Talyban režimi 2001-nji ýylda amerikan goşunlary tarapyndan agdarlaly bäri onuň niredeligi belli bolman galýar.
Käbir synçylar onuň Owganystandaky ýa-da Pakistandaky puştun taýpalarynyň ýaşaýan ýerlerinde gizlenýän bolmagynyň mümkindigini aýdýarlar.
Owganystanda indiki prezidentlik saýlawlary 2014-nji ýyla planlaşdyrylýar. Şol ýyl hem NATO güýçleriniň bu ýurtdan çykmaklaryna garaşylýar.
Çagyryşlar gaýtalandy
Prezident Hamid Karzaý şu ýylyň başynda eden çykyşlarynyň birinde prezidentlik saýlawlarynyň 2013-nji ýylda geçirilip bilinjekdigini-de ýaňzydypdy.
Ýurduň konstitusiýasyna laýyklykda Hamid Karzaýyň özi indiki saýlawlarda üçülenji möhlet prezidentlige dalaş edip bilmeýär. Ol bu wezipede indi on ýyldan gowrak wagt bäri otyr.
Hamid Karzaý öz hökümetine garşy göreşýän Molla Omary we beýleki söweşijileri zorlukly çärelerden ýüz öwrüp, parahatçylykly integrasiýa prosesine goşulmaklyga çagyryp gelýär.
Penşenbe güni Kabulda gurnalan metbugat konferensiýasynda hem ol özüniň bu çagyryşyny ýene bir gezek nygtap: “Özlerini beýlekileriň elindäki gurjak hökmünde alyp barmaýan we ýurduň içinde biziň bilen çözülişmeli meseleleri bar bolan ähli owganystanlylary biz islendik görnüşdäki gepleşiklere çagyrýarys” diýdi.
Talyban güýçleri Karzaýyň çagyryşlaryny şu çaka çenli yzygiderli inkär edip gelýärler.


text:
Täze Tolkun gepleşigimiziň şu hepdeki sanynda ýakynda Aşgabadyň 55-nji orta mekdebinde irden geçirilýän lineýkada mekdep müdiriniň okuwçylara internetdäki sosial saýtlara girip, şol sahypalarda hasap açmazlyk hem-de öz surtlaryny goýmazlyk barada eden tabşyrygy hakda gürrüň etdik.
Ýokary bilimini daşary ýurtlarda dowam etdirýän türkmen ýaşlary Aýjahan, Kerim we Humaý Türkmenistandaky bu täze tabşyryk barada öz pikirlerini biziň bilen paýlaşdylar. Türkmen ýaşlary bilen geçiren şol söhbetdeşligimizi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.
Siziň garaýyşlaryňyza aşakdaky teswir bölüminde garaşýarys.


text:
– Pahan, bu gün-erte on sekizem-ä dolýandyr.
– Näçenji ýylda doguldyň-aý sen?
– Sen ony menden gowy biläýmeli ýaly. Hasabyňy özüň çykaryber, bolmasa-da mamaşdan sorap gör.
– Maňa «pahan» diýip ýüzleneniňe çydaryn, ýöne, ejeňe ýene bir gezek «mamaş» diýseň, eneňden dogmadyk ýaly ederin. Onsoňam, näme, öz doglan günüňi taryhy bir senedir öýdýäňmi? Ol-a on sekiz eken, otuz sekiz ýaşanam otyr, ynha, öňüňde. Näme üçin ýatladýaň o güni?
– Nätdiň-eý, pahan, on sekiziň dolanda, öýerjek diýen özüň dälmi?
– Mundan çykdyň-ow sen! Hawa, göz astyna alanyň barmy?
– Edil şu şäherde-hä özüme mynasyp gyz göremok.
– Päh-päh, Gyratyň üstünde oturan ýagşyzada bakyň-a! Özüne mynasyp maşgala görenokmyş! Aýnaň öňüne geç-de, gözüňi ginräk aç – sypatyňy görüp ýylgyran gyzy ýüzüňe sylaýmazmykaň.
– Ýasan özüň, indem maňa gyjalat berýäňmi? Ondan-a döwletlije bir maslahat ber.
– Bidöwlete döwletli maslahat ýokmaýar, ogul. Şeýle-de bolsa, gulak as. Başga bir şähere gidýäňmi ýa düýbünden başga bir ýurda gidýäňmi – eliňe ilen bir biçäräni gapyllykda bas-da, göter ökjäni. Ine, saňa döwletlije maslahat.
– Eýdip alyp gaçar ýaly gyz-a towuk däl, pahan, menem şagal däl. «Beýdilýän döwürden oba göçdi» diýip oturan özüň dälmidiň?
– Meni kakam öýerenok, han ogul. Maşgala gurjak özüň, ýaşajak özüň, ýetim bolmasaňam, bu meselede öz göbegiňi özüň kesmeli borsuň.
– Söz berdiň-ä, pahan!
– Kim bilipdir senin kämillik ýaşyna beýle tiz ýetäýjegiňi! Diýsem, diýip goýberendirin-dä, dil bir öl ýere biten zat... Ýuregiňi eliňe alyberme, nesibeli güni bardyr, geler bir gün.
– Haçan geler, pahan? Bu gün-erte on sekiz dolýar-a!
– Hany, entejik dolubersin, galanynam woýenkomat çözer-dä...
Şiraly Nurmyrat Şwesiýanyň paýtagty Stokgolmda ýaşaýan türkmen şahyry.


text:
Garaşsyzlyk ýyllarynda her ýylyň maý aýynyň soňky ýekşenbesinde Türkmenistanda Türkmen halysynyň güni bellenip geçilýär.
Bu baýramçylygyň bosagasynda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow türkmenistanly käbir ussat halyçylara we halyçylyk pudagynyň işgärlerine “Türkmenistanyň at gazanan halyçysy” diýen at dakmak barada ýörite permana-da gol çekdi.
Şeýle ada mynasyp bolanlaryň hatarynda Aşgabatdaky “Türkmenhaly” Döwlet birleşiginiň halyçylyk boýunça tejribe we çeperçilik kärhanasynyň halyçysy Rozagül Geldimämmedowa, Esenguly etrabynyň halyçylyk kärhanasynyň halyçysy Sähragül Gurbanowa, Daşoguz etrabynyň halyçylyk kärhanasynyň halyçysy Aknabat Gurbangulyýewa we ýene birnäçe spesialist hem bar.


text:
"The Times" gazetiniň ýazmagyna görä, Britaniýada takmynan her bäş musulmandan biri Siriýa söweşmäge gidenlere oňaýly garaýar.
Agzalýan gazet muny "The Survation" atly firmanyň geçiren pikir soralyşygyna esaslanyp ýazypdyr.
Pikir soralyşyga gatnaşan we Britaniýada ýaşaýan 1000 musulmanyň ýüzden on dokuz böleginiň "Siriýadaky ýaragly toparlara goşulmak üçin Angliýadan ol ýere gidýänlere wagtlaýynça, ýagny az salymlyk hem bolsa oňaýly garaýandygyny” mälim edipdir.
18 bilen 34 ýaşyň arasynda bolan musulman ýaşlaryň bolsa ýüzden ýigrimi bäş böleginiň şeýle pikirdedigi bildirilipdir.
Pikir soralyşyga gatnaşanlaryň ýüzden bäş bölegi hem, hamana, Siriýadaky ýaragly toparlara goşulmaga gidenlere indi has köp buýsanç duýýandygyny mälim edipdir.
Musulmanlar ylalaşmaýarlar
Pikir soralyşyga gatnaşanlaryň ýüzden on dokuz bölegi, Siriýada "Yslam döwlet" toparyna garşy howa hüjümleriniň gurnalmagyny isleýän Beýik Britaniýanyň premýer-ministri David Cameron (Deýwid Kemeron) bilen pikirdeşdir.
Pikir soralyşygyň umumy netijesiniň aýan edilmeginden soň iki ýüze golaý dindar musulman "The Times" gazetine ýörite hat iberdiler.
Olar "Yslam döwleti" toparynyň ähli halklar üçin howpdugyny aýdýarlar. Ol toparyň Parižde gurnan terrorçylykly hüjümlerini hem berk ýazgarýarlar. Hatda şeýle diýilýär: "Yslamyň adyndan zalymlygyň edilmegi bizi gaty näräzy edýär".
Gazet Angliýada käbir edaralaryň "The Survation" atly firmanyň geçiren pikir soralyşygynyň ygtybarlylygyny barlamak üçin derňew geçirýändigini hem mälim edipdir.


text:
Türkmenistanyň metbugatynyň maglumatyna görä, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Aşgabat şäherinde ýol gatnawynyň ýagdaýy boýunça ministrlerine nägilelik bildiripdir.
Içeri işler ministri Iskender Müllikow ýol gatnawynyň ýagdaýy barada beren hasabatynda raýatlaryň mugt benzin bilen üpjün edilmegi bilen paýtagtyň köçelerinde ýeňil ulaglaryň sanynyň köpelendigini, şeýlelikde ulag heläkçilikleriniň hem köpelendigini aýdypdyr. Ministr şäherde köpçülikleýin transport sistemasyna gyssagly täzeden seredilmegini teklip edipdir.
Maglumata görä, Gurbanguly Berdimuhamedow “ulag heläkçiligini köpeldýän ýol dyknyşygynyň döreýän ýerlerindäki köçeleriň giňeldilmegine” görkezme beripdir.
2008-nji ýylda kabul edilen karara görä, Türkmenistanda ýeňil maşynlaryň eýelerine her ýylda 1440 litr mugt benzin berilýär. Şondan soň paýtagtda sahsy eýeçilikdäki ulaglaryň sany ep-esli artypdyr.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow duşenbe güni “Oguzhan” köşkler toplumynda Hytaýyň döwlet geňeşiniň agzasy we jemgyýetçilik howpsuzlygy ministri Meň Jaýanžu we daşary işler ministriniň orunbasary Çen Gopin bilen duşuşdy.
Hytaýyň “Sinhua” habar gullugynyň ýazmagyna görä, Meň Jaýanžu “Merkezi Aziýadaky howpsuzlyk ýagdaýynyň çynlakaýlygy nazara alynsa, Hytaý bilen Türkmenistanyň kanun goraýjy guramalarynyň mundan beýläk hem hyzmatdaşlyk etmegi örän möhüm” diýip, gepleşik mahalynda aýdypdyr.
Hytaý ministri taraplaryň Hytaý-Türkmenistan hyzmatdaşlyk komitetini terrorizme, separatizme we ekstremizme garşy alnyp barylýan göreşi mundan beýläk-de güýçlendirmekde möhüm platforma edip ulanmak, umumy ösüşe parahatçylykly şert döretmek üçin iki taraplaýyn we köptaraplaýyn howsuzlyk hyzmatdaşlygyny has-da çuňlaşdyrmak pikirini öňe sürüpdir.
“Sinhua” habar gullugynyň prezident Berdimuhamedowyň sözlerine salgylanyp ýazmagyna görä, Türkmenistan Hytaý bilen kanunçylygy berjaý etmek babatda edilýän hyzmatdaşlyga uly ähmiýet berýär.
Azat Ýewropa we Azatlyk radiostansiýalarynyň Merkezi Aziýa ýurtlary boýunça eksperti Brvus Panniýer: “Türkmenistanyň Hytaý bilen howpsuzlyk hyzmatdaşlygy barada gepleşik geçirmegi geň zat däl, sebäbi bu ýurtlaryň ikisinde hem çalymdaş içki howpsuzlyk ýagdaýy, ilata berk kontorollyk etmek meselesi bar” diýýär.
Ýöne Panniýer bu ýerde Türkmenistanyň başga bir aladasyny, arap dünýäsinde korrumpirlenen režimlere garşy turan halk gozgalaňlary bilen bir hatarda, Owganystandaky amerikan goşunlarynyň gelýän birnäçe ýylyň dowamynda ol sebitden çykaryljagyny hem nazardan salmazlygy ündeýär.
“Owganystan sebiti soňky birnäçe ýylda belli bir derejede ümsüm boldy. Eger-de ol ýerde ýagdaý ýaramazlaşsa, türkmenlere kim kömek eder? Olaryň Orsýeti ýurda salmak islemejegi belli, Birleşen Ştatlaryň goşunlarynyň getirilmegi barada gürrüňem ýok. Onsoň, howpsuzlyk hyzmatdaşlygy gerek bolsa, kömek üçin Hytaýa ýüzlenmeli bolar” diýip, Panniýer aýdýar.
Merkezi Aziýa ekspertiniň pikirine görä, Türkmenistanyň ilat sany özüniňkiden has kän ýurt bolan goňşy Özbegistan babatda hem aladasy ýok däl. Ol bu iki ýurduň arasyndaky serheti kesgitleýän Amyderýanyň boýunda hytaý kampaniýasynyň işledilmegini tötänlik hasaplamaýar.
Eýsem bu hyzmatdaşlykdan Hytaý näme utýar?
Synçylaryň pikirlerine görä, Hytaý öz içinde özbaşdaklyk ugrunda göreşýän etniki azlyklardan, hususan-da tibetlilerden we uýgurlardan uly alada edýär. Şeýle-de Hytaý ýurt içindäki demokratiýa meýillerinden, arap gozgalaňlaryna çalymdaş halk hereketleriniň güýçlenmeginden ätiýaçly görünýär.
Ekspertiň pikirine görä, Pekin bu meselelerde Türkmenistanyň göni goldawyna ýa ýardamyna mätäç diýip aýdyp boljak däl. Munuň üstesine, Türkmenistandan Hytaýa, öz içindäki ýaly, yslam ekstremizmi howpy hem abanmaýar. Emma Hytaý Türkmenistandan gaz alýar we bu ýurduň hem içki, hem daşky howpsuzlygy Pekiniň peýdasyna bolup durýar. Panniýer Pekiniň öz ynamdar gaz üpjünçiligi üçin Türkmenistanda durnuklylyk bolmagyny isleýändigini aýdýar.
Garaşsyzlygyň başky ýyllarynda ýerli synçylaryň köpüsi Türkmenistan Türkiýe ýaly günbatar liberalizmine, demokratiki gymmatlyklara eýerýän açyk ýurtlar bilen hyzmatdaşlyga has köp ýykgyn eder öýdüpdi. Indi ýerli synçylaryň käsi Aşgabat Orsýetiň çig mal bazasy bolmasyny azaldyp, Hytaýyň çig mal bazasyna öwrüler diýip alada edýär.
Panniýer resmi Aşgabadyň Pekini özüne has ýakyn görmeginiň sebäbini hytaýlylaryň hyzmatdaşlyk edýän ýurtlarynyň içki meselelerine gatyşmazlygy hem adam hukuklary, demokratiýa talaplaryny etmezligi bilen düşündirýär.
Eýsem bu hyzmatdaşlykdan türkmen halky, ýönekeý adamlar näme utar?
Azat Ýewropa we Azatlyk radiostansiýalarynyň Merkezi Aziýa ýurtlary boýunça eksperti Brýus Panniýer bu iki ýurduň howpsuzlyk hyzmatdaşlygynyň resmi Aşgabatdaky häzirki sistemanyň entekler saklanmagyna hyzmat etjegini aýdýar.


text:
Şu gün Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý şaýy ybadathanasynda ýüz beren bomba partlamasy sebäpli özüniň Ýewropa saparyny togtadyp, Kabula dolandy.
Kabulda ýerleşýän şaýylaryň ybadathanasynda sişenbe güni janyndan geçen hüjümçi azyndan 55 adamy öldürdi, 160-dan gowrak adamy bolsa ýaralady.
Şol bir wagtyň özünde ýurduň demirgazygyndaky Mazar-i-Şerifde ýüz beren bomba partlamasynda azyndan 4 adam öldi.
Kabuldaky hüjüm soňky ýyllaryň dowamynda şaýy azlyklaryna garşy gönükdirilen ilkinji uly hüjüm hasaplanýar.
Pakistanda ýerleşýän "Laşkar-e-Jhangwi" topary bu hujumleriň jogapkärçiligini öz üstüne aldy.


text:
Germaniýanyň kansleri Angela Merkeliň Gresiýanyň premýer-ministri Antonis Samaras bilen gepleşiklere başlan wagtynda Afiny şäherinde zorlukly protestler dowam etdi.
Merkeliň Gresiýa bolan alty sagatlyk bu sapary 2009-njy ýylyň maliýe krizisi ýewro giňişligine zarba uraly bäri birinji wizitidir.
Polisiýa gepleşikleriň geçýän ýeriniň golaýynda daş we ýandyryjy serişdeleri atan protestçilere garşy gözýaşardyjy gazy ulandy.
Gresiýanyň onlarça müň raýaty polisiýanyň berk gözegçiligine garamazdan soňky aýlaryň iň uly protest aksiýasyny geçirdi.
Gresiýanyň ähli künjeklerinden bolan ýedi müňden gowrak polisiýa işgäri protestçileri saklamak üçin Afiny şäherine jemlendi.
Protestleriň geçirilmegi Afiny şäheriniň merkezinde we Merkeliň ulag kerweniniň geçen ýerinden 100 metr golaýlykda gadagan edilipdi.
Maliýe goldaw
Geresiýanyň ýaşaýjylarynyň köpüsi Merkeli bergä batan ýurdy halkara ýardamyna eýe bolmak üçin berk reformalary amala aşyrmaga mejbur etmekde aýyplaýarlar. Ýewropa Bileleşiginiň iň güýçli ykdysadyýetli ýurdy bolan Germaniýa Gresiýa milliardlarça ýewro karz beren esasy ýurtlaryň biri.
Häzirki wagtda Gresiýanyň hökümeti býudjet girdeýjilerini çäklendirip, 130 milliard ýewro mukdarda täze karz almak ugyrnda gepleşik geçirýär.
Gresiýanyň hökümeti karzyň 31.5 milliard ýewro mukdarly bölegine eýe bolmasa şu ýylyň noýabr aýynda pulsuz galýandygyny aýtdy.
Merkeliň Gresiýa saparynyň dowamynda premýer-ministr Samarasa goldaw berjegine garaşyldy.
Samaras has köp reformlary geçirmäge çalyşýar. Ýurduň ençeme ýyl bäri çökgünlikde galýandygyndan nägile raýatlar bolsa reformalara garşy çykyş edýärler.
Merkel Gresiýany ýewronyň giňişliginde saklamagyň ugrunda hereket edýändigini aýdýar. Ol Gresiýanyň 17 ýurt tarapyndan ulanylýan ýewro walýutasyndan el çeken ýagdaýynda bulaşyklygyň döremeginiň ähtimadygyny aýtdy.
Onuň Gresiýa saparynyň öňüsyrasynda sişenbe güni Ýewropanyň Merkezi Bankynyň prezidenti Mario Draghi Ýewropa Parlamentinde eden çykyşynda Gresiýanyň “öňegidişlik gazanandygyny” emma “mundan beýläk ýene işlemelidigini” aýtdy.


text:
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton Talybanyň owgan paýtagtynda düýnki gurnan hüjüminiň Waşingtony gorkuzyp bilmejegini aýtdy.
Bu hüjümde 9 adam ölüp, 20-den gowrak adam ýaralandy. Sişenbe güni edilen hüjümde Kabuldaky amerikan ilçihanasy, NATO-nyň edarasy we beýleki binalar nyşana alyndy.
Şeýle-de bu ýerde şäheriň çetindäki polisiýa işgärlerine garşy üç sany ajalyna kaýylyň bomba hüjümi guraldy.
Düýn Talyban söweşijileri bu hüjümleriň jogapkärçiligini öz üstlerine alyp beýanat ýaýratdylar.
Owganystandaky NATO goşunlary düýn öz esgerleriniň owgan goşunlary bilen bilelikde Kabulyň merkezinde guralan talyban hüjümlerine gaýtargy berendiklerini aýtdy.


text:
2013-nji ýylda milli bank ulgamynyň esasy wakalarynyň biri hem «Senagat» Paýdarlar Täjirçilik bankynyň Ženewa şäherinde Biznesiň halkara birleşigi (Business Initiative Directions) egidasy bilen geçirilen hil boýunça B.I.D. Halkara konwensiýasynda «Century International Quality ERA» hil, liderçilik, tehnologiýalar we innowasiýalar kategoriýasyndaaltyn baýrak bilen sylaglanmagydyr. Türkmenistanyň bankynyň wekillerine şeýle hem degişlilikdäki sertifikat gowşuryldy.
Hil boýunça Halkara konwensiýa täçirçilik däl Business Initiative Directions (BID) guramasynyň esasy bölegidir. Bu uly kompaniýany esasy işi dünýädäki korporatiw biznesiň imižini goldamak we ähli ýurtlaryň öňdebaryjy kompaniýalarynyň hil medeniýetini ýaýratmakdan ybaratdyr. Hil boýunça Halkara konwensiýa işiň dürli görnüşleri bilen meşgul bolýan kompaniýalaryň, guramalaryň we hünärmenleriň gazananlaryny kabul etmekden durýar.


text:
ABŞ-nyň kanun çykaryjylary Liwiýada howpsuzlygy berkitmek baradaky amerikan diplomatlarynyň yzygiderli ýüzlenmesine Obamanyň administrasiýasynyň baş galdyrmandygyny aýdýarlar we bu barada döwlet sekretary Hillary Klintondan jogap soraýarlar.
11-nji sentýabrda Bengazide ýüz beren hüjümde dört amerikan diplomaty, şol sanda ABŞ-nyň Liwiýadaky ilçisi öldürildi.
Hillary Klinton bu barada has doly maglumat berilmegini soran kanun çykaryjylara jogap berjekdigini we Bengazidäki wakany derňemekde Kongres bilen “has ýakyn” hyzmatdaşlyk etjekdigini sişenbe güni aýtdy.
Ilçi Kristofer Stewens we ýene bir diplomat hem-de iki howpsuzlyk işgäri Bengazidäki hüjümde heläk boldular.


text:
Müsüriň howpsuzlyk güýçleri öten agşam yslamçy protestçileriň gaçyp atan metjidine girdi. Şenbe güni çykan habarlarda howpsuzlyk güýçleriniň Al-Fateh metjidiniň böleklerini «Musulman doganlygynyň» goldawçylaryndan arassalandygy aýdyldy.
Protestçiler anna güni bolan we 80-den gowrak adamyň ölümine getiren çaknyşyklardan soň şu metjitde gizlenipdiler.
Esgerler protestçileriň doly tabynlygyny gazanmaga çalyşýarlar. Şeýle-de olar režime tarapdar mähelläniň hem metjide girmegine ýol bermeýärler.
"Elini gana boýanlar"
Kairde daşy gabalan Al-Fateh metjidiniň içinden 17-nji awgustda Al-Jazira telewideniýesine telefon arkaly interwýu beren Omaýma Halawa ol ýerde hiç kimiň howpsuz däldigini, harbylaryň metjidiň içinde hem tüpeň atýandyklaryny aýtdy.
Müsür hökümetiniň wagtlaýyn pemýer-ministri Hazem el-Beblawi 17-nji awgustda Kairde guralan metbugat ýygnagynda çykyş edip, şeýle diýdi:
"Elini gana boýanlar bilen barlyşyk bolmaz. Ýurduna garşy, halkyna garşy ýarag göteren adamlar bilen ylalaşyk bolmaz. Kanuny bozanlar bilen ýaraşyk ýok."
Müsürliler geçen hepde howpsuzlyk güýçleri bilen gyrakladylan prezident Muhammad Morsiniň tarapdarlarynyň arasynda bolan we 700-den gowrak adamyň ölümine getiren çaknyşyklardan soň has kän zorluk-süteme duçar bolýarlar. AFP habar gullugy Içeri işler ministrligine salgylanyp, anna güni «Musulman doganlygynyň» müňden gowrak goldawçysynyň tussag edilendigini aýdýar. Olaryň 558-si Kairde tussag edilipdir.
Morsä garşy protestçiler we polisiýa al-Fath metjidiniň daş işiginde, Ramses skweri, Kair. 17-nji awgust, 2013.
Howpsuzlyk güýçleri çarşenbe güni Morsiniň goldawçylarynyň iki oturma lagerini dargydanda, 600-den gowrak adam öldürildi. «Musulman doganlygynyň» bu ýagdaýa reaksiýa bildirip, tarapdarlaryny «Anna gazabyna» çagyrmagy bolsa ýene adam heläkçiliklerine we tussag etmelere alyp geldi.
Emma «Musulman doganlygy", gandöküşiklige garamazdan, protestleri dowam etdirmegi wada berdi.
Halkara ýazgarmalary
Howpsuzlyk güýçleriniň protestleri zor bilen basyp ýatyrmagy Müsüriň harbylarynyň halkara jemgyýetçiligi tarapyndan ýazgarylmagyna getirdi.
3-nji iýulda Morsini iş başyndan aýryp, ýurt başynda geçiş hökümetini oturdan hem şol harbylardy.
Adam hukuklaryny goraýan «Amnesty International» topary howpsuzlyk güýçleriniň protestçilere garşy gören çäresini düýpden ýerliksiz hasaplap, şu hepde bolan gandöküşiklik boýunça doly we bitarap derňew geçirilmegine çagyrdy.
Düýbi Londanda ýerleşýän guramanyň beýanatynda şeýle diýilýär: "Başlangyç görkezmelere we toplanan beýleki subutnamalara esaslanyp, howpsuzlyk güýçleriniň ol ýerde adam ömrüne hiç hili gadyr goýman hereket edendigini açyk aýtsa bolar. Onsoň bu ýerde derhal doly we bitarap derňewiň geçirilmegi zerur.”
Ýewropa Bileleşiniň döwletleri hem bu zorluk wakalaryna utgaşykly bir jogap gaýtarmagy wada berdiler. Ýogsa Günbatar döwletleri bu gandöküşikligi dilden eýýäm ýazgarypdylar. ÝB-niň daşary işler ministrleriniň bu krizis boýunça indiki hepde duşuşmagyna garaşylýar.
German hökümeti anna güni fransuz prezidenti Fransua Olland bilen geçiren telefon gepleşiginden soň, kansler Angela Merkeliň german-müsür gatnaşyklaryna gaýtadan nazar salmaga taýýardygyny aýtdy. Germaniýa Müsüriň iň uly söwda partnerlarynyň biri bolup durýar.
Goldaýanlar-da bar
Emma Saud Arabystanynyň patyşasy Abdylla Müsüriň «terrorçylyga we bidüzgünçilige» garşy göreşini goldaýandygyny aýtdy.
Birleşen Arap Emirlikleri we Iordaniýa hem harby tagallalara goldaw bildirdi.
Birleşen Ştatlar penşenbe güni Müsür bilen planlaşdyrylan bilelikdäki harby maşky goýbolsun etdi we amerikanlary bu ýurdy terk etmäge çagyrdy.
Müsüre ýylda 1.5 milliard dollardan gowrak kömek berýän Waşington goşmaça çäreler barada hem pikir edýändigini aýtdy.


text:
Ençeme ussatlar ýaşap geçen XX asyr birdenkä, ol tamamlanmanka taryha öwrüldi. Saz äleminde Ýagmyr Nurgeldi soňky halypalardan biri boldy.
Ussatlaryň arasynda
Ol bütin ömrüne ussatlaryň arasynda boldy. Baryp oglanlyk döwründen, ömrüniň ahyryna çenli Türkmen radiosynyň ýanyndaky halk saz gurallary toparynda hyzmat etdi.
Biz ony türkmen telewideniýesinde, aýratynam Sahy Jepbar aýdym aýdanynda görýärdik. Ol bagşylar üçin tapylgysyz sazandady.
Onuň ussat dutarçydygyny tanadan Çary Täçmämmet boldy. Bu iki ussat ençeme halk sazlaryny bilelikde çalyp, aýratyn iş bitirdiler.
Olar uly sazlary kemmeýärdiler, ýeňline bakmaýardylar, ony bar gözelligi, içki ähli öwüşgini bilen beýan etmäge çalyşýardylar. "Hajygolagy” dokuz minut çemesi çalýardylar. "Selbinýaz gyrk” hem şeýle uzyn, dowamly sazlardan biridi.
Iki dutaryň owazy üýtgeşikdi, diýseň gulaga ýakymlydy. Bu gowy däp başgalar tarapyndan ýöredilmedi ýa-da men ondan habarsyz boldum.
Ýagmyr Nurgeldi şol beýik sazlary Çary Täçmämmet, ýagny doly ykrar edilen halypa bilen bilelikde çalanda, ýeten derejesini hem kämilligini görkezip bildi. Ol kime taý geljegini, kimiň yzyny ýöredip barýandygyny aýan etdi.
Häsiýet hem mukam
Onuň sazlarynda päkize ýumşaklyk bilen örän mylaýym ýakymlylyk bar.
"Dosmämmedi” çalanda, dutar gepläýjek bolýar, "Gülhanym” hem şeýle. Agyr sazlardan "Ýar gyrmyzy geýinipdir”, "Gyzylbörük” ýa-da "Burnaşak” barada bir hakykaty aýtmak gerek, ol sazlary uly halypalar çaldylar, ýöne Ýagmyr aganyň öz çalşy bar. Olara garanda dutaryň owazy birneme saýhally döreýär welin, orny aýratyn bolup dur.
Bu onuň häsiýeti bilen bagly bolsa gerek. Onuň ýumşaklygy, kiçigöwün bolmagy çalýan sazlaryndan görünýär.
Halypalyk
Ömrüniň soňky böleginde halypalyga hem ussatlyga ýetdi.
Segseninji ýyllaryň aýagynda, Ýagmyr aga Türkmen tele-radiosynyň halk saz gurallary toparyna ýolbaşçylyk etdi. Ýaş kärdeşleri bilen Pürli Sarydan hem Çary Täçmämmetden galan däbi dowam etdirdi.
Aram-aram telewideniýede gowy sazlar bilen çykyş etdi. Wagt mümkinçiligi bolanda, käbir sazlar barada gürrüňem berýärdi. Mundan meniň aýratyn ýadymda galany "Näler görüner” boldy. Saza näme üçin beýle at galypdyr? Onuň aňrysynda nähili pikirler bar? Ol saz haýsy ussatlardan galan nusga bolmaly?
Çalynjak sazdan öňürti bulary eşitmek örän ýakymlydy. Şonda sazyň täsiri-de, mazmuny-da başga bolýardy.
Beýleki bir täsir galdyran zat, ol agyr habardan soň millete saz çalyp berdi.
Bu şahyr Kerim Gurbannepes ýogalanda şeýle boldy. Telewideniýe ajy habary aýdansoň, Ýagmyr aga birnäçe agramly sazlary çaldy.
Matamyň yzynda saz çalmak däbi öňräkden bolupdyr. Magtymguly: “Matamda pes bolar depgini sazyň” diýipdi.
Ussatlyk
“Bu jennetdir” Ýagmyr Nurgeldiniň gaýtalanmajak sazy boldy. Ol saz bilen Ýagmyr aga bütin iliň söýgüsini gazandy.
Öz döwründe, ony Ýagmyr agadan başga çalan bolmady. Göýä ony şeýle ýumşak häsiýetli bir ynsan bolmasa, çalyp bilmejek ýalydy.
Özara oturlyşykda sazanda Annaseýitden: “Bu jennetdiri” Ýagmyr aga döredipdir diýen gürrüň bar, şol ugrundan barýamy?” diýip soradylar.
– “Humaralany” Mylly aga döredipdir diýip bolarmy? “Ýylgaýlary” Çary Täçmämmet, “Nergyzy” Pürli Sary? Bu-da şolar ýaly-da... Aslynda ol saz bar. Onuň goşgusy “Şabähram” dessanyndan gaýdýar. Ýöne şeýdip çalmagy Ýagmyr aga başarýar. Soňkular ýaýdanyşyp durlar. Ýagmyr aga bolsa muny şeýle edäýýär.
“Bu jennetdir”
Saz ugrundan uly alym, milli mirasy öwreniji Şahym Gullyýew Gazagystanda ýaşaýar hem işleýär.
Bir gezek özara gürrüňçilikden soň, ol maňa “Bu jennetdiri” çalyp berdi. Oňa minnetdarlyk bildirdim.
– Aý, men diňe ugruny aňladýan – diýip sypaýyçylyk etdi.
Ondan bu sazyň taryhy barada soradym.
– Üýtgeşik dörän saz. Onda Ahalyň dutarçylyk-mukamçylyk ýoly bilen beýleki ugurlaryň, gadymy salyr-saryk ýolunyň usullygy utgaşyp gidýär. Şonuň üçin hemmelere ýakymly bolsa gerek. Hakykatdanam bu mukamlar içiniň jenneti.
Ol saz pes owaz bilen başlanyp, soň gözelleşip hem çylşyrymlaşyp barýar. Goşguda aýdylyşy ýaly, ter çemenli bagyň ýelleri müşki-anbar bilen öwüsýär. Meger, onuň iň beýik tarapy-da, Jennetiň şu dünýäde, ýer üstünde bolmagyny aýdyp bilmegindedir.
Aýdym şeýle tamamlanýar.
Şabähram diýr, rahat bolsa,
Ol Keremden rugsat bolsa,
Ýalançyda Jennet bolsa,
Ýar gujagy ol Jennetdir.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň pikiri.


text:
Ýekşenbe güni Müsüriň Ýokary sudy täze konstitusiýany işläp düzmek bilen meşgullanan Geňeşiň kanunylygyny sorag astynda goýup, bu işe garamaklygy planlaşdyrypdy. Emma sud öz sessiýasyny yza süýşürdi.
Ýokary suduň metbugat sekretary bu baradaky sessiýanyň yza süýşürilmegini administratiw sebäpler bilen baglanyşdyrdy.
Emma munuň sebäbi suduň binasynyň öňünde müňlerçe protestçiniň demonstrasiýa geçirýän wagty howpsuzlyk ýagdaýynyň ýaramazdygy bilen-de baglanyşdyrylýar. Ýokary suduň bu mesele baradaky sessiýasynyň indi haçan geçiriljekdigi barada häzirlikçe anyk maglumat berilmeýär.
Hepdäniň şenbe güni Müsüriň prezidenti Muhammad Mürsi täze düzülen konstitusiýanyn taslamasyna ses bermek boýunça ähliumymy referendumyň 15-nji dekabrda geçiriljekdigini yglan etdi.
Şenbe güni prezident Mürsüni we täze konstitusiýanyň taslamasyny goldaýjy onmüňlerçe adam öz goldawyny mälim etmek üçin paýtagt Kairde we ýurduň käbir beýleki şäherlerinde demonstrasiýa geçirdi.
Şol bir wagtyň özünde Kairiň merkezindäki Tahrir meýdançasynda prezidentiň garşydaşlary-da öz protestlerini dowam etdirdiler.


text:
Ýuriý Grodekow
Türkmenler hakynda men köp okapdym. Bu milleti maňa açyp görkezen türkmen klassyk şahyry Magtymguly Pyragy bolupdy. Onuň eserler ýygyndysyny Arseniý Tarkowskiý terjime edipdi. Ine, şu terjimeleriň üsti bilen hem türkmen milletiniň hüý-häsiýetine hem-de erkinligi söýýän halkdygyna düşünip galdym. Soňraky ýyllar men türkmen edebiýaty we sungaty bilen içgin gyzyklanyp ugardym. Maňa esasy täsir eden türkmen ýazyjylarynyň biri hem Akmyrat Şirowdy. Onuň prozasy diýseň inçe, filosofiki dilde ýazylandy.
SSSR dargansoňam, men Türkmenistan döwletiniň ykbaly bilen gyzyklanmagymy goýmadym. Türkmenistany Saparmyrat Nyýazowyň dolandyran ýyllary türkmen halky üçin gaty agyr ýyllar bolupdy diýsem, ýalňyşmasam gerek. Diktatoryň ädehedine garşy göreşenleriň arasynda Abdy Kulyýewi men ýagşylykda ýatlaýaryn. Taryh gaýtalanýar diýleni çyn bolup çykýar. Abdy Öwezowiçiň agasy Öwezberdi Kulyýew hem türkmen halkynyň erkinligi üçin göreşen şahsyýetleriň biridir.
Şu ýatlamalar bilen men türkmen halkynyň häzirki gün gerdenine düşen agyr täleý hakynda gürrüň etmegi dogry bildim.
2006-njy ýylyň 21-nji dekabrynda S.Nyýazow ýogalanda, köşk kethudalary gaty howsala düşdüler. Şol wagt häkimligiň olaryň ellerinden gidäýmegi gaty ahmaldy. Ýöne bu beýle bolmady, olar ökde çykdylar... Gadymyýetde bolşy ýaly, olar ýene-de döwlet baştutanynyň sag eli bolup galdylar. Sebäbi Türkmenistan garaşsyzlygyny alansoň, bu ýörelge döwlet durmuşyna täzeden ornaşypdy: Wiktor Hramow Nyýazowyň sag eline öwrülse, Aleksandr Žadan – onuň çep elidi. Wladimir Umnowy-da üstlerine goşup, olara il arasynda «üçlük» hem diýilýärdi.
Ýöne ýaňy-ýakynda W.Umnow birdenkä işden çetleşdirildi. Ýogsa, W.Umnow köp ýyllaryň dowamynda prezidentiň köşgünde iş dolandyryjysy wezipesini eýeläp gelipdi.
Türkmen hökümeti bilen ýakyndan işleşýän adamlaryň arasynda edilýän gürrüňlerde Umnowyň hem uly güýç bolup durýandygy aýdylýardy. Iş ýüzünde welin, bu beýle däldi. Umnow halypalarynyň diňe «tur-otyr, kersen getir» ýumuşlaryny berjaý edýärdi. Käte oňa-da türkmen baýlyklaryndan galan-gaçan ýetdirýärdi. Ýöne beýle adalatsyzlyk Umnowyň çetine degýärdi. Onuňam, öz halypalary ýaly, Türkmenistanyň gyzyl pullaryndan doýa garna doýasy gelýärdi...
Umnow atdan agdarylýar
Türkmenistanda maýa goýmakçy bolýan daşary ýurt kompaniýalarynyň wekilleriniň biriniň aýtmagyna görä, Türkmenistana gelýän ýa-da geljek bolýan daşary ýurt kompaniýalary ilki hökman köşk kethudalarynyň razylygyny almaly. Bu razylyk üçin olar başda nagt pul, ýagny walýuta alan bolsalar, häzir diňe daşary ýurt banklarynyň we iri kompaniýalarynyň aksiýalaryny talap edýärler diýen takyklanmadyk maglumatlar bar. Bu işiňem, elbetde, ýokary derejedäki ýaşyrynlygy talap edýäni düşnükli. Şonuň üçinem türkmeniň baýlygyna goluny boýa-boý sokýanlaryň köp adam bolup bilmejegi-de belli. Onsoň Umnowyň bu üleşige sokuljak bolmagy, elbetde, onuň halypalaryna hiç haçanam ýaran däldir, ýöne soňky döwürde olaryň hasam sabyr-takadyny dolduran bolmaga çemeli. Şol sebäplem Umnow ýaňy-ýakynda “atdan agdaryldy” we düşewüntli wezipeden jyda düşdi.
Il arasynda Umnowdan dynmagyň halypalaryna o diýen aňsat düşmändigi hakda-da gürrüň bar. Şol gürrüňlere görä, hamana, ilki onuň täze köşgüň gurluşygynyň maliýe işlerinde ýalňyşlyk goýberenligi sebäpli wezipesinden boşadylanlygy aýdyldy. Başga bir gürrüňe görä-de, Umnowyň halypalary ony ýok etmek üçin ýanyna ýörite birki sany juda owadan gyz iberipdirler. Umnow hem öz iki sany ýakyn ýoldaşy bilen şol gyzlaryň toruna düşüpdir... Onuň keýpiň toruna düşen pursatam ýörite surata alynýar... Ine, şeýdibem öňki jan ýaly halypalary Umnowy masgara edip, onuň öz wezipesinden aýrylmagyny gazanýarlar. Garaz, aýdylyşy ýaly Boliwar aty üç adamy göterip bilmedi...
Eýse Boliwar janawar iki adamyny göterermikä?
Indi, kethudalar hakynda birki agyz... Olar belli bir döwlete gulluk etmeýärler, gerek ýerinde hemmesiniň hem gullugynda durýarlar diýsem, ýalňyş bolmasa gerek. Olary dolandyrýanlar göze görünmeýän korporasiýalar diýmäge esas bar. Olaryň maksady türkmenleri agzala edip, olaryň baýlyklaryny daşyna çykarmak we milleti ruhy taýdan çökermek.
Bir wagtlar rus patyşalarynyň harby syýasatçylarynyň aýdyp we ýazyp giden syýasy şygarlary bar. Türkmenleri dolandyrmak üçin olaryň agzyny alardyp, biri-biri bilen duşman edip saklamaly. Dogrudan-da, hatda Sowet döwründe-de döwlet ýolbaşçylary türkmenleri tire-taýpa meselesinde biri-birine gapma-garşy goýmak syýasatyny gaty ussatlyk bilen alyp barypdylar. Şu günki günem köşk kethudalary şol ýörelgäni üýtgewsiz dowam edýärler. Geliň, birnäçe wakalara üns berip geçeliň.
Saparmyrat Nyýazow ýogalanda, diňe kethudalaryň görkezmesi bilen Gurbanguly Berdimuhamedow prezidentlik wezipesine ýetýär. Onuň yz ýany Wiktor Hramow ýurduň esasy ideologiýa, medeniýet we sungat pudaklaryndaky gözegçiligi doly öz eline alýar. Hramow prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň çykyşlarynda öňe sürýän «Döwlet – adam üçindir» diýen esasy şygary italýan diktatory Benito Mussolininiň «Faşizmiň taglymaty» (La dottrina del fascismo, 1932) diýen kitabynyň «Döwlet hakynda düşünje» diýen böleginden alyp, türkmen lideriniň we hemme türkmenleriň resmi çykyşlarynda uly duýgy bilen aýdýan şygaryna öwürýär.
Diktator Mussolini öz kitabynda «döwleti döredýän millet däl-de, milleti döredýän döwletdir» diýip, bu şygary faşistik ideologiýanyň esasy taglymatlarynyň biri hökmünde dünýä jar edýär. Mussolininiň bu pikirini soňra Adolf Gitler hem öz syýasy şygarlarynyň biri edinýär. Türkmenistanda faşizmiň ideologlarynyň ozaldan belli şygaryny resmi döwlet syýasatyna öwürmek bilen hramowçylar türkmen milletini-de, onuň prezidentini-de juda yzagalak, taryhy ylymdan asla başy çykmaýan haýwan derejesindäki toplum edip görkezmäge dyrjaşýan-a däldirler-dä?..
Ýöne entek türkmen topragynyň baýlygy azalmasa, bu Harmowdyr Žadanyň öňünden çykyljaga meňzänok, olaryň edeni geçip dur. Häzirlikçe Boliwar iki mugthory göterýär...
Berdimuhamedow “reformator” adyna mynasypmy?
Gurbanguly Berdimuhamedow göni aýtmasa-da, käbir çykyşlarynda, hereketlerinde nyýazowçylyk mirasdan daşlaşmak isleýändigini duýdurýar. Emma näme üçindir bu isleg durmuşa geçenok. Meselem, bilim pudagynda orta mekdepde okuw möhleti gaýtadan on ýyla, ýokary okuw jaýlarynda-da bäş ýyla ýetirilensoň, reformalar şondan aňryk gitmedi.
Şu ýylyň 1-nji martynda Türkmenistanyň Howpsuzlyk geňeşinde prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň «Jenaýat kodeksinde» iň agyr jeza çäresini 25 ýyldan 15 ýyla getirmek hakyndaky teklibi-de, şondan iki aý geçensoň, näme üçindir duruzyldy, kodeksdäki 25 ýyllyk jeza möhleti-de şol öňküligine galdyryldy.
Prezident Berdimuhamedow wezipä saýlananda, il arasynda onuň köp ýyllardan bäri türmede ýatan ozalky döwlet çinowniklerini we syýasy tussaglary azatlyga goýberjekdigi gürrüň edilýärdi. Emma prezident beýle gumanitar işi amala aşyryp bilmän gelýär. Türkmenistanly synçylaryň aýtmagyna görä, prezidentiň «Jaýlary hususylaşdyrmak» boýunça degişli kanuny kabul etmek teklibi-de edil guýa gaçana döndi.
Türkmenistanda «Кöppartiýalylyk» hakyndaky kanun hem käte bir döwlet ýygnaklarynda dagyn agzalaýmasa, şol boş gürrüňligine galýar we Berdimuhamedowyň bu wadasynyň-da kanuna öwrüljegi diýseň gümana.
Şeýle mysallary näçe getirseň, getirip oturmaly, olar gaty kän. Ýöne şol işleriň amal edilmeýändiginiň esasy sebäpkärleri halkyň gözüne görünmeýärler. Olar Türkmenistanyň ýuwaş-ýuwaşdan syýasy taýdan açylyp, erkin demokratik döwlet bolmagyny islemeýärler. Onsoňam, gep olaryň demokratiýany isleýänliginde ýa islemeýändiginde däl-de, ýurtda ýaşaýan sada türkmen milletine bolan ýigrençleriniň günsaýyn ösýänliginde. Görnüşe görä, olar bu milleti, ýagny türkmenleri adam diýibem hasap etmeýän borly? Başardyklaryndan ony ýepbekläp, ýok bolup gitmegi üçin jan edýärler. Türkmenleri biri-biri bilen garpyşdyrýarlar, intellektual taýdan düşünjesi ýokary bolanlary “gara sanawda” saklaýarlar. Prezidentiň özi-de wezipesinde gorkuzylyp, hatda mejbur edilip saklanýana çalymdaş...
Käşgä prezident täzeden täze geýimleri geýip, at çapyp, skuterde aýlanyp, tank sürüp, harby uçarda uçup, mergenlikde ýaryşyp, tigir sürmekde öz golastylaryndan ozup, ýurduň metbugatynda fotomontažda ýylmanan suratlaryny gündelik çap etdirip, nähili gülkünç ýagdaýa düşýändigini bilsedi?! Öz narsissizme ýugrulan abraýyny artdyrjak bolup, halkara jemgyýetçiliginiň göz öňünde nähili gülki ýassygy bolýandygyna, bu zatlaryň bolgusyz oýundygyna we mekir wezirlerine özüni oýnadyp, türkmeni dünýä masgara edýänligine tizräk düşünsedi?!
Men türkmenleriň başyna düşen bu hupbata gaty gynanýaryn. Ýagşy niýetleriň tizräk durmuşa geçmegini isläp, beýik Magtymgulynyň gymmatly wesýetini umyt bilen ýatlaýaryn...
Türkmenler baglasa bir ýere bili,
Gurudar Gulzumy, derýaýy Nili,
Teke, ýomut, gökleň, ýazyr, alili,
Bir döwlete gulluk etsek bäşimiz!
Ýuriý Grodekow Tulada ýaşaýan syýasy analitigiň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Azatlyk Radiosy: Jenap Espuny, siziň pikiriňizçe, Ýewropa Bileleşigi türkmen gazyndan paý almak strategiýasy boýunça häzire çenli şowly hereket etdimi?
F. T. Espuny:
Ferran Tarradellas Espuny
Türkmenistan bilen ösdürilen we berkidilen gatnaşyklarymyz bar. Geçen döwürde Ýewrokomissiýa Türkmenistan bilen energiýa meseleleri boýunça Memoranduma gol çekişdi. Bu ylalaşyk diňe bir gaz, nebit hem-de uglewodorod önümlerini däl, energiýa boýunça infrastruktura meselelerini hem öz içine alýar.
Türkmenistany izolýasiýadaky ýurt hasaplamaýarys. Ol Hazar regionyndaky möhüm döwlet.
Biz “Günorta koridor” proýektini ýola goýup, Hazar strategiýasynyň üstünde işläp gelýäris. Bu proýekt Ýewropa bazaryna gaz satmak isleýän tebigy gaz öndürijileriň ýangyjyny Hazara getirer. Türkmenistan bolsa ýewropaly hyzmatdaşlary bilen işleşmäge uly gyzyklanma bildirdi.Azatlyk Radiosy: Häzirki wagtda Türkmenistanyň gaz turbalary demirgazyga, günorta we gündogara tarap gaz akdyrýar. Emma göz öňünde tutulýan Günbatar marşrutynyň öňünde Hazardaky gaz ýataklary babatda Azerbeýjan bilen Türkmenistanyň arasyndaky düşünişmezlige esaslanýan “Transhazar” päsgelçiligi dur.
Şu ýagdaýda Aşgabat bilen Bakuwyň arasyndaky jedeliň çözülmegine ýol açjak Hazaryň statusy babatdaky rezolýusiýanyň ýola goýulmagyna gatnaşmak ýa-da muny goldamak boýunça Ýewropa Bileleşiginiň haýsydyr bir strategiýasy barmy?
F. T. Espuny:
Biz bu mesele boýunça hem oňyn öňegidişlikleri gördük. Ýakynda prezident Berdimuhamedow Bakuwa zyýarat etdi we regional ýygnaklarda hem duşuşyklaryň bolandygyny gördük.
Entek çözgüde garaşýan belli meseleler bar hem bolsa, iki tarap hem bu jedele çözgüt tapmak boýunça gyzyklanma bildirýär diýip hasaplaýarys.
Biz ”Transhazar” transport sistemasynyň nähili bolup biljekdigi boýunça hem ylmy-barlaglarymyzy etdik. Turbalardan başga, suwuklandyrylan ýa-da yokary basyşdaky gazy daşamak üçin gämileri ulanmak mümkinçiligi hem bar.
Şeýlelikde, ”Transhazar” meselesini çözmek üçin dürli ýollar bar. Emma biz Bakuwdan Ýewropa gaz getirip biljek koridoryň gerekdigini görýäris. Bu usul biziň üçin birinji orunda durýar. Şol koridor ýola goýlansoň, ”Transhazar” meselesine çözgüt tapyp bileris diýip, pikir edýäris. Azatlyk Radiosy: “Nabukko” proýektiniň gijikmegine sebäp bolan we, belki-de, mundan beýläk hem sebäp boljak problemalar barada has anyk maglumat berip bilersiňizmi? F. T. Espuny:
Men bu pikir bilen düýbünden ylalaşmaýaryn. Tersine, gaz geçirijiler boýunça programmamyza seredenimizde, diňe Alžirden gelýän turbalar diýmeseň, beýlekileriň arasynda iň çalt öňegidişlik gazanylan proýekt “Nabukko” boldy.
Türkiýäniň territoriýasyndan gaz geçirmek boýunça Türkiýe bilen döwletara ylalaşygymyz bar. Geçen ýyl Ankarada gol çekişilen şol ylalaşyk Ýewrokomissiýa üçin örän möhüm boldy. Hatda 2009 we 2010-njy ýylda “Nabukko” üçin 200 million ýewro sarp etmek wada berildi.
Bular ýakynda proýektiň başlanjakdygyny aňladýar. Bazary öwrenmek boýunça barlaglar dowam edýär. Ähtimal gaz iberijiler kän. Şeýlelikde gaz geçirijileriň kartasynda “Nabukko” iň çalt barýan proýektdir. Azatlyk Radiosy: Hytaýyň Türkmenistandan gaz import etmek strategiýasyna seredenimizde, Pekin öz turbalarynyň gaz bilen doldurylmagyny aňsatlaşdyrjak gaz ýataklaryny özleşdirmek üçin Türkmenistanda bu ugurdan gönümel ýa-da gytaklaýyn maýa goýýar.
Şu ýagdaýda “Nabukko” turbalarynyň gaz bilen üpjün edilmegi boýunça Ýewropa hem öz kompaniýalaryň üsti bilen gaz ýataklaryna maýa goýmaga başlady diýip, aýdyp bolarmy?
F. T. Espuny:
Biz Ýewropa Bileleşigindäki erkin bazar düşünjesine ynanýarys. Şol sebäpli gaz öndürijiler bilen gerekli ylalaşyklary gazanmak hem-de täze gaz geçirijileri özleşdirmek we infrastrukturanyň ýola goýulmagy boýunça tejribe paýlaşmak kompaniýalaryň öz işi.
Şol bir wagtyň özünde-de Ýewrokomissiýa hem regiondaky gaz öndürijiler bolan Türkmenistan, Gazagystan, Yrak ýa-da beýleki isleg bildirýänler üçin ”Hazar ösüş korporasiýasynyň” üsti bilen Ýewropa bazaryny has özüne çekiji ýagdaýa getirmek boýunça işjeň hereket edilýär. Bu bolsa degişli ýurtlaryň bir nokatdan gaz satyp bilmeklerini üpjün etjek çeşme bolar. Azatlyk Radiosy: “Bil baglap bolmaýandygy” aýdylýan rus turbalaryndan gelýän gaza alternatiw boljak Eýranyň we Türkiýäniň üsti bilen akjak türkmen gazyny Ýewropa import edermi?
F. T. Espuny:
Biz häzirki wagtda bu ýoly göz öňüne tutmaýarys. Biziň üçin türkmen gazyny import etmek boýunça makul ýol – Baku bilen Hazardaky türkmen portlarynyň arasyndaky geçirijilerden gaz akdyrjak “Nabukko” bolar. Azatlyk Radiosy: Diýmek, häzire çenli “Nabukko” proýekti boýunça Eýran göz öňünde tutulanok.
F. T. Espuny: Ýok. Munuň zerurlygy hem ýok, şol sebäpden göz öňünde-de tutamzok.


text:
Sişenbe güni giçlik Birleşen Ştatlaryň Respublikan partiýasy Florida ştatynyň Tampa şäherinde açylan öz gurultaýynda Mitt Romneýi bu partiýadan prezidentlik saýlawlaryna resmi dalaşgär hökmünde tassyklady.
Indi noýabr aýynda geçiriljek prezidentlik saýlawlarynda Massaçusets ştatynyň ozalky gubernatory Mitt Romneý Demokratik partiýadan ikilenji tapgyr prezidentlige dalaş etjek Barak Obama bilen bäsleşer.
Demokratik partiýanyň delegatlary öz gurultaýlaryny geljek hepde Demirgazyk Karolina ştatynda geçirerler.


text:
Guantanamodaky harby türmäniň tussaglarynyň üstünden ilkinji graždan sud prosesi Nýu-Ýorkda başlandy.
Ahmed Halfan Gailaniniň “Al-Kaýyda” agza bolandygyny, amerikanlary öldürmäge niýetlenendigini suda Federal prokuror Nikolas Lýuis aýtdy.
Öz gezeginde sud edilýäniň aklawçysy Stiw Zissu öz goraýan tussagynyň diňe dostlarynyň tabşyrygyny ýerine ýetirendigine, olary kanun esasynda iş alyp barýan telekeçiler hasaplandygyna aýak direýär.
Gailany Afrikada 1998-nji ýylda iki amerikan ilçihanasynyň partladylmagyna gatnaşykda aýyplanýar. Şol partlamalarda 224 adam heläk bolupdy. Partlamalara öz gatnaşygyny Gailany inkär edýär.


text:
Şu üstümizdäki hepdäniň dowamynda Türkmenistandaky amerikan ilçihanasy Halkara bilim hepdeliginiň çäklerinde Türkmenistanda ençeme çäreleri geçirer.
Halkara bilim hepdeligi Birleşen Ştatlaryň Bilim ministrligi hem-de Döwlet departamenti tarapyndan ýörite bellenilip geçilýär.
Bu bilim hepdeliginin çäklerinde Aşgabatdaky amerikan ilçihanasy, şeýle hem Amerikan geňeşi, «AÝREKS» bilim merkezi we käbir beýleki amerikan guramalary Türkmenistanyň dürli künjeklerinde bilim alyş-çalyş meselesi we bilimiň ähmiýeti barada dürli hili prezentasiýa çärelerini gurnarlar.
Halkara bilim hepdeliginiň açylyş dabarasy düýn Aşgabatda bilim meselesi boýunça Amerikan geňeşiniň ofisinde gurnaldy. Birleşen Ştatlaryň Aşgabatdaky ilçihanasynyň press-relizinde Halkara bilim hepdeligine bagyşlanylan bu çäreleriň 23-nji noýabra çenli dowam etjekdigi aýdylýar.


text:
Düýn Brýusselde bolan ÝB-niň sammitinde oňa agza 27 ýurduň ählisi ýakyn wagtlarda täze krizis ýüze çykan halatynda sarsgynlara durnuklygyny barlamak üçin uly banklary synagdan geçirmek kararyna geldi.
Sammitde 2011-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan Estoniýanyň ýewrozolaga girýändigi baradaky karar kabul edildi.
Ýewrokomissiýanyň başlygy Joze Manuel Borosso: “Men Estoniýany gutlamak isleýärin. Ýewrozolaga girmek üçin zerur şertleriň ählisini Estoniýa ýerine ýetirdi”- diýdi.
Estoniýa ýewrozolakda 17-nji döwlet bolar.
Ýewrobileleşigiň Brýussel sammitinde şeýle-de Islandiýanyň Ýewropa Bileleşigine goşulmagy üçin onuň bilen gepleşiklere başlamak kararyna gelindi.


text:
Gyrgyzystan gürjüstanly ady belli kanunlaşan ogra milli gyrgyz pasportynyň bikanun berilmegi boýuça derňewlere başlady.
Gyrgyzystanyň günortasyndaky Oş şäheriniň prokurory Atai Şakir Uulunyň Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna 8-nji iýunda aýtmagyna görä, derňewleri geçirmek üçin ýörite derňewçi topar döredilipdir.
Gürjüstanly ady belli jenaýat ketdesi Remen ady bilen tanalýan Roman Barbakadze geçen aýda Ukrainada tussag edildi, onuň ýanynda 2012-nji ýylda Oş şäheriniň häkimiýetleri tarapyndan berilen gyrgyz pasporty tapyldy.
Pasportda Barbakadzeniň ady Ramin Alhozow diýilip görkezilýär. Barbakadze Tbilisiniň talaby boýunça Gürjüstana deportasiýa edildi.


text:
Günorta Ýewropa
Günorta Ýewropa — Ýewropanyň günortada ýerleşýän bölegi. Günorta Ýewropa, kada bolşy ýaly, Ortaýer deňziniň kenarýakasyndaky ýurtlary — Pireneý ýarymadasynyň ýurtlaryny (Portugaliýa, Ispaniýa, Andorra), Monakony, Apennin ýarymadasynda ýerleşýän ýurtlary (Italiýa, Watikan, San-Marino), Gresiýany, şeýle hem Maltanyň we Kipr Respublikasynyň ada döwletlerini öz içine alýar. Kähalatlarda Günorta Ýewropanyň düzümine Horwatiýany, Çernogoriýany, Serbiýany, Albaniýany, Bosniýa we Gersegowinany, Ukrainanyň günorta oblastlaryny we Türkiýäniň ýewropa bölegini hem goşýarlar.
Ýurtlar we paýtagtlary[üýtget | edit source]
Ýurtlaryň we olaryň paýtagtlarynyň sanawy:
- Portugaliýa — Lissabon
- Ispaniýa — Madrid
- Andorra — Andorra-la-Welýa
- Monako — Monako
- Italiýa — Rim
- Watikan — Watikan
- San-Marino — San-Marino
- Gresiýa — Afiny
- Malta — Walletta
- Kipr — Nikosiýa
- ↑ Footnote tekstini şu ýere giriziň


text:
Türkmenistanda “Möhletli harby gullugyndan geçýän harby gullukçylary harby gullukdan boşatmak we Türkmenistanyň raýatlaryny harby gulluga çekmek barada nobatdaky çagyryşy” barada karara gol çekildi.
Karara laýyklykda harby gullygyny berjaý eden raýatlary 2014-nji ýylyň oktýabr-dekabr aralygynda Türkmenistanyň kanunlaryna laýyklykda harby gullukdan boşatmak tabşyrylýar. Şeýle-de, Türkmenistanyň 18 ýaşly we harby gullukdan galmaga haky bolmadyk raýatlaryny we harby gullukdan galmak rugsadyny ýitiren raýatlary goşun gullugyna çagyrmaga görkezme berilýär.
Türkmenistanda harby gulluga çagyrylýan we gullukdan boşadylýan ýaşlaryň sany barada resmi maglumat berilmedi.
Adam hukuklaryny goraýjy guramalar Türkmenistanda alternatiw gullugyň ýokdugy sebäpli dini ynançlary bilen baglylykda harby gullukdan boýun gaçyrýan raýatlaryň tussag edilmegine aladalanma bildirýärler. Dini meseleler boýunça “Forum 18” täzelikler agentligi Türkmenistanda harby gullukdan boýun gaçyrmagy sebäpli häzirki wagtda azyndan ýedi adamyň türmede saklanýandygyny habar berýär.


text:
Eýranyň resmi IRNA habarlar gullugy Bahaýi dinine uýýan edi tussagyň basym sud ediljegini aýtdy. Olar Ysraýylyň peýdasyna içalyçylykda we hudaýa şek etirmekde aýyplanýar.
IRNA Tähranyň adalat departamentiniň başlygy Alireza Awaýä salgylanyp, olaryň sudunyň ýakyn wagtda boljagyny ýazdy. Ol bahailer 2008-nji ýylda tussag edilipdi. Ýöne olaryň sudy awgustda soňa goýlupdy, sebäbi aklawçylar taýýarlyk üçin has köp wagt gerekdigini aýdypdylar.
Eýran bu topary ýewreý döwletiniň tabşyrgy esasynda yslam sistemasyna garşy işlemekde aýyplaýar. Bahileriň halkara jemgyýeti bu topara bildirilýän günäni ret edýär.