text:
Şeýle hem okaň
01.07.2020 | Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň mejlisi
30.06.2020 | Türkmenistanyň Mejlisiniň Karary
30.06.2020 | Türkmenistan BMG-niň Baş Assambleýasynyň 75-nji sessiýasynyň wise-başlyklygyna saýlanyldy
30.06.2020 | Daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen nobatdaky wideomaslahatlar
30.06.2020 | BMG-niň Ilat gaznasy Türkmenistanyň saglygy goraýyş ulgamyna goldaw bermäge taýýar
29.06.2020 | Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň we Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň giňişleýin mejlisi
Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow 1941 — 1945-nji ýyllaryň Beýik Watançylyk urşunda gazanylan Ýeňşiň 75 ýyllygy mynasybetli guralan dabaralara gatnaşdy.
Näçe ýyl geçse-de, Watan goragyna aýaga galan gahrymanlaryň edermenligi minnetdar nesilleriň hakydasynda we ýüreklerinde hemişelik saklanýar. Olar şöhratly Watan goragçylarynyň batyrlygynyň we gaýduwsyzlygynyň öňünde baş egýärler. Hut şonuň üçin hem weteranlaryň ordenleriniň, medallarynyň jaňňyrdysyndan döreýän owaza beslenen bu ýaz güni şol bir wagtyň özünde hem gussaly, hem nurana.
Gazaply uruş ýyllarynda türkmen halkynyň müňlerçe edermen ogullary doganlyk halklaryň wekilleri bilen egin-egne berip, söweş meýdanlarynda gaýduwsyzlyk görkezdiler hem-de hakyky edermenligiň, durnuklylygyň, şöhratyň we namysyň beýik nusgasyna öwrüldiler. Olaryň hatarynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň atasy Berdimuhamet Annaýewiň bardygyny, onuň durmuş ýolunyň täze taryhy eýýamda ösüp barýan ýaş nesiller üçin watansöýüjiligiň, borja wepalylygyň nusgalyk mekdebine öwrülendigini bellemeli.
Bu günki baýramçylyk dabaralary möhüm waka — Aşgabat şäheriniň Halkara howa menziline gymmatly mukaddesligi alyp gelen uçaryň gelip gonmagy bilen alamatlandy. Uçaryň bortunda edermen we gaýduwsyz esger Berdimuhamet Annaýewiň söweşen 206-njy atyjylyk diwiziýasynyň 748-nji atyjylyk polkunyň söweşjeň baýdagy bar.
Uçaryň ýanynda Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Hormat garawulynyň esgerleri nyzama düzüldi. Russiýa Federasiýasynyň Ýaragly Güýçleriniň Hormat garawulynyň serkerdesi iki esgeriň ugratmagynda söweşjeň baýdagy uçardan çykarýar we ony Russiýanyň biziň ýurdumyzdaky ilçihanasynyň harby gullukçysyna gowşurdy.
Soňra gymmatly mukaddesligi getirýän awtoulag kerweni «Halk hakydasy» ýadygärlikler toplumyna tarap ugraýar.
Döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow şanly sene mynasybetli türkmen halkyna iberen Gutlagynda weteranlara Watanymyzyň öňünde bitiren hyzmatlary üçin minnetdarlyk bildirip, merdana watandaşlarymyzyň aldym-berdimli söweşlerdäki gahrymançylygynyň hem-de gaýduwsyzlygynyň häzirki we geljekki nesilleriň ýüreklerinde baky ýaşajakdygyny belledi.
Gutlag hatynda nygtalyşy ýaly, doganlyk halklar bilen birlikde, urşuň agyr synaglaryny başdan geçiren watandaşlarymyzyň müňlerçesi dünýäde parahatçylygyň we azatlygyň hatyrasyna söweş meýdanlarynda edermenligiň, gaýduwsyzlygyň, hakyky watançylygyň hem-de belent adamkärçiligiň deňsiz-taýsyz nusgasyny görkezdiler.
Milli Gahrymanlaryny hatyralamak türkmen halkynyň gadymdan gelýän asylly däpleriniň biri bolup durýar. Mähriban halkymyzyň parahatçylygynyň, bagtyýarlygynyň we abadançylygynyň hatyrasyna baş goýan gaýduwsyz pederlerimiz, 1948-nji ýylyň weýrançylykly Aşgabat ýertitremesi hakyndaky ýatlama paýtagtymyzdaky «Halk hakydasy» ýadygärlikler toplumynda öz beýanyny tapdy. Onuň düzümine «Baky şöhrat» we «Milletiň ogullary» ýaly 1941 — 1945-nji ýyllaryň urşunda söweş meýdanlarynda baş goýan Watan goragçylarynyň ýadygärlikleri, şeýle hem «Ruhy tagzym» ýadygärligi bar.
Her ýylyň 9-njy maýynda aşgabatlylar hem-de paýtagtymyzyň myhmanlary, dürli ýaşdaky adamlar we milletleriň wekilleri ýürek çagyryşy hem-de kalbyň erki bilen bu ýere gelip, adamzat taryhynda iň gandöküşikli söweş bolan Beýik Watançylyk urşundan gaýdyp gelmedik watandaşlarymyzy hatyralaýarlar.
Jandan geçip, dürli pidalary we heläkçilik çekip gazanylan parahatçylykly durmuş üçin minnetdarlyk duýgusyna beslenen adamlaryň yzy üzülmeýär. Olar ýadygärligiň etegine gül desselerini goýmak maksady bilen, öçmejek halk hakydasyny äşgär edýän «Baky oduň» ýerleşýän ýerindäki binalar toplumyna gelýärler.
Uruş ýyllarynda her bir türkmen maşgalasy öwezini dolup bolmajak ýitgä sezewar boldy. Söweş meýdanlarynda wepat bolan we Ýeňiş bilen öýlerine dolanan türkmen esgerleriniň hemmesiniň atlary «Hatyra» we «Şöhrat» atly köp jiltli neşirlere girizildi. Olarda biziň watandaşlarymyzyň Beýik Watançylyk urşy ýyllarynda görkezen söweşjeň edermenligi baradaky maglumatlar jemlendi.
Şu gün baýramçylyk dabaralarynyň geçýän ýerinde özboluşly ruhubelentlik emele geldi. Ýaz ýagşy bilen ýuwlan baglar, gök zolaklar, dürli güller ýadygärlik toplumyna getirilýän gül çemenleri, ak saçly weteranlaryň döşündäki ordenleriň, medallaryň öwüşgini bilen bir bitewi sazlaşygy döredýär...
Uzakda galan 1945-nji ýylyň Ýeňiş dabarasyna gatnaşan we Ikinji jahan urşunda biziň bagtyýarlygymyz hem-de abadançylygymyz ugrunda söweşen esgerleriň hatary ýyl-ýyldan azalýar. Ýöne häzirki döwürde biziň aramyzda gezip ýören aksakgal ýaşulular özleriniň uly ýaşyna garamazdan, edil ozalkylary ýaly hatarda bolup, ýurdumyzyň gündelik durmuşyna, ýaş nesilleriň watansöýüjilik we Watana wepalylyk ruhunda terbiýelenmegine işjeň gatnaşýarlar.
«Halk hakydasy» ýadygärlikler toplumyna gül goýmak dabarasyna Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedow gatnaşdy.
Türkmen halkynyň söweşjeň däplerini, şöhratly pederlerimiziň watansöýüjilik ýörelgelerini dowam etdirijiler bolan Hormat garawulynyň esgerleri nyzama düzüldiler.
Söweşjeň şöhratyň we umumymilli hakydanyň mukaddes künjegi bolan beýik binalaryň üçüsiniň etegine hormatly Prezidentimiz ajaýyp gül desselerini goýýar.
Döwlet Baştutanymyzyň yz ýany bilen Mejlisiň Başlygy, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlary hem-de harby we hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylary gül goýýarlar.
Olaryň yzysüre jemgyýetçilik guramalarynyň hem-de Mejlisiň komitetleriniň ýolbaşçylary barýar. Beýik Watançylyk urşunyň weteranlary, ýaşulular we kümüş saçly eneler, tylyň hormatly zähmetkeşleri we urşa gatnaşanlaryň yzynda galan mukaddes ojagy saklan eneler, gül desselerini goýýarlar.
Dabara çagyrylan myhmanlar, şol sanda Russiýa Federasiýasynyň goranmak ministriniň orunbasary, general-polkownik Aleksandr Fomin hem-de onuň ýolbaşçylygyndaky wekiliýetiň agzalary hem wepat bolanlary sarpalap, ýadygärligiň etegine ajaýyp gül çemenlerini goýýarlar.
Gül goýmak dabarasyna gatnaşýanlaryň hatarynda daşary ýurtly diplomatlar, Mejlisiň deputatlary, ministrlikleriň we pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň ýolbaşçylary, harby we hukuk goraýjy edaralaryň, ýurdumyzyň jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri barýarlar.
Milli Gahrymanlaryň edermenliginiň öňünde talyp ýaşlar, ministrlikleriň we pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň işgärleri, köp sanly aşgabatlylar baş egdiler.
Ýygnananlar uruş we tyl weteranlaryna uly hormat-sarpa bilen ýüzlenip, tüýs ýürekden gutladylar. Wagtyň geçmegi bilen olaryň hatarlary barha azalýar. Ýöne olara berilýän üns, mähirli gatnaşyk biziň jemgyýetimizde has-da belende galýar. Olaryň söweş ody bilen taplanan ýatlamalary, durmuş tejribesi has-da ähmiýetli bolup görünýär.
Tylda zähmet çekenler we söweşe gatnaşan esgerleriň ýanýoldaşlary hem aýratyn alada we minnetdarlyk bilen gurşalandyr. Olar şol gazaply pursatlarda agyr synaglary başdan geçirdiler hem-de öz zähmeti bilen geljekki Ýeňşe uly goşantlaryny goşdular. Uruş ýyllarynda türkmenistanlylaryň Goranmak gaznasyna 7392 kilogram altyn we kümüş bezeg şaý-seplerini tabşyryp, hakyky ynsanperwerligiň hem-de watançylygyň nusgasyny görkezendikleri bellärliklidir.
Döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow ýaşuly nesillere aýratyn üns-alada bilen garaýar we olar üçin ýokary derejeli durmuş şertlerini üpjün edýär. Jemgyýetimizi ruhy taýdan terbiýelemek, halkymyzyň agzybirligini we bitewüligini berkitmek işinde ýaşulularyň durmuşymyzda eýeleýän ornuna örän uly ähmiýet berilýär.
Ýurdumyzda uruş weteranlary döwletimiziň aýratyn üns-aladasy bilen gurşalandyr. Munuň özi türkmen halkynyň asyrlar aşyp gelýän mähriban topragymyzyň gaýduwsyz goragçylaryna bildirýän hormatynyň nyşany bolup durýar. Wepat bolanlaryň edermenligini hatyralamak bilen döwletimiz şol bir wagtyň özünde Ýeňiş bilen mähriban ojagyna dolanan we häzirki günlere çenli ýaş nesiller üçin edermenligiň, gaýduwsyzlygyň, Watana wepaly gulluk etmegiň mekdebine öwrülen gahrymanlaryny hiç wagt ýatdan çykarmaýar.
Uruş weteranlaryna durmuş ýeňillikleri berildi. Olaryň maşgalalaryna hemmetaraplaýyn goldaw berilýär. Her ýylda baýramçylygyň öňüsyrasynda uruş weteranlaryna, tylda zähmet çekenlere we söweş meýdanlarynda wepat bolan esgerleriň ýanýoldaşlaryna hormatly Prezidentimiziň adyndan pul baýraklary we gymmat bahaly sowgatlar gowşurylýar. Şu ýyl hem olaryň hemmesi «1941 — 1945-nji ýyllaryň Beýik Watançylyk urşunda gazanylan Ýeňşiň 75 ýyllygyna» ýubileý medaly bilen sylaglandylar.
Baky oda baş egmäge gelýän adamlaryň yzy üzülmeýär. Sanlyja pursatda binanyň etegi al-ýaşyl güllerden ybarat haly düşelen ýaly görnüşe eýe boldy.
Giň möçberli baýramçylyk çäreleri Watana bolan söýgini hemme zatdan ileri tutýan türkmen esgerleriniň dabaraly harby ýörişi bilen dowam etdi. Olar häzirki döwürde beýik Garaşsyzlygymyzyň gazananlarynyň, mähriban Watanymyzyň parahatçylygynyň, halkymyzyň abadan we döredijilikli durmuşynyň goragynda bek durup, şöhratly pederlerimiziň watansöýüjilik däplerini mynasyp dowam edýärler.
Şu pursatda ýadygärlikler toplumynyň çägine Aşgabadyň Halkara howa menzilinden 206-njy atyjylyk diwiziýasynyň 748-nji atyjylyk polkunyň gymmatly mukaddeslik bolan söweşjeň baýdagyny alyp gelýän ulaglar girýär.
Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedow «Halk hakydasy» ýadygärlikler toplumynyň meýdançasynda, Agzybirlik köçesiniň ugrunda bina edilen syn ediş münberine geçýär.
Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň «Göreldeli» harby orkestriniň ýerine ýetirmeginde dabaraly saz ýaňlanýar. Alypbaryjy 1941 — 1945-nji ýyllaryň Beýik Watançylyk urşunda gazanylan Ýeňşiň 75 ýyllygynyň hormatyna guralan baýramçylyk dabaralarynyň başlanýandygyny yglan etdi.
Şol pursat dabaraly ýagdaýda Türkmenistanyň Döwlet senasy ýaňlandy. Onuň çuňňur watançylyga ýugrulan sözlerini bu ýerde dabaraly nyzama düzülen türkmen esgerleri we dabara gatnaşyjy ähli adamlar gaýtalaýarlar.
Soňra hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa söz berilýär.
Döwlet Baştutanymyz türkmen halkyna, uruş we zähmet weteranlaryna ýüzlenip, şu gün ýurdumyzda şöhratly baýram — 1941 — 1945-nji ýyllaryň Beýik Watançylyk urşunda örän uly kynçylyklar hem-de pidalar çekilip gazanylan mukaddes Ýeňşiň 75 ýyllyk şanly baýramynyň giňden bellenilýändigini aýtdy.
Milli Liderimiziň nygtaýşy ýaly, bu şöhratly Ýeňiş ozalky Sowet Soýuzynyň doganlyk halklary bilen birlikde, biziň halkymyza-da aňsat düşmedi. Köp sanly pidalary getirdi. Türkmenistan özüniň iň merdana ogul-gyzlarynyň müňlerçesini Watanyň azatlygy hem-de garaşsyzlygy ugrundaky aldym-berdimli gazaply söweşlere iberip, front üçin zerur önümleri tabşyryp, bu örän uly Ýeňşe mynasyp goşant goşdy. Şoňa görä-de, 75 ýyldan soň, bu ölmez-ýitmez Beýik Ýeňiş has hem nurana, has hem röwşen görünýär.
Geçen urşuň ýalynly ýollaryny geçen türkmenistanly esgerler edermenligiň hem-de merdanalygyň, gahrymançylygyň, Watana wepalylygyň belent nusgasyny görkezdiler. Olaryň 70 müňden gowragy orden-medallar bilen sylaglandy. 104-si Gahryman diýen belent ada, 15-si bolsa doly derejeli «Şöhrat» ordenine mynasyp boldy. Olaryň müňlerçesi Watany ýürekden söýüp, mähriban öý-ojagyny gorap, şol gazaply söweşlerde gara başyny gurban etdi diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belledi.
Tylyň zähmetkeşleri hem gijesini gündiz edip işläp, ata Watana, mähriban topraga wepalylygyny bütin dünýä subut etdiler. Olar galladyr pagta ýetişdirip, frontuň beýleki zerurlyklaryny üpjün edip, Beýik Ýeňşe synmaz ynamyň nusgasyny görkezdiler.
Biziň halkymyz front ýakasyndaky oba-şäherlerden göçürilip getirilen adamlary doganlyk aladasy bilen gurşap aldy. Zawod-fabrikleri çalt gurnap, işe girizip, olarda gije-gündiz diýmän, tutanýerli zähmet çekdiler.
Milli Liderimiz türkmen zenanlarynyň Goranmak gaznasyna Watanyň ar-namysy we azatlygy üçin 7400 kilograma golaý iň gymmatly altyn-kümüş şaý-seplerini tabşyryp, belent ynsanperwerligini, synmaz erkini beýan edendiklerini buýsanç bilen belledi.
Hakyky watançylygy öz durmuş ýollary bilen nusgalyk göreldä öwren ýaşuly nesillerimiz biziň buýsanjymyzdyr diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy. Olar Ýer ýüzünde parahatçylygy, soňky nesilleriň asuda we bagtyýar geljegini gorap, ölmez-ýitmez şöhrat gazandylar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Russiýa Federasiýasynyň Prezidentiniň Permany bilen türkmenistanly weteranlarynyň uruş we tylda zähmet çeken weteranlaryň 4,5 müňden gowragynyň «1941 —1945-nji ýyllaryň Beýik Watançylyk urşunda gazanylan Ýeňşiň 75 ýyllygyna» ýubileý medaly bilen sylaglanandygyny nygtady.
Biz merdana watandaşlarymyzyň söweşlerde görkezen edermenlikleri, tylda çeken tutanýerli zähmetleri bilen bütin adamzadyň öňünde bitiren beýik işlerine tüýs ýürekden guwanýarys diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy.
Urşuň şol gazaply ýyllary alysda galdy. Emma halkymyzyň azat durmuş, erkin ýaşaýyş ugrunda gören görgüleridir çeken pidalary, görkezen edermenligi we gahrymançylygy hiç haçan ýatdan çykmaz. Watançylygyň we merdanalygyň synmaz nyşany bolup, geljek nesilleriň hakydasynda hemişelik galar.
Milli Liderimiz Garaşsyz Türkmenistanyň Bitaraplyk hukuk ýagdaýyndan ugur alyp, häzirki döwürde bütin dünýäde parahatçylygy pugtalandyrmak, dost-doganlyk gatnaşyklaryny ösdürmek ugrunda uly tagallalary edýändigini belledi. Ýer ýüzüniň dürli döwletleri bilen özara bähbitli hyzmatdaşlygy giňeltmek, ynanyşmagy berkitmek üçin zerur işler amala aşyrylýar.
Gaýduwsyz Watan gerçekleriniň ölmez-ýitmez gahrymançylygyny ebedileşdirmek maksady bilen hem-de ösüp gelýän nesillerimizi merdana halkymyzyň buýsançly taryhynyň, ata-babalarymyzyň gahrymançylygynyň ruhunda terbiýelemäge gönükdirilen işleriň netijesinde, «Halk hakydasy» ýadygärlikler toplumy bina edildi.
Bu gün Beýik Ýeňşiň 75 ýyllygynyň hormatyna dabaraly harby ýörişiň şu ýadygärlikler toplumynyň öňünde geçirilmeginiň aýratyn many-mazmuny bardyr. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bu dabaraly çäräniň gahryman ata-babalarymyzyň ýowuz duşmandan üstün çykyp gazanan, bahasyna ýetip bolmajak Beýik Ýeňşine, merdana halkymyzyň şöhrata beslenen durmuş ýoluna, Watan gerçekleriniň asyrlara ýaň saljak gahrymançylykly işlerine her bir türkmeniň kalbynda buýsanç duýgularyny döretjekdigine berk ynam bildirdi.
Milli Liderimiz Beýik Watançylyk urşunda gazanylan Ýeňşiň 75 ýyllygy mynasybetli mähirli gutlap hem-de iň oňat arzuwlaryny aýdyp, bu şan-şöhratly senäni bellemek bilen, ýowuz söweş meýdanlarynda deňsiz-taýsyz edermenlik we gaýduwsyzlyk görkezen umumy gahrymanlarymyzy aýratyn hoşallyk we buýsanç duýgusy bilen ýatlaýandygymyzy, geljekki nesilleriň parahat durmuşda ýaşamagy ugrunda öz ýadawsyz zähmeti bilen Ýeňiş gazanmak ugrunda tagallalaryny gaýgyrmadyk tyl zähmetkeşlerine çuňňur hormat we sarpa goýýandygymyzy nygtady.
Biz olaryň asylly nesilleri edermenlikleriniň we gahrymançylyklarynyň öňünde baş egip: «Size baş egýäris! Siziň beýik Gahrymançylygyňyz asyrlar aşyp, öçmez hem-de biziň hakydamyzda hemişelik galar» diýip aýdýarys.
Döwlet Baştutanymyz şu şanly günde uruş weteranlaryna, tylyň zähmetkeşlerine, ýurdumyzyň ähli raýatlaryna, Arkalaşygyň ýurtlarynyň, beýleki daşary döwletleriň halklaryna tüýs ýürekden berk jan saglyk, bagtyýarlyk, abadançylyk, parahatçylyk we gülläp ösüş arzuw etdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow çykyşyny: «Hormatly esgerler we serkerdeler! Sizi Beýik Ýeňşiň baýramy bilen gutlaýaryn!» diýen sözler bilen jemledi.
Döwlet Baştutanymyzyň çykyşy tamamlanandan soň, dabaraly ýörişe gatnaşýan esgerleriň «Ura!» sözleri ýaňlanýar.
Soňra Russiýa Federasiýasynyň goranmak ministriniň orunbasary, general-polkownik Aleksandr Fomine söz berildi.
Russiýaly myhman weteranlara, harby gullukçylara we ähli türkmenistanlylara ýüzlenip, şu gün 1941 — 1945-nji ýyllaryň Beýik Watançylyk urşunyň — sowet halkynyň gahrymançylygyny we gaýduwsyzlygyny tutuş dünýä görkezen urşuň tamamlanan gününiň 75 ýyllygyny baýram edýändigimizi belledi. Nygtalyşy ýaly, hut sowet halky tutuş adamzadyň umydyna we daýanjyna öwrülip, ýowuz, mähnet beladan azat etdi.
1945-nji ýylyň 9-njy maýy — biziň hasratly, buýsançly hem-de aýdymda aýdylyşy ýaly, «gözlerdäki begenç ýaşly» günümiz, milletparazlygy derbi-dagyn eden Watan goragçylaryna çäksiz hoşallygymyzyň güni. Bu gün biz elhenç uruşda Beýik Ýeňşi gazanan adamlary hormatlap, öz şirin janlaryny gurban edip, faşistlerden ene topragymyzy goran adamlaryň öňünde başymyzy egýäris.
Olar şu günüň hatyrasyna söweşdiler we zähmet çekdiler, ýowuz synaglardan geçip, söweş meýdanlarynda duşmanlar üçin geçip bolmajak gala öwrüldiler. Olar ähli zada döz geldiler. Berip biljek ähli zatlaryny, şol sanda şirin janlaryny berdiler, emma Ýeňiş gazanmagy başardylar. Söweşenleriň köpüsi urşa göni mekdep partasynyň başyndan gidip, söweş meýdanlarynda hemişelik galdylar, söýginiň şatlygyny we perzent görmek bagtyny duýup bilmediler.
«Ölerin, emma baş egmerin!» diýen sözler häzir hem biziň kalplarymyzda geçmişiň ýaňy bolup eşidilýär. Biz şol adamlaryň edermenligini hem-de başlaryny orta goýandyklaryny, Ýeňiş üçin şirin janlaryny bagyş edendiklerini hiç haçan unutmarys. Biziň ata-babalarymyz, kakalarymyz hem-de agalarymyz egin-egne berip, Watanymyzyň azatlygy we garaşsyzlygy ugrunda mertlerçe söweşdiler.
A.Fominiň belleýşi ýaly, Türkmenistanyň 300 müňden gowrak esgeri urşuň ähli söweşlerine gatnaşyp, Reýhstagyň diwarlaryna çenli baryp ýetdiler. Olaryň 104-si «Sowet Soýuzynyň Gahrymany» diýen belent ada mynasyp boldular.
Biz «Ähli zat front üçin, ähli zat Ýeňiş üçin!» diýen şygary hemişe hakydamyzda saklarys. Çünki tyl ikinji söweşe öwrülip, onda enelerimiz, gelinlerimiz, hatda çagalarymyz tutanýerli zähmetleri bilen bu röwşen güni ýakynlaşdyrdylar. Türkmenistanyň çäginde senagat kärhanalary we harby hassahanalar gurlup, bu ýere okuw mekdepleri göçürilip getirildi, bu ýerde oba hojalyk önümçiligi ençeme esse artdyryldy.
Doganlyk türkmen halkynyň sowet respublikalaryndan bolan, urşuň oduna ýanan ýetim çagalary mähir we alada bilen kabul etmegi hiç haçan unudylmaz. Munuň özi tutuş ýurduň ýowuz we rehimsiz duşmanyň öňünde jebisliginiň aýdyň mysaly boldy.
Russiýanyň goranmak ministriniň orunbasary, häzir gynansak-da, käbir ýurtlarda milletparazçylyk ideologiýasyny dikeltmek, umumy taryhy ýoýmak, dönükleri beýgeltmek hem-de faşizmiň üstünden gazanylan ýeňişde sowet halkynyň eýeleýän ornuna gaýtadan seretmek synanyşyklarynyň bardygyny belläp, Ýeňiş gazanan gahrymanlaryň nesilleri hökmünde olaryň edermenligi baradaky hakydany aýawly saklamagyň hem-de hakyky gahrymanlary goramagyň biziň wezipämizdigini, ynsabymyzdygyny we jogapkärçiligimizdigini, çünki özümiziň ýaşap ýörendigimiz üçin olara borçly bolup durýandygymyzy aýtdy.
Hormatly myhman taryhy hakydany gorap saklamak üçin doganlyk türkmen halkyna 2-nji Ukrain frontunyň 206-njy atyjylyk diwiziýasynyň 748-nji atyjylyk polkunyň söweşjeň baýdagynyň hemişelik gowşurylýandygyny habar berdi. Ol türkmen halkynyň Ýeňiş gününi ýakynlaşdyrmak üçin gurban eden gymmatyny ýatladyp durar.
Hut şu baýdagyň astynda Türkmenistanyň Prezidenti, hormatly Gurbanguly Mälikgulyýewiçiň atasy Berdimuhamet Annaýew söweşe gatnaşdy.
Ähli weteranlaryň, ýeňijileriň nesliniň öňünde başymyzy egýäris. Biz bu gün asudalykda, hoşniýetli goňşuçylykda we dost-doganlykda ýaşaýarys, şonuň üçin biz ata-babalarymyzyň görkezen edermenligini hiç haçan unutmaly däldiris diýip, A.Fomin aýtdy. Biz, hormatly weteranlar, siziň hemmäňize uly hormat goýup, ählimiz üçin ýeke-täk bolan hem-de şonlugyna-da galjak Ýeňşi şöhratlandyrarys. Size başymyzy egýäris!
Russiýanyň goranmak ministriniň orunbasary, general-polkownik Aleksandr Fomin hemmeleri Ýeňiş güni bilen tüýs ýürekden gutlap, parahatçylyk, berk jan saglyk, abadançylyk we uzak ömür arzuw etmek bilen, öz çykyşyny: «Minnetdar, Gurbanguly aga!» diýen sözler bilen tamamlady.
Dabaraly pursat gelip ýetýär — münberiň öňündäki meýdançada Russiýanyň Türkmenistandaky ilçihanasynyň harby gullukçysy hormatly Prezidentimiziň atasy, ýefreýtor Berdimuhamet Annaýewiň söweşen 206-njy atyjylyk diwiziýasynyň 748-nji atyjylyk polkunyň söweşjeň baýdagyny çykarýar we ony türkmen tarapyna gowşurýar.
1943-nji ýylyň sentýabrynda 2-nji Ukrain frontunyň 748-nji atyjylyk polkunyň düzüminde
B.Annaýew ilkinjileriň hatarynda Dnepr derýasyndan geçýär. Şol agyr söweşde polkuň söweşjeň baýdagy uly derýadan geçen esgerleriň deňsiz-taýsyz edermenliginiň we gaýduwsyzlygynyň baş nyşanyna öwrüldi.
Häzirki döwürde batyr esgeriň we gaýduwsyz Watan goragçysynyň parahatçylykly döwürde öz ömrüni mugallymçylyga bagyş eden ynsanyň durmuş hem-de zähmet ýoly ýaş nesiller üçin edermenligiň, ahlaklylygyň, mukaddes harby we raýatlyk borja wepalylygyň nusgalyk mekdebine öwrüldi.
Serkerdäniň ygtyýar bermegi bilen dabaraly harby ýörişiň baýdak göterijileri Türkmenistanyň Döwlet baýdagyny, Ýeňiş baýdagyny hem-de Russiýa tarapyndan berlen 206-njy atyjylyk diwiziýasynyň 748-nji atyjylyk polkunyň söweşjeň baýdagyny çykarýarlar we meýdançada hatara düzülen şahsy düzümiň öňünden buýsanç bilen göterip geçýärler.
«Gaz M20 Pobeda» ulagynda ýene-de bir mukaddes gymmatlyk bolan, Watan goragynda görkezen şahsy edermenligi, batyrlygy we gaýduwsyzlygy, Beýik Watançylyk urşy ýyllarynda harby borja wepalylygy üçin edermen esger Berdimuhamet Annaýewe gowşurylan Russiýa Federasiýasynyň «Edermenligi üçin» diýen ýokary döwlet sylagy getirilýär. Baýdak göterijiler hataryň sag ganatynda hatara durýarlar.
Taryhyň ähli döwründe bolşy ýaly, ýurdumyzda mukaddes baýdaga keramatlylyk hökmünde garalýar. Uruş weteranlary ägirt uly tolgunma duýgusyny başdan geçirýärler. Bu gün şu ýerde Ýeňiş baýdagy buýsançly pasyrdaýar. Weteranlar bu gyzyl baýdagyň şöhratly ýoly dowam edýän mynasyp nesilleriň mähriban topragyň parahatçylygyny we abadançylygyny goraýjylaryň mukaddes gymmatlygyna öwrüljekdigine ynanýarlar.
Dabaraly harby ýörişiň şol Ýeňiş günleriniň awtoulagynda goşun bölümlerine aýlanan serkerdesine Aşgabat garnizonynyň şahsy düzüminiň taýýarlygy barada hasabat berilýär.
Hasabaty kabul edip, dabaraly harby ýörişiň serkerdesi Watan goragçylaryny 1941 — 1945-nji ýyllaryň Beýik Watançylyk urşunda gazanylan Ýeňşiň 75 ýyllygy bilen gutlady we dabaraly harby ýörişi başlamak baradaky buýrugy yglan etdi.
Soňra şöhratly pederlerimiziň nesilleri bolan ýaş türkmen esgerleri dabaraly harby ýörişe başladylar. Özlerine bildirilen hormata mynasyp jogap berýän buýsançly esgerler sazlaşykly gadam urup, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedowyň we dabara gatnaşýan myhmanlaryň öňünden dabaraly ýöriş bilen geçdiler.
Ilki bilen, uruş ýyllarynyň harby lybasyny geýnen harby talyplar geçdiler. Ilkinji harby mekdepleriň Gyzyl Goşunyň harby gullukçylarynyň çagalaryna ilkinji söweşjeň terbiýäni bermek üçin açylandygyny bellemeli. Ýokary watansöýüjilik ruhunda terbiýelenýän ýaşlar söweş ýyllarynyň ähli kynçylyklaryny we agyr pursatlaryny mynasyp ýeňip geçmegi başardylar.
Häzirki döwürde edermen esger Berdimuhamet Annaýewiň adyny göterýän harby mekdebiň okuwçylary şöhratly däpleri mynasyp dowam edýärler. Olar üçin söweşjeň hormatdan belent zat ýok. Söweşjeň hormat bolsa Watana wepaly gulluk etmegiň beýany bolup durýar. Hut şonuň üçin hem bu gün Türkmenistanyň halkynyň hatyralaýan weteranlary Watana wepaly gulluk etdiler.
Soňra söweşjeň batalýonyň esgerleri Beýik Watançylyk urşy ýyllarynyň harby lybasynda dabaraly ýörişi dowam etdiler. Ýokarda bellenilişi ýaly, şol ýyllarda görkezen edermenligi we gaýduwsyzlygy üçin türkmenistanlylaryň 104-si Sowet Soýuzynyň Gahrymany diýen belent derejä mynasyp boldy. 15 adam «Şöhrat» ordeniniň doly eýesi boldy. Munuň özi geljek nesiller üçin gaýduwsyzlygyň, edermenligiň we gahrymançylygyň nusgalyk mekdebine öwrüldi. Her 100 müň adam ilata düşýän Sowet Soýuzynyň Gahrymanlarynyň sany boýunça biziň ýurdumyz öňki soýuz respublikalarynyň arasynda birinji orny eýeleýär.
Soňra eziz Watanymyzyň goragynda sarsmaz gala bolup duran motoatyjy esgerler dabaraly harby ýörişiň hatarlary bilen barýarlar. Olaryň söweşjeň başarnyklary hem-de ýokary harby ussatlygy ýurdumyzyň howpsuzlygynyň berk kepili bolup durýar.
Asmana atyjylar — ýurdumyzyň howa giňişliginiň goragçylary, Beýik Watançylyk urşunda gazanylan Ýeňşiň 75 ýyllygynyň hormatyna guralýan dabaraly harby ýörişden buýsanç bilen geçýärler. Olar hem beýleki bölümleriň şahsy düzümleri ýaly, öňlerinde goýlan wezipeleri üstünlikli çözýärler.
Münberiň öňünden jebis hatarlar bilen harby deňizçiler geçýärler. Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Hazar deňzinde Watanymyzyň serhetleriniň goragynda durup, ýurdumyzyň howpsuzlygyny, türkmen halkynyň parahatçylygyny we asudalygyny üpjün edýän Harby-Deňiz Güýçleriniň abraýy ýokary galdy.
Olaryň yzy bilen meýdançadan artilleriýa diwizionynyň şahsy düzümi geçip barýar. Olar ençeme gezek ýokary ussatlyk hem-de nyşanalary ýok etmek başarnyklaryny görkezdiler.
Ýeňiş ýörişini raýat goranyş we halas ediş batalýonynyň harby gullukçylary buýsançly gadamlary bilen bezeýärler. Olar adatdan daşary ýagdaýlarda hem-de şolaryň ýetiren netijelerini aradan aýyrmakdan dessin kömek bermegiň usullaryny ussatlarça ele alýarlar.
Olaryň yzy bilen «Türkmen edermen» ýörite maksatly batalýony geçýär. Ýörite düzümleriň esasy aýratynlyklary söweşjeň, nazaryýet we beden taýýarlygynyň ýokary derejesidir, olaryň işiniň esasy ýörelgesi bolsa söweşjeň wezipeleri çözmekde dessinlikdir, edermenlikdir we gaýduwsyzlykdyr. Bu toparyň nyşanynyň gujurly alabaý bolmagy tötänden däldir. Onda şu häsiýetleriň hemmesi utgaşýar.
Dabaraly ýörişi Beýik Watançylyk urşy ýyllarynda edermenlik görkezen atly toparyň eginbaşynda türkmen esgerleriniň dowam etdirmegi Ýeňşiň 75 ýyllygyna bagyşlanyp guralýan bu ýörişiň hakyky bezegine öwrüldi. Ady rowaýata öwrülen bedewler türkmenleriň buýsanjydyr we şöhratydyr, halkymyzyň dünýä siwilizasiýasyna goşan uly goşandydyr. Köp asyrlaryň dowamynda ahalteke bedewleri edermen esgerleriň wepadar hemralary boldular.
Mälim bolşy ýaly, Beýik Watançylyk urşunyň başlan döwründe 97-nji we 98-nji türkmen atly diwiziýalary düzülýär. Diwiziýanyň türkmen ýigitleri urşuň iň bir aldym-berdimli ýerlerinde söweşip, türkmen ýigitlerine mahsus bolan gahrymançylyk görkezýärler. Bu diwiziýanyň merdana atçylary Stalingraddan Berline çenli söweş ýoluny geçdiler. Olaryň müňlerçesi söweşjeň ordenlere we medallara mynasyp boldular.
Dabaraly harby ýörişi Beýik Watançylyk urşuna gatnaşan harby tehnikalaryň hatary dowam edýär. Hataryň başynda «Gaz-67B» kysymly ulag geçýär. Bu ulag Beýik Watançylyk urşunda Gyzyl Goşunyň tehniki üpjünçiligine goýberilýär.
Uruş ýyllarynyň esasy ulag serişdeleriniň biri bolan «ZIS-5» kysymly ulaglar dabaraly harby ýörişi dowam edýärler. Ulagyň üstünde «Maksim» hem-de «DŞK» kysymly pulemýotlar bar. «URAL-ZIS» awtoulagyň binýadynda oturdylan, ady rowaýata öwrülen BM-13 «Katýuşa» ýaragy Beýik Watançylyk urşy döwründe sowet artilleriýa goşunlarynyň iň kämil söweşjeň awtoulagy hökmünde ykrar edildi. Häzirki döwürde bu söweşjeň awtoulag dabaraly harby ýörişiň aýrylmaz bölegine öwrüldi.
Dabaraly harby ýörişi T-34 kysymly, uruş ýyllarynyň orta güýçdäki meşhur tanklary dowam edýär. Bu tanklar Gyzyl Goşunyň tehniki kuwwatyna öwrüldi. Tanka garşy söweşmek üçin ulanylan «Su-100» kysymly özi ýöreýän artilleriýa gurnamasy bu ýerde guralan çäräniň ähmiýetini has-da artdyrýar.
Münberiň öňündäki baýramçylyk ýörişini «Hiç kim unudylanok, hiç zat ýatdan çykarylanok» diýen şygary bolan «Baky polk» atly herekete gatnaşyjylar dowam edýärler. Minnetdar nesiller öz merdana ata-babalaryny hormat bilen ýatlaýarlar, wepat bolanlaryň hatyrasyny belent tutup, olaryň edermenlikleriniň we gahrymançylyklarynyň öňünde baş egýärler. Halkymyz şu günki mukaddes günde öz Milli Gahrymanlarynyň atlaryny ebedileşdirip, bu halkara herekete goşulyşýar.
Urşa gatnaşanlaryň we tylda gaýratly zähmet çekenleriň köp sanly fotosuratlarynyň arasynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň atasy Berdimuhamet Annaýewiň suraty aýratyn hormat bilen göterilip geçildi. Gahrymanyň uruşdan dolanyp gelmegine onuň ähli maşgalasy sabyrsyzlyk bilen garaşypdy.
Milli Liderimiziň kakasy Mälikguly Berdimuhamedow 1944-nji ýylda 12 ýaşyndaka, «Köp ekeliň dänäni!» diýen örän täsirli goşgusyny ýazdy. Sada ýetginjegiň ýazan bu ýalkymly setirlerinde Ýeňiş gazanmak ugrunda duşmany ýok etmek üçin iň soňuna çenli ähli güýjüňi sarp etmäge çagyryş duýulýar.
Adamzat taryhynda iň ýowuz we gandöküşikli urşuň täsiriniň degmedik maşgalasy ýokdur — türkmen esgerleri Beýik Watançylyk urşunyň söweşlerinde başlaryny goýdular.
Häzirki nesiller halkymyzyň gaýduwsyz ogullarynyň öňünde öwezini dolup bolmajak borçludyr. Şoňa görä-de, biziň mukaddes borjumyz mähriban topragymyzda dabaralanýan parahatçylygy we ylalaşygy gözümiziň göreji ýaly goramakdan, Watanymyzyň abraýly şöhratyny artdyrmakdan ybaratdyr.
75 ýylyň geçendigine garamazdan, şol ýyllaryň gahrymançylykly taryhyny pederleriniň öçmez-ýitmez edermenligine buýsanç duýgularyny ýüreklerinde göterýän watandaşlarymyz hormat bilen hatyralaýarlar.
Beýik Ýeňşiň hormatyna guralýan dabaralar maý aýynyň gelmegi bilen ýurdumyzyň ähli künjeklerinde XX asyryň gazaply söweşlerinde edermenlik görkezen we mähriban ojaklaryna sag-aman dolanyp gelen, şeýle hem tylda zähmet çeken adamlara, söweşde wepat bolan esgerleriň ýanýoldaşlaryna hormat goýmak çäreleri ýaýbaňlandyryldy. Olar gije-gündiz yhlasly zähmet çekdiler.
Şäherleriň we obalaryň ilaty edermen Watan goragçylaryna belent hormatyň nyşany hökmünde Milli Gahrymanlaryň, 1941 — 1945-nji ýyllaryň urşunda mertlerçe wepat bolanlaryň hatyrasyna ýurdumyzyň dürli künjeklerinde dikeldilen ýadygärliklere gül desselerini goýdular. Hemme ýerde şöhratly senäniň hormatyna medeni çäreler, köpöwüşginli aýdym-sazly çykyşlar guraldy.
Şeýlelikde, biz täze taryhy eýýamda — Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Ýeňiş gününiň ýurdumyzda aýratyn dabaraly bellenilýändiginiň, onuň nesilleriň we döwürleriň aýrylmaz baglanyşygy bolýandygynyň, türkmen halkynyň parahatçylygyň, ylalaşygyň, ynsanperwerligiň we döredijiligiň ýörelgesine üýtgewsiz ygrarlydygynyň şaýady bolduk.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň durnukly ösüş üçin ählumumy howpsuzlygyň üpjün edilmegine gönükdirilen oňyn parahatçylyk söýüjilik syýasaty halkara jemgyýetçiligiň giň goldawyna eýe boldy hem-de türkmen döwletiniň halkara abraýyny pugtalandyrdy. Ýurdumyzyň hemişelik Bitaraplyk derejesi türkmenistanlylaryň häzirki we geljekki nesilleriniň parahatçylykly, bagtyýar durmuşynyň kepili bolup durýar.
Şeýle hem döwlet Baştutanymyzyň BMG-niň belent münberinden öňe süren we Milletler Bileleşiginiň giň goldawyna eýe bolan işjeň başlangyçlary hut şol asylly maksatlara gönükdirilendir. Bu gün Türkmenistan sebitara parahatçylyk dörediji merkez hökmünde ykrar edildi, ýurdumyz häzirki döwrüň möhüm meseleleriniň oňyn çözgüdini işläp taýýarlamaga işjeň gatnaşýar hem-de tutuş adamzadyň bähbidine oňyn halkara gatnaşyklaryň işjeňleşdirilmegine ýardam berýär.
Häzirki döwürde tutuş ýurdumyzda ýaýbaňlandyrylan giň gerimli özgertmeler hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň şöhratly pederlerimiziň beýik ynsanperwerlik we döredijilik däplerine eýerýän döwlet syýasatynyň esasy alamatydyr.
Halkymyzyň gazanýan üstünlikleri öz janyny gaýgyrman, mukaddes Ýeňşi ýakynlaşdyran ähli türkmen esgerlerine bolan uly hormatyň nyşanydyr. Çünki olaryň söweşjeň we zähmet edermenlikleri bu gün biziň bagtyýar durmuşymyzyň, geljege tarap gadam urýan döwletimiziň erkin ösüşiniň kepiline öwrüldi.
Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň «Göreldeli» harby orkestri Ýeňiş güni mynasybetli belent ruha beslenen watansöýüjilik aýdymyny ýerine ýetirýär.
Türkmen halkynyň asuda asmanyň astynda bagtyýar durmuş, erkin, garaşsyz döwlet baradaky köpasyrlyk arzuwynyň amala aşandygyny alamatlandyrýan älemgoşar öwüşginli feýerwerk şu günki guralan baýramçylyk dabaralarynyň jemlenmesine öwrüldi.
Milli Gahrymanlara baky hormat we şöhrat bolsun! Olaryň Watana wepalylygynyň, durnuklylygynyň, edermenliginiň hem-de gaýduwsyzlygynyň, biziň bagtyýar durmuşymyz we nurana geljegimiz üçin bitiren hyzmatlarynyň öňünde baş egýäris!
Şeýle hem ýadygärlikler toplumynyň öňündäki meýdançada gurnalan uruş günleriniň sahnalaşdyrylan düşelgesi hem-de uruş günleriniň ýaýbaňlandyrylan meýdan aşhanasy çärä gatnaşyjylar üçin özboluşly sowgat boldy. Şol döwrüň esger egin-eşigini geýnen ýaş Watan goragçylary bu ýere ýygnananlara uruş döwrüniň gaplaryna guýlan esger naharlaryndan datmaga paýladylar.
Şu pursatlarda ýaňlanan aýdymlar, uruş ýyllarynyň äheňleri astynda ýerine ýetirilen tanslar Ýeňiş gününiň şatlygyna hem-de tolgundyryjy duýgularyna beslenen baýramçylyk dabarasyna aýratyn öwüşgin çaýdy, ýowuz günleriň synagyndan geçen hem-de geljekki nesilleriň bagtyýarlygynyň hatyrasyna ähli kynçylyklara döz gelen ruhubelent adamlary şöhratlandyrdy.
Copyright 2012-2020 Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi - Türkmenistan bu gün


c: text/html

text:
Hazarýaka döwletleriň ygtyýarly wekilleriniň duşuşygy
2020-nji ýylyň 31-nji ýanwarynda paýtagtymyzda Hazar deňzinde gözleg we halas ediş işlerini geçirmek babatda hyzmatdaşlyk etmek hakynda hökümetara Ylalaşygyň taslamasyny ara alyp maslahatlaşmak boýunça Hazarýaka döwletleriň ygtyýarly wekilleriniň ikinji duşuşygy tamamlandy.
Azerbaýjanyň, Eýranyň, Gazagystanyň, Russiýanyň we Türkmenistanyň wekilleriniň gatnaşmagynda geçirilen bu çäre hormatly Prezidentimiziň tabşyrygy boýunça Daşary işler ministrligi, Hazar deňzi instituty hem-de Senagat we kommunikasiýa ministrliginiň «Türkmendeňizderýaýollary» agentligi tarapyndan guraldy.
2010-njy ýylyň noýabr aýynda Azerbaýjan Respublikasynyň paýtagty Baku şäherinde geçirilen III Hazar duşuşygynda döwlet Baştutanymyz Hazar deňzinde adatdan daşary ýagdaýlaryň öňüni almak we olary aradan aýyrmak ulgamynda bäştaraplaýyn ylalaşygy işläp taýýarlamak başlangyjy bilen çykyş etdi.
IV Hazar duşuşugyna çenli üstünde işlemek tamamlanylan bu resminama 2014-nji ýylyň sentýabr aýynda Astrahan şäherinde (Russiýa Federasiýasy) gol çekildi. Hazarýaka döwletleriň Baştutanlarynyň ýokary derejeli duşuşygynyň jemleri boýunça gol çekilen Maglumatynda bu resminamanyň ähmiýeti aýratyn bellenildi.
Soňra, 2018-nji ýylyň awgust aýynda Gazagystanyň Aktau şäherinde geçirilen Hazarýaka döwletleriň Baştutanlarynyň V duşuşygynda hormatly Prezidentimiz öz çykyşynda bu möhüm meselä ýene ünsi çekdi.
«Hazar deňziniň giňişliginiň aglaba böleginiň umumy suw giňişligi bolup durýandygyny nazara almak bilen, bu ugurda mundan beýläk-de işleri geçirmek zerurdyr. Adatdan daşary ýagdaýlara täsir etmek hem deňizde gözleg-halas ediş işlerini geçirmegiň möhüm bölegi bolup durýar. Şunuň bilen baglylykda, Hazarda gözleg we halas ediş işleri ulgamynda bäştaraplaýyn Ylalaşygy işläp taýýarlamak aýratyn möhüm häsiýete eýedir” diýip, döwlet Baştutanymyz nygtady.
Şu başlangyja laýyklykda türkmen hünärmenleri Hazar deňzinde ylmy barlaglary geçirmek babatda hyzmatdaşlyk etmek hakynda Hazarýaka döwletleriň Hökümetleriniň arasyndaky Ylalaşygyň taslamasyny taýýarladylar, ol Azerbaýjan Respublikasynyň, Eýran Yslam Respublikasynyň, Gazagystan Respublikasynyň we Russiýa Federasiýasynyň degişli edaralaryna iberildi. Bu resminamany ylalaşmak boýunça bilermenleriň birinji duşuşygy geçen ýylyň mart aýynda Aşgabatda geçirildi.
Şu gezekki iki günlük gepleşikleriň tapgyrynyň barşynda — bu bäştaraplaýyn Ylalaşygyň halkara deňiz hukugynyň umumy ykrar edilen kadalaryna, deňizde gözleg we halas ediş işlerini geçirmek boýunça Halkara konwensiýasynyň (CAP Konwensiýasy), şeýle hem deňizde adam ömrüni gorap saklamak boýunça Halkara konwensiýanyň (SOLAS) we beýleki resminamalaryň esasy düzgünlerine laýyk getirilmegi hünärmenleriň düýpli ara alyp maslahatlaşmalarynyň esasy meselesi boldy.
Hormatly Prezidentimiziň belleýşi ýaly, türkmen paýtagty halkara duşuşyklaryň we forumlaryň geçirilýän merkezi hökmünde barha uly abraýa eýe bolýar, şol forumlarda syýasy, ykdysady we medeni durmuş, şol sanda Hazar deňzi boýunça möhüm meselelere garalýar.
Ýaňy-ýakynda, 27—29-njy ýanwar aralygynda Aşgabatda Hazar deňzinde gämi gatnawynyň howpsuzlygyny üpjün etmek ulgamynda hyzmatdaşlyk hakynda Teswirnamanyň taslamasyny ara alyp maslahatlaşmak boýunça Hazarýaka döwletleriň ygtyýarly wekilleriniň altynjy duşuşygy geçirildi.
Şu günki mejlise gatnaşyjylar ara alyp maslahatlaşmalary jemläp, kenarýaka ýurtlaryň hyzmatdaşlygynyň häzirki zaman kadalaşdyryş-hukuk binýadyny yzygiderli kemala getirilmeginiň möhümdigini ýene bir gezek nygtadylar.
Täze Ylalaşygyň taslamasy boýunça garaýyşlary ylalaşmak işleri hem tamamlanyp barýar, oňa gol çekilmegi Hazarda gözleg-halas ediş işlerini geçirmekde degişli ygtyýarly edaralaryň arasynda hyzmatdaşlygyň çuňlaşdyrylmagyna ýardam eder hem-de milli Liderimiziň nygtaýşy ýaly, adatdan daşary ýagdaýlara täsir etmegiň netijeli guralyny döretmegiň ýolunda möhüm ädim bolar.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
keshe 21:03
-
-
Tarazda 9 el ókilderiniń qatysýymen agrohımııalyq forým ótip jatyr
TARAZ. QazAqparat – Tarazda Azııanyń 8-shi agrohımııalyq forýmy ótýde. Oǵan Qazaqstan, Reseı, Ýkraına, Belarýs, Ózbekstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan, Aýǵanstan, Lıtva elderiniń aýyl sharýashylyǵy qurylymdary men mıneraldy tyńaıtqyshtar óndirýshi zaýyttarynyń ókilderi qatysýda, dep habarlaıdy QazAqparat oblys ákiminiń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Aıta keteıik, atalǵan shara bıyl besinshi jyl qatarynan álemdegi eń úlken fosforıt basseıni bar, elimizdiń hımııa ındýstrııasyn damytý ortalyǵy bolyp sanalatyn Jambyl oblysynda uıymdastyrylýda. Forýmdy ótkizýge Mıneraldy tyńaıtqyshtardyń iri óndirýshileri – «Qazfosfat» JShS, «EvroHım» MHK AQ, «QazAzot» AQ jáne «Marker Grýpp» aqparattyq-taldaý kompanııasy muryndyq bolyp otyr.
«Qazfosfat» JShS Bas dırektory Muqash Eskendirovtiń aıtýynsha, sharany ótkizýdegi basty maqsat – agrohımııalyq salanyń kómegimen topyraqtyń qunarlylyǵyn, aýyl sharýashylyǵy óndirisiniń ónimdiligi men tıimdiligin arttyrý, AÓK agrohımııalyq ónimniń ishki suranysyn eseleý.
«Biz tek birlese jumys jasasaq qana agrohımııalyq keshen júıesin adan ári damyta alamyz», - dedi M.Eskendirov.
Forým jumysyna Jambyl oblysynyń ákimi Berdibek Saparbaev arnaıy qatysyp, quttyqtaý sóz sóıledi.
- Hımııa salasy úshin paıdaly qazbalar qorynyń 75 paıyzy Jambyl oblysynda shoǵyrlanǵan. Bul oraıda ónerkásiptik ónim eksportynyń 30 paıyzy «Qazfosfat» JShS-niń zaýyttaryna tıesili. Bul forým elimizdiń agrarlyq-ónerkásiptik keshenin damytýǵa aıtarlyqtaı serpin beredi dep úmittenemin, - dedi B. Saparbaev.
Jambyldyq sharýa qojalyq basshysy Hamıtolla Baınazarov qant qyzylshasyn ósirý úshin mıneraldy tyńaıtqyshtardy satyp alýǵa sýbsıdııa mólsherin ulǵaıtý, tuqymdy kúzde emes, kóktemgi egis aldynda alý máselesin kóterdi.
Sondaı-aq, «AÓK qazaqstandyq iskerlik keńesi» qaýymdastyǵynyń basqarma tóraǵasy Arman Evnıev «agroındýstrıaldy Qazaqstan 2030» strategııalyq bastamasy týraly jan-jaqty túsindirdi.
Berdibek Saparbaev A.Evnıevtiń óńirlik klasterlerdi qurý ıdeıasyn qoldady. - Bizdiń oblysta ıeliginde 5-10 gektar jeri bar 18 myńnan astam sharýa qojalyǵy tirkelegen. Olardyń aınalym qarajaty, tehnıkalyq áleýeti, sapaly tuqym men tyńaıtqyshtardy satyp alý múmkindigi joq. Biz olardy irilendire otyryp, kooperatıvter qurý jumystaryn júrgizetin bolamyz, - dedi B. Saparbaev.
Agrohımııalyq forým agroónerkásiptik jáne agrohımııalyq bıznesti júrgizýdiń ozyq ádisterin, tyńaıtqyshtardy qoldanýdyń zamanaýı ádisterin jáne agronomııalyq ǵylymdy damytýdyń asa mańyzdy máselelerin talqylaýǵa múmkindik berdi.
- Marqum bolǵan 3 jambyldyq dáriger memlekettik nagradalarmen marapattaldy
- Jambyl oblysy veterınarııa basqarmasyna jańa basshy keldi
- Jyl basynan beri jeńil ónerkásip óndirisiniń kólemi 8% artty
- Qostanaı oblysynda jyl sońyna deıin 50 myń avtokólik qurastyrylady
- Japonııa Qazaqstannan baǵaly delıkates óndirý úshin jylqy etin satyp alady
- AShM jer qatynastary salasyn tsıfrlandyrý jónindegi zań jobasyn Májiliske engizbek
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Köwata gowagy
Ýerasty kölli bu gowak Aşgabatdan 90 km günbatarda, Ahal welaýatynyň Bäherden etrabynda ýerleşýär. Ol tebigatyň seýrek duş gelýän geologik ýadygärliklerine degişlidir. Gowagyň umumy uzynlygy 230 m, ini 57 m, beýikligi bolsa 20 m barabardyr.
Gowagyň düýbi iri hek daşlary bilen örtülendir. Gowagyň töründe, esasy girelgeden 60 m aşakda, uzynlygy 72 m, giňligi 30 m, meýdany 108 inedördül m we ortaça çuňlugy 10 m bolan gowşak minerallaşan kükürt wodorodly köl ýerleşýär. Kölüň suwunyň ýylylygy ortaça + 37°C deňdir. Onuň özüne çekijiligi mawy reňkli suwunyň ynsan saglygyny berkidiş güýjüniň bolmagy bilen düşündirilýär. Kölüň suwy irki döwürlerden bäri derman hasap edilýär. Onuň düzüminiň derňewi ilkinji gezek 1887-nji öwrenilipdir.
Soňky geçirilen ylmy barlaglar suwuň düzüminde himiki elementleriň çylşyrymly utgaşmalarynyň bardygyny görkezdi. Suwuň düzüminde tapylan 27 sany himiki elementleriň arasynda bejeriş häsiýetli maddalar hem köpdür.
Köwata gowagy Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna girizilen görnüşiniň ýarganatlaryň uly toparynyň ýaşaýan ýeri hökmünde hem meşhurdyr. Zyýanly mör-möjekleri ýok etmekde olaryň ähmiýeti örän ulydyr.
Häzirki wagtda bu ýerde syýahatçylary kabul etmäge niýetlenen şertleriň ählisi diýen ýaly döredilendir. Şoňa görä-de ol häzirki döwürde sagaldyş maksady bilen syýahatçylaryň uly akymyny kabul etmek bilen diňe bir döwletimizde däl, eýsem ýurdumyzyň daşynda-da has meşhurdyr.
Bu gowak häzirki wagtda sagaldyş maksady bilen gelýän syýahatçylaryň uly toparlaryny yzygiderli kabul edýär. Köwata gowagynyň düýbi gümmezinden gaçýan hek daşlar bilen örtülen, hek daşlaryna kükürtli suwlaryň edýän täsirleri netijesinde himiki täsirleşmeler şu wagt hem geçip dur. Ylmy barlaglaryň tassyklamagyna görä, ýerasty kölüniň suwy ynsan saglygyny berkitmekde örän täsirlidir.


text:
Kosmonawtika güni
Kosmonawtika güni —1961-nji yylyn 12nji aprelinde Ýuriý Gagarin dunyade ilkinji bolup,yerin dashynda ya-da kosmosda aylanan adamdyr.Yagny,ol Gazagystanyn chaginde yerleshyan "Baykonur"kosmodromyndan uchup,kosmosda 108 minutlap bolupdyr.Netijede,önki Sowet Soyuzynda 1962nji yylyn 12nji aprelinden bashlap, SSSR-ñ Yokary Sowet Prezidiumyn karary bilen"Kosmonawtika guni"diyilip,bellenilyar.Yuriy Gagarin 1934nji yylda dogulyp,1968nji yylda(34 yashynda)uchushlaryn birinde raketada topliwo(nebit)yetmänligi sebapli uchary yere gonup yetishman,aradan chykyar.


text:
Sel sergeldeńi: B.Ótemuratovtyń qorynan eltaılyqtarǵa 50 myń teńgeden beriledi
Shymkent irgesindegi selden zardap shekken aýyl turǵyndaryna Bolat Ótemuratovtyń qorynan 50 myń teńgeden bólindi.
Atap aıtqanda, tasqyn sý shaıǵan Eltaı aýylyndaǵy 91 otbasy múshelerine qor atynan 26 mln 500 myń teńge berildi, dep habarlaıdy QazAqparat.
Atalǵan shara qalalyq Tótenshe jaǵdaılar departamentiniń bastamasymen uıymdastyrylǵan. Departament qyzmetkerleri tasqynnan zardap shekken eldi mekendegi jaǵdaıdy baǵalap, úılerin sý shaıǵan otbasylardy anyqtaǵan bolatyn.
Qazaqstannyń Qyzyl Jarty aıy qoǵamdyq qorynyń ókilderi Eltaı aýylynyń 530 turǵynyna 50 myń teńgeden berip, aqsha salynǵan bank kartalaryn tabystady. Qaladaǵy karantındik sharalardy eskere otyryp jáne adamdardyń jappaı jınalýyn boldyrmaý úshin kómek kartalary zardap shekken otbasylarǵa aýlalardy aralaý ádisimen jeke qolǵa berildi.
Bólingen qarajat adamdarǵa óz múlikterin ishinara qalpyna keltirýge, sel tasqyny kezinde búlingen zattardy aýystyrýǵa jumsalmaq. Sondaı-aq, turǵyn úıdi jóndeý úshin qurylys materıaldaryn satyp alýǵa jáne qajetti ónimder men taýarlardy satyp alýǵa jaratylmaq.


text:
Asqar Mamın Joshy handy ulyqtaý úshin naqty ne isteletinin aıtty
NUR-SULTAN. QazAqparat – Úkimet basshysy Asqar Mamın Joshy handy ulyqtaý isindegi jumystyń birneshe baǵytyn atady. Bul jumystar týraly Premer-mınıstr májilismen Baqytbek Smaǵulǵa bergen jaýabynda tolyǵyraq baıan etti, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«Birinshiden, jaqyn arada ótetin Nur-Sultan qalalyq onomastıkalyq komıssııasynyń otyrysynda elorda kósheleriniń birine Joshy hannyń atyn berý jáne eskertkish ornatý máselesi qaralady. Ekinshiden, Qaraǵandy oblysynyń ákimdigi 2020 jyly Qaraǵandyda Joshy hanǵa eskertkish ornatýdy usynyp otyr. Sonymen qatar, atalmysh ákimdik kelesi jyly Ulytaý aýdanynda Joshy hanǵa eskertkish ornatpaq. Odan bólek, Qazaqstannyń óńirlik deńgeıdegi týrıstik kartasy (TOP-50) obektileriniń tizimin jasaý kózdelgen. Atalǵan tizimde «Ulytaý» tarıhı-mádenı kesheni belgilengen, onda jylyna shamamen 10 myń adamdy qabyldaı alatyn kórneki oryndar, týrıstik baǵyttar men mýzeı boıynsha ekskýrsııalar týraly aqparatty qamtıtyn týrıstik qyzmetter usynylady», - delingen Úkimet basshysynyń jaýabynda.
Asqar Mamınniń habarlaýynsha, Mádenıet jáne sport mınıstrligi Joshy han men Alasha han kesenesiniń aýmaǵyn abattandyrý máselesin pysyqtap jatyr. Jospar boıynsha, Joshy han kesenesine jaqyn ornalasqan Joshy ordasy qalashyǵy zerttelip, Ulytaý óńiriniń arheologııalyq kartasy daıyndalmaq. Sondaı-aq, QHR, Iran jáne Túrkııa arhıvterinen alynǵan derekter negizinde Saraıshyq qalashyǵyna baılanysty qujattar jınaǵy shyǵarylady. Mınıstrlik odan bólek, Halyqaralyq Túrki akademııasymen birlesip 2020-2022 jyldary qosymsha birqatar arheologııalyq, etnografııalyq, antropologııalyq, ǵylymı-zertteý jáne basqa da jumystar júrgizýdi josparlap otyr.
«Tórtinshiden, Ulytaý óńiriniń týrıstik áleýetin damytý úshin aldaǵy jyly «Altyn Orda» ekspedıtsııasyn ótkizý, Ulytaý óńirinde respýblıkalyq mańyzy bar Alasha han, Joshy han, tarıhı jáne mádenı eskertkishteriniń aýmaǵynda vızıt-ortalyǵy men etnoaýyl qurý josparlanýda. Týrıstik baǵdarlar men soqpaqtar ázirlenip, kempıngtik turaqtar, týrısterge baratyn jerlerde sanıtarlyq-gıgıenalyq toraptar ornatylady. Baspasóz týrlary aıasynda Joshy hannyń kesenesin shetel jýrnalısteri baratyn obektiler qataryna engizý kózdelgen. Barlyq is-sharalardyń qorytyndysy boıynsha sheteldik BAQ-ta, «The Astana Times» gazetinde aǵylshyn tilinde, Qazaqstannyń shet elderdegi mekemeleriniń ınternet-resýrstarynda jáne memlekettik organdardyń resmı portaldarynda jarııalanymdar shyǵady», - deıdi Úkimet basshysy.
Asqar Mamın sondaı-aq, Qaraǵandy oblysynyń ákimdigi Qyzylorda, Jezqazǵan, Qaraǵandy, Nur-Sultan, Arqalyq qalalary men Ulytaý aýdany arasyndaǵy joldarǵa jóndeý jumystaryn júrgizetinin tilge tıek etti. Onyń habarlaýynsha, Almaty-Jezqazǵan, Shymkent-Jezqazǵan baǵyttary boıynsha avıareısterdi iske qosý máselesi pysyqtalýda.
«Besinshiden, bıyl óńirlik deńgeıde Taraz, Atyraý jáne Qaraǵandy qalalarynda ǵylymı konferentsııalar ótkizý josparlanyp otyr. Sharalar 2020 jyly Aqmola oblysynyń Býrabaı aýylynda jáne Óskemen, Pavlodar qalalarynda jalǵasady. Qazirgi ýaqytta Mádenıet jáne sport mınıstrligi Ulytaý óńiriniń tarıhı jáne mádenı kesenelerin ıÝNESKO dúnıejúzilik murasynyń tizimine engizý máselesin pysyqtaýda», - dep habarlaıdy Asqar Mamın.
Eske sala ketsek, osyǵan deıin Májilis depýtaty Baqytbek Smaǵul elordadaǵy kórnekti kóshelerdiń birine Joshy han esimin berýdi usynǵan bolatyn. Onyń sózine qaraǵanda, Altyn ordanyń 750 jyldyǵy aıasynda Joshy han, Alasha han kesenelerine keshendi túrde arheologııalyq, etnografııalyq zertteý jumystary júrgizilgeni jón. Kesenedegi tańbalar men jazýlardy tarıhı, tildik turǵyda zerttep, restavratsııa jáne konservatsııa jumystaryn júrgizý qajet.
- Eraly Toǵjanov Atyraýdaǵy epıdemıologııalyq ahýalǵa qatysty shuǵyl jıyn ótkizdi
- Qasym-Jomart Toqaev bılikke jańa kadrlar kerektigin aıtty
- Qasym-Jomart Toqaev: Kúmándi strategııalar men baǵdarlamalarǵa qarajat jumsaýǵa qaqymyz joq.
- Úkimet 5 kúnde pandemııamen kúrestiń jedel sheshimder algorıtmin daıyndaıdy
- Demalys degen sózdi umytyńyzdar – Prezıdent mınıstrler men ákimderge
- Qasym-Jomart Toqaev: Ákimder men mınıstrlerdiń bári de jazaǵa laıyq
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Ýerden 400 km töweregi uzaklykda Ýeriň daşyndan aýlanýan Halkara kosmos bekedindäki internetiň tizliginiň ýokarlandyrylandygy mälim edildi. NASA bu beket bilen has çalt aragatnaşygy ýola goýmak we geljekde ylmy-barlaglary gysga wagtda netijeli ýerine ýetirmek üçin internet tizligini iki esse ýokarlandyryp, 600 Mbps tizlige ýetirdi. Şeýle hem ýokary tizlikli internet aragatnaşygy geljekde gurulmagy maksat edinilýän “Gateway” bekedinde ulanyljak aragatnaşyk mümkinçilikleri üçin hem ähmiýetli bolar. Halkara kosmos bekedi bilen aragatnaşyk Ýeriň ýüzündäki antennalar hem-de Gözegçilik-maglumat geçiriji emeli hemralar (TDRS) arkaly üpjün edilýär. Kosmos bekedinden gelýän maglumatlar bu emeli hemralar arkaly Ýerdäki antennalara iberilýär. Bu ýerden bolsa adaty geçirijiler arkaly degişli merkezlere iberilýär. Şeýle çylşyrymlydygyna garamazdan, kosmos bekedi bilen Ýeriň arasyndaky aragatnaşyk bir sekuntdan hem az wagtda amala aşyrylyp bilinýär. Ýokarlandyrylan internet tizligi arkaly kosmos bekedinde iş alyp barýan kosmonawtlar has ýokary durulygyndaky wideolary we beýleki maglumatlary gysga wagtda Ýere ibererler. Halkara kosmos bekedinde dünýäniň dürli ýurtlaryndan astronomlar bolup, ol ýerde ylmyň birnäçe ugurlaryna degişli barlaglar geçirilýär. Beketde hemişe alty adam bolup, her kosmonawt ol ýerde 6 aý çemesi bolýar.
Internet tizligi ýokarlandyryldy
Tehnologiýa, bank tarapyndan 9 months agoTeswir ýazmak üçin Içeri gir→


text:
Ebedi Söz jan-ten bolýar
“Ozal-başda Söz bardy, Söz Hudaýdady, Söz Hudaýyň Özüdi. Ol ozal-başda Hudaýdady. Hemme zady Ol ýaratdy, ýaradylan zatlaryň hiç biri Onsuz ýaradylmady. Onda ýaşaýyş bardy, ýaşaýyş bolsa ynsanlaryň nurudy. Bu Nur garaňkylykda parlaýandyr, garaňkylyk oňa düşünip bilen däldir. Hudaý tarapyndan iberilen bir adam bardy, onuň ady Ýahýady. Ol güwälik etmäge, hemmeleriň özi arkaly iman etmegi üçin Nur hakda güwälik etmäge gelipdi. Onuň özi nur däldi, ol diňe nur hakda güwälik etmäge gelipdi. Ähli ynsanlary ýagtylandyrýan hakyky nur dünýä geldi. Ol dünýädedi, dünýä Ol arkaly ýaradylypdy, emma dünýä Ony tanamady. Ol Özüniňkilere geldi, Özüniňkiler Ony kabul etmediler. Emma Ol Özüni kabul edenlere, adyna iman edenlere Hudaýyň oglanlary bolma hukugyny berdi. Olar gandan, bedeniň islegi bilen ýa-da adamyň islegi bilen dogulman, eýsem, Hudaýdan doguldylar. Söz jan-ten bolup aramyzda ýaşady…


text:
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
18:21
-
-
-
-
Qyzylordada ındorhokkeıden el birinshiliginiń jeńimpazdary anyqtaldy
QYZYLORDA. QazAqparat - Qyzylorda qalasynda ındorhokkeıden jigitter men qyzdar arasynda QR chempıonaty máresine jetti, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Sońǵy aınalym oıyndaryna Almaty qalasy jáne Almaty, Aqtóbe, Batys Qazaqstan, Jambyl jəne Qyzylorda oblystarynyń komandalary qatysty. Jarys nətıjesinde Qyzylordanyń «Qaısar» jigitter jəne qyzdar komandalary jeńimpaz atandy. Qos komanda ındorhokkeıden bıyl besinshi mərte jeńimpaz tuǵyrynan kóterildi.
Jigitter arasynda Baqytbek Sərsenbaıuly (qaqpashy), Ǵalymjan Əlıev, Nurhan Sansyzbaev jəne Dəýletbek Əlıev jaqsy oıyn órnegimen jankúıer kózine tústi. Al qyzdar arasynda Alısa Chepkasova, Gýzal Bahabaddın, Əıgerim Mahanova jəne Gúlnara Imanǵalıeva ózderiniń sheberlik deńgeıi joǵary ekenin taǵy bir márte dáleldeı tústi.
Aıta keteıik, 2020 jyldyń aqpan aıynda ındorhokkeıden álem chempıonaty ótedi. Sońǵy aınalym barysynda dúbirli dodada el quramasy sapynda baq synaıtyn oıynshylar quramy jasaqtaldy.
Qazaqstan chempıonatynda jigitter arasynda Almaty jáne Batys Qazaqstan oblystarynyń komandalary ekinshi jáne úshinshi oryndarǵa ıe boldy. Al qyzdar arasynda Almaty jáne Jambyl oblystary úzdik úshtikten kórindi.Budan buryn Qyzylordada ındorhokkeıden el birinshiligi bastalǵanyn habarlaǵan edik.
- Monıtorıng toby Qyzylorda dárihanalaryna tekserý júrgizdi
- Sot sheshimimen «Manchester Sıtı» keler jyly Chempıondar lıgasyna qatysatyn boldy
- Bul qıyndyqty birlesken is-áreketimizben jeńetin bolamyz - Jumabaı Jaqyp
- Afına marafony 2020 jyldyń sońynda ótedi
- Gandboldan álem chempıonatyna qatysatyn 30 komanda anyqtaldy
- Mańǵystaý oblysynda bokstan 3 bapker koronavırýstan qaıtys boldy
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Takmynan 1 aý mundan ozal, Berdimuhamedowyň ýakyn garyndaşy we onuň maşgala agzalary Türkmenabat-Aşgabat arasynda gatnaýan bir uçary tutuşlygyna ýapdyryp, onda diňe özleri uçýar. Häkimiýetler bu reýsde uçmaly 160-dan gowrak ýolagçynyň ählisini uçardan düşürýär. Berdimuhamedowyň uçar ýapdyran garyndaşlary Köýtendaga syýahata baryp, şondan yzyna, Aşgabada dolanýan ekeni. Bu barada Azatlygyň biri-birinden garaşsyz çeşmeleri habar berdi.
Читайте также на русском
Azatlygyň çeşmesi Lebap welaýatynyň aeroportyndaky howa gatnawlaryndan jogapkär bir işgäre salgylanyp beren maglumatynda giňişleýin gürrüň berdi:
“Waka mundan bir aý çemesi ozal bolupdyr. Prezidentiň ýakyn garyndaşy, tutuş maşgalasy bilen, Köýtendaga 4 günlügine ýörite uçarda dynç alşa barypdyr. Haçan-da yzlaryna dolanmakçy bolanlarynda, ýörite uçar wagtynda gelmänsoň, adaty uçuşy ýerine ýetirýän ýolagçy uçaryň ýolagçylaryny uçurman, prezidentiň garyndaşynyň tutuş maşgalasyny uçuryp goýberipdirler. Ýolagçylara-da hiç hili düşündiriş berilmändir” diýip, çeşme belledi.
Köýtendag etraby Lebap welaýatynda ýerleşýär. Ol syýahatçylar üçin gelim-gidimli ýerleriň biri hasaplanýar.
Çeşmäniň sözlerine görä, prezidentiň ýakyn garyndaşlary döwlet myhmanhanasynda düşleýär. Olar Türkmenabadyň aeroportundan Köýtendaga harby bolmadyk dik uçarda iberilýär; gaýdýançalar etrabyň çäginde raýatlaryň hereketi çäklendirilýär, polisiýa berk gözegçiligi ýola goýýar.
Azatlygyň ýagdaýdan habarly ikinji çeşmesi “uçar galmagaly” barada has giňişleýin gürrüň berdi:
“Üç hepde çemesi mundan öň Lebapdan Aşgabada uçmaly reýsiň 160-dan gowrak ýolagçysy uçardan düşürilýär. Ol uçary prezidentiň garyndaşlary tutuş ýapdyryp, diňe özleri uçup gaýdýar. Reýsden ýolagçylary düşürmände-de, uçarda şolara ýeterlik orun bardy. Muňa garamazdan, hemmäni uçardan düşürtdiler” diýip, çeşme aýtdy.
Onuň sözlerine görä, uçardan düşürilen ýolagçylar bu ýagdaýa nägilelik bildirýär. Olar Türkmenabadyň aeroportunyň başlygyna jem bolup, şikaýat bilen arz edýärler:
“Aeroportuň başlygy merkeze (Türkmenhowaýollarynyň baş edarasyna – red.) jaň edýär, ýöne merkezdäkiler-de raýatlary kanagatlandyrýan jogap berip bilmeýär. [Uçardan düşürilen ýolagçylara] ertire çenli garaşmak tabşyrylýar” diýip, çeşme belledi.
Şondan soň aeroportda aç-açan nägilelik başlaýar. Howa menziliniň howpsuzlyk işgärleri dawanyň ula ýazjagyny aňyp, täzeden merkeze çykyp, şol gün üçin goşmaça uçar goýberilmegini soraýar, ýöne olaryň haýyşy-da netije bermeýär.
“Şeýlelikde, uçardan düşürilen ýolagçylar Lebapdan Aşgabada ertesi güni uçýar, zerur işi bolanlar Aşgabada taksili gaýdýar” diýip, çeşme belledi.
Prezident Berdimuhamedowyň dogan-garyndaşlary we beýleki maşgala agzalary hakynda jemgyýetçilige elýeterli maglumat köp däl. Wagtal-wagtal döwlet telewideniýesinde onuň agtyklary we beýleki käbir maşgala agzalary bilen düşen wideolary köpçülige görkezilýär. Ýöne soňky döwürde onuň ogly Serdar Berdimuhamedow Türkmenistanyň syýasy sahnasynda has işjeň rol oýnap başlady. Ol martda geçirilen iň soňky parlament saýlawlarynda deputatlyga saýlanansoň, yzýany Türkmenistanyň daşary işler ministriniň orunbasary wezipesine bellenildi. Ondan daşgary Serdar Berdimuhamedow soňky döwürlerde has-da ýygy-ýygydan Türkmenistanyň adyndan daşary ýurtlara sapar edip, halkara derejesindäki ýygnaklarda türkmen wekiliýetine baştutanlyk edýär.
Lebap welaýatynyň administratiw merkezi Türkmenabat şäheri bolup, ol Aşgabatdan 600 kilometr çemesi aradaşlykda ýerleşýär.
Köýtendagda tebigy goraghanalar, dag gerişleri, gowaklar, ýylysuw çeşmeleri, şeýle-de Türkmenistanyň 3200 metrlik iň belent Aýrybaba belentligi, dag gaýalarynyň ýüzünde 150 million ýyllyk dinozawrlaryň aýak yz galyndylary ýerleşýär.


text:
Ógeı sheshesi men onyń anasyn sabaǵan túrkistandyqqa izdeý salyndy
NUR-SULTAN. QazAqparat – Túrkistan oblysy Keles aýdanynda eki áıeldi uryp-soqqan kúdiktige izdeý salyndy, dep habarlaıdy QazAqparat Túrkistan oblysynyń Polıtsııa departamentine silteme jasap.
«Túrkistan oblysynda polıtsııa qyzmetkerleri eki áıeldi uryp-soǵý faktisi boıynsha sotqa deıingi tergeý jumystaryn bastady. Buǵan deıin áleýmettik jelide qan-josa bolǵan qart ájeı men eresek áıeldiń beınejazbalary taraǵan edi. 2019 jyldyń 15 tamyzynda Keles aýdandyq polıtsııa bólimshesine eki áıeldiń tán jaraqatymen aýrýhanaǵa túskeni habarlandy», - delingen oblystyq departament habarlamasynda.
Oqıǵa ornyna kelgen polıtseıler tamyzdyń 14-inen 15-ine qaraǵan túni Keles aýdany turǵynynyń úıge basa-kóktep kirip, ógeı sheshesi men onyń anasyn sabap, qashyp ketkenin anyqtady.
«Bul fakt QR Qylmystyq Kodeksiniń 107-baby «Densaýlyqqa qasaqana aýyrlyǵy ortasha zaqym keltirý» jáne 149-baby «Turǵynjaıǵa qolsuǵylmaýshylyqty buzý» boıynsha sotqa deıingi tergeý reestrine tirkeldi. Qazirgi ýaqytta sotqa deıingi tergeý jumystary júrip jatyr jáne onda oqıǵanyń mán-jaıy anyqtalady. Kúdiktige izdeý salyndy», - dep habarlady Túrkistan oblysynyń Polıtsııa departamenti.
- Atyraýda qaraýsyz qalǵan úı órtendi
- Túrkistandyq dárihanalar 2 tonna dári-dármekpen tolyqty
- Aqtóbe aýrýhanasynyń bas dárigerin áriptesteri aqtyq saparǵa shyǵaryp saldy
- Aqtóbede eki adam sýǵa batyp ketti
- Almatyda erli-zaıypty zeınetkerlerdi óltirgen kúdikti ustaldy
- Túrkistandyq kásipker aýdan aýrýhanasyna ottegi apparattaryn syılady
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň başlygynyň 2019-njy ýylyň 5-nji dekabrynda çykaran 142 belgili buýrugy
Ýük gümrük deklarasiýasyny doldurmagyň tertibini tassyklamak barada
Türkmenistanyň Gümrük kodeksiniň 75-nji maddasynyň ikinji bölegine laýyklykda we «ASYCUDA World» atly utgaşdyrylan gümrük maglumat ulgamynyň ornaşdyrylmagy bilen bagly ýük gümrük deklarasiýasyny doldurmagy düzgünleşdirmek we kämilleşdirmek maksady bilen,
BUÝURÝARYN:
1. Ýük gümrük deklarasiýasyny doldurmagyň tertibini tassyklamaly (goşulýar).
2. Türkmenistanyň Adalat ministrliginde 2011-nji ýylyň 25-nji iýunynda 576 bellige alyş belgisi bilen döwlet belligine alnan, «Ýük gümrük deklarasiýasyny we üstaşyr deklarasiýasyny doldurmagyň tertibi hakynda gollanmany tassyklamak barada» Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň başlygynyň 2011-nji ýylyň 8-nji iýunynda çykaran 193 belgili buýrugyny güýjüni ýitiren diýip ykrar etmeli.
3. Şu buýrugyň birinji we ikinji böleklerini 2020-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan herekete girizmeli.
4. Şu buýrugy Türkmenistanyň gümrük edaralaryna ýerine ýetirmek üçin ibermeli.
5. Şu buýrugyň döwlet belligine alnan gününden başlap, 10 (on) iş gününiň dowamynda resmi çap edilmegini üpjün etmeli we bu barada Türkmenistanyň Adalat ministrligine habar bermeli.
6. Şu buýrugyň ýerine ýetirilişine Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň başlygynyň orunbasarlary we gümrükhanalaryň başlyklary gözegçilik etmeli.
Gullugyň başlygy M. Hudaýkuliýew


text:
11 Maýsym, 2020 NEWS
Altaı Kólginov astanalyqtarǵa úndeý jasady (vıdeo)
ktk.kz
Nur-Sultan qalasynyń ákimi Altaı Kólginov astanalyqtarǵa úndeý jasady.
"Biz tarıhymyzda alǵashqy ret 3 aıdan astam ýaqyttan beri karantın rejıminde ómir súrip kelemiz. Tótenshe jaǵdaı kezeńin bastan keshirdik. Qatań tártiptiń arqasynda, ózin-ózi oqshaýlaýdyń nátıjesinde biz qaýipti kezeńnen óttik.
Qazirgi ýaqytta kóptegen kásiporyndar jumysyn jandandyrdy. Azamattar jumysyna qaıta oraldy. Qoǵamdyq kólikter qaıta júrýdi bastady. Saıabaqtar men qoǵamdyq oryndar esigin qaıta ashty.
Árıne osyǵan sáıkes azamattardyń da sany kóshede kóbeıdi. Degenmen, azamattardyń kóbeıýine baılanysty qaýip arta túsýde. Birneshe máselege kóńil aýdarýdy suraımyn" dep jazdy Kólginov óziniń Instagram paraqshasyna.
Posmotret etý pýblıkasııý v Instagram
Biz tarıhymyzda alǵashqy ret 3 aıdan astam ýaqyttan beri karantın rejıminde ómir súrip kelemiz. Tótenshe jaǵdaı kezeńin bastan keshirdik. Qatań tártiptiń arqasynda, ózin-ózi oqshaýlaýdyń nátıjesinde biz qaýipti kezeńnen óttik. Qazirgi ýaqytta kóptegen kásiporyndar jumysyn jandandyrdy. Azamattar jumysyna qaıta oraldy. Qoǵamdyq kólikter qaıta júrýdi bastady. Saıabaqtar men qoǵamdyq oryndar esigin qaıta ashty. Árıne osyǵan sáıkes azamattardyń da sany kóshede kóbeıdi. Degenmen, azamattardyń kóbeıýine baılanysty qaýip arta túsýde. Birneshe máselege kóńil aýdarýdy suraımyn.
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir


text:
Ǵabbas Qabyshuly, jazýshy: Qoǵamda qul minezden arylatyn qulyq joq
Ádildik pen týrashyldyq «Qyzyl kitapqa» enýdiń az-aq aldynda turǵan qasıetter desek, sóz ustaǵan qaýym ásire aıttyń dep sóge qoımas. Pikiri myǵym, ustanymy berik adamdardyń qatary saýsaqpen sanarlyq ekenin ózderi de moıyndaıdy osy kúni. Esimi sanaýlylar tiziminiń bas jaǵynan tabylatyn azamattardyń biri – kórnekti pýblııst, satırık Ǵabbas aǵa Qabyshuly. Qalamgermen suhbattasýdy oıǵa alǵannan bastap-aq áńgimeniń korrespondent pen respondent arasyndaǵy suhbatqa uqsaı qoımaıtynyn ishimiz sezdi. Ǵumyrynyń 60 jylyn qazaq pýblııstıkasynyń damýyna arnaǵan qart jýrnalıst pen sala tabaldyryǵyn keshe attaǵan jas jýrnalıstiń áńgimesi qaǵaz ben qalamnyń aınalasymen shektelgen joq. Jazýshy ótken men búgindi salmaqtap, bolashaǵy tuman til men dil, keleshegi kúńgirt adamı qundylyqtar jaıly oılaryn ortaǵa saldy.
– Ospanhan Áýbákirov Jazýshylar odaǵynyń bir quryltaıynda qazaq satırasy týraly sóz bolǵanda esi shyǵyp: «Biz tiri ekenbiz, bar ekenbiz! Bizdi de eske aldy-aý!», – dep qatty qýanǵanyn sizdiń aýzyńyzdan estip edik. Qazir she? Bar ekenderińizdi sezinip júrsizder me?
– Bar ekenimizdi árqashan sezinip júremiz, sebebi úlken-kishi gázetterdiń bárinde derlik ázil-syqaqtyń «shaǵyn aýdany» – «mıkroraıon» bar. Bir ózi – bir teatr Myńbaı Rásh aǵamyz bastaǵan kári-jas kúlkishilerdiń ázil-ospaq, ájýá-syqaq óleń-áńgimeleri sonda azannan aqshamǵa deıin estilip turady. «Qazaq ádebıeti» gázetimizdiń arnaýly da turaqty beti «Qaljyń qalta» – soǵan birden-bir kýá. Al ol kýániń «Bıshi qaıyń» degen telpek kıip júretini – óz aldyna bir qyzyq. Redakııalyq alqa gázettiń árbir betine aıdar úlestirgende satırany bılep turǵan qaıyńǵa uqsatqan sııaqty. Máselen, «Erikti-eriksiz ezý» deı salsa ǵoı!..
Zamanynda kúlkiden zymyran jasaǵan «Ara» jýrnalymyz sońǵy shırek ǵasyrda shıyr-shıyr jol keship, jabylyp-ashylyp, aqyrynda, byltyrdan beri «Aıqyn» gázetiniń orta sheninde «páter jaldap turyp jatyr». Alaıda kúlkisi kúshti.
«Jas alash» gázetiniń «Sóz soıyly», Ospanhannyń kózi ǵoı oqyrman jurtymen burynǵysynsha jaqsy qarym-qatynasta. Tek bastapqy oryny, kóriner merzimi anda-sanda ózgerip qalady.
«Aıqynnyń» kúlki otaýy tigilgen ornynda, otaǵasy Shaıhyuly Ermahan inimniń jatysy myǵym.
«Egemen Qazaqstan» gázetiniń «Sóz soıyl» buryshy da kúlkige kende emes. Óleńmen de, qarasózben de qaǵytyp baǵady. Bul buryshtyń bir jaqsy qyry – ózimen on eki aı boıy shúıirkelesken ázil-syqaqshylardyń aty ozǵanyna jyl sońynda arnaýly syılyq beretini. Kúlkini qurmetteıtin ózge gázetterge ónege-aq!
Al endi jýrnal jaǵy desek, basqalardy aıtpaǵanda, ózimizdiń «Juldyz» satıraǵa selqos. 200 betten astam kóleminen kúlki otaýyna 4-5 betin qııar túri joq.
Kitap jaıyn surasań, baspalardan azdap bolsa da jazǵandarymyz jaryq kórip turady.
Osy hal-ahýalymyzdy kórip-bilip, artyq-aýysyn aıtatyn ádebı synshy búginde qasqaldaqtyń qanyndaı. Ospanhandy qýantqan – bilimdar, tanympaz Ánýar Álimjanov. Jazýshylar odaǵyna birinshi basshy bolyp kelgeninen keıingi quryltaıda jasaǵan baıandamasynda ázil-syqaq aýylymyzǵa at basyn ádeıilep buryp, barshamyzdyń aty-jónimizdi atap, eńbegimizdi jaqsy dep baǵalaǵan. Sodan beride quryltaılyq baıandamada, jyl qorytyndylarynda bizdiń barymyz rastalady. Jaqynda ǵana 2014 jyl qorytyndysynda baıandama jasaǵan Muhtar Sherim satıra myrzamen ádemi áńgimelesipti, rızamyz. Tek bir «no» bar, ol – maǵan marshal ataǵyn bergeni. Maqtanshaqtyq bizdiń el deńgeıindegi bir sıpat bolyp turǵanda maqtaǵany durys shyǵar desem de, ózimnen buryn basqalarǵa yńǵaısyz boldy-aý dep oılanyp qaldym. Basqalar dep otyrǵanym: meniń jasym 70-75-80-ge tolǵanda selt etpegen óz ólkemniń – Shyǵys Qazaqstannyń oblystyq ákimdigi jáne meni syrttaı alty jyl oqytyp, jýrnalshy dıplomyn bergen, alaıda sony umytqan qadirli uıamyz, ál-Farabı atyndaǵy Ulttyq ýnıversıtetimizdiń basshylyǵy.
Aıtpaqshy, ýnıversıtet «Ónegeli ómir» toptamasymen ózderiniń marqum túlekteri týraly kitap shyǵaryp keledi. Munysy – erekshe ıgilikti is! Shynaıy rızashylyq sezimimniń silteýimen byltyr ýnıversıtet rektoryna hat jazyp, sol toptamamen Ánýar Álimjanov týraly kitap shyǵarýdy keńes ettim jáne ol sharýanyń negizgi júgin kóterýge ázir ekenimdi aıttym. Lám-mım joq. Ýnıversıtettegi dástúr yńǵaıynda «Ánýar Álimjanov aýdıtorııasyn» ashsa da bolar edi. Álemniń alpys shaqty elinde bolyp, Túrki ǵalamyn, Qazaqstanyn, qazaǵyn nasıhattaǵan, ǵulama babamyz haqynda jazǵan «Ustazdyń oralýy» romany bastaǵan tarıhı týyndylary qyryqtan astam shetel tilderinde shyǵyp, halyqaralyq ádebı syılyqtarmen marapattalǵan qarymdy qalamger, kósemsóz sheberi, memleket jáne qoǵam qaıratkeri bolǵan Ánýar Turlybekulyn kim bilmeıdi? Ol sonaý stýdent shaǵynda, 1953 jyldyń kókteminde, ustazy Muhtar Áýezovti KGB-nyń qurýly qaqpanyna túsýden saqtap qalǵan Ánýar emes pe? Ol kúni keshe KSRO-ny ydyratý jónindegi sheshimge qol qoıǵan Ánýar Álimjanov emes pe?!. Álde Ánekeń de men sııaqty, ýnıversıtet túlekteriniń tiziminde joq pa eken?..
– Búginde ázil-syqaq teatrlarynyń qarasy qalyń. Sanyn aýyz toltyryp aıtqanmen, sapamen maqtana almaımyz. Sońǵy kezderi orys sózderin áńgime arasyna jóndi-jónsiz tyqpalap, kúldibadam qylyp sóıleýdi ádetke aınaldyrdy. Olardyń sahnaǵa alyp shyqqan dúnıelerine syn aıtyla qalsa, sapaly shyǵarma jazyp beretin satırıkterdiń joqtyǵyn, sondyqtan da ózderi jazýǵa týra keletinin aıtyp aqtalady. Jazyp ber nemese túzep ber dep aldaryńyzǵa keletini, aragidik izdeıtini bar ma?
– Jazýshy Sultan Orazalınniń yqpalymen ashylǵan «Qymyzhana» teatry bizdi kúni-túni izdep edi. Odan soń «Tamasha» teatrymyz bizben eki-úsh jyl «qudandaly» bolyp, sodan keıin qalamaqylaryn «únemdeý» úshin «ózimiz jazatyn boldyq» dep jolamaı qoıǵan. Keıingi jyldary «balalap jatqan» teatrlarymyzdyń eshqaısysy, máselen, meni avtory bolýǵa shaqyrǵan emes, tipti ekeýiniń dırektorlaryna ázil-syqaq áńgimeler jınaǵymdy syılap, odan keregin alyp, sahnaǵa beıimdeýlerine bolatynyn aıttym. Elemedi. Al qazirgileriniń kóbiniń maldanyp júrgenderi: «áı!», «úı!», «oıbaı!» deýmen bitetin birer saǵattyq kúlkisymaq. Zamanǵa, qoǵamǵa qatysty salmaqty kúlki joq. Olar eger Beıimbet Maılınniń, Asqar Toqmaǵambetovtiń, Sadyqbek Adambekovtiń, Ospanhan Áýbákirovtiń ázil-syqaqtaryna nazar aýdarsa, búgingi tirligimizdi túrtip kórsetetin kúshti kúlkini qajetinshe taba alar edi. E-e-e... «qazanshynyń erki bar, qaıdan qulaq shyǵarsa», tipti shyǵarmaı qoısa da.
– Til tazalyǵy týraly aıtqan bir sózińizde túrik syqaqshysy Ázız Nesın keıipkeriniń: «Jazǵanyń neǵurlym túsiniksiz bolsa, soǵurlym baǵaly bolady» degen sózin mysal etipsiz. Sol aıtpaqshy, bógde sózderi kóp «baǵaly» dúnıelerdi jıi ushyratatyn boldyq. Eski dertimizdi burynǵydan beter asqyndyryp jiberdi dep jahandanýdy jazǵyrýymyz oryndy ma?
– «Jahandaný» degen zamannyń bir betalysy shyǵar, biz, áıteýir, «jańbyrdan úsh kún buryn sý bolýǵa» ǵadettenip aldyq qoı. Bógde sózderdi sanap taýyp, qutylaıyq degen saıyn ol pále kóbeıip barady. Respýblıkalyq gázetterdiń maqalalary ishinde kezdesetini bylaı qalyp, badyraıǵan taqyryptarynda: forým, perspektıva, strategııa, programma, fenomen, sezd, stıl, forma.. sııaqty sózder menmundalaı bastady. Ókimetiń, úkimetiń, parlamentiń, jergilikti ákimdikteriń – bári is júzinde orystildi bolyp otyrǵan soń, tátti sózdiń aysyn eriksiz tatyp júrmiz. Tilimizdiń tazalyǵy, memlekettik mártebesi jaıyna kelgende «Aıta-aıta «Altaıdy», Jamal apaı qartaıdy» bolatyn túrimiz bar. Ana tilimizdi ardaqtaý, Abaıdyń oı men til qudiretin qurmetteý haqynda 1973 jyldan beri jazǵan maqalalarym qalyń kitapqa qaptal júk bolarlyq. Al aqyn Shákárimniń shyǵarmashylyq rýhyn syılaý paryzymyz jaıyndaǵy janaıqaıym týa kereńniń de qulaǵyna estiler boldy-aq. Shákeń «Halyq jaýy» degen jaladan tolyq aqtalysymen, 1988 jyly, «Jazýshy» baspamyzdan tańdamaly týyndylary jaryq kórdi. Kórgenin qaıteıik, túpnusqasyndaǵy: alla, táńir, qudaı, jazmysh, taǵdyr, din, islám... tárizdi dinı sózder túgel derlik alyp tastalyp, qajy atamyz ateıst bop shyǵa keldi. Ol soraqylyq týraly syn sózdi belgili ǵalym Qaıym Muhamedhanov bastap, Muhtar Maǵaýın qostap, qanshama maqala jazyldy. Basshy-qosshy ataýlydan bireý selt etseshi! Qakeń ómirden ozǵan soń, sózin men jalǵap, Jazýshylar odaǵyna, Semeıdegi ádebı-ǵylymı ortalyqqa, mınıstrlikke jetkize dabyl qaqtym: «Jartasqa bardym, Kúnde aıǵaı saldym...». Ońasha otyrǵandaǵy syıqymyz osy, al eger jahandanýdyń dıirmenine teris túsip kete barsaq she?!.
– Sóz bostandyǵy, táýelsizdik degendi aýzyńa ne tússe, sony aıtýǵa eriktilik dep uǵyp júrgenderge ne aıtasyz? «Erikti aýyzǵa bórikti bas sııatynyn» kúnde kórip júrmiz. Sóz mádenıetin oıdyń jutańdyǵy tómendete me?
– «Táýelsizdikti» eshkimge, eshqashan, eshqaıda táýeldi bolmaý dep biletin qalyńqaltalylar, olardyń jetegine ergen qaltasyzdar bar jáne az da emes. Solardyń quzyrlaryndaǵy «táýelsiz» gázetter, mysaly, keshegi KSRO-nyń 74 jylǵa sozylǵan ómirinen 7,4 mınót aıtýǵa jeter jaqsylyq tappaıdy. Qazaqty da patshalyq Reseıdiń jutyp qoıýynan saqtap qalǵan 1917 jylǵy Qazan tóńkerisin, gıtlerlik fashızmniń quly bolyp qurýdan aman alyp qalǵan Ekinshi dúnıejúzilik soǵystaǵy jeńisimizdi qara tiliniń jetkeninshe kústanalaıdy. Em qonbas dert dersiń. Al oıy jutańnyń sózi suıyq bolatyny áý bastan aıan. Mádenıetti adam óziniń de, ózimen sóılesip turǵan adamnyń da árbir sózine mán beredi. Mádenıetten jurdaıdyń sanasy seldir, aýyzy beıpil bolady.
– Gerold Belger bir sózinde: «Abaı bizdiń zamanda ómir súretin bolsa, eń baqytsyz adam bolar edi. Ol óz zamanynan medet tapqan joq, bizdiń qoǵamnan da beziner edi» degen eken. Sonda ǵasyr jańaryp, jyldar almassa da qazaq qoǵamy ózgermedi me?
– Qazaq qoǵamy ózgerdi. Resmı BAQ túıdek-túıdek taratyp jatatyn maǵlumattarǵa sensek, Qazaqstan – kommýnızmniń o jaq, bu jaǵyndaǵy máńgilik el. Bizde: eldi mekenderdi jylda sý basý joq, aýyzsýsyz totıyp otyrǵan aýyl joq, júz myńdaǵan jumyssyz joq, qalqıyp áreń turǵan mektep joq, qırap jatqan qurylys joq, aılyq jalaqysy júz myń teńgeden kem qazaqstandyq joq. Iaǵnı bizdiń eldiń ekonomıkalyq damýynda min joq. Belgili ádebıetshi, tarıhshy ǵalym Myrzataı Joldasbekov myrzanyń sózine sensek: «Halyqaralyq oqymystylar qazaqstandyq ǵajaıyptyń kodyn tabýǵa, bizdiń memleketimizdiń damýyna ǵylymı negizdeme berýge umtylyp otyr». Endi Gerold Belgerdiń sózine kelsek, óz basym Abaı arýaǵyn tarazyǵa tartýǵa o bastan qarsymyn. «Abaı tiri bolsa, kitabyn shyǵara almas edi», «Abaı tiri bolsa, óleńin ótkize almaı júrer edi» sııaqty sıyqsyz sáýegeılik jıi kezdesedi. Ózine jeterlik saýaty bar adam aıtar sóz emes. Ómirdiń, qoǵamnyń qııampurystyqtaryna mysaldy árqaısysymyz óz basymyzdan, qoǵamdas zamandastarymyzdyń tirliginen taýyp, naqtylap atap aıtý jón bolmaq. Abaıǵa, Shákárimge, Maǵjanǵa... qatysy joqty olarǵa búgin telý – qyzdyrmaly qyzylsózdik. Mysaly, Gera qurdasym (topyraǵy torqa bolsyn) bul ómirde densaýlyǵynyń kinarattyǵynan ózge aýyrtpalyq kórgen joq. Densaýlyǵy mazalaǵan jyldardyń ózinde, Qudaıǵa shúkir, kitaby eń kóp shyqqan jazýshynyń biri boldy. Qamqorlyq jasaǵan azamattarǵa rahmet! Gázetten «Spletenıe chepýhıin» oqyp júrgenimde keıde ózine narazy bola telefon shalyp, tipti bir ret hat jazyp: «Synaý kerek sheneýnikti oraǵytpaı, tiliń de, bedel-salmaǵyń da jetkilikti ǵoı, aty-jónin atap aıtsańshy!..» degenim bar. Árqaısymyzdyń árbir sózimiz naqty ashyqtyǵymen baǵalanar bolar.
– Qazaq óziniń túp-tuqııany, altyn dińgegi – aýyldan ajyrap bara jatqandaı. Sońǵy on jylda bir ǵana Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy aýyl halqy 60 myń adamǵa azaıyp, eldi mekenderdegi 70-ten astam mektep jabylǵan. Qalaǵa údere kóshý osy qarqynnan taımaıtyn bolsa, aldaǵy 20-30 jylda aýyl qandaı kúı keshpek? Ózińiz týyp-ósken Uranhaıdyń jaǵdaıy qalaı?
– Mine, óziń keltirgen osy ıfrlar-aq «qazaqstandyq ǵajaıyptyń kodyn», ıaǵnı búkil álem bizdiń eldiń «ekonomıkalyq damý kiltin» izdep otyrǵanyna dálel emes pe?.. Qazaqstannyń ekonomıkalyq qana emes, rýhanı ordasy bolǵan aýyldan sán men mán ketkeli qashan?! Úkimet: «aýyldy qalpyna keltiremiz, qaıtadan órkendetemiz» dep aýyq-aýyq urandap, ár joly pálenbaı mıllıard teńge qarjy bóledi, al órkendep ketken aýyl sharýashylyǵymyz joq. Bólingen qarjynyń qaıda ketip jatqany belgisiz. Meniń Uranhaıymnyń búginde orny da joq.
– Adamnyń rýhanı tazalyǵyn adamzat san ǵasyrlar ańsap, soǵan jetý úshin kúresip keledi. Ásirese, memlekettik qyzmetkerlerdiń tazalyǵy bizdiń qoǵam úshin asa ózekti. Jylqy jylynyń sońynda Úkimette qol astyndaǵy qyzmetkerleri paramen ustalǵan vedomostvo basshysyn otstavkaǵa jiberý týraly usynys qyzý talqylandy da, keıin shýy basylyp qaldy. Mundaı shara jemqorlyqtyń tamyryna balta shabýǵa múmkindik beredi dep oılaısyz ba?
– Jemqorlyqty uıymdastyra bilgen alaıaq tutyla qalǵanynda odan qalaı qutylýdyń aıla-ádisin de kúni buryn oılastyryp qoıady deı alamyn. Bizde jemqorlyqtyń tamyryna búgin-erteń balta shabý múmkin emes, óıtkeni zalal istiń bar ekenin eriksiz moıyndap daýryǵýymyz bar da, ony durystaýǵa zaýqymyz joq. Baıaǵy usqynsyz uranshyldyq.
Adamı tazalyq ústem ortada aramdyqtyń eshbir túri bolmaıdy, al bola qalsa, uzaq turaqtaı almaıdy. Ókinishke qaraı, memlekettik, úkimettik qyzmet ordalarymyzda tazalyq jetispeıdi. Osy ýaqytqa deıin bıliktiń ár býynynan qanshama sheneýnik memleket qarjysyn jymqyrǵany úshin ustalyp, isti boldy. Biri úıqamaqta, biri temir tordyń ar jaǵynda otyr. Bas saýǵalap shetel asqandary da az emes. Oıy oryndalyp, buǵyp júrgenderiniń qansha ekenin bir qudaı bilsin. Eshkim bir sátte jemqor bola salmaıdy, «kórgen kórgenin isteıdi, kóseý túrtkenin isteıdi».
– Ǵumyryńyzdyń 30 jylyn Jazýshylar odaǵyna arnaǵan ekensiz. Ómirbaıanyńyz jyldar men oqıǵalardy muqııat maǵlumattaǵanmen, kórgenińiz ben túıgenińizdiń túımedeıin de jetkize almasy anyq. Odaq dese oıyńyzǵa oralatyn taý tulǵalar men oqshaý oqıǵalar týraly estelikterikterińizden aıta otyrsańyz...
– «Almaty qalasy, Abylaı han dańǵyly, 105» degen meken-jaıy bar ásem ǵımaratta ótken otyz jylym – taǵdyr maǵan tartý-syı etken baǵa jetpes bederli shaǵym... Men munda ádebıetimizdiń alyptary: Sábıt Muqanov, Ǵabıt Músirepov, Ǵabıden Mustafın, Baýyrjan Momyshuly, Márııa Hakimjanova, kórnekti qalamgerler: Tahaýı Ahtanov, Ádı Sháripov, Qýandyq Shańǵytbaev, Hızmat Abdýllın, Syrbaı Máýlenov, Ánýar Álimjanov, Nyǵmet Ǵabdýllın, Qalaýbek Tursynqulov, qudaıy bir qurdastarym: Qadyr Myrzalıev, Tumanbaı Moldaǵalıev jáne basqa kóptegen aqyn-jazýshylarmen tanys-bilis, aralas-quralas boldym. Ásirese, KSRO Jazýshylar odaǵy Ádebı qorynyń qazaq bólimshesinde dırektor, Jazýshylar odaǵymyzdyń basqarmasynda 2-hatshy qyzmetin atqarǵan jyldarym óte qarbalas, qyzyq-shyjyǵy mol kezeńder boldy. Eger sol otyz jyl týraly kitap jazsam... Zeınetke shyqqanymda, 1996 jyly, jazýdy bastadym da: «Joq, jazbaımyn!» dep tastadym. Durys boldy. Qaı-qaısymyzdyń da minezimizde, is-áreketimizde ózgeler bilýge de tıis, bilmeýge de tıis sanqılylyq bar. Men ádette «bilýge tıisti» jaqsylyqty jaqtaıtyndardyń birimin. Sol ustanymym ózime unaıdy. Jańa ataǵan qalamdastarym haqyndaǵy estelikterimniń tolyqtyrylǵan nusqasy, áne, kitap sóremde jatyr. Áýelgisi budan on jyl buryn «Saǵynysh sazy» degen atpen kitap bolyp shyqqan. Mynanyń qashan kitapqa aınalaryn bilmeımin. Mınıstrligimizden qaıyr joq, al demeýshi izder «talantym» kemshin. Sen, Anar qalqam, maǵan renjime, estelik aıtpaı-aq qoıaıyn. Kitabym shyǵa qalsa, aldymen ózińe syılaımyn. Kelistik pe?
– Qup. Áńgimeni ári qaraı ádebıetke qaraı burǵym kelip otyr. Jastar arasynda kórkem shyǵarmaǵa qyzyǵýshylyq, qalamgerge qurmet azaıǵanyn úzeńgilesterińiz de, óksheńizdi basqan inilerińiz de jıi aıtady. Mundaı ózgeriske biri qaryshtap damyǵan aqparattyq tehnologııalardy aıyptasa, taǵy biri memleket tarapynan qoldaýdyń, úgit-nasıhattyń azdyǵyn alǵa tartady. Biraq qalamgerdiń eshqaısysy kináni ózinen izdegisi kelmeıdi...
– Buǵan eki túrli, joq, úsh túrli jaýap qaıtaraıyn. Birinshisi. Men jylda birer oblystyń birneshe aýdandaryna baryp qaıtamyn. Ózimniń buıymtaılarymmen. Aýyldy jerde oqyrman az emes, biraq kitap az. Kitap dúkenderinde de, kitaphanalarda da. Barynyń kóbi eski. Tapsyryspen aldyrýǵa qarjy tapshy. Onyń ústine, kitap shirkin sońǵy jyldary tym qymbattap ketti emes pe, Almatynyń dúkeninde myń teńge turatyn kitap aýylǵa myń jarym teńge bolyp barady, ony kim ala qoıady? Ekinshisi. Almatynyń kitap dúkenderin eki aptada bir ret aralap shyǵamyn. Satýshy: «Ótpeıdi, almaıdy» dep turady. Túsinikti. Jastardyń kóbi keregin ınternetten taýyp alyp, tegin oqıdy. Keńestik dáýirde ádebıetti, kitapty nasıhattaıtyn resmı oryndar boldy, al búginde ondaı eshteńe joq. Bul da – bir berekesizdik. Úshinshisi. Bizde búginde 800 aqyn-jazýshy bar desek, bıznesshi bir mıllıoner: «Men – nashar aqynmyn! Men – nashar jazýshymyn! Meniń pálen kitabym nashar!» dep dáleldep, birinshi oryn alǵanǵa ushaq syılaımyn» dep báıge jarııalasynshy, birde-birimiz ol báıgege qatyspaımyz, óıtkeni bárimiz ózimizdi klassık dep bilemiz.
– Kitaphanalar oqyrmandarymyzdyń sany artyp keledi dep maqtanady ǵoı? Al baspalar kitap oqıtyn adam joq dep kitap taralymyn shektep álek. Bul qarama-qaıshylyqty týdyrǵan ne?
– Qala kitaphanalarynda oqyrmannyń bary ras. Basym kópshiligi – shákirtter, stýdentter, «tiri kitaptyń» qadirin biletinder. Internet te ekiniń birinde bar deımisiń? Kitap taralymynyń shektelýine eń birinshi sebep – kópshilikke, jastarǵa rýhanı járdem berýdiń mańyzdylyǵyn oılaý keıinge ysyrylǵany. Odan keıin máseleniń bári qarjyǵa baryp tirelgen zaman keldi. Kúnde jıyn, kúnde toıǵa, akvapark, golf klýbtaryn salýǵa, úkimet sheneýnikteriniń sheteldik qymbat avtokólik minip júrýlerine qarjy jetkilikti, kitap taralymyn kóbeıtýge, avtorlaryna tıesili qalamaqy tóleýge qarjy joq.
– Oblystyq «Altaı bolshevıgi» gazetinen bastalǵan eńbek jolyńyzǵa kóz júgirtsek, qazaq jýrnalıstıkasyna 60 jyl qyzmet etipsiz. Ár zamannyń tynysyn óz tilinde, óz quraldarymen hatqa túsirip kelesiz. Jańa tehnologııalardyń, batystyq úlgilerdiń yqpalyna ushyraǵan búgingi jýrnalıstıkanyń aıaq alysyna kóńilińiz tola ma?
– Jalpylap aıtý ádetim joq, alaıda kóp jaǵdaıda kóńilim tolmaıdy. Ana tilimizdiń qadir-qasıetin qurmetteýge, jazý mádenıetin ıgerýge meılinshe beıim jas jornalshylar az. Sózdi oınatýdyń jóni sol dep, sóılemniń synyn buza beretinder bar. Qaı gázetten oqyǵanym esimde joq, áıteýir, úlken gázettiń bir betinen «Qazaq endi jaıaý júrmeıdi» degen «qyzyq» taqyrypty kózim shalyp qalyp, ishine úńilsem: qazaqstandyqtar jaqynda shetten otyz myńǵa jýyq avtokólik satyp alypty, byltyr da biraz alǵan kórinedi. Soǵan máz bolǵan jornalshy taqyrybyn «qatyrǵan» ǵoı.
– Til máselesine qatysty jaýabyńyzda Abaıdy atap óttińiz. Bıyl Abaıdyń týǵanyna 170 jyl tolady. «Abaı Qunanbaevtyń týǵanyna 170 jyl tolýyna oraı» degen uranmen Shyǵysta birli-jarym shara ótkenin estigenimiz bolmasa, Astana men Almaty da, basqa aımaqtar da qulaqqa urǵan tanadaı tynysh. Ózińiz kórgen eki ǵasyrdy, birneshe onjyldyqty salystyryp, Abaı murasyna qyzyǵýshylyq pen Abaı esimine qurmet evolıýııasyna baǵa berseńiz.
– Bul saýaldyń qıyndyǵy da, ońaılyǵy da bar-aý deımin. Ońaılyǵy: Stalınniń «Barlyq máseleni kadr sheshedi» degenindeı, bizde másele ataýlynyń bári Aqordada sheshiledi ǵoı. Ol jaqtan Abaıdyń 170 jyldyǵy jóninde qandaı jarlyq tarap jatqanynan habarsyzbyn. Baspasóz jym- jyrt. Qajetti qarjy «tabylmaýy» da múmkin. Prezıdent jýyqtaǵy bir sózinde toıdy azaıtyńdar, shyǵyn jasamańdar, ǵylymı konferenııa ótkizý jetedi depti degendi estigen edim, álde sol sózi basshylyqqa alyndy ma, kim bilsin. Jaýaptyń qıyndyǵy: Abaı atamyz tirisinde: «...Men ishpegen ý bar ma?!» dese, arýaǵy estigen shý da az bolmady. 1920-30-ynshy jyldary Álıhan Bókeıhanov, Ahmet Baıtursynov aǵalarymyz Abaıdy «Qazaqtyń Bas aqyny», «Uly aqyn» dep kókke kóterse, 1940-50-inshi jyldary qaısybir «myqty» aǵalarymyz «feodalızmniń aqyny, býrjýazııashyl» dep jerge túsirip, jer-jebirine jetti. «Abaıshyl, býrjýazııashyl» dep Muhtar Áýezovti aıaqtan shalyp arpalyssa, jas ǵalym Qaıym Muhamedhanovtyń «Abaıdyń aqyndyq mektebi» delingen kandıdattyq eńbegin párshálap, ózin 25 jylǵa sottatyp jiberdi. Salystyrý sıpatynda aıtarym osy. Al Abaıdyń shyn máninde «Bas aqyn», «Uly aqyn» atalyp, ısi qazaq arýaǵyn ardaqtaǵaly alpys jyl ǵana.
Abaıdyń uly aqyn ekeninde shák joq. Qudaı ózi ǵajap darynnan músindep bere salǵan dersiń. Shyǵys pen batystyń tarıhı tulǵaǵa aınalǵan, danyshpan atanǵan aqyndarynyń óleńderin birin túpnusqasynan, birin aýdarmasynan oqyp kelemiz ǵoı, solarmen órem jetkeninshe salystyrsam, menińshe, oıshyl Abaımen teńdeseri shamaly. Onyń oıshyl aqyndyǵy, aqyndyq oıshyldyǵy – bir ǵajap álem! Ahtanov Tahaýı aǵamen jasy alpysqa tolǵan toıynan keıin bir shúıirkelesip otyrǵanymyzda: «Ǵabbasjan, men Abaıdy endi-endi túsine bastadym. Qaı óleńin oqysam da, oqyǵan saıyn bir jańalyq tabamyn!», – degeni áli esimde. Aqıqatty aıtty. Menińshe, qazaq ádebıetiniń Uly Aqyny – ABAI! Basqa qaı-qaısysyn da «uly aqyn» desek, ony Abaımen qatar qoıǵanymyz bolady. Onymyz jón emes.
Sóz yńǵaıyna qaraı aıta otyra-ıyn: sońǵy kezde bizdiń ádebı ortada «uly» degen sóz tym arzandap ketti. Kózi tiri me, álde marqum ba, áıteýir, músheltoıy, mereıtoıy bolyp jatqan aqyn-jazýshylardy shetinen «uly» dep áspetteýge áýestenip aldyq. Arnaýly baıandamashy da, sóz sóılegenderimiz de «uly» dep tarta beremiz. Munymyz – ábestik!
– Aǵa, alpysym ataýsyz qaldy, jetpisim elenbedi demedińiz. Bıyl seksenge kelip otyrsyz. Taǵy da typ-tynysh. Ánsheıinde aqyn-jazýshynyń mereıtoıy bola qalsa, alaýlatyp-jalaýlatyp áketetin BAQ-ta únsiz. Shyǵarmashylyǵyńyz týraly pikirdiń, eńbekterińiz týraly yqylasty áńgimeniń azdyǵyn sezgende ózińizdiń jaǵynyp-jalpaqtaýdy bilmeıtin týrashyl minezińizge, ustanymnan aınymaıtyn boıaýsyz bolmysyńyzǵa renjigen kezderińiz boldy ma?
– Bul saýalyńnyń ańysyn ańdaǵan soń taǵy da Abaıdy aýyzǵa almasqa lajym joq. Ol: «Arsyz bolmaı ataq joq, aldamshy bolmaı baq qaıda?!» demep pe edi? Bul tujyrymyn eshkim, eshqashan joqqa shyǵara almaıtynyna ómirdiń ózi – kepil, desem, áı, áste astamshylyq bola qoımas. Ózim tirshilik etip kele jatqan ádebı ortadan buǵan mysaldy kóptep taba alamyn. Birdiń jumysyn istep, onnyń tamaǵyn iship júrgender, «qaraǵaıǵa taldy jalǵap», at-ataq, syılyq-dáreje degendi sypyra alyp júrgender jetkilikti. Oıy muqyl jetekshi-jarylqaýshysynyń arqasynda jalǵan dańq pen daqpyrtqa baýyr basyp, ózin ózi zor sanaýshylar she? Sondaı «sanattaǵy» aqyndardyń biriniń: «Aqyn Qudaıdaı symbatty bolýǵa tıis» degenin estip, jaǵamdy ustadym. Qudaıdaı bolýy ǵana qalǵan netken rýhanı zaǵıp edi?!. Óz basym ondaılarǵa syrttaı aıaýshylyqpen qaraımyn, kóz aldyndaǵy ákesine qarap ósetin balalaryna, nemere-shóberelerine janym ashıdy, rýhanı múgedek bolady ǵoı ol shirkinder! Qabyshtyń (Qabdyrahmannyń) áýletinde ondaı miskinder joq, bola da qoımaıdy desem, ózi osylaı jaratqan Qudaı bul oıymdy kúpirlikke jazbas. 1918-1920 jyldardaǵy Azamat soǵysyna qatysqan, ómirde kórgeni men túıgeni kóp bolǵan ákem birde maǵan: «Balam, ashtan óletin zaman bola qoımas, al bola qalsa, adal ólýdi bil», – degen edi. Men kýá ǵumyrynda eshkimnen bir aýyz salqyn sóz estimegen ákemniń ol ósıeti maǵan barlyq ataq-syılyqtan qymbat! Osy bolmysyma rızamyn!
– Seksenniń bıiginen qaraǵanda kózińizge ne shalynady? Júrip ótken jolyńyzdyń buldyry basym ba , álde móldiri mol ma?
– Qudaıdyń bergenine shúkir, móldiri mol. Buldyry kózime iliner-ilinbes qana. Shyǵys Qazaqstan oblystyq gázetiniń redakııasynda on jyl, Jazýshylar odaǵymyzdyń quzyrynda otyz jyl qyzmet istedim – «sen maǵan mynandaı qııanat jasadyń» dep renjigen jan bolǵan joq. Táýbá! Seksenniń bıiginen o jaq, bu jaqqa oı kózin jibergende qoǵamymyzdyń beınesine kóńilim kónshı bermeıdi. Táýelsizdik dáýirimizge saı emes: qursózdilik, maqtanshaqtyq, dańǵoılyq, dúnıeqońyzdyq, jemqorlyq, jaǵympazdyq, qaıyrymsyzdyq, astamshyldyq, nemkettilik, bastyqqa qul, baǵynyshtyǵa pul bolýshylyq... sııaqty páleketter sanamdy shabaqtaıdy. Olarǵa sózimmen de, qalamymmen de qarsylyq jasap kelemin, biraq búgin qanbaǵan aıyzym erteń qanar-aý degen úmitti ǵana mise tutýǵa májbúrmin. Sodan keıin meni, sirá, meni ǵana emes shyǵar, qatty alańdatýshy jaıt – jastarymyzdyń tárbıesi. Bul máseleni aıtpaǵan kezim, jazbaǵan jerim joq, Úkimetke, Mádenıet mınıstrine gázet arqyly hat ta joldadym. Tárbıe degende, mysaly, búgingi sansyz derlik telearnalar men sahnalarǵa, onyń ishinde qazaq telearnalary men sahnalaryna shyǵarylyp júrgen ánshi, bıshi qyz-kelinshekterge qarasań, kóbi, ásirese, jasy jıyrmanyń arǵy-bergi jaǵyndaǵylar albastynyń kebinde. Solarǵa eliktep-solyqtap, telearnany jaılap júrgen qazaq qyzdary – qazaqy beınesin joǵaltqandar: kóziniń asty-ústi túrli túske boıalyp, shashy shashylyp, omyraýy men beli ashylyp, jyryq etek kóıleginen sandary jaltyrap sekekteıdi. Bala-shaǵamen otyrsam, arnany dereý aýystyrtyp qutylamyn. Mádenı astanamyz Almatynyń kósheleri jazda solaı ashyq-shashyq, kóılek pen beldemshe ornyna tyltıǵan jarǵaq shalbar kıip, byrtıyp-tyrtıyp júretin qyz-qyrqynǵa toly bolady. Ulttyq ajarynan aırylǵandardyń ulttyq sezim-namysy óshetinin ol qyzdardyń áke-shesheleri, týǵan-týysqandary, ol shákirtterdiń muǵalimderi, ol stýdentterdiń ustazdary shynymen bilmeı me?!. Nege bilmesin, tek «zaman solaı» degen nemkettilikke boı aldyrǵandar bolar. Jasym ulǵaıǵanda osyndaı ospadarlyqty kóremin dep oılamaǵan edim.
– Ǵabbas aǵa, áserli áńgimege ýaqyt taýyp, oqshaý oılaryńyzdy ortaǵa salǵanyńyzǵa kóp rahmet!
Suhbattasqan Anar LEPESOVA


text:
Orsýetiň Tatarystan respublikasynyň Naberežnyýe Çelny şäheriniň polisiýasy 22 ýaşyndaky türkmenistanlyny alyp gaçmakda we gynamakda aýyplanýan bir adamy tussag etdi diýip, “Chelny-biz.ru” neşiri habar berýär.
Neşiriň 16-njy maýda beren maglumatyna görä, Tatarystanyň Içeri işler ministrligi tussag edilen 25 ýaşyndaky şübhelini adam alyp gaçmakda, bir zady gorkuzyp almakda we seksual häsiýetli zorlukly hereketlerde aýyplaýar.
“Derňewçileriň maglumatyna görä, 22 ýaşyndaky [türkmenistanly] adam jemgyýetçilik transport serişdesiniň duralgasyndan alnyp gaçylýar we “Ýaşlar” kafesine alnyp gidilýär. Bu ýerde ony kafeniň arka tarapyndaky bir otaga gabap, ony urup-ýençýärler we ondan ýarym million rubl bermegi talap edýärler. Türkmenistanyň raýaty bu ýerden gaçyp, polisiýa ýüz tutýar” diýip, agzalýan neşiriň habarynda bellenilýär.
Rus mediasynyň maglumatyna görä, bu iş boýunça aýyplanýan başga-da iki şübheliniň işi şäher suduna iberildi. Olaryň biri tussaglykda, beýlekisi öý tussaglygynda saklanýar. Şübhelileriň ikisi hem aýyplamalary bölekleýin kabul etdi. Olar diňe adam alyp gaçmakda we gorkuzyp almakda aýyplanýarlar.
Azatlyk Radiosyna ýokarda gürrüňi edilen meseleler dogrusynda Türkmenistanyň Orsýetdäki ilçihanasyndan haýsydyr bir kommentariý almak başartmady.


text:
Mary: Prezidentiň saparyna taýýarlyk ýa-da meýdanlar ot-çöpden arassalanýar
Mary welaýatyna prezidentiň geljekdigi aýdylany bäri 3-4-günüň dowamynda etrabyň çäginde meýdanlary ot-çöplerden, haşal otlardan arassalamak işleri geçirilýär. Bu işlere edara-kärhanalaryň işgärleri, kärendeçiler çekilip, welaýatyň ähli resmileriniň gözegçiliginde ot-çöpler ýygnalyp, kä ýerlerde olary duran ýerinde otlap aýyrýarlar. Ot-çöpleriň otlanan ýerleri garalyp dur. Otlanýan ot-çöpleriň tüssesi asmana galyp, tüsseden ýaňa ýollar, obalar çala görünýär. Ýaşaýjylar bu ot ýakylşygyň howany hapalap, dem alar ýaly etmeýändigini aýdyp zeýrenýärler.


text:
Her kim ýalňyşyp bilýär.Kompýuterde ýa-da beýleki maglumat saklanýan enjamlarymyzda ýalňyşyp maglumatlarymyzy pozup ýa-da ýitirip bileris!
Ýitirilen we pozulan maglumatlary yzyna almak üçin her dürli programmalar bardyr. Bu programmalar her kime görä başgaça bolýar.
Bu temada ulanylşy aňsat we ýeňiljek bolan bir programma hakynda agzap geçmekçi.
Handy Recovery – programma arkaly pozulan maglumatlaryňyzy yzyna getirip bilersiňiz. Programma diňe kompýuter üçindir. Eger fleşkaňyzda ýa-da kompýuterde maglumatlaryňyz pozulsa Handy arkaly yzyna alyp bilersiňiz. Elbetde bu Çipleriňize degişli. Çipleriňizde pozulan bolsa hem yzyna alyp bilýärsiňiz. Onuň üçin çipiňizi kompýuter Çip okyjylar bilen birikdirmeli.
Programmanyň ulanylşy gaty aňsatdyr.
- Programmany açyp maglumatlaryň pozulan ýerini görkezmek.
- Gözlegi başlatmak.
- Gözleg dolýança garaşmak.
- Tapylan zatlary yzyna getirmek.
Programmany ilki açanyňyzda aşakdaky ýaly penjire açylar. Siziň maglumatlaryňyz haýsy ýerden pozulan bolsa şony saýlaň we analiz düwmesine basyň.
Analyz basanyňyzdan soňra Gözleg başlar. Gözleg gutarýança garaşyň.
Dolandan soňra programmanyň ýokarsynda duran Recover düwmesine basyň. Tapylan maglumatlary nirä goýmakçy bolsaňyz şol ýeri saýlap OK düwmesine basyň. Şeýlelik bilen siz maglumatlaryňyzy yzyna alyp bilersiňiz.
Programmany almak üçin şu ýere basyň. http://link.tsoltanov.com//29
Bu ýazgyny bize ýetiren: Yslam Myratyyew
Düşünmedik ýeriňiz bar bolsa Forum arkaly ýazyp bilersiňiz. https://forum.tsoltanov.com/
Jemi 11,466 gezek okaldy, Şu gün 1 gezek okaldy


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Mary welaýatyna etjekdigi aýdylýan sapary bilen baglylykda, Mary şäheriniň köçelerinde köpçülikleýin ýagdaýda arassaçylyk we abatlaýyş işleri güýçli depginde dowam edýär.
Azatlyk Radiosynyň bu barada habar berýän maryly habarçysy, geçen hepdeden tapawutlylykda, şu günler bu arassaçylyk işleriniň şäheriň diňe Kemine köçesiniň ugrunda we ondan uly metjide çenli aralykda geçirilýändigini aýdýar.
“Jemagat hojalygy we beýleki gurluşyk edaralarynyň işgärleri ýoluň gyralaryndaky dükanlaryň, edaralaryň we ýaşaýyş jaýlarynyň ählisiniň penjirelerini ýuwýarlar. Kemine köçesiniň ugrunda göze görünýän ýaşaýyş jaýlaryň daşyny we üçegini gyzyl hem-de ýaşyl reňklere boýalýar. Bu işler diňe göze görünýän ýerlerde geçirilýär. Häzir bu köçäniň ugrunda her 50 metrden 20 çemesi adamy görse bolýar” diýip, howpsuzlyk aladalary sebäpli gizlinlik şertinde söhbetdeş bolan habarçy 12-nji fewralda gürrüň berdi.
Mundanam başga, habarçy Marynyň aeroportunda howpsuzlyk çäreleriniň güýçlendirilendigini, onuň merkezi girelgesinde adamlaryň ýeke-ýekeden barlagdan geçirilýändigini aýtdy.
“Bu ýerde polisiýa işgärleri gapydan giren adamlary jikme-jik barlaýarlar. Olar adamlardan jübülerini çöwürmegi we köwüşlerini çykarmagy talap edýärler. Soňra-da olar ellerini adamlaryň jübülerine sokup, endamyň ähli ýerlerini we jorabyny elleri bilen barlaýarlar” diýip, habarçy gürrüň berdi.
Şeýle-de, ol soňky birnäçe günüň dowamynda Marynyň aeroportunyň golaýynda, Baýramaly şaýolunyň ugrunda arça baglarynyň ekilendigini hem aýdýar.
“Oba hojalyk kärhanalaryna degişli tehnikalar we traktorlar aeroportuň golaýyndaky potrat ýerlerini hem agdardy” diýip, habarçy belledi.
Türkmen häkimiýetleri tarapyndan bu arassaçylyk işleriniň we barlaglaryň sebäpleri barada resmi düşündiriş berilmeýär. Bu barada Mary welaýat häkimliginden we aeroportundan hem kommentariý alyp bolmady. Bu arassaçylyk çäreleri we döwlet baştutanyň Mara sapar etjekdigi barada resmi metbugatda hem häzirlikçe maglumat göze ilmeýär.
Ýöne howpsuzlyk aladalary sebäpli Azatlygyň habarçysy bilen gizlinlik şertinde söhbetdeş bolan maryly býujet işgärleriniň ençemesi bu işleri Berdimuhamedowyň welaýata etmegine garaşylýan sapary bilen düşündirýärler.
Azatlyk Radiosy Mary şäheriniň köçelerinde köpçülikleýin ýagdaýda arassaçylyk we abatlaýyş işleriniň geçirilýändigi barada 6-njy fewralda hem habar beripdi. Şonda maryly habarçy prezidentiň ilki Lebaba, soňra-da Mara sapar etjekdigi barada maglumatlaryň bardygyny aýdypdy.
Mundan öň, 3-nji fewralda bolsa, Lebap welaýatynyň Türkmenabat şäheriniň köçelerinde köpçülikleýin ýagdaýda arassaçylyk işleriniň geçirilýändigi habar berildi. Azatlygyň habarçysy bu işleriň döwlet baştutanynyň ýakyn wagtda Lebaba etmegine garaşylýan sapary bilen baglanyşyklydygyny aýdypdy.
Türkmenistanda Berdimuhamedowyň ýurduň sebitlerine edýän saparlarynyň öňýany, adatça welaýatlaryň administratiw merkezlerinde döwlet baştutanynyň saparyna berk taýýarlyk görülýär. Esasy ýollar arassalanýar we bejerilýär, ýol kenarlaryndaky jaýlar we jähekler reňklenýär. Şeýle-de, howpsuzlyk çäreleri güýçlendirilýär.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu meýl: azathabar@derweze.net we sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPN ulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.


text:
«Tórúk jazýy» kúnin urpaq sanasyna sińire bilgenimiz jón.
Mundaı bastama «qazaqtyń tóltýma jazý mádenıeti, tarıhy joq» dep baıbalam salyp, jalǵan bedelqumarlyq popýlızmmen upaı jınaýǵa áýes jaýlarymyzdyń aram nıetine tosqaýyl bolady.
Sondaı-aq ǵalymdar «ata jazýdy ıgerý, zerdelegen ıdeıany qolmen sınhrondy qaǵazǵa tańbalaý úderisi mıdyń jasýsha neırondaryn oıatyp, oı qyzmetin jaqsartady» deıdi.
1893 jyl 25 qarasha. Bul – tórúk rýnıka jazýynyń [pishiginiń] jumbaq syryn ashqan tarıhı mańyzdy data. Osy mádenı oqıǵaǵa baılanysty QR tuńǵysh Prezıdentiniń «Rýhanı jańǵyrý», «Uly Dalanyń jeti qyry» atty maqalalaryna oraılastyryp Almatydaǵy Shet tilder jáne iskerlik karerasy ýnıversıteti (rektory akademık, professor Sabrı Hızmetlı myrza), Kúltegin ǵylymı zertteý ınstıtýtynyń uıytqy bolýymen jáne «ULY BODÝN» tarıhy, mádenıeti men dástúrin zertteý uıymy ókilderi, zııaly qaýym qatysqan ǵylymı májilis uıymdastyryp otyr.
Ǵylymı jıyndy júrgizetin tórúktanýshy Amanqos Mektep-tegi, baǵdarlamany úılestirýshi tarıhshy, telejýrnalıst Arman Nurmuhanbetov, alfavıt júıesin kırılden arab, latyn, rýnıka tańbasyna nemese kerisinshe jedel aýdarýdyń arnaıy baǵdarlamasyn túzgen mamandyǵy fızık Ánýar Aqdáýlet, doktorant Arman Áýbákir, izdenýshi Nurlan Naýryzalıev, taǵy basqalar ǵalymdar ǵylymı pikir, paıymdaryn ortaǵa salady.
1893 jyly 25 qarashada Dat ǵalymy Vılgelm Tomsen Danııa Ǵylym Akademııasynyń kezekten tys májilisinde Monǵolııanyń Orqun ózeni boıynan tabylǵan tasbitikke bádizdelgen jumbaq jazýdyń qupııasyn ashyp, deshıfrovkasyn jasady. Bir ǵajaby, ǵalymnyń maǵynasyn ajyratyp, alǵashqy anyqtaǵany [Táńiri], odan keıingi [Tórúk] sózi ekeninde tylsym syr bardaı áser qaldyrady. Ǵylymı ortada «fın-ýgor», german jazýy dep san-saqqa júgirtip, pikirtalas týǵyzǵan daýly máselege Vılgelm Tomsen núkte qoıdy. Osy ashqan jańalyǵy arqyly ol bir keshte álemge áıgili ǵalym, tanymal tulǵaǵa aınaldy. Vılgelm Tomsen Kúlteginge qoıylǵan tasbitik ustyndy oqý arqyly tórúk tiliniń tóltýma jazýy men órkenıetin adamzat qoǵamyna jarııa etti.
Jazý órkenıettiń belgisi. Jazýy bar halyqpen jazýy joq halyqtyń arasy jer men kókteı. Ózine tán jazýy bar ult – jasampaz, al bireýdiń rýhanı ıgiligin paıdalanatyndar masyl halyq sanalady. Demek, Vılgelm Tomsen tórúktiń jasampazdyq qýatyn dáleldedi.
...Endeshe, dat ǵalymy Vılgelm Tomsenniń tórúktekti ult pen ulystyń rýhanı-mádenı keńistigindegi orny aıryqsha eleýli. Sondyqtan elimizde ǵalym atyn urpaq sanasynda máńgi saqtaıtyn is-sharalar júzege asyrylýy tıis. Ol úshin Vılgelm Tomsen esimin laıyqty ardaq tutyp, tórúk jazýynyń qupııa syr-sıpatyn shar tarapqa máshhúr etken 25 qarasha kúnin jyl saıyn atap ótý paryzymyz. Eger tórúktekti ult respýblıkalarynda Vılgelm Tomsenniń ǵylymı isin jalǵastyryp, jalpy bilim beretin orta mektepten joǵary oqý oryndarynda rýnıka jazýynyń qyr-syryn túsindiretin oqýlyqtar men oqý quraldary, túrli ádistemelik tehnologııalar arqyly arnaıy pán júretin bolsa, bolashaq urpaqtyń jazý úlgisin tańdaýy men qalaýy ata jazýǵa oıysary sózsiz aqıqat.
Osyǵan oraı baǵdarlamaǵa engen rýnıka jazýyna mashyqtanǵan shákirt býynnyń fleshmob akııasy – jas óskin urpaqtyń otanshyldyq sana-sezimin túısintetin asa tıimdi ádis. Óıtkeni zerdelegen ıdeıany qolmen sınhrondy qaǵazǵa tańbalaý úderisi mıdyń jasýsha neırondaryn oıatyp, oı qyzmetin jaqsartady. Ata jazýdy ıgerýdiń nátıjesi – tarıhtyń buralań jolynda tarydaı shashylǵan tórúktekti ult pen ulystyń rýhanı birigýine, tutas saıası kúshke, áleýmettik kemeldengen ozyq memlekettiginiń kepili.
Sondyqtan osy salada júrgen ǵalymdar «25 qarasha halyqaralyq «Tórúk jazýy kúni» retinde resmı bekitilse» degen usynysty da alǵa tartyp otyr.
25 qarasha kúni Shet tilder jáne iskerlik karerasy ýnıversıtetinde ótetetin shara týraly tolyq aqparat alý úshin:
Baılanys telefon: 8777 282 -80-54
Meken-jaıy: Almaty qalasy, Qazybekbı kóshesi, 168 (Isaev kóshesiniń qıylysy).
«Adyrna» ulttyq portaly


text:
AQSh qalalaryna komendanttyq saǵat engiziledi
AQSh-tyń Mınnesota shtatynyń gýbernatory afroamerıkalyq Djordj Floıdtyń óliminen keıin AQSh qalalarynda bastalǵan qarsylyq sharalarynyń endi qara násildiniń ólimine qatysy joq ekenin málimdedi. Ony syrttan kelgen radıkaldar ádeıi uıymdastyryp jatyr. AQSh qalalarynda komendanttyq saǵat engizildi, – jazdy QazAqparat VVS agenttigine silteme jasap.
Áýeli Mınneapolıs shtatynyń iri qalasynda, sodan keıin Vashıngtonda, Atlantada, Nıý-Iorkta jáne eldiń basqa da iri qalalarynda qarsylyq sharasyna qatysýshylar men polıeıler arasynda qaqtyǵys boldy. Floıdtyń moınyna tizesin qoıyp, tunshyqtyrǵan burynǵy polıeı qamaýǵa alyndy. 44 jastaǵy Derek Shovınge kisi óltirdi degen aıyp taǵylyp otyr. Taǵy da úsh polıeıge qatysty tergeý jalǵasýda. Qarsylyq tanytýshylar olardy sotqa berýdi talap etip jatyr.
Osyǵan deıin AQSh-tyń Mınneapolıs qalasynda qarýsyz afroamerıkalyq azamat polıeılerdiń qolynan qaza taýyp, keıin AQSh qalalarynda qarsylyq sharasy ótip, oǵan qatysýshylardyń polıeılermen qaqtyǵysqandyǵy týraly aıtyldy.