text:
Azerbaýjanda ses berijileriň 85% çemesi prezidentlik möhletini bäş ýyldan ýedi ýyla uzaltmagy goldady. Bakuwyň Merkezi saýlaw komissiýasy bu barada sesleriň tas 100% sanalandan soň habar berdi.
Komissiýanyň başlygy Mazahir Panahowyň 27-nji sentýabrda aýtmagyna görä, 26-njy sentýabrda geçirilen dawaly referendumda ses berijileriň 84.2% prezidentlik möhletiniň uzaldylmagyny makullapdyr, 9% garşy çykypdyr.
Prezidentlik möhletiniň üýtgedilmegi 2003-nji ýylda kakasynyň aradan çykmagyndan soň döwlet başyna geçen Ylham Aliýewe bu wezipede 2020-nji ýyla çenli galyp, 2018-nji ýylyň saýlawlaryny duşundan geçirmäge mümkinçilik dörediýär.
Ses berişligiň resmi ahyrky netijleriniň geljek aýa çenli yglan edilmegine garaşylmady, emma Bakuwyň saýlaw komissiýasy käbir deslapky netijeleri yglan edip, ses berijileriň gatnaşyk derejesiniň 70% bolandygyny aýtdy.
Konstitusion kanunlar boýunça ýewropaly bilermenleriň topary bolan Wena komissiýasy prezidentlik möhletiniň uzaldylmagynyň syýasy başga pikirliligi gowşatjakdygyny belläpdi. “Teklip edilen üýtgetmeleriň ençemesi güýç deňagramlylygyny bozar hem-de prezidente öň görlüp-eşidilmedik derejede häkimiýet berer” diýip, toparyň beýannamasynda aýdylýar.
Ýewropa Komissiýasynyň Parlament Assambleýasynyň gözegçilik missiýasynyň başlygy Aleksandar Nikolskiniň 27-nji sentýabrda Bakuwda žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda, häkimiýetleri Wena Komissiýasynyň gelen netijelerine hormat goýmaga çagyrdy.
Orsýetiň habar agentlikleri ses berijileriň pikirleriniň esasynda gelnen netijeleri hem çap edip, nebite baý ýurtda geçirilýän referendumyň Aliýewiň we onuň maşgalasynyň häkimiýetini pugtalandyrmak we başga pikirliligi çäklendirmek maksatly geçirilýändigi aýdylyp, halkara derejesinde edilen tankytlara garamazdan, ses berijileriň konstitusion üýtgeşiklikleri biragyzdan makullandygyny habar berdiler.
54 ýaşly prezident ýedi ýyllyk möhlete yzygiderli saýlanmak hukugyna eýe bolar. Prezident wezipesine saýlanmagy san taýdan çäklendirýän düzgünler 2009-njy ýylda ýatyrylypdy. Beýleki bir üýtgeşiklik, prezident wezipesine, şeýle-de parlamentiň agzasy bolmaga dalaş edýän raýatyň minimal ýaşyna degişli talaby 25 ýaşdan 18 ýaşa üýtgedilýär.
Täze düzgün Aliýewiň maşgalasyna ýaşlykdan mirasdüşeri taýýarlamaga mümkinçilik berer.
TASS we Interfaks agentlikleri ses berijileriň Aliýewiň milli parlamenti Mejlisiň agzalaryny bellemäge we çetleşdrimäge ygtyýar berilmegini hem makullandygyny habar berdi.
Oppozision toparlar referendumyň öň ýanynda protest geçirdiler.


c: text/html

text:
Siriýanyň demirgazygyndaky Aleppo şäheriniň hökümet güýçleriniň gözegçilik edýän raýonynda ýüz beren üç bomba partlamasynda azyndan 40 adamyň ölendigi, 90 adamyň bolsa ýaralanandygy habar berilýär.
Siriýada adam hukuklaryna gözegçilik edýän düýbi Londondaky toparyň maglumatyna görä, partlamalar şäheriň merkezi meýdançasyna golaý ýerleşýän harby ofiserleriniň klubynyň ýanynda ýüz beripdir.
Ölenleriň we ýaralananlaryň aglabasynyň harbylardygy aýdylýar.
Siriýanyň döwlet telewideniýesi partlamalaryň ulag bombalary arkaly “terrorçylar” tarapyndan amala aşyrylandygyny aýtdy.
Alleppoda birnäçe hepdeläp hökümet güýçleri bilen pitneçileriň arasynda söweşler gidýär. Şäheriň käbir raýony gezekli-gezegine garşylykdaky güýçleriň gözegçiligine geçýär.
Hökümet güýçleri tarapyndan gözegçilige alnan raýonlary eýelemek üçin geçen hepdede pitneçiler gaýtawul söweşine girişdiler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gyrgyzystan Birleşen Ştatlaryň Owganystandaky tagallalaryna ýardam etmek üçin özüniň Manas aeoroportuny amerikalylaryň ulanmagyna rugsat berdi, şeýle-de höwes bilen Hytaý sermaýasyny kabul etdi. Mundan başga-da Bişkek özüniň Kantdaky harby bazasyny Orsýete ulanmaga berdi. Bir güýji beýleki güýje garşy ulanmak Gyrgyzystanyň häsiýetli syýasatyna öwrüldi.
Belli bir wagt içinde Orsýetiň güýji peselen ýaly bolup göründi. Emma 2010-njy ýylyň aprelinde ozalky prezident Kurmanbek Bakyýewiň režiminiň agdarylmagyndan soň, Moskwa üçin özüni tutmaga ýol açyldy.
Bir ýyl mundan ozal Orsýet her dürli çäreleriň üsti bilen Bakyýewiň hökümetiniň durnuksyzlaşmagy üçin tagalla baryny etdi. Bu ýagdaý gyrgyz ýolbaşçysynyň 2 milliard dollar kreditiň ýerine amerikalylary “Manas” aeroportundan cykarmak wadasyny saklamandygy üçin döredi.
Kolumbiýa uniwersitetiniň Bernard Kollejiniň professory Aleksandr Kuleý bu barada şeýle diýýär: "Orsýetiň habar beriş serişdeleri Bakyýewe garşy hüjüme başladylar. Olar Bakyýewi garyndaşparazlykda, korrupsiýada, repressiýada we şuňa meňzeş zatlarda aýypladylar. Şeýle-de Orsýet özüniň ýangyç subsidiýalaryny kesdi, bu hem apreliň başynda bahalaryň artmagyna getirdi. Mundan soň inflýasiýanyň derejesi we energiýanyň bahalarynyň juda ýokary bolmagy Bakyýewe garşy ilkinji protestleri döretdi”.
Kreml duýdansyz ýagdaýda Gyrgyzystanyň syýasy oppozisiýasy bilen gatnaşyklaryny dikeldip başlady. 7-nji aprelde irden, haçan-da mähelle Bakyýewiň häkimiýetden gitmegini talap edýän wagty, ençeme oppozision wekiller Moskwadan Bişekege gaýdyp gelipdiler.
Orsýet Roza Otunbaýewany prezidentiň wezipesini wagtlaýyn ýerine ýetiriji hökmünde ykrar eden ilkinji döwlet boldy. Otunbaýewa hem özüniň minnetdarlygy hökmünde Moskwany Gyrgyzystanyň möhüm hyzmatdaşy diýip häsiýetlendirdi.Orsýete tarap
Atambaýew Gyrgyzystanyň täze hökümetiniň baştutany hökmünde ilkinji saparyny Moskwa etdi we ol ýerde premýer-ministr Wladimir Putin bilen duşuşdy, 2010-njy ýylyň 27-nji dekabry.
Oktýabr aýynda Gyrgyzystandaky parlament saýlawlaryndan soň, ýurduň premýer-ministri wezipesine bellenilen Almazbek Atambaýew Manas aeroporty boýunça Waşington bilen ylalaşygyň 2014-nji ýylda tamamlanýandygyny, ondan soňam bu ylalaşygyň uzaldylmajakdygyny bildiripdi. Şeýle-de Atambaýew täze hökümetiň baştutany hökmünde ilkinji saparyny Moskwa etjekdigini aýtdy. Onuň nygtamagyna görä, “Orsýet mydama-da Gyrgyzystanyň strategiki hyzmatdaşy bolupdyr”.
Amerikanyň Manas aeroportundan uzak wagtlaýyn çykmak ähtimallygy, şeýle-de Hytaýyň Merkezi Aziýa döwletlerine ýatyrýan sermaýasynyň uly möçberde bäş ýyllyk maratoriý goýýandygyny yglan etmegi Orsýete bu regionda uly mümkinçilikleri döretdi.
Şu ýylyň başlarynda Gyrgyzystanda Orsýetiň ulanýan Kant harby bazasy üçin arenda tölegini artdyrmak boýunça gürrüňler edilipdi. Emma Orsýetiň habar serişdelerinde täze gyrgyz hökümetindäki käbir ýolbaşçylaryň şübheli biznes gatnaşyklary barada gürrüň edilip başlananda, Kant bazasy boýunça tölegi artdyrmak çagyryşlary hem tapba ýatdy.
Kolumbiýa uniwersitetiniň Bernard kollejiniň professory Aleksandr Kuleýiň pikirine görä, bu Gygyzystanyň häzirki ýolbaşçylaryna, geçen ýyl Bakyýewiň başyna gelenleri ýatlatmak üçin bir duýduryş bolupdyr.
Premýer-ministr Atambaýew bu duýduryşa dogry düşünendigini Moskwa eden saparynyň dowamynda belli etdi: "Biz öz aramyzdaky baglaşylan ähli şertnamalary galdyrjakdygymyza we olary berjaý etjekdigimize söz berdik. Kant harby bazasy barada aýdylanda, biz tarapdan arenda bahasyny artdyrmak barada gürrüň edilipdi, meniň size söz berşim ýaly biz bu meseläni aradan aýyrdyk. Biz howpsuzlyk meseleleri boýunça söwdalaşmaly däl diýen karara geldik”.


text:
Orsýetiň Sankt-Peterburg şäherinde Interpol tarapyndan ekstremizmdäki aýyplamalar esasynda gözlenilýän Türkmenistanyň raýaty tussag edildi diýip, rus habar serişdeleri maglumat berýärler.
Russiýanyň Içeri işler ministrliginiň Sankt-Peterburg şäheri we Leningrad oblasty boýunça Baş uprawleniýesiniň 25-nji maýda habar bermegine görä, 23-nji maýda “Nauka” prospektiniň 14/1 jaýynda merkezi aziýa döwletleriniň biriniň raýaty tussag edildi.
Interpolyň Milli merkezi býurosynyň işgärleri bilen bilelikde geçirilen operasiýanyň dowamynda, öz ýurdy tarapyndan halkara gözlege berlen 33 ýaşly adam saklandy.
Russiýanyň Içeri işler ministrliginiň maglumatyna görä, tussag edilen kişi Sankt-Peterburgyň hususy çörekhanalarynyň birinde çörekçi bolup işleýän eken.
Ol öz ildeşlerini bu ýere işe ýerleşdirip, olara radikal dini pikirleri wagyz edipdir. Işe alnanlar hem öz gezeginde, soňy bilen bu pikirleri öz ýurduna ýaýratmaly ekenler.
Tussag edilen Sankt-Peterburgyň Kalinin raýonynyň polisiýa bölümine eltildi.
Resmi maglumatda aýyplanýanyň ele salnandygy bilen ony halkara gözlege beren ýurduň habarly edilendigi aýdylýar.
Emma Russiýanyň Içeri işler ministrliginiň Sankt-Peterburg şäheri we Leningrad oblasty boýunça Baş uprawleniýesiniň maglumatynda tussag edileniň şahsyýeti aýan edilmeýär. Onuň Merkezi Aziýanyň haýsy ýurdundan gelendigi hem aýdyňlaşdyrylmaýar.
Şol bir wagtda-da Russiýanyň “Westi.ru” neşiri tussag edilen bu adamynyň Türkmenistanyň raýatydygyny anyklamagyň başardandygyny ýazýar.
Habar serişdesiniň maglumatyna görä, Türkmenistanda bu adama ýurduň Jenaýat kodeksiniň 177-nji maddasy, ýagny sosial ýa-da dini duşmançylygy döretmekde aýyplama bildirilýär.
Azatlyk Radiosy rus habar serişdesiniň maglumatyny Russiýanyň Içeri işler ministrliginiň Sankt-Peterburg şäheri we Leningrad oblasty boýunça Baş uprawleniýesine tassykladyp bilmedi.
Türkmenistanyň Içeri işler ministrligi hem bu iş boýunça nähilidir bir kommentariý bermekden saklandy.


text:
Karakasda, Wenesuelanyň prezidentlik saýlawynda Nikolas Maduronyň ýeňşine garşy guralan protest mahalynda polisiýa bilen demonstrasiýaçylaryň arasynda çaknyşyk boldy.
Polisiýa protestçileri dargytmak üçin göz ýaşardyjy gaz ulandy.
Wenezuelanyň saýlaw häkimiýeti duşenbe güni Maduronyň saýlawda sesleriň 50.8 prosentini alyp, ýeňiji bolandygyny resmi taýdan jar etdi. Onuň garşydaşy, oppozision kandidat Henrik Kapriles bolsa, sesleriň 49 prosentini alypdyr.
Maduro mart aýynda rak keselinden ölen prezident Ugo Çaweziň oruntutarlygyna saýlanypdy.
Sesleriň gaýtadan sanalmagyny talap eden Kapriles Madurony “bikanun president” hökmünde ýazgardy.


text:
Türkmenistanyň DIM-i Täjigistanyň premýer-minitriniň Türkmenistana suw kömeginiň berlendigi barada aýdan sözlerine garşy çykyp, metbugat üçin beýanat ýaýratdy.
«Täjik metbugatynda 20-21-nji awgustda Duşanbede suw hyzmatdaşlygy boýunça geçirilen halkara konferensiýasynyň jemleri barada guralan metbugat ýygnagynda Täjigistanyň premýer-ministri Akyl Akylowyň şu ýyl Türkmenistanyň ekerançylyk ýerlerini suwarmak üçin, goldaw hökmünde, Nurek suw howdanyndan boş suw goýberildi diýendigi barada habarlar peýda boldy» diýip, türkmen DIM-iniň beýanatynyň başynda aýdylýar.
Türkmenistanyň DIM-i bu habar bilen ylaşamaýandygyny bildirip, şeýle diýýär:
«Türkmenisanyň Suw hojalygy ministrliginiň beren maglumatyna görä, türkmen tarapy, goldaw hökmünde, Nurek suw howdanyndan goşmaça suw goýberilmegini sorap, hiç hili haýyşnama ýollamady.
Belli bolşy ýaly, suwuň bu hili goýberilişi spesialistler tarapyndan «boş» diýlip atlandyrylýan hem bolsa, şol suw arkaly elektrik energiýasy, şol sanda Nurek suw elektrik stansiýasynyň togy işlenip çykarylýar.
Şeýle-de, täjik premýer-ministriniň beýanatynda hut Täjigistanyň eden «goldawy» netijesinde aşaky akym ýurtlarynyň ekerançylyk ýerleriniň saklanyp bilendigi aýdylýar. Bu tassyklama hakykata gabat gelmeýär.
Türkmenistanyň oba hojalyk ekinleriniň hasyly suw ýetmezçiligi boýunça öz wagtynda görlen çäreler esasynda, ýagny suw serişdeleriniň tygşytly peýdalanylmagy esasynda saklanyldy.»
Türkmen DIM-i beýanatyny dowam edip, ýene şeýle ýazýar:
«Täjik metbugatynyň maglumatlaryna görä, ýokarda agzalan metbugat ýygnagynda jenap Akylow täjik tarapy suwuň maksimal möçberini toplap ýetişmek we şol bir wagtda türkmen tarapyna kömek edip bilmek üçin hasaplamalar geçirdi diýýär.
Emma hakykatda Nurek suw howdanyna suw toplamak işi adaty düzgüninde alnyp barylýar we hiç bir kadadan çykma bolmazdan, suw howdanyny 99,2 prosent suwdan doldurmaga mümkinçilik berýär, şol bir wagtda Türkmenistanyň Amyderýadan almaly suwy öz çägine ýetmeýär. Ondan ötri bu ýagdaýda ol ýa-da beýleki «kömegiň» berlendigi barada gürrüň bolup bilmez.»
Türkmen tarapy ýokarda aýdylan pikirlere diýseň düşünmezlik we alada bilen garaýandygyny hem olary düýpden nädogry we ýerliksiz hasaplaýandygyny habar berýär.


text:
Amerikan kolležiniň klasynda öz student ýoldaşlaryny oka tutup, 9 adamy öldüren 26 ýaşyndaky ýaragly adam polisiýa bilen atyşykdan soň özüni öldürdi.
Derňewçiler başda onuň Oregonyň Rozeburg şäherinde polisiýa ofiserleri tarapyndan öldürilendigini aýdypdylar.
Emma Daglas okrugynyň şerifi Jon Hanlin 3-nji oktýabrda guralan metbugat ýygnagynda döwlet medisina barlagy Kristofer Harper-Merseriň öz janyna kast edendigini görkezdi diýdi.
Häkimiýetler biraz öň Harper-Merseriň ok geçirmeýän jaket geýip, mekdebe ýany bilen azyndan alty ýarag, bäş sany ok magazinini getirendigini aýdypdylar.


text:
TURKMEN UŞUÇYLARY DÜNÝÄ ÇEMPIONATYNA TAÝÝARLYK GÖRÝÄRLER
Paýtagtymyzyň “Galkynyş” sport toplumynda uşu boýunça ýetginjekleriň arasynda Türkmenistanyň birinjiligi ugrundaky ýaryşyň ýeňijileri we baýrakly orunlary eýelän türgenler kesgitlenildi. Bu ýaryş bilen bilelikde ýakyn wagtlarda dünýä çempionatynda Watanymyzyň sport abraýyny goramaga erkekleriň we zenanlaryň arasynda saýlama ýaryş hem geçirildi.
Ýetginjekler 7 ýaşdan 14 ýaşa çenli aralykda, 4 sany ýaş toparynda iki ugur - taolu (toplumlaýyn maşklar) we sanda (başa-baş tutluşyklar) boýunça medallar ugrunda bäsleşdiler. Türkmenistanyň Sport baradaky döwlet komiteti we Uşu milli federaisiýasy tarapyndan geçirilen bu ýaryşlara ýurdumyzyň ähli welaýatlaryndan we Aşgabat şäherinden bu gadymy söweş sungaty bilen meşgullanýan türgenleriň 130-dan gowragy gatnaşdylar.
Ýaş türgenleriň tutluşyklary diňe bir gyzykly bolman, eýsem-de örän çekeleşikli bolýandygy bilen tapawutlanýar. Bu tutluşyklar ýaş türgenlerde geljekde uly ýaryşlarda üstünlik gazanmak üçin zerur bolan tutanýerliligi we ruhubelentligi terbiýeleýär.
Ýetginjekleriň arasynda aşgabatly Ýazmyrat Annamyradowdan, Nurmyrat Babaýewden we Begenç Hallyýewden tälim alýan türgenler ýaryşa has taýýarlykly gelendiklerini görkezdiler. Olar altyn medallaryň 12-sini eýelediler. Umumy toparlaýyn bäsleşikde ikinji orna Daşoguz uşu mekdebiniň türgenleri (tälimçileri Döwletgeldi Sapardurdyýew we Begli Aýdogdyýew) mynasyp boldular. Olar 8 altyn medaly eýelemegi başardylar. Jumamyrat Garlyýewden tälim alýan Balkan welaýatynyň topary olardan bir medaly az gazanyp, üçünji orna mynasyp boldy.
Milli ýygyndymyza seçip almak erkekleriň arasynda 7 agram derejesinde, zenanlaryň arasynda 2 agram derejesinde geçirildi. Ozal hem halkara ýaryşlarynda birnäçe gezek üstünlik gazanan aşgabatly türgenler bu bäslpeşikde-de garşydaşlaryndan ýokary netije görkezider.
60 kilograma çenli agram derejede aşgabatly Çarygylyç Tagangylyjow ynamly ýeňiş gazandy. Türkmenistanyň Uşu federasiýasynyň başlygy Ý.Annamyradowyň şägirdi bolan bu türgen dürli halkara ýaryşlarynda sekiz gezek ýurdumyzyň sport abraýyny gorady we ol ýaryşlaryň hemmesinde hormat münberiniň iň ýokary basgançagyna çykmagy başardy.
Mundan başga-da, geçen aýda Tbiliside geçen Gruziýanyň 8-nji halkara çempionatynda ýaryşyň guramaçylary Ç.Tagangylyjowa altyn medal bilen birlikde “Iň tilsimli türgen” üçin ýörite baýragy hem gowşurdylar. Şeýle baýrak bilen ýaryşda diňe bir türgen sylaglanylýar. Uşu söweş sungaty boýunça Russiýadan, Hindistandan, Bolgariýadan, Türkiýeden, Eýrandan, Azerbaýjandan we beýleki ýurtlardan gelen 400 töweregi türgeniň arasynda ildeşimiziň şeýle baýraga mynasyp bolmagy örän guwandyryjydyr.
Şeýle hem saýlama ýaryşda aşgabatly türgenler Rahat Rahymow (65 kilograma çenli agram derejesinde), Goçmyrat Jumanyýazow (70 kilograma çenli agram deresinde) we Muhammet Gurbanow (80 kilograma çenli agram derejesinde) ýeňiş gazandylar. Altyn medallaryň beýleki dördüsini daşoguzly türgenler Şyhnazar Jumanyýazow (85 kilograma çenli agram derejesinde), Erkin Kişikow (90 kilograma çenli agram derjesinde), Aýgözel Gurbangeldiýewa (48 kilograma çenli agram derejesinde) we Ogulnur Hudaýbergenowa (56 kilograma çenli agram derejesinde) eýelediler.
Indi Türkmenistanyň Uşu federasiýasynyň ýolbaşçylary bu türgenleriň arasyndan noýabr aýynda Indoneziýanyň paýtagty Jakarta şäherinde geçiriljek dünýä çempionatynda ýurdumyzyň sport abraýyny goramaly türgenleriň bäşisini saýlap alarlar. Dünýä çempionatyna gatnaşmak üçin 90-dan gowrak döwlet, şol sanda Türkmenistanyň ýygyndysy hem isleg bildirdi. Bu dünýä çempionaty has hem dabaraly geçer diýlip çaklanylýar. Ýaryşyň dabaraly açylyşyna Hytaý söweş sungatynyň meşhur ussatlary, dünýä belli kino artistler – Jeki Çanyň we Jet Liniň gatnaşjakdyklary eýýäm mälim boldy.
Sportuň uşu görnüşi ýyl geldigiçe dünýäde uly meşhurlyga eýe bolýar. Bu söweş sungaty boýunça ýaryşlar 1990-njy ýyldan bäri Aziýa oýunlarynyň sanawyna girizildi. Şeýle hem uşu 2008-nji ýylda Pekindäki Olimpiýa oýunlarynda hem-de Hytaýda bolan ýetginjekleriň II Bütindünýä Olimpiýa oýunlarynda görkezme görnüş hökmünde ýaryşyň sanawyna goşuldy. Ýeri gelende aýtsak, ýetginjekleriň arasynda geçen bu ýaryşda türkmenistanly türgenler bürünç medala eýe boldular.
Häzir uşu 2020-nji ýylda Ýaponiýada gepçiriljek Olimpiýa oýunlarynyň sanawyna goşulmaga dalaş edýär. Sportuň bu täze görnüşiniň dünýäniň esasy ýaryşlarynyň sanawyna girizilmegi hakynda karar geljek ýyl Braziliýada geçiriljek XXXI Olimpiýa oýunlarynyň barşynda Halkara Olimpiýa komietiniň nobatdaky mejlisinde kabul ediler.
Jakartada geçjek dünýä çempionaty barada aýdylanda bolsa, garşydaşlaryň güýçlüligine garamazdan, toparymyzda medallary eýelemäge oňat mümkinçilik bar. Türkmen türgenleriniň öňki gazanan üstünlikleri bu aýdylanlara güwä geçýär. Türkmen türgenleri halkara derejesindäki iri ýaryşlaryň dördüsine, şol sanda ýylyň başynda Eýranda geçirilen Günbatar Aziýanyň çempionaty we awgustyň başynda (Hytaýyň Içerki Mongoliýa prowinsiýasnyň) Ksilinhot şäherinde geçirilen Aziýanyň çempionatyna gatnaşdylar. Bu ýaryşlarda ildeşlerimiz medallaryň 28-sini gazanmagy başardylar. Olaryň 11-si altyn, 6-sy kümüş we 11-si bütünç medallardyr.
Geljek aýda Eýran Yslam Respublikasynyň paýtagty Tähranda “Pars Kubogy” ugrunda nobatdaky halkara ýaryş geçiriler. Bu ýaryş türkmen türgenlerine Indoneziýada geçjek dünýä çempionatynyň öňüsyrasynda oňat synag bolar.


text:
Aşgabat, 09.03.2015. “Türkmenportal”.
10-11-nji martda Eýran Yslam Respublikasynyň Prezidentiniň Türkmenistana resmi sapary bolar. Ýokary derejede geçiriljek türkmen-eýran gepleşikleriniň barşynda söwda-ykdysady ugurda bolşy ýaly, medeni-gumanitar pudakda yzygiderli ösdürilýän döwletara gatnaşyklarynyň kadalaşdyryjy-hukuk binýadynyň üstüni ýetirjek ikitaraplaýyn resminamalar toplumyna gol çekmek meýilleşdirilýär. Bu ugurda bilelikdäki hökümetara toparynyň işine möhüm orun degişlidir.
Ýyl-ýyldan täze mazmun bilen üsti ýetirilýän türkmen-eýran gatnaşyklarynyň däp bolan dostluk we hoşniýetli goňşuçylyk häsiýetine eýedir. Bu gün ikitaraplaýyn hyzmatdaşlyk ähli möhüm ugurlarda, şol sanda ykdysadyýetde hem sazlaşykly ösdürilýär. Dürli pudaklarda birnäçe bilelikdäki iri taslamalaryň ýerine ýetirilmegi munuň aýdyň subutnamasydyr.
Türkmenistanyň we Eýranyň halklaryny baglanyşdyrýan köpasyrlyk taryhy, ruhy-medeni gatnaşyklary mynasyp dowam etdirýän gumanitar ulgamdaky hyzmatdaşlyk döwletara gatnaşyklarynyň möhüm bölegi bolup durýar.


text:
Facebook kompaniýasynyň surat paýlaşmak üçin niýetlenen - “Instagram” ulgamy täze reklama, ýagny mahabat modelini, nusgasyny taýýarlaýar.
Bu barada “Biznes üçin Instagram” blogunda habar berilýär.
Maglumata görä, ýakyn wagtlarda “Instagram” ulgamyna “satyn al”, “ýükle” we “agza bol” düwmeleri goşular.
Bu täze hyzmatyň esasynda ulanyjylar öz harytlaryny gönüden-göni “Instagram” ulgamynda satyp bilerler.
Şeýle-de, öz gezeginde alyjylar hem, satylýan haryt barada jikme-jik maglumat alyp bilerler.
Facebookdaky ýaly “Instagram” ulgamyndaky reklamalar hem ulanyjylaryň ýaşyna, jynsyna, gyzyklanmalaryna we ýaşaýan ýurduna görä köpçülige hödürlener. Bu hem harydyň potensial müşderä gönükdirilmegine mümkinçilik döreder.


text:
ABŞ-nyň gözegçilik edaralarynyň programmalaryna degişli gizlin maglumatlaryň üstüni açan žurnalist munuň “uly paş edişdigini” nygtaýar.
Britaniýanyň "The Guardian" gazetinden Glenn Grinwaldyň “Assosiated Press” agentligine aýtmagyna görä, ABŞ-nyň Milli howpsuzlyk agentliginde we Merkezi aňtaw agentliginde işlän Edward Snowden tarapyndan berlen magumatlarda “onlarça waka barada” gürrüň edilýär.
Glen Grinwaldyň geçen hepdede çap eden maglumatlary ABŞ-nyň internete we telefona gözegçilik etmek boýunça alnyp barlan giň gerimli döwlet pogrammalary barada habar berildi.
Gizlin programmalar
Şeýle programmalaryň birinde ýüzlerçe million telefon ýazgylar toplanypdyr, olaryň ýurduň daşyndaky terrorçylaryň nyşanlaryny anyklamak üçin toplanandygy aýdylýar.
Habar berlişine görä, “Prism” diýip gizlin at berlen programmalaryň ýene biri hökümete ABŞ-da ýerleşýän internet prowaýderlerinden, sosial ulgamlardan we tehnologiýa kompaniýalaryndan elektron hatlaryň mazmunlaryny toplamaga mümkinçilik berýär.
Amerikan hökümetiniň internetde ýerleşdirilen maglumatlaryň näçesini barlap görýändigi belli däl, emma prezident Barak Obama bu programmany “takyk bir ugra gönükdirilen we “örän çäkli” diýip häsiýetlendirdi.
Programma gatnaşmakda güman edilýän käbir kompaniýalar, şol sanda Facebook, Apple, Microsoft we Google öz serwerlerini hökümet üçin “göni elýeterli” etmändiklerini aýdýarlar.
Edward Snowden bu programmalaryň üstüni açmagynyň sebäbini düşündirip, muny tutuş dünýäde adamlaryň şahsy durmuşyny goramak üçin edendigini aýdýar. 29 ýaşly Snowden bu maglumatlaryň üstüni açandygyny ýekşenbe güni yglan etdi.
Resmi düşündiriş
Ak Tamyň metbugat wekili Jaý Karneý hepdäniň duşenbe güni eden çykyşynda agzalan programmalary gorady we olaryň daşary ýurtlardan gelýän maglumatlary we potensial terrorçylary anyklamak üçin zerurdygyny belledi.
Karneý prezident Barak Obamanyň bu programmalaryň şahsy durmuşa ýetirip biljek täsiri bilen bagly meselä ünsli çemeleşýändigini aýdyp, hökümetiň milli howpsuzlyk we şahsy bähbitler meselesinde aradaky balansy saklamagyň zerurlygyny göz öňünde tutýandygyny nygtady.
Snowdeniň häzir nirededeigi mälim edilmeýär. Onuň duşenbe güni Gong-Kongyň myhmanhanasyny terk edendigi habar berilýär.
Reaksiýalar
ABŞ-nyň käbir kanunçykaryjylary Snowdeniň ABŞ-a tabşyrylmagyny we jogapkärçilige çekilmegini talap etdiler.
Ýustisiýa ministrligi Snowdeniň hereketlerinde jenaýatçylygyň bolup-bolmandygyny anyklamak üçin derňew geçirýändigini yglan etdi.
Ak Tamyň websaýtynda Snowdeniň günäsini geçmek barada çap edilen maglumat sişenbe güni irden 40 müňden gowrak elektron gol toplady.
Moskwada Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň werkili Dmitriý Peskowyň “Kommersant” gazetine aýtmagyna görä, Orsýet zerur bolan ýagdaýynda Snowdene başpena bermek mümkinçiligine garamaga taýýar.


text:
Aşgabat, 14.03.2015. “Türkmenportal”.
Küşt boýunça halkara ussatlary Maksat we Ýusup Atabaýewler şu günler Wengriýada dowam edýän “First Saturday” atly halkara ýaryşynda öňdäki orunlara dalaş edýärler. Bäş tapgyrdan soň, doganlaryň hersiniň 3 utugy bar we olar grossmeýsterler toparçasyna girýän 10 küştçüniň arasynda 3-4-nji orunlary paýlaşýarlar. Bir aýlawda geçýän ýaryşyň tamamlanmagyna 4 tapgyr galdy.
Geçen aýda Russiýa Federasiýasynyň paýtagtynda geçirilen “Moskow-open” ýaryşynda Türkmenistanyň at gazanan tälimçileri Orazly Annageldiýew bilen Aýdogdy Atabaýewiň 20 ýaşly şägirdi Maksat Atabaýew halkara grossmeýsteriniň kadasyny doldurdy. Bu indi aprelde Abu-Dabide (BAE) Halkara küşt federasiýasyny (FIDE) kongresinde tassyklanylar.
Ýusup Atabaýew barada aýdylanda bolsa ol halkara grossmeýsterlige barýan ýolda üç balldan birini gazandy. Budapeştdäki ýaryşda onuň öňünde ikinji grossmeýsterlik ballyny gazanmak wezipesi durýar.
Maksatdyr Ýusubyň ýene bir inileri Saparmyrat Atabaýew halkara ussatlarynyň arasynda çykyş edýär. Ol bäş tapgyrdan soň, 3,5 utuk bilen birinji orunda barýar. Bu ýerde hem ýaryşyň tamamlanmasyna 4 tapgyr galdy.
Wengriýanyň paýtagtyndaky “First Saturday” halkara nusgawy küşt ýaryşynyň öňüsyrasynda “Rapid” — çalt oýnadýan küşt boýunça tamamlanan bäsleşikde ildeşlerimiz 2 altyn we 1 kümüş medal gazandylar. Ulularyň arasynda M. Atabaýew altyn, Ý. Atabaýew kümüş, ýetginjekleriň arasynda FIDE-niň 16 ýaşly ussady S. Atabaýew altyn medallara mynasyp boldular. Bu barada Türkmenistanyň habarlar agentligi (TDH) habar berýär.


text:
Amerikanlar 8-nji noýabrda geljekki prezident üçin ses bermäge gidenlerinde Ak tama haýsy kandidatyň gitmelidigini göni kesgitlemezler.
8-nji noýabrda prezidentlik saýlawynda ses beren onlarça million amerikanlar özleriniň goldaýan kandidatlarynyň adyny görkezerler. Aslynda bolsa, Amerikanyň indiki prezidentini resmi taýdan saýlaýan 538 agzadan, ýagny saýlaw wekillerinden durýan Saýlaw kollegiýasy. Kollegiýanyň düzümi bolsa saýlawyň netijesine bagly bolýar.
Saýlaw kollegiýasy prezidentiň halk tarapyndan göni saýlanmagynyň tarapyny çalýanlar bilen prezidenti Kongresiň saýlamagyny isleýänleri özara ylalaşdyrmak maksady bilen kompromis hökmünde 1787-nji ýylda Birleşen Ştatlaryň konstitusiýasynyň awtorlary tarapyndan döredildi.
Munda göz öňünde tutulan maksatlaryň biri kiçiräk ştatlaryň hukuklaryny gorap, ilaty köpräk ştatlaryň olara agalyk etmeginiň öňüni almakdy.
Şol sebäpden Amerikanyň 50 ştatynyň her biriniň saýlaw wekilleriniň sany olaryň Kongresdäki agzalarynyň sanyna deňdir.
Mysal üçin, ilat sany hemmeden ýokary bolan Kaliforniýanyň saýlaw wekilleriniň sany 55 – bularyň ikisi, ştatlaryň hemmesinde bolşy ýaly, onuň senatorlaryny, 53-i hem Kaliforniýanyň ilaty esasynda Wekiller palatasyndan oňa düşýän 53 agzany görkezýär.
Ilat sany iň az bolan ştatlaryň üç sany saýlaw wekili bar: ikisi ştatyň senatorlary, biri hem onuň Wekiller palatasyndaky ýeke-täk agzasy üçin.
Waşington D.C ştat dälde, bir aýratyn federal sebit bolup durýar. Şol sebäpden onuň ne senatorlary bar, ne-de Kongresde ses berýän wekili bar.Ýöne Kolumbiýa sebitine amerikan konstitusiýasyna girizilen 23-nji düzediş boýunça Saýlaw kollegiýasyna üç wekil ibermäge hukuk berildi.
Meýn we Nebraska ştatlaryndan daşgary beýleki ştatlarda sesleriň aglaba köplügini kim alsa, şol ştatyň saýlaw wekilleriniň hemmesiniň sesi şonuňky bolýar.
Prezidentligi gazanjak kandidat Saýlaw kollegiýasynda köplük tarapyndan goldalmaly.
Bu bolsa häzirki wagtda prezident boljak adama Saýlaw kollegiýasynda azyndan 270 ses gerek diýildigidir.
Eger-de Saýlaw kollegiýasynda dalaşgärlere berlen sesler deň gelse, onda indiki prezidenti Wekiller palatasy saýlamaly bolýar. Birleşen Ştatlaryň taryhynda bu ýagdaýa diňe bir gezek duşuldy.
Saýlaw wekillerini, adatça, bir syýasy partiýa ýa-da partiýanyň kandidaty belleýär.
Bu bolsa, esasan, olaryň ses berjek diýip wada eden partiýasyna ýa-da kandidata ygrarlydygyny aňladýar.
Ýöne saýlaw wekilleri beren wadasynda hökman durmaly diýen federal kanun ýok.
Belli bir kandidaty saýlajak diýip beren wadasynda durmadyk saýlaw wekiline “ygrarsyz saýlaw wekili” diýilýär.
Ygrarsyz saýlaw wekillerini jezalandyrmak boýunça 29 ştatda we Kolumbiýa sebitinde kanun bar. Ýöne 21 ştatda saýlaw wekilinden wada beren kandidatyna ses bermegi talap edýän kanun ýok. Ýagny ygrarsyz saýlaw wekilleri 29 ştatda we Kolumbiýa sebitinde jezalandyrsa, beýleki 21 ştatda jezalandyrylmaýar.
Saýlaw kollegiýasy düzgüni geçmişde köp jedellere getirdi. Sebäbi tutuş ýurt boýunça halk köpçüliginiň sesini alan kandidat Saýlaw kollegiýasynda-da prezidentlik üçin zerur bolan sesleri hökman alar diýen zat ýok.
Mysal üçin, 2000-nji ýylda respublikanlaryň kandidaty Jorj W. Buşuň tutuş ýurt boýunça alan sesleri Demokratik partiýanyň kandidaty Al Gordan 500 müň çemesi az bolsa-da, Saýlaw kollegiýasynda gerekli köplügi gazandy.
1876-njy ýylda demokrat Samuel Tilden sesleriň 50 prosentden gowragyny aldy. Munça sesi gazanan prezidentlik kandidaty ýok. Muňa garamazdan Saýlaw kollegiýasynda köplük sesi alan respublikan Ruterford B. Haýes boldy.
1824-nji ýylda Demokratik we Respublikan partiýalardan dört kandidat dalaşa goşulsa-da, Saýlaw kollegiýasynda hiç biri köplük sesi alyp bilmedi. Netije-de Amerikanyň Wekiller palatasy Jon Kuinsi Adamsy saýlady.
1800-nji ýylda Saýlaw kollegiýasynyň Tomas Jefferson bilen onuň bäsdeşi Aaron Burra beren sesi deň gelende Wekiller palatasy prezidentlige Jeffersony belledi.


text:
Pensiýa
Ýurtda her ýyl Ýaşulular maslahaty geçirilýär. Onuň geçmegine birküç aý galanda “Maslahatda seredilmeli meseleler hakynda ýurt raýatlaryndan gelýän teklipleri öwrenýän ýörite komissiýa işleýär. Maslahat raýatlaryň tekliplerini ara alyp maslahatlaşar. Tekliplere garaşýarys” diýip, metbugatda ýazýarlar. Ýöne teklibi haýsy adrese (salga) iberilmelidigi görkezilmeýär. “Ýazýan bolsalar jany bardyr” diýip, “Aşgabat şäheri, Ýaşulylar maslahatynyň iň ketde ýaşulusyna” diýen salga teklibimi ýolladym.
Teklip
Pensiýa ýaşyny 2 ýyl uzaltdylar. Kellesine telpek geýýän 62, gyňaç atynýan 57 ýaşynda pensiýa çykarylýar. Bu düzgüne razy däl. Sebäbi alýan pensiýaňy öz agzyňa ýetirmeýär. Küpür geplämok. Bolýan ýagdaýy beýan edeýin.
Bir gün uly ogluň ýüzüni sallap gelýär. “Kaka, paýtagta gidip, oňly iş tapmadym. Berjek aýlyklary jaý kireýime ýetjek. Öýüm öýlänliksiz otyr. Gaýrat et, biraz pul ber, men ýene iş gözlejek” diýip, dileg salýar. Ilki gözüň düşen, biliňden syzan balaňa dözüp bolanok. Etiňden kesen ýaly edip, pensiýaň gylly ýarysyny berýäň. Ertesi goňşy oba durmuşa çykan gyzyň çagalaryny yzyna tirkäp gelýär.
“Ärimiň iş gözläp, Orsýete gidenine üç aý boldy, ne pul iberýär, ne-de hat. Ony çeçenlere meňzeş görüp, bir töhmeti boýnuna goýandyrlar. Gaýrat et, kömek et” diýip, zar aglaýar. Ýalňyz naçaryňa dözüp bolanok, pensiýaň galanjasyny oňa berýäň.
Agşamara bir howluda bile ýaşaýan ogluň çagalary “Ata, ertir mugallymyň doglan güni. Her kim on manat goşup, sowgat almaly etdik, pul beräý-dä!”, “Ata, welaýatymyza prezident gelýär, geçiriljek çärä menem gatnaşmaly. “Toý lybasyny almak üçin heriňiz iki ýüz manat getiriň” diýdiler, iki ýüz manat beräý-dä!” diýip, dileg salýar.
Olaryň ejesi, agzy ýaşmakly körpe gelniň “Ataňa aýt, iki aýdan mekdepde remont başlanjak, “Maşgalaňyzdan üç okuwçy mekdebe gatnaýar, on günüň dowamynda togsan manat getiriň” diýdiler”-diýip, agtyklaryň ekabyrynyň gulagyna çawuş çakýar. Körpe oglum Türkýede işleýär. Öňki işini ýitiripdir. “Nädeýin?” diýip, arada jaň etdi. “Bärä gelme, gelseň ýurtdan çykarmazlar” diýdim. “Gara güne” diýip süýşürenjäňi gara güne düşen oglumyň çagalaryna berýän.
Ýaşulular maslahatynyň iň ketde ýaşulysy! Nobatdaky Ýaşulylar maslahatynda pensiýa çykmagyň düzgünini üýtgetmek meselesine seretmegi teklip edýärin. Çaga üç ýaşaýança kömek puluny berýäniň üçin sag bol! Ýöne bu ýeterlik däl. Kömek pulunyň mütdeti dolan ýyly ýurt raýatlaryna 25 ýyl möhleti bilen pensiýa bellemeli. Şonda maňa 28 ýaşym dolýança agaýana ýaşamaga, okamaga, hünär edinmäge mümkinçilik dörejek. “Ir öýlensem, çaga basar, eklenç hyllalla bolar” diýen alada-da boljak däl. Allanyň joşan perzentleri kömek puluny, pensiýasyny aljak.
28 ýaşdan soňra öňki düzgün bolmaly. 62 (57) ýaşaýançaň işläp, pensiýa çykmaly. Az görme! 25 ýyllyk pensiýaň öwezini dolmak üçin 34 ýyl işleýän. Bu-hä, birinjiden. Ikinjiden, bul işde iň uly bähbit seniňki-how! Dünýäniň agzy ýelli, erini parawuzsyz metbugatynyň “Pylan ýurduň raýatlarynyň pylança göterimi işsiz” diýen gohundan gulagyň dynç bolar. Il-ýurt bähbitli teklibime Ýaşulular maslahatynda serediler diýen umyt bilen, (Adymy, Pämilämi ýazmaga çekinýän, nä wagt, nä zamana, birden ters düşünmegiňiz mümkin…).


text:
Elektrik togy bilen şikeslenme köplenç halatlarda, durmuşda ulanylýan elektrik togunyň ýokary güýçlenmesiniň (naprýaženiýe) ýa-da ýyldyrymyň adam bedeniniň dokumalaryna täsir etmeginiň netijesinde ýüze çykýar. Işde elektrik enjamlary bilen işlenende iş howpsuzlygynyň düzgünlerini berjaý etmezlik hem elektrik togunyň urmagynyň giňden ýaýran sebäbi bolýar. Şundan başga-da, önümçilikde näsaz elektrik enjamy ýa-da durmuş maksatly islendik abzallar hem-de üzülen ýokary woltly liniýalar hem agyr elektrik şikeslenmeleriň çeşmesi bolup bilýändir. Elektrik togunyň täsir ediş derejesi gönüden-göni elektrik toguň güýjüne we onuň güýçlenmesine, şol sanda hem adamyň saglyk ýagdaýyna, elektrik toguň bedene degiş usulyna hem-de ilkinji kömegiň özwagtynda berilmegine baglydyr.
Elektrik togunyň urmagy bilen alnan şikeslenmelerde ilkinji kömegi bermekligiň yzygiderliligi:
1. Elektrik togunyň täsirinden adamyň bedenini boşatmak;
2. Ejir çekende ýüregiň we dem alşyň duran wagty ýüregiň owkalamasyny we emeli dem beriş çäreleri ýerine ýetirmek;
3. Bedeniň ýanan böleklerini bejermek we daňy goýmak.
Elektrik togy bilen şikeslenmäniň aýratynlygy
Elektrik togy adamyň bedeninden geçenden soň, dokumalary güýçli ýakýar, ol hem deri örtüginde elektrik ýanyklarynyň döremegine, şeýle hem töweregindäki dokumalaryň we beden agzalarynyň şikeslenmegine getirýär. Elektrik ýanyklary toguň "girýän" we "çykýan" ýerlerinde ýüze çykýarlar. Bu ýerler "elektriki toguň tagmalary" diýlip hem atlandyrylýarlar. Bu ýanyklar daşky görnüşi boýunça uly bolmasalar hem, adatça juda çuň bolýarlar we köp sanly myşsalary, süňkleri, şeýle hem içki agzalary zeperleýäler. Elektriki togy ýüregiň işiniň bozulmagyna, hatda onuň doly togtamagyna, şonuň ýaly-da dem alşyň durmagyna hem getirip biler.
Elektrik togy bilen şikeslenmäniň alamatlary
1. Ejir çekenden uzak bolmadyk ýerde açyk elektrik tok çeşmesiniň barlygy;
2. Ejir çekeniň huşsuz ýagdaýda bolmagy;
3. Onuň deri örtüginde ýanyklaryň bar bolmagy;
4. Dem alşyň bozulmagynyň ýa-da onuň düýbünden bolmazlygynyň anyklanylmagy;
5. Juda gowşak ýa-da sazlaşyksyz ýürek urma ýa-da onuň asla ýoklugy.
Elektrik togunyň giriş hem çykyş deşigi köp halatlarda elleriň aýalarynda ýa-da dabanda ýerleşýär. Elektriki tok bilen şikeslenmäniň birnäçe aýratynlyklarynyň bardygy sebäpli, onuň adama dowamsyz görnüşde täsir etmegi hem ýüregiň ýa-da demiň durmagyna getirip bilýär. Hut şonuň üçin hem ejir çekeniň ömri ilkinji kömegiň özwagtynda berilmegine we tizden-tiz lukmanlaryň çagyrylmagyna bagly bolup durýar.
Elektrik togy bilen şikeslenme alnanda, lukmanlar gelip ýetişýänçäler şu çäreleri geçirme wajypdyr!
► Bolup geçýän ýagdaýa baha bermeli. Ýagdaýa baha bermezden, ejir çekene eliňi degirmeli däl. Onuň heniz hem elektrik togunyň täsiriniň astynda bolmagy juda ähtimal. Siz oňa eliňizi degirseňiz, sizi hem elektrik togy urmagy mümkin. Eger mümkinçilik bar bolsa, jaýyň içindäki elektrik energiýasynyň çeşmesini öçüriň. Rubilnigi öçürmek ýa-da energiýa çeşmesinden wilkany çykarmak mümkin. Eger Siz şuny edip bilmeseňiz, onda ejir çekenden elektrik togunyň çeşmesini elektrik toguny geçirmeýän jisim bilen yza süýşüriň. Şunuň üçin agaç taýajygynyň ýa-da şahanyň gowy kömegi deger. Eger elektrik togy uran adamy elektriki siminden aýyrmaly bolan halatynda, onuň bedeniniň hem edil elektrik simi ýaly elektrik tok geçirýändigini ýadyňyzdan çykarmaň. Bu ýagdaýlaryň hiç birinde hem ejir çekeniň bedeniniň açyk ýerlerine elleriňizi degirmäň. Ony aýyrmak üçin, onuň geýminden, esasan hem geýminiň gury ýerinden ýapyşyň. Eger siz rezinden edilen ellikleri geýseňiz ýa-da eliňizi ýüpekden ýasalan gury serişde bilen sarasaňyz has hem howpsuz bolar.
► Ejir çekene elekrtik togunyň täsir etmesi goýan badyna, onuň ýüreginiň urşuny barlaň we dem alşyna gözegçilik ediň. Soňra bolsa bedeniniň açyk ýerlerini barlamalydyr. Elektrik togy uran halatynda, siz elektrik togunyň girýän we çykýan ýerlerinde iki sany ýanyk tapmalysyňyz. Deriniň şikeslenen ýerlerini arassa hasa bilen örtmeli. Hiç bir ýagdaýda hem ýanan ýerini süpürgiç ýa-da ýorgan, şol sanda hem şikeslenen üste ýelmeşip biljek süýüm bilen örtmeli däl.
► Ýüregiň has gowy işläp başlamagy üçin, ejir çekeniň aýaklaryny onuň bedeninden biraz ýokary galdyrmaly. Eger ejir çekende ýüregiň işiniň we dem alşyň togtamagy anyklanylsa, haýal etmän janlandyryş çärelerini geçirip başlamaly.
Ýüregiň göni däl owkalamasyny geçirmegiň düzgünleri
Elektrik tokdan ejir çeken adamy gaty, göni ýerde keseligine ýatyrmaly. Ol tagta, ýer ýa-da pol bolup biler. Ejir çekýäne kömek berýän adam onuň çep tarapynda durmaly. Aýamyzyň esasy bölegini döş süňkünden aşakda ýerleşer ýaly heläk bolanyň döşüne goýmaly. Bu aýamyzyň üstüne hem beýleki elimiziň aýasyny goýup, ynamly hereketler bilen döşüni itmäge başlamaly. Bir sekuntda bir gezek itmek gerekdir. Ýüregiň işiniň dikeldilendigini deri örtüginiň reňkiniň gülgüne bolup başlamagy, ýürek urgularynyň peýda bolmagy, pese düşen gan basyşynyň ýokarlanmagy, göreçleriň daralmagy ýaly alamatlar görkezýändir.
Emeli dem berişi geçirmekligiň düzgünleri
Emeli dem berşiň iň netijeli usullaryna agyzdan burna hem-de agyzdan agza dem bermek degişli edilýär.
Adamy arkan ýatyrmaly, onuň kellesini yza egmeli. Eger agzynda diş protezleri bar bolsa olary çykarmaly. El ýalygyny ýa-da hasa alyp, onuň bilen ejir çekeniň burnuny ýa-da agzyny örtmeli. Soňra bolsa ulydan demimizi alyp, dodaklarymyzy ejir çekeniň dodaklaryna ýakynlaşdyrýarys we alan howamyzy onuň agzyna göýberýäris. Şeýlelikde, onuň öýkenine howa berýäris. Howany göýberen wagtymyz adamyň burnuny gysmaly. Agyzdan burna dem berlen halatynda, howany onuň burun geçelgelerine göýberip, agyz boşlugyny pugta ýapmaly bolýar. Bir minudyň dowamynda 14-15 gezek dem göýbermeli. Eger ýüregiň göni dal owkalamasy emeli dem beriş bilen bilelikde geçirilýän bolsa, onda döş süňküne ýigrimi-otuz gezek basylandan soň howany göýbermelidir. Bu hilli reanimasion çäräniň dowamlylygy netijeliligi bilen kesgitlenilýär. Edil emeli dem berme ýaly, ýüregiň owkalanmasy hem tiz kömek lukmanlary gelip ýetýänçä ýerine ýetirilmelidir.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Pakistanyň Haýber-Puhtunhwa welaýatynda Birleşen Ştatlaryň pilotsyz uçarlarynyň howa zarbasy diýilip güman edilýän hüjümde azyndan bäş adam öldi.
Ýerli polisiýa ofiseri Farid Hanyň aýtmagyna görä, penşenbe güni ir bilen pilotsyz uçarlar Hangu etrabyndaky medresä azyndan üç raketa atypdyrlar. Şol wakada iki mugallym we üç okuwçy heläk boldy.
Bu dini seminariýa “Hakkany” bileleşigine degişli bolup, ol Hangu etrabynyň demirgazyk-günbataryndaky Tal şäherinde ýerleşýär. Hangu etraby demirgazyk Weziristan, Orakzaý we Kurram tire-taýpa regionlary bilen araçäkleşýär.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleri migrant krizisini maslahatlaşmak üçin 4-nji sentýabrda Lýuksemburgda duşuşýarlar. Şol bir wagtda Wyşegrad toparyna agza ýurtlaryň premýer-ministrleri hem bu meseläni Pragada geçirilýän adatdan daşary sammitde maslahat edýärler.
Bu duşuşyklar Wengriýanyň demirýol stansiýasynda ýurduň polisiýasy bilen azyndan 200 migrantyň arasyndaky dartgynlylyklar dowam edýän mahaly geçirilýär.
3-nji sentýabrda Budapeştiň häkimiýetleri Awstriýanyň araçäklerine aralaşmagy umyt edýän migrantlaryň otlulara münmegine rugsat berdiler, emma soňra olary bosgunlar lagerine ýerleşdirmäge synanyşdylar.
Şu ýyl Ýakyn Gündogardan we Afrikadan gelen 350 müňden gowrak adam Ýewropa aralaşmak üçin Ortaýer deňzinden geçdi.


text:
NextTM hödürleýar
Halanan ýazgylar
Bölümler
Soňky jogaplar
Türkmen talyplary Kazan şäherinde geçiriljek tomusky Uniwersiýada şu günlerden taýýarlyk görýärler. Talyplaryň sport baýramçylygy hasaplanýan Uniwersiýa adany esaslandyryjy Žan Petižan ony ilki “Uniwersitetleriň olimpiýa oýunlary“ diýip atlandyrmak isläpdir. Emma häzirki zamanyň olimpiýa oýunlaryny esaslandyryjy Pýer-de Kuberten bu teklibi üzül-kesil goldamandyr. Şeýlelikde, ilkinji Uniwersiýada “Talyplaryň halkara ýaryşlary“ ady bilen geçirilipdir. Uniwersiýada 6-njy iýuldan 17-nji iýula çenli aralykda dowam edip oňa 17-28 ýaş aralygyndaky talyplara gatnaşmaga hukuk berilýär. Türkmen talyplary sportuň 15-e golaý görnüşinden gatnaşarlar.
Türkmenistan Watanymyzda dünýä ölçeglerine gabat gelýän Gyşky oýunlar sport toplumynyň açylmaklygy sportuň gyşky görnüşleriniň, şol sanda buzda typmaklygyň we hokkeý oýnunyň ösmekligine getirdi. Golaýda Figuralaýyn typmak görnüşinden açyk ýaryş geçirildi. Bu yaryşa ýaşajyk türgenleriň ençemesi gatnaşdy.
Paýtagtymyzdaky 2-nji hem 50-nji orta mekdebinde El pökgüsi boýunça mekdep okuwçylarynyň gatnaşmagynda Türkmenistanyň çempionaty başlandy ýaryş üç günläp dowam eder.
Balkanabat şäherinde sportuň Gylyçlaşmak görnüşinden Türkmenistanyň çempionaty dowam edýär.
Türkmenabat şäherinde boks boýunça Türkmenistanyň birinjiligini almak ugrundaky bäsleşik başlandy. Yaryş Fewral aýynyň 10-na çenli dowam eder.
Fewral aýynyň 8-12 aralygynda Stoluň üstünde oýnalýan tennis görnüşinden Türkmenistanyň çempionaty geçiriler.
Ýokary okuw mekdepleriniň professor-mugallymlarynyň arasynda Futbol boýunça ýaryş dowam edýär.


text:
Penşenbe güni Birleşen Ştatlaryň Miçigan ştatynyň gubernatory bu ştatyň Detroýt şäherini adatdan daşary sosial we ykdysady krizisden çykarmak maksady bilen şähere ýörite krizis menejerini belledi. Bu adatdan daşary täze wezipä 54 ýaşly tanymal ýurist Kewin Orr bellendi.
Kewin Orr mundan ozal “Chrysler” kompaniýasynda reformalary üstünlikli amala aşyrmakda özüni başarnykly ýurist we krizis menejeri hökmünde tanadypdy.
1950-60-njy ýyllarda özüniň maşyn gurluşyk senagaty bilen iň bir öňdebaryjy şäher hökmünde tanalan Detroýt şäheri şu günki gün 327 million dollar býujet defisiti we 14 milliard dollar maliýe bergisi bilen ýüzbe-ýüz boldy.
1950-nji ýyllarda 2 million ilaty bolan bu şäherde şu günki gün 700 müň ilat galdy. Muňa bu şäheriň, esasan, senagat we maşyn gurluşyk pudagyndaky maliýe krizisi sebäp boldy.
Şäheriň krizis menejeri wezipesine bellenen ýürist Kewin Orr Detroýt şäherini bu krizisden çykarmak ugrundaky çärelerde şäher meriniň belli bir ygtyýarlyklaryny öz üstüne alar.


text:
Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin Günbatar döwletleriniň şu ýyl güýz geçiriljek parlament saýlawlaryna gatyşmak üçin taýýarlyk görýändiklerini aýtdy.
Putin “daşary ýurtly duşmanlar” diýip atlandyran taraplaryň “saýlawlara taýýarlyk görýändiklerini” öňe sürdi.
Şeýle-de Putin Russiýanyň saýlawlaryna we içererki işlerine gatyşmak synanyşyklarynyň ýurduň “özygtyýarlygyna edilýän howp” hökmünde häsiýetlendiriljekdigini hem sözüne goşdy.
Putin daşary ýurt gizlin gulluklarynyň “soňky döwür Russiýadaky hereketlerini ýaýbaňlandyrýandyklaryny” hem aýdyp, ýurduň FSB gullugyna “gizlin maglumatlary goramak” ugrunda tagalla etmäge çagyrdy.
Synçylaryň bellemegine görä, Russiýanyň Ukrainadaky hereketleri sebäpli Moskwa garşy girizilen sanksiýalardan soň, Kreml Günbatara garşy edýän çykyşlaryny has güýçlendirdi.


text:
Bäsleşik 2017-nji ýylyň 3-nji fewralyna (03.02.2017) çenli dowam eder.
«Türkmennebitgazgurluşyk» Döwlet konserni material-tehniki serişdelerini satyn almak boýunça BÄSLEŞIK yglan edýär:
Lot № 4 – Awtoulag, traktor, ýöriteleşdirilen tehnikalar, düzümdäki we ätiýaçdaky şaýlary
Bäsleşige gatnaşmaga isleg bildirýänler Aşgabat ş. 1939, Arçabil şaýoly 56, 11-nji gat, kabinet: 11.20a salgysy bilen ýüz tutup:
– bäsleşige gatnaşmaga isleg bildirýäniň doly ady, hukuk ýagdaýy, hasaba alnan ýurdy, bank rekwizitleri hakynda maglumatlary görkezip ýazmaça görnüşde arza tabşyrmaly;
– «Döwlet zerurlyklary üçin harytlar bilen üpjün etmek, işleri ýerine ýetirmek, hyzmatlary etmek boýunça bäsleşikler hakynda» Türkmenistanyň Kanuny, «Bäsleşikleri geçirmekligiň düzgünleri» we bäsleşige gatnaşmak üçin gerekli resminamalar bilen tanyş bolmaly;
– Lotuň häsiýetnamasyny, degişli tehniki talaplary we şertnamanyň esasy şertlerini almaly;
– Yzyna gaýtarmasyzlyk şerti bilen bäsleşige gatnaşmak üçin bir Lotuň bahasy 500 (bäş ýüz) ABŞ-nyň dollary möçberde ýa-da şu barabarlykda manat görnüşinde (GBS-i we bank harajatlaryny hasaba almazdan) töleg tölemek üçin hasap belgisini almaly.
Gerekli bolan ähli maglumatlary http://www.oilgas.gov.tm/ internet salgysyndan ýa-da ýokarda görkezilen salgy boýunça alyp bilersiňiz.
Elektron salgymyz: tngg@list.ru
Habarlaşmak üçin telefonlar: 40-35-57 (faks), 40-35-09, 40-37-83, 40-38-40, 40-35-58.
Bäsleşik boýunça teklipler 2017-nji ýylyň 3-nji fewralyna ýerli wagt bilen 12:00-a çenli kabul edilýär.


text:
Ýoldaşyň 2009-njy ýylyň 27-nji awgustynda pakistan-owgan serhetýaka etraplaryna urlan zarbada ölendigi ozal hem çaklanýardy. Ýöne Al-Kaýda we Taliban bilen baglanyşykly soweşiji ýolbaşçylaryň ölendigini anyklamak aňsat däl.
Özbegistanyň “Yslamçy hereketiniň” internet sahypasynda (furqon.com) ýerleşdirilen bir audioýazgyda “Emir Muhammad Tahyr Faruk 17-nji awgustda oraza aýynyň 6-njy güni raketa zarbasynda heläk boldy” diýilýär.
“Amerikanyň içaly uçary tarapyndan bolan bir hüjümde öten 1430-njy hijri ýylynyň oraza aýynyň 6-na, penşenbe güni öýle namazyndan soň, Günorta Waziristanda Tahyr Rahimullah birnäçe mujahet doganlarymyz bilen birlikde şehit boldy” diýip, hereketiň täze başlygy Osman Odil aýdýar.
Sowet Soýuzy dargap, Özbegistan garaşsyz bolanyndan az wagt soň, Tahyr Ýoldaş dosty Jumaboý Hojaýew (Juma Namangany) bilen “Towba” atly yslamçy guramanyň düýbüni tutýar. Bu gurama 1991 we 1992-nji ýyllarda Namanganda şerigat kanunyny ornatmaga synanyşýar.
Ýöne Ýoldaşyň bir saparynda prezident Yslam Kerimowa ýurdy nähili dolandyrmak barada sapak bermäge synanyşmagy onuň bilen birlikde Hojaýewiň hem adynyň Özbegistan hökümetiniň pitneçileriň sanawyna girizmegine sebäp bolýar. Onsoň olar goňşy Täjigistana gaçyp, ol ýerde hökümete garşy bir yslamçy topara goşulýarlar. Bir ýerlere gitdi...
Şondan soň Ýoldaşyň ady kän bir çykanokdy. Käbir adamlar onuň yslam we Muhammet pygamber barada öz bilimini artyrmak üçin Saud Arabystanyna, belki-de beýleki arap ýurtlaryna gidendigini aýdýardylar.
Onuň özi bir audioýazgyda Gurhandan habarlydygyny bildirýär: “Men Alla ýalbarýaryn, eger biriniň, garry bolsun ýa ýaş, tapawudy ýok, mende jan algysy, mal algysy bar bolsa, ýa birini ýamanatly eden bolsam, gelip algysyny sorasyn. Inşallah, Allanyň adyndan kasam edýärin, men öz borjumy ýerine ýetirerin. Hiç kim çekinmesin, aýtsyn. Men bu bergimi kyýamata äkitmekçi däl. Sebäbi biziň ählimiziň bir gün şehit bolmagymyz mümkin”.
Ýoldaş 1997-nji ýylda Täjigistana gelip, öz dosty Juma Namangany bilen özbek hökümetini agdarmagyň kül-külüne düşýär. Soň hem olar bir beýannama çykaryp, özleriniň Özbegistanyň “Yslamçy hereketidigini”, maksatlarynyň hem türmelerde oturan müňlerçe bigünä musulmany azatlyga çykarmakdygyny aýdýarlar.
Özbegistanyň ”Yslamçy hereketi” Al-Kaýda we Taliban bilen ýakyn aragatnaşykda boldy. 2001-nji ýylda Ýoldaş bilen Namangany Taliban bilen güýç birikdirmegi karar etdiler. 2001-nji ýylyň noýabrynda amerikanlaryň hüjümlerinde Namangany bombadan öldi.
Ýoldaşyň ýerine Özbegistanyň “Yslamçy hereketine” başlyk bolan Osman Odil barada bilinýän zatlar köp däl. Internet sahypasynda ýerleşdirilen suratynda ol ýaş görünýär. Odil özüniň Ýoldaşyň ýoluny dowam etdirjekdigini aýdýar: “Biziň mujahetlerimiz Allanyň kömegi bilen dogry ýoldan dönmez. Olar Allanyň kelamyny tutuş dünýäde mukaddes etmek üçin öz mukaddes jyhatlaryny dowam etidirerler”.


text:
5-nji iýulda Gyrgyzystanyň Merkezi saýlaw komissiýasynyň öňki başlygy Akylbek Saryýew Merkezi saýlaw komissiýasynyň töweregindäki gep-gürrüňler barada metbugat konferensiýasyny geçirip, öňki komissiýanyň täze saýlanan komissiýa işlemäge mümkinçilik berip, iş otaglaryny boşadyp berendigini aýtdy.
4-nji iýulda Gyrgyzystanyň Merkezi saýlaw komissiýasynyň öňki we täze toparynyň arasynda dawa turdy. Merkezi saýlaw komissiýasynyň täze topary özüne başlyk edip Tuýgunaly Abduraýymowy saýlap, onuň resmi suratda işe başlandygyny yglan etdi. Merkezi saýlaw komissiýasynyň öňki başlygy bolsa muňa garşy çykdy.
Merkezi saýlaw komissiýasynyň öňki başlygy Akylbek Saryýew bu ýagdaýa bikanun hereket diýip baha berdi we resmi taýdan olary hiç kimiň iş wezipesinden boşatmandygyny aýdyp, dawa etdi: “Bu ýagdaýa öňki komissiýa agzalarynyň doly iş wezipesinden çekilmegi diýip bolmaz. Sebäbi biz, ýagny öňki komissiýa agzalary, soňky ýagdaýlar barasynda ýurduň baştutanlaryna hat ýolladyk”.
Saryýew bu meseläni hökümetiň özüniň çözmelidigini, şeýle-de Merkezi saýlaw komissiýasynyň täze agzalary bilen baglanyşykly suda ýüz tutulmagynyň mümkindigini sözüniň üstüne goşdy.
Täze toparyň dokuz sany wekili prezident tarapyndan hödürlenip, parlamentde goldaw aldy. Olar öz aralarynda ýygnak geçirip, Tuýgunaly Abduraýymowy Gyrgyzystanyň Merkezi saýlaw komissiýasynyň başlygy wezipesine saýladylar.
Kim mamla?
Emma iki tarap hem öz hereketlerini kanunalaýyk diýip hasaplaýarlar. Saryýew žurnalistlere täze toparyň bikanun saýlanandygyny aýtdy we olaryň beýle howlukmaç hereketine ýokardan berlen görkezme hökmünde baha berdi.
Sişenbe güni Saryýew tarapyndan ýolbaşçylyk edilýän komissiýa 30-njy oktýabra bellenen prezidentlik saýlawlaryna resmi taýýarlygyň başlanandygyny yglan etdi.
“Kanunda saýlaw kampaniýasy başlananda işläp duran saýlaw komissiýasynyň möhleti saýlawlar tamamlanýança uzaldylýar diýlen madda bar. Eger-de kanunyň şol maddasy işlemeýän bolsa, onda özleri bilýär. Eger-de işleýän bolsa, onda şol maddany amala aşyrmaly. Beýle çalasowat iş edýän bolsak, biz uzaga gitmeris” diýip, Saryýew aýtdy.
Onuň bu pikirine täze Merkezi saýlaw komissiýasynyň agzasy Işenbaý Kadyrbekow jogap berip, täze komissiýanyň kanuny esasda saýlanandygyny, birinji ýygnagyň geçirilişi bilen öňki komissiýanyň işinin togtadylandygyny aýtdy.
Ýurduň prezidenti Roza Otunbaýewa “Birinji radio” beren iterwýusynda MSK-niň täze agzalarynyň Baş kanuna görä saýlananadygyny, emma bu meseläniň geljekde hem dawa-jenjele sebäp boljakdygyny belläp geçdi: “Ynha görersiňiz, prezident saýlawlaryndan soň dawa-jenjel turuzmak isleýänler üçin bu mesele bahana bolar. Sebäbi Merkezi saýlaw komissiýasynyň agzalary nädogry saýlandy. Olaryň ýarpysy täze Konstitusiýa görä, ýarpysy könesine görä diýerler. Men muňa göz ýumup bilmerin. Şonuň üçin entek wagt bar. Bularyň hemmesi täze kanuna laýyk bolmaly”.
Gyrgyzystanly analitik Kubat Kožonalyýew Merkezi saýlaw komissiýasynyň töweregindäki bu ýagdaýa şeýle baha berdi: “Kanun boýunça täze komissiýa işlemeli. Emma parlament täze komissiýanyň iki agzasyny saýlamady. Şonuň üçin öňki komissiýa agzalary işe başlabermelidi. Täzesi doly saýlanandan soň, könesi hukuklaryny täzesine tabşyrmalydy”.
Gyrgyzystanyň Merkezi saýlaw komissiýasynyň 12 agzasy bar. Geçen hepde Ýokary Geňeş Merkezi saýlaw komissiýasyna teklip edilen sekiz agzany saýlady. Soňky mejlisde prezident Otunbaýewa Merkezi saýlaw komissiýasyna dört agza teklip etdi. Deputatlar olaryň diňe ikisiniň kandidaturasyny goldadylar. Häzir iki agzanyň ýeri boş.


text:
Orsýetiň Demirgazyk Kawkaz regionynyň yslamçy gozgalaňçylarynyň lideri öz tarapdarlaryny 2014-nji ýylda Soçide boljak olimpiýa oýunlaryna degişli obýektlere hüjüm etmäge çagyrdy.
Demirgazyk Kawkazyň yslamçy gozgalaňçylar toparynyň websaýtynda çarşenbe güni ýaýradylan wideoda, özüni garaşsyz Kawkaz Emirligi, diýip atlandyran toparyň lideri Doku Umarow “regionyň ähli yslamçy söweşijilerini we beýleki orsýetlileri Şeýtanyň oýunlaryna” ýol bermezlige çagyrdy.
Şeýle-de, Umarow ýakynda “jyhadçy” hereketleriň ählisine girizen gadagançylygyny ýatyrýandygyny habar berdi. Umarow “Kreml biziň hoş niýetimizi ejizlik hökmünde kabul edýär”, diýip belledi.


text:
Wektor ululyklar
Wektor ululyklar üstünde gorizntal strelka goýulýan harplar bilen belgilenýärler. Mysal üçin, orun üýtgetme wektory S bilen belgilenýär. Fiziki ululyklaryň uly topary wektor ululyklardyr. Durmuşda olary goşmak, aýyrmak zerurlygy ýüze çykýar.
Wektorlary goşmak[üýtget | edit source]
Goý, a we b wektorlary goşmak talap edilsin. Ol wektorlaryň uzynylyklaryny we ugurlaryny üýtgetmän saklap, başlangyçlary gabat geler ýaly edip ýerleşdireliň (a-surat). a we b wektorlary parelellogramyň iki tarapy hasaplap, parallelogram guralyň we diognal geçireliň. Bu diognal netijeleýji c wektordyr. Iki wektoryň jeminiň şeýle usul bilen tapylşyna parallelogram düzgüni boýunça goşmak diýilýär.
Indi a we b wektorlaryň tapawudyny tapalyň. a we b wektorlaryny öz-özlerine parallel edip olaryň başlangyçlaryny bir nokada geçireliň (b-surat) Soňra olaryňçlaryň kemeldijiden kemeldijä tarap (b wektoryň ujundan a wektoryň ujuna) ugrukdyrylan wektor bilen birleşdireliň. Şol wektor hem c wektordyr. b we c wektorlarynyň jeminiň hakykatdan-da a wektora deňdigi suratdan görünýxndir.
Eger-de ol a we b wektorlar bir göni çyzygyň ugry boýunça bir tarapa ugrukdyrylan bolsa, onda netijeleýji c wektoryň moduly goşulýan wektorlaryň modullarynyň jemine deňdir. (ç-surat). c wektor goşulýan wektorlar bilen ugurdaşdyr.
Eger-de a web wektorlar bir göni çyzygyň ugry boýunça garşylykly tarapa ugrukdyrylan bolsa, netijeleýji c wektoryň moduly goşulýan wektorlarynyň tapawudyna deňdir. (d-surat). C wektor moduly uly bolan wektoryň ugry boýunça ugrukdyrylandyrlyýar.


text:
“Tegelek stol” gepleşiginiň bu gezekki sanynda türkmen parlamenti tarapyndan kabul edilen “Syýasy partiýalar baradaky” täze kanun, onuň türkmen jemgyýetiniň syýasy durmuşynda oýnap biljek roly, ýetirmegi mümkin täsirleri barada gürrüň edilýär.
Gepleşigi Pragadaky studiýadan Nazar Hudaýberdi alyp barýar.
Söhbetdeşlige Aşgabatdan ýazyjy Amanmyrat Bugaýew, Kabuldan owgan parlamentiniň deputaty Allanazar Nazary, Awstriýa Respublikasyndan oppozision Respublika partiýasynyň lideri Nurmuhammet Hanamow gatnaşýar. Gepleşigi Pragadaky studiýadan Nazar Hudaýberdi alyp barýar.
Türkmen metbugatynyň habar berşi ýaly, 10-njy ýanwarda türkmen parlamenti ençeme kanun proýektlerine seretdi we olary kabul etdi. Şolaryň arasynda iki ýyl töweregi wagt bäri ýokary derejede gürrüňi edilip gelnen we garaşylan kanunlaryň biri – Türkmenistanyň “Syýasy partiýalar hakyndaky kanuny” hem bar.
Kanun 1996-njy ýylda Türkmenistanyň goşulan graždan we syýasy hukuklar boýunça halkara Konwensiýasyna we graždanlaryň syýasy partiýalar döretmegini göz öňünde tutýan Türkmenistanyň Baş kanunynyň 30-njy maddasyna laýyklykda işlenip düzüldi diýip, TDH gullugy teswirlemesinde ýazdy.
Berdimuhammedow 11-nji ýanwarda türkmen parlamentiniň deputatlary bilen duşuşygynda eden çykyşynda-da: “Soňky ýyllar jemgyýetçilik durmuşyny demokratiýalaşyrmak maksady bilen uly işler edildi. Muňa mysal hökmünde düýn kabul edilen “Syýasy partiýalar baradaky kanuny” görkezmek bolar” diýdi.
Şu günki güne çenli Türkmenistanda syýasy partiýalary döretmeklige we olary hasaba almaklyga degişli hiç hili ýörite kanun kabul edilmändi.
Gepleşigi diňlemek üçin aşakdaky audio düwmäni basyň.


text:
Tebigatyň kanuny boýunça adamzat öz dowamatyny dowam edýär. Şeýle-de bolsa, bu durmuşda kim çaganyň dyrnagyna zar, kimse bolsa öz bagryndan öndüren perzendini zir-zibile oklaýar.
Öňler Türkmenistan köp çagaly maşgalalaryň sanawy boýunça häzirki GDA ýurtlarynyň düzüminde öňdäki orunlarda durýardy. 5 çaga dogran zenanlar eýýäm enelik medalyna mynasyp bolýardylar. 8 çagadan köp çagaly eneleriň döşüni “Gahryman ene” ordeni bezeýärdi. Türkmenistanda 9 çaga dogran enelere adaty köp çagaly ene hökmünde garalýardy. 11,12,13,14, hatda 16 çagaly enelerem sanardan köpdi.
Çaga doglan wagty döwlet tarapyndan berilýän kömek pulundan başga-da, çaga 12 ýaşaýança her aýda tölenýän posobiýalar hem ýola goýlup, köp çagaly eneler döwletiň üns merkezinde durýardy. Köp çagaly hem-de ekiz ýa üçem çaga dogran eneleriň ýaşaýyş jaý meselesi bökdençsiz çözülip, eneler iş orunlary bilen hem doly üpjün edilýärdi.
Eneler üçin kyn döwür
Garaşsyzlygyň ilkinji ýyllarynda enelere berilýän goldawlar doly ýatyryldy. Köp çagaly eneler çaga pullaryny, jaý nobatlaryny ýitirdiler. Ýurtda ykdysady kynçylygyň, şeýle hem neşekeşligiň ösmegi bilen ýaş maşgalalarda çaga dogurmak peselip başlady. Bir ýa ikiden artyk çagany dünýä indermekden ene-atalaryň saklanmagy netijesinde 2000-2005-nji ýyllar aralygynda mekdeplerde çaga ýetmezçiligi sebäpli, birinji klasy düzmekde bökdençlikler döräp başlady.
Işsizligiň artmagy bilen ençeme ýaş gyzlar ahlak taýdan bozuldylar, olaryň köpüsi maşgala gurmagy unutdylar, ýa bolmasa dürli sebäpler bilen ýurtdan çykyp, daşary döwletlere gitdiler. Şeýle ýagdaý az bolsa-da, entekler hem dowam edýär.
Bozulýan ýaş gyzlaryň aglabasy göwresinde dörän ilkinji çagany abort etmek bilen aýyrdýarlar. Birnäçe gyzlar bolsa tejribesizlikden abort etdirmegi oňarman, çaga dünýä inenden soň, ony çaga dogrulýan öýlerde goýup gaýdýarlar ýa bolmasa zir-zibile oklaýarlar.
Indi döwletden goldaw bar
S.Nyýazowyň aradan çykmagyndan soň, çagaly eneleriň gerdeninden galdyrylyp başlandy. Gurbanguly Berdimuhamedowyň döwlet başyna geçmegi bilen, onuň ilkinji aladalarynyň biri çaga dogran enelere kömek pullaryny hem-de çagalar üçin çaga posobiýalaryny bermek barada boldy. Başda çagalar bir ýarym ýaşaýança bellenen çaga pullary tapgyrlaýyn artdyrylyp, häzir ony çagalar üç ýaşaýança tölemek barada karar kabul edildi.
Berilýän çaga pullarynyň möçberi o diýen uly bolmasa-da, bu çäreler ýaş enelerde ynam, durmuşa höwes döretdi. Onlarça ýyl boşap galan çaga dogrulýan öýleriň palatalary ýene-de gujagy bäbekli enelerden dolup başlady. Häzir 2-3 çaga dogurýan eneleriň sany artdy, 4-5 çaga dogurmak islegi bar enelere hem köp duşsa bolýar.
Durmuş welin arzan däl
Çaga dogurýan eneleriň sanynyň artýandygy göze ilse-de, çagaly bolmak üçin kynçylyk çekýän zenanlar hem ýok däl. Sosial ýagdaýlarynyň pesligi, saglyklarynyň gowşakdygy, belki-de, ekologiýanyň täsiri bilendir, ýaş zenanlaryň arasynda göwreli bolmaýan zenanlar örän kän. Lukmanlara ýüz tutan halatlary olarda ene bolmak ukybynyň bardygy aýdylsa-da, lukmanlar tarapyndan bejergi almaga köp zenanlarda mümkinçilik ýok. Sebäbi şeýle bejergileriň bahasy 2-2,5 müň amerikan dollaryna barabar. Işsiz zenanlar bu möçberdäki puly töläp bilmeýärler.
Çaga dogrulýan öýlerde taşlanyp gaýdylýan çagalary özüňe ogulluga ýa gyzlyga almak üçin uzak garaşmaly, çaga almak üçin nobatlar uzyn.
Hakyky sebäp gözlenmedi
2010-njy ýylyň 25-nji dekabrynda Mary welaýatynyň Ýolöten şäherinde gündiziň güni ýaňyja doglan oglan bäbejigi 3-4 gat kagyz bukja salyp bazaryň hajathanasyna taşlap gidýärler. Şäheriň ähli polisiýa işgärleri bu ýaramaz işi eden enäni gözlemek üçin aýaga galdylar. Emma ýaş eneleriň şular ýaly ýagdaýa gelmekleriniň sebäplerini gözlemek barada hiç kim oýlanmady.
Ýurtda dörän işsizlik, neşekeşlik, güzeran ýagdaýynyň agyrlygy türkmen zenanlaryny dürli ýaramazlyklara iterdi. Durmuşyň kynçylyklaryna döz gelip bilmeýän, hiç ýerden goltgy tapmaýan zenanlaryň ýürekleri gataýar. Öz düşen ýagdaýyny hiç kime aýdyp bilmän, olar şeýle ýaramaz işleri etmäge mejbur bolýarlar.
Soltan Açylowa Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


text:
Bitarap Türkmenistan we Garaşsyzlyk şaýollarynyň arasynda iki ýarym kilometrden hem gowrak ýere uzalyp gidýän Oguzhan köçesiniň täze bölegi Aşgabady ösdürmegiň 13-nji tapgyrynyň gurluşyklarynyň hataryna girýär. Ol awtoulag hereketini dolandyrmagyň we energiýa serişdelerini tygşytlaýjy tehnologiýalary ulanmak arkaly ýol yşyklarynyň döwrebap ulgamlary, maglumat tablolary bilen üpjün edilip, häzirki döwrüň talaplaryna doly laýyk gelýär. Bu ýerde ýoluň gatnaw böleginiň hem-de ýanýodalaryň örtügini täzelemek boýunça işler ýerine ýetirildi. Köçäniň ugrunda bezeg agaç nahallary oturdyldy.
Ýoluň gatnaw böleginiň umumy ini 30 metre barabardyr, her ugur boýunça 4 gatnaw zolagy göz öňünde tutuldy. Kömekçi ýollar bilen birlikde, köçäniň giňligi 50 metre golaýdyr. Ýeri gelende aýtsak, kömekçi ýollar esasy ýoluň gatnawyny düşýän agramy has ýeňilleşdirýärler hem-de awtoulaglaryň ýaşaýyş jaý toplumlaryna, söwda merkezlerine, kafelere, restoranlara hem-de köçäniň ugrunda ýerleşen beýleki desgalara bökdençsiz barmagyny üpjün edýär.
Ýoluň tutuş ugrunda ýerasty geçelgeler, döwrebap bezelen we zerur bolan enjamlar, şol sanda howany çalyşýan we ýyladýan ulgamlar bilen üpjün edilen awtobus duralgalary guruldy. Olar ýylyň islendik paslynda-da ulaga garaşýan ýolagçylara iň oňaýly şertleri döredýär.
Ýol gurluşygy ulgamynda öňdebaryjy tehnologiýalary özünde jemleýän hem-de ähli görkezijiler babatda iň ýokary halkara ölçeglerine laýyk gelýän awtomobil ýolunyň nobatdaky böleginiň ulanmaga berilmegi Türkmenistanyň durmuş-ykdysady taýdan üstünlikli ösmeginiň möhüm ugurlarynyň biri hökmünde ulag-kommunikasiýa düzüminiň döredilmegi babatda uly ähmiýete eýedir.


text:
Düýbi Londonda ýerleşýän tanymal barlag merkeziniň maglumatynda Yrakda yslamçy söweşijiler tarapyndan amala aşyrylýan hüjümlerde Yrak güýçlerini goldamak maksady bilen Eýranyň Bagdady uruş uçarlary bilen üpjün edendigi habar berilýär.
Strategik barlaglary öwrenýän halkara institut (IISS) Yragyň resmileri tarapyndan ýaýradylan wideo ýazgyda geçirilen derňewler, 1-nji iýulda Bagdada gowşurylan “Suhoý” kysysmly uruş uçarlarynyň Eýrandan getirilendigini görkezýär diýýär.
Mundan öň, Russiýa “Su-25” kysymly uruş uçarlarynyň başlangyç tapgyryny Yraga ugradypdy.
Gürrüňi gidýän halkara institutyň “Harby deňagramlylyk” boýunça neşiriniň analitigi Jozef Dempseý (Joseph Dempsey) uçaryň ekipažlygyna kimiň jogapkär boljakdygynyň we uçara kimiň gözegçilik etjekdiginiň takyk belli däldigini aýtdy.


text:
Merkezi Aziýada sýyasatyň we ykdysadyýetiň maşgala meselesi diýlip hasaplanmagy täzelik däl. Mundan ozal Gazagystanda prezidentiň öz giýewisini aňtaw gullugynyň ýolbaşçysy wezipesine, öz gyzyny bolsa premýer-ministriň orunbasary wezipesine belländigine şaýat bolduk.
Özbegistan bilen Gyrgyzystanda hem prezident maşgalasynyň agzalarynyň dürli wagtlarda ýokary wezipelere bellenendigini bilýäris, Türkmenistanda Niýazowyň döwründe bolmasa-da, şeýle tendensiýalar häzirki prezidentiň ýolbaşçylygynda göze ilip başlady.
Emma Merkezi Aziýada garyndaşparazlyk diýlende soňky döwür Täjigistanyň prezidenti bu ýaryşyň başyny çekýär. Ol ýakynda gyzy Ozodany prezident aparatynyň ýolbaşçysy edip belledi, 7 gyzy we iki ogly bolan prezidentiň maşgalasynyň her agzasy ýokary wezipeleriň birinde işleýär.
Eýsem Merkezi Aziýada bu tendensiýa nähili başlady, bu meselede haýsy ýurtda ýagdaý nähili, bu ýagdaýyň geçmişde nähili netijeleri boldy we geljekde onuň ýurda we ilata nähili täsiri bolar? Mejlisiň nobatdaky sanynda şu temalar barada gürrüň edilýär.
Mejlsiň myhmanlary:
Steve Swerdlo: adam hukuklaryny goraýjy “Human Rights Watch” guramasynyň Merkezi Aziýa boýunça barlagçysy;
Alisher Ilkhamov: Asly Özbegistandan bolan synçy, häzir London Uniwersitetinde Gündogar we Afrika boýunça synçy alym;
Cathrine Putz: Düýbi Waşingtonda ýerleşýän “The Diplomat” neşiriniň Merkezi Aziýa boýunça redaktory;
Bruce Pannier: Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa boýunça habarlar çap edýän blogy – “Qishloq Ovoziniň” redaktory.
Programmany Azatlyk Radiosynyň müdiri Muhammad Tahir alyp barýar.


text:
Ugandanyň hökümeti Kampalada bolan iki partlamany janyndan geçen terroristleriň amala aşyrandygyny aýtdy. Şol partlamalarda 74 adam öldi.
Partlamalar Bazar güni agşam iki restoranda boldy. Adamlar ol restoranlara futbol boýunça dünýä çempionatyna tomaşa etmek üçin ýygnanypdylar.
Ölenleriň arasynda daşary ýurtlylar, şol sanda bir amerikan raýaty hem bar. Bu partlamalaryň jogapkärçiligini entek hiç kim öz üstüne almady.
Häkimiýetleriň çaklamalaryna görä, partlamalara Somaliniň “Aş Şabaab” atly ekstremist toparynyň gatnaşygy bar.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama bu terror hüjümlerini berk ýazgardy. Ak Tam Ugandanyň hökümetine zerur kömegi bermäge taýýardygyny mälim etdi.


text:
Belarusyň harby aňtaw gullugynyň ozlaky ofiseri Stsýapan Zakharçanka Litwadan syýasy gaçybatalga berildi.
Zakharçankanyň duşenbe güni Azatlyk Radiosyna beren maglumatyna görä, Litwanyň hökümeti bu karary geçen hepde kabul edipdir. Oňa görä, Zakharçanka Ýewropa Bileleşiginde bäş ýyl möhlet bilen galyp bilýär.
Zakharçanka 2011-nji ýylda Litwa gaçyp barmagy bilen, köpleriň ünsüni özüne çekipdi. Ol Belarusda oňa haýbat atylandygy üçin, bu netijä gelendigini aýdypdy.
Zakharçanka ýaragsyz protestçilere garşy ot açmak baradaky karara gol goýmandygy üçin erbet ýenjilendigini we keselhana ýerleşdirilendigini hem gürrüň beripdi.
Belarusyň Goranmak ministrligi bu aýyplamalary iňkär edýär.
Zakharçanka Litwanyň hökümetine juda minnetdardygyny, şeýle-de Bileleşigiň beýleki agza döwletlerine geçmek niýetiniň ýokdugyny aýdýar.


text:
Germaniýanyň migrantlara garşy hereketiniň döredijisi 19-njy aprelde Drezden şäherinde sud edilýär.
Lutz Bahman (Lutz Bachmann) sosial mediada çap eden ençeme maglumaty arkaly jemgyýetçilik düzgünini bozmakda aýyplanýar. Bahman sosial mediadaky maglumatlarynda bosgunlary “mal” we “zir-zibil” diýip atlandyrýar.
Germaniýanyň sudy bu maglumatlar bosgunlaryň “mertebesine hüjüm edilendigini” görkezýär diýýär.
43 ýaşyndaky Bahman günäli tapylsa, onda ol bäş ýyla çenli türme tussaglygy bilen ýüzbe-ýüz bolup biler.
“Pegida” atly hereket Germaniýanyň kansleri Angelo Merkeliň migrantlar baradaky syýasatyna garşy çykyş edýär. Merkeliň migrantlar baradaky syýasaty esasynda geçen ýyl Germaniýa bir milliondan gowrak migrant we bosgun geldi.


text:
Geçen şenbe güni ABŞ-da 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabrynda amala aşyrylan terror hüjümleriniň ýyl dönümi bellenilende, şol terrorçylykly hüjümde Nýu Ýorkda ýok edilen Bütindünýä söwda merkeziniň golaýynda Yslam medeni merkeziniň gurulmagy bilen bagly mesele nýu ýorklulary iki topara bölüp, gapma-garşylygy emele getirdi.
Yslam merkeziniň gurulmagyny goldaýanlaryň hem-de bu teklibe garşy çykýanlaryň arasynda çekeleşikler emele geldi. Bu mesele bilen bagly iki topara bölünen adamlar biri-birine ýumruk bilen topulmasa-da, ýagdaýyň gaty dartgynly bolandygy habar berilýär.
Yslam merkeziniň gurluşygyny goldaýanlar, gurluşyga ýol berip, ýene bir gezek Amerikanyň dünýäde dini erkinlige iň köp ýol açýan ýurtdugyny subut edip boljakdygyny aýdýarlar. Yslam merkeziniň gurluşygyny makyllaýanlar bu gurluşyga rugsat bermek bilen ABŞ-nyň demokratiýanyň prinsiplerine wepaly bolup, bu meselä ýurduň näderejede goşant goşmaga taýýardygyny beýan edip biljekdigini öňe sürdüler. Yslam merkeziniň gurluşygyna garşy çykýanlar bolsa, bu gurluşygyň 11-nji sentýabr wakasynda heläk bolan adamlaryň hatyrasyna hormatsyzlyk boljakdygyny aýdýarlar.
31 ýaşly žurnalist Maýkl ýurtdaky sagçylaryň bu meseläni bilkastlaýyn dartgynlaşdyrýandygyny aýdýar: “Hakykatda, üns berseňiz, Nýu Ýorkda köp metjit bar. Guruljak yslam merkezine bolsa diňe metjidiň gurluşygy girmeýär. Bu mesele bilen bagly sagçy partiýalaryň hem sagçylar tarapyndan dolandyrylýan metbugatyň turzýan tozany adamlara şeýle täsir edýär”.
58 ýaşly arhitektor Patrik öň Bütindünýä söwda merkezi bolan ýeriň golaýynda yslam merkeziniň gurulmagyny goldamaýandygyny aýtdy: “Biz Nýu Ýorkda metjidiň gurluşygyna garşy ýöriş geçirýäris. Beýle gurluşyk terrorçylykly hüjümde heläk bolanlara biperwaý garaýandygymyzy görkezerdi. Teklibi öňe süren ymam radikal pikirli. Terror hüjümleriniň hem radikal ymamlaryň metjitdäki hereketleriniň netijesidigini biz bilýäris. Şonuň üçin şu ýerde ýene bir metjidiň gurluşygyna ýer ýok diýýäris”.
Nýu Ýorkda yslam merkeziniň gurluşygy baradaky teklip “Amerikanyň yslama garşy söweşmeýändigini” aýdan ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama tarapyndan goldanyldy. Bu teklibi Nýu Ýork ştatynyň häkimi Dawid Peterson we Nýu Ýork şäheriniň häkimi Maýkl Blumberg dagylar-da goldap çykyş etdiler.
Pikir soralyşyk
Ýöne bu mesele bilen bagly geçirilen soňky pikir soralyşygyň netijeleri şäheriň ýaşaýjylarynyň 60%-niň bu gurluşyga garşy çykýandygyny görkezdi.
Yslam merkeziniň gurluşygyny goldanlaryň ýörişi kommunistleriň Dünýä işçiler partiýasy hem aşa çepçi Halkara hereket merkezi tarapyndan gurnaldy. Bu teklibe garşy çykýanlaryň ýörişini bolsa konserwatiw syýasy partiýadyr-hereketleriň, şol sanda Goranmak inisiatiwasynyň merkezi hem Amerikanyň yslamlaşdyrylmagyny togtatmak baradaky gurama tarapyndan gurnalandygy aýdylýar.
Bu mesele bilen bagly soňky geçirilen pikir soralyşyk şäher ýaşaýjylarynyň Yslam merkeziniň gurluşygy baradaky teklip hakynda we bu merkeziň nirede guruljakdygy barada ýeterlik maglumatlarynyň ýokdugyny görkezdi.
Yslam merkeziniň gurluşygynyň Bütindünýa söwda merkeziniň duran ýerinde “Ground Zero” diýlip atlandyrylan ýerde planlaşdyrylmaýandygy, teklip edilýän Yslam merkeziniň hut dürli dinleriň arasynda barlyşygy ýola goýmaklyga hyzmat etjekdigini nýu ýorklularyň köpüsiniň bilmeýändigi belli boldy.
Soňky geçirilen pikir soralyşygyň netijeleri, şäheriň köp ýaşaýjylarynyň Yslam merkeziniň “Ground Zero” diýlen ýerden 10 blok uzaklykda gurulmagyna garşy däldigini hem görkezdi.
Merkeziň gurluşygyny goldaýan 32 ýaşly Kristin “Amerikanlylar bolup, biz adamlaryň dini erkinligini, ýygnanyşmak azatlygyny gorap saklamaly” diýýär. Gozgalmaýan emläk bilen meşgullanýan 52 ýaşly Alisa bolsa amerikanlylaryň hemmesini dini erkinlige, islän ýerde jaý gurup, öz dinine uýmak hukugynyň bardygyny aýdyp, ýöne yslam merkeziniň gurluşygy bilen ylalaşmaýandygyny nygtaýar.
“Belli bir zadyň edilmegine ygtyýarlyk berilýändigi, şol zadyň edilmeginiň dogrudygyny aňlatmaýar. Radikal musulmanlaryň taryhyna göz aýlasak, olar hemişe ýeňiş gazanan ýerlerinde metjit gurýarlar. Şonuň üçin bu ýerde metjidiň gurulmagyny olaryň öz ýeňşi hökmünde kabul etmekleri mümkin diýip, pikir edýäris, şol sebäpli hem şu ýörişe gatnaşýarys” diýip, Alisa aýdýar.
2001-nji ýylyň 11-nji sentýabrynda ýolagçy uçarlary bilen süsdürilip weýran edilen Bütindünýä söwda merkeziniň binalarynyň ýerleşen ýerine golaý ýerde Musulman medeni merkezini gurmak planlary bilen bagly 11-nji sentýabrda geçirilen bu ýöriş Yslam merkeziniň gurluşygy baradaky gapma-garşylygyň ABŞ-da ýakyn wagtlarda ýatyşmajakdygyny görkezdi.


text:
Türkmenistanda şu sapar 367 müň agaç ekildi. Ýekşenbe günki bu çäre 320 müň adamyň, şol sanda prezident G.Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda geçirildi.
Türkmenistanda şu sapar ekilen 367 müň nahalyň ýaprakly, arça we miwe agaçlarydygy habar berildi. Resmi maglumatlara görä, döwlet tarapynda gurnalan ýowarda 320 müň adam, şol sanda prezident Berdimuhamedow agaç ekipdir.
Şu ýylda agaç ekmek boýunça birinji aksiýa 10-njy martda geçirilipdi. Şonda milli habar beriş serişdelerinde çap bolan maglumatlara görä, bir günüň dowamynda 467 müň adamyň gatnaşmagynda 715 müň miwe we bezeg agajy ekilipdi. Munuň yzýany Awaza syýahat zonasynda 40 müň agajyň ekiljegi habar berlipdi.
2012-nji ýylyň hasabyna Türkmenistanda ekilen agaçlaryň grafiki şekili Bellik: Grafik Turkmenistan.ru web-saýtynda ýerleşdirilen maglumatlaryň esasynda taýýarlandy.
Resmi maglumatlara görä, Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow “agaçlaryň köp ekilmegi ýurdy gülläp duran baga öwürer", diýip pikir edýär.
Türkmenistanyň agaç ekmek boýunça “Gök guşak” atly döwlet programmasy 1998-nji ýylda, öňki prezident S.Niýazow döwründe işe girizilipdi.
Miwe agaçlary
Türkmenistanda döwletiň görkezmesi bilen býujet işgärleriniň, studentleriň gatnaşmagynda jemgyýetçilik çäresi hökmünde geçirilýän agaç ekişliklerde ilkinji ýyllarda esasan bezeg agaçlary ekilýärdi. Soňky ýyllarda miwe agaçlarynyň, üzümiň has köp ekilýändigi habar berilýär.
Dürli maglumatlara görä, Türkmenistanda ekilýän nahallar ýurduň özünde ýetişdirilýär we daşary ýurtlardan satyn alynýar. Emma resmi maglumatlarda takyk sanlar az, nyrhlar barada maglumat düýpden berilmeýär.
Şu ýylyň aprel aýynda çap bolan resmi maglumatda Türkmenistanyň Tebigaty goramak boýunça ministrligine degişli Tokaý tohumçylygy we tebigy zolaklary goramak boýunça inspeksiýasynyň Köpetdag zapowedniginde ekmek üçin 10 müň düýp pisse agajyny ýetişdirendigi habar berildi.
Käbir garaşsyz habar beriş serişdelerinde, hususan-da, şu ýylyň fewral aýynda Türkmenistanyň Täjigistanyň Hatlon welaýatynyň “Moskwa” atly sowhozy bilen erik we badam agaçlaryny satyn almak barada şertnama gol çekendigi habar berildi.
Ekinlere garaşyk
Türkmenistanda ekilen agaçlara ideg meselesi döwletiň üns merkezinde durýar.
Hususan-da 2010-njy ýylyň dekabr aýynda Türkmenistanyň Baş prokuraturasy nahallaryň ekilişi we olaryň idegi boýunça geçiren derňewleriniň netijesini yglan edipdi.
Şonda ministrlikleriň we döwlet edaralarynyň garamagyndaky meýdanlarda nahallara talaba laýyk idegiň edilmändigi, ýokary okuw jaýlaryna degişli ýerlerde nahallaryň guranlygy aýdylypdy. Şu sebäpden Oba hojalyk institutynyň rektory işden boşadylypdy.
Halkara programmasy
Resmi maglumatlara görä, Türkmenistanda hususan-da Birleşen Milletler Guramasynyň ösüş programmasynyň Global ykdysady fondy bilen bilelikde alyp barýan çäreleriniň çäginde 2010-njy ýylyň iýun aýynda ýurduň Nohur, Garagum we Sakarçäge diýen ýerlerinde “ýerli derejede toprakdan durnukly peýdalanmaga” mümkinçilik döretmek maksatly 10 gektar ýerde miwe agaçlary we 42 gektar ýerde arça ekilipdir. Munuň üçin 4 sany skwažina we 17 bent gurlupdyr.
Ekilen agaçlaryň sany
Türkmenistanyň resmi metbugatynda dürli ýyllarda çap bolan maglumatlara görä, 1998-nji ýylda kabul edilen “Gök guşak” atly döwlet programmasy kabul edileni bäri ýurtda ekilen agaçlaryň sany onlarça milliona ýetipdir.
1998-nji ýylda 2 milliona golaý agaç ekilipdir.
1999-2004 aralygynda 50 milliondan gowrak agaç oturdylypdyr. Soňky ýyllarda 70 million çemesi agaç oturdyldy, diýen maglumatlar hem resmi metbugatda çap boldy.
2010-njy ýylda tutuş ýurt boýunça üç milliona golaý agaç oturdylypdyr, iki milliony paýtagtda.
2012-nji ýylda ýurduň her welaýatynda bir ýarym million agajyň ekiljegi şu ýylyň mart aýynyň başynda habar berlipdi. Bu barada, hususan-da, Turkmenistan.ru internet gazeti ýazdy.


text:
25-29-njy martda Ermenistan Respublikasynda Türkmenistanyň Medeniýet günleri geçiriler. Çäräni geçirmek üçin ýurduň ylym, medeniýet işgärlerinden, sungat ussatlaryndan we köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekillerinden ybarat wekiliýet dostlukly döwlete ugrar.
Ermenistanyň paýtagtynda, şeýle hem Gýumri we Wanadzor şäherlerinde geçiriljek döredijilik forumynyň çäklerinde türkmen artistleriniň çykyşlary, şol sanda türkmen Bitaraplygynyň 20 ýyllygyna hem-de Türkmenistanda yglan edilen Bitaraplyk we parahatçylyk ýylyna bagyşlanan konsert guralar. Ýerewanda türkmen amaly-haşam sungatynyň we muzeý gymmatlyklarynyň sergisi ýaýbaňlandyrylar.
Şeýle halkara çäreleriniň geçirilmegi milli medeniýetiň we sungatyň ösmegine, baýlaşmagyna, giňden tejribe alyşmaga, halkymyzyň ruhy mirasyny dünýä ýaýmaga ýardam berýär.


text:
Penşenbe güni Ekwadoryň daşary işler ministri Rikardo Patino “WikiLeaks” saýtyny esaslandyryjy Julian Assanja Ekwadordan syýasy gaçybatalga bermek kararyna gelnendigini yglan etdi.
Şeýle hem, özüniň bu barada eden çykyşynda ol Britaniýanyň hökümetini Julian Assanjy tussag etmek maksady bilen Ekwadoryň Londondaky ilçihanasyna güýç bilen girmek haýbatyny atýanlykda aýyplady.
Julian Assanj şu ýylyň iýunynda Ekwadoryň Londondaky ilçihanasyna gaçyp atyp, bu ýurtdan syýasy gaçybatalga sorapdy. Şondan bärem ol Ekwadoryň ilçihanasynda galmagyny dowam etdirýär.
Britaniýanyň häkimiýetleri ony Şwesiýada aýal maşgala jynsy taýdan el gatmakda bildirilýän aýyplamalar boýunça tussag etmek isleýär.
Julian Assanjyň özi Şwesiýa ekstradisiýa edilen halatynda, şwed häkimiýetleriniň hem özüni Birleşen Ştatlara tabşyrmaklarynyň we ol ýerde-de özüne içalyçylykda aýyplama bildirilmeginiň mümkindigini aýdyp, muňa alada bildirýär.


text:
Türkiýeli musulman ruhanysy Fethulla Gülen türk prezidenti Rejep Taýyp Erdoganyňhökümetine garşy edilen agdarylyşyk synanyşygyna hiç dahylynyň ýokdugyny aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň Pensilwaniýa ştatynda ýaşaýan Gülen 16-njy iýulda özüniň 15-nji iýulda başlan harby döwlet agdarylyşygy synanyşygyndan «habarsyz» bolandygyny aýdyp, gazaply tankytçysy bolsa-da, Türkiýäniň hökümetiniň zorluk bilen agdarylmak synanyşygyny ýazgardy.
Ýetmişiň ortasyndaky Gülen "Sen bu agdarylyşyk synanyşygyny eden adamlaryň bir topar sebäbini göz öňüne getirip bilersiň. Olar oppozision partiýanyň-da, milletçi partiýanyň-da tarapdary bolup bilerler» diýdi.
Şeýle-de ol bu synanyşygyň hökümetiň özi tarapyndan, has kän tut-da-baslyklara ýol açmak üçin gurnalan bolmagynyň ahmaldygyny öňe sürdi.
Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan 16-njy iýulda Stambulda ABŞ-nyň Güleni deportasiýa etmegine çagyrdy.


text:
Britaniýanyň polisiýasy “WikiLeaks” saýtyny esaslandyryjy Julian Assanjyň şu gün tussag edilendigini habar berdi.
Assanjyň tussaglygy Şwesiýanyň häkimiýetleriniň resmi görkezmesi bilen amala aşyryldy. Londonyň polisiýasynyň sözlerine görä, Julian Assanjyň tussaglygyna onuň Şwesiýada jynsy taýdan kanun bozmalara dahyllylykda şübhelenmegi sebäp bolupdyr.
Awstraliýaly 39 ýaşly Julian Assanjyň “WikiLeaks” saýty ýüz müňlerçe gislin maglumatlary köpçülige ýaýratdy.
Julian Assanj Londonyň polisiýasy bilen gepleşik geçirmek üçin öz aklawçylary tarapyndan 7-nji dekabrda bellenen duşuşyga baranda, ony Londonyň polisiýasy tussag astyna aldy.
“WikiLeaks”-i esaslandyryjy Julian Assanj resmi talaba görä tussag edildi we ol günüň dowamynda ylalaşdyryjy suduň öňünde durmaly. Sudda Assanjyň aklawçylarynyň onuň girew goýup, tussaglykdan çykarylmagyny soramaklaryna garaşylýar.
Assanja ýöňkelýän günä
Julian Assanj Şwesiýanyň sudunyň çykaran görkezmesi esasynda tussag edilip, oňa jyns jenaýatçylygynda şübhe bildirilýär.
Assanj özüne bildirilýän aýyplary ret edýär. Onuň aklawçysynyň aýtmagyna görä, bu wakanyň “syýasy” matlaby bar.
“WikiLeaks” internet saýtynyň amerikanyň diplomatik maglumatlaryny köpçülige aýan etmeginden soňra, Assanjyň käbir bank hasaplary hem doňdurylypdy.
Julian Assanj özüne ýöňkelýän günäleri, şol sanda zorluk bilen bagly aýyplamalary ret edýär we aýyplamalaryň özüne garşy töhmet atyjy kampaniýanyň bir bölegi bolup durýanlygyny aýdýar.
“WikiLeaks” ABŞ-nyň gizlin diplomatik hatlaryny çap edip başlaly bäri, Assanj we onuň “WikiLeaks” saýty barha güýçlenýän basyşlar bilen ýüzbe-ýüz boldy.
“WikiLeaks”-iň metbugat wekili Assanjyň tussag edilmegini köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň azatlygyna edilen hüjüm diýip atlandyrdy. Emma, sol bir wagtyň özünde-de, ol bu saýtyň gizlin dokumentleri çap etmek işini togtatmajagyny duýdurdy.


text:
Iş sapary bilen Türkmenistana gelen Norwegiýanyň Gazagystandaky ilçisi Ole Ýohan Bernoýem ýurduň Daşary işler ministrliginde geçirilen gepleşikleriň barşynda syýasy, söwda-ykdysady energetika, medeni-gumanitar, şeýle hem ulag-aragatnaşyk, maýa goýumlary, bilim we sport ulgamlaryndaky gatnaşyklara degişli meseleleriň ara alnyp maslahatlaşylmagyna gatnaşdy.
Duşuşyga gatnaşyjylar deňizde we barmasy kyn ýerlerde tebigy gaz çykarmakda häzirki zaman tehnologiýalaryny ulanmak babatda Norwegiýanyň tejribesini öwrenmek meselesine aýratyn üns berdiler we bu ugurda hyzmatdaşlygy has-da ösdürmäge gyzyklanma bildirdiler.


text:
Ýakynda Eýranyň baş ruhy lideri Aýatolla Ali Hameneýiniň “Facebook” sosial internet ulgamynda öz sahypasyny açmagy bilen, bu sahypada onuň tarapdarlarynyň we garşydaşlarynyň arasynda ýiti çekişmeler-de ýüze çykdy.
Bu çekişmelerde Eýranyň jemgyýetine degişli dürli meseleleriň we problemalaryň gozgalandygyna garamazdan, bu toparlaryň ikisem bir zatda welin birmeňzeş garaýşyň tarapynda bolup çykdylar. Ol hem Eýranda “Facebook” sosial saýtynyň hemmeler üçin elýeterli bolmalydygy baradaky garaýyş.
“Facebook” sosial internet saýty indi birnäçe ýyl bäri Eýranyň territoriýasynda petiklenen ýagdaýda.
Geçen hepde Eýranyň konserwatiw gazetlerinden biri bolan “Horasan” gazeti “Näme üçin olar ‘Faceboogy’ açmaly däl?” at bilen bir kommentariýa çap etdi. Bu kommentariýada gazetiň baş redaktory Muhammad Said Ahadian ýakynda “Facebook” saýtynda Aýatolla Hameneýiniň sahypasynyň açylmagy bilen bagly waka barada öwgüli garaýyşlary aýdýar.
Baş redaktor Muhammad Said Ahadian bu kommentariýasynda ýurduň baş ruhy lideriniň edarasynyň bu ädimini Eýranyň häkimiýetleriniň “Facebook” saýty bilen baglanyşykly meselä täzeçe garamak niýetleriniň bardygyny görkezýän bir alamat hökmünde baha beripdir.
Muhammad Said Ahadian öz kommentariýasynda: “Ýüz millionlarça ulanyjysy bolan bu örän amatly sosial saýty Hameneýiniň çuňňur, parasatly we täsirli garaýyşlaryny ýaýratmakda ulanmazlyk logika laýyk däl bir zat bolup görünýär” diýip belläpdir.
Şeýle garaýyşlar köpeldi
Geçen hepde edil şeýle garaýşy Eýranyň ozalky wise-prezidenti Mohammad Ali Abtahi hem aýtdy. “Facebook” saýtyndan aktiw peýdalanyjy jenap Abtahi Eýranyň baş ruhy lideri Aýatolla Ali Hameneýiniň bu saýtdan peýdalanmagynyň öwgä mynasypdygyny, çünki munuň ruhy lideriň häzirki zamanyň ösüşi bilen aýakdaş gitmek meýlini görkezýändigini nygtady.
“Facebook” saýtynda Aýatolla Ali Hameneýiniň şahsy sahypasy peýda bolaly bäri onuň bu sahypasynda şuňa meňzeş garaýyşlary ýazan raýatlar başga-da köp boldy. 13-nji dekabrda Hameneýiniň sahypasynyň açylaly bäri onuň bu sahypasynda “halaýan” (“like”) diýen düwmäni basan adamlaryň sany 20 müňden-de geçdi.
Aýatolla Hameneýiniň öz tarapdarlary-da ruhy lideriň “Facebook” saýtyndan peýdalanýan halatynda Eýran döwletiniň bu saýty petiklemeli däldigini aýdyp çykyş etdiler.
Hameneýiniň garşydaşlary bolsa ýurduň ruhy lideriniň-de “Facebook” saýtyndan peýdalanýandygyna salgylanmak bilen, indi bu saýty petiklemek üçin ýurduň häkimiýetlerinde hiç hili esasyň galmandygyny öňe sürýärler.


text:
25.10.2016
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzda öndürilýän önümleri daşarky bazarlara çykarmagy hem-de daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen söwda-ykdysady gatnaşyklary giňeltmegi milli ykdysadyýetimiz üçin möhüm wezipe hökmünde kesgitledi. Munuň özi köp babatda Türkmenistanyň dünýäniň hem-de sebitiň ulag-aragatnaşyk ulgamyna çekilmeginiň derejesine bagly bolup, bu ulgam döwletleriň arasynda maddy binýat we haryt dolanyşygynyň guraly bolup durýar.
Şunuň bilen baglylykda, ýurdumyzda logistiki ulgam işjeň giňeldilip, söwda gatnaşyklarynyň ulag üpjünçiligi hem-de Ýewropa-Aziýa ugurda we tersine tarap ugurda üstaşyr ýük daşamalarynyň artýan möçberlerini öz üstüne alyp biljek ýollary çekmek boýunça taslamalar amala aşyrylýar.
Statistika baradaky döwlet komitetiniň maglumatlaryna görä, 2016-njy ýylyň ýanwar-awgust aýlarynda ýurdumyzyň çäginden üstaşyr ýükleriň 1,7 million tonnadan gowragy daşaldy. Olaryň agramly bölegi demirýol boýunça (61,5 göterim) we awtomobil ulaglary bilen (34 göterim) daşaldy.
Şol döwürde Türkmenistanyň çäginden ýük awtoulaglarynyň 31,3 müň birligi geçdi, bu bolsa 2015-nji ýylyň degişli döwrüne garanyňda 6,2 göterim köpdür. Olaryň agramly bölegi Türkiýäniň awtoulaglary-52,3 göterime we Eýranyň awtoulaglary-37,2 göterime deň boldy.
Demir ýol ulaglary arkaly üstaşyr, eksport we import ýükleri daşalanda ýerine ýetirilen hyzmatlaryň möçberi 2016-njy ýylyň ýanwar-awgust aýlarynda ABŞ-nyň 122,9 million dollaryna, şol sanda üstaşyr ýük daşamalary ABŞ-nyň 74,5 million dollaryna, eksport harytlary ABŞ-nyň 42,3 million dollaryna, import harytlary ABŞ-nyň 6,1 million dollaryna deň boldy. Bu hyzmatlaryň umumy möçberi 2015-nji ýylyň ýanwar-awgust aýlary bilen deňeşdireniňde 8,8 göterim ýokarlandy. Munuň özi, esasan, üstaşyr ýükleriň daşalmagy üçin hyzmatlaryň möçberiniň 7,2 göterim artmagynyň hasabyna bolup geçdi. Olar ýükleri daşamak boýunça hyzmatlaryň umumy möçberinde 60,6 göterim, şeýle hem eksport ýükleriň 43,8 göterim artmagynyň hasabyna berjaý boldy. Şol bir wagtda daşary ýurtlardan getirilýän ýükleriň daşalmagy üçin hyzmatlar 56,4 göterim peseldi. Munuň özi daşary ýurtlardan getirilýän önümleriň ýerini tutýan, ýurdumyzda öndürilýän harytlar bilen çalyşmak boýunça döwlet maksatnamasynyň üstünlikli amala aşyrylmagynyň netijesi bolup durýar.
Ýokary netijeli milli ulag ulgamyny kemala getirmek milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň döwlet ulag syýasatynyň baş maksady hökmünde kesgitlendi. Ol ýükleri daşamak we ýolagçylary gatnatmak , olaryň howpsuzlygyny we hilini ýokarlandyrmak, maýa goýum işjeňligi üçin şertleri döretmek ulag işleriniň we hyzmatlaryň içerki we daşarky bazarynda ýurdumyzyň ýük daşaýjylarynyň bäsdeşlige ukyplylygyny artdyrmaga bolan islegi kanagatlandyrmak bolup durýar.
2016-njy ýylyň ýanwar-awgust aýlarynda ulaglaryň ähli görnüşleri (turba geçirijiden başga) bilen eksport ýükleriň 6 million tonnadan gowragy daşaldy, bu görkeziji 2015-nji ýylyň degişli döwri bilen deňeşdireniňde 6,7 göterim köpdür. Eksport harytlaryny daşamak suw ulaglary bilen (52,1 göterim), awtomobil ulaglary bilen (29,6 göterim), şeýle hem demirýol arkaly (18,2 göterim) we howa ulaglary arkaly (0,1 göterim) amala aşyryldy.
2016-njy ýylyň ýanwar-awgust aýlarynda daşary ýurtlardan getirilen ýükler 3,1 million tonnadan gowrak möçberde daşaldy. Bu bolsa 2015-nji ýylyň degişli döwründäkiden 25,3 göterim azdyr. Ýükleri daşamakda esasy paý awtomobil ulaglaryna düşdi (51,7 göterim). Demir ýol ulaglary bilen 34 göterim, suw ulaglary bilen 14,1 göterim, howa ulaglary bilen 0,2 göterim ýük daşaldy.
2015-nji ýylyň ýanwar-awgust aýlary bilen deňeşdirilende, demir ýol ulaglary bilen eksporta ugradylan ýükleriň möçberiniň ösüş depgini 47,1 göterime, awtomobil ulaglary bilen daşalan ýükleriň möçberiniň ösüş depgini 17,2 göterime, howa ulaglary bilen daşalan ýükleriň möçberiniň ösüş depgini 7,1 göterime deň boldy. Şunda üstaşyr ýükleriň daşalyşynyň möçberi şu ýylyň ýanwar-awgust aýlarynda 2015-nji ýylyň şol döwri bilen deňeşdirilende, howa ulaglary arkaly daşalmagynda 2,2 esse, suw ulaglary bilen daşalmagynda 2,5 esse artdy.
Bazar ykdysadyýeti şertlerinde daşamagyň häzirki zaman tehnologiýalaryny ulanmagyň, bäsleşige ukyply düýbünden täze hyzmatlary hödürlemegiň esasynda ulag ulgamynda hyzmat etmegiň hilini ýokarlandyrmagyň zerurlygy ilkinji orna çykýar. Türkmenistanyň ösüşiniň strategiki ugurlary milli serişdeleriň möhümleriniň biri bolan Türkmenistanyň ulag aragatnaşyklarynyň üsti bilen ýurduň üstaşyr kuwwatyny durmuşa geçirmegi göz öňünde tutýar.
Şoňa görä-de, döwletimiziň çäklerinde bäsleşige ukyply ulag geçelgeleriniň döredilmegi daşarky we içerki ykdysady bähbitlere laýyk gelýär. Muňa döretmek başlangyjy döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowa degişli bolan Aziýa halkara demir ýol geçelgesiniň ulanmaga berilmegine taýýarlanylýan birinji tapgyry mysal bolup biler. Bu Atamyrat—Ymamnazar (Türkmenistan) —Akina (Owganystan) bölegidir. Şonuň bilen bir wagtda “Ymamnazar” gümrük nokadynda nebit önümlerini kabul etmek, saklamak we ýükläp ugratmak boýunça terminaly ulanmaga tabşyrmak meýilleşdirilýär. Bu waka Aşgabatda Durnukly ulag ulgamy boýunça ählumumy maslahatyň geçiriljek wagtyna gabat gelýär.
Geljekde Aziýa ulag-üstaşyr geçelgesi halkara hyzmatdaşlygyny giňeltmekde hem-de tutuş sebiti ösdürmekde ähmiýetli orun tutmalydyr, uly möçberli taslama gatnaşyjy ýurtlaryň ählisine uly peýda getirmelidir.
Mazmuny boýunça üstaşyr geçirmek ulag hyzmatlarynyň eksporty bolup durýar, eksport mümkinçilikleriniň artdyrylmagy bolsa hormatly Prezidentimiziň durmuş-ykdysady strategiýasynyň esasy ugrudyr. Üstaşyr geçirmek—munuň özi ulag we ugurdaş hyzmatlara tölemegiň görnüşinde pullaryň göni gelip gowuşmagydyr, infrastrukturanyň ösdürilmegine maýa goýumlardyr, iň döwrebap tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagydyr, täze iş orunlarynyň döredilmegidir we beýlekilerdir.
Seljerijiler gury ýerden we suwdan haryt akymlarynyň hereketiniň ugurlarynyň ulag harajatlaryny takyk hasaplap, ulagyň ösüşi bilen söwdanyň ýokarlanyşynyň arasyndaky özara baglanyşyga barlag geçirýärler. Bu gün köp bilermenler Aziýa bilen Ýewropanyň arasyndaky söwdanyň örän depginli bazara öwrüljekdigi hem-de öz aragatnaşyklaryna sebitara ýük akymlaryny çekip biljek ýurtlaryň has köp girdeji alyp biljekdigi barada bir pikire gelýärler.
Şu babatda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Türkmenistanyň ulag syýasatynyň maksady ýurduň amatly geografik ýerleşişini hem-de Ýewropa bilen Aziýanyň arasyndaky tebigy üstaşyr köpri hökmünde ulag düzüminiň ägirt uly kuwwatyny doly derejede peýdalanmak bolup durýar.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi


text:
Bolşewik lideri Wladimir Leniniň 1917-nji ýylda ýazan telegrammasy Londondaky auksionda 50 müň paunda, ýagny 77600 amerikan dollaryna satyldy. Taryhy ähmiýetli bu telegramma çarşenbe güni Kristi auksionynda satyn alyndy.
Lenin bu telegrammany 1917-nji ýylyň 6-njy aprelinde fransuz sosialist şahyry Henri Gilbekse ýazyp ugradypdy.
Şol telegrammada Lenin özüniň Orsýete dolanmak niýeti barada belläp geçýär. Lenin we Gilbeks ikisi hem Şweýsariýada sürgünde bolan döwri tanyşypdylar.
Şol döwür Gilbeks, Fransiýanyň 1-nji jahan urşuna gatnaşmagyna garşy protestleri geçirendigi sebäpli, öz ýurdunda ölüm jezasy bilen ýüzbe-ýüz bolýardy. Şonuň netijesinde hem ol Şweýsariýada sürgündedi.
Şeýle-de telegrammada Lenin Gilbeksi Orsýete sapara çagyrýar. Gilbeks şol sapary 1919-njy ýylda amala aşyrypdy.
1920-nji ýylda Lenin telegrammanyň tekstini gaýtadan elde ýazypdy. Şol hat hem çarşenbe güni Kristi auksionynda takmynan 190 müň amerikan dollaryna satyldy.


text:
Ашхабад, 01.03.2015 «Türkmenportal».
“Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalarynda geleşikleriň 72-si hasaba alyndy” diýip, «Türkmenistan: hepdäniň wakalary» habarlar çapary habar berýär.
Daşary ýurt walýutasyna Beýik Britaniýadan, Birleşen Arap Emirliklerinden, Türkiýeden, Owganystandan, Pakistandan, Täjigistandan we beýleki ýurtlardan gelen telekeçiler Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilen awio we yşyklandyryş kerosinini, suwuklandyrylan gazy, polipropileni satyn aldylar. Bulardan başga-da, Birleşen Arap Emirliklerinden we Owganystandan gelen täjirler Seýdiniň nebiti gaýtadan işleýän zawodynda öndürilen dizel ýangyjyny, M-100 kysymly mazudy we awtoulag ýagyny satyn aldylar.
Şeýle hem daşary ýurt walýutasyna arassalanan pagta ýagy, nah ýüplük, pagta-süýümi we portlandsement ýerlenildi. Satyn alan ýurtlar: Birleşen Arap Emirlikleri, Türkiýe, Şweýsariýa, Täjigistan we beýlekiler. Geleşikleriň umumy bahasy ABŞ-nyň 75 million 381 müň dollaryndan gowrak boldy.
Ýurdumyzyň telekeçileri içerki bazar üçin, umumy bahasy 137 müň manatlykdan gowrak möçberde azyklyk bugdaýy satyn aldylar.


text:
Halkara Futbol federasiýasy – FIFA-nyň wise prezidenti bu guramanyň ýolbaşçysy Sepp Blatteriň ýerine geçmek üçin saýlawlara gatnaşjakdygyny aýtdy.
6-njy ýanwarda Iordaniýanyň şazadasy Ali Bin Al Hussein FIFA-nyň 29-njy maýda geçiriljek nobatdaky prezidentlik saýlawlaryna dalaş etjekdigini mälim etdi.
39 ýaşyndaky şazada Aliniň beýanatynda, futbol federasiýasynda “öwrülişik etmegiň wagty geldi” diýilýär.
Blatteriň 17 ýyllap wezipede bolan döwrüniň dowamynda Halkara futbol federasiýasy, ýagny FIFA korrupsiýa aýyplamalary bilen yzygiderli ýüzbe-ýüz boldy.


text:
Türkmenleriň arasynda diňe bir iki aýal däl, eýsem köp aýal almak däbi hem has irki döwürlerden bäri ýörgünli bolupdyr. Bu köp aýal almaklygyň aňyrsynda ol döwürlerde azgynlyk däl-de, sosial ýagdaýlar, sosial maksatlar ýatypdyr. Şol ýagdaýlaryň biri - häli-şindi bolup duran uruşlar sebäpli erkek kişileriň köp gyrylmagynyň netijesinde, erkekleriň az galmagy bilen bagly bolupdyr.
Köp aýally bolmagyň ikinji bir sebäbi özüni oňarýan, gurplurak erkekler nesilleriniň has köp bolmagyny isläp, köp aýal alypdyrlar. Üçünjiden, milleti, halky köpeltmek hem köp aýallylyga rugsat bermegiň bir sebäbi bolupdyr. Ýer-suw paýlanyşygynda her maşgala üçin paý almak maksady bilen köp aýala öýlenenler-de bolupdyr.
Türkmenler «Erkek her süňňüne bir aýal alsa bolýar» diýen ýörelgäni tutaryk edinipdirler hem-de her erkek kişä 12 aýal almaga rugsat beripdirler. Ýöne şol aýallaryň hiç biri gizlin ýagdaýda alynman, uly iliň öňünde toý tutulyp, nika gyýdyrylyp alnypdyr.
Sowetler aýallaryň sanyna-da täsir etdi
Türkmenleriň arasynda köp aýallylyk tä türkmen topragynda sowet hökümeti gurulýança dowam etdi.
Sowet hökümeti erkekleri aýal meselesinde çäklendirdi. Sowet döwründe köp aýallylyk gadagan edildi. Köp aýal däl, eýsem ikinji bir aýal bilen ogryn gatnaşyk edýän erkek kişi ahlak taýdan bozuk hasaplanyp, oňa çäre görülýärdi. Hatda ikinji aýal tapynan kişileriň işden kowulýanlary örän köp bolardy.
Sowet döwründe bir aýallylyga şeýle bir endik edildi welin, hatda diňe hökümet däl, eýsem, halkyň özem ikinji aýal bilen gizlin gatnaşyk edýän erkek kişini halaman başlady.
Sowet hökümeti ýykylyp, ýurt özbaşdak ýaşap başlansoň, iki aýal edinmek höwesi bilen ýaşaýan erkekleriň «maňlaýy açyldy». ..
Nyýazowyň düşnüksiz garaýyşlary
Iki aýal almaga rugsat, elbetde, hökümetiň hiç bir kada-kanunlarynda kepillendirilmedi. Ýöne prezident Nyýazow türkmen erkeklerini synap görmek isledimi, ýa-da oýun etdimi, garaz, özüniň geçirýän ýygnaklaryndaky çykyşlarynda, keýpiniň kök çagy aram-aram: «Musulmançylykda erkek kişä 12 süňňüniň hersine bir aýal almaga rugsat berlipdir. Arkaýyn öýleniberiň, oglanlar» diýip goýberýärdi.
Mähriban serdarlarynyň şol wagt oýun-çynlygy näbelli bolan sözlerinden ruhlandylarmy ýa-da öňden iki aýallylyga meýilleri barmy, garaşsyz döwletde ýaşap başlan hökümet çinownikleriniň köpüsinde ikinji aýally bolmak tendensiýasy göze ilip ugrady.
Ýöne olar ikinji aýallaryny toý tutmak, ile-güne aýan etmek ýagdaýynda däl-de, gizlin ýagdaýda sakladylar. Gizlin ýagdaýda saklanýan aýal türkmenlerde oýnaş hasaplanýar. Oýnaş saklaýanlar il arasynda asla halanmaýar.
Prezident Nyýazow oýnaşly erkek kişileri-de, aýallary-da wezipeden aýyrjak wagty, olaryň oýnaşlylygyndan rehimsiz peýdalanýardy hem-de oýnaşly işgärlerini käte hut telewideniýede-de görkezip, uly iliň öňünde peçan edýärdi. «Bize iki ärli, iki aýally adamlar gerek däl» diýerdi.
Öňki wise-premýer Ýolly Gurbanmyradowyň üç aýalynyň bardygyny, üçünji aýalynyň ýaňyja on sekiz ýaşan gyzjagazdygyny Nyýazow telewideniýe boýunça bütin ýurda görkezilen uly ýygnaklaryň birinde aýan edipdi.
Durmuşyň “täze modasy”
Elbetde, başdaş aýaly ýogalan erkek kişi kirine, aş-suwuna sereder ýaly başga birine öýlense, ony günäkärläp bolmaz. Sebäbi köp adamlara ýanynda höwri bolmasa, ýaşaýyş kyn bolýar. Ýöne aýaly diri wagtynda gizlin ýagdaýda öýlenýänler (gizlin öýlenene, elbetde, «oýnaş tutundy» diýilýär) öz maşgalasyna-da dönüklik edýärler.
Aýratyn-da, hökümetiň ýokarky wezipelerinde oturýan adamlara şeýle ýagdaý gelşenok. Hökümet wezipelerinde oturanlar halk üçin, ýurt üçin nusga alarlykly, haýyrly iş etmäge çalyşmaly. Emma, gynansak-da, çala kisesi pökgerip ugranlar, bir basgançak ýokarrak işe çekilenler derrew oýnaş tutunýarlar. Oýnaşlaryna jaý alyp berýärler, özüni işe gatnatmaly maşyny olaryň (oýnaşlarynyň) ygtyýaryna berýärler.
Ýene nämeler edenoklar! Oýnaşlarynyň (öňki ärinden bolanam bolsa) çagalaryny ýokary okuw mekdebine salýarlar. Olar ýurdy düzetmek işine hiç hili goşant goşmaýarlar, hatda köpüsi öz oturan wezipelerine-de hötde gelenoklar, ýöne oýnaşy tutunmaga welin (hatda birnäçe oýnaş diýseňem boljak) derrew ýetişýärler. Şuňa haýran galýarsyň.
Ministrleriň raýatlary kabul etmeli belli bir günleri, şol güne bellenen wagtlary bar. Ministriň ýanyna iş bilen barjak raýatlar ençeme gün öňünden baryp, özleriniň kabul edilmegi üçin nobata ýazylmaly, gapysyndaky sekretaryndan rugsat almaly, uzak günläp aýak üstünde durup, kabul edişlige garaşmaly. Ýöne oýnaşlar welin «öz ministriniň» gapysyndan islän halaty, islän güni baryp bilýärler. Hatda olar sekretara salam bermän geçip gidýärler.
Ikinji aýal edinmek niýeti nämeden döreýär? Ikinji söýgi döreýärmi? Ýa-da öň söýgä düşünmän, söýgi giç oýanýarmy? Ýa-da bu azgynlykmy?
Wezipeli, pully adamlar-a ikinji aýaly elbetde, mesligine çydaman edinýändir. Ýöne garamaýaklaryň arasynda-da ikinji aýal saklap, ony-da ekläp bilmän, kösenip ýörenlere duş gelinýär.
Oýnaşa, aýala gyzýanlar hakda bir zady welin anyk aýdyp bolar: olar öz keýplerini bilýän adamlar. Aýal keýpine gyzýanlar hiç wagt Watan üçin, il-gün üçin haýyrly iş edip bilmeýärler.
Parahat Ilmyradow Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Mary welaýatynyň merkezinde döredijilik baýramçylygy—Hytaýyň Sian şäheriniň—Marynyň doganlaşan şäheriniň medeniýet hepdeligi tamamlandy. Marynyň ýaşaýjylary Sian şäheriniň aýdymlar we tanslar teatrynyň döredijilik toparynyň konsertlerine, gadymy taryhyna, medeniýetine hem-de dürli ugurlarda gazanan üstünliklerine bagyşlanan surat sergisine baryp gördüler. Şonuň bilen birlikde, bu döredijilik çäresi myhmanlary gadymy Merwiň mirasdüşeri bolan Mary şäheriniň beýik geçmişi hem-de bu ýerde häzir bolup geçýän özgerişlikler bilen tanyşdyrmaga mümkinçilik berdi. Iri forumlary özara guramakda we syýahatçylyk mümkinçiliklerini görkezmekde doganlaşan şäherleriň döredijilik duşuşygy uly ähmiýete eýe boldy.
Myhmanlar şäheriň ilatyna myhmansöýerligi hem-de türkmen medeniýetiniň täze dünýäsini açmak şatlygyny peşgeş beren ajaýyp baýramçylyk üçin hoşallyk bildirip, täze duşuşyklaryň geçirilmegine umyt-arzuwlaryny beýan etdiler.
Geljegiň, geçmişiň ruhy mirasy bilen arabaglanyşygy bolan mesele döredijilik çäresiniň ýapylyş dabarasyndan soň geçirilen dostluk konsertiniň maksatnamasynda öz beýanyny tapdy. Teatryň sahnasynda halk aýdymlary we häzirki zaman eserleri, wokal eserleri ýaňlandy.


text:
Eýranyň aktiwistleri geçen hepde keselhana düşen oppozisiýa lideri Mir Husseýin Musawiniň şenbe güni ýene oý tussaglygyna dolanyp gelendigini mälim etdiler.
Mir Husseýin Musawi we onuň aýaly 2011-nji ýylyň fewralyndan bäri öý tussaglygynda bolmagynda galýarlar.
Musawiniň maslahatçysy Ardeşir Arjomand oppozisiýa lideriniň geçen hepde Tähranyň keselhanasynda gan aýlanyşygynyň barlagdan geçirilendigini we häzirki wagt onuň saglyk ýagdaýynyň birneme gowulaşandygyny aýtdy.
2011-nji ýylyň başynda arap ýurtlaryndaky halk gozgalaňlaryny goldap, Eýranda demonstrasiýa geçirilmegine çagyryş edendikleri üçin ýurduň häkimiýetleri oppozisiýa liderleri Mir Husseýin Musawi bilen Mehdi Karrubini öý tussaglygyna alypdylar.