text:
Miokardit – ýüregiň myşsa gatlagynyň dürli sebäplere görä alawlama hadysasy bilen häsiýetlendirilýän kesel bolup, köplenç guragyry keseli, ýokançlyklaryň we allergiki täsirliligiň netijesinde ýüze çykýandyr.
Miokarditler alamatlary boýunça kesgitlenmegi kyn bolan we ýygylygy anyk bilinmeýän, her ýaşdaky adamlarda ýüze çykyp bilýän keselleriň biridir. Ýüregiň myşsa gatlagynyň alawlama alamatlary 4-9 % ýagdaýlarda jesediň ýagdaýy kesgitlenende anyklanylýar. Ýiti miokarditden näsaglaryň 1-den 7-i % ýogalýan bolsa, 17-21% ýagdaýlarda ol ýaş adamlaryň duýdansyz ölüminiň sebäbi bolýar.
Miokardit dürli ýaşdaky adamlarda duş gelip bilýän hem bolsa, ol köplenç 30-40 ýaş aralygynda bolan ýaş adamlarda kesgitlenýär. Erkek adamlar aýallardan has seýrek keselleýän bolsalar hem, olarda keseliň agyr görnüşleri ýüze çykyp bilýändir.
Keseliň sebäpleri
1. Ýokançlyklar – wiruslar (Koksaki wirusy, dümew, adenowirus, uçuk, B we C gepatitler), bakteriýalar (stafilokok, streptokok, salmonella, hlamidiýa, täjihoraz taýajygy), kömelekler (aspergilly, kandida), mugthorlar (trihinella, ehinokok) bu keseliň döremeginiň esasy sebäpleri bolýarlar. Täjihoraz, gyzylja ýokanç keselleri, sepsis miokarditiň agyr görnüşlerine getirip biler. 50% ýagdaýlarda miokarditi wiruslar döredýärler.
2. Dermanlar – Dürli kesellerde ulanylýan käbir derman serişdeleri (neşe serişdeleri, emetin, doksorubisin, sulfanamidler, izoniazid, metildopa, amfoterisin-B, tetrasiklin, fenilbutazon, litiý, 5-florurasil, fenotiazinler, interferon-alfa, trisikliki antidepressanlar, siklofosfamidler) hem ýüregiň myşsasynyň öýjüklerine zäherleýji täsirini ýetirip, miokarditleriň döremeginiň sebäbi bolup biler.
3. Ulgamlaýyn keseller – birleşdiriji dokumanyň ulgamlaýyn kesellerine degişli gyzyl wolçanka, guragyry, guragyryly artrit hem ýürek gatlaklarynyň üýtgemegine sebäp bolup bilýändir.
4. Zäherli maddalar – kömürturşy gazy, etil spirti, gurşun we baş.
5. Radiasiýa şöhlelenmäniň täsiri.
6. Keseliň sebäbini ýüze çykaryp bolmaýan (idiopatiki) ýagdaýlar hem duş gelýär.
Keseliň alamatlary
Miokarditiň ýüze çykyş alamatlary zeperlenme häsiýete we alawlama hadysasynyň ýaýrama derejesine bagly bolup durýandyr. Guragyry keseli netijesinde döreýän görnüşden tapawutlylykda, ýokançlyklaryň täsiri bilen döreýän miokardit ýokanç kesel bilen utgaşykda ýa-da onuň yzysüre ýüze çykýar. Keseliň başlangyjy alamatlaryň azlygy bilen häsiýetlenip biler.
Näsaglary ysgynsyzlyk, ýadawlylyk, fiziki işjeňlikde demiň gysmagy, ýüregagyrylar, ýürek urmalaryň bozulmagy, bogunlarda döreýän agyrylar biynjalyk edip biler. Beden temperaturasy 370C biraz ýokary ýa-da kadaly bolup biler. Ýüregiň göwrüminiň ulalmagy, gan basyşyň peselmegi we gan aýlanşygynyň ýetmezçiligi miokardite mahsus alamatlar bolup durýandyr.
Döreýän ýürekiçre geçirijiligiň bozulmagy, zeperlenme derejesiniň uly bolmadyk ýagdaýlarynda hem ýürek urmalaryň kadasyzlygyna (aritmiýa) getirip, ölümçiligiň sebäbi bolup bilýändir. Ondan başga-da, ýürek urmalaryň näsazlygy gan aýlanşygyň bozulmalaryna we ýürek ýetmezçilikleriň alamatlarynyň ýüze çykmagynyň sebäbi bolup biler.
Köplenç ýagdaýlarda miokarditde ýokarda bellenip geçilen alamatlaryň aýry-aýrylaryny belläp bolýandyr. Näsaglaryň 1/3 böleginde miokardit az alamatly geçýändir. Wirus ýokançlyklary we ulgamlaýyn keseller netijesinde döreýän miokarditler ýüregiň daşky gatlagynyň alawlama ýagdaýy bilen (perikardit) utgaşykda döreýär. Sebäbi belli bolmadyk, idiopatiki miokarditler bolsa has agyr geçip, ýüregiň göwrüminiň ulalmagyna, ýürek urmalaryň bozulmalaryna we ýürek ýetmezçiligine getirip bilýändir.
Miokarditiň gaýraüzülmeleri
Uzaga çeken miokardit ýürek myşsalaryň birleşdiriji dokuma bilen örtülmegine (kardioskleroz) getirip biler. Ýüregiň işiniň bozulmalary bilen geçýän ýiti miokarditlerde ýürek ýetmezçiligi, ýürek urmalaryň näsazlyklary ýaýbaňlanyp, duýansyz ölümçiligiň sebäbi bolup biler.
Miokarditleriň anyklanylşy
Miokarditleri anyklamakda döreýän kynçylyklar bu ugurda anyklaýyş kesgitlikleri bellemekde hem kynçylyklary döredýär. Ýürek myşsasynda alawlama hadysasyny anyklamaga gönükdirilen çäreler aşakdakylardan ybaratdyr:
► Öýkeniň rentgengrafiýasy – ýüregiň ölçegleriniň ulalmagyny we öýkende durgunlylyk ýagdaýlaryny kesgitlemäge kömek edýär.
► Elektrokardiografiýa (EKG) – ýürek urmalaryň, ýüregiň elektrik geçirijiliginiň näsazlyklaryny kesgitläp, bu EKG-alamatlar diňe miokardit üçin mahsus bolman, olar başga kesellerde hem kesgitlenýändir.
► Ehokardiografiýa – keseliň agyrlyk derejesine görä, ýürek myşsasynyň näsazlyklaryny (ýürek boşluklarynyň giňelmegi, ýüregiň gysyjylyk ukybynyň peselmegi we baş.) anyklaýar.
► Biopsiýa – ýüregiň boşluklaryny zondirleme netijesinde alnan biopsiýa keseliň sebäbini we derejesini öwrenmek üçin gymmatly usul bolup durýar. Emma biopsiýa alnan ýeriň sagdyn, şikessiz ýere gabat gelmek ähtimallygy bolany üçin, diňe 37-40% ýagdaýlarda miokarditi takyk anyklamaga mümkinçilik berýär. Gaýtadan geçirilýän biopsiýa alawlama hadysasynyň ýaýrama we geçiş häsiýetini öwrenmäge mümkinçiligi has ýokarlandyrýandyr.
► Umumy, biohimiki we immunologiki barlaglar – diňe miokardite mahsus alamatlary bermän, globulinleriň ýokarlanmagy, C-reaktiw belogyň döremegi, sial turşylyklaryň ýokarlanmagy we ýürege mahsus fermentleriň işjeňliginiň ýokarlanmagy bilen häsiýetlenýär.
► Magnit-rezonans tomografiýa – ýürek myşsasynda alawlama we çişginlilik hadysalaryny öwrenmäge mümkinçilik berip, onuň anyklaýyş netijeliligi 70-75%-e barabardyr.
Lukman barlagy we anyklaýyş usullarynyň birnäçesiniň utgaşdyrylmagy bilen miokarditi ýüze çykarmak mümkindir.
Bejergi çäreleri
Miokarditiň ýiti ýüze çykmagy bejerginiň keselhana şertlerde fiziki işjeňligiň çäklendirilmegi we düşekde ýatma (4-8 hepde) düzgüniniň berjaý edilmegi bilen geçirilmegini talap edýändir. Bellenen berhiz nahar duzuny we suwuklygy çäklendirmä, beloklara we witaminlere bolsa baýlaşdyrylma gönükdirilen bolmalydyr.
Bejergi çäreleri birnäçe ugur boýunça alnyp barylmalydyr.
Bejerginiň esasy bölegi bedendäki ýokançlyklara garşy gönükdirilen bolmalydyr. Antibiotik serişdeler ýokançlyk ýüze çykarylyp, olara antibiotikleriň duýgurlylygy kesgitlenenden soň bellenmelidir. Wiruslaryň täsiri bilen dörän miokarditler wiruslara garşy serişdeleriň bellenmegini talap edýändir. Wirusly miokarditler esasan hem täze doglan bäbeklerde has ýiti we agyr ýüze çykyp, köplenç ölüm bilen gutarýar. Dürli wiruslardan goraýjy sanjym serişdeleriniň ulanylmaga başlanmagy bilen, wiruslaryň käbirleriniň bäbekde we sanjymlanan uly ýaşlylarda miokarditi döretmek howpuny aradan aýyrdy.
Bejerginiň netijeliligi bedende bar bolan ýokançly ojaklaryň (badam şekilli mäziň sowuklamasy, otit, gaýmorit, diş köküniň, jyns agzalaryň sowulama keselleri) ýok edilmegine hem bagly bolup durýandyr.
Miokarditiň geçişine baglylykda bejergi çäreleri steroid bolmadyk serişdeleri, allergiki täsirliligi aýyrýan serişdeleri, görkezme boýunça glýukokortikoid gormonlary bellemegi hem öz içine alýandyr.
Ondan başga-da, ýürek urmalary, gan basyşy kadalaşdyryjy, ganyň lagtalanmagynyň öňüni alyjy serişdeleri belleme hem geçirilýändir. Miokarditlerde ýürek myşsasynyň alyş-çalyş hadysalaryny gowulandyrmak üçin kaliý duzunyň serişdeleri (panangin, asparkam, kaliý orotaty), riboksin, ATF, kokarboksilaza, witaminler bellenilýär.
Miokarditlerde bejerginiň dowamlylygy keseliň geçiş häsiýetine, sebäbine, gaýraüzülmelere bagly bolup, ortaça 6 aý aralygy, kähalatlarda ondan hem uzak dowamlylygy talap edip biler.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


c: text/html

text:
Siriýaly aktiwistler paýtagt Damaskyň golaýyna urlan howa zarbasynda azyndan 20 adamyň ölendigini aýdýarlar.
Siriýanyň Britaniýada ýerleşýän hukuk goraýjy topary çarşenbe güni paýtagtyň etegindäki Hamouriýä urlan zarbada ölen beýleki adamlaryň harabanyň aşagynda galan bolmagynyň ahmaldygyny aýdýar.
Başga bir aktiwist topary, Ýerli utgaşdyryş komiteti bolsa, bu zarbada ölenleriň sany 35 diýýär we ýaraly bolanlaryň hem kändigini aýdýar.
Şeýle-de aktiwistler, çarşenbe güni Damaskyň golýyndaky gozalaň toparynyň merkezine urlan raketa zarbysynda topar ýolbaşçysynyň ýaralanandygyny aýdýarlar.
Döwlet mediasy paýtagtyň merkezindäki stadiona gelip uran minomýot okunyň bir futbolçyny ýaralandygyny habar berýär.
BMG geçen ýylyň martyndan bäri Siriýada prezident Başar al-Asada garşy barýan gozgalaňda 70 müň çemesi adamyň öldürilendigini aýdýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
BMG-niň adam hukuklary boýunça Baş komissary Neýwi Pillaý Liwiýanyň hökümetiniň protestçilere eden zulmy boýunça halkara derňewleri geçirmäge çagyrdy.
BMG-niň uruş jenaýatlary boýunça öňki sudýasy Neýwi Pillaý “parahat ilata garşy edilýän dowamly hüjümlere adamzada garşy jenaýat hökmünde seredilip bilner” diýip, Liwiýanyň hökümetiniň hüjümlerini ýazgardy.
Dünýä döwletleri Liwiýadaky raýatlaryny deňiz we howa ýollary arkaly ýurduň daşyna çykaryp başladylar.
Şaýatlaryň we oppozisiýa wekilleriniň aýtmagyna görä, Liwiýanyň ýolbaşçysy Muammar Kaddafä wepaly güýçler ýurduň ençeme şäherlerinde, şol sanda paýtagt Tripolide we Bengazide protestçilere garşy ot açypdyrlar. Bu wakalarda ýüzlerçe adam öldi.
Şaýatlaryň aýtmagyna görä, paýtagt Tripoliniň käbir köçelerinde adam jesetleri bar.
Liwiýanyň telewideniýesi köpçülikleýin gyrgynçylyklar baradaky habarlary ret edip, olary “ýalan we gep-gybat” diýip häsiýetlendirdi.
Emma Liwiýanyň ençeme diplomatlary Kaddafiniň garşysyna çykyş edip, onuň häkimiýetden gitmegini talap edýärler.
Duşenbe güni BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun hem Liwiýanyň hökümetiniň demonstratlara garşy hüjüm etmegini ýazgaryp çykyş etdi.
"Liwiýanyň häkimiýetleri demonstratlary harby uçarlardan we dikuçarlardan oka tutdy. Bu kabul ederliksizdir. Bu ýagdaý dessine togtadylmalydyr” diýip, BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun aýtdy.


text:
Türkmenistanda ilkinji meteorologiýa gozegçilikleri häzirki Türkmenbaşy (Krasnowodsk şäherinde) şäherinde 1869-njy ýylda ýola goýulýar. 1920-nji ýyllarda halk hojalygynyň dikeldilip başlamagy bilen bir hatarda Ýerbentde, Garabogaz aýlagynda meteorologiýa beketleri işläp başlaýar. 1924-nji ýylda diýarymyz boýunça jemi 19 sany meteobeket we 10 sany gözegçilik nokat işleýär. 1926-njy ýylda bolsa, Türkmenistanda Gidrometeorologiýa müdirliginiň döredilmegi ýurdun howa we gidrologiki taýdan öwrenilmegi boýunça has wajyp soraglary çözmeklige girişýär. 1930-njy ýyllarda jemi 28 sany meteobeket açylýar, şol sanda Derweze we Çagyl obalarynda meteorologiýa beketleri işe girizilýär we gözegçilik işleri ýola goýulýar.
Meteorologiýa gullugynyň işgärleri hatda Beýik watançylyk urşy ýyllarynda hem howa gözegçiliklerini dowam etdiripdirler. 1941-nji ýylyň awgust aýynda Amyderýanyň boýunda Burdalyk meteorologiýa bekedi, 1942-nji ýylda Amyderýanyn ýakasynda Danşer-Gala meteorologiýa bekedi, 1944-nji ýylda bolsa Merkezi Garagumda Bokurdak meteorologiýa bekedi döredilýär. Şeýlelikde 1930-1950-nji ýyllar aralygy täze meteobeketleri döretmekde güýçli depgin bilen ösüşe eýe bolan ýyllardyr.
Häzirki wagtda Türkmenistanda umumy 100-den gowrak gidrometeorologiýa beketleri we gözegçilik nokatlary bilen bilelikde, jemi 4 sany welaýat Gidrometeorologiýa merkezleri hem döredilýär. Bu beketlerde zähmetkeş meteorologlar tomsuň jöwzasyna ýa-da gyşyň aňzakly sowugyna garamazdan, gije-gündiziň dowamynda howada bolup geçýän hadysalaryň birini hem gözden düşürmän, gözegçilik edýärler. Türkmengidrometiň awiameteorologiýa merkezi we welaýat raýat awiameteorologiýa beketleri ýurdymyzyň howa menzillerinde gije-gündiziň dowamynda uçarlaryň howpsuzlygyny üpjün etmek üçin degişli işler alyp barýarlar. Türkmengidrometiň esasy wezipesi diňe bir howa çaklamalaryny düzüp, ilata ýetirmek bilen çäklenmeýärler. Ýurdymyzyň howa şertlerini öwrenip, onuň oba hojalyk ekinlerine ýetirýän täsiri, öri meýdanlarda otlaryň ösüşi ýaly maglumatlar taýýarlap, howply howa hadysalary baradaky duýduryşlary öňünden habar bermek bilen, ýetiriljek zyýanyň öňüni almakda uly işler alyp barýarlar. Şeýle hem, ýurdymyzdaky ulyly-kiçili derýalaryň suwlulygyna gözegçilik edilip, olaryň mukdary barada çaklamalar düzýärler. Türkmenistanyň tutýan meýdanyny özleşdirmekde-de, geçirilen meteorologiki gözegçilikleriň aýratyn ähmiýeti ulydyr.
Diýarymyzyň howa maglumaty gullugy 85-ýyllyk taryhyny öz içine alýar. Bütindünýä Meteorologiýa guramasy (BMG) 1950-nji ýylyň 23-nji martynda döredilýär. 1993-nji ýylyn ýanwar aýynyň 3-ne Garaşsyz Türkmenistan döwletimiz bu guramanyň düzüminiň agzalygyna girýär. Şol döwürden bäri ýagny 23-nji mart güni gidrometeorologiýa ulgamynyň işgärleri tarapyndan hem bellenilip geçilýär.


text:
Türkmenistanyň daşary ýurt - biometrik - pasportyny edinmek baradaky möhlet, ýagny 10-njy iýul geçdi. Aýdylşyna görä, Türkmenistanyň raýatlary 10-njy iýuldan başlap, daşary ýurtlara diňe täze biometrik pasporty bilen sapar edip bilýärler.
Bu düzgün esasan hem daşary ýurtlarda ýaşaýan türkmenistanlylary alada goýdy. Sebäbi olaryň köne pasportlary 10-njy iýuldan başlap güýjüni ýitirdi. Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky ilçihanalary täze pasport bermänsoň, biometrik pasport edinmek isleýän raýatlar Türkmenistana dolanmaga mejbur galýarlar.
Şeýlelikde berlen möhlet gutarmanka ýurda dolananlar bilen bir hatarda, Türkmenistana sapar etmekden saklanan raýatlar hem boldy. Olardan biri hem özüni Güljemal diýip tanadan Türkiýedäki türkmen migranty.
Eýsem, şeýle ýagdaýa düşen türkmenistanlylar nähili çykalga tapmaga synanyşýarlar? Bu sorag bilen Türkiýedäki habarçymyz Döwlet Baýhan ildeşimiz Güljemala ýüzlendi.


text:
Merkezi Aziýanyň üç ýurdunyň dili, ýagny gazak, täjik we özbek dilleri “Google” kompaniýasynyň onlaýn terjime ulgamyna girizildi.
12-nji dekabrda düýbi Birleşen Ştatlarda ýerleşýän kompaniýanyň Gazagystandaky edarasy kompýuterler we mobil telefonler arkaly gazak, täjik we özbek dillerinden beýleki dillere we tersine beýleki dillerden agzalýan dillere dessine terjime etmek mümkinçiliginiň döredilendigini mälim etdi.
Beýanatda berilýän maglumata görä, “Google Translate”, ýagny “Google terjimeçi” programmasyny ulanyjylar öz düzedişlerini girizmek arkaly terjimäniň hilini has-da gowulandyryp bilerler.
Häzirki wagt “Google terjimeçi” programmasynda internet ulanyjylary üçin 90-dan gowrak dilde hyzmat hödürlenýär.


text:
Düýn Ysraýylyň Birleşen Ştatlardaky ilçisi Maýkl Oren geçen hepdäniň başynda Ysraýylyň harbylarynyň Gaza Sektoryna barýan gumanitar gämä eden hüjümleri boýunça haýsydyr bir halkara komissiýasynyň derňew geçirmegine Ysraýylyň garşydygyny aýtdy.
Amerikan telewideniýesine beren interwýusynda Maýkl Oren bu waka boýunça derňew geçirmek üçin Ysraýylyň özünde doly mümkinçilikleriň bardygyny nygtady.
Şeýle hem, ol bu bolan waka üçin Ysraýylyň Türkiýeden ötünç soramajakdygyny-da belledi.
Geçen hepdäniň duşenbe güni Ysraýylyň harbylarynyň amala aşyran bu hüjüminde gämidäki graždan işgärlerden 9-sy öldürilipdi. Olardan aglabasy Türkiýäniň raýatlary.
Türkiýäniň häkimietleri bu bolan waka boýunça halkara wekilleriniň gatnaşmagynda düýpli derňewleriň geçirilmegine çagyryş etdiler.


text:
Pakistanyň goranyş önümleri ministri goşuny tankytlandan soň işden çekildi.
Abdul Kaýum Jatoý şenbe güni efire berlen metbugat konferensiýasynda pakistan goşunynyň syýasy kast edişe goşulmak üçin däl-de, ýurdy goramak üçin maliýeleşdirilýändigini aýtdy.
Ol 2006-njy ýylda harby operasiýa netijesinde öldürilen buluç tire lideri Nawab Akbar Bagtini, 2007-nji ýylda bir saýlaw ýygnanyşygynda çykyş edenden soň öldürilen öňki premýer-ministr Benazir Bhuttony ýatlady.
Premýer-ministr Ýusuf Reza Gilani ony çagyryp, bu aýdan sözlerine düşündiriş bermegini sorady. Jatoý şondan soň işden çekildi.


text:
NATO-nyň Ýaragly güýçler komitetinň başlygy, general Petr Pawel respublikan partiýanyň prezidentlige kandidaty Donald Trampyň ýaranlyk baradaky tankydy pikirlerini, köneçillik hökmünde, ýazgaryp çykyş etdi.
"[Rus] prezidenti [Wladimir] Putin we ýene käbirleri bu çemeleşmeden hoşal bolup hem biler” diýip, Pawel 3-nji iýunda «Roýters» bilen söhbetdeşlikde aýtdy.
"Bu hili çemeleşmäni saýlap almak uly ýalňyşlykdyr” diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Tramp onlarça ýyl ýaşy bolanwe esasan ýewropa ýurtlaryndan durýan NATO ýaranlygyny«möwritini geçiren» diýip tankytlady we onuň Birleşen Ştatlara gymmat düşýändigini, sebäbi beýlekileriň özlerine düşýän paýy ýeterlik tölemeýändigini aýtdy.
Çeh generaly Pawel bu hili beýanatlaryň peýdasynyň ýokdugyny belledi.


text:
NATO Owganystandaky uruşda ýeňmeli, Orsýet bilen gatnaşyklaryny giňeltmeli, Eýranyň raketalaryndan abanýan howpa garşy durmaly we öz 28 agzasynyň howpsuzlygyny kepillendirmeli.
Birleşen Ştatlaryň ozalky döwlet sekretary Madlin Olbraýtyň baştutanlygyndaky ýokary derejeli 12 ekspertden ybarat toparyň rekomendasiýalaryna görä, ýaranlygyň geljekki strategiýasy şeýle bolmaly.
NATO-nyň baş sekretary Anders Fog Rasmussen bu rekomendasiýalaryň ýaranlygyň ýüzbe-ýüz bolan iň möhüm wezipelerini kesgitleýändigini we özgerişlik üçin teklipleri öňe sürendigini aýtdy.
Bu toparyň hasabaty NATO-nyň noýabr aýynda Lissabonda geçjek indiki sammitinde ediljek maslahatyň esasy bolar we şol ýerde hem ýaranlygyň täzelenen strategik ugry tassyk ediler.


text:
Londonda, Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron bilen Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaýyň, Pakistanyň prezidenti Asif Ali Zardariniň arasynda geçirilýän üç taraplaýyn gepleşikler Owganystandaky parahatçylygy we durnuklylygy berkitmäge bagyşlanýar.
Bu duşuşyk Owganystanyň 2014-nji ýylyň aýagynda daşary ýurtlaryň söweş goşunlary gitmezinden öň talyban jeňçileri bilen parahatçylyk ylalaşygyny gazanmagy barada barha artýan basyş bilen ýüzbe-ýüz bolýan wagtyna gabat gelýär.
Britan hökümeti duşenbe güni geçirilýän gepleşiklere owgan hem pakistan harby ýolbaşçylarynyň we aňtaw başlyklarynyň hem gatnaşýandygyny aýtdy.
Bu şunuň ýaly üç taraplaýyn görnüşde geçirilýän duşuşyklaryň üçünjisidir.
Britaniýanyň Owganystanda dokuz müňden gowrak esgeri bar, olaryň köpüsi Helmand welaýatyndaky NATO güýçleriniň hatarynda gulluk edýär.
Britaniýa bu ýurtdaky esger sany boýunça ikinji orunda durýar, Birleşen Ştatlaryň Owganystanda 60 müňden gowrak esgeri bar.


text:
Mundan bir näçe ýyl ozal ejesi Türkiýede bikanun ýagdaýda ýaşaýan Rüýa atly türkmen gyzjagaza ejesinden aýrylmak howpunyň abanýandygy barada maglumatlar berilipdi.
Rüýanyň ejesi Arzuw Türkiýeden deportasiýa edilmek howpy bilen ýüzbe-ýüz bolansoň, bu ýagdaýyň öňüni almak üçin change.org atly sahypada kompaniýa başladylypdy.
"Meni ejemden aýyrmaň" ady bilen başladylan kompaniýanyň goldawçylary barha artdy, şu güne çenli bu çärä ses berenleriň sanynyň 15 müňe golaý bolandygy aýdylýar.
Eýsem şol kompaniýa başlaly bäri nähili tejribeler başdan geçirildi? Onuň nähili netijesi boldy? Arzuw ýaly Türkiýede bikanun ýagdaýda ýaşaýan beýleki türkmenistanlylar bu tejribeden nähili peýdalanyp bilerler?
Azatlyk Radiosynyň Dünýä Türkmenleri gepleşiginde bu hepde Rüýanyň ykbaly barada gürrüň gozap, sizi hem gepleşigimize gatnaşmaga we bu barada öz pikirdir-garaýyşlaryňyzy aýtmaga çagyrýarys.
Gepleşige gatnaşmak isleýänler hat@azatradio.org salgymyzyň üsti bilen aragatnaşyga geçip bilerler. Teswirleriňizi aşakdaky foruma galdyryp bilersiňiz.


text:
Hytaý şu hepde Sary deňizde harby okuwlar geçirjekdigini yglan etdi.
Sindao şäheriniň töwereginde, deňiz kenarynda ýerleşýän güýçleriň gatnaşmagynda okuwlar hepdäniň üçünji gününe planlaşdyrylýar. Ol şenbe gününe çenli dowam eder.
Mundan öň Pekin geçen aý ABŞ-nyň Günorta Koreýa bilen bilelikde Sary deňizde geçiren okuwlaryny we indiki planlaşdyrýan manýowrlaryny ýiti tankyt edipdi.
HHR-nyň ýolbaşçylygynyň beýannamasyna görä, şeýle hereketler Koreý ýarym adasynda ýagdaýyň ýitileşmek howpuny güýçlendirýär.


text:
Birleşen Ştatlaryň Orta Gündogar wekili Jorj Mitçel Ysraýyl bilen diplomatiki krizis sebäpli özüniň sebite saparyny soňa goýdy.
Bu krizis geçen hepde, Birleşen Ştatlaryň wise prezidenti Jo Baýdeniň Ysraýyla sapary mahalynda ýüze çykdy. Şonda Ysraýyl günorta Iýerusalimde ýewreýler üçin 1600 sany kwartiranyň gurluşygyny tassyk etdi.
Palestinalylar bu ýerde öz geljekki döwletleriniň paýtagtyny gurmak isleýärler. Bu habar Ysraýyl bilen palestinalylaryň arasyndaky parahatçylyk gepleşiklerini dikeltmek ylalaşygyna howp saldy.
Amerikan resmileri Ysraýylyň bu hereketini «masgaralaýjy» diýip atlandyrdylar we bu proýekti ýatyrmagy talap etdiler. Ysraýylyň daşary işler ministri Waşingtonyň bu talabynyň «esassyzdygyny» aýtdy.
Premýer ministr Benýamin Netenýahu bu gurluşyk baradaky habaryň berlen wagty üçin ötünç sorady, ýöne gurluşygyň ýatyrylmajagyny aýtdy.


text:
Soňky günlerde Türkmenistanda neşekeşlige garşy barlyşyksyz göreşiň uly netijelere getirýändigini aňmak bolýar.
Üç aý mundan öň geroin söwdasy bilen baglanyşykly tussag edilen daşoguzly zenanyň toba gelip eden çykyşy telewideniýe arkaly görkezilipdi.
Neşe söwdasynda gaty uly şahs bolan daşoguzly bu zenanyň sorag edilmeginiň netijesinde Içeri işler ministrliginiň birnäçe ýokary wezipeli adamlarynyň-da geroin söwdasyna ulaşandygy mälim bolupdyr. Şu sebäpli, hukuk goraýjy birnäçe ýokary wezipeli işgärler wezipelerinden boşadyldy.
Türkmenistanyň prezidentiniň ýakynda ýurduň içeri işler ministri Isgender Mulikowa içeri işler edaralarynyň şahsy düzüminiň arasynda tertip-düzgüniň gowşamagyna ýol berenligi sebäpli, şeýle hem jenaýatlar barada anyk maglumatlaryň dolulygyna berilmänligi sebäpli berk käýinç bermeginiň hem hut şunuň bilen baglydygy aýdylýar.
Neşe söwdagärlerine rehim ýok
Türkmenistanyň prezidentiniň tagallalary bilen döredilen ýurduň Neşe serişdelerine garşy göreşmek gullugynyň soňky döwürde işjeňlik görkezýänligini duýmak bolýar.
Ýaňy ýakynda bu gullugyň işgärleri tarapyndan Bagyr obasynyň ýaşaýjysyndan 42 kilogramdan gowrak geroin tapylyp alyndy. Şunuň ýaly uly möçberde neşe serişdelerini ýurduň çägine getirýän neşe söwdagärleriniň saklanylmagy bilen bagly başga hem maglumatlar bar. Hususan-da, Ahal welaýatynyň Sarahs etrabynda, Mary welaýatynyň Tagtabazar etrabynda bu gullugyň işgärleri tarapyndan neşe söwdagärleri uly möçberde neşe maddalary bilen saklanylýar diýlip habar berilýär.
Neşe söwdagärleri çykgynsyz ýagdaýda
Ýurduň öňki prezidenti S.Nyýazow neşe söwdasy bilen tutulanlary bir ýyla ýetirmän, olaryň günäsini geçip, azatlyga çykarýardy. Emma soňky bir ýylyň dowamynda neşe söwdasy bilen tutulan jenaýatkärleriň amnistiýa çykarylmagy gadagan edildi. Bu bolsa neşe söwdagärlerini gaty basga goýdy. Sebäbi bir gezek tutulsaň, 20 ýyldan bäri yzyňa dolanjak gümanyň ýok.
Ýurduň dürli künjeklerinde şu günler neşekeşlige we neşe söwdasyna garşy göreşmek boýunça wagyz-nesihat çäreleri hem giň gerim bilen dowam etdirilýär. Bu wagyz-nesihat çäreleri häkimligiň, polisiýanyň wekilleriniň gatnaşmagynda ýaşlaryň arasynda yzygiderli gurnalýar.
Şu wagyz-nesihat çärelerinden häkimiýetiň geljekki ýaş nesliň neşe belasyna ulaşmazlygy üçin uly tagallalary edip başlandygyna göz ýetirmek bolýar.


text:
Penşenbe güni Seul Günorta Koreýa bilen Demirgazyk Koreýanyň serhediniň golaýynda harby türgenleşik geçirdi. Bu türgenleşik Günorta Koreýanyň harby gämisiniň gark edilmeginiň ýyl dönümine gabatlanyp geçirildi.
Goranmak ministrliginiň berýän maglumatyna laýyklykda, serhetden 30 km. uzaklykdaky Poçeon regionynda geçirilen bu türgenleşiklere tanklar, artilleriýa ýaraglary, wertolýotlar we harby uçarlar gatnaşypdyr.
Şeýle-de Günorta Koreýa duşenbe güni bir hepdelik deňiz türgenleşiklerini geçirmäge başlady. Bu çäre hem geçen ýyl Günorta Koreýanyň gämisiniň gark edilmeginiň hatyrasyna bagyşlanyp geçirilýär.
Seul gäminiň batyrylmagynda Demirgazyk Koreýany günäkärleýär.


text:
Türkiýe bilen Ermenistanyň 31-nji awgustda diplomatik gatnaşyk gurmak, bir asyra golaý dowam edip gelýän duşmançylykdan soň serhetleri açmak barada diplomatik protokollar hakda ylalaşygyny dünýä jemgyýetçiligi gyzgyn garşylady.
Türk premýer-ministri Rejep Taýyp Ärdogan 27-nji sentýabrda iki ýurduň Daşary işler ministrleri Eduard Nalbandýan bilen Ahmed Dawutoglunyň 10-njy oktýabrda Şweýsariýada bu protokollara gol çekjekdiklerini aýtdy.
Riçard Giragosýan Ermenistanyň Milli we Halkara Barlaglary Merkeziniň direktory. Onuň pikiriçe, Ärdoganyň bu aýdýany bolmajak zat däl.
“Biz ermeni paýtagtynda käbir protestlere we demonstrasiýalara şaýat bolduk. Türkiýäniň özünde hem garşylyk ýok däl. Ýöne geň zat – gatnaşyklaryň kadalaşdyrylmagyna görkezilýän garşylygyň garaşylanyndan azdygy. Bu ýagdaý protokollara gol çekiljegine umyt döredýär” diýip, Giragosýan aýdýar.
Ýöne protokollara gol çekilensoň, olar Ermenistanyň hem Türkiýäniň parlamentleri tarapyndan oňlanylmaly. Bu hem gatnaşyklaryň kadalaşmagyna şu çaka çenli görkezilen garşylyklary nazara alanyňda, aňsat iş däl.
Genosid dawasy
Ýerewan 1915-1923-nji ýyllarda, Osman imperiýasy döwründe, 1,5 million ermeniniň gyrlandygyny aýdyp, munuň genosid diýlip ykrar edilmegini isleýär. Ankara bolsa: “Birinji jahan urşunda we Gündogar Anatoliýadan sürgün edilenlerinde 600 müň ermeni öldi. Ýöne bu olaryň ýurda çozup giren ors goşunlarynyň tarapyny çalandygy bilen baglanyşykly” diýýär.
Ermenistan 1991-nji ýylda garaşsyzlyk alansoň, Türkiýe ony ykrar etdi. Ýöne diplomatik gatnaşyklar gurulmady. 1993-de Daglyk Garabag meselesinde Azerbeýjan bilen raýdaşlykda Ankara Ermenistan bilen bolan serhedi ýapdy.
Eduard Şarmazanow Ermenistanyň häzir häkimiýet başyndaky Respublikan Partiýasynyň sözçüsi. Ol 1-nji oktýabrdan başlap, protokollar barada wekiller arasynda çekişme gider diýýär.
“Bu bir gaty çylşyrymly proses. 1-nji oktýabrda parlament bu barada çekişmä başlar. Biziň tutýan ýolumyz dogrumy ýa nädogry – şonda belli bolar. Meniň garaýşymça, barýan ýolumyz dogry. Ondan soň hem oňlama prosesi başlar. Men bu iş tiz bolar diýip pikir edemok” diýip, Şarmazanow belleýär.
Analizçi Giragosýanyň pikiriçe, ermeni parlamentinde görkezilen garşylyk köp bolmaz. Ýöne beýlekiler kynçylygyň Türkiýede döremegi mümkin diýýärler.
Daglyk Garabag meselesi
Barçyn Ynanç ”Turkish Daily News” gazetiniň kommentatory: “Diplomatik gatnaşyklary gurmak baradaky protokolyň parlament tarapyndan goldaw tapmak mümkinçiligi ýokary. Ýöne serhedi açmak protokolynyň şansy welin, Daglyk Garabag meselesiniň çözgüdinde ilerleme bolmasa, gaty gümürtik” diýip Ynanç belleýär.
26-njy sentýabrda Azerbeýjanyň resmi habar agentlikleri türk parlamentiniň başlygy Mehmet Ali Şahine salgylanyp, Ermenistan-Azerbeýjan dawasy çözülmedik ýagdaýynda gatnaşyklary kadalaşdyrmak baradaky ylalaşyklaryň oňlanylmajakdygyny habar berdiler. Mehmet Ali Şahin muny prezident Ylham Aliýew bilen Bakuda geçiren gepleşiginde aýdypdyr.


text:
Rus resmileri anna güni Fransiýadan uruş gämileriniň tehnologiýasyny almak üçin tagalla etdiler.
Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin Parižde söwda hakynda gepleşmek üçin fransuz prezidenti Nikolas Sarkozi bilen duşuşdy. Açyk bir beýanat edilmedi.
Sarkoziniň edarasynyň aýtmagyna görä, Putin bilen Sarkozi rus deňiz güýçleri üçin dört sany Fransuz Mistral-klas uruş gämisini ýasamak barada doly tassyklanmadyk ylalaşyk baglaşdylar.
Eger ylalaşylsa, bu proýekt NATO ýurdy bilen Moskwanyň arasynda harby tehnologiýa babatda baglaşylan iň uly şertnama bolar.


text:
Täjigistanyň paýtagty Duşenbede iki ýaş adam jemgyýetçilik ýerinde “Yslam döwleti” atly toparyň baýdagyny galgatmakda aýyplanyp, türme tussaglygyna höküm edildi.
19-njy maýda Duşenbäniň sudy 21 ýaşyndaky Dawron Kurbonowy we 17 ýaşyndaky Kudrat Nasruloýewi köpçülikde ekstremist işleri amala aşyrmaga çagyrmakda günäli tapdy we olaryň birini dört, beýlekisini alty ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
Gürrüňi edilýän iki täjik raýaty, geçen ýylyň noýabr aýynda Duşenbedäki köpriniň aşagynda “Yslam döwleti” atly toparyň uly baýdagy peýda bolandan soň tussag edilipdi.
Kurbonowyň dogan-garyndaşlary suduň çykaran hökümini şikaýat etjekdigini aýtdylar.


text:
Indoneziýanyň resmileri heläkçilige uçran “Suhoý” reaktiw uçarynyň ýolagçylarynyň arasynda diri adamlaryň tapylmanlygyny aýtdylar. Bu uçar hepdäniň çarşenbe güni Indoneziýada daga baryp uruldy. Onuň üstünde 50-ä golaý adam bardy.
Orsýetde öndürilen bu uçaryň galyndylary hepdäniň penşenbe güni Indoneziýanyň günbatar bölegindäki daglarda dikuçar arkaly tapyldy. Indoneziýanyň prezidenti Susilo Bambang Ýudhoýono 10-njy maýda gözleg we halas ediş işleriniň dowam etdirilýänligini žurnalistlere aýtdy.
Indoneziýanyň döwlet baştutanynyň aýtmagyna görä, uçar heläkçiligi Salaka atly dagyň gyrasynda bolupdyr. Susilo Bambang Ýudhoýono derňewleriň derhal geçirilmelidgini we diri galanlary gözläp tapmak boýunça işleriň dowam etdirilmelidigini aýtdy.
Indoneziýanyň resmisi Gagah Prakosonyň aýtmagyna görä, heläk bolanlaryň jesetleri tapylypdyr, emma olaryň dikuçar arkaly äkidilmegine ýaramaz howa şertleri päsgel beripdir.
Habar berlişine görä, uçaryň heläkçilige uçran ýerinde hepdäniň penşenbe güni geçirilen gözleg we halas ediş işlerine müňden gowrak halas ediji gatnaşypdyr.
Uçar heläkçiliginiň sebäpleri belli däl.
Heläkçilik
“Suhoý Superjet 100” kysymly reaktiw uçaryň içinde 8 adamdan ybarat bolan orsýetli uçar komandasy we 42 myhman, şol sanda diplomatlar, žurnalistler we uçaryň potensial satyn alyjylary bardy. Azyndan 36 adamyň Indoneziýanyň raýatlary bolup, ýolagçylaryň arasynda Orsýetiň ilçihanasynyň işgärleriniň-de bolanlygy çak edilýär.
2008-nji ýylda “Suhoý” kompaniýasynyň graždan awiasiýa bölümi tarapyndan öndürilen bu uçar Aziýa ýurtlarynda demonstrasion saparyny geçiripdi. Ol eýýäm Gazagystanda, Pakistanda we Mýanmada görkezilipdi.
Jakartadan uçan bu uçar uçuşynyň 21-nji minudynda heläkçilige uçrapdyr.
Habar berlişine görä, uçaryň radarlardan ýitirim bolmagynyň öňüsyrasynda pilotlar uçuşyň ugruny üýtgedip, beýikligini 1,800 metre çenli peseltmäge rugsat sorapdyrlar. Emma olar hiç bir problemany agzamandyrlar.
Derňewçiler uçar sürüjileriň awiýa dispetçerler bilen gepleşiklerini barlaýarlar.
Orsýetiň Derňew komiteti uçaryň Orsýetden Aziýa ýurtlaryna äkidilmeginden ozalky taýýarlygynyň derejesi boýunça jenaýat işini gozgady diýlip, habar berilýär.
“Suhoý-Superjet 100”
100 sany ýolagça niýetlenen sesden tiz bu reaktiw uçara graždan awiasiýasyny ösdürmekçi bolýan Orsýetde uly ähmiýet berilýär. Uçar 2008-nji ýylda ilkinji gezek işe girizilipdi we 2011-nji ýylda ýolagçy transporty hökmünde girdeýji getirip başlady. Häzirki wagtda şeýle uçarlaryň 8-si işledilýär.
“Suhoý” uçarynyň azyndan 170 sanysynyň eýýäm sargyt edilenligi habar berilýär. Orsýet 1,000 uçary öndürmegi planlaşdyrýar.
Geçen ýylyň awgust aýynda Indoneziýanyň awiasiýasy 12 uçary satyn almaga isleg bildiripdi.


text:
Azerbaýjanyň “AZAL” döwlet kompaniýasy hususylaşdyrylanda “SW Holding” kompaniýasy onlarça biznesi ýuwutdy. Hususylaşdyrmak prosesiniň dowamynda bankyň hem ätiýaçlandyryş kompaniýasynyň eýeçiligi birnäçe zenanyň eline geçdi. Olaryň biri hem Azerbaýjanyň prezidenti Ilham Aliýewiň gyzy Arzu Aliýewadyr.
Bakuwyň halkara aeroportundan şäheriň merkezine çenli alyp barýan ýoluň ugrunda “SW Holding” kompaniýasynyň tarypyny ýetirýän reklamalara duş gelip bolýar. Şol plakatlardan olaryň Azerbaýjanyň paýtagtynyň aeroportunda monopoliýalaýyn agalyk saklaýan kompaniýany reklama edýändigi görünmese-de, hakykatda aeroporta degişli telekeçiligiň hemme görnüşi “SW Holdinge” degişli.
Ajykdyňyzmy? “SW Holdinge” degişli “Asman aşpezleri” size dürli tagamlary teklip ederler. Size taksi gerekmi? Bu kompaniýa degişli “Aeroport gate” firmasynyň taksileri sizi gerek ýeriňize elter. Ýagny, aeroport bilen bagly hemme hyzmatlar – biletleriň satylmagyndan başlap, salgytsyz dýuti-fri dükanlaryna çenli “SW Holding” kompaniýasyna degişli.
Bu holding kompaniýasynyň hatda öz “Silk Way” atly banky hem bar. Azatlyk Radiosyna Azerbaýjanyň Maliýe howpsuzlygy boýunça döwlet komissiýasyndan bu bankyň eýeçiliginiň kime degişlidigi barada dokument almak başartdy. Şol dokumentlere görä
, “Silk Way” banky ýurduň ýolbaşçysyna ýakyn bolan iki zenana degişli. Olaryň biriniň Azerbaýjanyň “AZAL” atly döwlet howa ýollarynyň prezidentiniň aýaly Zarifa Hamzaýewadygy, beýleki ýaş zenanyň bolsa Azerbaýjanyň prezidenti Ilham Aliýewiň 21 ýaşly gyzy Arzu Aliýewadygy bu dokumentde berlen maglumatda aýdylýar.
Döwlete degişli “AZAL” howa ýollarynda bolan telekeçiligiň köp görnüşiniň “SW Holding” kompaniýasy tarapyndan ýuwudylmagy Azerbaýjanda hususylaşdyrmak prosesiniň näderejede adalatly geçirilýändigi bilen bagly soraglaryň ýüze çykmagyna getirdi.
Şeýle hem ýüze çykan bu maglumatlar Azerbaýjanyň häkimiýet başyndakylaryň öz wezipelerinden hyýanatçylykly peýdalanyp, ýurtdaky iň düşewüntli pudaklary öz ýakyn dostlarynyň, garyndaşlarynyň eýeçiligine geçirýändigini görkezdi. Şol bir wagtda hem Azerbaýjanyň kanunynda nepotizme, ýagny garyndaşparazlyga ýol beren hökümet işgäriniň 12 ýyla çenli türme tussaglygyna höküm edilip bilinjekdigi aýdylýar. Çagalar “betinden”
Ýöne Azerbaýjanyň prezidenti köp zady öz maşgalasynyň çäginde saklamagy gowy görýär. Bu häsiýet Ilhamyň kakasy Geýdar Aliýewe hem mahsusdy. Ol 30 ýylyň dowamynda ýurda ýolbaşçylyk edeninden soň, 2003-nji ýylda ýürek keselinden ölmezinden öň häkimiýeti öz oglunyň eline üstünlikli geçirip gitdi.
Azerbaýjanyň prezidenti Ilham Aliýew metbugat konferensiýasynda, Baku, 22-nji iýul, 2010.
Ilham Aliýewiň aýaly Mehriban Aliýewa Azerbaýjanyň parlamentiniň deputaty hem ýurduň görnukli syýasatçylarynyň biri hasaplanýar. “Washington Post” gazetinde çap bolan makalada Ilham Aliýewiň körpe ogly Geýdaryň adyna Dubaýda 44 million dollara barabar dokuz sany kaşaň jaýyň satyn alnandygy aýdylýar. Aliýewleriň gyzlary Arzu bilen Leýlanyň atlaryna hem Dubaýda birnäçe emlägiň hasaba alnandygy aýdylýar. Aliýewiň üç çagasynyň adyna satyn alnan emlägiň umumy bahasynyň 75 million dollara barabardygyny “Washington Post” gazeti habar berdi.
Prezident hökmünde Ilham Aliýewiň resmi aýlygy bir ýylda 230 müň dollara barabar. Emma Azerbaýjanyň prezindeti bu wezipesine geçmezden öň döwlete degişli “SOCAR” nebit kompaniýasynyň wise-prezidenti wezipesini eýeläp, ýurduň tebigy baýlyklaryna gözegçilik edipdi.
Aliýewiň maşgalasyna degişli kompaniýalaryň emläginiň bahasynyň millionlarça dollara barabardygy çaklanylýar. Ýöne Azerbaýjanyň kanunlaryna garamazdan, ne Aliýewiň özi, ne-de onuň aýaly öz eýeçiligindäki emläge salgyt töleýärler. Olar asla salgyt deklarasiýasyny tabşyranoklar. Kanun barada aýdylsa, Azerbaýjanyň kanuny ýokary derejedäki resmilere öz telekeçiligini açmagy gadagan edýar. Emma Aliýewleriň maşgalasyna bu gadagançylyk ýöremeýär.
CNN telekanalynda Azerbaýjanyň turizmi barada görkezilen reklamada surata düşendigi bilen halk arasynda tanalýan Aliýewiň gyzy Arzuwyň “SW Holding” kompaniýasynyň eýeçiligini almak üçin zerur bolan sekiz million dollara golaý serişdäni nireden, nädip tapandygy näbelli. Soňra-da Hamzaýewa ikisiniň işi ýola goýmak üçin zerur bolan bäş ýarym million dollara golaý serişdäni nireden alandyklary-da gümürtik. Dogry, Hamzaýewa “Gözellik” atly kosmetik biznesiniň eýesi. Ýöne bilermenleriň pikiriçe, bu telekeçilik arkaly millionlarça dollara barabar serişdäni gazanmak mümkin däl. Wideo: Azerbaýjany reklama edýän wideoda Arzu Aliýewa görkezilýär
Prezident edarasynyň metbugat sekretary Azer Gasimow Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda Arzu Aliýewanyň “Silk Way” bankynyň eýeleriniň biridigini tassyklady. Ol Azerbaýjanyň graždany hökmünde kämillik ýaşyna ýeten Arzuwyň öz biznesini açmaga doly hukugynyň bardygyny nygtady.Gümürtik hususylaşdyrma
“SW Holding” kompaniýasynyň we “Silk Way” bankynyň meselesi gozgalandan soň, döwlete degişli “AZAL” howa ýollarynyň we onuň düzüminde bolan “AzalBankyň” hususylaşdyrmak prosesiniň geçirilişi bilen bagly soraglar ýüze çykdy. Döwlete degişli bu kompaniýalaryň hususulaşdyryş prosesi ýurduň Ykdysady ösüş ministrligi tarapyndan işlenen plan boýunça 2003-nji ýylda geçirilip başlandy. Azerbaýjanyň kanunlaryna görä, bu proses Döwlet emlägini hususulaşdyrmak boýunça hökümet komiteti tarapyndan geçirilmelidi. Ýöne bu komitetiň metbugat sekretary Gulu Halilow “AzalBankyň” husuşylaşdyrylmagy barada özlerinde hiç hili maglumatyň ýokdugyny aýtdy.
“Turan” agentliginiň maliýe boýunça bilermeni Anar Hanbeýli bu prosesiň turuwbaşdan gümürtikdigini nygtady: “Kadaly ýagdaýda döwlet emlägini hususylaşdyrmak prosesi Hususulaşdyrmak boýunça hökümet komiteti tarapyndan alnyp barylýar. Munuň üçin beýanat taýýarlanmaly, teklipler kabul edilmeli, tendere gatnaşmak isleýänler üçin şertler aýan edilmeli, soňra bu prosese gatnaşanlaryň arasyndan saýlanan ýeňiji yglan edilmeli. Emma bu zatlaryň hiç biri hem ýerine ýetirilmedi”.Million dollarlyk kontraktlar
Häzir “SW Holding” kompaniýasy “AZAL-a” degişli öňki kompaniýalaryň hemmesini diýen ýaly satyn aldy. Şol kompaniýalaryň arasynda “Sigorta” atly ätiýaçlandyryş kompaniýasy hem bar. Bu kompaniýa “SW Holding” kompaniýasy bilen bilelikde “AZAL” howa ýollarynyň prezidenti Jahangir Asganowyň iki gyzy eýeçilik edýär. Jahangir Asganowyň aýaly Zarifa Hamzaýewa bolsa “Silk Way” bankynyň eýesi.
“SW Holding” kompaniýasy “AZAL” howa ýollarynyň birnäçe uly proýektlerini amala aşyrýar. Şol proýektleriň biri hem Genjede, Zagatalada hem Lankaranda aeroportlaryň gurluşygy bilen baglydyr. Şol gurluşyklaryň umumy bahasy bolsa 150 million dollara barabar diýlip görkezilýär.
Bu mesele bilen bagly ne “AZAL” howa ýollary ne-de “SW Holding” kompaniýasy Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna düşündiriş berip bildi. “SW Holding” kompaniýasy “AZAL-a” ýüzleniň diýdi, “AZAL” bolsa “SW Holdingiň” hususy kompaniýadygyny belläp, olaryň özi üçin özleriniň jogap bermelidigini aýtdy.
Emma bu Azerbaýjanda ýokary derejeli çinownikleriň dogan-garyndaşlaryna gümürtik ýagadaýda düşewüntli biznesiň geçmegi bilen bagly ýüze çykan ýeke-täk waka däl. Mysal üçin, ýakynda Azerbaýjanyň aragatnaşyk ministri Ziýa Mämedowyň ogly Anar Mämedowa degişli “ZGAN Holding” kompaniýasy bu ministrligiň birnäçe gurluşyk proýektini amala aşyrar. Şol gurluşyklar bolsa ýüzlerçe million dollara barabardyr.
Şeýle hem Azerbaýjanyň Adatdan daşary ýagdaýlar boýunça ministri Kemalladin Geýdarowyň ogullary – Tale hem Nejad Geýdarowlaryň eýeçiligindäki “United Enterprises International” kompaniýasy ilat arasynda köp sorag döredýär. Bu kompaniýa bekre balygyň gara işbiliniň söwdasyndan başlap, tä futbol klubuny dolandyrmak ýaly işlere çenli meşgullanýar. Olaryň eýeçiligindäki “Gabala” futbol klubunyň hatda gymmat bahaly ökde daşary ýurtly futbolçylary Azerbaýjana getirmäge-de gurby çatýar.
Emma Kemaladdin Geýdarow hem edil Ilham Aliýew ýaly öz eýeleýän emlägi barada kanuna laýyklykda hasabat bermekden boýun gaçyrýar. Şonuň üçin onuň girdeji çeşmeleri köpçülige näbelli bolup galýar.


text:
Ukrainanyň Harkow şäherinde türkmenistanly bir gyzyň öz janyna kast edendigi habar berilýär.
Ukrainanyň habar serişdeleriniň maglumatynda Harkowyň Inžener-pedagogik akademiýasynyň bäşinji kursunyň talyby Altynaý Seýitmedowanyň ýekşenbe güni umumy ýaşaýyş jaýynyň bäşinji gatynyň aýnasyndan özüni aşak oklandygy aýdylýar.
Ukrainanyň hukuk goraýjylary 21 ýaşly Seýitmedowa bilen bagly bu wakanyň 21-nji iýunda günortan sagat 13:00 töweregi, şäheriň O.Ýaroş köçesiniň ugrunda bolup geçendigini habar berýärler.
Betbagtçylykda bedenine ýeten agyr şikesler zerarly Altynaý Seýitmedowa hadysanyň bolan ýerinde bada-bat jan berýär we bu ýere ýetip gelen ”Tiz kömegiň” lukmanlaryna diňe ölüm faktyny tassyklamak galýar.
Bu wakanyň öňüsyrasy Seýitmedowa döwlet synaglaryny tabşyryp, öýüne – Türkmenistana gitmäge taýýarlyk görýän ekeni.
Gyzyň öz janyna kast etmeginiň sebäpleri bilen bagly, Internetdäki sosial ulgamlarda dürli gürrüňler hem orta atylýar.
Azatlyk Radiosy Ukrainanyň Içeri işler ministrliginiň Harkow welaýaty boýunça Baş müdirligi bilen habarlaşanda, degişli resmiler bu wakany häzirlikçe ýurduň Jenaýat Kodeksiniň 120-nji maddasynyň 1-nji bölümi, ýagny “janyna kast etmäge mejbur etmek” maddasy boýunça häsiýetlendirýändiklerini mälim etdiler.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde polisiýa häkimiýetleri Seýitmedowanyň öz janyna kast etmegi bilen bagly derňew we sorag işleriniň dowam edýändigini aýtdylar.
Ukrain habar serişdeleriniň öz çeşmelerine salgylanyp berýän maglumatyna görä, Seýitmedowa öz janyna kast etmezinden ozal ejesine ýüzlenip, hat galdyrypdyr. Ýöne, Azatlyk Radiosy bu maglumatyň näderejede ygtybarlydygyny degişli resmilere tassykladyp bilmedi.
Ukrainanyň ýokary okuw jaýlarynda köp sanly türkmenistanly talyplar bilim alýarlar. Ukrainanyň Statistika boýunça döwlet edarsynyň maglumatyna görä, 2012-2013-nji okuw ýylynda ukrain ÝOJ-larynda Türkmenistandan 10,452 adam bilim alypdyr.


text:
Pakistanyň polisiýasy Punjab welaýatynda “Talyban” söweşijisidigi öýdülýän azyndan dört adamy öldürip, terror hüjüminiň öňüni alandyklaryny aýdýarlar.
Ýerli polisiýanyň ýokary derejeli wekili Rai Zamir-ul-Hak gürrüňi gidýän dört adamyň Muzaffargah şäheriniň golaýynda ulagda aýlanyp ýören pursady atylyp öldürilendigini mälim etdi.
Polisiýa ulagy barlanda onlarça el granadyny we janyndan geçenleriň bilbaglaryny tapdylar.
Resmiler sebitde şaýylaryň geçirýän ýörişine hüjüm ediljek bolnandygyny çaklaýarlar.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin şu gün, 31-nji awgustda Wladiwastoga sapary mahalynda, ABŞ-nyň Siriýada edildi diýilýän himiki ýarag hüjümi baradaky pozisiýasyna garşy çykdy. Ol hususan-da şeýle diýdi:
"Sagdyn pikir öz-özüni düşündirýär. Siriýanyň hökümet güýçleri hüjüm edýärler, käbir regionlarda olar gozgalaňçylaryň daşyny gabadylar. Şu hili ýagdaýda hemişe daşardan harby gatyşma çagyrýanlara eliňdäki tuzy bermek akyla sygjak zat däl. Bu hiç bir logika gabat gelmeýär. Onda-da BMG-niň gözegçileriniň gelen wagtynda. Şu sebäpden men bu beýleki ýurtlary Siriýadaky konflikte çekmek isleýänleriň, kuwwatly halkara oýunçylarynyň, ilkinji nobatda-da Birleşen Ştatlaryň goldawyny gazanmak isleýänleriň prowokasiýasydan başga zat däl diýip hasaplaýaryn."
Prezident Putin sözüni dowam etdirip, ýene şeýle diýdi:
"Biziň amerikan kärdeşlerimiziň we dostlarymyzyň Siriýanyň goşunlarynyň köpçülikleýin gyrgyn ýaraglaryny, himiki ýaraglary ulanandygyny tassyklaýan pozisiýasy barada aýdylanda bolsa, goý, olar özlerinde bar diýýän subutnamalaryny BMG-niň inspektorlaryna we Howpsuzlyk geňeşine görkezsinler."


text:
Orsýetde aýal-gyzlardan düzülen “Pussy Riot” atly pank toparynyň üç agzasynyň hökümi 17-nji awgustda yglan ediler.
24 ýaşly Mariýa Alýohina, 22 ýaşly Nadežda Tolokonnikowa we 29 ýaşly Ýekaterina Samusewiça huligançylykda aýyplama bildirilýär. Olar şu ýylyň mart aýynda Moskwanyň merkezi hristian ybadathanasynyň içinde prezident Putiniň dolandyryşyny ýazgaryjy kinaýaly protest aýdymy bilen çykyş edenlerinde, tussag edilipdiler.
Hökümiň yglan ediljek wagtyny Moskwanyň Kamowniçeskiý sudy kesgitledi. Çarşenbe güni geçirilen sud diňlenşiginde aýyplanýanlaryň aklawçylary çykyş edip, häzirki sud işini Stalin döwrüniň repressiýalary bilen deňeşdirdiler.
Prokurorlar “Pussy Riot” toparynyň üç agzasyna üç ýyl türme tussaglygynyň berilmegini soraýarlar. Tussaglykdaky aýallaryň aklawçylary bolsa, müşderileriniň bigünä diýlip ykrar edilmegini talap edýärler.


text:
Penşenbe güni BMG-niň Howpsuzlyk geňeşi Siriýadaky krizislere bagyşlap ýörite maslahat geçirýär.
Bu aralykda, Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň haýdan-haý häkimiýetden gitmegini talap edip, resmi beýanat ýaýratdy.
Onuň bu beýanatyny Ýewropa Bileleşigi hem goldady. Britaniýanyň, Fransiýanyň we Germaniýanyň döwlet liderleri bilelikde beýanat kabul edip, Siriýanyň liderini wezipesinden gitmäge çagyrdylar.
Penşenbe güni hem bu waka gabatlap BMG-niň adam hukuklary boýunça ýörite topary Siriýadaky adam hukuklarynyň bozulmalary we gyrgynçylyklar bilen baglanyşykly ýörite hasabat çap etdi.
Bu hasabatda Siriýanyň režiminiň adamlary köpçülikleýin jezalandyrmak, gynamak we çagalary-da öldürmek bilen, ynsanýete garşy jenaýat eden bolmagynyň mümkindigi öňe sürülýär.
Hasabatda Siriýanyň režiminiň protestçilere garşy amala aşyran gyrgynçylyklaryny derňemek üçin BMG-niň Howpsuzlyk geňeşine bu iş boýunça Halkara suduna ýüz tutmaklyk teklip edilýär.


text:
Dokument dolanyşygynyň elektron sistemasyny döretmek boýunça türkmen häkimiýetleriniň uzaklary nazarlaýan planlary häzirki dolandyryş sistemasyndaki aradan aýryp bolmajak kynçylyklar, çynlakaý päsgelçilikler bilen garpyşyp biler. Ol ozaly bilen döwlet durmuşynyň ähli ugurlaryny gurşap alan maglumat blokadasy bilen bagly.
Resmi propaganda ägirt uly özgerişler hem reformalar geçirilýändigini irmän-arman tassyklaýar. Gurluşykda, oba hojalygynda gazanylan üstünlikler, daşary ýurtlara gaz satmakda amala aşyrylan ägirt uly işler barasynda gürrüň berýär.
Emma maglumat ulgamynda hiç hili gowşama, ýumşama ýok. Ýurtda näçe adamyň ýaşaýandygy baradaky maglumatdan başlap, iň bärkisi – ýollarda bolýan awtomobil çaknyşyklary, heläkçilikler, tebigy hadysalar barada we ýene-de müňlerçe ugurlar boýunça maglumatlar – bularyň ählisi düýpden ýapyk, olar eldegrilmesiz, aýan edilmesiz döwlet syrlaryna degişli.
Prezidentiň geçiren maslahatynda Türkmenistanyň aragatnaşyk ministri O.Jumagulyýew maglumatlaryň elektron baza sistemasynyň gurnalyşyny monitorda görkezdi. Şol maglumatlara kim gözegçilik eder? Bu sorag açyklygyna galýar.
Eger hemme zat öňküligini saklasa, maglumatlar ýapyk režimde galsa, döredilen maglumatlar bazasy rugsat bermegiň berk sistemasy tarapyndan işlediler. Hakykatda häzirki maglumat ýapyklygy elektron üpjünçiligi derejesinde öňküdenem berk, gazaply düzgünde saklanar.
Bu sistemanyň netijeliligi G.Berdimuhamedowyň öňde goýan wezipelerine görä bolar. Prezident öňdebaryjy tehnlogiýalary aktiw ornaşdyrmaga, ykdysadyýetiň ähli pudaklaryny täze sepgitlere ýetirmäge çagyrýar.
Kim utuş gazanar?
Häzirki dowam edýän maglumat ýapyklygyny gowşatman, elektron tehnologiýalar ornaşdyrylsa, munda ähli maglumatlaryň ýurduň öz graždanlaryndan, tutuş dünýäden gizlin saklanylmagyna gözegçilik edýän häkimiýet organlary utuş gazanar.
Türkmenistanda eýýäm elektron senzuranyň alamatlary bar. Göräýmäge, häkimiýetler deňi-taýy bolmadyk karar kabul edip, jemgyýete internetden peýdalanmaga rugsat berdiler. Ýöne interenete hem ondan peýdalanyjylara gözegçilik ýokary derejede, indi elektron derejede amala aşyrylýar. Şol gözegçiligiň formasy häzire çenli döwlet tarapyndan gadagan edilen saýtlaryň ýapylmagyndan, olaryň böwetlenmeginden aňry geçmeýärdi.
Täze tehnologiýanyň ornaşdyrylmagy bilen senzorlar goşuny, köp sanly gözegçiler öz alyp barýan işleri üçin täze, güýçli gural, güýçli ýaraga eýe boldular. Eger olaryň edýän işleri çäklendirilmese, eger döwlet we jemgyýet mundan beýlägem dürli hili çäklendirmeleriň, gadaganlyklaryň ýesiri bolup galsa, onda elektronikany ulanmagyň netijeliligi iň pes derejä düşer.
Şeýle ýagdaý G.Berdimuhamedowyň “Halkyň ýaşaýyş derejesi plan boýunça ýokary galdyrylar” diýen ýaly sözlerine juda az degişli bolup galsa gerek. Ondanam beteri bu elektronika durky bilen halka zyýanly bolup çykar, özi-de bu zyýanly işi sistema indiden eýläk ýokary tehnologik derejede ýerine ýetirer.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Gurbanguly Berdimuhamedow döwlet başyna gelenden soňra, oba hojalygyny ösdürmek, bu pudakda reforma geçirmek hakynda birnäçe kararlary kabul etdi. Prezidentiň berk talap etmegi boýunça daýhan önümini tabşyransoň, girdeji almaga degişli bolsa, onda ara uzak wagt salynman, oňa berilmeli pul wagtynda berilýär.
Emma, gynansagam, tutuşlygyna alanyňda, söz berlen oba hojalyk reformasy amal edilmedi. Şonuň üçin Saparmyrat Nyýazowyň oba hojalygyny weýran eden “Täze oba” syýasatynyň iş ýüzünde hereket edýändigini aýtmak gerek. Oba hojalygy döwlet monopoliýasynda. Iň bärkisi daýhanyň name ekmelidigini, haçan ekmelidigini, hasyly näwagt ýygnap başlamalydygyny, önümini näçeden döwlete tabşyrmalydygyny hökümet emeldarlary kesgitleýärler.
Edil häzirem oba hojalygy daýhanyň girdeji almagy, bazar ykdysadyýetiniň şertleri göz öňünde tutulyp gurnalmadyk. Şol sebäpli galla-pagta öndürmeklik baş alada bolmagynda galýar. Pagtanyň belli bir derejede girdejisiniň bardygyna garamazdan, onuň tehniki ekindigini, munuňam üstesine “ak altyny” ýetişdirmek üçin örän köp zähmetiň talap edilýändigini nazarda tutanyňda, pagta önümçiliginiň hem beýle uly derejede daýhana bähbitli däldigini oba hojalyk hünärmenleri öňe sürýärler.
Türkmenistanyň şertlerinde galla ekmeklik daýhana asla amatsyz. Sebäbi dünýä bazarynda gallanyň bahasynyň soňky ýyllarda gymmatlandygyna seretmezden, Ýewropanyň guşgursak bugdaýynyň tonnasyny 500 amerikan dollaryndan satyn almak mümkin.
Medisina işgärleriniň özara söhbetdeşliginde bir ýokary hünärli medisina hünärmeniniň tassyklamagyna görä, biziň ýurdumyzda öndürilýän, örän pes hasylly gallany azyklyk hökmünde sarp etmeklik döwlet emeldarlarynyň yglan edýän “Saglyk” programmasyna laýyk gelmeýär. Iň bärkisi Orsýetden, Gazagystandan halkyň mümkinçiligine görä getirilýän unlaryňam öz ýerli unlarymyzdan has ak hem gowy hillidigini adamlara düşündirip oturmagyň hajaty ýok. Şol sebäpli güýji ýetýän hojalyklarymyz daşary ýurt unlarynyň bahasynyň ýerli unlarymyzdan 4-5 esse gymmatdygyna garamazdan, şony iýýärler.
Hatda bütinleý daşary ýurt ununy iýmäge ýagdaýy ýok hojalyklaram manty-börek, aşlyk-suwluk edende, şeýle hem çörek bişirende garmak üçin daşary ýurt unlaryny almaga mejbur bolýandyklaryny gürrüň berýärler. Eger halkyň sosial hal-ýagdaýy gowulansa, özümizde öndürilýän galladan adamlaryň ýüz öwürjekdigine şübhelenmese bolar.
Daýhan ýeriň hakyky eýesi bolmaly
Garaşsyzlyk ýyllarymyzda ýerli howa şertlerimizi, suw mümkinçiligimizi göz öňünde tutmazdan, Türkmenistanyň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazow: “Ýurdumyzyň iýjek gallasyny özümizde öndürmek gerek, hatda ýurdumyzy ak bugdaýy eksport edýän ýurda öwürlmeli” diýen pelsepäni öňe sürüpdi. Onuň aýdan bu sözleri hatda ylma laýyk gelmeýärdi. Şeýlelikde, ýyl-ýyldan gallany köp almak üçin bugdaý has köp ýerlere ekildi. Şeýdibem, birnäçe esse galla artdyryp ýazmalaryny, şorladylan ýerlerimizi hasap etmäniňde hem, ýerli ak bugdaýlarymyzyň tohumy zaýalandy.
Oba hojalyk agronomlary, tejribeli kärendeçi gallaçylarymyz öz ýerli galla tohumymyzy alyp, wagtynda ekip, agrotehniki çäreleri geçireniňde, hatda talap edilişi ýaly, dört gezek suwaraýanyňda hem gektardan 30 sentnerden köp hasyl alyp bolmajakdygyny aýtdylar. Daýhan şeýle ýokary hasyl alanda hem, dünýä bahasyndan kärendeçiniň bir gektar galla meýdanyndan 1300-1400 dollar girdeji alýandygyny, çykdajysyny aýranyňda bolsa, onuň bir gektar ak bugdaýyndan 800 amerikan dollaryndan köp sap girdeji almajakdygyny hasaplap çykarmak kyn däl.
Ýurdumyz boýunça tas million gektara golaý ekilýän gallanyň ortaça hasyllylygynyň 10-12 sentnerden ýokary däldigini göz öňünde tutanymyzda bolsa, kärendeçiniň öndüren gallasyny dünýä bahasyndan satyn alanyňda hem olaryň ujypsyzja sap girdejä eýe boljakdygyny aýtmak gerek. Şol sebäpli daýhana asla ekmek amatsyz bolan gallany mejbury ýagdaýda ekdirmegi bes etmeli. Onuň ýerine daýhany ýere doly ygtyýarly — eýe edip, name ekmelidigini, haçan ormalydygyny, näçe girdeji almalydygyny daýhanyň özüniň kesgitlemegine rugsat bermeli. Munuň üçin bolsa oba hojalygyny bazar ykdysadyýetiniň şertlerinde gurnamaly. Döwlet emeldarlary oba hojalygyny ösdürip, düýpleýin reforma etmek isleýän bolsalar, bu iş üçin şundan başga ýoluň ýokdugyna düşünmeli.
Döwletmyrat Ýazgulyýew türkmenistanly garaşsyz žurnalist, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Eýranyň baş ruhany lideri Aýatollah Ali Hameneýi Birleşen Ştatlaryň “ygtybarly däldigini” aýdyp, Eýranyň täze administrasiýasyna Waşington bilen gatnaşyklarynda seresaply bolmagyny ündedi.
Ýekşenbe güni Hameneýiň Eýranyň resmileri bilen geçiren duşuşygynda, ol ABŞ bilen gepleşiklere garşy däldigini, ýöne Waşingtonyň häzirki durşunyň olaryň gelejekdäki özara gatnaşyklaryna oňaýly täsir ýetirjekdigine ynamly garamaýandygyny hem nygtady.
Şeýle-de, Hameneýi Eýran öz garşydaşynyň maksadyny aýdyňlaşdyrmaly, ýogsa-da Tähran kösener diýdi.
Baş ruhany lideri Aýatollah Ali Hameneýiň bu çykyşy, iýun aýynda prezidentlige saýlanan Hassan Rohani prezidentlige kasam etmezden iki hepde öň boldy.
Eýranyň ýadro programmasy baradaky meseleler sebäpli Tähran bilen Waşingtonyň arasyndaky dartgynlyk dowam edýär. Eýran bolsa bu aýyplamalary ret edip gelýär.


text: Şu gün Ukrainanyň Orsýetiň gazy üçin bergilerini tölemegine ýardam bermek meselesini ara alyp maslahatlaşmak üçin Ukrainanyň we Orsýetiň resmileri bilen birlikde halkara kredit banklarynyňdyr institutlarynyň wekilleri Brýusselde özara maslahata ýygnandylar. Ýewropa Komissiýasynyň gurnan bu maslahaty, Ukrainanyň energiýa boýunça töleg problemalaryny çözmekligi maksat edinýär. Häzirki wagtda, Ukraina şu iýun aýyndaky ulanan gazy üçin Orsýete 300 million dollar bergili bolup dur. Mundan daşary gyşyň gelmezinden öň öz ýangyç ammarlaryny gaz bilen doldurmak üçin Kiýew özüne 4 milliard dollar töweregi kreditiň hem zerurdygyny aýdýar. Ýakynda Orsýetiň “Gazprom” kompaniýasy tölegli meseläni öz wagtynda çözmek maksady bilen Ukraina satýan gazynyň bahasynyň her aýda tölenmegini Kiýewiň öňünde şert edip goýdy.


text:
Täjigistanyň hökümeti "YD" toparyna goşulmaga meýil edýän musulmanlara garşy gysyşyny hasam artdyrýar. Bilermenler bolsa şeýle gysyşlaryň nämä alyp barjakdygy barasynda öz garaýyşlaryny beýan etmäge başladylar.
Täjigistanyň Hojant şäherinde ýaşaýan Nabijonyň dellekhanasynda soňky wagtlarda adam az bolanok. Onuň gürrüň bermegine görä, ol günde yzygiderli on sagatlap işlemeli bolýar. Sebäbi, adamlar owal diňe saç bejertmäge gelýän bolsalar, indi häzir aglaba köpçülik sakgal syrdyrmaga gelýär.
Täjik hökümeti "YD"-ine meňzeş ekstremistik toparlaryň halka täsir ýetirmegine garşy indi köpçülik ýerinde käbir adamlar öz yslamy "daş keşbi" bilen adaty adamlarda nädogry pikir döretmez ýaly käbir çäklendirmeleri durmuşa geçirmäge başlady. Şeýle çäklendirmeler, "millilige gabat gelmeýän keseki eginbaşlar" hasap edilýän musulman eşigini geýýän zenanlara, musulman geýimli erkek adamlara we şonuň bilen bir hatarda uzyn sakgally adamlara özüniň ýiti täsirini ýetirýär. Sakgally adamlary saklap, soň polis nokadynda onuň sakgalyny syryp goýberýärler.
Yslamy radikallaryň salýan howpy
Täjigistanyň prezidenti Emomali Rahmon 8-nji martda eden çykyşynda, "keseki halklar ýaly geýinýänleri" berk ýazgaryp, kesekileriň öz eginbaşlarynyň üsti bilen Täjigistanda "ekstremizmi" ýörgünli ýagdaýa getirmäge synanyşýandygyny nygtapdyr.
Munuň netijesinde häzirki wagtda indi şeýle adamlar Duşanbede düýpgöter başgaça görünýärler. Gap-gara hyjaplaryň ornuny indi resmi ýagdaýda ykrar edilen täjikleriň dürli reňkler bilen bezelen milli atynjadyr-ýaglyklary alypdyr. Şeýle çäreler täjikleriň dini ymtylyşlaryny köpçüligiň arasynda görkezmeginiň öňüni alypdyr. Ýöne muňa garamazdan ekstremizm ýurtda esasy howp bolup galýar. Bu howp ýurtda dünýewiler bilen konserwatiw musulmanlaryň arasyndaky araçägi hasam çuňlaşdyryp, dindarlary radikallyga gönükdirýär.
Täjigistanda yslamy radikallaryň salýan howpy häzirki döwürde gaty ýokary. Sebäbi ýurtda mundan 20 ýyl owal yslamy radikallardyr, demokratlaryň we postsowet awtoritar hökümetiň arasynda bolan içerki urşuň täsiri henizem aýrylanok. Ol uruşda ýüz müňe golaý adam heläk bolupdy.
”Ol uruşdan soň ýagdaý doly düzelmedi. Syýasy we dini gatlaklaryň arasynda hemişe haýsam bolsa bir ýerde islän mahalyň jetlik döredip biljek yzlar galdy” diýip, Kanadanyň Monreal uniwersitetiniň Merkezi Aziýa boýunça hünärmeni Helen Tibolt belleýär. Onuň nygtamagyna görä, 2010-njy ýylda uzak möhletli azatlykdan mahrum edilen köpsanly radikal yslamçy söweşijiler tussaghanadan gaçyp, Raşt jülgesinde iki hepdeläp hökümet güýçleri bilen urşupdyrlar.
2012-nji we 2014-nji ýyllarda hökümetiň ekstremistlikde aýyplaýan ýerli toparlary gozgalaň turzup, Daglyk Badahşanda howpsuzlyk güýçleri bilen çaknyşypdyrlar.
Yslam partiýasynyň gadagan edilmegi
1992-nji we 1997-nji ýyllaryň arasynda bolan içerki uruşdan soň baglaşylan ýaraşyk ylalaşygyna görä, käbir musulmanlar ýurtda syýasy işlere gatnaşmak mümkinçiligine eýe bolupdylar. Ýöne bu ýyl ”Täjigistanyň yslamy galkynyş partiýasy” (TYGP) gadagan edildi we onuň öňdebaryjy ýolbaşçylary tussag edildiler. Bu ýagdaý olaryň ornuny ýurtda has ekstremistik toparlaryň eýelemek howpuny döretdi.
Duşenbeli dini bilermen Faridun Hodizodanyň pikrine görä, TYGP-niň has radikal agzalary daglara gidip, geljekde has çylşyrymly ýagdaýlary döredip biler. Ol öz sözleriniň üstüni şeýle ýetirýär:
”Partiýanyň radikal agzalary partiýanyň öňdebaryjylaryny hökümet bilen eglişik edýändikleri üçin hemişe tankytlap gelýärdi. Indi olar şeýle diýerler: "Ynha, gördüňizmi, näme boldy?".
Postsowet ýurtlaryndaky ýeke-täk resmi yslam partiýasy bolan TYGP-niň gadagan edilmegi, Täjigistandaky dini oppozisiýanyň eýe bolan ähli mümkinçilikleri bilen bilelikde mejlisdäki iki ornuny hem ýitirmegine sebäp boldy.
Prezident Emomali Rahmonyň pikrine görä, Täjigistana gönükdirilen yslamy ymtylyşyň öňüni almak üçin yslamçylaryň arasyndaky radikallygy duruzmak hökmany. Täjigistanyň baş kazyýetiniň iýul aýynda beren beýannamasyna görä, "Siriýa bilen Yrakda daşary ýurtly ekstremistik toparlaryň hatarynda söweşýän" Täjigistanyň raýatlary barasynda 420 iş gozgalypdyr.
Emomali Rahmon ýurtda dini işlere seredýän prezidentiň ýanyndaky kagyz ýüzünde garaşsyz bolan müftüleri goldamak bilen yslamy öz gözegçiligi astynda saklamak isleýär. Ýöne ýurduň "içerki" yslamy daşardakylaryň häkimýetine ymtylýar. Bu ýagdaýy gözegçilik astynda saklamak aňsat başartmaýar. Şonuň üçinem Duşenbe ýagdaýdan gaty howatyrlanýar.
Täjigistanda maý aýynda bolan bir waka adamlary gaty geň galdyrdy. Şonda Täjigistanyň Içeri işler ministrligine degişli ýörite tälimli OMON-nyň serkerdesi bolan Gulmurod Halimow bir wideoda çykyş edip, ýurtda musulman eşikleriň geýilmeginiň we köpçülik ýerinde ybadatyň hem gadagan edilmegi sebäpli "YD" toparynyň hataryna geçendigini bildirdi. Şondan soň ýurtda gysyşlaryň hasam möwjändigi göze ildi. Sentýabr aýynda TYGP-niň gadagan edilip, ýapylmagyndan soňra Duşenbäniň golaýyndaky bir polis nokadyna edilen hüjümde 20-ä golaý adam öldi. Hüjümiň näme sebäpli bolandygy aýan edilmedi. Ýöne hökümet hüjüm sebäpli yslamçylary aýyplady. Ondan soň gurnalan bir harby operasiýada bolsa Goranmak ministriniň orunbasary Abdulhalim Nazarzoda öldürildi.
Raýat azatlygynyň çäklendirilmegi
Konserwatiw musulmanlaryň aglaba köpçüligi ýurtda musulman eşiginiň geýilmeginiň gadagan edilmegine raýat azatlygynyň çäklendirilmegi hökmünde baha berýär. Duşenbedäki uly bolmadyk bir parfýumeriýa dükanynyň eýesi Manzuranyň aýtmagyna görä, gadagançylykdan soň "hökümeti we Allany ynjaltmak" üçin ol özüne eginbaşyň başgaça bir görnüşini oýlap tapmaly bolupdyr.
Häzir ol gara hyjabyň deregine uzyn ýeňli dürli reňkli köýnekler bilen giň hem uzyn balak geýýär. Başyna bolsa reňkli şarf oraýar.
Hökümet ýurtda diňe bir radikal yslama garşy şeýle göreş alyp barman, eýse dünýewi garşydaşlaryna garşy hem göreşýär. "Topar 24" atly dünýewi syýasy topary döreden Umarali Kuwatow mart aýynda Stambulda syrly ýagdaýda atlyp öldürildi.. Onuň maşgalasy bu jenaýatda täjik hökümetini aýyplaýar.
Ýene bir oppozisiýa topary bolan we 2013-nji ýylda döredilen "Täze Täjigistan" partiýasynyň baştutany Zaida Saidowa hem kän wagt geçmän adam zorlamak, maliýe galplyklary ýaly bir topar günälerde aýyplanyp, 25 ýyl azatlykdan mahrum edildi.
Günsaýyn has awtoritar görnüşe eýe bolýan dolandyryş sebäpli ýurtda ýaramazlaşýan ykdysady ýagdaý her alty raýatdan birini Orsýete eklenç gözläp işe gitmäge mejbur edýär. Bu hem örän möhüm howpdur. Täjigistan öz garaşsyzlygyny alandan soň, ykdysady durnuksyzlyk, halklaryň agzalalygy we syýasy yslam ýaly täsirler ýurtda graždanlyk urşunyň turmagynda esasy roly oýnapdy. Owalky döwürde häkimiýeti öňki sowet resmileriniň öz eline alandygy barasynda nägilelik köpelen bolsa, indi häzirki döwürde ýurtda iň gowy wezipeleri prezident Emomali Rahmonyň ildeşleriniň eýeläp, beýleki sebitlerde ýaşaýanlary daşary ýurtlara eklenç gözlegine gitmäge mejbur edýändigi babatda aýyplamalar köpelýär.


text:
Dünýäniň dürli ýurtlarynda ýaşaýan türkmenleriň arasynda Magtymguly günleri milli baýram hökmünde bellenilip geçilýär. Şol dabaralarda türkmeniň milli şahyry, onuň ömri we döredijiligi ýatlanylýar.
Eýsem, Magtymguly günleri bu gezek haýsy ýurtda nähili bellendi? Şol çäreler biri-birinden nähili tapawutlandy? Dünýä türkmenleri Magtymguly barasynda nähili görelde alarlyk iş edýärler we olaryň geljekde nähili planlary bar?
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanyny Magtymgula we ony ýatlama çärelerine döwrüň şertleriniň ýetirýän täsirlerine gönükdirdi.
Magtymguly günleri barada geçiren söhbetdeşligimizi diňläp, pikirleriňizi paýlaşsaňyz, hoşal bolarys.


text:
1-nji sentýabr diňe bir mekdep okuwçylary üçin däl, olaryň hossarlary, garyndaşlary, tutuş jemgyýet üçin aýratyn bir gün. Şol güne, sapaklaryň başlanmagyna ýurt diňe bir praktik taýdan däl, psihologik nukdaý nazardan näderejede taýýar?
Mekdepler bilen bagly ýagdaý propagandynyň baş şygary - täze galkynyşlara bap gelýärmi? Ýa-da henizem mekdeplerde, olaryň programmalarynda geçmişiň köne ýükleri saklanýarmy?
Täze okuw ýylynyň mekdep programmalarynda “Ruhnama” sapagyny 1-nji klasdan 10-njy klasa çenli hepdede bir sagatdan okatmak planlaşdyrylypdyr. Bu Nyýazow döwri bilen deňeşdirilende, elbetde, öňe gidişlik. Sebäbi öňki prezidentiň döwründe bu sapak tas hemme sapaklaryň sapagydy, dersleriň dersidi. Şol döwür bu kitap propagandanyň esasy ýaragy bolup, ol çagalary, ýaşlary kütekleşdirmekde, bir ugra daňyp goýmakda ulanylýardy.
Ýakynda tutuş ýurt Nyýazow döwrüniň baş simwolynyň - Türkmenbaşynyň altyn çaýylan heýkeliniň şäheriň merkezinden ýitirim edilmegine şaýat boldy. Şunuň ýaly ykbal, belki, Nyýazow döretdi diýilýän, eýýäm türkmen jemgyýetinde birnäçe nesle öwredilip ýetişilen “Ruhnama-da” garaşýandyr?
Betbagtçylykly ýakyn geçmişiň altyn simowlyndan şeýle ýeňillik bilen dynmak başardan bolsa, “Ruhnamanyň” geljege tarap gadam urmaga şansy juda az. Geçen okuw ýylynda Türkmenistanyň mekdeplerinde “Ruhnamadan” başga “Ýaşaýyş durmuş esaslary” diýen sapak geçilýär. Ýörite okuw kitaby ýa programmasy bolmadyk bu sapakda G.Berdimuhamedowyň “Derman otlary” kitaby-da öwrenilýär.
Ýurduň mekdeplerindäki ýagdaýyň islenýän derejesinden daşdadygy barasynda signallar gelip gowuşýar. Paýtagtda, welaýat merkezlerinde umumy ýagdaý uzak etraplardaky regionlar bilen deňeşdirilende elhalrak. Bu deňeşdirme mekdepleriň ýagdaýyna degişli.
Tankyt nämä degişli?
Ýakynda geçiren hökümet maslahatynda prezident gol astyndaky çinownikleri oba ilatynyň, posýoloklaryň, etrap merkezleriniň we şäherçeleriň ilatynyň sosial-durmuş şertlerini üýtgedip gurmak programmasynyň amala aşyrylyşyndaky kemçilikler üçin tanyktlady. Görnüşine görä, bu tanykt mekdeplere-de degişli bolsa gerek.
Propagandistik maşyn uzak obalarda ýagdaýy düzetmegiň oňyn mysallaryny getirmek bilen problemany ýumşatmak boýunça täze ädimler ädip başlady. Şu kontekstde prezidentiň tankydyna jogap hökmünde Serdar etrabynda şol programma bat alýarmyş. Ol ýerde iki sany häzirki zaman mekdebiniň gurluşygy planlaşdyrylypdyr.
Ýöne şunuň ýaly az sanly maglumatlar esasynda ýagdaý tutuş ýurt boýunça edil paýtagtdaky, welaýat merkezlerindäki ýaly gowy tarapa özgerýär diýen netijä gelmek mümkin bolmasa gerek.
Soňky hökümet maslahatlarynyň birinde türkmen ýolbaşçylarynyň täze uly bir plany - ýurtda dokument dolanyşygynyň elektron sistemasyny ornaşdyrmak plany yglan edildi. Bu uly kompýuterleşdirme plany Türkmenistanyň mekdeplerini näderejede öz içine alar? Mekdep programmasynda kompýuter esasy predmetleriň biri bolarmy? Eger şeýle bolsa, ol hökümete daşarky dünýäden yza galyşy aradan aýyrmakda netijeli kömek berip biler. Hut kompýuter tehnologiýasy we onuň ýaşlykdan öwrenilmegi ösüp gelýän nesle geljek bilen ýüzbe-ýüz bolanda özüni gowy duýmaga mümkinçilik berer.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Anna güni Türkmenistanyň paýtagty Aşgabatdaky Maslahat köşgünde prezidentlik saýlawlarynyň ýeňijisi diýlip yglan edilen Gurbanguly Berdimuhamedowyň ikilenji möhlet prezidentlige kasam edişlik dabarasy geçirildi.
Bu inagurasiýa dabarasynyň anna güni geçiriljekdigi barada Türkmenistanyň resmi mediasynda öňünden hiç hili habar berilmedi.
Anna güni bu çäräniň açylyş dabarasynda diktor 12-nji fewralda geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň ýokary demokratik standartlara laýyklykda geçirilendigini nygtap, “Bu taryhy gün ata watanymyzy, halkymyzy täze belentliklere, bagtyýar geljege ynamly alyp gitjek milli lideriniň daşyna halkymyzyň mäkäm jebisleşendigini ýene-de bir gezek bütin dünýä subut etdi” diýdi.
Gurbanguly Berdimuhamedowyň ikilenji möhlet prezidentlige kasam edişlik dabarasynda, Aşgabat, 17-nji fewral.
Çarşenbe güni Türkmenistanyň Merkezi saýlaw komissiýasy prezidentlik saýlawlarynyň gutarnlykly jemini jemledi. Şol maslahatda hem saýlaw komissiýasy 12-nji fewralda geçirilen prezidentlik saýlawlaryna ses bermäge hukugy bolan ilatyň 96,7 prosentiniň gatnaşandygy aýdyldy.
Şeýle hem, Merkezi saýlaw komissiýasy sesleriň 97.14 prosentine Gurbanguly Berdimuhamedowyň eýe bolup, onuň kanuny ýagdaýda ikilenji möhlete prezident saýlanandygyny yglan etdi.
Käbir bilermenler saýlawlarda Gurbanguly Berdimuhamedowyň 97 prosentden gowrak ses alyp, galan ýedi dalaşgäriň aglabasynyň hem ýarym prosentdenem az ses almaklaryny bu saýlawlaryň ýörite sahnalaşdyrylan çäredigini görkezýän bir ýagdaý hökmünde häsiýetlendirýärler.


text:
Türk döwlet mediasy prezident Rejep Taýyp Erdoganyň rus kärdeşi Wladimir Putin bilen awgustda duşuşjakdygyny habar berýär.
Bu iki lideriň iýun aýynda, 2015-nji ýylyň noýabrynda urlup ýykylan rus harby uçary üstündäki jetleşmeden soňky gaýtadan düşünişmesinden bäriilkinji ýüzbe-ýüz duşuşygy bolar.
Anadoly habar gullugy hökümet çeşmelerine salgylanyp, bu duşuşygyň awgustyň ilkinji hepdesinde boljakdygyny habar berýär.
Ankara we Moskwa 17-nji iýulda Putiniň biraz öň Türkiýede 15-nji iýulda bolan döwlet agdarylyşygy synanyşygy bilen bagly Erdogana telefon edip, öz goldawyny bildirendigini aýtdy.


text:
Ýekşenbe güni Birleşen Milletler Guramasy indi köp ýyllar bäri Yragyň demirgazygyndaky lagerde ýaşaýan eýranly bosgunlaryň soňky uly böleginiň Bagdadyň golaýyndaky täze bir lagere göçürilendigini mälim etdi.
BMG-niň Yrak boýunça ýörite wekili Martin Kobleriň aýtmagyna görä, bu çärede Eýranyň oppozision halk mujaheddinleri toparynyň ýaşaýan bu lagerinden 680 adam göçürilipdir.
Martin Kobler häzirki wagt Yragyň demirgazygyndaky lagerde diňe birnäçe bosgunyň emläkleri satmak maksady bilen galandygyny aýdýar. BMG-niň aýtmagyna görä, bu çäreler eýranly bu bosgunlary ýakyn wagtlarda daşary ýurtlara ugratmak maksady bilen amala aşyrylýar.
Eýranyň oppozision halk mujaheddinleri toparynyň 1990-njy ýyllarda Birleşen Ştatlaryň we Eýranyň obýektlerine garşy amala aşyran hüjümlerinden soň, Waşington bu topary terror guramalarynyň sanawyna goşupdy.


text:
Aşgabadyň “Hitrowka” diýilýän ýeriniň ýaşaýjylaryndan hojalyklarda gazölçeýji abzallaryny oturtmak üçin pul ýygnalanyna eýýäm bir ýyldan hem köp wagt geçendigine garamazdan, bu raýonda ýörite gazölçeýji abzallar oturdylan öýleri barmak basyp sanaýmaly.
Gürrüňi gidýän gazölçeýjileri almak üçin her hojalykdan talap edilen 240 manat (84 dollar) möçberindäki pul tölegi türkmen häkimiýetleriniň gazyň “tygşytly peýdalanylmagyny gazanmak” ugrundaky kararyndan gelip çykýan çäre.
Geçen ýylyň aýaklaryndan beýläk türkmen hökümeti bu işe has-da köp üns berip başlady. Şondan soň gazyň tygşytly ulanylmagy baradaky meseleler hökümet ýygnaklarynyň köpüsinde gozgaldy.
Şu ýylyň ýanwar aýynda bolsa Türkmenistanyň prezidenti Berdimuhamedow telewideniýede we metbugatda tebigy gazy tygşytly ulanmak hem-de gaz ölçeýän enjamlaryň oturdylmagynyň tebigy gazy tygşytly ulanmaga mümkinçilik berjekdigi bilen bagly gepleşikler we materiallar toplumynyň taýýarlanmagyna degişli ýolbaşçylara görkezme beripdi.
Wagyz edilipdi
Şondan soň telewideniýede we beýleki metbugat serişdelerinde hojalyklarda gazölçeýjileri goýmak kampaniýasy has-da köp wagyz edilip başlandy. Hökümetiň talapy bilen birlikde ýerli mediada hem bu barada berlen maglumatlara, bildirişlere garamazdan, bu ugurdaky işleriň ilkibaşdaky hyjuwynyň peselendigini aýdýan ildeşlerimiz hem bar.
Paýtagtyň “Hitrowka” raýonynyň ýaşaýjysy Ahmet geçen ýyl öz ýaşaýan Swerdlow köçesiniň ýaşaýjylaryndan gazölçeýji goýmak üçin 240 manatdan pul ýygnalandygyny, emma bu abzalyň henize çenli oturdylmandygyny aýdýar.
Paýtagtyň diňe bir “Hitrowka” raýonynda däl, eýsem käbir beýleki raýonlarynda hem gazölçeýjileri goýmak talap edilipdi. Mysal üçin, Bedew ýaşaýyş massiwinde hem şeýle talap edilipdir. Emma ol ýerde hem gazölçeýjili hojalyklar ýok diýen ýaly.
Şu wagta çenli gazölçeýjilerini goýmak işiniň alnyp barlyşyndan çen tutsaň, paýtagtyň, esasan, merkezden uzakdaky raýonlarynda köp gazölçeýjiler goýlupdyr. Mysal üçin, Şor, Garadamak ýaly raýonlarda gazölçeýjilere duş gelmek mümkin. Emma şol raýonlardaky ýaşaýyş jaýlarynyň-da ählisinde gazölçeýjileri ýok diýse bolar.
Paýtagtyň köpgatly ýaşaýyş jaýly mikroraýonlarynda bolsa asla gazölçeýji goýmak talap edilmändir. Onuň üçin pulam ýygnalmandyr. “Iň soňy biziň ulanýan gazymyzyň möçberi limitden ýokary geçmeýär. Diňe nahar bişirilende diýäýmeseň, başga zat üçin gaz ulanamzok. Şonuň üçin gaz edarasy bizden pulam alanok” diýip, Parahat mikroraýonynyň ýaşaýjysy Bahar gürrüň berýär.
Aşgabadyň etegi
Şol bir wagtda hem Aşgabadyň etegindäki käbir obalarda bolsa ýagdaý başgaça. Bu obalaryň köpüsinde gazölçeýjiler goýlupdyr. Mälim bolşy ýaly, bu obalarda ýyladyşhanalarda gökönüm ekmek üçin gaz köp sarp edilýär.
“Gazölçeýjileriniň esasan paýtagtyň etegindäki obalarda köp goýulýandygyndan çen tutulsa, häzirki alnyp barylýan gazölçeýjilerini goýmak kampaniýasy, esasan, oba ýerlerindäki şahsy kömekçi hojalyklaryny ýöredýänler üçin alnyp barylýan-a meňzeýär” diýip, Akdaşaýak obasynyň ýaşaýjysy Allamyrat aýdýar.
Adatça, howluly hususy ýaşaýyş jaýlarda ýagdaý başagaça. Gaz edarasynyň işgärleri limitden köp sarp edilýän gazyň ölçegini göz çeni bilen diýen ýaly ölçeýärler. Mysal üçin, ýaşaýyş jaýynda gazplitadan we kotelnýadan başga enjam üçin ulanylýan gaz üçin goşmaça töleg talap edýärler. Emma köpgatly ýaşaýyş jaýlarynyň ýaşaýjylaryndan asla gaz üçin töleg alynmaýar diýen ýaly.
Mundan başga-da gazölçeýjileri goýmak kampaniýasy bilen bir hatarda Türkmenistanda şu ýylyň 1-nji fewralyndan limitden ýokary ulanylan gazyň bahasy-da ýokarlandyryldy. Mundan ozal limitden ýokary 1000 kubometr gazyň bahasy 2 manat bolan bolsa indi onuň bahasy 20 manat boldy.
Türkmenistanda 1993-nji ýyldan bäri ýurtda her bir adama her aýda 50 kubometr gaz mugt berilýär.
We are sorry, but this feature is currently not available


text:
Çernogoriýada polisiýa Parlament binasyna ýöriş geçiren 5 müň töweregi protestçini dargatmak üçin göz ýaşardyjy gazy ulandy. Demonstrantlar premýer-ministr Milo Dýukanowiçiň wezipesinden çekilmegini talap etdiler.
Ýöriş ilki parahatçylykly başlanypdy. Emma haçanda demonstrantlar Parlamentiň binasynyň öňündäki polisiýanyň barrikadalaryny böwsüp geçjek bolanlarynda, protest gazaplylyga ýazdy.
Içeri işler ministri Rasko Konýewiç wakada 15 ofiseriň ýaralanandygyny we parahat ilatdan 24 adamyň medisina kömegini sorap ýüz tutandyklaryny mälim etdi.
Protestleri gurnan oppozisiýadaky Demokratiýa Frontunyň lideri Andriýa Mandiç we onuň ýarany Slawen Radunowiç tussag edilip, gazaplylykdaky rollary barada sorag edildiler.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Maksat Atabaýew — 2015-nji ýylda Türkmenistanyň iň gowy küştçüsi
Milli ýokary liga girýän erkekleriň arasynda küşt boýunça ýurdumyzyň çempionaty iň ýaş türkmen grossmeýsteri, 20 ýaşly aşgabatly küştçi Maksat Atabaýewiň ýeňşi bilen tamamlandy. Şäher sport komitetiniň küşt sport mekdebiniň wekili ýaryşyň barşynda bir gezek hem utulman, mümkin bolan 15 utukdan 11,5 utuk toplady. Ol 10 gezek ýeňiş gazandy we 5 duşuşygyny deňme-deň tamamlady.
Kümüş medala bolsa ýeňijiniň özünden kiçi dogany, 15 ýaşly, FIDE-niň ussady Saparmyrat Atabaýew mynasyp boldy. Ol Maksatdan bary-ýogy 1 utuk az toplady. Üçünji orny bolsa Ahal welaýatynyň toparynyň wekili, FIDE-niň ussady Annaberdi Esenow eýeledi.
Bu altyn medal M.Atabaýewiň milli birinjilikde gazanan altyn medallarynyň dördünjisidir. Özi-de, 2011-nji ýylda gazanylan ilkinji altyn medal Türkmenistanyň at gazanan tälimçileri Aýdogdy Atabaýewiň we grossmeýster Orazly Annageldiýewiň şägirdine şeýle üstünlige 15 ýaşda eýe bolan ýurdumyzyň iň ýaş küştçüsiniň adyna mynasyp bolmaga mümkinçilik berdi. Şol döwürden bäri ol ýokary görkezijileri gazanmagy başardy. Onuň gazanan üstünlikleriniň iň esasysy bolsa halkara grossmeýsteri diýen ada eýe bolmagy bilen baglanyşyklydyr.
Mälim bolşy ýaly, grossmeýster derejesine eýe bolmak üçin küştçä diňe bir iri halkara ýaryşlarynda 3 ball almak ýeterlik bolman, eýsem dünýä reýtinginde zerur bolan basgançagy eýelemek wajypdyr. Şol dereje bolsa 2500 görkezijiden az däldir. M.Atabaýew ballaryň zerur bolan möçberini geçen ýylyň tomsunda, Russiýanyň paýtagty Moskwa şäherinde geçirilen halkara ýaryşynyň barşynda gazandy (mundan başga-da, Maksat altyn baýraga mynasyp boldy). Halkara grossmeýsteri diýen ady almak üçin zerur bolan görkezijini bolsa ol şu ýylyň başynda «Moskow-open» halkara ýaryşynda gazandy.
Maksadyň halkara sport giňişliginde gazanan baýraklary barada hem ýatlap geçmelidiris. Türkmenistanyň Milli sport we syýahatçylyk institutynyň üçünji ýyl talyby eýýäm 20-den gowrak medal gazanmagy başardy. Olaryň arasynda 2008-nji ýylda Birleşen Arap Emirliklerinde geçirilen Aziýanyň toparlaýyn çempionatynda gazanan kümüş medaly onuň üçin has ähmiýetlidir.
Ýeri gelende aýtsak, geçen aprel aýy M.Atabaýew üçin diňe Türkmenistanyň çempionatynda gazanan ýeňşi bilen däl, eýsem biziň ýurdumyzyň taryhynda iň köpçülikleýin häsiýete eýe bolan birwagtda köp tagtada oýnamak ýaryşyna gatnaşmak babatda hem uly ähmiýete eýe boldy. Şonda Maksat welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň türgenleriniň birbada ýüzlerçesi bilen bäsleşdi. Bu ýaryş «Sagdynlyk we bagtyýarlyk» atly köpçülikleýin bedenterbiýe-sport we sagdyn durmuş-medeni çäreleriň çäklerinde, geçen ýylyň ahyrynda öz gapylaryny giňden açan täze Küşt we şaşka mekdebinde geçirildi. Ýaryşlaryň barşynda 2015-nji ýylda Türkmenistanyň iň gowy küştçüsi 96 ýeňiş gazandy, üç duşuşykda deňme-deň oýnady we bary-ýogy bir duşuşykda utulyşa sezewar boldy.
Häzirki wagtda M.Atabaýew milli ýygyndymyzyň beýleki wekilleri bilen bilelikde maý aýynyň ikinji ýarymynda Moskwa şäherinde (Russiýa Federasiýasy) geçiriljek halkara okuw-türgenleşik ýygnanyşygyna taýýarlyk görýär. Bu ýygnanyşyk dünýä çempionatynyň zolaklaýyn tapgyryna (Merkezi Aziýa sebitiniň ýurtlarynyň arasynda) taýýarlyk bolar. Şol ýaryşlarda esasy göreş birinji we ikinji orunlar üçin bolar. Şol orunlar bolsa dünýä birinjiliginiň final tapgyryna gatnaşmaga hukuk berer.
Maý aýynyň 20-lerinde paýtagtymyzyň Küşt we şaşka mekdebiniň binýadynda ýokary liga girýän zenanlaryň arasynda küşt boýunça Türkmenistanyň birinjiligi badalga alar. Ýurdumyzyň ähli welaýatlarynda iň güýçli türgenleriniň 16-syny jemlejek bu ýaryş duşuşyklaryň aýlaw ulgamy boýunça ýeňijileri we baýrakly orunlara mynasyp boljaklary kesgitlär. FIDE-niň ussady Bahar Hallaýewa Türkmenistanyň häzirki çempionydyr.
Ol özüniň ýokary derejeli ussatlygyny şu ýaryşda tassyklap bilermi? Muňa ýakyn wagtda göz ýetireris...
Habarlar #Küşt
- Soňky habarlar
Ýaş küştçüsiniň üstünligi11 Dekabr, 2016 (14:46)
- Soňky habarlar
Küşt boýunça dünýä çempionatynda altyn we kümüş medallar01 Noýabr, 2016 (11:10)
- Soňky habarlar
Türkmen küştçüleri Aziýanyň çempionatynda hem-de Moskwada geçirilen ýaryşda tapawutlandylar19 Iýul, 2016 (10:41)
- Soňky habarlar
Küşt: halkara ýaryşlaryndaky üstünlikler15 Iýul, 2016 (11:05)
- Soňky habarlar
Küşt: geljekki çempionlaryň mekdebi21 Maý, 2016 (00:54)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň güýçli küştçüleri Budapeştde geçirilýän “First Saturday” halkara ýaryşyna gatnaşar03 Maý, 2016 (16:46)
- Soňky habarlar
Ýazky ýaryşlar güýzde Bakuda geçiriljek Bütindünýä küşt olimpiadasyna gatnaşmak üçin milli ýygyndyny kesgitlär02 Mart, 2016 (18:41)
- Soňky habarlar
Küşt bilen meşgullanyp başlaýanlar üçin kitap neşir edildi: taryhdan käbir maglumatlar we 300 küşt meselesi02 Mart, 2016 (18:38)
- Soňky habarlar
Ýokary küşt toparynyň agzalarynyň sany artdy27 Ýanwar, 2016 (22:09)
- Soňky habarlar
Täze ýylda halkara ýaryşlaryndaky ilkinji ýeňişler21 Ýanwar, 2016 (15:48)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň çempionatlarynyň ikisiniň ýeňijileri kesgitlenildi01 Oktýabr, 2015 (21:11)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň wekilleri küşt boýunça dünýä kubogy ugrundaky ýaryşlara gatnaşarlar21 Iýun, 2015 (21:57)
- Soňky habarlar
Maksat Atabaýew — 2015-nji ýylda Türkmenistanyň iň gowy küştçüsi30 Aprel, 2015 (22:09)
- Soňky habarlar
Sagdyn durmuş ýörelgesiniň ýurdy02 Aprel, 2015 (22:24)
- Soňky habarlar
Bahar baýramyna bagyşlanan üstünlikler18 Mart, 2015 (22:40)
- Soňky habarlar
Bir zalda dört ýaryş05 Mart, 2015 (22:49)
- Soňky habarlar
Türkmen küştçüleriniň medallary we rekordlary22 Fewral, 2015 (22:53)
- Soňky habarlar
Halkara bäsleşiklerinde gazanylan nobatdaky ýeňişler31 Awgust, 2014 (19:44)
- Soňky habarlar
Küştçüler ýeňiş ruhunda çykyş edýärler24 Awgust, 2014 (19:47)
- Soňky habarlar
Türkmen küştçüleriniň halkara ýaryşynda gazanan nobatdaky üstünligi23 Iýul, 2014 (20:06)


text:
Wengriýanyň premýer-ministri Wiktor Orban Ýewropadaky adamlaryň “gorky astyndadygyny”, sebäbi olaryň liderleriniň Ýewropa Bileleşigine gelýän migrantlary “kontrol edip bilmeýändigini” aýtdy.
3-nji sentýabrda Brýusselde Ýewropa parlamentiniň prezidenti Martin Şulz bilen gepleşikleri geçirenden soň çykyş eden Orban migrant krizisi Ýewropanyň däl-de, “Germaniýanyň problemasydyr” diýdi.
“Hiç kimiň [migrantlaryň] Wengriýada galasy gelenok. Biziň işimiz diňe olary hasaba almakdan ybaratdyr” diýip, Orban belledi.
Orban bu baradaky sözlerini, 1-nji sentýabrdan bäri Budapeştde azyndan 2 müň migrant Awstriýa we Germaniýa gitmekden saklanandan soň mälim etdi.


text:
Britan alymlary adamynyň aşa köp iýmeginiň we yz ýany aşa semremeginiň sebäplerini anyklapdyrlar.
Britaniýanyň Ekseter uniwersitetiniň alymlary aşa köp iýmegiň sebäpleriniň adamynyň beýnisiniň belli bir böleginde, ýagny teýaňda gizlenýändigini, bedende ýagyň ýygnanmagyna bolsa ewolýusion mehanizmleriň jogapkärdigini anykladylar diýlip, ”phys.org” neşri ýazýar.
Genetiki ýatkeşlik
Maglumatda alymlaryň barlaglaryna salgylanmak bilen bellenişine görä, geçmişde aşa agram adamzadyň ýaşamak ukybyna howp salmandyr. Tersine, çakdanaşa arryklyk adamynyň ýaşaýşyna has uly howp döredipdir.
Adamynyň bedeni aýratyn hem gyş paslynda, iýmit tapmagyň has kyn bolan wagtynda ýag ýygnamaga ýykgyn edýär. Ylmy barlaglara laýyklykda, bu genetiki ýatkeşlik bilen bagly bolup, adamynyň gyşda has köp iýmit iýýändigini belli bir derejede düşündirip bilýär.
Işdä gözegçilik
Adamzadyň genetiki taýdan ýatda saklap gelýän bu endiginden başga-da alymlar adamynyň işdäsine gözegçilik etmek ukybynyň-da wagtyň geçmegi bilen has gowşandygyny anyklapdyrlar.
Alymlaryň adam bedeniniň kadaly agramyny kesgitlemek boýunça geçiren öwrenmeleriniň netijesine görä, beden agramyň azalmagyna derhal reaksiýa görkezýär we iýmit talap edip başlaýar. Emma agramyň köpelmegine reaksiýa bildirmeýär aşa köp iýmeklige garşy çykmaýar.
Aýratynam “emeli” iýmitler babatynda adam bedeniniň öz-özüne gözegçilik ukyby hasam gowşaýar. Tagamy güýçlendirýän goşundylary öz içine alýan häzirki döwrüň iýmiti ewolýusiýadan has güýçli bolup çykdy” diýip, ylmy barlaglaryň awtorlarynyň biri professor Andrew Higginsonyň bu dogrudaky sözleri sitirlenýär.
Şeýle-de aşa semremegiň sebäpleriniň arasynda adamynyň iýmiti özleşdirýän beden agzalaryndaky kemçilikler, gormonlaryň deňagramlylygynyň üýtgemegi, süňk-et sistemasyndaky näsaglyklar, nädogry iýmitlenmek we däri-dermanlaryň täsiri ýaly sebäpler hem öňe görkezilýär.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow «Türkmenistan Altyn asyr» internet saýtynyň rusça sahapasynda ildeşlerini gurban baýramy bilen gutlady.
Sowet ýyllarynda döwlet tarapyndan känbir oňlanmadyk Gurbanlyk Türkmenistanda döwlet derejesinde, üç günläp baýram edilýär.
Prezidentiň musulman äleminde giňden bellenýän Gurban baýramy mynasybetli rus dilinde çap edilen ýüzlenmesinde Gurbanlyk günlerinde berlen sadaklaryň Alla dergähinde kabul bolmagy, haýyrly doga-dilegleriň we iň gowy arzuwlaryň eşidilmegi arzuw edilýär.
Şeýle-de gutlagda bu ýyl Türkmenistandan Mekgä we Medinä 186 adamyň haj zyýaratyna gidendigi aýdylýar.


text:
Habarlarda, Ýewropa Bileleşiginiň ady aýdylmaýan uly diplomatyna salgylanyp, ukrain prezidenti Wiktor Ýanukowiçiň oppozisiýa liderleri bilen ýurtda garaşsyzlykdan bäri iň ganly krizisi soňlamak barada ylalaşyga gelendigi aýdylýar.
Ol diplomat «biz wagtlaýyn ylalaşyga şu gün gol çekilmegine garaşýarys» diýipdir. Ol bu ylalaşygyň käbir konstitutsiýa reformalaryny, irki prezident we parlament saýlawlaryny hem üpjün etjegini aýdypdyr.
Ýöne bu diýilýän saýlawlaryň wagty indi bellenmeli. Germaniýanyň dpa habar gullugy bu ylalaşygyň 10 gün içinde täze geçiş hökümetini hem kesgitlejegini aýdýar.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Gynamalara garşy komiteti Türkmenistanyň hasabatyny gözden geçirip
, türkmen hökümetiniň ençeme halkara resmi dokumentleri makullamagyna ýa-da olara goşulmagyna oňyn baha berdi.
Şol halkara dokumentleriniň arasynda: Jynsparazlyk boýunça kemsitmeleriň ähli görnüşini çäklendirmek baradaky halkara konwensiýa; Çagalaryň hukuklary baradaky konwensiýa, Aýal-gyzlaryň kemsidilmeginiň ähli görnüşlerine garşy konwensiýa hem bar.
BMG-niň Gynamalara garşy komiteti Türkmenistanda Konstitusiýanyň täze görnüşiniň, Jenaýat kodeksiniň, Adam gaçakçylygyna garşy göreş boýunça kanunyň kabul edilendigini hem belläp geçdi. Şeýle-de komitet raýatlaryň hukuk goraýjy guramalarynyň işlerine şikaýat edip bilmekleri üçin prezidentiň karary bilen Döwlet komissiýasynyň döredilendigini hem belledi.
Emma BMG-niň Gynamalara garşy komiteti Türkmenistanda adamlaryň gynamalara sezewar edilmegine we olara ýowuz daralmagyna garşy özüniň juda aladalanýandygyny mälim etdi. Şeýle-de komitet ýurduň sud organlarynyň garaşsyz iş alyp barmaýandygy sebäpli, onuň ýeterlik derejede öz wezipesini amala aşyryp bilmeýändigine ünsi çekdi.
Komitet Türkmenistanda ruhy hassalar üçin keselhanalarda saglyk ýagdaýlaryndan ejir çekmeýän adamlaryň ýerleşdirilmegine, türmelerde sakçylaryň tussaglara ýowuz daramagyna, şol sanda jynsy zorluk ýaly wakalara hem özüniň çuňňur aladasyny bildirdi.
BMG-niň Gynamalara garşy komiteti Türkmenistany bu bildirilýän aladalar boýunça tizden-tiz zerur çäreleri görmäge çagyrdy.
Adam hukuklaryna gözegçilik edýän halkara “Human Rights Watch” guramasynyň
Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça direktory Weronika Szente Goldston BMG-niň Gynamalara garşy göreş komitetiniň jemleýji belliklerini “türkmen hökümetiniň adam hukuklary boýunça kanun bozmalarynyň ýatlatmasy” hökmünde häsiýetlendirdi.
Berlen rekomendasiýalar
Goldstonyň bellemegine görä, “türkmen hökümeti bilen gatnaşyk etmek isleýän Ýewropa Bileleşiginiň agzalary we beýlekiler özara gatnaşyklarynda BMG-niň Gynamalara garşy komitetiniň zerur hasaplaýan reformalarynyň durmuşa geçirilmegi üçin basyş etmelidir”.
BMG-niň Gynamalara garşy komitetiniň Türkmenistanyň hasabatyna sereden 46-njy sessiýasyna wekilini ýollan, düýbi Wenada ýerleşýän adam hukuklary boýunça “Türkmen inisiatiwasy” toparynyň başlygy Farid Tuhbatullin BMG-niň Gynamalara garşy komitetiniň beren rekomendasiýalaryny juda aýdyň we wajyp hasaplaýar.
“Men türkmen hökümetiniň bu rekomendasiýalara ýeterlik jogapkärçilikli çemeleşjekdigine umyt edýärin. Men BMG-niň Gynamalara garşy komitetiniň rekomendasiýalarynyň diňe kagyz ýüzünde käbir kanunlaryň kabul edilmegi bilen çäklenmeginden, şeýle-de olaryň durmuşa geçirilmezliginiň mümkindiginden howatyrlanýaryn” diýip, Tuhbatullin alada bildirýär .
BMG-niň Gynamalara garşy komitetiniň Türkmenistana beren rekomendasiýalarynyň arasynda adam hukuklaryny goraýjylaryň we žurnalistleriň haýbatlardan we zorluklardan goralmagyny kepillendirmek we şeýle ýagdaý ýüzen çykan halatynda günäkärleri kanuna laýyklykda jezalandyrmak hem bar.
Şeýle hem komitet türkmen hökümetini BMG-niň adam hukuklary boýunça halkara dokumentleriniň galan böleklerini ratifisirlemäge we Halkara jenaýat sudy boýunça Roma statusyny ykrar etmäge çagyrdy.
BMG-niň Gynamalara garşy komiteti Türkmenistanyň hökümetine komitete berlen hasabaty we komitetiň jemleýji belliklerini
resmi websahypalaryň, medianyň we hökümete degişli däl guramalaryň üsti bilen ýaýratmaga we şeýle çäräniň netijesi barada komitete hasabat bermäge çagyryş etdi.


text:
Gazagystanyň Akmola welaýatynda oppozisiýadaky gazak žurnalistine hüjüm edilmegi bilen bagly jenaýat işi gozgaldy.
Bu barada 10-njy awgustada ýurduň Içeri işler ministliginiň ýerli bölüminde “Interfaks” habar gullugyna maglumat berlipdir.
Ularbek Baýtaýilak çarşenbe güni öýüniň golaýynda urlup-ýenjilipdi. Bu hüjümiň netijesinde ýaralanan Baýtaýilak keselhana ýerleşdirildi.
“Interfaks” habar gullugy onuň keselhanada azyndan bir aýy bejeriljekdigini habar berýär.
Baýtaýilak oppozisiýadaky “Dat” neşirinde, “Çetwýortaýa wlast” gazetinde we “Altyn Tamyr” žunalynda makalalar bilen çykyş edýärdi.


text:
Amerikanyň Döwlet sekretary Hillari Klintonyň aýtmagyna görä, Birleşen Ştatlar Eýran üçin “wirtual ilçihana” açmagy göz öňünde tutýar.
“Amerikanyň sesi” media korporasiýasynyň Pars gullugyna beren interwýusynda Hillari Klinton “wirtual ilçihananyň” Eýranyň ýaşaýjylaryny internetiň üsti bilen wizalar we beýleki programmalar barada maglumat bilen üpjün etjekdigini aýtdy.
Klintonyň nygtamagyna görä, Waşingtonyň Eýranyň režimi bilen ýiti gatnaşyklarynyň bardygyna garamazdan, Amerika adaty eýranlylar bilen aragatnaşygy sazlamak isleýär.


text:
Ukrainanyň premýer-ministri Arseniý Ýatsenýuk Krym ýurduň bir bölegi hökmünde galmaly, ýöne gündogar sebite has köp ýerli ygtyýarlyklar berlip bilner diýdi.
Ýatsenýuk bu barada öz wezipesine başlaly bäri “Associated Press” habar gullugyna beren ilkinji interwýusynda belledi. Ol “Krym respublikasynyň goşmaça nähili awtonomiýany alyp biljekdigini öwrenmek üçin” ýörite işçi toparynyň döredilip bilinjekdigini aýtdy.
Şeýle-de, Ýatsenýuk Ukraina maliýe kömeginiň garşylygynda ýurda Birleşen Ştatlaryň raketa goranyş enjamlarynyň girizilmegi barada Ukrainanyň ABŞ bilen gepleşikleri geçirýändigi hakynda çykan habarlary hem ret etdi.
Ol: “Biz Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň hökümeti bilen ýurda islendik harby güýçleri girizmek barada gepleşikler geçirmeýäris” diýdi.


text:
Orýetiň we ABŞ-nyň daşary işler ministrleri Sergeý Lawrowyň we Jon Kerriniň Siriýada parahatçylygy ýola goýmak baradaky konferensiýada duşenbe güni Pariž şäherinde duşuşmagyna garaşylýar.
Siriýanyň daşary işler ministri Walid al-Moallem hökümetiň halkara konferensiýasyna gatnaşmaga umuman taýýardygyny habar berdi.
Siriýada hökümete garşylyk görkezýän raýatlaryň bu konferensiýa gatnaşyp-gatnaşmajakdygy barada hiç hili maglumat ýok.
Fransiýanyň garşylyk bildirmegi sebäpli, Eýranyň hem bu duşuşyklara gatnaşjakdygy sorag astynda galýar.
Düýbi Liwanda ýerleşýän şaýy “Hezbulla” söweşijileriniň hökümeti goldamak üçin bu çaknyşyklara gatnaşyp başlany bäri ýagdaý has hem dartgynlaşdy.
ÝB-ne agza ýurtlaryň daşary işler ministleriniň duşenbe güni geçiriljek konferensiýasynda Syriýada oppozision güýçleriň ýarag edinmegine böwet bolýan embargony ýatyrmak barada maslahat ediljekdigi habar berilýär.


text:
Gyrgyzystanyň paýtagty Bişkekde oppozision partiýalaryň tarapdarlary ýurtda adam hukuklarynyň aýak asty edilýänligini we ykdysady ýagdaýlaryň agyrlaşýanlygyny aýdyp, 17-nji martda demonstrasiýa gurnadylar.
Paýtagt Bişkekde geçirilýän oppozisiýanyň gurultaýyna gatnaşan adamlar hökümetiň öz garşydaşlaryny we garaşsyz mediany basyp ýatyrmaga synanyşýanlygyny aýdyp, harytlaryň nyrhynyň hem barha artyp barýanlygyndan şikaýat etdiler.
Gyrgyzystanyň oppozision “Ata Mekan” partiýasynyň lideri Omurbek Tekebaýew şol uýşmeleňde eden çykyşynda “eger hökümet talaplara gulak asmasa, halk güýji öz eline almalydyr” diýdi.
Bu gurultaýa 3000 töweregi adamyň gatnaşanlygy aýdylýar.
Gyrgyzystanyň gündogarynda ýerleşýän Naryn şäherinde-de şeýle demonstrasiýanyň geçirilenligi habar berilýär.


text:
Merkezi Birleşen Ştatlarda ýerleşýän adam hukuklary guramasy Freedom House dünýäde erkinligiň ýagdaýy barada 1972-nji ýyldan bäri her ýyl hasabat çykarýar.
Freedom House bu hasabaty taýýarlamak üçin hem söz azatlygyndan tutup, syýasy pluralizme çenli bolan ähli ýagdaýlary ölçeg edinýär.
Gurama 2010-njy ýyl üçin taýýarlan erkinlik baradaky hasabatyny şu gün, 12-njy ýanwarda, neşir etdi.
Hasabatda Baltik döwletlerinden daşgary öňki Sowet respublikalarynda azatlyk meselesinde yza tesmeleriň bolanlygy aýdylýar. Köplenç hem gynanç bilen bellenilýän zat, köp ýurtlarda garaşsyz sudlaryň ýoklugy, garaşsyz medianyň we oppozisiýanyň döwlet durmuşyndan gyrakladylanlygy.
Freedom Housyň barlag bölüminiň direktory Arch Puddington Orsýetde bu peselişe sebäp bolan “Putiniň täsiri” diýýär: “Putiniň has ähmiýet bereni merkezleşdirilen döwleti berkidip, mümkin boldugyça ors jemgyýetini kontrollyk astyna almak boldy. Putiniň täsiriniň ikinji bölegi hem goňşy ýurtlarda bolan zatlar. Biz Orsýet bilen goňşy döwletleriň aglabasynda syýasy şertleriň peselendigini görýäris. Muňa hem Putin diplomatiýasynyň täsiri diýip garaýarys”.
Orsýetiň täsiri
Sowet Soýuzyndan soň dörän döwletlere Orsýetiň täsirini ýetirýänligi şübhesiz. Puddingtonyň garaýşyça, käbir ýurtlar, bir tarapdan, Orsýetden örküni üzmäge synanyşýar, bir tarapdan hem, öz awtoritaçylykly ugruny dowam etdirýär: “Gazagystan we Azerbaýjan ýaly ýurtlar Orsýetiň agalygyny islänoklar. Olar öz garaşsyzlygyny pugtalandyrmaga synanyşýarlar. Bu ýurtlar Orsýetiň elinde oýnatgy däl. Ýöne Orsýet olara güýçli täsir edýär. Olaryň syýasy sistemasy edil Orsýetiň syýasy sistemasy ýaly. Men Orsýet öňümizdäki 10-20 ýyllykda tutuş regionyň demokratik ugruna täsir ýetirer diýip, pikir edýärin”.
Ozal Orta Aziýada demokratiýanyň umydy hasaplanan, öňki raportlarda hem “kem-käsleýin erkin” kategoriýda duran Gyrgyzystan täze raportda “erkin däl” kategoriýada ýerleşýär.
Onuň beýle aşaklamagyna sebäp bolan – 2009-njy ýylyň iýul saýlawlarynda bolan bidüzgünçilikler, ýerine ýetiriji häkimiýetleriň güýç-gudratynyň artdyrylandygy, şeýle hem dini erkinlikleri çäklendirýän täze kanunlar.
Erkinlik meselesinde Türkmenistan bilen Özbegistan ýeke regionda däl, eýsem tutuş dünýäde hem iň pes orunda durýarlar.
“Türkmenistan ýer ýüzünde gaty repressiw ýurtlaryň biri bolup durýar. Türkmenbaşynyň döwri bilen deňäniňde gaty çäkli ýeňillikler bar. Ýöne bular, dogrudan, aşa pes özgerişler” diýip, Freedom Housyň derňew direktory Kristofer Walker belleýär.
Walkeriň aýtmagyna görä, Özbegistanda hem üýtgän zat ýok: “Özbegistan gaty awtoritar, polis döwletiniň ähli häsiýetlerine eýe ýurt. Ol biziň ölçeglerimizde her bir babatda iň pes orunlarda durýar”.


text:
BMG-nyň zähmet boýunça edarasy ýaşlaryň işsizlik derejesiniň 2009-njy ýyldaky global maliýe krizisiniň iň ýokary derejesine golaýlaşandygyny aýdýar.
Halkara Zähmet guramasynyň täze ýaýradan hasabatynda aýdylmagyna görä, 75 million töweregi ýaşlaryň, ýagny 15 ýaşdan 24 ýaş aralygyndaky ýaşlaryň 12,7 prosenti şu ýyl işsiz galýar.
Halkara Zähmet guramasy işini taşlanlar hasaba alynsa, bu sanyň 13,6 prosente ýetjekdigini aýdýar.
Guramanyň hasabatyna görä, ýaşlaryň işsizlik derejesi Demirgazyk Afrikada iň ýokary derejäni, ýagny 27,9 prosenti görkezýär.
2011-nji ýylda Merkezi we Günorta-gündogar Ýewropda işsizligiň derejesi 17,6 prosente düşüpdi.
Halkara Zähmet guramasy işsizlik krizisiniň aýallara has uly täsir ýetirýändigini belleýär.


text:
Penşenbe güni Palestinanyň häkimiýetleri Palestin awtonomiýasynyň ozalky lideri Ýasser Arafatyň ölümine anyk nämäniň sebäp bolandygyny anyklamak üçin, onuň jesediniň guburdan çykarylmagyna rugsat beriljekdigini mälim etdiler.
Palestinanyň häkimiýetleriniň bu kararyna Ýasser Arafatyň aýaly Suha Arafatyň eden haýyşy sebäp boldy.
Bu wakanyň öňýany, ýakynda Şweýsariýanyň ylmy laboratoriýasy Ýasser Arafatyň 2004-nji ýylda öz ölüminiň öňýany geýen geýimlerinden adam organizmi üçin howply radioaktiw polonium maddasynyň ýokary derejedäki möçberiniň tapylandygyny mälim etdi.
Bu barlaglary geçiren radiasiýa fizikasy boýunça institutyň ýolbaşçysy Fransois Boçurd bu mesele boýunça anyk netijä gelmek üçin ýene käbir barlaglaryň geçirilmeginiň zerurdygyny aýtdy.


text:
Ýekşenbe güni Fransiýanyň prezidenti Fransua Olland fransuz harby güýçleriniň Günbatar Afrikadaky Malide geçiren howa hüjümlerinde yslamçy ýaragly söweşijileriň uly ýitgi çekendigini belledi.
Fransiýanyň harby-howa güýçleri indi ikilenji gün Maliniň demirgazygynda birnäçe şäheri ele geçiren yslamçy söweşijilere garşy howa hüjümlerini amala aşyrýar.
Fransiýanyň resmileri bu operasiýalaryň barşynda ýaragly söweşijileriň bir fransuz wertolýotyny atyp ýere gaçyranlarynda, ondaky pilotyň ölendigini tassykladylar.
Fransua Olland häzirki wagt bu ýurda Afrikanyň beýleki ýurtlaryndan gury ýer güýçlerini eltmek çärelerine-de taýýarlyk görülýändigini aýtdy.
Birleşen Milletler Guramasy we Ýewropa Bileleşigi Malide birnäçe şäheri kontrollyga alan we indi paýtagt Bamako howp abandyrýan yslamçy söweşijilere garşy daşardan harby operasiýalaryň ýola goýulmagyny goldap çykyş etdiler.


text:
Eýranyň saýlantgy medeni sahnasyna urlan soňky zarbalaryň gidişinde ýurduň Milli orkestriniň agzalary bu orkestriň "ýatyrylandygyny" aýtdylar.
Agzalar orkestriň haçan ýapylandygyny anyk görkezmeseler-de, 29-njy oktýabrda Eýranyň ýarym resmi habar gullugy "ILNA" olaryň geçen üç aýyň içinde repetisiýa etmändigini, konsert bermändigini, aýlyk haklarynyň hem tölenmändigini habar berdi.
Ýurduň ýarym resmi habar gullugy "Mehr" hem döwlet tarapyndan dolandyrylýan orkestriň agzalarynyň häkimiýetlere resmi taýdan arza ýazandyklaryny aýtdy. Hökümetiň bolsa bu mesele barada häzir beren beýanaty ýok.
Milli orkestriň ýapylmagyna sebäp diýip, köplenç maliýe kynçylyklary agzalýar. "Mehr" ýurduň resmilerine salgylanyp, bu zatlary dowam etdirere "býujetiň" ýokdugyny aýtdy.
Eýranyň häzir çekýän maliýe kynçylygy giňden dokumentleşdirilen zat. Muňa jogapkär, bir tarapdan, hökümetiň iş bilmezligi, bir tarapdan-da, halkara ykdysady sanksiýalar diýilýär. Azyk önümleri bilen ýangyjyň bahasy ýokarlap ýörkä, ýurduň milli pulunyň nyrhy iň pes derejä düşdi.
London uniwersitetiniň Eýran boýunça barlaglar merkezinde Eýran aýdym-sazlary boýunça spesialist Jeýn Lewisonyň bellemegine görä, orkestriň ýapylmagy barada bir belli-külli jogap ýok. Munuň hökümetiň medeni guramalara edýän basyşynyň bir bölegi bolmagy-da mümkin.
Bular ýaly guramalaryň hökümeti tankytlamagynyň özi bir giden taryh. Şol sebäpden yslamçy liderler olary ýurduň oppozisiýasy bilen raýdaşlykda güman edýärler. Eýranyň ýadro programmasy sebäpli Tähran bilen Günbataryň arasynda dörän soňky dartgynlylyk hem ýagdaýy çylşyrymlaşdyrýar.
Milli orkestriň düýbini tutan meşhur eýranly kompozitor Farhad Fahredini 2009-njy ýylda bir protestde wezipesinden yza çekildi. Fahredini bu orkestri Medeniýet ministrliginiň goldawy bilen 1998-nji ýylda gurupdy.
Eýranda ýaýran habarlara görä, prezident Mahmud Ahmedinejadyň täzeden saýlanmagy sebäpli turan protestler basylyp ýatyrylandan soň hökümetiň Tähranda konsert bermek baradaky haýyşyny Fahredini ret edipdir. Ol şonda Eýrandaky häzirki ýagdaý "aýdym-saz diňläp, konsert bermäge ýaraşykly däl" diýipdir.
Lewison sungat we gumanitar ugurlarda işleýän eýranlylaryň iş şertleriniň agyrdygyny aýdýar. Mysal üçin, sazandalar, alýan aýlyk haklary gaty az bolansoň, günlerini dolandyrmak üçin ýene bir işde işlemeli bolýarlar.
Lewisonyň pikiriçe, Eýranyň hususy sektory, aýratyn-da gurply eýranlylar medeni guramalary maliýeleşdirmeli. Olar bu işi Milli orkestr ýaly býujeti kesilen milli guramalardan başlamaly.
Hökümet tarapyndan sungata goýberilýän serişdeleriň kesilmegi ýeke Eýranda bolýan zat däl. Ol Günbatarda-da bar. Ýöne bu ýerde hususy şahsyýetler ýa beýleki guramalar sungaty goldaýarlar.
"Bu hususy sektora ara girmek üçin bir amatly pursat. Milli guramalar kömege hökümetden garaşmaly däl. Olar oturyp, hökümete garaşyp bilmez. Sebäbi hökümetden kömek ýok. Onsoň sungat ölüp gider. Olar muňa çyndan ähmiýet berýän bolsalar, aýaga galyp, bu iş özleri etmeli" diýip, Lewison aýdýar.


text:
Germaniýanyň ýadro energiýasyna garşy Ýaşyllar topary ýurduň günorta-günbatar ştaty bolan Baden-Waertembergde bolan saýlawda kansler Angela Merkeliň dolandyryjy koalisiýasyndan öňe saýlandylar.
Ýaponiýanyň Fukuşima atom elektrik stansiýasynda bolan hadysadan soň geçen saýlaw kampaniýasynda ýadro energiýasy esasy meselä öwrüldi we Ýaşyllar ýekşenbe güni geçen saýlawda 24 prosent gowrak köp ses aldylar.
Bu utuş partiýany 23 prosent ses alan Sosial demokratlar bilen koalison hökümet düzmek pozisiýasyna iterýär.
Merkeliň konserwatiw Hristian demokratlary, soňky 60 ýylda döwlet häkimiýetini elde saklan partiýa 39 prosent ses aldy. Bu olaryň koalisiýa partnýorlaray bolan Azat demokratlar bilen hökümet bolmagyna ýeterlik däl, sebäbi Azat demokratlar 5 prosent ses aldy.
Ýaşyllar Germaniýada ýadro energiýasynyň ulanylmagyny bes etmek isleýärler.


text:
Ýakynda Amyderýanyň üstünden awtomobil köprüsiniň gurluşygy başlandy. Ol Atamyrat (ozalky ady Kerki) şäheri bilen derýanyň sag kenaryndaky Kerkiçini birleşdirer.
Şu hepde Ukrainanyň “Altkom” gurluşyk kompaniýasynyň spesialistleri belentligi 48 metrlik sütünleriň ilkinjisi üçin burawlaýyş işine başladylar.
Türkmenistanyň resmi habar agentliginiň maglumatyna görä, bu köprüniň uzynlygy 1415 metr, ini 11.5 metr bolup, onuň gapdalyndan pyýadalar üçin hem ýol gurlar.
Rihter ölçeginde 9 bal sarsgyna döz gelmeli bu köprüniň gurluşygy 2012-nji ýylyň oktýabr aýynda tamamlanar.
Häzirki wagt Amyderýanyň üstünden ikinji bir köprüniň gurluşygy hem Seýdi şäheriniň golaýynda alnyp barylýar. Geljekde Türkmenabat şäheri bilen Farap aralygynda-da köpri gurmagyň göz öňünde tutulýandygy habar berilýär.