text:
Ýewropa Bileleşiginiň içeri işler ministrleri 14-nji sentýabrda migrantlar meselesi boýunça adatdan daşary gepleşiklere jemlendiler. Mundan bir gün ozal Germaniýa bosgunlaryň akymyny haýallatmak üçin Awstriýa bilen serhedine gözegçiligi dikeldýändigini aýtdy.
Ministrler müňlerçe migrant üçin jogapkärçiligi paýlaşmak we Italiýa, Gresiýa hem Wengriýa ýaly serhetdeş döwletlere düşýän agramy azaltmak meselesine serederler.
Olaryň Brusseldäki gepleşikleri 160 müň bosguny indiki iki ýylyň dowamynda ýerleşdirmek meselesine gönükdiriler.
Gepleşikleriň öňüsyrasynda Wengriýanyň polisiýasy 13-nji sentýabrda ýurda 5809 migrantyň barandygyny aýtdy.
Wengriýada 15-nji sentýabrda täze kanun güýje girdi, oňa laýyklykda ÝB-ne bikanun baran islendik adamyň tussag edilmegi göz öňünde tutulýar.


c: text/html

text:
Dünýäde parahatçylygyň, asudalygyň, agzybirligiň ýurdy hökmünde giňden tanalýan Garaşsyz, Bitarap Türkmenistan bu gün syýasy, ykdysady we medeni ösüşleri başdan geçirýär. Ýurdumyzyň saglyk ulgamyna berilýän üns döwlet derejesindäki alada öwrüldi. Berkarar döwletimizde saglygy goraýşy düýpli özgertmek, ynsan ömrüniň dowamlylygyny artdyrmak, täze, sagdyn durmuş endiklerini ornaşdyrmak maksady bilen, paýtagtymyz Aşgabat şäherinde, welaýatlarda, häzirki zaman saglygy goraýyş merkezleri gurulýar. Bu işleriň ählisi, halkymyzyň sagdyn, asuda, bagtyýar durmuşda ýaşamagyna gönükdirilendir.
Türkmen gadymdan bäri sagdynlygyň gadyryny bilýän, sagdyn durmuşa sarpa goýýan halkdyr. Hormatly Prezidentimiziň belleýşi ýaly: «Diňe ruhy we beden taýdan sagdyn millet kuwwatly, gülläp ösýän döwleti gurmak ýolundaky ägirt uly işleri üstünlikli berjaý etmäge ukyplydyr». Döwletiň baş baýlygy bolan halkymyzyň saglygy, nesillerimiziň bagtyýar, asuda ýaşaýşy hakda aladalar döwlet Baştutanymyzyň «Döwlet adam üçindir» diýen baş ýörelgesiniň esasyny düzýär.
2015-nji ýylyň 16-njy iýulynda täze «Saglyk» Döwlet maksatnamasynyň kabul edilmegi halkymyzyň durmuşynda çäksiz guwandyryjy waka boldy. Hormatly Prezidentimiziň ýörite Karary bilen, 2016-njy ýylda Halkara Kardiologiýa Merkeziniň durky üýtgedilip, Halkara newrologiýa merkezi, Morfologiýa merkezi, Döwlet arassaçylyk we keselleriň ýaýramagyna garşy göreşmek gullugynyň Jemgyýetçilik saglygy we iýmit merkezi, Döwlet arassaçylyk we keselleriň ýaýramagyna garşy göreşmek gullugynyň Aýratyn howply ýokanç keselleriň öňüni alyş ýaly merkezleriň täze binalary gurlup ulanylmaga berildi. Bu saglygy goraýyş edaralarynyň giňeldilmegi we kämilleşdirilmegi netijesinde, olarda edilýän lukmançylyk hyzmatlarynyň hili has-da ýokarlandy.
Hormatly Prezidentimiz ýurdumyzyň jemgyýetçilik guramalarynyň alyp barýan işlerine hem uly ähmiýet berýär. Olaryň jemgyýetimizde bitirýän wajyp hyzmatlaryny nazara alyp, oňaýly şertlerde zähmet çekmekleri üçin ähli amatly bilen üpjün edýär.
Türkmenistanyň Saglygy goraýyş işgärleriniň kärdeşler arkalaşygynyň guramalary hem özleri üçin döredilýän şertlerden peýdalanyp, ýurdumyzda bellenilýän milli baýramçylyklar mynasybetli medeni-köpçülik we sport çärelerini yzygiderli guraýarlar. Olaryň hatarynda Türkmenistanyň Saglygy goraýyş işgärleriniň kärdeşler arkalaşygynyň Geňeşi bilen Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň bilelikde guramagynda, Garaşsyzlygymyzyň 25 ýyllyk baýramy mynasybetli geçirilen çäreleri, sport ýaryşlaryny we «Iň göreldeli lukman», «Şepagat uýasy» atly bäsleşikleri mysal getirmek bolar.
Saglygy goraýyş işgärleriniň kärdeşler arkalaşygy döwletimizde hereket edýän kanunlaryň ähli saglygy goraýyş edaralarynda, kärhanalarynda we guramalarynda gyşarnyksyz berjaý edilişine, raýatlaryň hukuk medeniýetni ýokarlandyrmak boýunça düşündiriş, wagyz-nesihat işlerini geçirmäge öz goşandyny goşýar. Pudagyň kärdeşler arkalaşygynyň ilkinji guramalarynyň agzalarynyň we olaryň çagalarynyň medeniýetli dynç almagy hem-de saglyklaryny berkitmegi üçin ýurdumyzyň şypahanalaryna, Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkeziniň Gökderedäki we «Awaza» milli syýahatçylyk zolagyndaky ulular hem-de çagalar üçin niýetlenen sagaldyş merkezlerine ýeňillikli ýollamanamalar bilen üpjün edýär.
Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň hukuk goraýjylyk hereketiniň ugurlarynyň biri hem hukuk biliminiň köpçülige ýaýradylmagy we kärdeşler arkalaşygynyň ýolbaşçylarynyň hem-de hünärmenleriň işjeňleriniň okadylmagy bolup durýar. Şonuň üçin hem kärdeşler arkalaşygynyň ilkinji guramalarynyň başlyklaryny we saglygy goraýyş edaralarynyň hünärmenlerini kärdeşler arkalaşyklarynyň okuw-maslahatlarynda hukuk meseleleri boýunça okatmak işi alnyp barylýar. Saglygy goraýyş işgärleriniň kärdeşler arkalaşygynyň Geňeşi Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkezinde hereket edýän kärdeşler arkalaşygynyň hünärmenleri we işjeňleri üçin hünär kämilleşdiriş okuwyny guramagy meýilleşdirýär. Şol okuwda kärdeşler arkalaşyklarynyň maliýe, hukuk, zähmet howpsuzlygy, guramaçylyk we beýleki işleri öz içine alýan okuw maslahatyny geçirmek göz öňünde tutulýar.
Hormatly Prezidentimiziň başlangyjy bilen, täze 2017-nji ýylyň Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýyly diýlip yglan edilmegi hem halkymyz üçin buýsandyryjy wakalaryň biri boldy. Şu ýylda ýurdumyzyň şan-şöhratyny belende göterjek beýik işler amala aşyrylar. Paýtagtymyz Aşgabat şäherinde Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlary geçiriler. Bu möhüm sport wakasyna ýurdumyzda görülýän taýýarlyk işleri türkmenistanly türgenleriniň ajaýyp üstünlikler bilen halkymyzy begendirjekdigine bolan ynamyňy artdyrýar.
Garaşsyz, hemişelik Bitarap ýurdumyzda ählitaraplaýyn üstünlikler gazanylýar. Mähriban halkymyzyň abadançylygynyň, gözel ýurdumyzyň gülläp ösüşleriniň dowamaty dowam bolsun!
Mamajan GARLYÝEWA,
Türkmenistanyň Saglygy goraýyş işgärleriniň
kärdeşler arkalaşygynyň Geňeşiniň başlygy.
10.01.2017 ýyl.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Duşenbe güni Yragyň hökümet resmileri Bagdatda we käbir beýleki şäherlerde bolan atyşyklarda jemi 90 töweregi adamyň ölendigini mälim etdiler.
Duşenbe güni bir wagtyň özünde diýen ýaly Yragyň demirgazyk şäherleri bolan Duluýah, Taji, Saadiýah, Kan Beni Sad, Kirkuk, Tuz Hurmatu we Dibis şäherlerinde ýaragly söweşijiler harby obýektlere we howpsuzlyk işgärlerine garşy hüjüm edipdirler.
Ýöne bu hüjümleriň kimler tarapyndan amala aşyrylandygy häzirlikçe belli bolman galýar. Mundan ozal şular ýaly käbir hüjümleriň jogapkärçiligini Al-Kaýdanyň Yrakdaky toparlary öz üstlerine alypdylar.


text:
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton Gazagystanyň paýtagty Astanada geçýän ÝHHG-niň sammitine gatnaşandan soň şu gün Bişkege gelýär.
Kurmanbek Bakyýewiň administrasiýasyny çalşyp, onuň ýerine gelen gyrgyz ýolbaşçylary bilen Klintonyň geçirjek gepleşikleriniň esasy temalarynyň biri Gyrgyzystanyň täze Konstitusiýasy hem bu ýurduň ýurdy dolandyrmagyň prezident formasyndan parlament dolanlyryş görnüşine geçmegi bolar.
Beýleki serediljek meseleleriň arasynda Merkezi Aziýa regionynda demokratik reformalary ilerletmek, Owganystana ýük daşamak üçin Gyrgyzystanyň “Manas” aeroportunyň territoriýasyny mundan beýlägem peýdalanmak ýaly meseleler bar.


text:
Ysraýylda 550 palestin tussagy azatlyga çykaryldy. Bu HAMAS palestin radikal topary bilen öň gelnen ylalaşyk esasynda tussaglary boşatmagyň ikinji hem tamamlaýjy tapgyrydyr.
HAMAS topary ysraýyl harby gullukçysy Gilad Şalidi Gaza sektorynda bäş ýyl gowrak wagtlap zamunlykda saklapdy.
Şalit iki aý mundan öň bir müň gowrak palestin tussagyny boşatmak şerti bilen azatlyga çykaryldy. Tussaglaryň ýary töweregi Şalit bilen bir wagtda boşadylypdy.
Ysraýyl häkimiýetleri bazar güni azatlyga çykarylan palestinlileriň arasynda terroristik işde aýyplanyp basylan söweşijiniň ýokdugyny aýdýarlar.


text:
Dil bilimi jemgyýetiň ösmeginde, iň möhüm ugur saýylýar. Şeýle-de bolsa, oňa ýeterlik ähmiýet berilmeýär.
Dil medeniýetini kämilleşdirmekde hem kadalaşdyrmakda, nesilleriň hyzmatyny aýratyn bellemek gerek. Sebäbi bu iş ýeňillik bilen amala aşmandy, kä halatda bolsa pida talap edipdi. Biz muny türkmen dilini aýratyn ylym hökmünde orta çykaran alymlaryň tejribesinden görýäris.
Dil hem syýasat
Biz islesek-islemesek-de Russiýa imperiýasynyň bir koloniýasy bolandygymyzy nazara almaly bolýarys. Kolonizator döwlet öz baknalarynyň sowatsyz, hatda nadan bolmagyny isleýär. Şeýle ýagdaýda olara agalyk sürmek ýeňil düşýär.
Rus imperiýasy türkmenleriň bilimli-sowatly bolmagy üçin alada etmändir. Terjimeçileri hem mürze – sekretarlary taýýarlamak niýeti bilen käbir ýerli mekdepler döredilipdi. Kolonizatorlara ýerli ilatdan kömekçiler gerekdi.
Öňden dowam edip gelýän medreseleri kämilleşdirip, onda türkmen dilini öwretmegi ýola goýmak barada alada bolmandyr. Bu iş Türkmenistan respublikasy döredilenden soňra orta çykdy.
Ýaş döwlet üçin ilkinji mesele sowatsyzlygy ýok etmek gerekdi. Halk köpçüligi okap hem ýazyp bilmelidi. Munuň üçin milli diliň aýratynlygyny aňladýan elipbiý hem dürüs ýazuw kadalary zerurdy.
Sähel wagt içinde türkmen halkynyň öňden ulanyp gelen arap elipbisini kämilleşdirmek çäresi gecirildi. Onuň yz ýany, 1928-nji ýylyň başyndan latyn elipbisi girizildi. Bu Türkmenistanyň aň-bilim ugrundaky amala aşyran örän möhüm işi boldy.
Uly hyzmat
Şol döwrüň intelligensiýa wekilleriniň ilkinji uly hyzmaty hökmünde 1929-njy ýylda çap bolan “Türkmen diliniň grammatikasy” atly okuw kitabyny görkezmek bolar. Işiň awtorlary M. Geldiýew we G. Alparow. Iş BBTTE MK, ýagny Täze türki bütinsoýuz merkezi komitetiniň tabşyrygy boýunça ýerine ýetirilipdir. 260 sahypalyk bu kitap mugallymlara gollanma hem orta mekdebiň okuwçylaryna niýetlenýär.
Kitabyň başynda sarf (morfologiýa) hem nahuw (sintaksis) diýilse-de, ol dil bilimine degişli möhüm ugurlaryň köpüsini öz içine alýar.
Kitabyň giriş bölüminde dil bilimi barada gysgajyk maglumatlar berilýär. Soňra türkmen diliniň fonetikasy başlanýar.
Latyn elipbisi kabul edilende, 33 harp ekeni. Muňa uzyn çekimliler aýratyn harp hökmünde goşulmandyr, olar diňe ýazuwda goşalandyrylyp ýazylypdyr.
Soňra morfologiýa başlanýar. Häzir aýratyn bölüm hasaplanýan leksikany olar morfologiýanyň başynda goýýarlar.
Şeýlelikde, gysga şekilde bolsa-da, kitap türkmen diline degişli meseleleriň esasy ugurlary barada maglumat berýär.
Adalgalar arap ýa-da türkmen dilinde, käbir adalgalar beýleki garyndaş türki diller bilen deňeşdirilip berilýär. Kitabyň yzynda gramatik adalgalaryň türkmençe-rusça sözlügi bar.
Kitabyň gymmady
Kitap owaly ilkinji kadaly hem doly iş bolany üçin gymmatlydyr.
Ikinjiden, kitap janly türkmen diline örän ýakyn görnüşde ýazylypdyr. Meselem, Aşgabat sözi bu ýerde Aşqabaat görnüşinde berilýär. Türkmen dilinde uzyn çekimlileriň doly görkezilişi, onuň janly gepleşige örän golaýlygy bu iş üçin ummasyz azap çekilendigini görkezýär. Bizde ondan öň hem, soň hem beýle kitap çykarylmady. Bu öz ugry boýunça ýeke-täk düýpli iş saýylýar. Onuň çap edilenine şu ýyl 85 ýyl dolýar.
Akademik B. Çaryýarowyň ýazmagyna görä, şol kitapda beýan edilen esasy grammatik kadalar häzire çenli hem ulanylyp gelinýär.
Sözleri dogry okap öwrenmäge köp mümkinçilik döredýändigi üçin, türkmen dili bilen gyzyklanýan daşary ýurtly alymlar hut şu kitaby isleýärler. Ol häzir kitaphanalaryň seýrek kitaplar fondunda saklanýar.
“Dilçi alymlaryň arasynda ol kitap örän gymmat bahalanýar. Sebäbi janly gepleşige ýakyn edilip çykarylan şolar ýaly başga bir iş ýok” diýip, bilermenler aýdýarlar.
Bu iş köpleri begendirse, birnäçe syýasatçyny alada goýdy. Aýratyn-da, kolonial syýasaty isleýän ýolbaşçylar bu milli özgerişlige başgaça garadylar.
Ýowuz çäreler
Milli intelligensiýanyň kemala gelen döwründen, oňa garşy ýowuz gysyşlar başlanypdyr. Görnükli magaryfçy, edebiýatçy hem şahyr A. Gulmuhammedow nämälim ýagdaýda atylyp öldürilýär, soňra bolsa, “Watandan gaçmak islän dönük” hökmünde aýyplanýar. Örän ukyply dilçi Kümüşaly Böriýew “halk duşmany” saýylyp tussag edilýär. M. Geldiýewiň hyzmatyna ýokary baha beren B. Kerbabaýewi milletçilikde aýyplaýarlar.
Aradan çykanyndan ep-esli wagt geçendigine garamazdan, M. Geldiýew milletçilikde we pantürkistlikde aýyplanýar. Ýogalandan ýedi ýyl soňra, ýagny 1938-nji ýylda M. Geldiýewiň işleri zyýanly hasaplanyp, dolulygyna ýapyk fonda geçirilýär hem olary okap-öwrenmäge gadaganlyk girizilýär.
Sebäbi bilimiň gözbaşy ene dilinden başlanýandygyna gowy düşünýärdiler. Jemgyýetçilik medeniýeti onuň ene dili bilen baglylykda ösýär. Häkimlik edijiler şol gözbaşyň açylmagyny islemändir.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde öňe sürlen pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Aşgabat, 20.02.2015. “Türkmenportal”.
Durmuş adalatlylygynyň Bütindünýä güni.
ABŞ, Almanyň güni.
Islandiýa, pirožnileriň güni.
Belarus Respublikasy, Ýaragly güýçleriň ideologiýa işgärleriniň güni.
2000-nji ýyl — Gazagystanda Žogorku Keneşe (parlament) saýlawlar geçirildi.
1999-njy ýyl — “Mir” hemra stansiýasynda Soýuz Tm-29 iň soňkynyň öň ýanyndaky ýoluna ugrady.
1988-nji ýyl — “Agata Kristi” rok-topary döredildi.
1986-njy ýyl — “Mir” ylmy stansiýasy asman giňişligine çykaryldy.
1962-nji ýyl — Ýeriň daşyndan üç gezek aýlanyp, Jon Glenn asman giňişligine ilkinji amerikan uçuşyny amala aşyrdy.
1940-njy ýyl — ilkinji gezek ekranlarda Tom we Jerri multiplikasiýa jübüti peýda boldy. Tom atly pişigiň we Jerri atly syçanjygyň gatnaşyklary baradaky belli multserial Uilýam Hanna we Jožef Barber tarapyndan döredildi. Soňlugy bilen bu hyzmatdaşlyk Hanna-Barber studiýasynyň döremegine getirdi.
1922-nji ýyl — Wilen seými Wilnýusyň we onuň günorta-gündogar böleginiň Polşa birikdirilýändigi hakynda karar kabul etdi.
1872-nji ýyl — Nýu-Ýorkda metropoliten-muzeý açyldy. Bu başlangyç amerikan suratkeşlerine degişlidir.
1819-njy ýyl — Sankt-Peterburgyň Döwlet uniwersiteti esaslandyryldy.


text:
Ukrainanyň premýer-ministri Arseniý Ýasenýuk sapar bilen Kiýewe baran Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, daşary işler ministri Raşit Meredow bilen duşuşdy.
Duşuşygyň barşynda ukrain-türkmen ykdysady gatnaşyklary işjeňleşdirmäge, ukrain kompaniýalarynyň Türkmenistanda alyp barýan işlerini has-da giňeltmäge degişli meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy. Aýratyn-da, gurluşyk, energetika, oba hojalygy we demir ýol ulgamlary gelejegi uly pudaklar hökmünde bellenildi.
Arseniý Ýasenýuk Ukrainanyň hökümetiniň 2015-nji ýylyň maýynda bilelikdäki söwda-ykdysady, ylmy-tehniki we medeni hyzmatdaşlyk babatdaky ukrain-türkmen toparynyň maslahatyny geçirmäge taýýardygyny tassyklady. Türkmen tarapy tarapyndan hem bilelikdäki ykdysady we energetika taslamalary ara alyp maslahatlaşmak üçin hökümet wekiliýetleriniň saparlaryny alyşmak ylalaşyldy.
Şeýle hem Raşit Meredowy Ukrainanyň Prezidenti Pýotr Poroşenko kabul etdi.
Döwlet baştutany Ukraina bilen Türkmenistanyň arasyndaky gatnaşyklaryň ýokary derejededigini belledi. Öz gezeginde Raşit Meredow Ukrainanyň Türkmenistan üçin ygtybarly hyzmatdaş bolup durýandygyny we öz ýurdunyň söwda-ykdysady hyzmatdaşlygy gelejekde has-da ösdürmäge bolan meýillerini mälim etdi. Ukrainanyň Prezidenti diwersifikasiýa ýoly bilen şol sanda türkmen tebigy baýlyklarynyň hasabyna gaz iberilmegi baradaky meselä aýratyn gyzyklanma bildirýändigini aýtdy.
Raşit Meredow Ukrainanyň Prezidentine Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýurdymyzda bolup görmäge çakylygyny gowşurdy. Öz gezeginde Pýotr Poroşenko hem türkmen döwletiniň Baştutanyny Ukrainada bolup görmäge çagyrdy.


text:
Kosowanyň söwda ministri Pristina Serbiýadan import edilýän harytlaryň ählisini gadagan etdi we Bosniýadan gelýän harytlara 10 prosent salgyt salmaly etdi diýýär.
“Roýter” Mimoza Kusari Lila salgylanyp, bu çäräniň Serbiýanyň we Bosniýanyň Kosowdan edilýän eksportuň öňüni baglamagyna jogap hökmünde görlendigini aýtdy.
Ministr bu gadaganlygyň şu günden güýje girýändigini sözüniň üstüne goşdy.
Serbiýa bilen Bosniýa Kosowa 2008-nji ýylda Serbiýadan garaşsyzlygyny jar edeli bäri kosowa möhri basylan ähli harydyň öňüni bekleýärdi we bu ýurtdan gelýän ýolagçylary yzyna dolaýardy.


text:
Bütindünýä Anti-doping agentligi (BADA) orsýetli sportsmenleriň arasynda galplygyň üstüni açmaga ýardam beren kanadaly aklawçyny, 2014-nji ýylda Soçide geçirilen Gyşky olimpiýa oýunlarynda döwletiň goldamagynda doping wakalarynyň bolandygy baradaky öňe sürmeleri derňeýän topara ýolbaşçy edip belledi.
Bütindünýä Anti-doping agentliginiň prezidenti Kreýg Redi (Craig Reedie) 19-njy maýda çykyş edip, Riçard MakLaren (Richard McLaren) “New York Times” we “CBS” neşirleriniň Soçi oýunlary barada çap eden doping maglumatlaryny derňär diýdi.
MakLaren, geçen ýyl orsýetli ýeňil atletikaçylaryň arasynda giň göwrümli doping wakalarynyň üstüni açan Bütindünýä Anti-doping agentliginiň üç agzaly komissiýasynyň düzümindedi.


text:
Şu gün Türkmenistanda Gökdepe tragediýasynyň ýyl dönümine gabatlanylyp Hatyra güni bellenilip geçilýär.
1991-nji ýylyň ýanwarynda oppozision «Agzybirlik» Halk Hereketiniň ilkinji gezek Gökdepe galasynyň ýerleşýän ýerinde bu wakanyň hatyrasyna ýörite sadaka çäresini gurnamagy bilen başlanan bu däp, soňra garaşsyzlyk ýyllarynda hem resmi Hatyra güni hökmünde dowam etdirilipdi.
1881-nji ýylyň 12-nji ýanwarynda general Skobelewiň ýolbaşçylygynda güýçli ýaraglanan rus goşunlarynyň Gökdepe galasyny basyp almagy bilen baglanyşykly wakada parahat ýaşaýjylaryň köpçülikleýin gyrgynçylyga berilmegi uly tragediýa hökmünde taryhy giripdi.
Şu gün Türkmenistanyň ähli regionlarynda bu wakanyň ýyl dönümine gabatlanylyp sadaka çäreleri geçiriler we aýat-töwürler okalar.


text:
Ýekşenbe güni Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Günorta Koreýa bilen Demirgazyk Korýanyň araçägindäki “Demilitirizasiýa zonasy” diýlip atlandyrylýan ýere sapar etdi.
Ol bu ýerdäki serhet gözegçilik postuna bardy hem-de ol ýerdäki amerikan harbylary bilen duşuşdy. Amerikan prezidentleriniň Günorta Koreýa bilen Demirgazyk Korýanyň araçägindäki “Demilitirizasiýa zonasyna” saparlary soňky onýyllyklarda özboluşly bir däbe öwrüldi.
Mundan ozal bu ýere ABŞ-nyň ozalky prezidentleri Ronald Reýgan, Bill Klinton we Jorj Buş dagylar-da sapar edipdi.
Barak Obama Günorta Koreýa edýän häzirki saparynyň barşynda hepdäniň duşenbe güni ýadro terrorizminiň potensial howplary bilen baglanyşykly Seulda geçiriljek halkara konferensiýasyna-da gatnaşar.
Bu konferensiýa dünýäniň 50-den gowrak ýurdundan döwlet liderleriniň gatnaşjakdygy habar berilýär.


text:
Gazagystanda adam hukuklary boýunça belli aktiwist Wadim Kuramşin suduň zalyndan azat adam hökmünde çykdy. Kuramşiniň üstünden sud diňlenşigi ýurduň günorta Taraz şäherinde geçirildi.
Kuramşin şu ýylyň ýanwar aýynda tussag edilip, oňa kezzaplykda, mejbur etmekde we wezipe ygtyýarlyklarynyň çäginden çykmakda aýyplama bildirilipdi. Ol Gazagystanyň türmelerindäki tussaglaryň hak-hukuklary bilen bagly işleri alyp barýardy.
Kuramşiniň sişenbe güni Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, sud ony kezzaplyk we mejbur etmek aýyplamalary boýunça bigünä tapypdyr. Ýöne, suduň kararyna görä, Kuramşin adam hukuklaryny goraýjy hökmünde özüniň “ygtyýarlyklarynyň” çäginden çykypdyr.
Sud Kuramşine bir ýyl möhlet bilen hereket çäklendirmelerini girizdi. Emma Kuramşiniň derňew işleriniň dowam edýän döwri tussaghanadaky geçiren 7 aýy göz öňünde tutulyp, suduň bu hökümi ýatyryldy.
Kuramşin mundan beýläk hem tussaglaryň hak-hukuklaryny goramagyny dowam etdirjekdigine söz berdi.


text:
6-njy sentýabrda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň Balkan welaýatyna iş sapary başlandy, bu ýerde möhüm binagärlik açylyşlary, şeýle hem Türkmenbaşy şäheriniň Awaza etrabynda Türkmenistanyň Ýaşulular maslahatynyň nobatdaky mejlisi geçiriler.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow “Awaza” milli syýahatçylyk zolagyndaky täze binagärlik açylyşlarynyň başyny häzirki zaman sport toplumynyň açylyşyndan başlaýar. Bu binany döwlet Baştutanynyň Kararyna laýyklykda “Türkmennebitgazgurluşyk” döwlet konserniniň buýurmasy esasynda türk kompaniýasy gurdy. “Awaza” milli syýahatçylyk zolagynda dynç alýanlaryň wagtlaryny gyzykly we oňaýly geçirmekleri üçin has amatly şertleri döretmek, ýurdumyzda sporty has-da ösdürmek maksady bilen bina edilen sport desgasynyň umumy meýdany 11 müň 660 inedördül metrden ybaratdyr.
Bu ýerde fitnes-merkez bolup, ol ýerde oturdylan sport enjamlary, şol sanda dürli görnüşli agyrlyklary götermek bilen bedeniň gurluşyny ajaýyp görnüşe getirýän dürli sport enjamlary, türgenlere bolşy ýaly, bu ugurda ilkinji ädimleri ädýänleriň talaplaryna laýyk gelýär.
Sport toplumynyň birinji gatynda sauna, türk hammamy we SPA-salon ýerleşýär. Şeýle hem bu ýerde suwda ýüzmek üçin we sportuň suwdaky beýleki görnüşleri bilen meşgullanmak üçin zal bar.
Beýleki bir reňk öwüşgini bilen bezelen toplumyň ikinji gatynda bilýard we bouling, tennis oýunlary bilen meşgullanmak üçin otaglar ýerleşdirildi. Biziň ýurdumyzda sportuň bu görnüşleriniň meşhurlygy artýar, aýratyn-da ýaşlaryň arasynda ýokarlanýar.
Sport toplumynyň üçünji gatyndaky açyk meýdançadan Awazanyň ajaýyp keşbi eliň aýasynda ýaly görünýär. Onuň keşbini ýokary derejeli ajaýyp myhmanhanalar hem-de abadanlaşdyrylan dynç alyş zolaklary bezeýär.


text:
Ýekşenbe güni Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç Ýuliýa Timoşenkonyň daşary ýurtda öz saglygyny bejertmegi üçin onuň tussaglykdan boşadylyp bilinmejekdigini aýtdy.
Ýanukowiçiň bu çykyşynyň öňýany Germaniýanyň resmileri tussaglykdaky Ýuliýa Timoşenkonyň öz saglygyny Germaniýada bejerdip biljekdigini mälim edipdiler.
Emma prezident Wiktor Ýanukowiç ýekşenbe günki eden çykyşynda Timoşenkonyň tussaglyk möhletiniň dowam edýän wagty onuň daşary ýurtda bejergi almagyna Ukrainanyň kanunçylygynyň rugsat bermeýändigini aýtdy.
Ukrainanyň ozalky premýer-ministri, 51 ýaşly Ýuliýa Timoşenko geçen ýylyň oktýabrynda wezipesinden hyýanaýatçylykly peýdalananlykda aýyplanyp, 7 ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.


text:
Şenbe güni, 12-nji ýanwarda Türkmenistanda Hatyra güni bellenilip geçilýär. Hatyra gününi 1881-nji ýylyň Gökdepe urşunyň we tragediýasynyň ýyl dönümine gabatlap 12-nji ýanwarda bellemeklik 1991-nji ýylyň ýanwaryndan resmi ýagdaýda ýola goýulypdy. Adat bolşy ýaly, bu ýyl hem Hatyra güni Gökdepe galasynda aýratyn uly gerimde bellenilip geçildi. Azatlyk Radiosy bu çärä gatnaşan Türkmenistandaky habarçysy Myrat Gurbanow bilen bu barada söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Myrat, şu gün Türkmenistanda Hatyra güni nähili bellenilip geçilýär.
Myrat Gurbanow:
Şu gün ýurt boýunça Hatyra güni bellenilýär. Döwlet edara-kärhanalarynyň binalaryndaky baýdaklar aşak goýberildi. Mälim bolşy ýaly, Hatyra güniniň esasy çäreleri Gökdepe galasynda geçirilýär. Ir bilen Gökdepe galasyna dürli
Gala girilýän ýerde uzyn bassyrmanyň aşagynda adamlar saçagyň başyna geçip, duz-tagam dadyp, aýat-töwir okadylar. Gökdepe, 12-nji ýanwar, 2013.
ýaşlardaky adamlar ýygnandylar. Olaryň arasynda döwlet edara-kärhanalarynyň işgärleri, ýokary okuw jaýlarynyň studentleri bilen bir hatarda, Aşgabatdan, Gökdepäniň golaýyndaky obalardan gelen zyýaratçylar hem bardy.
Galanyň içine girilýän ýerde 100-den gowrak gazan atarylyp, tüwi, ýarma bişirildi. Her kim gazanlaryň ýanyndaky uzyn bassyrmanyň aşagynda halyň üstünde ýazylan saçagyň başyna geçip, duz-tagam dadyp, aýat okap, töwir galdyrdylar.
Azatlyk Radiosy: Gökdepe galasyndaky Hatyra çäresine ýurduň resmilerinden kimler gatnaşdylar?
Myrat Gurbanow:
Gökdepe galasyndaky Hatyra çäresine, adatça bolşy ýaly, prezident Gurbanguly Berdimuhamedow we beýleki ýokary derejeli resmiler-de gatnaşdylar. Olaryň gatnaşan çäreleri zyýaratçylaryň oturýan bassyrmasy bilen galanyň içindäki metjidiň, muzeýiň aralarynda gurlan haýatyň aňyrsynda geçdi.
Aýdylyşyna görä, bu resmi çärede prezidentiň öňünde ýurduň medeniýet işgärleriniň sahnalaşdyrylan çykyşlary bolupdyr. Bu çärä döwlet edara-kärhanalarynyň işgärleri, ýokary okuw jaýlarynyň studentleri hem gatnaşypdyrlar. Olar munuň üçin daň bilen Gökdepe galasyna barypdyrlar.
Azatlyk Radiosy: Prezidentiň Gökdepedäki Hatyra çäresine gatnaşmagy Gökdepe galasyndaky adaty zyýarat çärelerine öz nähilidir bir täsirini ýetirdimi?
Myrat Gurbanow:
Hawa, prezidentiň Hatyra çäresine gatnaşmagy Gökdepe galasyna zyýarat etmäge barýan adamlara belli bir derejde öz täsirini ýetirýär. Prezidentiň gatnaşýanlygy üçin Aşgabatdan Gökdepä barýan ýollary gysga wagtlaýynam bolsa, beklendi. Gurbansoltan eje prospektinden bolsa bu gün asla Gökdepä baryp bolmady.
Şeýle-de, Aşgabatdan Gökdepä barýan ýollaryň ugry boýunça belli-belli aralykda graždan egin-eşikli ýörite gulluklaryň işgärleri nobatçylyk edýärdiler. Olar diňe bir köçelerden geçýän maşynlaryň hereketini düzgünleşdirmän, eýsem şol köçelerden geçýän pyýadalaryň hereketlerini hem çäklendirýärler.
Azatlyk Radiosy: Gökdepe galasynyň öz içinde ýagdaýa nähili gözegçilikler edildi?
Myrat Gurbanow:
Gökdepe galasynyň daş-töwereklerinde hem berk howpsuzlyk çäreleri görülipdir. Günüň birinji ýarymynda Hatyra gününiň resmi çäreleri gutarýança, zyýarat etmäge baran adamlar galanyň içine hem goýberilmedi. Olar galanyň daşynda garaşyp durdular. Galanyň içine girjek bolanlary galanyň diwarlarynyň üstünde duran howpsuzlyk gulluklarynyň işgärleri gödeklik bilen yzyna gaýtarýardylar. Diňe sagat 11 töwereginde adamlary galanyň içine goýberdiler.
Berdimuhamedowyň gatnaşan çäreleri zyýaratçylaryň oturýan bassyrmasy bilen metjidiň aralygyndaky haýatyň aňyrsynda geçdi. Gökdepe, 12-nji ýanwar, 2013.
Özallar munuň ýaly ýagdaý ýokdy. Elbetde, galada düzgün-tertibe gözegçilik etmeli gulluklaryň işgärleriniň gödekligi zyýaratçylarda erbet täsir galdyrdy. Galanyň içinde hem adatdaky ýaly hereket çäklendirmeleri bardy. Adamlar galanyň diňe belli-belli ýerlerinden girip, diňe belli-belli ýerlerine baryp bilýärdiler.
Olaryň hereketleri graždan egin-eşikli ýörite gulluklaryň we polisiýanyň işgärleri tarapyndan düzgünleşdirilýärdi. Galanyň gaýra tarapynda hem ýagdaý tapawutly däldi. Galanyň bu tarapyndan zyýarat etmäge gelen adamlar hem sagat 12-ä çenli galanyň içine goýberilmändirler.
Azatlyk Radiosy: Myrat, Ahal welaýatynda Hatyra güni diňe Gökdepe galasynda bellendimi?
Myrat Gurbanow:
Hawa, esasy çäreler Gökdepe galasynda bolup geçdi. Emma, aşgabatlylaryň käbirleri şu gün diňe bir Gökdepe galasyna däl, eýsem Aşgabadyň öwlüýälerine-de baryp, öz merhumlarynyň guburlaryna zyýarat etdiler, aýat-töwir okap gaýtdylar.


text:
Saudy Olimpiýa komiteti Rio-de-Žaneýroda geçiriljek Tomusky Olimpiýa oýunlaryna dört türgeni ugratmak baradaky resminamany tassyklady. Bu saudy zenanlarynyň Olimpiýa oýunlaryna indi ikinji gezek gatnaşjakdygyny aňladýar.
Saudy Olimpiýa komitetiniň başlygynyň ýerine ýetirijisi Hosam Alkuraşiniň aýtmagyna görä, saudy şalygynyň Olimpiýa oýunlaryna gatnaşjak zenan we erkek türgenleriniň sanawy 17-nji iýulda aýry-aýrylykda yglan edilipdir.
Türgenler Sara al-Attar, Lubna al-Omair, Kariman Abu al-Jadail we Wujud Fahmi Olimpiýa oýunlaryna gatnaşýan saudy zenanlarynyň ikinji toparydyr. 2012-nji ýylda Londonda geçirilen Olimpiýa oýunlaryna iki saudy zenan türgeni gatnaşypdy.


text:
Köpsanly sungat hünärmenleriniň öňe sürmegine görä "Pink Floýd" topary indi dargady.
Dawid Gilmouryň tassyklaýşy ýaly, geçen ýyl 1994-nji ýyldan bäri ilkinji gezek "The Endless River" (Üznüzksiz akan derýa) albomynyň ýazgysy üçin bir ýere jemlenen toparyň agzalary indi mundan beýläk jemlenmezler.
Gilmour "Classic Music" žurnaly bilen geçiren söhbetdeşliginde "Höwesim galmady, indi bes etmeli. Men 48 ýyldan bäri "Pink Floýd" toparynda. Elbetde, dogry, owalky ýyllaryň birnäçesini Roger (Waters) bilenem geçiripdim..." diýipdir.
"Biziň ýaşlyk döwrümizde aýdym-saz sungatyndakylaryň ýüzden 95 göterimi döredijilik bilen meşgullanýardy. Ol ýyllar hemişe şadyýanlykdy we gülüp ýörmelidi. Men hiç haçan şeýle uzak döredijilik döwrüne, ýüzden bäş göterimem bolsa, başga äheňiň goşulmagyny islemeýärin. Indi bolan boldy, geçen geçdi. Höwesim galmady. Mundan beýläk edilen işleri gaýtalamaga synanyşmak hakykata gabat gelmez".
"Pink Floýd" topary, 1972 ý.
Gilmour geçen ýyl BBC-ä beren interwýusynda hem şeýle diýipdir: "The Endless River" albomy halk köpçüligine tanadylandan soň "Bu biziň edip biljek ahyrky sowgadymyzdyr".
Onuň beren maglumatyna görä, "Pink Floýd" toparynyň 2008-nji ýylda aradan çykan sintezatorçysy Rick Wright bolmazdan, toparyň çykyş etmegi oňaýly görlenok. Toparyň operatory we esasy wokalçysy Syd Barrett hem 2006-njy ýylda aradan çykypdyr. Ol bu topardan 1968-nji ýylda aýrylan ekeni.
Gilmour öz pikirini şeýle jemleýär: "Men hiç haçan yzyma dolanmak islemeýärin... Men "Pink Floýdyň" baýdagynyň astynda stadionlarda konsert bermek islemeýärin. Meniň näme edip, näme etmeli däldigim öz ygtyýarymda. Elbetde, men şunam kabul edýärin, ýagny meşhur "Pink Floýd" toparyny täzeden görmek isleýän adamlaram bar. Emma, bagyşlaň, men şeýle jogapkärçiligi öz üstüme alyp biljek däl".
Gilmouryň "Rattle That Lock" (Ol gapynyň tutawajyny tarkyldat) atly solo albomy 18-nji sentýabrda çykar.


text:
Şu gün Birleşen Milletler Guramasynyň Ynsan hukuklary baradaky Geňeşi şu geçen gyşda Palestinanyň Gaza sektorynda geçirilen harby operasiýalarda uruş jenaýatçylygynyň amala aşyrylan bolmagynyň mümkindigi barada BMG-niň ekspertleriniň taýýarlan raporty boýunça maslahat geçirýär.
Günorta afrikaly sudýa Riçard Goldstounyň ýolbaşçylygyndaky ýörite topar öz geçiren derňewleriniň esasynda taýýarlan raportynda Ysraýyly hem-de Palestinanyň Hamas toparyny Gaza Sektorynda uruş jenaýatçylygyny amala aşyranlykda aýyplaýar we olaryň hat-da adamzada garşy jenaýat eden bolmaklarynyň hem mümkindigini öňe sürýär.
Ýöne Ysraýyl tarapam, Hamas toparam bu raportdaky bildirilen aýyplamalary ret edýär.


text:
Ispaniýanyň polisiýasy Madridiň etegindäki otlyny partlatmakda haýbat atan adamy tussag edensoň, şäheriň demirýol stansiýasynyň ewakuasiýa edilýändigi habar berilýär.
Metbugat maglumatlarynda şübheli şahs Ispaniýanyň paýtagty Madridiň günorta tarapyndan şähere girýän otlyny partlatjakdygyny mälim edensoň, Atoça demirýol stansiýasynyň ewakuasiýa edilýändigi aýdylýar.
Şübheliniň üstünde partladyjy serişdeleriň bolup-bolmandygy barada henize çenli maglumat berilmeýär.
2004-nji ýylda Madridiň çetindäki demirýol ulgamyna edilen bombaly hüjümlerde 191 adam öldürilip, 2 müňe golaýy ýaralanypdy.


text:
Ýewropa Bileleşigine agza ýurtlaryň daşary işler ministrleri Russiýa garşy girizilen ykdysady sanksiýalaryň möhletini 2016-njy ýylyň ahyryna çenli 6 aý möhlet bilen uzaltdylar.
Bu sanksiýalar geçen ýylyň mart aýynda Russiýanyň Ukrainanyň Krym ýarymadasyny anneksiýa etmegine we Ukrainadaky Russiýa tarapdar separatistlere berdi diýilýän goldawyna gaýtawul hökmünde 2014-nji ýylyň iyul aýynda 1 ýyl möhlet bilen girizilipdi.
Şu ýylyň mart aýynda Ýewropa Bileleşigine agza ýurtlaryň liderleri Russiýa garşy girizilen çäklendiriji sanksiýalaryň möhletiniň Ukrainada ok atyşygy bes etmek barada ukrain hökümeti bilen Russiýa tarapdar separatistleriň arasynda gol goýlan ylalaşygyň doly berjaý edilmegi bilen baglanyşykly boljakdygy barada ylalaşypdylar.
Ýewropa Bileleşiginiň metbugat wekili Twitter arkaly paýlaşan maglumatynda “Ýewropa Bileleşigi Minsk ylalaşygynyň doly berjaý edilmegini maksat edip, Russiýa garşy girizen ykdysady sanksiýalarynyň möhletini 2016-njy ýylyň 31-nji ýanwaryna çenli uzaltdy” diýdi.
Bu sanksiýalar Russiýanyň energiýa, maliýe we harby pudaklaryna täsir ýetirýär.


text:
Kiýew Orsýetiň anneksiýa eden Krym ýarymadasynda çakyr öndürijileriniň 13 000 sany uzak saklanan çakyry auksion satuwyna çykarmak karary bilen baglylykda kanun taýdan çäre görjekdigini duýdurdy.
Ukrainanyň Oba hojalyk ministrliginiň resmisi Oleksandr Liew 29-njy dekabrda “Frans Press” (AFP) agentligi bilen söhbetdeşliginde çakyr öndürýän “Massandra” kärhanasy “Ukrainanyň mirasyny dargadýar” we Kiýew bu hereket boýunça jenaýat işini gozgamaly, diýdi.
Ukrain resmisi Orsýet we gymmatly çagyrlary satyn alýan kolleksionerler “anneksiýa edilen Krymda bikanun ykdysady hereketleri üçin halkara sanksiýalaryna” sezewar edilip bilnerler diýdi.
Massandranyň satuwa çykaran çakyrlarynyň arasynda 1935-nji ýyla degişli çüýşeler bar.
Krymyň çakyr öndüriji meşhur kärhanasy sentýabr aýynda köpçüligiň üns merkezine düşüp, Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň we Italiýanyň öňki premýeri Silwio Berluskoniniň bahasy 100 müň dollara durýan 240 ýyllyk arhiw çakyryny içendigi habar berilipdi.


text:
Ýangyndan ýaýraýan tüsse we güýçli howur Moskwada howanyň hiliniň aşa peselmegine getirdi.
Howanyň hapalygyna gözegçilik edýän edara öten agşam zäherli gazyň şäheriň howasynda kabul ederlik derejeden alty essä golaý artanlygyny habar berdi.
Bu edaranyň eksperti Ýelena Lezina: “Ertir ir bilen howanyň hapalygy howpsuz diýip hasap edilýän derejeden dört bilen on esse aralygynda ýokarlandy” diýýär.
Moskwaly Nadežda: “Bu, dogrudanam, çynlakaý problema. Aýratyyn-da ertirlerine penjireleri açmak mümkin däl. Howany kondinsirlemeli ýa penjirä öl örtgi tutmaly diýilse-de, bu zatlardan peýda ýok.”.
Iýun aýynyň ortalaryndan bäri Orsýetiň ýewropa bölegini gurşap alan aşa ýokary gyzgynlyk ýurduň 17 regionynda, şol sanda Moskwa, Nižniý Nowgorod we Kazanda tokaý ýangynlaryna sebäp boldy.
Ýangyn ençeme hepde bäri dowam edip, şu güne çenli 48 adamyň ölümine getirdi, 3000 töweregi öý weýran boldy.
Orsýetiň graždanlary hökümetden kömek soraýarlar. Wiksuniski regionynda ýangyn iki hepde dowam edip, ol ýerde 19 adamyň ölendigi, 650 öýüň hem weýran bolandygy aýdylýar.
Tutuş Orsýetde 10 müň töweregi ýangyn söndüriji we müňlerçe esger ýangyna garşy göreşýär. Ýurduň 7 welaýatynda adatdan daşary ýagdaý yglan edildi.
Adatdan daşary ýagdaýlar baradaky ministr Sergeý Şoýgu käbir ýerlerde ýangynyň kontrollykdan çykandygyny boýun alýar.
Düýn Nižniý Nowgorod regionynda ýerleşýän Sarow şäheriniň golaýynda ýangyn gaty güýjedi. Orsýetiň ýadro barlag merkezi şol ýerde ýerleşýär.
Ýagdaýa aşa howply diýip baha berlensoň, döwlet atom agentligi “Rosatomyň başlygy” Sergeý Kiriýenkonyň hut özi ol ýere gidip, ýangynyň söndürilmegine gözegçilik etdi.
Habarlarda aýdylyşyna görä, Orsýetde şu çaka çenli ýangynlar sebäpli dargan ekin meýdanlarynyň giňligi 130 müň hektardan geçýär.
Ekspertler moskwalylara, aşa zerur bolmasa, öýden çykmazlygy maslahat berýärler. Sinoptikler tüsse şu gije, belki-de ertire çenli dowam eder diýýärler.


text:
Germaniýanyň kansleri Angela Merkel Türkmenistanyň öz türmelerine daşary ýurtly diplomatlaryň baryp görmeginiň mümkinçiligini diskussiýa etmäge razy bolandygyny aýtdy.
Merkel bu barada 29-njy awgustda Berlinde geçiren metbugat-konferensiýasynda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen bilelikde geçiren metbugat-konferensiýasynda aýtdy.
Adam hukuklaryny goraýjy “Human Rights Watch” guramasy Berlini türkmen liderine basyş edip, onuň syýasy garşydaşlaryny gizlin tussag etmeginiň soňuna çykmagyny, Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň habarçysy Saparmämmet Nepesgulyýewiň boşadylmagyny we raýatlaryň ýurduň daşyna çykmagynyň eden etdilikli gadagan edilmeginiň bes edilmegini gazanmaga çagyrypdy.
G.Berdimuhamedow Türkmenistanyň öz konstitusiýasyny reformirlemegiň üstünde işleýändigini we adam hukuklary boýunça ýörite wekili ombudsmeniň wezipesini döredýändigini habar berdi.


text:
Paýtagtda ýerleşýän “Aşgabat” stadionynda bu gün gum-gukluk. Her ýyl bolşy ýaly, 12-nji dekabr Bitaraplyk baýramyna bagyşlanyp, bu stadionda geçirilýän baýramçylyk çärelerinden çarşenbe güni nam-nyşan ýok. Stadionyň töwereginde aýlanyp ýören adamlaram göze ilenok.
Geçen ýylyň 12-nji dekabrynda
bu stadiondaky ýagdaý düýpgöter başgaçady. Stadionda medeniýet we sungat işgärleriniň, ýokary okuw jaýlarynyň studentleriniň teatrlaşdyrylan şowhunly çykyşlary geçirilip, olara tomaşa etmek üçin 20 müň töweregi tomaşaçy stadiona gelipdi.
Şol dabara ýokary derejeli ýolbaşçylar gatnaşyp, dürli çykyşlar edilip, şonda döwletiň sýyasaty, onuň alyp barýan işleri mahabatlandyrylyp, bitaraplyk sýyasatynyň Türkmenistana berendigi aýdylýan üstünlikler barada gürrüňler edilipdi. Tomaşaçylar bolsa dürli şygarlary gygyrýardylar.
Bu ýyl näme üçin geçirilmedi?
Bitaraplyk baýramy bilen bagly “Aşgabat” stadionynda bu ýyl planlaşdyrylýan dabaranyň ýatyrylmagynyň takyk sebäplerini anyklap bolmady. Emma bu dabara gatnaşmaly ýokary okuw jaýlarynyň studentlerine “howanyň sowuklygy bilen bagly arz-şikaýatlar” sebäpli bu dabaranyň ýatyrylýandygy aýdylypdyr.
Ýöne, muňa garamazdan, Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir ýokary okuw jaýlarynyň studentleriniň aýtmaklaryna görä, olara çarşenbe güni ir bilen okaýan okuw jaýlaryna barmalydygy tabşyrylypdyr.
Käbir studentlere daňdan sagat 5-de okaýan ýerlerine barmalydyklary barada aýdylan bolsa, käbirleri irden sagat 9-da okaýan ýerlerine barypdyrlar. “Daňdan baran studentler Bitaraplyk binasyna gül goýmaga gitdiler. Sagat 9-da baranlar bolsa, baýramçylyk günlerinde adaty bolşy ýaly, özlerini belledip gaýtmalydylar” diýip, 2-nji kursuň studenti Kakabaý aýdýar.
Uly şowhun bolmasa-da..
Aşgabat stadionynda bitaraplyga bagyşlanan dabara geçirilmedigem bolsa, bu baýramçylyk bu ýyl düýpgöter ýatyryldy diýip bolmaz. Sişenbe güni bitaraplyk güni mynasybetli ýokary derejeli ýurt ýolbaşçylarynyň hem daşary ýurt wekilleriniň gatnaşmagynda Maslahat köşgünde konsert boldy.
Çarşenbe güni hem bitaraplyk baýramçylygy bilen bagly, Bitaraplyk köçesiniň Bitaraplyk binasynyň ýerleşýän bölegi birnäçe sagatlap ýapylyp, şol binanyň öňünde gül goýmak dabarasy geçirildi.
Howanyň ýagyşly bolmagyna garamazdan, oňa ýokary okuw jaýlarynyň studentleriniň we döwlet edaralarynyň işgärleriniň gatnaşandygy aýdylýar.
Şu ýylky bitaraplyk baýramçylygynyň ýene-de bir aýratynlygy 26-njy noýabrda ýurduň “Türkmenistan” we “Neýtralnyý Turkmenistan” merkezi gazetlerinde çap edilen dekabr aýynda geçiriljek köpçüliklein çäreleriň sanawynda 12-nji dekabrda haýsy-da bolsa bir baýramçylyk çäräniň görkezilmänligidir
.
Bu sanawda asla 12-nji dekabr agzalanok. Şol sebäpden her ýyl 12-nji dekabrda agşam sagat 18.00-da geçirilýän baýramçylyk konsertiniň geçirilip-geçirilmejegi hem-de sagat 20.00-da baýramçylyk feýerwerkiniň atylyp-atylmajagy barada hem takyk maglumat ýok.
Ilatyň reaksiýasy
Stadionda geçirilmeli çäräniň ýatyrylmagy, köpçülikleýin çärelere gatnaşmaly bolýan raýatlary gynandyryp duranok. “Köpçülikleýin çäreler näçe az bolsa, şonça-da gowy. Ýogsam, çäreler sebäpli ne okap bolýar, ne-de dynç alyp” Diýip, Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan 2-nji kursuň studenti Kakabaý aýtdy.
Adynyň efirde tutulmagyny islemedik aşgabatly medeniýet işgäriniň aýtmagyna görä, şu ýylky Bitaraplyk baýramynyň bellenilşindäki käbir aýratynlyklaryň fewral aýynda bellenjek baýdak baýramynda hem gaýtalanmagy ähtimal.
“Ýakyn wagtda ýurtda geçirilýän köpçülikleýin çäreleriň geçirilişinde käbir üýtgetmeler bolar. Bu özgerişler esasanam ýurtda bellenýän üç sany uly baýramçylyk bilen bagly bolar. Häzir ýurtda diňe Garaşsyzlyk baýramyny uly baýram edip, Bitaraplyk we Baýdak baýramlaryny adaty baýramçylyk derejesinde geçirmeklik göz öňünde tutulýar.” diýip, aşgabatly medeniýet işgäri aýtdy.
Medeniýet işgäriniň aýdanlaryny resmi çeşmelerden tassykladyp bolmady. Emma, Bitaraplyk baýramynyň şu ýylky bellenilişi bilen bagly ýokarda agzalan aýratynlyklara garamazdan, dekabr aýynyň başyndan bäri bu baýramçylyk mynasybetli tutuş ýurtda 20-den gowrak dürli görnüşli köpçülikleýin çäreler geçirildi.


text:
Ilki başda “gaýtadan ýola goýmak” barada gürrüň edilýärdi, indi bolsa “täze başlangyç” barada aýdylýar. Portugaliýanyň paýtagtynda geçirilen NATO-nyň sammitinde bu harby ýaranlyk Moskwa bilen ikitaraplaýyn gatnaşyklary ösdürmek baradaky ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň tagallalaryna eýerip, birnäçe ylalaşyga gol çekdi.
Russiýa we NATO ballistik raketalardan goranyş boýunça hyzmatdaşlyk etmek barada ylalaşyp, Owganystandaky esgerlere niýetlenen ýükleri daşamak boýunça täze şertnama baglaşdylar we indi özleriniň biri-birlerine howp abandyrmaýandyklaryna ýazmaça kepil geçdiler.
NATO-nyň baş sekretary Anders Fog Rasmussen NATO-Russiýa Geňeşiniň duşuşygyny Moskwa bilen Günbataryň ýaranlygynyň arasyndaky gatnaşyklarda “hakyky täze başlangyç” diýip atlandyrdy.
“Şu gün biz, NATO ýurtlary we Russiýa, ençeme howpsuzlyk meseleleri bilen ýüzbe-ýüz bolýandygymyzy tassyklap, birek-birege howp döretmeýändigimiz barada ýazmaça ylalaşyk gazandyk” diýip, Rasmussen aýtdy. “Diňe şunuň özi hem NATO-Russiýa gatnaşyklarynyň geçmişini we geljegini biri-birinden aýyl saýyl edýär”.
2008-nji ýylyň awgust aýynda Russiýanyň Gürjüstana goşun sürmegi netijesinde Moskwa bilen Günbataryň arasyndaky gatnaşyklara zeper ýetipdi. Bu ýygnak şol günden bäri NATO-Russiýa Geňeşiniň arasynda geçirilen ilkinji duşuşyk boldy.
Prezidentler Barak Obama we Dmitriý Medwedewiň gatnaşmagynda geçirilýän bu ýygnak Geňeşiň ABŞ-nyň we Russiýanyň liderleriniň ikisiniň hem gatnaşmagynda geçirilýän ilkinji duşuşygy boldy.
Medwedew NATO-nyň raketadan goranyş sistemasyna goşulmak baradaky çakylygy kabul edýändigini gysgaça mälim edip, bu ýerde Russiýanyň deňhukukly “partnýor” bolmalydygyny nygtady. Ol planyň düzülmegine tehniki hünärmenleri gatnaşdyrmaga razylyk berdi, emma geljekde has giň gatnaşyklaryň ýola goýulmagyny hem aradan aýyrmady.
Möhüm planlar
Rasmussen goranyş sistemasy doly oturdylandan soň Moskwanyň çekilmezligini kepillendirmek üçin edilmeli işleriň kändigini boýun aldy.
“Şu günden beýläk gury ýerdäki goşunlarymyzy goramaga niýetlenen raketadan goranyş sistemasy boýunça hyzmatdaşlygyň üstünde işläp başlarys we territorial raketadan goranyş boýunça hem hyzmatdaşlyk etmegimiz üçin jogaplary zerur bolan soraglara jogap bereris” diýip, Rasmussen aýtdy.
19-njy noýabrda Obama Eýranyň ballistik raketalaryndan we ýadro programmasyndan goranmak boýunça tagallalaryň bir bölegi hökmünde raketa galkanynyň Ýewropada gurulmagy babatdaky uly göwrümli plana NATO-nyň goldawyny gazandy.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama NATO-Russiýa Geňeşiniň sessiýasyndan soň geçirilen metbugat konferensiýasynda gazanylan ylalaşygy gutlady.
“Ýewropanyň raketadan goragy babatda geçen yyl yglan eden çemeleşmäm, tapgyrlaýyn we uýgun çemeleşme - bu tagalla boýunça ABŞ-nyň goşjak goşandy we haz giň hyzmatdaşlyk üçin esaslaryň döredilmegi bolar” diýip, Obama aýtdy. “Bu maksadymyza ýetmek üçin ýyllar boýy geçiren gepleşiklerimiziň netijesinde Ýewropadaky ýaranlarymyzy hem-de Birleşen Ştatlary goramak boýunça indi anyk plan edindik”.
Medwedew hem öz gezeginde “kyn we dartgynly gatnaşyklar döwrüniň” tamamlanandygyny aýtdy. Ol NATO bilen Orsýetiň “uly göwrümli planlarynyň barydgyny we ähli ugurlar boýunça, şol sanda Ýewropanyň raketadan goragy boýunça işleşjekdiklerini” sözüniň üstüne goşdy.
“Ýewropanyň raketadan goragyna degişli ähli meseleler boýunça gepleşiklere dowam ederis” diýip, Medwedew aýtdy. “Gapylar ýapylanok. Tersine, olar maslahat üçin açyk, emma munuň netijeleri biziň üçin açyk we göwnejaý bolmaly”.
Iş dowam edýär
Raketadan goranyş sistemasyny Ýewropada gurmak boýunça ABŞ-nyň öňki prezidenti Jorj Buşuň planlaryna Russiýa düýbünden garşy çykypdy. Sistemanyň esasy bölekleri Polşada we Çehiýada oturdylmalydy.
Geçen ýyl Obama şol planlaryň deregine başda deňizde ýerleşdirilen öňüni alyjylara daýanjak we gury ýerde oturdyş planlaryny gaýra goýjak ABŞ-nyň täze sistemasynyň tarapdary bolupdy.
NATO Moskwa bilen gatnaşyklary gaýtadan ýola goýmak boýunça Obamanyň tagallalaryna daýanyp, bir mahallar jedelli bolan raketadan goranyş sistemasyny indi Russiýa bilen hyzmatdaşlygyň guralyna öwürmäge synanyşýar.
Indi Russiýa we 28 agzadan ybarat NATO ýaranlygy gatnaşyklaryň geljegini kesgitlemek maksady bilen raketadan goranyş sistemasy boýunça iş toparyny dörederler.
Rasmussen harby däl ýükleri Russiýanyň territoriýasyndan Owganystana daşamaga NATO ýaranlygyna rugsat berýän häzirki ylalaşygyň möhletini uzaltmak barada Russiýa we NATO-nyň Lissabondaky duşuşykda ylalaşyga gelendiklerini hem mälim etdi.
“Biziň Owganystandaky missiýamyza goldaw bermek maksady bilen, Russiýa öz territoriýasyndan has köp NATO ýükleriniň geçirilmegine rugsat berer, bizde indi enjamlary çykarmaga-da mümkinçilik bar” diýip, Rasmussen aýtdy. “Biz Owganystanyň we regionyň, şol sanda, ilkinji gezek, Päkistanyň neşä garşy göreşýän işgärlerine niýetlenen türgenleşdiriş işlerimizi giňelderis”.
Şansa bil baglaýyş
NATO-Russiýa Geňeşiniň açylyşyndaky çykyşynda, Rasmussen “gatnaşyklary döwrebaplaşdyrmak we hakyky hyzmatdaşlygy ýola goýmak üçin” iki tarap üçin hem wagtyň gelendigini belledi.
NATO-nyň öňde baryjy döwletleri bolan Germaniýa we Fransiýa Russiýa bilen has ysnyşykly gatnaşyklaryň ýola goýulmagyna köpden bäri garaşyp gelýärler. Emma ýaranlygyň Gündogar Ýewropadaky täze agzalary bu meselde ýaýdanýarlar. Çünki bu ýurtlarda sowet agalygynyň ajy ýatlamalary henizem saklanyp dur.
Muňa garamazdan, Lissabonda Gündogar Ýewropadaky käbir ýurtlaryň Moskwa bilen täzeden ýakynlaşmak üçin şans bermäge taýýardyklary belli boldy.
Sammitiň geçirilýän ýerinde Azaltyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan Estoniýanyň daşary işler ministri Urmas Paet Russiýany NATO tarap çekmegiň we ýaranlygyň maksatlarynda Moskwanyň hem bähbitleriniň bolmagynyň oňyn netijelere getirip biljekdigini aýtdy.
“Ençeme gepleşikler, iň bolmanda Russiýa bilen pozitiw gatnaşyklary ýola goýmak baradaky niýet oňyn netijelere getirýär. Mysal üçin, Owganystandaky neşä garşy göreş operasiýalary ýa-da Owganystana Russiýanyň üstünden geçiş, ýa bolmasa garakçylyga garşy göreş – meniň pikirimçe, bularyň hemmesi iş ýüzündäki oňyn tejribeler” diýip, Paet aýtdy.
Emma Paet şeýle hyzmatdaşlyk üçin Moskwanyň hem öz tutumyny üýtgetmeli boljakdygyny sözüne goşdy.
“Eger Russiýa NATO-ny heniz hem duşman hökmünde kabul edýän bolsa, raketadan goranyş boýunça hyzmatdaşlygyň oňyn netijelere getirip biljekdigini duýamok” diýip, Paet aýtdy. “Eger şeýle bolsa, biz raketa galkany bilen özümizi kimden gorajakdymyz baradaky praktiki sorag keserip durar”.


text:
Amerikanyň telewideniýesi Birleşen Ştatlaryň prezidentlik saýlawlarynda häzirki ähmiýetli günlerde respublikan Donald Trump bilen demokrat Hillary Klintonyň Floridada öz partiýalarynyň deslapky saýlawlarynda utandyklaryny görkezdiler.
Birleşen Ştatlaryň öňki döwlet sekretary Hillary Klinton, şeýle-de Demirgazyk Karolinada, Illinoisda we Ogaýoda bäsdeşi senator Berni Sandersden üstün çykyp, 15-nji mart "ikinji super sişenbede" bäş günorta we orta-günbatar ştatlaryň dördüsini öz tarapyna geçirdi.
Gazanylan bu dört utuş Klintony ýene azyndan 326 delegat bilen üpjün edýär. Bular öňümizdäki tomus demokratlaryň kandidat bellemek boýunça geçirjek ýagnagynda hanym Klintona ses bererler. Sandersiň gazanany bolsa 220 delegat.
Klinton Demirgazyk Karolinada alyp baran kampaniýasynda: "Sanlar meniň bähbidime barha artmak bilen" diýip, özüniň demokratlaryň kandidaty bolmak hukugyny gazanmaga ýakynlaşandygyny belledi. Öz maksadyny amala aşyryp bilse, onda ol Birleşen Ştatlaryň taryhynda kandidat bellenmekde bir partiýada köplük tarapyndan oňlanan ilkinji aýal bolar.
Klinton ilerläp, umumy saýlawda özüniň mümkin bäsdeşi Trump bilen güýç synanyşmaga meýillidigini duýduryp, ony ýurt üçin "howply ýoly" taýýarlaýanlykda, aýallar we azlyklar hakda äsgermezçilikli gürlemekde aýyplady.
Klinton: "Biziň baş serkerdämiz ýurdumyzy goramagy başarmaly, ony kyn ýagdaýa salmaly däl" diýdi.
Milliarder Trump hem öz gezeginde Marko Rubiony onuň öz ştaty Floridada aňsatlyk bilen ýeňip, "Respublikan" partiýanyň iýulda geçjek kandidatlyk ýygnagy üçin bu ştatyň 99 delegatynyň hemmesini öz tarapynda geçirdi.
Trump Demirgazyk Karolinada we Illinoisde hem deslapky saýlawlarda utup, özüni goldajak delegatlaryň sanyny artdyrdy. Ol üç ştatda ýeňiş gazanmak bilen azyndan ýene 159 delegatyň sesini özi üçin taýynlap, delegatlaryň jemini 619-a ýetirdi. Onuň bäsdeşi senator Ted Kruzyň delegatlarynyň sany bolsa 394.
Prezidentlik saýlawlaryna respublikanlar tarapyndan kandidat bellenmegi üçin Trumpa 1237 delegat gerek. "Respublikan" partiýasynyň Trumpa garşy liderleriniň ileri tutýan dalaşgäri Rubionyň öz ştatynda ýeňilmegi onuň ýaryşdan çekilmegine sebäp boldy.
Rubio adamlaryň hökümete bolan gaharynyň we närazylygynyň Trumpyň täsiriniň artmagyna getiren güýjüni 'tsunami" diýip atlandyryp: "Şeýle boljagyny öňünden görmelidik" diýdi.
Trumpyň beýleki bäsdeşi Ogaýo ştatynyň gubernatory Jon Kasik öz ştatynda ýeňiş gazanmak bilen Trumpyň badyny gowşatdy.
Trumpyň garşydaşlarynyň onuň Ak tama tarap ýönelen hereketini bir ýol bilen durzup bolar diýen umydyny häzir hem diri saklaýan Kasigiň Ogaýoda 66 delegaty gazananlygy.
Missuri barada beýleki habar ulgamlary entek bir zat aýtmasa-da, "MSNBC" telekanaly bu ýerde hem ýeňiş gazananlar diýip, Trump bilen Klintony berýär. Saýlaw geçirilen bäş ştatda ses berişlik indi tamamlandy.


text:
Siriýada bolan soňky zorluklar netijesinde azyndan 12 adam öldürildi.
Howpsuzlyk güýçleri Damaskyň daş gyrasynda şenbe güni wepat bolan demokratiýaçy protestçileri jaýlamaga ýygnanan adamlary oka tutdy.
Bu prezident Başar al-Asadyň dolandyryşynyň soňlanmagyna çagyrylyp bir aý gowrak wagt bäri guralýan protestleriň iň ganly güni boldy.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama anna güni bolan zorlugy ýazgardy we Asady Eýrandan haraý gözlemekde günäledi.
Siriýanyň hökümet çeşmesi Obamanyň beýanatynyň «obýektiw garaýşa esaslanmaýandygyny» aýtdy.


text:
Şenbe güni dini ekstremizmde aýyplanýan musulman ruhanysy Abu Hamza uzak sud proseslerinden soň Britaniýadan Birleşen Ştatlara ekstradisiýa edildi. Şol gün hem ol Birleşen Ştatalara baryp düşdi.
Bu wakanyň öňýany, anna güni Britaniýanyň Ýokary sudy onuň Britaniýadan Birleşen Ştatlara ekstradisiýa edilmegine rugsat beriji gutarnykly höküm çykardy.
Mundan ozal Abu Hamzanyň işi bilen baglanyşykly meselä Strasburgyň ynsan hukuklary boýunça ýörite sudunda-da garaldy we sud onuň şikaýatyny ret etdi. Asly müsürli Abu Hamza 2004-nji ýylda terrorizme dahyllylykda aýyplanyp, Britaniýada tussag astyna alnypdy.
Amerikanyň Birleşen Ştatlary ony Al-Kaýdanyň işine ýardam bermekde, adam ogurlyklaryna dahyllykda hem-de Birleşen Ştatlaryň territoriýasynda ekstremistlere tälim berýän lager açmak planlarynda aýyplaýar.


text:
TU-154 ýolagçy uçary Eýranyň Maşat şäheriniň aeroportuna gonjak bolanda, 46 adam ýaralanypdyr. Bu barasynda Eýran telewideniesine salgylanmak bilen Günbatar agentlikler habar berýär.
Uçar ýere gonjak bolanda onuň guýruk bölegi ýandy. Uçarda 170 ýolagçy bar eken.
Ol uçaryň ýurduň içindäki gatnawy amala aşyrandygy habar berilýär.
Rosawiasiýanyň metbugat gullugynyň maglumatyna görä, uçar Orsýetiň awiakompaniýasyna degişli bolup, deslapky çaklamalara görä, ýüküniň agyrlygy hem howa şertleri ýangyna sebäp bolupdyr.


text:
Waşington ABŞ ýolbaşçylygyndaky koalisiýanyň howa hem-de top zarbalary netijesinde «Yslam döwleti» ekstremist toparynyň 70 söweşijisiniň, şol sanda yrak şäherindäki lideri Maher Al-Bilawiniň öldürilendigini aýdýar.
ABŞ-nyň ýaragly güýçleriniň sözçüsi Steve Warren 27-nji maýda Bagdatda soňky dört günde gabalan şäherdäki nyşanalara 20 zarbanyň urlandygyny, YD-nyň söweş pozisiýalarynyň we ot açyş nokatlarynyň weýran edilendigini aýtdy.
Bagdatdan 50 km uzaklykda ýerleşýän Fallujany yzyna almak ugrundaky söweş şu hepdäniň başynda başlandy.
500 we 1000 aralygyndaky YD söweşijisi Fallujany elde saklaýar, şäherde 50 müň çemesi ilat çykyp bilmän galdy.


text:
Orsýetde hökümete garşy durnuksyzlygy gurnamakda aýyplanýan iki oppozision wekiliniň sud diňlenişigi üçin gün kesgitlendi.
“Çepçi front” atly hereketiň koordinatory Sergeý Udalsowyň aklawçysy Wioletta Wolkowanyň sişenbe güni aýtmagyna görä, Udaltsowyň we onuň ýarany bolmakda güman edilýän Leonid Razwožaýewiň işi boýunça diňlenişik 4-nji fewralda Moskwanyň şäher sudunda ýapyk gapylaryň aňrysynda geçiriler.
Orsýetli bu iki oppozisioner Orsýetiň regionlarynda köpçülikleýin protestleri gurnamakda we 2012-nji ýylyň maý aýynda Moskwanyň Bolotnaýa meýdançasynda Putine garşy ýörişi geçirmekde aýyplanýarlar. Moskwada bolan şol ýöriş zorlukly waka öwrülipdi, protesçilerden we polisiýadan ençeme adam ýaralanypdy. Razwožaýew serhetden bikanun geçmekde hem aýyplanýar.
Bu iki adam özlerine ýöňkelýän aýyplamalary ret etdiler. Olaryň işine 26-njy dekabrda garalmalydy emma sud geçen aýda bu işi Baş prokuratura gaýtaryp, aýyplamalaryň kesgitli däldigini aýdypdy.


text:
Şu günler Türkmenistanda ýaşlaryň bir topary ýokary okuw jaýlaryny, hünär mekdeplerini tamamlap, öz alan hünärleri bilen durmuşyň täze bir sahypasyny açmaga gadam basýarlar.
Şeýle-de, daşary ýurtlarda okan türkmenistanlylaryň hem bir topary, alan hünärleri bilen ýurtlaryna, yza, watana dolanýarlar.
Bu olar üçin tolgunçly, köp garaşylan, şonuň bilen bir wagtda-da jogapkärli we heýjanly bir pursat. Sebäbi olar öz täze alan hünärleri bilen iş bazarynda gerekli, zerur, ýokary hak tölenýän, sylagly adamlar bolup bilermi?
Iň esasysy bolsa, olar öz hünärleri boýunça iş tapyp, köňüllerinde beslän arzuwlaryna ýetip bilerlermi? Bu meselede nähili kynçylyklar bar? Ol kynçylyklar tebigy, bolmaly bir zatmy ýa-da bu emeli, sowet döwründen galan ýaramaz endiklere, ýalňyş pikirlere esaslanýan kynçylyklarmy?
Bu kynçylyklar ýa meseleler nähili tagalla edilende aradan aýrylar?
Ýaşlara durmuşda, işde giň ýol açylmagy kime we nämä bagly?
Bu meselede ýaşlaryň öz rollary nähili bolmaly?


text:
Ikilenji möhlete prezident saýlananan Gurbanguly Berdimuhamedow şenbe güni hökümet strukturasynda ençeme kadrlar çalşyrylyşygyny amala aşyrdy.
Türkmenistanyň konstitusiýasyna laýyklykda, prezidentiň we hökümet başlygynyň täzeden saýlanmagy bilen, Ministrler Kabineti dolulygyna işden çekilýär.
Şu ýagdaýy göz öňünde tutup, şenbe güni prezident Berdimuhamedow Ministrler Kabineti täzeden düzülýänçä, ozalky hökümet agzalaryndan öz wezipelerinde wagtlaýynça galmaklygy haýyş etdi.
Ýöne, şol bir wagtyň özünde-de, ol şenbe günki maslahatda medeniýet işlerini dolandyryjy
"Berdimuhamedow Ministrler Kabineti täzeden düzülýänçä, ozalky hökümet agzalaryndan öz wezipelerinde wagtlaýynça galmaklygy haýyş etdi".
wise-premýeriň wezipesine Bägül Nurmyradowany belledi. Mundan ozal bu wezipäni Maýsa Ýazmuhammedowa eýeleýärdi.
Premýer-ministriň ylym, magaryf, saglygy saklaýyş we sport meseleleri boýunça orunbasary wezipesine şenbe güni Sapardurdy Toýlyýew bellendi.
Mundan daşary, medeniýet ministriniň wezipesini Gunça Mämmedowa, bilim ministriniň wezipesini Gülşat Mämmedowa, saglygy saklaýyş we medisina senagaty ministriniň wezipesini bolsa Gurbanmämmet Ylýasow eýeledi.
Şeýle hem, turizm we sport boýunça Döwlet Komitetiniň başlygy wezipesine Ferhat Arjanow, Türkmen Döwlet neşirýat gullugynyň başlygy wezipesine Gyzylgül Nurgeldiýewa we Türkmen Döwlet habarlar gullugynyň başlygy wezipesine-de Begdurdy Amansaryýew bellendi.


text:
Weýrançylykly ýer titremesinden soň Haitä ýetişmeli kömekleriň gijikmegi bu mesele bilen bagly lapykeçligiň artmagyna sebäp bolýar.
Halas ediş toparlary we azykdyr derman-däri, geýim-gejim we beýleki zerurlyklar gelmäge başlady, ýöne olar edil Gaitä gelip girmekde kynçylyk çekýärler.
Ýurduň çaklaňja uçar meýdanynyň üstünde uçarlar gonmak üçin nobata durýarlar we bu ýerde olara ýangyç guýmak üçin ýeterlik benzin hem ýok.
Ýurduň esasy portuna uly zyýan ýetipdir, ýollar bolsa baglangy. Ýer yranmasynda ölenleriň jesetleri ýollarda üýşüp ýatyr, aman galanlaryň köpüsi üçünji gijäni ýumurulan paýtagtda penasyz geçirdi.
Halkara Gyzyl haç guramasy sişenbe güni bolan ýer yranmasynda 50 müňe çenli adamyň ýogalandygyny çaklaýar.
Prezident Barak Obama düýn Birleşen Ştatlaryň taryhynda iň uly kömek tagallalarynyň birini, 100 million dollardan başlanýan ýardamy yglan etdi.
Floridadan gelen halas ediş toparyndan Luiz Fernanades munuň 20 ýylda gören iň erbet betbagtçylygydygyny aýtdy.


text:
«Serdar», «Daýanç», «Arzuw», «Hazyna», «Kerwen», «Kuwwat», «Watançy», «Nebitçi» atlandyrylan sekiz sany, köp gatly myhmanhanalary, suw çüwdürimlerini özünde jemleýän, öz täsinlikleri bilen görenleri özüne çekýän Awaza dynç alyş merkezi ýylyň bütin dowamynda ilata hyzmat edip biljek derejä ýetirildi.
Aşgabatly öý hojalykçy Güljahan tomus möwsüminde bu ýere gelip, dynç almaga mümkinçiliginiň bolmandygyny aýdýar. «Edara-kärhanada işlemeseň, ýa-da tanyş-bilşiň bolmasa, diňe tomusda däl, güýzüň ilkinji aýy hem bize bu ýere ýerleşmek ýeňil düşmedi» diýip, Güljahan gürrüň berýär.
Bahalar elýeterlimi?
"Her pudaga degişli myhmanhanalar ýörite ýollama bilen ugradylýan işgärleri kabul edýärler"
Güljahanyň gürrüň bermegine görä, her pudaga degişli myhmanhanalar ýörite ýollama bilen ugradylýan işgärleri kabul edýärler. Ýörite ýollama bilen barlanda «Hazyna» myhmanhanasynyň bir gije-gündizlik hyzmaty üçin üç adamlyk otaga 140 manat töleg tölemeli.
Eger-de myhmanhanalar öz pudagyna degişli bolmadyk adamlary kabul etseler, bu töleg 280 manada barabar, 4-nji adamy ýanyň bilen ýerleşdirmeli bolsaň, onda ýene-de 140 manat goşmaça töleg tölemeli.
Şu tölegiň içine üç gezek naharlanmak hem girýär. Naharlaryň, işdäaçarlaryň görnüşleri örän baý. Iýmek-içmekde ýeter-ýetmezçilik duýulmaýar. Otaglar arassa saklanýar, işgärleriň hyzmatlary göwnejaý.
Ýöne welin şular ýaly amatlyklara, gözellige hormat goýmagy, ony gorap saklamagy biziň ildeşlerimiz heniz başarmaýan ýaly görünýär. Eýýäm çyzylan diwarlar, zeper ýetirilen mebeller ýüregiňi awadýar.
Zatlar bol, emma…
Kenarda dürli kafeler ýerleşdirilipdir. Türkmeniň gara öýleri hem gurnalypdyr. Her dürli naharlar, kebap, süýji suwlaryň dürli görnüşleri hemişe satuwda bar.
Awaza dynç alyş merkezinde gök önümler, ýok diýäýmeseň, telekeçiler tarapyndan satuwa çykarylýan, ýarym kilogramy bäş manada durýan gaýnadylan leňňeç, pisse, çigit, çipsi, piwo, kakadylan balyk ýaly iýmitleri hem satyn alsa bolýar. Bahalar, elbetde, beýleki ýerlere garanda iki-üç esse gymmat.
Her ädimde diýen ýaly koreýaly, hytaýly myhmanlara duş gelmek bolýar. Üç manat töläp, deňizde ýarym sagat katerli gezelenç edip bolýar.
"Üç manat töläp, deňizde ýarym sagat katerli gezelenç edip bolýar..."
Kenar diýseň arassa, myhmanhanalaryň tutýan meýdanlary, dürli öwüşginli suw çüwdürimleri bilen bezelip, adamlaryň gezelenç etmekleri, çagalaryň oýnamaklary üçin ähli mümkinçilikler döredilipdir. Bu gözellik gijelerine has hem ajaýyp görünýär.
«Berim gökden ýol ýasar»
Bahalaryň gymmatlygyna seretmezden, myhmanhanalaryň müşderileri ýeterlik. Döwlet kassasyna tölenmeli puldan artyk, öz jübülerine gazanç etmek maksady bilen, boş ýerler bar bolsa-da, «ýer ýok» diýip, dynç almaga gelýän adamlaryň gaýtarylýan halatlaryna hem duş gelendigini Güljahan gürrüň berýär.
«Myhmanhana ýerleşmek üçin kassa tölenmeli puldan artyk ýene-de 50 amerikan dollaryny hem berseň, onda kösenmän ýerleşse bolýar» diýip, Güljahan biziň ýurdumyzda islendik gapyda korrupsiýanyň kök urýandygyna gynanýandygyny aýdýar.
Işçi-daýhan üçin bu bahalaryň elýeter däldigini, gurulýan ajaýyp binalarda diňe bir wezipeli adamlaryň däl-de, her bir işçi-daýhanyň hem, öý hojalykçynyň hem çagalary bilen dynç alyp bileri ýaly ýeňillikleriň hem döredilmelidigi barada alada edilse gowy boljakdygyny Güljahan nygtady.
Soltan Açylowa Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


text:
Türkmenistanda 12-nji fewralda geçirilen prezident saýlawlaryndan soň täze hökümet düzmek işi tamamlanyp barýar. Çünki, Türkmenistanyň Baş kanunyna laýyklykda, prezident bir wagtda hökümet başlygy wezipesini-de eýeleýär. Häzirlikçe Türkmenistanyň suw hojalyk ministri wezipesine hem güýç ulanyjy gurluşlara täze ýolbaşçylar bellenmedi.
Häzir wezipä bellenen 10 wise-premýeriň ýedisi, 19 ministriň 15-si Ahaldan we Aşgabat şäherinden. Bu hökümeti, ýerine ýetiriji häkimiýeti ahallaşdyrmagy aňladýarmy? Orsýet Ylymlar akademiýasynyň Umumytaryh institutynyň uly ylmy işgäri, professor Artýom Ulunýan şeýle jogap berdi:
—Bu ýagdaýy türkmen syýasy medeniýetinde ýerçillik ruhunuň aňrybaş ýüze çykmasy diýip hasap edýärin. Bu işi öňki prezident başlapdy. Muny – ýerçillik prinsipini, düýbünden nädogry syýasat hasap edýärin. Bu jemgyýetde nägileligiň döremegine getirip biljek ýagdaý. Gynansagam, bu postsowet giňişliginde ösüşiň demokratik ýoluna düşüp bilmedik jemgyýetlerde bar kesel.
Aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýewiň sözlerine görä, täze hökümet agzalarynyň häzirki bellenişine “ahallaşdyrma” diýip, bir söz bilen jogap bermek mümkin däl. Aşgabatda ýa Ahalda dogulmak diýmek, şol ýerliligi aňlatmaýar. 40-50 ýyl mundan öň paýtagta okuwa gelip, şol ýerde öýli-işikli bolup galanlaryň çagalary Aşgabatda we Ahalda dünýä indiler:
—Şuňa birbada kesgitli jogap bermek kyn. Aşgabat şäherinde doglanlaryň aslynyň, umuman, Ahal welaýatyna degişli däl bolmagy-da mümkin. Bu meselänin bir tarapy, ikinji tarapy şu zatlar bizin bir aýbymyzy açýar. “Biz bäş müň ýyl bäri millet, biziň bäş müň ýyllyk taryhymyz bar” diýip, näçe öwünsegem, biz entek millet hökmünde doly kemala gelmedik, doly formirlenmedik millet. Gan gatyşmadyk. Gan gatyşmadyk ýerde-de millet kemala gelenok, onsoň isleseň-islemeseň-de, “o ýerli, bu ýerli” diýen gürrüňleriň il arasynda döremegine sebäp bolýar.
Nähili prinsiplerden ugur alynýar?
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Moskwada ors dilinde neşir edilýän “Turkmenistan” žurnalyna interwýu beripdir. Şonda “Ýolbaşçy wezipelere kadrlary saýlap almakda nähili prinsiplerden ugur alýarsyňyz?” diýen soraga Berdimuhamedow: “Eger Ministrler Kabinetiniň soňky ýyllardaky işine ünsli syn edýän bolsaňyz, onuň sazlaşykly, anyk işini görensiňiz. Işini başarmadyklar gitdi, işde özüni görkezenler onuň ýerine geldi. Hökümetiň häzirki düzümi ýeterlik derejede ýaş” diýip, jogap berdi.
Häzirlikçe güýç ulanyjy gurluşlara täze ýolbaşçylar bellenmedi. Oňa nähili adamlaryň gelmegi mümkin? Bu soraga professor Artýom Ulunýan şeýle jogap berdi:
—XXI asyrda aýtmagam gelşiksiz, ýöne Türkmenistanyň ýolbaşçysynda hiç hili şübhe döretmeýän adamlaryň geljegini aýdyp bolar. Esasy wezipelere ýerçillik prinsipi esasynda adamlar bellenip, göze çöp atmak üçin birinji orunbasar ýa orunbasar ýaly wezipelere beýleki regionlardan wekiller bellenip biler. Şu ýagdaý Türkmenistany öwrenýän spesialistlerde alada döredýär. Bu ýurt syýasy geçmişe dolanýar.
Berdimuhamedow soňky bäş ýylda Ýewropanyň, Aziýanyň we GDA-nyň abraýly okuw jaýlaryny gutaryp gelen ýokary hünärli spesialistleriň uly toparynyň bardygyny interwýusynda belleýär. Täze hökümetiň düzüminde Moskwanyň, Brýanskiniň, Daşkendiň, Kiýewiň uniwersitetleriniň uçurymlary gabat gelýär.


text:
Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin öňki ukrain prezidenti Wiktor Ýanukowiç häkimiýetden çekilenden sanlyja sagat soň, Krymy almak baradaky kararyny ýokary derejeli howpsuzlyk resmilerine mälim edendigini aýdýar.
Russiýanyň döwlet telewideniýesinde görkeziljek dokumental filmiň treýlerinde, ýagny bu filmiň mazmuny baradaky gysga wideo ýazgyda Putin, Kremliň gürrüňi gidýän mesele dogrusynda geçiren adatdan daşary ýygnagynyň 2014-nji ýylyň 23-nji fewralynda ir bilen sagat 7-de tamamlanandygyny belleýär.
Şeýle-de, Putin ýurduň harby we howpsuzlyk gulluklaryna “ukrain prezidentiniň janyny halas etmegi” tabşyrandygyny aýdýar.
8-nji martda görkezilen dokumental filmiň treýler ýazgysynda Putin: “Biz böleklere bölünenimiz sebäpli, men öz kärdeşlerime ýüzlenip: ‘Biz Krymy Russiýanyň düzümine gaýtadan yzyna almak üçin işlere başlamalydyrys’ diýdim” diýýär.


text:
Ukrainanyň iş başyndaky daşary işler ministri Andriý Deşçitsiýa Ukrainanyň Krymdan hiç wagt geçmejegini we Kiýewiň bu krizisi parahatçylykly çözmek üçin elde baryny edýändigini aýtdy.
Deşçitsiýa şenbe güni Kiýewde geçirilen metbugat ýygnagynda çykyş edip, Orsýeti ÝHHG-nyň halkara gözegçileriniň we beýleki ýurtlaryň synçylarynyň, ol ýerdäki ýagdaýa gözegçilik etmekleri üçin, Kryma gelmegine rugsat bermäge çagyrdy.
Şu arada Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Moskwada žurnalistlere Moskwanyň Krymdaky krizisde göni rolunyň ýokdugyny aýtdy.
Şeýle-de ol Kiýewdäki hökümet «garaşsyz däl, gynansak-da, ol radikal milletçilere garaşly» diýdi.
Mundanam başga, Lawrow Kiýewi rus žurnalistleriniň Ukraina barmagyna ýol bermezlikde günäledi.


text:
Gürjüstanly milliarder Bidzin Iwanişwili Gürjüstanda geljek ýyl geçiriljek parlament saýlawlarynda ýeňiş gazanmaga ukyply oppozision syýasy blok döretmekçi.
Şol bloga oppozision “Respublika” partiýasynyň we “Azat demokratlar” partiýasynyň girmegine garaşylýar. Düýn Iwanişwili bu iki syýasy toparyň -da liderleri bilen duşuşdy.
Ýakynda milliarder häzirki gürji häkimiýetleriniň adresine ýiti tankyt bilen çykyş etdi. Munuň yzýany Gürjüstanyň Adalat ministrligi Iwanişwilide fransuz graždanlygy bardygy üçin, onuň gürji raýatlygynyň ýatyrylýandygyny habar berdi.


text:
Inisiatiwa ýaranjaňlardan gaýtdymy ýa-da bir adamyň özünden, belli däl, iki ýyl bäri Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ak reňki gowy görýändiginiň üsti açyldy. Telegörüjiler syn edýän bolsa, indi onuň iş kabinetinde, ýygnak geçirýän ýerinde, stolunyň üstünde diňe ak güller goýulýandyr.
Geçen ýyl ýurduň şahyrasy Gözel Şagulyýewa prezidentiň ak gülleri gowy görýändigi hakda poema ýazypdy. Öň habar berlişi ýaly, ol poema geçen ýyl ýurduň ähli gazetlerinde çap edilipdi. Gözel Şagulyýewanyň ak güller hakdaky poemasynda prezidentiň ädiginiň-de, atynyň-da akdygy hakda, onuň ak reňki gowy görýändigi hakda aýdylýardy.
Berdimuhamedowyň prezident bolan ilkinji ýyllarynda, meselem, 2007-nji, 2008-nji, 2009-njy ýyllarda onuň ak reňki gowy görýändigi hakda hiç hili gep-gürrüň ýokdy, 2010-njy ýylda welin, şeýle gürrüň birden ýüze çykdy duruberdi.
2010-njy ýylda, "Ylham" atly seýilgäh açylanda, Gözel Şagulyýewanyň ak güller hakdaky poemasy boýunça aýdymly tans ýerine ýetirilip, şol tansy ýetiren oglan-gyzlara ak köýnek, ak ädik, ak köwüş geýdirilipdi, ellerine bolsa ak güller berlipdi.
Indi prezidentiň oturýan ýerinde, onuň arkasyndaky diwara-da ak haly kakylýar.
Garaşsyzlyk baýramynda, şu ýylky çärelerde çykyş etmeli gyzlar üçin ak keteni köýnek tikdirmelidigi hakda eýýäm buýruk berildi. Ak keteniniň-de, ak halynyň-da bahasy beýleki reňkli halydyr ketenilerden has gymmat.
Edara-kärhanalaryň ýolbaşçylary öz edarasynyň-kärhanasynyň öňündäki meýdança ak gül ekmäge çalyşýar. Özem şol ak gülleri örän gymmat bahadan daşary ýurtlardan getirmeli bolýar.
Ak geýim
Türkmenistanyň prezidenti ak reňki gowy görse-de, türkmen halkynyň gadymdan gelýän däbine görä, türkmenler ak reňkli geýimi kän bir halamaýarlar. Türkmenler gyzyl reňki gowy görýär. Onuň gelin-gyzlaryna geýdirýän ketenileri-de, gelinleriniň başyna atýan kürtesi-de gyzyldyr. Hatda türkmenleriň ýasda başyna atynýan başatgyçlarynyň reňki-de, ýigitleriň geýýän donlary-da, biline oraýan guşaklarynyň reňki-de gyzyldyr. Türkmenleriň gelinleriniň gadymdan bäri oranýan düýpli gyňaçlary-da gyzyldyr.
"Ak zat alnyňa ýagşy" diýen nakyly döredenem bolsalar, türkmenler mal, maşyn alsa, oňa un sepýän-de bolsalar, ak reňki halamaýarlar. Sebäbi türkmeniň merhumy ak mata salnyp (ak biýzden tikilýän kepen) iň soňky ýoluna ugradylýar. Birem türkmenler dörän wagty adam tenini jym ak edýän pis keseliniň aklygyndan ürkýärler.
Döwürleriň üýtgemegi bilen däp-dessurlar hem üýtgeýär. Gadym döwürde türkmenler hiç wagt ak gyňaç dokamandyrlar. Türkmeniň gelinleri-de, garry aýallar-da gyzyl gyňaç oranyp gelipdir. Ýöne bir asyr gowrak Orsýetiň koloniýasynda bolmagy türkmen bazarlaryna Orsýetde öndürilen her hili reňkdäki ýaglykdyr gyňaçlaryň gelmegine sebäp boldy. Türkmen zenanlary türkmenleriň stanokda dokaýan gyňaçlaryny oranmagy goýup, ors ýaglyklaryny, gyňaçlaryny oranyp, daňynyp başladylar. Soňky döwürlerde şol gyňaçlaryň ak reňklisini (ýöne olaryň gyzyl-ýaşyl gülleri bar) çowluk gören garry eneleriň başyna daňyp başladylar. Bu däp bäş-on ýyllykda tapyldy. Şeýle hem soňky çykan däbe görä, durmuşa çykjak gyzyň maňlaýyna toý güni ak ýaglyk daňýarlar. Başga ýagdaýda türkmenler ak reňki ulanmaýar hem-de halamaýar.
Serdar Gulgeldiýew Aşgabatda ýaşaýan intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Gürjüstanyň premýer-ministri we milliarder Bidzina Iwanişwili syýasatdan çekilýär.
Onuň bu karary şu gün, öz partiýasynyň Tbiliside geçýän kongresinde yglan etmegine garaşylýar.
Iwanişwili 2012-nji ýylyň oktýabryndan şu aýyň başyna, prezident Giorgi Margwelaşwiliniň inagurasiýasyna çenli premýer-ministr boldy.
Ol 2011-nji ýylyň oktýabrynda syýasata goşulyp, parlament saýlawlarynda ozalky prezident Mihail Saakaşwiliniň «Birleşen milli hereketine» garşy «Gürjüstanyň arzuwy» koalisiýasyna ýolbaşçylyk etdi.
Ol özüniň diňe bir ýyl premýer-ministr boljagyny aýdypdy.


text:
Gyrgyzystanyň Ýokary sudy üç oppozision kanunçykaryjynyň aklanmagy hakyndaky sud işini yzyna gaýtardy we olary hökümeti agdarmaga synanyşmakda günäli tapdy.
Şeýle-de, sişenbe güni giçlik Ýokary sud Gyrgyzystanyň Merkezi saýlaw komisiýasyna kanunçykaryjylaryň parlamentdäki wezipeleriniň ýatyrylmalydygy barada buýruk berdi.
Mart aýynda oppozision “Ata-Jurt”, ýagny “Ata-Watan” partiýasynyň üç lideri aýyplamalar esasynda günäli tapylyp, 1 ýyl bilen 18 aý aralygynda türme tussaglygyna höküm edilipdiler.
Emma iýun aýyndaky sud diňlenşigi döwründe Kamçybek Taşyewiň, Sadyr Japarowyň we Talant Mamytowyň tarapdarlary sudýalara hüjüm edenden gysga wagt soň, olar aklanypdy. Bişkegiň şäher prokuraturasy bolsa, olaryň aklanmagyna şikaýat edipdi.
Agzalýan oppozision liderler Bişkekdäki hökümete garşy ýowuz protestlerde rollarynyň bardygy aýdylyp, oktýabr aýynda tussag edilipdiler.
Japarow çarşenbe güni Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda, Ýokary suduň gelen kararynyň syýasy maksatlydygyny aýdyp, özüniň oppozision işlerini dowam etdirjekdigine söz berdi.


text:
Parižde polisiýa ofiserini we ýewreý bazarynda alan dört zamunyny öldüren ýaragly adamyň ölmezinden öň düşen wideosy peýda boldy.
Ol bu wideoýazgyda «Yslam döwleti» toparyna wepadarlyk kasamyny edýär.
Biraz öň düşürilene çalym edýän wideoda Amedi Koulibali ýaragly, YD-nyň emblemasynyň öňünde maşk edýär we söz sözleýär.
Ol «Charlie Hebdo» satiriki žurnalyna, polisiýa we ýewreý bazaryna edilen hüjümleri goraýar.
Koulibali dürli wideoýazgylarda dürli eşikleri geýipdir. Bir ýazgyda ol «Charlie Hebdo» žurnalyna «ertir» hüjüm ediler diýýär.
Ol ilki fransuz dilinde gürläp, soň çalak-çulak arapçasynda YD toparynyň başlygyna kasam edýär.


text:
Orsýetiň Howpsuzlyk geňeşiniň sekretary Nikolaý Patruşew Eýrana sapar edýär. Ol öz eýranly kärdeşi Seýid Jalili we prezident Mahmud Ahmedinejad bilen gepleşik geçirer.
Patruşewiň Eýranyň dawaly ýadro programmasy barada dünýäniň alty döwleti tarapyndan alnyp barlan gepleşikleri dikeltmek boýunça rus planyny orta atmagyna garaşylýar.
Eýran bilen Britaniýa, Hytaý, Fransiýa, Germaniýa, Orsýet we Birleşen Ştatlar tarapyndan alnyp barylýan gepleşikler ýanwar aýynda petige diräpdi.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow golaýda Waşingtona eden saparynda Orsetiň bu mesele boýunça orta atjak teklipleri bilen tanyş etdi.


text:
Oppozision syýasatçy Alekseý Nawalnyý Russiýanyň halkyna ýüzlenip, adamlary köçelere çykmaga we prezident Wladimir Putiniň häkimiýetden çekilmegini talap etmäge çagyrdy. Mundan öňinçä Nawalna, ony galplykda aýyplap, şertli tussaglyk boýunça iş kesildi.
Nawalnyý sud diňlenişiginiň geçen jaýynyň daşynda eden çykyşynda şeýle diýdi: “Bu režimiň ýaşamaga haky ýokdur. Bu ýok edilmelidir. Men ähli kişini köçä çykmaga çagyrýaryn. Bigünä adamlary ezýän bu režim synýança, men her bir adamy köçä çykmaga çagyrýaryn!”.
Bu çykyşdan öň sud Nawalnyny we onuň inisi – Olegi ykdysady galplykda aýyplap, günäli tapdy. Nawalnyý 3,5 ýyl şertli tussaglyga, Oleg bolsa 3,5 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Munuň üstesine, sudýa Ýelena Korobçeno doganlaryň her birine 500 müň rubl ($8,500) jerime saldy. Şeýle-de doganlar gürrüňi gidýän iş bilen baglylykda bir kärhana 4,4 million rubl ($70,000) möçberinde kompensasiýa, ýagny ýetirilen zyýanyň öwezine pul tölemeli edildi.
Nawalnyý bildirilýän aýyplamalary ret edip, Putine garşy çykandygy sebäpli, özüne şeýle syýasy basyşyň edilýändigini aýtdy.
Aga-ini Nawalnylaryň goragçy aklawçylary suduň çykaran kararyny şikaýat etjekdiklerini aýtdylar.
Doganlar üçin 10 ýyl türme tussaglygyny soran döwlet prokurorlary suduň karary bilen doly tanşyp, soňra ony şikaýat etmek mümkinçiliklerine garajakdyklaryny mälim etdiler.
Proteste çagyryş
Suduň binasynyň daşynda, sowuk howada ýüze golaý adam suduň çykarjak kararyna garaşýardy. Adamlaryň käbirleri “Utanyň!” diýip gygyrýardylar. Polisiýa olara “asudalygy bozmaň” diýip, duýduryş berýärdi.
“Interfax” habar gullugynyň berýän maglumatyna görä, şygarlary gygyran we žurnalistlere interwýu beren iki adam tussag edilip, polisiýa bölümine äkidilipdir.
Nawalnynyň tarapdarlary we onuň hereketini goldaýan aktiwistler 30-njy dekabr güni Kremliň daşynda rugsat berilmedik protesti geçirmäge çagyrdylar. “Facebook” sosial ulgamynda 17 müň töweregi adam bu çärä gatnaşjakdygyny mälim etdi.
Nawalnynyň hökümi ilki 15-nji ýanwarda okalmalydy, emma rus sudy ony has bärde yglan etdi. Muny etmek bilen häkimiýetleriň 15-nji ýanwara planlaşdyrylan demonstrasiýanyň öňüni almaga synanyşandygy çaklanylýar.
Doganlaryň hersine dürli hökümiň çykarylmagy häkimiýet tankytçylarynyň ünsüni özüne çekdi. Olar resmileriň Alekseýe täsir etmek üçin, onuň doganyny “zamun” hökmünde saklaýandyklaryny aýtdylar.
Nawalnyý, höküm çykansoň, suduň zalynda: “Sizde utanç-haýa galdymy? Meniň doganymy näme üçin basýarsyňyz?” diýip gygyrdy.
38 ýaşly Nawalnyý korrupsiýa garşy göreşiji aktiwistdir. Ol 2011-nji we 2012-nji ýyllarda rus hökümetine garşy protestleri gurnamaga ýardam beripdi.


text:
“Neýtralnyý Turkmenistan”gazetiniň 28-nji ýanwardaky sanynda Aşgabadyň jemgyýetçilik transportynyň parkyna şu ýylyň başynda 90 sany täze “Hýundaý” kysymly awtobuslaryň getirilendigi habar berilýar.
“Ak Hýundaý”
2008-nji ýylda paýtagta getirilip başlanan bu awtobuslaryň ilkinjileriniň reňki ak bolansoň, il içinde olara “ak Hýundaý” diýlip at berlipdi. Ýöne olaryň arasynda gök, ýaşyl reňklileri hem bar.
Emma, awtobus sürüjileriň käbirleriniň aýtmaklaryna görä, paýtagtyň merkezi hem-de ýurt baştutanynyň awtoulag kerweniniň geçýän köçelerinden ak reňkli “Hýundaý” awtobuslary gatnamaly.
“Hýundaý” awtobusy. Aşgabat
Şol sebäpden 16, 34, 37, 20, 56 ýaly marşrutlar boýunça gatnaýan “Hýundaý” awtobuslarynyň reňkleri ak. 5 ýylyň dowamynda getirilen bu awtobuslaryň hem köpüsi ak reňkde.
“Hýundaý” awtobuslary diňe bir reňk aýratynlyklary bilen tapawutlanman eýsem bu awtobuslarda oturgyçlar hem az.
Bu ýagdaý ýolagçylary o diýen begendirip baranok. “Ýaşlar ýer berseler, oturarsyň. Ýogsa-da, aýak üstünde barmaly ýeriňe bararsyň” diýip, aşgabatly pensioner Ýagşymyrat aga aýdýar.
“Aero city”
Paýtagtlylaryň käbirlerinde “Hýundaý” awtobuslarynyň kuzowlarynyň böwründäki “Aero city” diýen ýazgy, bu awtobuslaryň şäheriçi ýolagçylary gatnatmaga niýetlenmän, eýsem aeroportlarda ýolagçylary gatnatmaga niýetlenendir diýen pikiri döredýär.
Aşgabadyň ýaşaýjysy Kakageldi bu barada şeýle diýýär: “Onuň içiniň darlygy, oturgyçlarynyň azlygy munuň şeýledigini subut edýär. Onuň işigem beýik. Garrylar awtobusa münjek bolsalar, iki bükülmeli”.
“Hýundaý” awtobusynyň içki görnüşi
Emma, Aşgabatdaky ýolagçy awtoulag kärhanasynyň efirde adynyň tutulmagyny islemedik işgäriniň aýtmagyna görä, bu awtobuslar şäheriçi marşrutlar boýunça gatnamak üçin niýetlenen. Ondaky “Aero city” ýazgysynyň bolsa aeroport bilen hiç hili baglanyşygy ýok.
“Dogry, bu awtobuslaryň içi dar. Ýöne, häzir her bir marşrut boýunça ýeterlik sanda awtobuslar gatnaýar. Her marşrut boýunça gatnaýan awtobuslaryň gatnaw ýygylygy 5-7 minut. Şonuň üçin ýolagçylar duralgalarda köp garaşyp durmaýarlar” diýip, Aşgabatdaky ýolagçy awtoulag kärhanasynyň işgäri aýtdy.
Awtobuslaryň gatnaw ýygylygy 5-7 minutdygyna garamazdan, kähalatlarda awtobuslara ýarym sagat garaşmaly bolýar. Ylaýta-da paýtagtda ýa-da onuň töwereklerinde uly köpçülikleýin çäreler geçirilende, awtobuslaryň gatnawy peselýär. Hususan-da, uly baýramçylyk çäreleri geçirilende, paýtagtyň awtobuslarynyň köpüsi marşrutlaryndan çykarylýar.
“Awtobusyň gatnawyndan köpçülikleýin çäräniň geçirilýändigini bilse bolýar. Esasanam, merkezi däl köçelerden gatnaýan awtobuslaryň köpüsi çärelere äkidilýär. Şonda awtobusa bir sagat garaşmaly hem bolýar” diýip, günaşa 4-nji marşrut awtobusyna münüp, garawulçylyk edýän edarasyna gatnaýan aşgabatly pensioner Ýagşymyrat aga Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Gyşda ýolagçylar soňky döwürlerde täze goýulýan duralgalara hem sygmaýarlar.
Gyş aýlary, seýrek bolsa-da, garyň ýagmagy bilen duralgalarda garaşyp duran köpsanly ýolagçylary görmek bolýar.
Gar ýagan güni, adatça, awtobuslaryň gatnaw ýygylygy seýrelýär. Hatda şäheriň merkezi köçelerinden gatnaýan awtobuslara ýarym sagatdan hem köp wagt garaşyp durmaly bolýar.
Üşäp duran ýolagçylar soňky döwürlerde täze goýulýan duralgalara hem sygmaýarlar. Bu duralgalaryň käbirlerinde split-sistema, telewizor hem goýlupdyr. Käbirleri bolsa öňküleri ýaly bassyrma görnüşinde. Olaryň şäher merkezinde ýerleşenlerini her gün diýen ýaly paýtagtyň kommunal hojalygynyň işgärleri ýuwýarlar.
Soňky goýulýan täze duralgalaryň ählisinde awtobus ugurlarynyň gatnaw tertibi asylypdyr. Onda şol duralga gelýän awtobuslaryň marşrutlarynyň kartasy hem-de şol marşrutlar boýunça gatnaýan awtobuslaryň gatnaw ýygylygy görkezilipdir. Bu täzelik diňe bir paýtagtly ýolagçylar üçin däl, eýsem paýtagtyň myhmanlary üçinem amatly.
Awtobusyň marşrut kartasy
Aşgabadyň ýaşaýjysy, 52 ýaşly Sapar şäher jemgyýetçilik transportundaky oňyn özgerişler barasynda öz pikirini şeýle beýan edýär: “Men paýtagtda ýaşaýan-da bolsam, häzir awtobus marşrutlary köpelensoň, olaryň haýsynyň haýsy ugur boýunça gidýändigini öňküler ýaly aýdyp biljek däl. Bu marşrut kartlarynda bolsa hemme zat aýdyň görnüp dur. Şular ýaly marşrut kartlaryny aýratyn bir broşýura ýaly edip çap edäýseler, has-da gowy boljak“.
Häzir paýtagtda 60 marşrut boýunça awtobus gatnawy bar. Bu marşrutlar boýunça 700 sany awtobus gatnaýar. Awtobus duralgalarynyň biri-birinden uzaklygynyň bolsa 300-500 metrden geçmeýändigi barada ýokarda ady agzalan “Neýtralnyý Turkmenistan” gazetindäki habarda aýdylýar.


text:
Gyrgyzystanyň polisiýasy bäş kilogramdan gowrak altynyň ogurlanmagy bilen bagly ýaragly hüjüme gatnaşygy bolmakda güman edilýän altyn käniniň işçisini tussag etdi.
Gyrgyzystanyň Jalal-Abad regionynda 7-nji sentýabrda “Fronta” altyn öndüriji kompaniýa hüjüm eden ýüzi nikaply adamlar howpsuzlyk işgärini oka tutup, ony agyr ýaralapdy we beýleki iki sakçyny urup-ýenjipdi.
Derňewçi Temirlan Mawlýanowyň Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, altyn käninde işleýän 33 ýaşly işgär 10-njy sentýabrda tussag edilipdir. Onuň günäni boýun alyp, jenaýata gatnaşyjy hökmünde ýene iki adamy görkezendigini we olaryň häzir polisiýa tarapyndan gözlenýändigini Mawlýanow aýtdy.


text:
Türkmen halkynyň baý taryhy, edebi hem medeni mirasy, özboluşly sungaty bar. Emma Garaşsyzlyk zamanamyzda türkmeniň taryhy, medeni mirasy, sungaty ylmy nukdaýnazardan öwrenilmän, ol meseleler syýasy şygaryň obýektine öwrüldi.
Öňki prezident Nyýazow öz häkimligini berkidenden soň, ýurdumyzyň ähli ugurlar boýunça ýeke-täk hem taýsyz alymy, bilermeni bolup çykyş etdi. Şeýlelikde, 1990-njy ýyllaryň ortalaryndan başlap, türkmen taryhy, medeniýeti, sungaty bilen baglanyşykly ýazylan ylmy işler gyra süýşürilip, halkymyzyň geçmişi, medeni mirasy Nyýazowyň ady bilen baglanyşdyrylyp başlandy. Şol sebäpli eýýäm 1997-98-nji ýyllarda türkmen adynyň gelip çykyşy hakyndaky ylmy çaklamalary degşirip, anyk netijä gelmek şu ugurdan çorba sowadan alymlara hem gadagan edildi. Şeýdibem, şol ýyllarda Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasy ýapylyp, SSSR döwründe on iki müňe ýakyn alymlarymyzyň sany on essedenem gowrak azaldyldy.
Türkmeniň geçmişi dünýäde ykrar edilen taryh ylmynyň öňe sürýän prinsipleri bilen deňeşdirilip öwrenilmän, Nyýazow tarapyndan halkymyzyň kemala gelen taryhy bäş müň ýyl, şeýle-de taryhy şahslygy sorag astyndaky Oguz han, türkmeniň nesilbaşysy diýlip yglan edildi. Oguz han, oguzlar baradaky rowaýatlar, ertekiler taryh hökmünde kabul edildi.
72 döwlet we 72 saz guraly
Nyýazow "Halkymyzyň döreden döwletem, türkmeniň çalan saz guralam ýetmiş iki sany bolmaly" diýlen pelsepäni öňe sürdi. 2000-nji ýylyň başyna taryhçylara, medeniýeti, sungaty öwrenijilere şol "ýetmiş ikiligi" tapmak buýrulypdyr. Şonuň üçin Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň şol wagtky taryh institutynyň direktory Muhammet Aýdogdyýewiň ýolbaşçylygynda türkmen döwletiniňem, halkymyzyň ulanan saz gurallarynyňam sany dogry ýetmiş ikä ýetirilip, Nyýazowyň elli dokuz ýaşan ýaş toýunda — 2000-nji ýylyň 19-njy fewralynda oňa gowşurylýar. Nyýazow bolsa "Ruhnamada" halkymyzyň "ýetmiş iki" döwleti hem saz guraly hakyndaky maglumaty öz adyndan beýan edýär.
"Ýetmiş ikiligi" tapmaga mejbur edilen meşhur taryhçy alymlarymyzyň biri şol hadysa hakynda, öz adyny aýtmazlyk şerti bilen, bize şeýle gürrüň berdi: "Ýolbaşçymyz Muhammet Aýdogdyýewe hökümdar gygyryp, haýbat atypdyr, "Iň bärkisi, siz türkmeniň ýetmiş iki döwletinem, şonça möçberdäki çalan saz guralynam şu çaka çenli bileňzok, şu, öňümizdäki Baýdak baýramçylygy, doglan günümiň baýramçylygy bir geçsin bakaly, men siziň gözüňizde ot ýakaryn" diýipdir. Şeýlelikde, M.Aýdogdyýew bizi ýygnap: "Hormatly kärdeşler, eger biz taryh institutyny alyp galjak bolsak, şu ýylyň 10-njy fewralyna (şol wagt 2000-nji ýyl eken) çenli, on bäş günde halkymyzyň döreden "ýetmiş iki" döwletini, şonça möçberdäki çalan saz guralyny tapmaly bolarys, ýogsa, işimiz pyrryk, gaýrat edeliň" diýdi. Diňe şol "ýetmiş ikilik" tapylandan soň taryh instituty ýapylmakdan halas boldy".
Şol "ýetmiş ikiligi" aýan etmäge gatnaşan alymlarymyzyň tas hemmesi diýen ýaly söhbetdeşlikde Nyýazowyň syýasy yzarlamalaryndan gorkup, galp maglumaty esaslandyrmaga gatnaşandyklaryny boýun aldylar hem halkymyzyň döreden döwletiniňem, çalan saz guralynyňam ýetmiş iki diýilmegine hiç hili ylmy esasynyň ýokdugyny tassykladylar.
Hut şol alymlarymyzyň tassyklamagyna görä, "ýetmiş ikä" ýetmek üçin taryhda yzy bolmadyk, rowaýatlarda-ertekilerde beýan edilen Oguz şalyklary hakyky Türkmenistanda döredilen döwletler hökmünde hasaba alnypdyr. Mundan daşary hem orta asyrlarda emele gelen Seljuk türkmenleriniň döreden döwletine tabynlykdaky Yrak, Şam ýaly welaýatlary-beglikleri hem şol sany doldurmak üçin aýratyn döwletler hökmünde görkezipdirler. Munuň bilenem bu sana ýetmek başartmansoň, asla türkmene dahyly bolmadyk "Horezmşalar" döwletiniň ady üýtgedilip, Köneürgeç türkmen döwleti, Mamlýuklar, Sefewiler ýaly döwletler türkmen döwletleri diýlip yglan edilipdir. Türkmen saz guralyny ýetmiş ikä ýetirmek üçin bolsa ýene beýleki halklaryň saz gurallary hem biziň halkymyza degişli edilipdir.
Häzirki döwür
Gurbanguly Berdimuhammedowyň döwlet başyna gelmegi bilen, Türkmenistan Ylymlar akademiýasy gaýtadan dikeldildi. Nyýazowyň döwri bilen deňeşdireniňde, alymlarymyza işlemek üçin oňyn mümkinçilikler döredildi, aspiranturalar, doktoranturalar açyldy. Emma tutuşlygyna alanyňda, Nyýazowyň ylmy weýran eden "ylmy syýasatyna" adyl baha berilmändigi üçin, bu "ylmy" sistemanyň ýönekeý reformalar geçirilip, saklanyp galynjak bolunýandygy üçin henizem halkymyzyň taryhy, medeni mirasy syýasy şygaryň obýektinde bolmagynda galýar.
Häzirem resmi propaganda her günde diýen ýaly türkmen halkynyň bäş müň ýyllyk taryhynyň bardygyny, halkymyzyň "ýetmiş iki" döwleti döredip, "ýetmiş iki" saz guralda saz çalandygyny, türkmeniň nurdan dörän bir halkdygyny ylmy tutaryksyz mahabatlandyrma bilen beýan edýär. Emma ylmy ösdürjek bolsak, dünýä ýüzünde gülki bilen kabul edilen, Nyýazowyň rowaýatdyr-ertekä esaslanýan "taryhyndanam", ylmy düşünjäni masgara eden, türkmen alymlarynyň gorky astynda tapan, diktatoryň öňünden kesgitlän "ýetmiş ikilik" pelsepesindenem el çekmäge wagt boldy.
Hakykatdanam, halkymyzyň geçmişiniň ylmy esasda dikeldilmegini isleýän bolsak, ylymdan syýasatyň gözegçiligini doly aýyrmaly, döwlet diňe taryhçylaryň taryhy ýazmagyna ýardam bermeli. Ine, şonda halkymyz özüniň baý hem şöhratly taryhyna guwanyp, her bir häkimiýet çalşygynda halkymyzyň geçmişi dürlüçe beýan edilmez.
Döwletmyrat Ýazgulyýew türkmenistanly garaşsyz žurnalist, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Orsýetiň Wolgograd şäherinde Täjigistandaky graždan urşunyň weteranynyň wagtlaýyn tussaghanadan boşadylandan soňra alnyp gaçylandygy aýdylýar.
Abdulwoseh Latifow täjik tarapynyň haýyşy esasynda 2010-njy ýylyň dekabrynda Orsýetde tussag edilipdi. Täjigistan Latifowy terroristik toparlaryny dolandyrmakda aýyplaýar.
15-nji oktýabrda Orsýetiň Ýokary sudy Täjigistanyň ekstradisiýa etmek baradaky haýyşyny ret edip, Latifowy tussaglykdan azat etmek barada karar çykardy.
Garyndaşlarynyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, mundan alty gün soň ýüzi maskaly adamlar Latifowy alyp gaçypdyrlar.
Täjigistanyň Içeri işler ministrligi Latifowyň ýurda getirilendigi baradaky maglumatlary ret edýär.


text:
ABŞ gündogar Siriýada, amerikan komandasynyň reýdi arkaly, «Yslam döwleti» toparynyň ýokary derejeli liderini öldürendigini aýdýar.
Ak tamyň 16-njy maýdaky beýanatynda ekstremist toparyň nebit-gaz we maliýe operasiýalaryna göni kömek berýän Abu Saýýabyň öldürilen reýdini prezident Barak Obamanyň buýrandygy aýdylýar.
ABŞ resmileri reýd mahalynda onuň aýalynyň ýesir alnandygyny aýtdylar.
«Roýters» habar gullugy munuň ABŞ-nyň ýörite güýçleriniň, YD tarapyndan saklanýan amerikan we beýleki daşary ýurt zamunlaryny azat etmek boýunça geçen ýyl edilen we başa barmadyk ýaşyryn tagalladan başga, Siriýanyň içinde geçirendigi bilinýän ilkinji operasiýasy bolandygyny aýdýar.
Ak tamyň Milli howpsuzlyk geňeşiniň sözçüsi Bernadette Meýehan bu operasiýanyň Yrakdan, yrak häkimiýetleriniň doly razylygy astynda, Siriýanyň hökümetine duýdurylman geçirilendigini aýtdy.


text:
Köne pasportly we wizasyz ene, zähmet migranty doganlyk ýurtda guran maşgalasyndan - adamsyndan we çagasyndan aýrylyp, Türkiýeden Türkmenistana – dogduk watanyna iberilmeli edildi.
Türkmenistanly zähmet migrantynyň gyzjagazy Rüýa «Haýyş edýärin, ejemi menden aýyrmaň» diýip, özüne we maşgalasyna goldaw toplamak üçin, change.org atly sahypada ýörite kampaniýa başlady.
Türkiýäniň degişli ýolbaşçylaryna, şol sanda prezidentine ýüzlenen türkmen gyzjagazy Rüýa we onuň türkmenistanly ejesi bu arkaly näme gazanmak isleýär?
Gol ýygnama kampaniýasy häzir nähili barýar? Türkiýede şeýle ýagdaýda ýaşaýan beýleki türkmen maşgalalary bu kampaniýa barada nähili pikir edýär?
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanyny Rüýa we onuň ejesiniň ýagdaýyndaky beýleki türkmenistanlylaryň kynçylyklaryna bagyşlady.


text:
Gresiýanyň parlamenti çarşenbe güni agşam döwlet çykdajylaryny mundan beýlägem tygşytlamak baradaky kanun proýektini deslapdan goldady. Goşmaça halkara maliýe ýardamyny almak üçin, bu dokumentiň kabul edilmegi gerek.
Kanun proýektini häkimiýeti dolandyryjy “Pasok” partiýasynyň deputatlarynyň ählisi goldady. Penşenbe güni gutarnykly ses berlişlik geçiriler, şondan soň kanun güýje girer.
Grek häkimiýetleriniň hereketlerine protest hökmünde ýurtda iki günlük ählumumy iş taşlaýyş yglan edildi.
Çarşenbe güni Afinyda parlamentiň jaýynyň öňüne 70 müň töweregi adam ýygnandy. Demonstrasiýa bidüzgünçiliklere ýazdy. Protestçiler polisiýa daş, içi ýangyçly çüýşeler zyňdylar. Polisiýa jogap hökmünde göz ýaşardyjy gaz ulandy.


text:
AIW — bu adamyň kesellere garşy durnuklylygynyň ýetmezçiligini döredýän wirus. Bu ýokançlygyň netijesinde AIDS keseli döreýändir.
Adamyň immoýetmezçiliginiň wirusy 1983-nji ýylda AIDS keseli öwrenilende ýüze çykaryldy. Bu kesel ilkinji gezek erkekbazlaryň (gomoseksuallaryň), neşekeşleriň, gemofiliýa kesellileriň hassalyklarynyň dowamynda dörän gaýraüzülmelerine edilen gözegçiligiň netijesinde mälim boldy. Adamyň immunoýetmezçiligini döredýän wirus lentiwiruslar (Lentivirus) görnüşiniň retrowiruslar (Retroviridae) maşgalasyna degişlidir. Lentiwirus latyn dilinden "haýal" diýmegi aňladýar. Wirusyň şeýle atlandyrylmagynyň öz sebäbi bar: ol adamyň organizmine aralaşandan soň haýal hereket edýär. Şoňa görä-de, keseliň ilkinji alamatlary uzak wagtlap ýüze çykmaýar. Adamyň bu wirusa ýoluganyndan AIDS-iň döremegine çenli takmynan 9-11 ýyl geçip bilýär.
AIW adamyň organizmine aralaşanda, ilki bilen kesellere garşy durýan ulgamynyň öýjüklerine (CD4 + T-limfositlerine, makrofaglara we dendrit öýjüklerine) ýokuşýar. Wirus şu öýjüklere aralaşandan soň köpelip başlaýar-da, sagdyn öýjükleri weýran edýär. Munuň netijesinde öýjükler kem-kemden ölýärler. AIW diňe kesellere garşy durýan öýjüklere zeper ýetirýändigi üçin, adamyň organizmi soňabaka adaty ýagdaýlarda aňsat bejerilýän ýönekeýje ýokançlyklara hem döz gelip bilmeýär.
AIW wirusy esasan hem goragsyz jynsy gatnaşyklar, wirus ýokuşan şprisler, iňňeler we beýleki lukmançylyk gurallary arkaly hem ýokup bilýär. Şeýle-de bu wirus emdirýän eneden onuň çagasyna süýt arkaly ýokup bilýär.
AIW wirusy ýüze çykarylan badyna antiretrowirus derman serişdeleri arkaly bejergi geçirilip başlanylsa, bu ýokançlygyň güýjemesini, AIDS keseliniň döreme howpuny peseldýär.
Emma AIW-i bütinleý bejerýän derman serişdeleri henize çenli oýlanyp tapylan däldir. Häzirki döwürde antiretrowirus terepiýasy diýip atlandyrylýan bejergi wirusy öldürmän, onuň adamyň organizmine ýetirýän zeperini haýaladyp bilýär. Ýöne uzak wagtlaýyn geçirilýän bejerginiň dowamynda AIW-ň oňa uýgunlaşýan ýagdaýlary hem ýüze çykýar. Şonda bejerginiň täze usulyny bellemeli bolýar.
Birleşen milletler guramasynyň (BMG) we Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň (BSGG) AIW-e garşy göreş boýunça bilelikdäki taýýarlan hasabatynyň maglumatlaryna laýyklykda, 1981-2006 ýyllar aralygynda AIW we AIDS zerarly 25 000 000 adam ýogaldy. Diňe 2006-njy ýylyň özünde bu pidalaryň sany 2,9 million adama barabardyr. Bu guramalaryň berýän maglumatlaryna görä, 2007-njy ýylyň başlarynda ýer ýüzündäki ilatyň 40 000 000 AIW-e ýolugandyr. Olaryň 2/3 bölegi Afrika ýurtlarynda ýaşaýar. Bu wirusyň ýaýran ýurtlarynda ykdysady ösüş bökdelip, ilatyň garyplyk derejesi günsaýyn artýandyr.
AIW şu toparyň adamlaryna howp salyp bilýär:
- Neşeleri sanjym görnüşinde kabul edýänler (umumy şpris, neşe taýýarlanylýan gaplar) we olar bilen jyns gatnaşygynda bolýanlar;
- Loluçylyk bilen meşgullanýanlar we olaryň müşderileri;
- Bitertip jyns gatnaşyklaryny alyp baryanlar;
- Dürli ýagdaýlara görä özlerine gan guýduran hassalara barlanylmadyk ganyň guýlan ýagdaýlary;
- Weneriki keselliler.
2006-njy ýylyň dekabr aýynda BMG-niň taýýarlan hasabatyndan alnan maglumatlar, ine, şu aşakdakylary habar berýärler.
2006-njy ýylda AIW-li adamlaryň sany:
Jemi — 39,5 million (34,1 — 47,1 million)
Uly ýaşly adamlar — 37,2 million (32,1 — 44,5 million)
15 ýaşdan kiçi çagalar — 2,3 million (1,7 — 3,5 million)
2006-njy ýylda AIW-e uçranlar:
Jemi — 4,3 million (3,6 — 6,6 million)
Uly ýaşly adamlar — 3,8 million (3,2 — 5,7 million)
15 ýaşdan kiçi çagalar — 530 000 (410 000 — 660 000)
2006-njy ýylda AIDS keselinden ölenleriň sany:
Jemi — 2,9 million (2,5 — 3,5 million)
Uly ýaşly adamlar — 2,6 million (2,2 — 3,0 million)
15 ýaşdan kiçi çagalar — 380,000 (290,000 — 500,000)
Ýokarda aýdyp geçişimiz ýaly, häzirki wagtda ýer ýüzünde AIW-e uçranlaryň sany 40 milliondyr. Olaryň 2/3 bölegi Afrika ýurtlarynda ýaşaýandyr. Bu ýerde kesel eýýäm geçen asyryň 70-njy ýyllarynda köpçülikleýin ýaýrapdy. AIW-li adamlaryň aglaba bölegi (5 milliony) Gündogar Afrika döwletlerinde ýaşaýar. Häzirki wagtda bu wirus Merkezi Aziýada we Gündogar Ýewropada "batyrgaý" hereket edýär. Bu çäklerdäki AIW-li adamlaryň sany 1999-2002 ýyllar aralygynda üç esse artdy. Bu esasan-da neşekeşler, lolular sebäpli bolýar.
AIW-iň geçiş usuly
Adamyň immunoýetmezçiliginiň wirusy organizmdäki ähli suwuklyklaryň düzüminde bardyr. Ýöne onuň ýokançly mukdary diňe ganda, dölde, jynshanada, limfada we ene süýdünde bolýar. Wirusly biosuwuklyk haýsydyr bir sebäplere görä adamyň ganyna ýa-da jyns agzalaryna düşen ýagdaýynda-da bu wirus adama ýokup bilýär.
AIW daşky gurşawa durnuksyzdyr. Gan (döl, jynshana suwuk bölünmeleri) gurandan soň, onuň düzümindäki AIW ölýär. Gündeki durmuşda: umumy gap-gaçlar, öý goşlary arkaly AIW ýokuşmaýar.
Ýöne damardan sanjymlaryň edilen ýagdaýynda AIW-e uçramak howpy 95%-e çenli barabardyr. Eger adama AIW ýokuşandyr diýlip güman edilse, oňa 4 hepdelik ýokary derejeli antiretrowirus bejergisi bellenilýär. Himiobejergi AIW ýokuşandyr diýlip güman edileninden 72 sagatdan giç geçirilmeli däldir.
Adamyň tüýküliginde, gözýaşynda AIW-iň mukdary ujypsyzdyr. Olar arkaly AIW-iň sagdyn adama ýokuşan ýagdaýlary barada hiç maglumat ýok.
AIW-iň geçmeýän ýagdaýlary:
- Mör-möjekleriň, çirkeýleriň çakmagy arkaly;
- Howa arkaly;
- El bilen salamlaşylanda (deri şikeslenmeleriň bolmadyk ýagdaýlarynda);
- Posa arkaly (dodaklarda we agyz boşlugynda jaýryjaklaryň bolmadyk ýagdaýynda);
- Gap-gaçlar arkaly;
- Egin-eşik arkaly;
- Sabyn, hajathana serişdeleri arkaly.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Fransiýanyň daşary işler ministri we onuň britan kärdeşi FIFA-ny, ýagny Halkara Futbol federasiýasyny ýiti tankyt edip, dünýäniň futbol assosiasiýasyna prezident saýlamak boýunça geçiriljek saýlawlary soňa goýmaga çagyryş etdiler.
Fransiýanyň daşary işler ministri Laurent Fabius özüniň 28-nji maýda beren maglumatynda Sürihde FIFA-nyň resmileri tussag edilensoň, bu federasiýanyň prezidentini saýlamak boýunça 29-njy maýda geçirilmegi planlaşdyrylýan saýlawlar soňa goýulsa “manyly bolardy” diýdi. FIFA-nyň prezidentligine häzirki prezident Sepp Blatter we şazada Ali dalaşgärlik edýär.
Britaniýanyň daşary işler boýunça sekretary Filip Hammond (Philip Hammond) 28-nji maýda “BBC” korporasiýasyna beren maglumatynda “FIFA-nyň ýüreginde örän ýalňyş” bir zat bar we onuň reforma ýoly bilen üýtgedilmegi zerurdyr diýdi.
Şol bir wagtyň özünde Halkara Futbol federasiýasynyň häzirki prezidenti Blatter 28-nji maýda Sürihde geçiriljek futbol konferensiýasynda etjek çykyşyny goýbolsun etdi.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin özüniň BMG-niň Siriýa garşy harby çäreler boýunça rezolýusiýasyny goldamaklygy “aradan aýyrmaýandygyny” mälim etdi. Emma Orsýet munuň üçin Damaskyň öz halkyny zäherländiginiň subut edilmelidigini nygtady.
Wladimir Putiniň sözlerine görä, Orsýetiň reaksiýasy Siriýada amala aşyrylan himiki hüjümlere jogapkär tarap barada obýektiw we takyk maglumatlaryň berilmegine bagly bolar. Putin Orsýetiň prinsipial pozisiýany eýeleýändigini we köpçülikleýin gyrgynçylyga getirýän ýaraglaryň ulanylmagyna jenaýatçylyk hökmünde garaýandygyny tekrarlady.
Siriýa degişli çäreler
Orsýetiň prezidenti Siriýa boýunça bu pozisiýasyny “Uly 20-lik” guramasynyň Sankt-Peterburgda geçiriljek sammitiniň öňüsyrasynda Assosiated Press agentligine we Orsýetiň Birinji telekanalaryna beren interwýusynda mälim etdi.
Putin günbatar döwletlerini Siriýa garşy “birtaraplaýyn” çäre görmekden saklanmaga çagyrdy. Putin eger köpçülikleýin gyrgynçylyga sebäp bolan ýaraglaryň gozgalaňçylar tarapyndan ulanylandygy tassyklanan ýagdaýynda ABŞ-nyň nähili hereket etjekdigi barada soragyň döreýändigini aýtdy.
Putin Orsýetiň Sirýa S-300 kysymly raketadan goranyş sistemasy üçin käbir gurallary iberendigini, emma mundan beýläk ýarag ibermegi duruzýandygyny mälim etdi.
Orsýetiň prezidenti ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň “Uly 20-lik” guramasynyň sammitiniň öňünden Moskwada duşuşmakdan ýüz öwrendigini aýdyp, muňa gynanç bildirdi. Putin Sankt-Peterburgdaky gepleşiklerde Siriýa we beýleki meseleler boýunça düýpli maslahat geçirilmegine umyt baglady.
Snowdeniň işi
Şeýle meseleleriň biri ABŞ-nyň howpsuzlyk gulluklarynyň öňki işgäri Edward Snowdeniň ýagdaýy bilen bagly. Orsýet Snowdene wagtlaýyn gaçybatalga berdi. Waşington Snowdeniň Birleşen Şatatlara berilmegini isleýär we onuň amerikan gözegçilik programmalary barada gizlin maglumatlary ýaýradandygy üçin suduň öňünde jogap bermegini talap edýär.
Putin Snowdeniň ekstradisiýa edilmejegini, sebäbi munuň üçin Orsýet bilen ABŞ-nyň arasynda ýörite ylalaşygyň ýokdugyny aýdýar. Putin Snowdeniň Orsýetiň häkimiýetlerine hiç hili syrlary paş etmändigini öňe sürýär.
Içerki meseleler
Agzalýan interwýuda Putin Orsýetiň käbir içerki meseleleriniň üstünde-de durup geçdi. Ol ýakyn wagtda Moskwanyň merini saýlamak boýunça geçiriljek saýlawlar barada gürrüň gozgap, bu wezipe ugrunda göreşýän oppozision dalaşgär Alekseý Nawalnyny tankyt etdi. Putin saýlawlarda kim ýeňiş gazansa, onuň bilen işleşjekdigini aýtdy, emma saýlawlardan öňki pikir öwrenmelere görä, Moskwanyň häzirki meri Sergeý Sobýaniniň öňde barýandygyny belledi.
Putin Nawalnynyň saýlaw platformasyny hem tankyt etdi we onuň korrupsiýa garşy göreşi “ses toplamak” üçin ulanýandygyny belledi.
Şeýle-de, Putin ýakynda kabul edilen kanunlar, şol sanda gomoseksuallara garşy diýilýän kanun barada berlen sowala jogap berip, Orsýetiň gomoseksual jemgyýetleri bilen duşuşyp olary alada goýýan meseleleri maslahat etmäge taýýardygyny bildirdi.
Putin 2014-nji ýylda Soçide boljak Olimpiýa oýunarynyň howpsuzlygyny üpjün etmek boýunça bildirilýän aladalanmalar babatynda hem öz pikirini mälim etdi. Ol terrorçylardan gorkmagyň, olaryň “ýeňiş gazanmagyny aňladýandygyny” belledi we howpsuzlyk güýçleriniň hüşgär boljagyny we terrorçylara hereket etmäge hatda “ýekeje şansy-da” goýmajakdygyny aýtdy.


text:
18-nji noýabrda Aşgabadyň Arçabil şaýolunyň ugrunda ýerleşýän täze bäş ýyldyzly “Arçabil” myhmanhanasy açylyp, ulanylmaga berildi. “On alty gatly “Arçabil” myhmanhanasy ýokary halkara ölçeglerine hem-de şunuň ýaly desgalara bildirilýän ähli degişli talaplara laýyk gelýär. Toplumda otaglaryň 148-si ýerleşdirildi” diýlip, türkmen metbugatynda habar berilýär.
Mälim bolşy ýaly, soňky ýyllarda Aşgabatda myhmanhanalaryň ençemesi açyldy. Olaryň ulanylyşyny göz öňünde tutanymyzda, täze myhmanhana talap barmy?
Azatlyk Radiosy bu sorag bilen gyzyklanyp, aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.