text:
26.07.2018
Türkmen-owgan dostlugynyň ýylýazgysyna nobatdaky şöhratly sahypa ýazyldy. Rabatkaşan — Kalaýnau täze elektrik geçirijisi ulanmaga berildi. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrmagy boýunça ýurdumyzyň wekiliýeti täze elektrik geçirijisiniň açylyş dabarasyna gatnaşdy. Wekiliýetiň düzüminde degişli ministrlikleriň we pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri bar.
Mälim bolşy ýaly, milli Liderimiz golaýda geçirilen göni aragatnaşyk arkaly wideoşekilli iş maslahatynda Türkmenistanyň Owganystan Yslam Respublikasy bilen elektrik energetikasy ulgamynda hyzmatdaşlyga aýratyn üns berdi. Döwlet Baştutanymyz Türkmenistanda öndürilýän elektrik energiýasynyň bir böleginiň Owganystanyň demirgazyk welaýatlaryna ýeňillikli şertlerde iberilýändigini, goşmaça elektrik beketleriniň we desgalarynyň gurluşygynyň tamamlanmagy bilen, goňşy döwlete iberilýän elektrik energiýasynyň möçberiniň has-da artdyryljakdygyny nygtady.
Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz Rabatkaşan — Kalaýnau elektrik geçirijisiniň ulanmaga berilmeginiň doganlyk ýurduň Bathyz welaýatynyň we ýanaşyk sebitleriniň ykdysady taýdan ösmegine, hususan-da, täze ýaşaýyş-durmuş maksatly we önümçilik desgalaryny gurmaga hem-de täze iş ýerlerini döretmäge uly itergi berjekdigini belledi. Şunuň netijesinde bu işleriň ählisi owgan halkynyň abadançylygyna hyzmat edip, ilatyň hal-ýagdaýynyň gowulanmagyna ýardam eder.
Täze desganyň açylyş dabarasyna Owganystanyň birnäçe welaýatlarynyň ýolbaşçylary hem-de ilaty, türkmen wekiliýeti gatnaşdylar.
Bu dabara Owganystan Yslam Respublikasynyň Prezidenti Aşraf Ganiniň gatnaşmagy bolsa onuň ähmiýetini has-da artdyrdy.
Ýygnananlar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Gutlagyny ruhubelentlik bilen diňlediler. Onda türkmen we owgan halklarynyň arasyndaky goňşuçylyk gatnaşyklarynyň öz gözbaşyny asyrlaryň jümmüşinden alyp gaýdýandygyny nygtady. Uzak taryhy döwrüň dowamynda ata-babalarymyz bize parahatçylykly ýaşamagyň, hoşniýetli goňşuçylygyň ajaýyp däplerini miras goýupdyr.
Türkmenistan Garaşsyzlygyna eýe bolandan soňra ilkinjileriň hatarynda biziň özbaşdaklygymyzy goldanlaryň biri –de Owganystan Yslam Respublikasydyr. Geçen döwür içinde Türkmenistan we Owganystan döwletleri özbaşdaklyk şertlerinde ykdysady, syýasy we medeni taýdan netijeli hyzmatdaşlygyň nusgasyny görkezip gelýär.
Milli Liderimiz 2018-nji ýylyň ýurdumyzda “Türkmenistan — Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi” diýlip yglan edilendigini belläp, dabaraly açylýan Rabatkaşan — Kalaýnau elektrik geçirijisiniň Beýik Ýüpek ýolunyň ugrunda ýerleşen gadymy Merwiň çäklerinden günorta – şöhratly Balha, Hyrada tarap uzalyp gitmeginiň ýurtlarymyzyň arasynda bu gadymy we şöhratly ýoluň dürli ugurlary boýunça gaýtadan dikeldilýändiginiň aýdyň subutnamasydygyny nygtady.
Geçirijilik ukyby sagatda 100 megawatta deň bolan bu elektrik geçirijisi Kerki — Hamýap — Garkyn, Marçak (Türkmenistan) — Marçak (Owganystan) we Rabatkaşan — Kalaýnau ugurlarynyň ilkinjisidir. Bu ugurlaryň işe girizilmegi Owganystanyň dürli sebitlerine türkmen elektrik energiýasyny ýokarlandyrylan möçberde ibermäge mümkinçilik berer.
Ymamnazar — Andhoý hem-de Serhetabat — Hyrat ugurlary boýunça goňşy ýurda türkmen elektrik energiýasynyň eýýäm millionlarça kilowatt – sagady iberildi. Şunuň netijesinde, owgan sarp edijileriniň ýaşaýyş- durmuş derejesini has-da gowulandyrmak, täze önümçilikleri hem-de iş orunlaryny döretmek üçin şertler döredildi. Ýaş owganystanlylaryň ýüzlerçesi energetika hünäri boýunça Türkmenistanyň ýokary okuw mekdeplerinde bilim aldy.
Mälim bolşy ýaly, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Owganystandaky ýagdaý babatdaky çemeleşmeleri hem-de geçirýän işleri bar bolan meseleleri diňe parahatçylykly diplomatik usullar we serişdeler bilen kadalaşdyrmaga esaslanýar. Şunuň bilen baglylykda, bu mesele boýunça halkara gatnaşyklarynyň netijeli we täsirli görnüşini işläp taýýarlamak oňyn ädimleriň biri bolup durýar.
Türkmen döwleti esasy halkara düzümleriň, ilkinji nobatda bolsa, BMG-niň howandarlygynda durmuşa geçirilýän sebit we sebitara maksatnamalaryny amala aşyrmakda esasy hyzmatdaş hökmünde çykyş edýär. Şunda milli Liderimiziň BMG-niň belent münberinden beýan eden döredijilikli başlangyçlary aýratyn ähmiýete eýe bolýar.
Ählumumy ykdysadyýetiň ornunyň pugtalandyrylmagy dünýä energetikasynyň durnuklylygyna gönüden-göni baglydyr. Gymmat bolmadyk, ygtybarly häzirki zaman energiýa çeşmelerine giň elýeterliligiň bolmagy ähli ýurtlaryň okgunly ösmegi, olaryň halklarynyň abadançylygy üçin aýratyn ähmiýete eýedir. Dünýä bileleşiginiň tagallalary, şol sanda BMG tarapyndan kabul edilen 2030-njy ýyla çenli döwür üçin ösüş ulgamynda gün tertibine laýyklykda edilýän tagallalar üçünji müňýyllygyň şu Maksatlaryna ýetmäge gönükdirilendir.
Energiýa serişdeleriniň gorlary boýunça dünýäniň iň baý döwletleriniň biri bolan Türkmenistan olary diňe bir içerki sarp edijilere ygtybarly we bökdençsiz ýetirmek bilen çäklenmän, eýsem, daşarky sarp edijiler üçin hem elýeterli bolmagyny maksat edinýär.
2018-nji ýylyň 23-nji fewralynda Türkmenistanyň, Owganystan Yslam Respublikasynyň, Pakistan Yslam Respublikasynyň hem-de Hindistan Respublikasynyň döwlet we hökümet ýolbaşçylarynyň gatnaşmagynda Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan gaz geçirijisiniň owgan böleginiň gurluşygyna, Türkmenistan — Owganystan — Pakistan ugry boýunça elektrik geçirijileriň hem-de optiki-süýümli aragatnaşyk ulgamynyň gurluşygyna badalga berlendigini ýatlatmalydyrys. Bu waka sebitiň döwletleriniň arasynda ählumumy möçberindäki taslamalaryň durmuşa geçirilip başlanandygyny aýdyňlyk bilen görkezdi.
Rabatkaşan — Kalaýnau elektrik geçirijisiniň açylyş dabarasynyň barşynda Owganystanyň Prezidenti Aşraf Gani Owganystanyň Türkmenistany hoşniýetli dost hem-de ygtybarly hyzmatdaş hasaplaýandygyny we hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň durmuşa geçirýän döredijilikli syýasatyna ýokary baha berýändigini nygtady. Şol syýasat bolsa sebitde parahatçylygy, howpsuzlygy hem-de durnuklylygy üpjün etmegiň möhüm şerti bolup durýar.
Parahatçylyk söýüjilik, dostluk we hoşniýetli goňşuçylyk ýörelgelerine berk ygrarly bolandygy Bitarap Türkmenistanyň Owganystanyň durmuş-ykdysady düzüminiň ösmegine, parahatçylygyň hem-de durnuklylygyň berkarar bolmagyna uly goşant goşýar, giň möçberli meýilnamalary durmuşa geçirýändigi hoşallyk bilen bellenildi. Munuň özi diňe bir türkmen-owgan däl, eýsem, sebit hyzmatdaşlygyny pugtalandyrmagyň-da möhüm şerti bolar.
Elektrik energetikasy ulgamy türkmen-owgan hyzmatdaşlygynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biridir. Prezident Aşraf Gani Owganystanyň bu ugurda özara gatnaşyklary mundan beýläk-de ösdürmäge uly gyzyklanma bildirýändigini aýdyp, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa we ähli türkmen halkyna Owganystanyň durmuş-ykdysady taýdan galkynmagyna yzygiderli kömek berýändigi üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirip, owgan halkynyň Bitarap Türkmenistanyň parahatçylyk söýüjilikli syýasatyna hem-de döredijilikli halkara başlangyçlaryna, şol sanda owgan meselesine degişli başlangyçlaryna ýokary baha berýändigini nygtady.
Prezident Aşraf Gani türkmen-owgan hyzmatdaşlygy baradaky gürrüňi dowam edip, dürli ugurlar boýunça amala aşyrylýan işleriň oňat netije berjekdigine ynam bildirdi hem-de owgan halkynyň Owganystanyň ösmegi üçin möhüm ähmiýete eýe bolan Rabatkaşan — Kalaýnau elektrik geçirijisiniň ulanmaga berilmegini uly şatlyk duýgusy bilen kabul edýändigini nygtady.
Owgan Lideri ýangyç-energetika ulgamynda özara gatnaşyklar meselesine degip geçmek bilen, Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan transmilli gaz geçirijisini gurmak baradaky taslamanyň durmuşa geçirilmeginiň ähmiýetini aýratyn nygtady. Bu taslama hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy boýunça durmuşa geçirilýär.
Soňra Rabatkaşan — Kalaýnau elektrik geçirijisiniň açylyş dabarasy boldy.
Bu taslamany amala aşyrmak üçin ägirt uly işler ýerine ýetirildi. Şonuň çäklerinde türkmen hünärmenleri elektrik üpjünçilik desgalarynyň birnäçesini, şol sanda podstansiýany we elektrik geçirijisini gurdular. 110 kW “Rabatkaşan — Kalaýnau” elektrik geçirijisiniň uzynlygy Türkmenistanyň çäginde 60 kilometre barabardyr. Ol Tagtabazar etrabyndaky 110 kW “Rabatkaşan” podstansiýasyndan Owganystan Yslam Respublikasynyň Kalaýnau şäherindäki 110 kW “Kalaýnau” podstansiýasyna çekildi. Onuň uzynlygy Owganystan Yslam Respublikasynyň çäginde 52 kilometr bolup, umumy uzynlygy 112 kilometre deňdir.
Täze gurlan 110 - /20 kW “Kalaýnau” transformator bekedinde 110 kW açyk paýlaýjy gurluş, bir sany kuwwatlylygy 22,5 MWA bolan 110/20 kW transformator, 5 sany 20 kW çykyş fiderleri gurnaldy. 20 kW çykyş fiderleriniň 4-si Kalaýnau şäherine elektrik energiýasyny bermek üçin howa elektrik geçirijilerine kabeller bilen baglaşdyryldy. Iki sany 20 kW fider bolsa ätiýaçda durýar.
Ýerli hünärmenlerden alnan maglumatlara görä, häzirki wagtda Kalaýnau şäherinde ilata elektrik energiýasy dizel generatorlary arkaly berilýär. Bu ýerde jemi 55 sany 20/0,4 kW transformator beketleri bolup, olar bir sany 400 kWA, alty sany 315 kWA, on sany 250 kWA, on iki sany 160 kWA, ýigrimi alty sany 100 kWA toplumyndan ybaratdyr.
Owgan tarapy şu elektrik geçirijisiniň açylyş dabarasynyň çäklerinde “Kerki — Hamýap — Garkyn” elektrik geçirijisini gurmak hakynda Türkmenistanyň Energetika ministrligi bilen Owganystan Yslam Respublikasynyň Energetika we suw hojalygy ministrliginiň arasynda meýiller hakynda teswirnama” gol çekilmegini ruhubelentlik bilen kabul etdi.
Teswirnama laýyklykda, türkmen serhedinden Owganystanyň Hamýap etrabyna we ondan Garkyn etrabyna çenli güýjenmesi 110 kW bolan elektrik geçirijisini, şeýle hem Hamýap we Garkyn etraplarynyň hersinde güýjenmesi 110 kW bolan bir sany elektrik bekedini gurmak boýunça Owganystanyň Energetika we suw hojalygy ministrligi bilen Türkmenistanyň Energetika ministrliginiň “Türkmenenergogurluşyk” konserniniň arasynda hyzmatdaşlyk etmek barada ylalaşyk gazanylar.
Dabara gatnaşyjylar türkmen Lideri Gurbanguly Berdimuhamedowyň bu asylly başlangyçlarynyň ählisiniň, döwlet Baştutanymyzyň ýöredýän parahatçylyk we açyklyk syýasatynyň iki döwletiň arasyndaky dostlukly gatnaşyklary pugtalandyrmaga we ösdürmäge hyzmat edýändigini nygtadylar. Bu döwletleriň halklaryny gadymdan gelýän doganlyk we ruhy ýakynlyk gatnaşyklary baglanyşdyrýar. Soňky ýyllaryň dowamynda Türkmenistanyň hereket edýän ikitaraplaýyn ylalaşyklaryň çäklerinde taslamalaryň birnäçesini, şol sanda owgan halkyny ýeňillikli esasda elektrik energiýasy bilen üpjün etmek boýunça taslamany amala aşyrýandygy bellenildi. Türkmen hünärmenleri Owganystanyň çäginde möhüm ykdysady desgalaryň gurluşygyny alyp barýarlar. Şolaryň hatarynda türkmen elektrik energiýasyny goňşy ýurda eltýän elektrik geçirijiler bar. Demirgazyk goňşymyz owgan raýatlaryna bilim we saglygy goraýyş ulgamlarynda muzdsuz kömek berýär diýip, dabarada çykyş eden owganystanlylar hoşallyk bilen bellediler.
Rabatkaşan — Kalaýnau elektrik geçirijisini ulanmaga bermek dabarasynyň ahyrynda oňa gatnaşyjylar köpugurly sebit hyzmatdaşlygynyň ösdürilmegi netijesinde, goňşy ýurduň geljekki ösüşiniň, owgan halkynyň abadançylygynyň has-da ýokarlanmagynyň ygtybarly esasynyň goýlandygyny nygtadylar.
Şunuň bilen baglylykda, çykyş edenler döwlet Baştutanymyza Owganystanyň parahatçylykly ösüşinde yzygiderli kömegi hem-de goldawy üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirip, owgan halkynyň muňa ýokary baha berýändigini we doganlyk türkmen halky bilen gadymdan gelýän dostluk gatnaşyklaryna uly sarpa goýýandygyny aýtdylar.
Şeýlelikde, şu günki waka Bitarap Türkmenistanyň sebitiň umumy ykrar edilen parahatçylyk dörediji merkezi bolmak bilen, parahatçylyk hem-de ynsanperwerlik ýörelgelerine berk ygrarlydygynyň nobatdaky subutnamasyna öwrüldi. Şol ýörelgeler bolsa, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň täze taryhy eýýamda üstünlikli durmuşa geçirýän daşary syýasy ugrunyň özenini düzýär.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi


c: text/html

text:
KÄMIL MÖMINIŇ AÝRATYNLYKLARY
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ
Gudraty güýçli Allatagala bendeleriniň haýsysynyň has haýyrly amallar edýänligini synamak maksady bilen ýaşaýyşy we ölümi ýaradypdyr. Olary synag maksady bilen iberen dünýäsinde ýalňyz başlaryna goýman, pygamberleriň üsti bilen olara dogry ýoly görkezipdir. Hut şu sebäpli hem ýeriň ýüzüne ilkinji iberilen ynsan, şol bir wagtyň özünde ilkinji pygamberdir.
Hezreti Adam alaýhyssalamdan başlap Hezreti Muhammede sallallahu aleýhi we selleme çenli iberilen pygamberleriň ählisi ynsanlar bilen Allatagalanyň arasynda ilçilik wezipesini ýerine ýetirip, Onuň hökümlerini ynsanlara ýetiripdirler, özleri ynsanlara nusga bolup dini buýruklary beýan edipdirler.
Mukaddes Kitabymyz bolan Kurany Kerimde bu pygamberleriň we beýleki nusgalyk şahsyýetleriň durmuş-ýaşaýyşlaryndan görelde almagymyz gerekli görlen ýerleri gürrüň berlip, olardan nusga we sapak almagymyz myrat edilipdir.
Bu manyda bütin äleme pygamber edip iberlen Hezreti Muhammet Mustafa sallallahu aleýhi we sellem Yslama eýerenlere hemme taraplaýyn nusgadyr. Kurany Kerimde onuň ahlagy öwülip “وَاِنَّكَ لَعَلٰى خُلُقٍ عَظٖيمٍ” (Bigüman sen beýik ahlak üstündesiň) diýlipdir we “لَقَدْ كَانَ لَكُمْ ف۪ي رَسُولِ اللّٰهِ اُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُوا اللّٰهَ وَالْيَوْمَ الْاٰخِرَ وَذَكَرَ اللّٰهَ كَث۪يرًا ” (Bigüman Allanyň Resulynda siziň üçin şeýle hem Alladan we ahyret gününden umydygär bolanlar üçin we Allany köp zikir edýänler üçin gözel nusgalar bardyr) buýrulmak bilen onuň nusgalyk şahsyýetdigi aýatlaryň üsti bilen beýan edilipdir:
Adamzadyň ýaradylyş maksady synagdyr. Dünýä durmuşynda adamzat özüni ýokdan bar eden Perwerdigärine iman etmek, Onuň buýruklaryny ýerine ýetirmek we gadagan eden zatlaryndan we hereketlerinden daşda durmak bilen borçludyr. Muňa laýyklykda ynsan oglunyň Allatagalanyň ýanyndaky gadyr-gymmaty Onuň razylygyny gazanmak üçin eden ýagşy amallaryna görä ölçeljekdir. Perwerdigäriniň razylygyny gazanmagy başaran möminler bolsa ahyretde Allatagalanyň hasapsyz serpaýyna mynasyp boljakdyr. Şol sebäpli hem möminleriň Allatagalanyň razy boljak hereketlerini öwrenip, amal etmekleri esasy zerurlykdyr.
Kurany Kerimiň Müminun süresiniň 1-11-nji aýatlarynyň arasynda möminleriň sypatlary barada şeýle diýilýär:
قَدْ اَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ اَلَّذٖينَ هُمْ فٖى صَلَاتِهِمْ خَاشِعُونَ وَالَّذٖينَ هُمْ عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ وَالَّذٖينَ هُمْ لِلزَّكٰوةِ فَاعِلُونَ وَالَّذٖينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظُونَ اِلَّا عَلٰى اَزْوَاجِهِمْ اَوْ مَا مَلَكَتْ اَيْمَانُهُمْ فَاِنَّهُمْ غَيْرُ مَلُومٖينَ فَمَنِ ابْتَغٰى وَرَاءَ ذٰلِكَ فَاُولٰئِكَ هُمُ الْعَادُونَ وَالَّذٖينَ هُمْ لِاَمَانَاتِهِمْ وَعَهْدِهِمْ رَاعُونَ وَالَّذٖينَ هُمْ عَلٰى صَلَوَاتِهِمْ يُحَافِظُونَ اُولٰئِكَ هُمُ الْوَارِثُونَ اَلَّذٖينَ يَرِثُونَ الْفِرْدَوْسَ هُمْ فٖيهَا خَالِدُونَ
Namazlarynda (Allatagala) ýürekden hormat goýýan, biderek işlerden we sözlerden ýüz öwürýän, zekatlaryny ýerine ýetirýän, namyslaryny goraýan -aýallaryndan ýa-da gollarynyň astyndaky (gyrnaklaryndan) başgadyr, çünki (bular bilen eden gatnaşyklary sebäpli) olar ýazgarylmazlar. Kim-de kim munuň ötesine geçse olar heddi aşanlardyr- alan amanatlaryny we beren ähtlerini goraýan, namazlaryna mäkäm bolan möminler halas boldular. Olar Firdews jennetine mirasdüşer bolanlaryň hut özleridir. Olar şol ýerde ebedi galarlar.
Kurany Kerimiň aýatlarynda möminlerde bolmasy zerur bolan gylyk häsiýetleriň esasylarynyň üstünde durup geçeliň.
1. Namazy huşug bilen okamak
قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ {1} الَّذِينَ هُمْ فِي صَلَاتِهِمْ خَاشِعُون
“Namazlarynda (Allatagala) ýürekden hormat goýýan möminler halas boldular”.
Namaz, belli wagtlarda möminiň berjaý etmegi borç bolan ybadatlaryň başynda gelýär. Namazy huşug bilen okamak diýmek “namazlaryň parzlaryna, wajyplaryna, sünetlerine we edeplerine doly uýup, Allatagalanyň huzuryndalygyňy içgin duýup yhlas bilen okamak” diýmekdir. Namaz okalanynda huşug bilen okamak esasdyr.
2. Allatagalanyň ýolunda harçlamak
اَلَّذٖينَ يُنْفِقُونَ اَمْوَالَهُمْ بِالَّيْلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَعَلَانِيَةً فَلَهُمْ اَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
“Öz emläklerini (haýyr-sahawat ugrunda) gije we gündiz, gizlin we äşgär harçlaýanlara Perwerdigärleriniň dergähinde sylaglary bardyr. Olara hiç bir gorky ýokdur we olar gamgyn hem bolmazlar.”
Harçlamak diýmek, bir adamyň özüne berlen nygmatlardan belli bir bölegini jemgyýetdäki mätäç kimselere bermesidir. Allatagalanyň özüne eçilen nygmatlaryny mätäçler bilen paýlaşmagy başarmak kämil möminiň esasy aýratynlyklaryndan biridir.
Jemgyýet ähli agzalary bilen birlikde bir bedendir. Ähli agzalar jem bolup nähili bir bedeni emele getirýän bolsa, jemgyýet hem baýy-garyby, alymy-nadany, işçisi-daýhany hemmesi bir bitindir. Bütewiligiň, birligiň asudalygy, bagtyýarlygy bolsa içindäki şahyslaryň birek-biregi goldamagy netijesinde amala aşýar. Bu şahyslar öz alyp barýan işleri, ýöredýän ugurlary, öndürýän önümleri bilen birek-biregiň hajatyny bitirýär. Biriniň alyp barýan işi, ýöredýän ugry maddy we girdejili bolýar. Beýleki biriniňki bolsa ruhy bolýar. Girdejisi az bolýar. Başga biriniň bolsa kiçiligi, ýetmezligi, maýyplygy sebäpli hiç bir girdeýjisi bolman bilýär. Emma bu şahsyň hem jemgyýetiň bütewiliginde, bagtyýarlygynda uly orny bardyr.
Allatagala şeýle şahyslaryň rysgalyny beýleki şahyslaryň üsti bilen berýändir. Eger beýleki şahyslar özleri üçin synag bolan bu şahyslaryň hakyny we rysgalyny doly we wagtynda berip bilseler, Allatagala olaryň rysgalyny esseläp artdyrar. Emma Allatagalanyň özüne eçilen rysgalyny özüm gazandym diýen ýalňyş we şeýtani düşünjä eýerip ýaňky şahyslaryň hakyny we rysgalyny paýlamasa rysgal öz elinden alnyp, ýaman düşünjesi amal depderine ýazyljakdyr.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ABŞ Saud Arabystanynyň ýolbaşçylygynda Ýemende alnyp barylýan harby hereketlere ýarag üpjünçiligini we beýleki kömegini artdyrdy. Koalisiýa Ýemeniň uly bölegini basyp alan şaýy gozgalaňçylaryň Huthi toparyna garşy söweşýär.
ABŞ-nyň döwlet sekretarynyň orunbasary Antony Blinken “Saud Arabystany Huthi toparyna we onuň ýaranlaryna olaryň Ýemeni ýarag bilen eýeläp bilmejegi barada berk duýduryş berdi”, diýip 7-nji aprelde eden çykyşynda aýtdy.
Blinken ABŞ-nyň “gizlin maglumatlary alyşmagyny güýçlendirendigini” we “Saud Arabystanynyň dolandyryjy merkezinde bilelikdäki koordinasion planlaşdyryjy bölümini döredendigini” belledi.
Frans Press (AFP) agentligi ABŞ-nyň goranmak resmisine salgylanyp, Waşingtonyň Birleşen Arap Emirliklerine ýokary aňrybaş takyklykdaky harby enjamlary iberendigini, onuň hem soň koalisiýanyň beýleki agzalaryna bombalary berendigini habar berdi.


text:
Karbaşçiýan Ruhanini wezipeden çekilmäge çagyrdy
“Ruhani agras syýasatçy. Prezident agras däl, işjeň bolmaly”
Eýranyň Galkynyş partiýasynyň başlygy Gulamhüseýin Karbaşçiýan Prezident Hasan Ruhanini wezipeden çekilmäge çagyrdy
“Endişeýi Puýa” žurnalyna interwýu beren reformaçy Gulamhüseýin Karbaşçiýan; “Eger Ruhani käbir bökdençlikler sebäpli bu iş bilen meşgullanýan bolsa, wezipeden gahrymanlarça çekilmeli we halka “eý adamlar, men etjek boldum, emma uly garşylyga sezewar boldum” diýmeli” diýdi.
Ruhaniniň gahryman bolmagy üçin diňe wezipeden çekilmegiň ýeterlik bolmajakdygyny, ony halkyň ýigrenýän syýasatçysy bolmakdan halas edip biljekdigini öňe süren Karbaşçiýan, Ruhaniniň we hökümetiň saýlawdan ozal maksatlaryna ýetip bilmändigini aýtdy.
Ruhani 2013-nji ýyldaky saýlawdan ozal syýasy waklara wagtynda reaksiýa görkezmänlikde günäkärlenendigini ýatladan Karbaşçiýan; “Ruhani agras syýasatçy. Prezident agras däl, işjeň bolmaly” diýdi.
Ýurtdaky reformaçylaryň ileri tutýan ugurlaryndan biri bolan “oppozisiýadaky liderlerden Mir Hüseýin Musawiniň öý tussaglygyndan boşadylmagynyň” Ruhanini ýakyndan gyzyklandyrmaýandygyny beýan eden Karbaşçiýan, Ruhaniniň ileri tutýan ugurlarynyň ýadro ylalaşygy we daşary syýasatdan ybaratdygyny, onuň hem ABŞ-nyň şol ylalaşykdan çekilmegi bilen netijesiz galandygyny nygtady.
Reformaçylara ýakynlygy bilen tanalýan Karbaşçiýan halkyň meselelerini asudalyk bilen çözmegi saýlap alandygyny, ýurtdaky reformaçylaryň we konserwatorlaryň konstruktiw özgertmeleri iş ýüzüne geçirmän halatynda halkdan goldaw tapmajakdygyny nygtady.


text:
Nurmuhammet Andalyp-Baba Röwşen dessany
mma rawyýany-ahbar we naklyany-asar andag rowaýat kylurlar kim, pygamber zamanyda, Medine şährinde bir kaşşak baba bar erdi. Özi sahaba erdi. Emma atyga Babaröwşen diýr erdiler. Özi zyýada aýalmend erdi. Emma Ýehudy diýgen bir jöhitge müň tylla karzy bar erdi. Hiç anyň alajyny kyla bilmes erdi. Emma ol jöhit bir gün gelip, aýtdy: -Eý, Babaröwşen, bu gün meniň pulumny bergil ýa meniň dinimge girgil, bolmasa, gyzyňny maňa bergil-diýdi. Anda Babaröwşen endişe kylyp, aýtdy: -Eý, jöhit, sen maňa erteň peýşingeçe möhlet bergil, huda halasa, puluňny tapyp berur men. İr erteň saňa jowap berur men. Eger tapa bilmesem, seniň bu üç gepiňden birinden birin kabul kylur men-diýdi. Elkyssa, jöhitniň hyýalyga geldi kim: “Özi kaşşak bolsa, erteň peýşingeçe ne ýerden tapyp berur?” diýdi. Babaröwşen: “Men tapyp berur men” diýip, wagda kyldylar. Jöhit kabul kyldy. Andan soň, jöhit Babaröwşenge möhlet berdi. Babaröwşen biçäre: “Mesjidi-Medinäge baryp, pygamber hudanyň aldynda ýyglaýyn” diýip, jöhitlerniň güzeriden ötüp, barur erdi. Oşol wagt bir jöhit aýtdy: “Eý, Babaröwşen, ýol bolsun!” Kaýda barur sen?” diýdi. Anda Babaröwşen aýtdy: “Ýehudy diýgen jöhitge müň tylla karzdar erdim. Meni köp gystap teň kyldy. Ahyr erte peýşingeçe möhlet alyp, pygamber hudanyň aldylaryga baryp, mübärek aýaklaryga ýüzümni sürtüp ýykylsam, şaýed ki men şol beladan halas kylsalar diýip, oşol jöhitniň puluny istäp, pygamber alaýhys-salamga barur men” diýdi.


text:
Ukrainanyň gündogaryndaky orsýetçi separatistler ýesir düşen ukrain harbylaryny separatistleriň we Kiýewiň arasynda ýesirleri çalyşmak üçin göz öňünde tutulan ýere ýolladylar.
Separatistler ýesirleri Ukrainanyň hökümetine 27-nji dekabrda Donetsk regionynyň konflikt zonasyndaky front liniýasynda Horliwka şäheriniň golaýynda ýerli wagt bilen öýlän sagat birde tabşyrmaly.
Ukrainanyň hökümet güýçleriniň tussaglary separatistlere agşam tabşyrmaly.
Ukrainanyň häkimiýetleriniň we separatistleriň arasynda ýesirleri çalyşmak boýunça ylalaşyk 25-nji dekabrda tassyklandy.
“74 sany ukrain esgeri separatistler tarapyndan 27-nji dekabrda boşadylar. Biz olary 306 adam bilen çalyşarys” diýip, Ukrainanyň parlamentiniň spikeriniň orunbasary Iryna Heraşçenko aýtdy.
Donetsk regionynda separatistleriň lideri Aleksandr Zaharçenko häzirki çäräniň geljekki ýesir çalyşmalarynyň diňe başlangyjydygyny aýtdy.


text:
Salam gadyrly ildeşler!
Köpümiziň bilşimiz ýaly dünýäniň dürli künjeklerinde köp milletler birnäçe günlerden uly baýramçylyk belläp geçýärler, bu baýramçylygyň orsçada ýörgünli ady “Rojdestwo Hrista” iňlis dilinde bolsa “Christmas” türkmençe göni terjime edilende bolsa “Isa Mesihiň Dogulyşy” baýramçylygy diýip atlandyrylýar! Elbetde köp ildeşlerimiziň içinde bu barada ýazmaly däl ekeniň diýip gürrüň etjekler hem tapylar, ýöne şu taýda-da köpçüligiň Isa Mesihi iň azyndan pygamber hökmünde hormat edýändigi we ynanýandygy köpümize belli. Isa Mesih ýöne bir pygamber bolman ol dünýäniň Halasgäridigini hem size bildirmek we muňa siziň düşünmegiňizi isläp hem Isa Mesihiň dogulyşy baýramçylygy barada kelam agyz söz ýazmagy we siziň hemmäňizi bu ýetip gelen baýramçylyk bilen gutlamagy makul bildik!
Beýleki pygamberleriň durmuşyndan tapawutlylykda we başgada tanymal ynsanlardan tapawutlylykda näme üçin Isa Mesihiň dogulmagy uly bir bellenip we ýatlanyp geçilýän gün bolup durýar?! Munuň sebäbini hemişede bolşy ýaly Mukaddes Ýazgylardan jogap gözläp bileris. Mukaddes Ýazgy bolan Injilde Isa Mesihiň dogulyşy barada ajaýyp wagalar gürrüň berilýär. Onuň dünýä geljekdigi we nähili ýaşajakdygy, öwretjek taglymaty, ölümi we direlişi hakynda ýüzlerçe ýyllar öňünden ýüzerçe pygamberlikler aýdylyp geçilipdir. Ol pygamberlikleriň gelip Isa Mesihde ýerine ýetmegi bolsa, Onuň hakykatdan hem şol Halasgär Mesihiň Özüdiginiň subutnamasydyr. Ine Isa Mesihiň dogulmagynyň edil öň ýanyndan dünýä inen Ýahýa pygamberiň kakasynyň aýdan sözlerine üns berip göreliň: “Ýahýanyň kakasy Zekerýa Mukaddes Ruh bilen dolup, welilik edip diýdi: “Ysraýylyň Hudaýy REb mübärek bolsun! Ol Öz halkyny idemäge geldi, oňa gutulyş gazandyrd. Ol gadymdan Öz mukaddes pygamberleriniň agzy bilen aýdyşy ýaly, bize bendesi Dawudyň neslinden bir güýçli Halasgär çykaryp, duşmanlarymyzdan, bizi ýigrenýänleriň ählisiniň elinden gutular ýaly etdi. Ol muny atalarymyza rehim etjek, Öz mukaddes ähtini, biziň atamyz Ybraýyma eden kasamyny ýatlajak bolup etdi… ogly Ýahýa pygamber hakynda şeýle diýdi: Eý çaga, sen hem hemmelerdn beýik Hudaýyň pygamberi diýen ady alarsy. Çünki sen Onuň ýollaryny taýarlamak, Onuň halkyna günäleriniň ötülmegi bilen gutuljakdyklaryny bildirmek üçin, Rebbiň öňünden ýörärsiň. Sebäbi Hudaýymyz ýüreginiň rehimliliginde görä, garaňkyda, ölüm kölegesinde oturanlara yşyk bermek üçin, aýaklarymyzy parahatlyk ýoluna gönükdirmek üçin, dogan Gün (ýagny Mesih kimin) ýokarlardan bizi idemäge geler!” Soňra bolsa edil ýokarda wada edilişi ýaly Halasgär bolup Isa Mesih hökmünde dünýä inýär, ine Onuň dogulyşy hakynda buşlygyň çopanlara bildirilişi: “Şol töwereklerde çopanlar bardy. Olar gijelerine düzde galyp, sürülerini bakardylar. Ine, Rebbiň perişdesi olara göründi, Rebbiň ýalkymy daş-töweregi ýagtyltdy. Çopanlar gaty gorkdular. Perişde olara şeýle diýdi: “Gorkmaň, ine, men size bütin halky begendirjek şatlygy buşlaýaryn: Şu gün Dawudyň şäherinde size Halasgär doguldy. Ol Reb Mesihdir. Size alamat şeýle: siz ahyrda ýatan, gundaga dolangy bir çagany taparsyňyz.” Birdenkä perişde bolen birlikde Gökdäki goşundan bir uly mähelle göründi. Olar Hudaýy öwüp diýýärdiler: “Iň ýokarlarda Hudaýa şöhrat, ýer ýüzünde Ony razy eden ynsanlara parahatlyk bolsun, ynsanlar arasynda hoşniýetlilik bolsun!” Perişdeler çopanlaryň ýayndan aýrylyp, Göge çykanlarynda, çopanlar biri-birlerine: “Beýtullahama gidip, bu bolan wakany, Rebbiň bize bildiren zadyny göreliň” diýişdiler. Şeýlelikde ylgap baryp, Merýemi, Ýusuby we ahyrda ýatan çagany tapdylar. Muny görenlerinde, bu çaga hakda özlerine aýdylan sözi olara gürrüň berdiler. Muny eşidenleriň bary çopanlaryň aýdanlaryna haýran galdylar…Çopanlar hemme görüp-eşidenleriniň özlerine aýdylyşy ýaly bolanlygy üçin, Hudaýy şöhratlandyryp, öwüp, yzlaryna öwrüldiler.”
Nahili ajaýyp buşlyk, biz bu buşlyga çopanlaryň ynanyşy ýaly ynanyp kabul edip şatlanarysmy! Şatlanmalydyrys! Çünki Ol dogulan Hudaýyň bütin adamzadyň Halasgäri edip ýollany Isa Mesihdir!
Bu baýramçylyk döwründe Isa MEsihe imanlylar biri-birlerine sowgat bermekleriniň bir sebäbi hem Hudaýyň bize Halasgäri sowgat hökmünde bermegini ýatlap birek -birege hoşniýetli arzuwlar bilen sowgat bermek däbi emele gelipdir. Ondan başgada Isa Mesih dogulanda, diňe bir şol halkdan bolan çopanlar Ony görmäge gelmän, hatda gündogardan, ýagny häzirki Orat Azia we Eýran töwereklerinde muneçjimler ýagny astronomia ylymlaryny öwrenýän alymlar Ony uzaklardan görmäge gelipdirler.
Bu barada Injilde ine şu taryh ýazylandyr: “HIrodes patyşanyň zamanynda Ýahudanyň Beýtullaham şäherinde Isa eneden doglanynda, ine, Iýerusalime gündogardan müneçjimler gelip: “Ehudylaryň Patyşasy bolup doglan nirede? Biz gündogarda Onuň ýyldyzyny görüp, Oňa sejde etmäge geldik” diýdiler. Muny eşidip, Hirodes patyşa we onuň bilen birlikde tutuş Iýerusalim galagolpluga düşdi. Ol ähli baş ruhanylar, halkyň kanuçylaryny ýygnap, olarda Mesih nirede dogulmaly diýip sorady. Olar şeýle jogap berdiler: “Ýahudanyň Beýtullahamynda, çünki pygamber arkaly şeýle ýazylypdyr: “Eý, Ýahuda ülkesindäki Beýtullaham, sen Ýahuda hökümdarlary arasynda asla iň kiçisi dälsiň. Çünki halkym Ysraýyla çopançylyk etjek Hökümdar senden çykjakdyr” Onsoň Hirodes müneçjimleri ýaşyryn ýanyna çagyryp, ýyldyzyň haçan görnenini çintgäp sorady. “Baryň, çaga hakda ýagşyja sorag-ideg ediň, tapaňyzda maňa hem habar beriň, men hem baryp, Oňa sejde etjek” diýip, olary Beýtullahama iberdi. Olar patyşany diňläp, ýola rowana boldular. Ine, gündogarda gören ýyldyzlary öňlerine düşüp, çaganyň bolan ýeriniň üstüne gelip durdy. Olar ýyldyzy görüp, juda begendiler. Öýe girip, çaga bilen ejesi Merýemi gördüler. Dyzlaryna çöküp, Oňa sejde etdiler-de, hazynalaryny açyp, altyn, ladan we mür sowgat berdiler. Hirodesiň ýanyna öwrülmezlik hakda düýş üsti bilen duýduryş berlensoň, olar öz ýurtlaryna başga ýol bilen gaýtdylar.”
Ol müneçjimler Isa Mesihi çaga wagtynda görmäge bardylar we Ony tapanlarynda juda begendiler, olary şeýle juda belent begenje eýe eden zat nämekä, näme üçin ol alym adamlar uzak ýurtdan, agyr we howply ýol geçip täze dogulan çagany görmäge geldilerkä? Munuň sebäbi olar hem ol doguljak çaganyň bütin adamzadyň Halasgäri bolup doguljakdygyny öňünden iman edip garaşydylar, Isa Mesih barada öňden aýdylan pygamberliklere iman edipdiler we ol aýdylanlaryň Isa MEsihde ýerine ýetenine ynanypdylar, şol sebäpden hem olar Isa Mesihiň ýanyna baryp görmegi we Oňa sejde etmegi durmuşynyň iň bir wajyp maksady edip goýupdylar. Olar ol maksadyna ýetdiler, Isa Mesihi çagalykda görüp Oňa sejde etdiler we Oňa iň gymmatbaha sowgatlary sowgat berdiler!
Isa Mesihiň dünýä inmegi bu ähli ynsanlar üçin şatlandyryjy buşlukdyr, bu sebäpden hem Isa Mesihiň dünýä gelmegi, ýaşaýşy, taglymaty we ol baradaky ähli zatlar ýazylan Hudaýyň Sözünede “Injil” ýagny “Hoş Habar” diýilýär!
Siziň her biriňize bu Hoş Habara galyberse çopanlar ýaly, iň bolmanda hem müneçjimler, ýagny astronomiýa alymlary ýaly kabul etmegiňizi we kabul edip iman getirmek arkaly siziň durmuşyňyza geljek ähli ruhy patalary siziň üçin arzuw edýärin!
Goý Ýaradyjyny Hudaýyň parahatçylygy we şatlygy siziň hemmämiziň kalbymyzy doldursyn we geljek 2009-njy ýyl siziň üçin ruhy rowaçlyk getirsin we hemmämiziň maşgalamyzda, il-günümizde we bütin dünýäniň halklary arasynda Hudaýyň hoşniýetligi höküm sürsün!!!
Isa Mesihiň dogulyşy hakynda Injilden alynan taryha esaslanan filmi görmek isleseňiz aşakdaky filmi iňlis dilinde görüp bilersiňiz!


text:
Serdar
Serdar (öňki ady Gyzylarbat, SSSR wagtynda rusça Kizyl-Arbat, ýagny Кизыл-Арбат diýip ýazylýardy) bu Türkmenistanyň Balkan welaýatynyň Balkanabat we Türkmenbaşy şäherinden soň üçünji uly şäheri. Ilaty 50000 töweregi. Bu şäher Aşgabat we Balkanabat şäherleriniň arasynda, olardan takmynan deň aralykda ýerleşýär. Serdar şeýle hem etrap bolup, ol Janahyr, Purnuwar, Hojagala, Goç, Zaw, Paraw, Çukur diýen ýaly birnäçe obalary we daýhan birleşiklerini öz içine alýar.
Mazmuny
- 1 Serdar şäheriniň iri ykdysady zawod fabrikleri
- 2 Serdaryň belli şahsyýetleri
- 3 Serdar etrabynda ýerleşýän meşhur medeni taryhy ýerler
- 4 Seret
Serdar şäheriniň iri ykdysady zawod fabrikleri[üýtget | edit source]
Wagon remont ediş zawody[üýtget | edit source]
Bu zawodyň düýbi 1882-nji ýylda esasy demir ýol ussahanasy hökmünde tutulýar. 1992-nji ýylda ussahanany rekonstruksiýa edýärler. 1928-nji ýylda onuň ady "Parawoz remont ediş zawodyna" üýtgedilýär. 1947-nji ýylda bolsa häzirki adyna eýe bolýar. Beýik Watançylyk urşy döwründe bu zawodda broneotlylar bejerlipdir we goranyş önümleri ýasalypdyr. 1947-nji ýyldan bäri sisternalary bejermek bilen meşgullanýar. 1992-nji ýylyň başynda 4 we 8 osly sisternalary remont edýärdi, wagon tekerlerini bejerýärdi we şaý-seplerini ýasaýardy.
Gurbansoltan eje adyndaky tekstil toplumy[üýtget | edit source]
Bu zawod Garaşsyzlyk döwründe Türkmenistanyň ilkinji Prezidenti Saparmyrat Niýazowyň başlangyjy bilen guruldy we häzirki wagtda ýüplik çykarmak bilen meşgullanýar. Zawod öz önümlerini esasan daşary ýurtlara eksport edýär.
Haly fabrigi[üýtget | edit source]
Serdaryň aýal-gyzlary uzak wagtlardan bäri halyçylyk ussatlyklary bilen meşhurdyr. Bu ýeriň halyçylary 20-nji asyryň birinji ýarymynda dünýäde iň uly ölçegli teke gölli halysyny dokadylar we ol haly Ginnesiň rekordlar kitabyna girizildi. Häzirki wagtda ol haly Aşgabat şäheriniň haly muzeýinde saklanýar.
Serdar ýod zawody[üýtget | edit source]
Bu zawod SSSR döwri gurulyp, häzirki wagtda hem önüm bermegini dowam edýär. Zawodyň çykarýan önümi esasan daşary ýurtlara eksport edilýär.
Ösümlik ýag kärhanasy[üýtget | edit source]
Serdar şäheriniň ösümlik ýag kärhanasy pagta çigidinden nahar ýagyny çykarmak boýunça ýöriteleşýär. Zawodyň önümi içeri we daşarky bazarlarda uly islege eýedir.
Serdaryň belli şahsyýetleri[üýtget | edit source]
Han Ahmet (Türkmenistanyň premýer ministri bolan)
Röwşen Hallyýew (Türkmenistanyň belli halk aýdymçysy bolan)
Toýguly Jepbarow (Türkmenistanyň halk aýdymçysy)
Serdar etrabynda ýerleşýän meşhur medeni taryhy ýerler[üýtget | edit source]
Paraw bibi[üýtget | edit source]
Türkmenistanda belli zyýarat edilýän ýerleriň biri.
Serdar şäheriniň taryhy we ülkäni öwreniş muzeýi[üýtget | edit source]
Rus patyşa döwründe gurulan, öň serkow (церковь) bolan.
Köpetdagyň eteginde ýerleşýän çagalar sagaldyş merkezi[üýtget | edit source]
Öň Kaçkowskiý ýa-da Orlýonok diýip atlandyrylýardy. 2016-njy ýylyň tomsunda bu ýerde täze çagalar sagaldyş merkezi guruldy we işläp başlady.
Seret[üýtget | edit source]
- Pages using duplicate arguments in template calls
- Pages with unresolved properties
- Wikipediýa:Wikimaglumatdan öňden kesgitlenen bahaly makalalar
- Ilatly nokatlar, elipbiýe görä
- Ilatly nokatlar, poçta indekssiz
- Wiki-ammarda kategoriýasy ýok ilatly nokatlar hakda makalalar
- Türkmenistan
- Türkmenistandaky şäherler
- Balkan welaýaty
- Balkan welaýatyndaky şäherler


text:
Türkiýäniň Ýaragly güýçleri ýene-de 43 terrorçyny täsirsiz ýagdaýa getirdi
Operasiýalaryň netijesinde terror guramasyna degişli köp mukdarda ok-däri ýok edildi
Türkiýäniň Ýaragly güýçleri tarapyndan 13-19-njy iýul aralygynda Şyrnak, Mardin, Erzurum, Bingöl welaýatlarynda we Yragyň demirgazygynda geçirilen operasiýalarda ýene-de 43 terrorçy täsirsiz ýagdaýa getirildi.
Operasiýalaryň netijesinde terror guramasyna degişli köp mukdarda ok-däri ýok edildi.
Siriýanyň Afrin sebitinde 19-njy ýanwardan bäri dowam edýän Zeýtun şahajygy operasiýasynyň başyndan bäri täsirsiz ýagdaýa getirilen terrorçylaryň sany 4 müň 545-e ýetdi.
2018-nji ýylyň 18-nji martynda gözegçilik astyna alynan Afrinde mundan başgada 251 sany mina we 1 müň 325 sany elde ýasalan partlaýjy hatardan çykaryldy.


text:
-
Ähli gelip gowuşýan we berilýän nagt pullar kassa kitabynda hasaba alynýar.
-
Her bir kärhana Türkmenistanyň çäklerinde aýlanyşygy bolan pullar üçin «Türkmenmillihasabat» institutynyň 2000-nji ýylyň Bitaraplyk aýynyň 19-ynda № 125 buýruk bilen tassyklan KO-4 görnüş boýunça diňe bir kassa kitabyny ýöretmäge borçlydyr. Kassa kitaby ýüp bilen daňylan, belgilenen we kärhananyň sürgüç ýa-da syýaly möhüri bilen möhürlenen bolmalydyr. Kassa kitabyndaky sahypalaryň sany kärhananyň ýolbaşçysynyň we baş buhgalteriniň gollary bilen tassyklanylýar. Söwdadan we hyzmat etmekden alnan ýa-da Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde çalşylan daşary ýurt pulunyň hasaby aýratyn kassa kitabynda daşary ýurt döwletiň pul birliginde alnyp barylýar.
Kassa kitabyndaky ýazgylar nusga geçiriji kagyzy ulanmak arkaly 2 (iki) nusgada syýa ýa-da şarikli ruçka bilen ýazylýar. Sahypalaryň ikinji nusgalary kesilip alynýan bolmalydyr we ilkibaşky kassa resminamalary bilen birlikde çatylyp, kassiriň hasabaty bolup durýar. Sahypalaryň birinji nusgalary kassa kitabynda galdyrylýar. Sahypalaryň birinji we ikinji nusgalary birmeňzeş belgiler bilen belgilenýär.
Kassa kitabynda bellenilmedik düzedişleri we bozmalary girizmek gadagan edilýär. Girizilen düzedişler kassiriň ýa-da ony çalyşýan adamyň, şeýle hem baş buhgalteriň gollary bilen berkidilýär.
-
Kassa kitabyna ýazgylar pullaryň alynmagyndan ýa-da berilmeginden soň kassir tarapyndan her order ýa-da onuň ýerini tutýan resminama esasynda girizilýär. Her gün, iş gününiň soňunda kassir gün boýunça amallaryň jemini hasaplaýar, kassada indiki güne galýan pullaryň galyndysyny çykarýar. Kesilip alynýan ikinji sahypa (kassa kitabynda gün boýunça ýazgylaryň nusgasy) girdeji we çykdajy kassa orderleri bilen birlikde kassiriň hasabaty hökmünde, kassa kitabynda gol çekdirilip buhgalteriýa tabşyrylýar. Kassa kitabynyň bir sahypasynda birnäçe günün dowamynda berlen we kabul edilen pullaryň ýazylmagyna ýol berilmeýär.
-
Maglumatlaryň goraglylygy we kassa resminamalaryna barmak ygtyýarlygynyň çäklendirilmegi üpjün edilen ýagdaýynda kassiriň ýazmaça razylygy bilen, kärhanalarda kassa kitaby awtomatlaşdyrylan usulda alnyp barlyp bilner, şunda onuň sahypalary «Kassa kitabyna goýulýan sahypa» maşyn ýazgysy görnüşinde düzülýär. Onuň bilen bir wagtda-da «Kassiriň hasabaty» maşyn ýazgysy düzülýär. Ady agzalan iki maşyn ýazgysy hem indiki iş gününiň başlanmagyna çenli düzülmelidir, birmeňzeş mazmunda bolmalydyr we kassa kitabynyň görnüşinde göz öňünde tutulan ähli maglumatlary özünde jemlemelidir. Şol maşyn ýazgylaryndaky kassa kitabynyň sahypalarynyň belgilenmegi awtomatiki usulda ýylyň başyndan başlap ösýän tertipde amala aşyrylýar
«Kassa kitabyna goýulýan sahypa» maşyn ýazgysynda her aýda iň soňundan kassa kitabynyň sahypalarynyň her aý boýunça umumy sany awtomatiki usulda çap edilmelidir, olar depderlere çatylýar we aýratyn saklanýar. Bu depderler, kagyzdaky kassa kitabyny alyp barmak üçin göz öňünde tutulan ähli talaplary berjaý edilip, ýylyň tamamlanmagy bilen kassa kitabyna birleşdirilýär.
«Kassa kitabyna goýulýan sahypa» we «Kassiriň hasabaty» maşyn ýazgylaryny alandan soň, kassir görkezilen resminamalaryň dogry düzülendigini barlamaga, olara gol çekmäge we kassa kitabynda goýulýan sahypa gol çekdirip, kassiriň hasabatyny girdeji we çykdajy resminamalary bilen birlikde buhgalteriýa tabşyrmaga borçlydyr.
Kassa kitabynyň dogry alnyp barlyşyna gözegçilik etmek kärhananyň baş buhgalterine berkidilýär.
-
Çykdajy kassa orderinde ýa-da onuň ýerini tutýan resminamada alyjynyň goly bilen tassyklanmazdan kassadan puluň berilmegi kassadaky nagt puluň galyndysyna delil hökmünde kabul edilmeýär. Bu möçber ýetmezçilik diýip hasap edilýär we kassirden tutulyp alynýar. Girdeji kassa orderleri bilen tassyklanmadyk nagt pullar kassanyň artykmaçlygy diýip hasap edilýär.
-
Iş güni başlanmazdan öň uly kassir beýleki kassirlere çykdajy amallaryny geçirmek üçin zerur bolan nagt pullary kassirleriň alan we beren pullaryny hasaba alyş kitabynda gol çekişip hakujy berýär.
Iş gününiň soňunda kassirler alan hakujylary we girdeji kassa orderleri boýunça kabul edilen pullar barada uly kassire hasabat bermäge, kassirlere berlen we alnan pullaryň hasaba alyş kitabynda gol çekişip, nagt pullaryň galyndysyny we geçirilen amallar boýunça kassa resminamalaryny uly kassire tabşyrmaga borçlydyrlar.
Zähmet hakyny we talyp hakyny tölemek üçin alnan hakujylar boýunça kassir olaryň tölenilmegi üçin töleg sanawynda görkezilen möhletde hasabat bermäge borçlydyr. Şol möhlet geçýänçä, kassirler töleg sanawlary boýunça tölenmän galan nagt pullaryň galyndysyny her gün kassa tabşyrmaga borçlydyrlar. Bu pullar kassirler tarapyndan möhürlenen sumkalarda, bukjalarda we gaýry gaplarda, tabşyrylýan möçberini görkezmek bilen, gol çekdirip uly kassire tabşyrylýar. Günüň dowamynda kabul edilen we berlen pul serişdeleri kassir tarapyndan «Türkmenmillihasabat» institutynyň 2000-nji ýylyň Bitaraplyk aýynyň 19-ynda № 125 buýrugy bilen tassyklan KO-5 görnüş boýunça «Kassiriň kabul eden we beren pul serişdelerini hasaba alyş kitabynda» görkezilýär.
-
Nagt pullar bilen hasaplaşyklary amala aşyrmak üçin her bir kärhanada kassanyň – nagt pullary kabul etmek, bermek we wagtlaýyn saklamak üçin niýetlenilen, daşy berkidilen we ýörite enjamlaşdyrylan (duýduryş enjamy ýa-da gorag, gapylarda we penjirelerde demir gözenekler, nagt pullary bermek üçin ýörite penjire) jaýyň bolmagy hökmandyr. Kärhanalaryň ýolbaşçylary kassalaryny enjamlaşdyrmaga we pullaryň kassa jaýlarynda, şeýle hem olaryň bankdan getirilen we banka tabşyrylan wagtynda goraglylygyny üpjün etmäge borçlydyrlar. Pul serişdeleriniň saklanylmagynda we daşalmagynda olaryň goraglylygyny üpjün edýän zerur şertler öz günäleri bilen döredilmedik ýagdaýynda ýolbaşçylar Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenen tertipde jogapkärçilik çekýärler. Kärhanalaryň kassalary şeýle hem, Türkmenistanyň Döwlet ätiýaçlandyryş guramasy tarapyndan Türkmenistanyň hereket edýän kanunçylygyna laýyklykda ätiýaçlandyrylyp bilner.
Kassa amallary geçirilýän wagty kassanyň gapylary iç tarapyndan ýapylan bolmalydyr. Kassanyň jaýyna onuň işine baglanyşygy bolmadyk adamlaryň girmegi gadagan edilýär.
-
Kärhananyň ähli nagt pullary ýanmaýan metal şkaflarda, aýratyn ýagdaýlarda bolsa, kombinirlenen we adaty metal şkaflarda saklanmalydyr, olar kassanyň işi tamamlanandan soň açar bilen ýapylýar we kassiriň sürgüç möhüri bilen möhürlenýär. Metal şkaflaryň açarlary we möhürler kassirlerde saklanylýar, olary kärhananyň beýleki açarlaryny saklamak üçin niýetlenilen ýerlerde goýmak, keseki adamlara bermek ýa-da olaryň hasaba alynmadyk nusgasyny ýasatmak kassirlere gadagan edilýär.
Açarlaryň hasaba alnan nusgalary kassirleriň möhürlän bukjalarynda (haltajykda we ş.m.) kärhananyň ýolbaşçysynda saklanýar. Olar kärhananyň ýolbaşçysy tarapyndan bellenilýän iş topary tarapyndan çärýekde azyndan bir gezek barlanylýar we netijesi delilnama bilen berkidilýär. Açaryň ýitirilendigi mälim bolsa, kärhananyň ýolbaşçysy ýüze çykan ýagdaý barada Türkmenistanyň içeri işler edaralaryna habar berýär we haýal etmän metal şkafyň gulpuny çalyşmak üçin çäre görýär. Daşary ýurt pullary milli manatdaky serişdelerden aýratynlykda saklanmalydyr.
Kassada kärhana degişli bolmadyk nagt pullaryň we gaýry gymmatlyklaryň saklanylmagy gadagandyr.
-
Kassa jaýyny we metal şkaflary açmazyndan öň, kassir gulplaryň, gapylaryň, penjire germewleriniň, möhürleriň we plombalaryň abatlygyny gözden geçirmäge, gorag duýduryş enjamynyň işleýändigini anyklamaga borçlydyr. Möhürler aýrylan ýa-da şikes ýeten, gulplaryň, gapylaryň ýa-da germewleriň döwülen ýagdaýynda, kassir bu barada haýal etmän kärhananyň ýolbaşçysyna habar bermäge borçlydyr, ol öz gezeginde bolup geçen hadysa barada kärhananyň ýerleşýän ýeri boýunça Türkmenistanyň içeri işler edaralaryna habar berýär we olaryň işgärleriniň gelmegine çenli kassany goramak boýunça çäreleri görýär. Bu ýagdaýda, ýolbaşçy, baş buhgalter ýa-da olary çalyşýan adamlar, şeýle hem kärhananyň kassiri Türkmenistanyň içeri işler edaralarynyň rugsady alnandan soň, kassada saklanylýan pul serişdeleriniň we beýleki gymmatlyklaryň ýerinde barlygyny barlaýarlar. Bu barlag kassa amallary başlanmazdan öň geçirilmelidir. Barlagyň netijeleri hakynda azyndan iki nusgada delilnama düzülýär, oňa barlaga gatnaşan adamlaryň ählisi gol çekýärler. Delilnamanyň bir nusgasy Türkmenistanyň içeri işler edaralaryna berilýär, ikinjisi bolsa kärhanada goýulýar, zerur bolanda nusgalaryň sany dörde çenli goşmaça köpeldilýär, biri – Türkmenistanyň Döwlet ätiýaçlandyryş guramasyna (kassa ätiýaçlandyrylan ýagdaýynda), ýene biri – ýokary duran gurama (onuň bar bolan ýagdaýynda) iberilýär.
-
Kassir öz kabul eden ähli pul serişdeleriniň goraglylygy üçin hem-de bilkastlaýyn hereketi, şonuň ýaly-da öz borçlaryna sowuk-sala ýa-da seresapsyz garamagy netijesinde kärhana ýeten zyýan üçin Türkmenistanyň hereket edýän kanunçylygyna laýyklykda jogapkärçilik çekýär.
-
Kassiriň wezipä bellenilýändigi barada buýruk (çözgüt, karar) çykarylandan soň, kärhananyň ýolbaşçysy ony gol çekdirip şu Tertip bilen tanyşdyrmaga borçlydyr, soňra kassir bilen doly maddy jogapkärçilik hakynda şertnama baglaşylýar. Şunda, şertnama şu aşakdaky şertler hökman girizilmelidir:
- kärhananyň doly ady;
- hususy salgyt belgisi;
- kärhananyň ýolbaşçysynyň familiýasy, ady, atasynyň ady;
- kassa işgäriniň doly maglumatlary (pasport maglumatlary, ýaşaýan ýeri);
- taraplaryň (kärhananyň we kassiriň) borçlary;
- kassiriň jogapkärçiligi;
- şertnamanyň güýje girýän senesi.
Taraplaryň razyçylygy bilen şertnama goşmaça şertler hem girizilip biler.
-
Kassire, onuň özüne ynanylan işi ýerine ýetirmegi başga birine ynanmagy gadagandyr.
-
Bir kassiri bolan kärhanalarda ony wagtlaýyn çalyşmak zerur bolan ýagdaýynda kassiriň wezipelerini ýerine ýetirmeklik kärhananyň ýolbaşçysynyň ýazmaça buýrugy (çözgüdi, karary) esasynda başga bir işgäre berkidilýär. Şol işgär bilen doly maddy jogapkärçilik hakynda şertnama baglaşylýar. Kassir işini duýdansyz goýup giden (ýarawsyzlygy we ş.m. sebäpli) ýagdaýynda, kärhananyň ýolbaşçysy tarapyndan iş topary döredilýär. Kassiriň jogapkärçiligindäki pul serişdeleri olary kabul edip alýan kassir tarapyndan kärhananyň ýolbaşçysynyň we baş buhgalteriniň ýa-da kärhananyň ýolbaşçysynyň bellän adamlaryndan düzülen toparyň gatnaşmagynda haýal edilmän gaýtadan sanalýar. Gaýtadan sanamagyň netijeleri we gymmatlyklaryň geçirilmegi hakynda görkezilen adamlaryň gollary bilen berkidilýän delilnama düzülýär. Delilnama üç nusgada düzülýär, olaryň biri - kesellän kassire, ikinjisi - pul serişdeleri tabşyrlan kassire we üçünjisi - kärhananyň ýolbaşçysyna berilýär.
-
Köp sanly düzüm birlikleri bolan ýa-da merkezleşdirilen buhgalteriýada hyzmat edilýän kärhanalarda, zähmet hakyny, durmuş ätiýaçlandyrmasy boýunça kömek puluny, talyp hakyny tölemeklik kärhananyň ýolbaşçysynyň ýazmaça buýrugy (çözgüdi, karary) boýunça kassirden başga adamlar tarapyndan amala aşyrylyp bilner, olar bilen doly maddy jogapkärçilik hakynda şertnama baglaşylýar we olara şu Tertip bilen kassirler üçin bellenilen ähli hukuklar we borçlar degişlidir. Şeýle adamlar tarapyndan nagt pul serişdeleriniň berilmegi we kabul edilmegi kassa jaýlarynda amala aşyrylýar.
Işgärleriň sanawynda kassir wezipesi göz öňünde tutulan ýerlerinde, kärhananyň ýolbaşçysy, buhgalterleri we kassa resminamalarynda gol çekmek hukugy bolan beýleki adamlar kassiriň wezipesini ýerine ýetirip bilmeýärler. Işgärler sanawynda kassir wezipesi bolmadyk kärhanalarda kärhananyň ýolbaşçysynyň ýazmaça görkezmesi bilen kassiriň wezipesi başga işgär tarapyndan ýerine ýetirilip bilner.


text:
Uatt Žeýms
Uatt Žeýms (James Watt), (19.1.1736, Grinok, Şotlandiýa – 19.8.1819, Hitfild, Angliýa) – şotland oýlap tapyjysy, uniwersal bug maşynyny dörediji, Londonyň korollyk jemgyýetiniň agzasy (1785). 1757-nji ýyldan Glazgo uniwersitetinde işläp, suw bugunyň häsiýetlerini öwrenýär. 1763-1764-nji ýyllarda ol T. Nýukomeniň bug maşynynyň modelini kämilleşdirmegiň üstünde işleýär. Ol 1774-nji ýylda Nýukomeniň maşynyndan 2 esse netijeli bug dwigatelini gurnaýar. Dwigateli işletmek üçin Uatt merkezden gaçýan regulýatory hem-de geçiriji mehanizm hökmünde balansir goýmak bilen walyň aýlanyş ýygylygyny iki esse artdyrýan planetar geçirişi ulanýar. Uatt şu maksat üçin ilkinji gezek indikatory döredýär. Silindrde buguň işini jikme-jik barlaýar. Ol kuwwatyň birinji birligi bolan at güýjüni girizýär. Uattyň bug maşyny tygşytlylygy üçin maşyn önümçiligine geçmekde uly rol oýnaýar.
Çeşme[üýtget | edit source]
Türkmen Sowet Ensiklopediýasy, Tom 9, sah.86


text:
Öňi 77-lik bilen başlanýan ulaglaryň döwlet belgileri boýunça Türkmenistanda dowam edýän çäklendirmeleriň tolkuny Lebap welaýatyna-da baryp ýetdi.
“Lebap welaýatynyň Ýol gözegçilik gullugynyň inspektorlary iýul aýynyň 20 – 22-si aralygynda welaýatda hasaba alnan, öňi 77-lik bilen başlanýan awtoulag belgileriniň ählisini ýygnadylar” diýip, Azatlygyň Türkmenistandaky çeşmesi Polisiýanyň Ýol gözegçilik gullugynyň Lebap welaýatyndaky bölüminiň işgärine salgylanyp, 6-njy awgustda habar berdi.
“77-lik belgileri ellerinden alnan lebaply awtoulag eýelerine hiç hili düşündiriş berilmeýär. Olara täze, başga belgi paýlandy” diýip, Azatlygyň çeşmesi aýtdy.
Onuň sözlerine görä, mundan ozal öňi 77-lik bilen başlanýan döwlet belgisine eýe bolan lebaply sürürjilere täze belgi berlende, olar täzeden goşmaça çykdajylara sezewar boldular. Muňa garamazdan, Gözegçiligiň inspektorlary belgisi çalşylan ulag eýelerinden çykdajylar barada “dymmagy” talap edipdirler.
“[Olara] täze belgini döwletiň hiç hili tölegsiz berendigini aýtmak maslahat berlipdir” diýip, çeşme gürrüň berdi. “Eger täze tölegler barada dil ýarsalar, belgisi ýygnalan sürüjileriň ählisine 1 ýyl möhlete çenli sürüjilik hukugyndan mahrum edilmek haýbaty atylypdyr” diýip, ol sözüne goşdy.
Çeşmäniň aýtmagyna görä, 77-lik belgili ulaglar esasan köçede saklanyp, olaryň eýelerine täze gadagançylyk boýunça duýduryş berildi. Köne, ýöremeýän 77-lik belgili ulaglaryň döwlet belgileriniň yzyna tabşyrylmagyna uçastok polisiýalary gözegçilik etdi.
77-lik belgi bilen bagly Türkmenistanda dowam edýän gadagançylyk barada resmi derejede gürrüň edilmeýär.
“Ýöne Lebap welaýatynyň ýol inspektorlarynyň käbirleriniň tassyklamagyna görä, prezidentiň ýakyn töweregi Lebaba dynç almaga gelende 77-lik belgili ulag sürýär, şol sebäpden bu belgileri ýönekeý halkyň dakmagyna gadagançylyk girizildi” diýip, Azatlygyň çeşmesi inspektorlara salgylandy.
Ýatladyp geçsek, mundan ozal şuňa meňzeş çäklendirmeler Balkan we Daşoguz welaýatlarynda güýje giripdi.
“Balkan welaýatynyň Serdar etrabynda öňi 77-lik bilen başlaýan awtoulaglaryň döwlet beglilerini ýygnaýarlar” diýip, aşgabatly synçy Amanmyrat Bugaýew maýyň başynda habar beripdi.
“Maňa maglumat beren Daşoguz şäheriniň Ýol gözegçilik gullugynyň bir inspektory öňi 77-lik bilen başlanýan döwlet belgileriniň, mundan beýläk, diňe “Arkadagyň” ýakyn töwereginiň awtoulaglaryna dakylmaly edilendigini aýtdy” diýip, Azatlygyň Daşoguz welaýatyndaky çeşmesi Polisiýanyň ýol gözegçilik gullugynyň bir işgäriniň sözlerine salgylanyp, 11-nji maýda habar berdi.
Ýurtdan gelip gowuşýan habarlara görä, Türkmenistanda ilatyň hususy awtoulaglary bilen bagly girizilýän çäklendirmeleriň depgini we görnüşi soňky ýyllarda güýçlendi.
Ulaglaryň reňki bilen bagly gadagançylyklaryň hronologiýasyna gysgaça ser salynsa; 2014-nji ýylyň sentýabr aýynda Aşgabat şäherinde hereket edýän awtoulaglarda gara diskleriň gadagan edilmegi bilen badalga berlen bu çäklendirme çäreleri, soňy bilen 2015-nji ýylda gara we garaňky reňkli awtoulaglaryň ýurda getirilmegine girizilýän gadagançylyklar bilen dowam etdi.
Soňra bu çäklendirmeler has-da çynyrgady we häkimiýetler tarapyndan 2017-nji ýylyň dekabr aýynda ýurduň paýtagtynda hereket edýän gara reňkli awtoulaglaryň ak reňke boýadylmagy talap edilip, ýylyň çalyşmagy bilen bu şertler has-da güýjedi. 2018-nji ýylyň ilkinji çärýeginde ulaglaryň reňkleri bilen bagly gadagançylyklar dogrusynda Azatlyk Radiosyna Türkmenistanyň dürli künjeklerinden habarlaryň gelip gowuşmagy dowam etdi.
Azatlyk Radiosynyň birnäçe ýerli çeşmesiniň aýtmagyna görä, prezident Berdimuhamedow 7-lik belgini halaýar. Berdimuhamedow öz gatnaşýan sport çärelerinde köpülenç 7-lik belgili awotulaglara münýär, ýurtda geçirilen käbir dabaralaryň senesi we wagty 7-lik belgisine gabat getirilýär.


text:
Aliýew: “TANAP Türkiýäniň we Azerbaýjanyň ýeňişidir” diýdi
Azerbaýjanyň Prezidenti Ilham Aliýew TANAP-yň açylyşynyň Türkiýäniň we Azerbaýjanyň liderleriniň parasatly we güýçli syýasy ygtyýarynyň netijesinde mümkin bolandygyny belledi
Ilham Aliýew Eskişehiriň Seýit Gazi etrabynyň Aksakly etrapçasynda geçirilen Trans Anadoly Tebigy gaz geçiriji turba taslamasynyň (TANAP) açylyşyna gatnaşdy.
Aliýew ýurdynda Prezident R.T. Erdoganyň liderligi bilen gazanylan üstünligine örän begenendiklerini belläp: “Prezident Erdoganyň taýsyz tagallasy netijesinde Türkiýe dünýäde uly bir güýje öwrüldi. Türkiýe şular ýaly bir ýurt boldy welin indi dünýäniň gün tertibini kesgitleýär. Biz Azerbaýjan hökmünde muňa örän begenýäris, Türkiýäniň güýji biziň güýjümizdir, biziň güýjümiz biziň jebisligimizdedir” diýdi.
Türkiýe we Azerbaýjan ýaly dünýäde biri-birine bu derejede ýakyn we biri-birini goldaýan başga bir ýurtlary tapmagyň kyndygyny aýdan Aliýew: “Türkiýe-Azerbaýjan jebisligi we doganlygy hem ýurdumyz, hem halklarymyz, hem sebitimiz, hem-de Ýewraziýa üçin möhüm bir faktordyr. Şu gün TANAP-yň durmuşa geçirilmegi Türkiýäniň we Azerbaýjanyň tagallasy netijesinde boldy. TANAP Türkiýäniň we Azerbaýjanyň ýeňişidir” diýip belledi.


text:
“Taryhdan geljege şöhratlanýan Beýik Ýüpek ýoly”
Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwrüniň «Türkmenistan - Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi» diýlip yglan edilen 2018-nji ýylynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň alyp barýan bitaraplyk we «Açyk gapylar» syýasaty bütin dünýäde dürli ugurlar boýunça hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de ösdürmekde möhüm ähmiýete eýedir. Geçmişde Gündogary Günbatar bilen birleşdiren Beýik Ýüpek ýolunyň ugrunda ýerleşen, taryhyň dürli eýýamlarynda adamzat siwilizasiýasyna Amul, Änew, Dehistan, Nusaý, Marguş, Merw, Köneürgenç ýaly medeni ojaklary bagyş eden gadymy türkmen topragy bagtyýarlyk döwründe dünýäniň ösen döwletleriniň işewürleriniň, alymlarynyň, jahankeşdeleriniň we dürli hünärli beýleki adamlaryň üns merkezine öwrüldi. Bitaraplyk taglymyna pugta eýerýän hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň bu taryhy kerwen ýolunyň ugry boýunça öňe sürýän başlangyçlary, badalga beren halkara taslamalary Merkezi Aziýada we oňa ýanaşyk sebitlerde halkara hyzmatdaşlygynyň gerimini mundan beýläk-de giňeltmekde netijeli binýat bolup durýar.
Gadym döwürlerde Beýik Ýüpek ýolunyň üsti bilen, has dogrusy, Amulyň, Merwiň, Sarahsyň, Abiwerdiň, Nusaýyň, Dehistanyň, Köneürgenjiň üsti bilen Ýakyn Gündogara çenli, Orta Gündogar ýurtlaryndan Russiýa çenli söwda ýollary geçipdir. Geosyýasy bähbitli bu gadymy ýoly täzeden dikeltmekligiň ýurdumyzyň ulag-logistika ulgamyny ösdürmekde ähmiýeti, orny örän uludyr.
2018-nji ýylyň 22-nji fewralynda BMG-niň ýöriteleşdirilen düzümi bolan Ýewropa ykdysady komissiýasynyň içerki ulag boýunça Komitetiniň Şweýsariýa Konfederasiýasynyň Ženewa şäherinde geçirilen nobatdaky 80-nji mejlisiniň barşynda Türkmenistany bu komitetiň býurosynyň agzalygyna saýlamak baradaky çözgüdiniň biragyzdan kabul edilmegi bolsa, ýurdumyzyň Ýewraziýa giňişliginde möhüm ähmiýetli derwezä öwrülýändigini aýdyň görkezýär. Türkmenistanyň öňe süren başlangyjy esasynda BMG-niň 72-nji mejlisinde «Durnukly ösüş maksatlaryny amala aşyrmak bilen baglylykda ulaglaryň ähli görnüşleriniň arabaglanyşygyny berkitmek» atly Kararnama kabul edildi. Biz bu Kararnama laýyklykda, Türkmenistanyň ulag infrastrukturasyny ösdürmekde öňe sürýän we gatnaşýan halkara taslamalarynyň Ýewraziýa giňişliginde durnukly ösüşi üpjün etmekde möhüm orun eýeleýändigini görýäris.
Merkezi Aziýa döwletleriniň hyzmatdaşlyk mümkinçiliklerini ep-esli artdyrmaga, ykdysady gatnaşyklaryň täze ugurlaryna ýol açmaga uly itergi berjek halkara taslamalarynyň hatarynda Türkmenistan—Owganystan—Pakistan—Hindistan gaz geçirijisini hem belläp geçmelidiris. Şu ýylyň başynda bu magistral gaz geçirijiniň Owganystanyň çäginden geçjek ikinji tapgyrynyň gurluşygyna badalga berildi. Merkezi we Günorta Aziýany baglanyşdyrýan köpri bolup hyzmat etjek bu transmilli tebigy gaz geçirijisi dünýä energetika ulgamynda ägirt uly ähmiýete eýedir. Häzirki wagtda Beýik Ýüpek ýolunyň türkmen ugurlary boýunça taryhy ýadygärliklere syýahat etmäge gyzyklanma bildirýänleriň sany ýylsaýyn artýar. Şu ýylyň başynda Italiýanyň «Rai 3» teleýaýlymynyň guran pikir soraşmasynyň netijesinde, taryhy nominasiýasy boýunça Türkmenistan iň köp gyzyklanma bildirilýän ýurt diýlip yglan edildi.
Türkmenistanda syýahatçylygyň halkara, milli, dynç alyş-sagaldyş, syýahat, zyýarat, medeniýeti öwrenijilik, bilim, ekologiýa, sport görnüşleri hereket edýär. Hormatly Prezidentimiziň: «Medeniýeti we milli mirasy baý milletiň ykbaly hem belentdir» diýip belläp geçişi ýaly, Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi bolan Türkmenistanyň baý taryhly, medeni-mirasly ýurt hökmünde milli syýahatçylygy ösdürmekde mümkinçilikleri we geljegi uludyr. Çünki dünýä syýahatçylyk ulgamynda taryhy-medeni ähmiýetli desgalara baryp görmek we medeni çärelere gatnaşmak arkaly medeniýeti öwrenmek maksady bilen syýahat etmek has hem ýörgünlidir.
Halkymyzyň taryhyny, milli medeniýetini sarpalaýan Hormatly Prezidentimiziň taýsyz tagallalary netijesinde häzirki Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe Beýik Ýüpek ýoly döwrebap derejede gurulýan gara, polat ýollary, deňiz hem howa ýollary arkaly täzeden dikeldilýär. Dünýäniň çar künjüne uzaýan bu ýollar döwletler bilen ähli ugurlardaky dost-doganlyk gatnaşyklaryny berkitmäge hyzmat edýär. Goý, dünýä döwletlerine uzaýan dostluk ýollary müdimilik bolsun. Bütin dünýäde parahatçylygyň, asudalygyň, dost-doganlyk gatnaşyklarynyň berkemegi, pajarlap ösmegi üçin tutumly işleri amala aşyrýan mähriban Arkadagymyzyň jany sag, başy dik, il-ýurt bähbitli işleri hemişe rowaç bolsun.


text:
sionist režimi Palestinanyň keşbini üýtgetmegiň yzyndadyr
kataryň daşary işler ministrligi kudusyň gündogarynda ýerleşen han Al-Ahmar obasyny ýykyp ýumurmak baradaky sionist režimiň harbylarynyň işlerini ýazgaryp bu işleriň maksadyny Palestinanyň keşbini üýtgetmek jasaplady.
katar , bütindünýä köpçüligi bilen birlikde soňky wagtlarda sionist režimiň ýokary sudynda Palestinalylaryň obalarynyň ýok edilmegine rugsat berýän kanunyň bozulmagyny isleýändir we bu kanuny ýazgarýandyr diýip şu gün Kataryň daşary işler ministrligi bir beýannama boýunça yglan etdi.
sionist režimiň ýokary sudy dünýä derejesinde bildirilýän nägileliklere üns bermezden sionist harbylaryna belli edilen möhletden soň Palestinalylaryň Han Al-Ahmar obasyny dargatmaklyga rugsat berdi.


text:
Hyzmat: Size jaň edildi
Ähli hyzmatlar→
Hatda Siz ulgamyň hyzmat ediş çäginden daşda bolsaňyz hem, ýa-da telefon öçürilen bolsa hem, Siz telefony birikdiren ýa-da hyzmat ediş çägine dolanan pursatyňyz, Size jaň edilen belgileriň sanawyny özünde saklaýan SMS geler. Ähli şol belgilere hem Siziň ulgamdalygyňyz hakynda habarnamaly SMS barar. Siz şu hyzmatlary dolandyryp bilersiňiz:
- Jaň edýänleriň Siziň ulgamdalygyňyzy bilmegini islemeseňiz, 0880 belgisine A0 tekstli (A latyn harply we nol sifrli) SMS ugradyň.
- Eger jaň edýänler siziň ulgamdalygyňyz hakynda hemişe habarnama almagyny isleseňiz, 0880 belgisine A1 tekstli (A latyn harply we bir sifrli) SMS ugradyň.
- Eger Siz jaň eden adamyňyzyň jaň edenligiňiz hakynda bilmegini islemeseňiz, 0880 belgisine C0 tekstli (C latyn harply we nol sifrli) SMS ugradyň.
- Eger Siz beýleki müşderileriň ulgamyň çäginden daşda bolan wagtynda Siziň jaň edenligiňizi hemişe bilmegini isleseňiz, 0880 belgisine C1 tekstli (C latyn harply we bir sifrli) SMS ugradyň.
- Siz şeýle hem SMS-awtomat jogap berijini birikdirip bilersiňiz. TEXT sözüni (latyn harplary bilen) we probel arkaly - ulgamda däl wagtyňyz jaň üçin Siziň habaryňyzyň tekstini görkeziň. Meselem, şeýle: "TEXT Bagyşlaň, şu wagt men Size jogap berip bilemok ". Şonda ulgamda däl wagtyňyz Siz bilen jaňlaşmaga synanyşýanlaryň ählisi Siziň habarnamaňyzy awtomatik alarlar.
- SMS - awtomat jogap berijini aýyrmak üçin, TEXT sözi bilen (latyn harplary bilen) 0880 belgisine SMS ugradyň.
Hyzmatymyz mugt.
Birikmegiň usuly: hyzmatymyza birikmek gerek däl, TMCELL abonentleriň hemmesine awtomatik usulda birikdirilen.


text:
Saud Arabystanynda ilkinji gezek zenanlar üçin basketbol turniri geçirildi
Turniriň girdejisiniň göwüs ragyna garşy göreşde ulanylmagy göz öňünde tutulýar
Saud Arabystanynda ilkinji gezek zenanlar üçin basketbol turniri geçirildi.
Jidde şäherindäki Şa Abdullah stadionynda geçirlen turnire diňe zenanlar tomaşa etdi.
Saud Arabystanynyň Şura geňeşiniň agzasy Al Maena turniriň zenanlaryň geljekde spordyň beýleki ugurlaryna höweslendirilmegi üçin geçirlendigini nygtady.
Al Maena “Bäsleşik zenanlaryň spora uly isleg bildirýändigini görkezdi. Şuňa meňzeş bäsleşikler geljekde zenanlaryň sport bilen ýakyndan gyzyklanmagyna itergi berer” diýdi.
Turniriň girdejisiniň göwüs ragyna garşy göreşde ulanylmagy göz öňünde tutulýar.


text:
Türkmenistanda çagalar baglarynyň tölegleriniň birdenkä 10 esse ýokarlandyrylmagynyň yz ýany, Aşgabadyň orta mekdepleriniň aglabasynda okuwlaryň tölegli edilmejekdigi barada bildirişler asyldy.
Ýatladyp geçsek, şu aýyň birinji on günlüginde ýurtdaky çagalar baglarynyň tölegleri paýtagtda 10 manatdan, welaýatlarda 8 manatdan 80 manada ýokarlandyryldy. Bu waka ýurtda ene-atalaryň köpüsiniň nägileliklerine, Daşoguz welaýatynda bolsa çagalary çagalar bagyna gatnaýan raýatlaryň ençemesiniň protest ýörişini geçirmegine sebäp bolupdy.
Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky çeşmeleriniň tassyklamagyna, paýtagtyň tas ähli mekdeplerinde, şol sanda 11-nji mikroraýondaky 50-nji, Çoganly pasýologyndaky 54-nji, Hitrowka sebitindäki 9-njy we 14-nji mekdeplerde bildirişleriň asylmagyna çagalar baglarynyň tölegleriniň gymmatladylmagynyň yz ýany, orta mekdeplerde okuwlaryň hem tölegli ediljekdigi barada il arasynda ýaýran myş-myşlar sebäp boldy.
“Şol myş-myşlaryň öňüni almak üçin edilen iş bolsa gerek. Oňa anyk bir jogap berýän adam ýok. Ýöne mekdebiň direktory, onuň okuw terbiýeçilik işleri ýa-da guramaçylyk işleri baradaky orunbasarlarynyň käbiriniň tassyklamagyna görä, mekdeplerde o diýen uly bolmadyk bildiriş asylypdyr. Özem mekdebiň diňe bir ýerinde däl-de, adamlaryň gözüne iläýjek üç-dört ýerde asylyp goýlupdyr. ‘Türkmenistanda orta mekdeplerdäki bilim mugt. Şol bilim mugtlygyna-da galýar’ diýen mazmundaky bildiriş asylypdyr” diýip, aşgabatly synçy we ýazyjy Amanmyrat Bugaýew gürrüň berdi.
Azatlygyň ýerli çeşmeleri bilen söhbetdeş bolan mugallymlaryň we mekdep ýolbaşçylarynyň ençemesi etrap-halk Magaryf bölüminiň, welaýat-etrap Bilim bölümleriniň we Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň wekilleriniň mekdeplere gelip, mugallymlar bilen düşündiriş mazmunly ýygnaklary hem geçirýändigini aýdýarlar.
“Şol ýygnaklarda esasy edilen gürrüň ‘Mekdeplerdäki okuwlaram tölegli boljak diýip il içinde dowul turuzýanlar bar. Bu ýalan gürrüň. Türkmenistanda mekdeplerde umumy orta bilim hökmany. Bu zatlary siz gowy bilmeli hem-de il içinde şeýle myş-myşlary ýaýradýanlara jogap bermeli. Mekdeplerde bilimler öňem mugtdy, indem mugtlygyna galjak’ diýip gürrüň edipdirler” diýip, Bugaýew mugallymlaryň we mekdep ýolbaşçylarynyň ençemesine salgylanyp gürrüň berdi.
Ýatladyp geçsek, şu ýylyň sentýabr aýyndan başlap Türkmenistanyň Ýokary okuw jaýlarynyň ýarysyndan köpräginde okuwlar hem tölegli görnüşe geçirildi.
Sözümiziň ahyrynda bellesek, Azatlyk Radiosyna ýokarda gürrüňi edilen meseleler dogrusynda, degişli türkmen resmilerinden, şol sanda Türkmenistanyň Bilim ministrliginden haýsydyr bir kommentariý almak başartmady.


text:
Aşgabadyň Parahat-2 etrapçasynda ýerleşýän täze gurlan jemgyýetçilik duralgasynyň ulanylyşa berilenine üç aýa golaý wagt boldy, bu ýerde raýatlaryň töleg töläp, ulaglaryny goýmagyna şertler göz öňünde tutulýar.
Emma bu ýerde goýlan awtoulaglaryň eýelerinden bidin polisiýa tarapyndan göçürilmeginiň adaty bir ýagdaýa öwrülendigini ýerli ýaşaýjylar habar berýärler.
Azatlyk Radiosy bu ýagdaý bilen gyzyklanyp, paýtagtyň Parahat -2 etrapçasynda ýaşaýan aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýewden ýagdaýy öwrenip, gürrüň bermegi sorady.


text:
BMG-nyň Baş Assambleýasynyň 72-nji sessiýasynyň başlygy Türkiýede saparda bolar
Laýçak 13-nji awgustda şu ýyl 10-njysy geçiriljek Ilçiler konferensiýasyna gatnaşar
BMG-nyň Baş Assambleýasynyň 72-nji sessiýasynyň başlygy Miroslaw Laýçak Türkiýede saparda bolar.
BMG-nyň Baş Assambleýasynyň metbugat geňeşçisi Brenden Warma gündelik metbugat ýygnagynda, Laýçagyň 13-nji awgustda şu ýyl 10-njysy geçiriljek Ilçiler konferensiýa gatnaşmak üçin Türkiýä iş saparyny gurajakdygyny aýtdy.
Warma, konferensiýada çykyş etjek Laýçagyň BMG-nyň ulgamy we reforma etaby barada maglumat berjekdigini, Prezident R. T. Erdogan tarapyndan beriljek günorta naharyna gatnaşjakdygyny we Daşary işler ministri Mewlüt Çawuşogly bilen duşuşjakdygyny nygtady.


text:
Iki ýurduň liderleri özara dostlukly gatnaşyklary tassykladylar we ykdysady gatnaşyklar üçin mümkinçilikler, poliomielit keseliniň öňüni almak we gün energiýasyndan peýdalanmak boýunça ylalaşyklara gol çekmegi maslahatlaşdylar.
Nawaz Şerif ikitaraplaýyn gepleşikleriň dowamyndaky çykyşynda ýurtlaryň arasyndaky dostluk derejesini makullady. Şerif “biziň dostlugymyz Gimalaý daglaryndan has beýikdir, dünýäniň iň uly deňizlerinden çuňňurdyr we baldan süýjüdir” diýdi.
Li Kekiang Şerifiň hoş sözlerine minnetdarlyk bildirdi. Ol, Şerif maý aýynda bolan saýlawlarda ýeňiş gazanandan soň, Pakistana sapar eden ilkinji daşary ýurt lideridir.
Ýaranlyk
Nawaz Şerif häzir Hytaýa özüniň ilkinji saparyny edýär.
Pakistan bilen Hytaý diplomatiýa we harby taýdan ýakyn ýaranlykdaky ýurtlar diýlip hasaplanylýar.
Hytaý iki ýurduň arasyndaky Garagorum ýolunyň gurluşygyna gatnaşýar. Bu proýekte iki ýurdy baglaşdyrýan ykdysady koridoryň bir bölegi hökmünde garalýar.
Şu ýylyň başynda Hytaý Pakistanyň Arap deňzindäki Gwadar portundaky işlere gözegçiligi öz üstüne aldy.
Ykdysadyýetiň dikeldişi
Polat önümçiligi arkaly baýan Şerifiň Pakistanyň gowşak ykdysadyýetini dikeltmäge itergi berjegine garaşylýar. Onuň öňünde elektrik togunyň ýetmezçiligi, milli puluň hümmetsizlenmegi, ýurduň bergisiniň köpelmegi we daşary ýurt maýa goýumlarynyň mukdarynyň azalmagy ýaly agyr meseleler dur.
Şerif Hytaý bilen ykdysady gatnaşyklary pugtalandyrmak we Hytaýyň üstünlikli ykdysady modelini öz ýurdunda ulanmak ýaly maksatlara eýerýär.
Pakistanyň lideri penşenbe güni Pekiniň metrosyna baryp gördi. Ol şeýle obýektiň Pakistanda-da gurulmalydygyny we bu ugurdan Hytaýyň ýolbaşçysy hem metro gurluşygynda işleýän kompaniýalar bilen gepleşmekçidigini aýtdy.
Şeýle-de, Şerif dynç günleri Hytaýyň Şanhaý we Guangjou şäherleriniň iri ykdysady obýektlerine baryp görmekçi.
Iki ýurduň arasyndaky söwda gatnaşyklarynyň möçberi 12 milliard dollar möçberinde kesgitlenýär. Yslamabat we Pekin ýakyn ýyllarda söwda gatnaşyklarynyň derejesini 15 milliard dollara ýetirmegi planlaşdyrýarlar.


text:
ABŞ-nyň prezidenti wezipesine Respublikan partiýasyndan dalaşgär Donald Trump 8-nji sentýabrda Orsýet tarapyndan maliýeleşdirilýän telewideniýede eden çykyşynda Orsýetiň ABŞ-nyň saýlawlaryna täsir ýetirmäge synanyşmagynyň “gümanadygyny” aýtdy.
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putini öwendigi üçin ABŞ-nyň iki partiýasy tarapyndan hem tankyt edilen Trump baýry amerikan žurnalisti Larry King bilen söhbetdeş boldy. Bu söhbetdeşlik “Russia Today” telekompaniýasynyň ABŞ-daky partnýory RT Amerika telewideniýesinde görkezildi.
RT Amerika Trumpyň Kinge beren bu interwýusy seýrek diýip yglan etdi, şol bir wagtda-da Trumpyň metbugat-wekili Trumpyň Larry Kingiň programmasynyň Orsýetiň goldaýan telekompaniýasy bilen gatnaşygy barada habarsyz bolandygyny aýtdy.
Kiber howpsuzlyk boýunça bilermenler Orsýetiň gizlin gulluklaryny şu ýyl Demokratik partiýasynyň kompýuterleriniň elektron sistemasynyň içine aralaşmakda aýypladylar.


text: Ýüz ýyllyk şokolad söwda-satuwyna çykaryldy. 103 ýyl mundan ozal ýasalan şokolad Beýik Britaniýadan tapyldy. Bu barada “Sky News” neşiri habar berýär. Süýjülik demir gapyrjakda saklanypdyr. Bu şokolad Fransiýada gulluk edýän esgerlere berlipdir. Şokoladyň ýany bilen dürli medal we çilim hem tapylypdyr. Onuň eýesini hem anyklamak başartdy. Ol Riçard Bellimora degişlidir. Bellimore çilim çekmeýän we şokolady gowy görmeýän eken. Şonuň üçin 10 sany şokolad böleginiň biri, çilimiň bolsa, 3 sanysy ýok eken.


text:
Türkmenistan garaşsyzlygyny alandan soň, başda Türkiýe bolmak bilen Russiýa Federasiýasy, Ukraina, Belarus hem ÝB-niň ýurtlaryna ýokary okuw jaýlarynda okamaga gidýänleriň köpelendigi aýdylýar. Daşary ýurtlarda ýokary bilim alýan türkmenistanly studentleriň käbiriniň dynç alyş ýa-da başga saý-sebäp bilen öýüne dolananlarynda, yzyna goýberilmeýändig...
Awtor:
durdy
(Wasýok)
|
Kategoriýa: Habarlar |
13.06.2018 16:11
Gyzgyn, Turkmence, Sosiyal, interaktiw, sayty, Turkmen, Türkmen, Türkmenistan, Turkmenistan, Türkmençe, Sosiýal, saýty
(#152)


text:
1. Söwdanyň arasyna girmek gaty aýypdyr. Pygamberimiz (S.A.W) hadysynda buýurýar: «Bir kişi din doganynyň söwdasynyň arasyna girip söwda etmesin» (Müslim).
2. Harydyň aýbyny gizlemeli däl. Eger harydyň aýbyny gizläp söwda edilse, alan adam muny bilenden soň, söwdasyny yzyna gaýtarmaga haklydyr. Pygamberimiz (S.A.W): «Bir malyň aýbyny bilip, müşderiden gizläp satmak musulman kişi üçin haramdyr» (Buhary) diýipdir.
3. Bazar nyrhyny bilmeýänden harydyny bazara çykarmanka, öňünden aldap arzan almak bolmaýar. Bu aşa aladawçylykdyr (gabny fahyşdyr). Pygamberimiz (S.A.W): «Satyjy malyny bazara çykarmanka, öňünden çykyp söwdalaşmaň» diýipdir.
4. Müşderini gyzyşdyrmak (nejeş) niýeti bilen satyn almajak halyňa ýokary baha aýtmak bolmaýar. Pygamberimiz (S.A.W) bu barada şeýle buýurýar: «Müşderini gyzyşdyran – süýthorlyk edýän haýyndyr. Bu iş aldawçylykdyr we haramdyr» (Buhary).
5. Ybadat wagtynda söwda etmek dürs däldir. Kurany Kerimde juma namazynyň wagty edilýän söwda haram saýylypdyr. Şeýle hem beýleki ybadat wagtlarynda söwda gyzygyp, namazyň wagty geçirilse, şol söwda hem haram hasaplanýar.
6. Haram zatlaryň söwdasyny etmeli däl.
7. Haram gazanç edýänler bilen alyş-çalyş etmek dürs hasaplanmaýar. «Sebäpkär hem eden ýalydyr» kadasyna laýyklykda, haramyň ýaýramagyna sebäpkärdikleri üçin, haram gazanç edýänler bilen söwda etmek haramdyr.
8. Ekiniň ýetişmedik hasylyny satmak ýaly gümürtik söwdany hem etmeli däl. Pygamberimiz (S.A.W) miwesi bişýänçä hurmany, dänesi bişip hasyly orulýança gallany satmagy gadagan edipdir (Müslim, Ebu Dawud, Tirmizi).
9. Terezide, ölçegde aldamak musulmançylyga tersdir. Bu bereket çeşmesini kör eder. Pygamberimiz (S.A.W) ölçeg we terezi ulanýanlara ýüzlenip şeýle aýdypdyr: «Siz bizden öň gelip-geçen kowumlary heläk eden iki işi egniňizde göterýärsiňiz» (Tirmizi).
10. Söwdada ýalan sözleme we kasam etme. Pygamberimiz (S.A.W) bir hadysynda buýurýar: «Söwdada ýalan ýere kasam etmek, haryda höwesi artdyrar, ýöne, peýdany zaýalar» (Buhary, Müslim). Ebu Dawudyň rowaýatynda bolsa «berekedini gaçyrar» görnüşinde aýdylýar.
Görüljek peýda we onuň çägi. Yslam dini söwdada peýda üçin belli bir çäk goýmandyr. Baha – isleg we teklip kanunlary esasynda, erkin bazaryň göterişine görä, özara razylyk netijesinde döreýär. Ýöne zerurlykdan peýdalanyp bahanyň ýokary galmagynyň öňüni almak üçin hem çäre görlüpdir. Süýthorlygyň, ihtikäriň (azyk önümlerini satyn alyp, gymmatlaýança saklap soň satmak), ýalanyň, hiläniň gadagan edilmegi zerur bolan ýagdaýynda, käbir harytlara döwlet tarapyndan belli nyrh kesilmegi hem şu çärelerdendir.
Beýleki tarapdan söwdagäriň, peýdanyň çäklendirilmeýänligi sebäpli harydyny islendik bahadan satyp bolar diýip hasaplamagy dogry däldir. Harydynyň aýybyny gizlemek, harytda ýok aýratynlyklary bar edip görkezmek, düşýän gymmatyny ýokary görkezmek ýaly ýollardan peýdalanmak, müşderä täsir edip bazar bahasyndan ýokary nyrhdan satmak hem dürs däldir. Bu – gabny fahyşdyr.
Hormatly adamlar edýän ähli tagat-ybadatlarymyz, dileg-dogalarymyz Beýik Biribaryň dergähinde kabul bolsun.
Söwdanyň edepleri
1. Söwdanyň arasyna girmek gaty aýypdyr. Pygamberimiz (S.A.W) hadysynda buýurýar: «Bir kişi din doganynyň söwdasynyň arasyna girip söwda etmesin» (Müslim).


text:
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde Ýaponiýanyň Ykdysady, söwda we senagat ministrliginiň Halkara taslamalar boýunça bölüminiň başlygy Takasi Ýoşiokanyň ýolbaşçylygyndaky wekiliýet bilen geçirilen duşuşykda ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy mundan beýläk hem ösdürmegiň meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy. Bu barada Türkmenistanyň DIM-iniň saýtynda habar berilýär.
Duşuşygyň dowamynda taraplar ikitaraplaýyn gatnaşyklarynyň meselelerini ara alyp maslahatlaşdylar. Şeýle-de wekiliýet agzalary ýapon kompaniýalarynyň gatnaşmagynda ykdysadyýet, ulag, nebit we himiýa pudaklarynda hyzmatdaşlyga bolan uly gyzyklanmalaryny beýan etdiler.


text:
Türkmenistanda sarp edijileriň suw ulanmagynyň çäklendirilen möçberi kesgitlendi diýip, «Trend» habar gullugy prezident Berdimuhamedowyň golaýda kabul eden kararyna salgylanyp ýazýar. Habarda bu kararyň, Suw kodeksine laýyklykda, ýurduň suw serişdelerini netijeli peýdalanmak maksadyndan ugur alýandygy bellenilýär.
Türkmenistanda ilatyň ulanýan suwy, tebigy gaz we elektrik energiýasy bilen birlikde, 1990-nji ýyllaryň başyndan bäri mugt harytlaryň hataryna girýär. Şol bir wagtda ilatyň mugt diýilýän suwdan ýeterlik derejede peýdalanyp bilmeýändigi, ýagny oba ýerleriniň köpüsine suw turbalarynyň çekilmändigi, derýalardan we kanallardan maşynly getirilýän suwuň bolsa adamlara asla arzan düşmeýändigi aýdylýar.
Ýöne muňa garamazdan, türkmen metbugaty ilaty agyz suwy bilen üpjün etmekde uly işleriň edilýändigini habar berýär. Ilatly ýerlerde agyz suwunyň uly problema bolup galýandygyny aýdyp, Azatlyk radiosyna interwýu beren ýerli aktiwistleri bolsa, garrygalaly pensioner Amangelen Şapudakowyň mysalynda aýtsak, yzygiderli ýanap, zor bilen ruhy hassahana ýerleşdirmäge çenli baryp ýetýärler.
Ikinji tarapdan, Türkmenistan soňky ýyllarda sebitde suwy iň bir bisarpa ulanýan ýurt hökmünde tankyt edilýär.
«Nature» žurnalynyň awtory Olli Varisiň ýazmagyna görä, Türkmenistan ilatynyň jan başyna 5,5 müň kub metr çemesi suw ulanýar we bu dünýäde iň ýokary görkeziji bolup durýar.
Aýdaly, bu ABŞ-da ilatyň jan başyna ulanýan suwundan dört esse, Hytaýda ilatyň jan başyna ulanýan suwundan 13 esse kän suw bolýar. Şol bir wagtda, Türkmenistanyň goňşulary Özbegistanda we Gyrgyzystanda ilatyň jan başyna 2 müň kub metr çemesi suw ulanýandygy aýdylýar. Bu ýurtlar suwy bisarpa ulanmakda degişlilikde 4-nji we 5-nji orny eýeleýär. Täjigistan we Gazagystan bolsa, suwy bisarpa ulanmakda7-nji we 11-nji orunlary alypdyr.
Bu ýagdaý türkmen häkimiýetleriniň suwy tygşytly ulanmak barada yzygiderli gürrüň edip başlamaklaryna getirdi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň 2015-nji ýylyň ýanwarynda gol çeken kararyna görä, ýaşaýyş jaýynda ýazga durýan her adama bir gije-gündiziň dowamynda 250 litr suwuň mugtuna berilýändigi aýdylýar. Emma bu karar kabul edilende Türkmenistandaky ýaşaýyş jaýlarynda suw ölçeýji enjamlar ýokdy.
Sowet ýyllarynda Aşgabatda halk kontrollygy komitetiniň başlygy bolup işlän türkmen resmisi 2010-njy ýylda Azatlyk radiosyna paýtagtyň jaýlarynda suw ölçeýjileri oturtmagyň köp ýyl bäri başartman gelýändigini, bisarpa akyp ýatan suwuň juda kändigini gürrüň berdi.
Aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew Aşgabatda ýaşaýyş jaýlaryna barýan suwuň ol ýere çekilen turbalaryň diametri bilen ölçelmeli edilendigini aýdýar.
Ýurt içinden berilýän maglumata görä, ýaşaýyş jaýynda ýazga durýan her adam suw üçin ýylda 7 manat 20 teňňe pul tölemeli. Aýdylmagyna görä, bu töleg 11 millimetrlik turbadan suw 24 sagat akyp durýan ýaly edip töledilýär.
Bu, eger bir jaýda 5 adam ýazga durýan bolsa, olar 1250 litr suw sarp edýärler diýildigi bolýar, oba ýerlerinde şonça adam beýle möçberdäki suwy bir hepdede hem ulanmaýar diýip, ýazyjy Bugaýew aýdýar.
Ýöne suwuň bisarpa ulanylmagy diňe ýaşaýyş jaýlarynda suw ölçeýji gurallaryň oturdylmazlygy bilen bagly däl.
Ýerli synçylar suwy bisarpa ulanmagyň Türkmenistanda sowet ýyllaryndan, Garagum kanalynyň çekilmegi we Moskwadan berilýän pagta planlaryny doldurmak zerurlygy bilen giň ýaýrandygyny aýdýarlar. Sebäbi ýokardan berilýän plany dolmak üçin bolmalysyndan, ýagny adam güýji ýeterden has kän ýere gowaça ekmek, gowaça meýdanlaryna gijelerine suw açyp gaýtmak adaty bir zada öwrüldi we hut şu praktika hem Türkmenistanyň ekerançylyk ýerleriniň tutuşlygyna diýen ýaly şorladylmagyna getirdi diýip, ýerli synçylar aýdýarlar.


text:
Nebit gymmatlaýar: «Brent» - $81,41, «WTI» - 72,22
Nebitiň dünýä boýunça bahalary 28-nji sentýabrda ýokarlanmagyny dowam edýär. Moskwa wagty bilen 7:53-de «Brent» söwda belgili nebitiň bir barreliniň bahasy 0,04 göterim ýokarlanyp, 81,41 amerikan dollaryna deň boldy. «WTI» söwda belgili nebitiň bahasy 0,14 göterim gymmatlap, 72,22 amerikan dollaryna barabar boldy. Nebitiň bahalarynyň gymmatlamagyna ABŞ-nyň Eýran boýunça çäklendirmeleriniň güýje girmeginiň ýakynlaşmagy hem täsirini ýetirýär. Eýran boýunça...


text:
Režissýor Kristofer Nolanyň komiks kitaby esasynda surata düşürilen we mundan on ýyl owal tomaşaçylara hödürlenen “Garabatyr” (The Dark Knight) atly kinofilmiň baş gahrymany tutuş kinolaryň žanryna öz täsirini ýetirdi.
“X-Adamlar” (X-Men) we "Möý-Adam” (Spider-Man) ýaly filmleriň şowly bolmagyndan birnäçe ýyl soň, Golliwud suratly, ýagny komiks kitaplarynyň esasynda surata düşürilýän kinolaryň diýseň köpelendigine göz ýetirdi.
“Halk” (Hulk) we "Supermen dolandy” (Superman Returns) ýaly käbir filmler tomaşaçylaryň diýseň göwnünden turdy we gülkünç ýaly görünýän gürrüňler şowhunly ýagdaýda sahna çykarylanda, halkdan uly alkyş aldy. Ýöne “Garadan gaýtmaz” (Daredevil), “Ajaýyp dörtler“ (Fantastic Four), “Hyýaly ýaryşçy“ (Ghost Rider) we “Pişik zenan” (Catwoman) ýaly käbir filmler bolsa, tomaşaçylaryň göwnünden turmady. 2008-nji ýylyň iň gowy eseri bolsa, Stiwen Spilbergiň köp wagtdan bäri garaşylýan dördünji “Indiana Jons” filmi, “Çüýşe kelleçanaklaryň şalygy” (Kingdom of the Crystal Skull) atly kinolar bolmalydy.
Ýöne garaşylanyň tersine şol ýylyň iň şowly beýik gahrymanly iki kinosy “Polat adam” (Iron Man) we “Garabatyr” (The Dark Knight) boldy.
Bu filmleriň her biri bu žanryň geljegi bilen baglanşykly düýpgöter tapawutly ýorgutlara sebäp boldy. Kristofer Nolanyň “Garabatyr” filmi aslynda gazanan girdejisinden has köp peýda getirdi. Bu film suratly, ýagny komiks kitaplar esasynda surata düşürilen kinolaryň edil bolşy ýaly çynlakaý žanr ýaly kabul edilmegini hakykata öwürdi. Üstesine-de, döredijilik toparynyň biznes strategiýasyny üýtgetdi. Tankytçylar hem “Garabatyr” ýaly bir kinofilmiň gaýtadan surata düşürilip bilinmejegini öňe sürýärler.
“Betmen” çeşmesi filmiň esasy üçin şowly hasaplanmaýan hem bolsa, Nolan ol çeşmeden peýdalanmak hukugyna eýe bolupdyr. “Warner Brothers” kinostudiýasy 1997-nji ýylda surata düşüren “Betmen we Robin” (Batman&Robin) atly filmi maliýe taýdan şowsuzlyga uçrandan soň, onuň açaryny "Memento“ we "Insomniýa“ ýaly täzeçil eserler bilen abraýa eýe bolan Nolana tabşyrypdyr. Ol bolsa, 2005-nji ýylda surata düşüren “Betmeniň başlangyjy” (Batman Begins) filmi bilen hemmelerde uly gyzyklanma döredip, ondan ummasyz girdeji gazanmagy başarypdy. Ýöne şonda-da ol filmiň girdejisi “Garabatyr” kinosynyňky ýaly bolmandyr. “Garabatyr” filminiň tutuş dünýä boýunça girdejisi onuň üç essesinden hem köp bolupdyr. Kinofilm köpçüligiň göwnünden turansoň, Oskar baýragyna mynasyp görkezilmegi hem jemgyýetde uly seslenme döredipdir.
Kinofilmiň şowlulygy
“Betmen we Robin” filminiň şowsuzlygy, kinofilm şereketlerini geljekdäki kinolaryň surata düşürilmegine hem gatnaşjak tanymal režissýorlara salgylanylmagyna sebäp bolupdyr. Şeýlelik-de, “Möý adam” (Spider-Man) filminiň režisýory Sem Reými we "X-Man“-iň režisýory Braýan Singer bolupdyr. “Garabatyr” bolsa Nolana tabşyrylypdyr. Bu filmiň kömegi bilen, o diýen kän abraýly hem şöhratly hasaplanmaýan žanr her bir kino şereketiniň rowaçlyk strategiýasynyň esasy ugruna öwrülipdir.
Kinofilmde Nolan, Betmen (Kristian Beýl) we Jokeri (Hit Leker) galtamanlar bilen polisiýa dünýäsiniň gapma-garşylykly wekillerine öwürip, şol esasy gahrymanlaryň üsti bilen barha jetleşigiň möwjeýän jemgyýetini ýaňsa alypdyr.
Nolan bu kinofilmde Jokeri bulagaýlygyň nyşanasy, baran her ýerinde durmuşy bulaşdyrmaga synanyşýan güýç ýaly görkezýär. Joker şonda-da Betmene hormat goýýar. “Käbir adamlar diňe dünýäniň ýanyp pytramagyna tomaşa etmek isleýärler” diýip, Betmeniň ynamdar dosty Alfred (Maýkl Keýn) aýdýar. Bu söz 2016-njy ýylda ABŞ-da geçirilen prezidentlik saýlawy mahalynda hem internet muşdaklarynyň arasynda diýseň ýörgünli bolupdyr.
K.Nolan Golliwudda nobatdaky maksadynyň nähili, nämedigine garamazdan, öz ykbalyny özi kesgitläp bilýän az sanly režissýorlardan biridir. Şeýle gysga sanawda Stiwen Spilberg, Jeýms Kemeron we Klint İstwud ýaly ägirtler hem orun alýandyr.


text:
Ykdysadyýetiň döwlete dahylsyz pudagynda durnukly ösüş bellenilýär.
3-nji awgusta geçirilen Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň ýygnagynda 2018-nji ýylyň ýedi aýy boýunça ýurduň ösüşi jemlendi.
Berilen görkezijiler boýunça Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalarynyň işiniň dürli ugurlarynda durnukly ösüş bellenip geçilýär. Şeýlelikde, ýylyň başyndan hususy telekeçiler tarapyndan öndürilýän senagat önümleriň göwrümi 28,7 göterimden, oba hojalyk we azyk önümleriň göwrümi 55,1 göterimden ybarat boldy. Söwda dolanyşygy 2,1 göterim ýokarlandy. Ilata hyzmat etmek pudagyna telekeçiler işleri ýerine ýetirmek boýunça görkezijini 2 göterime ýokarlandyrdylar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan TSTB-niň söwda toplumynyň öňünde goýlan ilkinji nobatdaky meseleleriniň hatarynda – haryt dolanyşygyny ösdürmek, ýerli harytlaryň eksport göwrümini artdyrmak we daşary ýurtlarda Türkmenistanyň söwda öýlerini açmak bolup durýar.
Bu meseleleri çözmegiň ýollary Türkmenistanyň Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrliginde we Senagatçylar we telekeçiler birleşmesinde 6-njy awgusta geçirilen maslahatda TSTB-niň ähli düzüm birlikleriniň, şeýle-de hususy işewürligiň dürli pudaklarynyň wekilleriniň giňden gatnaşmagynda ara alnyp maslahatlaşyldy.


text:
Türkmenistanyň nebitgaz toplumynyň Merkezi binasynda Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary Myratgeldi Meredowyň ýolbaşçylygynda nebitgaz toplumynyň kärhanalarynda 2018-nji ýylyň geçen dokuz aýynda edilen işleriň jemine bagyşlanan hasabat maslahaty geçirildi.
Maslahatyň başynda wise-premýer M.Meredow Türkmenistanyň maliýe we ykdysadyýet ministrliginiň Ykdysadyýet we maliýe pudaklarynyň ösüşini dolandyrmak müdirliginiň ýolbaşçysy Akjeren Allanurowa söz berdi. Ol öz çykyşynda Halk Maslahatynyň çözgüdine laýyklykda, geljek...
Geçen anna güni geçirilen Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisinde 2018-nji ýylyň 9 aýy boýunça Türkmenistanyň durmuş-ykdysady ösüşiniň netijeleri jemlendi. Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary M.Meredow «Türkmenistanyň nebitgaz senagatyny ösdürmegiň 2030-njy ýyla çenli döwür üçin Maksatnamasyny” ýerine ýetirmegiň barşy, gözegçilik edýän pudaklarynda şu ýylyň dokuz aýynda amala aşyrylan işleriň netijeleri barada hasabat berdi.
Hususan-da, habar berlişi ýaly, nebitiň gaz...
15-nji oktýabrda irden nebitiň dünýä boýunça bahalary 1 göterimden gowrak gymmatlady. Moskwa wagty bilen 8:32-de «Brent» söwda belgili nebitiň bir barreliniň bahasy 1,21 göterim ýokarlanyp, 81,4 amerikan dollaryna deň boldy. «WTI» söwda belgili nebitiň bahasy 1,04 göterim gymmatlap, 72,08 amerikan dollaryna barabar boldy.
Amerikan senatorlary «Magnitskiniň aktynyň» çäklerinde Saud Arabystanyna garşy çäklendirmeleri girizmek meselesini goýdular. Bu...
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň Orunbasary, Daşary işler ministri R.Meredowyň ýolbaşçylygyndaky wekiliýetiň Energetika bileleşigi Ýewropa Komissiýasynyň Başlygynyň Orunbasary Maroş Şewçowiç bilen duşuşygynda Türkmenistanyň Ýewropa Bileleşigi (ÝB) bilen energetika ulgamynda özara gatnaşygyny işjeňleşdirmegiň meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy. Bu barada Türkmenistanyň DIM-i habar berýär.
Brýusselde şol gün şeýle hem ÝB-niň daşary işler we howpsuzlyk syýasaty boýunça Ýokary wekili Federika...
Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalarynda geleşikleriň 38-si hasaba alyndy.
Daşary ýurt puluna Russiýanyň we Birleşen Arap Emirlikleriniň işewür toparlarynyň wekilleri polietilen we polipropilen satyn aldylar. BAE-den we Owganystandan gelen işewürler Seýdiniň nebiti gaýtadan işleýän zawodynda öndürilen dizel ýangyjyny satyn aldylar. Bulardan başga-da, Russiýa Federasiýasyndan, BAE-den, Türkiýeden, Serbiýadan, Estoniýadan, Pakistandan, Owganystandan, Ukrainadan, Özbegistandan we...
Kenar nebit önümlerini saklamak we ýüklemek boýunça kärhanasynda awtomatlaşdyrylan estakady ulanyşa girizmek boýunça işler tamamlanyp barýar. «Türkmenistan: Altyn asyr» elektron neşiriniň habar berşi ýaly, oktýabr aýynyň ikinji ýarymynda onuň işe girizilmegi bilen kärhana bir günde bir wagtda 28 demir ýol sisternalaryny doldurmaga mümkinçilik alar. Bu ulgam ýeňil nebit önümlerini demir ýol sisternalaryna guýmak prosesini kompýuter...
Aşgabatda Türkmenistanyň Energetika ministrligi bilen Owganystan Yslam Respublikasynyň Energetika we suw serişdeleri ministrliginiň arasynda Türkmenistan — Owganystan — Pakistan (TOP) elektrik geçirijisiniň taslamasy boýunça ylalaşyga gol çekildi.
Mälim bolşy ýaly, täze energiýa köprüsiniň binýadynyň düýbüniň tutulyş dabarasy Türkmenistanyň, Owganystan Yslam Respublikasynyň, Pakistan Yslam Respublikasynyň we Hindistan Respublikasynyň döwlet we Hökümet Baştutanlarynyň gatnaşmagynda 2018-nji ýylyň fewral aýynda...
Yslamabatda geçirilen «Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan (TOPH) gaz geçirijisiniň sebitdäki strategiki ähmiýeti» atly okuw maslahatynda hindi we pakistan wekilleri parahatçylygy we howpsuzlygy üpjün etmekde TOPH gaz geçirijisiniň ähmiýetini belläp geçdiler.
Okuw maslahatynda eden çykyşynda Pakistanyň Parlament işleri boýunça Döwlet ministri Muhammad Ali Hansebitde parahatçylyk we sazlaşyk başlangyçlaryny öňe sürmegiň wagtynyň gelendigini belledi. Ministriň belleýşi ýaly, Pakistan sebitde parahatçylyk isleýär,...
Pakistan Türkmenistan – Owganystan – Pakistan – Hindistan (TOPH) gaz geçirijisiniň taslamasyny durmuşa geçirmeklige 2018-nji ýylyň dekabrynda başlar. Bu barada Measac syýasy meseleleri öwreniş merkeziniň direktory Abdul Rahman Bilal Sitara-e-Jurat sişenbe güni Yslamabatda geçirilen “Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan (TOPH) gaz geçirijisiniň sebitdäki strategiki ähmiýeti” atly okuw maslahatynyň çäklerinde belledi, diýip «Pakistan Observer» habarlar agentligi belledi.
Ol şeýle hem TOPH...
Pakistanyň paýtagty Yslamabatda ýerleşýän “Islamabad Club” köpmaksatly dabaralar jaýynda Türkmenistanyň Pakistan Yslam Respublikasyndaky Ilçihanasy Pakistanyň “Measae” syýasy meseleleri öwreniş merkezi bilen bilelikde “Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan (TOPH) gaz geçirijisiniň sebitdäki strategiki ähmiýeti” atly okuw maslahatyny geçirdi, diýip Türkmenistanyň DIM-i habar berýär.
Bu çärä hormatly myhman hökmünde Pakistanyň Parlament işleri boýunça Döwlet ministri Muhammad Ali Han, “Measae” syýasy meseleleri öwreniş...
Moskwa wagty bilen 8:04-de Londonyň «ICE Futures» biržasynda «Brent» söwda belgili nebitiň bir barreliniň bahasy 1,42 dollar pese düşüp, 81,67 amerikan dollaryna, şeýle-de Nýu-Ýorkuň «NYMEX» haryt biržasynda «WTI» söwda belgili nebitiň bahasy 1,18 dollar aşaklap, 71,99 amerikan dollaryna barabar boldy.
Meksikan aýlagynda «Maýkl» harasady zerarly nebitiň çykarylyşynyň pese düşmek howpuna garamazdan, 10-njy oktýabrda nebitiň bahalary pese...
Halkara pul gaznasy 2018-2019-njy ýyllarda Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň Merkezi Aziýanyň beýleki döwletlerine garanyňda has çalt depginler bilen ösjekdigini belleýär. HPG-niň dünýä ykdysadyýeti boýunça World Economic Outlook oktýabrdaky hasabatyna laýyklykda, Türkmenistanda jemi içerki önümiň ösüş depgini 2018-nji ýylda 6,2 göterim, 2019-njy ýylda 5,6 göterim bolar. Bu barada Orient habarlar agentligi belleýär.
Şol bir wagtda sebitdäki goňşy döwletleriň ykdysadyýetiň...
« Türkmenistanyň Prezidenti bilen diýseň dostlukly ýagdaýda geçen duşuşykda biziň ýurtlarymyzyň arasyndaky söwda-ykdysady gatnaşyklary çuňlaşdyrmagyň we ösdürmegiň meseleleri maslahatlaşyldy». Bu barada Russiýa Federasiýasynyň Hökümetiniň Başlygynyň orunbasary — Russiýa Federasiýasynyň Hökümetiniň diwanynyň ýolbaşçysy Konstantin Çuýçenko sişenbe güni Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen geçiren duşuşygynda belledi.
— Möhüm ugurlar kesgitlenildi, täze taslamalary durmuşa geçirmegiň mümkinçilikleri maslahatlaşyldy. Meniň pikirimçe,...
«Gazprom» 2019-njy ýylyň ýanwarynda başlap Türkmenistandan tebigy gazy satyn almaklygy dikeltmegi meýilleşdirýär. Bu barada «Gazprom» açyk paýdarlar jemgyýetiniň başlygy Alekseý Miller 9-njy oktýabrda Türkmenistanyň Prezidenti bilen bolan duşuşykdan soň «Watan» teleýaýlymyna beren interwýusynda belledi.
— Ägirt uly gaz ätiýaçlyklaryna eýe bolan Türkmenistan energetika ulgamynda biziň öňden gelýän hyzmatdaşymyzdyr. Häzirki wagtda Russiýa Federasiýasy bilen Türkmenistanyň arasynda 2028-nji...
Özbegistan Türkmenistan bilen strategik hyzmatdaşlygy mundan beýläk hem pugtalandyrmagy maksat edinýär. Bu barada Özbegistan Respublikasynyň Prezidenti Şawkat Mirziýoýewiň Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa iberen hatynda bellenilýär.
Özbek-türkmen strategik hyzmatdaşlygynyň geljekde hem pugtalandyrylmagynyň, syýasy, söwda-ykdysady, ulag-aragatnaşyk hem-de medeni-ynsanperwer ulgamlarynda köpugurly we özara bähbitli hyzmatdaşlygyň giňeldilmeginiň biziň halklarymyzyň bähbitlerine, parahatçylygy, durnuklylygy hem-de Merkezi Aziýada durnukly ösüşi üpjün etmegiň umumy...


text:
“Türkmenawtoýollary” Döwlet konserniniň taslama institutynyň hünärmenleri Garabogaz aýlagynyň üstünden awtomobil köprüsiniň taslamasyny işläp taýýarladylar. Uzynlygy 354 metr, ini 17 metr we beýikligi aýlagdyň üstünden 7 metr bolan desga ulaglaryň Gazagystan bilen serhede tarap dört zolakly (her tarapa iki zolakly) hereketini üpjün eder. Täze inžen...
Awtor:
gyzgyn
(Wasýok)
|
Kategoriýa: Habarlar |
09.10.2018 19:52
Gyzgyn, Turkmence, Sosiyal, interaktiw, sayty, Turkmen, Türkmen, Türkmenistan, Turkmenistan, Türkmençe, Sosiýal, saýty
(#205)


text:
Global Perspektiwa 36 Hindistan musulmanlary
Ankara Ýyldyrym Baýazit uniwersitetiniň Syýasy Ylymlar Fakultetiniň Dekany Prof. Dr Kudret Bülbüliň mesele baradaky synyny dykgatyňyza ýetirýäris
Sosýolog Dewid Harley “Postmoderinligiň ýagdaýy” atly eserinde ýaşaýan döwrümizi wagt-ýer darlygy hökmünde kesgitleýär. Başdan geçirilýän globallaşma etaplary, alyslary ýakynlaşdyrýarka, ýakynlary hem alyslaşdyryp bilýär. Taryhy geçmişi hem ýatdan çykardyp bilýär.
Gepleşigimiziň bu günki sanynda Hindistan musulmanlary barada maglumat bermek isleýäris. Döwrümizde Hindistan biziň üçin jemgyýetçilik taýdan Meksika ýaly alysda. Eýsem taryhda hem şeýlemidi?
Ankara Ýyldyrym Baýazit uniwersitetiniň Syýasy Ylymlar Fakultetiniň Dekany Prof. Dr Kudret Bülbüliň mesele baradaky synyny dykgatyňyza ýetirýäris.
Hindistanyň ýatdan çykarlan yslamy geçmişi.
Aşakky Hindi materiginiň ýagny Hindistanyň, Pakistanyň we Bangladeşiň yslam dini bilen tanyşmagynyň geçmişi Hezreti Ömer döwrüne çenli uzap gidýär.
TRT-niň TSR-nyň Türk dilindäki ýaýlymlarynda Çeşmi Jihan atly gepleşigine gatnaşan Nýu Delhi, Mashreg Jentr ylmy barlag merkeziniň müdüri, şol bir wagtda Ankara Ýyldyrym Baýazit uniwersitetiniň Syýasy Ylymlar Fakultetiniň mugallymy Dr Omair Anas Hindistana Yslam dininiň üç ýol bilen gelendigini nygtady.
Ilkinji ýolda yslam dini Hindistana İndoneziýadaky ýaly musulman täjir arkaly gelipdir. Söwda-da uly ynama eýe bolan musulman täjirler materikde yslamyň ýaýbaňlanmagynda täsirli bolupdyr.
Ikinji ýolda Orta Aziýadan gelen sufistleriň täsiri Hindistanda has güýçli bolupdyr. Dr Anas esasan Möwlana Jelaleddin Ruminiň materikde ýakyndan tanalandygyny nygtaýar. Hindi musulmanlaryň esasan sufistleriň Türkiýe gezelençlerinde hökmany suratda Konýa gelip görendiklerini belleýär. Hezreti Möwlananyň iki ýurduň arasynda esasy köprü bolup biljekdigini aýdýar. Hezreti Möwlananyň Hindistana ýakyn sebitden Owganystanyň Balh şäherinden bolmagy onuň Hindistanda ýakyndan tanalmagynda esasy rol oýnar biler. Hezreti Möwlana hakykatdan hem dünýäniň çar tarapynda pikirleri asyrlary aşyp geçen köprü ýalydyr. Pikirleri, ýüzlenmeleri bilen dünýäniň çar tarapyndaky ýurtlary we ynsanlary biri-birine birleşdirýär.
Üçünji ýolda bolsa asyrlardan bäri dowam edip gelýän musulman ýolbaşçylaryň täsirini görmek bolýar. Asly türk musulman ýolbaşçylar Hindistanda müňünji ýyllarda täsirli bolmaga başlaýar. Osmanly döwleti döwründe hem görülşi ýaly hoşniýetli çemeleşýärler, tapawutlylyklara sarpa goýýarlar. Şol materigiň däp-dessurlaryna laýyklykda ýerli halk bilen jebislikde ýaşaýarlar.
Tanymal musulman alymlary ösdürip ýetişdiripdirler. Şol döwrüň tanymal ýazyjylaryndan 1564-1624-nji ýyllarda ýaşap geçen “Mektubat” kitabynyň ýazyjysy Ymamy Rabbanini, 1602-1662-nji ýyllarda ýaşap geçen “Hüjjetüllahy Baliga”nyň ýazyjysy Şah Weliýullah Dehlewini we 1914-1999-njy ýyllarda ýaşap geçen “Musulmanlaryň pese gaçmagy bilen dünýä nämeleri ýitirdi” kitabynyň ýazyjysy Abul Hasan an Nedwi ýatlap geçmek bolar.
Iňlis basyp alyşlygyndan soň Hindistanda yslam dininiň ýaýbaňlanmagynyň depgini gowşaýar göýä diýersiň ýatdan çykarylýar. Munda basyp alyjy syýasatlar bilen birlikde Hindistanyň, Pakistanyň we Bangladeşiň öz döwletlerini gurmak etabynda öz milli taryhlaryny we milletlerini döretmek tagallasynyň täsiriniň güýçli bolandygyny aýdyp bileris.
Şu günki günde 200 milliondan gowrak musulman ilaty bilen Hindistan, dünýäde iň köp musulman ilata eýe Indioneziýadan soň 2-nji ýurt. Aşakky Hindi materigi hökmünde seredenimizde bolsa musulman ilatyň sany 600 milliona golaý. Hindistanyň ilaty bolsa 1,3 milliard adam. Hindistandaky musulmanlaryň şu günki ýagdaýy bolsa gynansakda gaty öwerlik däl. Assam sebitinde musulmanlara uly basyş edilýär.
700 ýyl dowam eden türk soltanlyklary
Aşakky Hindi materiginde müňünji ýyllardan başlap 1857-nji ýyla çenli türk soltanlyklary höküm sürýär. Materikde türk soltanlyklary Gaznalylar bilen başlaýar. Tanymal soltanlyklaryndan biri Çagataý türklerinden Babür Şa we ogly Jihangir Şa döwründe iň parlak döwrüni ýaşan Babür imperatorlygydyr.
Soňky Babür Şasy Bahadyr Şanyň 1857-nji ýylda iňlislerden ýeňilmegi bilen Aşakky Hindi materiginde soltanlyklar döwrü ýapylýar.
Osmanly soltanlary bilen Hindistandaky soltanlyklaryň ýakyndan gatnaşyk edendikleri bilinýär. Asylsyzada Osmanly maşgalalary Türkiýeden sürgün edilenlerinden soň Osmanly şa gyzlary hindi şazadalary bilen durmuş gurýar.
Iňlisler Hindistany has ir basyp alan bolsady ýada ABŞ-ny musulmanlar guran bolsady?.
Şu günki günde Hindistanda 18 resmi dil, 22 welaýat we 400-e golaý dil we dialekt bar. Hindistan dünýäniň din, dil, medeniýet we ynanç taýdan iň baý ýurtlaryndan biri. Şol baýlygynyň goralyp saklanmagynda we biziň günlerimize çenli ýetirilmeginde şübhesiz birnäçe asyr dowam eden musulman hökümetleriň täsiri güýçli bolan bolsa gerek. Sebäbi şol hökümetler ýerli medeniýetleri, dilleri, dinleri ortadan aýyrýan, assimirleýän däl eýsem olary öz medeniýetleriniň bir bölegi ýaly kabul edýän syýasat alyp barypdyrlar. Edil Osmanlylaryň öz geografiýasynda, araplaryň Andalusiýada edişleri ýaly. Şol sebäpli musulman hökümetler häkimiýetini ýitirenden soň hem şol sebiterdäki ähli dinler, diller, medeniýetler öz barlyklaryny dowam etdiripdir.
Birnäçe ýyl höküm süren musulman hökümetlerine garamazdan şu günki günde Balkanlarda türk diliniň, Andalusiýada arap diliniň ady hem agzalmaýar. Emma iňlis dili Hindistanyň, Pakistanyň we Bangladeşiň resmi dillerinden biri bolmaga dowam edýär. ABŞ-da bolsa ýerli halkyň şu günki dilini, dinini we medeniýetini bir gapdala goýalyň olar göýa diýersiň nesli tükenip barýan guşlar ýaly gorag astynda saklanýar.
Bu ýagdaý hem iňlisler 1800-nji ýyllarda däl ABŞ-daky ýaly 1400-nji ýyllarda Hindistana gelen bolsady eýsem netijesi nähili bolardy? diýlen soragy ýüze çykarýar.
Hindistan hem ABŞ-da bolşy ýaly ak adamyň dilini, dinini gorap saklamagy üçin ýerli medeniýetleriň , dilleriň we ynançlaryň ýok edilen ýurdy bolardy. Ýada tersini pikirlenip göreliň: ABŞ günbatarlylar däl eýsem musulmanlar tarapyndan gurlan bolsady Amerikanyň ýerli halkynyň ýagdaýy nähili bolardy? Eýsem Astek, Inka , Maýa we beýlekileriniň medeniýetleri, dilleri ýok bolmagyň bosagasyna çenli gelermidi? Ýada şu günki günde ABŞ-ny olar gönükdürermidi?
Iňlis basyp alyşlygyndan soň Aşakky Hindi materiginde diňe günbatar medeniýeti höküm sürmedi. Materik Hindistan, Pakistan we Bangladeş hökmünde üç bölege bölündü. Şol bölünşigiň iňlis imperýalizminiň “aýyr, böl gönükdir” syýasatynyň netijesi ýada çykgynsyz ýagdaýda bolan musulmanlaryň çäresizligi bolup bolmandygy jedelleşikli meseledir.
Materik ýekeje ýurt hökmünde öz barlygyny dowam etdiren bolsady şol ýurtlar biri-birine garşy tutum alyp barmazdy. Esasy köplüge eýe boljak musulmanlaryň täsiri bilen belkide şol sebitde asudalyk we durnuklylyk höküm sürmäge dowam ederdi. Kim bilýär?
Milli Azat edijilik söweşi we Hindistanly musulmanlar
I-nji Jahan urşunda iňlisler Osmanly döwletine hüjüm eden mahaly Hindistanly musulmanlar uly garşylyk görkezdi. Özleri hem iňlis basyp alyşlygy astyndadylar. Osmanly döwletiniň hem basylyp alynmagy bilen umytlarynyň, arzuw hyýallaryny puja çykmagyna, ýurtlaryndaky basyp alyjylygyň dowam etmegine alada bildirdiler.
Osmanly döwletine ýardam bermek üçin Jinnahyň we Gandiniň goldaw bermeginde Haliflik hereketini başladýarlar. Hereketiň tanymal liderleri Britaniýanyň şol döwürdäki premýer ministri bilen duşuşýar. Milli Azat edijilik söweşine goldaw bermek üçin özaralarynda pul ýygnap Türkiýä ugradýarlar.
Globallaşma bilen başlan gepleşigimizi globallaşma bilen tamamlalyň. Globallaşma alyslary ýakynlaşdyrýarka, ýakynlary hem alyslaşdyryp bilýär. Emma bize taryhy geçmişi ýatdan çykartmaly däl. Şol ýakynlyklar XXI asyryň öňdebaryjy ýurtlaryndan biri bolmaga dalaş edýän Hindistan bilen edýän gatnaşyklarymyzy has-da pugtalandyrmagymyza itergi bermeli.
Ankara Ýyldyrym Baýazit uniwersitetiniň Syýasy Ylymlar Fakultetiniň Dekany Prof. Dr Kudret Bülbüliň Hindistan musulmanalary baradaky synyny dykgatyňyza ýetirdik.