text:
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri 5-nji sentýabrda rus kärdeşi Sergeý Lawrow bilen eden telefon gürrüňinde Orsýetiň Siriýa harby ýardam berýändigi baradaky habarlardan alada bildirdi.
Döwlet departamentiniň beýanatynda aýdylmagyna görä, Kerri Lawrowa, eger bu aýdylýanlar çyn bolsa, beýle hereketiň konflikti has-da möwjedip, bigünä adamlaryň has köp ölmegine, ýaşaýan ýerinden bosýan adamlaryň köpelmegine, Siriýada «Yslam döwleti» toparyna garşy göreşýän koalisiýa bilen gapma-garşylyk töwekgelliginiň ösmegine getirjegini aýdypdyr.
Kerri bilen Lawrow Siriýa konflikti baradaky maslahaty şu aýyň aýagynda Nýu-Ýorkda dowam etdirmek barada ylalaşyga gelipdir.
Günbatar mediasynyň habarlarynda Orsýetiň golaýda Siriýa öz harbylaryny we söweş uçarlaryny iberen bolmagynyň ahmaldygy aýdylýar.


c: text/html

text:
Türkmen ýigidi Myrat Annamämmedow Russiýa Federasiýasynyň Ýaroslawl şäherindäki akademiki simfoniki orkestrine ýolbaşçylyk edýär. Onuň durmuş ýoly hem döredijilik işleri barada ýazyjy Hudaýberdi Hally gürrüňdeşlik geçirdi.
H. Hally: Myrat, meniň ilkinji sowalym Watan bilen baglanyşykly. Haýsy ykbal seni ol toprakdan aýryp, Russiýa Federasiýasyna getirdi?
M. Annamämmedow: Ykbal şeýle boldy. Moskwa konserwatoriýasynda okanymda, hiç haçan Türkmenistandan giderin diýip oýlanmandym. Milli simfoniki orkestriň döremegine peýda getirerin diýen pikirem ýokdy. Watana bardym, işledim. Işimi ýamanam görmediler, öwdüler. Ýöne öz professional işimizi kadaly ugrukdyrmak üçin, talaplarymy öňe sürüp başlanymda, kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz boldum. Mesele Medeniýet ministrliginiň derejesinde goýuldy. Ministrilikde Kollegiýa diýilýän bir topar bardy. Ministriň hut özi meniň tekliplerim hem talaplarym bilen ylalaşdy. Ýöne ondan pesdäkiler, şol kollegiýa agzalary närazylygyny bildirip, “bu nämä gerek?” diýip başladylar. Garaz, maňa işlemäge päsgel berdiler.
H. Hally: Aslynda seniň maksadyň nämedi?
M. Annamämmedow: Men bar ukybym bilen Türkmenistanda hakyky, ajaýyp orkestriň bolmagyny isledim. Men ony döredip bilerdim. Sebäbi biziň ilkinji ädimlerimiz erbet däldi. Gerekli sazandalary toplapdym. Orkestri doldurypdym. Biz örän çynlakaý sazlary çalyp başlapdyk. Bir gezek hatda beýik Weli Muhadowyň awtorlyk konsertini ýerine ýetirmek isledik. Ol bolsa “bu mümkin däl, bizde gowy orkestr ýok” diýdi. Men oňa: “Siz biziň repetisiýamyza geliň. Ol size ýaramasa, biz ony çalmasyr” diýdim. Ol gelip, diňläp gördi. “Biziň şeýle orkestrimiz barmydy?!” diýip geň galdy. Ýagny gowy netijeler eýýäm bardy.
H. Hally: Onda näme? Işläberseňiz bolmadymy?
M. Annamämmedow: Ýöne bu işjeň hereket etmeli adamlara, munuň üçin wagt ýitirjeklere ýaramady. Şonuň üçinem şeýle ýagdaý döredi – ylalaşyjylyk. Maňa: “Sen öz ýeriňde arkaýyn işläber, seniň işiňden biz razy. Aýratyn bir iş etmek hökman däl ” diýen alamaty duýdurdylar. Şondan soň meniň hiç kime öz tekliplerimi aýdasym gelmedi. Eger meniň talaplarym zerur bolmasa, onda orkestri çalyşmaly diýen karara geldim.
Ýuwaşlyk bilen, hiç bir dawasyz, goh-galmagalsyz Türkmenistanyň simfoniki orkestriniň ýolbaşçysy wezipesinden çekilip, Russiýanyň Medeniýet ministrligine öz hyzmatymy teklip etdim. Maňa Saratowyň ýa-da Ýaroslawlyň orkestrlerinden birini saýlamagy maslahat berdiler. Bu 84-nji ýylda bolupdy, men Saratowy saýlap aldym.
H. Hally: Elbetde, sen sungat adamy. Alan bilimiňi, öwrenen hünäriňi ýitirmezlik üçin, nirede-de bolsa işlemeli. Başgaça aýdylanda, nirede bolsaň-da, sungata hyzmat etmeli.
M. Annamämmedow: Hawa, hawa.
H. Hally: Seniň indi Orsýetde işläp ýöreniňe çärýek asyrdan gowrak wagt geçipdir. Bu döwürde seni Türkmenistan bilen näme baglanyşdyrýar?
M. Annamämmedow: Ilki bilen men özümi türkmen saýýan. Men – türkmen, özümiň türkmendigimi hiç haçan unutmaýaryn. Meniň öz otagym – iş kabinetim türkmen öýi hasaplanýar. Meniň türkmen halym bar, bir hudožnige 6 sany kartina çekdirdim, olar dürli türkmen rowaýatlaryna bagyşlanan. Mende Ýartygulagyň suraty bar. Ahal-teke atlarynyň şekili, metjit, biziň bazarymyz we beýlekiler bar. Kalbymda türkmeniň ruhy ýaşaýar. Men özümiň türkmenligime şükür edýän. Elbetde, Türkmenistanda ýaşaýanlar bilen gatnaşygym bar. Aram-aram jaňlaşyp durýarys. Men köp wagtlap Türkmenistanda bolmandym, soňky döwürde iki gezek ol ýere konsert bermäge bardym. Men Russiýa Federasiýasynyň Türkmenistandaky Günlerine gatnaşdym. Men muňa gaty şatlandym. Ine, ýagdaý şeýleräk.
H. Hally: Türkmenler ýurduň daşynda-da azlyk däl. Ine, seniň golaýyňda Jahan Pollyýewa işläp ýör. Rus metbugatynyň ýazmagyna görä, ol goşgy ýazýarmyş hem romans döredýärmiş.
M. Annamämmedow: Hawa.
H. Hally: Biziň beýleki ildeşimiz, pianinoçy Bäşim Annagurdow hem daşary ýurtda. Oňa Ysraýylda diýýärler. Onuň bilen gatnaşygyň barmy?
M. Annamämmedow: Gynansak-da, ilki Jahan Pollyýewa barada aýtsam, ony Orsýetiň raýaty hökmünde tanaýan. Ol örän ýokary wezipede – prezident administrasiýasynda oturýar. Men onuň döredijiligi bilen gyzyklandym. Ol hakykatdanam zehinli, ol akylly hem ýeterlik bilimli ynsan. Russiýa Federasiýasynda türkmen gyzynyň şeýle derejelere ýetip bilmegine men örän şat. Bäşim Annagurdow barada aýdylanda, häzir biziň gatnaşygymyz ýok. Men bir gezek oňa jaň etdim, onuň gyzy ýa agtygy bilen gürleşdim. Ýöne özüne duşup bilmedim. Bäşimi men çagalykdan tanaýan. Olaryň maşgalasyny-da gaty oňat bilýän. Margarita Borisowna Farajowany, kakasy Mämmetdurdy agany tanaýan, olar örän ajaýyp maşgala. Men olary sylaýan.
H. Hally: Russiýa işlemäge gaýdan belli türkmen tenory Gurt Nazarow bilen gatnaşygyň nähili?
M. Annamämmedow: Gowy tenor Gurt Nazarow Aşgabada dolandy. Ol Krasnoýarskiniň opera teatrynda işläpdi, meniň bilen ýygy gatnaşyk saklaýardy. Soňra ol meniň maslahatym bilen Saratowyň teatryna geçdi. Şol ýerde köp ýyllap işledi. Elbetde, ol tüýs hakyky türkmen, Aşgabada dolandy, häzir konserwatoriýada sapak berýär.
H. Hally: Indi öz işleriň bilen baglanyşykly sowal. Seniň türkmen professional saz sungatynyň belli wekilleri barada kitap ýazandygyňy bilýäris. Öz ejeň, ilkinji türkmen professional pianinoçysy Gözel Annamämmedowa hakda gowy ýatlamalaryň bar. Saz sungaty hakda aýtsak, özbaşdak saz eserini döredip gördüňmi?
M. Annamämmedow: Bu meselede aýratyn hekaýa aýtmak gerek bolýar. Bir gezek men bir saz eserini ýazdym. Ol oňat görüldi. Ýöne genial Nury Halmämmedowyň täsiri bilen men şondan soň saz ýazmagymy bes etdim.
H. Hally: O nähili boldy?
M. Annamämmedow: Onda muny gysgaça aýdyp bereýin. Mümkinmi?
H. Hally: Elbetde, mümkin.
M. Annamämmedow: Men Aşgabatda işlän döwrümde döwlet simfoniki orkestriň baş dirižorydym. Şonuň üçin meni gurultaý geçende saz boýunça ýolbaşçy belleýärdiler. Ýokardan Orsýet barada aýdym bolmaly, onuň goşgusyny türkmen şahyry düzmeli, sazyny-da türkmen kompozitory ýazmaly diýip görkezme beripdiler. Konserte sanly gün galanda, režissýor O. Annadurdyýewa meniň ýanyma geldi. Ol belli aýdymçy Hojaw Annadurdyýewiň aýaly bolmaly. Ol: “goşgy taýýar, emma kompozitor saz ýazyp bilmedi” diýdi. Biz oňa-muňa ýüz tutduk, ýöne hiç kim boýun almady. Onsoň O. Annadurdyýewa maňa: “Sen saz ýolbaşçysy. Al-da özüň ýaz” diýdi. Menem oturdym-da ýazdym. Özüme ýarady. Ejeme aýdyp berdim. Olam: “Oglum, örän gowy” diýdi. Öz mugallymym Baýramdurdy Hudaýgulyýewiň ýanyna ylgadym. Oňa-da ýarady. Ýokardakylara Russiýa baradaky saz ýazyldy diýip, mälim etdim. Ýöne ertesi güni O. Annadurdyýewa gelip: “Birden senem ýazmasaň näderin diýip, saňa aýtman, arkaňdan Nury Halmämmedow bilenem gepleşipdim. Indi olam ýazypdyr. Sen haýsysynyň boljagyny özüň çöz. Belki, onuň bilen duşuşarsyň” diýdi. Men, elbetde, muňa gaty nägile boldum. Ýöne Nury Halmämmedowy çagyrdym. Nury Halmämmedow maňa döreden aýdymyny aýdyp berdi. Biraz oýlananymdan soň: “Nury, meniňki däl, seniň döredeniň bolar” diýdim. Sebäbi Nury genial kompozitor, hakyky saz döredipdir. Men muny häzir gülki bilen ýatlaýan. Şeýlelikde, Nury Halmämmedow maňa kompozitor bolmaga ýol bermedi. Muňa men örän şat, indi diňe dirižor bolup galdym.
H. Hally: Myrat, şeýle pikir bar. Simfoniki orkestri döretmek, ençeme sazandalar toparyny saklamak döwlet üçin gymmada durýar diýýärler. Bu hakykatdanam şeýlemi?
M. Annamämmedow: Islendik topary – kollektiwi saklamak, goý ol futbol topary bolsun, sazandalar topary bolsun, elbetde, pula durýar. Ýöne Türkmenistan ýaly baý hem işleri ugruna bolup barýan ýurt üçin, meniň pikirimçe, harjy meselesi barada gürrüňem bolup bilmez. Başga mesele bolup biler, öň olaryň bary ýapylypdy. Şondan soňra, gynansak-da gaty köp sazanda gitdi. Öz hünärini ýitirmezlik üçin, başga döwletlere gitdiler. Indi Türkmenistanda ýokary derejeli orkestri döretjek bolsaň, köp meseläni birden çözmeli. Muňa ýaş kadyrlary okatmak meselesi girýär. Kitaphana fondlaryny döretmek, hünärli dirižorlary tapmak, umuman, tutuş içerki gurluşy düzmek gerek.
H. Hally: Bu ugurda siziň özüňizden näme ýardam bolup biler?
M. Annamämmedow: Men belli bir teklipler bilen çykyş etdim hem Türkmenistanyň Moskwadaky ilçihanasyna öz tekliplerimi hödürledim. Ony barlap görýändirler diýip umyt edýärin. Bu öňräk bolupdy. Belki-de, olar peýdaly bolar.
Myrat Annamämmedowyň ömür ýoly barada gysgaça maglumat
Myrat Annamämmedow indi 36 ýyl bäri dürli saz toparlaryna dirižorlyk edip gelýär. Ol 1955-nji ýylyň 18-nji ýanwarynda Moskwa şäherinde dünýä indi. Onuň ejesi Gözel Annamämmedowa türkmen zenanlarynyň arasynda ilkinji bolup, Moskwa konserwatoriýasyny gutaran belli pianist hem pedagog bolupdy.
M. Annamämmedow Aşgabadyň sazçylyk uçilişesini, soňra Moskwa döwlet konserwatoriýasyny tamamlady. Täze döredilen Türkmen simfoniki orkestriniň dirižýory hem ony esaslandyryjylaryň biri boldy. Russiýa Federasiýasynyň Saratow şäherindäki simfoniki orkestre ýolbaşçylyk etdi. Häzir Ýaroslawl şäherindäki akademiki simfoniki orkestriniň çeper ýolbaşçysy hem baş dirižorydyr.
M. Annamämmedow Russiýa Federasiýasynyň halk artisti, I. Arhipowa Fondunyň sylagyna hem Sobinow baýragyna eýe boldy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gazagystanyň “Ural hepdeligi” gazetiniň žurnalisti Lukpan Ahmedýarowyň özüne gelendigi aýdylýar.
Ol bäş sany näbelli adam tarapyndan erbet urlup we pyçaklanyp, hassahana düşüpdi.
Gazagystanyň “Teňrinýus” habar gullugy hassahananyň lukmany Jumabek Şaýhyýewe salgylanyp, Ahmedýarowyň özüne gelendigini we tebigy ýagdaýda dem alýandygyny aýdýar.
Lukpan Ahmedýarowa 19-njy aprelde hüjüm edilipdi.
Ahmedýarowyň kärdeşleri oňa edilen hüjümi žurnalistiň professional işi we graždan aktiwligi bilen baglanyşdyrýarlar.
Halkara hukuk toparlary gazak häkimiýetlerini bu iş boýunça obýektiw derňew geçirmäge çagyrýar.


text:
Ýewrowideniýe bäsleşiginden öň, halkara “Amnesty International” guramasy Azerbaýjany adam hukuklaryna hormat goýmaga çagyrdy.
2012-nji ýylda Baku şäherinde geçiriljek Ýewrowideniýe aýdym-saz bäsleşiginden öň, 2011-nji ýylyň aprel aýyndan bäri tussaglykda saklanýan hökümete garşy çykan 16 protestçiniň türmeden boşadylmagyny talap edip, adam hukuklaryny goraýjy “Amnesty International” guramasy metbugat brifingini geçirdi.
Guramanyň Ýewropa we Merkezi Aziýa programmasy boýunça bölüminiň direktory Jon Dalhuisen korrupsiýanyň we adamy zor bilen ýaşaýan ýerinden çykarmagyň, gynamagyň we zor salmagyň Azerbaýjanda giňden ýaýrandygyny belledi.
Geçen hepde “Human Rights Watch” guramasynyň beren maglumatyna görä, maý aýynda geçirilmeli Ýewrowideniýe bäsleşigi “adamlary bikanun zor bilen ýaşaýan ýerlerinden çykarmak, ýerli ýaşaýjylaryň ýaşaýan öýlerini ýumrup, ýüzlerçe adamy öýsüz goýmak” ýaly ýagdaýlar bilen utgaşypdyr.
Şol bir wagtyň özünde, prezident administrasiýasynyň uly resmi wekili Ali Hasanow duşenbe güni eden çykyşynda Ýewrowideniýe bäsleşiginiň, öz aýdyşy ýaly, “syýasylaşdyrylmagyny” ýazgardy.


text:
Şu gün ynsan hukuklaryny goraýjy «Freedom House» guramasy dürli ýurtlardaky raýatlaryň hukugyny goraýjy garaşsyz guramalaryň işini goldamak boýunça ýörite halkara fonduny döredýändigini yglan etdi.
“The Embattled NGO Assistance Fund” atly bu ýardam fondy raýatlaryň hukuklaryny we azatlyklaryny goramak boýunça iş alyp barýan aktiwistlere hem-de toparlara ýardam bermek bilen meşgullanar.
Bu fond ençeme halkara guramalaryny öz içine alýan konsorsium tarapyndan dolandarylar. Bu fondy dünýäniň demokratik döwletleriniň on üçüsi maliýe taýdan goldamaklyga razylyk beripdir.
Olaryň hatarynda Çehiýa Respublikasy, Awstraliýa, Kanada, Beýik Britaniýa, Polşa we Litwa ýaly ýurtlar hem bar.


text:
Ussat şahyrlarymyzyň arasynda gelin-gyzlarymyzyň saçyny taryp etmedigi ýok bolsa gerek. Eýse, näme üçin gelin-gyzlarymyzyň saçy şeýle taryplandyka? Sebäbi ata-babalarymyz owadan hem uzyn saçlara zenan synasynyň gözelligi hökmünde baha beripdirler, ol gözelligi wasp edipdirler.
Türkmende gelin-gyzlarymyz saçyny daranda ýolnan ýa-da haýsydyr bir sebäbe görä ýere düşen saçlaryny ýygnap, olary aýratyn bir ýerde gömýärler. Garry mamalarymyzyň aýtmagyna görä, zenanlaryň düşen saç tarynyň üsti bilen olara täsir ýetirip bolýar diýen ynanç bar. Şol sebäpli gelin-gyzlaryň düşen saçynyň ýaýrap ýatmagyna ýol berilmändir. Üstesine-de, zenanlarymyzyň saçynyň düşen tellerini ýygnap, soňra toplap gömmegi uly bir edep mekdebidir.
Örümleriň köpdürli manysy
Gelin-gyzlarymyz saçyny uzynlygyna goýberip, iki, dört, hatda kyrk örüme çenli örýärler. Geçmişde zenanlarymyzyň saçy olaryň her bir ýaşdaky aýratynlygyny kesgitläpdir.
"Geçmişde türkmen zenanlarynyň saçy olaryň her bir ýaşdaky aýratynlygyny kesgitläpdir".
Mysal üçin, durmuşa çykmadyk gyzlar saçyny öňüne goýberip, adatça, iki örüm edipdirler. Durmuşa çykmaga ýetişen gyzlar saçyny dört örüm edip, öňüne goýberipdirler. Toý-tomguda ýetişen ogully ene-atalar dört örüm saçly gyzy görseler, derrew şol gyzyň kimiň gyzydygyny sorap-idäp, olara gudaçylyga barypdyrlar. Biziň bu aýdanlarymyzy, belki:
Dört örüm saçly, eý galam gaşly -
diýen setirler bilen başlanýan türkmen aýdymy hem tassyklaýandyr.
Ýaňy durmuşa çykan gelinler saçyny kyrk örüme çenli owadan örüp, örüm saçlaryny ýeňsä atypdyrlar. Gartaşan aýallar saçyny ýygnapdyrlar. Başy boş gelinleriň arasynda saçy ýygnalany bar bolsa, durmuşa çykmaga meýillidigini aňladypdyr.
Gelniň başy boş bolsa-da, eger onuň saçy örülip, arkasyna atylan bolsa, oňa gudaçylyga barmaga ýa söz aýtmaga hiç kim milt edip bilmändir. Çünki saçyny örüp, arkasyna atmagy bu başy boş maşgalanyň äriniň ojagyny saklap oturjakdygyna şaýatlyk edipdir. Umuman, saçy öňüne atmak – gyzlara, örüm saçlaryny ýeňsä atmak bolsa aýallara mahsus bolupdyr.
Saçbaglyklaryň täsinligi
Gelin-gyzlarymyzyň saçy näçe uzyn bolsa, şonça gowy görlüpdir. Ussat klassyk şahyrymyz Mollanepes:
Elwan geýip, gyýa-gyýa bakar sen,
Zerewşan zülpüňi ýere döker sen –
diýip, zenanlarymyzyň uzyn, tylla saçyny wasp edipdir.
Türkmen aýal-gyzlary örülen saçlarynyň ortarasyndan saçbaglyk goýberip, şol saçbaglyga altyndan, gartaşan aýallarymyz bolsa kümüşden saçlyk berkidipdirler. Saçbaglyk gelin-gyzlarymyzyň saçyny has ýogyn, zer saçlyklar bolsa owadan görkezipdir. Magtymguly Pyragy türkmen aýal-gyzlarynyň örüm saçlarynyň waspyny şeýle wasp edipdir:
Saçbagyň ujunyň simdir işmesi…
Gelin-gyzlarymyz zer sim bilen saçlygy saçbaga berkidipdirler. Şonuň üçin Magtymguly Pyragynyň “Saçbagyň ujunyň simdir işmesi” diýen setirindäki “sim” sözi zerli sim manysyny aňladýar.
Zenanlarymyz gepleşikde saçlygy saçbaga berkidýän dürli ýüplere “sim” diýipdirler. Olar diňe simiň nämedendigini anyk bilmek üçin soralanda, “zer altyndan” ýa “zer kümüşden” diýip jogap beripdirler. Gyzlaryň saçlygy saçbaga berkidýän simi, köplenç, altyndan ekeni. Aýallaryň bolsa ýaş aýratynlygyna garamazdan, zer simi kümüşden bolupdyr.
Saçujularyň gözellige goşandy
Zenanlarymyz saçbagyny saçujusyna berkidip, owadan edip düwüpdirler. Saçujusyna bolsa gyzlar ýa täze gelinler altyndan, gelinler bolsa kümüşden düwme dakypdyrlar. Gartaşan aýallar saçujusyna düwme dakmandyrlar. Gelin-gyzlar ýörände, zer düwmeler owadan ses edipdir. Bu pursaty Kemine şahyrymyz şeýle beýan edipdir:
Ertir turup owlak-guza eseder,
Esedende, saçujusy ses eder.
Gelin gyzlarymyzyň saçlaryna dakýan gyzyl-kümüşleri olary her hili bela-beterlerden goraýar diýen ynanç şu günler hem bar. Hut şol sebäpdenem käbir halatlarda yrymçy aýal-gyzlarymyz saçlaryny alaja ýüp bilen örýärler. Ýöne bu däp giňden goldanmandyr.
Elbetde, döwür özgerdi. Emma muňa garamazdan, häzirem gelin-gyzlarymyzyň saçy olaryň gözelliginiň aýrylmaz bölegi hasaplanýar. Diýmek, häzirki zamanyň ösüşi-de owaldan kämil däp-dessura zeper ýetirmeýär, ol däp-dessurlar diňe döwre görä kämilleşýär.
Şonuň üçin, Keminäniň dili bilen aýtsak, gelin-gyzlarymyzyň “äleme anbar saçýan tylla saçlary”, ol saçlaryň bark urýan tämiz hem hoşboý ysy geljekde-de aşyklaryň hem şahyrlaryň wasp edýän gözellik simwollarynyň biri bolmagynda galar.
Döwletmyrat Ýazgulyýew aşgabatly garaşsyz žurnalist. Bu blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Orsýetiň resmileri ene-atalary çagalara Günbataryň häzirki zaman däl-de, eýse sowet döwrüniň multfilmlerini görkezmäge çagyrdylar.
Orsýetiň içeri işler ministri Raşid Nurgaliýew 29-njy martda bu mesele bilen bagly eden çykyşynda sowet döwrüniň multfilmleriniň çagalara ahlak terbiýesini berip, olaryň has adamkärçilikli bolup ýetişmegine ýardam edýändigini belledi.
Orsýetiň Dumasynyň ýokarky palatasynda çagalaryň meselesine bagyşlanan diňlenişikde eden çykyşynda Raşid Nurgaliýew: “Biz özboluşly ýurtdurys, biziň halkymyz has göwnaçyk, mähirli halk, bizde beýleki ýurtlarda bolmadyk gymmatlyklar bar” diýdi.
Şol bir wagtda-da ol haýsy gymmatlyklar barada gürrüň edýändigini aýtmady.
Nuragaliýewiň bu teklibini Orsýetdäki çagalaryň hak-hukugy bilen meşgullanýan ombudsman Pawel Astahow hem goldap çykyş etdi. Ol: “Garri Pottere näçe hormat goýulýan hem bolsa, biziň öz eserlerimiz bar. Biziň ertekilerimiziň gahrymany Iwan Sarewiçdir” diýdi.
Sowet döwrüniň multfilmleriniň hili ýokary bolsa-da, olar bütin dünýäde miltiplikasiýanyň janköýerlerine täsir etmegini dowam etdirse-de, rus resmileriniň günbatar miltfilmleriniň garşysyna boýkot yglan etmek baradaky bu çagyryşy orsýetlileriň köpüsini aňk-taňk etdi.
“LiveJournal” internet portalynda ulanyjylarynyň biri: “Eý Hudaý, olar biziň çagalarymyzy Tom hem Jerriden mahrum etjek bolýarlar” diýip ýazdy.


text:
Pekiniň asmanyny goýy tüsse gaplap aldy. Hytaý, howanyň hapalygy zerarly, dekabrda indi tapgyr ikinji gün ýokary hüşgärlik ýagdaýyny jar etdi.
22 million ilatly şäheriň mekdepleri ýapylmaly edildi, şäheriň maşynlarynyň bolsa ýarysy ýola çykmasyz edildi.
Demirgazyk Hytaýyň köp bölegine ýaýraýan tüsse esasan kömür ýakýan zawodlardan çykýar we onuň hepde ahyrynda hem saklanjagy çaklanylýar.
Milli metreologiýa merkezi 18-nji dekabrda Pekiniň käbir ýerlerinde gözetimiň bir kilometrden hem bärdedigini aýtdy.


text:
ABŞ musulman ýurtlardaky diplomatik wekilhanalary bu ýurtlarda üç gün bäri dowam edýän protestler dördünji güne hem geçer diýip, taýýarlyk görýär.
Protestlere sebäp bolan bir hususy kompaniýa tarapyndan surata düşürilen bir film. Onda Muhammet pygamber masgaralanýar.
Orta Gündogarda we demirgazyk Afrikada demonstrasiýalar köplenç juma namazyndan soň başlanýar.
Kairde Amerikanyň ilçihanasynyň golaýynda polisiýa bilen demonstrantlaryň arasynda täze çaknyşyklaryň ýüze çykandygy habar berildi. "Musulman doganlygy" topary halky anna güni tutuş Müsürde protest geçirmäge çagyrypdy. Polisiýa töwerege daş zyňýan protestçileri dargatmak üçin göz ýaşardyjy gaz ulandy.
Müsürde bu film bilen baglanyşykly protestlerde penşenbe güni 224 adam ýaralandy.
Prezident Barak Obama penşenbe güni Amerikanyň Kairdäki ilçihanasyny goramakda Müsür hökümetinden kömege garaşýandygny aýtdy.
Obama: "Biz häzir ilçihanamyzy, işgärlerimizi goramak ugrundaky çagyryşlarymyza jogabyň berilmegine garaşýarys. Eger olar biziň ilçihanalarymyzyň bar ýerlerinde, beýleki ýurtlardakydan tapawutlylykda, ýagny bu jogapkärçiligi öz üstlerine almaýandyklaryny görkezýän işlere ýüz ursalar, onda bu, meniň pikirimçe, hakyky bir uly problema bolar".
Indoneziýanyň paýtagty Jakartada polisiýa bidüzgünçiliklere öňünden taýýarlyk gördi, hökümet we dini ýolbaşçylar hem adamlary imisalalyga çagyrdylar. Malaýziýanyň paýtagty Kuala-Lumpurda parahatçylykly demonstrasiýada 20 töweregi protestçi ilçihananyň daşynda gygyryşyp, öz şygarlaryny ýaňlandyrdylar.
Bangladeşde, Eýranda, Yrakda, Ysraýylda, Gaza Zolagynda, Kuweýtde, Sudanda we Tunisde hem halk demonstrasiýalara çagyryldy.
Gaza Zolagynda bir palestinaly Birleşen Ştatlarda öndürilen bu pes býujetli filmi ýazgaryp şeýle diýdi: "Biz bu filmi ret edýäris, onuň araplary hem musulmanlary terroristler edip görkezmek bilen aragatnaşyklary bozmak baradaky maksadyny ret edýäris".
Müsürden ABŞ-a baran kopt hristianlar we protestant hristianlar bilen baglanyşdyrylsa-da, bu filmiň gözbaşynyň nireden gaýdýandygy belli däl.
Liwiýada we Müsürde ýüz beren gazaply protestlere belli bir derejede şu film sebäp boldy.
Bengazide geçen protestde jeňçiler ABŞ-nyň ilçihanasyna hüjüm edip, dört diplomaty, şol sanda Liwiýadaky ilçi Kristofer Stiwensi öldürdiler. 13-nji sentýabrda Sanaada geçen prostetde hem dört ýemenli öldi.
Liwiýanyň ýolbaşçysy Muhammad Magarif bilen Ýemeniň prezidenti Mansur Hadi protestleri ýazgardylar.
Orsýetiň prezidenti Putin penşenbe güni: "Günbataryň arap dünýäsinde hökümete garşy hereketleri goldamagy durnuksyzlyga getirýär" diýdi.
Putin bu ugurda öz pikirini şeýle beýan etdi: "'Ýaragly toparlar goldalanda, biz munuň soňunyň ölüme barmagy mümkin diýip howatyr edýäris. Biz bu erkinlik ugrunda göreşýänleriň ahyrky maksadyny bilemzok. Region bulagaýlyga batar diýip howatyr edýäris. Bu iş eýýäm bolup hem barýar".
Penşenbe güni giçlik çykarylan bir beýannamada Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Ban Ki-Moon adamlary imisalalyga çagyryp: "Bu ölümleri we hüjümleri hiç bir zat aklanok" diýdi.
Rim papasy Benedikt XVI anna güni Liwana barýar. Bu ýerde hem agzalýan filme garşy Beýrutyň daşynda demonstrasiýalaryň bolmagyna garaşylýar.


text:
Şu günler Aşgabat-Serhedabat ugry boýunça gatnaýan ýolagçy otlusy gelmeli wagtyndan ep-esli gijä galyp gelýär. Şol otlynyň 15-30 minut ýaly gijä galyp gelmegi indi ençeme wagt bäri kada öwrüldi.
Bu ýagdaýa nämäniň sebäp bolýandygy hakda halk köpçüligine hiç hili maglumat berilmeýär. Iň bärkisi Ýolöten etrabynyň wokzaly barada aýdylanda, otlynyň tertibi barada kadaly düşündiriş mehanizmi hem ýola goýulmandyr. Bu ýagdaý bolsa ýolagçylar üçin dürli kynçylyklary döredýär.
Otlynyň gatnaw tertibi bilen bilelikde Serhedabat-Aşgabat ýolagçy otlusynyň ugrunda ýolagçylara hyzmat ediş mümkinçilikleri hem gaty çäkli. Meselem, etraplardaky wokzallaryň aglabasy, şol sanda Tagtabazaryň wokzalyndaky desgalaryň aglabasy sowet döwründen galan.
Esasanam, Tagtabazar we Serhedabat wokzalynda goýlan enjamlar gaty könelişen we şol desgalaryň arasynda abady diýseň az. Häzirki gyş aýlarynda bolsa ýolagçylar üçin amatly zallar hem ýok. Bu wokzallarda sowukdan, yssydan goraýan enjamlaram göz öňünde tutulmandyr.
Serhedabat-Aşgabat aralygyndaky duralgalaryň käbirlerinde ýolagçylar üçin ýeterlik oturgyçlar hem göz öňünde tutulmandyr. “Otlynyň gijä galyp gelmesi owarrama diýsek, iň bärkisi garaşar ýaly şert bir döretmel-ä” diýip, özüni Merdan diýip tanadan 35 ýaşlaryndaky serhedabatly Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde aýtdy.
Stansiýalar
Etraplar barada gürrüň edilende, käbir ilatly punktlarda demirýol stansiýalary gaty uzakda ýerleşýär, diňe Mary welaýaty göz öňünde tutulyp aýdylanda, şeýle etraplaryň arasynda Tagtabazar, Serhedabat ýaly etraplary agzap bolar.
Meselem, şeýle etraplardan biri bolan Tagtabazar wokzalyndan etrap merkezi 25 kilometer uzakda ýerleşýär. Galyberse-de, etrap bilen wokzalyň arasynda kadaly awtobus gatnawy hem ýok. Üstesine-de, edil beýleki käbir wokzallarda bolşy ýaly, şol wokzalda hem ýolagçylar üçin agzalyp geçilen amatlyklar hem göz öňünde tutulmandyr.
Käbir obalarda bolsa, otly göz öňünde tutulan stansiýalarda käte asla durman geçýär. Bu meselede, ýene Mary welaýaty göz öňünde tutulup aýdylanda , Serhedabadyň Garaköl, Üzümçilik, Guşgy maldarçylyk birleşiginiň stansiýalaryny agzamak mümkin.
Bu problemalaryň sebäbi barada häkimiýetler hiç hili düşündiriş bermeýärler. Asla munuň ýaly näsazlyklaryň bardygy we onuň gaýtalanyp durandygy hakda hem türkmen mediasynda hiç hili maglumat çap edilmeýär. Emma il içindäki gürrüňlerden çen tutulsa, otlynyň gijä galyp gelmeginiň has howply sebäpleri bar.
Il arasynda Aşgabat-Serhedabat demir ýolunyň tehniki ýagdaýynyň ýaramazlygy sebäpli otlynyň öz badyny peseltmeli bolýandygy aýdylýar. Demirýol relsleriniň ýatan şpallarynyň, ýagny aşagyndaky berkitmeleriniň ýoluň käbir böleklerinde könelenligini aýdýarlar.
Iň ýönekeýje näsazlyklaryň biri hem şpallara çüýlenen demir ýol çüýleriniň bolmalysyndan azdygy baradaky maglumatlar. Bu barada häkimiýetler hiç hili maglumat bermeýärler, emma şonuň ýaly kemçilikleriň uzak wagtdan bäri saklanyp gelýän ýerleriniň bardygy aýdylýar.
Ýatladyp geçsek, geçen ýylyň noýabr aýynda petek nyrhlary gymmatladyldy, şol bir wagtyň özünde täze wagonlaryň ençemesi satyn alnyp işe girizildi. Otlynyň içinde käbir amatlyklar hem döredildi, emma wokzaldaky kemçilikler bilen bir hatarda otlularyň wagtyndan gijä galmagy we oňa sebäp bolýan problemalar bolsa, Mary welaýaty göz öňünde tutulyp aýdylanda, henizem dowam edýär.


text:
Gyrgyzystanyň polisiýasy ýurtda gadagan edilen yslamçy toparyň agzalarydygy aýdylýan birnäçe aýaly tussag etdi.
Günorta Oş regionynyň polisiýa departamentiniň aýtmagyna görä, 24-nji fewralda Kara-Suu etrabynda “Hizb ut-Tahrir” toparynyň agzasy bolmakda güman edilýän 15 zenan tussag edildi.
Ýurduň komitetiniň berýän maglumatynda derňewçileriň ekstremist mazmunly bolmagy mümkin kitaplary ele salandygy mälim edilýär. Bu kitaplar teologik we lingwistik derňewlerden geçirilmäge ugradyldy.
2015-nji ýylyň başyndan bäri Gyrgyzystanda “Hizb ut-Tahrir” we beýleki yslamçy toparlaryň agzasy bolmakda güman edilip, tussag edilýän adamlaryň sany köpeldi.


text:
Bagdadyň polisiýasy we medisina işgärleri Yragyň paýtagtynda bolan birnäçe bomba partlamalarynda azyndan 40 adamyň wepat bolandygyny we ýene onlarça adamyň ýaralanandygyny habar berdiler.
“Frans press agentliginiň”maglumatyna görä, çarşenbe güni irden azyndan 11 sany partlama bolupdyr, olaryň köpüsi Bagdadyň şaýylaryň ýaşaýan böleklerine zarba urupdyr. Olaryň arasynda Bagdadyň Kazimiýah, Sadr, Şaab, Şula, Jamila we Mahmudiýah ýaly bölekleri agzalýar.
Iň güýçli partlamalaryň Bagdadyň demirgazygynda ýerleşýän Kazimiýa, diýen ýerde bolandygy aýdylýar. Häkimiýetler bu ýerde azyndan bäş adamyň heläk bolandygyny we 30-dan gowrak adamyň ýaralanandygyny habar berdiler.
Yrakda dowam edýän zorluklar zerarly soňky aýlarda 3 000-den gowrak adam wepat bolupdyr. Heläkçilikli wakalaryň köpüsi Yrakda köplük edýän sünnileriň we azlygy emele getirýän şaýylaryň arasyndaky dartgynlylyk bilen baglanyşdyrylýar.


text:
Her ýyl orsýetliler bilen geçirýän sowal-jogabynyň bu saparynda Putin ilkinji gezek 10-njy dekabrda Moskwada, Bolotnaýa meýdanynda protest geçiren onlarça müň protestçiniň parlament saýlawlarynda edilen galplyklar barasyndaky soraglaryna jogap berdi:
—Ýurtda ykdysadyýetde, sosial-syýasy ugurlarda bolup geçýän prosesler barada adamlaryň kanunyň çäklerinde öz pikirini aýtmagy kadaly ýagdaý. Ol şeýle-de bolar diýip, umyt edýärin. Men telewizoryň ekranyndan adamlary, esasan ýaşlary gördüm. Olar aktiw, öz pozisiýalaryny açyk aýdýarlar, eger ol Putiniň režiminiň netijesi bolsa, ol meni begendirýär.
Putin şeýle-de raýdaşlyk hökmünde ak lenta asynan protestçileri ýazgardy hem: “Men ony SPID-e garşy kampaniýadyr öýtdüm” diýdi.
Putin Orsýetiň içki işlerine Günbataryň goşulyşýandygy barada köp sanly bellikler etdi, käbir protestçilere pul töländiklerini, studentlere biraz pul berendiklerini, eger studentler biraz gazanç edýän bolsalar, gowudygyny aýtdy. Ol protestçilere ýüzlenip, oppozisiýanyň özlerini dolandyrmagyna ýol bermezlige çagyrdy.
Premýer-ministr Putin parlament saýlawlaryndaky galplyklar saýlawlaryň ahyrky netijelerini bulaşdyrdy diýen tassyklamany ret edip, “Bütewi Orsýet” partiýasynyň 50%-denem az ses alandygyny aýtdy:
—Saýlawlaryň netijeleri, gep-gürrüňsiz, ýurtdaky güýçleriň hakyky mynasybetini görkezýär. Dolandyryjy güýç – häkimiýet başyndaky “Bütewi Orsýet” öz pozisiýasynyň belli bir bölegini ýitirdi. Bu ýerde-de adatdan daşary bir zat ýok. Biz krizisiň örän çylşyrymly döwrüniň içinden geçdik.
Kremle dolanmagy umyt edýär
Putin telewideniýe boýunça birnäçe sagatlap dowam eden bu sowal-jogap alşygynda özüni ynamly alyp barmaga çalyşdy. Bu çäre 10 ýyl gowrak wagt mundan öň häkimiýet başyna gelen Putiniň özboluşly aýratynlyklarynyň biri bolup, häzir Orsýeti gaplap alan protest aksiýalary onuň düzgünlerine garşylyk bolsa-da, ol geljek ýylyň 4-nji martynda prezident saýlawlarynda ýeňiş gazanmaga hem prezident Dmitriý Medwedewiň ýerini alyp, Kremle dolanmagy umyt edýär.
Putin prezident saýlawlarynyň açyk hem adalatly bolmagyna çagyrdy:
—Men Merkezi saýlaw komissiýasyna teklip hem haýyş edýärin. Ýurduň ähli saýlaw uçastoklarynda kameralary oturtmaly. Olaryň sany 90 müň gowrak, şolaryň ählisinde oturtmaly. Goý, şol kameralar gije-gündiz işläp dursun. Anyk gapyrjagyň töwereginde nämeleriň bolýanyny ýurt görer ýaly hem şu ugurdan islendik galplygy aradan aýrar ýaly ol kameralaryň görkezişini internete çykarmaly.
Amerikan senatory Jon Makkeýniň “Orsýete arap bahary geldi” diýen sözleri bilen bagly Putin: “Ol Wýetnamda söweşdi, elinde adam gany bar. Ol edil Kaddafini öldürişleri ýaly ganly kartinalary ekranda görmegi halaýar” diýip, 5 ýyl gowrak Demirgazyk Wýetnamda harby ýesirlikde bolan hem gynalan MakKeýn barada öz pikirini aýtdy.
Orsýet graždanlary Putiniň bu çykyşy hakda “Twitter” we LiveJournal” arkaly jedelleşýärler. Iň köp gürrüňi edilýän temalaryň arasynda Putiniň plastik operasiýasy, MakKeýn, Kaddafi baradaky aýdanlary bar.
Özüni Oleg Kozyýew diýip tanadan bir adam saýlawlar we protestler barada Putiniň aýdanlaryna jogap edip, “Twitterde” şeýle ýazýar: “Boldy. Bu iş tamam. Putin halkdan juda üzňe. Bu ýagdaý gitdigiçe her kime äşgär bolar. Adamlary şu derejede kemsitmezden öň gowy pikirlenmeli eken”.


text:
Türkmenistanda mugallymlaryň we okuwçylaryň yzygiderli ýagdaýda köpçülikleýin çärelere gatnaşdyrylmagy käbir halatda okuwçylaryň okuw programmasyndan yza galmagyna sebäp bolýar diýip, aşgabatly mugallyma Aýna Abaýewa aýdýar. Ol, mysal üçin, Garaşsyzlyk baýramçylygy döwründe mugallymlaryň hem gije sagat 3-de gidip, daňdan gidip, öýe gelmän, sowukda durýandyklaryny aýdýar.
A. Abaýewa: [Mugallymlary] marşirowka-türgenleşige äkidýärdiler. Köçelerde durýalar, daşarda durýarlar. Olar çäreden sypanoklar. Emma olara hiç hili goşmaça iş haky tölenmeýär.
Azatlyk Radiosy: Şeýle ýagdaýda zenan mugallymlara öydäki işlerini etmäge, çagalaryny terbiýelemäge ýetişýärlermi?
A. Abaýewa: Meniň pikirimçe, ýetişmeýärmikä diýýän. Olar daňdanky gidişine garaňky düşende öýe gelýärler. Arasynda birki gün boş wagt bolaýsa-da, okuw işlerine-de ýetişmeýärler.
Azatlyk Radiosy: Mugallymlar öz çagalarynyň terbiýesine nädip wagt tapýar?
A. Abaýewa: Öz çagalaryny-da çärelere äkitmegi boýunlaryna goýýarlar. Çaga öýde bitertip ösýär. Ir daňdan şol çärelere äkitseler, agşam sagat 11-de boşaýarlar. Awtobus hakynam özüň tölemeli.
Azatlyk Radiosy: Çarelere gatnaşmak islemeýan adamlara nähili çemeleşilýär?
A. Abaýewa: Hawa, men şol çärelere gatnaşmanym üçin, “işden çyk” diýip duýdurdylar. “Men klas ýolbaşçy bolaýsamam çagalary hiç hili çärä äkitjek däl” diýip duýdurýan. Şol sebäpli men klas almaýan, meniň özümde klas ýolbaşçylyk ýok. Ýöne men şoňa garşy durýan. Çagalar daňdandan çärelere gitse, men şoňa garşy çykýan.


text:
Çarşenbe güni Latwiýanyň prezidenti Andris Berzinşiň ýolabaşçylygyndaky delegasiýa Türkmenistana saparynyň barşynda Hazar deňziniň kenaryna-da sapar etdi.
Latwiýanyň prezidentiniň ýolbaşçylygyndaky delegasiýa ol ýerde käbir iri senagat obýektleri bilen bir hatarda “Awaza” turistik zonasyndaky işler we geljekki planlar bilen-de tanyşdyryldy.
“Nebitçi” myhmanhanasynda gurnalan bu prezentasiýada Latwiýanyň işewür wekillerinden ybarat delegasiýa “Awazada” iş alyp barýan daşary ýurt kompaniýalary üçin göz öňünde tutulýan ýeňillikler bilen-de tanyşdy.
Bu dabaradan soň Andris Berzinş ýörite gämide “Awaza” kanaly arkaly bu kurort zonasyna gezim edip, Türkmenistanyň bu turistik zonasy bilen tanyşdy.


text:
Türkmenistan 21-22-nji noýabrda Ženewada Birleşen Milletler Guramasynyň Gynamalara garşy Komitetiniň sessiýasynda öz hasabaty bilen çykyş eder.
Türkmenistan BMG-niň gynamalara we beýleki ýowuz, adamkärçiliksiz we kemsidiji jeza beriji çärelerine garşy Konwensiýa gol goýan 159 ýurduň biridir.
Muňa laýyklykda, Türkmenistan BMG-niň Komitetiniň öňünde çykyş edip, bu Konwensiýanyň berjaý edilişi we Komitetiň beren öňki maslahatlarynyň ýerine ýetirilişi barada hasabat bermeli.
Bu hasabatyň dowamynda 10 sany garaşsyz ekspertden düzülen Komitet degişli ýurduň hökümet delegasiýalary bilen dialog alyp barar.


text:
Salam, Lukman! Jynsy gatnasygyn kadasyzlygy hem-de tertipsiz jynsy gatnasyk diyilýän zat barada giňişleýin düşünje berseňiz, hoşal bolardyk. Jynsy gatnaşyň kadasy barada öň ýazylan makalany okap, biraz düşünje aldyk. Indi tertipsiz jynsy gatnaşyklar barada hem ýazaýsyňyz diýip haýyş edýäris.
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Adamlarda jynsy gatnaşyklaryň ýygylygy onuň ýaşyna, saglyk ýagdaýyna, seksual islegine görä dürli-dürli bolup, bu meselede belli çäklendirmeleri belläp bolmaz.
Bir adam üçin bir günde jynsy gatnaşyklary 2-3 gezek geçirmek kada bolsa, başga biri üçin hepdede 2-3 gezek, üçünji birleri üçin bolsa aýda 3-4 gezek geçirmek amatly bolup biler.
Tertipsiz jynsy gatnaşyklar (jysy gatnaşyklary dürli adamlar bilen geçirmek) jynsy gatnaşyklary arkaly geçýän keselleri ýaýratmagyň esasy sebäbidir. Meselem, sözenek, trihomoniaz, hlamidioz, AIDS... Bu keseller barada Siz öň eşidensiňiz, belli bir maglumatlary alansyňyz.
Biziň saýtymyzda hem bu keseller barada doly maglumatlary berýän makalalar ýerleşdirilendir.
Bu keseller diňe adamyň saglygyna, janyna howp salman, eýsem onuň geljekki nesilleriniň hem saglygyna zyýan ýetirip bilerler.
Galyberse-de, jynsy gatnaşyklaryň tertipsizligi söýgi duýgusy, sabyrlylyk, ynanç, utanjaňlyk ýaly gymmatly duýgulary "küteldýär". Adamyny öz seksual islegini kanagatlandyrýan, emosianal taýdan garyp bir "maşyna" öwrüp bilýär.
Tertipsiz jynsy gatnaşyklaryň aşa ýygylygy jynsy gowşaklyga ýa-da başga seksual bozulmalara getirip biljekdigini ýatda saklamalydyr.
Hormat bilen, Lukman.
Teswirlemeler
Ilkinji gijäniň geçiş aýratynlyklary,esasy üns bermeli ýagdaýlar barada maglumaty saýtymyzda ýerleşdirilen "Ilkinji gijäniň pynhan syrlary we ...ýalňyşlyklary" atly makaladan okap bilersiňiz.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Gazagystanyň oppozision “Azat” partiýasynyň dört agzasy prezident Nursoltan Nazarbaýewiň “Ak Žol” partiýasyna girmek üçin arza berdi. Bu barada Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugy habar berýär.
Olar 3-nji ýanwarda Astanada geçirilen metbugat konferensiýasynda “Azat” partýasy bilen ylalaşmaýandyklary üçin “Ak Žol” partiýasyna agza bolmagy karar edendiklerini aýtdylar.
Gazagystanda parlament saýlawlary geljek aýda geçiriler.
Ýurduň parlamentiniň aşaky öýüniň deputatlarynyň ählisi “Ak Žol” partiýasynyň agzasy we başga partiýalardan deputat ýok.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Adam hukuklary geňeşi Siriýada hökümete garşy protestleriň basylyp ýatyrylmagynda ulanylan gazaply usullar boýunça halkara derňewine başlady.
Ženewada geçirilen maslahatyň dowamynda “Soňky hepdelerde Siriýada halkara adam hukuklarynyň gazaply bozulmagy boýunça derňew geçirjek garaşsyz halkara komissiýanyň düzülmegi” boýunça rezolýusiýany geňeşiň 33 agzasy goldady.
47 agzadan ybarat geňeşiň 9-sy rezolýusiýa ses bermekden saklandy. Geňeşiň dört agzasy – Hytaý, Orsýet, Kuba we Ekwador rezolýusiýa garşy ses berdi.
Hytaýyň hem Orsýetiň aýtmagyna görä, rezolýusiýa bir taraply bolupdyr we syýasylaşdyrylypdyr.


text:
Türkmen meýletinçileriniň bir topary 12-nji iýunda Baku şäherinde badalga beriljek I Ýewropa oýunlaryna gatnaşmak üçin Azerbaýjana gitdi.
Öň hem Aziýa oýunlarynyň birnäçesinde, Talyplaryň Bütindünýä tomusky uniwersiadasynda, winderfing boýunça dünýä çempionatynyň Awazada geçirilen tapgyrynda we beýleki iri ýaryşlarda tejribe toplan meýletinçileriň düzüminde 20 adam bolup, olar, esasan, Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň, Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersitetiniň we Türkmenistanyň Milli sport we syýahatçylyk institutynyň talyplarydyr. Olar Oýunlaryň geçýän döwründe dünýä döwletlerinden gelen 12 müňden gowrak meýletinçiler bilen birlikde iş alyp bararlar. Aziada – 2017-ä barha tejribe toplaýan türkmen meýletinçilerine üstünlik arzuw edýäris.


text:
Düýbi Moskwada ýerleşýän ynsan hukuklaryny goraýjy Memorial guramasy düýn Türkmenistanyň Daşhowuz şäherinde belli ekolog, graždan aktiwisti Andreý Zatokanyň tussag edilendigini habar berdi.
Maglumata görä, Andreý Zatoka Daşhowuzyň söwda bazarynda näbelli bir adamyň tenine agyr bolmadyk şikest ýetirenlikde aýyplanylyp, iki sany milisiýa işgäri tarapyndan tussag edilipdir.
Zatokanyň dogan-garyndaşlary onuň özüne bildirilen bu aýyplamany ret edýändigini Memorail guramasyna habar beripdirler.
2006-njy dekabrynda-da Türkmenistanyň häkimiýetleri Andreý Zatokany gümürtik jenaýatçylyklarda aýyplap, jenaýat jogapkärçiligine çekmäge synanyşypdylar. Ýöne ýurduň ozalky prezidenti Saparmyrat Niýazowyň ölüminiň yzy bilen, 2007-nji ýylyň 31-nji ýanwarynda oňa şertleýin türme tussaglygy berildi we ol tiz wagtdan azatlyga goýberildi.


text:
Birleşen Ştatlaryň Owganystanyň gündogarynda amala aşyran howa zarbalarynda “Al-Kaýda” hereketiniň birnäçe agzasy, şol sanda iki arap we dört pakistanly öldürildi diýip, owgan resmileri aýdýarlar.
27-nji oktýabrda resmiler Kunar welaýatynyň çetki territoriýalarynda öldürilen söweşijileriň şahsyýetini doly anyklap bilmändiklerini aýtsalar-da, olaryň arasynda “Al-Kaýda” hereketiniň ýokary derejeli iki lideri hem bar ýaly bolup görünýär. Sebäbi Pentagon dron hüjümlerinde şol söweşiji liderleriniň nyşana alnandygyny aýdýar.
Kunar welaýatynyň häkimi Wahidullah Kalemzaý Azatlyk Radiosynyň Owgan gullugyna beren maglumatynda “Al-Kaýdanyň” ençeme ýyl bäri hereket edýän sebitinde daşary ýurtly dört söweşijiniň öldürilendigini aýtdy.
Beýleki ýerli resmiler bu howa zarbasynda sekiz çemesi söweşijiniň öldürilendigini, olaryň arasynda iki arabyň we dört pakistanlynyň hem bardygyny bellediler.
Pentagon tarapyndan nyşana alnan söweşiji liderleri – Faruk al-Katani we Bilan al-Utabidi.


text:
Iň uly Internet kompaniýalaryň biri Google hytaýly internet ulanyjylar üçin gözlegiň netijelerine mundan beýläk senzura girizmekden ýüz öwürdi.
“Internetde gözleg gurallary Hytaýyň esasy territoriýasyndan Gonkonga geçiriler” - diýlip, kompaniýanyň maglumatynda bellenipdir.
Hytaýda öz syýasatyny üýtgetmekçidigini, hat-da bu ýurtdan çykyp gitmäge-de taýýardygyny Google kompaniýasy iki aý mundan öň yglan edipdi. Muňa bu ýurtdan kompaniýa edilen güýçli elektron hüjümler sebäp bolupdy.
Şol hüjümden maksat - hytaýly dissidentleriň elektron poçtasyny açmakdan ybarat.


text:
Yragyň Hawijah şäherçesine edilen howa hüjüminde “Yslam döwleti” atly toparyň ulag bombalaryny taýýarlaýan uly mesgenleriniň biri doly weýran edildi. 3-nji iýunda edilen bu hüjümiň agyr ýitgilere we güýçli weýrançylyga sebäp bolandygyny, Yragyň resmileri belleýärler.
Maglumatda howa hüjüminiň netijesinde dörän partlamanyň sesini gürrüňi edilýän şäherçeden 55 kilometr uzaklykda ýerleşýän Kirkuk şäherinden hem eşidip bolandygy aýdylýar.
Yragyň resmileriniň berýän maglumatyna görä, bu hüjüm Birleşen Ştatlaryň liderligindäki koalisiýa tarapyndan amala aşyrylypdyr.
Gürrüňi edilýän desganyň içinde tanklar, “Humvee” ady bilen tanalýan ulaglar we partladyjy serişdeleriň uly mukdary bardy. Bu desga “Yrakdaky we Siriýadaky şuňa meňzeş desgalaryň iň ulusydy” diýip, Yragyň polkownigi “AFP” habar gullugyna beren maglumatynda aýtdy.


text:
Halkara Krizis topary 11-nji sentýabrda çap eden hasabatynda, Amy derýanyň suwunyň azalmagynyň Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlaryň aragatnaşygyna, hökümetleriň ilat bilen arasynda düşünişmezliklere sebäp bolup biljekdigini habar berýär.
Türkmenistanyň Lebap welaýatynyň Halaç etrabynyň ýaşaýjysy Öwliýaguly bolsa, Amyderýanyň suwunyň azalşy baradaky ýagdaýyň olaryň obasyna eýýam täsirini ýetirip başlandygyny, hatda agyz suwuny hem satyn alyp içýändiklerini aýdýar.
Lebapdaky habarçymyz Osman Hallyýew bilen geçiren söhbetdeşliginde ildeşimiz suw ýetmezçiliginiň ilatyň durmuşyna ýetirýän täsiri hakda jikme-jik maglumat berýär. Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Fransuz gazeti ýurduň daşary aňtaw gullugynyň Fransiýadaky elektron hatlaryň ählisini tutup alýandygyny aýtdy.
"Le Monde" tutulyp alnan elektoron hatlaryň aňtaw gullugynyň edarasynda saklanýandygyny habar berýär.
Gazet ýazgy edilen telefon gürrüňleriniň, elektron hatlaryň beýleki howpsuzlyk gulluklarynyň hem tapyp biljek ýerinde, superkompýuterde ençeme ýyllap saklanýadygyny aýdýar.
Aňtaw gulluklarynyň hakykatda hatlaryň, gürrüňleriň mazmunyny däl-de, kimiň kim bilen gepleşýändigini derňeýändigi aýdylýar.
Fransiýa Birleşen Ştatlaryň Milli aňtaw gullugynyň amerikanlaryň we daşary ýurtlularyň gizlinlikde ele salnan gürrüňlerini toplap saklamagyny tankyt edipdi.
Prezident Fransua Olland çarşenbe güni, Amerikan aňtaw gullugynyň Ýewropa Bileleşiginiň edaralarynda içalyçylyk edýändigi belli bolanyndan soň, ÝW-ABŞ söwda gepleşiklerini baglamak haýbatyny atypdy.


text:
Gazagystanyň Ýokary sudy oppozisiýanyň türmedäki lideri Wladimir Kozlowyň sud işini gaýtadan gözden geçirmegi ret etdi.
Duşenbe güni Gazagystanyň Ýokary sudunyň kazysy Morýak Şegenow, Kozlowyň sud işini täzeden gözden geçirmek üçin “hiç hili esasyň ýokdygy” barada karar çykardy.
Gazagystanyň oppozision lideri Kozlowyň aýaly Aliýa Turisbekowanyň duşenbe güni Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda, sud diňlenşigine gazagystanly adam hukuklaryny goraýjylaryň we polşaly hem-de italiýaly kanunçykaryjylaryň gatnaşandygyny aýtdy.
Gazagystanda hasaba alynmadyk “Algha”, ýagny “Öňe” partiýasynyň lideri Kozlow ýurduň günbataryndaky nebit işçileriniň köpçülikleýin iş taşlaýyşynda rolunyň bardygy aýdylyp, geçen ýylyň oktýabr aýynda 7,5 ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.
2011-nji ýylyň dekabr aýynda bolan şol iş taşlaýyş ýowuzlyklar bilen tamamlanypdy. Şonda Gazagystanyň polisiýasy Žanözen hem-de Şepte şäherlerinde 17 adamy atyp öldürdi.
Oppozision lider Kozlow özüne garşy gozgalan bu sud işiniň syýasy maksatlydygyny nygtaýar.


text:
Türkmenistanda medeniýet hepdeleri ýaly dürli çäreler geçirilýär. Eýsem-de bolsa, Türkmenistanda yzygiderli geçirilýän medeniýet hem sungat çäreleri medeni ösüşiň alamatymy?
Medeni mirasa, Türkmenistan başda bolmak bilen, dünýäniň dürli ýerlerinde ýaşaýan türkmenleriň arasynda nähili eýe çykylýarka?
Azatlyk Radiosy “Dünýä türkmenleri” gepleşiginiň nobatdaky sanynda medeni mirasyň Türkmenistandaky we dünýä türkmenleriniň arasyndaky ýagdaýyny ele almak isleýär.
Siz hem bu tema boýunça gepleşigimize gatnaşmak isleýän bolsaňyz ýa-da pikirdir bellikleriňiz bar bolsa, hat@azatradio.org ýazyp bilersiňiz.


text:
2015-nji ýyl Türkmenistan üçin nähili boldy?
Ýurduň syýasy - jemgyýetçilik, sosial - ykdysady durmuşynda bolan esasy wakalara ýyllyk synymyzyň çäginde: Türkmen manadynyň hümmetiniň 2008-nji ýyldan bäri ilkinji gezek resmi taýdan peseldilmegi; Aşgabatda müňlerçe ýaşaýjynyň jaýlary ýumrulyp öýsüz gamagy, raýatlaryň öz hasabyna oturdan sputnik telewizion antennalarynyň häkimiýetler tarapyndan köpçülikleýin aýrylmagy; Türkmenistanda Azatlyk Radiosynyň habarçylarynyň yzarlanmagy; Türkmen - owgan serhedindäki howpsuzlyk ýagdaýynyň dartgynlaşmagy we türkmen gazyny Owganystanyň üstünden Pakistana we Hindistana akdyrmak boýunça gaz geçirijiniň gurlup başlanmagy barada gürrüň edýäris.
Gepleşigi diňlemek üçin şu sepe basyň:


text:
Britaniýanyň Ýewropa Bileleşiginiň düzüminden çykmak boýunça ses berişligi 27-nji iýunda dünýäniň maliýe bazarlarynda gymmatly kagyzlaryň pes bahadan satylmagynyň täze tolkunyna itergi berdi. Britaniýanyň hökümetiň kepil geçmegine garamazdan britan poundynyň hümmeti soňky 31 ýylyň dowamyndaky iň pese derejesine ýetdi.
Britaniýanyň liderleri ýurduň ykdysadyýetiniň ýeterlik derejede güýçlüdigini aýdýarlar we onuň dünýäniň iň kuwwatly ykdysady guramasyndan çykmagyny başarjagyny belleýärler. Emma bu resmi beýannamalar dünýäniň maliýe bazarlarynda iki günüň dowamynda 2008-nji ýyldan soňky döwürde iň uly çökgünliligiň döremeginiň öňüni alyp bilmedi.
Londonyň statusyny ýitmegine degişli howatyrlanmalaryň netijesinde Ýewropanyň maliýe merkezi bolan Ýewropa Banky iki günüň dowamynda uly çökgünlilik bilen ýüzbe-ýüz boldy.
ABŞ-da we Ýewropada söwda indeksleri 24-nji iýunda görkezen 12% çemesindäki yza gaýdyşlardan soň 2-3% derejesinde pese düşdi.


text:
Pentagon Kabul aýeroportunda üç amerikan gullukçysyny atyp öldüren adamyň owgan goşunynyň ýuniformasyny geýendigini aýdýar.
Pentagonyň sözçüsi, kontr-admiral Jon Kirbi 30-njy ýanwarda bu hüjüm netijesinde üç sany graždan uçar mehaniginiň öldürilendigini aýtdy.
29-njy ýanwarda bolan hüjümiň jogapkärçiligini «Talyban» öz üstüne aldy. «Talybanyň» sözçüsi Zabihulla Mujahid talyban söweşijisiniň owgan howpsuzlyk güýçleriniň hataryna sümlüp, owgan polisiýasynyň eşiginde hüjüm edendigini aýtdy.
Owgan goranmak resmisi öldürilen ýaragly adamyň owgan goşunynyň ýuniformasynda bolandygyny aýtdy.


text:
Orsýetiň sudy tarapyndan 22 ýyl türme tussaglygyna höküm edilen ukrainaly harby pilot Nadia Sawçenko “gurak” açlygy yglan edip, suwdan we iýmitden ýüz öwürdi.
Sawçenkonyň aklawçysy Mark Feigin öz müşderisiniň “derhal Ukraina iberilmegini” talap edýändigini aýtdy.
34 ýaşly Sawçenko 2014-nji ýylda gündogar Ukainada iki orsýetli žurnalistiň ölümine gatnaşykda aýyplanyp, 22-nji martda türme tussaglygyna höküm edildi. Höküm 5-nji aprelde güýje girdi.
Sawçenko suduň kararyndan şikaýat etmekden ýüz öwürýär we özüne garşy gozgalan işiň kanunydygyny ykrar etmekden ýüz öwürýär.
Sawçenko özüne garşy gozgalan işe garşylyk bildirip, tussaglygyna protest hökmünde ençeme gezek açlyk yglan edipdi.
Ukrainaly pilot özüniň 2014-nji ýylyň iýun aýynda gündogar Ukrainada orsýetçi separatistlere garşy söweşiň dowamynda ogurlanyp, Orsýete bikanun eltilendigini aýdýar.


text:
Belli alym, aýdym-saz sungatyny öwreniji professor Şahym Gullyýew 70 ýaşady. Ol bu ömürde köp iş edip bildi, amala aşmadyk borçlara-da hötde geldi.
Şol uly durmuşdan üç pursat
1-nji pursat. Gözleg
Ylym kitapdan başlanýar, arhiwden, dürli syýahat-gözleglerden gözbaş alýar. Aýdym-saz sungatyny öwrenijiler bularyň daşyndan, şol senet adamlaryny-da ýakyndan tanamaly bolýarlar.
Şahym Gullyýew ylmy derňewlere girişäýen badyna obalara gidip, bagşy-sazandalar bilen tanyşmaly boldy. Sebäbi olaryň her biriniň aýratynlygyny hem ussatlygyny diňe şu ýol bilen öwrenmek mümkindi. Ikinji bir mesele, ol bagşy-sazandanyň halypasy kim bolupdyr, ol öz halypasyna nä derejede eýerýär hem haýsy babatda öz ýoluny belli edýär? Bulary-da hut şol adamyň özi bilen gürleşip, onuň garşysynda oturyp diňläýmeseň, öwrenmek mümkin däl.
Şahym bu hyzmat üçin güýjüni-de, wagtyny-da gaýgyrmady. Dürli sebäpler bilen baglanyşykly ýurduň bar ýerinde diýen ýaly bolup gördi, aýdym-saz sungatyndan habarly bolanlaryň köpüsi bilen tanyşdy, olardan gymmatly maglumat toplady.
Şeýle gözlegleriň birinden gelende, ony ýolbaşçylaryň ýanyna çagyrdylar.
– Seniň üstüňden arza bar – diýip, oňa bir tagta kagyzy görkezdiler. – Sen diňe öz tiredeşleriň barada ylmy makala ýazýarmyşyň, öz ýakynlaryň atlaryny birinji nobatda getirip, ilki şolaryň aýdym-sazyny öwrenýärmişiň. Bu aýdylana nähili garaýaň?
Şahymy der basdy, uzak oýlanyp oturdy. Soňra başyny ýaýkap, ýagdaýy düşündirdi.
– Muňa düýpden ýalan-a diýip bilmen. Meniň edil öz tirämden, ýakyn garyndaşlarymdan saýlanyp duran bagşy-sazanda ýok. Ýöne başgalara-da “keseki” diýip bilmen. Nirä gitsem, öz agamyň öýüne baran ýaly bolýan: Gyzyletrekde Nurberdi Gul, Ýolötende Oraz Bagybek, Maryda Han Aky, Tagtabazarda Ödenyýaz Nobat – olaryň her biri maňa “inim”, “Şahym jan” diýip ýüzlenýäler. Garyndaşym däl, ýöne ondan has ileri adamlar, men olara nädip “başga tireden” ýa “öz ýakynym däl” diýeýin? Şonuň üçin bu meseläni özüňiz çözüň.
Ol her zatdan galsa-da, halk içine gitmekden, täsin senet adamlary bilen duşuşmakdan hiç wagt ýüz öwürmedi. Şol etnografiki syýahatlar, dürli duşuşyklar oňa doktorlyk işini taýýarlamaga mümkinçilik döretdi. Ol “Türkmen sazy. Miras” atly düýpli ylmy işi üçin, baý maglumat toplady.
2-nji pursat. Gadaganlyk
– Meniň şunça okap, şunça ýaşap düşünmedik zadym bar – diýip, Şahym gürrüň berýär. – Syýasy hökümet nusgawy aýdym-sazyň bir bölegine gadaganlyk girizýär. Arhiwde saklanýan, ýüzüne gadaganlyk möhüri goýlan ençeme aýdym-sazy diňläp, muňa geň galdym. Meselem, Sahy Jepbaryň “Nowaýy” heňinden aýdan aýdymlaryna, Magtymguly Garlynyň dessanlardan aýdan ençeme aýdymyna gadagançylyk girizilipdir. Näme üçin? Olar marksizimi-leninizmi ret edýärlermi, Kommunistik partiýanyň abraýyna kölege salýarlarmy? Olar gadymy senet ahyryn. Ýöne köpçülige ýaýratmak, halka eşitdirmek gadagan diýlipdir.
Mundan hem ýowuz çäreler bar. Meselem, Nobat bagşy, Hydyr bagşy ýaly ussatlary “halk duşmany” diýip ýoklapdyrlar. Olaryň senedine-de, elbetde, gadaganlyk girizilipdir. Başgaça aýtsak, senet hem “türmä basylypdyr”. Men şu meseleleri bir jogapkär adam bilen maslahatlaşyp ýa ondan munuň sebäbini sorap bilmedim.
Beýle gadaganlyklar şol döwür bilen tamamlanmady. Ýurt Garaşsyzlygyny alansoň, Eýrana hem Owganystana gidip, ildeşlerimiziň sungaty bilen tanyşmaga şert döredi. Başyndan inen howp zerarly ene topragy terk eden bagşylar az bolmandyr. Ençeme aýdymlary döreden, senede täzelik girizen Çowdur körüň yzlaryny Türkmensähradan gözlemelidi. “Gyrmyzy” ýaly beýik eser döreden Garly bagşyny Owgansytandan tapmalydy. Ýöne bu başa barmady, gaýtam professional sungata höwes peselip, gadagançylyk artyp ugrady.
Ol agyr gadaganlygy doktorlyk işini taýýarlandan soň gördi. Köp yhlas, agyr zähmet siňdirilen iş gereksiz boldy. Şahym öz ýolundaky kynçylyklary, göze görnüp durmaýan böwetleri bilse-de, işini dowam etdirdi. 1998-nji ýylda, Daşkent şäherine gelip, doktorlyk dissertasiýasyny gorady.
3-nji pursat. Elden gelmez hyzmat
2002-nji ýylda Gazagystanyň Kurmangazy adyndaky döwlet konserwatoriýasynyň rektory, hanym J. Ýa. Aubakirowa Şahym Gullyýewi Almaty şäherine işe çagyrdy. Gazagystan Döwlet konserwatoriýasyna ylymlaryň doktory, ýokary derejeli professorlar gerekdi, olar Alymlar geňeşiniň toparyny artdyrmak isleýärdiler.
Bu ýerde haýal etmezden Soros fondunyň ýardamyndan peýdalanyp, W. A. Uspenskiý bilen W. M. Belýaýewiň “Türkmen sazy” atly gymmatly işini çapa taýýarlady. Işi ýaňadan redaktirledi hem oňa sözbaşy ýazdy.
Bu gymmatly işiň 1-nji kitaby 1928-nji ýylda çap bolupdyr. 1936-njy ýylda onuň 2-nji kitaby çyksa-da, köpçülige ýaýramandyr. Sebäbi ol işi ýola goýan adamlar, owaly bilen alymlaryň arkadaýanjy bolan hökümet baştutany Gaýgysyz Atabaýew, olara gymmatly maslahat beren hem ýol görkezen Han Ýomudskiý, Muhammetmyrat Nepesli ýaly adamlar “halk duşmany” hökmünde ýok edilipdir.
O zamandan 40 ýyl gowrak wagt geçensoň, türkmen sazyna aýratyn hormat goýýan, moskwaly alym Eduard Ýefimowiç Alekseýýew Aşgabada köp gatnap, şol işi çap etdirmek isledi. Işiň 1-nji kitabyny çykaryp bilse-de, 2-nji kitaby çap etdirmek asla başa barmandy.
Tas 70 ýyllap dürli bökdençlikler sebäpli saklanan şol işe ahyrynda Şahym Gullyýew hötde geldi. Bu hyzmaty eline alan belli alym E.Ý. Alekseew şeýle ýazdy.
“Şahym Gullyýewiň makalasynyň äheňi – mylaýym hoş sözi begendirýär. Ol başgalaryň aýdyp bilmedik sözüni aýtdy. Bu işi ol Aşgabatda däl-de, Alamatyda amala aşyrdy. Kitaba Türkmenistan nähili garar? Megerem, hemmeler ýokary eserdeňlikde bolmasa gerek. Ýöne bu möhüm däl. Indi okyjylaryň özi muny kesgitläp biler.”
Munuň ýany bilen ol özüniň köpýyllyk hyzmaty bolan fundamental işi “Türkmen sazy. Miras” atly kitabyny-da Almatyda Soros fondunyň ýardamy bilen çat etdirdi.
Professor Şahym Gullyýew Almaty Konserwatoriýadan soň, Gazagystanyň Ylymlar akademiýasynda az salym işledi. Soňra ýaşaýyş jaýyň nyrhy hem durmuş derejeleri arzan diýip, Taldykorgan şäherine göçüp, bu şäherdäki Ilýas Jansugurow adyndaky Jetisu (Ýedi suw – ýedi derýa) Döwlet uniwersitetiniň aýdym-saz mugallymlaryny taýýarlaýan bölüminde ýaşlara bilim berdi.
Ol halakara derejesinde tanalýan etnografik saz öwreniji alym hökmünde ykrar edildi hem ençeme ylmy geňeşleriň agzalygyna saýlandy.
Şol wagtyň özünde Türkmenistana alym hem, saz öwreniji-de gerek bolmady. “Gülüň biten ýerinde gadyry ýok” diýipdirler. Ýöne bu güle bolan söýginiň unudylmalydygyny aňlatmaýar.
Şol göreşler bilen alym 70 ýaşyny doldurdy.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň şahsy garaýşydyr.


text:
«Türkmenistanda döwlet eýeçiligindäki kärhanalary we desgalary hususylaşdyrmagyň 2013—2016-njy ýyllar üçin Döwlet maksatnamasynda» kesgitlenen wezipeleri üstünlikli ýerine ýetirmek 2014—2015-nji ýyllar üçin degişli çäreleriň meýilnamasyna laýyklykda, bu maksatnamany durmuşa geçirmegiň ikinji tapgyrynda 29 kärhanany we desgany hususylaşdyrmak kesgitlenildi.
Häzirki wagtda olaryň 22-si satuwa çykaryldy. Mundan başga-da, ministrlikleriň, pudak edaralarynyň, welaýatlaryň hem-de Aşgabat şäheriniň häkimlikleriniň teklipleri esasynda hususylaşdyrylmagy teklip edilýän döwlet eýeçiligindäki kärhanalaryň we desgalaryň 15-sinden ybarat bolan sanaw işlenip taýýarlanyldy.
Döwlet eýeçiligindäki desgalary hususylaşdyrmak, bu çäräniň hususy ulgamyň maýa goýumlaryny milli ykdysadyýetimize çekmäge, bäsleşikli bazary emele getirmek üçin şertleri döretmäge, daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan we eksport önümleriniň öndürilýän möçberlerini artdyrmaga ýardam eder.


text:
Esasy işlerini Hazaryň türkmen böleginde alyp barýan Gragon Oil kompaniýasy (BAE, Beýik Britaniýa) 2015-nji ýylyň birinji ýarymynda bu çig maly eksport etmegi 10,2 million barrele çenli artdyrdy. Bir ýyl mundan ozal bu görkeziji 5,9 million barrele barabardy diýlip, kompaniýanyň habarynda aýdylýar.
Habarda aýdylyşy ýaly, nebit eksportynyň 87 göterimi Bakuwyň portunyň, galan bölegi bolsa Mahaçkalanyň üsti bilen amala aşyryldy.
Hasabat döwründe orta hasap bilen gündelik nebit öndürilişi geçen ýylyň şu wagtynda 73,44 barrel bolanlygyndan 92,06 barrele baryp ýetdi.
Türkmenistanyň hökümeti bilen önümi bölüşmegiň binýatlyk ylalaşygyna 1999-njy ýylda gol çekildi.
Kompaniýa Londonyň we Dubliniň gaznalyk biržalarynda hasaba alyndy. Öz esasy işini günorta-Hazar suw giňişliginiň Gündogar böleginde, ylalaşykly “Çeleken” çäginde alyp barýar. Şertnamalaýyn çägiň umumy ýataklaryny öz içine alýan 950 kwadrat kilometre barabardyr.
Taslama durmuşa geçirilip başlaly bäri täze skwažinalaryň onlarçasy işe girizildi, deňiz platformalarynyň birnäçesi täzeden abatlanyldy we guruldy, turba geçirijileriň onlarça kilometri çekildi, eksportyň mümkinçilikleri giňeldildi, goşmaça nebit saklaýjylar guruldy, birbada iki tankeri boşatmak mümkin boldy.


text:
Eýran mediasynyň maglumatyna görä, bu ýurtda iýun aýynda geçirilen saýlawlardan soňra başlanan protestlere gatnaşan iki adam dardan asylyp öldürildi.
Bu iki adam Eýranda Ýslam hökümetini agdarmaga synanyşmak, ýaragly toparlara agza bolmak we Hudaýa garşy göreşmek ýaly günälerde aýyplanýan jemi 11 adamdan ikisidir.
Bu çäre şol saýlawlar bilen bagly ýüze çykan wakalar boýunça adamlaryň dardan asylyp öldürülmegi bilen bagly amala aşyrylan ilkinji çäredir.
Iýun aýynda bolan saýlawlardan soňra başlanan dartgynlylyk 1979-njy ýylda amala aşyrylan Yslam rewolýusiýasyndan soňra ýurduň içinde bolan iň uly şeýle bulagaýçylykdyr.
Oppozision toparlar Ahmedinajadyň ýeňiş gazananlygy yglan edilen şol ses berişlikde aşa galplyklara ýol berlenligini aýdýarlar.
Şol waka bilen bagly protest gurnan adamlardan 100 töweregi tussag edilip häzir suda çekilýär.


text:
Birmanyň prezidenti Thein Sein ýurtda 65 ýyldan gowrak wagt bäri dowam edýän ýaragly konfliktiň soňuna ýetmegi maksat edinýän ok atyşygy bes etmek baradaky ýaraşyk ylalaşygynyň taslamasyna gol goýmak boýunça geçirlen dabara gatnaşdy.
Mýanmar ady bilen hem tanalýan Birmadaky 16 sany etniki ýaragly toparyň wekillerinden ybarat “Ähliumumy ok atyşygy bes etmek boýunça ylalaşma toparynyň” we hökümetiň wekilleri gürrüňi gidýän ylalaşygyň taslamasyna 31-nji martda gol goýdular.
Birleşen Milletler Guramasy bu çäräni “taryhy waka we möhüm öňe gidişlik” diýip atlandyrdy.
Birmanyň hökümet araçylary bu mesele dogrusynda ylalaşygy baglaşmak üçin 2013-nji ýyldan bäri “Ähliumumy ok atyşygy bes etmek boýunça ylalaşma toparynyň” wekilleri bilen duşuşyp gelýärdiler.


text:
Türkmenistanyň daşary işler ministri Reşit Meredow 26-28-nji iýun aralygynda Owganystanyň Türkmenistan bilen serhetleşýän welaýatlaryna saparda bolýar.
Owganystanly etniki türkmenler bu sapardan nämä garaşýarlar we Meredow näme näme diýdi? Umuman, owganystanly türkmenleriň şu wagta çenli Türkmenistana bildiren islegleri näderejede kanagatlandyryldy?
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanyny Owganystandaky etniki türkmenleriň Türkmenistanyň daşary işler ministriniň gurnan saparyndan garaşýan netijelerine gönükdirýär.
Bu temada taýýarlanjak gepleşige gatnaşyp, öz gören-eşidenlerini, tejribelerini, teklipdir-isleglerini dünýä türkmenlerine ýetirmek isleýänler biziň hat@azatradio.org elektronik hat salgymyz arkaly aragatnaşyga geçip bilerler.
Teswirleriňizi bolsa aşakdaky foruma galdyryp bilersiňiz.


text:
Bu günler Aşgabadyň dükanlarynda şeker tapdyrmaýar. Häzir paýtagtda «Marynyň şekeri» diýlip tanalýan Türkmenistanyň özünde öndürilýän we daşary ýurtlardan getirilýän şekerleriň hiç biri satuwda ýok.
Paýtagtyň «Howdan» massiwindäki Türkmenistanyň Azyk senagaty döwlet birleşiginiň «Türkmenabat» dükanynyň söwdagäriniň beren maglumatyna görä, 1 kilogramy üç manatdan satylan ýerli we 1 kilogramy 3,5-4 manat aralygynda satylan daşary ýurtdan getirilýän şekerleriň üpjünçiligi mundan 10 gün ozal kesilipdir.
Şol bir wagtda, şekeriň paýtagtyň dükanlarynyň tekjelerinden ýitirim bolmagynyň sebäpleri barada hiç hili maglumat berilmeýär. «Bagtyýarlyk» etrap azyk söwda kärhanasynyň 48-nji dükanynynyň söwdegäri bu mesele dogrusynda özlerine hem düşündirişiň berilmändigini aýtdy.
Ýeri gelende ýatlatsak, şeker söwdasy bilen baglylykdaky bökdençlikler mundan üç aý töweregi öň ýüze çykyp başlapdy. Şol wagtda «Teke bazaryndaky» bassyrmanyň aşagynda satylýan şekere her adam başyna 2 kilogram möçberinde çäklendirme girizilipdi. Edil häzirki ýagdaýda hem bolşy ýaly, häkimiýetleriň bu ädiminiň sebäpleri dogrusynda hiç hili maglumat berilmedi.
Şekeriň satuwdan aýrylmagynyň ýerli ýaşaýjylara-da ýaramaz täsir ýetirendigine üns çekilýär.
“Käbir dükanlarda Orsýetden getirilen gant bar. Onuň ýarym kilosy 4,5 manat. Munça pul berip, ony almaga ýagdaýymyz ýok” diýip, 40 ýaşlaryndaky öý hojalykçy Aýgül daýza gürrüň berýär.
Bu aralykda, Aşgabadyň dükanlarynyň tekjelerinden şeker bilen birlikde “Ahal” ýagy hem ýitirim boldy.
Ýokarda hem belläp geçişimiz ýaly, türkmen häkimiýetleri paýtagtda şeker bilen ýagyň dörän ýetmezçiligi, şeýle-de bu ýagdaýlaryň sebäpleri dogrusyda ilat köpçüligine hiç hili maglumat bermeýärler. Azatlyk Radiosynyň degişli resmilere çykyp, maglumat almak synanyşyklary-da netije bermedi.
Azyk gymmatlaýar
Paýtagtda käbir azyk önümleriniň tekjelerden ýitirim bolup başlamagy bilen birlikde, ýurduň beýleki künjeklerinde iýmit önümleriniň bahasy tas iki esse çemesi gymmatlady.
Köneürgenjiň bazarynda mundan bäş aý ozal 23 manatdan satylan günebakar ýagy häzir 41 manatdan satylýar; Aşgabatdan tapawulylykda, bu ýerde şeker bar hem bolsa, onuň bahasy ozal üç manat bolsa, häzir ol 8 manada ýetdi; bäş aý öň bir litri 2,5 manada satylan Türkmenistanda öndürilen pagta ýagyna hem häzir 6 manat nyrh kesgitlenýär.
Azatlyk Radiosynyň Daşoguzdaky çeşmesi Mekan Täşliýew azyklaryň nyrhlarynyň günsaýyn artmagy ýerli ýaşaýjylarda belli bir howatyrlanmalary hem döredip başlandygyna üns çekýär: (Ol şeýle diýdi)
“Adamlaryň köpüsi gorky we howatyrlanma içinde. Olar [nyrhlaryň näme sebäpden ýokarlanyp barýandygyna] düşümeýärler. Adamlar hatda bir harydyň bahasyny hem soramakdan çekinýärler”
Daşoguzly beýleki bir ildeşimiziň biri Miwe şu gün bazara baryp, aljak harytlarynyň ýarpysyny hem alyp bilmän gaýdandygyny aýtdy.
“Ýaňy bazardan ýag alyp bilmän gaýtdym. Nyrhlar gaty gymmat. Indi agşam nahary nädip atarjygymy bilemok. Çagalaryň öňünde hem bir zatlary goýmaly ahyryn” diýip, Miwe gürrüň berdi.
Ýeri gelende bellesek, Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan türkmenistanlylardan tapawutlylykda, türkmen mediasynda “ýurt bolçulygy”, “azyk howpsuzlygy”, “ykdysady ösüş” diýilýänleriň “delilleri” hökmünde dowamly çykyşlar we reportažlar görküzilýär. Emma daşoguzly Miwe hakykat ýüzünde işleriň düýbünden başgaçadygyny aýdýar: “Biz-ä üç aýdan bäri ‘bolçulyk’ diýilýän zady göremzok. ‘Aýlygymy aldym’ ýa-da ‘bazardan gerekli zadymy alyp bildim’ diýýän adama duşmadyk. Üç aýdan bäri horlukda ýaşaýarys. ‘Bolçulykda ýaşaýarys’ diýýänler hem prezidentden gorkup aýdýan bolaýmasa”.
Sözümiziň ahyrynda ýatlatsak, 2017-nji ýylda Aşgabatda geçjek Aziýa oýunlaryna goýberilýän milliardlarça pul serişdeleriniň fonunda, ýurduň dürli künjeklerinde aýlyklaryň wagtynda berilmeýändigi, şeýle-de durmuş we azyk harytlarynyň nyrhlarynyň ýokarlanýandygy barada dowamly maglumatlar gelip gowuşýar.


text:
Aşgabatda ýaşaýan graždan aktiwisti Nataliýa Şabunts Türkmenistanyň prezidentine ýüzlenip, köçedäki eýesiz öý haýwanlarynyň öldürilmegini togtatmaga çagyrýar.
“Jenap prezident, rehimiňiz insin, itdir-pişikleriň köçede eýýäm 20 ýyl töweregi wagt bäri dowam edýän wagşyçylyk bilen öldürilmeginiň öňüni alyň!” diýip, türkmenistanly graždan aktiwisti Nataliýa Şabunts öz beýanatynda türkmen prezidentine ýüzlenýär.
Şabunts öz hatynda köçelerde gezip ýören, eýesiz itleriň we pişikleriň ýörite zäherlenýändigine ünsi çekýär. Ol awy berlen jandarlaryň azap bilen jebir-jepa çekip ölýändigini, bu wakalaryň hem kähalatlarda çagalaryň gözüniň öňünde bolup geçýändigini aýdýar.
Käbir garaşsyz websaýtlar hem Şabuntsyň berýän maglumatlaryny tassyklaýarlar. Düýbi Wenada ýerleşýän adam hukuklary boýunça “Türkmen inisiatiwasy” guramasynyň “Hronika Türkmenistana” websaýtynda 5-nji maýda çap bolan maglumatda paýtagt Aşgabatda we ýurduň beýleki iri şäherlerinde eýesiz gezip ýören öý haýwanlaryna sanitariýa gulluklarynyň işgärleri tarapyndan zäherlenen kolbasanyň berlendigi aýdylýar.
Aşgabatda ýaşaýan ýazyjy Amanmyrat Bugaýew paýtagtda häzir öýsüz pişikleriň has artandygyny aýdýar. Ol haýwanlaryň zäher bilen öldürilýändigine duş gelen ýaşaýjylaryň biri: “Olaryň käbirleri adamlaryň gözüniň öňünde çabalanyp, jan berýär. Emma şol janawarlaryň köpüsi ýaşalýan jaýlaryň podwallaryna girip, soňundan çykman, şol ýerlerde ölýärler”.
Bugaýew mundan soňra ölen haýwanlaryň maslyklarynyň harap bolup, olardan çykýan ýakymsyz ysyň girelgäniň ýaşaýjylaryna-da uly kynçylyk döredýändigini aýdýar.
Halkara jemgyýetçiligi nägile
Türkmenistanly graždan aktiwisti Nataliýa Şabuntsyň prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa ýollan hatyndan belli bolşuna görä, köçedäki haýwanlar hökümet resmileriniň görkezmesi bilen zäherlenýäne meňzeýär. Emma türkmen resmilerinden bu maglumatlar boýunça kommetnariý alyp bolmady.
Şol bir wagtda-da haýwanlaryň haklaryny goraýjy guramalar türkmen hökümetiniň bu ugurdaky alyp barýar diýilýän işlerine alada bilen garaýarlar. Düýbi Orsýetde ýerleşýän haýwanlaryň hukuklaryny goraýjy “Wita” merkezi
hem şolaryň biri.
“Men bular ýaly maglumatlara diýseň uly ýazgarma bilen garaýaryn we gynanýaryn” diýip, “Wita” merkeziniň prezidenti Irina Nowožilowa Azatlyk Radiosyna aýtdy. “Bu eýýäm haýwanlara garşy görkezilýän zalymlykdan çykyp, adamlaryň aň-düşünjesiniň gaty pesdigini görkezýär. Eger-de adamlar haýwanlaryň bu görnüşde öldürilmegine parhsyz garap başlasalar, onda bu eýýäm gutaran jemgyýet bolar”.
Nowožilowa köçedäki gezip ýören eýesiz haýwanlary gyrman, munuň deregine köp döwletlerde edilişi ýaly, öýsüz jandarlary saklamak üçin ýörite ýerleriň döredilmelidigini aýdýar.
Başgaça çözgüt
Haýwanlary goramak boýunça Bütindünýä jemgyýetiniň
(WSPA) proýekt dolandyryjysy Esmee Russell hem köçedäki eýesiz itdir-pişikleriň öldürilmeigini ýazgaryp, bu çäräniň meseläniň çözgüdi bolup bilmejekdigini aýdýar. Ol haýwanlary gyrgyna bermän, meselä başgaça çemeleşmelidigini öňe sürýär.
Russell Şri-Lankada alyp baran programmalarynyň mysalynda, bu meseläniň mümkin bolan çözgütlerini Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi: “Biz ilki bilen näçe öýsüz itleriň gezip ýörendigini, bularyň näme sebäpden peýda bolýandygyny we olaryň jemgyýete ýetirýän howpuny seljerdik. Mundan soň biz sterilizasiýa we jemgyýetiň bu ugurdaky düşünjesini artdyrmak ýaly programmalary alyp bardyk”.
Haýwanlary goramak boýunça Bütindünýä jemgyýetiniň (WSPA) proýekt menejeri Esmee Russelliň sözlerine görä, ençeme ýyl geçenden soň, häzir şol geçirilen işleriň netijesinde ýagdaýlar gowluga tarap düýpli üýtgäpdir.
Türkmenistandaky öýsüz haýwanlar bilen bagly geçirilýän çäreler boýunça, şeýle-de Nataliýa Şabuntsyň beýanatyndaky maglumatlary tassyklajak ýa-da inkär etjek maglumaty türkmen resmilerinden alyp bolmady.


text:
Russiýanyň premýer-ministriniň orunbasary Dmitriý Rogozin Moldowa Ýewropa Bileleşigi bilen assosiasiýa ylalaşygyna gol goýsa, munuň Kişenew üçin netijeleriniň bolup biljekdigini aýdyp, duýduryş berdi.
12-nji maýda Russiýanyň “Komersant” gazetinde çap bolan interwýusynda Rogozin Moldowa Ýewropa Bileleşigi bilen Assosiasiýa ylalaşygyna gol goýsa, Moskwa Kişinew bilen gatnaşyklaryny gaýtadan gözden geçirer diýýär.
Şeýle-de, ol agzalaryň Ýewropa Bileleşigine goşulmazdan öň NATO-nyň düzümine girendiklerine ünsi çekip, eger-de Moldowa ÝB goşulmagy saýlap alsa, onda onuň bitaraplyk statusynyň üýtgejekdigini öňe sürdi.
Bu interwýu moldowaly resmiler Rogozini Moskwa alyp barýan Kişinewdäki rus uçarynda petisiýalary konfiskasiýa etmeginden iki gün soň boldy. Şonda Rogozin Pridnestrowiýa sebitine eden dawaly saparyndan Russiýa yzyna gaýdyp barýardy.
Maglumata görä, gürrüňi edilýän sanawda Pridnestrowskiýniň ýaşaýjylary tarapyndan gol goýlup, onda Russiýanyň bu territoriýany anneksiýa etmegi üçin çagyryş edilýär.


text:
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-Moon hökümet we biznes liderlerini, ýardam toparlaryny hem donorlary ýurtlaryň çäginde öz ýaşaýan ýerlerinden göçürilen adamlaryň sanyny 2030-njy ýyla çenli azaltmak boýunça çäre görmäge çagyrdy.
“Biz bu ýerde başgaça geljegi kesgitlemek üçin jemlendik” diýip, Ban ki Moon 23-nji maýda Stambulda geçirilýän iki günlük gumanitar sammitde aýtdy.
Konfliktler we tebigy betbagtçylyklar zerarly ejir çekýän adamlara zerur kömek bermek meselesine gönükdirilen sammite dünýäniň 60 çemesi lideri gatnaşýarlar.
Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyip Erdogan öz ýurdunyň bosgunlar meselesinde “agramyň has adalatly paýlaşylmagyna” garaşýandygyny aýtdy.
Dünýäde 60 milliona golaý adam öz öýlerini terk etmäge mejbur boldy we azyndan 125 million adam kömege hem goraga mätäçlik çekýär.


text:
Aşgabadyň günorta-günbatarynda ýerleşýän Giňdiwar dagynyň çür depesinden geçýän “Saglyk ýoly” diýlip atlandyrylýan ýodany bilmeýän aşgabatlylar az bolsa gerek. Häzir bu ýer resmi taýdan “Saglyk ýoly” diýlip atlandyrylýan-da bolsa, ilat arasynda Nyýazow döwründen galan “Serdar ýoly” ady hem ýörgünli.
Köpçülikleýin çäreleriň iň köp geçirilýän ýeri bolan bu ýoluň başynda “Baky Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň seýilbagy” atly park zolagy ýerleşýär.
“Saglyk ýoluna” mejbury barýan aşgabatlylardan başga bu seýilgähe her gün agşamara öz islegi boýunça dynç almaga gelýänler hem kän. Olaryň sany ýyl-ýyldan artýar. Ylaýta-da, tomus aýlarynda hepdäniň dynç günleri bu seýilgähä agşamlyk naharyny ýanlaryna alyp, gezelenç etmäge gelýän aşgabatlylaryň sany has-da köpelýär.
Aşgabadyň beýleki seýilgählerinden tapawutlylykda bu seýilgähde otuň üstünde oturmaga ýa-da ýöremäge rugsat berilýär. “Saglyk ýoluna” eltýän 20-nji we 21-nji belgili marşrut awtobuslary gije sagat 9-a çenli gatnaýar. Tomus aýlarynda bolsa gije sagat 11-de iň soňky awtobus bu seýilgähden şähere ugraýar.
Seýilgähe adamlar öýlän sagat 5-6-a gelip başlaýarlar. Şol wagt bu seýilgähdäki agaçlaryň kölegesinde ýer tapmak hem kyn. Seýilgähe dynç almaga barýanlar köplenç agşamlyk naharlaryny alyp barýarlar. Gazanly barýanlar hem bar. Elleri tortly doglan günini ýa-da maşgalalaryndaky beýleki bir belli seneleri belleýänlerem az däl. Garaz, her kim her hili dynç alýar.
Seýilgähde goýlan ullakan küýze şekilli skulpturalaryň grantlaryndan akýan suw özüniň süýjüligi we arassalygy bilen meşhur. Aýdylyşyna görä, bu suw çeşme suwy. Aşgabatda wodoprowoddan akdyrylýan agyz suwunyň hili erbet bolansoň, ýörite maşyn bilen gelip seýilgähiň bu çeşme suwuny plastik gaplara dolduryp alyp gaýdýanlaram az däldi. Emma, häzir bu grantlardan suw kadaly akanok. Suwsasaň...
Adamlar seýilgähdäki söwda nokatlaryndan plastik gaplardaky gazly we gazsyz suwy satyn almaly bolýarlar. 1,5 litrlik plastik gapda satylýan gazly suwuň bahasy şäherde 1 manat bolsa bu seýilgähiň söwda nokatlarynda 2 manatdan satylýar. Şonuň üçin bu seýilgähe yzygiderli dynç almaga gelýänleriň köpüsi öz ýanlary bilen dürli göwrümdäki plastik gaplarda suw alyp barýarlar. Suwuň kesilýändiginden bihabar adamlar bolsa bahasy 2 esse gymmat satylýan suwy satyn almaly bolýarlar.
Seýilgähdäki emeli döredilen köljagaz 1-2 ýyl bäri gurap ýatyr. Öňler kölde balyklar, guşlar ýüzýärdi. Häzir kölden galan ýata suwda gurbagadan başga jandar ýok. Dynç alýanlaryň arasynda has-da meşhur bolan bu emeli kölüň kenarynda ýata suwuň ysy bark urýar. Seýilgähiň günortasyndaky baýyrdan akýan emeli şarlawuk hem indi akanok. Ondan biraz daşrakdaky beýleki şarlawuga bolsa adamlar goýberilenok. Seýilgähe her gün ýüzlerçe adamlaryň dynç almaga gelýändigine garamazdan, bu ýerde ýekeje hajathana bar. Onuň sanitar-gigiýenik ýagdaýy pes.
Bu seýilgäh Arçabil şaýolunyň ugrunda ýerleşen. Her gün agşam sagat 7 töweregi Türkmenistanyň prezidentiniň ulag kerweni bu ýoldan geçip gidýär. Şonda dynç alýanlara hoşamaýlyk bilen garaýan jemgyýetçilik düzgünini berjaý etmeli polisiýa işgärleri aladalanyp başlaýarlar. Olaryň ýanyndaky rasiýalary janlanýar. Park zolagynyň ýola ýakyn ýerinde oturan adamlary öz ýerlerinden turzup, başga ýere geçmeklerini haýyş edýärler. Seýilgähiň girelgesinde awtobusa garaşyp duran adamlar seýilgähiň içine girmeli bolýarlar. Bu başagaýlyk 1-2 sagat dowam edýär. Prezidentiň ulag kerweni geçenden soň, seýilgäh ýene-de öňki kadaly durmuşyna girýär.Myrat Gurbanow Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


text:
Orsýetiň energiýa ministri Aleksandr Nowak Moskwanyň Ukraina gaz akdyrmagyny bes etjekdigini, sebäbi Kiýewiň öňünden töleg tölemändigini aýtdy.
Şeýle-de Nowak Orsýetiň Krymyň elektrik energiýasyndan kesilmegine jogap hökmünde Ukraina kömür ibermegini hem bes etmeginiň ähtimaldygyny belledi.
Nowak 24-nji noýabrda eden çykyşynda, gazyň akdyrylmagy Ukrainanyň öňünden töleg tölemändigi sebäpli, şu gün ýa ertir bes ediler” diýip, eger Kiýew Krymyň elektrik üpjünçiligini sandan çykarsa Orsýetiň “syýasy we ykdysady” taýdan jogap berjekdigini aýtdy.
Orsýet tarapyndan anneksiýa edilen Krym ýarymadasy häzir adatdan daşary ýagdaýda goşmaça gaz generatorlarynyň öndürýän elektrik energiýasyndan peýdalanýar. Ukrainanyň Krymy elektrik energiýasy bilen üpjün edýän sistemasy geçen dynç günlerinde Herson regionynda näbelliler tarapyndan sandan çykarylyp, ýarymadany toksuz galdyrdy.
Ukraina tarapdar aktiwistler sistemany düzetmek boýunça işlere päsgel berýärler.
Ukrainanyň içeri işler ministri Arsen Awakow häzirki pursatda sandan çykan dört elektrik sistemasyndan diňe birini dikeldip boljakdygyny 23-nji noýabrda aýtdy.


text:
Gürjüstanyň adaty raýatlary ýaňy-ýakynlaram polisiýadan juda gorkýardylar. Sebäbi, köplenç polisiýanyň işgärlerine sataşmaklyk olara para bermek bilen gutarýardy.
Emma soňky döwürde Gürjüstanda korrupsiýa garşy alnyp barylýan göreşiň netijesinde adaty gürjüstanlylaryň polisiýa bolan garaýyşlarynyň-da belli bir derejede üýtgändigi aýdylýar.
Bu barada Tblisiniň adaty raýaty Şalwa Azatlyk Radiýosyna şeýle diýdi: "Dogrudanam, ähli zat özgerdi. Ine, men şuny aýdyp biljek. Bu gowy we ýokary derejede ýaşamak üçin iňňän möhüm zat. Indi ýol gözegçilik polisi hem para almaýar. Polisler ýakynda hatda meniň ulagymyň tekerini mugtyna özleri çalşyp berdiler. Mundan gowy näme bolup biler!?”
Korrupsiýanyň ýagdaýyna gözegçilik edýän “Transparency International” halkara guramasynyň 2010 njy ýyl boýunça ýakynda ýaýradan hasabatynda-da Gürjüstanda soňky ýyllaryň dowamynda korrupsiýanyň juda kemelendigi habar berildi. Munuň sebäbiniň prezident Mihail Saakaşwiliniň hökümetiniň jemgyýetçilik edaralarynda geçirýän reformalary bilen baglanyşyklydygy nygtalýar.
Beýlekilerden saýlanýar
“Transparency International” guramasynyň Gürjüstandaky baş analitigi Matias Huter hasabat barada şeýle diýdi: "Häzirki wagt Gürjüstan bilen deňeşdirilende, dünýäniň başga hiç bir ýurdunda ilat köpçüligi korrupsiýanyň derejesiniň peselmegine we hökümetiň korrupsiýa garşy göreşine şeýle derejede netijeli baha bermeýärlar. Meniň pikirimçe, bular Gürjüstanyň hökümetiniň parahorlyga garşy alyp barýan göreşiniň juda üstünliklidigine delildir”
“Transparency International” guramasynyň öz hasabatynda nygtamagyna görä, häzir dünýäniň köp ýurdunda, şol sanda Günbatarda we beýleki ösen döweletlerde-de korrupsiýa ösüpdir.
Emma, Gürjüstanda ýagdaýlar tersine. Gürjüstanda pikiri soralanlaryň 78 prosenti
öz ýurdunda korrupsiýanyň kemelendigini aýdýarlar. Olaryň 77 prosenti hökümetiň korrupsiýa garşy “şowly” göreş alyp barýandygyny aýdypdyrlar.
Bu görkezijiler Gürjüstany beýleki post-sowet döwletlerinden has tapawutlandyrýar. Mysal üçin, Orsýetde pikiri soralanlaryň diňe 26 prosenti hökümetiň korrupsiýa garşy üstünlikli göreşýändigini aýtdy, Ukrainada bu görkeziji 16 prosente deň.
Gürjüstanyň Günorta Kawkazdaky goňşy ýurtlary Ermenistanda we Azerbeýjanda pikiri soralanlar korrupsiýanyň artýandygyny aýtdylar. Olaryň diňe ujypsyzja bölegi hökümetiň korrupsiýa garşy göreşmekde üstünlik gazanýandygyny belledi. Bu ýurtlarda pikirleri soralanlaryň aglabasy ýagdaýlaryň üýtgemändigini aýdýarlar.
Hakykatmy ýa gözboýagçylyk?
Gürjüstanyň telekeçilik üçin amatly şertler döredýändigi we korrupsiýa garşy göreşmek ugrunda şowly syýasat alyp barýandygy üçin Dünýä Banky hem-de Ýewropanyň Dikeldiş we Ösüş Banky hem Tbilisini berk goldadylar.
Synçylar Gürjüstanyň korrupsiýa garşy alyp barýan göreşini berk goldaýarlar, Ýöne Gürjüstanyň korrupsiýadan doly saplanmagy üçin entek köp işleriň edilmelidigi hem bellenýär. Aýratynam, ýurtda syýasy partiýalar we sud işi boýunça köp reforma durmuşa geçirilmeli.
Mundan daşary, käbir synçylar Gürjüstanyň hökümetiniň graşsyž habar serişdelerine edýän basyşlary sebäpli, korrupsiýa garşy göreş boýunça “gazanyldy” diýilýän üstünlikleriň hem ýurduň telewideniýesinde hökümetiň ýaýradýan propogandasy bolmagy mümkin diýen garaýyşlary-da öňe sürýärler
Gürjustanyň “Liberali” žurnalyny neşir ediji we onuň baş redaktory Şorena Şawerdaşwiliniň aýtmagyna görä, Gürjüstanyň raýatlarynyň 85 prosenti maglumatlary hökümet telewideniýesinden alýar. Ol şeýle usullar bilen Saakaşwiliniň administrasiýasynyň prezidentiň abraýyny ösdürmekde uly üstünlik gazanandygyny öňe sürýär.


text:
Dünýäniň güýçli ýurtlarynyň wekilleri düýn Nýu-Ýorkda duşuşyp Eýranyň ýadro programmasy boýunça Tährana garşy täze sanksiýalar girizmek barada pikir alyşdylar.
Fransiýanyň ilçisi Gerard Arawud Eýrana garşy girizilmegi mümkin sanksiýalaryň dördünji tapgyry barada, BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň bäş hemişelik agzasy bilen bir hatarda, Germaniýanyň wekilleriniň ABŞ tarapyndan taýýarlanan bu dokument barada ylalaşyga gelmäge ýakynlaşýandyklaryny aýtdy.
Hytaý bilen Orsýetiň ilçileriniň bolsa bu sanksiýalaryň girizilmegine o diýen islegli däl, emma muňa garamazdan olar bu sammitiň “konstruktiw gepleşik” bolanlygyny aýtdylar.
Türkiýe bolsa Eýrana girizilmegi mümkin sanksiýalar barada dünýäniň güýçli ýurtlarynyň BMG-niň beýleki agzalaryna ýeterlik maglumat bermeýänligini aýtdy.
Türkiýäniň daşary işler ministri Ahmet Dawutogly 14-nji aprelde eden çykyşynda Eýrana garşy sanksiýa girizilmegine Ankaranyň henizem garşydygyny belledi.


text:
Biz aram-aram daşary ýurtlarda ýaşaýan türkmenleriň özleriniň ata Watanlary Türkmenistany küýseýändiklerini, eger Türkmenistan hökümetinden rugsat bolsa, olaryň öz ata ýurtlaryna göçüp gelmek isleýändiklerini eşidýäris.
Şeýle habarlardan soň beýnide «Türkmenistan dünýä ýüzündäki türkmenleri öz gujagyna ýygnap bilermi?» diýen sowal döreýär.
Dünýä türkmenlerini (elbetde, olaryň Türkmenistana gelmäge höweseklerini) Türkmenistana ýygnamak üçin ilkinji nobatda ýaşamaga ýer meselesini, olary ekläp-saklamak üçin ykdysady taraplary, şeýle hem bir ýurduň raýatlary bolup ýaşap ýören adamlary ikinji bir ýurda getirmegiň syýasy taraplaryny ölçerip-dökmeli.
Arada «Altyn asyr» atly täze jygyllygy synlamak üçin çölüň içi bilen ençeme kilometr ýol geçip gelmegim meni ýene bir sapar daşary ýurtlarda ýaşap ýören türkmenleri Türkmenistana getirip boljak-bolmajakdygy baradaky meselä dolanmaga mejbur etdi.
Täze jygyllyk bazarynyň töweregine ekilen arçalar eýýäm gök salyp otyr. Elbetde, häzirlikçe ol ýere kanal suwy baranok, ýöne maşyn bilen suwarylýar. Jygyllyga ýetmezden öň Garaşsyzlyk ýyllarynda çölüň içinde dörän «Çoganly» posýologynyň üstünden geçip gitmeli. «Çoganly» posýology bolsa çölüň çägeleriniň içinde döränligine seretmezden, gür baglyga bürenip otyr. Bu posýolokda üzüm agajy-da gögerýär, tut, arça, derek, hatda ekilýän bakja ekinleri-de gögerýär.
Bu zatlar nämeden habar berýär? Bu zatlar, eger suw tapyp bolsa, Garagum çölüniň ähli ýerinde ýaşap boljagyndan, obalary, posýoloklary, şäherleri döredip boljagyndan habar berýär. Garagum çöli bolsa şeýle giň, ol dünýädäki iň uly çölleriň biri. Garagum çölüniň öz goýnunda bitýän çöl ösümlikleri hem bu çölde arkaýyn ýaşap boljagyndan habar berýär. Ine, dünýä türkmenleri üçin ýer meselesini şu çölüň hasabyna-da çözübermeli. Suw meselesini kanal bilen çözüp bolmasa-da, Garagumuň goýnunda ençeme süýji suwly guýularyň bolýanyny bu çölde ýaşap görenler bilýändir. Süýji suwly guýulardan her hili suw çykaryjy tehnikalar bilen suw üpjünçiligini ýola goýup bolar.
Çölde ýaşajaklar elbetde, gök-bakja ekinlerini ýa-da pagta ekip gün görmezler. Olara maldarçylyk hojalyklaryny döretdirmeli bolar. Çölde mal üçin ot köp. Maldarçylyk hojalyklarynyň dörän ýerinde ýüň egirme-dokma zawodlaryny, haly fabriklerini-de gurup bolar, et-süýt önümlerini gaýtadan işleýän kärhanalary-da gurup bolar. (Dogrusyny aýtsaň, çöldäki takyrlarda düme ekinlerini ekip, gawun-garpyzlar ýetişdirýänler-de bar.)
Edara-kärhanalaryň döreýän ýerinde çagalar baglarynyň, mekdepleriň dörejekdigi-de köre hasa. Ýuwaş-ýuwaşdan şeýdip, çölde şäherlerem döräp biler.
Alyjan Döwletow Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy, synçy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Aşgabadyň günorta-günbatar böleginde, Bitarap Türkmenistan we Garaşsyzlyk şaýollarynyň hem-de Oguzhan we 1971-nji (G.Ezizow) köçeleriniň aralygynda iri şähergurluşyk taslamasyny durmuşa geçirmegiň 14-nji nobatdakysynyň gurluşyklary dowam etdirilýär. 12 gatly ýaşaýyş jaýlarynyň on bäşisiniň we beýik ýaşaýyş jaýlarynyň ikisiniň 2-4-nji gatlarynda abatlaýyş işleri alnyp barylýar. Ýene bäş binanyň düýbüni tutmak işleri geçirilýär. Şu çäkde gurulmagy göz öňünde tutulýan çagalar bagynyň hem binýady goýuldy.
Umuman, paýtagty gurmagyň 14-nji tapgyrynyň çäklerinde 23 desga gurlar. Olaryň 22-si birinji gatynda senagat we azyk harytlary dükanlary ýerleşjek 44-66 otagly ýokary amatlyklary bolan 12 gatly ýaşaýyş jaýlarydyr. Şeýle hem bu ýerde 160 orunlyk çagalar bagy gurlar.
Täze ýaşaýyş toplumy guruljak desgalarynyň 18-si jemgyýetçilik we edara maksatly binalar boljak şäheri gurmagyň 13-nji nobatdakysynyň desgalary bilen goňşy aralykda dörediler. Gurluşyk işlerini desgalary taýýar edip, ulanyşa tabşyrmak bilen birlikde indiki ýylyň oktýabrynda tamamlamak bellenilýär.
Şäheri gurmagyň 14-nji nobatdakysynyň taslamasyny taýýarlaýjylar tarapyndan ýanaşyk çäkleri abadanlaşdyrmak we gök zolaga öwürmek göz öňünde tutulýar. Şeýle hem bu ýerde çagalar oýnar ýaly, dynç almak, sport bilen meşgullanmak, medeni-köpçülik çärelerini, dabaralary geçirmek, awtoulaglary goýmak üçin meýdançalar gurlar.


text:
Owganystanda aýallaryň durmuş meseleleri barada gürrüň gozgalanda, dawa-jenjeldir düşünişmezlikler köp bolýar. Bu, isle olaryň hökümetdäki orny barada bolsun, isle-de olaryň bilim almak ýa-da özlerine kosmetika serişdesini satyn almak hukugy barada bolsun, tapawudy ýok, hemmesi hem dawa-jenjeli tutaşdyrýar.
Owganystanly häkimiň hem şol sebäpli, ýagny ýurtda aýallar üçin açylan kosmetiki dükanlaryň üstünde güýjeýän düşünişmezlikler sebäpli gurban bolandygy aýdylýar.
Ýurduň demirgazygynda ýerleşýän Baglan welaýatynyň Der Salah etrabynyň häkimi Abdul Rasul 6-njy iýulda geçirilen reýdde dükan satyjysy tarapyndan atylyp öldürilýär. Etrabyň polisýa bölüminiň başlygy Abdul Ahad häkimiň üç gezek atylandygyny we entek etrap hassahanasyna getirilmänkä aradan çykandygyny aýdýar.
Ahad şübhe bildirilýän jenaýatçyny tutmak üçin giň göwrümli gözleg işini alyp barýandyklaryny, emma jenaýatçynyň wakanyň bolan ýerinden dessine gaçandygyny we şondan soň hiç haçan göze ilmändigini aýdýar. Şeýle-de polisýanyň başlygy Rasulyň öz erkine hereket edendigini aýratyn belledi: “Rasul özünden ýokarky başlyklara ýa-da maňa habar bermezden, özi gidip, reýd gurnapdyr we käbir kosmetika dükanlaryny ýapdyrjak bolupdyr. Dükanlaryň birinde ol eli ýaragly satyja duşupdyr, ol hem häkime garşy ot açypdyr”.
Fetwa
Geçen aý etrabyň ulamalary, ýagny dini mejlisi Deh Saladaky kosmetiki dükanlaryň derhal ýapylmalydygy barada fetwa, ýagny pitiwa çykaransoň, Rasul olary ýapjak boldy. Kesir dindarlar kosmetiki serişdeleriň yslam dinine dogry gelmeýändigini, ýurtda kosmetika dükanlarynyň bolmagynyň hem adamlary zyna etmäge iterýändigini tekrarlap, olary ýapdyrmagy karar etdiler.
Deh Salanyň ozalky häkimi Abdul Hannanyň aýtmagyna görä, ulamalar, eger Rasul herekete geçmese, özleriniň baryp, şol dükanlary ýakyp-ýumurjakdyklaryny aýdyp, Rasula topulypdyrlar.
Abdul Hannan bu hakda şeýle gürrüň berýär: “Ulamalar kosmetika dükanlaryny ot berjek diýip aýdypdyrlar. Etrap häkimi hem ‘ulamalar birden gozgalaň turzup, tutuş etraby ýakyp-ýumuraýmasynlar’ diýip, özi kosmetika dükanlaryna baryp, olaryň eýelerine iş ýerlerini ýapdyrjak boldy”.
Deh Saladaky kosmetiki serişdeler satylýan dükanlaryň eýeleri şeýle zatlaryň tutuş ýurtda ulanylýandygyny aýdyp, özleriniň harytlaryny satmak boýunça hukugyny goradylar. Olar dini ruhanylary günäkärläp, olary "Talyban" döwrüniň ekstremist durmuş endiklerini ýurda gaýtadan dolap getirmäge synanyşykda aýypladylar.
Ulamanyň çykaran karary Owganystanda alty ýyllap höküm süren diýdimzor "Talybanyň" permanlaryny ýada salýar. "Talybanyň" fundamentalist režimi döwründe aýallara kosmetikanyň ähli görnüşlerini ulanmak, atyr sepinmek we dyrnaklaryny hynalamak gadagan edilipdi. Şeýle düzgünlere boýun egmedik aýallar "Talyban" hereketiniň "ahlak polisiýasy" tarapyndan köpçüligiň öňüne çykarlyp, ýenjilýärdi.


text:
Şwed Akademiýasy aýdymçy we aýdym ýazyjy, edebiýat boýunça 2016-njy ýylyň Nobel baýragyna mynasyp bolan Bob Dilanyň 10-njy dekabrda Stokgolmda geçýän sylag beriş dabarasyna gatnaşmajakdygyny aýtdy.
Bu habar Şwed Akademiýasynyň Dilany, «Beýik amerikan aýdym däpleriniň çäginde täze şahyrana aňlatmalary döredendigi üçin» abraýly sylag bilen sylaglanyndan bir aý soň çykdy.
Şwed Akademiýasynyň beýanatynda Dilandan faks arkaly hat gelendigi, onuň özüne şeýle sylag berilmeginden hakykatdanam başynyň gök dirändigini we bu sylagy elin almak isleýändigini nygtandygy aýdylýar.
Beýanat Dilanyň 900 müň dollar nagt pul baýragy aljakdygyny, ýöne ony Şwesiýanyň patyşasy Karl XIV Gustafyň elinden kabul etjek däldigi aýdylýar.


text:
Dini habarlary çap edýän «Forum 18» guramasy Türkmenabatdaky, Lebap welaýatynyň paýtagtyndaky kiçiräk musulman jemgyýetiniň ýolbaşçysy Bahram Saparowyň we onuň garaşsyz dini toparynyň agzalarynyň halyndan hiç bir habar alyp bolmaýandygyny ýazýar.
Düýbi Osloda ýerleşýän habar guramasynyň tassyklamagyna görä, Bahram Saparow2014-nji ýylyň maýynda uzak möhletli türme tussaglygyna höküm edilipdir we şondan bäri ondan hiç bir gördüm-bilim ýok.
«Ol öz dogduk şäheri Türkmenabatda, Çärjewde ýaş adamlardan ybarat kiçiräk sünni hanafi toparyna ýolbaşçylyk edipdir, hut şu aktiwligi sebäpli hem gizlin polisiýanyň ünsüni özüne çekene çalym edýär» diýip, «Forum 18» guramasynyň baş redaktory Feliks Körliý Azatlyk radiosy bilen söhbetdeşlikde aýtdy.
2013-nji ýylyň aýagynda tussag edilen Bahram Saparow, aýdylmagyna görä, iki çaganyň atasy we häzir 35 ýaşynda bolmaly.
«Forum 18» Saparow bilen bilelikde onuň 20 çemesi pikirdeşiniň hem uzak möhletli tussag edilendigini, emma olaryň türmä höküm edilendigini, eger şeýle bolsa, nirede saklanylýandygyny anyklamagyň başartmandygyny aýdýar.
Sud resmileri Lebap welaýatynda dini ynanjy bilen bagly tussag edilendigi aýdylýan adamlaryň işleri baradaky jikme-jiklikleri bermekden ýüz öwürdi diýip, «Forum 18» ýazýar.
Feliks Körliý sud häkimiýetleriniň bu iş gizlin diýip jogap berendiklerini aýtdy.
Şeýle-de, Saparowyň işine şäher sudunda däl-de, göni regional sudda seredilendigi, bu iş bilen bagly ýyl kesilen adamlaryň hökümden şikaýat edip-etmändiginiň hem belli däldigi aýdylýar.
«Forum 18» habar guramasyna gowşan soňky maglumata görä, Bahram Saparow 2014-nji ýylda, iki ýyl ozal Türkmenistanyň «Owdandepe» türmesinde görlüpdir.
«Biz onuň şu wagta çenli diri galyp-galmandygyny hem bilemzok, Türkmenistan garaşsyz halkara synçylarynyň öz türmelerine baryp görmegine rugsat bermeýär, onuň diridigini ýa däldigini hökümetden başga bilýän ýok» diýip, Feliks Körliý Azatlyk radiosyna aýtdy.
Din meseleleri boýunça ekspertiň pikirine görä, Türkmenistan ýurtdaky ähli dini jemgyýetleri berk kontrol astynda saklaýar we yslam dinine ynanýanlary, ýurtdaky iň uly dini topary aýratyn berk gözegçilik astynda saklaýar.
«Belki-de hökümet olara özüne potensial oppozisiýa esas bolup biljek täsirli güýç hökmünde garaýar, olardan ätiýaç edýär we öz kontrollygyndan daşarda hiç bir gymyldy-hereketiň bolmazlygyny gazanmaga çalyşýar» diýip, Feliks Körliý telefonda aýtdy.


text:
Belarus resmileri şu gün irden näbelli adamlaryň Minskidäki rus ilçihanasynyň howlusyna iki sany içi ýangyçly çüýşe zyňandygyny aýdýar.
Ýaralanan adamyň ýokdugy, ýöne ilçihananyň golaýynda goýlan maşyna zyýan ýetendigi aýdylýar.
Belarus hökümeti bu hüjüm bozgaklyk hökmünde ýazgardy. Orsýetiň daşary işler ministrligi bu hadysany berk derňemäge çagyrýan beýanat çap etdi.
Bu Belarusdaky rus ilçihanasyna edilen ilkinji hüjüm däldi. 2001-nji ýylyň iýunynda, rus prezidenti Wladimir Putiniň Minskä sapara gelmeli wagtyndan birnäçe sagat öň hem bu howla granat zyňlypdy.
1997-nji ýylda bolsa, näbelli hüjümçiler ilçihananyň jaýyny pulemýot okuna tutupdylar. Ýöne bu hadysalar bilen bagly hiç kim ýaralanmandy we jogapkärçilige çekilmändi.


text:
Siriýadaky protestlerde Çeçen Respublikasy Içkeriýanyň baýdagy hem galgadyldy.
Siriýada hökümete garşy proteste çykanlar prezident Başar al-Assadyň režimini ýazgarmak barada BMG-niň Howpsuzlyk geňeşinde sese goýlan rezolýusiýa Orsýetiň we Hytaýyň weto goýmagyna gahar etdiler.
Ras al-Aýnda geçirilen demonstrasiýalarda Siriýanyň adaty baýdaklary bilen birlikde Çeçen Respublikasy Içkeriýanyň baýdagy hem galgadyldy. Onuň hökümeti 1990-njy ýyllarda Moskwa bilen iki söweşi başdan geçiripdi, ol ýerdäki pitneçilik hereketleri bolsa häzirem dowam edýär.
BMG-niň Howpsuzlyk geňeşinde weto goýlan rezolýusiýanyň taslamasy Arap Ligasyna agza döwletler tarapyndan taýýarlanyp, Marokka tarapyndan hödürlenipdi. Arap Ligasynyň synçylary Siriýanyň goşunlarynyň ýaragsyz protestçileri snaýperler bilen öldürişine şaýat bolupdylar.
Aral Ligasynyň plany Assadyň wezipesinden çekilmegine we saýlawlar geçirilýänçä onuň ýerine orunbasarynyň getirilmegine çagyryş edýärdi. Orsýet bu rezolýusiýanyň Siriýadaky adam ýitgileri babatda Assadyň režiminiň üstüne çenden aşa köp günä ýükleýändigini aýtdy.


text:
Lenkoranyň ýaşaýjysy, hukukçy Sadreddin Kazymow özüniň Facebook sosial ulgamyndaky sahypasynda şeýle ýazypdyr: "Bu gün gaty geň bir ýagdaýa şaýat boldum. Alla öz merhemetini biziň ýurdumyzdan biraz daşlaşdyran ýaly. Bu gün munuň sebäbine düşündim. Häzir tomus wagty. Plýažlardaky eden-etdilikleriň hetdi-hasaby ýok. Zenanlar bilen erkek adamlaryň plýažlary garym-gatym bolup gidipdir".
Gündelik durmuşynda ybadata ürç edýän Sadreddin Kazymow şeýle ýagdaýa garşy soňuna çenli göreşjekdiklerini ýazypdyr.
Her ýyl tomus gelende, plýažlar dindarlar tarapyndan şuňa meňzeş berk tankytlara duçar edilýär. Ýöne, muňa garamazdan plýažlar owal adatça bolşy ýaly, öz işine dowam edýärler.
Azerbaýjanyň günortasynda diniň berk tutulýandygy nazara alnanda, aýdylýanlaryň ugrunyň bardygyna güwä geçse bolýar. Metjitlerde zenanlar erkek adamlardan aýratynlykda namaz okaýarlar. Ýas märekesinde hem zenanlaryň bolýan ýeri aýratyn. Olar erkek adamlardan tapawutlylykda merhumyň jaýlanyşyna gatnaşmaýarlar.
Öňki döwürlerde gyz toýy erkek adamsyz geçirilýärdi. Soňky wagtlarda dükanlaryň daşynda hyjaply satyjy gyzyň işe alynjakdygy barada asylan bildirişlere hem duş gelnip başlady.
Etraplaryň aglabasynda diýen ýaly yslam dininiň kadasyna gabat gelýän önümleri satýan dükanlar iş alyp barýarlar. Yslam kadalaryna gabat gelýän ýagdaýda geçirilýän "derwiş toýlary" (zikirler) hem indi ýörgünli bolup barýar. Indi bolsa dindarlar "halal" plýaž isleýärler.
"Zenan bilen erkek adamyň plýažy aýratyn bolmaly"
Sadreddin Kazymow, Azatlyk Radiosyna bu mesele boýunça plýažlaryň eýeleri bilen görüşmek isleýändigini bildiripdir: ”Zenanlar bilen erkek adamlaryň plýažy aýratyn bolmaly. Plýažlaryň birinde ogurlyk bolupdy.
Şonda adamlaryň gözüniň öňünde şübhe edilýän zenanlaryň endamyny elläp, barlap çykdylar. Eýranda zenanlaryň plýažlary aýratyn. Bizde hem şeýle bolmaly. Adamlar arkaýyn dynç alyp bilmeli. Zenan bilen erkek adamyň plýažlarynyň umumy bolmagy ahlaksyzlyga hem sebäp bolup bilýär".
"Nämährem adam zenany plýaž eginbaşynda görmeli däldir"
”Kawkaz musulmanlary” edarasynyň günorta sebiti boýunça dini ýolbaşçysy hajy Mirkyýas Aga Azatlyk Radiosyna beren beýannamasynda adamlaryň şeýle isleglerine oňaýly baha berýär: ”Adam azat doglandyr we erkin ýagdaýda dynç almaga hem özüni bejertmäge haky bardyr. Nämährem adam zenany plýaž eginbaşynda görmeli däldir. Yslam kadasyna görä, plýažlaryň aýratyn bolany gowudyr".
"Bu ýerde adam hukuklary meselesi hem bar"
Astara etrabynyň ýaşaýjysy, medeniýet işgäri Wakif Ahmedoglunyň pikriçe bolsa, bu jedelli bir mesele: "Oba ýerlerinde azerbaýjanly zenanlar şeýle umumy plýažlara gitmäge çekinýärler. Plýaž eginbaşly azerbaýjanly zenana gaty seýrek duş gelýärin. Ýagny, men, elbetde, oba ýerlerindäki ýagdaý barada gürrüň edýärin. Yslam kadasyna gabat gelýän plýaž eginbaşy ýok. Kämillik ýaşyna ýetmedik kiçijik gyzjagazlar plažlarda suwa düşýärler. Şol bir wagtyň özünde bizde din döwletden aýry. Bu ýerde adam hukuklary meselesi hem bar. Malaýziýada plýažlar, adatça, görä ikä bölünýär. Plýažlarda bölümleriň arasy örülen gamyş bilen ýapylýar".
Günortadaky şäherlerde zenanlaryň aýratyn plýažlary bar
Wakif Ahmedoglunyň bellemegine görä, bu ýerde ruhyýet (mental) tarapy hem göz öňünde tutulýar: "Astara bilen Lenkoranyň arasynda Hazar deňziniň kenarýakasynda ýigrimä goläý şäher ýerleşýär. Olaryň hemmesem şol bir kadalara eýerýärler. Zenanlar erkek adamlardan aýratynlykda we hut eginbaşly suwa düşýärler. Bu ýerde meseläni dramatizirlemegiň geregi ýok. Halal plýažlaryň bolmagyny talap edýärin. Şeýle edilse, adam hukuklaram basgylanmaz".
"Bu ýerde ýat adamlar bar, soň men ärimiň ýüzüne nädip seredeýin"
Hazar deňziniň kenaryndaky birnäçe plýaža baryp gördük. Zenanlaryň aglabasy deňiz kenaryna dynç almaga gelýärler. Deňizde suwa düşüp ýören zenanlaram gördük. Olar ýapyk eginbaşly suwa düşýärdiler.
Adyny ajan etmekden saklanan bir zenanyň aýtmagyna görä, ol näler suwa düşmek isleýär, ýöne suwa düşülýän eginbaşy ýok: "Bu ýerde ýat adamlar bar, soň men ärimiň ýüzüne nädip seredeýin? Utanýaryn. Plýaž aýratyn bolan bolsady, onda başga gürrüň. Deňiz kenarynda zenanlaryň bolýan ýerine tuty çekilse ýa-da germew goýulsa, gowy bolmazmy? Halal plýažlar gerek. Ony edýän barmy hany? Bu ýerde ahlak meselesi bar. Deňizde suwa düşülýän eginbaşda bedeniň ýalaňaç galýan ýerleri bar. Biziň ýaly musulman zenanlaryň suwa düşýän eginbaşam başgaça bolmaly. Ärim, oglum, gyzym we özüm hemmämiz suwa düşülýän eginbaşda bir ýerde nädip suwa düşüp bileris? Ahlak bozular. Soňky wagtlarda käbir aýal-gyzlary plýaž eginbaşynda görýäris. Olar başga ýurtlarda ýaşaýan maşgalalardyr we bärik myhmançylyga gelendir. Olar üçin hiç zadyň tapawudy ýokdur".


text:
Su gün “Freedom Now” halkara guramasy ÝHHG-a agza ýurtlary adam hukuklary bilen bagly borçlaryny ýerine ýetirmäge we syýasy tussaglary boşatmaga çagyryp, press-reliz ýaýratdy.
Bu press-relizde Gazagystanyň, Özbegistanyň hem Türkmenistanyň ÝHHG-niň agza ýurtlarynyň arasynda adam hukuklarynyň bozulmak derejesi boýunça iň erbetleriň hatarynda durandygy aýdylýar.
Press-relizde aýdylmagyna görä, Türkmenistanyň hökümeti Annagurban Amangylyjowy we Sapardurdy Hajyýewi bikanun tussag edipdir.
Bu maglumatlara görä, türkmen resmileri bu aktiwistleri dasary ýurtly žurnalistlere hökümeti tankytlaýan dokumental filmi surata düsürmäge kömek berenlerinden soň tussag edipdirler.


text:
Eýranyň fewralda we aprelde geçirilen saýlawlaryndan soň düzülen täze parlamenti Tähranda bolan açylyş sessiýasynda kasam kabul etdi.
290 agzaly yslamçy konsultasiýa assambleýasy özüniň ilkinji sessiýasyny 28-nji maýda, reformaçy kanun çykaryjylaryň täze topary bilen geçirdi. Bu reformaçylar prezident Hassan Rohaniniň Eýranyň ykdysadyýetini we sosial syýasatlaryny döwrebaplaşdyrmak tagallalaryny goldar öýdülýär.
Olaryň ýeňşi 290 agzaly yslamçy mejlisde berk liniýaly konserwatiwleriň 12 ýyllap eden agalygynyň soňuna çykýar.
Ýokary lider aýatolla Hameneýi parlamentiň açylyşyna gabat deputatlara duýduryş berip, olaryň günbatar döwletleriniň «pirimlerinden, hoşamaýlyklaryndan we çakdanaşa gödeňsiz talaplaryndan ägä bolmagyny» tabşyrdy.
Ol parlament agzalaryny ýurduň 1979-njy ýyldaky yslam rewolýusiýasynyň ideallaryna ygrarly bolmaga çagyrdy.
Rohany täze parlamente ýüzlenip, 8 prosent ykdysady ösüş derejesine galmak üçin, Eýrana ýylda 30 milliarddan 50 milliard dollara çenli daşary ýurt sermaýasynyň gerekdigini aýtdy.
Täze parlamentiň indiki hepdäniň başynda mejlisiň spikerini we ýolbaşçy geňeşinini saýlamagyna garaşylýar. Iş başyndaky spiker Ali Larijani –konserwativ – we reformaçy Mohammad Reza Aref spiker bolmak üçin öň hatarda duran kandidatlar hasaplanylýar.
Rohany bilen pikirdeş reformaçylar parlamentde 133 orun eýeleýärler, konserwatiwler bolsa 125 orna eýe diýip, AFP habar gullugynyň analizinde aýdylýar.
Parlamentiň 29 agzasy garaşsyz deputat, iki saýlaw ret edilip, bir saýlanan agza ýol hadysasynda öleninden soň, üç deputatyň orny boş dur.
Synçylar güýçleriň aratapudynyň üýtgemegi Rohaniniň günbatar bilen gatnaşyklary gowulandyrmak, şahsy azatlyklary köpeltmek we aýallaryň hukuklaryny artdyrmak baradaky ideýalaryna itergi bolar öýdýärler.
Fewralda we aprelde geçirilen saýlawlarda rekord goýuldy, ýagny 18 aýal parlament ornuny gazandy. Rohani bu ýagdaýyň özüni «örän hoşwagt» edendigini aýtdy.
Bu saýlawlar geçen ýyl Eýran bilen dünýä döwletleriniň arasynda baglaşylan ýadro ylalaşygyndan soň Rohaniniň ilkinji syýasy synagy boldy.
Eýran, ysgyndan salýan ykdysady sanksiýalaryň aýrylmagynyň ýerine, özüniň ýadro programmasyny jylawlamaga razy boldy. Emma dünýä ykdysadyýetine gatylyp-garylmaga ilgezik Tähran, ýyllara çeken izolýasiýadan soň, dünýä döwletleri bilen baglaşylan ýadro ylalaşygynyň ykdysady bähbitlerini duýup başlamagyň uzak wagt almagyndan zeýrenýär.
Rohani kanun çykaryjylara ýüzlenmesinde, ýadro ylalaşygyny goldandygy üçin, Larijanini öwdi we parlament bilen hökümetiň arasynda «ýurduň problemalaryny we krizislerini çözmek üçin» has ysnyşykly gatnaşyk gurulmagyna çagyrdy.
2013-nji ýyldaky saýlawlarda häkimiýet başyna gelen Rohani 2017-nji ýylyň maýynda geçmeli prezident saýlawlaryndan öň ýurduň ykdysady şertlerini gowulandyrmak isleýär. Onuň ikinji möhlet prezidentlige hem dalaş etmegine garaşylýar.
Iňlisçeden türkmençä geçiren Ýowşan Annagurban.