text:
Friday, April 29, 2011
Türkmenistan-Eyran gatnaşygy
Türkmenistan-Eýran gatnaşyklarynda türkmenleriň
milli bähbidi ünüsden düşürilmeli däl!
25-nji aprilde Aşgabatda Türkmenistanyň, Eýranyň, Özbegistanyň, Kataryň we Ommanyň daşary işler ministerleriniň, ýa-da ministerliklerden wekilleriň gatnaşmaklarynda täze bir ylalaşyga gol çekildi. Türkmenistanyň daşary işler ministeri Raşid Meredow bu ylalaşyk bilen Merkezi Aziýadaky döwletleriň, Aýlak ýurtlary bilen transport gatnaşygynyň çaltlaşjagyny nygtady.
Biziň pikrimizçe Türkmenistan, goňşy döwletleri, ylaýta-da Eýran we Owganystan bilen gatnaşyklarynda bu ýurtda ýaşaýan millionlarça türkmeniň milli bähbidini-de ünsden düşürmeli däl. Geliň, Eýranyň we Owganystanyň çäklerinde ýaşaýan 7-8 million çemesi türkmeniň soňky döwür syýsay we ykdysady durmuşyna göz gezdireýliň.
90 ýyl basgy astynda
Edil 86 ýyl mundan ozal Türkmenistan respublikasy özüniň bir ýaşyny toýlaýarka, Eýranyň çäginde ýaşaýan türkmenleriň ömri bir ýyla ýeten we täze esaslandyran öz-erkin jemhuriýeti, Tahranyň üç tarapdan goşun sürmegi bilen gana çaýkaldy we olaryň ata-baba topraklary büs-bütin basylyp alyndy. Şondan bäri bu ýurduň çäginde ýaşaýan türkmenler agyr sýyasy, ykdysady we medeni ýagdýy başdan geçirip, berk basyş astynda ýaşap gelýärler, has dogrusy ölüm-galym ugrunda diş-dyrnak bolup göreşip gelýärler.
Ne Eýranda patyşalyk režiminiň, ne-de SSSR-iň dargamagy bu türkmenleriň durmuşyna oňaýlay täsir ýetirip bildi. Sebäbi Eýranda häzir häkimiýeti elinde saklap gelýän reaksiýon we teokrat režim bu ýurtda ýaşaýan ähli etnik we pars bolmadyk milletleriň azatediş we erkinlik ugrundaky hereketlerini gana çaýkap gelýär we başardygyndan olaryň milli kimliklerini assimillerşdirmäge synanşýar.
Garaşsyz Türkmenistanyň ilkinji prezidenti Saparmyat Nyýazow, daşary ýurtlarda-ylaýta-da Eýranda we Owganystanda ýaşaýan ildeşleriniň derdine melhem bolmag-a beýle-de dursun, hatta on ýyllyklaryň dowamynda Moskwa tarapynda talanyp gelen öz raýatlarynyň göz ýaşlaryny sylyp, arkalaryna ýel çaldyryp bilmedi.
Owgan türkmenleri
Owganystanyň çäginde ýaşaýan türkmenler-de peştun-täjik şaunistik syýastynda ezilip, horlanyp hem harlanyp geldiler. Häzir bolsa demirgazyk owganystandaky özbek meýdan komandirleriniň ýaraglarynyň kölgesinde agyr günleri başdan geçirýärler. Garaşsyz türkmenistan olara ýardam goluny doly uzadyp bilmedi. Türkmen dilini öwredýän mugallymlary ibermegiň deregine, hatta harplyk kitabyň ýerine Nyýazowyň “Ruhnamasy” olara sowgat edildi... , milli-dini liderleri Abdylmennan Magsymyň, Türkmenistandan Talyplaryň režimine gaýtarylyp berilenden soňra wagşylarça öldürilmegini olar asla unutmazlar. Ol bende Türkiýä aşmak üçin, elindäki Türk pasporty bilen Marçakdan Türkmenistana aşýar, emma Nyýazowyň režimi ony tutup, Talyplara berrýär. Ýylda diýen ýaly araçäkde birnäçe owgan türkmeni, Türkmenistanly serhetçileriň okunyň gurbany bolup gelýär. Ol pahyrlar ot-çöp ýygnamak ýa-da serhetden aşan mallaryny yzyna gaýtarmakçy bolanlarynda oka düzülýärler. Türkmenistanda ýokary okuwa çagyrylýn owganystanlylaryň arasynda dermanlyk üçin ýekeje-de türkmen ýok...
Her nä häzirki prezident Berdimuhammedowa garaňda, Nyýazow daşary ýurtlarda ýaşaýan türkmenleriň arasynda öz at-owazasyny belende götermek üçin olaryň arasyna baryp-gelerdi. Nyýazow birnäçe gezek Eýranyň çäginde ýaşaýan türkmenleriň arasyna barypdy, ýöne Berdimuhammedow, eneçeme gezek Eýrana barsa-da azynda bir ruhy goldaw berer ýaly, türkmenleriň arasyna ýekeje gezegem barmaga milt etmedi.
Bu ýurtda ýaşaýan türkmenler, konsulhananyň Maşhet şeherinden türkmenleriň uly şäheri bolan Kümmetgowza getirilmegini, wiza şertleriniň ýeňillendirilmegini zaryn-zaryn Türkmenistanly resmilere araz etseler-de olaryň arz-şykaýatlaryna gulak gabardan bolman gelýär.
Diplomatik protokollaryna görä, sýyasy aragatnaşykda garşy tarap bilen deň göçüm edilýär. Eýran, Türkmenistanda pars dilini sapak berýän klaslary, kurslary ýola goýýar, yslam dinini propaganda edýän merkezleri ýola goýýar, kitap magazinlerini açýar, Türkmenistanyň bolsa, Türkmensähraly türkmenleriň arasynda gazet satýan ýekeje bir kiosk açabilmän gelýär. Tersine Berdimuhammedow, türkmenlere-e däl, Maşatlylara 1000 tonna uwn sogat berip, kärdeşi Ahmedinežatdan sport uçaryny sowgat alýar.
“Demirgazyk-günorta koridory” atladyrlan demirýol baradaky ylalaşyk esasynda Gazanjyk-dan çekiljek demirýoly Hazar ýaka Bendertürkmen şäherine barmaly edilipdir, indi bolsa Türkmen şäheriniň ýerine onuň pars otrumly Gürgen şäherine barjagy habar berildi.
Türkmenistan, araçäkdäki ýagdaýa ünsüni artdyrmaly!
Türkmenistan bilen eýranyly türkmenleriň arasyny üzmek üçin we geljekde bu ýerleri doly eýelemek maksady bilen Eýran araçäkde täze-täze obalar we şäherçeleri gurup, ol ýere kürtleri we bluçdyr zabyllylary göçürüp getirmek syýasatyny bar güýji bilen dowam etdirip gelýär.
Eýran, serhet ýaka türkmen obalarynda harby manýowerleri amala aşyrýr, synalýan we partlaman galýan ýaraglaryň soňra partlamagy netijesinde bir topar türkmen heläk bolýar (Çeper guýmadaky hadysa şolardan bir mysal). Aşgabat beýle ýagdaýa ünsüni artdyrmaly.
Her ýylda bir topar ýaş oglan, “bi-kanun” balyk awlaýar bahanasy bilen Eýranyň deňiz goraýjylary tarapynda atylyp öldürilýär. Deňiz “goraýjylary”nyň Türkmenistana neşe maddalaryny gaçak ýoly bilen aşyryp, söwda edýändigi hakynda maglumat berilýär. “Gürdi olum” we “Inçe burun” serhet postlaryndan Eýran tarapyndan tonnalap neşe maddalarynyň geçirilmäge synanşylýandygyny Türkmenistanly serhetçiler habar berip gelýärler, neşe maddalaryň näçe prosentdi ele salynýandyr? Bu diňe araçägiň iki tarapynda ýşaýan türkmenleriň köküni kesmek üçin edilýän ýörite planlar bolsa gerek.
Tahran, diňe Türkmensähraly türkmenleriň arasyna däl, eýsem özüne wepaly türkmen ahunlary, Türkmenistana iberip, olaryň arasynda şaýy mezhebini propaganda edýär. Eýranyň Türkmenistandaky ilçihanasy aýtollala suratly sagatdyr şoňa meňzeş zatlary türkmenistanlylara sowgat berýär ýa-da olary mugtyna Eýranyň içindäki ziýarat jaýlaryna alyp gaýtmak bilen öz maksadyny yzarlaýar.
“Gürgen” radio stansiýanyň “daşary ýurtlylar” niýetläp berýän gepleşiklerinde hem, şaýyçylyk propagandirlenýär, azan bolsa sünnileriň däl-de şaýylaryň usulunda radiodan eşitdirilýär. Muňa garşy, Türkmenleriň ýeke-täk döwleti, öz dogan-garyndaşlaryny öz harajatlary bilen görmäge barmakçy bolýanlara gaty kynlyk bilen wiza berýär, baranlaray bolsa hatta mysal üçin Nebitdagdan Aşgabada barmaga rugsat berenok.
Ýer ýüzündäki türkmenleriň ýeke-täk döwletine ýolbaşçylyk edýän Aşgabat resmiler, goňşy döwletlerde milli kimlikleri barha ýok bolmak howpunda duran türkmenleri ruhlandyrmak üçin, radiodyr- tele gepleşikler arkaly ýörite gepleşikleri bermeli. Haçana çenli bir adamy mahabatlandyryp gezjek. Baku, “Turk-sat” ýa-da “Hot-bird” satelitler arkaly tele gepleşiklerini, efire berýär, Türkmenistan bolsa henizem ruslaryň täsirinden çykyp bilen, “Yamal” satelit üsti bilen gepleşiklerini efire berýär, ony tomaşa etmek üçin diagramy 2 meter çanak antenna gerek, muny bolsa Eýranda edinmek gaty howply, şeýle antennsy bolan birnäçe türkmen howpsuzlyk gulluklary tarapyndan tussag edilipdir. “Turk-satdan” berilýän gepleşikleri bolsa kiçiräk antenna bilen tomaşa etse bolýar.
Häzir O.Aziýada we Ýakyn gündogarda syýasy ýagdaýlar tiz özgerip dur, türkmenistan hem tiz gyflat uwkusyndan oýanyp, dünýä türkmenleriniň birleşmegini gazanmaly, sebäbi agyr günde diňe ganybir doganlar kömege geler. Şahyr aýtmyşlaýyn:
“Myrat aýdar öz myradym
Gepin çekme her namardyň,
Ýowuz güni asly ýadyň
Maslahaty aýra gider.”
Arne Goli (Akmyrat Gürgenli)
Türkmeni öwrenis merkeziň müdüri29 april 2011
Posted by Arne Goli (A.Gürgenli) at 7:56 AM 0 comments
Thursday, April 28, 2011
تاریخدان اؤچمجک شاخصیتلار
Kesearkajyn Öwezbayy
کسه آرقـاجئنگ عـؤوضبایئ
کسه آرقـاجئنگ عـؤوضبایئ
(تـۆرکمنیستان دؤولتی نینگ دۆیبۆنی توتماقدا غایدوسئز گؤره شن
و غانلی رپره سسیادا یوق ادیلن انقلابی شاخصییتینگ عؤمۆر یولی)
تورکمنیستانینگ یاقین تاریخیندا اساسی رول اوینان، ایلکینجی تورکمن افسرلریندن سیدمئرات عؤؤضبایفینگ، گؤره شی، اونونگ ۱۹۱۱ و ۱۹۱۳- نجی یئللادا کوممت غاویزا ایبریلندیگی و غانلی رپره سیاسیا (تصفیۀ خونین) دوچار بولوپ، ۱۹۳۷- نجی یئلدا آتیلیپ اؤلدوریلیشی بارادا بو ماقالادا غیزیقلی گوررونگ بریلیأر.
عثمان آخونینگ یولباشچیلیغیندا ایلرکی تورکمنیستاندا آلنیپ باریلان گؤره شه یاردام برمک ماقصادی بیلن، تورکمنیستان جمهوریتی نینگ دۆیبۆنی توتان غایغیسیز آتابایف، سیدمئرات عؤؤضبایفی گورگنه ایبرمکچی بولاندا اونگا بلشویکلر غارشی چیقیپدیرلار.
۱۹۱۱- نجی یئل ایرانداقئ واقالار سبأپلی کۆممت قاویزا و آسترابادا ایبریلدیم. بیر یئلدان سونگ ائزئما دولانئپ گلدیم؛
آتابايف: « نأمه اوچين بيز اؤز مهربان دوغـانلاريميـزينگ قـوراغـينا چيقمالى دأل، بيز اولارا حوكمان كؤمك اتملى، توركمنلر حايسى دير بير پرولتار سياساتـينگ پیداسى بولمالى دألدير".
۱۹۱۱- نجی یئل ایرانداقئ واقالار سبأپلی کۆممت قاویزا و آسترابادا ایبریلدیم. بیر یئلدان سونگ ائزئما دولانئپ گلدیم؛
۱۹۱۳- نجی یئلدا سرحد کامیسسارئ نئنگ ائغتئیارئنداقئ توپاردا ایرانا تأزده ن ایبریلدیم؛
آتابايف: « نأمه اوچين بيز اؤز مهربان دوغـانلاريميـزينگ قـوراغـينا چيقمالى دأل، بيز اولارا حوكمان كؤمك اتملى، توركمنلر حايسى دير بير پرولتار سياساتـينگ پیداسى بولمالى دألدير".
بأشينجى مسئله: گورگن قـوزغـالانگـى نينگ باشيندا آتابايف اوزالقى افسر عـؤضبايفى داشكنده چاغيردى و توركمنلرينگ يولباشچيليغينى قـورماق اوچين اونى گورگنه ايبرمأگه سينانشدى. بيز عـؤضبايفينگ ايبريلمگـى نينگ اونگونى آلديق".
حاص دولوسی (download now) دیین یره کلیک ادینگ
Posted by Arne Goli (A.Gürgenli) at 2:06 AM 0 comments
Friday, April 22, 2011
گؤکدپه تراژدیسی حاقیندا تأزه ماغلوماتلار
۵۰ یئللاپ ک.گ.ب- نینگ سانسوریندا ساقلانان ماقالا
گؤکدپه سؤوشینده شهید بولان باغشئ
گـؤنـۆبک
و
گؤک دپه تراگه دییاسی نینگ جیکمه- جیگی حاقیندا
اورشا غـاتـناشان بـیر تـۆرکمـینگ گــۆررونگی
قوربانمیرات ایشان گپلأپ باشلادی: اگر أحلی ماشغالاسئنئ بیر یر یئغناماساق، تـۆرکمنلر اورشمازلار. ائنگ آحئرئندا هم قوی ماشغالالارئمئز بیزینگ بیلن بیله هلأک بولسونلار، بارئ بیر اولار بیزدن سونگ اولجا بولارلار.
سن بیر آقماق آدام اکنینگ!– دیییپ، اورازمأممت حان، قوربانمیرات ایشانه آیتدئ. – من اؤزۆمینگ آقماق بولانئم اۆچین دأل- ده، سنینگ آقماق بولانئنگ اۆچین قاسام ادیأرین، من شو یرده- ده اؤلرین.سنگ اؤزۆنگ آباتلئق ایسلمِیأن بولسانگ، سنم من یالی اؤلمگی باشار!
دئقما سردارئنگ سؤزلرینه گؤرأ روس توپارلاری نینگ آراسینا سینگن و تورکمنلرینگ بأهبیدینه حابار گتیریپ دوران یموت ییگیدی موسی حان بیلن دیلدۆوشیپ، هجوم حرکتلریندن و روس اوتریادلارئ نئنگ پلانلارئ حاقئندا حابار آلیپ دوروپدیر.
عایاللار:
"نأم اۆچین سیز بیزی بو یر یئغنادئنگئز؟"، "نأم اۆچین کللأنگیزه تلپک گیـیپ، ساقغالئنگئزئ اؤسدۆریپ یؤرسۆنگیز؟"، "نامارتلار!" دیییپ، غاتی حاوصالا دۆشن عایاللار غئیغئرشیاردئلار. کأبیرلری بولسا باشلارئندان سیـپئرئپ آلان غئینگاچلارئنئ غالغادئپ، بیزینگ آرقامئزدا گیزلنینگ!" دیییپ غئیغئریاردئ.
باسئم نوربردی حان اؤلدی، اونئ روسلارئنگ ایـبرن آداملارئ آوئ بریپ اؤلدۆریپدیرلر. عمومان، روسلار شاوسوزلئغا اوچرانلارئندان سونگ، پارسلاردان، اؤزبکلردن، تاتارلاردان هم باشغالاردان بیزینگ آرامئزا اؤز جانسئزلارئنئ (جاسوس) ایبریپ دوریاردئلار. نوربردی حانئنگ اؤلمگی بیلن آحالئ قوراماقدا هم ایل- گۆن حاقدا آلادا اتمکده اولئ آت-آبرای قازانان آدامدان محروم بولوندئ
حاص دولوسی (download now) دیین یره کلیک ادینگ
Posted by Arne Goli (A.Gürgenli) at 5:34 AM 0 comments
Thursday, April 21, 2011
به سرکوب ملل ساکن ایران پایان دهید
به سرکوبی ملتهای ایران پایان دهید!
اعتراض عرب های ایرانی در اهواز، مرکز استان خوزستان در جنوب ایران، که در روز ۲۵ فروردین شروع شد، با سرکوب خشونت آمیز نیروهای امنیتی ایران روبرو شده است. بنا به گزارش ها، چندین نفر کشته و زخمی و عده زیادی دستگیر شده اند. خانم شیرین عبادی، برنده جایزه نوبل صلح ۲۰۰٣، در نامه ای به خانم پیلای، کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل، در روز دوشنبه ۲۹ فروردین ۱٣۹۰، خواهان رسیدگی به وضع درگیری ها در خوزستان شد.
بنابه آخرین اخبار رسیده هشت عضو گروه "خلق عرب" توسط مقامات امنیتی رژیم ج. اسلامی دستگیر شدند که جان آنان در خطر است.
مرکز مطالعات تورکمن شناسی بشدت این اقدامات سرکوبگرانه رژیم را محکوم و خواهان رفع تبعیض ملی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی علیه ملل مختلف ساکن ایران می باشد.
مدیر مرکز- آرنه گلی
Posted by Arne Goli (A.Gürgenli) at 8:50 AM 0 comments
Subscribe to: Posts (Atom)


c: text/html

text:
30 Ocak 2016 Cumartesi
Eýran Yslam Respublikasynyň Wekiliýeti Bilen Gepleşikler
2016-njy ýylyň 29-njy fewralynda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde türkmen paýtagtyna iş sapary bilen gelen Eýran Yslam Respublikasynyň Ýol we şäher gurluşyk ministriniň orunbasary j-p Ali Nurzadyň ýolbaşçylygyndaky wekilýeti bilen gepleşikler geçirildi.
Gepleşikleriň barşynda taraplaryň esasy ünsi ýol gurluşyk ulgamynda bilelikdäki ikitaraplaýyn işiň işjeňleşdirilmegine we geljekde ösdürilmegine berildi. Gepleşikleriň gün tertibinde Tejen derýasynyň üstünden geçiriljek «Sarahs (Türkmenistan) –Sarahs (EYR)» täze awtomobil köprüsiniň, «Sarahs–Tejen» awtomobil ýolunyň we «Aşgabat-Türkemnabat» tizlikli ýolunyň gurluşygynyň meseleleri bellenildi. Şeýle taraplar Sarahs – Maşat elektrikgeçiriji torlaryny gurmagyň meselelerine seretdiler. Türkmenistanyň Prezidentiniň tranzit-ulag geçelgelerini ösdürmeklige aýratyn ünsüni belläp, taraplar ýokarda görkezilen gurluşyklaryň bu ugurdaky ähmiýetini bellediler.
Dürli derejelerde geçirilýän türkmen-eýran duşuşyklaryň we gepleşikleriň iki ýurduň arasynda adat bolan dostlukly gatnaşyklary yzygiderli esasda dürli ugurlar boýunça ösdürmäge ymtylýandygynyň alamaty bolup durýandygy aýratyn bellenildi.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
24 Aralık 2016 Cumartesi
Türkmen Maldarlary Ot-Iým Taýýarlamak Boýunça Ýyllyk Meýilnamany Ýerine Ýetirdiler y-yerine-yetirdiler/
Oba we suw hojalygy minisrtliginiň hem-de Azyk senagaty döwlet birleşiginiň maldarçylyk hojalyklary ot-iým taýýarlamak boýunça ýyllyk meýilnamany doly möçberde ýerine ýetirdiler.
Şu ýyl 171 müň 618 tonna ot-iým taýýarlanyldy.
Şeýle hem maldarlar we çopanlar üçin göwnejaý şertleri döretmek boýunça degişli çäreler geçirildi. Mallary ot-iým bilen üpjün etmegi mundan beýläk-de gowulandyrmak maksady bilen maldarçylyk hojalyklarynyň meýdanlarynda ot-iýmlik ekinler ekildi.
2016-njy ýylyň 1-njy dekabryna çenli Türkmenistanyň ähli hojalyklaryndaky gara mallaryň baş sany 2,3 milliondan gowrak boldy.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
TERBIÝE MAŞGALADAN BAŞLANÝAR
Bugün şu ajaýyp başdan geçirmäni siziň dykgatyňyza ýetirýärin.. Uzagrakdyr emma soňuna çenli okamaga ýaltanmaň; okalmaga degjek bir waka.. Amerikada bir uniwersitetde mugallym bolup işläp ýören bir türk professoryň agzyndan size ýetirýärin..
Kaliforniýanyň Long Beach şäherindäki welaýat uniwersitetinde mugallym bolup işleýärdim. Şol ýyl meniň 2 sapagymy alýan bir gyz talybym ünsümi çekmäge başlapdy. Ady Sally-dy. Haýsy aýratynlyklary meni özüne çekýärdi diýip oýlandym. Ilki bilen gaty ajaýyp görmegeý gyzdy, synpda derrew ünsümi özüne çekýärdi. Birem gaty tertipli we ökdedi; synpdaky iň öňdebaryjy we aktiw talyplarymyň biridi. Galyberse-de gaty tutanýerli we adamkarçilikli bir gyzdy. Kafedramyzyň bir piknik şüweleňinde onuň sözleşen ýigidi bilenem tanyş bolmak maňa miýesser etdi. Dogrumy aýtsam ol ýigidi gören badyma aňymdan geçen pikirler şeýle boldy; “armydyň ýagşysy aýylaryňky.” Hawa ol ýigit bilen bu eýjejik gyzy bir-birine gelişdirip hem bolanokdy. Ol ýigit 27-28 ýaşlarynda saçy dökülenräk, pöwhe we garynlak, bedroý we gysga boýly biridi. Belki pully oglandyr diýip pikir etdim, emma gysga bir söhbetdeşlikden soň onuň pul güýjüniň ýoklugyna-da göz ýetirdim. Ol uniwersitetimiziň Psihologiýa bölüminde okap ýören doktorant bir talyp ekeni we akademiki karýerany yzarlap professor bolmagy arzuwlaýardy..
“Dogrudanam meniň bu hüýr-peri talybym ol ýigitde näme tapdyka?” diýen pikir meni günüme goýmaýardy. Birgün sapakdan soň Sallynyň ýanyna golaýlaşdym we aramyzda şeýle gürrüň bolup geçdi:
- Sally, sözlenen ýigidiň bilen nädip tanyşanyňy bilesim gelýär? Eger garşy bolmasaň elbetde..
- Bir monastyr (hristiýan metjidi) guramaçylyk işinde bir toparda meýletin bolup bile işledik..
- Onuň haýsy häsiýetleri saňa ýarady?
(Sally geň galyjy nazarlaryny maňa dikdi. Bir Amerikan hökmünde ol menden bu soraga garaşmaýardy. Sebäbi Amerikan medeniýetinde beýle soraglar adamyň şahsy durmuşyna goşulmak diýip hasap edilýär. Sallynyň düşünjesine görä men şol wagt onuň şahsy durmuşyna burnumy sokýardym.. Şonda-da sagbolsun meni terslemedi..)
Gysga wagtlyk şok halyndan saplanansoň ýylgyrjaklap gözüniň içi gülüp jogap berdi:
- Ol ajaýyp adam.. Ol meniň gahrymanym.. Men ondan köp zat öwrendim..
Şol pursat hakydama ilki gelen zat gabanjaňlyk boldy. Gabandym. Görmegeý bir zenanyň öz erkegine “gahrymanym” nazary bilen seretmeginiň erkege berip boljak iň uly sowgatdygyna düşündim. Bu sowgady ömrüm boýunça alyp görmändim we gabanypdym.
Anyklamak üçin soradym:
- O nähili?
- Frank bir ýetimler öýünde önüp-ösüpdir. Ýetim bolmagyň nämedigini bilýändigi üçin, uniwersitet okap başlan döwürleri ýetimler öýünden 2 çagajyga hossar çykmagy ýüregine düwüpdir. Her hepdesiniň 10 sagadyny häzirem şolara sarp edýär; olar bilen duşuşyp top oýnaýar, olara kitap okap berýär, olary muzeýe aýlaýar, olaryň ýagşy terbiýe almaklary üçin elinden gelenini edýär. Ol çagajyklardan biri ýakynda hassahana düşdi we operasiýa geçirdi. Frank şugünler agşamlaryna şonuň ýanynda hassahanada ýatýar, gijelerine olara göz-gulak bolmak üçin..”
Özüme gaharym geldi. Utandym. Ýüzüme şarpyk iýen ýaly bolup gyzardym. Göýa diýersiň iň ýokary bilim derejesindäki adamdym, emma henizem garşymdaky adama daşky sypatyna görä baha berýärdim we olary “aýy” diýip sypatlandyrýardym. Içimdäki pohly düşünjämi ýigrendim.
Aradan ýene belli bir wagt geçipdi. Men Sallynyň ýetişen maşgala gurşawyny hem bilesim gelip başlady. Bolan zatlara şeýleräk bir logika bilen seretdim; men näme üçin Franky görenimde “armydyň gowusy aýylaryňky” diýip pikir etdim? Sebäbi öz çagalymy geçiren maşgala gurşawymda ol metaforany kän eşidipdim, şondan bolmalydy. Meniň ýetişen gurşawym meni täsir astynda saklaýan bolsa, diýmek Sally bu tapylgysyz halyny-da öz maşgala gurşawyndan alan bolmalydy.
Belli bir wagt soň Sallyden maşgalasynyň nirede ýaşaýandygyny soradym. Los Angelesdan 350 km demirgazykda bir kiçeňräk şäherçede ýaşaýan ekenler. Maşgalasy bilen tanyşmak isleýändigimi we munuň mümkindigini ýa däldigini soradym. Ol ýygyrjaklap “Maşgalam bilen gürleşip göreýin, olaryňam siz bilen tanyşmak islejeklerinden şübhäm ýok” diýdi we jogaby gysga wagtda maňa ýetirjegini aýtdy.
Bir-iki gün geçenden soň Sally ýanyma gelip “maşgalasynyň hem meniň bilen tanyşmakdan hoşal boljakdyklaryny” aýtdy. 3-4 hepdeden ulagym bilen San Fransisco tarapa baryp gaýtmalydym we Sallynyň şäherçesi hem ýolumyň üstündedi, olara degip geçip bilerdim. Bu pikirimi Sally bilen maslahat etdim.. Ol şol günlerde özüniň hem maşgalasyna baryp gelmegi planlaýandygyny we eger garşy bolmasam bile gidip biljegini aýtdy we elbetde razylaşdym. Şol duran ýerimizde derrew maşgalasyna jaň etdi, olaram irden ertirlige gelmegimizi haýyşt etdiler. Şeýdip bu meseläni karara baglap goýduk.
(dowamy bar)
Bellik: Line hasabynda şu ýerde gutaran ekeni. Dowamy beýleki 1 postunda bar bolmaly. Gyzyklanýanlar üçin çeşme: linkini tapyp bilmedim, ýöne şol line hasabynyň ady "Konsultant"dyr.
ata


text:
Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalarynda geleşikleriň 34-si hasaba alyndy.
Daşary ýurt walýutasyna Birleşen Arap Emirliklerinden, Owganystandan we beýleki ýurtlardan gelen telekeçiler Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilen awtobenzini, dizel ýangyjyny we nebit koksuny satyn aldylar. Germaniýadan we Singapurdan gelen işewürler Seýdiniň nebiti gaýtadan işleýän zawodynda öndürilen göni arassalanan benzini we mazudy satyn aldylar. Mundan başga-da, Russiýadan, Hytaýdan, Beýik Britaniýadan, BAE-den, Serbiýadan, Maltadan, Azerbaýjandan, Ukrainadan, Gyrgyzystandan gelen telekeçiler daşary ýurt walýutasyna pagta ýagyny, nah ýüplügi, buýan köküniň toşabyny, pagta lintini satyn aldylar. Geleşikleriň umumy bahasy ABŞ-nyň 40 million 450 müň dollaryndan gowrak boldy.
Depozit manat serişdelerine Türkiýeden, Birleşen Arap Emirliklerinden we Pakistandan gelen işewürler jemi bahasy 8 million 290 müň manatlykdan gowrak bolan "Berzeňňi-saglyk" bejeriş-mineral suwy hem-de nah ýüplügi satyn aldylar.


text:
Dowamly nerw dartgynlylyk we stres hiç adam üçin hem peýdaly däldir, ýöne göwreli aýal üçin ol has hem howply bolup durýandyr. Sýurih Uniwersitetiniň lukmanlary göwrelilikde döreýän dowamly stressiň we ruhy gamgynlylygyň çagada ýürek-damar bozulmalaryň we aşa hereketlilik sindromynyň emele gelmeginiň sebäbi bolup biljekdigini kesgitlediler. Şeýle hem, enäniň şeýle ýagdaýynyň çaganyň çalt ösmegini, ýöne içki agzalaryň ösmede yza galmagyny hem döredip biljekdigi bellenilýär. Şonuň bilen birlikde hem, gysga wagtlaýyn ýüze çykýan stresiň çaga üçin howply bolup bilmejekdigi hem bellenilýär. Öz pikirlerini subut etmek üçin alymlar 34 sany göwreli aýalyň gatnaşmagynda tejribe geçirdiler. Ylmy işgärler çaganyň ýan suwlarynyň nusgalaryny ýygnadylar. Bu hem göwreliler üçin stres bolup durýady. Ondan soň kortizol gormonynyň (stres ýagdaýda işlenilip çykarylýan gormon) derejesini kesgitlediler – ol kada görkezdi. Diýmek, psihoemosional ýagdaýyň gysga wagtlaýyn bozulmasy ene we çaga üçin howply däldir. Ýöne strese garşy durnuklylyk synaglary geçilýän wagtynda çaganyň ýansuwlarynda kortizolyň derejesiniň ýokarlanandygy kesgitlendi. Bu ýagdaýyň çaga üçin howply bolup biljekligi şeýle düşündirilýär: stres wagtynda beden aýratyn gormonlary – kortizoly we kortikoliberini bölüp çykarýar. Bu gormonlaryň çaga ýoldaşy tarapyndan hem işlenilip çykarylýandygy bilen onuň ýansuwlaryna düşmegi düşündirilýär. Eger bu gormonyň derejesi kada bolanda, ol peýdaly hasaplanýar – wagtyndan öň dogma ýagdaýynda çaganyň sag bolmagy üçin mümkinçilik döreýär, ýöne onuň derejesi ýokary bolanda ol çagada bellenilip geçilen bozulmalara getirip biler.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
8 Şubat 2015 Pazar
Gelejegi Uly Bolan Gatnaşyklar
Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersiteti (Türkmenistan) hem-de Raýta adyndaky döwlet uniwersiteti (ABŞ) hyzmatdaşlyk barada Memoranduma gol çekdiler. Bu resminama, ilkinji nobatda, mugallymlar we talyplar düzümi derejesinde bilim babatda alyş-çalyşa, bilelikdäki gözleg maksatnamalaryny işläp taýýarlamaga we guramaga we beýleki özara gyzyklanma bildirilýän geljegi uly bolan hyzmatdaşlyga gönükdirilendir.
Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersitetinde biziň ýurdumyzyň ýokary bilim ulgamynyň taryhynda talyplary okatmak ilkinji sapar diňe iňlis dilinde alnyp barylýar. Okuw işlerini guramak halkara bilim standartlary – tehniki taýdan üpjün etmegiň iň ýokary derejesinde gurulandyr. Okuw otaglary we merkezleri öňdebaryjy maglumatlara, şol sanda internet-ulgamlaryna hem, häzirki zaman multimediýa enjamlaryna eýedir.
Bu uniwersitetiň bäş fakultetinde - ynsanperwer ylymlary; halkara hukugy we halkara gatnaşyklary; halkara ykdysadyýeti we halkara menejmentligi; maglumatlar tehnologiýalary; hünär kämilleşdiriş ýaly fakultetlerinde hünär taýýarlygynyň on dört ugry hereket edýär.
Ýokary okuw mekdebiniň okuw maksatnamasy Bolon işiniň talaplaryna esaslanýandyr. Bir ýyllyk dil okuwyndan soňra talyplar bakalawriat ulgamy boýunça dört ýyllap taýýarlyk geçerler. Iki ýyllyk magistratura ýaly soňky basgançak hem göz öňünde tutulandyr.
Häzirki wagtda bu türkmen ýokary okuw mekdebi ýakyn we uzak daşary ýurtlaryň beýleki ylym-bilim merkezleriniň birnäçesi bilen geljegi uly bolan gatnaşyklaryň wariantlarynyň üstünde işleýär.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Dopinge garşy halkara agentligi WADA dünýä ýurtlarynyň doping düzgünlerini bozmagy barada hasabat çap etdi. 2015-nji ýyla degişli düzgün bozmalaryň sanawynda Türkmenistanyň sportsmenlerine degişli dört sany ýagdaý agzalýar, ýagny sambo boýunça iki, agyr atletika boýunça bir we karate boýunça bir sportsmen görkezilýär diýlip media maglumatlarynda aýdylýar.
Öz sportsmenleriniň doping düzgünlerini bozmagyna degişli meseläni resmi derejede agzaman gelýän Türkmenistan 25-nji sentýabrda Türkmenistanyň habar beriş serişdeleri ýurduň milli doping agentliginiň tutuş Merkezi Aziýa regionynda öňdebaryjy oruny eýeleýändigini habar berdi.
Şol bir wagtda-da, Agyr atletika boýunça halkara federasiýasy tarapyndan diskwalifikasiýa edilip, 2019-njy ýylyň dekabryna çenli ýaryşlardan çetledirilen türkmen sportsmeni Umurbek Bazarbaýewiň Türkmenistanyň sporstmenlerini ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça Aziýa oýunlaryna taýýarlamak işine türgen hökmünde gatnaşdy diýip, Gündogar.org neşri belleýär. Neşriň maglumatyna görä, ýene bir türkmenistanly portsmen sambaçy Samwel Aýrapetýan Sambo boýunça halkara federasiýasy tarapyndan 2019-njy ýylyň fewral aýyna çenli diskwalifikasiýa edilmeginiň yzýany Türkmenistanyň umumy milli spartakiada oýunlaryna gatnaşyp altyn medal gazanypdyr.


text:
Sizi ýeňil awtoulag satlyk masynlar sahypamyzda hoş gördik. Siz bu ýerde Türkmenistanda satylýan ýeňil transport serişdeleriň uly bazaryny görüp bilersiňiz. Biziň ýurdumyzda masyn özine satyn almak isleg berýän adam gün-günden artýar. Şol sebäpli ähli teklipleri bir sahypada çöpläp, ýurdumyzyň raýatlaryna kynçylyksyz özin gerek ulagy internet arkaly tapmana mümkinçilik berýäris. Eger-de siz öz ýeňil ulagyňyzy satmak ýa-da satyn almak isleseňiz, bu sahypada amala aşyryp bilersiňiz. Türkmenistanda iň uly bolan online bazarynda, indi internedy bar bolan ähli ulanyjylar kynçylyksyz ulanyp bilerler.
Öziňe amatly awtomobil tapmak biziň ýurdumyzda ýeňil meseleleriň biri däl. Teklip kän bolansoň bahalaram hem dürli-dürli bolup bilýär. Ondan daşary yssy howamyzda türkmen awto bazara çykyp biljek satyjylar hem azaldy. Şol sebäpli indi ýeňillik bilen, öz masynyňy öýden çykarman satmak has hem ýeňilleşdirer ýaly, siz üçin Tarixo.com - reklama portalynda hususy adamlaryň ulag satmak reklamalary çöplener ýaly meýdança döredildi.
Eger-de siz ýeňil awtoulagy satlyk ýeňil masyn bölüminde öziňize gözleýän bolsaňyz, biziň gozlegi ýeňilleşdirýän usullarymyz sizi has hem begendirer. Indi islän adam öz ýerleşýän ýerini belläp, özini gyzyklandyrýan ulagyň markasyny, reňkini, ýylyny, kuzowyny saýlap alan ýagdaýynda, reklama portalymyz sizi gyzyklandyryp biljegini ähli bar bolan ulaglaryň arasynda birnäçe sekundyň içinde seljerip berer. Bu bolsa gözlegiňizi ýeňilleşdirmäne we çaltlaşdyrmana uly kömek bolup durýar. Ondan daşary siz pul birligini çalşyp hem bilersiňiz, bu ýagdaýda daşary ýurt pul birlige bank kursy boýunça üýtgeler. Siz reklamalaryň gidiş tertibini öziňize laýyk bolşy ýaly hem üýtgetmäne mümkinçilik bar.
Eger-de siz öz awtoulagyňyzy has çalt satasyňyz gelse, onda biziň pully hyzmatlarymyz bilen peýdalanyň. Siz öz masynyňyzyň reklamasyna "VIP" ýa-da "Gyssagly" dereje berip bilersiňiz, bu bolsa siziň reklamaňyzyň görülşi iki esse köpelder. Bu barada giňişleýin "Pully hyzmatlar" sahypamyzda okap bilersiňiz.
Diňe bizde siz iň uly teklipli satlyk masynlar tapyp bilersiňiz. Siziň wagtyňyzy tygşytly ullanylar ýaly we gözleg wagtyny ýene has hem ýeşilleşdiriler ýaly, biz täze ýeňilleşdiriji usullary tapyp amala aşyrjakdygymyzy aýtmak bilen sizi begendiresimiz gelýär. Eger-de türkmen awto bazar bölüminde ulanmasynda düşnüksiz ýagdaýlar gabat gelen ýagdaýynda, öziňize amatly bolan usullar arkaly administratorlarymyz bilen habarlaşyp bilersiňiz.


text:
Kopengageniň howa menzilinde bomba howsalasy
Operasiýa sapýorlar bilen birlikde agyr ýaraglar bilen üpjün edilen köp sanda polis işgäri gatnaşdy
Daniýanyň paýtagty Kopengagendäki howa menziliniň uly bagaž bölümine berilen bir pakediň şübhe astyna girmegi sebäpli giň-gerimli howpsyzlyk çäreleri görüldi. Howa menziliniň Terminal 2 bölümi ençeme sagatlygyna ýapyldy.
Terminal 2-ni ýapan we şübhe astyna giren pakediň ýüklenjek uçary gyra çekdiren polisiýa gullugy uçaryň içindäkileri çykaranyndan soň, hem uçaryň içinde hem-de bagažlaryň arasynda gözleg işlerini geçirdi.
Polisiýa gullugynyň işgärleri pakediň eýeleri bolan bir maşgalany hem soraga çekdi.
Operasiýa sapýorlar bilen birlikde agyr ýaraglar bilen üpjün edilen köp sanda polis işgäri gatnaşdy.
Kopengageniň polisiýa gullugy özlerini herekede geçiren pakediň howp abandyrmaýandygyny belledi.
Ençeme sagat ýapyk bolan howa menziliniň degişli bölümi açylanyndan soň uçar gatnawlary kadalaşdy.


text:
Mehr habarlar gullugynyň beren habaryna görä, öten agşam Eýranyň Sepah Pasdaran güýjüniň baş serkerdesi serdar ser leşger Muhammet Ali Jafari duşmanlaryň Eýrana garşy gadaganlyklary amala aşyrmak bilen ýurdymyza urgy urmagyň yzyndadyklaryny aýdyp duşmanlar hiç haçan bu maksatlaryna ýetip başarmazlar diýip nygtady.
serdar ser leşger Muhammet Ali Jafari soňky wagtlarda Eýranda ýüze çykan wakalara yşarat edip Eýranda amala aşyrlan täze pitne Amerika,Sionist režimi we Arabystanyň işidir diýip sözüne goşdy.
Amerika we onuň ýaranlary sebitde Eýran milletiniň garşysynda şowsuzlyga uçrandyklary babatly Eýran Yslam Respublikasyna urgy urmagyň yzyndadyrlar diýip serdar Jafari aýtdy.


text:
TÜRKMENISTANYŇ ILÇIHANASY
GERMANIÝA FEDERATIW RESPUBLIKASY - BERLIN
Türkmen howa ýollary Aşgabat-Ýerewan-Frankfurt ugry boýunça gatnawy açdy
28 Dekabr 2017
Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Döwlet we hukuk institutynyň döredilmeginiň 10 ýyllygyna bagyşlanan maslahat
26 Dekabr 2017
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň «Durnukly ösüş maksatlaryny amala aşyrmak bilen baglylykda ulaglaryň ähli görnüşleriniň arabaglanyşygyny berkitmek» atly kararnamasynyň ähmiýeti hakyna maslahat
25 Dekabr 2017
Köpçülikleýin habar beriş serişdeleri üçin maglumat
20 Dekabr 2017
Türkmen howa ýollary Aşgabat-Ýerewan-Frankfurt ugry boýunça gatnawy açdy
Penşenbe, 28 Dekabr 2017
Köpçülikleýin habar beriş serişdeleri üçin maglumat
Çarşenbe, 20 Dekabr 2017
Türkmenistanyň Prezidenti
Gurbanguly Berdimuhamedow:
"Dünýäniň häzirki ösüşiniň esasy ugurlary we olar babatynda biziň ýurdumyzyň tutýan orny Türkmenistanyň giň we doly möçberli halkara hyzmatdaşlygyny ösdürmek üçin saýlap alan ýolunyň, onuň häzirki zamanyň - syýasatyň, ykdysadyýetiň, söwdanyň, maglumat, medeni, ylym-bilim, gumanitar we beýleki ugurlardaky möhüm meselelere işjeň gatnaşmagynyň dogrulygyny tassyklaýar."
20 Dekabr 2017


text:
24 Temmuz 2015 Cuma
Ynsanperwer Ulgamda Hyzmatdaşlyk
Paýtagtymyzyň “Ýyldyz” myhmanhanasynyň mejlisler zalynda zenanlar hem-de ýetginjek gyzlar babatda döwlet we jemgyýetçilik düzümleriniň ynsanperwer işleri meselesine bagyşlanan maslahat geçirildi. Ol Birleşen Milletler Guramasynyň Ilat gaznasy /ÝUNFPA/ tarapyndan guraldy.
Bütindünýä ilat gününe gabatlanan çärä Mejlisiň, ýurdumyzyň käbir ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň, Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýetiniň, Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi geňeşiniň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri we beýlekiler gatnaşdylar.
ÝUNFPA-nyň Merkezi Aziýa boýunça Sebit edarasynyň ýolbaşçysy Nikolaý Botewiň duşuşykda belleýşi ýaly, mili Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda Türkmenistan adam hukuklary babatda öz üstüne alan borçnamalaryna takyk eýermek bilen, durmuşyň ähli ugurlarynda erkekler we zenanlar üçin birmeňzeş mümkinçilikler ýörelgesini amala aşyrmak boýunça yzygiderli we netijeli çäreleri görýär, hut şu ýörelge jemgyýeti demokratiýalaşdyrmagyň we ony üstünlikli ösdürmegiň esasy ölçegleriniň hatarynda durýar.
Maslahatyň çäklerinde “2015-nji ýylyň Bütindünýä ilat güni: esasy habarlar” atly hasabatyň tanyşdyrylyş dabarasy geçirildi. Ol BMG-niň Ilat gaznasy tarapyndan taýýarlanyp, hasabatda ara alnyp maslahatlaşylýan mesele boýunça dünýäniň häzirki meýilleri bilen tanyşdyryldy.
Duşuşyga gatnaşyjylar sebitde gender syýasatyny amala aşyrmakda, bu ugurda halkara hyzmatdaşlygyny ösdürmekde bilelikdäki işleriň, zenanlaryň hukuklarynyň we mümkinçiikleriniň artmagy, olaryň bähbitleriniň hemmetaraplaýyn üpjün edilmegi bilen baglylykda milli kanunçylygy has-da kämilleşdirmegiň möhümdigini bellediler.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Hünär boýunça ösüş
MTS-de hünär boýunça ösüş
MTS kompaniýasy tejribeli hünär ussatlarynyň, şeýle hem dürli düzümlere işe çekilýän ýaş hünärmenleriň innowasion we intellektual mümkinçiliklerine daýanýar.
Biziň işgärler toparymyz – bu öňdebaryjy tehnologiýalardan gowy baş çykarýan, netijä gönükdirilen, toparda netijeli işlemegi başarýan, başlangyçlar bilen çykyş etmekden gorkmaýan, şeýle hem çeýelik we müşderä gönükdirilenlik ýaly häsiýetlere eýe bolan hünär ussatlarydyr.
MTS işgärleriň öňünde çylşyrymly we gyzykly wezipeleri goýýar hem-de öz işgärleriniň elmydama ösmegi üçin şertleri döredýär. Işgärler syýasatynyň iň möhüm artykmaçlyklarynyň biri, işgärleriň ösmegine maýa goýumlar bolup durýar. MTS-de Korporatiw uniwersitet hereket edýär, işiň dürli ugurlary boýunça okuwlar, şol sanda daşary ýurtlaryň okuw merkezlerinde hem guralýar. Biziň kompaniýamyz öz işgärleriniň hünär taýdan ösmegine gyzyklanma bildirýar.
MTS işgärlere oňaýly we howpsuz iş şertlerini üpjün edýär hem-de Türkmenistanyň hereket edýän kanunçylygyna laýyklykda durmuş kepillendirmelerini berýär.
Kompaniýanyň her bir işgäriniň üstünligi ep-esli derejede toparda işlemek, goýlan wezipeleri çözmek we müşderileriň isleglerini kanagatlandyrmaga gönükdirilmek ukyplaryna we başarnyklaryna bagly bolup durýar.


text:
Türkmen gyzjagazy öz operasiýasyna pul toplaýar
Gözel Hudaýberdiýewa
Britaniýanyň Oksford şäherinde öz operasiýasyna pul ýygnaýan türkmenistanly Gülşat Kadyrowa ýanjyk süňküni guşaklyk süňküne baglaýan çanaksyz doglupdy.
Gülşadyň birinji operasiýasy Britaniýanyň Oksford şäheriniň Nuffield Ortopedik Merkezi tarapyndan 2006-njy ýylda geçirildi. Çaga ýöremek mümkinçiligini döreden bu operasiýa haýyr-yhsan kömekleriniň hasabyna amala aşyrylypdy. Geljekde türkmenistanly bu çaga ýene bir operasiýa garaşýar.
Gülşat Kadyrowanyň we onuň ejesi Baharyň Britaniýanyň Oksford şäherine 2006-njy ýylda Türkmenistanyň paýtagty Aşgabatdan baranlygyny The Oxford Times neşiri ýazýar. Maglumatda Gülşadyň ýöremegine mümkinçilik döreden birinji operasiýanyň haýyr-yhsan kömeginiň hasabyna edilip, şonda 15 müň funt sterling möçberdäki puluň toplananlygy habar berildi. 2006-njy ýylda geçirilen bu operasiýa Britaniýanyň Nuffield Ortopedik Merkezi tarapyndan geçirildi.
Häzir 10 ýaşyndaky Gülşadyň ýanjyk süňküni guşaklyk süňküne baglaýan çanagynyň ýoklugy bilen bagly dogabitdi kemçiliginden başga oňurgasynyň egrilik kemçiligi hem bar. The Oxford Times neşiri, Kadyrowlaryň maşgala dosty Jennie de Vriese salgylanyp, gyzyň gije-gündiz guşaklyk apparatyny geýip gezmäge mejburdygyny, muňa garamazdan, çaganyň örän seýrek zeýrenýänligini ýazýar.
Maşgala dosty we Gülşat Kadyrowanyň fondunyň koordinatory Jennie de Vriesyň sözlerine görä, gyz örän gaýduwsyz we tutanýerli.
Gulşat ýene bir operasiýa mätäç
Häzirki wagtda Gülşat nobatdaky operasiýasyna pul toplaýar.
The Oxford Times neşriniň maglumatyna görä, Gülşat Kadyrowa öňde duran operasiýasyna pul toplamak üçin öz mekdep dostlary bilen bilelikde öňümizdäki şenbe güni ýörite ýöriş geçirmekçi. Uzynlygy üç kilometrden gowrak ýoly çagalar iki sagada golaý wagtyň dowamynda geçmekçi.
“Gulshatfond” internet saýtynyň ýazmagyna görä, gyzjagazyň oňurgalaryny birleşdirmek boýunça operasiýa ol 13 ýaşyna baranda geçirilmeli we bu operasiýanyň bahasy 35 müň funt sterlinge deň.
Gülşady öz ýurdunda kadaly bejermek mümkin bolmansoň, onuň ejesi Baharyň gyzyny Britaniýada bejertmek mümkinçiligiň gözlegine çykanlygyny BBC agentligi habar beripdi. Maglumata görä, 2006-njy ýylda Bahar bar emlägini satyp, ýurduň daşyna çykmagy başarypdyr. Baharyň Türkmenistandaky aýlygynyň 40 funt sterlinge barabar bolanlygyny BBC öz maglumatynda agzaýar.
Gülşat Kadyrowanyň ýanjyk süňküni guşaklyk süňküne baglaýan çanagynyň ýoklugy bilen bagly dogabitdi keseliniň, başgaça aýdylanda displaziýanyň Merkezi Aziýada köp duş gelýänligini özbegistanly pediatr lukman Gülçahra Azatlyk Radiosyna aýtdy.
“Çagalarda örän köp duş gelýän bu dogabitdi kemçilikde aýagyň hereket mümkinçiligi çäklenýär, aýak gapdala gozgalmaýar. Şeýle çagalar ýöräp bilmeýärler. Bu şikes çaga dünýä inende anyklanýar, sebäbi kemçilikli aýak beýlekisi bilen deň gelmeýär, has gysga bolýar” diýip, lukman zenan Gülçahra aýdýar.
“Displaziýa keseliniň Türkmenistanda bejerilmegine şu günki gün nähili mümkinçilikler bar?” diýen sowal açyklygyna galýar.
Türkmenistandaky mümkinçilikler
Türkmenistanyň resmi maglumatlarynda saglygy saklaýyş pudagynyň döwre laýyk özgerýänligi aýdylyp, täze saglygy bejeriş merkezleriň açylýanlygy we enjamlaşdyrylýanlygy öňegidişligiň subutnamasy hökmünde nygtalýar.
Ilatyň medisina hyzmatlaryndan peýdalanmagy üçin mümkinçilikleri döretmegiň hökümetiň ileri tutýan meselesi bolup durýanlygy hem resmi maglumatlarda bellenilýär. Emma ýurduň saglygy saklaýyş pudagyndaky kemçilikler asla agzalmaýar.
Türkmenistanyň ýaşaýjylary bolsa medisina hyzmatlarynyň ilat köpçüligi üçin tölärden gymmatdygyny, üstesine, medisina hyzmatlarynyň hiliniň pesdigini habar berýärler.
“Islendik saglyk öýüne barsaň, kesellänleri görmersiň. Sebäbi ol ýere bararlyk ýok. Hassalaryň sanyny bijek bolsaň, dermanhanalara baraýmaly. Adam örän kän. Emma saglyk öýlerine baranoklar, sebäbi ol taýdan netije ýok” diýip, Türkmenistanyň ýaşaýjysy Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Türkmenistandan gowuşýan maglumatlara görä, soňky ýyllarda saglygyny mümkin boldugyndan Türkmenistanyň daşynda bejermäge synanyşýan türkmenistanlylaryň sany gitdigiçe köpelmese, azalanok.
Azathabar
Filed under: Çagalar, Bütin Temalar, Habarlar |


text:
Öýkeniň dowamly obstruktiw keselleri (ÖDOK) – keselleriň belli bir toplumyny (dowamly bronhit, şol sanda obstruktiw bronhit, demgysma, öýkeniň emfizemasy) öz içine alyp, bronhlaryň geçirijiliginiň wagtlaýyn ýa-da hemişelik bozulmagy (obstruksiýa) bilen häsiýetlendirilýär. Bu ýagdaý wagtyň geçmegi bilen dem alyş ýetmezçiliginiň döremegine we beterleşmegine getirip biler.
Dem alyş ýollarynyň obstruksiýasy – dem goýberilende, olaryň howa akymyna ýokary garşylyk bildirmegidir.
Dürli keselleriň netijesinde dem alyş ýollaryň gysylmagy, öýkeniň emfizema keseli sebäpli, dem goýberilende ownuk bronhlaryň ýapylmagy ýa-da demgysma keselinde bolşy ýaly, bronhlaryň gysylmagy owstruksiýanyň sebäbi bolup biler.
Çilimkeşlerde, 80-90% ýagdaýlarda ÖDOK-niň döremegi babatda töwekgelçilik ýokarlanýandyr. Olarda bu keselden dörän ölümçilik ýokary bolup, keseliň demgysma alamatlary çalt ýüze çykýandyr.
Ýöne çilim çekmeýän adamlaryň arasynda hem bu keseliň döreme we beterleşme ýagdaýlary selçeň däldir. Bu delil genetiki töwekgelçiligiň bardygyndan hem güwä geçýändir.
Bu keseller toplumy ykdysadyýet taýdan ösen we gür ilatly şäherlerde has ýygy duş gelýändir. Sebäbi uly şäherleriň howasy öz düzüminde köp mukdarda tozan, awtoulaglaryň we çilimiň tüssesini, senagat ulgamlaryň çykyndylaryny saklap, bronhlaryň aşa gysylmagyna getirýändir.
Ilatyň gürlügi dem alyş ýollary arkaly ýokançlyklaryň ýaýramagyna sebäp bolýandyr.
Fiziki, himiki faktorlaryň we ýokançlyklaryň bronhlaryň nemli örtügini gyjyndyrmagy netijesinde köp mukdarda nem bölünip çykýandyr. Nem bronhlaryň geçirijiligini kynlaşdyryp, erkin dem alma bökdençlik döredýär.
ÖDOK-i ömrüň ikinji ýarymynda, köplenç 40 ýaşdan soň döreýär. Barlaglar bu keselleriň erkek adamlarda we çilim çekýän aýallaryň arasynda ýaýrandygyny görkezýär.
40-50 ýaş aralygynda döreýän keseliň irki alamatlaryna üsgülewük degişlidir. Fiziki işjeňlikden döreýän demiň gysmagy, üsgürme alamatyndan ortaça 10 ýyl giç ýüze çykýandyr. Seýrek ýagdaýlarda keseliň demiň gysmagy bilen başlanmagy hem mümkindir.
Irden bölünip çykýan gakylyk nem görnüşde bolup, ol esasan köp mukdarda bolmaýar. ( Ol seýrek ýagdaýlarda bir gije-gündizde 60 ml-den köp bolup biler). Ýokançlygyň täsiriniň utgaşmagy keseliň beterleşmegine we köp mukdarda iriňli gakylygyň çykmagyna sebäp bolup biler.
Ýokançlyklardan başga-da, fiziki faktorlaryň utgaşmasy, aşa agramly fiziki zähmet keseli beterleşdirip bilýändir.
ÖDOK-niň alamatlarynyň ýüze çykyş derejesi we gaýraüzülmeleri daşky gyjyndyryjylaryň täsir ediş wagtyna we güýjüne baglydyr. Öýken kesellerini öwrenýän amerikan lukmançylyk jemgyýetiniň bellemegine görä, näsaglarda bu keseliň birinji alamatlarynyň ýüze çykmagy üçin, adam 20 ýylyň dowamynda günde 20 sany çilim çekmelidir. Ýöne adamyň ýaşyna, bedeniniň ýagdaýyna baglylykda, faktorlaryň birnäçe utgaşmasy keseliň has çalt döremegine hem getirip biler.
ÖDOK-iň beterleşmegi beterleme döwürleriniň has ýygylaşmagyna getirýär. Demiň gysmagy dürli derejede bildirip biler: adaty fiziki zähmetde howa ýetmezçilik duýgusyndan başlap, agyr derejeli dem almanyň ýetmezçiligine çenlidir.
Çilim çekmegi taşlamak – bu keseller toplumy bejermekde ilkinji esasy ädimdir. Çilimden ýüz döndürme, bronhlarda ýüze çykan zeperlenmeleriň azalmagyna, şonuň ýal-da, nemiň emele gelmeginiň azalmagyna ýardam berer. Çilim çekmäni goýanyňyzdan soň, birnäçe gün ýa-da hepde üsgülewügiň beterleşmegi we nemiň bölünip çykmagynyň köpelmegi mümkindir. Bu öýkeniň özbaşdak bronhial ulgamda toplanan nemden we tozan bölejiklerinden arassalanmagynyň alamatydyr.
Gynansak hem, öýkende we ýürekde dörän zeperlenmeler öz-özünden aýrylyp gitmez. Ýöne çilimden gaça durmak, bu agzalaryň soňky üýtgemelerinden halas edip, bu keselli näsaglarda duş gelýän öýken-ýürek ýetmezçiliginiň öňüni alyp biler.
ÖDOK-i bejermekde esasy orny bronhlary giňeldiji serişdeler tutýandyr. Olar esasan ingalýatorlar görnüşde (dem alma) ulanylýandyr. Bu derman görnüşleri ulanmagyň öz aýratynlyklarynyň barlygy sebäpli, olary pulmonolog lukmanyň maslahatyndan soň ulanmak ýerlikli bolar.
Ingalýasiýa ýoly bilen ulanylýan serişdelere aşakdakylar degişlidir:
1. Beta-adrenoreseptorlary tijendirijiler – bronhlaryň myşsasyny gowşadyp, olaryň nemden aňsat arassalanmagyna kömek edýändir. Köplenç salbutamol, albuterol, terbutalin ýaly serişdeler ulanylýar. Bu topardan täze serişde bolan salmeterol has uzak täsirliligi bilen tapawutlanyp, demgysma tutgaýlary gije başlaýan näsaglar üçin peýdalydyr. Ýöne olary ýygy kabul etmek maslahat berilmeýär. Mukdary aşa köp ulanylanda ýürek urma, howsalalyk ýagdaýy, gan basyşyň ýokarlanmagy ýaly alamatlar ýüze çykyp biler.
2. Holinergiki reseptorlara garşydaş serişdeler – parasimpatiki nerw ulgamynyň bronhlara edýän gysylma häsiýetini aradan aýyrýar. Bu topardan ipratropium bromid iň giňden ulanylýan serişdedir. Bejeriş täsiri boýunça bu toparyň serişdeleri birinji topardan gowşakdyrlar. Şonuň üçin hem olar güýçli bolmadyk bronhial ulgamyň gysylmagynda ulanylýar. Ýaramaz täsirlerine görüşiň bozulmagy, agzyň guramagy, içiň gatamagy, gartaşan erkek adamlarda buşukmanyň kynlaşmagy ýaly alamatlar degişlidir.
- Kortikosteroidler – bronhlardaky sowuklama ýagdaýlaryň derejesini peseldip, alamatlary ýeňilleşdirýär. Serişdeler agyzdan (prednizalon) ýa-da ingalýasiýa görnüşde (budezonid, beklometazon) ulanylýar. Olar demgysmaly näsaglara has peýdaly bolup, dowamly obstruktiw bronhitde hem ulanylyp bilner. Beden üçin ýaramaz täsirleriniň barlygy sebäpli, olaryň mukdaryny we ulanmak üçin görkezmesini lukman kesgitlemelidir.
- Antibiotikler – ÖDOK-rine wirusly we bakterial ýokançlyklarynyň goşulmagy lukmanyň maslahatyny talap edýär. Wirusly sowuklamada 3-4 gün wirusa garşy ulanylýan serişdeler berilýär. Keseliň agyr gaýraüzülmeli alamatlary ýüze çykanda ýa-da sowuklamanyň alamatlary (bedeniň gyzgynynyň galmagy, ysgynsyzlyk, iriňli gakylygyň bölünip çykmagy) dörände lukman antibiotikleri tapgyrlaýyn ulanyp biler.
- Kislorod bilen bejergi (kislorodoterapiýa). Bu bejergi usuly agyr dem alma ýetmezçiligi bolan näsaglar üçin ulanylýar. Bejergi ýörite abzaly talap edýär. Kislorod ýüzde berkidilen ýörite maska ýa-da burna salnan turbajyklar arkaly berilýändir. Näsagyň ýagdaýyna görä, lukman bejerginiň dowamlylygyny kesgitläp, şonuň ýaly-da onuň peýdalylygyna baha berýändir.
- Metilksantinler. Bronhlary giňeldip, dem almany ýeňilleşdirýär. Bu toparyň serişdelerinden öňler teofillin (eufillin) giňden ulanylýardy. Ýürege berýän ýaramaz täsirleri sebäpli (ýürek urmalaryň dürli bozulmalary) häzirki wagtda seýrek ulanylýar.
- Hirurgiki bejergi. Görkezme boýunça ÖDOK-li näsaglaryň belli bir bölegine geçirip bilinýär. Häzirki wagtda hirurgiki bejerginiň iki görnüşi bardyr:
- Öýkeniň bir bölegini aýyrmak (meselem, emfizema bilen aşa zeperlenen bölegi). Ýöne bu bejerginiň hemişe peýdaly netijelere getirmeýänligi sebäpli, ulanyşda çäklendirilendir.
- Öýkeni oturtma mümkin hem bolsa, bu usul henize çenli hem örän çylşyrymly we gymmat bolup, köp ýagdaýlarda ölümçilige getirýänligi sebäpli ulanylyp bilinmeýär.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Salam, hormatly, lukman! Meniň aýalym göwreli we ýüregi bulanýar, zat iýse gaýtarýar. Näme maslahat berersiňiz?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Siziň gelniňizi irki gestoz ýagdaýynyň ýa-da il arasynda aýdylýan aş saýlamanyň alamatlary biynjalyk edýär. Ýüze çykyş derejesine baglylykda, geçirilýän bejerginiň göwrümi hem tapawutly bolýar.Ýeňil we orta derejede geçýän aş saýlamada az-azdan, ýöne ýygy naharlanma, serukal, dimedrol, toksikoz-plýus, doprokin serişdelerini ulanma ýeterlik bolsa, agyr geçýän ýagdaýlar ýörite erginleri ulanma bilen keselhana bejergisini talap edýändir. Agyr geçýän we wagtynda bejerilmedik aş saýlama bedeniň zäherlenmesiniň sebäbi bolup, çaga düwünçegiň ösüşine ýaramaz täsir edip biler.Gelniňize ýagdaýa görä degişli bejergini kesgitlemek üçin ginekolog lukmanyna ýüz tutma ýerlikli bolar. Göwrelilik döwründe duşup biljek amatsyz ýagdaýlar barada maglumaty almak üçin saýtymyzda ýerleşdirilen "Göwrelilik döwrüniň kynçylyklary" atly makala bilen tanyşmagy maslahat berýäris.
Hormat bilen, saýtyň ginekolog lukmany.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Hemmeler tarapyndan söýgüli Täze Ýyl baýramçylygy hem ýetip geldi we oňa ulular bilen birlikde çagalarda sabyrsyzlyk bilen garaşýarlar. Garaşylýan baýramçylygyň dogrudan hem şowhunly geçmegi üçin, ony garşy almaga öňünden taýynlyk görülse jübtüne düşer. Bu meselede geliň, astrologlaryň berýän maslahatyny diňläp göreliň. Asmanda monjuk kimin ýylpyldaýan ýyldyzlardan gelip ýeten buýraja Goýunjygyň (Hytaý ýylsanawynda – gök agaç Geçi) – Täze 2015-nji Ýylyň simwolynyň, bize bolan hormatyny, rakyplylygyny, hemaýatyny gazanmagyň inçe syrlaryny bimäge çalşalyň. Baýramçylygyň bosagasynda, biz üçin öz öýmüzi bezemegiň, tagamlary taýynlamagyň we nirede hem-de kim bilen şatlygymyzy paýlaşmagyň düzgünlerini bilme diýseň peýdaly maglumat bolup durýandyr.
TÄZE ÝYLDA ÖÝLERI NÄHILI BEZEMELI?
Islendik baýramçylyga taýynlanma çäreleri, restoranyň zalydygyna ýa-da hususy ýaşaýyş öýüdigine garamazdan, elbetde, jaýyň içini bezeme işlerinden başlanýar. Goýnuň terje ýaşyl ösümlikleri, otlary gowy görýändigi sebäpli, bezeg çärelerinde bu esasy düzgüni göz öňüne tutmak gerekdir. Täze ýylda ýörgünli boljak gök we ýaşyl reňklere üns berip, olary gezekleşdirip ulanma, otag gök ösümlikleriniň dürli görnüşlerini otaga goýma, otaga girilýän bosaganyň ýokarsynda jaňjagaz asyp goýma Goýunjygyň göwnünden tursa gerek. Otagyň beseg işlerinde agaçdan ýasalan dürli şekiljikleri, surat üçin agaç gaplamalary ulanma hem tüýs jüpüne düşjek zatdyr. Ýöne bu zatlary aşa üýşürmän, öz çaky bilen goýup, bezelen otagdan lezzet almak wajypdyr. Diňe öz fantaziýaňyza eýeriň!
TÄZE ÝYL GIJESINDE NÄHILI GEÝINMELI?
Näme geýmeli? Biz adaty günler birnäçe gezek bu soragy özümize berýäris. Täze Ýyl gijesinde bolsa lybaslary saýlama soragyna ýaş gyzlar has hem çynlakaý çemeleşmelidir. Esasy ýatda saklamaly düzgün – tebigi süýümlerden dokalan matalardan tikilen lybaslary saýlaň. Köýnegiňiz bir reňkli bolup, ony hem bir görnüşli bezegler, aksessuarlar bilen geýmäge çalşyň.
Meniň pikirimçe, Goýun uly we köpsanly gaşly, zerli ýalpyldaýan matalary halamazmyka diýýärin. Şonuň üçin has ýumşak we elläniňde ýakymly kaşemirden, pombarhatdan tikilen köýnekleri we baganaly egin-eşikleri geýme oňa ýaramly bolar. Saçlaryňyzy ýylmaman, buýra edip, dürli görnüşde ýygnasaňyz bolsa, bu gijede Sizden gözel zenan hem bolmaýar.
TÄZE ÝYLY NIREDE GEÇIRMELI?
Täze Ýyl baýramçylygy üçin onuň belleniljek ýerini we bile oturjak adamlaryňyzy saýlama soragy has hem wajyp bolup, bu iki meseläniň çözgüdine Siziň keýpiňiz, baýramçylygyň dabaralygy we şowhunlylygy, ondan galjak ýatlama duýgularynyň äheňi baglydyr. Goýnuň ýuwaşlygyny, utanjaňlygyny, asudalygy halaýanlygyny göz öňüne tutup, baýramçylygy belleme hem şoňa görä gurnalsa dogry bolardy. Baýramçylyk maşgala agzalarynyň arasynda bellense Goýun üçin ýakymly bolar. Sebäbi ol öý haýwany we asudalygy örän halaýar. Baýramçylygyň has şowhunly geçmegi we maşgala agzalaryňyzyň ýüregini gyşdyrmazlyk maksady bilen öňünden şowhuny geçirmegiň meýilnamasyny düzüp taýynlansaňyz has hem gyzykly bolar. Maşgalaňyz bilen şäheriň daşyna çykyp, öz daçaňyzda baýramçylygy belleme has hem oňaýly çözgüt bolup durýandyr.
TÄZE ÝYL SAÇAGY
Täze Ýyl baýramçylygyny dürli näz-nygmatdan doly saçaksyz göz öňüne getirme asla mümkin hem däl. Goýna myhmansöýerligiňizi görkezmek üçin saçagyňyzda ter otlary goýma wajypdyr. Saçagy otlar bilen bezäp, dürli gök önümlerden taýynlanan işdäaçarlary, süýt önümleri (meselem, peýnir) goýsaňyz tüýs Goýnuň göwnünden turarsyňyz. Et önümlerini taýynlamakda aýratyn bir kesgitlikler bellenmese hem, meniň pikirimçe, Goýnuň göwnüne degmez ýaly, goýun eti saçakda goýulmasa dogry bolardymyka diýýärin. Naharlardan söň, has ýeňil bolan tagamly önümler (meselem, doňdurma) ýa-da ýöne ir-iýmişler saçaga äberilse Goýun üçin lezzetli bolar. Aýratyn hem onuň üçin ir-iýmiş şirelerini, morslary içme ýakymlydyr. Baýramçylyk tagamlaryny taýynlama möhüm hem bolsa, baýramçylygyň esasy manysy – ony adaty nahar iýişlige öwürmän, ony hemmeler üçin gyzykly we ýatdan çykmajak waka ýaly geçirmekdir.
BIRI-BIRIŇIZE GOWY ARZUWLARY EDIŇ!
Täze Ýyl jadyly ertekilerden gelen misli, hemme arzuw-islegleriňiziň, meýilleriňiziň amala aşýan çagydyr. Ýüregiňizi söýgä, töwerekdäki adamlara bolan hormata, ýakymly duýgulara açyp, biri-biriňize iň mylaýym, ýakymly, gowy arzuwlary ediň. Özüňizi adamlar üçin peýdaly işleri amala aşyrmaga taýynlaň. Şonda asudalygy, durnuklylygy halaýan buýraja, hoşniýetli Goýnuň Siziň hem arzuwlaryňyzy hökman ýerine ýetirjekdigine ynanaýyň.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
15-nji iýunda Aşgabat şäherinde alnyp barylýan işler bilen dikauçarly tanyşlygynyň barşynda Türkmenistanyň Prezidenti 28-nji iýulda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça şu ýylyň güýzünde Aşgabatda geçiriljek V Aziýa oýunlaryna 50 günüň galýandygyny belläp, şol günüň ertesi, 29-njy iýulda ähli edara-kärhanalaryň ýolbaşçylaryna we işgärlerine welosipedlerde işe gelmeklerini teklip etdi. Şol gün paýtagtymyzyň çäklerinde nobatçy ulaglar, ýolagçy gatnadýan awtobuslar hereket eder. Munuň özi Aziada — 2017-ä taýýarlygyň çäklerinde guralýan özboluşly çäre bolup, ol jemgyýetde sagdyn durmuş ýörelgelerini yzygiderli berkitmegiň ýolundaky möhüm ädime öwrüler.
Soňky habarlar
Archive news
Aşgabatda Aziada — 2017-ä 50 günüň galmagy mynasybetli çäre geçiriler
11:2316.06.2017
0
4507
Teswirler
Teswir ýazmak üçin içeri giriň ýa-da registrasiýa boluň


text:
24 Haziran 2015 Çarşamba
Birža Täzelikleri
Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalarynda geleşikleriň 53-si hasaba alyndy.
Daşary ýurt walýutasyna Beýik Britaniýadan, Birleşen Arap Emirliklerinden, Eýrandan, Owganystandan we beýleki ýurtlardan gelen telekeçiler Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilen uçar, yşyklandyryş we tehniki kerosini, dürli görnüşli awtobenzini, dizel ýangyjyny, binýatlyk ýagyny, jemlenen nebit koksuny satyn aldylar. Beýik Britaniýadan we Owganystandan gelen täjirler göni arassalaýyşdan geçirilen benzini, dizel ýangyjyny (Seýdiniň nebiti gaýtadan işleýän zawody), Hytaýdan gelen işewürler bolsa – tehniki ýody (“Türkmenhimiýa” DK) satyn aldylar. Şeýle hem daşary ýurt walýutasyna el halylary, pagta ýagy, nah ýüplük, pagta-süýümi, ulýuk ýerlenildi. Satyn alan ýurtlar: Russiýa, Germaniýa, Şweýsariýa, BAE, Türkiýe, Ukraina, Gyrgyzystan. Geleşikleriň umumy bahasy ABŞ-nyň 147 million dollaryna golaý boldy.
Depozit manat serişdesine Pakistandan gelen işewürler toparynyň wekilleri jemi 3 million 190 müň manatlykdan gowrak pagta ýagyny hem-de nah ýüplügi satyn aldylar.
Ýurdumyzyň telekeçileri içerki bazar üçin, jemi 525 müň manatlyk ulýuk satyn aldylar.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe, milli Liderimiziň yzygiderli tagallalary netijesinde, bedenterbiýe we sporty ösdürmek babatda alnyp barylýan giň gerimli işler toplumlaýyn häsiýete eýe bolýar. Munuň özi ýerlerde yzygiderli çäreler bilen has-da işjeňleşdirilýär.
Ýakynda Altyn asyr etrabynyň sport mekdebinde edara kärhanalaryň hem-de daýhan birleşikleriniň gatnaşmaklarynda «Sport saglygyň açary» diýen at bilen futbol ýaryşy geçirildi. Bu ýaryşa Sport mekdebiniň «Sport» topary, “Tejen” daýhan birleşiginiň «Bereket» topary, etrap bilim bölüminiň «Ýaşlar» topary, etrap hassahanasynyň «Saglyk» topary we birnäçe höwesjeň toparlar gatnaşdylar.
Ýaryşyň ahyrynda birinji ýeri Sport mekdebiniň «Sport» topary, ikinji ýeri etrap bilim bölüminiň «Ýaşlar» topary, üçünji ýeri Tejen daýhan birleşiginiň «Bereket» toparlary eýelediler. Ýeňiji bolan toparlara Altyn asyr etrap Kärdeşler arkalaşyklarynyň birleşmesi tarapyndan gymmat bahaly sowgatlar dabaraly ýagdaýda gowşuryldy.
Ataguly MÄLIKGULYÝEW,
Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň
Ahal welaýatynyň Altyn asyr etrap birleşmesiniň başlygy.
05.01.2017 ýyl.


text:
“Aziada dünýä metbugatynda” atly halkara media-forum açyldy
Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna 100 gün galmagy mynasybetli geçirilýän dabaralaryň çäklerinde Mary welaýatynyň merkezinde “Aziada dünýä metbugatynda” atly halkara media-forum açyldy.
Media-forum “Mary” kaşaň myhmanhanasynyň mejlisler zalynda maslahatyň köp sanly myhmanlaryny we oňa gatnaşyjylary—Halkara sport metbugaty assosiasiýasynyň (AIPS), Malaýziýanyň, BAE-nyň, Mongoliýanyň, Gonkongyň sport metbugaty assosiasiýalarynyň, “Triwandi Çanzo”, “Gilmore business network”, “Laurel” iri media kompaniýalarynyň, “PTV news”, “Media-Lusa” ulgam we teleýaýlymlaryň, Belarusuň döwlet teleradio kompaniýasynyň wekillerini ýygnady. Maslahata Türkmenistanyň degişli edaralarynyň we habar beriş serişdeleriniň wekilleri gatnaşdylar. Media-foruma gatnaşyjylaryň düzümi halkara habarlar giňişliginde Aziada-2017-ä bildirilýän gyzyklanmanyň örän uludygyna şaýatlyk edýär.
Media-foruma gatnaşyjylar Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň iberen Gutlag hatyny uly üns bilen diňlediler. Gutlag hatynda V Aziýa oýunlarynyň geçirilýän döwründe her bir türgeniň, tälimçiniň, žurnalistiň ýa-da ýurdumyza gelen myhmanyň uly alada bilen gurşalyp alynjakdygyna, daşary ýurt metbugatynyň wekilleriniň bolsa Aziadany ýokary derejede mahabatlandyryp görkezmekde we dünýä ýaýmakda öz işjeňligini görkezjekdiklerine ynam bildirilýär.
Duşuşygyň barşynda myhmanlara türkmen sportuny ösdürmäge, halkara ähmiýetli iri ýaryşlary geçirmek üçin Türkmenistanda döredilen şertlere bagyşlanan wideofilm görkezildi. Ol myhmanlara Aziada-2017-ä görülýän taýýarlyk barada aýdyň düşünje berdi.
Türkmen tarapynyň wekilleri myhmanlary sporty we sagdyn durmuş ýörelgesini wagyz etmek, türgenleri we tälimçileri taýýarlamak, meýletinçilik hereketini ösdürmek boýunça ýurdumyzda geçirilýän işler bilen tanyşdyrdylar. Oýunlary halkara ölçeglerine laýyklykda geçirmek, şeýle hem tejribe we bilim alyşmak maksadynda Türkmenistanyň wekiliýeti, şol sanda meýletinçiler iri sport ýaryşlaryna we çempionatlara işjeň gatnaşýarlar.
Dünýäniň dürli ýurtlaryndan gelen habar beriş serişdeleriniň wekilleri netijeli gatnaşyklaryň berkidilmegini, Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmek boýunça bilelikdäki çäreleriň netijeliligini artdyrmagy şu günki duşuşygyň esasy wezipeleri hökmünde görkezdiler. Çünki köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň işiniň üstünlikli strategiýasy-Oýunlary geçirmek üçin esasy ugurlaryň biridir.
Maslahata gatnaşyjylar Türkmenistanyň habar beriş serişdeleriniň wekilleriniň Halkara sport metbugaty assosiasiýasy, yklymyň esasy media kompaniýalary bilen hyzmatdaşlygynyň özara peýdaly tejribe alyşmaga hyzmat etjekdigi, ýaryşlary beýan etmegiň derejesini ýokarlandyrmaga oňyn täsir etjekdigi barada bir pikire geldiler. Çykyşlarda aýratyn bellenilişi ýaly, nobatdaky media-forumyň geçirilmegi ýurduň sport arkaly Türkmenistany tutuş dünýä açyp görkezmäge çalyşýandygyny görkezdi.
Bellenilişi ýaly, Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryny geçirmek üçin Aşgabatda döwrebap Olimpiýa şäherjigi guruldy. Halkara ölçeglerine laýyk gelýän bu toplumyň desgalarynda sportuň 21 görnüşi boýunça ýaryşlar geçiriler. Oýunlaryň geçişini habarlarda beýan etmek maksadynda Metbugat merkezi, Halkara alyp görkeziş merkezi gurlup, desgalaryň her birinde ýaryşlaryň barşy hakynda habarlary dessin ýaýratmak üçin ähli şertler döredildi. Şunuň bilen baglylykda dünýäniň dürli ýurtlaryndan köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleriniň dünýäniň media giňişliginde oýunlary beýan etmek boýunça döredilen mümkinçiliklere mynasyp baha berjekdigine ynam bildirildi .
Düýn foruma gatnaşyjylara Aziada-2017-niň geçiriljek ýeri bolan Olimpiýa şäherjiginiň desgalary bilen tanyşmaga mümkinçilik döredildi. Şunuň ýaly giň gerimli sport çäresiniň geçirilmegi sport hereketini düýbünden täze derejä çykarmaga, ýaşlaryň arasynda sporty wagyz etmäge we ösdürmäge, ýokary derejeli türgenleri we milli ýygyndylary taýýarlamaga kuwwatly itergi bermäge mümkinçilik döreder. Bu babatda Türkmenistan hakynda habarlary ýaýratmak üçin “Aziada-2017” taslamasy bilen döredilýän mümkinçilikleri doly peýdalanmak esasy wezipeleriň biri bolup durýar.
Daşary ýurt metbugatynyň wekilleri ýurdumyzda abraýly ýaryşlary ýokary guramaçylyk derejesinde geçirmek boýunça görülýän çäreler bilen tanyşdyryldy. Forumyň myhmanlary we oňa gatnaşyjylar sporty ösdürmegiň çäklerinde Türkmenistanyň gazanan üstünlikleri, Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň bu ulgama berýän ägirt uly ünsi barada bellediler. Dünýäniň habar beriş serişdeleriniň wekillerinde Aşgabatda geçiriljek Oýunlaryň uly gyzyklanma döredýändigi bellenildi.
Dünýäniň sport giňişliginde Türkmenistanyň abraýyny artdyrmak, şeýle hem bedenterbiýäni we sporty ösdürmek babatda Aziada-2017-ä aýratyn ähmiýet berýän milli Liderimiziň başlangyçlary Aziýanyň Olimpiýa geňeşiniň şunuň ýaly ähmiýetli ýaryşlary geçirmek üçin Aşgabada seçip almak hakynda çözgüt kabul etmeginde möhüm şert boldy diýlip forumda bellenildi.
Maslahata gatnaşyjylar ýokary görkezijiler sportuny hem-de köpçülikleýin bedenterbiýe-sport hereketini ösdürmek Türkmenistanyň döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolup durýandygyna ýokary baha berdiler. Gurulýan we ulanmaga berilýän, halkara ölçeglerine laýyk gelýän köp sanly sport toplumlary we sagaldyş merkezleri, sportuň dürli görnüşleri boýunça ýurdumyzda yzygiderli geçirilýän halkara ýaryşlary, türkmen türgenleriniň dünýäniň dürli döwletlerinde geçirilýän ýaryşlara gatnaşmagy munuň aýdyň mysaly bolup durýar.
Ýokary derejeli sport çärelerini taýýarlamagyň barşynda habar beriş serişdeleriniň köp ugurly orny, bu ugurda diňe däbe öwrülen metbugat, tele we radioýaýlymlary arkaly däl-de, eýsem, ulgamlaýyn internet neşirleriň we durmuş medialaryň köptaraplaýyn mümkinçiliklerini peýdalanmagyň zerurdygy barada aýdyldy.
Aşgabatda geçiriljek oýunlaryň dünýäniň habar beriş serişdelerinde döredýän gyzyklanmasy barada hem durlup geçildi. Daşary ýurtly myhmanlar Türkmenistanyň tutuş dünýä üçin diňe ykdysadyýeti ösen döwlet hökmünde däl-de, eýsem sport döwleti hökmünde hem ýylsaýyn açylýandygyny kanagatlanma bilen bellediler. Maslahata gatnaşyjylar iri sport ýaryşlaryny geçirmekde, şol sanda olary beýan etmek işinde türkmen tarapy bilen ýakyndan hyzmatdaşlyk etmäge taýýardygyny beýan etdiler.
Media-forum tamamlanandan soň oňa gatnaşyjylar Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň adyna Ýüzlenme kabul edip, onda yklymyň ähli künjeklerinden sport žurnalistlerini we media kompaniýalarynyň wekillerini ýygnan çäräniň ýokary derejede guralandygy üçin çuňňur hoşallyklaryny beýan etdiler.


text:
Tebigy serişdeler we ýokary tehnologiýalar himiýa pudagynyň hilini ýokarlandyrmaga şert döretdiler
Gaýtadan işleýän senagatyň beýleki ulgam dörediş pudaklarynda bolşy ýaly, himiýa senagatyna hem milli ykdysadyýeti çig mala esaslanmaýan ösüş ýoluna geçirmek boýunça meseleleriň çözgüdini tapmakda, täze pudaklaryň kemala gelmeginde, dürli görnüşli hem-de bäsdeşlige ukyply daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan, içeriki bazaryň zerurlyklaryny kanagatlandyrmak üçin hem-de daşarky bazarlarda giň islege eýe bolan eksporta ugrukdyrylan önümleriň möçberleriniň artdyrylmagynda uly orun degişlidir.
Barha uly ösüşe eýe bolýan oba hojalygynyň zerurlyklaryny doly kanagatlandyrmak hem-de azyk howpsuzlygyny pugtalandyrmak üçin ýokary hilli mineral dökünleriniň önümçilik kuwwatlyklaryny artdyrmak himiýa senagatyny ösdürmegiň ileri tutulýan ugurlarydyr. Uglewodorod we kükürt wodorod çig malynyň örän baý gorlary, pudakda iň täze tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagy hem-de ony gaýtadan işlemegiň we taýýar önümi çykarmagyň usulyýetleriniň peýdalanylmagy önümleriň görnüşlerini ep-esli artdyrmaga hem-de ýurdumyzda we daşary ýurtlarda uly islegden peýdalanýan önümleriň möçberlerini ýokarlandyrmaga mümkinçilik berdi.
Häzirki wagtda bu pudakda azot önümlerini öndürýän kuwwatly kärhanalaryň birnäçesi – “Maryazot” önümçilik birleşigi, “Tejenkarbamid” we “Marykarbamid” zawodlary, şeýle hem her ýylda 640 müň tonna karbamid we 400 müň tonna ammiak öndürmäge ukyply Mary şäherindäki, 2014-nji ýylda ulanmaga berlen gazhimiýa toplumy üstünlikli işleýärler. Jemi öndürilýän dökünleriň möçberi Türkmenistanda obasenagat toplumynyň azot önümlerine bolan isleglerini doly derejede kanagatlandyrmak bilen çäklenmän, eýsem, ýylda 450 müň tonna çenli möçberde dökünleri eksport etmäge mümkinçilik döredi.
Ýene-de bir innowasiýa häsiýetli gazhimiýa toplumynyň gurluşygy boýunça çözgüdiň kabul edilmegi bu önümleriň möçberlerini has-da artdyrmagyň ýolunda möhüm ädim boldy, häzirki wagtda Balkan welaýatynyň Garabogaz şäherinde bu toplumyň gurluşygy ýokary depginlerde alnyp barylýar. Sebitde örän iri maýa goýum taslamasy daşary ýurtly hyzmatdaşlar--«Mitsubishi Corporation» (Ýaponiýa) kompaniýasy we «Gap Inşaat» (Türkiýe) gurluşyk kompaniýasy tarapyndan amala aşyrylýar. Bu iň häzirki zaman kärhanasynda dünýäniň öňdebaryjy kompaniýalarynyň ýokary tehnologiýalary ornaşdyrylar.
Mysal üçin, Daniýanyň «Haldor Topse AS» kompaniýasynyň işläp taýýarlamalary her gije-gündizde 2 müň tonna, ýylda bolsa 660 müň tonna ammiak öndürmäge mümkinçilik berýär, bu önüm karbamid önümçiliginde çig mal hökmünde peýdalanylar. Tutuşlygyna bu ýerde bir gije-gündizde 3 müň 500 tonna, ýylda bolsa 1 million 155 müň tonna karbamid dökünleri öndüriler. Olary deňiz üsti bilen eksporta iberip bolar, şunuň bilen baglylykda, Garabogaz şäherinde iri portuň gurluşygyna girişildi. Bu taslamanyň durmuşa geçirilmegi bilen ýurdumyzda öndürilýän karbamidiň möçberleri 2 million tonnadan geçer.
Karbamid has baýlaşdyrylan gaty azot döküni bolup, onuň düzüminiň 45-46 göterimini azot tutýar. Şeýle hem bu himiýa önümi lukmançylykda melamin, karbamidoformaldegid şepbikleri we beýleki önümleri öndürmek üçin peýdalanylýar. Öňdebaryjy daşary ýurt kompaniýalary häzirden bu önümi satyn almaga gyzyklanma bildirýärler.
Geçen ýyl Türkmenabadyň himiýa toplumynyň binýadynda 500 müň tonna kükürt kislotasyny öndürmek boýunça önümçilik bölüminiň ulanmaga berilmegi bilen ýurdumyzda bu pudagyň ösüşinde täze tapgyr başlandy. Bu kärhana ýurdumyzda fosfor dökünlerini öndürýän ýeke-täk desgadyr. Kükürt kislotasy ösümlikler üçin mineral dökünleriniň bu görnüşiniň önümçiliginde örän möhüm düzüm bolup durýandygy sebäpli bu önümçiligiň mümkinçilikleri uludyr hem-de ol düşewüntlidir. Önümçilik bölüminiň taslama kuwwaty diňe bir ýurdumyzyň içerki zerurlyklaryny doly kanagatlandyrmak üçin däl-de, ýokary hilli önümi eksport etmäge hem mümkinçilik berýär.
Kükürt kislotasy şeýle hem metallurgiýa pudagynda magdany gaýtadan işlemekde, nebit önümlerini arassalamagyň tehnologiýasynda peýdalanylýar. Ol şeýle hem reňkleri, plasmassalary, himikatlary, lukmançylyk önümlerini we ýuwujy serişdeleri öndürmekde zerur bolup durýar, gurşun akkumulýatorlarynda elektrolit hökmünde peýdalanylýar.
Ýakyn wagtlarda Türkmenabat himiýa zawodynyň özünde hem kükürt kislotasyna bolan isleg ep-esli artar, sebäbi bu kärhanany ösdürmegiň meýilnamalarynda kuwwaty her ýylda 300 müň tonna baýlaşdyrylan ýokary hilli fosfor dökünleriniň önümçiligi boýunça toplumyň gurluşygy göz öňünde tutulýar. Mineral dökünleriniň düzümleriniň baýlaşdyrylan görnüşleriniň önümçilikleriniň ýola goýulmagy himiýa pudagynyň ýene-de bir möhüm ugrudyr.
Hytaý, ABŞ, Russiýa, Kanada dünýäde mineral serişdelerini iň köp öndürýän ýurtlardyr. Hytaý esasan azot dökünlerini, ABŞ we Russiýa fofsor, Kanada, Russiýa, Belarus kaliý dökünlerini öndürýärler. Şunda dünýä önümçiliginde azot dökünleri has uly möçberlere (64 göterim) eýedir. Ondan soňra fosfor (19 göterim), kaliý (takmynan 17 göterim) önümçilikleriniň paýy uludyr. Emma kaliý dökünleri bu ulgamda eksport haryt dolanyşygynyň 80 göterimini tutýar. Mineral dökünleriniň halkara söwdasynyň we olary öndürmek üçin çig mallaryň söwdasynyň möçberleriniň her ýylda artýandygyny bellemek gerek.
Möçberleri boýunça hem-de maýa goýum taslamasynyň ähmiýeti boýunça görülip-eşidilmedik taslamanyň – Türkmenistanda ilkinji we Merkezi Aziýada iň iri Lebap welaýatynyň Köýtendag etrabynda ýerleşýän Garlyk käninde duz ýataklaryny özleşdirmek boýunça dag magdan baýlaşdyryjy toplumyň ulanmaga berilmegi bilen ýurdumyzda hem kaliý dökünlerini öndürmäge mümkinçilik döredi.
Geljekde toplumyň ýyllyk kuwwatyny dünýä bazarynda uly islege eýe bolan kaliý dökünleriniň 4 million tonnasyny öndürmäge çenli artdyrmak göz öňünde tutulýandygy hasaba alnanda bu ýatagyň gorlarynyň 2 milliard tonnadan hem köpdügi toplumyň uzak ýyllaryň dowamynda durnukly işlemeginiň ygtybarly kepilidir.
Türkmenistan daşky gurşawy goramak meseleleriniň çözgüdine örän jogapkärli çemeleşýär, şundan ugur alnyp, taslama dürmuşa geçirilende hem-de önümçilik guralanda ekologiýa howpsuzlygynyň üpjün edilmegine aýratyn üns berildi.
Tutuşlygyna, bu himiýa önümçiliginiň ulanmaga berilmegi diňe bir ýurodumyzyň oba hojalyk pudagynyň kaliý dökünlerine bolan isleglerini kanagatlandyrmaga däl-de, eýsem, onuň aglaba bölegini (ýylda 1,2 million tonnadan gowrak) eksport etmäge mümkinçilik berer. Eksportuň esasy ugurlary Günorta-Gündogar Aziýa ýurtlarydyr. Olaryň hatarynda mineral dökünleriň bu görnüşini has köp satyn alýan Hytaý we Hindistan bar.
Köýtendag etrabynda birnäçe ýataklaryň, şol sanda kükürt, fosfat, daş duzunyň hem-de beýleki peýdaly serişdeleriň känleriniň birnäçesiniň açylandygyny bellemek gerek, olar himiýa senagatyny mundan beýläk-de ösdürmekde möhüm ähmiýete eýedir.
Uglewodorod serişdelerini çuňňur gaýtadan işlemegiň iň täze tehnologiýalary esasynda gahzhimiýa pudagynda ýene-de bir ýokary hilli önümçiligi özleşdirmek wezipesi öňde dürýar. Balkan welaýatynyň Gyýanly şäherçesinde bina edilýän toplumda dünýäde uly islege eýe bolan owradylan polipropileniň 81 müň tonnasyny we polietileniň 386 müň tonnasyny öndürmek üçin 5 milliard kub metr tebigy gazy tapgyrlaýyn gaýtadan işlemek göz öňünde tutulýar.
Sintetik polimerleşdirmegiň iki önümi hem dürli önümleri öndürmekde örän süýgeşikligi bilen tapawutlanýar. Munuň özi ýakyn gelejekde Gyýanlyda tehnologiýa taýdan biri-biri bilen baglanyşykly bolan täze senagat kärhanalarynyň gurulmagyna garaşmak boljakdygyny görkezýär.
Daşary ýurtly işewürler bilen geçirilen gepleşiklerde gymmatly himiki düzümleriň baý çeşmesi bolan Garabogazköl aýlagynyň gidromineral serişdelerini toplumlaýyn özleşdirmek, sulfat natriniň we dürli himiki önümleriň öndürilmegini ýola goýmak, taslamalaryň amala aşyrylmagyna dünýä belli kompaniýalaryň öňdebaryjy tehnologiýalaryny we enjamlaryny ornaşdyrmak meselelerine hem uly orun berildi.
Garabogaz köli sulfat natriniň we beýleki gymmatly duz minerallarynyň kristallaşmagy tebigy şertlerde we senagat derejesinde bolup geçýän dünýädäki az sanly künjekleriň biridir. Kükürt turşy natrini (natriý sulfaty), magnini (epsomit) we hlorly magnini (bişofit) öndürýän “Garabogazsulfat” önümçilik birleşigi bu ýerdäki baý käni özleşdirmek işlerini alyp barýar. “Altynly asty” ýurdumyzyň sulfat senagatynyň çig mal binýady bolup durýan bu aýlagyň kenaryndaky Garabogaz şäherinde ýene bir zawodyň gurulmagy Türkmenistany ösen senagat ýurduna öwürmegiň ýolundaky nobatdaky ädimdir.
Şunuň bilen baglylykda, “Türkmenhimiýa” döwlet konserniniň pudaklaýyn kärhanasy bolan “Guwlyduzuň” binýadynda ýylda 40 müň tonna ýodlaşdyrylan azyk duzuny we 2 müň 500 tonna tabletka görnüşli tenhiki duzy öndürmek boýunça bölümiň gurluşygynyň alnyp barylýandygyny hem bellemek gerek. Türkmenbaşy etrabyndaky Guwly kölüniň tebigy känleri bu önümçiligiň çig mal binýady bolup durýar. Bu ýerde duzuň gory egsilmezdir. Täze senagat kärhanasynyň işe girizilmegi pudagyň eksport mümkinçilikleriniň ösmegine itergi berer.
Şeýlelikde, himiýa senagatynyň kärhanalarynyň ulanmaga berilmegi ýurdumyzyň tutuş senagatynyň ösüşine täze many-mazmun berer, onuň hil taýdan çalt depginli ösüşini üpjün eder, önümleriň bäsdeşlige ukyplylygyny ýokarlandyrar. Munuň özi köp ugurlar boýunça daşyndan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleriň öndürilmegine ýardam eder hem-de harytlary ýerlemek baradaky tekliplerimizi düýpli giňeldip we gowulandyryp, daşarky bazara çykmaga mümkinçilik döreder.
Iň esasy zat bolsa bu önümçiliklerde işleriň sazlaşykly alnyp barylmagy milli ösüş maksatnamalarynyň mundan beýläk-de üstünlikli durmuşa geçirilmegini, ýurdumyzyň senagatlaşdyrmagyň ýolundan okgunly öňe gitmegini üpjün eder.
“Türkmen topragynyň ähli baýlygy halkymyzyň bagtyýar we abadan ýaşamagyna hyzmat etmelidir”--hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň senagat we ykdysady strategiýasynyň esasyny düzýän bu ýörelge diňe bir ýurdumyza däl, eýsem, hyzmatdaşlyk edýän döwletlerimize hem uly peýda getirip, yzygiderli durmuşa geçirilýär.


text:
Hormatly watandaşlar we hormatly türkmen dostlar,
Şu gün irden Fransuz Respublikasynyň Prezidentiniň meniň Türkmenistandaky Fransiýanyň Adatdan daşary we doly ygtyýarly täze ilçisi hökmünde bellenmegimi habar berýän ynanç hatyny Prezident Berdimuhamedowa gowşurmak maňa miýesser etdi.
Biziň ýakyn günlerde baýram etjek bu ýurduň Garaşsyzlygynyň 25 ýyllyk baýramy ýylynda maňa Fransuz Respublikasynyň wekilligini ynanylanyna guwanmak bilen ýene, men özüme ynanylan möhüm jogapkärçilige gowy düşünýärin : Bu Fransiýany Ýewropada Türkmenistanyň ýakyn partnýory edýän iki milletiň arasyndaky yzygider ösýän köp sanly hyzmatdaşlyklary uly bolmadyk topara ýolbaşçylyk etmegimde we Pariždäki türkmen kärdeşim bilen ysnyşykly hyzmadaşlykda janlandyrmak.
Fransuz häkimiýetleriniň maňa ynanan ynamyna mynasyp bolmak üçin ähli zady etjekdigime ynandyrýaryn.
Ýaşasyn Fransiýa we ýaşasyn fransuz-türkmen dostlugy !
Fransua Delaus


text:
Salam, hormatly lukman! Men 30 ýaşymda. 3 ýyl bäri bilim agyrýar. Men gryža üçin bejergi hem aldym, ýöne ol peýda bermedi. Men operasiýa etdirmezden keselden saplanyp bilerinmi?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Dörän oňurgara ingisiniň bejergisi derman serişdeleri ulanma, ýörite maşklary ýerine ýetirme, fiziki faktorlaryň täsirini ulanyp bejergi alma, el bilen täsir etme, hirurgiki usullary öz içine alýandyr.
Hirurgiki usullar esasan uly ölçegli ingiler üçin ulanylýar. Sizde dörän inginiň ölçegi näçe? Siz haýsy bejergileri aldyňyz? Lukmanyň kadaly gözegçiliginde durýaňyzmy? Oňurgara ingiler we olaryň bejeriliş usuly barada has doly maglumaty saýtymyzda ýerleşdirilen "Oňurgara ingisiniň alamatlary we sebäpleri" atly makaladan alyp bilersiňiz.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Garamyk (kesel)
Garamyk keseli (lat. Varicella, grek. AveuoBλoYιά) — giňden ýaýaran ýokanç keseldir. Bu kesel gaty bir howply bolmasa-da, çagany wagtlaýyn birahat edip bilýär. Garamyk keseliniň döremegine endama täsir edýän wiruslar sebäp bolýar. Olar howa-damja ýollary arkaly bir adamdan başga bir adama aňsatlyk bilen geçip bilýärler. Şäheriň bir ýerinde peýda bolan garamyk aňsatlyk bilen şäheriň beýleki ýerine geçip bilýär. Olar edil bir ýerden başga ýere ýel bilen geçen ýaly hereket edýärler. Garamyk keseliniň "ojaklary" hemişe bellidir. Olara esasan-da çagalar baglary ýa-da mekdepler degişlidir. Sebäbi bu ýerlerde çagalar köpçülikleýin keselleýärler. Garamyk keseliniň wirusy edil ýapyşgyç ýalydyr. Ýapyk, ýelejiredilmeýän otaglarda bu wirusyň ýokmak howpy has-da artýandyr. Bu wirusy hat-da bir binada ýaşaýan adamlar hem biri-birine ýokuşdyryp bilýändirler. Käwagt garamagyň hiç bir alamaty bolmadyk, emma gurşaýjy demrewden ejir çekýän uly ýaşly adamlar bu keseli çaga ýokuşdyryp bilýärler. Sebäbi garamyk wirusy öň onuň bilen kesellän adamyň oňurga ýiliginde "uklap" galýar. Adamyň durmuşynda haýsydyr bir ruhy urgynyň bolan ýagdaýynda ýa-da organizmiň kesele garşy durnuklylygy peselende, bu "uklap" ýatan wirus oýanýar-da, uly ýaşly adamlarda gurşaýjy demrewiň döremegine sebäp bolýar. Bu adamlar esasan-da bäbekleri garamyk keseline uçradyp bilýär. Sebäbi eneler öz balalaryny garamyk keseli bilen kesellän çagalardan gorasalar-da, gurşaýjy demrewli adamy öz balasyna arkaýyn ýakynlaşdyrýarlar. Olar bu keseliň öz balalary üçin näderejede howpludygyna düşünmeýärler.
Garamagy hemmeler çykarýarlar[üýtget | edit source]
Çagalar bagynda garamygyň bardygyny eşidip, howsala düşmäň. Çaga garamagy giç çykaryp, dynany kem däldir. Türkmenlerde ýetginjege garamyk çykaranda, "gutly bolsun!" diýýändirler. Sebäbi bu kesel çagada adamlarda ýüze çykanda has agyr geçýär. Öňki döwürlerde kimdir biriniň çagasynyň garamyk çykaranyny eşidenlerinde, eneler özleriniň ýaşajyk çagalaryny alyp, şol öýde myhman alynmaklarynyň sorapdyrlar. Sebäbi olar çagalarynyň şu "hökmany" diýen ýaly keseli näçe ir geçirseler, şonça-da yamandygyny bilýän ekenler. Garamyk çykaran çaga keseliň inkubasion döwrüniň ilkinji 2 gününde we garamygyň örgüni örenden soň 5 günläp ýokançly bolýandyr. Ýöne köp halatlarda bu keseliň inkubasion döwri 2 hepdä çenli hem dowam edip bilýär.
Örgün — garamagyň esasy alamaty[üýtget | edit source]
Garamygyň esasy alamaty bolan örgün-düwürtikler ululy-kiçi görnüşde endamyň ähli ýerlerinde bolup bilýärler. Örgün örüp başlandan çaganyň gyzgyny ýokarlanyp, 38-39 С ýetýär (ýöne käbir çagalaryň gyzdyrmazlygy hem mümkindir). Çaga ysgynsyz bolup, azary artyp başlaýar, işdäsi kemelýär. Ýöne bu ýagdaý uzaga çekmeýär. Örgün ilkibada öçügsi gülgüne reňkde bolýar. Soňabaka bu tegmiller içi dury suwuklykly gabarçaklara öwrülýärler. Gabarçagyň töweregindäki deri gyzarýar. Iki günden bu gabarçaklaryň içindäki dury suwuklyk bulanyp, gabarçaklaryň üstki gatlajygy ýygrylyp, goýy goňur reňkdäki kesmeklere öwrülýär. Bu kesmejikler 1-3 hepdäniň dowamynda aýrylýar. Çaganyň teninde şol bir wagty özünde tegmiller-de, gabarçaklar-da, kesmejikler-de bolup bilýär. Örgüniň her täze "tolkunyndan" öň çaganyň ýagdaýynyň erbetleşmegi bu keseliň aýratynlygydyr.
Deriniň gijemegi – garamagyň alamaty[üýtget | edit source]
Garamyk çykaran çaganyň iň uly kynçylyklarynyň biri-de emele gelen kesmejikleriň gijemegidir. Çaga näçe kiçi bolsa, şonça-da oňa kesmejikleri gaşamaly däldigini düşündirmek kyn bolýar. Ýöne her nähili bolsa-da, çaganyň bu kesmejikleri gaşamagyna ýol bermejek bolmaly. Sebäbi kesmejikleriň gopup, ýaranyň bakteriýalar bilen infisirlenmegi ahmal. (Garamyk çykaran çaganyň kesele garşy durmak ukybynyň gaty peselýändigi hökman ýadyňyzda bolsun!) Ýaralara bakteriýalaryň düşüp, olaryň azan ýagdaýynda deride yz galmagy mümkin. Şoňa görä-de, çagalara bu kesmejikleri gaşamaly däldigini düşündirjek bolmaly. Gelejekki owadanlygy barada alada edýän gyzjagazlar bu gürrüňlere has-da düşbüje bolýandyrlar. Oglanlar babatda bu mesläni çözmek aňsat bolmasa-da, hökman synanyşmalydyr. Garamyk çykaran çaga barada edilýän şepagat aladalary:
- Çaganyň dyrnaklary örän gysga alynmalydyr. Sebäbi dyrnaklar ýarajyklara hapanyň düşmegine sebäp bolýar. Dyrnaklaryň aşagynda müňlerçe mikroblar "mesgen" tutup bilýändirler. Eger çaga gaty kiçi bolsa, oňa nah matadan tikilen ellikleri geýdiriň.
- Çaganyň içki geýimlerini günde çalşyryň. Olar hökmany ýagdaýda nah bolmalydyr. Garamyk çykaran çaga köneräk içki eşikler geýdirilse has-da oňat. Sebäbi ýuwlup könelen nah eşikler derini gyjyndyrmaýar.
- Çaganyň düşek daşlyklary babatda hem şeýledir. Olar ýumşajyk nah matadan tikilen bolmalydyr.
- Otagyň howasynyň gaty gyzgyn bolmagyna, çaganyň derlemegine ýol bermäň. Sebäbi gyzgyn howa we deri gijelewügi güýçlendirýärler.
- Garamyk çykaran çaga üçin iň esasy bejergi Siziň söýgiňizdir. Onuň ünsüni sowýan, şähdini açýan gyzykly oýunlary oýnamak peýdalydyr.
- Emele gelýän gabarçaklara ýa 1-2%-li permanganat kaliniň gowşak erginini, ýa 1-2%-li göwherli ýaşylyň spirtdäki erginini, ýa fukarsiniň erginini, ýa-da 0,05%-li riwanol erginini çalyň. Bu gabarçaklaryň guramagyna ýardam eder.
- Eger garamyk çykaran çaganyň agyz boşlugynda-da gabarçaklar dörän bolsa, onuň agyz boşlugyny furasiliniň gowşak ergini bilen çaýkaň.
- Eger çaganyň derisi güýçli gijeýän bolsa, lukmana ýüz tutuň. Lukman gerekli derman serişdelerini bellär.
- Çaganyň organizmini berkidýän witaminleri hem ýatdan çykarmaň. Ol garamyk keseliniň aňsat geçmegine ýardam berer.
Garamyk keseli bilen çagalykda keselläniň has oňatdygyny ýene-de bir gezek size ýatladýarys. Sebäbi uly ýaşly adamlarda bu kesel örän agyr geçýändir.


text:
Türkmenistan gadymy medeniýetleriň we beýik dessurlaryň ýurdudyr. Döwürler geçmişde höküm süren kuwwatly galalary we baý şäherleri harabaçylyga öwürdi. Ýöne wagt şöhratly geçmişiň şanly şaýady bolan ahalteke bedewlerine hiç hili täsirini ýetirip bilmedi. Taryhyň çylşyrymly wakalaryna, ýowuz öwrümlerine garamazdan türkmen halky dünýäniň dürli ýurtlarynyň ussat hünärmenleriniň ünsüni özüne çekýän milli atşynaslyk medeniýetini elýetmez baýlyk hökmünde mynasyp derejede gorap saklamagy başardy.
Köp sanly taryhy maglumatlar we anyk güwänamalar atşynaslyk medeniýetiniň gadymy merkeziniň Merkezi Aziýa, ilkinji nobatda bolsa Türkmenistan ýaýlasydygyny biragyzdan tassyk edýärler. Köp sanly hünärmenleriň bellemegine görä, gadymy türkmen halky ilkinji bolup atlary eldekileşdiripdir.
Türkmenistanyň taryhy ýadygärliklerinde arheologiki gazuw-agtaryş işleriniň netijesinde dürli döwürlerde tapylan köp sanly gymmatlyklar ýokarda aýdylanlara aýdyň şaýatlyk edýär. Amyderýanyň ýakasyndan tapylan köp sanly gadymy mirasyň hazynalarynda atyň keşbi şekillendirilen gurallar has agdyklyk edýär. Şeýle-de bolsa belli alym, professor B.I.Sarianidiniň ýolbaşçylygynda gadymy Marguş ýurdunyň paýtagty Göňurdaky şa aramgählerinde, Murgabyň gadymy akymynyň boýunda tapylan bürünç enjamly araba galyndylary, eýerli atyň daş heýkeljikleri, çapyksuwarlary hatara duruzmak üçin ullanylýan tüýdükler we esasy bolsa Merkezi Azýada şeýle hem Ýakyn Gündogarda iň gadymy dessur bolan gurban edilen taýçanagyň jaýlanan mazary taryh üçin örän täsirli täzelik hasaplandy. Gadymy Marguş ýurdunyň ilatynyň durmuş gatnaşyklarynda eýýäm biziň eýýamymyzdan ozalky III asyryň we II asyryň başlarynda atlaryň eldekileşdirilendigi barada maglumatlar bar. Gadymy çeşmelerde atlandyrylyşy ýaly, «behişdi», «asman», «asylly», «adaty bolmadyk» diýlip atlandyrylan türkmen bedewleriniň şöhraty biziň eýýamymyzdan ozalky birinji müňýyllykdan gözbaş alyp gaýdýar. Isgender Zülkarnaýn we ýörite harby ekspedisiýalary ýollan hytaý imperatorlary hem türkmen bedewlerini ele salmaga synanyşypdyrlar. Antik döwrüniň awtorlary hem türkmen bedewlerine biparh garap bilmändirler. Olar ahalteke atlaryny «Nusaý atlary» diýip atlandyrypdyrlar. Bu at şol döwürde örän kuwwatly bolan Parfiýa döwletiniň patyşa kabulhanasynyň ýerleşen ýeri bolan Nusaý şäheriniň ady bilen baglanyşdyrylypdyr.
«Nusaý atlary özüniň owadanlygy bilen ähli beýleki tohumdaky atlardan peýdalanýarlar. Bu bedewler kuwwatly şalara mynasyp atlardyr. Çapyksuwaryň jylawyna gürrüňsiz kaýyl bolýan bu atlar özleriniň buýsançly başlaryny belent tutupdyrlar. Olaryň altynsow ýallary şemalyň ugruna bir enaýy owsun atýar» diýip, Oppian ýazýar. Taryhda belli yz goýan meşhur taryhçy Ksenofont «Biziň gözümiziň alnynda janly durşy bilen hyjuwly görnüş emele gelýär: toýnaklaryň gurak urgusy topraga galtaşýar, şadyýan bedewleriň kişňemesi eşidilýär, olar burnuny parladyp dem alýarlar, bedewiň owadan kellesiniň paýhasly garaýşy kalbyňa aralaşýar we ýakymly täsir galdyrýar. Bu görnüş şu hereketleriň ähli täsirini başyn dan geçiren adama düşnüklidir» diýip belleýär.
VIII asyrdaky arap awtory Al-Jahiz: «Bedewe atlanan türkmen özüni tutuş topragyň üstündäkiden hem artykmaç saýýar» diýip ýazýar. VIII-Х asyrlarda Bagdat şalarynyň şahsy goşunynda türkmen atlylarynyň gulluk edendigini bellesek, onda bu deňeşdirmäniň ýöne ýerden däldigine göz ýetirýärsiň. Biraz soňrak Müsür mawlýuklarynyň we beýleki emiratlaryň iň gowy atly goşunlarynyň hatarynda türkmenler hem gulluk edipdirler. Ýöne bir zady berk bellemeli, kuwwatly we örän çydamly atlary bolmadyk bolsa, seljuklaryň Kiçi Aziýany özüne birikdirip, kuwwatly Türkmen-Osman soltanlygyny döredip bilmese bilmezdi.
Şondan V asyr geçenden soň italiýaly Marko Polo Demirgazyk Persiýa welaýatlary serhetleşýän künjeklerde belent başly ajaýyp atlaryň ösdürilip ýetişdirilýändigini we olaryň bahasynyň örän gymmatdygyny belläpdir. ХIII asyrda fransuz patyşasy Lýudowik IХ-yň taryhçysy gaýduwsyz gypjak esgeriniň jaýlanyş dabarasyna gatnaşandygyny we esger bilen bilelikde onuň wepat bolan atynyň jaýlanandygyny gürrüň berýär.
ХV asyrda bolsa rus syýahatçysy Afanasiý Nikitin özüniň «Üç derýanyň aňyrsyna ýöriş» atly eserinde türkmen ýaýlasynda gymmat baha berlip satyn alnan adaty bolmadyk taýçanak hakynda gürrüň berýär. Şol döwürden başlap, türkmen ahalteke bedewleri pars söwdagärleriniň hem-de diplomatlarynyň üsti bilen Russiýa, Günbatar Ýewropa ýurtlaryna düşüpdirler.
Olar ahalteke bedewini edinmek arzuwynyň amala aşmagy hasaplapdyrlar we köp sanly at eýeleriniň familiýalary hem-de patyşa howlulary ahalteke atlarynyň adyny buýsanç bilen göteripdirler. Wengriýaly syýahatçy A.Wamberi 1863-nji ýylda Türkmenistanda bolanynda ajaýyp ahalteke bedewleri, olaryň owadanlygy hem-de atlaryň ýerli ilat üçin ähmiýeti hem-de bedewleriň juda ýyndamlygy, çydamlylygy, olaryň ösdürilip ýetişdirilmegi üçin harçlanýan serişdeleri daş ýany bilen ödeýändikleri hakynda ýazmagy özüniň borjy hasaplapdyr.
Türkmen atlary ХIХ asyryň ahyrlarynda «ahalteke» diýen ada mynasyp bolupdyrlar. Munuň özi gadymy «Ahal» ýaýlasy bilen baglanyşdyrylypdyr. Meşhur barlagçylar hut şol ahalteke bedewlerinde bütindünýä belli bolan gadymy Nusaý tohumyndaky atlaryň nesillerini görüpdirler. Birnäçe atşynaslar nesillerine belli bolan görnükli alym, atlaryň janköýeri, professor W.O.Witt: «Ahalteke bedewleri şol gadymy arassa gandaky atlaryň soňky damjalarydyr. Onuň kömegi arkaly dünýäniň atşynaslyk ulgamynyň ähli medeniýeti kemala getirildi» diýip belleýär. Gadymy Pazyryk depelerinden tapylan çapuw atynyň mazary hakynda hem bu alym şeýle diýýär: «Bu örän gadymy çapylýan atyň, Assiriýanyň, Müsüriň we Elladanyň beýik ussatlarynyň eserlerinde şekillendirilen Orta Aziýanyň söweşjeň atlarynyň neslidir».
Hut türkmen topragynda ösdürilip ýetişdirilen ahalteke taýçanaklary Persiýanyň we Türkiýäniň üsti bilen Ýewropa aralaşypdyrlar we ol ýerde arassa ganly iňlis atlarynyň döremegine sebäp bolupdyrlar. Eger-de günbatar ýurtlarynda ahalteke bedewleri örän abraýly gymmatlyk bolan bolsa, onda ol öz watanynda türkmen ýigitleriniň söweşjeň ýoldaşy bolupdyrlar. Türkmenleriň syýasy taýdan özygtyýarlylyk ugrundaky uzaga çeken göreşleriniň merkezinde şöhratly «asman atlary» we olara atlanan türkmen ýigitleri bolupdyrlar. Şol döwürlerde zootehniki talaplaryň dünýä garaýşyndan tohumçylyk hakyndaky we atlaryň arassa ganlylyklary hakyndaky düşünje kemala gelmändir, ýöne şeýle-de bolsa her bir at eýesi özüniň çydamlylygy we gözelligi bilen görnükli bolan atlary ösdürip ýetişdirmäge çalşypdyrlar. Iýmit binýadynyň çäkliligi we onuň durnuksyzlygy, guraklyk we öri meýdanlarynyň ýetmezçilik etmegi bedewleriň köp nesilleriniň ynsan bilen baglanyşygyny şertlendiripdir. Atlar öz tebigatynda ynsan häsiýetine eýe bolupdyrlar. Şeýlelikde, türkmen esgeri bedewleri özüniň wepaly hem-de ynamdar ýoldaşy hasaplapdyr. Köp halatlarda esgerleriň jany bedewleriň hereketine bagly bolupdyr. Hut şunuň üçin hem sebitiň birnäçe halklarynyň baý adamlary birnäçe müň başdan ybarat bolan gylýal sürülerini edinen bolsalar, her bir türkmen özüniň ýeke-täk aty bilen şöhrat gazanypdyr. Ahalteke bedewleriniň bir eýesi bar diýilmegi hem ýöne ýerden däldir. Türkmenleriň we olaryň atlarynyň birek-birege bolan baglanyşygy örän mähirli we ýürekdeş ýagdaýda bolupdyr.
Elbetde, şunuň ýaly bedewleri süri bilen ýetişdirmek mümkin bolmandyr. Olar saklamagyň aýratyn şertini we ýokary derejeli idegi talap edipdirler. Bedewler uzak ýaşapdyrlar we köplenç halatlarda öz eýelerini soňky ýoluna ugradypdyrlar. Şeýlelikde, şu geçen müňýyllyklaryň dowamynda türkmenler bedewler bilen bagry badaşypdyr. Olar atlarda beýik häsiýetleri kemala getiripdirler we deňi-taýy bolmadyk ajaýyp ahalteke bedewlerini dünýä çykarypdyrlar.
Atşynaslar ahalteke bedewlerine örän ýeňil gopýan, hyjuwly, zähmete ukyply, bilesigeliji we örän paýhasly jandar hökmünde baha beripdirler. Bu hakykatdan-da şeýle, ahalteke bedewi ynamly we özüne bolan hormaty talap edýän bedew hökmünde ykrar edilipdir.Tejribeli türkmen seýisleri bedewiň örän buýsançly we güýçli häsiýetini gerek ugra gönükdirmegi başarypdyrlar.
ХХ asyryň başlarynda türkmen bedewleri Russiýanyň we Ýewropanyň şäherlerindäki sergilerde peýda bolýarlar. Olar tomaşaçylaryň ünsüni özüne çekip, örän uly täsir galdyrýar. Professor M.I.Pridoroginiň belleýşi ýaly, ahalteke bedewleri buýsançly galkynyşyň aýdyň duýgusydyr. Eger kimde-kim ahalteke atyny gören bolsa, onda ol, hakykatdan-da, ajaýyp gözellikden lezzet alandyr.
1935-nji ýylda geçirilen Aşgabat-Moskwa atly ýörişi ahalteke bedewleriniň adatdan daşary çydamlylygynyň aýdyň subutnamasydyr. Şonda bedewlere atlanan türkmen çapyksuwarlarynyň 17-si 84 günüň dowamynda 4300 kilometr ýol geçdiler. Onuň 350 kilometri bolsa teşne ýatan Garagum sährasynyň üstünden geçdi. Şondan 10 ýyl geçensoň şol şöhratly atly ýörişe gatnaşan ak reňkli Arap Ýeňiş baýramçylygynyň esasy bedewine öwrüldi. Şol gün marşal G.K.Žukow özüniň söýgüli bedewine, ýagny Araba atlanyp, Gyzyl meýdançada Ýeňiş baýramçylygy mynasybetli guralan parady kabul etdi. Türkmen atşynaslygynyň gürrüňsiz ýeňşi bolan bu görnüşler geljekki nesiller üçin kinolentalara geçirildi.
Soňra şöhratly Arabyň nesli, ajaýyp Absent 1960-njy ýylda Rimde geçirilen Olimpia oýunlarynda naýbaşy çempion ada mynasyp boldy. Şonda ýokary netije görkezen bedewiň çapyksuwary Sergeý Filatowa altyn medal gowşuryldy. Absentiň ady ýurtlar we yklymlar aşdy. Köp sanly edebiýat we sungat eserleri öz eserlerinde bedewiň adyny ebedileşdirdiler. On ýylyň dowamynda Absentiň 70-den gowrak nesli kemala geldi. Şolaryň köpüsi halkara derejesinde beýik ýeňişler gazandy. Egerde Absentiň nesil ugry bilen çynlakaý meşgullanylsa, onda Russiýanyň çapuw atlarynyň häzirki zaman tohumlarynda hem Absentiň ganyny ýüze çykarmak bolar. Russiýada Iwan Groznynyň döwründe ahalteke bedewleri tohumçylyk işinde peýdalanylypdyr. Geçen asyryň ortalarynda bu bedewler Russiýanyň atçylyk zawodynyň baş sanynyň üçden bir böleginden gowrak mukdaryny emele getiripdirler.
Ýöne döwrüň geçmegi bilen, tohumy saklamagyň meseleleri barha çylşyrymlaşypdyr. Çünki ahalteke bedewleriniň başky tohumçylyk gaznasy birnäçe ýurtlara iberilipdir. Mundan başga-da çapyşyklarda ýokary netije gazanmaga meýil bildirýän adamlar tohum arassaçylygyny gözden düşüripdiler. Bu nogsanlyklaryň garşysyna alnyp barylýan çäreler hemişe diýen netijäňi bermändir. Bu işler diňe bir tohumçylyk işiniň ähmiýetine däl, eýsem öňdengörüjilik, ilkinji nobatda bolsa, syýasy erk we döwlet goldawyna hem bagly bolupdyr.
Häzirki döwürde ahalteke bedewleriniň milli miras hökmünde gadymky şöhratynyň dikeldilmegi we olaryň köpeldilmegi Türkmenistan garaşsyzlygyna eýe bolanyndan soň başlandy. Ahalteke bedewi özüniň taryhy Watanynda hakyky keşbine eýe boldy. Dünýä çempiony Ýanardag Türkmenistanyň Döwlet tugrasynyň merkezinde ýerleşdirildi we ol erkinligiň hem-de garaşsyzlygyň hemişelik nyşanyna öwrüldi. Şol döwürden naýbaşy tohumdaky atlary mundan beýläk-de artdyrmak, ony dünýä ýüzünde ýaýratmak we meşhur etmek babatdaky maksada okgunly tohumçylyk seçgi işlerine badalga berildi.
Şol maksat bilen, 1991-nji ýylda «Türkmen atlary» döwlet birleşigi döredildi. Birleşik ahalteke bedewlerine öz ömürlerini bagyşlan hünärmenleriň ägirt uly işlerini utgaşdyrýar. Ajaýyp tohumdaky atlary ösdürip ýetişdirmegiň gizlin syrlaryny, tejribelerini atadan ogla geçiren türkmen seçgiçileriniň köp nesilleri özleriniň köp asyrlyk tejribelerine daýandylar we bu ugurdaky durmuşa geçirilýän çäreler ahalteke bedewleriniň sanyny hem-de arassalygyny dikeltmäge, geçmişdäki tohumçylyk nesil ugurlaryny hem-de atşynaslygyň asylly däplerini giňeltmäge mümkinçilik berdi.
Häzirki döwürde «Türkmen atlary» döwlet birleşiginiň Türkmen atşynaslygy milli muzeýinde öz beýanyny tapan gadymy baý däp-dessurlar döwlet Baştutanynyň hut özüniň ýolbaşçylyk etmeginde hil taýdan täze derejä çykdy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň atasynyň agasy Aba Annaýewiň meşhur atşynas bolandygyny we onuň ahalteke bedewini gorap saklamak, kämilleşdirmek işine ägirt uly goşant goşandygyny bellemeli. Munuň özi bolsa hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ahalteke bedewlerine bolan söýgüsiniň nesiller aşyp gelýändigini alamatlandyrýar.
Häzirki döwürde bu pudak hakyky rowaçlyga eýe bolýar. Milli Liderimiziň tagallasy netijesinde ýurtda arassa ganly ahalteke atlarynyň baş sanyny artdyrmak, atçylyk sportunyň görnüşlerini we atçapyşyklarynyň milli däplerini wagyz etmek babatda özüniň göwrümi we ähmiýeti boýunça deňi-taýy bolmadyk çäreler durmuşa geçirilýär. Her ýylda tutuş ýurdumyz boýunça Türkmen bedewiniň baýramy giňden bellenilýär. Onuň çäklerinde paýtagtymyzda atşynaslygy ösdürmek boýunça halkara ylmy çäre geçirilýär. Ýurdumyzyň ähli welaýatlarynda halkara ülňülerine doly laýyk gelýän, döwrebap atçylyk sport toplumlary guruldy.
Ýurdumyzyň atşynaslyk ulgamyny höweslendirmek maksady bilen, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan bu tohumdaky bedewleriň iň gowy wekilini yglan etmek üçin ýörite bäsleşik esaslandyryldy. Ol çäre diňe bir türkmen halkynyň däl, eýsem tutuş adamzat medeniýetiniň aňrybaş gazanany bolan ajaýyp ahalteke bedewleriniň gözelliginiň özboluşly gözden geçirilişidir.
Mundan başga-da ýurdumyzda sirk sungatyny ösdürmek üçin Türkmen döwlet sirkiniň Aşgabatdaky binasy dolulygyna abatlanyldy we ol iň häzirki zaman enjamlary bilen üpjün edildi. Özleriniň çalasyn hereketleri we ajaýyp, çeýe, ýyndam bedewleri bilen türkmen jigitleri sirkiň tomaşaçylaryna köp sanly şatlyk we tolgundyryjy pursatlary eçilýärler.
Ýurtda arassa ganly bedewleri ösdürip ýetişdirmek üçin ähli şertler döredildi. Şeýlelikde, tohumçylyk ulgamynyň aýawly saklanjakdygy we onuň bahasy ruhy baýlyk hökmünde nesillere geçiriljekdigi gümansyzdyr. Bular asyrlaryň we nesilleriň, tagallalaryň we ýeňişleriň, zähmetiň we sazlaşygyň baglanyşygyny özünde jemleýär.


text:
Aktual Meseleler
Kerri musulmanlara garşy çykyşlaryň terrorçy toparlaryň bähbidine hyzmat edýändigine aýratyn ünsi çekdi
Dünýäde umuman alnanda ýerini ýurduny terk edenleriň sany bir ýurduň ilaty bolan bolsady, dünýäniň iň uly 21-nji ýurdy bolardy
10 ýyl ozala garanyňda Türkiýe häzirki wagtda Afrikadaky ilçihanalarynyň sanyny 5 esse artdyryp jemi 34-e ýetirdi
Kalyn Germaniýanyň 1915-nji ýylda başdan geçirlen wakalar hakyndaky kararyny “syýasy jogapkärsizlige mysal” hökmünde häsiýetlendirdi
Germaniýanyň Federal mejlisiniň 1915-nji ýylda başdan geçirlen wakalar meselesinde ara alyp maslahatlaşjak karar taslamasy barada çap eden bilelikdäki jarnamasy
"DAEŞ hüjümlerini yslam dininiň adyndan guraýandygyny aýtmak bilen ynançlara gara tegmil sürýär"
Stambul şäheri zabt edileninden soň Osmanly imperiýasynyň täze paýtagty boldy
19-njy maý Atatürki hatyralama, ýaşlar ve sport baýramyňyz gutly bolsun.
Maşgala hepdeliginiň cemgıyetimiziň her bir agzasına agzıbirlik, cebislik ve bereket getirmegini arzuv edyäris
Türkiýe wiza erkinligine elbetde oňyn garaýar. Emma Şengen wiza erkinligi üçin milli howpsyzlygyna we syýasy maksatlaryna howp abanmagyny asla kabul etmez.
Ženewadaky gepleşikler bombalar Halapda ähli zady ýakyp-ýykýarka hiç hili many aňlatmaýar
Yslamyň jebisligi we ýokary ahlaky oňa garşy durýanlara iň ýerlikli jogapdyr


text:
Awiasiýa medisinasy
Awiasiýa Medisinasy - medisinanyň awiasiýa uçuşlary medisina hyzmaty bilen üpjün edýän bölümi. Onuň wezipesi harby, sport we transport awiasiýasynyň spesialistleriniň zähmet şertlerini öwrenmekden, olaryň saglygyny gorap saklamak üçin profilaktik çäreleri işläp düzmekden, gigiýena kadalaryny berjaý etmekden ybaratdyr. Awiasiýa ylmynyň ösmegi bilen birlikde awiasiýa medisinasy hem ösüp kämilleşdi. Bu bolsa has ýokary belentliklerden çalt uçmak bilen baglanyşykly problemalary çözmekde awiasiýa ylmyna köp kömek berdi. SSSR-de awiasiýa medisinasynyň düýbi 1918 ýylda Sarisyn (häzirli Wolgograd) şäheriniň goralýan günlerinde tutuldy. Şol wagt lýotçikleriň saglygyna gözegçilik etmek üçin awiasiýa bölümlerine wraçyň ştaty berildi. Häzirki zaman şertlerinde awiasiýa medisinasy atm-nyň ýokary gatlaklarynyň adam organizmine edýän täsirini öwrenýär, atm. basyşy we kislorodyň parsial basyşy peselen halatlarynda lýotçiklere kadaly işlemäge mümkinçilik berýän çäreleri işläp düzýär. Adam organizminiň ýokary tizlige has çydamly bolmagynyň çärelerini, häzirki zaman samolýotlary heläkçilige duş bolan wagtlarynda olaryň inž-tehn. sostawyny, ýolagçylaryny halas etmegiň ýollaryny öwrenýär. Ol awiasiýa gullugyndaky adamlaryň saglyk ýagdaýyna edilýän talaby kesgitlemek, lýotçikler sostawynyň ýaşaýşyny, dynç alşyny we iýmitini öwrenmek wezipelerini ýerine ýetirýär. Awiasiýa medisinasy umumy medisina metodlary bilen bir hatarda özüne degişli metodlary hem ulanýar. Soňky ýyllarda awiasiýa medisinasyndan özbaşdak pudak hökmünde kosmos medisinasy bölünip aýryldy.