text:
20-nji aprelde geçirilen hökümet maslahatynda Türkmenistanyň Içeri işler ministri Isgender Müllükow paýtagtda ýol hereketiniň howpsuzlygyny üpjün etmek bilen bagly geçirilýän çäreler barada hasabat bilen çykyş etdi.
Prezident G.Berdimuhamedow hem bu meselä ünsi çekip, ýol-transport hadysalarynyň ýüze çykmagynyň öňüni almak boýunça ähli zerur işleriň geçirilmelidigini, hem sürüjiler, hem pyýadalar tarapyndan ýol düzgünleriniň berjaý edilişine kontrollygy güýçlendirmelidigini nygtady.
Bu meselä şu günki gün hökümet maslahatynda şeýle üns berilmegininiň sebäpleri baradaky garaýyşlar bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosy aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Ýol-transport hadysalary baradaky meseläniň hökümet derejesinde goýulmagyna nähili esaslar, sebäpler bar?
Amanmyrat Bugaýew:
Bu, umuman, gün tertibinde seredilmeli meseledi. Sebäbi Aşgabatda maşynlaryň sany mundan bäş-alty ýyl ozalkysyndanam iki-üç esse köpeldi. Onuňam sebäbi diňe bir Aşgabadyň ýaşaýjylarynyň awtoulag serişdesi däl-de, eýsem, ýurduň beýleki etraplaryndan, welaýatlaryndan iş gözlegine gelýänleriň ýa-da taksiçi hökmünde gazanç etmäge gelýänleriň sanynyň göz-görtele köpelendigi bilen bagly.
A.Bugaýew: "Şäheriň birnäçe köçesi şol gurluşyklar bilen baglylykda ýa-ha doly ýapyldy ýa-da öňki ikitaraply köçe birtaraply gatnawly köçä öwrüldi".
Umuman, Aşgabat şäherinde bellemeli ýagdaý – soňky üç-dört ýyllykda bir topar köçeler giňeldildi, ýöne edil şol bir wagtda Aşgabat şäherinde uly gurluşyklar alnyp barylýar. Şäheriň birnäçe köçesi şol gurluşyklar bilen baglylykda ýa-ha doly ýapyldy ýa-da öňki ikitaraply köçe birtaraply gatnawly köçä öwrüldi.
Ýene-de bir faktor, toý-tomaşa gowy zat. Ýöne soňky döwür Aşgabatda gelnalyjy maşynlaryň sanyny köpeltmek boýunça adamlaryň arasynda bir gerekmejek ýaryş gidýär, bu gelnalyjy maşynlaram ne swetofory äsgerýär, ne-de pyýadany. Bular gözi ýok ýaly, aldygyndan gaza basýarlar, sürýärler, şu ýagdaýlara-da ýol gözegçilik gullugynyň inspektory biperwaý seredip durýar.
Azatlyk Radiosy: Elbetde, ýol-transport hadysalary dünýäniň islendik ýurdunda bolup durýar. Amerikada-da, Ýewropada-da, Türkmenistanyň goňşy ýurtlarynda-da, Türkmenistanyň öz içinde-de bolýar. Eýsem, Türkmenistanyň habar serişdelerinde şeýle hadysalar barasynda maglumat berilýärmi ýa-da wakanyň bolan ýerinden reportažlar görkezilýärmi?
Amanmyrat Bugaýew:
Ýok, ýok, beýle zat ýok. Ne metbugatda habar berilýär, ne-de beýleki habar beriş serişdelerinde.
Azatlyk Radiosy: Amanmyrat aga, soňky dört-bäş ýyllykda ulaglaryň sanynyň ýurtda, hususan-da, paýtagt Aşgabatda pylança esse köpelendigini aýtdyňyz. Şol köpeliş zawoddan täze gelen maşynlaryň hasabynamy ýa-da beýleki ýurtlardan köne maşynlaryň getirilmeginiň hasabyna?
Amanmyrat Bugaýew:
Başga bir döwletde azyndan 10-15 ýyl ulanylan maşynlary häzir getirip satýarlar. Eýýäm özüniň ulanylmak möhleti geçen maşynlar, pesinden 25-30 ýyl sürlen maşynlar bar ýurduň içinde.
Azatlyk Radiosy: Şeýle köne maşynlaryň ýurda köp gelmegi ýol-transport hadysalaryna sebäp bolup bilýärmi?
Amanmyrat Bugaýew:
Elbetde, sebäp bolup bilýär.Ýöne häzir köne maşynlary getirmek birneme azaldy. Ylaýta-da, ruly sag tarapyndaky maşynlaryň getirilmegine gadagançylyk girizilenden soňra şeýle boldy.
Azatlyk Radiosy: Bu mesele barada ýakynda Türkmenistanyň parlamenti tarapyndan kanun kabul edildi, ine, indem hökümet derejesinde gürrüň edilýär. Indi şu ýol-hereket howpsuzlygy bilen bagly nähili özgerişlere garaşmak mümkin?
Amanmyrat Bugaýew:
Aý, çakym çak bolsa, üýtgeşik bir zat bolmaz. “Ýolda şunuň ýaly heläkçilik ýüze çykdy. Şonuň-da sebäbi şu zatlar” diýlip, aç-açan gürrüň edilmese, heläkçiligem bolar, bu gürrüňiňem yzy gelmez.
Dogry, bizde kabul edilýän kanunlar halkara derejesine juda bap gelýän, nurana kanunlar. Olar niýet-päli ýagşy kanunlar.Ýöne şolar iş ýüzünde amala aşyrylanok. Şonuň bolmadyk ýerinde-de, kanun işlemez.


c: text/html

text:
Onlarça adam Gyrgyzystanyň Baş müftisiniň derhal wezipesinden çekilmegini talap edip, onuň Bişkekdäki edarasynyň öňünde protest geçirdi.
Altmyş töweregi aýal we erkek Rahmatullah-Haji Egemberdiýewiň jynsy gatnaşyklary saklaýandygyny öňe sürüp, onuň duşenbe güni wezipesinden çekilmegini talap etdi.
Egemberdiýew bilen ýaş zenanyň jynsy gatnaşygy alyp barýandygyny görkezýän wideo ýazgy Täze Ýyl agşamy internetde peýda bolupdy. Egemberdiýew wideo ýazgydaky zenanyň özüniň ikinji aýalydygyny aýtdy. Gyrgyz kanuny köpaýallylygy gadagan edýär.
Duşenbe güni polisiýa protestçileriň has ýakynlaşmagynyň öňüni almak üçin müftiniň edarasynyň daşynda gözegçilik etdi. Egemberdiýew 2012-nji ýylyň dekabr aýynda Gyrgyzystanyň Baş müftisi wezipesine saýlanypdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
21-nji iýulda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň Baş direktory Margaret Çany hem-de Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň Ýewropa sebit býurosynyň direktory Žužanna Ýakaby kabul etdi. Myhmanlar “Saglyk” Döwlet maksatnamasynyň kabul edilmeginiň 20 ýyllygy hem-de Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty işgärleriniň güni mynasybetli baýramçylyk dabaralaryna gatnaşmak üçin Aşgabada ýörite geldiler.
Abraýly halkara guramalaryň ýolbaşçylary duşuşygyň barşynda döwlet Baştutanyny bu şanly sene mynasybetli gutlap, tutuş türkmen halkyna parahatçylyk, rowaçlyk we abadançylyk arzuw etdiler. Pursatdan peýdalanyp, myhmanlar milletiň Liderine özlerine Türkmenistanyň döwlet sylagynyň—“Bitaraplyk” ordeniniň gowşurylandygy hem-de Türkmenistanyň we Birleşen Milletler Guramasynyň oňyn hyzmatdaşlygyna goşan goşandyna berlen ýokary baha üçin hoşallyk bildirdiler.
BSGG-niň ýolbaşçylary şeýle hem bilelikde geçirilýän “Gazanan üstünliklerimizi berkitmek sagdyn geljegimiziň esasydyr” atly halkara saglygy goraýyş maslahatynyň ýokary derejede guralandygyny hoşallyk bilen bellediler. Bu maslahata gatnaşmak üçin dünýäniň otuzdan gowrak ýurdundan wekiliýetler türkmen paýtagtyna geldiler.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow mähirli sözler we gutlaglar üçin minnetdarlyk bildirip, milli saglygy goraýyş ulgamyny toplumlaýyn ösdürmek hem-de kämilleşdirmek boýunça giň möçberli özgertmeler maksatnamalaryny yzygiderli durmuşa geçirmäge uly goşant goşan Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy bilen ýola goýlan gatnaşyklaryň netijeli häsiýete eýedigini kanagatlanmak bilen belledi. Türkmenistanyň iri halkara guramalar, ilkinji nobatda bolsa, BMG we onuň ýöriteleşdirilen düzümleri bilen hyzmatdaşlygy döwlet ösüşiniň esasy maksatlaryna doly laýyk gelýär. Raýatlarymyzyň saglygyny goramak şol maksatlaryň esasylarynyň biridir.
Dostluk ýagdaýynda geçen duşuşygyň barşynda uzakmöhletleýin, özara ynanyşmak we birek-birege hormat goýmak ýörelgeleri esasynda guralýan ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň häzirki ýagdaýy, ileri tutulýan ugurlary we geljegi barada özara gyzyklanma bildirilip pikir alşyldy.
Margaret Çan we Žužanna Ýakab ýurdumyzda ilatyň saglygyny goramak babatda, hususan-da, ömrüň dowamlylygyny uzaltmakda, temmäkä garşy işjeň göreşmekde, çaga ölümini we eneleriň kesellemeginiň derejesini peseltmekde we beýleki köp ugurlarda gazanylan üstünliklere ýokary baha berip, bu ugurda ýetilen sepgitleriň milletiň Lideriniň amala aşyrýan döwlet syýasatynyň durmuş ugurlydygyna şaýatlyk edýändigini nygtadylar. Halkymyzyň bagtyýar durmuşy, saglygy we abadançylygy baradaky alada bolsa şol syýasatyň esasyny düzýär.
Milletiň Lideriniň ýolbaşçylygynda işlenip taýýarlanylan “Saglyk” Döwlet maksatnamasynyň çäklerinde amala aşyrylýan milli saglygy goraýyş ulgamyndaky özgertmeleriň netijesinde döwrebap lukmançylyk hyzmatlarynyň örän köp görnüşi türkmenistanlylar üçin elýeterli boldy. Paýtagtymyzda hem-de ýurdumyzyň welaýatlarynda gurlan döwrebap hassahanalar we keseli anyklaýyş-bejeriş merkezleri şol hyzmatlary hödürleýärler. Sagdyn durmuş ýörelgesiniň giňden wagyz edilmegi, köpçülikleýin bedenterbiýe-sagaldyş hereketiniň we sportuň ösdürilmegi bilen bilelikde bularyň ählisi beden we ruhy taýdan sagdyn nesli terbiýelemäge ýardam edýär.
Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň ýolbaşçylary türkmen Lideriniň amala aşyrýan işlerini hem-de täze başlangyçlaryny goldaýandyklaryny aýdyp, Türkmenistanyň Prezidentiniň golaýda tassyklanan täze “Saglyk” Döwlet maksatnamasynyň çäklerinde hyzmatdaşlygyň mundan beýläk-de üstünlikli ösdüriljekdigine ynam bildirdiler. Mälim bolşy ýaly, adamyň saglygyna uly zyýan ýetirýän ýaramaz endiklere garşy göreşmek kabul edilen maksatnamanyň möhüm ugry hökmünde kesgitlenildi.
Milletiň Lideri döwletimiziň “Il saglygy — ýurt baýlygy” diýen şygardan ugur alyp, adamyň saglygyny iň gymmatly baýlyk hasaplaýandygyny nygtady. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanda ilata edilýän lukmançylyk hyzmatlarynyň hilini ýokarlandyrmak bilen bir hatarda, zyýanly endiklere garşy göreşmek we sagdyn durmuş ýörelgelerini berkarar etmek boýunça maksadalaýyk işleriň alnyp barylýandygyny belledi.
Türkmenistanyň Prezidenti we Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň ýolbaşçylary birek-birege iň gowy arzuwlaryny aýdyp, häzirki döwrüň ählumumy maksatlaryna hem-de wezipelerine doly laýyk gelýän netijeli hyzmatdaşlygyň mundan beýläk-de çuňlaşdyryljakdygyna hem-de hemmetaraplaýyn giňeldiljekdigine ynam bildirdiler.


text:
Aşgabat, 06.03.2015. “Türkmenportal”.
Ýewgeniý Lukin edebiýat işine iň azyndan üç gezek dagy täzeden başlady. Ilkinji sapar Aşgabatda, mekdep okuwçysyka synandy. 1966—1967-nji ýyllarda “Komsomoles Turkmenistana” gazetinde we “Aşgabat” žurnalynda ilkinji goşgulary hem-de “Mämişi Wega” atly ýaňsyly fantastik powesti çap edildi.
Ara maý salyp Ýewgeni Lukin aýaly Lýubow Lukina bilen bilelikde fantastik hekaýalary ýazyp başlaýar. 1981-nji ýylda “Weçerniý Wolgograd” gazetinde “Kanikul we suratçy” powestleri çykdy. Şondan bäri Lukinleriň eserleri gazet-žurnallarda, ýygyndylarda yzygiderli çap edilip gelinýär. Olaryň agramly bölegi powestler we hekaýalardyr. Ýazyjylaryň eserleri çeh, bolgar, nemes dillerinde terjime edildi.
1990-njy ýylda Fransiýada olaryň ilkinji kitaby çapdan çykýar. Är-aýala “Ýewrokon — 90” medaly hem diplomy gowşurylýar.
1992-nji ýylda olar SSSR Ýazyjylar birleşiginiň agzalygyna Kabul edilýär. Ýöne tiz wagtdan Lýubowyň fantastikadan daşlaşmagy bilen, edebi ikileriň bilelikdäki hyzmatdaşlygy tamamlanýar.
1993-nji ýyldan bäri Ýewgeniý ýekelikde döredýär. Onuň ilkinji özbaşdak eseri “Dilçiler” hekaýasydyr.
Ýewgeniý Lukiniň aýtmagyna görä, ol indi köp wagt bäri toslama bilen hakykatyň arasynda tapawut görenok.
Ol abraýly rus we halkara edebiýat baýraklarynyň altmyşdan gowragynyň eýesidir.
Ýewgeniý Lukin 1950-nji ýylyň 5-nji martynda doguldy.


text:
Eýranyň nebit ministri Bijan Zanganeh Tähran nebit nyrhlaryny goldamakda OPEK agzalary bilen işleşer, emma ýyllara çeken sanksiýalar sebäpli pese gaçan nebit önümçiligini dikeltmek maksadyndan dänmez diýdi.
Ministrligiň ŞANA habar gullugynyň maglumatyna görä, Zanganeh «Eýranyň nebit bazarynyň durnuksyzlaşmagynda hiç bir rolunyň bolmandygyny» aýdypdyr."
Bazarda durnuksyzlyk dörände [2014-nji ýylda], Eýranyň nebit eksporty her günde bir million barrelden hem azdy" diýip, ol aýdypdyr.
"Biz şol bazary durnuksyzlyga salanlaryň nebit bahalarynyň durnuklylygyny dikeltmekde has uly jogapkärçilik çekmegine garaşýarys, Eýran bazar üçin öz pidakärligini etdi, emma indi Eýranyň gezegi däl» diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Tähran ýanwarda sanksiýalar aýrylaly bäri nebit eksportyny her günde 2.7 million barrele çenli köpeldendigini aýdýar. Bu ýurduň sanksiýa döwründe her gün 1 million barrel bolan nebit eksporty iýulda günde 3.6 million barrele ýetdi.
Eýranyň sanksiýalardan öňki nebit eksporty günde 4 million barrele barabardy.


text:
Aşgabat, 28-nji ýanwar. «Türkmenportal».
«Türkiýede Türkmenistan bilen däbe öwrülen dostlukly, doganlyk gatnaşyklarynyň ösdürilmegine aýratyn ähmiýet berilýär. Türkmenistanyň oňyn Bitaraplyk, açyklyk we giň halkara hyzmatdaşlyk syýasaty dünýä bileleşigi tarapyndan ykrar edildi we halkara jemgyýetçiliginiň goldawyna eýe bolýar» diýip, Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen 28-nji ýanwarda bolup geçen duşuşykda Türkiýe Respublikasynyň daşary işler ministri Mewlüt Çawuşogly belledi.
Duşuşygyň barşynda hormatly Prezidentimiz hem-de Türkiýe Respublikasynyň daşary syýasat edarasynyň ýolbaşçysy ozal gazanylan ikitaraplaýyn ylalaşyklary amala aşyrmak we geljegi nazara almak bilen özara bähbitli gatnaşyklary giňeltmek bilen baglylykda hyzmatdaşlygy ösdürmegiň geljegi hakynda pikir alyşdylar.
Aşgabatda geçiriljek Türkmenistanyň, Türkiýäniň we Azerbaýjanyň daşary işler ministrleriniň üçtaraplaýyn duşuşygy aýratyn ara alnyp maslahatlaşyldy. Onuň gün tertibine energetika we ulag ulgamynda döwletara hyzmatdaşlyk meseleleri hem girizildi.


text:
Moskwada telefon hilegärligi bilen baglanyşygy bolmakda şübhe bildirilýän Türkmenistanyň 34 ýaşly raýaty tussag edildi.
“Tussag edilen türkmenistanlynyň tussaglykda oturan ýerlerinden pensionerleriň şäher telefonlaryna jaň edip, olaryň garyndaşlarynyň ýol-transport hadysasyna (DTP) sebäp bolandygyny we munuň netijesinde adamya agyr şikes ýetendigini habar berýän şahslaryň toparyna girendigi anyklandy” diýip, Orsýetiň Içeri işler ministrliginiň resmi websaýtynda habar berildi.
Maglumata görä, awariýanyň sebäpkäriniň jenaýat jogapkärçiliginden gaçyp gutulmagy üçin “meseläni” belli bir möçberli pul bilen çözmek teklip edilipdir we pul 50 we 500 müň rubl aralygynda bolupdyr.
Jenaýat we jeza
Orsýetiň Içeri işler ministrliginiň “K” Uprawleniýesiniň işgärleri operatiw-gözleg işleriniň netijesinde anyklanmagyna görä, Moskwa şäherinde ýaşaýan Türkmenistanyň 34 ýaşly raýaty hilegärligiň pidasy bolan adamlar bilen duşuşyp, olardan pul alypdyr diýip, resmi maglumatda aýdylýar.
Habar berilişine görä, türkmenistanlynyň ýaşaýan ýerinde gözleg işleri geçirilip, onuň kanuna garşy hereketlere gatnaşygyny tassyklaýan zatlar tapylypdyr. Moskwanyň ýaşaýjylaryndan başga-da, Moskwanyň Železnodorožnyý, Pawlowskiý Posad, Možaýsk, Solneçnogorsk we Odinsowo raýonlarynyň ýaşaýjylarynyň hem helegärleriň pidasy bolandygy anyklanypdyr. Häzirki wagtda hilegärligiň pidasy bolanlaryň umumy sany we çeken zyýanynyň öweziniň möçberi anyklanýar.
Orsýetiň Jenaýat Kodeksiniň hilegärlik boýunça 159-njy maddasynda göz öňünde tutulan jenaýatyň alamatlary boýunça jenaýat işi gozgaldy. Şübhelenýän tussag edildi diýip, Orsýetiň Içeri işler ministrliginiň resmi maglumatynda aýdylýar we agzalan toparyň hereketlerinden ejir çekenleriň jaň etmegi üçin telefon nomer berilýär.
Jaňlar köpelýär
Moskwanyň we Moskwa oblastynyň ýaşaýjylarynyň ençemesi telefon hilegärligi ýaly wakalar bilen wagtal-wagtal ýüzbe-ýüz bolýarlar. Şaýatlaryň sözlerine görä, nätanyş telefon nomerlerden edilýän jaňlarda ýa-da sms arkaly edilýän duýduryşlarda raýatlara olaryň garyndaşynyň ýol hadysasyna sebäpkär bolandygy ýa-da oňa ol ýa beýleki howpuň abanýandygy habar berilýär we pul talap edilýär.
Orsýetiň Içeri işler ministrliginiň baş uprawleniýesiniň ýolbaşçysy Anatoliý Ýakuniniň iýul aýynda aýtmagyna görä, 2014-nji ýylyň birinji ýarymynda Orsýetde telefon hilegärlikleri bilen bagly wakalaryň sany 50% artypdyr. Ýakunin şeýle jaňlaryň, esasan, tussaghanalardan edilýändigini aýdyp, Moskwanyň jenaýat gözleg edarasynyň esasynda bu ugurdan iş alyp barmak boýunça ýörite bölümiň döredilýändigini habar berdi.


text:
Geçip barýan adamlar köplenç toý suratlaryny zaýalaýarlar, emma bu ýagdaý kadadan çykdy
Käwagt owadan bir surat düşürjek bolup duran wagtyň bir ýerlerden adam çykyp ähli zady zaýalan ýagdaýlar size tanyş bolsa gerek. Beýle ýagdaýlar maşgala çärelerinde, esasan hem toýlarda ýüze çykanda has hem gynandyrýar.
Ýakynda, 20-nji oktýabrda täze öýlenen Elizabet we Raýan Nýu Ýorkyň parkynda surata düşen wagtlary meňzeş bir wakany başdan geçirdiler. Emma suratlaryny zaýalan geçip barýan adamyň kimdigine düşünen wagtlary örän begendiler.
Bu adam Tom Henks, "Forrest Gamp, Dawinçiniň Kody" ýaly meşhur filmleriň aktýory bolup çykdy.
Ol ýodadan ylgap barýardy. Emma başga ylgaýjylar ýaly gapdal ylgap geçmän - tersine, özi suratlaryň gahrymany boldy.
Ol gelniň elinden ogşap ýaş çatynjalary tüýs ýürekden gutlady.
Suratçy Meg Miller was beýle owadan we deňi-taýy bolmadyk pursatlary düşürmäge örän şowlydy. gh to capture the unique, wonderful moment. Beýle tötänleýin duşuşygyň ähli pursatlaryny düşürmek üçin elinden gelenini etdi.
Tom ýaş çatynjalar bilen selfi düşürip, soňrak öz Twitterine ýükläp "Elizabet we Raýan! Ak ýürekden gutlaýaryn! Gutly bolsun! Henks." diýip ýazdy.
Akýürekliligiň we Golliwudyň gatnaşmagynda "Suratlary zaýalamagyň" iň gowy ýoly.


text:
Ukrainanyň premýer-ministri Arseniý Ýatsenýugyň öz wezipesinden çekilmegi täze hökümete ýolbaşçylyk etjek “prezidentiň ýarany” Wolodimir Hroýsman üçin ýol açdy. Bu waka Ukraina soňky iki ýylyň dowamyndaky iň agyr syýasy krizisi soňlajak ýaly bolup görünýän mahaly boldy.
Ýatsenýuk ençeme hepde bäri özüne garşy edilýän basyşlardan soň, 10-njy aprelde eýeleýän wezipesinden çekildi. Emma ol öz partiýasynyň prezident Petro Poroşenkonyň partiýasy bilen bir hatarda, häkimiýetdäki täzelenen koalisiýanyň bir bölegi hökmünde saklanyp galjakdygyny aýtdy.
2014-nji ýylda häkimiýet başyna gelen Ýatsenýuk özüniň wezipeden çekilýändigi baradaky resminamany 12-nji aprelde ýurduň parlamentine hödürlejekdigini aýtdy.
Ukrain parlamentiniň spikeri Wolodimir Hroýsman, Poroşenkonyň partiýasy tarapyndan premýer-ministr wezipesine teklip edildi.


text:
Ýekşenbe güni Ýaponiýanyň daşary işler ministri Seýiji Maehara daşary ýurtly bir raýatdan syýasy matlaba esaslanýan haýyr-sadaka puluny kabul edendigi üçin özüniň wezipesinden çekilýändigini yglan etdi.
Mundan iki gün ozal ol öz çykyşynda Ýaponiýada ýaşaýan asly koreýaly bir raýatdan syýasy matlaba esaslanýan haýyr-sadaka puluny alandygyny aýdypdy.
Ýaponiýanyň kanunyna görä, daşary ýurtly raýatlardan ýörite maksatlaýyn berilýän syýasy haýyr-sadaka serişdelerini kabul etmeklik bikanun hasaplanylýar.


text:
Sünt-Hasardag goraghanasy
Günbatar Köpetdagyň tebigaty üýtgeşik bolup, bu ýerde Türkmenistanyň iň köp dürli ösülmlik, haýwanat dünýäsiniň bolmagy we Merkezi Aziýanyň başga ýerlerinde duşmaýan seýrek görnüşleriň gabat gelmegidir.
Günbatar Köpetdagyň tebigatynyň özboluşludygyny we östümlik dünýäsiniň baýdygyny XIX asyryň ahyrynda XX asyryň başynda bu sebiti gelip barlan barlagçylar giňden belläpdirler.
30-njy ýyllarda belli alym seleksioner, akademik N.I.Wawilow ýerli ösümlikler bilen tanşyp, gurak subtropiklerde ösýän gymmatly miweli agaçlary ýetişdirmek üçin bu ýĺrin dünya boýunça belli bir künjekleriň biridigini belleýär. Şol döwürde ol Türkmenistanyň hökümetine yüz tutup, Sumbar derýasynyň jügesinde yza tesdirmän tebigaty goramagyň we onuň toplumlaryny dikeltmekligiň işine başlamaklygy teklip edýär.
Şondan soňky ýyllarda jemgyýetçilik edaralar, has-da 30-njy ýyllarda döredilen Garrygaladaky Bütinsoýuz ösümçilik institutynyň Türkmen tejribe stansiýasynyň işgärleri çagyryşlar bilen çykyş edip, Günorta-Günbatar Köpetdagyň täsin tebigy toplumlaryny, bu ýerde goraghana düzgüni arkaly goramaklygy ündäp geldiler. Köp ýylyň dowamyndaky tagallalaryň netijesinde 1977-nji ýylyň dekabrynda bu sebitde Köpetdag goraghanasynyň filialy döredildi. 1978-nji ýylyň 20-nji dekabrynda bolsa aýratyn Sünt-Hasardag döwlet goraghanasyna öwrüldi. Goraghananyň meýdany üç sany bölekden ybaratdyr: Merkezi, Aýdere, Çendir. Sünt-Hasardag döwlet goraghanasyna degişli bir dag zakaznigi bar. 0l goraghananyň Merkezi böleginiň günortasynda ýerleşýär. Goraghananyň tutýan meýdany 3026 gektar.
Günbatar Köpetdagyň biologik durlüligi geň galdyrýar, bu ýerde Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna girizilen ösümlikleriň we haýwanlaryň ýarysyna golaýy duş gelip, olaryň köp bölegi bolsa Sumbar howdanynyda we onuň Çendire guýýan ýerinde duşýarlar.
Günorta-Günbatar Köpetdagyň ösülmlik dünýasiniň juda özboluşlylygy diňe amatly howa şertleri bilen bagly bolman, eýsem sebitde ösümlikleriň emele gelmeginiň taryhyn-da Ortaýerdeňíz we Eýran östümlik dünýasiniň wekilleriniň aralaşandygyna hem baglydyr.
Häzire çenli goraghananyň territoriýasynda ýokary derejeli ösümlikleriň 1322 görnüşi anyklanan, olardan 150 görnüşi endemiklerdir. Goraghananyň territoriýasynda ösümlikleriň 800 görnüşi duşýar we olardan 32 görnüşi türkmen selmelegi, grek rýabinasy, türkmen armydy, Siwersiň almasy we başgalar Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna, şeýle-de 3 görnüşli Raddeniň elwany, Guguň çigildemi, çylşyrymly sogan Tebigaty goramagyň halkara soýuzynyň (TGHS) Gyzyl kitabyna girizildi. Sumbar we Çendír derýalarynyň jülgelerinde badamlaryň, hozlaryň, narlaryň, injirleriň, üzümleriň görnüşleriniň hem köp dürlüsi jemlenendir. Bu ýerde gymmatly, dünýa möçberinde gabat gelýan, iň ýokary sortlardan tapawutlandyryp bolmaýan ösümlikleriň bolmagy, bu derýalaryň julgelerini miweli agaçlaryň tebigy pitomnigi hökmünde tanatdyrdy. Subtropik we beýleki miweli ösümliklerden başga-da bu ýerde goraga mätäç däneli we mal iýmiti üçin ulanylýan ösümliklerem ösýär, olara bogunlyçaýyr, ýabany süle, arpa, çowdary, bir ýyllyk we köp ýyllyk ýorunjalar we başgalar degişlidir.
Dünýäde diňe şu goraghanada ösýän, 1938-nji ýylda Türkmen tejribe stansiýasynyň öňki direktory O.F.Mizgirýowa tarapyndan ylma belli bolan Türkmen selmelegi täsin ösümlikleriň biridir. Türkmen selmelegine ýakyn, şu uruga degişli Ortaýerdeňiz görnüşleri adamlara gadymy döwürlerden bäri belli bolup, ýerli tebipler dürli kesellere garşy ulanyp geçipdirler. Ol tohumçylyga ornaşdyrylyp, ýetişdirilende täze bir gök ekinleriň biri bolardy we bu täsin ösümlik biologik çalt hem-de dermanlyk maddalaryň hem çeşmesidir. Selmelegiň öwrenilmegi, onuň gadymy döwürlerden bäri bejeriş usullarynyň tapylmagyna getirmegi mümkin. Häzir goraghanada bu gymmatly ösümligiň 400-e golaý duýbi saklanyp galypdyr.
Ýerli floranyň başga-da köp ösümliklerini efir ýagyny, reňkleri , şepbikleri (smola) almak üçin we bezeg ösümlikleri hökmünde hem ulanýarlar.
Günbatar Köpetdagyň haýwanat dünýäsi-de özüniň köp dürliligi we üýtgeşik sypatlary bilen tapawutlanyp, olaryň aňyrsy Ortaýerdeňiz, Merkezi Aziýa görnüşleriniň utgaşmaklygyndan gelip cykandyr.
Goraghananyň ekologik ulgamlarynda duşýan oňurgasyz haýwanlaryň görnüşleriniň sany gös-göni ösümlik dünýäsi we landşaftyň dürlüligi bilen berk baglanyşyklydyr. Oňurgasyz haýwanlaryň faunasy heniz doly öwrenilen däldir, şonuň üçin hem olaryň içinde seýrek we endemik görnüşleriň köp bolmagy mümkin. Mör-möjekleriň 12-görnüşi Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna girizildi.
Bu sebitde ýaşaýan oňurgaly haýwanlaryň faunasy gowy öwrenilendir. Günorta -Günbatar Köpetdagyň çäginde ýerde-suwda ýaşaýanlaryň we süýrenijileriň 38, guşlaryň 250, süýdemdirijileriň 76 görnüşleri duşýarlar. Oňurgaly haýwanlardan Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna ýerde-suwda ýaşaýanlaryň 7 görnüşi girizildi, olardan 4-si zemzen, göklors, türkmen eublefary, kepjebaş goraghanaň çäginde duşýarlar. Guşlaryň 14 görnüşi duşup, şolaryň 11-si goraghanada duşýarlar, olardan bürgüt, sakally garaguş, ütelgi, ýylançy gyrgy, turaç, sähra göwenegi, gajar we başgalar Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna girizildi. Süýdemdirijileriň 20-si duşup, şolaryň 17-si goraghanada gabat gelýär. Olardan kiçi nalburun, üçreňkli gijesi, bars, dag goçy, syrtlan, gunduz, itaýy, oklykirpi we başgalar Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna girizildi.
XX asyryň dowamynda ýerleriň yzygiderli ulanylmagy, ilatyň sosial ýagdaýynyň çylşyrymlaşmagy tebigy sredanyň ýitmegine, ol bolsa köp görnüşleriň ýitmegine getirdi. Soňky ýüz ýylyň içinde sebitde turan gaplaňynyň, buhara sugunynyň, aýynyň, dag goçunyň ýitmegine, ýok bolmagyna getirdi.
Häzirki döwürde ýitmek howpy abanýan haýwanlara syrtlany, barsy, dag goçuny, gorkezmek bolýar. Dag goçlarynyň we doňuzlaryň sanynyň azalmagy bilen barslar öý haýwanlaryna topulmaga mejbur bolýarlar we dawaly ýagdaýlary döredýär. Goraghananyň golaý ýerlerinde öý haýwanlaryna barslaryň topulmagy bolmaly hadysa. Barslaryň öý mallaryny iýip ýerli ilata berýän zyýanynyň öwezini doldurmak üçin 2000-nji ýylyň güýzünden Ýabany Tebigatyň Bütindünýä Fondynyň maksatnamasy işe başlady. Bu maksatnamany synag edip Sumbar jülgesinde, goraghanaň territoriýasy bilen serhede ýakyn ýaşaýan ilatly ýerde ýerine ýetirýärler. Eger bu geçirilýän synag netijeli bolsa onda Türkmenistanyň başga ýerlerinde hem ýagny bu ajaýyp pişigiň ýaşaýan ýerlerinde şonuň ýaly işler amala aşyrylar. Ýabany toýnaklylaryň baş sanyny goramak we dikeltmek bu Köpetdagyň daglarynyň bezegi bolan barsy saklamagyň girewidir.
Häzir ýitmek howpy abanýan seýrek guşlaryň-da sany kemelýär, ýogsam-da olaryň sany hiç wagtam ýokary bolmandy, olara sakally garaguş, gara leglek, ýylançy gyrgy, turaç we beyleki guşlary görkezmek bolar.
30-njy ýyllarda ýok edilen gulanlary dikeltmek üçin goraghananyň işgärleri çäreler geçirip ugradylar. 1987-88-nji ýyllarda Tersakan diýen ýeriň golaýyndaky pes daglyk ýerlere (Garrygaladan 40 km günbatar tarapda) Bathyzdan 44-sany gulan getirilip goýberildi. Gulanlar bu ýere tiz uýgunlaşyp, geçen 10-12-ýylyň dowamynda baş sanlaryny artdyrdylar. Günbatar Türkmenistanda gulanlary dikeltmeklik işleri häzir hem dowam etdirilýär.
Goraghananyň ylmy bölüminiň işgärleri ýylyň bütin dowamynda goraghanada we onuň töweregindäki ýerlerde tebigatyň hadysalaryna gözegçilik geçirýärler. Goraghananyň döredilmeginiň 20 -ýylynyň içinde uly ylmy gözleg işlerini alyp bardylar, her ýyl “ Tebigatyň ýyl ýazgysy” çykarylýar. Dürli ylmy neşirlerde goraghananyň ylmy işgärleriniň onlarça makalalary çykdy, olarda goýulýan meseleler, Günbatar Köpetdagyň tebigaty, onuň meseleleri we goragy gowulandyrmak barada bolup geldi.
Goraghanada 1500-ä golaý kitap fondy we dürli žurnallar saklanýan, ylmy kitaphana bar. 2500-den hem gowrak gerbariler saklanýar. Günbatar Köpetdagyň täsin tebigatynyň gözelligi barada goraghanada muzeý döretmekligiň işleri-de ýaýbaňlanyp ugrady.
Goraghana döredilen gününden başlap, onda zoopitomnik döredildi we käbir haýwanlaryň biologiýasyny çuňňur öwrenmeklik ýola goýuldy. Şu wagta çenli zoopitomnikde gulanlar, jerenler we guşlaryň dürli görnüşleri saklandy. Häzirki döwürde zoopitomnikde pars sülgüni, turaç saklanyp, olaryň kapasada saklanşyna gözegçilik ýola goýuldy. Ol guşlary köpeldip, ätiyaçlyk baş sanyny döredip, geljekde tebigata goýbermeklik maksat edilýär. Zoopitomnik goraghananyn merkezi mülkinde Parhaýda ýerleşýär, gelen myhmanlar bu ajaýyp guşlary öz gözleri bilen görüp bilerler we başgada biziň ýurdumyzyň özboluşly sebiti bolan Günbatar Köpetdagyň tebigy toplumlaryny goramak we öwrenmek boýunça goraghananyň işgärleriniň geçirýän işleri bilen tanyşarlar.


text:
“Yslam döwletiniň” (YD) Twitter sosial ulgamyndaky orsça sahypasynda aýdylyşyna görä, “YD-ä” degişli “Al-Haýat” atly metbugat organy “Gözbaş” atly žurnal çykaryp başlapdyr.
“Gözbaş” atly žurnaly görenleriň ýadyna derrew iňlis dilinde çap edilýän “Dabiq” (Dabik) žurnaly düşýär. “Gözbaş” žurnalynyň içinde Gurhandan we Hadyslardan getirilen mysallar bilen birlikde gülüp duran jeňçileriň “YD-niň” gara baýdagy bilen duran suratlary ýerleşdirilipdir. Ýöne , eger bar ünsüňi berip synlasaň, onda iňilsçe žurnal bilen “Gözbaş” atly žurnalyň mazmun taýdan tapawutlanýandygyny görse bolýar. “Dabiq” atly žurnal artykmaç “pidakeşlik” äheňinde ýazylansoň, ol göýä erkek adamlaryň döwrebap žurnaly ýaly bolup görünýär. “Gözbaş” atly žurnal bolsa oňa görä has içgysgynç görünýär.
“Dabiq” atly žurnalyň iki hepde mundan owal çykan sanynda dildüwşük teoriýalary we gizlin planlar hakda söz açylypdyr. Žurnalyň daşynda “Olar planlaşdyrýar, ýöne Alla çözýär” diýen sözbaşy bilen ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerriniň suraty görkezilipdir. Žurnaldaky “Halyfatda saglygy saklaýyş” atly makalada bolsa, “YD” bir terrorçylyk guramasy däl-de, eýse hakyky bir döwlet ýaly görkezilmäge synanyşylypdyr.
Esasy makala
“Gözbaş” žurnalynyň ýedi sahypalyk esasy makalasynda, awtor Çeçenistanda “rehimsiz ors häkimiýetine garşy” söweşendigini gürrüň bermek bilen, soň näme üçin başga gurama däl-de, hut “Yslam döwletiniň” hataryna goşulandygyny düşündiripdir.
Žurnalyň galan bölegi bolsa “Halyfa” bagyş edilipdir. Şol bölümde halyfyň eden çykyşlary bilen bir hatarda yslam dinindäki halyf bilen baglanyşykly materiallar çap edilipdir. Ol bölüm şeýle-de jeňçileriň atyň ýa-da tankyň üstünde düşen illýustratiw suratlary bilen bezelipdir.
“Gözbaş” – “YD” toparynyň ilkinji iňlisçe bolmadyk žurnaly däldir. Mundan owal fransuz dilinde hem “Dar al-Islam” atly bir žurnal çap edilipdir.
Ekstremizm baradaky barlag merkeziniň hünärmeni Kuilliýam Şarli Uniten bolsa “Dar al-Islam” žurnalynyň “Al Haýat” üçin ýeterlik bolmandygyny belleýär.
"Gözbaşy" kim çykarýar?
“Gözbaş” žurnalynyň birinji sanyndaky materiallarynyň awtorynyň kimdigi barasynda maglumat berilmeýär. Meýdan serkerdesi Umar al-Şişani (Tarhan Batiraşwili) bilen içgin aragatnaşyk saklaýan demirgazyk Kawkazdan Yraga uruşmaga giden bir söweşiji toparyň žurnalyň üstünde ýörite işländigi çak edilýär. Ol jeňçileriň hatarynda etniki gelip çykyşy garaçaý halkyndan bolan Abu Jihad (Islam Atabiýew), Umar al-Şişani bilen wideo düşenden soň geçen ýyl Siriýa giden “Kawkaz emirligi” atly toparyň baştutany Doku Umarowyň ýarany hasaplanýan çeçen Ahmad Çataýew ýalylar bar.
“Gözbaş” žurnalynyň esasy makalasynda Batiraşwili bilen Atabiýewiň 2013-nji ýylda näme sebäpden “Kawkaz emirligi” bilen baglanyşykly “Jaýş al-muhajirin al-Ansar” toparynyň hataryndan çykyp, “YD-niň” baştutany Abu Bakr al-Bagdada kasam bilen tabyn bolandyklary gürrüň berlipdir.
Awtor, “Jaýş al-muhajirin al-Ansar” toparynyň demirgazyk kawkazly jeňçileriň öz watanyna dolanyp, ol ýerde uruşmagy dowam etmegine garşy çykandygyny we bu barada Batiraşwiliniň 2014-nji ýylda ýaýradylan wideoçykyşynda hem aýdandygyny ýazypdyr.
Soňky döwürlerde Atabiýewiň topary demirgazyk kawkazly jeňçileriň “Yslam döwletine” wepalylyk bilen tabyndyklary babatda ant içmegi üçin edýän tagallalaryny hasam ýaýbaňlandyrypdyr. Bu tagalla, aprel aýynda Dagystanda Aliashab Kebekowyň (Ali Abu Muhammad) öldürilmeginden soň demirgazyk kawkazly jeňçileriň dolanşygyna edilýän gysyşlar bilen bir hatarda amala aşyrylýar. Magomed Suleýmanowyň, ýa-da beýleki ady bilen - Abu Usman Gimrinskiniň “Kawkaz emirligine” täze lider hökmünde saýlanandygy habar berlenem bolsa, bu barada resmi bildiriş çap edilmändir.
Soňky hepdelerde Atabiýewiň toparyna Dagystandan täze agzalar gelip goşulypdyr. Olaryň arasynda iki sany meşhur jyhad tagallaçysy Ahmed Medinskiý bilen Nadir Abu Halid (Nadir Metodow) hem bar. Metodow 2014-nji ýylyň oktýabr aýynda Dagystanda tussag edilipdir. Ýöne ol Atabiýew bilen Yrakda düşürilen we bu hepde ýaýradylan bir täze wideoda özüni görkezipdir.
“Gözbaş” žurnalynyň Siriýa bilen Yrakda uruşýan ors dilli söweşijileriň ünsüni çekip-çekmejekdigini häzirlikçe öňünden aýtmak kyn.


text:
Korrupsiýa barada geçirilen uly pikir soralyşygyň netijelerinden çen tutulsa, onda gürrüňdeşlik geçirilen adamlaryň ýurtlarynda soňky iki ýylyň dowamynda parahorlugyň, korrupsiýanyň ýagdaýy has-da ýaramazlaşypdyr.
Düýbi Berlinde ýerleşýän “Transparency International” guramasynyň ýaýradan hasabatynda, pikiri soralan adamlaryň 90% töwereginiň korrupsiýa garşy göreşmäge meýillidigi-de nygtalýar. Adamlaryň parahorluga jogap hökmünde arzadyr-şikaýatlary ýazmakdan tä protest ýörişlerini geçirmäge çenli taýýardygy bellenilýär.
“Global korrupsiýanyň barometri 2013” alty hasabat 107 ýurtdan 114 müň adam bilen geçirilen söhbetdeşlikleriň esasynda taýýarlandy.
Pikiri soralan adamlaryň ýarpysyndan gowragy – 53%-i – parahorluk bilen bagly ýagdaýlaryň soňky iki ýylyň dowamynda has-da gözgyny bolandygyny nygtaýarlar.
Para-peşgeş
Hasabatda korrupsiýanyň köp halatlarda para bermek görnüşinde durmuşa geçýändigi aýdylýar. Pikiri alnan adamlaryň çärýeginden gowragy-da bu aýdylýany tassyklap, maglumat berdiler.
“Transparency International” guramasy para bermek, ýogsa-da ony berip bilmezlik - millionlarça adamyň “ykbalyna täsir ýetirýän ýagdaýlar” hökmünde häsiýetlendirdi.
Afrikada ýerleşýän uly bolmadyk Sierra Leone döwletinde parahorlugyň iň ýokary derejesiniň bardygy bellenilýär. Bu ýurtda ilatyň 75%-niň para-peşgeş berýändigi aýdylýar.
Pikiri soralan owganystanlylar we gyrgyzystanlylar öz ýurtlarynda adamlaryň 40%-niň, gazagystanly, pakistanly we ukrainaly raýatlaryň bolsa 30%-niň para berýändigini aýtdylar.
Pikir soralyşyga gatnaşan kanadaly, ýaponiýaly we norwegiýaly graždanlaryň “para-peşgeş berýän” diýenleriniň sany 5%-den hem geçmedi.
Beýleki meseleler
Emma korrupsiýa diňe para-peşgeş bilen çäklenmen, durmuşda onuň has beýleki alamatlaryna hem duş gelmek bolýar.
Söhbetdeşliklere gatnaşan gresiýaly, russiýaly we ukrainalylaryň 80%-den gowragy öz ýurtlaryndaky resmileriň diňe öz şahsy bähbitlerini arap hereket edýändigine ynanýandyklaryny aýdýarlar.
Dürli ýurtlardan pikiri soralan adamlaryň aglabasy syýasy partiýalary iň korrumpirlenen guramalar hökmünde häsiýetlendirdiler. Şeýle ýurtlaryň sanawyna Britaniýa, Yrak, Bosniýa we beýlekiler girýärler.
Owganystan, Azerbaýjan, Gyrgyzystan ýaly döwletlerde hukuk edaralarynyň has korrumpirlenendigi aýdylýar.
Korrupsiýanyň höküm sürmegi bilen bir wagtda “Transparency International” guramasy pikiri soralanlaryň 90%-den gowragynyň parahorluga garşy göreşmäge meýillidigini belleýär.
Korrupsiýa garşy göreşmek islegi boýunça iň pes netijäni Ermenistan görkezipdir.
"Umytsyzlyk"
“Transparency International” guramasynyň GDA döwletleri boýunça programmasynyň koordinatory Swetlana Sawitskaýa munuň sebäbini - bu ugurda jan çekmäniň netijesiz boljakdygyna bolan ynam bilen düşündirýär.
Ol: “Resmilerde özgerişligi amala aşyraýyn diýen ymtylma gaty pes. Sebäbi soňky on ýylyň dowamynda ermeni hökümetiniň işleri beýanatdan aňry geçmeýär. Bu hem, elbetde, öz täsirini ýetirýär. Edil şu sebäpden raýatlar korrupsiýa garşy göreşe başlasalar-da, üýtgeşik üstünlik gazanyp bolmajagyny aýdýarlar”
Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň we Ukrainanyň raýatlarynyň aglabasy hem edil ýokarky sebäplere görä korrupsiýa bilen bagly hiç hili arz-şikaýat etmejekdiklerini aýtdylar.
Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugy “Transparency International” guramasy bilen hasabatda Türkmenistan barada maglumatyň berilmändigini sorap habarlaşanda, degişli resmiler hasabatda dünýäniň 107 döwletindäki ýagdaýlaryň seljerilendigini, emma çäkli mümkinçilikler sebäpli, Türkmenistandaky korrupsiýanyň ýagdaýyny we ýerli halkyň ol baradaky pikirlerini alyp bilmändigini habar berdi.


text:
ABŞ-nyň Demirgazyk Karolina ştatynyň iň uly şäherinde tapgyr ikinji gije zorluk dowam etdi. Garaýagyz adamyň polisiýa tarapyndan atylyp öldürilmeginiň yzýany dörän çykyşlarda ýüzlerçe protestçi polisiýa bilen çaknyşdy.
Demirgazyk Karolinanyň häkimi Şarlotta şäherinde adatdan daşary ýagdaýy yglan etdi we milli gwardiýadan hem harbylardan tertip-düzgüni ýola goýmakda ýardam sorady.
Tertipsizlikleriň emele gelmegine 20-nji sentýabrda ABŞ-nyň şäherlerinde başlanan soňky atyşyklar sebäp boldy. Bu ýagdaý jyns, garyplyk we syýasy gatnaşyklarlar bilen bagly närazylyklary we çekeleşikleri tutaşdyrdy.
21-nji sentýabrda Şarlotte şäheriniň köçelerinde ýüzlerçe adamyň gatnaşmagynda geçirilen ýörişiň dowamyndaky ok atyşykda bir adam agyr ýaralandy. Gözi ýaşardýan gazy we tüsseli granatalary ulanan şäher polisiýasy özüniň jogapkär däldigini aýtdy.
Şondan bir ir gün ozal köçe polisiýasynyň we demonstrantlaryň arasynda bolan çaknyşykda azyndan 16 polisiýa ofiseri ýaralanypdy.
Polisiýa 43 ýaşly Keith Skottyň ýaragly bolup, polisiýanyň duýduryşyna gulak asmandygyny aýtdy. Emma Skottyň maşgalasy onuň elinde ýaragyň däl-de kitabyň bolandygyny aýdýar.
Bu zorluk ABŞ-nyň kanun goraýjylarynyň jynsy adalatsyzlygy barada soragy gozgan nobatdaky waka boldy.


text:
Hytaýyň maliýe bazaryndaky çökgünlilik 20 awgustda dünýäniň maliýe biržalaryna täsir ýetirdi we global ykdysady ösüşiň haýallamagyna bildirilýän aladalanmalary artdyrdy.
Dow Jones senagat görkezijisi 358 punkt pese gaçdy.
“Iň uly mesele, biz Hytaýyň ykdysadyýetiniň näderejede haýallaýandygyny bilmeýäris”, diýip Wunderlich neşriniň bilermeni Art Hogan belleýär.
Ähli ýurtlaryň söwda indeksi (MSCI) çökgünlilige ýakyn ýedi aýlyk derejeden soň 1.5% ýitirdi. Ýewropanyň aksiýalary 1.9% peseldi we Germaniýa DAX indeksi 2.1% peselip ýanwar aýyndan bäri iň aşak dereje görkezdi.
Aziýada MSCI indeksiniň 1.5% peselmegi Aziýa-Ýuwaş okean regionynda soňky iki ýylyň dowamynda iň pes dereje boldy.
Gazagystan walýuta bazaryndaky durnuksyzlyga degişli çäreleriniň çäginde öz milli pulunyň daşary ýurt walýutalaryna gatnaşygyny saklamak boýunça çäklendirmeleri ýatyrdy. Munuň netijesinde gazak teňňesi öz hümmetiniň dörtden bir bölegini ýitirdi.


text:
Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç tussaglykdaky Ýuliýa Timoşenko garşy täze jenaýat-derňew işleriniň dowam edýän bir wagtynda oňa günä geçişlik yglan edilip bilinmejekdigini aýtdy. Bu barada prezident Ýanukowiç penşenbe güni žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda belledi.
Bu duşuşykda žurnalistlerden biri ýakynda Ukrainanyň ozalky içeri işler ministri Ýuriý Lusenko günä geçişlik yglan edilip, onuň syýasy egindeşi hasaplanylýan Ýuliýa Timoşenkonyň bolsa günäsiniň geçilmändigi bilen baglanyşykly sorag berdi.
Ukrainanyň ozalky premýer-ministri Ýuliýa Timoşenko wezipesinden hyýanatçylykly peýdalananlykda aýyplanyp, 2011-nji ýylyň oktýabrynda 7 ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Häzirki wagt oňa maliýe galplyklarynda hem-de 1996-njy ýylda parlament deputatlaryndan biriniň öldürilmegine görkezme berenlikde bildirilýän aýyplamalar boýunça-da aýry-aýry jenaýat-derňew işleri alnyp barylýar.


text:
Eýranyň ýokary dini ýolbaşçysy Aýatolla Ali Hameneýi Pars aýlagyndaky goňşularyna has gowy gatnaşyklary saklamaga çagyryş etdi. Ol regional howpsuzlygyň “regionyň ähli ýurtlarynyň arasyndaky gowy gatnaşyklara baglydygyny” belledi.
Eýranyň döwlet telewideniýesiniň Hameneýä salgylanyp berýän maglumatyna görä, bu barada ýokary dini ýolbaşçy Kuweýtiň emiri Şeýh Sabah Al Ahmad Al Sabah bilen 2-nji iýunda Tähranda eden duşuşygynda belläpdir.
Şeýle-de, ol duşuşykda Eýran bilen Kuweýtiň arasynda ykdysady gatnaşyklaryň täze tapgyryna başlamak baradaky umydyny mälim edipdir.
Maglumata görä, duşuşykda iki ýurduň arasynda alty ylalaşyga gol goýlupdyr.


text:
Türkmenistanyň territoriýasynda hemişelik ýaşaýan we raýatlygy bolmadyk adamlaryň 1,700-e golaýyna Türkmenistanyň raýatlygy berler. Bu baradaky permana sişenbe güni Türkmenistanyň prezidenti gol goýdy.
Permana laýyklykda, türkmen raýatlygyny almaga isleg bilderenleriň dokumentlerini taýýarlamak boýunça işleri dowam etdirmäge degişli döwlet edaralaryna görkezme berildi.
Mundan öň, şu ýylyň dowamynda Türkmenistanyň raýatlygy bolmazdan, onuň territoriýasynda mydamalyk ýaşaýan 1,590 adama Türkmenistanyň raýatlygy berlipdi.


text:
Iýmitlenmek ugrunda iş alyp barýan alymlarynyň saglyk baradaky täze barlaglaryna görä, hozy köp iýýän adamlaryň ýürek ýa-da rak keselinden ölmek howpy pes bolýar.
Bu maglumat Garward uniwersiteti tarapyndan 30 ýylyň dowamynda geçirlen barlaglaryň netijesinde çarşenbe güni çap edildi. Bu derňewlerde 119 müň erkege we aýala syn edilendigi aýdylýar.
Maglumata görä, bu derňewleriň geçirlen döwri her gün hoz iýýän adamlaryň gürrüňi edilýän keselden ýogalmak howpy iýmeýänlerden 20 göterim pes bolupdyr.
Hoz iýýänlerde ýürek keselinden ýogalmak howpunyň 29 göterim we rak keselinden ýogalmak howpunyň bolsa 11 göterim azalandygy aýdylýar.
Bu maglumat “New England Journal of Medicine” žurnalynda çap edildi.


text:
Türkmenistanyň Ýaşulular maslahatyna gatnaşyjylar ýurtda ilata mugt ýa-da ýeňillikli bahadan berilýän tebigy gazyň, elektrik energiýasynyň we suwuň mundan beýläk tölegli, pully bolmagyny teklip etdiler.
Türkmen metbugaty mundan öňki Ýaşulular maslahatlarynda hem şeýle teklipleriň edilendigini habar beripdi. Ýöne öňki ýyllardan tapawutlylykda, prezident Berdimuhamedow bu gezek ýeňillikleri ýatyrmak meselesiniň hökümet tarapyndan öwrenilmegini we degişli karara gelinmegini buýurdy.
Ýeňillikleri ýatyrmagy teklip edýänler öz talaplarynyilatyň durmuş-ýaşaýyş derejesiniň mazaly ýokarlanandygy, ikinji tarapdan mugtçulyk syýasatynyň bazar ykdysadyýetine geçmäge päsgelçilik döredýändigi bilen düşündirýärler.
Mundan öňki maslahatlarda şeýle teklip bilen çykyş eden ýaşulular mugtçulygyň bisarpalyga getirýändigini hem aýdypdylar.
S.Nyýazowdan gaýdan "ýeňillikler"
Aslynda, garaşsyzlygyň ilkinji ýyllarynda, halky goldamak üçin girizilen ýeňilliklere gaýtadan seretmek, olaryň bazara geçmekde kynçylyk döredýändigi baradaky gürrüň ilki prezident Berdimuhamedow tarapyndan, hökümet maslahatynda edildi. Ýogsa ol häkimiýet başyna gelende S.Nyýazowyň ýoluny dowam etdirmegi wada berdi we soňy bilen, mugt gaz, mugt suw we elektrik syýasatynyň üstüne, şahsy awtoulagly adamlara belli bir möçberde mugt benzin hem eçildi.
Ýöne benzin mugtçulygy 2008-nji ýylda, şol wagta çenli bir bulgur gazly suwdan hem arzan bolan benziniň 8 essä golaý gymmatlamagy bilen utgaşdyryldy. Emma soň, ykdysady kynçylyklar bilen baglylykda, 2014-nji ýylyň aprelinde mugt benzin ýatyryldy, 2015-nji ýylyň başyndan bolsa benziniň bahasy 60 prosent çemesi gymmatlady.
Mugtçulyk syýasatynyň bazara geçilmegini bökdeýändigi, bisarpaçylyga we jogapkärçiliksizlige ýol açýandygy baradaky pikirler ozal hem bardy, emma ol pikirler öň garaşsyz ekspertler we hökümetiň tankytçylary tarapyndan aýdylýardy.
Emma türkmen häkimiýetleri bu ýeňillikleri adamlar hakynda edilýän alada hökmünde görkezýärdiler. Mysal üçin, prezident Berdimuhamedow golaýda Germaniýada saparda bolup, german kansleri Angela Merkel bilen metbugatýygnagynda çykyş edende, adam hukuklary baradaky soraga jogap berip, Türkmenistanda gazyň, suwuň we toguň mugt berilýändigini aýdypdy.
Türkmen lideri Ýaşulular maslahatynda eden çykyşynda ýurtdaky «her bir jaýy, her bir öýi elektrik energiýasy, tebigy gaz, agyz suwy bilen mugt üpjün etmek, ilata edilýän jemagat we beýleki hyzmatlarynyň bahasynyň ujypsyz bolmagy biziň üçin indi adaty ýagdaýa öwrülip galdy» diýdi.
Ýöne prezident şu ýyl Ministrler kabinetiniň welaýatlarda geçirilen göçme mejlislerinde ilaty elektrik energiýasy, suw, gaz bilen üpjün etmekde uly kemçilikleriň ýüze çykarylandygyny boýun alypdy.
Okyjylar näme diýýär?
Azatlyk radiosy bu mesele boýunça okyjylaryna ýüz tutdy, ýagny «türkmen ilaty, ýaşulularyň aýdyşy ýaly, gurplymy?» diýen soragy berdi.
"Ýaş işsiz" atly okyjymyz bu teklibi eden ýaşululara ýüzlenip, olary «ýaranjaň» atlandyrýar we Lebaba, Daşoguza baryp görmediňizmi, aç, işsiz ýüz müňlerçe adamlary görmediňiz öýdýän» diýip ýazýar.
Meretgeldi atly okyjymyz bolsa, Türkmenistanyň ilatynyň 70 prosentiniň garyplyk derejesinde ýaşaýandygynyöňe sürýär. «Özüm daşoguzly,bärik gelip göräýiň obalary! Afrikadan tapawudy ýok. Halkyň 80% Türkiýede gul bolup işlemeli bolýar maşgalalaryny eklemek üçin» diýip, daşoguzly Meretgeldi ýazýar.
Ýeňillikleri ýatyrmagy teklip edýän ýaşululara käýinýänler başga-da bar. Özüne «Sad for TM» diýip at beren okyjymyz «Bulary marionetka edip ulanýanlar biziň halkymyzyň öňünde uly günä edýärler, ýurdumyzyň gelejegine öwezini dolup bolmajak zyýan edýärler» diýip ýazypdyr.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Serhet gullugynyň işgärlerini olaryň professional baýramy – Serhetçiler güni bilen gutlady.
Öz gutlagynda türkmen prezident ýurduň serhediniň ygtybarly goragyny üpjün etmegiň olaryň mukaddes borjudygyny nygtady. Şeýle-de, ol Türkmenistanyň döwlet serhedinde asudalygy berjaý etmek bilen kontrabanda, terrorçylyga we neşe söwdasyna garşy göreş alnyp barylýandygyny belledi.
Berdimuhamedow Täze Galkynyş we beýik özgertmeler eýýamynda serhet goşunlarynyň döwrümiziň iň kamil, döwrebap tehnikasy we beýleki serişdeler bilen üpjün edilendigini-de sözüniň üstüne goşdy. Eýse, prezidentiň belleýşi ýaly, Türkmenistanyň serhedi döwrüň talabyna laýyk goralýarmy? Neşe gaçakçylygynyň, kontrabandanyň, terrorçylygyň öňüni almak boýunça ýeterlik iş edilýärmi?
Habarçymyz Osman Hallyýewiň sözlerine görä, Türkmenistanyň serhet goşunlary ýaragly güýçleriň arasynda iň bir gowy üpjün edilýän goşun hasaplanylýar.
Horezmli synçy Suhbat Abdullany bolsa, türkmen serhet gullugynyň işgärleriniň işi kanagatlandyrmaýar. Sebäbi, Merkezi Aziýanyň beýleki döwletleriniň serhet goraýjylarynyňky ýaly, olar-da hem talançylyk meýilleri örän güýçli. Belki, neşe gaçakçylygyna, terrorçylyga garşy nähilidir işler edilýändir, emma ýönekeý raýat hökmünde serhetden geçjek bolsaňyz, ýanyňyzda birki manat puluňyz, satyn alan harydyňyz bolsa, puluňyzdan ýa-da harydyňyzdan serhetçilere bermeli bolarsyňyz – diýip, Suhbat Abdulla aýdýar.
Serhetleri ýapmakda maksat näme?
Abdulla serhedi beýle berk ýapmakdan maksadyň nämedigine düşünmeýär. Ol Ýewropa ýurtlarynda serhetleri açyp, birek-birege ýakynlaşylýan wagtynda bu ýerde serhetleri mäkäm ýapmakdan ýurtlara hiç hili peýda gelmejegini aýdýar.
"Sebäbi türkmen bilen özbek gadymdan garyndaş, biri-birine gyz berip, gyz alyp oturan halk. Şunlukda bu iki dogan halkyň arasyna artykmaç pul sarp edip, serhet gurup, tikenli sim çekmek, ony goramagy pugtalandyrmaga pul sarp etmek zerurmy?" diýip, Suhbat Abdulla sorag goýýar.
Özbegistanly ekspert Abdyrahman Taşanowyň sözlerine görä, garaşsyzlygyň ilki ýyllarynda Merkezi Aziýanyň döwlet liderleri ebedi dostluk şertnamasyna gol çekipdirler. Ebedi dostluk şertnamasynyň şerteliriniň biri – özara serhedi aýyrmak, adamlaryň aragatnaşygyny ýönekeýleşdirmek meselesidir. Emma XXI asyra geçip, gadymdan biri-birine golaý ýaşap oturan halklaryň arasyna tikenli simleriň çekilmegi ýa-da eli awtomatly esgerleriň serhedi goramagy gynançly bir ýagdaýa meňzeýär.
Garaşsyzlygyň ilkinji ýyllarynda serhet problemalary güýjäp, serhet ýaka sebitlere söweşiji goşunlaryň goýlan wagty hem boldy. Emma häzir ýagdaý biraz üýtgedi. Adamalaryň özara gatnawyna biraz şert döredildi. Emma bu şertler hem adamlaryň islegini doly kanagatlandyrmaýar – diýip, Taşanow aýtdy.
Türkmenistana näçe günlük geçip bolýar?
"Çakylyk haty gelensoň adamlar Nukus şäherine barmaly, çykyş wizasyny alyp, Daşkende barmaly. Şol ýerde ilçihananyň konsullyk bölümi wiza açyp berýär. Bu ýönekeý raýatlar üçin gaty agyr düşýär" diýip, özbegistanly Meret aýdýar.
Taşanowyň pikiriçe, ýönekeý halkyň serhetden arkaýyn geçmegine şert döretmeli. Sebäbi serhet goraýjy gullugyň işgärleri bikanun ýol bilen adamlary geçirmezlige çalyşsalar-da, neşe gaçakçylygyna garşy näçe göreşseler-de, gaçakçylar başga ýollar bilen geçýärler. Entegem neşaniň, benziniň we elektrotehnikanyň kontrabandasy dowam edýär.
Suhbat Abdulla serhet problemalaryny çözmek üçin Nyýazowyň döwründe başlanan iki ýurduň arasyndaky bitarap zonada benzin guýulýan nokatlary we bazarlary açyp, söwda işlerini giňden ýola goýmalydygyny, şol ýagdaýda iki döwletiň arasyndaky benzin we beýleki harytlaryň kontrabandasynyň öňüni almagyň mümkin boljakdygyny aýdýar.
Taşanow serhet problemalaryny çözmek üçin öňi bilen şol problemalary doly öwrenmelidigini we şondan soň olara garşy çäre görmelidigini belleýär.
Onuň pikiriçe, Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň, Täjigistanyň Orsýete, Türkmenistandyr Özbegistanyň-da Ýewropa ýakynlaşýan wagtynda bu iki döwlet serhet meselesinde-de biri-birine has ýakyn bolmaly.


text:
Aýal-gyzlara degişli begençli habar. Alymlar aýal-gyzlar üçin täze tehnologiýanyň önümi boljak ýokary hilli içki eşikleri oýlap tapmagyň üstünde işleýärler. Gürrüň “smart býustgalterler”, ýagny ýeserje göwüslikler barada edilýär. Olary saglyk barlaglaryny has amatly amala aşyrmak üçin telefonlaryň dürli programmalary bilen birikdirip bolýar.
Siziň göwüsligiňiz size aşa semizlikden halas bolmagakömek edýärmi? Ol göwüsdäki rak keseli barada size öňünden habar berýärmi? Ýa-da size hüjüm etmäge hyýallanýan potensial howpa garşy çäre görýärmi?
Alymlar hut şol agzalýan problemalaryň hötdesinden gelmek üçin “ýeserje göwüslikleriň” üstünde işleýärler. Agzalýan göwüslikleri Twitter we GPS ulgamlaryna hem birikdirip bolýar.
Şol “ýeserje göwüsliklerden” biri täze tehnologiýanyň goşundy programmalaryny ulanýar. Bu programmalar göwüslik geýýän aýalyň saglyk ýagdaýyna gözegçilik edýär we “aşa köp iýmek meýliniň” öňüni almak üçin agzalýan programmalar smart, ýagny ýeserje telefonlaryň goşundy programmalaryna baglanýarlar.
Datçikler
Biziň gürrüňini edýän göwüsliklerimizde iki sany datçik bolup bu datçikler ýürek urşuny, gan aýlanyşyny we deride bolup geçýän hadysalary gözegçilikde saklaýarlar. Şeýle etmek bilen agzalýan datçikler adamlary aşa stres, aşa tolgunmak we gamgynlyk ýaly ýagdaýlardan habarly edýär. Bu adamyň “aşa köp iýmek hyjuwyny” öjükdirjek duýgulary gözegçilik astynda saklaýar diýmekdir. Döşe ýerleşdirilen elektroniki shemanyň üsti bilen göwüslik geýýän zenanyň saglyk ýagdaýy baradaky maglumatlar telefon programmasyna iberilýär. Şeýlelikde telefondaky goşundy programma zenana “az iý” diýip duýduryş berýär.
Birleşen Ştatlaryň öňdebaryjy “Microsoft” kompaniýasy Amerikanyň we Beýik Britaniýanyň alymlary bilen bileleşip, agzalýan taslamanyň üstünde işlediler. Alymlar bu taslamany amala aşyrmak üçin näme sebäpden bu göwüsligi ulanmagy maslahat bermegi makul bildilerkä? Golaýda çap edilen gazetleriň birinde bu soragyň jogaby şeýle düşündirilýär, ýagny göwüslikler bu taslamany amala aşyrmak üçin örän amatly içki geýim. Munuň sebäbi bolsa onuň ýüregiň töweregindäki elektrodiagramma signallaryna has ýakyndan gözegçilik etmäge mümkinçilik döretmegidir.
Britaniýanyň Soutampton uniwersitetiniň professory Şrafel Azatlyk Radiosynyň habarçylaryna täze taslama barada şeýle gürrüň berýär: “Biziň esasy maksadymyz gündelik durmuşda geýilýän egin-eşiklerden iň oňaýlysyny saýlap almakdy. Şol bir wagtda, saýlanan eşik datçigiň üstüni ýapmaga-da mümkinçilik döretmelidi. Ýürek urşuna gözegçilik etmäge mümkinçilik döredýän we göwüslige çatylan datçik kemerleri indi oýlanyp tapyldy. Onsoň biz indi şuňa meňzeş başga zatlary hem öndürip bolarmyka diýen soraga jogap gözläp başladyk.”
Satuw
Eger şeýle göwüsligi satyn almak barada oýlanýan bolsaňyz, onda biraz sabyr ediň! Sebäbi “Microsoft” kompaniýasy datçikli eşikleri bu golaýda satuwa çykarmakçy däl. Kompaniýanyň metbugat wekili agzalýan göwüsligiň diňe synag maksady bilen öndürlendigini aýdýar.
Indi şuňa meňzeş beýleki bir oýlap tapyş barada gürrüňimizi dowam edeliň. Inženerlik ugrundan ýokary bilim alýan hindistanly üç talyp “içki eşige çatylýan” örän peýdaly bir enjamy oýlap tapdylar. Bu enjam ýurtda giňden ýaýran “aýal-gyzlara süýkenmek” keseliniň öňüni alar diýip umyt edilýär.
Soňky döwürde Hindistanda we beýleki käbir ýurtlarda giňden ýaýran “aýal-gyzlary zorlamak” ýaly kabul ederliksiz wagşyçylygyň köpelmegi bilen, hindistanly talyplar zorlukly jynsy gatnaşyklaryň öňüniň alynmagyna kömek etjek täze göwüslikleri oýlap tapdylar.
Haçan-da “zorlanmak” howpy ýüze çykanda, aýal-gyzlar öz geýýän göwüsligine çatylan elektroniki enjamy işledýärler we munuň netijesinde göwüslikdäki datçikler we elektroniki shemalar 82 urga barabar bolan togy geçirýär. Ynha bu bolsa häkimiýetleri ýa-da ejir çekýäniň maşgala agzalaryny GPS-iň üsti bilen howply wakadan habarly edýär.
Amerikanyň Birleşen ştatlaryndaky bir kompaniýa göwüsde dörän çişi öňünden habar berýän enjamy satuwa çykarmagyň bosagasynda. Newadada oýlanyp tapylan Reno atly “Ilkinji duýduryş ulgamynyň” bahasy 200 dollara barabar bolar diýip garaşylýar. Bu enjam göwüsde dörän çişiň täsiri esasynda ýylylygy üýtgän öýjükleri anyklaýar
.
Gresiýanyň “Nestle Fitness” atly reklama agentligi hem göwüsde döreýän çişlere garşy hüşgär bolmaga çagyrýan “smart býustgalteri”, ýagny “ýeserje göwüslikleri” oýlap tapdy. Bu göwüslikler Twitter sosial ulgamyna baglanýar.
Göwüsligi çykarmak üçin onuň bagy gowşadylanda göwüslik awtomatiki usulda Twittere baglanýar we ulanyja: “Zenanlar, göwüsleriňizi barlatmagy ýatdan çykarmaň!” diýen haty ugradýar.
Gresiýaly tanymal kino ýyldyzy Maria Bakodimou özüniň oktýabr aýynda iki hepdeläp şol göwüsligi geýjekdigini aýtdy. Ol bu oýlap tapyşyň mazmuny barada şeýle diýýär: “Twittere baglanýan göwüslik – bu ulgama baglanyp bilýän ilkinji göwüslikdir. Her gezek men ony çykaranymda, ol awtomatiki usulda “twit” ugradýar we aýal-gyzlara barlagdan geçmegi ýatladýar. Biziň missiýamyz – durmuş ähmiýetli enjamy ile tanatmak.”


text:
Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenkonyň syýasatyna garşy sişenbe güni geçirilen oppozisiýa protestleriniň dowamynda 400 çemesi adam tussag edildi. Bu barada ýurduň adam hukuklaryny goraýjy toparlary habar berýär.
Adam hukuklary boýunça “Wesna” toparynyň maglumatyna görä, çarşenbe güni Minskide azyndan 180 adam, şeýle-de protestleriň geçirilen beýleki regional merkezlerinde 220-ä golaý adam tussag edilipdir.
Çarşenbe günündäki garşy duruş çäresi şu aýyň dowamynda internet toparyň “Sosial seti arkaly rewolýusiýa” diýip atlandyran çagyryşlarynyň esasynda geçirilen altynjy protest boldy.
Ozalky demonstrasiýalarda hem bolşy ýaly, protestçiler aksiýany hiç hili şygar gygyrmazdan ýa-da plakat götermezden dymyşlykda geçirdiler.


text:
Owganystanyň ýerli resmileri ýurduň demirgazyk welaýaty Baglana gelen siliň ýüzden gowrak adamy öldürendigini, ýüzlerçi adamy bolsa ýaşaýan ýerinden göçmäge mejbur edendigini aýdýarlar.
Baglan welaýatynyň ýerli adminstratory Nur Mohammad Gozar Azatlyk radiosynyň Owgan gullugyna 7-nji iýundaky pidalaryň Gozar Gahe Nur etrabynyň ýaşaýjylary bolandygyny aýtdy.
Gozar sil suwunyň bu etraba 6-njy iýunda gelendigini we ýüzlerçe maşgalany öýlerini taşlap, beýigräk ýerlere gaçmaga mejbur edendigini gürrüň berdi.


text:
Azerbaýjan we Ermenistan tarapyndan goldanylýan separatistler bölüniji sebit bolan Dagly-Garabagda öldürilen esgerleriniň jesetlerini gözlemek üçin wagtlaýyn ylalaşyk baglaşandyklaryny aýdýarlar.
Uruşýan taraplar 5-nji aprelde, dört günlük topa tutuşykda onlarça adam ölenden soň atyşygy kesmäge razy boldular. Bu 1994-nji ýylda konflikti soňlan, emma arada ýatan dawany çözmedik ýaraşykdan bäri bolan iň elhenç söweş boldy. Bu ýaraşyk umuman saklanyldy, ýogsa iki tarap hem käbir düzgün bozmalary habar berdi.
Azerbaýjanyň Goranmak ministrligi we Dagly-Garabagyň harby liderleri 8-nji aprelde iki tarapyň ölen esgerleriň jesetlerini ýygnamak üçin ylalaşyk baglaşandyklaryny aýtdy.
Şu aralykda Orsýetiň premýer-ministri Dmitriý Medwedew Azerbaýjana, prezident Ylham Alyýew bilen gepleşmäge geldi.


text:
Palestin awtonomiýasynyň ýolbaşçysy Mahmud Abbas parahatçylyk barada golaýda başlanan Ysraýyl-Palestin gepleşiklerini taşlamagynyň mümkindigini aýdýar. Bu gepleşikler ABŞ-nyň araçyllygynda ýola goýlupdy.
Abbas Ysraýylyň Günbatar kenardaky gurluşyklaryny saklamak barada girizen möhleti tamamlanandan soň, gepleşiklere ýeke gün hem gatnaşmajakdygyny aýdýar.
Mundan bir gün öň Ysraýylyň premýer-ministri Binýamin Netenýahu gurluşyk baradaky öz planyny üýtgetmejegini mälim edipdi.
Gurluşyklary saklamagyň möhleti 26-njy sentýabrda tamamlanmaly.


text:
23-nji awgustda müňlerçe migrant Gresiýadan Makedoniýa serhetden päsgelçiliksiz geçdi. Howpsuzlyk güýçleriniň birnäçe gün dowam eden gapma-garşylykdan soň Balkanlaryň üsti bilen Günbatar Ýewropa barýan migrantlaryň akymyny saklamakdan el çekene meňzeýär.
Ýöriteleşdirilen polisiýa Makedoniýanyň Gresiýa bilen serhedinde ýerleşdirilen hem bolsa bu ýerde jemlenen migrantlary saklamak üçin çäre görmedi.
Migrantlaryň köpüsi Siriýadan we Ýakyn Gündogardaky beýleki konflikt zolaklaryndan gaçyp çykan adamlar.
19-njy awgustda Makedoniýa adatdan daşary ýagdaýy yglan etdi we migrantlar üçin günorta serhedini ýapdy.
Günde 2000 çemesi adamyň Serbiýa, Wengria we Ýewropa Bileleşiginiň wizasyz Şengen zonasyna geçendigi habar berildi. Makedoniýanyň köçe polisiýasy 22-nji awgustda märekäni dargatmak üçin gözi ýaşardýan gazy we sesli granatalary ulandy.


text:
Ýekşenbe güni NATO-nyň resmileri şenbe güni geçirilen howa hüjüminde talybanlaryň esasy meýdan komandirlerinden biri Mewlewi Nur Mohammediň we onuň kömekçisiniň ölendigini tassykladylar.
Owganystanyň Kunar welaýatynda geçirilen bu howa hüjüminde başga-da onlarça talyban söweşijisiniň öldürilendigi aýdylýar.
NATO-nyň resmileri Mewlewi Nur Mohammediň Kunar welaýatynyň Çapah Darah etrabyndaky talybanlaryň ähli hereketlerine ýolbaşçylyk edip gelen meýdan komandiridigini aýdýarlar.
Bu wakalaryň fonunda ýekşenbe güni Owganystanyň gündogar regionynda amala aşyrylan bir partlamada koalision güýçleriň üç sany esgeriniň ölendigi habar berildi. Emma bu esgerleriň kimlerdikleri barada anyk maglumat alynmady.


text:
Gazagystanyň häkimiýetleri türkmen-gazak serhedinde ulaglaryny galdyrmaga mejbur bolan türkmenistanlylara kömek bermäge taýýar diýip, Gazagystanyň metbugaty habar berýär.
“Gazagystanyň we Türkmenistanyň arasyndaky neýtral zonada galýan 170 çemesi awtoulag türkmen raýatlaryna degişli. Eger olar Gazagystanyň gümrük edaralaryna ýüz tutsalar, biz olara tranzit režimini düzgünleşdirmäge we awtoulaglary Orsýete gaýtarmak üçin kömek bermäge taýýar, awtoulaglaryň eýeleri öz ulaglaryny soň ol ýerde satuwa çykaryp bilerler” diýip, ”Today.kz” neşiri Gazagystanyň Maliýe ministrliginiň Gümrük gözegçiligi boýunça departamentiniň geçiş nokatlarynyň işine gözegçilik edýän edarasynyň ýolbaşçysy Kaýrat Maubaýewiň sözünden sitata getirýär.
“Temir-Baba” geçelgesinde
Türkmenistanyň we Gazagystanyň umumy serhedindäki “Temir-Baba” barlag-geçiş nokadynda türkmenistanlylara degişli awtoulaglaryň geçen ýylyň başlarynda toplanyp başlandygyny syýahatçylar we gümrük işgärleri aýdýarlar. Agzalan awtoulaglaryň köpüsiniň Orsýetde öndürilýän “Lada” maşynlary bolup, olaryň häzir “talanan” ýagdaýdadygy aýdylýar.
Barlag-geçiş nokadynyň Azatlyk Radiosy bilen öz adyny aýtman söhbetdeş bolan işgäri türkmenistanlylara degişli ulaglaryň gazak serhedinden geçirilip, türkmen tarapy olary geçirmekden ýüz öwrensoň, ortada galandygyny gürrüň berdi.
“Olar bir ýyla golaý wagt bäri bu ýerde, eýýäm talanan. Ulaglar neýtral zonada türkmen serhediniň golaýynda galýarlar. Türkmen tarapy, ýazmaça görkezme bolmasa-da, awtoulaglaryň “Ýewro-4” standarta gabat gelmeýändigini, howpsuzlyk ýassygynyň ýokdugyny aýdyp, ýurda geçirmändi. Şol ulaglary bizem indi geçirip bilmeýäris. Sebäbi bizde hem täze talaplardan ybarat kanun kabul edildi. Şeýdip ulag eýeleri [öz ulaglaryny] yzyna hem gaýtaryp bilmediler”.
Täze düzgün
Türkmenistanyň, hususan-da, howpsuzlyk ýassygy bolmadyk awtoulaglary ýurda goýbermezlik düzgünini öz içine alýan kanunynyň 1-nji aprelde güýje girjekdigi mälim edilipdi.
Habar berlişine görä, geçen ýylda bu ýere öz awtoulaglaryny getiren türkmenistanlylar özleriniň serhetden geçirilmejegini diňe barlag-geçiş nokadyna baranlaryndan soň bilip galypdyrlar we bu ýagdaý kanun entek öz güýjüne girmänkä ýüze çykypdyr.
“Sürüjiler Orsýetdekä Türkmenistan [agzalýan] kanuny kabul etdi, oňa laýyklykda Türkmenistanyň territoriýasyna alnyp barylýan awtoulaglarda hökman howpsuzlyk ýassyklary bolmaly. Kanunyň 2015-nji ýylyň aprel aýynda güýje girmelidigine garamazdan, türkmen awtoulagçylary eýýäm martyň aýagynda neýtral zonada gabawda galdylar. Sebäbi, mälim bolşy ýaly, WAZ awtoulaglarynda howpsuzlyk ýassyklary ýok” diýip, Gazagystanyň Maliýe ministrliginiň Gümrük gözegçiligi boýunça departamentiniň resmisi Kaýrat Maubaýewiň sözlerinden sitata getirilýär.
2015-nji ýylyň maý aýynda Gazagystan hem ýurda getirilýän we ulanylýan awtoulaglara degişli täze talaplary girizdi. Gazagystanyň täze düzgünlerinde-de awtoulaglarda howpsuzlyk ýassyklarynyň bolmagy talap edilýär.


text:
Şenbe güni Türkiýäniň içeri işler ministri Muhammed Güler Siriýa bilen serhede golaý ýerleşýän Reýhanly şäherinde içine bomba ýerleşdirilen iki sany maşyn partladylanda, 13 adamyň ölüp, 22 adamyň ýaralanandygyny mälim etdi.
“Anadoly” habar agentligine beren interwýusynda ol partlamalardan biriniň bu şäheriň şäher administrasiýasynyň binasynyň öňünde amala aşyrylandygyny aýtdy. Partlamalaryň jogapkärçiligini häzirlikçe hiç bir topar öz üstüne almandyr.
Soňky wagtlar Türkiýe Siriýadaky oppozision söweşijileri ýakyndan goldap gelýär we oppozisiýanyň wekilleriniň Türkiýäniň territoriýasynda iş alyp barmaklaryna-da rugsat berýär.


text:
Gazagystanyň prezidenti Nursultan Nazarbaýew öz ýurdundaky dini toparlaryň işlerine berk gözegçilik etmelidigini aýtdy.
Maý aýynda ýurduň günbatarynda ajalyna kaýyl adam bomba partladaly bäri, Gazagystanyň howpsuzlyk güýçleri yslamçy gozgalaňçylary gözleýärler.
Ýurtda ilkinji gezek partlama Aktöbedäki häkimligiň binasynda boldy.
Şu hepdäniň başlaryndaky howpsuzlyk operasiýasynda bir gozgalaňçy öldi we başga-da 18 gozgalaňçy ýaralandy.
Nazarbaýewiň sözlerine görä, täze kanun “döwleti dini ekstremizmden goramalydyr”.
Penşenbe güni Gazagystanyň baş ymamy Kaýrat Lama Şerif häkimiýetleriň ähli dini toparlary täzeden hasaba aljakdygyny habar berdi.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýsat başlygy Federika Mogherini Eýranyň ýadro programmasyny jylawlamak barada köptaraply ylalaşyga gelmek üçin esasy parametrler boýunça ylalaşyk gazanylandygyny aýtdy.
Mogherini "aýgytlaýjy ädimiň" ädilendigini aýtdy. Ol geljekki şertnamada Eýranyň uran baýlaşdyrmak mümkiçiligi çäklendiriler we, beýleki zatlaryň arasynda, ýene bir desgasy ýadro fizikasy boýunça ylmy-barlag merkezine öwrüler diýdi.
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri, ýadro programmasy meselelerini çözmekde ylalaşygyň bolandygyny twit etmek bilen, bu güni "beýik gün" diýip atlandyrdy. "Basym gutarnykly ylalaşyk üçin gaýtadan iş başyna geçeris."
German daşary işler ministri "esasy punktlar boýunça düşünişmä gelindi" diýdi.
Eýranyň ýadro programmasyna dahylly sanksiýalar bolsa, BMG-niň ýadro gşzegçiligi gullugy eglişigi tassyklanyndan soň yzyna dolanar.
Ylalaşygyň öňýany
Eýranyň daşary işler ministri Mohammad Jawad Zarif birz öň Tähranyň ýadro programmasy barada ylalaşyk baglaşmak üçin geçirilýän gepleşiklerde «düýpli progresiň» bolandygyny, emma «entek ahyrky netijäniň» ýokdugyny aýdypdy.
Zarif 2-nji aprelde, dünýäniň alty döwletiniň baýry diplomatlary bilen Eýranyň arasynda barýan gepleşikleriň 31-nji marta bellenen soňky möhleti geçeninden soň çykyp gürledi. Tähranyň ýadro işjeňliklerini jylawlap, agyr ykdysady sanksiýalary gowşatmak maksady bilen geçirilýän gepleşikler häzirem dowam edýär.
Günbatar döwletleri Eýranyň ýadro ýaraglaryny edinmek ähtimallygynyň öňüniň alynmagyny isleýärler, Tähran BMG-niň, ABŞ-nyň we Ýewropa Bileleşiginiň öz ykdysadyýetine agyr zarba uran sanksiýalarynyň soňlanmagyny isleýär.
"Biz gepleşiklerde düýpli proogres gazandyk, emma entek gaýtadan synlanan çözgütlerde ylalaşmadyk» diýip, öten agşam, aşagrak derejedäki resmiler hem gepleşýärkä, ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri bilen sagatlap gürleşen Zarif aýtdy.
"Biz iýunyň aýagynda baglaşyljak gutarnykly ylalaşygy taslamaga alyp geljek meseleleriň parametrlerini kesgitlemek üstünde işleýäris» diýip, Zarif Eýran bilen alty döwletiň hemme taraply ylalaşyk üçin bellän 30-njy iýunyny nazara alyp aýtdy.
Eýran bilen alty döwletiň – Birleşen Ştatlaryň, Orsýetiň, Hytaýyň, Britaniýanyň, Fransiýanyň we Germaniýanyň gepleşikçileri günüň birinji ýarymynda ençeme duşuşyk guradylar.
"Gepleşikleri yzlaýanlar üçin, häzir Lazannada ir sagat 6. Bu hakykatdanam tutuş bir gije boldy» diýip, döwlet departamentiniň sözçüsi Mariýe Harf twitterde ýazdy.
Bäş sagada golaý soň bolsa ol Kerriniň we beýleki gepleşikçileriň ýene «iş başyna dolanandyklaryny» ýazdy.
German daşary işler ministri Frank-Walter Steinmeiýer ahyrky möhlet geçenden soň Lazannada galanlaryň biri, ol gepleşiklerde bolmak üçin Baltika planlaşdyran saparyny ýatyrýandygyny yglan etdi.
Ahyrpelle kynçylygy
Fransiýanyň daşary işler ministri Laurent Fabius progres örän haýal diýip bir gün öň Pariže gidenem bolsa, 1-nji aprelde giçlik yzyna dolanyp geldi.
"Biz pellehana ýetmekden birnäçe ädim uzakda, emma hemişe soňky ädimler has kyn bolýar. Biz gaýrat ederis we olary geçeris» diýip, Fabius Şweýsariýanyň kurort şäherine dolanyp gelende aýtdy.
Ol ýene şeýle diýdi: "Biz ynamdar we barlap bolýan şertnama isleýäris, onsoň bu ýerde şindi aýratynam Eýran tarapyndan edilmeli progresleri salgy berýän punktlar bar.»
Ak tamyň sözçüsi Joş Earnest Waşingtonda žurnalistlere «Eýranyň käbir kararlara gelmegine wagt boldy» diýdi.
Emma Eýranyň daşary işler ministri Mohammad Jawad Zarif Tähranyň däl-de, uly döwletleriň ýerinden gozganmalydygyny aýtdy.
"Gepleşiklerdäki progres we üstünlik beýleki tarapyň syýasy erkine bagly" diýip, Zarif 1-nji aprelde aýtdy. «Bu olar üçin hemişe problema bolan mesele» diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Gepleşikçiler Eýrana näçe mukdarda uran baýlaşdyrmaga ygtyýar berilmegi, baýlaşdyrylan uranyň nirede saklanmalydygy, Eýranyň ýadro gözleg-agtaryş işleriniň teklip edilýän çäkleri, sanksiýalary aýyrmagyň wagty we şertleri barada çekişýärler.
BMG-niň hemişelik agzasy bolan bäş ýurt we Germaniýa Eýranyň ýadro programmasyny Tähran ýadro ýaragyny edinip bilmez ýaly derejede, barlap bolýan şertlerde jylawlamak isleýär.
Tähranyň ýadro programmasy bilen baglylykda iki onýyllykdan gowrak dowam eden dartgynlyklardan soň köptaraply ylalaşyk baglaşylmagy Birleşen Ştatlar bilen Eýranyň gatnaşyklaryny gowulaşdyrmaga mümkinçilik berjek, bu gatnaşyklar 1979-njy ýylyň Yslam rewolýusiýasyndan bäri juda ýaramazlaşdy.
Emma iki ýurduň – hem ABŞ-nyň, hem Eýranyň konserwatiwleri, şol sanda ABŞ-nyň ýaranlary Ysraýyl we Saud Arabystany bu ylalaşygy baglaşmaga aňrybaş derejede seresaply garaýarlar.
2013-nji ýylyň noýabrynda bir geçiş ylalaşygy baglaşyldy, emma gepleşikçiler şondan bäri iki gezek öz bellän soňky möhletlerini elden berdiler.
Harby çäre
Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu gaýta-gaýta bu ylalaşygyň Eýranyň öňüni baglaman, tersine oňa bomba edinmäge ýol açjagyny duýdurdy.
Ysraýylyň aňtaw ministri Ýuwal Steinitz ýadro ýaragly Eýran howpy abanan ýagdaýynda, ähli çäräniň görüljekdigini aýtdy.
Steinitz jemgyýetçilik radiosynda çykyş edip, Ysraýyl islendik howpa garşy diplomatiýa we aňtaw arkaly garşy durmaga çalşar, emma «bizde başga çäre bolmasa, harby çäre hem gün tertibinde» diýdi.
ABŞ-nyň goranmak sekretary Aşton Karter hem şu hepdäniň başynda beren bir interwýusynda eger Eýran bilen ýadro ylalaşygy baglaşylmasa, «onda harby çäre gün tertibinde saklanyp galsa gerek» diýdi.
Eýranyň goranmak ministri, brigada generaly Hossein Dehghan 2-nji aprelde Karteriň bu sözleriniň Lazannadaky «gepleşikleriň rasional atmosferasyna täsir ýetirmek niýeti bilen» aýdylandygyny belledi.
Dehghan Karteriň belliklerini «boş» haýbat diýip atlandyrdy we olaryň Eýranyň gepleşiklerde eýeleýän «oýlanyşykly, rasional we adalatly pozisiýasyna täsir ýetirmejegini aýtdy» diýip, resmi IRNA habar gullugy ýazdy.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Bir ýyldan bäri, Orsýet NATO we ÝHHG ýaly guramalaryň indi döwrüň talaplaryna ejiz gelýändigini aýdyp, Ýewropanyň howpsuzlygy boýunça täze edaranyň döredilmegini öňe sürüp gelýär.
Şu hepde Medwedewiň Belgrada sapar etmegi, Moskwanyň bu ugurdaky öz inisiatiwalary babatda Ýewropanyň çetindäki Serbiýadan goldaw gözlemegi hökmünde alamatlandyryldy.
Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew Serbiýanyň paýtagty Belgrada saparynyň dowamynda, serb kärdeşi Boris Tadiç bilen bilelikde Moskwanyň bu döwlete 1,5 milliard dollar karz pul berjekdigi, energiýa we ösüş-özgerişler boýunça hyzmatdaşlyk hakyndaky ylalaşyga gol goýdy.
Serbiýanyň parlamentinde çykyş eden Medwedew Balkanlarda Ýewropanyň howpsuzlygy babatynda Orsýetiň öňe sürýän täze strategiýasynyň durmuşa geçmeginde Moskwanyň iň ýakyn ýarany bolan Belgradyň rol oýnamalydygyny aýtdy.
«Halkara, şol sanda Ýewropanyň howpsuzlyk meselelerinde, Orsýet we Serbia birmeňzeş maksatlara ymtylýarlar» diýip, Medwedew nygtady. «Biz, elbetde, öz ýaranymyz bolan Serbia bilen bilelikde öz tagallalarymyzy çuňlaşdyrmaga taýýar».
Öz gezeginde Serbianyň prezidenti Tadiç öz döwletiniň täze inisiatiwalara açykdygyny nygtady.
Saparyň esasy maksady näme?
Gepleşikleriň we ara atylan teklipleriň jikme-jigi aýan edilmedi, ýöne Medwedewiň bu ýere çagyrylmagy Moskwanyň sebitdäki ýakyn ýarany, Ýewropanyň çetindäki Serbiýa bilen möhleti ötdi diýliýän NATO we Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk ýaly gurmalaryň deregine täze bir gurama döretmek baradaky inisiatiwa bilen gelendigi dogrusynda myş-myşlaryň ýaýramagyna sebäp boldy.
2008-nji ýylda Medwedew başda täze pan-Ýewropa guramanyň döredilmegini teklip edipdi. Rus prezidenti häzirki NATO we ÝHHG ýaly guramalaryň terrora garşy we 21-nji asyryň beýleki howpsuzlyk meselelerini berjaý etmekde ejiz gelýändigini öňe sürdi.
Orsýetiň bu plany NATO-nyň Gündogara tarap ýaýbaňlanmagy we ABŞ-nyň merkezi Ýewropada raketadan goranyş planlaryna reaksiýa hökmünde oňe sürlen bolmaly. Hatda Waşingtonyň raketa planlaryny goýbolsun etjek diýmegine garamazdan, Orsýet öz planyna aýak direýär.
Balkanlardaky agalyk
Düýbi Berlindäki Halkara we howpsuzlyk meseleleri boýunça inistitutyň ýokary derejeli alymy Dusan Relij energiýa babatynda Orsýet Balkanlarda agalygyny dowam etdirýär hem bu ýerde ýerleşýän döwletler bilen söwda babatynda esasy hyzmatdaş bolup durýar diýdi.
«Geçen birnäçe ýylyň dowamynda Orsýet ÝHHG-niň başarmadyk işleriniň öwezini doldurmak isleýär. Uzak möhletli şertnamalaryň, şol sanda ABŞ bilen baglaşylan täze şertnamalaryň ýokdugyndan peýdalanmak isleýär. Iki taraplaýyn gatnaşyklarda Orsýet Serbiýany hiç bir ýörite sistema goşmak islänok» diýip alym Relij aýtdy.
Aýry tarapdan Belgrad Ýewropa Bileleşigine girmäge synanyşýar. Golaýda Ýewropa Bileleşigi Serbiýa bilen wiza režimini ýatyrdy.
Bileleşigi giňeltmek boýunça komissar Olli Rehn Serbiýanyň urş jenaýatlary barada Gagadaky sud bilen hyzmatdaşlygyny ösdürýändgini şu hepde mälim etdi.


text:
Ilçi türkmen tarapyna wiza düzgüniniň ýatyrylmagyny hem teklip edýändigini agzalýan habar agentligine aýtdy.
Türkmenistan Eýranyň Demirgazyk Horasan, Razewi Horasan, Gülüstan, Mazanderan we Gilan welaýatlary bilen serhetdeş. Iki ýurduň 1200 km uzaklykdaky özara serhedi bar. Türkmenistan Eýran arkaly dünýä bazarlaryna hem çykyp bilýär.
Iki ýurduň söwda dolanşygy üç milliard dollardan hem geçýär diýip, Eýranyň Türkmenistandaky ilçisi Muhammedryza Forgany "Pars" agentligine aýtdy.
Forgany Türkmenistan-Eýran serhetleri parahatçylyk hem-de dostluk serhetleridir, iki döwletiň gatnaşyklary medeni hem-de ykdysady taýdan gülläp ösýär diýip, öz pikirini beýan edýär.Wiza düzgüni
Eýranyň ilçisi Forgany: "Bu gatnaşyklaryň ösmegini göz öňünde tutup, biz iki ýurduň arasynda wiza düzgüniniň ýatyrylmagyny hem Türkmenistana teklip etdik" diýdi. "Soňky ýyllarda iki ýurduň arasynda medeni delegasiýalaryň saparlary hem artdy. Indi eksport we import hem-de gümrük boýunça kynçylyk ýok".
Mundan owal Eýran tarapy gümrük kynçylyklary zerarly Türkmenistanyň Tährandaky ilçisini Daşary işler ministrligine çagyrypdy.
Forgani golaýda Eýranyň Türkmenistandaky ilçihanasy tarapyndan meşhur şahyr Magtymguly Pyragynyň iki tomluk kitabynyň neşir edilendigini hem habar berdi.
Bu kitaby merhum alym Nurmuhammed Aşyrpur, edebiýatçy we Türkmensährada çykýan "Ýaprak" žurnalynyň baş redaktory Ýusup Gojuk taýýarlady.Ilçi: "Türkmenleri gowy görýärin"
Ilçi Forgany mundan ozal türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen duşuşygynda Eýran türkmenleriniň türkmen prezidentine we halkyna salamyny hem ýetiripdi.
Forgany türkmen telewideniýesine beren interwýusynda türkmenler barada mende gowy ýatlamalar bar we men türkmen halkyny gowy görýärin diýdi: "Men Gümmet Kowus şäherinde önüp-ösdüm, şonuň üçin-de türkmen diline düşünýärin. Emma gepläp bilemok, dilimiň üstünde birazajyk işlemeli we nesip bolsa Aşgabatda işleýän döwrüm türkmen dilini gowy öwrenerin"."Etniki mesele – Eýranyň öz meselesi"
Eýranly bilermen Dr.Human Peýmany Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugyna beren interwýusynda, Türkmenistan Eýranda ýaşaýan etniki türkmenler barada az alada edýär, bu bolsa olara Eýran häkimiýetlerinde ynam döretdi diýdi.
Peýmanynyň aýtmagyna görä, Türkmenistanyň ýolbaşcylary Eýrandaky türkmenleriň meselesi Tähranyň içki işi diýip, birnäçe gezek gaýtaladylar.
Peýmanynyň pikiriçe, iki ýurduň gatnaşyklarynyň ösmeginiň bir sebäbi Türkmenistanyň Eýrandaky etniki meselelere goşulmaýanlygydyr. "Ýöne muňa garamazdan, hatda Eýranyň Aşgabatdaky ilçisi hem indi Türkmenistan-Eýran gatnaşyklarynda Eýrandaky türkmenleriň ýagdaýlaryny nazara alýar". Eýran türkmenleri nämelere garaşýarlar?
Türkmenistan we Eýran barada maglumatlary çap edýän "Türkmen ilim" atly internet sahypasynyň müdiri Ýakup Garagul Eýrandaky türkmenleriň Türkmenistanyň we Eýranyň gatnaşyklarynyň has-da ösmeginde möhüm rol oýnajakdygyny bellap, sözüni dowam etdi: "Iki ýurduň arasynda ortak we bilelikdäki bazaryň açylmagy, wizasyz gelim-gidimiň ýola goýulmagy, iki ýurduň bilelikde radio açmagy, Eýrandaky türkmen ýaşlarynyň Türkmenistana okamaga barmaklary biziň ildeşlerimiziň islegleri".
Garagul sözüniň soňunda Türkmenistan Eýranda ýaşaýan türkmenleriň şäherlerinde hem Konsulhana açmaly diýdi.
Resmi däl maglumatlara görä, Eýranda üç million çemesi etnik türkmenler ýaşaýarlar. Şu wagta çenli Türkmenistanyň Tähranda ilçihanasy we Maşat şäherinde-de konsullygy bar.


text:
Şu gün Germaniýanyň Bonn şäherinde Halkara Owganystan konferensiýasy açylýar. Bu ýerde 2014-nji ýylda NATO-nyň harbylary Owganystandan çykarylandan soňra ýurdy ösdürmek barada gürrüň ediler.
Konferensiýa 85 ýurduň, 16 sany halkara guramanyň wekilleri gatnaşýarlar. Olaryň arasynda prezident Hamid Karzaý, ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton, Eýranyň daşary işler ministri Ali Akbar Salehi hem bar.
Geçen hepde Pakistan bu konferensiýa gatnaşmakdan ýüz öwürdi.
Prezident Hamid Karzaý Germaniýanyň “Şpigel” žurnalyna beren interwýusynda öz ýurdunyň polisiýanyň, goşunyň we döwlet gurluşlarynyň işlerini ýola goýmak üçin 2024-nji ýyla çenli goşmaça maliýe kömegine mätäçdigini aýtdy.
Karzaý Pakistany “Talyban” bilen barlyşyk boýunça kömek etmek islemeýänlikde tankytlady.
Owganystan barada Germaniýada açylýan halkara konferensiýa Türkmenistanyň daşary işler ministri Raşid Meredowyň hem gatnaşjakdygyny resmi Aşgabat habar berdi.


text:
Türkiýäniň premýer-ministriniň orunbasary prezident Rejep Taýyp Erdoganyň prezident Wladimir Putin bilen gepleşik geçirmek üçin indiki aýda Orsýete sapar etjekdigini aýtdy. Bu sapar Ankaranyň geçen ýylda orsýet uçaryny urup gaçyrandygy üçin ötünç soramagynyň netijesinde Moskwa bilen gatnaşyklarynyň gowulanyp başlamagyndan soňky ilkinji duşuşyk bolar.
Türkiýäniň Anadoly döwlet habar agentligi 26-njy iýulda premýer-ministriň orunbasary Mehmet Simsegiň sözüni sitirläp, Erdoganyň Putin bilen 9-njy awgustda Sankt Peterburgda duşuşyp biljekdigini habar berdi.
Putin şu aýyň başynda Erdogana jaň edip, oňa Türkiýede başa barmadyk harby agdarylyşyk bilen baglylykda gynanç bildirdi. Kreml iki ýurduň liderleriniň ýakyn wagtda duşuşjakdygyny mälim etdi.


text:
Şu gün Tbiliside ýüzlerçe oppozisiýa aktiwisti prezident Mihail Saakaşwiliniň häkimiýetden çetleşmegini talap edip, protest geçirýärler. Bu protestleriň üçünji günüdir.
Oppozisiýa Saakaşwilini ýurtda ýokary derejede awtoritar režimi ornaşdyranlykda aýyplaýar.
Şenbe güni 10,000 töweregi protestçi Tbiliside demonstrasiýa geçiripdi.
Ýekşenbe güni ýurduň polisiýasy howpsuzlyk güýçleriniň ulagyna hüjüm eden protestçilere garşy göz ýaşardyjy gazy hem ulanypdy.
Ençeme oppozisiýa liderleri köçe protestlerini dowam etdirmäge çagyryş edýärler.


text:
Owganystanyň häkimiýetleri Eýranyň haýryna içalyçylyk eden we Owganystanda terrorçylykly hüjümleri amala aşyrmaga synanyşan iki adamy tussag etdiler.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Owgan gullugyna bir anonim razwedka çeşmesinden ýetirilen wideo ýazgysynda Seid Kamal we Seid Hüsseýin atly Owganystanyň iki raýatynyň öz eden jenaýatlaryny boýun alýan pursaty görkezilýär.
Olaryň ikisi hem Eýranyň Rewolýusiýa gwardiýasy tarapyndan türgenleşdirilýän owgan bosgunlarynyň "Sipah-i-Mohammad" toparyna degişlidiklerini aýdýarlar.
Bu iki adam hüjümleri amala aşyrmak we gizlin maglumatlary toplamak üçin agzalýan toparyň agzalarynyň Owganystana yzlaryna iberilýändiklerini aýdýarlar.
Kamal 2000-nji ýylda Owganystana yzyna iberilipdir. Ol agzalýan toparyň Eýranyň Rewolýusiýa sakçylaryna degişli ýarag zawodyndan ýarag bilen üpjün edilendigini aýdýar.
Wideo ýazgydaky pursatlar
Wideo ýazgyda Kamalyň dürli ýaraglar barada gürrüň berýän pursaty görkezilýär. Ol ýaraglaryň arasynda uzak aralykdan dolandyrylýan partladyjy enjamyň bir wagtda 20 bombany partladyp bilýändigini gürrüň berýär.
“Ine, bu elektrik taýmer. Bu örän duýgur enjam. Bu enjam bir wagtda 10-20 bombany şäheriň dürli künjeginde partlatmak üçin wagty kesgitleýär. Ony dürli interwalda goýup bolýar” diýip, Kamal aýdýar.
Kamal Rewolýusiýa gwardiýasynyň owganystanly, yrakly we liwanly söweşijileri toplap, olar bilen Eýranyň lagerlerinde, şol sanda Maşadyň, Zahidanyň, şeýle hem Tähranyň lagerlerinde türgenleşik geçýändiklerini aýdýar.
“Häzir olar adamlary örän aktiw ýagdaýda özlerine çekýärler. Olar dürli toparlar bilen örän aktiw işleşýärler. Olar Hezb-i-Islami toparyna täze adamlary toplaýarlar. Olar dürli ýerlerde "Talyban" söweşijilerini hem taýýarlaýarlar" diýip, Kamal aýdýar.
"Rewolýusiýa gwardiýasy owgan toparynyň agzalaryna ABŞ-nyň olara duşmandygyny we amerikanlary ýurtdan çykarmak üçin hereket etmelidiklerini aýtdylar" diýip, ele salnan beýleki owganly Husseýin aýdýar.
Husseýin Owganystanda gizlin maglumat toplamak bilen meşgullanypdyr. Şeýle hem ol Kabulda ýol partlamasyny amala aşyrmaga çalyşan toparyň hatarynda bolupdyr.
Kamal we Husseýin tussag edilmezinden öň, owgan häkimiýetleri başga-da bir owganlyny Eýranyň haýryna içalyçylykda aýyplap, ele saldylar.
Owganystanyň razwedka gullugy Eýranyň ýarym-resmi "Fars" habarlar gullugynyň Kabuldaky býurosynyň başlygy Abdolwahed Hakimi Eýrana döwlet syrlaryny aýan edenlikde aýyplap, tussag etdi.
"Fars" habarlar gullugy Hakimiň şenbe güni tussag edilendigini tassyklady.


text:
Birleşen Milletler Guramasy Mosulyň golaýynda “Yslam döwleti” atly toparyň öňki yrakly esgerleriň 300-e golaýyny alyp gaçandygyny aýdýar. Häzirki wagt hökümet güýçleri Mosul şäherini ekstremistlerden yzyna almaga synanyşýarlar.
Şeýle-de, BMG-niň maglumatynda “Yslam döwleti” söweşijileriniň 1,500 çemesi maşgalany Hammam al Alil şäherçesinden Mosula göçmäge mejbur edendigi aýdylýar.
“Adamlar zor bilen göçürildi ýa-da alnyp gaçyldy. Olar janly galkan hökmünde ulanyljak ýa-da degişlilikde ynançlaryna baglylykda öldüriljek ýaly bolup görünýär” diýlip, BMG-niň Adam hukuklary boýunça Ýokary komissiýasynyň sözçüsi Rawina Şamdasani aýtdy.
3-nji noýabrda yrakly esgerleriň ortaça 100 sanysy Mawali obasyndan alnyp gaçyldy. Şeýle-de, 1-4-nji noýabr aralygynda Tal Afar etrabyndan başga-da 195 adam alnyp gaçyldy.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti 1941—1945-nji ýyllaryň urşunda gazanylan Ýeňşiň 70 ýyllygy mynasybetli uruş weteranlaryna, şeýle hem uruşda wepat bolan esgerleriň ýanýoldaşlaryna sowgatlary gowşurmak hakyndaky Permana gol çekdi.
Türkmen halky umumy Ýeňşe saldamly goşant goşdy. Türkmenistanlylar geljekki nesilleriň parahat we abadan durmuşy, bütin adamzadyň bagtyýar geljegi üçin beýleki doganlyk halklaryň wekilleri bilen egin-egne berip gaýduwsyz söweşip, deňsiz-taýsyz gahrymançylygyň we edermenligiň beýik nusgasyny görkezdiler.
Türkmenistanda uruş weteranlaryna, edermenlik bilen tylda zähmet çekenlere, şeýle hem uruşda wepat bolan esgerleriň ýanýoldaşlaryna çäksiz hormat-sarpa goýulýar. Döwlet olaryň saglygy we ýaşaýyş-durmuş şertlerini has-da gowulandyrmak barada yzygiderli alada edýär. Ýeňiş güni Türkmenistanda her ýyl uly ählihalk baýramy hökmünde bellenilip geçilýär.


text:
Düyn Rumyniýanyň prezidenti Traian Basesku resmi sapar bilen Aşgabada bardy. Ol prezident Berdimuhamedow bilen duşuşar. Baseskunyň bu sapary Türkmenistanyň öz gazyny dürli ýollardan akdyrmak tagallasy bilen bagly ädimlerinden soňra edilýär.
Geçen aprelde Orsýete gaz akýan turbada partlama bolandan soň, Türkmenistan Hytaý we Eýran bilen gaz gatnaşyklaryny hasda ösdürdi.
Prezident Berdimuhamedow 2008-nji ýylyň aprelinde NATO-nuň Rumyniýada bolan sammitine gatnaşypdy. Ol Ýewropa Birleşigine agza döwletlere ilkinji saparyny Rumyniýa etdi diýip Türkmenistanyň döwlet mediasy habar berdi.


text:
Pakistanyň howpsuzlyk güýçleri şu gün Amerikan uçarlarynyň hüjümlerine protest bildirýän protestçileri Günorta Weziristan regionyna goýbermediler.
Bu protest ýörişi şenbe güni pakistanly oppozision syýasatçy we kriket boýunça ozalky sport ýyldyzy Imran Khanyň ýolbaşçylygynda paýtagt Yslamabatda başlandy.
Protestçiler ýüzlerçe ulagda 400 kilometre golaý ýol geçip, öz protestlerini Günorta Weziristan regionynda geçirmek islediler. Emma bu regionyň serhetlerine golaý ýerde howpsuzlyk güýçleri protestçileriň öňüne böwet bolup, olary bu regionyň territoriýasyna goýbermedi.
Şondan soň Imran Khan bu protestiň şol ýerden 15 kilometrlikde ýerleşýän Tank şäherinde dowam etjekdigini yglan etdi.
Amerikan howa hüjümlerine garşy gurnalan bu ýörişe azyndan 10 müň töweregi adamyň, şol sanda amerikaly aktiwistleriň-de bir toparynyň gatnaşýandygy habar berilýär.


text:
Doňuz dümewi bilen baglanyşykly soňky aýan edilen maglumatlar, bu kesel bilen çynlakaý çemeleşmegiň zerurdygyny görkezýär. Doňuz dumewi bilen baglanşykly peýda bolan soňky maglumatlarda, bu keseliň dunyaniň 40 ýurdynda ýüze çykandygy, kesele uçranlaryň sanynyň takmynan on müň adama barabar bolandygy aýdylýar. Keselden 80-e golaý adamyň heläk bolandygy barada hem maglumatlar bar.
19-njy Maýda Ženewada, BMG-nyň gurnamagynda doňuz dumewine garşy waksina işläp tapmak dogrusynda ýorite maslahat geçirildi. Oňa farmaseftika önumleri bilen iş salyşýan 30-a golaý iri kompaniyalaryň wekilleri gatnaşypdyr.
Birleşen Milletler guramasynyň baş sekretary Ban Ki Mun, derman öndurijilerden, öndurilmeli sanjymlaryň 10%-ni garyp ýurtlara bagyşlamagy sorady. 30 kompaniyadan 6-sy bolsa, garyp ýurtlara ýardam bermäge taýýardygyny aýdypdyr.
“Wirusa garşy global raýdaşlygy, bu kesele garşy waksinalaryň hem-de dermanlaryň hemmeler üçin elýeterli bolmalydygyny aňladýar” diýip Ban Ki Mun bu maslahatda eden çykyşynda aýdypdyr. Şeýle-de ol dünyäniň durli ýurtlarynyň hökumetlerini, waksina öndüriji kompaniýalar bilen bilelekde işleşmäge çagyrypdyr.
Şol bir wagytyň özunde, Bütindünýä saglyk guramasy, 7 milliarda golaý adamdan ybarat bolan dünýä ilatynyň hemmesini upjün edip bolmajakdygyny hem boýun aldy. Bu keselden gyrgynçylyk emele gelen ýagdaýynda, hut garyp ýurtlaryň ilatyndan köp adamyň heläk bolmagynyň mümkindigi çaklanyp, bu barada alada bildirildi.


text:
Orsýetiň daşary işler ministriniň orunbasary Grigoriý Karasin şu gün Moskwada, Federasiýa geňeşiniň adatdan daşary sessiýasynda prezident Wladimir Putiniň adyndan çykyş edip, onuň Geňeşden rus Ýaragly güýçlerini Ukrainada ulanmaga rugsat sorap ýazan ýüzlenmesini okady.
"Ukrainada emele gelen adatdan daşary ýagdaý sebäpli, rus raýatlarynyň we biziň watandaşlarymyzyň, Orsýet federasiýasynyň Ukrainanyň Krym awtonom respublikasynda halkara şertnamasy esasynda ýerleşýän harby güýçleriniň işgärleriniň janyna howp abanýandygy üçin, Orsýet federasiýasynyň Konstitusiýasynyň 1-nji bölüminiň 102-nji maddasynyň «G» bendi esasynda, bu ýurtdaky jemgyýetçilik we syýasy ýagdaý kadalaşýança, Ukrainada Orsýet federasiýasynyň Ýaragly güýçlerini ulanmaklyga Orsýet federasiýasynyň Geňeşiniň rugsat bermegini sorap ýüz tutýaryn.»
Beýanatyň yzynda Orsýetiň prezidenti W.Putiniň golunyň bardygy aýdylýar.
Orsýetiň Federasiýa geňeşiniň Goranmak we howpsuzlyk komitetiniň başlygy Wiktor Ozerow şu gün Geňeşiň Moskwada geçen adatdan daşary sessiýasynda çykyş edip, prezident W.Putine Ukrainada Orsýetiň Ýaragly güýçlerini ulanmaga rugsat bermek baradaky kararyň biragyzdan kabul edilendigini aýtdy:
"Orsýetiň Federasiýa geňeşi şeýle karar etdi: birinji – Orsýetiň prezidentine, bu ýurtdaky jemgyýetçilik we syýasy ýagdaý kadalaşýança, Orsýetiň Ýaragly güýçlerini Ukrainanyň territoriýasynda ulanmaga rugsat bermeli."
ABŞ-nyň presidenti Barak Obama anna güni Ak tamda ýörite metbugat ýygnagyny geçirip, «eger Orsýet Ukraina harby interwensiýa etse, munuň Moskwa gymmat düşjegini» aýtdy.
"Emma muňa garamazdan, biz indi Orsýet federasiýasynyň Ukrainanyň içinde edýän harby hereketleri barada gelip gowuşýan habarlardan çün alada galýarys. Orsýetiň Ukraina bilen taryhy gatnaşyklary bar, şol sanda medeni, ykdysady gatnaşyklary we Krymda harby desgalary bar. Emma Ukrainanyň özbaşdaklygynyň we toprak bitewiliginiň islendik görnüşdäki bozulmagy örän durnuksyzlaşdyryjy bolar» diýip, Obama aýtdy.
Obama Waşingtonyň we onuň ýaranlarynyň Orsýetiň Krymdaky harby interwensiýasyna garşy nähili reaksiýa görkezjegi barada anyk bir zat aýtmady.


text:
Soňky birnäçe ýylyň dowamynda paýtagt Aşgabatda ençeme täze keselhanalar açyldy. Paýtagtyň günortasynda bolsa Kardiologiýa, Kelle we boýun, göz, iç keselleri ýaly birnäçe keselhanalardan ybarat özboluşly medisina şäherçesi hem döredildi. Aşgabadyň beýleki raýonlarynda hem ak mermer bilen örtülen täze keselhanalar guruldy we gurulýar.
Çoganlyda Ýokanç keseller keselhanalar toplumy, Bekrewe ýolunyň ugrunda Şikesleri bejeriş halkara merkezi guruldy. Onuň gapdalynda bolsa häzirki wagtda Gaýragoýulmasyz tiz kömek merkeziniň binasy gurulýar. Öňki ”Gyzyl haç” keselhanasynyň ýerinde hem täze keselhana bina edilýär.
Döwrebap medisina tehnika bilen üpjün edilen, näsaglar üçin örän amatly şertler döredilen bu keselehanalaryň ýerli mediada “ilatyň medisina üpjünçiligini gowulandyrmak maksady bilen gurulýandygy” yzygiderli tekrarlansa-da, görnüşine görä, olara bejergi almak üçin barýan adaty raýatlaryň sany onçakly köp däl, hatda barmak basyp sanaýmaly diýse-de boljak.
Sebäpler
Munuň esasy sebäpleriniň biri hem bu keselhanalaryň hödürleýän hyzmatlarynyň, ýerli ilatyň girdejileri göz öňünde tutulanda, has gymmatlygy bilen baglanyşdyrlýar.
Kelle we boýun keselleri keselhanasynyň içi
Mysal üçin, Kelle we boýun keselleri keselhanasynda diňe analizleriň bahasy 200 manatdan geçýär. 1 gün keselhanada ýatanyň üçin hem 200 manat tölemelidigi aýdylýar. Deňeşdirmek üçin paýtagtyň sowet döwründe gurlan "Demir ýol keselhanasynda" 10 gün ýatmak üçin 400 manat tölemeli. Dogry, bu nyrhlar medisina ätiýaçlandyryşsyz bolmadyk ýagdaýynda tölemeli pullar. Emma medisina ätiýaçlandyryşly 50% arzan bolanda-da, täze gurlan keselhanalarda bejergi alyp, birnäçe gün keselhanada ýatmak her kime elýeterli däl.
Ýöne her niçik hem bolsa, keselhanada häzirki zaman medisina enjamlary oturdylansoň, raýatlar analizlerini tabşyrmak üçin bu ýere gelip, maşgala býujeti üçin adatdan daşary ýokary çykdajylary etmeli bolýandyklaryny aýdýarlar.
"Alajym barmy?!"
“Adamlarda başga alaç ýok. Gymmadam bolsa adamlar şu keselhana gelmeli bolýarlar. Ýöne keselhananyň öz içinde ýatyp, bejergi alýanlar gaty gurply adamlar. Ýönekeý işçi ýa daýhan üçin bular hiç elýeterli däl” diýip, oňurgasy sebäpli MRT analizini etdirmek üçin gelen Ýagşymyrat gürrüň berýär.
Bahalaryň gymmatlygy diňe bir bu keselhana däl, eýsem beýleki täze gurlan keselhanalara-da mahsus ýagdaý.
Sowet döwründe gurlan keselhanalardan tapawutlylykda bu keselhanalaryň köpüsinde näsaglar üçin has ýokary amatlyklar döredilipdir. Näsaglaryň ýatýan palatalarynda telewizor, duş ýaly amatlyklar bar. Ýyladyyjy we sowadyjy sistemalar işleýär. Olaryň ýatýan koýkalaryny-da näsagyň islegi boýunça üýtgedip bolýar.
Emma, başda belleýşimiz ýaly, adamlar nyrhlaryň özleri üçin juda gymmatdygyny we şonuň üçin-de bu amatlyklardan peýdalanyp, özlerine onça puly rowa görüp bilmeýändiklerini aýdýarlar. Şol sebäpden bu keselhanalarda operasiýa etdirip, soňra öýünde bejergi almagy dowam etdirýänler hem az däl.
Kelle we boýun keselleri keselhanasyna bejergi almaga gelen Ýusup hem operasiýa etdirip, soň öýünde medisina bejergisini dowam etdirjekdigini aýdýar. Onuň aýtmagyna görä, keselhanada ýatyp bejergi almaga onuň mümkinçilgi ýok.
Ýusup bu barada öz pikirini şeýle beýan edýär: “Men diňe analizler üçin eýýäm 600 manat sarp etdim. Entäk operasiýa etdirip, keselhanada ýatmak üçinem ep-eslije pul tölemeli bolar. Onuň ýaly pulum bolsa ýok. Şonuň üçin öýde bejergi almaly bolaryn. Başga alajym barmy näme?!”.
Täze gurlan keselhanalar häzirki zaman medisina enjamlary bilen üpjün edilip, olarda ýokary derejeli lukmanlaryň işleýändigi baradaky resmi metbugatda yzygiderli çap edilýän waspnamalara garamazdan, bu keselhanalarda hem eýýämden “tanyş lukmany tapmak” diýen ýaly ýagdaýlar bar.
“Bu keselhananyň daş we iç keşbi beýleki keselhanalardan tapawutlanýar diýäýmeseň, ondaky bejergi usullary beýlekilerden o diýen tapawut edenok. Bu keselhanada meniň ýeňňem oňurgasyndaky gryžany operasiýa etdirdi. Şondan soň ol ýöräp bilenok. Şonuň üçin, ilki bilen gowy lukmany tapmaly. Şondan soň operasiýa etdirmeli” diýip, Ýagşymyrat öz durmuş tejribesinde gören zadyny gürrüň berýär.
Netijede ýurduň medisina ulgamynyň binalarynyň daşky we içki keşbiniň döwrebaplaşdyrylýandygyna garamazdan, medisina hyzmatynyň hilinden we elýeterliliginden nägilelik bildirýänler az däl.


text:
Birleşen Ştatlaryň harbylary şu gün Roýtersiň yrakly suratçysyny hiç bir aýyp bildirmän azat etdi. Ol bir ýarym ýyla golaý tussaglykda saklandy.
Ibrahim Jassam Mohammed Roýtersiň ştatdan daşary foto hem wideo habarçysy bolup işleýärdi. Ol 2008-nji ýylyň sentbýarynda öz Bagdatdaky öýünde, amerikan hem yrak güýçleriniň reýdi mahalynda tussag edilipdi.
Geçen ýyl yrak sudy Jassamyň tussaglykda saklanmagy üçin subutnamanyň ýokdugyny aýtdy. Emma amerikan harbylary onuň howply bolmak ähtimallygyny öňe sürdiler.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisi geçirildi
13.01.2016
Aşgabat, 13-nji ýanwar (TDH). Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisini geçirdi. Onda ýurdumyzyň Hökümetiniň 2016-njy ýylda alyp baran işleriniň jemleri jemlenildi, milli ykdysadyýetimiziň...
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň mejlisi
06.01.2017
Aşgabat, 6-nji ýanwar (TDH). Şu gün Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň 2017-nji ýyldaky ilkinji mejlisini geçirdi, onda käbir resminamalaryň taslamalaryna garaldy hem-de döwlet durmuşynyň möhüm meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy....
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň we Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň bilelikdäki mejlisi
26.12.2016
Aşgabat, 26-njy dekabr (TDH). Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Täze ýyl baýramynyň öň ýanynda Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň we Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň bilelikdäki mejlisini geçirdi. Mejlise...
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň mejlisi
23.12.2016
Aşgabat, 23-nji dekabr (TDH). Şu gün Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň nobatdaky mejlisini geçirdi, onda döwlet durmuşynyň möhüm meselelerine, şeýle hem käbir resminamalaryň taslamalaryna garaldy.
Ilki bilen...
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň mejlisi
16.12.2016
Aşgabat, 16-njy dekabr (TDH). Şu gün Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň nobatdaky mejlisini geçirdi, onda döwlet durmuşynyň ileri tutulýan meselelerine, käbir resminamalaryň taslamalaryna garaldy.
Hormatly...
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisi
09.12.2016
Aşgabat, 9-njy dekabr (TDH). Şu gün Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisini geçirdi. Onda şu ýylyň 11 aýynda ykdysadyýetimiziň pudaklarynda ýerine ýetirilen işleriň jemleri...
Türkmenistanyň Prezidenti wideoşekilli iş maslahatyny geçirdi
05.12.2016
Aşgabat, 5-nji dekabr (TDH). Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň häkimleriniň gatnaşmagynda göni aragatnaşyk arkaly nobatdaky wideoşekilli iş maslahatyny geçirdi. Onuň...
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň mejlisi
02.12.2016
Aşgabat, 2-nji dekabr (TDH). Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň nobatdaky mejlisini geçirdi. Onda döwlet durmuşynyň ileri tutulýan meselelerine hem-de käbir resminamalaryň taslamalaryna garaldy.
...
Türkmenistanyň Prezidenti Owganystanyň iň ýokary döwlet sylaglarynyň birine mynasyp boldy
Prezident Aşraf Gani Türkmenistanyň Prezidenti...
Täze halkara polat ýolunyň birinji nobatdakysynyň “altyn sepi” birikdirildi
28.11.2016
Halkara Aziýa demir ýol ulag geçelgesiniň birinji nobatdakysynyň Atamyrat-Ymamnazar (Türkmenistan)-Akina (Owganystan Yslam Respublikasy) böleginiň “aliyn sepi” birkidirildi...


text:
Ýekşenbe güni Owganystanda ýoluň ugrunda mina goýmak arkaly amala aşyrylan hüjümde ýurduň ýokary bilim boýunça ministri Obaýdullah Obaýd aman galdy.
Bu waka ministr Obaýdullah Obaýdyň Baglan welaýatyndan Gunduz welaýatyna barýan wagty ýüz berdi. Wakada ministr bilen bile barýan ulag kerwenindäki maşynlaryň biri ýoluň ugrunda goýlan minany basyp, partlandy. Partlamada iki sany polisiýa işgäri ýaralandy.
Bu wakanyň öňýany, şenbe güni Owganystanyň Samangan welaýatynda toý dabarasy wagtynda amala aşyrylan partlamada özbek milletinden bolan parlament deputaty Ahmad Khan Samangani wakanyň pidasy boldy.
Janyndan geçen hüjümçiniň amala aşyran şol partlamasynda ölen 20-den gowrak adamyň arasynda ýokary derejeli polisiýa we harby ofiserler-de bar.


text:
Reňkli rewolýusiýalaryň gysgajyk eýýamynda Gyrgyzystanyň 2005-nji ýylda bolan “Çigildem” ýa-da “Halk” rewolýusiýasyna köpler demokratiýanyň umytlandyrjy dabarlanmasy hökmünde garadylar. Ýöne ondan bäri geçen ýyllar bu ýurduň demokratiýa barýan ýodasynda yzagaýdyşlyk görüldi. Hakykatda Gyrgyzystan öz awtoritar Merkezi Aziýa goňşularynyň käbir göze gelmeýän ýörelgelerine eýerdi.
Sowet Soýuzy dargaly bäri geçen 18 ýylyň içinde Merkezi Aziýa döwletleriniň hiç birinde saýlawlar esasynda prezident seçilip, kadaly häkimiýet çalşygy bolup geçmedi. Iki prezident postsowet döwründe üýtgewsiz häkimiýet başynda galdy. Iki prezident häkimiýetden gyrakladyldy. Bir prezident bolsa iş başyndaka aradan çykdy.
Emma 2005-nji ýylda Gyrgyzystanda bu oňaýsyz ädehedi bozmaga hem-de tutuş sebite görelde bolmaga mümkinçilik bardy. Ýöne bu mümkinçilik elden giderildi.
23-nji iýulda iş başyndaky prezident Kurmanbek Bakyýew görnetin ugrukdyrylan saýlawda gaýtadan prezident saýlandy.
Sebitdäki “iň liberal”
Bakyýewiň gaýtadan saýlanmagy tutuş Merkezi Aziýada demokratiýanyň goldanmagy baradaky tagallalara saldamly bökdençlik boldy. Emma, soňky dört ýylda demokratiýa babatda yza tesýändigine garamazdan, Gyrgyzystan sebitdäki iň bir “liberal” döwletligine galýar. Ýöne iýulda geçen saýlawlar bize Gyrgyzystanyň barýan ugruny ýatladýar. Onsoň bu ýagdaý seniň kelläňe “Çigildem” rewolýusiýasy bu ýurduň taryhyndaky ýalňyş öwrüm bolan bolmasyn diýen pikiri getirýär.
Geliň, 2005-nji ýyla nazar aýlalyň. Askar Akaýew ýurt garaşsyz bolaly bäri prezidentdi. Ol 1991-nji ýylda Gyrgyzystan Sowet Sosialistik Respublikasynyň prezidentligine saýlanypdy. 1992-nji ýylda bolsa, ol garaşsyz Gyrgyzystanyň prezidentligine gaýtadan saýlanypdy. Ol 1995-nji ýylda hem, soň 2000-nji ýylda hem gaýtadan prezidentlige saýlanypdy. Ýogsam bolmasa, ýurduň konstitusiýasy prezidentlige iki möhletlik çäk goýýardy. Emma ýurduň Konstitusion sudy 1995-nji ýyldan, ýagny Baş kanunyň kabul edilen wagtyndan öň geçirilen saýlawlar hasap däl diýen karar çykardy.
2005-nji ýylda iki saýlaw – Fewral aýynda parlament, oktýabrda bolsa, prezident saýlawlary planlaşdyrylypdy. Akaýew bu saýlawda bäsleşige çykyp bilmeýärdi.Merkezi Aziýadaky kärdeşlerinden tapawutlylykda, Akaýew akademikdi, Kommunistik partiýanyň emeldary däldi. Gyrgyzystan onuň ýolbaşçylygynda, ýokarda bellenilişi ýaly, sebitdäki iň “liberal” döwlete öwrülipdi. Bu ýurt garaşsyz metbugaty we gujurly graždan jemgyýetini kemala getirdi. Onuň parlamentine bir topar syýasy partiýalaryň we hereketleriň agzalary wekilçilik etdi. Ol ýerde “dolandyryjy partiýa” diýen ýaly zat bolmady.
Akaýew hatda 2005-nji ýyldan öň hem wezipeden çekilmegi wada beripdi. Emma Konstitusion sud onuň 1995-nji ýyldaky prezident saýlawyny birinji möhlet atlandyrdy we 2000-nji ýyldaky saýlaw onuň prezidentliginiň ikinji möhletiniň başlangyjy boldy. Şeýle-de, bu onuň soňky möhletidi. Elbetde, postsowet ýurtlarynda adat bolşy ýaly, ony 2005-nji ýylda hem haýsydyr bir referendumlar ýa başga öwrümler esasynda bäsleşige çykmaga çagyranlar tapyldy. Käbir tarapdarlary onuň üçünji möhlete hem prezident bolmagy üçin gol ýygnamaga başladylar.
Ýurt fewralda hem martda parlament saýlawlaryna gidende ýagdaý şeýledi. Oppozisiýa Akaýewiň üçünji möhlete prezident bolmajakdygy baradaky ynandyrmalaryna bil baglamaýan hem bolsa, onuň işden çekilmek ähtimallygy parlament saýlawlarynyň köp derejede ähmiýetini artdyrdy. Onsoň oppozisiýa saýlawlarda ilkinji gezek prezidente tarapdar partiýalar bilen çaknyşdy. Hatda demonstrasiýalar fewraldaky saýlawlaryň birinji tapgyryndan öň başlandy we netijeleriň aýan ediljek wagtyna çenli protestçileri kontrol astynda saklamak mümkin bolmady. Netijede, Akaýew 25-nji martda ýurtdan gaçdy.
Şol wagt synçylar prezidente tarapdar partiýalaryň resmi netijelere görä doly ýeňiş gazanmagy Akaýewiň hakykatdan hem iş başyndan çekilmek niýetindedigini görkezip biler diýipdiler. Olar parlamentiň Akaýewiň tarapdarlaryndan düzülmegi onuň wezipeden gidenden soň jogapkärçilige çekilmejegine ynamyny köpeldýär diýen pikiri öňe sürýärdiler.
Özi giden ilkinji prezident bolardy
Eger Akaýew gümürtik saýlawlar esasynda parlament düzüp hem wezipeden çekilen bolsa, ol Merkezi Aziýada meýletin iş başyndan aýrylan ilkinji prezident bolardy. Ýöne ol öz goňşularynyň gamgyn nusgalaryna eýerip, 2005-nji ýylda üçünji möhlete prezident bolaýanlygynda hem, şol möhlet dolandan soň, ýagny 2010-njy ýylda hökman diýen ýaly iş başyndan aýrylardy.
Ýöne ol, meniň pikirimçe, üçünji möhlete prezident boljaga meňzemeýärdi. Akaýew Merkezi Aziýa prezidentleriniň ählisinden başga gylykly adamdy we ol möhleti dolanda öz meýline iş başyndan çekilmegi başarmalydy. Emma ony işden çekilmäge we 2005-nji ýylyň martynda ýurtdan gaçmaga mejbur etdiler. Muňa hem ýurduň içinde, hem daşynda el çarpan az bolmady. Onsoň, esasan ýerli jemgyýetçilik guramalarynyň gurnan halk protestleri netijesinde Bakyýew iýulda bolan saýlawlarda ýeňiş gazandy. Ol Ýewropada Howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasy tarapyndan Merkezi Aziýada ýeke-täk, umuman, azat hem adalatly diýlip baha berlen saýlawlarda 88.9 prosent ses aldy.
Eýse şondan bäri geçen dört ýyl nähili tapawut döretdi?
Indi garaşsyz metbugata howp abanýar, şu ýylyň özünde garaşsyz jurnalistleriň birnäçesine hüjüm edildi. 2005-nji ýylyň gozgalaňyndan bäri parlament deputatlarynyň dördüsi öldürildi. Bakyýew öz doganlaryny hökümet işlerine hem diplomatik wezipelere belledi. Onuň ogly ýurduň iň bir işi şowlaýan biznesmenleriniň biri boldy. Onuň partiýasy ”Ak jol” bolsa, parlamendäki orunlaryň üçden iki böleginden hem köpüsini eýeleýär.
Indi Bakyýewiň ýene bir dört ýyllyk möhleti bar. Eger-de Gyrgyzystanyň demokratik gaýtgynlygy 2005-nji ýyldan bäri gören derejämizde dowam etse, onuň 2013-nji ýylda üçünji möhlete hem prezident bolmaga synanyşyp-synanyşmajagy açyk sorag bolup galýar. Eger ol şu ýodany saýlap alsa, onda onuň Gyrgyzystanyň goňşularynyň baştutanlaryndan görelde almaga zady gaty kän.
Brýus Paniýer Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň ýokary derejeli habarçysy. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Ýekşenbe güni Ysraýyl bilen Siriýanyň aralygyndaky serhet ýakasynda siriýaly protestçilere garşy ysraýylyň harbylarynyň atan okundan birnäçe adam öldi.
Siriýanyň döwlet telewideniýesi bu wakada protestçilerden 20-siniň ölüp, 300-den gowragynyň hem ýaralanandygyny habar berdi. Ysraýyl tarapy bu wakada anyk näçe adamyň ölendigi barada maglumat ýaýratmady.
Emma Ysraýylyň resmileri protestçileriň serhetden geçmäge synanyşandyklaryny aýdyp, bu wakany Siriýanyň hökümetiniň ýurtdaky syýasy wakalardan halkyň ünsüni sowmak üçin gurnan prowokasiýasy hökmünde häsiýetlendirdi.
Siriýanyň resmileri öz gezeginde bu protest çykyşlarynyň ýurduň adaty raýatlary tarapyndan Palestinanyň halkyna raýdaşlyk bildirilip gurnalandygyny öňe sürýärler.