text:
Ýakynda Polşada geçirilen prezidentlik saýlawlarynda ýeňiş gazanan Bronislaw Komorowskiý şu gün ýurduň prezidentligine kasam etdi.
Polşadaky bu möhletinden öň geçirilen saýlawlar ýurduň ozalky prezidenti Leh Kaçinskiniň şu ýylyň 10-njy aprelinde Orsýetiň Smolensk oblastynda uçar heläkçiliginde aradan çykmagy netijesinde geçirilipdi.
Polşanyň ozalky parlament spikeri Bronislaw Komorowskiý geçen aý geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň ikinji tapgyrynda Leh Kaçinskiniň dogany Ýaroslaw Kaçinskiý bilen bäsleşip, berlen sesleriň sany boýunça ondan üstün çykypdy.


c: text/html

text:
Orsýetiň ýük göteriji “Progress” kosmos gämisiniň heläkçilige uçramagy Halkara kosmos stansiýasynyň işini kynlaşdyrmaz diýip, amerikan aerokosmos agentliginde – NASA-da aýdýarlar.
“Halkara kosmos stansiýasy eltilmeli ýüksüzem oňup biler. Eger zerur bolsa, stansiýa goşmaça ýük eltilmezden birnäçe aýlap ýene işläp biler” diýip, NASA-nyň Halkara kosmos stansiýasy programmasynyň ýolbaşçysy Maýkl Saffredini aýtdy.
“Progress” gämisi Baýgoňur kosmodromyndan çarşenbe güni uçurylyp, ol göteriji raketanyň hereketlendirijisiniň öçmegi bilen çykmaly orbitasyna ýetip bilmedi diýlip, Roskosmosyň maglumatynda bellenýär.
Gämi Halkara kosmos stansiýasyna üç ýarym tonna ýük eltmelidi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Polisiýanyň zorlukly basyşyna garamazdan, Ýerewanyň merkezinde bu ýurtda elektrik togunyň bahasynyň gymmatlamagyna garşy protest geçirýän ermeni aktiwistleriniň sany ikinji gije has hem artdy.
23-nji iýun agşamy 7 müň çemesi protestçi Ýerewanyň Azatlyk skwerine toplanyp, prezident köşgüne tarap ýöriş etdi.
Emma protestçiler Bagramýan prospektinde polisiýa güýçleri tarapyndan durzuldy. Şondan soň olar şäheriň merkezindäki esasy ýoly bagladylar.
Öten agşam ýüzlerçe aktiwist Bagramýan prospektini hem baglady we bu ýer, polisiýa güýçleriniň göz astynda bolsa-da, barrikada gurlup, böwetlenen ýagdaýda galdy.
Demonstrantlaryň talaby
Demonstrasiýaçylar häkimiýetlerden 1 kilowat-sagat elektrik energiýasynyň bahasyny 7 drama, ýagny 0,02 sente galdyrmak baradaky kararyň ýatyrylmagyny talap edýärler. Şu ýylyň 1-nji awgustyndan Ermenistanda elektrik energiýasynyň bahasynyň 16% gymmatladylmagy baradaky karar güýje girýär.
Ermeni syýasy partiýalary protestçileriň üýşen ýeri bolan Bagramýan prospektine birnäçe kanunçykaryjyny wekil hökmünde ugradyp, dowam edýän protestlere öz reaksiýasyny bildirdiler. Olar protestçiler bilen polisiýanyň arasynda “janly” galkan döretdiler.
Ýerewan şäher polisiýasynyň başlygynyň orunbasary Waleriý Osipýan ýörişleri “bikanun” diýip häsiýetlendirdi we mundan ozalky demonstrasiýada tussag edilen aktiwistleriň ählisiniň boşadylandygyny mälim etdi.
Prezident duşuşmagy teklip edýär
Prezident Serž Sarkisiýan ýene bir gezek, protestçileriň lideri bilen duşuşyp, olaryň talaplaryny geňeşmegi teklip etdi.
Bir gün ozal, ýagny 23-nji iýunda ermeni polisiýasy Bagramýan prospektinde parahat oturyp protest geçirýän demonstrantlary dargatmak üçin suw pürkýän serişdeleri ulandy we olara polisiýa taýaklaryny ulanyp, hüjüm etdi..
Bagramýan propeskti prezident Sarkisýanyň dolandyryş edarasyndan birnäçe ýüz metr uzaklykda ýerleşýär.
Polisiýanyň bu çäresiniň dowamynda 230-dan gowrak aktiwist tussag edildi we birnäçesi hem urlup-ýenjildi.
Ermeni polisiýasynyň amala aşyran bu zorluklaryny wideoýazga alan žurnalistler hem tussag edilip, urlup-ýenjildi. Olaryň ençemesiniň iş enjamlary döwlüp, düşüren wideoýazgylary hem konfiskasiýa edildi.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň baş redaktory Nenad Peýiç protestleriň dwoamynda Azatlyk Radiosynyň žurnalistlerine we metbugat serişdeleriniň beýleki işgärlerine garşy polisiýa tarapyndan edilen ýowuzlyklara protest bildirip çykyş etdi. Ol öz çykyşynda: “Biziň kärdeşlerimiz maglumat taýýarlamak arkaly ermeni halkynyň bähbidi ugrunda hereket edip, öz wezipe borçlaryny ýerine ýetirýärdiler. Biziň işimize zorlukly çemeleşilmegini ýazgarýarys” diýdi.
Azatlyk Radiosynyň Ermeni gullugynyň başlygy Harry Tamrazýan hem ermeni polisiýasynyň hereketlerini ýazgaryp, “Bu ýowuz we kabul edip bolmajak hüjümdir” diýdi.


text:
Eýranyň ýokary ruhany lideri Aýatolla Ali Hameneýi ýurduň raýatlaryna ýüzlenip, 26-njy fewralda başlanan saýlawlara işjeň gatnaşmaga çagyrdy.
“Men raýatlarymyzy ir bilen baryp, ses bermäge çagyrýaryn... Olar öz dalaşgärlerini akyl-paýhas bilen saýlamalydyrlar... Köp adamlaryň ses bermäge gelmegi Eýranyň duşmanlarynyň lapyny keç eder” diýip, Hameneýi ýurduň parlamentine we Ekspertler Assambleýasyna geçirilýän saýlawlaryň çäginde ses bermäge gelen pursady aýtdy. Ýeri gelende bellesek, Ekspertler Assambleýasy ýurduň baş ruhany liderini bellemek we wezipesinden aýyrmak hukugyna eýedir.
Şu ýylyň başynda dünýäniň iri döwletleri bilen Tähranyň arasynda Eýranyň ýadro programmasy babatynda ylalaşyk gazanylandan soň, bu - ýurtdaky geçirilýän ilkinji saýlawlardyr. Häzirki saýlawlara şol ylalaşyk babatyndaky referendum hökmünde garalýar.
Prezident Hassan Rohani, saýlaw bölümine gelip öz sesini berensoň, ýurduň raýatlarynyň köpüsiniň saýlaw uçastoklaryna gelendigi barada habarlaryň gelip gowuşýandygyny aýtdy.
Saýlawlara gatnaşýan reformistler ýurtda has köp demokratik özgerişleri geçirmegi maksat edinýärler. Rohani bilen raýdaş aramçylar bolsa Günbatar bilen gelnen ylalaşyga garşy çykýan aşa dinçiler bilen bäsleşýärler.
Reformistler 2012-nji ýylda geçirilen saýlawlary boýkot edipdiler. Muňa 2009-njy ýyldaky dawaly prezidentlik saýlawlaryndan soň “Ýaşyl hereket” diýlip bilinýän oppozisiýa wekilleriniň çykyşlarynyň hökümet tarapyndan güýç bilen basylyp ýatyrylmagy sebäp bolupdy.
Bu ýyl reformistler aramçylar bilen bir bloga birleşip, öz garşydaşlary bilen has ykjam bäsleşjek bolýarlar.
290 orunlyk Parlamente we 88 orunlyk Ekspertler Assambleýasyna dalaşgärleri saýlamak üçin ýurt boýunça 53 müňe golaý saýlaw uçastoklary açyldy.
Eýranda 55 milliona golaý adamynyň ses bermek hukugy bar.


text:
Soňky 2-3 ýylyň dowamynda türkmen harby goşunynda gulluk edýän esgerleriň gulluk şertleriniň gowulanandygyny gulluk edip gelen raýatlar aýdýarlar. Esasan hem esgerleriň iýmit ýagdaýlarynyň gowulanandygy aýdylýar.
Emma gullukda esgerleriň arasyndaky “agalyk” gatnaşyklarynyň, başgaça aýdylanda, “dedowşinanyň” heniz hem saklanyp galýandygy bellenýär. Muny aýdýanlardan biri hem ýaňy-ýakynda harby gullukdan gelen 21 ýaşly Meýlis.
“Ýaňy harby gulluga baranlara “duhlar”, “molodoý”, “çerepah” ýaly kemsidiji atlar dakylýar” diýip, Meýlis gürrüň berýär. “Gulluga täze baranlar şahsyýeti kemsidiji dürli wakalara duçar bolýarlar, muňa indi gullukda adaty ýagdaý diýip garalýan ýaly”.
Meýlisiň aýtmagyna görä, gulluga baran islendik esger şonuň ýaly “synagdan” geçmeli. “Ilkinji 6 aýda bu “synagyň” jebir çekýäni bolsaň, galan 6 aýda belli bir derejede özüň şol “synaglary” geçirýäne öwrülýärsiň” diýip, aýdýar.
Sowet döwründen bäri dowam edýän eden-etdilikli “dedowşina” düzgüniniň harby gulluga baranlaryň erbet kemsidilmegi, hatda ýenjilmegi ýaly problemalary döredýänligi aýdylýar.
Gullukdan gaçýanlar
Edil “dedowşina” bilen ilteşiginiň bardygy tassyklanmasa-da, soňky döwürlerde esgerleriň harby bölümlerden gaçýan halatlary hem bolýar. Mysal üçin, geçen ýylyň dekabr aýynda Aşgabatda iki esgeriň harby bölümi terk edip, soňra ele salnanlygy hakda resmi derejede tassyklanmadyk maglumatlar ýaýrapdy.
12-nji dekabrda bolan şol wakada agzalýan esgerleriň öz gulluk ýaraglary bilen harby bölümi terk edendikleri, şol wakanyň yzy bilen Aşgabatda iki günläp geçirilen gözleglerden soň, olaryň 14-nji dekabrda ele salnanlygy näresmi çeşmeler tarapyndan mälim edilipdi.
Türkmen goşunynda dowam edýändigi aýdylýan “dedowşina” meselesi barada resmi çeşmelerde hiç hili maglumat berilmeýär. Şol bir wagtyň özünde-de bu barada, umuman aýdylanda, esgerleriň özleriniň hem harby edaralara arz etmekden saklanýanlygy aýdylýar.
Adynyň efirde tutulmagyny islemedik bir harby ofiseriň Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde aýtmagyna görä, “dedowşina” türkmen goşunynda sowet döwründen miras galypdyr.
Onuň aýtmagyna görä, bu mesele bilen bagly käbir halatlarda pajygaly wakalaram ýüze çykýar. “Emma bu barada köplenç dymylýar. Kemsidilýän esgerler öz gullukdaşlarynyň ar almagyndan gorkup, bu ýagdaýlar barada komandirlerine aýtmaýarlar” diýip, harby ofiser aýdýar.
Postsowet problemasy
“Dedowşina” problemasy diňe bir türkmen goşuny bilen çäklenmän, goňşy postsowet ýurtlarynyň goşunlarynda hem ýygy-ýygydan duş gelýär. Mysal üçin, geçen ýylyň dekabar aýynyň başynda 15 töweregi gyrgyz esgeri Bişkekdäki harby bazany terk edipdi.
Bu barada köplenç dymylýar. Kemsidilýän esgerler öz gullukdaşlarynyň ar almagyndan gorkup, bu ýagdaýlar barada komandirlerine aýtmaýarlar.
Birnäçe günden soň yzlaryna gaýdyp baranlarynda, esgerler özleriniň komandirleri tarapyndan kemsidilendikleri, ýenjilendikleri sebäpli, bu ýagdaýya çydaman şeýle herekete baş goşandyklaryny mälim edipdiler.
Şol gyrgyz esgerleriniň biriniň ejesi Anara Abdyrahmanowa Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda: “Meniň oglum aýak üstünde durup bilenok, men oglumy harby gulluk diýip ölüme iberipdirin” diýip zeýrenipdi.
Gyrgyzystandaky harbylaryň käbiriniň diňlenişikden soň harby gulluga dolanandygy, käbirlerine garşy dürli jeza çäreleriniň görlenligi hakda maglumat berlipdi. Emma harby bazany terk eden türkmen esgerleriniň ykbaly barada maglumat alyp bolmady.
Türkmenistanly harby ofiseriň aýtmagyna görä, “dedowşinanyň” öňi alynmasa, şeýle wakalaryň mundan beýlägem dowam etmegi mümkin. “Şonuň üçin raýatlaryň harby gulluga çagyrylýan häzirki pursatynda bu meselä hem aýratyn üns berilmeli” diýip, türkmen ofiseri nygtaýar.


text:
Çarşenbe güni Gazagystanyň prokurorlarynyň beren habaryna görä, prezident Nursoltan Nazarbaýewiň öňki giýewsi Rahat Aliýew iki bankiri öldürenlikde aýyplanýar.
Aliýew 2008-nji ýylda hökümeti agdarmaga synanyşanlykda hem aýyplandy we gaýybana 40 ýyl azatlykdan mahrum edildi.
Gazagystanyň Baş prokurory Aşat Daulbaýewiň aýtmagyna görä, häzir Aliýew täze sud işi bilen ýüzbe-ýüz. Rahat Aliýew häzir iki bankiri ogurlanlykda aýyplanypdy.
Emma Aliýew hemişe günäsizdigini aýdýar we özüne garşy aýyplamalary döwletiň gurnan dildüwşügi diýip häsiýetlendirýär.
Rahat Aliýew häzir Awstriýada ýaşaýar.


text:
Türkmenistanda köpçagaly enelere “Ene mähri” diýen hormatly at berildi.
Prezidentiň adyndan her ýylda gowşurylýan bu hormatly ada sekiz we has köp çagaly aýallar mynasyp bolýarlar. Şu ýyl bu at bilen 160 çemesi ene sylaglanýar. Bu barada Türkmenistanyň hökümetiniň 2-nji martda geçiren maslahatynda yglan edildi.
Resmi maglumatlara görä, “Ene mähri” adyna eýe bolan zenanlara döşüne dakylýan bellik we şahadatnama gowşurylýar. Olara şeýle-de pensiýalaryň minimal derejesinden on esse köpeldilen möçberde pul sowgady hem berilýär.
Şu ýyl “Ene mähri” adyna mynasyp bolan eneleriň arasynda mekdep mugallymlarynyň, medisina we medeniýet wekilleriniň, önümçilik işgärleriniň kärendeçi zenanlaryň, oba zähmetkeşleriniň, hatda maldarçylyk bileleşikleriniň birinde işleýän çopan zenanyň hem bardygy habar berildi.
“Ene mähri” sylagy 2008-nji ýylda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan esaslandyryldy.
Köpçagalylyga isleg
Şol bir wagtda-da şu günki gün Türkmenistanda çaga dogurmaga islegiň gitdigiçe azalýanlygyny ýerli ýaşaýjylar aýdýarlar. Aşgabatly pensioner zenan Gülnabat Dädäýewa munuň sebäbini maşgalalaryň ýeter-ýetmezçilik şertlerde ýaşaýanlygynda görýär:
—Näçe diýseň, dört çagalylar, bäş çagalylar bar. Olar özlerini oňaryp bilenok. Iş ýok erkeklere, firmalarda işleýärler. Firmalar hem olara aýlyk berip bilenok wagtynda.
“Ene mähri” adyna eýe bolan zenanlara döşüne dakylýan bellik we şahadatnama gowşurylýar.
Azatlyk Raidosy bilen söhbetdeş bolan türkmenistanly eneler şeýle-de, durmuşyň gitdigiçe gymmatlamagy, ýaşaýyş jaýlaryň ýetmezçiligi, medisina hyzmatlarynyň bolsa bahasy galyp, hiliniň peselmegi ýaly sosial problemalaryň çaga dogluşyna böwet bolýanlygyny gürrüň berýärler.
Aşgabatly Gülnabat Dädäýewa eneleriň hatda çagalary iýmitlendirmekde-de kynçylyk çekýänligini gürrüň berdi:
—Köp çagalylaryň zeýrenip ýöreni kän. Ir wagtdan çagajyklar emmeden aýrylýarlar. Onsoň olaryň kaşalary bar, şolaram şeýle bir gymmat. Onam, elýeterli bolmansoň, hemme kişi alyp bilenok. Çagajyklaryňam köpüsi keselleýär onsoň. Süýt kuhnýasy bolsady. Şu wagt ekiz çagalylar bolýar. Enerlerde süýt bolanok, emma çagalaryna şol ýörite süýt kaşalardan alyp bermäge ýagdaýy bolanok. Ýaman gymmat şolar.
Orsýetdäki tejribeler
Çaga dogluş derejesini ýokarlandyrmak problemasyna şu günki gün dünýäniň köp ýurtlarynda üns berilýär. Käbir ýurtlarda bu ugurdan döwlet derejesinde çäre görülýär.
Orsýetde 2007-nji ýyldan bäri “Ene kapitaly” atly ýörite programma alnyp barylýar. Ikinji çaga dünýä inende, bu programmanyň çäginde enä 30 müň dollar möçberinde pul sertifikaty berilýär. Emma bu puly çaganyň geljekde bilim almagy üçin ýa jaý satyn almak üçin töleg hökmünde çäkli görnüşde ulanyp bolýar.
Emma, häkimiýetleriň bu döwlet programmasynyň üstünlikli alnyp barylýar diýip yglan etmegine garamazdan, şu günki gün Orsýetde köp eneleriň çaga dogurmakdan saklanýanlygyny we muňa döwlet tarapyndan meselä hakyky üns berilmezliginiň sebäp bolýanlygyny orsýetli zenanlar aýdýarlar.
Moskwaly pensioner we üç ýaşly çaganyň mamasy Zoýa, resmi düzgünlere laýyklykda çaga bir ýarym ýaşansoň, döwlet tarapyndan berilýän maliýe kömeginiň kesilenligini gürrüň berdi. Şol sebäpden ol häzirki wagtda çaga dogluşyň ösüşi üçin yglan edýän döwlet çäreleriniň propagandistik maksatlara eýerýänligini belleýär.
Şol bir wagtda-da Orsýetde, hususan-da çagalaryň ýaşamagy üçin zerur serişdeleriň resmi taýdan kesgitlenen minimal derejesi 2011-nji ýylyň aýagynda 6076 rubla, ýagny 200 dollara ýetipdi. Çagalara tölenýän kömek puly bolsa, umuman aýdylanda, 50 dollara barabar.
Türkmenistanda çagany eklemek üçin döwlet tarapyndan berilýän maliýe kömegi çaga üç ýaşaýança tölenýär. Häzirki wagtda bu töleg aýda 90 manat çemesi ýa-da 35 dollara barabar. Emma ýurtda ýaşaýyş üçin çykdajylaryň minimal derejesi kesgitlenmän galýar.
Türkmenistanyň hökümeti ýurtda enerlere, çagalara, maşgala ojagyna uly hormat goýulýanlygyny yglan edýär. Resmi maglumatlara görä, ýaňy-ýakynda Türkmenistanyň Mejlisi tarapyndan işlenip düzülen maşgala kodeksi 1-nji aprelden güýje girer.


text:
Okuw ýylynyň tamamlanmagyna 25 gün galanda, ýurduň orta mekdeplerinde öňki okuw kitaplaryny täzeleri bilen çalşyp başladylar.
Başky sahypada öňki prezident Saparmyrat Nyýazowyň suraty, ondan soň şol wagtky Döwlet gimni, tegelek nusgadaky Döwlet gerbi, kitaplaryň içinde Nyýazow tarapyndan girizilen senenama, aýlaryň, hepdäniň günleriniň atlary, müçenama ýerleşdirilien okuw kitaplarynyň ählisi bu gün ýygnalyp alynýar. Onuň deregine häzirki prezidentiň suratlary ýerleşdirilen kitaplar paýlanýar.
“Olaryň mazmuny-da beýik galkynyşlar zamanasynyň bagtyýarlyk döwrüniň ideologik ülňülerinden ugur alýar” diýip, özüni Gurbanbaý Saparow diýip tanadan, Lebabyň orta mekdepleriniň biriniň müdiri Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Türkmen dili we edebiýaty mugallymy Jumadurdy aga kitap çalşygynyň okuw ýylynyň tamamlanmagynyň öň ýanynda geçirilmegini gaty bir oňlap barmaýandygyny aýtsa-da, umuman, ony goldaýar. Bu işiň dört-bäş ýyl gijikdirilip geçirilendigini bellän dil we edebiýat mugallymy öz sözüni anyk mysallar bilen delillendirmäge geçdi.
Nyýazowyň suratlarynyň deregine häzirki prezidentiň suratlary ýerleşdirilen okuw kitaplary
“Türkmen dili, edebiýat, taryh we beýleki gumanitar derslerden okuw kitaplary Nyýazowyň “ýazdy” diýilýän goşgudyr kyssalaryndan alnan böleklerden, onuň özüniň, ata-enesiniň ömür ýoly baradaky makalalardan, serdary wasp edýän tekstlerden hyryn-dykyndy” diýip, Jumadurdy aga ýatlaýar. “Onuň girizen we ýene öňküsi ýaly ulanylyp başlanan aý we hepde atlary, müçenama okuwçylaryň aňyny bulaşdyrýardy. Gijrägem bolsa ol kitaplardan dynylany gowy”.
Soňra öz sözüni dowam edip, dil we edebiýat mugallymy täze okuw kitaplarynyň-da köne ülňüde ýazylandygyny, diňe iki sany şahsyýetiň adynyň çalşandygyny ünji bilen belledi: “Ýöne häzirki täze gelip gowşan kitaplaryň mazmunynyň-da, döwrüň syýasatyna lükgeligi bilen boýun egdirilmegi lapyňy keç edýär. Dogry, okuw prosesini, ylaýta-da gumanitar dersleri syýasatdan üzňeleşdirip bolanok. Ýöne herki zadyň çeni-çaky ýagşy”.
Dünýä klassyklary hasapdan öçürilýär
Mekdep kitaphanaçysy Gurbangül bolsa okuw kitaplary bilen birlikde sowet döwründäki türkmen ýazyjy-şahyrlarynyň käbir kitaplarynyň, şeýle-de Soýuz döwründe “Mekdep kitaphanasy” toplumynda rus dilinde neşir edilen dünýä we rus klassyklarynyň eserleriniň-de hasapdan öçürilýändigini aýtdy.
“Kiril elipbisinde çap edilendigi we fiziki taýdan könelişendigi bahanalanyp, B.Kerbabaýew, B.Seýtäkow, T.Jumageldiýew ýaly türkmen ýazyjylarynyň, W.Maýakowskiý, M.Gorkiý, A.Çehow, S.Ýesenin, A.Blok ýaly rus klassyklarynyň kitaplary-da hasapdan öçürildi we ýygnalyp alyndy” diýip, Gurbangül aýtdy. “Mekdeplerde rus dili dersi okadylýar. Okuwçylaryň arasynda kiril harpyndaky türkmen kitaplaryny, rus dilindäki eserleri okap bilýänleri az däl”.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan mekdep mugallymlary öňki okuw kitaplarynyň täzeleri bilen çalşyrylmagyny nyýazowçylyk ideologiýadan el çekilmegine tarap ädilen ýene bir möhüm ädim hökmünde häsiýetlendirýärler. Olar täze 2012/13-nji okuw ýylyndan “Ruhnamanyň” ders hökmünde okuw meýilnamasyndan aýrylaryna garaşýarlar. Ýöne mugallymlarda “Nyýazowyň “Ruhnamasynyň” ýerine başga bir kitap giriziläýmese ýagşydyr” diýen ünji-de ýok däl.


text:
Seýit Nesimi (1369-1417)
Neýlerem
Dilbera, men senden aýru tende jany neýlerem, Täju tahtu mülku malu hanymany neýlerem.
Isterem waslyň jemalyn tä kylam derde dewa, Men seniň bimaryňam özge dewany neýlerem.
Çoh dogalar kylmyşam men halykyň dergähine, Çün myradym hasyl olmaz men dogany neýlerem.
Eý, musulmanlar, biliň kim ýar ile hoşdur jahan, Çünki ýardan aýra düşdüm bu jahany neýlerem.
Dilber aýdar: eý, Nesimi, sabr kyl, etme fygan, Şimdi efgan etmesem, daňla fygany neýlerem.
Ýüz döndermenem
Ýüz müň jefa kylsaň maňa, men senden ýüz döndermenem, Janym dahy gurban kylar, men senden ýüz döndermenem.
Duşman geler garşymyza, umyduwar özi duşa, Duşmanlaryň körlügine men senden döndermenem.
Men seni söwdüm jan ile, gul olmuşam gurban ile, Ant içerem Kuran ile, men senden ýüz döndermenem.
Isamysyň, Musamysyň ýa Ýusuby Kenganmysyň, Walla, janym janymysyň, men senden ýüz döndermenem.
Eý, Nesimi, aşykmysyň, Hak ýoluna sadykmysyň, Közerdigiçe ýanarmysyň, men senden ýüz döndermenem.


text:
Pakistanyň Owganystan bilen serhediniň golaýyndaky durnuksyz tire-taýpalar regionynda ABŞ-nyň pilotsyz uçarlary söweşiji bolmakda güman edilýän dört adamy öldürdi.
Pakistanyň harby resmisiniň 7-nji dekabrda aýtmagyna görä, howa zarbalary Demirgazyk Waziristan regionynyň Datta Khel etrabynyň Khar Tangi diýen ýerinde adamlaryň üýşen jaýyna edildi. Şeýle-de onuň netijesinde iki adam ýaralanypdyr.
Pakistanyň dört sany harby resmisi ölenleriň arasynda “Al-Kaýdanyň” baş agzalarynyň biriniň bolandygyny Reuters agentligine aýtdylar.
Olar Ustad Farook ady bilen tanalýan pakistanly Omar Farokyň “Al Kaýdanyň” ýerli media bölüminiň ýolbaşçysy bolup, Owganystanda we Pakistanda hereket edendigini habar berdiler.
Bu hüjüm Pakistanyň güýçleriniň “Al-Kaýdanyň” ýokary derejeli liderlerinden Adnan el-Şukrijumahy öldürmeginiň yzýany boldy. Pakistanyň harbylary Demirgazyk Waziristanda iýun aýynda harby çärelerine başlap, 1 560 söweşijini öldürendigini, öz ýitgileriniň bolsa 125 esgerden ybaratdygyny habar berdiler.


text:
8-nji oktýabrda Daşkentde türkmen-özbek gepleşikleri geçirilýär. Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedowyň Özbegistana edýän resmi saparynyň iki ýurduň gatnaşyklarynda “möhüm ädim” bolup, “dürli ugurlardan hyzmatdaşlygy ösdürmek” boýunça dokumentleriň ençemesine gol çekiljekdigi resmi maglumatlarda aýdyldy.
Türkmen prezidentiniň Daşkende sapary Owganystanyň Türkmenistan, Özbegistan we Täjigistan bilen serhetdeş regionlarynda ýaragly toparlaryň aktiwleşmegine we merkezi aziýa ýurtlarynyň serhetlerine abanýan howp bilen bagly aladalanmalaryň güýçlenen wagtyna gabat geldi.
Şeýle ýagdaýda Türkmenistanyň we Özbegistanyň howpsuzlyk meselesine degişli nähili özara bähbitleri bolup biler?
Azatlyk Radiosy Özbegistanyň prezidentiniň ýanyndaky Strategik barlaglar we halkara gatnaşyklary institutynyň öňki müdiri Rafik Saýfullin bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň prezidentini Daşkende getiren sebäpler nämeler?
Rafik Saýfullin: Birinjiden, munuň, umuman, regionda ýagdaýyň howpsuzlyk meselesi bilen baglylykda özgermegine degişlidigi düşnükli. Meniň öz pikirime görä, Türkmenistan bu meselede gowşak halka bolup durýar. Sebäbi dürli sanlar, käte örän howply sanlar berilýär “YD” toparynyň 8,5 müň söweşijisiniň türkmen serhedinde jemlenendigi aýdylýar. Elbetde, Türkmenistan muny özbaşdak saklap bilmez. Bu ýerde kömek gerek bolar. Täjigistanyň prezidenti Emomali Rahmon Owganystan bilen serhedini goramak üçin häzir Moskwadan kömek gözleýär. Bu ýerde ”Kollektiwleýin howpsuzlyk boýunça ylalaşyk guramasynyň” çäginde käbir ylalaşylan borçnamalar bar. Türkmenistanda bu ýok we ol hiç kime bil baglap bilmeýär, oňa iş ýüzünde zerur kömek berjek hem ýok. Ol Özbegistandan başga kime ýüz tutsun, birinjiden, biz goňşular, ikinjiden, [Owganystan bilen arada] uzyn serhedimiz bar we ondan oňynlyga garaşyp bolmaýar. Şeýlelikde bu köpçülikleýin howatyrlanma döredýär.
Azatlyk Radiosy: Serhediň howpsuzlygyny üpjün etmekde Daşkent Aşgabada näme teklip edip biler?
Rafik Saýfullin: Bu onuň sorajak zadyna bagly. Daşkent çynlakaý harby-tehniki kömegi berip bilmez. Daşkent Owganystan bilen öz serhedine pugta gözegçilik edýär, şeýle-de Täjigistan bilen serhedine hem üns berýär. Türkmenistan hakynda aýdylanda, ýagdaý has çylşyrymly. Häzirki wagtda taraplaryň diňe ýagdaýy öwrenýändigini çak etmek mümkin. Umuman, Türkmenistanyň pozisiýasy babatynda aýdylanda, ol dogrudanam düşnüksiz. Men ýakynda Moskwa baranymda, ol ýerde-de ‘türkmenlere nähili düşünmeli’ diýen sowaly orta atýarlar. Olar kimdir birine bil baglaýarlar, emma kimedigi düşnüksiz. Olar mydama dürli derejelerde dürli ugurlardan gepleşikleri, maslahatlary geçirýärler, emma Aşgabadyň mundan beýläk nämä etjekdigi nämälim galýar. Ýöne türkmenleriň daýanara hiç kimi ýok.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistana ABŞ nähili kömek berip biler?
Rafik Saýfullin: Amerikanlar türkmenleriň göwnünden turmajak şertleri öňe sürüp bilerler. Sebäbi ABŞ-nyň energiýa göterijiler, Trans-Hazar gazgeçirijisi bilen bagly öňdengörüjilikli ykdysady bähbitleri bar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistan näme üçin Orsýetden kömek sorap bilmeýär?
Rafik Saýfullin: Sebäbi Orsýet hem Türkmenistanyň öňünde öz şertlerini goýup biler, olar gazyň bahasyna we möçberine bagly bolup biler. Şeýlelikde türkmenler häzir ugruny ýitirip, ýol tapyp bilmän ýörene meňzeýärler. Şonuň üçin Türkmenistanyň prezidentiniň Daşkende goldaw ýa-da özara düşünişmekligi gözlemek üçin däl-de, Özbegistanyň reaksiýasyny anyklamak üçin gelendigini çak edip bolar. Özbegistan regionda iň uly ýurt bolup, onuň pozisiýasyna we pikirine köp zat bagly.
Azatlyk Radiosy: Özbegistan öz bähbitlerini hasaba almak bilen Türkmenistana nähili kömek hödürläp biler we öz kömegine derek Türkmenistandan näme sorap biler? Ýeri gelende bellesek, häzirki wagtda Özbegistanda benzin ýetmezçiligi ýiti duýulýar, Türkmenistanda bolsa ýangyç arzan.
Rafik Saýfullin: Arzan benzin temasy eýýäm iki ýyl bäri dowam edýän mesele, eger Türkmenistan arzan bahadan nebit satmaga taýýar bolsa, bu Özbegistanda nebit bilen bagly dartgynlylygy gowşadyp bilerdi. Emma türkmenler geçen ýylda muňa razy bolmandy, emma olara başga ýurtlar Hytaý, Orsýet güýçli basyş edýärler. Olar bu basyşa indi garşy durup bilenoklar.
Azatlyk Radiosy: Owganystandan gelýän howplaryň öňüni almak üçin türkmen-owgan serhedini goramak meselesi Özbegistany näderejede gyzyklandyrýar?
Rafik Saýfullin: Özbegistan türkmen serhedini goramak üçin öz goşunlaryny iberip bilmez. Birinjiden, Özbegistanda şeýle resurslar ýok, Türkmenistanyň Owganystan bilen serhedi örän uly. Ikinjiden, Özbegistanyň öz serhetçilerini ibermegi üçin kanuny esas ýok. Eger türkmenleriň ýüz tutan ýagdaýynda bu meseläniň tehniki çözgüdi üçin ençeme wagt gerek bolar. Türkmen-owgan serhedini bir göz öňüne getirip görüň. Men ol ýere köp gezek baryp gördüm. Ol tutuşlygyna diýen ýaly eleme-deşik. Serhetden tankly däl, eýsem eli awtomatly eşekli-de arkaýyn geçip bilýär. Şol sebäpden Özbegistan üçin serhet goramaly bolsa, onda Türkmenistan bilen aradaky serhedi gorany has amatly görünýär. Özbegistan üçin ilkinji nobatda öz ilatynyň howpsuzlygyny üpjün etmek, öz obýektlerini goramak möhüm. Özbegistanyň Owganystan bilen serhedini goramak has aňsat. Serhediň uzynlygy 160 kilometr, aradan derýa geçýär, ýurduň serhet goragyna degişli mobil sistemalar bar, tehniki üpjünçiligi hem oňat. Üstesine, Owganystanyň demirgazygynda ygrarly ilat ýaşaýar. Täjigistanyň Owganystan bilen aradaky ýagdaýy howply, Türkmenistanyňky hem şeýle.


text:
Russiýanyň Daşary işler ministrligi NATO-nyň sammiti ýaranlygyň aslyýetinde ýok rus howpuna garşy durmak ugrunda tagalla edýändigini görkezdi diýip, beýanat bilen çykyş etdi.
Ministrligiň sözçüsi Mariýa Zaharowa 13-nji iýulda NATO-Russsiýa diňlenşiginiň dowamynda Moskwanyň ýaranlygyň geljeki planlary barada düşündiriş sorajakdygyny aýtdy.
Şeýle-de Russiýanyň Daşary işler ministrligi NATO-dan Finlýandiýanyň Baltik döwletleriniň howa goranyşyny gowulandyrmak baradaky planlary boýunça hem düşündirişiň talap ediljekdigini mälim etdi.
Mundan öň, NATO rus harbylarynyň howadaky we deňizdäki tagallalaryny artdyrandygy sebäpli, Finlýandiýa we Şwesiýa bilen goranmak hyzmatdaşlygyny, şol sanda has köp bilelikdäki harby türgenleşikleri geçirmegi we maglumatlar bilen paýlaşmagy artdyryp biljekdigini duýdurypdy.
NATO-nyň Warşawadaky geçen sammitiniň dowamynda beýleki meseleler bilen birlikde Polşada we Baltik döwletleri: Estoniýada, Latwiýada we Litwada hereket etjek müň esgerlik harby batalýony esaslandyrmak meselesine hem garaldy.
Bu batalýona ABŞ, Kanada, Britaniýa we Germaniýa ýolbaşçylyk ederler.
NATO resmileri bu çäreleriň Russiýanyň uruşparaz syýasatyna jogap hökmünde görülýändigini aýtdylar.


text:
Ahal welaýatynda suw hojalyk desgalary gurlup, ulanmaga taýýar edildi. Täze toplumy Altyn asyr we Kaka etraplarynda täze özleşdirilen ekerançylyk meýdanlaryny suw bilen üpjün eder. Ýerine ýetirilen işleriň çäklerinde Garagum derýasyndan ekerançylyk meýdanlaryna suw geçirijiligi eltiji akabanyň hem-de suw göteriji bekediniň gurluşygy ýerine ýetirildi. Bu suw göteriji bekediniň suw sorujy enjamlary Garagum derýasynyň derejesinden ýokarda ýerleşýän ekin meýdanlaryna suwuň ýeterlik möçberde berilmegine mümkinçilik berer. Bu barada Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 22-nji ýanwarda geçirilen mejlisinde habar berildi.
Ahal welaýatynda suw hojalyk desgalary ulanmaga berler
Eger-de siz sözlemde harp ýalňyşy gören bolsaňyz, şol sözi saýlap Ctrl+Enter basyň


text:
Şu gün Gazagystanyň Konstitusion Geňeşi 15-nji ýanwara planlaşdyrylýan parlament saýlawlarynyň ýurduň Žanaözen şäherinde geçirilip bilinmejekdigi barada karar çykardy.
Konstitusion Geňeşiň başlygy Igor Rogow munuň sebäbini geçen aý ganly çaknyşyklar ýüze çykan bu şäherde henizem adatdan daşary ýagdaý düzgüniniň dowam edýändigi we saýlawçylaryň howpsuzlygyny üpjün etmek meselesiniň henizem kyndygy bilen düşündirdi.
Hut şu ýagdaý sebäplem, ol Konstitusion Geňeşiň bu şäherde parlament saýlawlaryny geçirmezligi karar edendigini aýtdy.
16-njy dekabrda Gazagystanyň şu Žanaözen şäherinde polisiýa güýçleriniň protestçilere garşy ýarag ulanmagy netijesinde azyndan 17 adam ölüpdi.


text:
28-nji maýda paýtagtymyzda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda Türkmenistanyň Konstitusiýasyny kämilleşdirmek baradaky Konstitusion toparyň mejlisi geçirildi. Mälim bolşy ýaly, bu topar döwlet Baştutanymyzyň geçen ýylyň maý aýynda konstitusion özgertmeleri mundan beýläk-de durmuşa geçirmek we ýurdumyzyň Esasy Kanunyny dünýä ülňülerine, döwrüň talabyna laýyk getirmek maksady bilen, gol çeken Permanyna laýyklykda döredildi. Bu ugurda görülýän çäreler öz oňyn netijelerini berýär.
Mejlisiň gün tertibini yglan edip we bu toparyň geçen ýyldan başlap, öz işine başlandygyny belläp, döwlet Baştutanymyz onuň nobatdaky mejlisinde Türkmenistanyň Esasy Kanunyny kämilleşdirmek boýunça geçen döwürde ýerine ýetirilen işlere seljerme beriljekdigini, deslapky maglumatlary we hasabatlary umumylaşdyryp, düzümiň öňünde durýan wezipeleriň ara alnyp maslahatlaşyljakdygyny belledi.
Konstitusion topar Türkmenistanyň Mejlisi, Türkmenistanyň Ministrler Kabineti, degişli ministrlikler we pudak edaralary, ýurdumyzyň ýönekeý raýatlary, syýasy partiýalary, jemgyýetçilik guramalary we häkimiýetiň ýerli edaralary bilen bilelikde Esasy Kanunymyzy kämilleşdirmek boýunça zerur işleri geçirdi diýip bellemek bilen, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň Mejlisiniň berýän maglumatlaryna görä, geçen döwürde ýurdumyzyň dürli edara-kärhanalaryndan, guramalaryndan we raýatlarymyzdan Konstitusiýamyza üýtgetmeleri we goşmaçalary girizmek boýunça köp teklipleriň gelip gowuşandygyny aýtdy.
Müňlerçe adamyň gatnaşmagynda geçirilen zähmetkeşler toparlarynyň ýygnaklarynda bu mesele ara alnyp maslahatlaşyldy. Teklipleriň gelmegi häzir hem dowam edýär. Şoňa görä-de, biz Esasy Kanunymyzy haýsy ugurlar boýunça üýtgetmegiň zerurdygy bilen bagly meseleleri ara alyp maslahatlaşmaly diýip, milli Liderimiz belledi we çykyş etmek üçin Konstitusion toparyň agzalaryna söz berdi.
Daşoguz welaýatynyň häkimi E.Orazgeldiýew hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy boýunça Türkmenistanyň kanunçylyk-hukuk pudagynda alnyp barylýan özgertmeleriň üstünlikli durmuşa geçirilmegi jemgyýetimiziň we döwletimiziň iň ýokary gymmatlygy hökmünde ykrar edilen adamlaryň hukuklarynyň we azatlyklarynyň goragyny üpjün edýär.
Bellenilişi ýaly, milli ykdysadyýetimiziň we jemgyýetimiziň demokratik ýörelgeleriniň sazlaşykly ösüşi, ýurdumyzyň durmuşynyň ähli ulgamlarynda ýaýbaňlandyrylan düýpli özgertmeleriň öňi bilen ýurdumyzyň Esasy Kanunynda degişli derejede berkidilmegini talap edýär. Bu bolsa kanunlaryň döwrüň talabyna we uzakmöhletleýin ösüşiň meselelerine baglylykda onuň mundan beýläk-de kämilleşdirilmeginiň zerurdygyny öňe sürýär. Şunuň bilen baglylykda, häkim hormatly Prezidentimiziň geçen ýylyň 16-njy maýynda Konstitusion topary döretmek hakyndaky Permana gol çekmegi, bu ulgamda amala aşyrylýan özgertmeleriň täze tapgyryna badalga berdi diýip belledi. Şeýle hem ol milli Liderimiziň bu ugurda öňe sürýän başlangyçlarynyň halkymyz tarapyndan giň goldawa eýe bolýandygyny nygtady.
Soňra çykyş eden Türkmenistanyň Demokratik partiýasynyň başlygy K.Babaýewe ýurdumyzda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň parasatly ýolbaşçylygynda döwletimiziň we jemgyýetimiziň ähli pudaklarynda demokratik esaslary çuňlaşdyrmaga, hukuk medeniýetini we işini pugtalandyrmaga, halkymyzyň we her bir raýatyň abadançylygynyň üpjün edilmegine gönükdirilen Türkmenistanyň Konstitusiýasyny kämilleşdirmek boýunça giň möçberli özgertmeleriň alnyp barylýandygyny belledi.
Türkmenistanyň Demokratik partiýasynyň başlygynyň belleýşi ýaly, ýurdumyzyň syýasy we jemgyýetçilik guramalary Konstitusion toparyň öňünde durýan wezipeleriň üstünlikli çözülmegine işjeň gatnaşýarlar. Şeýle hem olar Konstitusion kadalary kämilleşdirmek boýunça ýörite maslahatlary we mejlisleri guraýarlar. Ilat arasynda, şol sanda köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň üsti bilen giňişleýin wagyz-nesihat işlerini alyp barýarlar. Kärhanalarda we edaralarda Esasy Kanunyň kämilleşdirilmeginiň maksadyna we ähmiýetine bagyşlanan duşuşyklaryň, “tegelek stollaryň” başyndaky gepleşikleriň geçirilmegi bu ugurda alnyp barylýan işleriň esasy görnüşleriniň biridir diýip bellemek bilen, ol Konstitusiýanyň raýatlyk jemgyýetiniň we onuň umumy ykrar edilen binýadynyň bähbidiniň resmi taýdan äşgär edilmegidigini nygtady.
Türkmenistanyň adalat ministri B.Muhamedow öz gezeginde Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen durmuşa geçirilýän kanunçylyk-hukuk binýadyny kämilleşdirmek, döwletiň we jemgyýetiň durmuşynyň dürli pudaklarynyň sazlaşykly ösüşini üpjün edýän milli kanunçylygyň halkara hukuk kadalaryna laýyk getirmek boýunça alnyp barylýan işleriň wajyp ähmiýetini nygtady.
Şeýle hem hormatly Prezidentimiziň belent ynsanperwerlik ýörelgeleri we umumadamzat gymmatlyklary äşgär edilýän milli kanunçylygy kämilleşdirmek boýunça ozal beren teklipleriniň ähli halk goldawyna eýe bolandygy nygtaldy. Aýratyn-da, bu ýerde ýurdumyzyň Esasy Kanunynyň täze redaksiýasyna her bir raýatyň we adamlaryň hukuklarynyň, azatlyklarynyň kazyýet goraglylygyny güýçlendirmek bilen baglanyşykly üýtgetmeleriň girizilmegi, ilatyň durmuş goraglylygyny üpjün etmek boýunça netijeli çäreleriň kanun taýdan berkidilmegi, maşgala institutlaryna, enelige, çagalyga we ýaşlar syýasatyna, ykdysady ösüşe maliýe-karz ulgamyna döwlet goldawy göz öňünde tutulýar diýip, ministr belledi.
Soňra Mejlisde Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Demokratiýa we adam hukuklary baradaky Türkmen milli institutynyň direktory A.Arabow çykyş etdi. Bellenilişi ýaly, Türkmenistanyň Konstitusiýasynda kesgitlenen möhüm kadalar we düzgünnamalar ýurdumyzyň dünýäniň demokratik taýdan ösen döwletleriniň hataryna çykmagy, ykdysady ösüşiň üpjün edilmegi, halkymyzyň abadançylygynyň has-da ýokarlanmagy, ýaş nesilleriň sazlaşykly terbiýelenmegi üçin zerur şertler bolup hyzmat edýär.
Soňra Mejlisiň Başlygy A.Nurberdiýewa söz berildi. Ol öz çykyşynda ýurdumyzyň Konstitusiýasyny kämilleşdirmek boýunça alnyp barylýan işleriň Türkmenistanyň Prezidentiniň başlangyjy bilen durmuşa geçirilýän giň möçberli demokratik özgertmeleriň durmuşa geçirilmeginde möhüm ähmiýetiniň bardygyny nygtady. Ýurdumyzda ýaýbaňlandyrylan özgertmeleriň türkmen döwletiniň demokratik, hukuk we dünýewi esaslaryny mundan beýläk-de pugtalandyrmak, onuň “Döwlet adam üçindir!” diýen şygarda beýanyny tapan we durmuş ulgamyny nazarlaýan syýasy ugruny ösdürmek babatda möhüm ähmiýetiniň bardygy bellenildi.
Milli parlamentiň ýolbaşçysynyň belleýşi ýaly, milletiň Lideriniň Konstitusion özgertmeleri geçirmek baradaky başlangyjy halkymyzyň arasynda giň seslenmä eýe boldy we ýurdumyzyň Esasy Kanunyny kämilleşdirmek boýunça teklipler işjeň ýagdaýda öňe sürüldi. Munuň özi jemgyýetimiziň demokratik esaslarynyň üstünlikli ilerleýändiginiň aýdyň subutnamasydyr.
Geçen döwürde dürli edaralardan we kärhanalardan, guramalardan we raýatlardan Konstitusiýa üýtgetmeler we goşmaçalar girizmek babatda köpsanly teklipleriň gelip gowuşandygy habar berildi.
Gelip gowşan tekliplerden ugur alyp, täze taryhy eýýamyň ýagdaýlaryny hem-de öňdebaryjy dünýä tejribesini nazarda tutup, şeýle hem uly möçberli uzakmöhletleýin maksatnamalary durmuşa geçirmek maksady bilen, Türkmenistanyň täzelenýän Konstitusiýasynyň taslamasyna (52-nji maddasyna) Türkmenistanyň Prezidentiniň ygtyýarlyklarynyň möhletini bäş ýyldan ýedi ýyla çenli uzaltmak baradaky düzgüni girizmek teklip edilýär. Bu teklip milletiň Lideri Gurbanguly Berdimuhamedowyň özgertmeler syýasatynyň halk tarapyndan giňden goldanylýandygyna, halkyň milli Liderimiziň töweregine has-da jebisleşip, oňyn özgertmeleri durmuşa geçirmäge taýýardygyna şaýatlyk edýär diýip, Mejlisiň ýolbaşçysy nygtady.
Ýurdumyzyň Esasy Kanunyny özgertmeleriniň ileri tutulýan wezipeleriniň hatarynda onuň üçünji bölümini kämilleşdirmegiň zerurdygy bellenildi. Şonda hökümet ulgamynyň hem-de Türkmenistanyň dolandyryş edaralarynyň Konstitusion hukuk esaslary berkidilendir, Türkmenistanyň Prezidentiniň, Ministrler Kabinetiniň, kazyýet häkimiýetiniň we ýerli häkimiýet edaralarynyň ygtyýarlyklary, hukuklary we borçlary kesgitlenendir. Şunuň bilen baglylykda, Mejlisiň Başlygy Iş toparynyň Konstitusiýanyň hereket edýän maddalaryna täze maddalary hem-de birnäçe üýtgetmeleri we goşmaçalary girizmek baradaky teklibini aýtdy. Hususan-da, döwlet Baştutanynyň borçlaryny ýerine ýetirmegi üçin aňrybaş ýaş çägini aýyrmak, Türkmenistanyň Prezidentiniň goşmaça hukuklaryny berkitmek baradaky teklipler beýan edildi.
Bu üýtgeşmeleriň kanun çykaryjy, ýerine ýetiriji we kazyýet häkimiýetiniň hukuklaryny, borçlaryny we ygtyýarlyklaryny anyk kesgitlemek, olaryň özbaşdak, adalatlylyk, açyklyk, aýdyňlyk, döwrüň talabyna laýyk ýörelgeler esasynda işlemegini gazanmak maksady bilen, gelip gowşan köpsanly teklipler esasynda kesgitlenendigi bellenildi. Häzirki wagtda şol teklipleriň deslapky häsiýete eýedigi, bu ugurdaky işleriň degişli iş toparlarynda dowam etdiriljekdigi nygtaldy.
Hormatly Prezidentimiz Konstitusion toparlaryň çykyşlaryny diňläp, Mejlisi dowam etmek bilen, ýurdumyzyň Esasy kanunyny mundan beýläk-de özgertmegiň ileri tutulýan maksatlarynyň hem-de wezipeleriniň üstünde jikme-jik durup geçip, maksatnamalaýyn çykyş etdi.
Milletiň Lideri hasabatlardan we ýerlerden gelip gowuşýan tekliplerden görnüşi ýaly, Türkmenistanyň Konstitusiýasyny kämilleşdirmek boýunça öňe süren başlangyçlarymyz halk köpçüligi tarapyndan giň goldaw tapýar. Bu bolsa, hukuk özgertmelerini geçirmek boýunça alyp barýan syýasatymyzyň hem-de halkymyzyň bolelin durmuşda ýaşamagy ugrunda durmuşa geçirýän işlerimiziň oňyn netije berýändigini aýdyň görkezýär diýip belledi.
Konstitusiýamyzy kämilleşdirmek boýunça işler göz öňünde tutulyşy ýaly, dürli ugurlar boýunça hünärmenleriň, alymlaryň, bilermenler toparynyň, şeýle hem raýatlarymyzyň işjeň gatnaşmagynda alnyp barylýar diýip, döwlet Baştutanymyz sözüni dowam etdi. Häzirki döwürde ministrliklerden we pudak edaralaryndan, syýasy partiýalardan we jemgyýetçilik guramalaryndan, şeýle hem welaýatlardan müňlerçe teklipler gelip gowuşdy. Bular barada aýtmak bilen, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Konstitusion toparyň düzümine girýän iş toparlary öz işini geljekde hem gelip gowuşýan teklipler esasynda dowam etmelidigini nygtady.
Milletiň Lideri ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmek boýunça giň gerimli we toplumlaýyn işler alnyp barylýandygyny belläp, Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplyk ýörelgesine, parahatçylyk söýüjilik, hoşniýetli goňşuçylyk däplerine pugta eýerip, dünýäde uly abraý gazanandygyny hem-de taryh üçin uzak bolmadyk döwürde ösen ykdysadyýeti bolan döwletleriň hataryna goşulandygyny nygtady.
Biziň öňe sürýän her bir başlangyjymyzda Bitarap Watanymyzyň halkara abraýyny mundan beýläk-de artdyrmak maksatlary ileri tutulýar diýip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy. 1995-nji ýylda Türkmenistan Bitaraplyk hukuk ýagdaýyna eýe boldy. Şoňa görä-de, Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň 1-nji maddasynda Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasy tarapyndan ykrar edilen hemişelik Bitaraplyk hukuk ýagdaýy berkidildi. Biziň ýurdumyz Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň kabul eden degişli Rezolýusiýasyny Esasy Kanunynda beýan eden dünýäde ýeke-täk döwletdir.
Milletiň Lideriniň nygtaýşy ýaly, häzirki döwürde Türkmenistan dünýäde parahatçylygyň höküm sürmegi, dürli ýurtlaryň arasynda hoşniýetli gatnaşyklaryň ösdürilmegi ugrunda çykyş edýär. Adamzadyň ösüşine howp salýan wehimlere garşy göreşmek ugrundaky bilelikdäki tagallalara işjeň gatnaşyp, bu ugurlarda taryhy başlangyçlary öňe sürüldi.
Ýurdumyzyň Bitaraplyk hukuk ýagdaýyny Esasy Kanunymyzda has-da berkitmek boýunça gelip gowşan teklipleri göz öňünde tutup, şeýle hem Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan kabul edilen ýurdumyzyň hemişelik Bitaraplygy hakyndaky taryhy Rezolýusiýa aýratyn ähmiýet bermek maksady bilen, döwlet Baştutany Türkmenistanyň Konstitusiýasynda Bitaraplyk hukuk ýagdaýyny kesgitleýän 1-nji maddanyň 4-nji böleginiň täze maddada beýan edilse, maksadalaýyk boljakdygy barada pikirini aýdyp, bu teklibiň uly goldawa eýe boljakdygyna ynam bildirdi.
Soňra Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow biz «Döwlet adam üçindir!» diýen taglymaty öňe sürdük. Şunuň bilen baglylykda, ýurdumyzyň raýatlarynyň durmuş taýdan goragly bolmagyny üpjün etmek boýunça köp işleri üstünlikli durmuşa geçirdik diýip belledi hem-de her bir adamyň bagtyýar durmuşda, ruhubelent ýaşamagy we sagdyn durmuş kadalaryna eýermegi ugrunda başy başlanan işleriň mundan beýläk-de dowam etdiriljekdigini nygtady.
Biz raýatlarymyz üçin dünýä ölçeglerine laýyk gelýän döwrebap ýaşaýyş jaýlaryny köp möçberde we ýokary depginler bilen gurýarys. Ýurdumyzda saglyk hyzmatlary, jemagat hojalyk hyzmatlary we jemgyýetçilik ulag hyzmatlary üçin tölegler ilatymyz üçin elýeterlidir. Eziz Diýarymyzda ýaşuly nesil üçin pensiýa üpjünçiligi doly ýola goýuldy diýip, milli Liderimiz aýtdy. Ýaşululara, ýaş maşgalalara, enelere döwlet kömek pullary berilýär we halkymyz üçin başga-da köpsanly ýeňillikler döredildi.
Döwlet Baştutany biziň baş ýörelgämiz ynsanperwerlige, adalatlylyga esaslanýar. Dünýäde deňi-taýy bolmadyk şeýle tejribe Konstitusiýamyzyň kadalarynda beýan edilse dogry bolar diýip men öň hem belläp geçipdim. Gelip gowuşýan teklipler biziň alyp barýan syýasatymyzyň halkymyz tarapyndan doly goldaw tapýandygyny aýdyň görkezýär diýip nygtady.
Türkmen döwletiniň Baştutany ýurdumyzda häzirki zaman demokratik jemgyýetini kemala getirmek üçin ähli şertler döredildi diýip, sözüni dowam etdi. Alnyp barylýan oýlanyşykly içeri we daşary syýasat netijesinde, ylym we tehnika ösdürilýär. Raýatlarymyzyň syýasy hukuklary gyşarnyksyz berjaý edilýär, döwletimizi dünýäniň ösen ýurtlarynyň hataryna goşmak boýunça tutumly işler amala aşyrylýar. Şeýle hem, ýaşlar syýasatyna uly üns berilýär. Ýurdumyzy ösdürmegiň maksatnamalarynda bu meselelere aýratyn orun berilýär.
Milletiň Lideri Türkmenistanyň Mejlisiniň iş toparlarynyň berýän maglumatlaryny göz öňünde tutup, Konstitusiýamyzyň birinji bölümine döwletimiziň ylmyň we tehnikanyň ösüşine ýardam edýändigi we bu ugurda halkara hyzmatdaşlygyny goldaýandygy, şeýle hem döwletiň alyp barýan ylmy-tehniki syýasatynda jemgyýetiň, her bir raýatyň bähbitlerinden ugur alynýandygy baradaky kadalar girizilse, dogry boljakdygy barada pikirini aýtdy.
Şonuň bilen baglylykda, milli Liderimiz döwletiň ýaşlaryň hukuklaryny we azatlyklaryny goramaga gönükdirilen syýasaty durmuşa geçirýändigini görkezýän, taryhy häsiýete eýe bolan, uzak möhlete gönükdirilen işleri aýdyň beýan edýän täze kadalary we ýörelgeleri özünde jemleýän maddalaryň girizilmeginiň maksadalaýyk boljakdygyny nygtady.
Soňra döwlet Baştutanynyň belleýşi ýaly, häzirki döwürde geçirilýän Konstitusion özgertmeler dünýäniň iň öňdebaryjy tejribesi we milli ösüş ýolumyzda toplanan tejribe nazara alnyp, amala aşyrylmalydyr. Bu barada aýtmak bilen, Türkmenistanyň Prezidenti ýurdumyzyň kanunlary işlenip taýýarlananda halkara hukugynyň umumy ykrar edilen talaplarynyň ileri tutulmalydygyny belledi.
Milletiň Lideri Türkmenistanyň dünýäniň öňdebaryjy döwletleriniň ösüş ýolunda öňe sürýän syýasy, ykdysady we hukuk garaýyşlaryna, ynsanperwerlik, adalatlylyk, parahatçylyk we hyzmatdaşlyk ýörelgelerine doly eýerýändigini nygtap, ýurdumyzyň halkara gatnaşyklaryna has-da işjeň ornaşdyrylmagy üçin, bu ýörelgeleriň degişli maddalarda anyk beýanyny tapmagyny gazanmalydygyny aýtdy. Şunuň bilen baglylykda, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň halkara şertnamalarynyň göni hereketiniň bardygyny beýan edýän düzgünleriň Konstitusiýa girizilmegini maksadalaýyk hasap edýändigini belledi.
Konstitusiýamyzy kämilleşdirmek boýunça işler döwlet häkimiýet edaralarynyň işiniň talaba laýyk guralmagyndan hem-de olaryň ygtyýarlyklarynyň anyk kesgitlenmeginden ugur alnyp dowam etdirilse maksadalaýyk bolar diýip, milli Liderimiz aýtdy hem-de döwlet häkimiýet edaralarynyň işine bildirilýän talaplary has-da güýçlendirmek, döwleti dolandyrmak ýaly çylşyrymly işlere has-da jogapkärli çemeleşmegi gazanmak möhüm wezipeleriň biridir diýip nygtady. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanyň Prezidenti Konstitusiýamyza döwlet häkimiýet edaralarynyň baş wezipesiniň adamy goramakdygyny, goldamakdygyny we oňa hyzmat etmekdigini anyk kesgitleýän goşmaçalar girizilse, dogry bolar diýip pikir edýändigini aýtdy. Şeýle hem, kanunlaryň hökmürowanlygyny Esasy Kanunyň derejesinde berkitmek, kabul edilýän hukuk namalarynyň mazmuny bilen halky giňişleýin habarly etmek ýörelgelerini beýan etmek maksady bilen, hereket edýän Esasy Kanunymyza goşmaçalary girizsek maksadalaýyk bolar diýip, milli Liderimiz belledi.
Türkmenistanyň Esasy Kanunyny kämilleşdirmek meselesini dowam edip, döwlet Baştutanymyz onda adamyň we raýatyň hukuklaryny berkitmäge degişli teklipleriň şöhlelendirilmegini ulgamlaýyn esasda ýene-de bir gezek seljermegiň hem-de degişli işleri dowam etmegiň zerurdygyny nygtady.
Öň hem belläp geçişimiz ýaly, biz Türkmenistany dünýäde iň bagtly adamlaryň ýaşaýan ýurduna öwürmegi maksat edindik. Bu maksat diňe bir ýurduň durmuş-ykdysady taýdan ýokary depginli ösüşini talap etmän, eýsem adamyň hemmetaraplaýyn, esasan hem hukuk taýdan goragly bolmagyny talap edýär diýip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy. Konstitusiýamyzyň adamyň we raýatyň hukuklary, azatlyklary we borçlary baradaky bölüminiň degişli maddalaryny şahsyýetiň mertebesiniň goralmagyny, kemsidilmeginiň öňüniň alynmagyny, şahsy eldegrilmesizliginiň üpjün edilmegini halkara hukugynyň umumy ykrar edilen ýörelgeleri nukdaýnazaryndan gaýtadan beýan etmek, şol bir wagtda hem telekeçilik işine, hususy eýeçilige we emläge, ýuridik kömegi almaga bolan hukuklary täze maddalarda berkitmek teklip edilýär. Eger zerur bolsa, bu teklipleri beýleki meseleler bilen baglylykda hem seljermeli diýip, döwlet Baştutanymyz belledi.
Ýakynda ýurdumyzyň Birleşen Milletler Guramasynyň Gender meseleleri we aýallaryň hukuklaryny we mümkinçiliklerini giňeltmek boýunça edarasynyň agzalygyna saýlandygyna ünsi çekip, milletiň Lideri halkara guramalarynyň Türkmenistana bolan gyzyklanmasynyň barha artmagynyň ýurdumyzda adamyň bähbitleri göz öňünde tutulyp alnyp barylýan işleriň ykrar edilýändigine aýdyň şaýatlyk edýändigini belledi.
Şu babatda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow adamyň hukuklary we azatlyklary bilen bagly ählumumy ykrar edilen binýatlaýyn kadalar anyk kesgitlenip, täzeden has düşnükli görnüşde beýan edilse maksadalaýyk bolar diýip nygtady.
Teklip edilýän täze maddalaryň, şeýle hem üýtgetmeleriň we goşmaçalaryň ýurdumyzyň Konstitusiýasyna goşulmagy Türkmenistanda demokratik, hukuk we dünýewi döwleti gurmakda uly öňegidişlik gazanmaga mümkinçilik berer. Adam hukuklary we azatlyklary babatda oňyn halkara tejribesini we umumylykda ykrar edilen ýörelgeleri milli kanunçylyga ornaşdyrmak işine hem-de demokratik, hukuk we dünýewi döwletiň uzak möhlete gönükdirilen maksatnamalaryny üstünlikli durmuşa geçirmäge uly itergi berer diýip, milli Liderimiz aýtdy.
Türkmenistanyň häkimiýet we dolandyryş edaralary ulgamynyň konstitusion hukuk esaslary berkidilen bölümiň, ýagny Türkmenistanyň Prezidentiniň, Türkmenistanyň Mejlisiniň, Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň, Kazyýet häkimiýetiniň we ýerli häkimiýet edaralarynyň ygtyýarlyklaryny, hukuklaryny we borçlaryny kesgitleýän baplarda beýan edilen möhüm ähmiýetli kadalaryň üstünde hem işlemek zerur diýip, döwlet Baştutany nygtady. Bu meselelere degişli kadalar we ýörelgeler döwleti we jemgyýeti dolandyrmagyň milli tejribesi nazara alnyp we halkara tejribesi öwrenilip, şeýle hem gelip gowuşýan köp sanly teklipler esasynda işlenip taýýarlansa maksadalaýyk bolar diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belledi.
Kanun çykaryjy, ýerine ýetiriji we kazyýet häkimiýetleriniň hukuklaryny, borçlaryny we ygtyýarlyklaryny anyk kesgitlemek zerurdyr diýip, döwlet Baştutany sözüni dowam etdi. Döwlet häkimiýetiniň üç şahasynyň hem özbaşdak, adalat, açyklyk, aýanlyk ýörelgeleri esasynda, döwrüň talabyna laýyk çalt, çeýe işlemegini gazanmak boýunça öňde goýlan wezipeleri çözmeli. Gelip gowşan tekliplerden ugur alnyp, bu bölüme hem täze maddalary, hereket edýän maddalara birnäçe üýtgetmeleri we goşmaçalary girizmek teklip edilýär.
Türkmenistanda ýokary döwlet häkimiýetini amala aşyrýan häkimiýet edaralarynyň hatarynda Türkmenistanyň Konstitusion kazyýetini döretmek teklip edilýär diýip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow belläp, bu mesele boýunça gutarnykly karara gelmezden öň, Topara bu meseläni ýene-de bir gezek ara alyp maslahatlaşmagy tabşyrdy.
Türkmenistanyň Konstitusion kazyýetini döretmek boýunça teklipler makullanan ýagdaýynda, Konstitusiýa şol Kazyýetiň hukuk ýagdaýyny kesgitleýän täze maddalary girizmeli diýip, milli Liderimiz aýtdy.
Soňra döwlet Baştutanynyň nygtaýşy ýaly, geçen döwürde alnyp barlan özgertmeleriň netijesinde, Türkmenistanyň häzirki hereket edýän Konstitusiýasynyň 58-nji maddasy üýtgedildi. Bu maddada Türkmenistanyň Prezidenti haýsydyr bir sebäbe görä öz borçlaryny ýerine ýetirip bilmedik ýagdaýynda, Prezident saýlawlary geçirilýänçä Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň çözgüdi esasynda Türkmenistanyň Prezidentiniň wezipesini wagtlaýyn ýerine ýetirmek Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň Orunbasarlarynyň biriniň üstüne ýüklenilýändigi bellendi.
Raýatlarymyzdan gelýän hatlar seljerilende, döwlet Baştutany öz borçlaryny ýerine ýetirip bilmedik ýagdaýynda, Prezident saýlanýança onuň ygtyýarlyklaryny Türkmenistanyň Mejlisiniň Başlygyna geçirmegi göz öňünde tutýan düzgünleri girizmek teklip edilýär. Milli Liderimiz bu barada aýtmak bilen, halkara tejribesinde has köp duş gelýän tejribä eýermek maksady bilen, bu düzgünleri üýtgetmek meselesine hem seretmelidigini belledi. Şunuň bilen baglylykda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bu meseläni hem oýlanyşykly çözmek üçin teklipleri gutarnykly ara alyp maslahatlaşmagy, eger zerur bolsa, bu meseläni goşmaça ýene-de öwrenmegi tabşyrdy.
Döwlet Baştutany milli parlamentiň kanunçykaryjylyk işiniň ileri tutulýan ugurlaryna ünsi çekip, öňde goýlan wezipeleri we gündelik ýüze çykýan meseleleri has çalt we ýokary derejede çözmek maksady bilen, Türkmenistanyň Mejlisiniň Prezidiumyny döretmek barada hem teklipleriň gelip gowuşýandygyna ünsi çekdi. Milli Liderimiziň nygtaýşy ýaly, eger zerurlyk ýüze çykýan bolsa, Türkmenistanyň Mejlisiniň işiniň hukuk ýagdaýyny düzgünleşdirýän maddalara Mejlisiň işini guraýan Prezidiumyň döredilmegini göz öňünde tutýan we onuň düzümini kesgitleýän kadalary girizip bolar.
Türkmenistanyň Prezidenti Konstitusiýany kämilleşdirmek boýunça işlerde ýerli öz-özüňi dolandyryş ulgamynyň hukuk ýagdaýyna halkara tejribesine laýyklykda seretmegiň, olaryň ygtyýarlyklarynyň maliýe üpjünçilik, eýeçilik hukuk esaslaryny anyk kesgitlemegiň zerurdygyny nygtap, bu ugurdaky işleri dowam etmegiň zerurdygyny görkezdi. Döwlet Baştutanynyň, hususan-da, düşündirişi ýaly, häzirki wagtda Geňeşleriň Konstitusiýada berkidilen ygtyýarlyklarynyň üstüni goşmaça ygtyýarlyklar bilen ýetirmek teklip edilýär, şunuň bilen baglylykda degişli anyk teklipler gelip gowuşdy.
Soňra milletiň Lideriniň belleýşi ýaly, Türkmenistanda ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ýokary depginler bilen ösdürmek boýunça netijeli işleri alnyp barylýar, ykdysadyýetimizi döwlet tarapyndan kadalaşdyrmagyň döwrebap usullaryny ornaşdyrmak, bazar ykdysady gatnaşyklaryny has-da çuňlaşdyrmak, hususy telekeçiligi ösdürmek, ägirt uly taslamalary durmuşa geçirmek, olary maliýeleşdirmegiň döwrebap usullaryny ulanmak, býujet-salgyt, pul-karz syýasatyny üstünlikli durmuşa boýunça zerur çäreler görülýär.
Bank ulgamyny, ykdysadyýetiň pudaklaryny, senagaty ösdürmäge we beýleki meselelere degişli taryhy başlangyçlary durmuşa geçirmek ugrunda ähli tagallalary edýäris diýip, döwlet Baştutany aýtdy. Şundan ugur alyp, şeýle hem gelip gowuşýan köp sanly teklipleri göz öňünde tutup, Türkmenistanyň kämilleşdirilýän Konstitusiýasyna «Ykdysadyýet we maliýe-karz ulgamy» atly täze bölümi girizmek teklip edilýär.
Şunuň bilen baglylykda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow täze bölümde döwletiň telekeçiligi höweslendirýändigi we goldaýandygy, kiçi we orta işewürligiň ösmegine ýardam berýändigi, salgyt töleýjiniň hukuk taýdan goraglylygy baradaky kadalary goşmagy zerur diýip pikir edýändigini aýtdy.
Ýurdumyzda alnyp barylýan ýeke-täk býujet-maliýe, salgyt, pul we karz syýasaty, milli pul birligi, maliýe-karz ulgamy, býujet we bank ulgamy, salgytlar, ýygymlar we beýleki hökmany tölegler, olary tölemek borjunyň esaslary anyk görkezilse talaba laýyk bolar diýip, döwlet Baştutanymyz nygtady. Şu babatda Merkezi bankyň käbir ygtyýarlyklary we ýurdumyzyň umumy milli baýlygy diýlip yglan edilýän baýlyklar we olary rejeli peýdalanmak hem-de olaryň döwlet tarapyndan goralmagy bilen bagly kadalar giňden beýan edilse maksadalaýyk bolar diýip, milli Liderimiz belledi.
Türkmenistanyň Prezidenti Konstitusiýamyzda täze maddalary, beýleki üýtgetmeleri we goşmaçalary has anyk beýan etmek boýunça alnyp barylýan işleri dowam etmeli diýip aýtdy. Teklipler halkara hukugynyň kadalary, dürli ýurtlaryň tejribesi, milli aýratynlyklarymyz göz öňünde tutulyp öwrenilmelidir.
Ýurdumyzyň Konstitusiýasyny kämilleşdirmek boýunça alnyp barylýan taryhy ähmiýetli bu işi zähmetkeşleriň, talyp ýaşlaryň, alymlaryň arasynda wagyz etmek we teklipleri ara alyp maslahatlaşmak boýunça çäreleri netijeli dowam etmeli diýip, döwlet Baştutany nygtady. Şunuň bilen baglylykda milli Liderimiz Türkmenistanyň Mejlisiniň deputatlarynyň, syýasy partiýalaryň, jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleriniň we degişli hünärmenleriň gatnaşmagynda ýerlerde halk köpçüligi bilen duşuşyklary, şeýle hem teleýaýlymlarda we beýleki köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde çykyşlary guramagy Türkmenistanyň Mejlisine tabşyrdy.
Türkmenistanyň Konstitusiýasyny döwrüň talabyna laýyk kämilleşdirmek boýunça gelip gowuşýan hatlary ýene-de bir gezek seljermegi teklip edip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bu teklipleriň ilki Türkmenistanyň Ýaşulularynyň maslahatynda ara alnyp maslahatlaşylsa, soňra bolsa ýurdumyzyň ähli ilatynyň arasynda giňden ara alyp maslahatlaşmak üçin Konstitusiýamyzyň deslapky taslamasy metbugatda çap edilse, maksadalaýyk boljakdygyny belledi. Milletiň Lideri gutarnykly işlenip taýýarlanan taslamany bolsa, Ýaşulularyň indiki ýylda geçiriljek maslahatynda kabul etmek üçin Mejlisiň deputatlarynyň garamagyna hödürlemegi teklip etdi.
Şonuň ýaly-da, ministrlikler, pudak edaralary we jemgyýetçilik guramalary, ýerli häkimiýet edaralary bilen ysnyşykly gatnaşyklary saklamaly, bu işleri üstünlikli dowam etmek bilen, biz berkarar döwletimizi has-da ösdüreris diýip, Türkmenistanyň Prezidenti belledi. Adamlaryň abadan we bagtyýar durmuşda ýaşamagyny, olaryň azatlyklaryny we erkinligini doly üpjün ederis. Şunda döwlet Baştutany Türkmenistanyň Konstitusion toparynyň öňünde durýan esasy wezipeleri ýerine ýetirmekde bu ýere ýygnananlaryň ählisiniň tutanýerli zähmet çekjekdigine ynam bildirdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň Konstitusiýasyny kämilleşdirmek boýunça Konstitusion toparyň nobatdaky mejlisini tamamlap, oňa gatnaşyjylaryň ählisine berk jan saglyk, rowaçlyk, alyp barýan işlerinde uly üstünlikleri arzuw etdi.


text:
Dünýä ýüzünde korrupsiýa garşy uly işler geçirilýär. Ony köki-damary bilen ýok edip bolmasa-da, ýaýramygyna ýol berilmeýär.
Geçen asyryň 1990-njy ýyllarynda, Gündogar Ýewropa döwletleri sosialistik sistemadan erkin bazar gatnaşyklaryna geçmäge başladylar. Emma 40-50 ýylyň dowamynda kommunistik ideologiýanyň gözegçiliginde ýaşan ýurtlara täze ykdysady sistemany ornaşdyrmak ýeňil bolmady.
Ol döwletler bazar ykdysadyýeti ýoluna uýgunlaşan hem bolsalar, birnäçeleri korrupsiýa bulaşyp, häzirki güne çenli onuň torundan saýlanyp bilenoklar. Olardan esasylary Bolgariýa we Rumyniýa döwletleridir. Bu döwletler Ýewropa Bileleşigine kabul edilen hem bolsalar, ykdysady reforma geçirmekde öňlerinde entek çözülmedik meseleler kän. Olaryň iň esasylarynyň biri-de korrupsiýadyr.
Halkara guramalaryň dünýäde korrupsiýanyň ýagdaýy barada berýän ýyllyk hasabatlarynda onuň has köp ýaýran ýeri Afrika we Aziýa döwletleri diýlip görkezilýär. Türkmenistan hem korrupsiýanyň toruna düşen şol döwletleriň arasynda ýakasy gaýyşlylarynyň biri bolup durýar.
Beýle ýagdaýyň döremegine name sebäp bolýar?
Eger-de biz üns bersek, döwlet eýeçiligini doly saklap gelýän ýurtlarda, korrupsiýa has köp ýaýrandyr. Döwlet eýeçiligi abstrakt düşünje bolýar, onda belli bir eýe bolmaýar, kimiň eli uzyn bolsa, şolam döwlet eýeçiliginiň hasabyna baýaýar.
Türkmenistan häzirki güne çenli döwlet eýeçiligini doly görnüşde saklap gelýän ýurtdur. Käbir hyzmatlar ýa-da kiçi söwda bolaýmasa, galan hemme zat hökümetiň ygtyýarynda. Bu hem bizde korrupsiýanyň ösmegine getirýär.
Türkmenistanda Saparmyrat Nyýazowyň birnäçe ýylyň dowamynda guran jemgyýeti korrupsiýanyň jümmüşine çümdi. Häkimlikler-de ýa-da beýleki edaralarda kanuny ýazylyp berilmeli kagyzlara-da döwlet çinownikleri para soraýarlar. Olar bu hereketlerinden utanmaýarlar.
Korrupsiýa näme üçin gülleýär?
Indi halkyň arasynda erbet däbe öwrülen gylyk bar, adamlar bir-birlerini görenlerinde derrew şeýle soraglary berýärler: “nirede işleýäň? aýlygyň näçe? daşyndan düşýärmi?“ Eýse, döwlet edaralarynda işleýänlere daşyndan näme düşmeli? Diňe para!
Lukmanlaryň dili bilen aýtsak, jemgyýetimiziň diagnozy ýaramaz, korrupsiýanyň wiruslaryna doly uýgunlaşan. Şeýle wiruslaryň biri hem Türkmenistanyň Içeri işler ministrliginiň ýol-gözegçilik inspektorlarynyň arasynda giň ýaýran. Degerli ýolbaşçylar inspektorlaryň para-peşgeş almaklarynyň öňüni aljagam bolmaýarlar. Ýogsa, muny wezipeli adamlaram bilýärler.
Häzir awtoulagyň hapa bolsa, inspektor saňa duýduryş bermän, göni seni komissiýa iberýär. Elbetde, ol ýere baran adamlar, ekzamene girmejek bolup, inspektorlaryň hojaýynlaryna azyndan 1000 amerikan dollaryny mejbury bermeli bolýarlar. Olaram şol gelýän pullardan özünden ýokardakylara para geçirýärler.
Ine şeýdibem adaty ownuk korrupsiýa gülläp ösýär. Eger-de Içeri işler ministrligi ösen döwletlerdäki ýaly köçelerde wideokameralary köpeldip, şoň hasabyna-da ýaňky inspektorlar toplumynyň iş ýerlerini kemeltse, onda “Bir okda iki towşan urup bolardy”, birinjiden-ä, köçede parahor inspektorlar azalardy; ikinjidenem, şolaryň hasabyna döwlet býujetine ep-eslije pul girerdi.
Bu ugurda Gruziýa döwletiniň tejribesini öwrenmek peýdaly bolardy. Olar Içeri işler ministrliginiň hataryndan 23 000 gowrak işgärlerini kemeltdiler. Indi olaryň işleriniň köpüsini täze kompýuter tehnologiýasy ýerine ýetirýär.
Korrupsiýada öňdebaryjylar
Içeri işler ministrligindäki ýagdaý Türkmenistanda dowam edýän ownuk korrupsiýanyň bir görnüşidir. Ýurtda esasy korrupsiýa gurluşyk pudagynda amala aşyrylýar. Häzir bu pudak aýgytly gadamlar bilen ýöreýän ugurlaryň biri.
Bu meselede öz pikirdeşlerimiz bilen geçiren garaşsyz barlagymyzda şeýle netijelere geldik:
Aşgabat şäherinde gurluşyk hyzmatlaryny, ýol bejeriş işlerini esasan hem bir hususy kärhana alyp barýar. Türkmenistanyň Gurluşyk ministrligi şol hususy kärhana bilen ýakyn hyzmatdaşlykda bolup gelýär.
Agzalýan hususy kärhana gurluşyk we bezeg işleri üçin döwlete satýan materiallaryny bazar bahasyndan 3-4 esse gymmat berýär. Ýogsa, şol harytlary döwlet gurluşyk edaralarynyň özlerem daşary ýurtlardan göni şertnama baglaşyp, arzan bahasyna alyp bilýärler.
Ýöne degişli ministrligiň görkezmesi bilen gurluşyk kärhanalarynyň ählisi diňe agzalýan hususy kärhanadan gymmat bahadan, gerek bolan gurluşyk harytlaryny almaly. Ministrligiň şol hususy kärhana bilen ýakynlygyny, onuň köp görkezmeleridir-hereketleri bilen görüp bolýar. Muňa mysal edip, banklardan manysyz karz pullaryny almak we ony şol hususy kärhananyň hasabyna geçirmek ýaly hereketleri getirip bolar.
Onsoňam degişli ministrligiň ýolbaşçylarynyň biri şol hususy kärhana bilen uzak wagtdan bäri hyzmatdaşlykda bolup gelýär. Öňler bu hususy kärhana Aşgabat şäher häkimliginiň jaýynda-da öz iş ofisini ýöredýärdi.
Munuň düýbüne ýetmek kynmyka?
Näme üçin Türkmenistanda korrupsiýa aňsat ornaşdy we gülläp ösýär? Munuň düýbüne ýetmek kynmyka? Ýok, ol gaty aňsat. Biziň korrupsionerlerimiz öz hereketlerini gizlejegem bolmaýarlar. Ony bilmek üçin diňe isleg gerek. Eger-de Türkmenistanyň Gözegçilik edarasy internet ulgamyny peýdalansa, şol ýerden ähli harytlaryň, işleriň we dürli hyzmatlaryň bazar bahasyny görüp hem öwrenip bilerdi.
Käbir pudaklar boýunça, esasanam gurluşyk işleri boýunça hyzmatlarda, tender bäsleşigi geçirilmän, belli-belli gurluşyk edaralaryna uly işleriň berilmegi, tender geçirilse-de, onuň netijeleriniň galplaşdyrylyp, şol bir hususy kärhananyň ýeňiji edilip görkezilmegi gurluşykdaky korrupsiýa aýdyň mysaldyr.
Dogry bu zatlaryň hemmesi derňewiň işi. Ýöne bu edilýän urdum-şalyk, ýagny korrupsiýa derňewçi ýa-da sülçi bolmasaň-da, göze dürtülip dur. Diňe ösen, täze tehnologiýany ulanyp, korrupsiýanyň soňuna çykyp bolar. Göreş dogry guralsa, adamlaryň aňyndaky korrupsiýalaşan duýgular arassalanar. Ýöne korrupsiýanyň garşysyna göreşmek üçin hakyky isleg gerek.
Gurbangeldi Töräýew aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
ABŞ-nyň Kongresinň deputatlary geçen asyryň başlarynda Türkiýede ermenileriň köpçülikleýin gyrylmagy we bu wakany genosid diýip ykrar edip-etmezlik meselesi barada düýn anyk bir karara gelip bilman, bu baradaky maslahatlaryny tamamladylar.
Bu wakanyň “genosid” diýlip atlandyrylmagyny goldaýanlar bu baradaky rezolýusiýanyň Kongresiň şu ýylyň ahyryndaky maslahatynda tassyklanylmagy ugrunda tagalla etdiler.
Şeýle rezolýusiýanyň kabul edilmegine prezident Barak Obamanyň administrasiýasy garşy çykyş etdi. Ermenistan Birinji jahan urşy ýyllarynda Osman türkleriniň 1.5 milliondan gowrak ermenini gyrandyklaryny aýdýar we ony genosid diýip ykrar etmekligi öňe sürýär. Türkiýe muny ret edýär.


text:
Orsýetiň ýokary derejeli dzýudoçysy Musa Moguşkow ýekşenbe güni Londondaky Tomusky Olimpiýa oýunlarynda 66 kg agramdan aşakdaky dzýudaçylaryň ýaryşynda garaşylmadyk şowsuzlyga uçrady.
Moguşkow özüniň birinji tapgyr bäsleşiginde azerbaýjanly Tarlan Karimowdan ýeňildi.
Moguşkowyň ýeňlişi orsýetli dzýudoçy Arsen Galstýanyň altyn medal utan gününiň ertesine gabat geldi.
Londondaky Tomusky Oýunlara Owganystandan gatnaşýan alty sportsmeniň biri Aýmal Faýzada 66 kilogramdan aşakdaky kategoriýada wengriýaly Miklos Ungwariden ýeňlip, oýundan çykdy.
Aýallaryň 52 kilogramdan aşakdaky kategoriýasynda kosowaly Maýlinda Kelmendi, finlandiýaly Ýaana Sandbergi ýeňip, öňe saýlandy.
Kelmendi alban baýdagy astynda ýaryşýar, sebäbi onuň ýurdy Halkara Olimpiýa komiteti tarapyndan ykrar edilmeýär.


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Jon Kerri 5-nji iýulda Wenada eden çykyşynda Eýranyň ýadro programmasy boýunça geçirilýän gepleşiklerde hakyky manyda öňe gidişligiň bolandygyny aýdyp, emma “biz henizem bolmaly ýerimizde däl” we gepleşikler dürli ugra ugrugyp biler diýdi.
“Biziň ylalaşygy jemläp ýa-da jemläp bilmezligimizi görmegiň wagty geldi” diýip, Kerri Wenada Tähran bilen dünýäniň iň kuwwatly alty ýurdunyň arasynda dowam edýän gepleşikleriň dokuzynjy gününde belledi.
Kerri bu barada Eýranyň daşary işler ministri Mohammad Jawad Zarif bilen geçiren gepleşiklerinden soň belläp geçdi.
Şeýle-de, Kerri gepleşikler doly barlyşyksyz bolsa, onda Birleşen Ştatlar gepleşiklerden çekilmäge taýýar diýdi.


text:
Hyzmatdaşlygyň düzgünleri barada ylalaşyk
Biz, ýagny saýtyň işgärleri, jemgyýetiň bilim derejesiniň ýokarlanmagy adalatlylygyň we demokratiýanyň girewidir diýip hasaplaýarys. Biz bolup geçýän wakalary, dürli meseleleri hemmetaraplaýyn şöhlelendirmäge ymtylýarys. Saýtymyzyň sahypalarynda makalalaryny çap edýän hünärmenler işe yhlasly garamagy, dogruçyllygy, dykgatlylygy hünärmenliligiň aýrylmaz bölegi diýip hasaplaýarlar. Biz özümiz we gelejekki kärdeşlerimiz üçin hyzmatdaşlygyň düzgünlerini işläp düzdük. Saýtyň işine lukmanlaryň hem gatnaşmagyna hoşniýetli garalyp, hormat bilen kabul edilýändir.
Hyzmatdaşlyk etmek isleýän hünärmenlere bildirilýän talaplar:
- Saýtyň işgäri türkmen we rus dillerini örän oňat bilmelidir. Ol türkmen we rus dillerinde pikirlenmegi, terjime edýän maglumatlaryny okyja düşnükli bolan sada dilde beýan etmegi başarmalydyr.
- Sagdyn durmuş ýörelgesi babatda jemgyýetiň bilim derejesi bilen gyzyklanmalydyr.
- Saýtyň sahypalarynda makalalaryny çap etmek isleýän adamyň terjimeçilik tejribesi bolmalydyr.
- Terjimeçi ýa lukman öz ýaşyna, umumy iş stažyna, hünärmenlik we ylym derejesine garamazdan, iş toparynda işlemegi we başgalaryň pikirini diňlemegi, gerek bolsa, ony kabul etmegi başarmalydyr.
- Terjimeçi ýa lukman öz tejribesine esaslanyp, dürli ýaşdaky adamlaryň öz saglygy babatda gyzyklanýan soraglaryny doly anyklamaga çalyşmalydyr. Ol soraglara degişli doly maglumatlary okyja ýetirmäge ymtylmalydyr.
- Terjimeçi ýa lukman lukmançylyk çeşmelerden edilen terjimeleri, ýazylan makalalary halk üçin düşnükli, ýönekeý dilde ýazmalydyr. Çylşyrymly lukmançylyk adalgalaryny, öwrümlerini ulanmakdan saklanmalydyr.
- Makalada hemme getirilýän delilleriň, täze maglumatlaryň anyk, dogry berilmegini gazanmalydyr.
- Olaryň ýoýulmagyna ýol bermeli däldir.
- Dünýä lukmançylygynyň ylmy- tehniki ösüşine, ylmy-amaly soraglary, keselleriň alamatlaryny, bejeriş çärelerini häzirki zaman nukdaýnazaryndan düşnükli dilde okyja ýetirmäge çalyşmalydyr.
- Makalada belli bir bejeriş usulyny, derman serişdelerini, lukmançylyk abzalyny girdeji almak maksady bilen mahabatlandyrmaga ýol berilmeli däldir.
- Lukmanlar öz beýan edýän maglumatlarynda öňüni alyş lukmançylygynyň esasy ahmiýetini, geçirilmeli çäreleri, sagdyn durmuş ýörelgeleriniň wajypdygyny nygtamalydyr.
- Ulanylan maglumat çeşmeleriniň ygytybarlylygy barlanylmalydyr. Terjimede tötänleýin ýa bilgeşleýin ýalňyşyň bolmagyna ýöl berilmeli däldir.
- Mümkin bolan ýagdaýlarda maglumatlaryň alnan çeşmelerini açyk görkezmelidir. Jemgyýet bu çeşmeleriň ygtybarlydygyny ýa-da ygytbarsyzdygyny bilmäge doly haklydyr.
- Terjime edilýän makalanyň sözbaşysynyň, täzelikleriniň, mahabatlandyrma materiallarynyň, fotosuratlarynyň, wideo, audio, grafiki, ses parçalarynyň we kimdir biriniň aýdan jümleleriniň ýoýulmaýandygyna göz ýetirmelidir.
- Başga bir awtoryň ýa terjimeçiniň işini göçürmeli däldir.
- Öz ruhy we ahlak gymmatlyklaryny başgalara güýç bilen kabul etdirjek bolmaly däldir.
- Kimdir biriniň jynsy, ýaşy, dini, etnik degişliligi (etnik topar — haýsydyr bir millete degişli bolmagy), ýaşaýan ýeri, jyns gatnaşyklaryna bolan garaýyşlary, maýyplygy, jemgyýetdäki orny, keşbi babatdaky ýalan, ýalňyş pikirlerden gaça durmalydyr.
- Pikirleriň aç-açan alşyp-berilmegini goldamalydyr.
Bulardan başga-da terjimeçi ýa-da lukman şulary ýerine ýetirmek babatdaky borçlary öz üstüne alýar:
- Anyklylyk. Terjimeçi asyl nusgadan edilýän terjimelerinde maglumatlary doly we dogry beýan etmäge ymtylmalydyr. Ol terjime edilýän makalanyň äheňini doly saklamaga çalyşmalydyr.
- Ynamdarlyk. Terjimeçiler we lukmanlar özlerine bildirilen ynamy ödemäge ymtylmalydyr. Şeýle-de terjimeçiler ýa-da lukmanlar saýtyň işi babatda ikiçäklikde edilen gürrüňleri ýaýratmaly däldir.
- Maglumatlary aýan etmek. Terjimeçiler özlerine degişli bolmadyk meseleleri, teklipleri, hasabatlary köpçüligiň öňünde maslahatlaşmaly däldir.
- Hünärmenlik babatdaky talaplar: terjimeçiler hemişe bitaraplygy saklamak bilen, meselä obýektiw garamalydyr. Olar öz terjimelerinde adamlary jynsy, ýaşy, dini, etnik degişliligi, ýaşaýan ýeri, jyns gatnaşyklaryna bolan garaýyşlary, maýyplygy, jemgyýetdäki orny, keşbi, syýasy garaýyşlary, bilim derejesi babatda kemsidiji äheňlerden, jümlelerden gaça durmalydyr.


text:
12-nji ýanwarda Türkmenistanyň Mejlisinde döwlet Baştutany Gurbanguly Berdimuhamedowyň milli parlamentiň deputatlary bilen her ýylyň başynda geçirilýän duşuşygy boldy. Onuň barşynda Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýyly diýlip yglan edilen 2016-njy ýylda Mejlisiň deputatlarynyň öňünde durýan möhüm wezipeler kesgitlendi.
Döwlet Baştutanynyň Mejlisiň deputatlary bilen duşuşygynyň öňüsyrasynda milli parlamentiň binasynda Mejlisiň ýolbaşçysynyň, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlarynyň, harby we hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylarynyň gatnaşmagynda maslahat geçirildi. Onuň barşynda milli kanunçylygy kämilleşdirmek, döwrüň talaplaryna we halkara derejesine laýyk gelýän täze kadalaşdyryş-hukuk namalaryny işläp taýýarlamak, şeýle hem ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan sazlaşykly ösdürmek bilen baglanyşykly meselelere garaldy.
Maslahatyň barşynda ykdysadyýetiň pudaklarynyň önümçilik we eksport kuwwatlyklaryny artdyrmak, welaýatlary, Aşgabat şäherini mundan beýläk-de senagat taýdan ösdürmek, halkymyzyň hal-ýagdaýyny gowulandyrmak babatda durmuşa geçirilýän çäreler hakyndaky hasabatlar diňlenildi.
Soňra Mejlisiň maslahatlar zalynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Mejlisiň deputatlary bilen duşuşygy boldy. Bu ýerde Türkmen döwletiniň Baştutanyny söz sözledi. Ol öz çykyşynda bu günki mejlisde serediljek kanunlardyr kararlaryň taslamalary barada aýratyn nygtady.
Türkmenistanyň Prezidentiniň çykyşyndan soň, Türkmenistanyň Mejlisiniň Başlygy A.Nurberdiýewa ähli deputatlaryň adyndan yzygiderli üns berýändigi we möhüm döwlet maksatnamalaryny, oňyn demokratik ýörelgeleri kanunçylyk taýdan üpjün etmek ugrunda alnyp barylýan işe ýokary baha berendigi üçin döwlet Baştutanyna tüýs ýürekden hoşallyk bildirdi. Şeýle hem ol Türkmenistanyň Mejlisiniň deputatlarynyň döwlet Baştutanymyzyň aýdan belliklerini nazarda tutup, milli döwletliligi mundan beýläk-de berkitmäge, Watanymyzyň ykdysady, durmuş we medeni taýdan sazlaşykly ösüşine, onuň halkara abraýynyň belende galmagyna gönükdirilen wezipeleri üstünlikli durmuşa geçirilmegi ugrunda ähli tagallalaryny gaýgyrmajakdyklaryna döwlet Baştutanyny ynandyrdy.


text:
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow dünýä döwletleri bilen Eýran Tähranyň ýadro programmasy baradaky halkara aladalaryny ýeňletmek meselesinde deslapky ylalaşyga golaý geldiler, indi olar ony möhürlemegiň «örän gowy mümkinçiligini» elden bermeli däl diýdi.
Lawrow bu sözleri şenbe güni rus telewideniýesinde efire berlen söhbetdeşlikde aýtdy:
"Häzir praktiki planda çözülmegi talap edilýän meseleler boýunça hiç hili prinsipial ylalaşyksyzlyk ýok. Bu ýerde gürrüň bu düşünişmegi dogry diplomatik dilde kagyz ýüzüne geçirmek, ýagny onuň bilelikde kabul edilendigi, kimdir biriniň boýnuna daşardan dakylan zat däldigi barada barýar.."
Lawrow bu sözleri Eýranyň daşary işler ministri Mohammad Javad Zarif ylalaşyk baglaşmak baradaky optimistik garaýyşlaryny beýan edenden edil bir gün soň aýtdy.
Zarifiň optimistik garaýşy Birleşen Ştatlaryň bir resmisiniň pikirine hem gabat geldi, ol şeýle ylalaşygyň gazanylmagynyň «örän mümkindigini» aýtdy. Emma ol entek bu ýerde gepleşilmeli, düşünişilmeli «ýiti meseleleriň bardygyny» hem duýduryp goýdy.
Eýranly resmiler we dünýäniň alty uly döwletiniň, Hytaýyň, Orsýetiň, Birleşen Ştatlaryň, Germaniýanyň, Fransiýanyň we Britaniýanyň resmileriniň gelýän hepde Ženewada ýene bir tapgyr gepleşik geçirmegine garaşylýar.
Ženewda şu aýyň başlarynda bolan gepleşiklerde ylalaşyk gazanylmady, emma progresiň, öňegidişligiň bolandygy habar berildi.
Tähran özüne garşy uran baýlaşdyrmak programmasyny duruzmanlygy üçin girizilen sanksiýalaryň aýrylmagyny isleýär.
Eýran öz ýadro programmasyny gizlinlikde ýadro ýaragyny edinmek üçin ulanýandygy barada aýdylýanlara ýalan diýýär, emma Günbatar ondan şeýle güman edýär.
Halkara Atom energiýasy gullugynyň penşenbe güni beren hasabatynda Eýranyň, awgust aýynda berk liniýaly Mahmud Ahmedinejadyň ýerine geçen prezident Hassan Rohaniniň ýolbaşçylygy astynda, uran baýlaşdyrmagyň möçberini artdyrmagy togtadandygy aýdyldy.
Halkara Atom energiýasy gullugy Natanz baýlaşdyryş zawodynda uran baýlaşdyrmak üçin goşmaça diňe sanaýmaly sentrifuga oturdyldy diýdi.
Fardo zawodynda bolsa hiç bir sentrifuganyň oturdylmandygyny aýtdy.
Şeýle-de hasabatda Arakda gurulýan plutonium öndürýän reaktoryň «esasy komponentleriniň» oturdylmandygy aýdylýar.
Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu Halkara Atom energiýasy gullugynyň hasabatynyň özünde «täsir döretmändigini» aýtdy.


text:
Bu bagşynyň adyny oglanlygymdan eşidip ýördüm. Nebitçileriň paýtagty Nebitdagda ýaşaýan dogan-garyndaşlarymyň, tanyş-bilişlerimiň aýdym-sazdan habarlylary Sarman bagşynyň waspyny ýetirýärdiler, bu töwereklerde oňa taý ýok diýýärdiler.
Sarman Hudaýberdiýewe Türkmenistan kompartiýasynyň şol wagtky 1-nji sekretary Balyş Öwezowyň bagşysy diýýänlerem bardy. Sebäbi il arasyndaky gürrüňlere görä, ol Nebitdaga gelende Sarman bagşyny çagyrdyp, ony hezil edip diňlär ekeni. Magtymguly Garly, Sahy Jepbar ýaly ussatlaryň sungatyna muşdak Balyş aganyň Sarman Hudaýberdiniň bagşyçylygyna göwni ýetmegi, elbetde, uly derejedi.
Ilki Nebitdag partiýa komitetiniň başlygy, soňra-da Türkmenistan SSR-niň Ýokary Sowetiniň prezidiumynyň başlygy bolup işlän Annamuhammet Gylyjowyň-da oňa göwni ýetenmiş.
Sarman Hudaýberdiýewiň hut şol ikisiniň Türkmenistana ýolbaşçylyk eden döwründe, ýagny 1964-nji ýylda TSSR-iň at gazanan bagşysy diýen ady almagy hem döwlet ýolbaşçylarynyň hormaty bilen baglanyşykly diýmek ýalňyş bolmaz.
Orta mekdebi tamamlap, 1966-67-nji ýyllarda Nebitdagyň şäher telestudiýasynda öwrenje diktor bolup işlänimde, Sarman bagşynyň konsertlerini birnäçe gezek alyp barmaly bolupdym. Studiýada bagşynyň edil ýanynda oturyp diňlemegiň öz lezzeti bardy. At gazanan bagşy bilen bile mawy ekranda görünmek meniň ýaly ýigdekçe üçin diňseň ýakymlydy.
Sarman bagşyny öz ojagymda diňlemek hem miýesser edipdi. Şagadamda şäher telestudiýasynda çykyş eden bagşy bir saý-sebäp bilen meniň kireýine ýaşaýan bir otaglyja öýümiň arzyly myhmany bolanda depäm gök diräpdi. Onuň ýanynda sazandalaryndan başga-da, nebitdagly şahyr dostlaram bardy. „Göwün sygsa — göwre sygar” diýlenini edip, darajyk öýe ýerleşdik. Şonda Sarman bagşy joşup şeýle bir aýdym aýtdy welin, göwnümizem giňäp gitdi, öýümizem. Täze çatynja bolanymyzsoň, magnitofonymyzyň ýoklugy zerarly, ussat bagşynyň öýümizde aýdan aýdymlaryny ýazyp alyp bilmändigime häzi-häzirem gynanýaryn.
Terjimehaly
Geljekki ussat bagşy 1927-nji ýylda Jebel şäherçesinde dünýä inýär. Olaryň maşgalasy bagşylar maşgalasy eken. Dädesi Hudaýberdi aga Balkan sebitinde ady belli bagşy bolsa, agalary Nyýazmämmet, Kyýas, aýal dogany Enegül hem aýdym-saza köňül beripdirler.
Hudaýberdi aga arkaç ýollaryndan, esasan, Çowdur körüň aýdymlaryndan aýdypdyr. Sarmanam şol ýollardan aýdyp başlaýar. Soňra gyjakçysy Baýram sazandanyň maslahaty bilen Magtymguly Garlynyň yzyna eýermäge çalyşýar. Şägirdi Täşli Berdiýew onuň Çuwal bagşa köre-kör eýermändigini, öz sesi, öz owazy bilen aýdandygyny ýerlikli belläpdi. Şonuň üçin-de halk Sarman bagşynyň aýdymlaryny halaýardy.
Magtymguly Garlyýew 1956-njy ýylda Nebitdaga gelende, ýaş bagşyny diňläp görüp, „Oglum, Hudaý saňa ses, owaz beripdir, galanynam özüň alyp çykarsyň diýip umyt edýärin” diýip aýdypdyr. Sahy Jepbaram Sarmanyň geljegine uly umyt baglapdyr.
Sarman Hudaýberdiýew 1955-nji ýylda türkmen edebiýatynyň we sungatynyň Moskwada geçirilen on günlügine gatnaşyp, aýdymlaryny ýazgy etdirýär. 50-nji ýyllaryň başlarynda ol 20-ä golaý aýdymyny türkmen radiosynda ýazgy etdirýär, şol aýdymlar 40 ýyla golaý wagtlap efirde ýaňlanyp, halka hezil berdi, olaryň ýene-de efirde ýaňlanjagyna umyt bildirýäris.
Gynansak-da, bagşynyň ýaş toýlary deňli-derejeli bellenilmeýär. Onuň ýene-de sanly aýdan 85 ýaşynyň ýubileýini toýlamagy türkmenistanlylar, ozaly bilen-de balkanlylar unutmazlar diýip tama bildirýäris. Gyjakçy Atanyýaz Töräýewiň belleýşi ýaly, ”Gelemen”, ”Ýandym” ýaly aýdymlary aýtmakda Magtymguly Garlydan soň Sarman Hudaýberdiniň deňine ýetip biljek bagşy häzir-ä ýok diýip, arkaýyn aýdyp bolar.
Aşyrguly Baýryýew Aşgabatda ýaşaýan garaşsyz žurnalist, "Edebiýat we Sungat" gazetiniň öňki baş redaktory, Deýwid Börk adyndaky halkara baýragynyň laureaty. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Owganlar prezident saýlamak üçin ses berýärler. Bu ýurduň taryhynda häkimiýetiň ilkinji gezek demokratiýa usulynda başga bir adama geçişi bolar.
Kabulda we beýleki ýerlerde, habarlarda aýdylmagyna görä, saýlawçylar saýlaw merkezlerinde nobata durup, berkidilen howpsuzlyk şertleri astynda öz saýlan kandidatlaryna ses berýärler.
Paýtagtda bir saýlawçy «Roýter» habar gullugyna özi ýaly raýatlaryň ýurtdaky syýasy sistemanyň özgermegini isleýändiklerini aýtdy:
"Biz bu gün bu ýere syýasy prosese gatnaşmaga geldik we, allanyň kömegi bilen, korrumpirlenen sistemanyň soňuna çykylmagyny isleýäris. Owganystanyň halky saýlamaga höwesli. Meniň özüm özgerişlik üçin ses bermäge taýar."
Prezident saýlawlarynyň birinji tapgyrynda saýlawçylar welaýat geňeşleri üçin hem ses bermeli.
Prezident Hamid Karzaý perzident köşgüniň golaýyndaky saýlaw merkezinde ses bereninden soň, «bu biziň geljegimiz, ýurduň geljegi üçin möhüm gün» diýdi.
"Men owgan halkyny saýlaw nokatlaryna gidip, ýagyş-ýagmyra, duşmanlaryň haýbatlaryna garamazdan, owgan perzidenti we welaýat geňeşiniň saýlawlary, Owganystanyň rowaçlyga tarap ýene bir ädim öňe süýşmegi üçin ses bermäge çagyrýaryn."
Owgan saýlawlary, 5-nji aprel, 2014.
Prezident saýlawlarynda Hamid Karzaýyň ýerine geçmek üçin dalaş gurýan sekiz kandidatyň üçüsi öňe saýlanar öýdülýär.
Karzaý ýurdy 12 ýyl dolandyrdy we konstitusiýa onuň ýene bir möhlet prezident bolmagyna ýol bermeýär. Karzaý 2009-njy ýylda gaýtadan prezident saýlananda giň ýaýran zorlukly wakalaryň, saýlaw gaplyklarynyň we bidüzgünçilikleriň köp bolandygy aýdylýar.
Saýlawda öňde barýanlar ozalky maliýe ministri Aşraf Gani, ozalky daşary işler ministrleri Abdylla Abdylla we Zalmaý Rasul.
Gani ses bereninden soň žurnalistlere ýüzlenip, şeýle diýdi:
"Owganystanyň halky bu saýlawa gatnaşmak bilen ýurduň duşmanylaryny açyk yşarat berýär. Onsoň ne haýbatlar, ne töwekgellikler biziň niýetlerimizi togtadyp biler."
Häkimiýetler 350 müňden gowrak esgeriň howpsuzlygy goraýandygyny aýdýarlar, «Talyban» bu saýlawlary bulaşdyrmagy wada beripdi.
Owganystanda 12 million saýlawçy bar. 200 müň çemesi owgan gözegçisi saýlawlara gözegçilik edýär.


text:
Gaz zapasy boýunça Türkmenistan dünýäde dördünji orunda durýar diýip, BP kompaniýasy tassyklaýar. TDH gullugynyň ýazmagyna görä, bu barada BP kompaniýasynyň wise-prezidenti we baş ykdysatçysy Kristof Rýul 16-njy iýulda Aşgabatda eden çykyşynda aýdypdyr.
Maglumata görä, Kristof Rýul duşenbe güni Türkmenistanyň Nebit-gaz senagaty we mineral resurslary ministrliginiň 2011-nji ýylda energetika boýunça ösüşiň baryşy barada statistikasynyň ýygyndysyny hödürlemek bilen bagly geçiren ýygnagynda çykyş edipdir.
Türkmenistanyň bu statistika ýygyndysynyň BP kompaniýasynyň “Dünýä energetikasynyň statistikasyna syny” esasynda taýýarlanylandygy aýdylýar.
BP kompaniýasynyň taýýarlan “Dünýä energetikasynyň 2030-njy ýyla çenli ösüşiniň ylmy çaklamasy” esasynda halkara energiýa bazarynda Türkmenistanyň ösýän ornunyň boljakdygyny wise-prezident Aşgabatda eden çykyşynda nygtady.
Britaniýanyň “Gaffney Cline&Assosiates” kompaniýasynyň audit barlaglarynyň esasynda diňe Günorta Ýolöten gaz ýatagynda anyklanan tebigy gazyň möçberiniň maksimal derejesiniň 26 trillion kubometrden hem ýokary bolup biljekdigi çak edilýär.


text:
Şu gün Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleri Bileleşigiň Türkiýe bilen gatnaşyklaryny çuňlaşdyrmak meselelerini ara alyp maslahatlaşmak üçin Brýusselde ýörite maslahat geçirýärler.
Bu maslahatyň öňýany žurnalistlere beren interwýusynda Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça bölüminiň başlygy Katerin Aşton Bileleşigiň Türkiýe bilen öz dialoglaryny has netijeli etmek ugrunda tagalla edýändigini aýtdy.
Ýewropa Bileleşigi Ýakyn Gündogar ýurtlary, Eýran we Kosowo ýaly ýurtlar bilen bagly işlerde Türkiýäniň goldawlaryna daýanmaga ýykgyn edýär.


text:
Owganystanyň prezidenti wezipesine dalaşgär Abdulla Abdulla 8-nji iýulda Kabulda öz tarapdarlarynyň öňünde eden çykyşynda ýurduň dawaly prezidentlik saýlawlarynda özüniň ýeňiş gazanandygyny yglan etdi we ilkinji netijelerde garşydaşy Aşraf Ghaniniň özünde öňde görkezilmegini galplyk diýip atlandyrdy.
“Biz buýsanýarys. Biz halkyň sesine hormat goýýarys. Biz ýeňdik”, diýip Abdylla müňlerçe tarapdarynyň öňünde eden çykyşynda aýtdy we “biz galp netijeleri şu günem, ertirem, hiç wagtda-da kabul etmeris” diýdi. Emma Abdulla ýurduň bütewi galmagyna çagyryş edip, “Biz graždan urşuny islemeýäris. Biz krizisi islemeýäris” diýdi.
8-nji iýulda ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri Owganystanda häkimiýeti basyp almak boýunça “kanunyň çäginden çykýan” islendik synanyşygyň ýurda berilýän halkara kömegine zyýan berjegini duýdurdy.


text:
Soňky ýyllar türkmenistanlylaryň arasynda başga milletlerden gyz alyp, gyz bermegiň, dürli milletleriň wekilleri bilen durmuş gurýan ýaşlaryň köpelýändigi, etnigara nikalaryň sanynyň artyp barýandygy aýdylýar.
Şonuň bilen bir wagtda, maşgala gurmak, öýlenmek, durmuşa çykmak barada köneden gelýän ata-baba däpler, ýörelgeler hem dowam edýär.
Eýsem türkmen ýaşlary etnigara nikalara nähili garaýar?
Azatlyk radiosynyň «Täze tolkun» ýaşlar gepleşiginiň nobatdaky sany şu meselä bagyşlandy we sizi hem söhbete goşulyp, pikirleriňizi paýlaşmaga çagyrýarys.


text:
Ermenistanyň prezidenti Serž Sarkisýan Azerbaýjanyň oktýabrda boljak prezident saýlawlarynda prezident Ylham Alyýewiň ýeňmegi Dagly-Garabag üstündäki konfliktiň öňyn çözgüdi üçin iň gowy mümkinçilik bolar diýdi.
Sarkisýan şenbe güni çap edilen beýanatynda «gepleşik prosesiniň aktiwdigini», Alyýewiň Azerbaýjandaky «ermeni-fobiýany» ýeňip geçmek üçin gowy mümkinçilikdigini aýtdy.
Dagly-Garabag Azerbaýjanyň ermenileriň agdyklygyndaky regiony bolup, 1990-njy ýyllaryň başyndan bäri de fakto garaşsyz ýaşaýar.
Baku ozal gepleşikler netije bermedik ýagdaýynda bu sebiti güýç bilen yzyna almaga synanmagynyň ähtimaldygyny aýdypdy.


text:
Mekdep okuwçylarynyň gutardyş dabaralary ýakynladygyça, bilim ulgamyndaky ýolbaşçylaryň aladalary hem şonçarak artmak bilen bolýar.
Heniz «Iň soňky jaňyň» bellenilýän güni bolan 25-nji maýa çenli wagtyň ep-esli bardygyna garamazdan, geljekki uçurymlar bu dabara eýýäm şu günlerden taýýarlyk görýärler.
«Iň soňky jaň» dabarasy oba mekdepleri bilen deňeşdireniňde paýtagtda has şowhunly bellenilýär. Munuň sebäbini Aşgabatda ýaşaýanlaryň durmuş-ýaşaýyş şertleriniň oba ilatynyňkydan ep-esli derejede ýokarylygy bilen düşündirip bolar.
Ýöne «Iň soňky jaň» dabarasyny ýokary derejede şowhunly bellemek isleginiň käbir maşgalalaryň başyndan bela bolup inmegine sebäp bolýar.
Çykdajy uly
«Iň soňky jaň» dabarasyny sowmak üçin her bir uçurym azyndan 200 manat, ýagny 70 dollar çykarmaly bolýar. Bu puluň 60 manady wypusknik üçin, ýagny tutuş klasdaşlaryň bilelikdäki portret suratlary, 70 manat dabaradan soň klasdaşlar bolup kafede oturmak üçin, 30 manat dabarany wideo düşürtmek üçin, 40 manat bolsa bagşynyň mekdepde aýdym aýtmagy üçin harçlanylýar. Bular diňe uçurymlaryň öz dabarasyna edýän çykdajylary.
Mundan başga her bir klas öz klasýolbaşçysy hem-de mekdep direktory üçin gymmat bahaly sowgatlary berýärler. Ol sowgatlar saz merkezinden başlap, gyzyl şaý-seplere çenli bolup bilýär. 25-nji maý gününde okuwçylaryň egniniň üstaşyr dakynýan «Uçurym» diýlen zer çaýylan lenta üçin hem çykdajylar olaryň öz hasabyna amala aşyrylýar.
Öz dabaralary hem-de klasýolbaşçysydyr mekdep direktoryna sowgat üçin her bir uçurym azyndan 300 manat, ýagny 100 dollardanam gowrak pul çykarmaly bolýar. Ýöne käbir abraýly ýolbaşçylaryň çagalarynyň okaýan mekdeplerinde uçurymlar mundan-da kän çykdajy edýärler.
Häzirki wagta çenli 25-nji maý gününde boljak oturylyşyk üçin paýtagtyň ähli kafeleri uçurymlar tarapyndan eýelenilip goýuldy. Diňe bir kafeler däl, şol gün ýurduň tas ähli estrada aýdymçylary hem şu wagtdan eýelenildi.
25-nji maýda mekdepde bary-ýogy iki sagatlyk aýdym aýtdyrmak üçin uçurymlar bagşylara pesinden 2000 dollary töleýärler. Has abraýly, tanymal estrada aýdymçylar üçin bolsa 5000 dollara çenli pul berilýär.
Geçen ýylyň «Iň soňky jaň» dabarasynda “gara sanawa” düşürilen käbir estrada aýdymçylaryň mekdebe getirilip, aýdym aýtdyrylmagy bilim ministrligi tarapyndan gadagan edilmegi, uçurymlar bilen direktoryň arasynda gapma-garşylyklaryň ýüze çykmaklygyna getiripdi.
Mekdepde uçurymlaryň sany näçe köp bolsa, dabaralar üçin bir adama düşýän çykdajy hem azrak bolýar. Ýöne käbir mekdeplerde bary-ýogy 2 sany klas bolup, olardan uçurym bolýanlaryň sany 50-60 töweregi bolýar. Ine, şu ýagdaýda az sanly uçurymlaryň çykarýan çykdajysy köpräk bolýar.
Janlaryna kast edýänler
Zordan 100-120 dollar aýlyk bilen giden öýüň keşigini bir özi çekýän ene-atanyň 150 dollary ýele sowurmak üçin perzendine pul bermekden ýüz öwürmeginiň kähalatlar maşgalada betbagtçylyga getirýän pursatlary hem bolýar. Klasdaşlarynyň arasynda «Iň soňky jaň» dabarasyna pul goşup bilmänine namys edýän ýaşlaryň arasynda janlaryna kast edýänlere-de duşulýar.
Ýaşlygyň ýelginine gidip, ýöntemje zat üçin janlaryna kast eden perzentlerini ellerinden aldyran ene-atalaryň ýurduň Bilim ministrligine ýüze çykan ýagdaý bilen bagly ýüz tutmalaryna her ýyl gabat gelinýär.
Her ýylda şunuň ýaly ýüze çykýan pajygaly wakalar zerarly, bilim ulgamyna garaýan ýolbaşçylar mekdep direktorlaryna «Iň soňky jaň» dabarasyny şowhunly bellemekligi gadagan edýärler. Ýöne muňa garamazdan, ozaldan dowam edip gelýän uçurymlaryň «Iň soňky jaň» dabarasy her ýyl bellenilýär.
Parahat Ilmyradow Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy. Şu blogda öňe sürlen pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Türkmen häkimiýetleri türkmenistanly garaşsyz žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýewe Türkmenistanyň jenaýat kodeksiniň 106-njy maddasynyň 2-nji bölegi boýunça aýyplama bildirýärler. Emma žurnalistiň garyndaşlary muny häkimiýetleriň olaryň şahsy durmuşyna gatyşmasy hasaplaýarlar.
Žurnalistiň ýakynlarynyň Azatlyk Radiosyna iberen dokumentleri Ýazgulyýewiň žurnalistlik işi üçin ýanalýandygyny tassyklaýar.
Azatlyk Radiosynda çykyş edýän žurnalist, edebiýatçy Ýazgulyýewiň tarapdarlary bu jenaýat işiniň gizlin gulluklar tarapyndan, žurnalistiň sesini sem etmek üçin gurnalandygyny öňe sürýärler.
Ýazgulyýew 27-nji sentýabrda, Ahal welaýatynyň Kaka etrap polisiýasy tarapyndan tussag edilipdir. Onuň sud diňlenşiginiň sişenbe güni başlanjakdygy aýdylýar.
Türkmen häkimiýetleri Döwletmyrat Ýazgulyýewe Abadan partlamalary barada ýazan bloglary üçin hem duýduryş beripdiler.
Eger günäli tapylsa, Ýazgulyýewa 5 ýyla çenli türme tussaglygy garaşýar.


text:
Türkmenistanyň futbol boýunça ýygyndysy Guamanyň komandasyny 1:0 hasap bilen utdy.
2018-nji ýyl boýunça Dünýä çempionatynyň saýlap-seçiş oýunlarynyň çägindäki bu duşuşyk Aşgabadyň «Köpetdag» stadionynda geçirildi.
Türkmen futbolçylary «D» kategoriýasynda Eýranyň, Omanyň, Guamanyň we Hindistanyň ýygyndy komandalary bilen bilelikde çykyş edýärler.
13-nji oktýabrda Aşgabatda geçirilen ýaryşyň netijesinde türkmen komandasy 7 bal gazanyp, öz kategoriýasynda üçünji orny eýeledi. Birinji ýerde 11 bal bilen Oman, ikinji ýerde 8 bal bilen Eýran barýar.
Türkmenistanyň futbol boýunça ýygyndysy 12-nji noýabrda Eýranyň, 17-nji noýabrda Omanyň komandalary bilen ýaryşarlar.


text:
Düýn ynsan hukuklaryny goraýjy «Amnesty Internetional» guramasy Eýrany tanymal hukuk goraýjy aklawçyny derhal azat etmäge çagyrdy.
Düýbi Londonda ýerleşýän bu hukuk topary Abdolfattah Soltaniniň 10-njy sentýabrda Tähranda tussag edilendigini aýdýar. Ol 2005-2009-njy ýyllar aralygynda -da birnäçe aý tussaglykda saklanypdy.
Soltani Nobel baýragynyň eýesi Şirin Ebadi we beýlekiler bilen Eýranda adam hukuklaryny goraýjylaryň merkezini döreden aklawçydyr.
«Amnesty Internetional» guramasy onuň aýalyna salgylanyp, aklawçynyň öýündäki kompýuteriniň we dokumentleriniň hem howpsuzlyk işgärleri tarapyndan konfiskasiýa edilendigini ýazýar.


text:
«Talybanyň» kast ediş hüjüminden aman gutulan pakistanly mekdep okuwçysy öldürilen rus žurnalistiniň adyna döredilen baýraga mynasyp boldy.
Magaryfçy aktiwist Malala Ýusufzaý 2012-nji ýylyň oktýabrynda, demirgazyk-günbatar Pakistanda mekdebe barýarka tüpeňlenipdi.
Ol anna güni Anna Politkowskaýa adyndaky baýragyň ýeňijisi diýlip yglan edildi. Bu ýyllyk baýrak "RAW in WAR" topary tarapyndan hukuk goraýjy zenanlara berilýär.
"RAW in WAR" 16 ýaşly Ýusufzaýyň başgalar het etmeýän wagty pikirini açyk aýtmaga gaýrat tapany üçin, sesini eşitdirip bilmeýän köp aýal-gyzyň sesini eşitdirmekdäki gujurlulygy üçin, gyzlara bilim bermek ynanjyna bolan yhlasy üçin saýlanyp alnandygyny aýdýar.
Ol bu baýragy Londonda, 104 ýaşly Nikolas Wintonyň elinden kabul etdi. Winton nasistler tarapyndan basylyp alnan Çehoslowakiýada ýewreý çagalaryny halas edipdi.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Pekine sapary mahalynda döwlet kontrollygyndaky rus TW-siniň basym Hytaýdaky tomaşaçylara gepleşik berip başlajakdygyny aýtdy.
25-nji iýunda Hytaýyň prezidenti Si Jinping bilen gepleşiklerden soň çykyp gürlän Putin Orsýetiň TW3-niň örän basym işläp başlajagyny habar berdi.
Bu telekanalda esasan tomaşa gepleşikleri bolar we ol Gazprom media kompaniýasynyň bir bölegidir.
Kreml biraz öň Putiniň gepleşiklerinde Ýewraziýa integrasiýasy boýunça uly möçberli ikitaraplaýyn proektlere, şeýle-de esasy halkara meselelerine, şol sanda Siriýa, Owganystan we Koreýa ýarymadasy bilen bagly ýagdaýlara üns beriljekdigini aýtdy.
Putin bilen hytaý ýolbaşçylarynyň bu sapar mahalynda onlarça dokumente gol çekmeklerine garaşylýar.
Putin 24-nji iýun güni giçlik Pekine gelenden soň Hytaýyň daşary işler ministri Wang Ýi bilen duşuşdy.
Ol 24-nji iýunda Daşkentde Hytaýyň prezidenti Si Jinping bilen bile ŞHG sammitine gatnaşdy.
Putin bilen Si 2013-nji ýyldan bäri 15 gezek çemesi duşuşdy.


text:
Ýewropa Bileleşigi howpsuzlyk aladalary bilen bagly Eýranyň uçarlarynyň köpüsini 27 agzaly bileleşigiň howa giňişligine uçmasyz edendigini aýtdy.
Ýewropa Komissiýasynyň sözçüsi bu çäräniň Eýranyň ýadro programmasyny togtatdyrmak üçin girizilen sanksiýalar bilen ilteşiklidigini inkär etdi.
Komissiýanyň aýtmagyna görä, awiasiýa howpsuzlygy gullugynyň geçiren barlaglary esasynda, Ýewropa Eýranyň uçarlary babatda bar bolan çäklendirmeleri uzaltmak hakynda biragyzdan karara gelipdir.
Ol gadaganlyk Eýranyň Aerobus A320, Boeing 727 we 747 uçarlaryna degişli. Ýöne Eýranyň howa ýollary Ýewropa Bileleşiginde 23 uçaryny işledip bilýär.
ÝB-niň gadagan uçarlar sanawyna 282 kompaniýanyň uçary girýär, olaryň köpüsi Afrika we Aziýa ýurtlaryna degişli.


text:
Owganystanyň Goranmak ministrligi hökümet güýçleriniň geçiren üç operasiýasynda 23 sany “Talyban” söweşijisiniň öldürilendigini habar berýär.
Ministrligiň 21-nji ýanwarda ýaýradan beýanatynda söweşijileriň soňky 24 sagadyň dowamynda Gandahar, Gunduz, Kapisa welaýatlarynda öldürilendigi bellenilýär.
Şeýle-de, beýanatda soňky 24 sagadyň dowamynda geçirilen operasiýalar döwründe Owgan milli armiýasynyň iki esgeri öldürildi diýilýär.
Bu beýanat Owganystanyň Goranmak ministrligi ýurduň gündogaryndaky Kunar welaýatynda bir aý dowam eden operasiýalaryň gutarandygyny mälim edeninden bir gün soň ýaýradyldy.
Ministrligiň maglumatyna görä, Kunar welaýatynda geçirilen operasiýalarda 261 söweşiji öldürildi, başga-da 147 sanysy ýaralandy.


text:
Türkmenistanyň Azyk senagaty assosiasiýasynyň "Ahal" ösümlik ýagy kärhanasynyň "Ahal" ýagy ilat arasynda uly meşhurlyga eýe. Daglanman ulanmaga niýetlenen bu ýag beýleki welaýatlaryň ýag zawodlarynyň pagta ýaglaryndan tapawutlanýar. Emma bu ýagy häzir paýtagt Aşgabadyň bazarlaryndan tapmak kyn.
Aşgabatdaky lomaý söwda bazarynyň satyjysy Geldimyradyň aýtmagyna görä, häzir "Ahal" ýagy söwda nokatlaryna az möçberde ýaýradylýar. "Örän az getirýärler. Öň bazaryň azyk harytlary satylýan ähli söwda nokatlarynda diýen ýaly bu ýag bardy. Emma ol zawoddaky ýangyndan soň azaldy" diýip, ol aýdýar.
"Ahal" ösümlik ýagy kärhanasynda bolan ýangyn barada hökümet maslahatynda hem mesele gozgalypdy.
"Ahal" ösümlik ýagy kärhanasynda bolan ýangyn barada hökümet maslahatynda hem mesele gozgalypdy. Emma bu barada giňişleýin maglumat berilmändi. Ýöne, käbir maglumatlara görä, kärhanada remont işleri geçirilýärkä swarkanyň uçguny kärhananyň ammarynda saklanýan pagta şulhasyna düşüp, ýangyn emele gelipdir. Ýangyny birnäçe sagatdan soň öçüripdirler.
Adynyň aýdylmagyny islemedik ynamdar çeşmäniň berýän maglumatyna görä, bu ýangyna sebäpkär bolan işgäriň hem-de kärhananyň ýolbaşçysynyň garşysyna jenaýat işi gozgalyp, olar türmä basylypdyr. Emma bu maglumaty resmi çeşmelere tassyklatmak başartmady.
"Ahal" ösümlik ýagy kärhanasynda bolan ýangyn zerarly kärhananyň öndürýän önümleriniň möçberiniň azalmagy bilen bu ýagyň bahasy hem ýokary galypdyr. "Häzir "Ahal" ýagynyň 5 litrini 27 manatdan satýarys. Ilkibaşda onuň bahasy 20-22 manatdy" diýip, Aşgabadyň lomaý söwda bazarynyň satyjysy Geldimyrat aýdýar.
"Oleýnanyň" bahasyna golaýlady
“Ahal” pagta ýagynyň bahasy daşary ýurtlarda öndürilýän günebakar ýaglarynyň bahasyna golaýlady. Mysal üçin, Orsýetde ödürilýän “Oleýna” ýagynyň 5 litriniň bahasy şol möçberdäki “Ahal” ýagyndan 2 manat gymmat bolup, ol 29 manatdan satylýar. “Ahal” ýagynyň täze bahasy bu ýagyň söwdasyna hem öz täsirini ýetiripdir.
Kärhanada her günüň dowamynda ekologiýa taýdan arassa 10 tonna margarin hem öndürilmeli edilipdi.
Geldimyrat indi "Ahal" ýagynyň öňki ýaly köp satyn alynmaýandygyny aýdýar. Öň “Ahal” ýagyny ulanan Parahat mikroraýonynyň ýaşaýjysy Dursun hem indi Orsýetde öndürilýän ýagy satyn alynýandygyny aýdýar.
"Öň "Ahal" ýagy daşary ýurt ýaglaryndan arzandy. Indi bolsa onuň bahasy olar bilen deňleşip barýar. Şonuň üçin Orsýetiň günebakar ýagyny satyn alýaryn. “Ahal” ýagyny bolsa palaw bişirmek üçin satyn alýaryn" diýip, Dursun gürrüň berdi.
“Ahal” ösümlik ýag kärhanasy açylan mahaly resmi metbugat bu kärhananyň Ýewropanyň we Ýaponiýanyň öňdebaryjy enjamlary bilen enjamlaşdyrylandygyny hem-de kärhananyň işe girizilmegi bilen ýurduň ilatyny ekologiýa taýdan arassa önümler bilen doly üpjün edilejkdigi barada habar beripdi.
Emma käbir ýerli synçylar pagta ýagynyň adamyň saglygyna zeper ýetirip bilýändigini aýdýarlar. Dünýäniň köp ýurtlarynda hem pagta ýagy esasan tehniki harajatlar üçin ulanylýandygy barada internet giňişliginde habar berilýär. Ýöne, muňa garamazdan, Türkmenistanda hem-de beýleki Orta Aziýa döwletlerinde nahar taýýarlananda pagta ýagy giňden ulanylýar. Munuň sebäbi-de bu ýagyň bahasy bilen bagly. Pagta ýagy ýurtdaky bazarlarda iň arzan ýag. Hatda, häzir “Ahal” ýagynyň bahasynyň ýokary galan mahaly hem onuň bahasy beýleki ýaglardan ýokary däl. Ýurduň beýleki welaýatlarda ýerleşen ýag kärhanalarynyň pagta ýaglary bolsa ondanam arzan. Mysal üçin, Baýramalynyň “Ak pamyk” pagta ýagynyň 5 litri 18 manat.
"Ahal" ösümlik ýagy kärhanasynyň açylyşyna Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow hem gatnaşypdy. 2010-njy ýylyň maý aýy.
Adynyň efirde tutulmagyny islemedik ýerli synçynyň pikiriçe, pagta ýagy esasan girdejileri az bolan maşgalalarda köp ulanylýar. "Pagta ýagy arzan. Ilatyň aglaba bölegi has ýokary hilli ýaglary gündelik ulanyp bilmänsoň, pagta ýagyny satyn alýarlar. Ilatyň gurplurak gatlagy günebakar ýagyny, ondan has gurplurak bölegi bolsa mekgejöwen, künji we zeýtun ýaglaryny satyn alýarlar" diýip, ýerli synçy aýdýar.
2010-njy ýylyň 17-nji maýynda açylan Ahal welaýatynyň Ruhabat etrabynda ýerleşen “Ahal” ösümlik ýag kärhanasyny Türkiýäniň “Polimeks” kompaniýasy gurdy. Tutýan umumy meýdany 140 müň kwadrat metr, sehleriň tutýan meýdany bolsa 22 müň kwadrat metr bolan bu kärhananyň bahasy 68 million dollar.
Kärhanada her günüň dowamynda ekologiýa taýdan arassa 50 tonna golaý ýokary hilli pagta ýagy, 10 tonna margarin, şeýle hem maldarçylyk pudagy üçin zerur bolan 140 tonnadan gowrak sarun, 70 tonna şulha we beýleki oba hojalyk önümleri öndürilmeli edilipdi.


text:
19-20-nji iýul aralygynda Moskwada Hazaryň hukuk statusy boýunça Konwensiýany işläp düzýän Ýörite iş toparynyň maslahaty geçiriler.
Orsýetiň Daşary işler ministrligi maslahata Azerbaýjanyň, Eýranyň, Gazagystanyň, Orsýetiň we Türkmenistanyň delegasiýalary gatnaşarlar diýip, habar berýär.
Orsýetiň paýtagtynda geçiriljek bu maslahat daşary işler ministrleriniň orunbasarlarynyň derejesindäki nobatdaky 29-njy duşuşyk bolar.
Gepleşikleriň dowamynda dürli meseleler, şol sanda Orsýetde geçiriljek dördünji Hazar sammitine taýýarlyk barada hem maslahat ediler.