text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlary Türkmenistanda 4-nji oktýabrda Altymyrat Annamyradowyň ölmegi bilen baglylykda çuňňur aladalanma bildirdi.
Ýatladyp geçsek, dissident we žurnalist Çary Annamyradowyň Minskide türkmen häkimiýetleriniň haýyşy esasynda tussaglykda saklanýan wagty, onuň Türkmenistandaky dogany – Altymyrat Annamyradowyň 31-nji awgustda näbelli adamlar tarapyndan öýünden alnyp gaçylyp, ýenjilendigi barada maglumatlar gowuşdy.
Iki günläp Altymyratdan hiç bir habar-hatyr bolmaýar. 2-nji sentýabr güni näbelli bir adam ony öýüniň golaýyna taşlap gideninden iki gün soň, ýagny 4-nji sentýabrda-da 52 ýaşly Altymyrat dünýäden ötüpdir.
ABŞ-nyň Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasyndaky (ÝHHG) missiýasy 27-nji oktýabrda ÝHHG-e ýollan beýannamasynda adam hukuklaryny goraýjy aktiwistleriň türkmen häkimiýetleriniň bosgunlykdaky türkmen dissidenti Çary Annamyradowdan ar almak maksady bilen onuň doganyna sütem eden bolmaklarynyň mümkindigi dogrusynda aladalanma bildirýändiklerini hem nygtap geçýär.
Ýatlatsak, adam hukuklaryna gözegçilik edýän “Human Rights Watch” guramasy bu waka bilen baglylykda, özleriniň juda “howsala galandyklaryny” aýdyp, munuň bilen baglylykda ýörite beýanat hem ýaýradypdy.
ABŞ-nyň ÝHHG-däki missiýasy türkmen hökümetine ýüzlenip, Altymrat Annamyradowyň ölümi boýunça gyssagly we bitarap derňew geçirmäge, şeýle-de onuň ölümine jogapkärleriň adalata çekiljekdigine güwä geçmäge çagyrdy.
ABŞ-nyň ÝHHG-däki missiýasynyň ilçisi Daniel B. Baer türkmen hökümetini syýasy oppozisiýa, graždan aktiwistlerine we žurnalistlere, olaryň maşgala agzalaryna edilýän hüjümleri we haýbatlary açyk bir görnüşde ýazgarmaga, şeýle-de, olary sütemden goramaga çagyrdy.
Beýannamada Türkmenistanyň her bir adamynyň, onuň syýasy ýa şahsy garaýyşyna garamazdan, möhüm azatlyklaryny goramak boýunça halkara jemgyýetçiliginiň we ÝHHG-niň öňünde öz üstüne boýun alan borçnamalaryny hem ýatlatdy.
58 ýaşly Çary Annamyradow 1990-njy ýyllarda Türkmenistanda garaşsyz žurnalist bolup işläpdi. Çary Annamyradow Türkmenistandan daşary ýurtlara 2001-nji ýylda emigrasiýa çykdy. Şondan soňra ol Türkmenistana barmady.
2001-2002- nji ýyllarda ol Orsýetde we Belarusda ýaşady. Şol döwrüň dowamynda Annamyradow Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugynyň ştatdan daşary habarçysy bolup işledi. 2002-nji ýylda oňa Şwesiýada syýasy gaçybatalga berildi.
Çary şu ýylyň 18-nji iýulynda Belarusyň serhet gullugy tarapyndan Minskiň aeroportunda tutuldy. Annamyradow türkmen kanun goraýjylarynyň 2000-nji ýylyň başynda beren talapnamasy boýunça saklanypdy. Ol 14-nji sentýabrda azatlyga çykdy.


c: text/html

text:
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Eýranyň ýadro obýektlerine harby zarba urulsa, bu “örän çynlakaý ýalňyşlyk” bolar diýip duýdurdy.
Emma Germaniýa şu aralykda özüniň Eýrana ýadro programmasy baradaky halkara borçnamalaryny ýerine ýetirmegi üçin has uly syýasy we diplomatiki basyşlaryň edilmegine çagyrmakçydygyny aýtdy.
Ysraýylyň prezidenti Şimon Peres altynjy gün Eýrana garşy hüjüm edilmek ähtimallygy barha çynyrgaýan ýaly görünýär diýdi. Bu duýduryş BMG-niň ýadro gözegçiligi gullugynyň Eýranyň ýadro programmasy barada çap etjek hasabatynyň öňüsyrasy edildi.
Ak tamyň sözçüsi Jeý Karniý birinji gün Eýranyň ýadro programmasy barada çap ediljek hasabatdan söz açyp, şeýle diýdi: “Men entek çykmadyk hasabat barada öňünden bir zat aýtmak islemeýärin. Meniň size aýdyp biljek zadym, biz bu hasabatyň Eýranyň ýadro çemeleşmesi we özüniň halkara borçnamalaryny ýerine ýetirmezligi barada öňden aýdyp gelýän zatlarymyzy gaýtalamagyna we berkitmegine garaşýarys. Onsoň bu, meniň pikirime görä, biziň Eýranyň ýadro programmasy baradaky aladalarymyzy gaýtalar”.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Türkmen kikboksçylarynyň üstünligi
Türkmen kikboksçylary iri halkara ýaryşynda nobatdaky gezek uly üstünlik gazandylar. Bu gezek ildeşlerimiz Estoniýanyň paýtagty Tallinde geçen ýaryşda 14 medal (dokuz altyn, üç kümüş we iki bürünç) gazanmak bilen tapawutlandylar.
“Full-kontakt” görnüşinde (el we aýaklar bilen diňe göwrä urgy geçirmek) 66 kilograma çenli agram derejesinde Şöhrat Hallyýew ýeňiş gazanmagy başardy. Bu baýrak Milli sport we syýahatçylyk institutynyň talybynyň gazanan ilkinji baýragy däldir. Onuň üstünlikleriniň arasynda 2013-nji ýylda Inçhon şäherinde (Koreýa Respublikasy) geçen Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça IV Aziýa oýunlarynda bürünç medal hem bar. Indi Şöhrat Aziada- 2017-de Türkmenistanyň düzüminde çykyş etmäge esasy dalaşgärleriň biri bolup durýar.
Şeýle hem milli ýygyndymyzyň düzüminde çykyş etmäge Tallinde geçen halkara ýaryşynyň beýleki ýeňijileriniň hem oňat mümkinçiligi bar. Olar “full- kontakt” we “K-1” (ýapon kikboksinginiň görnüşi) görnüşlerinde çykyş eden Nurmuhammet Atabaýew, Şameret Hallyýew, Pygy Sylabow, Nariman Aýdogdyýew, Muhammet Altybaýew, Şöhrat Ýagmyrow, Azamat Jumakulyýew we Şöhrat Pirimanow dagydyr.
Merdan Mämmedow, Goçmyrat Jumanyýazow we Seýitmuhammet Çaryýew kümüş medala mynasyp boldular. Çarygylyç Tagangylyjow hem-de Begjan Annagylyjow bolsa hormat münberiniň üçünji basgançagyna galdylar.
Türgenlerimiziň gazanan şeýle ýokary netijeleri gönüden-göni milli ýygyndymyzyň baş tälimçisi, Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi ömrüniň 20 ýyldan gowrak wagtyny türkmen türgenlerine bagyşlan Aleksandr Snagowskiniň ady bilen baglanyşyklydyr. Onuň tälim beren türgenleriniň hatarynda dünýäniň çempiony bolan we dünýäniň kubogyny eýelän zehinli türkmen türgenleriniň birnäçe nesli bar.
Bu gazanylan nobatdaky üstünlik Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň öňüsyrasynda ýurdumyzyň kikboksçylarynyň ýokary derejede taýýarlygyny tassyklaýar. A.Snagowsikiniň aýtmagyna görä, Aziada-2017-ä çenli galan wagtda türgenleşik işleri has hem güýçlendiriler. Geljek ýylyň dowamynda öňdebaryjy kikboksing mekdepleriniň binalarynda birnäçe halkara okuw türgenleşikleriniň geçirilmegi göz öňünde tutulýar.
Habarlar #Kikboks
- Soňky habarlar
Türkmen kikboksçylarynyň üstünligi19 Dekabr, 2016 (10:56)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň kikboksing boýunça ýygyndysynyň üsti iri halkara ýaryşlarynyň öňüsyrasynda täze güýçler bilen ýetirildi04 Oktýabr, 2016 (08:36)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň ýygyndysy kikboksingiň K-1 ugry boýunça Aziýanyň açyk çemponatynda ýeňiş gazandy09 Awgust, 2016 (10:30)
- Soňky habarlar
Türkmen kikboksçylary Italiýada geçirilen Dünýä kubogy ugrundaky ýaryşdan dokuz medal getirdiler07 Iýun, 2016 (23:38)
- Soňky habarlar
Türkmen kikboksçylary dünýäniň kubogy ugrundaky ýaryşa taýýarlyk görýärler16 Maý, 2016 (14:55)
- Resmi habarlar
Rigada geçirilen kikboksing boýunça ýaryşda umumy toparlaýyn hasapda Türkmenistanyň ýygyndysy birinji orny eýeledi28 Mart, 2016 (17:04)
- Soňky habarlar
Türkmen kikboksçylarynyň altyn medallary02 Aprel, 2015 (22:26)
- Soňky habarlar
Sagdyn durmuş ýörelgesiniň ýurdy02 Aprel, 2015 (22:24)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň Kubogy paýtagtly kikboksçylarda28 Dekabr, 2014 (18:28)
- Soňky habarlar
Türkmen pälwanlarynyň uly üstünligi28 Oktýabr, 2014 (19:18)
- Soňky habarlar
Gazanylan ýeňişler geljekki üstünlikleriň girewidir30 Iýul, 2014 (20:00)
- Soňky habarlar
Lebapda sport baýramçylygy dowam edýär23 Maý, 2014 (18:28)
- Soňky habarlar
Türkmen türgenleri—dünýäniň güýçli kikboksçylarynyň hatarynda10 Dekabr, 2013 (22:51)
- Soňky habarlar
Türkmen kikboksçylarynyň ilkinji ýeňişleri02 Iýul, 2013 (17:53)


text:
Häzirki wagtda dünýäniň iň gymmat şäheri Ýaponiýanyň paýtagty Tokio hasaplanylýar. Türkmenistanyň paýtagty Aşgabadyň az wagtyň içinde 94 basgançak ýokary galmagynyň özüne ýetik sebäpleri bar.Milli walýuta we amerikan dollary
2008-nji ýylyň ortalarynda ýurduň täze saýlanan prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň milli walýutanyň amerikan dollaryna bolan gatnaşygy babatdaky geçiren reformasy Aşgabatda harytlaryň bahasynyň ýokary galmagyna täsirini ýetirdi.
2008-nji ýyla çenli Türkmenistanda amerikan dollarynyň iki kursy, ýagny «gara bazardaky» kursy we resmi kursy saklanylyp gelinýärdi. Bir amerikan dollary 2008-nji ýyla çenli «gara bazaryň» nyrhynda 24 müň manada, resmi kurs boýunça bolsa 5400 manada barabardy. Resmi kursda bir dollaryň bahasy 5400 manat diýlip kesgitlense-de, ýurduň içindäki ähli haryt dolanyşygy «gara bazardaky» kurs boýunça aýlanýardy.
Berdimuhamedowyň milli walýutada geçiren reformasyna laýyklykda, ýurtda amerikan dollarynyň manada bolan ýeke-täk gatnaşygy ýola girizildi we 1 amerikan dollary 14321 manat diýlip kesgitlenildi. Amerikan dollarynyň ýeke-täk kursunyň kesgitlenen gününden iki ýyldan gowrak wagtyň geçendigine garamazdan, şol kurs häzirki wagta çenli hiç bir üýtgewsizliginde galýar.
Milli walýutanyň amerikan dollaryna bolan gatnaşygynyň tas iki essä çenli aşak düşürilmegi ýurda daşyndan getirilýän harytlaryň nyrhlarynyň ep-esli derejede pese düşmegine getiren-de bolsa, içerki önümleriň bahasy bir durkunda saklandy. Bu bolsa dollar gatnaşygy bilen deňeşdireniňde, ýurtda öndürilýän harytlaryň tas iki essä golaý ýokarlanmagyna getirdi.
Ýurtda amerikan dollarynyň manada bolan ýeke-täk gatnaşygynyň girizilmegi bilen, Aşgabatda, esasan, tehnikalar, elektroniki enjamlar, awtoulaglar ep-esli derejede arzanlady, ýöne iýmitiň bahasy welin juda gymmatlady. Hususan-da, et önümleri bäş ýyl mundan öňki nyrhlar bilen deňeşdireniňde, has-da ýokarlandy. Häzirki wagtda bir kilogram etiň bahasy paýtagt Aşgabatda 4 amerikan dollaryna barabardyr.Ýaşaýyş jaýlarynyň bahasy keýigiň şahynda
Türkmenistanda ortaça aýlyk haky 200 amerikan dollaryna barabar. Paýtagtda bir otagly kwartiranyň bahasy bolsa 35 müň dollardyr.
Soňky üç-dört ýylyň içinde paýtagtda gurluşyklar sebäpli jaýlaryň gaty köp möçberde ýykylmagy, ilata bolsa täze mellek ýerleriň paýlanylyp berilmezligi netijesinde Aşgabatdaky kwartiralaryň bahasy keýigiň şahyna çykdy. Eger-de 2005-nji ýylda bir otagly kwartiranyň bahasy bary-ýogy 4 müň dollar bolan bolsa, onda häzirki wagtda olaryň bahasy 35 müň dollara baryp ýetdi. 4-5 otagly kwartiralar bolsa 80 müň dollardan geçýär.
Aşgabatda gurulýan elita tipli jaýlaryň bahasy bolsa has gala. Olaryň iň arzanynyň bahasy 100 müň amerikan dollaryndan geçýär. Bu tipdäki jaýlaryň 5 otagly kwartiralarynyň bahasy 200 müň amerikan dollaryna barabardyr.
Paýtagtda jaýlaryň şeýle gala bolmagy aşgabatlylaryň ählisiniň ol kwartiralardan islendik möçberde satyn alyp bilýänligini aňlatmaýar.
Elita tipli jaýlaryň ählisi 30 ýyllyk möçberde kreditine berilýär. Emma ortaça 200 dollar aýlyk alýan Aşgabadyň ýaşaýjylary ol jaýlary kreditine almaga-da känbir höwes bildirmeýärler.
Jaýlaryň bahasynyň galmagy bilen, kireýine berilýän kwartiralaryň-da nyrhy görnetin artdy. Häzirki wagtda paýtagtyň «Mir» mikroraýony töwereginde bir otagly kwartiralar aýyna 100-150 dollara, 3-4 otagly kwartiralar bolsa aýyna 400-500 dollara kireýine berilýär.
Aşgabatda daşary ýurtlardan gelýänleriň aglabasy «Mir» mikroraýonynyň çäginden kwartiralary kireýine alýarlar. Bu bolsa öýsüz kösenýän paýtagtlylara zyýan ýetirýär. Sebäbi daşary ýurtlular üçin 5 otagly jaýa aýda 500 dollar tölemek uly pul bolup görünmese-de, öýi ýykylyp, täze öý berilýänçä wagtlaýynça kireýine ýaşamaly bolýan hojalyklara 200 dollar aýlyk bilen juda çökder.Aýlyklar pyýada, nyrhlar atly
2005-nji ýylda ortaça aýlyk iki million manatdy. Şol döwrüň hasabynda ol 83 dollar, häzirki kurs bilen hasaplanyňda bolsa 140 dollar bolýar. Häzir ortaça aýlyk 3 million ýa-da täze denominirlenen pulda 600 manat. Bu bolsa 200 dollar bolýar. Diýmek, bäş ýylyň dowamynda aýlyklar bary-ýogy iki ýarym esse galypdyr, jaýlaryň bahasy bolsa dokuz essä golaý göterilipdir.
Soňky bäş ýylyň dowamynda paýtagtda aşa gurply gatlagyň hatarynyň artýandygy mese-mälim bildirýär. Paýtagtyň köçelerinde bahasy 50 müň amerikan dollary bolan maşynlaryň duşmagy indi geň galdyryjy däl. Aşgabatdaky iň gymmat restoranlarda 10-15 müň, hatda 20 müň dollar çykarylyp, toý tutulýar.Aşgabatda iň arzan taksi hyzmaty
Aşgabatda ýaşaýşyň gün-günden gymmatlaýandygyna garamazdan, taksi hyzmatynyň nyrhy juda arzan bolmagynda galýar. Taksiniň ortaça nyrhy 1 dollar. Paýtagtyň ol künjünden beýleki künjüne çykmak üçin bolsa bary-ýogy 2 dollar ýeterlikdir.
Taksileriň Aşgabatda arzan bolmagynyň birnäçe sebäpleri bar. Ýurtdaky işsizlik zerarly, diňe bir aşgabatlylar däl, eýsem beýleki welaýatlardan gelenler hem paýtagtyň köçelerinde kireý edip, gazanç edýärler. Şunuň netijesinde-de taksileriň bahasy Aşgabatda juda arzandyr.Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Birleşen Ştatlaryň goranmak sekretary Çak Heýgel (Chuck Hagel) Pekiniň Günorta Hytaý deňzindäki territorial dawasy regiondaky durnuklylygy bozýar we halkara düzgünine wehim salýar diýdi.
Heýgel 31-nji maýda, Singapurdaky halkara howpsuzlyk konferensiýasynda çykyp gürläp, haçanda Hytaý «gorkuzmagy» ulanyp, gözegçiligi çäklendirýän «birtaraply herekete ýüz urýan» we halkara düzgünlerine göz ýumýan wagtynda, Birleşen Ştatlar muňa «başgaça garamaz» diýdi.
Şeýle-de Heýgel Hytaýy internet içalyçylygynda aýyplady.
Onuň goranmak ministrleriniň, harby resmileriň, diplomatlaryň, harby ekspertleriň öňünde aýdan sözleri ABŞ-nyň iki hepdeden hem az wagt mundan öň Hytaýyň bäş sany harby ofiserini amerikan kompaniýalaryndaky kompýuterlerden söwda syrlaryny ogurlamak üçin hakerlik etmekde aýyplamagynyň yz ýanyna gabat geldi.
Hytaýyň bir ýokary derejeli harbysy Heýgeliň bu sözlerine gaharly jogap berip, ony «wehim döretmekde» aýyplady.
Hytaý goşunynyň baş ştabynyň başlygynyň orunbasary Wang Guanzhong Heýgeliň sözlän sözi «Aziýa sebitini durnuksyzlyga öjükdirmeden» doly boldy diýdi.
Heýgeliň sözlän sözünden soň Hytaýyň resmi Sinhua habar gullugy Birleşen Ştatlary Aziýada dartgynlyklary ýokarlandyrmakda aýyplady.
Şu arada Orsýetiň Federal geňeşiniň halkara meseleleri komitetiniň başlygy Mihail Margelow Birleşen Ştatlaryň delegasiýasynyň howpsuzlyk forumyndaky çykyşlaryny Orsýet babatda «takatly» diýip häsiýetlendirdi.
Margelow Heýgeliň sözlän sözünden soň Singapurda ITAR-TASS habar gullugyna Heýgel Ukraina krizisi babatdaky «rus-amerikan dawalaryna içgin üns bermedi» we «Orsýet barada tankydy beýanatlardan gaça durdy» diýdi.
Emma muňa garamazdan, Heýgel forumda Orsýetiň Ukrainadaky agressiw hereketleri NATO ýaranlaryny tijendiren «hakykat zaňy» boldy diýdi.
Şeýle-de Heýgel Orsýetiň Ukrainanyň Krym ýarymadasyny anneksiýa etmegi we ukrain serhedinde goşun ýerleşdirmegi NATO ýurtlaryny özleriniň goranyş býujetlerini ýokarlandyrmak barada pikirlenmäge mejbur etdi diýdi.
Heýgeliň sözlän sözi esasan Birleşen Ştatlaryň Aziýa-Ýuwaş okean sebitindäki howpsuzlyk aktiwlerini gaýtadan deňagramlaşdyrmaga gönükdirildi.


text:
5-nji oktýabr - Mugallymlaryň Halkara güni. 1994-nji ýylda BMG tarapyndan ykrar edilen bu sene dünýäniň 100-den gowrak ýurdunda her ýyl bellenip geçilýär. Bu sene Mugallymlaryň ýagdaýy boýunça BMG-niň 1966-njy ýylda ýaýradan rekomendasiýasynyň ýyl dönümine gabat gelýär. Mugallymlaryň halkara gününiň bellenmegi mugallymlaryň we bilim işgärleriniň ýagdaýyna ünsi çekmek we olaryň roluny nygtamak maksadyny göz öňünde tutýar.
Türkmenistanly käbir mugallymlar öz zähmet şertlerinden we özlerine döwlet tarapyndan berilýän ünsden hoşaldygyny aýdýarlar. Soňky döwürde regionlara duýdansyz edýän saparlarynyň çäginde prezindet Gurbanguly Berdimuhamedow, adatça, mekdeplere-de baryp görýär. Şeýle sapaklaryň mekdep mugallymlary tarapyndan begenç bilen kabul edilýänligi türkmen metbugatynda habar berilýär. Milli telewideniýede mugallymlaryň prezidentiň adyna alkyş aýdyp edýän çykyşlary görkezilýär.
Özgerişlikler
Şu günki gün Türkmenistanda döwlet tarapyndan alnyp barylýan we mugallymlary kanagatlandyrýan esasy çäreleriň biri zähmet haklaryna degişli. Soňky ýyllarda býujet işgärleriniň aýlyklary ençeme gezek ýokarlandyrylypdy. Aýlyklaryň ýylda 10% töwereginde galdyrylmagy mugallymlaryň zähmet haklaryna hem täsir ýetirdi.
Türkmenistanly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew birnäçe ýyl “Mugallymlar gazetinde” işläpdi. Ol soňky döwürde mugallymlaryň iş şertlerine degişli bolan özgerişlikler barada Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň berdi:
—Mugallymlara işlemäge şert döretmekde birnäçe özgerişler boldy. Birinjiden, Türkmenistanda mugallymlaryň aýlygy region derejesinde alnanda, umuman, erbet däl. Mugallymlaryň bir stawka iş haky ortaça 250 dollar çemesi. Ýene bir bellemeli ýagdaý Türkmenistanda soňky döwürde dünýä talaplaryna laýyk mekdepler gurulýar, olarda kompýuter oturdylýar, internete çatylýar.
Kynçylyklar
Muňa garamazdan, mekdeplerde bilim beriş prosesine degişli birnäçe kynçylyklar we nogsanlar şu günki güne çenli saklanyp galýar. Azatlyk Raidosy bilen söhbetdeş bolan türkmenistanly mugallymlar şu okuw ýylyndan başlap käbir synplarda ene dili we matematika sapaklarynyň sagadynyň azaldylmagyna gynanç bildirdiler. Emma berilýän bilimiň hilini çäklendiriji bu düzgün girizilen hem bolsa, täze okuw kitaplary çap edilmedi. Bu ýagdaý hem mugallymlaryň işini kynlaşdyrýar.
Girdigiçe çäklendirilýän okuw sagatlarynyň ýurduň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň “Ruhnama” eserine sarp edilmegi-de mugallymlarda nägilelik döredýär.
Mugallymlaryň işini kynlaşdyrýan we iş ýüzünde okuw sapaklary çäklendirip, okuw prosesinde uly bökdençlikleri döredýän ýene bir mesele mugallymlaryň we okuwçylaryň döwlet derejesinde geçirilýän dabaralara mejbury ýagdaýda gatnaşdyrylmagydyr. Bugaýew şeýle çärelere hut mugallymlaryň ilkinji nobatda çekilýändigini aýdýar:
—Bu işe mugallymlar iş wagtyny we işden soňky wagtyny sarp etmeli bolýar. Häzir Türkmenistanda Garaşsyzlygyň 20 ýyllygyna taýýarlyklar bilen bagly şeýle çäreleriň sany köpeldi. Ýöne, umuman alynanda-da, ýurtda her aýda 100-e ýakyn köpçülikleýin medeni çäreler geçirilýär.
Tematiki neşirler
Bilim pudagyna degişli problemalaryň ýene biri mugallymlaryň professional taýýarlygyna we olaryň tejribelerini artdyrmak mümkinçiligine degişli. Synçylar bu ugurdan tematiki neşirleriň ähmiýetini nygtaýarlar.
Sowet döwründe mugallymlar üçin çap edilýän neşirleriň ençemesi bardy. Garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistanda diňe “Mugallymlar gazeti” çap edilýär. Öz döwründe bu gazetde işlän Amanmyrat Bugaýewiň sözlerine görä, şu günki gün bu neşriň aň-bilim ýaýradyjy we magaryfçylyk roly gowşady:
—Gazet öňki ýyllarda bolşy ýaly mugallymlaryň iş tejribesini, öňdebaryjy bilim tejribesini wagyz etmek bilen meşgullanman, propaganda bilen meşgullanýar. “Mugallymlar gazeti” döwlet tarapyndan alnyp barylýan döwlet syýasy propagandasynyň mehanizmine öwrüldi.
Soňky ýyllarda Türkmenstnda bilim pudagyna degişli birnäçe kararlar kabul edildi. 2009-njy ýylda “Bilim barada” täze kanun işe girizildi. Oňa laýyklykda, ýurtda hususy bilim edaralaryny döretmäge rugsat berildi. Ýaňy-ýakynda Türkmenistanyň prezidenti kadrlaryň professional derejesine degişli permana hem gol çekdi. Täze permana laýyklykda, bilim ugrundan iş alyp barmak isleýänlere lisenziýalaryň berilmegine degişli işe berk gözegçilik ediler.


text:
NATO-nyň harby-howa harby bazasyna hüjüm eden birnäçe talyp pitneçiniň öldürilendigini NATO we owgan resmileri habar berdiler. Bu waka Pakistana golaý ýerleşýän Jelalabad şäherinde ýüze çykdy.
Ýerli häkimligiň metbugat sekretary Ahmad Zia Abdulzaýyň aýtmagyna görä, janyndan geçen hüjümçi minalanan maşyny bazanyň girelgesinde partladypdyr.
Owganystanyň Goranmak ministrligi bu wakada 8 pitneçiniň heläk bolandygyny habar berdi. Maglumatda NATO-nyň ýaranlyk güýçlerinden bir adamyň heläk bolup, ýene biriniň ýaralanandygy aýdylýar.
29-njy iýunda Owganystandaky ýaranlyk güýçlerine ýolbaşçylyk edýän general Deýwid Petreus üstümizdäki birnäçe aýyň dowamynda Owganystanda zorlugyň artmagynyň mümkindigini duýdurdy.


text:
"Men gorkýan” diýip, lukmanyň kabulhanasynda oturan ýaş gyz aýdýar, "Men öz saýlawymyň söýgä esaslanmagyny isleýärin”. Lukman oňa seredip şeýle diýýär: "Men saňa düşünýän, ilkinji gezek hemişe şeýle bolýar". Soňra lukman ýüzünde Putiniň suraty çap edilen "Time" žurnalyna üm bilen yşarat edip, şeýle diýýär: "Ynam söýgüdir". Şeýdip, ol gyz şadyýanlyk bilen saýlaw uçastogyna girip gidýär.
"Naşi" ýaşlar toparyna degişli bu reklama Kremliň tarypyny ýetirip, 4-nji martda geçiriljek prezidentlik saýlawlaryndan öň Putiniň kandidaturasyny satmak üçin jynsy duýgulary ulanýan wideolaryň soňkusy
.
Geçen ýyl Putiniň ýarym-ýalaňaç gyzlardan ybarat armiýasy
futbolkalaryny ýyrtyp, "Apple" önümini gutusyndan çykarypdylar. Başga bir ýerde bolsa, gyzlar Putin üçin bileje tort bişiripdiler
. Ýa-da aýdaly, "Cool Hand Luke”
filmindäki maşyn ýuwulýan sýužetde görkezilýän estetika meňzedip, "Putiniň gyzlary" eşiklerini çykaryp, maşyn ýuwupdylar
.
Reklamalar gitdigiçe üýtgäp barýar. Başga bir adam Putin bilen elleşip salamlaşmazyndan öň, köçede gezip ýören gyzlaryň 1000-siniň göwsüni elläp
, "gowy tolgunmalary" Putine geçirmek barada karara gelipdi. Köp gyzlar göwsüni elletmäge razy boldy, köpüsi bolsa ret etdi
.
Emma baýragy "Putiniň tarapyny tutýan gyzlar"
atly klip alýar. Ol ýerde aýdymçy "Jack Daniels" içgisini çüýşesinden owurtlap oturka, Putiniň portretini ogşaýar. Ol Putiniň iti – Konni
bolmak isleýändigini hem aýdyp, ýüzüni itiňkä meňzedip boýaýar. Soňra ol has köp çakyr içýär, gitara çalýar, çykarynýar, mynjyrap ýatan kädiniň üstüne tüýkürýär.
Görnüşe görä, Putiniň saýlaw kampaniýasyny dolandyryjylar Jorj Kluneý täsirini gazanmagyň ugruna çykypdyrlar: erkekleriň Putin bolasy gelýär; zenanlaryň Putin bilen bolasy gelýär. Elbetde, kampaniýa reklamalary ýeserlik bilen taýýarlanypdyr, olardaky sýužetlerden gijäniň ýaryndan soňky jadyly telewideniýäniň we pornografiýanyň ysy gelýär. Olar diňe ýaşlary hem nyşana almaýar, söýgüsini gazanmaga çalyşylýan toparlaryň arasynda şäherli, jalaý, ýaş hünärmenler hem bar.
Nebitden gelýän girdejileriň keýpini görüp ýören şol şäherli hünärmenler bir mahallar Putiniň goldawynyň esasy sütüni bolupdylar. Emma indi ýagdaý üýtgedi, jemgyýetiň ýatdan çykarylan orta gatlagy hem has köp syýasy azatlyklary isläp başlady. Emma soňky aýlaryň dowamynda köçelere çykan ors oppozisiýasynyň esasy düzüminiň indi şol ýaş, professional gatlak bolmagy tötänlik däl bolsa gerek.
Orsýetiň ýaş nesli hem bu zatlara biperwaý garaýar. 2007-nji ýyldaky parlament saýlawlarynda geçirilen pikir soralyşyga görä, 18-24 ýaş aralygyndakylaryň diňe bäşden bir bölegi ses berişlige gatnaşmakçydygyny aýdypdyr. Şol ýyl saýlawa gatnaşanlaryň görkezijisi 64% boldy. Bu reklamada ýaş oglan we gyz saýlaw kabinasynda "söýüşýär". Bu ýerde aýdyljak bolýan zat diňe bir "Bitewi Orsýet" partiýasyna ses bermegiň özüne çekijiligi däl, eýsem ses bermegiň hem "seksi" görünýänligi.
Bularyň hemmesini göz öňünde tutanyňda, onda "Obama girl”
juda gowşak görünýär.


text:
Siriýada hökümetiň gözegçiligindäki Homs şäherde bolan goşa partlamada 22 adam wepat boldy we 100-den gowrak adam ýaralandy, diýip Siriýanyň döwlet telewideniýesi habar berdi.
Homsyň häkiminiň aýtmagyna görä, 26-njy ýanwarda bolan hüjümde içi bombaly ulag barlag-geçiş nokadyna zarba urupdyr. Media maglumatlarynda janyndan geçen hüjümçiniň egnindäki keltekçesini partladandygy aýdylýar.
Liwanda ýerleşýän “Al-Mayadeen” telewideniýesi partlamanyň bolan ýerinde weýran bolan jaýlary görkezdi.
Homs Siriýanyň iň uly şäherleriniň biri bolup, 2012-nji ýylda hökümete garşy çykypdy. Şondan bäri hökümet güýçleri söweşijileriň köpüsini şäherden gysyp çykardylar.


text:
Duşenbe güni Apple kompaniýasy Wall Street Journalyň girdeji we düşewünt çaklamalaryny “derbi-dagyn” etdi. iPhone-lar ilkinji gezek Hytaýda Birleşen Ştatlardakydan köp satyldy. Munuň netijesinde Hytaý iň köp iPhone satýan ýurt bolup, ikinjiligi Birleşen Ştatlar eýeledi.
Hytaýda iPhone mobil telefonlarynyň satuwy 71% artyp, onuň girdejisi 16 million amerikan dollaryndan hem geçdi. Bu görkezijiniň emele gelmegine Hytaýda Täze Ýyl baýramçylygy mynasybetli alnan sowgatlar hem itergi berdi.
Umumylykda, Apple şu ýylyň ilkinji 3 aýynda 61 milliondan gowrak iPhone-yň satylandygyny mälim etdi. Bu hem geçen ýylyň birinji çärýegi bilen deňeşdirilende 23% köpdir.
Mundan bäş gün öň, Hytaýda Apple sagatlary hem satuwa çykaryldy.


text:
Resmiler Somaliniň paýtagty Mogadişuda Birleşen Milletler Guramasynyň (BMG) kerwenine amala aşyrylan bombaly hüjümde azyndan üç somali raýatynyň ölendigini habar berýärler.
Somaliniň ýokary derejeli polisiýa ofiseriniň beren maglumatyna görä, 3-nji dekabrda Mogadişunyň berk goragdaky aeroportunyň golaýynda amala aşyrylan bombaly ulag partlamasynda bir polisiýa ofiseri we “BMG-niň iki janpenasy” öldürilipdir.
“Al-Şabab” atly yslamçy söweşiji toparyň metbugat sözçüsi hüjümiň jogapkärçiligini öz üstüne aldy. Şol bir wagtyň özünde howpsuzlyk resmileri hem hüjümi amala aşyrmakda “Al-Kaýda” bilen ilteşikli bu topary aýypladylar.
Gürrüňi gidýän wakada BMG-niň hiç bir işgäri öldürilmedi.


text:
Anna güni Azerbaýjanyň maliýe ministri Samir Şarifow Sowet Soýuzynyň dargamagynyň yzýany Tygşytlaýyş banklarynda pullary köýen azerbaýjanlylara kompensasiýa tölenjekdigini mälim etdi.
Ol şu maksat bilen ýurduň hökümetiniň ýörite programmany ýola goýandygyny aýtdy.
Maliýe ministri Şarifowyň aýtmagyna görä, Azerbaýjanyň Tygşytlaýyş banklarynyň ozalky müşderileri bolan 2 million 400 müňe golaý adama jemi 1 milliard manada golaý, ýagny 1.27 milliard dollara golaý kompensasiýa tölener.
Onuň sözlerine görä, Tygşytlaýyş banklarynda pullary köýen bu adamlara kompensasiýa tölemek çäresi 2013-nji ýylyň ahyryna çenli geçiriler.


text:
Owgan häkimiýetleri janyndan geçen bombaçynyň azyndan 8 harbyny öldürip, 13-sini ýaralandygyny aýdýarlar.
Bu waka 2-nji iýulda, janyndan geçen bombaçy Kabulda harby işgärleri alyp barýan awtobusyň ýanynda özüni partladanda bolupdyr.
Kabul polisiýasynyň başlygy Haşmat Stanekzaý bombaçynyň hut şol awtobusy nyşana alandygyny aýdýar. Bu hüjümde asuda ilatdan azyndan bäş adam ýaralandy.
«Talyban» bilinýän Twitter hasaby boýunça bu hüjumiň jogapkärçiligini öz üstüne aldy. Bu partlama Kabul uniwersitetiniň golaýynda, berk goragly ýerde boldy.


text:
Türkmenistanda 6-njy oktýabrda açyljak täze ýadygärliklere halkdan gowşan teklipler esasynda at dakylandygy habar berilýär.
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow anna güni Aşgabadyň merkezi meýdançasynda alnyp barylýan işler bilen tanşyp, welosipedi gezelenç etdi we täze Hökümet binasynda maslahat geçirdi diýip, resmi habarda aýdylýar.
Bir günde üç maslahat
TDH gullugy 3-nji oktýabrda golaýda aýdym-sazly dabarlar bilen açylyp, täze ulanylmaga berlen Hökümet binasynda ilki wideo-şekilli iş maslahatynyň, soňra Ministrler kabinetiniň mejlisiniň, şeýle-de Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň maslahatynyň geçirilendigini habar berýär.
Geçirilen maslahatlaryň üçüsinde hem prezident welaýat we şäher ýolbaşçylaryndan, wise-premýerlerden, harby we hukuk goraýjy edaralaryň baştutanlaryndan edilen işler, berlen tabşyryklaryň ýerine ýetirilişi barada hasabat sorapdyr.
Şeýle-de prezident Berdimuhamedowyň indiki edilmeli işler, hususan-da sagdyn durmuş ýörelgelerini ýaýbaňlandyrmak, oba hojalyk işlerini wagtynda we agrotehniki kadalar esasynda ýerine ýetirmek, Garaşsyzlyk baýramyny guramaçylykly geçirmek, ýurtda asudalygy berjaý etmek boýunça degişli görkezmeleri beripdir.
Ýadygärlikler aýdym-saz bilen açylar
Ministrler kabinetiniň başlygynyň orunbasary M.Ýazmuhammedowa prezidente hasabat berip, 6-njy oktýabrda Aşgabat şäherinde täze gurlan Ýadygärlikler toplumynyň açylyş çäreleriniň geçiriljegini aýtdy.
Habarda aýdylmagyna görä, Ýadygärlikler toplumynyň açylyş çäresi mynasybetli, ýurduň medeniýet we sungat işgärleri tarapyndan Aşgabat ýertitremesinde gurban bolanlara we söweş meýdanlaryna wepat bolan gahrymanlara bagyşlanan edebi-sazly çykyşlar, şekillendiriş sungatynyň sergisi taýýarlanýar.
Mundanam başga, şol gün Aşgabat ýertitremesinde gurban bolanlara, Enäniň ýadygärligine, Gökdepe söweşinde we 1941-45-nji ýyllaryň urşunda wepat bolanlara bagyşlanyp gurlan ýadygärliklere gül goýmak çäresi bolar.
"Halk teklip edýär"
Prezident Berdimuhamedow bu hasabaty diňläp, halk içinden gelip gowşan teklipler esasynda, Ýadygärlikler toplumyny «Halk hakydasy», Aşgabat ýertitremesinde gurban bolanlaryň ýadygärligini «Ruhy tagzym», 1941-45-nji ýyllaryň urşunda wepat bolanlaryň ýadygärligini «Baky şöhrat», Gökdepe söweşinde ata-babalarymyzyň görkezen gahrymançylygyny ebedileşdirýän ýadygärligi bolsa, «Milletiň ogullary» diýip atlandyrmak baradaky teklibi makullady.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin ýurduň Uzak Gündogar regionyndaky harby güýçleriniň söweşe taýýarlyk derejesini barlamak üçin harby türgenleşikleri geçirmegi tabşyrdy.
Goranmak ministri Sergeý Şoýgu ýaragly güýçleriň ýolbaşçylarynyň maslahatynda Orsýetiň gündogar harby okrugynyň 11-nji sentýabrda ýokary söweş derejesine getiriljekdigini aýtdy.
Gündogar harby okrugy Hytaý we Mongoliýa biler serhetdeş regionlara, şeýle-de deňizde Ýaponiýa bilen serhetdeş giňişliklere gözegçilik edýär.
Türgenleşikler Täjigistanda geçýän Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasynyň sammitiniň ilkinji gününe gabat geldi. Howpsuzlyk maksatlaryny öz önünde goýýan bu gurama Orsýet, Hytaý, Täjigistan, Gazagystan, Gyrgyzystan we Özbegistan girýär. Analitikler Ukrainadaky krizisiň dowam edýän wagtynda Putiniň harby türgenleşikleri geçirmek barada edýän görkezmelerini geosyýasy maksatlar bilen baglanyşdyrýarlar.


text:
Türkmen mediasy prezidentiň bu saparynyň duýdansyz amala aşyrylandygyny habar berse-de, milli telewideniýe arkaly görkezilen gepleşikden görnüşi ýaly, şäherçäniň ýaşaýjylarynyň Berdimuhamedowyň geljegine öňünden gowy taýýarlanandyklary bildirýär.
Berdimuhamedow Üçajydaky çagalar bagynda, 26-njy ýanwar.
Üçajy şäherçesiniň çagalar bagynda hem-de orta mekdebinde ýurduň prezidenti uly dabara bilen garşylandy. Çagalar Berdimuhamedowa ony wasp ediji goşgulary aýdyp berdiler. Mekdep okuwçylary bolsa prezidentiň «Geljekde kim bolmak isleýäň?» diýen sowalyna jogap berip, özleriniň geljekde ýokary okuw mekdebine okuwa girmegi, hususan-da lukman bolmagy arzuw edýändiklerini aýtdylar.
Üçajy Mary welaýatynyň Baýramaly etrabynyň iň çetinde ýerleşýän şäherçe bolmak bilen, bu ýeriniň infrastrukturasy juda pesdir. Bu ýerde agyz suwy, kommunikasiýa, şäherara ulag serişdeleri pes ýagdaýda.
Şu nukdaýnazardan Berdimuhamedow Üçajynyň infrastrukturasynyň düýpli ösdürilmelidigini degişli ýolbaşçylara tabşyryp, ýerli ilatyň agyz suwy bilen üpjün etmek meselesiniň doly çözülmelidigini aýtdy. Şeýle hem prezident bu ýerde 160 orunlyk täze çagalar bagynyň, 600 orunlyk mekdebiň, medeniýet öýüniň, dermanhananyň guruljakdygyny mälim etdi.
Berdimuhamedow Türkmenistanyň Mejlisiniň başlygyna deputatlaryň ýerli halk bilen elmydama ysnyşykda bolmagyny, olaryň durmuşynyň jümmüşine aralaşmagy berk tabşyrdy we geljekde oba ilatynyň hal-ýagdaýynyň şäherlileriňkiden pes bolmaly däldigini belledi.Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Tährandaky öňki ilçihanasyna çozulmagynyň 30 ýyllygy bilen bagly köçelere çykan Eýranyň oppozision lideri Mirhosain Mosawiniň tarapdarlary bilen howpsuzlyk güýçleriniň arasynda çaknyşyk boldy.
Polisiýa güýçleri protestçilere garşy göz ýaşardyjy gaz atypdyrlar.
Mälim bolşuna görä, oppozision liderleri öz tarapdarlaryny prezident Mahmud Ahmedinejada garşy geçirilýän protestlere gatnaşmaga çagyrypdy. Olar iýunda geçirilen saýlawlaryň galplaşdyrylanlygyny aýdýarlar. Şol saýlawlarda Ahmedinejadyň ýeňiji bolanlygy yglan edilipdi.


text:
ABŞ-nyň ýardam beriji guramasy Owganystanda zenanlara ýardam bermek boýunça programmasyna başlamakçy bolýar. USAID ýagny Halkara ösüş agentliginiň aýtmagyna görä, programma 18 we 30 ýaşlar aralygyndaky 75 müň zenana bilim bermegi, türgenleşdirmegi we olaryň mümkinçiliklerini artdyrmagy göz öňünde tutýar.
USAID-iň penşenbe güni aýtmagyna görä, bäş ýyl möhleti bilen başlanýan programmanyň çäginde aýallaryň hak-hukuklaryny goraýjy toparlary güýçlendirmek, aýallaryň ykdysadyýetdäki roluny artdyrmak we zenanlaryň hökümetiň düzüminde karar çykaryjy wezipelerde ornaşmagyny gazanmak göz öňünde tutulýar.
ABŞ-nyň hökümeti bu programma 200 müň dollar pul ýatyrjagyny aýdýar, ýene 200 müň dollaryň halkara donorlary tarapyndan sarp edilmegine garaşylýar.
Häzirki wagtda owgan zenanlary ýurduň Talybanyň goly astynda bolan döwri bilen deňeşdirilende has erkin ýaşaýarlar, muňa garamazdan Owganystan aýallaryň roluny çäklendirýän ýurt bolmagyna galýar.


text:
13-nji aprelde Koreýa Respublikasynyň paýtagty Seulda ýokary derejedäki türkmen-koreý gepleşikleri geçirildi.
Iki ýurduň Liderleriniň arasyndaky gepleşikler “Çhonwade” Köşgünde ilki kiçiräk düzümde, soňra Türkmenistanyň we Koreýa Respublikasynyň hökümet wekiliýetleriniň agzalarynyň gatnaşmagynda uly maslahatlar zalynda giňişleýin düzümde dowam etdi.
Gepleşiklerde iki ýurduň arasyndaky söwda-ykdysady gatnaşyklara aýratyn üns berildi. Birnäçe ýyllaryň dowamynda Koreýanyň “LG”, “Hyundai”, “Samsung”, “Daewoo” (DEU), “KIA Motors” ýaly ir kompaniýalary Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň dürli ulgamlarynda üstünlikli işleýärler. Olaryň gatnaşýan iri taslamalarynyň hatarynda “Galkynyş” käninde tebigy gazy kükürtden arassalamak boýunça zawodyň gurluşygy, Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumyny döwrebaplaşdyrmak, Gyýanly şäherçesinde polietilen we polipropilen önümçiligi boýunça gazhimiýa toplumynyň gurluşygy bar.
Häzirki wagtda bu hyzmatdaşlyk täze derejä çykarylýar, bilelikdäki durmuşa geçirilmäge başlanylýan we işlenip taýýarlanylýan taslamalaryň hatarynda Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumyny döwrebaplaşdyrmagyň ikinji tapgyryny, tebigy gazdan suwuk ýangyjy almagyň önümçiligi boýunça zawodyň gurluşygyny, metallurgiýa zawodynyň gurluşygyny we beýlekileri görkezmek bolar.
Türkmenistanyň jemgyýetçilik ulag parkynyň awtobuslarynyň we ýeňil maşynlarynyň köpüsi koreý önümçiligine degişli. Bu ulgamdaky hyzmatdaşlyk özüniň netijeliligini görkezdi we biziň ýurdumyz ony uzakmöhletleýin esasda dowam etmäge gyzyklanma bildirýär. “Hyundai motors” kompaniýasy 2017-nji ýylda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça Türkmenistanda geçiriljek Aziýa oýunlary üçin awtoulaglary resmi taýdan getirýän kompaniýalaryň biridir.
Energetika, nebitgazhimiýa, ulag ýaly adaty ykdysady hyzmatdaşlyk bilen bir hatarda, biz täze ugurlardaky gatnaşyklary ösdürmek üçin mümkinçilikleriň bardygyny bilýäris diýip, türkmen Lideri aýtdy. Dokma we himiýa senagaty, şäher gurluşygy we ýol-ulag düzümi şeýle ugurlaryň hatarynda görkezilýär. Bu ugurdaky mümkinçilikleriň ulanylmagy ikitaraplaýyn haryt dolanyşygynyň möçberleriniň ýokarlanmagyny we onuň düzüminiň kämilleşdirilmegini şertlendirýär. Özara söwdany mundan beýläk-de artdyrmak babatda ähli çäreleriň hökümet derejesinde seredilmeginiň zerurdygy barada aýdyp, Türkmenistanyň Prezidenti eksport-import işlerinde harytlaryň görnüşlerini artdyrmak meselelerine ünsi çekdi.
Häzirki döwürde düýpli özgertmeler ýoluna ynamly gadam goýan Türkmenistan üçin Koreýa Respublikasynyň ýokary tehnologiýalar babatdaky tejribeleri we gazananlary has-da wajyp bolup durýar. Şunda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow hyzmatdaşlygyň birnäçe anyk ugurlaryna ünsi çekdi. Türkmenistan geljegi uly taslamalaryň durmuşa geçirilmeginde, aýratyn-da, gün energiýasyny peýdalanmak babatda ýokary tehnologiýaly önümçiligiň döredilmeginde koreýaly hyzmatdaşlar bilen netijeli gatnaşyklara bil baglaýar.
Häzirki döwürde Türkmenistan goňşy döwletler bilen hyzmatdaşlykda Gündogar-Günbatar we Demirgazyk-Günorta ugurlary boýunça köp şahaly ulag-üstaşyr hem-de logistik häzirkizaman köpugurly düzümiň döredilmegine gatnaşýar. Ol Hazar deňzi, Gara deňzi we Baltika deňzi sebitlerine çykýan üstaşyr geçelgeleri özünde jemleýär. Bu bolsa Aziýa-Ýuwaş umman sebitinden Merkezi Aziýanyň çägi bilen Ýewropa we Ýakyn Gündogar ýurtlaryna has oňaýly ugry üpjün edýär. Şunuň bilen baglylykda, ulag ulgamyndaky hyzmatdaşlyk ýakyn geljek üçin türkmen-koreýa gatnaşyklary ösdürmegiň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolup durýar diýip, milletiň Lideri Gurbanguly Berdimuhamedow belledi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bilim bilen baglanyşykly meseleleriň üstünde durup geçmek bilen, Koreýa bilim almak üçin ugradylýan türkmen ýaşlarynyň sanyny artdyrmak hakyndaky meselä seretmegi teklip etdi. Şunuň bilen baglylykda, iki ýurduň bilim ulgamyna degişli döwlet düzümleriniň arasynda, şeýle hem Türkmenistanyň we Koreýanyň ýokary okuw mekdepleriniň arasynda göni gatnaşyklaryň ýola goýulmagynyň maksadalaýyk boljakdygy bellenildi. Munuň özi türkmen-koreý gatnaşyklarynyň ösdürilmeginde bolşy ýaly Türkmenistanyň täze döwrebaplaşdyrylan bilim ulgamynda kemala gelmeginde möhüm ähmiýete eýedir.
Çykyşynyň dowamynda Türkmenistanyň Prezidenti sport ulgamyndaky aragatnaşyklara degip geçdi. Bu mesele 2017-nji ýylda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça Aşgabatda geçiriljek Aziýa oýunlaryna taýýarlygyň çäklerinde has-da möhümdir. Iri sport çärelerini guramakda Koreýa Respublikasynyň toplan baý tejribesi Türkmenistan üçin ony özleşdirmekde uly gyzyklanma döredýär.
Şeýle hem türkmen Lideri ylym, saglygy goraýyş, syýahatçylyk babatda ýygjam gatnaşyklaryň ýola goýulmagynda uly mümkinçilikleriň we zerurlygyň bardygyny belledi hem-de bu ugurlar boýunça pudagara derejede hem-de ulgamlaýyn we uzakmöhletleýin esasda özara gatnaşyklaryň anyk meýilnamalaryny bilelikde işläp taýýarlamagyň zerurdygyna ünsi çekdi.
Giňişleýin düzümde geçirilen gepleşikler tamamlanandan soň, özara peýdaly gatnaşyklaryň ösdürilmegine gönükdirilen ikitaraplaýyn resminamalara gol çekmek dabarasy boldy.


text:
Klimatologiýa
Ýer togalagynyñ klimatlary hakyndaky ylymdyr. Aýratyn ýurtlaryñ klimatyna häsiỷetnama berlende meteorologiýanyñ kanunlaryndan we maglumatlaryndan peýdalanylýar. KLIMAT – howa düzgüniniñ köp ýyllyk gaýtalanyp gelýän kanunalaýyk gatnaşygydyr. Ol grek dilinde “gyşarmak”, ýagny gün şöhleleriniñ Ýer togalagy boýunça deñ düşmezligini añladýar. Klimat türki dil toparynda “yklym” diýlip atlandyrylýar. Klimatyñ döremekliginde, klimaty emele getiriji hadysalar we şertler uly orun eýeleýärler, klimaty emele getirii hadysalara ýylylyk we çyg aýlanyşygy, atmosferanyñ umumy sirkulýasiýasy degişli. Klimatyñ dürli bolmaklygynda geografik giñligiň, gury ýeriñ we suwuñ paýlanyşynyň, orografiýanyň we belentlikleriň, toprak we ösümlik örtüginiň, gar örtügi we buzluklaryň, umman hem-de deñiz akymlarynyň, şeỷle hem adamyň täsiri uludyr. Olar klimaty dörediji şertler hasaplanylỷar. Ýer togalagynyñ klimatlary – geografik zolaklaryň , materikleriñ we deñizleriñ, agdyklyk edýän ýelleriñ we ýurduñ (sebitiñ) ýerli aýratynlyklary göz öñüne tutulyp añladylýar. Meselem, Türmenistan çürt-kesik kontinental klimaty, Baltikaýaka ýurtlary deñiz klimaty bilen tapawutlanýarlar. Bulardan tapawutlylykda Uzak Gündogaryñ klimaty musson görnüşlidir. Bu ýerde ỷeller köplenç möwsümleýin öwusýärler. Klimatyñ döremekligine orografiýa uly täsir edýär. Sumbar we Çendir jülgeleri, Zakawkaziýa, Krymyñ günorta bölegi subtropik klimatly sebitlerdir. Olaryñ demirgazyk bölegi dag gerişleri bilen goralan bolup, olar sowuk howa massalarynyñ çäge aralaşmaklygyna mümkinçilik bermeýärler. Meteorologiýa ylmynyñ esasy usuly howa elementlerine we atmosfera hadysalaryna gözegçilik geçirmeklikdir. Ol ýörite gurnalan meteorologik beketlerde we gözegçilik nokatlarynda alnyp barylýar. Ýurduñ howa şertleri şeýle hem aktinometrik, aerologik we agrometeorologik beketleriñ kömegi bilen hem öwrenilýär. Aktinometrik beketlerde radiasiýa balansyna degişli elementler ölçense, aerologik beketlerde troposferanyñ ýokary gatlaklarynyñ howa şertleri öwrenilýär. Agrometeorologik beketlerde meteorologik elementleriñ we hadysalaryñ oba hojalyk ekinlerine we maladarçylyga täsiri öwrenilýär. Sdandart meteorologik meýdança 26 x 26 inedördül metr möçberinde kabul edilendir. Olarda gözegçilikler adatça ýerli wagt boýunça sagat 0, 3, 6, 9, 12, 15, 18 we 21-de geçirilýär. Atmosferanyñ howa ýagdaýlaryny öwrenmeklik işi şeýle hem meteorograf berkidilen zond şarlarynyñ, aerostatlaryñ, radiozondlaryñ, şeýle hem meteorologik we geofiziki raketalaryñ, howa hemralarynyñ üsti bilen amala aşyrylýar. Howa hemralarynyñ uçurylmagy howa çaklamasynyñ takyklygyny 85-90 %-e çenli ýokarlandyrdy. Olardan alynýan maglumatlar elektron hasaplaýjy maşynlarda (EHM) işlenilýär we atmosfera hadysalarynyñ ýagdaýy gysga wagtda awtomatik gurallar arkaly modelleşdirilýär. Gözegçilik usulyndan başga meteorologiýada tejribe barlaglary (eksperiment) hem ulanylýar. Muña ýer üstüne ýakyn ýerleşen bulutlary we ümürleri pytratmak, doly saklanýan bulutlary ýagşa öwürmek, suwarymly ýerlerde emeli bulutlary we ýagynlary döretmek hem-de ýagdyrmak mysal bolup biler. Tejribe barlaglary howa ulaglary we ekerançylyk üçin peýdalydyr. Howa çaklamasynyñ hilini gowulandyrmak maksady bilen, BMG-niñ tagallasy bilen 1951-nji ýylda Bütindünýa meteorologiýa guramasy döredilýär. Onuñ işine 154-den gowrak döwlet gatnaşýar we ol 5 çäkde 4 ugur boýunça gidrometeorologiýa işlerini alyp barýar: 1) Bütindünýä meteorologiýa gullugy. 2) Bütindünýä meteorologiýa guramasynyñ ylmy-barlag maksatnamasy. 3) Bütindünýä meteorologiýa guramasynyñ daşky gurşaw we onuñ adama täsir edişini öwrenmek maksatnamasy. 4) Bütindünýä meteorologiýa guramasynyñ tehniki bileleşiginiñ maksatnamasy. Olaryñ operatiw ýolbaşçylygy Moskwada, Waşingtonda we Melburnda ýerleşip, bütindünýä howa merkezleri häzirki döwrüñ EHM-i kompỷuter enjamlary we sinoptiki kartalary düzýän we derñew berýän ýörite maşynlar bilen üpjün edilendir. 1974-nji ýylda Bütindünýä meteorologiýa guramasynyñ maksatnamsyna atmosfera hadysalaryny jümle-jahan möçberde öwrenmeklik, atmosferanyñ hapalanmagynyñ öñüni almaklyk ýaly meseleler hem goşuldy.


text:
Çehiýanyň we Slowakiýanyň häkimiýetleri kompýuter setinde kontrafakt önümlere we garakçylyga garşy göreş boýunça ýakynda Tokioda gol çekilen halkara şertnamany makullamagy togtatdylar.
Çehiýanyň premýer-ministri Petr Neças goşmaça analiz üçin dokumentleri dörmegiň zerurdygyny aýtdy. Şeýle esas bilen goňşy Slowakiýada-da makullama prosesi saklandy. Mundan öň şeýle karara Polşa häkimiýetleri gelipdi.
Soňky hepde Çehiýada ylalaşyga garşy çykýanlaryň aksiýalar tapgyry bolup geçdi, hökümet edaralarynyň saýtlaryna hakerler hüjüm etdi.
Ylalaşyga garşy çykýanlar şol ylalaşygyň döwlet organlaryna adamlaryň şahsy durmuşyna aralaşmaga mümkinçilik berýändigini aýdýarlar.


text:
Çarşenbe güni Pakistanyň prezidenti Asif Ali Zardari Eýrana iki günlük sapar bilen barýar. Bu saparynyň dowamynda ol Eýranyň gazyny Pakistana getirmek meselesi boýunça Täharanda ýörite ylalaşyga gol çeker diýlip hem garaşylýar.
Eýranyň gazyny Pakistana akdyrmak üçin göz öňünde tutulýan truboprowodyň gurluşygynyň 1.5 milliard dollara durjakdygy habar berilýär. Häzirki wagt Eýran Pakistana her günde 21.5 million kubometr gaz akdyrmaklygy teklip edýär.
Maglumata görä, prezident Asif Ali Zardari bilen prezident Mahmud Ahmedinejatyň gol çekjek ylalaşyklary Pakistanyň Gwadar port şäherinde Eýranyň ýardamy bilen nebit arassalaýjy zawod gurmak baradaky ylalaşygy-da öz içine alar.
Birleşen Ştatlaryň Eýrana garşy girizen sanksiýalary sebäpli bu gürrüňi edilýän proýektleriň gurluşyklary bilen baglanyşykly gepleşikler uzaga çekdirilip gelindi.


text:
Şu gün Azrebaýjanyň Goranmak ministrligi Daglyk-Garabag regionynda ýüze çykan nobatdaky atyşykda bir azeri esgeriniň ölendigini mälim etdi.
«Frans-Press» habar agentliginiň maglumatyna görä, 21 ýaşly azerbaýjan esgeriniň öten agşam Daglyk-Garabagdaky bitarap zonada ermeni harbylarynyň atan okundan ölendigini habar berýär.
Soňky birnäçe aýyň dowamynda dawaly Daglyk-Garabag regionynda azerbaýjan we ermeni harbylarynyň arasyndaky çaknyşyklar has-da güýçlendi.
Şu üstümizdäki ýylyň başyndan bäri bu çaknyşyklaryň netijesinde azyndan 18 harbynyň ölendigi habar berilýär.


text:
Anna güni Ýewropa Bileleşigi Gresiýanyň býujet defisiti bilen baglanyşykly problemalarynyň öňüni almak üçin bu ýurda ýene goşmaça ýardam bermäge taýýardygyny mälim etdi.
Ýöne Ýewropa Bileleşigi şeýle goşmaça ýardamlaryň berilmegi üçin Gresiýanyň parlamentiniň talap edilýän çäklendirmeleri kabul etmelidigini aýdýar.
Bileleşigiň berjek karz ýardamy bilen baglanyşykly geljek hepde Gresiýanyň parlamenti býujetden sarp edilýän çykdajylary 28 milliard ýewro azaltmak hem-de salgytlary artdyrmak barada täze düzgünlere ses berer diýlip garaşylýar.
Ýewropa Bileleşiginiň talap edýän çäklendirme düzgünleri kabul edilen halatynda, Ýewropa Bileleşigi we Halkara pul gaznasy Gresiýa goşmaça 12 milliard ýewro karz berer.
Soňky wagtlar Gresiýanyň hökümetiniň we parlamentiniň býujet syýasatyna garşy protest çykyşlary ýurtda yzygiderli dowam edýär.


text:
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdoganyň kömekçisiniň howpsuzlyk
gulluklarynyň esgerleriniň tutup duran protestçini urmagy Türkiýede protestleri tutaşdyrdy.
15-nji maýda Türkiýäniň mediasy wakanyň suratlaryny çap etdi we protestçini urup-ýenjen resminiň Erdoganyň edarasynyň başlygynyň orunbasary we premýer-ministriň geňeşçisi Ýusuf Ýerkeldigini habar berdi.
Bu waka Erdoganyň 14-nji maýda Türkiýäniň günbataryndaky Soma eden saparynyň dowamynda boldy. Bu ýerde kömür käninde emele gelen heläkçilikde azyndan 283 adam wepat boldy.
Partlamada diri galyp, dört sagatdan soň halas edilen şahtaçylaryň biri Myrat Ýokus “partlama bolanda men smenamy gutaryp, çykylýan ýere barýardym. Men tüssäni görüp, bir zat ýanýandyr öýtdüm”, diýip 16-njy maýda Reuters agentligine gürrüň berdi.
Partlamanyň bolan ýerine syýahat eden Erdogana garşy çykyş eden gahar-gazaply protestçileriň we polisiýanyň arasynda emele gelen çaknyşyk premýer-ministri supermarketde gizlenmäge mejbur etdi.
Ýerkel 15-nji maýda gynanç bildirip çykyş etdi, şol bir wagtda-da özüniň mejbur edilendigini aýtdy. Kömür käninde heläkçiliginiň bolan ýerine 15-nji maýda Türkiýäniň prezidenti Abdylla Gül hem bardy.


text:
Orsýetiň günorta-günbatar böleginde ýerleşýän Belgorod şäheriniň polisiýasy şu hepdäniň duşenbe güni alty adamy öldürmekde güman edilýän adamy ele salandygyny aýdýar.
ITAR-TASS agentliginiň ýazmagyna görä, Içeri işler ministrliginiň ýerli bölümi Sergeý Pomazunyň ýük otlusynda şäheri terk etmäge synanyşanda sişenbe güni ele salnandygyny mälim etdi.
Pomazunyň polisiýa garşylyk görkezip, eli pyçakly topulandygy habar berilýär. Pomazuny tussag eden polisiýa wekilleriniň biri ýaralandy we keselhana düşdi.
Derňewleriň netijesi
Derňewçileriň aýtmagyna görä, Pomazun 22-nji aprelde awçylyk ýaraglarynydyr harytlaryny satýan dükanda ogurlyk etmek niýeti bilen, dükanyň üç işgärini atyp öldüripdir.
Munuň yz ýany Pomazunyň azyndan bir sany tüpeňi we käbir ok-därileri alyp köçä çykandygy we geçip barýan iki ýetginjek gyzy atyp öldürendigi habar berilýär. Soň Pomazun atasynyň BMW maşynyna münüp gaçmakçy bolan pursatynda ýene bir adamy atyp öldüripdir.
Soňra onuň bu maşyny taşlandygy habar berilýär.
Içeri işler ministrligi Pomazuny ele salmak boýunça geçirilen operasiýa 2 000 gowrak polisiýa işgäriniň gatnaşandygyny, Ukraina degişli goňşy regionlaryň häkimiýetleriniň hem geçirilýän gözlegler barada habarly edilendigini aýtdy.
Derňewçiler Pomazuny sorag edip başladylar.
Aýyplama we jeza
Mundan soň Pomazunyň ruhy sagdynlyk taýdan barlanjagy we onuň suduň öňünde jogap bermäge näderejede ukyplydygynyň anyklanjagy habar berilýär.
Sergeý Pomazuna birnäçe aýyplama ýöňkelýär. Ol adam öldürmekde, ýarag götermekde, ýaragy ogurlamakda we ony ulanmakda, şeýle-de polisiýa işgäriniň janyna kast etmäge synanyşmakda günälenýär. Eger ol sud tarapyndan günäli hasaplansa, ömürlik tussaglyga höküm edilmegi mümkin.
Belgorod şäheriniň sudy Sergeý Pomazunyň işine penşenbe güni garar diýip garaşylýar.
Pomazun ele salnanda Belgorod şäherinde duşenbe günki ok atyşygyň pidalalarynyň hatyrasyna ýas tutulmagynyň ikinji güni dolupdy.


text:
Geçen bir asyryň dowamynda türkmen dili dürli tapgyrlary başdan geçirdi. Bir döwür türkmen dili arap we pars sözleriniň hasabyna baýlaşdyrylan bolsa, sowet döwründe bu ýagdaý rus dili mysalynda gaýtalandy.
Garaşsyzlyk ýyllarynda bolsa esasan türkmen dilinde gürleýän ýaslaryň arasynda türk sözlerini, ýagny Türkiýede ulanylýan aňlatmalaryň has köp ulanylyp başlanandygyna şaýat bolýarys.
Munuň sebäpleri barada aýdylanda, Türkiye bilen Türkmenistanyň aragatnaşygynyň ýygjamlaşmagy, Türkiýede okaýan we işleýän raýatlaryň köpelmegi, şol bir wagtda türk telewideniýesiniň Türkmenistanda meşhurlaşmagy barada gürrüň edip bolar.
Eýsem, ýaşlaryň arasynda türkmençe bilen türkçäniň garyşdyrylyp gürleşilmegine siz nähili garaýarsyňyz? Bu barada ýaşlar näme pikirde?
Bu barada daşary ýurtlarda ýaşaýan türkmen ýaşlary Humaý, Arslan we "Enedilim.com" websahypasynyň döredijisi Nazar bilen söhbetdeş bolduk. Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Abdylhak Hamit Tarhan
Abdylhak Hamyt Tarhan (1851-1937) - türk şahyry. Ol köp ýyllap Parižde, Londonda, Brýusselde diplomatik gullukda bolýar. Abdylhak türk edebiýatynyň ösmegine özüniň mynasyp goşandyny goşan şahyrdyr. Ol "Mazar" diýen (1885, öz aýalynyň ölümine bagyşlanan) meşhur elegiýanyň we ençeme goşgular ýygyndysynyň, drama eserleriniň awtorydyr. Abdylhak "Hindi gyzy" (1875), "Tarik" (1879), "Eşber" (1880) diýen eserlerinde Hindistanda iňlis kolonial syýasatyna garşy çykyş edýär, eden-etdiligi paş edýär, watanlylygy, azatlygy wasp edýär. Emma şonuň bilen birlikde-de onuň döredijiliginde, hamala, yslamyň siwilizatorçylyk roly bar diýen ideýa ýöredilýär, panyslam, pantürkistik tendensiýalar duýulýar.


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamenti tanymal hytaý dissidenti Kao Şunliniň ölümi baradaky habarlardan örän biynjalyk bolandygyny aýtdy.
Şunli sentýabr aýynda tussag edilipdi. Döwlet deparametiniň sözçüsi Jen Psaki şenbe güni Kaonyň Pekindäki hassahanada ýogalandygy baradaky habar Waşingtonda alada döretdi we Birleşen Ştatlaryň hökümeti Kaonyň maşgalasyna öz gynanjyny bildirýär diýdi.
Kao iýunda Daşary işler ministrliginiň öňünde beýleki aktiwistler bilen bilelikde iki aýlyk oturma protestini gurnandygy üçin tussag edilipdi.
Hytaý häkimiýetleri sentýabrda onuň adam hukuklary boýunça tälim programmasyna gatnaşmagynyň öňüni alypdylar.
Hukuk toparlary onuň anna güni, ilki polisiýanyň tussaghanasynda medisina kömegi berilmän, agyr hassa bolup ölendigini aýdýarlar.


text:
Şu gün Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron özüniň bu wezipesinde Türkiýä ilkinji resmi sapara bardy.
Deýwid Kameron bilen birlikde Britaniýanyň goranmak ministri Wilýam Hag hem iki günlük resmi saparyň dowamynda Türkiýäniň ýokary derejeli resmileri bilen ikitaraplaýyn gepleşik geçirerler.
Premýer-ministr Deýwid Kameron Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýýyp Erdogan bilen duşuşygynda käbir beýleki meseleler bilen birlikde, Türkiýäniň Ýewropa Bileleşigine agza bolmak ugrundaky tagallalary barada-da pikir alşar diýlip garaşylýar.


text:
Duşenbe güni Amerikanyň Birleşen Ştatlary belarusly ynsan hukuklaryny goraýjy belli aktiwist Ales Belýaskiniň haýdan-haý tussaglykdan boşadylmagyny talap edip, Belarusyň häkimiýetlerine ýüzlendi.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň metbugat sekretary Mark Toner Ales Belýaskiniň salgyt galplyklarynda aýyplanyp tussag edilmegini Belarusyň häkimiýetleriniň syýasy aktiwistlere garşy alyp barýan gazaply çäresiniň dowam etmesi hökmünde häsiýetlendirdi.
Ales Belýaskiniň ýolbaşçylyk edip gelen ynsan hukuklaryny goraýjy «Wýasna» atly guramasy hem onuň tussag edilmegini syýasy matlaba esaslanýan çäre diýip atlandyrdy.


text:
Ukrainanyň regionlar partiýasy müňlerçe tarapdaryny köçä çykarmagy planlaşdyrýar. Ençeme hepdäniň dowamynda Kiýewiň merkezi Garaşsyzlyk meýdançasynda oppozisiýa protest geçirýär. Munuň golaýynda ýerleşýän Ýewropa meýdançasynda prezident Wiktor Ýanukowiçiň tarapdarlarynyň hem ýygnanyşmagyna garaşylýar.
Kiýewiň polisiýasy gapma-garşylykdaky toparlary bir-birinden aýra saklajakdygyny aýtdy.
Prezident Ýanukowiçiň geçen aýda Ýewropa Bileleşigi bilen hyzmatdaşlygy güýçlendirmek barada ylalaşyga gol çekmekden boýun gaçyrmagy Ukrainada köpçülikleýin protestleri döredipdi.
Anna güni Ýanukowiç oppozisiýa bilen duşuşyk geçirdi. Duşuşykda ýurtda emele gelen krizisden çykalganyň tapylandygy barada habar berilmedi. Prezident hökümeti dargatmak we täze saýlawlary geçirmek barada oppozisiýanyň öňe süren talaplaryny ret etdi.


text:
Eýranyň ýygyndy toparynyň hüjümçisi Reza Guçannejad TASNIM agentligine beren beýanatynda dünýä çempionatynyň tiz wagtdan başlanjak saýlama duşuşyklary, garşydaşlara we türgenleşiklere çemeleşmeler barada pikir-garaýyşlary paýlaşdy.
“Her bir garşydaşyňa-çynlakaý çemeleşmek möhüm. Saýlama oýunlarynyň birinji tapgyrynda bize Türkmenistanyň topary bilen duşuşyk garaşýar we oňa diýseň jogapkärçilikli barmaly, ähli güýjüňi orta goýup, ýokary ussatlyk derejäňi görkezmeli. Eger garşydaşyňy äsgermezlik etseň, bu ýeňlişe tarap birinji ädim bolar”.
“Biziň ýygyndymyzyň kämil oýnuna öz mümkinçiliklerini görkezmäge taýýardygyna ynamym bar. Geçen saýlama ýaryşlarda biz ýokary oýun derejesini görkezdik. Ýogsa, garşydaşlar hem peslär ýaly däldi, aýratyn-da, Günorta Koreýanyň topary. Biz ýeňmek üçin oňat badalga almaly we turuwbaşdan öz başarýan oýnumyzy görkezmeli”.
“Türgenleşik we söweşjeň jebislik, toparlaýyn oýun — ine, şu zatlar möhüm... Diňe güýçli, jebis topar häzirki zaman futboluna mynasyp oýun görkezip biler”.
Beýanatyň çäklerinde Guçannejad özüniň Eýranyň professional futboluna gaýdyp gelýändigi baradaky myş-myşlary ýalana çykardy: “Häzirki wagtda “Çarlton” bilen baglaşan şertnamam bar”.


text:
“WikiLeaks” internet saýtynyň Birleşen Ştatlaryň diplomatik telegrammalaryny köpçülige aýan etmegi dünýä jemgyýetçiliginde köp jedelleriň döremegine sebäp boldy. Indi dünýä liderleri we Birleşen Ştatlaryň resmileri maglumatlaryň ýaýramagynyň ýetiren zyýanlaryndan baş alyp çykmaga synanşýarlar. Žurnalistler we ekspertler bolsa ABŞ-nyň daşary syýasatyna degişli maglumatlaryň ‘wawwaly ýerlerini’ saýlap alýarlar.
Bu adaty media tupany däl. “WikiLeaks” bilen bagly soňky wakanyň iň möhüm tarapy – munuň çynlakaý global täsiri. Görnüşe görä, ýaýradylan gizlin telegrammalar Birleşen Ştatlaryň hökümetindäki bir ýa-da birnäçe çeşme tarapyndan “WikiLeaks” saýtyna ýetirilipdir. Ol hatlar - dünýäniň tas ähli künjegindäki amerikan diplomatlaryndan gelip gowşan maglumatlar. Şol maglumatlaryň mazmuny dünýäniň köp döwletlerinde - Ispaniýadan Günorta Koreýa, Argentinadan Eýrana çenli ýurtlarda - şowhunly, kähalatlarda gaharly media habarlaryna sebäp boldy.
Tomas Pikeriň: "Amerika bolan ynama zeper ýetirilýär".
Emma iň esasy meseleleriň biri - bu maglumatlaryň Amerikanyň hökümetine nähili täsir ýetirjegidir. ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton diplomatiýada gepleşikleriň gizlin geçirilmelidigini nygtady: “Her bir döwlet, şol sanda Birleşen Ştatlar hem özüniň bile işleşýän adamlary we milletleri barada açyk gürrüňleri edip bilmeli. Şeýle-de her bir döwlet, şol sanda Birleşen Ştatlar hem, umumy bähbitleri gozgaýan meseleler boýunça dogruçyl we gizlin gürrüňdeşlik geçirip bilmeli”.
Birleşen Ştatlaryň Iordaniýada, Orsýetde, Birleşen Milletler Guramasynda ilçisi bolup işlän Tomas Pikeriň hem şeýleräk pikirde. Onuň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, maglumatlaryň goragynyň gowşak bolmagy Amerika bolan ynama zeper ýetirýär.
“Meniň pikirimçe, Birleşen Ştatlaryň özüne syr hökmünde berlen maglumatlary gizlin saklap bilmezligi bu ýurda bolan ynamy peseldýär” diýip, Pikeriň aýdýar.Jenaýat işi gozgaldy
Şeýle pikirler hökümete degişli meseleler gizlin bolmaly diýen açyk düşünjelere esaslanýar. Getirilýän argumentlere görä, eger-de amerikan diplomatlarynyň daşary ýurtda işleşýän kärdeşleri özleriniň gürrüňdeşlikleriniň gizlin galmajagyndan çekinseler, onda olar bilen açyk gürrüňdeşlik geçirmek kyn bolar. Şeýle-de daşary ýurt hökümetlerindäki ýa-da Birleşen Ştatlaryň resmileri bilen habarlaşýan adamlara şübheli garalýan ýurtlardaky çeşmeler öz şahsyýetleriniň anyklanmagyndan howatyrlanyp, amerikan diplomatlary bilen maglumat alyşmagy togtadyp bilerler.
29-njy noýabrda Birleşen Ştatlaryň baş prokurory Erik Holder “WikiLeaks” saýtyny “milli howpsuzlygy töwekgelçilige salmakda” aýyplap, oňa garşy jenaýat işiniň gozgalandygyny mälim etdi. Beýleki resmileriň aýtmagyna görä, “WikiLeaks” saýtynyň esaslandyryjysy Julian Assanja “syrly hökümet dokumentleri çap edendigi üçin” 1917-nji ýylda kabul edilen kanuna laýyklykda günä bildirilmegi hem mümkin.
Emma, muňa garamazdan, käbir bilermenler gizlin maglumatlaryň syzylyp çykmagynyň Birleşen Ştatlara ýetiren zyýanynyň çişirilip görkezilýän bolmagy hem mümkin diýip ikirjiňlenýärler.
Britaniýanyň Leiçester uniwersitetiniň diplomatiýanyň taryhy boýunça tanymal professory Jeffreý Berrijiň aýtmagyna görä, “eger-de şeýle zatlar indi gaýtalynmasa”, onda “WikiLeaks” saýtynyň paş edişliginiň yzasy uzaga çekmez. “Birleşen Ştatlaryň abraýyna zyýan ýetirjek fakt – elektronika çagynda şeýle maglumatlaryň giňden ýaýramagyna ýol bermegiň samsyklyk bolandygy”.
Birleşen Ştatlaryň resmileri syzylyp çykan bu maglumatlar netijesinde dörän goh-galmagalyň ýurduň hökümetiniň alyp barýan syýasatyna belli bir derejede baglydygyny boýun aldylar. 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabryndaky terrorçylykly hüjümlerden soň Amerikanyň hökümetiniň dürli organlarynyň arasyndaky maglumat alyş-çalyşygy ýeňilleşdirilipdi. Çaklamalara görä, hut şu sebäpli “WikiLeaks” saýtynyň çeşmesine ýa-da çeşmelerine syrly maglumatlar aňsatlyk bilen ýetipdir. Indiki howp
Ekspertleriň çaklamalaryna görä, indiki howp – 9/11 wakalaryndan öň bolşy ýaly, hökümetiň dürli organlarynyň arasyndaky maglumat aragatnaşygynyň çäklendirilmegi bolar. ABŞ-nyň Goranmak ministrligi geljekde şeýle maglumatlaryň syzylyp çykmagynyň öňüni almak üçin eýýämden käbir çäreleriň ýola goýlandygyny habar berdi.
“Fox News” telekanalynyň tanymal synçysy Bill O’Reýli: “Döwlet departamentiniň maglumatlaryny “WikiLeaks” saýtyna kim geçiren bolsa dönükdir. Ol ölüme ýa-da ömürlik türme tussaglyga höküm edilmelidir” diýdi. Ol efirdäki gepleşikleriň birinde Assanjy “gylyksyz” diýip atlandyryp, “Ol Amerika zeper ýetirmäge çalyşýar. Amerikan häkimiýetlerine oňa garşy hereket etmek kyn bolar, sebäbi ol Amerikanyň graždany däl. Emma şol maglumatlary syzdyranlary jezalandyryp bileris” diýdi. "The New York Post" gazetiniň 30-njy noýabrdaky sanynda “Amerikanyň gyzaran ýüzi” diýen sözbaşy goýuldy.
Emma, muňa garamazdan, söz azatlygynyň radikal tarapdarlary bu meseläniň çenden aşa çişirilendigini aýdyp, hökümetiň syrlarynyň aýan bolmagy internetiň güýjüniň sagdyn subutnamasy boldy diýýärler.
Häzirki wagtda Waşington Aziýada iki söweş bilen başagaý, Eýranyň we Demirgazyk Koreýanyň ýadro ambisiýalaryny togtatmaga synanyşýar we Ýakyn Gündogarda parahatçylyk gepleşikleriniň täzeden ýola goýulmagyny gazanmak üçin tagalla edýär.
Ozalky diplomat Pikeriň “WikiLeaks” saýtynyň häzirki maglumatlary biwagt ýaýratmagynyň şol meseleleri has-da bulaşdyrmagynyň mümkindigine alada bildirdi.
Pikeriň mamlamy ýa-da ýok - maglumatlar çözülip gitdigiçe, ony “WikiLeaks” hekaýasy görkezer.
Kristian Karyl Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Waşingtondaky býurosynyň redaktory.


text:
Hytaýyň häkimiýetleri bu ýurtdaky internetden peýdalanmak azatlygy barada Birleşen Ştatlaryň edýän tankytlarynyň bu iki ýurduň gatnaşyklaryna ýaramaz täsir etmeginiň mümkindigini aýdýarlar.
Düýn Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton internet azatlygy bilen bagly eden çykyşynda ýakynda «Google» kompaniýasynyň Hytaýdaky internet adreslerine bikanun hüjüm edilýändigi barada bildiren aýyplamalaryna salgylanmak bilen, bu ugurda Hytaýyň häkimiýetlerini düýpli derňewleri geçirmeklige çagyrdy.
Şeýle hem, ol Hytaýyň häkimiýetleriniň bu ugurdaky geçirjek derňewleriniň jemgyýetçilik üçin açyk bolmalydygyny öňe sürdi.


text:
Giňişleýin düzümdäki gepleşikler tamamlanan soň, “Ala-Arça” Döwlet kabulhanasynda Türkmenistanyň Prezidentiniň Gyrgyzystana bolan döwlet saparynyň maksatnamasynyň çäklerinde Metbugat maslahatlary zalynda ikitaraplaýyn resminamalara gol çekmek dabarasy boldy.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň we Gyrgyz Respublikasynyň Prezidenti Almazbek Atambaýewiň gatnaşmagynda Türkmenistanyň Söwda-senagat edarasy bilen Gyrgyz Respublikasynyň Söwda-senagat edarasynyň arasynda özara düşünişmek hakyndaky Ähtnama; Bedenterbiýe we sport ulgamynda hyzmatdaşlyk etmek hakynda Türkmenistanyň Sport baradaky döwlet komiteti bilen Gyrgyz Respublikasynyň Hökümetiniň ýanyndaky Döwlet bedenterbiýe we sport agentliginiň arasyndaky Ylalaşygyň çäklerinde 2016-2017-nji ýyllarda hyzmatdaşlyk etmek boýunça çäreleriň Meýilnamasyny tassyklamak baradaky Teswirnama; Medeniýet babatda 2016-2017-nji ýyllarda hyzmatdaşlyk etmek hakynda Türkmenistanyň Medeniýet ministrligi bilen Gyrgyz Respublikasynyň Medeniýet, Maglumatlar we syýahatçylyk ministrliginiň arasyndaky Ylalaşygy durmuşa geçirmek boýunça çäreleriň Meýilnamasyny tassyklamak baradaky Teswirnama gol çekildi.
Gol çekilen resminamalaryň hatarynda Türkmenistanyň Ahal welaýaty bilen Gyrgyz Respublikasynyň Batken oblastynyň arasynda hyzmatdaşlyk etmek hakyndaky Ylalaşyk; Türkmenistanyň Balkan welaýaty bilen Gyrgyz Respublikasynyň Yssik-Kul oblastynyň arasynda hyzmatdaşlyk etmek hakyndaky Ylalaşyk; Aşgabat şäherinde 2014-nji ýylyň 11-nji noýabrynda gol çekilen, Türkmenistan bilen Gyrgyz Respublikasynyň arasynda Dostluk, özara düşünişmek we hyzmatdaşlyk etmek hakyndaky Şertnamanyň tassyklaýyş resminamalaryny alyşmak baradaky Teswirnama bar.
Şeýle hem bu ýerde pudagara hyzmatdaşlygy nazarlaýan ikitaraplaýyn resminamalara, şol sanda Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasy bilen Gyrgyz Respublikasynyň Milli ylymlar akademiýasynyň arasynda ylmy-tehniki hyzmatdaşlyk hakyndaky Şertnama; Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň ýanyndaky Baş arhiw müdirligi bilen Gyrgyz Respublikasynyň Hökümetiniň ýanyndaky Döwlet hasaba alyş gullugynyň ýanyndaky Arhiw agentliginiň arasynda hyzmatdaşlyk etmek hakyndaky Ylalaşyga; Türkmenistanyň Oba hojalyk ministrligi bilen Gyrgyz Respublikasynyň Oba hojalyk we meliorasiýa ministrliginiň arasynda oba hojalygy babatda hyzmatdaşlyk etmek boýunça özara düşünişmek hakyndaky Ähtnama; Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi bilen Gyrgyz Respublikasynyň Saglygy goraýyş ministrliginiň arasynda hyzmatdaşlyk etmek hakyndaky Ylalaşyga; Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi bilen Gyrgyz Respublikasynyň Daşary işler ministrliginiň arasynda 2016-2017-nji ýyllar üçin hyzmatdaşlyk etmegiň maksatnamasyna; Ýokary hünärli ylmy we ylmy-mugallymçylyk işgärlerini synagdan geçirmek babatda hyzmatdaşlyk etmek hakynda Türkmenistanyň Hökümeti bilen Gyrgyz Respublikasynyň Hökümetiniň arasyndaky Ylalaşyga; Ylmy-tehniki hyzmatdaşlyk hakynda Türkmenistanyň Hökümeti bilen Gyrgyz Respublikasynyň Hökümetiniň arasyndaky Ylalaşyga; Bilim babatda hyzmatdaşlyk etmek hakynda Türkmenistanyň Hökümeti bilen Gyrgyz Respublikasynyň Hökümetiniň arasyndaky Ylalaşyga gol çekilýär.
Bu ýere ýygnananlaryň şowhunly el çarpyşmalary astynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Gyrgyz Respublikasynyň Prezidenti Almazbek Atambaýew Bilelikdäki Beýannama öz gollaryny goýýarlar.


text:
Adam mydama gowy zady arzuwlap, gowy zada garaşýar. Ýaman döwürdenem, ýaman adamlardanam, ýaman ýagdaýdan-da ýagşylygy umyt edýär. Ençe wagtlap arzuw-umyt bilen garaşylan zat hem «hiç zat» diýlen ýaly bolýar welin, adamlar atdan ýykylan ýaly bolýar.
Türkmenistanyň prezidentiniň 24-nji fewralda döredijilik intelligensiýasynyň wekilleri bilen bolan duşuşygy hem «hiç zat» boldy diýip aýdyp bolar.
Adamlar bu duşuşyga iki aýlap, uly arzuw-umytlar bilen garaşdylar. Gowy-gowy zatlaryň boljakdygy hakda bolsady ekdiler. Ýöne iň soňunda hiç zadam bolmady.
Şeýle duşuşyklaryň boljakdygy hakdaky gürrüňler, duşuşyklara, uly ýygnaklara umyt bilen garaşmak, iň soňundan hem «hiç zada» tomaşa etmek hem paşmadyk umytlar sebäpli gamgyn halda gezmek Türkmenistanyň döredijilik intelligensiýasynyň wekillerine-de, halkyna-da, umuman, ähli kärdäki işgärlere-de prezident Nyýazowyň döwründe-de endik bolupdy.
Çykyş eden adamlar 2010 - njy ýylyň 24-nji fewralyndaky bolan duşuşygy—Türkmenistanyň prezidentiniň ýurduň döredijilik işgärleri bilen duşuşmagyny «Taryhy waka» diýip atlandyran bolsalar-da, bu duşuşyk bilen 2008-nji ýylyň 19-njy ýanwarynda bolan - döredijilik intelligensiýasynyň wekilleri bilen bolan duşuşygyň arasynda hiç hili tapawut bolmady. Öňki duşuşykda-da, bu duşuşykda-da şol bir boş sözler bilen gowy sungat hem edebiýat eserlerini döretmegiň gerekdigi hakda gürrüň edildi.
Türkmenistanyň Gahrymany Maýa Kulyýewa öz çykyşynda: «Galkynyşlar zamanasynyň başlananyna üç ýyl geçdi. Köşk ýaly teatrlar bar. Şeýle-de bolsa, hiç hili gowy sahna eseri döremedi» diýip aýtdy. Prezidentiň «Şasenem-Garyp» operasyna baranda «Gowy sahna oýny bolsa, men mydama görmäge geljek» diýen sözlerini ýatlamak bilen, Maýa Kulyýewa hiç bir teatrda gowy oýnuň ýokdugyny nygtap geçdi.
Gowy oýunlar, gowy edebi eserler erkin döredijilige ýol açylanda döreýär. Döredijiligi hem dörediji adamy gysymda gysyp saklamak düzgüni barka, Türkmenistanda gowy eser döremez.
Gowy eser nirede dörär?
Ýazyjy ýa-da dramaturg häkimiýetleriň «Ony ýazmak bolanok, muny ýazmak bolanok» diýen görkezmesi bilen, elbetde, ömrüni ötürmez. Zehini häkimiýetleriň syýasaty jylawlap bilmez. Ýazyjy-da, dramaturg-da, kinoçy-da gowy eserini ýazar, ýöne ol halka ýetmez. Sandykda ýatar. Gowy döwür gelende ol eserleriň bagty açylar. Gowy eserler häzir Türkmenistanyň bir adamyň göwnüni tapmak üçin çap edilýän metbugatynda-da, bir adama ýaranmak ugruna gönükdirilen teatrlarynda-da peýda bolmaz.
Prezident Nyýazowyň döwründe Türkmenistanda edebiýat hem sungat doly ýok edildi. Has dogrusy, edebiýat hem, sungat hem bir adamyň göwnüni tapmak döredijiligine öwrüldi, ol häzirem şol maksada gulluk edýär. Bu ýagdaýy döredýänlerem bilýär, döredijilige päsgel berýänlerem.
Döredijilik intelligensiýasynyň wekilleriniň duşuşygynda Medeniýet ministri Gulmyrat Myradow 2010-njy ýylyň Garaşsyzlyk baýramçylygyny gowy medeni çäreler, aýdym-sazlar bilen geçirjekdigini aýtdy. Çeper höwesjeňlere salgylanaýmasaň, sungatda gürrüň edere başga zadam galmady.
Näme üçin medeniýet ministri döredilen bir ajaýyp sahna eseriniň, ýa-da kino eseriniň, ýa-da çap edilen kitabyň adyny agzap bilenok? Sebäbi ol zatlar häzirki Türkmenistanda ýok. «Ony ýazmaly däl, muny ýazmaly däl» syýasatynyň aşagynda hiç hili eser döremeýär.
Öňki duşuşykda-da bolupdy, bu duşuşykda-da boldy
Kitaphanalar döretmek, gowy kinolar döretmek, kitaphanalarda kitaplaryň ýoklugy, gowy kinolaryň düşürilmänligi hakdaky şol bir gürrüňler 2008-nji ýylda döredijilik işgärleri bilen bolan duşuşykda-da bolupdy, bu duşuşykda-da boldy.
Erkin döredijilige, azat metbugata ýol berilmeýän Türkmenistanda ýagdaý şu gidişine gitjek bolsa, hiç wagtam gowy kino-da döremez, sahna eserem ýazylmaz, kitaphanalar bolsa kitapdan dolmaz. Boş-boş sözler bilen bolsady ekildi. Bolany şol.
Döredijilik intelligensiýasynyň wekilleri bilen prezidentiň 2010-njy ýylyň 24-nji fewralyndaky duşuşygy hiç zat boldy. Ondan döredijilik işgärlerine-de hiç zat ýok, halka-da. Eýýäm ýigrimi ýyl bäri erkin döretmäge ýol berilmän, ýürekleri öldürilen, diňe çaga eklärlik pul üçin döwrüň syýasatyna görä galam ýöredip ýören döredijilik işgärleri özlerine «hiç zat» beren ýygnagy goldap, betbagt halda häli-şindi el çarpdy oturdylar.
«Durmuş hakykatyny dogry beýan etmeli» diýip, ýazyjylara aýdyldy. Dogry aýdylan söz. Ýazyjy durmuş hakykatyny dogry beýan edip biler. Meselem: halka berilmän, boş duran jaýlary, öý tapman, kireýine ýaşap ýören ýaş çatynjalary, işsiz halky, neşekeşleri, daşary ýurtlara iş gözläp çykan türkmenleri, ýumrulan kinostudiýany, keselini bejertmäge pul tapman ýören näsaglary…
Galkynyş döwründe tema kän. Hemmesem durmuş hakykaty. Edebiýatyň özi durmuş hakykaty. Edebiýat ýasama ýazylan eseri derrew taşlaýar. Edebiýat - durmuşy şol durşuna göçürip almak.
Serdar Gulgeldiýew türkmenistanly synçy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Britaniýa Ukrainanyň gündogarynda ýaýbaňlanýan krizise jogap hökmünde Russiýa garşy “has köp sanksiýalary” girizmegi üçin Ýewropa Bileleşigine çagyryş edýär.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleriniň 14-nji aprelde geçirjek ýygnagyna gatnaşmak üçin Lýuksemburga baran Britaniýanyň daşary işler ministri William Hague “Russiýanyň özüni-alyp barşyna jogap hökmünde has köp sanksiýalaryň girizilmelidigini” aýtdy.
Şeýle-de, Hague “[Ukrainadaky] bu ýagdaýyň Russiýa tarapyndan planlaşdyrylyp, döredilendigine hakyky manyda hiç hili şübhe bolup bilmez” diýdi.
Ýewropa Bileleşigi rus resmileriniň käbirlerine eýýäm syýahat gadagançylyklaryny girizip, bank hasaplaryny doňdurdy. Şeýle-de, ÝB has köp ykdysady sanksiýalaryň bolup biljekdigi barada hem haýbat atypdy.


text:
ABŞ-nyň we Orsýetiň diplomatlarynyň Siriýadaky söweşleri gowşatmak boýunça ylalaşmak ugrundaky synanyşygy şowsuzlyga uçrady.
ABŞ-nyň döwlet departamentiniň resmisiniň 5-nji sentýabrda aýtmagyna görä, ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerriniň we Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrowyň Hangzhouda “Uly 20” guramasynyň sammitiniň ýanynda geçiren gepleşikleri ylalaşyga gelinmän tamamlanypdyr.
Kerri we Lawrow Siriýada “Yslam döwleti” (YD) toparyna we beýleki ekstremistlere garşy göreş boýunça ABŞ-nyň we Orsýetiň harby hyzmatdaşlygyny artdyrmak barada gepleşipdir.
Garaşylan ylalaşyk Siriýada gabawdaky ýerlere kömek eltmek boýunça düzgünleri we Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň hökümetini ABŞ tarapyndan goldanýan gozgalaňçylary bombalamagynyň öňüni almak boýunça ädimleri öz içine alýar.


text:
Irina Prohorowa prezidentlik saýlawlarynda ýeňilen Mihail Prohorowyň uly aýal dogany. Onuň Orsýetiň syýasy sahnasyndaky täsiri gitdigiçe artýar.
Görnükli edebiýat tankytçysy we medeniýetiň taryhçysy Prohorowa özüniň syýasy karýerasynyň Orsýetiň adaty raýatlary bilen häkimiýet başyndaky elitanyň arasyndaky çakdanaşa uly bölünişige gözüni açanlygyny aýdýar.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Rus gullugynyň žurnalisti Andreý Şaryý edebiýat tankytçysy Irina Prohorowa bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Orsýetiň Kommunistik partiýasynyň prezidentlige kandidaty Gennadiý Zýuganow Wladimir Putiniň ýeňşi bilen tamamlanan 4-nji mart saýlawlaryny, galplyklaryň köpdügi sebäpli, ykrar etmeýänligini yglan etdi. Mihail Prohorow saýlawlaryň netijelerini ret etmekçimi?
Irina Prohorowa:
Kandidat bu saýlawlary adalatly hasap etmeýänligini aýdanda, esasy kandidat bilen deňeşdirilende, oppozision kandidatlar üçin döredilen şertleriň düýbünden deň bolmanlygyny belläpdi. Ol bu saýlawyň kanuna näderejede laýyk gelenligi barada ähli şikaýatlar barlanyp, zerur bolsa, sesleriň gaýtadan sanalmagyndan soň aýdyp biler. Sebäbi ştaba örän köp jaň edildi, olaryň sanynyň 8 müňe ýetenligini bilýärin. Munuň netijesinde 4 müň kanuny bozma hasaba alyndy.
Azatlyk Radiosy: 4-nji mart saýlawlary sizde nähili täsir galdyrdy? Siz bu saýlawlary dekabr aýynda geçirilen parlament saýlawlaryndan has açyk hasap edýärsiňizmi?
Irina Prohorowa:
Biziň jemgyýetimiz täzelige örän tiz öwrenişýär, özüni ýagdaýa laýyk alyp barýar we durmuşa ukyplydygyny görkezýär. Emma häkimiýetimiz utopiýa we gadymy döwre mahsus tejribelere eýerýär, ol 17-18-nji asyrlarda galana meňzeýär.
Meniň üçin baha bermek kyn. Gözegçilik eden we şähere aýlanan kärdeşlerimiziň gürrüň bermeklerine görä, olar “karusel” diýlip atlandyrylýan, ýagny şol bir saýlawçylaryň uçastokdan uçastoga geçip ses bermegi bilen bagly örän köp wakalary hasaba alypdyrlar. Şeýle ses berijiler dürli şäherlerden gelip, ýaşaýan ýerlerinden başga ýerlerde ses bermäge rugsat berýän “otkrepitel” talonlary bilen ençeme sapar ses berýärler. Olaryň näderejede köp bolanlygy we saýlaw netijelerine näderejede uly täsir ýetirenligi ähli maglumatlar toplanansoň belli bolar.
Azatlyk Radiosy: Siz doganyňyzyň prezidentlik kampaniýasynda aktiw rol oýnadyňyz. Saýlawlar siziň syýasata tarap ilkinji ädimiňiz boldy. Bu size näme berdi?
Irina Prohorowa:
Medeniýet boýunça taryhçy üçin jemgyýetiň nädip işleýänligine syn etmek hemişe örän gyzykly. Öň men muňa medeni syýasat bilen meşgullanýan adamyň gözi bilen garaýardym. Neşiri dolandyrmak, žurnallary çap etmek we ynsanperwerlik işlerini alyp barmak hem syýasatyň bir bölegidir. Emma, başga bir tarapdan, bu zatlara häkimiýetiň işleýşiniň mehanizmi nukdaý nazaryndan seretmek hem örän gyzykly. Şeýle bolanda, her bir raýatyň we tutuş jemgyýetiň ýüzbe-ýüz bolýan kynçylyklaryna has gowy göz ýetirýärsiň. Bu durmuş tejribelerini baýlaşdyrýar we adamyň öz graždan pozisiýasyny kesgitlemegine itergi berýär.
Azatlyk Radiosy: Siz häzir Orsýete syýasatçy hökmünde nähili garaýarsyňyz?
Irina Prohorowa:
Men umuman ýetişen adam. Sowet jemgyýetinde ýaşamak boýunça tejribäm hem bar. Öň häzirkisinden hem has berk režim bardy. Men häzir şu çaka çenli görlüp-eşidilmedik bir ýagdaýa şaýat boldum diýip biljek däl, emma men häzirki döwürde örän güýçli depginde özgerýän jemgyýet bilen könä bil baglaýan häkimiýetiň arasynda bölünişigiň bardygyna has anyk göz ýetirdim. Meniň pikirimçe, ýönekeý adylanda, Orsýetiň esasy problemasy hut şundan ybarat. Biziň jemgyýetimiz täzelige örän tiz öwrenişýär, özüni ýagdaýa laýyk alyp barýar we durmuşa ukyplydygyny görkezýär. Emma häkimiýetimiz utopiýa we gadymy döwre mahsus tejribelere eýerýär, ol 17-18-nji asyrlarda galana meňzeýär. Häkimiýet institutlaryny häzirki jemgyýetiň we häzirki dünýäniň talaplaryna laýyk etmek meniň doganym üçin örän wajyp diýip, pikir edýärin.


text:
Awstriýanyň polisiýasy uly ýolunyň egremçesinde goýlup gidilen bir ýük maşynynda 71 migrantyň, şol sanda dört çaganyň we sekiz aýalyň öli tapylandygyny aýtdy.
Şeýle-de polisiýanyň 28-nji awgustda aýtmagyna görä, bu ýagdaý bilen baglylykda Wengriýada üç adam tussag edilipdir.
Polisiýa bu sowadyjy ýük ulagyny Wenadan Wengriýanyň paýtagty Budapeşte barýan ýoluň gyrasynda tapdy.
Germaniýanyň kansleri Angela Merkel bu ýagdaýyň 27-nji awgustda Wenada Balkan sammitinde migrantlar meselesini maslahat eden ýewropa liderlerini hopukdyrandygyny aýtdy.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça ýolbaşçysy Federika Mogherini betbagtçylykly wakanyň agza döwletlerini “karara we jogapkärçilige gelmäge” itermegine umyt baglaýandygyny aýtdy.
Siriýa we Liwiýa ýaly ýurtlary terk edýän ýüzlerçe müň adam Ýewropa Bileleşigine barýar.
Diňe bir Germaniýa başpena soraýanlarynyň sanynyň şu ýyl 800 müň adam boljagyny çak edýär.


text:
Moskwanyň durnuksyz Birýulowa etrabynda özbegistanly raýat öli tapyldy.
Çarşenbe güni Russiýanyň derňew komitetiniň Moskwa bölümi boýunça metbugat wekili 51 ýaşly özbek raýatynyň jesediniň sişenbe güni tapylandygyny habar berýär. Resmileriň aýtmagyna görä, ol ençeme sapar pyçaklanypdyr.
Ýekşenbe güni Birýulowada müňlerçe anti-migrant protestçileriň bag-bakja önümi saklanýan ammara hüjüm etmegi we polisiýa bilen çaknyşmagy netijesinde bu etrabyň ady metbugatyň baş sahypalaryna ýerleşipdi.
Bu waka kawkazly migrant tarapyndan öldürildi diýilýän rus raýatynyň jaýlanyş mirasymynyň yzýany bolup geçdi.
Duşenbe güni Birýulowada polisiýa 1200 töweregi migrant işçini tussag edipdi. Sişenbe güni bolsa polisiýa Azerbaýjanyň raýatyny rus raýatyny öldürmekde aýyplap tussag edipdi.
Moskwanyň sudy Birýulowadaky bag-bakja önümi saklanylýan ammaryň 90 gün ýapylmalydygy baradaky karary çykardy.


text:
Anna güni Ispaniýanyň paýtagty Madridde we Barselona şäherinde hökümetiň maliýe tygşytlaýyş çärelerine garşy protest bildirilip geçirilen demonstrasiýada polisiýa protestçilere garşy rezin ok atýan ýaraglary ulandy.
Madriddäki bu günki demonstrasiýa ýüzmüňlerçe adamyň gatnaşandygy habar berilýär. Şu gün hökümetiň maliýe syýasatyna garşy şuňa meňzeş protestler Ispaniýanyň 80-e golaý şäherinde geçirilýär.
Bu wakanyň öňýany, düýn ýurduň dolandyryjy Halk partiýasynyň agdyklyk edýän parlamenti maliýe tygşytlaýyş çäreleri baradaky kanunyň taslamasyny goldap ses berdi.
Bu täze çäreler harytlara salynýan salgytlary artdyrmaklygy we aýlyk haklaryny ep-esli kemeltmekligi göz öňünde tutýar.


text:
Bu günler Türkmenistanyň paýtagty Aşgabat şäherinde ýerleşýän onkologiýa keselleriniň keselhanasyna baran her bir näsag, näsagyň ýany bilen baran hossarlar bu keselhananyň gapysyna üýşen märäkäni görüp içini çekýär.
Şeýle bolmazça-da däl. Bu keselhana üýşen adamlar kiçiräk bir bazary ýada salýar. «Mundan üç-dört ýyl öňem beýle däldi. Rak keseli örän köpelýär» diýşip, üýşüp duranlar biri-biri bilen pikir alyşýarlar.
Öňler, «rak keseli bilen keselläpdir» diýen söz gaty seýrek eşidilerdi. Bu günki gün bolsa rak keselleriniň keselhanasynda türkmenistanlylara diňe analiz tabşyryp görmek üçin nobat ýetenok. Adam şeýle köp. Ýatyp, bejerilmäge gelmek üçin bir aýlap nobata durmaly. Halys bagty çüwen bolaýmasa, ol möhlete çenli kä bir adamlar eýýäm özüni keseliň eline berip, dünýe bilen hoşlaşyp ugraýar.
«Keselhananyň ýolbaşçylarynyň iň ulusyny görenimizde, analiz tabşyrmak üçin bäş günden soň nobatymyz ýetdi» diýip, näsaglaryň biriniň hossary gaharlanýar.
Gaýgy-gussa keseli
Aslynda rak keseline gaýgy-gussanyň keseli diýýärler. Şu diýlenler bilen ylalaşasyň gelýär. Halka hossar bolýan adam ýok. Oňa ne jaý berilýär, ne mellek, ne iş, ne aýlyk, ne çagasyna okar ýaly okuw, ne bir şatlanar ýaly ýaşaýyş. Adamlar gaýgy-gussanyň içinde, şol ylgaşyp ýörler.
Kimler çagasyny niredir bir ýerlere okuwa ýerleşdirmek üçin gaýgyda, kimler goşun gullugyndan maýyp bolup gelýän ogluň gussasynda, kimler türmä giden ogullaryň yzyndan gözi ýaşly ylgaýa, kimler neşekeş är-ogul bilen erjeşip, ömrüni kül edýär, kimler bir million manat aýlyga çagalaryna çörek iýdirjeginem bilmän, eşik geýdirjeginem bilmän, gaýgy-gussada, şol bir million manada nädip tünek edinip bolar diýen gaýgy bilen daňlaryny gussaly atyrýarlar.
Gaýgy-gussa adamyň ýüregini iýýär, beýnisini zaýalaýar. Hemme kesel gahardan-gussadan başlanýar. Rak keseliniň köpelmeginiň, elbetde, medisina taýdan-da öz düşündirilişi bardyr, ýöne Türkmenistanda rak keselleriniň birden beýle derejede köpelmeginde durmuş ýetmezçilikleriniň täsiriniň bardygyna ynanasyň gelýär.
Aýratyn-da, Türkmenistanda ragyň gyzylödekde, agyz boşlugynda we bokurdakda döreýän görnüşlerinden ejir çekýän köp. Şordan hem gurçuk köpelmesinden zaýalanan ýerlerde her edip-hesip edip ekin ýetişdirmek üçin guýulýan çem gelen himikatlar siňen iýmitleriň iýilmeginiň hem dürli keselleriň köpelmegine täsiriniň ýetýän bolmagy mümkin.
Türkmenistanda rak keselleriniň birden beýle köpelmegine spesialistler näme diýerkä?!
Serdar Gulgeldiýew aşgabatly synçy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Pakistan Türkmenistanyň elektrik eksport etmek üçin aýrybaşga geçiriji liniýasyny gurmak plany baradaky teklibini ret etdi.
Türkmenistan elektrik energiýasyny ýakyn goňşulary Eýrana we arzanladylan bahadan Owganystana eksport edýär hem-de elektrik eksportyny geljekde has giňeltmegi maksat edinýär.
“The Express Tribune” neşiriniň 7-nji sentýabrda ýazmagyna görä, Pakistan Aşgabadyň aýrybaşga planyna derek, Türkmenistandan Merkezi Aziýa Günorta Aziýa (Casa) elektrik geçiriji proýektine goşulmagy sorapdyr. Bu proekt 1000 megawatt möçberinde elektrik üpjünçiligini nazarda tutýar.
Pakistan, "Casa" proýekti astynda, Täjigistandaky we Gyrgyzystandaky eksportçylara geçiriji liniýasynyň tölegini tölemeli,eger geçiriji gyş aýynda ulanylsa we bu çeşmelerden iberilýän elektrik peselse, tölegler arzanlar we bu proýekt has amatly bolar diýip, pakistan neşiri bilen gürrüňdeş bolan resmi aýdypdyr.
Aşgabadyň teklip edýän aýrybaşga elektrik geçirijisi Yslamabat tarapyndan amatly hasaplanylmaýar, sebäbi türkmen elektrigi gaz ulanmak esasynda öndürilýär we bu Pakistana gymmat düşýär diýip, “The Express Tribune” neşiri bilen söhbetdeş bolan resmi aýdypdyr.
Resmi habarlara görä, Aşgabatda 8-10-njy sentýabr aralygynda geçiriljek halkara konferensiýada Türkmenistanyň Merkezi Aziýa we Ýakyn Gündogar ýurtlaryna elektrik energiýasyny ibermek mümkinçilikleri ýa-da bu ugurda oýnap biljek roly barada maslahat ediler.
Resmi maglumatlarda häzir Türkmenistanda öndürilýän elektrik energiýasyny Täjigistana we Gazagystana, Pakistana we kawkaz ýurtlaryna ibermek meselelerine seredilýändigi aýdylýar.
Ýöne döwlet eýeçiligindäki metbugat bu diýilýän ugurlar boýunça elektrik liniýalaryny çekmegiň detallary ýa gepleşikler, mümkin bolan ylalaşyklar barada anyk bir maglumat bermeýär.
Merkezi Aziýa Günorta Aziýa elektrik geçirijisi proekti bölekleýin ýagdaýda, zerur bolan infrastrukturany gurmakesasynda amala aşyrylmaly we Merkezi Aziýanyň elektrik serişdeleriniň bir bölegini barha ösýän elektrik talabyny ödemek üçin Günorta Aziýa getirmeli.
Has anygy, «Casa-1000» proekti tomsuna Gyrgyzystandan we Täjigistandan Owganystana we Pakistana 1,300 megawattelektrik getirer.
Pakistan neşiri Täjigistanyň müňden gowrak derýasynyň we kölleriniň bardygyny, bu ýurduň elektrik öndürijiliginiň soňky 15 ýylda durnukly ösýändigini ýazýar.
Türkmenistan barada aýdylanda bolsa, prezident Berdimuhamedowyň hem tassyklamagyna görä, ýurduň regionlarynda elektrik üpjünçiligi babatda heniz edilmeli işler az däl.


text:
Sişenbe güni tutuş dünýäde Adam hukuklarynyň halkara güni bellenýär.
Ermenistanda oppozision toparlar paýtagt Ýerewanda ýöriş geçirmek arkaly adam hukuklary meselesine ünsi çekýärler. Päkistanda häkimiýetler raýatlary howpsuzlygy, parahatçylygy we abadançylygy güýçlendirmek boýunça geçirilýän çärelere gatnaşmak arkaly bu senäni bellemäge çagyrýarlar.
Gazagystanda adam hukuklarynyň halkara gününi bellemek boýunça çäreleriň ençeme şäherlerde geçiriljegi barada habar berildi. Emma ýurtda yslamçy hereketleriň aktiw bolan ýeri hasaplanýan Atyrau şäherinde aktiwistler özleriniň jemlenmegine häkimiýetleriň päsgel berýändiklerini aýdýarlar.
Gyrgyzystanyň adam hukuklary boýunça baş wekiliniň ýolbaşçylygynda geçirilen ýörite dabara adam hukuklary boýunça köp aktiwistleriň we hökümet resmileriniň gatnaşmakdan boýun gaçyrandygy barada habar berildi.
Adam hukuklarynyň halkara güni 1950-nji ýylda BMG-niň Baş Assambleýasy tarapyndan ykrar edilipdi.


text:
Bosniýa-Herzogowinanyň Srebrenisa şäherine, Ýewropanyň Holokostdan bäri iň elhenç gyrgynçylygynyň 20 ýyllygyna, gyrgyn pidalarynyň hatyrasyny tutmaga on müňlerçe adam toplandy.
Onlarça ýokary derejeli myhman, Serbiýanyň premýer-ministri Aleksandr Wusiç, ABŞ-nyň öňki prezidenti Bil Klinton, ABŞ-nyň ozalky döwlet sekretary Madlen Olbraýt, Türkiýäniň premýer-ministri Ahmet Dawutoglu dagy 11-nji iýulda Bosniýada geçirilýän Hatyra günlerine gatnaşmaga geldi.
Wusiç gynanç kitabyna gol çekmäge hem-de Srebrenisa pidalarynyň käbiriniň garyndaşlaryna duýgudaşlyk bildirmäge baranda, gysga wagtlyk gižželendi diýip, AFP habar berdi.
Golaýda şahsyýeti kesgitlenen pidalaryň 136-synyň jesetleri memorial toplumynda, ozal köpçülik mazarlaryndan çykarylyp, şahsyýeti kesgitlenen we gaýtadan jaýlanan alty müňden gowrak pidanyň gapdalynda, hormat bilen topraga tabşyryldy.
BMG-niň Baş sekretarynyň orunbasary Jan Eliasson Srebrenisadaky ýatlama dabarasynda çykyş edip, «Men açyk aýtjak, Birleşen Milletler Guramasy we halkara jemgyýetçiligi Srebrensia gyrgynçylygynyň pidalaryny goramagyň hötdesinden gelmedi, bu biziň hemişelik ýadymyzda bolmaly» diýdi.
1992-95-nji ýyllaryň Bosniýa urşy mahalynda BMG Srebrenisada asuda ilat üçin howpsuz ýer, gaçybatalga döretdi. Emma 1995-nji ýylyň 11-nji iýulynda bu şäher serb goşunlarynyň eline geçdi. Şol günden soň olar 8 müň çemesi musulman erkegini we oglany öldürdi. Olaryň jesetleri, gyrgynçylygyň möçberini ýaşyrmak üçin, 90 çemesi köpçülikleýin mazarda ýere gömüldi.
BMG-niň Halkara Adalat sudy 2007-nji ýylda bu gyrgynçylygy «genosid» diýip yglan etdi.
Wusiç Hatyra gününiň öňünden çap eden beýanatynda Srebrenisa gyrgynçylygyny «elhenç jenaýat» diýip atlandyrdy.
"Pidalaryň derdini egismek üçin ökünji we olara garşy şeýle aýylganç jenaýaty amalara aşyranlar babatdaky gahar-gazaby beýan etmäge söz ýok» diýip, ol aýtdy.
"Serbiýa bu aýylganç jenaýaty açyk we ikuçsyz ýazgarýar, bu işe gatnaşan adamlary ýigrenýär» diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Serbiýa "genosid" sözüne garşy
Emma muňa garamazdan, Serbiýa Srebrenisa gyrgynçylygyny «genosid» diýip häsiýetlendirmek tagallalaryna garşy aýak depýär.
Orsýet şu hepdäniň başynda BMG-niň Britaniýa tarapyndan taslanan we Howpsuzlyk geňeşiniň Srebrenisa gyrgynçylygyny «genosid» diýip ykrar etmegine çagyrýan rezolýusiýasyna weto goýdy.
Bosniýa-serb lideri Milorad Dodik Moskwa bu wetosy üçin sagbolsun aýtdy. Onuň pikiriçe, Moskwa bu rezolýusiýanyň kabul edilmeginiň öňüni almadyk bolsa, Bosniýanyň içindäki bölünişikler çuňlaşyp, ýagdaý has çylşyrymlaşyp hem bilerdi.
Bosniýa-Herzogowina şol uruşdan soň iki sany uly awtonom etniki bölekden, Musulman-Horwat federasiýasyndan we Etniki Serb respublikasy bolan Srpskadan ybarat federal döwlete öwrüldi.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Şu günler Aşgabadyň bazarlarynda azyk we senagat harytlarynyň bahalarynyň barha gymmatlamagy bilen, bazar resmileri nyrhlary öňki durkunda saklamak ugrunda söwdagärlere basyş edip başladylar.
Eýýäm 3-4 aýdan bäri Türkmenistanyň bazarlarynda daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň bahalary günsaýyn ýokarlanyp, häzir olaryň nyrhlary öňküsine görä 30-40% çemesi artdy. Bu, esasan, daşary ýurtlardan getirilýän we ýerli kärhanalarda öndürilýän konditer we gök-bakja önümlerinde, şeýle-de öý hajatlary üçin niýetlenen: şampun, gap-gaç, egin-eşik ýuwujy serişdelerinde göze ilýär.
Meselem, mundan ozal her kilosy 9 manada satylýan Orsýetden getirilen “karamel” süýjileri häzirki wagtda 12 manada durýar. 1 kilogramy 4 manat bolan kökeleriň bahasy bolsa 6 manada ýetdi. Käşiriň 1 kilogramy 2 manatdan 3 manada çenli gymmatlady.
Şeýle-de, daşary ýurtlardan getirilýän hususy gigiýena serişdeleriniň bahalary hem öňküsinden azyndan 1-1,5 manat ýokarlandy.
Ýaşaýjylara ýaramaz täsir edýär
Azyk harytlaryň tas ählisiniň gymmatlamagynyň ýerli ýaşaýjylaryň aglabasyna ýaramaz täsir edýändigi aýdylýar.
“Bazara barar ýaly däl, bahalar dowamly ýokarlanyp barýar. Şu günler ýaşaýjylaryň gyş üçin pomidor, hyýar ýapýan möwsümi. Her tomus banka ýapýardyk. Ýöne bahalardan ýaňa şu ýyl muny goýbolsun edip otyrys” diýip, aşgabatly Dürbibi daýza gürrüň berýär.
Bazarlarda harytlaryň we önümleriň bahalarynyň gymmatlamagy, onuň sebäpleri barada resmi metbugatda ýa-da radio-telewideniýede hiç hili maglumat berilmeýär. Emma söwdagärleriň aglabasy azyk we senagat harytlarynyň bahasynyň gymmatlamagynyň sebäplerini hökümetiň dollara girizen çäklendirmeleri we onuň “gara bazardaky” nyrhynyň ýokarlanmagy bilen baglanyşdyrýarlar.
Ýeri gelende ýatlatsak, häzirki gün dollaryň “gara bazarynda” 1 dollaryň bahasy 7 manada çenli ýeten bolsa, onuň döwlet tarapyndan kesgitlenen kursy 3,50 manada deňdir.
Şol wagtyň özünde, soňky günlerde paýtagtyň bazarlaryndaky gymmatlama diňe bir daşary ýurtlardan getirilýän harytlar bilen çäklenmeýär; ýurduň öz içinde çykarylan önümleriň-de bahalary ýokarlandy. Mysal üçin, ýurduň içinde öndürilýän süýji-kökeleriň 1 kilogramynyň bahasy-da ozalky nyrhyna görä 1-2 manat gymmatlady.
Bazar resmileri tagalla edýärler
Ýurduň içinde süýji-köke önümlerini öndürýän “Hazar” ýaly käbir kärhanalaryň jogapkär resmileri özleriniň öndürýän harytlary üçin şeker, un, ýag ýaly ýerli önümleriň ýeterlik bolmaýandygyny aýdýarlar.
Adynyň efirde agzalmazlygyny soran bir kärhana resmisi öz köke önümleri üçin esasan, Gazagystandan we Orsýetden import edilen uny ulanýandyklaryny aýdyp, şeýle diýdi:
“Dollara girizilen çäklendirmeler sebäpli uny daşary ýurtdan getirýän söwdagärler gymmat bahadan satýarlar. Daşary ýurt ununyň, mesge ýagynyň, şekeriň bahasynyň gymmatlamagy bilen, biz hem öz önümlerimizi gymmatlatmaly bolduk”.
Häzirki wagtda, paýtagtyň “Teke bazary” we “Ors bazary” ýaly iri söwda merkezlerinde bazar administrasiýasy harytlaryň bahalarynyň ýokarlanmagyny saklamak ugrunda tagalla edýärler.
Bu bazarlarda ýerli resmiler söwdagärlere her harydyň satylmaly nyrhyny paýlap, harydy şol kesgitlenen bahadan satmagy tabşyrýarlar. Emma bu tabşyrykdan söwdagärleriň tas ählisi diýen ýaly nägile bolýar.
“Bizden harydy alan bahamyzdan hem pese satmagy tabşyrýarlar. Men peýdadan-a geçdim, zyýana galyp başladym” diýip, “Ors bazarda” özüni Welmyrat diýip tanyşdyran söwdagär aýdýar.
Sözümiziň ahyrynda ýatlatsak, azyk harytlaryň bahasynyň ýokarlanmagy bilen baglanyşykly ýagdaý Lebap welaýatynyň Türkmenabat şäheriniň bazarlarynda hem göze ilýär.
Türkmenabadyň bazarlarynda-da soňky aýlaryň dowamynda azyk harytlarynyň bahasy takmynan 30% gymmatlady.


text:
Ençeme ýyl bäri Türkmenistandan daşary ýurda çykarylman saklanan, abraýly türkmen atşynasy Geldi Kärizow Aşgabatdan Moskwa bardy. Azatlyk Radiosy Geldi Kärizowyň hal ýagdaýyny sorap, onuň ogly Dawud bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Dawud, kakaňyzyň hal-ýagdaýy nähili?
Dawud Kärizow: Elbetde, onuň 13 ýyldan gowragyny tussaglykda diýen ýaly, ýurtdan çykmagyna rugsat berilmän, syýasy repressiýalaryň astynda geçirensoň, ol häzir şok ýagdaýynda.
Ol häzir özüniň azat bolandygyny entegem doly duýmaýar.
Ýöne onuň doly azatdygyny aýdyp bolmaýar, sebäbi onuň gyzy we daýzam Türkmenistanda tussag hökmünde zamun alnyp galyndy. Emma, umuman, kakam häzir şat, olar lukmanlar, professorlar bilen gepleşdiler, sebäbi bu biz üçin iň ähmiýetli mesele, sebäbi kakamyň gözi görmesini ýitirip barýar. Ol gaýra goýulmazdan gözüni bejertmeli. Türkmenistandaky lukmanlar oňa biziň elimizden gelýän zat ýok, ýöne tiz wagtda siziň kör bolmagyňyz ähtimal diýdiler. Kakamyň bogun agyrylary hem bar, aşgazanynda hem kemçilik bar. Bu keselleriň ählisi ýyllar boýy toplanyp geldi. Kakamyň ýurduň daşyna çykmagy gowy boldy, ilkinji nobatda indi onuň saglygy bejeriler.
Azatlyk Radiosy: Geldi Kärizow nähili ýagdaýda Türkmenistanyň daşyna çykyp bildi? Bu barada gürrüň beräýseňiz?
Dawud Kärizow: Aşgabatda Milli howpsuzlyk ministrliginde duşuşyk bolupdyr. Bu duşuşykda kakamdan näme üçin aýalyňyz ýurda gaýdyp gelmedi diýip sorapdylar. Meniň ejeme üç-dört aý mundan ozal, Orsýete gitmäge rugsat berlende, türkmen häkimiýetleri maşgalamyza ýörite ýol açýandyklaryny duýdurypdylar, ýagny olaryň islän wagtynda gidip-gelip bilmeýändigi, diňe döwlet tarapyndan rugsat berilmegine amatly diýlip hasap edilen wagtynda ýurduň daşyna gidip bilýändikleri aýdyldy. Başda kakamy hem ýurtdan çykarjakdyklary aýdyldy, emma olar wadasynda tapylmadylar. Şu sapar çagyranlarynda kakam Milli howpsuzlyk ministriniň orunbasary bilen gürrüňdeş boldy. Oňa bolýar, Geldi Kärizow, siziň saglyk bilen bagly problemaňyz bar, siz bu barada mydama aýdyp ýörsüňiz, biz muny mydama eşidip gelýäris, şonuň üçin şu sapar biz size gitmäge rugsat bereris, emma siziň gyzyňyz we aýalyňyzyň dogany galmaly bolarlar, siz aýalyňyz bilen yzyňyza gaýdyp geliň, [galanyny] soň göreris diýdiler.
Azatlyk Radiosy: Geldi Kärizowyň ýurduň daşyna çykmagyna rugsat berlende onuň öňünde haýsy-da bolsa bir şert goýuldymy?
Dawud Kärizow: Elbetde, şert goýuldy, oňa ýurduň daşyna çykanda gürlemäge hukugynyň ýokdugy aýdyldy. Onuň diňe saglygyny bejertmek meselesi boýunça gidip barýandygy, döwlet baştutanynyň bar zatdan habarlydygy, hemme zady öz içinde saklamalydygy duýduryldy we “git saglygyňy bejert, emma sen yzyňa gaýdyp gelmeli” diýdiler.
Olar bu ýagdaýda meniň 14 ýaşly kiçijik jigimiň zamun ýaly ýurtda galmagyny gurnadylar.
Ony dokuz ýaşyndaka, men jigim bilen ýurtdan gaýtmaga synanyşanymda goýbermändiler, häzirem ony ýurtdan goýbermediler we girew hökmünde saklaýarlar.
Ýene bir waka boldy. Kakam aeroporta baran wagtynda ony pasport gözegçiliginde hemme ýolagçylaryň arasyndan ýeke özüni çagyryp, özüni neşä garşy göreş boýunça edaranyň ýolbaşçysy hökmünde tanadan adam “sen yzyňa gaýdyp geleňde ýanyň bilen neşe getirmejegiňe umyt baglaýarys” diýdi. Kakamyň ähli ýolagçylaryň arasyndan diňe ýeke özüniň çagyrylyp, oňa şeýle duýduryşyň berilmegi Geldi Kärizowyň köp geplese, ýa-da başga bir zat bolsa,
Türkmenistandaky köp sanly garyndaşlarynyň garşysyna neşe bilen bagly meseleleriň döremeginiň ähtimaldygy barada duýduryş ýaly bolup görünýär. Sebäbi maşgalamyz şeýle ýagdaýa eýýäm öňem sezewar edilipdi. 2002-nji ýylda kakamyň inisiniň ýanyna neşe taşlanyp, ony türmä basdylar. Şeýlelikde häzirki ýagdaýda, maşgalaň ýurtda galanda, hiç kim özüni howpsuz duýup bilmeýär.
Azatlyk Radiosy: Kakaňyza saglygyny bejerensoň gaýdyp gelmelidigi aýdyldy diýdiňiz, takyk wagt möhleti kesgitlendimi?
Dawud Kärizow: Olar kakamdan näçe wagtlyk gitmekçi diýip sorapdyrlar, kakam bolsa azyndan iki aýlap boljakdygyny, sebäbi halynyň agyrdygyny aýdypdyr. Göz öňüne getiriň, türmeden, “Owadan depeden” soň her gün seni terror edýärkäler, nerwden hem köp zat döreýär, şeýlelikde çynlakaý bejergi gerek bolar. Olar kakama bir-iki aýdan, maksimum üç aýdan garaşýandyklaryny aýdypdyrlar.
Azatlyk Radiosy: Maşgalaňyz häzirki ýagdaýda mundan beýläk näme etmekçi?
Dawud Kärizow: Häzir biziň esasy maksadymyz kakamyň zerur bejergi almagy bilen bagly. Sebäbi biziň esasy problemamyz şunuň bilen baglydy. Soň biz göreris, sebäbi meniň jigim henizem, daýzamam aňyrda galýarlar. Olaryň ýurtdan gaýtmagyna rugsat bermek üçin ejemiň we kakamyň ýurda dolanmagy şert edilip goýuldy. Onsoň jigimiň we daýzamyň ykbaly bizde gorky döredýär.


text:
“Aşgabat” diýlip atlandyrylýan 3D ölçegli bu kinoteatr, soňky döwürlerde paýtagtda gurlan beýleki binalar ýaly, kaşaňlygy, özüne mahsus arhitekturasy we döwrebaplygy bilen tapawutlanýar.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň doglan güni bolan 29-njy iýuna gabatlanyp açylan bu kinoteatr ýurtda 3D ölçegli fimleri görkezýän ilkinji hem ýeke-täk kinoteatr bolup, ol indi 6 aýydan bäri tomaşaçylara açyk.
Kinoteatr tomaşaçylara açyk welin, eline patrak alyp, çeper filmiň başlamagyna sabyrsyzlyk bilen garaşyp duran tomaşaçylar ýok. Bu ýagdaý “kinoteatr asla işleýärmikä bir?” diýen sowaly döreýär.
“Işleýär, ýöne kinoteatrda kino görkezmek üçin iň bolmanda bäş sany tomaşaçy bolmaly” diýip, Aşgabat kinoteatrynyň bir işgäri täze açylan bu kinoteatra her gün bäş adamyň hem gelmeýändigini aýdýar.
Berdimuhamedow 3D ölçegli kinoteatryň açylyş dabarasynda, 29-njy iýun, 2011-nji ýyl.
“Köplenç halatda şonça tomaşaçy gelmeýär, hatda hepde ahyrynda gelýänleriň sany hem 10-15-i geçenok. Şonuň üçin, kinoseanslaryň ýatyrylýan halatlary hem seýrek däl” diýip, ol özara söhbetdeşlikde nygtady.
“Aşgabat” kinoteatrynyň binasynda iki zal ýerleşýär. 3D ölçegli filmlere niýetlenen zal 70 orunlyk. Adaty filmler görkezilýän beýleki zaly hem goşanyňda, bu iki zalyň jemi 500 tomaşaça hyzmat etmäge mümkinçiligi bar.
Göräýmäge kinoteatryň biletleriniň nyrhy hem elýeterli: 3D filmleriniň bileti ulular üçin 10 manat, çagalar üçin bolsa 5 manat. Adaty kinoteatryň çagalara mahsus bileti 1 manat, ulularyňky bolsa 3 manada durýar.
Taryhy nukdaýnazardan aýdylanda, türkmenler sungata, edebiýata hem medeniýete bolan teşneligi bilen tanalýar. “Edebiýat we sungat” gazeti bolsa ýurduň iň köp okalýan neşirleriniň biri diýlip hasaplanýar.
1999-2008-nji ýyllar aralygynda bolsa türkmenler döredijilik gymmatlyklarynyň ähli görnüşlerinden diýen ýaly mahrum edilipdiler. Kinoteatrlar hem ýatyrylyp, döredilýän kinolaryň möçberi juda çäklendirilipdi. Döredilen sanlyja kinolar hem ýurduň sýyasy ideologiýasyna hem elitasynyň alyp barýan işlerini wasp etmäge gönükdirilipdi.
Haçanda 2008-nji ýylda şol gadagançylyklar ýatyrylanda, öz medeni gymmatlyklaryna suwsan halk prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň şol ädimlerine alkyş aýdypdylar. Ýöne 20 million dollar çykdajy edilip gurlan 3D ölçegli “Aşgabat” kinoteatrynyň häzirki gözgyny ýagdaýy nämäniň alamaty?
“Bizde häzir 3D ölçegli diňe bir film bar. O-da kinoteatryň açylyş dabarsynda görkezilen “Türkmenistan — jennet mekany” atly film. Tomaşaçylar bu filme tomaşa etmekden halys ýadan bolmaly” diýip, Aşgabat kinoteatrynyň işgäri ýagdaýya anyklyk getirýär.
“Başgaça söz bilen aýdylanda, “Aşgabat” kinoteatry açylany bäri 3D ölçegli zalda diňe bir kino görkezilýär. Şunlukda, bu teatra tomaşa etmäge gelýänler film bilen däl, kinoteatryň özi bilen gyzyklanýar” diýip, teatryň işgäri aýdýar.
Aşgabadyň "Watan" kinoteatry
Ýerly synçynyň aýtmagyna görä, ýagdaýy gözgyny bolan ýer diňe 3D kinoteatry däl, eýse Aşgabatda hereket edýän we adaty filmler görkezilýän beýleki iki kinoteatryň, ýagny “Türkmenistanyň” we “Watanyň” ýagdaýy hem o diýen öwerlikli däl.
“Adaty kinoteatrlarda görkezilýän filmler köplenç hindi kinolary. Ol filmlere barybir telewizorda tomaşa edip bolýar, şonuň üçin halkyň kinoteatrlara bolan islegi barha azalýar” diýip, adynyň agzalmagyny islemedik aşgabatly film muşdagy aýdýar.
Şunlukda, prezidentiň kinoteatrlaryň açylmagyna rugsat etmegi, 3D kinoteatrlaryny gurdurmagy bu sungatyň hakyky manyda gaýtadan dikeldilmegine häzirki döwürde o diýen täsirini ýetirip barmaýana meňzeýär.
Käbir ýerli synçylar bu pudagyň doly dikeldilmegi üçin 20 million dollarlyk kinoteatrlaryň däl, ýurtda döredijilik erkinliginiň üpjin edilmeginiň zerurdygyny aýdýarlar. Olaryň aýtmagyna, döredijilik erkinligi diňe kinoteatr pudagynyň ösmegine däl, beýleki ýurtlarda bolşy ýaly, onuň girdeji çeşmesine öwrülmegine hem kömek eder.
Geljekde boljak zatlary çaklamaga kyn, ýöne 3D kinoteatry diňe “Türkmenistan – jennet mekany” atly kino bilen çäklenip galan halatynda, onuň gazanç etmegä beýlede dursun, häzirki tomaşaçylaryň sany göz öňünde tutulanda, kinoteatryň gurluşygyna sarp edilen çykdajyny haçan ödejegi, asla ödäp-ödemejekdigi hem sorag bolmagynda galýar.
Myrat Gurbanow Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


text:
4-njy iýulda Polşada geçen prezidentlik saýlawlaryndaky ýeňşi häzir bu wezipäni wagtlaýyn ýerine ýetirýän Bronislaw Komorowski gazanjaga meňzeýär.
Berlen sesleriň 95 prosenti sanalansoň, ýurduň döwlet saýlaw komissiýasy sesleriň 52.63 prosentini Komorowskiniň alandygyny, onuň bäsdeşi Jaroslaw Kaçinskiniň alan sesleriniň hem 47.37 prosentdigini bildirdi. Gutarnykly netijeler şu gün giçlik tassyklanar diýlip garaşylýar.
Öten aýdaky ses berişlikde kandidatlaryň hiç birisiniň alan sesleri 50 prosentden ýokary bolmandy. Şol sebäpden saýlaw bu ikisiniň arasynda gaýtalanmaly boldy. Netije tassyklansa, onda öňki prezident Leh Kaçinskiniň aprel aýynda uçary Orsýetde heläkçilige uçrap, aradan çykmagy netijesinde Polşada dörän näbellilik soňlanýar.
Komorowskiniň häkimiýet başyndaky “Graždanlyk platformasy” partiýasy bilen Ýewropa Bileleşigine şübheli garaýan Kaçinskiniň “Kanun we Adalat” partiýasynyň arasynda köp wagtdan bäri oňuşmazlyk bar. Ýöne Komorowski özüniň syýasy bölünişikleri aradan aýyrmak üçin tagalla etjekdigini aýtdy.
Komorowski 4-nji iýulda: “Bölünişikler demokratiýanyň aýrylmaz bölegi. Ýöne biz bu bölünişikleriň hyzmatdaşlygy bökdemegine ýol bermezlik ugrunda işlemeli” diýdi. Komorowski şeýle diýse-de, Polşada syýasy garaýyşlarda ara tapawutlaryň bardygyny düýn, saýlaw güni, görmek bolýardy.
Halkyň sesi
Warşawaly Wlodzimierz Hauster düýn ses berişlikden soň: “Komorowski gowy kandidat bolup çykdy” diýdi. “Meniň pikirimçe, iň soňunda ýeňiji diýip tassyklanan Komorowski bolar. Ýöne ol bu ýeňişden netije çykaryp ýörmeli däl. Ol özüniň ýokary derejeli syýasatçydygyny, durnukly syýasatçydygyny subut etdi” diýip, Hauster aýtdy.
Ýene bir warşawaly, Hanym Horodekka özüniň täze prezidentiň öňki prezidentiň ölümi barada barlag geçirmegini isleýändigini bildirdi.
“Men az-kem alada edýärin. Meniň ileri tutýanym Kaçinskidi. Häzirem ol ýene bir wagt häkimiýet başyna geler diýip, umyt edýärin. Ol Polşa üçin gowy işleri eder. Ýöne meniň her zatdan öň umyt edýänim ozalky Kaçinskiniň uçar heläkçiligine düşündiriş tapylmagy. Bu barada edilmeli işler entek köp. Men bu işi häzirki häkimiýetleriň etjekdigine şübhelenýän” diýip, Horodekka aýtdy.
4-nji iýulda Polşada geçen ses berişlik Ýewropa Bileleşigine degişli beýleki ýurtlarda hem ýakyndan gyzyklanma döretdi. Sebäbi Kaçinski beýleki ýolbaşçylar bilen köplenç oňuşman gelipdi.
Ýewropa Bileleşiginiň gezekleşilip ýerine ýetirilýän prezidentligi geljek ýylyň 2-nji ýarymynda Polşa geçýär.