text:
Penşenbe güni Türkmenistana sapara baran Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow prezident G.Berdimuhamedow we daşary işler ministri R.Meredow dagylar bilen gepleşik geçirdi.
Bu gepleşiklerde Türkmenistan bilen Orsýetiň ykdysady we medeni-gumanitar pudaklardaky hyzmatdaşlyklaryny mundan beýläk-de ösdürmek meseleleri boýunça özara pikir alşyldy.
Gepleşiklerde türkmen-orsýet goşa raýatlygyna degişli käbir derwaýys meseleleriň-de maslahat edilendigi habar berilýär.
Aşgabatdaky gepleşikleriň yzy bilen Orsýetiň habar serişdelerine beren interwýusynda daşary işler ministri Sergeý Lawrow Aşgabatdaky bu ýokary derejedäki gepleşikleriň ähli ugurlar boýunça “konstruktiw ýagdaýda” geçendigini belledi.
Penşenbe güni Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde-de Orsýetiň delegasiýasy bilen duşuşyk geçdi.


c: text/html

text:
Ukrainanyň sudy derňewçi žurnalist Georgiý Gongadzäni öldürmekde aýyplanyp, sud jogapkärçiligine çekilen polisiýa generalyny ömürlik türme tussaglygyna höküm etdi.
Kiýewiň Peçera etrap sudy 29-njy ýanwarda Içeri işler ministrliginiň gözegçilik bölüminiň öňki başlygy, general Oliksiý Pukaçy bogup öldürmekde günäli tapdy. Pukaçyň harby derejesi hem ýatyryldy.
Ýokary derejedäki korrupsiýany tankytlan Gongadze 2000-nji ýylyň sentýabr aýynda alnyp gaçyldy we birnäçe aýdan soň onuň kellesi kesilen jesedi Kiýewiň eteginden tapyldy.
Ozalky prezident Kuçma
Iş kabinetinde ýaşrynlykda ýazga geçirilen gürrüňlerine esaslanyp, şol wagtky prezident Leonid Kuçmanyň hem bu jenaýata gatnaşygynyň bardygy aýdylýar. Ýagny bu gürrüňler onuň žurnaliste garşy dildüwşüge gatnaşan bolmagynyň ahmaldygyny çaklamaga esas berýär.
Prokurorlar 2011-nji ýylda bu jenaýat bilen ilteşiklikde Kuçma aýyplama bildirdiler. Emma, muňa garamazdan, şol ýylyň ahyrynda, Kuçma garşy görkezilýän esasy subutnamanyň bikanun alnandygyny we şol sebäpden jenaýat baradaky aýyplama esas bolup bilmejegi tassyklanyp, ol aýyplamalar ýatyryldy.
Pukaç 2009-njy ýylda tussag astyna alyndy. Ol sud diňlenişiginde Kuçmanyň öz öňki ýolbaşçysy we häzir parlamentiň deputaty Wolodymyr Lytwyna we öňki içeri işler ministri Ýuriý Krawçenko Gongadzeni öldürilmegi buýrandygyny aýtdy.
Krawçenko 2005-nji ýylda Kiýewiň golaýyndaky kwartirasynda öli tapyldy. Resmiler Krawçenkonyň öz janyna kast edendigini aýtdylar, ýöne Ukrainanyň käbir media wekilleri onuň kellesinden iki ok atylyp öldürilendigini aýdýarlar.
2008-nji ýylda üç sany öňki polisiýa işgäri Gongadzeniň ölümine dahyllylykda aýyplanyp, üç ýyldan 12 ýyla çenli türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Suduň çarşenbe güni çykaran kararyndan soň Pukaç suduň çykaran kararyny diňe öňki prezidentiň we öz ýolbaşçysynyň hem sud jogapkärçiligine çekilen ýagdaýynda kabul etjekdigini aýtdy: “Eger Kuçma bilen Lytwyn hem şu ýerde, meniň ýanymda bolan bolsalar, türme tussaglygy baradaky höküm meniň üçin has düşnükli bolardy”.
Pukaçyň aklawçysy Hrihoriý Demidenko sudda getirilen delilleriň ýeterlik bolmandygyny aýdyp, çykarylan hökümiň üstünden şikaýat etjekdigini habar berdi.
Gongadzeniň aýaly Myroslawa hem suduň kararyndan närazydygyny we şikaýat etjekdigini aýtdy: “Dogrusyny aýtsam, maňa häzir ukrain hökümetiniň Gongadze bilen bagly sud diňlenişigini [onuň ölümini buýranlary däl-de, eýse] diňe öldürenleri jezalandyrmak bilen gutarjakdygy anyk boldy".
Myraslawa sözüni dowam edip: "Ýogsa, şu günler prokuratura işgärleri jenaýaty buýranlar barada derňew alyp barýar. Gynansak-da, biz, jebir çekenler, alnyp barylýan derňewler barada hiç hili maglumat bilemizok. Indi biz diňe jenaýatyň äheňi bilen bagly mesele boýunça suduň kararynyň üstünden şikaýat ederis. Sebäbi bu jenaýat buýrulan jenaýat we biz Pukaç tarapyndan ady tutulan adamlary jogapkärçilige çekmeli” diýdi.
Andriy Fedur, Gongadzeniň ejesi Lesýa Gongadzä wekilçilik edýän aklawçy, özüniň suduň kararynyň üstünden şikaýat etmezliginiň ahmaldygyny aýdýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Krym ýarymadasynyň ilatynyň dörtden üç bölegi 23-nji noýabrda hem elektrik energiýasyz galdy. Ýarymadanyň elektrik üpjünçiligi Ukrainanyň Herson regionyndaky energiýa geçiriji desgalaryň sandan çykmagynyň netijesinde kesildi.
23-nji noýabrda adatdan daşary ýagdaý saklanýar, Simferopol, Ýalta, Saki şäherlerine we Orsýetiň Sewastopoldaky harby deňiz bazasyna elektrik energiýasy gaz bilen energiýany öndürýän stansiýalar arkaly berilýär.
Orsýetiň Krymy 2014-nji ýylda Ukrainadan bölüp, öz düzümine goşmagyndan soň, ukrain häkimiýetleri ýarymadany elektrik energiýasy bilen üpjün etmegini dowam etdirdiler.
Kryma elektrik togy Ukrainanyň Herson regionynyň üstünden geçýän elektrik liniýalary arkaly berilýär.


text:
Ýaşulular… Umuman alanyňda, olaryň hemmesi pensionerler. Ömrüň soňky pursatlaryny ýaşap ýören adamlar. Olaryň arasynda ýaňyrak pensiýa çykan ýaşraklar hem (60-63 ýaş aralygyndakylar) bar, garrylygyň has jebirliräk ýaşyna baranlar-da (70-80 ýaşşlylar) bar.
Türkmenistanyň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazow pensionerleriň köpüsiniň pensiýalaryny kesip, köpüsini bolsa pensiýadan bütinleý mahrum edip, dünýeden ötdi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow, Saparmyrat Nyýazowyň tersine, ähli pensionerler tarapyndan alkyşa mynasyp boldy. Ol öňki kesilen pensiýalary dikeltdi, pensiýadan mahrum edilenlere pensiýa ýöretmek barada perman berdi, hatda ömrüne iş diýip edaranyň gapysyny açyp görmedik hem-de kolhoz meýdanynda eline pil alyp görmedik adamlara hem pensiýa berilýär. Iň pes pensiýalar ýigrimi amerikan dollaryndan durýan-da bolsa, garaz, zähmete ukyby bolmadyk adamlar— pensionerler üçin ol az pul däl — ýol puly, azrak hem bolsa geýim-gejim, iýmit puly bolup durýar. Umuman alanyňda, häzir pensiýa ýaşyna ýeten adamlaryň ählisi az bolsun, köp bolsun, garaz pensiýa alýarlar.
Gurulýan gymmatbaha gurluşyklardan çen tutsaň, Türkmenistany örän baý döwlet diýip hasap etse boljak. Bir ýandan dünýäniň dürli ýurtlaryna satylýan nebit-gaz, elektrik energiýasy, bir ýandan bolsa ýurtda mese-mälim duýulýan pulsuzlyk. Bu zatlara düşüner ýaly däl. Haýsysy dogry — Türkmenistan baýmy ýa-da garyp? Bu ýerde ýurda gelýän ummasyz pullary halka bermejek bolup, at oýnadylýarmy ýa-da hakykatdan-da ýurt garyplygyň ýolundamy?! Ykdysady-maliýe işleriniň içinde bolmaňsoň, bu zatlar hakda anyk faktlary aýtmak kyn.
Ýabygorlurakmyka?
Pensionerleriň başyndaky ýagdaýdan çen tutsaň, ýurtdaky pul serişdeleri ýabygorlurakmyka diýdirýär.
Pensionerler özlerine degişli bankyň bölümine baryp, ir säherden nobata durýarlar. Pensiýalar sagat onlarda berilýän-de bolsa, nobat tutmaklyk irden sagat sekizlerde, hatda irden ýedilerde hem bellenip başlanýar. Gyşyň aýazly günlerinde-de şeýle, tomsuň jokrama yssysynda-da. Billeri bükülen, elleri hasaly adamlar pul berilmezden iki-üç sagat öňünden nobata durýarlar. Pul bermek gündiz sagat ikä-üçe çenli dowam etmeli hem bolsa, sagat on iki bolup-bolmanka «Pul gutardy, gaýdyberiň» diýen habar eşidilýär. Näsaglykdan hem garrylykdan yraň atyp, zordan aýak üstünde duran adamlar — ömürlerine zähmet çekip, Watanyň düýnüni saklan adamlar öz haklaryny talap etmek hakda ýekeje söz hem diýip bilmän, yzlaryna dolanýarlar. Ertirki gün ýene şeýle. Ýekeje agyz sorag berildigi, ýüz-gözlerini reňkden dolduryp oturan kassir gyzlar, olary goraýan ýaş ýigit it bolup garrylaryň ýüzüni alýarlar. Uly ýaşla sarpa diýen düşünje pensionerlere pensiýa berijilerde ýok. Hatda kassir gyzlaryň goragçysy bolan ýaş ýigitler pensionerleriň döşlerinden hem itip goýberýärler. Gapydan uzagrakda nobata durmak, azrak gürleşmek hakda haýbat atýarlar.
Her aýyň ikisinden ýigrimi ikisine çenli berilýän pensiýalar pensionerleriň burnundan getirilip berilýär. Eger pensioner pensiýasyny aýba-aý alyp bilmese, ýene hat-petegi täzeden düzetmeli bolýar. Özem bu ýerde banklar günäkär. Ýeterlik pul eltmän, pensiýany wagtynda berip bilmeýän-ä banklar, emma haty täzeden düzetmeli günäkär bolup galýanlar hem pensionerler.
Pensiýa berilýän kassalara çagalar üçin berilýän posobiýeleriň puly hem goşulýar. Belki-de, her günki pul ýetmezçiliginiň ýüze çykmasy şunuň üçindir. Ömrüne işläp pensiýa çykanlar hiç wagt işlemän pensiýa alýanlary günäkärleýärler. «Uçdantutma, hemmelere — işlän-işlemediklere pensiýalaryň ýöredilmegi pensionerleriň nobatynyň artmagyna hem-de pul ýetmezçilikleriniň ýüze çykmagyna sebäp boldy» diýip, käbir pensionerler işlemediklere pensiýa berilmegini pul ýetmezçilitgiň sebäbi hasaplaýar.
Bank ýolbaşçylarynyň borjy
Pensiýanyň hemmelere berilmegi gowy zat. Ýöne pensiýalar berilýän wagty pul ýetmezçiliginiň ýüze çykmagynyň sebäplerini anyklap, ýagdaýy düzgünleşdirmek bank ýolbaşçylarynyň borjy. Eger hökümet pensiýa ýaşyndaky adamlaryň ählisine pensiýa bermegi makul tapan bolsa, diýmek pul üpjünçiligi hem döwlet tarapyndan çözülgidir.
Öňler Türkmenistdaky sorag býurosyna — «09» belgä jaň edip, haýsydyr bir telefon nomerini soranyňda sorag býurosynda oturan gyzlar soragyňa doly jogap bermän, telefony zyňýardylar, ikilenç jaň edilende bolsa olar hatda sögmekden hem gaýtmaýardylar. Başyna giden telefonistkalar hatda bir sapar prezident Saparmyrat Nyýazowyň özüne-de halka daraýşy ýaly darapdyrlar. Gazaba münen Nyýazow şäher telefon stansiýasynyň başlygyna mazaly käýäp, telefonistka gyzlaryň mylakatly bolmalydygy hakda agramlyja sözleri diýipdi. Bu waka türkmen telewideniýesi arkaly hemmä görkezilipdi. Şondan soň «sorag býurosynyň» başyna giden gyzjagazlary gaty akyllandylar. Indi olara sorag bilen ýüz tutan halatyň olar ilki bilen salam berip, hatda seni baýramçylyklar bilenem gutlaýarlar.
Ine, şeýle käýinç banklaryň kassalarynda oturan kassir gyzjagazlara, olary goraýan kişi bolup duran äpet pyýadalara-da gerekmikä diýip pikir edýäris. Gujagy bäbekli ýaş gelinler, taýaga söýenip duran inwalidler, garrylar sylanmaly adamlar. Banklaryň kassalarynda garamaýak maşgaladan çykan adam oturmaýar. Sebäbi Türkmenistanda ýokary bilimi diňe puldarlaryň hem-de wezipeli kişileriň çagalarynyň alyp bilýäni hiç kim üçin gizlin däl. Meslik bilen ulalan çagalarda mylakat bolmaýar. Olara mylakatly bolmagy Nyýazow ýaly biri öwretse gowy bolardy.
Oba ýerlerinde pensiýa hem-de çaga pullaryny, maýyplyk üçin pullary almak has-da görgi. Obalylar özlerine degişli pullary almak üçin bütin aýyň dowamynda nobata durup geçýärler. Hatda kä gün kassir gyzyň «Meniň nerwime degdiňiz» diýip, olara pul bermän, gidýän halatlary-da bolýar. Şonda çaga posobiýasyny alýan, gujagy bäbekli ýaş eneler, pensionerler, inwalidler bolup, oňa ýalbarýarlar. Gözgynyçylyk.
Bankyň ýolbaşçylary işiň barşy bilen gyzyklanyp dursalar, şeýle zatlara ýol bermän bolardy. Näme üçin pensioner, inwalid ýa-da çaga posobiýesini alyjy ene islän wagty baryp, kassadan pul alyp gaýtmaga mümkinçilik tapmaly däl?! Näme üçin ikä çenli işlemeli kassalar eýýäm sagat on ikide pulsuz galýar?! Bu ýerde dört-bäş sagatlap pul üçin nobata duran garry hem näsag adamlar kösenýärler, olar pulsuz öýe gaýtmaly bolýarlar.
Pensionerleriň güni öňde bir dişsiz galanyň saçagy açyp görüp: «Saçak doly çörek, men iýmäge welin çörek ýok» diýip arman çekişine barýar. Baý döwletde pensionere arkaýyn puluny almaga ýagdaý ýok.
Döwlet Hojamedow türkmenistanly synçynyň edebi lakamy. Bu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Türkmenistanyň DIM-niň wekilleri prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň Katara sapary bilen bagly häzir Türkmenistan bilen Kataryň arasyndaky gatnaşyklaryň ep-esli aktiwleşendigini aýtdylar.
Häzir Katardaky ýagdaý ýurduň ösüşi, türkmen tarapy üçin örän peýdaly bolmagy mümkin. Özüniň ykdysady mümkinçilikleri taýdan ol Türkmenistana gaty ýakyn. Uly möçberde nebit-gazy eksport etmekde Katar dünýä belli ýurtlaryň biri. Emma şol meňzeşlikleriň netijesi boýunça welin, iki ýurt biri-birine düýbünden gapma-garşy. Eksportdan gelýän girdejiler Katarda doly sosial üpjünçilikli jemgyýeti gurmaga ýol açdy.
Häzir Kataryň ýurt boýunça ilatyň jan başyna düşýän ortaça girdejisi dünýäde iň ýokary derejeleriň birini eýeleýär. On dokuz ýyl bäri garaşsyz Türkmenistana sosial üpjünçilikde şunuň ýaly böküş etmäge näme päsgel berýärkä? Daşary ýurtlara satylýan gazdan we nebitden gelýän ägirt uly möçberdäki pullar nirä gitdi hem häzir nähili harçlanýar? Şu sorag henize-bu güne çenli jogapsyz galýar.
Şol serişdeleriň katar ýoly däl-de, türkmen ýoly bilen jemgyýetden sowlup geçendigini ýurtdaky häzirki ýagdaý tassyklaýar. Tebigy resurslara aşa baý ýurt şu wagta çenli garyplyk boýunça rekord derejäni görkezip gelýär.
Eger Katara ilatyň jan başyna düşýän girdeji boýunça dünýäde iň ýokary görkezijileriň biri degişli bolsa, şol görkeziji boýunça Türkmenistanyň ilatynyň iň bärsinden otuz prosenti garyplyk çägindenem aşakda ýaşaýar. Beýle diýildigi nebit-gazyň söwdasyndan gelýän milliardlarça dollaryň bir ýarym million gowrak adamyň deňinden sowlup geçýändigini aňladýar.
Eger Kataryň islendik bir raýaty döwlet kömegine mätäç bolsa, onuň adynyň ýardam edilýänleriň sanawyndan çyzylmagyny, kömekden kesilmegini göz öňüne getirmegem kyn. Ýöne bu ýagdaý Türkmenistan üçin atyň gulagy ýaly, işini ýitiren adamlar döwletden hiç hili maliýe kömegini almaýarlarlar.
Gürrüň bir adam barasynda däl
Türkmen propagandasy bolsa häkimiýetleriň “Döwlet halk üçindir” diýen şygaryny häli-şindi ýatladyp dur. Ýöne şol döwletiň öz ýurdunda zähmet çekmek mümkinçiliginden mahrum bolan iň bärsinden ýarym million adamy unutdy. Döwlet olary iş bilen üpjün edip bilmeýär. Logika görä, ol ýeterlik iş orunlarynyň Türkmenistanda ýokdugy bilen bagly bolmaly. Hakykatda welin, döwlet köp ýyllaryň dowamynda işsizlik üçin maliýe kömegini bermän, jogapkärçilikden gaçmasyny, daşda durmasyny dowam etdirýär.
Belki-de, Katar Türkmenistana nebit-gazyň söwdasyndan gelýän serişdeleri ýerlikli peýdalanyp, ony diňe bir elitanyň däl, eýse ýurduň üçden bir ilatynyň garyplykdan çykmagy üçin nädip ulanmalydygynyň syrlaryny açar?! Türkmen prezidentiniň Katara sapary propaganda, dürli owadan şygarlar derejesinde däl-de, hakykatdan-da, iş ýüzünde döwletiň halka tarap tizden-tiz ýüzüni öwürmegine itergi berer!
Türkmenistanyň häzirki ýagdaýynda döwlet halk üçin işlemeli. Ýagdaýyň jylawy bireýýäm elden sypdyryldy. Bu ýerde gürrüň bir adam barasynda däl, gaty köp adam barada barýar. Gürrüň kömege, goltga mätäç ýüzlerçe müň türkmenistanly barasynda gidýär. Bu işiň hötdesinden nädip gelmelidigini Türkmenistandaka garanda, bu günki gün Katarda has gowy bilýärler.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Şu gün Belarusyň Grodno şäherinde ýerli polýak jemgyýetiniň lideri Andreý Poszobuta garşy prezident Aleksandr Lukaşenkonyň şahsyýetini kemsitmekde bildirilýän aýyplamalar boýunça sud diňlenişigi başlandy.
Andreý Poszobut Polşada çap edilýän «Gazeta Wyborsa» atly gündelik gazetiň habarçysy hökmünde iş alyp barýar.
Ol şu ýylyň aprel aýynda öz ýazan makalalarynda we internetdäki kommentariýalarynda Belarusyň prezidentiniň şahsyýetini kemsidenlikde aýyplanylyp tussag edilipdi.
Oňa garşy başlanan sud prosessi ýapyk gapylaryň aňyrsynda geçirilýär.
Belarusyň ilatynyň 4 prosente golaýyny etniki polýaklar ybarat edýär.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň Damasky goldamak bilen erbet dolandyryjylygy görkezýändigini aýtdy. Moskwa bolsa Siriýanyň kanuny hökümetiniň gozgalaňçylara garşy göreşini goldaýandygyny aýdýar.
Obama “olaryň hereketi güýç-kuwwatyň alamaty däl”, diýip CBS telekanalynyň “60 minut atly” gepleşiginde aýtdy.
"Düýpli krizisden çözgüt tapmak üçin baş oýunçylaryň täze hökümete tarap özgerişligiň bolmalydygyny boýun almaklaryny talap edýär” diýip Obama aýtdy.
Obamanyň bu çykyşyny eden wagtynda Siriýanyň hökümet güýçleri Orsýetiň howadan amala aşyran hüjümleriniň goldawy bilen 11-nji oktýabrda gozgalaňçylara garşy öňegidişlik gazandylar.


text:
Bu ömrümde iň belentlikde hem iň peslikde ýerleşen kölleri görmek nesip etdi. Bularyň ikisi-de dünýäniň merjeni saýylýar.
Owaly beýikden başlalyň.
Suw – gözellik täji
Týan-Şan daglaryndaky Yssykköl Güneý Alataw bilen Terskeý Alatawyň aralygyny bezeýär. Belentlikdäki iň uly dag kölleriniň biri saýylýan Yssykköl deňiz derejesinden 1608 metr ýokarda ýerleşýär.
Bu biziň sebitimizde häzire çenli asylky durkuny saklap gelýän ýeke-täk tebigy baýlyk hem gözellik. Onuň iki kenary görnüp dursa-da, suw basseýini örän uly bolup, Araldan, hatda onuň deňiz saýylan wagtdaky derejesinden-de iki esse köp suwy bar. Sebitde munuň taýy ýok.
Ol belent daglaryň ortasynda pöwrizeden ýasalan okara meňzäp, ýalbyrap otyr. Yssykköl asmanyň aýnasy. Bulutly, güneşli, aýly, ýyldyzly asmanyň şekili suwuň ýüzünde görünýär.
Gözellik
Mundan ýigrimi ýyl öňki görenim berk ýadymda. Ol şol gözelligini saklapdyr. Suwy öňki derejesinde tämiz hem arassa. Kölüň gözelligine töwerekdäki garly daglaryň haýbatly görnüşi-de goşulýar.
Daglardan inýän segsenden gowrak ululy-kiçili derýalar hem çeşmeler ony suwdan doldurýar. Kölüň başlangyjyna hem aýak ujuna ak gämi gatnaýar. Ol ýylyň tutuş dowamynda janly. Suwunyň doňmaýandygyny aýdýarlar. Sowuk gyşda guwlar şu kölüň ýylysyna meýmiräp, boýunlaryny süýndürip, rahat tapýarlar. Ynsan bolsa owaly onuň görkünden lezzet alýar.
Daglaryň üsti gar, aşakda bolsa tomus höküm sürýär. Asman reňkindäki gök suw ýuwaşja çyrpynýar. Ynsan gök syrçaly basseýn – emeli howuz döretmegi, meger, dag kölüniň mysalyndan öwrenen bolsa gerek.
Öňki hem häzirki köl
Kenar ýakalarynda mundan 20 ýyl öňki görnüş galmandyr. Pioner lagerleri, gyrgyz maşyn gurluşygy zawodynyň işçileriniň dynç alyş öýleri indi barjamly adamlaryň dynç alyş jaýlaryna öwrülipdir. Kenar ýakasy bölüşilip, jaýlaryň daşyna howly aýlap, gabatdaky kenara bolsa tor geripdirler. Şeýle-de bolsa, entek köli, aýratyn-da onuň suwuny bölüşmändirler.
Suwa düşmäge, dynç almaga gelýänler üçin, myhmanhanalar, düşelgeler ýeterlik. Gelenlere hözirli bolar ýaly, suw ýakasynda dürli desgalar gurlupdyr.
Soňky ýyllarda kölüň suwunyň azalýandygy aýdylýar. Adamlaryň ykdysady-hojalyk talabynyň artmagy bilen köle gelýän suw kemelip başlapdyr.
Tebigat hem ynsan
Töwerekde, ýol ýakalarynda Týan-Şan ýolkasy ösüp otyr. Bu täsin hem aşa owadan daragt, megerem, tebigatyň döreden soneti bolsa gerek.
Merkezi Aziýada tebigatyň iň arassa künjegi şu ýerlerde saklanýar diýseň boljak. Gyrgyzlar tebigatyň asylky durkuna zyýan ýetirmezlige çalyşýarlar. Bu olaryň gadymdan gelýän däbi.
Gyrgyz çarwa halk bolansoň, ösüp oturan agajy mukaddeslik saýypdyr. Agajy çapmakdan, şahalaryny döwmekden gorkupdyrlar. Eger şeýle etseler, tebigat, ýagny agaç özlerinden ýowuz ar alar diýen düşünje bolupdyr. Sebäbi çarwanyň jany tebigat bilen. Tebigat gazabyna tutanda, adamyň ömrüne ýygnanyny sähel salymda ýok edip bilýär. Şonuň üçin olar her bir agaçda gudratyň bardygyna, şol gudraty ýok etseler, öz rysgalyny hem özlerini ýok etmek bolýandygyna düşünipdirler.
Ýeri gelende aýtsak, tebigata zyýan ýetirmezlik düşünjesi ir zaman türkmenlerde-de bar ekeni. Meselem, çynaryň biline palta salyp biljek türkmen bolmasa gerek. Eger ýeke oturan bolsa, toraňňy, ýylgyn ýaly käbir ýabany agaçlara-da degilmeýär. Ýöne beýleki agaçlary; aýratyn-da kerkawy, arçany, derekleri, tallary dözümsiz çapýarlar. Bizde hatda: ,,Gerek deregi ýykar” diýen nakyl döräpdir. Diýmek, geregi çykýarmy, onda deregi ýykyber diýen düşünje bar.
Adamlar hususy bähbidi üçin, tebigata ýowuz daraşypdyr. Şeýdip, derýa boýlary, dag etekleri çaňap ýatan boşluga öwrülipdir.
Merkezi Aziýanyň aşak çetinden başlanan ekologiki heläkçilik kem-kemden günorta; ýokarlygyna, daglara tarap süýşýär. Bu ýerde hem müdimi doňaklyklar çözülýär, üstünden ýyl aşýan garlar ereýär.
Häli-häzir ak garly, belent daglar öz ornunda otyr. Pöwrize reňkli Yssykköl ýere çöken asmana meňzeýär. Töwerekdäki daglar taýsyz gözelligi gorap duran ýaly. Gözellik goragsyz ýaşap bilmeýär ahyryn.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň pikiri.


text:
Daşary işler ministri Sergeý Lawrow Orsýetiň öz ýaragly güýçlerine ukrain serhedinden geçmegi buýurmak niýeti asla ýok diýdi.
Lawrow şenbe güni Orsýetiň döwlet telewideniýesine beren interwýusynda Moskwanyň we Günbataryň arasynda Ukrain krizisi babatda dörän agzalalyk «gitdigiçe kemelýär» we soňky gatnaşyklar «biziň ukrain kärdeşlerimize bilelikde bir inisiatiwanyň hödürlenmek ähtimallygyny» görkezdi diýdi.
Mundan öň beýleki rus resmileri hem şuňa meňzeş zatlary aýdypdylar.
Anna güni, BMG-niň Howpsuzlyk geňeşiniň brifiňinden soň, BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun golaýda Moskwada we Kiýewde geçiren gepleşikleri barada şeýle diýdi:
"Bu maňa [Orsýetiň] prezidenti [Wladimir] Putiniň hem aýdan zady: ol özüniň [Ukraina garşy] hiç bir harby hereket niýetiniň ýokdugyny aýtdy."
Orsýetiň BMG-däki wekili Witaliý Çurkin Bandan soň derhal Howpsuzlyk geňeşiniň Günbatar agzalaryny günäläp, ýagny olaryň abanyp duran rus agressiýasy barada galp pikir döretmäge synanýandyklaryny aýdyp çykyş etdi:
"Biziň Orsýetdäki goşunlarymyz adaty durmuşlary bilen meşgul, olar kazarmalarynda we käbir türgenleşik işlerini edýärler. Olar gowy esgerler, men muny aýtmaly, emma ol ýerde Orsýetiň Ukraina garşy hiç bir inisiatiwasy barada alada ýok."
Şeýle-de anna güni Ak tam Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň Saud Arabystanynda saparda ýören Barak Obama telefon edendigini aýtdy.
Bir sagada çeken gürrüňiň dowamynda Obama Orsýeti öz goşunlaryny Ukraina bilen serhetden yzyna çekmäge hem-de Waşingtonyň Ukrain krizisi babatda hödürlän diplomatiki teklibine ýazmaça jogap bermäge çagyrdy.
Prezident Barak Obama rus kärdeşi Wladimir Putin (Ç) G20-ler sammitinde, Peterburg, 5-nji sentýabr, 2013
Bu teklip Ukraina we beýleki ýewropa partnýorlary bilen edilen maslahatlardan soň işlenip düzülipdi. Aýdylmagyna görä, onda Krymdaky rus dilli ilatyň hukuklaryny goramak üçin halkara gözegçilerini ýerleşdirmek we rus goşunlaryny öz bazalaryna yzyna dolamak meselesi goýulýar.
Obama bilen Putin döwlet sekretary Jon Kerriniň Lawrow bilen duşuşyp, indiden eýläk edilmeli işler barada maslahatlaşmagyny karar etdiler.
Obama Putine Ukrainanyň hökümetiniň, Orsýetiň Kryma girendigine garamazdan, ýagdaýy ýitileşdirmezlige çalyşýandygyny aýtdy we Putini mundan aňyrky prowokasiýalardan, şol sanda Ukraina bilen serhede goşun toplamakdan gaça durmaga çagyrdy.
Ukrainanyň Milli howpsuzlyk gullugynyň başlygy Andriy Parubiy penşenbe güni 100 müň çemesi rus esgeriniň ukrain serhedine toplanandygyny aýtdy. Günbatar resmileri bolsa mundan azrak sanlary getirdiler.
Kremliň metbugat gullugynyň beýanatynda Putin bilen Obamanyň arasynda bolan telefon gürrüňinde Putiniň Obamanyň ünsüni «Ukrainada ekstremistleriň bozgaklygynyň dowam etmegine» hem çekendigi bellenilýär.


text:
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-Moon ähli ýurtlary 2018-nji ýyla çenli ýarym million Siriýaly bosguny ýerleşdirmek meselesine gatnaşmaga we raýdaşlyk görkezmäge çagyrdy.
Ban Ki-Moon bu beýannamasy bilen BMG-niň bosgunlar agentliginiň (UNHCR) 30-njy martda Ženewada ministrler derejesinde geçiren konferensiýasynda çykyş etdi.
Siriýada bäş ýyl bäri dowam edýän konflikt zerarly azyndan 250 müň adam wepat boldy we bäş million bosgun ýurduň daşyna çykdy.
Ženewadaky maslahatdan öň fewral aýynda Londonda geçirilen konferensiýada dünýä ýurtlary Ikinji Jahan urşundan soňky döwürde dünýä derejesinde iň uly göçüşligi düzgünleşdirmek meselesine 11 milliard dollar möçberde pul kömegini wada berdiler.


text:
Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin ýurduň gündogaryndaky Sahalin regionynyň häkimini wezipesinden boşatdy.
Bu karar Sahalin regionyna uzak wagtdan bäri häkimlik edýän Aleksandr Horoşawin para almakda güman edilip, elleri gandally Moskwa getirilenden üç hepde soň, ýagny 25-nji martda mälim edildi. Putin Horoşawiniň “ynamdan gaçandygy” sebäpli wezipesinden boşadylýandygy baradaky karara gol goýdy.
55 ýaşly Horoşawin 2007-nji ýyldan bäri ýurduň çetindäki Sahalin regionyna häkimlik edýärdi. Ol şu aýyň başynda Sahalindäki “Energostroý” kompaniýasyndan 5,6 million amerikan dollary möçberinde para almakda aýyplandy.
Häzirki wagt Horoşawin deslapky tussaghanada saklanylýar. Ol günäli tapylsa, 15 ýyl türme tussaglygyna çenli höküm edilip bilner.


text:
Anna güni Germaniýanyň kansleri Angela Merkel Brýusselde geçen Sammitde ýewro pul birligini ulanýan ýurtlaryň Gresiýa maliýe ýardamyny bermek baradaky gelen kararyndan özüniň hoşaldygyny aýtdy.
Mundan öň Gresiýa bular ýaly maliýe ýardamynyň berilmegine garşy çykyş edip gelen Angela Merkel anna güni žurnalistlere beren interwýusynda Gresiýanyň maliýe ýagdaýynyň gowulanmagynyň ýewro pul birliginiň hümmetiniň hem durnuklaşmagyna ýardam etjekdigini belledi.
Brýusseldäki Sammitde Ýewropa Bileleşigine agza ýurtlar Halkara pul fondy bilen bilelikde Gresiýa pul kreditini bermek barada ylalaşyga geldiler.
Ýöne bu ylalaşyga görä, ilki Gresiýanyň özüne maliýe bazarlaryndan özi üçin zerur pul fondlaryny döredip bilmegi üçin möhlet berler. Berlen möhletde onuň şeýle zerur fondlary döredip bilmedik halatynda, oňa kredit bermeklik göz öňünde tutulýar.


text:
BMG soňky hepdelerde Türkiýä, demirgazyk Siriýada barýan söweşlerden gaçyp, 23 müň çemesi bosgunyň geçendigini aýdýar.
BMG-niň Bosgunlar edarasynyň ýokary komissarynyň sözçüsi Williýam Spindler 16-njy iýunda Ženewada ol bosgunlaryň köpüsiniň Tel Abiaddaky öýlerinden gaçyp gelendiklerini aýtdy.
Bu şäher «Yslam döwleti» toparynyň jeňçileriniň elindedi, emma ol 15-nji iýunda kürt halk goragy birlikleri tarapyndan eýelendi.
Kürt güýçleri bu şäheri ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky koalisiýanyň «Yslam döwleti» toparynyň jeňçilerine urýan zarbalarynyň kömegi bilen aldy.


text:
"Dünýäde kokain we geroin neşeleriniň ulanyş mukdaryny belli bir derejede kemeltmekde üstünlikler gazanyldy. Ýöne emeli usul bilen ýasalýan neşelere we serişdelere bolan isleg neşä garşy göreşýänleriň üstünliklerini puja çykarýar" – diýip, Birleşen milletler guramasy duýdurýar.
BMG-niň neşeleri ýaýratmaklyga we jeneýatçylyga garşy göreşýän gullygy özüniň ýyl hasabatynda Ýewropada ýaşaýan adamlaryň belli bir toparlarynyň psihoaktiw serişdelerine ýykgyn bolup başlandyklaryny mälim edýär.
BMG emeli usulda ýasalýan täze serişdeleriň peýda bolup, olaryň kokain we ekstazi ýaly neşeleriň deregini tutýandygyna üns berýär. Bu serişdeleri ulanmak kanun tarapyndan gadagan edilmeýändigi üçin, olar hatda jemgyýetde mahabatlandyrylýar.
BMG-niň gullugy neşe serişdeleriniň täze görnüşleri döretmekde Ýewropany öňdebaryjy ýurt diýip hasaplaýar. Mysal üçin, 2009-njy ýylda şeýle serişdeleri 24 görnüşi döredilen bolsa, 2010-njy ýylda olary sany eýýäm 40-a ýetdi.
BMG-niň neşeleri ýaýratmaklyga we jeneýatçylyga garşy göreşýän gullygy (UNODK) berýän maglumatlaryna görä, häzirki döwürde neşeleriň täze görnüşleri peýda boldy. Olaryň düzüminde henize çenli ulanylmadyk düzüjiler goşulýar. Bu düzüjilere piperaziniň, katinonyň, triptaminiň, fenetilaminiň we sintetiki kannabinoidiň ýasamalary degişlidir.
Gurçuklara garşy we keýp üçin ulanylýan serişdeler
Bu dermanlar adama neşe serişdeleri, mysal üçin, geroin ýaly täsir etmeseler-de, nerw-myşsa ulgamynyň işini bozup bilýärler. Bu bolsa öz gezeginde adama "keýpihonlyk" duýgularyny berýärler.
"Piperizin dermany gurçuklara we askaridlere garşy ulanylýan serişdedir. Ýöne onuň düzümine girýän düzüjileriň biri hakyky neşedir" diýip, BMG-niň ökde hünärmenleri belleýärler.
Neşekeşleriň arasynda bu serişdeler neşeleriň, mysal üçin, kokainiň ýa-da ekstaziniň deregini tutýan we kanunyň rugsat berýän serişdeleri diýip hasaplanylýar.
Piperiziniň analoglaryny (şoňa meňzeş dermanlary) neşe satyjylar ektazi atly neşe hökmünde satýarlar.
Mefedron, mysal üçin, kanuny taýdan ulanmaga rugsat edilip, amfetaminleriň ýa-da kokainiň deregini tutýan neşe hökmünde ulanylýar.
Owganystandaky hasylsyzlyk
"Adamyň psihikasyna täsir edýän serişdelere okgunly artýan islegi kanagatlandyrmak üçin, her ýyl bu serişdeleriň ençeme täze görnüşleri öndürilýär. Bu önümçiligi hiç biz gurama gözegçilik astynda saklamaýar" diýip UNODK öz dokladynda beýan edýär.
Hünärmenleriň aýtmagyna görä, bu serişdeler köplenç kokainiň we marihuananyň esasynda taýýarlanyp, olara dürli neşeler we sintetiki elementler goşulýar. Şeýle serişdelere, mysal üçin, metadon degişlidir.
Şeýle neşeleriň täze görnüşlerini öndürýänler öz "dermanlaryny" ýasanlarynda, olaryň düzümine kanun tarapyndan ygtyýar berlen serişdeleri goşýarlar. Şonuň üçin-de, şeýle serişdeleri öndürýän kärhanalary ýa-da belli bir sahslary jenaýat jogapkärçiliklerine çekip-de bolmaýar.
Mundan başga-da, lukmanlaryň maslahat berip, bejergi üçin bellän dermanlarynyň başga maksatlar üçin ulanylýandygy BMG-ni ynjalyksyzlandyrýar.
"Häzirki wagtda Kolumbiýada, Peruda we Boliwiýada kokainiň öndürilişiniň düýpli peselmegi, 2009-2010 ýyllarda Owganystandaky tirýegiň hasylyny mör-möjekleriň zaýalamagy, neşe satmaklygyň yzarlanmagy – ine, şu ýagdýalar neşeleriň deregini tutýan serişdeleriniň öndürilişiniň şeýle okgunly artmagyna sebäp boldy” diýip, BMG-niň ökde hünärmenleri hasaplaýarlar.
BMG-niň geçiren hasaplamalaryna laýyklykda, 2009-njy ýylda ýer ýüzüniň ilataynyň takmynan 149-272 milliony neşeleriň deregini tutýan serişdeleri kabul etdiler.
Ulanylan WEB Salgy
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Şu gün NATO bileleşigine agza 28 döwletiň daşary işler ministleri Germaniýanyň paýtagty Berlinde öz gepleşiklerini ikilenji gün dowam etdirdiler.
Bu gepleşiklerde käbir beýleki meseleler bilen birlikde NATO-nyň öz gündogar goňşulary, hususan-da, Orsýet, Ukraina we Gürjüstan bilen gatnaşyklaryna degişli meseleler hem ara alnyp maslahatlaşylýar.
Şu gün, maslahatyň ikilenji güni oňa Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow hem goşuldy. Şu gün hem NATO-Orsýet geňeşi Moskwa bilen NATO-nyň hyzmatdaşlyklaryna degişli meseleleri ara alyp maslahatlaşar diýlip garaşylýar.
Düýn, maslahatyň ilkinji güni NATO-nyň resmileri bu harby bileleşigiň Liwiýada alyp barýan çäreleri we Owganystandaky harby operasiýalaryň jogapkärçiligini bu ýurduň öz harbylaryna tabşyrmak meseleleri barada maslahat etdiler.


text:
Penşenbe güni Siriýanyň paýtagty Damaskda amala aşyrylan iki sany güýçli partlamada azyndan 55 töweregi adam ölüp, 370 töweregi adam ýaralandy.
Siriýanyň döwlet telewideniýesinde görkezilen wideo sýužetde bu partlamalaryň bolan ýerinde uly çukuryň emele gelendigini we onlarça maşynyň ýanyp, töwereklerdäki jaýlara uly zyýan ýetendigini görmek bolýar.
Ýurduň häkimiýetleri muny “terror hüjümleri” diýip häsiýetlendirdiler. Maglumata görä, bu goşa partlama ir sagat 8:00-lerde, ýerli raýatlaryň işe we okuwa barýan wagtlary amala aşyrylypdyr.
Penşenbe güni bu partlamalaryň bolan ýerine BMG-niň synçylar toparynyň başlygy, general-maýor Robert Mud hem sapar etdi we bu bolan wakany berk ýazgardy.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň şu ýylyň 10 aýynyň netijelerine bagyşlanyp geçirilen giňişleýin mejlisinde habar berlişi ýaly, saglygy goraýyş we derman senagaty ulgamynda derman önümçiliginden gazanylan girdejiniň möçberiniň ösüş depgini 142 göterime, daşary ýurt pulunda alnan girdeji 103 göterime barabar boldy.
Sport we syýahatçylyk pudagynda has maksada gönükdirilen işler işjeň alnyp barylýar. Ýanwar-oktýabr aýlarynda Türkmenistanda 88,4 müň töweregi syýahatçylara hyzmat edildi. Ýurdumyzyň syýahatçylyk toplumynyň maliýe-hojalyk işlerinden alnan girdejiniň ösüşi 111,6 göterim, daşary ýurt pulunda gelip gowşan serişdeleriň möçberi 102 göterim boldy.
Ýanwar-oktýabr aýlarynda sportuň dürli görnüşleri boýunça milli derejeli ýaryşlaryň 156-sy hem-de köpçülikleýin sport çäreleriniň 78-si guraldy. Türgenlerimiz daşary ýurtlarda halkara ýaryşlarynyň 142-sine gatnaşyp, medallaryň 319-syny: 116 altyn, 73 kümüş, 130 bürünç medal gazandylar.


text:
Türkiýeden öz ýük ulaglary bilen Türkmenistana gatnaýan iki sürüji Azatlyk radiosyna öz başdan geçirýän kynçylyklaryny, hususan-da türkmen gümrükçileriniň para almak üçin görkezýän görgilerini gürrüň berdiler.
Olaryň biri bir gezek, nädip beýle bolanyny bilmän, Türkmenistana para bermän hem gidip-gelendigini ýatlaýar.
Ýöne olar para bermejek bolanlaryň, töhmet zerarly, agyr ýagdaýa düşmeginiň hem daş däldigini duýdurýarlar.
Aýdylmagyna görä, türkmen gümrükçileriniň käbiri, para bermeýänlere gönüläp, «düş maşyndan, seniň bilen doganlygymyz gutardy, mundan soň başyňa geljeklere men goşulmaýan» diýýär we «höçjet» sürüji «neşe bilen» tutulýar.
«Dünýä türkmenleri» gepleşigimiziň Türkmenistana girmek we çykmak meselesindäki emeli kynçylyklara bagyşlanan söhbetdeşligini diňläp, öz pikirleriňizi, tejribeleriňizi paýlaşarsyňyz diýen tamamyz bar.


text:
«Forbes» žurnaly Orsýetiň prezidenti Wladimir Putini tapgyr üçünji ýyl 'dünýäniň iň güýçli şahsy' atlandyrdy.
Bu ýyllyk dereje 4-nji noýabrda yglan edildi.
Putin mundan biraz öň günbataryň özüni sanksiýalar arkaly izolirlemek synanyşyklaryna garşy durup, howa zarbalaryny urmak bilen, Siriýa urşunda täze front açypdy we Siriýanyň prezidenti Başar al-Assady kabul edipdi.
"Putin dünýäde islän zadyny etmäge gurby ýetýän we aman galýan az sanly adamlaryň biridigini subut etmegi dowam etdirýär» diýip, “Forbes" aýdýar.
German kansleri Angele Merkel geçen ýyl bäşinji orunda bolanlygyndan bu ýyl ikinji orna geçdi, amerikan prezidenti Barak Obama geçen ýyl ikinji bolanlygyndan bu ýyl üçünji orna süýşdi.


text:
Kürt resmileri bilen Yragyň merkezi hökümetiniň arasyndaky uzaga çeken gapma-garşylyklar, Yragyň premýer-ministri El-Malikiniň ABŞ-na saparynyň dowamynda Ak Tamda amerikan resmileri bilen gepleşiklerinde maslahat edilmeli temalaryň biri.
25-nji iýulda Yragyň demirgazygyndaky kürt awtonomiýasynda parlament saýlawlary geçirilmeli. Ses berijiler Bagdatdaky hökümet bilen gepleşlikleri dowam etdirjek wekillerini saýlarlar. Bagdad bilen Irbiliň özara gapma-garşylyklaryny çözmäge ukyby, Yrakda federatiw hökümet sistemasynyň nä derejede işläp biljekdigine synag bolar.
ABŞ-niň prezidenti Barak Obama Yrakda boljak saýlawlaryň öňisyrasynda ýurduň kürt awtonomiýasyna degişli gapma-garşylyklary çözmäge çalyşýar. 25-nji iýulda boljak saýlawlar Kürdistan regionynyň prezidenti Mesud Barzaniniň demokratiki partiýasynyň kürt resmileri bilen Bagdat arasyndaky gepleşlere ýolbaşçylyk edip-etmekdigini hem görkezer.
Uzakmöhletleýin syýasy problemalar
Obamanyň Yragyň premýer-ministri Nuri El-Maliki bilen gepleşiklerinde uzakmöhletleýin syýasy problemalara we Yragyň şaýy, sünni we kürt bileleşikleri arasyndaky milli bitewiligini gazanmak boýunça tagallara üns bermegine garaşylýar.
Federal hökümet bilen Barzaniniň regional hökümeti arasynda Yragyň demirgazygyndaky etniki taýdan gatyşykly 4 welaýatyň, şol sanda nebite baý Kerkük regionynyň üstündäki güýçli dawalar esasy meseleleriň biri bolup durýar.
Yrakly kanun çykaryjy we Kerkükdäki saýlawlar boýunça parlament komissiýasynyň agzasy Кana Ýunadem, Kerkük we beýleki dawaly regionlar bilen bagly esasy problema syýasy toparlar we häkimiýet gatlaklarynyň arasyndaky syýasy gapma-garşylyklara degişli diýip belleýär. Şol problemalar, syýasy we demokratiki prosessleriň duşmany bolup durýar. Gapma-garşylylyklar terrorçylar we beýleki milletçi hem-de dinçi ekstremistler tarapyndan hem ulanylýar” diýip, Кana Yunadem aýtdy.
Yragyň parlamentiniň ýolbaşçysy Aýad Al-Samarai, köp ýyl bäri energiýa boýunça kanunyň kabul edilmeginiň öňüne böwet goýup, ýanwar aýyna bellenen Yragyň milli saýlawlaryny yza tesdirmek howpuny döredýän bäsdeşligiň we gapma-garşylyklaryň soňuna çykmagyň örän kyndygyny tassyklady.
Krizisiň merkezindäki mesele
Halkara Krizis toparynyň Ýakyn Gündogar we Demirgazyk Afrika boýunça programmasynyň müdiriniň orunbasary Just Hilterman, Yragyň we Waşingtonyň liderleri barha güýçlenýän dartgynlylyk bilen bagly ýagdaýa gözegçiligini güýçlendirmeli diýip hasap edýär. “Prezident Obama Kerkük we beýleki dawaly meselelere çözgüt tapmagyň zerulygyny açyk mälim etdi. Bu Yrakdaky häzirki krizisiň merkezinde duran meseledir. Onuň çüzgüdi ençeme çylşyrymly meselelere bagly. Kürdistanyň regional hökümedi bilen Yragyň federal hökümedi arasyndaky dawalaryň çäginde Kerkük meselesine aýratyn garalmaly.”
Hiltermanyň aýtmagyna görä, prezident Obamanyň premýer-ministr El-Maliki bilen duşuşygynda Kerkük meselesine aýratyn ähmiýet beriljekdigine garaşylýar.
Halkara Krizis Toparynyň bellemegine görä, häzirki wagtda Kerkük we beýleki dawaly regionlaryň geljegini kesgitlemek, nebit girdeýjileriniň federal klanunlaryna laýyk paýlaşylmagyny we Yragyň Konstitusiýasyna üýtgetmeleri girizmekde Bagdad bilen Irbiliň ylalaşmagyny gazanmak esasy meseleleriň arasynda durýar.
Waşingtonda bolan gepleşiklerde ABŞ-niň prezidenti Barak Obama bilen Yragyň premýer-misnistri Nuri El-Malikiniň arasynda ABŞ-niň goşunlarynyň Yrakdan çykarylmagy meselesi maslahat edildi. Obama, ABŞ-niň 2011-nji ýylyň aýagyna çenli öz harbylaryny çykarmak boýunça yglan eden planyny berjaý etmekçidigini aýtdy.


text:
Barak Obama özüniň Birleşen Ştatlaryň prezidentligine ikinji möhlete kandidat görkezilmegini resmi taýdan kabul etdi.
Ol Demirgazyk Karolina ştatynyň Şarlotte şäherinde Demokratik partiýanyň gurultaýynda şeýle diýdi:
"Her bir meselede siziň ýüzbe-ýüz boljak zadyňyz diňe iki dalaşgärden ýa iki partiýadan birini däl-de, eýsem Amerika üçin iki tapawutly ýoluň birini, geljek üçin bütinleý tapawutly iki garaýşyň birini saýlap tutmak bolar."
Amerikan prezidenti öz teklip edýän ýolunyň çalt ýa aňsat däldigini belläp, "onlarça ýylyň içinde dörän kynçylyklary biz sanlyja ýylyň içinde çözüp bilmeris. Ol uzaga çeker" diýip, sözüniň üstüne goşdy.
Öňdäki sepgitler
Häzir 8.3 prosent bolan işsizlik derejesini aşaklatmaga synanyşýan prezident 2016-njy ýyla çenli senagatda bir million täze iş ornuny döretmegi, ýörite okuw jaýlarynda iki million işçini ýetişdirmegi, Birleşen Ştatlaryň eksportyny 2014-nji ýyla çenli iki esse artdyrmagy, 2020-nji ýyla çenli hem nebit importyny 50 prosent aşaklatamagy maksat edinýär.
"Problemalarymyzy çözüp bolar, kynçylyklarymyzy ýeňip geçip bolar. Biziň teklip edýän ýolumyzyň kynrak bolmagy mümkin. Ýöne ol gowy ýere alyp barýar. Men sizden şol geljegi saýlap tutmagy soraýaryn" diýip, Obama aýtdy.
6-njy noýabrda geçmeli prezidentlik saýlawlarynda Obama bilen Massaçusets ştatynyň öňki gubernatory Mitt Romneý güýç synanyşar. Ol Respublikan partiýanyň kandidatlygyny öten hepde kabul etdi.
Howanyň ýaramazlaşmagyndan edilen gorky zerarly Obama, guramaçylaryň umyt eden ägirt uly stadionynda däl-de, gurultaý zalynda çykyş etdi. Onuň çykyşy 3 günlük gurultaýyň iň ýokary nokady hasaplanýar.
Bil baglap boljak adam
Gurultaýda Obamadan öň çykyş edenleriň biri wise-prezident Joe Baýden boldy.
Ol: "Biziň hemmämiz bilelikde bir missiýada. Bu missiýa ýurdy ynamsyzlykdan, peselişden çykaryp, umyda we bolelinlige tarap ilerletmek. Men bu missiýany amala aşyrjakdygymyza güwä geçýärin" diýdi.
Öňki prezident Bill Klinton çarşenbe güni eden çykyşynda Obamanyň alyp barýan syýasatyny gorap, Respublikanlaryň öňa galdyryp giden ähli ykdysady zyýanlayryny bir 4 ýyllyk möhletde hiç bir prezident düzedip bilmez diýdi.
Gurultaýyň ilkinji güni prezidentiň aýaly Mişel Obama çykyş etdi. Ol adamsynyň sada geçmişinden gürrüň edip, ony ýurduň gowşak ykdysadyýetini täzeden dikeltmek üçin "bil baglap biljek adamymyz" diýip suratlandyrdy.


text:
Adam hukuklaryna gözegçilik edýän Amnesty International guramasy şu hepdäniň başynda Müsürde geçirilen protestlerde harbylaryň “çenden aşa” güýji ulanandygyny aýdýar.
Duşenbe güni bolan şol wakada azyndan 51 adam ölüpdi. Heläk bolanlaryň aglabasy çetleşdirilen prezident Muhammad Morsiniň tarapdarlarydy.
“Musulman doganlar” hereketiniň aýtmagyna görä, howpsuzlyk güýçleri olaryň tarapdarlaryny “gyrypdyrlar”. Harbylar bolsa özlerine “terroristleriň” hüjüm edendigini aýdýar.
Müsüriň adam hukuklaryna gözegçilik edýän 15 guramasy bu wakanyň derňelmegini sorap, bilelikdäki beýanaty ýaýratdylar.


text:
Fransiýanyň içeri işler ministri Bernard Kazenew (Cazeneuve) 25-nji martda Alp daglarynda ýykylan “Germanwings" ýolagçy uçarynyň galyndylarynyň arasyndan pilotlaryň eden gürrüňlerini ýazgy eden gara gutynyň tapylandygyny aýtdy.
Kazenew bu guta zyýan ýetendigini, emma ony şindem "A320 Airbus" uçarynyň näme sebäpden ýykylandygyny anyklamak üçin ulanyp boljakdygyny aýtdy. 24-nji martda ýykylan uçaryň üstünde 150 adam bar eken we olaryň hemmesiniň ölendigi aýdylýar.
Ministr derňewçileriň hiç bir ähtimallygy aradan aýyrmaýandygyny, ýöne bu ýerde terrorizm gümanyna esas ýokdugyny aýtdy.
"Biz derňew netijelerini ele alýançak ähli teoriýa barlanar" diýip, Kazenew aýtdy.
Ministr derňewiň şu gün başlanmalydygyny aýtdy.
«Germanwings» howa ýollaryny işledýän Lufthansa munuň betbagtçylykly hadysa bolandygyny çaklaýandygyny aýtdy.
«Germanwings» uçaryň kreýser belentligine ýetenden bir minut soň aşaklap başlandygyny we sekiz minut dowamynda aşaklamagyny dowam edendigini aýtdy. Munuň sebäbi aýdyň däl.
Halas ediş toparlary uçaryň ýykylan ýerindäki işlerini dikeltdiler. Uçaryň galyndylarynyň giň ýaýrawa pytrandygy aýdylýar.
«Lufthansanyň» ýerine ýetiriji direktory Karsten Spohr hadysanyň bolan ýeriniň wideoýazgysy çym-pytrak bolan galyndylaryň kiçijik böleklerini görkezmek bilen, uçaryň nähili güýç bilen ýere gelip urandygyny çaklamaga mümkinçilik berýär diýdi.
Fransuz polisiýasy hadysanyň bolan ýeriniň deňiz derejesinden 2000 metr çemesi ýokarda bolandygyny we hiç kimiň aman galmandygyny, pidalaryň jesetlerini tapmagyň bolsa, ol ýerdäki kyn şertler, gar we indi boljak gaý-tupanlar zerarly ençeme gün aljagyny aýtdy.
Wakanyň bolan ýerine baryp gören bir derňewçi «biziň anyklap bilen beden böleklerimiziň iň ululary el sumkasyndan uly däldi» diýdi.
German kanseleri Angela Merkel, fransuz prezidenti Fransua Olland we ispan premýer-ministri Mariano Rajoy dagy 25-nji martda uçaryň ýykylan ýerine zyýarat edýär.
Ispaniýa 25-nji martda günortan bir minutlyk dymyşlyk gurnap, üç günlük ýas yglan etdi.
«Germanwings» uçaryň üstünde 67 germaniýaly bolandyr öýdýär. Ispaniýanyň premýer-ministriniň orunbasary 45 ýolagçynyň adynyň ispan ady bolandygyny aýtdy.
Pidalaryň arasynda Germaniýanyň demirgazyk-günbataryndaky Haltern am Si şäheriniň ýokary mekdebiniň 16 okuwçysy we iki mugallymy hem bar.
Olar Barselonanyň golaýynda bir mekdepde bir hepdeläp alyş-çalyş programmasynda bolup, öýlerine gaýdyp barýardy. 12 sany ispan okuwçysy hem dekabrda olaryň mekdebinde bolupdy.
Okuwçylar 24-nji martda bolan hadysadan soň okuwdan boşadyldy, emma olar öýlän yzlaryna, mekdebe ýas tutmaga geldiler we gözýaşa boglup, wepat bolan ýoldaşlarynyň we mugallymlarynyň hatyrasyna şem ýakdylar.
Barselonanyň Liceu opera öýi twitterde Gazagystanda doglan Oleg Bryjak bilen german Maria Radneriň Dýusseldorfdan, teatrda çykyş edip, yzlaryna gelýärkäler wepat bolandyklaryny aýtdy.
Gazagystanyň Daşar işler ministrligi 25-nji martdaky uçar heläkçiliginde ölenleriň arasynda 50, 49, 25 ýaşlaryndaky üç gazak raýatynyň hem bolandygyny aýtdy.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Owganystanda doglup, 20 ýyl mundan ozal öz maşgalasy bilen Kanada göçüp baran zenan Kanadanyň parlamentinde orna eýe boldy.
Kanadanyň Liberal partiýasynyň agzasy Maryam Monsef 19-njy oktýabrda geçirilen parlament saýlawlarda öz garşydaşy Konserwatiw partiýasynyň agzasyndan üstün çykdy.
30 ýaşly Monsef Peterborough-Kawartha etrabyna wekilçilik edip, Ontario saýlaw giňişliginden bolan iň ýaş kanuny çykaryjy boldy.
Monsef özüniň dul ejesi we iki aýal dogany bilen 1996-njy ýylda “Talybanyň” režiminden gaçyp Kanada baranda 11 ýaşyndady.
Monsef Owganystanda aýal-gyzlar üçin pul toplamak boýunça haýyr-sahawatçylyk proýektlerine gatnaşypdy.


text:
Şu günki gün demokratik dünýäniň Türkmenistana nähili göz bilen garaýandygyna Aşgabada gelen ýapon delegasiýasynyň mysalynda syn etmek mümkin. Ýaponiýanyň Aziýada demokratik eksperimentleriň şowly geçen ýurdy bolanlygy üçin ýapon delegasiýasynyň sapary möhümdir.
Bu ýurt özboluşly hem gadymy ýapon däplerini, kanunlaryň hemme zatdan ýokarylygyny hem adam hukuklaryny dünýä demokratik standartlarynyň ölçeglerine bap getirip, däp-dessurlar bilen utgaşdyrýar.
Ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça türkmen-ýapon delegasiýasynyň egindeş başlygy Sumitaka Fudzita G.Berdimuhamedow bilen gürrüňlerinde muny ýaňzytdy.
Fudzita Ýaponiýany ozaly bilen türkmen lideriniň progressiw reformatik syýasatynyň gyzyklandyrýandygyny aýtdy. Bu çeper diplomatik söz däldi. Bu demokratik dünýäniň Türkmenistan bilen gatnaşyklarynda tutýan maksadynyň özenidir.
Açyk hem demokratik Türkmenistan demokratik dünýä diňe bir söwda işlerini ýeňilleşdirmek üçin gerek däl. Ol hristian hem musulman medeniýetleriniň arasynda köpri bolup biljekdigi bilen has-da möhüm.
Şu günki gün demokrat liderleriň G.Berdimuhamedowa gatnaşyklary öz wagtynda günbataryň Mihail Gorbaçowa, onuň SSSR-i diktatorlyk režimden has açyk jemgyýete öwürmekde aýgytly ädimlerini kabul edişini, makullaýşyny ýada salýar. Şol döwürdäki sowet jemgyýetinde bolan haýran galdyryjy özgerişler köpleriň ýadynda bolsa gerek.
Gorbaççowyň şol perestroýkasy, yglan eden aç-açanlygy Türkmenistana, postsowet giňişligindäki beýleki respublikalaryň ählisine köp garaşdyran garaşsyzlygy getiripdi.
Möhüm yşaratlar
Nyýazow tarapyndan berk ornaşdyrylan totalitar režimden täze ýagdaýa geçmegiň örän çylşyrymly işdigine döwlet işgärleri Ýaponiýada-da, Günbatarda-da gürrüňsiz düşünýärler. Hökümdaryň buýruklarynyň däl-de, kanunlaryň agalyk etjek, hemmeden ýokarda durjak täze jemgyýetine geçmegiň nähili kyndygy professional syýasatçylar üçin has-da düşnükli.
Günbatarly liderler optimist hem pragmatik. Olar türkmen lideriniň beýannamalaryndan örän möhüm yşaratlary duýýarlar. Şol signallaryň biri Berdimuhamedowyň oppozision partiýalary döretmek barada eden çykyşydyr.
Şol hatarda duran meseleleriň ýene biri - türmeler sistemasyny liberallaşdyrmak barada berlen wadadyr. Hut şu başlangyçlar ýaponlara olary giň möçberli üýtgedip guruş programmalary atlandyrmaga mümkinçilik berdi.
Diýmek, syýasat bilen gatnaşygy bolmadyk karate-do boýunça ýokary derejeleriň biriniň G.Berdimuhamedowa berilmeginiň hem çuňňur kökleri bar. Şu hereketi bilen ýaponlar türkmen prezidentinden dünýäde köp zatlara garaşýandyklaryny nygtamak islediler, ýurdy liberallaşdyrmak, açyklaşdyrmak boýunça beren wadalaryny iş ýüzünde amala aşyrmalydygyny nygtadylar.
Nirede? Hany? Näme üçin?
Başga sözler bilen aýdylanda, özgertmeler boýunça Berdimuhamedowyň yglan eden planlaryna demokratik dünýä özüniň goldaw bildirýändigini her hili ýollar bilen görkezmek isleýär. Diňe bir şowlulyk arzuw etmek bilen çäklenmän, şol planlary ýerine ýetirmekde olaryň real kömek bermäge-de taýýardyklaryna türkmen häkimiýetleriniň düşünmegi möhüm.
Türkmenistan şeýle bir mümkinçilikler aldy, olary äsgermezlik etmek, olardan peýdalanmazlyk düýbünden akylly-başly iş bolmaz, eger şeýle edilse, onuň netijeleri ähli ugurlarda erbet bolup çykar. Bolaýmagy mümkin duşman ýitirilen wagtyň içinde bukulýar, eger özgerişler prosesi süýndüriliberse, ýa-da haýsydyr bir sebäbe görä, özgerişler real hem gujurly işler bilen berkidilmese, dünýäniň ynamy bugaryp uçup gider.
Eger oppozisiýa barada gürrüň elilen bolsa, ol nirede? Tussaglaryň saklanylýan şertleri barada gürrüň gozgalan bolsa, onuň netijeleri hany? Eger kanunlar hemmeden ýokarda durar diýlen bolsa, Nyýazowyň diktaturasynyň döreden türkmen türmelerinde bikanunçylyklar, eden-etdilikler näme üçin togtadylmaýar? Bikanunçylygyň öňüni birigün däl-de, düýn almalydy.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Orsýetiň Ukrainadaky krizise goşulyşmagyny dowam etdirmegi üçin ýene ençeme ýol bar. 25-nji maýda ýokary gatnaşyk derejesinde geçirilen prezidentlik saýlawlarynda Petro Poroşenkonyň ýeňşi bilen Kiýew öwrülişigiň belli bir tapgyryny başdan geçirdi. AÝ/AR Britaniýanyň “The Economist” hepdeliginiň baş redaktory, Orsýet boýunça synçy Edward Lukas (Lucas) bilen söhbetdeş boldy.
AÝ/AR: Siz Ukrainadaky saýlawlardan nähili netije çykardyňyz?
Edward Lukas: Bu Orsýetdäki saýlawlara düýpden meňzemedi, sebäbi biz kimiň ýeňjegini kampaniýanyň başynda bilmändik. Bu ýerde saýlamak üçin hakyky syýasy erk-isleg boldy. Muny Poroşenkonyň Timoşenko bilen bäsleşip, ýeňiş gazanmagynda görmek mümkindi, bu demokratiýa üçin adaty ýagdaý. Emma biz edil şeýle boljagyny başda bilmeýärdik. Şeýlelikde saýlawlar Putiniň dolandyrylýan demokratiýa diýilýän ideýasyna ters gelýän ýagdaýy görkezdi. Bu dolandyrylmaýan demokratýa boldy.
Edward Lukas: Aşa sagçylaryň ýeňilmegi ýene bir möhüm mesele boldy. Şeýlelikde Ukrainanyň faşistler tarapyndan dolandyrylýandygy baradaky pikirler puja çykdy. [Indi] Ukraina şokolad öndürýän adam tarapyndan dolandyrylar. Netijede “Sagçy sektor” we “Swoboda” atly aşa sagçy toparlaryň [syýasy arenadan] yza çekilmegi-de Kremliň Ukrainany betnyşan edip görkezmek synanyşyklaryna urlan güýçli zarba boldy.
AÝ/AR: Ukrainanyň günortasynda Donetsk we Lugansk regionlaryndaky gapma-garşylyk saýlawlaryň kanunylygyna zeper ýetirdi diýip pikir edýärsiňizmi?
Edward Lukas: Bu ýurduň günortasynyň diňe bir bölegidir. Eger Kryma ýitgi hökmünde garasak, ýurtda agyr zyýan çeken 10% möçberdäki iki regionyň bardygyny görmek mümkin. Şeýlelikde Ukrainanyň 90%-inde ýagdaý kadaly. Emma Ukrainanyň agzalan bölegindäki durnuksyzlygy hasaba alanyňda-da, saýlawlara gatnaşygyň derejesi köp amerikan ses berişliklerinden hem has ýokary boldy.
AÝ/AR: Ukrainadaky saýlawlaryň öwrülişik pursaty bolandygyny aýtmak mümkinmi?
Edward Lukas: Meniň pikrimçe, olar [ukrainalylar] öwrülişik pursatyndanam ozdurdylar. Olar öz geljegini özgertdiler. Iki aý mundan öň biz Kremliň zyýanynyň ýaýramagy we Krymdan Odessa çenli Noworossiýanyň döredilmegi ýaly beýannamalary eşidýärdik. Şeýle-de köp ukrainleriň öz ýurdunyň barýan ýolundan nägiledigi hem hakykatdy. Emma [saýlawlar] ukrainalylaryň köpüsiniň, haýsy dili ene dil diýip hasap edýändigine garamazdan, Orsýetiň bir bölegine öwrülmegi we öz ýurdunyň darmagyny islemeýändigini görkezdi.
AÝ/AR: Orsýet soňky günlerde yza çekilýäne meňzeýär. Siz muňa taktiki yza çekiliş hökmünde garaýarsyňyzmy?
Edward Lukas: Köplenç bolşy ýaly, Ukrainadaky ýagdaýlar Putiniň islegine görä bolmady. Bu onuň ilkinji gezek düýpli ýalňyşlyga uçraýşy däl. Ol Ýanukowiçe berk arka dursa-da, mundan netije çykmady. Ol Maýdana düşünmedi ol muny ýönekeý bir çykyşdyr öýdüp, munuň hakyky [halk] syýasy erk-isleginiň beýanydygyna düşünip bilmedi. Meniň pirkimçe, ol henizem Ukrainanyň şowsuz ýurt bolmagyny gazanmak ugrunda hereket edýär. Munuň başa barmagy-da ähtimal. Ol Ukrainanyň ykdysadyýetine ýaramaz täsir ýetirdi. Ol henizem öz tebigy gaz kartyny oýnaýar. Ol ýurduň günortasynyň käbir böleklerinde etnik we dil meselesinde içerki duşmançylygy tutaşdyrdy, bu ýerde köp adamlar wepat boldular we maşgalalara zeper ýetdi. Bu ýerde belli bir derejede taktiki taýdan yza çekilmek hereketi bar. Emma ol [Orsýetiň] bulaşyklyk döredip, Ukrainany agyr ýagdaýa salmaga ukyplydygyny görkezmek üçin, şeýle-de bu ýagdaýda Günbataryň güýçsüzdigini äşgär etmek üçin köp çäreleri gördi.
AÝ/AR: Putiniň indiki ädimi nähili bolar diýip pikir edýärsiňiz?
Edward Lukas: Tebigy gaz karty Putin üçin oýnamaga örän amatly mümkinçilik diýip pikir edýärin. Ol Ukrainanyň gaz üçin tölegi [öňünden we] doly tölemelidigini we eger tölemese, gazy kesjekdigini aýdyp biler. Bu bolsa Ukrainany Ýewropa tarap akdyrylýan gazy kesmek ýa-da Ukrainanyň eýýäm agyr ýagdaýdaky senagatyna ýene-de zarba uruljagyny aňladýar. Men indiki ädimiň şeýle boljagyny çak edýärin.


text:
16-njy iýunda Çeçenistanyň 41 kanun çykaryjysy parlamentiň spikeri Magomad Daudowyň kanun çykaryjy organy dargadyp, parlament saýlawlaryny möhletinden öň, ýagny 18-nji sentýabrda Orsýetde duma saýlawlary we Çeçenistanda respublikanyň başlygy saýlawy bilen bir günde geçirmek bardaky teklibini biragyzdan oňladular.
Daudow bilen çeçen respublikasynyň başlygy Ramzan Kadyrow bu göçümi aýry geçiriljek parlament saýlawynyň goşmaça çykdaja sebäp boljakdygy bilen delillendirdiler. Daudow tygşytlanan pul ykdysady ösüşe ýa sosial problemalary çözmäge sarp edilmeli diýip maslahat berdi.
Ýöne orsýetli kommentatorlar getirilýän bu delile şübheli garaýarlar. Mysal üçin, Syýasy tehnologiýalar merkeziniň işgäri Alekseý Makarkin häzirki parlamentiň bäş ýyl möhlet bilen 2013-nji ýylyň sentýabrynda saýlanandygyna salgylanyp, bu saýlaw Orsýetde aňyrsy 2018-nji ýylyň mart aýynda geçiriljek prezidentlik saýlawlary bilen bir günde, möhletinden 6 aý öň geçirilse-de, şonça puly tygşytlap bolar diýýär.
“Tygşytlanýan pul köp zat däl”
Syýasy alym Rostislaw Turowskiniň aýtmagyna görä, parlament saýlawlaryny öňe süýşürip, 2016-njy ýylyň sentýabrynda geçirmek bilen tygşytlanýan pul köp zat däl. Turowskiniň pikiriçe, Kadyrowyň maksady üç möhlet wekilçilik eden kanun çykaryjylaryň ýerine ýaşrak, administratiw tejribeleri ýok, ýöne Kadyrowa 100 prosent ygrarly adamlary getirmek bilen parlamente "täze gan" guýmak.
Çeçen prezidentiniň adam hukuklary komissiýasynyň başlygy Heda Saratowanyň çaklamagyna görä hem, Kadyrow häzirki parlamentiň işinden närazy. Saratowa: "Ol ýerde hiç bir iş etmän oturan adamlar bar. Şol sebäpden olar ýaşrak we peýdaly boljak işjeň adamlar bilen çalşylmaly" diýýär.
Kadyrow Daudowyň spiker saýlanmagy mynasybetli eden çykyşynda bu adamlaryň gerekdigini nygtap: "Siz öz saýlawçylaryňyzyň problemalaryny bilmeli, olar bilen akýürekden gürleşmeli we olaryň sylag-hormatyndan peýdalanmaly. Öz wezipeleriňizi netijeli ýerine ýetirmek barada köpräk tagalla etseňiz, bu halkyňyza köp bähbit getirdigiňiz bolar" diýdi.
“Täze, ýaşrak adamlary getirmek”
Çeçenistanyň adam hukuklary boýunça ombudsmeni Nurdi Nuhajyýew käbir kanun çykaryjylaryň yzygiderli üç möhlet wekilçilik edip gelýändigini belläp, bu işden esasy maksadyň parlamentiň düzümini täzelemekdigini gytaklaýyn tassyklady.
Kadyrowyň ýakyn ýarany Federasiýa geňeşinde Çeçenistana wekilçilik edýän Ziýad Sabsabi täze, ýaşrak adamlary getirmek umydy bilen möhletinden öň geçiriljek saýlawlary Kadyrowyň respublikanyň ýolbaşçylygyna üçünji gezek saýlanmagy bilen baglanyşdyrýar.
Döwlet dumasynyň deputaty Dmitriý Gudkow bolsa has elhenç delile ýapyşýar. Onuň pikiriçe, bu geljekde görelde bolar, ony Ors Federasiýasynyň başga ýerlerinde-de, mysal üçin, bir kanun çykaryjy gubernatoryň diýenini etmän ýa federasiýanyň başlyklarynyň birine boýun egmän halatynda ulanyp bolar.
Çeçenistanda parlamente wekiller proporsional sistema boýunça saýlanýar. Wekilçiligi gazanmak üçin sesleriň azyndan 5 prosenti gerek. 41 agzaly häzirki parlamentde Kremliň tarapyny çalýan "Bütewi Orsýet" partiýasynyň 36, "Adyl Orsýet" partiýasynyňky 4, "Orsýetiň watançylary" partiýasynyň bolsa bir deputaty bar.


text:
Yragyň saýlaw resmileri 500-e golaý syýasatçyny we partiýany ýurduň ýetip gelýän milli saýlawlaryna gatnaşmasyz etdi.
Garaşsyz Ýokary saýlaw komissiýasynyň uly resmisi Hamdia Husseýni bäsleşige goýberilmedik kandidatlaryň adalat hem integrasiýa komitetiniň kanuny esasynda gadagan edilendigini aýtdy.
Ol bäsleşige goýberilmedik kandidatlaryň ýa partiýalaryň Yragyň öňki lideri Saddam Huseýiniň Baas partiýasy bilen ilteşigi üçin gyrakladylanyny aýtmady. Emma yrak kanuny Saddama wepaly syýasatçylaryň saýlawlara gatnaşamagyny gadagan edýär.


text:
Eýran Yslam Respublikasynyň çäginde ýerleşýän aramgählere zyýarat etmek indi asylly däbe öwrüldi. Bu ýyl hem jemgyýetçilik guramalarynyň, wekillerinden döredijilik intelligensiýasyndan, alymlardan, bilim ulgamynyň we köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň işgärlerinden, hormatly ýaşululardan ybarat wekiliýet zyýarat etmek üçin dostlukly döwlete ugraýar.
18-nji maýda ata watana dolanyp gelensoň, wekiliýet Balkan welaýatynyň Magtymguly etrabynyň Gerkez obasynda türkmen halkynyň beýik nusgawy şahyrynyň hormatyna guraljak dabaralara gatnaşar.
Däbe öwrülen bu çäre biziň halkymyzyň öz beýik ogullaryna çuňňur hormatynyň beýany bolup, türkmen edebiýatynyň nusgawy şahyrynyň döredijiligini we umuman, baý milli taryhy-medeni gymmatlyklarymyzy bütin dünýä giňden ýaýmaga ýardam edýär.


text:
Belarus Warşawada geçen “Gündogar ýaranlygy” sammitine gatnaşmakdan ýüz öwürdi. Bu ýurduň Daşary işler ministrliginiň beýanatynda şeýle diýilýär: sammitiň öňüsyrasynda ony gurnaýjylar Belarusa bolan garaýyşda görlüp-eşidilmedik kemsidiji çäreleri gördüler. Olar Belarus döwletiniň baştutanyna çakylyk hatyny ibermekden saklandylar, şonuň yzysüre-de Minsk tarapyndan delegasiýa baştutan edilip bellenen—Belarusyň Polşadaky ilçisi Wiktor Gaýsenok sammitiň çärelerine gatnaşmakda çäklendirildi.
Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko
Geçen ýylyň dekabrynda prezident saýlawlaryndan soň Belarusyň ähli ýokary derejeli ýolbaşçylary Ýewropa Bileleşiginiň ýurtlaryna barmak gadagan edilýän adamlaryň gara sanawyna girizildi. 200-e golaý familiýadan ybarat sanawyň başynda dördünji möhlete bellenen prezident Lukaşenko duransoň, onuň Polşadaky sammite gatnaşmagy kesgitlenen çäre boýunça mümkin däldi.
“Gündogar ýaranlygy” sammitine Belarusdan ýurduň daşary işler ministri Sergeý Martynow çagyryldy. Ýöne 28-nji sentýabrda Belarusyň Daşary işler ministrligi sammite gatnaşjak delegasiýa Polşadaky belarus ilçisi Wiktor Gaýsenok baştutanlyk eder diýip habar ýaýratdy. Ýewropa Bileleşigi Gaýsenogyň belarus delegasiýasynyň ýolbaşçysy hökmünde gatnaşjak derejesine hem-de ölçegine sowuk-sala garady: diplomat 28-nji sentýabrda hatda resmi däl agşamlyk naharyna-da çagyrylmady. Agşamlyk nahary sammitiň dabaraly açylyşyny alamatlandyrýardy. Netijede, banketden galdyrylan Gaýsenok 30-njy sentýabrdaky umumy maslahata gatnaşmady, Belarusyň Daşary işler ministrligi bolsa resmi beýanat ýaýratdy: “Şunuň ýaly şertlerde sammite gatnaşmak mümkinçiligi aradan aýrylýar—ýaranlyk kemsidilmelere esaslandyrylmaly däldir”.
Garaýyşlar çolaşdy
—Şu gün biz doly düzümde däl. Çakylyga seretmezden, şu günki maslahata “Gündogar ýaranlygy” programmasynyň ýurtlarynyň biri—Belarusyň delegasiýasy gatnaşmaýar. Munuň özi Ýewropa we Belarus üçin biziň henizem garaşyp ýören özgerişliklerimiziň nähili wajyp boljakdygyna ýene bir güýçli duýduryşdyr—diýip, premýer-ministr Donald Tusk sammitiň umumy maslahatyny açyp duran mahaly aýdyp geçdi.
Belarus häkimiýetleriniň munuň ýaly hereketine syýasaty öwreniji Aleksandr Klaskowskiý
şeýle düşündiriş berýär:
—Resmi Minsk tarapyndan şeýle ädim ädilmegine garaşaýmalydam, sebäbi bärde pikirler, garaýyşlar çolaşdy. Megerem, Belarus tarapy syýasy tussaglaryň köp bölegini türmelerden çykaryp, Ýewropadan nähilidir bir “kemputjyk” isläpdi. Ýöne Ýewropa tarapy bu meselede durnuklylyk görkezdi. Onuň pozisiýasy şundan ybarat: syýasy tussaglaryň hemmesini türmeden çykarmaly we aklamaly, diňe şundan soň Belarus bilen nähilidir bir gepleşiklere başlap bolar. Mümkin, şonda Günbatar tarapyndan nähilidir bir pul serişdesi-de geçiriler.
Bärde duýgy böleginiň örän güýçlüdigine garamazdan, Minsk şonuň bilen bir wagtda barysynyň hasap-hesibini dürs ýöredýär. Çünki “Gündogar ýaranlygy” sammiti pul “üwelýän” ýer däl. Şonuň üçinem ýeliňem çykaryp bolýar, “ýanbermezligiňi-de” görkezip bolýar. Onsoňam, Brýusseliň Belarusy öňi-soňy şu programmadan öçürmejegi görnüp dur. Şeýlelikde, gepleşige ýol galýar. Şol bir wagtda bolsa, Belarusyň Daşary işler ministrligi “Gündogar ýaranlygynyň” 2009-njy ýylda Pragada geçirilen birinji sammitinde ylalaşylan “esasy ýörelgelerini gödek bozmakda” ýewropaly ýaranlaryny aýyplaýar. Daşary işler ministrliginiň resmi wekili Andreý Sawinyhyň sözlerine görä, Belarus sammitiň bähbidi üçin işeňňirlik bilen taýýarlyk görüpdir, onuň çärelerine gatnaşmak isläpdir. Ýöne sammiti gurnaýjylar özleriniň hereketi bilen “bu regional başlangyçlaryň işjeňligine zyýan ýetirýärler we munuň üçin jogapkärçilik çekýärler”.
Dawanyň köki
Resmi Minsk bilen Günbataryň arasyndaky gapma-garşylyklaryň köki nämede? Bu babatda “Razam” (“Bilelikde”) raýdaşlyk hereketiniň lideri Wýaçeslaw Siwçik
öz pikirini şeýle beýan edýär:
—Lukaşenkonyň düzgüniniň sammitdäki häzirki hereketini, elbetde, öňünden görmek mümkindi. Häzir Belarusdaky ýagdaý ýeňil däl. Režim özüni mümkin boldugyndan has gymmat satmaga çalyşýar. Polşanyň daşary işler ministri Sikorskiniň beýan eden shemasynda, göýä, Lukaşenko Belarusa Gündogar, Aziýa standartlaryny girizýär, şol bir wagtyň özünde-de Günbatardan karz almak isleýär, şol berginem soňra belaruslar üzmeli bolar—şu Lukaşenkonyň düzgüni üçin esas, ýöne, munuň özi, Belarus üçin bütinleý kabul ederlikli däldir. Resmi düzgüniň wekilleriniň sammitdäki hereketi hem hut şuny görkezýär: belarus halkynyň bähbitleri dünýä çykaryljak bolsa, oppozisiýanyň halkara hereketiniň işeňňirleşmegi zerur. Sebäbi Lukaşenkonyň režiminiň geljegi ýok.
Şol bir wagtda Warşawada belarus oppozisiýalarynyň wekillerini ýokary derejede garşyladylar. Olaryň duşuşanlarynyň arasynda Ýewropa Geňeşiniň baştutany Herman wan Rompeý, Germaniýanyň kansleri Angela Merkel, Polşanyň premýer-ministri Donald Tusk bar. “Siziň Belarusda demokratiýanyň ýeňmegi üçin edýän işleriňize biz örän minnetdardyrys. Häzir gözenegiň aňyrsynda saklanýan biziň ýoldaşlarymyz üçin edýän goldawyňyz üçinem minnetdardyrys” diýip, belarus oppozisiýasynyň liderleriniň biri Wladimir Neklýaýew Polşanyň Daşary işler ministrliginde bolan duşuşykda aýtdy.
Şol bir wagtyň özünde Belarusyň Daşary işler ministrliginde-de duýduryş berilýär: “Gündogar ýaranlygy” sammitiniň Belarusyň bähbitlerine galtaşýan we döwletiň resmi wekilleriniň gönüden-göni razylyk bermezden, kabul eden kararlary kanuny däldir.
Beýleki möhüm wakalar
Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç (çepde) we Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Žoze Manuel Barroso Warşawada geçen sammitde, 30-njy sentýabr.
Sammitiň beýleki möhüm wakalary barada aýdanyňda bolsa, Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiçiň saparyna-da Warşawada aýratyn ähmiýet berildi. Bu ýurt bilen hyzmatdaşlyk Ýewropa Bileleşigi, ilkinji nobatda-da, Polşa üçin örän wajyp hasaplanýar. Ýewropa Bileleşigi bilen Kiýewiň arasynda şu ýylyň ahyryna çenli hyzmatdaşlyk etmek boýunça borçnamalara gol çekilmegi-de şuňa şaýat bolup biler. Şu waka bilen baglanyşykly Wiktor Ýanukowiçi onuň polşaly kärdeşi Bronislaw Komorowskiý gutlady:
—Men prezident Wiktor Ýanukowiçi we tutuş Ukrainany tüýs ýürekden gutlamak isleýärin, şonuň bilen birlikde Polşa özüniň iň möhüm goňşusyny—Ukrainanyň Ýewropa tarap ugruny gyşarnyksyz goldar.
“Gündogar ýaranlygy” sammitiniň tamamlanan mahaly Polşanyň premýeri Donald Tusk Ýewropa liderleriniň Belarus üçin kömek bermegiň birnäçe möhüm çözgütlerini kabul edendiklerini aýtdy. Ýöne munuň üçin syýasy tussaglaryň boşadylmagy we demokratik reformalaryň başlanylmagy şert edilip goýuldy. Şonuň ýaly-da, Gürjüstan we Moldowa bilen ykdysady hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrmak boýunça gepleşiklere başlamak karar edildi, şeýle hem ýaranlygyň käbir ýurtlary bilen wiza düzgünini ýatyrmagyň plany tassyklanyldy.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 2 müňe golaý adamy türme tussaglygyndan azat etmek baradaky amnistiýa kararyna gol goýdy, diýip resmi metbugat habar berýär.
Döwlet telewideniýesinde amnistiýanyň “türkmen milletiniň däp-dessurlaryna, ata-babalardan galan mirasa we Garaşsyzlyk baýramynyň 21-nji ýyl dönümine gabatlanyp” geçirilýändigi bellenildi.
Türkmenistanyň ozalky baştutany Saparmyrat Nyýazow amnistiýany ýylda bir gezek – mukaddes Remezan baýramyna gabatlap yglan edýärdi. Berdimuhamedow häkimiýet başyna geçeli bäri, amnistiýany ýylda birnäçe gezek, aglaba milli baýramçylyklara gabatlap geçirýär.


text:
Çarşenbe güni, 1-nji awgustda Aşgabadyň ýokary okuw jaýlary ir bilen adamlardan doldy. Gyzyl reňkli türkmen milli egin-eşigindäki tahýaly ýaş gyzlar, Garaşsyzlyk döwründe erkek adamlaryň milli egin-eşigine öwrülen lybas bolan – ak köýnekli gara galstukly tahýaly oglanlar sabyrsyzlyk bilen özleriniň atlarynyň tutulmagyna garaşýardylar.
Ýurduň ýokary okuw jaýlaryna giriş ekzamenleri başlady. Resmi maglumatlara görä, şu ýyl ýokary okuw jaýlaryna jemi 5766 adam kabul edilip, bu geçen ýyldaky bilen deňeşdireniňde 711 adam artykdyr.
Ýokary okuw jaýlarynyň aglabasynda giriş ekzamenleri welaýatlar we Aşgabat şäheri boýunça aýratynlykda kabul edilýär. Mysal üçin, bir gün Lebap welaýatyndan gelen dalaşgärler giriş ekzamenlerini tabşyrýan bolsalar, beýleki gün Balkan welaýatynyň gezegi.
Giriş ekzamenlerini tabşyrmaga gelenleriň arasynda ilkinji gezek bu prosedurany geçýänler az däl. Balkan welaýatyndan gelen Keýmir şolaryň biri. Ol Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetine okuwa girmegi arzuw edýär.
“Men giriş ekzamenlerine 2 aýlap taýýarlandym. Mekdepde okadylan bilim programmasynyň üstüne goşmaça iňlis dilinden aýratyn taýýarlyk gördüm. Ekzamenlerden geçerin” diýip, Keýmir aýtdy.
Onuň kakasy 52 ýaşly Aşyrmuhammet Keýmirden tapawutlylykda oglunyň giriş ekzamenlerden geçjekdigine şübheli garaýar.
“Keýmir meniň kiçi oglum. Uly oglum geçen ýyl giriş ekzamenlerinden ýykylypdy. Sebäbi men para bermedim. Olam Keýmir ýaly öz güýjüm bilen geçerin diýipdi. Şu ýyl uly oglumy daşary ýurda okamaga iberýärin” diýip, Aşyrmuhammet aýtdy.
Suratlar: Aşgabadyň ýokary okuw jaýlarynda, 1-nji awgust.
Dalaşgärleriň arasynda 2-nji, 3-nji gezek giriş ekzamenlerini tabşyrýanlar hem bar. Özüni Aýgül diýip tanadan balkanabatly gyz eýýäm üçünji gezek giriş ekzamenlerini tabşyrýandygyny aýdýar. Ol şu gezek giriş ekzamenlerinden üstünlikli geçjekdigine ynanýar.
“Şu ýyl iň soňky gezek giriş ekzamenlerini tabşyrýaryn. Ejem-kakam şundan soň boldy diýip aýtdylar. Maşgalamyzyň meni daşary ýurda okamaga ibermäge mümkinçiligi bar. Ýöne ejemiň uzak ýurda okamaga iberesi gelenok” diýip, Aýgül gürrüň berdi.
Keýmir hem-de Aýgül giriş ekzamenlerini tabşyrmaga gelenleriň köpüsi ýaly öz ene-atasy bilen Aşgabada gelipdirler. Dalaşgärleriň ene-atalary giriş ekzamenlerini kabul edýän toparyň oturan jaýynyň gapysynda öz çagalaryna garaşyp otyrdylar.
Resmi çeşmelerde şu ýyl 110-müňe golaý okuwçynyň orta mekdebi tamamlanlygy we olaryň aglaba böleginiň ýokary okuw jaýlaryna girmäge dalaş etjekdigi çak edilýär.
Şol bir wagtyň özünde-de ýokary okuw jaýlaryna girmäge synanyşýanlaryň arasynda, orta mekdepleri geçen ýyllaryň dowamynda tamamlap, emma henize çenli ýokary okuw jaýlaryna girip bilmän gelýän dalaşgärler hem bar.
Türkmen telewideniýesiniň Watan habarlar programmasynyň 1-nji awgustda beren maglumatynda bolsa, bu ýyl 1 orna 4-5 studentiň dalaş edýändigi barada habar berildi.
Daşary ýurtlara öz hasaplaryna ýokary bilim almak üçin gidýän türkmen ýaşlarynyň sany resmi taýdan äşgär edilmese-de, olaryň hem sanynyň barha artýandygy aýdylýar.
Soňky ýyllarda döwlet tarapyndan hem ýaş türkmenistanlylaryň 3 müňe golaýy daşary ýurtlara okamaga iberilýärdi. Emma, şu ýyl döwletiň ýardamy bilen halkyň puluna näçe türkmenistanlylaryň daşary ýurtlara okamaga iberiljekdigi barada resmiler entek maglumat bermeýärler.
Ýokary okuw jaýlarynda okamaga hukuk gazanmak üçin 1-nji awgustda başlan giriş ekzamenleri we okuwa kabul edilmek çäresi awgust aýynyň ahyryna çenli dowam eder. Bu çärede, adat boýunça, “Ruhnama” dersi boýunça hem ekzamenler geçiriler.


text:
Eýranyň ýokary derejeli ruhany ýolbaşçylaryndan biri iýun aýynda geçirilen saýlawlardan soňra protest gurnan toparyň liderleriniň tussag edilmegini isledi.
Esasy kanuny goraýjylar geňeşiniň ýolbaşçysy Aýatulla Ahmad Jannati, bu pikirini Juma namazynda eden çykyşynda sud ýolbaşçylaryna ýüzlenip aýtdy.
Ol aýratynam bu meseleler bilen bagly käbir adamlaryň tussag edilip, käbirleriniň tussag edilmänligini belläp, näme üçin olaryň liderleri tussag edilmedi diýip sorag berdi.
Jannati 12-nji iýunda geçirilen saýlawlary Ahmedinejadyň gazanmagy üçin, onuň galplaşdyrylanlygyny öňe süren oppozision liderleri Mehdi Karrubi ýa-da Mir Hussain Musawiniň atlaryny agzamady.


text:
Dynç güni Ahal welaýatynyň Halkara atçylyk toplumynda Bedew baýramçylygyna bagyşlanan uly at çapyşyk geçirildi.
– Daň bilen sagat 6 töweregi Çülidäki Halkara atçylyk toplumyna bardyk. Çäräniň başlanmagyna 4-5 sagat garaşmaly bolýan halaty hem bar – diýip, ýokary okuw jaýynyň 20 ýaşly studenti Mekan aýdýar.
Adatça ýurduň prezidentiniň gatnaşýan köpçülikleýin çärelerine tomaşa etjekler degişli ýere birnäçe sagat öňünden barmaly. Çärä gitmek üçinem 2-3 sagat öňünden bellenen ýere barmaly bolýar.
– Atçylyk toplumyna gitmek üçin gije sagat 3-lere öz okaýan ýokary okuw jaýymyzda üýşdük. Şol ýerden awtobusly Çülidäki Halkara atçylyk toplumyna ugradyk. Dabara başlaýança üç sagat garaşdyk – diýip, Mekan gürrüň berýär.
Tükeniksiz baýramçylyklar mynasybetli geçirilýän dabaralara, sergilere we beýleki dürli-dürli köpçülikleýin çärelere tomaşa etmek, olara gatnaşmak ýurduň býujet edaralarynyň işgärleri, ýokary hem-de orta okuw jaýlarynyň studentleri, mekdep okuwçylary üçin esasy borçlaryň birine öwrüldi.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow atçylyk toplumynda, 29-njy aprel.
Ýaňy ýakynda Saglyk hepdeligi tamamlandy, ondan soň Bedew baýramy. Maý aýynda hem köpçülikleýin çäreler az däl. Güýz golaýlanda Garaşsyzlyk baýramyna taýýarlyklar başlanýar, ondan soň Bitaraplyk baýramy üçin taýýarlyk işleri geçirilip başlanýar. Taýýarlyk çärelerine iň köp gatnaşdyrylýanlar bolsa ýokary okuw jaýlarynyň studentleri.
29-njy aprelde Bedew baýramy mynasybetli geçirilen çärä tomaşa etmäge gitmek üçin dynç güni ukydan galan Mekan ýaly ýokary okuw jaýlarynyň studentleri az bolmandyr. Bu çärä mekdep okuwçylary, býujet edaralarynyň işgärleri hem mejbury barmaly bolupdyrlar. Halkara atçylyk toplumynyň münberleriniň 7 müňe golaý tomaşaça niýetlenendigine garamazdan, çärä gatnaşan adamlaryň sany 7 müňden geçipdir.
– Halkara atçylyk toplumynyň daşynda prezidenti garşylamak üçin “diri koridorda” duran adamlaram az däldi. Olar adat boýunça ellerindäki ak şarjagazlaryny we baýdajyklaryny galgadyp, “Arkadaga şöhrat” diýip, prezidenti garşylamalydylar – diýip, Mekan gürrüň berýär. - Eger çärä gatnaşmakdan ýüz öwürseň, onda okuwdan çykarmaklary ähtimal. Dogry, bu çärälerden sypmak mümkin. Ýöne, munuň üçin lukman tarapyndan tassyklanan ýarawsyzlyk ýaly bahana gerek.
29-njy aprelde Halkara atçylyk toplumynda türkmen bedewiniň baýramçylygy mynasybetli geçirilen dabara bu baýramçylyk myhasybetli 23-nji aprelden bäri geçirilen 20-den gowrak köpçülikleýin çäreleriň ahyrkysy boldy.
At çapyşyga öz islegi bilen janköýerlik etmäge barjak bolanlaryň köpüsi atçylyk toplumynyň münberlerine goýberilmändirler. At çapyşyklaryň muşdagy 36 ýaşly Baýram hem şolaryň biri. Ol Aşgabadyň aýlawyndaky geçirilýän at çapyşyklaryň hiç birini sypdyrman diýen ýaly tomaşa edip gelýändigini, emma şu gezek Halkara atçylyk toplumynyň münberine goýberilmändigini aýdýar.
– Şu gezek gaty gyzykly at çapyşyk bolar diýip aýdýardylar. Daşary ýurtly çapyksuwarlar hem at çapyşyga gatnaşmalydylar. Emm oňa tomaşa edip bilmedim. Çülidäki aýlawa ýetmänkäm bir-iki sany adam ýolda saklap, “aýlawda ýer ýok yzyňa dolanyber” diýdi – diýip, Baýram aýdýar.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow we Tatarystanyň prezidenti Rustam Minnihanow atçylyk toplumynda, 29-njy aprel
Eger Aşgabadyň aýlawynda geçirilýän at çapyşyklara tomaşa etmäge barýan adamlardan ýaňa aýlawyň tribunalarynyň boş bolmaýandygynydan çen tutsaň, dynç güni geçirilen at çapyşyga bu sportuň müňlerçe muşdaklarynyň tomaşa edip bilmändigini aýtsa bolar.
– Beýleki welaýatlardan tapawutlylykda, Ahalda at çapyşygyň muşdaklary köp. Şonuň üçin, aýlawlara mejbury tomaşaçylary getirmegiň zeruryýeti ýok – diýip, Baýram Azatlyk Radiosyna aýtdy.
29-njy aprelde Halkara atçylyk toplumynda türkmen bedewiniň baýramçylygy mynasybetli geçirilen dabara bu baýramçylyk myhasybetli 23-nji aprelden bäri geçirilen 20-den gowrak köpçülikleýin çäreleriň ahyrkysy boldy. Indi nobatdaky çäreler başlanmaly.


text:
Umuman alnanda, bu saparyň maksady hyzmatdaşlygy hemmetaraplaýyn çuňlaşdyrmaga we giňeltmäge syrygýar. Ýokardan berlen görkezmä laýyklykda Berdimuhamedowyň Amerika etjek sapary türkmen-amerikan gepleşiklerini ösdürmäge täzeden itergi bermeli.
Indiki amala aşyrjak saparyny kommentirlemek bilen prezident Berdimuhamedow Birleşen Ştatlary Türkmenistanyň strategik partnýory diýip atlandyrdy. Türkmen ýolbaşçylarynyň sözünden çen tutsaň, hemme zat gülala-güllük, munuň ýaly zat öň bolmandyr, sapardan uly hem çynlakaý netijelere garaşybermeli. Bu hakykatdanam şeýlemikä?
Iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklar hakykatdan-da böwsüş bolarmy ýa iki tarapyň biri-birine ýakynlaşmagyny yza tesdirýän päsgelçilikler barmy?
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama we ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillary Klinton, Waşington, 3-nji iýun.
Elbetde, Aşgabadyňam, Waşingtonyňam islegi belli. Şeýle ýakynlaşmadan özlerine diňe peýda geljegine Amerika-da, Türkmenistanam gowy düşünýär.
ABŞ-a musulman dünýäsiniň goldawy gaty zerur. Eýran, Owganystan we bu regionda ABŞ üçin ýönekeý bolmadyk beýleki ýurtlar bilen Waşingtonyň agyr hem kyn gepleşiklerinde Türkmenistan araçylyk roluny oýnap biler. Türkmenistanyň özüne-de dünýäniň iň uly hem güýçli döwletinden syýasy hem ykdysady goldaw gerek.
Öz ululygy boýunça diýseň tapawutly, belki-de, iň esasysy hem – döwlet gurluşy taýdan başga-başga ýurtlar hakykatdan-da ýakynlaşyp bilermi? Şeýle ýakynlaşma başa baraýanda-da, ol strategik ýakynlaşma adyna gabat gelýärmi?
Gürrüňi edilýän tapawut hyzmatdaşlyk gatnaşyklarynyň ýolunda geçmesi kyn böwet bolup biler. Amerika dünýäde juda açyk ýurtlaryň biri, şonuň üçinem bu açyklyga düýbünden ters gelýän, juda ýapyk Türkmenistan ony hemişe ynjalykdan gaçyrar.
Ýurdy şahsy häkimligi (goý, ol hakyky şahsyýet bolaýsyn) çäklendirilmedik bir adam, ýagny prezident edara edýär we hut şu ýagdaý hem amerikan tarapyny deňhukukly ýakynlaşmadan saklar.Adam hukuklary
Amerikan tarapyny aradaşlygy eserdeň saklamaga iterjek ýene bir ýagdaý – adam hukuklaryny goraýjy halkara guramalaryň tassyklaýşy ýaly, režimiň repressiw häsiýetidir.
Eger türkmen häkimiýetleri döwletiň jemgyýete bolan gatnaşyklaryny liberallaşdyrmak boýunça real ädimler ädip görkezmese, onuň Amerika bilen strategik hyzmatdaşlygy başa barjak iş däl. Ol Waşingtonyň hötjetligi bilen asla bagly däl.
ABŞ-daky demokratik häkimiýet sistemasynyň özi amerikan döwlet gurluşynyň esasyny düzýän adamsöýüjilik ideallaryny kimiňdir biriniň äsgermezlik etmegine ýa ony bozmagyna göz ýumup bilmez.
Birleşen Ştatlaryň prezidentinde ägirt uly häkimiýet bar. Emma ol hökümdar däl. Ol ahyrky netijede jemgyýetiň öňünde jogap bermeli. Bu ýurtda amerikan prezidentinden, mysal üçin, Türkmenistanyň baştutany bilen duşuşykda adam hukuklaryny goramak meselesinden näme üçin gaça durduň? - diýip, dogry durup sorap biljek güýçler bar. Asla ol bu soragdan gaça durarmy?
Türkmen tarapy hemişe ähli özara gatnaşyklar deňlik, özara ynam hem ikitaraplaýyn bähbit prinsipleri esasynda gurulmaly diýen pikire ähmiýet bermäge çalyşýar. Munuň arkasynda ýönekeý hasap-hesip ýatyr: eger kimdir biri Türkmenistandan köp zatlar talap etse, onda Aşgabat ýorganyny başyna büräp, bir gapdala çekiler. Ýakynlaşmak diýmek bolsa barlyşygy talap edýär.
Umuman, Günbatar, hususan-da Waşington Türkmenistanyň özüniň demokratik özgerişleri geçirmäge aýgyt ederine sabyrlylyk bilen garaşmaga taýýar. Ýöne sözde, şygarlarda däl-de, anyk ädimlerde. Bu zerur ädimler ädilse, ana, şol pursatdan başlap, iki ýurduň arasyndaky strategik hyzmatdaşlyk dogrudaky gürrüňler anyk häsiýete eýe bolar.Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Gündogar Ukrainada bolan ýol heläkçiliginde Ukrainanyň milli gwardiýasynyň 13 agzasy öldi.
Ukrain resmileriniň berýän maglumatyna görä, adam ýitgileriniň aglabasy 5-nji ýanwarda Donetsk regionyndaky agyr howa şertleri zerarly harby ulag bilen awtobusyň çaknyşan mahaly bolupdyr.
Ýol heläkçiliginden soň, keselhana ýerleşdirilen 12 esgeriň biri 6-njy ýanwarda aradan çykdy.
Ukrainadaky konfliktler zerarly geçen ýylyň aprel aýyndan bäri 4 700-den gowrak adam wepat boldy.
5-nji sentýabrda ok atyşygy bes etmek barada Ukrain hökümeti bilen orsparaz separatistleriň arasynda gol goýlan ylalaşyga garamazdan, regionda çaknyşyklar dowam edýär.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Atly ýöriş Bötendaga geldi
Geljek ýylda gözel paýtagtymyzda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlary mynasybetli badalga berlen 500 günlük atly ýörişe gatnaşyjylar ýakynda Daşoguz welaýatynyň demirgazyk künjegindäki ata-baba oturymly gadymy mekan bolan Bötendagda dabaraly garşy alyndy. Geçen hepde Sarygamyş kölüniň güzerinde düşlän atly ýigitler giň sähranyň gül goýnuny aralap, esli ýol geçdiler. Pessaýlap süýşýän ak bulutlara gol berip, howalanyp oturan Bötendagyň degre-daşy baýramçylyk lybasyna beslendi; ata-baba asylly däbe görä tutulan ak öýleriň uzyn hatary toý şatlygy bilen gurşalyp, sähranyň müň öwüşginli gözelligine aýratyn görk berdi. Uly sport baýramynyň buşlukçylary bolan ýörişe gatnaşyjy 17 atly ýigit üçin bu gadymy mekandaky dabaralar unudylmajak pursada öwrüldi; olar Gahryman Arkadagymyzyň beýik başlangyjy bilen Bötendagyň eteginde täze döredilýän tokaý zolagynda agaç nahallaryny oturdyp, döwletli işlere şärik boldular. Häzirki wagtda 20 müň gektar meýdanda tokaý zolagyny döretmek, şunlukda Aralyň zyýanly täsirlerini peseltmek bilen bagly uly işler alnyp barylýar. Bötendagyň çar tarapynda täze döredilen tokaý zolagynda çöl ösümlikleri sähra giňişligine görk berip, öwşün atýar. Türkmen tebigatynyň iň görkana künjeginde açyk asman astynda guralan giň sahnada ýaňlanýan aýdym-sazlara beslenen baýramçylyk dabarasyna il sylagly ýaşulularyň, jemgyýetçilik guramalarynyň işgärleriniň, sport tälimçileriniň hem ýaş türgenleriň uly topary gatnaşdy.
Ýurdumyzyň demirgazygyndaky Sarygamyş kölünden 20 kilometr gündogarda ýerleşýän Bötendag belentliginiň uzynlygy üç-dört kilometrden köp däl, onuň gabarasy bir nazarda göz aýtymyna sygýar. Onuň döreýiş taryhy hakda halk rowaýatlarynyň ençemesi bar. Olaryň birinde aýdylyşyna görä, keramatly Käbeden has alysda ýaşaýan adamlaryň haj zyýaratynyň wysal bolmagy üçin ol bir gijede şu ýere göçürilipdir. “Başga ýerden gelen” diýen manyny aňladýan Bötendag ady hem şondan galypdyr diýilýär. Bu belentligiň iň kert eňňitli günorta çetinde musulman dünýäsinde Ybraýym Edhem ady bilen meşhur keramatly piriň aramgähi ýerleşýär. Haýyr işlerinden sogaply adamlar şol aramgähe çykmak üçin ýüzlerçe basgançakly ýoly çekdiler. Belentligiň depesine şol basgançaklar bilen çykýan adamyň göwni teselli tapýar. Gögüň mawumtyl gümmezine golaýlaýan belentligiň çulbasynda ýadygärlikler toplumy bar. Alysdan-ýakyndan gelýän zyýaratçylar bu keramatly ýerde ýagşy dilegler edýärler, ak niýetlere gol berýärler. Bötendagyň ileri ýüzünde çarwalar obasy ýerleşýär. Birwagtlar çopanlar üçin ýazlag ýeri bolan obada ojak tutup, goş ýazdyranlaryň sany köpelip ugraýar. Tünüderýanyň köne akym ugrunda ýerleşýän bu obada häzir segsene golaý maşgala ýaşaýar.
Bu ýerleriň gadymy döwürlerde oturymly mekan bolandygyny aňladýan görnüşler az däl. Tünüderýanyň akym ugrunyň iki ýakasyna siňňin seretseň, ýalazy giňişlikde gadymy ýaplaryň, atyz-çilleriň yzlary mesaňa bildirýär. Bötendagyň gündogar tarapynda taryhy çeşmelerde “Adak” ady bilen duş gelýän, häzirki döwürde “Akgala” diýlip atlandyrylýan gadymy galanyň harabasy saklanyp galypdyr. Obanyň guýularynyň 54 metr çuňlukdan çykýan süýji suwy bar — bir içseň, onuň tagamyny uzakly gün unudyp bilmeýärsiň. Ata-baba çarwaçylyga werziş eden oba adamlary ekerançylyk bilenem meşgul bolýarlar: her ýerde daşy germelip, agyl edilen atyzlarda düme ekilip, gök-bakja ýetişdirilýär. Baharyň ygally gelen ýyllary şol atyzlarda gawun-garpyzyň, künjiniň gowy hasyly ýetişdirilýär. Gahryman Arkadagymyzyň bagtyýarlyk döwrümizde amala aşyrýan sahawatly işleri bilen bu ýerlere döwran dolanýar, öň akan aryklaryň ýene-de akýandygyny adam eliniň ymgyr çöllükleri gülzarlyga besleýändigi bilen hakykata öwürýär.
Ýörişe gatnaşýan atly ýigitler uludan tutulan türkmen toýlarynyň barça öwüşginlerini özünde jemleýän baýramçylyk meýdançasyny aralap geçdiler, bu giň meýdanda Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynyň ruhunda milli däp-dessurlar esasynda toý görnüşleri ýaýbaňlandyryldy. Ak öýleriň biriniň öňünde täze gelin garşy alnyp, gelin toýunyň şowhunyna gurşalsa, ýene bir öýüň degresinde täze dogan çagajyga toý tutuldy. Beýleki öýleriň ýanynda gyzlar läle kakyp, bir-biregiňkä ümä geldiler, haly dokap, üýşüp, keşde çekdiler. Atly ýigitler altyn güýzüň tylla reňki bilen görklenen sähra giňişligine ýaýylyp barýan ýaşyl zolagyň boýy ýetýän ösümliklerini synladylar.
— Ýurdumyzda geçirilýän uly sport baýramçylygy mynasybetli Bötendagda bolan dabara gatnaşmak miýesser edendigine diýseň begenýärin — diýip, welaýatda giňden tanalýan tälimçi, welaýat Maliýe-ykdysady orta hünär okuw mekdebiniň sport mugallymy Rejep Hudaýgulyýew aýdýar. — Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe türkmen sporty pajarlap ösýär, türgenlerimiz dünýäniň iň uly ýaryşlarynda üstünlikli çykyş edýärler, ýurdumyzyň abraýyny beýgeldýärler. Häzirki wagtda amala aşyrylýan giň möçberli işler Aşgabat şäherinde geçiriljek V Aziýa oýunlarynda ussat türgenlerimiziň ýeňişli, üstünlikli çykyş etjekdiklerine uly ynam döredýär. Toý-baýramlarymyzy goşalandyrýan, bagtyýar halkymyza egsilmez eşretleri peşgeş berýän Gahryman Arkadagymyzyň jany sag, ömri uzak, alyp barýan tutumly işleri hemişe rowaç bolsun!
"Türkmenistan".
Habarlar #Atly ýöriş
- Atly ýöriş
Atly ýörişe gatnaşyjylar Şasenem galasynda08 Noýabr, 2016 (14:54)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş Bötendaga geldi31 Oktýabr, 2016 (15:57)
- Atly ýöriş
Giň sähra keşdedir bedew gadamy11 Oktýabr, 2016 (15:03)
- Atly ýöriş
Türkmen kölüniň kenaryndaky dabara03 Oktýabr, 2016 (14:36)
- Atly ýöriş
Atlylar Türkmenbaşy şäherinde26 Sentýabr, 2016 (15:53)
- Atly ýöriş
Argamak bedewler Awazada20 Sentýabr, 2016 (15:14)
- Atly ýöriş
Atlylar Hazar şäherinde12 Sentýabr, 2016 (15:07)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş Mollagarada05 Sentýabr, 2016 (14:45)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş uly Balkan dagynyň alkymynda26 Awgust, 2016 (15:45)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Hazynalar mesgeni Ekeremde19 Awgust, 2016 (11:57)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Esenguluda16 Awgust, 2016 (11:44)
- Atly ýöriş
Şanly ýörişiň 100 güni: Täze sepgitlere tarap13 Awgust, 2016 (11:39)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Gadymy Dehistandaky dabara06 Awgust, 2016 (11:30)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Sumbar jülgesinde01 Awgust, 2016 (11:21)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Aý daglarynyň eteginde25 Iýul, 2016 (11:15)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Atly ýigitler Nohur obasynda23 Iýul, 2016 (17:26)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Atly ýöriş Bereket şäherinde11 Iýul, 2016 (16:41)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Balkanly atlylar ýörişi kabul etdiler04 Iýul, 2016 (16:36)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Paraw-Bibide myhmançylykda02 Iýul, 2016 (16:30)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Aziada-2017-niň hormatyna geçirilýän atly ýörişi Balkan welaýaty kabul edýär26 Iýun, 2016 (19:47)


text:
Hytaýyň halk howpsuzlygy ministri Meng Jianžu Demirgazyk Koreýanyň ýolbaşçysyny ýetip geýän doglan güni bilen gutlady. Kim Jong Iliň doglan güni 16-njy fewralda.
Şeýle-de Meng Jianžu “Koreýa rewolýusiýasynyň mirasdüşerligi meselesiniň üstünlikli çözülmegini” Hytaýyň goldaýanygyny aýtdy. Bu maglumaty Demirgazyk Koreýanyň Merkezi habar gullugy çap etdi.
Berilýän maglumatlara görä, Meng Jianžu Demirgazyk Koreýanyň ýolbaşçysyna we onuň ogly Kim Jong Una sowgat hem gowşurypdyr. Kim Jong Iliň ogluna onuň mirasdüşeri hökmünde garalýar.
Geçen ýylyň sentýabrynda Kim Jong Il Demirgazyk Koreýanyň Kommunistik partiýasynyň baş sekretarlygyna nobatdaky gezek saýlananda, onuň ogly Kim Jong Un hem partiýanyň Merkezi harby komitetiniň başlygynyň orunbasary wezipesine saýlanypdy.


text:
Yrak häkimiýetleri wise-prezident Tarik al-Haşimi tussag etmäge rugsat berdi diýip, Yragyň howpsuzlyk güýçlerine we kanun goraýjy gurluşlarynyň ady tutulmadyk işgärlerine salgylanmak bilen, günbatar agentlikleri habar berýär.
Duşenbe güni Yragyň Ýokary sudy wise-prezidente daşary ýurtlara gitmegi gadagan edipdi.
Wise-prezidentiň üç janpenasynyň şenbe güni terrorizmde şübhe bildirilip, tussag edilendigini howpsuzlyk gullugynyň wekili general Kassym Atta habar berdi.
Bazar güni Yragyň hökümet başlygy Nury al-Maliki wise-premýer Saleh al-Mutlagy wezipeden çekilmäge çagyrdy. Ol hem Al-Haşemi ýaly hökümetde “Al-Irakiýa” sünni dünýewi bloga wekilçilik edýär.
Mundan öň Al-Haşemi we Al-Mutlak öz blogunyň premýer-ministriň tutuş häkimiýeti öz eline almagyna protest hökmünde parlament maslahatyny baýkot etjekdigini aýdypdy.
Amerikan goşunlarynyň Yrakdan çykan wagty bu ýurtda syýasy krizis çuňlaşýar.


text:
Daşoguz welaýatynyň Köneürgenç etrabynyň 40 ýaşlaryndaky ýaşaýjysy, dört çaganyň enesi Azatlyk Radiosyna jaň edip, obalarynda çagalar bagynyň ýokdugyny, bu ýagdaýyň öz durmuşlaryny kynlaşdyrýandygyny aýtdy.
Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir özüni Arazgül diýip tanadan şol ene bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Siz Azatlyk Radiosyna jaň edipsiňiz. Aýdyp oturyň, näme barada gürrüň etmekçi?
Arazgül: Men Daşoguz welaýatynyň Köneürgenç etrabynyň “Watan” daýhan birleşiginden. Men oba ýerlerinde çagalar bagynyň ýokdugy barada azyrak nägilelik bildirýän. Köneürgenç etrabynyň häkiminiň orunbasary Züleýha diýen aýal maşgala, ol baranlary kabul etmeýär, hal-ahwalyňy soramaýar. Haçan barsaň “aý, etrir gel, birigün gel” diýip, aňry süýşürýär. Oba ýerlerinde çagalar bagy açylsa, bizem şoňa çagalarymyzy tabşyrsak, elimiz boşardy.
Geçen ýyl hormatly prezidentimiz Berdimuhamedow “oba ýerlerinde-de çagalar bagyny açmaly, oňa çagalary tabşyrmaly, çagalar aňly-düşünjeli bolmaly” diýipdi. Ýöne onuň aýdan karary bilen etrap ýolbaşçylary kän bir degerli karara gelmedik bolsalar gerek diýip, men pikir edýän. Men şondan nägile.
Azatlyk Radiosy: Siziň özüňiz näme kär bilen meşgullanýaňyz?
Arazgül: Meniň pagta ýerim hem bugdaý ýerim bar. Şonuň bilen meşgullanýan.
Azatlyk Radiosy: Esasy mesele çagalar bagynyň ýoklugy diýdiňiz. Çagalar bagynyň bolmazlygy siziň işiňize ýa-da gündelik durmuşyňyza nähili täsirini ýetirýär?
Arazgül: Ynha, biz öýlerde gaz ýakyp gidýäs ýa-da elektrik toguny ýakmaly. Çagalaryň tokly sime bir bolar-bolmaz zat degirmeginden ýa-da gazy güýçlendirip, kükürt-otluçöp çakyp, öýleri oda beräýmeginden gorkýas hem howatyr edýäs. Eger-de oba ýerlerinde çagalar bagy açylsa, işsiz adamlaram işli boljak. Çagalaram aňly-düşünjeli, akyllyja hem arassa, hemme taraplaýyn bir gowuja ösjek-dä.
Ynha, öňki wagtda oba ýerlerinde çagalar bagy bardy. Çagalar gatnap, edeplije, tertiplije düzüwli bolup ýetişýärdiler. Soňra okuwa baranda-da ýetişikli okuwçy bolup ýetişýärdiler. Şonuň üçinem oba ýerlerinde çagalar baglary açylsa, maksada laýyk diýip pikir edýän.
Azatlyk Radiosy: Siz bu meseläniň çözgüdi üçin, ýolbaşçylara ýüz tutup gördüňizmi? Olar näme diýýärler?
Arazgül: Aýtsaň: “Eý, açylar. Bize aňyrdan karar gelenok” diýýärler. Adamlar etrap ýolbaşçylaryna aýdanlarynda: “Aý, aňyrdan bir karar gelip, bize hökman açmaly diýmese, başga zady bilemizok” diýýärler ýa-da “bilim bölümine baryň” diýýärler. Bilim bölümine barsagam “eger kolhozlarda açylmaly diýilse, biz açýas-a” diýip, ýüzleýje jogap berýärler. Soň gaýdýaň. Başga näme diýjek? Meniň haýyşym şu, oba ýerlerinde çagalar bagyny açyp bersinler. Çagalar bagy – meniň haýyşym hem aýtjak arza-şikaýatym.


text:
Şu gün Siriýanyň demirgazyk şäheri Baniasda häkimiýete garşy protestleriň geçirilýändigi barada habar berilýär.
Ýurtda 48 ýyl bäri dowam edip gelen adatdan daşary ýagdaýyň ýatyrylandygyna garamazdan, protestçiler dargamaýarlar. Ýurtda adatdan daşary ýagdaýyň ýatyrylmagy protestçileriň öň süren esasy talaparlarynyň biridi.
Emma bir aý töweregi dowam edýän protestlerde siriýalylar prezident Başar Al-Assadyň häkimiýetden çetleşmelidigini hem talap edip gelýärler.
Hukuk goraýjy guramalarynyň berýän maglumatyna görä, protestler başlanaly bäri 200 töweregi adam ölüpdir.


text:
Pakistanyň Rawalpindi şäherinde janyndan geçen hüjümçiniň partladyjy serişdelerini harby ulagyň golaýynda ýarmagy netijesinde ýurduň howpsuzlyk gullugynyň azyndan iki ofiseri öldürildi.
Öldürilen bu iki ofiser Pakistanyň Pudagara aňtaw gullugynyň (ISI) işgäridi.
Käbir maglumatlarda aýdylşyna görä, harby ulag ýol düzgünlerine görä, gyzyl çyra ýananda ýolda saklanan mahaly bombaçy dilegçilik eden bolup ulaga ýakynlaşypdyr.
Pakistanyň harby pudagyna hüjümler ýygy-ýygydan amala aşyrylýar, ýöne gürrüňi gidýän bu hüjüm Yslamabadyň, ýurduň Owganystan bilen araçäginde ýerleşýän tire-taýpalar regionynda söweşijilere garşy operasiýalary başlatmagynyň yzýanyna gabat geldi.


text:
“Nowaýa gazetanyň” žurnalisti Anna Politkowskaýanyň ölüminde günäli güman edilýän ýene bir adam saklandy. Ol milisiýanyň öňki podpolkownigi Dmitriý Pawlýuçenkow. Bu maglumaty Orsýetiň Derňew komitetiniň resmi wekili Wladimir Markin tassyklady.
Moskwa şäher içeri işler edarasynyň jenaýat agtaryş bölüminde ýolbaşçy bolup işlän Pawlýuçenkowa 2006-njy ýylyň iýul aýynda Anna Politkowskaýany öldürmek barada tabşyryk almakda we bu jenaýaty gurnamakda şübhe bildirýärler. Ol işi ýerine ýetirenler Pawlýuçenkowyň tanyşlary - doganlar Mahmudowlar bolup çykdy.
Derňew çarşenbe güni Pawlýuçenkowy tussag etmek haýyşy bilen suda ýüz tutar.
Anna Politkowskaýa 2006-njy ýylyň 7-nji oktýabrynda Moskwada öz öýüniň girelgesinde öldürilipdi.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşi Liwiýanyň howa giňişliginde uçuş gadaganlygyny girizmek boýunça rezolýusiýany kabul etdi. Bu çäre graždan ilaty Kaddafiniň hüjümlerinden goramak üçin “ähli zerur çäreleriň” görülmegine ygtyýar berýär.
Şeýlelikde, Liwiýa söweşine harby interwensiýa etmek üçin hiç hili päsgelçilik galmady. Muňa garamazdan, bu rezolýusiýada Liwiýanyň territoriýasyna daşary ýurt esgerleriniň iberilmegi göz öňünde tutulmaýar.
Penşenbe güni gije geçirilen ses berişlikde 1973 belgili rezolýusiýany Geňeşiň 10 agzasy goldady, bäş ýurt – Orsýet, Hytaý, Braziliýa, Hindistan we Germaniýa – saklandy, ýagny, garşy ses beren bolmady. Rezolýusiýanyň kabul edilmegini esasan hem Britaniýa, Fransiýa, Liwan we Birleşen Ştatlar isleýärdi.
Geňeşiň sessiýasynda çykyş eden Britaniýanyň hemişelik wekili Mark Lýall Grant BMG-niň 26-njy fewralda kabul eden rezolýusiýasyny Kaddafiniň äsgermändigini aýdyp, ony öz halkyna garşy zulum etmekden saklanmaga çagyrdy.
“Bu rezolýusiýanyň esasy maksady belli: zorlugy bes etmek, graždan ilaty goramak we Liwiýanyň halkynyň tiranlykdan we Kaddafiniň režiminden azat bolup, öz ykballaryny özleriniň kesgitlemegine ýol açmak” diýip, Grant aýtdy.
Soňky gowşan habarlara görä, Kaddafiniň ýaragly güýçleri oppozisiýanyň gözegçiligindäki Bengazi şäherine gysga wagtyň içinde uludan hüjüm etmäge taýýarlyk görýärler. Kaddafiniň harbylarynyň şeýle uly şähere hüjüm eder ýaly ýeterlik ukuby barmy ýa-da ýok – ol häzirlikçe belli däl.
Birleşen Ştatlaryň BMG-däki ilçisi Sýuzan Raýs Howpsuzlyk Geňeşiniň duşuşygyndan soň žurnalistleriň öňünde çykyş edýär, Nýu Ýork, 16-nji mart,
Birleşen Ştatlaryň BMG-däki ilçisi Sýuzan Raýsyň aýtmagyna görä, bu rezolýusiýa ýarag embargosyny bozýanlaryň, şol sanda Kaddafini tölegli esgerler bilen üpjün edýänlaryň garşysyna sanksiýa girizmek maksady bilen döredilen Liwiýa Sanskiýalary Komitetiniň ygtyýaryny hem artdyrýar.
“Bu rezolýusiýa ýarag embargosy boýunça düzgünleri hem güýçlendirýär we Liwiýa degişli ýa Liwiýa tarapyndan dolandyrylýan uçarlaryň halkara uçuşlaryny gadagan edýär. Şeýle hem bu rezolýusiýa ýene ýedi adamyň we bäş edaranyň, şol sanda Liwiýanyň döwlet eýeçiligindäki möhüm kompaniýalaryň emläklerini doňdurýar” diýip, Raýs aýtdy.
BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşi Liwiýa garşy girizilen sanksiýalaryň gysga we uzak möhletde ýerine ýetirilişine gözegçilik etjek ekspertler toparyny hem ýola goýdy.
Geňeşiň bäg agzasy, şol sanda hemişelik agzalar bolan Hytaý we Orsýet güýç ulanylmagy boýunça şertlere şübheli garadylar, emma soňunda özleriniň weto hukuklaryny ulanman, oňa derek saklanýandyklaryny aýdyp, ses berdiler.
Orsýetiň ilçisi Witaliý Çurkin “zerur bolan ähli çäreler” diýen şert bilen Moskwanyň ylalaşmaýandygyny, sebäbi munuň halkara jemgyýetçiliginiň üstüne çenden aşa güýç ulanmakdan saklanmak boýunça uly jogapkärçilik ýükleýändigini aýtdy.
Germaniýanyň daşary işler ministri Guido Westerwelle hem öz beýanatynda: “Liwiýa harby interwensiýa etmek baradaky çözgüde heniz hem şübheli garaýarys, bu çözgüt rezolýusiýada hem bar. Munda uly töwekgelçilikleri görýäris. Şol sebäpli biz rezolýusiýanyň bu bölegine goşulyp bilmeris. Germaniýaly esgerler Liwiýadaky harby çärelere gatnaşmaz” diýdi.
Geňeşde geçirilen ilkinji gepleşiklerde, agzalaryň käbir meseleler boýunça bir pikire gelip bilmeýändigine garamazdan, Kaddafini hiç kimiň goldamaýandygy we ähli agzalaryň ol häkimiýetden gitmeli diýen pikirdedigi belli boldy.
Habarlara görä, Fransiýa, Birleşen Ştatlar we Britaniýa Kaddafiniň güýçlerine garşy öňümizdäki sagatlaryň içinde hüjüme geçmäge taýýarlyk görýär. Olara käbir arap ýurtlarynyň hem goldaw bermegine garaşylýar.
Ak Tamyň ýaýradan beýanatynda aýdylmagyna görä, ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama ses berişlikden soň Britaniýanyň we Fransiýanyň liderlerine telefon edipdir we olar indiki ädimleri ýakyndan koordinirlemek hem-de arap we halkara hyzmatdaşlary bilen işleşmegi dowam etdirmek boýunça ylalaşypdyrlar.
Rezolýusiýa kabul edilenden soň, Liwiýanyň oppozisiýasynyň gözegçiligindäki Bengazi şäherinde bu karary gutlaýan ýarag sesleri eşidildi.
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun rezolýusiýanyň kabul edilmegini gowy kabul edip, ony “taryhy karar” diýip atlandyrdy.
Ol Geňeşiň agzalarynyň bu rezolýusiýanyň şertleri boýunça “derhal” herekete geçmegine garaşýandygyny hem sözüne goşdy.


text:
Ýelena Bonner 1923-nji ýylyň 15-nji fewralynda Türkmenistanyň Mary şäherinde partiýa işgäriniň maşgalasynda dünýä inýär. 1937-nji ýylda hossarlary repressiýa sezewar edilýär. 18 ýaşynda urşa gidýär. Harby-sanitar otluda şepagat uýasy bolup gulluk edýär. Uruşda agyr ýaralanýar.
Ýelena Bonner uruşdan soň Leningradyň medisina institutyny tamamlaýar. “Wraçlaryň işi” diýilýän barada öz pikirini aýdany üçin institutdan çykarylyp, Stalin ölenden soň, täzeden okuwa alynýar. Ol 1965-nji ýylda Kompartiýa girýär, bu hereketini soň “durmuşda goýberen iň uly ýalňyşlygy” diýip atlandyrýar.
Bonner 1972-nji ýylda SSKP-den çykyp, adam hukuklaryny goramak boýunça aktiw iş alyp barýar. Şol ýyl akademik Andreý Saharowa durmuşa çykýar. A.Saharowa 1976-njy ýylda Osloda Nobel baýragy gowşurylanda, dabara gatnaşýar. Moskwada adam hukuklaryny goraýan Helsinki toparyny döretmek baradaky dokumentiň aşagyna gol çekýär. “Memorial” merkezini döretmäge gatnaşýar. 1980-nji ýylda Adreý Saharow Gorkiý şäherine sürgün edilende, onuň bilen gidýär. Alty ýyldan soň adamysy bilen Moskwa dolanýar.
1994-nji ýylyň 28-nji dekabryna çenli Orsýetiň prezidentiniň ýanyndaky Adam hukuklary boýunça komissiýada bolup, syýasy režim bilen işleşmek mümkin däl diýen netijä gelýär. Ol şonda şeýle diýipdi: “Orsýet yzygiderli nadan hereketler edýär. Ol meni geň galdyrmady. Meniň lapymy keç eden Hytaý. Oňa ösýän ýurt diýýärler, ýöne syýasy özgeriş bolmazdan, ykdysady ösüş bolmaz. Şol ikisiniň darkaşyndan köne syýasat utýar. Men şondan gorkýaryn”.
Ýelena Bonner A.Saharow Fonduna hem ýolbaşçylyk edipdi.
Dogduk mekanynda tanalýarmy?
Aşgabatda ýaşaýan ýazyjy Amanmyrat Bugaýewiň aýtmagyna görä, Ýelena Bonner hakynda türkmenistanlylaryň bilýän zady juda çäkli. Ol munuň sebäbini diktaturanyň gabawynda ýaşamakda görýär.
Geçen asyryň 90-njy ýyllarynyň birinji ýarymynda Moskwada türkmen oppozisiýasy yzarlamalara, tussaglyga sezewar edilipdi. Olaryň azatlyga çykmagynda Ýelena Bonneriň eden hyzmaty barada häzir Şwesiýada ýaşaýan oppozisiýa wekili Halmyrat Söýünow şeýle gürrüň berýär: “Nyýazowyň haýyşy boýunça Orsýetiň ýörite gulluklary bizi türmä gabapdy. Türmeden soňam ýene yzarlamalar... Şu meselelerde, meniň bilýän zadym, Ýelena Bonner, “Memorial” guramasy – şolaryň üsti bilen türkmen oppozisiýasyna ýardam, goldaw beripdi”.
Uruş ýyllary akademik Saharow Aşgabatda ýaşapdyr we işläpdir diýen maglumatlar bar. Bu barada ýazyjy Bugaýew şeýle gürrüň berýär: “Akademik Saharowyň uruş ýyllary Aşgabatda bolandygyny bilýän adamyň sany juda az. O gürrüňlerem geçen asyryň 80-nji ýyllarynyň ikinji ýarymynda, haçanda akademik Saharowyň şahsyýeti hakynda ile ýeterlikli aýan gürrüň edilip ugralanda, il içinde alymlaryň dilinden şeýleräk gürrüň ýaýrapdy”.
Ýelena Bonner sahawatly adamdy. Ol Orsýetde we bütin dünýäde adamlaryň ýadynda çuňnur yz galdyrdy.
Geçen asyryň 90-njy ýyllarynda Moskwada ilkinji oppozision “Daýanç” žurnaly çap edildi. Bu işi gurnaýjylaryň biri, soňy bilen adam hukuklaryny goraýjy Jumamyrat Kyýasowdy. Žurnalyň çykmagyna, Türkmenistanda adam hukuklaryna Ýelena Bonner täsir ýetiripdi.
“Jumamyrat aganyň öz aýdan zady bar: Moskwadaky “Memorialdakylaryň” uly kömegi, goldawy bolupdy diýen sözi bar. Jumamyrat aga-da Ýelena Bonnerden goldaw alansoň, ynsan hukuklaryny goramak bilen meşgullanyp başlady” diýip, türkmen parlamentiniň öňki deputaty Söýünow ýatlaýar.
SSSR-iň ilkinji we iň soňky prezidenti Mihail Gorbaçýowyň telegrammasynda şeýle sözler bar: “Ýelena Bonner sahawatly adamdy. Ol Orsýetde we bütin dünýäde adamlaryň ýadynda çuňnur yz galdyrdy. Ol ömrüniň ahyryna çenli adam hukuklary ugrunda gaýduwsyz göreşdi”.
Aşgabatdan graždan aktiwisti Nurberdi Nurmämmedow Ýelena Bonneri şeýle ýatlaýar: “2000-nji ýylda türkmen türmesinde otyrkam, menem Ýelena Bonneriň goldawyna mynasyp bolupdym. Şol goldaw başgalaryňky bilen birlikde meniň bäş ýyla derek bir ýyl oturyp, türmeden çykmagyma hemaýat edipdi. Şeýle ýagşylyk ýatdan çykarylmaýar. Seniň ýagşylyklaryňa mynasyp bolanlar müňlerçedir, Ýelena Georgiýewna! Taňryýalkasyn. Ýatan ýeriň ýagty bolsun, jaýyň jennetden bolsun, Ýelena enemiz!”.