text:
Şu Kanun şähergurluşyk işi amala aşyrylan mahalynda ýüze çykýan gatnaşyklaryň hukuk, ykdysady we guramaçylyk esaslaryny belleýär hem-de adamyň talaba laýyk ýaşaýyş we durmuş gurşawynyň emele getirilmegine, ilatly ýerleriň durnukly ösdürilmegine gönükdirilendir.
I BAP. UMUMY DÜZGÜNLER
1-nji madda. Esasy düşünjeler
Şu Kanunda aşakdaky esasy düşünjeler ulanylýar:
1) şähergurluşyk işi (şeýle hem − şähergurluşyk) – jemgyýetçilik-ykdysady, gurluşyk-tehniki, binagärlik-çeperçilik, sanitariýa-gigiýena çözgütleriniň toplumyny üpjün edýän ilatly ýerleriň meýilnamalaşdyrylmagynyň we gurulmagynyň nazaryýeti we amalyýeti;
2) şähergurluşyk resminamalary –çäkleriň şähergurluşygynyň ösdürilmeginiň we peýdalanylmagynyň ugurlaryny we şertlerini kesgitleýän özara baglanyşykly taslama resminamalarynyň, şol sanda çäkleri zolaklara bölmegiň meýilnamalarynyň ulgamy;
3) döwlet şähergurluşyk kada ölçegleri we düzgünleri – çäkleriň gurulmagyna bildirilýän we adamyň ýaşaýyş we durmuş gurşawy üçin amatly, howpsuz we beýleki zerur şertleri üpjün edýän kadalaşdyryjy hukuk namalarynyň, şähergurluşyk we tehniki dessurlaryň, kadalaşdyryjy-tehniki resminamalaryň, gaýry hökmany talaplaryň, şertleriň we çäklendirmeleriň ulgamy. Döwlet şähergurluşyk kada ölçegleri we düzgünleri şähergurluşyk işiniň subýektleriniň ýerine ýetirmegi üçin hökmandyr;
4) şähergurluşyk dessurlary – şähergurluşyk resminamalary bilen bellenilen çäkleriň (ýer bölekleriniň) we gozgalmaýan emlägiň beýleki obýektleriniň peýdalanylmagynyň düzgünleri, rugsatnamalary, çäklendirmeleri (borçlanmalary, gadagan etmeleri we çäklendirilen hukuklary (serwitutlary) hem goşmak bilen);
5) çäkleriň zolaklara bölünmegi – çäkleriň şähergurluşygynyň ösdürilmeginiň we peýdalanylmagynyň dessurlarynyň bellenilmegi bilen şähergurluşygy meýilnamalaşdyrylanda anyk wezipeli çäk zolaklaryň bölünip aýrylmagy;
6) şäher we şäherçe serhedi – ilatly ýeriň ýerleriniň, jikme-jik meýilnamalaşdyrmagyň şähergurluşyk resminamalarynda bellenilen, olary ýer gaznasynyň beýleki toparlaryndan bölüp aýyrýan daşky serhedi;
7) gyzyl çyzyklar – jikme-jik meýilnamalaşdyrmagyň şähergurluşyk resminamalarynda, ilatly ýerlerdäki umumy peýdalanylýan ýerleriň gurluşyk üçin ýa-da başgaça peýdalanylmaga niýetlenilen çäklerden bölünip aýrylmagy üçin göz öňünde tutulan şertli çyzyklar;
8) gurluşygy düzgünleşdirmegiň ugurlary – jikme-jik meýilnamalaşdyrmagyň şähergurluşyk resminamalarynda göz öňünde tutulan, çägiň gurluşygy amala aşyrylanda gyzyl çyzyklardan ýa-da ýer böleginiň serhetlerinden başlanyp boş goýulýan ýeri hasaba almak bilen binalaryň we desgalaryň ýerleşmeginiň serhetlerini kesgitleýän şertli çyzyklar;
9) ilatly ýerleriň arasyndaky çäkler – ilatly ýerleriň arasynda, olaryň serhetleriniň daşynda ýerleşýän çäkler;
10) şähergurluşyk (taslama) resminamalaryny işläp düzüji – şertnamada göz öňünde tutulan tertipde we şertlerde taslama resminamalarynyň (taslamalaşdyrmagyň) işlenip düzülmegi, gurluşyga awtorlyk gözegçiliginiň amala aşyrylmagy, şähergurluşyk işi amala aşyrylýan mahalynda gaýry işleriň ýerine ýetirilmegi üçin buýrujy, gurujy ýa-da potratçy tarapyndan çekilýän, degişli ygtyýarnamasy bolan, şahs;
11) ilaty ýerleşdirmek ulgamy – ilatly ýerleriň giňişlik, ykdysady, durmuş we gaýry gatnaşyklaryň aýdyňlaşdyrylmagy esasynda bir bitewülige birleşdirilen, belli bir maksada gönükdirilip emele getirilýän ulgamy;
12) çäk – adamyň ýaşaýyş we durmuş gurşawynyň bir ýa-da birnäçe düzüm böleklerine (elementlerine) eýelik edýän hem-de ilatly ýerleriň çäklerini, ilatly ýerleriň arasyndaky çäkleri öz içine alýan, şähergurluşyk işiniň amala aşyrylmagy üçin niýetlenilen we gurmak ýa-da başgaça peýdalanylmagy üçin niýetlenilen, çäklendirilen giňişlik;
13) bina – özüniň işleýiş wezipesine baglylykda adamlaryň ýaşamagy ýa-da bolmagy we (ýa-da) önümçilik-tehnologik işiň dürli görnüşleriniň ýerine ýetirilmegi üçin niýetlenilen göterýän, goraýan ýa-da utgaşdyrylan gurluşlardan durýan, ýapyk göwrümi emele getirýän, gurluşyk ulgamy;
14) desga – tebigy ýa-da emeli giňişlikli serhetleri bolan we önümçilik işleriniň ýerine ýetirilmegi, maddy gymmatlyklaryň ýerleşdirilmegi we saklanylmagy ýa-da adamlaryň, ýükleriň wagtlaýyn bolmagy (geçmegi), şeýle hem enjamlaryň ýa-da kommunikasiýalaryň ýerleşdirilmegi (çekilmegi, geçirilmegi) üçin niýetlenilen göwrümli, tekizlikli ýa-da uzaboýuna (ýerüsti, suwüsti we (ýa-da) ýerasty, suwasty) obýekt. Desga şeýle-de, çeperçilik-estetik, amaly-haşam ýa-da ýadygärlik maksatlaryna niýetlenen bolup biler;
15) inženerçilik infrastrukturasy– serişdeleriň (ýangyç, suw we başgalar) berilmegini hem-de peýdalanylan serişdeleriň akdyrylmagyny üpjün edýän inženerçilik kommunikasiýalaryň (şol sanda ulgamlaryň) we desgalaryň jemi;
16) ulag infrastrukturasy– ulaglaryň, pyýadalaryň hereket etmegi, ýolagçylaryň we ýükleriň, şol sanda ilatly ýerleriň çäkleri we ilatly ýerleriň arasyndaky çäkler boýunça önümleriň geçirilmegi üçin niýetlenilen awtomobil, demir ýol, suw, howa, turba-geçiriji ulag kommunikasiýalarynyň jemi;
17) durmuş infrastrukturasy– bilim ulgamynyň, medeniýet, sungat, bedenterbiýe, sport, saglygy goraýyş, söwda, durmuş hyzmaty, ýaşaýyş jaý-jemagat hojalygy guramalarynyň binalaryny we desgalaryny hem-de ilatyň ýaşaýşyny üpjün edýän gaýry obýektleri, şol sanda maýyplygy bolan adamlar üçin amatly gurşawy hem goşmak bilen, sosial we durmuş maksatly binalaryň, desgalaryň toplumy;
18) çäkleri meýilleşdirmegiň çyzgysy – çägiň zolaklara bölünmeginiň meýilnamasyny, ilatly ýerlere ilaty ýerleşdirmegiň we ony ösdürmegiň ulgamynyň esasy ýörelgelerini, degişli çägiň ykdysadyýetiniň pudaklarynyň, inženerçilik, ulag we durmuş infrastrukturasynyň ösdürilmegini göz öňünde tutýan şähergurluşyk resminamasy;
19) ilatly ýeriň baş meýilnamasy – ilatly ýeriň zolaklara bölünmegini, onuň çäkleriniň meýilleşdiriş düzümini we wezipeleriniň guramaçylygyny, ulag we inženerçilik kommunikasiýalarynyň ulgamlaryny, abadanlaşdyrylmagyny we gür baglyga öwrülmegini belleýän, ilatly ýeriň (şäheriň, şäherçäniň, obanyň ýa-da beýleki ilatly ýeriň) ösdürilmeginiň we gurluşygynyň toplumlaýyn meýilleşdirilmeginiň şähergurluşyk taslamasy;
20) çäkleri ösdürmegiň pudaklaýyn çyzgysy – degişli çäkde inženerçilik, ulag we durmuş infrastrukturasynyň, ykdysadyýetiň pudaklarynyň ösdürilmeginiň esasy ugurlaryny kesgitleýän şähergurluşyk resminamasy;
21) awtorlyk gözegçiligi – şähergurluşyk resminamalarynyň awtorynyň olaryň durmuşa geçirilmeginiň barşyna barlagyň amala aşyrylmagy boýunça hukugy.
2-nji madda. Türkmenistanyň şähergurluşyk işi hakynda kanunçylygy
1. Türkmenistanyň şähergurluşyk işi hakynda kanunçylygy Türkmenistanyň Konstitusiýasyna esaslanýar we şu Kanundan hem-deTürkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryndan ybarat bolup durýar.
2. Eger Türkmenistanyň halkara şertnamasynda şu Kanunda göz öňünde tutulan kadalardan başga kadalar bellenilen bolsa, onda halkara şertnamasynyň kadalary ulanylýar.
3-nji madda. Döwlet şähergurluşyk syýasaty
1. Döwlet şähergurluşyk syýasaty – bu şähergurluşyk işi babatda maksatlaryň, wezipeleriň we çäreleriň döwletiň durmuş we ykdysady syýasaty bilen özara baglanyşykda emele getirilýän ulgamy.
2. Döwlet şähergurluşyk syýasaty adamyň ýaşaýyş we durmuş gurşawyny gowulandyrmak, şol sanda maýyplygy bolan adamlaryň aýratynlyklarynyň hasaba alynmagy bilen, türkmen halkynyň medeni mirasyny gorap saklamak we artdyrmak maksady bilen, şähergurluşyk serişdeleri bilen jemgyýetiň durnukly ösdürilmeginiň, ýerleriň we tebigy serişdeleriň netijeli hem-de aýawly peýdalanylmagynyň, jemgyýetiň, döwletiň we raýatlaryň şähergurluşyk işi babatda bähbitleriniň sazlaşykly utgaşdyrylmagynyň üpjün edilmegine hyzmat edýär.
4-nji madda. Şähergurluşyk işi
Şähergurluşyk işi şulary öz içine alýar:
1) daşky gurşawyň ekologik ýagdaýyny hasaba almak bilen öndüriji güýçleriň ýerleşdirilmegini, inženerçilik, ulag, durmuş infrastrukturasynyň emele getirilmegini kesgitleýän ilaty ýerleşdirmegiň çäk boýunça guralmagynyň çaklamalaşdyrylmagyny, taslamalaşdyrylmagyny we düzgünleşdirilmegini;
2) şäherleriň, beýleki ilatly ýerleriň we olaryň ulgamlarynyň ösdürilmeginiň konsepsiýasynyň işlenip düzülmegini;
3) milli, maddy, ruhy, durmuş we beýleki ýerli şertlere we aýratynlyklara laýyklykda şäher we oba ýerlerini meýilnamalaşdyrmak, gurmak, durkuny täzelemek we abadanlaşdyrmak boýunça şäher gurluşygynyň çözgütleriniň işlenip taýýarlanylmagyny;
4) ýerleriň rejeli peýdalanylmagynyň, tebigy gurşawyň goralmagynyň, serişdeleriň aýawly saklanylmagynyň, inženerçilik taýýarlygyň we çäkleriň howply tebigy we ekologik ýagdaýlardan goralmagynyň üpjün edilmegini;
5) türkmen halkynyň medeni mirasynyň, şol sanda binagärlik ýadygärlikleriniň, seýilgäh we tebigy-landşaft obýektleriniň hem-de beýleki aýratyn goralýan tebigy çäkleriň goralyp saklanylmagyny we dikeldilmegini;
6) inženerçilik we ýol-ulag infrastrukturasynyň öňürdýän gurluşygynda ýaşaýyş, medeni-durmuş we önümçilik gaznalarynyň özara baglanyşykda ösdürilmegini.
5-nji madda. Jemgyýetiň, döwletiň, fiziki we ýuridik şahslaryň şähergurluşyk işi amala aşyrylan mahalyndaky bähbitleri
1. Şähergurluşyk işi amala aşyrylan mahalynda ilatly ýerleriň durnukly ösüşiniň gazanylmagy, ilat üçin amatly ýaşaýyş şertleriniň üpjün edilmegi, adamyň hojalyk we gaýry işiniň daşky gurşawa zyýanly täsir etmegine ýol bermezlik, ekologik ýagdaýyň gowulandyrylmagy, ilatly ýerleriň we olara ýanaşyk çäkleriň inženerçilik, ulag we durmuş infrastrukturasynyň ösdürilmegi, türkmen halkynyň medeni mirasynyň obýektleriniň şähergurluşyk serişdeleri bilen goralyp saklanylmagy jemgyýetiň, döwletiň, fiziki şahslaryň, şol sanda maýyplygy bolan adamlaryň, ýuridik şahslaryň bähbitleri bolup durýar.
2. Şähergurluşyk işi amala aşyrylan mahalynda jemgyýetiň, döwletiň, fiziki we ýuridik şahslaryň bähbitleri Türkmenistanyň şähergurluşyk işi babatda kanunçylygynyň, döwlet şähergurluşyk kada ölçegleriniň we düzgünleriniň, şähergurluşyk resminamalarynyň talaplarynyň ýerine ýetirilmegi, şeýle hem olaryň berjaý edilişine gözegçiligiň amala aşyrylmagy bilen üpjün edilýär.
6-njy madda. Raýatlaryň şähergurluşyk babatda hukuklary we borçlary
1. Raýatlaryň şu aşakdakylara hukugy bardyr:
1) adamyň, degişli ýer babatda, şähergurluşygynyň çägiň zolaklara bölünmegine, ekologik we sanitariýa-gigiýena howpsuzlygynyň kadalaryna hem-de bu ýeriň degişli infrastrukturalar bilen üpjünçilik derejesine bildirilýän talaplaryna laýyklykda öndüriji güýçleriň rejeli ýerleşdirilmegine gabat gelýän, döwlet şähergurluşyk syýasatynyň ilaty ýerleşdirmek bölegine görä, ilatlyýerleriň çäklerinde ulanylmagy mümkin bolan,amatly ýaşaýyş we durmuş gurşawyna;
2) bu maksatlar üçin niýetlenilen hem-de has amatly tebigy-howa şertleri we landşafty, göwnejaý bejeriş we sanitariýa-gigiýena şertleri, bilim-düşünje beriş, medeni-köpçülikleýin, sport-sagaldyş we tomaşa çärelerini geçirmek üçin şertleri hem goşmak bilen, boş wagtlary geçirmek üçin şertleri, bagçylyk-bakjaçylyk ýer bölekleriniň ýerleşdirilmegi üçin mümkinçilikleri bolan, rekreasion maksatly çäkleriň bölünip berilmegi (bölünip goýulmagy) arkaly dynç alşa;
3) öz ýaşaýan ýerleriniň meýilnamalaşdyrylmagy, gurulmagy, ýerden peýdalanylyşy we abadanlaşdyrylyşy hakynda doly maglumat almaga, şähergurluşyk resminamalarynyň ara alnyp maslahatlaşylmagyna we kabul edilmegine gatnaşmaga;
4) şähergurluşyk resminamalarynyň tassyklanylmagyndan öň olara bellikleri we teklipleri, şeýle hem şähergurluşyk resminamalarynyň taslamalary boýunça hereket edýän şähergurluşyk resminamalaryna teklipleri girizmäge;
5) Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde şulary talap etmäge:
a) binalaryň, desgalaryň we beýleki obýektleriň Türkmenistanyň şähergurluşyk işi hakynda kanunçylygynyň bozulmagy bilen ýerleşdirilmegi, taslamalaşdyrylmagy, gurluşygy, durkunyň täzelenilmegi hakynda kabul edilen çözgütleriň ýatyrylmagyny;
b) peýdalanylmagy Türkmenistanyň şähergurluşyk işi hakynda kanunçylygynyň bozulmagy bilen amala aşyrylýan kärhanalaryň işiniň, şeýle hem gozgalmaýan emlägiň beýleki obýektleriniň ulanylmagynyň togtadylmagyny ýa-da gadagan edilmegini;
6) Türkmenistanyň şähergurluşyk işi hakynda kanunçylygynyň bozulmagy bilen baglanyşykly raýatlaryň janyna, saglygyna we emlägine ýetirilen zeleliň (zyýanyň) öweziniň dolunmagy hakynda kazyýete hak islegini bildirmäge.
2. Raýatlar şulara borçludyr:
1) çägiň ekologik ýagdaýynyň ýaramazlaşmagyna, medeni gymmatlyklara, şäher we tebigy landşaftlara zyýan ýetmegine getirýän islendik hereketlere ýol bermezlige;
2) gurluşygy tassyklanylan şähergurluşyk resminamalaryna, degişli ilatly ýeriň, çägiň meýilnamalaşdyrylmagynyň we gurulmagynyň düzgünlerine berk laýyklykda amala aşyrmaga;
3) çäkleriň abadanlaşdyrylmagyna we daşky gurşawyň meseleleriniň çözülmegine gatnaşmaga.
II BAP. ŞÄHERGURLUŞYK IŞINIŇ DÖWLET
TARAPYNDAN DÜZGÜNLEŞDIRILMEGI
7-nji madda. Şähergurluşyk işini döwlet tarapyndan düzgünleşdirmegi amala aşyrýan edaralar
Şähergurluşyk işiniň döwlet tarapyndan düzgünleşdirilmegi Türkmenistanyň Ministrler Kabineti, gurluşyk we binagärlik babatda ygtyýarly döwlet edarasy (mundan beýläk – ygtyýarly edara) hem-de ýerine ýetiriji ýerli häkimiýet we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralary tarapyndan Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda amala aşyrylýar.
8-nji madda. Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň ygtyýarlylygy
Türkmenistanyň Ministrler Kabineti şähergurluşygy babatda:
1) ýeke-täk döwlet syýasatyny kesgitleýär;
2) şu aşakdakylary tassyklaýar:
a) şähergurluşygynyň döwlet maksatnamasyny;
b) Türkmenistanyň ilatyny ýerleşdirmegiň baş çyzgysyny;
ç) Türkmenistanyň çägini meýilnamalaşdyrmagyň çyzgysyny;
d) döwlet ähmiýetli aýratyn düzgünleşdirilmeli şähergurluşyk işiniň obýektleriniň şähergurluşyk resminamalaryny;
e) Türkmenistany ösdürmegiň pudaklaýyn çyzgysyny;
ä) tassyklanylmagy Türkmenistanyň kanunçylygy bilen onuň ygtyýarlylygyna degişli edilen, şäherleriň baş meýilnamalaryny;
f) şäherleriň şäherýaka zolaklarynyň serhetlerini;
g) döwlet ähmiýetli aýratyn düzgünleşdirilmeli şähergurluşyk işiniň obýektleriniň serhetlerini;
h) Döwlet şähergurluşyk kadastrynyň ýöredilmeginiň we şähergurluşyk işiniň obýektleriniň gözegçilik barlagynyň tertibini;
i) şähergurluşyk resminamalarynyň döwlet bilermenler seljermesini guramagyň we geçirmegiň tertibini;
3) umumydöwlet we döwletara ähmiýetli obýektleriň taslamalaşdyrylmagy we gurluşygy hakynda çözgütleri kabul edýär;
4) şähergurluşyk işini düzgünleşdirýän kadalaşdyryjy hukuk namalaryny çykarýar;
5) şähergurluşygy babatda hyzmatdaşlyklar hakynda hökümetara ylalaşyklarynyň ýerine ýetirilmegini üpjün edýär;
6) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda başga ygtyýarlyklary amala aşyrýar.
9-njy madda. Ygtyýarly edaranyň ygtyýarlylygy
Şähergurluşygy babatda ygtyýarly edara:
1) öz ygtyýarlylygynyň çäklerinde ýeke-täk döwlet syýasatyny durmuşa geçirýär;
2) şu aşakdakylary amala aşyrýar:
a) şähergurluşygynyň döwlet maksatnamasynyň taslamasynyň işlenip taýýarlanylmagyny;
b) şähergurluşyk meseleleri boýunça ýerine ýetiriji ýerli häkimiýet edaralarynyň işiniň utgaşdyrylmagyny we usulyýet ýolbaşçylygyny;
ç) ýerine ýetiriji ýerli häkimiýet edaralary bilen bilelikde Türkmenistanyň ilatyny ýerleşdirmegiň baş çyzgysynyň işlenip taýýarlanylmagyny;
d) döwlet şähergurluşyk kada ölçegleriniň we düzgünleriniň, şol sanda maýyplygy bolan adamlaryň bähbitleriniň üpjün edilmegi boýunça berjaý edilmeginiň barlagyny;
e) gurluşyk babatda ygtyýarlylandyrmagy;
ä) öz ygtyýarlyklarynyň çäklerinde şähergurluşyk işiniň barşynda şeýle işiň subýektleriniň arasynda ýüze çykýan jedellere seredýär;
3) ilatly ýerleri ösdürmegiň pudaklaýyn çyzgylaryny işläp düzmegiň tertibini belleýär;
4) şulary guraýar:
a) Türkmenistanyň çägini meýilnamalaşdyrmagyň çyzgysynyň, döwlet ähmiýetli aýratyn düzgünleşdirilmeli şähergurluşyk işiniň obýektleriniň şähergurluşyk resminamalarynyň işlenip taýýarlanylmagyny;
b) şähergurluşygy çygrynda ylmy-barlag işleriniň geçirilmegini;
5) şulary tassyklaýar:
a) şäherleriň baş meýilnamalaryny, tassyklanylmagy Türkmenistanyň kanunçylygynda Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň ygtyýarlylygyna degişli edilen şäherleriň baş meýilnamalary muňa degişli däldir;
b) şäherçeleriň baş meýilnamalaryny;
ç) oba ilatly ýerleriniň baş meýilnamalaryny;
d) Aşgabat şäherini, welaýatlaryň dolandyryş merkezlerini jikme-jik meýilnamalaşdyrmagyň taslamalaryny;
e) gurluşygyň birkysmy düzgünlerini;
ä)awtorlyk gözegçiliginiň guralmagynyň we ýöredilmeginiň düzgünlerini;
6) döwlet şähergurluşyk kada ölçeglerini we düzgünlerini, şähergurluşyk resminamalarynyň döwlet bilermenler seljermesiniň meseleleri boýunça usulyýet resminamalaryny işläp taýýarlaýar we tassyklaýar;
7) döwlet şähergurluşyk kadastryny we şähergurluşyk işiniň obýektleriniň gözegçilik barlagyny ýöredýär;
8) şähergurluşyk işiniň subýektleriniň işiniň kadalaşdyryjy-tehniki we usulyýet üpjünçiligini guraýar;
9) şähergurluşyk resminamalarynyň döwlet bilermenler seljermesini geçirýär;
10) çäkleriň şähergurluşygy üçin özleşdirilen mahalynda çäkleriň we tebigy serişdeleriň rejeli peýdalanylmagynyň üpjün edilmegi boýunça çäreleri durmuşa geçirýär;
11) şähergurluşygy babatda kabul edilýän çözgütler hakynda ilata yzygiderli maglumatlary berýär;
12) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda başga ygtyýarlyklary amala aşyrýar.
10-njy madda. Ýerine ýetiriji ýerli häkimiýetwe ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralarynyň ygtyýarlylygy
Ýerine ýetiriji ýerli häkimiýet we ýerli öz-özüňi dolandyryşedaralary şähergurluşyk işi babatda:
1) kadalaşdyryjy resminamalaryň talaplaryna laýyklykda degişli çäkde meýilnamalaşdyrmagyň, gurmagyň, abadanlaşdyrmagyň, ýerden peýdalanmagyň meselelerini çözýärler;
2) şähergurluşyk maksatnamalaryny durmuşa geçirýärler;
3) şulary amala aşyrýarlar:
a) tabynlygyndaky binagärlik we şähergurluşyk, gurluşygyň hiline gözegçilik edýän edaralaryň işine ýolbaşçylygy;
b) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda şäheriň we şäherçäniň gurluşygynyň ähli görnüşlerine ýer bölekleriniň bölünip berilmegini;
ç) Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde döwlet hajatlary üçin ýer bölekleriniň yzyna alynmagyny;
4) ýerli ähmiýetli obýektleriň gurluşygy üçin şähergurluşyk resminamalarynyň işlenip düzülmegi boýunça buýrujynyň wezipelerini ýerine ýetirýärler;
5) eger ol şu Kanunyň we şähergurluşyk işiniň meselelerini düzgünleşdirýän Türkmenistanyň gaýry kadalaşdyryjy hukuk namalarynyň talaplaryna laýyk gelmeýän bolsa, öz çäginde şähergurluşyk işini çäklendirýärler, togtadýarlar ýa-da gadagan edýärler;
6) ýokarda durýan döwlet häkimiýet we dolandyryş edaralaryna ilatly ýerleriň serhetleriniň, degişli çägiň şäherýaka zolagynyň serhediniň we hukuk düzgüniniň bellenilmegi ýa-da üýtgedilmegi barada teklipleri berýärler;
7) çäk kadastr ulgamynda maglumatlar binýadyny döredýärler;
8) şulary guraýarlar:
a) şäherleriň, şäherçeleriň baş meýilnamalarynyň işlenip taýýarlanylmagyny;
b) welaýatyň we etraplaryň çäklerini meýilnamalaşdyrmagyň çyzgysynyň, inženerçilik, ulag we durmuş infrastrukturasyny ösdürmegiň çyzgysynyň we taslamalarynyň, şeýle hem abadanlaşdyryş taslamalarynyň işlenilip taýýarlanylmagyny we durmuşa geçirilmegini;
9) şähergurluşyk işiniň subýektleriniň arzalarynyň esasynda bellenilen tertipde şähergurluşyk işiniň amala aşyrylmagyna rugsatnamalary (gadagan etmeleri) berýärler we olaryň hereket ediş möhletiniň berjaý edilişine barlagy amala aşyrýarlar;
10) şulary tassyklaýarlar:
a) kwartallaryň, kiçi etraplaryň we ilatly ýerleriň meýilnamalaşdyryş düzümleriniň beýleki düzüm bölekleriniň (elementleriniň) jikme-jik meýilnamalaşdyrylmagynyň we gurulmagynyň taslamalaryny (mundan beýläk – jikme-jik meýilnamalaşdyrmagyň taslamasy we gurluşygyň taslamasy);
b) degişli çägiň gurluşygynyň düzgünlerini;
11) şähergurluşygy babatda kabul edilýän çözgütler hakynda ilata yzygiderli maglumatlary berýärler;
12) şähergurluşyk işi babatda hukuk bozulmalar hakynda meselelere seredýärler we Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde jerimeleri ulanýarlar;
13) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda başga ygtyýarlyklary amala aşyrýarlar.
11-nji madda. Şähergurluşyk işiniň aýratyn döwlet düzgünleşdirilişi
1. Eger şähergurluşyk işi babatda gatnaşyklar döwlet, jemgyýetçilik we hususy bähbitleriň üpjün edilmegi çäkleriň peýdalanylmagynyň ýörite düzgünleri (mundan beýläk – ýörite düzgünler) girizilmezden kyn ýagdaýa düşürýän ýa-da mümkin bolmasa, ol gatnaşyklar aýratyn döwlet düzgünleşdirilişine degişli bolup durýar.
2. Şular şähergurluşyk işiniň aýratyn döwlet düzgünleşdirilişi amala aşyrylýan çäklere degişli bolup durýar:
1) Aşgabat şäheriniň çägi;
2) tebigy we ekologik häsiýetli adatdan daşary ýagdaýlaryň netijeleriniň ýok edilýän zolaklary;
3) gozgalmaýan maddy medeni gymmatlyklaryň ýerleşýän çäkleri, aýratyn goralýan tebigy ýerler we olaryň gorag zolaklary;
4) şypahana we rekreasion maksatly zolaklar;
5) erkin ykdysady zolaklar;
6) şäherleriň geljekde ösdürilmäge degişli çäkleri;
7) döwlet we döwletara ähmiýeti bolan ulag, inženerçilik, serhet, gümrük infrastrukturasynyň geljekde ösdürilmäge degişli çäkleri;
8) howa menziline ýanaşyk çäkler;
9) harby şäherjikleriň, serhet birikmeleriniň we beýleki ýapyk obýektlerdäki ilatly ýerleriň çäkleri;
10) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda şähergurluşyk işiniň aýratyn döwlet düzgünleşdirilişi amala aşyrylýan çäklere degişli diýlip ykrar edilen gaýry çäkler.
3. Şähergurluşyk işiniň aýratyn döwlet düzgünleşdirilişi amala aşyrylýan çäkleriň serhetleri dolandyryş çäk birlikleriniň serhetleri bilen gabat gelmän biler we olar Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda kesgitlenilýär.
4. Şähergurluşyk işiniň aýratyn döwlet düzgünleşdirilişi şu aşakdakylary öz içine alýan ýörite düzgünleriň girizilmegi arkaly amala aşyrylyp bilner:
1) berjaý edilmegi hökman bolan ýörite döwlet şähergurluşyk kada ölçegleriniň we düzgünleriniň bellenilmegi;
2) şähergurluşyk resminamalarynyň işlenip taýýarlanylmagynyň, ylalaşylmagynyň we tassyklanylmagynyň, gurluşyk-gurnama işleriniň amala aşyrylmagyna rugsatnamalary bermegiň aýratyn tertibiniň girizilmegi;
3) tebigy we ekologik häsiýetli adatdan daşary ýagdaýlaryň ýüze çykma howpuna sezewar bolup biljek çäkleriň goralmagynyň ýörite çyzgylarynyň işlenip taýýarlanylmagy;
4) Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan gaýry çäreleriň kabul edilmegi.
III BAP. ŞÄHERGURLUŞYK IŞINIŇ OBÝEKTLERI
WE SUBÝEKTLERI
12-nji madda. Şähergurluşyk işiniň obýektleri
1. Türkmenistanyň çägi, ilatly ýerleriň çäkleri we çäkleriň bölekleri, ýer bölekleri, binalar we desgalar, çäk-önümçilik, şähergurluşyk we landşaft toplumlar, rekreasion maksatly we senagat zolaklary, türkmen halkynyň medeni mirasynyň obýektleri we olaryň goralýan zolaklary, akwatoriýalar, ilatly ýerleriň serhetlerindäki we ilatly ýerleriň arasyndaky çäklerdäki inženerçilik we ulag kommunikasiýalary şähergurluşyk işiniň obýektleri bolup durýarlar.
2. Şähergurluşyk işiniň obýektleri boýunça şu aşakdakylar boýunça şähergurluşyk resminamalary işlenip taýýarlanylýar:
1) welaýatlaryň we etraplaryň öndüriji güýçleriniň, kommunikasiýalarynyň we infrastrukturalarynyň ýerleşmegini kesgitleýän, ilaty ýerleşdirmegiň çäk boýunça guralyşy;
2) çäk-önümçilik (agrosenagat, gidrotehniki, senagat) toplumlar, rekreasion maksatly, tebigaty goraýyş we beýleki zolaklar;
3) şäher, ähli derejeli we görnüşli beýleki ilatly ýerler, olaryň ulgamlary;
4) ýaşalýan we niýetlenilişine garamazdan, gurluşygyň gaýry etraplary hem-de zolaklary;
5) şähergurluşyk, binagärlik, landşaft toplumlar we ansambllar, binalar, desgalar, taryhy we medeni ýadygärlikler;
6) inženerçilik we ulag desgalary hem-de kommunikasiýalary.
13-nji madda. Şähergurluşyk işiniň subýektleri
1. Döwlet häkimiýet we dolandyryş edaralary, ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralary, fiziki we ýuridik şahslar şähergurluşyk işiniň subýektleri bolup durýarlar.
2. Şähergurluşyk işiniň subýektleri şu Kanunyň 14‒16-njy maddalaryna laýyklykda degişlilikde şähergurluşyk işi babatda buýrujylar, şähergurluşyk resminamalaryny işläp taýýarlaýjylar ýa-da obýektleriň gurluşygy boýunça potratçylar bolup çykyş edip bilerler.
3. Şähergurluşyk işiniň subýektleriniň degişli döwlet edaralaryndan, olaryň şähergurluşyk işine täsir edip biljek, ilatly ýerleriň geljekki meýilnamalaşdyrylmagy, gurulmagy we durkunyň täzelenilmegi bilen baglanyşykly çözgütleriň taýýarlanylmagy we kabul edilmegi hakynda maglumatlary almaga hukugy bardyr.
4. Eger Türkmenistanyň kanunçylygynda başgaça göz öňünde tutulmadyk bolsa, daşary ýurt döwletleriniň fiziki we ýuridik şahslary, raýatlygy bolmadyk adamlar Türkmenistanda şähergurluşyk işini amala aşyrmaga haklydyrlar.
14-nji madda. Şähergurluşyk işi babatda buýrujylar
1. Döwlet häkimiýet we dolandyryş edaralary, ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralary, fiziki we ýuridik şahslar şähergurluşyk işiniň buýrujylary (mundan beýläk ‒ buýrujylar) bolup çykyş edip bilerler.
2. Buýrujylaryň şu aşakdakylara hukugy bardyr:
1) şähergurluşyk resminamalaryny işläp taýýarlaýjylary we onuň durmuşa geçirilmegine gatnaşyjylary özbaşdak kesgitlemäge;
2) Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde obýektleriň we toplumlaryň gurluşygy üçin ýer böleklerini almaga;
3) şähergurluşyk resminamalarynyň işlenip taýýarlanylmagynyň barşyna barlagy amala aşyrmaga;
4) obýektleriň gurluşygy boýunça potratçyny özbaşdak saýlamaga we onuň bilen şertnama baglaşmaga;
5) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda gaýry hereketleri amala aşyrmaga.
3. Buýrujylar şu aşakdakylara borçludyr:
1) Türkmenistanyň şähergurluşyk işi hakynda kanunçylygyny berjaý etmäge;
2) bellenilen tertipde şähergurluşyk resminamalaryna bilermenler seljermesiniň geçirilmegini üpjün etmäge;
3) şähergurluşyk resminamalarynyň öz wagtynda taýýarlanylmagyny we tassyklanylmagyny üpjün etmäge;
4) şähergurluşyk resminamalarynyň işlenip taýýarlanylmagynyň barşyna barlagy we gurluşygyň hiline tehniki gözegçiligi amala aşyrmaga;
5) şähergurluşyk resminamalarynyň durmuşa geçirilmeginiň barşyna awtorlyk gözegçiliginiň amala aşyrylmagyny üpjün etmäge.
Buýrujylar Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda gaýry borçlary hem çekip bilerler.
15-nji madda. Şähergurluşyk resminamalaryny işläp taýýarlaýjylar
1. Şähergurluşyk resminamalaryny işläp taýýarlaýjylaryň şu aşakdakylara hukugy bardyr:
1) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda işlenip taýýarlanylýan şähergurluşyk resminamalarynyň düzümini we möçberini özbaşdak kesgitlemäge;
2) şähergurluşyk resminamalarynyň işlenip taýýarlanylmagynyň bäsleşiklerine gatnaşmaga;
3) şähergurluşyk resminamalarynyň durmuşa geçirilmeginiň barşyna awtorlyk gözegçiligini amala aşyrmaga;
4) gurluşyk, gurnama we ýörite işler tassyklanylan şähergurluşyk resminamalaryndan hem-de döwlet şähergurluşyk kada ölçeglerinden we düzgünlerinden gyşarmalary bilen ýerine ýetirilen mahalynda olaryň togtadylmagy ýa-da bes edilmegi hakynda teklipleri bermäge;
5) zerur mahalynda şähergurluşyk resminamalaryna bellenilen tertipde üýtgetmeleri we goşmaçalary girizmäge;
6) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda gaýry hereketleri amala aşyrmaga.
2. Şähergurluşyk resminamalaryny işläp taýýarlaýjylar şu aşakdakylara borçludyr:
1) şähergurluşyk resminamalarynyň işlenip taýýarlanylmagyny Türkmenistanyň şähergurluşyk işi hakynda kanunçylygyna laýyklykda üpjün etmäge;
2) özleri tarapyndan işlenip taýýarlanylan şähergurluşyk resminamalaryny degişli döwlet edaralary bilen bellenilen tertipde ylalaşmaga.
Şähergurluşyk resminamalaryny işläp taýýarlaýjylar Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda başga borçlary hem çekip bilerler.
16-njy madda. Obýektleriň gurluşygy boýunça potratçylar
1. Öz işini Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda amala aşyrýan ýuridik şahslar obýektleriň gurluşygy boýunça potratçylar bolup bilerler.
2. Obýektleriň gurluşygy boýunça potratçylaryň şu aşakdakylara hukugy bardyr:
1) binalaryň, desgalaryň we beýleki obýektleriň täze düýpli çözgütleriniň işlenip taýýarlanylmagyna gatnaşmaga;
2) şähergurluşyk resminamalaryny işläp taýýarlaýjy, ygtyýarly edaranyň degişli gurluş düzüm birligi we buýrujy bilen ylalaşylmagy arkaly binagärlik-çeperçilik keşbi we binalaryň, desgalaryň hem-de beýleki obýektleriň düýpli çözgütlerini ýaramazlaşdyrmazdan tehniki-ykdysady görkezijileri gowulandyrýan üýtgetmeleri şähergurluşyk resminamalaryna girizmäge;
3) şähergurluşyk resminamalaryny işläp taýýarlaýjydan zerur bolan tehniki maslahatlary almaga;
4) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda gaýry hereketleri amala aşyrmaga.
IV BAP. ŞÄHERGURLUŞYK RESMINAMALARY.
DÖWLET ŞÄHERGURLUŞYK KADASTRY
17-nji madda. Şähergurluşyk resminamalarynyň düzümi
1. Şähergurluşyk resminamalaryna şu aşakdakylar degişlidir:
1) Türkmenistany we onuň dolandyryş-çäk birliklerini ösdürmegiň görkezijilerini kesgitleýän resminamalar;
a) Türkmenistanyň ilatyny ýerleşdirmegiň baş çyzgysy;
b) iki we şondan köp dolandyryş-çäk birlikleriniň çäkleriniň ösdürilmegini meýilnamalaşdyrmagyň çyzgysy (mundan beýläk – şähergurluşygyny meýilleşdirmegiň konsolidirlenen (birleşdirilen) çyzgysy);
ç) Türkmenistanyň çägini meýilnamalaşdyrmagyň çyzgysy;
d) Türkmenistany ösdürmegiň pudaklaýyn çyzgylary;
2) ilatly ýerleriň çäklerini ösdürmegiň görkezijilerini kesgitleýän resminamalar:
a) ilatly ýerleriň baş meýilnamalary;
b) şäherleriň we şäherçeleriň serhediniň taslamalary;
ç) ilatly ýerleri ösdürmegiň pudaklaýyn çyzgylary;
3) ilatly ýerleriň çäklerindäki gurluşyklar barada resminamalar:
a) jikme-jik meýilnamalaşdyrmagyň taslamasy;
b) gurluşyklaryň taslamasy;
4) binalaryň, desgalaryň we beýleki obýektleriň gurluşygy üçin taslama-çenlik resminamalar.
2. Şähergurluşyk resminamalarynyň düzümi, onuň işlenip taýýarlanylmagynyň we tassyklanylmagynyň tertibi Türkmenistanyň kanunçylygynda kesgitlenilen ilatly ýerleriň derejelerine baglylykda bellenilýär.
18-nji madda. Şähergurluşyk resminamalarynyň işlenip taýýarlanylyş we tassyklanylyş tertibi
1. Şähergurluşyk resminamalary şähergurluşyk resminamalaryny işläp taýýarlaýjylar tarapyndan şertnamanyň hem-de buýrujy tarapyndan berlen we ygtyýarly edara bilen ylalaşylan ýumşuň esasynda işlenip taýýarlanylýar.
2. Şähergurluşyk resminamalary döwlet bilermenler seljermesinden geçirilmegine degişlidir we ol Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde tassyklanylýar.
Şähergurluşyk resminamalarynyň tassyklanylan bir nusgasy buýrujy tarapyndan ygtyýarly edara iberilýär.
3. Tassyklanylan şähergurluşyk resminamalaryna üýtgetmeleriň we goşmaçalaryň girizilmegi, olary tassyklan edaranyň çözgüdi boýunça geçirilýär.
19-njy madda. Döwlet şähergurluşyk kadastry
1. Döwlet şähergurluşyk kadastry – bu Türkmenistanyň degişli çägi, dolandyryş-çäk birlikleri, ekologiýa, inženerçilik-geologiýa şertleri, döwlet gurluşyk kadalarynyň maglumat serişdeleri, çäkleriň meýilnamalaşdyrylmagynda we gurluşygynda maglumat zerurlyklarynyň kanagatlandyrylmagy, döwlet geomaglumat gorlarynyň pudaga degişli düzümindäkileriň emele getirilmegi üçin düzgünler we standartlar hakynda geogiňişlik maglumatlaryň peýdalanylmagynyň we saklanylmagynyň döwlet ulgamy.
2. Döwlet şähergurluşyk kadastry etraplar, etrap hukukly şäherler, welaýatlar, Aşgabat şäheri boýunça hem-de bütin Türkmenistan boýunça döwlet ýer kadastrynyň maglumatlarynyň hasaba alynmagy bilen ýöredilýär.
3. Döwlet şähergurluşyk kadastry ygtyýarly edara tarapyndan ýöredilýär.
4. Döwlet şähergurluşyk kadastrynyň emele getirilmegi şu aşakdaky çeşmeleriň peýdalanylmagy bilen amala aşyrylýar:
1) döwlet geomaglumat gorlarynyň;
2) tassyklanylan şähergurluşyk we taslama resminamalarynda, tamamlanan gurluşyklaryň resminamalarynda bar bolan ugurdaşgeogiňişlik maglumatlarynyň san toplumlarynyň;
3) döwlet şähergurluşyk kadastrynyň emele getirilmegi üçin zerur bolan gaýry maglumatlaryň.
5. Şähergurluşyk resminamalarynyň tassyklanylan pursatyndan başlap otuz senenama gününden gijä galman ugurdaş geogiňişlik maglumatlary degişli derejedäki döwlet şähergurluşyk kadastryna girizilýär.
6. Döwlet şähergurluşyk kadastrynda bar bolan maglumatlar açyk we umumyelýeterli bolup durýar, bellenilen tertipde döwlet syrlaryna degişli edilen maglumatlar muňa degişli däldir.
7. Şähergurluşyk kadastrynyň düzümi we ýöredilmeginiň tertibi, şähergurluşyk kadastryndan maglumatlaryň berilmeginiň tertibi ygtyýarly edara tarapyndan kesgitlenilýär.
V BAP. TÜRKMENISTANYŇ ÇÄGINI ÖSDÜRMEGIŇ
ŞÄHERGURLUŞYK MEÝILNAMALAŞDYRYLYŞY
20-nji madda. Türkmenistanyň ilatyny ýerleşdirmegiň baş çyzgysy
1. Türkmenistanyň ilatyny ýerleşdirmegiň baş çyzgysy bilen şu aşakdakylar kesgitlenilýär:
1) ilaty ýerleşdirmek ulgamynyň Türkmenistanyň durmuş-ykdysady ösüşiniň çaklamalaryna laýyklykda öndüriji güýçleriň ýerleşdirilmegi, tebigatdan peýdalanmagy kesgitleýän esasy düzgünler;
2) aýry-aýry çäkleriň ekologik ýagdaýynyň gowulandyrylmagy, ýerleriň oýlanyşykly peýdalanylmagy we goralmagy, türkmen halkynyň medeni mirasynyň obýektleriniň goralyp saklanylmagy, umumydöwlet ähmiýetli inženerçilik, ulag we durmuş infrastrukturasynyň ösdürilmegi boýunça çäreler;
3) şu çäkler:
a) ilaty ýerleşdirmek ulgamynyň ösdürilmegi üçin amatly;
b) oba hojalyk we tokaý hojalygy maksatly;
ç) adatdan daşary tebigy-howa şertli;
d) tebigy we ekologik häsiýetli adatdan daşary ýagdaýlaryň ýüze çykma töwekgelçiligine duçar bolýan;
e) gazylyp alynýan peýdaly baýlyklary bolan ýataklar;
ä) şähergurluşyk işiniň aýratyn döwlet düzgünleşdirilmesi bolan.
2. Türkmenistanyň ilatyny ýerleşdirmegiň baş çyzgysynyň işlenip taýýarlanylmagynyň tertibi Türkmenistanyň Ministrler Kabineti tarapyndan bellenilýär.
21-nji madda. Şähergurluşygyny meýilnamalaşdyrmagyň konsolidirlenen (birleşdirilen) çyzgysy
1. Şähergurluşygyny meýilnamalaşdyrmagyň konsolidirlenen (birleşdirilen) çyzgysynda şu aşakdakylar göz öňünde tutulýar:
1) çägiň zolaklara bölünmeginiň meýilnamasy;
2) şu aşakdakylar boýunça çäreler:
a) ilaty ýerleşdirmek ulgamynyň ösdürilmegi;
b) inženerçilik, ulag we durmuş infrastrukturasynyň ösdürilmegi;
ç) tebigatdan oýlanyşykly peýdalanmak;
3) çägi toplumlaýyn ösdürmegiň serişde üpjünçiligi.
2.Şähergurluşygyny meýilnamalaşdyrmagyň konsolidirlenen (birleşdirilen) çyzgysynyň işlenip taýýarlanylmagynyň tertibi ygtyýarly edara tarapyndan bellenilýär.
22-nji madda. Türkmenistanyň çägini meýilnamalaşdyrmagyň çyzgysy
1. Türkmenistanyň çägini meýilnamalaşdyrmagyň çyzgysynda şu aşakdakylar göz öňünde tutulýar:
1) çägiň zolaklara bölünmeginiň meýilnamasy;
2) ilaty ýerleşdirmek ulgamynyň kämilleşdirilmeginiň, ilatly ýerleriň ösdürilmeginiň esasy ugurlary;
3) senagatyň, oba hojalygyň, inženerçilik, ulag we durmuş infrastrukturasynyň ösdürilmeginiň esasy ugurlary;
4) ilatly ýerleriň we şäherleriň şäherýaka zolaklarynyň serhetleri;
5) tebigy we ekologik häsiýetli adatdan daşary ýagdaýlaryň ýüze çykmagynyň töwekgelçiligine sezewar bolýan çäkleriň goralmagynyň çäreleri;
6) ekologik ýagdaýyň gowulandyrylmagy, şähergurluşyk serişdeleri bilen türkmen halkynyň medeni mirasynyň obýektleri bolan çäkleriň goralyp saklanylmagy boýunça çäreler;
7) Türkmenistanyň çägini ösdürmegiň gaýry meseleleri.
2. Türkmenistanyň çägini meýilnamalaşdyrmagyň çyzgysynyň işlenip taýýarlanylmagynyň tertibi Türkmenistanyň Ministrler Kabineti tarapyndan bellenilýär.
23-nji madda. Türkmenistanyň çägini ösdürmegiň pudaklaýyn çyzgylary
1. Türkmenistanyň çägini ösdürmegiň pudaklaýyn çyzgylary bilen şu aşakdakylar boýunça esasy görkezijiler we meýilnamalaşdyryş çözgütler kesgitlenilýär:
1) energiýa üpjünçiliginiň, gaz üpjünçiliginiň, aragatnaşygyň, suwaryşyň, suw üpjünçiliginiň we lagym ulgamlarynyň ösdürilmegi;
2) howa, demir ýol, awtomobil, deňiz, turba-geçiriji we ulaglaryň beýleki görnüşleriniň ösdürilmegi;
3) çäkleriň howply geologiýa we gidrogeologiýa ýagdaýlaryndan goralmagy;
4) daşky gurşawyň goralmagy;
5) ykdysadyýetiň pudaklarynyň öndüriji güýçleriniň ýerleşdirilmegi;
6) çägi ösdürmegiň gaýry meseleleri.
2. Türkmenistanyň çägini ösdürmegiň pudaklaýyn çyzgylarynyň işlenip taýýarlanylmagynyň tertibi Türkmenistanyň Ministrler Kabineti tarapyndan bellenilýär.
24-nji madda. Ilatly ýerleriň baş meýilnamasy
1. Ilatly ýeriň baş meýilnamasynda şu aşakdakylar göz öňünde tutulýar:
1) ilatly ýeriň çäginiň durmuş-ykdysady taýdan ösüşiň, tebigy-howa şertleriniň we ilat sanynyň çaklamasynyň aýratynlyklarynyň hasaba alynmagy bilen ösdürilmeginiň esasy ugurlary;
2) çägiň zolaklara bölünmeginiň meýilnamasy we gurluşygyň nobatlylygy;
3) tebigy we ekologik häsiýetli adatdan daşary ýagdaýlaryň ýüze çykmagynyň töwekgelçiligine sezewar bolýan ilatly ýeriň çägini goramagyň çäreleri;
4) inženerçilik, ulag we durmuş infrastrukturasynyň ösdürilmegi boýunça çäreler;
5) ilatly ýeriň gurlan we gurulmadyk çäginiň oňaýly utgaşmasy;
6) ilatly ýeriň ösdürilmegi üçin ätiýaçlyk çäkler;
7) ilatly ýeriň serhetleri;
8) ilatly ýeriň çägini ösdürmegiň gaýry meseleleri.
2. Şäheriň baş meýilnamasy we şäherýaka zolagyny meýilnamalaşdyrmagyň taslamasy ýeke-täk resminama hökmünde taýýarlanylyp bilner.
3. Ilat sany otuz müň adama çenli bolan şäher ilatly ýerleriň baş meýilnamasy jikme-jik meýilnamalaşdyrmagyň taslamasy bilen ýeke-täk resminama hökmünde işlenip taýýarlanylyp bilner.
4. Çäginde türkmen halkynyň medeni mirasynyň obýektleri bolan ilatly ýeriň baş meýilnamasy işlenip taýýarlanan mahalynda, ilatly ýeriň taryhy-binagärlik meýilnamasy we bu obýektleriň gorag zolaklary nazara alynýar.
5. Baş meýilnamalar şu aşakdaky ýaly tassyklanylýar:
1) Türkmenistanyň Ministrler Kabineti tarapyndan – baş meýilnamalarynyň tassyklanylmagy Türkmenistanyň kanunçylygynda onuň ygtyýarlylygyna degişli edilen şäherleriň – welaýatyň (Aşgabat şäheriniň) häkiminiň hödürlemegi boýunça;
2) ygtyýarly edara tarapyndan:
a) şäherleriň we şäherçeleriň – welaýatyň häkiminiň hödürlemegi boýunça;
b) oba ilatly ýerleriniň – etrabyň häkiminiň hödürlemegi boýunça.
6. Baş meýilmana we beýleki zerur şähergurluşyk resminamalary bolmazdan ilatly ýerleriň çäklerinde obýektleriň taslamalaşdyrylmagyna we gurluşygyna ýol berilmeýär.
25-nji madda. Şäheriň we şäherçäniň serhediniň taslamasy
1. Şäheriň we şäherçäniň serhediniň taslamalary ilatly ýerleriň çäklerini meýilnamalaşdyrmagyň çyzgylarynyň we baş meýilnamalarynyň esasynda işlenip taýýarlanylýar.
2. Ilatyň sany otuz müň adama çenli bolan şäher ilatly ýerleriň şäher serhediniň taslamasy, şeýle hem oba ilatly ýerleriň şäherçe serhediniň taslamasy görkezilen ilatly ýerleriň Baş meýilnamalarynyň düzüminde işlenip taýýarlanylyp bilner.
26-njy madda. Ilatly ýerleri ösdürmegiň pudaklaýyn çyzgylary
1. Ilatly ýerleri ösdürmegiň pudaklaýyn çyzgylary bilen şu aşakdakylar boýunça esasy görkezijiler we meýilnamalaşdyryş çözgütleri bellenilýär:
1) energiýa üpjünçiliginiň, gaz üpjünçiliginiň, aragatnaşygyň, suwaryşyň, suw üpjünçiliginiň we lagym ulgamlarynyň ösdürilmegi;
2) ulagyň görnüşleriniň ösdürilmegi;
3) ykdysadyýetiň pudaklarynyň obýektleriniň ýerleşdirilmegi;
4) çäkleriň howply geologiýa we gidrogeologiýa ýagdaýlaryndan goralmagy;
5) ilatyň raýat goranyşy;
6) daşky gurşawyň goralmagy;
7) türkmen halkynyň medeni mirasynyň obýektleriniň goralmagy;
8) çäkleriň abadanlaşdyrylmagy we gür baglyga öwrülmegi;
9) çäkleri ösdürmegiň gaýry meseleleri.
2. Ilatly ýerleri ösdürmegiň pudaklaýyn çyzgylarynyň işlenip taýýarlanylmagynyň tertibi ygtyýarly edara tarapyndan bellenilýär.
27-nji madda. Jikme-jik meýilnamalaşdyryşyň taslamalary
1. Ilatly ýerleriň çäkleriniň bölekleriniň jikme-jik meýilnamalaşdyrylyşynyň taslamalary onuň baş meýilnamasynyň esasynda işlenip taýýarlanylýar we şulary belleýär:
1) gyzyl çyzyklary;
2) gurluşygy düzgünleşdirmegiň we ýer böleklerini peýdalanmagyň çägini;
3) ýerden peýdalanmagyň serhetlerini;
4) çägiň zolaklara bölünmeginiň meýilnamasyny we gurluşygyň nobatlylygyny;
5) goralýan zolaklaryň peýdalanylmagynyň düzgünini;
6) köçeleriň, geçelgeleriň, pyýada zolaklarynyň, şeýle hem ulagyň, aragatnaşygyň desgalarynyň we kommunikasiýalarynyň, inženerçilik enjamlarynyň hem-de çäkleriň abadanlaşdyrylmagynyň görkezijilerini;
7) durmuş we medeni-durmuş maksatly obýektleriň ýerleşdirilmegini we düzümini;
8) gurluşygyň göwrüm-giňişlik we binagärlik-meýilnamalaşdyryş çözgütlerini, gurluşygyň berkligini we görkezijilerini, gatlylygy, binalaryň we desgalaryň görnüşlerini.
2. Jikme-jik meýilnamalaşdyrmagyň taslamasy gurluşygyň taslamasynyň işlenip taýýarlanylmagy üçin esas bolup durýar.
28-nji madda. Gurluşygyň taslamasy
1. Gurluşygyň taslamasy bellenilen gyzyl çyzygyň serhetlerinde ýa-da ýer bölekleriniň serhetlerinde jikme-jik meýilleşdirmegiň taslamasynyň esasynda işlenip taýýarlanylýar.
2. Gurluşygyň taslamasy bilen şular bellenilýär:
1) gurluşygyň düzgünleşdirilýän ugry;
2) binalaryň we desgalaryň ýerleşişi, olaryň gatlylygy, görnüşi we beýleki häsiýetnamalary;
3) gurluşygyň binagärlik çözgüdi;
4) inženerçilik enjamlarynyň, aragatnaşyk we abadanlaşdyryş ulgamlary, şeýle hem görkezilen ulgamlaryň bellenilen gyzyl çyzykdan ýa-da ilatly ýerleriň ýer böleklerinden daşarda ýerleşýän inženerçilik enjamlarynyň, aragatnaşyk we abadanlaşdyryş ulgamlarynyň desgalaryna we kommunikasiýalaryna birikdirilmeginiň şertleri;
5) awtoulag serişdeleriniň we pyýadalaryň hereketiniň guralmagy;
6) umumy peýdalanylýan çäkler.
3. Ýerine ýetiriji ýerli häkimiýet we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralary ýerli şertlere laýyklykda gurluşyklaryň taslamalaryna döwlet şähergurluşyk kada ölçeglerine we düzgünlerine garşy gelmeýän goşmaça talaplary, şol sanda türkmen halkynyň medeni mirasynyň obýektleriniň gorag zolaklarynda taslamalaşdyrylmagyna we gurluşygyna, çäkleriň gür baglyga öwrülmegine, binagärlik obýektleriniň kiçi görnüşleriniň, mahabatlandyrmagyň, ýazgylaryň we gaýry maglumatlaryň ýerleşdirilmegine talaplary girizmäge haklydyr.
29-njy madda. Taslama-çenlik resminamalary
1. Taslama-çenlik resminamalary binalaryň, desgalaryň we beýleki obýektleriň gurluşygynyň (durkuny täzelemegiň, düýpli abatlanylmagynyň), abadanlaşdyrmak boýunça işleriň göwrüm-ýerleşiş, gurluş we tehniki çözgütlerini, şeýle hem olaryň bahasyny göz öňünde tutýar.
2. Taslama-çenlik resminamalary şähergurluşyk resminamalaryna, döwlet şähergurluşyk kada ölçeglerine we düzgünlerine, gurluşykda nyrh emele getirmegiň usulyýetine we çenlik kadalaşdyrmasyna laýyklykda işlenip taýýarlanylýar we ol ygtyýarly edara, sanitariýa-epidemiologiýa gullugy, ýangyna garşy gözegçilik gullugy, tebigaty goramak edarasy hem-de Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda beýleki gulluklar bilen ylalaşylýar.
3. Taslama-çenlik resminamalarynyň işlenip taýýarlanylmagy, ylalaşylmagy we tassyklanylmagy, oňa üýtgetmeleriň we goşmaçalaryň girizilmegi bellenilen tertipde buýrujynyň başlangyjy boýunça we onuň hasabyna amala aşyrylýar.
4. Bellenilen tertipde tassyklanylan taslama-çenlik resminamalary obýektleriň gurluşygyna rugsatnama berilmegi üçin esas bolup durýar.
VI BAP. ILATLY ÝERLERIŇ WE ŞÄHERÝAKA
ZOLAKLARYNYŇ ÇÄKLERINIŇ PEÝDALANYLMAGY
30-njy madda. Gurluşygyň düzgünleri
1. Gurluşygyň düzgünleri degişli çäkde şähergurluşyk işiniň amala aşyrylmagynyň tertibini belleýär.
2. Gurluşygyň düzgünleri çägi meýilnamalaşdyrmagyň çyzgysynyň we ilatly ýeriň baş meýilnamasynyň esasynda işlenip taýýarlanylýar.
3. Gurluşygyň düzgünleriniň herekete girizilmegine çenli obýektleriň gurluşygy üçin bellenilen tertipde berlen rugsatnamalar, ilatyň howpsuzlygynyň üpjün edilmeginiň şertlerinde, görkezilen rugsatnamalaryň möhletiniň dowamynda hereket edýär.
31-nji madda. Çägiň zolaklara bölünmegi
1. Çägiň zolaklara bölünmegi adamyň amatly ýaşaýyş we durmuş gurşawynyň üpjün edilmegine, tebigy we ekologik häsiýetli adatdan daşary ýagdaýlaryň ýüze çykma howpunyň töwekgelçiligine duçar bolýan çäkleriň goralmagyna, ilatyň we önümçiligiň çendenaşa toplanmagynyň, daşky gurşawyň hapalanmagynyň öňüniň alynmagyna, goralýan tebigy çäkleriň, türkmen halkynyň medeni mirasynyň obýektleriniň, oba hojalyk ýerleriniň we tokaý gaznasynyň goralmagyna hem-de oýlanyşykly peýdalanylmagyna gönükdirilendir.
2. Şähergurluşyk işiniň amala aşyrylmagy üçin çäkleriň peýdalanylmagyna çäklendirmeler şu aşakdaky ýerlerde bellenilýär:
1) türkmen halkynyň medeni mirasynyň obýektleriniň gorag zolaklarynda;
2) tebigy çäkleriň aýratyn goralýan zolaklarynda;
3) sanitariýa-gorag zolaklarynda;
4) tebigy baýlykly ýataklar bolan zolaklarda;
5) tebigy we ekologik häsiýetli adatdan daşary ýagdaýlaryň ýüze çykma howpunyň töwekgelçiligine duçar bolýan zolaklarda;
6) adatdan daşary tebigy-howa şertleri bolan zolaklarda.
3. Şähergurluşyk işiniň amala aşyrylmagy üçin çäkleriň peýdalanylmagyna çäklendirmeler Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda gaýry zolaklarda hem bellenilip bilner.
4. Çäkleriň ýerine ýetirýän wezipeleriniň bellenilmegi we olaryň ýokary derejeli peýdalanylmagy çäkleriň peýdalanylmagyna çäklendirmeleriň hasaba alynmagy bilen kesgitlenilýär.
32-nji madda. Ilatly ýerleriň çäk zolaklary
1. Ilatly ýerlerde şu aşakdaky çäk zolaklary bellenilip bilner:
1) ýaşaýyş;
2) jemgyýetçilik-işewürlik;
3) senagat;
4) inženerçilik we ulag infrastruktura;
5) rekreasion maksatly;
6) oba hojalygy üçin peýdalanylýan;
7) ýörite maksatly;
8) harby obýektleriň we gaýry düzgünli çäkleriň;
9) şäherýaka.
2. Ýerine ýetiriji ýerli häkimiýet we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralary ýerli şertlere laýyklykda gaýry çäk zolaklaryny belläp, şeýle hem olara döwlet şähergurluşyk kada ölçegleriniň we düzgünleriniň hasaba alynmagy bilen ýer böleklerini we beýleki obýektleri goşup bilerler.
3. Ilatly ýerleriň çäk zolaklarynyň serhetleri gyzyl çyzyklaryň, tebigy obýektleriň adaty serhetleriniň, ýer bölekleriniň serhetleriniň we gaýry serhetleriň hasaba alynmagy bilen kesgitlenilýär.
4. Serhetlerinde şähergurluşyk işiniň aýratyn döwlet düzgünleşdirilişi degişli bolan çäk zolaklarynda aýratyn binalaryň, desgalaryň we beýleki obýektleriň taslamalaşdyrylmagyna we gurluşygyna goşmaça talaplar bellenilip bilner.
33-nji madda. Ýaşaýyş zolaklary
1. Ýaşaýyş zolaklary köp gatly ýaşaýyş jaýlarynyň, orta we kiçi gatly ýaşaýyş jaýlarynyň, hususy ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşygy üçin niýetlenendir.
2. Ýaşaýyş zolaklarynda durmuş we medeni-durmuş maksatly aýratyn duran, degşirilip gurlan, degşirilip gurlan-goşmaça gurlan ýa-da goşmaça gurlan obýektleriň, däp-dessur binalarynyň, awtomobil ulag duralgalarynyň, olar üçin sanitariýa-gorag zolaklarynyň bellenilmegi talap edilmeýän we işi, daşky gurşawa zyýanly täsir etmeýän (güwwüldi, wibrasiýa, magnit meýdany, radiasiýa täsiri, topragyň, howanyň, suwuň hapalanmagy we gaýry zyýanly täsirler) senagat, jemagat we ammar obýektleriniň ýerleşdirilmegine ýol berilýär.
3. Ýaşaýyş zolaklaryna, şeýle-de ilatly ýerleriň çäkleriniň serhetlerinde ýerleşýän bagçylyk-bakjaçylyk birleşikleriniň çäkleri hem degişli bolup durýar.
34-nji madda. Jemgyýetçilik-işewürlik zolaklary
1. Jemgyýetçilik-işewürlik zolaklary işewürlik, maliýe, jemgyýetçilik işjeňligi merkezleriniň, saglygy goraýyş, medeniýet, söwda, jemgyýetçilik iýmiti, durmuş hyzmaty obýektleriniň, bilim edaralarynyň, dolandyryş, ylmy-barlag edaralarynyň, däp-dessur üçin we gaýry binalaryň we desgalaryň, şeýle hem awtomobil ulag duralgalarynyň ýerleşdirilmegi üçin niýetlenendir.
2. Jemgyýetçilik-işewürlik zolaklarynda ýerleşdirilmegine rugsat edilen obýektleriň sanawyna ýaşaýyş jaýlary, myhmanhanalar, ýerasty ýa-da köp gatly ulag jaýlary goşulyp bilner.
35-nji madda. Senagat zolaklary
1. Senagat zolaklarynda senagat, jemagat, ammar obýektleri, olaryň hereket etmegini üpjün edýän inženerçilik we ulag infrastrukturasynyň obýektleri ýerleşdirilýär, şeýle hem şonuň ýaly obýektleriň sanitariýa-gorag zolaklary bellenilýär.
2. Senagat, jemagat, ammar obýektleriniň sanitariýa-gorag zolaklarynda ýaşaýyş jaýlarynyň, bilim edaralarynyň, saglygy goraýyş, dynç alyş obýektleriniň, bedenterbiýe-sagaldyş we sport desgalarynyň, bagçylyk-bakjaçylyk birleşikleriniň, şeýle hem oba hojalyk önümleriniň önümçiliginiň ýerleşdirilmegine ýol berilmeýär.
3. Senagat zolaklarynyň çäkleriniň abadanlaşdyrylmagy bu zolaklarda ýerleşýän obýektleriň eýeleri tarapyndan amala aşyrylýar.
36-njy madda. Inženerçilik we ulag infrastruktura zolaklary
1. Inženerçilik we ulag infrastruktura zolaklary howa, demir ýol, awtomobil, deňiz, derýa we turba-geçiriji ulag, aragatnaşyk we inženerçilik enjamlarynyň desgalarynyň we kommunikasiýalarynyň ýerleşdirilmegi we hereket etmegi üçin niýetlenendir.
2. Ulag, aragatnaşyk we inženerçilik enjamlarynyň desgalarynyň we kommunikasiýalarynyň adamyň ýaşaýyş we durmuş gurşawyna zyýanly täsiriniň öňüniň alynmagy, şeýle obýektlerden ýaşaýyş jaýlaryna, jemgyýetçilik-işewürlik we rekreasion maksatly zolaklara çenli zerur bolan aralyklaryň hem-de döwlet şähergurluşyk kada ölçeglerine we düzgünlerine laýyklykda beýleki talaplaryň, şeýle hem ýörite düzgünleriň berjaý edilmegi bilen üpjün edilýär.
3. Ilatly ýerleriň çäkleriniň serhetlerinde, ulanylmagy raýatlaryň janyna we saglygyna gös-göni zyýanly täsir edip biljek ulag, aragatnaşyk we inženerçilik enjamlarynyň desgalarynyň we kommunikasiýalarynyň ýerleşdirilmegine ýol berilmeýär.
37-nji madda. Rekreasionmaksatly zolaklar
1. Rekreasion maksatly zolaklar syýahatçylyk çygrynyň we ilatyň köpçülikleýin dynç almagynyň guralmagy üçin niýetlenendir hem-de ol şäher tokaýlaryny we tokaý seýilgählerini, suwa düşülýän ýerleri, kenarýaka we beýleki obýektleri özüne birleşdirýär.
2. Rekreasion maksatly zolaklaryň çäklerinde rekreasion we sagaldyş wezipeli obýektleriň ulanylmagy bilen gös-göni baglanyşykly bolmadyk senagat, jemagat we ammar obýektleriniň gurluşygyna we hereket edýänleriniň giňeldilmegine ýol berilmeýär.
38-nji madda. Oba hojalygy üçin peýdalanylýan zolaklar
Şäheriň we şäherçäniň çäginiň serhetlerinde sürlen ýerler, baglar, üzümçilikler, bakjaçylyklar, ot ýatyrmak üçin meýdanlar, öri meýdanlar we peýdalanylýan başga ýerler, şeýle hem oba hojalygyna niýetlenen binalar we desgalar bolan oba hojalygy üçin peýdalanylýan zolaklar bölünip berilýär.
39-njy madda. Ýörite maksatly zolaklar
1. Ýörite maksatly zolaklar ilatly ýerleriň çäk zolaklarynyň beýleki görnüşlerinde ýerleşdirilmegine ýol berilmeýän gonamçylyk, şeýle hem malmazarçylygy, durmuş galyndylary we beýleki obýektler üçin zir-zibil dökülýän ýerleriň ýerleşdirilmegi üçin bölünip berilýär.
2. Ýörite maksatly zolaklaryň çäkleriniň peýdalanylmagynyň tertibi döwlet şähergurluşyk kada ölçegleriniň we düzgünleriniň, şeýle hem ýörite düzgünleriniň talaplarynyň hasaba alynmagy bilen gurluşygyň düzgünlerinde bellenilýär.
40-njy madda. Harby obýektleriň we gaýry düzgünli çäkleriň zolaklary
1. Harby obýektleriň we gaýry düzgünli çäkleriň zolaklary, çäkleri babatda peýdalanmagyň aýratyn düzgüni bellenilýän obýektleriň ýerleşdirilmegi üçin niýetlenendir.
2. Şäheriň we şäherçäniň çäklerindäki harby obýektleriň we gaýry düzgünli çäkleriň zolaklarynyň peýdalanylmagynyň tertibi Türkmenistanyň Ministrler Kabineti tarapyndan bellenilýär.
41-nji madda. Şäherýaka zolaklary
1. Şäherýaka zolagy (şäheriň ösdürilmegi üçin ätiýaçlyk çäkler), şäheriň çägine ýanaşyk we şäheriň ýerleri bilen bir bitewi çäkleri düzýän hem-de bu şäheriň çäkleriniň ösdürilmegi üçin niýetlenen, şäherýaka zolaklaryna girýän beýleki ilatly ýerleri, şeýle hem sanitariýa-gorag wezipeleriniň ýerine ýetirilmegi, ilatyň dynç alýan ýerleriniň, bagçylyk-bakjaçylyk birleşiginiň ýerleşdirilmegi üçin ýerleri özüne birleşdirýär.
2. Şäherýaka zolaklaryň serhetleriniň bellenilmegi şu Kanuna we Türkmenistanyň ýer kanunçylygyna laýyklykda şähergurluşyk we ýer gurluşyk resminamalarynyň esasynda amala aşyrylýar.
42-nji madda. Şäherýaka zolagynyň çäkleriniň peýdalanylmagy
1. Şäherýaka zolagynyň çäkleriniň peýdalanylmagy hem-de onuň serhetlerinde şähergurluşyk işi ilatyň we şähergurluşyk işiniň subýektleriniň bähbitleriniň hasaba alynmagy bilen amala aşyrylýar.
2. Şäherýaka zolagynyň çäkleriniň zolaklara bölünmeginiň meýilnamasy welaýatyň çäklerini meýilleşdirmegiň çyzgysynda, etraby meýilleşdirmegiň taslamasynda, şäheriň baş meýilnamasynda göz öňünde tutulýar.
3. Şäherýaka zolaklarynda sanitariýa we rekreasion maksatly wezipeleri ýerine ýetirýän ýaşyl zolaklar bölünip berilýär. Görkezilen zolaklarda daşky gurşawa zyýanly täsirini ýetirýän hojalyk we gaýry işlere ýol berilmeýär.
43-nji madda. Ilatly ýerlerdäki ýer bölekleriniň peýdalanylmagyna bildirilýän şähergurluşyk talaplary
1. Ilatly ýerlerdäki ýer bölekleriniň peýdalanylmagyna bildirilýän şähergurluşyk talaplary ilatly ýerleriň baş meýilnamalary, jikme-jik meýilleşdirmegiň taslamalary, gurluşygyň taslamalary we düzgünleri bilen kesgitlenilýär.
2. Ýerine ýetiriji ýerli häkimiýet we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralary ýer böleklerini beren mahalynda ýer bölekleriniň peýdalanylmagy boýunça şähergurluşyk talaplary hakynda maglumatlar bilen buýrujyny üpjün edýär, ol şu aşakdaky maglumatlary özünde jemleýär:
1) ýer bölekleriniň peýdalanylmagynyň maksatlary hakynda;
2) ýer bölekleriniň ýerleşýän ýeri hakynda;
3) ýer bölekleriniň taslama serhetleri hakynda;
4) ýer bölekleriniň inženerçilik, ulag we durmuş infrastrukturasynyň obýektleri bilen üpjünçiligi hakynda.
3. Ýerine ýetiriji ýerli häkimiýet we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralary fiziki we ýuridik şahslara gurluşyk üçin ýer böleklerini beren mahalynda, olar tarapyndan obýektleriň gurluşygynyň möhletleriniň berjaý edilmegi boýunça hem-de gurluşyga ýanaşyk bolan umumy peýdalanylýan çäkleriň abadanlaşdyrylmagy boýunça işleriň amala aşyrylmagyna talaplary belleýär.
4. Şu maddanyň üçinji böleginde görkezilen talaplar, ýer bölegine bolan hukugyň başga şahsa geçen ýagdaýynda hem öz güýjüni saklaýar.
5. Ýer bölegine bolan hukugy tassyklaýan resminamada şu aşakdakylar görkezilýär:
1) gurluşygyň düzgünlerinde bellenilen, çäk zolagyň belgisi;
2) çäklerinde ýer bölegi ýerleşýän çäk zolagyň ýerine ýetirýän wezipesi;
3) ýer böleginiň, şol sanda türkmen halkynyň medeni mirasynyň obýektleriniň, aýratyn goralýan tebigy çäkleriň gorag zolaklarynyň serhetlerinde, şeýle hem tebigy we ekologik häsiýetli adatdan daşary ýagdaýlaryň ýüze çykmagynyň töwekgelçiligine sezewar bolýan çäkleriň serhetlerinde ýerleşýän hem-de peýdalanylmagyna çäklendirmeleri Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilýän gaýry çäkleriň, ýerleşýän ýeri;
4) ýer böleginiň serhetlerinde inženerçilik, ulag we durmuş infrastrukturasynyň obýektleriniň bolmagy, olaryň görkezijileriniň we görkezilen obýektleriň peýdalanylmagyna çäklendirmeleriň görkezilmegi bilen;
5) ýer böleginiň serhetlerinde onuň eýesine ýa-da eýelik edýäne degişli bolmadyk binalaryň we desgalaryň bolmagy, görkezilen obýektleriň onda ýerleşmegi bilen baglanyşykly bu ýer böleginiň peýdalanylmagyna çäklendirmeleriň görkezilmegi bilen.
6. Ýer böleginiň bölünen ýa-da olaryň serhetleriniň we görkezijileriniň üýtgedilen mahalynda gyzyl çyzyk we gurluşygyň düzgünleşdirilýän ugry berjaý edilýär.
44-nji madda. Obýektleriň gurluşygyna rugsatnama
1. Obýektleriň gurluşygyna rugsatnama – eýesiniň ýa-da ýer bölegine eýelik edýäniň, onuň gurluşygynyň amala aşyrylmagyna hukugyny tassyklaýan resminama.
2. Obýektleriň gurluşygyna rugsatnama ýerine ýetiriji ýerli häkimiýet edarasy ýa-da ýerli öz-özüňi dolandyryş edarasy tarapyndan berilýär.
3. Hususy ýaşaýyş jaýynyň gurluşygy ýaşaýyş jaýynyň esaslarynyň, ýerzeminleriniň, gatlarynyň we ýüz tarapynyň meýilnamalaryndan, şeýle hem ýer böleginiň meýilnamasyndan ybarat bolan ýönekeýleşdirilen taslama boýunça amala aşyrylyp bilner.
45-nji madda. Ýörite rugsatnama
Döwlet syrlaryny düzýän obýektleriň gurluşygyna, şeýle hem aýratyn döwlet düzgünleşdirilişiniň şähergurluşyk işiniň obýektlerine ýörite rugsatnama Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda berilýär.
46-njy madda. Şähergurluşyk işi amala aşyrylan mahalynda çäklendirilen hukuk (serwitut)
1. Şähergurluşyk işi amala aşyrylan mahalynda çäklendirilen hukuk (serwitut), haçan-da ýer böleginiň eýesiniň bähbitleri keseki ýer böleginiň peýdalanylmagyna hukugy çäklendirmezden üpjün edilip bilinmejek şu aşakdaky halatlarda, bellenilýär:
1) inženerçilik infrastrukturasynyň obýektleriniň gurluşygy, durkunyň täzelenilmegi, bejerilmegi we ulanylmagy geçirilende;
2) çäkleriň suw basmagyndan we almagyndan goralmagy boýunça işler geçirilende;
3) keseki ýer böleginiň üstünden umumy peýdalanylýan obýektlere geçmek zerurlygy bolanda;
4) gözleg we barlag işleri geçirilende.
2. Çäklendirilen hukuk (serwitut) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda bellenilýär we amala aşyrylýar.
VII BAP. JEMJEÝJI DÜZGÜNLER
47-nji madda. Şähergurluşyk işiniň maliýe üpjünçiligi
Şähergurluşyk işiniň maliýeleşdirilmegi Türkmenistanyň Döwlet býujetiniň serişdeleriniň, buýrujynyň hususy we çekilen serişdeleriniň, şeýle hem inženerçilik, ulag we durmuş infrastrukturasynyň ösdürilmegine fiziki we ýuridik şahslaryň paýly gatnaşmagynyň hasabyna amala aşyrylýar.
48-nji madda. Fiziki we ýuridik şahslara ýetirilen zyýanyň (zeleliň) öweziniň dolunmagy
Türkmenistanyň şähergurluşyk işi hakynda kanunçylygynyň bozulmagynyň netijesindefiziki we ýuridik şahslara ýa-da ýer böleginiň alynmagy we olara degişli bolan binalaryň, desgalaryň we gaýry obýektleriň ýykylyp aýrylmagy bilen baglanyşykly ýetirilen zyýanyň (zeleliň) Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde öwezi dolunmaga degişlidir.
49-njy madda. Jedelleriň çözülişi
Şähergurluşyk işi babatda ýüze çykýan jedeller Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde çözülýär.
50-nji madda. Şu Kanunyň bozulandygy üçinjogapkärçilik
Şu Kanunyň bozulmagynda günäkär şahslar Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenen jogapkärçiligi çekýärler.
51-nji madda. Şu Kanunyň güýje girmegi
1. Şu Kanun resmi taýdan çap edilen gününden güýje girýär.
2. Şu Kanunyň güýje giren gününden şulary güýjüni ýitiren diýip ykrar etmeli:
1993-nji ýylyň 28-nji dekabrynda kabul edilen «Türkmenistanda şähergurluşyk işi hakynda» Türkmenistanyň Kanunyny(Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 1993 ý., № 11-12, 107-nji madda);
2009-njy ýylyň 18-njiaprelinde kabul edilen«Türkmenistanyň käbir kanunçylyk namalaryna üýtgetmeler, goşmaçalar girizmek we güýjüni ýitiren diýip ykrar etmek hakynda» Türkmenistanyň Kanunynyň XXV bölegini (Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2009 ý., № 2, 33-nji madda).
Türkmenistanyň Prezidenti
Gurbanguly Berdimuhamedow
Aşgabat şäheri. 2015-nji ýylyň 18-nji awgusty.
№ 263-V.


c: text/html

text:
Isa Mesihiň Dogulyş baýramçylygyna arzuwlar!
Isa Mesihe iman eden we Oňa gulak asýan her bir ýürekde Onuň ýyldyzy ýagty saçýandyr! Akyldar adam heniz Ony agtarýandyr!
Gadyrly ildeşler! Tizden tiz dunýäniň dürli künjeklerinde adamlar Isa Mesihiň dogulan gunini uly baýramçylyk hökmünde belleýärler! Munuň üçin ilki bilen biz her biriňizi bu uly manydan doly bolan Isanyň dünýä gelişi baradaky baýram bilen gutlayýarys, size Isa Mesih arkaly Hudaýyň beren bereketlerini we uly gutulyşyna hakykatdan ýetmegiňizi arzuw edýäris!
Bilşimiz ýaly Isanyň dogulyşy bilen biziň eramyz başlanypdyr we Onuňdogulmagy gaty uly bir wajyp waka boldy. Isa Mesihiň doguljakdygy we nirede doguljakdygy, kimden doguljakdygy birnäçe ýuz ýyllar öňünden Hudaýyň pygamberleri tarapyndan pygamberlik edilip aýdylypdyr. Hudaýyň perişdesi bibi Merýeme aýan bolýar we onuň gudrat bilen bir ogul dogurjakdygyny buşlaýar. Injil bu hakynda şeýle diýýär: “…Jebraýyl perişde Hudaý tarapyndan Jeliläniň Nasyra atly şäherine, Dawudyň neslinden Ýusup atly adamyň adaglysy bolan bir äre çykmadyk gyzyň ýanyna iberildi. Bu guyzyň ady Merýemdi. Perişde onuň ýanyna gelip diýdi: “Salam, eý merhemet sezewar bolan! Reb seniň bilendir; sen aýallar arasynda mübäreksiň!” Merýem bu sözlere gaty aljyrap, “Bu nähili salam?” diýip içini gepletdi. Perişde oňa diýdi: “Gorkma Merýem; sen Hudaýdan merhemet tapdyň. Ine, sen göwreli bolup, bir ogul dograrsyň. Onuň adyna Isa dakarsyň. Ol uly bolar, Oňa hemmelerden beýik Hudaýyň Ogly diýiler. Reb Hudaý Oňa atasy Dawudyň tagtyny berer. Ol Ýakubyň öýüne ebedilik patyşalyk eder, patyşalygynyň soňy bolmaz” Merýem perişdä diýdi: “Bu nähili bolar? Mer äre baramok”. Perişde oňa jogap berip diýdi: “Mukaddes Ruh seniň üstüňe iner, hemmelerden Beýigiň gudraty seniň üstüňe kölege salar. Şonuň üçin hem doguljak Mukaddese Hudaýyň Ogly diýiler”.
Bu Merýeme öňünden berilen ajaýyp bir buşlyk! Ondan başgada haçanda Merýemiň adaglysy Yusup Merýemiň göwreligini eşidip çagany düşürmegi pikirlenende Hudaý oňa düşünde gepläp şeýle diýýär: “…Eý Dawut ogly Ýusup! Sen Merýemi özüňe aýallyga almakdan gorkma; çünki onuň göwresinden dörän zat Mukaddes Ruhdandyr. Ol bir Ogul dograr, sen Onuň adyna Isa dakarsyň; çünki Ol Öz halkyny günälerinden halas eder” diýdi. Bularyň hemmesi Rebbiň pygamber arkaly aýdan şu sözüniň erine etmegi üçin boldy: “Ine, bir gyz göwreli bolup, bir ogul dograr, Onuň adyna Emanuel dakarlar”. Bu-da “Hudaý biziň bilendir” dien manyny berýär. Ysraýyl halky elbetde bir wagt bilen gejek Mesihe ýagny Halasgäre garaşýardylar, çünki olarda Mesih hakynda Pygamberleriň Ýazgylarynda aýdylan pygamberlikler bardy. Ýöne Hudaý bu buşlygy Ysraýyldan uzakda ýaşaýan, hatda başga milletlerden bolan akyldarlara, ýagny häzirki dil bilen aýtsak astranomlara, ýyldyz öwrenijilere hem edipdir. Ine bu hakynda ýazgy şeýle diýýär: “Isa Hirodes patyşanyň zamanynda Ýahudanyň Beýtullahamynda eneden dogulanynda, ine, Iýerusalime gündogardan (belkide biziň ýurdymyzdan ýada Orta Aziaýadan) müneçjimler gelip diýdiler: “Ehudylaryň Patyşasy bolup doglan nirede biz gündogarda Onuň ýyldyzyny görüp, Oňa sejde etmäge geldik” Muny eşidip, Hirodes patyşa we onuň bilen birlikde tutuş Iýerusalim galagolpluga düşdi. Ol ähli baş ruhanylary, halkyň kanunçylaryny ýygnap, olardan Mesih nirede dogulmaly diýip sorady. Olar hem oňa diýdiler: “Ýahudanyň Beýtallahamynda; çünki pygamber arkaly şeýle ýazylypdyr. … Müneçjimler ýola rowan boldular, ine gündogarda gören ýyldyzlary aga öňlerine düşüp, çaganyň bolan eriniň üstüne gelip durdy. Olar ýyldyzy görüp , gaty köp şatlandylar. Öýe girip, çaga bilen ejesi Meýemi gördüler, dyzlaryna çöküp, Oňa sejde etdiler-de, hazynalaryny açyp, altyn, ladan we mür sowgat berdiler…
Mundan başga Hudaýyň perişdesi bu ajaýyp Isanyň dogulyş habaryny ýönekeýje çopanlara hem aýan etdi. Bu hakynda ýazgy şeýle diýýär : “Ine, Rebbiň perişdesi çopanlara göründi, Rebbiň ýalkymy daş-töweregi ýagtyltdy. Çopanlar gaty gorkdular. Perişde olara diýdi: “Gorkmaň, ine, men size bütin halky begendirjek şatlygy buşlaýaryn: Şu gün Dawudyň şäherinde size Halasgär doguldy. Ol Reb Mesihdir. Size alamat şeýle: siz ahyrda ýatan, gudaga dolangy bir çagany taparsyňyz”… Perişdeler çopanlaryň ýanyndan aýrylyp göge çykanlarynda,” …çopanlar gidip çagany, ejesi Merýemi we Ýusuby gördüler.
Gadyrly ildeşler, iki müň ýyl mundan öň gelen bu Hoş Habar bu gün hem Hoş Habardyr. Hudaýyň Merýeme öňünde aýdylyşy ýaly bu Hoş Habar Hudaýyň Mukaddes Ruhyndan gudrat bilen dünýä inen Isa Mesihdir. Merýemiň adaglysy Yusupa aýan bolan şaýatlyk bolsa bu doguljagyň öz halkyny günälerden halas etjegiň Özüdigi we Onuň adynyň Isa bolmalydygy, Ol arkaly Hudaýyň adamlar arasynda boljakdygy hakynda buşlukdyr! Uzak bir yurtdan bolan akylldarlara Hudaýyň muny aýan edişi kimin bu Hoş Habar ebedilik Payşa boljak Isa Mesihiň dünýä inmegi bilen başlanýandyr. Hudaýyň çopanlara aýan edeni bolsa bu doguljak çaganyň Halasgär Mesihdigidir!
Merýem bu habary eşidende Hudaýa öwgüler aýtdy we bu habary bütin kalby bilen kabul etdi, şeýdip bu wada edilen Mesih Halasgäri dünýä inderdi. Yusup hem bu habara ynandy we Hudaýyň oňa aýdyşy ýaly edip oňa Isa diýip at berdi. Uzak ýurtdan bolan muneçjimler bolsa dünýä injek Mesihiň, ebedi Patyşanyň ýyldyzyny asmanda görenlerinde muňa ynanmazlyk etmediler, Onuň doguljak ýeri gaty uzakda bolsa hem Isa Mesihi görüp Oňa sejde etmek üçin we Oňa sowgatlar ýetirmek üçin kyn we uzyn ýoly geçdiler we baryp Çaga sejde etdiler we Oňa sowgatlar berdiler!
Indi bolsa biz hakynda näme, biz bu ajaýyp Hoş Habara ynanýarysmy, we ýokardakylar ýaly imanly bolup Isa Mesihe Halasgär, Ebedi Patyşa, günälerimizden gutulyş berjek Emanuele iman edýärismi we Oňa çyn ýüregimizden sejde ederismi?!
Iki müň ýyl gowrakdan bäri Isa Mesihiň dogulmagy mynasybetli bu baýramçylyk bize bu Isa Mesihdäki Hoş habary ýatladyp gelýär! Biziň Biribardan siziň üçin bu baýramçylyk baglanyşykly arzuwlarymyz bolsa, siziň Merýem, Yusup, ýyldyz öwreniji alymlar ýaly we çopanlar ýaly galybersede millionlarça başgada bu Hakykata düşünip kabul eden imanlylar ýaly Isa Mesihdäki gutulyşa we baky ýaşaýşa eýe bolmagyňyzdyr!
Isa şeýle diýdi, “Men sizde ýaşaýyş bolsun, gurply ýaşaýyş bolsun diýip geldim”

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmenistanyň Istanbuldaky konsoloslygy elmydama doly bolýar. Dokument işlerini sazlamana gelen Türkmen raýatlary köp, nobatlar uzyn. Bir gün ýakyn dostumyň Merdanyň hem ýoly düşdi konsoloslyga. Şondan alan maglumatlara görä, ýekeje bir dokument üçin (Türkmenistandaky ýaşaýyş salgysyny görkezýän dokument) bir uzyn çylşyrymly prosedura goýupdyrlar....
Awtor:
DrWaltBishop
(Wasýok)
|
Kategoriýa: Umumy Maglumat |
27.02.2018 16:05
Gyzgyn, Turkmence, Sosiyal, interaktiw, sayty, Turkmen, Türkmen, Türkmenistan, Turkmenistan, Türkmençe, Sosiýal, saýty
(#127)


text:
Bakalawr derejesini ABŞ-da almak isleýänler barada maslahat!
Eger siz ABŞ-nyň kollejlary ýa-da uniwersitet okuwlaryna resminamalaryňyzy tabşyrmakda gyzyklanýan bolsaňyz, sizi “ABŞ-da okuw” atly maksatnamasynyň maslahat sessiýalaryna çagyrýarys.
Maslahat sessiýasy bu näme zat? Maslahat sessiýasynyň topary orta mekdep okuwçylary we ABŞ-da okamana isleg bildirýän talyplara ABŞ-nyň kollej we uniwersitetlerinde okamak üçin gerekli endik almana hem taýarlamana ugrukdyrylan.
Gatnaşyjylar ýyl boýy Bilim we Maslahat beriş Merkeziniň Maslahatçysy bilen duşuşyp çuňňur okuw barada düşünje alarlar:
- ABŞ-nyň ýokary okuw bilim sistemasyUS Higher Education System;
- ABŞ-nyň resminama tabşyrmagyň düzgüni;
- ABŞ-nyň iň amatly we laýyk hünärli mekdepler;
- ABŞ-nyň standatlaşdyrylan TOEFL we SAT testlar;
- ABŞ-da stipendiýa mümkinçilikleri;
- ABŞ-na sowalnama tabşyrmak we stipendiýa almak üçin düzme (essay) ýazmak!
Talaplar:
- ABŞ-nyň kollej ýa uniwersitetlaryna girmeklikde gyzyklanma
- Gowy Iňlis Dil bilimi;
- Orta mekdep okuwçylar, 9-11 synp, ýa-da ýaňy-ýakynda mekdep gutaranlar;
- Gowy bahalar;
- Öran höwesli;
- Topar sessiýalara gatnaşmagyň mümkinçiligi.
Toparda okalýanyň eşreti :
- ABŞ-nyň ýokary okuw sistemasynyň gowy düşünjesi;
- Düzme (Essaý) ýazmak endikleriň gowylandyrmagy;
- SAT we TOEFL testlere çuňňur taýýarlama;
- SAT we TOEFL praktiki test geçmek mümkinçiligi;
- Mäliýe kömek we stipendiýa tabşyrmakda nebis;
- Mäliýe kömel almagyň mümkinçiligi, testlaryň tölegi, resminamany doldyrmaklyk we bir ýyl sessiýa gatnanyňyzdan soňra ýol tölegleriň üpjünçiligi mümkindir;
- Amerikan ýokary okuw jaýlaryna girmek üçin, EducationUSA şahadatnama alyp, güýçli dalaşgär bolmak!
Registrasiýa etmek açin ýa-da sessiýalar barada doly maglumat üçin Bilim we maslahat beriş merkezine ýüz tutup bilersiňiz:
Görogly köçesi, 48/A jaý, Aşgabat ş., Turkmenistan
Tel./Fax: (993) (12) 36-90-16/21/22 (goş.116)
E-poçta: eac@americancouncilstm.org


text:
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow 19-нҗы сентябрда Türkmenistanyň Ýaragly güýçleriniň hatarynda gulluk möhletini tamamlan esgerleri ätiýaçylga goýbermek, harby gulluk ýaşyna ýeten ýaşlary goşun hataryna çagyrmak baradaky karara gol çekdi.
Kararda Türkmenistanyň Ýaragly güýçleriniň we beýleki goşunlarynyň hataryna çagyrylyp, harby gulluk edýänwe kanun esasynda bellenilen möhleti dolan esgerleri oktýabr-dekabr aýlarynda ätiýaçlyga goýbermek bellenilýär.
Şeýle-de bu karar esasynda, çagyryşdan soňa goýulmaga hukugy bolmadyk we harby gulluga çagyrylýan gününe çenli 18 ýaşy dolýan erkekleriň oktýabr-dekabr aýlarynda harby gulluga alynmagy bellenilýär.
Azatlyk radiosyna ýurt içinden gowuşýan habarlara görä, her ýyl esgerler iki ýyllyk goşun gullugyndan boşadylanyndan soň, ýurtda işsizleriň, şonuň bilen bir hatarda daşary ýurtlara gitjekleriň sany köpelýär.
Dünýä ýurtlarynyň ýaragly güýçleri, esgerleri barada berilýän maglumatlarda Türkmenistanda her ýyl 100 müňden gowrak erkek adamyň harby gulluk ýaşyna ýetýändigi, 35 müň çemesi esgeriň bolsa ätiýaçlyga goýberilýändigi aýdylýar.
Maglumat üçin aýtsak, “Global Fire Power” websaýty biraz öň dünýäniň 126 ýurdunyň harby pudagy we harby tehnikalary barada maglumat berýän hasabatyny çap etdi. Bu hasabatda harby güýçleriniň we tehnikalarynyň ukyplylygy boýunça Türkmenistan 90-njy orunda ýerleşdirilipdir.
Bu netije Türkmenistanyň harby pudagynyň Merkezi Aziýa ýurtlarynyň arasynda iň pes derejededigini görkezýär.
Azatlyk Radiosy bu maglumatlar esasynda Merkezi Aziýa ýurtlarynyň, şol sanda Türkmenistanyň harby pudagynyň ukyplylygyny deňeşdirip, ýörite infografik taýýarlady.
Azatlyk radiosy goşun gullugyndan boşan türkmen esgerleriniň işsizlik problemasy barada ýerli ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
diwana
Yalnyzlygyn bir görnüşi
Yalnyzlygyn bir görnüşi
Menin kompyuterimde yüzlerce surat bar, herhili tebigat, herhili kultura, herhili yurtlar, şaherlerde alynan. Kawagt seredyan, göwnüni açyar. Önlerem şon yaly bolyardy. Meselem universitedi gazanmakam ya-da gazananymdan son gelmeli wagtyma garaşyp yörkam Türkiye hakda surat görsem şeyle göwnümi açyardy. Owadan...
Futbolçy kaka hakda
Meshur brazil futbolcy Kaka`ny tanamayaniniz yokdur. onun durmushy hakda okanlarynyzam belki bardyr. men onun durmushy barada yazylan gysga bir yazgy okapdym, mana tasir etdi. Braziliyaly okde futbolcylaryn kopusinin menzesh ykballary bar; garyp masgalada dogulmak. Pele sheyle, ronaldo, ronaldinho dagam sheyle diyip bilyan. Emma Kaka bulardan uytg...
Daşky gurşawyn adama tasiri/üytgemek
Daşky gurşawyn adama gaty tasir edyanini hemme kişi bilyandir. Emma şol hemme kişin hemmesinin bilmeyan, belkem bilmek islemeyan bir zady bar, ol bolsa daşky gurşawyn olaryn özlerine yetiren tasiri. Çagalykdan bari bizin yetişen, yaşan gurşawymyzyn bize gaty uly tasiri bar. bir manyda ol zatlar bizi biz eden zatlar. Hasiyetimize, pikir yöredişimize...
Eje hakda multfilmin tasiri
Arada otyrkam birden kiçikam köp gören bir multfilmim yadyma düşdi. İndiki çagalaryn görüp görmanini biljekdal sebabi indi berilmeyan bolmagy ahmal. Yöne men denduşlar bilyandir. Yalnyşmayan bolsam 3 sany oglanjyk doganlar bardy. Gyşda, garda oyun oynayarlar daşarda. İçerde bolsa odun gyrasynda ejeleri hassa bolup yatyr. Çagalar bir girip bir çykya...
Yazyjy/şahyr bolmak üçin...
Ali Ural atly bir türk yazyjysy bilen zaman gazedinde çykan reportajy okadym. gazetde yazyjy bolanson kawagt yazgylarynam okayan we halayadym. reportajda şahyrlyk we yazyjylyk barada gowy zatlar diyyar.menin göwnüme yarady, belki sizinem göwnünize yarap biler diyip gerekli gören yerlerimi terjime edip dykgatynyza hödürleyan. aramyzda gyzyklanyanlar...
Çagalyk
Çagalyk
Kabir zatlar bar, olar her gezek adama bir zatlary yatladyar, üytgeşik duygylary çagyryar, adamda bir zarynlyk, namedigi gaty saygarylmayan zatlara bolan küysegi artdyryar. Ol zatlar uly zatlar bolup bilşi yaly kiçijek, yönekeyje, adamlaryn köp ünsüni çekmeyan zatlaram bolup biler. Meselem mende sessiz bir...
Türkiyedaki türban meselesine garayşym
syyasy dal, şahsy garayşym. syyasat bilen işim yok.
Aslynda köp bolyar yöne sonky wagtlar hasam, şu türkiyedaki bolyan wakalary görüp türklerin öz aydyşlary yaly “kiçi dilimi yuwdyan”. Agzymy açyan, gen galyan. Gaharyn gelmez yalam dal kabirlerinin bolşuna. Gahary gelmeyan yokduram öydemok özüm-a. Elbetde men gaharym mana degişli, başga bir...
Sozde dal ozde bolmak
uzynrak bolanson boleklere bolup goydum.
Sozde dal ozde bolmak.
Shu sozlemi gowy goryan. Turkiyede okayanlar bilyandir. Turkcede “sozde degil ozde olmak” diyilyar. Men terjime edip bilmedik bolmagym mumkin. Yagny “bir zadyn sozuni etmek, sheyle gorunmek mesele dal, esasy zat hakykatdanam, yuregin bilen shol bolmak” m...
Plan-programmaly yashamak
Planly-programmaly yashamak.
Kabir adamlar planly hereket etmegi, gunde etjek ishlerini planlamagy gereksiz goryarler. Hergun belli wagtlarda belli ishleri etmegi bir monotonluk, oz erkinligini gysmak yaly goryarler. Men shu pikre goshulamok, sebabi ashakda.
Aslynda planly bolmagy goldamak ya-da garshy cykmagyn ikisem dogry ya...
Turkmen bolmak
gadyrly agzalar, sizin pikirinizce turkmen bolmagyn bir ayratynlygy barmy? bar bolsa nameler olar? \"men turkmen\" diyip gaysharlyp gezip bilyan bolsanyz, muny bir ustunlik hokmunde gorup bilyan bolsanyz muna sebap name? shu soraglara oz jogaplarynyzy yazsanyz.
men ozum bilemok sholar yaly zat. nace yyl bari ozumin milletcilik duygymyn pesd...
Taze turkmence sozler
hemmaniz bilyaniz, turkmenistanda turkmence bolmayan sozleri turkmenceleshdiryarler sonky wagtlar. meselem wertolyot sozuni dikucar diyipdirler[gybat saytynyn yalancysy men :)].
birnace yil bari kabir sozler tv\'de ulanylyar. menin dushanlarymdan yadyma dushyanler:
komanda=topar
gruppa=topar
stadion=toplum
...
Gadyr bilmegin manysy
Watanyny kim gaty kuysar? Ondan ayra dushen. Kim oyuni kuyseyar? Birnace gun hem bolsa oyunden uzak galan. Eje-kakasyny? Olam sheyle. Adamyn icinde shon yaly duygy bar, kuyseg duygusy. We ol duygy her wagt doranok, onun doremegi ucin belli shertler bolmaly. Bir zady kuysemek ucin ondan ayra dushmek gerek. Bu kuyseg duygusynyn adama acyan bashga bir...
Yoluny yitirenin basdan gecirenleri
bir dostum yazypdyr shu goshgyny. birinji gezek goshgy yazyshym diyyar. nahili boludyr diyip menden sorayar. dogrymy aytsam menin ucin erbet dal. aslynda menin oz talantym bolmanson herhili goshgy mana gowy gorunyar.
shu saytymyzda goshgy ussatlary kan. shuna name diyyaniz? bahalandyryn hany, nacha degyar? :)
Bir bolek gechmishden kuyseg/ ich dokme
Gadyrly agzalar sizem gecmishinizi kuyseyansiniz kawagt. Men birnace gun bari chagalygymy, mekdep yyllarymy, watanymy gaty kuyseyan. Ine shuwagtam sapak okap otyrdym welin birden yuregimde bir agy duyup gitdim. Yadyma Ashgabadyn agshamaralary dushdi. Esasanam mekdepde sonky yyllarym yadyma dushdi. Aslynda hemme yerde sheyledir welin men As...
Bashymdan gecen bir waka ;)
Men bashymdan gecen bir wakany aydyp bereyin. Waka mamamlaryn, yagny ejemin ejelerinin howlusynyn dash yuzunde bolup gecyar. Olaryn gonshularynyn howlusynyn agzynda ejem, mamam we bashga-da bir gyz bardy, birem onun ejesi bardy. Gyz bir garayagyz, gozleri iri, gorkli bir gyzdy. Hindi gyzlaryna chalymdashdy. Yylgyrysy, bakyshy, hereketleri...
Forum- blog tapawudy
blog bolanda forumdan nahili duypli tapawudy bar? bilshime gora forum aslynda chate menzeshrak, blog bolsa has kop makala yaly yazgylara yakyn zat. ya yalnysh bilyanmi? shular hakda aydaysanyz..
Jogaplar gornenok.
Salam dostlar.
Taze saytymyza-da gowushdykmy? :)
Men hazir-a gaty owreniship bilmedim. ay shuwagt olar hakda zat diymayin. entek tayyar dal yerleri hem tayyar bolsun, son pikirlerimi aydaryn nesip bolsa.
shuwagt mende esasan bir problema bar. \\\"jogaplar\\\"y gorup bilemok. birinji haty okayan, emma jogaplarda zat gornenok. \...


text:
Hormatly müşderi, Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş banky Türkmenistanyň “Karz edaralary we bank işi hakyndaky” kanunynyň 22-nji maddasynyň ikinji bölegine esaslanmk bilen, şu aşakdaky görkezilen bank kartlarynyň ulanyş tertibi bilen jikme-jik tanyşmaga zerurdygyna Siziň ünsiňizi çekýär.
Görkezilen tertipdäki maslahatlary berjaý edilmegi, bank kartyňyzyň, rekwizitlarynyň, PIN-kodyňyzyň we beýleki maglumatlarynyň howpsuzlygyny üpjün eder. Şonuň bilen hem bankomatlarda bank kartlaryny ulananyňyzda bolup biljek howply (ýitgiler we başga sebäpleriň döremek) ýagdaýlardan, harytlaryň we hyzmatlaryň nagt däl görnüşinde, şol sanda hem Internetda, tölän ýagdaýyňyzda töwekgelçiliklerden gorar.
Umumy düzgünler
- PIN-kodyňyzy hiç haçan hiç kime aýtmaň, şol sanda hem garyndaşlaryňyza, ýakyn tanyşlaryňyza, bile işleýän kärdeşleriňize, nätanyş adamlara, karz guramalarynyň işgärlerine, kassirlara we bank kartyny ulanmaga kömek edýän adamlara.
- PIN-kody hökmany ýagdaýda ýatda saklamaly ýa-da Size ol kyn bolan ýagdaýynda, ony bank kartyndan aýry görünmeýän we gaýry taraplara, şol sanda hem özüňize ýakyn adamlara, garyndaşlara elýeter däl ýerde saklamaly.
- Hiç haçan hiç ýagdaýlarda bank kartyny gaýry taraplara, şol sanda garyndaşlaryňyza ulanmaga bermäň. Bank kartyny diňe bank kartynyň ýüzünde ady we familiýasy ýazylan şahsy adamyň ulanmaga haky bardyr.
- Bank kartyny ulanyş we saklanyş şertine berk boluň. Bank kartyny mehaniki, elektromagnit we temperatura täsirinden we çyglykdan goraň. Bank kartyňyzy el telefonlaryň, hojalyk we ofis harytlarynyň ýanynda saklamak gadagan.
- Kartyň arka tarapynda Bankyň habarlaşmak üçin telefon belgileri görkezilendir. Olary we bank kartyňyzyň belligini (nomeryny) öz kitapçaňyzda, jübi telefonyňyzda we/ýa-da beýleki maglumat saklaýjy zatlarda hökmany ýagdaýda ýazyp saklamaly, ýöne PIN-kod ýazgynyň ýanynda saklamaly däldir.
- Bank kartyňyza bikanun hereketleriň öňüni almak maksady bilen bank hasabyňyzdan nagt pul serişdesini almaga her aýky çäklendirmäni we birwagtda edilen amallar barada elektron habarnama hyzmatyny birikdirmek maksada laýykdyr. (SMS ýa-da E-mail habarnama).
- Bankyň adyndan diýip gelen kart we hasap maglumatyňyzy soraýan e-mail hatlara jogap bermäň. Şol hatlarda ýazylan “web-salgylara” girmäň (şol sanda karz guramalarynyň saýt salgylaryna), olar galp saýtlara getirip biler.
- Ýadyňyzda saklaň, şahsy maglumatlar we PIN-kod bilinse, bank kartyňyz ýitirilen ýagdaýynda gaýry taraplar Siziň bank kartyňyzdan bikanun pul serişdeleriňizi ulanyp biljek howpy bardyr.
Şahsy maglumatlaryňyzyň ýa-da PIN-kodyňyz başga birine mälim bolandyr öýtseňiz, şeýle hem, bank kartyňyzyň ýiten ýagdaýynda, haýal etmän Banka jaň edip kartyňyzy ýatyrmaly (bloklamaly). Banka ýüz tutmazyňyzdan öň Siziň bank kartyňyzdan rugsatsyz pul serişdeleriniň çykarylmagyna Siz jogapkärçiligi Siziň özüniz çekýärsiňiz. Bank bilen baglaşylan Şertnama laýyklykda, Banka habar edilmeginden öň Siziň bank kartyňyzyň rugsatsyz ulanylmagy netijesinde bank hasabyňyzdan pul serişdeleriniň çykarylmagynyň öwezini doldurylmaýar.
Bankomatda bank karty bilen ýerine ýetiriljek amallar boýunça düzgünler.
- Howpsyz ýerde ýerleşdirilen bankomatlaryň üsti bilen amallary ýerine ýetiriň (mysal üçin, döwlet edaralarynda, banklaryň şahamçalarynda, uly söwda merkezlerinde, myhmanhanalarda, howa menzillerde we ş.m.)
- Bankomadyň ýerleşýän ýerine girmek üçin PIN-kody girizmekligi soraýan enjamlary ulanmaň.
- Bankomadyň ýanynda ýat adamlar bar bolan ýagdaýynda bankomady ulanmaga has amatly wagty ýa-da başga bankomady saýlap almagyňyz gerek.
- Bankomady ulanmagyňyzdan öň onuň goşmaça enjamlaryny, onuň düzümine degişli bolmadyk PIN-kody girizilýän ýerinde ýerleşen (kesik) we karty kabul edýän ýerine serediň (mysal üçin, PIN-kody girizilýän klawiaturanyň tekiz däl görnüşinde ýerleşdirilen). Görkezilen ýagdaýynda şeýle bankomatdan peýdalanmakdan saklanyň.
- Bankomadyň klawiaturasy ýa-da karty kabul edýän ýeri onuň düzümine laýyk gelmeýän goşmaça enjamlar bilen enjamlaşdyrylan bolsa, bank kartyňyzy bu bankomatda peýdalanmakdan saklanyň we öz şübheleriňiz barada bankomatda görkezilen telefon belgi arkaly karz edara habar beriň.
- Bankomata bank kartyny goýmak üçin fiziki güýji ulanmaň. Eger bank kartyny ýeňil kabul etmeýän bolsa, ṣeýle bankomady peýdalanmakdan saklanyň.
- PIN-kody ýazanyňyzda ýanyňyzdaky duran adamlara görünmez ýaly ýazyň. PIN-kody ýazanyňyzda klawiaturany eliňiz bilen ýapyň.
- Bankomat nädogry işlän ýagdaýynda (mysal üçin, köp wagtlap garaşma ýagdaýynda duran bolsa, özbaşdak täzelenip dursa), klawiaturanyň “Ýatyrma” (“Cancel”) düwmesine basmak bilen geçirýän amalyňyzy ýatyryň we ṣeýle bankomatdan peýdalanmakdan boýun gaçyryň.
- Bankomatdan nagt pul serişdelerini alanyňyzdan soň pul banknotlaryny sahypalap sanaň, bank kartyňyzyň bankomatdan yzyna gaýtarylandygyna üns beriň, soran bolsaňyz kwitansiýany çykarýança garaşyň, soňra olary gapjygyňyza (jübiňize) salyň we diňe şondan soň bankomadyň ýanyndan gidip bilersiňiz.
- Soň bank hasabynyň bilen deňeşdirmek üçin bankomatdan çykan kwitansiýalaryňyzy ýygnap goýuň.
- Bankomatlardan bank kartlary bilen amallary geçirmek boýunça gaýry taraplaryň maslahatlaryny, şeýle hem olaryň kömegini kabul etmäň.
- Eger bankomatda amallary ýerine ýetireniňizde bank kartyňyzy yzyna gaýtaryp bermeýän bolsa, bankomatda görkezilen telefon belgisi arkaly karz edarasyna jaň ediň we bolan ýagdaýy düşündiriň, şeýle-de bankomat tarapyndan yzyna gaýtarylyp berilmedik bank kartyny beren Banka ýüz tutuň we Bank işgäriniň instruksiýasyna göra hereket ediň.
Bank kartlary bilen nagt däl görnüşinde harytlara we hyzmatlara töleg geçirmek boýunça düzgünler.
- Bank kartyňyzy ynam döretmeýan edaralarda ulanmaň.
- Kartyň üsti bilen tölegi diňe siziň gatnaşmagyňyzda geçirmekliklerini talap ediň. Bu siziň bank kartyňyzdaky görkezilen personal maglumatlaryňyzy bikanun almaklyk töwekgelçiligini peseltmek üçin hökmandyr.
- Harytlara we hyzmatlara töleg geçirmek üçin kassir bank kartynyň eýesinden pasporty, çege gol çekmegi ýa-da PIN-kody girizmekligi sorap biler. PIN-kody girizmegiňizden öň ýanyňyzdaky duran adamlara görünmezligine üns beriň. Çege gol çekmegiňizden öň hökmany ýagdaýda çekde görkezilen jemi möçberini barlaň.
- Bank karty bilen geçirjek bolan amalyňyz “üstünlikli” geçmedik bolsa, terminalyň çykaran çeginiň bir nusgasyny bank hasaby boýunça göçürmede görkezilmedik amallary barlamak üçin ýygnaň.
Bank kartyňyz bilen Internet üsti bilen amallary geçirmek boýunça düzgünler.
- Internet üsti bilen, şeýle hem telefon/faks arkaly harytlar we hyzmatlar sargaňyzda PIN-kodyňyzy ulanmaň.
- Internet ulgamy arkaly bank kartyňyz (hasabyňyz) baradaky maglumaty ýa-da personal maglumatlaryňyzy habar bermäň, mysal üçin PIN-kody, bank kartyňyzyň möhletini, personal maglumatlaryňyzy.
- Harytlar, hyzmatlar üçin diňe meşhur we barlanan guramalaryň internet-sahypalaryndan peýdalanyň.
- Internet-sahypalarda meňzeş salgylarda bikanun hereketleriň ýerine ýetirilýändigi sebäpli hökmany ýagdaýda birikýän we söwda etjek bolýan salgylaryňyzyň dogry ýazylşyna üns beriň.
- Personal maglumatlaryňyzyň gizlinligini we (ýa-da) bank kartyňyzyň (hasabyňyzyň) maglumatlaryny gorap saklamak maksady bilen söwdany diňe öz kompýuteriňizde ýerine ýetirmek maslahat berilýär. Söwda başga biriniň kompýuterini ulanmak bilen ýerine ýetirilýän bolsa onda personal maglumatlaryňyzy we başga maglumatlary ýatda saklatmaň, hemme amallary ýerine ýetireniňizden soň bolsa personal maglumatlaryňyzyň we başga maglumatlaryň kompýuteriň ýadynda saklanylmadygyna üns beriň (brauzerde söwda edilen web-sahypada söwdagäri täzeden ýüklemek bilen).
- Öz kompýuteriňizde antiwirus programmasyny gurnaň we wagtly-wagtynda onuň we siziň ulanýan başga programmalaryňyzyň täzelenip durmagyny gözegçilikde saklaň, bu Sizi zeper ýetiriji programmalardan gorap biler.


text:
Gadym wagtlar bir danadan: «Tükeniksiz zat näme?» diýip soranlarynda, ol säginmän: «Enäniň waspy» diýip, jogap beripdir. Bu hakykat. Seni dünýä getiren mähriban adamy wasp edip aňyrsyna ýeter ýaly däl. «Ene» diýlen üç harpdan döreýän bu söz dillerimiziň senasy. «Ene — çagalaryň ýüreklerindäki we dillerindäki Hudaýyň adydyr» diýip, ata-babalarymyz aýdardylar. Dil biteninden tä ömrümiziň soňky sagatlaryna çenli kiçi bol, uly bol, tapawudy ýok, diňe şol sözi gaýtalaýarys. Begensegem, gynansagam zybanymyza, ilki bilen, käbämiziň ady gelýär. Dünýäniň görki, örki, durky, gudraty, durmuşyň eýesi, söýesi — bu ajaýyplyklaryň barysy enä deňelýär. Sebäbi enäniň mähirli sözi, nurana keşbi, hemişe ýüreginiň töründen çykýan ak patasy kuwwatly daragt ýaly, berdaşly şahalaryny uzaklara ýaýradyp, ynsany röwşen ýollara rowana edýär. Ynsan üçin enäniň: «Aman gidip, sag gel, balam!», «Sag-aman geldiňmi, balam!» diýip, günde eziz balasyna ýüzlenmesi, perzendiň bolsa: «Sag-aman ördüňmi, ene?» «Hal-ahwallar niçik, ene?» diýip, enä ýüzlenmesi dünýäde iň bir bagtly pursatlaryň biri bolsa gerek. Haýsy ýaşa ýetenem bolsaň, mähriban eneň emaý bilen başyňdan sypasa, senem başyňy onuň dyzyna goýup, birsalym sözsüz meýmireseň, dünýäniň bar aladasyny unudyp, özüňi jennetde ýaly duýýarsyň. Ýogsa-da, ýöne ýere «Jennet enäniň dabanynyň astynda» diýilmeýändir ahbetin. Mähribanlygy, adalatlylygy, sahylygy, perzendine wepalylygy, akgöwünliligi üçin ene perişdä deňelýär. Hormatly Arkadagymyzyň türkmen halkyna peşgeş beren «Enä tagzym — mukaddeslige tagzym» atly kitabynda bu barada şeýle rowaýat bar: «Dünýä injek çaga Ýaradana sowal berýär:
— Meniň takdyrym indi ýerde bolmaly diýýärler, Taňrym! Meniň çala mydarym bar, ejiz halyma o taýda kösenmerinmi? Men başymy nädip çararyn?
— Sen ýerde perişdäniň gujagynda bolarsyň, ol sen hakda alada eder.
Çaga şondan soň hem ynjalman:
— Arşda men hiňlenýän, hemem gülýän, şondan hem göwnüm hoş bolýar — diýip, ol ýene ikirjiňlenipdir.
Taňry oňa:
— Seniň üçin ýaradan perişdäm örän şirin owaz bilen hiňlener, saňa guwanyp, mähirli ýylgyrar. Sen onuň söýgüsinden bagtly bolarsyň — diýip, jogap berenmiş.
— Wah, men onuň diline nädip düşüneýin? — diýip, indi dünýä inmeli çaga rahatlyk tapmandyr. — Taňrym, birden saňa dilegim bolsa, näme etmeli bolaryn?
— Seni goraýan perişde seni akja mytgala gundar-da, saňa öz erkli bolmaklygy öwreder. Şonda hem elleriňi gowşuranyňda, men seniň ähli dilegiňi berjaý ederin.
— Meni howp-hatardan kim gorar?! Men epgekden, aňzakdan hem goranyp bilemok — diýip, ýene sowal berýär welin, Ýaradan oňa:
— Seniň perişdäň seni öz janyndan geçip gorar.
— Meniň ýüregim gyssa, nähili bolar?
— Saňa perişdäň dünýäniň ýaradylyşy, adamlar hakynda gyzykly rowaýatlary gürrüň berer».
Hawa, ene ýerdäki perişde. Ol täsin adam. Ene hemişe perzendiniň ýagşy günlerine şaýat bolasy gelýär. Olar hemişe arzuw-dileg bilen ýaşaýarlar. Eýsem, eneler näme dileg edýärkäler? Dünýäniň, öý-ojagynyň parahatlygy, agzybirligi, çagalarynyň ile-güne, Watana wepaly, ar-namysly, mährem bolup ýetişmekleri — eneleriň bimöçber dilegi. Ene bilen sözsüz gürleşip, düşünişip bolýar. Şu ýerde hormatly Prezidentimiziň käbesine, ähli zenanlara bagyşlap ýazan kitabyndan bir parçany ýatlasym gelýär: «Edebiýat sapagyndan düzme ýazmaly bolanymyzda, muny biz, ilki bilen, ejem janyň okamagyny isleýärdik. Onuň sesini çykarman, dymyp okamagy bolsa, biziň «bäşligimizdi». Häzir ene hakdaky şol düzmäniň mazmunyndan ýadyma düşýäni: «Ejem jan asman ýyldyzy, ýyldyzsyz gijeler bolmaýar. Ejem jan baharyň mylaýymlygy, ony döredýän bolsa, asmanyň güneşi. Güneşsiz gündiz bolmaýar, güller hem açylmaýar. Ejem jan! Sen meniň üçin ähli zat, muny beýan etmäge men başga söz tapyp bilmeýärin». Şonda men mugallymyň nähili bahasyna mynasyp bolandygyma üns hem bermändirin. Ýöne esasy zat, ejem jan maňa hiç zat diýmedigem bolsa, ony şonda begendirendirin diýip, umyt edýärin».
Ulus iliň enesi barada söhbet açýan bu kitap mähriban
Arkadagymyzyň käbesi Ogulabat ejäniň ruhubelent, sagdyn nesli kemala getirmekde, olary terbiýelemek, türkmeniň milli däp-dessurlaryny nesilme-nesil dowam etdirmekde, çaganyň ene-ata, dogana, goňşulara, ýakynlaryna, dost-ýarlaryna bolan gatnaşygy, edep-ekramlylyk, ene topraga, Watana, ile-güne bolan söýgini, ula hormat, kiçä sylag ýörelgesini, ahlak kadalaryny terbiýelemekde alyp barýan durmuş tejribesi giňden beýan edilýär. Bu bolsa ähli döwürlerdäki nesillerimiz üçin görelde mekdebi bolup durýar. Bu ýörelgeleri her bir ynsanyň kalbyna ýetirmek wajyp wezipe hasaplanýar.
Türkmenistanyň Zenanlar birleşiginiň Merkezi Geňeşiniň hem-de Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli Merkeziniň guramagynda Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe eşretli zamanada ýaşaýan Zenanlar guramasynyň we Kärdeşler arkalaşyklarynyň agzalarynyň arasynda Türkmenistanyň hormatly Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýiti zehininden, paýhasyndan halkymyza peşgeş berlen «Enä tagzym — mukaddeslige tagzym» atly ajaýyp kitaby esasynda «Türkmeniň mährem käbesi ahlak, maşgala gymmatlygydyr» ady bilen geçirilen bäsleşigiň döwletimiz boýunça jemleýji tapgyryna welaýat tapgyrynda baýrakly orunlary eýelän ýeňijiler gatnaşdylar.
Türkmeniň haly-palasy bilen bezelen bäsleşigiň geçjek meýdanynda mähriban Arkadagymyzyň döreden ajaýyp eserlerine ussat suratkeşleriň çeken suratlarynyň, gelin-gyzlaryň çeper ellerinden dörän el işleriniň, zergärçilik işleriniň, milli lybaslarynyň, «Türkmenistan — Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi» ýylyny mahabatlandyrýan türkmeniň gadymy ak öýleriniň, uzak ýola barýan kerwenleriň, kerwensaraýlaryň, galalaryň, kejebäniň, küýzeleriň, düýäniň şekilleriniň sergisi guralypdyr. Türkmenistanyň dokma senagatynyň öndürýän döwrebap, dünýä ülňülerine gabat gelýän, özüniň milliligi bilen tapawutlanýan önümleri hem ünsüňi çekýär. Milli medeniýetimize we sungatymyza, gözel tebigatymyza, milli mirasymyza goýulýan sarpa kalplary buýsandyrýar.
Bäsleşigiň esasy maksady milli Liderimiziň «Enä tagzym — mukaddeslige tagzym» atly kitapda beýan edilýän wakalary giňden öwrenmekden, olary wagyz etmekden, türkmen zenanlarynyň asyrlaryň dowamynda özüni alyp barmagyň ahlak kadalaryny kämilleşdirmekden, olary nesilden-nesle mynasyp geçirmekden, eziz enelerimizi sarpalamakdan, Watana bolan söýgini berkitmekden ybarat. Basleşige gatnaşanlar «Enä tagzym — mukaddeslige tagzym» atly kitapdan döwletimizdäki ösüşleri wasp edip, bir parçany labyzly okadylar, kitapda beýan edilen rowaýatlardan, wakalardan bir pursady ýokary ussatlyk bilen sahnalaşdyrdylar, şu ylham çeşmesiniň ösüp gelýän ýaş nesli terbiýelemekde ýol-ýörelge, ruhy baýlyk, her bir maşgala üçin bolsa, maşgala gymmatlygydygyny, şamçyragdygyny buýsanç bilen, çeper beýan etdiler. Bäsleşikde çykyş edenleriň ählisiniň çykyşlary biri-biriniňkiden täsirli boldy. Şeýle-de bolsa, emin azgalary bäsleşigiň şerti boýunça ussatlary kesgitledi. Bäsleşige gatnaşanlaryň ählisine hormatly Prezidentimiziň adyndan gymmat bahaly sowgatlar we Hormat hatlary gowşuryldy.
Ulus ile ene, ojaklaryna söýe, maşgala gymmatlygy bolup oturan käbelerimiziň jany sag, ömri uzak bolsun!
© TÜRKMENISTANYŇ ZENANLAR BIRLEŞIGINIŇ MERKEZI GEŇEŞI zenan.gov.tm 2012-2018 Email: zenan@mail.com


text:
Ukrain parlamenti 19-njy oktýabrda kanun çykaryjylaryň eldegrilmesizligine we saýlaw kanunçylygyna üýtgetme girizmegi ara alyp maslahatlaşmagy karar etdi.
Oppozisiýadaky syýasy partiýalar bilen ýaranlaşan müňlerçe demonstrant bolsa soňky günler kanun çykaryjy organyň öňüne ýygnanyp, ýene bir uly miting geçirmegi planlaşdyrýar.
Olar prezident Petro Poroşenkonyň korrupsiýa garşy reforma geçirmegi ýa-da işden çekilmegi üçin basyşy güýçlendirmekçi bolýarlar.
Iki tarapdan hem protestleriň parahatçylykly bolmagyna çagyryş edilýändigine garamazdan, parlamentiň işiginde çadyr dikinen protestçiler bilen polisiýanyň arasynda käte-käte çaknyşyklar ýüze çykýar.
18-nji oktýabrda azyndan 10 adamyň tussag edilendigi aýdylýar, polisiýa mähellä garşy göz ýaşardyjy gaz ulandy.
17-nji oktýabrda başlan protestlere Poroşenkodan we onuň günbatara tarapdar hökümetinden edilen tamalaryň çykmazlygy itergi berdi.
Poroşenkonyň tankytçylary ony ýokary derejedäki korrupsiýanyň köküni köwläp bilmezlikde aýyplaýarlar.


text:
«BURKUT» süýjileri gazagystanlylarda üstünlige eýe boldy.
«BURKUT» konditer fabrikasy, Gazagystanyň paýtagtynda 29-31-nji maýda, «Korme» halkara sergi merkezinde geçirlen «Interfood Astana 2018» 20-nji halkara sergisinde öz konditer önümlerini görkezdi.
Gözden geçirişe dünýäniň 11 döwletlerinden 80-den gowrak kompaniýalar gatnaşdy: Azerbeýjan, Belarus, Germaniýa, Indoneziýa, Gazagystan, Hytaý, Koreýa, Gyrgyzystan, Russiýa, Türkmenistan we Özbegistan. «InterFood Astana» tapawutly aýratynlygy – pudagyň üstünliklerini görkezmegiň toplumlaýyn çemeleşmesi – iýmit önümlerinden tehnologiýalara we önümçilik enjamlara çenli.
Türkmen süýjüleri serginiň köpsanly myhmanlarynyň ünsüni çekdi – ananas, pyrtykal, alma, ülje, malina, banan, garpyz, ýer tudanasy, gawun, şetdaly dürli miwe tagamly suwly, ýumşak çeýnelýän «Dürdäne» karameli, şeýle hem şokolad, kakao, gaýmak, funduk we kapuçino tagamly «Läle fam» süýtli iris.
Serginiň çäklerinde «BURKUT» kärhananyň hünärmenleri öz önümlerini görkezdiler, şeýle hem Gazagystanyň işewür toparlarynyň wekilleri bolan hyzmatdaşlary bilen duşuşyk geçirdiler. Netijesi özüni garaşdyrmady – häzirki wagt türkmen karamelini Gazagystanyň bazaryna eltmeler barada gepleşikler alnyp barylýar.
«BURKUT» konditer fabrigi – Türkmenistanda importyň ýerini tutýan önümçilik boýunça Döwlet maksatnamany durmuşa geçirmegiň çäklerinde Ahal welaýatynyň Ak bugdaý etrabynyň senagat zolagynda bir ýyldan hem az bolan möhletde döredilen häzirki zaman importyň ýerini tutýan önümçilik bolup durýar. Konditer önümleriniň ýeterlik derejede ösen ýerli bazarda kärhananyň üstünlikli başlangyjynyň esasy syrlarynyň biri ekologiki taýdan arassa önümleriniň önümçiligi bolup durýar. Süýjiler konserwantsyz, diňe ekologiki taýdan arassa çig maldan ýewropa önümçiliginiň häzirki zaman ýokary tehnologiki enjamlarynda öndürilýär.
«BURKUT» kärhanasynyň konditer önümleri ISO 9001:2015 we ISO 22000-2005 standartlarynyň halkara ulgamy boýunça sertifikatlaşdyrylan. Fabrigiň kuwwaty – aýda 300 tonna bolup durýar, satyn alyjylyk islege baglylykda ol has hem artdyryp bilner.
Kärhananyň ösüş ugry önümleriň görnüşlerini tapgyrlaýyn artdyrmak we onuň hilini ýokarlandyrmak, özboluşly görnüşlerini hemişeki gözlegi göz öňüne tutýar. Häzirki wagt hünärmenler gaty karamel süýjisiniň täze görnüşlerini işläp taýýarlaýarlar.


text:
Pakistan metbugaty prezident Mamnun Huseýniň öz türkmen kärdeşi bilen TOPH geçirijisini bellenen wagtyndan ir gurmagyň möhümdigi babatda bir pikire gelendigini habar berýär.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 23-nji dekabrda guralan telefon söhbetdeşliginde pakistanly we owganystanly kärdeşlerini fewralda TOPH gaz geçirijisiniň owgan böleginiň düýbüniň tutulyş dabarasyna gatnaşmaga çagyrdy.
TDH-nyň maglumatyna görä, prezidentler Mamnun Huseýn we Aşraf Gani çakylyk üçin hoşallyk bildirip, bu çärelere gatnaşmaga taýýardyklaryny tassyk etdiler.
Prezident Berdimuhamedow söhbetdeşligiň dowamynda Türkmenistanyň demirýol gurluşygyny owgan serhedine çenli ýetirendigini we ony Pakistana çenli ýetirmek isleýändigini hem aýtdy.
Türkmenistan fewral aýynyň ikinji ýarymynda Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan gaz geçirijisiniň owgan böleginiň, şu ugur boýunça optika-süýümli aragatnaşyk ulgamynyň düýbüni tutmak, Türkmenistan-Owganystan-Pakistan elektrik geçiriji ulgamyny gurmak, şeýle hem Türkmenistanyň öz hasabyna gurýan Serhetabat-Turgundy demir ýoluny işe girizmek çärelerini geçirer.
Pakistanyň “The Express Tribune” neşiri türkmen tarapynyň planlaşdyrýan çärelerine prezident Huseýn bilen bile premýer-ministr Şahid Kakan Abbasiniň hem gatnaşmagyna garaşylýandygyny habar berdi.
Abbasi awgust aýynda premýer-ministriň wezipesini kabul etmezinden öň, ozalky premýer-mninistr Nawaz Şarifiň döwründe nebit ministri boldy we TOPH proýektiniň ilerlemegi üçin işjeňlik görkezdi diýip, pakistan metbugaty belleýär.
Abbasi oktýabr aýynda Pakistanyň bu proýekte örän ygrarlydygyny nygtady we onuň Pakistanyň energiýa ätiýaçlyklaryny ödemekde uly mümkinçiliginiň bardygyny tekrarlady.
Pakistanda bu proýekt mart aýynda praktiki fazasyna girdi, ýagny onuň başlangyç inženerçilik we we proýekt marşrutlaryny taslamak başlandy. Abbasi şondan bu proýektiň 22 ýyldan soň praktiki häsiýete geçýändigine şaýat bolmagyň beýik pursat bolandygyny belledi.
Pakistan metbugaty Orsýetiň hem Eýrandan Hindistana, emma Gwadaryň üstünden gaz geçirijisini gurmakçy bolýandygyny belleýär.
Mundan öň hindi metbugatynda TOPH geçirijisiniň gurlup gutaryljak we ulanmaga beriljek möhletiniň Türkmenistanyň maliýe kynçylyklary sebäpli bir ýyl yza süýşýändigi habar berildi.
Emma noýabr aýynda Hytaýyň Milli nebit kompaniýasy CNPC Türkmenistana TOPH, ýagny Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan we “Transhazar” gaz geçirijileriniň gurluşygyna ýardam bermäge taýýardygyny aýtdy.
“Energo Reforma” neşiriniň 6-njy noýabrda ýaýradan maglumatynda, “CNPC halkara Türkmenistanyň” baş direktory Li Şulýan bu taýýarlygy noýabryň başynda, Aşgabatda geçirilen halkara konferensiýada tassyk etdi.
Ýöne habarlarda hytaý kompaniýasynyň türkmen tarapyna nähili şertler esasynda kömek etjekdigi, şeýle-de Aşgabadyň Pekinden ozalky alan karzlarynyň nähili üzülýändigi anyklaşdyrylmaýar. Şonuň bilen bir wagtda Türkmenistan Orsýet we Eýran ýaly iri gaz alyjylaryny ýitirip, gaz söwdasynda esasan Hytaýa garaşly bolup galdy.
Eger başa barsa, Türkmenistan 2015-nji ýylda düýbi tutulan we 1814 kilometr aralyga uzamaly TOPH gaz geçirijisi arkaly Owganystanyň üstünden Pakistana we Hindistana ýylda 33 milliard kubometr gaz akdyrmagy planlaşdyrýar.
Umumy bahasy 10 milliard dollar çemesi bolan TOPH esasan Aşgabadyň hasabyna (85%) gurulýar. Ekspert netijelerine görä, onuň öňünde esasy iki kynçylyk - Owganystandaky howpsuzlyk meseleleri we Türkmenistandaky ykdysady krizis dur.


text:
Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň wekilleri agrosenagat toplumy boýunça irland tejribesi bilen tanyşdylar.
Biziň ýurdumyzyň wekiliýetiniň düzüminde Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň oba hojalyk we agrosenagat toplumy bölüminiň ýolbaşçysy Ş.Herremow, şeýle hem birleşmäniň müdiriýetiniň agzasy, Türkmenistanyň Çyzykly şertli belgiler boýunça Milli guramasynyň başlygy A.Mälikgulyýewa bolup, olar EuropeAid «Türkmenistanda oba hojalygynyň we obanyň mundan beýläk durnukly ösüşine ýardam bermek - III döwür (SARD III)» taslamasynyň tanyşdyryş seminaryna gatnaşdylar.
Bu taslama Türkmenistanyň Oba we suw hojalyk ministrligi, şeýle hem, Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi bilen birlikde Ýewropa bileleşigi tarapyndan 2016-njy ýyldan bäri durmuşa geçirilýär we durnukly oba hojalygy boýunça milli pudakda öňde goýlan maksatlary gazanmaga, oba we oba hojalyk pudagyny ösdürmäge we goldamaga gönükdirilendir.
Seminar 30-njy sentýabr – 7-nji oktýabr aralygynda Irlandiýa respublikasynda geçirilip, özüniň milli agroiýmit önümçiliginiň umumy möçberiniň üçden iki bölegini dürli ýurtlara iberýän, Ýewropada daşary ýurda iň bir şowly haryt öndürijileriň biri hökmünde tanalýan bu ýurduň tejribesi bilen tanyşmaga gönükdirilendir.
Esasan hem, seminara gatnaşyjylara kiçi we orta işewürligiň kärhanalaryny – agroiýmit önümlerini daşary ýurda iberijileri goldamak we höweslendirmek boýunça tejribe bilen tanyşmaga, şeýle hem, ýewropa ýurtlarynda hil derejesi we iýmit howpsuzlygy boýunça degişli talaplary öwrenmäge mümkinçilik berlip, ol Ýewropa bileleşiginiň agroiýmit bazarlaryna giriş bilen baglydyr.
Dublin şäherinde we ýurduň beýleki welaýatlarynda bolan wagtlary düzüminde Türkmenistanyň Oba we suw hojalyk ministrliginiň, Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň, Türkmenistanyň Maliýe we ykdysadyýet ministrliginiň hünärmenleri bolan türkmen wekiliýeti azyk we oba hojalyk ulgamy boýunça ýöriteleşdirilen birnäçe döwlet we hususy düzümlere, guramalara we kompaniýalara baryp gördüler. Olar öndürilýän önümleriň azyk howpsuzlygynyň talaplaryna we ölçeglerine laýyklygynyň gözegçiligini amala aşyrýarlar, şeýle hem, azyk harytlarynyň ösüşine we dünýä bazarynda irland kärhanalarynyň ösmegine ýardam edýärler.
Seminara gatnaşyjylar üçin kärhanalara we azyk önümleriniň önümçiliginiň dürli ugurlary boýunça ýöriteleşdirilen agro hojalyklara saparlar gurnaldy.
Geçirilen duşuşyklar we görkezme çykyşlar Irlandiýa hökümetiniň azyk önümleriniň howpsuzlygynyň gözegçiligi ulgamynda syýasaty işläp düzmek we durmuşa geçirmek boýunça çemeleşmesi hakynda düşünje almaga, bu ugurda öňdebaryjy ýewropa maksatnamalary bilen tanyşmaga ýol berdi.
Ýewropa bileleşiginiň okuw-tanyşdyryş seminaryna gatnaşmaklyk türkmen oba hojalyk önümlerini öndürijileriniň daşary ýurtlara haryt ibermek mümkinçiliklerini durmuşa geçirmek, agrosenagat toplumynda öňdebaryjy dünýä tejribesini öwrenmek boýunça Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi tarapyndan geçirilýän giň gerimli işleriň hatarynda wajyp bolup durýar.


text: Ykdysady we maliýe ministrliginiň (Baş gazna müdirligi) we Daşary işleri we halkara ösüş ministrliginiň (kontinental Ýewropa müdirligi) wekillerinden düzülen delegasiýa 2016-njy ýylyň sentýabr aýynyň 28-30 aralygynda Fransiýa bilen Türkmenistanyň ykdysady we söwda gatnaşyklaryny ara alyp maslahatlaşmak üçin Aşgabada geldi. Delegasiýa Baş gazna müdirliginiň Ikitaraplaýyn işler we Baş gazna müdirliginiň şeretlerini halkaralaşdyrma bölüminiň başlygy Hanym Sandrin Goden ýolbaşçylyk etdi. Ilçi we delegasiýa köp ministrliklerde we Türkmenistanyň edaralarynda, Türkmenistanyň telekeçiler we senagatçylar birleşiginiň başlygy tarapyndan kabul edildi. Olar Aşgabatda Halkara maliýe institutlarynyň wekilleri bilen, şeýle hem fransuz işewürleriniň agzalary bilen duşuşdylar.