text:
Pakistan «Talybanynyň» täze lideriniň saýlanandygy habar berilýär. Bu hereketiň öňki lideri Hakimullah Mehsud anna güni Birleşen Ştatlaryň doron zarbasyndan ölüpdi.
Azatlyk Radiosynyň Maşaal radiosy Pakistanyň «Talyban» hereketine Han Said Sajnanyň saýlanandygyny habar berdi. Ol bu hereketiň başlyklygyna şenbe güni, Demirgazyk Waziristanyň bir aýdylmaýan ýerinde geçirilen maslahatda saýlandy.
Said 2012-nji ýylda Pakistanyň demirgazyk-günbatarynda bir türmä hüjüm edip, 400-e golaý tussagy azat etmegiň hem-de 2011-nji ýylda Karaçide harby deňiz bazasyna guralan hüjümiň guramaçysy hasaplanýar.
Pakistanyň «Talybany» we aňtaw-maglumat çeşmeleri Mehsudyň anna güni, ýanyndaky dört adam bilen bilelikde, Demirgazyk Wazirstanda öldürilendigini aýtdylar. Bu sebit «Talyban» pitneçileriniň mesgeni bolup, Owganystan bilen serhetde ýerleşýär.
Bu habarlary ne Pakistanyň hökümeti, ne-de Birleşen Ştatlaryň hökümeti tassyklady.
Mehsudyň şenbe güni jaýlanmagyna garaşylýar. Pakistan mediasynyň käbir habarlarynda onuň eýýäm Demirgazyk Waziristanda bir aýdylmaýan künjekde jaýlanandygy hem aýdyldy.
Mehsudyň ölendigi baradaky habarlar mundan öňem birnäçe gezek ýaýrapdy. Ol pakistan «Talybanynyň» baştutanlygyna 2009-njy ýylyň awgustynda, ozalky baştutan dron zarbasyndan ölenden soň geçdi.
Birleşen Ştatlaryň hökümeti Mehsudyň ele salynmagy üçin 5 million dollar baýrak goýdy. 2009-nji ýylda Owganystandaky bazada Merkezi aňtaw gullugynyň birnäçe işgäriniň janyndan geçen bombaçynyň hüjüminde öldürilmeginiň arkasynda Mehsud durandyr öýdülýär. Şeýle-de, pakistan «Talybany» 2010-njy ýylda Nýu-Ýorkuň Taým skwerinde planlaşdyrylan bomba hüjüminde aýyplandy.
«Tehreek-e-Taliban Pakistan» owgan «Talybanyndan» aýrylykdaky, ýöne onuň bilen ýaran jeňçi toparlaryň bir penasy bolup durýar.
Mehsudyň ölümi Pakistanyň hökümetiniň jeňçiler bilen gelmekçi bolýan parahatçylyk ylalaşygy taglalalaryny çylşyrymlaşdyryp hem biler.
Pakistanyň premýer-ministri Nawaz Şarif şu hepde pakistan «Talybany» bilen gepleşikleriň gutulgysyzdygyny aýtdy.
Paýtagt Yslamabatda, ýurduň aýeroportlarydyr beýleki möhüm ýerlerinde, Mehsudyň ölüminden soň, howpsuzlyk güýçleriniň hüşgärlik ýagdaýyna getirilendigi habar berilýär.


c: text/html

text:
Düýn Moldowanyň Konstitusion sudy ýurduň häzirki wagtlaýyn prezidenti Mihaý Ghimpunyň «Sowet okkupasiýasynyň gününi» bellemek barada gol çeken permanyny ýatyrmak barada karar çykardy.
Moldowanyň häzirki wagtlaýyn prezidenti Mihaý Ghimpu her ýylyň 28-nji iýunyny «Sowet okkupasiýasynyň güni» hökmünde bellemek barada geçen aý ýörite permana gol çekdi. Onuň bu permany Moldowanyň ilatynyň we syýasy toparlarynyň arasynda gapma-garşylykly reaksiýalary döretdi.
Moldowanyň Konstitusion sudy özüniň düýnki çykaran kararynda Mihaý Ghimpunyň gol çeken permanyny «taryhy we syýasy wakalara kanuny ähmiýet bermek synanyşygy» hökmünde häsiýetlendirip, ony bikanun diýip tapdy.
1940-njy ýylyň 28-nji iýunynda şol wagtky Sowet goşunlary nasistik Germaniýa bilen baglaşylan ylalaşygyň esasynda Rumyniýanyň gündogar regionyna girip, häzirki Moldowanyň territoriýasynda öz kontrollygyny ornaşdyrypdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Orsýetde müňlerçe adam Beslan şäherinde on ýyl mundan ozal bolan betbagtçylygyň pidalaryny ýatlamaga ýygnandy.
Beslan mekdebi zamun alnanda 334 adam, şol sanda 186 çaga öldürilipdi.
2004-nji ýylyň 1-nji sentýabrynda yslamçy pitneçiler okuw ýylynyň ilkinji gününde 1100 çagany we olaryň mugallymlaryny zamun alyp, goňşy Çeçenistandan goşunlaryň çykarylmagyny talap edipdiler.
Pidalaryň köpüsi partlamalarda ýa-da üç güne çeken gapma-garşylygyň soňundaky atyşykda, Orsýetiň ýörite güýçleri mekdebe zabt edende öldürilipdi.


text:
Türkmenistanyň paýtagty Aşgabat şäheriniň durkuny täzelemek hem-de ony gözel görke getirmek üçin Garaşsyzlyk ýyllarynyň dowamynda örän köp jaýlar ýykyldy.
Bu günler şäheriň halk içinde «Gorwodoprowod» («Şähersuwprowody»), «Nahalstroý», «Gaža» diýlip atlandyrylýan ýaşaýyş jaý massiwindäki öýler aldygyna ýykylýar. Ol jaýlaryň örän köpüsi «Öý kitaby» bolmadyk jaýlar. Öýe degişli hiç hili dokument bolmadyk ýagdaýynda hökümet ol ýerde ýaşaýanlara jaý bermeýär. Dokumentsiz öýler bolsa örän kän. Olarda ýaşaýanlaryň ählisine jaý bermäge hökümetde ýagdaý ýok. Sebäbi şäheriň durkuny täzelemek maksady bilen Aşgabat şäherinde şeýle bir kän öýler ýykyldy, şu sebäpli, dokumenti düzüw öýlerde ýaşaýanlar-da öý bilen kanagatlanarly üpjün edilenok. Şeýle ýagdaýda dokumentsiz öýler ýykylan halaty olarda ýaşaýanlar nirä gider? Häkimiýetler bolsa olara «Baryň, nirä gitseňiz, şoňa gidiň, gelen ýeriňize gidiň!» diýip, jogap berýärler.
Dokumentsiz öýleriň döreýşi
Bir welaýatdan başga bir welaýatyň çägine baryp ýaşamak edähedi sowet hökümeti gelmezden öň türkmenleriň arasynda ýokdy diýsek, ýalňyşmasak gerek. Sowet hökümeti adamlary bir welaýatdan başga bir welaýata işe ugratmak bilen, tire-taýpalaryň, welaýatlaryň ýaşaýjylarynyň ondan-oňa göçüp-gonmagyna sebäp boldy. Ýöne hökümet özüniň işe ugradýan adamlaryna ýaşar ýaly tünek berýärdi.
Hökümet ilki wezipeli adamlary ondan-oňa göçürdi, soňabaka işçi-daýhan gatlagy hem uly şäherlerdäki zawod-fabriklerde işlemek, şeýdip gazanç etmek maksady bilen şäherlere göçüp başladylar.
Aşgabat şäherine gelmek esasan, 1948-nji ýylda bu şäherde tebigy betbagtçylygyň ýüz bermeginiň netijesinde, şäherde ýer titremeginiň bolup geçeninden soň başlandy. Ýer titremesinde örän köp adamlaryň ýogalmagynyň netijesinde öýler, hatda şäher boşap galdy. «Şonda hakyky aşgabatlylaryň barysy diýen ýaly gitdi» diýip, ýaşuly adamlar aýdýarlar.
Aşgabadyň töweregindäki obalardan, Aşgabada ýakyn etraplardan adamlar göçüp geldiler. Olaryň köpüsine hökümet ýer berip, salan jaýlary üçin öý kitaplaryny-da düzedip berdi. Kimler hökümet edaralaryna, zawod-fabriklere işe girip, etaž jaýlaryndan kwartira aldylar.
1960-1970-nji ýyllarda Aşgabada göçüp gelmeler, ýokary okuw jaýlaryna okamaga gelip, ellerine diplom alan ýaşlaryň köpüsiniň paýtagtda işe galmagy ýoň boldy. Bir ýandan, şol döwürlerde kolhozçy, işçi ýaşlar hem paýtagta ýaşamaga gelip, şäheriň dürli zawod-fabriklerine işe girýärdiler. Şeýle köpçülikleýin göçüp gelmegiň sebäpleriniň birem — ol döwürde şähere ýazga girmek (propiska) meselesi aňsatdy. Haýsydyr bir zawod-fabrigiň umumy ýaşaýyş jaýyna-da ýazga girip bolýardy, okuw jaýlarynyň umumy ýaşaýyş jaýlaryna-da ýazga girip bolýardy, rehimdarrak dogan-garyndaşyň öýüne-de ýazga girip bolýardy. Razylygyny alyp bolsa, tanyş-biliş, dost-ýarlaryň öýüne-de ýazga girip bolýardy.
Ýazga girýänler hem bäş ýyl işlänsoň, giç bolanda — on ýyl işlänsoň, hökümetden özbaşdak jaý alyp bilýärdiler. Ýöne şol — jaý nobaty gelýänçä garaşylmaly bäş-on ýyl geçýänçä ýaşamak üçin hem tünek gerekdi. Şeýle tünegi işeňňir adamlar bir gijede salýardylar. Ähli gurluşyk materiallary taýýarlap, ussalary üýşürip, bir gijede bir otagly jaý salynýardy. Milisionerler jaý salnyp durka görse, ýykyp gidýärdiler, salnyp bolan jaýa bolsa degmeýärdiler. Ol jaýlara «wremýankalar» (wagtlaýyn gurlan jaýlar) diýilýärdi. Ilki bir otag salynsa-da, adamlar soňy bilen olary iki-üç otaga öwürýärdiler. Olarda hiç hili dokument bolmaýardy. Ol jaýlarda başga ýerlerde ýazgyda duran adamlar ýaşaýardylar.
Şeýle jaýlar esasan, Aşgabat şäheriniň ileri tarapynda, şäheriň gatbar-gat jaýlarynyň tamamlanýan ýerinde, Köpetdaga tarap uzap gidýän baýyrlaryň ýüzünde gurlupdy. Ol jaýlaryň gurlan ýerlerine «Nahalstroý» diýlip at berilmesi ýöne ýere däl. Bu sözler hökümetden soraman, öz bähbidi üçin özbaşdak hereket edibermäniň subutnamasy bolup durýar. Şäher suw prowodynyň töwerekleri, köne telestudiýanyň töwerekleri, «Gaža» diýlip atlandyrylýan uly ýaşaýyş meýdanlary şeýle wagtlaýyn jaýlardan, hökümetden rugsatsyz gurlan jaýlardan dolduryldy. Olarda ýaşaýanlaryň bäri-aňyrsy ýok. Ol jaýlaryň häzirki ýaşaýjylary üçin iň bir howply ýeri hem şeýle — jaýlary ilki salanlar hökümetden jaý alyp, özleriniň dokumentsiz jaýlaryny başga adamlara satyp göçüp gitdiler. Ikinji satyn alanlar üçünji satyn alanlara satdylar. Şeýle ýagdaýda dokumentsiz jaýlar elden-ele geçdi. Türkmenistanyň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň döwründe paýtagt şähere başga welaýatlardan gelýän adamlary propiska etmek (ýazga salmak) hem gadagan edildi. Indi ol jaýlarda şäherde ýazgyda durmaýan, ýöne şol jaýlary öňki eýelerinden satyn alan adamlar ýaşaýarlar.
Hökümetiň ýoly dogrumy?
Aşgabat şäherinde gymmat bahaly, «elita» diýlip atlandyrylýan jaýlaryň örän köp gurulmagynyň netijesinde şäher ulalyp, täze — Çandybil etraby döredi. Çandybil etraby ýurdy Eýran bilen serhetleşdirýän Köpetdagyň etegindäki baýyrlaryň üsti bilen paýtagtyň gündogar tarapyndan günbatarlygyna uzap barýar. Ol misli, ýuwdarha gelýän ýaly, öz öňündäki — sowet döwründe gurlan hütdükleri holtumyna düýrläp dykyp barýar. Täze dörän etrabyň eýeleýän meýdanlaryndaky ähli köne jaýlar (hatda olar etaž jaý bolsa-da) ýumrulyp, olaryň ýerine dört otagly kwartirasy iki ýüz müň amerikan dollaryna durýan, «elita» diýlip atlandyrylýan, köp adamlaryň satyn almaga gurby çatmaýan 12-16 gatdan ybarat jaýlary salynýar.
Ýykylýan jaýlarda ýaşaýanlara hökümetiň jaý bermeýänligini bir tarapdan ýazgaryp bolmaýar. Sebäbi ol jaýlaryň kime degişlidigi hakda hiç hili dokument ýok. Olar ýöne bir döwürde kimdir biriniň wagtlaýyn oturmagy üçin bikanun salnypdyr. Hiç bir dokumentsiz öýlerde ýaşap ýörenlere «Nämäniň esasynda jaý bermeli?» diýen kanuny sowal ýüze çykýar.
Eger bu ýagdaýy adamkärçilik ýoly bilen çözmek isleseň, dokumentsiz bolsa-da, ol jaýlarda adamlar otuz-kyrk ýyl, köpüsi elli ýyla golaý ýaşapdyrlar. Olary nirä kowjak? Ol adamlar dogduk obalaryna ugradylanda-da, olara obada-da tünek ýok. Otuz-kyrk ýyl öň obasyndan çykyp gaýdan adamlara obada jaý berlermi?
Ýolbaşça arz etmek netije berermi?
Şäherde ýaýran resmi däl gürrüňlere görä, bir hepde mundan öň «Şähersuwprowody», «Nahalstroý», «Gaža» diýlen ýerlerde, dokumentsiz öýlerde ýaşaýanlar döwlet ýolbaşçysynyň öňünden çykyp, özlerine-de öýleri ýykylan çagy öý bermegi haýyş edipdirler. Döwlet ýolbaşçysy olara öýüň hökman beriljekdigine söz beripdir. Käbir adamlar bolsa köçä çykan adamlaryň döwlet ýolbaşçysynyň ýanyna hatda goýberilmändigini, olary häkimleriň prezidentiň ýanyna geçirmän, kowandygyny aýdýarlar. Ýurduň köpçülikleýin habar beriş serişdeleri ýüz berýän şeýle wakalar hakdaky hakykaty halka ýetirmese, anyk faktlara ýüzlenip bolmaýar.
Bu agzalan ýerlerde ýaşaýanlaryň arasynda ýurduň ähli welaýatlaryndan, etraplaryndan, obalaryndan bolan adamlar bar. Hatda rus dilli milletleriň-de bardygyny adamlaryň üýşüp duranyny görenler aýdýarlar.
Serdar Gulgeldiýew Aşgabatda ýaşaýan intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Türkmen futbolçylary Dünýä çempionaty — 2018-iň saýlama oýunlarynyň çäklerinde demirgazyk welaýatyň merkezindäki stadionda Eýranyň ýygyndysy bilen 1:1 oýnady.
Dünýä reýtinginde Aziýanyň iň gowy topary, şeýle hem Aziýanyň 3 gezek çempiony, dünýä çempionatlarynyň 4-siniň final bölegine gatnaşyjy bolan Eýranyň ýygyndysyna 2011-nji ýyldan bäri 62 ýaşly belli portugal tälimçisi Karluş Keýruş ýolbaşçylyk edýär. 1989-njy we 1991-nji ýyllarda Portugaliýanyň ýaşlar ýygyndysyny (20 ýaşa çenli) dünýä çempionlygyna getiren, şonuň ýaly-da şol ýurduň, BAE-niň, GAR-yň milli ýygyndylarynda işlän hünärmen Daşoguzda geçirilen duşuşygyň öň ýanyndaky metbugat maslahatynda öz toparyna ynamynyň uludygyny, Türkmenistana 3 utuk alyp gitmäge gelendiklerini mälim etdi.
Eýranly futbolçylar öz tälimçileriniň ynamyny eýýäm duşuşygyň 4-nji minutynda ödediler, Serdar Azmun hasaby açdy. Türkmen futbolçylaryna garşydaşyň güýçli hüjümlerine garşy durmak, birneme özüne gelmek üçin 15 minut töweregi wagt gerek boldy. Şondan soňra ildeşlerimiz hem hüjümleri geçirip başladylar. 16-njy minutda Serdar Annaorazow güýçli urgyny ýerine ýetirdi. Ýöne derwezeçi Ali Reza Hagigi onuň hötdesinden geldi.
Aradan üç minut geçip-geçmän S. Azmuna ýene iki gezek tapawutlanmaga mümkinçilik boldy. Ýöne urgularyň ilkinjisinde pökgi derwezäniň germewine degip yzyna gaýtsa, ikinji pursatda derwezeçi Nikita Garbunow ussatlygyny görkezdi.
Birinji ýaryma goşulan wagtyň ilkinji minutynda Arslanmyrat Amanow sag gyradan gidip, pökgini jerime meýdançasyna geçirdi. Ruslan Mingazowa bolsa ony boş derwezä gönükdirmek kynçylyk döretmedi. Daşogzuň 10 müň tomaşaçy orunlyk stadiony şatlykdan ýaňa tas ýarylypdy.
Ikinji ýarymda Eýranyň ýygyndysynyň tälimçisi oýna üýtgeşme girizmek maksady bilen üç oýunçy çalşygyny geçirdi. Ýöne biziň futbolçylarymyz elde baryny edip, “D” toparçasynda öňdäki orna dalaşgärlerden utuk almagyň hötdesinden geldiler.
Oýundan soňky metbugat maslahatynda baş tälimçi K. Keýruş biziň toparymyzy mynasyp netije bilen gutlady. Onuň kärdeşi A. Koçumow bolsa örän güýçli garşydaş bilen gazanylan deňligiň ýeňşe bara-bardygyny belledi.
Şu oýundan we Guamyň ýygyndysynyň Hindistanyň ýygyndysyndan 2:1 hasabynda üstün çykanyndan soň, toparlar “D” toparçasynda şeýle tertipde ýerleşdiler:
После этой игры и победе команды Гуама над сборной Индии – 2:1 ситуация в группе «D» выглядит так:
Öňde boljak oýunlar: 3-nji sentýabr Oman – Türkmenistan we Eýran – Guam.
Maglumat toplamagy halaýanlara duşuşygyň sanlaryny we delillerini hödürleýäris.
Dünýä çempionaty — 2018. Saýlama tapgyr. Aziýa. 2-nji bölek. "D" toparça.
16-njy iýun. Daşoguz. «Sport toplumy». 10 000 tomaşaçy. 27 gradus С.
Türkmenistan – Eýran – 1:1 (1:1)
Pökgüleri geçirenler: Serdar Azmun, 4 (0:1). Ruslan Mingazow, 45+1 (1:1).
Türkmenistan: Nikita Garbunow, Şöhrat Söýünow, Mekan Saparow, Serdar Annaorazow, Bagtyýar Hojaahmedow, Ahmet Ataýew (kapitan), Umytjan Astanow, Ruslan Mingazow, Artur Geworkýan (Rahymberdi Baltaýew, 90), Serdaraly Ataýew (Guwanç Abylow, 86), Arslanmyrat Amanow.
Eýran: ASli Reza Hagigi, Hosro Heýdari, Ehsan Haji Safi, Hosseýn Kanani, Mehdi Torabi (Mehdi Taremi, 46), Masud Şojai (Omid Ibrahimi, 46), Wahid Amiri (Reza Guçannejad, 66), Worýa Gafuri, Andranik Teýmurýan (kapitan), Pejman Montazeri, Serdar Azmun.
Duýduryş alanlar: Serdaraly Ataýew 27, Arslanmyrat Amanow 50, Serdar Annaorazow 57, Ruslan Mingazow 82, Şöhrat söýünow 86 – Mehdi Taremi, 51.
Duşuşygyň iň gowy oýunçysy: Nikita Gorbunow.
Emin: Jamil Juma Abdulhuseýn Mohamed (Bahreýn).
Kömekçi eminler: Nawaf Şahin Musa, Said Jalal Mahfud Alawi Mohamed (Bahreýn).
Ätiýaçdaky emin: Abdulaziz Ýusuf Abdulaziz Ahmed Abdulla (Bahreýn). Eminleň inspektory: Mohammed Hamid Al-sowil (BAE).
Duşuşygyň komissary: Dawlatmand Islamow (Täjigistan).
Duşuşykdan fotoreportažymyzy synlamagy unutmaň!


text:
Ýewropa Bileleşiginiň we Türkiýäniň liderleri 17-18-nji martda müňläp migrantyň Egeý deňzi arkaly Gresiýa aşmagyny togtatmak barada ylalaşyk baglaşmak üçin duşuşýar.
Ýewropa geňeşiniň prezidenti Donald Tusk Brýusseldäki iki günlük sammitde migrant krizisini çözmek barada ylalaşyga gelmek üçin entek «edilmeli işiň kändigini» duýdurdy.
ÝB-niň liderleriniň ara alyp maslahatlaşýan plany ilki Türkiýäniň premýer-ministri Ahmet Dawutoglu tarapyndan on gün ozal teklip edilen migrant «çalyşmak» ylalaşygyny hem öz içine alýar. Bu ylalaşyk esasynda Türkiýe öz kenarlaryndan grek adalaryna aşan migrantlaryň ählisini yzyna alar we muňa derek ÝB Türkiýedäki bosgunlaryň has köpüsini kabul eder.
Bu ýerde maksat «adam gaçakçylarynyň biznes modelini döwmekden» we gaçybatalga agtarýanlara öz janlaryny töwekgellige salmazdan, başga bir alternatiwa hödürlemekden ybarat diýip, resmiler aýtdylar.
Taslama dokumentde bu plan «adamlaryň jebir çekmegini soňlamak we jemgyýetçilik tertip-düzgünini dikeltmek üçin zerur bolan wagtlaýyn we adatdan daşary çäre» hökmünde häsiýetlendirilýär.
Emma Türkiýäniň Ýewropa Bileleşigine goşulmagy baradaky gepleşikleriň oňuşmazlyklary, hususan-da Türkiýe bilen Kipriň arasynda uzaga çeken konflikt zerarly tutuş ylalaşygyň başa barmazlyk töwekgelligi bar. Bu konflikt Ankaranyň Kipre ÝB-niň beýleki döwletlerine türk portlary we uçar meýdanlary babatda beren hukuklaryny bermekden ýüz öwürmegine sebäp bolupdy.
Kipriň prezidenti Nikos Anastasiades, eger-de Ankara Kipri ykrar etmäge razy bolsa, diňe şonda goşulmak baplaryna goýlan wetony ýatyrjagyny aýtdy.
Türkiýe bolsa özüniň demirgazyk Kiprdäki ýaranlaryna eglişik edilmegini isleýär.
ÝB şu uzaga çeken we çylşyrymly dawalar sebäpli, Türkiýä täze goşulmak baplaryny açmak üçin «mümkin boldugyça çalt» diňe «karara taýýarlyk» teklibini edýär we bu gümürtik teklibiň Türkiýäni öýkeletmegi mümkin diýip, resmiler aýtdylar.
Sebäbi bu plan Türkiýäniň ähli migranty öz territoriýasynda saklamagyny talap eder. Mundanam başga, Ankara bu şertnama babatdaky resmi borçlaryny çäklendiren hem bolsa, ÝB Türkiýäniň gaçybatalga agtaryjylary goramak üçin Ženewa konwensiýasyna laýyklykda kanun kabul etmegini talap edýär.
ÝB resmileriniň pikirlerine görä, Gresiýada toplanan migrantlaryň barha agyrlaşýan şertlerini ýeňletmek üçin, adamlary Türkiýede saklamakdan başga alternatiwa görünmeýär. Sebäbi geçen hepde balkan döwletleri öz serhetlerini migrantlar üçin ýapanyndan soň, grek-makedon serhediniň grek tarapynda eýýäm 40 müň çemesi adam toplandy.
Bu plan gaçybatalga agtaryjylaryň kanuny gorag hukuklaryny saklap galmagyň çäresini gözleýär, ÝB resmileri umumy maksadyň adamlaryň köpüsiniň hatda Egeý deňzinden Gresiýa aşjak bolmaga synanyşmagynyň hem öňüni almakdan, geçen ýyl günde müňlerçe adama ýeten migrant akymyny togtatmakdan ybaratdygyny nygtaýarlar.
Türkiýäniň bu ylalaşyk astynda migrantlaryň ählisini yzyna almagy bilen, ol öz alan her migranty üçin ÝB-niň gaýtadan ýerleşdirmäge bir bosguny kabul etjegine kepillik alar diýip, resmiler aýtdylar.
Iňlisçeden türkmençä geçiren Ýowşan Annagurban.


text:
30-njy aprelde “Kelete” okuw-türgenleşik merkezinde “Watan gerçegi” atly harby okuw-türgenleşigi geçirildi. Oňa Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň düzümlerinde ot atyş taýýarlygyny geçen, söweşjeň taýýarlykda aýratyn tapawutlanan mergen harby gullukçylar gatnaşdylar. Olar bu gün söweşjeň taýýarlyklarynyň ýokarydygyny görkezmegi öz öňlerinde maksat edindiler.
Harby okuw-türgenleşikleriniň geçirilmeginiň maksady harby gullukçylarymyzyň hünär derejesini hem-de milli goşunymyzyň diňe parahatçylyk maksatlaryna hyzmat edýän goranyş kuwwatyny ýokarlandyrmakdan ybaratdyr.
Harby okuw-türgenleşigini ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Harby-howa güýçleri we howa hüjüminden goranmak goşunlary başlady. Häzirki wagtda tehniki taýdan üpjünçiligine aýratyn üns berilýän ýurduň Harby-howa güýçleri Türkmenistanyň deňiz çäkleriniň we gury ýer serhediniň howa giňişligini ygtybarly goraýar. Tejribeli uçarmanlarymyz howada uçuş tilsimlerini görkezdiler, olar asmandan hüjüm edip, top oklary bilen ýerdäki nyşanalary takyk urup, ot açdylar.
Milletiň Lideriniň durmuşa geçirýän harby özgertmeleriniň netijesinde raketa we artilleriýa


text:
Owganystanyň günortasyndaky Kandagar şäherinde hususy howpsuzlyk edarasynyň işgäri üç sany öz işgärini we iki sany owgan polisiýa işgärini atyp öldürdi. Atyşykda edaranyň bäş sany işgäri ýaralandy. Bu barada şu gün Kandagar welaýatynyň ýerli häkimiýetleri habar berdiler.
Duşenbe güni giçlik bolan bu waka barada goşmaça maglumat gowuşmady.
Şu ýylyň 20-nji martyndan başlap, hususy howpsuzlyk edaralarynyň işini ýatyrmak barada owgan hökümeti karar kabul etdi. Olaryň howpsuzlygy goramak boýunça ýerine ýetirýän işleri döwlet edaralarynyň jogapkärçiligine geçiriler.


text:
Nýu Ýork şäheri Owganystandan on müňlerçe kilometr uzakda bolsa-da, Manhattanda ýerleşýän bir kiçeňräk teatr kompaniýasy geçen 10 ýyllykda Owganystana ençeme gezek sapar etdi. Bu saparlardan maksat – medeni ara tapawutlary ýeňip geçip, uruşdan ýaňa tozan bu ýurda sungatyň lezzetini getirmek.
“Bond Street” teatry şu ýaz hem ençeme hepdeläp Owganystana aýlanyp, aýdym-sazyň, dramanyň we gurjak komediýalarynyň üsti bilen halka möhüm habarlary ýetirip bolýandygyny öwretmekçi. Olaryň edýän bu işine “informasion teatr” diýilýär.
“Bond Street” teatry Hyrat, Kabul, Jalalabad we Gandagar welaýatlaryndaky ýerli teatrlar bilen hyzmatdaşlyk edip, olara Hindistanda we Afrikanyň oba ýerlerinde ozal üstünlikli ulanan metodlaryny öwredýär.
Çeperçilik bölüminiň direktory Joanna Şerman: “Maksat owgan artistlerine öz jemgyýetlerini magaryf hyzmatlary bilen üpjün etmegi, aýratyn-da ilatynyň uly bölegi aýallardan we çagalardan durýan sowa etraplara maglumat ýetirmegi öwretmek” diýýär.
“Bu teatr kompaniýalary bilen işleşip, olaryň şular ýaly informasion teatr döretmek güýjüni emele getirmek üçin ýörite edilýän iş. Men aýratyn habarlary sowatsyzlyk derejesi ýokary etraplara ýetirmek maksady bilen dünýäniň hemme ýerlerinde şular ýaly teatrlardan peýdalanylýandygyny gördüm” diýip, Şerman aýdýar.
Mysal üçin, çagalary ysmaz edýän poliomielit keseline garşy waksina sançmak meselesini alyp göreliň. Bisowat ene-atalar munuň nähili peýdalydygyny bilenoklar. Sebäbi olar saglyk baradaky maglumatlary okap bilenoklar. Şol sebäpden çagalar waksinasyz galýarlar. Oba ýerlerine baranlarynda saglyk guramalarynyň işgärleriniň etmeli ilkinji işi adamlaryň gorkusyny aradan aýyrmak bolýar.
Bisowatlyk uly
“Owganystanyň, aýratyn-da garyp oba ýerlerinde maglumat elýeterli däl, ylaýta-da aýallaryň arasynda, sebäbi olar bisowat” diýip, Şerman aýdýar. “Bu bir daglyk region. Obalaryň arasynda gatnaşyk köp däl. Maglumatlar köp adamlar üçin elýeterli däl. Olaryň radiolarynyň bolmagy mümkin, bolmazlygy-da mümkin. Habarlary bazara baraňda, eşidip galýarsyň. Ylaýta-da aýtjak zatlaryňy aýallara ýetirmek gaty möhüm. Sebäbi olaryň daşaryk çykmak mümkinçiligi köp däl” diýip, Şerman sözüniň üstüni ýetirýär.
Ol: “Halka maglumat ýetirmek üçin teatr netijeli bir ýol. Sebäbi ony hem görüp bolýar, hem eşidip bolýar. Ol şol bir wagtyň özünde-de bir güýmenje” diýýär.
Birleşen Milletler Guramasynyň berýän maglumaty boýunça, Owganystanyň oba ýerlerinde bisowatlyk derejesi aýallaryň arasynda 90, erkekleriň arasynda hem 63 prosent.
Şerman öz çäreleriniň aýratyn-da çagalar üçin peýdalydygyny aýdýar. Sebäbi çagalaryň aglaba köplügi uruşda önüp-ösen. Olar dramany ýa sahnada ýerine ýetirilýän başga bir zady asla görmändirler. Olaryň teatra tomaşa edip otyrka başdan geçirýän duýgularynyň we tejribeleriniň özlerine ýeten psihologik şikeslerden gutulmaklaryna kömeginiň degmegi mümkin.
“Çagalar her bir zadyň çözgüdi zorluk diýlip hasaplanýan gurşawda önüp-ösen. Sen olara başga ýoluň-da bardygyny, zorlugyň hemme zadyň çözgüdi däldigini öwretmek isleýärsiň” diýip, Şerman sözüni jemleýär.


text:
Azerbeýjan bilen Türkmenistan garaşsyzlygyna deň wagtda gowşan, Hazar deňziniň hersi bir kenarynda oturan, ýer asty baýlyklaryna eýe bolan we türki dilli iki goňşy ýurtdyr.
Olary bir-birine baglanyşdyrýan şeýle umumylyklaryň köp bolmagyna garamazdan, sýyasy taýdan bu iki ýurduň aragatnaşygy ýakyn wagta çenli dartgynly bolup geldi.
Öňki prezident Saparmyrat Nyýazowyň döwründe Türkmenistan Bakuwdaky ilçihanasyny hem ýapypdy.
Syýasy meseleler bilen bir hatarda, bu iki ýurt Hazar deňziniň statusy, şeýle-de şol deňizde ýerleşýän ýerasty baýlyklaryň eýeçiligi meselesi hakda hem ylalaşman gelýärler.
Emma Aşgabatda täze hökümetiň häkimiýet başyna gelmegi bilen, bu iki ýurduň aragatnaşygynda birneme öňegidişlik göze ilýär. Şunlukda Hazaryň statusy we türkmen gazyny Azerbeýjanyň üsti bilen Ýewropa akdyrmak meselesi barada hem gaýtadan gürrüň edilip başlandy.
Geçen hepdäniň ahyrynda Azerbeýjanyň paýtagty Bakuwda bu iki ýurduň wekilleriniň arasynda geçirilen ýygnak hem şeýle aladalaryň dowamy ýaly bolup görünýär.
Şu mesele bilen baglanşykly, Azerbeýjanyň döwlet uniwersitetiniň Halkara Kanunçylyk bölüminiň professory Rüstem Mamadow bilen Türkmen gullugyndan Muhammad Tahir söhbetdeş boldy.
Azatlyk radiosy: Türkmenistan bilen Azerbeýjanýň aragatnaşygynyň häzirki ýagdaýy barada öz pikiriňizi aýdaýsaňyz?
Rüstem Mamadow: Türkmenistan bilen Azerbeýjanyň aragatnaşygy kem-kemden gowulaşýar. Biziň ählimiz geçmişde bolan şol ýakymsyz wakalary ýatlamazlyga çalyşýarys.
Sebäbi Türkmenistanyň şol wagtky prezidenti Saparmyrat Nyýazow Aşgabadyň Bakuw bilen aragatnaşygyna weto edipdi. Hakykat ýüzünde bolsa, şol syýasat Azerbeýjandan beter Türkmenistanyň özüne zyýan ýetirdi.
Türkmenistanda häkimiýet başyna geçen täze ýolbaşçy Gurbanguly Berdimuhamedow gaty konstruktiw adam. Ol Türkmenistanyň geljeginiň Azerbeýjandan üzňe däldigine göz ýetirýär.
Şeýle-de Berdimuhamedow Türkmenistanyň ösüşiniň Ýewropa bilen aragatnaşygyny ösdürmeklige baglydygyna we Azerbeýjanyň bolsa bu ýoluň üstünde ýerleşýändigine göz ýetirýär.
Şunlukda, türkmen ýolbaşçylary Azerbeýjan bilen aragatnaşygyny artdyrmaga synanyşýar we bu ugurda Aşgabat belli bir derejede üstünlik hem gazandy.
Azatlyk radiosy: Baku bilen Aşgabadyň geçmişde ýüze çykan ýaramaz ýagdaýlary ýada salmazlyga synanyşýandygyny aýtdyňyz. Bu iki ýurduň aragatnaşygynda häzirki döwürde üýtgän zat näme? Ýagny bu aragatnaşygyň artdyrylmagy barada edilýän tagallalara zerurlyk nireden peýda boldy?
Rüstem Mamadow: Biz garyndaş millet. Müňlerçe azeri gyzy türkmenlere durmuşa çykan. Munuň özi bu iki ýurduň arasynda ýakynlygyň uly bir alamatydyr. Ikinjiden dinimiz, kökümiz bir. Elbetde bu ýönekeý bir mesele däl.
Şeýle-de nebit, gaz, söwda, taryhy ýüpek ýoly meselesi ýaly ugurlarda hem, biziň ykdysady bähbitlerimiz bir-biri bilen berk utgaşan. Türkmenistan Azerbeýjana geçýän ýoluň üstünde we Azerbeýjan bolsa Türkmenistana geçýän ýoluň üstünde ýerleşýär. Bu umumylyklar, bu iki garyndaş ýurduň bir-biri bilen hyzmatdaşlyk edip bilelikde iş alyp barmagyna itergi berýär.
Gysga möhletli käbir problemalaryň ýüze çykmagyna garamazdan, bu iki ýurduň biri-birine ýakynlaşmagyna hiç kim böwet bolup bilmez. Bilşiňiz ýaly, häzirki döwürde Türkmenistan bilen Azerbeýijanyň arasynda gepleşikler geçirmäge, şol sanda Hazar deňzinde ýerleşýän nebit ýataklarynyň eýeçiligi hakda pikir alyşmaga mümkinçilikler döräp dur.
Azatlyk radiosy: Men hem Hazar deňzinde ýerleşýän nebit yataklary barada soramakçydym. Türkmenleriň Serdar we azerileriň bolsa Kepaz diýýän nebit yataklary baradaky ylalaşmazlyklaryň häzirki ýagdaýy nähili?
Rüstem Mamadow: Meniň pikirimçe bu ugurda problema ýok. Häzirki döwürde bu mesele hakda iki ýurduň wekilleriniň arasynda umumylykda iş alyp barmak barada gürrüň edilýär.
Meniň eşdişime görä, türkmenleriň hem muňa islegi bar. Bu ugurda kim hakly kim haksyz diýlen problemany esasy meselä öwürmän, bu ugurda bilelikde iş alnyp barylsa, bu has makul sýyasat bolar. Häzir şol ugurda iş alnyp barylýar.
Azatlyk radiosy: Ýakynda türkmen resmileri bilen azeri wekilleriniň arasynda Bakuwda gepleşikler geçirildi. Baku Hazar deňzinde ýerleşýän bu nebit ýataklary bilen bagly ylalaşmazlygyň çözgüdi barada türkmenlere nähili teklipler hödürleýär?
Rüstem Mamadow: Men bu gepleşiklere gatnaşmadym. Şonuň üçin maňa şol duşuşyklarda nähili meseleler hakda gürrüň edilendigini aýtmak kyn. Eger logiki taýdan bu ylalaşmazlyk barada pikir edilse, olaryň düşünişmezligine hiç hili sebäp ýok.
Yagny, Kepazyň bilelikde işlenmegi, Hazaryň astyndan türkmen gazynyň Azerbeýjana akdyrylmagy şeýle-de Türkmenistanyň Azerbeýjanyň üstünden öz gazyny Türkiýä we Ýewropa satmagy ýaly meselelerde olaryň arasynda ylalaşyk gazanmaga uly mümkinçilik bar.
Meniň pikirimçe, Azerbeýjan bu ugurda Türkmenistana her hili goldaw bermäge taýýar.
Azatlyk radiosy: Azerbeýjanyň Kepaz we türkmenleriň bolsa Serdar diýýän bu nebit ýataklary baradaky ylalaşmazlygy aradan aýyrmak üçin Bakuwuň Aşgabada hödürleýän teklibi, bu ýataklaryň bilelikde işlenmeginden ybaratmy?
Rüstem Mamadow: Kepaza Azerbeýjan uly mukdarda maýa goýdy. Taryhy nukdaý nazardan hem seretsek, bu ýataklary Baku tapdy. Bu Sowet Soýuzy döwründe bolan wakalardyr.
Bu goýlan maýalary Türkmenistana bermegimiz mynasyp bir sýyasat bolmaz. Sebäbi biziň hem şol ýerde amala aşyran maksatly işlerimiz we goýan ykdysady maýalarymyz bar.
Meniň pikrimçe, Türkmenistan hem bu barada azeriler bilen gepleşikler geçirip şol ýere maýa goýmaly we bu baýlygyň 50 prosentine razy bolup Baku bilen bilelikde iş alyp barmaly. Bu problemanyň iň makul çözgüdi.
Azatlyk radiosy: Türkmen gazynyň Azerbeýjanyň üsti bilen Ýewropa eksport edilmegi meselesi, diňe Azerbeýjanyň razylyk bermegi bilen boljak iş däl. Sebäbi Hazarda gurulmaly islendik proýekt hakda bu deňize goňşy beýleki ýurtlaryň hem razyçylygy alynmaly. Şeýle ýagdaýda bu problema nähili çözülip bilner?
Rüstem Mamadow: Bu turba deňziň düýbinden geçirler. Eger Hazaryň beýleki goňşylary bu proýekte razyçylyk bermese, biz öz aramyzda ylalaşyp bu turbany öz territoriýamyzda gurarys. Muňa Orsýetiň dahyly bolmaz.
Orsýetiň bu barada ýaýradýan beýanatlaryna seretmäň. Sebäbi Azerbeýjan bilen Türkmenistan bu proýekti Hazaryň özüne degişli böleginden amala aşyryp bilerler. Emma munuň üçin isleg bolmaly. Isleg bolmasa bu proýekti amala aşyrmak mümkin däl.
Azatlyk radiosy: Azerbeýjan ýakynda Moskwa uly möçberde gaz satmak barada ylalaşyga gol goýdy. Şunlukda, Moskwanyň islemeýän proýektini Orsýet bilen aragatnaşygy giňelýän häzirki döwürde Baku nähili makullap biler?
Rüstem Mamadow: Meniň pikirimçe, Azerbeýjan bilen Orsýetiň arasynda gelnen ol ylalaşyk arkaly Moskwa bu baýlykdan öz paýyny aldy. Şunlukda, bu problemanyň eýýäm çözülendigini pikir ediýärin. Elbetde ähli meseleler biri-birine bagly we uly bir sistemanyň içinde hereket edýär.


text:
Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugy işe kabul edilýän ýaş hünärmenlere hünär taýýarlygyny geçmek meselesine aýratyn ähmiýet berýär. Gümrük edaralary üçin ýokary düzgün-nyzamly, ökde hünärli, ylmyň iň soňky gazanan tehnikalaryndan oňat baş çykarýan, kämil gümrük işgärlerini taýýarlamaga gönükdirilen wezipeler Gullugyň ýanyndaky Okuw merkezinde üstünlikli ýerine ýetirilýär. Bu ýerde hünär taýýarlygyny geçen ýaş hünärmenler işe ugrukdyrylýar.
Häzirki wagtda hem işe kabul edilen ýaşlaryň 29-sy hünär okuwyny geçýär. Bu okuw kursy 2 aý dowam edýär.Okuw kursunyň dowamynda harby gullukçylara watançylyk temasy, döwletimiziň syýasatynyň esasy ugurlary, harby tälim we nyzam taýýarlygy, gümrük işiniň dürli ugurlary boýunça okuw sapaklary geçilýär. Okuw sapaklary medeni we sport çäreleri bilen utgaşdyrylýar. Okuw kursunyň dowamynda ýaş harby gullukçylarymyz Gümrük gullugynyň harby gullukçylarynyň hünär endiklerini ele alýarlar.
Okuw sapaklary interaktiw tagtalar, proýektorlar we kompýuterler bilen üpjün edilen otaglarda geçilýär. Harby tälim we nyzam taýýarlygy boýunça okuwlar Okuw merkeziniň çägindäki ýörite meýdançada alnyp barylýar. Okuw sapaklary medeni we sport çäreleri bilen utgaşdyrylýar.Mundan başga-da, okuw merkezinde gümrük işiniň dürli ugurlary boýunça hünär kämilleşdiriş okuw kurslarynyň hem yzygiderli gurnalýandygyny bellemek gerek.
Gümrük habarlary
Gümrükçileriň hünär taýýarlygy
Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugy işe kabul edilýän ýaş hünärmenlere hünär taýýarlygyny geçmek meselesine aýratyn ähmiýet berýär. Gümrük edaralary üçin ýokary düzgün-nyzamly, ökde hünärli, ylmyň iň soňky gazanan tehnikalaryndan oňat baş çykarýan, kämil gümrük işgärlerini taýýarlamaga gönükdirilen wezipeler Gullugyň ýanyndaky Okuw merkezinde üstünlikli ýerine ýetirilýär. Bu ýerde hünär taýýarlygyny geçen ýaş hünärmenler işe ugrukdyrylýar.


text:
Kreml türkmen gazynyň gaýtadan Orsýete akdyrylyp başlanmagy barada Moskwa bilen Aşgabadyň arasynda ylalaşyga gelnenligini habar berdi.
Krmeliň metbugat wekili Nataliýa Tymakowa bu baradaky ylalaşyga geçen aý bu iki ýurduň prezidentleriniň arasynda bolan duşuşygyň netijesine gelnenligini mälim etdi.
Mälim bolşuna görä, türkmen gazyny Orsýete eksport edýän gaz geçirijide bolan partlama zerärly Türkmenistandan Orsýete akýan gaz aprel aýynda kesilipdi.
Tymakowa türkmen gazyny satyn alýan rus şirketi “Gazpromyň”, bu gazyň gaýtadan akyp başlamagy üçin tekniki meseleler barada iş alyp barýanlygyny aýtdy.


text:
Şu ýylyň oktýabr aýynda Saud Arabystanynyň Mekke şäherinde gurnaljak haj zyýaratyna tarap pyýada ýola düşen täjigistanly 8 sany zyýaratçynyň şu hepdäniň başynda Owganystanyň territoriýasyna barandyklary barada maglumat alyndy.
Maglumatda Täjigistanyň bu raýatlarynyň Saud Arabystanyna çenli 4 müň 600 kilometr aralygy pyýada geçmekligi planlyşdyrýandyklary aýdylýar. Munuň üçin olar azyndan dört ýurduň territoriýasyndan ýöräp geçmeli bolarlar.
Erkek adamlardan ybarat bu toparyň agzalarynyň aglaba 50 ýaş bilen 60 ýaşyň aralygyndaky adamlardygy aýdylýar. Yslam dininiň düzgünlerine görä, ýagdaýy bolan musulmanlaryň haj zyýaratyna pyýada gitmelidikleri aýdylýar.


text:
Eýran öz ýaragly güýçleriniň ballistik raketalaryň birnäçesini synagdan geçirendigini aýdýar. Maglumatda bu çäräniň harby türgenleşikleriň bir bölegi hökmünde amala aşyrylandygy habar berilýär.
“ISNA” habar agentliginiň berýän maglumatyna görä, 8-nji martda ýurduň Rewolýusion Gwardiýasy tarapyndan geçirilen synag “Eýranyň güýjüni we onuň islendik howpa garşy göreşip biljekdigini” görkezmek maksady bilen amala aşyryldy.
Ýanwar aýynda Birleşen Ştatlar, Eýrany ballistik raketa programmasy bilen üpjün edýän 11 kompaniýa we şahsa garşy täze sanksiýalary güýje girizdi.
Bu çäre Waşington Eýranyň ýadro programmasyny jylawlamak barada gelnen halkara ylalaşygyň bir bölegi hökmünde Tährana garşy girizen ençeme sanksiýasyny ýatyran mahalyna gabat gelipdi.


text:
Senagat taýdan ösen ýurtlaryň ýediligi (G7), eger gündogar Ukrainadaky ýagdaýlaryň mundan aňryk hem bujrugy artsa, özleriniň Orsýete garşy sanksiýalary has-da güýçlendirip biljekdiklerini duýdurdylar.
G7 ýurtlarynyň liderleri Brýusselde bolan gepleşiklerden soň çap eden beýanatlarynda özleriniň, eger ýagdaýlar talap etse, Orsýete garşy nyşanalaýyn sanksiýalary güýçlendirmäge we Moskwa has gymmat düşjek çäreleri görmäge taýýardyklaryny aýtdylar.
“Orsýetiň Krymy bikanun anneksiýa etmegi we gündogar Ukrainadaky durnuksyzlaşdyrma hereketleri kabul ederlik däl we bes edilmeli. Bu hereketler halkara kanunçylygynyň esasy ýörelgelerini bozýar we ähli döwletleri aladalandyrmalydyr” diýip, liderleriň beýanatynda aýdylýar.
Şeýle-de G7 Orsýeti Ukrainanyň prezident saýlawlarynyň netijelerini ykrar etmäge, öz goşunlaryny Ukraina bilen serhetden çekmegi tamamlamaga hem-de jeňçileriň we ýaraglaryň akymyny togtatmaga çagyrdy.
Eger progres bolmasa...
Germaniýanyň kansleri Angela Merkel liderleriň 4-nji iýundaky iş naharyndan soň žurnalistlere gündogar Ukrainadaky ýagdaýlaryň mundan aňryk beterleşmegine ýol berlip bilinmejegini we Günbatar liderleriniň Moskwa orsýetçi separatistler babatdaky täsirini ulanmagy üçin basyş görkezmäge taýýardyklaryny aýtdy:
"Eger biziň çözmeli meselelerimizde progres bolmasa, bu ýerde sanksiýalar mümkinçilikligi bar, hatda agyrrak, 3-nji tapgyr sanksiýalar toplumy hem gün tertibinde, sebäbi biz Ukrainadaky durnuksyzlygyň beterleşmegine ýol berip bilmeýäris” diýip, Merkel aýtdy.
Ol Günbatar hökümetleriniň Ukrainadaky progres meselesini gaýta-gaýta barlajakdyklaryny hem sözüne goşdy.
“Gündogar Ukrainadaky durnuksyzlaşma, gynansak-da, soňky günlerde has güýçli ýagdaýda dowam etdi” diýip, Merkel aýtdy.
Fransuz prezidenti Fransua Olland bu duşuşygyň, Orsýeti Ukrainadaky ýagdaýlary durnuklylaşdyrmaga çagyryp, goşmaça sanksiýalar howpuny taýýar saklamak bilen, agzybirligiň açyk-aýdyň yşaratyny görkezendigini belledi.
Aslynda Orsýet G7 ýurtlarynyň sammitini Gara deňiz boýundaky Soçi şäherinde geçirmelidi, emma senagat taýdan ösen ýedi ýurduň liderleri, Moskwanyň mart aýynda Krymy anneksiýa etmegine jogap çäresi hökmünde, bu duşuşygy Brýussele geçirdiler we oňa Orsýeti çagyrmadylar.
Putin bilen duşuşyk
Emma muňa garamazdan, Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin şu hepde Fransiýada, Normandiýa goşun ýerleşdirilmeginiň ýatlama gününde Merkel, fransuz prezidenti Fransua Olland, britan premýer-ministri Deýwid Kameron bilen duşuşmaly.
Ukrainanyň täze saýlanan prezidenti Petro Poroşenko hem bu çärä gatnaşmaly, emma onuň 5-nji iýunda Putin bilen ýüzbe-ýüz duşuşygy planlaşdyrylmadyk ýaly.
G7 liderleri Poroşenkonyň 25-nji maýda Ukrainada prezident saýlanmagyny gutlap, ýörite beýanat çap etdiler:
“Orsýet Federasiýasynyň Ukrainanyň özygtyýarlylyk meselelerine kabul ederliksiz gatyşýan ýagdaýynda, biz Ukrainanyň hökümetiniň we halkynyň ýanynda durus” diýip, olaryň beýanatynda aýdylýar.
ÝB-niň prezidenti Herman Wan Rompuy 4-nji iýunda geçirilen gepleşiklerden soň özüniň, söweş taýýarlygyna getirilen ýurduň täze ýolbaşçylaryna raýdaşlygyny görkezmek üçin, Kiýewde Poroşenkonyň inagurasiýasyna gatnaşjakdygyny aýtdy.


text:
Amerikanyň prezidenti Barak Obama öten hepde Ysraýyldan yzyna, öz ýurduna uçmaga taýynlanýarka, bu regiona saparynyň dowamynda gazanan syýasy üstünligi ýok diýlip tankytlanypdy. Ýöne Obama soňky pursatda Tel-Awiwiň Ben Gurion aeroportunda Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu bilen gürleşdi.
Şondan soňra bolup geçen zatlara Obamanyň Ysraýyla we Palestina eden ilkinji prezidentlik saparynda bitiren diplomatik işi diýip garalýar.
Netanýahu türk kärdeşi Rejep Taýyp Erdogana jaň edip, 2010-njy ýylda Gaza tarap barýan flotiliýa edilen hüjümiň dokuz sany parahatçylyk boýunça türk aktiwistiniň ölümine sebäp bolandygy üçin resmi taýdan ötünç sorady. Bu jaň ençeme ýyllap Ysraýylyň esasy musulman ýarany bolan Türkiýe bilen bozulan gatnaşyklaryny gaýtadan dikeltmek üçin ädilen ilkinji ädim boldy.
Nähli baha berilýär?
Knessetiň (Ysraýylyň parlamenti) öňki başlygy, häzir Ysraýylyň "Molad" ylmy-barlag merkezinde synçy bolup işleýän Awrum Burg: "Bu diňe bir wagt meselesidi" diýýär.
Burg bu ugurda: "Amerikanlaryň herekete geçip, o tarapy tertip-düzgüne çagyrmagy diňe bir wagt meselesidi. Pikir edip görseňiz, başga gaty köp problemalar ýatyr. Birleşen Ştatlaryň öz esasy ýaranlaryny durnuklylaşdyrmagy zerur. Şeýlelikde, amerikanlaryň arzuwy bize we türklere buýruk bolup geldi" diýýär.
Gürrüň indi Ysraýyl bilen Türkiýäniň dostlukly gatnaşygy dikeltmeginiň arap ýazyndan bäri heniz hem doly ýola düşüp bilmän gelýän regiona etjek täsiri barada.
Londonda ýerleşýän "Chatham House" ylmy-barlag merkeziniň Orta Gündogar boýunça eksperti Ýossi Mekelbergiň pikiriçe, Ysraýyl bilen Türkiýe indi diplomatik, syýasy, harby we ykdysady hasyly ormaly. Olaryň umumy gün tertibinde iň ýokary orunda duran mesele - Siriýa.
"Siriýanyň dargamagy, himiki ýaraglaryň düşmeli däl adamlaryň eline düşmegi Ysraýyly-da, Türkiýäni-de aladalandyrýar. Siriýa dargasa, bu ýaraglar döwlete degişli bolmadyk aktýorlaryň eline düşüp, her hili hüjümlerde ulanylmaz ýaly, olar aňtaw derejesinde, hatda syýasy derejede-de işleşmeli" diýip, Orta Gündogar boýunça ekspert Ýossi Mekelberg öz pikirini beýan edýär.
Türk tarapynyň garaýşy
Türkiýäniň Ankarada ýerleşýän Halkara strategik barlag guramasy USAk-nyň analizçisi Mehmet Ýeginiň garaýşyça, bular ýaly hyzmatdaşlygyň diňe Siriýanyň prezidenti Başar al-Assady däl, eýsem onuň regional goldawçysy Eýrany-da yza serpikdirmegi mümkin.
"Siriýa meselesi barada Türkiýäniň tutumy edil Ysraýylyňky ýaly. Ýöne öz syýasatlaryny koordinirlenmänligi üçin bularyň işi häzire çenli o diýen netijeli bolmady. Assadyň režimine ýarag ibermekde Eýranyň Yrak bilen hyzmatdaşlygy beýleki tarapyňkydan has netijeli boldy. Meniň pikirimçe, bu Eýran tarapyndan oňat garşylanmajak bir uly habar" diýip, Mehmet Ýegin belleýär.
Ýegin: "Soňky wagtlarda regionda ençeme diplomatik üstünlikleri gazanan Türkiýe Eýran we hatda Gazada höküm sürýän Hamas hereketi bilen bolan gatnaşykda-da möhüm regional araçy bolup gelýär" diýýär.
Ysraýylyň "Molad" ylmy-barlag merkezinde synçy bolup işleýän Awrum Burgyň pikiriçe, türkleriň sahna dolanyp gelmeginiň we premýer-ministr Erdoganyň geljek aý özüniň Gaza sapar etme niýetiniň bardygyny bildirmeginiň yslamçylaryň ýolbaşçylygyndaky Müsüriň özüni regional güýje öwürmek baradaky tagallalaryna zyýan ýetirmegi mümkin.


text:
Britan hökümeti ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky howa zarbalarynyň Yrakda günbatar zamunlarynyň kellesini kesmekde güman edilýän YD jelladyny ýaralandygy baradaky habarlary derňeýär.
YD-nyň çap eden kelle kesiş wideolarynda görkezilýän jeňçiniň britaniýalydygy çak edilýär.
Britaniýanyň “Mail on Sunday” gazeti “Jyhadçy Jon» diýilýäniň siriýa serhediniň golaýynda, YD liderleriniň maslahatyna gatnaşýan wagty howa zarbasyna uçran bolmagynyň çaklanylýandygyny ýazýar.
Bu habarda 8-nji noýabrdaky hüjümde YD lideri Abu Bakr al-Bagdady hem ýaralanyp, beýleki ýaraly jeňçiler bilen Siriýa, Rakkadaky keselhana äkidilendir diýip çak edilýändigi aýdylýar.
Britaniýanyň Daşary işler ministrligi bu habarlary tassyklap bilmeýändigini aýtdy.


text:
Owganystanyň prezidenti Aşraf Gani ýurduň günorta welaýatlaryndaky ýaşulular bilen geçiren duşuşygynda TOPH proýektiniň Owganystan üçin bähbidiniň uludygyny nygtap, Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan gazgeçirijisiniň Owganystandan geçýän böleginiň howpsuzlygyny üpjün etmek üçin kömek sorady.
Mälim bolşy ýaly 13-nji dekabrda TOPH gazgeçiriji proýektiniň, türkmen böleginiň gurluşygyna badalga berildi. Türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bu gazgeçirijiniň 2019-njy ýylyň dekabryna çenli gurluşygynyň tamamlanyp, ulanylmaga beriljekdigini aýtdy.
Şol bir wagtyň özünde käbir ekspertler bolsa, bu proýektiň Owganystanyň we Pakistanyň territoriýalaryndan geçýän böleginde howpsuzlyk ýagdaýlarynyň ýaramazlygyna saklanyp galýandygyny aýdyp, bu proýektiň amala aşmagyna şübhe bildirýärler.
Owgan prezidentiniň TOPH proýekti barada eden çykyşy hakda Azatlyk Radiosynyň Kabuldaky habarçysy Şaýymerdanguly Myradynyň taýýarlan maglumatyny diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Orsýetiň Sankt Peterburg şäherinde iki özbek zenany ýaňy doglan çagany satmaga synanyşyk bilen baglylykda tussag edildi.
Şäher prokuraturasynyň sişenbe güni aýtmagyna görä, 24 ýaşly Maftuna Ýusupowa we onuň 50 ýaşly ejesi Rohilahon Ýusupowa suddan öň iki aýlyk tussag astyna alynypdyr.
Derňewçileriň aýtmagyna görä, Maftuna Ýusupowa 18-nji fewralda çaga dogrupdyr we ony satmak üçin öz ejesiniň kömegi bilen alyjy tapypdyr. Çaga geçen anna güni öz wezipesini ýaşyran polisiýa ofiserine 80 müň rubla ýagny 2250 amerikan dollaryna satylypdyr. Zenanlar derhal tussag edilipdir.


text:
Gana
Gana Günbatar Afrikadaky döwlet. Paýtagty - Akkra. Tutýan meýdany - 238,54 müň inedördül kilometr. Administratiw taýdan 10 welaýata bölünýär. ilaty - 20,76 million adam. Döwlet dili - iňlis dili. Dini - hristian. Yslam we däp bolan käbir afrikan ynançlaram bar. Pul birligi sedi. Milli baýramy - Nowruz aýynyň 6-sy. Şol gün Gana ýurt garaşsyzlygyny yglan etdi (1957-nji ýyl). Gana Birleşen Milletler Guramasynyň, Afrika Birligi Guramasynyň, Afrika Bileşiginiň, Günbatar Afrika ýurtlarynyň Ykdysady jemgyýetiniň agzasy.
Mazmuny
Geografik ýerleşişi we serhedi[üýtget | edit source]
Kontinental döwlet. Günorta serhedini Atlantik okean ýuwýar. Günbatarda Şirmaýy Kenar respublikasy, demirgazykda Burkina-Faso we gündogarda Togo bilen serhetleşýär. Kenar serhediniň uzynlygy 539 kilometr.
Tebigaty[üýtget | edit source]
Ýurduň tutýan meýdanynyň agramly bölegini düzlikler tutýar. Günorta-günbatarynda we gündogarynda Aşanti we Kwahu platolary ýaýylyp ýatyr. Akkra şäheriniň etraplarynda ýygy-ýygydan ýer titreýär. Iň beýik gerşi - Afajoto dagy (885 m). Peýdaly gazylyp alynýan baýlyklary - almaz, alýuminiý, asbest, altyn, demir, hek daşy, duz, marganes, nebit, tebigy gaz, uran, hrom we galaýy. Ilaty: Günbatar Afrikanyň iň bir gür ilatly ýurdy hasaplanýar. 2001-nji ýyldaky maglumatlara görä, ilatyň gürligi 1 inedördül kilometre 79,2 adam düşýär. Ilat orta hasap bilen ýylda 1,36 göterim artýar. Ýurtda 65 ýaşa ýeten ýaşaýjylaryň sany 3,7 göterime barabar. Ortaça ýaş dowamlylygy - 56, 27 ýyl (erkelerde -55,36 ýyl, aýallarda bolsa 57,22 ýyl). Ykdysady taýdan işjeň ilaty 9 milliona adama ýetýär. Gana - ýarym etniki döwlet. Ýurduň ilatynyň 40 göterimi şäherlerde. ýaşaýar. iri şäherleri -Kumasi (610,6 müň adam), Tamale (259,2 müň adam), Tema (225,9 müň adam), Obuasi (118 müň adam), Teşei (112,9 müň adam). Ilatyň 1,5 göterimini bolsa ýewropalylar tutýar. 2002-nji ýylda Liberiýadan 9,5 müň adam, Serra-Leoneden 2 müň adam we Togodan 1 müň adam göçüp geldi. 1990-njy ýyllarda Gananyň raýatlary Ýewropa ýurtlaryna işlemäge gitdiler. 2001-nji ýylda Ýewropa ýurtlarynda 65 müň sany ganaly emigrant hasaba alyndy.
Döwlet gurluşy: Respublika. 1993-nji ýylyň Türkmenbaşy aýynyň 7-sinde kabul edilen Konstitusiýa hereket edýär. Prezident - ýurduň baştutany we ýaragly güýçleriniň baş serkerdebaşysydyr. Ol ähliumumy saýlawlar esasynda dört ýyl möhlete saýlanýar. Bu wezipä iki möhlete saýlanyp bilýär. Bir palataly parlamente deputatlar hem (200 adamlyk-ýerli milli assambleýa) ähliumumy saýlawlar esasynda dört ýyllyk möhlete saýlanýar. Prezident - Kufuor Jon Kofi Aguekum, onun orunbasary Alhaji Mahama Aliu. Goranmak güýji: Ýurduň Ýaragly güýçleriniň düzüminde 7 müň adam bar. Olaryň 5 müňi gury ýerde, 1 müňi denizde we 1 müňi bolsa howa güçýlerinde gulluk edýär. 2002-nji ýylda ýurt goranmak üçin 328 milliard sedi möçberinde pul harçlady.
Ykdysadyýeti[üýtget | edit source]
Gananyň ykdysadyýetiniň esasy pudaklary - oba hojalygy we altyn gazylyp alynýan senagatydyr. 1996-njy ýylda Tema (ýurduň iri senagat merkezi) şäherinde erkin ykdysady zolagy döredildi.
Oba hojalygy[üýtget | edit source]
2002-nji ýyldaky maglumatlara görä, oba hojalygynyň umumy içerki önümdäki paýy 35 göterim bolup, ykdysady taýdan işjeň ilatyň 57 göterimi bu pudakda zähmet çekýär. Oba hojalygyn-da esasan kakao ýetişdirilýär. Ýurduň ekine ýaramly ýerinin 50 göterimine kakao ekilýär. Mundan başga-da, ýurtda ananas, arahis, banan, mekgejöwen we beýleki ekinler ekilýär. Ýurduň maldarçylyk pudagy az önümçiligi bilen tapawutlanýar. Senagat taýdan guşçylyk pudagy ösdürilýär. Tokaýçylyk pudagyna hem uly üns berilýär. Gymmat bahaly agaçlar daşary ýurtlaryň bazarlaryna satylýar. Adamlar balykçylyk bilen hem meşgullanýarlar. Balykçylyk pudagy ýurduň içerki bazarynyň üçden iki böleginiň islegini kanagatlandyrýar. 1990-njy ýylyň başlarynda Bütin-dünýä bankynyň maliýe kömegi bilen balykçylyk pudagy döwrebaplaşdyryldy. Senagaty: Ykdysadyýetinde magdan senagatynyň möhüm ähmiýeti bar. 1990-njy ýyllarda magdan senagatynyň önümçilik pudaklaryna öňdebaryjy tehnologiýa ornaşdyryldy. Gana kakao hasylyny ýygnamak we eksport etmek, almaz, altyn, marganes gazyp almak boýunça dünýäde öňdäki orunlary eýeleýär. Marganes magdanyny gazyp almakda dünýäde 8-nji orunda durýar. 2002-nji ýylda 1 milliard 136million tonna marganes magdany gazylyp alyndy. Dokma, aýakgap. tikin senagatynyň kärhanalary bar. Tokaý senagatynyň kärhanalary öz önümleriniň ep-esli bölegini eskport edýär.
Daşary söwdasy[üýtget | edit source]
Ýurtda importyň möçberi eksportdan geçýär. 2003-nji ýylda 3,24 milliard dollarlyk hant daşary ýurtlardan satyn alnan bolsa, 2,64 milliard dollarlyk haryt satyldy. Esasy satyn alýan harytlary: tehnika, nebit we azyk önümleri. Import boýunça esasy hyzmatdaşlary: Nigeriýa (20,8 göterim), Beýik Britaniýa (7 göterim), ABŞ (6,4 göterim), Italiýa, Hytaý we Şyrmaýy Kenar respublikasy (6 göterim) hem-de Germaniýa (4,6 göterim). Gana öňden belli altyn, kakao, kauçuk, agaç önümlerini eksport edýän ýurtdyr. Şelýe hem almaz, alýuminiý, ananas, boksit, agaç önümleri hem daşary ýurt bazarlaryna satýar. Esasy eksport edýän hyzmatdaşlary: Gollandiýa (14,6 göterim), Beýik Britaniýa (9,7 göterim), ABŞ (6,9 göterim), Germaniýa (6,4 göterim), Fransiýa (5,7 göterim), Nigeriýa (4,7 göterim), Belgiýa (4,4 göterim) we Italiýa (4,1 göterim). Energetika: Ýurtda elektrik energiýanyň 70 göterimi agaç kömrüni ulanmak arkaly öndürilýän bolsa, 15 göterimi nebit önümlerinden we galan 15 göterimi hem Wolta derýasynyň kenaryndaky Kponge we Akosombo gidro elektrik beketlerinden alynýar. Ýeketäk energiýa ulgamy ýok.
Ulagy[üýtget | edit source]
1898-nji ýylda polat ýollaryň gurluşygyna girişildi. Demir ýoluň uzynlygy 1300 kilometrdir (2003 ýyl). Gana Günbatar Afrikada gaty örtüklü gara ýollary. bolan ýurtlaryň arasynda öňdäki orunlary eýleýär. Gara ýoluň uzynlygy 39,41 müň kilometrdir. Onuň 11,67 müň kilometri gaty örtük bilen örtülendir. iki sany deňiz porty bar: Takoradi (1928-nji ýylda gurlupdyr) we Tema (1962-nji ýylda açyldy). 1998-nji ýylda portlaryň durkunyň täzelenmegine girişildi. Ganada 12 sany aeroport bar. Olaryň 7-si gaty örtük bilen örtülendir. Paýtagt Akkra şäherindäki Kotoka halkara aeroporty halka hyzmat edýär. Ýurduň içine we daşyna (Aziýa, Ýewropa, Günbatar Afrika ýurt-laryna, London, ABŞ we Günorta Afrika Respublikasy) yzygiderli uçar gatnawlary ýola goýlandyr.
Bilimi[üýtget | edit source]
Ýerli ýaşaýjylar üçin ilkinji mekdep pormgallar tarapyndan 1529-njy ýylda açylýar. Ýurtda 9 ýyllyk bilim hökmanydyr. Çagalar 6 ýaşynda mekdebe barýarlar. 2001 -nji ýylda başlangyç mekdepleriň gatnaşygy 80 göterime ýetdi. Okuwçylar 12 ýaşdan başlap orta mekdebe gatnaýarlar. Orta mekdepde bilim iki döwürde üç ýyldan berilýär. 2003-nji ýylda Afrikanyň Ösüş banky Gana bilim ulgamyny kämilleşdirmek üçin 27,55 million dollar karz pul we 6,89 million dollar gaýtargysyz pul kömegi berdi. Mekdepleriň kompýuterleşdirilmegi dowam etdirilýär. Ýokary okuw ulgamynyň düzüminde 4 uniwersitet, 6 politehniki institut we 11 kollež bar. 2002-nji ýylda Gana Döwlet uniwersitetiniň (1948-nji ýylda açyldy) ýedi fakultetinde 608 mugallym zähmet çekip, 8.8 müň talyp bilim aldy. Şol ýyldaky maglumatlara görä, Kumasi şäherindäki Nkrumy uniwersitetinde 487 mugallym we 11,6 müň talyp bardy. Ýokary okuw jaýlarynda bilim iňlis dilinde berilýär. 1985-nji ýyldan bäri ýurtda ilatyň uly ýaşdaky böleginiň arasynda sowatsyzlyga garşy göreş alnyp barylýar. 2004-nji ýylyň Aprel aýynda ýurduň mejlisi bilim üçin býujetden bölünip berlen 78 million dollara barabar bolan pul serişdesini tassyklady. Saglygy saklaýyşy: Ýurtda gyzzyrma, gökbogma, gyzamyk we ýokanç keseller giň ýaýrandyr. Arassa agyz suw gytçylygy bar. 2004-nji ýylyň ortalarynda 300-e golaý hassahanada 1400 lukman we 9 müň şepagat uýasy zähmet çekdi. 2002-nji ýyldaky hasaplamalara görä, umumy içerki önümden 4,2 göterimi saglygy saklaýyş pudagyna harçlanýar eken.
Gana –resmi ady Gana respublikasy, ol Afrikanyň günbatarynda ýerleşip, 238305 km2 meýdany tutýar. Paýtagty Akkra Gana 10 welaýata bölünýär. Ilaty 19 mln 300 müň adam. Döwlet dili – iňlis dili, pul birligi – sedi. Döwlet gurluşy respublika, baştutany-perzident. Gana ösen dag-magdan senagaty bolan,agrar ýurtdur. BMG-nyň agzasy.
Häzirki Gananyň etniki toparlary yzygiderli migrasiýanyň netijesinde döredi. Olaryň käbiri (akanlar) demirgazykdan geldiler, beýlekileri (we,ga) gündogardan geldiler. XV asyrda akanlar ýerli ilaty gysyp çykaryp kenarýakalaryny özleri eýelediler. Akanlaryň irkidörän döwlet birleşmeleri söwda edipdirler we biri-biri bilen uruşlar alyp barypdyrlar. XVII asyrda aşantiler öz paýtagty Kumasiden ýöriş edip, döwlet bileleşikleriniň ählisini özüne tabyn edýär.
XV asyryň ahyrynda Gana gelen ilkinji ýewroopalylar portugallar bolup, olar bu ýerde galalar salypdyrlar.
Portugallar bu ýerden altyn, gul alyp gidipdirler. Altyn kenar – diýen at hem şundan galypdyr. Altyn kenaryň baýlyklary beýleki Ýewropa ýurtlaryny hem gyzyklandyrypdyr. Niderlandiýa, Şwesiýa, Daniýa, Russiýa, Beýik Britaniýa bu ýerden palma ýagy, pil çünki, maýmyn derisi ýaly zatlary demir gurallar bilen alyş-çalyş edipdirler. Iň köp girdeji gul söwdasyndan gelip, 1770-nji ýylda 6000, 1783-nji ýylda 10000 gul satylypdyr. XVII asyrda Altyn kenar ugrundaky bäsleşikde Beýik Britaniýa üstün çykýar. XIX asyrda kenar ýakasynda ornaşan iňlisler bilen içerki etraplarda agalyk edýän aşantileriň arasynda uruşlaryň bolmagyna getirdi. 1901-nji ýylda Aşantiniň çägi hem baknalyga öwrüldi.
1919-njy ýylda Angliýa Milletler ligasyndan ol ýere ygtyýarnama aldy. I-jahan urşundan soň Altyn kenaryň ilaty baknadarlyga garşy göreşdi. Ol göreşiň bir görnüşi baknadarlar bilen hyzmatdaşlyk çaklaýan ýerli serdarlara garşy göreşdi. Ikinji görnüşi daşary ýurtly telekeçilere garşy göreşdi. Ýagny olara kakao satmagy gadagan edýärdiler. 1874-nji ýýlda iňlis gubernatorynyň ýanynda döredilen Kanun çykaryjy maslahatda birinji jahan urşunyň ahyrynda bary-ýogy 6 sany atrihaly bardy. 1917-1919-njy ýyllarda Kanunçykaryjy maslahata birnäçe teklipler edýärler. Emma gubernator ol teklipleri kabul etmeýär. Netijede kanunçykaryjy maslahatda özgertmeler geçirmek ugrunda hereket başlanýar.
1920-nji ýylda Gubernator Atrihanadaky baknadarlyga garşy güýçleri birleşdirmek maksady bilen Altyn kenaryň, Nigeriýanyň, Gambiniň, Serra-leonyň gatnaşmagynda maslahat çagyrylyp, Günbatar Afrikanyň Milli kongresi döredilýär. Bu guramanyň maksatnamasynda iňlis gubernatorynyň häkimiýetiniň çaklanmagynda afrikan ilatynyň syýasy hukuklarynyň giňeldilmegini talap edilýär. Emma şeýle talap diňe bir iňlis hökümeti tarapyndan däl, eýsem ýerli iri ýer eýeleriniň hem garşylygyna getiripdir. Iňlis ministri atrihalylar entek ýurduň dolandyryşyna gatnaşmaga taýýar däl diýip çykyş edýär. Hat-da ýerli feodallaryň käbiri Kanun çykaryjy maslahatyň saýlawly düzülmegine garşy garşylyk görkezmäge ähli iri ýer eýelerini çagyrypdyr. Muňa seretmezden 1925-nji ýýlda iňlis hökümeti käbir eglişikler etmäge mejbur bolýar.
Şol ýylda täze konstitusiýa girizilip, kenar ýakasyndaky iri üç şäherden (Akkra, Keýp Koast, Sekondi) hersinden bir wekil Kanunçykaryjy maslahata saýlanmaga hukuk alýar.
20 ýyllaryň esasy wakalarynyň biride Açitoma şäherinde kollejiň açylmagydyr. Gana respublikasynyň ilkinji prezidenti Kwama Nkruma hem şu kollejde terbiýelenýär.
1929-1933-nji ýyllaryň çökgünliligi Altyn Kenaryň ykdysadyýetine agyr täsir edýär. baknadar hökümet täze salgytlary girizmäge synanyşýar. Emma bu düýpli garşylyga duçar bolýar. Akkra şäheriniň wekili Kanun çykaryjy maslahatda çykyş etmek bilen, gubernatoryň öňünde şeýle sorag goýýar: “Hökümet kanun çykaryjy maslahatda wekilleri artdyrmaga we ýurduň maliýe ýagdaýyny halkyň gözegçiligine bermäge taýýarmy?”. Şeýlelikde häkimiýetiň halka berilmegitalap edilýär. Emma iňlis hökümeti ony ret edýär.
iki jahan urşy aralygynda Altyn kenarda halk köpçüliginiň göreşine ýolbaşçylyk eder ýaly syýasy partiýa ýokdy.
Altyn kenar ikinji jahan urşy döwründe Angliýanyň tarapynda urşa çekildi. 70 müňden gowrak adam iňlis goşunynda uruş hereketlerine gatnaşyp, Etiopiýanyň, Birneony azat etmäge gatnaşdylar. Uruş bahanasy bilen salgytlar girizildi, kakao, palma önümleri, kauçuk, beýleki çig malyň daşary ýurda çykarylyşy artdy.
Uruş ýyllarynda Kanunçykaryjy maslahatyň afrikan wekilleri iňlis hökümetinden uruşdan soň Altyn kenarda nähili syýasatyň ýörediljekdigini, demokratik konstitusiýanyň girizilmegini, dolandyryjy toparyň atrihanlaşdyrylmagyny talap edýärler. 1943-nji ýylda konstitusiýanyň taslamasy iňlis ministrine berilende, bu taslama ret edilýär.
Altyn kenaryň garaşsyzlygy ugrunda işjeň göreşijileriň biri Kwamo Nkrumadyr. Ol özüniň “Baknalyk ýurtlaryň işçilerine, daýhanlaryna, intellegensiýasyna ýüzlenmesinde” baknadarlyga garşy köpçülikleýin göreşe çagyrdy.
1946-njy ýylda iňlis baknadar hökümeti täze konstitusiýany girizmäge mejbur bolýar. Täze kanuna laýyklykda Kanun çykaryjy maslahatyň 30 agzasynyň 12-si gubernator tarapyndan iňlislerden bellenilipdir, 18-si bolsa çylşyrymly ýol bilen saýlanypdyr. Bu hem närazylygy çüýçlendirýär. Halk çykyşlarynda baknadarlyk düzgüniniň üýtgedilmegine däl-de, eýsem ýok edilmegini talap edipdirler.
1947-nji ýylda “Altyn kenaryň birleşen konwenti” diýen syýasy gurama döredilip, ol mümkin bolan gysga wagtda garaşsyzlygyň berilmegini talap edipdir. 1949-njy ýylda Altyn kenaryň tarapynda ilkinji gezek syýasy partiýa bolan Halk partiýa döredilip K.Nkruma ýolbaşçylyk edipdir. Bu partiýa diňe garaşsyzlygy däl, milli ezişiň ähli görnüşleriniň, baknadarlygyň ýok edilmegini talap edýär.
1949-njy ýylyň Türkmenbaşy aýynyň 8-de ähliumumy gozgalaň başlanýar. Iňlis goşuny tarapyndan basylyp ýatyrylýar. K.Nkrama tussag edilýär. 1951-nji ýylda birnäçe düzedişler girizilip esasy kanun kabul edilýär. 1951-nji ýylda Kanun çykaryjy maslahata saýlawlar geçirilip, oňa ähli partiýalaryň gatnaşmaga hukuk berilýär. Saýlawda Halk partiýa ýeňiş gazanýar. Iňlis hökümeti K.Nkrumany azat etmäge mejbur bolýar we onuň ýolbaşçylygynda hökümet düzülýär. Bu uly ýeňişdi. Taryhda ilkinji gezek ýerli atrihaklardan hökümet ýolbaşçysy saýlanýar. Emma bu hökümet iňlis gubernatoryna hasabat bermelidi.
K.Nkruma doly garaşsyzlygy talap edýär. 1953-nji ýylda K.Nkrumanyň teklibi boýunça Kanunçykaryjy maslahat iňlis parlamentinden Altyn Kenaryň özygtyýarlynyň jar edilmegini talap edýär. Halk köpçüligi bu çözgüdi goldaýar. Emma iňlis baknadarlary bilen ylalaşyjy syýasat alyp barýan toparlar oňa garşy çykypdyrlar. Hat-da ýurdy böleklere bölmek howpuny hem döredipdirler. 1956-njy ýylyň saýlawlarynda ýene Halk partiýa ýeňiş gazanypdyr.
Iňlis hökümeti Togonyň günbatar bölegini Altyn kenara birleşdirmek bilen Gana ady bilen özbaşdak bermäge mejbur bolýar. Netijede 1957-nji ýylyň Nowruz aýynyň 6-da Gananyň garaşsyzlygy jar edilýär. Ýurduň taryhynda täze döwür başlanýar. Milli ykdysadyýeti, medeniýeti ösdürmäge başlanylýar. Halkara we syýasy ýagdaýýny pugtalandyrmakda aýgytly ädim ätdi. Angliýa tarapyndan boýnuna dakylan 1957-nji ýylyň esasy kanunyna laýyklykda Ganada monarhiýa düzgüni çaklanýardy. Kanuna laýyklykda ýurduň baştutany iňlis karoly onuň Ganadaky wekili iňlis general gubernatorydy.
1960-njy ýýlda Gana respublika diýip jar edilýär. K.Nkruma onuň prezidenti bolýar. Gana Britan milletler arkalaşygynyň düzüminde galdy. Emma respublikan düzgüniň girizilmegi dominonlyk derejesiniň tamamlanýandygyny aňladýar. Iňlis gubernatory ýurdy taşlap gidýär. 1961-nji ýylda ýurduň harby güýçlerine ýolbaşçylyk iňlisleriň elinden alynýar. K.Nkruma baş Serkerdebaşy boldy. Şol ýyl ýurtda ilkinji uniwersitet açylyp, milli kadrlar taýýarlanyp başlaýar.
Gana daşary syýasatda bitaraplygy saklady. Birnäçe döwletler bilen ilçi gatnaşyklary ýola goýdy. 1963-nji ýylda atrikan döwletleriniň Addis-Abeba maslahatynda Afrikan birligi guramasy döredilýär. Baknadarlygy ýok etmek ugrunda afrika halklaryny göreşe çagyrmak maksady bilen Gana Afrikanyň garaşsyz döwletleriniň (IV.1958ý) we Afrika halklarynyň (XII.1958ý) maslahatlaryny çagyrdy. Muňa jogap edip ABŞ, Angliýa Ganada syýasy dildüwşük gurady. 1966-njy ýylyň Baýdak aýynyň 24-de K.Nkruma hökümetden çetleşdirilýär. Onuň ýerine hökümete Milli azat ediş maslahatyny döreden polisiýa we goşun serkerdeleri gelýär.
1972-nji ýýlda Türkmenbaşy aýynyň 13-de serkerdeler topary döwlet agdarlyşygyny gurady. 1979-njy ýylyň Oguz aýýnda harby howa güýçleriniň leýtenanty Jerri Rolingsiň ýolbaşçylygynda döwlet agdarylyşygy geçirilip, hökümet düzülýär. Şol ýylyň Ruhnama aýýnda raýat hökümeti düzülip Hilly Zimanka geldi.
1981-nji ýýlyň Bitaraplyk aýynda ýene-de Rolings hökümete geldi. 1982-1983-nji ýyllarda gurakçylyk bolup, azyk önümleri az öndürildi. 1992-1996-njy ýyllaryň saýlawlary boýunça ýene prezidentlige ýene Jerri Rolings geçýär.
Metbugaty[üýtget | edit source]
Iňlis dilinde çap edilýän gazetler: "Ganian taýms", "Deýli grefik" (hökümetiň gazeti). Hepdelik gazetler: "Mirror" (hökümetiň gazeti), "Standart" "Uikli spekteýtor", "Ekou" we "Eskpiriens". Ýurtda 1957-nji ýyldan bäri hökümetiň garamagyndaky Gana habarlar gullugy hereket edýär. 1965-nji ýyldan bäri teleýaýlymlar we 1935-nji ýyldan bäri bolsa radio-ýaýlymlar işleýär. 2002-nji ýylda ýurtda 40,5 müň adam internet ulgamyndan peýdalandy.
Syýahatçylygy: Ýurduň geografik ýerleşişi, deňiz kenarlary, aw meýdanlary daşary ýurtly jahankeşdeleriň ünsüni çekýär. 1970-nji ýylda ýurtda syýahatçylygy, ösdürmek ugrunda işler durmuşa geçirilip başlandy. 1996-njy ýylda syýahatçylyk pudagyny ösdürmek barada2020-nji ýyla çenli döwür üçin toplumlaýyn milli meýilnama düzüldi. 1999-njy ýylda syýahatçylyk pudagy 342 million dollar girdeji getirdi. 2001-nji ýylda ýurda 438,8 müň daşary ýurtly jahankeşde geldi. Nige- „riya, Angliýa, Germaniýa, ABŞ we Fransiýa ýaly döwletlerden ýygy-ýygydan syýahatçylar gelýärler.


text:
Gyzyl hajyň italiýaly işgäri Filippinlerde Al-Kaida bilen iltewli musulman pitneçileri tarapyndan 6 aýa golaý zamun saklanansoň azat edildi. Resmiler 63 ýaşly Ýewgenio Wagniniň saglyk ýagdaýynyň gowy görünýändigini, ýöne onuň ýadawdygyny aýtdylar.
Italiýanyň daşary işler ministri Franko Frattini Wagniniň azat edilmegi üçin pul tölenmändigini aýtdy. Wagni hem onuň iki kärdeşi ýanwar aýynda, Žolo adasynda ynsanperwerlik missiýasyny amala aşyrýarkalar Abu Saýýab jeňçileri tarapyndan ele salnypdy. Beýleki iki zamun aprel aýynda boşadyldy.
Abu Saýýab Filippinleriň günortasynda yslam döwletini gurmakçy bolýar we ABŞ-nyň döwlet departamenti tarapyndan terrorçy gurama diýip kesgitlendi.


text:
Bellenmeýän sene
Diri gezip ýörenliginde Akmyrat Şir 14-nji iýunda: “Bizem 66-ny tegeledik” diýip, belki, begenerdi. O döwürler biz üçin 60-70 diýilýäni örän uly ýaş görnerdi. Sebäbi adamlar ýaş gidýärdiler. Ýazyjy Akmyrat Şir hem 43 ýaşynyň içinde aradan çykdy.
Tanyşlyk
60-njy ýyllaryň ikinji ýarymynda Türkmen döwlet uniwersitetinde okaýanlaryň köpüsi, rus filologiýasy fakultetiniň studenti Akmyrat Şiri tanaýan bolsa gerek. Sebäbi ol başgalardan saýlanýan, gepi-sözi örän dürüs hem tutanýerli ýigitdi.
Uniwersitetde esasy okuwyň gapdalyndan, harby-türgenleşik sapagy geçilýärdi. Dördünji kursy tamamlanlar iki aýlyk harby gullukda bolup, ekzamen tabşyryp, ofiserlik derejesini alýardy. Akmyrat harby türgenleşikden ýüz öwürdi. “Men harby ofiser bolmagy islämok, gulluk etjek däl” diýdi. Şol döwürde, 70-nji ýylda Sowet Goşunyny ýigrenýändigini açyk aýtdy. Ony kursundan galdyrdylar.
Bizi geň galdyran beýleki bir ýagdaý, uniwersiteti gutaranlar gowy ýere işe ýerleşip bilýärdiler. Akmyrat rus filologiýasyny tamamlansoň, rus dilinde kadaly gürlemegi hem ýazmagy başarýardy. Beýle kadry iň bolmanda, komsomol guramasyna işe alýardylar. Akmyrat wezipä gitmedi. Bar bähbitden geçip, rus medeniýetiniň gülläp ösen merkezi saýylýan Leningrada gitdi. Ol sowetler zamanyndaky iň soňky derwüş boldy. Onuň sergezdanlykda görmedik güni ýok, etmedik işi. Aýratyn-da, naharhanalarda adamlardan galan galyndyny iýendigini gürrüň bererdi.
Geň ynsan
1975-nji ýylyň mart aýynda ýaş ýazyjylaryň Bütinsoýuz maslahaty geçdi. Men Moskwa baranymda, tötänlikde Akmyrada duşdum. Maslahata gelendigimizi aýtdym. Ol ýene kimleriň bardygyny sorady. Onuň bize gözi gitdi, bu onuň balkyldap duran gözlerinden bellidi.
Şol döwürde Akmyrat Moskwanyň Kino dramaturglary taýýarlaýan kursunda okaýan ekeni.
Şondan soň ýene birnäçe ýyl geçdi. Bize gözi giden Akmyrat Soýuzda tanalýan ýaş ýazyjylardan biri boldy.
Leningradda onuň iki kitaby yzly-yzyna çap boldy. “Topýunsaw oglanjyk” hem “Erem bagy” kitaplary örän gowy garşy alyndy. Leningradda wagtynda ol SSSR Ýazyjylar birleşiginiň agzalygyna kabul edildi. Şol döwürde onuň ata Watany Türkmenistanda ýeke setiri hem çykmandy.
Aslynda bolsa haýsydyr bir çet respublikada bolup, agzalyga geçmek aňsatdy. Köpler şeýle edýärdiler. Çet respublikada agzalyga geçýärdiler ýa-da alymlyk derejesini goraýardylar. Soňra çet ýurdy taplap, Moskwa ýa-da beýleki bir merkezi şähere gidýärdiler.
Akmyrat bolsa merkezde wagty kitaplaryny rus dilinde çykartdy. Onuň eserlerine leningradly belli ýazyjylar ýokary baha berdiler. Ol şol ýerde öýlendi, bir gyzy, bir ogly dünýä indi. Şondan soň öz ýurduna dolanmak barada pikir edip başlapdyr.
Döredijilik ýoly
Akmyrat Leningrady taşlap, Aşgabada göçüp geläýende, biz ýaşuly ýazyjymyz Çary Aşyr bilen çaýlaşdyk. Çary aga Akmyrat bilen içgin gyzyklandy. Şonda Akmyrat döredijilik ýoly barada Çary aga gürrüň berdi. Ol owal başda goşgy ýazypdyr, soňra şol goşgularyň temasynda liriki hekaýalar döredipdir. Tejribesi artansoň “Toýunsaw oglanjyk”, “Erem bagy” hem “Älem ruhy” powestlerinini ýazypdyr.
Akmyrat Şiriň döredijiligi hem eserleri barada türkmenistanly rus ýazyjysy Albert Polýakowskiý şeýle diýdi.
– Men Akmyrada haýran galýan. Gaty geň talant, rusça gürleýşi çalgyrt. Ýöne ýazýan zatlary şeýle kämil hem arassa.
Akmyradyň hekaýalaryny ilkinji bolup Aman Ahally türkmen diline terjime edipdi, soňra Nobatguly Rejep, Kömek Kuly, Juma Hudaýguly, Gowşutgeldi Daňatar, Döwlet Garkyn ýaly, edebiýatyň geljegi saýylýan iň zehinli ýaşlar terjime etdiler. „Älem ruhy” powestini meniň terjime etmegimi isläpdi. Men ony terjime edip, öz eline gowşuryp bildim, ýöne neresse, kitap bolanyny görmedi.
Ýurduň erkinligi
Akmyrat Şiriň beýik maksady Türkmenistanyň erkin bolmagyny görmekdi. Ol bu ugurda köp jan çekdi.
1881-nji ýylyň Gökdepe urşunda ölen rus soldatlaryna hem türkmenlere Aşgabatda „Meýletin Birikmek” diýip, ýadygärlik galdyryp bolmajakdygyny ilki ol aýdypdy.
Paýtagtyň baş köçesine Oguz hanyň adyny dakmagy ilki teklip eden Akmyrat boldy. Salyr Gazanyň, Göroglynyň ýadygärliklerini döretmegi ilki Akmyrat öňe sürüpdi. Şeýdip, ol 89-njy ýylyň Mart wakasyna ýetip geldi.
Türkmenistanyň erkinliginiň ilkinji Manifestini Akmyrat ýazdy. Ol Manifest bilen 1989-njy ýylyň martynda öz galamdaşlarynyň arasynda çykyş etdi. Şondan soň Akmyrat berk yzarlanma duçar boldy.
1991-nji ýylyň 13-nji maýynda, şübheli ýagdaýda, „Türkmenfilm“ studiýasynyň edarasynda, 3-nji gatdan ýykylyp, aradan çykdy.
Makalada öňe sürülýän pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Yrakdaky bombaly hüjümlerde we çaknyşyklarda azyndan 30 adam öldi.
Penşenbe güni agşam Bagdadyň şaýy musulmanlarynyň ýaşaýan sebitine edilen üç ulagly bomba hüjüminde azyndan 11 adam öldi we başga-da takmynan 35 sanysy ýaralandy.
Bagdadyň dürli sebitlerinde ýoluň gyrasyna düşelen bombanyň partlamagy netijesinde bir polisiýa işgäri öldi we başga-da sekiz sanysy ýaralandy.
Bagdatdan takmynan 95 kilometr uzaklykda ýerleşýän Hilla sebitinde hem iki bombaly ulagyň partlamagy netijesinde dokuz adam öldi, 28 sanysy hem ýaralandy.
Yragyň paýtagtyndan takmynan 30 kilometr uzaklykda ýerleşýän Mişada sebitinde-de bombaly ulagyň partladylmagy netijesinde parahat ilatyň arasyndan bäş adam heläk boldy.


text:
Anna güni Aşgabatda ikinji gezek 'Wena baly' gurnaldy we oňa prezident Gurbanguly Berdimuhamedow hormatly myhman boldy.
Bu barada türkmen metbugaty habar berýär.
Bu medeni çäre Türkmenistanyň Medeniýet ministrligi bilen Awstriýa-Türkmenistan jemgyýetiniň bilelikdäki tagallaray netijesinde, Türkmenistanyň ýetip gelýän Garaşsyzlyk baýramyna we Türkmenistan bilen Awstiriýanyň arasynda diplomatiki gatnaşyklaryň ýola goýulmagynyň 22 ýyllygyna bagyşlanyp geçirilýär.
Mälim bolşy ýaly, Wena baly Awstriýanyň paýtagtynyň wizit kartoçkasy hasaplanýar.
Aşgabatdaky 'Wena baly' «Berkararlyk aýdymy» bilen jemlendi we prezident Berdimuhamedow oňa gatnaşanlara gutlag sözi bilen ýüzlendi.


text:
Türkmenistanyň kardiologiýa boýunça ylmy-kliniki merkezli gospitalynda ilkinji operasiýa geçirildi.
Ýürek-damar keselli näsaglary ýokary derejede bejermek we operasiýa geçirmek üçin döwrebap enjamlaşdyrylan bu keselhanada geçirilen ilkinji operasiýanyň üstünlikli geçirilendigi türkmen metbugatynda habar berildi we gospitalyň taryhynda möhüm waka diýilip atlandyryldy.
Aşgabadyň ýaşaýjysy Zeýnep Saparmämedowanyň ýüreginde geçirilen ilkinji operasiýany Türkmenistanda kontrakt boýunça işleýän Germaniýaly professor Kalin Wikol geçiripdir, türkmen hirurglary oňa assistent bolupdyr.
Resmi maglumata görä, germaniýaly professoryň gatnaşmagynda amala aşyrylýan proýektiň çäginde hususan-da türkmen hirurglarynyň hünär derejesini ýokarlandyrmak göz öňünde tutulýar. Germaniýaly we türkmenistanly hirurglaryň 15 ýyl çemesi wagtyň dowamynda partnýorlyk edýändigi bellenýär.


text:
Adamyň içki duýgusyny aňlatmaga hyzmat edýän sözlere ümlük diýilýär. Ümlükler gynanç, begenç, haýran galmak we beýleki duýgulary aňlatmaga hyzmat edýär.
Wa-eý, senmi gyz bu! (geň galmak).
Sözlemde aňladyljak bolunýan pikire laýyklykda ümlükler dürli heň-intonasiýa bilen aýdylýarlar. Netijede, hut bir ümlügiň özi dürli intonasiýa bilen aýdylanda, dürli manyny aňladyp bilýär.
Ümlükler çeper eserlerde, esasan, gepleşikde ulanylýarlar.
Ümlükler gurluşlary boýunça iki hili bolýarlar: sada ümlükler we goşma ümlükler.
Birbada aýdylyp, bir bölekden ybarat bolan ümlüklere sada ümlükler diýilýär.
a, eý, aý, aýt, baý, waý, hiý we ş. m.
Sada ümlükleriň bir-biriniň yzyndan gaýtalanyp, tirkeşip gelmeginden hasyl bolan ümlüklere tirkeş ümlükler diýilýär.
weý-weý, baý-ba, a-how, wah-waheý.
Ümlükler sözlemiň başynda gelseler, ýazuwda ümlükleriň yzyndan otur goýulýar.
Baý-ba, muny edäýenlerini.
Eger başda gelen ümlük belent heň bilen aýdylsa, onuň yzyndan ýüzlenme belgisi goýulýar. Eger-de ümlük sözlemiň soňunda gelse, öňünden otur goýulýar.
Ura! Ertir toý! Indi geljek dälmi, how!
Sözlemiň ortasynda ýa-da soňunda gelse-de, ýazuwda -aýt, -aý, -eý, -a ýaly ümlükler bilen olaryň goşulan sözüniň arasynda defis goýulýar.
Nädäýdiň-aý muny!
Sözlemiň ortasynda hiç bir söze dahylsyz özbaşdak ulanylan ümlükleriň öňünden we yzyndan otur goýulýar.
Şony-my, hä, indi ýadyma düşdi.
Ümlükleriň soňky sesi süýndürilip uzyn aýdylýan bolsa, ýazuwda ol ses birnäçe gezek ýazylýar ýa-da ümlügiň yzyndan kop nokat goýulýar.
Huwwa, balam, huwwa-huw...
Tirkeşdirilip ulanylýan ümlükleriň arasynda defis (-) goýulýar.


text:
Institut aşakdaky ugurlar boýunça talyplyga kabul edýär:
1. Agronomçylyk (hünärler: agronomçylyk; ýüpekçilik; agrohimiýa we topragy öwreniş; bagbançylyk, miweçilik we gök ekerançylyk; ösümlikleri goramak; tokaý we seýil bag hojalygy; oba hojalyk ekinleriniň seçgisi we tohumçylygy).
2. Maldarçylyk we weterinar lukmançylygy (hünärler: weterinar lukmançylygy; maldarçylyk; atçylyk).
3. Gidromeliorasiýa we oba hojalygynyň mehanizasiýasy (hünärler: gidromeliorasiýa; ýer ulanyş; oba hojalygyny mehanizmleşdirmek; melioratiw işleri mehanizmleşdirmek).
4. Oba hojalyk önümlerini gaýtadan işlemegiň tehnologiýasy (hünärler: miwe-gök önümleri gaýtadan işlemek; et-süýt önümlerini gaýtadan işlemek; dänäni gaýtadan işlemek; pagtanyň ilkinji işlenilişi; ösümlik ýagyny öndürmek).
5. Dokma we ýeňil senagat önümleriniň tehnologiýasy (hünärler: mata önümçiligi; tikinçilik önümçiliginiň tehnologiýasy; tebigy süýümleri egirmek).
6. Pudak kärhanalarynyň ykdysadyýeti we dolandyrylyşy (hünär: oba hojalygynyň ykdysadyýeti).
7. Ykdysadyýet we hojalyk hukugy (hünär: oba hojalygynda buhgalter hasaby we audit).
8. Kompýuter tehnologiýasy (hünär: oba hojalygynda maglumat ulgamlary).
Uniwersitete Türkmenistanyň umumy orta ýa-da orta hünär bilimli, ýaşy 35-den geçmedik raýatlary giriş synaglarynyň netijeleri boýunça bäsleşik esasynda kabul edilýär.
Resmi iş kagyzlary:
Resmi iş kagyzlary welaýat merkezlerinde kabul edilýär.
Resmi iş kagyzlarynyň sanawy:
- bellenilen nusgada rektoryň adyna ýazylan arza;
- bellenilen nusgadaky sowalnama (anketa);
- umumy orta (ýa-da orta hünär) bilim baradaky resminama (asyl nusgasy);
- Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi tarapyndan bel¬lenilen nusgadaky saglyk kepilnamasy;
- soňky okan ýerinden (işlän ýerinden, harby bölümden) häsiýetnama;
- 3x4 möçberde sekiz sany fotosurat;
- işleýänler üçin zähmet depderçesiniň tassyklanan göçürmesi;
- giriş synaglaryndan üstünlikli geçen ýagdaýynda bäsleşiksiz okuwa kabul edilýän ýetim çagalar we ene-atasynyň hossarlygyndan mahrum bolan çagalar, maýyp çagalar‚ lukmançylyk-durmuş taýdan anyklaýyş edaralarynyň netijenamasy esasynda degişli bilim edaralarynda okamak gadagan edilmedik I we II topar maýyplary, harby gulluk borçlaryny ýerine ýetirýän wagty wepat bolan harby gullukçylaryň çagalary, şeýle hem giriş synaglaryndan üstünlikli geçen ýagdaýynda artykmaçlyklardan peýdalanýan okuwa girýän ýylynda mekdep okuwçylarynyň dersler boýunça döwlet bäsleşiginiň ýeňijileri, umumy bilim dersleri boýunça halkara bäsleşiklerine gatnaşan Türkmenistanyň ýygyndy toparynyň agzalary şol ýagdaýlary tassyklaýan degişli resminamanyň asyl nusgasyny tabşyrýar.
Bulardan başga-da, okuwa girmäge isleg bildirýän ýokarda görkezilen resminamalar bilen birlikde resminamalary kabul edýän iş toparyna aşakdakylary görkezýär we nusgalaryny tabşyrýar:
- şahsy pasportyny;
- Türkmenistanyň Ýaragly güýçlerinde harby gullugy geçenler harby şahadatnamasyny, harby gullugy geçmedik ýigitler ýazylyş şahadatnamasyny we ýaşaýan ýeri boýunça harby wekillikden güwähaty.
Dalaşgär talyplyga kabul edilmek üçin artykmaç hukukdan peýdalanýandygyny tassyklaýan beýleki resminamalary görkezip biler.
Giriş synaglary:
Giriş synaglary aşakdaky dersler boýunça geçirilýär:
agronomçylyk, maldarçylyk we weterinar lukmançylygy ugurlary—himiýa, biologiýa;
gidromeliorasiýa we oba hojalygynyň mehanizasiýasy, kompýuter tehnologiýasy ugurlary—matematika, fizika;
oba hojalyk önümlerini gaýtadan işlemegiň tehnologiýasy ugry—fizika, himiýa;
dokma we ýeňil senagat önümleriniň tehnologiýasy ugry—fizika, himiýa;
pudak kärhanalarynyň ykdysadyýeti we dolandyrylyşy, ykdysadyýet we hojalyk hukugy ugurlary—matematika, biologiýa;
Dersler boýunça giriş synaglary Türkmenistanyň orta mekdepleriniň okuw maksatnamalarynyň esasynda geçirilýär.
Dersler boýunça giriş synaglary dilden döwlet dilinde geçirilýär.
Giriş synaglarynyň tertibinde bellenilen wagtda synaga esassyz sebäplere görä gelip bilmedikler ýa-da dersleriň biri boýunça synagdan geçip bilmedikler ondan soňky synaglara goýberilmeýär.
Giriş synaglarynyň netijeleri boýunça deň mukdarda baha alanlardan talyplyga kabul edilmek üçin artykmaç hukukdan aşakda görkezilenler peýdalanýarlar:
- harby gullugy tamamlap gelenler;
- soňky 2—3 ýylyň dowamynda ýokary netijeler gazanan we etrap häkimligi tarapyndan degişli hünärlere hödürlenen kärendeçiler we mülkdarlar.


text:
Gürjüstanda sowet diktatory Iosif Staliniň täze ýadygärligi açylandan birnäçe sagat soň ýykylyp-ýumruldy. Iki metr beýiklikdäki heýkel gijäň ýary nämälim şahslar tarapyndan mämişe reňke boýalypdyr.
Staliniň bu heýkeli Gürjüstanyň paýtagty Tbilisiden 100 kilometr uzaklykda ýerleşýän Telawi şäherinde dikeldilipdi.
Şeýle-de, Staliniň bu heýkeli ýekşenbe güni ýerli Stalin jemgyýeti tarapyndan 2-nji jahan urşy döwründe heläk bolan esgerlere bagyşlanyp dikeldilen ýadygärligiň gapdalynda açylypdy.
Dekabr aýynda Staliniň 134-nji doglan gününe bagyşlap, onuň dogduk mekany Goriniň ýaşaýjylary Staliniň heýkelini gaýtadan dikeltmegi planlaşdyrýarlar. Staliniň agzalýan heýkeli 2010-njy ýylda prezident Mihail Saakaşwiliniň häkimiýeti tarapyndan aýrylypdy.


text:
Russiýa ýakynda Warşawa tarapyndan birnäçe rus diplomatlarynyň yzyna ugradylmagyna gaýtawul hökmünde Polşanyň birnäçe diplomatyny ýurtdan çykardy.
17-nji noýabrda ýaýradylan beýanatda Russiýanyň Daşary işler ministrligi Polşanyň diplomatlaryny öz statusyna gabat gelmeýän işleri amala aşyrmakda aýyplady. Bu aňlatma köplenç içalyçylyk aýyplamalary üçin ulanylýar.
Rus ministrligi Warşawanyň gürrüňi gidýän aýyplamalar bilen birnäçe rus diplomatyny ýurtdan çykarandygy baradaky maglumaty tassyklady.
Beýanatda “hakykatdan hem Polşanyň resmileri dostluksyz we düýbünden esassyz şeýle ädimi ätdiler” diýilýär.


text:
Türkmen hökümeti ýene bir ädim yza ädip, Saparmyrat Nyýazowyň döreden garaňkylyk dünýäsine gadam basdy.
5-nji dekabrda geçirilen welaýat, etrap we şäher halk maslahatlarynyň we Geňeş agzalarynyň saýlawlary teatrlaşdyrylan sahna öwrüldi, onuň şeýle geçirilmegine hem garaşylýardy.
Berdimuhamedowyň hökümeti bu saýlawlaryň geçirilmegini hem kän bir göwnäp barmaýana meňzeýärdi. Demokratik ýurtlarda saýlaw geçirilende, ol ençeme aýlaryň dowamynda jemgyýetçiligiň üns merkezinde saklanyp, oňa gaty uly orun berilýän bolsa, Türkmenistanda onuň tersine boldy. Saýlaw güni türkmen hökümeti esasy aladalaryny saýlaw proseslerine gönükdirmän, “Goňşyokara” baýramçylygyny gurnamak bilen başagaý boldy.
Türkmen telekanallary ir bilen saýlaw uçastoklaryndan reportažlar bermän, ýasama gurnalan “Goňşyokara” baýramçylygyny görkezdiler. Saparmyrat Nyýazow döwründen bäri syýasy ideologik gurala öwrülen “Goňşyokara” baýramçylygy ýa-da teatrlaşdyrylan sahnalar bu gezek hem saýlawdan ýokary tutuldy.
Saýlawa barmaly saýlawçylar topar-topar bolup, biri-birlerine köke-süýji paýlap, tans oýnaşýardylar. Olaryň arasynda ak sakgally ýaşulularda bardy. Bu görnüşleri syn edip, agyr oýa batanyňy duýman galýaň. Beýle masgaraçylygyň halk üçin edilýändigine düşünmek kyn hem däl. Milleti aşyk oýnan ýaly oýnaýarlar!
Saýlawyň öň ýanyndaky gün ýurduň prezidenti geçirilmeli saýlawlar “demokratik jähtden doly we dogry geçirilmeli” diýip çykyş etse-de, onuň sargytlary ýene ýol almady.
Welaýat, etrap we şäher halk maslahatlarynyň we geňeşleriň agzalarynyň saýlawlaryny geçirmäge jogapkär adamlar göýä öňünden syýasy tehnologyň sapagyny alana meňzeýärdiler. Her saýlaw uçastogynda dalaşgärleriň bardygyny tassyklamak üçin hemme okruglarda iki adamdan ybarat dalaşgär görkezipdirler.
Mysal üçin, Ahal welaýatynyň Babadaýhan etrabynyň 1-nji saýlaw okrugyndan:
1. Hanjaýew Annadurdy Saryjaýewiç – 1966ý. Babadaýhan etrap hassahanasynyň lukmany.
2. Possykowa Ogulmaral – 1958ý. Babadaýhan etrabynyň Bilim bölüminiň hünärmeni.
Altyn Asyr etrabynyň 9-njy saýlaw okrugyndan:
1. Altyýew Sapargeldi Kakabaýewiç – 1972ý. Altyn Asyr etrap häkimliginiň baş hünärmeni.
2. Atabaýew Annamyrat – 1963ý. Altyn asyr etrabynyň B.Amanow adyndaky daýhan birleşiginiň başlygy.
Sarahs etrabynyň 7-nji saýlaw okrugyndan:
1. Döwletow Şyhy – 1926ý. Sarahs etrabynyň Ýasulular geňeşiniň başlygy.
2. Gurbanowa Mähri Myradowna – 1982ý. Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Sarahs etrap Geňeşiniň iş alyp barjysy.
Dalaşgärlige görkezilen adamlaryň 90%-den gowragy döwlet edaralarynyň jogapkär ýolbaşçylary, 8%-i döwlete degişli jemgyýetçilik guramalarynyň agzalary we 2%-i döwletiň ýerlerini kärendesine alan daýhanlar.
Saýlawlaryň gurnalyşyna, geçirilşine we onuň informasion taýdan beýan edilşine syn edeniňde, türkmen resmileriniň saýlaw proseslerine örän seresaply çemeleşýändigini görmek mümkin. Sebäbi saýlaw mehanizimi doly, dogry hem-de halkara standartlaryna gabat getirilip geçirilse, onda häkimlik asuda ýol bilen, kanuny ýagdaýda halkyň islän adamlaryna geçip bilýär.
Häzirki türkmen ýolbaşçylary (ýurduň syýasy akymyna täsir edýän topar - prezident apparaty we Daşary işler ministrligi) Türkmenistanda hakyky, adalatly saýlawlary geçirmekden saklanarlar. Häkimligi kanuny ýol bilen çalşyp bilýän saýlaw wirusy türkmen jemgyýetine ýokuşmaz ýaly, bu millet demokratik ýola gönükmez ýaly, ýurduň syýasy durmuşyna agalyk edýän topar halkyň saýlaw proseslerine aktiw gatnaşmaklaryny islemez.
Döwlet Hojamedow türkmenistanly synçynyň edebi lakamy. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Golaýda gadymy Merwde Wizantiýanyň goşunlaryny Malazgirt meýdanynda ýeňip, kiçi Aziýanyň gapysyny türkmenlere açan Soltan Alp Arslanyň guburynyň tapylandygy we şol ýerde ullakan ýadygärligiň guruljakdygy habar berildi.
Bu wakadan soň köpçüligiň, hususan-da ýaşlaryň arasynda "türkler bilen türkmenleriň näme arabaglanyşygy bar, ol baglanyşyklar näderejede möhüm we geçmişde bolan zatlar, etniki toparlaryň migrasiýasy we başga halklar we halkyýetler bilen garylyp-gatylmagy şu günki gatnaşyklara nähili täsir ýetirýär?" diýen ýaly ençeme sowal döredi.
Dogrudanam, Türkiýede ýaşaýan türkler bilen özlerini türkmen diýip bilýän adamlaryň arasynda nähili baglanyşyklar bar we ol baglanyşyklar nämelere esaslanýar? Bu baglanyşyklar şu günki günde nähili ösdürilýär we olardan nähili peýda bar? Ýa-da bu gatnaşyklarda, olaryň öwrenilişinde şu günki gün nähili çiglikler, bärden gaýtmalar bolup biler?


text:
Ýewropa Bileleşiginiň liderleri anna güni Brusselde geçirilýän sammitde Ukrainanyň ÝB bilen assosiasiýa barada ylalaşyga gol çekmekden boýun gaçyrmagynyň netijelerini maslahat edýärler.
Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiçiň noýabr aýynyň aýagynda ÝB bilen hyzmatdaşlyk barada ylalaşyga gol çekmekden boýun gaçyrmagy ukrain hökümetine garşy protest aksiýalary tutaşdyrypdy.
Ukrain resmileri ylalaşyk baglaşmak üçin ÝB-niň ýeterlik maliýe kömegini teklip etmändigini aýtdylar. Şu hepdede Ukrainanyň hökümeti Orsýetden 15 milliard dollarlyk karz aldy. Moskwa Kiýewiň ÝB bilen ylalaşyk baglaşmazlygy üçin oňa basyş edipdi.
ÝB eger Ukraina öz öňünde goýlan şertleri kabul etse onuň bilen söwda hem bileleşmek barada ylalaşyga gol çekmek teklibiniň güýjünde galýandygyny aýtdy. Assosiasiýa ylalaşygy Ukrainanyň ÝB-ne agza bolmagyna tarap möhüm ädim diýilip hasaplanýar.


text:
“Formula 1” atly awtomobil ýaryşynyň pensiýa çykan çempiony Mihaýel Şumaheriň, lyža heläkçiliginde beýnisine güçli şikes ýetenden soň, saglyk ýagdaýy agyrlygyna galýar.
Şumaher koma, ýagny özüni bilmeýän ýagdaýa düşeninden soň, ýekşenbe güni Grenoble şäherindäki keselhanada gyssagly operasiýa edildi.
Şumaheriň kärdeşleri, şol sanda öňki Ferrari toparyndaky Felipe Massa, “Formula 1” sürüjisi Jenson Button we pensiýa çykan germaniýaly tennis ýyldyzy Boris Beker onuň ýakyn wagtda gowulaşmagyny arzuw edip, sosial mediada hat ýazdylar.
Kyrk dört ýaşyndaky Şumaheriň ýekşenbe güni Fransiýanyň Alp daglarynda lyžada taýýarka ýykylyp, kellesini daşa urandygy habar berilýär. Onuň menejeri wakanyň bolan pursady Şumaheriň kellesinde şlemiň bolandygyny aýtdy.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin täze harby doktrina gol çekdi.
Bu dokumentde Kremliň Günbatar döwletlerini Ukrainadaky döwlet agdarylyşygyna howandarlyk etmekdäki aýyplamasy ýaňlanýar.
Kremliň 26-njy dekabrdaky beýanatynda Putiniň täzelenen doktrina gol çekendigi, onda Orsýetiň daşary ýurtlaryň howp-hatarlary bilen ýüzbe-ýüz bolýandygy, ýagny daşary ýurtlaryň onuň serhetdeş ýurtlarynda rus bähbitlerine duşmançylykly hökümetleri «iş başyna getirýändigi» aýdylýar.
Şeýle-de täze dokumentde Ukrainadaky krizisiň başga aspektlerine, şol sanda ABŞ-nyň we ÝB-niň Orsýete garşy girizen sanksiýalaryna hem garalýana meňzeýär.


text:
Owganystanyň prezidentiniň birinji orunbasary Kasym Fahim käte agzalalyga sebäp bolardy. Ýöne her niçigem bolsa, onuň aradan çykmagy owgan syýasatynda boşlugyň döremegine getirdi. Üstümizdäki aýlaryň Owganystan üçin aýratyn syýasy ähmiýeti bar.
Owganystanyň viseprezidenti Kasym Fahim agzybirligi saklap bilmeýärdi. Emma bir topar oňşuksyzlyklaryň sakasynda dursa-da, ol ili öz agzyna garatmagy başarardy.
Ol ozallar jeň meýdanynda söweşerdi. Öz döwründe Kasym Fahimiň ady yzygiderli ýagdaýda: adam hukuklaryny kemsitmeklik, korrupsiýa we uly göwrümli neşe söwdasy bilen ilteşikli tutulardy. Rehimsizlikde ile ýakasyny tanadan Fahim käte ýörite meýletinçiler toparyny döredip, öz kellesiniň ugruna hereket edibererdi.
"Jebisleşdiriji güýç"
Aňyrsy etniki täjiklerden gaýdýan Kasym Fahim agzalalyga sebäp bolsa-da, täsin paradoks, ol Owganystanda jebisleşdiriji güýç bolup hyzmat etdi. Bu döwlet resmisi Owganystanyň prezidenti Hamit Karzaý bilen oppozisiýanyň arasyndaky kadaly gatnaşyklara uly goşant goşdy. 2001-nji ýylda “Talyban” hökümeti agdarylanyndan soň Kasym Fahimi ozalky “Demirgazyk hyzmatdaşlary” toparynyň düzümine girýän garşydaşlaryň arasyny sazlamakda aýratyn ähmiýetli jogapkärçiligi öz üstüne aldy.
Onuň 9-njy martda ýüreginden tutup tarpa-taýyn aradan çykmagynyň owgan häkimiýetleri bilen olaryň günbatar hyzmatdaşlarynyň arasyna tow salmagy ahmal. Syýasy näbellilikleriň bosagasyndaky Owganystanda aýratyn ähmiýetli etniki lideriň aradan çykmagy düşünişmezlikleriň tutaşmagyna getirip biler diýilýär.
Fahimi örän ähmiýetli syýasy geçişiň bosagasynda biwagt aradan çykdy. 5-nji aprelde owganlar ilkinji gezek demokratiki saýlawlaryň datly tagamyndan dadyp özleriniň täze prezidentini saýlarlar. Owganlaryň şu wagta çenli görmedik güni galmady. Birleşen Ştatlaryň baştutanlygyndaky Halkara güýçleriň 2014-nji ýylyň ahyrynda Owganystandan çykmagy ýurtda syýasy düşünişmezliklere, dawa-jenjellere we oňşuksyzlyklara ýol açaýmasyn diýlip, ýurtda demokratiki saýlawlar geçirilýär.
Fahimiň täsiri
Kabuldaky garaşsyz barlag guramasy bolan “Owganystan analiz” merkeziniň direktory Tomas Ruttig Fahimiň owgan syýasatyndaky täsirini şeýle düşündirýär: “Saýlawlaryň öňisyrasynda Owganystanyň syýasy ösüşinde uly boşluk dörär. Sebäbi ýurtdaky etniki täjik toparlarynyň baştutany hökmünde Fahimiň orny boşady. Boşan orny kimiň doldurjagy, nädip doldurjagy welin belli däl. “Jamiaty Yslam” ýa-da beýleki meňzeş toparlaryň ýolbaşçylygy ugrunda mydama-da şular ýaly bäsleşik bolup gelýär”.
“Jamiaty Yslam” toparynda, esasan, etniki täjiklerden düzülen yslamçy partiýadyr. Olar ozal Sowet Soýuzyna garşy, soňra bolsa “Talybana” garşy göreş alyp bardylar.
Ruttigiň aýtmagyna görä, Kasym Fahimiň ornuny, ozal parlamentiň metbugat wekili bolup işlän Kunus Kanuni ýa-da Sowet goşunyna garşy amansyz göreşen we 2001-nji ýylda öldürilen Ahmet Şa Mesudyň dogany Ahmet Ziýa Mesud eýelär diýip çaklanylýar.
“Täze Amerika” bileleşiginiň Orta Aziýa boýunça bilermeni Omar Samad Fahimiň “syýasy jebisleşdiriji” häsiýeti barada gürrüň berýär. Omar Samad Owganystanyň Kanadada we Fransiýada ilçisi bolup işläpdi.
2009-njy ýylda Hamit Karzaý täzeden prezidentlige saýlananda, owgan we amerikan resmileri Fahimi araçy we töwellaçy edip saýlapdylar. Sebäbi şol döwürler prezidentiň täzeden saýlanmagynda galplyk boldy diýlen gürrüň halk arasynda giňden ýaýrapdy. Saýlawyň ikinji tapgyrynyň başlamagynyň öň ýanynda, Kasym Fahimiň ara girmegi bilen, Karzaýyň garşydaşy Abdylla Abdylla kandidatlygyny yzyna aldy we ýeňlişini kabul etdi.
"Onuň käbir aýratynlyklary, mysal üçin, onuň sektant syýasatyndan (sektalaýyn syýasat düşünjesinden) üzňeligi, onuň jebisleşdiriji häsiýeti, şeýle-de onuň sosial we syýsy deňlik ugrunda iş alyp barmagy küýseler”.
Saýlawlar
5-nji aprelde geçiriljek prezidentlik saýlawlarynda Fahimiň rolunyň nämedigi näbelliligine galýar. Owgan metbugatyndan gelip gowuşýan habarlara görä, käbir dalaşgärler, onuň “täjikleriň berjek seslerine” täsir edip bilmek mümkinçiligini göz öňünde tutup, Fahimden araçylyk sorapdyrlar diýilýär.
Kasym Fahimiň şu hepde dalaşgärlikden çekilen Kaýum Karzaý (Hamit Karzaýyň agasy) we etniki täjiklerden bolan Abdylla Abdylla bilen arasynyň saz bolandygy aýdylýar.
Fahimiň feldmarşal harby çini bardy we birnäçe gezek onuň janyna kast etmek synanyşyklary boldy. Iň soňky sapar 2009-njy ýylda demirgazyk Owganystanda onuň janyna kast etmäge synanyşyldy.
Karzaý ilkinji sapar hökümet başyna geçende, Fahim goranmak ministri wezipesine bellenildi. Aradan çykmazyndan öň ol prezidentiň birinji orunbasary wezipesinde işleýärdi. Ýöne Kasym Fahim il içinde, esasan, “Demirgazyk hyzmatdaşlygyndaky” komandirlik wezipesi bilen ýatlanar. 2001-nji ýylda Birleşen Ştatlaryň Owganystana çozup girmegi bilen “Demirgazyk hyzmatdaşlygy” “Talyban” režimini hökümet başyndan çetleşdiripdi.


text:
Owgan resmileri BMG-niň hökümet türmelerinde adam gynalýandygy barada aýdanlaryny ret etdiler.
Içeri Işler ministrliginiň sözçüsi Seddik Seddiki ol ýerde polisiýa işgärleri we türme sakçylary tarapyndan “salyhatsyzlyga” ýol berlen halatlarynyň bolandygyny boýun aldy, emma hökümetiň adam gynamak syýasatynyň bolmandygyny aýtdy.
Milli howpsuzlyk müdirliginiň ýerine ýetiriji direktory Hesamuddin Hesam BMG-niň Owganystandaky Kömek missiýasyna interwýu beren adamlar ýalan sözlediler diýdi.
Bu hasabat ýekşenbe güni çap edildi we onda interwýu alnan tussaglaryň ýaryndan hem köpüsiniň tussaghanalarda gödek daraşylmadan, gynalmadan şikaýat edendigi aýdylýar.


text:
Tanymal gazak žurnalisti Guzyal Baidalinowa töhmet atmak aýyplamasy esasynda suda çekildi.
Almatynyň etrap sudy žurnalistiň işini 5-nji maýda diňleýär.
Nakanune.kz atly onlaýn neşriň eýesi we baş redaktory Baidalinowa dekabr aýynda Gazagystanyň iň uly banklarynyň biri Kazkommertzbankynyň žurnalisti “galp maglumaty çap etmekde” aýyplamagyndan soň tussag edilipdi.
Baidalinowa özüne garşy öňe sürlen aýyplamalary ret edýär.
Nakanune.kz ýerli häkimiýetleriň adyna tankydy maglumatlary çap edýängaraşsyz neşir hökmünde tanalýar.
Bu websaýtda işleýän ýene bir žurnalist Ýuliýa Kozlowa fewral aýynda neşe saklamak aýyplamasy esasynda gozgalan işde aklandy.


text:
Ýaponiýanyň ozalky premýer-ministri Şinzo Abe ýurduň iň esasy oppozisiýa partiýasynyň baştutanlygyna saýlandy. Eger-de onuň partiýasy nobatdaky saýlawlarda ýeňiş gazansa Abe ýaňadandan premýer-ministriň kürsüsini eýelemegi mümkin.
Abe Liberal Demokratik partiýanyň lideri hökmünde çarşenbe güni saýlandy. Bu konserwatiw partiýa ýurda 50 ýyldan gowrak wagt bäri baştutanlyk edenden soň, 2009-njy ýylda häkimiýetden gidipdi.
Abe gaty milletçi biri hökmünde häsiýetlendirilýär. Ol Hytaý we Günorta Koreýa bilen bar bolan serhet dawalary boýunça, has berk pozisiýasyny eýelemäge çagyryş edýär.


text:
“Senagat” Paýdarlar Täjirçilik banky 2016-njy ýylyň 1-nji iýulyndan şu aşakdaky hyzmatlar boýunça girizilýän ýygymlary barada habar berýär:
Hyzmatlaryň we amallaryňň görnünüşleri Hyzmatyň nyrhy
Töleg kartlarynyň üsti bilen bankomatlardan we terminallardan nagt pul
serişdelerini almak üçin ýygymy 1%
Töleg kartlarynyň üsti bilen bankomatlardan we terminallardan nagt däl
pul serişdeleriniň bir geçirimi üçin (tranzaksiýa) ýygymy 20 teňňe
Paýnamalary satyn almak isleýän paýdarlar we müşderler doly maglumatlary almak üçin 45-31-33 (1061,1173,1093), 22-46-12 belgili telefonlara jaň edip alyp bilersiňiz.Senagat” Paýdarlar Täjirçilik banky, ýönekeý atly paýnamalarynyň 18-nji göýberlişini satýandygy barada habar berýär. Ýagny, bir paýnamanyň nominal bahasy 20 manat.
“Senagat” Paýdarlar täjirçilik banky şu aşakdaky görnüşli karzlary we ilatyň goýumlary Size hödürleýär:
Siziň hyzmatyňyzda:
Karzlar :
- Dürli maksatly karzlar : telekeçilere we hususy kärhanalara önümçilik maksatlaryna (enjamy, çig maly, tehnologiýany satyn almak üçin), gurluşyk, täzeden dikeldiş, önümçilik desgalaryny bejermek maksatlaryna, gurluşyk tehnikalaryny, ýük we gulluk awtoulaglaryny satyn almak üçin, hyzmatlary üçin, maldarçylygy öşdürmeklik üçin, täjirçilik (söwda), ipoteka, sarp ediş karzlary - ýyllyk 8%-den 15%-me çenli;
- Türkmenistanyñ Prezidentiniñ “Kiçi we orta telekeçiligi döwlet tarapyndan goldamak hakynda” kararyna laýyklykda ýeñillikli ýyllyk 5%-li uzak möhletli karz;
- Türkmenistanyñ Prezidentiniñ "Türkmenistanda ýaş maşgalalaryň ýaşaýyş-durmuş şertlerini has-da gowulandyrmak hakynda" kararyna laýyklykda ýaş maşgalalara ýeňillikli ýyllyk 1%-li uzak möhletli karz;
- Türkmenistanyñ Prezidentiniñ “Ýurdumyzda oba hojalyk önümlerini öndürijileri maliýe taýdan goldamak hakynda” kararyna laýyklykda, oba hojalyk önümlerini öndürijilere ýeňillikli ýyllyk 1%-li we 5%-li uzak möhletli karz.
Ilatyň goýumlar :
- „TÄZE MANAT-TÄZE DURMUŞ“ atly möhletli goýum - ýyllyk 10 %, möhleti 1 ýyl, goýumyň iň pes möçberi 2 000 manat ;
- „ÇAGALARA NIÝETLENEN MAKSATLY GOÝUM - ýyllyk 6 % , möhleti çaga kämillik ýaşyna ýetýänçä;
- „ENE-ATALAR HAKYNDA ALADA“ atly möhletli goýum – ýyllyk 10%, möhleti 6 aýdan 1 ýyla çenli;
- „HALKYÑ SAGLYGY-WATAN BAÝLYGY“ atly möhletli goýum – ýyllyk 5%, möhleti 6 aýdan 1 ýyla çenli;
- „ÇAGALAR-BIZIÑ GELJEGIMIZ“ atly möhletli goýum - ýyllyk 7 % , möhleti -1 ýyl;
- “BÄHBITLI” atly möhletli goýum - goýumyň iň pes möçberi 1000 manat :
- 1 aý möhlet bilen goýlan goýuma –ýyllyk 1,5% ;
- 3 aý möhlet bilen goýlan goýuma –ýyllyk 3% ;
- 6 aý möhlet bilen goýlan goýuma –ýyllyk 4,5% ;
- 9 aý möhlet bilen goýlan goýuma –ýyllyk 7% ;
- 12aý möhlet bilen goýlan goýuma –ýyllyk 9% girdeji;
- „TALAP EDILÝÄNÇÄ GOÝUM“ - ýyllyk 0,5 % girdeji tölenip, goýumçy öz goýumyny islendik wagty alyp bilýär.
Şeýle hem, bank tarapyndan goýberilýän “Altyn Asyr” töleg kartlarynyň üsti bilen bankomatlardan nagt pul almak, hyzmatlaryň dürli görnüşlerine we satyn alnan harytlar boýunça nagt däl görnüşinde hasaplaşyklary geçirmek, şeýle hem daşary ýurtlarynda dürli hasaplaşyklary amala aşyrmak, hususan-da, söwda we hyzmatlar ulgamynda harytlar, hyzmatlar, internet arkaly petekleri satyn almak, otelleriň öňünden tölegleri, okuw we syýahatçylyk maksatly amatly töleg serişdesi bolan VISA : Electron, Classic, Business, Gold we MasterCard : Maestro, Standart, Gold, Business bank kartlaryny peýdalanyp bilersiňiz.
“Senagat” Paýdarlar täjirçilik banky tarapyndan ornaşdyran maglumat amal terminallarynyň üsti bilen nagt we nagt däl görnüşinde öý we öýjükli aragatnaşyk TM CELL, MTS, CDMA we internet tölegleri geçirmek ýaly hyzmatlaryny Size hödürleýär.
“Senagat” Paýdarlar täjirçilik bankynyň merkezi dolandyrma edarasynda we ähli welaýat şahamçalarynda bankymyzyň hyzmatyndan peýdalanyp bilersiňiz!
Siziň gelejegiňiz biziň bilen!


text:
«Senagat»PTB-y üçin ilatyň goýumlaryny çekmek bank amallarynyň wajyp görnüşleriniň biri bolup durýar.
Häzirki wagtda «Senagat» PaýdarlarTäjirçilikbanky ilatyň serişdelerini dürli görnüşli depozit goýumlaryna çekmek boýunça amallary amala aşyrýar we olary çykarmagyň tertibiniň nukdaý nazaryndan seredeniňde, iki sany esasy toparlara bölüp bolýar :
а) berilmegi talap edilýänçä goýumlar
б) möhletleýin depozit goýumlary.
«Senagat» PTB-y oňa tabşyrylan pul serişdeleriniň doly abatlygyny we goýumçynyň ilkinji talaby boýunça berilmegini kepillendirýär.
«Senagat» PaýdarlarTäjirçilikbankyilatamilli walutadaky aşakdaky görnüşlerdäki goýumlary hödürleýär:
- berilmegi talap edilýänçä goýum;
- çagalar üçin maksada gönükdirilen goýum;
- «Ene-atalar barada alada» depozit goýumy;
- «Halkyň saglygy–ýurduň baýlygy» depozit goýumy;
- «Çagalar biziň gelejegimiz»depozit goýumy;
- «Täze manat-täze durmuş»depozit goýumy;
- "Amatly"depozit goýumy.
Berilmegi talap edilýänçä goýum– goýumyň iň ýaýran görnüşi. Goýumyň bu görnüşi goýulan serişdeleri eýeleriniň ilkinji talap etmegi boýunça almak mümkinçiligini berýär. Pul serişdeleri şeýle hasaplara nagt we nagt däl görnüşinde kabul edilýärler we bölekleýin ýa-da tutşulygyna çykarylýarlar. Bu howpsuz we tygşytly usul. Bu hasaplaryň esasy ähmiýeti – olaryň ýokary derejedäki akyjylygy, bu hasaplaryň töleg serişdesi hökmünde gönüden-göni ulanyp bolmak mümkinçiligi. Goýumçy üçin goýumyň bu görnüşiniň esasy ýetmezçiligi – girdeji hakynyň pes göterimi. Bu goýumdan pullaryň berilmegi pullary alyjynyň şahsyýetini kepillendirýän resminamanyň görkezilmegi boýunça amala aşyrylýar.
Goýumlaryň dürli görnüşleriniň arasynda iň giňden ýaýranlary depozit goýumlarydyr.Depozit goýumy nagt pul görnüşinde belli bir adamyň adyna pasportyny görkezmegi arkaly kabul edilýär. Bu hasaplar boýunça ilkinji goýumyň jemi öňünden gürleşilýär. Depozit hasaplary boýunça göterimler öz wagtynda geçirilip durulýar we bank öz tarapyndan hasabyň eýesine geçirilen göterimleriň bökdençsiz geçirilmegini kepillendirýär. Ýöne depozit goýumy wagtyndan öň alnan ýagdaýynda goýumçy ýokarlandyrylan göterimlerdenmahrum bolýar we şertnamada başgaça göz öňünde tutulmadyk bolsa,berilmegi talap edilýänçä goýumda göz öňünde tutulan göterimler tölenilýär .
Çagalar üçin maksada gönükdirilen goýum– garyndaşlyk gatnaşygyna bagly bolmazdan, şahslardan 16 ýaşyna çenli çagalaryň adyna kabul edilýär we onuň saklama möhleti kämillik ýaşyna ýeteýinçä bolup, ýyllyk 6 göterimden ybaratdyr. Ilkinji goýumyň jemi 20 manatdan az bolmaly däl. Göterimler her aýda hasaplanylýar we tölenýär.
«Ene-atalar barada alada» depozit goýumy–saklanyş möhleti ýyllyk 10 % boýunça 6 aýdan 1 ýyla çenli. Depozitiň bu görnüşi pensionerler üçin ýörite işlenip düzüldi. Pension şahadatnamasy görkezilende, ilkinji goýumyň jemi 20 manatdan az bolmaly däl. Göterimler her aýda hasaplanylýar we tölenýär.
«Halkyň saglygy – ýurduň baýlygy» depozit goýumy- saklanyş möhleti ýyllyk 5 % boýunça 6 aýdan 1 ýyla çenli.Goýum meýletin saglyk ätiýaçlandyryş şertnamasyny baglaşan raýatlar üçin ulanylýar. Saglyk ätiýaçlandyryş pasporty görkezilende, ilkinji goýumyň jemi 20 manatdan az bolmaly däl. Göterimler her aýda hasaplanylýar we tölenýär.
«Çagalar biziň gelejegimiz» depozit goýumy- saklanyş möhleti 1 ýyl. Goýumlar 16 ýaşyna çenli çagalaryň adyna garyndaşlyk gatnaşygyna bagly bolmazdan, şahslardançaganyň dogulyş hakyndaky şahadatnamasy görkezilende ýylly 7 göterimi bilen açylýar. Bank çaganyň doglan gününe ýadygärlik sowgadyny gowşurýar. Şertnamanyň möhleti tamamlananyndan soňra, goýumy goýumçynyň özi, onuň ene-atasy ýa-da kanuny welilleri alyp bilýärler. Ilkinji goýumyň jemi 100 manatdan az bolmaly däl. Göterimler ýylyň ahyrynda hasaplanylýar we tölenýär.
«Täze manat-täze durmuş» depozit goýumy- saklanyş möhleti ýyllyk 10 % boýunça 1 ýyl. Ilkinji goýumyň jemi 2000 manat. Göterimler her aýda hasaplanylýar we tölenýär.
"Amatly" depozit goýumy- ilkinji goýum ň azyndan 1 000 manat
· saklanyş möhleri 1 aý – ýyllyk 1,5% ;
· saklanyş möhleri 3 aý – ýyllyk 3 %;
· saklanyş möhleri 6 aý – ýyllyk 4,5%;
· saklanyş möhleri 9 aý – ýyllyk 7 %;
saklanyş möhleri 12 aý – ýyllyk 9 %.
Göterimler her aýda hasaplanylýar we tölenýär.
Berilmegi talap edilýänçä goýum - ýyllyk 0,5%, goýum goýumçynyň islegine görä tölenilýär.
Mundan beýläk hem «Senagat» PTB-y Türkmenistanyň Häkimiýetiniň syýasaty bilen düzgünleşdirilýän depozit syýasatynyň esasy ýörelgelerini saklarwe ol Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň düzgünleşdirilmegi we ösmegi üçin amatly şertleriň döredilmegine gönükdiriler.


text:
Penşenbe güni Moskwada Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin özüniň bu wezipä saýlanaly bäri ilkinji gezek ýörite metbugat konferensiýasyny gurnady.
Bu metbugat konferensiýasynda eden çykyşynda ol Gürjüstanyň separatistik regionlary bolan Günorta Osetiýa we Abhaziýa regionlary babatda Tbilisi bilen nähili iş salyşmalydygy barada özünde “anyk ideýanyň ýokdugyny” aýtdy.
Ýöne, şol bir wagtyň özünde-de, Putin Gürjüstanyň täze saýlanan hökümetinden, umuman, “pozitiw signallaryň” gelýändigini we iki ýurduň ykdysady hyzmatdaşlyklarynyň gowulanmagyna umyt baglaýandygyny belledi.
Beýleki tarapdan bolsa, Wladimir Putin Günorta Osetiýanyň we Abhaziýanyň garaşsyzlyklaryny ykrar eden Orsýetiň öz bu kararyny ýatyryp ýa-da oňa täzeçe garap bilmejekdigini-de nygtady.


text:
Yrakda çykýan onlarça gazet, tanymal radio žurnalistiň öldürilmegine protest hökmünde, ýekşenbe güni gazet çap etmekden ýüz öwürdi.
Şaýatlaryň aýtmaklaryna görä, Azatlyk we Azat Ýewropa radiosynyň Yrak bölüminiň žurnalisti, Yragyň Azat radiosynyň Bagdatdaky býurosynyň başlygy prezidentiň peşmerga goragynyň agzasy tarapyndan atylyp öldürildi.
Gazetleriň çap edilmeginiň bir günlük togtadylmagy «Yrak žurnalistleriniň sindikati» diýlip atlandyryldy. Olar şenbe güni Yragyň Azat radiosynyň Bagdatdaky býurosynyň başlygy Mohammed Bdaiwi Obaid Al-Şammariň öldürilmegini “elhenç jenaýat” hökmünde ýazgarýarlar.
Al-Şammari Bagdadyň Jadriýa etrabynda, prezidentiň rezidensiýasynyň derwezesinde atylyp öldürildi. Bu ýerde Yragyň Azat radiosynyň edara jaýlary we beýleki hususy jaýlar hem ýerleşýär.
Yragyň döwlet telewideniýesi žurnalisti öldürmekde güman edilýän adamyň şekillerini görkezdi, ol polisiýanyň tussaghanasynda saklanýar.
Premýer-ministr Nuri al-Maliki şenbe güni wakanyň bolan ýerine gelip, onuň tussag edilmegini buýurdy. Prezident Talabaniniň edarasy žurnalistiň öldürilmegini «jenaýatçylyk hereketi» diýip atlandyrdy.
Azatlyk we Azat Ýewropa radiosynyň baş redaktory Nenad Peýiç bu habara çuňňur gaýgysyny we haýran bolandygyny beýan etdi:
«Al-Şammari ol barlag nokadyndan her gün geçýärdi. Bu hili zadyň bolup bilmegi biz üçin gaty düşnüksiz we biz ol ýaragly adamyň berk derňelmegini we sud edilmegini talap edýäris - diýip, ol aýtdy. - Bu Azatlyk we Azat Ýewropa radiosy hem-de Yragyň Azat radiosy üçin örän uly ýitgi, biz Al-Şammariniň yzynda galan maşgalasyna hem kärdeşlerine çuňňur duýgudaşlygymyzy bildirýäris.»