text:
Ýaňy-ýakynda “Yslam döwleti” atly ekstremistik toparyň öz täsirini Owganystana hem ýaýratmak howpunyň bardygy, sebitdäki beýleki, şol sanda “Özbegistanyň yslam hereketi” ýaly jeňçi toparlaryň hem bu gurama ygrarlydygy barada maglumatlar peýda boldy.
Şol bir wagtda käbir ekspertler gürrüňi gidýän sebitde “Yslam döwleti” topary ornaşsa, onda olaryň ilkinji nobatda Türkmenistana hüjüm etjekdigi baradaky käbir pikirleri orta atýarlar. Düýbi Orsýetde ýerleşýän Ýakyn Gündogary we Merkezi Aziýany öwrenmek boýunça merkeziň başlygy Semýon Arkadýewiç Bagdasarow bu çaklamalar bilen bagly habarçymyz Merdan Saryýew bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Semýon Arkadýewiç, siz ozalky interwýularyňyzyň birinde sebitde “Yslam döwleti” toparynyň jeňçileri ornaşsa, olaryň ilkinji nobatda Türkmenistana hüjüm etjekdigini nygtapdyňyz. Siz muny nämä esaslanyp aýdýarsyňyz?
Semýon Bagdasarow: Ilki bilen bu Owganystandaky ýagdaýlar bilen bagly. Häzir amerikalylar ýurtdan çykyp, ol ýerde özleriniň 9 müňden gowrak harby kontingentini saklap galjak bolýarlar. Bu [regionda] howpsuzlygy üpjün ederden gaty bärden gaýdýan san.
Owgan armiýasy gowşak. Üstesine-de, tejribeden görnüşi ýaly, olar köp halatda ýerli, has dogrusy “Talyban” ýaly jeňçi toparlara goşulanyny hem kem görenoklar.
Mundan başga-da sebitde “Özbegistanyň yslam hereketi”, “Türküstanyň yslam hereketi”, “Yslam jyhadynyň geňeşi” ýaly merkezi aziýalylardan ybarat ekstremistik toparlar-da hereket edýärler.
Bularyň [regionyň ýurtlaryna] örän uly howp salýandyklaryny nygtamak gerek. Olaryň käbir ýolbaşçylary türmelerden azat edilensoň, gürrüňi gidýän jeňçiler ýurduň [Owganystanyň] Gunduz we Farýab welaýatlaryndaky söweş hereketlerini has-da ýaýbaňlandyrdylar. Bilşimiz ýaly, agzaýan soňky welaýatymyz Türkmenistan bilen araçäkde ýerleşýär.
Şol bir wagtda, olar Ýakyn Gündogarda, gynandyrsa-da, belli bir derejede üstünlikli hereket edýän “Yslam döwleti” jeňçi toparynyň howandarlygynyň astyna geçmegi saýlap alýarlar.
Azatlyk Radiosy: Semýon Arkadýewiç, Türkmenistana dolanyp geläýsek. Bularyň Türkmenistana nähili gönümel täsiri bolar?
Semýon Bagdasarow: Türkmenistana dolanyp gelsek, bu ýurduň jeňçileriň ünsüni çekip biljek uly tebigy baýlyklary bar. Ýatladyp geçsem, “Yslam döwleti” diýilýäniň hem inkubasiýa, kemala geliş döwri şular ýaly şertlerde bolup geçipdi. Ýagny, olar üç ýylyň dowamynda Siriýada aýaga galyp, ondan soň hem Yragyň tebigy ýangyja baý sebitlerini ele alyp başlapdylar.
Ikinjiden, ozalky prezident Saparmyrat Nyýazowyň döwründe 900 km golaý türkmen-owgan serhedi belli bir derejede asudady. Häzir merhum Nyýazow näçe tankytlansa-da, ol her edip, hesip edip, garaz, “Talyban” bilen umumy dil tapmagy başarypdy. Häzir beýle asudalygyň ýokdugy juda aýdyň görünýär.
Üçünjiden, Türkmenistanyň ýaragly güýçleri nähili ýagdaýda? Bu ýyllaryň dowamynda olaryň söweş hereketleri bilen bagly hiç hili tejribesi bolmandy. Üstesine-de, türkmen harby goşunynyň ýagdaýynyň öwerlik däldigini aýtmaga käbir esaslaryň bardygy hem öňe sürülýär.
Netije-de türkmen-owgan serhedinde örän pajygaly wakalaryň ýüze çykmagy mümkin. Men bu wakalar şu ýyl ýa-da geljek ýyl bolar diýip çaklamok. Emma perspektiwada munuň amala aşmagyna uly mümkinçilik bar.
Azatlyk Radiosy: Semýon Arkadýewiç, “Talyban”, şeýle-de ýaňy gürrüňini eden beýleki ekstremistik toparlarymyz öňden bäri Owganystanda hereket edip gelýärler. “Yslam döwleti” diýilýän jeňçileriň bu ýere aralaşmagy bilen näme üýtgär? Bu ikisiniň öz öňünde goýýan maksalarynda nähilidir bir tapawut barmy?
Semýon Bagdasarow: 1990-njy ýyllardaky bolan söweşlerden we häzirki tejribeden ugur alynsa, “Talyban” has köp Owganystanyň öz içki häkimiýeti ugrunda göreşýär. Hawa, onuň düzüminde hem [Owganystanyň töweregindäki ýurtlara göz dikýän] käbir ýek-tük ekstremistik toparlar bardyr, emma olaryň esasy ünsi Owgystanyň özüne gönükdirilen. “Talyban” üçünji bir ýurduň içine girmäge onçakly gyzyklanma hem bildirýändir diýip biljek däl.
Emma “Yslam döwleti” diýilýäni - bu eýýäm başga gep. Ol öz täsiriniň bütin dünýä ýaýbaňlanmagyny isleýär.
Azatlyk Radiosy: Resmi Aşgabat bu gürrüňini berýän ýagdaýlaryňyzyň öňüni almak üçin nähili ädimleri ädip biler?
Semýon Bagdasarow: Ilki bilen-ä, Aşgabat türkmen-owgan serhediniň Owganystan tarapynda söweşýän entiki türkmenlere, meýdan komandirlerine goldaw bermeli. Bu hem diňe bir belli bir derejedäki gumanitar kömek bilen çäklenmän, eýsem olaryň harby-ýarag bazasy güýçlendirilmeli.
Biri bal, gaýmak iýip, döwrän sürmeli, beýleki hem gün-güzeranyny aýlajak bolup, agyr gara zähmet çekmeli diýen bölünişik bolmaly däl.
Türkmenistan öz ýaragly güýçlerine, serhet goşunlaryna hem ünsi has artdyrmaly. Umuman, Türkmenistanyň söweş ukyplylygy nähili? Meniň “palança tankym” bar diýeniň bilen, iş bitmeýär, bu ýeterlik däl.
Ýagdaýlar gyzza-gyzza gelende, bitaraplyk barada edilýän uly, owadan gürrüňleriň hiç kime peýdasy degmez. Terroristler bitaraplyk diýlen zady bilmeýärler.
Ýene bir esasy zat, ol hem öz halkyňy bütewi saklajak bolmaly. Biri bal, gaýmak iýip, döwrän sürmeli, beýleki hem gün-güzeranyny aýlajak bolup, agyr gara zähmet çekmeli diýen bölünişik bolmaly däl. “Yslam döwleti” topary we şuňa meňzeşler hut şu ýagdaýlardan peýdalanyp, ony öz bähbidine ulanýarlar. Bu juda möhüm mesele.
Azatlyk Radiosy: Semýon Arkadýewiç, bilşimiz ýaly, Türkmenistanyň beýleki bir goňşusy Eýran, Hytaýyň hem ýurtda uly maýalary bar. Ýagdaýlar ýaramazlaşsa, bu ýurtlar Aşgabada näderejede kömek edip bilerler?
Semýon Bagdasarow: Maňa bu sorag owal hem berlipdi. Men size açyk we aýdyň aýdyp biljek: Hytaý bu meselä asla goşulmaz. Bu barada hiç hili şek-şübhe hem bolup bilmez. Hytaýyň [nirededir bir ýerde] wakalara harby taýdan goşulanyna entek duş gelnenok. Men Pekiniň harby taýdan kömek etjekdigini aýdyp biljek däl, diýmek, bu mümkinçilik barada pikirlenip oturmagyňam geregi ýok.
Eýran barada aýdylanda, ol häzir Yrakda, Siriýada bolýan zatlar bilen has köpräk başagaý. Tähran esasy ünsüni häzir şol ugra gönükdirýär. Türkmenistanda bir zat bolanda, onuň näderejede hemaýat edip biljekdigini, aslynda nähilidir bir kömek hödürläp biljekdigini aýtmak kyn. Çakymça, ol, esasan, eýrän-türkmen serhediniň goragyny berkitmek we öz goragyny [güýçlendirmek] bilen aladalanar.
Netjede, [maňa galsa], men bu meselede Eýrana ýa-da Hytaýa bil baglamazdym.
Azatlyk Radiosy: Russiýa barada näme aýdyp bilersiňiz? Ol bu meselede nähili rol oýnap biler?
Semýon Bagdasarow: Geliň, bir zada düşüneliň, Hytaýyň täsiriniň artmagy bilen, soňky döwürde Moskwanyň Türkmenistandaky bähbitleri göz-görtele azaldy. Russiýa bir ýerde dartgynly ýagdaý ýüze çykdy diýip, goşulyp bilmez. Bu, elbetde, Aşgabat bilen Moskwanyň özara ylalaşyklaryna bagly bolar.


c: text/html

text:
Azerbaýjanyň häkimiýetleri Milli howpsuzlyk ministrliginiň ýedi sany resmisini tussag etdiler.
Ministrligiň ýolbaşçysynyň wezipesinden boşadylmagynyň yzýany tussag edilen resmiler wezipelerinden hyýanatçylykly peýdalanmakda aýyplandylar.
Bu tutha-tutluklar Azerbaýjanyň prezidenti Ilham Aliýewiň hökümetiniň oppozision toparlara, garaşsyz media we ýurduň syýasy durmuşyna gözegçiligini güýçlendiren wagtyna gabat geldi.
Baş prokuratura resmileriň “biznes guramalarynyň durmuşyna bikanun goşulmakda” güman edilip tussag edilendigini 20-nji oktýabrda aýtdy.
17-nji oktýabrda Aliýew Milli howpsuzlyk ministri Eldar Mahmudowy wezipesinden boşatdy. Aliýewiň prezident bolmagynyň yzýany 2014-nji ýylda wezipesine geçen Mahmudow Azerbaýjanyň lideriniň ýakyn ýarany hasaplanýardy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
BMG-niň Ýakyn Gündogardaky wekili Robert Serri ýewreý obalarynyň gurluşygynyň ýaňadan başlanmagy “halkara hukugyna ters gelýär” diýdi.
Ýewreý obalarynyň gurluşygyna garşy çykýan “Häzirki dünýä” atly ysraýyl guramasy Iordan derýasynyň günbatar kenarynda 600 ýaşaýyş jaýynyň gurlup başlanandygyny habar berdi.
Mundan öň Ysraýylyň premýer-ministri Binýamin Netanýahu sentýabryň ahyrynda möhleti dolan gurluşyga moratoriýanyň möhletini uzaltmak barada palestin tarapynyň we dünýä jemgyýetçiliginiň çagyryşlaryny ret edipdi.


text:
Ýekşenbe güni Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad Siriýada parahatçylygy gaýtadan ýola goýmak meselesi bilen baglanyşykly telewideniýe arkaly halka ýüzlenme bilen çykyş etdi.
Ýöne, şol bir wagtyň özünde-de, ol oppozision söweşijileri “ganhor jenaýatçylar” we “gurjaklar” diýip atlandyrdy.
Damaskyň opera öýünde öz tarapdarlarynyň öňünde eden bu çykyşynda prezident al-Assad “Siriýanyň topragy çakdanaşa uly hasraty başdan geçirýär” diýip, bu ýurtda indi 21 aý bäri dowam edip gelýän konfliktleriň çynlakaýdygyny boýun aldy.
Men Siriýanyň çagalarynda bigam ýylgyryşlary görmeýärin
“Şu gün men siziň ýüzüňize, öz watanymyň ogullarynyň ýüzüne bakýaryn. Ol ýüzler gynançdan we hasratdan doly. Men Siriýanyň çagalarynyň gözlerine bakýaryn; men olarda bigam ýylgyryşlary görmeýärin, men bigam gülküleri eşitmeýärin. Men olaryň özlerini şatlandyraýjak we ýylgyrdaýjak oýunlar bilen meşgullanyp ýörendiklerini-de görmeýärin. Men öz ýaşulularymyzyň öz ogullarynyň ýa-da gyzlarynyň ýa-da agtyklarynyň jany üçin doga-dileg edýändiklerini görýärin” diýip, prezident al-Assad öz gynanjyny mälim etdi.
Siriýanyň prezidenti bu ýüzlenmesinde milli barlyşyk meselesi boýunça konferensiýa gurnamak hem-de täze konstitusiýanyň taslamasyny işläp düzmek teklibini öňe sürdi.
Ýöne bu meselede onuň käbir sözleri juda barlyşyksyz bolup hem ýaňlandy. Prezident al-Assad ýaragly oppozision söweşijileri göz öňünde tutmak bilen, barlyşyk baradaky islendik bir gepleşige “Siriýa dönüklik edenleriň” gatnaşdyrylyp bilinmejekdigini nygtady. Ol bu ýaragly söweşijileri “Günbatarda ýasalan gurjaklar” diýip atlandyrdy.
Sebäbini başgaça düşündirýär
Başar al-Assad oppozisiýanyň alyp barýan häzirki ýaragly söweşleriniň öz maşgalasynyň onlarça ýyllyk dolandyryşyna garşy halkyň syýasy protestidigini-de ret etdi. Ol Siriýada dowam edýän ganly wakalara “ganhor jenaýatçylaryň” we “jihadçileriň” jogapkärdiklerini aýtdy.
Käbir synçylar prezident Başar al-Assadyň häkimiýetden gitmegine aýak diräp gelýän oppozision güýçleriň prezidentiň barlyşyk baradaky öňe süren ideýasyny ret etmekleriniň mümkindigini aýdýarlar.
Ýerli aktiwistler Idlib şäherindäki bu jaýlaryň hökümet güýçleriniň hüjümlerinde weýran bolandygyny aýdýarlar. Idlib, 2-nji ýanwar.
Siriýanyň oppozision Milli Koalisiýasynyň metbugat sekretary Walid Bunni prezident al-Assadyň bu çykyşyna BMG-niň ýörite wekili Lahdar Brahiminiň bu ýurtdaky graždanlyk urşunyň öňüni almak ugrundaky diplomatik tagallalaryna zarby urmak synanyşygy hökmünde baha berdi.
Öz gezeginde Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat bölüminiň başlygy Katerin Äşton hem Siriýada syýasy geçişi üpjün etmek üçin prezident Assadyň häkimiýetden gitmegini talap edýän Ýewropa Bileleşiginiň öz bu talabyndan ýüz öwrüp bilmejekdigini nygtady.
Britaniýanyň daşary işler sekretary Wilýam Heýg bolsa Siriýanyň prezidentiniň bu çykyşyny “ikiýüzlülikden hem geçirýän” çykyş hökmünde häsiýetlendirdi. Ol bu barada Twitterde ýazan hatynda “Siriýany gurşap alan ölümler, zorluklar we repressiýalar Assadyň öz karary bilen bolýan zatlar” diýip belläpdir.
Birleşen Milletler Guramasy 2011-nji ýylyň martyndan bäri hökümet güýçleri bilen oppozision söweşijileriň arasynda dowam edýän ýaragly konfliktleriň barşynda 60 müňden gowrak adamyň ölendigini aýdýar.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň mejlisi
2016-njy ýylyň 7-nji oktýabrynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň nobatdaky mejlisini geçirdi, onda döwlet maksatnamalarynyň durmuşa geçirilişine degişli meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy we birnäçe resminamalar kabul edildi.
Hormatly Prezidentimiz mejlisiň gün tertibini yglan edip, Türkmenistanyň Mejlisiniň Başlygy A.Nurberdiýewa söz berdi. A.Nurberdiýewa ýurdumyzyň kanunçylygyny has-da kämilleşdirmek boýunça milli parlamentiň alyp barýan işleri, oktýabr aýynyň başynda wekiliýetiň “Altyn asyr” Türkmen kölüne amala aşyran sapary hem-de 4–5-nji oktýabrda Aşgabatda geçirilen «Hukuk döwletiniň berkarar bolmagy: milli tejribe we dünýä ösüşi» atly halkara ylmy-amaly maslahatynyň netijeleri barada habar berdi.
Türkmenistanyň Prezidentiniň tabşyrygy boýunça milli parlamentiň deputatlaryndan, ministrlikleriň we pudak edaralarynyň, jemgyýetçilik guramalarynyň, Ylymlar akademiýasynyň ylmy-barlag institutlarynyň wekillerinden hem-de ýokary okuw mekdepleriniň mugallymlaryndan, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekillerinden, şeýle hem ýurdumyzda işleýän diplomatik wekilhanalaryň we halkara guramalarynyň, şol sanda Ýewropa Bileleşiginiň ÝHHG-niň, UNDAF-nyň, UNISEF-niň wekillerinden ybarat wekiliýet «Altyn asyr» Türkmen kölüne iş saparyny amala aşyrdy. Ak ýaýla diýen ýerde geçirilen çäre Garagum çölüniň jümmüşinde gurulýan täsin suw desgasynyň taslamasyny amala aşyrmakda gazanylan üstünliklere bagyşlandy. Bu çäräniň esasy maksatlarynyň biri ekologiýa meselelerini hem-de suw serişdeleri babatda ählumumy wezipeleri çözmekde ägirt uly ähmiýeti bolan gidrotehniki desgany döretmekde ýurdumyzyň tejribesini dünýä ýaýmak boldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow habary diňläp, suwy rejeli peýdalanmagyň Türkmenistanyň döwlet syýasatynyň möhüm ugrudygyny, ekologiýa abadançylygyny aýawly saklamak we daşky gurşawy goramak bilen berk baglydygyny belledi. Şu babatda ýurdumyz ekologiýanyň esasy meseleleri boýunça halkara hyzmatdaşlygyny ösdürmek ugrunda çykyş edip, onda işjeň orny eýeleýär. «Altyn asyr» Türkmen kölüni gurmagyň deňi-taýy bolmadyk taslamasy Türkmenistan üçin, tutuş Merkezi Aziýa üçin uly ähmiýete eýedir diýip, milli Liderimiz belledi.
Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz 2015-2016-njy ýyllarda Türkmenistanyň Araly halas etmegiň Halkara gaznasyny durnukly ösdürmek boýunça Döwletara toparynda başlyklyk edýändigini belledi. Aral deňzi sebitinde durmuş-ykdysady ýagdaýy sagdynlaşdyrmaga gönükdirilen çäreleriň giň toplumy, hususan-da, Daşoguz welaýatynda ýerine ýetirilýär. Bu ýerde iri maýa goýum taslamalary, şol sanda ilaty arassa agyz suwy bilen üpjün etmek, ýerleri bagy-bossanlyga büremek we suwarmak, olaryň şorlaşmagyna garşy göreşmek boýunça taslamalar amala aşyrylýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow eziz Watanymyzyň mukaddes Garaşsyzlygynyň 25 ýyllygynyň baýram edilmeginiň öňýanynda rejelenen görnüşde kabul edilen Türkmenistanyň Konstitusiýasyna bagyşlanan halkara wekilçilikli maslahatyň ähmiýeti barada aýdyp, ýurdumyzyň demokratik, hukuk we dünýewi döwletdigini, ähli syýasy, ykdysady, durmuş-medeni serişdeleriň, döwletliligiň guramaçylyk we hukuk esaslary bilelikde bir maksada--türkmen halkynyň, her bir raýatyň abadan we bagtly durmuşyny üpjün etmäge gönükdirilendigini belledi.
Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiz milli kanunçylyk-hukuk binýadyny has-da kämilleşdirmek, ony halkara kadalaryna we ýörelgelerine laýyk getirmek, demokratiýany berkitmäge, raýatlaryň hukuklaryny we azatlyklaryny goramaga, ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmäge, ilatyň durmuş derejesini ýokarlandyrmaga gönükdirilen täze kanunlary kabul etmek bilen bagly işleriň zerurdygyna ünsi çekdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, daşary işler ministri R. Meredow daşary syýasat edarasy tarapyndan geçirilýän işler barada hasabat berip, şu hepde Belgiýa Patyşalygynyň Brýussel şäherine bolan iş saparynyň netijeleri barada habar berdi.
Wise-premýeriň, DIM-niň ýolbaşçysynyň habar berşi ýaly, döwlet Baştutanymyzyň tabşyrmagy boýunça ýurdumyzyň wekiliýeti 4-5-nji oktýabrda Belgiýanyň paýtagtynda geçirilen Owganystanyň ösmegi bilen bagly meselelere bagyşlanylan “Abadançylygyň we parahatçylygyň hatyrasyna hyzmatdaşlyk” atly halkara maslahatyna gatnaşdy. Şunuň bilen baglylykda, goňşy döwletiň durmuş-ykdysady taýdan dikeldilmegine hemmetaraplaýyn goldaw berip, dostlukly Owganystan bilen gatnaşyklary pugtalandyrmaga Türkmenistanyň uly üns berýändigi nygtaldy.
Işine BMG-niň Baş sekretary Pan Gi Mun, Owganystan Yslam Respublikasynyň Prezidenti Mohammad Aşraf Gani, daşary ýurtlaryň 76-synyň ýokary derejeli wekiliýetleri hem-de halkara we sebit guramalarynyň 26-synyň ýolbaşçylary we wekilleri gatnaşan maslahatyň gün tertibine Owganystanda parahatçylygy gazanmak hem-de howpsuzlygy üpjün etmek maksatlarynda umumy tagallalary birleşdirmäge, onuň ykdysady we durmuş düzümlerini dikeltmäge, ilatyň hal-ýagdaýyny gowulandyrmaga degişli meseleleriň giň toplumy girizildi.
Türkmen tarapy maslahatda çykyş edip, Türkmenistanyň Prezidentiniň BMG-niň Baş Assambleýasynyň 65-nji mejlisinde öňe süren başlangyçlaryny ýene-de beýan edip, ýurdumyzyň Owganystan boýunça parahatçylykly gepleşikleri guramak üçin öz syýasy giňişligini hödürlemäge taýýardygyny tassyklady. Mundan başga-da, maslahata gatnaşyjylar Owganystan üçin hem-de onuň gatnaşmagynda iri möçberli ykdysady taslamalaryň durmuşa geçirilişi baradaky maglumatlar bilen tanyşdyryldy. Şu babatda Owganystan Yslam Respublikasynyň Prezidenti, wekiliýetleriň baştutanlary we beýleki çykyş edenler TOPH gaz geçirijisine, Türkmenistan-Owganystan-Täjigistan demir ýoluna, türkmen elektrik energiýasynyň Owganystana hem-de Pakistana iberlişiniň möçberleriniň artdyrylmagyna, awtomobil ýolunyň hem-de bu ugurda optika-süýümli aragatnaşyk geçirijisiniň gurluşygyna degişli taslamalaryň ähmiýetini aýratyn bellediler. Bu taslamalaryň ählisiniň diňe bir Owganystanyň dikeldilmegine, onuň häzirki zaman dünýä hojalyk aragatnaşyklar ulgamyna goşulyşmagyna däl-de, eýsem, Aziýa sebitinde howpsuzlygy we durnukly ösüşi üpjün etmek meseleleriniň çözülmegine-de ýardam berjekdigi nygtaldy.
Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistan tarapyndan goňşy döwlete berilýän goldawyň möhüm ugurlarynyň biriniň ynsanperwer häsiýetli kömek, ykdysadyýetiň dürli pudaklary we durmuş ulgamy üçin ýokary hünärli işgärleri taýýarlamak bolup durýandygy bellenildi. Türkmenistan owgan halkyna mundan beýläk-de hemmetaraplaýyn kömek berer. Şu maksat bilen Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan ýörite meýilnama tassyklanyldy, onda Owganystanda yzygiderli esasda durmuş ähmiýetli desgalaryň gurluşygy göz öňünde tutulýar.
Halkara maslahatynyň netijeleri boýunça oňa gatnaşyjylar Bilelikdäki Beýannamany kabul etdiler. Onda TOPH gaz geçirijisiniň, sebitde demir ýollaryň hem-de elektrik geçiriji ulgamlarynyň gurluşygynyň goldanylýandygy bellenilýär, şeýle hem 2017-nji ýylda Aşgabatda Owganystan boýunça 7-nji sebitleýin ykdysady hyzmatdaşlyk maslahatyny (RECCA VII) geçirmäge taýýardygy üçin Türkmenistanyň Hökümetine hoşallyk beýan edilýär.
Wise-premýer, DIM-niň ýolbaşçysy hasabatynyň çäklerinde, Türkmenistan bilen Ýewropa Bileleşiginiň arasyndaky hyzmatdaşlygy ösdürmek meseleleri boýunça habar berdi. 2007-nji ýylda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Ýewropa Bileleşiginiň baş edarasy ýerleşýän Brýussele bolan ilkinji sapary bu netijeli gatnaşyklary hil taýdan täze derejä çykarmaga ýardam berdi. 2008-nji ýylyň aprelinde Aşgabatda “Ýewropa öýi” açyldy, soňra bolsa Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistandaky diplomatik wekilhanasynyň bölümi işe başlady.
Mälim bolşy ýaly, 2007-nji ýylda Ýewropa Bileleşigi Merkezi Aziýa boýunça Strategiýasyny kabul etdi. Ony durmuşa geçirmek maksady bilen Ýewropa Bileleşiginiň hem-de Merkezi Aziýa sebitiniň ýurtlarynyň daşary syýasat edaralarynyň ýolbaşçylarynyň derejesinde her ýyl duşuşyklar geçirilýär. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyzyň tabşyrmagy boýunça Türkmenistanyň wekiliýetiniň 4-nji oktýabrda Brýusselde geçirilen şeýle duşuşyga gatnaşandygy habar berildi. Onuň gün tertibine şu Strategiýanyň durmuşa geçirilişine, söwda-ykdysady ulgamda we beýleki birnäçe ileri tutulýan ugurlarda özara bähbitli hyzmatdaşlygyň ösdürilişine degişli meseleleriň giň toplumy girizildi.
Türkmen wekiliýetiniň çykyşynda ýurdumyzyň Ýewropa Bileleşigi bilen hyzmatdaşlyga uly üns berýändigi bellenildi hem-de howpsuzlygy üpjün etmek, energetika, ulag, ekologiýa, şol sanda howanyň üýtgemegi we suw serişdelerinden peýdalanmak ýaly möhüm ulgamlarda ysnyşykly özara hereket etmegiň zerurdygy nygtaldy. Şeýle hem howpsuzlyk boýunça halkara maslahatynda 2011-nji ýylda kabul edilen Aşgabat jarnamasyny we hereketleriň degişli meýilnamasynyň düzgünlerini ýerine ýetirmegiň wajyp ähmiýeti bellenildi. Şolarda BMG-niň Terrorçylyga garşy Ählumumy strategiýasynyň esasy ýörelgeleri öz beýanyny tapdy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow parahatçylyk söýüjilik, hoşniýetli goňşuçylyk we netijeli hyzmatdaşlyk syýasatyny yzygiderli durmuşa geçirip, Bitarap Türkmenistanyň ählumumy parahatçylygy, howpsuzlygy we durnukly ösüşi üpjün etmek boýunça halkara jemgyýetçiliginiň tagallalaryna uly goşant goşýandygyny nygtady. Bu döredijilikli strategiýanyň möhüm ugurlarynyň biri goňşy döwletler, şol sanda Owganystan Yslam Respublikasy bilen dostlukly we netijeli hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny pugtalandyrmaga gönükdirilendir. Ýurdumyz doganlyk Owganystanyň durmuş-ykdysady taýdan dikeldilmeginde anyk goldaw berip, onuň durnukly ösmegine hem-de sebitdäki oňyn goşulyşmak işlerine ýardam bermäge gönükdirilen iri düzümleýin taslamalaryň başyny başlaýar.
Şol taslamalaryň hatarynda Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan (TOPH) gaz geçirijisiniň gurluşygy, Türkmenistan-Owganystan-Täjigistan demir ýolunyň çekilmegi hem-de goňşy ýurda iberilýän türkmen elektroenergiýasynyň eksport möçberlerini artdyrmak boýunça maksada gönükdirilen işler bar. Türkmenistan owgan halky bilen onuň parahat we abadan durmuş gurmagynda raýdaş bolmak bilen, oňa yzygiderli ynsanperwer kömegini berýär, şeýle hem saglygy goraýyş we bilim ulgamlarynda anyk goldaw berýär diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy. Munuň aýdyň mysallarynyň biri şu ýylyň tomsunda Owganystanyň Hyrat welaýatynyň Turgundy şäherçesinde türkmen tarapyndan gurluşygy amala aşyrylan täze çaga dogrulýan öýüniň açylmagydyr.
Türkmenistanyň owgan meselesiniň diňe parahatçylykly ýollar—gepleşikler we syýasy-diplomatik usullar arkaly çözülmeginiň tarapdary bolup çykyş edip, bu ugurdaky halkara tagallalaryna mundan beýläk-de işjeň gatnaşmaga, Owganystan bilen däbe öwrülen hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklary ösdürmäge meýillidigini nygtap, milli Liderimiz wise-premýere, DIM-niň ýolbaşçysyna bu babatda tabşyryklary berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ýewropa Bileleşigi bilen hyzmatdaşlyk meselesine geçip, ÝB bilen gatnaşyklaryň yzygiderli depginini kanagatlanma bilen belledi. Bu gatnaşyklar soňky ýyllarda täze mazmuna eýe boldy. Döwlet Baştutanymyz Ýewropa ugrunyň Türkmenistanyň daşary syýasat ýörelgesiniň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolup durýandygyny belläp, ýurdumyzyň köptaraplaýyn we ikitaraplaýyn görnüşde Ýewropa Bileleşigine agza ýurtlar bilen, şol netijeli hyzmatdaşlygy has-da çuňlaşdyrmaga we diwersifikasiýalaşdyrmaga taýýardygyny tassyklady.
Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiz özara bähbitli hyzmatdaşlygy söwda-ykdysady ulgam, energetika, ulag we aragatnaşyk, öňdebaryjy ýokary tehnologiýalar hem-de medeni-ynsanperwer ulgam ýaly geljegi uly ugurlarda işjeňleşdirmek üçin giň mümkinçilikleriň bardygyny nygtady.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aýdylanlary umumylaşdyryp, wise-premýere, DIM-niň ýolbaşçysyna Ýewropa Bileleşigi bilen deňhukuklylyk, özara hormat goýmak hem-de uzakmöhletleýinlik ýörelgesinde ýola goýulýan netijeli gatnaşyklary mundan beýläk-de ösdürmäge degişli anyk görkezmeleri berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary S.Toýlyýew gözegçilik edýän ulgamlarynda işleriň ýagdaýy barada hasabat berdi. Şunuň bilen baglylykda, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň ylym, bilim, saglygy goraýyş, sport, ýaşlar we jemgyýetçilik meseleleri boýunça orunbasarynyň wezipe borçlaryny, olaryň gözegçilik edýän ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň, ylmy-barlag edaralarynyň we guramalarynyň sanawyny, şeýle hem garamagyndaky bölümleriň işgär sanynyň Düzgünnamalaryny we işgärleriniň wezipe borçlaryny tassyklamak hakynda Kararyň taslamasy barada habar aýdyldy. Bu resminama Türkmenistanyň kanunçylygyna degişli üýtgetmeleri we goşmaçalary girizmek hakyndaky teklipleriň esasynda işlenip taýýarlanyldy.
Milli Liderimiziň degişli tabşyrygyny ýerine ýetirmek maksady bilen, Bilim babatda hyzmatdaşlyk etmek hakynda Türkmenistanyň Hökümeti bilen Owganystan Yslam Respublikasynyň Hökümetiniň arasynda baglaşylan Ylalaşygyň esasynda hem-de döwlet Baştutanymyzyň 2013-nji ýylyň 19-njy aprelindäki Kararyna laýyklykda taýýarlanylan 2016-2017-nji okuw ýylynda ýurdumyzyň ýokary okuw mekdeplerine daşary ýurt raýatlaryny kabul etmek hakynda Buýrugyň taslamasy barada hasabat berildi.
Şunuň bilen baglylykda, Owganystanyň 30 raýatyny tölegsiz esasda Seýitnazar Seýdi adyndaky Türkmen döwlet mugallymçylyk institutyna bir ýyllyk dil öwreniş okuwlaryna, şol okuwlary geçen okuw ýylynda tamamlan owgan ýaşlarynyň 26-syny bolsa Türkmenistanyň ýokary okuw mekdepleriniň birnäçesine, hususan-da, Halkara nebit we gaz uniwersitetine, Türkmen oba hojalyk institutyna, Türkmenistanyň Döwlet energetika institutyna, Türkmen döwlet mugallymçylyk institutyna kabul etmek teklip edilýär.
Döwlet Baştutanymyz hödürlenen resminamany oňlap we oňa gol çekip, wise-premýere gözegçilik edýän düzümlerinde işleriň ýagdaýyny hem-de olaryň işlerini has-da kämilleşdirmek bilen baglanyşykly meseleleri öz wagtynda çözmegi yzygiderli gözegçilikde saklamagy tabşyrdy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bilim ugry boýunça halkara hyzmatdaşlyk meseleleriniň üstünde durup geçip, bu möhüm ulgamda giň netijeli gatnaşyklaryň ösdürilmeginiň Türkmenistanyň döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biridigini belledi. Häzir ýurdumyzda ýaşlaryň döwrüň talaplaryna laýyk gelýän ýokary hilli hünär bilimini almaklary hem-de daşary döwletleriň raýatlarynyň Türkmenistanyň ýokary okuw mekdeplerinde bilim almaklary üçin hemme şertler döredilýär diýip, milli Liderimiz nygtady.
Soňra döwlet Baştutanymyz Türkmenistanyň belent ynsanperwer maksatlara yzygiderli ygrarly bolan goňşy ýurda ynsanperwer ýüklerini yzygiderli ugradýandygyny, ýeňillikli nyrhlar boýunça elektroenergiýany iberýändigini hem-de olaryň iberlişiniň möçberlerini artdyrýandygyny, Owganystanyň çäklerinde durmuş ähmiýetli desgalary gurup, iri düzümleýin taslamalaryň amala aşyrylýandygyny, dostlukly Owganystanyň parahatçylykly ýol bilen dikeldilmeginde goldaw berýändigini belledi. Şu babatda TOPH gaz geçirijisiniň hem-de Türkmenistan-Owganystan-Täjigistan demir ýolunyň gurluşygy aýratyn ähmiýete eýe bolup, olar hem ykdysady taýdan ösmäge täze itergi bermäge, özara bähbitli hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmäge, bütin sebit möçberinde parahatçylygy we durnuklylygy pugtalandyrmaga ýardam bermäge gönükdirilendir.
Mundan başga-da, Türkmenistan Owganystanyň durmuş-ykdysady düzümleriniň dikeldilmegi üçin zerur dürli hünärler boýunça ýokary hünärli işgärleri taýýarlamaga kömek edýär. Döwlet Baştutanymyz bular barada aýtmak bilen, wise-premýere owgan talyplarynyň ýurdumyzyň ýokary okuw mekdeplerinde okamagy bilen baglylykda birnäçe görkezmeleri berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary G.Mämmedowa 27-nji sentýabrdan 1-nji oktýabra çenli aralykda Türkmenistanyň Saud Arabystany Patyşalygynda geçirilen Medeniýet günleri baradaky hasabat bilen çykyş etdi.
Wise-premýer Er-Riýad we Jidda şäherlerinde iki dostlukly ýurduň ynsanperwer gatnaşyklaryny ösdürmäge, türkmen medeniýetini we sungatyny wagyz etmäge gönükdirilen çäreleriň birnäçesiniň geçirilendigini habar berdi.
Türkmenistanyň Medeniýet günleriniň açylyş dabarasy 27-nji sentýabrda Er-Riýad şäheriniň Patyşa Fahd adyndaky Medeniýet merkezinde geçirildi. Bu ýerde şekillendiriş we amaly-haşam sungatynyň, muzeý gymmatlyklarynyň hem-de häzirki zaman neşirýat önümleriniň eserleriniň sergisi guraldy. Dabaranyň çäklerinde milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy boýunça we ýolbaşçylygynda ýurdumyzda bolup geçýän ägirt uly özgertmeler, Türkmenistanyň Aziada-2017-ni geçirmäge taýýarlyk görşi barada gürrüň berýän wideoşekiller görkezildi, türkmen sungat ussatlarynyň konserti geçirildi. Bu ýerde türkmen kinofilmleriniň hem görkezilişi boldy.
Ýurdumyzyň wekiliýetiniň Saud Arabystanynyň Maglumatlar we medeniýet ministrligindäki duşuşygynyň barşynda medeniýet ulgamynda iki döwletiň özara hyzmatdaşlygy has-da giňeltmegiň mümkinçilikleri ara alnyp maslahatlaşyldy. Döredijilik çäresiniň ýapylyş dabarasy hem-de türkmen sungat ussatlarynyň konserti Jidda şäherinde geçirildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, Garaşsyz, Bitarap Türkmenistanyň daşary syýasat strategiýasynyň durmuşa geçirilmeginde halkara döredijilik çäreleriniň örän wajypdygyny nygtady. Milli Liderimiziň belleýşi ýaly, Saud Arabystany Patyşalygy bilen ynsanperwer gatnaşyklaryň ösdürilmegi halklaryny taryhy taýdan kemala gelen medeni-ruhy aragatnaşyklar birleşdirýän iki döwletiň arasyndaky dostlukly gatnaşyklary pugtalandyrmakda ähmiýetli ugur bolup durýar.
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, Türkmenistanyň Prezidentiniň Diwanynyň we Ministrler Kabinetiniň iş dolandyryjysy Ş.Durdylyýew paýtagtymyzda mukaddes Garaşsyzlygymyzyň 25 ýyllyk şanly baýramyna görülýän taýýarlyk hem-de Aşgabat şäherini abadanlaşdyrmak boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat berdi.
Wise-premýer häzirki wagtda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrygyna laýyklykda, ýurdumyzyň baş şäherinde gurulýan desgalarda gurluşyk işleriniň barşyna, binalaryň durkuny täzelemek işine, durmuş maksatly desgalaryň, şol sanda ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşygynyň depginini ýokarlandyrmaga gözegçiligi güýçlendirmek boýunça maksatnamalaýyn çäreleriň görülýändigini habar berdi.
Döwlet Baştutanymyz türkmen jemgyýetiniň we ýurdumyzyň durmuşynda aýratyn orun eýeleýän baýramyň uly ähmiýete eýedigini belläp, şanly senäniň öňüsyrasynda ulanmaga beriljek desgalara aýratyn üns bermegi talap etdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanda amala aşyrylýan toplumlaýyn özgertmeler maksatnamalaryny durmuşa geçirmäge oýlanyşykly çemeleşmegiň wajypdygyny aýdyp, wise-premýere bu babatda anyk tabşyryklary berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary S.Satlykow ýurdumyzdaky howa menzillerini döwrebaplaşdyrmak, ýolagçy gatnatmagyň we ýük daşamagyň möçberini artdyrmak maksady bilen, halkara uçar gatnawlarynyň ugurlaryny giňeltmek boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat berdi. Şeýle hem “Türkmenhowaýollary” döwlet milli gullugynyň halkara hyzmatdaşlygyny ýokarlandyrmak boýunça durmuşa geçirýän işleri barada habar berildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, ýurdumyzyň raýat awiasiýasynyň düzümini döwrebaplaşdyrmagyň we tehniki taýdan enjamlaşdyrmagyň ulag ulgamynda tapgyrlaýyn amala aşyrylýan giň gerimli meýilnamalaryň aýrylmaz bölegi bolup durýandygyny belledi. Aşgabadyň Halkara howa menziliniň ulanmaga berilmegi bilen halkara ýolagçy gatnawlarynyň çägini has-da giňeltmäge hem-de hereket edýän ugurda gatnawlaryň ýygylygyny artdyrmaga mümkinçilik döredi. Munuň özi Türkmenistanyň “açyk gapylar” syýasatyny hem-de giň halkara hyzmatdaşlygyny amala aşyrmagy bilen baglylykda, möhüm ähmiýete eýedir. Milli Liderimiz bu ugurda ýurdumyzda anyk we yzygiderli işleriň amala aşyrylýandygyny aýdyp, wise-premýere bu meseläni döwrüň talabyna laýyk oýlanyşykly çözmek barada görkezme berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary Ý.Kakaýew ýangyç-energetika toplumynyň dürli pudaklarynda işleriň ýagdaýy hem-de “Türkmengaz” we “Türkmennebit” döwlet konsernleriniň Düzgünnamalaryny işläp taýýarlamak we tassyklamak boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat berdi. Çig maly çykarmak ulgamynda iň täze tehnologiýalary ornaşdyrmaga hem-de innowasion işläp taýýarlamalary ulanmaga aýratyn üns berilýär.
Hormatly Prezidentimiz hasabaty diňläp, öňdebaryjy innowasion tehnologiýalary ornaşdyrmagyň, ýangyç-energetika toplumynyň senagat düzümini giňeltmegiň esasynda nebitgaz pudagyny ösdürmäge we döwrebaplaşdyrmaga, ýurdumyzyň ägirt uly uglewodorod kuwwatyny amala aşyrmaga, gyzyklanma bildirýän daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen özara bähbitli hyzmatdaşlygy has-da işjeňleşdirmäge gönükdirilen Türkmenistanyň energetika strategiýasyny durmuşa geçirmegiň esasy ugurlaryna ünsi çekdi.
Döwlet Baştutanymyz bu ugurda öňde goýlan wezipeleri çözmäge oýlanyşykly, toplumlaýyn çemeleşmegiň möhümdigini belläp, wise-premýere ýurdumyzyň nebitgaz senagatyny ösdürmek boýunça wezipeleri işjeňleşdirmek, nebitgaz pudagynyň kärhanalarynyň işini kämilleşdirmek boýunça degişli görkezmeleri berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Ereşow gözegçilik edýän düzümlerinde işleriň ýagdaýy, şol sanda himiýa pudagynyň senagat kuwwatyny ösdürmek boýunça alnyp barylýan işler, hususan-da, daşary ýurtlardan getirilýän önümleriň ýerini tutup biljek önümleri çykarmaga niýetlenen kärhanalary döretmek babatda “Türkmenhimiýa” döwlet konserni tarapyndan görülýän toplumlaýyn çäreler barada hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, ýerli çig maldan daşary ýurtlardan getirilýän dürli harytlaryň ornuny tutýan ýokary hilli önümleriň öndürilmegini artdyrmagyň milli ykdysadyýetimizi ösdürmegiň, isleg bildirilýän harytlar bilen içerki bazary doldurmak wezipelerini çözmegiň esasy ugurlarynyň biridigini belledi. Şu maksatlar bilen döwlet iri pudaklaýyn taslamalaryň durmuşa geçirilmegine uly maýa goýumlary gönükdirýär.
Döwlet Baştutanymyz himiýa pudagynyň maddy-enjamlaýyn binýadyny pugtalandyrmak meselesine ünsi çekip, bu babatda wise-premýere anyk görkezmeleri berdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Hojamämmedowa söz berildi, ol gözegçilik edýän düzümleriniň döwlet Baştutanymyzyň 2015-nji ýylyň 1-nji maýyndaky karary bilen tassyklanan “Türkmenistanda iş üpjünçilik ulgamyny kämilleşdirmegiň hem-de täze iş orunlaryny döretmegiň 2015-2020-nji ýyllar üçin maksatnamasyny” ýerine ýetirmek boýunça geçirýän işleri barada hasabat berdi. Wise-premýer häzirki wagtda ýokarda agzalan resminama hem-de BMG-niň Maýyplaryň hukuklary hakyndaky Konwensiýasyna laýyklykda, 2017–2020-nji ýyllarda maýyplygy bolan adamlaryň zähmet we iş üpjünçilik çygryndaky hukuklarynyň doly durmuşa geçirilmegini üpjün etmek üçin amala aşyrylmaly çäreleriň Meýilnamasynyň taslamasynyň işlenip taýýarlanylýandygyny aýtdy. Türkmenistan BMG-niň bu konwensiýasyna 2008-nji ýylda goşuldy.
Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, Türkmenistanda adam hakyndaky aladanyň döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biridigini, raýatlarymyzy durmuş taýdan goramak meselelerine aýratyn üns berilýändigini belledi. Hormatly Prezidentimiz şahsyýeti we tutuş jemgyýeti ösdürmek üçin mynasyp şertleri döretmegiň wajypdygyny aýdyp, maýyplaryň zähmet bilen meşgullanmagy baradaky meseläniň ähmiýetini nygtady. Döwlet Baştutanymyz maksatnamalaýyn resminama taýýarlanylanda, maýyplaryň ýaşaýyş-durmuşy barada alada etmegiň, döredijilik mümkinçiliklerini durmuşa geçirmegiň esasy wezipe bolup durýandygyndan ugur alynmalydygyny belläp, bu babatda wise-premýere anyk görkezmeleri berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Atdaýew 2017-nji ýylda geçirilmegi meýilleşdirilýän sergileriň, ýarmarkalaryň, maslahatlaryň sanawynyň taslamasy barada hasabat berdi. Mundan başga-da, wise-premýer 11-nji oktýabrda Aşgabatda Türkmen-tatar işewürler maslahatyny geçirmäge görülýän taýýarlyk barada hasabat berdi.
Wise-premýer tatar tarapyndan maslahata ministrlikleriň we beýleki döwlet edaralarynyň, şeýle hem dürli ugurlarda işleýän kompaniýalaryň wekilleriniň gatnaşjakdygyny habar berdi. Duşuşykda uzakmöhletleýin esasda guralýan netijeli gatnaşyklary has-da giňeltmek bilen bagly meseleleri ara alyp maslahatlaşmak göz öňünde tutulýar.
Milli Liderimiz hasabaty diňläp, daşary ýurt döwletleri bilen hyzmatdaşlygy giňeltmek maksadynda halkara derejeli çäreleri-sergileri, ýarmarkalary we maslahatlary geçirmegiň ähmiýetini belläp, wise-premýere işiň bu ugruna döwrebap çemeleşmeleri işjeň ornaşdyrmak barada birnäçe anyk görkezmeleri berdi.
Hormatly Prezidentimiz Türkmenistanyň we Russiýa Federasiýasynyň Tatarystan Respublikasynyň arasyndaky gatnaşyklaryň soňky ýyllarda çalt depginler bilen ösýändigini, ýurdumyzda iri bilelikdäki taslamalaryň birnäçesiniň amala aşyrylýandygyny kanagatlanma bilen belledi. Döwlet Baştutanymyz Türkmen-tatar işewürler maslahatynyň ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy has-da ösdürmäge täze itergi berjekdigini belläp, wise-premýere çäräni ýokary guramaçylyk derejesinde geçirmegiň üpjün edilmegini tabşyrdy.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary R.Bazarow ýurdumyzyň welaýatlarynda möwsümleýin oba hojalyk işleriniň alnyp barlyşy barada hasabat berdi. Şu güne çenli ýurdumyz boýunça 595 müň 845 gektar meýdanda ekiş geçirildi. Şeýle hem agrotehniki kadalara laýyklykda, ekinlere ideg etmek işleri alnyp barylýar. Ýurdumyzda pagta ýygymynyň depgini barha güýçlenýär. Şu güne çenli 755 müň 281 tonna pagta hasyly ýygnaldy.
Şeýle hem wise-premýer 8-nji oktýabrda geçiriljek bag ekmek boýunça ählihalk ýowaryna taýýarlyk görlüşi barada habar berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, ýurdumyzyň obasenagat toplumyny okgunly ösdürmegiň wajypdygyny belledi. Döwlet Baştutanymyz pagta ýygymy möwsümini we güýzlük bugdaý ekişini öz wagtynda tamamlamak boýunça toplumlaýyn çäreleriň görülmegini talap edip, bu babatda wise-premýere anyk görkezmeleri berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Aşgabadyň töwereginde hem-de welaýatlaryň ilatly ýerlerinde ýaşyl zolaklaryň döredilmeginiň ähmiýetini nygtap, wise-premýere ählihalk ýowarynyň ýokary guramaçylyk derejesinde geçirilmegini üpjün etmegi tabşyrdy.
Ministrler Kabinetiniň mejlisinde döwlet durmuşynyň beýleki käbir meselelerine hem garaldy we olar boýunça degişli çözgütler kabul edildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow mejlisi tamamlap, oňa gatnaşanlaryň ählisine berk jan saglyk, berkarar Watanymyzyň gülläp ösmegi, mähriban halkymyzyň bagtyýar durmuşda ýaşamagy ugrunda alyp barýan işlerinde uly üstünlikleri arzuw etdi.
TDH


text:
Gyrgyzystanyň paýtagty Bişkegiň sudy 8-nji iýunda adam hukuklaryny goraýjy abraýly aktiwistleriň prezident Almazbek Atambaýewe garşy gozgan işine seredýär.
Tolekan Ismaýilowa we Aziza Abdyrasulowa Almazbek Atambaýewiň maý aýynda özlerini “sabotažçy” diýip atlandyrmagy üçin köpçüligiň öňünde ötünç soramagyny we iki million som, ýagny 29 müň 300 amerikan dollary möçberde pul tölemegini isleýärler.
Ismaýilowanyň “Bir dünýä-Gyrgyzystan” atly topary we Abdyrasulowanyň “Kylym Şamy” atly topary gyrgyz häkimiýetlerini 2010-njy ýylda ýurduň günortasynda etnik özbekleriň we gyrgyzlaryň arasynda bolan çaknyşyklara degişli ençeme jenaýat işini derňemekden ýüz öwürmegini tankyt edipdiler.


text:
Adam hukuklary we kanunyň dabaralanmagy boýunça Halkara edaranyň başlygy Žowtis 26-njy iýulda öz maşynynda barýarka ýol heläkçiligi boldy we bir ýaş adam öldi. Žowtis indi bilkastdan adam öldürenlikde we ýol düzgünlerini bozmakda aýyplanýar. Eger günäli tapylsa, Žowtisiň bäş ýyl türme tussaglygyna höküm edilmegi ahmal.
Düýbi Amerikadaky “Human Rights Watch” guramasy Žowtisi adalatly sud etmäge çagyrdy. “Halkara Aklawçylar” topary we Žowtisiň Gazagystandaky tarapdarlary bu ýol heläkçiligi boýunça işleriň alnyp barlyşyny sorag astynda goýdular. “Human Rights Watch” guramasy öz ýaýradan beýannamasynda Gazak hökümetiniň özüni tankytlaýanlara azar berýändigini belledi we muny Žowtisiň işi boýunça ulanmazlyga çagyrdy.
Ýol heläkçiliginiň yzysüre geçirilen ilkinji synag Žowtisiň ganynda alkogolyň ýokdugyny görkezdi. Şeýle-de, polisiýanyň wakanyň bolan ýerinde geçiren derňewi Žowtisiň sypara ýeriniň ýokdugyny görkezdi.
Habarlara görä, bu hadysa, haçanda Žowtis maşynly barýarka, onuň öňüni bir içgili adam kesip geçende bolupdyr. Şol bir wagtyň özünde Gazak häkimiýetleri ikinji derňewi geçirmegi talap etdiler we Žowtisiň ganyndan alkogol tapyldy. Şeyle-de, bu synag adam ölümine sebäp bolan wakanyň öňüni almak mümkin eken diýen netijä geldi.
Gazagystanly adam hukuklaryny goraýjylar we hökümetiň tankytçylary häkimiýetleriň bu wakany Žowtise basyş etmek hem onuň alyp barýan işleri bilen baglanyşykly onuň garşysyna çäre görmek üçin ulanmaklarynyň mümkinliginden howatyrlanýarlar.
"Hökümetiň pozisiýasyna bagly"
Ýerli syýasat boýunça Gazagystanly garaşsyz ekspert Aýdoş Sarym bu suduň hökümetiň pozisiýasyna baglydygyna ynanýar. “Golaýda käbir adamlar bu wakany häkimiýetleriň gurnandygyny aýtdylar. Men muňa ynanmaýaryn. Şol bir wagtyň özünde suduň netijesiniň alada goýýandygy barada dürli pikirler bar. Meniň pikirimçe, köp zat Astananyň pozisiýasyna bagly. Eger-de biz Žowtisiň işi barada gürrüň etsek, elbetde, onuň ýokary derejeli häkimiýet wekilleri arkaly çözülmegi mümkin. Bu sud prosesiniň aňyrsynda syyasy sebäpleriň bar bolmagy ahmal”.
Gazagystanyň häkimiýetleri bu wakanyň syýasy äheňlidigini inkär edýärler. Bu barada Milli howpsuzlyk komitetiniň metbugat wekili Beknazarow biziň radiomyzyň Gazak gullugyna şeýle diýdi. “Žowtisiň ýol heläkçiligine sebäp bolandygy baradaky wakada ýenede KNB aýyplanýar. Bu bolmajak zat. Biziň ýol heläkçilginiň pidasyna psihotropik dermanlary sanjym edip, maşynyň tigriniň aşagyna taşlandygymyz baradaky gürrüň ynanar ýaly zat däl. Bu asla bolmajak zat ahyryn.”
Žowtisiň sud işine ekspertler berk gözegçilik edýärler. Gazagystan 2010-njy ýylda Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk guramasyna ýolbaşçylyk eder. Hut şonuň üçin-de Gazagystanda ynsan hukuklarynyň ýagdaýyna uly üns berilýär.


text:
Ysraýylyň prezidenti Şimon Peres, Nowruz, pars Täze ýyly mynasybetli, eýranlylylara parahatçylyk niýetlerini yglan etdi. Ol şu hepde, 19-njy martda, Farda radiosynyň Ysraýylda ýaşaýan žurnalisti Farnouş Ram bilen söhbetdeş boldy.
Peres Ysraýyl bilen Eýranyň arasynda parahatçylykly gatnaşyklaryň gurulmagyna çagyrdy we öz ýurdunyň urşa garşydygyny nygtady.
Şeýle-de ol Eýranyň şu ýyl saýlanan prezidenti Hassan Rohani Eýranyň parahatçylykly gatnaşyk saklamak isleýän ýurtlaryny sananda, onuň şol ýurtlaryň arasynda Ysraýylyň adyny agzamazlygyndan lapykeç bolandygyny aýtdy.
RFE/RL: Jenap prezident, siz haçan-da bir wagt Eýrana sapar edipmidiňiz we ondan näme ýadyňyzda bar?
Peres: Men Eýranda iki gezek boldum. Men patyşanyň myhmany boldum, şonda onuň ýaşyl Eýrany, ýa-da ak Eýrany, parahatçylyk Eýranyny guramak ugrundaky tagallalaryna haýran galypdym. Meniň pikirimçe, men başlangyjy gördüm we geljegi hem göz öňüne getirip bilerin. Siziň bilşiňiz ýaly, hökümetiň çalyşmagy bilen, munuň arasy bölündi. Sen hökümetleri çalşyryp bilersiň, emma taryhy üýtgedip bilmersiň. Taryh parahatçylyga çagyrýar. Taryh adamlaryň ählisiniň, başgaça bolmak hukuklary bilen, bilelikde ýaşamagyna çagyrýar.
RFE/RL: 1978-79-nji ýyllarda, haçanda Eýranda Mohammad şa Reza Pahlawä garşy iş taşlaýyşlar we demonstrasiýalar guralýarka, Ysraýylyň hökümeti Müsür bilen parahatçylykly gatnaşyk gurmaga meşguldy. Siziňçe, Ysraýyl Eýranyň täze režiminiň Ysraýyl bilen gatnaşyklardan üzňeleşmeginiň öňüni almakda has kän iş edip bilermi?
Peres: Ysraýyl Eýran bilen gatnaşyklaryny hiç wagt kesmedi. Gynansak-da, bu Eýranyň täze režimi tarapyndan edildi. Haçanda biz Müsür bilen parahatçylyk gurýarkak, adamlar kiçijik ysraýyl döwletiniň ullakan arap ýurdy bilen parahatçylyk gurup biljegine ynanmadylar. Şol wagt Eýrana Yrak hüjüm edýärdi, şuny ýatda sakla. Alty ýyl, köp adam öldürildi. Pikir edýärmiň...
Sen biz yraklylaryň eýranlylary öldürmegini gowy görendir öýdüp pikir edýärsiňmi? Hudaý saklasyn! Biz urşa garşy, diňe biz bilen Eýranyň ýa başga birleriniň arasynda däl, biz urşa garşy, nokat. Men Siriýadaky gandöküşikligi görýärin, men beýleki köp ýurtlardaky gandöküşiklikleri görýärin. Haçanda men bosgunlary, garry aýallaryň öz çagalary bilen azyk-suwluksyz, baş goýara ýer tapman ýörşüni göremde, bu zatlar adamy begendirip bilermi? Bu zerurmy? Bu delillendirilenmi? Näme bilen? Şu günki gün möhüm zat ylym, ýer däl. Sen ylmy uruş bilen ýeňmersiň, bilim bilen ýeňersiň.
RFE/RL: Siz Yrak-Eýran urşuny ýatladyňyz. Käbir eýranlylar şonda siziň ýurduňyzyň, urşuň dowam etmegi üçin, Eýrana ýarag satandygyny aýdýar.
Peres: [Bu] hiç wagt bolan zat däl. Ysraýyl hiç wagt o hili ýarag satmady. Ol ýerde bir [ýagdaý] boldy. Ol ýerde eýran toparlary tarapyndan alnyp gaçylan tussaglar boldy, onsoň eger biz raketalary ýa şoňa meňzeş bir zat bersek, olaryň azat ediljeginiň yşaratlary edildi. Bu bir çäklendrilen ylalaşykdy. Özem bu raketalaryň kiçijik bir kolleksiýasydy. Onsoň şol tussaglaryň ikisi azat edildi. Bolany şu, başga hiç zat ýok.
Peres: Men saňa aýtmak isleýän: biz näme üçin beýle etmelimişik? Geliň mantykly bolalyň. Hem eýranlylar, hem yraklylyr öldürilsin diýipmi? Näme üçin? Sen mantykly bolmaly. Biz mantykly bolmaly. Ýogsa-da, biz ýarag satyp eklenç etmeýäris, biz ylym we tehnologiýa bilen gazanç edýäris, özem biz muny beýleki ýurtlara garanda has kän edýäris, nebit-beýlekä eýe bolmazdan edýäris. Biz öz beýnimiziň, akylymyzyň arkasyndan ýaşaýarys, ýaragymyzyň arkasyndan däl.
RFE/RL: Siz hemişe Eýranyň beýik adamlarynyň we beýik taryhynyň bardygyny agzaýarsyňyz. Şonda-da, eýranlylar siziň ýurduňyzyň, Ysraýylyň olara näme üçin hüjüm etmek isleýändigine düşünmeýär. Hökümetiňiz Eýrana we onuň halkyna her gün zoňtar yşaratlary gönderip duran wagtynda, siziň Eýranyň halky bilen gürleşmegiňiziň näme ähmiýeti bar?
Peres: Sen näme bizi däli adamlar diýip pikir edýärsiňmi? Ysraýyl näme üçin Eýrana hüjüm etmelimişin? Näme sebäpden? Biz mundan näme gazanarys? Men näme ýitirjegimizi bilýärin, sebäbi her bir uruş çakdanaşa gymmat düşýär. Biz öz ýaşlarymyzy pida bermekçi bolmaýarys. Biziň bir maksadymyz bolmaly. Biz [uruşdan] näme gazanarys ahwetin?
RFE/RL: Ysraýylyň premýer-ministri Benjamin Netanýahu Eýrana garşy harby çäre görmek ähtimallygy aradan aýrylmaýar diýýär. Bu Ysraýylyň ir ýa giç Eýrana hüjüm etjegini aňlatmaýarmy?
Peres: Men eýranlylaryň hiç biri Ysraýyl tarapdan alada galmalydyr diýip pikir etmeýärin. Eger bu ýerde alada galmaly bolsa, ysraýyllylar eýranlylar zerarly alada etmeli. Ysraýyl hiç wagt biz Eýrany weýran ederis diýip aýtmady. Gynansak-da, käbir eýran liderleri olaryň Ysraýyly weýran etjegini aýtdy.
Eýrana hiç kim haýbat atmaýar, men beýle iş edýän hiç bir adamy tanamok. Biziň premýer-ministrimiziň aýdan zady şu: «seret, eger sen bize hüjüm etmekçi bolsaň, biz saňa gaýtargy bermeli bolarys.» Emma biz hiç wagt Eýrana hüjüm ederis diýip haýbat atmadyk. Biz ony näme üçin etmelimişik? Biziň munuň üçin jinnek ýaly-da sebäbimiz ýok. Onsoňam biz öwrendik, eger biz pul gazanmak ýa bagtly bolmak islesek, muny uruş arkaly däl-de, parahatçylyk arkaly etmelidigine göz ýetirerçe ulaldyk diýip pikir edýärin. Men uruşdan utan hiç bir döwleti bilmeýärin. Olar bir pursatlyk utuş gazanyp bilerler, emma soň ömürboýy onuň derdini çekerler. Biziň uruş ýükümiz ýetdi.
RFE/RL: Eýranlylar Eýranyň soňky ýüzýyllyklarda hiç bir başga ýurda hüjüm etmändigini we munuň şeýle hem boljagyny aýdýarlar.
Peres: Bu dogry, ol ýerde şeýle diýýän eýranlylar bar. Emma beýleki bir tarapdan, başgaça zatlary aýdýan eýranlylar hem bar. Olar dünýäde iki sany şeýtan – amerikanlar we biz, ýagny ysraýyllylar bar we şolary weýran etmek isleýäris diýýärler. Näme üçin? Ýer togalagynda hemme adam üçin orun bar. Näme üçin biz bu hili iş etmeli?
RFE/RL: Siz Eýranyň uzak aralyga ýetýän raketalary baradaky meseläni gozgadyňyz, muny beýlekiler hem gozgady. Siz bu, Eýranyň ýadro programmasyndan başga meseleleri ara salmak bilen, Eýran bilen dünýä döwletleriniň arasynda barýan tutuş gepleşik prosesine howp salar öýtmeýärsiňizmi?
Peres: Eýran bilen dialog hakykatdan hem parahatçylygy getirmäge gönükdirilen. Eger siz parahatçylyk isleýän bolsaňyz, 2000-3000 km uzaklyga ýetýän raketalar nämä gerek? Olar kime hüjüm etmek isleýärler? Ýagny men biziň muňa düşünjek bolýandygymyzy aýdýaryn. Onsoňam eýran liderleri din bilen ýadro bombasyny edinmegiň bir ýere sygmaýandygyny, şu sebäpden ony edinmejekdiklerini aýtdylar.
Eger olar ýadro bombasyny edinmekçi bolmasalar, onda olara ýadro raketalary nämä gerek? Biz düşünmek isleýäris. Onsoňam Ysraýyl hemişe aýdyp geldi: «biz hiç kime hüjüm etmek niýetinde däl.» Biz eýýäm iki ýurt bilen parahatçylykly ylalaşyk gazandyk. Biz öz utan zatlarymyzy, ýeri, suwy, tebigy serişdeleri hiç bir ikirjiňlenmezden yzyna berdik.
Biz Iordaniýa hem utan zatlarymyzy yzyna gaýtardyk, Müsüre hem yzyna berdik, biz muny palestinalylar babatda hem şeýle etmek isleýäris. Geliň faktlara seredeliň. Biz ýedi gezek urşa giren we ýedi gezegem ýeňen we utan, gazanan zatlaryny parahatçylyk üçin yzyna beren ýeke-täk ýurt. Sebäbi biz iň uly ýeňiş parahatçylyk diýip pikir edýäris, uruş diýip pikir etmeýäris.
RFE/RL: Mossadyň ozalky direktory Aluf Meir Dagan, ozalky premýer-ministr Ehud Olmert, ozalky ýokary derejeli ysraýyl resmileriniň ýene birnäçesi Ysraýyl hökümetiniň Eýran babatdaky syýasatyny tankytlady. Ysraýylyň hökümeti bu şahslar Ysraýylyň bähbitlerine düşünmeýär diýýär. Bu çynmy?
Peres: Ýok, meniň pikirimçe olar iki sany başga-başga problemalar bilen ýüzbe-ýüz bolýar. Olaryň biri terror, beýlekisi parahatçylyk. Biz hemişe parahatçylygyň tarapynda we biz elmydama terrora garşy göreşmeli. Onsoň bu ýerde biz tarapdan döredilmedik bir gapma-garşylyk bar. Biz gapma-garşylykly ýagdaý bilen ýüzbe-ýüz bolýarys. Gynansak-da, köp ýagdaýlarda, terroryň arkasynda eýran elleri bar. Goý, ol Argentina ýa başga bir ýer bolsun, men munuň näme üçin şeýledigine düşünip bilmeýärin. Näme üçin? Eýran, ylym-bilim we tejribe halky, näme sebäpden olar terrory ulanmaly? Näme üçin? Näme üçin bigünä adamlary öldürmeli? Şeýle bolansoň, olaryň hemmesi, wezipe başynda ýa işden aýrylan bolsun, olar parahatçylyk gazanmaga synanýarlar we olar terrory duruzmaly.
RFE/RL: Ysraýyl şu aýyň başlarynda öz harby-deňiz güýçleriniň Eýranyň Gaza ugradan kämilleşdirilen raketa ýüküni saklandyklaryny aýtdy...
Peres: Meniň pikirimçe, her kişide hem bolşy ýaly, men eýranlylaryň aýdýan ýa aýtmaýan zatlaryna ynanmak babatda öz pikirimi jemlemeli. Onsoň bu ýerde gapma-garşylyk bar. Eger olar, din boýunça, özleriniň ýadro bombasyny edinmekçi däldigini, özleriniň ýadro bombasyny ulanmakçy bolmaýandyklaryny aýdýan bolsalar, onda men ýönekeý sorag berýärin: «Onda siz näme üçin raketa ýasaýarsyňyz? Eýrana kim haýbat atýar? Maňa aýt. Men Eýrana haýbat atýan hiç kimi bilemok. Şu sebäpden men bir zada düşünmek isleýärin, näme üçin bu ýerde başga reallyk bar? Eýran muňa jogap bermeli.
RFE/RL: Siz prezident Hassan Rohani hakynda näme pikir edýärsiňiz? Ol sekiz aý ozal prezident saýlananda, siz ol hakynda oňyn gürrüň etdiňiz. Şondan bäri siziň pikiriňizde üýtgeşme boldumy?
Peres: Bilýäňizmi näme, o mahal Eýranda dürli toparlar bardy. Onsoň ol toparlaryň biri muny etmegi, başgasy ýene bir zat etmegi öňe sürdi. Biz gapma-garşylykly ýagdaý bilen ýüzbe-ýüz bolduk, emma öz taryhymyzda hiç haçan Eýrana garşy söweşmek ýa çozmak niýetine düşmedik. Beýle zat bolmady. Meniň pikirimçe, Rohani bize uly umyt beren täze bir nota başlady. Emma görnüşinden, men näme üçindigini bilemok, ol muny uzak ýoluň boýuna dowam edip bilmedi. Mysal üçin, haçanda ähli ýurtlar bilen parahatçylykly bolmak isleýändigi barada aýdan sözlerinden soň, ondan bu Ysraýyla hem degişlimi diýip soranlarynda, ol jogap bermedi. Men gynandym. Menden Eýran bilen parahatçylyk guramak isleýäňmi diýip sora, men birjigem ýaýdanman «hawa» diýerin.
RFE/RL: Siz Palestin häkimiýetiniň prezidenti Mahmud Abbas Ysraýyl bilen parahatçylyk partnýory diýýärsiňiz, emma bu Ysraýylyň hökümetiniň siz bilen ylalaşýandygyny aňlatmaýar. Ysraýylyň goranmak ministri Moşe Ýa'alon golaýda Abbas indiden eýläk parahatçylyk partnýory däl diýdi.
Peres: Men öz hökümetimizdäki ministriň aýdan sözlerine jogap berip bilmerin. Emma men Ysraýylyň hökümetiniň Abu Mazen (Mahmud Abbas) bilen gepleşik geçirýändigini aýdyp bilerin. Bu hökümetiň ol partnýor diýip pikir edýändigini aňladýar. Eger ol partnýor bolmasa, biz onuň bilen gürleşmezdik. Emma biz eger onuň bilen gürleşýän bolsak, biz ony partnýor hökmünde ykrar edýäris. Men ony 30 ýyl bäri ýakyndan tanaýaryn we men oňa partnýor hökmünde ynanýaryn. Ol adamyň öz pikir-garaýyşlary bar, şeýle-de ol terrora we urşa garşy.
RFE/RL: Eýranlylaryň aýdyşy ýaly, siz ömrüňizde 92 ýazy gördüňiz. Siz Ysraýyl bilen Eýranyň gowy gatnaşyk gurmagyna şaýat bolmagy göz öňüne getirip bilýärsiňizmi?
Peres: Meniň pikirimçe, Eýranyň parahatçylykda ýaşaşmakdan başga ýoly ýok; maňa gulak as, Ysraýylyň hem parahatçylykda ýaşaşmakdan başga ugur-ýoly ýok. Iň soňunda Eýranda biri «Geliň, tüpeňläliň» diýse, adamlar ondan «Näme üçin? Sen näme isleýäň? Eger biz tüpeňlesek, olam gaýtargy berer. Sen näme edersiň? Bu bize nämä gerek?» diýip sorarlar. Eýran ykdysady problemalaryndan gutulmaga synanýar. Sen bu işi raketa ýa tüpeň atmak bilen edip bilersiňmi? Hudaý saklasyn, bu ummasyz kän pula durýar ahyryn. Men hakykat we mantyk ýeňer diýip ynanýaryn. Men biziň geljege barýan ýolumyza ýalňyşlar we akmaklyklar ýolbelet bolar öýtmeýärin.
RFE/RL: Siz Nowruz gutlagyny iberdiňiz. Siz Eýranyň Täze ýyly barada näme bilýärsiňiz?
Peres: Men Nowruz hakda köp zat bilýärin. Men Nowruzda bişirilýän naharlary halaýaryn. Men Nowruz dabaralaryny halaýan. Men ol ýerde, Persiýada ýaşan köp sanly ýewreýleri, olaryň Nowruzy baýram edişini unudyp bilmerin. Meniň özümem köp dabara çagyryldym, onsoň ol naharlary, dabaralary, aýdymlary gowy görýärin. Olardan mende örän gowy ýatlamalar galdy.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
27-nji fewralda Türkmenistanyň halkara borçlaryny ýerine ýetirmegini üpjün etmek boýunça pudagara komissiýanyň nobatdaky maslahaty geçirildi. 2007-nji ýylda döredilen bu komissiýanyň esasy maksatlaryna Türkmenistanyň adam hukuklaryna degişli halkara borçlaryny berjaý edişi boýunça milli hasabatlary taýýarlamak wezipesi hem girýär.
Türkmenistanyň halkara borçlaryny ýerine ýetirmegini üpjün etmek boýunça komissiýanyň 27-nji fewralda geçirilen nobatdaky maslahatynda komissiýanyň geçen ýyl bitiren işlerine syn edilip, indi edilmeli işleri kesgitlendi.
Türkmenistanyň prezidentiniň ýanyndaky Demokratiýa we Adam hukuklary boýunça institutynyň jaýynda geçirilen çärä, Mejlisiň, ministrlikleriň we edaralaryň, jemgyýetçilik guramalarynyň hem habar beriş serişdeleriniň wekilleri gatnaşdylar.
Resmi maglumatlara görä, maslahatda Komissiýa tarapyndan geçen ýylda Türkmenistanyň kanunçylyk binýadynyň berkidilmegine, raýatlaryň syýasy, ykdysady, sosial we beýleki hukuklarynyň ýerine ýetirilmeginiň üpjün edilmegine gönükdirilen çäreler toplumynyň amala aşyrylanlygy mälim edildi.
Soňky ýylyň dowamynda Türkmenistanda täze kanunlaryň kabul edilmegi bilen bilelikde ençeme kanunlara düzedişler hem girizildi. Jemgyýetiň sosial, ykdysady durmuşyna degişli kanunlardan daşgary ýurduň kanuny goraýyş ugruna degişli kanunlaryna hem gaýtadan garaldy. Şol sanda “Jeneýat kodeksine”, “Operatiw derňew çärelerine” we prokuratura degişli kanunlara üýtgetmeler girizildi.
Ýurduň milli kanunlaryny halkara kadalaryna laýyk getirmek boýunça halkara maslahatlar we türgenleşikler Aşgabatda yzygiderli alnyp barylýar.
Raýatlaryň hukuklarynyň berjaý edilişinde öňki-öňkülik
Halkara synçylary Türkmenistanda soňky ýyllarda raýatlaryň hatda esasy hak-hukuklarynyň berjaý edilişinde-de hiç hili öňegidişlikleriň bolmanlygyny belleýärler.
Žurnalistleri goraýjy “Serhetsiz Reportýorlar” guramasyndan Elsa Widal Türkmenistanyň prezidentiniň köp edýän beýannamalaryna garamazdan, ýurtda azat metbugatyň ýokdugyny, syýasy tussaglygyň dowam edýänligini, hereket azatlygynyň çäklendirilýänligini, raýatlaryň howpsuzlyk gulluklaryň gözegçiligi astynda galýanlygyny belledi.
Halkara kanunlaryny ýerine ýetirmegi Türkmenistanyň BMG-ä agza bolanda hem Bitaraplyk statusy halkara derejesinde ykrar edilende öz üstüne alan borçlarynyň talap edýänligini ýurist Timur Misrihanow belledi. Emma ol Türkmenistanyň soňky wagtda milli kanunlaryny kämilleşdirmek we halkara borçlaryny ýerine ýetirmek meselesine ünsi artdyrmagynyň sebäbini ýurda edilýän daşarky basyşlar bilen baglanyşdyrýar.
Timur Misrihanowyň pikirine görä, halkara stukturalarynyň barha güýçlenýän basyşy, ilkinji nobatda-da Türkmenistany yzygiderli tankyt edip gelýän jemgyýetçilik guramalarynyň basyşlary muňa sebäp bolýar. “Öz nobatynda Türkmenistan hem şu günki gün kanunlarynyň halkara kadalaryna gabat gelýänligini görkezmek isleýär, bu bolsa Türkmenistanyň häzirki ýolbaşçysynyň halkara jemgyýetiçiliginiň öňünde özüni reformaçy edip görkezmek islegine bagly”.
Komissiýanyň öňünde goýlan maksatlar
Türkmenistnyň halkara borçlaryny ýerine ýetirmegini üpjün etmek boýunça Komissiýanyň öňünde duran esasy maksatlara Türkmenistanyň ynsan hukuklaryna degişli halkara borçlaryny berjaý edişi boýunça milli hasabatlaryny taýýarlamak wezipesi hem girýär.
27-nji fewralda geçirilen maslahatda Türkmenistanyň halkara borçlaryndan ugur alýan we jemgyýetçilik durmuşynyň dürli ugurlaryna degişi döwlet syýasatyny kesgitleýän kanunlaryň kämilleşdirilmegi we täze kanun proýektleriniň düzülmegi boýunça tekliplere garalyp, olaryň makullananlygy resmi maglumatlarda aýdyldy.
Ýurist Timur Misrihanow Türkmenistanyň milli kanunlaryny halkara borçlaryna gabat getirmek boýunça tagallalary diňe kagyz ýüzünde galýan çäre diýip atlandyrýar.
Türkmenistanyň halkara borçlaryny ýerine ýetirmegini üpjün etmek boýunça komissiýa bilen bilelikde döredilen edaralara, şol sanda raýatlaryň kanuny goraýjy edaralaryň işinden şikaýatlaryna garaýan döwlet komissiýasyna, ýaňy döredilen wagty adamlaryň köp ýüz tutanlygyny, emma takyk ýardam berilmänsoň, şeýle edaralara il içinde ynamsyzlygyň artyp başlanlygyny Misrihanow aýtdy.
Misrihanowyň bellemegine görä, adamlaryň ýazýan arzalary, olaryň şikaýat edýän döwlet edaralarynyň, şol sanda kanuny goraýjy edaralarynyň özlerine tabşyrylmagy bilen bagly wakalar hem seýrek däl, bu bolsa wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanmak düzgüni giňden ýaýran ýurtda adalatyň gözlegine çykan raýatlara howp döredýär.
Nebitdagda ýaşaýan graždan aktiwisti Gurbanguly Durdygulyýew syýasy garaýyşlary sebäpli türkmen häkimiýetleri tarapyndan basyşlara sezewar edilip gelýän raýatlaryň biri. Durdygylyýew şu günki güne çenli özüniň yzarlanýanlygyny, hereket azatlygynyň çäklendirilýänligini, häkimiýetlere ýüz tutmagynyň bolsa netije bermän gelýänligini gürrüň berdi.
Durdygulyýewiň sözlerine görä, onuň pasportynyň elinden alnanlygyna dört ýyl geçdi. Pasportsyz Durdygulyýew ne pensiýasyny, ne-de inwalidlere berilýän kömek puluny alyp bilýär.
Ýagdaýy nädip düzetmeli?
Ýurst Timur Misrihanowyň pikirine görä, Türkmenistanyň halkara borçlaryny ýerine ýetirmek we öz raýatlarynyň kanuny hak-hukuklaryny üpjün etmek boýunça yglan edýän tagallalarynyň netije bermegi üçin bu işleriň döwlet tarapyndan berjaý edilişine gözegçilik edýän strukturalara Türkmenistanyň döwlet wekillerinden daşary jemgyýetçilik wekilleri hem gatnaşdyrylmaly.
Aç-açanlyga ýol berilmeginiň we şeýle edaralaryň iň bärkisi milli kanunlara doly laýyk işlemeginiň talap edilmeginiň ähmiýetlidigini hem ýurist Timur Misrihanow belledi.
Resmi maglumatlara görä, Türkmenistanyň halkara borçlaryny ýerine ýetirmegini üpjün etmek boýunça komissiýasynyň maslahatynda onuň öňünde goýlan geljekki planlar bilen baglylykda, hususan-da, halkara strukturalar bilen hyzmatdaşlygy giňeltmegiň ähmiýeti hem nygtaldy.


text:
BMG-de Palestinanyň garaşsyzlygynyň ykrar edilmegi we täze döwletiň şu halkara guramanyň agzalygyna göterilmegi hakyndaky meseläniň gozgalmagyna garaşylýar.
Amerikanyň köpçülikleýin habar beriş serişdeleri prezident Barak Obamanyň administrasiýasynyň öňünde orta çykan kyn mesele barada pikir ýöredýärler: ABŞ Ýakyn Gündogardaky arap ýaranlary bilenem, Ysraýyl bilenem gatnaşyklarynyň sowaşmagyny isläp baranok. Palestin ýolbaşçylary öz garaşsyzlyklaryny ykrar etmek baradaky arzany bermekden ýüz öwürse, Waşingtonyň nukdaý nazaryndan şol iň gowy çözgüt boljak. Mundan biraz öň prezident Obama Mahmud Abbasa häzirki wagtda garaşsyzlygyň birtaraplaýyn yglan edilmeginiň regiondaky ýagdaýy ozalkysyndan-da beter durnuksyzlaşdyrmagynyň mümkindigi barada yşarat edipdi.
Muňa alternatiwa hökmünde Barak Obama Ysraýylyň we Palestina awtonomiýasynyň ýolbaşçylaryna parahatçylykly gepleşikleriň başyna geçmegi, şol gepleşiklerde Palestina awtonomiýasynyň garaşsyz döwlet bolan mahaly Ysraýylyň öz howpsuzlygyna berk kepil alyp bilmegi ýaly şertleriň çözgüdini işläp taýýarlamagy teklip edipdi.
Ysraýylyň tarapyny çalýan Kongresiň gysyşy netijesinde prezident Obama Howpsuzlyk Geňeşiniň Palestina döwletini ykrar etmek baradaky rezolýusiýasyna weto goýmagy Ysraýyla wada berdi. Ýogsa Waşingtonda şeýle ädimiň musulman dünýäsinde ýaramaz garşylanmagynyň mümkindigine hem düşünýärler.
BMG-de wakalar nähili ýaýbaňlanyp biler we kabul edilen karar dünýädäki ýagdaýa nähili täsirini ýetirer? Azatlyk Radiosynyň şu sowalyna Johns Hopkins uniwersitetiniň professory, Amerikanyň daşary syýasaty boýunça eksperti Robert Fridman şeýle jogap berdi:
—Dogrusy, şu mesele ilki Howpsuzlyk Geňeşiniň garamagyna gelip gowuşsa gerek. Resmi teklip heniz girizilenok—munuň özi örän möhümdir. Bärde iki ýagdaý bolup biler. Birinjisi: Palestina awtonomiýasynyň Iýerusalimi paýtagt edinmek bilen, 1967-nji ýyldaky araçäklerde garaşsyz Palestina döwletini döretmek baradaky haýyşy. Ikinji wariantyň üstünde häzir Ýewropa basa oturyp işleýär: olam 1967-nji ýyldaky araçäkler boýunça Palestina döwletini döretmekden ybarat, ýöne Ysraýylyň howpsuzlygynyň hatyrasyna iki tarapam öz territoriýalaryndan aýry-aýry bölekleri birek-birek bilen çalyşmaly. Şu plan prezident Obamanyň şu ýylyň maýynda sözlän sözünde öňe süren teklibine azda-kände laýyk gelýär.
Eger-de Howpsuzlyk Geňeşiniň garamagyna Ysraýylyň bähbitleri göz öňünde tutulmadyk birinji wariant gelip gowuşsa, onda ABŞ özüniň weto goýmak hukugyndan peýdalanyp biler. ABŞ-nyň käbir ýaranlarynyň-da şeýtmegi mümkin. Emma Howpsuzlyk Geňeşiniň hemişelik iki agzasy—Orsýet bilen Hytaý megerem, Palestina döwletiniň garaşsyzlygyna ses berer. Şu meselede Fransiýanyň, hatda Angliýanyň hem nähili hereket etjegi nämälim. Ýöne islendik ýagdaýda-da bu teklip geçmez, sebäbi ABŞ oňa weto goýmakçy.
Eger-de teklip Baş Assambleýanyň garamagyna gelip gowuşsa, onda şol ýerde palestinalylar zerur bolan sesleriň 129-dan gowragyny, ýagny sesleriň 2/3 köplügini alarlar. Ýöne mesele nähili çözülen halatynda-da palestinalylaryň köpçülikleýin ýöriş guramagy örän mümkindir, olar Ysraýylyň serhet punktlaryna tarap ýönelerler, bu bolsa, taraplaryň çaknyşmagyna getirip biler. Bolaýjak has iri halkara netijeleri barada aýdanyňda, onda palestinalylaryň yzysüre sany 25 milliona ýetýän kürtlerem özleri üçin garaşsyz döwleti talap edip bilerler. Olaryň Eýran we Türkiýe bilen köne dawasy bar, ylalaşyk gazanar ýaly-da hiç hili umyt görnenok, şeýle bolansoň, kürtlerem BMG-ä arza berip bilerler.
Prezident Obama Ysraýyla gezek gelende, hamala, berk pozisiýany saklaýar diýip, hernäçe ýazgarylsa-da, şeýle aýyplamalar hakykata laýyk gelmeýär. Obama Ysraýylyň howpsuzlyk sistemasyna goşmaça serişdeler goýberdi, ol Müsüriň täze ýolbaşçylaryndan Ysraýylyň ilçihanasyny goramak boýunça goşmaça çäreleri görmegi talap etdi, onsoňam, prezident Obama Ysraýylyň BMG-däki iň soňky hakyky ýarany. Ýöne ysraýyllylaryň Iordanyň Günbatar bölegine göçüp barmak meselesi boýunça Obamanyň pikiri Ysraýylyň hökümetiniňki bilen çapraz geldi. Ýöne, meniň pikirimçe, Ysraýylyň howpsuzlygy baradaky meselelerde Obama Ysraýyl üçin ABŞ-nyň öňki-soňky prezidentleriniň arasynda iň gowy ýaranlaryň biridir — diýip, Johns Hopkins uniwersitetiniň professory Robert Fridman aýdýar.
Gallap institutynyň maglumatlaryna görä, Obama Ysraýyla 1967-nji ýyldaky serhetlerine dolanmagy teklip etmänkä ony amerikaly ýewreýleriň 68 prosenti goldaýardy. Ýöne şondan soň goldawyň derejesi 55 prosente çenli aşak düşdi. Täze prezidentlik möhletine saýlanmak üçin Obamanyň şu ýitiren seslerini yzyna gaýdyp almagy zerur. Eger-de Palestinanyň garaşsyzlygy baradaky rezolýusiýa Howpsuzlyk Geňeşinde sese goýulsa, ABŞ-nyň weto hukugyndan peýdalanjagynyň esasy sebäpleriniň biri şudur.
Dörän ýagdaýdan ýerlikli, göwnemakul çykalga tapmak üçin prezident Obama Nýu-Ýorkda dürli ýurtlaryň liderleri bilen birnäçe duşuşyk geçirer, çarşenbe güni, 21-nji sentýabrda bolsa, ol BMG-niň Baş Assambleýasynyň açylýan sessiýasynda söz sözlär.
Ysraýylyň premýer-ministriniň Baş Assambleýadaky etjek çykyşy bolsa ABŞ-nyň prezidentiniň öňe süren tekliplerine jogap hökmünde bolmagy mümkin.
Aleksandr Sirotin Azatlyk Radiosynyň Rus gullugynyň žurnalisti.


text:
Ýaşlar gepleşiginiň bu sanynda Türkmenistanda petiklenen websahypalar barada gürrüň edip, bu mesele boýunça türkmen ýaşlarynyň pikirleri bilen tanyş bolduk. Şeýle-de gepleşigiň dowamynda petiklenen internet sahypalaryna girmegiň usullary barada söhbet etdik.
Ondan başga-da owganystanly türkmen aýdymçy Latifa Aziziniň ýerli telekanalda geçirilýän "Owgan Ýyldyzy" aýdym-saz bäsleşiginde gazanan netijeleri barada onuň bilen söhbetdeş bolup, Latifanyň sahnada başdan geçiren tejribeleri bilen tanyşdyk.
Programmamyzyň ahyrynda türkmenistanly talyp gyzlaryň arasynda geçirilýän "Talyp gözeli" atly bäşleşigiň netijeleri we oňa gatnaşmagyň şertleri barada durup geçdik.
Gepleşigi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Halkara resmileri ilkibaşda MH17-niň (Malaýziýa Howaýollarynyň 17-nji iýulda heläkçilige uçran uçarynyň) ýykylandygyny aýtdylar, emma indi olar ýolagçy uçarynyň ýer-howa kysymly raketa bilen urlandygyny öňe sürýärler. Kiýew Orsýeti we orsýetçi separatistleri günäleýär. Orsýet ukrainalylary günäleýär. Biz bar bolan subutnamalara göz aýlaýarys.
1) Ol nähili raketady we nireden geldi?
-- Ukraina bilen Orsýet bir meselede bir pikirde ýaly: ol uçary urup ýykmakda ulanylan raketanyň görnüşi. Ukrainanyň içeri işler ministri Anton Geraşçenko we Orsýetiň Goranmak ministrligi, ikisi hem munuň SA-11 Buk raketasy bolandygyny aýtdy. Bu transport serişdesinde ýerleşdirilen, 28 km aralyga ýetýän raketa. Her raketanyň hem ýokary derejeli partladyjysy bar.
-- Harby synçylaryň aýtmaklaryna görä, separatistleriň arsenalynda, mälim bolşy ýaly, zenit-raketa kompleksleri ýa-da PZRK bolmaly. Bu raketalar eýýäm Ukrainanyň gündogaryndaky Luhansk we we Donetsk sebitlerinde birnäçe ukrain harby uçaryny urup ýykmakda ulanyldy we olar MH17 ýaly 10 müň metr belentlikden uçup barýan kommersiýa uçaryny urup ýykmaga ýetmeli däl. Bu şeýle uzak aralykdaky nyşanany urmak üçin elýeterli ýaraglaryň diňe «Buk» raketasy we S-300 raketalary bolup galýandygyny görkezýär. Şu wagta çenli üns esasan SA-11-e gönükdi.
-- «Buk» raketalary Orsýetde ýasalan we hem Orsýetiň, hem Ukrainanyň harbylarynyň resmi arsenalynyň bir bölegi bolup durýar. Kreml özüniň pitneçileri hiç bir jähtden ýaraglandyrmandygyny hetjikleýär. Emma muňa garamazdan, Orsýetiň döwlet mediasy 28-nji iýunda gündogar Ukrainadaky separatistleriň öz «Buk» sistemalaryna eýe bolandygyny aýdandyklaryny habar berdi.
-- Şoňa golaýrak bir wagtda, özüni özi jar eden separatist Donetsk halk respublikasy hem Twitterde «Buk» raketa atyjysyny edinendigini aýtdy. Bu habar Malaýziýanyň ýolagçy uçarynyň ýykylmagynyň yzysüre öçürildi.
-- "Ukrainska pravda" pitneçileriň harby kolonnasynyň, şol sanda «Buk» raketa atyjysynyň Donetsk oblastynda pitneçileriň elinde saklanýan çäginde ýerleşýän Dmitriwka serhet geçelgesine tarap barýan kerweniniň 17-nji iýulda düşürilen suratlaryny çap etdi.
Bu territoriýa Ukrainanyň harbylary, ýa olaryň özleriniň hiç bir raketa atyjysy aralaşyp biljek däldi.
2) Eger her kimde raketa bolsa, ony atan kimkä?
-- «Buk» raketa sistemalary bolsa-da, separatistler şu wagta çenli özlerinde harby uçarlaryň bardygyny aýtmansoň, Ukrainanyň öz raketalaryny ulanmagy üçin görnetin bir sebäp ýok.
-- Pitneçi komandir Igor Strelkow, Orsýetiň harby razwedkasynyň ofiseri diýip güman edilýän kişi, 17-nji iýulda, ýykylan uçaryň Ukrainanyň ýük uçary däl-de, halkara ýolagçy uçardygyny bilmän, bu raketany atmagyň jogapkärçiligini öz üstüne aldy.
-- Moskwa wagty bilen öýlän sagat 5:50 (uçrayň ýykylan wagty?) Strelkow VKontakte sosial ulgamynda goýan depeşasynda şeýle diýýär: "Biz ýap-ýaňy Torez töwereginde AN-26 uçaryny urup ýykdyk.» - Bu Antonow harby uçary. Ol ýene şeýle diýýär: "Biz olara duýdurdyk, biziň asmanmyzdan uçmaň diýdik.»
ITAR-TASS we Vzglyad.ru bu depeşany bada-bat garbap aldylar, emma olar Strelkowa salgylanman, «gözi bilen gören şaýada» salgylandylar. Haçanda uçaryň kime degişlidigi anyklanandan soň bolsa, VKontakte-de goýlan habar öçürildi we onda Strelkowa ýalňyşlyk bilen göni salgylanylandygy, hakykatda munuň şaýat habarlarynyň hetjiklenmesidigi aýdyldy.
-- Ukrain resmileri orsýetçi pitneçiler bilen Orsýetiň ofiserleriniň arasynda uçar ýykylandan soň edilen gürrüňleri ýazandyklaryny aýdyp, munuň audio ýazgylaryny aýan etdiler.
Olaryň birinde komandir Igor Bezleriň şeýle diýýäni eşidilýär: "Biz ýap-ýaňy uçar ýykdyk." Beýlekisinde pitneçi şeýle diýýär: "Çernukino oglanlary" – Çernukino obasynda ornaşan kazak milisiýa nökerleri göz öňünde tutulýar – jogapkär uçaryň ýykylmgynda.” Ol ýene şeýle diýýär: "Gepiň gysgasy, iş pyrryk, ol raýat uçary eken.» Ol soňra uçaryň ýykylan ýerine gaçan ilkinji jesetleriň biriniň indoneziýaly studentiňkidigini duýarlykly howsala bilen belleýär. Bu raketa zarbasynyň bilmezlikden urlandygy baradaky delilleriň agramyny artdyrýar.
-- Disinformasiýanyň, ýalňyş maglumat bermegiň bir kada öwrülen konfliktinde ne wideolar, ne Strelkowyň çap eden habary gutarnykly maglumat hökmünde tassyklanylyp bilner. Emma separatistleriň 16-njy iýulda Ukrainanyň SU-27 söweş uçaryny, iki gün ozal bolsa Ukrainanyň iki sany AN-26 uçaryny urup ýykandyklaryny aýtmaklary bu hadysa pitneçileriň ilteşiginiň bolmagynyň mümkindigi baradaky şübheleri güýçlendirýär. Ukrainanyň Goranmak ministrligi bu söweş uçarlarynyň biriniň portatiw ýer-howa raketasy bilen urlandygyny, PZRK bilen urulmandygyny aýtdy.


text:
Eýranyň içeri işler ministri Abdolreza Rahmani Fazli Eýrandaky syýasy durmuşyň "haram pul», şol sanda bikanun neşe söwdasyndan gelýän serişdeler bilen ilteşiklidigini aýtdy.
Fazliniň bikanun neşe gaçakçylygyna garşy göreşýän polisiýa işgärleriniň seminarynda aýdan sözleri döwlet eýeçiligindäki IRNA habar gullugy tarapyndan ile ýetirildi.
Ol Eýrandaky «ahlak bozuklygynyň uly bölegi» «haram pullaryň syýasata girizilmeginden» gelýär diýipdir.
Ol hiç bir anyk kandidaty ýa-da jemgyýetçilik resmisini nazarda tutmandyr.
Eýran Halkara aýdyňlyk görkezijisinde 175 ýurduň içinde 136-njy orunda durýar.
Ozalky prezident Mahmud Ahmedinejadyň wise-prezidenti bolan Mohammad Reza Rahimi ýanwar aýynda bäş ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Eýran metbugaty onuň korrupsiýada aýyplanandygyny ýazdy.


text:
NATO agza ýurtlaryň ilçileri 20-nji aprelde Brýusselde orsýetli kärdeşleri bilen gepleşikleriň täze tapgyryny geçirýärler. Şeýle gepleşikler iki ýyldan soň, ýagny Orsýet Ukrainanyň Krym ýarymadasyny anneksiýa edeni bäri ilkinji gezek geçirilýär.
Gepleşikleriň öňýanynda NATO-nyň baş sekretary Jens Stoltenberg (Jens Stoltenberg) çykyş edip, NATO-Orsýet geňeşiniň esasy maksady “özara pikir alyşmakdan, aç-açan bolmakdan, öňdengörüjilige ýardam etmekden we Ukrainany maslahat etmekden” ybarat diýdi.
Kremliň metbugat wekili Dmitriý Peskow NATO bilen Orsýetiň arasyndaky “ynamsyzlygy” ýatladyp, munuň meseleleriň üstesinden gelmegi kynlaşdyryp biljekdigini aýtdy.
2014-nji ýylyň mart aýynda Orsýet Krymy anneksiýa edenden bir aý soň, NATO Moskwa bilen praktiki hyzmatdaşlyklarynyň ählisini goýbolsun edipdi.


text:
Türkmenistan halkara atom energiýasy gullugynyň ýanynda hemişelik wekilhanasyny açýar.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bu baradaky permana 26-njy awgustda, Ministrler kabinetiniň mejlisinde gol çekdi diýip, türkmen mediasy habar berdi.
Şeýle-de prezident Türkmenistan bilen HAEG-nyň arasynda milli utgaşdyryjy edarany bellemek hakyndaky karara gol çekdi.
Täze döredilen hemişelik wekiliň wezipesine Türkmenistanyň Awstriýa respublikasyndaky adatdan daşary we doly ygtyýarly ilçisi S.Nurberdiýew bellenildi.
Bulardan başga, türkmen mediasynyň maglumatyna görä, prezident Berdimuhamedow 2015-nji ýylyň 12-nji dekabrynda Fransiýanyň paýtagtyParižde makullanylan Pariž ylalaşygyna hem-de Howa gatnawy hakynda Türkmenistanyň hökümeti bilen Lýuksemburg hökümetiniň arasyndaky ylalaşyga türkmen tarapyndan gol çekilmegine ygtyýar berdi.


text:
Owganystanda uly derejeli goşun ofiseri we bir amerikan esgeri öldürildi. Başga bir amerikan esgeri bolsa jeňçiler tarapyndan tutulandyr öýdülýär. Britaniýanyň Goranmak ministrligi polkownik Rupert Sornelonyň we bir britan esgeriniň 3-nji gün Helmand welaýatynda maşynlary bombanyň üstünden baryp, wepat bolandyklaryny aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň deňiz goşunlary bolsa bir esgerleriniň ölüp, birňeçesiniň ýaralanandygyny aýtdy. Amerikan deňiz goşunlarynyň 4000 çemesi düýn Helmand welaýatynda Talyplara garşy hüjüme başlapdy. Şonuň ýaly-da ABŞ-niň harbylary Paktika welaýatynda bir esgeriň ýitendigini aýtdy. Ol jeňçiler tarapyndan tutulandyr öýdülýär.


text:
25-nji oktýabrda, Yragyň paýtagty Bagdatda amala aşyrylan iki terrorçylykly hüjüm amala aşyryldy we netijede ýüzden gowrak adam heläk boldy.
Partladylan bombalaryň biri döwlet edarasyna zeper ýetirdi. Bu waka ýüze çykan mahalynda şol binada radiomyzyň Yrak gullugynyň habarçysy Saad Kamil hem bardy.
Bagdatda minalanan iki sany ulagy partlamak arkaly amala aşyrylan bu terrorçylykly hüjüm soňky birnäçe aýyň içinde iň ganly hüjümleriň biri boldy.
Ölümine kaýyl bolan bir hüjümçi minalanan maşyny Yragyň Adalat ministrliginiň gapdalynda partlatdy. Ikinji ulag hökümet binasynyň biriniň golaýynda partlady. Bu ýerde şaýylaryň ruhanysy Muhammet Sadyk al-Sadryň ölen güni bilen bagly çäre geçirilýärdi. Şol çärede Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Yrak gullugynyň habarçysy Saad Kamil hem bardy.
Ol bu waka barada şeýle gürrüň berdi: “Partlama gaty elhenç weýrançylyga getirdi. Köp adam heläk boldy, binalara, ulaglara zeper ýetdi. Bagdadyň häkimliginiň binasy ýumruldy. Men şol binaň içindedim. Toweregimizi ot aldy, suw turbalary ýarylyp, daşymyzda suw pürkülýärdi.”
Adam ýitgisi uly
Bu hüjümlerde bärsinden 132 adymyň heläk bolup, 600-e golaýynyň ýaralanandygy habar berildi.
Kamiliň aýtmagyna görä, hüjümden soň köçelerde ýatan adamlaryň jesetlerini görmek bolýardy. Partlama ýüze çykan ýerleriň golaýynda duran maşynlar hem weýran bolupdyr. Kamiliň özi gulagy eşitmän, dem almakda kynçylyk çekip, keselhana ýerleşdirilipdir.
Kamili ýumrulan binanyň aşaky gatlarynda hem başgançaklarda bolan adamlaryň köpüsiniň heläk bolandygyny biz bilen söhbetdeşliginde aýtdy: “Biz çäre geçirilýän ýerde, binanyň bäşinji gatyndadyk. Basgançaklarda ýa-da binanyň girelgesinde bolan adamlaryň köpüsi ýa heläk boldy, ýa-da agyr ýaralandy. Ýokarky gatlarda bolanlara kän zyýan çekmän gutulmak başartdy.”
Hökümetiň metbugat sekretary Ali al-Dabbah bu barada ýaýradylan beýantda bu hüjümiň geljek ýylyň ýanwar aýyna planlaşdyrylýan parlament saýlawlaryny başa bardyrmazlyk maksady bilen amala aşyrlandygyny aýtdy. Şeýle-de ol Al-Kaýdanyň hem onuň ýaranlarynyň hüjüme dahylynyň bardygyny çaklady.
Iki aý mundan ozal hem Bagdatda iki partlama amala aşyrylypdy. Şonda 100-e golaý adam heläk bolup, Yragyň Daşary işler hem Maliýe ministrlikleriniň binalaryna zeper ýetipdi.
25-nji oktýabrda amala aşyrylan hüjüm bolsa, pitneçilere Bagdadyň iň goragly, howpsuz diýlip hasaplanylýan ýerlerine hem hüjüm etmegiň başardýandygyny ýene bir gezek görkezdi.


text:
19-njy ýanwarda Azerbaýjanyň parlamenti ýurduň gowşap barýan milli puluny goldamak maksatly çäreleri kabul etdi. Azerbaýjanyň milli manady soňky aýyň dowamynda amerikan dollary babatynda öz hümmetiniň üçden bir bölegini ýitirdi.
Çäreler daşary ýurt walýutasynyň ýurduň daşyna çykarylmagynyň çäklendirilmegini hem öz içine alýar.
Şeýle-de Baku daşary ýurt walýutasyndaky eksporta, şol sanda daşary ýurtlarda maýa ýatyrmak, emläk ýa gymmatly kagyzlary satyn almak boýunça çärelere 20% salgyt girizmegi teklip edýär.
Azerbaýjan soňky wagtda nebitiň global derejede arzanlamagynyň netijesinde öz milli puluny hümmetiniň pese gaçmagyndan saklamak üçin daşary ýurt walýutasyndaky maliýe fondunyň ýarysyndan gowragyny sarp etdi.
Nebit we gaz Azerbaýjanyň girdejileriniň 75% emele getirýär.


text:
ABŞ-nyň goranmak sekretary Çak Hagel ABŞ Orsýetiň Ukrainanyň serhedine ýakyn ýerde geçirýän harby türgenleşiklerine “üns bilen syn edýändigini” aýtdy.
Penşenbe güni Brusselde NATO-nyň edarasynda çykyş edip, Hagel Moskwany geçirýän harby türgenleşikleri barada açyk bolmaga we nädogry düşünip boljak islendik ädimlerden saklanmaga çagyrdy.
Hagel Waşingtonyň ähli ýurtlaryň, şol sanda Orsýetiň Ukrainanyň garaşsyzlygyna hormat goýmagyna we prowokasiýalardan saklanmagyna garaşýandygyny aýtdy.
Orsýetiň resmilerine görä, geçirilýän harby türgenleşiklere 150 müňe golaý harby, 900 tank we uçarlaryň hem harby gämileriň ençemesi gatnaşýar.


text:
ABŞ-nyň Tehas ştatynda turan tupan zerarly we onuň bilen bagly ýol hadysalarynda azyndan 11 adam wepat boldy, netijede ýurduň günorta böleklerinde bolan tebigy betbagtçylygyň pidalarynyň sanyny azyndan 41 adama ýetirdi.
Şeýle-de 13 adamyň Missouri we Illinois ştatlarynda suw joşguny zerarly wepat bolandygy habar berildi.
26-njy dekabrda Dallas şäherinde we onuň töwereginde turan tupan ýüzlerçe jaýy ýumurdy we ýollarda dowul döretdi.
Resmiler Tehasda azyndan dokuz sany tupanyň bolandygyny tassykladylar.


text:
Duşenbe güni Yragyň paýtagtynda amala aşyrylan ulag partlamalarynda azyndan 51 adam ölüp, 100-den gowragy hem ýaralandy.
Ýurduň resmileriniň berýän maglumatyna görä, bu wakalar Bagdadyň şaýy musulmanlarynyň köpçülikleýin ýaşaýan sebitinde ýüze çykypdyr.
Söweşijileriň Yragyň merkezinde amala aşyran ençeme mezhebara hüjümleri netijesinde ýurtda sünni-şaýy musulmanlarynyň konfliktiniň gaýtadan möwjemeginden alada edilýär.
Mundan ozal 2006-2007-nji ýyllarda Yrakda sünni-şaýy musulmanlarynyň arasynda konfliktler bolup, şol döwür on müňlerçe adam ölüpdi.
Mundan bir gün öň, Bagdadyň günortasyndaky şaýy musulmanlarynyň metjidinde janyndan geçen bir söweşiji hüjümi amala aşyrypdy. Şol wakada 27 adam ölüpdi.


text:
Kosowanyň polisiýasy 28-nji noýabrda Öz ykbalyňy kesgitlemek hereketi partiýasynyň onlarça agzasyny, şol sanda onuň öňdebaryjy liderlerini tussag etdi.
Ýurduň parlamentinde eden zorlukly hereketleri üçin gözlenilýän Albin Kurti we beýleki 86 adam Öz ykbalyňy kesgitlemek hereketi partiýasynyň edarasynda, olaryň onlarça müň goldawçysy hökümetiň Serbiýa we Montegro bilen baglaşan ylalaşygyna garşy parahatçylykly protest geçireninden soň tussag edildi.
Oppozisiýa hökümetiň bu ylalaşykdan çykmagyny isleýär. Oppozision deputatlar soňky üç aýda parlamentde burçly suwuklyk, göz ýaşardyjy gaz, suwly gaplar bilen sessiýanyň arasyny böldüler.
Kurti demonstrasiýada çykyş edip, partiýanyň baş edarasyna gaýdyp gelýärkä polisiýa tarapyndan gabaldy we tussag edildi.
Polisiýa partiýanyň edarasyna kürsäp girende, özlerini eline gelen zat, şol sanda oturgyçlar bilen urup garşylan adamlar bilen çaknyşdy we iki ofiser ýaralandy.


text:
Pentagon harby kömek üçin niýetlenen 300 million dollary saklandygyny, sebäbi Pakistanyň “Hakkani” toparyna garşy “netijeli çäre” görmändigini aýtdy.
Bu kömek puly Pakistanyň harbylarynyň 2014-nji ýyldan bäri terrorizme garşy göreşde çeken ýitgisine garamazdan saklandy, diýip 4-nji awgustda Pentagonyň metbugat-wekili Adam Stump aýtdy.
ABŞ “Hakkani” toparyny Owganystanda we Pakistanda hereket edýän terrorçy gurama diýip atlandyrýar.
Kongress 2016-njy ýylda harby kömek üçin niýetlenýän bir milliard dollar möçberdäki puldan 300 million dollaryň Pakistana berilmegi üçin goranmak sekretary Aş Karteriň Pakistanyň agzalan topara garşy göreşindäki üstünligi öňlamagynyň zerurdygyny aýdýar.
Töleg üçin kesgitlenen wagt möhleti 30-njy iýunda doldy, Karter pul kömegini saklamak kararyny ilkinji gezek 3-nji awgustda mälim etdi.


text:
Orsýetiň Neşä gözegçilik boýunça federal gullugynyň başlygy Wiktor Iwanow Merkezi Aziýa regionynyň Umumy içerki önümçiliginiň 40%-niň jenaýatçylykly hereketlerden, hususan-da bikanun neşe söwdasyndan gelip çykýandygyny aýtdy.
“Hakykatdan hem, neşe önümçiliginiň we neşe gaçakçylygynyň bar ýurtlarynda, biziň hasaplamalarymyza görä, olaryň Umumy içerki önümçiliginiň 40% çemesini emele getirýän kriminal ykdysady aktiwligiň çalşyrylmagyny gazanmak zerur” diýip, Iwanow nygtady.
Orsýetiň ýokary derejeli resmisi Wiktor Iwanow bu maglumaty 15-nji maýda Moskwada geçirilen Orsýetiň Merkezi Aziýadaky bähbitlerini goramak boýunça neşä garşy programmalarynyň düzülmegi we onuň işe girizilmegi baradaky hökümet komissiýasynyň üçünji maslahatynda
berdi.
Orsýetiň Neşä gözegçilik boýunça federal gullygynyň resmi maglumatyna görä, bu komissiýa 2011-nji ýylda halkara jenaýatçylykly toparlaryň neşäni gaçakçylyk ýoly bilen Owganystandan Orsýete eltmek üçin ulanýan regionlarynda neşe bilen bagly ýagdaýy özgertmek maksady bilen döredilipdi.
Orsýetiň teklibi
Guramanyň başlygy Wiktor Iwanowyň pikirine görä, neşe önümçiliginden we neşe tranzitinden gelip çykýan girdejileriň ýerine kanuny ýol bilen gazanç edilýän girdejileriň peýda bolmagyny gazanmak zerur we “diňe şeýdip neşäniň ýaýramagyna garşy göreşiň netijeliligini ösdürip bolar”.
Iwanow ykdysadyýetleriň näşä garaşlylygyny azaltmak boýunça programmalaryň durmuşa geçirilmeginiň aňsat däldigini belledi we şu maksatly Orsýetiň Merkezi Aziýa ýurtlary bilen hyzmatdaşlyk korporasiýasyny döretmek teklibini öňe sürdi.
Orsýetiň Neşä gözegçilik boýunça baş edarasynyň Merkezi Aziýa regionynyň Umumy içerki önümçiliginiň belli bir böleginiň neşä garaşlydygy barada yglan eden sanlary regionyň döwletleri tarapyndan resmi derejede entek kommentirlenmedi.
Emma käbir regional bilermenler Orsýetiň resmisiniň sanlary bilen ylalaşmaýarlar. Moskwaky Syýasy barlaglar insitiutynyň regional analitigi Aždar Gurdow bu sanlaryň umumylaşdyrylanlygyny we biraz çişirilenligini belleýär.
“Regionyň döwletlerinde neşe problemasy bilen bagly ýagdaý birmeňzeş däl. Sebäbi Türkmenistanda we Gazagystanda esasy girdejileri ýerasty baýlyklar emele getirýär” diýip, Gurdow belledi.
Türkmenistan
Türkmenistan neşä garşy göreşde berk pozisiýany eýeleýändigini yglan edýär. Ýurtda neşä garşy göreşýän döwlet gullugy bar. Neşe serişdeleriniň bikanun dolanyşygyna garşy milli programma bar. Neşä garşy göreşiň çäginde ele salnan neşe serişdelerini ýok etmek boýunça resmi çäreler hem geçirilýär.
Türkmenistanyň prezidenti ýurtda neşekeşligiň we neşe gaçakçylygynyň agyr problemadygyny bellemek bilen, muňa garşy tutuş jemgyýet bolup göreşmelidigini soňky ýyllarda eden çykyşlarynyň birinde aýdypdy.
“Sebäbi neşäniň aňyrsynda gara şaýam bar, gara pulam bar, onuň yzynda ýaragam bar. Elmydama çykyşymyzda, nirä gitsem, şol terrorçylyk diýdi, şoňa meňzeş zatlar. Şol zatlary... azyberýär-de, şonuň üçin esasy zadam, haramlar aňyrdan ol belany getirýär-de, ýaşlarymyzy zaýalaýar” diýip, Berdimuhamedow nygtapdy.
Şu ýylyň mart aýynda Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamenti tarapyndan ýaýradylan “Halkara neşe gaçakçylygyna gözegçiligik strategiýasy” atly hasabatda
bellenmegine görä, Türkmenistan ilkinji gezek ýurtdaky neşe serişdeleri baradaky resmi maglumatlary elýeterli edip başlapdyr.
“Gündogar” oppozision saýtynyň we başga-da birnäçe garaşsyz internet neşirleriniň maglumatlarynda Türkmenistanyň üstünden bikanun geçirilýän neşe serişdeleriniň azyndan 10%-niň Türkmenistanda galýanlygyny we ýurtda her 100 müň adamdan 4 müň çemesiniň neşekeşdigi çak edilýär. Olaryň uly böleginiň ýaşlardygy aýdylýar.
Birleşen Milletler Guramasynyň resmi hasabatlaryna görä, dünýädäki neşe serişdeleriniň 90%-den gowragy Owganystanda öndürilýär. Neşe gaçakçylygynyň esasy ýoly Owganystan bilen serhetdeş Merkezi Aziýa döwletleriniň üstünden geçýär. Bu ýurtlaryň biri bolan Türkmenistanyň Owganystan bilen 700 kilometrden gowrak umumy serhedi bar.


text:
Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu Eýran bilen baglaşylmagy ahmal ýadro ylalaşygyna garşy çykyş etmek üçin 1-nji martda Waşingtona ugrady.
Netanýahu respublikan kanun çykaryjylaryň çakylygy bilen barýar we onuň ABŞ Kongresiniň iki palatasynda hem söz sözlemegi planlaşdyrýar.
Onuň söz sözlemeginiň planlaşdyrylmagy çakylykdan öň hiç bir geňeş-maslahat salynmadyk Ak tamyň gaharyny getirdi.
Netanýahu Eýran bilen dünýäniň alty döwletiniň, şol sanda ABŞ-nyň arasynda alnyp barylýan gepleşik esasynda ylalaşyk baglaşylmak ähtimallygyny goldamaýar.
Ysraýyl lideri bu ylalaşygyň Tähranyň ýadro ýaragyny edinmeginiň öňüni almajagyny öňe sürýär.
Eýranyň daşary işler ministri Mohammad Jawed Zarif Netanýahu gorky-howatyry çişirýär, emma ol indi ylalaşyk gazanylmagynyň öňüni alyp bilmez diýdi.


text:
Pragada maý aýynda “Gündogar hyzmatdaşlygy” programmasy uly şowhun bilen jar edilipdi. Ondan bäri sekiz aý geçdi, ýöne olaryň bilelikde toplanyp biljeklerine ne Ýewropa Bileleşigi, ne-de partnýorlyga agza alty döwlet bil baglaýar.
Hyzmardaşlyga agza döwletlerde demokratik ösüş-özgerişler esasan togtanlygy üçin olar Ýewropa Bileleşigi bilen işleşmäge o diýen höwesek hem däl. Olaryň gürrüňi edilýän Bloga agza bolmak boýunça ambisiýalary 2004-nji ýyldan bäri iň pes derejede durýar.
Ýewropa Bileleşiginiň Daşary işler ministrleri ilkinji gezek Gündogar hyzmatdaşlygy partnýorlyga agza döwletler bilen duşuşýarlar, gün tertibinde bu ýurtlaryň Bileleşik bilen gatnaşyklary, şonuň ýaly-da 2010-njy ýyl üçin göz öňünde tutulýan, öňde duran we şoňa meňzeş birgiden umumy maslahatlary bar.
«Ylalaşyklar bileleşigi»
Häzirki duşuşykda Gündogar partnýorlygy toparynyň adynyň «Ylalaşyklar bileleşigine» öwrülmegi dogrusynda pikir alşyljak. Täze at diňe simwoliki häsiýete eýe bolup, ol ady agzalan döwletleriň Ýewropa Bileleşigine agzalyk ugrundaky hereketdigini aňlatmaýar.
Iň gowy bolan halatynda bu döwletler Ýewropa Bileleşigi bilen erkin söwda gatnaşygyny ýola goýup, olaryň raýatlary bloga agza döwletlere wizasyz sapar edip bilerler. Erkin söwda üçin hyzmardaş döwletlerde ykdysady taýdan reformalar geçirilmeli. Wizasyz gatnaşyklary ýola goýmak prosesi bolsa ýakyn wagtda ýola goýlup bilinmez, munuň üçin her zatdan ozal Ýewropa Bileleşigine agza döwletleri “Gündogar hyzmatdaşlygy” bloguna girýän ýurtlardan emigrasiýanyň artmajagyny ýa-da jenaýtçylygyň ösmejegini ynandyryp, razy etmeli.
Parhly gözýetim
Ýewropa Bileleşiginiň Gündogar partnýorlyk strategiýasynyň ýuwaş hereket etmeginiň ýene bir sebäbi bolsa, bloga agza ýurtlar bilen alty sany partnýor döwletiň hem-de olaryň ozalky Sowet Soýuzyna giren döwletler bilen dürli hem parhly gözýetime eýeliginden gelip çykýar.
Demokratiýa taýdan Belarusyň yza galaklygyna garamazdan, edil Ukraina we Gürjüstana hödürlenen bähbitler Minskä-de hödürlenilýär. Aýry tarapdan adam hukuklary babatynda yzygyderli gepleşik alyp barmagyny Ýewropa Bileleşigi Günorta Kawkaz ýurtlaryndan talap eder, bu barada eýýäm Merkezi Aziýanyň awtoritar režimlerinden talap edilip gelinýär.
Her zatdan ozal Gündogar Ýewropa döwletleri ykdysadyýetdäki krizisi durnuklylaşdyrmaly, syýasy durnuklylyk taýdan halanmaýan diňe içerki önümleri goramakdan bolsa, daşda durmaly.
Häzirki wagtda “Ylalaşyklar bileleşigine” gol çekmek babatynda Ukraina resmi taýdan has amatly ýagdaýda durýar. 2010-njy ýylda Kiýew Ýewropa Bileleşigi bilen erkin söwdany çuňlaşdyryp, köptaraply ylalaşyga gelip biler. Wizasyz gatnaşyklar hakyndaky gepleşikler bolsa dowam edýär.


text:
Täjigistanly iki polisiýa ofiserine musulmanlary öz sakallaryny syrmaga mejbur edeni üçin käýinç yglan edildi we eger musulmanlar tarapyndan olara garşy şikaýatlar dowam etse, onda olaryň has berk netijeler bilen ýüzbe-ýüz boljakdygy barada duýduryş berildi.
Täjigistanyň içeri işler ministriniň orunbasary Ikrom Umarzodanyň 27-nji aprelde Azatlyk Radiosyna beren maglumatyna görä, Sugd regionyndaky ýerli ýaşaýjylar hukuk goraýjy organyň iki ofiseriniň öz sakallaryny syrmaga mejbur edendigi barada şikaýat edensoň, olara resmi taýdan käýinç berilipdir.
“Biz regional polisiýa departamentlerine ýerli ýaşaýjylar bilen ekstremizm barada gepleşikleri geçirmegi tabşyrdyk, ýöne olara ilat bilen güýç we basyş arkaly iş alyp barmaga çagyryş etmedik” diýip, Umarzoda aýtdy.
Täjigistanda polisiýa ofiserleriniň musulmanlara öz sakallaryny syrmaga basyş edýändigi barada maglumatlar artýar.


text:
Türkmen döwlet habarlar gullugy 1-nji sentýabrda ählihalk tigir sürüşliginiň geçiriljekdigini habar berensoň, şu günler Türkmenistanda, şol sanda Lebap welaýatynyň merkezi Türkmenabatda hem tigir söwdasy barha gyzgalaňly gidýär.
Bu ýagdaýdan türkmenabatly telekeçi Daýanç gaty razy.
“Esasan bahasy 300 manat bolan sport tigirini satyn alýarlar. Öňler bir günde 5-10 sany tigir satan bolsam, şu günler 20-25 tigir satýan mahalym hem bolýar. Meniň dükanym kiçi, köplenç alyjylaryň isleýän görnüşi gutaryp galýar. Beýleki käbir söwdagärler has köprägem satýar” diýip, özüni Daýanç diýip tanadan tigir söwdagäri Azatlyk Radiosyna gürrüň berýär.
Türkmenabadyň bazarlarynda satuwa goýlan tigirleriň aglabasy Hytaýdan getirilen, olaryň iň arzanynyň bahasy 300 manat, biraz gymmadragynyň bolsa 500 manatdygyny telekeçiler aýdýarlar. Tigire bolan talap birden artansoň, olaryň bahasynyň hem ortaça 40-50 manat ýokarlanandygy aýdylýar.
1-nji sentýabra taýýarlyk diňe tigirlere talaby artdyrman, sport egin-eşiklerine-de isleg ýokarlandy. Tigir satyn alan bir kişi, umuman aýdylanda, sport papagyny, sport egin-eşigini, sport köwşüni-de satyn alýar.
“400 manat çykdaýjy”
Adynyň agzalmagyny islemedik söwdagär, bu esbaplaryň jeminiň ortaça bahadan näçe manat bolýandygyny şeýle hasaplady: “Sport köwüşleri 70 manat, tigir 300 manat, sport eşigi 40 manat, sport papagy 6-10 manat, diýmek, tigir sürüşlik kampaniýasyna gatnaşan bir adamyň çykdayjysy 400 manatdan geçer”.
Türkmenistanda ortaça aýlyk bolsa 300-400 manat aralygynda.
Sport eşiklerine Türkmenistanda her ýyl hem awgust aýynda isleg artýar. Ol esasan hem mekdep okuwçylarynyň we talyplaryň okuwa başlamagy bilen bagly, sebäbi okuw bilen bir hatarda dürli sport çärelerine gatnaşmagy üçin okuwçylardan sport eşikleriniň bolmagy talap edilýär.
Bu ýylky 1-nji sentýabr ilkinji gezek geçiriljek ählihalk tigir sürüşlik kampaniýasyna gabat gelensoň, sport esbaplarynyň alyjylarynyň arasynda ýaşulylary hem görmek bolýar.
Geçen ýyllardan tapawutlylykda, bu ýyl tigir sürüşlik kampaniýasyna döwlet edaralarynyň işgärleri hem gatnaşdyrylar. Netijede käbir edara ýolbaşçylarynyň öz işgärlerinden tigir satyn almak üçin pul soraýandygy barada hem maglumatlar gelip gowuşýar.
Sport enjamlarynyň aglabasy daşary ýurtlardan getirilýär, olaryň arasynda Hytaýda öndürilen harytlaryň sany agdyklyk edýär. Türkmenistana getirilýän Hytaý harytlarynyň bolsa, umuman aýdylanda, ömri gysga bolup, olary tiz wagtdan täzeläp durmaly bolýar.


text:
Adamlaryň şahsy durmuşyna goşulyşmazlygy wagyz edýän synçy toparyň raportynda Birleşen Ştatlaryň we Ysraýylyň kompaniýalary Merkezi Aziýa ýurtlaryny hökümetiň garşydaşlarynyň we beýleki raýatlaryň aragatnaşyklaryny yzarlamaga aýratyn güýç berýän çylşyrymly gözegçilik enjamlary bilen üpjün etdiler diýilýär.
Düýbi Londanda ýerleşýän “Privacy International” toparynyň 20-nji noýabrda ýaýradan raportynda Merkezi Aziýa ýurtlarynyň hökümetleri gürrüňi gidýän gözegçilik enjamlaryny öz ýurdundaky “žurnalistleri we aktiwistleri hem-de ýurduň daşyna sürgün edilenleri yzarlamak” üçin ulandylar diýilýär.
“Privacy International” toparynyň raportynyň aglaba bölegi gizlin çeşmelere we resminamalara, şol bir wagtyň özünde hökümet tarapyndan özleriniň şahsy aragatnaşyklarynyň we internet hatlarynyň ele salnandygyny aýdýan aktiwistleriň, žurnalistleriň we sürgünleriň maglumatlaryna esaslanýar.


text:
Soçide geçýän gyşky olimpiýa oýunlarynda bobsleý sport görnüşi üçin trassada ýaralanan işçiniň operasiýadan soň kadaly ýagdaýdadygy aýdylýar. Uly tizlikde ýokardan aşak taýyp barýan synag guraly bilen kakylan işçiniň iki aýagy döwülipdi.
Resmiler işçiniň bobsleý trassasynda nädip peýda bolandygynyň we ýokardan aşak typyp barýan türgenleşik guralynyň golaýlamagyny habar berýän ýörite signaly nädip eşitmändiginiň sebäplerini derňeýärler.
Işçiniň ses signalyny eşitmezliginiň bir sebäbiniň onuň şol wagt sesli işleýän guraly işledip ýören bolmagynyň ähtimaldygy aýdylýar.
Soçide bobsleý üçin gurulan trassa ozalky olimpiadalardan has howpsuz edilip gurulypdy. 2010-njy ýylda Kanadanyň Wankuwer şäherinde bolan olimpiadada gürjüstanly sportçy Nodar Kumaritaşwili heläk bolupdy.


text:
Türkmenistanda internetiň ösýänligi, bu ugurda tehniki mümkinçilikleri artdyrmak boýunça ýörite işleriň alnyp barylýanlygy türkmen metbugatynda yzygiderli habar berilýär. Eýsem, bu ugurdaky işler hakykatdanam islegleri ödeýärmikä?
Hususan-da, “Türkmentelekom” döwlet kompaniýasynyň maglumatyna görä, geçen ýylda Aşgabatda esasy dört awtomatik telefon stansiýalaryny özara birleşdirýän optiki süýümli sistema işe girizilipdir. Sistema internetiň geçirijilik ukybyny güýçlendirip, tizligini üpjün edipdir.
Mudan daşary, resmi maglumata görä, geçen ýylyň başynda “Türkmentelekomyň” hyzmatyndan peýdalanýanlaryň sany sekiz müň adama ýetip, bu san şu ýyl ýene kopelipdir.
Emma internetden peýdalanmak mümkinçilikleriniň we teklip edilýän aragatnaşyk hyzmatlarynyň hili paýtagtda ýokarlanýan hem bolsa, ýerli ýaşaýjylar welaýatlarda ilatyň internetden peýdalanmak mümkinçilikleriniň örän çäklidigini aýdýalar.
Regionlardaky internet
Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Osman Hallyýewiň sözlerine görä, welaýat merkezlerinde internet kafeleriniň birnäçesi açylan-da bolsa, oba ýerlerinde, hatda etrap merkezleriniň-de köpüsinde internet nokatlary düýpden ýok. Onuň sözlerine görä, oba ýerlerinde internet üçin ýörite tehniki şertler döredilmänsoň, oba ýaşaýjylarynda mobil aragatnaşygy arkaly interneti öz öýlerinde ulanmak mümkinçiligi-de ýok.
Türkmenistanda mekdepleri kompýuterleşdirmek boýunça programma alnyp barylýar. Häzirki wagtda oba mekdepleriniň ählisinde diýen ýaly kompýuter klaslarynyň bardygy we kompýuteri öwredýän informatika sapaklarynyň geçilýänligi resmi maglumatlarda bellenilýär. Muny ýerli ýaşaýjylar hem tassyklaýarlar. Emma mekdep kompýuterleri Aşgabatda we welaýat merkezlerinde internete çatylan bolsa-da, oba mekdeplerinde asla internet ýok.
Ýaşlaryň arasynda internete gyzyklanma we höwes welin, gitdigiçe güýçlenýär.
Osman Hallyýewiň sözlerine görä, soňky döwürde internete mobil telefony arkaly çatylmak ýaşlaryň arasynda örän ýörgünli. Emma beýle hyzmatlaryň gymmatlygy ilkinji nobatda ýene-de oba ilaty üçin internetiň elýeterliligini çäklendirýär.
Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy oba mekdeplerinde informatika sapaklarynyň-da köplenç pes derejede geçirilýänligini belledi.
Türkmenistanyň ilatynyň aglaba bölegi oba ýerlerinde ýaşaýar. Internetde çap edilen elýeterli maglumatlara görä, Türkmenistanyň oba ilatynyň sany ýurduň ähli ilatynyň 55-60 %-ne barabar diýlip görkezilýär.
Internet kafeleriniň ýörite düzgünleri
Türkmenistanda raýatlaryň internetden peýdalanmagynyň öňünde päsgelçilik döredýän zatlaryň ýene biri ýurtda işleýän internet kafelerine barýanlardan pasport talap edilmegidir. Kafelere barýan adamlaryň hasaba alnyp, gözegçilik astynda saklanylýandygyny we olara belli bir saýtlara girmeli däl diýen duýduryşlaryň berilýändigini ýerli ýaşaýjylar gürrüň berýärler.
Internet hyzmatlarynyň hiliniň pesligi bilen bir wagtda bu hyzmatyň bahasynyň gymmatlygy-da adamlaryň mümkinçiliklerini çäklendirýär. Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Osman Hallyýewiň aýtmagyna görä, internet kafelerinde öňünden bir sagadyň puluny töläp, onuň haýallygy sebäpli adamlaryň soňra hiç hili maglumat alyp bilmän gidýän halatlary-da seýrek däl.
Saýtlar näme üçin petiklenýär?
“Fergana.ru” internet saýtynyň baş redaktory Daniil Kislow Türkmenistanda interneti ösdürmek boýunça edilýän işleri hökümetiň interneti ilat üçin has elýeterli etmek maksady bilen baglanyşdyrmaýar. Onuň aýdyşyça, internetiň tehniki derejesini ösdürmek işleri häzirki wagtda ähli döwletlerde-de alnyp barylýar. Emma Merkezi Aziýa hökümetleri aragatnaşyk hyzmatlarynyň tehniki mümkinçiliklerini ösdürmek we internet kafeleriniň sanyny köpeltmek ýaly çäreleri diňe halkara jemgyýetçiligine öz ösüşlerini görkezmek üçin amala aşyrýarlar.
Internet saýtlarynyň petiklenmegi ilat üçin habarlaryň we maglumatlaryň elýeterliligini çäklendirýän ýene bir mesele bolup durýar. Türkmenistanda resmi taýdan gadagan edilmedik hem bolsa, ençeme saýtlaryň ýurtda açylmaýanlygyny ýerli ýaşaýjylar gürrüň berýärler. “Fergana.ru” internet neşiri-de şeýle saýtlaryň biri bolup durýar.
Merkezi Aziýa boýunça maglumat berýän bu informasion resursyň baş redaktory Daniil Kislow saýtlaryň petiklenmegini türkmen häkimiýetleriniň ýurduň içinde tankydy maglumatlaryň ýaýramagynyň öňüni almak islegi bilen baglanyşdyrýar.