text:
Täze hyzmatdaşlyk boýunça strategiýa diýlip atlandyrylan şol proýekt ady agzalýan Bileleşige Germaniýanyň ýolbaşçylyk edýän mahalynda kabul edilipdi.
Şol programma ady agzalýan taraplaryň arasynda adam hukuklary, kanunyň üstünligi ýaly meseleler boýunça dialog geçirmek, bilim, energiýa, ulag, suw, daş-töweregi goramak, umumy howplara garşy hyzmatdaşlyk etmek ýaly maddalary öz içine alýar.
Ol strategiýa kabul edileli bäri Ýewropa Bileleşigi bilen Merkezi Aziýa, şol sanda Türkmenistan bilen aragatnaşyk boýunça, ýol kartasynyň roluny berjaý edip gelýär.
Şu meseleler bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir Ýewropa Bileleşiginiň Şwed prezidentliginiň Merkezi Aziya boýunça ilçisi Hans Olsson bilen söhbetdeş boldy. Azatlyk Radiosy: Jenap Olsson, Şwesiýanyň ýolbaşçylygynda ýakynda Brýusselde Ýewropa Bileleşigi bilen Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlaryň ýokary derejeli wekilleriniň arasynda ýygnak geçirildi. Söhbetdeşligimiziň başynda bu ýygnagyň sizde galdyran täsiri barada maglumat beräýseňiz?Hans Olsson:
Bu ýygnaga Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlardan Özbegistanyň, Täjigistanyň we Gyrgyzystanyň Daşary işler ministrleri, Türkmenistan bilen Gazagystanyň bolsa Daşary işler ministerleriniň orunbasarlary gatnaşdylar. Türkmenistanyň Daşary işler ministri Meredow Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedewiň Aşgabada edýän sapary sebäpli bu ýygnaga gatnaşyp bilmedi.
Gazagystanyň täze bellenen Daşary işler ministri hem öz täze jogapkärçiligi bilen bagly işleri boýunça bu ýygnaga gatnaşyp bilmedi. Ýewropa Bileleşigi bolsa, bu ýygnakda ady agzalýan gurama agza ýurtlaryň 10 töwereginiň ministerleri we beýlekileriniň bolsa döwlet sekertarlary tarapyndan wekilçilik edildi.
Bu ýygnakda regional howpsuzlyk meseleleri barada pikir alşyldy. Regional howpsuzlyk diýlende, biz Owganystan, Pakistan we Eýrandaky ýagdaýlary göz öňünde tutýarys. Bu barada Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlaryň pikirlerini diňledik.
Şeýle-de halkara ykdysady krisiz we onuň regiona ýetirýän täsiri barada gürrüň edildi. Bu ýygnakda energiýa, suw we daşky gurşawy goramak ýaly meseleler hakda hem pikir alşyldy. Bu ministrler derejesinde geçirilen ýygnaklaryň temalarydyr. Şeýle-de diplomatik derejedäki duşuşyklarda adam hukuklary barada hem gepleşikler geçirildi.
Biziň pikirimizçe, bu tema islendik ýurtda durnukly ösüşiň ýola goýulmagy we demokratik, syýasy we ykdysady özgerişleriň dowam etmegi üçin gaýra goýulmasyz ugurlardan biri bolup durýar. Netije-de bu ýygnak gaty dostlukly ýagdaýda geçdi. Ýygnaga gatnaşýan hökümet wekilleri öz pikirlerini aç-açan beýan etdiler. Azatlyk Radiosy: Bu ýygnakdan siz haýsydyr bir netije gazanmagy maksat edinipmidiňiz?
Hans Olsson:
Parižde geçirilen konferensiýada bolşy ýaly, bu ýygnakdan soňra deklarasiýa ýaýratmagy göz öňünde tutmaýardyk. Munuň iki sebäbi bar, birinjiden, Pariž deklarasiýasy gaty täze we henizem ýörgünlidir. Ikinjiden, şonuň ýaly teksti işläp düzmekligiň gaty kyndygy gizlin zat däl.
Emma bu sammitiň beýlekilerden tapawudy – Ýewropa Bileleşigi boýunça wekilhanalaryň ýolbaşçylarynyň, ýokary derejeli hökümet wekilleriniň gatnaşmagynda geçirilen duşuşygyň yz ýanyndaky wagta gabat gelmegidir. Ministrler derejesinde geçirilen bu diskussiýalar soňra diplomatlar derejesinde has aç-açan we jikme-jik ýagdaýda dowam etdirildi. Azatlyk Radiosy: Howpsuzlyk, energiýa, daş-töweregi goramak we suw ýaly meseleler boýunça Ýewropa Bileleşigi bilen Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlaryň arasynda şonuň ýaly ýygnaklar mundan öň hem az geçirilmedi. Şwesiýa häzir bu Bileleşigiň ýolbaşçysy wezipesini berjay edýär we siz hem adam hukuklary boýunça gaty alada edýän ýurtlardan biri diýlip hasaplanýarsyňyz. Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa boýunça alyp barýan syýasatynda siziň täsiriniňizi nähili duýup bolar? Hans Olsson:
Elbetde, adam hukuklary temasyna Merkezi Aziýa bilen aragatnaşygymyzda öňde tutulýan ugurlardan üzňe garap bolmaz. Bu biziň tutuş region boýunça 2007-nji ýylda kabul edilen strategiýamyzyň esasy bölegi bolmaklygyna galýar. Biz adam hukuklarynyň-da, kanunyň üstünligi we häkimiýetiň aç-açan bolmagy ýaly islendik ýurduň pozitiw ösüşi üçin üns berilmeli hökmany ugurlaryň biri diýip hasaplaýarys. Sebäbi bu ugurlar ösüşiň binýady hökmünde ykrar edilmedik ýurtlarda syýasy hem ykdysady reformalaryň durnukly amala aşyrylmagy gaty kyn. Azatlyk Radiosy: Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlaryň wekilleri bilen geçiren duşuşyklaryňyzda syýasy tussaglar bilen bagly meseleleri hem gozgadyňyzmy? Eger gozgan bolsaňyz, olar bu barada size nähili jogap berdiler? Has möhümi – olaryň beren jogaplary sizi kanagatlandyrdymy?
Hans Olsson:
Biz anyk wakalar we ýurtlar barada gürrüň etmedik. Özbegistan bilen bagly gürrüň edilende, bu ýurduň Daşary işler ministri Norowyň gatnaşmagynda Ýewropa Bileleşigi bilen Özbegistanyň arasynda Hyzmatdaşlyk Geňeşi boýunça ýygnak geçirildi. Şol duşuşykda biz syýasy tussaglar bilen bagly ençeme wakany gozgadyk, olaryň arasynda anyk şahslaryň atlary hem agzaldy. Azatlyk Radiosy: Şol wakalaryň jikme-jigi barada maglumat berip biljekmiň? Nähili meseleler, hemem kim ýa kimler barada gürrüň edildi? Hans Olsson:
Şol adamlaryň atlary we sanawy häzir elimde ýok. Emma özbek wekilleri bilen bagly edilen gürrüňde turmelerde saklanylýan käbir adamlaryň ýagdaýy hemem olaryň ýüzbe-ýüz boýan kynçylyklary baradaky meseleleri gozgadyk. Olar biziň öňe süren bu tekliplerimizden käbirlerini ret etdiler we käbirleri barada derňew geçiriljekdigini wada berdiler.
Ýöne bu ýygnagyň temasy adam hukuklary bilen bagly şahsy meseleler boýunça pikir alyşmakdan ybarat däldi. Bu barada diskussiýa edilýän biziň ýörite forumymyz bar. Meselem, ýakynda adam hukuklary meselesi bilen bagly täjik ýolbaşçylary bilen dialog geçiriler. Bu barada iýun aýynda Türkmenistan bilen hem gepleşikler bolupdy. Azatlyk Radiosy: Ýewropa Bileleşiginiň ýolbaşçysy hökmünde Merkezi Aziýanyň siziň üçin ähmiýeti nämede? Siziň bu region boýunça öňde goýýan syýasatyňyz nämeden ybarat?Hans Olsson:
Ýewropa Bileleşiginiň ýolbaşçysy Bileleşigiň adyndan iş alyp barýar. Bu region ençeme sebäbe görä, Brýussel üçin gaty möhümdir. Biz regionyň goňşularyndan Merkezi Aziýada ýerleşýän şol ýurtlara neşe maddalarynyň geçirilmegine garşy alada edýäris, sebäbi bu ýagdaýa ýol berlen halatynda bu Ýewropa Bileleşigine agza ýurtlara hem ýaramaz täsirini ýetirer. Bu ýurtlaryň ýerleşýän ýeri hem tutuş dünyä üçin strategiki taýdan gaty möhüm region diýlip hasaplanylýar. Azatlyk Radiosy: Has anygrak aýdylanda, Ýewropa Bileleşiginiň ýolbaşçysy hökmünde siziň üçin Merkezi Aziýa bilen bagly alnyp barylýan syýasatda adam hukuklarynyň ýa syýasy azatlyklaryň orny nämeden ybarat? Hans Olsson:
Syýasatymyzda bu temalara berlen orun gaty uludyr. Biz adam hukuklarynyň beýleki ugurlar boýunça ösüşlerden üzňe tutulmaly däldigini pikir edýäris.
Şunlukda biz şol regionyň wekilleri bilen geçirilýän ähli duşuşyklarymyzda bu meseläniň yzygiderli gozgalmagynyň tarapdary. Ýakynda ady agzalýan regionyň wekilleri bilen Ýewropa ýurtlarynyň ýolbaşçylarynyň arasynda geçirilen duşuşyklarda adam hukuklary ýatdan çykaryldy diýlen gürrüň ýaýradyldy. Bu nädogry maglumatdyr. Azatlyk Radiosy: Şwesiýa bilen Türkmenistanyň aragatnaşygynyň hili, häzirki durky barada siz näme aýdyp biljek? Ýagny, häzirki döwürde haýsy ugurlar boýunça hyzmatdaşlyk edilýär we gelejekde bu ýurt bilen haýsy pudaklar boýunça işleşmek isleýärsiňiz?Hans Olsson:
Biziň üçin Türkmenistan energiýa sektoryndan başga-da ençeme jähtden gaty möhüm bir ýurtdur. Elbetde, Ýewropa Bileleşigi we oňa agza ýurtlar türkmen gazy bilen gaty gyzyklanýarlar. Olar bu ýangyjyň göni Ýewropa akdyrylmagy barada tagalla edýärler. Azatlyk Radiosy: Türkmenistan bilen Şwesiýanyň aragatnaşygy barada gürrüň edilende, adam hukuklary bilen bagly siz bu ýurtdaky ýagdaýlara nähili täsir ýetirip biljek?
Hans Olsson:
Biz öz mümkinçiliklerimiziň çäginde bu ýurtda amala aşyrylýan özgerişliklere goşant goşup bileris. Özgerişlikler diýlende, elbetde, adam hukuklary barada gürrüň edilýär. Sebäbi adam hukuklary bilen bagly oňyn ösüşler bolmasa, başga ugurlarda hem pozitiw ösüşler gazanmak mümkin däl. Azatlyk Radiosy: Häzirki döwürde köpsanly türkmen dissidentleri Şwesiýada ýaşaýarlar. Olar Şwesiýanyň hem graždanlarydyr. Emma olaryň köpüsine hatda gysga möhletlik hem Türkmenistana barmaga türkmen režimi rugsat edenok. Türkmen wekilleri bilen araňyzda geçirilýän duşuşyklarda bu mesele barada hem gürrüň boldumy?
Hans Olsson:
Biz Şwesiýada ýaşaýan käbir türkmenlere, Türkmenistandaky maşgala agzalaryny bu ýurda getirmäge ýol berilmänligi bilen bagly dörän kynçylyklar boýunça türkmen wekilleri bilen gepleşikler geçirdik.
Soňky ýyllaryň dowamynda gozgalan bu meselelerden köpüsi çözüldi. Emma türkmenleriň Türkmenistana sapar etmegi bilen bagly mesele boýunça gürrüň etsem, hiç bir ýurduň raýatynyň başga bir ýurda barmagyna hökmän rugsat edilmeli diýlen düzgün ýok.
Has anygrak aýtsam, Şwesiýanyň raýaty bolan türkmenlere Türkmenistana barmaga hokmän ýol berilmeli diýlen kanun ýok. Dünýäniň islendik ýurdunyň haýsydyr bir daşary ýurtla öz ýurduna barmaga rugsat berip-bermezlige hukugy bar.


c: text/html

text:
Hormatly Prezidentimiziň parasatly ýolbaşçylygynda Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynda ýurdumyzda dünýä nusgalyk işler amala aşyrylýar. Halkymyzyň ruhy dünýäsiniň ganaty bolup gelen edebi eserlerimiziň, milli gymmatlyklarymyzyň dünýä ýaýylmagy dünýä halklarynda çuňňur gyzyklanmalary artdyrýar.
Gündogar halklarynyň halk döredijilik eserleri köp öwüşginlidir hem-de many we gerimi babatda ýaýrawlydyr. Gündogarda uly meşhurlyk gazanan şeýle eserleriň biri-de Keý-Kowsuň ogly Gilanşaha nesihat bermek maksady bilen ýazan kitabydyr. Muny onuň ogluna: “Oglum, bu dünýäde meniň toplan iň gowy zatlarym şu sözlerdir. Men iň eý görýän adamym bolan saňa şu sözleri miras goýasym geldi” diýen sözleri-de tassyklaýar.
Keý-Kowus 1021-1098-nji ýyllar aralygynda ýaşap geçipdir. Ol Ýürjen şäheriniň häkimi Kowusyň agtygy eken. Ol atasynyň hatyrasyna kitabyny “Kowusnama” diýip atlandyrypdyr.
Keý-Kowus meşhur eserini uzak ýyllaryň dowamynda döredipdir. Onuň kämil çykmagyna her bir ündeýän pikirini degerli mysallaryň üsti bilen berkitmegi ýardam edipdir.
Taryhy maglumatlar Keý-Kowusyň dini taglymatlardan-da, dünýewi ylymlardan-da ýeterlik baş çykarandygyny tassyklaýar. Ol dünýä halklarynyň ençemesiniň medeniýetini, dilini gowy bilipdir. Onuň köpýyllyk zähmetiniň miwesi bolan “Kowusnama” eseri awtoryň baý durmuş tejribeli, ýokary ylymly-bilimli bolandygyny habar berýär.
“Kowusnama” eseri okyjylar köpçülüginiň arasynda nesihatnama hökmünde belli bolupdyr. Eser belli bir adama degişli bolsa-da, onda gozgalýan meseleleriň tutuş adamzat nesline degişlidigi üçin ony söýüp okapdyrlar we beýan edilýän pikirlerden degişli netije çykarypdyrlar. Eseriň esasy ideýasy – atanyň öz perzendine berýän pentlerinden we nesihatlaryndan ybarat bolupdyr. Mähriban ata eziz perzendine her bir meselede oýlanyşykly, pähim-paýhasly, sabyrly bolmagy ündeýär. Awtor aýdýan, beýan edýän pikirlerini dürli degerli mysallaryň üsti bilen berkidýär. Bu aýdylýan pentleriň perzendiň aňynda ornaşmagyna ýardam edýär.
Käbir ýitip giden däp-dessurlaryň, milli oýunlaryň ýatlanmagy eseriň gymmatyny has-da artdyrýar. Olarda ata-babalarymyzyň durmuşyna mahsus bolan dürli ýagdaýlar beýan edilýär. Umumylykda alnanda, kitap 44 fazyldan, ýagny bölümden durýar. Bölümler biri-biri bilen many taýdan baglanyşyp, bitewi bir mazmuny emele getirýär. Çagalara mynasyp terbiýe bermekde, ýagşylygy ýaran edinip, ýaman närselerden gaça durmakda eseriň ähmiýeti diýseň uludyr. Aradan ýüzýyllyklaryň geçendigine garamazdan, eseriň öz agramyny saklaýandygy hem şunuň bilen baglanyşyklydyr.
Eserde gozgalýan käbir pikirlere nazar salalyň.
“Ata-enäni sylamak hakynda” atly bölüm eserde aýratyn orny eýeleýär. Onda pähim-parasatly ata perzendine ýüzlenip, oňa öwüt-ündewleri edýär: “Oglum, ata-enäniň göwnüne degmegin, olaryň ýüregine bitmez ýara salmagyn, çünki Ýaradan ata bilen enäni ynjydana agyr jeza berýändir. Allatagala şeý diýipdir: “Sen olary ynjytma, olara hoş sözler diý”.
Ata-ene seni jan-dili bilen ösdürip ýetişdiren adamlardyr. Sen olaryň göwnüne degseň, hiç haçan ýagşylyk görmersiň. Perzentleriň saňa nähili rakyp bolmaklaryny isleseň, senem ata-eneňe şonça rakyp bolgun! Seni dogran nämäni arzuw edýän bolsa, senden önjek hem şony arzuw eder. Perzent miwä meňzese, ata-ene daragta meňzeýändir. Daragtyň idegini ýetirdigiňçe, miwesi köp we datly bolýar, ata-eneňi hem näçe sylap, olara näçe hyzmat etseň, olaryň sen hakdaky doga-dilegleri şonça tiz hasyl bolar, sen Allanyň ýanynda hem, ata-enäniň ýanynda hem ýüzli bolarsyň”.
“Kowusnama” eserinde mundan başga-da, dostluk, dilewarlyk, kiçigöwünlilik, bilimiňi artdyrmak, bedewi tanamak, myhmançylyk, bagşy-sazandalyk, dürli görnüşli oýunlaryň ähmiýeti barada hem öwüt-nesihatlar ündelýär.
“Kowusnamada” ýörite “Amanat zady saklamak hakynda” atly bölüm bar. Onda şeýle diýilýär: “Eý, balam, eger saňa bir kişi amanat bir närse tabşyrjak bolsa, ýagdaýyny tapsaň, ony kabul etmegin, sebäbi amanady saklamak örän kyn işdir. Eger amanady kabul etseň, tä eýesine tabşyrýançaň, ýagşy saklagyn, salamat tabşyrarsyň. Amanada hyýanat etmegin, amanada – gymmat bahaly zer diýipdirler. Eger dogry sözli bolsaň, hemme wagt döwletli ýaşarsyň, ýagny dünýädäki hemme baýlyk dogry sözli adama degişlidir”.
Çaga terbiýesinde, ýaş nesilleriň dogry ýola gönükmeginde “Kowusnama” eseriniň ähmiýeti uludyr. Gymmaty egsilmejek bu eser häzirki döwürde dünýä halklarynda şol sanda Berkarar döwletimiziň bagtyýar raýatlarynyň arasynda-da iň bir söýlüp okalýan eser hökmünde öz ähmiýetini saklap gelýär.
Babaguly HEKIMOW,
Lebap welaýatynyň Hojambaz
etrabyndaky 21-nji orta
mekdebiň mugallymy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Duşenbe güni ÝHHG-niň Demokratik institutlar we adam hukuklary boýunça edarasy öz ýörite delegasiýasynyň tussaglykdaky gazagystanly ynsan hukuklaryny goraýjy aktiwist Ýewgeniý Žowtis bilen duşuşandygy barada press-reliz ýaýratdy.
Maglumata görä, Ýewgeniý Žowtis bilen bu duşuşyk ýakynda, 3-nji sentýabrda geçirilipdir.
Ýewgeniý Žowtis 2009-njy ýylda transport heläkçiligine sebäp bolanlykda aýyplanyp, 4 ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi. Žowtisiň özi özüne bildirilen bu jenaýat aýyplamasyny ýerliksiz aýyplama diýip hasaplaýar.


text:
Gümrük habarlary
Gümrük ammary işe başlady
Ahal welaýatynyň Ak bugdaý etraby, Garagum derýasyndan 3000 m. demirgazykda, Änew-Daşoguz aýlaw ýolunyň gündogar tarapy salgysy boýunça ýerleşýän Halkara gümrük terminalynda gümrük ammary işe başlady. Bu gümrük ammarynyň hyzmatlaryndan islendik şahs peýdalanyp biler. Umumy maglumatlar Gümrük ammary harytlary gümrük ammary gümrük düzgünine ýerleşdirmäge mümkinçilik bermek bilen, daşary ykdysady işine gatnaşyjylar üçin amatly şertleri döredýär. Gümrük ammary gümrük düz...
Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň utgaşdyrylan gümrük maglumat ulgamy kemala getirilýär.
Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugy bilen Birleşen Milletler Guramasynyň Söwda we ösüş boýunça konferensiýasynyň (UNCTAD) arasynda «ASYCUDA World» atly utgaşdyrylan gümrük maglumat ulgamyny ornaşdyrmak boýunça tehniki hyzmatdaşlyk etmek barada taslamalaýyn Ylalaşyga gol çekildi we ol güýje girdi. Bu Ylalaşygyň baglaşylmagy Hormatly Belent Serkerdebaşymyzyň ýurdumyzda Döwlet gümrük gullugynyň maddy- enjamlaýyn binýadyny pugtalandyrmak we gümrük edaralarynyň ýeke-täk awtomatlaşdyrylan maglumat ulgamyny döretmek barada berýän taýsyz goldawy netijesinde amala aşyryldy. Gümrük amallaryn...
Eýran Yslam Respublikasynyň Türkmenistandaky Ilçihanasynyň söwda attaşesi bilen duşuşyk geçirildi
2017-nji ýylyň 12-nji ýanwary. Şu gün Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň wekilleri bilen Eýran Yslam Respublikasynyň Türkmenistandaky Ilçihanasynyň söwda attaşesi jenap Rahmatolla Hormaliniň arasynda ikitaraplaýyn duşuşyk geçirildi. Duşuşykda iki ýurduň söwda gatnaşyklary bilen bagly hem-de ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy.
Ýylyň jemi boýunça ýygnanyşyk
2017-nji ýylyň 10-njy ýanwarynda Gullugyň başlygy polkownik M.Çakyýew ýygnanyşyk geçirdi, onda geçen 2016-njy ýylda Gullugyň işiniň jemleri jemlendi, şeýle hem 2017-nji ýyl üçin ýerine ýetirilmeli wezipeler kesgitlendi. Gün tertibine laýyklykda Gümrükhanalaryň we degişli gümrük postlarynyň başlyklary ozal berlen tabşyryklaryň ýerine ýetirilişi hakynda hasabat berdiler. Ýygnanyşygyň barşynda işinde oňat netijeleri görkezen harby gullukçylary Hormat hatlary bilen sylaglamak dabarasy boldy.
Gümrükçileriň hünär taýýarlygy
Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugy işe kabul edilýän ýaş hünärmenlere hünär taýýarlygyny geçmek meselesine aýratyn ähmiýet berýär. Gümrük edaralary üçin ýokary düzgün-nyzamly, ökde hünärli, ylmyň iň soňky gazanan tehnikalaryndan oňat baş çykarýan, kämil gümrük işgärlerini taýýarlamaga gönükdirilen wezipeler Gullugyň ýanyndaky Okuw merkezinde üstünlikli ýerine ýetirilýär. Bu ýerde hünär taýýarlygyny geçen ýaş hünärmenler işe ugrukdyrylýar. Häzirki wagtda hem işe kabul edilen ýaşlaryň 29-sy hünär okuwyny geçýär. Bu okuw kursy 2 aý dowam edýär.Okuw kursunyň dowamynda harby gullukçylara w...
Şadyýan Täze ýyl dabaralary
2016-njy ýylyň 30-njy dekabry. Ine, Täze, 2017-nji ýyl ýetip gelýär. Sabyrsyzlyk bilen garaşylýan bu baýramçylyk aýratyn-da çagalarda ýatdan çykmajak täsirleri galdyrýar. Şunda tolgundyryjy duşuşyklar bolýar, süýji nygmatlar we garaşylmadyk ýakymly sowgatlar berilýär, munuň özi bu baýramçylyk barada ýakymly ýatlamalary döredýär. Türkmenistanyň ähli künjenklerinde, şäherleriň we obalaryň açyk sahna meýdançalarynda goýlan dürli yşyklar, girlýandlar we oýnawaçlar bilen bezelen ýaşyl arçalaryň ýanynda tanymal artistleriň we çeper höwesjeňleriň toparlarynyň gatnaşmagynda sahnalaşdyrylan tomaşalar...


text:
Singapurda ýetginjekleriň tomusky Olimpiýa oýunlary başlandy.
Medal ugrundaky ýaryşlara sportuň dört görnüşi – boks, agyr atletika, suwda ýüzmek we dzýuda boýunça türkmenistanly ýaşlar gatnaşar.
Oýunlaryň açylyş dabarasynda Türkmenistanyň baýdagyny 17 ýaşly, halkara klasly sport ussady aşgabatly Nursähet Pazzyýew göterip geçdi.
Türkmen komandasyndan ilkinji bolup sport arenasyna boksçy Nursähet Pazzyew çykar. Ondan soň suwda ýüzmek boýunça Jennet Saryýewa, agyr atletika boýunça Ygtyýar Matkarimow, Baýmyrat Orazdurdyýew, dýudo boýunça Jennet Geldibaýewa ýaryşlara gatnaşar.
14-18 ýaş aralygyndaky ýetginjekleriň olimpiýa oýunlary 12 gün dowam eder diýlip, habar berilýär.


text:
Amerikan diplomaty, 74 ýaşy arka atan özbek diktatory we Nowruz baýramçylygynyň döwlet derejesindäki şowhunly dabarasy – bularyň üçüsini bir ýere jemleseň näme emele gelýär?
Özbegistanyň döwlet mediasynyň nukdaý nazaryndan seretseň, onda ajaýyp teleprogramma emele gelýär. (Ýokarda ýerleşdirilen wideo)
Özbegistan parslaryň Täze ýyly hasaplanýan Nowruz baýramçylygyny 22-nji martda belledi. Bu baýramçylyk Merkezi Aziýanyň hem ähli ýurtlarynda bellenýär. Bu sene mynasybetli Islam Karimow paýtagt Daşkentde uludan toý tutdy. Adatça köpçülikde özlerini agras alyp barýan resmiler bolsa bilelikde tans etdiler.
Özbegistanyň döwlet telewideniýesi ilki başda ýerinden turup çapak çalyp başlan prezident Islam Karimowy görkezdi. Lideriň energiýasy beýlekilere-de geçen bolara çemeli: Karimowyň tans edýändigi has hem belli bolup başlansoň, onuň ýanynda duran resmiler hem ellerini galgadyp, keýpleri kök halda bökjekläp başladylar.
Baýramçylyk ruhy Birleşen Ştatlaryň Özbegistandaky ilçisi Jorj Krola hem täsir etdi. Dabaranyň dowamynda onuň hem aram-aram tans edýändigini görmek bolýardy. Krol Daşkentde 2011-nji ýylyň iýun aýyndan bäri işleýär. Ondan öň ol Amerikanyň Belarusdaky ilçisi bolup işläpdi.
Ilçi çyny bilen ellerini, aýaklaryny oýnadyp, arka tarapda diňe sazyň urgularyna görä çapak çalyp duran resmilerden ökde çykdy.
Karimowyň Nowruz baýramçylygyndan başga-da belläre zady bardy. 24-nji martda onuň Özbegistandaky hökmürowan prezidentligine 22 ýyl doldy. Karimow bahar paslynyň gelendigini halka buşlanda başga-da bir habary ýetirdi – 2014-nji ýylyň dekabrynda geçirilmeli prezidentlik saýlawlary 2015-nji ýylyň ortalaryna çenli süýşürildi.


text:
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdogan adam hukuklaryna degişli köpden bäri garaşylýan reformalary teklip etdi.
Erdogan hökümet tarapyndan “demokratik toplum” diýlip atlandyrylan reformalar barada duşenbe güni Ankarada geçiren metbugat konferensiýasynda çykyş etdi. Ol muny “taryhy pursat we wajyp tapgyr” diýip atlandyrdy.
Käbir teklipler kürtleriň we ýurduň beýleki azlyklarynyň hak-hukuklary bilen bagly ýagdaýy gowulandyrmaga gönükdirilýär.
Kürtleriň hukuklary
Erdoganyň sözlerine görä, teklip edilen reformalarda döwlete degişli bolmadyk mekdeplerde düzgünleriň türk dilinden başga dillerde-de ýöredilmegine rugsat bermek göz öňünde tutulýar. Şeýle-de, Erdoganyň sözlerine görä, syýasy partiýalaryň parlamentiň düzümine girmekleri boýunça bar bolan 10% çäklendirmeleriň 5% çenli azaldylmagy, ýa-da doly ýatyrylmagy mümkin.
Erdoganyň aýtmagyna görä, şäherlere türk atlaryna derek kürt atlarynyň berilmegine-de rugsat edilip bilner.
Kürtler tarapyndan goldanýan “Parahatçylyk we Demokratiýa” atly syýasy toparyň egindeş başlygy Gultan Kisana metbugat konferensiýada öňe sürlen reformalar parahatçylyk prosesine itergi bemek üçin ýeterlik däl diýip belledi.
Brýusselde, Ýewropa Bileleşiginiň ýaýbaňlanmak boýunça komissiýasynyň metbugat wekili Stefan Fuýele Ankaranyň teklip edýän reformalarynyň ençeme wajyp meselelerde öňegidişlik gazanmak üçin ýol açýandygyny belledi.
Teklip edilýän reformalaryň tomusky dynç alyşdan gaýdyp gelen parlament tarapyndan sişenbe güni maslahat edilmegine garaşylýar.
Bu reformalara kürtler bilen baglanyşykly parahatçylyk prosesiniň barşynda möhüm ädim hökmünde hem garalýar. Türkiýäniň hökümetiniň we kürt gozgalaňçylarynyň arasynda 30 ýyla golaý wagtlap dowam edýän konflikt onlarça müň adam ýitgisine sebäp boldy.
Kurtler özleriniň Türkiýäniň ilatynyň 20%-ini emele getirýändiklerini aýdýarlar.
Şu aýyň başynda kürt gozgalaňçylary Demirgazyk Yrakdaky bazalara edýän hüjümlerini gowşatmakdan ýüz öwürýändiklerini mälim etdiler we Türkiýäniň hökümetini kürtleriň hak-hukuklaryny gowulandyrmak boýunça berýän wadalaryny durmuşa geçirmek üçin ýeterlik çäre görmezlikde aýypladylar.
Rejep Taýyp Erdoganyň reformalar baradaky çykyşyna kürtler tarapyndan entek reaksiýa bildirilmedi.
Syýasy planlar we başatgyçlar
Bu reformalaryň Erdoganyň syýasy geljegi üçin ähmiýetine hem aýratyn üns berilýär. Geljekki iki ýylda ýurtda ýerli we umumy derejelerde, şeýle-de, prezidentlik wezipesi ugrunda saýlawlaryň geçirilmegine garaşylýar.
Erdogan Türkiýäniň döwlet edaralarynda aýallaryň yslam dinine laýyklykda başatgyç atynmaklaryna gadagançylygyň ýatyrylmagynyň hem planlaşdyrylýandygyny mälim etdi.
Şol bir wagtda-da bu täze düzgünler ýurduň adalat sistemasynda we harby edalarynda işleýän zenanlara degişli bolmaz.
Musulman ilatly, emma dünýewi döwlet bolan Türkiýede döwlet edaralarynda işläýän zenanlaryň egin-eşiklerine degişli çäklendirmeler uzak wagt bäri saklanyp gelýär.


text:
Orsýetde žurnalistleriň öldürilmegi, Hytaýda internet blogçylarynyň tussag edilmegi, Eýranda yzygiderli ýagdaýda habar serişdeleriniň işiniň gadagan edilmegi ýaly wakalar hatda global aragatnaşyklaryň giň gerim alýan şertlerinde-de söz azatlygynyň uly basyş astynda galýandygyny bize ýatladýar.
Emma, beýleki tarapdan, ynsanlaryň şu söz azatlygy bilen bagly fundamental hukugyna inçelik bilen wehim salýan howpuň täze bir görnüşine welin örän az üns berilýär.
Bu howp daşary ýurt hökümetlerinden we biznes toparlaryndan başlap, Yslam Konferensiýasy guramasy ýaly halkara gerimdäki birgiden oýunçylaryň kampaniýalaryny öz içine alýar.
Bu alnyp barylýan kampaniýalaryň düýp maksady bolsa žurnalistleriň, alymlaryň, hökümete degişli bolmadyk guramalaryň we köpsanly beýleki toparlaryň belli-belli meseleler boýunça gürrüň etmekleriniň ýa-da material çap etmekleriniň öňüni almak.
Bu inçelik bilen ýöredilýän senzura hatda Birleşen Milletler Guramasy we demokratik döwletleriň kanun goraýjy sistemalary ýaly guramalarda we sistemalarda-da göze ilýär.
Adatça, söz azatlygy bilen bagly meselelere gezek gelende, esasan, raýatlaryň azatlyklarynyň gysylýan jemgyýetlerine üns gönükdirilýär. Emma biziň günlerimizde has ýörgünli bolup ugran senzura indi kem-kem Ýewropadaky, Demirgazyk Amerikadaky we söz azatlygynyň ösen beýleki regionlaryndaky maglumatlara we pikirlere böwet döretmeklige ünsi gönükdirýär. Mysal üçin...
Soňky bary-ýogy birnäçe ýylyň dowamynda käbir wakalaryň ösüşi muňa aýdyň mysal bolup biler. Mysal üçin, soňky döwürde Birleşen Milletler Guramasynyň iki sany möhüm organy, ýagny, BMG-niň Baş Assambleýasy we ynsan hukuklary baradaky Geňeşi din barada, aýratynam, yslam dini barada adamlaryň näme aýdyp we näme ýazyp biljekdikleri babatynda birgiden çäklendirmelere çagyryş edýän iki sany rezolýasiýany kabul etdiler.
Bu rezolýusiýalaryň esasy nyşana alýan zady söz we dini azatlygy bogýan awtokratiýalar däl-de, eýsem Ýewropa mahsus demokratik gymmatlyklar.
Bu wakalaryň fonunda bolsa, terrorizmiň maliýeleşdiriliş meselesi barada kitap ýazan amerikan awtory adamyň şahsyýetini kemsidenlikde aýyplanylyp, Britaniýanyň sudundan temmi aldy. Onuň ýazan bu kitaby bolsa, Britaniýanyň kitap bazarlarynda asla elýeterli hem däldi.
Hytaýyň häkimiýetleri bolsa, ýakynda Nobel komitetine garşy eden hüjümlerinden hem daşary, Hytaýdaky etniki we milli azlyklaryň kynçylyklary, habar serişdelerine we döredijilik eserlerine girizilýän senzuralar we beýleki hukuk bozmalar barada daşary ýurtlarda gurnalýan maslahatlara, diskussiýalara, film festiwallaryna we kitap sergilerine garşy görkezýän garşylyklarynydyr basyşlaryny hem has-da artdyrdy.
Hytaýyň öz gysyşlaryny artdyrýan bu ýurtlarynyň hatarynda bolsa Awstraliýa, Germaniýa, Taýwan we Amerikanyň Birleşen Ştatlary ýaly ýurtlar hem bar. Täze tendensiýa
Haýsydyr bir ýurduň raýatyny şyltak atmakda aýyplap, ony başga bir ýurduň suduna bermek tendensiýasy hem soňky wagtlar kem-kem artýar. Mysal üçin, Britaniýanyň kanunyna görä, adamy paş ediji we masgaralaýjy islendik bir söz jenaýat işi hökmünde häsiýetlendirilip bilinýär.
Netijede, Britaniýanyň bu kanuny halkara derejesinde söz azatlygyny bogmak üçin ulanylýan özboluşly bir ýaraga öwrüldi. Internet zamanynda bolsa, bir ýurduň şuňa meňzeş kanunlary söz azatlygyna senzura girizmek maksady bilen global derejede-de ulanylyp bilner.
Şu geçen ýylyň martynda BMG-niň ynsan hukuklary boýunça Geňeşi belli bir dinleriň tankyt edilmegine gadaganlyk girizilmegine çagyryş edip, ýörite rezolýusiýa kabul etdi. Bu rezolýusiýa bolsa, öz gezeginde, käbir awtoritar ýurtlaryň dini tankytlamaklyga jeza berýän kanunlaryny iki elläp goldan ýaly bir rezolýusiýa boldy.
Şeýle kanunlar eýýäm käbir ýurtlarda, şol sanda, Ýewropanyň-da birnäçe ýurdunda bar. Bu tendensiýa musulman jemgyýetlerinde has-da giňden ornaşdyryljaga meňzeýär.
Eger ýagdaý şu gidişine gitse we demokratik jemgyýetler özlerindäki azatlyklara howp abandyrylmagyna-da göz ýumsalar, onda azatlyklaryň yzygiderli boglup gelinýän ýurtlary babatda olaryň nähilidir bir talaplary öňe sürmekleri üçin moral hukuklary-da bolmaz.
Ark Puddington we Kristofer Walker ABŞ-da ýerleşýän “Freedom House” guramasynyň ýolbaşçy işgärleri. Makalanyň doly görnüşi "World Affairs: A Journal of Ideas and Debate" neşirinde çap edildi. Kommentariýadaky pikirler awtorlaryň özüne degişli.


text:
Oppozisiýa Ýemeniň paýtagty Sananyň köçelerinde bolan protestleriň perezident Aly Abdulla Salehiň 30 ýyllyk dolandyryşyna garşy edilen iň uly ýörişdigini aýtdy.
Salehiň garşydaşlary köçelerde toplanyp, Sana uniwersitetiniň ýanyndaky meýdança ugradylar.
Bu ýerde studentler we demokratiýa tarapdar demonstrasiýaçylar bir hepdeden gowrak lager gurap otyr.
Bu demonstrasiýalar Salehiň öz ýurdundaky we beýleki arap döwletlerindäki protestleri maliýeleşdirmekde Ysraýyly günälen wagtyna gabat geldi.
BMG-niň ýokary komissary Neýwi Pillaý Sanadaky häkimiýetlere protestleri basyp ýatyrmak üçin güýç ulanmaly däldigini duýdurdy.


text:
Amerikan saz mugallymlary 200 sany türkmen sazandalaryny okadýar we bilelikde çykyş edýär
Aşgabat, 2016-njy ýylyň 15-nji dekabry – Dört sany nusgawy sazyny çalýan amerikan sazandalary we saz mugallymlary Derek Bekwold, Kim Maý Nian, Piter Toresen we Eýweri…
ABŞ-nyň ilçihanasy Daýahatyn kerwensaraýyny gorap saklamaga kömek edýär
Aşgabat, 2016-njy ýylyň 18-nji noýabry – ABŞ-nyň ilçisi Allan Mastard şu gün Lebap welaýatyna “Medeni mirasy gorap saklamak üçin Ilçiniň gaznasy” (AFCP) atly maksatnamasynyň taslamasy…
“Ilçiniň medeni mirasy gorap saklamak boýunça gaznasy” tarapyndan maliýeleşdirilen Änewdäki metjidin
12-nji awgustda ilçi Mastard “Ilçiniň medeni mirasy gorap saklamak boýunça gaznasy” maksatnamasynyň çägindäki Türkmenistanyň şekillendiriş sungaty muzeýiniň taslamasynyň tamamlaýyş dabarasyna gatnaşdy. Bu taslama boýunça Ahal…
Aýdym-saz maksatnamasy Merkezi Aziýa ýurtlarynyň garaşsyzlygyny belleýär we “C5+1” sebitara arabagla
Aşgabat, 2016-njy ýylyň 7-nji oktýabry – Ertir, 8-nji oktýabrda sagat 19:00-da, Merkezi Aziýadan we ABŞ-dan gelen 24 sany sazandalar we kompozitorlar Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň…
ABŞ-nyň ilçihanasy Türkmenistanyň milli mirasyny gorap saklamaga kömek edýär
Aşgabat, 2016-njy ýylyň 29 awgusty – Şu gün ABŞ-nyň ilçihanasy Türkmenistanyň Taryhy we medeni ýadygärlikleri goramak, öwrenmek we rejelemek baradaky Milli müdirligine 2016-njy ýylyň “Medeni…
USAID BAE arkaly eksport etmegiň mümkinçiliklerini öwrenmekde Türkmenistana goldaw berýär
2016-njy ýylyň 20-26-njy awgusty aralygynda ABŞ-nyň Halkara ösüş agentligi (USAID) türkmen harytlarynyň halkara satyn alyjylar üçin elýeterliligini artdyrmak maksady bilen olary BAE-niň Dubaý şäheriniň ammarlarynda…
Ýokary synp okuwçylary üçin FLEX maksatnamasy
Halkara bilim boýunça Amerikan Geňeşlikleri ýokary synp mekdep okuwçylary üçin “FLEX” maksatnamasynyň çäklerinde geçirilýän bäsleşigiň başlanandygy barada habar berýär. Bäsleşigiň ýeňijileri 2017-2018-nji okuw ýylynyň dowamynda…
Ilçi Allan Mastardyň ABŞ-nyň Garaşsyzlyk güni barada çykyşy
“Arçabil” myhmanhanasy 2016-njy ýylyň 1-nji iýuly, 20:00 Siziň Alyhezretiňiz, Daşary işler ministriniň orunbasary Nyýazlyýew, hormatly kärdeşler, gadyrly myhmanlar, hanymlar we jenaplar, agşamyňyz haýyrly bolsun! Biziň…
ABŞ-nyň ilçihanasy Türkmenistanda her ýyl geçirýän tomusky filmler görkezilişi bilen amerikan medeni
Aşgabat, 2016-njy ýylyň 8-nji iýuly – 9-njy iýulda ABŞ-nyň ilçihanasy özüniň her ýyl geçirýän tomusky filmler görkezilişini başlaýar we Türkmenistanyň dürli şäherlerinde amerikan kinosungatynyň iň…
Möhüm bildiriş
Birleşen Ştatlarda okamak, işlemek we syýahat etmek bilen gyzyklanýan Türkmenistanyň ähli raýatlary we ýaşaýjylary! ABŞ-nyň ilçihanasy ýaňy-ýakynda ilçihananyň adyndan çykyş edýän hilegär adamlar tarapyndan ýalan maglumatlaryň…
Ilçi Allan Mastard ABŞ-nyň Türkmenistanda neşe serişdelerine garşy göreşde uzak wagtlyk hyzmatdaşlyg
2016-njy ýylyň 23-27-nji maýynda, ABŞ-nyň Döwlet Departamentiniň Halkara neşe serişdelerine garşy göreş we hukuk goraýyş müdirligi we ABŞ-nyň Ýustisiýa ministrliginiň neşe serişdelerine garşy göreşmek müdirligi…
ABŞ-nyň ilçihanasy 2016-njy ýylyň 10-njy iýunynda auksion geçirýär
Puşkin köçesiniň 9-njy jaýynda ýerleşýän Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň ilçihanasy iýun aýynyň 10-yna, anna güni auksion geçirýär. Auksion irden sagat 09:00-da başlap 12:00-a çenli dowam eder.…
ABŞ-nyň ilçihanasy Türkmenistanyň kinosenagatyny ösdürýär
Iki sany at gazanan kinodöredijilik bilermenleri, režisýor Stiwen (Sendi) Smolan we kinematografçy Kristofer Çomin, “Amerikan filmleriniň görkezilişi” atly medeni maksatnamasynyň çäklerinde Aşgabat şäherine 20-25 maý…
ABŞ-nyň ilçihanasy amerikan klassyky edebiýatynyň kömegi bilen türkmen dilini öňe sürýär
Şu gün ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçisi Allan Mastard türkmen diline terjime edilip, çap edilen iki sany çagalar üçin niýetlenen amerikan kitaplary bilen tanyşdyrýar. 2015-nji ýylda türkmen…
ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçihanasynda 2016-njy ýylyň 11-nji aprelindäki geçirilen auksionyň ýeňijil
Lot 1: Mercedes Sprinter Truck Berilen baha 25.000 manat. Lot 2: Toyota Hilux Berilen baha 35.000 manat. Lot 3: Toyota Land Cruiser Berilen baha 77.000 manat.…
Türkmenistan Nýu-Ýork şäheriniň Metropoliten sungat muzeýine muzeý gymmatlyklary wagtlaýyn berýär
Nýu-Ýork şäheriniň Metropoliten sungat muzeýiniň (MET) iki wekili, Yslam sungaty bölüminiň kuratorynyň orunbasary Martina Rugiadi we konserwator Ýanis Mandrus aprel aýynyň 6-13 aralygynda Seljuklar eýýamyna…
ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçihanasy 2016-njy ýylyň 11-nji aprelinde auksion geçirýär
Puşkin köçesiniň 9-njy jaýynda ýerleşýän Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Türkmenistandaky ilçihanasy aprel aýynyň 11-ine, duşenbe güni auksion geçirýär. Auksion irden sagat 9:00-dan başlap 11: 00-a çenli…
ABŞ-nyň ilçihanasy Albukerke we Aşgabat şäherlerde ýerleşýän uniwersitetleriniň we kollejleriniň ara
14-16-njy mart aralygynda Albukerke we Aşgabat şäherlerinde ýerleşýän uniwersitetleriniň we kollejleriniň arasyndaky hyzmatdaşlygy ýola goýmak maksady bilen Nýu-Meksiko ştatyndan üç amerikan professorlardan ybarat bolan wekilçilikli…


text:
19-nji awgustda Saýano-Şuşinsk GES-inde bolan awariýanyň pidalaryna bagyşlanyp Hakasiýada matam güniniň geçiriljekdigi häkimiýetler tarapyndan yglan edildi.
Saýano-Şuşinsk GES-inde bolan awariýanyň netijesinde azyndan 12 adamyň heläk bolup, 60-dan gowragynyň dereksiz ýitendigi habar berilýär.
Halas edijileriň pikirlerine görä, olaryň diri galmak mümkinçiligi gaty az. “RusGidro” korporasiýasynyň başlygynyñ wezipesini ýerine ýetirýän Wasiliý Zubakinyň aýtmagyna görä, heläk bolanlaryň hersiniň maşgalasyna 1 million rubl möçberinde maliýe kömegi beriler.
Bu heläkçilige nämäniň sebäp bolandygy aderňelýär.
Heläkçilik netijesinde bu elektrostansiýanyň 3 blogynyň doly ýok edilendigi habar berilýär.


text:
"EurasiaNet" neşiri, Bütindünýä Saglyk guramasyna salgylanyp, Türkmenistanyň Merkezi Aziýada inçekeselden ölýänleriň sany boýunça birinji orunda durýandygyny ýazýar.
Ýewropa we Merkezi Aziýa ýurtlarynda geçirilen barlaglar Merkezi Aziýa respublikalarynyň ilatynyň arasynda inçekesel bilen kesellän adamlaryň sanynyň iň ýokary bolup durýandygyny görkezdi.
Şol sanda bu ýurtlaryň inçekeseliň iň howply täze görnüşleri babatdaky hadysalar boýunça-da dünýäde öňdeligi eýeleýändigi aýdylýar.
Profilaktika we keselçilige gözegçilik boýunça Ýewropa merkeziniň we Bütindünýä Saglyk guramasynyň «2015-nji ýylda Inçekesel gözegçiligi» diýen at bilen taýýarlan hasabatynda aýdylmagyna görä, Merkezi Aziýa döwletleri ilatyň jan başyna düşýän inçekeselli näsaglaryň sany boýunça Ýewropa we Merkezi Aziýa (ÝMA) regionynda «öňdebaryjylaryň» bäşligine girýär.
Eger anyk aýdylmaly bolsa, Gyrgyzystan sanawda ikinji ýerde dur, ýagny bu ýurtda her 100 müň adama 141 inçekeselli düşýär. Gazagystan sanawda üçünji orunda getirilýär, ýagny her ýüz müň adama 139 inçekeselli düşýär.
Täjigistanda her 100 müň adama 100 inçekeselliniň düşýändigi, umuman alnanda bolsa, Ýewropa we Merkezi Aziýa ýurtlarynda ortaça her 100 müň adama 39 inçekeselliniň düşýändigi aýdylýar.
Inçekeselden ölýän adamlaryň sany boýunça Ýewropa we Merkezi Aziýa ýurtlarynyň arasynda ilkinji orunda Türkmenistan dur, ýagny bu ýurtda her 100 müň adama 25 ölümiň düşýändigi aýdylýar.
Bu görkeziji boýunça iň ýaramaz bäşlige Gyrgyzystan hem girýär, bu ýurtda her 100 müň adama 11 ölümiň düşýändigi aýdylýar.
Merkezi Aziýa ýurtlary inçekeseliň ähli görnüşleri boýunça kesellän adamlaryň absolýut sany boýunça hem «antibäşlige» girýär. Gazagystan we Özbegistan bu sanawda üçünji orny bölüşýär.
Bu iki respublikanyň her birinde şeýle dertden ejir çekýän 23 müň adam ýaşaýar.
Merkezi Aziýa ýurtlarynda inçekeseliň her taraply garşylyk görkezýän erjel görnüşi babatdaky ýagdaýyň hasam agyrdygy aýdylýar. Inçekeseliň bu görnüşi dermanlara aňsat ýan bermeýär we beýle näsaglar juda kynlyk bilen bejerilýär.
Bu görkeziji boýunça iň kän ejir çekýän döwletler diňe Merkezi Aziýa ýurtlary diýen ýaly bolup çykypdyr.
Birinji orunda Özbegistan dur, ýagny bu ýurtda inçekeseliň erjel görnüşi bilen kesellänler 36,3 prosent, (her 1000 keselliniň 363-si keseliň bejermesi kyn görnüşinden ejir çekýär). Täjigistan bu meselede üçünji orunda (34,5%), onuň yzyndan Gyrgyzystan (28,4%), soň Gazagystan (26,3%) gelýär.
«Inçekeseliň bejermesi kyn, erjel garşylyk görkezýän görnüşi regionda [ÝMA] möwç urýar we ol sebiti keseliň iň ýaýran ýerine öwürýär» diýip, Bütindünýä Saglyk guramasynyň Ýewropa boýunça regional direktory Žužanna Ýakab (Zsuzsanna Jakab) hasabatyň sözbaşysynda aýdypdyr.


text:
Ýekşenbe güni Fransiýada ikilenji tapgyr prezidentlik saýlawlary geçirildi. Bu saýlawlarda ýurduň häzirki prezidenti Nikolýa Sarkozi bilen Sosialistik partiýadan kandidat Fransua Olland özara bäsleşdiler.
Saýlawlaryň deslapky netijesi Sosialistik partiýadan kandidat Fransua Ollandyň Nikolýa Sarkoziden üstün çykandygyny görkezýär.
Hususan-da, berlen sesleriň deslapky sanawlary häzirlikçe Fransua Ollandyň 52%, Nikolýa Sarkoziniň bolsa 48% ses alandygyny görkezdi.
Birinji tapgyr saýlawlarda Fransua Olland sesleriň 28.6%-ni, Nikolýa Sarkozi bolsa 27.2%-ni alypdy.
Fransiýanyň resmileri bu gezekki saýlawlarda ses bermäge gatnaşanlaryň sanynyň 22-nji aprelde geçirilen birinji tapgyr saýlawlardakydan birneme köp bolandygyny bellediler.
Ýekşenbe güni ýerli wagt bilen öýlän sagat 17:00-de ses bermäge hukukly ilatyň 72%-e golaýynyň ses bermäge gatnaşandyklary habar berildi.
Saýlawlaryň öňýany ilat arasynda geçirilen pikir soraýyşlyklar Sosialistik partiýadan prezidentlige dalaşgär Fransua Ollandyň Nikolýa Sarkoziden birneme köp goldawdan peýdalanýandygyny görkezipdi.
Nikolýa Sarkoziniň opponentleri ony Fransiýadaky häzirki 10% işsizlik hem-de onuň hökümetiniň alyp barýan immigrasiýa syýasaty bilen baglanyşykly tankyt edýärler.
Fransua Olland özüniň prezident saýlanan halatynda şu ýylyň martynda Ýewropa Bileleşiginiň býujet meselesi barada gol çeken ylalaşygynyň düzgünlerine täzeden garamak isleýändigini aýtdy.
Şeýle hem, ol bu meseleleri Germaniýanyň kansleri Angela Merkel bilen ara alyp maslahatlaşmak üçin, özüniň haýdan-haý Germaniýa sapar etmekligi-de göz öňünde tutýandygyny mälim etdi.


text:
Eýranda polisiýa Pakistan bilen serhetde 11 tonna neşe serişdelerini ele saldy.
Eýranyň mediasynda berlen maglumata görä, Jakigur sebitinde 36 sagada çeken operasiýada 10 tonna tirýek we bir tonna gaşyş ele salnypdyr. Operasiýanyň dowamynda neşe gaçakçylygy bilen meşgullanýan bir adamyň öldürilendigi, başga-da ençemesiniň ýaralanandygy bellenilýär.
Eýranyň Pakistan bilen 1 müň 700 km. serhet araçägi bar. Neşe serişdeleriniň Ýewropa we Ýakyn Gündogara aglaba Eýranyň üstünden daşalýandygy aýdylýar.
Eýranyň polisiýasynyň berýän maglumatyna görä, 2012-nji ýylyň başyndan bäri 350 tonna neşe serişdelerini ele salmak başardypdyr.


text:
Utoeýa adasynda terrorçynyň elinden 69 adam heläk bolanda şol ýerde aman galan çeçen jahyllary Norwegiýanyň metbugatynyň gahrymanlaryna öwrüldiler. Şolaryň biri Azatlyk Radiosynyň Rus gullugyna interwýu berdi.
Çeçen bosgunlarynyň maşgalasyndan bolan 16 ýaşly Rüstem Dawudow bilen 17 ýaşly Mowsar Jamaýew 22-nji iýulda Anders Breýwigiň (oňa terrorçylyk etmekde günä bildirildi) oka tutan ýetginjekleriniň arasyna düşüpdiler. Norwegiýanyň “Dagbladet” gazetiniň ýazmagyna görä, Breýwik birnäçe ýetginjegiň ganyna galanyndan soň, özüni poliseý hökmünde görkezip, diri galanlary ýanyna çagyrypdyr. Rüstem bukudan çykmak isläpdir. Ýöne Mowsar onuň ýeňinden çekipdir. Sebäbi ol poliseý eginbaşly kişiniň hakyky poliseýdigine müňkürlik edipdir. Şundan soň “poliseý” haraý gözläp ýanyna gelen ýaş juwanlary Rüstemdir Mowsaryň gözüniň alnynda atmaga başlapdyr…
Jygba-jygly garma-gürmelikde 17 ýaşly Mowsar kakasyna til kakyp, oňa başyna düşen işi aýdyp, bu pajygaly pursatdan nädip baş alyp çykmalydygy hakda maslahat sorapdyr. Kakasy oňa özüni halas etmegi, beýleki ýaşlary-da halas etmäge çalyşmagy maslahat beripdir.
Rüstem bilen Mowsar terrorça tarap daş zyňmaga başlapdyrlar. Hatda Mowsaryň zyňan daşy terrorça degipdirem. Bu barada “Dagbladet” gazeti ýazýar. Ýöne daş zyňmagyň soňy netijesiz gutaransoň, ikisi gowak tapyp, şo taýda-da 23 adamyny gizläpdirler. Çagalaryň käbirini güýç bilen äkitmeli bolupdyr. Jahyllar gowagyň agzynda garawul durupdyr. Özlerini suwa oklap, terrorçydan başlaryny gutarmak islänlere Mowsaram kömege barypdyr. Şonda tas onuň özi suwa gark bolan eken.
Azatlyk Radiosynyň Rus gullugy Rüstem Dawudow bilen telefon arkaly söhbetdeş boldy:
—Seni polisiýa çagyrdylarmy? Dostuň bilen adamlary halas edeniňi kime aýdyp berdiň? Munuň özi nädip äşgär boldy?
—Bu waka barada mundan ozal hiç kimiň ýanynda dil ýarmadyk. Özümizi asmandan asmak islemedik. Muny žurnalistleriň nädip eşidenine akylym haýran. Žurnalistler kimdir biriniň özlerine jaň edip, bu barada habar berendiklerini aýtdylar. Biziň hereketlerimizi gyzlar synlap durdy. Ana, şolaram ýetirmeli ýerine ýetiren bolmaly. Şundan soň bize žurnalist zenan jaň etdi. Onsoň, ras bu waka ile mälim boldumy, onda bize-de arkan gaýşyp oturmagyň geregi ýok diýip hasapladyk.
—Polisiýa megerem, derňew geçirýändir.
—Häzirlikçe bizi polisiýa çagyranok. Olara bir gezek gürrüň berdik. “Şulam ýeterlik” diýip aýtdylar.
—Siz bu ada nädip düşdüňiz?
—Bärik tomusky lager hökmünde geldik. Ony-muny göresimiz geldi, bilesimiz geldi. Onsoň, elbetde, Işçiler partiýamyzyň hatyrasyna geldik... Biziň syýasat boýunça geljege nazar aýlasymyz geldi.
—Şo taýda bukular ýaly, megerem, ýer köp bolandyr?
—Gizlenere ýer azlyk edenokdy. Ýöne barymyz basga düşdük, kelebimiziň ujuny ýitirdik. Beýle bolar öýdüp hiç kim oýuna-da getirenokdy. Köp kişiniň bu wakanyň hakykatdygyna ynanasy-da gelenokdy. Norwegiýada beýle-beýle waka bolar öýdüp, pikirem etmeýärdik. Onsoňam, gizlenmek mydama kömegem etmeýärdi, sebäbi azgyn üçin gaçara-kowara tutuş bir sagat bardy…
—Ustesine, jenaýatçy poliseý eginbaşyndady.
—Hawa. Ol hakyky poliseý ýaly görünýärdi. Men-ä, walla, şoňa çynym bilen ynandym… Entegem Mowsar kakasyna jaň edäýdi…
—Sen hossarlaryňa jaň etmediňmi?
—Aý, ýok, men-ä hiç kime jaň etjegem bolmadym, “Ölsem-ä — ölerin, ölmesemem — galaryn” diýen karara geldim.
—Nähilidir bir garşylyk görkezmäge çalşan başga-da boldumy, mysal üçin Breýwige daş zyňan diňe Mowsar ikiňizmi?
—Ikimizden başga zyňan ýok. Munuňam şeýle bolmagy meniň aslymyň çeçenliginde, Norwegiýada beýle zatlara öwrenişmändirler. Biz bolsak, urşy başymyzdan geçirdik. Olaryň welin beýle gabahatçylyk düýşlerine-de girenok. Dogrusy, hatda biziň özümizem şo pursat Norwegiýada beýle zatlar hiç haçan bolmaz öýdüp pikir edipdik.
—Groznyda uruş barýarka sen näçe ýaşyňdadyň?
—Sekiz-dokuz töweregi...
—Häzir siziň bilen psihologlar işleýärmi?
—Hawa, psihologlar, wraçlar ruhy sarsgynlary aýryşmaga kömek edýärler. Urşy, horluklary başymyzdan geçirsek-de, şonda-da bu bolup geçen wakadan soň häzirem aýňalyp bilemzok — diýip, Rüstem Dawudow aýtdy.
Norwegiýadaky çeçen diasporasynda gürrüň bermeklerine görä, Rüstem şol pajygada kakasyna jaň edip biljek däldi. Sebäbi onuň kakasy 2003-nji ýylda Çeçenistanda wepat bolupdy. Şundan soň olaryň maşgalasy Norwegiýa emigrant bolup barypdy.
Jahyllaryň özlerini alyp baryşlary, hususan-da, olaryň Breýwigi daşlaýyşlary barada “Dagbladet” neşirine şol pajygada diri galan gyzjagazlar habar beripdirler. Bu habary hut Breýwigiň aklawçysynyň-da tassyklandygyny neşiriň žurnalisti Line Brusta aýdýar:
—Bize mälim bolan bu zatlaryň çyndygyny jenap Breýwigiň aklawçysy tassyklady. Aklawçy Breýwik bilen gürleşende ol şol adada kimdir biriniň özüne nämedir bir zatlary zyňandygyny tassyklapdyr. Meniň pikirimçe, islendik ýagdaýda bu waka aýdanyňa degýär. Sebäbi biz eýýäm Utoeýa adasyndaky şaýatlaryň görkezmeleriniň giden bir toplumyny beýan etdik. Eger-de beýlekilere ynanýan bolsak, onda näme üçin biz bujagaz jahyllara ynanmaly dälmişik?
Şol bir wagtyň özünde jahyllaryň Watanynda, Groznyda Rüstem bilen Mowsary sylaglamak kararyna gelipdirler. Hatda “Laýfnýuz” neşiri Norwegiýada ýaşaýan Rüstem Dawudow bilen Mowsar Jamaýew “Çeçenistanyň hormatly raýatlary bolarlar” diýip habar hem berdi. Emma Çeçenistanyň baştutanynyň metbugat sekretary Alwi Kerimow Azatlyk Radiosynyň Rus gullugyna beren interwýusynda bu habary tassyklamady:
—Jahyllar özlerini hakykatdanam, mertlerçe alyp barypdyrlar. Dogrusy, şunuň ýaly ahwalatda uly adamlaram aljyrardy hem-de ilkinji nobatda öz gara başyny goramagyň gamyny iýerdi. Jahyllar welin beýleki çagalaryň janyny goramaga çalşypdyrlar. Çuňňur hormat goýulmagyna mynasyp hereket. Elbetde, olaryň edermenligi bilinmäge degişlidir. Munuň özi nähili ýagdaýda bolup biler, häzir ony aýdyp biljek däl. Sebäbi karary respublikanyň baştutany kabul edýär. Ýöne olaryň bu hereketi Norwegiýada-da, Orsýetde-de ünssüz galmaz diýip pikir edýärin.
Ýene bir çeçen, 17 ýaşly Anzor Jukaýew hem Utoeýada Anders Breýwigiň gyrgynçylyk eden mahaly adada gezip ýördi. Emma polisiýa Anzory ganhora ýardam bermekde şübheli görüp, ony gös-göni adada tussaga aldy. Ýetginjek kamerada 17 sagat oturdy. Şol wagt Anzoryň hossarlary ony ölendir öýdüpdirler. Çünki Anzoryň telefonyny elinden alypdyrlar. Görlüp oturylsa, çeçeniň tutulmagyna norwegiýaly oglanjyk sebäp bolupdyr. Gyrgynçylyk mahaly Anzoryň aglaman-eňremän, özüni sowukganly alyp barşy norwegiýaly oglanjyga geň görnüpdir.
“Erkek kişem, heý, aglarmy?” diýip, Anzor “Russkaýa služba nowosteýe” düşündirdi. Norwegiýanyň neşirlerine bolsa, ol Çeçenistandaky uruş mahaly itleriň adam maslyklaryny çekeläp durandyklaryny görendigini-de aýdyp berdi.
Anzor Jukaýew Azatlyk Radiosynyň Rus gullugynyň habarçysy bilen uzak gepleşip oturmakdan ýüz öwürdi. Diňe özüniň bikanun tussag edileni üçin talap bilen “hökman suda gitjegini” tassyklady. Norwegiýanyň polisiýasy ýetginjekden eýýäm ötünç sorady.


text:
Öz ýaşaýan ýeriň taryhyny, dogry taryhyny bilmek hemmeleri gyzyklandyrýar. Öň hem ençeme saparlar nygtaýşym ýaly, taryhy hakykatyň ýüze çykarylmadyk wagtynda, gep-gybatlara, çaklamalara salgynmaly bolýar.
Taryhyň dürli döwürlerinde dürli halklar tarapyndan dünýäni paýlaşjak bolmak, birek-biregiň ýerini basyp almak ýaly wakalar sebäpli, Ýer ýüzünde, dürli ýerlerde ýer-ýurt atlary dürli halklaryň dilinde atlandyrylyp, şol goýlan atlar hem taryha siňip galypdyr. Ol atlandyrmalar ençeme asyrlaryň, müňlerçe ýyllaryň dowamynda halkyň aňyndan öçmändir.
Ahal welaýatyna degişli, Öňki Gyzylarbat, häzirki Serdar etraby bilen araçäkleşýän, ýurduň paýtagty Aşgabat şäherinden 98 kilometr günbatarda ýerleşýän Bäherden etrabynyň adynyň manysy hem türkmenistanlylary, aýratyn-da bäherdenlileriň öz ýaşaýjylaryny sowet döwründe-de örän gyzyklandyryp gelýärdi. Ýöne onuň hakyky manysyny tirmek üçin salgylanmaga çeşme bolmansoň, millet alaçsyz galýardy. Halkyň arasynda hakykaty aýan eder ýaly çeşme bolmansoň, halkyň özi öz ýaşaýan ýeriniň ady hakda her hili rowaýatlar döredýär. Ýöne rowaýatlar welin hakykata laýyk gelip baranok.
Bäherden adynyň «owadan aýal» diýen manysynyň bardygyny aýdýanlar bar — hamala «bähr» sözüniň «owadan» diýen manysy barmyş, «zen» sözi bolsa «aýal» diýmegi aňladýarmyş, ýagny, «bährzenmiş». Bäherden adynyň manysyny beýle tiriş ýalňyşlyk bolýar. «Zen» sözi «aýal» diýen manyny berýän bolsa-da, «bähr» sözi «owadan» diýen manyny berenok.
Elbetde, Bäherdeniň aýal-gyzlary örän owadan. Şeýle-de bolsa, «Bäherden» sözüne «owadan aýal» diýen manyny bermek ýalňyşlyk bolar.
Türkmenistanyň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazow Türkmenistanyň territoriýasyndaky ýer-ýurt atlaryny türkmençeleşdirmek maksady bilen, etraplara özleriniň gadymdan gelýän atlaryna asla ýakynlaşmaýan atlary dakyp çykdy. Şonlukda, hykyky ady üýtgedilen etraplaryň birem Bäherden etrabydyr. Bäherden etrabyna prezident Nyýazowyň permany bilen «Baharly» diýlen at dakyldy.
Suw
Emma «Bäherden» sözüniň hiç hili Bahara galtaşýan ýeri ýok. «Bähr» sözi «suw» diýmekdir. Meselem, «bähr Hazar» — Hazar suwy (deňzi). «Den» sözi bolsa «zem» sözüniň asyrlaryň dowamynda halkyň dilinde üýtgemesidir. «Zem» diýmek — pars dilinde «sowuk» diýen manyny berýär. «Bährzem»—«sowuk suw» diýmek bolýar. «Zemstan» sözi parsça «gyş», «sowuk pasyl» diýmekdir. «Bährzem» bolsa — sowuk suw. «Bäherden» sözüni «Nährzem» sözünden emele gelendir diýsegem, ýalňyş bolmaz. «Nähr» arapça «guýy», «suw» diýen manyny berýär. «Zem» sözi bolsa, öň aýdyşym ýaly, «sowuk» manysyny berýär.
Gündogar halklarynyň köp ertekilerinde, rowaýatlarynda agzalýan «Zem-zem» çeşmesini ýatlalyň. «Zem-zem» çeşmesi — «sop-sowuk çeşme» diýen manyda. Ýa-da, aýdalyň, ertekilerde «aby zem-zem» çeşmesine barypdyr» diýen ýaly jümleler köp duş gelýär. «Ab» sözi — suw diýmek, «zem-zem» hem, ýokarda aýdyp geçişimiz, ýaly «sop-sowuk» diýmek. Diýmek, «aby zem-zem» çeşmesine barypdyr» diýen jümle — «sop-sowuk suwly çeşmä barypdyr» diýen manyny berýär.
Bäherden adynyň «Nährzem» sözünden gelip çykmasy-da, «Bährzem» sözünden gelip çykmasy-da, ol etraba şu adyň dogry dakylandygyna güwä geçýär. Bäherdende sowuk suwly ýerasty çeşmeler, guýular örän kän. «Köw ata», «Arçman ata» çeşmelerini halk gadymdan bäri dertlerine derman hökmünde ulanyp gelýär. Bäherdeniň haýyrly suwy bilen ençeme dertleri bejerýän ýerler hökümet tarapyndan dünýä standartyna laýyk gelýän kurortlara öwrüldi. Bu günler halk ol ýerlerde öz saglyklaryny bejerdýär.
Çoluk Möwlamow Aşgabatda ýaşaýan intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Aşgabat, 09.03.2015. “Türkmenportal”.
Rejelenen görnüşdäki Milli özgertmeler maksatnamasyna laýyklykda, iki aýyň jemleri boýunça ýurdumyzda durmuş maksatly desgalaryň 194-siniň, 959,7 müň inedördül metrlik ýaşaýyş jaýlarynyň hem-de inženerçilik-tehniki ulgamlaryň we desgalaryň gurluşygy amala aşyryldy. 2015-nji ýylyň ýanwar — fewral aýlarynda maýa goýumlary geçen ýylyň degişli döwründäkiden 15,9 göterim köp özleşdirildi.
Şu ýylyň iki aýynda netijeleri boýunça ýurdumyzyň Döwlet býujeti üstünlikli berjaý edildi. Onuň girdeji bölegi 103,6 göterim, çykdajy bölegi 90,7 göterim möçberinde ýerine ýetirildi. Býujet serişdeleriniň 79 göterimi durmuş ulgamynyň ösdürilmegine gönükdirildi.


text:
Düýbi Birleşen Ştatlarda ýerleşýän Freedom House guramasynyň dünýä ýurtlarynda 2009-njy ýylda zähmetkeşleriň we kärdeşler arkalaşyklarynyň hukuklarynyň berjaý edilişi boýunça ýakynda ýaýrdan hasabatynda Türkmenistan, Özbegistan we Belarus zähmetkeşleriň haklaryny bozýan iň repressiw döwletler diýlip atlandyrylýar.
Freedom House guramasynyň hasabatynda Türkmenistan örän repressiw döwletlerleriň toparyna girýär. Bu topara 14 ýurt girizilip, olaryň arasynda öňki sowet respublikalaryndan Özbegistan we Belarus, Aziýa regionyndan Birma we Demirgazyk Koreýa, Afrika döwletlerinden Ekwatorial Gwineýa, Eritreýa, Sudan we Amerikadan Kuba agzalýar.
Türkmenistanda raýatlaryň zähmet hakyny almak hukuklarynyň bozulyşyna degişli dürli wakalar ýüze çykýar. Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa bilen söhbetdeş bolan “Türkmennebitgazgurluşyk” döwlet konserniniň Kadrlar bölüminiň öňki işgäri Ogulnabat Saparowa hem özüniň gümürtik ýagdaýda işden boşadylandygyny aýdýar.
Söhbetdeşligi diňlemek üçin sag tarapda ýerleşdirilen audio düwmäni basyň.


text:
“Gazpromyň” aýtmagyna görä, Kiýewden 234 million amerikan dollary möçberde tölegiň edilmeginden soň 12-nji oktýabrda irden gaz üpjünçiligi dikeldilipdir.
“Gazprom” Ukraina gaz akdyrmagyny onuň nyrhy boýunça şowsuz gepleşiklerden soň kesipdi.
Geçen aýda Ýewropa Bileleşiginiň kömegi bilen gelnen ylalaşyk Ukraina Orsýetden alty aýyň dowamynda, ýagny 2016-njy ýylyň mart aýyna çenli gazyň akdyryljagyny kepil geçýär.
9-njy oktýabrda “Gazprom” Ukrainanyň oktýabr aýynda 2 milliard kubometr gazy sorandygyny habar berdi.


text:
Ukraina 31-nji ýanwarda orsýetçi separatistler bilen ýaraşyk baglaşmaga umyt baglaýar, gündogar Ukrainadaky pitneçiler bolsa, gepleşikler başa barmasa, soňky döwürdäki hüjümlerini dowam etjeklerini aýdýarlar.
Minsk şäherinde 30-njy ýanwarda geçirilmeli edilen täze gepleşikler tapgyry, pitneçiler lagerine kim wekilçilik etmeli diýen meseledäki oňuşmazlyk sebäpli, soňa goýuldy.
Kiýew öz wekilini, ozalky ukrain prezidenti Leonid Kuçmany 31-nji ýanwarda Minskä ibermekçidigini aýtdy. Bu gepleşikler resmi taýdan Kreml tarapyndan goldanylýar we Minskde sentýabrda gelnen yrga ylalaşygy berkitmegi maksat edinýär.
Kuçma «Interfax-Ukraine» habar gullugyna "Biz Minsk memorandumyny berkitjek dokumente we prezidentler Petro Poroşenko bilen Wladimir Putiniň parahatçylyk planyna gol çekilmegine garaşýarys" diýdi.
Ukrain prezidenti Poroşenko german kansleri Angela Merkel bilen 30-njy ýanwarda eden telefon gürrüňinde atyşygy derhal bes etmegiň zururdygyny gaýtadan tassyk etdi.
Şu arada ABŞ-nyň döwlet departamenti döwlet sekretary Jon Kerriniň, amerikan hökümetiniň goldawyny görkezmek üçin, 5-nji fewralda Ukraina barýandygyny yglan etdi.


text:
Täjigistanyň paýtagtyndan 54 kilometr uzaklykda ýerleşýän Ýawan şäherinde türmäniň sakçylary bu ýerden gaçmaga synanyşan Eýranyň raýaty bolan tussagy oka tutandygyny aýtdylar. Täjigistanyň tussaghanalara gözegçilik edýän müdirliginde AÝ/AR-na aýdylyşyna görä, 16-njy maýda ýaralanan Mehdi Kambari türmäniň keselhanasyna iberilipdir.
Adynyň tutulmazlygyny soran tussagyň AÝ/AR-na aýtmagyna görä, Kambari türmedäki agyr şertlere çydap bilmän, gaçmak we Eýranyň Duşenbedäki ilçihanasyna ýüzlenmek kararyna gelipdir.
Eýranyň Täjigistandaky ilçihanasynyň resmileri bu waka barada täjik resmilerinden jikme-jik maglumat almak ugrunda iş alyp barýandygyny AÝ/AR-na aýtdylar. Kambari Täjigistanyň serhedini bikanun geçmekde aýyplanyp höküm edilen üç ýylynyň sekiz aýyny başdan geçirdi.


text:
Orsýetiň ynsanperwer kömegini alyp barýan ulag kerweni Ukraina tarap ýoluny dowam etdirýär, onuň bir bölegi gozgalaňçylaryň elindäki Luhansk regionyna tarap barýar.
Orsýetiň resmileri 300 çemesi ýük ulagyndan ybarat kerweniň barýan ýoluny takyklaşdyrmadylar.
Orsýet başda öz kerweniniň hökümetiň gözegçiligindäki Harkiw regionynyň üstünden geçjegini aýdypdy. 14-nji awgustda ulaglaryň Orsýetiň Ukrainanyň Luhansk regiony bilen serhetdeş Rostow regionynda bolandygy barada habar berildi.
Moskwa ynsanperwer kömegini Ukrainanyň hökümet güýçlerine garşy söweşýän separatistlere harby ýardam bermek üçin iberýän bolmagy baradaky çaklamalary ret etdi. Şol bir wagtda-da Kiýew ýurduň gündogaryna öz ynsanperwer kömegini iberendigi aýdy we onuň Luhanskyň golaýynda hökümet güýçleriniň gözegçiligindäki şähere niýetlenýändigini aýtdy.


text:
Swetlana Priwalowa Tatarystanyň paýtagty Kazanda 19 ýaşly studentkä. Ol 2004-nji ýylda Beslandaky mekdepde bolan zamun alnyşykda 300-den gowrak çaganyňdyr uly adamlaryň heläk bolmagy bilen bagly wakany öz gözi bilen görüpdi.
Swetlana Priwalowa 2004-nji ýylda bu betbagtçylyk bolanda, özüniň çagalara kömek etmek isländigini, bu waka bolanda başga-da köp adamlaryň gynanandygyny, ýöne nädip kömek etjeklerini bilmändiklerini aýdýar.
Şu ýylyň iýul aýynda Priwalowa syýahat gämisi “Bulgariýa” Wolga derýasyna batyp, köpüsi aýallardan we çagalardan ybarat 120-den gowrak adamyň derýada gark bolmagy bilen bagly wakalara-da şaýat bolupdy.
Bu gezek Swetlana Priwalowa ikirjiňlenip durman, derrew kömek toparyna goşulypdyr. Priwalowa bu hakda: “Bu güýç birikdirip, kömek etmek maksady bilen döredilen topardy. Biz ölenleriň kyrkyny bellemek üçin ýörite ýygnanyşyk geçirdik. Häkimiýetlerden muňa gatnaşan ýa bir iş eden adam bolmady. Bu işleri ýola goýan ýönekeý ilat” diýýär.
Üýtgän zat näme?
Eýsem, Beslan wakasy bilen “Bulgariýanyň” suwa gark bolmagy bilen bagly wakanyň aralygynda geçen bu 7 ýyllyk döwürde üýtgän zat näme?
Şu geçen döwürde özbaşdak şähsyýet bolup ýetişen Swetlana Priwalowa söwda eksperti we bir çaganyň enesi boldy. Has möhümi hem ýurt üýtgäpdi. Uzak wagtlap döwlet telekanalynyň gysajynda bolan Orsýet çalt ösýän internet bazaryna öwrüldi. Indi ýönekeý adamlaryň zerur maglumatlary almaklaryna, wakalara täsir etmeklerine mümkinçilikler bar.
Orsýetde ilatyň 85 prosenti üçin esasy habar çeşmesi bolan telekanalyň Kremliň islegine laýyklykda ýurduň ýagdaýyny ýalpyldadyp görkezýän bolmagy mümkin. Bazary gowşap barýan gazetleriň-de öz okyjylaryna ýaraýan makalalary ýerleşdirýän bolmaklary mümkin.
Ýöne internet orýetlileriň durmuşynda uly rola eýe boldy. Mysal üçin, “RuNet” diýip atlandyrylýan rus inernet saýty ideologik meýli bolmadyk ilkinji habar serişdesi hasaplanylýar. Ol tutuş ýurdy gurşap alan syýasy özgerişlere getirmese-de, graždanlaryň işjeňligine ýol açmak bilen, adaty orsýetlilere maşyn barlagyndan başlap, býurokratiýa we korrupsiýa çenli bolan meseleler barada täsir etmäge mümkinçilik berýär.
Orsýetde doglan blogçy, “RuNetiň” analitigi Wadim Nikitin jemgyýetçilik ulgamlarynyň, bloglaryň we wideo alşygynyň ruslara uzak syýasy çekeleşiklerden dynyp, “hakyky durmuş problemalaryna” geçmäge ozal görlüp-eşidilmedik mümkinçiligi berendigini belleýär.
Internetiň Orsýetdäki aýratynlygy
“Günbatarda ‘YouTube’ saýtynda pişikler bilen bagly wideolar ýerleşdirilýär. Orsýetlileriň bolsa bu saýtda polisiýanyň korrupsiýasy we gatnawdan galp peýdalanylmagy baradaky wideolary ýerleşdirýändiklerini görmek bolýar. Graždanlaryň işjeňligine gezek gelende ‘YouTube’ - uly kanal. Adamlaryň özara gatnaşmagyna getirýän zat - şular ýaly halkyň durmuşy bilen baglanyşykly meseleler” diýip, orsýetli analitik Wadim Nikitin aýdýar.
Orsýet internetden peýdalanylmagy ilki ýuwaş giden hem bolsa, “RuNet” soňra giňedi.
2004-nji ýylda internetden peýdalanýanlaryň sany ilatyň diňe üçden biridi. Indi bolsa ilatyň ýarpysyna golaýynyň öz öýünde inernete girmäge mümkinçiligi bar. Käbir adamlar bu ýene artyp, sanlyja ýylyň içinde Günbatar Ýewropanyň derejesine ýeter diýip çaklaýarlar.
“Internet indi Orsýetde her bir adamyň ýetip bilmeýän zady däl. Öz dogry pikirlerini aýdyp, bolýan wakalar barada pozisiýasyny aýan edýänler indi okuwly, gurply gatlak däl. Internet Orsýetde gaty uly. Men özgeriş üçin ol bir uly güýç diýip pikir edýärin. Ýöne häzirki mesele: bu rus jemgyýeti üçin döredijiliklimi ýa weýrançylyklymy diýen sorag” diýip, blogçy hem-de iňlis dilinde neşir edilýän “Russia Profile” saýtynyň ýerine ýetiriji redaktory Anna Arutýumowa belleýär.
Nikitin hem internetiň indi diňe ýaşlara mahsus däldigini belleýär: “Meniň kakam we onuň dostlary 60 ýaşlaryndaky adamlar. Hemmesi internetden peýdalanýar. Olar “Skypedan”, internetden peýdalanmagy, e-meilli bolmagy soňky 5 ýyllykda öwrendiler. Kakam ‘gazeta.ru’ saýtyna, Nawalnynyň bloguna girýär, ‘Eho Moskwy’ radiosyny diňleýär. Liberal oppozision gazetleri okaýar. Indi adamlar özlerine täsir edýän hakyky durmuş meseleleri bilen ýüzbe-ýüz bolanlarynda, olaryň bileleşip, interneti bir gural hökmünde ulanmaklary örän bolup biläýjek zada öwrüldi”.


text:
Yragyň premýer-ministri Nuri al-Maliki şu hepde Siriýanyň Yrakda howa hüjümlerini amala aşyrandygyny aýdýar.
“BBC” korporasiýasynyň Malikä salgylanyp 26-njy iýunda beren maglumatyna görä, 24-nji iýunda Siriýanyň uruş uçarlary Yragyň Siriýa bilen serhet araçäginde ýerleşýän Al-Kaim şäherindäki söweşijileriň territoriýalaryna hüjüm edipdirler.
Siriýanyň döwlet telewideniýesi ýurduň Yrakda howa hüjümlerini amala aşyrandygy baradaky maglumatlary ret etdi.
Şeýle-de, Maliki Yrakda hüjümleriň amala aşyrylmagyny soramandygyna garamazdan, “Yragyň Yslam döwleti we Lewant” atly toparyň söweşijilerini nyşana alýan şeýle hüjümleri “gowy garşy alýandygyny” belledi.
“Al-Kaýda” hereketiniň bir şahasy bu bolan “Yragyň Yslam döwleti we Lewant” atly topar Yragyň demirgazyk we günbatar territoriýalarynyň uly bölegini ele saldy.


text:
Türkmenistan çaga ölüminiň derejesi boýunça geçen asyryň 80-nji ýyllarynda SSSR-de birinji ýerdedi. Bu tragiki “birinjilik” milletiň öz geljegini goramakdan ejiz gelýänligini görkezýärdi.Sebäbi parahat döwürde çaga ölüminiň aşa ýokary derejä ýetmegi – milletiň betbagtlygy. Eýse, bu tragediýa garşy durup bilmedik halk ejiz hem onuň geljegi sorag astynda dälmidir?
Ýöne beterinden beteri bar diýleni… Şol döwürde biziň ýurdumyzda çaga ölümi bilen deňeşdirip boljak ýene bir aýylganç betbagtlyk ýüze çykdy: Türkmenistanda aýallaryň ölüm derejesi erkekleriňkiden ozdurdy. Bu bolsa, ölüm-ýitim boýunça öňden belli adamzat tejribesine ters gelýär: adatça, durmuşda erkekler aýallara garanyňda has köp ölýär. Bu bütin dünýäde şeýle. Sebäbi oglanjyklar, gyzlara görä, kiçilikden has köp betçilik edýärler we howply oýunlara baş goşýarlar. Onsoň tebigy ýagdaýda başda 100 gyz bäbege, ortaça 106 oglanjyk dogulsa-da, jynsy kämillige ýetilýänçä, adatça, olaryň arasyndaky san tapawudy deňleşýär.
Erkekleriň ölüm-ýitimi uly ýaşlarda-da aýallaryňkydan ýokary bolup galýar. Sebäbi uly ýaşly erkekleriň hem “betçiligi” azalanok: olar dürli uruşlara gatnaşýarlar, spirtli içgileri köp içýärler, çilim çekýärler, ölüm howply neşelere ýykgyn edýärler. Onsoň her geçen ýyl jynslaryň gatnaşygyny aýallaryň peýdasyna üýtgedip gidip otyr. Netijede ahyr ýaşa çenli iki aýala bir erkek göbekliniň galýan ýurtlary hem gabat gelýär.
Emma, demograflaryň tassyklamagyna görä, bu tendensiýa tersine bolaýsa, ýagny haýsydyr bir ýurtda aýallar erkeklerden köp ölse, onda bu hakyky milli tragediýanyň alamatydyr. Çünki bu statistika ýurtda ilatyň sosial goragynyň aşa pes derejededigini, saglygy saklaýyşyň derbi-dagynçylyga uçrandygyny we milletiň köküne palta urulýandygyny görkezýär. Sebäbi ýurtda sosial durmuş şertleri üzül-kesil ýaramazlaşsa, onuň esasy agramy eneleriň egnine düşýär.Çaga ölümi – milletiň tragediýasy
Biziň halkymyz sowet döwründe eýýäm şeýle aýylganç tragediýany başdan geçirdi. Ol döwürde bu kynçylyk pagta monokulturasy zerarly emele geldi: şol sebäpden ýerler, suwlar zäherlendi, infeksion keseller möwç aldy, iýmit ýetmezçiliginden ejir çekýän oba ilatynyň arasynda, aýratynam enelerde hem çagalarda hroniki azganlylyk adaty zada öwrüldi.
Şol döwürde Türkmenistan 1 300 000 (bir million üç ýüz müň!) tonna pagta öndürýärdi, ilatyň jan başyna bölseň, her adama 420 kg-dan düşýär we SSSR-de iň ýokary görkezijidi. Bu güýçýetmez plana hötde gelmek üçinem her ýylda ortaça 7-8 müň bäbek gurban berilýärdi. Ýagny, şol döwürde respublikamyzda doglan her 1000 bäbegiň 70-80-si bir ýaşyna ýetmän dünýe bilen hoşlaşýardy. Daşoguz, Mary, Çärjew welaýatlarynda bu san has hem aýylgançdy: diri doglan her onunjy bäbek bir ýaşyna ýetmänkä, gözlerini armanly ýumýardy...
Maňa 1988-89-njy ýyllarda çaga ölümi boýunça sowet häkimiýetiniň bütin dowamynda ýedi gulpuň astynda saklanan sanlary ele salmak başartdy. Olary Moskwanyň hem Aşgabadyň metbugatynda çap etmek bilen men Kreml tarapyndan Türkmenistanyň başynda oturdylan S.Nyýazow ýagdaýy günübirin düzetmegiň ugruna çykar öýdüpdim. Emma, hemmesi tersine boldy, ýerli häkimiýetler meniň sesimi sem etmegiň ugruna çykdylar.
Ondan bäri 20 ýyl töweregi geçdi. Eýse, Türkmenistanda çagalaryň, eneleriň ölümi azaldymy? Gynansak-da, azalanok, gaýta köpeldi. Sebäbi ilatyň öňki derdiniň üstüne aýylganç neşe belasy-da urna boldy, saglygy saklaýyşyň derejesi bolsa öňküdenem aşak gaçdy, jemgyýeti işsizlik hem garyplyk gurşap aldy. Netijede ýurtda kemisli dogulýan çagalaryň sany we çaga ölümi öňküdenem artdy. Neşe belasy türkmen maşgalalaryny paýhyn etdi. Ençeme türkmen maşgalalarynyň şu günki durmuşy söz bilen beýan ederden gözgyny: erkekleriň işsizlige uçran ýa-da öz mertebesini neşä çalşan köp sanly maşgalalarynda eklenç aladasy aýal-gyzlaryň egnine düşdi. Türkmen aýal-gyzlary häzirki wagtda eklenç üçin gündelik ýurt aşmaly bolýarlar, olar ýat döwletlere söwda-satyga gidýärler. Gynansak-da, olaryň hemmesine arassa gazanç ýetdirenok. Şol sebäpdenem garaşsyzlyk döwründe türkmeniň millet hökmünde namysyna agyr şikes ýetdi. Bu elhençlik sowet döwründe başlanan tragediýanyň garaşsyzlyk döwründe has hem çuňlaşandygyny we ýetjek derejesine ýetenligini görkezýär.Lukman prezident hem gömülýän hakykat
Çaga ölüminiň derejesi baradaky statistika Türkmenistanda häzirem ýapyk. Bu örän gynançly ýagdaý. Sebäbi, eger ol görkezijiler gowy bolsa, elbetde, ýapylmazdy. Ile görkezer ýaly däldir, şonuň üçinem gizlin saklaýandyrlar. Ýogsa, ýurduň başynda medisina bilimli prezident otyrka ilatyň, onda-da çagalaryň ýagdaýyny görkezýän medisina statistikasynyň gizlin saklanmagy – barypýatan gabahatlykdyr!
Çaga ölümi dogrudaky maglumatlar her näçe gizlenilse-de, barybir käbir gerekli sanlaryň ýurtdan syzylyp çykýandygyny aýdasym gelýär. Mysal üçin, Birleşen Milletler Guramasynyň Azyk hem Oba hojalyk bölüminiň öz çeşmelerine salgylanyp berýän maglumatlaryna görä, Türkmenistanda häzirki wagtda çaga ölümi 100 promille töweregi. Munuň özi diri doglan her 10-njy bäbegiň bir ýaşa ýetmänkä ýagty jahan bilen hoşlaşýanlygyny tassyklaýar. Deňeşdirmek üçin ozalky SSSR-iň düzümine giren Baltika respubliklaryny alyp görseň, onda ol ýurtlarda her 1000 bäbekden 5-6 bäbek bir ýaşdan öň ýogalýar. Şwesiýada bu görkeziji hasam pes: diri doglan bäbeklerden diňe 3-4-si bir ýaşdan öň ýogalýar.
Türkmenistanda eneleriň ölüminiň-de sowet döwründäkiden 1,5-2 esse artanlygyny görkezýän gytaklaýyn faktlar ýeterlik. Şol maglumatlara görä, eneleriň ölümi boýunça häzirki wagtda ýurduň merkezi regionlary beýlekilerden öňe geçipdir.
Eýse, bu agzalan tragediýalary ýeňmek mümkinmi? Elbetde, mümkin. Ýöne onuň üçin ilki ýurtda şeýle betbagtlygyň bardygyny boýun almaly, çagalaryň we eneleriň ölümi boýunça statistikany, birinjiden-ä, dogry ýöretmeli; ikinjidenem, ony doly açmaly! Diňe şonda bu problemalaryň garşysyna netijeli göreşip hem olary ýeňip bolar. “Aýbyny ýaşyran –aýňalmaz” diýlipdir, entek kemçiligini busup, ondan başyny gutaran ýok.Ak Welsapar Şwesiýada ýaşaýan türkmen ýazyjysy. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Britaniýaly aýdymçy Elton Jon özüniň uzak wagtdan bäri partnýory Deýwid Furniş bilen nikalaşjakdygyny aýtdy. Bu barada Angliýada we Uelsde bir jynsly nikalar kanunlaşdyrylandan soň yglan edildi.
Jon Birleşen Ştatlaryň “NBC-TV” telekanalyna beren maglumatynda nika dabarasynyň sessiz we şahsy görnüşde geçjekdigini aýtdy. Şol bir wagtda-da munuň “şatlykly waka” boljakdygyny sözüne goşdy. Ol nika dabarysynyň haçan boljakdygy barada jikme-jik maglumat bermedi.
Bir jynsly nika 29-njy martdan başlap Angliýada we Uelsde kanunalaýyk diýlip hasaplanyldy. Jon 2012-nji ýyldan bäri Britaniýada bir jynsly nikanyň kanunlaşdyrylmagy ugrunda kampaniýa alyp barýardy.


text:
Kenýa respubliksaynyň Nairobo şäherindäki Jomo Kenýatta halkara aeroportynda dörän güýçli ýangyn howa menziliniň gatnawyny togtatdy. Bu aeroport Afrikanyň iň uly transport merkezleriniň biri hasaplanýar.
Kenýanyň resmileriniň berýän maglumatyna görä, ýangyn çarşenbe güni ir bilen aeroportyň migrasion bölümindäki ýolagçylaryň uçara garaşýan zalynda döräp, halkara ýolagçylaryň gelýän bölümine hem geçipdir.
Henize çenli ýangynda adam ýitgisiniň bolup-bolmandygy barada maglumat berilmeýär. Şeýle-de, ýangynyň näme sebäpden dörändigi häzire çenli nämälim.
Häzirki wagtda Kenýanyň ýangyn söndüriji edarasynyň işgärleri ýangyny söndürmäge synanyşýarlar. Şeýle-de, resmiler tarapyndan goşmaça maglumat berilýänçä aeroport ýapyk galar.
Ýangyndan soň, aeroporta gelmeli uçar reýsleriniň ählisi Nairobonyň golaýyndaky Mombassa şäheriniň howa menziline ugrukduryldy.
Nairobonyň aeroporty gündogar Afrikanyň iň gyzgalaňly howa menzilleriniň biri hasaplanýar.


text:
Fransiýanyň daşary işler ministri Laurent Fabius Eýranyň ýadro programmasy boýunça gepleşikleriň bellenileni ýaly 30-njy iýunda geçiriljekdigini we araçylaryň gepleşikleri tamamlamak üçin täze bir senäni bellemezlik barada karara gelendigini aýtdy.
Fabius 29-njy iýunda Nýu Ýorkda habarçylara beren maglumatynda Eýran, Britaniýa, Hytaý, Fransiýa, Germaniýa, Russiýa we Birleşen Ştatlar Tähranyň ýadro programmasy boýunça soňky ylalaşygy tamamlamagyň üstünde işleýän mahaly, şu hepde Wena dolanmagy planlaşdyrýandygyny aýtdy.
Şeýle-de, Fabius araçylar “käbir öňe gidişlikleri gazandylar, emma heniz bu prosesiň soňy tamamlanmady” diýdi.
Awstriýanyň paýtagty Wenada Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Jon Kerri Eýran bilen ylalaşyga gelnip-gelinmejegi dogrusynda bir zat aýtmak üçin “heniz örän irdigini” aýtdy.


text:
Orsetiň ýokary derejeli türme resmisi öz gullugynyň türmede saglyk kömegi berilmän ölen aklawçynyň ölüminde bölekleýin günäkärdigini tassyk etdi.
Hermitaž Kapital manejment inwestisiýa firmasynyň aklawçysy Sergeý Magnitskiý geçen hepde deslapky tussaghanada ýüreagrydan heläk boldy.
Rus habar serişdeleri Orsýetiň Federal türme gullugynyň başlygynyň orunbasary Aleksandr Smirnowyň «bu ölüm adalat sistemasynyň ähli işiniň üstüne gara tegmil çyrşady» diýendigini ýazýarlar.
Türme gullugy bu boýun alşy prezident Dmitriý Medwedewiň Magnitskiniň ölümini derňemek baradaky buýrugyndan soň etdi.


text:
Düýn Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Hillari Klinton Panamanyň öňki lideri Manuel Noriganyň Fransiýa berilmegi baradaky buýruga gol çekdi.
Noriga Birleşen Ştatlarda neşe gaçakçylygy üçin 17 ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi. Fransuz sudy bolsa, Manuel Norigany 1999-njy ýylda gaýybana sud edip, bikanun pullary kanunlaşdyranlygy üçin 10 ýyl türme tussaglygyna höküm edipdi.
Emma fransuz häkimiýetleri indi onuň täzeden sud ediljegini aýdýarlar. Panama hem Noriganyň öz ýurduna gaýtarylyp berilmegini soraýar.
Manuel Noriga 1983-1998-nji ýyllarda Panamanyň häkiýmiet başynda bolan wagtynda öz syýasy garşydaşlaryny öldürmekde günälenýär.
Birleşen Ştatlaryň harbylary 1989-njy ýylda halkara derejesinde neşe gaçakçylygyny edýän Manuel Norigany tutmak üçin Panama girdiler. Ol üç ýyl soňra sud edildi.


text:
Möhletinden öň parlament saýlawlary Moldowada 21-nji noýabra bellendi.
Häzir häkimiýet başyndaky “Ýewropa integrasiýasy ugrunda alýans” koalisiýasynyň maslahatyndan soň bu barasynda demokratlaryň lideri Marian Lupu düýn žurnalistlere aýtdy.
Ýurtda syýasy krizis dowam edýär. Saýlawçylaryň az gatnaşandygy üçin 6-njy sentýabrda prezident saýlamagyň düzgünini üýtgetmek boýunça geçirilen referendum hasaba alynmady.
Geçen ýylyň baharyndan bäri Moldowanyň parlamentine ýurduň prezidentini saýlamak başartman gelýär, şonuň üçin dolandyryjy koalisiýa prezidenti ählihalk saýlawlarynda saýlamak teklibini saýlawçylara hödürläpdi.
Kommunistler referendumy boýkot etmäge çagyrypdy.


text:
Bu ugurda ýagdaýlar özgerdilmeli diýip, synçylar aýdýarlar. Meselem, garaşsyz prowaýderleriň erkin internet hyzmatlaryny hödürlemeklerine şert döretmeli diýip, spesialistler nygtaýarlar.
Türkmenistanda internet ulgamynda käbir ýeňillikler döredildi. Ýöne bu ýaşlary hem-de internet ulanjylary kanagatlandyrýarmy?
Azatlyk Radiosynyň Germaniýadaky habarçysy Taher Şir Mohammadi tarapyndan taýýarlanan “Ýaşlar” programmasynda internetiň Owgan türkmenleriniň arasynda ulanylyşy barada hem maglumat berilýär.
Bular barada diňlemek üçin sahypanyň sag tarapynda ýerleşdirilen audio düwmäni basyň.


text:
Iki ýyl mundan ozal paýtagtyň merkezi köçelerinde beýleki awtobus duralgalaryndan ýolagçylar üçin döredilen artykmaç amatlyklary bilen tapawutlanýan täze awtobus duralgalary goýlup başlandy. Ilkibaşda olar, esasan, Türkmenbaşy we Bitaraplyk prospektlerinde gurlupdy.
Split-sistemalar, plazma ekranly telewizorlar, howanyň temperaturasyny görkezýän enjamlar, arrassa oturgyçlar goýlan bu duralgalar howanyň 40 gradus yssysynda ýa-da buzly we garly günlerde ýollagçylar üçin örän amatly.
Edil şeýle duralgalara paýtagtda täze gurlan Çandybil, Köpetdag prospektlerinde we 10 ýyl abadançylyk prospektiniň täze gurlan böleginde hem duş gelmek bolýar we olaryň sany barha köpelýär.
Duralganyň içi
Bu duralgalaryň hersiniň näçä durýandygy hakda takyk maglumat ýok. Emma duralgalarda goýlan enjamlardan çen tutulsa, olaryň hersiniň bahasynyň müňlerçe dollara barabardygyny aýtmaga esas bar. Diňe onuň bahasy däl, ony abat saklamak üçin edilýän çykdajylaram az däl.
Plastikden gurlan iki sany otagdan ybarat bu duralgalary arassa saklamak üçin her gün iş alnyp barylýar. Kommunal hojalygynyň işgärleri her gün olaryň içini-daşyny ýuwup çykýarlar. Içindäki enjamlar bolsa el güýji bilen ýekän-ýekän arassalanýar.
Näsazlyklar
Şeýle awtobus duralgalaryň täzeleri gurulýarka, olaryň gurlanyndan bäri aradan iki ýyl geçmänkä, uly bir böleginde dürli nasazlyklar peýda bolup başlady. Käbirleriniň telewizorlary işlemeýän bolsa, käbirleriniň ýyladyjy, sowadyjy split sistemalary hatardan çykdy.
Awtomatiki gapysy işlemeýän duralga
Duralgalaryň ýolagçylar üçin niýetlenen otagyna girilýän gapy, adam ýakynlaşanda, ýörite enjam arkaly awtomatik usulda açylýar. Emma bu hili gapylary eýýäm işlemeýän duralgalar hem bar.
Duralgalardaky haryt satmak üçin döredilen dükan otaglarynyň uly bir bölegi hiç haçan işledilmedi. Olaryň käbirlerinde gazet-žurnal satylýan kiosklar ýerleşdirildi. Emma olarda işleýän satyjylar söwdanyň ýoklugyndan şikaýat edýärler.
Duralgalaryň köpüsindäki howanyň ýagdaýyny ölçeýän termometrler hem kadaly işlemeýär. Olar howanyň temperaturasyny görkezende, onuň derejesiniň biri-biriniňkiden tas 10 gradus töweregi tapawut edýän ýagdaýlaryna hem duş gelinýär.
Indiki guruljak awtobus duralgalarynyň ýagdaýlarynyň öňkülerden nähili tapawutlanjakdygy näbelli. Emma täze salynjak uly ýollaryň ählisinde täze awtobus duralgalarynyň guruljakdygy aýdylýar.


text:
Proaktiw
Proaktiw- Tasirli adamlaryng birinji endigi. Belkem Allatagallanyng adama beren hasyetlerining ing esasydyr. Haywana sen action,tasir edengde ol yekeje hili reaction beryar. Ursang gachyar,hapa sögünseng hiç jogap berenok.Yagny haywan reaktiv.Yöne adam beyle dal. Hiç kim adamyng ruhy halatyny uytgedip bilmeyar, başgalar yeke action edyar,yöne reaction bermek seng elinde,reaction bermek hususynda sen garaşsyz.Mysal uchin shuwagt dostyma kakasy kayyapdir, aslynda ol ony hak edenok.Onam keypi bozuldypdyr,sebabi ona kakasy doly dushunenok,dushundurmane de guyji yetenok. Yöne keypini bozmak ya da bozmazlyk onyng öz elinde. Ine shu garaşsyzlyga dushunyan, we keypini bozmayan adama proaktiv diyilyar.


text:
Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Aliýew Ýewropa Bileleşiginiň tankytlaryna gaýtawul berip, blogy "antiazerbaýjanlykda" aýyplap, ýewropa gymmatlyklaryny bosgunlar krizisi bilen baglylykda ýaňsa aldy.
15-nji sentýabrda Bakuwda Çeh respublikasynyň prezidenti Milos Zeman bilen bilelikde geçirilen metbugat ýygnagynda Aliýew Ýewropa Parlamentiniň golaýda çykaran bir rezolýusiýasyna degişli gahar-gazabyny bildirdi. Blok bu rezolýusiýada ýurtdaky adam hukuklarynyň ýagdaýyny ýazgaryp, ähli syýasy tussaglaryň we tussag edilen žurnalistleriň boşadylmagyna çagyrypdy.
10-njy sentýabrda çykarylan rezolýusiýa barada Aliýew: "Bu rezolýusiýa esassyz, tersçil we ýalan gürrüňlere daýanýan syýasy prowokasiýa" diýdi.
Teklip
Rezolýusiýada Azerbaýjandan ýurtda graždan jemgyýetini we adam hukuklary ugrundaky işleri basyp ýatyrmagy bes etmek talap edilýär. Onda şeýle hem Baku "ählumumy adam hukuklarynyň hormatlanmagyny ösdürmek barada anyk ädimler ätmese, Ýewropa Bileleşiginiň Azerbaýjan bilen strategik hyzmatdaşlyk hakdaky gepleşikleriniň durzulmagy teklip edilýär.
15-nji sentýabrda ir bilen Bakuwda bir täze mekdebiň açylyş dabarasyna gatnaşan Aliýew ýurduň ýaşlaryny "çet ýurtlaryň täsirinden we biziň halkymyzyň paýlaşmaýan günbatar gymmatlyklary diýilýänden" gaça durmaga çagyrdy.
Interfaks Aliýewiň "Ýewropada bolýan aýylganç wakalara, uruşdan gaçyp baran gözgyny adamlaryň ol ýerde kemsidilmegine serediň. Ýewropa gymmatlyklary aslynda şularmy? Olaryň ençeme ýyl bäri gürrüňini edýän gymmatlyklary, dogrudanam, şularmy?" diýen sözlerini sitirleýär.
Karar
"Hany çydamlylyk? Hany köpmedeniýetlilik? Hany olaryň ýokary ahlaklylygy, rehim-şepagaty? Bu zatlary ol ýerde görýän adam ýok. Biziň görýänimiz - dini we etniki duşmançylyk, diskriminasiýa, çet ýurtlulara ganymlyk, yslama ganymlyk, faşizm we jynsparazlyk. Bize bular ýaly gymmatlyklar gerek däl. Goý, bular olaryňky bolsun".
Aliýewiň bu hüjüminden öň Azerbaýjanyň parlamenti Ýewropa Bileleşiginiň parlamentiniň hereketine jogap edip, 4-nji sentýabrda bir karar çykardy. Bu kararda Bakuwyň Euronest Parlament Ýygnagyndan we “Ýewropa Parlamenti” bilen öňki sowet respublikalary Ukrainanyň, Moldawanyň, Belarusyň, Ermenistanyň, Azerbaýjanyň we Gürjüstanyň milli parlamentleriniň bilelikdäki forumyndaky agzalygyny duruzmak üçin gerekli proseduralary girizendigi jar edildi.
Dokumentde şeýle hem Azerbaýjanyň “Gündogar Partnýorlyk” programmasyndan hem çykmagy mümkin diýilýär.
15-nji sentýabrda bilelikde geçirilen metbugat ýygnagynda Aliýew Azerbaýjan parlamentiniň karary "dogry" diýdi.
Rezolýusiýa
"Azerbaýjan parlamenti Euronestdäki işjeňligini elbetde togtadar. Bu Azerbaýjan parlamentiniň özbaşdak hukugy. Mundan başga-da, özüňiz bilýän bolsaňyz gerek, Ýewropa Parlamenti bilen Azerbaýjan parlamentiniň arasyndaky hyzmatdaşlyk-da togtadyldy" diýip Aliýew aýtdy.
"Bular biziň garşymyza alnyp barylýan hapa kampaniýanyň netijeleri. Azerbaýjan hemişe biziň garşymyza gönükdirilen her bir herekete laýyk reaksiýa görkezip geldi, şonuň ýaly ýene-de görkezer".
Metbugat ýygnagynda Çeh respublikasynyň prezidenti Milos Zeman Azerbaýjanyň “Gündogar Partnýorlygyndan” çykmagy bu programma oňaýsyz täsir eder diýdi.
Zeman “Gündogar Partnýorlygyny” "peýdaly mehanizm" diýip atlandyryp, Baku [ondan] çyksa, ol özi üçin möhüm bir düzümi ýitirer diýdi.
Ýewropa Parlamentiniň 10-njy sentýabr rezolýusiýasy tussag edilen aktiwistleriň hem žurnalistleriň, şol sanda derňeýji žurnalist we Azatlyk Radiosy bilen hyzmatdaşlyk eden Hatyja Ismaýylowanyň derhal boşadylmagyna çagyrdy. Pul iýenlikde, salgyt tölemekde aldawa ýüz uranlykda we öz wezipesinden galp peýdalananlykda günälenen Ismaýylowa sentýabr aýynyň başlarynda 7,5 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Rezolýusiýada şeýle-de hukuk aktiwistleri Leýla Ýunus bilen Arif Ýunusyň türmeden boşadylmagyna çagyryldy. Ykdysady jenaýatçylykda günälenen bu är-aýala awgust aýynda degişlilikde 8,5 ýyl bilen 7 ýyl türme tussaglygy berildi.
Azerbaýjanda salgyt tölemekde aldawa ýüz urmakda, bikanun söwda işleri we huligançylyk ýaly zatlarda aýyplanyp, soňky aýlarda ençeme žurnalistler we hukuk aktiwistleri türme tussaglygyna höküm edildi.
Olaryň suda çekilmegine Aliýewiň öz kakasyndan soň, 2003-nji ýyldan bäri höküm sürüp gelýän günorta Kawkazdaky nebite baý öňki sowet respublikasynda başgaça pikirlenýänleri dymdyrmak üçin edilýän hereket diýlip garalýar.


text:
Türkmenistanyň raýaty, Eýranda uzak möhletli türme tussaglygyna höküm edilen we Ewin türmesinde bendilikde saklanylýan Çary Muhammetmyradowyň häzirki döwürde tussaglykdaky altynjy ýylyny başdan geçirýändigi habar berilýär.
Bize gowşan maglumatlardan mälim bolşuna görä, onuň aklawçysy ýok, oňa maşgalasy bilen hem habarlaşmaga mümkinçilik berilmeýär. Türkmenistanyň Eýrandaky ilçihanasynyň işgärleri bilen bolsa ýylda birki gezek duşuşdyrylýar.
Eýranyň HRA atly habar agentliginiň maglumatyna görä, Muhammetmyradow Türkmenistanyň bähbidine içalyçylyk edenlikde aýyplanyp, 2009-njy ýylda ýapyk gapylaryň aňyrsynda geçirlen sudda 21 ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdir.
Bize bu habar boýunça, Çarynyň bendilikde saklanylýan ýeri bolan Tähranyň Ewin türmesinden tassyklama almak başartdy. Bize berlen maglumata görä, Çary Muhammetmyradow Eýranda 2009-njy ýylda geçirilen jedelli prezident saýlawlaryndan soň dörän dartgynlylygyň çäginde tussag edilipdir.
Muhametmyradowyň Türkmenistanyň haýsy welaýatyndandygy hakda takyk maglumat berilmeýär, emma Eýranda adam hukuklary barada maglumatlary çap edýän HRA atly täzelikler gullugynyň maglumatyna görä, 1976-njy ýylda doglan Muhammetmyradow ýokary okuwyny Eýranda dowam etdirmek üçin 1997-nji ýylda Tährana barypdyr.
Tussaglyk
Tähran Uniwersitetinde syýasy bilimler boýunça okuwyny tamamlap, ol Tahranda soňra diplomatiýa hem-de halkara gatnaşyklar ugrundan ýokary okuwyny dowam etdirýär. Tussag edilen wagty onuň, okuwynyň daşyndan, şol döwürde Eýranda iş alyp barýan bir rus kärhanasynda terjimeçi bolup işländigi hem habar berilýär.
2009-njy ýylda geçirilen jedelli saýlawlardan soň Eýranda emele gelen syýasy dartgynlylygyň fonunda Eýranyň degişli howpsuzlyk gulluklary tarapyndan tussag edilip, başda ýurduň dürli tussaghanalarynda saklanyp, onuň garşysyna derňew işleri geçirilýär.
40 gün dowam eden derňewlerden soňra ol suda çekilýär, oňa ýöňkelýän aýyplamalaryň arasynda köçe ýörişlerine gatnaşyp, režime garşy propaganda işlerini amala aşyrmak we Türkmenistanyň bähbidine Eýranda içalylyk işleri bilen meşgullanmak ýaly maddalar bar.
Eýranyň HRA habar agentliginiň we biziň Ewin türmesinden alnan maglumatlarymyzdan çen tutsaň, onda türmede aklawçysyz saklanylýan bendi Çary Muhammetmyradowa Türkmenistanyň Eýrandaky ilçihanasynyň işgärleri bilen ýylda diňe birki gezek duşuşmaga mümkinçilik berilýän bolmaly.
Başda aýdyşymyz ýaly ol häzir 21 ýyllyk türme tussaglygynyň altynjy ýylyny başdan geçirýär. Wakalaryň anygyna göz ýetireniňde, 2009-njy ýylda tutulyp sud edilende we iş kesilende, Çary Muhammetmyradowyň sudda aklawçysynyň-da, terjimeçisiniň-de bolmandygy, onuň ýapyk gapylaryň arkasynda geçirilen sud esasynda türmä basylandygy belli bolýar. Maglumatlarda agzalan sud prosesinde Türkmenistanyň Eýrandaky ilçihanasynyň wekiliniň-de bolmandygy nygtalýar.
Türkmenistanyň Tährandaky ilçihanasyndan bu mesele we ilçihananyň Çary Muhammetmyradow hakda nähili işler alyp barýandygy hakda hiç hili maglumat alyp bolmady.


text:
Gazagystanyň häkimiýetleri ýurduň günbatar böleginde üç yslamçy söweşiji toparyň agzalary diýlip güman edilýänleriň tussag edilendigini aýdýarlar.
Gazagystanyň Milli Howpsuzlyk Komitetiniň 31-nji awgustda beren maglumatyna görä, häkimiýetler ýurduň günbatar regionynda 10 şübhelini we demirgazyk-günbataryndaky Aktobe sebitinde 11 şübhelini tussag etdiler.
Komitetiň maglumatynda aýdylmagyna görä, şübhelileriň jaýynda ýaraglar, partladyjy serişdeler we ýarag serişdeleri tapylandan soň, olar tussaghana alnyp gidildi.
Gazagystanyň Milli Howpsuzlyk Komiteti tussag edilen adamlaryň gürrüňi edilýän iki sebitde parahat ilatdan ýaşaýjylara we kanun goraýjy organyň işgärlerine garşy ençeme terroristik hüjümi amala aşyrmagy planlaşdyrypdyrlar.
Şu ýylyň iýun aýynda Gazagystanyň Aktobe şäherinde yslamçy söweşijidigi aýdylýan 25 adamdan ybarat topar ençeme hüjümleri amala aşyrdy. Munuň netijesinde parahat ilatdan bäş ýaşaýjy we Gazagystanyň howpsuzlyk güýçleriniň üç agzasy heläk boldy.


text:
Arab Ligasyna girýän döwletleriň liderleri Bagdatda üç günlük sammite ýygnanyşdylar. Bu duşuşyk Yrakda 20 ýyldan soň geçirilýän ilkinji şeýle ýygnakdyr.
Gün tertibine laýyklykda, sişenbe güni maliýe we söwda ministrleri, çarşenbe güni daşary işler ministrleri we penşenbe güni döwlet baştutanlary ýygnanyşýarlar.
Häzirlikçe Arap Ligasyna girýän 22 döwletden penşenbe güni geçiriljek maslahata näçe lideriň gatnaşjakdygy mälim edilmedi. Yragyň hökümeti azyndan sekiz lideriň gatnaşjakdygyny aýdýar.
Yragyň daşary işler ministri Hoşýar Zebari Siriýa bilen Eýranyň töwereginde dörän halkara dartgynlylygy bellemek bilen, sammitiň “derwaýys wagtda” geçirilýändigini aýtdy.
Ýöne bu sammitiň nähili teklipleri öňe sürjekdigi aýdyňlaşdyrylmaýar.
Yragyň häkimiýetleri sammitiň howpsuzlygyny goramak üçin Bagdada 100 müňden gowrak polisiýa işgärlerini we esgerleri ýerleşdirdiler.
20-nji martda söweşiji toparlar Bagdatda we beýleki şäherlerde amala aşyran bomba hüjümlerinde 50-den gowrak adamy öldürdiler.


text:
Şenbe güni Birleşen Ştatlaryň gündogar kenarynda geçirilýän harby türgenleşik wagtynda bu ýurduň bir harby kreýseri bilen suwasty gämisi çaknyşdy.
Birleşen Ştatlaryň harby-deňiz güýçleriniň resmileri bu wakada harby kreýserdäki tehniki lokatoryň gümmeziniň döwlendigini, emma hiç bir adama zyýan ýetmändigini mälim etdiler.
Gämileriň bu çaknyşmasynda atom suwasty gämisiniň dwigateline we ýarag bölümine-de hiç hili zeper ýetmändigi aýdylýar.
Resmileriň aýtmaklaryna görä, “USS San-Hasinto” atly harby kreýser bilen “USS Monpelýe” suwasty atom gämisi şenbe güni öýlän çaknyşypdyr. Emma bu wakanyň anyk haýsy ýerde bolandygy barada maglumat berilmeýär.


text:
Duşenbe güni talyban söweşijileriniň Kabulyň iň uly aeroportynyň golaýynda bir hüjümi amala aşyrandyklary habar berilýär. Owgan häkimiýetleriniň aýtmagyna görä, ençeme sagat dowam eden atyşykdan soň hüjümçileriň ählisi öldürilipdir.
Kabulyň polisiýasynyň ýolbaşçysy Aýub Salangi Azatlyk Radiosyna ýedi söweşijiniň öldürilendigini, howpsuzlyk güýçlerinden bolsa adam ýitgisiniň bolmandygyny mälim etdi.
”Talybanyň” sözçüsi Zabiullah Mujahit talybanlaryň bu hüjüminiň NATO-nyň Kabuldaky ofisine gönükdirilendigini aýtdy. Mälim bolşy ýaly, NATO-nyň Kabuldaky baş edarasy aeroportuň golaýynda ýerleşýär.
Şäher polisiýasynyň berýän maglumatlaryna görä, janyndan geçen hüjümçiler duşenbe güni irden aeroportuň golaýynda gurluşygy dowam edýän birnäçe binany eýeläp, şol ýerden NATO-nyň baş edarasyna hüjüm edipdirler


text:
ÝHHG-niň metbugat azatlygy wekili Dunýa Mýatowiç düýn özbek häkimiýetleriniň metbugat kanunçylygyny reforma etmäge taýýarlygyny gutlady.
“Hereket edýän metbugat kanunçylygy çarçuwasy metbugat azatlygyny berjaý etmek üçin esasy şert bolup durýar” diýip, Mýatowiç Daşkentde radio gepleşikleriň düzgündeşdirilmegi baradaky tegelek stol söhbetdeşliginiň açylyşynda aýtdy.
“Men bu ýere metbugat kanunçylygyny, hususan-da radio gepleşikler pudagyndaky kanunçylygy reformalaşdyrmak prosesini goldamak üçin geldim” diýip ol aýtdy we bu reforma barada jemyýetçilik pikir alyşmasynyň dowam etmegini oňyn zat diýip atlandyrdy.
Şeýle-de Mýatowiç internetiň azat bolmalydygyny, diňe şonda hakyky pikir dürlüliginiň boljagyny nygtady.
Bu çäräniň dowamynda halkara we milli metbugat ekspertleri radiogepleşikler pudagyndaky problemalar we düzgünleşdirme perspektiwalary barada pikir alyşdylar.
Özbegistanda metbugat kanunçylygyny reformalaşdyrmak prezident Yslam Kerimowyň 2010-njy ýylyň noýabryndaky “Demokratik reformalary mundan beýläk hem çuňlaşdyrmak we ýurtda raýat jemgyýetini döretmek konsepsiýasyndan” soň başlandy.


text:
Liwiýanyň 200-den agdyk harby ulaglary serhetden geçip, Niger respublikasyna girdi. Bu hereket Muammar Kaddafiniň gaçybatalga sorap, bu dostlukly döwlet bilen geçiren gizlin gepleşikleriniň netijesinde bolan işdir diýip, pikir edilýär.
Fransiýanyň we Nigeriň harby çeşmeleri konwoýyň Nigere girendigini sişenbe güni tassykladylar. 200-250 ulagdan durýan bu konwoýy Niger goşuny eskort hökmünde ugradypdyr.
Kaddafiniň özüniň nirededigi belli däl. Liwiýanyň häkimiýet başyndan kowlan 69 ýaşly hökümdary iki hepde mundan ozal janyndan gorkup, gizlenmäge mejbur boldy. Şondan bäri arap telekanallaryndan berlen ses ýazgylarynda ol özüniň söweşip, Liwiýa topragynda öljekdigini aýdypdy.
Fransiýanyň harby çeşmeleri Kaddafi şu wagt Nigerde däl bolsa, onuň soňra konwoýa goşulyp, goňşy Burkina Faso aşmaga synanyşmagy mümkin diýip, pikir edýärler. Burkina Faso Kaddafä syýasy başpena berjekdigini aýdypdy.
Kaddafiniň ikinji aýaly, gyzy we iki ogly goňşy Aljire gaçyp bardylar. Fransiýanyň bir harby çeşmesiniň aýtmagyna görä, Kaddafiniň ogly Saif al-Islam hem Nigerde konwoýa goşulmaga synanyşar diýip, pikir edilýär.
Kaddafiniň režimine garşy uruşda ýolbaşçy roly oýnan Franisýa. Harby ekspertleriň pikiriçe, Liwiýanyň beýle uly harby konwoýynyň NATO-nyň howa güýçlerinden habarsyz sag-aman Nigere aşmagy mümkin däl.
Şol bir wagtda-da NATO-nyň Baş sekretary Anders Fogh Rasmussen duşenbe güni Kaddafiniň režimine degişli belli bir adamy, Kaddafiniň özüni-de nyşana almagyň NATO-nyň mandatyna girmeýändigini bildirdi: “Biziň operasiýalarymyzda nyşana alynýan adamlar däl. Bu Kaddafini-de öz içine alýar. Esasy roly oýnaýan Milli geçiş geňeşiniň parahat ilaty goramak başarnygy”.
Kaddafiniň tarapdarlarynyň konwoýy serhetden aşyp, Agadeze tarap gönükmezden öň, Liwiýanyň günortasyndaky çölden geçendir öýdülýär. Agadezde uçar meýdany bar. Kaddafiniň özi, onuň maşgala agzalary ýa režimiň beýleki işgärleri şol ýerden Burkina Faso ýaly üçünji bir ýurda aşyp bilýärler.
Liwiýanyň özünde bolsa, Kaddafä garşy söweşijiler Kaddafiniň tarapdarlarynyň ýygnanan şäheri, Tripoliniň 140 kilometr günorta-gündogarynda ýerleşýän Bani Walidi gabap ýatyrlar.
Sişenbe güni giçlik ýurduň täze hökümeti – Milli geçiş geňeşi – bilen Bani Walidde ýaşaýan taýpa ýolbaşçylarynyň arasynda gepleşik geçer diýip çaklanylýar. Bani Walidde söweş bolmaz ýaly sişenbe güni taraplaryň ylalaşyga gelendigi habar berlipdi. Ýöne Milli geçiş geňeşiniň işgärleri ylalaşygyň entek resmileşmändigini aýdýarlar.
Bani Walid Liwiýanyň iň uly taýpalarynyň biri bolan warfalla taýpasynyň esasy mekany hasaplanýar.
Liwiýanyň ilatynyň altydan biri warfalla taýpasyna degişli. Bu taýpanyň içinde Kaddafiniň tarapyny çalýanlar-da bar, oňa garşylar-da. Bani Walidi gurşan Kaddafä garşy söweşijiler taýpalaryň arasyna agzalalyk salmazlyk üçin gaty sabyrly hereket etdiler.
Kaddafiniň tarapyny çalýan söweşijiler Sirte şäherinde-de gabawda. Olara ýaraglaryny tabşyrmak üçin 10-njy sentýabra çenli möhlet berildi. Bu bolmadyk ýagdaýynda giň gerimli harby hüjüme garaşmaly.


text:
Gyrgyzystanyň “Ar-Namys” partiýasynyň başlygy we ýurduň öňki premýer-ministri Feliks Kulow ýurduň entek parlament sistemasyna geçmäge taýýar däldigini aýtdy.
Penşenbe güni Feliks Kulow Bişkekde žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda ýurduň prezident respublikasy gurluşyna geçmegi üçin elinden gelen ähli tagallany etjekdigini aýtdy.
Iýul aýynda Gyrgyzystanda geçirilen referendumyň netijelerine laýyklykda, ýurduň syýasy gurluşy prezident respublikasyndan parlament sistemasyna geçipdi.
Kulow sişenbe güni Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda hem ýurtda güýçli prezidentiň, güýçli premýer-ministriň we güýçli parlamentiň bolmagyny isleýändigini belledi.
61 ýaşyndaky Feliks Kulow 2005-2006-njy ýyllar aralygynda ýurduň premýer-ministri bolupdy. Mundan başga-da ol ýurduň içeri işler ministri, milli howpsuzlyk ministri we Gyrgyzystanyň paýtagty Bişkegiň häkimi bolup işläpdi.


text:
Eýranyň ýokary sudy asly eýranly we Kanadada ýaşamaga hukugy bolan Said Malekpura berlen ölüm jezasyny öz güýjünde galdyrdy.
Ýerli metbugatyň maglumatyna görä, Malekpur pornografiýa web sahypalaryny döretmekde günäli tapylypdyr.
Geçen ýyl Eýranyň ýokary sudy Malekpura berlen ölüm jezasyny ýatyrypdy. Emma munuň häzir näme sebäpden dikeldilendigi barada maglumat berilmeýär.
Malekpuryň tarapdarlarynyň aýtmagyna laýylykda, ol internetde suratlary ýerleşdirmek üçin programmany işläp düzüpdir. Emma, Malekpuryň habary bolmazdan, şol programma pornografiýa web sahyplaryny döretmekde peýdalanylypdyr.
Said Malekpur 2004-nji ýyldan bäri Kanadada ýaşaýardy. Haçan-da ol 2008-nji ýylda özüniň agyr ýatan kakasyny görmek üçin Eýrana gelende, ol tussag edilipdi.


text:
Rumyniýanyň premýer-ministri Wiktor Ponta resmi taýdan korrupsiýada, salgytdan gaçmakda we pul ýuwmakda aýyplandy.
Bu Rumyniýanyň korrupsiýa garşy göreşiniň çägindäki iň uly işdir. 42 ýaşyndaky Ponta awgustda aýyplandy we, prokurorlar jemgyýetçilik pikirine täsir ýetirýär diýip, gaýta-gaýta günäsini ret etdi.
17-nji sentýabrdaky aýyplama bildirmesi prokurorlaryň öz derňewlerini jemländigini we işi Rumyniýanyň ýokary suduna iberendigini aňladýar.
Ponta işden çekilmekden ýüz dönderýär we indiki ýylyň dekabrynda geçmeli parlament saýlawlaryna çenli iş başynda galjagyny aýdýar.


text:
Türkmenistanyň Mejlisi ýurduň kanunçylyk-hukuk binýadyny has-da kämilleşdirmek boýunça uly işleri alyp barýar. Türkmen döwletini durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň giň möçberli maksatnamalaryny mundan beýläk-de üstünlikli durmuşa geçirmäge, onuň demokratik esaslaryny pugtalandyrmaga, ileri tutulýan ulgamlary ösdürmek üçin amatly hukuk şertlerini döretmäge ýardam etjek birnäçe kanunlar we kadalaşdyryjy hukuk namalary işlenip taýýarlanylýar.
Häzirki wagtda arbitraž kazyýetiniň işine, derman önümçiligine, atçylyga we atly sport ýaryşlaryna, kosmos işine we beýleki ugurlara degişli Türkmenistanyň kanunlarynyň taslamalarynyň we beýlekileriň üstünde işlenilýär. Bu kanunlar türkmen döwletiniň we jemgyýetiniň häzirki ösüşi, kanunçykaryjylyk babatda dünýä tejribesi hem-de halkara kadalary nazara alnyp taýýarlanylýar.
Deputatlar Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň Balkan welaýatynda geçirilen Ýaşulularyň maslahatynda eden maksatnamalaýyn çykyşynda ýurdumyzyň halk hojalygynyň pudaklarynyň, tutuş jemgyýetiň öňünde goýlan wezipeleri durmuşa geçirmek boýunça ýerlerde düşündiriş we wagyz etmek boýunça işleri alyp barýarlar. Häzirki wagtda Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň rejelenen görnüşindäki taslamasyny halkymyzyň ara alyp maslahatlaşmagyna hödürlemek üçin degişli işler amala aşyrylýar.


text:
Ukrainanyň ilkinji prezidenti, Sowet Soýuzynyň 25 ýyl ozal parahatçylyk bilen sökülmegine kömek eden Leonid Krawçuk ukrain liderleri şu günki gün hem gündogardaky separatist konfliktini çözmekde şeýle çözgüt tapmaly diýýär.
"Biz şonda öz halklarymyzyň pikirlerine gulak asdyk we[sökülme] şertnamalaryna gol çekdik. Onsoň näme üçin biziň ýurdumyzyň liderleri bu gün öz uruş islemeýän halklarynyň isleglerine laýyk gelýän çözgüt tapyp bilmeýärler?" diýip, Leonid Krawçuk 18-nji noýabrda Waşingtonda, Atlantik geňeşiniň gurnan çäresinde aýtdy.
Şeýle-de Krawçuk Günbataryň, Kreml Ukraina garşy agressiýasynybes etmäge razy bolýança,Orsýete garşy ykdysady basyş dowam etdirmelidigini nygtady.


text:
Müsürde häkimiýetler bilen oppozisiýa wekilleriniň arasynda gepleşikler başlandy. Bu barasynda Frans-press agentligi habar berdi.
Gepleşiklere wise-prezident Omar Süleýmany, dürli oppozision fraksiýalaryň, şol sanda gadagan edilen, emma örän täsirli “Musulman doganlygy” yslam hereketiniň wekilleri gatnaşýar.
Öz gezeginde hökümet mart aýynyň başynda konstitusion reformalar boýunça komitet döretmek ylalaşygyna gelnendigini, şeýle-de hökümete garşy aksiýalara gatnaşyjylaryň yzarlanmajakdygyny, metbugat azatlygynyň berjaý ediljekdigini aýdýarlar.
Şol bir wagtda-da Hosni Mubaregiň reformalar döwri häkimiýet başynda galýandygy nygtalýar.
Oppozisiýa wekilleri Omar Süleýmany bilen gepleşiklerde onuň özüni pozitiw alyp barandygyny, ýöne öz talaplaryny ýerine ýetirmek üçin anyk hiç zat etmändigini aýdýarlar.
Kairiň merkezindäki Tahrir meýdanynda 13-nji gün protest aksiýalary dowam edýär. Olar Mübäregiň iş başyndan çekilmegini talap edýärler.
Kairiň Rana atly ýaşaýjysy şeýle diýdi: “Biz hristianlar hem musulmanlar – müsürliler. Biz halk üçin özgerişler, azatlyk we adalat isleýäris”.
Halkara jemgyýetçiligi prezident Hosni Mubarege gysyşy güýçlendirip, onuň režiminiň eglenmezden demokratik özgerişler geçirmegine aýak direýär.


text:
Türkiýede Baş kanuna girizilmegi teklip edilen üýtgetmeler barada 12-njy sentýabrda geçmeli referendumyň ýakynlamgy bilen ýurduň iki sany gapma-garşylykly keşbi aýan bolýar. Bularyň biri parahatçlylykly öňegidişlige we reforma ukyply. Beýlekisi bolsa tükeniksiz, weýrançylykly içki bölünişikleriň gysajyndaky ýurt.
Türkiýe geçen onýyllykda, aýratyn hem 8 ýyl mundan ozal “Adalat we Galkynyş” partiýasy häkimiýet başyna geleli bäri işi rowaç alan ýurtlaryň biri. Şu döwrüň içinde gazanan üstünlikleri bilen abraý gazanan ýurt.
Türkiýe indi durnukly puly, birsyhly artýan içerki önümçiligi, daşary ýurt maýa goýumlary we eksporty bilen dünýäde ykdysadyýeti iň çalt ösýän 10 ýurduň hatarynda dur. 1952-nji ýyldan bäri NATO agzasy bolan Türkiýe Ýewropa Bileleşigine girmegi mümkin kandidat.
Ankara goňşulary bilen gatnaşyklaryny gowulandyryp, möhüm regional güýje-de öwrüldi. Ýöne Türkiýäniň uly kürt problemasy bar. “Kürdistan Işçi Partiýasy” (PKK) giňgerimli özbaşdaklyk ýa garaşsyzlyk talap edip, 30 ýyldan gowrak wagt bäri türk güýçleriniň garşysyna gandöküşikli söweş alyp barýar. Gazaply hereketlerde ölenleriň sany 30 müňden geçdi.
Ýeke özi
Türkiýäniň mundan beýläk hem ösmeginiň öňünde duran çynlakaý päsgelçilikleriň ýene biri - “Adalat we Galkynyş” partiýasy häkimiýet başyna gelenden soň dörän jemgyýetçilik bölünişigi. 2003-nji we 2007-nji ýyllarda gazanan ýeňişi bu partiýanyň ýeke özüniň hökümet gurmagyna ýol açdy.
Bu pozisiýa “Adalat we Galkynyş” partiýasynyň öňki hökümetleriň meýil görkezmedik ýa başarmadyk reformalaryny amala aşyrmagyna mümkinçilik berdi. Ýöne bu şol bir wagtyň özünde onlarça ýyllap ýurdy dolandyryp gelen döwlet býurokratiýasy bilen goşuny gahar-gazaba mündirdi. “Adalat we Galkynyş” partiýasy ýurdy dünýewi, demokratik ýolundan çykaryp barýar diýen şübhäni oýardy. Partiýa muny berk ret edýär.
Geçen 8 ýyllykda Türkiýäniň ykdysady we syýasy üstünligi yzygiderli dowam etdi. Ýöne bu döwrüň içinde bu güýçleriň arasyndaky göreşiň hem yzy üzülmedi. Bir gezek sud “Adalat we Galkynyş” partiýasyny gadagan etmäge synanyşdy. Bir gezek, aýdylyşyna görä, harbylar hökümeti agdarmaga synanyşyk edipdir. Ýöne premýer-ministr Rejep Taýyp Erdogan hem oppozisiýa bilen hyzmatdaşlyga girişmegi dowamly ret edip geldi.
Indiki töwekgelçilik
Ine, 12-nji sentýabrda türkler Baş kanuna girizilmegi teklip edilen üýtgetmeler boýunça ses berişlige gider. Bu üýtgetmelerde harbylaryň syýasata we sud sistemasyna täsirini çäklendirmek, Ýewropa usulyndaky sosial we maşgala kanunlaryny güýçlendirmek göz öňünde tutulýar. Hökümet halky bu düzedişleri oňlamaklyga çagyrýar. Oppozisiýa hem bulary hökümetiň sud sistemasyna gözegçiligini güýçlendirer diýip, ret edýär.
1980-nji ýyla degişli Baş kanuna düzediş gerekdigi şübhesiz. Ol kanun indi güýçli, öňkülerinden has demokratik ýurda öwrülen 21-nji asyryň Türkiýesine laýyk gelenok. Ýöne syýasy taýdan petige dirän bu ýurt zorluk ýa bikanun çärelere ýuz urman bu ugra gidip bilermi? Ol bir eglişige, ylalaşyga ýol tapmasa, onda soňky ýyllarda gazanylan üstünlikleriň howp astyna düşmegi mümkin.
Abbas Jawadi Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Gepleşikler bölüminiň başlygynyň kömekçisi. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Şu gün Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleri Brýusselde Eýrana garşy täze sanksiýalary öz içine alýan dokumentler toplumyny kabul etdiler.
Bu kabul edilen dokumentler Eýranyň daşarky söwdasyny, bank işlerini we energiýa pudaklaryny nyşana alýar.
Ýewropa Bileleşiginiň resmileri bu sanksiýalary Eýranyň urany baýlaşdyrmak işleriniň öňüni almak üçin halkara jemgyýetçiliginiň äden nobatdaky bir ädimi hökmünde häsiýetlendirýärler.
Bu täze sanksiýalar ýakyň birnäçe hepdäniň dowamynda bu dokumentleriň Ýewropa Bileleşiginiň resmi metbugatynda çap edilmeginiň yzy bilen, güýje girer.


text:
Rus prezidenti Wladimir Putin Russiýanyň, Belarusyň we Gazagystanyň arasynda walýuta bileleşiginiň, ýagny bir pul birliginiň hereket etmegini ýola goýmak boýunça gepleşikleri başlamagyň wagty geldi diýdi.
Putin bu barada 20-nji martda Gazagystanyň paýtagty Astanada gazak prezidenti Nursultan Nazarbaýew we Belarusyň prezidenti Alýaksandr Lukaşenko bilen geçiren ýygnagyndan soň mälim etdi.
Liderler üç ýurduň, şol sanda Ermenistanyň ýüzbe-ýüz bolýan ykdysady problemalary maslahat etmek üçin duşuşdylar.
Mundan öň, öňki sowet respublikalarynyň arasynda walýuta bileleşigini döretmegi teklip eden Putin, gürrüňi gidýän üç ýurt “biziň walýuta syýasatymyzy sazlaşdyrmaga dowam etmek barada ylalaşdylar” diýdi. Şeýle-de, ol “gelejekde walýuta bileleşigini döretmek ähtimallygy barada gürrüň etmegiň wagty geldi” diýdi.


text:
Owganystanda we Merkezi Aziýa ýurtlarynda güýçli garyň ýagmagynyň netijesinde azyndan 19 adam heläk boldy.
Owganystanyň demirgazyk-günbatar Jowzjan welaýatynyň häkiminiň orunbasary Abdul Rahman Mahmoudiniň çarşenbe güni aýtmagyna görä, geçen hepdäniň anna gününden başlap sişenbe günüň agşamyna çenli güýçli garyň ýagmagy ýerli ýaşaýjylardan 14 adamyň, şol sanda bäş çaganyň ölmegine sebäp bolupdyr.
Özbegistanyň paýtagty Daşkentde çarşenbe güni gonuş ýodasynda uçar taýypdyr. Hiç kim heläk bolmandyr. Şuňa meňzeş waka Täjigistanyň Kulob şäherinde-de ýüze çykypdyr. Täjigistanyň mekdepleri we uniwersitetleri 10-njy fewrala çenli ýapyk galýarlar. Gyrgyzystanda güýçli garyň ýagmagy bäş adamyň ölümine sebäp bolupdyr.