text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin öten ýyl Ukrainadan basylyp alnan Krym ýarymadasynda milli azlyk bolup ýaşaýan krym tatarlaryna aýratyn milli status almak ugrunda çalyşmaň diýip duýduryş berdi.
Yslam dinine uýýan tatarlar Krymyň ilatynyň on prosentden gowragyny düzýär. Ikinji jahan urşunda sowet diktatory Iosif Stalin tarapyndan köpçülikleýin sürgüne sezewar edilenini ýatdan çykarmadyk bu azlyk millet öten ýyl Orsýetiň ýarymadany basyp almagyna garşy çykdy. Krym anneksiýa edilensoň, täze häkimiýetler özara gatnaşyklary düzetmek meselesinde krym tatarlaryna gysyş görkezip başladylar.
Turizm hem ykdysady ösüşi ýokarlandyrmak üçin üç günlük sapar bilen Kryma baran Putin17-nji awgustda dürli azlyk milletleriň, şol sanda tatarlaryň hem wekilleri bilen duşuşdy.
“Ynjyk mesele”
"Etnigara gatnaşyklar bir ynjyk mesele. Men belli bir millete aýratyn hukuklaryň haýsydyr bir görnüşiniň berilmegi baradaky pikirleri gaty howply hasaplaýaryn" diýip, Putin bu ugurdan öz pikirini öňe sürdi.
Putiniň çaklamasyna görä, çet ýurtlar ýarymadada orslardan we ukrainlerden soňra san taýdan üçünji derejedäki topar bolan krym tatarlarynyň ýüzbe-ýüz bolýan problemalaryny çişirmek bilen "ýagdaýy durnuksyzlaşdyrmak" üçin hukuk aktiwistlerini maliýeleşdirýärler. Moskwa muňa ýol bermez - diýdi.
"Gürrüňiň kimler barada gidýändigini siz we men gaty gowy bilýäris. Özlerini hukuk ugurda professional göreşiji hasaplaýan adamlar bar" diýip Putin belledi. Ol soňra hem: "Olar daşary ýurtlardan sylag-serpaý alyp, şolar tarapyndan ykrar edilip, öz ambisiýalaryny, şol sanda syýasy ambisiýalaryny-da amala aşyrmak isleýärler" diýip, sözüniň üstüne goşdy.
“Orsýetiň aýnasy”
Putin "Krym aslynda köp milletli Orsýetiň aýnasy bolup durýar. Orsýetiň ähli ýerinde bolşy ýaly, biz bu ýerde döwlet häkimiýetleriniň we graždan jemgyýetiniň tagallalaryny birikdirmek bilen has uly asudalygy hem agzybirligi döretmäge aňrybaş, üýtgewsiz üns bermeli" diýdi.
"Şol sebäpden men siziň bilen bolan bu duşuşygy juda ähmiýetli hasaplaýaryn" diýip, ol krym tatarlary bilen bolan duşuşykda nygtady.
Tatarlara çemeleşişi sebäpli Orsýet Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy, Birleşen Milletler Guramasy, Ýewropa Geňeşi, şeýle hem Türkiýe tarapyndan tankytlandy.
Tatarlar 1944-nji ýylda köpçülikleýin sürgün edileli bäri Moskwa ynam edenoklar. Olar Sowet Soýuzy 1991-nji ýylda darganyndan soň topar-topar bolup, Kryma dolanmaga başladylar. Ukrainanyň çäklerinde medeni miraslarynyň gaýtadan dikelip ugramagyna guwandylar.
Telekanaly ýapdy
2014-nji ýylyň mart aýynda bolan anneksiýadan soň Orsýetiň howpsuzlyk güýçleri tatarlaryň esasy ýygnagy bolan Mejlise hüjüm edip, olary öz resmi binasynda diýdimzorluk bilen çykardy. Orsýet şeýle hem tatarlaryň telekanaly ATR-niň sesini sem etdi.
Ýerli tatar aktiwistleriniň ençemesi öldürildi, urlup-ýenjildi ýa ýitirim boldy diýip habar berilýär. Olaryň iki sany ýokary derejeli liderine Kryma barmak gadagan edildi.
Ýaňy mart aýynda Orsýet ýarymadany basyp alanyndan bir ýyl soň Birleşen Ştatlaryň döwlet departamenti ýarymadada adam hukuklarynyň ýagdaýynyň ýaramazlaşandygyny, ylaýta-da tatarlaryň esasy erkinliklerden mahrum edilýändigini aýtdy.
Moskwa tatarlary öz tarapyna çekmek üçin käbir barlyşykly hereketleri hem etdi. Ol Staliniň döwründe ejir çeken beýleki milletleriň hatarynda tatarlaryň hem hukugyny dikeltdi. Olaryň diline resmi dil statusyny berdi.
Putin öz saparynda köp wagt bäri Krymda ýaşaýan tatarlara ors raýatlygyny bermegi wada etdi.
Moskwa Kiýewe ygrarly tatarlaryň Krymda iş alyp barmagynyň öňüni almaga synanyşmak bilen birlikde Kreml bilen hyzmatdaşlyga meýilli täze tatar toparyny döredip, ony ösdürmäge çalyşýar.
Görkezilýän gysyşlar bilen berilýän wadalar Orsýete garşy durmalymy ýa onuň bilen oňuşmalymy diýen soragda krym tatarlarynyň arasyna bölünişik salýar.


c: text/html

text:
Gazagystanyň saýlaw resmileri 20-nji martda geçirilen saýlawlaryň netijesinde prezident Nursoltan Nazarbaýewiň “Nur Otan” partiýasynyň parlamentiň aşaky öýünde 84 orna eýe bolandygyny yglan etdiler.
Merkezi saýlaw komissiýasynyň 22-nji martda yglan etmegine görä, Nazarbaýewe tarapdar ýene iki partiýa “Ak Žol” we “Kommunistik partiýasy” 107 orunlyk Mejlisde her biri ýedi oruna eýe boldular.
Dokuz oruny Gazagystanyň etnik toparlaryna wekilçilik edýän “Halk assambleýasy” eýelär.
Saýlaw sesleriniň doly sanalmagyndan soň “Nur Otan” partiýasy 82.2% ses toplady, “Ak Žol” partiýa 7.18% we “Kommunistik partiýasynyň” 7.14% ses toplady.
Ses berijileriň gatnaşyk derejesi 77.12% bolupdyr.
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň synçylary ses berişlikde “hakyky saýlawa ygtyýar” berilmändigini we Gazagystanyň demokratik saýlawlar boýunça halkara standartlaryny berjaý etmeklige tarap ädim ätmelidigini aýtdylar.
Günbatar ýurtlary we halkara synçylary Gazagystanda 1991-nji ýyldan bäri geçirilýän saýlawlaryň hiç birine açyk we aýdyň diýip baha bermedi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ýuwaş okeanynyň kenarlarynda, Günorta Amerikan ýurdy Ekwadorda bolan 7,8 bally ýer yranmasynda ölenleriň sany 272-ä ýetdi we başga-da müňlerçe adam ýaralandy. Bu barada Ekwadoryň hökümeti habar berýär.
Resmiler tebigy hadysada heläk bolanlaryň sanynyň artmagyndan alada edýändiklerini, sebäbi başga-da ençeme adamyň ýumrulan jaýlaryň aşagynda galan bolmagynyň ähtimaldygyny aýdýarlar.
16-njy aprel güni giçlik bolan ýer titremesi 150 kilometr çemesi uzaklykdaky paýtagt Kitoda hem duýuldy, ýagny bu ýerde elektrik togy, käbir telefon hyzmatlary kesildi.
Ýurduň iň uly şäheri bolan Guýakilde köçeler daş-kesekden doly, käbir binalar jaýrylan we bölekleýin ýykylan halda.
Hökümet bu ýer titremesini 1979-njy ýylda 600 adamy öldüren, 20 müň adamy ýaralan ýer yranmasyndan bäri iň elhenç sarsgyn hökmünde häsiýetlendirdi.


text:
Türkmenistanda häkimiýet çalşandan soň goşunda gulluk edýän esgerleriň hal-ýagdaýynyň gowulanandygy, olaryň Saparmyrat Nyýazow döwründäki ýaly aç-hor däldigi aýdylýar. Ýöne, uruş-gykylyk bolmasa-da, türkmen esgerleriniň arasynda, hususan-da serhet ýakalarynda gulluk edýän esgrleriň içinde gümürtik ýagdaýda aradan çykýanlary hem bolýar.
Şeýle ýagdaýda, kanun boýunça, hemme taraplaýyn derňew geçirilmeli we ejir çeken tarapa kanagatlanarly jogap berilmeli. Emma wepat bolan esgeriň hossarlaryna başdansowma jogap berilýän halatlary-da bar. Mary welaýatynyň Tagtabazar etrabyndan Azatlyk Radiosyna telefon eden Akmämmet Sapargeldiýew hem şeýle jogap agtarýan adamlaryň biri.
2009-njy ýylyň maýynda goşun gullugyna alnan Batyr Sapargeldiýewiň jesedi 2010-njy ýylyň 3-nji iýulynda Saragtyň serhet galasyndan öýlerine, Tagtabazara getirildi. Batyryň hossarlaryna onuň öz janyna kast edendigini aýtdylar.
Iki ok bedene
Tagtabazar etrabynyň Azatlyk daýhan birleşiginde ýaşaýan Akmämmämet Sapargeldiýew oglunyň göwresindäki ok yzlary barada Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň berdi: «Bir ok döşden girip, ýanbaşdan, böwreginiň ýanyndan çykypdyr. Bir okam göni ýürekden girip, aşak geçipdir. Awtomatdan üç okuň atylanyny aýdýarlar. Olar onuň bir oky ýokaryk atanyny, iki oky bolsa özüne goýberenini aýdýarlar...»
Häkimiýetleriň aýdanlaryny şübheli gören ata ogluny jaýlanyndan 10-12 gün soň Saragta, Batyryň gulluk eden serhet galasyna gidip, wakanyň boldy diýlen ýerini öz gözi bilen görýär we «bu işde başga adamlaryň eli bar, meniň oglum özüni öldürmändir, ol öldürilipdir» diýen netijä gelýär.
«Oglumyň heläk bolan ýeri serhet galasyndan azyndan 5-6 km uzaklykda ýerleşýär... Şol ýerde esgerleriň dynç almagy üçin bir çatma gurlupdyr. Şol çatmanyň hem gapdalynda gözegçilik depesi diýilýän depe bar. Aýtmaklaryna görä, meniň oglum şol çatmanyň üstünde ýatypdyr...» diýip, ol Azatlyk Radiosyna telefon arkaly beren gürrüňinde aýtdy.
Akmämmet Sapargeldiýew oglunyň iki bolup öldürilen bolmagynyň ahmaldygyny çaklaýar. Ol ok atanyň, kimem bolsa, tüpeň atmaga ökde adam bolandygyny, sebäbi okuň göni ýürekden geçendigini, özem bu okuň ikinji ok bolandygyny, birinji ok atylandan soň gygyrmaga, kömege çagyrmaga synanan esgeriň sesini sem etmek üçin atylan bolmagynyň mümkindigini aýdýar.
Akmämmet Sapargeldiýew oglunyň göwresinden geçen iki okuň arasynyň dört-bäş santimetr bardygyny aýdyp, beýle zadyň nähili bolup bilýändigini kompýuter esasynda delillendirip görkezmeklerini haýyş edipdir.
Kanuny soraglar
Emma ogluny ýitiren atanyň kanuny soraglary jogapsyz galýar. Ol Batyryň özüni öldürmegine hiç hili esas görmeýändigini, onuň gullugyň agyr düşýän ilkinji alty aýyny gowy geçirendigini, komandirleriniň hem aýdyşy ýaly, bir ýyllap birkemsiz gulluk edendigini, yzynda, halaşýan gyzy-beýlekisi bilen bagly hem hiç meseläniň ýokdugyny aýdýar.
Batyryň gulluk eden serhet galasynyň ýolbaşçylary hem, wepat bolan esgeriň gullukdaş ýoldaşlary hem Sapargeldiniň kanuny soraglaryna, öz sözleri bilen aýtsak, “gümmi-sümmi jogap berýärler”. Ol bir esgeriň özüne bir zatlar aýtjak ýaly hem bolandygyny, emma onuň gorkuzylan ýaly görenendigini hem sözüniň üstüne goşdy.
Adatça, şeýle ýagdaýda bolşy ýaly, Akmämmet Sapargeldiýew bu işiň berk derňelmegini sorap, Türkmenistanyň prezidentiniň edarasyna, Baş prokuratura şikaýat arzasyny ýazýar. Emma oňa ýene şol öňki gümürtik görnen jogaby berýärler.
Ol Azatlyk Radiosyna telefonda özüne berlen resmi jogaby okap berdi. Türkmenistanyň Baş prokurorynyň birinji orunbasary Hallyýewiň beren jogabynda, kazyet-lukmançylyk seljermesiniň tassyknamasyna görä, Batyr Sapargeldiewiň özüne degişli ýarag bilen öz janyna kast edendigi gaýtalanyp aýdylýar.
Akmämmet Sapargeldiýew bu jogap bilen kanagatlanman Azatlyk Radiosyna telefon etdi. Ol, eger Azatlyk Radiosynda eşitdirilse, oglunyň ölümi bilen bagly soraglar has giňden äşgär bolar we bu işiň has çynlakaý derňelmegine getirer diýip, umyt edýär.


text:
4-nji iýul ABŞ-nyň garaşsyzlyk günüdir. Şu ýyl amerikanlar garaşsyzlygynyň 234-nji ýyllygyny belleýär.
ABŞ-nyň Türkmenistandaky işleri wagtlaýyn ynanylan wekili Silwiýa Rid Kurran şu sene mynasybetli eden çykyşynda: “Her ýyl amerikanlar 4-nji iýulda milletiň dörän gününi, öz garaşsyzlyk gününi baýram edýär. Şol gün garaşsyzlyk Deklarasiýasy kabul edildi, Beýik Britaniýa patyşalygyndan garaşsyzlyk yglan edildi. Bu gün biz üçin milli gymmatlyklary aňladýan hem alamatlandyrýan gün. Şol gymmatlyklaryň köpüsi Garaşsyzlyk Deklarasiýasynda öz ornuny tapdy. Graždanlaryň ýaşaýşa, azatlyga, bagta ýykgyn etmäge, halkyň halk üçin döreden döwletini döretmäge we ösdürmäge bolan aýrylmaz hukuklary ýuridik taýdan berkidildi” diýendigini türkmen metbugaty ýazýar.


text:
Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan uly derejeli resmiler bilen gepleşmek üçin Özbegistana geldi.
Prezident Rejep Taýyp Erdogan Daşkende 17-nji noýabr güni giçlik geldi we 18-nji noýabrda iş başyndaky özbek prezidenti Şawkat Mirziýaýew, beýleki uly derejeli resmiler bilen duşuşýar.
Erdogan Samarkanda baryp, ozalky prezident Yslam Kerimowyň mazaryna gül çemenini goýdy.
Erdogan 17-nji noýabrda Pakistanyň parlamentinde çykyş edip, Günbatary yslam dünýäsinde baş-başdaklyklaryň ýaýramagyna ýardam bermekde aýyplady.
Ol musulmanlary «ekstremistlere garşy bilelikde göreşmek üçin» mezhep aýraçylygyny gyra süýşürmäge çagyrdy.


text:
Pakistanyň ýolbaşçylary ýurduň Haýber-Puhtunhwa welaýatyndaky söweşijileriň polisiýany nyşana alyp amala aşyran hüjümlerinde üç adamyň öldürilendigini habar berýärler. Bu hüjümler 15-nji sentýabrda bolup geçdi.
Pakistanyň Demirgazyk Waziristan tire-taýpalar regionyndaky Tahl şäherinde alty söweşijiniň polisiýa merkezine hüjüm etmegi netijesinde bir polisiýa ofiseri öldürildi. Bu şäher Pakistanyň Owganystan bilen araçäginde ýerleşýär.
Resmileriň berýän maglumatyna görä, janyndan geçen hüjümçiniň bombany partlatmagy netijesinde bir polisiýa ofiseri heläk bolupdyr.
Haýber-Puhtunhwa welaýatynyň günortasyndaky Dera Ysmaýyl Han etrabynda hem, söweşijileriň etrap polisiýa merkeziniň başlygynyň öýüne hüjüm etmegi netijesinde polisiýanyň ýolbaşçysynyň iki erkek dogany öldürildi.


text:
Ýewropa parlamentiniň Daşary gatnaşyklar komitetiniň adam hukuklary boýunça bölümi tarapyndan 26-njy oktýabrda birnäçe abraýly halkara guramalaryň gatnaşmagynda Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistan bilen Ýaranlyk we Hyzmatdaşlyk ylalaşygyny baglaşmak meselesine degişli pikir alşygyň gurnalanlygy habar berildi. Türkmenistan barada şeýle duşuşyklaryň geçirilip, aýratyn mesele goýulmagy, elbetde, depäňi gök diredýär.
Geçen ýyl hem Ýewropa Bileleşigi bilen Türkmenistanyň arasynda söwda gatnaşyklary hakynda ylalaşyklary kabul etmekde Ýewroparlamentde dartgynly çekeleşikler bolupdy. Şol ylalaşygyň kabul edilmegine adam hukuklaryny goraýan halkara guramlaryň käbiri nädogry çözgüt hökmünde baha beripdiler. Adam hukuklaryny goraýan guramlar bu gezek hem Ýewropa parlamentini Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýaramazlygy zerarly ylalaşygy kabul etmekden saklanmaga çagyrýarlar.
Adam hukuklaryny goraýan guramalar we beýlekiler ylalaşygyň kabul edilmezligi türkmen hökümetine duýduryş hökmünde täsir edip, geljekde onuň gowulanmagyna getirer diýip, pikir edýärler. Aslyýetinde bu nädogry pikir. Halkara adam hukuklaryny goraýan guramalar köplenç öz alyp barýan işlerinde adaty öwrenen standartlaryny ulanýarlar. Ol standartlar diňe Ýewropa döwletlerinde netije berip biler. Sebäbi Türkmenistanda we beýleki goňşy Merkezi Aziýa ýurtlarynda döwlet ýolbaşçylarynyň syýasy mentaliteti, hüý-häsiýeti o diýen ösen däl. Eger ösen ýurtlara maddy, material taýdan bagly bolmasalar, onda olar beýle ýurtlar bilen gatnaşyk saklajagam bolup duranoklar.
Munuň bilen birlikde tebigy baýlyklara baý awtoritar ýurtlaryň ýolbaşçylary hiç wagt ýurduň daşyndaky syýasy abraýlary barada alada etmeýärler. Muny Ýewropa Bileleşigine girýän ýurtlaryň Türkmenistandaky ilçileri doly maglumatlar bilen tassyklap hem bilerler.
Dünýä jemgyýetçiligi Türkmenistanyň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazowy ýurtda adam hukuklarynyň gödek bozulmagynda aýyplap, ony izolirläp, dünýäde geçýän halkara forumlara çagyrman, ony siwilizasiýadan daşlaşdyrdylar. Netijesem indi hemmä mälim: ýurduň ilatynyň aglaba bölegi tussaghanalarda bolup çykan, halkyň köp bölegi neşe söwdasy bilen meşgullanyp, maşgalasyny ekläp-saklaýar. Ençeme ýyllaryň dowamynda okuwsyz, bilimsiz galan ýaş nesil bolsa dini radikalizme tarap gönükýär.Negatiw täsir eder
Eger-de Ýewropa parlamenti ýokarda agzalan Türkmenistan bilen baglaşylmaly ylalaşyklary soňa goýsa ýa-da ony kabul etmese, ol ilki bilen ýönekeý ilatyň durmuşyna negatiw täsir eder. Türkmen halky garaşsyz bolaly bäri awtoritar sütemiň astynda ýaşap gelýär. Olarda syýasy göreşiň tejribesi bolmansoň, bar umytlary dünýädäki ösen demokratik döwletlerde. Elbetde, ol kömek material görnüşinde bolman, ruhlandyrjy görnüşde bolmaly. Şonuň üçinem ilki bilen göz öňünde tutulýan ylalaşyklar gijikdirmän baglaşylmaly. Bu ýagdaý Ýewropa Bileleşigine girýän döwletlerde Türkmenistana bolan gyzyklanmany döreder. Olar Türkmenistan bilen geçirýän söwda işleriniň üsti bilen ýurduň içki syýasy ýagdaýlary barada maglumat alarlar. Bu hem türkmen hökümetiniň halka garşy alyp barýan repressiw syýasatynyň gowşamagyna getirer.
Türkmenistana informasion ünsi hem güýçlendirmeli. “Hotbird 13” emeli hemradan görkezilýän Ýewropa Bileleşiginiň “Euronews” kanalynda Merkezi Aziýa döwletleri hakynda gürrüň berýän telebloklary döretmeli. Şonda-da halkara adam hukuklaryny goraýan guramalar bu ýurtlarda adam hukularynyň bozulýanlygy hakynda yzygiderli maglumat berip durmaly. Bu çykyşlar hakyky dogruçyl informasiýadan uzakda saklanylýan halkyň syýasy düşünjesiniň artmagyna we adamlaryň öz hukuklaryny goramak üçin aktiw herekete girişmegine getirer.
Häzir Merkezi Aziýa döwletlerinde çanak antennalardan görkezilýän “K+” kanaly özüniň pozitiw täsirini berip başlady. Bu kanalda az hem bolsa Türkmenistan barada berilýän maglumatlar halk arasynda gyzgyn garşylandy. Indi bu kanalyň tomaşaçylary günsaýyn artýar.
Ýewropa Bileleşigi Türkmenistan bilen söwda gatnaşyklary hakyndaky ylalaşykdan başga-da, bilim, medeniýet, syýasat we beýleki ugurlardan gatnaşyklary ýola goýsa, onda, belki-de, ýakyn wagtlarda Türkmenistanda hakyky döwlet reformalarynyň başlanmagy üçin ýol açylardy.Gurbangeldi Töraýew aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Gyrgyzystanyň baş müftisi Rahmatulla Hajji Egemberdiýew seks bilen bagly wideonyň daşyndaky jenjeliň netijesinde wezipesinden çekildi. Egemberdiýew AÝ/AR-sy bilen söhbetdeş bolup, wezipesinden çekilmek barada sişenbe güni Ulemalar Geňeşine özüniň ýüz tutandygyny aýtdy.
Egemberdiýewiň wezipesinden çekilmegi täze ýyl baýramçylygynda internetde peýda bolan wideo bilen bagly boldy. Wideoda onuň ýaş zenan bilen jynsy gatnaşykda bolan pursady görkezildi.
Egemberdiýew bu wideodaky zenanyň özüniň nikalaşan aýalydygyny aýtdy. Gyrgyzystanda köp aýallyk kanun taýdan gadan edilen hem bolsa erkek adamlar yslam dini boýunça nikalaşmagy aýal üstüne aýal almak üçin ulanýarlar.
Ulemalar Geňeşi baş müfti wezipesini ýerine ýetiriji hökmünde Egemberdiýewiň orunbasary Maksat Toktomuşewi belledi.
Egemberdiýew Gyrgyzystanda soňky dört ýylyň dowamynda seks bilen bagly jenjelleriň netijesinde wezipesinden boşadylan dördünji müftidir. Gyrgyzystanyň yslam liderleri Egemberdiýewi baş müfti wezipesine 2012-nji ýylyň dekabr aýynda bäş ýyl möhletli belläpdi.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat ýolbaşçysy Ketrin Aşton ýekşenbe güni Tähranda Eýranyň uly derejeli resmileri bilen gepleşik geçirmeli.
Aşton Eýranyň paýtagtyna şenbe güni geldi. Maslahatlaşylýan meseleleriň arasynda bu ýurduň dawaly ýadro programmasy, şeýle-de ikitaraply, regional we halkara meseleler bar.
Eýranyň döwlet mediasy we gazetleri Aştonyň saparyna uly ähmiýet berýär. Reformaçy media muny pragmatist prezident Hassan Rohani üçin "gazanylan üstünlik" diýip häsiýetlendirýär.
Eýran we dünýäniň alty döwleti noýabr aýynda Ženewada Tähranyň ýadro programmasy babatdaky uzaga çeken dawany soňlamakda deslapky ylalaşyk gazandy.


text:
Türkmenistanyň çagalar üçin sagaldyş merkezlerinde tomusky dynç alyş möwsümi başlandy. Adatça, bu möwsüm çagalar üçin täze sagaldyş merkeziniň açylmagy bilen başlanýar. Bu ýyl hem 1-nji iýunda Gökderede (öňki Çüli) “Nesil” atly täze sagaldyş merkezi açyldy.
Köpetdagyň künjekleriniň birinde ýerleşýän Gökderede birnäçe ýyllaryň dowamynda ençeme sagaldyş merkezleri guruldy. Olarda çagalaryň dynç almagy üçin ähli zerur şertler döredilen. Bu hili sagaldyş merkezlerine öz çagalaryny 20 günlük dynç almaga ibermek her bir maşgala 511 manada ($180) düşýär. Bu töleg bolsa, ene-atalaryň sözlerinden çen tutulsa, her bir maşagala eýgerdip barmaýar.
Emma, eger-de çaganyň ene-atasy döwlet edarasynda işleýän bolsa, onda şol edaranyň profsoýuz guramasy bu putýowkanyň bahasynyň belli bir bölegini töleýär. Mysal üçin, käbir edara-guramalar öz işgärleriniň çagalary üçin putýowkalaryň bahasynyň 50%-ni ýa-da 70%-ni töläp bilýär.
Ýöne döwlet edara-kärhanalarynda öz işgärlerine paýlanýan putýowkalaryň hem çäklidigini ildeşlerimiziň käbirleri aýdýarlar. Transport edarasynda işleýän 35 ýaşly Gözeliň Azatlyk radiosyna aýtmagyna görä, olaryň edarasyna bir möwsüm üçin 20 sany putýowka berlipdir.
“Biziň edaramyzda ýüzlerçe işgär bar. Olaryň ählisiniň çagalaryna bu putýowkalar ýetmeýär. Munuň üstesine-de, biziň profsoýuz guramamyz şol putýowkalary edaramyzda işlemeýän adamlara hem satýar” diýip, Güljemal gürrüň berýär.
Edaralar üçin berlen putýowkalary şol edaralarda işlemeýän adamlara satmagyň belli bir derejede bikanun diýlip hasaplanýandygyna garamzadan, bu putýowkalaryň spekulýatiw bahadan satylýandygy barada aýdýanlar hem bar.
“Edaralarda putýowkalar asyl bahasyndan ep-esli arzan satylýar. Mysal üçin, 500 manatlyk putýowka 120 manada satylýar. Onsoň, kähalatda şol edaranyň profsoýuz işgäri ýa-da putýowkany satyn alan başga bir işgäri şol putýowkany 200-300 manada satýar” diýip, Aşgabadyň ýaşaýjysy, 45 ýaşly Öwez aýdýar.
Ýurduň kämillik ýaşyna ýetmedik 1 million töweregi ilaty 25-nji maýdan bäri nobatdaky üç aýlyk tomusky dynç alyş kanikulyna çykdy. Kanikul möwsümini mekdep okuwçylary bir meňzeş geçirmeýärler. Käbir çagalar tomus kanikullaryny ýurtdaky dynç alyş merkezlerinde geçirseler, beýlekileri öýlerinde, galanlary-da ene-atalaryna gazanç etmäge kömekleşip geçirýärler.


text:
Owgan howpsuzlyk güýçleri Kabulda bäş sany pitneçini tutdular, olaryň ýanynda 10 müň kg partlaýjy madda bar eken.
Pitneçileriň üçüsiniň pakistanlydygy, ikisiniň bolsa owganystanlydygy aýdylýar.
Milli Howpsuzlyk müdirliginiň sözçüsi Şafikulla Tahiri Kabulda guralan metbugat ýygnagynda çykyp gürläp, ol adamlaryň bu partlaýjylary paýtagtyň mähelleli ýerlerinde ulanmakçy bolandygyny aýtdy.
“Eger 7 million ilatly şäherde 10 tonna partlaýjy ýarylsa, nämeler bolardy?” diýip, Tahiri aýtdy.
Partlaýjylar 400 halta salnyp şäheriň çetinde, kartoşka ýükli maşynyň nowasynda gizlenipdir.


text:
Gyrgyz häkimiýetleri paýtagt Bişkekde, esasy polisiýa edarasynyň golaýynda goýlan partlaýjyly jip maşyny tapanlaryndan soň, bomba hüjüminiň öňüni alandyklaryny aýdýarlar.
AKIpres habar gullugy howpsuzlyk gullugynyň metbugat gullugyna salgylanyp, “LandRover Discovery” maşynyndan öýde ýasalan 7-10 kilogramlyk partlaýjynyň tapylandygyny habar berdi.
Habar gulluklarynyň ýazmagyna görä, gyrgyz howpsuzlyk işgärleri gaz balonyndan, partlaýjy däriden we mobil telefona birikdirilen elektrik simlerinden durýan bombany zyýansyzlandyrypdyrlar.


text:
Aşgabat, 14-nji ýanwar. “Türkmenportal”.
Ýaşyl yklymda dowam edýän Aziýanyň Kubogy — 2015-iň final böleginde Koreýa Respublikasynyň we Awstraliýanyň ýygyndy toparlary ilkinji bolup ýarym finala çykdylar. Olar “A” toparçasynda iki ýeňiş gazanmak bilen, wagtyndan öň şeýle üstünlige eýe boldular.
Ilkinji tapgyrda Omanyň toparyny ýeňlişe sezewar eden koreýalylar (1:0) hut şeýle hasap bilen Kuweýtiň ýygyndysyndan üstün çykdylar. Ýeňiş getiren pökgini 36-njy minutda Nam The geçirdi. Ýer eýeleri awstraliýalylar bolsa uly hasap bilen (4:1) kuweýtlilerden rüstem geleninden soň, Omanyň toparyny derbi-dagyn etdiler — 4:0. Pökgüleri Makkeý (27-nji minut), Kruz (30-njy minut), Milligan (45-nji minut, 11 metrlik urgudan), Juriç (70-nji minut) geçirdiler.
Soňky tapgyrda bu iki toparyň arasynda boljak duşuşyk kimiň haýsy orundan indiki tapgyra çykjakdygyny belli eder. Omanyň we Kuweýtiň ýygyndylary bolsa özara duşuşykdan soň, Aziýanyň Kubogy bilen hoşlaşarlar.
Ýaryşyň ilkinji bäş gününde ýekeje deňligem hasaba alynmady. Final bölegiň 10 duşuşygynda eýýäm 25 pökgi geçirildi (ortaça her oýunda 2,5). Şeýle hem eminler 35 sary petek (ortaça her oýunda 3,5) we 2 gyzyl petek görkezdiler (ortaça her oýunda 0,2).
Aziýanyň Kubogynyň birinji tapgyrynyň netijeleri boýunça simwoliki ýygyndy topar yglan edilip, oňa Koreýanyň, Ýaponiýanyň, Eýranyň, BAE-niň wekilleri girdiler. Güýçli hasaplanylýan Özbegistanyň ýygyndysynyň oýunçylary bu toparda ýer alyp bilmediler. Munuň hem sebäbi, megerem, Mirjalol Kasymowyň şägirtleriniň KHDR-iň garşysyna geçiren duşuşygyny ýeňişli tamamlasa-da, düşnüksiz oýun görkezenliginde bolsa gerek. Indi Hytaýyň topary bilen boljak duşuşykda özbegistanlylar özlerini has oňat tarapdan görkezmeli bolarlar. Hünärmenler özbek futbolçylarynyň çykyş edýän “B” toparçasynyň ýaryşyň iň güýçli toparçasydygyny belleýärler. Bu toparçadan çykmaga birbada üç topar dalaş edýär. 1-nji tapgyryň beýleki duşuşygynda Saud Arabystanynyň ýygyndysy Hytaýyň toparyndan asgyn geldi — 0:1, şonuň üçinem öňdebaryjylaryň duşuşygy uly gyzyklanma döredýär.
Özbegistanyň ýygyndysynyň garşydaşy, halkara arenasynda gazanan zady bolmasa-da, örän güýçli topar hasap edilýär. Saud Arabystanynyň ýygyndysyndan üstün çykansoň, Aziýanyň futbol Konfederasiýasynyň hünärmenleri Hytaýyň toparyndan derwezeçi Wanga Dalei bilen Žang Linpeni bellediler. Bu futbolçylar simwoliki ýygyndynyň düzümine-de girdiler.
Özbegistanlylar öz ilkinji duşuşygyny Sidneýde geçirdiler. Soňra biziň goňşularymyz Brisbene gelip, M. Kasymowyň eserdeň ýolbaşçylygynda dürli taktiki meseleleriň, fiziki maşklaryň üstünde işläp başladylar. Özbegistanyň futbol federasiýasynyň resmi saýtynyň berýän maglumatyna görä, Brisbendäki ajaýyp stadiona hytaýly janköýerleriň 4 müňe golaýynyň ýygnanmagyna garaşylýar. Aslynda Aziýanyň Kubogy — 2015-de bu ýurduň futbol muşdaklary sanynyň köplügi bilen tapawutlanýar.
Aziýanyň Kubogy ugrundaky ýaryşyň final böleklerinde Hytaýyň we Özbegistanyň ýygyndylary üç gezek duşuşdylar. Özbek futbolçylary güýçli garşydaşdan bir gezek hem ýeňilmediler.


text:
Owganystandan gowuşýan maglumatlarda prezidentlige dalaşgär Aşraf Ghaniniň Kabuldaky öýünde partlamanyň we okuň sesiniň eşidilendigi barada habar berildi. Ghani öýünde bolmandy.
"Associated Press" agentligi polisiýanyň resmisi Saýed gul Aga Haşimä salgylanmak bilen partlamanyň janyndan geçen iki hüjümçi tarapyndan amala aşyrylandygyny aýtdy. Haşimi bir hüjümçiniň awto ulagyny partladandygyny, ikinjisiniň bolsa öz bedenine berkidilen bombany partladandygyny aýdyp, polisiýanyň güman edilýän üçünji adamy gözleýändigini habar beripdir.
Dünýä Bankynyň öňki resmisi we Owganystanyň öňki maliýe ministri Ghani saýlaw kampaniýasynyň gidişinde täsirli öňki özbek meýdan komandiri Abdul Raşid Dostumy özüne kömekçi etdi. Ghani partlamanyň yzýany çap eden maglumatynda öz saýlaw kampaniýasynyň çäginde Kabulyň günortasyndaky Gardez şäherine barandygyny habar berdi. “Talyban” Owganystanda 5-nji aprele geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna päsgel bermek üçin zorlugy ulanjagyny aýdypdy.


text:
Türkiýeli dört akademik “terrorçy propagandany” ýaýratmakda aýyplanyp, Stambulda sud edilýär. Bu, Türkiýede söz azatlygynyň çäklendirilmegine degişli işe sud tarapyndan seredilmegi bilen bagly nobatdaky wakadyr.
Dört akademik ýanwar aýynda 1000 çemesi kärdeşi bilen bilelikde kürt gozgalaňçylaryna garşy harby operasiýalaryň geçirilmegini ýazgaryp, deklarasiýa gol çekipdi.
Olar deklarasiýany köpçülige ýetirmek boýunça geçiren metbugat-konferensiýasyndan soň tussag edilipdi.
Ýene bir sud jaýynda hökümetiň Siriýa ýarag gaçakçylygyny amala aşyrýandygyny güman edýän habarlary ýaýradan iki abraýly žurnalistiň işi ýapyk gapylaryň aňrysynda diňlendi.
Stambulyň merkezinde diňlenişigiň geçýän wagtynda protestçiler “Akademiklere azatlyk” diýen şygar bilen çykyş etdiler, polisiýasy ýagdaýa gözegçilik etdi.


text:
Gyrgyzystanyň paýtagtynda geçirilen protestde 1 müň çemesi adam Muhammet Pygamberiň karikaturasynyň çekilmegine garşy demonstrasiýa geçirdi. Olar Fransiýanyň Charlie Hebdo satiriki žurnalynda çap edilen ýaly karikaturalar “dine ynanýanlaryň duýgularyny kemsidýär” diýdiler.
20-nji ýanwarda gyrgyz paýtagty Bişkegiň “Gorky seýilgähinde” geçirilen protest ýörişi resmi taýdan “Men Charlie däl, men pygamberimi söýýärin” diýip atlandyryldy.
Demonstrantlaryň arasynda gyrgyz kanunçykaryjylary we oppozision syýasatçylar, şeýle-de Gyrgyzystanda ýaşaýan dagystanly, çeçenistanly, gazagystanly we tajigistanly azlyklaryň wekilleri hem bardy.
Olaryň ellerinde “Men Muhammet pygamberimizi söýýärin” diýen şygarlar bardy.
Bu protest ýörişi Russiýanyň Çeçenistan respublikasynda onlarça müň adam Muhammet Pygamberiň karikaturasynyň çekilmegine garşy döwlet tarapyndan maliýeleşdirilen protest ýörişine çykmagyndan bir gün soň boldy.


text:
Ýekşenbe güni Orsýetiň şäherleriniň köpüsinde köp raýatlar ýurduň Milli Bitewülik gününiň hatyrasyna milli şygarlar bilen ýöriş geçirdiler. Ýurduň häkimiýetleri raýatlar tarapyndan şeýle ýörişleriň gurnalmagyna hiç hili päsgelçilik döretmediler.
Emma, şol bir wagtyň özünde, Orsýetiň Ýekaterinburg şäherinde rugsat berilmedik demonstrasiýa gurnamaga synanyşan adamlaryň bir topary dargadyldy we 90 töweregi adam tussag edildi.
Şeýle wakanyň Nowokuznesk şäherinde-de ýüz berendigi habar berilýär. Milli Bitewülik güni mynasybetli ýekşenbe güni paýtagt Moskwanyň merkezinde-de rugsat berlen ýöriş gurnaldy.
Munuň özi şu ýylyň martyndan bäri Moskwanyň merkezinde ilkinji gezek rusag berlen köpçülikleýin ýöriş hökmünde alamatlandy.


text:
Şu ýylyň başynda ýokary derejede badalga berlen “Aşgabadyň ýaşaýyş jaýlaryny abadanlaşdyrmak” işleriniň depgini häzirki wagtda görnetin peselene meňzeýär. Hatda ozal abatlaýyş işleri başlanan ençeme jaýlarda hem bu işler togtadylypdyr, ol jaýlaryň daşynda işläp ýören işçiler göze ilmeýär.
Bu meselede, esasanam, geçen ýyl paýtagtyň Türkmenbaşy prospektiniň ugrundaky ýaşaýyş jaýlarynyň aglabasynyň diwarlaryny mermer pisint gurluşyk materialy bilen örtmek işiniň ýatyp galandygyny aýtsa bolar.
Bu köçäniň diňe 10 ýyl abadançylyk prospekti bilen kesişýän ýerindäki 9 gatly ýaşaýyş jaýynyň diwarlaryny alkoban bilen örtmek doly tamamlanan bolsa-da, beýleki jaýlardaky alnyp barylýan gurluşyk işleri durzulypdyr.
Muňa Parahat-2 mikroraýonyndaky 21-nji jaý, Ýaşlar köçesi bilenTürkmenbaşy prospektiniň kesişýän ýerindäki ýaşaýyş jaý we Türkmenbaşy bilen Aýtakow prospektiniň kesişýän ýerindäki köpgatly ýaşaýyş jaýlar hem degerli mysal bolup biler.
Hususy kärhanalar
Alkoban diýip atlandyrylýan şol gurluşyk materialyny jaýlaryň diwarlaryna ýelmemek işini ýerli hususy gurluşyk kärhanalary alyp barýarlar. Emma häzir şol kärhanalaryň işgärleri gurluşyk, bejergi işleriniň barýan ýerlerinde görnenoklar.
Olaryň iş ýerlerinde bu wagt diňe gurluşyk haýatlaryny, jaýlaryň diwarlaryna ýanaşyk gurlan basgançaklary görmek bolýar.
Birnäçe aýdan bäri agzalýan gurluşyk desgalary bu jaýlarda ýaşaýan adamlaryň gündelik durmuşynda päsgelçilik döredýär. Jaýlaryň girelgeleri daraldy. Diwarlara direlip gurlan basgançaklar we uzyn gurluşyk matalary ýaşaýjylaryň penjirelerini ýapýar.
“Mermerleşdirmek”
Şol bir wagtda hem jaýlaryň diwarlaryny “alkobanlaşdyrmak” ýa-da “mermerleşdirmek” işiniň togtadylmagynyň sebäpleri barada anyk bir maglumat ýok. Ýerli ýaşaýjylaryň käbirleri bu işi alyp barýan gurluşyk kärhanalarynyň bankrot bolandygyny aýtsalar, käbirleri bu kärhanalaryň eden işi üçine häkimiýetleriň pul tölemeýändigini aýdýarlar.
Ýeri gelnde belläp geçsek, paýtagtdaky alnyp barylýan abadanlaşdyrmak işleri, esasan, ýaşaýyş jaýlarynyň daş keşbini abadanlaşdyrmak bilen çäklenýär. Bu jaýlaryň umumy girelgeleriniň içine, suwgeçiriji turbalaryna we ýyladyş ulgamlaryna seredilmeýär.
Resmi maglumatlara görä, Aşgabat şäheriniň etraplarynda 2015-2016-njy ýyllar üçin iş planyna görä, Aşgabat şäheri boýunça Jemagat hojalygy ministrliginiň hasabynda duran ýaşaýyş jaýlarynyň 3639-synyň, şu ýylyň dowamynda bolsa 2073-siniň durkuny täzelemek we abatlamak göz öňünde tutulýar.
Bu alnyp barylýan işler 2017-nji ýylda Aşgabatda geçiriljek ”Aziýa oýunlaryna” görülýän taýýarlyklar bilen baglanyşdyrylýar.


text:
Türkmenistanda goşun gullugyna güýzki çagyryş yglan edildi. Ýurduň Baş kanunyna we “Harby borç we harby gulluk” baradaky kanuna laýyklykda, oktýabr-dekabr aýlarynyň ýurduň ýaragly güýçlerinden gulluk möhleti dolan esgerler öýlerine goýberilip, 18 ýaşy dolan ýaşlaryň täze topary gulluga alynmaly. Goşuna alynjak esgerleriň sany barada, ozalky ýyllarda bolşy ýaly, bu ýyl hem anyk zat aýdylmady.
Şol bir wagtda türkmenistanly ýaşlar we olaryň ene-atalary goşun gullugyna höwes bildirmeýärler. Harby gullukdan mümkin bolsa sypmak üçin dürli ýollar ulanylýar.
Türkmenistanyň goşunynda gulluk etmek nähili? Azatlyk Radiosy harby gullugy başdan geçiren türkmen ýaşlarynyň pikrileri bilen gyzyklandy.
Gulluk tejribesi
Türkmenistanly Ruslan goşun gullygyny berjaý etmek her bir ýigit üçin peýdaly diýip hasap edýär, emma ol munuň Türkmenistanyň goşunyna degişli däldigini aýdýar. Ol öz pikirini şeýle beýan edýär: “Goşun gullugynyň dowamynda bize hatda ýarag-da berilmeýärdi. Iki ýylyň dowamynda meniň gulluk eden ýerimde esgerler bir gezegem ýarag götermändi. Men awto rotasynda gulluk etdim. Bizi, esasan, gurluşyklara äkidýärdiler. Biziň rotamyz Nebitdagdaky saglyk ýödasynyň gurluşygyna gatnaşdy. Şeýle-de bizi awtoulag parklaryny goramak, şäherdäki otelleriň daşynda gözegçilik etmek ýaly işlere-de çekýärdiler”.
Azatlyk Radiosynyň işgäri, türkmenistanly Merdan özüniň gulluk eden goşun bölüminde berlen harby tälimler barada gürrüň şeýle berdi: “Men Türkmenabat şäherinde ýokary okuwyny gutaranlar üçin seržantlary taýýarlaýan ýörite okuw-türgenleşik merkezinde gullugymyň başky üç aýyny geçirdim. Bize harby sapaklar berilýärdi, ýarag ulanmak tärlerini, taktiki tärleri öwredýäris diýip, sapak berýärdiler. Biz ýaragy söküp-düzüp gördük, ýaraglardan ok hem atyp gördük, ýöne günde-günaşa elimizde ýarag boldy diýsek, ýalňyş bolar”.
Ýatdan çykmajak pursatlar
Ruslanyň Türkmenistanda goşun gullugyndaky ýyllara degişli iň güýçli we ýatdan çykmajak pursaty pagta ýygymy bilen bagly bolupdyr.
Ruslan bu barada, ine, şeýle gürrüň berýär: “Bizi pagta ýygymyna äkidenlerinde, bize iýere zat bermeýärdiler. Bize hatda suw hem berilmeýärdi. Biz aryklardan, kanallardan suw içýärdik, näme tapsak, çem gelen zatlary iýip, iýmitlenýärdik. Bize azyk hökmüde berlen ýeke-täk zat - gowy bişmedik gara çörekdi, onuň içi hemişe çigdi. Bizi atyzlara taşlap gidýärdiler. Ýanymyzda ofiserlerem ýokdy, pagta ýygyma jogapkär graždan adamlar hem ýokdy. Diňe agşamlaryna maşyn gelip, biziň ýygylmaly diýlip, ýygan pagtamyzy gapanda çekip, alyp gidýärdiler. Meniň üçin goşun gullugyna degişli iň erbet pusatlar pagta ýygymy bilen bagly boldy”.
Merdan goşun gullugyndaky iň agyr pusatynyň kemsitmeler bilen bagly bolandygyny ýatlaýar: “Iň agyr pursat özüňden ýokardaky ofiserleriň saňa berk daraşmagy, hiç hili sebäp bolmazdan, esgeriň mertebesini kemsitmegidi. Sen – esger, öz ýeriňi bil diýlerdi. Esger diýip, seniň mertebäňi kemsidýärdiler, erbet sözleri aýdýardylar. Türkmenistanda gulluk diýlende, harby tälim öwrenmek däl-de, köp kişi ejir çekýär ol ýerde. Özüňden uly ofiserler urup-ýençýärler, senden öňräkden gulluk edip ýörenler urup-ýençýärler”.
Harby borjuny ýerine ýetiren türkmenistanlylar harby gullugyň belli bir derejede tejribe bolandygyny belleýärler. Merdan harby gullugyň öz öýüň gadyryny has gowy bildirendigini ýatlaýar.
Türkmenistanda goşun gullugyna ýylyň dowamynda iki sapar çagyryş yglan edilýär. Goşuna çagyrylýan ýaşlaryň we munuň bilen bir wagtda harby gullugy tamamlap, goşundan goýberilýän ýaşlaryň sany barada häli-häzirem habar serişdelerinde halka resmi maglumat berilmän gelýär.


text:
Geçen hepdede Miodrag Božowiç Moskwanyň “Lokomotiwiniň” baş tälimçisiniň wezipesini boşadansoň, Russiýanyň habar beriş serişdeleri bu orna esasy dalaşgärler hökmünde belli türkmen hünärmeni Gurban Berdiýew bilen Krasnodaryň “Kubanynyň” baş tälimçisi Wiktor Gonçarenkonyň atlaryny agzaýarlar. Berdiýewiň “Rostow” bilen şertnamasy möwsümiň ahyrynda tamamlanýar.
“Lokomotiw” Berdiýew bilen gyzyklanýarmy? Biz onuň bilen soňky gezek gürleşenimizde, ol çempionatyň ahyrynda ähli ünsüniň “Rostowdadygyny” mälim etdi. Soňra bolsa, elbetde, meniň pikirimçe, ony has uly oňat taslamanyň gyzyklandyryp bilmegi mümkin, ýöne mundan artyk hiç zat aýdyp biljek däl. Häzirlikçe hiç zat belli däl, ilki öňde duran birinji wezipäni ýerine ýetirmeli” diýip, hünärmeniň agenti Leonid Istrati aýtdy.
Geçen 28-nji tapgyrda Russiýanyň premýer ligasynda “Rostow” Saranskide “Mardowiýadan” üstün çykyp bilmedi — 0:0.
“Biz kanagatlanarly netijä mynasypdyk, “Mordowiýa” bar güýjüni goraga berip, ýarym meýdandan geçmedi diýen ýaly. Bizde tapawutlanmaga birnäçe amatly pursat boldy, ýöne biz olardan peýdalanyp bilmedik. Netijeden nägile” diýip, Gurban Berdiýew teswirleme berdi.
Russiýanyň çempionatynyň tamamlanmagyna iki tapgyr galanda “Rostow” 28 utuk bilen 12-nji orny eýeleýär, munuň özi geçiş oýunlarynyň zolagyndan 1 utuk aratapawudyň bardygyny aňladýar.
“Futbol toparlarynyň köpüsi “Rostowyň” baş tälimçisi Gurban Berdiýew bilen gyzyklanýarlar. Russiýada şeýle derejedäki hünärmenler az. Rostowyň topary bolsa onuň bilen şertnamany uzaltmak isleýär. Biz özara gürleşip, bu meseläni çözmeli. Biziň öňümizde durýan ilkinji wezipe topary Premýer ligada alyp galmaly. Beýleki meseleleri bolsa şondan soň çözmeli” diýip, “Rostow” futbol klubynyň wise-prezidenti Aleksandr Şikunow aýtdy.
Indiki duşuşygyny “Rostow” 24-nji maýda geçirer. 29-njy tapgyryň çäklerinde sary-gök reňkliler “Krasnodar” bilen duşuşyga ugrarlar.


text:
Owganystanyň Farýab welaýatynyň Kaýsar etrabynyň ýaşaýjylary Azatlyk Radiosynyň Owgan gullugyna beren maglumatlarynda mundan üç aý ozal Türkmenistanyň esgerleriniň Owganystanyň giňişligine geçip, owgan topragynda garym gazyp, tor dikip çykandyklaryny aýdýarlar.
Ýerli ýaşaýjylardan biri Azatlyk Radiosynyň Owgan gullugyna beren interwýusynda şeýle diýýär: "Men Kaýsaryň ýaşaýjysy we Barakzaý tiresinden bolýaryn. Biz çarwa halk, Türkmenistan bilen serhedimiz bar. Türkmenistanlylar garym gazyp, sim dikip çykdylar. Olardan siz bärde näme edýärsiňiz diýip soraýan ýok. Olaryň gazan garymlarynyň ini dört we çuňlygy 5 metre barabar. Türkmenistan şol ýerde ýol hem gurýar".
Agzalýan ýaşaýjynyň aýtmagyna görä, ýerli ilat şol ýere öz mal-garalaryny bakmak üçin barýar eken. "Häzir welin, biz şol ýerlerimizden öňkülerimiz ýaly peýdalanyp bilemizok" diýip, ol Azatlyk Radiosynyň Owgan gullugyna beren interwýusynda ýene şeýle gürrüň berýär: "Biz häzir mallarymyzy hiç ýerä äkidip bilemizok, olar aç, biziň bil baglaýan ýerlerimizi hem Türkmenistan elimizden aldy" diýip agzalýan ýaşaýjy mälim etdi.
Ýaşaýjylar nägile
Kaýsar etrabynyň özüni Gulam Rafik diýip tanadan ýene bir ýaşaýjysy bolsa, Owganystanyň hökümetine ýüzlenip, Türkmenistanyň öz ellerinden alan ýerlerini yzyna gaýdyp alyp bermegini soraýar.
"Biziň şol ýerlerde goýunlarymyz bardy, mal-garamyzy ekleýärdik, häzir mallarymyz açlykdan ölýär. Biziň ýolumyzy açsynlar, şol ýerlerimizden peýdalanmaga rugsat etsinler" diýip, Kaýsaryň ýaşaýjysy aýdýar.
Kaýsar etrabynyň häkimi Abdyljelil bu meselede Azatlyk Radiosynyň Owgan gullugyna şeýle maglumat berdi: "Kaýsaryň demirgazyk tarapynda Türkmenistan bilen ençeme kilometr araçägimiz bar. Owganystanda dowam eden 30-40 ýyllyk dartgynlylykda olar biziň topragymyza süýşdüler. Edil şu wagt hem türkmenistanlylaryň 5-6 kilometr biziň territoriýamyza girendigi barada gürrüňler bar. Şol ýerde hökümete garşy göreşýän toparlar bolany üçin ýagdaýy anyklap bolanok, şunlukda bu gürrüňleriň näderejede dogrudygyny anyklamak üçin howpsuzlyk güýçlerimiz çäre görmeli".
"Zerur ädimler ädiler"
Häkim bu meselede degişli welaýat ýolbaşçylarynyň maslahaty bilen geljekde zerur ädimleriň ädiljekdigini sözleriniň üstüne goşdy.
"Biz welaýatyň ýolbaşçylarynyň kömegi bilen şol ýerdäki ýagdaýlary, olaryň biziň territoriýamyza näçe kilometr aralaşandygyny anyklamaga synanyşýarys. Bu meseleler baradaky gürrüňler bu çäreleriň netijesinde anyklanar" diýip, Owganystanyň Farýab welaýatyna degişli Kaýsar etrabynyň häkimi Abdyljelil Azatlyk Radiosynyň Owgan gullugyna maglumat berdi.
Bu wakalar Owganystanyň beýleki bir goňşusy Pakistanyň hem Owganystanyň çägine geçip, garym gazyp, sim aýlan wagtyna gabat geldi.
Türkmenistan bilen Owganystanyň serhediniň uzynlygy 744 kiloometre barabar bolup, bu iki ýurduň aragatnaşygy mydama oňaýly diýlip hasaplanyp gelinýär. Türkmenistanyň Owganystandaky konsullygyndan gürrüňi edilýän mesele bilen baglanyşykly hiç hili resmi maglumat alyp bolmady.


text:
Rus teatr sungatynda ýarym asyr gujurly zähmet çeken teatr režissýory Ýuriý Lýubimow 97 ýaşynda aradan çykdy.
Onuň ölüm habary 5-nji oktýabrda, Moskwanyň Botkinskaýa hassahanasynda yglan edildi. Ol bu ýere geçen hepde, ýürek näsazlyklary esasynda getirilipdi.
Lýubimow Moskwanyň Taganka teatryny esaslandyrdy we oňa 50 ýyl direktorlyk etdi. Bu teatryň sahnasynda goýan ajaýyp oýunlary oňa dünýä meşhurlygyny getirdi we Orsýetiň sowetlerden soňky täze nesiliniň kemala gelmegine uly täsir ýetirdi.
"Kembaha garamak kyn"
Prezident Wladimir Putin bu habara gynanjyny beýan etdi we Lýubimowyň häzirki zaman rus teatrynyň ösüşindäki roluna kembaha garamagyň asla mümkin däldigini aýtdy diýip, RIA Nowosti onuň sözçüsi Dmitriý Peskowa salgylanyp ýazdy.
Orsýetiň premýer-ministri Dmitriý Medwedew hem merhumyň maşgalasyna we ussadyň ähli studentlerine, kärdeşlerine, muşdaklaryna gynanjyny bildirdi.
"Orsýetiň teatral durmuşyny Ýuriý Petrowiç Lýubimowsyz göz öňüne getirmek mümkin däl” diýip, ol özüniň feýsbuk sahypasynda ýazdy.
1917-nji ýylyň rewolýusiýasyndan öň doglan Lýubimow 1960-njy ýyllarda awangard teatr eserlerine direktorlyk etmäge başlady.
Tankyt üçin bosgunlyk
Emma ol 1984-nji ýylda, Londonda bir oýun goýýan mahaly, Britaniýanyň "The Times" gazetine beren interwýusynda sowet medeni syýasatyna garşy gürrüň edenligi üçin, sowet raýatlygyndan çykaryldy we 1988-nji ýylda ýurduna dolanyp gelýänçä daşary ýurtda bosgunlykda ýaşady.
Lýubimow bosgunlykda ýaşaýan ýyllary Ýewropada we Birleşen Ştatlarda oýunlary we opera eserlerini goýdy. Onuň ady bilen bagly oýunlar we afişalar Taganka teatryndan aýrylyp taşlandy.
Emma muňa garamazdan, üýtgedip gurmagyň gelmegi bilen, Lýubimow 1988-nji ýylda Moskwa ýeňiş bilen dolandy we täze eserleri sahnalaşdyrmagyny dowam etdi.
Lýubimow Taganka teatryny 2011-nji ýylda, oňa ýarym asyr ýolbaşçylyk edeninden soň, teatryň turppasy bilen oňuşmazlyk zerarly terk etdi. Ol teatryň truppasyny teatr ýaltalykda we diňe pul gazanmak islemekde aýyplady.
Ýöne ol 90 ýaşynda hem işlemegini dowam etdirdi we 2013-nji ýylda özüniň Uly teatrdaky ilkinji eserine direktorlyk etdi.
Ol özüniň uzak döredijilik ömründe sowet we rus medeniýentiniň ägirt wekilleriniň ençemesi bilen bile işleşdi. Onuň egindeşleriniň arasynda sowet arassalaýyşlarynyň pidasy bolan režissýor Wsewold Meýerhold, kompozitor Dmitriý Şostakowiç, ýazyjy Boris Pasternak we aktýor Wladimir Wysoskiý dagy bar.


text:
Türkmenistanyň aýry-aýry saýlaw okruglarynda Mejlisiň deputatlarynyň saýlawlary geçirilip, onda saýlawçylaryň 90,27 prosenti ses berdi diýip, türkmen metbugatynda habar berilýär.
20-nji noýabrda Türkmenistanyň resmi metbugatynda berlen maglumata görä, Ahal welaýatynyň 24-nji “Duşak”, Mary welaýatynyň 119-njy “Atçapar” hem-de 124-nji “Pendi” saýlaw okruglarynda Mejlisiň deputatlarynyň saýlawlary geçirildi we olarda 75 müň 568 saýlawçy hasaba alyndy.
Şeýle-de, habarda Mejlisiň deputatlygyna bolan bir oruna dalaşgärleriň birnäçesiniň bellige alynandygy aýdylyp, “şeýlelikde bu geçirilen saýlawlaryň hem ozalkylar ýaly demokratik we aç-açanlyk ýörelgelerine laýyklykda giň dalaşgärlik esasynda geçirilendigi” nygtalýar.
Türkmenistanyň Mejlisine deputatlaryň saýlawy iň soňky gezek şu ýylyň awgust aýynyň 21-ne geçirilipdi. Şonda parlamente 7 deputat saýlanypdy.


text:
Syýasy abraýa hem-de uly ykdysady potensiýala eýe bolandygy üçin Fransiýa Merkezi Aziýada, Ýewropada we dünýäniň beýleki ýurtlarynda uly hormat bilen garalýar.
Turkmenistanyň prezidentiniň 1-nji fewraldan Fransiýa başlanjak iş saparynyň-da indi demokratik ösüş ýoluna düşen Turkmenistan üçin wajyp bolup durýandygy aýdylýar.
Türkmen prezidentiniň Fransiýa iş sapary, onuň maksatlary barada metbugatda habar berilmeýändigi üçin analitikler prezidentiň Fransiýa iş sapary we iki prezidentiň duşuşygynda garaljak meseleler barada dürli pikirleri öne sürýarler.
Serhetsiz reportýorlar guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça wekili Elza Widalyň sözlerine görä, prezidentleriň duşuşgynda iki ýurduň arasyndaky hyzmatdaşlyk, ykdysady, söwda we medeni gatnaşyklar ýaly meseleler geňeşiler.
“Biz, adam hukuklary boýunça birnäçe guramalar, şeýle-de Adam haklary boýunça halkara federasiýasy Fransiýanyn prezidenti Nikolas Sarkozydan Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýurduň başyna geleli bäri Türkmenistandaky ynsan hukuklarynyň ýagdaýynda nähili özgerişlikleriň bolandygy barasynda soramagyny haýyş etdik“ diýdi.
Elza Widalyň sözlerine görä, olar Parižde metbugat konferensiýasyny geçiripdirler. Metbugat konferensiýasyny geçirmekden maksat kopçülikleýin habar serişdeleriniň ünsüni Türkmenistandaky graždan jemgyýetleri hem-de ynsan hukuklary problemalaryna çekmekden ybarat bolupdyr.
Elza Widal Turkmenistanda garaşsyz žurnalistlere işlemage rugsat berilmeýändigini, olaryň örän agyr şertlerde işleýändigini, umyt bilen açylan internet kafelerde hem çäklendirmeler bardygyny, zerur saýtlaryň açylmaýandygyny aýdýar. “Internetiň bahasy-da hemmeler üçin elýeterli dal”.Adam hukuklarymy ýa-da gaz?
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Habarlar Merkeziniň Türkmenistan boýunça eksperti Brýus Paniýeriň pikirine görä, Fransiýa uçin tebigy energoresurslara baý döwlet bilen gowy gatnaşyklary ýola goýmak möhümdir. “Şonuň üçin hem Sarkozi nebit we gaz meselesi barada gürrüň eder”.
Onuň pikiriçe, jemgyýetçilik türkmen prezidentine ýurtdaky adam hukuklary meselesi barada beriljek sowala garaşýar. ”Elbetde, bu mesele hem gün tertibinde bolar, emma Sarkozi üçin Turkmenistanyň tebigy resurslary hem-de Fransuz kompaniýalarynyň Türkmenistanda üstünlikli
Hakyky isleg bolsa Türkmenistanda demokratik özgerişlikleriň bolmagyna garaşmak mümkin.
işlemegi has möhümiräkdir”.
Özbegistanly analitik Iskender Hudaýbergenow türkmen jemgyýetini liberallaşdyrmak üçin Fransiýanyň iş tejribesiniň peýdaly sapak boljakdygyny aýdýar. Onuň sözlerine görä bu ýerde ýurduň prezidenti Berdimuhamedowyň näme maksat bilen Fransiýa barýandygy möhümdir.
“Fransiýadan Türkmenistana, birinjiden, demokratiýany getirmek mümkin. Ikinjiden, gonşulary bilen gatnaşyklary ýola goýmak meseleleri, üçünjisi, ykdysadyýeti hakyky bazar ýoluna salmak usullaryny öwrenmekdir” diýip Hudaýbergenow belleýär.
Onuň sözlerine görä, beýle duşuşyklaryň türkmen halkyna bähbitli bolmagy üçin döwlet baştutanynda we türkmen hökümetinde hakyky isleg bolmaly. "Hakyky isleg bolsa Türkmenistanda demokratik özgerişlikleriň bolmagyna garaşmak mümkin. Şeýle-de ýurtda söz azatlygy bolmaly, syýasy partiýalara, şol sanda oppozision partiýalaryň işine-de ýol açmaly. Eger-de şu ikisine ýol berilse, ýurduň ykdysadyýeti özünden özi gülläp öser".


text:
G.Berdimuhamedow üçin simwolik ähmiýete eýe bolan bu waka Türkmenistanyň gaz eksportynda Moskwadan garaşsyzlygyny güýçlenýänligini görkezýär.
Orsýetiň syýasy barlaglar institutyndan syýasaty öwreniji Aždar Gurdowyň pikirine görä, Eýrana tarap täze gaz geçirijisiniň işläp başlamagy şu çaka çenli diňe Orsýete, soňky döwürde Hytaýa hem elýeterli bolan Türkmenistanyň Günorta-Gündogar energiýa ätiýaçlyklaryna baka indi Eýrana hem ýol açylanlygyny aňladýar.
“Orsýet üçin bu belli bir derejede agyr ýagdaý. Sebäbi Eýrana gaz akdyryljak bu regiondan mundan öň diňe Orsýete gaz akdyrylýardy. Şonuň üçin Merkezi Aziýanyň, şol sanda Türkmenistanyň, gaz bazaryndaky bäsdeşlik diňe güýçlener” diýip, Aždar Gurdow aýtdy.Nähili mümkinçilikler bar
Döwletabat-Sarahs-Hangiran gaz geçirijisi doly güýjüne girensoň, ol Eýrana akdyrylýan türkmen gazynyň mukdaryny häzirki 8 milliarddan ýylda 20 milliard kubometre ýetirmäge mümkinçilik berer.
Eýranyň ýylda harç edýän energiýasynyň ýarsy tebygy gaz arkaly üpjün edilýär. Türkmen gazy Eýranyň demirgazyk bölekleriniň üpjünçiligi üçin möhüm bolup durýar. 2008-nji ýylyň başynda Eýran bilen Türkmenistanyň arasynda gazyň nyrhy üstünde ýüze çykan dawa örän sowuk gyşyň ortasynda Eýranyň demirgazyk welaýatlaryny ýylylykdan mahrum edipdi.
Täze gaz geçirijisiniň işe girizilmegi ýurtlaryň ikisi üçin hem amatly pursat döretdi. 1991-nji ýylda Sowet Soýuzy dargaly bäri Türkmenistanyň gaz eksportynyň azyndan 90 prosenti Orsýetiň gaz geçirijileri arkaly akdyrylypdy.
Eýrana tarap gurlan we 1997-nji ýylyň aýagynda işläp başlan uzynlygy 200 kilometrlik Körpeje-Gurtguýy gaz geçirijisi türkmen gazynyň ilkinji alternatiw eksport ýoly bolupdy. 2009-njy ýylyň dekabrynda Türkmenistandan Hytaýa tarap hem täze gaz geçirijisi açyldy. Orsýetiň täsiriniň gelejegi nähili bolar?
Türkmenistan boýunça regional ekspert, Ankarada ýerleşýän strategik barlaglar Institutynyň ýolbaşçysy Mehmet Seýfetdin region boýunça goňşulary we dünýäniň iri döwletleri bilen syýasy we ykdysady gatnaşyklaryny ösdürmek arkaly Türkmenistan gaz meselesinde Orsýetiň täsirine garşy göreşýär diýip, pikir edýär.
2009-njy ýylyň başynda Türkmenistanyň Orsýete 50-60 milliard kubometr gaz satmak boýunça ylalaşyklary bardy. Emma aprel aýynda Orta Aziýa-Merkez gaz geçirijisinde bolan partlamanyň yzýany gaz eksporty kesilipdi.
Geçen ýylyň dowamynda Türkmenistandan Eýrana 8 milliard kubometre golaý gaz akdyrylypdy. Dowletabat-Sarahs-Hangiran gaz geçirijisiniň açylmagy bilen birlikde ýakyn geljekde Türkmenistanda ýylda Hytaýa 40 milliard, Orsýete 30 we Eýrana hem azyndan 14 milliard kubometr gazy akdyrmak mümkinçiligi dörär.
Türkmenistanyň hökümeti birnäçe ýylyň dowamynda ýurduň eksport ugurlaryny köpeltmek maksadyny yglan edipdi. Geçen ýylyň aýagynda we 2010-njy ýylyň başynda täze gaz geçirijileriniň işe girizilmegi ýurduň yglan eden maksatlaryna golaýlanlygyny görkezdi.Eýran üçin bähbidi
Türkmenistan bilen hyzmatdaşlygyň Eýran üçin bähbidi goşmaça mukdarda türkmen gazyny satyn almak bilen çäklenmeýäne meňzeýär. Tähran öz ýadro programmasy sebäpli sanksiýalara sezewar bolup gelýär.
Türkmenistan bilen täze gaz söwdasy, halkara sanksiýalaryna garamazdan, Tährana öz daşary syýasatyny alyp barmaga we söwda dolanşygyny amala aşyrmaga mümkinçilik berýär.
Ahmedinejad Türkiýaniň daşary işler ministri Dawutogly bilen Eýranda duşuşýar, 20-nji noýabr, 2009-njy ýyl.
Tähranyň daşary syýasatynyň has uly maksatlary göz öňünde tutýan bolmagy-da ähtimal. Geçen ýylyň awgust we sentýabr aýlarynda Eýranyň habar beriş serişdeleri Tähranyň Ankara bilen täze ylalaşyklarynda turkmen gazynyň Eýranyň üstünden Türkiýä akdyrylmagynyň hem göz öňünde tutulýanlygyny habar beripdiler.
Şonda Eýranyň habar beriş serişdeleri heniz zerur gaz geçirijisi bolmasa-da, Eýranyň üstünden Türkiýä ýylda 35 milliard kubometr gazyň akdyryljagyny mälim edipdiler.
Türkmen gazynyň Eýranyň üstünden Türkiýä eksport ediljekdigi baradaky mesele Türkmenistanyň habar serişdelerinde kommentirlenmändi.


text:
27-nji iýuldan 12-nji awgusta çenli Londonda Olimpiada oýunlary geçiriler. Bu oýunlar şu ýyl mukaddes Remezan aýyna gabat gelýär. Olimpiada oýunlaryna üç müňe golaý musulman sportsmenleriniň gatnaşjakdygy aýdylýar.
Musulman kadalarynda sapardaky musulmanlara ýeňillik berilýär. Käbir musulman alymlary Olimpiada ýaryşlaryna gatnaşmak üçin Londona barjak sportsmenleriň Gurhanda göz öňünde tutulýan eglişiklerden öz bähbitleri üçin peýdalanmalydygyny aýdýarlar. Musulman sportsmenleriniň köpüsi bolsa orazany birneme gijräk tutmaga taýýardyklaryny aýdýarlar.
Bu ýyl Remezan aýy takmynan 19-njy iýuldan başlanar.
Şu mesele bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosy Halkara Olimpiýa komitetiniň iýmit boýunça iş toparynyň başlygy, Britaniýanyň Loughborough uniwersitetiniň sport boýunça alymy Ronald Maughan bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Siz Halkara Olimpiýa komitetiniň iýmit boýunça iş toparynyň başlygy. Häzir bu iş topary Remezan aýynyň gelmegi bilen, munuň musulman sportsmenleriniň başarnyklaryna nähili täsir ýetirjekdigini seljerýärler. Bu mundan öň beýle içgin seljerilmedik bir mesele ýaly bolup görünýär.
Ronald Maughan: Biz Olimpiýa oýunlarynda sportsmenlere täsir ýetirip biljek ähli iýmit meseleleri bilen gyzyklanýarys. Bu meseleleriň bir hem, elbetde, Londonda geçiriljek Olimpiýa oýunlarynyň şu ýylky Remezan aýyna gabat gelmegidir. Biz bir zady belläp geçmeli, her ýyl dünýä boýunça geçirilýän uly ýaryşlar, şol sanda dünýä çempionatlary hem köplenç Remezan aýyna gabat gelýär. Şunlukda musulman sportsmenleriniň Remezan aýy döwründe halkara ýaryşlaryna gatnaşmagynda hiç hili täze bir açyşlyk ýok.
Azatlyk Radiosy: Halkara Olimpiýa komiteti tomusky Olimpiýa oýunlarynyň ählisiniň 15-nji iýuldan 31-nji awgust aralygynda geçirilmelidigini aýdýar. Munuň netijesinde 2012-nji ýylda Olimpiýa oýunlarynyň Remezan aýy bilen gabat geljekdigi görnüp dur. Agzy bekli musulman sportsmenleriniň başarnyklarynyň has pes boljakdygy baradaky aladalar Halkara Olimpiýa komitetinde gozgaldymy?
Ronald Maughan: Elbetde, bu bir möhüm mesele. Sebäbi Halkara Olimpiýa komiteti hiç bir sportsmeniň başarnygynyň pese düşmegini islänok. Oýnuň wagtlary eýýäm öňünden kesgitlendi. Bu hem Londonyň ýerli gurnaýjy komissiýasy tarapyndan bellenildi. Oýunlaryň wagty boýunça islendik aladalar arkaýyn gozgalyp bilnerdi. Emma şol wagt oýunlaryň wagty boýunça hiç hili garşylyk bolmady.
Azatlyk Radiosy: Ynsan hukuklaryny goraýjy käbir toparlar Olimpiýa oýunlarynyň Remezana gabat gelýändigi sebäpli, oýunlaryň wagtynyň süýşürilmegini teklip etdiler. Beýleki halkara oýunlarynda bu ýagdaýlarda nämeler edilipdi? Musulman tälimçileri ýa-da hut sportsmenleriň özi bu ugurda nämeler diýýär?
Ronald Maughan: Näme närazylyk ýa-da alada bildirilýän bolsa, bu sportsmenleriň özlerinden gelmän, Olimpiýa oýunlaryna dahyly bolmadyk adamlardan çykýar. Belki-de, Remezana professional futbol çempionatlarynyň gabat gelmegi has köp mesele döredýän bolmagy mümkin. Şol bir wagtda Angliýanyň premýer-ligasy, Italiýanyň La Ligasy ýaly uly futbol çempionatlaryna musulman futbolçylary yzygiderli gatnaşyp gelýärler. Her ýyl hem şol futbolçylaryň oraza tutmalydygy ýa-da tutmaly däldigi baradaky sorag orta çykýar.
Kähalatlarda tälimçiler we dolandyryjylar agyz beklemegiň gereginiň ýokdugyny aýdýarlar. Ýöne, elbetde, dolandyryjynyň şahsyýetiň dini ynanjyna goşulyşmaga hiç bir haky ýok. Menejerler oýunçynyň iş berijisi hem bolsalar, olar diňe sportsmeniň bähbidine işlemeli.
Bärde nygtap geçmeli bir gyzykly ýagdaý bar, haçan-da biz musulman oýunçylaryň özleri bilen söhbetdeş bolanymyzda, olar agzy bekli mahaly öňküsinden hem has kuwwatlanýandyklaryny we gowy çykyş edýändiklerini aýdýarlar. Musulman sportsmenleri bu halatda özleriniň has ruhlanýandygyny belleýärler. Oýunçylar oraza tutýan mahalay Hudaýa has ýakynlaşýandyklaryny we özlerinde has köp güýç tapýandyklaryny aýdýarlar.
Azatlyk Radiosy: Londondaky Olimpiýa oýunlarynynyň Remezan aýyna gabat gelmegi bilen ýaryşyň dowamynda musulman sportsmenleri üçin aýratyn bir taýýarlyk çäreleri görülýärmi?
Ronald Maughan: Oýunlaryň dowamynda jogapkärçilik Londonyň ýerli Olimpiýa komitetiniň üstüne ýüklendi. Olar hem ýagdaýlardan habarly. Şeýlelikde, olimpiýa şäherçelerinde agzy beklemek we gün ýaşandan soň agyz açmak üçin, ýörite taýýarlyklar görüldi. Bu hem ähli ýerlerde ediler. London Olimpiadasyna gatnaşýan her bir musulman sportsmeniniň hajatyny berjaý etmegi üçin ähli çäreler görüldi.
Azatlyk Radiosy: Musulman sportsmenler Olimpiýa oýunlary gutarýança agyz beklemesini gijä süýşürip bilerlermi?
Ronald Maughan: Bu, elbetde, her bir sportsmeniň şahsy karary bolmaly. Şeýle-de, musulman sportsmenleriniň Remezan wagty näme edip ýa-da edip bilmeýändigi boýunça dürli garaýyşlar bar. Käbir sportsmenleriň oýunlaryň geçýän döwri agzyny beklemän, soňundan kazasyny almaklary hem mümkin. Bu hem musulmanlaryň köpüsi tarapyndan kabul edilýär. Belki-de, käbir oýunçylar muny eder. Olar soňra bir gün parzyny berjaý ederler, emma oýun güni agzyny beklemezler. Bu ugurda oýunçylaryň başarnygyna täsir etjek başga zat ýokmuka diýýän. Şunlukda, ähli zat oýunçynyň diňe özüne bagly. Olar bu işiň näderejede möhümdigine we onda näderejede çykyş etjekdigine düşünmeli.


text:
Ýekşenbe güni Müsüriň esasy oppozisiýa partiýasynyň liderleri “Musulman doganlygy” partiýasynyň ýolbaşçylaryndan biri bilen gepleşik geçirdi.
Hususan-da, Kairdäki bu duşuşyga Müsüriň oppozision Milli Azat Ediş frontunyň lideri Muhammad El-Baradeýiň we oppozision NSF partiýasynyň lideri Saed El-Badawiniň gatnaşandygy habar berilýär.
Maglumata görä, olar ýurtdaky syýasy dartgynlylygy gowşatmak meselesi barada dolandyryjy “Musulman doganlygy” hereketiniň düzümine girýän “Azatlyk we Adalat” partiýasynyň lideri Saad El-Katatni bilen özara gepleşik geçiripdirler.
Ýöne bu gepleşikde nähili karara gelnendigi barada anyk maglumat berilmeýär. Soňky birnäçe aýyň dowamynda Müsüriň dürli künjeklerinde prezident Muhammad Mürsüniň hökümetine garşy protest çykyşlary yzygiderli dowam edip gelýär.


text:
Özbegistanyň paýtagty Daşkendiň şäher kazyýetinde jenaýat işi boýunça dört adam salafit bolanlykda aýyplanyp, sud edilýär.
Daşkendiň Milli howpsuzlyk edarasynyň tassyklan aýyplamasynda, 1985-nji ýylda doglan Akmal Urinow, 1981-nji ýylda doglan Temur Siddikow, 1983-nji ýylda doglan Aýbek Salihow we 1988-nji ýylda doglan Dawran Kaýumow dagylar Özbegistanyň Jenaýat kodeksiniň 216-nji maddasy esasynda ("Bikanun jemgiýetçilik hem dini guramalaryň işlerine gatnaşmak") we 244-3 maddasy esasynda ("Bikanun dini propaganda materiallarynyň taýýarlanmagy, saklanmagy we ýaýradylmagy") görä aýyplanýarlar.
Aýyplamada gelnen netijede ol ýaşlaryň kanuny taýdan çürt-kesik gadagan edilen "Salafit" atly dini herekete agza bolandyklary we "alnyp barylýan bikanun işlere şärik bolandyklary, şol guramanyň ideýalarynyň halka görelde hökmünde propaganda edilmegine gatnaşandygy, şeýle-de dini fundamentalizmiň ýaýramagyna hyzmat edendigi, jemgyýetçilik ýerlerinde öz propagandalary bilen raýatlaryň aňyny üýtgetmäge synanyşandyklary" aýan edilipdir.
Tussaglaryň aklawjylary, Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugyna beren maglumatynda, aýyplanýanlar barasynda sud işi alnyp barylýan wagty olaryň graždanlyk hak-hukuklarynyň basgylanandygyny mälim edipdirler. Olar gaýtadan geçirilen sorag edişlikde kanuny goragçy, ýagny aklawçy tutmak hukugyndan mahrum edilipdirler. 20-nji iýulda resmi ýagdaýda tussag edilenden soň agzalýan ýaşlar derňew geçirilýän mahaly iki hepdeläp ýapyk zyndan şertlerinde saklanypdyrlar.
“Häzir olar baradaky kazyýet işinde şaýatlaryň görkezmeleriniň diňlenmegi dowam etdirilýär we deliller deňeşdirilýär. Juma güni taraplaryň garşylykly çykyşlary diňlener. Diňe şondan soň aýyplanýanlaryň geljekdäki ykbalynyň nähili boljakdygy barasynda bir zat aýdyp bolar. Bu işde gaty köp gezek diňe bir raýatlaryň hak-hukuklary däl, eýse gödek ýagdaýda Baş kanunyň ýörelgeleri hem bozuldy. Din sebäpli aýyplanýanlaryň kazyýet işleri gaty hupbatly bolýar. Köpçlenç dini sebäplerden aýyplanýanlar azatlykdan uzak möhletlik mahrum edilýärler” diýip, aklawçylaryň biri Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugyna gürrüň berýär.
Etmişleri subut edilen halatynda aýyplanýanlara 10 ýyldan 15 ýyla çenli azatlykdan mahrum edilmek jezasy berler.


text:
Ukrainanyň Ylym, bilim, ýaşlar we sport boýunça ministrliginiň berýän resmi maglumatyna görä, Ukrainada 8 müň 300 töweregi türkmenistanly student bilim alýar. Türkmen studentleriniň sanynyň ýene-de köpelmegine garaşylýar. Bu barada şu ýylyň mart aýynda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Ukraina eden sapary wagtynda Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç hem aýdypdy.
Azatlyk Radiosyndan Merdan Saryýew Ukrainanyň öňdebaryjy ýokary okuw jaýlarynyň biri bolan Kiýewiň Geltman adyndaky milli ykdysadyýet uniwersiteti barada uniwersitetiň daşary ýurtly raýatlar üçin taýýarlyk bölüminiň baş inspektory Olga Ýurçenko bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Olga, ilkibaşda ýokary okuw jaýyňyz barada gysgaça maglumat berseňiz?
Olga Ýurçenko:
Şu ýyl biziň ýokary okuw jaýymyzyň esaslandyrylanyna 105 ýyl boldy. Ozal bu okuw jaýy Kiýewiň Koroçenko adyndaky halk-hojalyk uniwersiteti bolupdy. Häzirki wagt bolsa ol Kiýewiň Geltman adyndaky milli ykdysadyýet uniwersiteti diýlip atlandyrylýar.
Azatlyk Radiosy: Siziň uniwersitetiňizde haýsy ugurlar boýunça bilim berilýär?
Olga Ýurçenko:
Biziň ýokary okuw jaýymyz ykdysady pudak boýunça hünärmenleri taýýarlaýar. Bizde halkara ykdysadyýet, guramaçylyklaýyn ykdysadyýet, maliýe we kreditler, bank işi, menejment, marketing ýaly ugurlar bar.
Azatlyk Radiosy: Sizde diňe bakalawr derejesi berilýärmi ýa-da magistraturada we doktoranturada okamaga hem mümkinçilikler barmy?
Olga Ýurçenko:
Bizde bakalawr, magistratura we, elbetde, doktorantura hem bar.
Azatlyk Radiosy: Sapaklar haýsy dilde alnyp barylýar?
Olga Ýurçenko:
Biziň ýokary okuw jaýymyz milli statusly bolansoň ähli sapaklar diýen ýaly ukrain dilinde alnyp barylýar. Ýöne ýörite daşary ýurtly talyplar üçin sapaklar iki ýylyň dowamynda rus dilinde geçirilýär. Sebäbi bu döwürde talyplar adaptasiýa geçýärler. Üçünji ýylda hem bu talyplar umumy talyplaryň hataryna goşulyp, mundan soň ähli sapaklar diňe ukrain dilinde geçirilýär.
Azatlyk Radiosy: Indi anyk mysalda düşündirseňiz, meselem, Türkmenistanda bir okuwçynyň, mekdebi tamamlan uçurymyň ýa-da uniwersiteti gutaran talybyň siziň okuw jaýyňyza girmek meýli bar. Onuň ilkinji ädimleri nähili bolmaly?
Olga Ýurçenko:
Mysal üçin, eger-de biri Türkmenistanda ýokary okuw jaýyny tamamlan bolsa, biziň uniwersitetimize ýüz tutmazdan ozal, ol özüniň bilimi baradaky şahadatnamalaryny bärde notirifikasiýa etdirmeli. Ýagny, onuň bilim derejesi Ukrainada bildirilýän talaplar bilen deňeşdirilmeli. Ýurduň Bilim ministrliginiň ýanynda muny amala aşyrýan ýörite gurama bar.
Diýjek bolýan zadym, ýokary okuw jaýymyza ýüz tutmazdan ozal, daşary ýurtly talybyň diplomy hökmany ýagdaýda notifikasiýa edilmeli.
Azatlyk Radiosy: Mundan soň talyp näme etmeli?
Olga Ýurçenko:
Notifikasiýany amala aşyrýan gurama öz gelen netijesini berenden soň talybyň özi resminamalaryny bize getirýär we iki sany sapakdan synag tabşyrýar. Ýagny, hökmany bolan ukrain dilinden we saýlap alan ugruna degişli sapakdan synag tabşyrmaly.
Azatlyk Radiosy:Mekdebi gutaran okuwçylaryň ýagdaýy hem şular ýalymy?
Olga Ýurçenko:
Hawa, mekdebi gutaranlar üçin hem şol bir ýagdaý. Olaryň iki mümkinçiligi bar. Ýagny, birinjiden, olar turistik wiza bilen gelip, degişli resminamalaryny bize hödürläp, synaglary tabşyrýarlar. Mundan soň, uniwersitet üstünlik gazanan talyplara çakylyk hatyny taýýarlaýar.
Ikinji mümkinçilik, olar Ukrainanyň “Oswita” atly halkara merkezine ýüz tutýarlar. Onuň websaýty: www.osvita.com.ua
. Ol ýere talap edilýän resminamalar hödürlenenden soň soň, gurama olar üçin çakylyk taýýarlaýar. Mundan soň, abiturient bize gelip, synag tabşyrmaly.
Azatlyk Radiosy: Siziň uniwersitetiňiz resminamalary haçandan kabul edip başlaýar?
Olga Ýurçenko:
Resminamalary kabul ediş çäreleri 2-nji iýuldan başlap, bütin tomus dowam eder.
Azatlyk Radiosy: Sizde türkmen talyplary barmy?
Olga Ýurçenko:
Hawa, elbetde, bar. Ýöne, görýäňizmi, Türkmenistanda mekdebi tamamlany bilen, olar rus dilini gowy bilmeli.
Azatlyk Radiosy: Siziň ýokary okuw jaýyňyz barada köpräk maglumat alar ýaly onuň websahypbasy barmy?
Olga Ýurçenko:
Hawa bar. Ol: kneu.edu.ua
. Onda ähli okuw programmalary, talap edilýän resminamalar, tölegler barada maglumatlary tapyp bolar.
Azatlyk Radiosy: Töleg barada takygrak gürrüň berseňiz
...
Olga Ýurçenko:
Bizde gündizki okuwlaryň ähli görnüşleri üçin ýyllyk töleg 2074 amerikan dollaryna deň.


text:
Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý ilki jynsy zorluga sezewar edilen, soňam bikanun zyna etmekde aýyplanyp 12 ýyl türme tussaglygyna höküm edilen aýalyň günäsini geçdi.
Prezident edarasynyň dünýki ýaýradan beýanatynda bu aýal we oňa hüjüm eden adam birek-birek bilen maşgala gurmagy razylaşandyklary aýdylýar. “Associated Press” habar gullugunyň bellemegine görä, tussaglyga höküm edilen bu zenan tussaglykdan azat bolmagyň owezine hüjümçä durmuşa çykmajakdygyny aýdypdyr.
BBC-niň maglumatyna laýyklykda, tussaglykda bu aýal bilen birlikde onuň çagasy-da saklanypdyr.
Ynsan hukuklaryny goraýjy toparlar Owganystanda türmede oturan aýallaryň köpüsiniň şuňa meňzeş jynsy zorluklaryň pidalary bolan aýallardygyny aýdýarlar.


text:
Türkmen propagandasy ýurdy ykdysady taýdan ösdürmegiň uzak wagtlyk programmasynyň mahabatyny aktiw alyp barýar. “Türkmenistan: altyn asyr” informasion saýty giň teswirlemesini hut şu meselä bagyşlapdyr. Ýakyn ýigrimi ýyly nazarlaýan bu programmanyň ähli esasy detallaryna we ony amala aşyrmagyň strategiýasyna teswirleme degip geçýär.
Ilatyň durmuş derejesiniň ösýändigi, uly möçberde ylmy talap edýän önümçiligikde ýokary hilli öňegidişligiň bardygy, bazar gatnaşyklarynda, eksportyň ýollaryny giňeltmekde, sanyny artdyrmakda, transport, aragatnaşyk ugurlaryny giňeltmekde, maliýe hem halkara turizminde ösüşiň bardygy teswirlemede ýatlanyp geçilýär. Hat-da çuň nazar aýlanmasa-da , hususy sektoryň ösýändigi agzalýar.
Gumanitar gymmatlyklar hany?
Propaganda we agitasiýa maksatly bu planda diňe bir zatdan başga hemme zat bar ýaly görünýär. Ol ýerde ýeke söz aýdylmaýan bir ýagdaý bar - ol türkmen döwletiniň ruhy-gumanitar esaslary.
Hamana, syýasy reformalar geçirmezden, adam hukuklary ugruny ösdürmezden, türkmen durmuşynyň ähli ugurlaryny liberallaşdyrmazdan, açyklaşdyrmazdan, ähli göz öňünde tutulýan planlar başa baraýjak, amala aşaýjak ýaly...
Bu gumanitar gymmatlyklara BMG-niň ýa-da ÝHHG-niň öňünde hasabat berlende deglip geçilýär. Başgaça aýdylanda, adatça bu tema daşary ýurtlar üçin açylýar, gozgalýar. Ýöne ol ýurduň içi bilen bagly däl ýa-da ýurduň içi üçin niýetlenmeýär, onuň gürrüňem edilmeýär.
Häkimiýetler öz jemgyýetiniň öňünde hasabat bermäge endik etmändir. Liberallaşdyrmak temasyndan gorkmak bärkije bir ýagdaý. Döwletiň ruhy-gumanitar durmuşynda çuňnur özgerişler geçirmezden, ähli uly ykdysady planlary amala aşyryp boljakdygyna häkimiýetler ynanýar, ine, belanyň körügi nirede!
Türkmen ýolbaşçylary bilmezlikden ýa-da öz islegine görä, ykdysady taýdan gülläp-ösüşe diňe bir häkimiýetleriň islegi, karary bilen däl-de, jemgyýeti azat etmek bilen ýetip bolýandygy baradaky dünýä tejribesine göz ýumýarlar. Mysal üçin, erkin ondan–oňa baryp gelmegiň, ýurtdan çykmagyň hem gaýdyp gelmegiň düzgünleri şu wagta çenli Türkmenistanyň ykdysady programmalarynda ýok.
Dünýä tejribesi
Häkimiýetiň depesinde oturanlar daşarky dünýä bilen arada çuň gorp bar bolsa-da, ýurduň arasy üzük bolsa-da, ýurt ykdysady taýdan ösüşiň çür başyna çykar öýdýän bolmagy mümkin. Häkimiýetleriň şeýle-de, berk döwlet gözegçiligi astynda saklabam hususy sektory ösdürip bolar hasap edýän bolmagy mümkin. Edil şu günki gün hut şu ýagdaý – hususy sektory berk döwlet gözegçiligi we gysyşy astynda saklamak ýurtda dowam edýär.
Hususy sektoryň bolmagy we ýaşamagy diňe bir ykdysady liberallaşma bilen däl, eýsem adam hukuklarynyň ähli ugurlary bilen-de berk bagly. Sebäbi hususy telekeçiligiň konsepsiýasy möhüm hereketlendiriji güýç hökmünde şahsy inisiatiwa esaslanýar.
Hemme zada güýji-kuwwaty ýetýän ýörite gulluklardan we beýleki döwlet edaralaryndan köpçülikleýin gorkulýan ýagdaýda nähili teklip-inisiatiwa barasynda gürrüň edip bolar? Öz planlarynda häkimiýetler öz-özüne-de garşy çykýar.
Planda göz öňünde tutulyşyna görä, ösüşiň strategiýasy amala aşyrylýan prosesde erkin ykdysady proýektleriň dürli zolaklary döremeli. Häzirki türkmen hakykatynyň şertlerinde haýsy erkin zolak barada gürrüň gidip biler? Tutuş jemgyet, onuň ähli ugurlary häkimiýetleriň elinde ahyryn!
Netijede, bu mesele nirede häkimiýet başlansa, şol ýerde ösüş tamamlanýar-diýen berk sistema baryp direýär. Türkmenistanda bolsa häkimiýet hemişe we hemme ýerde başlanýar.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Halkara maliýe fondy Ukraina maliýe kömeginiň berilmegini ýurduň hökümetiniň häkimiýet başynda galjagy aýdyň bolýança saklajakdygyny aýtdy, diýip ýurduň maliýe ministri 8-nji fewralda mälim etdi.
Ykdysadyýet ministriniň geçen hepdede wezipesinden çekilmegi we maliýe ministri Natalia Ýareskonyň ukrain telewideniýesinde öňe süren pikirleri Ukrainanyň karz berijiler bilen gatnaşyklarynyň ýaramazlaşmak howpunyň bardygyny görkezdi.
Premýer-ministr Arseniý Ýatsenýugyň hökümetiniň meşhurlygynyň peselýän wagtynda, onuň fewral aýynda parlamentde özüne ynamsyzlyk bildirilmegi bilen hem ýüzbe-ýüz bolmagy ähtimal.
Ukraina Halkara maliýe fondundan, ABŞ-dan we Ýewropa Bileleşiginden 40 milliard dollar möçberinde maliýe kömeginiň bir böleginiň berilmegine oktýabr aýyndan bäri garaşýar. Maliýe kömegiň berilmegi Ukrainanyň ykdysadyýeti bäsdeşlige has ukyply etmek we korrupsiýany azaltmak boýunça reformalary geçirmegine bagly bolar.


text:
Yragyň häkimiýetleri 127 adamyň ölümine sebäp bolan Bagdatdaky partlamalarda Al Kaýdanyň eliniň bardygyndan güman edýärler.
Düýn Yragyň paýtagtynda yzly-yzyna amala aşyrylan bomba partlamalarynda azyndan 127 adam ölüp, 500-den gowrak adam ýaralandy.
Bu partlamalar Yragyň Maliýe ministrliginiň, uniwersitetiň, polisiýanyň barlag punktynyň hem-de Suduň binalarynyň golaýynda amala aşyryldy.
Bu hüjümler Yrak resmileriniň geljekki ýylyň 7-nji martynda ähliumumy saýlawlary geçirmek babatda ylalaşmaklaryna gabatlanyp amala aşyryldy.
3 gün mundan ozal Yragyň parlamentinde saýlawlar barada täze kanunyň kabul edilmegi babatda ylalaşyldy.


text:
Şu gün Ymamnazar demir ýol bekedinde transmilli polat ýoluň – Aziýa halkara demir ýol ulag geçelgesiniň birinji tapgyryny ulanmaga bermek dabarasy boldy. Gatnawlaryň sebit ulgamynyň “altyn halkasyna” öwrüljek Atamyrat–Ymamnazar - Akina täze ýoluň işe girizilmegini alamatlandyrýan dabaralara hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow we Owganystan Yslam Respublikasynyň Prezidenti Mohammad Aşraf Gani gatnaşdylar.
Ozal habar berlişi ýaly, owgan Lideri Türkmenistana sapar bilen geldi we 26-27-nji noýabrda Aşgabatda geçirilen Durnukly ulag ulgamy boýunça Ählumumy maslahata gatnaşdy. Şeýle hem ol döwlet Baştutanymyz bilen duşuşdy. Onda taraplar iki goňşy döwletiň we doganlyk halklaryň däp bolan dostlukly, netijeli gatnaşyklara ygrarlydyklaryny tassykladylar.
Duşuşygyň barşynda ýangyç-energetika toplumynda, hususan-da, Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan gaz geçirijisiniň gurluşygynda hyzmatdaşlyk etmäge gyzyklanma bildirilip, aýratyn ara alnyp maslahatlaşylan meselä öwrüldi. Iri energetika taslamasy bolan bu gaz geçiriji oňa gatnaşyjy ýurtlaryň her biriniň halklaryna we umuman, tutuş sebite abadançylyk getirmäge gönükdirilendir. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan öňe sürlen halkara ulag-üstaşyr geçelgelerini döretmek babatdaky taslamalaryň, şol sanda Aziýa halkara ulag geçelgesini döretmek babatdaky başlangyçlaryň hem durmuş-ykdysady taýdan uly netije bermegine garaşylýar. Şol ugur geljekde Hytaýyň demir ýol ulgamyna we onuň üsti bilen Aziýa-Ýuwaş umman sebitiniň depginli ösýän döwletlerine çykar. Şunuň bilen baglylykda, Atamyrat-Ymamnazar - Akina täze demir ýolunyň ulanylmaga berilmeginiň taryhy ähmiýeti nygtaldy.
Bu demir ýoluň ulanmaga berilmegi bilen, iki döwletiň ulag-üstaşyr kuwwatyndan netijeli peýdalanmak, olaryň häzirki zaman halkara ykdysady gatnaşyklar ulgamyna işjeň goşulyşmagy üçin täze mümkinçilikler dörediler.
Şu gün irden hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow dikuçarda Türkmenabat şäherinden “Ymamnazar” bekedine, demir ýoluň açylýan ýerine bardy.
Döwlet Baştutanymyzyň yzysüre şu ugur boýunça Owganystanyň Prezidenti ugrady.
Demir ýol bekedinde hakyky baýramçylyk hem-de ruhubelentlik ýagdaýy emele geldi. Milli Liderimiziň dikuçary onuň golaýynda gondy. Hemmeler ýurdumyzyň iň täze taryhyna aýdyň sahypalar bolup ýazyljak waka sabyrsyzlyk bilen garaşýarlar. Dabaranyň geçirilýän ýerini Türkmenistanyň we Owganystanyň Döwlet baýdaklary, iki döwletiň Baştutanlarynyň suratlary ýerleşdirilen uly pannolar bezedi.
Milli lybasly gyzlar hormatly Prezidentimize ajaýyp gül desselerini gowşurdylar. Milli Liderimizi Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlary, harby we hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylary mähirli mübäreklediler. Dabara gatnaşyjylaryň hatarynda Durnukly ulag ulgamy boýunça Ählumumy maslahatyň wekilleri, onlarça döwletleriň, daşary ýurtlaryň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri bar.
Ýurdumyzyň döredijilik toparlary şanly waka mynasybetli özleriniň döredijilik sowgadyny – köpöwüşginli aýdym-sazly we tansly çykyşlaryny taýýarladylar.
Hormatly Prezidentimiz dabaraly ýagdaýda “Ymamnazar” demir ýol bekediniň toý bagyny kesip, binanyň içine girýär we VIP –zala tarap ugraýar.
Şondan köp wagt geçmänkä-de Owganystan Yslam Respublikasynyň Prezidenti Aşraf Ganiniň münüp gelen dikuçary gonýar. Milli lybasly oglan we gyz oňa gül desselerini gowşurýarlar.
Belent mertebeli myhman demir ýol bekediniň VIP-zalyna geçýär. Bu ýerde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow öz kärdeşini mähirli garşylaýar.
Türkmenistanyň we Owganystanyň Prezidentleri milli baýdaklaryň öňünde surata düşdüler.
Soňra iki ýurduň döwlet Baştutanlary bu ýerde özara söhbet etdiler. Onuň barşynda iki ýurduň arasyndaky dostluk we hyzmatdaşlyk gatnaşyklarynyň ösdürilýändigi, täze demir ýol ugrunyň şol gatnaşyklaryň ýygjam häsiýete eýe bolmagynda möhüm ähmiýetiniň bardygy barada gürrüň edildi.
Şeýle hem söhbetdeşligiň barşynda Türkmenistanyň we Owganystan Yslam Respublikasynyň hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklaryna ygrarlydygy bellenilip, ýurdumyzyň sebitiň döwletlerine, aýratyn-da, goňşy Owganystana hemmetaraplaýyn goldaw bermek, ýurduň durmuş-ykdysady taýdan ösmegine ýardam berýän giň möçberli taslamalary durmuşa geçirmek bilen baglanyşykly meselelere ähmiýet berýändigi aýdyldy.
Owganystan Yslam Respublikasynyň Prezidenti Mohammad Aşraf Gani hormatly Prezidentimiziň ýolbaşçylygynda öz ýurduna berilýän kömek-goldaw üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirip, täze demir ýol ulgamynyň diňe bir iki ýurduň däl, eýsem, sebitiň döwletleriniň arasyndaky hoşniýetli hyzmatdaşlyk gatnaşyklarynyň ösdürilmeginde, Owganystanyň ykdysady taýdan galkynmagynda möhüm ähmiýetiniň bardygyny uly guwanç bilen belledi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň amala aşyrýan daşary syýasatynyň hoşniýetli goňşuçylyk däplerine, ýurduň Bitaraplyk derejesiniň kadalaryna laýyklykda ösdürilýändigini aýdyp, bu ýörelgeleriň mundan beýläk-de kämilleşdiriljekdigine, sebitde parahatçylygyň, howpsuzlygyň we durnukly ösüşiň bähbidine giň möçberli çäreleriň durmuşa geçiriljekdigine ynam bildirdi.
Soňra iki ýurduň Baştutanlary täze “Ymamnazar” demir ýol bekediniň nobatçy-dispetçer otagyna geldiler.
Bu ýerde dispetçerçilik gullugynyň işgäri bölümiň enjamlaşdyrylyşy, onuň alyp barýan işleriniň aýratynlyklary we bu ýerde ornaşdyrylan täzeçil usullar barada gürrüň berdi hem-de döredilen oňyn mümkinçilikler üçin hormatly Prezidentimize tüýs ýürekden alkyş sözlerini aýtdy.
Döwlet Baştutanlary ýurdumyzyň Döwlet gümrük gullugynyň “Ymamnazar” demir ýol bekediniň gümrük bölümine bardylar we onuň işi, bu ýerde oturdylan döwrebap enjamlaryň artykmaçlyklary, şeýle hem gelýän ýükleriň barlagynyň kompýuterleşdirilen usullar arkaly ýerine ýetirilişi bilen tanyşdylar.
Nobatçy döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowa türkmen-owgan serhedinden geçirilýän ýükleriň möçberleri barada hasabat berdi. Täze ýoluň ulanmaga berilmegi bilen, olaryň möçberi artar. Monitorda iberilýän ýükler baradaky maglumatlar, eksport, import we wagon – konteýnerlerde üstaşyr ýükleriň hereketine gözegçilik ulgamynyň işi görkezildi.
Türkmenistanyň üsti bilen Owganystana üstaşyr geçirilýän ýükler barada hem maglumatlar beýan edildi. Olaryň möçberi 2016-njy ýylyň on aýynda tutuş 2015-nji ýylyň görkezijisinden ýokary boldy we 278,4 müň tonna barabar boldy. Şunda ýükleriň aglaba bölegi demir ýol arkaly daşaldy.
Habar berlişi ýaly, bu ýükleriň düzüminde nebit önümleri agdyklyk edýär, soňra hojalyk we azyk harytlary, ulag serişdeleri we enjamlary, gurluşyk materiallary gelýär. Sebitiň döwletleri babatda Türkmenistan Owganystana demir ýol arkaly gelýän ýükleriň ählisiniň 75 göterimini bu ýurda iberilmegini üpjün edýär.
Geçen ýyl bilen deňeşdirilende Türkmenistandan Owganystana iberilýän dürli ýükleriň möçberi hem artyp, 2016-njy ýylda 1,4 million tonnadan gowrak boldy. Olaryň esasy bölegi nebit önümleri we suwuklandyrylan gazdyr. Goňşy ýurda türkmen bugdaýy we bugdaý uny, karbamid we beýleki harytlar hem iberilýär.
Umuman, türkmen demir ýollary arkaly şu ýyl eksport – import ýükleriniň 3 million tonnadan gowragy daşaldy. Şunda Eýran, Owganystan, Russiýa, döwletimiziň esasy söwda hyzmatdaşlary bolup durýar.
Gümrük gullugynyň nokadyndan başga-da, “Ymamnazar” bekedinde iň täze enjamlar bilen enjamlaşdyrylan weterinariýa we sanitar gözegçiliginiň bölümleri bar.
Soňra döwlet Baştutanlary Gurbanguly Berdimuhamedowyň we Mohammad Aşraf Ganiniň bilelikdäki awtoulag kerweni Aziýa halkara demir ýol ulag geçelgesiniň “Atamyrat-Ymamnazar (Türkmenistan) – Akina (Owganystan)” böleginiň açylyş dabarasynyň geçirilýän ýerine tarap ugradylar.
Türkmen we owgan Liderleriniň barýan ýolunyň tutuş ugrunda, birnäçe kilometriň dowamynda milli äheňdäki baýramçylyk dabaralary ýaýbaňlandyryldy, şol ýerde ak öýler gurnaldy, folklor toparlary çykyş etdiler. Aýdym-sazyň owazy belentden ýaňlanýar, joşgunly tanslar ýerine ýetirilýär, halk dessurlarynyň äheňleriniň esasynda şadyýan sahnalar ýaýbaňlandyryldy.
Bu uly etnografiki kompozisiýa bäş bölümi birleşdirýär. Teatrlaşdyrylan sahna ekerançylyk mowzugyndan başlanyp, öňki döwürlerde oba hojalyk önümçiliginiň alnyp barlyşy, meýdanlaryň özleşdirilişi, hasylyň ýygnalyşy, azyk önümleriniň taýýarlanylyşy beýan edildi. Soňra maldarçylyk ulgamy görkezildi. Çarwadarlaryň däp bolan ýaşaýyş-durmuşy ýaýbaňlandyryldy. Bu ýerde ýüňüň egrilişini, keçäniň we halynyň taýýarlanylyşyny görmek bolýar.
Soňra köpsanly dabara gatnaşyjylar gelinalyjy dessuryna tomaşa etmäge mümkinçilik aldylar. Köp asyrlar mundan ozal bolşy ýaly, häzirki wagtda hem bu özboluşly we täsin däp-dessurlar özüniň ruhy-medeni köklerine hem-de gadymdan gelýän maşgala gymmatlyklaryna ygrarly bolan türkmen halkynyň ýaşaýyş-durmuşynyň aýrylmaz bölegi bolup durýar.
Ýaýbaňlandyrylan köpöwüşginli gündogar bazary hem ýatdan çykmajak täsir galdyrýar. Bu ýerde halk senetleriniň köp önümleri görkezilýär, senetçileriň ussahanalary ýaýbaňlandyryldy. Kimdir biri azal, beýleki biri bolsa saz gurallaryny ýasaýar, söwdagärler telpekleriň hem-de tahýalaryň, durmuşda ulanylýan zatlaryň söwdasyny edýärler, owadan ýüpek matalar, nagyşlanan gap-gaçlar hem-de küýzeler gözüňi dokundyrýar. Olaryň golaýynda türkmenleriň deňsiz-taýsyz haly önümleri we şaý-sepler bar. Sazyň muşdaklary bagşylaryň hoş owazly aýdymyny üns bilen diňleýärler. Şeýle hem şol ýerde pälwanlar tutluşýarlar we şadyýan milli oýunlar ýaýbaňlandyryldy.
Ýoluň ugrunda, serhede çenli uzalyp giden baýramçylyk çykyşlary türkmen toýy bilen tamamlanýar, aýdym-sazlaryň owazy belentden ýaňlanýar, joşgunly tanslar ýerine ýetirilýär, köpsanly gazanlarda milli tagamlar taýýarlanylýar, bolelinligiň alamaty hökmünde saçaklar giňden ýazylýar...
Şeýle dabaralara gatnaşýan çapyksuwarly ahalteke bedewleriniň öňe okdurylyp gitmegi bolsa täze durmuşyň depginini hem-de okgunlylygyny alamatlandyrýar.
Türkmenler hemişe diňe bir şatlykly maşgala dabaralaryny däl, eýsem, köpçülikleýin, jemgyýetçilik ähmiýetli işleriň, mysal üçin, ýollaryň, köprüleriň, akabalaryň, beýleki iri desgalaryň gurluşygynyň tamamlanmagy mynasybetli wakalary uly toý hökmünde belläp gelýärler. Türkmenistanyň Atamyrat şäherinden Owganystanyň Akina diýen ilatly ýerine çenli täze demir ýoluň hem-de degişli düzümiň gurluşygynyň tamamlanmagynyň hormatyna hem şu gün uly toý tutuldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen durmuşa geçirilýän bu taslama Türkmenistanyň Demir ýol ulaglary ministrliginiň edaralary tarapyndan amala aşyryldy. Çölüň kyn howa şertlerinde bu ýoly özleşdirmek üçin uly tagallalar we serişdeler gerek boldy. Bu ýerde şeýle hem düzümleýin desgalar, lokomotiw depolary guruldy, goşmaça hem-de gapdal ýollar we beýleki desgalar bina edildi.
Türkmen ýol gurluşykçylarynyň ygtyýarynda döwrebap tehnikalaryň we enjamlaryň bolmagy, işleriň sazlaşykly guralmagy bu iri möçberli taslamanyň durmuşa geçirilmegini çaltlaşdyrmaga mümkinçilik berdi.
Halkara demir ýol gatnawlarynyň kuwwatyny artdyrmakdan başga-da, täze polat ýollar içerki çäkleri okgunly ösdürmäge hem ýardam edýär. Döwrüň görkezişi ýaly, Garaşsyzlyk ýyllarynda gurlan demir ýollar Türkmenistanyň baýlyklaryny çalt depginler bilen özleşdirmäge hem-de olardan rejeli peýdalanmaga ýardam etdi, ýurdumyzyň sebitlerini durmuş-ykdysady taýdan ösdürmekde möhüm orny eýeledi.
Täze ýollar bilen birlikde, çöldäki sebitlere suw we elektrik togy gelýär, aragatnaşyk ulgamlary çekilýär, ýaşaýyş jaýlary hem-de durmuş maksatly desgalar gurulýar. Türkmen hünärmenleri demir ýoluň Ymamnazardan Owganystanyň Akina diýen ýerine çenli bölegini hem gurdular.
Iki ýurduň okgunly ösýän söwda-ykdysady hyzmatdaşlygy, şeýle hem täze bilelikdäki düzümleýin taslamalaryň amala aşyrylmagy owgan ykdysadyýetiniň mundan beýläk-de ösdürilmegine, iri durmuş meseleleriniň, şol sanda ilaty iş bilen üpjün etmek bilen baglanyşykly meseleleriň üstünlikli çözülmegine kuwwatly itergi berer, maýa serişdelerini çekmäge ýardam eder, Owganystandaky ýagdaýa oňyn täsir eder.
...Biraz wagtdan soň, iki doganlyk halkyň Liderleri bellenilen ýere barýarlar. Çagalar döwlet Baştutanlaryna gül desselerini gowşurýarlar.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow we Owganystanyň Prezidenti Mohammad Aşraf Gani iki ýurduň sungat ussatlarynyň bilelikdäki çykyşyna tomaşa edýärler. Dostlugyň we hoşniýetli goňşuçylygyň iň gowy däplerinde öz beýanyny tapan döwürleriň we nesilleriň arabaglanyşygy köpöwüşginli çykyşlaryň esasyny düzdi.
Soňra döwlet Baştutanlary dabaranyň geçirilen ýerinde gurlan çadyra tarap ugraýarlar. Ýoluň açylyş dabarasyna gatnaşyjylar we myhmanlar hem bu ýere ýygnandylar.
Çadyryň özi ägirt uly sekizgyraňly ak öýüň görnüşinde gurlupdyr, onuň içiniň diwarlaryny Türkmenistanyň bäş welaýatynyň uly gölleri bezeýär.
Alyp baryjylar türkmen we dary dillerinde dabarany açyk diýip yglan edýärler. Gutlag sözleri hem-de täze polat ýoluň halklaryň arasyndaky hoşniýetli gatnaşyklaryň, dostlugyň we doganlygyň gülläp ösmeginiň ýoluna öwrülmegi üçin arzuwlar aýdylýar.
Ýygnananlara Aziýa halkara demir ýol ulag geçelgesiniň ähmiýetine bagyşlanan wideorolik görkezildi. Dolandyrylýan çyralaryň 500-sinden hereket edýän şekilleriň döredilmegi hem-de şekiliň multimediýa usulynda görkezilmegi ýokary tehnologiýaly tanyşdyryş dabarasynda täzelik bolup, köpsanly daşary ýurt myhmanlarynda aýratyn täsir galdyrdy. Iki minutlyk şüweleňde howada, edil heýkellere meňzeş şekiller döredildi. Olary diwarlarda, polda we potolokda hem görmek bolýar. Ilki bilen damja peýda bolýar, soňra şöhleden haly dokalýar, onda göller emele gelýär we bularyň ählisi alyslara uzalyp gidýän demir ýola öwrülýär...
Wideoşekiller däp bolan türkmen gölleriniň şekillerindäki ekranlarda görkezildi. Onuň şekilleri hatda daşky giňişligi hem gurşap alyp, göýä, wideoşekilleriň üçünji ölçegini döreden ýaly boldy. Wideoşekil taryha, gadymy döwürlere, ýurdumyzyň çäginden Beýik Ýüpek ýolunyň geçen döwürlerine syndan başlandy. Ol üç bölekden ybarat boldy.
Onuň birinji böleginde Garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistanda ulag ulgamynda, hususan-da, demir ýol pudagynda gurlan desgalara syn berildi. Bu ýerde şeýle hem milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň baştutanlygynda türkmen paýtagtyndaky Halkara howa menziliniň, Türkmenbaşydaky deňiz portunyň, Aşgabat – Türkmenbaşy awtomobil ýolunyň we beýleki desgalaryň gurluşygy ýaly ägirt uly taslamalaryň amala aşyrylyşy görkezildi. Wideoşekiliň bu görnüşiniň mazmuny häzirki döwürde Türkmenistanyň Ýewropany we Aziýany birleşdirýän möhüm logistiki merkezdigini aýdyňlyk bilen beýan edýär.
Roligiň esasy bölegi Aziýa halkara demir ýol geçelgesine, onuň sebitiň ýurtlary üçin ähmiýetine bagyşlanýar. Taslama gatnaşýan döwletleriň täze bazarlara çykmak mümkinçiligine eýe bolýandygy, mundan başga-da, Owganystan üçin durmuş-ykdysady taýdan ösmek, täze şäherleri, kärhanalary gurmak, iş orunlaryny döretmek üçin giň mümkinçilikleriň açylýandygy beýan edilýär. Türkmenistanyň esasy wezipesi bolsa goňşy ýurtlara dünýäniň ulag ulgamyna goşulyşmagyna ýardam etmekden ybaratdyr. Milli ykdysadyýet barada aýdylanda bolsa, täze ýol Lebap welaýatynyň senagat taýdan okgunly ösmegine kuwwatly itergi berer.
Kartada Aziýa demir ýol geçelgesiniň Hytaýa, Hindistana, Pakistanyň deňiz portuna çykmak arkaly açýan ýollary aýdyň görkezilýär. Wideoşekiliň şu böleginde Aziýa geçelgesine goşulmak arkaly yklymyň ýurtlarynyň ulag ulgamlaryny baglanyşdyryp biljek esasy ugurlar görkezilýär. Wideoroligiň üçünji böleginde demir ýoluň Atamyrat-Ymamnazar-Akina bölegi, onuň gurluşygynyň barşy, düzümleýin desgalary, şeýle hem Owganystana çekilen elektrik geçirijileri, nebit önümleri saklanýan terminalyň gurluşy barada gürrüň berilýär. Bu ýerde gürrüň täze polat ýol arkaly Lebapda öndürilýän sementi, Seýdiniň nebiti gaýtadan işleýän zawodynda çykarylýan önümleri we beýlekileri ibermegiň mümkinçilikleri barada barýar.
Wideorolik görkezilenden soň, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa söz berildi.
Şu gün biz sebitiň örän möhüm taslamasy bolan Aziýa halkara demir ýol ulag geçelgesiniň birinji tapgyrynyň - Atamyrat–Ymamnazar - Akina böleginiň açylyş dabarasyna gatnaşýarys diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy.
Milli Liderimiz täze demir ýoluň gurluşygyna 2013-nji ýylyň 5-nji iýunynda goňşy doganlyk Täjigistan Respublikasynyň we Owganystan Yslam Respublikasynyň Prezidentleriniň gatnaşmagynda badalga berlendigini ýatladyp, geçen döwürde türkmen demirýolçularynyň tutanýerli zähmeti netijesinde köp işleriň edilendigini belledi.
Uzynlygy 88 kilometr bolan ýoluň ugrunda 256 we 363 metre barabar iki sany uly köpri guruldy. Gülüstan we Ymamnazar menzilleri, täze beketler hem-de zerur bolan tehniki we durmuş maksatly desgalaryň birnäçesi işe girizildi.
Beýik ýüpek ýoluny täzeden dikeldýän bu ýol, nesip bolsa, berkarar döwletimiziň ulag-üstaşyr geçiriş kuwwatyny has-da artdyrar. Ýewropa, Aziýa - Ýuwaş ummany we Günorta Aziýa ugry boýunça örän möhüm halkara geçelgesine öwrüler. Sebitiň döwletleri bilen netijeli söwda-ykdysady hyzmatdaşlygy berkitmäge ýardam berer. Millionlarça adamlaryň bähbitlerine, ählumumy parahatçylyga we abadançylyga hyzmat eder diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy.
Garaşsyzlygymyzyň 25 ýylynyň içinde döwletimiziň ulag üpjünçilik ulgamlary çalt depginler bilen ösdi diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow sözüni dowam etdi. Pudagy ösdürmegiň konsepsiýasyna laýyklykda, gysga wagtyň içinde iri halkara taslamalary amala aşyryldy. Netijede, ýurdumyzda demir ýol, awtomobil, howa we suw ulaglary arkaly amatly we howpsuz, halkara ulag geçelgeleri döredildi. Bu bolsa, sebitde durnukly ösüşi – halklaryň arasynda hoşniýetli gatnaşyklaryň ösmegini, syýasy-medeni hyzmatdaşlygyň berkemegini, söwda-haryt dolanyşygynyň möçberleriniň artmagyny üpjün edýär.
Gazagystan-Türkmenistan-Eýran halkara demir ýol geçelgesi hem şeýle taslamalaryň biridir. Merdana türkmen demirýolçulary bu möhüm taslamany üstünlikli durmuşa geçirmegi başardylar diýip, milli Liderimiz nygtady. Aziýa halkara demir ýol ulag geçelgesiniň birinji tapgyry bu aýdylanlara ýene-de bir gezek aýdyň şaýatlyk edýär.
Täze demir ýoluň gurulmagy bilen, Owganystanyň, Täjigistanyň, Hytaýyň, Hindistanyň, Pakistanyň we Aziýa-Ýuwaş ummany sebitleriniň ýurtlary üçin giň mümkinçilikler açylýar. Eýrana, Gazagystana, Russiýa Federasiýasyna, Azerbaýjana we Ýewropa ýurtlaryna iberilýän ýükleriň artdyrylmagyna amatly şertler döredilýär.
Şeýle hem Türkmenistany Ýewraziýa sebitinde «polat ýollaryň» uly çatrygyna, iri ulag-üstaşyr merkezine öwürýär.
Dostluk we hyzmatdaşlyk ýoluna öwrüljek bu taslamanyň geljegi örän uludyr. Ol Birleşen Milletler Guramasy, Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasy, Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygy, Ykdysady Hyzmatdaşlyk Guramasy ýaly, iri halkara we sebit guramalarynyň derejesinde alnyp barylýan hyzmatdaşlygy has-da berkitmäge ýardam eder. Sebitimizi Ýewraziýanyň günortasynda durnukly ösüşi üpjün etmekde berk ulgam, geljegi uly ykdysady hyzmatdaş, möhüm ähmiýeti bolan iri ulag-üstaşyr çatrygy hökmünde öňe çykarar.
Ösen ulag-üstaşyr düzümlerini döretmek biziň ileri tutýan strategik wezipämizdir diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy we şoňa görä-de, ýakyn günlerde sebitiň iri inženerçilik taslamalarynyň ýene-de biri bolan Amyderýanyň üstünden geçýän demir ýol we awtomobil köprüleriniň hem ulanmaga beriljekdigini habar berdi.
Milli Liderimiz häzirki wagtda ýurdumyzda amala aşyrylýan ykdysady özgertmeleriň halkymyzyň ýaşaýyş derejesini has-da ýokarlandyrmaga gönükdirilýändigini, türkmenistanlylaryň asuda we abadan durmuşyny üpjün edýändigini nygtap, goňşy ýurtlaryň ykdysadyýetini hem-de durmuş düzümini ösdürmäge hem mümkinçilik berýändigini belledi.
Şu gün Atamyrat-Ymamnazar - Akina halkara demir ýolunyň açylan senesi hökmünde taryha ebedilik girer.
Bu ýol ykdysady bähbitlerden başga-da, döwletleriň arasynda hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklaryny berkitmäge hem uly ýardam eder diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy we hemmeleri şu günki şanly waka bilen tüýs ýürekden gutlady we taslama gatnaşýan ýurtlaryň doganlyk halklaryna bolsa, parahatçylyk, abadançylyk we gülläp ösüş arzuw etdi.
Owganystanyň Prezidenti Mohammad Aşraf Ganä söz berilýär, ol çykyşynyň başynda Türkmenistanyň Prezidentine şu günki taryhy waka mynasybetli türkmen dilinde hoşallygyny beýan etdi.
Belent mertebeli myhman ulag ýollarynyň ähli görnüşlerini - deňiz we gury ýer, ulgamy emele getirýän demir ýollaryny sazlaşykly ösdürmek nukdaýnazaryndan Türkmenistan üçin, Owganystan üçin, tutuş Aziýa, tutuş dünýä üçin hem şu günki taryhy wakanyň möhümdigine ünsi çekdi. Aşgabatda geçirilen Durnukly ulag ulgamy boýunça Ählumumy maslahatda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Aziýada uly özgerişlikleriň bolup geçjekdigini aýtdy diýip, Aşraf Gani sözüni dowam edip, şol özgerişlikleriň bolmagyna Türkmenistanyň guran täze demir ýoly hem ýardam eder diýip belledi.
Owgan halky doganlyk döwletiň ýöredýän, uly netijeleri getirýän oýlanyşykly daşary syýasatyna ýokary baha berýär, Türkmenistanyň Bitaraplyk derejesine hormat we buýsanç duýgusy bilen garaýar. Onuň üstünliklerini öz ýeňişleri hökmünde kabul edýär. Çünki oňat goňşuly bolmak uly bagtdyr, Türkmenistan bolsa biz üçin hoşniýetli goňşy we ygtybarly dost bolup durýar diýip, Owganystanyň Baştutany belledi.
Siziň döwletiňiz gysga döwrüň içinde tutuş Aziýa üçin üns merkezine öwrüldi, başy başlanan beýik işler üstünlikli dowam eder hem-de goňşy döwletlere hem uly peýda getirer diýip, Prezident Mohammad Aşraf Gani belledi. Şu gün biz Türkmenistan-Owganystan demir ýoluny seplemek dabarasyna gatnaşýarys. Geljekde bolsa bu ýol Akinadan Hindistana çenli, soňra Günorta Aziýa çenli baryp ýeter.
Owgan Lideri türkmen demir ýolçularyna çäksiz hoşallyk bildirip, olaryň hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda çeken zähmeti uly tarypa mynasypdyr diýip belledi.
Biz öňde goýan maksadymyza ýetdik hem-de ýene öňe gitmegi maksat edinýäris diýip, Prezident Mohammad Aşraf Gani belledi. Indi biziň esasy wezipämiz owgan welaýatlarynyň arasynda ýollary gurmakda jemlenýär. Geljekde şeýle ýollar Turgunda we Bathyza barar.
Şu günki waka hormatly Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň biziň sebitimizi düýpli özgertmäge gönükdirilen syýasatynyň netijesidir. Türkmen Lideriniň başyny başlaýan taslamalary tebigy gazyň Siziň ýurduňyzdan Pakistanyň we Hindistanyň sarp edijilerine baryp ýetmegine mümkinçilik döredip, adamlaryň durmuşyny ýeňilleşdirer we gowulandyrar. Taslamalaryň ýene-de biri elektrik energiýasyny Owganystana we Pakistana ibermegi göz öňünde tutýar. Olaryň amala aşyrylmagy Aziýa döwletleriniň ykdysadyýetini berkidip, ýagtylyk we ýylylyk alyp geler.
Owganystanyň Baştutany şu gün taryhy ähmiýetli gündür, bu gün sebitiň durnukly ulag ulgamynyň düýbi tutuldy diýip belledi. Belent mertebeli myhman çykyşyny “Ýaşasyn Türkmenistan we Owganystan dostlugy!” diýen sözler bilen jemledi.
Soňra “Ymamnazar” bekedini adybir gümrük nokadynda gurlan hem-de şu gün işe girizilýän täze nebit önümlerini kabul edýän, saklaýan we ugradýan terminal bilen ýörite teleköpri arkaly birleşdirýän göni alyp görkeziliş başlanýar.
Terminalyň hünärmeni teleköpri arkaly hormatly Prezidentimizden bu möhüm desgany işe girizmek üçin ak pata bermegi haýyş edýär.
Döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow terminalyň açylyşyna ak pata berýär. Onda işiň alnyp barlyşy şol ýerdäki monitorlarda göni ýaýlymda görkezilýär we täze desga barada maglumatlar berilýär.
Döwrebap enjamlar bilen enjamlaşdyrylmagy terminala bir wagtyň özünde nebit önümleriniň 540 müň tonnasyny ýa-da bir gije-gündizde 2 müň tonna ýangyç serişdelerini kabul etmäge, saklamaga we ugratmaga mümkinçilik berýär.
Şol ýerde dabara gatnaşyjylara ýörite gurnalan monitorlarda ýangyç daşaýan wagonlar arkaly terminala nebit önümleriniň getirilişi we kabul edilişi, şeýle hem nebit önümleriniň owgan serhedinde ýangyç daşaýan ýük awtoulaglara ýüklenilişi görkezilýär.
Soňra dabarany alyp baryjylar döwlet Baştutanlaryny Atamyrat-Ymamnazar-Akina demir ýolunyň “altyn birikmesini” berkitmäge çagyrýarlar.
...Taryhy pursat gelip ýetýär. Türkmenistanyň we Owganystanyň Prezidentleri türkmen-owgan serhediniň geçýän ýerinde demir ýoluň “altyn birikmesini” berkitmek dabarasynyň geçirilýän ýerine barýarlar.
Dabara gatnaşyjylaryň şowhunly el çarpyşmalary astynda Prezidentler Gurbanguly Berdimuhamedow we Aşraf Gani demir ýoluň “altyn birikmesindäki” nurbady towlaýarlar.
“Altyn birikme” berkidilen badyna täze ýol boýunça otly ýöräp ugrady.
Türkmenistanyň we Owganystanyň Liderleri ýükli demir ýol düzüminiň Owganystanyň çägine geçişini synlaýarlar.
Otlynyň düzümi türkmen önüm öndürijileriniň önümleri ýüklenen 46 wagondan ybarat bolup, olaryň onusyna un, şonça möçberdäkisine däne (hersinden 680 tonna) we ýene-de 10-syna sement ýüklenildi. Beýleki ýükleriň hatarynda kükürt, karbamid bar. Süýji-köke önümleri aýratyn ýük boldy.
Häzirki zaman şertlerinde ulag-aragatnaşyk düzümi milli, sebit we dünýä möçberinde durnukly ösüşiň esasy şertleriniň biri bolup durýar. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow halkara ulag ýollarynyň möhüm çatrygynda ýerleşýän we ägirt uly üstaşyr kuwwatyna eýe bolan ýurduň baştutany bolmak bilen, ulag ulgamynda iri möçberli taslamalaryň ençemesiniň başyny başlady. Bu taslamalar ählumumy parahatçylygyň, abadançylygyň we ösüşiň bähbidine oňyn hyzmatdaşlygy pugtalandyrmaga we giňeltmäge gönükdirilendir.
Atamyrat-Ymamnazar-Akina demir ýolunyň gurluşygy hem doganlyk Owganystanyň durmuş-ykdysady taýdan dikeldilmegine, onuň sebit we halkara hyzmatdaşlygyna giňden goşulyşmagyna ýardam bermelidir.
Demir ýoluň bu bölegi biziň ýurdumyz üçin hem uly ähmiýete eýedir. Häzirki wagtda bu ýerde, Lebap welaýatynda iri senagat merkezi döredilýär. Bu sebitde ägirt uly senagat kärhanasy – kaliý dökünlerini öndürýän dag-magdan baýlaşdyryjy toplumy gurulýar. Milli ykdysadyýetimizi diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmek, ýurdumyzyň himiýa senagatynyň kuwwatyny artdyrmak boýunça durmuşa geçirilýän maksatnamalar babatda bu önümçilik toplumyna möhüm orun degişlidir. Bu ýokary tehnologiýaly kärhananyň ulanmaga berilmegi täze iş orunlaryny döretmäge mümkinçilik berer, Lebap welaýatynyň we tutuş ýurdumyzyň mundan beýläk-de durmuş-ykdysady taýdan okgunly ösmegi üçin giň mümkinçilikleri açar. Garlygyň kaliý duzlaryna baý bolan ýatagy bu kärhana üçin çig mal binýady bolup hyzmat edýär.
Soňra döwlet Baştutanlary taryhy waka mynasybetli toý sadakasynyň geçirilýän ýerine tarap ugradylar.
Ýolugrunda Türkmenistanyň we Owganystanyň Prezidentleri iki doganlyk halkyň özboluşly medeni we sungaty bilen ýakyndan tanyşdyrmaga mümkinçilik berýän sergini uly gyzyklanma bilen synlaýar. Sergide dürli çeperçilik senetleriniň ussatlarynyň täsin önümleri we eserleri, amaly-haşam sungatynyň eserleri – sünnälenip dokalan halylar, milli şaý-sepler we beýleki zatlar görkezildi.
Sergide muzeý gymmatlyklaryna – etnografiki gymmatlyklara hem-de nakgaşlyk suratlaryna mynasyp orun berildi. Bu ýerde şeýle hem Türkmenistanyň Döwlet çeperçilik akademiýasynyň talyplarynyň işleri, milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň howandarlygynda giňden taýýarlyk görülýän Aziada-2017-niň nyşany şekillendirilen dürli sowgatlyk önümleri goýuldy.
Sergide türkmen we owgan milli saz gurallaryny görmek, olaryň owazyny diňlemek üçin mümkinçilik döredildi. Halk sazandalary şol gurallarda ussatlyk bilen ajaýyp sazlary ýerine ýetirdiler.
Mundan başga-da, serginiň aýry-aýry bölümlerinde ýurdumyzyň dürli tebigy serişdeleri we peýdaly gazylyp alynýan baýlyklary, Türkmenistanyň senagat zawodlarynyň we dokma fabrikleriniň çykarýan önümleri görkezildi.
Onuň golaýynda ähli welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň ak öýleri ýerleşdirildi, şol ýerde dürli tagamlar taýýarlanyldy. Her bir sebite mahsus bolan aýdym-sazlar belentden ýaňlandy. Ak öýleriň öňünde üstüne haly düşelen sekiller ýerleşdirildi. Bu ýerde gadymy däp-dessurlar janlandyryldy, el işleri görkezildi.
Toý sadakasy tamamlanandan soň, milli dessura görä, doga-dileg edildi.
Soňra Türkmenistanyň we Owganystanyň Prezidentleri özlerine garaşyp duran otla tarap ugraýarlar. Otly türkmen-owgan serhedinden goňşy ýurduň çäginde ýerleşen Akina demir ýol bekedine tarap ugraýar. Döwlet Baştutanlary bu ugur boýunça otlynyň ilkinji ýolagçylary boldular.
Bu ýerde döwlet Baştutanlary dabaraly ýagdaýda “Akina” demir ýol bekediniň toý bagyny kesýärler.
Soňra dabaralar zalynda Türkmenistanyň we Owganystanyň Prezidentleri söz sözlediler.
Akinada geçirilen dabaralaryň çäklerinde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa iki goňşy halkyň arasyndaky dostluk gatnaşyklaryny we hyzmatdaşlygy ösdürmäge goşan uly şahsy goşandy üçin Owganystanyň iň ýokary sylaglarynyň biri bolan “Gazy Mohammad Akbar Han” atly Döwlet medaly bilen sylaglamak dabarasy boldy.
Duşuşygyň ahyrynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow we Owganystan Yslam Respublikasynyň Prezidenti Mohammad Aşraf Gani dostlarça hoşlaşyp, birek-birege parahatçylyk, abadançylyk we goňşy halklara gülläp ösüş arzuw edip, täze mümkinçilikler açylýan netijeli hyzmatdaşlygyň mundan beýläk hem üstünlikli ösdüriljekdigine ynam bildirdiler.
Türkmenistanyň Baştutany dikuçarda demir ýoluň “Akina” bekedinden Türkmenabat şäherine ugraýar.
Şol gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Aşgabada gaýdyp geldi.
Türkmen döwlet habarlary
28.11.2016 ýyl.
http://tdh.gov.tm/news/tm/articles.aspx&article3440&cat19