text:
“Ganly saka”, “Garry serdar”, “Yzçy”, “Ekizler” we başga-da proza we poeziýa žanrynda ençeme eser döreden Türkmenistanyň halk ýazyjysy Çary Aşyrow gezip ýören bolsa 10-njy dekabrda 100 ýaşyny toýlardy. Halypa ýazyjy 2003-nji ýylda 93 ýaşap ýogaldy.
Çary aga klassyk ýazyjysy diýsek öte geçdigimiz bolmaz. Ol türkmen kärdeşleriniň arasynda iň uzak ýaşan we iň köp iri eser döreden ýazyjydyr. Çary Aşyrow poeziýa dünýäsinde-de ýokary ussatlyga ýeten şahyrdyr.
Çary aganyň “Ganly saka” poemasy ilkinji gezek 1948-nji ýylda çap edilýär. Bu poemada türkmenleriň tire-taýpalarynyň arasynda suw üstünde barýan konfliktler örän çeper suratlandyrylýar.
Çary aganyň poeziýasy barada gürrüň edilende, onuň Beýik watançylyk urşy ýyllarynda döreden “Ermeni gyzy” atly goşgusyny agzap geçmezlik mümkin däl. Sebäbi bu goşgudaky waka onuň özi liriki gahryman bolup gatnaşýar.
“Ýadymda däl aýdan sözlerniň bary,
Şulary ýat tutdum şol günden bäri:
“Adym Nina – diýdi, - özüm ermeni”,
Şol gyz halas etdi ölümden meni.
Nirde sen, eý Nina, ermeni gyzy,
Gezsem taparmykam bütin Soýuzy?!”
Çary Aşyr 1910-njy ýylyň 10-njy dekabrynda Aşgabadyň etegindäki Köşi obasynda dogulýar. Çary heniz dört ýaşyndaka onuň kakasy tire-taýapa dawalary sebäpli wepat bolýar. Bu wakany ýazyjy “Arçynyň gülküsi” atly hekaýasynda beýan edýär.
Çary Aşyrowyň doganoglany, ýazyjy Aman Kekilowyň mazary.
Ýaşlykdan ýetim galan Çary öz doganoglanlary, türkmenleriň tanymal ýazyjylary Aman we Şaly Kekilowlar bilen bile oýnap ösýär. Kekilowlaryň iň uly doganlary Seýit Kekilowyň gyzy Annasoltan Kekilowa bolsa türkmenleriň belli şahyry bolup ýetişýär.
Çary Aşyrow rus edebiýatyny türkmen diline terjime edip, okyjylara ençeme belli şahyrdyr ýazyjylaryň kitaplary bilen tanyşmaga uly mümkinçilikleri döredýär. Olardan Nekrasowyň, Puşkiniň, Lermontowyň, Maýakowskiniň, Marşagyň, Lew Tolstoýyň, Çehowyň, Gogolyň, Griniň we başgada birnäçe ýazyjylaryň atlaryny getirip bolar.
Çary Aşyrow Sowet Soýuzynyň soňky ýyllarynda has önümli işleýär. Uzak ýyllaryň dowamynda türkmen edebiýatynda XIX asyrda ruslaryň türkmeleri basyp alanlygy hakyndaky temalardan eser ýazmak diňe bir gadagan bolman, eýsem ony agzamak hem örän howply hasaplanýardy. Garaşsyzylygyň ilkinji ýyllarynda Çary aga bu tema uly üns berýär.
1993-nji ýylda Çara aga bilen duşuşypdym. Şonda ol maňa “Ata-babalarymyz” ady bilen uly eser döredenligini aýdypdy. Ol eser Gökdepe söweşine bagyşlanypdy. Çary aganyň gürrüň bermegine görä, eser şol wakalara gatnaşan adamlar bilen baryp 1930-njy ýyllarda geçirilen gürrüňdeşlik esasynda ýazylypdyr we ol ony köp ýyllaryň dowamynda gizläp saklapdyr. Gynansagam, ol eser häzirki güne çenli okyjylara ýetirilmedi. Onuň esasy sebäpleriniň biri - Saparmyrat Nyýazowyň ýöreden syýasatyny ýaşuly ýazyjynyň öz ýanyndan goldamanlygy bilen düşündirilýär.
Çary Aşyrow ömrüniň ahyryna çenli öz galamany elinden düşürmedi. Ömrüniň soňky ýyllarynyň dowamynda ol ençeme tomdan ybarat, awtobiografik eserini hem döretdi. Ol eserde 1930-njy ýyllaryň aldym-berdimli günleri hakynda, repressiýanyň möwç alan ýyllary barada gürrüň edilýär.
Aslynda Çary Aşyrowyň 100 ýaş toýy kiçiräk makala bilen ýatlanman, uly toý çäresi bilen bellenmelidi. Dekabr aýyna çenli muňa uly umyt bilen garaşdym. Emma umydym puja çykdy. Bu biparhlyga ýurduň prezidenti günäkär däl. Sebäbi ony türkmen ýazyjylary gurnamalydy. Emma olar näme üçindir ony agzamakdan saklandylar.
Aşgabadyň merkezinde, türkmen ýazyjy-şahyrlaryna bagyşlanyp açylan seýilgähde Çary Aşyrowyň heýkelem goýulmady. Iň gelşiksiz ýeri, ýakynda Çary Aşyrowyň aýaly ýogaldy. Şol habaram köpçülige ýetmän galdy. Naçary Gökdepäniň Ýaňgala obasynyň gonamçylygynda, ýazyjynyň ýanynda jaýladylar.
Türkmen halky öz topragynda Çary Aşyrow ýaly beýik ýazyjynyň ýaşap geçendigine buýsanmalydyr. Geljek nesil onuň eserlerini çap eder diýip, men çyn ýürekden ynanýaryn. Gurbangeldi Töräýew aşgabatly intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy, synçy. Bu makalada öňe sürlen pikirler awtoryň özüne degişli.


c: text/html

text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
500 günlük atly ýörişe badalga berilmegi bilen, Aziada-2017-niň açylmagyna çenli sagadyň wagty yzlygyna hasaplanyp başlandy
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň başlanmagyna 500 günüň galmagy mynasybetli tutuş ýurdumyzy gurşap aljak we paýtagtymyzdaky Olimpiýa şäherjiginiň baş meýdançasynda Aziada-2017-niň açylan gününde tamamlanjak atly ýörişe badalga berdi.
Dabaralar “Nusaý” döwlet taryhy-medeni goraghanasynda geçirildi.
Şol gün bu ýere ýurdumyzyň ýolbaşçy düzüminiň agzalary, köpsanly türgenler ýygnandylar. Şu ýerde guralan çärelere gatnaşmak üçin ýurdumyza daşary ýurtlardan köp myhmanlar, şol sanda Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň hem-de oňa agza ýurtlaryň, daşary ýurtlaryň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri geldiler.
Şol günki dabara gatnaşýanlaryň hatarynda ýurdumyzyň medeniýet we sungat işgärleri, belli şahyrlar, alymlar, žurnalistler, talyp ýaşlar bar.
Baýramçylyk geçirilýän ýerde döwletimiziň we jemgyýetimiziň durmuşynyň dürli ulgamlarynda, şol sanda sportda Türkmenistanyň ýeten derejesi we üstünlikleri barada gürrüň berýän sergi ýaýbaňlandyryldy. Esasan-da, Aziada-2017-niň naşyna şekillendirlen önümler. Dürli sowgatlyklar, dokma önümleri, milli nagşy bolan keteniden edilen sowgatlyklar we beýleki harytlar bu ýere gelenleriň ünsüni özüne çekdi.
Şeýle hem bu ýerde ýurdumyzyň dizaýnerleri tarapyndan işlenip taýýarlanylan lybaslar, meýletin ýardamçylara niýetlenen ýörite eşikler, ýaryşa girmek üçin niýetlenen petekleriň nusgalary, neşir önümleri möhüm orun eýeledi.
Milli Liderimizi baýramçylyk meýdançasynda ýurdumyzyň Mejlisiniň Başlygy, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlary, harby we hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylary, welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň häkimleri garşyladylar.
Baýramçylyk äheňinde bezelen sahnanyň ýanynda atly ýigitleriň 17-si hatara düzüldi. Olar ýurdumyzyň ähli welaýatlary boýunça guralýan atly ýörişiň başyny başlarlar. Olaryň arka tarapynda galanyň diwarlarynyň üstünde ýörite gurnalan çanaklarda Olimpiýa ody alawlaýar. Olaryň hersiniň ýanynda bir deprekçi we eli naýzaly sakçy dur. Olar ody goraglaýarlar. Gadymy döwre mahsus lybas geýnen artistleriň çykyşlary dabara özboluşly öwüşgin çaýýar.
Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Milli Olimpiýa komitetiniň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa söz berilýär.
Milli Liderimiziň aýdyşy ýaly, Birleşen Milletler Guramasynyň Bilim, ylym we medeniýet meseleleri boýunça guramasynyň (ÝUNESKO-nyň) Bütindünýä mirasynyň sanawyna goşulyp, dünýä medeniýetiniň aýrylmaz bölegi hökmünde ykrar edilen Gadymy Nusaýda Ak pata berilýän atly ýöriş V Aziýa oýunlarynyň ajaýyp badalgasydyr.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bu atly ýörişiň baý medeniýetimiziň, taryhy-medeni mirasymyzyň, däp-dessurlarymyzyň, häzirki döwürde gazanýan üstünliklerimiziň, ýetýän belent sepgitlerimiziň ajaýyp beýanyna öwrüljekdigine berk ynam bildirdi.
Soňra Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň we Milli Olimpiýa komitetleriniň assosiasiýasynyň prezidenti şeýh Ahmad Al Fahad Al Sabaha söz berilýär. Ol bu günki wakanyň – Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň başlanmagyna 500 günüň galmagy mynasybetli guralýan atly ýörişiň taryhy ähmiýetiniň bardygyny belledi.
Türkmenistanda 2017-nji ýylda Aziýa oýunlaryny geçirmäge hukuk gazanylmagy Aşgabadyň dünýä möçberindäki sport merkezine öwrülmegine kuwwatly itergi berer. Aziýanyň we Okeaniýanyň iň güýçli türgenleriň arasynda geçiriljek ýaryşlara biziň ählimiz—guramaçylar, türgenler, tomaşaçylar bu wakanyň başlanmagyna sabyrsyzlyk bilen garaşýarys. Şeýle hem 500 günüň dowamynda bu oýunlaryň başlanmagyna sabyrsyzlygyň has-da artjakdygyny bellemek isleýärin diýip, myhman belledi.
Merkezi Aziýada deňi-taýy bolmadyk Olimpiýa şäherjigi diňe bir Türkmenistanyň däl-de, eýsem tutuş Aziýanyň hem buýsanjydyr diýip, şeýh Ahmad Al-Fahad Al-Sabah nygtady. Aziýa we Okeaniýa döwletleriniň türgenleri ilkinji bolup bu sport desgalarynda çykyş ederler. 2017-nji ýylda Aziýa we Okeaniýa ýurtlarynyň wekilleri Aşgabatda bolup, häzirkizaman Türkmenistanda gazanylýan ägirt uly özgertmeleriň şaýady bolarlar.
Şu günki dabara gatnaşyjylaryň ählisini gutlamak bilen, AOG-nyň baştutany milli Liderimiziň tutuş Aziýa sebiti üçin alyp barýan işine ýokary baha berdi we hormatly Prezidentimiziň tagallalarynyň medeniýet, saglyk we sport ulgamyny diňe bir Türkmenistanda däl, eýsem Aziýada we tutuş yklymda ösdürmäge ägirt uly goşantdygyny nygtady.
... Gadymy galanyň basgançaklaryndan deprekçiler düşüp gelýärler. Olaryň yzy bilen ellerinde Nusaý ritonlaryny göterip, şa zenany Tomirisiň döwrüne mahsus zenan lybaslaryndaky beýik börükli gyzlar gelýärler. Olar atlylaryň ýanyna gelip, bu dabaranyň çeper-taryhy keşbini janlandyrýarlar.
Saz ýaňlanýar. Deprekçileriň sazlaşykly kakuwlary dabara özboluşly depgin berýär. Gadymy döwürde deprekçiler dabaraly çäreleriň, köpçülikleýin guralýan baýramçylyklaryň başyny başlapdyrlar. Olar adamlaryň bitewüligini emele getirip, olaryň belent ruha beslenmegini şertlendirýärler.
Ýetginjek taýçanagy milli Liderimiziň ýanyna getirýär. Döwlet Baştutanymyz taýçanagy mähir bilen sypalap, oňa geljekde sport ýeňişlerini gazanmaga ak pata berýär.
Şol pursatda meýdança Türkmenistanyň we Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň baýdaklary, Aziýa oýunlarynyň alawynyň nyşany çykarylýar, onuň bilen Olimpiýa oýunlarynyň alawy ýakylar.
Alypbaryjy joşgunly goşgy setirlerinden soň milli Liderimiz, Türkmenistanyň Milli Olimpiýa komitetiniň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowdan Aziada-2017-niň başlanmagyna 500 günüň galmagy mynasybetli guralýan atly ýörişe gatnaşyjylara Türkmenistanyň Döwlet baýdagyny gowşurmagy haýyş edýär.
Topardan atly ýigit saýlanyp, döwlet Baştutanymyzyň ýanyna gelýär. Milli Liderimiz bu ýere ýygnananlaryň şowhunly el çarpyşmalary astynda mähriban Watanymyzyň ýaşyl tuguny gowşurýar.
Soňra alypbaryjy Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň we Milli Olimpiýa komitetleri assosiasiýasynyň Prezidenti şeýh Ahmad Al Fahad Al Sabahdan atly ýigide Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň baýdagyny gowşurmagyny haýyş edýär.
Şeýle hem şeýh baýdak bilen bir hatarda, atly ýigide özüniň ýolbaşçylyk edýän guramasynyň nyşanyny gowşurýar.
Atlylar elleri baýdakly hormat aýlawyny amala aşyryp, sahnanyň öňünde duran atlylar bilen hatara düzülýärler.
Soňra alypbaryjy ýene-de döwlet Baştutanymyzdan, Türkmenistanyň Milli Olimpiýa komitetiniň prezidentinden atly ýörişe gatnaşyjylara Olimpiýa oýunlarynyň alawyny gowşurmagy haýyş edýär.
Milli Liderimiz atly ýigide Aziadanyň alawyny gowşurdy. Atly beýleki iki atlylara goşuldy. Soňra olaryň yzyna atly ýörişe gatnaşyjylaryň hemmesi düzüldiler.
Atlylar “nusaý” bedewleriniň çeýeligini, owadanlygyny görkezip, dabaraly ýörişe taýýardyklaryny äşgär etdiler.
Milli Liderimizden Aziada -2017-niň oýunlaryna başlamagyna çenli galan wagtyň başlanýandygyny alamatlandyrýan atly ýörişe ak pata bermek haýyş edilýär.
Döwlet Baştutanymyz dabara gatnaşyjylary bu taryhy waka bilen gutlap, atly ýigitlere hem-de olaryň ýanynda boljak döredijilik işgärlerine, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekillerine uly üstünlik arzuw etdi.
Sazyň owazy ýaňlanýar. Şol pursatda bu ýerde oturdylan ägirt uly monitorda sagadyň wagty yzlygyna hasaplap başlaýandygy görünýär. Ol ýerde sagadyň dilleriniň aýlanmagy bilen “500” belgi “499” belgi bilen çalşylýar.
Türkmenistanyň we Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň baýdaklaryny hem-de Aziadanyň alawyny göterip barýan atly ýigitleriň yzyna dabaraly aýdym-sazyň astynda beýleki atlylar düşüp ugradylar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow we Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň ýolbaşçysy şeýh Ahmad Al Fahad Al Sabah Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça Aşgabatda geçiriljek V Aziýa oýunlarynyň ýokary derejede guraljakdygyna, Türkmenistanyň sport ýurdy hökmündäki halkara abraýynyň belende galjakdygyna we tutuş dünýäde sportuň ösdürilmegini şertlendirjekdigine pugta ynamyň nyşany hökmünde doganlarça elleşdiler.
Dabaraly çäräniň baýramçylyk maksatnamasyny ýurdumyzyň sungat ussatlarynyň gatnaşmagynda geçirilen konsert dowam etdi. Oňa döwlet Baştutanymyz we Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň prezidenti gatnaşdy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Aziýa oýunlarynyň 5 hem-de 7 belgileri bilen baglanyşykly nyşanlary pederlerimiziň ähli asylly başlangyçlar üçin oňaýly ýörelgeleri özünde jemleýän dünýä garaýyşlaryndan gelip çykýandygyny belleýär.
Bäş belgi baryp zoraastriýa dessurlarynda hem möhüm orun eýeläpdir. Şeýle hem ol musulmançylygyň däplerinde has-da ähmiýetlidir. Yslamyň 5 sütüni, musulmançylygyň 5 parz işi, bir günde 5 gezek namaz okamak ýaly ýörelgeler hut şundan ybaratdyr. Gündogarda 5 belgisi dünýäniň döremeginiň we ynsanyň kemala gelmeginiň nyşany hasaplanýar. Şunlukda dünýäniň 5 bölege bölünmegi, 5 hadysa, 5 duýgy we beýlekiler. 7-lik belgi has-da meşhurdyr. Älemgoşaryň 7 reňki, 7 nota, dünýäniň 7 gudraty, 7 günlük hepde ýaly düşünjeler hut gadymy Gündogardan çykypdyr we wagtyň ölçegi hökmünde dünýä ýaýrapdyr.
Şeýlelikde, 17 atlynyň gatnaşmagynda 2017-nji ýylda geçiriljek V Aziýa oýunlarynyň açylmagyna 500 gün galanda atly ýörişe badalga berilmegi ol ýaryşlaryň üstünlikli geçirilmegine ak pata bolup durýar.
Baýramçylyk dabaralaryny türkmen bedewleriniň we çapyksuwarlarynyň, golaýlaşyp gelýän Aziadanyň we tutuş ýurdumyzyň şanyna feýerwerk bilen jemlendi.
Atly ýöriş: Nusaý Fotogalereýa / Atly ýöriş / 87 sany surat
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň başlanmagyna 500 günüň galmagy mynasybetli tutuş ýurdumyzy gurşap aljak we paýtagtymyzdaky Olimpiýa şäherjiginiň baş meýdançasynda Aziada-2017-niň açylan gününde tamamlanjak atly ýörişe badalga berdi. (05.05.2016)...
Habarlar #atly ýöriş
- Atly ýöriş
Atly ýörişe gatnaşyjylar Şasenem galasynda08 Noýabr, 2016 (14:54)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş Bötendaga geldi31 Oktýabr, 2016 (15:57)
- Atly ýöriş
Giň sähra keşdedir bedew gadamy11 Oktýabr, 2016 (15:03)
- Atly ýöriş
Türkmen kölüniň kenaryndaky dabara03 Oktýabr, 2016 (14:36)
- Atly ýöriş
Atlylar Türkmenbaşy şäherinde26 Sentýabr, 2016 (15:53)
- Atly ýöriş
Argamak bedewler Awazada20 Sentýabr, 2016 (15:14)
- Atly ýöriş
Atlylar Hazar şäherinde12 Sentýabr, 2016 (15:07)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş Mollagarada05 Sentýabr, 2016 (14:45)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş uly Balkan dagynyň alkymynda26 Awgust, 2016 (15:45)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Hazynalar mesgeni Ekeremde19 Awgust, 2016 (11:57)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Esenguluda16 Awgust, 2016 (11:44)
- Atly ýöriş
Şanly ýörişiň 100 güni: Täze sepgitlere tarap13 Awgust, 2016 (11:39)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Gadymy Dehistandaky dabara06 Awgust, 2016 (11:30)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Sumbar jülgesinde01 Awgust, 2016 (11:21)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Aý daglarynyň eteginde25 Iýul, 2016 (11:15)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Atly ýigitler Nohur obasynda23 Iýul, 2016 (17:26)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Atly ýöriş Bereket şäherinde11 Iýul, 2016 (16:41)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Balkanly atlylar ýörişi kabul etdiler04 Iýul, 2016 (16:36)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Paraw-Bibide myhmançylykda02 Iýul, 2016 (16:30)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Aziada-2017-niň hormatyna geçirilýän atly ýörişi Balkan welaýaty kabul edýär26 Iýun, 2016 (19:47)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ABŞ-nyň sudýasy baý altyn söwdegäriniň Eýrana ABŞ-nyň sanskiýalaryndan sypmaga kömek bermegi bilen baglylykda suda garaşýarka Manhattanda öz oý tussaglygynda bolmagy üçin tölemek baradaky arzasyny ret etdi.
ABŞ-nyň etrap sudunyň sudýasy Riçard Bermanyň 16-njy iýunda çykaran kararynda Eýranyň we Türkiýäniň raýatlygyna eýe bolan Reza Zarrabyň türmede galmalydygy sebäbi onuň baýlygynyň we daşary gatnaşyklarynyň uly töwekgelçilik döredýändigi aýdyldy.
Mart aýynda Miamide tussag edilen Zarrab “ABŞ-nyň Eýrana garşy sanskiýalaryny bozmakda” günäli hasaplansa 30 ýyla çenli “uly möhletli türme tussaglygyna” höküm edilip bilner.
Zarrab öý tussaglygynda bolmagyna rugsag berilmegi üçin 50 million amerikan dollaryny teklip etdi.
Türkiýeli meşhur aýdymçy Ebru Gundeşiň adamsy Zarrab Türkiýede 2013-nji ýylda korrupsiýa bilen bagly dawanyň merkezine düşüpdi.


text:
Gyrgyzystan 27-nji awgustda Moskwanyň bir ammarynda bolan ýangynda gyrgyzystanly migrant işçileriň 17-si heläk bolandan soň, ýurt boýunça bir günlük ýas yglan etdi.
29-njy awgustda Gyrgyzystanyň çägindäki baýdaklaryň ählisi ýarysyna çenli aşak düşürildi we prezident Almazbek Atambaýewiň gol goýan kararyna laýyklykda köpçülikleýin dabaraly çäreleriň ählisi goýbolsun edildi.
Şeýle-de, Gyrgyzystandaky bu ýas güni 27-nji awgustda ýol heläkçiliginde wepat bolan başga-da dokuz gyrgyz raýatynyň hormatyna yglan edildi.
Atambaýew bu wakalaryň “ähli gyrgyz raýatlary üçin agyr ýitgi bolandygyny” aýtdy.
Şeýle-de, ol ýerli häkimiýetlere wakalarda pida bolanlaryň maşgalalaryna kömek etmegi tabşyrdy.
Bu aralykda, Moskwada raýatlary ýangynda heläk bolan gyrgyz raýatlaryna gynanç bildirmek üçin Gyrgyzystanyň ilçihanasynyň öňünde gülleri goýdular.


text:
Türkmenistanyň Garaşsyzlyk baýramy öz many-mazmuny boýunça örän uly hem gadyrly bolup, onuň bir çeti taryhyň köklerine ulaşyp gidýär.
Aslynda bu sene, ýagny 27-28-nji oktýabr günleri hem taryhy wakadan gelip çykýar. 1924-nji ýylyň 27-nji oktýabrynda SSSR Merkezi Isloplnitel Komitetiniň (MIK-niň) 2-nji sessiýasynda Türkmenistan SSR-ni döretmek barada karar kabul edilipdi.
Şol karara laýyklykda, haýal etmezden häzirki Türkmenistan döwletini berkarar etmek ugrundaky işler başlanypdy.
Eger uzak geçmişe göz aýlansa, onda Türkmen döwletini döretmek ugrunda gadymy geçmişlerde köp merdan gerçekleriň-de göreşendiklerine göz ýetirmek bolýar. Ol şahslar dagynyk taýpalary birleşdirmekde, milleti hatly-sowatly etmekde köp işler bitiripdirler.
Bitewüligi emele getirýän milli psihologiýanyň döremeginde, umumy milli diliň ösmeginde, medeniýetiň kämilleşmeginde olaryň aýratyn hyzmaty bolupdyr.
Bu gezekki medeni gepleşikde ýazyjy Hudaýberdi Hally belli taryhy şahs we türkmenleriň nesilbaşylaryndan biri hasaplanylýan Ärsary babanyň türkmen halkynyň taryhy geçmişinde oýnan roly hem bitiren hyzmatlary barada Orsýetiň Elista şäherinde ýaşaýan türkmen dramaturgy Jora Hudaýberdiýew bilen gürrüňdeş bolduk.
Şu temada ýörite gepleşigi diňlemek üçin şu ýere basyň:


text:
Türkiýäniň habar serişdelerinde Stambulyň Beýkoz Çawurbaş mähellesindäki bir çörek bişirilýän ýerde Türkmenistanyň raýatynyň zynjyra baglanyp, zor bilen işledilendigi barada maglumat peýda boldy. Habar serişdeleriniň maglumatyna görä, şol türkmen raýaty zor bilen saklanýan ýerinden gaçmagy başarypdyr we ol häzir Stambulyň Beýkoz ilçe polisiýa müdirliginiň gözegçiliginde.
Stambulyň Beýkoz ilçe polisiýa müdirliginiň metbugat wekili Azatlyk Radiosyna gürrüňi edilýän türkmen raýaty bilen bagly waka boýunça degişli dokument işleriniň tamamlanyp, duşenbe güni onuň daşary ýurtlulara degişli edara ugradyljakdygyny aýtdy. Türkmenistanly raýatyň şahsyýeti, şeýle-de onuň doly ady mälim edilmedi.
Türkiýäniň “Radikal” gazeti 19-njy maýda çap eden habarynda bu bolup geçen waka gulçulyk döwrüni ýatladýan hadysa hökmünde baha berdi.
Emma çörek bişirilýän ýeriň eýesi türkmen raýatynyň “neşe serişdelerini ulanýadygy, şol sebäpli-de azarlanda özüne zyýan ýetirmesin” diýip, ony zynjyrlandygyny aýdýar.
Gürrüňi edilýän türkmen raýatynyň sözlerine salgylanyp, Türkiýäniň “Sabah” gazetiniň ýazmagyna görä, ol mundan 6 ýyl töweregi ozal Türkiýä işlemäge gelýär. Wizasynyň möhleti gutarandan soň, ol yzyna dolanman, bu ýurtda bikanun ýagdaýda işlemegini dowam etdirýär.
Türkmen raýatynyň “Sabah” gazetinde ýerleşdirilen sözlerine görä, dükanyň eýesi onuň bikanun ýagdaýda işleýändiginden peýdalanyp, oňa juda az möçberde aýlyk beripdir. Türkmenistanyň raýaty mundan beýläk işlemejekdigini aýdandan soň, çörek bişirilýän ýeriň eýesi ony aýagyndan zynjyr bilen daňyp işledipdir.
“Radikal” gazetiniň ýazmagyna görä, dükan eýesiniň öňe süren bu delili ýerlikli görülmän, ol “adamy azatlygyndan mahrum etmek” aýyplamasy esasynda suda çekilipdir. Şeýle-de çörek bişirilýän ýeriň eýesine garşy “daşary ýurtlulary işe almak” baradaky kanuny bozandygy üçin hem iş gozgaldy. Derňewiň netijesinde bu adamyň mundan öň hem jenaýat jogapkärçiligine çekilendigi-de mälim boldy.
“Kenthaber” habar serişdesiniň berýän maglumatyna laýyklykda, türkmen raýaty hamyr ýugurýan enjama baglanan zynjyryň bir tarapyny 18-nji maý güni giçlik sökmegi başaryp, özüni köçä atýar. Ol golaýdaky dellekhanalaryň birine baryp, özüniň başyna gelenler barada gürrüň berýär. Mundan soň dellekhananyň eýesi bu waka barada polisiýa habar berýär.
Azatlyk Radiosy Türkmenistanyň Stambuldaky wekilhanasyna bu mesele boýunça ýüz tutanda, türkmen resmileri “biz polisiýa bilen habarlaşarys, kömek ederis” diýip, jogap berdiler.


text:
BBC-niň bildirmegine görä, Birleşen Ştatlar köp wagt bäri ors prezidenti Wladimir Putine gizlin baýlyga eýe, korrumpirlenen, öz dostlaryny we ýaranlaryny baýatmaga çalyşýan adam hökmünde garaýarlar.
Amerikanyň Maliýe ministrliginiň terrorizm we maliýe jenaýatçylygy boýunça ýerine ýetiriji sekretary Adam Szubin BBC-niň "Panorama" programmasyna beren interwýusynda ors prezidentiniň köp mukdarda baýlygynyň bardygyny, munuň jemgyýetçilikden ýaşyrylýandygyny aýtdy.
"Biz onuň döwletiň baýlygyny ulanyp, öz dostlaryny, özüne ýakyn ýaranlaryny baýadýandygyny, özüne dost saýmaýan adamlaryny hem çetleşdirýändigini görüp gelýäris. Orsýetiň energiýa baýlygy bolsun ýa başga döwlet kontraktlary, ol bu zatlary özüne hyzmat etjek adamlara berip,, özüne hyzmat etmeýänleri oňa goşanok. Meniň pikirimçe, bu korrupsiýanyň alamaty" diýip, Szubin BBC bilen bolan söhbetdeşlikde aýtdy.
Amerikanyň ýokary derejeli maliýe resmisi Merkezi aňtaw gullugynyň 2007-nji ýylyň hasabatynda Putiniň baýlygyny 40 milliard dollara deň diýen çaklamasyny kommentirlemekden saklandy.
Ýöne ol ors ýolbaşçysy öz baýlygyny birsyhly azaldyp görkezýär, Birleşen Ştatlar mundan habarly diýdi.
Szubin BBC-ä: "Putin döwletden ýylda 110 müň dollar aýlyk alýar. Bu onuň baýlygynyň takyk kesgitlemesi däl. Onuň öz hakyky baýlygyny ýaşyrmakda ençeme ýyllyk iş tejribesi bar" diýdi.
Kreml bu aýdylýanlary inkär edýär. Putin özüniň baýlygy hakda ýaýraýan habarlara boş gürrüňler diýip garaýandygyny öwran-öwran aýtdy.
Putiniň jemgyýetçilige görkezilýän maliýe ýagdaýy ol diýen güýçli däl. Ol aprel aýynda özüniň 2014-nji ýylda alan girdejisiniň 7.65 million rubl, ýagny 119 müň dollar bolandygyny aýtdy.
Ýöne 2014-nji ýylyň mart aýynda Birleşen Ştatlaryň Maliýe ministrligi Putini özüniň köne tanşy Gennadiý Timçenkonyň gazanýan bähbitleri bilen baglanyşykly görüp, Orsýetiň Krym ýarymadasyny basyp alandygy üçin Timçenkonyň garşysyna sanksiýa girizdi.
Timçenko şol wagt Ženewada ýerleşýan "Gunower" goýum kompaniýasynyň eýeleriniň biridi. Dünýäde bolýan nebit söwdasynyň üçden birine golaýy şu kompaniýanyň üstunden geçýär.
"Timçenkonyň energiýa sektoryndaky işjeňligi gönüden-göni Putin bilen baglanyşykly. ”Gunowerde” Putiniň maýasy bar. Onuň ”Gunower” kompaniýasynyň maýasyna elýeterliginiň hem bolmagy mümkin" diýip, Amerikanyň Maliýe ministrlig sankisýalary yglan edende aýtdy.
Sanksiýalara uçramadyk "Gunower" kompaniýasy: "Prezident Putiniň ”Gunowerde” paýy, bähbidi ýa başga hili gazanjy ýok, hiç haçan hem bolmandy" diýip, ministrligiň aýdýanlaryny inkär etdi.
BBC Putiniň baýlygy barada Orsýetiň döwlet "Sowkomflot" kompaniýasyna ýolbaşçylyk eden Dimitriý Skarga bilen hem söhebetdeşlik geçirdi.
Skarga 35 million dollarlyk ýahta gämisini Roman Abramowiçden Putine geçirendigini aýtdy. Abramowiçiň adwokatlary bolsa bu aýdylýanlary çaklama diýip, inkär etdiler.


text:
Üç ýaşly çagaka maşgalasy bilen urşa gaplanan Sudandan gaçyp çykmaly bolan we 1998-nji ýylda Birleşen Ştatlara gelen Emtital Mahmud Waşingtonda geçirilen halkara şygyr bäsleşiginde trawmatik geçmişi beýan edýän goşgulary, hususan-da "Eje" diýen goşgusy üçin ýeňiji boldy.
Onuň ejesi özüne bagyşlan goşgyny entek eşitmändir, sebäbi ol şygyr bäsleşiginiň birinji gününde, Emtitatlyň garry enesiniň ýogalan gününde Sudana gidipdir.
Emtitalyň ilkinji iki goşgusy "Biz ýaly adamlar" we "Gülleler" hem Darfur barasyndady. Bu goşgularyň birinjisinde "bedeniň hiç wagt kümüş gülleler bilen tans etmeli däldigi" bellenilse, ikinjisinde onuň Amerikada ýaşaýny üçin özüni nähili günäkär duýýandygy aýdylýardy.
"Yale News" onuň "Eje" goşgusynyň diňleýjiler tarapyndan ör turlup, uly şowhun bilen garşy alnandygyny we şahyryň birinji ýeri almagyny üpjün edendigini habar berýär.
Emtitalyň "Eje" goşgusy onuň indi öz ýurdunda köçede gezelenç edip bilmeýändigi, sebäbi ol ýerde indi köçäniň galmandygy baradaky ajy hakykat bilen tamamlanýar.
Darfurly, bäş çaganyň ulusy bolan Emtital häzir Yale uniwerstetinde antropologiýa we molekular biologiýa ugrundan ýokary bilim alýar. Azatlyk radiosy onuň heniz 14 ýaşynda ýazan bir goşgusynyň terjimesini öz okyjylaryna ýetirmegi makul bildi.
Sen näderdiň?
Sen näderdiň bombalansa şäheriň,
hem ýykylsa golaýdaky ähli zat?
Sen näderdiň galsaň sowukda öýsüz,
köçelerde ýeke-ýalňyz, dat-bidat?
Ne alaç ederdiň birleri gelip,
ýetim goýsa, eneň-ataň öldürip?
Hemem bar zadyňdan el ýuwsaň, dynsaň,
sümere hiç deşik tapmasaň dörüp?
Sen näderdiň aňkaň aşsa, döwülseň,
şaýat bolup aýdyp-diýip bolmaza?
Eger gaçsaň, nirä giderdiň gaçyp?
Ýa-da wagtyndan öň ýykylsaň, ölseň,
kim bilerdi gideniňi gelmeze?
Meniň özüm dileg edip aglardym,
hemem gowy güne umyt baglardym.


text:
Umumy maglumatlar
Türkmenistan 1991-nji ýylyň 27-nji oktýabrynda Garaşsyz döwlet boldy we şondan bäri bu sene ýurtda Garaşsyzlyk güni hökmünde bellenilýär. 1995-nji ýylyň 12-nji dekabrynda 185 döwletiň biragyzdan goldamagy bilen, Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň Rezolýusiýasy bilen hemişelik Bitarap döwlet diýlip ykrar edildi. Häzirki wagtda Türkmenistan 140 döwlet bilen diplomatik gatnaşyklary ýola goýdy.
Türkmenistan — demokratik, hukuk, dünýewi döwletdir. Döwlet dolandyryşy Prezident respublikasy görnüşinde alnyp barylýar. Türkmen döwletiniň syýasy gurluşy 1992-nji ýylyň 18-nji maýynda kabul edilen (2008-nji ýylyň 26-njy sentýabrynda täze redaksiýasy) Türkmenistanyň Konstitusiýasyna laýyklykda kemala getirildi. Türkmenistanyň Konstitusiýasy döwletiň Esasy Kanuny bolmak bilen, Türkmenistanyň döwlet gurluşy deňagramlylygy saklap, özbaşdak hereket edýän kanun çykaryjy, ýerine ýetiriji we kazyýet häkimiýetlerine bölünmek ýörelgelerine esaslanýar. Konstitusiýada berkidilen kadalar we namalar göni herekete eýe. Konstitusiýa garşy gelýän kanunlar we beýleki hukuk namalary ýuridiki güýje eýe däldir.
Halk Türkmenistanyň döwlet häkimiýetiniň özygtyýarlygyny ýörediji we ýeke-täk gözbaşy bolup durýar.
Döwlet din we wyždan azatlygyny, olaryň kanun öňünde deňligini kepillendirýär. Dini guramalar döwletden aýry bolup, olar döwlet işine goşulyp, döwlet wezipelerini ýerine ýetirip bilmeýärler. Döwletiň bilim ulgamy dini guramalardan bölünendir we dünýewi häsiýete eýedir.
Türkmenistanyň Prezidenti — Türkmenistanyň iň ýokary wezipeli adamy bolmak bilen, döwlet we ýerine ýetiriji häkimiýetiň baştutany bolup durýar. Ol Türkmenistanyň Ministrler Kabinetine – Hökümetine baştutanlyk edýär.
Türkmenistanyň Prezidenti döwlet garaşsyzlygynyň we bitaraplyk derejesiniň, ýurt bitewiliginiň, Konstitusiýanyň berjaý edilişiniň we halkara borçlarynyň ýerine ýetirilişiniň kepili hökmünde çykyş edýär. Türkmenistanyň Prezidenti Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy bolup durýar.
Türkmenistanyň Mejlisiniň ýokary wekilçilikli edarasy bolmak bilen, kanun çykaryjy häkimiýetini (Parlamenti) amala aşyrýar. Ol ýerli saýlaw etraplary boýunça 5 (bäş) ýyl möhlet bilen saýlanylan 125 deputatdan ybaratdyr.
Mejlisiň deputatlarynyň saýlawlary Türkmenistanyň raýatlary tarapyndan ählumumy, deň hem göni saýlaw hukugy esasynda gizlin ses bermek arkaly we alternatiw esasda amala aşyrylýar.
Türkmenistanda kazyýet häkimiýeti diňe kazyýetlere degişlidir. Kazyýet häkimiýeti raýatlaryň hukuklaryny we azatlyklaryny, kanun arkaly goralýan döwlet we jemgyýetçilik bähbitlerini goramaga niýetlenendir.
MEÝDANY
Türkmenistan – Merkezi Aziýanyň bäş ýurdunyň biri bolup, onuň meýdany boýunça olaryň arasynda ikinji orny eýeleýär, ýagny Türkmenistanyň tutýan meýdany 491,21 müň km2 deňdir. Onuň günbatardan gündogara 1100 km. we demirgazykdan günorta 650 km. uzaýar. Türkmenistan demirgazykda Gazagystan Respublikasy, demirgazyk–gündogarda we gündogarda Özbegistan Respublikasy bilen, günorta-gündogarda Owganystan Yslam Respublikasy bilen, günortada Eýran Yslam Respublikasy bilen serhetleşýär. Şeýle hem günbatarda Hazar deňzi tebigy serhedi bolmak bilen Azerbaýjan Respublikasy bilen hem serhetleşýär.
ILATY
Türkmenistanyň ilaty 6,2 mln. adamdan gowrakdyr. Türkmenistan — köpmilletli döwletdir. Ýurtda 100-den gowrak milletleriň we halkyýetleriň wekilleri ýaşaýarlar.
DÖWLET DILI
Türkmen dili—döwlet dili bolup durýar. Türkmenistanyň ähli raýatlaryna ene dilini ulanmak hukugy kepillendirilýär. Türkmenistanyň okuw mekdeplerinde üç dili – türkmen, iňlis we rus dillerini öwrenmeklik üpjün edilen. Bulardan başgada, ýörite orta mekdeplerinde hem-de ýokary okuw mekdeplerinde fransuz, hytaý, nemes, ýapon we beýleki daşary ýurt dilleri öwredilýär.
PUL BIRLIGI
Milli pul birligi 1993-nji ýylyň 1-nji noýabrynda dolanyşyga girizilen manat bolup durýar. Häzirki wagtda milli walýutanyň erkin konwertirlenýän walýuta bolan gatnaşygy: 3,50 manat = ABŞ-nyň 1 dollary.
“Türkmenistanyň bank ulgamyny ösdürmegiň 2011-2030-njy ýyllar üçin Döwlet maksatnamasy” kabul edildi we üstünlikli durmuşa geçirilýär. Mundan başga-da, 2012-2016-njy ýyllar üçin niýetlenen ýörite döwlet maksatnamasyna laýyklykda ýurdumyzyň maliýe edaralary tarapyndan birnäçe ýyl bäri Türkmenistanda gymmatly kagyzlar bazaryny ösdürmek boýunça uly işler alnyp barylýar. Häzirki wagtda döwletimiziň ilatyna “Visa”: ”Visa Eleсtron”, “Visa Сlassiс”, “Visa Gold”, hukuk görnüşli taraplara bolsa “Visa Business” ýaly kart görnüşleriniň hyzmatlary edilýär. Söwda ulgamynda nagtdäl hasaplaşyklary ýola goýmak boýunça halkara töleg ulgamlary, hususan-da, “MasterСard” boýunça töleg geçirmegi ornaşdyrmak boýunça degişli işler dowam etdirildi.
ADMINISTRATIW-TERRITORIAL GURLUŞY
Türkmenistanyň paýtagty Aşgabat şäheri, ol welaýat hukukly administratiw-territorial gurluşly birlikdir. Aşgabadyň düzümine alty etrap — Bagtyýarlyk, Berkararlyk, Köpetdag, Arçabil,Abadan we Ruhabat etraplary girýär.
Türkmenistanda bäş sany welaýat — Ahal, Balkan, Daşoguz, Lebap we Mary welaýatlarydyr. Her welaýat etraplara bölünýär. Türkmenistanda 50 etrap, 8 şäherlerdäki etraplar, 24 şäherler, 76 şäherçe, 553 geňeşlik (oba ýerli düzümler) we 1903 sany oba ilatly ýerlerdir.
TÜRKMENISTANYŇ DÖWLET BAÝRAMÇYLYKLARY WE MATAM GÜNLERI
Döwletiň esasy döwlet we milli baýramçylyklary :
Täze ýyl — 1-nji ýanwar,
Döwlet Baýdagynyň güni — 19-njy fewral,
Halkara zenanlar güni — 8-nji mart,
Milli bahar baýramy (Nowruz) — 21-22-nji mart,
Ýeňiş güni — 9-njy maý,
Konstitusiýa güni we Galkynyş, Agzybirlik we Magtymguly Pyragynyň şygyrýet güni — 18-nji maý,
Türkmenistanyň Garaşsyzlyk güni — 27-28-nji oktýabr,
Türkmenistanyň milli baýramy — Bitaraplyk güni — 12-nji dekabr.
Her ýyl bellenilip geçilýän Gurban baýramynyň we Oraza baýramynyň seneleri Türkmenistanyň Prezidentiniň namalaryna laýyklykda kesgitlenilýär.
Matam günleri:
Milli ýatlama güni — 6-njy oktýabr.


text:
BMG-niň Howpsuzlyk geňeşi günbatar döwletleriniň siriýa režiminiň protestçileri gan bilen basyp ýatyrmagyny ýazgarmak boýunça teklip edýän rezolýusiýasyny ara alyp maslahatlaşmak üçin ýapyk gapylaryň arkasynda duşuşyk geçirýär.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton Howpsuzlyk geňeşiniň duşuşygyndan öň ýaýradan ýazmaça beýanatynda halkara jemgyýetçiligi siriýa halkynyň arkasynda durmaly diýdi we Siriýa baradaky rezolýusiýa garşy çykan geňeş agzalaryny pikirlenmäge çagyrdy.
Howpsuzlyk geňeşiniň weto hukukly hemişelik agzalary Orsýet bilen Hytaý başda prezident Başar al-Assadyň režimini ýazgarýan rezolýusiýany goldamakdan boýun gaçyrypdylar.


text:
Birleşen Ştatlar Abdul-Rahman Kassig ady bilen hem tanalýan amerikaly kömek işgäri Piter Kassigiň öldürilendigini tassyklady. Bu waka “Yslam döwleti” atly toparyň Kassigiň kellesiniň kesilendigini öňe sürýän wideo ýazgyny ýaýratmagynyň yzýany boldy.
“Terrorçylyk guramanyň ýiti zalymlyk hereketi Abdul-Rahmany bizden alyp gitdi” diýip, Obama 16-njy noýabrda ýaýradan beýanatynda belledi. Obama bu beýanatyny Aziýa amala aşyran saparyndan Birleşen Ştatlaryna dolanýan mahaly ýaýratdy.
Şeýle-de, ol öz beýanatynda Kassigiň ene-atasyna we dogan-garyndaşlaryna gynanç bildirdi.
26 ýaşyndaky Kassig Siriýanyň raýat urşunda pida bolanlara ýardam berýän mahaly, geçen ýyl alnyp gaçylypdy.


text:
Ukrainanyň öňki premýer-ministri Ýuliýa Timoşenko gözenegiň aňyrsynda otyrka, Ýewropa Bileleşigi bilen Ukrainanyň arasynda hyzmatdaşlyk boýunça planlary mundan beýläk maslahatlaşmak mümkin däl diýip, Şwesiýanyň premer-ministri Karl Bild aýtdy.
Bild bu barada Dawosda geçirilýän Bütindünýä ykdysady forumynda Ukrainanyň häzirki prezidenti Wiktor Ýanukowiçiň sözerini kommentirlemek bilen aýtdy. Ýanukowiçiň sözlerine görä, tebigy gaz almak boýunça 2009-njy ýylda Orsýet bilen gol çekilen şertnama häzir Kiýew üçin iň uly problema.
Brýussel Timoşenko çykarylan hökümi syýasy äheňli hasap edýär. Bildiň sözlerine görä, ýurtda kanunlar işleýänçä, Ukraina öz ykdysadyýetine täze inwestisiýalara umyt baglap bilmez.


text:
Ýakynda Watanyny terk etmäge mejbur bolan azerbaýjanly rok aýdymçysy ýurduň resmilerini ýaňsylaýan wideoýazgysyny köpçülige ýetirdi. Şonda eden çykyşynda ol prezident Ylham Aliýewiň ýolbaşçylygynda ýurduň polisiýanyň höküm sürýän döwletine öwrülendini, Azerbaýjanyň ýönekeý halkynda döreýän gahar-gazabyň, lapykeçligiň döwrebaplyk perdesiniň aňyrsynda ýaşyrylýandygyny aýdýar.
Azerbaýjanly rok aýdymçysy Jamal Ali Bakuwda geçirilýän Ýewrowideniýe bäsleşigi gutaransoň öz janyna howp abanmagyndan howatyrlanyp, geçen hepde ata Watanyny terk etmäge mejbur boldy.
Germaniýadan syýasy başpena soran 24 ýaşly aýdymçy 3 aý mundan ozal oppozisiýanyň gurnan mitinginde çykyş edenligi sebäpli, “bozgaklykda” aýyplanyp, 10 gün türme tussaglygyna höküm edilipdi. Ol tussaglykda bolanda özüniň gynalandygyny aýtdy.
Şol wakadan soň Jamal Ali barada dünýä metbugatynda köp maglumatlar peýda boldy. Bu waka “The Guardian”, "Huffington Post", BBC ýaly habar serişdeleriniň üns merkezine düşdi. “BBC Panorama” programmasynda aýdymçy bilen bagly taýýarlanan gepleşik “Ýewrowideniýäniň hapa syry” diýlip atlandyryldy.
Azatlyga çykanyndan soň Jamal Ali Azatlyk Radiosynyň Azerbaýjan gullugyna beren interwýusynda bu wakada polisiýa işgärlerini günäkärlemeýändigini aýtdy: “Polisiýa diňe öz işini edýär. Men şu 10 günüň içinde olaryň ýagdaýyna, olaryň näme sebäpli özlerini şeýle alyp barýandygyna düşünmäge synanyşdym. Men olary doly aklamak islemeýärin, ýöne olaryň işleýän sistemasy şeýle gurnalan. Olara ýokardan buýruk berilýär”.
Jamal Ali bilen bagly waka, Azerbaýjanda Ýewrowideniýe bäsleşigine görülýän taýýarlyklarda korrupsiýa ýol berilýändigi barada peýda bolan maglumatlardan soň, prezident Aliýewiň edarasynyň abraýyna ýene bir zarba boldy. Ýöne, azeri resmileri hem dek oturman, hüjüme başladylar. Ýurduň daşary işler ministri Elmar Mammadýarow “Wall Street Journal" gazetinde ýörite makala ýazyp, onda “Ýewrowideniýe bäsleşiginiň Azerbaýjanda geçirilýändigine özleriniň buýsanýandygyny” aýtdy.
Azeri resmisi aýdym-saz boýunça halkara bäsleşiginiň öz ýurtlarynda geçirilmeginiň Azerbaýjanyň halkara jemgyýetçiligindäki ornunyň gaýtadan dikeldilýändiginiň alamatydygyny belläp, bu çäräniň garaşsyzlyk ýyllarynda ýurtda gazanylan üstünlikleri beýan etmäge mümkinçilik döredýändigini nygtady.
“Wermişel”
Azerbaýjanly rok aýdymçysy Jamal Ali bolsa, öz aýdymlarynda ýurduň resmileriniň aýdanlaryny ýalana çykaryp, öz diňleýjileriniň ünsüni häkimiýet başyndakylaryň azeri jemgyýetine ýetirýän ýaramaz täsirine çekýär.
“Wermişel” diýlip atlandyrylan wideoýazgyda Jamal Aliniň ýanyndaky sazandalar onuň türmede gynalan wagty başyna halta geýdirilendigini ýaňzydyp, olar hem kelleleri haltaly çykyş edýärler.
Bu wideoýazgyda aýdymçy Bakuwyň köçelerinde gezip, Ýewrowideniýe bäsleşigini geçirmek üçin ýaşaýyş jaýlaryny ýykyp, 23 müň orunlyk “Kristal Holl” konsert köşgüniň gurulmagyna ünsi çekip, şeýle aýdym aýdýar: “Meniň öýüm ýykyldy, men öýsüz-öwzarsyz galdym, Ýewrowideniýe meniň nämäme gerek?”
Soňra ol Bakuwyň häkimi Hajybala Abutalybowyň hem-de prezidentiň maşgalasynyň daşary ýurtlarda kaşaň jaýlarynyň bardygyny ýaňzydyp: “Siz näme edýärsiňiz? Jaýlary ýykmak isleseňiz, baryp Dubaýdaky öýleri ýykyň” diýýär.
Rok aýdymçysy Jamal Ali bu wideoýazgysyny şu hepdede Bakuwda geçirilýän Ýewrowideniýe bäsleşigine ýörite gabatlap, köpçülige ýetirdi.
Bu wideoýazgy geçen gezekki bäsleşikde ýeňiş gazanan Ell hem Nikkiniň çykyşyndan ýa-da bu bäsleşige gatnaşýan Ylham Aliýewiň giýewisi Emin Agalarowyň çykyşlaryndan artyk meşhur bolup bilmez. Ýöne Bakuwda geçirilýän Ýewrowideniýe bäsleşigi bilen bagly peýda bolan maglumatlar bilen bir hatarda Jamal Aliniň bu wideoýazgysy “Kristal Holldaky” çykyşlara kölege salar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti geçen hepdäniň başynda Döwlet Howpsuzlyk geňeşiniň mejlisinde beýleki meseleler bilen bir hatarda ýurduň “harby kuwwatyny güýçlendirmek” barada hem aýratyn durup geçdi. 4-nji noýabrda edilen bu çykyşyň nämeden gelip çykýandygy, şeýle-de onuň nähili durmuşa geçiriljekdigi barada goşmaça hiç hili maglumat berilmedi.
Emma türkmen-owgan serhedinde howpsuzlyk ýagdaýlarynyň ýaramazlaşmagyna gabatlanyp edilen bu çykyş bilen bir hatarda, Aşgabadyň öz armiýasynyň iň bärkisi harby-tehniki üpjünçiligini güýçlendirip başlandygy we üçünji taraplar bilen “howpsuzlyk boýunça hyzmatdaşlygy” ýola goýmak ugrunda tagalla edýändigi göze ilýär.
Aşgabadyň ýarag importy barada elýeterli maglumat köp bolmasa-da, köpçülige aýan edilen käbir sanlar Aşgabadyň ýarag satyn almasyny artdyrandygyna güwä geçýär.
Ýarag
Türkiýäniň ýakynda ýaýradan sanlaryna görä, şu ýylyň 10 aýynyň dowamynda türk goranmak firmalary Türkmenistany bahasy 42 million 996 müň dollarlyk harby maksatly önümler bilen üpjün edipdirler. Ýeri gelende aýtsak, agzalan görkeziji geçen ýylkylara garanyňda has köpdür. Türkiýe Türkmenistana 2010-njy ýylda 65 müň dollarlyk, 2011-nji ýylda hem 13.9 million dollarlyk ýarag satypdy.
Şunuň bilen birlikde ýakynda Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdoganyň Türkmenistana eden sapary hem käbir ýerli synçylaryň ünsüni çekip, onuň dowamynda howpsuzlyk boýunça hyzmatdaşlygy güýçlendirmek barada hem gürrüňiň edilendigi dogrusynda käbir pikirler orta atyldy.
Hyzmatdaşlyk
Bu aralykda soňky aýlaryň dowamynda Türkmenistana sapar edýän sebitiň beýleki resmileri bilen duşuşyklarda hem Aşgabadyň howpsuzlyk meselelerine aýratyn ünsi çekýändigini synlasa bolýar.
Oktýabryň aýagynda Aşgabatda bolan Özbegistanyň prezidenti Yslam Kerimow, şu hepde Türkmenistana sapar eden gyrgyz lideri Almazbek Atambaýew bilen geçirilen gepleşiklerde hem “durnuklylygy pugtalandyrmak”, “howpsuzlyk hyzmatdaşlygyny artdyrmak” ýaly meseleleriň geňeşilendigi äşgär boldy.
Geçen aýyň ahyrynda NATO-nyň wekilleri hem Aşgabatda bolup, özara gepleşikleri geçirdiler. Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi Ýaranlygyň resmileri bilen “özara gyzyklanma” döredýän meseleleriň maslahat edilendigini habar berip çäklense-de, NATO öz saýtynda türkmen resmileri bilen Owganystandaky we Ukrainadaky ýagdaýlara hem garalandygyny mälim etdi.
Türkmenistanyň ýarag importyny artdyrmak, sebitdäki aktýorlar bilen “howpsuzlyk hyzmatdaşlygyny” ýola goýmak ugrundaky edýän tagallalary bilen bir wagtda Aşgabadyň howpsuzlygy barha ýaramazlaşyp barýan türkmen-owgan serhedinde hem hüşgärlik çärelerini artdyrýandygy habar berilýär.
Serhet
Gürrüňi gidýän sebitde türkmen serhetçileriniň öldürilmegi, serhediň golaýynda “Talyban” söweşijileriniň güýçlenip, hemişelik ornaşmagy baradaky habarlardan soň, Türkmenistanyň tutuş serhede gözegçilik etmäge ukyply elektron gözegçilik sistemasyny ýola goýmaga taýýarlanýandygy barada maglumatlar gelip gowuşýar. Awgust aýynda agzalýan serhetde ÝHHG-niň gatnaşmagynda ýörite türgenleşik çäreleri hem geçirildi.
Gürrüňi gidýän türkmen-owgan serhediniň uzynlygy 744 kilometre barabar. Şu ýylyň aýagyna çenli Owganystandan Halkara güýçleriniň çykarylmagy bilen, Owganystanda we bütin sebitdäki howpsuzlyk ýagdaýlarynyň ýaramazlaşmagynyň mümkindigi baradaky howatyrlanmalar eşidilýär.


text:
Birleşen Ştatlar Russiýany orsparaz separatistleri täze ýaraglar we beýleki goldawlar bilen üpjün etmek arkaly gündogar Ukrainadaky “ody tutaşdyrmagy bes etmäge” çagyrdy.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň metbugat sözçüsi Jen Psaki Waşington Russiýanyň Ukrainadaky “separatistleri tanklar we beýleki agyr harby serişdeler bilen üpjün etmek arkaly Moskwanyň Donbas regionyndaky artan harbylaşdyrmasyny” ýazgarýar diýdi.
Psakiniň 10-njy noýabrda Waşingtonda eden bu çykyşy Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy öz synçylarynyň separatistler tarapyndan kontrollyk edilýän Donetsk regionynyň käbir böleklerinde agyr ýaraglaryň we tanklaryň ýerleşdirilişiniň güýçli artýandygyna şaýat bolandygyny mälim etmeginden birnäçe gün soň boldy.
Psaki Russiýany we separatistleri ok atyşygy bes etmek barada 5-nji sentýabrda gelnen ylalaşygy “göz-çykgynç ýagdaýda bozmakda” aýyplady we eger Moskwa “durnuksyzlaşdyrmaga we howply hereketlerini amala aşyrmaga dowam etse, munuň Russiýa üçin netijeleriniň boljakdygy barada duýduryş berdi.


text:
Mýanmanyň oppozisiýa lideri 64 ýaşly Suu Çiniň işi boýunça çykarylan höküm onuň kölüň gyrasynda ýerleşýän öýüne psihiki taýdan nähoş amerikan raýatynyň barmagy bilen bagly ýüze çykan wakanyň soňuna nokat goýdy.
Mýanmanyň häkimiýet başyndaky harby ýolbaşçylary maý aýynda bolan şol täsin wakany demokratiýa ugrunda göreşýän aktiwistiň öý tussaglygynyň möhletiniň dolmagyna az wagt galanda, oňa garşy täze aýyplamalary ýöňkemek üçin peýdalandylar.
Suu Çi soňky 20 ýyldan 14 ýylyny tussaglykda geçirdi, esasanam öý tussaglygynda.
Çak bilen 3 aýlap dowam eden sud Suu Çini günäkär diýip tapdy we onuň kölden ýüzüp gelen adama 2 günläp öýünde galmaga rugsat bermeginiň howpsuzlyk boýunça kanuny bozanlygyny aýtdy.
Mýanmanyň döwlet telewideniýesi Suu Çiniň we onuň iki kömekçisiniň 3 ýyl türme tussaglygyna höküm edilenligini, emma ýurduň “Parahatçylyk we Ösüş boýunça Döwlet Sowetiniň” görkezmesi bilen suduň karary ýeňilleşdirilip, bir ýarym ýyl öý tussaglygyna çalşyrylanlygyny habar berdi.
Bu nämäni aňladýar?
Bu parahatçylyk boýunça Nobel baýragynyň laureatynyň geljek ýyldaky umumy saýlawlara gatnaşdyrylmajagyny aňladýar. Harby hunta tarapyndan dolandyrylýan Mýanmanyň ýolbaşçylary şol saýlawlaryň demokratiýanyň esaslarynda geçiriljegini yglan edýärler.
Suu Çiniň syýasy wezipelere dalaş etmäge haky ýok. Emma saýlaw kampaniýasy geçýän döwründe onuň öz syýasy toparynyň golaýynda bolmagynyň özi-de “Demokratiýa ugrundaky Milli Liga” partiýasyna goldawyň güýçlenmegine getirip bilerdi. Partiýa 1990-njy ýylda uly ýeňiş gazanypdy, emma harby hunta muny hiç haçan ykrar etmändi.
Suu Çiniň öýüne kölden ýüzüp baran 53 ýaşly amerikaly John Yettawa hem 11-nji awgustda sud tarapyndan höküm çykaryldy. Ol ýedi ýyl türme tussaglygyna, şol sanda dört ýyl agyr zähmet işlerine höküm edildi. John Yettaw öý tussaglygynda saklanan Suu Çiniň öýüne barmakda aýyplandy. Yettaw Suu Çiniň öýüne barmagynyň sebäbini düşündirip, oňa ölüm howpunyň abanýanlygyny düýşünde görüp, bu barada duýdurmak islänligini aýtdy.
Suu Çie garşy höküm çykarylmagyna halkara reaksiýalar çalt peýda boldy.
Tailandyň paýtagty Bangkokda we Günorta-Gündogar Aziýanyň beýleki şäherlerinde protestçiler köçelere çykdylar.
“Ýalançy sud”
Britaniýanyň premýer-ministri Gordon Braun suduň kararynyň “gynandyrýanlygyny we gahar-gazap döredýänligini”, hökümiň “ýalançy sud” tarapyndan çykarylanlygyny aýtdy.
Braun “bu aýylganç” sud diňlenişiginiň geljekki saýlawlaryň kanuny esasda geçjekligine şübhe döredenligini belläp, BMG-niň Howpsuzlyk Sowetini Mýanmanyň harby huntasyna ýarag satylmagyna halkara gadagançylygyny girizmäge çagyrdy.
Kuala Lumpurda Malaýziýanyň Daşary işler ministri Anifah Aman, Günorta-Gündogar Aziýa Milletleriniň Assosiasiýasynyň adatdan daşary duşuşygynyň geçirilmegine çagyrdy.


text:
Halkara pul gaznasynyň başyna ilkinji gezek aýal maşgala, ýagny Fransiýanyň maliýe ministri Kristin Lagard saýlandy.
Bu baradaky karar düýn Waşingtonda Halkara pul gaznasynyň dolandyryjylarynyň mejlisinde kabul edildi.
Halkara pul gaznasynyň metbugat wekili Deýwid Hawleý şeýle diýdi: “Kristin Lagard Halkara pul gaznasynyň dolandyryjy direktorlygyna saýlandy. Bu bäş ýyllyk möhlet şu ýylyň 5-nji iýulynda başlanýar. Dominik Straus-Kanyň ýerine geçen Lagard Halkara pul gaznasynyň ilkinji aýal başlygy bolar”.
Halkara pul gaznasynyň ozalky başlygy Dominik Straus-Kana jynsy zorluk etmekde aýyplama bildirilenden soň, ol wezipesinden çekilipdi.


text:
Rus oppozision syýasatçysynyň öldürilmegine şaýat bolan esasy zenan özüne haýbatlaryň atylýandygyny aýdansoň, Ukrain resmileri jenaýat derňewleriniň başladylandygyny habar berýärler.
23 ýaşly ukrain modeli Anna Duritska Nemtsow 27-nji fewralda Moskwada öldürilen mahaly, onuň bilen bilelikdedi.
Ukrainanyň Baş prokuraturasynyň 6-njy fewralda beren maglumatyna görä, Duritska Kiýewiň polisiýasyna beren maglumatynda şahsyýeti nämälim adamlar tarapyndan özüne haýbat atylýandygyny aýdypdyr.
Maglumatda baş prokuror Wiktor Şokin Duritskanyň “saglygyny we janyny goramak üçin möhüm bolan ähli çäreleriň görülmegini” tabşyrdy diýilýär.


text:
Eýranda ýowuzlygy bilen tanalýan türmede tussaglaryň gynamalara sezewar edilýändigi barada çykan maglumatlardan soň, tussaglaryň maşgala agzalarynyň geçiren protestleriniň yzýany Tähran gürrüňi edilýän türmä täze ýolbaşçy belledi.
Döwlet eýeçiligindäki “IRNA” habar gullugynyň 23-nji aprelde beren maglumatyna görä, Ewin türmesiniň öňki başlygy Golamhossein Esmailiniň wezipesini mundan beýläk Aşgar Jahangir ýerine ýetirer.
Jahangir hökümetiň sud bölüminiň başlygy we ruhany Aýatollah Sadeg Amoliniň ýakyn maslahatçysydy diýip häsiýetlendirildi.
Tähranyň Ewin türmesinde saklanylýan tusssaglaryň maşgalalary ýurduň parlamentiniň we prezident Hassan Rohaniniň edarasynyň öňünde şu hepdäniň dowamynda iki sapar protest geçirdiler.
Demonstrasiýalar türmäniň 350-nji bölümindäki tussaglaryň ýenjilendigi, şol sanda olaryň keselhana ýerleşdirilmegine zerurlygyň bardygy hakda çykan maglumatlaryň yzýany amala aşyryldy.


text:
Moskwada 19-njy asyra degişli nobatdaky binanyň ýumrulmagy Orsýetiň paýtagtyny özgertmek boýunça ýakynda kabul edilen baş planyň has köp taryhy ýadygärlikleriň ýumrulmagyna sebäp boljagy baradaky howatyrlanmalary güýçlendirdi.
Şäheriň taryhy keşbiniň ýok edilmegine garşy çykyş edýän aktiwistler Orsýetiň paýtagtynyň beýleki taryhy binalaryny goramak boýunça özleriniň göreşlerini güýçlendirjekdiklerini yglan etdiler.
Taryhy ýadygärlikleri goramak boýunça “Arhnadzor” toparynyň aktiwistleri 24-25-nji iýulda Moskwanyň häkimiýetleriniň Alekseýewleriň jaýyny ýumurmak kararyny ýazgaryp çykyş etdiler we suda ýüz tutjakdyklaryny aýtdylar.
Şeýle hem “Arhnadzor” topary Russiýa Federasiýasynyň Baş prokuraturasyna ýüzlendi we şäheriň medeni mirasyny goramaga borçly paýtagt Moskwanyň Miras komitetiniň işini derňemegi talap etdi.
19-njy asyryň başynda gurlan, nesilden-nesile geçip, öz döwründe rus söwdegärleri Alekseýewler maşgalasynyň eýeçiliginde bolan bina şäheriň ýörite gorag astyndaky taryhy böleginde ýerleşen hem bolsa, ol ýumruldy.
Alekseýewleriň ýumrulan jaýynyň ýerine täze myhmanhananyň gurluşygy göz öňünde tutulýar. Bu myhmanhananyň gurluşygy Moskwany özgertmek boýunça 15 ýyllyk planyň bir bölegi bolup durýar.
Şäher gurluşygy planyň bir bölegi
3-nji awgustda geçirilen metbugat ýygnagynda “Arhnadzoryň” aktiwisti Konstantin Mihaýlow “köne binalaryň ýumrulmagy taryhy binalary gaýtadan gurup, şäheriň taryhy keşbini dikeltmek syýasaty bilen düşündirilýär” diýdi.
Emma K. Mihaýlow täze guruljak muhmanhananyň ýumrulan binadan düýpden tapawutlanýanlygyny bellemek bilen Moskwanyň häkimiýetleriniň düşündirişleriniň hakykata gabat gelmeýänligini belledi.
Orsýetiň paýtagty Moskwanyň merkeziniň günorta böleginde 19-njy asyryň başynda ampir äheňinde gurlan Alekseýewleriň binasy rus söwdegärler maşgalasynyň birnäçe nesilleriniň eýeçiliginde bolupdy.
Geçen hepde-de Orsýetiň Jemgyýetçilik palatasy bu binanyň ýumrulmagyna garşy çykyş etdi we ýaýradan beýannamasynda şäher administrasiýasyny ýazgaryp, ony köne Moskwanyň hakyky keşbiniň galyndylaryny ýok etmekde aýyplady.
Şäher resmileri bolsa köne binalaryň ýumrulmagyny, Moskwanyň uzak möhletleýin bähbitleri bilen düşüdirýärler. Olar täze guruljak myhmanhananyň ýylda müňlerçe syýahatçylary kabul etmäge ukyply boljagyny aýdýarlar.
Şeýle-de şäher häkimiýetleri Alekseýýewleriň binasynyň taryhy taýdan gymmatlylygyna şübhe bildirip, 19-njy asyryň başynda gurlan binada ozal alty gezek dikeldiş çäreleriniň geçirilenligini belleýärler.
“Arhnadzoryň” aktiwisti K.Mihaýlowyň sözlerine görä, şäheri özgertmek boýunça kabul edilen baş plan Moskwanyň arhitektura taýdan gymmatly ýene ençeme binalarynyň ýumrulmagyny göz öňünde tutýar.
Orsýetiň paýtagty Moskwada ýumrulmagy planlaşdyrylýan binalaryň arasynda şäheriň merkezinde ýerleşýän we 20-nji asyryň başynda gurlan döwrebap äheňdäki bina we 18-nji asyrda gurlan jaýlaryň ençemesi bar.
Medeni gymmatlyklaryň gorag çäreleri
Taryhy ýadygärlikleri goramak boýunça “Arhnadzor” toparyndan Nataliýa Samower Moskwanyň taryhy binalarynyň ýok edilmegi bilen, paýtagtyň arhitektura taýdan aýratynlygynyň hem ýitip gitjegine ünsi çekýär.
Aktiwistler şäher häkimiýetleriniň taryhy binalary goramak boýunça bar bolan kanunlaryň gowşak taraplaryndan peýdalanýanlygyny we medeni taýdan gymmatly binalary ýumurmak üçin peýdalanýanlygyny aýdýarlar.
“Arhnadzor” Moskwanyň Miras komitetine ýüzlenip, Alekseýewleriň jaýyny ýumurmakdan halas etmäge çalyşdy. Emma olaryň ýüzlenmesi ret edildi. Komitetiň jogaby bina ýumrulan gününiň ertesi, 26-njy iýulda gowşuryldy.
Komitetiň jaýyň ýumrulmagynyň öňüni almak boýunça meselä garamakdan ýüz öwürmegine sebäp hökmünde, “Arhnadzor” topary tarapyndan komitete berlen binanyň suratlarynyň ýeterlik bolmanlygy aýdyldy.
“Arhnadzor” toparynyň aktiwistleri Orýetiň paýtagty Moskwada guruljak täze myhmanhananyň inwestorlary bilen hem duşuşypdylar we olary Alekseýewleriň jaýyny ýumurmakdan saklanmaga çagyrypdylar.
N.Samower taryhy binalary halas etmek boýunça häzir jemgyýetde aktiwligiň dörändigini belledi: “Bu täze bir ýagdaý we adamlaryň özüne degişli bolmadyk, emma tutuş jemgyýete degişli gymmatlyklary goramaga taýýardygyny görkezýär”.


text:
BMG-niň Neşe maddalaryna we jenaýatçylyga garşy göreş edarasynyň başlygy Tähranyň neşe gaçakçylygyna garşy göreşi barada gepleşmek üçin Eýrana geldi.
Ýuriý Fedotowyň üç günlük saparynda prezident Mahmud Ahmedinejad we beýleki uly resmiler bilen duşuşyk, Owganystan we Pakistan bilen araçäkdeş ýerlere baryp görmek palanlaşdyrylýar.
Fedotowyň beýanatynda Eýranyň bikanun neşe dolanyşygyna garşy göreşde dünýäde iň bir berk göreş alyp barýan döwletleriň biridigi bellenýär. Ol Eýranyň bu ugurdaky tagallarynyň we oňyn tejribesiniň halkara jemgyýetçiligi tarapyndan ykrar edilmelidigini aýdýar.
BMG-niň maglumatlaryna görä, Eýran gaçak ýollar bilen geçirilýän tirýekdir geroini tutup saklamakda dünýäde iň ýokary derejelerde durýar.


text:
BMG dünýäniň ösüş prosesine Türkmenistany çekmäge synanyşygyny dowam etdirýär. Bu iş üçin BMG ýurduň ýapyklyk režmini böwsüp, hyzmatdaşlygyň islendik görnüşini teklip etmek üçin ähli mümkinçilikleri ulanýar.
Şu maksat üçin BMG-niň ykdysadyýetiň hususy sektory boýunça hünärmeni Stefan Şmitt-Degenhardt Türkmenistanda boldy. Ol özi bilen birnäçe täze teklipleri we türkmen telekeçiligini munda beýläk ösdürmäge ýardam üçin bolmagy mümkin bilelikdäki proýektleri alyp geldi.
Ykdysadyýetinde döwlet eýeçiligi agalyk edýän ýurtda hususy pudagyň ýörjen-ýörjen ýagdaýdadygyna halkara gurama gowy düşünýär. Şunuň ýaly doly döwlet gözegçiligi ykdysadyýetiň liberallaşmagynda, açyklaşmasynda aýakbagy bolýan esasy faktordyr.
Bu diňe bir ykdysady pudakda-da däl. Häkimiýetiň berkden-berk şertlerinde BMG-niň gurluşlary hususy sektory ösdürmekde kömek bermegiň dürli ýollaryny agtarýar.
Adam hukuklary
Öwrüm etmekdäki şunuň ýaly çylşyrymly usullary BMG-niň adam hukuklaryny goraýan edaralary hem amala aşyrmaly bolýar. “Adam hukuklaryny goramaga ýardam boýunça Türkmenistanyň milli mümkinçiliklerini pugtalandyrmak” at bilen geçirilen seminar hem hut şu maksady yzarlaýardy.
Bu iş boýunça inisiatorlaryň arasynda BMG-niň we Ýewrobileleşigiň degişli gurluşlary bar. Türkmenistany ýer togalagynyň iň repressiw režimleriniň biri atlandyrýan adam hukuklaryny goraýjy guramalaryň tükeniksiz tankytlarynyň fonunda seminar geçirildi.
Elbet-de, öňden däp bolup gelşi ýaly, türkmen propagandasy adam hukuklary bilen bagly ýagdaýa özüçe baha berýär, ony kesgitleýär. Türkmenistanyň idelogiýa organlary adam hukuklary boýunça ýurduň boýun alan halkara borçlaryny gyşarnyksyz ýerine ýetirýändigine aýak direýär.
Bir tarapdan, türkmen propagandasy tankyda jogap bermäni öwrenen ýaly. Ikinji bir tarapdan, türkmen häkimiýetleri demokratik dünýä bilen gepleşikler geçirmegiň ýoluny agtarmaga mejbur. Şunuň ýaly gepleşiklerden doly ýüz öwürmäge resmi Aşgabadyň ýagdaýy ýok - günbatarly baý hyzmatdaşlary ýitirme howpy saklanyp galýar.
Demografik ýagdaý
BMG-niň ýene bir çäresi Türkmenistanda ünssüz galmady. Ol hem 11-nji iýulda bellenen dünýä ilatynyň ösüş günüdir. Türkmenistanda ilat ýazuwuny soňuna çenli netijeli alyp barmak barada BMG-niň uly tagalla edýändigi görünýär.
BMG 2012-nji ýylyň ahyrynda Türkmenistanda ilat sany - demografik ýagdaý barada hakyky maglumatlar almak isleýär. Häzirlikçe türkmen häkimiýetleri ilat ýazuwuny geçirmek boýunça BMG-niň degişli gurluşlary bilen hyzmatdaşlyga söz berýärler.
Şol wadada wepaly bolmak üçin resmi Aşgabat şu wagta çenli dowam edýän aşa syr saklamak gylygyndan belli bir derejede el çekmeli bolar. Ýogsa, häzir ýurtda ähli ugurlar boýunça maglumatlar döwlet syry hökmünde ýapyk saklanýar.
Eger BMG ilat ýazuwynda Türkmenistanyň maglumat böwedini ýarmagy başarsa, ol uly döwlet syrlarynyň biriniň aýan edilmegini aňladardy. Şu wagta çenli Türkmenistanda ilat sany näçe, demografik ýagdaý nähili, adamlar nähili gün görýär - muny bilýän adam ýok.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Bu ýagdaýa dürli garaýyşlar
Gazagystanyň Alma-aty şäheriniň esasy şaýollarynyň birinde nagyşlary bilen adamlaryň ünsüni çekýän bir jaý bar. Ol nagyşlar, ilkibada ýöne şeýle seredeniňde, gündogar nagyşlaryna meňzeýän ýaly. Ýöne bilermenler olaryň nägyş däl-de, arap hat sungatynyň nusgalarydygyny aýdýarlar. Ol hatlar Allanyň beýikdigini, päkdigini we rehimlidigini wasp edýär.
Alma-atydaky dinşynaslaryň käbir garaýyşlaryna görä, ol nagyşlar gümürtik ýagdaýa eýe. Bu ugurda tanymal hünärmen hasaplanýan Asylbek Orunbasarowyň beýan edýän pikrine görä, bäş gatly jaýyň daşynyň bezegi ýaly görünýän ol nagyşlar aslynda arapça ýazylan hatlardyr. Ilkibada olar nagyş ýaly bolup görünýänem bolsa, o taýda gadymy "kufi" sungatyna görä ýazylan Allany wasp edýän sözler bar.
"Subhanalla" - Alla kemçiliksizdir
"Arap dilinden terjime eden mahalyň ol ýerde "Subhan Allah" diýlip ýazylypdyr. Ýagny, Alla ähli kemçiliklerden saplanan kemçiliksizdir. Serediň, ynha, bu ýerde bolsa "Muhammet" ýazylypdyr" - diýip, Asylbek Orunbasarow ol ýeri barmagy bilen basyp görkezýär.
Ýeri gelende aýtsak, gürrüň sowet döwründe giňden belli bolan we käte-de hatda ýürekbulanç zat diýlip hasaplanan "Hruşşowka" diýlip atlandyrylýan jaý barada barýar.
Ýaşaýjylar jaýyň syrly daş keşbinden häzire çenli bihabar bolandyklaryny nygtaýarlar. Adamlar bu bezegiň hatda dini mazmunly nagyşdygyndan hem bihabar ekenler. Olar hiç wagt bu ugurda pikirem etmändirler we beýle zat olaryň oýuna hem gelmändir. "Ynha, serediň jaýlaryň hemmesiniň diýen ýaly daş keşbini üýtgetdiler. Ýöne näme üçindir nobat bize gelip ýetmedi. Bu, belki, ýaşaýan jaýymyz juda köne bolany üçin şeýledir. Häzir eşidýän gürrüňlerimiz diýseň täsin. Ynha, biziň ýaşaýan jaýymyzyň taryhy şundan ybarat" diýip, jaýyň ýaşaýjylary öz garaýyşlaryny aýan edýärler.
Başga bir ýaşaýjam şeýle pikir aýdýar: "Bu ýerde pygamberimiziň ady we beýleki mukaddeslikler ýazylan bolsa, men hiç hili nägilelik bildirmeýärin. Gaýtam, goý, jaýyň daş keşbi edil bolşy ýaly galsyn we hiç wagt üýtgedilmesin, ol täzeden oňarylmasyn".
Başga biri onuň bilen razylaşmaýar: "Meniň pikrimçe, şeýle sözleriň orny adamyň ýüreginde bolmaly. Öýleriň, jaýlaryň we dükanlaryň diwarlary – jemgyýetçilik ähmiýetli ýerler, onsoň beýle ýazgylar ol ýerlerde bolmaly däl. Bolmasa bu ýagdaý öz pikriňi başga birine zor bilen kabul etdirmek isleýän ýaly bolup görünýär. Adamlaryň hemmesi birmeňzeş däl ahbetin. Bizde dürli dinlere we ynançlara uýýan adamlar bar. Şonuň üçinem meniň pikrimçe, şeýle äheňli ýazgylary aýyrmak has dogry bolar".
Bu agzalýan jaýyň owalky Sowet Soýuzynda ateizmiň başyny çeken edara tarapyndan ateist sowet respublikalarynyň biri bolan Gazagystanyň şol döwürdäki paýtagtynda gurulmagy gaty geň ýagdaý.
Bilermenleriň pikrine görä, ol döwürde arhitektorlar şeýle nagyşlaryň aslynda dini mazmunly hatlardygyna düşünmändirler. Olar şeýle nagyş ýaly edilip ýazylan owadan hatlary gündogar sungatynyň alamatlaryndan hasaplapdyrlar.
"Ol hatlarda nähili many gizlenen?"
"Nur-Mubarek" Müsür we Yslam medeniýeti uniwersitetiniň işgäri, hatdat Serik Tajybaýew bu ýagdaý barada başga bir garaýşy öňe sürýär. Onuň aýtmagyna görä, şeýle hatlar köpgatly jaýlarda tötänleýin peýda bolmandyr: "Ol ýerde yzly-yzyna tirkeşik ýagdaýda "Alla akbar", "Subhanalla" we "Muhammet" sözleri ýazylypdyr. Hat sungatynyň ugurlarynda beýan edilişine görä, ol sözleriň ýazylyşynda dürli manylar gizlenen. Kim-de bolsa biri bu hatlary ýazanda, [olara aýratyn many berip], olary ýörite görkezmek isläpdir".
Gazagystanyň dini ýa-da dünýewi edaralary häzire çenli ol bäşgatly jaýyň diwaryna ýazylan mukaddes sözler barasynda öz pikirini beýan edenok.
Dinşynaslaryň bellemegine görä, ol hatlaryň mazmunynda hiç hili oňaýsyz pikir ýa-da ekstremistik çagyryş ýok.


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton Saud Arabystanynda patyşalygyň aýallara maşyn sürmegi gadagan etmesine garşy protest bildirýän aýallara goldaw bildirýär.
Klinton sişenbe güni protestçileri goldap eden çykyşynda olaryň hereketleri «batyrgaý» we maksatlary «dürs» diýdi.
Klinton bu sözleri saud aktiwistleriniň koalisiýasy Günbataryň ýokary derejeli aýal diplomatlaryny Saud Arabystanynda aýallaryň maşyn sürmegine hukuk gazanmak ugrunda geçirýän kampaniýalaryny açyk goldamaga çagyranlaryndan soň kän wagt geçmänkä aýtdy.
Saud aýallarynyň maşyn sürmegine hukuk almagy üçin göreşýän topar duşenbe güni Klintona we Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat başlygy Ketrin Aştona hat iberip, Saud Arabystanynda maşyny diňe erkekleriň sürmelidigi baradaky düzgüni ýatyrmaga kömek etmeklerini sorady.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleri 7-nji martda Latwiýanyň paýtagty Rigada gündogar Ukrainadaky uruş baradaky maslahatlyryny ikinji gün dowam etdirdiler.
28 agzaly bileleşigiň ministrleriniň bu ýygnanyşygy Günbatar bilen Orsýetiň arasynda Ukraina üstündäki dartgynlylygyň ýokarlanan wagtyna gabat geldi.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow bilen Germaniýanyň daşary işler ministri Frank-Walter Steinmeiýer 6-njy martda geçiren telefon konferensiýalarynda ÝHHG-nyň Ukrainadaky gözegçileriniň sanyny iki esse köpeldip, müňe ýetirmek barada bir pikire geldi.
Kiýew bilen Günbatar Orsýeti Ukrainanyň gündogaryna goşun we ýarag ibermekde, separatistleri goldamakda aýyplaýar.
Gündelik subutnamalara garamazdan, Moskwa gündogar Ukriana ýarag we goşun iberýändigini ret edýär.


text:
Dünýäniň dürli regionlarynda ýaşaýan türkmenleriň arasynda diňe bir öz hususy aladalasy bilen ýaşaman, eýsem türkmenleriň hal-ýagdaýynyň, däp-dessurlarynyň we sungatynyň aladasy bilen ýaşaýanlary-da bar.
Azatlyk Radiosynyň “Dünýä türkmenleri” atly nobatdaky gepleşiginde Russiýa Federasiýasyndaky “Kuşany-Guzany-Oguzlar” jemgyýetiniň başlygy Ýaşnar Haýytow bilen Orsýetde ýaşaýan türkmenleriň durmuşy barada söhbetdeşligi diňlärsiňiz.
Mundan daşary, Eýranyň Horasan sebitiniň Turbetjam şäheriniň ýaşaýjysy bilen bu sebitdäki türkmenleriň ykdysady ýagdaýy, Ystambuldaky “Owganystan türkmenleri” jemgyýetiniň başlygy Amanulla Gül bilen Ystambulda geçiriljek halkara çäre barada gürrüň edilýär.
Şeýle-de, bu gepleşikde meşhur türkmen sazandasy Oraz Bagybekiň Russiýa Federasiýasyndaky Wolgograd şäherinde ýaşap ýören ýegeni Babahan Babylow bilen hem onuň öz ykbaly bilen baglanyşykly geçirilen söhbetdeşlik diňleýjilere hödürlenýär.
Şu “Dünýä türkmenleri” gepleşigini diňlemek üçin aşaky düwmä basyň:


text:
Rus polisiýasy oppozision syýasatçylar Boris Nemsowy we Eduard Limonowy tussag etdi. Olar Moskwanyň merkezinde we Sankt Peterburgda ýüzlerçe aktiwistiň geçirýän protestine goşulypdy.
Polisiýa we aktiwistler Sankt Peterburgda 100-den gowrak, Moskwada bolsa 50 çemesi protestçiniň tussag edilendigini aýdýarlar.
Ozalky hökümet ministri we Kremliň gaty sesli tankytçysy Boris Nemsow Sankt Peterburgda 3-4 ýüz protestçiniň öňüni çekdi. Bu protest her aýyň 31-ne, rus Konstitusiýasynyň parahatçylykly demonstrasiýa ygtyýar berýän 31-nji maddasyny nazara alyp geçirilýän «31 strategiýasy» diýilýän protestleriň biridi.
Ak Tamyň beýanatynda Birleşen Ştatlaryň 31-nji martda parahatçylykly demonstrasiýa gatnaşan orsýetlileriň bir toparynyň tussag edilmeginden alada bildirýändigi aýdylýar.


text:
Gazak häkimiýetleri bank ulgamynyň gaçgak işgäri we hökümetiň ýiti tankytçysy Muhtar Ablýazowy yzarlap, tutan maksadyna ýetip bilmedi.
Şonuň üçin hem indi oňa ýurtda döwlet emläginden bikanun peýdalanmak ýaly aýyplamalar bildiriler. Şeýlelikde, häkimýetler has giň gerimli iş alyp baryp, onuň maşgala agzalaryny we gatnaşýan adamlaryny burça gabamagy dowam edýär.
Gazak häkimýetleri döwletiň iň köp gözlenýän gaçgagyny tapmak üçin elinde baryny gaýgyrmajak ýaly.
Bank magnaty we syýasy oppozisioner Muhtar Ablýazow 2009-njy ýylda prezident Nursoltan Nazarbaýew bilen oňuşman ýurtdan gaçyp gidensoň, onuň häzirki ýerleşýän ýeri barada hiç hili maglumat ýok. Ýöne BTA bankynyň ozalky başlygy nirä barsa-da, onuň hyzmatdaşlary we gatnaşýanlary döwlet tarapyndan ýygnalýarlar.
Dünýäniň dürli künjeginden wagtal-wagtal eşidilýän Ablýazowyň gaçgaklyk hekaýasy indi Ispaniýada dowam edýär. Şu aý Ablýazowyň howpsuzlyk gullugynyň ozalky başlygyny Ispaniýa gazak häkimýetlerine tabşyrdy. Janpena Aleksandr Pawlow syýasy gaçybatalga sorap, Ispaniýa ýüz tutupdy.
Ýöne ol, Astananyň haýyşy boýunça, iýun aýynda tussag edildi. Pawlow gazak häkimiýetleri tarapyndan bank ulgamynda pyssy-pujurlykda we terrorizmde aýyplanyp, gözlenär.
Ekstradisiýa häýyşy ret edildi
Ablýazowyň syýasy ýarany Muratbek Ketebaýew 12-nji iýunda Polşada saklanandan soň bu meselede täze üýtgeşmeler peýda bolup başlady. Sorag edilenden soň, Ketebaýewi öz ugruna göýberdiler we gazak häkimýetleriniň ekstradisiýa haýyşy ret edildi.
Şol aýyň başlarynda Ablýazowyň aýaly we 6 ýaşly gyzjagazy Italiýadan deport edilipdi. Ablýazowyň maşgalasynyň şeýle ýagdaýa salynmagynda italýan sudy düýpli düzgün bozmalara ýol beripdi. Hatda döwletiň premýer-ministri hem bu ýagdaýy derňemegi tabşyrypdy.
Gazak sülçüleriniň aýtmagyna görä, Pawlow syýasy oppozisiýadaky aktiwist Muratbek Ketebaýew bilen bilelikde 2012-nji ýylyň marty aýynda birnäçe terror hüjümlerini planlaşdyrypdyr. Aýdyşlaryna görä, olar Almatydaky parklary we administratiw edara jaýlaryny nyşana alanmyşlar. Prokurorlar bu planyň howpsuzlyk güýçleri tarapyndan ele salnandygyny öňe sürýärler.
"Hemme zat syýasat bilen baglanyşykly"
Muňa garamazdan, Pawlowyň tarapdarlary ýöňkelýän günäleriň esassyzdygyny we günä ýöňkeýänleriň prezident Nazarbaýewiň iň güýçli garşydaşy hasaplanýan Ablýazow barada maglumat almagy maksat edinýändiklerini özelenip gürrüň berýärler.
“Bu ýerde hemme zat syýasat bilen baglanyşykly bolup görünýär” diýip, Pawlowyň düýbi Madridde ýerleşýän hukuk toparynyň agzasy Mariýa Kosta Nuşe aýtdy.
Mariýa sözüni dowam etdirip, şeýle diýýär:
“Gazak häkimýetleri Muhtar Ablýazowyň özüni ele salyp bilmänsoňlar, olar onuň bilen gatnaşykdaky adamlary ýygnajak bolýarlar. Onuň aýalyny we çagasyny, Muratbek Ketebaýewi, aýratynam onuň ozlaky janpenasy Pawlowy diňe Ablýazow üçin ýygnadylar. Meniň pikirimçe, Pawlow şularyň içinde iň ejizidi, sebäbi ol ne-hä meşhur adam, ne-de syýasatçy.”
37 ýaşly Pawlow 1995-nji ýylda Ablýazowyň elinde işläp başlady. Ol Ablýazowyň Gazagystanda energiýa, söwda we senagat ministri bolup işlän döwründe onuň janpenasy bolupdy.
Syýasatdan çekilmek wadasy
Ablýazow 2002-nji ýylda, öz wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanýar diýlip, günäli tapyldy we 10 aý türme tussaglygyna höküm edildi. Şonda ol, syýasaty düýbünden taşlajakdygyny söz berensoň, azatlyga göýberildi. Ýöne Ablýazow BTA bankynyň başlygy hökmünde täzeden tanalyp başlan döwründe Pawlow ýene-de onuň howpsuzlyk gullugynyň başlygy wezipesinde işini dowam etdi. 2009-njy ýylda gazak häkimiýetleri BTA bankyny ýapyp onuň garşysyna iş gozganlarynda, Ablýazow Britaniýa gaçyp gitdi. Pawlow hem onuň yzyndan galmady.
Pawlowyň aklawçylary, eger ol Gazagystana ekstradisiýa edilse, onuň jebir-süteme sezewar bolmak ähtimallygynyň ýokarydygyny aýdýarlar. Sebäbi häkimýetler ondan Ablýazowyň ýerleşýän ýeri barada gymmatly maglumatlary alarys diyip çaklaýarlar.
Pawlow Ispaniýadan özüniň ekstradisiýa ediljekdigi baradaky karara garaşýar, Polşadaky Ketebaýew bolsa Astanadan Warşawa gelen ekstradisiýa haýyşynyň ret ediljekdigine doly ynanýar.
“Meniň pikirimçe, Gazagystan meni almak üçin köp kösenmeli bolar”.
Ablýazowyň hyzmatdaşlary bilen bagly aýyplamalaryň çäginde onuň esaslandyran, emma resmi taýdan hasaba alynmadyk “Alga” partiýasynyň dolandyryjylarynyň birine-de günä ýöňkelýär. Ol 2011-nji ýylda günbatar Gazagystanda ýerleşýän Žanaözen şäherinde bolan çykyşlary möwjetmekde we hökümeti agdarmak üçin sosial çaknyşyklary gurnamakda aýyplanýar.
Howul-hara edilen iş barlanmaly
Şu hepde Italiýanyň premýer-ministri Enriko Letto parlamentde eden çykyşynda Ablýazowyň aýaly Alma Şalabaýewanyň we gyzy Aulanyň howul-hara deport edilmegini täzeden barlamagy buýurdy.
Olar 29-njy maýda Rimiň eteginde ýerleşýän willalaryndan polisiýa tarapyndan çykarylyp, ertesi güni Gazagystana ugradylypdylar. Munuň sebäbi-de olaryň galp dokumentleri peýdalanýanlygy diýlip düşündirilipdi.
Maşgalanyň hukukçylary eneli-gyzyň Ýewropa Bileleşiginiň düzümindäki ýurtlarda çykarylan degişli dokumentleriniň bardygyny aýdýarlar.


text:
Mugallym – bu adam ömründäki ata-eneden soňraky iň belent ynsan bolsa gerek. Ömür sepgitlerinde, onuň aýratyn orny bar. Şonuň üçin ol barada örän ajaýyp sözler aýdylýar. Megerem, şol aýdylýanlaryň bary ýerlikli bolup, mugallym uly hormata mynasypdyr.
Ata-ene ynsana ömürlik hemra bolýar. Dirilikde ýaşasalar-da, ýaşamasalar-da olaryň edebi, göreldesi, häsiýeti, durmuş ýörelgesi ynsana ýol görkezýär. Mugallym bolsa seniň az wagtlyk ruhy hemraňdyr. Şol az wagtda-da bütin ömre ýeterlik täsir ýetirip bilýär.
Mugallymyň hyzmatyny bahara – ýaza deňemek mümkin, onda-da hut türkmeniň baharyna.
Bahar jomart hem bolup biler, gurak hem. Baharyň gelşi köp halatda tutuş ýylyň derejesini kesgitleýär. Ýaş ynsanyň ömründe mugallymyň hyzmaty-da şeýle.
Arassa hünär
Bir gezek uly hünärler barada gürrüň boldy.
Kimdir biri bir hünäriň gowudygy, onuň artykmaç taraplaryny öňe sürdi. Beýleki biri bolsa ol hünäriň kemçiligini, has beteri-de, ol ýerde eli egrilik edip bolýandygyny aýtdy.
Beýleki bir hünärde korrupsiýa üçin şertiň köpdügini mälim etdiler.
Bir takwa adam mugallymçylyk ýaly arassa hünäriň ýokdugyny aýtdy.
Mugallyma para-peşgeş berilmeýär. Mugallym öz garyndaşyny işe-wezipä-de çekip bilmeýär. Iň arassa hem halal nany mugallym gazanýar.
Hünärler baradaky jedel tamamlandy. Eýsem kim mugallymyň zähmetine şek ýetirjek? Ýöne bu meseläniň gutarnykly çözgüdi däldi. Şol arassa hem halal nany mugallymlaryň hersi özüçe gazanýar ahyryn.
Ýaşlykda okuwça nähili mugallym duşsa, ol şol ugur boýunça bilimini ýaýbaňlandyryp bilýär. Beýleki biri bolsa okuwçyda bilime bolan ýigrenji döredýär.
Ilkinji mugallym
Biziň matematika mugallymymyza Sapar Annagylyjow diýýärdiler. Ol matematika hem çyzgy sapagyndan okadýardy. Ýokary klasda astronomiýa sapagy-da onuňkydy.
Her bir täze sapagy janygyp düşündirýärdi. Ony bir-iki gezek gaýtalansoň, täze sapagy ökde okuwçydan soraýardy. Eger ol aýdyp bilmese, ýaňadan gaýtalamaly bolýardy. Ökde okuwçy aýdyp bilse, ondan zehini pesräk bolan okuwçydan soraýardy. Soňra has pesräklerden.
Onuň üçin berlen işi ýa-da meseläni çözmek ýeterlik däldi. “Geple!” diýip talap edýärdi.
Şeýlelikde, okuwçy berlen meseläni çözmezden öňürti onuň nädip çözülýändigini düşündirmelidi.
Sapar Annagylyjowyň okadyş usulynyň beýleki bir geň tarapy, ol çyzgydan ýa-da astranomiýadan o diýen sapak geçmezdi-de, ýene matematika sapagyna dolanyp, öýe berlen ýumşy gaýtaladýardy ýa-da gowşak okuwçy bilen kök almak ýaly ýönekeý matematiki kadalary gaýtalaýardy. Matematika berlen wagt onuň üçin azlyk edýärdi.
Beýleki mugallym
Beýleki mugallym anatomiýadan, biologiýadan hem himiýadan okadýardy. Onuň esasy hünäri himiýa bolsa gerek diýip çak edýän.
Bu mugallymdan biziň ilkinji öwrenen zadymyz parazit diýen söz boldy. Sebäbi okuwçylara şeýle diýip käýeýärdi.
Anatomiýa bilen biologiýany her niçik-de bolsa okap geçdik. Ýöne himiýa gezek gelende, biziň işimiz gaýtdy.
Okuwçylar himiki elementleriň atlaryny hem ýazylyşyny ýatlap bilmeýärdi. Bir himiki elementiň beýlekiden tapawudyna düşünmeýärdiler. Aýratynam organiki himiýany öwrenmek kyndy. Mugallymdan eşidýänimiz bolsa parazit sözüdi.
Netijeler
Mekdebi gutarýanlaryň köpüsi öňki Oba hojalyk institutynyň Gidromeliorasiýa fakultetine synanyşýardy. Sebäbi ol ýerde okuwyň köp bölegi matematika bolansoň, bäsdeş az diýýärdiler.
Obamyzyň oglanlarynyň beýleki bir ýüz tutýan ýeri Politehniki instituty hem uniwersitetiň ýa-da pedinstitutyň matematika, fizika fakultetleridi.
Şeýlelikde, obamyzda sany ýylyň içinde bu ugurlardan köp hünärmen ýetişdi. Halk hojalygyny elektrikleşdirmek boýunça inženerler, graždan gurluşygy, oba hojalygynyň mehanizasiýasy hem gidromeliorasiýa boýunça inženerler, radio hem aragatnaşyk ugurlary boýunça inženerler, matematikadan ýokary bilimli mugallymlar ýetişdi. Moskwanyň Atomobil Ýol gurluşygy institutyny gutaryp gelen boldy. Olar ýurduň düli künjeklerinde, şol sanda Orsýetde işlediler.
“Matematika sapagyndan haýyr görenler 10 manatdan pul jemleseler, Sapar Annagylyjowa altyndan heýkel gurup bilerler” diýen gürrüň ýaýrady.
Şol wagtyň özünde obamyzdan ýeje-de medisina işgäri çykmady. Hiç kim Medisina institutynyň gapysyndan barmady. “Pylany Medinstituta synanyşyp girip bilmändir” diýen gürrüň hem bolmady. Obamyzdan orta bilimli medisina işgäri-de ýetişmedi. Sebäbi ol okuw jaýlarynda sapaklar anatomiýadan, biologiýadan, esasan-da himiýadan geçilýärdi.
Okuwçylara parazit diýýän mugallym garrylyk ýaşyna ýetip, pensiýa çykýança, onuň ugrundan hiç kim ýokary bilim almady.
Biziň uly obamyz bar. Ol şäheri etekläp otyr. Tä soňky ýyllara çenli ol obadan hiç bir wraç, himik ýa-da biolog ýetişmedi.
Öňki zamanda derejeli adamlar çagasy üçin mugallymy özi saýlar ekeni. Biziň döwrümizde ol okuwçynyň bagtyna bagly boldy.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylýan pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Türkiýede gysga wagtlaýyn tussag edilen golland žurnalistiniň Niderlandlara dolanmagyna rugsat berildi. Ebru Umar Türkiýede prezidenti kemsitmek diýlip hasaplanan twiti (Twitterde çap eden maglumaty) ýazmakda gysga wagtlaýyn tussag edilip, onuň bu iş boýunça derňewler dowam edýän döwri ýurtdan çykmagy gadagan edilipdi.
Golland daşary işler ministri Bert Koenders özüniň 10-njy maýda beren beýanatynda žurnalist Ebru Umaryň Türkiýäni terk edendigini aýtdy. Şeýle-de, Koenders goland-türk goşa raýatlygyna eýe Umaryň ýurda dolanmagy “ajaýyp habar” diýdi.
Umar özüniň geçen aý Türkiýäniň günbataryndaky Kuşadasy sebitinde tussag edilendigini we 16 sagat soraga çekilenden soň goýberilendigini, emma onuň ýurtdan çykmagyna rugsat berilmeýändigini aýdypdy.
Adam hukuklaryny we media azatlygyny gorap çykyş edýän toparlar Türkiýede media azatlygyny yzygiderli tankyt edýärler.


text:
Ýewropa Geňeşiniň Parlament assambleýasy “Gürjüstan bilen Orsýet arasyndaky uruş: bir ýyldan soň Kawkazdaky ýagdaý” boýunça öten agşam rezolýusiýa kabul etdi.
Radiomyzyň habarçysynyň berýän maglumatyna görä, dokumentde Günorta Osetiýanyň we Abhaziýanyň serhetlerinde saklanýan dartgynlylyga we prowokasiýalara alada bildirildi.
Dokument şeýle-de Ýewrobileleşigiň synçylaryny regiona goýbermeýändigi üçin agzalan iki respublikanyň we Orsyetiň häkimiýetlerini ýazgarýar.
Mundanam başga Ýewropa Geňeşiniň Parlament assambleýasy 2008-njy ýylyň awgustynda Orsýet-Gürjüstan ýaragly konfliktiniň netijesinde bosgun bolan regionyň ýaşaýjylarynyň öýlerine dolanmak hukugyny üpjün etmäge çagyrdy.


text:
Duşenbäniň şäher kazyýeti, bir aýaly 11 ýaşyndaky gyzjagazyny Hytaýdan bolan bir uly ýaşly adama durmuşa çykarmakda aýyplap, 29 ýyl 8 aý azatlykdan mahrum etdi.
Täjik aýaly Zaýnabibi Safarowa kämillik ýaşyna ýetmedik öz gyzyny hytaýly birine durmuşa çykarandygy üçin azatlykdan şeýle uzak möhletli mahrum edýän jeza berildi. 22-nji sentýabrda Duşenbäniň şäher sudunda Azatlyk Radiosyna berlen maglumatda kazyýetiň karary netijesinde Safarowa 40 müň somoni möçberinde jerime salnandygy hem mälim edildi.
Safarowa bilen baglanyşykly ahyrky derňew işini respublikanyň baş kazyýeti alyp bardy. Derňewiň netijesine görä, 2010-njy ýylyň awgust aýynda Duşenbe şäherinde kireýine alnan otagda ýaşaýan we agzalan jenaýat işinde aýyplanýan aýal Mižgon atly 11 ýaşyndaky gyzjagazyny Hytaýyň 35 ýaşly raýaty bolan Abduljan Abdulaýt atly bir baý adama durmuşa çykarypdyr. Berlen maglumatlara görä, durmuş toýy we nikalaşyk durşy bilen dini häsiýetde geçirilipdir.
Alan karz puluny yzyna bermek
Derňew işgärleriniň bellemegine görä, kän wagt geçmänkä gyzjagaz göwreli galypdyr, ýöne ol çagasyny dogrup bilmändir. Safarowa eýdip-beýdip, Abdulaýty gyzjagazyň çagasyny Duşenbe şäherindäki 1-nji bäbekhanada aýyrtmagyna razy bolmaga mejbur edipdir.
Mundan daşgary Safarowa alty sany täjik we hytaýly işewüriň ynamyna girip, olardan 1 million dollar möçberinde alan karz puluny hem yzyna gaýtaryp bermändir.
Kazyýet Safarowany eden etmişinde günäkär tapyp, onuň Täjigistanyň Jenaýat kodeksiniň 164-nji (çaganyň dokuz ýyllyk orta bilim almagyny bökdemek), 168-nji (kämillik hem nika ýaşyna ýetmedik gyzy durmuşa çykarmak), 247-nji (uly möçberde ogurlyk etmek) maddalary boýunça jezalandyrmagy karar etdi.
Kazyýet şol bir wagtyň özünde Safarowany işewürlere ýetiren zyýanynyň öwezini dolmagyny hem talap etdi.
Şeýle-de kazyýetiň kararyna laýyklykda, Abuljan Abdulaýt hem kämillik we nika ýaşyna ýetmedik çagany zorlamakda we oňa öýlenmekde aýyplanyp, 18 ýyl azatlykdan mahrum edildi.


text:
Ýakynda Aşgabat şäherinde 2017-nji ýylda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň Guramaçylyk komitetiniň mejlisi geçirildi. Onda türkmen türgenleriniň taýýarlygy bilen baglanyşykly meselelere, Olimpiýa şäherjiginiň sport meýdançalarynda synag ýaryşlaryny geçirmäge, şeýle hem şäherjigiň ýapyk welotreginde welosport boýunça halkara ýaryşyny geçirmäge görülýän taýýarlyk işleri ara alnyp maslahatlaşyldy. Bu barada Türkmenistanyň Prezidentiniň 1-nji fewralda göni aragatnaşyk arkaly geçiren nobatdaky wideoşekilli iş maslahatynda aýdyldy.
Aşgabatda V Aziýa oýunlarynyň Guramaçylyk komitetiniň mejlisi geçirildi
Eger-de siz sözlemde harp ýalňyşy gören bolsaňyz, şol sözi saýlap Ctrl+Enter basyň


text:
Orsýetiň sport ministri ýurduň prokurorlarynyň Dopinge garşy bütindünýä agentligi WADA-nyň orsýetli sportçularyň dowamly doping ulanýandygy baradaky hasabatyny barlandyklaryny, ýöne resmi derňew geçirmekden ýüz öwrendiklerini aýtdy.
Sport ministri Witaliý Mutko 8-nji aprelde: "Men diňe Baş prokuroryň agzalýan hasabaty üns bilen öwrenip, hiç bir halatda iş gozgar ýaly birjik-de kanuny esas tapmandygyny aýdyp bilerin" diýdi.
Dopinge garşy bütindünýä agentligi 2015-nji ýylyň noýabrynda çykaran 335 sahypalyk raportynda orsýetli sportçular gadagan edilen dermanlary döwletiň goldamagy bilen yzygiderli ulanýanlykda aýyplanypdy. Bu aýyplamalar hem Orsýetiň Atletika federasiýasynyň halkara ýaryşlaryndan wagtlaýyn mahrum edilmegine getirdi.
30-dan gowrak sportçy
Hasabat ýaýradylanyndan soň prezident Wladimir Putin bu işde döwletiň eliniň bardygyny ret edip, jogapkärçilik "şahsy" bolmaly diýse-de, öz sport ministrine bu meselä "mümkin boldugyndan uly üns" berilmegini tabşyrdy.
Putin şonda: "Biziň özümiziň içerde derňew geçirip, halkara anti-doping strukturalary bilen açyk, muny nygtap aýdýaryn, açyk we professionallyk bilen hyzmatdaşlyk etmegimiz zerur" diýdi.
Orsýet şondan bäri öz sportçularynyň ýaryşlardan çetleşdirilmegi baradaky kararyň üýtgedilmegini gazanmak üçin halkara resmilerini yrmaga dyrjaşýar. Moskwany has-da aladalandyrýan zat sportçularynyň awgust aýynda Braziliýada Rio de Žaneýroda geçjek tomusky Olimpiada oýunlaryna goýberilmezligi.
Üstümizdäki ýyl Orsýetiň otuzdan agdyk sportçusy, şol sanda tennis ýyldyzy Maria Şarapowa-da, gadagan madda meldonium ulananlykda tutuldy.
Üýtgetmeler
Sport ministri Mutko 8-nji aprelde "TASS" habar gullugyna 1-nji ýanwarda gadagan edilen meldoniumyň ulanylmazlygy üçin möhüm üýtgetmeleriň girizilendigini aýtdy.
Ol: "Eger-de bir sportçy ýa sportçular topary oktýabr-noýabr aýlarynda meldonium ulanan bolsa, onuň ýokundylar tapylarmy ýa tapylmaz, muny bilemzok" diýdi.
Mutko "Sportsfakt" websaýtyna beren interwýusynda Orsýet WADA-nyň beren maslahatlaryny ýerine ýetirip gelýär diýdi. Ol soňra hem: "Biz WADA-nyň Orsýetiň dopinge garşy agentligi RusADA-nyň işleriniň togtadylmagy baradaky karary bilen ylalaşdyk" diýip, sözüniň üstüne goşdy.
Ýöne WADA-nyň raportynyň awtory Dik Pound ýagdaýa Mutkonyňky ýaly umytly garanok. 7-nji martda Pound girizilen üýtgetmeleriň ýüzleýdigini çaklap: "Orsýet Rio dolanyp bilmese gerek" diýdi.


text:
Ýurtda neşe söwdasynyň, neşekeşligiň döreýändigi, ýaýraýandygy, ösýändigi üçin biz hökümeti ýumruk ýassygy edinmäge, döwleti günälemäge, ýolbaşçylara köteklemäge endik edipdiris.
Elbetde, bu zatlaryň ýüze çykmagynda hökümetiň, döwletiň, ýolbaşçylaryň-da günäsiniň bütinleý bolmazlygy mümkin hem däl. Ýöne, ine, biz bu bolýan wakalara gapdaldan syn edip otyrys hem-de neşä ulaşanlar barada aram-aram: «Şularyň akyly ýerinde däl bolaýmasyn?!» diýip, oýlanýarsyň. Bu zatlary diýmegimiziň özüne ýetesi sebäbi bar.
Neşe söwdasyna ulaşyp, hökümetiň günä geçişligine düşüp, türmeden gelen maşgalalaryň käbiri hakda men size gürrüň bermek isleýärin. Onsoň, şeýle adamlara nähili baha kesjegiňizi özüňiz biliň.
Birinji maşgala: Öň polisiýada işläp ýören G. diýen kişi tirýek söwdasynda tutulyp, türmä düşýär hem-de işinden kowulýar. Ol Türkmenistanyň ilkinji prezidenti Nyýazowyň günä geçişliginiň netijesinde aklanyp, türmeden boşaýar. Bir ýyl geçip-geçmänkä G. ýene neşe söwdasynda tutulýar. Ikinji sapar hem günä geçişlige düşüp gelýär. Ol üçünji sapar hem tutulýar. Üçünji saparda türmeden onuň ölüsi gelýär. Il iýmäge çörek tapman ýörkä köşk ýaly jaý gurnup, maşyn edinen bu maşgaladan soňra G.-nyň jigisi neşe söwdasy bilen tutulýar. Jigisi hem birinji sapar boşap gelýär, ikinji sapar ölüp gelýär.
Soňra bu maşgaladan G.-nyň aýaly neşe söwdasynda tutulyp, türmä gidýär. Bu hem birinji sapar günä geçişlige düşüp gelýär, soň ýene - ikinji sapar geroin satmakda tutulyp, ýigrimi bäş ýyl azatlykdan mahrum edildi. Ol häzir türmeden çykyp gelenok. Ýöne ejeleri heniz türmedekä G.-nyň durmuşa çykan gyzy, uly ogly geroin söwdasy bilen tutulyp, soňra günä geçişlige düşüp, boşap geldiler. G.-nyň durmuşa çykan gyzy ikinji sapar hem neşe söwdasy bilen tutulyp, üç çagasyny taşlap, ýene türmä gitdi. Ol häzir Daşoguz türmesinde jezasyny çekýär. Bu maşgalanyň körpe ogullary hem geroin söwdasynda tutulyp, birinji sapar günä geçişlige düşüp, boşap geldi.
Ikinji maşgala: Bu hem polisiýa işgäriniň maşgalasy. Sowet döwründe uly tirýek söwdagäri bolan polisiýa işgäri ölýänçä ele düşmändir. Ýöne onuň iki ogly, bir durmuşa çykan gyzy iki sapar geroin söwdasynda tutulyp, günä geçişlige düşüp geldiler. Indi olaryň agtyklary türmä gidip ugrady. Agtyklarynyň biri birinji sapar hökümetiň günä geçişligine düşüp, häzir ýene ikinji sapar neşe söwdasy bilen tutulyp gitdi.
Üçünji maşgala: Bu polisiýa işgäriniň maşgalasy däl. Ilki neşe söwdasy bilen kakalary oturyp gelen. Soňra kämillik ýaşyna ýetmedik ogullary, bir durmuşa çykan gyzlary, soň ejeleri neşe söwdasy bilen tutulan.
Dördünji maşgala: sowet döwrüniň ministriniň maşgalasy. Bu maşgaladan öň kakalary türmä gidip gelen, özem neşekeş. Söňra ejeleri neşe söwdasy bilen tutuldy, ýene uly ogullary tutuldy. Kiçi ogul hem maşgalanyň şol hapa işini dowam edýär. Onuň hem bu gün bolmasa, ertir ele düşjegi görnüp dur.
Ine, şu spisogy näçe uzaltsaň - uzaldyp oturmaly. Iň geň galdyrýan ýerem—şeýle maşgalalar hor däl. Olarda jaý hem ýetik, daşary ýurt maşynlary-da. Özlerem türmeleriň aýylgançlyklaryny görüp gelensoň hem olaryň ýene ele düşmekden gözleri gorkanok. Bu nämäniň alamaty? Olar garadan gaýtmazmy ýa dälimi?! Ýa-da hossarlary türmä günüň-güni gatnap, iýmit bilen üpjün edip duransoň, olar tussaglykda kynçylyk görenoklarmyka? Ýa-da neşe söwdagärleriniň mafiýasy olary halys sypdyranokmyka?
Türmeden gelene hökümetiň iş bermezligi olary ýene neşe söwdasyna itekleýärmikä?! Bu ýagdaý hem bahana edinerlik däl. Sebäbi häzir ýurtda hökümete degişli bolmadyk firmalar köpeldi. Halal maşgalalar bazarlarda çörek, ýüpek-sapak, çal satyp güzeran dolaýarlar. Ýöne neşe söwdagärleriniň maşgalalary beýle işlere-de baş goşmak islemeýärler. Olar işlemäge ýaltanýar.
Kim bilýär?! Olaryň türmeden-ä ýygnanaslary gelenok. Özlerem türmä baky gitmek niýetleri bar ýaly: «Türmede gurluşyklar alnyp barylýar. Hökümet indi dünýä standartlaryna gabat gelýän türmeleri gurjakmyş. Türmeler öýlerden gowy boljakmyş. Diňe telewizor görüp, iýip-içip ýatmaly boljakmyş» diýşip, ölen atalary direlen ýaly, begenişip gürrüň edýärler. Şeýle adamlar känkä, ýurtdaky neşekeşligiň soňuna çykyp bolrmyka diýen sowal döreýär. Nesilleriň neşe bilen zäherlenmesi entek-enteklar galarmyka?!
Hökümetiň günä geçmeleri bilen olary akyllandyryp bolarmyka?!
Parahat Ilmyradow Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy. Şu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Duşenbe güni Soçide germaniýaly lyžada typýan sportçy Maria Hoefl-Rieş slalom ýaryşynda ýeňiş gazandy. Özüniň ikinji sapar gazanan bu ýeňşinde Hoefl Rieş awstriýaly Nikol Hospy 0.4 sekund öňürtdi.
Amerikaly Julia Mankuso üçünji ýere çykyp, bürünç medala eýe boldy.
Şeýle-de duşenbe güni Kanadaly Çarles Hamelin 1,500 metrlik distansiýada birinji boldy. Onuň yzyndan hytaýly sportçy Han Tianyu barýar. Üçünji orna orsýetli Wiktor Ahn mynasyp boldy we bürünç medal gazandy.
10-njy fewralda Soçidäki Olimpiadada medallaryň jemi bäş komplekti ugrunda bäsdeşlik gidýär.
Aýallaryň we erkekleriň arasynda lyžada typmak boýunça we buzda typmak boýunça ýaryşlaryň birnäçe görnüşlerinde bäsdeşlik geçirilýär. Şeýle-de aýallaryň arasynda hokkeý we kýorling boýunça ýaryşlar bolar.


text:
ABŞ-nyň senatory Ben Karin döwlet sekretary Jon Kerriniň adyna hat ýazyp, onda Merkezi Aziýadaky “demokratiki prosesleriň ýok bolmagyna we adam hukuklarynyň ýagdaýyna” alada bildirdi.
Kerri 31-nji oktýabrda başlaýan saparynyň çäginde Gyrgyzystana, Gazagystana, Täjigistana, Türkmenistana we Özbegistana barar.
Senatyň Daşary gatnaşyklar boýunça Komitetiniň ýokary derejeli wekili Kardin Kerriniň edýän saparynyň dowamynda “syýasy tussaglaryň ýagdaýy we ähliumumy ykrar edilen demokratik prinsiplere ygrarlydyklary” baradaky meseleleri gozgamagyna çagyrdy.
Hatda hususanda Türkmenistanda 2008-nji ýylda 11 ýyl türme tussaglygyna höküm edilen, ozalky jemgyýetçilik aktiwisti Gulgeldi Annanyýazowyň ýagdaýy barada hem gürrüň edilýär.
Mundan owal hem, Kerriniň Merkezi Aziýa edýän saparyna gabatlap adam hukuklaryny goraýjy toparlar, şol sanda “Human Rights Watch” guramasy, Žurnalistleri goramak boýunça Komitet hem özüniň habarçylyk işi üçin tussag edilen žurnalistleri azat etmek boýunça degişli döwletleriň hökümetlerine çagyryş edilmegini soradylar.


text:
2012-nji ýylyň Türkmenistan üçin sosial taýdan ösüşli ýyl bolmagyna garaşylýar. Bu barada Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 11-nji noýabrda geçiren hökümet maslahatynda aýtdy. Şol maslahatda hökümetiň agzalary ýurduň geljekki ýyl üçin ösüş programmasyna seretdiler.
Ýakyn günlerde Türkmenistanyň 2012-nji ýyl boýunça ösüş programmasyna garaldy we geljekki ýylyň Türkmenistan üçin sosial taýdan ösüşli ýyl boljagy resmi derejede yglan edildi. Resmi maglumatlara görä, döwlet býujetinde göz öňünde tutulan serişdeler sosial meseleleri netijeli çözmek üçin sarp ediler. Şeýle hem hökümetiň Durnuklaşdyryş fondundan serişde goýberiler.
Täze ýylda ýurduň sosial pudagy üçin döwlet býujetinden serişdeleriň 76 prosentden gowragy esasan ýokary oňaýlykly ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşygyna we syýahatçylyk pudagyna sarp ediler. Bu barada Türkmenistanyň prezidenti Berdimuhamedow 11-nji noýabrdaky hökümet maslahatynda aýtdy.
Şeýle-de, prezidentiň bellemegine görä, ýurduň sosial taýdan ösüş programmasynyň çäginde senagat obýektlerini gurmakda hususy kärhanalara ýardam bermek meselesi hem göz öňünde tutulýar.
Ilat köpçüliginiň ýaşaýyş şertleri
Jaý gurluşygy we ilatyň jaý bilen üpjünçiligi Türkmenistanda ilat köpçüligini aladalandyrýan esasy meseleleriň biri bolup durýar. Emma häkimiýetleriň esasan ýokary oňaýlykly gymmatbaha jaýlary we administratiw binalaryny gurmaklyga gönükdirilýän gurluşyk syýasaty ilat köpçüliginiň ýaşaýyş şertlerini şu çaka çenli gowulandyryp bilmän gelýär.
Paýtagtyň ýaşaýjysy, oý-hojalykçy Zeýnep Azatlyk Radiosyna bu barada şeýle diýdi:
—Birnäçe jaýlar gurulýar, olar kömelek ýaly ösýärler, emma adamlar jaý bilen üpjün edilmeýär. Berilýän jaýlar döwlet edaralarynyň, ýagny Baş prokuraturanyň, şäher polisiýasynyň, häkimligiň işgärlerine berilýär. Ol jaýlaryň içinde boş durýanlary hem bar. Obalarda bolsa ol ýagdaý hem ýok. Kommunal üpjünçilik hem hemme jaýlarda deň däl. Şäheriň ortalarynda duran jaýlarda biraz gowurak, Parahat mikroraýonynda bolsa ýylydyjy sistema düýbünden işlemeýär.
Zeýnep Türkmenistanda we hatda paýtagtyň özünde ýyly jaý we kadaly suw upjünçiligi ýaly esasy hojalyk şertleriniň ilatyň uly bölegi üçin elýeterli däldigini belledi.
Türkmenistanyň 2012-nji ýyl boýunça oktýabr aýynyň başynda tassyklanan döwlet býujetine görä, täze ýylda ýurduň sosial pudagynyň ösüşine býujetde görkezilen serişdeleriň 76,7 prosenti sarp ediler. 2012-nji ýylda döwlet býujetiniň girdeji bölegi 74 milliard 908 million manat, çykdajy bölegi bolsa 76 milliard 398 million manat möçberde görkezilýär.
Resmi maglumatlara görä, täze ýylyň býujeti ýurduň ykdysady ösüşiniň we inwestision aktiwliginiň hasabyna 2011-nji ýylkysyndan artykmaç bolar. Nebit-gaz, himiýa, elektroenergiýa we gurluşyk pudaklaryndan gelýän girdejiler býujetiň esasy bölegini düzýär.
Sosial kynçylyklaryň sebäbi
Emma, käbir synçylaryň pikirine görä, Türkmenistandaky sosial kynçylyklaryň esasy sebäbi ýurduň ykdysady ukybyna däl-de, döwlet pulunyň sarp edilişiniň usullaryna bagly.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan aşgabatly pensioner 70 ýaşly Batyr aga döwlet pulunyň aglaba böleginiň halkyň esasy zerurlyklaryna däl-de, hakimiýetleriň öz ideologiýasyny şöhratlandyrmak maksadyna sarp edilýänligine ünsi çekýär:
—Döwlet ýolbaşçylarynyň göwnüni hoş etmäge gönükdirilýän ideologiýa ýörelgelerinden ýönekeý halka gelýän bähbit ýok. Tersine, ýaşaýyş, durmuş şertleriniň gymmatlamagy, öýsüz-öwzarsyzlaryň sanynyň artmagy dowam edýär. Köpçagaly maşgalalar jaýsyz kösenýärler. Emma ýolbaşçylaryň göwnüni hoş etmäge niýetlenýän ideologiýa ýörelgelerinden el çekilip, halkyň hal-ýagdaýyny gowulandyrmak üçin hakyky alada edilse ýerine düşerdi.
Synçylar Türkmenistanda korrupsiýanyň giňden ýaýramagynyň hem döwlet serişdeleriniň ilatyň bähbitlerine laýyk sarp edilmegine päsgelçilik döredýänligini belleýärler. Hususan-da, dünýäniň dürli ýurtlaryndaky korrupsiýanyň derejesine syn edýän “Global Witness” guramasy Türkmenistanyň energiýa söwdasyndan alýan girdejileriniň 75 prosentiniň döwlet býujetinden sowa geçýänligini habar berýär.
Emma ýurtdaky problemalar we raýatlaryň ýüzbe-ýüz bolýan sosial kynçylyklary türkmen metbugatynda agzalmaýar. Milli habar serişdeleri ýurduň sosial-ykdysady taýdan gitdigiçe ösýänligini yzygiderli nygtamak bilen çäklenýärler.


text:
BMG-de Özbegistanyň adam gynalmagynyň öňüni almak we adam gynanlary jezalandyrmak barada kabul eden çärlerine berlen baha-syn, özbek delagasiýasynyň başlygynyň gygyryp, stol ýumruklamagy bilen, özboluşlygy bir gykylyk-galmagala ýazdy.
BMG-niň Adam gynalmagyna garşy komiteti sişenbe güni, Ženewada bolan baha-syn beriş mahalynda, Özbegistanda giň ýaýran adam gynamalary barada gowuşýan habarlardan, şol sanda bikanun tussag etmelerden, raýat aktiwistleriniň, adam hukuklaryny goraýjylaryň daşary ýurtlara bosgunlyga çykmaga mejbur edilmeginden, tussaglara ýowuz daramagyň adaty zada öwrülmeginden uly alada galýandygyny bildirdi.
Şeýle-de ekspertler bu ýurtda mejbury zähmetiň, çaga zähmetiniň ulanylmagyndan, hususan-da bu ýagdaýyň Özbegistanada pagta hasylyny ýygnamak bilen bagly çäreler esasynda giň ýaýrmagyndan alada bildirdiler.
Milli adam hukuklary merkeziniň we özbek delagasiýasynyň başlygy Akmal Saidow bu komiteti syýasy äheňli syn taýýarlamakda aýyplady. Ol bu komitet, özbek hökümetiniň beren maglumatlaryna göz ýummak bilen, öz gelen netijelerinde esasan bir taraply jemgyýetçilik guramalarynyň maglumatlaryny ileri tutupdyr diýdi.
Saidow sişenbe güni hasabat bilen çykyş edip, hökümetiň adam gynalmagyna garşy Konwensiýanyň durmuşa geçirilmegi üçin amala aşyran reformalary barada gürrüň berdi. Bu Konwensiýa Özbegistanda 1995-nji ýylda tassyk edilipdi.
Komitet adam gynamalarynyň giň ýaýrandygy baradaky maglumatlaryň özlerine dürli-dürli çeşmelerden, şol sanda BMG-niň mehanizmlerinden gelip gowşandygyny aýtdy.
Komitetiň agzalary özbek wekillerine beren soraglarynda 2013-nji ýylda habar berlen şahsy işler diýilýänlere salgylandylar.
BMG-niň komitetiniň başlygynyň orunbasary we özbegistan boýunça hasabatçy Felise Gaýer, Saidow gazaba münenden soň, komitetiň faktlar esasynda işländigini aýtdy.
“Amnesty International” guramasynyň wekili, sişenbe güni geçirilen sessiýa gatnaşan Julia Hall Azatlyk radiosyna özbek delegasiýasynyň komitet tarapyndan berlen soraglaryň hiç birine suwytly jogap berip bilmändigini aýtdy:
"Sagdyn gürrüň etmäge, magluamatlary paýlaşmaga derek, nirede öňegişligiň bolandygyny, nirede entek edilmeli işleriň bardygyny kesgitlemäge derek, özbek delegasiýasy o taýda oturyp, hemme zady inkär etdi we gygyrdy. Bu hiç bir jähtden halkara jemgyýetçiliginiň diňe bir maksat, adam gynalmagynyň, çaga zähmetiniň we beýlekileriň soňuna çykmak üçin jemlenip, üstünlikli hereket etmeginiň bir ýoly hasaplanyp bilmez. Özbegiatnyň delagasiýasy bir päsgelçilik boldy» diýip ol aýtdy.
Sadiow özüniň jemleýji çykyşynda özbek delagasiýasynyň komitetiň beren soraglaryna ýazmaça jogap taýrlajagyny aýtdy.


text:
Türkmenistanda döwlete degişli kärhanlaryň özara bergisi çalt depginde ösýär.
Adynyň aýdylmazlygyny soran aşgabatly resmi Azatlyk radiosyna döwlete degişli kärhanalaryň köpüsiniň, hususan-da dokma senagaty kärhanalarynyň öz işgärlerine üç aý bäri aýlyk berip bilmeýändigini aýtdy.
Şol bir wagtda Türkmenistanda jaýlaryň bahasynyň görülmedik derejede gymmatlaýandygy aýdylýar.
Türkmen häkimiýetleri golaýda ýurtda ykdysady ösüşi alamatlandyrýan ýokary sanlary çap etdiler. Emma käbir ekspertler Türkmenistanda baýlar bilen garyplaryň arasyndaky tapawudyň barha ulalýandygyny aýdýarlar.


text:
Gyrgyzystana sapar edýän Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýýyp Erdogan çarşenbe güni Bişkekde bu ýurduň premýer-ministri Jantoro Satybaldyýew bilen duşuşdy.
Bu gepleşikde Rejep Taýýyp Erdogan Gyrgyzystanyň Manas tranzit howa bazasyny ýakyn geljekde graždan awiasiýa merkezine öwürmek meselesinde Gyrgyzystana ýardam bermäge taýýardygyny mälim etdi.
Soňky wagtlar Birleşen Ştatlar hem 2014-nji ýylda koalision güýçler Owganystany terk edenlerinden soň bu Manas bazasynyň geljekki statusy bilen baglanyşykly meseleler barada Gyrgyzystan bilen gepleşikler alyp barýar.
Türkiýäniň premýer-ministriniň häzirki saparynyň barşynda geçirilen gepleşiklerde Türkiýe bilen Gyrgyzystan awiasiýa, turizm we tokaý hojalygy pudaklaryndaky hyzmatdaşlyklar boýunça özara ylalaşyklara-da gol çekdiler.


text:
Kreml tarapyndan goldanylýan çeçen lideri Ramzan Kadyrow öz wezipesinden gitmäge taýýardygyny aýtdy. Rus telewideniýesine beren interwýusynda Kadyrow “meniň wagtym geçdi” diýdi.
Kadyrowyň häzirki möhleti apreliň başynda tamamlanýar.
“Biziň toparymyzda köp mirasdüşerler bar. Bizde gowy hünärmenler bar” diýip, Kadyrow interwýusynda nygtady.
Kadyrowyň bu beýanaty Kremliň ýiti tankytçysy Boris Nemtsowyň öldürilmeginiň ýyl dönümine gabat geldi.
Oppozisiýa wekilleri Nemtsowy öldürmekde Kadyrowyň eliniň bardygyny öňe sürýärler.
Çeçenistanyň prezidenti hökmünde Kadyrowyň kandidaturasy 2007-nji ýylda Putin tarapyndan hödürlenipdi.


text:
Ýakynda «Facebook» internet saýtynyň üsti bilen Azerbaýjanda arap ýurtlaryndaka meňzeş halk gozgalaňlarynyň gurnalmagyna çagyryş eden 20 ýaşly Jabbar Sawalan şu gün 2,5 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Ýurduň sudy Jabbar Sawalanyň ýanyndan neşe maddalarynyň tapylanlygy bilen baglanyşykly oňa jenaýat aýyplamasyny bildirdi.
Jabbar Sawalanyň özi özüniň tussag edilmegini Azerbaýjanyň häkimiýetleriniň arap ýurtlaryndaky ýaly halk gozgalaňlarynyň turmak howpunyň öňüni almak çäreleri bilen baglanyşdyrýar.


text:
Orsýetiň premýer-ministri Dmitriý Medwedew amerikan telekanalyna öz ýurduna garşy sanksiýalar güýjünde galýarka, ABŞ bilen Orsýetiň arasyndaky gatnaşyklaryň täzeden “ugrukdyrylmagynyň” “düýpden mümkin däldigini” aýtdy.
“Elbetde ýok. Bu düýpden mümkin däl” diýip, Medwedew CNBC telekanaly bilen interwýusynyň dowamynda ABŞ-nyň sanksiýalary dowam edýärkä gatnaşyklaryň dikeldilmegi mümkinmi diýlip, özüne berlen sowala jogap berdi.
Orsýetiň hökümetiniň websaýtynda 15-nji oktýabrda çap görnüşinde ýerleşdirilen bu söhbetdeşlikde Medwedew ABŞ-nyň sanksiýalarynyň “destruktiw”, ýagny weýran edijidigini aýtdy.
ABŞ Orsýetiň mart aýynda Krymy anneksiýa etmegi we gündogar Ukrainadaky konfliktdäki roly üçin temmi bermek maksady bilen onuň garşysyna sanksiýalaryň birnäçe tapgyryny girizdi. Kiýew we NATO Moskwanyň gündogar Ukrainadaky orsýetçi separatistlere kömek bermek bilen harbylaryny we ýaraglaryny iberendigini aýdýarlar.
Orsýet konflikte özüniň gatnaşygynyň bardygyny ret edýär.
Geçmişdäki tejribe
Orsýet bilen ABŞ-nyň arasyndaky gatnaşyklary täzeden “ugrukdyrmak” prosedurasy birinji gezek prezident Barak Obamanyň ilkinji prezidentlik möhletiniň dowamynda bu gatnaşyklary gowulandyrmak üçin amala aşyryldy. Mundan öň ABŞ-nyň Orsýet bilen gatnaşyklary, Moskwanyň 2008-nji ýylda postsowet Gürjüstanda alyp baran urşunyň netijesinde ýaramazlaşypdy.
Obama we şol döwürde Orsýetiň prezidenti bolan Medwedew 2010-njy ýylda ýadro ýaraglaryna gözegçilik boýunça ylalaşyga gol çekipdiler, emma gatnaşyklaryň täzeden “ugrukdyrylmagy” Putiniň 2012-nji ýylda prezidentlik wezipesine dolanmak planlaryny açyk yglan etmegi bilen bagly adam hukuklary, howpsuzlyk we beýleki meseleler boýunça özara çekeleşikler döwrüne gabat geldi.
Ukrainadaky konfliktiň dowamynda Amerika bilen Orsýetiň arasyndaky gatnaşyklar ýene-de Sowuk uruşdan soňky derejä çenli pese düşdi.
Obamanyň çykyşyna tankyt
Prezident bolan döwründe Obama bilen gatnaşyklaryny gowulandyran Medwedew CNBC telekanalyna beren interwýusynda ABŞ-nyň prezidentiniň geçen aýda BMG-niň Baş Assambleýasynda eden çykyşyny tankyt etdi.
Medwedewiň sözlerine görä, Obama Orsýeti adamzada wehim salýan iň uly üç howpuň hatarynda birinji ýerde goýup, ony Ebola wirusyndan soň we “Yslam döwletinden” öň agzapdyr.
Muňa garamazdan, Orsýet hiç kim üçin “öz gapylaryny” ýapmaýar diýip Medwedew aýtdy we munuň üçin ABŞ-nyň jogapkärçilik çekmelidigini belledi.
Obama 24-nji sentýabrda eden çykyşynda Orsýetiň Krymy anneksiýa etmegi “uly ýurtlaryň öz territoriýalaryny giňeltmek maksady bilen kiçi halklary basyp alan” döwrüni ýada salýar diýdi we ABŞ-nyň “Orsýete agressiýasynyň bahasyny görkezjegini” wada berdi.
Şeýle-de Obama ok atyşygyň bes edilmeginiň parahatçylyga getirjegine umyt baglady we eger Orsýet öz hereketlerini üýtgetse, ABŞ-nyň sanksiýalary ýatyryp biljekdigini aýtdy.
Medwedew amerikan telekanalyna beren interwýusynda Putiniň ýakynda gündogar Ukrainadaky konflikt zonasyna ýakyn serhetýaka ýerde Orsýetiň goşunlaryny ýerleşdirmek barada beren görkezmesiniň diňe içerki meseledigini we oňa Waşingtona signal hökmünde seredilmeli däldigini belledi.


text:
Owganystanyň demirgazygyndaky Türkmenistan bilen serhetdeş regionlaryň ýaşaýjylary Türkmenistanyň serhedi berkitmek bahanasy bilen öz territoriýalaryny alýandygyny aýdyp, öz nägileligini bildirýärler. Bu maglumaty degişli owgan resmileriniň käbirleri hem tassyklaýarlar.
Şol bir wagtda türkmen-owgan serhediniň garşysyndaky Garkyn etrabynyň ýaşaýjylary eger-de, bu mesele boýunça ýerli owgan resmileri hiç bir çäre görmese, özleriniň Türkmenistana hüjüm etjekdigini aýdypdyrlar.
Bu wakalar barada Azatlyk Radiosynyň Kabuldaky habarçysy Şamerdanguly Myrady giňişräk maglumat berýär. Maglumaty diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.