c: text/html

text:
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdogan iki hepdä uzan anti-hökümet çykyşylary soňlamak üçin protestçiler bilen duşuşdy.
Emma muňa garamazdan, protestçiler onuň Stambulyň Gezi parkyny, protest hereketiniň merkezini terk etmek baradaky "soňky duýduryşyny" görnetin inkär edene meňzeýär.
Öten agşam müňlerçe adam gijesini Taksim skwerinde we Gezi parkynda geçirdi.
Şol gije Ankarada bolan gepleşiklerden soň, Erdoganyň Adalat we galkynyş partiýasynyň sözçüsi anna güni bu duşuşygyň pozitiw bolandygyny, emma protestçileriň dargamalydygyny aýtdy.
Şeýle-de ol parkda bu iş boýunça suduň karary çykarylmazyndan we wada berlen referendum geçirilmezden öň täze gurluşygyň bolmajagyny aýtdy.
Türkiýedäki anti-hökümet protestleri 31-nji maýda, polisiýa Taksim skwerindäki gurluşyklara garşy çykan protestçileri güýç bilen dargytmaga çalşandan soň möwjäp galypdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Postsowet giňişliginde Merkezi Aziýa we Kawkaz ýurtlary boýunça bilermen, ykdysatçy, Moskwanyň Lomonosow adyndaky Döwlet Uniwersitetiniň Aziýa we Afrika ýurtlarynyň ykdysadyýeti boýunça kafedrasynyň professory Leonid Abramowiç Fridman bilen Azatlyk Radiosyndan Altyn Amandurdy gyzy söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda geçip barýan ýylda edilen işlere nähili baha berip bilersiňiz?
L.A. Fridman: Ilki bilen Türkmenistanyň hemme ýaşayjylaryna iň gowy arzuwlarymy aýdasym gelýär. Türkmenistanlylar has gowy şertlerde, has erkin ýaşamaga mynasyp diýip hasaplaýaryn. Ykdysadyýetde edilen işler baradaky meselä geçsek, köp spesialistler Türkmenistanda reformalaryň geçirilmelidigine gowy düşünýärler. Ýöne bu meselede hem bir zady aýdasym gelýär. Reformalary gijikdirip geçirmek hem howply, olaryň geçirilmegi babatda howlukmaly hem däldir.
Mysal üçin, ýakynda iň tanymal ykdysatçylaryň biri Timur Ýegorowiç Gaýdar aradan çykdy. Men oň bilen duşuşamda, “Siz Orsýetde şok terapiýasyny belli bir plana görä geçirdiňizmi?” diýen sowal bilen ýüzlendim. Ol maňa “Leonid Abramowiç, nähili plan barada gürrüň edýärsiňiz? Ýurdta açlygyň emele gelmek howpy abanýardy. Hazyna bolsa boşdy. Bizde bahalary goýbermekden başga çykalga ýokdy” diýip, maňa jogap berdi.
Türkmenistan hem bazar ykdysadyýetine geçiş döwri başdan geçirýär.Türkmenistanda Orsýetde bolan ýagdaýyň ýokdugyna şükür etmeli. Türkmenistanyň ätiýaçlyklary köp. Şol ätiýaçlyklary netijeli ulanyp, ýurtda ykdysadyýeti dürlileşdirmek mümkinçiligi bar. Bu ugurda käbir edilen işler hem bar. Mysal üçin, indi Türkmenistan öz gazyny diňe bir gazgeçirijisi arkaly däl-de, dürli gazgeçirijiler bilen birnäçe ýurda satmak mümkinçiligine eýe boldy. Bu, elbetde, öňe ädilen uly ädimdir.
Azatlyk Radiosy: Leonid Abramowiç, siz ykdysadyýetiň dürlileşdirilmegi barada gürrüň etdiňiz. Emma Türkmenistanyň ykdysadyýeti öň hem gazyň söwdasynda daýanýardy, häzirem esasan gazdan gelýän girdejiniň hasabyna ýaşaýar. Ýagny, häzirlikçe dürlileşdirmek meselesi ykdysadyýete däl-de, gazgeçirijilere degişli bolup durýar. Ykdysadýetde diwersifikasiýa etmek üçin näme gerek?
L.A. Fridman: Spesialistler gerek. Öz watanyna hyzmat etmek isleýan güýçli hünärmenler zerur. Professional, işini bilýän adamlaryň toparyny düzmeli. Şeýle professionallar bolmasa, reformalary geçirmek gaty kyn bolar.
Şeýle bilermenler bilen dünýa ykdysadyýetine utgaşmak zerur. Emma şeýle integrasiýa prosesi hem tapgyrlaýyn geçirilmeli. Hawa, men bu sözden gorkmaýaryn. Elbetde, bu işi gijikdirmeli däl, emma wagtyndan öň hem bu prosese başlamaly däl. Ýurduň içinde walýutanyň kursuny erkine goýbermeli, oňa hökümet tarapyndan gözegçilik etmeli däl. Ýöne bu proses hem ýuwaş-ýuwaş geçirilmeli. Beýleki ýurtlaryň ýaramaz tejribelerini göz öňünde tutup, şol ýurtlaryň eden ýalňyşlyklaryny gaýtalaman, bu prosesi geçirmeli.
Ykdysadyýetiň diwersifikasiýasy, dürlüleşmegi zerur. Ykdysadyýetiň monopoliýasy, ýagny diňe hökümetiň gözegçiliginde bolmagy gaty howply. Oba hojalygynyň suwaryş desgalaryny döwrebaplaşdyrmaly, ekin ýerleriniň hilini gowulandyrmak ugrunda iş alyp barmaly. Bu gaty möhüm mesele. Elbetde, 1990-njy ýyllaryň başynda Orsýetde bolan ýagdaý Türkmenistanda gaýtalanmaz, öň aýdyşym ýaly, şeýle krizisiň öňüni almak üçin, yurduň maliýe mümkinçilikleri bar. Emma Türkmenistanda beýleki ýyti problemalar az däl. Ýöne olary ýaşyryn saklamak howpludyr.
Azatlyk Radiosy: Şol kynçylyklar näme bilen bagly? Olary çözmek üçin näme etmeli?
L.A. Fridman: Ykdysadyýetiň liberallaşdyrylmagy bilen bir hatarda ilatyň syýasy-jemgyýetçilik durmuşynyň demokratiýalaşdyrylmagy zerur. Ýagny, jemgyýete has köp erkinlik bermeli. Tankyda, sagdyn bäsleşige ýol bermeli. Korrupsiýa garşy göreşmeli. Korrupsiýa islendik jemgyýetde bar. Emma korrupsiýanyň ykdysadyýete gaty ýaramaz täsir edýändigini unutman, oňa garşy göreşmeli. Hususy eýeçiligi ösdürmeli. Ýapyk jemgyýet bolsa, adamlar özlerini erkin duýmasa, hususy pudak hem köp ösmez. Ýene-de bu meseleleri hem howlukman çözmeli. Öň aýdyşym ýaly, gijä galmak hem bolmaýar.
Azatlyk Radiosy: Käbir synçylaryň pikirlerine görä, türkmen häkimiýetleri şol reformalary geçirmekde biraz yza galýarlar. Siz bu barada näme pikir edýärsiňiz?
L.A. Fridman: Syýasy reformalaryň geçirilişi barada aýtsam, bu ugurda has köp iş edilip bilnerdi diýesim gelýär.
Türkmen ykdysadyýetini dünýä ykdysadyýetine utgaşdyrmak meselesinde hem has köp iş edip bolardy. Emma, hakykatyň hatyrasyna aýtsam, şu çaka çenli edilen işlerem hormat goýulmagyna hem ykrar edilmegine mynasyp. Indi bolsa esasy zat, yza gaýtman diňe öňe gitmelidir. Häzir global taýdan ýüze çykan ykdysady krizis hem köp ýurtlara reforma geçirmäge itergi berýär.
Azatlyk Radiosy: Leonid Abramowiç, siz hususy pudagyň ösdürilmegi barada gürrüň etdiňiz. Mysal üçin, Türkmenistanyň oba hojalygynda daýhanlara öndüren harydyny satmak meselesinde erkinlik berilmeýär. Ýagny, öndürilen önümler hökümet kärhanalary tarapyndan satyn alynýar. Müňa nähili garaýarsyňyz?
L.A. Fridman: Öňki sistemanyň netije bermändigi anyk. Şonuň üçin hökümet tarapyndan gurnalýan dürli daýhançylyk bileleşikleriniň ýerine hususy eýeçilige degişli maşgala hojalyklaryň we beýleki hojalyklaryň döremegine ýol bermeli. Iň bolmanda Hytaýyň tejribesi boýunça hereket edip bolar. Ýöne bahalar meselesinde käbir halatda oba hojalyk önümleriň bahasyny hökümet sazlaşdyrmaly bolar. Emeli usul bilen ýokardan berilýän görkezme boýunça bahalary bellemeli däl-de, olary sazlaşdyrmaly bolar. Şony nygtasym gelýär.
Azatlyk Radiosy: Leonid Abramowiç, siz Hytaýyň tejribesini agzap geçdiňiz. Oba hojalyk önümleriniň bahalaryny sazlaşdyrmak meselesinde beýleki goňşy ýurtlaryň tejribesine göz aýlasak, mysal üçin, Gazagystanda daýhanlaryň öndüren gallasyny, uny üwemek bilen meşgullanýan iri hususy kompaniýalar özara ylalaşyp, pes baha bilen satyn alyp başlanlarynda, hökümet öz un üweýän iri degirmenini gurup, daýhanlaryň önumlerini belli bir kesgitlenen bahadan pes satyn almajakdygyny yglan etdi.
Şeýlelikde daýhan öz öndüren gallasyny hökümet kärhanasyna satyp bolýandygyny bilip, hususy kompaniýalar üçin öz önümininiň bahasyny galdyryp başlady. Şeýdip, hökümet göni gözrkezme boýunça däl-de, bazar ykdysadyýetiniň düzgünine görä goşulyşyp, bahalaryň sazlaşmagyna täsir etdi.
Ýewropa ýurtlarynda bolsa monopoliýa garşy guramalar bar. Mysal üçin, bir gezek, iri dükanlar zynjyrynyň ýeleri özara ylalaşyp, uny gaty pes bahadan satyn alyp başlanlarynda, un üweýän hususy kärhanalar monopoliýa garşy edara ýüzlendiler. Bu edara şikaýata garap, şol iri kärhanalara şeýle bir agyr jerime saldy welin, şondan soň ýaňky dükanlar beýle işe baş goşmakdan çekindiler. Ýagny, bazar ykdysadyýetinde hem telekeçileri biri-birinden goraýan mehanizimleriň bolmalydygyny, olaryň hökümet tarapyndan döredilmelidigini ykdysatçylaryň köpüsi aýdýarlar. Has-da häzir ýüze çykan ykdysady krizis, bazar ykdysadyýetiniň hem sazlaşdyrylmalydygyny subut etdi. Siz bu barada näme pikir edýärsiňiz?
L.A. Fridman: Hawa, goňşy ýurtlaryň tejribesini göz öňünde tutup, şeýle mehanizmleri döredip bolýar. Her bir ykdysadyýete basleşik gerek. Monopoliýa gaty howply. Şol monopoliýa hökümete degişlimi ýa-da iri kompaniýalara, haýsy bolanda-da, monopoliýa gaty howply. Türkmenistanyň ýagdaýynda häzir ur-tut bazar ykdysadyýetine geçilse, dürli basyşlardan ýadan adamlar erkinligi islär. Emma wagt geçensoň, bir ownuk kärendeçiniň iri kompaniýalaryň öňünde durup bilmejegi düşnükli bolar. Şonda kärendeçiler meýletin birikmek islärler. Hökümet bolsa olary monopolistlerden goramak üçin mehanizmleri işläp düzmeli bolar. Bu, elbetde, gaty kyn, çylşyrymly, köp wagty talap edýän ýol, ýöne bu ýeke-täk dogry ýoldur.
Men siziň radioňyzda berilýän pikirleri häkimiýet başyndakylara, ýurtdaky bilermenlere diňlemegi maslahat bererdim. Şol pikirlerden olar özleri üçin gowy netije çykaryp bilerdiler. Ýöne şu zatlary etmek üçin, ýene-de hökmany suratda bilimli, sowatly kadrlar gerek! Türkmenistanyň esasy resurslaryny ýaşlaryň düşünjelerini ösdürmek, bilimini artyrmak meselesine gönükdirmeli. Özem gazanylýan netijeleriň az däldigine garamazdan, diňe öňe, öňe gidip, aşa howlukman, ýöne gijä-de galman, netije berýän reformalary geçirmeli. Diňe şol reformalaryň netije berýändigine gözi ýeten ilatda ynam peýda bolar.


text:
Çarşenbe güni Gyrgyzystanyň «Ar-namys» oppozision partiýasy ýurduň parlamentindäki dolandyryjy koalisiýa goşulmak üçin bu koalisiýa girýän partiýalar bilen gepleşik alyp barýandygyny mälim etdi.
Bu partiýanyň parlamentdäki fraksiýasynyň agzasy Tursunbaý Bakir ogly häzirki wagt dolandyryjy koalisiýa goşulmak meselesi boýunça bu «Ar-namys» partiýasynyň lideri Feliks Kulowyň ýurduň premýer-ministri Almazbek Atambaýew bilen gepleşik alyp barýandygyny aýtdy.
Mundan ozal Feliks Kulow şu ýylyň güýzünde Almazbek Atambaýewiň prezidentlige dalaş etmek üçin wezipesinden çekilen halatynda, özüniň premýer-ministriň wezipesine bellenmegini bu gepleşikleriň bir şerti edip goýupdy.


text:
Orsýetiň Täjigistandaky harby bazasynyň işgärleriniň 15-nji aprelde geçirýän protest aksiýasyna ýerli ýaşaýjylaryň onlarçasy gatnaşdy. Protestçiler alty aý bäri özlerine zähmet haklarynyň tölenmeýändigini aýdýarlar.
Kulob şäherinde ýerleşýän bazanyň öňündäki protest aksiýasyna gatnaşýan Bozorali Boltaýew protestçileriň bazanyň baş ýolbaşçysy bilen gepleşendiklerini we onuň tölenmedik aýlyklaryň beriljegini aýdandygyny habar berdi.
Bozoraliniň sözlerine görä, ýerli ilatdan bolan işgärler, şol sanda arassaçylygy saklaýan işgärler, gurluşykçylar we beýlekiler şeýle wadalary öňem ençeme gezek eşidipdirler, emma öz aýlyklaryny alyp bilmändirler.
Resmi düşündiriş
Orsýetiň harby bazasynyň wekili Igor Şerbakow “ýerli işgärleriň aýlyklarynyň tölenmändigine bazanyň jogapkär däldigini, sebäbi özara ylalaşykda bazanyň üçünji tarap bolan “Bit serwis-plus” kompaniýasy bilen hasaplaşýandygyny we onuň ýerli ýaşaýjylary işe alyp, olara aýlyk töleýändigini” aýdýar.
Emma agzalan şirket bazanyň talaba laýyk töleg etmeýändigini habar berdi.
Bu dawa, adatça ýakyn hem bolsa, käwagt özara gatnaşyklary dartgynlaşýan Täjigistanyň we Orsýetiň arasynda gahar-gazaby tutaşdyrmaga ukyply meseledir. Merkezi Aziýanyň iň kiçi we garyp ýurdy bolan Täjigistan goňşy Owganystanda yslamçy söweşijileriň zorluklarynyň ýaýramak howpuna garşy göreşde Orsýet bilen ýakyn gatnaşyklaryna bil baglaýar.
Täjigistan Orsýetden howpsuzlyk taýdan ýardama we täjik zähmet migrantlarynyň Orsýetdäki gazançlaryna garaşly bolup galýar. Täjigistanda Orsýetiň 7 000 müň çemesi harbysy ýerleşýär, olaryň 201-nji bazanyň ygtyýarlygynyň esasynda hereket edýändigi aýdylýar we bu Orsýetiň daşary ýurtlardaky iň uly harby kontingentidir.
Üç regionda Kulobda, Gorgandepede we paýtagt Duşanbede ýerleşýän Orsýetiň harby bazalarynda Täjigistanyň 200 çemesi graždany işleýär.
Moskwanyň aladasy
Orsýetiň resmileri Günbataryň söweş goşunlarynyň geçen ýylda Owganystandan çykarylandan soň Täjigistanyň howpsuzlyk ýagdaýy bilen baglylykda aladalanma bildirýärler.
Täjigistan Orsýetiň täsiri astyndaky we alty döwletden ybarat regional howpsuzlyk bileleşigi bolan ”Kollektiwleýin Howpsuzlyk Ylalaşygy Guramasynyň” agzasy.
Täjigistanyň Owganystan bilen 1300 kilometrlik umumy serhedi bar.
Geçen aýda Orsýetiň goranmak ministriniň orunbasary Anatoliý Antonow Moskwanyň “Kollektiwleýin Howpsuzlyk Ylalaşygy Guramasynyň” günorta serhetlerindäki ýagdaýdan örän aladalanýandygyny” aýdypdy. Ol “Yslam döwleti” ekstremistik toparyň “ilkinji bölümleri” Orsýetiň ýaranlarynyň, şol sanda Täjigistanyň günorta serhetlerinde peýda boldy diýdi.
Antonow mundan öň Moskwanyň täjik goşunyny güýçlendirmek isleýändigini aýdypdy. Ol bu ugurdan hiç hili jikme-jik zat aýtmady, emma Orsýetiň “Kommersant” gazeti Orsýetiň ýaragly güýçleriniň baş ştabyndaky çeşmelere salgylanyp, Moskwanyň Täjigistana geljek birnäçe ýylyň dowamynda 1.2 milliard dollar möçberinde harby kömek bermäge taýýardygyny habar berdi.
Şeýle-de Orsýet häkimiýetleri Moskwanyň Täjigistanda ýerleşýän harbylarynyň sanyny indiki bäş ýylyň dowamynda 9000 müňe ýetirip biljekdigini we 2020-nji ýyla çenli harby enjamlar bilen üpjünçiligini artdyryp biljekdigini mälim etdiler.
Harbylar bilen bagly zorluk
Soňky aýlarda bolan ençeme zorlukly wakalar Täjigistanda ýerleşýän orsýetlileriň we ýerli ýaşaýjylaryň arasyndaky dartgynlylygy görkezýär.
Orsýetli ofiser fewral aýynda Duşanbede taksi sürüjisine hüjüm edip, onuň ulagyny ogurlamakda güman edilip, tussag edildi. Munuň öňüsyrasynda Kulob şäherinde orsýetli esger restoranda işleýän täjigi urandygy sebäpli suda çekildi. Geçen tomusda bolsa orsýetli bir ofiser Duşanbede ýerli ýaşaýjyny öldürmekde güman edilip, tussag edildi.
Orsýetiň postsowet ýurtlarynyň territoriýasynda ýerleşýän beýleki harby obýektleri - Ermenistandaky uly harby bazadan, Gyrgyzystandaky howa bazasyndan we Moskwanyň geçen ýyl Ukrainadan bikanun bölüp alyp, öz düzümine goşan Krymdaky harby-deňiz bazasyndan ybaratdyr.


text:
Liwiýanyň paýtagty Tripolide agyr ýaraglaryň sesleri eşidildi. Sişenbe güni Liwiýanyň ýolbaşçysy Muammar Kaddafi ýurduň telewideniýesinde çykyş edenden soň, çarşenbe güni onuň tarapdarlary köçelere ýörişe çykdylar.
Tripoliniň ýaşaýjylary gorky sebäpli öýlerinden çykmaýarlar. Olaryň aýtmagyna görä, Kaddafiniň tarapdarlary şäheriň ençeme köçelerinde protestçilere garşy ot açýarlar.
Hökümete garşy çykýan protestçileriň aýtmagyna görä, olar ýurduň ençeme şäherlerini öz gözegçiliklerine alypdyrlar. Şeýle-de olar şol şäherlerde öňki monarhiýanyň baýdaklaryny galdyrypdyrlar.
Liwiýanyň ençeme diplomatlary hem Muammar Kaddafä garşy çykýarlar.


text:
2013-nji ýylyn 1-nji oktýabrynda, Türkmenistanyň Prezidentiniň görkezmesini ýerine ýetirmek maksady bilen, “Altyn Asyr” öýjükli aragatnaşyk kärhanasy ýapyk görnüşli paýdarlar jemgyýetine öwrüldi.
Bu waka kärhananyň taryhynda şöhratly eýýama öwrüldi. Ol netijeleri jemlemäge we geljekki meýilnamalary düzmäge esas berdi.
“Altyn Asyr” öýjükli aragatnaşyk kärhanasy 2004-nji ýylda Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrliginiň “Türkmentelekom” döwlet elektroaragatnaşyk kompaniýasynyň kärhanasy hökmünde döredildi.
Kärhana özüniň işlän ähli döwründe Türkmenistanda telekommunikasiýalar tehnologiýasyny ösdürmegiň ýiti hem çylşyrymly meselelerini çözmeli boldy. TMСELL kompaniýasy, Türkmenistanda ilkinji bolup, 3G WСDMA-nyň üçünji nesliniň ulgamyny we 4G LTE-niň dördünji nesliniň ulgamyny işe girizdi.
Biz türkmen halkynyň gazananlaryna goşandymyzy goşup durýandygymyza guwanýarys.Biz işe bary-ýogy birnäçe mün abonent bilen başlapdyk. Az wagtda aragatnaşygyň TMСELL ulgamyny peýdalanýan abonentleriň sanynyň artmagy gazanyldy, häzirki günde olaryň sany 3,5 million adamdan hem geçýär.
TMСELL biziň watandaşlarymyza diňe bir Türkmenistanyň sebitleri bilen däl-de, eýsem, daşary ýurtlar bilen hem aragatnaşygy saklamaga uly mümkinçilik berýär. Häzirki wagtda Orta Aziýanyň, Ýewropanyň, Russiýanyň öýjükli aragatnaşyk boýunça iri operatorlary bilen amatly şertnamalar baglaşyldy. Biziň yurdumyza uzak wagtlap gelýän köpsanly daşary ýurt raýatlary TMСELL aragatnaşyk ulgamyndan peýdalanmagy has amatly hasaplaýarlar.
TMСELL ulgamy, Huawei, Nokia, Siemens, Eastwind ýaly daşary ýurt kompaniýalary bilen hyzmatdaşlykda bolup, häzirki zaman talaplarynyň we öýjükli aragatnaşygyň barha artýan ygtybarly we elýeterli talaplaryna laýyk getirildi.
Aragatnaşyk hyzmatlaryna bolan islegi has doly kanagatlandyrmaga çalşyp, biz hyzmat etmegiň mümkinçiliklerini, täze belgini ornaşdyrmagyň hasabyna, 4 milliona çenli giňeltmegi meýilleşdirýäris.
Biz, ozalkymyz ýaly, esasy ünsi özümiziň korporatiw müşderilerimize bereris. Ýakynda işlenip taýýarlanan tarif meýilnamalarymyz özümiziň kärhanamyza gerek bolan TMСELL aragatnaşygyny saýlap almaga mümkinçilik berer diýip umyt edýäris.
TMСELL üçin ösüşin ileri tutulýan ugurlary bolup jebis aragatnaşygyň kömegi bilen internede girmegiň elýeterli bolmagydyr.
Biziň esasy maksadymyz bolsa, halkymyza ýokary hilli hyzmat etmekdir.


text:
Eýranyň wise-prezidenti we Atom energiýasy gullugynyň başlygy öz ýurdunyň Tährandaky medisina maksatly reaktory işletmek üçin bir ýyl içinde ýadro ýangyjyny öndürmegi planlaşdyrýandygyny aýdýar.
Yslam respublikasynyň döwlet eýeçiligindäki habar gullugy Ali Akbar Salehiniň Eýranyň Tähran reaktory üçin 20 prosent derejesindäki tämizlikde uran öndürýändigi baradaky sözlerini ile ýetirdi.
Salehi şu wagta çenli 20 prosent derejeli tämizlikde 25 kg uranyň öndürilendigini aýtdy.
Birleşen Ştatlar we onuň ýaranlary uran baýlaşdyrmagy togtatmanlygy üçin Eýrana garşy bir topar sanksiýa girizdi.
Ýokary derejede baýlaşdyrylan uran ýadro ýaraglarynyň önümiçiligine tarap ugrukdyrylyp bilinjek.
Ýadro ýaragyny edinmek niýetiniň ýokdugyny aýdýan Eýran awgustyň başynda Buşehriň golaýynda ilkinji atom elektrik stansiýasyny açdy.


text:
1-nji iýunda düýbi ABŞ-da ýerleşýän “Freedom House”, ýagny “Azatlyk Öýi” guramasy 2011-nji ýyl boýunça dünýäniň iň repressiw ýurtlaryny öz içine alýan ýyllyk hasabatyny ýaýratdy
. Geçen ýyllarda bolşy ýaly Türkmenistan bu ýyl hem iň repressiw ýurtlaryň arasynda.
“Freedom House” guramasynyň ýolbaşçysynyň orunbasary Kris Wolkeriň Azatlyk Radiosyna beren interwýusyna aýtmagyna görä, Türkmenistanyň adynyň repressiw ýurtlaryň sanawynda galmaklygy – bu ýurtda oňyn özgerişligiň bolmanlygyny aňladýar.
Hasabatda Türkmenistanda metbugat we söz azatlygynyň hem juda gözgynydygy aýdylýar. Surat: Türkmenistanyň habar beriş serişdeleriniň ýolbaşçylary Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň mejlisinde, Aşgabat şäheri, 2011-nji ýyl.
Merkezi Aziýa ýurdy bolan Türkmenistan bilen bir hatarda bu sanawda onuň goňşusy Özbegistanyň hem ady tutulýar. Sanawdaky beýleki ýurtlar bolsa Demirgazyk Koreýa bilen bir hatarda Afrikada ýerleşýän Sudan, Somali ýaly içki ýagdaýlary dartgynly ýurtlardyr.
Bu hasabat 2001-nji ýyldan bäri yzygiderli çap edilýär. Şu güne çenli ýaýradylan hasabatlaryň ählisinde Türkmenistan iň repressiw ýurtlaryň hataryna girizilip gelinýär. Türkmenistana berilýän bu baha öňki prezident Saparmyrat Nyýazowyň ölüminden soňra, häzirki prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň häkimiýet başyna geçmegi bilen hem özgermedi.
Sýyasy we graždan azatlyklarynyň hili göz öňünde tutulyp geçirilen barlaglaryň netijesinde Türkmenistana berilýän baha iň pes, ýagny 7 bala deň.
“Freedom House” guramasynyň repressiw ýurtlar baradaky hasabaty iki kategoriýadan ybarat. Olardan biri syýasy azatlyklary, beýlekisi bolsa graždan azatlyklaryny öz içine alýar.
Hasabatyň syýasy azatlyklar baradaky böleginde aýdylmagyna görä, şu güne çenli Türkmenistanda geçirilen saýlawlaryň hiç biri, şol sanda 2007-nji ýylda Berdimuhamedowy häkimiýet başyna getiren saýlaw hem erkin we adalatly amala aşyrylmandyr.
Kanunlar kagyz ýüzünde
Hasabatda Baş kanunyň täze nusgasynyň tassyklanyşy barada hem maglumat berlip, onuň hem halkyň talabyny ödemeýänligi aýdylýar. Guramanyň wekili Kris Wolker bu barada şeýle diýýär: “Esasy kanunyň täze nusgasynda ýurtda syýasy partiýalaryň we graždan jemgyýetçilik guramalarynyň döredilip bilinjekdigi aýdylýar. Emma Türkmenistan we bu kategoriýa girýän beýleki käbir ýurtlarda, haçanda ilat şeýle hukuklaryndan peýdalanmaga synanyşsa, olaryň nähili ýagdaýlara uçraýanlygy juda anyk”.
"Freedom House" guramasynyň hasabatynda Türkmenistanda adalat sistemasynyň erkin hereket etmeýänligi bellenilýär. Surat: Türkmenistanyň Mejlisiniň başlygy Akja Nurberdiýewa (sagda) we parlamentiň agzalary, Aşgabat şäheri, 2011-nji ýyl.
“Freedom House” guramasynyň hasabatynda Türkmenistanda metbugat we söz azatlygynyň hem juda gözgynydygy we hökümetiň daşary ýurt habar beriş serişdeleriniň habarçylaryna ýurda barmaga rugsat etmeýänligi hem bellenilýär.
Türkmenistanda metbugat bilen bir hatarda internete hem hökümet tarapyndan berk gözegçilik edilýänligi, syýasy azatlyklar bilen bir hatarda ýurtda dini azatlyga hem ýol berilmeýänligi aýdylýar.
2011-nji ýyl boýunça hasabatda Türkmenistanda adalat sistemasynyň erkin hereket etmeýänligi, hatda onuň hökümet tarapyndan gural hökmünde ulanylýanlygy hem mälim edilýär.
Eýse, bu ýagdaýdan çykalga nämede? “Häzirki döwürde hökümet syýasy bäsdeşligiň döremeginiň öňüni almak üçin ähli mümkinçiliginden peýdalanýar. Ýurtda syýasy bäsdeşligiň emele gelmegine ýol açylmaly, sebäbi syýasy bäsdeşlik bolmasa, düýpli özgerişligiň boljakdygyny aýtmak kyn” diýip, Wolker nygtaýar.
Soňra ol şeýle diýýär: “Ýöne şol bir wagtda-da uzak möhletli ýagdaý barada gürrüň edilende, Demirgazyk Amerikada ýerleşýän ýurtlar we Ýewropa Bileleşiginiň agzalary Türkmenistan boýunça alyp barýan syýasatlarynda adam hukuklaryna aýratyn ähmiýet berseler, peýdaly bolardy”.


text:
Gürjüstan Ýewropa Bileleşigine we NATO agza bolmak maksady bilen ýurtdaky reformalara dowam edýär. Şeýle hem ol Orsýet bilen gepleşik geçirmäge taýýar. Bu barada Gürjüstanyň premýer-ministriniň orunbasary, Ýewropa we Ýewro-Atlantik integrasiýasy boýunça döwlet ministri Giorgi Baramidze aýdýar. Onuň bilen Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyndan Diasy Sindelar söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Prezident Mihail Saakaşwili 23-nji noýabrda Ýewropa parlamentinde eden çykyşynda Kreml bilen göni gepleşikleri teklip etdi. Eýse, biz Tbilisiniň Moskwa bilen gatnaşyklarynda uly özgerişligiň şaýady bolýarysmy?
Giorgi Baramidze: Ol resmi beýannamady. Emma biz mydama Orsýetiň ýolbaşçylary bilen konstruktiw dialog geçirmäge çalyşýarys. Bu biziň bähbidimize ýa-da bähbidimize boldy we bolar. Sebäbi biz Ýewropanyň kiçijik ýurdy we özümizde hem töweregimizdäki territoriýalarda parahatçylyk, howpsuzlyk isleýäris.
Azatlyk Radiosy: Şonuň ýaly-da Saakaşwili bu çykyşynda jikme-jik aýtmasa-da, geçmişdäki ýalňyşlyklary hem ykrar etdi. Ol Gürjüstanyň territorial eldegrilemsizligini täzeden dikeltmek üçin harby güýç ulanmajakdygyny aýtdy. Eýse, onuň boýun alan ýalňyşlygy 2008-nji ýylyň awgustynda Gürjüstan gyzmalyk edip, Orsýet bilen uruşdy diýmekmi?
Giorgi Baramidze: Elbetde, beýle däl. Ol Orsýet barada däl-de, Gürjüstandaky reformalar barasynda gürrüň etdi. Biz hiç haçan Orsýete hüjüm etmedik. Orsýetliler biziň territoriýamyzda ahyryn. Biz hiç mahal öz territoriýamyzyň çäginden çykmadyk.
Azatlyk Radiosy: Emma prezident bu barada gürrüň etmek bilen Günbataryň geljekde Gürjüstanyň harby güýç ulanmagy mümkin diýen aladalaryna ünsi çekdi dälmi?
Giorgi Baramidze: Onuň sebäbi şolar ýaly gürrüňleriň edilýändigi bilen bagly. Biz ýene-de bir gezek öz borçnamamyzy belledik. Has dogrusy, biz ony Sarkozynyň araçyllygyndaky ylalaşyga gol goýanymyzda ýerine ýetirdik. Şunlukda biz öz borçnamamyzy ýene-de bir gezek Ýewropa parlamentinde gaýtaladyk we prezident bu barada BMG-niň baş sekretaryna, Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň baş sekretaryna hat ýollady.
Şeýlelikde biz konstruktiw dialoga taýýar. Biz munuň üçin diplomatik we syýasy prosesleriň başlanmagynyň tarapdary. Şonuň ýaly-da, urşy kim başlady diýen sowala dolanmak bilen bize Ýewropa Bileleşiginiň ýörite komissiýasynyň taýýarlan hatyny okamaga rugsat ediň. Onda bar zat anyk ýazylan. Ýagny, onda komissiýanyň ýygnan faktlarynyň 99 prosenti Gürjüstan meselesini tassyklaýar we Orsýetiň Gürjüstana hüjüm etmek üçin öňe süren üç bahanasy doly inkär edilýär.
Azatlyk Radiosy: 23-nji noýabrda Gürjüstan “Bägül rewolýusiýasynyň” 7 ýyllygyny belledi. Onda sizem möhüm rol oýnadyňyz. Bu gün Gürjüstan 7 ýyl mundan ön arzuw eden derejäňize ýetdimi?
Giorgi Baramidze: Elbetde, eger Orsýet bilen uruş bolmasady we ýaranlygyň agzalarynyň arasynda bütewülik bolsady, onda NATO agza bolmagymyz mümkindi diýip, pikir edýäris. Emma, dogrusyny aýtsak, biz Gürjüstanyň NATO agza bolmagy üçin zerur gurallary edindik. Ýagny, NATO-Gürjüstan komissiýasy bar we ol syýasy maslahatlar we dialog üçin juda möhüm mehanizm.
Şonuň ýaly-da, biziň ýörite milli programmamyz hem bar. Ol NATO goşulmak üçin zerur ýörite planyň bir bölegi. Şunlukda ähli zat biziň elimizde bar. Şeýle-de biziň goňşuçylyk syýasaty barada ýörite planymyz bar. Ol örän möhüm we bize Ýewropa Bileleşigi ýardam edýär. Şonuň ýaly-da, biz Gündogar partnýorlygy toparyna hem girdik. Bu Ýewropa Bileleşiginiň Gündogar Ýewropadaky goňşulary barada örän möhüm syýasaty bolup durýar.
Biz Ýewropa Bileleşigine agza bolmaga taýýar. Bütindünýä Banky soňky bäş ýyldaky reformalary göz öňünde tutup, Gürjüstany dünýäde birinji reformaçy ýurt diýip jar etdi. Bankyň dünýäde biznes etmek amatly bolan ýurtlar baradaky sanawynda Gürjüstan 12-nji orunda. Biz bu sanawda Merkezi we Gündogar Ýewropa ýurtlarynyň ählisinden öňde.
Ýewropanyň dikeldiş we ösüş bankynyň maglumatyna görä, biz Ýewropanyň iň az korrumpirlenen üç ýurdunyň biri. Eýse, bular biziň ýurdumyz üçin hakykatdanam ýetilen ajaýyp sepgitler dälmi?


text:
Dekabr aýynyň ortasyna çenli Yrakda täze hökümet düzülmeli diýip, ýene-de hökümet başlygy bellenen Nury al-Maliki aýtdy.
Bagdatda bolan metbugat konferensiýasynda Al-Maliki ministrlik wezipeleri paýlaşmak meselesinde syýasy güýçleriň arasynda heniz ylalaşyk gazanylmandygyny aýtdy.
Şunuň bilen bagly ol taraplary hökümetdäki wezipelere kandidatlary tiziräk anyklamaga çagyrdy.
“Ministrleri bellemäge bir aý möhlet berilýär. Ýöne şol wagtyň boş geçmegine ýol bermerin. Şoňa görä, dekabryň 15-ne çenli hökümet düzülmeli” diýip, Al-Maliki aýtdy.
Yrakda mart aýynda geçirilen partlament saýlawlaryndan bäri geçen sekiz aý içinde häkimiýeti bölüşmek barada ylalaşyk gazanmak başartdy. Ýöne indi hökümet düzmegiň yza süýşmegi mümkin diýen ätiýaç bar.


text:
Eýrandan gowşan habarlarda zäherli aragy içen alty adamyň ölendigi, 348 adamyň bolsa hassalandygy aýdylýar. Bu waka ýurduň günorta-gündogaryndaky Kerman welaýatynda bolupdyr.
Ýarym resmi ISNA habar gullugy saglyk resmisi Hamid Najmeddine salgylanyp, şenbe güni hassahananyň agyr hassalar bölümindäki üç adamyň ýagdaýynyň agyr bolandygyny ýazýar.
Najmeddin ölenleriň we hassalaryň köpüsiniň çarşenbe güni zaýalanan arak içen adamlar hasaplanýandygyny aýdýar.
Eýranda arak içmek gadagan we yslam kanunlary esasynda günä hasaplanýar. Emma Eýranyň gara bazarynda öýde ýasalan arak-şerap önümlerini arzan bahadan alyp bolýar.


text:
Russiýanyň Döwlet Dumasy iki raýatlygy bolan ruslara ikinji raýatlygyny gizlemegini jenaýatlaşdyrýan kanun taslamasyny birinji diňlenişiginde tassyklady.
Russiýanyň raýatlyk baradaky kanunyna 14-nji maýda girizilen üýtgetmelere laýyklykda rus raýaty ikinji bir döwletiň raýatlygyny alandan soň, bu barada bir aýyň dowamynda degişli resmilere habar bermeli.
Gürrüňi edilýän bu kanun bozulan ýagdaýda raýat 200 müň rubl, ýagny 6 müň çemesi amerikan dollary ýa-da 400 sagat jemgyýetçilik hyzmatynda işlemek bilen jezalandyrylyp bilner.
Parlament komitetiniň milli howpsuzlyk boýunça başlygynyň orunbasary Andreý Lugowoý žurnalistlere beren maglumatynda “rus raýatlarynyň arasyndaky goşa raýatlylary anyklamak” meselesine Russiýanyň Derňew komitetiniň hem gatnaşjakdygyny aýtdy.
Şeýle-de Lugowoý gürrüňi edilýän kanun güýje girensoň, goşa raýatlygy bar bolan rus raýatlaryň bu barada Federal migrasiýa gullugyna habar bermegi üçin üç aý wagty bolar diýdi.


text:
Anna güni Aşgabatda geçirilen nobatdaky hökümet maslahatynda ylym pudagyndaky meselelere-de üns berildi.
Hususan-da, prezident G.Berdimuhamedow Türkmenistanyň ylmy işgärlerini we ähli ilatyny ýetip gelýän ylym güni bilen gutlady hem-de bu waka gabatlanyp geçirilen konkursyň jemleri baradaky permana gol çekdi.
Zehinli ýaşlary ylma we täze tehnologiýalara höweslendirmek maksady bilen geçirilen bu konkurs Türkmenstanyň Magtymguly adyndaky ýaşlar guramasynyň Merkezi geňeşi tarapyndan gurnaldy.
Maslahatda prezident G.Berdimuhamedow bu konkursyň ýeňijilerini sylaglamak baradaky permana gol goýdy. Soňra hökümet maslahatynyň dowamynda wise-premýerler we käbir ministrler öz dolandyrýan pudaklaryndaky işleriň barşy barada hasabat bilen çykyş etdiler.


text:
Ýylyň başy Türkmenbaşynyň zer çaýylan heýkelini paýtagtyň merkezinden aýyrmak baradaky karar bilen has-da meşhur boldy. Ýönekeý türkmenistanlylaryň arasynda Bu ideýa garşy çykjak tapylmasa gerek.
Ýöne Nyýazowyň ýolbaşçylygynda diktator režimini gurmaga aktiw gatnaşanlaryň hem ony goldanlaryň gaýga batmagy mümkin. Şeýle adamlar häzirem ýurduň dolandyryjy apparatynda işleşip ýörler.
Zerli Nyýazowyň aýrylmagy olar üçin juda ýiti yşarat bolup biler, şol yşarat olaryň möwrütiniň geçip barýandygyny aňladar, haýalam bolsa, öňe tarap gyşarnyksyz hereket bilen ýurduň gazaply geçmişden daşlaşýandygyny aňladar. Belki, olaryň käbiri Nyýazowyň režimini hem şahsyýet kultuny döretmäge gatnaşandygy üçin jemgyýetiň öňünde jogap bermeli bolar.
Ýokary jogapkärli wezipeleri eýelemek bilen şol köne kadrlar wagtynda sylag-serpaýlara mynasyp bolan öňki işini, ýörelgesini dowam etdirýärler. Olaryň biri häzirem ideologiýa we propaganda ýolbaşçylyk edýär. Ol Nyýazowyň üýtgewsiz hem wepaly kömekçisi bolan Wiktor Hramowdyr. Onuň häkimiýetiň düzüminde saklanyp galmagy türkmen jemgyýetinde ideologiýanyň we propagandanyň özgermändigini görkezýär.
Hramow ýaly bu ugurdan ussat kişiler şahsyýet kultunyň köne elementlerini şu günki prezidentiň hem boýnundan dakmaga, onuň maňlaýyna ýelmemäge synanyşýarlar. Ýöne bu iş, haýsy tarapdan alsaňam, hiç bir tasa gelmez – indi döwür başga. Gurbanguly Berdimuhamedowdan ikinji ”Türkmenbaşyny” ýasamak ýa döretmek başartmaz. Häzirki prezident düýbünden başga ambisiýalary bolan başga bir adam.Iki prezidentiň arasyndaky tapawut
Merhum Nyýazow bilen onuň arasyndaky tapawut – Berdimuhamedow praktiki taýdan işläp ýören lukman, ol öz wagtynda professionalyň tejribesine eýe bolup bildi. Merhum Türkmenbaşy welin, diri wagty öz esasy hünärinden professional derejedäki tejribäni gazanyp bilmedi. Şonuň üçinem edil şonuň ýaly ýene bir nusga ýasajak bolsalar, ol ýaramaz hilli bolup çykar.
Ýöne welin, wagtynda saklamasaň, köne ýarag ýurda aýakbagy bolmak bilen geçmişi gaýdyp getirmäge synanyşar. Onýyllyklaryň dowamynda ýapyklygy, gysyşlary başdan geçiren ýurt ösüşden başga-da, sagdynlaşma, aýňalma, özüne gelme prosesini başdan geçirmeli.
Lukman hökmünde muňa G.Berdimuhamedow gaty gowy düşünýär. Halkara arenasynda geçen ýyl Türkmenistanyň gazanan üstünliklerinden soň köp sanly türkmenistanlylarda-da, ýurduň daşyndakylarda-da 2010-njy ýylda ýurduň içerki durmuşynda gowy özgerişler bolar diýen ýagşy umytlar bar. Şol isleg-arzuwa esaslaram ýeterlik.
1-nji ýanwardan “Türkmenistanyň prokuraturasy hakyndaky” täze kanun güýje girdi. Üç ýyl mundan öň bu gürrüňi edilýän organ S.Nyýazowyň halky mynjyradýan, gorkuzýan, sesini basyp ýatyrýan şahsy apparatydy. Şu günki gün welin, goý, teoriýa taýdan bolsun, öňki prezident döwründe bar bolan kanun bozmalary aradan aýyrmaga mümkinçilik bar.
Başgaça aýdylanda, prinsipde häzir Türkmenistanda boglan, depgilenen hukuklary dikeltmäge, öňki režim döwründe şol hukuklary kemsidilenlere hem, goý, ölenden soň bolsun, Nyýazowyň hut özüne aýyplama, günä bildirmäge kanuny mümkinçilik bar. Şol hukuk bozmalaryň sanardan juda köp bolandygyna, şol hukuk bozmalaryň pidalarynyň häzirem türmelerde jeza, ejir çekýändigine şübhelenmeýänler gaty köp.Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Duşenbe güni Fransiýanyň Toulos şäherindäki ýewreý mekdebiniň öňünde amala aşyrylan ýaragly hüjümde dört adam ölüp, ençeme adam ýaralandy. Ýerli resmiler ölenlerden üçüsiniň çagalardygyny mälim etdiler.
Polisiýa işgärleri hüjüm eden adamy gözlemeklerini dowam etdirýärler.
Wakanyň gözli şaýatlary bir näbelli ýaragly adamyň ýewreý mekbediniň öňündäki çagalara we ene-atalara garşy ok atyp, soňra dessine motosiklde ol ýeri terk edendigini aýdýarlar.
Geçen hepde Fransiýanyň hut şol raýonynda näbelli bir ýaragly adamyň amala aşyran aýry-aýry iki sany hüjüminde uç sany harby desantçy ölüpdi.


text:
Orsýetiň “Eho Moskwy” radiosynyň habarçysy Sankt Petersburg şäherinde Ukraina goldaw bildirip geçirilen piketler barada habar berýän wagty hüjüme sezewar edildi.
Ady köpçülige mälim edilmedik hüjümçi žurnaliste topulyp, ençeme sapar urdy. Arseniý Wesnin keselhana eltildi, onuň beýnisiniň sarsandygy we kelle çanagyna zeper ýetendigi anyklandy.
25-nji awgustda polisiýa tussag edilen hüjümçini boşatdy we onuň hereketine maýda huligançylyk hökmünde seredilendigi aýtdy.
St.Petersburg şäheriniň kanun çykaryjylary şäher häkimi Georgy Poltawçenkony bu wakany öz şahsy gözegçiligine almyp, hüjümçiniň jogapkärçilige çekiljegine kepil geçmäge çagyrdylar.


text:
Özbegistanyň prezidentiniň uly gyzy Gülnara Kerimowanyň üç ýakyn ýoldaşy derňew astyna alyndy.
Özbegistanyň Baş prokuraturasynyň çarşenbe güni aýtmagyna görä, Kerimowanyň ýoldaşy hökmünde tanalýan Rustam Madumarow, biznes partnýorlary Gaýane Awakýan we Ýekaterina Klýuýewa dokumentleri galplaşdyrmak, bikanun biznes işlere baş goşmak, salgytdan gaçmak we uly mukdarda pul gaçakçylygy ýaly jenaýatçylyklara gatnaşmakda güman edilýärler.
Habar serişdeleri Kerimowanyň Daşkentdäki jaýynyň duşenbe güni barlanandygyny we onuň partnýorlarynyň tussag edilendigini habar berdiler.
Gülnara Kerimowanyň Şwesiýada we Şweýsariýada bikanun pullary kanunlaşdyrmak bilen bagly dowam edýän derňewlere gatnaşygy bar. Özbegistanda Kerimowa degişli habar serişdeleriniň ençemesi ýapyldy we onuň “Terra” atly media topary para almakda güman edilip derňew astyna alyndy.


text:
8-nji noýabrda Özbegistan Respublikasynyň Buhara şäherinde taekwondo (ITF) boýunça ýetginjekleriň we ulularyň arasynda 4-nji halkara ýaryşy başlandy. Ýaryşyň ilkinji güni Türkmenistanyň ýygyndy topary jemi 19 medala — sekiz altyn, üç kümüş we sekiz bürünç medala mynasyp boldy.
Söweş sungatynyň bu görnüşini esaslandyran Çoý Hong Hiniň ýagty ýadygärligine bagyşlanan bu ýaryşa Orta Aziýa ýurtlaryndan 500-den gowrak türgen gatnaşýar. Türkmenistanly türgenler ýetginjekleriň hem-de ulularyň toparlarynda ýaryşda şahsy tuli (toplumlaýyn maşklar) we şahsy sparring (tutluşyk) görnüşinde tapawutlandylar.
Gara guşagyň 1-nji danynyň eýesi Orazmyrat Çaryýew iki altyn medal gazanyp, ýurduň sport üstünliklerine mynasyp goşant goşdy. Halkara derejesindäki ýaryşlarda bu onuň ilkinji üstünligi däldir. Geçen ýylyň baharynda Nepalyň paýtagty Katmandu şäherinde geçirilen Aziýanyň 7-nji çempionatynda Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Aýdogdy Atabaýewiň 17 ýaşly şägirdi dürli görnüşlerde 5 medala – 1 altyn, 3 kümüş we 1 bürünç medala mynasyp boldy. Bu üstünlik ýetginjekler toparynda iň ýokary netije boldy. Şonuň netijesinde O.Çaryýew Aziýanyň absolýut çempiony diýlip yglan edildi. Mundan başga-da, geçen ýyl Täjigistanyň paýtagty Duşenbe şäherinde geçen taekwondo boýunça dünýä çempionatynda Orazmyrat bürünç medaly eýeledi. Onuň ýene-de iki altyn medala mynasyp bolmagy taekwondonyň ITF ugury boýunça türkmen mekdebiniň halkara derejesinde ýokary abraýynyň bardygyny nobatdaky gezek tassyklady.
Türkmenistanyň ýygyndy toparynyň düzüminde çykyş edýän iň ýaş türgenleriň biri 15 ýaşly Rustam Süleýmanow bir altyn we bir bürünç medaly eýeledi. Bu onuň halkara derejedäki ýaryşda gazanan ilkinji üstünligidir. Bu bolsa ýaş, ýöne gelejegi uly bolan söweş sungaty boýunça ussat türgenimize täze ýeňişlere ýol açýar.
Şeýle hem türkmen ýygyndy toparynyň düzüminde Serdar Gurtgeldiýew we Altyn Agaýewa iki gezek ýeňşe eýe boldular. Serdar bir altyn we bir kümüş medala mynasyp boldy, Altyn bolsa birinji we üçünji orunlary eýeledi.
Türkmenistanly türgenler altyn medallaryň ýene üçüsini gazandylar: ýetginjekler toparynda Goşanyýaz Durdyýew we Abdylla Rejebow tapawutlandy. Uly ýaşly türgenleriň toparynda bolsa Türkmen döwlet medeniýet institutynyň talyby Gaýgysyz Atabaýew üstünlik gazandy.
Maksat Ballyýew we Wepa Öwezow ikinji orunlara, Meýlis Nurgeldiýew, Maksat Çaryýew, Resul Amandurdyýew, Batyr Annaýew, Erkebaý Erkebaýew we Muhammet Hudaýberdiýew baýrakly üçünji orunlary eýelediler.
Türkmenistanyň taekwondo federasiýasynyň (ITF) başlygy Meret Rozyýewyň aýtmagyna görä, Buharada geçen ýaryş halkara derejesindäki beýleki jogapkärçilikli ýaryşlara – ýetginjekleriň we ulularyň arasynda Aziýanyň hem-de dünýäniň çempionatlaryna taýýarlygyň möhüm tapgyry bolup durýar. Yklymda birinjiligi almak ugrundaky ýaryşlar aprel aýynda Gazagystanda, dünýä çempionaty bolsa sentýabr aýynda Italiýada geçiriler.
Taekwondo (ITF) boýunça 4-nji Halkara ýaryşy 10-njy noýabra çenli dowam eder. Türkmenistanlylara taekwondonyň beýleki ugurlary boýunça hem ýaryşlar garaşýar, şunda türkmen türgenleriniň ýeňiş gazanmaga oňat mümkinçilikleri bar.


text:
Türkmenistanyň we onuň yzysüre-de Azerbaýjanyň resmileriniň Hazar deňzinde ikitaraplaýyn özara energiýa proýektlerini amala aşyrmak üçin “regionyň beýleki döwletleriniň razylygy gerek däl” diýen mazmunly soňky çykyşlary nämeden habar berýär? Bu ýurtlaryň, Hazar deňzindäki dawaly gaz ýataklarynyň üstünde uzak ýyllar boýy çözülmän gelýän özara gapma-garşylyklary nazara alnanda, bu ýurtlaryň resmileriniň soňky çykyşlaryna regional bilermenler nähili baha berýärler? Azatlyk Radiosy Orsýetiň Strategik barlaglary institutynyň analitigi Aždar Gurdow bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Aždar Aşyrowiç, Hazar deňzi boýunça goňşular Türkmenistanyň we Azerbaýjanyň ýokary derejeli resmileriniň özara proýektler barada eden soňky çykyşlarynda, siziň pikiriňizçe, sazlaşyk barmy?
Aždar Gurdow: Men hazarýaka döwletleriniň prezidentleriniň sammitde eden çykyşlaryny birin-birin diňledim. Iň agressiw çykyş Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýewiňki boldy. Hususan-da, Alyýew deňiz giňişligini ortaça liniýa böýunça bölmek prinsipini öňe sürdi. Şeýle prinsip dogrudanam bar, emma ony taraplaryň ählisi ykrar etmeýär. Meselem, Orsýet iş ýüzünde bu prinsipden käbir halatlarda peýdalanýan bolsa, beýleki ýagdaýda ony ret edýär.
Şeýle ýagdaýda Azerbaýjanyň prezidentiniň bu sözleri ýa Eýrana, ýa-da Türkmenistana aýdandyr diýip çaklasa bolar. Hazarýaka döwletleriniň sammitinde kabul edilen deklarasiýada takyk bir zat aýdylmansoň, häzirki ýagdaýda Hazar deňziniň suwasty giňişliginden turba çekmek üçin ýuridiki taýdan esas ýok. Orsýet, Eýran we Gazagystan deňziň suwasty giňişliginden turba çekilmegine garşy çykýarlar.
Azatlyk Radiosy: Şol bir wagtda-da Orsýetiň we Gazagystanyň özleri-de Hazar deňzinde nebit-gaz ýataklaryny özleşdirýärler we turba çekýärler. Azerbaýjanyň hem bu ugurdan tejribeleri bar. Hazar deňziniň statusynyň kesgitsizligi ýurtlara özbaşdak energiýa proýektlerini amala aşyrmaga mümkinçilik berýär diýmek mümkinmi?
Aždar Gurdow: Dogrudanam, Hazar deňzindäki ýagdaý muny subut edýär. 1998-nji ýyldan bäri regionyň ençeme ýurdy ikitaraplaýyn, ýagny regionyň beýleki ýurtlarynyň razylygyny almazdan, ylalaşyklary baglaşamak tejribesini ulanyp gelýärler. Daşary ýurt inwestorlarynyň gatnaşmagynda Azerbaýjanda Şahdeňiz gazgeçirijisi, Gazagystanda Kaşagan ýaly şeýle gazgeçirijileri guruldy. Orsýetiň hem ençeme degişli proýektlerini muňa mysal edip getirmek bolar. Türkmenistanda hem käbir tejribeler bar, ýurduň deňizdäki ýataklary daşary ýurt kärhanalary tarapyndan özleşdirilýär. Şeýlelikde deňziň statusynyň kesgitsizliginden peýdalanmakda beýleki ýurtlary aýyplamaga diňe Eýran hakly.
Eýran islän halatynda halkara suduna hem ýüz tutup bilýär, kanun onuň tarapynda bolar. Sebäbi Häzirki wagtda Eýranyň Sowet Soýuzy bilen 1920-nji we 1940-njy ýyllarda gol çeken ylalaşyklary güýjünde galýar. Ony hiç bir ýurt henize çenli resmi taýdan ret etmedi. Emma ýurtlar ylalaşygyň prinsiplerini iş ýüzünde bozýandygyny öz hereketleri bilen görkezýärler.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistan bilen Azerbaýjan Hazar deňziniň astyndan bilelikdäki gazgeçirijini çekmek kararyna gelen ýagdaýynda bu siziň agzalan ylalaşyklaryňyza näderejede ters geler?
Aždar Gurdow: Ozalky ylalaşyk gatnaşyklaryň beýleki taraplaryna degişli bolupdy, ylalaşyklaryň baglaşylan döwründe Hazarda [entek] nebit-gaz öňümçiligi bolmandy, şonuň üçin ol gämi gatnawyna we balykçylyga degişli bolup, [ol ylalaşyklarda] energiýa meseleleri görkezilmändi. Emma söwda gämi gatnawyna we balykçylyga degişli gapma-garşylyklar bar. Üstesine, Hazar deňzinde söwda gämi gatnawy üçin 15 ýyl mundan öň işlenip düzülen Demirgazyk-Günorta atly ýük transport ýoly hem bar. Eýran şeýle ýollaryň bütewi saklanmagyna uly gyzyklanma bildirýär.
Balykçylyk zonalary barada aýdylanda, olaryň ýurtlaryň milli ýurisdiksiýasynda bolan territorial suwlaryň zonalaryndan has giň boljagy barada Astrahanda ylalaşyga gelindi. Takyk sanlar görkezilmedik hem bolsa, 25 mil, ýagny 40 kilometr çemesi bolan suw giňişligi göz öňünde tutulýar. Şeýlelikde, Türkmenistan bilen Azerbaýjanyň kenarlarynyň arasyndaky giňişligiň 300 kilometr çemesidigi nazara alnanda, iki ýurda degişli bolup biläýjek balykçylyk giňişliginden daşgary uly araçägiň ähli ýurtlaryň umumy ulanyşyndaky zonada galýandygyny görmek mümkin. Ýagny, bu ýerde ähli regional döwletleriň balykçylyga hukugy bolar.
Azatlyk Radiosy: Soňky döwürde Eýrana garşy sanksiýalar gowşaýar, Orsýet bolsa sanksiýalaryň astyna düşýär. Bu ýagdaý Hazarýaka regionynyň beýleki ýurtlarynyň pozisiýalaryny güýçlendirýärmi?
Aždar Gurdow: Dünýädäki ýagdaý üýtgeýär, Eýrana garşy sanksiýalar gowşaýar we Eýranyň ýolbaşçylary häzir ABŞ-nyň ýokary derejeli resmileri bilen duşuşýarlar. Bu ýagdaý, Eýranyň Günbatar bilen gatnaşyklarynyň liberallaşmagynyň dowam etdirilmeginde, Tähranyň öz gazyny Ýewropanyň bazarlaryna eksport etmegine mümkinçilik dörejegini aňladýar. Ýagny, Eýran energiýa proýektleri meselesinde Azerbaýjana we Türkmenistana uly bäsdeş bolup biler.
Orsýet babatynda aýdylanda, onuň Hazar deňzinde öz pozisiýasyny gowşatmandygyny, tersine, güýçlendirýändigini aýtmak mümkin. Orsýet regionda iň uly harby güýje eýedir. Ol harby-deňiz flotuny yzygiderli täzeläp durýar we muňa ägirt uly möçberde pul harç edýär. Ukrainadaky wakalar bolsa Orsýetiň öz bähbidi ugrunda ýaragly güýçlerinden peýdalanmaga aýgytlylygyny görkezdi.


text:
Arap Ligasynyň täze synçylar toparynyň Siriýa barjakdygyny guramanyň wekili yglan etdi.
Häzir bu guramanyň 100 çemesi synçylary Siriýada. Olar Siriýanyň şäherlerindäki ýagdaýlara baha bermäge synanyşýarlar. Şol şäherlerde hökümet güýçleriniň we prezident Başar al-Assadyň režiminiň garşydaşlarynyň arasynda çaknyşyklar dowam edýär.
Siriýanyň günortasyndaky Deraa şäherine baran synçylaryň arasynda mergenleriň sany boýunça oňşuksyzlyk emele geldi. Käbir maglumatlara görä, bu ýagdaý köpçülikleýin proteste çykanlara garşy ot açmak üçin häkimiýet jaýlarynyň üçeginde ýerleşdirilen mergenleriň sany bilen bagly.
Mundan başga-da, Siriýanyň oppozisiýa wekilleri Arap Ligasynyň missiýasyna sudanly general Muhammet al-Dabiniň ýolbaşçylyk etmeginden nägile. Şol general adam hukuklaryny köpçülikleýin bozanlykda Halkara sudy tarapyndan aýyplanan Sudanyň prezidenti Omar Beşire hyzmat edipdir.
Arap Ligasynyň döreden arap parlamenti bolsa Siriýadaky synçylary haýal etmezden yzyna çykarmaga çagyrýar. 88 agzaly arap parlamentiniň beýannamasyna görä, prezident Başar al-Assadyň režimi ýurtda synçylaryň bardygyna garamazdan, hökümetiň garşydaşlaryny öldürmäge dowam edýär.
Aktiwistleriň berýän habaryna görä, geçen sişenbe güni 100 çemesi synçy Siriýada bir aýlyk missiýasyna başlany bäri ýurtda 150-den gowrak adam öldürilipdir.
Arap parlamentiniň düzümine Arap Ligasyna agza döwletleriň milli parlamentiniň wekilleri girýär.


text: Hytaýyň sungat mekdebiniň studenti jemgyýetiň mobil telefonlaryna bolan baglylygyny, garaşlylygyny üç minutlyk multfilmde şekillendirýär. 20 ýaşly Lin Chenglin Hytaýyň şekillendiriş sungaty boýunça Merkezi akademiýasynda okaýar. Bu akademiýanyň animasiýa kursyna gatnaýan Line mugallymlary “sosial problemalar” barada gysgajyk animasiýa filmini taýýarlamagy tabşyrýar. Şondan soň ol bu animasiýa filmini taýýarlamaga başlandygyny we muny taýýarlamaga her gün özüniň mobil telefonynda sarp edýän wagt möhletiniň ylham berendigini aýdýar.


text:
Ermenistanyň paýtagtynda elektrik nyrhlarynyň ýokarlandyrylmagyna garşylyk görkezýän protestçiler häkimiýetleriň öňünde täze talaplary goýdular.
Eger talaplary ýerine ýetirilmese, olar öz ýasama barrikadalaryny prezident köşgüne tarap her agşam bir ädim öňe süýşürjeklerini aýdýarlar.
Protest liderleriniň biri Dawit Sanasariýan 4-nji iýulda Bagramýan prospektine toplanan müňlerçe demonstrasiýaça ýüzlenip, merkezi Ýerewany iki hepdä golaý baglan protestleriň «aýgytly pursatyna» girýändigini yglan etdi.


text:
Türkmenistanda ilata ýeňillikli bahadan berilýän un normasy ýatyryldy.
Ýerli çeşmeleriň, şol sanda “Türkmen inisiatiwasy” toparynyň aýtmagyna görä, türkmen raýatlaryna 1990-njy ýyllaryň birinji ýarymyndan bäri berlip gelen “un paýy” 7-nji iýuldan bäri hiç kime berilmeýär.
Aşgabatly aktiwist Nurberdi Nurmämmedow Türkmenistanda unuň esasan oba ýerlerinde kän ulanylýandygyny, şäherlerileriň ony oba ýerindäkä garanda azrak ulanýandygyny aýdýar.
Sowet döwrüniň statistiki maglumatlarynda Türkmenistanda adam başyna aýda 12, Täjigistanda bolsa 14 kilograma çenli un ulanylýandygy aýdylýardy.
Obalarda esasy azyk çörek
Adyny aýtmazlygy soran 60 ýaşly lebaply žurnalistiň Azatlyk Radiosyna gürrüň bermegine görä, Türkmenistanda “häzir soýuz döwründäki bolçulyk ýok we oba ýerlerinde esasy iýilýän azyk çörek önümleri” bolup durýar.
“Şundan çen tutulsa, häzir oba ýerlerinde adam başyna 13-14 kilograma çenli un ulanylýan bolmagy mümkin” diýip, ol aýtdy.
1990-njy ýyllaryň birinji ýarymynda ilata ýeňillikli bahadan un paýlamak düzgüni girizilende, oba adamlarynyň un, çörek önümlerini şäherlilere garanda artygrak ulanýandygy göz öňünde tutulyp, oba ýerinde adam başyna 6 kilo, şäher ýerinde bolsa 4 kilo un berilmeli edilipdir. Bu, lebaply žurnalistiň pikirine görä, türkmen raýatlaryna aýda zerur bolan fiziki normanyň ýarysyna barabardyr.
“Şu sebäpden, un normasy ýatyrylmazyndan öň hem, adamlar özlerine gerek unuň galan bölegini bazardan, bazar nyrhyndan almaly bolýardylar. Ýagdaý şeýle bolansoň, un normasynyň ýatyrylmagynyň köp maşgala ýaramaz täsir etjegi görnüp dur” diýip, lebaply žurnalist aýtdy.
Azatlyk Radiosynyň ýerli habarçysyna pikirini aýdan aşgabatly zenan hem entek ýeter-etmezçiligiň bardygyny tassyklap, şeýle diýdi:
“Ine, köp çagalylar bar, diňe çörek iýmese, başga şolaryň üýtgeşik iýýän zady ýok. Ynha, ejemiň 8 sany çagasy bar, horluk, kynlyk bilen şu derejä ýeten welin, häzir bir gowy derejede diýeňde-de, kemçiligimiz, ýeter-etmezimiz bar-da” diýip, adyny aýtmakdan saklanan türkmen raýaty aýtdy.
“Arzan alyp, gymmat satylýar”
Aşgabatly aktiwist Nurberdi Nurmämmedowyň pikiriçe, ýeter-etmezçiligiň saklanyp galmagy esasan daýhanyň öndürýän önümine döwlet tarapyndan kesilýän nyrhyň pesligi bilen bagly.
Ol “döwlet daýhandan alýan gallasynyň satyn alyş nyrhyny galdyrman, oňa satýan ununyň, çöreginiň bahasyny galdyrýar, ýagny arzan alyp, gymmat satýar” diýýär. Şeýle-de, Nurmämmedowyň pikiriçe, daýhana kärendesine berilýän ýer maşgala eklärden has az bolýar.
“Berilýän 2 gektar, 3 gektar, eger-de ekjegiň galla ýa-da pagta bolsa, ol seň üçin ýeterlik girdeji berenok” diýip, Nurmämmedow Aşgabatdan Azatlyk Radiosyna telefon arkaly beren gürrüňinde aýtdy.
Un, çörek önümleri ýakynda birden gymmatlamazyndan öň, Türkmenistanda birinji sort unuň bir haltasy, ýagny elli kilosy 50 manatdan satylýardy.
Bazar gatnaşyklary ornaşdyrylar
Resmi bolmadyk maglumatlara görä, Türkmenistanda ortaça aýlyk 200 amerikan dollaryna golaý hasaplanýar.
Prezident Berdimuhamedowyň ýakynda gol çeken kararynda gelýän ýyldan aýlyklaryň we kömek pullarynyň 10, pensiýalaryň 15 prosent köpeldiljegi aýdyldy. Şeýle-de täze karar 2013-nji ýylyň birinji ýanwaryndan minimal aýlygyň 440 manat boljagyny aýdýar.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanda oba ilaty esasan ekerançylyk bilen meşgul bolup, döwlet palany esasynda gowaça, bugdaý, şaly ekýär hem öndüren önümlerini döwletiň bellän nyrhyndan döwlete tabşyrýar.
Şol bir wagtda prezident Berdimuhamedow oba hojalygyna bazar gatnaşyklaryny ornaşdyrmagyň tarapdary bolup görünýär. Ol bu ugurdaky işleriň dowam etdiriljegini aýdyp, geçen ýyl şeýle diýipdi:
“Oba hojalyk ekinlerini ýurdumyzyň sebitleri boýunça ýöriteleşdirmek, bu pudaga bazar gatnaşyklaryny ornaşdyrmak we oba hojalygyny özgertmek boýunça beýleki möhüm wezipeleriň ählisi şu ýyl hem üstünlikli amala aşyrylmalydyr.”
Şeýle-de prezident Berdimuhamedow golaýda oba hojalyk ýolbaşçylaryny daýhana ýeri uzak möhletleýin bermekden çekinmezlige çagyrdy.
Aşgabatly aktiwist Nurberdi Nurmämmedowyň pikiriçe, döwletiň nyrhlary, şol sanda un, çörek önümleriniň bahasyny zor bilen saklamagy dogry däl.
Ýöne aktiwist “nyrhlar daýhan ýeriň we öz öndüren hasylynyň eýesi bolup, ýeterlik girdeji alyp başlandan soň goýberilse, arzan, ýeňillikli bahadan berilýän un şondan soň baýasa (gutarsa), has gowy bolardy” diýýär.


text:
Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşiginiň agzasy bolan "Netijelilik" hojalyk jemgyýeti Gabriel Al-Salem adyndaky "Maslahat berijiniň hünärini ösdürmäge goşan uly goşandy üçin" diýen ugurda birinji orny eýeledi. Baýrak gowşurylyş dabarasy Stambul şäherinde (Türkiýe) geçirilýän "Biserhet maslahatlar" atly dördünji halkara maslahatynyň çäklerinde bolup geçdi.
"Netijelilik" hojalyk jemgyýetiniň maslahatçylary bu abraýly bäsleşige ikinji gezek gatnaşýarlar we şonça gezek hem ýeňiji bolýarlar. Hojalyk jemgyýeti öz ilkinji baýragyna "Ýylyň maslahatçysy" ugrundan 2013-nji ýylda mynasyp bolupdy.
2000-nji ýyldan bäri hereket edýän "Netijelilik" hojalyk jemgyýeti kompaniýanyň ösdürilmegi boýunça uzak möhletli üstünlikli işi üpjün edýän guramaçylyk meseleleriniň çözülmegine ýardam edýär. Jemgyýetiň maslahatçylary öz esasy wezipelerini Türkmenistanyň kärhanalarynyň we guramalarynyň şol sanda kiçi we orta işewürligiň halkara ülňülerine laýyk gelýän ykdysady ösüşine gönükdirilen netijeli işini höweslendirmekde maslahat hyzmatlaryny hödürlemekde görýärler.
— Biz öz işgärlerimize guwanýarys diýip, "Netijelilik" hojalyk jemgyýetiniň esaslandyryjylarynyň biri, dolandyryjy hyzmatdaşy Galina Kalagina gürrüň berýär. — Häzirki wagtda hojalyk jemgyýetimiz Türkmenistanda halkara bilimi bolan professional maslahatçylar toparyna eýedir...
Uly bolmadyk işewürligi dolandyrmagy başarýan kompaniýalaryň ýolbaşçylary uly kompaniýalary aýaga galdyrmakda we dolandyrmakda köplenç halatda kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolmaly bolýarlar. Biz bu kynçylyklary ýeňip geçmäge kömek berýäris. Dogrymy aýtsam, biziň ýardamymyz bilen kärhanalary üstünlik gazanýan telekeçilere buýsanýarys. Olaryň hatarynda "Uly gaýa" hojalyk jemgyýetini, "Ezber ussa", "Bereketli zaman", "Kaskad", "Täze dünýä" hususy kärhanalaryny, "Awto ýoly" we "Zemmer" hojalyk jemgyýetlerini görkezmek bolar.
Biz kärhanalaryň işgärlerini taýýarlamak we olary dolandyrmak meselelerine örän jogapkärli çemeleşýäris. Bizi ýurtda gowy tanaýarlar we biz "Petronas", "Dragon Oil", "Schlumberger" kompaniýalary, "Zeppelin Türkmenistan", "MTS Turkmenistan", "Täze öý", "Ýüpek ýoly täjirçilik", "Elwaýi", "Polat gurluşyk", "Erdem" hojalyk jemgyýetleri we beýlekiler üçin maslahat beriş işlerini geçirdik.
2007—2014-nji ýyllar aralygynda dolandyryş maslahat beriş taslamalarynyň 36-sy şol sanda Ýewropanyň ösüş bankynyň SBS Maksatnamasynyň gatnaşmagynda 13-si durmuşa geçirildi. Buýrujy kompaniýalaryň işgärler düzüminiň ösüşi üçin 195 korporatiw maslahatlar geçirildi. Marketing maslahatlary, marketing barlaglary we seljermeleri üçin 107 taslama durmuşa geçirildi.
"Netijelilik" hojalyk jemgyýeti Türkmenistanyň iň täze dünýä ülňülerine ýakynlaşmagyna öz goşandyny goşmaga çalyşýar. Mysal üçin, biz Türkmenistanyň ştrih-kodlaşdyrmak boýunça milli guramasyna ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň isleglerinde ştrih-kodlaşdyrmak tehnologiýalarynyň zerurlygyny öwrenmek meselesinde ýardam etdik. Munuň özi Türkmenistana ştrih-kodlaşdyrmak boýunça Halkara assosiasiýasynyň doly hukukly agzasy bolmagyna ygtyýar berýär.
Biz işewürleriň arasynda pikir alyşmalaryň ölçeglerine özboluşlylyk çaýmaga çalyşýarys. 2008—2012-nji ýyllar aralygynda kompaniýalaryň işewür eýeleri we menejerleri bilen "tegelek stollaryň", "Menejment klublaryň" 9-syny geçirdik.
biziň www.mctagency.com korporatiw saýtymyzda (dürli bezeglerde 2006-njy ýyldan bäri hereket edýär) diňe biz öz hyzmatlarymyzy hödürlemän, eýsem, okyjylaryň menejment ugrundan dünýägaraýşyny baýlaşdyrmaga çalyşýarys. 2015-nji ýylyň 30-njy iýunyna çenli biziň saýtymyza girýänleriň sanyny ýörite hasap enjamy 114.060 adam diýip görkezýär.
"Netijelilik" hojalyk jemgyýetiniň maslahatçylary ýerli bazarda şeýle bir tejribe topladylar welin, hatda daşary ýurtly kärdeşleri tarapyndan hem hyzmatdaşlyga çagyrylýar. Germaniýadan, Russiýadan, Özbegistandan, Gazagystandan, Eýrandan, Türkiýeden we beýleki ýurtlardan bolan maslahatçylar bilen bilelikde ýerine ýetirilen taslamalar hem az däl. Ýerli işewürler kompaniýalary bilen iş alyp barmakda biz gelejekde-de maslahat beriş işinde halkara ülňülerinden peýdalanmaga we maslahatçynyň adyna ygrarly bolmaga çalşarys.


text:
Orsýetiň harby güýçleri Krymda we ýarymadanyň daşynda “maddy-tehniki maşklaryny” geçirýär. Orsýet Ukrainanyň Gara deňiz kurortyny 2014-nji ýylyň mart aýynda öz düzümine goşupdy.
Orsýetiň RIA-Nowosti döwlet agentligi 18-nji awgustda geçirilen türgenleşiklere guryýer we deňiz güýçleriniň gatnaşandygyny habar berdi.
Şu aýyň başynda Moskwa Ukrainany Krymda “sabotaž” hüjümleriniň dildüwüşigini gurnamakda aýyplansoň regionda dartgynlylyk güýçlendi. Kiýew Orsýetiň aýyplamalaryny ret edýär.
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko 17-nji awgustda eden çykyşynda “Orsýetiň doly derejeli goşun girizmeginiň” ähtimallygyny aradan aýyrmaýandygyny aýtdy we ýurduň gündogarynda hem Krymda ýagdaýyň dartgynlaşmagynyň dowam eden ýagdaýynda “biz harby ýagdaýy hem mobilizasiýany” geçirmeli bolarys diýdi.


text:
Ispaniýanyň sudy gazak oppozisiýa wekiliniň tussag edilmegini tassyklady. Muratbek Ketebaýew häzirki wagt Gazagystana ekstradisiýa edilmek ähtimallygy bilen ýüzbe-ýüz bolýar.
Ketebaýew gazak hökümetiniň haýyşy bilen Interpolyň çykaran gözlegine laýyklykda, 27-nji dekabrda Madridiň myhmanhanasynda tussag edildi.
Sud 57 ýaşyndaky Ketebaýewiň ekstradisiýa baradaky diňlenişigi geçirilýänçä, tussaglykda saklanylmalydygy hakda karar çykardy we onuň pul girewi bilen goýberilmegi dogrusyndaky talabyny ret etdi.
Gazagystanyň “Alga” atly oppozision partiýasyny döredijileriň biri Ketebaýew ýurtda hökümetiň tankytçylaryna garşy basyşlar artan mahaly, 2011-nji ýylda Gazagystany terk edipdi. Oňa 2013-nji ýylda Polşada bosgunlyk statusy berilipdi.


text:
Türkmen bedewiniň baýramyna bagyşlanyp, indi birnäçe gün bäri ýurduň habar beriş serişdeleri türkmen atlary, esasanam, ahalteke bedewlerimiz hakyndaky materiallary çap edýär, reportažlary berýär. Döwlet baştutanynyň taýsyz tagallasy bilen ahalteke atlarynyň abraýynyň arşa galandygy hakynda subutnamasyz, ýöne umumy gürrüňler esasynda dabara beslenen gepleşikler berilýär.
Elbetde, türkmen atlarynyň halkymyzyň goşa ganaty bolandygy hakynda taryhy maglumatlara esaslanyp, onlarça anyk faktlary getirmek mümkin. Häzirki ahalteke atlarymyzyň ata-babasy bolan gadymy Nusaý atlaryna dünýä hyrydar bolupdyr. Hatda Aleksandr Makedonskiniň Busefal diýen atynyň türkmeniň gadymy Nusaý bedewiniň tohumyndanlygy hakynda taryhy maglumatlar bar. Halkymyzyň şöhratly taryhynda türkmen atlarynyň mynasyp paýynyň bardygy taryhçylar tarapyndan ykrar edilen hakykat.
Ýöne türkmen metbugatynyň dabara bilen ýazyşy ýaly, Garaşsyzlyk zamanamyzda türkmen atlarynyň abraýy arşa göterildimi?! Bu sowala “hawa” diýip jogap bermek kyn. Dogry, 1990-njy ýyllaryň başynda ýurduň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň permany bilen “Türkmenatlary” döwlet birleşigi döredilip, şol birleşikde ahalteke bedewlerimiziň şöhratyny dikeltmekde belli bir işler edildi. Häzirki döwlet baştutanymyzyň karary bilen ýurduň her bir welaýatynda aýratyn aýlaw gurup ulanylmaga berilmeli edildi. Indi iki ýyl bäri ahalteke bedewlerimiziň owadanlyk-gözellik konkursy geçirilýär. Bu basleşigiň geljekde türkmen atlarynyň tohumynyň abat saklanmagynda uly işlere badalga berjekdigine umut edýärin.
Ýöne ýurdumyz boýunça tutuşlygyna alanyňda, türkmen atlarynyň gönezligi bolup duran öňki kolhoz-sowhozlarymyzdaky gylýalçylyk pudagy Garaşsyzlyk ýyllarymyzyň içinde doly weýran edildi. Hatda 2009-njy ýylda “Türkmenatlary” döwlet birleşigindäki ahalteke atlarymyz diýilýänler DNK barlagyndan geçirilende, şol bedewleriň birnäçesiniň garyşyk tohumly atlar bolandygynyň üsti açylyp, degişli emeldarlarlaryň käbiri wezipesinden boşadylyp, käbirine berk care görlüpdi. Emma türkmen metbugaty bu zatlar hakynda dymýar.
Ýöne bir zat belli: türkmen atlarymyzyň şöhratyny doly derejede dikeldip, olary köpeltjek bolsak, ondaky bar bolan problemalary gizlejek bolmaly däl-de, şol problemalary çözmegiň ýollaryny gözlemeli.
Döwletmyrat Ýazgulyýew türkmenistanly garaşsyz žurnalist, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Azerbaýjanyň we Ermenistanyň resmileri 1994-nji ýylda gelnen ok atyşygy bes etmek baradaky ylalaşygy bozmak barada bir-biriniň adyna täze aýyplamalary öňe sürdüler.
26-njy ýanwarda Azerbaýjanyň Goranmak ministrligi Ermenistanyň harbylarynyň soňky 24 sagadyň dowamynda ýaraşygy 124 gezek bozandygyny aýtdy.
Şol bir wagtda-da Ermenistanyň Goranmak ministrliginiň metbugat-wekili Artsrun Howannisian Azerbaýjan bilen serhetde, Azerbaýjanyň elindäki giňişligiň we etnik ermenileriň elindäki Daglyk Garabagyň araçäginde “Ermenistanyň goşunlary ýagdaýa doly gözegçilik edýärler”, diýip 26-njy ýanwarda Facebookda ýazdy.
24-nji ýanwarda Daglyk Garabagyň goranmak ministrligi Azerbaýjanyň ok atyşygy bes etmek barada bar bolan ylalaşygy geçen hepdede 1 800 bozandygyny we 14 azerbaýjanly esgeriň öldürilendigini aýtdy.
Baku we Ýerewan Azerbaýjanyň separatist Daglyk Garabag regionynyň üstünde ençeme ýyl bäri dawalaşyp gelýärler. Ermenistan tarapyndan goldanýan separatistler 1990-njy ýyllaryň başynda bolan we 30 000 adamyň ölümine sebäp bolan urşuň netijesinde esasan ermeni ilatly regiony Azerbaýjandan bölüp alypdy. Diplomatik tagallalar uly netije bermedi.


text:
ABŞ-nyň Radiogepleşikler boýunça dolandyryjylar geňeşiniň (BBG) başlygy Jeff Şell Moskwanyň Şeremetýewo aeroportunda saklandy we wizasynyň bolmagyna garamazdan onuň Orsýete barmagyna rugsat berilmedi.
“NBCUniversal Filmed Entertainment Group” atly toparyň başlygy Şelliň 13-nji iýulda gije Pragadan Moskwa uçarly baran badyna Orsýetiň howpsuzlyk resmileri tarapyndan tussag edilendigini BBG habar berdi.
Şelliň “The New York Times” neşrine aýtmagyna görä, ol ençeme sagatlap gulp astynda saklanypdyr we Moskwanyň wagty bilen daňdan sagat bäş töwereginde KLM howa şirketiniň Amsterdama barýan uçaryna alnyp barylypdyr.
Şelliň öz kärdeşlerine aýtmagyna görä, aeroportuň häkimiýetleri onuň “Orsýete barmagynyň hemişelik esasda gadagan edilýändigini aýdyp, munuň “ömürlik” gadagançylykdygyny” mälim edipdirler.
BBG-niň resmileri ýagdaýy maslahat etmek üçin ABŞ-nyň Moskwadaky ilçisi Jon Tefft bilen duşuşdylar.
Jeff Şelliň Orsýete barmagyna rugsat berilmezligi Waşingtonyň we Moskwanyň arasynda diplomatik gatnaşyklaryň gowşan döwrüne gabat geldi.
BBG ABŞ-nyň harby bolmadyk ähli radiogepleşiklerine, şol sanda Moskwada edarasy bolan AÝ/AR-nyň Rus gullugynyň işine gözegçilik edýär.


text:
Penşenbe güni Gresiýanyň prokuraturasy ýurduň aşa sagçy “Altyn şapak” atly partiýasynyň metbugat sekretaryny tussag etmek baradaky karar çykardy.
Bu partiýanyň metbugat sekretary Ilias Kasidýaris ýakynda geçirilen parlament saýlawlarynda parlamente deputat saýlanypdy.
Gresiýanyň telewideniýesinde görkezilen irki şou programmasynda Ilias Kasidýarisiň Kommunistik partiýanyň bir agzasynyň ýüzüne şarpyk çalýandygy görkezildi. Mundan daşary, şol programmada onuň çepçi “Syriza” partiýasyndan bir deputatyň üstüne suw serpýändigi-de görkezildi.
“Syriza” partiýasynyň deputaty ýakyn wagtda bu wakalar boýunça aşa sagçy deputat Ilias Kasidýarise garşy sud diňlenişiginiň geçiriljekdigini aýtdy.


text:
Apbas I
APBAS ŞA (144,241) - Eýranda 1502 – 1736-njy ýyllarda hökümdarlyk eden Sefewi türkmenleriniň döwletiniň bäşinji şasydyr. Ol 1581-1628-nji ýyllarda ýaşap geçip, Hudawende şanyň ogludyr. Abbas şa Eýrany 1587-1628-nji ýyllarda dolandyrýar.
Abbas şa 16 ýaşynda wagty kakasy öldürilýär we tagta geçýär. Onuň tagta geçen döwri Sefewi döwleti gowşap, agzalalyk güýçlenip, ýurtdan bereket göterilen döwürdi. Eýranyň gowşamagyndan peýdalanyp Türkiýe onuň birnäçe ýerlerini basyp alypdy. Şa Abbasyň paýyna çöken ýurdy galkyndyrmak düşdi. Ol birnäçe özgertmeler geçirdi. Goşunda düzgün - tertibi ýola goýdy. Täze goşun bölümlerini döretdi. Salgytlary rejä saldy. Merkezi häkimiýeti berkitdi. Ýerli hökümdarlaryň hukuklaryny çäklendirdi. Pul özgertmesini geçirip, abbasy diýip atlandyrylan täze pul girizdi. Ýollaryň gurluşygyna üns berdi. Ýurduň paýtagty bolan Yspyhany tas täzeden diýen ýaly gurdy. Suw gurluşyk desgalaryny, bentleri gurdurdy. Eýran geçirilen özgertmeleriň netijesinde kuwwatlanyp tiz ösüp başlady.
Şa Abbas özüne, döwlete garşy gidenleri rehimsizlik bilen jezalandyrdy. Hat-da ol öz çagalaryna hem rehim etmändir. Uly ogluny öldürip, iki kiçi ogullarynyň gözlerini oýdurandygy onuň gazaplylygyndan nyşandyr.
Şa Abbasyň hemmä deň göz bilen garamagy, Eýrany ösdürmek üçin alyp barýan syýasatyny halkyň goldamagyna sebäp boldy. Ol XVII asyryň başlaryndan başlap Eýranyň öňki elinden gidiren ýerlerini täzeden eýelemek üçin goňşulary bilen uruşlar alyp bardy. Türkiýe bilen 1603-1612-nji, 1616-1618-nji ýyllarda iki gezek uruş alyp baryp, olaryň netijesinde Töwrizi, Nahiçewany, Ýerewany, Azerbeýjany, Gündogar Ermenistany, Gündogar Gürjüstany, Lurystany Eýran eýeledi. Geratyň golaýynda özbekleri ýeňip, olardan Horosany aldy. 1623-nji ýylda Türkiýe garşy täze urşa başlady. Yragy aldy. Dogry bu uruş şa Abbas ýogalan soň 1639-njy ýylda gutardy.
Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy Mukaddes Ruhnamada Sefewi türkmenleriniň Eýrandaky hökümdarlygy barada söz açyp, Sefewileriň: “Iň güýçli döwlet bolan wagty şa Abbasyň wagtyna gabat gelýär, bu pajarlap ösmek tä onuň 1628-nji ýlda ölmüne çenli dowam edýär” (241) diýip belleýär.


text:
29-njy aprelde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmen döwlet neşirýat gullugynyň Aşgabat şäherinde gurlan Metbugat öýi toplumynyň açylyş dabarasyna gatnaşdy. Täze toplumy Türkmen döwlet neşirýat gullugynyň buýurmasy boýunça bir konsorsiuma girýän Türkiýe Respublikasynyň “EREGE Inşaat Taahhýut Sanaýi we Tijaret LTD Şti” bilen Awstriýa Respublikasynyň “Heidelberger Druсmasсhinen Eastern Europe Gmbh” kompaniýalary bina etdi.
Paýtagtymyzyň demirgazyk künjeginde ýerleşýän toplum baýramçylyk lybasynda bezelipdir. Toplumyň öňündäki meýdançada binanyň açylyş dabarasyna hemme zat taýýar edilipdir.
Medeniýet we sungat ussatlary dabara mynasybetli aýdym-sazly çykyşlary ýaýbaňlandyrdylar. Watanymyzy, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüni esaslandyran mähriban Arkadagymyzy wasp edýän aýdymlar ýaňlandy.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow şowhunly elçarpyşmalar astynda toplumyň merkezinde ýerleşýän Türkmen döwlet neşirýat gullugynyň edara binasynyň toý bagyny kesdi we binanyň içine girdi.
Toplumyň umumy eýeleýän meýdany 8 gektara barabar bolup, onuň düzümine Türkmen döwlet neşirýat gullugynyň 4 gatly binasy, Metbugat merkezi, “Çaphanahyzmatlary” döwlet kärhanasy, “Türkmenmetbugat üpjünçilik” maddy-tehniki üpjünçilik kärhanasy, mejlisler zaly, ýapyk ulag duralgalary, sport meýdançalary hem-de beýleki kömekçi desgalar bar.
Soňra Türkmenistanyň Prezidenti bu ýerde ýerleşýän neşirýat gullugynyň muzeýine gelýär. Onda Türkmenistanda neşirýat gullugynyň döreýşi we ösüşi barada gürrüň berýän köne neşirler goýlupdyr. Seýrek duş gelýän golýazma neşirleri, häzirki zaman ýokary hilli neşir önümleri, şol sanda täze çap edilen kitaplaryň döwrebap görnüşleri görkezilýär.
Neşirýat gullugynyň muzeýinde goýlan gymmatlyklar bilen tanşanyndan soň, döwlet Baştutany binanyň “Türkmenistan” we “Neýtralnyý Turkmenistan” gazetleriniň asyl nusgasynyň taýýarlanýan kompýuter bölümine bardy. Bu ýerde gazetleriň nusgalaryny taýýarlamak işleri alnyp barylýar.
Ýeri gelende aýtsak, toplumda alnyp barylýan işleriň ählisi awtomatlaşdyrylypdyr, bölümleriň hemmesinde häzirki zaman ösen tehnikalary, kompýuterler ornaşdyrylypdyr. Şeýle hem bu ýerde Wallsсreen ekranlary bilen enjamlaşdyrylan otagda toplumy dolandyrmak işi kompýuterler arkaly amala aşyrylýar.
Täze enjamlaryň we tehnologiýalaryň hasabyna toplumyň kuwwatlylygy 3 milliard 180 million 400 müň reňk çap basmasyna deňdir. Şunda, Metbugat merkeziniň kuwwatlylygy öňküden iki ýarym esse ýokarlandy.
Soňra Türkmenistanyň Prezidenti toplumyň kagyz kesýän bölümine bardy we bu ýerde oturdylan iň täze enjamlaryň işiniň aýratynlyklary bilen tanyşdy.
Ýeri gelende aýtsak, önümçilik bölümlerinde oturdylan enjamlaryň halkara derejesinde ykrar edilen ekologiýa kadalaryna laýyk gelýändigini, olar seçilip alnanda adam saglygyna bolan täsiriň nazarda tutulandygyny bellemeli. Aýratyn-da, bu enjamlaryň sesiniň pesdigini, ähli önümçilik desgalarynda enjamlaryň oturdylmagy üçin zerur şertleriň döredilendigini, onuň tozany özüne çekmeýän reňkler bilen boýalandygyny nygtamalydyr.
Soňra döwlet Baştutany goragly neşir önümlerini taýýarlaýan bölüme bardy. Bu ýerdäki enjamlaryň biri çap etmegiň goşmaça usullary bilen üpjün edilipdir. Munuň özi gymmatly kagyzlary we goşmaça gorag serişdeleriniň goşulmagyny talap edýän beýleki resminamalary çap etmäge mümkinçilik berýär.
Metbugat öýi toplumynyň binalary bilen tanyşlygyň barşynda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow neşir görnüşlerini taýýarlaýan bölüme bardy. Bu tehnika erk edýän ýaş hünärmen çap galyplary taýýarlananda häzirki zaman kompýuter tehnologiýalary hem-de Suprasetter 106 we Lüscher XPose 230 galyp ýasaýjy enjamlaryň ulanylýandygyny gürrüň berdi.
Bu çap enjamlary bir gezekde bäşden sekize çenli dürli reňkli çap önümlerini, kagyz gatlaryny agdarýan goşmaça enjamlaryň hasabyna bolsa kagyzyň bir bölegini birbada iki tarapyndan çap etmäge ýardam edýär. Çap önümini doly, şeýle hem ultrafiolet lakyň peýdalanylmagy bilen aýry-aýry ýerlerini laklamak mümkindir.
Soňra döwlet Baştutany gazet çap edilýän bölümiň şertleri bilen tanyşdyryldy. Bu ýerde oturdylan enjamlaryň her biri bir sagadyň içinde 64 müň nusgalyk gazeti çap etmäge ukyplydyr. Her bir çap ediş enjamynda QI IDS reňke gözegçilik etmegiň awtomatik ulgamy oturdylandyr, ol çap edilýän kagyza tutuşlygyna gözegçilik etmäge mümkinçilik berýär.
Hormatly Prezidentimiz önümçilik işleri bilen tanşyp, degişli ýolbaşçylara gazetleri çap etmekde peýdalanylýan metal gatlarynyň galyndylaryny gaýtadan işlemek boýunça meselä garamak barada tabşyryk berdi.
Soňra enjamyň işlemegini üpjün edýän hünärmeniň haýyşy boýunça ýygnananlaryň elçarpyşmalary astynda milletiň Lideri önümçilik ulgamyna badalga berdi. Ýap-ýaňy çap edilen “Aşgabat” gazetini eline alyp, döwlet Baştutany onuň çap edilişine hem-de ulanylýan kagyzyň hiline baha berdi.
Soňra milletiň Lideri MANROLAND Gromoman usuly bilen toplum kagyzda ofset görnüşinde neşir önümleriniň üç görnüşini – gazetleri, şol sanda köp sahypaly gazetleri, žurnallary we kitaplary çap ediliş ulgamy görkezildi.
Soňra milletiň Lideri ýumşak we gaty daşly çap önümleriniň taýýarlanylyşy bilen tanyşdy. Ýumşak daşly kitaplar üçin tikinsiz berkitmek boýunça ulgam peýdalanylýar. Şunda ozal adatça ulanylýan termoýelimler, şeýle hem türkmen çaphana senagatynda ilkinji gezek peýdalanylýan poliuretan ýelimler hem ulanylýar, ol kitaplaryň berkligini üpjün edýär.
Gaty daşly kitaplary çap etmek üçin sowgatlyk we aýratyn ähmiýetli neşirleriň taýýarlanyş usulyny tizleşdirýän awtomatik ulgam peýdalanylýar. Integral sahaplama usuly ilkinji gezek çaphana önümçiligine ornaşdyryldy. Bu tehnologiýa Petratto SAB 100 M kesiji-ýelmeýji enjam arkaly ýerine ýetirilýär. Bu usulda gaty daşly ýeňiljek kitaplar çap edilýär, şeýlelikde, bu integral usul “önümiň” agramyny azaltmaga mümkinçilik berýär, bu okuw kitaplary neşir edilende aýratyn ähmiýete eýedir.
Mekdep okuw kitaplarynyň çap edilişinde ornaşdyrylýan öňdebaryjy tehnologiýanyň artykmaçlyklaryna aýratyn üns berip, milli Liderimiz başlangyç synp okuwçylary üçin matematika boýunça bu ýerde görkezilen ozal çap edilen we täze çap edilen okuw kitaplarynyň nusgalaryny deňeşdirip, täze nusgalaryň hil derejesine ýokary baha berdi we degişli ýolbaşçylara mekdeplerde täze nusgadaky okuw kitaplary boýunça okatmagy haýal etmän ýola goýmagy tabşyrdy.
Türkmenistanyň Prezidenti häzirki zaman enjamynyň üznüksiz işine badalga berýär we onda “Kitaby dädem Gorkut” kitaby çap edilip başlanylýar. Dabara gatnaşyjylaryň şowhunly elçarpyşmalarynda milletiň Lideri bu neşiriň ilkinji nusgasy gowşurylýar. Türkmenistanyň Prezidenti çaphana ulgamynda täze mümkinçilikleriň açylmagy neşir önümleriniň diňe bir mukdarynyň artdyrylmagyna we hiliniň ýokarlandyrylmagyna mümkinçilik bermän, olary ajaýyp görnüşde bezemek üçin hem şert döreder.
Bu häzirki zaman tehnologiýalary esasynda bölümde ýakynda bolup geçen taryhy waka – Türkmenistanyň “TürkmenÄlem 52oE” ilkinji aragatnaşyk hemrasynyň ýakynda amala aşyrylan uçurylyşyna bagyşlanyp ýumşak daşly täze kitap tiz ýagdaýda çap edildi, milli hemramyzyň Älem giňişligine uçurylmagy Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan durmuşa geçirilýän iri möçberli özgertmeleriň üstünlige beslenýändiginiň aýratyn aýdyň alamatyna öwrüldi.
Soňra döwlet Baştutany Metbugat öýi toplumynyň, şeýle hem bu ýerde ýerleşýän gazetleriň işgärleriniň boş wagtynda medeniýetli dynç almaklary üçin döredilen şertler bilen tanyşdy. Toplumda işden boş wagty işgärleriň sport bilen meşgullanmaklary üçin ähli şertler göz öňünde tutulypdyr, bu ýerde çaýhana, naharhana, mejlisler zaly hem bar.
Türkmenistanyň Prezidenti dabara gatnaşýan Türkmenistanda işleýän diplomatik wekilhanalaryň we halkara guramalarynyň ýolbaşçylaryna we wekillerine ýurduň durmuşynda bolup geçýän iri möçberli dabaralara we şanly wakalara işjeň gatnaşýandyklary üçin minnetdarlygyny beýan etdi. Bu häzirki zaman toplum iň öňdebaryjy enjamlar bilen üpjün edildi we diňe ýurdumyzyň içki zerurlyklaryny üpjün etmekden başga-da, daşary ýurtlaryň buýurmalaryny hem kanagatlandyrmaga ukyplydyr diýip, döwlet Baştutany aýtdy.
Ýygnananlary täze Metbugat öýi toplumynyň açylmagy bilen ýene bir gezek gutlap, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bu toplumyň ýurduň çaphana senagatyny ösdürmekde möhüm orun eýelejekdigini aýtdy we bu günki şanly waka mynasybetli Hormatly myhmanlaryň kitabynda ýadygärlik ýazgy galdyrdy. Döwlet Baştutanynyň adyndan Metbugat öýi toplumyna täze ulaglar sowgat gowşuryldy.


text:
Nýu-Ýorkuň Gadymy dünýäni öwreniş institutynda ýerleşdirilen sergide häzirki eýýamdan öňki birinji müňýyllyga degişli gazak medeniýetiniň 250-den gowrak taryhy zatlary köpçülige görkezilýär. Bu ýerde at bezeglerine degişli altyn şaý-seplerden başlap, mazar talaňçysynyň haltasyndan tapylan şaý-sepler ýaly seýrek zatlary görmek mümkin.
Muzeý işgäri Karen Rubinson “Bu sergi çarwa halklaryň oturymly goňşularyna garanda has yzagalakdygy baradaky pikirleri puja çykarýar” diýip belleýär.
Medeni aýratynlyklar
Karen Rubinsonyň sözlerine görä, serginiň guramaçylary çarwa halklaryň durmuşynyň örän çylşyrymly, medeniýetleriniň bolsa köp taraply we owadan bolanlygyny, olaryň çylşyrymly jemgyýetçilik gurluşynda we tebigat bilen inçe gatnaşykda ýaşanlygyny görkezmek isläpdirler.
Gazagystanyň dört sany milli muzeýleriniň eksponatlaryndan düzülen sergi Gazagystan bilen ABŞ-nyň bilelikdäki tagallalarynyň netijesidir. Zatlaryň köpüsi, Gazagystanyň gadymy “Pazyryk” medeniýetinden gelip çykýar. Bu medeniýete degişli gonamçylyklarda baý adamlaryň atlary bilen bile jaýlanan mazarlary tapyldy.
Serginiň köp eksponatlary Pars imperiýasynyň we Hytaýyň täsirini hem görkezýär we giň söwda gatnaşyklarynyň alnyp barlanlygyny habar berýär.
Suratlar Sergidäki eksponatlardan, Nýu-Ýork.
Bu serginiň ideýasy iki ýyl mundan ozal Gazagystanyň ilçisi Ýerlan Idrisow Nýu-Ýorkuň Gadymy dünýäni öwreniş institutyna özara hyzmatdaşlygy ýola goýmak teklibi bilen ýüzlenensoň döräpdi.
Bu sergi çarwa halklaryň oturymly goňşularyna garanda has yzagalakdygy baradaky pikirleri puja çykarýar.
Idrisow serginiň eksponatlary barada gürrüň berýän 200 sahypalyk çap edilen ýörite neşiriň ähmiýetine hem ünsi çekýär. Idrisowyň bellemegine görä, çap görnüşli maglumatlar “amerikan jemgyýetçiligine anyk düşündiriş bermek üçin zerur, sebäbi köp adamlar Ýewraziýanyň taryhyndan we çarwa halklarynyň taryhyndan habarly däl”.
Serginiň tomaşaçylarynyň biri, 30 ýaşly Huan Garsia kollejde Wawilon taryhyny öwrenenligini gürrüň berip, gazak sergisine medeniýetleri deňeşdirmek üçin baranlygyny aýtdy. Huan Garsia sergide gören bürünç zatlarynyň inçeden nepisliginiň özünde täsir galdyranlygyny aýtdy.
Sergi Nýu Ýorkda 3-nji iýuna çenli dowam eder.


text:
Pakistanyň demirgazyk-günbataryndaky polisiýa resmileri özleriniň güman edilýän jeňçileriň 650-den gowragyny ele salandyklaryny aýdýarlar.
Bu geçen hepde 100-den gowrak adamyň ölümine sebäp bolan bomba hüjüminden soň görlen çäräniň netijesidir.
Geçen dokuz aýdaky iň köp ölümli hüjümiň jogapkärçiligini pakistan Talybany öz üstüne alypdy.
Peşawar polisiýasynyň başlygy Laýakat Ali Han AFP habar gullugyna tussag edilenleriň 400 çemesiniň Peşawarda tutulandygyny we olaryň ýaraglarydyr partlaýjy enjamlarynyň tapylyp alnandygyny aýtdy.
Ýöne bu operasiýada tutulanlaryň garyndaşlary olaryň köpüsiniň bigünä adamlardygyny aýdýarlar.


text:
Garaşsyz döwletiň düýbüni tutmak her kese ýetdirýän bagt däl. Bu bagt diňe halkyň ykbalyndaky dartgynly hem iňňän jogapkärli pursatda öz gujur-gaýratyny, parasadyny görkezen kişilere ýetdirýär. Türkmenistan döwletini döretmek bagty hem türkmeniň parasatly ogly Gaýgysyz Atabaýewe (1887-1937) miýesser edýär.
Gaýgysyz Serdarowiç Atabaýew, ýagny Gaýgysyz Atabaý, 1887-nji ýylda şol wagtky Tejen uýezdiniň Mäne obasynda öz döwrüniň tanymal şahsyýetleriniň biri meşhur Täçgök serdaryň maşgalasynda dünýä inýär.
Taryhy dogruçyl yzarlasaň, onda bu gün uly dabara bilen garaşsyzlygynyň 23 ýyllygy toýlanýan Türkmenistan döwletiniň düýbi 1924-nji ýylda tutulýar. Onuň düýbüni tutan hem türkmeniň parasatly hem batyr ogly Gaýgysyz Atabaýewdir. Bellemeli zat, Türkmenistan Respublikasy ilkibaşda SSSR-iň düzüminde döredilýär.
Şol döwürde bu işi diňe Gaýgysyz Atabaý ýaly beýik serkerde hem sowatly kişi başaryp biljekdi. Sebäbi türkmen tire-taýpalarynyň arasyndaky baglanyşyk gowşakdy. Garagum çölüniň daşyny töwerekläp oturan türkmenler uzak taryhy döwrüň dowamynda Türkmenistanyň garaşsyzlygyny gorap saklamagy başarsalar-da, orta asyr soltanlygymyz synansoň, täze taryhda bir döwlete birigip bilmeýärler. Parasatly türkmen serkerdeleri Nurberdi hanyň, Gowşut hanyň bütewi türkmen döwletini gurmak ugrundaky başlan işleri soňlanman galýar we netijede türkmen topragy XIX asyryň ahyrynda Rus imperiýasynyň erksiz koloniýasyna öwrülip, ”Zakaspiý welaýaty” adyny alýar.
Garaşsyz türkmen döwletini döretmek üçin syýasy, harby hem ykdysady güýç gerekdi, türkmenleriň güýji bolsa dagynykdy. Bir ýumruga düwülmedik barmaklar güýçli ýumruk bolmaýar! Emma, ynha, garaşylmadyk ýerden amatly pursat döreýär, ak patyşany we soňra-da Wagtlaýyn hökümeti syndyran bolşewikleriň serdary Lenin ozalky Rus imperiýasynyň kolonial halklaryna SSSR-iň düzüminde öz döwletlerini döretmegi teklip edýär. Emma dörän şu pursatdan peýdalanmagyň öňünde hem kynçylyklar az däldi. Özbaşdak Sowet Respublikasy bolmagyň üç sany esasy şerti bardy. Munuň üçin:
1. Respublikanyň ilat sany 1 milliondan geçmelidi.
2. Respublikanyň esasy milletiniň bütewi dili, ykdysadyýeti hem medeniýeti bolmalydy.
3. Respublikanyň daşary döwletler bilen araçägi bolmalydy.
Türkmenistan bolsa bu şertleriň diňe birini, ýagny iň soňkusyny berjaý edip bilýärdi. Onuň daşary ýurtlar – Eýran hem-de Owganystan bilen umumy araçägi bardy. Emma özbaşdak Respublika bolmak üçin başky iki şert has möhümdi. Türkmenistan welin olaryň birinjisini asla berjaý edip bilenokdy, ilat sany 1 milliondan has azdy; ikinjisini-de diňe kem-käsleýin bitirýärdi, ilatyň esasy köpçüligi türkmençe geplese-de, bir medeniýete eýe bolsa-da, halkyň umumy ykdysadyýeti ýokdy. Her taýpa öz güzeranyny özi aýlaýardy.
Netijede Türkmenistanyň üstüne Awtonom Respublika bolmak howpy abanýar… Sebäbi özbaşdaklygyň zerur şertlerini berjaý edip bilmedik kiçi halklar, Awtonom Respublika ýa-da welaýat görnüşinde, goňşy uly halklaryň düzümine birikdirilýärdi. Meselem, häzirki Garagalpagystan, Çeçenistan, Tatarystan ýaly! Awtonom Respublikalara bolsa hatda SSSR ýykylanda-da garaşsyzlyk ýetdirmedi! Türkmeniňem başynda bu howp bardy! Türkmeni bu ebedi baknalykdan gutaran Gaýgysyz Atabaýewdi! Onuň çuňňur parasady, genisi hem-de onuň wepaly egindeşleriniň gujur-gaýratydy!
Ýazyjy Tirkiş Jumageldiniň täzelikde Ýewropada neşir edilen ”Ýiten ýurt” kitabynda Türkmenistan Sowet Sosialistik Respublikasynyň döredilişi hakynda aýratyn bir eser bar. Onda merhum taryhçy alym, professor Kakajan Muhammetberdiýew Türkmen döwletiniň gurluşy hakynda jikme-jik gürrüň berýär.
Professor K.Muhammetberdiýewiň anyk faktlara salgylanyp aýtmagyna görä, Gaýgysyz Atabaýew XX asyryň 20-nji ýyllarynda SSSR-iň düzüminde Türkmenistanyň özbaşdak Respublika hökmünde ykrar edilmegi üçin zerur şertleri gysga wagtda berjaý etmegi başarýar. Munuň üçin ol ilki Buhara emirliginiň we Hywa hanlygynyň golastyndaky türkmen topraklaryny gaýtadan Türkmenistana birikdirip, ol ýerdäki ilatyň öz milli kimligini erkin beýan etmegine ýol açýar hem-de ýurduň ilat sanynyň 1 milliondan geçmegini gazanýar!
Şol wagt bütin Türküstanyň, ýagny Türküstan ASSR-niň Halk Komissarlar Sowetiniň başlygy wezipesini eýeleýän Gaýgysyz Atabaýew munuň üçin käbir garaşylmadyk ädimleri ädýär. Ol Çärjewiň Türkmenistanyň paýtagty bolmalydygyny öňe sürýär we muny degerli deliller bilen esaslandyrýar. Soňra Daşhowuz topragynyň Türkmenistana degişli bolmalydygyny subut edýär. Külli Türküstanyň Halk Komissarlar Sowetiniň başlygy bolmagy oňa Türküstanda-da, Moskwada-da öz sözüni geçirmäge mümkinçilik berýär.
”Ýiten ýurt” kitabyndaky ”Türkmene ýaran ogul” atly eserdäki maglumatlara görä, Gaýgysyz Atabaýew şol möhüm taryhy döwürde Türkmenistan Respublikasyny döretmek üçin şeýle taktiki ädimleriň ençemesini ulanypdyr.
Gepiň gysgasy, ol Türkmenistan Sowet Sosialistik Respublikasynyň jar edilmegi üçin zerur bolan şertleriň hemmesiniň gysga wagtda bitirilmegini gazanypdyr. Şeýdibem türkmeniň parasatly ogly beýik syýasatçy Gaýgysyz Atabaý külli türkmeniň başyny birikdirip, 1924-nji ýylda Türkmenistan döwletini döredýär we tä ömrüniň ahyryna çenli oňa baştutanlyk edýär. Ol 1938-nji ýylda milletçilikde aýyplanyp, stalinçilik terroryň gurbany edilýär.
1991-nji ýylda, SSSR dargansoň, Türkmenistan öz döwlet garaşsyzlygyna eýe boldy.
Ak Welsapar, ýazyjy, Şwesiýa Ýazyjylar guramasynyň agzasy
(Makalada öňe sürlen pikirler awtoryň özüne degişli)


text:
Eýranyň paýtagty Tähranda we beýleki şäherlerinde onlarça müň adam “Kuds güni” mynasybetli ýöriş geçirdi. Bu çäre palestinalylara goldaw hökmünde Ysraýylyň garşysyna geçirilýän demonstrasiýa bolup, ol režim tarapyndan gurnalýar.
Ýerli telewideniýe “Ysraýyla ölüm” we “Amerika ölüm” ýazgyly plakatlary, şeýle-de ýokary ruhany lider Ayatolla Ali Hameneýiniň we Yslam rewolýusiýasynyň başynda duran Ayatollah Ruhollah Homeýniniň suratlaryny ellerinde saklaýan köp sanly adamlaryň ýörişini görkezdi.
Tährandaky ýörişe gatnaşan prezident Mahmud Ahmedinejad çykyş edip, Palestina döwleti döredilenden soň, Ysraýyl üçin ýeriň bolmajakdygyny aýtdy.


text:
«Ene dilim» proýekti 2010-njy ýylyň tomsunda türkmen dili barada maglumat ýaýmak üçin döredildi we web sahypasy 2011-nji ýylda köpçülige hödürlendi.
«Ene dilim» topary: Nazar Annagurban, Sähetmyrat Kakyş.
Türkmen diliniň sözlügi - Aşgabat, 1962
Sözlügi düzenler: Türkmenistan SSR Ylymlar akademiýasynyň korrespondent-çleni M. Ý. Hamzaýew, filologia ylymlarynyň kandidatlary S. Altaýew, G. Ataýew, G. Açylowa, W. Mesgudow we ylmy işgär A. Meretgeldiýew.
Türkmen diliniň orfografik sözlügi - Aşgabat, 1989.
Düzenler: TSSR YA-nyň akademigi, professor P. Azymow; TSSR YA-nyň korrespondent çleni, professor B. Çaryýarow.
Türkmen diliniň orfografiýasy we punktuasiýasy - Aşgabat, 1961.
Ýazanlar: P. Azymow, G. Sopyýew, N. Garaýew
Türkmen diliniň grammatikasy - Aşgabat, 1973.
Ýazanlar: P. Azymow we H. Baýlyýew
Türkmen dili (5-nji klas üçin okuw kitaby) - Aşgabat, 1987.
Türkmen dili (6-nji klas üçin okuw kitaby) - Aşgabat, 1985.
Türkmen dili (7-nji klas üçin okuw kitaby) - Aşgabat, 1985.
Ýazanlar: P. Azymow, H. Baýlyýew we M. Çaryýew.
Türkmen dili (8-nji klas üçin okuw kitaby) (34-nji neşir) - Aşgabat, 1986.
Ýazanlar: P. Azymow, H. Baýlyýew we M. Çaryýew.


text:
Tomus mekdepler ýapylyp, çagalar boş bolsalar-da, olara suwda ýüzmek, bazarlarda aýlaň-çaýlaň etmek, ýerli metjitlerde namaz okamak ýok.
Özbegistanyň Andijon şäherinden Azatlyk Radiosyna gowşan bir hatda aýdylyşyna görä, şular we şular ýaly güýmenmek üçin edilýän beýleki işler häkimýetler tarapyndan resmi taýdan gadagan edilipdir.
Bu gadagançylyk Özbegistanyň beýleki şäherlerini hem öz içine alarmy, ol belli däl. Ýöne hatdan belli bolşuça, andijonly ene-atalaryň näme zatlaryň gadagandygyny bilmegine we çaglarynyň bu işlere baş goşmajakdygyna kepil geçmegine garaşylýar.
Gadagançylyk sanawynyň iň başynda mejitde namaz okamazlyk durýar. Bu çemeleşiş özbegistanlylara ozaldan tanyş. Häkimiýetler yslamyň ekstrim formalarynyň täsirini böwetlemek üçin çagalaryň juma namazyna ýa dini baýramçylyklarda bolýan beýleki işjeňliklere gatnaşmagyny ozal hem gadagan etdiler.
Agşam sagat altydan beýläk öýde bolmak
Çagalara "dürli dini hereketlere" goşulmak we "bikanun mekdeplere" gatnamak hem gadagan. Bikanun mekdepler diýlip, gizlin işleýän medreselere aýdylýar.
Kepilnamada ene-atalardan çagalarynyň bazarlarda işlemegine ýa olaryň el arabajygy bilen zat satmagyna ýol bermezlik-de talap edilýär.
Çagalara benzin satyp, awto ulag ýuwup ýa köçelerden gedaýlyk edip pul gazanmak hem gadagan.
Hatda: "Men çagamyň ahlak-moral ýörelgesini ýerine ýetirjegine kepil geçýärin" diýilýär.
Sanawda çaganyň agşam sagat altydan beýläk öýde bolmagy talap edilýär. Ýöne olara gündizine hem güýmenere köp mümkinçilik berlenok.
Olara "köçelerde gezmäge" dükanlara baryp, internet ulanmaga ýa wideo oýunlaryny oýnamaga rugsat ýok.
Saglyk we howpsuzlyk usullary
Hatda saglyk we howpsuzlyk usullary hem nygtalýar. Mysal üçin, çagalaryň ýol düzgünlerini ýerine ýetirmelidigi, pyçak ýaly ýiti zatlary ýanynda götermeli däldigi şeýle-de "zyýanly maddalary sarp etmeli däldigi" ene-atalara ýatladylýar.
Bir andijonly öý hojalykçy aýal ady tutulmazlyk şerti bilen bu hatyň suratyny Azatlyk Radiosyna gowşurdy.
Ol: "Men öten hepde bir mugallymyň öýümize getiren hatyna gol çekdim. Maý aýynyň aýagyna çenli ýene iki hata gol çekmeli" diýip, 9-nji maýda aýtdy. Ýöne ol özüniň bu çäräni goldaýandygyny hem sözüniň üstüne goşdy.
Zenan: "Mugallymlar öz etmeli işlerini edýärler. Olara-da aňsat däl" diýýär. Bu enäniň aýtmagyna görä, hat 10 ýaş bilen 15 ýaşyň arasyndaky çagalar üçin niýetlenen
Mekdep administrasiýasy hatyň Magaryf kanunynyň 30-njy maddasyna esaslanýandygyny aýdýar. Bu madda boýunça kämillik ýaşyna ýetmedik çagalaryň hukuklaryny we bähbitlerini goramaga olaryň ene-atalary we hossarlary jogapkär.
Hatda gol goýulmaly ýeriň üstünde şeýle diýilýär: "Eger agzalýan talaplary ýerine ýetirmesem, onda kanuny jogapkärçiligi kabul edýärin. Talaplara garşy çykamok".


text:
15-nji aprelde geçiren Ministrler Kabinetiniň mejlisinde döwlet baştutanymyz raýatlardan gelip gowuşýan ýüztutmalar baradaky meselä ünsi çekip, Türkmenistanyň prezidentiniň ýanyndaky ýurdumyzyň raýatlarynyň ýüztutmalaryna garamak baradaky döwlet toparynyň işini has-da güýçlendirmek, ony il-ýurt bähbidine gönükdirip, kanunçylygy berkitmek işinde möhüm çeşmä öwürmek, her bir raýatyň ýüztutmalaryny jikme-jik seljerip, adalatly çözgütleri kabul etmek hakynda degişli ýolbaşçylara tabşyryk berdi.
2007-nji ýylyň fewralynda ýurdumyzyň raýatlarynyň ýüztutmalaryna garamak baradaky döwlet topary döredilende, bu topardan Nyýazow döwründäki eden-etdilikden ejir çeken, nähak günälenen adamlar uly umut bilen aklanmagy arzuwlap, ol döwlet toparyna ýüz tutupdylar.
2002-nji ýylyň noýabrynda Nyýazowyň "janyna kast edildi" diýlen waka dahylly edilen 11 adamyň 2007-nji ýylyň awgustynda hut raýatlaryň ýüztutmalaryna garamak baradaky döwlet toparynyň gelen çözgüdi esasynda günäleri geçildi diýip, resmi propagandanyň maglumat bermegi dünýä jemgyýetçiliginde hem bu topara bolan ynamy döredipdi.
Soňra bu topara ýerli ýolbaşçylaryň korrupsiýasyndan, eden-etdiliginden ejir çeken adamlar ýüz tutup, adalatly çözgüde garaşypdylar. Emma prezidentiň ýanyndaky raýatlaryň ýüztutmalaryna garamak boýunça döwlet topary adamlaryňam, dünýä jemgyýetçiliginiňem ynamyny ödemedi.
Iň bärkisi raýatlaryň ýüztutmalaryna garamak baradaky döwlet toparynyň işlemek düzgünini kesgitleýän ýurdumyzyň kanuny ýok. Şonuň üçin arza-şikaýat edilýän edara-kärhana, has dogrusy, üstünden arz edilýän emeldaryň hut özüne arzaçynyň şikaýatyny ýollaýarlar. Şeýlelikde, hakykatda ýerli häkimiýete doly-garaşly etrap-welaýat prokurlary ýerli döwlet emeldarynyň gelen çözgüdi esasynda arza-şikaýata jogap berýärler. Eger arzaçy berlen jogapdan närazy bolup, arzasyny prezidente ýa-da iň bolmanda ýokary suddan, döwlet emeldarlaryndan haraý gözläp, ikinji gezek arza ýazsa, şol arzaçyny göz astyna alýandyklaryny açyk aýtsa bolar.
Mysal üçin, tejenli Aman aga bir oglunuň nähak işden çykarylandygy hakynda 2008-nji ýylda prezidentiň poçtasyna üç gezek hat ýazanyndan soňra, ony ýokary wezipeli ýerli güýç ulanyjy wekiliň çagyryp, "Ýaşuly, beýleki iki ogluň işden çykarylmagyny islemeýän bolsaň, ýokarylara arza ýazyp, başymyzy azara goýma, indi düşünmeseň oýnumyz däldir" diýendigini, ogullarynyň hem güýç ulanyjy edara çagyrylyp, özi üçin gorkuzylandygyny gürrüň berdi.
Halkyň umydy
Adyny Jemal diýip tanadan žurnalist hem işleýän redaksiýasyndan nähak işden çykarylandygy üçin, prezidentiň ýanyndaky raýatlaryň ýüztutmalaryna garamak baradaky döwlet toparyna 2009-njy ýylyň başyna birinji gezek şikaýat edende, hiç hili jogap bolmandygyny, ikinji gezek ýüz tutanda bolsa Köpetdag etrap prokuraturasyndan bir prokuroryň ýörite çagyryp, "Dogan, seniň üstünden arz edýän žurnalyň redaktoryny hormatly prezidentimiz belleýär. Ol prezidentiň wekili. Şonuň üçin biz saňa kömek edip bilemzok, sen arzaçy diýip, adyňy zaýalama, häzirlikçe bu sistemadan git. Eliňde diplomyň bar, ugruňy tap-da, mugallymçylyk et. Şu arza bilen üstünden arz edýän baş redaktoryň tanyşdyrylanda, ol seň üstüňden "töhmet atýar" diýip arz etjek diýdi, biz töwella edip, pälinden gaýtardyk, ýöne indi bir ýere arz etseň seň üstüňden iş açmaly bolar" diýendigini aýdyp, soňra hiç ýere arz edip bilmändigini aýtdy.
Şeýlelikde, prezidentiň ýanyndaky raýatlaryň ýüztutmalaryna garamak baradaky döwlet topary formal bir gurama — edara öwrüldi. Ýöne prezident gaýtadan raýatlaryň ýüztutmalaryna garamak baradaky döwlet toparynyň işini janlandyrmak, her bir raýatyň arza-şikaýatyny jikme-jik seljerip, adalatly çözgüt kabul etmek tabşyrygyny berenden soňra, adamlarymyzyň arasynda bu topara bolan ynam ýaňadan janlandy diýip aýtsa bolar.
Ýurdumyzyň raýatlarynyň ýüztutmalaryna garamak baradaky döwlet toparynyň işlemeginiň tizden-tiz kanuny esasynyň kabul edilip, ýerli emeldarlaryň eden-etdiligini garaşsyz derňäp, netije çykaryp biljek ýagdaýlaryň dörediljekdigine, şeýle-de, Nyýazowyň syýasatyna adyl baha berlip, nähak günälenen adamlaryň şu döwlet toparynyň çözgüdi esasynda aklanjakdygyna adamlar uly umut bilen garaşýarlar. Munuň üçin bolsa prezidentiň tabşyrygynyň derhal ýerine ýetirilip, raýatlaryň ýüztutmalaryna garamak baradaky döwlet toparynyň işiniň janlanýandygyny halkyň çalt duýmagy zerur.
Döwletmyrat Ýazgulyýew türkmenistanly garaşsyz žurnalist, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Ysraýylyň premýer-ministri Binýamin Netanýahunyň ýewreý obalaryny gurmagy doňdurmagyň möhletini uzaltmak boýunça teklip eden şertlerini Palestin tarapy ret etdi.
Düýn Knessetde çykyş eden Netanýahu eger palestinalylar Ysraýyly ýewreý döwleti diýip ykrar etse, şol ýagdaýda Iordan derýasynyň günbatar kenarynda gurluşyklaryň ýene-de doňduryljakdygyny aýtdy.
Bu çykyşy kommentirlemek bilen ýokary derejeli palestin wekili Saýyp Erekat “Ýewreý döwletiniň häsiýetiniň palestin-ysraýyl göni gatnaşyklaryň kesilmek mümkinçiliginiň töweregindäki krizis bilen hiç hili umumylygy ýok” diýdi.
Eger sentýabryň ahyrynda möhleti dolan maratoriýa uzaldylmasa, ýaraşyk gepleşiklerini terk etjekdigini palestin tarapy aýdýar.


text:
11-nji aprelde Minskiniň metro stansiýasyndaky partlamanyň yz ýany, Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko ýurduň howpsuzlyk güýçlerine şeýle sözler bilen ýüzlendi: "Adamlar, bu bize ekjeşmek bilen edilen iş, bize çynlakaý çagyryş edildi diýse bolar. Biz munuň juda çynlakaý çagyryşdygyna düşünmelidiris. Biz muňa laýyk jogaby bermeli bolarys. Bu jogap hökman tapylmalydyr".
Şeýle-de Lukaşenko bu partlamanyň arkasynda kimleriň durandygyny tapmagyň zerurdygyny nygtady: "Men bu "sowgadyň" daşary ýurtdan getirilen bolmagynyň mümkindigini aradan aýramok. Ýöne ilki bilen ýurduň içini barlamaly".
Çarşenbe güni Belarusyň prokurorlarynyň beren maglumatlaryna görä, Minskiniň metrosynda bolan partlama bilen baglanyşykly iki adam tussag edilipdir. Baş prokurorynyň orunbasary Andreý Şwed bu hüjüme dahyly bolanlykda şübhelenilýänleriň ikisiniň hem belarus milletindendigini, olaryň sorag edilendigini habar berdi.Anyklamak aňsat däl
Derňew işleriniň ýaňy başlanandygyny göz öňünde tutup, 12 adamyň ömür tanapyny kesen, şeýle-de 200 töweregi adamy ýaralan bu wakanyň arkasynda kimleriň durandygyny, häzirlikçe aýtmak mümkin däl. Ýöne her kim Lukaşenkonyň goýan soragyny gaýtalaýar: "Bu terror hüjümi we gandöküşiklik kime peýdaly?"
Fotosýužet: Partamadan soňky pursatlar
Belarusyň Internet äleminde gaýmalaýan pikirleriň ählisi diýen ýaly biri-birine meňzeş. Ýagny, bu heläkçilikden iň köp bähbit görjek kişi –bu Lukaşenkonyň özi. Lukaşenko bu howpsuzlyk krizisini ulanyp, indi islendik syýasy öwrümleri amala aşyryp biler.
Soňky hepdeleriň dowamynda ykdysady krizis Belarusy sarsdyrypdy. Munuň netijesinde, ykdysady kynçylyklara döz gelip bilmek üçin, Belarus hökümeti Orsýetden 3 milliard töweregi dollar pul serişdesini soramaga mejbur boldy. Soňky howpsuzlyk krizisi bolsa, öňler hem bolşy ýaly, oppozisiýadan dynmak ýa-da onuň garşysyna görülýän berk çäreleri aklamak üçin ulanylyp bilner. Yslamçylar günäkärlenýär
Geçirilen derňewleriň netijelerine görä, metro stansiýasynda partlamany amala aşyrmak üçin ýokary derejede taýýarlygyň görlendigini aýtmak bolar. Orsýetiň Federal howpsuzlyk gullugynyň polkownigi, Wladimir Lutsenkonyň bellemegine görä, bu "100 prosent" halkara yslamçy terroristleriň işi bolmaly.
Lutsenko: "Haçanda asuda şäheriň köçelerinde bigünä aýallar we çagalar öldürilende, şol wagt ähli kişi tisginýär we hemmeler üçin bu juda agyr ýagdaý. Olar hem bular ýaly ýöntem zatlary ähli ýerlerde ulanýarlar. Olar Yrakda we Pakistanda metjitleri ýarýarlar. Olar Moskwada öýleri weýran edýärler. Olar Amerikada jaýlary partladýarlar" diýdi.
Şeýle-de Lutsenko Minskidäki partlamanyň, hamala, belarus resmileri ýa-da syýasy oppozisiýa tarapyndan amala aşyrylandygy baradaky çaklamalaryň "samsyklykdygyny" aýtdy: "Olar Moskwa barada hem şu zatlary aýtdylar, ýagny FSB Orsýeti partladýar, Putin häkimiýete gelmek üçin parahat ilatyň öýlerini weýran edýär diýen ýaly gepler. Biz beýle boş gürrüňleri eýýäm eşidipdik. Men bular ýaly zatlary häzir hem eşitsem geň galmaryn".Öň hem bolupdy
Emma, Lutsenkonyň bu ynamly belliklerine garamazdan, Belarusyň Yslam terrorizmi bilen ilteşikli hiç hili taryhy bolmandy.
2005-nji ýylda Witebskdäki partlamada 40 adam ýaralanypdy. Şol wagt bu partlamanyň jogapkärçiligini, hiç kim tarapyndan bilinmeýän, Lukaşenko garşy bir topar öz üstüne aldy. Emma bu hadysa bilen baglanyşykly hiç kime iş kesilmedi.
2008-nji ýylyň iýulynda Garaşsyzlyk güni mynasybetli geçirilen konsertde partladylan bobmada 50 adam ýaralandy. Şol konserte Lukaşenkonyň özi hem gatnaşypdy. Bu hüjüm, ýokary derejedäki derňew işleriniň geçirilendigine garamazdan, ýene-de çözülmän galdy.
Golaýdaky hüjüm, geçen ýylyň noýabryndaky ýasama prezidenlik saýlawlaryndan soňky dartgynlylygy aradan aýyrmakdan we ykdysady krizisden ünsi çekmekden ötri, ýurduň howpsuzlyk güýçleriniň düzüminde üýtgetmeleri geçirmäge hem gönükdirilip bilner.


text: Maý aýynda Owganystanda amala aşyrylan howa hüjümleriniň netijesinde, 26 asuda ýaşaýjynyň heläk bolandygyny, Amerikan harbylary tassykladylar. Şol bir wagytyň özünde, parahat ýaşaýjylardan heläk bolanlaryň sanynyň agzalan sandan hem ýokary bolmagynyň mümkindigi aýdylýar. Owgan häkimiýetleri, 4-nji maýda amala aşyrylan howa hüjümleriniň netijesinde 140 parahat ýaşaýjynyň heläk bolandygyny aýtdylar. Dürli harby hereketler zerarly, Owganystanda heläk bolýan asuda ýaşaýjylaryň köpelmegi, Kabul bilen Waşingtonyň arasyndaky dartgynlylygyň hem artmagyna getirýär diýlip bu baradaky maglumatda aýdylýar.


text:
Russiýanyň “Gazprom” kompaniýasy “Türkmengaz” döwlet konsernini özara baglaşylan Ylalaşygy “ýatyrmak üçin şertleri göre-bile döretmekde” aýyplady.
Russiýanyň “Interfax” habarlar gullugynyň berýän maglumatyna görä, “Gazprom” türkmen tarapynyň “goýberen düýpli düzgünbozmalary” sebäpli türkmen gazyny satyn almak baradaky Ylalaşygy ýatyrypdyr.
Gepiň gerdişine görä ýatlatsak, ýanwarda “Türkmengaz” döwlet konserni “Gazprom-Eksport” kärhanasynyň 2016-njy ýylyň 1-nji ýanwaryndan başlap türkmen gazyny satyn almak baradaky özara Ylalaşygy möhletinden has öň, birtaraplaýyn görnüşde ýatyryp, türkmen gazyny almagyny bes edýändigini habar berdi.
Ýanwaryň ahyrynda bolsa “Gazpromuň” dolandyryşynyň başlygynyň orunbasary Aleksandr Medwedew Ylalaşygyň gazyň bahasy sebäpli bozulandygyny aýdyp, Türkmenistanyň bu ugurda konstruktiw pozisiýada durmaýandygyny öňe sürüpdi.
Rus konserniniň ýewroobligasiýalar boýunça ýaýradan soňky memorandumynda “2016-njy ýylyň ýanwarynda ‘Türkmengaz’ DK-niň Ylalaşygy düýpli bozandygy sebäpli, biz ‘Türkmengazy’ Ylalaşygy ýatyrýandygymyz we türkmen gazyny satyn almagy duruzýandygymyz barada habarly etdik” diýilýär.
Emma berlen maglumatda tükmen tarapynyň ‘goýberendigi’ aýdylýan ‘düýpli kemçilikleri’ barada jikme-jik maglumat berilmeýär.
Türkmenistan bilen Orsýetiň arasyndaky gaz söwdasy 2003-nji ýylda baglaşylan döwletara Ylalaşyk esasynda amala aşyrylýardy. 2028-nji ýyla çenli özara hyzmatdaşlygy göz öňünde tutýan bu dokumente laýyklykda her ýylda Orsýete 80 milliard m3 türkmen gazyny akdyrmak göz öňünde tutulýardy.
Gazyň agzalýan Ylalaşykda göz öňünde tutulan möçberine garamazdan, Russiýa satyn alýan türkmen gazynyň möçberini ýyl-ýyldan azaltdy gitdi oturdy. “Reuters” habarlar gullugynyň maglumatyna görä, 2008-nji ýylda Russiýa 40 milliard m3 türkmen gazy akdyrylan bolsa, 2009-2014-nji ýyllar aralygynda bu görkeziji 10-11 milliard m3-e çenli azaldyldy. 2015-nji ýylda bolsa rus kärhanasy Türkmenistandan satyn alýan gazyny 4 milliard m3-e çenli azaltdy.
2015-nji ýylyň iýulynda Türkmenistanyň Nebit-gaz ministrligi Orsýetiň 2015-nji ýylyň başyndan bäri “Türkmengaz” döwlet konsernine akdyrylan gaz üçin bergilerini töläp bilmeýändigini aýdyp, ony “tölege ukypsyz partnýor” diýip yglan etdi.
Munuň yz ýany “Gazprom” “Türkmengazyň” üstünden şikaýat edip, Stokgolmyň halkara dawalaryna seredýän suduna ýüz tutup, gazyň bahasyna gaýtadan seredilmegini talap etdi.
“Gazprom” soňky ýaýradan memorandumynda 2010-2015-nji ýyllar aralygyndaky türkmen gazynyň bahasyna rektroaktiw görnüşde seredilmegini talap edýändigini ilkinji gezek mälim edýär.
“Türkmengaz” döwlet konserni “Gazpromuň” soňky beýanaty dogrusynda häzirlikçe hiç hili reaksiýa görkezmedi.
Russiýadan başga-da Türkmenistan öz gazyny Eýrana we Hytaýa satýar.