text:
SSSR 1946-1950-nji ýyllarda
Mowzuk : SSSR 1946-1950-nji ýyllarda.
M E Ý I L N A M A :
1. SSSR-iň ykdysady kynçylyklary we maliýe ulgamy.
2. Halk hojalygynyň pudaklaryny dikeltmek.
3. SSSr-iň halkara gatnaşyklaryndaky orny.
Ikinji jahan urşy SSSR halklarynyň beýik ýeňşi bilen tamamlandy. Ýöne oňa ägirt uly adam we maddy ýitgiler bilen ýetilipdi. Adamzat taryhynda hiç bir ýurt hereketleri netijesinde şeýle uly zarba almandy. Sowet Soýuzy 30%-e golaý milli baýlyklaryny we onlarça million adamyny ýitirdi. Faşistik basyp alyjylaryň sowet ýerlerinden kowlup çykarylan ilkinji günlerinden azat edilen etraplaryň hojalygyny dikeltmek işi başlanýar. Eýýäm 1941-nji ýylyň Bitaraplyk aýynyň 29-ynda SSSR-iň HKS. Podmoskowýanyň kömür känleriniň şahtalaryny dikeltmek boýunça karary çykýar. 1943-nji ýylda dikeldiş işlerini guramak üçin SSSR-iň Halk komissarlar Sowetinde ýörite komitet döredilýär. SSSR-iň Gospitalynda bolsa – bu işe dahylly edara pudaklaryň işiniň meýilnamalaşdyrlyşyny üpjün edýän edara döredilýär. BKP(b) MK we SSSR HKS 1943-nji ýylyň Alp Arslan aýynyň 21-inde “nemes basyp aljylaryndan azat edilen etraplaryň hojalygyny dikeltmegiň gaýragoýulmasyz çäreleri hakynda” çykaran Karary dikeldiş işlerini geçirmegiň maksatnamasyny we olary durmuşa geçirmegiň serişdelerini anyklady. SSSR Gospitalynda we ylmy edaralarynda halk hojalygyny tutuş we aýry-aýry pudaklary dikeltmegiň gysga wagtlyk we uzak wagtlyk meýilnamalary işlenip düzüldi.
Azat edilen etraplaryň senagatyny dikeltmek boýunça ähli sowet halklarynyň bilelikdäki yhlasy netijesinde ýurduň ykdysady kuwwaty dikeldildi. Ähli respublikalar azat edilen etraplaryň oba hojalygyny dikeltmäge kömek etdiler. Meselem, olarda maldarçylygy dikeltmek üçin Gazagystan SSR-i 550 müň mal, Gyrgyzystan SSR-i 130 müňden gowrak, Gruziýa SSR-i 30 müňe golaý baş mal bölüp berdi.
Şeýlelikde dikeldilen kolhozlar 1,7 mln bar mal we 516,8 müň baş öý guşlaryny aldylar. Döwlet kolhozçylary tohum bilen üpjün etdi. 1944-nji ýylda ekiş möwsümini geçirmek üçin döwlet tarapyndan 50 müň tonna galla goýberildi. Diňe Litwa SSR-ine 1945-nji ýylda 10 müň tonna däneli ekinleriň we 4 müň tonna kartoşkanyň tohumy goýberildi. Eýýäm, 1944-nji ýylda azat edilen etraplarda 16 mln gektardan gowrak ýer ekilipdi. 1945-nji ýylyň başynda azat edilen ýerlerde 84700 kolhoz, 1883 sowhoz we 3093 maşyn traktor stansiýasy dikeldilipdi. Olar bilen uruşa çenli ekilen meýdanyň 72%-i ekilipdi we urşa çenli alnan oba hojalyk önümleriniň 51% alyndy, şol sanda galla önümleriniň ýary, gant şugundurynyň 75%, süýt we süýt önümleriniň 30%, guşlaryň we mallaryň 25% alyndy.
Urşuň tamamlanmagy bilen näçe zähmet siňdirilse-de halk hojalygy esasy görkezijiler boýunça uruşdan öňki derejesine ýetip bilmedi. 1940-njy ýyl bilen deňeşdireniňde senagat önümleri 91% düzýärdi, kömür çykarmak 90%, nebit 2%, çoýun eretmek 59%, polat 67%, mata dokamak 41%, ulaglaryň ähli görnüşinde ýük daşamak 43%, işçileriň we gullukçylaryň orta ýyllyk sany 87%-di. Ekin meýdanlary 37 mln gektar kemeldi, mallaryň baş sany 7 mln kemeldi. Ýurduň girdejisi 1940-njy ýyldaky derejesi bilen deňeşdireniňde 1945-nji ýylda 83% azaldy.
Uruş esasan zähmet güýçlerine uly zarba urdy, işçileriň we gullukçylaryň sany 5,3 mln adam kemeldi, şol sanda senagatda 2,4 mln adam, oba ýerlerinde zähmete ukyply ilatyň 1/3 kemeldi, zähmete ukyply erkekler 60% kemeldi.
1946-njy ýylyň Nowruz aýynda SSSR Ýokary sowetinde 1946-50 ý. aralygynda halk hojalygyny dikeltmegiň we ösdürmegiň bäş ýyllyk meýilnamasy tassyklandy. Onuň esasy wezipesi – ýurduň uruşda heläkçilik çeken etraplaryny dikeltmek, senagatda we oba hojalygynda ösüşiň urşa çenli derejesine ýetmek, soňra ondan geçmekdi. Bäş ýyllyk meýilnama faşistik basyp alyjylardan ejir çeken etraplary, tebigy önümçilik we adam baýlyklaryny tiz ara dikeltmäge we ýurduň ykdysady kuwwatyny artdyrmaga gönükdirilendi.
Bäş ýyllyk meýilnama esasynda öňde goýlan halk hojalygyny dikeltmek we ösdürmek işlerini durmuşa geçirmek üçin maýa goýumlarynyň uly möçberi gerekdi. Dördünji bäşýyllygyň ýyllary içinde döwlet we kooperatiw edaralarynyň we kolhozlarynyň maýa goýumlarynyň möçberi 348,7 milliard rub boldy. Bu mukdaryň çärýegine golaýy uruş wagtynda heläkçilik çeken sebitlere goýberildi. Maýa goýumlaryny maliýeleşdirmek uly pul ätiýaçlyklaryny talap edýärdi. Ulanyşyga goýberilýän dikeldilen kärhanalary dolandyrmak üçin serişde gerekdi. Medeni durmuş çärelerini geçirmek işinde býudžetiň ulaldylmagy zerurdy.
Jemgyýetçilik önümçiliginiň gurluşyndaky özgertemeler uruşdan soňky ýyllarda sowet maliýe ulgamynyň ýagdaýyna oňňyn täsir etdi. Jemgyýetçilik önümçiliginde senagatyň paýy artdy. Ýurduň milli girdejileriniň ösüşi has artdy. 1949-njy ýylda ol 17%, 1950-nji ýylda bolsa 21% ösdi. Milli girdejiniň ösmeginiň esasy şerti zähmet önümçiliginiň ösmegidi.
Şeýlelik bilen, jemgyýetçilik önümçiliginiň gurluşynyň kämilleşmegi, önümçiligiň ösmegi ýurduň milli girdejileriniň ösmegine, maliýe ulgamynyň berkemegine, uruşdan soňky bäşýyllygyň ýyllarynda 325-den 422 mlrd rub. çenli ösen SSSR döwlet býudžetiniň bisydyrgyn ösmegine ýardam berdi. Uruşdan soňky ýyllarda maliýe ulgamyny berkleşdirmäge 1947 ýylda geçirilen pul reformasyda ýardam etdi. Uruş ýyllarynda ägirt uly harby çykdajylar we döwlet býudžetiniň gytçylygy zerarly döwlet bu çäräni geçirmäge mejbur boldy. Ondan başga-da wagtlaýynça basyp alan ýerlerinde faşistler SSSR-iň ykdysadyýetine zarba urmak maksady bilen ýasama pullary dolanşyga goýberdi. Bu zatlaryň ählisi bolsa uruşdan soň dolanşykda pullaryň uly möçberiniň uruşdan öňki ýagdaýyndan 3,8 esse köp puluň bolmagyna getirdi, bu bolsa rublyň satyn aljylyk ukybyny peseldýärdi. Hojalyk hasaplaşygyny ösdürmek üçin, halk hojalygynda önüm-pul gatnaşyklaryny berkitmek üçin, sowet rublynyň doly gymmatlygyny dikeltmek üçin puluň ähmýetini ýokarlandyrmak üçin dolanşykdan pullaryň artykmaçlaryny aýyrmak zerurdy. Pul reformasy bilen bir wagtda kartorka ulgamy ýatyryldy. 1946-1950-nji ýyllarda döwlet býudžetinden bölünip goýberilen 708,4 mlrd rub. halk hojalygynyň pudaklaryny dikeltmek, olary tehniki taýdan täzeden ýaraglandyrmak işleriniň durmuşa geçirilmegini maliýeleşdirmekde esasy çeşme bolup hyzmat etdi.
Halk hojalygynyň pudaklaryny dikeltmek.
Halk hojalygynyň pudaklaryny dikeltmeklik halk hojalygynyň uruşdan soňky ýyllarda başdan geçirýän kynçylyklary bilen bökdelýärdi. Olaryň hatarynda gurluşyk enjamlarynyň, esbaplarynyň,çig malyň ýetmezçiligi ýaly kynçylyklar bardy.
Uruş ýyllarynda ykdysadyýetiň harby ugra gönükdirilmegi senagatyň aýry-aýry pudaklarynda ýeňip geçmesi zerur bolan kynçylyklary döredýärdi. Diňe bir aýry kärhanalaryň arasyndaky üzülen önümçilik aragatnaşyklaryny dikeltmek däl-de ýurduň senagat merkezleriniň arasyndaky üzülen önümçilik gatnaşyklaryny dikeltmek işini ýola goýmalydy, parahatçylyk döwrüniň wezipelerinden ugur alyp halk hojalygynyň pudaklarynyň arasynda material, maliýe, zähmet baýlyklaryny, senagat kärhanalarynyň önümleriniň umumy mukdaryny belli bir derejede ýokarlandyrmak işlerini amala aşyrmalydy.
Uruşdan soňky ýyllaryň tapawutly aýratynlygy-da dikeldiş işleriniň täze senagat kärhanalaryň gurluşygy bilen utgaşdyrylmagydy. Diňe faşistlerden azat edilen respublikalarda we welaýatlarda 263 sany täze kärhanalaryň gurluşygyna başlandy. Olaryň arasynda rezin tehniki önümleriň Kursk zawody, Minskiniň awtomobil zawody bardy. Dikeldiş işleriniň we täze gurluşyklaryň çäkleri we depginleri şeýle bir giňdi we ýokarydy. Şonuň hasabyna halk hojalygynyň esasy pudaklarynyň görkezijileri bäşýyllygyň ahyryna urşa çenli döwrüň görkezijilerinden has ýokary boldy. Şeýlelikde, kömür 1940-njy ýyl bilen deňeşdireniňde 57% köp, nebit 22% köp gazylyp alyndy, gara metallary öndürmek 45%, maşyn gurluşyk zawodlarynyň önümleri 2 esse ýokarlandy.
Uruş oba hojalygyna uly zarba urdy. Faşistler ähli kolhozlaryň we sowhozlaryň 40%-den gowragyny taladylar we ýok etdiler. Oba ýerleriniň zähmete ukyply ilaty 35,4 mln adamdan 23,9 mln adama çenli gyzgaldy. Oba hojalygynda traktorlaryň sanawy uruşdan öňki derejesi bilen deňeşdireniňde 59% düzýärdi, atlaryň sany bolsa 14,5 mln bolanlygyndan 6,5 mln çenli azaldy. Bu bolsa ekin meýdanlarynyň 36 mln ga we ýygnalýan dänäniň 762 mln-dan 333 mln sentnere çenli kemelmegine getirdi. Umuman, oba hojalyk önümçiligi 40% azaldy. Beýik watançylyk urşundan soňra oba hojalyk önümçiliginiň derejesi uruşa çenli döwür, Birinji Jahan urşundan soňky döwür we Raýatlyk urşundan soňky döwür bilen deňeşdireniňde has aşakdady.
Uruşdan soňky bäşýyllygyň ilkinji ýyly urşuň oba hojalygyna uran zarbasy zerarly örän çökder garyplyk geçdi, tebigy betbagtlyk boldy. Ukrainany, Moldowany, Merkezi Gara deňiz kenarlaryny Powolžiýäniň orta we aşak böleklerini gurakçylyk gurşap aldy. Bu soňky 50 ýylda ýurduň başyna düşen iň uly gurakçylykdy. 1946-njy ýylda kolhozlar urşa çenli döwür bilen deňeşdireniňde 2,6 esse az galla ýygnadylar. Gurakçylyk maldarçylyga-da uly zyýan ýetirdi. Gurakçylygyň ýaýran etraplarynda diňe iri şahly mallaryň sany 1,5 mln baş azaldy. Gurakçylykdan ejir çeken etraplary halas etmäge ýurduň beýleki sebitleri maliýe serişdelerini iberdiler.
Uruşdan soňky ýyllarda ýurduň ýolbaşçylary kolhozçy daýhanlary ykdysady taýdan garaşly ýagdaýa saldy, kolhozçylar ýarym krepostnoý ýagdaýdadylar, olara senagatda işleýänlere berilýän durmuş ýeňillikleri täsir etmeýärdi, häkimiýetiň görkezmesi bolmasa-da oar obany terk edip bilmeýärdiler. Önümleriň arzanladylan nyrh bilen satylmagy daýhanlar üçin goşmaça urgydy, seäbi ol satyn alyjylyk bahaň aşakladylmagy arkaly amala aşyrylýardy.
Oba we tokaý hojalygyny ösdürmek üçin döwlet býudžetinden ýylsaýyn köp serişde goýberilýärdi. Şeýlelikde, bu önümleriň diňe bir möçberi däl-de, eýsem olaryň halk hojalygynda sap edilişide artdy. Eger 1946 ýylda olar 12,9 mlrd rub ýa-da halk hojalygynda sarp edilişi 11,9% bolan bolsa, onda 1950-nji ýylda olaryň möçberi 34 mlrd rub, halk hojalygynda sarp edilişi 21,6% boldy. Uruşdan soňky bäşýyllygyň ýyllary içinde döwlet býudžetinden oba we tokaý hojalygyna 115,5 mlrd rub gönükdirildi.
Oba hojalygyna döwlet tarapyndan merkezleşdirilen kömekden başga-da senagat kärhanalary we şäher ýaşaýjylary tarapyndan az kömek berilmedi. Şäher kärhanalary onlarça ýaşaýyşjaýlaryny, maşyn-traktor stansiýalaryny, önümçilik binalaryny, klublary, kitaphanalary we ş.m. gurdy we abatlaýyş işlerini geçirdi. Bularyň ählisi oba hojalygynyň material-tehniki bazasyny berkitmäge kömek etdi. Emma oba hojalygyna serişdeler ýetmeýärdi. Oba hojalygyny çig mal bilen üpjün etmek 1946-njy ýylyň gurakçylygynda has-da kynlaşdy. Döwletiň öňünde ýurduň gurak etraplarynyň tebigatyny meýilnamalaýyn üýtgetmek, oba hojalyk önümçiliginiň tebigy şertlere baglylygyny peseltmek wezipesi ýitiligi bilen ör boýuna galýardy.
Ekerançylygyň köp ýyllyk tejribeleri we ylmy barlaglar gurakçylyk bilen göreşmegiň bir usulynyň baýyrlyk etraplarda tokaý hojalygyny döretmekligine şaýatlyk edýärdi. Tokaýlar ýerleri gurakçylykdan goraýarlar, ýeriň suw rejesini gowulandyrýar, howany çglandyrýar, ekerançylyk üçin oňaýly howa şertlerini döredýär, topragyň ýüzüniň ýuwulmagynyň öňüni alýar. Baýyrlyk we dogluk etraplarda tokaýlary ösdürmäge we olara döwlet möçberinde guramaçylyk häsiýetini bermek üçin SSSR-iň Ýewropa böleginde tokaýlaryň, baglaryň ösüşini üpjün etmek üçin howdanlaryň we howuzlary gurmagyň Meýilnamasy kabul edildi. Onda esasy üns tokaý ösdürmäge berilýärdi. 1950-1965-nji ýyllar aralygynda esasanam RSFSR-iň we USSR-iň 16 welaýatynda 5320 km uzynlykda 8 sany iri döwlet tokaý zolagyny döretmek göz öňünde tutulýardy. Ondan başgada kolhozlatda we sowhozlarda umumy meýdany 5 mln 709 müň ga bolan gorag tokaý zolagy döredilmelidi.
1949-njy ýylyň baharynda bag oturtmak ri uly gerim bilen barlandy. Bu iş esasanam Krasnodar ülkesinde, Stalingrad, Rýazan, Rostow we Tula welaýatlarynda işjeň alynyp barylýardy.
Uruşdan soňky bäşýyllygyň ilkinji başlanan ýeri işlemek, oba hojalyk önümçiligi üçin şertleri gowulandyrmak oňňyn netijeleri berdi. Kolhozlar we sowhozlar 1951-nji ýyla çenli gorag tokaý zolaklary 1852 müň ga meýdana oturtdy : Kamyşin-Wolgograd-Woronež-Rostow-na-Donu, Penza-Kamensk, Belgorod-Don, Çapaýewsk-Wladimirowka we başgalar. Olaryň uzynlygy 6 müň km-den uzyndy. 40 ýyl mundan öň döredilen gorag tokaý zolagy şu günki gün 25 mln ga ýeri goraýar.
Şeýlelik bilen, uruşdan soňky bäşýyllygyň ýyllary içinde senagatyň we oba hojalyk önümçiliginiň dikeldilemgi netijesinde önümçilik 1940-njy ýyl bilen deňeşdireniňde 73%, maýa goýum – üç esse, zähmet öndürijiligi – 37%, milli girdeji – 4% artdy.
1948-nji ýylda Pluton öndürmek boýunça birinji reaktor döredildi. 1949-njy ýylda atom ýaragy synag edildi, 1953-nji ýylda wodorod bombasy, 1954-nji ýylda dünýäde ilkinji atom elektrik stansiýasy dolanyşyga girdi.
Uruşdan soňky ilkinji ýyllarda syýasy repressiýa güýçlendirildi. “Leningrad işi” diýip atlandyrylan iş boýunça ýüzlerçe adam repressiýa edildi, 200-den gowrak adam atyldy. 1953-nji ýylyň başynda “lukmanlaryň işi” diýip atlandyrylan işe seredildi. Olar Stalini we beýleki partiýanyň we hökümetiň ýolbaşçylaryny fiziki taýdan ýok etmegi guramakda aýyplanýardylar.
Ylmyň täze ugurlaryna (genetika, kibernetika we başgalara) “imperializmiň ýaragy” diýilip töhmet atylyp uly zarba uruldy.
SSSR-iň halkara gatnaşyklary.
SSSR-iň ykdysady kynçylyklarynyň üstune daşary syýasatyň meseleleri-de goşulýardy. Baryp 1945-nji ýylyň Gurbansoltan aýynda Stalin “Bu uruş öňkülere meňzemeýär, kim haýsy çäkleri eýelese, oňa şol ulgamy berer, goşun nirä baran bolsa şol ýerlere hökman başgaça bolup bilmez” diýipdi. SSSR-iň halkara abraýynyň artmagy, onuň Albaniýada, Bolgariýada, Wengriýada, Gündogar Germaniýada, Polşada, Rumyniýada, Çehoslowakiýada, Ýugoslawiýada sosialistik gurluşy girizmäge edýän kömegi Günbatar döwletleriň aladasyny artdyrdy. ABŞ we Beýik Britaniýa SSSR babatynda, “kommunizmi saklamaly” we “kommunizmi Sowet Soýuzynyň serhetlerine zyňmaly” diýen wezipeleri öňlerinde goýdular. Şu maksat bilen ABŞ Ýewropanyň uruş netijesinde ejir çeken ýurtlaryna kömek bermek boýunça giň gerimli (“Marşalyň meýilnamasy”) işe başlady. 1949 ýylda NATO harby blogy döredildi oňa ABŞ, Beýik Britaniýa, Fransiýa we beýleki Ýewropa ýurtlary girdiler. Oňa gapma-garşy SSSR-iň başlangyçlary boýunça 1949-njy ýylyň Türkmenbaşy aýynda özara ykdysady kömek soweti döredildi, ol öz agzalarynyň “halk hojalygynyň meýilnamalaýyn ösmegine ýardam etmegi” maksat edinýärdi. ÖYKS-iň agzalygyna SSSR, Bolgariýa, Wengriýa, Polşa, Rumyniýa we Çehoslowakiýa girdiler.
1949-njy ýylda dünýäde güýçleriň täze gatnaşyklary, 2 sany topar – ABŞ we SSSR emele geldi. Olar bu döwre çenli täze gurallaryň (ýadro ýaragy) eýeleridiler we dünýä syýasatyna täsir edýärdiler.
Eýýäm 1946-njy ýylyň başynda gitlere garşy öňki ýaranlar “sowuk uruş” ýagdaýyndadylar. Sowet Soýuzy daşary ykdysady kömekden mahrum edilipdi we urşuň weýran eden hojalygyny öz güýçlerine daýanyp dikeltmelidi.


c: text/html

text:
GADYMY GREKLERIŇ BEDENTERBIÝESI
Ýazylan wagty: 15 мая 2018 Ýazan Mayichka
GADYMY GREKLERIŇ BEDENTERBIÝESI
Gadymy Grek medeniýetiniň ösýän döwründe, biziň eýýamymyzdan öňki V-IV asyrlarda Sparta we Afin döwletlerinde gul eýeleriniň çagalaryny ýaşlykdan harby gulluga taýýarlamak üçin ýörite mekdepler açylypdyr. Sparta döwletinde çagalar doglan gününden hasaba alnypdyr we olara döwlet tarapyndan döredilen senatlar seredipdirler. Eger-de çaga sagdyn doglan bolsa, onda ony ata-enesine berip, 7 ýaşy dolandan soň mekdebe getirmegi talap edipdirler. Eger-de çaga sagdyn bolmasa, onda ata-enesine „Siziň çagaňyz näsag doguldy, ondan jemgyýete peýda gelmez” diýip, çagany gaýadan taşlap ýok edipdirler. Spartanlaryň mekdeplerinde çagalara 7 ýaşdan 20 ýaş aralygynda harby tälim beripdirler. Bu döwletde bedenterbiýe bermeklik gyzlary hem öz içine alypdyr. Sebäbi olar sagdyn maşgaladan sagdyn çaga bolar diýipdirler. Afiny döwletinde çagalar 7 ýaşaýança öýlerinde terbiýelenipdirler. Spartan döwletinden tapawutlylykda Afiny döwletinde hususy mekdepler bolupdyr. Çagalar 7 ýaşdan 14-16 ýaşa çenli hususy mekdeplerde okadylypdyr. Şol mekdeplerde sowat, aýdym-saz öwredilipdir. Gimnastikada beden maşklary geçirilipdir. Onda beden terbiýesiniň iň bir esasy serişdesi grek bäş görnüşi - ylgaw, bökmek, disk we naýza zyňmak, göreş giripdir. Esasy maksat beden taýdan taýýarlyk, gerçekligi terbiýelemek we ruhuň berkligini kemala getirmek hasaplanylypdyr. Mundan başga-da owadan syratlylyga, yeňil çeýelige üns berlipdir. 14-18 ýaşly ýetginjekler ýörite gimnastikaçylaryň gözegçiligi astynda okadylypdyr. Gimnastikaçylar çagalaryň bedenleriniň durkuny ösdüripdirler we olaryň atletizm bilen meşgullanmagyna ýolbaşçylyk edipdirler. 18 ýaşdan 20 ýaşa çenli efebiýada harby tälim alypdyrlar. Efebiýada gylyçlaşmagy, peýkamdan ok atmagy, zyňmagy öwredipdirler.
Okalan sany: 9 Jogaplar: ( 0 )

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Meşhur aýdymçy Kristina Agilera 6 ýyldan soň, täze albom çykarar. Onuň täze albomy “Liberation” diýlip atlandyrylýar. Bu amerikaly aýdymçynyň 8-nji albomy bolup, ol 15 aýdymdan ybaratdyr. “Sony Music” şereketiniň garamagynda taýýarlanan albom 15-nji iýundan başlap, satuwa çykarylar. Golaýda 37 ýaşly zenan aýdymçy şol albomdan bir aýdymyň, ýagny “Accelerate” atly aýdymyň klibini hem taýýarlap, halk köpçüligine hödürledi. Muşdaklar tarapyndan gyzgyn garşylanan şekilli aýdyma Zoeý Grossman režissýorlyk etdi.
6 “Gremmi” baýragynyň eýesi Kristina Agilera şu wagta çenli çykaran 7 albomynyň tutuş dünýä boýunça 43 milliondan gowrak nusgasy satyn alyndy. Golliwuddaky Şöhratlylar alleýasyndaky (Hollywood Walk of Fame) ýyldyzlaryň hataryna adyny ýazdyran aýdymçynyň 5 aýdymy “Billboard Hot 100”-üň sanawynda birnäçe hepde 1-nji orny saklapdy.
6 ýyldan soň, 8-nji albomyny çykarar
Meşhur aýdymçy Kristina Agilera 6 ýyldan soň, täze albom çykarar. Onuň täze albomy “Liberation” diýlip atlandyrylýar. Bu amerikaly aýdymçynyň 8-nji albomy bolup, ol 15 aýdymdan ybaratdyr. “Sony Music” şereketiniň garamagynda taýýarlanan albom 15-nji iýundan başlap, satuwa çykarylar. Golaýda 37 ýaşly zenan aýdymçy şol albomdan bir aýdymyň, ýagny “Accelerate” atly aýdymyň klibini hem taýýarlap, halk köpçüligine hödürledi. Muşdaklar tarapyndan gyzgyn garşylanan şekilli aýdyma Zoeý Grossman režissýorlyk etdi.


text:
Süýjülik (kesel)
Ýer ýüzünde maýyplyga we ölümçilige getirýän ýürek-damar, onkologiki keseller bilen bir hatarda, süýji keseli (lat. diabetes mellītus) hem uly kynçylyklara getirýändir.
Süýji keseli adamzada gadymy zamanlardan bäri bellidir. Bu kesel barada birinji maglumatlar b.e. öň 1550-nji ýyla degişli bolan golýazmalarda duş gelýär.
Keseliň alamatlarynyň biri bolan – näsagyň peşewiniň süýjüligi barada gündogar alymy, lukman Awisenna hem belläp geçipdir. Süýji keseliň häsiýetlendirilmesi gadymy hindi, arap, hytaý ylmy ýazuwlarynda duş gelýär.
Keseliň döreýşi, sebäpleri, görnüşleri, geçişi I. Mering, O.Minkowskiý, P. Langergans, L. Sobalew, G. Buntingyň, Ç. Best ýaly uly alymlaryň geçiren köpýyllyk işleri netijesinde öwrenildi. Köp ýurtlaryň alymlarynyň geçiren kliniki barlaglary, aşgazanasty mäziň B-öýjükleriniň işläp çykarýan gormonynyň – insulynyň ýetmezçiligi sebäpli süýji keseliň döreýänligini anyklady.
Keseli bejermek üçin insulynyň ulanylmagy (1921-1922-ý.ý.) medisina ylmynyň iň uly açyşlarynyň hataryna girdi.
Insulin ulanylmazdan öň, näsaglaryň ömrüniň ortaça dowamlylygy 5 ýyldan köp däldi. Häzirki wagtda, öz wagtynda we kadaly geçirilýän bejerginiň kömegi esasynda näsaglaryň ömrüniň dowamlylygy sag adamlaryňkydan tapawutlanýan däldir.
Süýji keseli getirýän gaýraüzülmeleri boýunça agyr keselleriň hataryna girýändir.Sag adamlar bilen deňeşdirilende, süýji keselli adamlarda ýürek-damar ulgamyna zeperiň ýetmegi – 2-3 esse, körlük – 10 esse, aýaklaryň çüýremegi (gangrena) – 20 esse köp duş gelýändir.
Süýji keselli näsaglarda ýokançly keseller, böwrek keselleri bilen kesellemek, göwrelilik, çaga dogrumy köp kynçylyklary döredýändir.
Süýji keseli – endokrin ulgamynyň keseli bolup, onda diňe uglewod çalşygy däl-de, bedende ýag we madda çalşygynyň beýleki görnüşleri hem bozulýar. Keseliň döremegi giperglikemiýa (ganda gandyň mukdarynyň ýokarlanmagy) ýagdaýy bilen düşündirilýär. Bu ýagdaýyň döremegine insulinyň ýetmezçiligi getirýändir.Onuň ýetmezçiligi esasynda, glukozanyň myşsalara we bedeniň ýag gatlagyna geçmegi kynlaşýar,ýaglardan we belokdan onuň emele gelmegi köpelýär. Şu ýagdaýlar esasynda, ganda glukozanyň mukdary ýokarlanýar. Sag adamlarda, aç ýagdaýlarynda, ol kadada 4,00-6,6 mmol/l derejede bolsa, süýji keselinde ol 7 mmol/l – 20-30 mmol/l, ondan hem köp bolup bilýär. Ganda glukozanyň mukdary 9,5-10 mmol/l geçende, ol peşew bilen hem çykarylyp bilýär.
Böwrekleriň işiniň bozulmagy bilen, çykarylýan peşewiň umumy mukdary köpelýär. Adam peşew edip, köp suw ýitirýänligi sebäpli, suwsap, dodaklary, agzy, bokurdagy gurap başlaýar. Bedendäki glukozanyň peşew bilen ýitirilmegi adamyň horlanmagyna getirýär. Insulinyň ýetmezçiligi ýag we belok çalşygyna hem täsir edýär.Ýaglaryň emele gelmegi azalyp, olaryň dargamagy güýçlenýär,bagryň öýjükleriniň ýag almagy bolup geçýär. Beloklaryň emele gelmegi peselýär. Bu bolsa bedeniň dokumalarynyň emele gelmegine we dikeldilmegine ýaramaz täsir edýär.
BSGG-nyň (Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasy) bölmegine görä, süýji keseliniň iki görnüşi bardyr: Süýji keseli 1 (SK1) – insulingaraşly we 2 (SK2) – insulingaraşly däl;
SK1 görnüşde aşgazan asty mäziň B-öýjükleriniň işiniň bozulmagy bolup geçýär. Şuňa wirus we bedendäki autoimmun täsirler sebäp bolup biler. Bu görnüş çagalarda we ýaş adamlarda duş gelýär. Olarda gyzamyk, gyzylja, hapgyrtma, aşgazan asty mäziň, öt haltanyň sowuklamalary, nerw ulgamy tarapyndan bozulmalar süýji keseline getirip biler.
Bu kesel nesil yzarlaýjy häsiýete eýe bolup, öten nesillerde keseliň duş gelmegi, onuň bilen kesellemek howpyny ýokarlandyrýar. SK2 görnüşi uly we gartaşan adamlarda duş gelýändir. Bu görnüşde insulina bolan talap aşgazan asty mäziň işine bagly däl ýagdaýlar bilen düşündirilýär.
Böwreküsti mäziň gormony, gipofiziň käbir gormonlary, glýukogon, dermanlar (buşukdyryjy we gan basyşy peseldiji serişdeler, kontraseptiwler) insulinyň dargap, onuň işiniň peselmegine getirip biler.
Süýji keseliniň döremegine semizligiň, uzak dowam edýän nerw dartgynlylygynyň, göwreliligiň, geçirilen şikesleriň, bagryň keselleriniň, ýokanç keselleriň, hirurgiki operasiýalaryň sebäp bolýanlygy subut edildi. Alkogol içgiler hem aşgazan asty mäze, bagra zyýan ýetirmek bilen, soňundan süýji keseliniň döremegine getirip biler.
Wagtynda bejerilmedik süýji keseli bedeniň dürli agzalaryna öz täsirini ýetirýändir.
Köplenç deriniň we deriasty ýag gatlagynyň üýtgemegi bolup geçýär. Agyr geçýän süýji keselinde ol gury bolýar, gasyn atýar, çyban ýaly iriňli dömmeler emele gelip başlaýar. Dabanda jaýryklar, kömelekler sebäpli döreýän ýaralar, eroziýalar emele gelip biler.
Kömelekli zeper ýetmeler ýa-da olara bagly bolmadyk sebäplere görä, daşky jyns agzalarynyň nemli örtüginde gijilemek bolup biler. Injigiň öň tarapynda, dabanlarda trofiki baş keseliniň döremegi mümkindir. Insulin sanjymlary edýän näsaglarda, sanjym edilen ýeriň deriasty ýagly gatlagynyň trofiki üýtgemeleri bolup biler.
Kalsiniň ýitirilmegi, gan aýlanşynyň bozulmagy sebäpli süňkleriň we bogunlaryň, esasan hem injikleriň we dabanlaryň üýtgemegi bolup geçýär.Dişlere we dişiň etine hem zeper ýetýär. Ýokarda bellenilip geçilşi ýaly, süýji keseli näsaglarda köplenç bagryň, böwregiň işine zyýan ýetirýär, öt haltanyň keselleri agyr geçýär, nerw ulgamynda köptaraplaýyn üýtgemeler bolup geçýär.
Süýji keselinde ýürege we gan damarlaryna zyýan ýetirilmegi, köplenç maýyplygyň we ölümçiligiň sebäbi bolýar. Şunuň ýaly näsaglarda ýüregiň infarkty hem has agyr geçýär. Agyr geçýän süýji keseli, jyns mäzleriniň işine hem täsir edip, jynsy höwesi peseldip bilýändir.
Görejiň kütelmegi, böwreklere, aýaklara we başga agzalara zeper ýetirilmegi – bu keselde orta we kiçi gan damarlaryna zyýan ýetip, gan aýlanşynyň bozulmagy bilen düşündirilýär.
Barlaglaryň görkezişi ýaly, ganda gandyň mukdaryny gözegçilikde saklap, bu keselde duş gelýän üýtgemeleriň we gaýraüzülmeleriň öňüni alyp bolýar.
Süýji keseli bilen adam bütin ömrini ýaşamaly bolýar.
Süýji keselli näsag:
- Lukman bilen hemişe aragatnaşykda bolup, bejergi çärelerini kadaly geçirende;
- Öz ýaşaýyş we zähmet şertlerini talaba laýyk gurnanda;
- Öz ýagdaýyna hemişe gözegçilik edende – keseli gözegçilikde saklap, gaýraüzülmeleriň öňüni alyp biler.
Näsagyň maşgalasynyň, ýakyn garyndaşlarynyň hem bu kesel, onuň geçişi, bejergisi, berjaý etmeli gündelik ýaşaýyş düzgünleri barada maglumatlary bilmegi hökmandyr.
Süýji keseliniň bejergisi köp çäreler toplumy öz içine alýandyr: berhiz saklamak, gandy peseldiji dermanlary ýa-da insuliny ulanmak, zähmet we dynç alyş düzgünlerini berjaý etmek, gapdallaýyn dörän keselleri öz wagtynda bejermek;
Gandy peseldiji dermanlar (butamid, glibenklamid, glibutid, metformin) ýa-da insulin bilen bejergini ýörüte geçirilen barlaglardan soň lukman bellemelidir.
Bejergi çäreleri süýji keseliň görnüşine, näsagyň ýaşyna, ýagdaýyna, bar bolan gaýraüzülmeleri göz öňüne tutulyp bellenilýändir.
Süýji keselli näsag üçin keseline gowy gözegçilik eder ýaly, geçirilýän bejerginiň täsirine baha berer ýaly özüne gözegçilik etmek hökmandyr.
Häzirki wagtda, öý şertlerinde günde gandyň mukdaryny bilmegiň çalt we ýönekeý usuly – glukometrleri ulanmakdyr.
Berhiz ýa-da gandy peseldiji dermanlar bilen bejergi alýan näsaglar:
- Gije-gündizde azyndan bir gezek: aç wagty ýa-da naharlanmadan 2 sagat geçenden soň;
- Özüni duýşy erbetleşende;
- Hepdede bir gezek doly barlag geçmek: ganda gandyň mukdaryny günüň dowamynda 4 gezek ölçemek – ertirlik, günortanlyk we agşamlyk naharyndan öň we uklamazdan öň.
Insulin bejerginialýan näsaglar:
- nahardan öň;
- 1,5 - 2 sagat nahardan soň;
- uka gitmezden öň;
- käwagt gije
barlag geçirmek maslahat berilýär.
Goşmaça barlaglar aşakdaky ýagdaýlarda zerurdyr:
- Sport bilen meşgullanýan ýagdaýyňyzda;
- Gündelik düzgüniňiz üýtgände (syýahat ýa-da iş sapary bilen başga ýerlere gitmek);
- Özüňizi ýaramaz duýan günüňiz – her 2 - 3 sagatdan;
- Göwrelilik wagty – günde 7 - 8 gezek;
- Naharlanmagyň hili we wagty üýtgän mahaly – naharlanmadan öň we soň ölçemeli;
- Ganda gandyň aşak düşmek ýa-da ýokary galmak alamatlary ýüze çykan wagty.


text:
31-nji maýda Owganystanyň paýtagty Kabulda bolan güýçli partlamada azyndan 80 adam wepat boldy we 350-den gowrak adam ýaralandy, diýip ýurduň Saglyk ministrligi habar berdi.
Içeri işler ministrligi Kabulyň ýaşaýjylaryny gan tabşyrmaga çagyrdy. Polisiýanyň aýtmagyna görä, prezidentiň köşgüniň we daşary ýurt ilçihanalarynyň golaýynda bolan güýçli partlama irki sagatlarda köçelerde adamyň köp bolan wagtynda emele gelipdi.
Kabulyň polisiýasynyň metbugat wekili Basir Mujahid partlamanyň Germaniýanyň ilçihanasynyň goragly girelgesiniň golaýynda bolandygyny habar berdi.
“Germaniýanyň ilçihanasynyň golaýynda awtoulagda goýlan bombady, emma ol ýerde ençeme möhüm binalar we edaralar hem bardy. Esasy nyşanyň nämedigini takyk aýtmak kyn” diýip Mujahid aýtdy.
Howpsuzlyk çeşmeleri Germaniýanyň Kabuldaky ilçihanasynyň işgärleriniň heläk bolandygynyň ýa-da ýaralanandygynyň mälim däldigini aýtdylar.


text: Şu ýylyň 15-nji sentýabrynda paýtagtymyzda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhammedowyň gatnaşmagynda Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň 34-nji Baş Assembleýasynyň açylyş dabarasy boldy. Oňa dünýäniň 80-e golaý ýurdunyň 600-den gowrak wekilleri, Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň, Aziýa we Okeaniýa döwletlerini 62-siniň Milli Olipiýa Komitetleriniň ýolbaşçylary gatnaşdy. Şeýle hem Baş Assembleýa ýurdymyzyň hormatly myhmanlary Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň we Milli Olimpiýa komitetleriniň Assossiasiýasynyň Prezidenti Şeýh Ahmad Al-Fahad Al Sabah we Okeaniýa döwletiniň milli komitetleriniň Prezidenti jenap Robin Mitçel gatnaşdylar. Gözel paýtagtymyz Aşgabat şäherinde geçirilen Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň 34-nji Baş Assembleýasynda çykyş eden Döwlet Baştutanymyz Türkmenistanda ilkinji gezek geçirilýän bu möhüm çäräniň bütin Aziýa sebitinde sporty ösdürmekde ägirt uly ähmiýetiniň bardygyny bellemek bilen, bu iri halkara çäresiniň biziň ýurdumyzda geçirilýändigi üçin Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň ýolbaşçylaryna tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirdi. Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň 34-nji Baş Assembleýasynyň biziň ýurdumyzda geçirilmegi bolsa, halkara Olimpiýa hereketine işjeň gatnaşyjy hökmünde Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistan döwletimize dünýä jemgyýetçiliginiň ynamynyň ýokarydygyny aýdyň görkezýär. Biziň ýurdumyz 1993-nji ýyldan bäri Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň doly hukukly agzasy bolup durýar we bu guramanyň Olimpiýa hereketini we sporty ösdürmek boýunça alyp barýan işlerine hemmetaraplaýyn ýardam berip gelýar. Şoňa görä-de, 2010-njy ýylyň dekabr aýynda Kuweýt döwletinde Aziýanyň Olimpiýa Geňeşi bilen Türkmenistanyň Milli Olimpiýa komitetiniň arasynda 2017-nji ýylda Aşgabat şäherinde Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryny geçirmek barada taryhy şertnama gol çekildi. Häzirki wagtda gözel paýtagtymyz Aşgabat şäherinde 2017-nji ýylda Aşgabat şäherinde Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryny geçirmek üçin ýörite gurulýan, bahasy 5 milliard amerikan dollaryna barabar we meýdany 157 gektar bolan Olimpiýa şäherjiginiň gurluşygy halkara ölçegleri we talaplary doly göz öňünde tutmak bilen güýçli depginde alnyp barylýar. Gurulýan bu Olimpiýa şäherjiginde sport, ýaşaýyş-durmuş we medeni maksatly desgalaryň 30-a golay we üpjünçilik ulgamlary bar hem-de bu sport şäherjiginiň gurluşygyny üç tapgyrda amala aşyrmak göz öňünde tutuldy. Häzirki wagtda birinji tapgyrda bellenen gurluşyk işleri doly tamamlandy, ikinji tapgyrda göz öňünde tutulan gurluşyk işleriniň 95 göterimi we üçünji tapgyrda meýilleşdirilen desgalaryň gurluşygynyň bolsa 40 göterimi ýerine ýetirildi hem-de göz öňünde tutulan ähli desgalaryň gurluşygyny 2017-nji ýylyň mart aýynda tamamlap, ulanmaga bermeklik meýilleşdirilýär. Milli Liderimiz Baş Assambleýada çykyş etmek üçin uly hormat bilen Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň Prezidenti Şeýh Ahmad Al-Fahad Al Sahaba söz berdi. Hormatly myhman öz çykyşynda türkmen Lideriniň ýolbaşçylygynda gazanylan üstünlikleriň ählisini öz gözlerim bilen görmek meniň üçin uly hormatdyr diýip, Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhammedowa hem-de ýurdumyzyň ähli halkyna myhmansöýerlik we Türkmenistanda Aziýa oýunlaryny guramak boýunça işleriň ruhybelentlik bilen alnyp barylýandygy üçin uly hoşallyk bildirdi. Soňra Şeýh Ahmad Al-Fahad Al Sabah Milli Olimpiýa komitetleriniň assosiýasynyň türkmen döwletiniň Baştutanyna sport hereketini we bu ulgamda hyzmatdaşlygy ösdürmäge goşan uly goşandy üçin ýörite hormatly sylagy gowşurdy we ýygnananlaryň we öz adyndan Hormatly Prezidentimize Forumyň netijeli işlemegi üçin döredilen mümkinçilikleri üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirdi. Forumda çykyş eden Okeaniýa döwletiniň Milli Olimpiýa Komitetleriniň Prezidenti Robin Mitçel hem kärdeşleriniň adyndan Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhammedow we Aşgabadyň ähli ýaşaýjylaryna myhmansöýerlik üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirdi. Döwlet Baştutanymyz bildirilen hormata minnetdarlyk bildirip, bu ýokary sylaga Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistana goýulýan hormatyň, halkara sport hereketine ýurdumyzyň goşan goşandynyň ykrar edilmeginiň, umumy maksatlara ýetmekde hyzmatdaşlygyň we özara düşünişmegiň nyşany hökmünde garaýandygyny belläp geçdi. Garaşsyz, Baky Bitarap Türkmenistanyň bagtyýar raýatlary 2017-nji ýylda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň Aşgabat şäherinde geçirilmegini öňi bilen ýurdumyza bildirlen hormat hökmünde kabul edýärler we V Aziýa oýunlaryna taýarlyk görmek hem-de onuň üstünlikli geçirilmeginiň möhüm wezipe bolup durýandygyna örän oňat düşünýärler. Nesip bolsa, Bitarap döwletimiziň gözel paýtagty Aşgabat şähermizde Aziýada -2017-ä dünýä döwletlerinden geljek köp sanly belent mertebeli myhmanlar türkmen halkyna mahsus bolan myhmansöýerlik bilen hem-de ýokary derejede mynasyp kabul ediler.


text:
Офис СоМ East в Киеве
ул. Прорезная 10, оф. 66
Киев, 01034, Украина)
Офис CoM East во Львове
ул. Костомарова 1/3, оф. 5
Львов, 79000, Украина
Офис CoM East в Тбилиси
Ул. Д. Гамрекели 19, оф. 611
Тбилиси, 0160, Грузия
Офис CoM East в Ереване
ул. Чаренца 1, оф. 201
Ереван, 0025, Армения
Офис СоМ East в Беларуси
Просп. Независимости 95/1, оф. 807
Минск, 220043, Беларусь
Офис СоМ East в Молдове
ул. Александри Василе 78, оф. 210
Кишинев, 2012, Молдова
Gol
1-NJI ÄDIM : Şäher häkimleriniň bileleşiginiň goly
Güýçli syýasy başlangyçda orun alyň
Gol çekmek bilen diňe bir halk köpçüligine ýüzlenmeden has köp zat edýärsiňiz: Ýerli jemgyýetiňiz bileleşigiň energiýa we howa maksatlaryna ýetilmeginde goşant goşup başlaýar. Şäher häkimleriniň bileleşiginiň üsti bilen ýerli häkimiýetleri bir ýerde jemleýän herekede gatnaşýarsyňyz. Sebitiňizdäki tejribeleri başgalar bilen paýlaşyp, beýleki ýerli we sebit tejribelerinden peýdalanyp bilersiňiz. Bu sahypada umumy maksadymyza tarap ädimler barada maglumatlar, pikirler we anyk ädimler görkezilýär: 2020-nji ýyla çenli kömürturşy gazynyň çykarylyşyny azyndan 20% azaltmak maksadymyza tarap!
Soragyňyz barmy?
Ýokary borçnama
Şäher häkimleriniň bileleşigine gol çekýänleriň hemmesi kömürturşy gazynyň çykarylmagyny azaltmak barada bileleşigiň umumy maksatlaryndan has ýokary çykmaga meýletinlik bilen we bir taraplaýyn borçlanýarlar.
Bileleşige gol çekenler 2020-nji ýyla çenli kömürturşy gazynyň çykarylyşyny 20% azaltmagy maksat edinýärler. Muny bolsa energiýa tygşytlylygyny we täzeläp bolýan energiýa hereketlerini durmuşa geçirmek üçin ýeterlik administratiw mümkinçilikleri talap edýän ýerli durnukly energiýa ýörelgesini döretmek arkaly edýärler. Bu maksada ýetmek üçin ýerli häkimiýetler aşakdakylara borçlanýar:
- Bileleşige goşulanyndan soň bir ýylyň dowamynda kömürturşy gazynyň çykýan esasy çeşmelerini kesgitleýän resminamany (BEI) taýýarlamaga;
- Bileleşige goşulanyndan soň bir ýylyň dowamynda şäher häkimliginiň geňeşi tarapyndan tassyklanan Durnukly energiýa hereket meýilnamasyny (SEAP) tabşyrmaga;
- Durnukly energiýa hereket meýilnamasyny tabşyranlaryndan soň her 2 ýyldan hereket meýilnamalarynyň durmuşa geçirilişiniň derejesini we aralyk netijeleri mälim edýän Durmuşa geçirmek hasabatyny neşir etmäge;
- Durnukly energiýa hereket meýilnamalarynyň çärelerini höweslendirmage, Ýerli energiýa günlerini gurnamak ýaly çäreler arkaly raýatlarty / degişli taraplary meýilnama çekmäge;
- Şäher häkimleriniň bileleşiginiň ýörelgelerini wagyz etmäge, esasanam iri çärelere we şu mowzuga degişli iş ýerlerine goşant goşmak we beýleki ýerli häkimiýetleri bileleşige goşulmaga höweslendirmek arkaly.
Bileleşige gol çekenleriň resmi syýasy borçnamalaryny durmuşa geçirmek üçin anyk çäreler we taslamalar zerur. Bileleşige gol çeken hökmünde ýerli häkimiýetiňiz Durnukly energiýa hereket meýilnamasyny durmuşa geçirişi barada hasabat bermäge we oňa gözegçilik edilmegine boýun bolýar. Şertleri ýerine ýetirmese, ýerli häkimiýetiňiziň bileleşige agzalygynyň ýatyryljakdygyny hem kabul edýär.
Durnukly energiýa hereket meýilnamalaryny kämilleşdirenlerinde bileleşige gol çekenleriň ählisiniň ýatda saklamaky möhüm ýörelgelere we ädimlere göz aýlaň. Bu ýörelgeler bileleşige gol çekmek arkaly boýun alnan borçnamalar bilen baglanyşyklydyr we üstünlik üçin esasy ugurlary emele getirýär.
Has giňişleýin merkez üçin kömek merkezine ýüz tutuň.
Soragyňyz barmy?
Şäher häkimleriniň bileleşigi
Ädimme-adim bileleşik
Gol çekenler
Bileleşigiň utgaşdyryjylary
Bileleşigi goldaýjylar
Academia corner
Local and Regional Energy Agencies
Degişli başlangyçlar
Ýüz tutmak
Durnukly energiýa hereket meýilnamalary
Monitoring Action Plans
Ajaýyplygyň ülňüsi
Демонстрационные проекты
Coordinators and Supporters’ Benchmark of Excellence
Ýerli häkimiýet hökmünde
Welaýat ýa-da sebit hökmünde
Birleşme ýa-da ýerli häkimiýetleriň arabaglanyşygy hökmünde
As a Local and Regional Energy Agency
Bileleşigiň kartasy
Täzelikler | Gün tertibi | Sahypanyň kartasy | RSS kömek | Minnetdarlyk | Kanuny


text:
Samsung galaxy note 10.1
ýagdaýy gowy we kemi ýok - samsung galaxy note 10-1Görmek Telefonlar goşulan wagty 14 sagat öň Gören adam sany 70x
Toyoto prada goz yash gerek srocna
Setavoy market
Ayfon satlyk
Ayfon 5s satlyk hemme.zady bar renki grey nausnyk zaryatka berilyan karopkasam bar bahasy 4.500 mln nalici berseniz onusjakGörmek Telefonlar goşulan wagty 1 aý öň Gören adam sany 82x
iphone 4s satyan
yagdayy gowy ishlap du renki gara pamit 32 ekerany calshylan donanok aljaga onusyk barGörmek Telefonlar goşulan wagty 1 aý öň Gören adam sany 50x
kamera
gowy kameraGörmek Audio we Wideo goşulan wagty 2 aý öň Gören adam sany 140x
+99365777707
iphone 7 128gb
Baha 17.5 mln koneden srocna gyssanyp satyan 65174876Görmek Telefonlar goşulan wagty 2 aý öň Gören adam sany 227x
Iphone 6
16gb renki gara ussa gormedik birinji eyesi ozum,ussana gorkezip bilersin,dine naushnigi yok galan zady bar hemme zady gul yaly ishlap dur,yeri balkanabat,bahasy 2,300 tmt,koneden 11,500 mln onushyk bolar,tel+99365543761Görmek Telefonlar goşulan wagty 2 aý öň Gören adam sany 168x
Prada
note 3 neo
dine obmen etjek gadaly bn clash of clans 10 txe full 11 galdyramaly mugt berjek jan edip obmen etjek telinizi aydayynGörmek Telefonlar goşulan wagty 2 aý öň Gören adam sany 53x
iphone 6
64 gb,renki sery gara,tel beter arassa hemme zady bar ussan bolsa gorkezay!bahasy 13,500 mln,+99365543761,aljaga onushyk bar2700tmtGörmek Telefonlar goşulan wagty 2 aý öň Gören adam sany 166x
iphone 6
16 gb,renki gold,tel ussa gormedik,dashynda biraz sarapini bar 2,3 yerinde!yeri balkanabat,bahasy 9,500 gyssagly onushyk bar,tel:99365543761Görmek Telefonlar goşulan wagty 2 aý öň Gören adam sany 141x
Nomer
Fizika matematika kitap
Yokary okuwa giryanlere gollanma Fizikadan ,matematikadan jogaplary 150(750) manatGörmek Beýleki hyzmatlar goşulan wagty 3 aý öň Gören adam sany 105x
Satlyk nomer primoy
monitor vestel
1yyl ulanylan 930GB ZHESTKIY DISK 942MB VIDEOPAMYATGörmek Kompýuterler goşulan wagty 3 aý öň Gören adam sany 154x
iphone 5 s
16Gb,renki gold ussa gormedik,hemme zady gowy gul yaly ishlap dur,aljaga onushyk bar 1,100 tazeden,5,500 konedenGörmek Telefonlar goşulan wagty 3 aý öň Gören adam sany 145x
iphone 6
64 gb,renki sery gara,alnanyna 2 ay boldy,tel yagdayy beter gowy,hic hili sarapin zat yok,hemme zady gul yaly ishlap dur ussa gormedik ussan bar bolsa gorkezay!!tel gownum yetya,aljaga onushyk bar,bahasy tazeden 2,700 tmt koneden 13,500 mln tel beter...Görmek Telefonlar goşulan wagty 3 aý öň Gören adam sany 173x
iphone 6,
16 Gb,renki sery gara,hic hili cyzyk yok ussa gormedik hemme zady bar gul yaly ishlap dur,alanyma 3 ay boldy,hic hili sarapin yok,obnowleniyasyda edilmedik !!!aljaga onushyk bar! bahasy2.300tmt koneden 11,500Görmek Telefonlar goşulan wagty 3 aý öň Gören adam sany 104x


text:
Türkmenistanyň hormatly Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň durmuşa geçirilýän bedenterbiýanyň we sportyň ösdürmegi baradaky syýasatyndan ugur alyp, ýurdumyzda sporty we bedenterbiýany ösdürmek we köpçülikleýin ýaýbaňlaşdyrmak işleri giňden geçirilýär. Türkmenistanyň Gurluşyk we binagärlik ministrliginiň garamagyndaky edara-kärhanalaryň işgärleriniň arasynda-da köpçülikleýin bedenterbiýe we sport ýaryşlaryny yzygiderli geçirilip durýar.
2017-nji ýylyň iýun aýynyň 14-ne ministrligiň “Gurluşyk we binagärlik sport kluby” hojalyk müdirligi tarapyndan paýtagtymyzyň “Galkynyş” bedenterbiýe-sagaldyş toplumynda sportuň milli göreş, futzal, tanap çekişmek, stol tennisi we basketbol 3x3 görnüşleri boýunaça sport ýaryşlary geçirildi.
Sport klubynyň alyp barýan işlerini ilat arasynda wagyz etmek, kärhanalaryň işgärlerini bedenterbiýe we sport bilen yzygiderli ýagdaýda meşgullanmaga çekmek, sagdynlygy pugtalandyrmak, sportuň köpçülikleýin görnüşlerini ösdürmek, şeýle hem sport bilen baglanyşyklylykda işgärleriň medeniýetli dynç almaklaryny gazanmak ýaly möhüm ugurlary öz içine alýan bu ýaryş her bir ugur boýunça başarjaň toparlary öňe saýlady.
Türkmenistanyň Gurluşyk we binagärlik ministrliginiň “Gurluşyk we binagärlik sport kluby” hojalyk müdirligi
“Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýyly” mynasybetli Türkmenistanyň Gurluşyk we binagärlik ministrliginiň edara kärhanalarynyň işgärleriniň arasynda geçirilen köpçülikleýin bedenterbiýe we sport ýaryşlarynyň hasabaty
14.06.2017ý. “Galkynyş” bedenterbiýe-sagaldyş toplum


text:
Türkmenlerde irki arhitekturalar barada arhiologiýa açyşlarynyň şaýatlyk edenlerinden başga-da henizler işlenmedik gadymdan galan ýadygärlik nyşanlary bar.
Mysal üçin Hazar deňziň Günorta-gündogar owazisinde Kümüşdepe şäheriniň demirgazygyndaky “Kiçi Kümüşdepe” atly harabaçylykdan çykýan daş-taňsyk (küýze) galyndylarynyň şaýatlyk etmegine görä, ol ýerde gadymy bir medeniýetiň bolandygyny mälim edýär. VII asyrdan bäri yslam dini Orta Aziýa ýurtlaryna ornaşyp başlandan soň dini-medeni merkezler döredilip gündogar arhitekturasy özboluşly bir häsiýete eýe bolupdyr. Buhara, Hywa, Samarkant, Mary, Hokant, Kazan, Balh, Jürjen, Ürgenç, Nişapur, Töwriz (Tebriz) we ş.m. belli-belli şäherler döräp yslam dinine bap getirilip gurulan metjitler, medreseler, hüjreler, kerwensaraýlar, öwülýäleriň üstüne dikilen aramgähler döräpdir.
Hüjre-medreseler hem şol hereketden ugur alyp, asyrlaryň dowamynda öz boluşly arhitekturasy bilen şekillenip gaýdypdyr.
Umuman her hüjre-medresäniň ýanynda metjit hem bolupdyr. Türkmen ilatynyň çagalary şol mekanlarda sowatly bolup, ylym öwrenipdirler. Türkmenleriň ýary bölegi şol bir wagtyň özünde göçüp-gonma şertlerde ýaşan bolsalarda, belli bir mekany metjit hökmünde belläp, şonda dini parzlaryny berjaý edipdirler.
Aýdylýan rowaýatlara görä, her oba täze bir ýere göçüp baranda, şol ýeriň belli bir çäginde uly oý gazyp onuň mehrabyny Günbatar-Günorta çüňke bakdyryp jemagat namazlaryny berjaý edipdirler. A.Wamberi ýaly käbir syýahatçylar “türkmenler göçüme-gonma şertlerde ýaşandyklary sebäpli, olarda din we ruhany örän pes derejede, kähalatlarda bolmandyr.”- diýip belläpdir! [36]
Emma aýdylan rowaýatlara üns bereniňde welin türkmenler ähli şertlerde hem öz dini parzlaryny berjaý edip gelipdirler. Ol mehraply metjitler soňa baka shonda okap bilim öwreden meşhur öwlat-pirleriň gubryna öwrulipdir.
* Ýusup Has Hajybyň guburyna öwrülen gadymy hüjüre-metjit
Türkmensähralarynda belli bir arhitekturadan häsiýetlenip şeýle gazylan oýda, güniň kölegesiniň düşýän taraplaryna görä, günorta namaz wagty bilen ikindi namaz wagtyny takyklapdyrlar. Şonuň ýaly jaýlary wagtlaýyn ýaşalýan ýerlerde ýasalypdyr. Görüp otursak türkmenler durmuşyň ähli şertlerinde-de öz dini medeniýetlerini we parzlaryny saklap gaýdypdyrlar.
Halkyň maddy durmuşyna bagly bolan öý we mesken diýlen enjamlar hakda etnologlar we antrapologlar gyzyklanyp iş öwrenipdirler.
Jemgyetçiligiň täze ewolýutsiýacy / kämilleniş / ylymlaryny öwrenijisi Jolin Steoard, adamzadyň öý we tehnologiýanyň diýalektika baglanşykly gatnaşyklary barada söhbet açýar. Ol öz söhbetlerinde “adamzat” nähili “tehnologiýa” bilen “öýüni” sazlaşdyryp bilipdir? Diýlen sowaly orta atýar.
Sözi açyklamak üçin şeýle dýeli; “Öz ähli mümkinçiliklerine bagly bolan öý ýa-da tebigy mekan, medeniýetiň bir böleginde, öz ösüş garmonýasyna eýe bolýar. Şeýle ösüşe tarap jähetlenen özgerişler, şol bir mekanyň özünde adamzadyň öý bilen talaba laýyk iş abzallarynyň arasynda doly gatnaşygy ýola goýmak bilen mýesser bolupdyr.”.
Mysal üçin Garagum çölleriniň çokrap duran alawly tomusy hem gurak, sowuk we çagbaly gyşlarynyň şertlerine laýyklykda garaöýleriň üsti gümmez şekilli bolup gidiberipdir. Ewolýusiýa ylymlaryny öwreniji alym “Steoardyň” pikiri hem türkmen garaöýleridir. (Garaöýe Etrek-Gürgen ýomutlary “götdikme” -diýip hem aýdýarlar. Ol hem bu meselä degişli bolup durýar.).
Garagum sährasynyň agyr yssy we sowuklarynda göçme-gonma şertleri, mal sürilerini sürmek, esasanam gyşlaklaryň-ýaýlaklaryň wagtyny bellemek, ýyldyzlaryň üsti bilen ýol hereketleriň jähetlerini tapmak, gije-gündiziň wagt hasaplary ýaly ätýäçleri öwrenmeklik sebäp bolup türkmen halkynyň bir bölek maddy medeniýeti ösüpdir. A.Wamberi şeýle belleýär: “Türkmen garaöýleri Orta Aziýada Hytaýa çenli biri-birinden hiç hili esasy aýratynlygy bolmany öz durmuş şertlerine baglylykda has dogry we doly ýasalypdyr”. [37]
Şeýle bolansoň “Agaç öýler türkmen astronomiýasynyň açary” diýmäge laýyk bolupdyr. Sebäbi diýseň garaöýiň şekillendiriş gurluşy arkaly namaz wagtlary takyklamak, pasyl çalyşyklary, aý we aýyň günlerine çenli tahmynlaşdyryp taýyn edipdirler. Aýyň, güniň şöhlesiniň garaöýiň içine düşüş hereketleri üsti bilen şeýle takyklaşdyrmaga miýesser bolupdyrlar.
Bu meseläniň takyk beýanyny tapmak üçin garaöýi edil ýer şary ýaly mysal almak gerek. Garaöýüň şeýle görnüşde şekillenmegi taryhyň uzak jümmüşinde biziň ata-babalarymyzyň dürli durmuş şertlerinde, ýaşaýyş tejribeleriniň üsti bilen miýesser bolupdyr. Bolmanynda beýleki miletlerdäki kaçevnikler ýaly ýeňil-ýelpi tentlerden (gara çadyrlar) peýdalanaýmandyrlar.
Beýle tentleriň eýläk-beýläk götermäge ýa-da ýükläp düşürmegi aňsadam bolýar. Geçmişde ýyl-pasly öwrülşiklerini we wagt görkeziji ätiýaçleriniň ýoklygy zerarly, asyrlaryň uzak dowamynda garaöýleriň beýle şekilenmegi hem ýaşaýyş üçin hem-de wagt görkeziji ätiýaçleri kanagatlandyrmak üçin kämileşdirilipdir.
Şekilde görkezilen öýüň gapysy günorta tarapda ýerleşip öýüň ortaarasynda ojak we oturylýan ýer, öýüň edil merkezinde tüýnük ýerleşipdir. Ol ýerde oturan adam, gapydan hem tärimiň gözeneklerinden geçýän günüň şöhlesine we kölegäniň düşýäň taraplaryna seredip, şol günüň dowamyndaky ediljek dürli işleriň kesgidini tapyp, wagtyny taýyn edipdirler.
Mysal üçin, tamdyr goýberip çöregiň bişmeli mahaly, guşluk çaý, nahar wagty, öýle namazy, çopanyň gelmeli mahaly, sürüni çöle sürmeli we getirmeli wagtlary, . . . ýaly esli işleriň ýerine ýetirmeli mahalyny kesgitläpdirler.
“Gapydan düşýän günüň şöhlesi, süýrgünortan garaöýiň ortasyndaky ojaga göni düşýär. Haçanda gün, gunbatara tarap meýillenip başlanda içeri düýşýän gün şöhlesi ojagyň gündogar tarapyna geçýär. Şol wagt öýle namazy berjaý etmeli wagtynyň gelip ýetendigini düşünýärler.” [38]
Ýaz aýy bilen güýz aýlarynyň birinji güninden başlap birinji ferwerdin aýy (20-nji mart aýy) birinji mehr aýy bolsa (20-nji sentiýabr ýy) gabat gelýär. Gün şöhlesi şekilde görkezilen 1-11 terimiň gözeneklerinden içeri düşýär.
Mysal üçin ýylyň birinji ýarymynda tutunyljak işi göz öňune getirsek ýaz aýyndan näçe gün geçenden beýläk gün garaöýüň aşak tarapy ýagny günbatar-demirgazyk jähete meýillenip başlaýar. Elbetde öýe düşýän kölegäniň hereketi ýer şarynyň hereketine baglylykda bolup şeýle üýtgemeler emele gelýär.
Üç aýyň dowamynda gün II san tärimiň 15-nji gözeneginden 12-nji gözenegine çenli barýar. Ýagny tomus aýlarynyň başlarynda (tir aýy- iýun, iýul aýlary) günün şöhlesi tärminiň 27-nji gözeneginden içeri düşýär. Başgaça aýtsak gün her aýda tärminiň 4 gözenegini öz içine alýar. Türkmenler şeýle metodikalary peýdalanyp bu hereketleriň üsti bilen pasyl, aý kähalatlarda güniň gün sanyna çenli kesgitläpdirler.
Ýyl pasly tomus aýlaryna ýeten mahaly gije uzalyp gündiziň gysgalyş tapgyry başlanýar. Bu tapgyrda gün şöhlesiniň düşüş hereketi yzyna tarap öwrülip sentýabr aýynyň 20-sine ýetip gelýär. Sentýabr aýynyň 20-si gününde-de, şol mart aýynyň 20-nji günündäki ýaly gün ýene-de I-II tärminiň gözeneklerinden öýüň içine düşýär. Sebäbi şol aýlaryň (mart-sentýabr 20-nji) kähalatda 21-nji günlerede düşýär.
Günleri gije bilen gündiziň uzynlygy deňleşýär. Güýz paslyň başlanmagy bilen güniň şöhlesiniň düşýän jähedi öýüň günbatar-günorta tarapyna meýillenýär. Bu tapgyrda hem öňdäki belläp geçişimiz ýaly tertipde hereket durýar. Mysal üçin haçanda gün şöhlesi birinji I san tärminiň 10-njy gözeneginden öýüň içerisine düşende güýz paslynyň bir aýynyň geçendigini aňladýar.
Ýagny biz sentýabr aýyndan Bitaraplyk (dekabr) aýyna çenli geçipdiris. Bu hereket dekabryň 20-sine çenli dowam edip I tärminiň 4-nji gözenegine gelip ýetýär. Güniň şöhlesi bu ýere gelip ýetenden soň durýar. Sebäbi gyş pasly başlanýar. Gyş paslynyň başlanmagy bilen güniň gysgalyş tapgyry hem tamamlanýar. Ýagny günüň iňňän gysga wagty bilen gijäniň has uzaklygynda (parslar oňa “Şäbe ýelda” -diýip atlandyrýarlar). Şol günüň ertesinden başlap gijäniň uzynlygyndan kemelip başlanýar.
Şol wagt ýagny tomusyň başyndaky başlanyşy ýaly gyşyň başyndan başlanyp kem-kemden gije gysgalyp güniň gün-günden uzynlygyna tarap gönükýär. Bu hereket tir aýynyň birine çenli (21-22-nji iýuna) dowam edýär. Mysal üçin haçanda güniň şöhlesi 13-nji gözenekden öýüň içerisine düşende, gyşyň soňky aýynyň başlarynda durýarys. Şeýlelik bilen bir aýdan soň ýaz aýynyň başlanjagyny aňladýar.
Ýokardaky kadalaşan tertipdäki aýdylan mysallar tärmiň gözenekleriniň nomeri boýunça III-IV nomer tärminiň üsti bilen güniň dogyş-batyş jähetleri arkaly güniň wagtlaryny aňladýar.
Mysal üçin iýul-awgust aýlarynda öýleden öň güniň şöhlesini II nomer tärmiň 20-nji gözeneginden kesgitlenen bolsa, bu tapgyrda öýleden soň güniň şöhlesiniň batyşyny III nomer tärmiň 20-nji gözeneginden takyklaşdyrypdyrlar. ... Dowamy
----------> Edebiýat we çykgytlar:


text:
2018-nji ýyla geçip, döwlete degişli dükanlarda Ahal ýagynyň ýokarlandyrlan bahadan satuwda tapdyrýandygy aýdylypdy. Ýöne munuň bilen Ahal ýagy baradaky problemalaryň aradan aýrylmaýandygyny ýaşaýjylardan eşitmek bolýar.
“Ozal bahasy 3,40 manat bolan 1 litrlik Ahal ýagy bir manat ýokarlandyrlyp, 4,40 manatdan satuwa çykarlanda, Aşgabadyň döwlete degişli azyk dükanlarynyň satyjylary Ahal ýagyny bir ele bir gapdan berýärler. Uly maşgala bolamyzsoň, çagalary hem ýanymyz bilen alyp baryp, 3-4 gap almakçy bolanymyzda, çagalara Ahal ýagynyň berilmeýändigini aýtdylar.
Indi Türkmenistanyň azyk senagaty assosiasiýasynyň Aşgabat şäherindäki Balkan atly dükanynda, Ahal ýagynyň gapdaly bilen 0,5 litrlik Bonagua atlandyrylýan bahasy 1,20 manat bolan agyz suwuny goşup berýärler. Öz islegim bilen men ýarym litr suwa 1,20 manat derek däl, sebäbi 19 litrlik Arçalyk atlandyrylýan arassa agyz suwunyň bir gabyny biz 6 manada alýarys. Şonda her ýarym litr suwuň 20 teňňeden hem bäri düşýär. Arçalyk suwy hem biziň maşgalamyzy kanagatlandyrýar” diýip, Aşgabadyň bir ýaşaýjysy aýdýar.
Ozal bahasy 3,40 manat bolan 1 litrlik ‘Akpamyk’, ‘Türkmenabat’ atlandyrylýan ýaglaryň hem häzirki wagtda bahasynyň 4 manada çenli ýokarlanandygyny ýaşaýjylar aýdýarlar. Ýöne ol ýaglara ýaşaýjylaryň isleginiň azdygy aýdylýar.
Her ýylda boluşy ýaly, ýanwar aýyndan aýlyklaryň, pensiýalaryň we kömek pullarynyň 10 göterim ýokarlandyrylandygy Türkmenistanda önüm öndürmegiň göz öňünde tutulan möçberleriniň artygy bilen ýerine ýetirlip, azyk bolçulygnyň döredilendigi baradaky hasabatlar 26-njy ýanwarda geçirilen Ministrler Kabinetiniň mejlisinde aýdyldy.
Emma azyk önümleriniň bahalarynyň birnäçe esse ýokarlanyp gidendigi, ilatyň sarp ediş korzinasynyň berilýän pensiýalar, kömek pullary bilen aýakdaş gitmeýändigi, ýönekeý halkyň ýaşaýyş-durmuş şertleriniň barha kynlaşýandygy barada ýekeje resmi hem gürrüň etmedi diýip, ýaşaýjylar öz nägileliklerini paýlaşýarlar.


text:
18 Ağustos 2015 Salı
Türkmenistanyň Mejlisiniň Maslahaty
Türkmenistanyň Mejlisiniň bäşinji çagyrylyşynyň nobatdaky, dokuzynjy maslahaty boldy. Oňa deputatlar bilen birlikde, degişli ministrlikleriň we pudak edaralarynyň hem-de köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri gatnaşdylar. Maslahatyň gün tertibine hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda amala aşyrylýan döwlet syýasatynyň möhüm ugurlary babatda işlenip taýýarlanylan kanunlaryň we beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalarynyň taslamalarynyň birnäçesi girizildi.
Milli parlament döwlet Baştutanymyzyň deputatlaryň öňünde goýan esasy wezipelerine laýyklykda ýurdumyzyň kanunçylyk- hukuk bingýadyny döwrebaplaşdyrmak boýunça uly işleri geçirýär. Ähli kanun taslamalary Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň düzgünleri hem-de halkara hukugynyň kadalary nazarda tutulyp işlenip taýýarlanylýar. Deputatlar mejlisiň şu maslahatynyň gün tertibine girizilen kanunçylyk namalarynyň ähmiýeti barada aýdyp, olaryň ýurdumyzyň durmuş-ykdysady, syýasy we ruhy-medeni ösüşiniň maksatnamalaryny üstünlikli durmuşa geçirmek üçin hukuk binýadyny pugtalandyrmaga, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe türkmen döwletini has-da gülledip ösdürmäge, halkara derejesinde abraýynyň pugtalandyrylmagyna ýardam etmäge gönükdirilendigini nygtadylar.
“Türkmenistanyň Raýat iş ýörediş kodeksini tassyklamak we güýje girizmek hakynda” Türkmenistanyň Kanunynyň taslamasynyň ara alnyp maslahatlaşylmagy we kabul edilmegi gün tertibiniň esasy meseleleriniň biri boldy. Bu kodeks jemgyýetçilik ösüşiniň häzirki zaman tapgyrynyň talaplaryna laýyklykda, raýat, maşgala, zähmet, ýaşaýyş jaý, ýer bölekleri we beýleki hukuk gatnaşyklarynda ýüze çykýan jedeller boýunça raýat kazyýet önümçiliginiň tertibini kanunçylyk taýdan düzgünleşdirmäge gönükdirilendir. 2016-njy ýylyň 1-nji iýulynda herekete girizilýän bu resminama Türkmenistanyň Konstitusiýasyndan, Türkmenistanyň Raýat kodekisinden, ýurdumyzyň çäklerinde hereket edýän beýleki kanunçylyk namalaryndan gelip çykýan fiziki we ýuridiki taraplaryň hukuklarynyň hem-de kanuny bähbitleriniň kazyýet goraglylygynyň netijeli guralyny döredýär.
Mejlisiň deputatlary maslahatyň barşynda “Jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy hereket etmek hakynda” Türkmenistanyň Kanunynyň taslamasyny ara alyp maslahatlaşdylar. Deputatlaryň belleýşi ýaly, bu Kanunyň kabul edilmegi döwrüň möhüm meselelerini çözmekde türkmen döwletiniň tutýan işjeň ornunyň nobatdaky aýdyň mysalyna öwrüler. Türkmenistan birnäçe halkara resminamalaryna goşulmak bilen Türkmenistan öz üstüne alan borçnamalaryna yzygiderli eýerýär.
“Şähergurluşyk işi hakynda” Türkmenistanyň Kanunynyň taslamasynyň ara alnyp maslahatlaşylmagynyň barşynda gyzyklanma bildirilen özara pikir alyşmalar boldy. Deputatlar öz çykyşlarynda şähergurluşyk işi amala aşyrylan mahaly ýüze çykýan gatnaşyklaryň hukuk, ykdysady, guramaçylyk esaslaryny ýola goýýan hem-de adamyň kadaly ýaşaýyş-durmuşyny we zähmet çekmegini üpjün etmäge, ilatly ýerleri durnukly ösdürmäge gönükdirilen bu Kanunyň wajypdygyny nygtadylar.
Türkmenistanyň ak mermerli paýtagty şähergurluşyk ulgamynda öňde durýan wezipeleri çözmäge toplumlaýyn çemeleşmäniň aýdyň mysalydyr. Dünýäniň iň owadan we ýaşamak üçin amatly şäherleriniň birine öwrülen Aşgabat ýyl-ýyldan çäklerini giňeldýär hem-de täze ýaşaýyş toplumlary, senagat we seýilgäh zolaklary bilen barha ösýär. Bu ulgamda täzeçillik tilsimatlary, ylmy-tehniki ösüşiň öňdebaryjy gazananlaryny hem-de iň oňat dünýä tejribesini işjeň ornaşdyrmak milli Liderimiziň başyny başlan şähergurluşyk maksatnamasynyň esasy ugrudyr. Munuň özi ynsan durmuşynyň ýokary ölçeglerini, döredijilikli zähmet çekmek, oňaýly durmuş ýagdaýyny döretmek we türkmenistanlylaryň dynç almagy üçin has oňat şertleri üpjün etmäge gönükdirilendir.
Bina edilýän desgalarda gurluşyk işleriniň hili, binagärlik taýdan bezelişi, gurluşyklaryň ygtybarlylygy we howpsuzlygy, öňüni alyş - arassaçylyk çözgütleri, ekologiýa meseleleri—bularyň hemmesi döwlet şähergurluşyk kadalaryna we düzgünlerine, tehniki talaplara pugta kybap gelmelidir, ilatly ýerleriniň baş meýilnamasy hem-de taslamalaryň meýilleşdirilişi işlenip taýýarlanylan mahaly ýerine ýetirmek üçin hökmany bolmalydyr. Şähergurluşyk işiniň esasy ugurlaryny öz içine alýan täze Kanun hem hut şoňa niýetlenendir.
Häzirki maslahatyň gün teritibine “Öri meýdanlary hakynda” Türkmenistanyň Kanunynyň taslamasy-da girizildi. Ol ýurdumyzyň oba hojalyk toplumynyň öňünde durýan wezipelerden, oba hojalygynda amala aşyrylýan uly özgertmelerden ugur alnyp işlenip taýýarlanyldy. Bu Kanun öri meýdanlary durnukly dolandyrmagyň hukuk, ykdysady we guramaçylyk esaslaryny kesgitleýär hem-de oýlanyşykly peýdalanmak we öri meýdanlar, olaryň ekologiýa, ykdysady hem-de serişdeler mümkinçiligini ýokarlandyrmak bilen baglanyşykly gatnaşyklaryny sazlaşdyrýar.
Hususan-da, ýurdumyzda maldarçylyk pudagyny yzygiderli ösdürmek, döwlet we hususy eýeçiligindäki mallaryň baş sanyny artdyrmak bilen şertlendirilen täze Kanunyň wajypdygy nygtaldy. Ol işlenip taýýarlanylanda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň 2014-nji ýylyň 20-nji oktýabrynda Türkmenpabat şäherinde geçirilen Türkmenistanyň Ýaşulular maslahatynyň mejlisinde, şeýle hem 2015-nji ýylyň ýanwar aýynda döwlet Baştutanymyzyň Mejlisiň bäşinji çagyrylyşynyň deputatlar bilen geçirilen duşuşygynda eden taryhy çykyşynyň barşynda aýdan degişli teklipleriniň göz öňünde tutulandygy bellenildi.
Şeýle hem “Balaryçylyk hakynda” Türkmenistanyň Kanunynyň taslamasy ara alnyp maslahatlaşyldy. Ol bal arylary köpeltmek, saklamak, oba hojalyk ekinlerini tozanlandyrmak üçin peýdalanmak, bal, ary mumuny we bal aryçylygynyň beýleki önümlerini almak, şeýle hem bal arylaryny goramak boýunça işleriň hukuk esaslaryny sazlaşdyrýar.
Maslahatyň barşynda “Professional sport hakynda” Kanunyň taslamasyna garaldy. Ol professional sport ulgamynda jemgyýetçilik gatnaşyklarynyň hukuk, guramaçylyk, ykdysady we durmuş esaslaryny kadalaşdyrýar, professional türgenleriň, tälimçileriň, sport eminleriniň hem-de professional sporty ulgamynda işleri amala aşyrýan beýleki hünärmenleriň hukuk düzgünnamalaryny kesgitleýär. Şunda köpçülikleýin bedenterbitýe - sagaldyş hereketini we ýokary netijeler sportuny höweslendirmek we ösdürmek meseleleriniň döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň derejesine çykarylandygy nygtaldy. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen sport ulgamynyň maddy-enjamlaýyn binýady maksadalaýyk pugtalandyrylýar, ýurdumyzda degişli çäreler, şol sanda umumymilli oýunlar, sportuň dürli görnüşleri boýunça halkara ýaryşlary yzygiderli geçirilýär.
Aziýanyň Olimpiýa geňeşiniň çözgüdi ýurdumyzyň sportuny ösdürmek üçin ähmiýetli waka öwrüldi. Şoňa laýyklykda, Aşgabat Merkezi Aziýa sebitinde ilkinji bolup, Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryny geçirmäge hukuk aldy. Bu iri yklym ýaryşlary türkmen paýtagtynda bina edilýän Olimpiýa şähjiginde 2017-nji ýylda geçiriler. Merkezi Aziýada deňi-taýy bolmadyk bu toplum diňe bir islendik derejedäki ýaryşlary geçirmäge ukply bolman, eýsem, türkmen türgenleri üçin okuw- türgenleşik merkezine, türgenlerimizi dünýä, Aziýa çempionatlaryna, Olimpiýa oýunlaryna taýýarlamak üçin oňat binýada öwrüler.
Maslahata gatnaşyjylar “Aýallaryň we erkekleriň deň hukuklarynyň we deň mümkinçilikleriniň üpjün edilmeginiň döwlet kepillikleri hakynda” Türkmenistanyň Kanunynyň taslamasyna garamak bilen, ýurdumyzda gender deňliginiň gazanylmagynyň döwlet syýasatynyň aýrylmaz bölegi bolup durýandygyny bellediler. Döwlet syýasatynda milli kanunçylyk yzygiderli kämilleşdirilýär, döwlet häkimiýet we dolandyryş edaralarynyň işine zenanlary işjeň çekmäge, bilim derejesini hem-de hünär taýýarlygyny ýokarlandyrmaga gönükdirilen maksatnamalar işlenilip düzülýär we durmuşa geçirilýär.
Şu ýyl Türkmenistan 2015-2020-nji ýyllar üçin gender deňligini üpjün etmek boýunça hereketleriň milli meýilnamasyny durmuşa geçirmäge girişdi. Ýurdumyz BMG-niň gender deňligi hem-de aýallaryň hukuklaryny we mümkinçiliklerini giňeltmek meseleleri boýunça düzüminiň Ýerine ýetiriji Geňeşine saýlanyldy. Uly hukuk binýady şahsyýetiň hukuklaryny we kanuny bähbitlerini hemmetaraplaýyn goramak maksadyna ýetmäge ýardam edýär. Türkmenistanyň Konstitusiýasyna we halkara kadalaryna laýyklykda işlenip taýýarlanylan täze Kanun hem şol hukuk binýadynyň bölegine öwrüler.
Deputatlar “Gyzyl Ýarymaýyň we Gyzyl Haçyň nyşanlaryny peýdalanmak we goramak hakynda” Türkmenistanyň Kanunynyň taslamasyna garadylar. Ol ara alnyp maslahatlaşylanda bu resminamanyň rejelenen görnüşiniň ýurdumyzyň Konstitusiýasyna, Türkmenistanyň Bitaraplyk derejesine we halkara borçnamalaryna laýyklykda işlenilip taýýarlanylangdygyna esasy üns berildi. Bu Kanun Gyzyl Ýarymaýyň we Gyzyl Haçyň nyşanlaryny peýdalanmagyň, şeýle hem hukuk taýdan goramagyň düzgünini we tertibini kesgitleýär.
Maslahatyň gün tertibinde “Notariat we notarial işi hakynda” Türkmenistanyň Kanunynyň taslamasy-da bar. Ol notariatyň guramaçylyk we hukuk esaslaryny hem-de Türkmenistanda notarial işini amala aşyrmagyň tertibini kesgitleýär.
Maslahatyň barşynda “Ýerine ýetiriş önümçiligi we kazyýet ýerine ýetirijileriniň hukuk ýagdaýy hakynda” Türkmenistanyň Kanunyna üýtgetmeler girizmek hakynda”, “Türkmenistanyň Administratiw hukuk bozulmalary hakynda kodeksine üýtgetmeler we goşmaçalar girizmek hakynda”, “Türkmenistanda adwokatura we adwokatlyk iş hakynda” Türkmenistanyň Kanunyna goşmaçalar girizmek hakynda”, “Karz edaralary we bank işi hakynda” Türkmenistanyň Kanunyna goşmaça girizmek hakynda”, “Işiň aýry-aýry görnüşlerini ygtyýarlylandyrmak hakynda” Türkmenistanyň Kanunyna üýtgetmeler we goşmaça girizmek hakynda”, “Türkmenistanda inwestision işi hakynda” Türkmenistanyň Kanunyna üýtgetmeler girizmek hakynda”, “Ýaşaýyş jaýlarynyň we gozgalmaýan emläge degişli başga obýektleriň paýly gurluşygy hakynda” Türkmenistanyň Kanunyna üýtgetmeler girizmek hakynda” Türkmenistanyň Kanunlarynyň taslamalary hem ara alnyp maslahatlaşyldy.
Deputatlar tarapyndan garalan beýleki kadalaşdyryjy-hukuk resminamalarynyň hatarynda, “Ätiýaçlandyryş hakynda” Türkmenistanyň Kanunyna üýtgetmeler girizmek hakynda”, “Salgytlar hakynda” Türkmenistanyň bitewi Kanunyna üýtgetmeler we goşmaçalar girizmek hakynda”, “Türkmenistanyň Zähmet kodeksine üýtgetmeler we goşmaçalar girizmek hakynda”, “Türkmenistanyň Ilaty durmuş taýdan goramak hakynda kodeksine üýtgetmeler we goşmaçalar girizmek hakynda”, “Döwlet pensiýa ätiýaçlandyrmasy hakynda” Türkmenistanyň Kanunyna üýtgetmeler girizmek hakynda”, “Tebigaty goramak hakynda” Türkmenistanyň Kanunyna üýtgetmeler girizmek hakynda” Türkmenistanyň Kanunlarynyň taslamalary hem bar.
“Girdejiler üçin salgytlar babatda iki gezek salgyt salynmagyny aradan aýyrmak hem-de fiskal boýun gaçyrylmagynyň öňüni almak hakynda Türkmenistanyň Hökümeti bilen Koreýa Respublikasynyň Hökümetiniň arasynda Konwensiýany tassyklamak hakynda”, “Girdejiler we maýa üçin salgytlar babatda iki gezek salgyt salynmagyny aradan aýyrmak hakynda”, “Türkmenistanyň Hökümeti bilen Awstriýa Respublikasynyň Hökümetiniň arasynda Konwensiýany tassyklamak hakynda”, “Türkmenistanyň Mejlisiniň aýry-aýry saýlaw okruglary boýunça saýlanan deputatlarynyň ygtyýarlyklaryny ykrar etmek hakynda” Türkmenistanyň Mejlisiniň Kararlarynyň kabul edilmegi maslahatyň gün tertibiniň esasy bölegine öwrüldi, şeýle hem guramaçylyk meselelerine garaldy, olar boýunça degişli çözgütler kabul edildi.
Mejlisiň bäşinji çagyrylyşynyň dokuzynjy maslahatynda gün tertibine girizilen kanun taslamalarynyň hemmesi goldanyldy hem-de biragyzdan kabul edildi. Maslahatyň ahyrynda deputatlar täze kanunçylyk namalarynyň Garaşsyz, Bitarap Türkmenistanyň hereket edýän kanunçylyk ulgamynyň üstüni ýetirip, milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Watanymyzy durmuş-ykdysady we demokratik özgertmeler ýoly boýunça depginli öňe ilerletmek babatda öňde goýan ägirt uly wezipelerini mundan beýläk-de üstünlikli durmuşa geçirmäge ýardam berjekdigine ynam bildirdiler.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Birža söwdalarynda daşary ýurtlara goýberilen harytlaryň jemi bahasy 8 million ABŞ-niň dollaryndan gowrak boldy
Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalarynda geleşikleriň 12-si hasaba alyndy.
Daşary ýurt walýutasyna ABŞ-dan we beýleki ýurtlardan gelen telekeçiler Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilen awtobenzini satyn aldylar. Mundan başga-da, daşary ýurt walýutasyna tekiz boýalan we žakkard tüýjümek önümleriniň dürli görnüşleri, portlandsement, pagta süýümi, nah matalar ýerlenildi. Satyn alan ýurtlar: Russiýa, BAE, Türkiýe, Owganystan. Geleşikleriň umumy bahasy ABŞ-nyň 8 million 569 müň dollaryndan gowrak boldy.
Manat serişdelerine Beýik Britaniýanyň işewür toparlarynyň wekilleri Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň kärhanalarynda öndürilen önümleriň 2 million 713 müň manatlygyny satyn aldylar.
Ýurdumyzyň telekeçileri içerki bazar üçin umumy bahasy 1 million 810 müň manatlykdan gowrak gurluşyk tehnikasyny, ýol nebit bitumyny hem-de pagta süýümini satyn aldylar.


text:
Azatlyk radiosyna Türkmenistanyň Merkezi bankynyň başlygy Merdan Annadurdyýew tarapyndan gol çekilip, bankyň welaýat bölümlerine iberilen görkezmäniň göçürmesi gelip gowuşdy we onda soňky döwürde erkin walýuta söwdasynyň çäklendirilmegi bilen türkmen manadynyň töwereginde bolup geçýän ýagdaýlar, hususan-da döwlet kursundan walýuta almak ugrunda tapylýan emeller babatynda alada bildirilýär.
Ýatladýarys, Azatlyk radiosy 18-nji iýulda Türkiýäniň Stambul şäherinde birnäçe türkmenistanly aýalyň polisiýa tarapyndan saklanylandygyny habar berdi. Ol aýallar bankomatdan pul çykarýan mahallary özara dawalaşyp, biriniň sumkasyndan dökülen onlarça bank karty bilen polisiýanyň ünsüni çekipdir.
Bu waka, Azatlygyňçeşmeleriniň tassyklamagyna görä, 14-nji iýulda bolýar we Merkezi bankyň başlygynyň banklara iberen haty Ministrler kabinetiniň başlygynyň orunbasarynyň 13-nji iýuldaky tabşyrygyny ýerine ýetirmek maksady bilen ýazylypdyr.
Şu ýagdaýdan çen tutulsa, türkmen resmileri goýumçylaryň, erkin konwertasiýa girizilen çäklendirmelerden aýlanyp geçmek üçin, kartlaryna manat geçirip, soň olary daşary ýurtda döwlet kursundan konwertasiýa etmek çykalgasyny ulanmagyndan alada galýarlar.
Bu ýagdaý Merkezi bankyň başlygynyň hatynda hem boýun alynýar. Ýöne M.Annadurdyýew ýurtda walýuta söwdasynyň çäklendirilmegi netijesinde dörän çylşyrymly ýagdaýyň düýp köklerine, raýatlaryň bu çäklendirmelerden çekýän zyýanyna aralaşman, esasan iki ýagdaýy belleýär.
Olaryň birinjisi “raýatlaryň«VISA» we «MasterCard» halkara töleg kartlaryny söwda maksatlary üçin ulanyp başlamaklary”, “kart hasaplaryna geçirilen serişdeleri daşary ýurtlara gidip, bankomatlaryň we söwda nokatlary[ny]ň üsti bilen nagtlaşdyryp, ýurduň çägine walýuta serişdelerini getirip satmaklary” bilen bagly.
Bank resmisi bu ýagdaýyň “halkara töleg kartlaryna bolan islegiň we kartlara goýulýan serişdeleriň möçberiniň artmagyna” getirendigini boýun alýar. Emma ony ikinji ýagdaý - “banklaryň öňünde nobatlaryň döremegi” hem alada galdyrýar. Şu alada esasynda - “banklardaky nobatlary azaltmak maksady bilen” görülmeli çäreleriň başyny “banklarda «VISA» we «MasterCard» kartlaryny resmileşdirmek boýunça işleýän kassalaryň sanyny iki esse köpeltmek çekýär.
Emma soň bu hatyň ýazylmagynyň esasy sebäbiniň ýa Merkezi bankyň esasy aladasynyň raýatlara edilýän bank hyzmatlarynyň hilini gowulandyrmak bolman, olaryň öz serişdelerini ulanyşyna has kän kontrollyk etmek, çäklendirme girizmek bilen baglydygy belli bolýar.
Mysal üçin, “daşary ýurtlara gitmän, halkara töleg kartlaryndaky serişdeleri yzygiderli internet hyzmatynyň üsti bilen daşary ýurtlara geçirýän raýatlary seljermeli we şeýle ýagdaýlar yzygiderli dowam edýän raýatlaryň atlaryna hiç hili ýükler gelmeýän bolsa, onda olaryň halkara töleg kartlaryna pul serişdelerini goýmaklygy togtatmak meselesini öwrenmeli” diýip, hatda aýdylýar. Ýöne görülmeli çäreler munuň bilen hem çäklenmeýär.
“Döwlet edaralarynda işläp, her aýda «VISA» kartyna pul salyp, daşary ýurtlara (dynç günleri ýa-da ýarawsyzlyk rugsadyna çykyp) yzygiderli gatnaýan raýatlar bilen, olaryň ýolbaşçylarynyň üsti bilen gürrüňdeşlikleri geçirip, bu hereketleriniň öňüni almaly” diýip, Merkezi bankyň başlygynyň hatynda ýene çäklendirme çäresi öňe sürülrýär.
Gysgaça aýdylanda, Merdan Annadurdyýewiň gol çeken hatynda gürrüňi edilýän bank kartlaryny ulanyp, telekeçilik edýän raýatlaryň, umuman alnanda bolsa, ýurtda walýuta söwdasynyň çäklendirilmegi netijesinde tapylýan çykalgalaryň seljerilmegi, olara çäre görülmegini gazanmak esasy mesele bolup görünýär.
“...galp resminamalar getirip, «VISA» we «MasterCard» halkara töleg kartlaryna pul goýýan raýatlaryň öňüni almak, banklardaky nobatlary azaltmak maksady bilen, ýerli häkimlik edaralary we daýhan birleşikler bilen sazlaşykly işleri guramagyňyzy we gözegçiligiňizde saklamagyňyzy soraýarys” diýip, Merdan Annadurdyýew TMB-nyň welaýat bölümlerine iberen hatynyň soňunda aýdýar.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanyň banklarynda 2016-njy ýylyň başyndan bäri walýuta çalşylmaýar we bu ýagdaý walýutanyň iki - döwlet we “gara bazar” kurslarynyň emele gelmegine getirdi. Netijede,manadyny döwlet kursunda walýuta öwren raýatlar soň ony “gara bazarda” satsa, esli peýda görýär ýa-da öz serişdesini belli derejede ýitirmän saklaýar.


text:
GS1 anyklaýyş açarlary
Kärhanalar önümler we olaryň iberilýän ugurlary barada maglumatlary elýeter etmegiň netijeli wariantlaryny saýlap almak üçin we bu maglumatlary özleriniň söwda hyzmatdaşlaryna bermek üçin GS1 anyklaýyş açarlaryny peýdalanyp bilerler.
GS1 anyklaýyş açarlary guramalara önümlere, resminamalara, fiziki ýerleşýän ýerlere we beýlekilere standart anyklaýjylary bermäge mümkinçilik berýär.
GS1 anyklaýyş açarlarynyň global derejede ýeke-täk bolup durýandygyny nazara alanyňda, olar ol ýa-da beýleki guramalar bilen bilelikde peýdalanylyp bilner, bu bolsa söwda hyzmatdaşlary üçin haryt iberilýän hatarlaryň görnüş we aýdyňlyk derejesini ýokarlandyrýar.
GS1 anyklaýyş açarlaryny döretmek üçin siziň guramaňyz GS1 Türkmenistan guramasynyň agzasy bolmalydyr we GS1 ulgamynda kärhananyň Global prefiksini almalydyr. Bu siziň anyklaýyş açarlaryňyzy emele getirmek üçin esas bolup durar.
Siz bu anyklaýyş açarlarynyň ählisini, aşakda getirilen harytlary ibermegiň adaty hataryndaky ýaly, öndürijiden ahyrky sarp edijä çenli haryt iberilýän hatara ähli gatnaşyjylary anyklamak üçin peýdalanyp bilersiňiz. GS1 anyklaýyş açarlarynyň 11-si bardyr, olar fiziki hadysalary we olara degişli maglumatlary aşakdaky tablisada görkezilişi ýaly baglanyşdyrmaga mümkinçilik berýär.


text:
Aba Abaýy
دختران دشت! دختران انتظار! دختران امید تنگ، در دشت بیکران،
و آرزوهای بیکران، در خلقهای تنگ!
دختران رفتوآمد، در دشت مهزده! دختران شرم، شبنم، افتادهگی رمه!-
از زخم قلب آمانجان
در سینهی کدام شما خون چکیدهاست؟
بین شما کدام، -بگویید!- بین شما کدام صیقلمیدهید
سلاح آمانجان را برای روز انتقام؟
۱۳۳۰، ترکمن صحرا، اوبهی صحنه سفلا
Kümüşdepeli mugallym Aba Abaýy 1325-njy ýylyň 23-njy Mordad aýynda (1946-njy ýylyň 14-nji iýulynda) K.depe polisýasynyň atan okunyň gurbany boldy. Şol güni adamlar Nazmuhammet Çude diýen birsiniň uly ambarynda, faşizimiň ýeňlişine bagyşlan “Zäfär” (Ýeňiş) diýen piýessany tomaşa etmäge ýygnanşýarlar. Bu teatr, çepçi Tuda partyýasy tarapyndan ýola goýlupdy, ýöne polisýa we žandarma güýçleri onuň öňüni almaga synanşýar we märekä ok atýarlar, şonda okuň birisi Aba pahyra degýär. Ony Gürgen şäherine alyp gidýärler, ýöne ýolda köp gan gitmegiň netijesinde aradan çykýar. Bu barada Kümüşdepäniň şol wagtky magaryf edarasynyň başlygy Mämetaman Yslmany merkeze raport beripdir. (Aşakadaky raport). M.Yslamy soňra 1327ş/1948-nji ýylda birnäçe türkmen bolup Türkmenistana sygynýar.
Sähramyzyň ilkinji mugallymlardan biri bolan Merhum Aba, türkmen balalarynyň hatly-sowatly bolmagy ugrunda köp alada etmegi ýüreginde besläpdi, ýöne duşman oky onuň bu arzuwny ýaşatmatdy.
Eýranyň görnükli şahyry merhum Ahamd Şamlu, 1951-nji ýylda, türkmenleriň arasynda traktyrçy, kombaýynçy bolup işlän mähaly, Amanjana bagyşlap, «Kim taplap, tijedip gorar Amanjanyň ýaragyny, öç alynaýan güne çenli» diýen ýörite goşgy ýazdy.
Akmyrat Gürgenli


text:
Karel Çapek
Karel Çapek
(1890-1938)
Çehiýanyň iň meşhur ýazyjylarynyň biri Karel Çapek 1890-njy ýylyň 9-njy ýanwarynda Mala-Swatonowitz şäherçesinde, lukmanyň maşgalasynda dünýä inýär. Ilki Grades-Kralow şäherindäki gimnaziýada, soňra Pragada bilim alýar, 1915-nji ýylda Karl uniwersitetiniň filosofiýa hünäriniň doktorlyk derejesini gazanýar, soňra Berliniň hem Parižiň uniwersitetlerinde-de filosofiýany öwrenýär. 1917-nji ýylda «Narodni listy» gazetinde žurnalist bolup işe başlaýar. 1921-1923-nji ýyllar aralygynda Praganyň «Winogradeh teatrynda» dramaturg bolup işleýär.
1916-njy ýylda ýazyjy dogany Ýozef Çapek bilen bilelikde «Ýanyp duran çuňluklar» atly ilkinji hekaýalar ýygyndysyny çap etdirýär. Eýýäm şol kitabynda Karel Çapek özüniň realistik suratlandyrma ussatlygyny, ýumoryny hem-de täsin öňdengörüjiligini görkezmegi başarýar. Karel Çapekiň «Ene»(1938), «R.U.R.»(1920) pýeslary, «Absolýut fabrikasy»(1922), «Krakatit»(1922), «Gordubal»(1933), «Ýönekeý durmuş»(1934), «Salamandralar bilen uruş»(1936) romanlary çap edileninden soň tiz wagtyň içinde bütin dünýäde iň köp söýülip okalýan eserlere öwrülýärler. 1936-nji ýylda ýazyjyny Nobel baýragyna dalaşgär saýlaýarlar. 1925-nji ýylda Çapek Çehoslowakiýanyň PEN-klubyny esaslandyryp, oňa 1933-nji ýyla çenli baştutanlyk edipdir.
Mundan ötri, Karel Çapek ussat fotosuratçy hem jemgyýetçilik işgäri hökmünde-de bellidir. Ýazyjy öz döwrüniň iň bir erjel antifaşisti hökmünde-de tanalýar. Ol eýýäm 1920-nji ýylda ýazan eserlerinde faşizmiň dünýä halklaryna nähili jebir ýetirjekdigini duýdurypdyr. Faşistik režimine garşy, hususan-da, Gitleriň hut özüne ýazan awuly tankytlary sebäpli, fýurer ýazyjyny özüniň « şahsy duşmany » diýip yglan edipdir.
Karel Çapek 1938-nji ýylyň 25-nji dekabrynda, faşistleriň Çehoslowakiýany basyp almagynyň öňüsyrasy dünýeden ötdi.


text:
Üns ber! Biziň saýtymyzyň esasy maksady Siziň saglyk babatdaky gözýetimiňizi giňeltmekdir. Şonuň üçin-de, saýtyň sahypalarynda berilýän maglumatlaryň esasynda öz-özüňi bejermek maslahat berilmeýär. Öz-özüňi bejermeklik düýpli kynçylyklara uçradyp, janyňyza howp salmagy ähtimal. Lukmanlar saýtyň üsti bilen size bejeriş berip bilenoklar. Lukmanlaryň jogaplary, makalalar, jemgyýetçiligiň teswirleri diňe maslahat hökmünde kabul edilmeli.
Jynsy ýokançlyklar – bu sözleri eşidenimizde inimiz tikeneklemeýänimiz az-azdyr. Olaryň gorkunç suratlary görkezilýär we ölüm howply alamatlary barada köp gürrüňler edilýär. Jynsy ýokançlyklaryň gorkunç taraplaryna şeýle köp üns berilýärkä, sen nämäniň hakykat, nämäniň ýalandygyny nädip bilmeli? Dogry maglumaty nireden tapmaly? Özüňi nädip barlatmaly? Biz bu gün bu kynçylykdan çykalga hökmünde toslama bilen hakykaty aýyl-saýyl etdik. Bu saňa nädip sagdyn we rahat ýaşamaga, indiki gezek jynsy ýokançlyklar barada eşideniňde bolsa howatyrlanmazlygyňa kömek eder.
Toslama: Eger sende jynsy ýokançlyklaryň alamatlary ýok bolsa, onda sende jynsy ýokançlyklar ýokdur.
Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasy (BSSG) özüniň ähli agza ýurtlaryny teniňi satmak işini jenaýat hasaplamagyň we şu iş bilen meşgullanýan aýal, erkek we transgender adamlara garşy kada-kanunlary adalatsyz ulanmagyň bes edilmegine çagyrýar. BSSG-niň bellemegine görä, tenini satyp gazanç edýän adamlara garşy fiziki, jynsy, psihologiki we emosional zorluklar we gorkuzmalar giňden ýaýran.
BSSG häkimiýetleri tenini satýan adamlar bilen adam hukuklarynyň, adam mertebesine hormat goýmagyň esasynda iş alyp barmaga çagyrýar hem-de "Diskriminasiýalary bes etmeklik tenini satýan adamlara garşy ulanylýan zorluklaryň öňüni alar we olaryň WIÇ infeksiýasyna we SPID keseline uçramak ähtimallygyny peselder" diýip, belleýär. Zorlugyň pidalary hyýanatçylyklara müşderileri, polisiýa işgärleri, lukmanlar we garyndaşlary tarapyndan sezewar edilýär.
Maşgala gurmagy meýilleşdirýän käbir ýaşlar prezerwatiw sypyp, zenanyň jynshanasynda we ýatgysynda ýitirim bolup bilýär we ony aýyrmak üçin operasiýa etmek gerek bolýar diýip ynanýarlar.
Fakt: Barlaglar jynsy gatnaşygyň dowamynda prezerwatiwiň ýyrtylmasynyň ýa-da sypmasynyň örän seýrek duş gelýändigini belleýärler (diňe 2%). Bu bolsa diňe prezerwatiw nädogry ulanylanda ýüze çykýar. Prezerwatiw çykarlanda sypmagynyň öňüni almak üçin prezerwatiwiň ýokarsyndan ujydy berk saklamaly. Eger saý-sebäp bilen sypaýsa-da, prezerwatiw zenanyň jynshanasyndan aňryk gitmeýär. Ony bolsa operasiýasyz aňsatlyk bilen aýryp bolýar. Erkek prezerwatiwiň ýyrtylanyny ýa-da sypanyny aňan badyna ýoldaşyna habar bermeli. Şonda zenan eger islese, göwreliligiň gaýragoýulmasyz öňüni alyş gerdejiklerini (postinor, eskapel) kabul etmek arkaly çaga galmagynyň öňüni alyp biler.
Biziň köpümiz AIW-iň ýokuşma töwekgelçiligine howaýy zat höküminde garaýarys we häzirlikçe bu wirusyň bize ýokuşmajakdygyna ynamly bolýarys. Bir gezek geçirlen jynsy gatnaşyklaryň ýa-da adaty bolmadyk jynsy gatnaşyklaryň üsti bilen bu wirusy "peşgeş" almajakdygymyz barada ýalňyş düşünjelere aldanyp gezýäris.
Ilkinji gezek geçirlýän jynsy gatnaşyklarda hem ýoldaşyňyz bu wirusy göteriji bolup, siz prezerwatiw ulanmadyk bolsaňyz, ýokuşmanyň bolup biljekdiginden habarly bolmalydyr. Soňky jynsy gatnaşyklary bu töwekgelçiligi has hem artdyrýandyr. Şeýle hem, bu töwekgelçilik aýbaşy döwründe geçirilýän goragsyz jynsy gatnaşyklarda, ýatga spiral goýlan bolsa we bejerilmedik jynsy gatnaşyklary arkaly geçýän ýokançlyklaryň bolan wagty has hem ýokarlanýandyr. AIDS keseliniň döremegine getirip biljek AIW-iň beden suwukluklary – ganyň, dölüň, jynshana bölünip çykmalaryň, ene süýdüniň üsti bilen ýokuşýandygyny ýatda saklamalydyr.
Kegeliň maşklary – çanaklyk düýbüniň myşsalarynyň çeýeligini ýokarlandyrmaga kömek berýän maşklardyr. Kaliforniýaly aýal lukmany Arnold Kegel (suratdaky) öz işläp düzen maşklar toplumy barada ilkinji gezek 1948-nji ýylda söz açýar. Gündelik durmuşda çanaklyk düýbüniň myşsalary herekete getirilip türgenleşdirilmeýär we wagtyň geçmegi bilen olar öz çeýeligini ýitirip, gowşak ýagdaýa eýe bolýar. Ilkibaşda olar peşewi saklap bilmezlik, ýatgynyň aşak düşmegi ýaly kynçylyklardan kösenýän aýallar üçin niýetlenen bolsa-da, ol maşklar jynsy gowşaklygyň öňüni almagy isleýän erkek adamlar üçin hem peýdaly boldy.
Isleglerine garamazdan, erkekleriň hemmesi aýallaryna jynsy gatnaşyklarynda hakyky, lezzetli duýgulary peşgeş bermäge ukyply däldirler. Erkek adamlaryň köpüsi jynsy gatnaşyklaryny geçirmegiň ýagdaýlaryna, usullaryna, tehnikasyna üns berýän bolsalar hem, aýal bilen bolan bu gatnaşyklarynyň emosional, duýgurlylyk tarapyna az üns berýärler ýa-da asla ony ünsden düşürýärler. Köp erkek adamlaryň pikiriçe, jynsy birleşmeden öňki oýunlar, sypalamalar, posa alyşmalar gerekmejek wagt geçirmeler diýip hasaplanýar. Aýal maşgalanyň teni juda duýgur, erogen nokatlaryna baý bolup, emosional duýgulary başdan geçirme, özi bilen bolup geçýän seksual hadysalarynyň jadylaýjy akymyny duýma talaby olar üçin wajyp bolup durýandyr.
Masturbasiýa ýetginjeklik döwründe, uly adamlarda jynsy gatnaşyklardan saklanmagy talap edýän ýa-da onuň geçirilip bilinmeýän halatlary seksual dartgynlylygy ýeňip geçmäge kömek edýän bolsa hem, endige öwrülip, adamyň durmuşyna berk ornaşmagy onuň kesele öwrülendiginden habar berip biler.
Elbetde, jynsy gatnaşyklary hemişe islemek ýagdaýy hem, edil oňa isleg bildirmezlik ýaly bozulmalara degişli edilýändir. Ýöne bu gatnaşyklara günüň dowamynda 5 gezege çenli isleg bildirme ýagdaýy bilen deňeşdirlende, jynsy höwesiň ýitmegi has ýygy duş gelýändir.
Seksologlaryň bellemegine görä, höwesiň ýitmeginiň sebäpleriniň anyklanylmagy, ony döretmegiň çärelerini tapmaga kömek edip biler.
Stress
Emosional dartgynlylyk ýagdaýynda adam jynsy gatnaşyklaryndan başga hemme işleri, gündelik endiklerini ýerine ýetirip bilýär. Stress bagtlylyk gormonlarynyň bölünip çykyşyny togtadyp, jynsy höwesi duýmakda bökdençlik döredýär. Ruhy dartgynlylyga getirýän sebäplere garamazdan: işdäki kynçylyklar, öý-hojalyk aladalary ýa-da ýakynlaryň bilen tersleşme − şeýle aladalardan hemişe adamyň seksual durmuşy "ýitgileri" çekip bilýändir. Strese getirýän sebäbi aradan aýryp, jynsy höwese bolan islegi dikeldip bolar.
Asyrlaryň jümmüşinden öz gözbaşyny alyp gaýdýan maşgala gatnaşyklary düzgünleriniň gadymylygyna garamazdan, är-aýalyň gijeki ukysynyň bile ýa-da aýry alynmagynyň dogrulygy baradaky soragyň töwereginde jedeller şindiz hem azalanok. Elbetde, şeýle pynhan meselede belli bir düzgünlere eýermegiň asla geregi ýok. Sebäbi bir maşgala jübüdi üçin ýaramly düzgüniň, başga jübütde agzalalyk döredip, maşgalanyň dargamagyna getirip biler.
Geň bolup görünse hem, dünýä statistikasynyň bellemegine görä, her 100 nika bozulmalarynyň 7-si är-aýal düşeginde jübütleriň haýsy hem bolsa biriniň günäsi bilen ukynyň dowamly alnyp bilmezligi sebäpli döräpdir. Elbetde ukynyň ýeterlik alynmazlygynyň adamynyň gaharjaň, ýadaw bolmagyna, dowamly ýadawlyk sindromynyň ýüze çykmagyna, maşgalada düşünişmezlikleriň, dawalaryň, seksual sowuklygyň, işde bolsa iş öndürijiligiň pese gaçmagyna getirip biljekdigi şübhesizdir.
Häzirki döwürde biziň jemgyýetimizde baglanşylýan garyndaşara nkalaryň sany azalyberenok. Dogry, Ýewropa ýurtlarynda we Demirgazyk Amerikada beýle nikalaryň sany 1%-den ýokary däl, ýöne Aziýa ýurtlarynda olaryň sanynyň ýokary bolmagy syn edilýär.
Türkmenistanda garyndaşara nikalaryň derejesi barada anyk maglumat ýok, ýöne biziň jemgyýetimizde hem baglanşylýan şeýle nikalaryň sany öňki ýyllar bilen deňeşdirlende biraz peseldi. Bu peselmäni bolsa ilki bilen ýaşlaryň gözýetiminiň giňelmegi, migrasiýanyň ýokarlanmagy bilen düşündirip bolar. Oňa garamazdan, ýaşuly nesliň pikirine görä, garyndaşara nikalar öz berkligi we agzybirligi bilen tapawutlanyp, guda bolan maşgalalaryň maddy we ruhy gymmatlyklaryny saklamaga ýardam berýär. Onuň şeýledigini tassyklaýan ýa-da ret edýän maglumatlar ýok, ýöne bu nikalaryň täze, doguljak nesil üçin howplydygy barada lukmanlaryň düşündirişleri aýratyn ünsi talap edýär.
Использование и распространение материалов рекомендуется, однако, воспроизводство и публикации копий материалов не могут быть использованы в коммерческих целях. Дальнейшее использование разрешается в соответствии с условиями лицензии Creative Commons.
Use and dissemination of the materials is encouraged; however, reproduction and cross-posting of copies may not be used for commercial purposes. Further usage is permitted under the terms of the Creative Commons License.
Materiallary ulanmak we ýaýratmak maslahat berilýär. Emma materiallaryň göçürme nusgalaryny gazanç maksady bilen gaýtadan işläp çap etmek gadagandyr. Bu materaillary mundan beýläk Creative Commons lisenziýasynyň şertlerine laýyklykda ulanmak rugsat edilýär.


text:
Üns ber! Biziň saýtymyzyň esasy maksady Siziň saglyk babatdaky gözýetimiňizi giňeltmekdir. Şonuň üçin-de, saýtyň sahypalarynda berilýän maglumatlaryň esasynda öz-özüňi bejermek maslahat berilmeýär. Öz-özüňi bejermeklik düýpli kynçylyklara uçradyp, janyňyza howp salmagy ähtimal. Lukmanlar saýtyň üsti bilen size bejeriş berip bilenoklar. Lukmanlaryň jogaplary, makalalar, jemgyýetçiligiň teswirleri diňe maslahat hökmünde kabul edilmeli.
MAŞGALA ZORLUGYNDAN NÄDIP GORANMALY: ÝURISTIŇ MASLAHATY
Rus dilinde ýazylan makalanyň terjimesi: Как защититься от семейного насилия: советы юриста
Meniň hukuklarym nähili we men maşgalamda yzygiderli zorluga duçar bolsam nähili hereket etmeli? Sizden maşgala zorlugyndan gutulmagyň ýollaryny paýlaşmagyňyzy haýyş edýärin.
Zenan hukuklary Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň esasy kanuny hem-de beýleki kanun çykaryjy aktlar tarapyndan goralýar. Zenanyň we erkegiň hak-hukuklary we olardan peýdalanmak mümkinçilikleri deňdir. Ol hak-hukuklary goraýan kanunyň bozulan ýagdaýynda degişli adam kanuna görä jogapkärçilik çekýär. Döwlet her bir raýatyň öňünde jogapkärli we onuň erkin ösmegini üpjün etmäge, onuň erkinligini, abraýyny, mertebesini, eldegirmesizligini, we şahsyýetiň esasy hak-hukuklaryny goramaga borçludyr.
Maşgala zorlugy içerde bolup geçýän zorluklaryň iň ýaýgynydyr. Munda bir maşgala agzasy (ýanýoldaş, çaga, ene-ata) fiziki ýa-da moral taýdan maşgalanyň başga bir agzasyna zeper ýetirýär.
Medisina barlagy näme üçin we nämä gerek?
Medisina barlagy pidanyň çeken zyýanlarynyň agyrlygyny ölçemek üçin zerurdyr. Eger sen ýakyn adamyň tarapyndan maşgala zolugynyň pidasy bolsaň, bedeniňe ýetirilen zeperiň derejesine görä, öýüňde medisina kömegini alyp bilýäň ýa-da ýakynyňdaky polisiýa bölümine jaň edip ýa-da göni ýüz tutup bilýäň. Pida şobada medisina kömegini almadyk hem bolsa, muny polisiýa ýüz tutanyndan soň alyp bilýär. Polisiýa bölümi bedene ýeten şikesiň derejesini tassyklamak üçin sud medisina barlagyndan geçmäge kepilnama berip bilýär. Pidanyň bu barlagdan geçmegi, hatda eýýäm hassahanadan kepilnamasy bar hem bolsa, talap etmäge haky bardyr.
Saglyk öýleri ýurduň ähli nokatlarynda hereket edýär. Medisina hyzmaty öýde hem üpjün edilip bilinýär. Maşgala agzasy tarapyndan bedene ýetirilen zyýanyň derejesine görä, ilki bilen saglyk öýüne ýüz tutmak has dogry hereketdir. Sebäbi zenana ýetirilýän zyýan urgy görnüşinde bolup, hiç zat bildirmezligi ähtimal.. Meselem, diwara ýa mebele urulmak, bogulmak, ýüze şarpyk çalynmak we beýleki görnüşli urgular bedende göze görnüp duran yz galdyrmaýar, emma içki organlara (meselem aşgazana) howply şikes salyp bilýär. Şonuň üçinem ýokary hilli medisina kömegini almak zerurdyr. Bu saňa fiziki we moral taýdan nähili agyr hem bolsa, haýal etmän saglyk öýüne ýüz tutmalysyň.
Polisiýa edarasynda
Sen bedeniňe ýetirilen zyýanyň ululygyna görä saglyk öýüne ýüz tutmazdan polisiýa ýüz tutmaga haklysyň. Ýöne, eger agyr ýarananan bolsaň we tiz kömege mätäç bolsaň, onda polisiýanyň özi sorag teswirnamasyny almak üçin saglyk öýüne gelýär.
Gullukda duran polisiýa işgärlerinden her kimden, hatda urgy ýa şikes barada saglyk kepilnamasy ýok hem bolsa, arza almak talap edilýändigini bilip goýmaly. Has jikme-jik hasabat almak üçin polisiýa bölüminiň seni öýüňe ugratmagy hem ähtimal. Arzanyň birnäçe görnüşi bolýar: "Raýatyň ýüzlenmesi," "Jenaýat işi barada arza" we ş. m. Zorlanma duçar bolana "Jenaýat işi barada arza" doldurmak maslahat berilýär. Şeýle edilse iş möhüm kitaba, Jenaýatçylyk Hasaba Alyş Kitabyna ýazylýar. Sen ýa arzaňy tabşyran wagtyň ýa-da soňra telefon üsti bilen düşündiriş bermäge taýýar bolmalysyň. Düşündirişiň örän jikme-jik bolmaly we duçar bolnan zorlugyň häzirki, öňki her bir görnüşini we şol sebäpli öňki polisiýa ýa saglyk öýüne ýüz tutmalary öz içine almaly. Şol sanda, wakalaryň wagtyny we bolan ýerini hem goşmagy unutmaly däl. Arzaňy tabşyranyňdan soň, oňa seredilýänçä garaşmaly.
Arzamy tabşyrdym. Indi näçe wagt garaşmaly?
Türkmenistanyň Jenaýat Kodeksi jenaýat işi baradaky arzalaryň 3 günüň içinde seredilip, karar çykarylmagyny talap edýär. Emma, hünärmenleň derňewi we beýleki prosessual hereketler gerek bolsa, onda iş 30 güne çenli dowam edip bilýär.
Eger mümkinçiligiň bolsa her bir wakany telefona ýa-da kagyza ýazyp aljak bolmaly. Ähli bolup geçenleri jikme-jik ýadyňa saljak bol we kazyýetde seň tarapyňda durjak şaýat tapjak bol. Şaýat seň garyndaşyň, işdeşiň, goňşyň hem bolup biler. Şularyň hemmesi takyk we ýerli-ýerinde, arzalaň bilen bilelikde üpjün edilmeli. Aslynda polisiýa saňa näme etmelidigini we nädip etmelidigini aýtmaly. Özüňi kanun taýdan goramak ullakan bilesigelijilik we batyrgaýlyk talap edýär. Şonuň üçinem elmydama özüňde ähli arzalaryň we saglyk kepilnamalaryň kopiýalaryny saklamaly.
Türkmenistanda maşgala zorlugy barada
Türkmenistanyň kanunlarynda "öýdäki zorluk" düşünjesi ýerleşdirilmedik we ol hukukçylar tarapyndan hem ulanylmaýar. Çünki Türkmenistanda "öýdäki zorluk" aýratyn kanun hökmünde kabul edilmedik.
Öýdäki zorluk – öýdäki zorluk gizlenilmeli, dymdyrylmaly, çydam edilmeli, ýa-da ejir çekilmeli zat däldir. Öýde zorluk dörän wagty onuň gelejekde öňüni almak üçin duruzylmalydyr. Öýdäki zorluga biziň her birimiz, eje, kaka, çaga we ýaşuly bolup duçar bolup bilýäris. Ýanýoldaşlar biri-birine zeper ýetirip bilýär, ene-atalar çagalaryna, çagalar ene-atalaryna ýa jigi-doganlaryna zyýan ýetirip bilýärler. Öýdäki zorluk "jenaýat" ýa-da "adminstratiw hukuk bozulma" hasaplanýar. Işiň jenaýatyň haýsy görnüşine girýändigi zorlugyň derejesine görä kesgitlenýär. Kanun dolandyryş organy köplenç "adminstratiw hukuk bozulma" hasaplanýar. Emma pida garşy zorluk gaýtalanyp dursa, onda bu "jenaýata" öwrülýär.
Häzirki wagtda internetde ýurtdaky maşgala zorlugy we zenanlara garşy beýleki diskriminasiýa görnüşleri barada statistika ýoklugyna galýar.
BMG-nyň Merkezi Aziýadaky statistikasyna görä, 15-49 ýaşly gelin-gyzlaryň ortaça 25%-i öýdäki zorlugyň pidalarydyrlar.
UNICEF we TurkmenStat (MICS) barlaglaryna görä, 15-49 ýaş aralygyndaky türkmen zenanlarynyň 35%-i ýanýoldaşlarynyň olara el galdyrmaga haky bar diýip ynanýarlar. El galdyrma şu sebäplere görä bolup bilýär: (1) eger zenan ýoldaşyna duýdurmazdan bir ýere gitse, (2) eger zenan çagalaryna gowy seretmese, (3) eger zenan ýoldaşyna garşylyk görkezse, (4) eger zenan ýoldaşy bilen jynsy gatnaşyk etmäge garşylyk görkezse, (5) eger zenan nahary ýaksa, (6) eger zenan ýoldaşynyň maşgalasyny sylamasa.
Haýsy kanunlar zorlukdan goraýar?
Türkmenistanda zenanlaryň ösüşi ugrunda zenanlara edilýän zorluklara garşy göreşmäniň birnäçe ýollary kabul edildi. 1996-njy ýylda zenanlara garşy diskriminasiýanyň ähli görnüşlerini doly aradan aýyrmak şertnamasy ýola goýuldy. 2015-nji ýylda bolsa "Aýallaryň we erkekleriň deň hukularynyň we deň mümkinçilikleriniň üpjün edilmeginiň döwlet kepillikleri" kabul edildi. Bu kanun diskriminasiýanyň ähli görnüşini gadagan edip, zenanlara we erkeklere deň hukuklardan we mümkinçiliklerden peýdalanmaga ýol açdy. Jenaýatçylyk Kodeksi we Adminstratiw Hukuk Bozulmalary hakyndaky Kodeksi zorlaýja garşy çäreler bilen üpjün edýär. Eger sen zorlugyň pidasy bolsaň ikirjiňlenmän Krizis Merkezlerine ýüz tut. Ol ýerde seniň düşen ýagdaýyňa düşünýän adamlar işleýär we olar saňa psihiki we kanuny taýdan goldaw bermäge taýýar. Gerek bolsa olar saňa wagtlaýyn ýatak jaý hem berip bilýär. Biziň ýurdumyzda hem şuňa meňzeş "Keýik Okara" we "Ynam" ýaly jemgyýetçilik guramalaryň kömek berýän nokatlary bar.
Biz hüjüm ediji bilen bile ýaşaýarys. Hyýanatçylyk dowam etse näme?
Özüňi sosial gurşawyňdan daşlaşdyrmajak bol. Garyndaşlaň, dost-ýarlaň, goňşulaň bilen ýakyn gatnaşygyňy üzme. Zorluga sezewar edilen ýagdaýyňda ýeke galmajak bol. Ýarag hökmünde ulanyp boljak zatlary (pyçak, gaty zatlar) ýetmesi aňsat bolmadyk ýerlerde sakla. El telefonyňy elmydama ýanyňda göter.
Döwlet kanunlarymyzda "goraýjy buýrugy", ýagny zorlaýjy bilen gatnaşygy gadagan edýän ýa-da çäklendiýän kazyýet buýrugy düşünjesi ýok. Türkmenistanyň Jenaýatçylyk Kodeksiniň 108-nji maddasyna laýyklykda, maşgala zorlugyna duçar bolan adama howp abanýan bolsa, derňewçi, aklawçy, ýa-da kazyň özi iki tarapyň hem howpsuzlygyny goramak üçin içerki işler organyny ýola goýmaga haklydyr.
Wagtlaýyn we kazyýet buýrugy (orderi). Bularyň nähili tapawudy bar?
Halkara kanuny adamyň belli hereketlerini çäklendirýän ýa-da gadagan edýän "wagtlaýyn we kazyýet gadagançylygyny" üpjün edýär.
Wagtlaýyn kazyýet buýrugy gysga wagt aralygynda hereketde bolýar we taraplaryň biri tarapyndan gaty gyssaga düşülende kabul edilip bilinýär. Bu buýruk zorlaýja pidanyň garşysyna zyýanly hereket etmegi gadagan edýär we ony pida bilen gönümel we gönümel däl ähli gatnaşyklardan çäklendirýär.
Howpsuzlyk kazyýet buýrugynyň hem şertleri waglaýyn buýrugyňka meňzeş bolup, zorlaýja pida bilen gatnaşyk etmäni gadagan edýär. Esasy uly tapawut gadagançylyk döwrüniň dowamlylygyndadyr. Gatnaşyk gadagançylygy resmi şekilde alnyp barylýar we bu bozulan ýagdaýynda pidanyň özi polisiýa habar bermeli bolýar. Mundan başga-da, buýrugyň hereket edýän döwründe ýaşaýan ýeriňden gitmek we bilelikde eýeçilik edýän emlägiňi ulanmak üçin hem belli talaplaryň berjaý edilmeginiň soralmagy mümkin. Kazyýetiň buýrugyny berjaý edip bilmedik ýagdaýyňda jerime tölemek ýa-da azatlykdan mahrum edilmek ýaly jezalandyrylmalar bilen ýüzbe-ýüz bolup bilýärsiň.
Hüjüm edijä näme garaşýar?
Kazyýet. Kazyýet işi zorlaýjynyň ýaşaýan etrabynda ýa-da zorlugyň bolup geçen ýerinde geçirilip bilner. Eger maşgala zorlugy adminstratiw hukuk bozulma diýip kesgitlense, onda Adminstratiw Hukuk Bozulmalary Kodeksininiň 42-nji maddasyna görä, duýduryş, jerime, we jemgyýetçilik işlerini etmek ýaly jezalar berlip bilner. Eger pida ýetirilen zeper güýçli bolsa, onda jenaýatçy 2 ýyla golaý "ýola salyş işini" etmäge ýa-da jenaýatyň has beter bolan ýagdaýynda jenaýatçy 15 ýyla çenli tussaglyga çekilip bilinýär.
Terjime eden: Şöhle Mämmedowa
- 108 gezek okalan


text:
Ýokary tehnologiýalar nebit skwažinalarynyň netijeliligini ýokarlandyrýar
“Türkmennebit” Döwlet konserniniň düzümindäki “Nebitgazçykaryş” trestiniň düýpli abatlaýyş müdirliginiň abatlaýyş toparlary nebit skwažinalarynyň üznüksiz işlemegini we uglewodorod çig malynyň çykarylyşynyň artdyrylmagyny üpjün edýärler. Diňe geçen ýylda abatlaýjylar göz öňünde tutulan 475 skwažina derek olaryň 605-sini dikeltdiler. Netijede 700 müň tonna golaý çig nebit alyndy, munuň özi tabşyyrkda bellenilendäkiden 300 müň tonna golaý köpdür.
“Nebitgazçykaryş” tresti skwažinalary düýpli abatlamak boýunça Barsagelmez, Goturdepe we Gamyşlyja kärhanalarynyň binýadynda döredildi. Nebit skwažinalaryna hyzmat etmek we öňdebaryjy tehnologiýalary önümçilige ornaşdyrmak boýunça işler edaranyň alyp barýan işidir. Häzirki wagtda önümçilik toparlaryň 60-dan gowragy tükmen kenarýaka ýataklarynda skwažinalaryň düýpýaka zolagyny berkitmek, ulanyş sütünlerindäki näsazlyklary düzetmek, suw sütünleini çetleşdirmek boýunça we gaýry işleri ýerine ýetirýärler.
Ýurduň esasy pudagynyň kärhanalary, şol sanda abatlaýjylar hem ýokary tehnologiýaly enjamlar bilen yzygiderli üpjün ediýär. Hususan-da, “Nebitgazçykaryş” tresti döwrebap göteriji enjamlar bilen üpjün edildi: Hytaýda öndürilen «XJ-450» enjamlar toplumy 4500 metr çuňlukda düýpli we 5500 metr çuňlukda ýeňil abatlaýyş işlerini geçirmäge mümkinçilik berýär. Göteriji täze enjam Goturdepedäki 22-nji skwažinada abatlaýyş işlerinde synagdan geçirildi. Indi ol başga ýerlerde-de ulanylýar.
Maýyşgak sorujy-kompressor turbaly enjamlaryň ulanylmagy abatlaýyş işlerini has-da çaltlandyrýar. Olar esasan skwažinanyň düýpýaka zolaklaryndaky çäge böwetleri aýyrmak, diwarlaryny parafin gatlaklaryndan arassalamak, skwažinanayň ulanyş sütüninde sement köprüleri goýmak üçin we beýleki işlerde ulanylýar.


text:
Şöhratly bedew – eziz Watanymyzyň ganaty
Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýi türkmen bedewiniň baýramy mynasybetli gurnalan “Şöhratly bedew-eziz Watanymyzyň ganaty” atly sergisiniň açylyşyna ony synlamak isleýänleriň hemmesini 2018-nji ýylyň 23-nji aprelinde sagat 10:00 çagyrýar.
Halkymyzyň geçmişini hem, şu gününi hem atsyz göz öňüne getirmek mümkin däl. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň atçylyga uly üns bermeginiň, atçylygy ösdürmegi döwlet syýasatynyň möhüm meselesi derejesine çenli ýokary götermeginiň, onuň permanyna laýyklykda her ýyl aprel aýynyň soňky ýekşenbesinde Türkmen bedеwiniň baýramynyň dabaraly ýagdaýda bellenilip geçilmeginiň aňyrsynda uly many bar. At türkmen halkynyň barlygynyň alamaty. Ol türkmen seýisleriniň döredijiliginiň miwesi bolan ilkinji iň ýyndam ulag. Türkmenler ýyndam atlarynyň kömegi bilen uly döwletleri gurdylar, dünýäniň ösüşine öz täsirlerini ýetirdiler. Ata-babalarymyz belli bir derejede hut atlarynyň arkasyndan taryhyň akymyndan yza galmandyrlar, hatda taryhyň belli bir döwürlerinde ondan öňe düşmegi-de başarypdyrlar.
Taryhyň bütin dowamynda at türkmenleriň durmuşynda örän möhüm orun eýeläp gelipdir. At dünýäniň taryhynda ilkinji gezek türkmenleriň nesilbaşysy Oguz hanyň zamanynda eldekileşdirilip, onuň jeň meýdanlarynda gazanan ýeňişleriniň girewine öwrülipdir.
Atlaryň ilkinji bolup oguzlar-türkmenler tarapyndan eldekileşdirilendigi bu günki günde şek-şübhe döretmeýär. Marguşdan eldekileşdirilen atlaryň arheologiýa ylmynda belli bolan iň gadymy süňkleriniň tapylmagy munuň aýdyň delilleriniň biridir. Taryhdan belli bolşy ýaly, arassa ganly türkmen bedewleri indi bäş müň ýylyň dowamynda nusgalyk atlar saýylýar. Ahalteke bedewleriniň adamlar bilen ysnyşykly bolmagy, olaryň eýesine bolan wepasy barada gadymy rowaýatlarda, taryhy eserlerde giňden beýan edilýär.
Garaşsyzlyk ýyllarynda türkmeniň at çapdyrmak däbi täze öwüşginler bilen dowam etdirilýär. Garaşsyz hemişelik Bitarap Döwletimizde at çapyşlyk baýramçylyklar, atly sport ýaryşlary, atly ýörüşler köp sanly at söýüji muşdaklaryň gatnaşmaklarynda dabaraly ýagdaýlarda geçirilýär. Häzirki wagtda ýurdymyzyň ähli welaýatlarynda we paýtagtynda atçylyk sporty giň gerim bilen ösdürilýär. Türkmen halkynyň atşynaslyk sungaty sagdyn, ruhubelent nesilleri kemala getirmekde ygtybarly çeşmedir.
Türkmen bedewiniň baýramy mynasybetli Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýinde “Şöhratly bedew – eziz Watanymyzyň ganaty” atly baýramçylyk sergisi gurnaldy. Onda muzeý gaznalaryndan çykarylan milli saz gurallary, dokumental fotosuratlar, ýyndam bedewlerimiziň halyda çitilen keşpleri, suratkeşleriň ajaýyp eserleri, gadymdan miras galan at ýapynjalary, gamçy, at şaýlarynyň toplumy, haly önümleri bilen dowam edýär. Zergärlerimiziň baýramçylyk sergisinde orun alan eserlerinde ganatly bedewlerimiziň dürli şekillerini synlamak bolýar.