text:
Türkmenistanyň Prezidenti Garaşsyzlyk güni mynasybetli guralan baýramçylyk konsertine gatnaşdy
26.10.2016
Paýtagtymyzdaky Mejlisler merkezinde Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 25 ýyllygyna bagyşlanan döwlet konserti geçirildi. Sungat ussatlarynyň guran bu baýramçylyk konsertine hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow gatnaşdy.
Garaşsyzlyk güni özygtýarly ösüşiň çärýek asyry döwründe ýurdumyzyň geçen şöhratly ýoluny äşgär edýän beýik baýramçylykdyr. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ählihalk baýramçylygy mynasybetli halkymyza sowgat eden “Türkmenistan” atly täze kitabynda belleýşi ýaly, “Biz geçen taryhy ýolumyza buýsanmaga doly haklydyrys. Garaşsyz, hemişelik Bitarap Diýarymyz bolan eziz Türkmenistanyň iň täze taryhyna hem ajaýyp we şan-şöhratly sahypalary ýazarys. Biziň amala aşyran işlerimiz hem-de gazanan üstünliklerimiz bolsa, geljekki nesilleriň kalbynda öz halkyna we ajaýyp Watanyna buýsanç duýgularyny döreder”.
Mejlisler merkeziniň ajaýyp zalynda ýokary ruhy göteriliş we baýramçylyk ýagdaýy emele geldi. Ol Garaşsyzlyk baýramçylygyny täze zähmet ýeňişleri, döwletimiziň we jemgyýetimiziň durmuşynyň ähli ulgamlarynda ýeten derejesi bilen garşylaýan türkmen halkynyň buýsanç duýgularyny we bagtyýarlygyny özünde jemleýär.
Baýramçylyk günlerinde Garaşsyz Watanymyzyň şäherlerindäki we obalaryndaky konsert meýdançalarynda çykyş eden ýurdumyzyň medeniýet we sungat ussatlary şanly senä döredijilik sowgatlaryny taýýarladylar.
Garaşsyzlyk döwri milli medeniýetiň gülläp ösen döwri boldy. Çärýek asyr döwrüň içinde ruhy mirasymyzy çuňňur öwrenmek we ony dünýäde wagyz etmek boýunça ägirt uly işler alnyp baryldy. Türkmen halky özüniň milli gazananlaryna, çeper sözüň ussatlaryna, filosoflaryna, ylymda, edebiýatda we beýleki ulgamlarda öz mekdebini we ugruny döreden watandaşlarymyza buýsanýar Häzirki döwürde pederlerimiziň taryhy-medeni mirasy biziň ruhy hem-de medeni-ruhy gymmatlyklarymyzyň esasyny düzýär. Türkmenistan gadymy medeniýetleriň merkezleriniň biri bolmak bilen, häzirki döwürde sebitde parahatçylygyň, durnuklylygyň binýadyny gurýar we dünýä bileleşiginiň ýurtlary bilen ynsanperwerlik gymmatlyklary esasynda gatnaşyklaryny ösdürýär.
Döwlet Baştutanymyzyň medeniýet ulgamyna yzygiderli üns bermegi netijesinde ýurdumyzda zehinli ýaşlaryň täze nesli kemala geldi.
Mejlisler merkezine ýygnanan köp sanly tomaşaçylar munuň şeýledigine aýdyň göz ýetirdiler. Bu günki konserte ýurdumyzyň Mejlisiniň ýolbaşçylary, Hökümet agzalary, harby we hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylary, daşary ýurtlaryň Türkmenistanda işleýän diplomatik wekilhanalarynyň we halkara guramalaryň baştutanlary gatnaşdylar. Olaryň hatarynda Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky ilçileri, hormatly ýaşulular, syýasy partiýalaryň we jemgyýetçilik guramalarynyň, ministrlikleriň we pudak edaralarynyň, ylmy we döredijilik toparlarynyň wekilleri, ýokary okuw mekdepleriniň mugallymlary, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň işgärleri, talyp ýaşlar we ýurdumyzyň welaýatlaryndan gelenler bar. Şeýle hem bu günki konserte Dünýä türkmelerini ynsanperwer birleşiginiň XIX maslahatyna gatnaşmak üçin gelen daşary ýurtly watandaşlarymyz, baýramçylyk dabaralaryna gatnaşmaga gelen köpsanly daşary ýurtly myhmanlar gatnaşdylar.
Konserte gatnaşyjylar Garaşsyz Watanymyzyň häzirki gazananlary we ýagty geljegi bilen berk baglanyşykly syýasaty amala aşyrýan hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowy şowhunly el çarpyşmalar bilen garşyladylar.
Döwlet Baştutanymyz dabara gatnaşyjylar bilen mähirli salamlaşyp, özi üçin bellenilen ýere geçdi.
Gadymy asylly ýörelgelere, pederlerimiziň paýhasly we ynsanperwer däplerine daýanýan we ýurdumyzyň bütin dünýä derejesinde ykrar edilmegini şertlendiren parahatçylyk söýüjilikli syýasaty alyp barýan hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň – halkyň Arkadagynyň esaslandyran Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüni wasp edýän “Arkadagym bag berdi, türkmene döwran bu gün!” atly aýdym has-da belent ýaňlandy.
“Dokmaçylar” folklor toparynyň çykyşlary Garaşsyz, Bitarap döwletimiziň ösüşiniň dürli döwürlerini, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň alyp barýan işi we oňyn başlangyçlary bilen baglanyşykly tutumlaryny beýan edýän wideoşekiller bilen utgaşdy.
Baýramçylyk konsertinde ýaýbaňlandyrylan çykyşlar milli sungatyň häzirki zaman güýjüni, onuň ugurlarynyň köp öwüşgünliligini, şeýle hem ussat ýerine ýetirijileriň döredijilik gözleglerini beýan etdi. Bu gezekki konsertiň türkmen sungatynyň baý mümkinçiliklerini görkezýän dürli çykyşlar bilen tapawutlanýandygyny bellemeli. Şunlukda aýdym-sazly çykyşlaryň hemmesi Garaşsyz Watanymyza, biziň döwrümiziň belent döredijilik ruhuna bagyşlanandygyny we şolaryň esasynda milli sungatymyzyň iň gowy däpleriniň nesilden-nesle geçirilip kämilleşdirilýändigini görkezýär.
Garaşsyzlyk baýramçylygynyň öňüsyrasynda halkymyza sowgat berlen milli Liderimiziň “Parahatçylyk sazy, dostluk, doganlyk sazy” atly kitabynda sungatyň ägirt uly utgaşdyryjy güýji barada gürrüň berilýär. Mälim bolşy ýaly, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow paroahatçylyk we dostluk ýörelgeleri beýan edilýän birnäçe saz eserleriniň awtorydyr.
Şu ýylyň tomsunda, dynç günleriniň birinde özüniň agtyklary bilen milli Liderimiz “Kalbymda sen” atly aýdymly sazyny ýazyp gutardy. Arkadagyň ýaşlykdan kalbynda göteren bu aýdymy diňleýjileriň göwnünden turdy we bu günki konsertde hem ýaňlandy.
Konserti alyp baryjynyň belleýşi ýaly, şol gün milli Liderimiz ýene bir täze saz eserini döretdi. Halkymyz bu ajaýyp mukama sabyrsyzlyk bilen garaşýarlar. Şu gün bolsa täze saz eseriniň sözleri peýda bolup, ýaşlygyň we bagtyýarlygyň senasyny janlandyran täze aýdym eşdildi.
Arkadag Prezidentimiziň başlangyjy boýunça zehinli ýaşlaryň arasynda geçirilýän “Ýaňlan Diýarym!” we “Garaşsyzlygyň merjen däneleri” bäsleşikleri ýaş zehinleriň ýüze çykmagyna mümkinçilik berýär. Bu bäsleşikleriň ýeňijileri ähli baýramçylyk çärelerine uly höwes bilen gatnaşýarlar.
Sungatyň tutuş adamzadyň ýeten derejesidigini belläp, Gahryman Arkadagymyz ýaşlaryň daşary ýut medeniýetini özleşdirmegini we daşary ýurt dillerini öwrenmeklerini ündeýär. Arkadag Prezidentimiziň agtyklary Kerimguly we Ysmaýyl bu ýörelgä eýerip, daşary ýurtly ýerine ýetirijileriň aýdymlaryny özleşdirýärler.
Bu günki baýramçylyk konsertinde türkmen estradasynyň ussatlary hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň sazyna we sözlerine döredilen, kalba ýakyn “Leýlisaç barada rowaýat” atly ajaýyp aýdymyny ýerine ýetirdiler.
“Gyzyl güljagaz”, “Joşgun”, “Şatlyk”, “Ruhubelent çagalar” horeografiýa toparlarynyň we “Güneş” çagalar horunyň “Gül çagalar” atly aýdymly-tansly çykyşlary konserte özboluşly öwüşgin çaýdy. Bu çykyşlar Türkmenistanyň bagtyýar çagalygyň ýurdy hökmünde atlandyrylmagyna, nesiller hakdaky aladanyň döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolup durýandygyna buýsanjy alamatlandyrdy. Milli öwüşginlere, çagalaryň döredijilik joşgünyna beslenen çykyşlar ýurdumyzyň bagtyýarlygyny we abadançylygyny äşgär etdi.
Döwlet Baştutanymyzyň başlangyjy boýunça Mirasa sarpat goýmak, Watany özgertmek ýylynda milli mirasyň dabaralandyrylmagy halk döredijiliginiň çuňlugyny we özboluşlygyny alamatlandyran “Dehistan” folklor toparynyň “Mirasyň ýaňy” atly çykyşynda has-da aýdyň göründi.
Soňra baýramçylyk konserti belli sazandalaryň, halk ýerine ýetirijileriň, meşhur estrada aýdymçylaryň, folklor we tans toparlarynyň, çagalar döredijilik toparlarynyň çykyşlary bilen dowam etdi. Sahnada milli nusgawy saz eserlerinden, “Zöhre we Tahyr” operasyndan, halk dessanlaryndan bölekler ýerine ýetirildi. Häzirki zaman aýdymlary mähriban Watanymyzy, onuň gözelligini we kuwwatyny wasp etmek bilen özboluşly wokal-horeografiýa çykyşlary bilen utgaşdy. Etnografiýa çykyşlpary türkmen halkynyň asyrlary aşyp gelýän özboluşly däp-dessurlaryny janlandyrdy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Parahatçylyk sazy, dostluk, doganlyk sazy” atly kitaby boýunça belli dutarçylar we sazandalar toparynyň döreden “Dutaryň gudraty” atly bilelikdäki çykyşy tomaşaçylaryň şowhunly el çarpyşmalaryna mynayp boldy. Dutarçylar özleriniň ussatlyklary bilen ady rowaýata öwrülen Şükür bagşy barada gürrüň berýän milli Liderimiziň kitabynyň sungatyň parahatçylyk döredijillik wezipesi ýaly möhüm ugruny tomaşaçylara ýetirdiler.
“Ata ýurda şan getirdiň Arkadag!” atly aýdymy bagşy zenanlaryň üçüsi bilelikde ýerine ýetirip, olar milli gahryman-Arkadaga bolan ählihalk söýgini we hormat-sarpany sungatyň üsti bilen beýan etdiler. Bu çykyşda nesilleriň we Watanymyzyň täze taryhy eýýamda belent derejelere ýetmegi bilen baglanyşykly ýörelgeler äşgär duýuldy.
Belli estradaçylaryň çykyşlary sahnada ýaýbaňlandyrylan baýramçylyk konsertine özboluşly öwüşgin çaýdy.
Meşhur horeografiýa toparlary bolan “Meňli” we “Näzli” toparlary özleriniň baýramçylyk çykyşlaryny “Türkmen dünýäsi” diýip atlandyrypdyrlar.
Estrada aýdymçysynyň döwlet horunyň we “Güneş” çagalar horunyň toparlarynyň bilelikde ýerine ýetiren “Watanym” atly aýdymy baýramçylyk çykyşlarynyň iň gowularynyň biri bolup, ol “Aşgabat” horeografiýa toparynyň tansy bilen utgaşdy.
Bir-biriniň yzyndan ýaýbaňlandyrylýan her bir çykyşlar özüniň köptaraplylygy, many-mazmuny we ugurdaş çykyşlar bilen sazlaşygy arkaly tomaşaçylarda ýakymly täsirler galdyrdy.
Artistler özleriniň zehinleri we ýokary derejeli çykyşlary bilen tomaşaçylarda ýatdan çykmajak täsirler galdyrdylar. Häzirki zaman tehnologiýalarynyň netijeli ulanylmagy baýramçylyk aýdym-sazlaryna özboluşly öwüşgin çaýdy we sahnada janly çykyşlaryň emele gelmegini şertlendirdi.
Konsertiň dowamynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýokarda agzalan täze saz üçin “Bagt nury” atly goşgyny ýazandygyny mälim etdi we ony dabara gatnaşyjylar bilen bilelikde ýerine ýetirmegiň maksada laýyk boljakdygyny belledi. Bu goşgy setirlerini konserte gatnaşyjylar uly ruhubelentlik bilen ýat tutup, bilelikde ýerine ýetirdiler we milli Liderimiz bilen halkymyzyň pugta jebisligini ýene br ýola aýan etdiler.
Ýurdumyzyň ähli welaýatlarynyň folklor toparlarynyň bilelikde ýerine ýetiren “Toýa geldik şatlanyp, bäş welaýat bäş dogan!” atly çykyşy Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň döredijilik güýjüni, pederlerimiziň özygtyýarly döwlet, mähriban topragyň gülläp ösmegi, halkyň agzybirligi we bitewiligi baradaky köp asyrlyk arzuwlarynyň amala aşandygyny alamatlandyran döwürleriň we nesilleriň arabaglanyşygyny janlandyrdy. Bu çykyşlar türkmen halkynyň dünýä ýüzünde meşhurlyk gazanan “küşt depdi” tansy bilen utgaşykly dowam etdi.
“Öňe! Diňe öňe, jan Watanym – Türkmenistan!” atly hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň sazyna we belent ruha beslenen goşgusyna döredilen bu aýdyi konsertiň jemini jemledi. Konserte gatnpaşyjylaryň hemmesiniň bilelikde ýerine ýetiren bu aýdymy her bir güni beýik ýeňişlere, zähmet üstünliklerine we umumymilli baýramçylyklara beslenýän mähriban Watanymyzyň senasyna öwrüldi. Ol halkymyzyň mähriban Watanymyzyň bagtly eýýamyna, hormatly Prezidentimiziň paýhasly ýolbaşçylygynda ýagty geljege gadam urýan ýurdumyza bolsa buýsanjyny alamatlandyrdy.
Konserte gatnaşyjylar bu aýdymy ör türüp, şowhunly el çarpyşmalar bilen garşyladylar. Olar Garaşsyz, Bitarap Watanymyza çuňňur buýsanjy alamatlandyrýan “Öňe! Diňe öňe, jan Watanym – Türkmenistan”, “Arkadaga şöhrat!” diýen şatlykly sözleri uly joşgun bilen gaýtaladylar.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi


c: text/html

text:
Penşenbe güni Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý Yslamabatda Pakistanyň ýokary derejeli resmileri bilen parahatçylyk meseleleri barada gepleşik geçirdi.
Pakistanyň resmileri bu gepleşikde Owganystandaky harby konfliktleriň soňuna çykmak we “Talyban” söweşijileri bilen gepleşikleri ýola goýmak ýaly meseleleriň üns merkezinde bolandygyny habar berdiler.
Owganystandaky bu meseleleriň üstünlikli çözülmeginde Pakistanyň goldawyna-da örän köp zatlaryň baglydygynyň hem bu gepleşiklerde aýratyn nygtalandygy habar berilýär.
Bu wakanyň fonunda Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejad hem Pakistanyň we Owganystanyň prezidentleri bilen gepleşik geçirmek uçin penşenbe güni Yslamabada bardy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Düýn, çozuşdan soň, Narymanda 10-12 özbek Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň habarçysy Brýus Panniýeriň ýanyna gelip, ýakylan ýa ýyrtylan pasportlaryny görkezdiler. Olar bu işi edeniň egni formaly esgerlerdigini aýtdylar.
“Ençeme ýaş ýigitler, hatda garry adamlar hem urlup-ýenjilipdir. Olary tüpeňiň gundagy bilen urupdyrlar. Şahsy dokumentler barada aýdylanda bolsa, köp adamlar yzly-yzyna biziň ýanymyza gelip, ýyrtylan ýa ýakylan pasportlaryny görkezdiler” diýip, Panniýer aýdýar.
Panniýer hüjümden soň hökümet esgerleriniň harby maşynlarda obadan çykyp barýandyklaryny görüpdir. Oşdaky häkmiýetler esgerleriň özbekler tarapyndan ýollarda gurlan barrikadalary söküp aýyrmak üçin Narymana iberilendigini tassykladylar.
Olaryň aýtmagyna görä, bu iş ilatyň elindäki bikanun ýaraglary ýygnamak üçin edilýär. Şahsy dokumentler hem şübhelenilýän jenaýatçylary tapmak üçin barlanýar.
Içeri işler ministrliginiň sözçüsi Rahmatullah Ahmedow düýn ýerli polisiýa başlygynyň öldürilmeginde eli bar diýlip güman edilýän ýedi adamyň tutulandygyny aýtdy. Ol operasiýada pasportlar dargadyldy diýlen habary ret etdi.
Oşdaky özbek ýaşulular geňeşiniň başlygy Mamyr Nizamow: “Hökümetiň ýaragly güýçleri etniki dartgynlylygy köşeşdirmäge derek, gaýta muňa päsgeliçik döredýär” diýýär."Formaly" adamlar
Human Rights Watch guramasynyň düýn Narymana baran barlagçysy Anna Neýstat ençeme adamyň häkimiýetler tarapyndan alnyp gidilendigini belleýär.
“Obanyň daşy tutuş gabaldy. 15-20 polisiýadan ýa esgerleden ybarat toparlar – bularyň kimlerdigini bilemok – obanyň töwereginde aýlanyşyp ýördüler, öýlere girýärdiler. Olar adamlaryň dokumentlerini barlap, soň hem erkek adamlary urmaga durdular. Olar Narymanyň polisiýa başlygyny kimiň öldürendigi barada maglumat aljak bolýardy” diýip, Neýstat aýdýar.
Neýstat: “Narymanda bolan operasiýa ýagdaýyň kontrollyk astynda däldigini görkezýär” diýýär.
Brýus Panniýer Narymana gitmezden öň özbek bosgunlarynyň Othanada saklanýan lagerlerine baryp görüpdir. Ol bu ýerlerdäki bosgunlaryň sanynyň müňden ýokarydygyny aýdýar. Bularyň köpüsi hem aýallar we çagalar.
Adyny aýtmadyk bir özbek zenany ol ýerdäki ýagdaýy şeýle suratlandyrýar: “Egni formaly köp adam bu ýere geldi. Olar “Puluňyz barmy?” diýip, üstümizi dökdüler. Pullarymyzy, altyn-kümüş şaýlarymyzy aldylar. Soň hem dokument soradylar. ‘Öýlerimiz otlananda dokumentlerimiz hem ýandy’ diýemizde: ‘Onda Gyrgyzystandan gitmeli wagtyňyz bolupdyr” diýip, bize gülüşdiler. Lageriň daşy bütinleý gurşaldy. Aýakýola-da rugsatsyz goýbermediler. Erkek adamlary tutup, ýençdiler. Erkekleriň hemmesi häzir olaryň elinde zamun saklanýar”.


text:
1901-njy ýylyň edebiýat taryhynda görnükli yz galdyran we bestseller, ýagny iň köp satylan kitabyň awtory Frank Norrisdir we ol "Kaliforniýa hekaýaty" (Asyl ady: “The Octopus: A Story of California”) atly romandyr.
Kitabyň temasy Kaliforniýanyň ekerançylary bilen demirýol gurujy firmanyň arasyndaky dawadan söz açýar.
Romanyň temasy ABŞ-da 1860-njy ýyllarda Kaliforniýa bilen Utah ştatyny birleşdirýän demirýoluň (Merkezi Ýuwaş okean demirýol liniýasy) gurulýan wagty ýüze çykan hadysalara, 7 adamyň pida bolmagyna getiren ganly ”Mussel Slough pajygasyna” (1880) esaslanýar.
Bu kitapda ýerli ýaşaýjylar bilen demirýolçularyň arasynda ekerançylyk meýdanlaryndan geçiriljek demirýol sebäpli ýüze çykan dawany demirýol monopoliýasynyň käbir güýçli hem barly adamlarynyň öz bähbitlerine ulanyşy beýan edilýär.
Kitabyň asyl adyndaky "Octopus" (deňiz mollýuskasynyň bir görnüşi – Red.) sözi, ýagny sekizaýakly deňiz jandarynyň ady, daýhanlaryň garşysyna guramaçylykly pirim ulanan demirýol monopoliýasyny suratlandyrmak üçin ulanylypdyr.
Roman Presli (Presleý) atly bir şahyr bilen başlap, şonuň bilen hem tamamlanýar. Ol şahyr ýurda tigirli aýlanyp, özüne gyzykly bir tema gözleýär. Mülkdarlar bilen demirýol firmasynyň arasyndaky dawa-jenjel hem şeýlelikde hut onuň galamyndan beýan edilýär.
Kitabyň ekerançylara wekilçilik edýän esasy gahrymany Magnus Derrick - köneçil adam. Ol fermer "taryha, ýagny köne adalgalara gowy çemeleşmeýän nesle" garşy çykýar we hemişe mülkdarlar ligasyna wekil bolup çykyş edýär.
Harran Derrick - Magnusyň ogly. Ol kakasynyň ferma işlerine kömek edýär. Harran kakasyny fermerleriň hukuklaryny goraýan Ligany döretmäge yrýar.
Lyman Derrick - Magnusyň beýleki ogly. Ol San-Fransiskada hukuk işgäri bolup işleýär. Ol demirýol firmasyna garşy adamlaryň hak-hukuklaryny goramak barasynda iş alyp barýar.
Bulardan başga-da köpsanly gahrymanlary bolan we diýseň gyzykly bu kitap 1901-nji ýyldan soňra-da ençeme gezek gaýtadan çap edilipdir.


text:
Anna güni Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý 2014-nji ýyldan soň ABŞ-nyň we NATO-nyň Owganystanda galjak harbylarynyň eldegrilmesizlik hukugy bilen baglanyşykly käbir problemalaryň ýüze çykmagynyň mümkindigini aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň öňbaşçylygyndaky NATO-nyň Owganystandaky 100 müňden gowrak harbysy şu ýylyň ahyryna çenli bu ýurdy terk etmekligi planlaşdyrýar. Ýöne koalision güýçleriň az-owlak bölegini bu ýurtda galdyrmaklyk-da göz öňünde tutulýar.
ABŞ-nyň we NATO-nyň resmileri öz harbylarynyň Owganystanda sud edilmek howpundan azat bolmaklaryny isleýärler.
Emma prezident Hamid Karzaý öz resmi beýanatynda penşenbe güni NATO-nyň Baş sekretary Anders Fogh Rasmussen bilen duşuşygynda owgan halkynyň daşary ýurt harbylaryna eldegrilmesizlik hukugyny bermezliginiň mümkindigini aýdandygyny belläpdir.


text:
23 ýaşly Mewlik Ýasarewiç öten hepde bir tramwaýdan düşüp, Birleşen Ştatlaryň Saraýewodaky ilçihanasyny awtomatik ýaragdan oka tutansoň, agza-dile düşdi. Ýöne onuň sapary şol gün ir bilen Serbiýadan serhetden geçip, Bosniýa-Gersogowina girmek bilen başlanypdyr. Ýasarewiç Serbiýanyň raýaty. Ol tramwaýdan düşüp, ot açmaga duranda geçip barýan adamlara gygyryp: “Gaçyň, gaçyň!” diýipdir.
Bu bir geň zat. Sebäbi, adat boýunça, terroristler parahat ilatdan ýaralanan ýa ölenleriň sanynyň köpräk bolmagyny isleýärler. Ýöne Saraýewoda beýle bolmady. Ýasarewiçiň bu hüjümden ölmek isländigi hem belli däl. Üstesine-de, ol “gaçyň” diýip, adamlary abanýan howpdan habarly edipdir. Hüjüm ýaňy başlanynda, bir polisiýa işgäri ýaralanypdyr. Ýöne bu hüjümde hüjümçiniň özünden başga pida çeken ýok. Bosniýalylar hem gorkup, dymmagyň deregine gygyryşyp gürläp, gaýta bu zorlugy tankytlapdyrlar.
Bu waka jikme-jigi bilen aýan bolanda, Ýasarewiçiň aňsatlyk bilen bu işe çekilendigi ýüze çykdy. Onuň Bosniýada wahhabylaryň obasy Maoka birnäçe gezek barmagy ony yslamçy fundamentalist ýa radikal edenok. Ýöne onuň jenaýatçylykly geçmişi bar.
Ýasarewiçiň hüjüminiň şu wagta çenli beren esasy netijesi Bosiniýa-Gersogowinanyň radikalizme hötde gelmek başarnygy baradaky çekişmä ýol açmagy mümkin. Tutuş Bosniýadaky syýasatçylaryň reaksiýasy öňünden hem bellidi. Saraýewodaky ýolbaşçylar: “Hüjüm Bosniýanyň garşysyna gönükdirilen zat” diýýärler.
Ýitirilen pursatlar
Dogrudanam, şeýle. Ýöne bu ýolbaşçylar özleriniň ýurduň ilatynyň üstüne yslamyň adatlaryny barha ýükländiklerini ýatdan çykarýarlar. Olar Maokada Şerigat kanunynyň ýerine ýetirilmegine näme üçin çydamlylyk görkezendiklerini aýdanoklar. Şeýle hem olar 2010-njy ýylyň iýun aýynda Bugojino obasynda bolan terrorçylykly hüjümde polisiýa işgärlerinden biri ölüp, altysy hem ýaralananda özleriniň köp iş etmändiklerini unudýarlar.
“Bugojinoda bolan hüjümden soň biz köp çäreleriň girizilmegini teklip etdik. Ýöne olaryň ýarpysyny parlament ret etdi. Musulman jemagaty hem ýazgardy” diýip, Bosniýanyň howpsuzlyk gullugynyň başlygy Sadik Ahmetowiç Azatlyk Radiosynyň Balkan gullugyna aýtdy.
Bosniýaly serbleriň ýolbaşçylary öz musulman kärdeşlerini görkezip, olary wahhabyçylyga göz ýummakda aýyplaýarlar. Ýöne olar serbleri işe çekip, olary “Serbistany” NATO-nyň ýolbaşçylygyndaky KFOR güýçlerinden goramaga iberýän serb guramlary hakda dymýarlar.
Serbleriň ýolbaşçysy Milorad Dodik ýaňy golaýda Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda: “Bosniýaly musulmanlar 1993-nji ýylda özlerini bir etniki topar diýip yglan etdiler. Olar beýleki etniki toparlaryň kimligini bozmasalar, özlerine kimlik döredip bilenoklar” diýdi.
Radikalizmiň gözbaşy
Radikalizme meçew berýän zat – adamlaryň arasyna ýigrenç salýan şular ýaly sözler. Saraýewonyň wahhabizme berkräk kontrollyk etmekden saklanmagynyň hem edýäni şu. Bosniýaly ýolbaşçylaryň bir bölegi ýigrenç döredýän sözler bilen musulmanlary radikallaşdyrsa, beýleki bölek bu işi radikal edim-gylyma çydamlylyk görkezmek bilen edýär.
Amerikan ilçihanasyna edilen hüjümden soň, ilçi Patrik Mun zorluk bosniýalylary birleşdirip, olary umumy maksat - Ýewropa integrirlenmäge tarap iter diýip, umyt etdi. Ýöne, gynansak-da, beýle bolmaz. 20 ýyldan gowrak wagt bäri bosniýaly syýasy liderleriň hemmesi diňe bir zada gol ýapýarlar. Ol hem öz bähbitleri. Elbetde, bu iş ýurduň etniki araçäkler boýunça bölünmegine getirip biljek howpuň hasabyna edilýär.
Nenad Pejiç Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynda regional direktor. Kommentaride öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ozalky orunbasary Hojamuhamedowyň gulluk ýagdaýyndan hyýanatçylykly peýdalanyp, para alandygyny we sorag edileninden soň dürli adamlardan alan bir ýarym million dollar möçberindäki parasyny yzyna tabşyrandygyny aýdýar.
Şol bir wagtda ýurduň nebit-gaz pudagynda üsti açylandygy aýdylýan korrupsiýa barada doly maglumat berilmeýär.
Türkmen telewideniýesiniň maglumatyna görä, prezident Berdimuhamedow anna güni geçiren hökümet maslahatynda ýurduň ýokary gözegçilik edarasynyň we prokurartura edaralarynyň geçiren barlaglarynda Türkmenistanyň nebit-gaz toplumynyň kärhanalarynda düýpli artdyryp ýazmalaryň ýüze çykarylandygyny habar berdi.
Şeýle-de, prezidentiň tassyklamagyna görä, bu pudagyň işine öz borçlaryny göwnejaý ýerine ýetirmeýän firmalar hem çekilip, döwlete düýpli zyýan ýetirilipdir.
«Geçirilen soňky barlaglar bu ýaramaz işlere Hojamuhammedowyň hem gönüden-göni gatnaşandygyny görkezdi, ol gulluk ýagdaýyndan hyýanatçylykly peýdalanyp, para almak ýaly ýaramaz işlere hem baş goşupdyr" diýip, prezident Berdimuhamedow 4-nji martda Ministrler kabinetiniň mejlisine gatnaşyjylara ýüzlenip aýtdy.
Habarda aýdylmagyna görä, ýurduň baş prokurory Hallyýew mejlisde ýurduň nebit-gaz toplumynda geçirilen barlaglar we olaryň netijeleri barada hasabat beripdir.
«Bellenilişi ýaly, ýurdumyzyň nebit-gaz toplumynda ýolbaşçylaryň birnäçesi eýeleýän wezipesinden peýdalanyp, düzgün bozmalara ýol beripdir» diýip, telewideniýäniň habarynda bu hasabatyň jikme-jiklikleri, ýagny aýdylýan korrupsiýanyň möçberleri we ýaýrawy barada maglumat bermekden saklanylýar.
Şol bir wagtda-da prezidentiň A.Hallyýewe ýüzlenip, bu derňewi dowam etdirmek we onuň netijeleri boýunça «ähli günäkär adamlara, eýeleýän wezipesine garamazdan, kanun esasynda çäre görmegi» tabşyrandygy habar berilýär.
Mälim bolşy ýaly, geçen ýylyň 6-njy noýabrynda, Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň on aýyň jemlerine bagyşlanylyp geçirilen mejlisinde Baýmyrat Hojamuhammedow «saglyk ýagdaýy sebäpli» diýlip, wezipesinden boşadylypdy.
Şol wagt TDH ýurduň nebit-gaz pudagyna gözegçilik eden wise-premýere prezidentiň «ak ýürekden çeken zähmeti, nebit-gaz pudagynyň işiniň netijeliligini ýokarlandyrmak ugrunda eden uly işi üçin» minnetdarlyk bildirendigini habar beripdi.
Prezident Berdimuhamedow mejlisde eden çykyşynda soňky ýyllarda ýurduň hukuk goraýjy edaralarynyň oňat kanunçylyk binýadynyň döredilendigini, munuň ýaramaz hadysalara garşy netijeli göreş alyp barmaga mümkinçilik berýändigini aýtdy.
«Şoňa görä-de, parahorluk we korrupsiýa ýaly ýaramaz hadysalaryň garşysyna berk göreşjekdigimizi we onuň öňüni aljakdygymyzy hem ähli ýolbaşçylara ýene-de bir gezek berk duýdurýaryn» diýip, prezident nygtady.
Döwlet baştutanyň sözlerine görä, gelýän aýlarda welaýatlaryň häkimleriniň we oba hojalyk toplumlarynyň aýry-aýry ýolbaşçylarynyň ýurtda azyk bolçulygyny üpjün etmek barada edilen işler dogrusyndaky hasabatlary diňleniler.
Mundanam başga, türkmen lideri Ministrler kabinetiniň mejlisinde statistika edaralarynda artdyryp ýazmalara ýol berlendigini, döwlet hasabatynda nädogry hasabatlaryň berilýändigini boýun aldy.
Türkmenistan Halkara aýdyňlyk guramasynyň soňky hasabatynda Korrupsiýa indeksi boýunça 154-nji orny alyp, iň korrupsiýa çümen ýurtlaryň arasynda agzaldy.


text:
Şenbe güni Pakistanyň Milli howpsuzlyk güýçleriniň resmileri Günorta Weziristan regionyndaky serhet ýakada ABŞ-nyň pilotsyz dolandyrylýan uçarynyň geçiren howa hüjüminde iki sany ýaragly söweşijiniň ölendigini habar berdiler.
Öz adynyň tutulmagyny islemedik howpsuzlyk resmileri soňky 11 günüň dowamynda altynjy gezek geçirilen bu howa hüjüminiň Günorta Weziristan regionynyň merkezi şäheri bolan Wana şäheriniň golaýynda geçirilendigini mälim etdiler.
Pakistanyň hökümeti bu ýurduň territoriýasynda amerikan güýçleriniň howa hüjümlerini geçirmegine yzygiderli nägilelik bildirip gelýär. Şu mesele sebäpli iki ýurduň gatnaşyklarynda henizem belli bir dartgynlylyk saklanýar.


text:
Iordan topragynda görmeli ýerler, öwrenilmeli taryh az däl. Ýöne Petra şolaryň barysyndan saýlanýar. Ol ýerde tebigatyň döreden täsin gudraty bilen ynsan ukyby goşulypdyr.
Tebigy peşgeş
Bu jülge aslynda örän güýçli ýertitreme esasynda emele gelendir diýip, alymlar çaklaýarlar. Nabateý patyşalygy bolsa ol tebigy şertden peýdalanyp, örän berk gaýalaryň arasynda öz paýtagtyny gurupdyr. Oňa barýan ýol dar hem gizlin jülgeleriň içinden geçýär. Jülgäniň käbir ýeri üç metrden inli däl. Beýik gaýa bolsa depäňi örtüp dur.
Öz döwründe bu ýer söwda gatnaşyklarynyň ösmegine gowy şert döredipdir. Kerwen ýollaryny goramak amatly bolansoň, Müsürden Mesopotamiýa barýanlar, Gyzyl deňizden, Ýerorta deňzine geçýänler bu ýerde düşläpdirler. Mundan Nabateý patyşalygy köp haýyr görüpdir. Gaýalaryň arasynda ýerleşen paýtagt uzak ýyllaryň dowamynda emele gelipdir hem gözelleşipdir.
Şol döwrüň adamlary gyzyl daşy edil agaç ýonan ýaly ýonmagy, ony başga şekile öwürmegi başarypdyr. Gaýanyň düýbünden ýagyş-gar suwy akar ýaly ägirt uzyn ganaw gurupdyrlar. Olar dag gaýalaryny ýonup, gowak öý döredipdirler. Olar iki gatly köşk döretmegi-de başarypdyrlar.Sebäbi tebigy şert muňa mümkinçilik beripdir.
Nabareý patyşalygynyň paýtagty bolan bu ýer millionlarça ýyl owal deňziň düýbi ekeni. Deňziň düýbi daşa öwrülipdir. Ol daşlar palçyk ýaly bitewi, olarda sep ýa-da bölekleýin gatlaklar ýok.
Guma gömlen patyşalyk
Ähtibar ýazgylarda Nabateý patyşalygy biziň eramyzdan öňki 4-nji asyrda ýatlanylýar. Bu bolsa onuň has öňräkden emele gelendigini görkezýär. Birnäçe ýüz ýyl dowam eden patyşalygy biziň eramyzyň 2-nji asyryň başlarynda, Rim imperiýasy basyp alypdyr. Şondan soň oňa Petra – Gaýa diýen at berlipdir.
13-nji asyryň başlaryndan, gaýalaryň arasynda ýaşaýyş galmandyr. Bu ýagty dünýäniň tozanly ýeli bolsa bar zady, şol sanda Nabateý patyşalygynyň paýtagtyny-da gömüpdir. Şeýdip, syrgyn çäge gadymy nabateý halkynyň beýik gazananyny, ol halkyň täsin ukybyny hem hünärini talaňçylaryň gözünden ýaşyrypdyr.
Bu taýsyz gözelligi geljekki nesillere ýetirmek üçin, Tebigat daglaryň üstünde ýüzlerçe ýyl gum sowrupdyr.
Ýaňadan açylan bägül
Ýüzlerçe ýyldan soň, has takygy X1X asyryň başynda şäheriň üsti açylýar. Muny şweýsariýaly Gündogary öwreniji hem syýahatçy Iogann Ludwig Burkhardt tapýar.
Owaly tebigatyň döreden gudraty – dagyň iki bölünen jaýrygy aýan bolýar. Ol jülge açylandan soň, ynsanyň döreden gudratynyň üsti hem açylyp başlaýar. Ol gudrat gaýalaryň ýüzünde galypdyr.
Bu jülgedäki tebigatyň gudraty bilen ynsan ukybynyň utgaşygy şindizem şol täzeligine, gyzyl bägüle meňzäp dur.
Gaýadaky şähere alyp barýan jülgä Wadi Musa, ýagny Musa jülgesi diýilýär.
Döwür hem her döwrüň ynsanlary bu gyzyl gaýanyň arasyndan sil ýaly akýar. Bir kiçeňräk şäher şu jülgäniň hasabyna ýaşaýar diýip, ýolbelet gürrüň berýär. Gadymky ynsanlaryň daşy bezäp bilmegi hem ondan peýdalanmagy bu zamanyň adamlaryny haýran galdyrýar.
Dagyň bilindäki gowak öýler gurluşy ýaly saklanypdyr. Gyzyl-ýaşyl zolaklar ol gowak öýleriň içini bezeýär. Gaýanyň ýüzündäki belent sütünler öz durkuny saklap dur.
Gaýanyň bilinde, açyk asmanyň aşagynda döredilen alty müň adamlyk teatr tomaşaçylara garaşýar. Indi bu ýere gelýänler haýsydyr bir oýun-tomaşany däl, beýik teatryň özüni, onuň daş sypatlaryny görýärler.
Gudrat
Petrada tebigatyň emele getiren mümkinçiligi bilen ynsanyň döreden genisi utgaşyp dur. Muny göreniňde, bizdäki Köýtendag ýadyňa düşýär. Ol ýerde daşyň ýüzünde galan gudraty adam eli däl, tebigatyň özi döredipdir. Dinozawryň yzlary akylyňy haýran edýär.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň pikiri.


text:
Russiýanyň Demirgazyk Kawkaz respublikasy Inguşystanyň lideri respublikadaky bikanun ýaragly toparlaryň dogan-garyndaşlary yslamçy gozgalaňlary bes etmekleri üçin öz ýakynlaryny ynandyrmakda şowsuz bolsalar, söweşijileriň dogan-garyndaşlaryny “jezalandyryp” biljek çäreleri durmuşa gecirmek bilen haýbat atdy.
Ýunus-Bek Ýewkurow terroçylykda güman edilýänleriň suratlaryny tutuş respublikanyň çägine ýaýratjakdygyny, şeýlelikde, pida bolanlaryň dogan-garyndaşlarynyň şübheliniň maşgalasynda ar alyp biljekdigini aýtdy.
Şeýle-de, ol söweşijileriň dogan-garyndaşlary öz çagalaryny ýa-da doganlaryny adaty durmuşa dolanmaga ynandyryp bilmeseler, Inguşystandaky ýolbaşçylaryň ýurtda däp bolan gan döküşik dawalarynyň amala aşyrylmagyna rugsat bermäge mejbur edilip bilinjekdigini sözüne goşdy.
Ýewkurow 27-nji maýda gozgalaňlary bes edip, özüni resmilere tabşyrjak söweşijileriň iň az jeza möhleti bilen jezalandyryljakdygyny aýtdy.


text:
Sişenbe güni Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşinde Siriýa meselesi boýunça beýanatyň taslamasy maslahat edilýär. Bu taslamada ýurtda gandöküşligi bes etmek üçin BMG-niň we Arap Ligasynyň wekili Kofi Annanyň tagallalary babatda Siriýanyň hyzmatdaşlyk etmegine çagyryş edilýär.
Fransiýa tarapyndan hödürlenen bu taslamanyň jikme-jikleri häzirlikçe mälim edilmeýär.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow sişenbe güni eden çykyşynda Annanyň tagallalarynyň tarapyny tutmak bilen, Howpsuzlyk Geňeşiniň beýanatyny ýa-da rezolýusiýasyny Moskwanyň goldamak isleýändigini aýtdy. Şol bir wagtyň özünde, Lawrow şular ýaly islendik beýanatda Siriýanyň režimine ultimatum berlip bilinmejegini sözüne goşdy.
Mundan ozal Orsýet we Hytaý prezident Başar al-Assadyň öz opponentlerini güýç bilen basyp ýatyrmagyny ýazgarýan Howpsuzlyk Geňeşiniň rezolýusiýasyny kabul etmek boýunça Günbataryň tagallalaryna weto goýupdylar.
BMG-niň Baş sekretary Pan Gi Mun Siriýadaky gandöküşlige “çydap bolmajakdygyny” sişenbe güni aýtdy we soňky bir ýylyň dowamynda Siriýadaky bidüzgünçiliklerde BMG-niň hasaby boýunça 8,000*e golaý adamyň ölendigini nygtady.
BMG-niň ozalky Baş sekretary, ýörite wekil Kofi Annan gandöküşligi bes etmek boýunça planynyň töwereginde jemlenmegi Howpsuzlyk Geňeşinden haýyş etdi.
Annanyň teklibi
BMG-niň ozalky Baş sekretary, ýörite wekil Kofi Annan
Annanyň parahatçylyk boýunça teklipleri halk köpçüligine aýan edilmedi. Ýöne media serişdeleriniň maglumatlaryna görä, bu plan bidüzgünçilikleriň soňuna çykmak, gozgalaňlaryň ýüz berýän ýerlerine ynsanperwer kömegini ýetirmek, soňky ýylda tussag edilenleri boşatmak, režime garşy protestleriň tutaşan şäherlerinden howpsuzlyk güýçlerini çykarmak ýaly çäreleri öz içine alýar.
Hepde ahyryndan ozal Annan Assad bilen gepleşik geçirdi, şeýle hem bäş adamdan ybarat ekpertler toparyny gözegçilik missiýasy bilen Siriýa iberdi.
Siriýa režiminiň ýarany we bu ýurda öz ýaraglaryny satýan Orsýet ynsanperwer kömegini ýetirmek üçin günde ot açyşlygy togtatmak we ýaralananlary ewakuasiýa etmek baradaky çagyryşa duşenbe güni goşuldy.
Bu çagyryş Gyzyl Haç guramasynyň Halkara komitetiniň prezidenti Ýakob Kellenberger daşary işler ministri Sergeý Lawrow bilen Moskwada duşenbe güni duşuşandan soň edildi.
Gyzyl Haç guramasynyň Halkara komitetiniň sözçüsi Hiçman Hassan bu inisiatiwanyň üstünlik gazanmagynyň Siriýanyň hökümetine baglydygyny duýdurdy:
—Biz gepleşiklerimiziň haçan netije berjegini bilemzok, ýöne biz mümkin boldugyndan geljek iki günüň dowamynda onuň derhal hasyl boljakdygyna uly umyt baglaýarys. Biz ol ýere ynsanperwer kömegini gyssagly ýagdaýda ibermegiň zerurdygyny bilýäris, şol sebäpden hem biz öz inisiatiwamyzy işläp düzdük. Indi, şol inisiatiwalar boýunça Siriýanyň häkimiýetleri we Siriýanyň oppozisiýasy karara gelmeli. Şol sebäpden hem häzir olar biziň esasy gepleşik geçirmeli taraplarymyz bolmagynda galýarlar.
Siriýanyň aktiwistleriniň aýtmaklaryna görä, hökümet goşunlarynyň iki günläp geçiren ýaragly söweşinden soň, Azat Siriýa goşuny sişenbe güni gündogardaky Deir al-Zor şäherinden çykarylypdyr.
Hökümet güýçleriniň Hama we Homs şäherlerinde, şeýle hem golaýdaky Rastan şäherçesinde ýaşaýyş kwartallaryna garşy ot açandygy habar berilýär.


text:
Musulmanlar, katolikler, fransuz syýasatçylary - bularyň hemmesi uzak ýyllar dowamynda «Charlie Hebdo» hepdeliginiň nyşanalaryna öwrüldi.
7-nji ýanwarda 12 adamyň ölümine getiren ýaragly hüjüme sezewar bolan «Charlie Hebdonyň», Fransiýanyň satiriki žurnalynyň beýikleri, gowulary we bedroýlary ýaňsa almakda uzyn taryhy bar.
Fransuz liderleri, musulmanlar, ýewreýler, pop – bularyň hemmesi uzak ýyllar dowamynda hepdeligiň ýiti, kähalatda bolsa göwne degiji satirasynyň nyşanasyna öwrüldi.
Şu ýerde olaryň käbir mysallaryna ýüzleneliň.
Şarl de Goll (Charles De Gaulle)
Fransiýanyň Içeri işler ministrligi 1970-nji ýylda, ozalky prezident Şarl de Goluň ölümini ýaňsa alandygy üçin, bu žurnalyň mirasdary «Hara-Kirini» gadagan edipdi.
Prezident dogduk mekanynda, «Colombey-les-Deux-Églises» obasynda, günorta-gündogar Fransiýada gijeki klubda bolan we 146 adamy öldüren ýangyndan sekiz gün soň ýogalypdy.
Žurnal jildinde bu betbagtçylygyň metbugatda beýan edilişine öýkünip, "Kolombeýdäki tragiki ball, bir adam öldi" diýen sözbaşyny ýerleşdirdi.
Hepdelik bu gadaganlykdan adyny üýtgetmek arkaly, ýagny täze, «Charlie Hebdo» adyny almak bilen gutuldy.
Muhammet karikaturalary
Bu žurnal 2006-njy ýylda Muhammediň başda Daniýanyň “Jyllandsposten" gazetinde çap edilen on iki karikaturasyny göçürip çap etmek kararyna gelýär we bu ýagdaý ullakan gapma-garşylyga sebäp bolýar.
Şeýle-de “Charlie Hebdo» baş sahypasynda öz Muhammet karikaturasyny ýerleşdirdi. Ýagny ol ýerde “Muhammet fundamentalçylardan basylýar” diýen sözbaşy astynda “Tentekler tarapyndan söýülmek agyr” diýip aglaýan pygamber görkezilýär.
"Sharia Hebdo"
2011-nji ýylda žurnalyň ofisine ot berildi, onuň websaýtyna bolsa hakerlik hüjümi edildi. Bu hüjüm žurnal özüniň ýörite sanyny "Charia [Sharia] Hebdo" diýen at bilen çykaryp, baş redaktorlaryň hataryna bolsa Muhammet pygamberi hem goşmak kararyna gelenden soň boldy.
Neşiriň daşky jildinde Muhammediň «Eger gülüp ölmeseň, saňa 100 gamçy urlar» diýýäni çekilgidi.
Ýene-de Muhammet karikaturalary
2012-nji ýylyň sentýabrynda žurnalyň iň dawaly sany çap edildi, onda Muhammediň bir topar satiriki suraty ýerleşdirilip, olaryň arasynda pygamberi ýalaňaç, ýeňsesi ýyldyzly görkezýäni hem bardy. Ýeňsesi ýyldyzly karikaturanyň aşagynda «Ýyldyz doguldy» diýen ýazgy bardy.
Žurnalyň bu sany Birleşen Ştatlarda çykarylan arzan bahaly anti-yslam filme, «Musulmanlaryň bigünäligine» garşy protestler mahalynda Amerikanyň Ýakyn Gündogardaky ilçihanalaryna hüjüm edileninden birnäçe gün soň çap edildi. Bu neşir Fransiýanyň 20 töweregi musulman ýurdundaky ilçihanalarynyň, konsullyklarynyň we mekdepleriniň ýapylmagyna sebäp boldy.
Katolikler, ýewreýler
Bu žurnal yslamdan beýleki dinleri hem uzak wagt bäri nyşana alyp gelýär. Onda 2013-nji ýylda iş başyndan aýrylandan soň, şkapdaky gomoseksual, ýagny öz hakyky bolşuny aýtmadyk adam hökmünde, ozalky pop Benedikt XVI hem ýaňsa alnypdy.
Şeýle-de žurnal daşky jildinde bir ýewreýiň, popuň we musulmanyň «Biz «Charlie Hebdo” çadyra geýdirmeli» diýip, bilelikde aglaýyşlaryny şekillendirip, ýewreýleri hem ýaňsylapdy.
Häzirki syýasatçylar hem sylanmaýar
Häzirki syýasatçylar, aýratynam fransuz prezidentleri ençeme gezek satiranyň nyşanasy boldy. Häzirki prezident Fransua Olland 2014-nji ýylda, biwepalygy baradaky habar çykan badyna, özüniň ozalky söýgülisi Walerie Trierweiler bilen düşekde ýatan şekilde suratlandyryldy. Suratyň aşagynda bolsa "Trierweilerden" komment getirilýär: "Onuň gelmegi bilen hiç ýerde ösüş ýok, ne Ollandyň erkekliginde, ne-de gowuşgynsyz fransuz ykdysadyýetinde."
Iňlisçeden türkmençä geçiren Ýowşan Annagurban.


text:
Orsýetiň premýer-ministri we prezidentlige dalaşgär Wladimir Putin ýurtda barha güýçlenýän protest aksiýalaryny adamlaryň aladalanýanlygynyň alamaty diýip atlandyrdy.
1-nji fewralda eden çykyşynda Putin özüniň Kremle dolanyp barmagyna ýol açýan prezidentlik saýlawlarynyň iki tapgyrdan ybarat bolmagynyň ähtimaldygyny inkär etmedi. Emma, onuň sözlerine görä, şeýle bolsa, bu ýagdaý ýurtda syýasy durnuksyzlygy döredip biler.
"Hökümete ýol görkezmeli"
Putin orsýetli synçylaryň topary bilen Moskwada geçiren bu duşuşygynda syýasy göreşiň güýçli depginde gidýänligini, emma bu göreşiň jemgyýetiň hyzmatynda durýan hökümete ýol görkezmelidigini belledi:
—Goldaw bolmasa men işlemek islemeýärin we işlemerin. Munuň manysy ýok. Başga adamlar has gowy etmäge synanyşmaly bolarlar. Bu bolsa ýurdumyzyň raýatlarynyň Orsýetiň ykbalyny şol adamlara gowşurýanlygyny aňladar we şol adamlara ýurduň öňünde duran meseleleri çözmäge ýardam bermeli bolar.
Geçen ýylyň dekabr aýynda bolan parlament saýlawlarynyň yz ýany Moskwada we Orsýetiň beýleki şäherlerinde köpçülikleýin protest aksiýalarynyň ençemesi geçirildi. Synçylaryň köpüsi ol saýlawlary galp diýip atlandyrdylar.
Demonstrantlar Putiniň üçünji sapar prezidentlik wezipesine dalaş etmegine garşy çykyş edýärler we ony häkimiýeti öz eýeçiliginde saklamakda we öz bähbitlerini döwletiň bähbitlerinden ileri tutmakda aýyplaýarlar.
“Putin, git!”
“Solidarnost” hereketi Kremliň golaýynda duran beýik binanyň üstünde “Putin, git! ” diýen uly şygary ýerleşdirdi.
Hepdäniň çarşenbe güni Putini tankyt edýän “Solidarnost” hereketi Kremliň golaýynda duran beýik binanyň üstünde “Putin, git! ” diýen uly şygary ýerleşdirdi. Bu şygar iki sagada golaý wagtlap asylgy durdy, emma soň polisiýa tarapyndan ýok edildi.
Aktiwist Pawel Ýelizarowyň “Roýter” agentligine aýtmagyna görä, bu şygary ýerleşdirmek bilen, syýasy oppozisiýa öz pikirini hökümetiň dykgatyna ýetirmek maksadynay göz öňünde tutdy:
—Häkimiýetleriň biziň protestlerimize köpçülikleýin çykyşlardan soň hem üns bermeýänligine düşündik. Biz Putiniň häkimiýet başyndan çekilmegini talap etmek üçin täze ýollary gözleýäris. Sebäbi biz Putiniň 12 ýyllap höküm sürmegi Orsýet üçin ýeterlik diýip hasap edýäris.
Köpçüligiň pikirini öwrenýän Lewada merkeziniň täze barlaglary Orsýetiň raýatlarynyň 80%-niň 4-nji martda boljak prezidentlik saýlawlarynda Putin ýeňer diýip hasap edýänligini görkezdi. Pikir soralyşygyna gatnaşanlaryň ýarpysyndan gowragy Putin saýlawlaryň birinji tapgyrynda ýeňiş gazanar diýen pikirde. Bu pikir soralyşyk 20-23-nji ýanwar aralygynda geçirildi.


text:
Liwiýanyň döwlet eýeçiligindäki habar gullugy premýer-ministr Ali Zeýdanyň öňki söweşiji topary tarapyndan tussag edilenden birnäçe sagat soň azat edilendigini habar berýär.
Habar gullugy Zeýdanyň azatlyga goýberilmegi barada goşmaça maglumat mälim etmedi.
Penşenbe güni ir bilen söweşijileriň öňki harby ýolbaşçysy şenbe güni Liwiýada ABŞ-nyň güýçleri tarapyndan Al-Kaýdanyň ýokary derejeli şübhelileriniň biriniň tussag edilmeginde Zeýdanynyň hökümetiň eýelän roly üçin, onuň tussag edilendigini aýdypdy.
Öňki söweşiji Zeýdanyň ýurduň “prokuraturasynyň buýrugy” esasynda tussag edilendigini belläpdi. Emma Liwiýanyň hökümeti bolsa premýer-ministriň tussag edilmegi baradaky buýrukdan habarsyzdygyny aýdypdy.


text:
Anna güni geçirilen Ministrler Kabinetiniň Mejlisinde Türkmenistanyň senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň başlygy A.Dadaýew ýurduň prezidentine özüniň ýolbaşçylyk edýän birleşmesiniň «Rysgal» atly gazetiniň ilkinji sanyny gowşurdy.
Şu ýylyň 9-njy iýulynda geçiren Ministrler Kabinetiniň mejlisinde Berdimuhamedow ýurtda hususy gazetdir žurnallary döretmek hakda aýdyp, bu babatda ýurduň senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň öz gazetiniň hem-de žurnalynyň döredilmeginiň maksada laýyk boljakdygyny belläpdi. Şol mejlisde prezident hususy gazetdir-žurnallary döretmek meselesini beýleki pudaklar babatda-da öwrenilmelidigini aýdypdy.
«Rysgal» gazeti ýurduň baştutanynyň tabşyrygyna laýyklykda döredilen hususy gazetdir. Ýöne ol Türkmenistanda hususy gazet hökmünde neşir edilip başlanan ýeke-täk gazet däldir. «Rysgaldan» başga «Biznes Reklama» hususy gazet hökmünde indi on bäş ýyl töweregi bäri neşir edilip gelinýär.
Berdimuhamedow BMG-niň sessiýasyna gatnaşar
Ministrler Kabinetiniň mejlisinde wise-premýer R.Meredow çykyş edip, BMG-niň Baş Assambleýasynyň 65-nji sessiýasyna gatnaşmak üçin Türkmenistanyň hökümet delegasiýasynyň 19-23-nji sentýabrynda Amerikanyň Birleşen Ştatlaryna boljak saparyna görülýän taýýarlyklar barada ýurduň prezidentine hasabat berdi. R.Meredowyň hasabatyna laýyklykda Türkmenistanyň prezidenti Nýu-Ýorkda beýleki döwletleriň baştutanlary, görnükli syýasy işgärler, iri biznesiň wekilleri bilen ikitaraplaýyn duşuşyklaryň birnäçesi geçirer.
Şeýle hem Ministrler Kabinetiniň mejlisiniň barşynda Türkmenistanyň Mejlisiniň başlygy A.Nurberdiýewa çykyş edip, Mejlisiň 4-nji çagyrylyşynyň nobatdaky maslahatynyň 25-nji sentýabrda geçiriljekdigini aýtdy.
A.Nurberdiýewanyň beren hasabatyna laýyklykda, täze kanun taslamalarynyň, kadalaşdyryjy hukuk namalarynyň birnäçesi Mejlisiň deputatlarynyň garamagyna hödürlener.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Ysraýyl bilen Hamazyň ikisi hem Gazada bolan ýedi hepdelik konfliktde ýeňiş gazanandygyny aýtdy.
Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu 27-nji awgustda Hamaz berk uruldy we hiç bir talabyny durmuşa geçirdip bilmedi diýdi.
Gazada bolsa, maskaly jeňçiler weýran edilen jaýlaryň harabalarynyň üstünde toplanyp, pulemýotlaryny, granatomýotlaryny, raketalary we tanka garşy raketalaryny güjeňlediler.
26-njy awgustda soňlanan söweşde 2100-den gowrak adam öldürildi, olaryň köpüsi palestinaly.
Şu arada BMG-niň Bütindünýä Azyk programmasy bir kerweniniň Gaza girendigini, onuň 150 müň adama bäş gün ýetjek azyk eltendigini aýtdy.


text:
Gepleşikler
Türkiýe
Trampyň kasam edişlik dabarasyna Çawuşogly gatnaşar
ABŞ-nyň 44-nji Prezidenti Barak Obama wezipesini Trampa tabşyrar
DAIŞ-e agza 20 terrorçy öldürildi
Türk ýaragly güýçlerinden berlen beýanata görä, operasiýanyň 147-nji gününde DAIŞ-e degişli 106 –e hüjüm guraldy
“Ähli terror guramalar şol bir ssenariýanyň aktýorlary”
Türkiýäniň Prezidenti R.T. Erdogan atlary, sözleýişleri tapawutly bolsada ähli terror guramalarynyň şol bir ssenariýanyň aktýorlarydygyny belledi
Dünýä
Hyzmatdaş güýçler Al Babyň golaýynda howa hüjümine başlady
Aýa çykan soňky astronawt Ýudžin Sernan aradan çykdy
Aýa çykan soňky astronawt Ýudžin Sernan 82 ýaşynda hassahanada aradan çykdy
Türk Dünýäsi
"Astana Siriýa gepleşiklerine taýar"
Gazagystanyň Daşary işler ministrligi paýtagt Astanada geçiriljek Siriýa gepleşikleri üçin ähli taýarlyklaryň görlendigini mälim etdi
Türkmenistanyň Prezidenti Gyrgyz Respublikasynyň Prezidentine gynanç hatyny iberdi
Azerbaýjan TANAP taslamasy üçin 400 million dollar karz alar
Bütindünýä Banky bilen Azerbaýjanyň hökümetiniň arasynda Trans Anadoly tebigy gaz turba geçiriji taslamasy üçin 400 million dollarlyk kredit şertnamasyna gol çekildi
Medeniýet, Sungat we Sport
“Türkiýäni söýýäris”
Manekenleriň bu wideosy gysga wagtyň dowamynda ençeme adam tarapyndan görüldi we örän halandy
Germaniýada ýylyň milli futbolçysy Mesut Özil saýlandy
Germaniýada ýylyň milli futbolçysy Germaniýanyň milli ýygyndysynda oýnaýan asly türk bolan Mesut Özil saýlandy
Dokumental filmler 9-njy gezek bäsleşýär
Bäsleşige gatnaşmak isleýänler www.trtbelgesel.com internet saýtyndan doly maglumat alyp bilerler
Ykdysadyýet
Syýahatçylykda täze rekord
BMG-nyň Bütindünýä Syýahatçylyk guramasy syýahatçylyk pudagynda täze rekorda ýetilip, geçen ýyl dünýäde 1 milliard 235 million adamyň syýahat edendigini mälim etdi
Erdogan Russiýa eksportyň türk lirasy bilen edilmegini isledi
Erdogan bu barasynda Ankarada geçirilen açylyş dabarasynda aýtdy
Prezident Erdogan Beştepede ykdysady pudagyň ýolbaşçylary bilen maslahat geçirdi
Prezident R.T.Erdogan ykdysadyýetde soňky günlerde başdan geçirilýän şertleri seljermek üçin degişli ministrler we ýokary derejeli býurokratlar bilen duşuşdy
Aktual Meseleler
Türkiýäniň we Ýewraziýanyň Gün Tertibi
2016-njy ýylyň dowamynda Türkiýede we türki dilli döwletlerde köp sanly waka şaýatlyk etdik
Aýyň Soragy
Aýyň soragy
Bize dogry jogaby ýollan diñleýjilerimiziñ arasyndan çekiljek bijelere göra 3 dińleýjimize TSR tarapyndan sowgat beriler
Aýyñ soragy 01.12.2016
Bize dogry jogaby ýollan diñleýjilerimiziñ arasyndan çekiljek bijelere göra 3 dińleýjimize TSR tarapyndan sowgat beriler
Aýyñ soragy 01.11.2016
Bize dogry jogaby ýollan diñleýjilerimiziñ arasyndan çekiljek bijelere göra 3 dińleýjimize TSR tarapyndan sowgat beriler


text:
Anna güni Halkara Walýuta Fondunyň ozalky başlygy Dominike Strauss-Kahn we onuň aýaly Anne Sinkleýr Fransiýanyň “Closer” atly žurnalyny özleri barada ýalan maglumat ýaýratmakda aýyplap, ony suda bermekçidiklerini mälim etdiler.
Bu är-aýal “Closer” atly žurnalyň ýakynda özleriniň aýrylyşandyklary barada toslama maglumat çap edendigini aýdýar. Ýöne, şol bir wagtyň özünde-de, Dominike Strauss-Kahn we Anne Sinkleýr özleriniň aýrylyşmak planlarynyň bardygy ýa ýokdugy barada hiç hili beýanat etmediler.
Bu wakanyň fonunda Fransiýanyň kanun goraýjy organlary 63 ýaşly Dominike Strauss-Kahna gizlin jelephanalaryň işine dahyllylykda bildirilýän aýyplamalar boýunça derňew işlerini alyp barýarlar.


text:
Aşgabat, 12.02.2015. “Türkmenportal”.
Türkmenistanyň energetika strategiýasynyň diňe çig maly ugratmak bilen çäklenmeýär. Pudakda ylmy tehniki ösüşiň soňky gazananlaryny peýdalanmak, nebithimiýa pudagynyň kärhanalaryny tehniki taýdan enjamlaşdyrmak, täze gaz we nebiti gaýtadan işleýän önümçilikleri gurmak onuň ileri tutulýan ugry bolup durýar. Hususan-da, durkunyň düýpli täzelenmegi we döwrebaplaşdyrylmagy netĳesinde Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumy Merkezi Aziýada ýokary oktanly awtomobil benzinini, uçar kerosinini, gidro usul arkaly arassalanan dizel ýangyjyny, nebit koksuny, tehniki ýaglary, suwuklandyrylan gazy öndürýän iri topluma öwrüldi. Häzir TNGIZT-de, şeýle hem Seýdiniň NGIZ-inde iri maýa goýum taslamalaryny amala aşyrmak dowam edýär. Olar nebiti gaýtadan işlemegiň çuňlugyny artdyrmaga, dünýä bazarlarynda uly islege eýe bolan nebit önümleriniň hilini we mukdaryny ýokarlandyrmaga, olaryň görnüşini giňeltmäge gönükdirilendir diýip, “Nebit-gaz”gazeti belleýär.
Tebigy gazy gaýtadan işleýän senagat önümçilikleriniň döredilmegi bilen milli ykdysadyýetimiziň dürli pudaklarynyň öňünde täze mümkinçilikler açylýar. TNGIZT-de nebiti gaýtadan işlemekden alynýan suwuklandyrylan gazdan polipropilen öndürýän desgalaryň gurulmagy ýurdumyzyň gazhimiýasynyň emele gelmeginde ilkinji ädim boldy. 2014-nji ýylyň aprelinde bolsa Hazaryň kenarynda ýerleşen Gyýanly şäherçesinde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda polietilen we polipropilen öndürýän iri gazhimiýa toplumynyň düýbi tutuldy. Mundan başga-da, geçen ýyl Ahal welaýatynda, Owadandepede tebigy gazdan benzin öndürýän zawodyň gurluşygyna girişildi. Täze tehnologiýalar bilen üpjün edilen kärhana Euro-5 standarty boýunça ýokary ekologik talaplaryna laýyk gelýän A-92 kysymly benziniň ýylda 600 müň tonnasyny öndürer.
Şeýlelikde, nebitgaz senagaty täze — innowasion tehnologik derejä tapgyrlaýyn geçirilýär. Şunuň bilen baglylykda ýurdumyzyň baý ýangyç serişdeleriniň elektroenergetika, himiýa senagatyny we beýleki pudaklary ösdürmek üçin esas bolup hyzmat edýändigini hem bellemek gerek. Ýangyç energetika toplumynyň getirýän girdejileri ileri tutulýan milli taslamalary, şol sanda durmuş ulgamyny ösdürmek bilen bagly bolan taslamalary amala aşyrmaga gönükdirilýär diýip, “Nebit-gaz” gazeti aýratyn belläp geçýär.


text:
Golaýda türkmen mekdeplerinde soňky jaň dabaralary boldy. Resmi maglumatlara görä, Türkmenistanyň orta mekdeplerini ýylda 100 müňden gowrak oglan-gyz tamamlaýar.
Aýdylmagyna görä, bu uçurymlaryň diňe 10 müňden gowragy orta mekdepden soň okuwyny dowam etdirmäge mümkinçilik tapýar. Şol bir wagtda, ýurt içinde ýokary bilim almak, hünär öwrenmek mümkinçilikleriniň çäkliligi sebäpli, her ýyl müňlerçe oglan-gyz daşary ýurtlara okuwa gidýär.
Ýerli synçylaryň käbiri Türkmenistanda ýokary bilim meselesinde toplanan problemalaryň indi kem-kemden çözülýändigini, ümzügiň ileridigini aýdýar.
Emma ýurtdaky bilim reformasynyň juda haýal barýandygyny aýdýan synçylar hem bar.
Eýsem, bu haýallyga nämeler sebäp bolýar? Has dogrusy, türkmen ýaşlarynyň ýokary bilim almagyna päsgel berýän esasy problema näme we bu ýerde nähili çözgütler bolup biler?
Şu soraglara "Tegelek stol" diskussiýasynda türkmenistanly ýazyjy we ýerli synçy Amanmyrat Bugaýew, ozalky pedagog we aktiwist Nurberdi Nurmämmedow we Orsýetden pedagogiki ylymlaryň kandidaty Serdar Ataýew dagylar jogap berýärler.
Şu temadan geçirilen "Tegelek Stol" gepleşigini diňlemek üçin, şu ýere basyň:


text:
Ýaponiýanyň parlamentiniň aşaky öýi Şinzo Abeni ýurduň täze premýer-ministri diýip tassyklady. Abe özüniň Liberal Demokratik partiýasyna üç ýyl ýolbaşçylyk edenden soň, 16-njy dekabrdaky saýlawlarda üstünlik gazanypdy.
Çarşenbe günüň soňuna çenli Abeniň öz hökümetiniň düzümini mälim etmegine garaşylýar. 58 ýaşly Abe soňky alty ýylyň dowamynda ýurduň ýedinji premýer-ministri boldy.
Onuň hökümeti Ýaponiýanyň çökgünlikdäki ykdysadyýetini gaýtadan dikeltmek we regional güýç bolan Hytaý bilen aralaryndaky territorial dartgynlylygyň hötdesinden gelmek ýaly problemalar bilen ýüzbe-ýüz bolar.
Abe mundan ozal 2006-2007-nji ýyllar aralygynda ýurduň premýer-ministri bolupdy.


text:
Ukriananyň ozalky premýer-ministri Ýuliýa Timoşenko özüne garşy bildirilýän täze jenaýat aýyplamasy boýunça duşenbe guni Harkow şäherinde geçiriljek sud prosesine gatnaşmaz.
Ukrainanyň türmeler boýunça döwlet edarasynyň resmileri germaniýaly lukmanlaryň Ýuliýa Timoşenkonyň keselhanadan çykarylan halatynda, onuň saglyk ýagdaýynyň ýaramazlaşmak howpunyň bardygyny duýdurandyklaryny aýdýarlar.
Ýuliýa Timoşenko häzirki wagt Harkow şäheriniň keselhanasynda oňurga keselinden bejergi almagyny dowam etdirýär.
Wezipesinden hyýanatçylykly peýdalananlykda aýyplanyp, geçen ýyl 7 ýyl türme tussaglygyna höküm edilen Ýuliýa Timoşenko garşy Ukrainanyň häkimiýetleri salgyt galplyklarynda-da täze jenaýat aýyplamasyny bildirýärler.


text:
Soňky günlerde wideoýazga düşürilen türkmen aýdymlarynyň sany köpelýär. Olaryň arasynda Myrat Öwezowyň “Aýnama”, Maral Çommyýewanyň “Zanowo naçat”, ýagny “Täzeden başlamak”, Şamyrat Orazowyň “Bu şäher” ýaly aýdymlary bar.
Türkmen aýdymçalarynyň ençemesiniň aýdymlaryny wideoýazga düşürýän Şatlyk Sopyýew tarapyndan gurnalan ýaryşda ýeňiji bolan Maral Çommyýewanyň täze klibi baradaky maglumat Sopyýewiň “VKontakte” sosial ulgamyndaky sahypasynda çap edilipdir.
Çommyýewanyň rus dilinde ýerine ýetiren aýdymynyň aşagynda “VKontakte” sosial ulgamynyň käbir agzalary “bet aýdylan aýdymdygyny” diýip, berekella berseler, käbirleri bolsa “ilkinji aýdymyny türkmençe aýtsa, has gowy bolardy” diýip, bu ugurdan öz tapawutly garaýyşlaryny beýan edipdirler.
8-nji awgustda çap edilen bu wideoýazgy 19-njy awgusta çenli 73 sapar halanyp, 10 gezek hem gaýtadan çap edilipdir we oňa jemi bäş teswir ýazylypdyr.
Soňky döwürde Twitter sosial ulgamynda “Oýlanşyp ýaz” häştägi bilen tweet paýlaşýan Oýlanşyp ýaz atly agzanyň işjeňligi hem beýleki agzalaryň ünsüni özüne çekýäne çalym edýär. Soňunda “Oýlanşyp ýaz” häştägi ýazylyp paýlaşylan tweetleriň arasynda “Dünyä ajy bolsa, janyňy beýle söýmezdiň”, “Hiç bir kagyz bölegi 7 gezekden köp ikä eplenmez” ýaly ýazgylar bar. Oýlanşyp ýaz atly agzanyň "Söýgim üçin ölmäne taýýar" diýýänler! Ilki söýgiňiz üçin ýaşamagy başaryň!” diýen tweeti 6-njy awgustdan 19-njy awgusta çenli alty sapar halanyp, iki gezek hem gaýtadan çap edilipdir.
“Ertir.com”
“Ertir.com” sosial ulgamynda bolsa m§m atly agza tarapyndan “Öýlenmelimi ýa-da öýlenmeli däl?” ady bilen paýlaşylan tema agzalaryň käbirleriniň arasynda uly gyzyklanma döredipdir. 8-nji awgustda paýlaşylan bu tema 19-njy awgusta çenli 971 sapar okalyp, 31 gezek hem halanypdyr we oňa jemi 63 sany teswir ýazylypdyr.
Bu temada şeýle diýilýär: “...Bir topary aýdýar - "samsyk bolma… öýlen"... Beýlekiler aýdýar - "samsyk bolma… öýlenme" - diýýärler... Indi şu taýda samsyk bolmajak bolsaň, näme etmeli? Kim bolmaly onda? Eger-de öýlenmekçi bolsaň, onda nähili zenana? Ýaşy ulusy gowumy, ýaşy kiçisi?” diýlip soralýar.
Temanyň aşagynda ilkinji bolup teswir galdyran Wirus atly agza: “Öýlenmeli hem hakyky erkek bolmaly, galan problemalar özi düzelýär” diýip ýazypdyr. Abdurahman atly beýleki bir agza bolsa: “Aý, sen bu at dakyşyň bilen öýlenmän geçäýmeseň. Ýigitlik bir gyzyl güldür, wagty gelende öýlenen ýagşydyr diýen goşgyny eşitmediňmi? Şonuň üçin öýlen, saýlap bilmeseň, ejeňe saýlat, olar gowy saýlaýandyr diýýädi öýlenenler-ä” diýip, bu tema boýunça öz ýaňsyly garaýşyny ýazypdyr.
Aýjagaz atly ýene bir agza: “Aslynda men gyz maşgala bolup, "öýlen ýa-da öýlenme" diýip biljek däl, ýöne mydama adamda şol isleg dörän mahaly öýlenmeli diýip düşünýärin. Ýagny, belli bir adam bilen öz ömrüňi bile geçirmäge isleg dörände, öýlenmelimikä diýýän” diýip, ýönekeý durmuş pelsepesine daýanýan maslahaty beripdir.


text:
Ýokary derejeli türkmen býurokratlary ýene-de korrupsiýada tutuldylar. Bu gezek paş ediji ýurduň prezidenti däl.
Ýene bir mesele gümürtikligine galýar - Gurbanguly Berdimuhamedow öz arkasyndan uly möçberli korrupsiýa häsiýetli söwdanyň edilendigini bilýärmikä? Bu barada Türkmenistanyň kanun goraýjy organlary däl-de, ABŞ-nyň Adalat ministrligi habar berdi.
Bäş ýyllyk derňewleriň netijesine görä, ýeňil maşyn öndürýän meşhur amerikan-nemes kompaniýasy “Daimler” türkmenistanly we özbegistanly resmi çinowniklere uly sowgatlar eçilipdir, pul we hatda bronlanan awtomabilleri hem serpaý ýapypdyr.
Ýer astyndan…
“Daimler” firmasynyň Türkmenistanda baryp 2000-nji ýyldan beýläk ýer astyndan aktiwleşendigini derňew hasaba aldy. Ýurda eltmegiň çykdajylaryny-da üstüne goşmak bilen bahasy 300 000 dollarlyk lýuks ulagy “ýokary derejeli bir çinownige” sowgat edilipdir.
Ol onuň doglan gününe sowgat hökmünde resmileşdirilipdir. Ýöne dokumentde türkmen býurokratynyň ady anyk görkezilmändir. Eger şol sowgat türkmen hökümetine berilmedik bolsa, “Daimler” konserniniň bu ýurtda söwdasynyň howp astyna düşjekdigine firmanyň ýolbaşçylary ynanýarlar.
Bu firma türkmen hökümetine ýene bir hyzmat etdi. Ol “Ruhnamanyň” nemes diline terjimesini gurnap, bahasyny töläp, şol kitaby neşir etdirdi. Nemesçe “Ruhnama” 10 müň nusgalykda çykaryldy. Onuň umumy bahasy 250 000 dollar. “Daimler” firmasy öz buhgalter hasabatynda şol çykdajyny “Türkmen bazaryny ösdürmek üçin inwestisiýa” diýip resmileşdiripdir.
Mundanam başga ABŞ-nyň Adalat ministrligi “Daimler” kompaniýasynyň türkmen hökümetine maşyn satmagy ýola goýmak maksady bilen türkmen hökümetindäki dürli çinowniklere para berendigini ýüze çykarypdyr.
Biwagt ýüze çykdy
1998-nji hem 2008-nji ýyllar aralygynda firmanyň şunuň ýaly bikanun işler edendigini ABŞ-nyň kanun goraýjy organlary ýüze çykardy. Başgaça aýdylanda, türkmen çinownikleri diňe bir S.Nyýazow döwründe däl, ondan soň, G.Berdimuhamedowyň döwlete baştutanlyk edýän mahalam bu firmanyň ullakan sowgatlaryny alyp gelipdir.
Bu dawa biwagt ýüze çykdy diýse bolar. Türkmen häkimiýetleri ýurdy dünýä bazarynda daşary ýurt inwestisiýalary üçin açyk hem ynamdar ýurt hökmünde görkezmäge çalyşýar.
Elbetde, häkimiýetiň ýokary gatlaklaryndaky şunuň ýaly galplyklar Türkmenistanyň potensial partnýorlarynyň gözüniň alynda onuň abraýyny dökýär. Mundanam başga, häkimiýetiň ýokary gatlaklaryndaky korrupsiýa Nyýazowdan soňky dolandyryjy elitanyň töweregine jemgyýeti çekmek meselesine paýhynlaýjy täsir ýetirýär.
Geň netijeler
G.Berdimuhamedowyň komandasyndaky propagandistler S.Nyýazow döwründe kök uran ideologik ýörelgäniň ornuny tutup biljek täze gymmatlyk döretmäge synanyşýarlar. Mundan geň netijeler çykýar: edil köne režimde bolşy ýaly, häzirem ogurlyk dowam edýär.
Elbetde, şunuň ýaly netijeler şu günki häkimiýet eýelerine jemgyýetiň ynamyny asla pugtalandyryp bilmeýär. “Daimler” korporasiýasyndan alnan paranyň töwereginde dörän dawa, galmagal, ykbalyň emri bilen, tutuş Türkmenistan boýunça yglan edilen “sagdyn durmuş obrazy” baradaky kampaniýanyň gyzgalaňly döwrüne gabat geldi.
Hökümet 7-nji aprelde bellenýän bütindünýä saglyk gününe taýýarlyk bilen başagaý. Netijede fiziki taýdan sagdynlyk barada ýokardan berlen görkezme gizlin, jemgyýeti paýhynlaýjy korrupsiýa bilen utgaşyp gidýär. Eger ruhy göwreden aýryp bolmaýan bolsa, onda nädip ruhy taýdan täzelenmezden fiziki sagdynlygy gazanyp bolar?
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň karary bilen “Owaz” radiokanaly, “Türkmen owazy”, telekanaly açylyp, olarda gije-gündiziň dowamynda türkmen aýdym-sazlary, esasan hem , estrada aýdym-sazlary goýberilýär. Beýleki tele-radio kanallarynda-da aýdym-saza uly orun berilýär.
Saparmyrat Nyýazowyň döwründe gadagan edilen dutara, estrada bagşylarymyza hem aýdym-saz älemine goşulmaga häzir belli bir mümkinçilikler döredi. Häzir ussat bagşylarymyz Sahy Jepbarowyň, Nurberdi Gulowyň, Ödenýaz Nobatowyň, Annaberdi Atdanowyň, Bally Hajynyň aýdymlary hem arhiwden alnyp, efire yzygiderli berilýär. Ýöne bu zatlara seretmezden, häzirki zaman aýdym-sazlarynyň halkyň islegini kanagatlandyrmaýandygyny döwlet baştutany hem aram-aram nygtaýar.
Ussat bagşylarymyzyň käbir aýdym-sazlary efirde ýaňlansa-da, olaryň nusgawy şahyrlarymyzyň sözlerine sosial-tankydy hem durmuşy temadan döreden aýdymlary efire goýberilenok. Beýik akyldarymyz Magtymguly Pyragynyň sözlerine döredilen «Ýyka başlady» diýen aýdymy ussat bagşylarymyz diňe bir efirde däl, eýsem, toý-tomguda aýtmaga-da çekinýärler. Sebäbi bu goşguda «Orramsydan bolan haramhor begler ýurdy bir ýanyndan ýyka başlady» diýen setirler bar. Bu setirleri ýolbaşçylaryň özlerine çekýän bolmagy mümkin. Şonuň üçin bolsa gerek, Magtymguly Pyragynyň bu aýdymyny aýtmak Nyýazow döwründen bäri bagşylara gadagan.
Nusgawy şahyrlarymyzyň diňe yşky-liriki temadan döreden goşgularynyň sözlerine aýdym aýtmak rugsat berildi.
Aýdymlaryň hili
Efire berilýän aýdymlaryň deň ýarysy ýurtdaky syýasaty taryplaýan aýdymlar, olaryň aglabasy-da, esasan, «Arkadag» temasyndan düzülen aýdymlar. Ol aýdymlaryň-da sözleri örän gowşak. “Arkadagyň nurundan gülleýär Diýar” diýen ýaly, bimany syýasy aýdymlaryň birnäçesi gije-gündiz efirde ýaňlanyp dur. Ol “aýdymlar” ogurlanan daşary ýurt sazlaryna goşulyp aýdylýar, emma ol aýdymlaryň söz-saz äheňi biri-birine gabadam gelenok.
«Beterinden beteri bar» diýleni, sözi bir zat, sazy başga zat diýip duran aýdymlaryň ýörite tansçylary-da bar. Ol tansçylaram saza-söze-de goşulman, haýsydyr bir millilige esaslanýan tansy ýerine ýetirýärler. Onsoň ol aýdymlara «tomaşa» diýmän, name diýersiň?! Raýatlarymyz syýasy aýdymlaryň sözüne asla üns bermän, ogurlygam bolsa kämil sazyny diňläp, tansyna tomaşa edýändiklerini aýdýarlar.
Türkmen senzurasam, çeper eserleriň, poeziýanyň hiline jogap bermek üçin döredilen Maýa Mollaýewanyň ýolbaşçylygyndaky ýörite toparam syýasy temadaky eserleriň, goşgularyň hiline däl-de, badyhowalygyna üns berýäne meňzeýär.
Estrada aýdymlarynda häzirki zaman söýgi temasyndan aýdylýan aýdymlaryň sözleri örän gowşak, üstesine hem suwjuk sözlerden ybarat. “Men seni söýýän, ugruňda köýýän” ýa-da “Men seni söýdüm, sen meni söýmediň, biwepa ýarym” diýen ýaly setirleri söýgi temasyndan aýdylýan aýdymlaryň aglabasyndan tapmak mümkin.
Il içinde ykrar edilen estrada bagşysy hem özüniň: “Gitdiň meniň elimden, gelin bolduň, Miwe. Gel duşuşaly, Miwe, gel görşeli, Miwe” diýip, biriniň gelni bolan maşgalany duşuşyga çagyrýan “aşyk” ýigidiň setir bogunlary-da gabat gelmeýän aýdymy aýdýanlygy üçin müýnem edip duranok.
Kim günäkär?
Häzir türkmen estrada aýdymynyň sözüniň gowşak, suwjuk, sazynyň ogurlykdygy üçin diňe bagşylary günäkärlemek nädogry bolar. Sebäbi häzirem ýazyjy-şahyrlarymyz syýasy goşgulary döredip, baýrak almak, şeýdip, iň bolmanda orta derejede ýaşamak isleginden ugur alýarlar. Kompozitorlaram syýasy, döwlet baştutanyny mahabatlandyrýan aýdym-sazlary döretmäge höweslendirilýär. Şonuň üçinem bagşylarymyz, esasanam, ýaş estrada aýdymçylarymyz hiç hili ýardamsyz, ýöne berk syýasy galyba salnan aýdymlary aýtmaga mejbur bolýarlar.
Häzirki zaman aýdym-sazlarynyň halkyň talabyny ödemeýänligi ýurtda metbugat azatlygynyň, döredijilik erkinliginiň ýoklugyndandyr. Şol sebäplem Akmuhammet Saparow, Leýla Şadurdyýewa ýaly ussat aýdymçylarymyzyň aýdymlary efire goýberilenok. Gadagan edilýän “gara sanawlar” diňe saklanyp galmak bilen çäklenmän, onuň üsti ýetirilýär. Şonuň üçinem Laçyn Mämmedowa, Mähri Goçowa, Döwran Saparow ýaly halkyň söýgüsini gazanan estrada aýdymçylarymyzyň hem birnäçesi düşnüksiz sebäplere görä gadaganlyga düşürilipdir.
Sözümizi jemläp aýdanymyzda, aýdym-saz sungatymyzyň halkyň islegini kanagatlandyrmagy üçin metbugat azatlygynyň bolmagy, ýazyjy-şahyrlara, bagşylara döredijilik erkinliginiň berilmegi gerek. Iň esasy hem, döwlet syýasatynyň medeniýete gözegçilik etmegini bes etmegi zerur. Türkmen aýdym-saz sungatyny pajarlap ösdürmegiň hatyrasyna döwlet ýolbaşçylarymyz şu hakykata düşünerler diýip umyt edýärin.
Döwletmyrat Ýazgulyýew türkmenistanly garaşsyz žurnalist, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerriniň Moskwada geçirip başlan duşuşyklarynda Siriýada graždan urşunyň soňuna çykmak boýunça syýasy tagallalar we gündogar Ukrainada parahatçylyk ugrundaky ylalaşygy berjaý etmek bilen bagly meseleleriň gozgalmagyna garaşylýar.
Kerri 15-nji dekabrda irden Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow bilen gepleşdi. Ol günüň dowamynda prezident Wladimir Putin bilen hem duşuşar.
Kerriniň Orsýete edýän bu sapary dünýäniň täsirli ýurtlarynyň Siriýa boýunça gepleşikleriniň üçünji tapgyrynyň öňüsyrasyna gabat gelýär. Gepleşikler 18-nji dekabrda Nýu Ýorkda geçiriler.
Orsýetiň daşary işler ministrliginiň 14-nji dekabrda çap eden beýannamasynda Kerri we Lawrow saparyň öňünde geçiren özara telefon söhbetdeşliginde taraplaryň käbir zerur şertler barada pikir alyşmagy zerurdygyny belläpdir.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Tehas ştatynyň Fort Fud etrabynda ýerleşýän harby bazada atylyp öldürilen 13 amerikaly esgeriň jaýlanyş çäresine gatnaşmak üçin şol ýere bardy.
Ak tamyň metbugat wekili Robert Gibis Obamanyň beýleki bir esger tarapyndan atylyp öldürilenligi aýdylýan şol esgerleriň hatyrasynyň hemişelik galjakdygyny aýan etmek üçin şol ýere sapar edýänligini aýtdy.
Şol wakany amala aşyranlykda şübhe edilýän maýor Nidal Malik Hassan bir polisiýa tarapyndan atylandan soň keselhana ýerleşdirilipdi. Onuň huşynyň sähelçe ýerine gelenligi aýdylýar.
Derňewçiler daşary ýurtda ýaşaýan radikal Ymam Anwar Al-Awlaki bilen aragatnaşyk saklamagyna garamazdan, Hassanyň terrorçylyk hereketlerine ýa şonuň ýaly hereketi amala aşyrmak baradaky planlara aralaşmanlygynyň tassyklanandygyny aýtdylar.
Emma muňa garamazdan Hassanyň şol hüjüm boýunça aňa ýöňkelýän aýyplama bilen bagly Birleşen Ştatlaryň harby sudyna çykaryljakdygy aýdylýar.
Mälim bolşuna görä, Amerikada doglan we geçmişi boýunça palestinaly musulman bolan Hassanyň Waşingtonuň Yrak we Owganystana hüjüm etmegine garşy çykýanlygy öňe sürülýär.


text:
Ýazyjy Seýitnyýaz Ataýew 87 ýaşynyň içinde aradan çykdy.
Seýitnyýaz Ataýew publisist, terjimeçi, kinossenariçi hökmünde giňden tanalýardy.
S.Ataýew publisistiki eserleri üçin Magtymguly adyndaky döwlet baýragy bilen sylaglandy.
Ýazyjynyň «Maýagözel» eseri il içinde has meşhur boldy. Ol uruş temasyndan ýazylan «Gazap» romanynyň we «Ölüm ýokdur, oglanlar» atly çeper filmiň ssenarisiniň awtorydyr.
Seýitnyýaz Ataýew Ikinji jahan urşuna gatnaşyp, orden-medallaryň birnäçesi bilen sylaglanypdy.
S.Ataýew Lew Tolstoýyň, Iwan Türgenýewiň, Ernest Hemiňweýiň eserlerini türkmen diline geçiripdi.


text:
Orsýetiň demirgazyk-günbatar etraplarynda raketalary ornaşdyrmak planyna Estoniýa alada bildirdi.
Estoniýanyň daşary işler ministri Urmas Paeti bu karary howsala dörediji atlandyrdy.
Geçen hepdäniň şenbe güni Orsýetiň guryýer güýçleriniň serkerdesi Aleksandr Postnikow Leningrad oblastynda “Isgender” raketalar toplumynyň ornaşdyryljakdygyny aýtdy.
Raketalaryň islendik tarapa täsir ediş güýji 400 kilometr bolup, ol diňe bir Estoniýada däl, NATO agza goňşy ýurtlar bolan Litwa bilen Latwiýadaky nyşanalary-da urup bilýär.


text:
Eýranyň ýokary ruhy lideri Aýatollah Ali Hameneýi 26-njy fewralda ýurtda saýlawlar üçin ses berişlikleriň başlan mahaly, eýranlylary köpçülikleýin saýlawlara gatnaşmaga çagyrdy.
“Men biziň halkymyz ir bilen ses berer diýip umyt edýärin... Olar öz dalaşgärlerini akyllylyk bilen saýlamalydyrlar... Köpçülikleýin saýlawlar Eýranyň duşmanlaryny lapykeç eder” diýip, Hameneýi ýurduň parlamenti we Ekspertler assambleýasy üçin saýlaw býulletenini oklandan soň aýtdy. Agzalýan assambleýanyň ýurduň ýokary ruhy liderini bellemäge we ony wezipesinden boşatmaga ygtyýary bardyr.
Şu ýylyň başynda Eýranyň dünýäniň iň kuwwatly ýurtlary bilen baglaşan möhüm ýadro ylalaşygy güýje gireni bäri, bu ýurtda geçirilýän ilkinji saýlawlardyr.
Bu ses berişiklere şol ylalaşyk we onuň amala aşmagynda rol oýnan Hassan Rohani barada geçirilýän referendum hökmünde garalýar.
Rohani öz saýlaw býulletenini oklandan soň, halkyň köpçülikleýin saýlawlara gatnaşýandygy barada maglumatlaryň gelip gowşandygyny aýtdy.


text:
Tähranda we Şirazda ýene iki sany sufiniň tussag edilendigi aýdylýar.
Simin Nematollahi we Kasra Nury Gonabadi Nematollahi mezhebiniň agzalary bolup, eýran häkimiýetleriniň barha güýçlenýän basyşyna duçar boldy.
Derwişler meselesini ýakyndan yzarlaýan Majzouban websaýty bu iki derwişiň eýran döwletine garşy propaganda ýaýratmakda aýyplanandygyny ýazýar.
Soňky ýyllarda eýran häkimiýetleri derwişleriň hudaýa ybadat edýän öýleriniň birnäçesini ýykdy we olaryň onlarçasyna dürre urmak hem türme jezalaryny berdi.


text:
Gündogar Ukrainada, parahatçlyk ugrundaky basyşlara garamazdan, söweşler dowam edýärkä, konfliktdäki taraplaryň ikisi-de ol ýa-da beýleki bir territoriýany eýelemekde üstünlik gazanýandyklaryny aýdaýarlar.
Ukrainanyň meýletinçi “Azow” batalýony 10-njy fewralda özüniň Mariupoldan demirgazyk-gündogarda ençeme obalary basyp alandygyny we orsýetçi separatsitleri Azow deňzindäki strategik port şäherinden yza serpikdirendigini sosial media arkaly habar berdi.
Gozglaňçylaryň harby sözçüsi Eduard Basurin separatist güýçleriň Debaltsewo şäheriniň daşyny gabandyklaryny we transport merkezini esasy gara ýoldan üzňeleşdirendigini 9-njy fewral agşamsy habar berdi.
Debaltsewo şäheriniň 25 000 çemesi ýaşaýjylarynyň aglaba bölegi şäherden ewakuasiýa edildi.
Debaltsewo urşuň güýçlenip, bir aýa golaý wagtlap dowam edýän söweşleriň ençemesiniň gidýän ýeridir. Regionda barýan urşuň pidalarynyň sany 5 350 adamdan aşdy.
ABŞ urşuň güýçlenmeginiň ok atyşygy bes edip, parahatçylygy dikeltmek boýunça geçen ýylyň sentýbarynda Minskde gelnen ylalaşyklaryň bozulmasydygyny we munuň “Orsýet tarapyndan goldanylýan separatistleriň basyşynyň” netijesidigini tekrarlaýar.
Ukrainanyň harbylarynyň metbugat-wekili Andriy Stelmakh gündogar Ukrainada soňky 24 sagadyň dowamynda Ukrainanyň pozisiýalaryna duşman tarapyndan hüjümleriň güýçlenendigini” 10-njy fewralda habar berdi. Stelmakh Ukrainanyň ýedi esgeriniň öldürilendigini we 23 adamyň ýaralanandygyny aýtdy.
Minsk sammiti
Ukrainanyň, Orsýetiň, Germaniýanyň we Fransiýanyň liderleriniň Ukrainadaky konfliktiň soňuna çykmak boýunça gepleşikleri geçirmek maksady bilen jemlenmegi üçin 11-nji fewralda Minskde sammitiň gurnalmagy teklip edildi.
Emma Germaniýanyň daşary işler ministri Frank-Walter Steinmeier duşuşygyň mümkinçiliklerine şübhe bildirdi we onuň geçiriljeginiň takyk däldigini aýtdy.
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin hem, eger dört lider “ençeme mesele” boýunça öňünden ylalaşyp bilmeseler, onda Minsk sammitiniň bolmajakdygyny aýtdy.
Ukrainanyň Donetsk regionyndaky orsýetçi separatistleriň lideri Denis Puşilin Ukrainanyň, Orsýetiň we ÝHHG-niň wekillerini öz içine alýan Kontakt toparynyň garaşylýan duşuşygyna gatnaşmak üçin 10-njy fewralda Minskde boldy.
Waşingtonda ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama urşuň soňuna çykmak ugrunda “eger diplomatiýa şowsuz” bolsa, Kiýewe goranyş ýaragalaryny ýollamak mümkinçiligine seredýändigini mälim etdi.
9-njy fewralda Germaniýanyň kansleri Angela Merkel bilen bolan gepleşikleriniň yz ýany Barak Obama diplomatik çözgüdiň henizem mümkindigine ynam baglaýandygyny aýtdy.
Orsýetiň roly
Şol bir wagtda-da Obama, emma Orsýetiň sentýabr aýynda Minskde Ukraina boýunça gazanylan ylalaşyk bilen bagly öz borçlaryny bozýandygy aýan diýip belledi: “Olaryň Minsk ylalaşygy boýunça öz üstüne alan borçlarynyň tas ählisini bozýandygy mälim, gündogar Ukrainadan goşunlaryny çykarmagyň ýerine, Orsýetiň goşunlary ol ýerde hereket etmegini dowam etdirýärler, separatistleri türgenleşdirýärler we hüjümleri sazlaşdyrmaga ýardam berýärler, ýaraglaryny çykarmagyň ýerine Orsýet [uruş barýan ýere] has köp tank, harby ulag we agyr artilleriýany iberýär”.
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Günbataryň ultimatumlaryna boýun bolmajagyny aýtdy.
Putin 10-njy fewralda orsýet diplomatlaryna ýollan telegrammasynda “bize näçe basyş edilýändiginiň parhy ýok”, Orsýet “adamlarymyzyň düýpli bähbitlerini we global howpsuzlygy hem durnuklylygy goramak boýunça garaşsyz daşary syýasatyna eýermegini dowam etdirer” diýdi.


text:
Ukrainanyň howpsuzlyk boýunça maslahatçysy Kiýew pitneçileriň kontrollugyndaky Donetsk we Luhanks regionlarynda 5-nji sentýabrda gol goýlan ýaraşyk ylalaşygynyň şertleri berjaý edilýändigi barada kanagatlanýança, orsparaz separatistler bilen täze parahatçylyk gepleşikleriň geçirilmeginde hiç hili manynyň ýokdugyny aýdýar.
Ukrainanyň Howpsuzlyk gullugynyň başlygynyň geňeşçisi Markian Lubkiwskiý 13-nji noýabrda “1+1” telekanalyna beren interwýusynda “Bizde ‘Minsk-1’ ylalaşygy barka, ‘Minsk-2’ ylalaşygy bolmaz” diýip, “Ukraina ‘Minsk-1’ ylalaşygyny ýerine ýetirýär, emma terroristler muny berjaý etmeýär” diýdi.
Ukrainanyň daşary işler ministri Dmitriý Kuleba hem, Kiýew diňe bar bolan ylalaşyk berjaý edilen mahaly, gepleşiklere dowam eder diýdi.
Ukrainada ok atyşygy bes etmek barada 5-nji sentýabrda gol goýlan ylalaşyga garamazdan amala aşyrylan çaknyşyklarda ýüzlerçe adam öldürildi. Bu çaknyşyklary amala aşyrmakda iki tarap hem bir-birini aýyplaýar.


text:
Günbatarly synçylar, şol sanda Jeams Town, Fondation edarasynyň eksperti Wladimir Sokoryň sözlerine görä, täze gurlan gazgeçiriji türkmenleriň bähbidine. Olar indi öz gazlaryna eýeçilik edip başladylar.
Bu barada Azatlyk Radiosynyň Germaniýadaky habarçysy Taher Shir Mohammadi Jamestown Foundation
edarasynyň eksperti Wladimir Sokor bilen söhbetdeş boldy.Azatlyk Radiosy: Jenap Sokor, Türkmenistan-Hytaý gaz turbageçirijisiniň işe girizilmegine nähili baha berýärsiňiz?Wladimir Sokor:
Türkmenistan üçin bu örän gowy waka. Sebäbi bu Türkmenistany Orsýete baglylykdan halas eder. Orsýetiň Türkmenistandan alýan gazynyň mukdary täze ýyldan soň kemeler. Türkmenistanda öndürilýän gazda Orsýetiň paýy azalar. Ýöne şu wagta çenli Orsýetiň we Hytaýyň türkmen gazy üçin töleýän bahasy barada anyk maglumat berilmän gelýär. Türkmenistan-Orsýet gazgeçirijisi partlansoň, Kreml türkmen gazyna täze baha kesmek isleýärdi. Orsýetiň teklibini türkmen tarapy kabul etmedi. Muňa garamazdan, prezident Medwedew hem-de „Gazpromyň“ başlygy Alekseý Miller birnäçe gezek Aşgabada baryp, türkmen prezidenti bilen gaz barada gepleşik geçirdiler.
Azatlyk Radiosy: Şunlykda indi Türkmenistan öz gazyny eksport etmekde garaşsyz boldy diýmek mümkinmi?Wladimir Sokor:
Türkmenistan nebit-gaz baýlyklaryny eksport etmekde garaşsyz bolmaga uly ädimleri ädýär. Türkmenistan-Hytaý gazgeçirjisi „Gazproma“ uly urgy boldy. Türkmenler indi öz gazyna eýe çykyp başladylar. Ozal Türkmenistan „Gazpromyň“, ýagny Orsýetiň monopoliýasyndady. Monopoliýa - bu bir döwletiň beýleki bir döwletiň eksportyny doly kontrol astyna almagy diýmekdir. Şu wagta çenli Türkmenistan „Gazpromyň“ doly kontrollygyndady. Häzirki dörän ýagdaý muny duýbünden üýtgedýär. Indi welin, Orsýetiň monopoliýasy Türkmenistanda gutardy diýmek mümkin.Azatlyk Radiosy: Siz mundan owal Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugyna beren interwýuňyzda "Hytaý Türkmenistandan uzakda ýerleşýär. Bu proýekt maliýe taýdan hytaýlylar üçin peýdasyz. Galyberse-de, Hytaýda ösen tehnologiýa ýok" diýipdiňiz. Häzir bolsa başga pikirleri aýdýarsyňyz. Näme üçin?Wladimir Sokor:
Menem, käbir beýleki günbatarly ekspertlerem şeýle ägirt uly ykdysady öňegidişlige garaşmaýardyk. Belli bolşuna görä, Hytaý döwlet monopoliýasy hökmünde energiýa pudagynda hususy gunbatarly energiýa konsernlerinden güýçli çykdy. Hytaýyň daşary syýasaty onuň syýasy bähbitlerinden däl-de, eýse onuň strategiki hem-de möhüm ykdysady planlaryndan ugur alýar.
Ekspertler Hytaýyň bu syýastyna indi düşünýärler. Şunlukda Hytaý nebit-gaz pudagynda Günbatar we Orsýet bilen deňeşdirilende sebitde hem de Türkmenistanda aktiw iş alyp barýar. Berdimuhamedow soňky döwürde Günbatara hem-de Hytaýa gaz satmagy maksat edindi. Ýöne muňa esasy itergi „Gazpromyň“ türkmen gazyna birtaraplaýyn baha kesmegi we 10-njy apreldäki partlama boldy. Men şol wagtlar ýazan makalalarymda „Gazprom“ Türkmenistana monopoliýasyny ýitirýär diýipdim.Azatlyk Radiosy: Hytaý Ýölötendäki gaz ýatagy ösdürmek üçin 4 milliard dollar maýa ýatyrjakdygyny hem yglan etdi. Siziň aýtmagyňyza görä geljekde Hytaý Türkmenistanda Günbatardan hem-de Orsýetden has-da guýçlener. Siz geljekde Hytaýyň Türkmenistandaky roluna nähili baha berýärsiňiz?Wladimir Sokor:
Geljekde Türkmenistanda Hytaýyň Orsýetiň hem-de Günbataryň arasyndaky bäsdeşlik hasam öser. Men ýene-de birnäçe ýyldan Hytaýyň täsiri Türkmenistanda birinji orunda, Orsýetiňki ikinji ýerde we Günbataryňky 3-nji ýerde bolar diýip, pikir edýärin. 90-njy ýyllarda „Transkaspiý“ proýekti amala aşmady. Günbatar 2005-nji ýylda Türkmenistany izolýasiýada saklamak syýasatyny öňe sürüpdi. Netijede Türkmenistanda Orsýetiň roly güýçlendi. Indi bolsa Günbatar Hytaýdan has yza galdy. Bu Orsýet hem-de Günbatar üçin ýaramaz ýagdaý we Hytaý üçin uly ýeňiş. Häzirki dörän ýagdaý türkmenler üçin has peýdaly we gowy.


text:
Türkmenistanyň orta mekdepleri 1-nji awgustdan başlap, şu ýyl 1-nji klasa gitjek çagalaryň dokumentlerini kabul edip başladylar. Häzir 6-7 ýaşly çagaly ene-atalar çagalarynyň dokumentlerini tabşyrýarlar.
Mekdebiň gapysyndaky bildiriş
Orta mekdebe girmek üçin tabşyrylmaly dokumentleriň bolsa sany şu ýyl köpelipdir. Öňler esasan medisina barlagy baradaky kagyzy tabşyrmaly bolan bolsa, indi mekdebe kabul ediljek çaganyň ýaşaýan ýeri baradaky nomer 3 formaly sprawkany hem tabşyrmaly. Şeýle-de, çaganyň özi hem-de käbir maşgala agzalary barada maglumat soraýan anketany hem doldurmaly.
Şol anketada okuwçynyň kakasy, ejesi, atasy, enesi, babasy, mamasy we doganlary barada maglumatlar görkezilmeli. Şeýle-de bu anketanyň ahyrky grafasynda olaryň sud edilip-edilmändigi baradaky grafa-da bar.
Gözegçilik
Mekdep okuwçysyndan onuň maşgala agzalary barada jikme-jik maglumat soralmagyna öwrenişendigini aýdyp, käbirleri muňa biparh garaýandygyny bellese, adamlaryň arasynda bu ýagdaýa nägilelik bildirýänleri-de bar.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir raýatlar bu düzgüniň çagalary döwlet tarapyndan kontrollyk astyna almak maksady bilen girizilendigini aýdýarlar.
Hususan-da, bu anketanyň, çaganyň maşgala agzalarynyň sud jogapkärçiligine çekilip-çekilmändigi baradaky soragy, ene-atalary howatyrlandyrýar. Şu ýyl 6 ýaşly ogly mekdebe gitmeli 42 ýaşly aşgabatly Ahmediň pikiriçe, bu grafa ýaňy durmuşyň çetinden giren çagalaryň ykbalyny kesgitleýän ýagdaý.
“Garaşsyzlyk döwründe türmä girip çykmak adaty bir ýagdaýa öwrüldi. Üç arkasynyň arasynda türmä girip çykan okuwçylar köp bolmaly. Eger bu ýagdaý anyklansa, onuň çagalaryň durmuşyna täsir etjekdigi ikiuçsyz ” diýip, Ahmet aýdýar.
Täze düzgün
Mekdep okuwçylaryndan olaryň maşgala agzalary barada maglumat soralmagyna Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir mugallymlar hem garşy. Özüni Dursun diýip tanadan mugallym bu barada şeýle diýýär: “Üç arka barada maglumat toplamak düzgüni Niýazow döwründe girizilse-de, bu barada o diýen berk daralmaýardy. Hatda Niýazow döwründe-de okuwçylardan munuň ýaly maglumatlar soralmaýardy. Bu düzgün 1-2 ýyllykda girizildi”.
Geçen ýyl çagalar baglarynda terbiýelenýän çagalardan hem olaryň üç arkalary baradaky maglumatlar soralyp başlandy.
Ýokary okuw jaýlaryna okuwa, döwlet edara-kärhanalaryna işe girýänlerem öz üç arkalary baradaky maglumatlary bermeli. Üç arka baradaky maglumatlar diňe bir işe ýa-da okuwa girilende däl, eýsem raýatyň okap ýa-da işläp ýören wagty hem birnäçe gezek soralyp bilinýär.
Mundan başga-da ýurtda geçirilýän dürli bäsleşikleriň hem käbirlerinde bäsleşige gatnaşýanlaryň üç arkasy soralýar. Mysal üçin, student gyzlaryň arasynda geçirilýän “Talyp gözeli” bäsleşiginiň düzgünnamasynda
bäsleşige gatnaşýan gyzlaryň üç arkasy baradaky maglumatlar talap edilýär.
Özüni Guwanç diýip tanadan aşgabatly medeniýet işgäriniň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, ýurtda geçirilýän köpçülikleýin çärelere gatnaşýan çagalardyr, uly ýaşly adamlaryň käbirlerinden hem üç arkalary baradaky maglumatlaryň talap edilmegi seýrek ýagdaý däl.
Guwanjyň aýtmagyna görä, esasanam köpçülikleýin çäräniň öňüsyrasynda şol çärede prezidentiň golaýyna barjak adamdan onuň üç arkasy baradaky maglumatlar talap edilýär.
1-nji sentýabrda ýurduň orta mekdeplerine 6-7 ýaşly çagalaryň 193 müňden gowragy kabul ediler. Olaryň ählisem özleriniň üç arkalary baradaky maglumatlary bermeli bolarlar.


text:
25-nji noýabrda Malaýziýanyň paýtagty Kuala-Lumpur şäherinde “Matrade” Sergiler we maslahatlar merkezinde Türkmenistanyň we Malaýziýanyň döwlet we işewürlik toparlarynyň wekilleriniň gatnaşmagynda işewürler maslahaty geçirildi, ol iki dowtlukly ýurduň arasyndaky söwda-ykdysady hyzmatdaşlygy giňeltmäge ýardam berer.
Türkmen wekiliýetiniň düzümine dürli pudaklaryň wekilleri girizildi.
Işewürler maslahatynyň barşynda Malaýziýa tarapyna bu ýurduň Milli söwda-senagat edarasy we “Jumah Enerji Ventures Sdh Bhd”, “Petronas”, “Premium vegetable oils Sdh Bhd”, “Seri Makaýa Traver ýaly iri senagat kompaniýalary wekilçilik etdiler, duşuşykda Türkmenistanyň we Malaýziýanyň ykdysadyýetleriniň häzirki ýagdaýyna we ileri tutulýan ösüş ugurlaryna syn berildi, şeýle hem pudaklar boýunça işewürlik duşuşyklary geçirilip, olarda özara bähbitli hyzmatdaşlygyň geljegi uly ugurlary ara alnyp maslahatlaşyldy.
Maslahata gatnaşyjylara görkezilen wideofilm işewürler üçin Türkmenistanda döredilen amatly şertlere bagyşlandy.
Ýangyç-energetika toplumynda ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň mümkinçilikleriniň netijeli durmuşa geçirilýändiginiň mysaly hökmünde iri “Petronas Sharigali” iri malaýziýa kompaniýasy bilen hyzmatdaşlyk mysal getirildi, bu kompaniýa Hazar deňziniň ýalpaklygynda bilelikdäki taslamalara işjeň gatnaşýar, şeýle hem Petronas tehnologiýa uniwersitetinde degişli hünärler boýunça türkmen hünärmenlerini taýýarlamaga ýardam berýär.
Türkmenistan bilen Malaýziýanyň öňden bäri hyzmatdaşlyk edýän ýangyç-energetika toplumyndan başga-da, söwda-ykdysady hyzmatdaşlyk üçin köp sanly ugurlar bar, olarda taraplaryň tagallalaryny birleşdirmekleri anyk we uly netijeleri berip biler. Döwlet düzümleriniň we kärhanalarynyň arasynda önümçilik ulgamynda göni gatnaşyklary ösdürmek üçin oňat mümkinçilikler açylýar. Bular energetika, aragatnaşyk, ulag we gaýtadan işleýän senagat ýaly ykdysadyýetiň ýokary tehnologiýaly pudaklaryna, şeýle hem oba hojalyk önümlerini hem-de azyk pudagyny gaýtadan işlemek ulgamyna maýa goýumlaryny goýbermekdir.
Bank ulgamy we şähergurluşyk işi möhüm ugurlaryň hatarynda görkezildi. Syýahatçylyk pudagynda hem netijeli hyzmatdaşlyk üçin giň mümkinçilikler bar. Bu ulgamda biziň ýurdumyz Malaýziýanyň degişli düzümleri döretmek boýunça tejribesine uly gyzyklanma bildirýär, hususan-da, malaýziýaly hyzmatdaşlaryň mümkinçilikleri Hazaryň kenarynda döredilýän "Awaza" milli syýahatçylyk zolagynyň desgalarynyň gurluşygynda bilelikdäki taslamalary durmuşa geçirmek boýunça peýdalanyp biliner.
2015-nji ýylda Türkmenistan bilen Malaýziýanyň arasynda göni howa gatnawynyň açylmagy diňe bir söwda-ykdysady we maýa goýum hyzmatdaşlygynda däl-de, medeni-ynsanperwer gatnaşyklary giňeltmekde hem möhüm ädim boldy. Syýahatçylyk ulgamynyň birnäçe ugurlary boýunça türkmen-malaýziýa gatnaşyklary işjeňleşdirildi. Düzüminde iri syýahatçylyk kärhanalarynyň ýolbaşçylary bolan türkmen wekiliýeti şu ýylyň birinji çärýeginde Malaýziýanyň syýahatçylyk işewürlik merkezinde geçirilen işewürler maslahatyna gatnaşdy, onuň barşynda bu pudak özara bähbitli hyzmatdaşlygyň ýollary we mümkinçilikleri ara alnyp maslahatlaşyldy.
Şu gezekki işewürler maslahatynda iki ýurduň arasyndaky özara haryt dolanyşygyny ösdürmek, bäsdeşlige ýokary ukyplylygy bilen tapawutlanýan eksporta ugrukdyrylan dürli türkmen önümlerini Malaýziýanyň bazarynda ýerlemek üçin degerli şertleri döretmek meselelerine aýratyn üns berildi. Malaýziýaly kärdeşlere ýokary hilli we ekologiýa taýdan howpsuz harytlar, türkmen hususy kärhanalarynyň önümleriniň nusgalary görkezildi.
Maslahata gatnaşyjylaryň umumy pikirine görä, şu gezekki duşuşyk ägirt uly ykdysady mümkinçilige eýe bolan iki dostlukly ýurduň arasynda oňyn gatnaşyklary ösdürmegiň ýolunda nobatdaky möhüm ädim bolar.


text:
Türkmen mediasynyň 15-nji iýulda ýaýradan maglumatyna laýyklykda, Türkiýe Respublikasynyň Deňiz meseleleri we gämi gurluşy sektory boýunça müdirliginiň wekilçilikli delegasiýasy Türkmenistanda saparda boldular.
Türkiýäniň wekilýetiniň agzalary Aşgabatda ýurduň birnäçe ministrliklerinde we pudak edaralarynda kabul edildiler, şeýle hem olar Türkmenbaşy şäherine baryp gördüler we ol ýerde Deňiz we derýa ulaglary döwlet gullugynda duşuşyk geçirdiler.
Duşuşygyň barşynda türkiýeli myhmanlar Türkmenistanyň deňiz we derýa ulaglarynyň esasy ugurlary bilen tanyşdylar we bu ugurda türkmen-türk hyzmatdaşlygyny ösdürmek üçin ägirt uly mümkinçilikleriň bardygyny belläp, bu ulgamdaky taslamalary durmuşa geçirmäge meýillidiklerini mälim etdiler.
2-nji iýulda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Döwlet Howpsuzlyk Geňeşiniň mejlisini geçirende Hazar deňziniň türkmen böleginde deňiz serhetlerini mundan beýläk-de berkitmegiň zerurdygyny aýratyn nygtap aýdypdy we şunuň bilen baglylykda ol Türkmenistanyň Döwlet serhet gullugynyň gämi gurýan we abatlaýan kärhanasyny gurmak hakyndaky karara gol çekipdi.
9-njy iýulda bolsa Berdimuhamedowyň permany bilen “Türkmendeňizderýaýollary” müdirligi Türkmenistanyň Deňiz we derýa ulaglary döwlet gullugyna öwrüldi.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
23—24-nji oktýabrda Aşgabatda Türkmenistan – Owganystan – Pakistan – Hindistan (TOPH) gaz geçirijiniň taslamasy boýunça bilermenleriň işçi toparynyň hem-de Ýolbaşçy Komitetiň mejlisleri geçirildi. Duşuşyga bu taslama gatnaşýan ýurtlaryň dördüsinden ministrler, pudak edaralarynyň hünärmenleri we ýolbaşçylary, şeýle hem Aziýanyň Ösüş bankynyň (AÖB) wekilleri gatnaşdylar. Hünärmenleriň iki gün dowam eden işiniň netijeleri boýunça möhüm resminamalar ara alnyp maslahatlaşyldy we taýýarlanyldy. Olar TOPH gaz geçirijiniň taslamasyny has-da ilerletmek üçin kuwwatly itergi bolar — diýip, “Nebit-gaz” gazeti belleýär.
Işçi toparyň mejlisiniň barşynda oňa gatnaşanlar iş meýilnamasyna we býujete garadylar, olar geljekki maýa goýum ylalaşygynyň esasynda goýlar.
TOPH taslamasy boýunça Işçi Komitetiň mejlisiniň gün tertibine paýdarlar we maýa goýum ylalaşyklaryny taýýarlamak bilen bagly bolan möhüm meseleler girizildi. Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary Baýmyrat Hojamuhammedow mejlisi açyp, häzirki wagtda TOPH taslamasynyň aýgytlaýjy tapgyrda durýandygyny, ylalaşyklaryň gazanylmagy netijesinde, ýakyn wagtda bu gaz geçirijiniň gurluşygyna badalga bermegi göz öňünde tutýandygyny aýtdy.
Şeýlelikde, Aşgabatda geçirilen duşuşykda TOPH taslamasyny has-da ösdürmek boýunça ylalaşyk gazanyldy. Owganystanyň, Pakistanyň we Hindistanyň nebitgaz edaralarynyň ýolbaşçylary çykyş edip, TOPH gaz geçirijisiniň taslamasyna gatnaşýan ýurtlaryň her birine ykdysady peýda getirmek bilen çäklenmän, eýsem, Aziýa sebitinde ykdysady ösüş we syýasy durnuklylyk üçin itergi döreder diýip bellediler. Şunuň bilen baglylykda, çykyş edenler türkmen tarapyna hem-de Türkmenistanyň Prezidentine TOPH gaz geçirijiniň gurluşygyny çaltlandyrmak boýunça işjeň ädimleri üçin hoşallyk sözlerini beýan etdiler. AÖB-niň wekilleri tarapyndan ägirt uly halkara ähmiýeti bolan bu düzüm taslamasynyň mundan beýläk-de hemmetaraplaýyn goldanyljakdygy aýdyldy.
Mejlisiň jemleri boýunça oňa gatnaşyjylar TOPH gaz geçirijiniň Ýolbaşçy Komitetiniň paýdarlar ylalaşygy boýunça ylalaşyga geldiler — diýlip, “Nebit-gaz” gazetiniň habarynda aýdylýar.


text:
Ermenistan ýurduň häzirki syýasy sistemasyny üýtgedip, parlament sistemasyna öwürmek boýunça teklip edilýän konstitusion üýtgeşiklikleriň böleklerini köpçülige hödürledi.
Konstitusion reformalar boýunça ýörite komissiýa 15-nji iýulda konstitusiýanyň taslamasyndan ýedi maddany çap etdi.
Teklip edilýän üýtgeşiklikleriň arasynda prezidentiň hiç partiýa degişli bolmadyk dalaşgärler sanawyndan kanunçykaryjylardan hem ýerli resmilerden düzülen “ýörite ses berijiler” tarapyndan saýlanmagy, we onuň ýedi ýylyň dowamynda gaýtadan saýlanmak mümkinçiliginiň bolmazlygy ýaly çäreler öňe sürülýär.
Ýerine ýetiriji häkimiýet premýer-ministre tabşyrylmaly we ol parlament tarapyndan hödürlenip, prezident tarapyndan bellenmeli.
Konstitusion üýtgeşiklikler boýunça ýylyň aýagynda referendum geçiriler.


text:
Gazagystanyň milli puly teňňe amerikan dollary babatynda öz hümmetini ýitirmekde täze bir derejä ýetdi. Merkezi Aziýanyň iň uly ykdysadyýeti dünýäde nebitiň bahasynyň pese gaçmagynyň we Orsýetdäki ykdysady krizisiň täsirine garşy göreşmegini dowam etdirýär.
18-nji ýanwarda Gazagystanyň maliýe bazarynda bir amerikan dollary 372.58 teňňä durdy.
Bu görkeziji Gazagystanyň milli puluň hümmetini saklamakdan el çekip, 2015-nji ýylyň awgust aýynda ony erkinligini yglan etmeginden bäri iň pes derejedir.
18-nji ýanwarda tutuş ýurt boýunça pul çalyşyk nokatlarynda bir amerikan dollary 374 we 375 teňňä satylýar.
2015-nji ýylyň ýanwar aýyndan bäri gazak teňňesi öz hümmetiniň 80% ýitirdi.


text:
11-nji oktýabrda prezident Barak Obamanyň administrasiýasy Moskwanyň hereketlerine jogap edip, özüniň Orsýeti ýa onuň bähbitlerini nyşana aljak käbir zatlary planlaşdyrýandygyny aýtdy.
Orsýetiň ilçisi Sergeý Kislýak Waşigntonyň Jon Hopkins uniwersitetinde eden çykyşynda Orsýetiň Moskwa Birleşen Ştatlaryň saýlawyna garyşanok diýýän beýanatlaryny gaýtalap, ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň peselmegine amerikanlary jogapkär etdi:
“Biz Orsýet bilen Birleşen Ştatlaryň bar bolan problemalary çözmekde birek-birege kömek edip, ondan peýdalanmagynyň deregine bular ýaly bet niýetli çekişmelere çekilýändigimize gaty gynanýarys. Meniň pikirimçe, biz köp pursatlary elden berýäris. Men bir zady nygtamakçy, muny başlan we muny körükdirýän biz däl. Ýöne netije, ine, gelen ýerimiz”.
“Kanuny hökümetden rugsat soraman...”
Diplomat Birleşen Ştatlar bilen Orsýetiň Siriýadaky harby güýçleriniň arasyndaky hyzmatdaşlygy täzeden dikeltmäge çagyryp, iki tarapyň-da maksady “Al-Kaýda” we “Yslam döwleti” ýaly terroristik toparlary ýeňlişe sezewar etmek diýdi.
Rus diplomaty Orsýetiň harby güýçleriniň Siriýada bolmagy kanuny, ol ýakyn ýaran bolan Siriýa režimi tarapyndan ýurda çagyrylyp getirildi diýdi:
“Biz ol ýerde doly kanuny esasda bolýarys. Beýleki käbir ýurtlar ýaly kanuny hökümetden rugsat soraman, uçar ýa gury ýer goşunyny iberemzok”.
Atyşyklary bes etmek boýunça Moskwa bilen Waşington arasynda gürleşilip gelnen ylalaşyk geçen aý bozulyp, Orsýet bilen Siriýa güýçleriniň Aleppo şäherine hüjüme geçmegine ýol açyldy. Bu şäheriň bir bölegi şindi-de oppozision güýçleriň, şeýle hem terroristler diýlip tanalýan toparlaryň elinde.
Ylalaşygyň çökmegi Waşingtonyň Siriýa konfliktini çözmek boýunça Moskwa bilen alyp barýan gepleşiklerini togtatmagyna getirdi.
Goşun we beýleki söweş enjamlarynyň ýerleşdirmegi
Kislýak Waşingtony iki ýurduň arasyndaky dartgynlylygy artdyrmakda aýyplap, “Magnitskiý akty” diýilýän kanuna salgylandy. 2012-nji ýylda girizilen bu kanun boýunça adam hukuklaryny bozmak we maliýe aldawçylygy diýilýän sebäpli Orsýetiň ýigrimä golaý döwlet işgäriniň garşysyna sanksiýa girizildi.
Kislýak şeýle hem Waşingtonyň Ukrainada Orsýetiň tarapyny çalýan prezidentiň ýurtdan gaçmagyna getiren protestleriň dowamynda eden we ondan soňraky hereketlerine salgylandy.
Ol şeýle hem NATO-nyň 1990-njy ýyllarda öňki sowet blogyna degişli ýurtlara giňemeginden we häzirki wagtda hem onuň Polşa, şeýle hem Baltika döwletleri ýaly ýerlerde goşun we beýleki söweş enjamlaryny ýerleşdirmeginden zeýrendi.
“NATO öz agzalarynyň ýaranlygy, beýlekileriň ýaranlygy däl. Bu – biziň serhetlerimize çenli ýetirilen täze bölünişik liniýasy. Biziň gatnaşyklarymyzda juda çynlakaý problema bolup durýan zat. Munuň uzak wagtlap ýaramaz netijeleriniň bolmagy gaty ähtimal” diýip, Kislýak atdy.
Ol Waşingtonda syýasy töwereklerde Sowuk uruş soňlaly bäri ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň munça çylşyrymlaşan mahaly ýok diýilýäni bilen özüniň ylalaşýandygyny bildirip, aýratyn-da siziň ýaragly güýçleriňiziň we NATO-nyň ýaragly güýçleriniň biziň serhetlerimizde ýerleşdirilmegi töwekgelçilikli hereket diýdi.


text:
Ýewropa Komissiýasynyň başlygy Žoze Manuel Barroso 14-nji sentýabrda Ýewropa Parlamentinde çykyş edip, Ýewropa Komissiýasynyň ýewrozonanyň döwletleriniň öz taryhynda ilkinji gezek bitewi döwlet obligasiýalaryny çykarmagyň düzgünini teklip etmäge taýýardygyny aýtdy. Obligasiýalaryň çykarylyp başlanmagy regionda bergi gahatçylygyny ýeňip geçmäge kömek eder diýlip çaklanylýar.
Muňa garamazdan, ýewrozonadaky esasy bergidar ýurtlar şeýle planlaryň häzirlikçe wagtynyň gelmändigini aýdýarlar. Olar ilki Ýewropanyň maliýe ýagdaýyny sagdynlaşdyrmaly diýip hasaplaýarlar.
Bary-ýogy üç hepde mundan ozal Germaniýanyň kansleri Angela Merkel bilen Fransiýanyň prezidenti Nikolýa Sarkozi ikitaraplaýyn duşuşygyň jemleri boýunça çykyş edenlerinde hatda ýewrozona ýurtlarynyň bitewi döwlet obligasiýalaryny çykarmak baradaky pikiri-de diňe geljekde — haçan-da bergidar döwletler býujet gahatçylyklaryny özbaşdak kemeltmek bilen çäklenmän, eýsem olar toplanan bergileriniň möçberlerini azaldanlaryndan soň ara alnyp maslahatlaşylyp bilner diýip aýtdylar.
Şeýle-de bolsa, Ýewropa Komissiýasynyň başlygy Žoze Manuel Barrosonyň 14-nji sentýabrdaky beýanaty Ýewropa Parlamentinde el çarpyşmalar bilen garşylandy. Barroso şeýle ssenarileriň biri hereket edýän umumyýewropa kanunçylygynyň çäklerinde ulanylyp bilner, beýlekileri düzediş girizmegi talap edýär diýip belledi:
—Geliň, aç-açan gürrüň edeliň: bu biziň öňümizde dörän ähli meseleleriň çalt çözülmegine getirmez. Ol biziň mundan soňky ykdysady we syýasy integrasiýa gönükdirilen umumy hereketlerimiziň diňe bir ülşi bolar.
Ýewrozonanyň bitewi obligasiýalaryny ulanmagyň islendik planlary diňe täze meseleleri keserdip goýýar. Bu ýurtlar öz hususy obligasiýalaryny çykarmakdan ýüz öwrerlermi? Girdejiden düşen serişdeler nähili paýlaşylar? Onsoňam, häzir Ýewropanyň çökgünlige garşy göreş gaznasy, hususan-da, ýewrozona ýurtlarynyň kepili bilen, şeýle obligasiýalary çykaryp ýör. Eýsem, ýewrozonanyň bitewi obligasiýalarynyň çykarylmagyny şunuň bilen nädip utgaşdyryp bolar? Gaznanyň obligasiýalarynyň satylmagyndan düşýän serişdeler Portugaliýa, Irlandiýa ýa-da Gresiýa ozalky ylalaşylan şertlere görä maliýe kömeginiň umumy möçberinden bölekler boýunça kreditler görnüşinde berilýär.
“Bitewi ýewropa obligasiýalarynyň çykarylaýan halatynda ýewrozonanyň ýurtlarynyň öz hususy, garaşsyz obligasiýalaryny çykarmaklaryny togtadaýmaklary mümkin, ýöne häzirlikçe munuň özi uzakdaky perspektiwa” diýip, “Kapital” maliýe inwestisiýa öýüniň bergi bazaryndan analitik Wladimir Harçenko öz çaklamasyny öňe sürýär:
—Şonuň üçinem, dogrusy, ýewrozonanyň ýurtlary (aýratynam bergi bazaryndan beýle uly bolmadyk prosentler bilen serişdeleri özüne çekip bilýän iri ýurtlar) muňa ymtylyp durmazlar. Sebäbi şeýdilen halatynda haýsydyr bir umumy gurluşyň kepili bilen bitewi ýewropa obligasiýalaryny çykarmaly, soňam girdejiden düşen puly nähilidir bir ýol bilen ol ýa-da başga bir döwletiň haýryna paýlap bermeli bolar — diýip, ol aýdýar.
“Ýewrozonanyň bitewi döwlet obligasiýalarynyň çykarylmagy öz girdejileri boýunça ýaşaýan ýurtlary hökümetleri gereginden has köp çykdajy eden ýurtlar bilen deňeçerleşdiriberýär. Hut gereginden artykmaç edilen çykdajylaram netijede şu ýurtlary bergi gahatçylygyna getiripdi” diýip, Berlindäki nemes ykdysady seljermeler institutynyň işgäri Ferdinand Fihtner belleýär.
Bitewi ýewropa obligasiýalaryny çykarmak pikiriniň özi Gresiýa ýa-da Irlandiýa ýaly döwletleriň özleri üçin, aýdaly, maliýe bazarlarynda Germaniýanyňky ýa-da Fransiýanyňky ýaly şertlere bil baglamagy aňladýar. Başga söz bilen aýdylanda, olaryň şu bazarlarda häzirkilerinden has pes prosentler bilen karz pul almaga mümkinçilikleri bolar.
Fihtner bu Ýewropanyň maliýe babatda has durnukly ýurtlarynyň ýagdaýyna adalatsyz bolar diýip hasaplaýar. “Her näçe gowulyga garaşylsa-da, şeýle gyradeňlik ahyrsoňunda olary-da bergi çukuryna gutulgysyz gapgarar. Onsoňam, şeýle ýagdaý “problemaly” ýurtlary öz maliýe syýasatlaryny nähilidir bir reformalaşdyrmak höwesinden we çökgünlik ýagdaýyndan öz güýjüň bilen çykmaga bolan ymtylyşdan bütinleý mahrum eder”.
Ýewropa Bileleşiginiň soňky sammitinde Ýewropanyň häzirki çökgünlige garşy göreş gaznasynyň täze ygtyýarlyklary umuman makullanyldy. Hususan-da, olara hususy eýeçilikdäkilerden, ýagny ikinji bazardan — Ýewropanyň “problemaly” ýurtlaryndan döwlet obligasiýalaryny satyn almaga, şonuň ýaly-da şu ýerlerde bergi gahatçylygynyň, mysal üçin, Ispaniýada ýa-da Italiýada ösmegine ýol berilmezligi üçin aýry-aýry ýurtlara “prewentiw” karz bermek mümkinçilikleri ygtyýar berildi. Şonda Fransiýanyň prezidenti Nikolýa Sarkozi hatda bu karary Ýewropanyň pul gaznasynyň döredilmegi bilen deňedi.
“Belli bir derejede şeýle deňeşdirme hakykatdanam ýerlikli” diýip, Mýunhendäki "Unicredit" bankynyň analiz bölüminiň ýolbaşçysy Kristian Weber munuň bilen ylalaşýar. Aýratynam, bu ýurtlara “prewentiw” karz bermekdäki garaýyşda şeýledir — munuň özi Halkara pul gaznasynyň ýörelge edinen hyzmatydyr. Şu babatda Ýewropanyň çökgünlige garşy göreş gaznasy we Halkara pul gaznasy deňeşdirmä örän laýyk gelýär:
—Her näme bolanda-da Gresiýanyňka çalymdaş çökgünçilikleriň öňüni almak üçin möhüm gural emele gelýär. Eger-de ony Halkara pul gaznasy bilen deňeşdirýän bolsalar, onda Ýewropanyň çökgünlige garşy göreş gaznasy-da düýpli giňeldilse gowy bolardy.
Çökgünlige garşy göreşmegiň islendik täze görnüşleri, goý, Ýewropa bileleşiginiň sammitlerinde makullanylanlary hem bolaýsyn, olar soňra Ýewropa ýurtlarynyň milli parlamentlerinde-de goldaw tapmalydyr. Munuň üçin aýlar gerek bolar. Bärde biz deslapky makullanmalardan kän daşdaky täze planlaryň gürrüňinem edemzok.
Sergeý Seninskiý Azatlyk Radiosynyň Rus gullugynyň žurnalisti.


text:
Ýewropa Bileleşigi Orsýete garşy sanksiýalary güýçlendirdi, bu gadaganlyklar Moskwanyň ukrain krizisindäki roly üçin berkidilýär. Ukrainanyň günorta-gündogarynda bäşe aýa çeken, häzir çalamydar ýaraşyk baglaşylan konfliktde üç müňden gowrak adam öldürildi.
Täze sanksiýalar emläk doňdurulmalaryny we uly derejeli resmileriň we kanun çykaryjylaryň syýahat gadaganlygyny, Orsýetiň döwlet kontrollugyndaky käbir kompaniýalaryny maliýeleşdirmegiň çäklendirilmegini öz içine alýar.
Nyşana alnan kompaniýalaryň içinde Orsýetiň iň uly nebit öndürijisi «Rosneft», şeýle-de geçiriji operatory «Transneft» we «Gazprom» tebigy gaz monopoliýasynyň nebit bileleşigi bolan «Gazprom Neft» hem bar.
Bu çäreler 12-nji sentýabrda, Ýewropa Bileleşiginiň Resmi žurnalynda ("Official Jounal of the European Union") çap edileninden soň resmi taýdan güýje girdi.
Ýewropa Geňeşiniň prezidenti Herman Wan Rompuy 11-nji sentýabrda olaryň, eger özgerişlik bolsa, gysgaldylyp ýa-da ýatyrylyp bilinjekdigini, ÝB-niň sentýabryň aýagyna çenli gündogar Ukrainadaky parahatçylyk prosesine gözegçilik etjekdigini aýtdy.
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko täze sanksiýalary gutlap, olaryň Ýewropanyň Moskwa we orsýetçi separatistler bilen resmi Kiýewiň arasyndaky gapma-garşylykda Ukraina bilen raýdaşlygyny görkezýändigini aýtdy.
Birleşen Ştatlar hem, ÝB bilen utgaşdyrylan hereketleriň çäginde, 12-nji sentýabrda Orsýete garşy täze sanksiýalaryny aýan etmeli.
Prezident Barak Obama 11-nji sentýabrdaky beýanatynda Birleşen Ştatlaryň täze çäreleri durmuşa geçirýändigini, munuň Orsýetiň soňky aýda Ukrainadaky ýagdaýy mundan beýläk hem durnuksyzlaşdyrýan hereketleri, şol sanda gündogar Ukrainadaky agyr ýaraglanan rus güýçleri sebäplidigini aýtdy.
"Borçnamalar ýerine ýetse..."
«Eger-de Orsýet öz borçnamalaryny doly ýerine ýetirse, Birleşen Ştatlaryň sanksiýalary hem yzyna dolanyp biler» diýip, prezident Obama aýtdy.
NATO resmisi 11-nji sentýabrda Orsýetiň gündogar Ukrainada häzirem azyndan müň esgeri bar diýdi.
Orsýet Günbataryň aýyplamalaryny ret edýär we pitneçilere ne ýarag, ne esger goldawyny iberendigini aýdýar. Mundanam başga, Moskwa sanksiýalara garşy jogap çärelerini görjegini duýdurdy.
ÝB-niň soňky nyşana alan rus kompaniýalarynyň arasynda Birleşen awiagurluşyk korporasiýasy hem bar. Bu korporasiýa MIG we «Suhoý» söweş uçarlaryny öndürýän kompaniýanyň, tank ýasaýan Uralwagonzawodyň, dikuçar öndürýän Oboronpromuň, şeýle-de Kalaşnikow awtomatyny öndürýän zawodyň düýbidir.
ÝB-niň syýahat gadaganlygyna goşulan 24 adamyň arasynda gündogar Ukrainanyň separatist liderleri, birnäçe rus duputaty, şol sanda dyzmaç milletçi Wladimir Žirinowskiý, şeýle-de Rostek ýarag we tehnologiýa kärhanasynyň başlygy Sergeý Çemezow bar.
Ýewropa Bileleşiginiň ukrain krizisi bilen bagly syýahat gadaganlygyna salan adamlarynyň umumy sany, soňky goşulanlar bilen, jemi 119-a ýetdi.
Orsýetiň Daşary işler ministrligi 11-nji sentýabrda Ýewropa Bileleşigini Ukrainadaky parahatçylyk tagallalarynyň binýadyny gowşatmakda aýyplady.
Ol täze sanksiýalary «doustlyksyz hereket» diýip atlandyrdy we Moskwanyň muňa özüne «doly laýyk gelýän gaýtawul» berjekdigini aýtdy.
"Taryhy pursat"
Ukrain prezidenti Poroşenko ukrain we ýewropa parlamentleriniň ikisiniň hem 16-njy sentýabrda ýygnanyp, Ukraiananyň Ýewropa Bileleşigi bilen baglaşýan Assosiasiýa şertnamasyny tassyk etjegini aýtdy.
Ol iki parlamentiň bu şertnamany bir wagtda tassyk etmegi planlaşdyrmagyny öz ýurdunyň geljegini kesgitlemkde «taryhy pursat» diýip atlandyrdy.
Şeýle-de ol Kiýewde 12-nji sentýabrda guralan halkara konfrensiýasynda özüniň geljek hepde Waşingtona etjek sapary mahalynda Ukraina üçin NATO-da «ýörite statusy» üpjün etmäge umyt baglaýandygyny aýtdy.