text:
Heýkeltaraş Zurab Sereteli tarapyndan döredilen Beýik Pýotruň heýkeli Kremlden bir kilometr uzaklykdaky Moskwa derýasyndaky kiçijik adada ýerleşýär. Uzynlygy 98 metr, dünýäde iň uly heýkelleriň biri bolan bu heýkele “Wirtual turist” internet sahypasy hem “Daşary syýasat” neşiri tarapyndan iň betnyşan heýkel diýlip atlandyryldy.
Orsýeti günbatarlaşdyryp, ýurduň paýtagtyny Moskwadan Sankt Peterburga göçüren tsar Pýotr I-niň bu heýkelini Moskwanyň ilaty hem kän bir halap baranok. Emma moskwalylaryň nägileligine garamazdan, Ý.Lužkowyň şähere eýeçilik eden döwri onuň ýakyn dostlarynyň biri, heýkeltaraş Zurab Sereteliniň döreden bu heýkeli eldegrilmesizdi.
28-nji sentýabrda Lužkow işinden boşadylansoň, onuň wezipesini wagtlaýyn eýelän Wladimir Resin ertesi Pýotr I-niň heýkeliniň hem başga ýere göçüriljekdigini mälim etdi.Aslynda Kolumbyň heýkelimi?
Şondan bäri Orsýetde bu heýkeliň niräk göçüriljekdigi barada, bu işe näçe serişde harç ediljekdigi hakda ýiti diskussiýalar dowam edýär. Halk arasynda turuwbaşdan bu heýkeliň Pýotr I-ä däl-de, Latyn Amerikasynyň bir ýurdy üçin Kristofer Kolumbyň heýkeli diýlip ýasalandygy, ýöne ol ýurt heýkelden ýüz öwrensoň, onuň Pýotr I-niň heýkeline soňra öwrülendigi baradaky gürrüňler ýörgünli.
Moskwaly, 50 ýaşly Lýudmila Ponomarýowa hem bu heýkeliň başga ýere göçürilmelidigini aýdýar: “Bu heýkel Pýotruňky däl, ol Kolumbyň heýkeli. Şonuň üçin Moskwa derýasynda oňa ýer ýok. Ony başga ýere göçürmeli”.
Tankytçylaryň pikirine görä, heýkeliň göçürilmegi üçin iň bärkisi alty million dollara barabar çykdajy etmeli bolar. Bu serişdeler bolsa ýurduň mekdeplerine ýa-da jemgyýetçilik iş proýektlerine sarp edilse, has ýerlikli bolardy diýip, ýaşaýjylaryň köpüsi aýdýarlar.
73 ýaşly pensioner Raisa Sinisina bu barada şeýle diýýär: “Bu heýkele gaty köp serişde sarp edildi. Şonuň üçin ony ýykmalymy ýa-da ony galdyrmalymy bilmeýärin. Ýykmaly bolsa, oňa köp serişdäniň sarp edilendigini gynandyrýar. Men-ä bilmedim. Bu meseläni ýokardakylar çözsün. Şeýle heýkeli gurmakdan öň pikirlenmelidi”.Şäheriň “görküni gaçyrmaň”
Ýurduň Federasiýa Geňeşiniň ýolbaşçysy Sergeý Mironow heýkeli Sankt Peterburg şäherine göçürip, ony Fin aýlagynyň girelgesinde dikeltmegi teklip etdi. Ýöne şäheriň kanunçylyk boýunça assambleýasy beýik imperator tarapyndan gurlan Sankt Peterburg şäherinde bu heýkeli dikip, şäheriň görküni gaçyrmakdan saklanmaga çagyrdy. Sankt Peterburg şäheriniň häkimi Walentina Matwiýenko bolsa şäherde Pýotr I-ni dabaralandyrýan heýkeliň eýýäm bardygyny aýtdy.
Sankt Peterburg şäheriniň deputaty Alekseý Kowalýow Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda Zurab Sereteliniň döreden bu heýkelini zir-zibil taşlanýan ýere zyňmalydygyny aýtdy.
Sankt Peterburgly internet habar gullugy “Fontanka.ru” hem bu heýkeliň göçürilmeli ýeri baradaky geçirilen pikir soralyşygyna gatnaşanlaryň 65%-niň ony Mironowyň daçasyna göçürmegi teklip etdiler. Ýöne bu heýkeli öz şäherlerinde dikeltmek isleýänler hem tapyldy.
Rus metbugatynda berlen maglumatlara görä, Arhangelsk hem Woronež şäherleriniň häkimiýetleri bu baradaky teklibe garajakdyklaryny aýtdylar. Şeýle hem Moldowanyň separatistik meýilli Pridnestrowýe regiony bu heýkeliň özlerine göçürilmegine gyzyklanma bildiripdir.Göçürilmelimi?
Tsar Pýotr I heýkeliniň awtory Zurab Sereteli bolsa heýkeliň göçürilmegi bilen bagly meseläni gozganlaryň “watançylyk duýgusynyň ýokdugyny” aýdyp, olary diňe öz wezipeleri barada alada edýän adamlar diýip atlandyrdy.
76 ýaşly heýkeltaraş, Moskwada geçirilen möhüm iri gurluşyklaryň birnäçesine gatnaşdy. Tsar Pýotr I-niň heýkeli 1997-nji ýylda Orsýetiň deňiz flotunyň 300 ýyllygyna bagyşlanyp dikeldildi.
Moskwanyň ýaşaýjysy, käri boýunça medisina işgäri 43 ýaşly Andreý bu heýkeliň başga ýere göçürilmeginiň tarapdary. Sebäbi, onuň aýtmagyna görä, “Bu heýkel Moskwanyň öňki häkiminiň korrumpirlenen hereketlerini ýada salýar”.
Sowet döwründe ady belli arhitektor Alekseý Duşkiniň agtygy, arhitektura boýunça professor Natalýa Duşkinanyň aýtmagyna görä, Pýotr I-niň heýkeliniň göçürilmegi bilen bagly meseläniň galdyrylmagy “Halkyň ünsüni has möhüm problemalardan sowmak üçin edilýär”.
“Interfaks” habar gullugynyň beren maglumatynda şäher häkimiýetiniň arhitektura bölüminiň adynyň agzalmagyny islemedik işgärine salgylanyp, heýkeliň göçürilmegi makullanan ýagdaýynda-da bu mesele bilen bagly işleriň geljek ýylyň ýazyndan ýa-da tomsundan bärde başlanmajakdygy aýdylýar.


c: text/html

text:
Düýn agşam Aşgabada ilkinji resmi sapar bilen Ýaponiýanyň Premýer-ministri Sindzo Abe geldi. Şu gün türkmen paýtagtynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň we Ýaponiýanyň Premýer-ministri Sindzo Abeniň arasynda türkmen-ýapon gepleşikleri geçiriler.
Türkmenistan we Ýaponiýa özara hormat goýmak hem-de birek-birege ynanyşmak ýörelgeleri esasynda guralýan netijeli döwletara gatnaşyklaryny giňeltmek we çuňlaşdyrmak babatda Aşgabat duşuşygyna uly umyt bildirýärler.
Täze taryhy şertlerde taraplaryň ikisi hem däp bolan dostluk gatnaşyklaryna ygrarlydygyny görkezip, özara gatnaşyklary düýbünden täze esasda guraýar. Şol gatnaşyklar bolsa ykdysady bähbitleriň we döwlet ösüşiniň milli ileri tutulýan ugurlarynyň deňagramlylygyna esaslanýar.
Häzirki döwrüň möhüm meselelerini çözmekde işjeň orny eýeleýän ýurtlaryň ikisi hem soňky ýyllaryň dowamynda halkara giňişliginde birek-birege yzygiderli goldaw berip gelýärler we diňe bir ikitaraplaýyn görnüşde däl, eýsem, köptaraplaýyn esasda — iri halkara guramalarynyň hem-de düzümleriniň çäklerinde netijeli gatnaşyklary işjeň ösdürýärler. Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygyndaky türkmen wekiliýetiniň şu ýylyň mart aýynda Ýaponiýanyň Sendaý şäherinde geçirilen BMG-niň tebigy betbagtçylyklaryň töwekgelçiligini azaltmak boýunça III Bütindünýä maslahatyna gatnaşmagy, şeýle hem sebit hyzmatdaşlygy boýunça iki ýurduň özara gatnaşyklarynyň berkidilmegi hem munuň aýdyň subutnamasydyr. Ýaponiýa parahatçylygy, durnuklylygy we okgunly ösüşi üpjün etmek maksadynda, sebitiň ýurtlary bilen tagallalary mundan beýläk-de birleşdirmäge hemmetaraplaýyn taýýardygyny mälim edýär. Işjeň ösdürilýän “Merkezi Aziýa+Ýaponiýa” gepleşikleri hem muňa şaýatlyk edýär. Türkmenistan 2015—2016-njy ýyllarda onda başlyklyk edýän döwlet hökmünde saýlanyldy.
Ýola goýlan netijeli hyzmatdaşlyk hem-de Günüň dogýan ýurdundan bolan hyzmatdaşlardan gelip gowuşýan işewürlik teklipleri dünýäde esasy energiýa döwletleriniň biri hökmünde ykrar edilen Türkmenistana, onuň nebiti we gazy gaýtadan işleýän hem-de himiýa senagatynda durmuşa geçirýän maksatnamalaryna ägirt uly gyzyklanma bildirilýändigine şaýatlyk edýär.
Ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň uly geljegi barada aýdyp, onuň köp ugurlary öz içine alýandygyny bellemän geçmek bolmaz. Şol ugurlaryň hatarynda bolsa senagat pudaklary, ulag-aragatnaşyk, saglygy goraýyş, sport we beýleki köp sanly ulgamlar bar. Şol ulgamlarda hyzmatdaşlyk etmegiň geljegi örän uludyr.
Milli ykdysadyýeti okgunly ösdürmäge we degişlilikde, onuň esasy pudaklaryny döwrebaplaşdyrmaga ugur alan Türkmenistan Ýaponiýanyň ylym-bilim we ýokary tehnologiýalar ulgamlarynda toplan öňdebaryjy tejribesine uly gyzyklanma bildirýär. Şunuň bilen baglylykda, Ýaponiýada iri ylmy-barlag merkezleriniň binýadynda ýurdumyzyň ýokary hünärli işgärlerini taýýarlamaga, şeýle hem nanotehnologiýalar ulgamynda we ýokary düşewüntli önümçilikleri döretmekde tejribe alyşmaga aýratyn ähmiýet berilýär.
Şunuň bilen birlikde, medeniýet we sungat ulgamyndaky gatnaşyklar hem ýylsaýyn işjeňleşdirilýär. Yzygiderli geçirilýän medeni çäreler — sergiler, Ýaponiýanyň günleri, kinofilmleriň görkezilişi, döredijilik duşuşyklary we wekiliýetleriň alyşmagy hem munuň aýdyň subutnamasydyr. Munuň özi döredijilik intelligensiýasynyň wekilleriniň arasynda gatnaşyklary pugtalandyrmaga ýardam edýär hem-de iki dostlukly ýurduň halklarynyň mundan beýläk-de ýakynlaşmagyna we özara baýlaşmagyna oňyn täsir edýär.
Türkmen paýtagtynda geçiriljek gepleşikleriň netijeleri boýunça gazanyljak ylalaşyklaryň ählisiniň gol çekmäge taýýarlanylýan ikitaraplaýyn resminamalara girizjekdigini bellemelidiris. Şol resminamalar bolsa, gürrüňsiz, soňky ýigrimi ýylda ýola goýlan, Türkmenistanyň hem-de Ýaponiýanyň uzakmöhletleýin bähbitlerine laýyk gelýän netijeli hyzmatdaşlygyň iş ýüzünde täze many-mazmun bilen baýlaşdyrylmagyna ýardam eder.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Özbegistanda aýallaryň 2-3 den köp çaga dogurmagyna çäklendirmäniň girizilenine köp wagt boldy. Azatlyk Radiosyna gelip gowuşýan maglumatlara görä, Özbegistanyň etraplaryndaky bäbekhanalara we poliklinikalara çaga dogluşyny belli bir derejeden artdyrmazlyk barada dilden buýruk berlipdir.
Daşkentdäki poliklinikalaryň birine hasaba durmak uçin baran aýal bu poliklinikanyň territoriýasynda çaga dogurmak planynyň ýerine ýetirilendigi sebäpli hasaba alynmandyr. Ol aýalyň Azatlyk Radiosyna beren maglumatlaryny welaýatlardaky lukmanlar hem tassyklady.
24 ýaşly asly daşkentli Zyýada hanyň aýtmagyna görä, ol mundan iki ýyl öň samarkantly ýigide durmuşa çykypdyr. Ol durmuş ýoldaşy bilen Daşkentde ýaşaýandygy uçin göwreli bolandan soň, özüniň önüp-ösen we ata-enesiniň ýaşaýan ýerindäki poliklinika hasaba durmaga barypdyr. Ony “sen Samarkanda durmuşa çykdyň we bu ýeriň hasabyndan öçürildiň diýen bahana bilen hasaba almandyrlar. Ol dokumentlerini düzedip, gaýtadan baranda Zyýadany başga sebäplere görä hasaba almandyrlar:
—Men kwartirany öz adyma geçirip, dokumentlerimi düzedip, Mirzo Ulugbek etrabynyň poliklinikasyna bardym. Emma ol ýerde meni hasaba almadylar. Ginekolog munuň sebäbini poliklinikada çaga dogurmak üçin hasaba alynýanlaryň köpelendigi we Mirzo Ulugbek etrabynda çaga dogurmak tendensiýasyny azaltmagy ýokardan talap edýändiklerini aýtdy.
Ýörite görkezme
Poliklinikanyň baş wraçyndan maglumat almak bize başartmady. Emma Özbegistanyň welaýatlaryndaky bäbekhanalaryň lukmanlarynyň biri welaýatdaky etraplarda hakykatdan hem dogulýan çagalaryň sanynyň belli bir möçberden aşmazlygy barada görkezme berlendigini tassyklady. Adyny çap etmezlik şerti bilen welaýat ginekologynyň aýtmagyna görä, welaýatyň saglygy saklaýyş bölümi çagalaryň sanyny şol etrapda ýaşaýan ilatyň sanyna görä belleýär.
—Eger-de plan artygy bilen ýerine ýetirilse, baş wraça duýduryş berilýär. Şonun üçin etrap saglygy saklaýyş bölümleri, oba medpunktlarynda işleýänlerden ilatyň arasynda göwreli bolmagyň öňüni almakdan başga-da, bu barada emeli çäreleri görmegi-de talap edýärler. Göwreli bolmakdan saklanmak üçin näçe aýala spiral goýmaly ýa-da beýleki çäreleri etmelidigi barada plan berýärler.
Onuň sözlerine görä, çaga dogurmagy çäklendirmek barada Özbegistanyň prezidentiniň ýörite karary bar. Onda eneleriň we çagalaryň saglygyny goramak göz öňünde tutulýar. Özbegistanyň welaýatlarynyň biriniň bäbekhanasynyň baş wraçynyň orunbasary hem prezidentiň bu kararynyň ýerine ýetirilýändigini aýdýar:
—2009-njy ýylda prezidentimiziň 10-96 we 11-44 sanly karary çykdy. Onda maşgalany planlaşdyrmak göz öňünde tutulýar. Biz iki ýyldan bäri şol karary ilata düşündirjek bolýarys. Emma biziň halkymyza muny düşündirmek kyn düşýär. Emma şeýle-de bolsa, gowy tarapa özgerişler bar.
Adynyň çap edilmegini islemedik bu lukman aýallaryň aglaba bölegine spiral goýulýandygyny aýtdy. Ol käbir aýallara çaga dogurmazlyk üçin hirurgik operasiýanyň-da edilýändigini sözüniň üstüne goşdy:
—Öňler çaga dogurmazlyk üçin hirurgik operasiýalar köp edilmeýärdi. Indi häzir ähli hirurgik otaglarymyz aýallara şeýle operasiýalary etmek üçin zerur medtehnika bilen üpjün edilen. Öňler aýallarymyz ondan gorkýardylar. Häzir onuň ýaly däl.
Özbegistanda radikal ýollar bilen aýallaryň çaga dogurmagynyň öňüni almak ugrunda işleriň alnyp barylýandygyny ýurduň Saglygy saklaýyş ministrliginiň işgäri hem tassyklady. Ol: “Bu işe häzir Saglygy saklaýyş ministrligi däl-de, welaýat häkimiýet organlary tarapyndan gözegçilik edilýär” diýip belledi.


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillary Klinton duşenbe güni agşam Waşingtondan Pekine tarap ýola düşüp barýarka Hytaý-Amerikan strategik we ykdysady dialogynda adam hukuklary meselesini gozgajakdygyny aýtdy.
22-nji aprelde hytaýly tanymal dissident, gözleri kör Çen Guaňçeň daşy berk saklawly öý tussaglygyndan gaçyp, Amerikanyň Pekindäki ilçihanasynda pena tapdy. Hanym Klintonyň sapary hem edil şu waka gabat gelýär. Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretarynyň kömekçisi Kurt Kampbell Çeniň ykbaly barada hytaý resmileri bilen pikir alyşmak üçin ozal planlaşdyrylanyndan öň Pekine bardy.
Hanym Klinton Pekine tarap ýola düşmezden öň geçirilen metbugat ýygnagynda Hytaý bilen Birleşen Ştatlaryň arasynda ynsan hukuklary babatda düşünişmezlikleriň bardygyny aýtdy. Ol Çen bilen baglanyşykly ýagdaý barada beýanat bermekden saklandy, ýöne hemme zat barada gürleşiljekdigini belledi.
"Konstruktiw gatnaşyk ylalaşmaýan zatlarymyz, şol sanda ynsan hukuklary barada hem ak ýürekden gürleşmegi öz içine alýar” diýip, Klinton aýtdy. Men bu gije Pekine şu düşünje bilen barýaryn, ähli zat hakda, şol sanda ynsan hukuklary hakda hem gürleşjekdigimize kepil geçip bilerin".
Ondan öň Waşingntona resmi sapar bilen gelen Ýaponiýanyň premýer-ministri Ýoşihiko Noda bilen Ak Tamda giçirilen metbugat ýygnagynda prezident Obama hem Çen meselesi barada soralanda açyk jogap bermedi.
"Men Hytaýdaky ýagdaý barada metbugatda berilýän habarlary bilýärin. Ýöne bu barada beýanat bermekçi däl” diýip, Obama aýtdy. “Meniň nygtajak zadym – Hytaý bilen her gezek duşuşamyzda adam hukuklary meselesiniň gozgalýandygy. Biziň ynanjymyz boýunça bu diňe biziň prinsiplerimize, erkinlige we ynsan hukuklaryna bolan ynanjymyza gabat gelýändigi üçin däl, eýsem Hytaýyň güýçli bolmagy üçin hem dogry zat".
Uly synag
40 ýaşly Çen özi okap, adwokat bolup ýetişen adam
40 ýaşly Çen özi okap, adwokat bolup ýetişen adam. Onuň Hytaýda adalat ugrunda alyp baran göreşi – ilkinji nobatda, hökümetiň bir çagalylyk syýasaty goldalyp, oba ýerlerinde aýallaryň çaga aýyrtmagyna, sterilizasiýa mejbur edilmegine berk garşy durup gelenligi.
Merlezi Birleşen Ştatlarda ýerleşýän, Hytaýda adam hukuklarynyň ýagdaýynyň gowulanmagy ugrunda iş alyp barýan "China Aid" guramasynyň işgäri Bob Fu duşenbe güni iki ýurduň diplomatlarynyň Çen meselesine basym bir çözgüt tapmaklarynyň mümkindigini aýtdy. Onuň bellemegine görä, gözleri kör Çeniň gözüni bejertmek üçin maşgalasy bilen birlikde Birleşen Ştatlara gitmegi mümkin.
Bob Fu iki tarapyň-da bu meseläniň basym çözülmegini isleýändiklerini belledi.
Analitikleriň pikiriçe, Çeniň ykbaly Hytaý-Amerikan gatnaşyklarynda soňky 20 ýylda bolan iň uly synagdyr. Çen ýurtda galsa, Hytaý onuň howpsuzlygy barada ynamdar garantiýa berip bilenok. Çeniň dost-ýarlary hem onuň ýurdy taşlap gitmek islemeýändigini aýdýarlar.
Çeniň aýaly, 6 ýaşly gyzy bilen birlikde onlarça adamdan ybarat garawullar toparynyň kontrollygynda diýlip çaklanýar. Bu garawullar hem Çeni goldaýan adamlary urup-ýenjip, Doňşigu şäherinde olaryň öýüne barmaga synanyşan žurnalistlere haýbat atyp, olara ezýet berip ýören, ozaldan tanalýan hakynatutmalar.


text:
Azatlyk Radiosy aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen Türkmenistanda remezan aýynyň öňüsyrasyndaky ýagdaýlar, dini däpler we olara halkyň gatnaşygy barada söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Musulman dünýäsi ýene bir remezan aýyny garşylaýar. Siz Türkmenistanda Oraza görülýän taýýarlyk bilen bagly jemgyýetde, bazarlarda, dükanlarda bolýan zatlar hakynda gürrüň berip bilmezmisiňiz?
Amanmyrat Bugaýew: Şu ýyl oraza, remezan aýy ýurtda bahalaryň, onda-da çörek we un önümleriniň bahasynyň 200, 300 prosent gymmatlamagy bilen başlanýar. Üstesine, Türkmenistanda ýene-de bir bellenmeli ýagdaý bar.
Bu ýyl-a nyrhlar hökümet tarapyndan galdyryldy welin, ýöne türkmen bazarlarynda söwda edýän adamlaryň haýsyndan sorasaň, özüni mömin musulman saýýar, ýöne şolar remezan, roza aýynyň gelmegini öz bähbitleri üçin ulanýarlar.
Bu ýylyň-ýylyna bolup gelýän ýagdaý. Etiň bahasam ýokarlanýar, gaýry zatlaryň bahasynam ýokarlandyrýarlar şol roza, remezan aýynyň gelmegi bilen. Bu gynançly ýagdaý. Şonuň üçinem, näme, galyň bende öz borç-parzyna amal etmek üçin ol bahalara döz gelýär.
Ýöne ýeňillik döredilse, bu babatda hem hökümet alada etse, hem-de bazarlaryň adminstrasiýasy alada etse, adamlaryň şunuň ýaly mukaddes borç-parzyny berjaý edýän wagty olara elden gelen ýeňilliklerini etseler, has gowy bolardy.
Azatlyk Radiosy: Garaşsyzlyk ýyllarynda dörän din mümkinçilikleri adamlaryň oraza tutmaga, agyz beklemäge gatnaşygynda nähili üýtgeşiklik döretdi? Bu ugurdaky däplerde, aýdaly agzaçar meselesinde, baýramçylyk çärelerinde nähili göze ilýän özgerişler duýulýar?
Amanmyrat Bugaýew. Bir esasy göze ilýän zat, ýurtda ýaş ýigitlerem, ýaş gyzlaram, orta ýaşlylar, garrylaram, garaz, saglyk ýagdaýlary aňrujy mümkinçilik berýän bolsa, özem dindar bolsa, oraza tutýarlar. Muny bellemek gerek.
Birem indi, şol dine berlen azatlyk aňry çäk bolmasa-da, adamlar şol azatlykdan peýdalanýarlar. Meselem, garaşsyzlykdan öň agzaçara öýüňe adam çagyrmak, ýene gaýry etmek ýazgarylýan ýagdaýdy.
Häzir üýşüp, her gün biriniň öýüne agzaçara barmak däbe öwrüldi. Ýa-da bolmasa, özi oraza tutmaýanam bolsa, goňşy-golamynda, tanyş-bilişlerinde oraza tutýan adamlar bolsa, şolary öýüne ýygnap, ýörite agzaçar edýän adamlaram bar.
Ynha, bir gowy düzgün, Aşgabat şäherinde Garrylar öýi bar, şol ýerdäkileriň-de arasynda oraza tutýan, agyz bekleýänler bar. Adamlaryň belli bir bölegi oraza aýynda şulara-da ýörite iýmit-zat eltip gaýdýarlar. Bu meseläniň gowy tarapy.
Ýöne islendik zadyň medeniýeti gerek. Dine berlen azatlygyňam medeniýeti gerek. Ine, garaşsyzlyk döwründe mollasumaklar köpeldi. Seýdi diýýär: “Seýdi diýer şerigaty, nämse molla harap eder.” “Nämse” bu ýerde “ýarpy-ýaltyk, ýarym molla” diýen manyda gelýär.
Ynha, şunuň ýaly mollalar köpelip, adamlaryň boýnuna dini zorluk bilen dakjak bolýanlaram, bolar-bolgusyz wagyz-nesihat ýöredýänlerem bar (Men hakyky dindarlary, hakyky ahun-mollalary göz öňünde tutamok). Şularyň sanynyň köpelmegi jemgyýetiň peýdasyna däl. Bu meniň öz şahsy ynamym.


text:
Birleşen Ştatlaryň wise-prezidenti Jo Baýden Kiýewe eden saparynda Amerikanyň Ukrainanyň ykdysadyýetine kömek etmäge taýyndygyny, ýöne korrupsiýa "düwnügine" garşy göreşde köpräk iş edilmelidigini aýtdy.
Baýden Amerikanyň "kemsidiji haýbatlar" we "biynjalykdan gaçyrýan problemalar" bilen ýüzbe-ýüz duran Ukrainada milli bütewüligiň saklanyp, ýurduň energiýa garaşlylygyndan dynmagy üçin kömek etmäge taýyndygyny aýtdy.
Amerikanyň wise-prezidenti 22-nji aprelde Ukrainanada geçiriljek prezidentlik saýlawlarynyň dalaşgärlerine we ýurduň parlamentiniň agzalaryna: "Biz siziň ýaranyňyz we dostuňyz bolmak isleýäris" diýip ýüzlendi. Ol soňra hem 25-nji maýda geçjek prezidentlik saýlawlary "Ukrainanyň taryhynda iň möhüm saýlawlar bolsa gerek" diýip, sözüniň üstüni ýetirdi.
Baýden şol bir wagtyň özünde-de Ukraina öz syýasy sistemasyna mahsus nädogry endiklerden dynmak ugrundaky tagallalaryny artdyryp, "korrupsiýa düwnügine garşy göreşmeli" diýip, duýduryş berdi.
Gepleşikler
Jo Baýden Ukrainanyň häzirki wagtlaýyn prezidenti Oleksandr Turçinow bilen duşuşdy, ol premýer-ministriň wezipesini ýerine ýetirýän Arseniý Ýatsenýuk bilen hem gepleşik geçirdi.
Baýdeniň Ukraina sapary Birleşen Ştatlar bilen Orsýetiň biri-birini ýurtda dowam edýän krizisi gowşatmak üçin Ženewada gelnen parahatçlyk boýunça ylalaşygyny bozýanlykda aýyplaýan mahalyna gabat geldi.
Ukraina, Orsýet, Birleşen Ştatlar we Ýewropa Bileleşigi tarapyndan öten hepde Ženewada gol çekilen ylalaşykda Ukrainanyň gündogar şäherlerindäki orsýetçi gozgalaňçylar ýaragsyzlandyrylyp, olar eýelän döwlet binalaryny terk etmeli diýilýär.
Waşington Moskwa ylalaşygyň ýerine ýetirilmege barada tagalla etmese, özüniň Orsýete garşy täze sanksiýalary girizmek barada oýlanýandygyny mälim etdi. Moskwa hem Waşingtony, öz täsirinden peýdalanyp, gelnen ylalaşygy doly ýerine ýetirmegi üçin Kiýewe basyş etmäge çagyrýar.
Krym tatarlary
Bu aralykda krym tatarlarynyň lideri Mustafa Jemilewe geljek bäş ýyllykda Kryma barmak gadagan edildi.
Krym tatarlarynyň milli ýygnagy bolan Mejlisiň metbugat wekiliniň aýtmagyna görä, Jemilew 22-nji aprelde Ukrainanyň materikde ýerleşýän esasy bölegine gelende, oňa 2019-njy ýyla çenli Krym ýarymadasynda görmek islenmeýän sahsdygy aýdylypdyr.
Jemilew Krymyň täze orsýetçi hökümetini ýarymada öten aý Orsýet tarapyndan anneksiýa edileli bäri krym tatarlaryna garşy alnyp barylýan zulum-sütem kampaniýasyna meçew bermekde aýyplaýar.
Mejlis Krymyň täze ýolbaşçylaryny, şeýle hem adanyň Ukrainadan bölünip aýrylmagy boýunça geçirilen referendumy ykrar edenok.
Ukrainanyň parlamenti bolan "Ýokary Radanyň" agzasy bolan Jemilew "Bu biziň nähili ”siwilizlenen” döwlet bilen iş salyşýandygymyzy görkezýär" diýen kinaýaly sözler bilen bu karary ýazgardy.
Ol bu gadagançylygy äsgermezlik etjekdigini aýdýar.


text:
Neşe nireden gelýär? Owganystandan. Haýsy ýollar bilen getirilýär? Merkezi Aziýanyň üsti bilen. BMG-niň neşe bilen bagly ýaýradan hasabatynda bu meselä giňräk syn edilýär.
BMG-niň Neşä we jenaýatçylyga garşy göreş edarasynyň 21-nji oktýabrda ýaýradan hasabatynda
narko-tarfigiň ýollary, neşäniň Merkezi Aziýadan, Orsýetden we Ýakyn Gündogardan geçýän ugurlary hakynda geçirilen derňew beýan edilýär.
Bu marşrutdan dünýä möçberinde bar bolan 15 million neşekeşe neşe maddalary ýetirilýär. Şol hasabatda Owganystanda henizem uly möçberde neşe öndürilýändigi we onuň Merkezi Aziýadan Günbatara tarap alnyp gaýdylýandygy aýdylýar.
2008-nji ýylda 14 tonna geroin bilen 450 tonna tirýegiň öndürilendigi habar berildi. Terrorçy toparlar we ýaragly gozgalaňçylar bikanun ýollar bilen neşäni söwdagärlere ýetirýärler we ol Orsýetiň uly bazarlaryna gelip ýetýär. Yagdaý alada döredýär
Hasabaty ýaýradan toparyň wekili Walter Kemp ýagdaýyň alada döredýän derejä baryp ýetendigini aýdýar. Neşe we onuň bilen bagly bolýan jenaýatlaryň durnuksyzlyga alyp gelýändigine dünýä öňden şaýat bolup gelýär diýip, ol sözüne goşýar.
«Owganystan bilen Pakistanyň araçägindäki regionlarda neşäniň, jenaýatyň we terrorizmiň birigip ýetirýän täsirleriniň alamatlaryny Merkezi Aziýada görýäris» diýip, Kemp aýdýar.
Hasabatda Orsýete getirilýän geroiniň 5% çemesiniň Merkezi Aziyada ele salynýandygynyň çak edilýändigi bellenýär. Neşä we jenaýatçylyga garşy göreş edarasynyň mälim etmegine görä, Özbegistanyň yslam toparynyň Gündogar Türküstany azat ediş guramasynyň we neşe söwdasy bilen bagly beýleki ekstremistik toparlaryň hereketleri netijesinde neşäniň, jenaýatyň we ýaragly toparlaryň Merkezi Aziya tarap süýşýändigi aýdylýar.
Meýdan komandirleriniň esasy girdejisiniň neşedendigi-de aýdylýar. Hasabatda neşe söwdasyndan ýylda 200 bilen 400 million dollar aralygynda gazanç edilýändigi-de agzalýar. Öndürilýän neşeleriň 30%-i Merkezi Aziýada satylsa, galany dünýäniň beýleki bazarlaryna akýar.
Hasabaty ýaýradan toparyň wekili Walter Kemp bu barada şeýle diýdi: «Merkezi Aziýanyň üsti bilen 90 tonnadan gowrak geroin dünýäniň bu harydy sarp edýän uly bazary hasaplanylýan Orsýete alnyp barylýar».Bu halkara problema
Neşekeşleriň sany hem artýar. Ýylda 30 müňden 40 müňe çenli adamynyň Orsýetde neşeden ölýändigi, Eýranda bolsa 1 million neşekeşiň bardygy şol hasabatda bellenilýär.
Neşäni sanjym üsti bilen ulanýanlaryň aglabasy AIDS keseline duçar bolýar hem bu iş onuň infeksiýasynyň ýaýramagyna alyp gelýär. Merkezi Aziýada AIDS keseline ýoluganlaryň sanynyň artýandygyna-da alada bildirilýär.
“Neşä garşy göreşde ähli döwletler bilelikde iş alyp barmaly, sebäbi bu halkara problema we hiç bir döwlet ýekelikde oňa garşy göreşip bilmez” diýip, Kemp aýdýar.
2005-2008-nji ýyllar aralygynda gozgalaňçy talyp toparynyň neşe söwdasyndan her ýylda 160 million dollar gazanç edendigi-de şol hasabatda aýdylýar.


text:
Türkmenistanda balygyň hemmä elýeterli däldigi hakda elbetde, ençeme saparlar ýazyldy. Ýöne şeýle-de bolsa, bu tema bilen baglanyşykly aýdyp durmaly zatlar azlyk edenok.
Dogrusyny aýtsam, özüm-ä islendik naharyň gapdaly bilen gowrulanja balyk äberseler, kem göremok. Balyk çorbasy-da datly tagam. Balykdan bişirilýän çişlikler, buglanan balyklar hem hiç kimi deňinden biparh geçirenok. Elýeterli bolsa, balygy her kimem her gün iýýän bolsa gerek.
Balyk satuwyny halka elýeterli etmek et önümleriniň tyşytlanmagyna-da haýyr berjek. Elbetde, prezident Gurbanguly Berdimuhamedow halka haýryny ýetirsin diýip, özüniň prezidentlik wezipesine girişen pursadyndan ýurtda balyk hojalyklaryny döretdi hem-de olaryň işiniň göwnejaý ýola goýulmagy üçin balykçylaryň balyk tutujy serişdeleriň ençemesini edinmegine mümkinçilikler döretdi.
Ýöne, şeýle-de bolsa, ýurtda halky balyk bilen üpjun etmek kanagatlanarly ýola düşmedi. Bu bolsa ençeme balyk hojalyklarynyň ýolbaşçylarynyň täzelenmegine getirdi. Ýolbaşçylar hernäçe täzelense-de, halky balyk bilen ýeterlik üpjün etmek şowuna düşenok. Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň geçen ýylyň 3-nji dekabrynda bolan mejlisinde Berdimuhamedow hatda balykçylygy ösdürmek hakda ýörite durup geçip, balyk hojalygynyň ýolbaşçylaryna ýörite görkezme-de berdi. Balykçylygy ösdürmegiň ýurduň halk hojalygyna örän gowy peýda berjekdigini nygtap geçdi.
Görkezme berilse-de, karar kabul edilse-de, halk balygy ýeterlik iýip bilmeýär. Birinjiden, ol aşa gymmat. Gymmatlygynyň sebäbi — ol bol däl. Balygyň bol dälligi üçin balyk tutujylary-da, balyk hojalygynyň ýolbaşçylaryny-da günäkärläp bolmaýar. Sebäbi balyk gytçylygy ýörite döredilmän, ol tebigy taýdan döreýän gytçylyk. Türkmenistandaky balyk tutmaga amatly suwlar ýurduň ilatyny balyk bilen doly üpjun etmäge ýeterli däl. Balygy köpräk tutup bolaýjak uly suwlar diňe Hazar deňzi, Amyderýa, Hanhowuz emeli köli. Bu suwlardan tutulýan balyklaryň möçberi uly okeanlardan, dünýä belli deňiz-derýalardan tutulýan balyklar ýaly däl. Şeýle bolansoň, ýurdy bol balyk bilen üpjün etmek üçin daşary ýurtlardan bu önümi getirmek zerurlygy ýüze çykýar.
Suwdan halka barýança…
Balygyň gymmatlygynyň sebäbi bolsa, bu önümiň alyp satarlaryň üsti bilen halka ýetýänligidir. Ujypsyz aýlyga işleýän balyk tutujylar tutýan balyklaryny ogryn satmak gadagan hem bolsa, alyp-satarlara satýarlar. Mysal üçin, balyk tutujy bilen balyk söwdasyny birinji amala aşyrýan alyp satar onuň kilogramyny iki manatdan, käte iki ýarym manatdan alýar. Diýmek, balyk tutulýan ýerinden göni hökümet dükanlaryna gelse, onuň bahasy arzan hem boljak eken. Halka elýeterli hem boljak eken.Ýöne ol birinji alyp satardan ikinji alyp sataryň eline düşýär. Şeýdip, balyklar halka ýetýänçä olaryň bahasy galyp gidip otyr. Bazarlarda söwdagärleriň elinde iň arzan balyk bäş manat, gymmatlary ýigrimi-otuz manat.
Alyp-satarlar üçin balyk söwdasyny etmek gadagan. Bir welaýatyň çäginden ikinji bir welaýatyň çägine satmak üçin balyk alyp geçene uly jerimeler degişli. Emma çaga eklemek kül-küli bilen ýaşaýan ilat hökümetiň kanunlaryna seredip durmaýar. Olar her ýagdaý tapýarlar hem-de balyklary satmak üçin, uly möçberde welaýatlaryň çägine geçirýärler. Paýtagt şäheriň bazarlaryna ýurduň bäş welaýatyndan-da balyklar gelýär. Ýolda, satmak üçin balyk alyp barýanlary ýol gözegçiligi gullugynyň işgärleri tutsa-da, bazarlarda balyk satyp oturan alyp-satarlara hiç zat diýilmeýär. Ýogsa bazarlarda balyk satýanlar sanitariýa-gigiýena düzgünlerini-de berjaý edip baranoklar. Howanyň yssy döwürlerinde-de holodilniksiz, göni bazaryň söwda prilawkasynyň üstünde siňek basyp duran balyklaryň söwdasy edilýär.
Bu zatlaryň şeýle bolmazlygy üçin hem-de balyklar tutulýan bahasy bilen göni halka ýeter ýaly, balyk hojalygynyň işgärleri öz dükanlaryny açmaly hem-de, möçberi az bolsa-da, balyklary halka şol dükanlarda satmaly.
Serdar Gulgeldiýew Aşgabatda ýaşaýan intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Hytaýyň günorta-günbataryndaky Kunming şäherinde sud köp tanalmaýan demokratik aktiwistini sekiz ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
Çao Haibonyň aklawçysynyň beren maglumatyna görä, onuň müşderisine “häkimiýeti agdyrmak” ugrunda tagalla etmekde aýyplama bildirilipdir. Aklawçy Ma Ksiaopengiň aýtmagyna laýyklykda, Çao Hytaýda demokratiýanyň bolmagyna çagyryş edip, “Hytaýyň Respublikan partiýasyny” esaslandyrypdyr.
Ma suduň çykaran hökümine juda haýran galandygyny aýdýar. Sebäbi Çaonyň partiýasynyň ady diňe internetde geçip, onuň esaslandyrylmagyna bary-ýogy bir gün bolupdyr.


text:
Türkmen dili
Türkmen dili (Türkmen: Türkmençe) — bir oguz dili angısında türkmenler laf eder. Türk dillerindän biri. Türkmenistanın ofițial dili.
Taryhy[diiştir | kaynağı değiştir]
Türkmenin häzirki ulanylyan edebi dilinin döreyşi köp kişi tarapyndan Magtymgulynyn şygryyeti bilen baglanyşdyrylyar. Magtymguly ilkinjileriň hatarynda halkyn ulanyan dilini öz çylşyrymly dini-pelsepi-sosial temalarda yazylan şygyrlaryna sygdyrmagy başarypdyr. Sol bir wagtyň özünde gündelik türkmen durmuşynyň meselelerine hem hötdesinden gelendigi üçin türkmenlerin we beyleki Merkezi Aziya halklarynyn arasynda ayratyn hormatdan peydalanyar.


text:
Azerbeýjanyň Goranmak ministrligi penşenbe güni bir harby bazada bolan wakada alty esgeriniň heläk bolanlygyny mälim etdi.
Azatlyk Radiosynyň Azeri gullugynyň maglumatyna görä, bu atyşyk Azerbeýjanyň Ermenistan bilen serhediniň golaýynda ýerleşýän Daşkesen etrabyndaky bazada bolupdyr.
Goranmak ministrligi tarapyndan ýaýradylan beýanatda aýdylşyna görä, 28-nji ýanwarda iki esgeriň arasynda dörän agzalalyk soňra ýaragly çaknaşyga öwrülipdir. Şonda bazada wezipeli 4 esger heläk bolup, başga-da ikisi ýaralanypdyr.
Azatlyk Radiosynyň Azeri Gullygynyň maglumatyna görä, ölenleriň ählisi harby ofiserler bolup, olardan biri ýerli diwiziýanyň komandiridir.
Şol beýanatda ady agzalýan iki esgeriň soňra özini atyp öldürenligi aýdylýar. Ministrlik ol esgerleriň gaçmaga synanşanlygy üçin atylyp öldürilenligi baradaky habar barada pikir beýan etmekden saklandy.


text:
Müsüriň ýolbaşçysy Mohammad Mursi Kaýirdäki prezident köşgüne dolanyp, öz wezipesine girişdi. Bu aralykda, köp sanly adam, çadyrlary dikip protest çärelerini dowam etdirýärler.
Sişenbe güni, prezident köşgüniň daşynda onlarça müň protestçi ýygnanandan soň, Mursi köşgi terk edipdi.
Protestçiler Mursiniň häkimiýetden gitmegini talap etdiler. Olar iki hepde mundan ozal, Mursiniň öz ygtyýarlyklaryny artdyrýan kanuny kabul edeninden närazy bolýarlar. Şeýle-de protestçiler ýurduň täze konstitusiýasynyň taslamasynyň üstünde, Mursiniň yslamçy ýaranlarynyň işleýändiginden nägile.
Polisiýa protestçileri dargatmak üçin, göz ýaşardyjy gazy ulandy. Emma, biraz wagtdan soň, yza çekildi. Müsüriň beýleki şäherlerinde hem, protester ýüz beripdi.
Mursi ýurduň konstitusiýasy kabul edilenden soň, öz üstüne alan goşmaça ygtyýarlyklaryndan ýüz öwürjekdigini aýdýar. Ol 15-nji dekabra referendumy belledi.
Mursiniň tankytçylary täze konstitusiýanyň esasy adam hukuklaryny göz öňünde tutmaýandygyny belläp, Mursini diktator ýaly hereket etmekde aýyplaýarlar.


text:
Şenbe güni Türkmenistanyň “Awaza” turistik zonasynda çagalaryň halkara aýdym-saz festiwaly geçirildi. Oňa Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygyna girýän ýurtlardan çagalaryň çeper kollektiwleri gatnaşdylar.
Hususan-da, “Awazada” geçirilen bu festiwalda Orsýetiň, Ukrainanyň, Belarusyň, Täjigistanyň, Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň, Ermenistanyň we Azerbaýjanyň çagalar kollektiwleri aýdym-saz programmalary bilen çykyş etdiler.
Festiwalyň oňýanyndaky günlerde bu daşary ýurtly çagalar üçin Türkmenistanyň “Gökdere” we “Awaza” dynç alyş merkezlerinde birnäçe günüň dowamynda ýörite medeni-dynç alyş çäreleriniň gurnalandygy habar berilýär.


text:
Ibn Hordadbeh
ABUL KASYM UBEÝDULLAH ibn Abdyllah ibn Hordatbeg ( takmynan 820- takmynan 912) - arap geografy. Gelip çykyşy boýunça eýranly. Ol Bagdatda okapdyr, halifleriň köşgi bilen aragatnaşylky bolupdyr. Awtor birnäçe eser ýazypdyr, olardan biziň döwrümize gelip ýeteni "Ýollar we döwletler kitaby" ("Kitāb al Masālik w’al Mamālik") diýen geografik ýygyndydyr. Awtor ol işi 846/847 ýyllarda gaýtadan işläpdir. Ýygyndyda halifatyň welaýatlarynyň, şäherleriniň atlary, ýol marşrutlary, her bir welaýatdan we ülkeden ýygnalýan salgydyň mukdary, şeýle-de halifatyň käbir goňşy ýurtlary, olaryň patyşalaryny´ň we hökümdarlarynyň atlary, titullary barada maglumat berilýär. Ýygyndyda Horasana we Orta Aziýa uly orun berilýär, sebäbi şol döwürde Horasan we Orta Aziýa halifatyň iň möhüm welaýaty bolupdyr.


text:
Alym Ahmet Bekmyradyň bir sözi bardy. Ol: “Asyryň sepgidinde beýik eser döremeýär” diýýärdi. “Men biziň eramyzyň ýigrimisini hem barlap çykdym. Asyryň sepgidinde, hususanam asyryň aýagynda beýik eser döremändir” diýip, köp gezek aýtdy.
Çaýkanmak
Ol neressäniň özi asyryň gutarmagyna on ýyl galanda, dünýäden ötdi. Emma ol has irräkden asyryň soňunyň boş boljakdygyny aýdypdy.
Eger biz özümize golaý taryha seretsek, alymyň aýdýanlarynyň jany bar. Soňky geçen iki asyryň sepgidinde, asla Edebiýat bolmandyr diýmek hem mümkin. Ýöne özümizden daşkyrak taryha seretsek, käbir genial eserler hut asyryň sepgidinde döräpdir.
Ilki bilen 994-1010 ýyllarda döredilen “Şanamany” ýatlalyň. Wilýam Şekspiriň, Lew Tolstoýyň asyryň sepgidinde dörden genial eserlerini göz öňüne getireliň. Olardan birneme pesräk, ýöne dünýä edebiýatynda öz orny bolan A.P.Çehow hem asyryň sepgidinde ajaýyp eserler döretdi. Diýmek, asyryň sepgidi edil bir bahana hem däl bolarly.
Megerem, gep döwürde, döwüriň çalyşmagynda bolsa gerek. XIX hem XX asyryň çalşygynda dünýäde ägirt uly syýasy özgerişlikler bolup geçdi.
Türkmenistan, şol sanda tutuş Türküstan rus imperiýasynyň gol astyna geçirilipdi. Soňra bolsa bu giňişlige kommunistler eýeçilik etdiler. Şol ýowuz syýasatyň amala aşyrylýan döwründe çeper edebiýat dymdy.
Beýle güýçli çaýkanyş, görülmedik özgerişlik bir bada çeper edebiýatda şöhlelenip bilmedi. Adam aňy ol döwri ýüzugra özleşdirmekden ejiz bolarly.
Döwrüň şahyry
Öz mysalymyza ýüzlensek, asyryň sepgidinde ýaşap geçen Mollamurty görýäris. Ol döwrüniň sowatly hem düşünjeli ynsany bolupdyr. Ol, megerem, sungatyň ugurlaryndan hem habarly bolsa gerek. Klassyky edebiýaty örän oňat bilýändigini, özüniň Şeýdaýynyň ýegenidigini açyk aýdýar.
Mollamurt “Emir we Zerli” dessanyny ýazýar. Grafikadan gowy baş çykarypdyr. Ol öz awtoportretini döretmegi başarýar, ençeme karikaturalar çekipdir. Özi şahyr bolansoň, aýdym-saz sungatyndanam habarly bolsa gerek. Üstesine ol meşhur Oraz Salyryň ildeşi.
Mollamurtuň hemmetaraplaýyn ösen intellektual adam bolandygy belli. Şeýle-de bolsa, ondan düýpli bir eser galmandyr. Aslynda ol täze durmuşy kabul edipdir hem onuň zerurdygyna düşünipdir. Köneden ýüz öwürmeli we hökman täzeçe ýaşamaly diýipdir.
Muňa garamazdan, öz döwri barada düýpli eser döretmändir. Şol wagtyň özünde, ony täze durmuş kanagatlandyrmandyr. Ol aýagyny köne durmuşdan-a üzüpdir, täze durmuşa bolsa girişip bilmändir. Iň bolmanda, ol özüniň garaşan, umyt eden zamanasyna gowuşmandygyny aýdýar.
Umytsyzlyk
Döwürden garaşanyň çykmazlygy, umytsyz bolmak, megerem, iň agyr betbagtlyk. Şahyr özüniň agyr ruhy çökgünlige düşendigini, ýaramaz endiklere baş goşandygyny ýaşyrman, açyk aýdýar.
Zorum-kuwwatym ýok, bakdym sagtyma,
Gerdenime pelek urdy neşäni.
Soňrak Mollamurtuň şägirtlerinden biri Nurberdi Pomma hem bu ýagdaýy ýatlaýar.
Niçeler köp çekdi neşe hem meňi,
Gaýgydan gan eňräp, bolmady deňi.
Bu ýagdaý bize XX asyryň başlaryndaky ýagdaýy aýan edýär. Şol aýdylan hakykat bilen XX asyryň aýagynda Türkmenistanda möwç alan neşekeşlik belasyny, ruhy çökgünligi hem ahlak taýdan pese gaýdyşlygy deňeşdirmek mümkin.
Asyryň aýagynda
Mollamurtuň aýdyşy ýaly, her nähili agyr hem bolsa, durmuşa täzeleniş gerek. Onsuz jemgyýet özgerip bilmeýär. Diňe täzeleniş jemgyýeti öňe alyp gidýär.
Emma ol täzeleniş nähili gelýär? Ol köplenç köpçüligiň arzuw-islegine laýyk däl-de, häkimiýeti ele alýanlaryň islegine görä bolýar. Şu garaşylmadyk özgeriş, garaşan umydyň tersine bolan täzelikler ynsany sähnelik ýagdaýyna salýar.
Öz arzuw-islegiň hem hyýalyň tersine hereket etmek aşa agyr zat. Sen durmuşdan aldansaň, ol manysyz, boş bir zada öwrülýär, ýagny seniň üçin durmuşyň manysy ýitýär.
Täzeleniş hem edil ýer yranmasy ýaly sarsgyn. Oňa köpler döz gelip bilmeýärler. Iň esasy-da, näme bolup geçenine ýüzugra akyl ýetirmekden ejiz bolýarlar.
Şeýle täzeleniş bolsa köplenç halatda asyryň sepgidinde ýüze çykýar. Onuň agyr ýa-da ýeňil bolmagyna garamazdan, bähbitli ugurlaryna ýa-da zyýanyna seretmezden, täzeleniş döwri durmuşy sarsdyrýar. Şol özgerişligiň nähili boljakdygyny we nämeler getirjekdigini diňe genial adamlar aýdyp biläýmese, başgalar habarsyz galýar.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy. Bu ýerde aýdylanlar awtoryň şahsy pikiri.


text:
Girizilen gadaganlyga garamazdan, anna güni Bahreýnde müňlerçe adam paýtagt Manamanyň merkezi Göwher meýdançasyna tarap ýöriş etdiler.
Ýurduň esgerleri protestçileri dargatmak üçin göz ýaşardyjy gazlary ulandylar we duýduryjy oklary howa atdylar.
Bu waka ozalky protestler basylyp ýatyrylan wagty ölen adamlaryň jaýlanyş üýşmeleňinden birnäçe sagat soň ýüze çykdy.
Penşenbe güni ýurduň howpsuzlyk güýçleriniň paýtagt Manamanyň Göwher meýdançasynda protestçileri dargatmak üçin geçiren çäresinde dört adam ölüpdi. Şeýle-de 200 töweregi adama şikes ýetdi.
Protestçiler ýurtda giň gerimli syýasy reformalaryň geçirilmegini talap edýärler.
Bahreýniň ilatynyň aglaba bölegi, ýagny 70 prosente golaýy şaýy musulmanlary. Emma ýurdy azlykdaky sünni musulman monarhlary dolandyrýar.


text:
Pakistanyň “Talyban” söweşijileri Peşawar şäherinde janyndan geçen bir aýalyň amala aşyran hüjüminiň, şeýle-de başga bir bomba hüjüminiň jogapkärçiligini öz üstüne aldy.
Penşenbe güni bir aýal Peşawar şäher polisiýasynyň barlag-gözegçilik nokadynyň golaýynda özüni partladypdy. Bu wakada hüjümçiniň özi we onuň ýanyndaky bir aýal öldi.
Bu wakadan biraz öň, el arabasyna ýerleşdirilen bomba partlady. Alty adam partlamanyň pidasy boldy.
Pakistanyň Mohmand etrabyndaky “Talybanyň” başlygy Omar Halidiň telefon arkaly AFP habar agentligine aýtmagyna görä, janyndan geçen aýal hüjümçileri ulanmak täze strategiýanyň bir bölegidir.
Ol bu hüjümleriň tire-taýpa regionlaryndaky söweşijilere garşy alnyp barylýan harby operasiýalara jogap hökmünde amala aşyrylýandygyny aýtdy.


text:
“Sandy” diýip atlandyrylan tüweleýiň Birleşen Ştatlaryň gündogar ştatlaryna golaýlamagy bilen baglylykda, bu ýerden ýüzleçe müň adam göçürilýär. Güýji her sagatda 120 kilometre ýetýän bu apy-tupanyň kenarýaka giňişliklere, hususan-da Nýu-Jersi ştatyna duşenbe güni giç agşam ýa-da sişenbe güni irden ýetjegi çak eidlýär.
Günbatar şemalynyň Arktikadan gelýän sowuk howa bilen aralaşmagy netijesinde emele gelmegine garaşylýan apy-tupanyň 60 milliona golaý adama täsir ýetirmeginiň ähtimaldygyny aýdylýar.
Ýurduň Demirgazyk Karolinadan başlap, Konnektikut ştatyna çenli adatdan daşary ýagdaý yglan edildi. Nýu-Ýorkda we Waşingtonda jemgyýetçilik transporty we gündogar kenara tarap demirýol gatnawy ýapylýar. Birleşen Ştatlaryň gündogar ştatlaryndan müňlerçe uçar reýsleri ýatyrylýar.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama hökümetiň ýagdaýa tiz we jogapkärçilikli çemeleşjekdigini aýtdy.


text:
Pakistanyň hökümeti “Talyban” hereketiniň söweşijileri tarapyndan atylyp, agyr ýaralanan ýaş gyz Malalanyň kakasyna diplomatiki işi berdi. Malala gyzlaryň okamagyny goldap çykyş edeni üçin, söweşijiler onuň kellesinden atypdy.
Resmiler Malalanyň kakasy – Ziauddin Ýusufzaýynyň Pakistanyň Angliýanyň Birmingam şäherindäki bilim attaşesi wezipesine bellenendigini tassykladylar. Onuň bu wezipede azyndan üç ýyl işlejekdigi habar berildi.
Häzirki wagtda Malala Birmingam şäheriniň keselhanasynda bejergi alýar. Ol oktýabr aýynda Pakistanda kellesinden atylypdy. 15 ýaşly Malalanyň bu wakasy bütin dünýäde seslenme döretdi.


text:
Ýemeniň howpsuzlyk güýçleri bu ýurduň Saada welaýatynda ýerleşýän şaýy söweşijilerine garşy düýpli harby operasiýalara başlady.
Tire-taýpalara salgylanyp Germaniýanyň DPA habar agentligi tarapyndan çap edilen maglumata görä, Ýemeniň armiýasy şaý söweşijileriniň esasy merkezleri diýlip hasaplanýan we Saud Arabystan bilen araçäkde ýerleşýän Dahaýan we Marta etraplarynyň stratigiki ähmiýete eýe depelerine howadan we gury ýerden hüjüm edip başlapdyr.
Ýemeniň ýokary howpsuzlyk komiteti tarapyndan ýaýradylan beýanata görä, şol söweşijiler parahatçylyk boýunça gepleşikler geçirmegi ret edenligi sebäpli hökümetiň mundan başga çäresi galmandyr.
Şol beýanatda, ady agzalýan söweşijiler hökümete boýun bolýança olara garşy berk hüjümleriň dowam etdiriljekdigi aýdylýar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow 13-nji aprelde geçiren hökümet maslahatynda energetika we senagat ministri Ýarmuhammet Orazgulyýewi ogluny terbiýeläp bilmändigi üçin wezipesinden boşatdy.
Ý.Orazgulyýew ýakynda Türkmenistanyň prezidentligine geçirilen saýlawlarda prezidentlige dalaş eden resmilerden biri. Onuň ministrlik wezipesine bellenenine-de köp wagt bolanok. Ol prezident saýlawlaryndan soň bu wezipä bellenipdi. Azatlyk Radiosy şu soňky waka boýunça aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen gürrüňdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Ministr Orazgulyýewiň wezipeden boşadylmagynyň sebäbi barasynda il içinde nähili gürrüňler bar?
A.Bugaýew: Ýurtda köp zat perdäniň aňyrsynda galýar. Ýöne il içindäki gürrüňlere görä, “Şemal bolmasa, çöp başy gymyldamaz” diýilýär. Işden aýrylan energetika we senagat ministriniň ogly Aşgabat şäherinde uly awtomobil heläkçiligini edipdir. Günäkärem şonuň ogly bolanmyş.
Şol awtomobil-ýol hadysasynda pida bolan adamlaram bar. Ine, düýp sebäbi şol diýip, il içinde edilýän gürrüňlerde aýdylýar. Dogrusy, ol hakda resmi hiç hili maglumat berilmedi.
Azatlyk Radiosy: Bu waka haçan bolan waka, şu barada nähili maglumat bar?
A.Bugaýew: Il içindäki gürrüňlerden çen tutsaň-a , bu waka geçen hepdäniň başynda bolupdyr. Ýöne käbir adamlar onuň ondan has öňräk bolanlygynam tassyklaýarlar.
Azatlyk Radiosy: Häzirki gürrüňini edilýän waka ýaly bir waka Günbatar ýurtlarda bir çinownigiň başyna düşse, adatça, çinownik wezipeden boşadylaryna garaşyp oturman, öz arzasy bilen işden gidýär. Şu göreldä türkmen ministri eýeren bolsa nähili bolardy?
A.Bugaýew: Elbetde, bu has gowy bolardy. Bu zatlar adamyň köňül sahawatyna, aň kämilligine bagly zatlar. Eger onuň özi arza berip giden bolsa we hatda metbugatda-da: “Şunuň ýaly ýagdaýlar üçin gidýärin” diýen bolsa, şol adamyň il içinde at-abraýy artardy, şol adama bolan hormat-sylag köpelerdi.
Ýöne, haýp, bizde wezipä geçen adamlar her edip-hesip edip, özüniň hem-de özüne golaý adamlaryň maşgala agzalarynyň eden etmişlerini basyrjak bolýarlar, özüniň wezipesine ýa-da baýlygyna baýrynyp, prokuratura organlarynyň-da agzyny beklejek bolýarlar. Bu Türkmenistanda geň ýagdaý däl. Ýöne şonuň wagtynda prezidente ýetirilendigi hem-de şonuň wezipesinden boşadylandygy oňlanmaly zat.
Azatlyk Radiosy: Dürli çeşmelerden gowuşýan maglumatlara görä, Türkmenistanda wezipeli adamlaryň çagalarynyň edep-terbiýesi türkmen jemgyýetinde göze ilgiç. Şolar tarapyndan eden-etdilikler ýüze çykýar diýen gürrüňler bar. Ýurduň içinde ýaşaýan adam hökmünde siz muňa nähili baha berýärsiňiz?
A.Bugaýew: Umuman, şeýle zatlar bar. Ol ýok diýip bolanok. Sebäbi şol adamlar her edip-hesip edip, aýdaly, ministriň ýa wise-premýeriň özi salyhatly adamam bolsa, onuň çagalarynyň öz ata-enesiniň jemgyýetde tutýan ornuna, jemgyýetdäki täsirine baýrynyp, eden-etdilik edýän halatlary juda köp bolýar.
Meniň bir fakta ünsüňizi çekesim gelýär, elbetde, munuň göz üçin edilen bolmagy-da mümkin. Soňky gezek geçirilen saýlawlarda prezident öz kakasy, ogly, agtygy bilen saýlaw uçastogyna ses bermäge bardy. Belki, beýlekiler şundan nusga alsyn diýendir-dä.
Ses bermäge baranlarynda, olar altynjy goýberiliş “Žiguli” maşyn bilen bardylar. Olam türkmen telewideniýesinde görkezildi. Berdimuhamedowyň özi, kakasy, ogly hem agtygy SSSR zamanynda öndürilen ak reňkli “Žiguli” bilen bardy. Elbetde, munuň jemgyýete edep bermek, nusga bolmak üçin ýeke gezeklik hereket bolmagam mümkin.Ýöne şeýle hereketler köp bolsa, juda gowy bolardy.


text:
Anna güni Birleşen Ştatlaryň Aşgabatdaky ilçihanasy Türkmenistanda iş alyp barýan amerikan Parahatçylyk Korpusynyň Türkmenistandaky işlerini şu ýylyň ahyrynda bes edýändigini mälim etdi.
Ilçihananyň bu baradaky press-relizinde Parahatçylyk Korpusynyň Türkmenistanda 1993-nji ýyldan bäri işläp gelýändigi we şu döwrüň içinde bu Korpusyň 740-dan gowrak meýletin işgäriniň iňlis dilini okatmak boýunça we saglygy saklaýyş pudagynda iş alyp barandygy aýdylýar.
Ýöne press-relizde Parahatçylyk Korpusynyň Türkmenistandaky programmalaryny bes etmeginiň sebäpleri barada anyk maglumat berilmeýär.
Geçen ýylyň sentýabrynda Türkmenistanyň häkimiýetleri Parahatçylyk Korpusynyň işgärleriniň bir toparynyň ellerinde resmi wizalarynyň bardygyna garamazdan, olaryň ýurda girmeklerine rugsat bermändi.
Şu ýylyň mart aýynda bolsa, bu Korpusyň 6 işgäri öz wizalarynyň uzaldylmandygy sebäpli, Türkmenistany terk edipdi.


text:
ABŞ-nyň ýaşyryn aňtaw maglumatlaryny ile äşgär eden Edward Snowdeniň kakasy, belli bir şertlerde, öz oglunyň yzyna – ABŞ meýletin dolanmagynyň mümkindigini aýdýar.
“NBC News” gullugyň habar bermegine görä, Lonnie Snowden ABŞ-nyň Adalat departamentine käbir şertleri öňe sürüp, hat ýazmakçy bolýar. Şol şertleriň arasynda Edward Snowdeni suddan owal tussag etmezlik; onuň jemgyýetçiligiň öňünde çykyş etmegine päsgel bermezlik ýaly maddalar bar.
Lonnie Snowden öz oglunyň gizlin maglumatlary syzdyryp kanuny bozan bolmagynyň mümkindigini, emma onuň ABŞ-nyň halkyna dönüklik edendigine ynanyp bilmeýändigini belledi.
Lonnie Snowden ogly bilen aprelden bäri habarlaşmandygyny-da sözüne goşdy.
Mundan bir hepde ozal 30 ýaşly Snowden Moskwa uçup, şol ýerden Ekwadordan gaçyp atalga sorady. Onuň häzir hem Moskwanyň aeroportyndadygy aýdylýar.


text:
Ýakynda Aşgabat şäheriniň Sport baradaky komitetiniň Ýöriteleşdirilen küşt-şaşka mekdebinde Türkmenistanyň ýokary okuw mekdepleriniň talyplarynyň arasynda düzzüm boýunça ýaryş geçirildi. Oňa ýokary okuw mekdeplerinden talyp oglanlaryň 20-si, gyzlaryň 27-si gatnaşdy.
Talyp oglanlaryň arasynda geçirilen ýaryşda birinji orny Türkmenistanyň Milli sport we syýahatçylyk institutynyň topary eýeledi. Ikinji orna Halkara nebit we gaz uniwersitetiniň, üçünji orna Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň toparlary mynasyp boldular.
Talyp gyzlaryň arasynda geçirilen ýaryşda Türkmenistanyň Milli sport we syýahatçylyk institutynyň topary birinji orny eýeledi. Halkara türkmen-türk uniwersitetiniň topary ikinji, Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň topary üçünji orunlara mynasyp boldular.


text:
Orsýetiň premýer-ministri Dmitriý Medwedew ABŞ-nyň Moskwa garşy täze sanksiýalary göz öňünde tutýan kanunyň ýurtlaryň arasyndaky gatnaşyklary onlarça ýyllap zäherlejegini duýdurdy we Ukrainanyň “blokdan daşary” bitarap statusyndan el çekmek kararynyň üstünde Kiýewe hüjüm etdi.
Medwedew Facebookda çap eden maglumatynda “kararlaryň ikisi-de örän negatiw netije berer. Biziň ýurdumyz olara reaksiýa görkezer” diýip ýazdy.
18-nji dekabrda ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Moskwanyň Ukraina goşulyşmagy bilen baglylykda Orsýete garşy täze sanksiýalara rugsat berýän kanuna gol çekdi, emma onuň derhal güýje girizilmejegini aýtdy.
Medwedew ony “Orsýete garşy kanun” diýip atlandyrdy we “biziň Amerika bilen gatnaşyklarymyz onlarça ýyllyk zäherlener” diýdi. Ol Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenkonyň Ukrainanyň harby toparlara goşulyşmazlyk statusy barada 2010-njy ýylda kabul edilen kanuny ýatyrmak boýunça geçen hepdede yglan eden çärelerini berk tankyt etdi.
Medwedew Ukrainanyň NATO-nyň düzümine girmek mümkinçiliginiň ony Orsýetiň potensial harby garşydaşyna öwürýändigini belledi.


text:
Türkmenistanda prezidentiň ygtyýarlygyny artdyrýan Konstitusiýa kabul edildi.
Türkmenistanyň Baş kanunynyň taslamasynyň 14-nji sentýabrda Aşgabatda geçirilen Ýaşulular maslahatynda Mejlisiň agzalary tarapyndan biragyzdan makullanandygyny we Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan gol çekilendigini türkmen mediasy habar berdi.
Türkmen resmileri täze Konstitusiýanyň kanunyň hökmurowanlygynyň, raýatlaryň hukuklarynyň hem azatlyklarynyň kepilnamasy bolup durýandygyny yglan etdiler.
Türkmenistanyň Konstitusion komissiýasynyň iki ýylyň dowamynda işläp düzen Baş kanuny prezidentlik möhletini ýedi ýyla çenli uzaltmak, prezidentlige dalaş edýäniň 70-den ybarat ozalky ýaş çäklendirmesini ýatyrmak ýaly düzgünleri kanunlaşdyrýar.
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk guramasynyň Türkmenistanyň täze Baş kanunynyň mazmuny boýunça çap eden 73 sahypalyk kommentariýasynda ony halkara standartlaryna golaýlatmak nukdaý nazaryndan onlarça bellik etdi we maddalar boýunça anyk maslahatlary berdi.
Türkmenistanyň 1992-nji ýylyň 18-nji maýynda kabul edilen öňki Konstitusiýasyna mundan ozal 1995-nji, 1999-njy, 2003-nji we 2008-nji ýyllarda düzediş girizilipdi.


text:
Duşenbe güni Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy Belarusdaky prezidentlik saýlawlarynyň yzy bilen gurnalan protest demonstrasiýalarynda tussag edilenleriň sud proseslerine syn etmek üçin ýörite synçylar toparyny ýollamakçydygyny mälim etdi.
Demonstrasiýalarda tussag edilenlere garşy sud prosesleri geçen aý başlanypdy.
ÝHHG geljekki sud proseslerine syn etmek üçin dört adamdan ybarat synçylar toparynyň şu hepdäniň çarşenbe güni Belarusa barjakdygyny aýdýar.
Belarusda geçen ýylyň dekabrynda geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň netijelerine protest bildirilip gurnalan demonstrasiýalarda ýüzlerçe protestçiler, şol sanda, prezidentlige kandidatlardan hem ýedisi tussag edilipdi.


text:
Şu günler Bişkegiň bazarynda gyzgyn söwda gidýär. Emma şu ýylyň aprel aýynyň başlarynda bu ýer oppozisiýa bilen polisiýa işgärleriniň arasynda bolan çaknyşyklaryň merkezine öwrülipdi. Şol çaknyşyklar sebäpli onlarça adam öldi we prezident Kurmanbek Bakyýew häkimiýetden çetleşdirildi. Bu waklardan soňra, iýunda bolan etniki çaknyşyklarda 400 adam öldi.
Hut şeýle ýagdaýlar sebäpli şol wagt Gyrgyzystanyň demokratik geljegine “atanak çekiljek” ýaly bolup göründi. Ýöne, häzirki ýagdaýlara seredeniňde, ýurduň syýasy durmuşynda 180 gradus öwrülişigiň bolandygy görünýär. Gyrgyzystan prezidentlik dolandyryşdan, garyndaşparazlykdan, häkimiýet başyndaky tire-taýpa baştutanlygyndan Merkezi Aziýada ilkinji parlamentar hökümeti gurmak ugrundaky ädimleri edýär. Häzir Merkezi Aziýada häkimiýet prezidentleriň elinde saklanýar.
Täze saýlanan Ýokarky Geneşiň ilkinji sessiýasynyň öňüsyrasynda bazardaky satyjy Rahat bu barada pikirlerini şeýle beýan etdi: “Adamlar bagtly ýaşamak isleýärler. Biziň öz howpsuzlygymyz barada asla alada edesimiz gelenok. Men saýlawlara gatnaşyp, “Ata-Žurt” partiýasyna ses berdim. Köpler ol partiýanyň baştutanlarynyň Bakyýewiň egindeşleridigini aýdýarlar. Ýöne bu beýle däl. Olar biziň adamlarymyz. Halk öz arasynda toparlara bölünmeli däl. Men olaryň gowy işlejekdigine ynanýaryn”.Esasy zat öňde
Etniki özbek ýumrulan jaýynda, Oş şäheri.
Ýöne bular barada ýurtda hiç kim anyk bir netijä gelip bilenok. Ýurt bäş ýylyň dowamynda bolup geçen döwlet agdarylyşyklaryndan soňky dörän agyr ýagdaýlardan baş alyp çykmaga synanyşýar. Emma bu ýolda köp kynçylyklar bar. Olaryň biri Orsýet tarapyndan basyş edilmesi, beýlekisi-de Gyrgyzystanyň günbatarly tarapdarlarynyň 2005-nji ýyldaky rewolýusiýadan soňra Gyrgyzystana ünsüniň peselmegi.
Gyrgyzystanda etniki, regional we tire-taýpa bölünişigi hem giňden ýaýran. Eger-de hökümeti düzmek baradaky häzirki synanyşyklar hem başa barmasa, onda Gyrgyzystanyň bu çemeleşmesinden ýüz öwürmegi mümkin. Ýurtdaky parlament sistemasy örän pes derejede özgerýär. Saýlawlardan soňra, parlamentiň ilkinji sessiýasyny geçirmek ugrunda köp ylalaşmazlyklar boldy. Parlament sistemasynyň doly derejede işläp biljekdigi häzirem sorag astynda.
Iýun aýynda kabul edilen täze Baş kanuna laýyklykda, ýurt parlament sistemasy esasynda dolandyrylmaly. Emma Ýokarky Geneşiň agzalarynyň köpüsi bu sistema garşy. Eger-de parlament sistemasynyň tarapdary bolan “Sosial-Demokratlar” we “Ata-Meken” partiýalary özara ylalaşyp, “Respublika” partiýasy bilen koalisiýa düzmegi başarsalar, onda “Ata-Žurt” we “Ar-Namys” partiýalary hökümete oppozisiýada bolarlar.“Üstün çykar”
Gyrgyzystanda 10-njy oktýabrda geçirilen parlament saýlawlaryndan soň, partiýalaryň şeýle birligine garaşylypdy. Emma partiýalaryň bu birligi güýçleriň paýlanyşygy we ýurduň kuwwatly goňşusy Orsýetiň täsiri sebäpli düzülmedi.
“Ata-Meken” partiýasynyň ýolbaşçysy Ömürbek Tekebaýew
10-njy noýabrda başlanan parlamentiň ilkinji sessiýasynyň soňky güni prezident Roza Otunbaýewa hökümeti düzmek haýyşy bilen “Sosial-Demokratlar” partiýasyna ýüz tutdy. Eger-de 15 günüň dowamynda hökümeti düzmek başartmasa, onda nobat “Ata-Meken” partiýasyna berler. Ondan soňra-da bu mesele umumy parlamente geçiriler. Eger-de hökümet 45 günüň dowamynda düzülmese, parlament dargadylar we täze saýlawlayň geçiriljek güni yglan ediler.
“Ata-Meken” partiýasynyň ýolbaşçysy Ömürbek Tekebaýew Gyrgyzystanyň parlament demokratiýasynyň ýene-de biraz wagt dowam etjekdigini çaklaýar: “Köp adamlar parlament sistemasynyň uzak dowam etmejekdigini we onuň gysga wagtyň içinde ýatyryljakdygyny öňe sürýärler. Meniň bir zady belläsim gelýär: biziň öňki prezident sistemalarymyzyň hiç biri 1-1,5 ýyldan uzak dowam etmedi. Meniň pikirimçe, koalision hökümet öňkülerden üstün çykar we uzak saklanar”.Bişkekde Moskwanyň adamlary
Gyrgyzystanda häzire çenli iki prezident häkimiýetden çetleşdirildi. Ýurduň demokratik güýçleri ilki başda Orsýet bilen jebis gatnaşykdan uzaklaşmaga başladylar. Bu barada gyrgyzystanly syýasy analitik Orozbek Moldaliýew şeýle diýdi: “Ýurtda eýýäm iki rewolýusiýa boldy. Indi bizde parlament respublikasy döredi. Elbetde, Orsýet üçin ýurtda diňe Kremle gulak asýan prezidentiň bolmagy amatly. 120 adama garşy çäre görenden, bir adama garşy çäre görmek aňsat. 120 adama gözegçilik etmek mümkin däl”.
Moldaliýew: "Orsýet üçin ýurtda diňe Kremle gulak asýan prezidentiň bolmagy amatly".
Orsýet Gyrgyzystanyň täze parlamentinde öz täsirini artdyrmak üçin jan edipdi. Parlamentiň düzümine girýän partiýalaryň ýolbaşçylarynyň Ömürbek Tekebaýewden başgalary saýlawlardan soňra, Moskwada boldular. Çaklamalara görä, “Respublika” partiýasynyň lideri Ömürbek Babanowyň Orsýet bilen örän jebis gatnaşyklary bar.
Şeýle-de “Sosial Demokratlar” partiýasynyň başlygy Almazbek Atambaýewiň Orsýetiň tarapdary bolan “Ata-Žurt” we “Ar-Namys” partiýalary bilen ylalaşyga gelmeginiň mümkindigi aýdylýar. Bir tarapdan Moskwanyň razylygyny almak arkaly işleri ýola goýmak syýasy nukdaýnazardan dogry ýaly bolup görünse, beýleki tarapdan yzygiderli dowam etjek bu tejribe parlamentiň işine uly zarba bolar.
“Z-Press” habar gullugynyň baş redaktory we parlamente girmegi başarmadyk “Zamandaş” partiýasynyň ýolbaşçysy Kuban Abdymeniň aýtmagyna görä, ýurduň 2,5 milliard dollarlyk bergisini üzmegiň wagty gelende, bu uly alada goýar: “Täze koalisiýa täze ýyla ýyla çenli dargap, gyrgyz ykdysadyýetini çökerer. Parlamentde täze hökümeti düzmek boýunça gepleşikleriň başlandygyna garamazdan, munuň başdan şowsuzlyga uçrajakdygyny aýtmak bolar. Geljekki ýaza çenli parlamentiň işe ukypsyz bolmagyndan howatyrlanýaryn”.Sabyr käse dolar
Bilermenleriň çaklamagyna görä, eger-de ýaza çenli parlament sistemasy özüniň talaba laýyk işini ýola goýmasa, onda halkyň sabyr käsesi dolar we ýurtda 2011-nji ýylyň oktýabrynda prezident saýlawlarynyň geçirilmegi mümkin. Prezident Otunbaýewa ýurduň parlament sistemasyny goldaýar. Emma “Ar-Namys” we “Ata-Žurt” partiýalary wagtlaýyn hem bolsa, ýurtda demokratik parlament sistemasynyň işini togtatmak üçin tagalla edýärler.
Gyrgyzystanyň parlamentiniň durmuşy köpleriň üns merkezinde bolup galýar. Ýurduň demirgazygy bilen günortasynyň arasyndaky dawalar bu meselä gyzyklanmany hasam artdyrýar. Şu ýylyň iýunynda Gyrgyzystanyň günortasyndaky Oşda we Jalalabatda ýerli gyrgyzlar bilen özbekleriň arasynda ganly çaknyşykar boldy. Çaklamalara görä, asly ýurduň günorta sebitinden bolan öňki prezident Bakyýewi demirgazykdaky syýasatçylaryň häkimýetden çetleşdirmeginiň bu çaknyşyklara sebäp bolan bolmagy mümkin.
Marat Imankulow: "Akyllylar beýlekileriň, samsyklar özleriniň ýalňyşlaryndan öwrenýärler".
Şulary göz öňünde tutsaň, Orsýetiň we prezident sistemasynyň tarapdarlary bolan “Ar-Namys” we “Ata-Žurt” partiýalarynyň näme üçin ýurduň günortasynda uly goldaw tapýandyklaryny düşündirmek mümkin. Gyrgyzystanyň günortasyndaky Oş, Naryn we Jalalabad sebitlerinde Milli howpsuzlyk güýçlerine ýolbaşçylyk eden Marat Imankulowyň aýtmagyna görä, ýurtda neşe, guramaçylykly jenaýatçylyk we dini ekstremizm ýaly meseleler hem bar.
“Biz öňki režimleriň ýalňyşlaryny gaýtalamak islemeýäris. Orslarda bir söz bar: ‘Akyllylar beýlekileriň, samsyklar özleriniň ýalňyşlaryndan öwrenýärler’. Döwlet öz raýatlarynyň howpsuzlygyny üpjün etmeli. Olary bol-elin ýaşaýyş bilen üpjün etmeli. Öňki režimler özleriniň Gyrgyzystany wasp edýändiklerini aýdyp, halk hem olara hyzmat etmeli diýen pikirde boldular. Bu olaryň uly ýalňyşlygydy” diýip, Oş, Naryn we Jalalabad sebitlerinde Milli howpsuzlyk güýçlerine ýolbaşçylyk eden Marat Imankulow aýtdy.


text:
Türkmenistanda iki hepde içinde prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň ady bilen bagly üç kitap çapdan çykdy.
Olaryň birinjisi Berdimuhamedowyň «Saýlanan eserleriniň» 7-nji tomy bolsa, beýlekisi prezidentiň milli medeniýet hakynda aýdan sözlerini öz içine alýar; üçünji kitap prezident Berdimuhamedow hakynda tanymal adamlaryň aýdan sözlerinden düzülip, «Dünýäde ykrar edilen lider» diýlip atlandyrylypdyr.
Azatlyk radiosy bu täzelikler barada Merkezi Aziýa ýurtlarynyň syýasy-ykdysady we medeni durmuşy bilen ýakyndan gyzyklanýan gyrgyz žurnalisti, birnäçe kitabyň awtory Amirbek Usmanow bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň awtorlygynda ýa-da ol hakda iki hepde içinde üç kitap, türkmen, rus we iňlis dillerinde çap edildi. Şu hili habarlar sizde nähili pikir-duýgulary döredýär?
Amirbek Usmanow: Haçanda tutuş bir jemgyýet bir lideriň kultuna tabyn edilende, bu adaty bir waka. Ýöne iki hepde içinde üç kitap çyksa, bu gülkünç. Bu Staliniň, Brežnewiň döwürlerine mahsus bir zat.
Mysal üçin, L.Brežnewiň «Tarp ýer», «Kiçi ýer» kitaplary öz wagtynda Lenin baýragyna mynasyp bolup, ol bu baýragy almakdan utanmandy. Soň bolsa bu kitaplary Brežnewiň özüniň ýazman, başga birleriniň ýazandygy belli boldy. Ikinji tarapdan, eger lider hakynda ýazylan kitap çykarylsa, meniň pikirimçe, bu barypýatan ýaranjaňlyk bolýar.
Prezident jemgyýet, halk tarapyndan menejer hökmünde hakyna tutulýar, men bolmalysyny aýdýaryn. Eger-de syýasy-ykdysady, içerki problemalara sarp edýän wagtyndan soň kitap ýazmaga hem wagt tapýar diýilse, «Ol haçan dynç alýar, haçan pikir edýär?» diýen sorag döreýär.
Başga tarapdan, şunuň ýaly awtoritar ýa-da ýapyk jemgyýet bütin jemgyýeti, daşyndaky sredany, medeniýet we sungat işgärlerini, eger bar bolsa, syýasatçylary dyzyna çökerýär, ýagny olary özi hakynda ikiýüzlilik etmäge mejbur edýär.
Azatlyk radiosy: Siz muny nämä esaslanyp şeýle kesgitli aýdyp bilýärsiňiz? Belki olar hakykatdanam öz liderlerini çyndan hormatlaýandyrlar?
Amirbek Usmanow: Sebäbi biz Brežnew dünýäsini başgalandan soň bolan zatlary, ýa-da bolmasa şonuň ýaly başga bir ýazyjy, edebiýatçy Şaraf Raşidow ýogalandan soň bolan zatlary gaty gowy bilýäris. Olaryň edebi döredijiligini bada-bat ýatdan çykardylar.
Başga tarapdan, bu kitaplaryň hemmesi olaryň özleri tarapyndan ýazylan zat däl, bu bir kollektiwleýin zähmet, olary komanda, ýagny prezidentiň komandasynda işleýän edebiýatçylar ýazýar.
Eger, aýdaly, interwýu, söhbetdeşlik bolsa, gowurak bolardy. Şeýle bolanda biz, ýagny synçylar, ekspertler prezidentiň syýasy, teoretiki taýýarlygy, akyl taýdan ukyp-başarnygy babatda has köp zat bilip bilerdik. Emma häzirki ýagdaýynda men bu hadysa, ýagny tutuş jemgyýete däl-de, eýsem ýurtda şeýle kitaplaryň prezentasiýalaryny taýýarlaýan çinowniklere ýaňsy, kinaýa bilen seredýärin. Sebäbi ol kitaplar okalmaýar.
Mundan öňki prezident Saparmyrat Nyýazowyň hem kitaplary çykarylypdy, olar mekdep programmasyna hem girizilipdi. Emma bu gün halk olary ýatlamaýar. Şol bir wagtda Magtymgulyny we beýleki şahyrlary höwes bilen okaýarlar.
Azatlyk Radiosy: Siziň aýdyşyňyzdan hemme zat şeýle aýdyň, düşnükli, ýagny prezidentiň kitap ýazmagy Nyýazow döwründe hem ýalňyşlykdy, häzirem şeýle. Onda prezident Berdimuhamedow näme üçin Nyýazowyň ýalňyşyny gaýtalaýar?
Amirbek Usmanow: Sebäbi bu oňa hoş ýakýar. Töweregindäki adamlar hemişe patyşanyň halaýan, göwnünden turýan zatlaryny edýärler. Olar şoňa uýgunlaşýarlar. Ýagny men Gurbanguly Berdimuhamedowyň özüniň wasp edilmeginden, şeýle parasatly, tas pygamber ýaly edilip suratlandyrylmagyndan lezzet alýandygyna şübhelenmeýärin. Men hatda onuň özüni şeýle diýip hasaplaýandygyna hem şübhelenmeýärin.
Eger şeýle bolmasa, aýdaly sowatly-bilimli wraç, hökümetde birnäçe ýyl işlän adam nädip muňa ýan berip bilýär?
Bagyşlaň welin, bu onuň biliminiň kemterligini, dünýä taryhyny bilmeýändigini, hatda seljuk hökümetinde we Merkezi Aziýada bolan şalaryň, hanlaryň taryhyny hem bilmeýändigini görkezýär.


text:
Türkiýäniň yslam kökli hökümeti özüniň Osman imperiýasy 1923-nji ýylda soňlanaly bäri ýurduň ilkinji ybadathanasyny gurmak planlaryny tassyklandygyny aýdýar.
Premýer-ministr Ahmet Dawutoglu Stambulda ýygnanan dini liderlere Siriýanyň Hristian ybadathanasynyň şäheriň çetindäki Ýeşilköýde, döwlet eýeçiligindäki ýerde guruljagyny aýtdy.
Türk resmileri ozallar diňe öňden bar bolan ybadathanalaryň bejerilmegine we täzelenmegine rugsat berýärdiler.
Bu ýurtda grek prawoslaw, ermeni we katolik ybadathanalarynyň bir topary bar, emma olaryň ählisi Osmanly zamanynda, ýurduň ullakan hristian azlygyna eýe bolan döwri gurlan.


text:
Öten ýyl Eýranyň oppozision Ýaşyl hereketine urlan zarba ýurda häkimlik edýän gatlagyň dürli toparlaryny birleşdiripdi. Ýöne indi bu bäsdeş toparlaryň arasynda konflikt döräp, köplenç prezident Mahmut Ahmedinejady ileri tutýan ýokary dini ýolbaşçşy Aýatollah Ali Hameneýi hem bularyň arasynda deňagramlylyk döretmekde kynçylyk çekýäne meňzeýär.
Öten hepde Ahmedinejadyň tarapyny çalýan kanun çykaryjylar sud häkimiýetlerinden parlamentiň iki tanymal konserwatiw agzasynyň bellikleri barada barlag geçirmekligi soradylar. Aýdylyşyna görä, bu iki parlamentçi Ahmedinejad bilen onuň tarapdarlaryny özlerini ruhanylardan daşlaşdyryp, bir terrorçy topar ýaly alyp barýanlykda tankytlapdyr.
Bu waka Ahmedinejadyň hökümeti bilen parlamentiň arasynda köp wagtdan bäri dowam edip gelýän konfliktiň çür depesi bolup durýar. Parlamente prinsipçiler diýilýän topar gözegçilik edýär. Bulara hem ýolbaşçylyk edýän parlamentiň başlygy Ali Larijani.
Ýerine ýetiriji häkimiýet bilen kanun çykaryjy organyň arasyndaky hyzmatdaşlygy häzir bökdäp duran zat şu konflikt. Hökümet öz kararlaryny oňlatmak üçin parlamente ibermeýär, parlament tarapyndan kabul edilen kanunlary hem ýerine ýetirmekden dowamly boýun gaçyrýar.
Pragmatistler diýilýän ýene bir topar bar. Bulara hem ýolbaşçylyk edýän Rewolýusiýa Sakçylarynyň öňki başlygy Mohsen Rezaýy. Bu topar hem häzirki hökümeti açyk tankytlaýar.
Düýpli tapawut bar
“Bu toparlaryň hemmesi daşary syýasat, ýadro programmasy, oppozisiýany basyp ýatyrmak, adalat, howpsuzlyk meseleleri we media senzurasy barada ýokary dini ýolbaşça tabyn. Ýöne jemgyýetçilik we ykdysady meseleler boýunça bularyň arasynda düýpli tapawutlar bar” diýip, Farda radiosynyň analitigi Majid Mohammadi aýdýar.
“Aslynda bularyň arasyndaky göreş ýurdy kimiň dolandyrýanlygy barada. Nebitden gelýän pul we howpsuzlyk apparatlary Ahmedinejad bilen onuň tarapdarlarynyň elinde” diýip, Mohammadi sözüniň üstüne goşýar.
Bu toparlaryň hiç birisine halk tarapyndan berlen kanunylyk ýa goldaw ýok. Olar diňe Hameneýiniň göwnünden turmak barada özara bäsleşýärler. Hameneýi hem, Ahmedinejady ileri tutsa-da, bu bäsdeş toparlaryň arasynda deňagramlylygy saklamaga synanyşýar.
Öten ýyl geçen prezidentlik saýlawy boýunça ýa-da hökümet bilen parlament arasyndaky dawada Ahmedinejady goldasa-da, Hameneýiniň ony doly goldamaýan mahallary-da bar.
Käbir analitikler ýokary derejeli dini ýolbaşçynyň Rewolýusiýa Sakçylarynyň barha artýan güýç-gudraty sebäpli öten ýylky saýlawda Ahmedinejady goldamaga mejbur bolandygyna ynanýarlar.
“Ýokary dini ýolbaşçy öz ýolbaşçylygyny gorap, inisiatiwany öz elinde saklamaga synanyşýar. Beýleki toparlar hem Ahmedinejad we onuň häzir ýurduň ykdysadyýetine gözegçilik edýän howpsuzlyk güýçleriniň güýç-gudraty artyp, ýokary dini ýolbaşçyny öz aýdanlaryny edýän bir oýnatga öwürerinden gorkýarlar” diýip, analitik Nima R. belleýär.
Abbas Jawadi Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Gepleşikler bölüminiň başlygynyň kömekçisi. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Täjigistanda hökümet güýçleri bilen goranmak ministriniň ozalky orunbasaryna ygrarly söweşijileriň arasyndaky çaknyşykda bir ofiser öldürildi.
Azatlygyň Täjik gullugynyň maglumatyna görä, «Alfa» ýörite güýçler birleşiginiň komandiri, polkownik Rustam Amakiýew Romit jülgesinde bolan söweşde öldürilipdir.
Ýörite güýçleriň ýene bir söweşijisi bolsa 15-nji sentýabrda, giçlik başlan atyşykda wepat bolupdyr. Içeri işler ministrliginiň iki esgeriniň ýaralanandygy aýdylýar.
Azatlygyň Täjik gullugy resmilere salgylanyp, Duşenbedäki hüjümlerde aýyplanýan Abduhalim Nazarzodanyň tarapdarlaryndan 20-siniň öldürilendigini, 100 çemesiniň tussag edilendigini habar berýär.


text:
Anna güni Germaniýanyň kansleri Angela Merkeliň administrasiýasy bu ýurtdaky musulman we ýewreý ilatynyň arasynda çagalary sünnetlemek däpleriniň dowam etdirilmegine mundan beýläk-de rugsat beriljekdigini mälim etdi.
Bu wakanyň öňýany Germaniýanyň sudy sünnetiň çagalaryň tenine “agyr şikes” ýetirýändigini nygtap, karar çykarypdy.
Emma hökümetiň metbugat sekretary Steffen Seýbert hökümetiň “çagalaryň jogapkärçilikli ýagdaýda sünnetledilmeginiň” ýollaryny tapjakdygyny nygtap çykyş etdi.
Geçen aý Germaniýanyň Kologne şäheriniň sudy 4 ýaşly bir musulman çagasynyň sünnet edilmeginden soň, bedeninde ganamak problemasynyň ýüze çykmagy bilen baglanyşykly ýörite sud seljermesini geçiripdi.


text:
Çarşenbe güni Türkmenistanyň Demirýol transport ministrliginde Owganystanyň Jemgyýetçilik işleri boýunça ministrliginiň delegasiýasy bilen Türkmenistanyň resmileri gepleşik geçirdiler.
Bu gepleşikde Türkmenistandan Owganystana çekilmegi göz öňünde tutulýan täze demirýol magistraly bilen baglanyşykly meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy.
Hususan-da, taraplar Türkmenistanyň territoriýasynda 85 kilometr aralygy öz içine alýan Atamyrat-Ymamnazar demirýol liniýasynyň we soňra-da Ymamnazar stansiýasyndan Owganystanyň demirgazygyndaky Akin ilatly punktyna çenli 35 kilometr aralygy öz içine alýan demirýol liniýasynyň gurluşygy bilen bagly meseleler barada pikir alyşdylar.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň çagyrmagy boýunça 2015-nji ýylyň 28—29-njy oktýabrynda Ukrainanyň Prezidenti Pýotr Poroşenkonyň Türkmenistana resmi sapary boldy.
Duşuşygyň dowamynda Prezidentler ynanyşmak, özara hormatlamak, açyklyk we ikitaraplaýyn bähbit esasynda hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de ösdürmäge özara gyzyklanma bildirýändiklerini tassykladylar.
Ýokarda görkezilen kadalary goldanyp, Birleşen Milletler Guramasynyň Tertipnamasy hem-de halkara hukugynyň umumy ykrar edilen düzgünleri esasynda, döwletleriň Baştutanlary ýokary derejede syýasy gatnaşyklary mundan beýläk-de güýçlendirmegiň, söwda-ykdysady, energetika, maliýe, ylmy-tehniki, medeni-ynsanperwer ulgamlarda we beýleki ugurlarda hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrmagyň möhümdigini bellediler.
Türkmenistanyň we Ukrainanyň Prezidentleri dünýä giňişliginde özara bähbitli hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmegi maksat edinýändiklerini tassykladylar. Iki ýurduň ýolbaşçylary Türkmenistan we Ukraina agzalary bolup durýan köptaraply hem-de sebit guramalarynyň çäklerinde tagallalary utgaşdyrmagyň we birek-biregi goldamagyň zerurdygyny bellediler. Taraplar ählumumy meseleler çözülende dünýäde durnukly ösüşi üpjün etmekde, howpsuzlygy we durnuklylygy pugtalandyrmakda Birleşen Milletler Guramasynyň we onuň edaralarynyň ornuny ýokarlandyrmagyň möhümdigini tassykladylar.
Taraplar halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalaryny we düzgünlerini, şol sanda döwlet özygtyýarlylygy, çäkleriniň bitewüligi, serhetleriň bozulmazlygy, birek-biregiň içerki işlerine goşulyşmazlyk, şeýle hem jedelleri parahatçylykly ýol bilen düzgünleşdirmek kadalarynyň berjaý edilişine özleriniň ygrarlydyklaryny tassyklaýarlar.
Iki ýurduň Baştutanlary sebit howpsuzlygyny we durnuklylygyny üpjün etmek boýunça ikitaraplaýyn we köptaraplaýyn hyzmatdaşlygy giňeltmegiň zerurdygyny bellediler.
Döwletleriň Baştutanlary terrorçylyk, guramaçylykly jenaýatçylyk we neşe serişdeleriniň bikanun dolanyşygy ýaly serhetüsti howplara we töwekgelçiliklere garşy göreşde tagallalary mundan beýläk-de giňeltmäge taýýardyklaryny tassykladylar.
Iki döwletiň Baştutanlarynyň dostlukly gatnaşyklary pugtalandyrmaga gönükdirilen şu duşuşygynyň iki ýurduň arasynda dürli pudaklarda özara bähbitli hyzmatdaşlygy ösdürmäge täze itergi berjekdiginiň ykrar edilendigi bellenildi.
Prezidentler halkara söwdasynyň umumy ykrar edilen düzgünleri we kadalary esasynda Türkmenistanyň we Ukrainanyň arasynda ikitaraplaýyn söwdanyň möçberlerini yzygiderli artdyrmagy üpjün etmäge, onuň gurluşyny diwersifikasiýalaşdyrmaga, ykdysady hyzmatdaşlygyň uzakmöhletleýin görnüşlerini ösdürmäge, maýa goýum hyzmatdaşlygyny çuňlaşdyrmaga özara çalyşýandyklaryny tassykladylar.
Iki döwletiň Baştutanlary Ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça hökümetara türkmen-ukrain toparynyň, hususan-da, geljegi uly bolan ugurlarda hyzmatdaşlygy güýçlendirmekde möhüm ornunyň bardygyny bellediler. Şunuň bilen baglylykda, söwda-ykdysady gatnaşyklar ulgamynda, ilki bilen, giň möçberli üpjünçilik ulgamlarynyň taslamalaryny durmuşa geçirmekde anyk netijeleri gazanmak maksady bilen, Toparyň işini mundan beýläk-de işjeň alyp barmak bellenildi. Döwletleriň Baştutanlary hojalygy ýöredijileriň arasynda gatnaşyklary güýçli depginler bilen ösdürmegiň zerurdygyny nygtadylar.
Prezidentler Türkmenistanyň we Ukrainanyň arasyndaky medeni-ynsanperwer alyşmalary ösdürmegiň iki ýurduň halklarynyň arasynda dostlugy, hormatlamagy we özara düşünişmegi pugtalandyrmaga ýardam berýändigine ynanýandyklaryny beýan etdiler. Taraplar medeniýet, ylym, bilim, syýahatçylyk we sport babatda ikitaraplaýyn gatnaşyklary ösdürmäge we mundan beýläk-de çuňlaşdyrmaga taýýardyklaryny tassykladylar.
Iki döwletiň ýolbaşçylary Ukrainada Türkmenistanyň Medeniýet günlerini, şeýle hem Türkmenistanda Ukrainanyň Medeniýet günlerini geçirmek boýunça ähli zerur çäreleri görmegi ylalaşdylar.
Türkmenistanyň we Ukrainanyň Prezidentleri ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň şertnamalaýyn-hukuk binýadyny mundan beýläk-de kämilleşdirmegiň we giňeltmegiň zerurdygyny bellediler.
Ukrainanyň Prezidenti Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplyk hukuk ýagdaýyna eýe bolmagynyň 20 ýyllygy bilen Türkmenistanyň Prezidentini gutlady hem-de bu hukuk ýagdaýyny Ukrainanyň goldaýandygyny tassyklady.
Ukrainanyň Prezidenti Pýotr Poroşenko ukrain wekiliýetine görkezilen myhmansöýerlik, mähirli we dostlukly kabul edişlik üçin Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa minnetdarlyk bildirdi hem-de Türkmenistanyň Prezidentini özi üçin amatly wagtda Ukraina sapary amala aşyrmaga çagyrdy.
Çakylyk minnetdarlyk bilen kabul edildi. Saparyň anyk möhletleri diplomatik ýollar boýunça ylalaşylar.
Türkmenistanyň Prezidenti Ukrainanyň Prezidenti
Gurbanguly BERDIMUHAMEDOW. Pýotr POROŞENKO.


text:
Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugynyň žurnalistleri Firuz Barotow we Şahlo Gulkhoja dagy türkmen-täjik gatnaşyklary barada Duşenbäniň raýatlarynyň pikirlerini sorady.
Olaryň gürrüňdeş bolan raýatlary Türkmenistanyň sebitdäki goňşusy Täjigistana berýän syýasy, ykdysady we ynsanperwerlik kömeginden hoşaldyklaryny aýtdylar.
Şonuň ýaly-da olar Täjigistanda ýaşaýan 30 müň çemesi etnik türkmenler bilen dogan ýaly agzybirlikde ýaşaýandyklaryny we Türkmenistandan bilim ugrundan köpräk kömek edilmegini isleýändiklerini Azatlyk Radiosynyň žurnalistlerine aýtdylar.
Bu baradaky pikir soralşygy diňlemek üçin sag tarapdaky audio düwmäni basyň.


text:
Howanyň birden sowamagy we garyň köp mukdarda ýagmagy sebäpli Gündogar Ýewropada ençeme adamyň ölendigi habar berilýär.
Ukrainanyň Adatdan daşary ýagdaýlar ministrliginiň berýän maglumatyna görä, soňky günleriň içinde çenden aşa sowuk sebäpli 18 adam heläk bolupdyr.
Polşada hem anna gününden bäri azyndan 10 adamyň doňup ölendigi habar berilýär. Ol ýerde howa -25 gradusa çenli aşaklady.
Merkezi Serbiýada azyndan üç adamyň ölendigi we ýene-de iki adamyň dereksiz ýitendigi aýdylýar.
Bolgariýada ýurduň 28 etrabynyň 25-de adatdan daşary ýagdaý yglan edildi. Ol ýerde 57 ýaşly bir adam doňup ýogaldy.
Çehiýanyň gündogaryndaky Opawa şäherinde hem doňup galan 26 ýaşly oglanyň jesedi tapyldy.


text:
Türkiýäniň premýer-ministri Türkiýäniň Siriýadaky konflikti çözmekde gelýän alty aýda, ýurduň etniki bölünişige düşmeginiň öňüni almak üçin, has aktiw rol oýnajakdygyny aýtdy.
"Türkiýe gelýän alty aýda Siriýa meselesinde, sebit oýunçusy hökmünde, has aktiw rol oýnar. Bu Siriýanyň etniki böleklere bölünmegine ýol bermezligi aňladýar, bu Türkiýe üçin juda möhüm» diýip, Ýildirim Stambulda guralan metbugat ýygnagynda aýtdy.
Türkiýäniň premýer-ministri Binali Yildirim prezident Başar al-Assad Siriýadaky geçiş döwründe rol oýnap biler, emma Siriýanyň gelejeginde rol oýnamaz diýdi.


text:
Men näme üçin horkam, bedenimiň agramymy nädip ýokarlandyrsamkam? – diýen soragy berene, töweregindäki adamlaryň haýran galma bilen seretjegi düşnüklidir. Sebäbi mydama berhiz tutup, trenažor zallardan çykman beden agramyny kemeltmegi, biliniň bir santimetr hem bolsa inçelmegini arzuw edip, horlanmagyň dürli çärelerini gözläp ýörenler bu soraga hiç wagt düşünmezler.
Ýöne çensiz hor adamlarda semremek islegi diňe daş keşbine timar bermek üçin ýüze çykman, käbir ýagdaýlarda saglygy üçin zerur bolýar.
Beden agramyny ýokarlandyrmak haçan peýdaly bolýar
Horlaryň durmuşda peýdalanýan artykmaçlyklaryny islän adam sanap berip biler. Olar hiç bir sellýulitden, çykyp duran garyndan we başgada semizlikde peýda bolýan kemçiliklerden gorkman, arkaýyn, islän zadyny, islän wagty iýip bilýär. Ýöne bu ýagdaýyň hem ýetmezçiligi bar. Aýallarda beden agramyny ýitirmekligiň iň elhenç netijesi – önelgelilik ulgamynyň bozulmagydyr. Ýönekeý dil bilen aýdanymyzda, eger 170 sm boýy bolan zenan maşgalanyň agramy 45 kileden az bolsa, ol aýbaşy bozulmalaryň dürli görnüşlerine sezewar bolup biler. Bu bolsa gönüden-göni önelgesizlige eltýän ýoldur. Köp ýetginjek oglanlary, beden agramynyň ýokarlandyrmak meselesi aladalandyrýar, bu olaryň ýetişmegi bilen ýüze çykýan bedenindäki gormonal üýtgeşmeler bilen baglydyr.
Adaty durmuş şertlerini alyp baryp, berhizleri berjaý etmezden we wagtly-wagtyna dynç alynýan ýagdaýynda yzygiderli horlanmak, bedende düýpli bozulma peýda bolanlygyny habar berýär. Ol iýmit siňdiriş ulgamyndaky kemçiliklerden we allergiýadan başlap, endokrin bozulmalaryň we çiş keselleriniň ýüze çykmagynyň alamaty bolup biler. Şol sebäpli, eger siz gün-günden bedeniň agramyny ýitirip başlan bolsaňyz, haýal etmän lukman bilen maslahatlaşmalydyr.
Beden agramyny nähilili ýokarlandyrmaly
Eger siz belli bir derejede semremegi isleýän bolsaňyz, ilki bilen özüňize dogry berhizi saýlap almaly. Diňe iýýän iýmitiňiziň mukdaryny köpeltmek bilen beden agramy ýokarlanmaýar, eger isläýeniňizde-de birbada iýmitiň mukdaryny köpeldip bilmersiňiz, onsoň hem artyk iýmekligiň saglygyňa-da peýdasy ýokdur. Beden agramyny ýokarlandyrmak üçin ilki bilen işdäňi açmalydyr we şoňa görä-de gündiz kabul etjek iýmitiň tertibini düzmeli.
Işdäň ýok bolsa näme etmeli? Ilki bilen beden kuwwatlygyny sarp etmekligi ýokarlandyrmaly. Munuň üçin sport bilen meşgullanmak peýdalydyr. Ol biziň myşsalarymyzyň ösmegine ýardam edýär, şonuň bilen birlikde daşky görkümiz özgerýär. Gün tertibini berjaý ediň we wagtynda ukyňyzy alyň, arassa howada köpräk boluň.
Syn eden bolsaňyz, semiz adamlaryň arasynda çensiz gaharjaňlary seýrek duş gelýändir. Şonuň üçin kadaly iýmiti ýola goýup we fiziki işjeňligi artdyrmaga synanyşyp, öz emosional ýagdaýyňyzy hem kadalaşdyrmaga çalşyň. Nerw ulgamyny öjükdiriji önümler bolan: alkogol içgilerini, kofeni, ajy çaýy, kuwwatly (tonizirleýän) içgileri içmekden, çilim çekmekden saklanyň.
Işdäňi ýokarlandyrmaga we iýmit siňdirmäni kadalaşdyrmak üçin ulanylýan derman otlaryndan demlenen dürli içgiler horluga garşy göreşmekde uly ähmiýeti bar. Beden etini ýokarlandyrmak ugrundaky bejergileriň tejribesinde: ýorunja, sofora, lewzeýa, tozgajyk, ýowşan, boýbodran, krapiwa, koriandr we birnäçe başga derman ösümlikleri ulanylýar.
Güýçli bejergi iýmitlenmegi horlugyň derejesini we görnüşini göz öňüne tutmak bilen, lukman tarapyndan bellenilýär. Ýöne sizde howply kesel anyklanylmadyk bolsa, beden agramyny ýokarlandyrmagyň ugrunda özbaşdak göreşip bilersiňiz.
Owadan bezelen, tagamly, dürli görnüşli iýmit, naharlanmaga höwesi artdyrýar. Bedeni taýýarlamazdan, zorlap köp mukdarda iýmit kabul etmek, nahara bolan islegi öňküden hem peseldýändir. Günüň dowamynda kabul edilýän kaloriýalaryň (iýmitiň kuwwatlylyk derejesi) mukdary kem-kemden köpeldilmelidir.
Işdäňiziň ýokarlanmagyna goltgy bermek üçin, her nahar kabul etmegiň öňünden gök önüm ýa-da ir-iýmiş şiresi içilse gowy bolar. Günüň dowamynda, esasy açlyk duýgusynyň peýda bolmagyna ýol bermän, arasyna maý salyp, azyndan 5-6 sapar iýmitlenmek peýdalydyr. Nahar kabul etmegiň arasynda açlyk duýgusy peýda bolan ýagdaýynda, haýal etmän bir zatlar bilen garbanyň.
Günortan naharyndan soň dynç almaga çalşyň, rahat oturyň ýa-da mümkin bolsa ýarym sagatlyk gyşarsaňyz hem gowy bolar. Şeýlelikde, siz bedeniňize kabul edilen iýmiti mazaly siňdirmäge goltgy berersiňiz.
Öz agramyny ýokarlandyrmak isleýän adamlaryň iýmiti esasan, beloklara we uglewodlara baý bolmalydyr. Iýmitde ulanylýan önümleriň düzüminde agzalan maddalara baý bolanlaryň ýarysy, esasan et, balyk, ýumurtga bolmagy örän wajypdyr. Et önümleriniň içinde towuk eti has ýokumly hasap edilýär – ol örän ýeňil siňýär, onuň düzümindäki beloklar bolsa myşsa dokumalaryna gerekli görke eýe bolmaga ýardam edýär.
Her gün iýmitde, düzüminde ýagyň mukdary ýokary bolan dorogy, süýdi, gatygy ulanmaga çalşyň. Şeýle hem ýörite beloga baý bolan kokteýl içgisini içmek peýdalydyr. Munuň üçin bir gap dorogy bir bulgur gaýmak bilen garmaly we içine, iki nahar çemçe mürepbe ýa-da bal goşmaly. Alynan önüm örän süýji we peýdalydyr!
Ýaglary unutmaň! Işdäçarlara günebakar, soýa we zeýtun ýaglaryny goşuň. Onuň düzümindäki E witamini, diňe bir bedendäki madda çalşygynyň kadalaşmagyna ýardam bermek bilen çäklenmän, adamyň daşky keşbine hem täsiri uludyr. Ýöne ýere oňa gözellik witamini diýilýän däldir.
Beden myşsa agramlylygynyň ösmegine, beloklar bilen bir hatarda uglewodlar hem kömek edýär. Şonuň üçin, horlanmagy arzuw edýänleriň iýmekden mahrum bolan: ak çöregini we makoronlaryny, dürli görnüşde taýýarlanan ýer almasyny, şeker, bal, dürli süýji önümlerini we başgalary çekinmän iýibermelidir.
Gündeki iýmit düzüminiň içinde witaminler we mineral maddalary ulanmaklyk hem sazlaşykly alynyp barmalydyr. Zerur bolan ýagdaýynda witamin-mineral toplumlaryny ulanyň.
Köpräk suwuklyk içiň – günüň içinde 2-3 litre çenli süýtli çaý, gaýmakly kofe, şireler ýa-da ýönekeý suw hem bolsa bolar.
Semremekligi isleýänler üçin ýörite berhiz
Beden agramyny ýokarlandyrmagy isleýän adamyň gündeki iýmit düzümi nähili bolmaly? Ynha mysal üçin:
Ertirlikde – bir okara içine bal we hoz garylan süle ýarmasyndan taýýarlanan şüle, ýa-da kişde-kişmiş goşulan doroga, gapdaly bilen bolsa mesgeli we peýnirli çörek, bir-iki käse kakao.
Ikinji ertirlikde – ir-iýmiş şiresi, şöhlatly çörek we bir bulgur ýogurt.
Günorta naharynda – işdäçar, goýy tagamly çorba, mesge ýagy bilen garylan ýeralma pýuresi ýa-da makorony gapdalynyň eti ýa-da balygy bilen. Soňundan - desert we gaýmakly kofe.
Öýlänlik naharynda – ter gök önümlerinden taýýarlanan dürli işdäçarlar we ýagly ýogurt.
Agşamlyk naharynda – wetçinaly we pomidorly heýgenek, ýarym litr süýt, ukynyň öň ýanyndan bolsa alma ýa-da armyt.
Iýmitiňe güýçli gözegçilik etmek semremegi isleýän adamlar üçin zerur, ýöne biziň maksadymyz garyn salmagyň hasabyna agramymyzy köpeltmek däldir. Şonuň üçin, kabul edilen artykmaç kaloriýalary bedenimizde ýaga geçirmän, myşsalaryň ösmegine gönükdirmäge çalyşmalydyr. Munuň üçin fiziki işjeňlik gerek. Ilki bilen artykmaç agramy bilen göreşmek üçin barylýan trenažor zallaryna gatnamaly, ýöne ýerine ýetirilýän maşklar düýbünden başga bolar. Hor adamlar esasy el-aýaklarynyň myşsasyny bekitmek üçin göreşmeli bolýar. Şonuň üçin hem, sport tälimçisiniň gözegçiligi astynda gantel we ştanga bilen ýerine ýetirilýän maşklar, göwräň agramyny aýaga atmak bilen bagly dürli maşklary ýerine ýetirmek peýdalydyr. Şeýle hem suwda ýüzmek we tigir sürmek agzalanlaryň üstüne peýdaly goşant bolar.
Agramyňy ýitirmek ähli bedeniň, saglygyň gowşamagyna getirýär. Adamyň bedeninde we durmuşynda hemme zat çen-çakly bolmalydyr. Çensiz hor adamyň reňki öçügsi, saçlarynyň reňki körek, gözleri hem öwüşginini ýitirýär. Saglygyňyzyň aladasyny ediň! Gözellik durmuşyňyzyň ähli ugurlarynda size ýaran bolsun!
Ulanyan WEB Salgy
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Dünýäde gaz gory boýunça dördünji orunda durýan Türkmenistan TOPH
gazgeçiriji proýektine maýa ýatyrmak isleýänler üçin tanyşdyryş sessiýalaryny geçirjekdigini yglan etdi. Bu barada “Roýter” habar gullugy türkmen telewideniýesine salgylanyp habar berýär.
Maglumata göra, anna güni geçiren hökümet maslahatynda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow TOPH gazgeçiriji proýektiniň ýylda 30 kub/metr türkmen gazyny Günorta Aziýa döwletlerine akdyrmaga mümkinçilik berjekdigini nygtapdyr.
Emma synçylar turbanyň 735 kilometriniň Owganystanyň Gerat we Kanadagar welaýatlaryndan geçmelidigini göz öňünde tutup, 2014-nji ýyla meýilleşdirilen NATO güýçleriniň Owganystandan çykarylmak plany amala aşyrylanyndan soň, TOPH proýektiniň uly howpsuzlyk meselesi bilen ýüzbe-ýüz boljakdygyna ünsi çekýärler.
Bu proýekt barada eden çykyşynda Gurbanguly Berdimuhamedow howpsuzlyk meselesini gozgamady diýip, “Roýter” ýazýar.
Türkmenistanyň Uglewodorod resurslary boýunça döwlet gullugynyň başlygy Ýagşygeldi Kakaýew hökümet maslahatynda çykyş edip, TOPH proýektine maýa ýatyrmaga isleg bildirýänler üçin tanyşdyryş sessiýalarynyň 2012-nji ýylyň sentýabr-oktýabr aýlarynda Singapurda, Nýu-Ýorkda we Londonda 18-20 günüň dowamynda geçiriljekdigini yglan etdi.


text:
Pakistanyň armiýasy ýurduň demirgazyk-günbatarynda amala aşyran howa zarbalarynda 40 söweşijiniň öldürilendigini hem-de olaryň bäş sany buky ýeriniň we harby serişdeler saklanýan ammarlarynyň ýok edilendigini habar berýär.
Pakistanyň harbylarynyň berýän maglumatyna görä, howa zarbalary 17-nji sentýabrda Demirgazyk Waziristanyň Dattahel atly tire-taýpalar etrabynda amala aşyrylypdyr.
Pakistanyň armiýasy Demirgazyk Waziristan sebitini “Pakistanyň Talyban” hereketinden we beýleki söweşiji toparlardan arassalamak maksady bilen iýun aýynda öz hüjümlerini başladypdy. Harbylar bu hüjümlerde howa zarbalaryny, artilleriýa toplaryny, minomýotlary we meýdan güýçlerini ulanýarlar.
Olar bu operasiýalarda 1 müňden gowrak söweşijiniň we 100 çemesi esgeriň öldürilendigini aýdýarlar. Emma bu sanlary garaşsyz çeşmeler arkaly tassyklatmak başartmady.


text:
Azerbaýjan türkiýeli dinçi Fethullah Guleni goldaýanlara garşy jenaýat işlerini gozgandygyny mälim etdi. Ankara Guleni geçen aýda başa barmadyk harby agdarylyşygy gurnamakda aýyplaýar.
“Fethullah Guleniň terrorçy guramasynyň tarapdarlarynyň Azerbaýjanyň territoriýasynda bikanun hereketleriniň öňüni almak maksady bilen Baş prokuratura jenaýat işini gozgady” diýip metbugat-wekili Eldar Sultanow AFP agentligine aýtdy.
ABŞ-da ýaşaýan Gulen 15-nji iýulda Türkiýede harbylardan ybarat toparyň prezident Rejep Taýyp Erdogany häkimiýet başyndan çetleşdirmek synanyşygyny amala aşyrmagyna görkezme bermekde aýyplanýar.
Azerbaýjan geçen aýda Gulen bilen interwýuny görkezmegi planlaşdyran hususy telekanaly ýapdy we öz kararyny “Türkiýäniň we Azerbaýjanyň arasyndaky strategiki partnýorlyga zeper ýetirmek maksatly prowokasiýalardan gaça durmak” islegi bilen düşündirdi.
Guleniň “Hizmet” hereketi postsowet ýurtlaryň ençemesinde mekdepleri maliýeleşdirdi. Ençeme ýurtda, şol sanda Türkmenistanda şeýle mekdepler soňky aýda ýapyldy.


text:
Orsýetiň prokuratura resmileri özbek prezidentiniň gyzyna degişli bahasy 10 million dollarlyk kwartiranyň Moskwada konfiskasiýa edilendigini mälim etdiler.
Resmileriň aýtmaklaryna görä, Gülnara Karimowanyň Moskwanyň Komsomolsk prospektinde ýerleşýän bu kwartirasy alnyp barylýan jenaýat-derňew işleriniň çäklerinde Moskwanyň sudunyň çykaran karary esasynda konfiskasiýa edilipdir.
Orsýetiň prokuraturasy häzirki wagt MTS kompaniýasynyň Özbegistandaky bölümi bolan “Uzdunrobita” mobil operatoryna garşy özbek häkimiýetleriniň gören soňky jerime çäreleri bilen baglanyşykly derňew işlerini alyp barýar.
Orsýetiň Içeri işler ministrligi bu kompaniýanyň Özbegistandaky emläkleriniň konfiskasiýa edilmegi bilen baglanyşykly wakalar boýunça jenaýat işini gozgady.


text:
Türkmen döwlet maliýe institutynyň maliýe, buhgalter hasabaty we auditi fakultetleriniň üçünji ýyl talyplary Nedir Hydyrowdan we Patma Şirowadan, şeýle hem ylmy ýolbaşçy, mugallym Guwanç Şamuhammedowdan ybarat düzümdäki topary nobatdaky gezek halkara aň-paýhas bäsleşiginiň ýeňijisi boldy.
Russiýanyň “Ylym wektory” ylym-bilim edarasy tarapyndan guralan “Pikirleriň göçgüni” atly ylmy işleriň 3-nji Halkara olimpiadasynyň jemleri boýunça ikinji baýrakly orny eýelediler we ýörite medallara we halypalara gowşurylýan ýokary taýýarlyk derejesi üçin diýen Hormatly diploma mynasyp boldular.
Olimpiada 23 ugur boýunça geçirildi. Türkmen talyplary “ykdysady ylymlar” ugruny saýlap aldylar we bilermenler toparynyň garamagyna “Häzirki zaman şertlerinde önümiň özüne düşýän gymmatyny peseltmegiň usullary” mowzukdan düýpli ylmy barlaglary hödürlediler.


text:
Täjigistanyň prezidentiniň giýewsi Holmumin Safarowyň janyna kast edilmeginde güman edilýän adam tussag edildi diýip, Täjigistanyň resmileri habar berýarler.
Duşenbe güni Täjigistanyň Içeri işler ministrligi güman edilýän adamyň ýörite geçirilen operasiýada ele salynandygyny aýtdy. Onuň ýaranlarynyň gözleg işi dowam etdirilýar.
Güman edilýan adam barada jikme-jik maglumat berilmeýär.
Imomoli Rahmonyň uly aýal doganynyň adamsy, 57 ýaşly Safarow iýun aýynda Duşenbe şäherinde ýaşaýan öýüniň golaýynda döşüne, garnyna we kellesine atylyp öldürildi.
Azatlyk Radiosynyň täjik gullugynyň ýaýradan video sýužetinde Safarowy öldürmekde ulanylan ýaragyň polisiýa tarapyndan Duşanbinka derýasynda gözleg işleriniň alnyp barylýan pursaty şekillendirilýär.


text:
Ankara soňky iki günüň dowamynda 130 müňden gowrak siriýaly kürtüň “Yslam döwletiniň” jyhadçylaryndan gaçmak maksady bilen Türkiýäniň territoriýalaryna geçendigini habar berýär.
Türkiýäniň premýer-ministriniň orunbasary Numan Kurtulmuş özüniň 22-nji sentýabrda Ankarada beren maglumatynda ýolbaşçylar has köp siriýalylaryň ýurda aralaşmagyna, şol sanda ýene-de ýüzlerçe müň bosgunyň gelmegine sebäp bolup biljek “ýaramaz ssenariýlere” taýýarlyk görýär diýdi.
Siriýaly kürtleriň türk territoriýalaryna aralaşmagy “Yslam döwleti” toparynyň söweşijileri Siriýanyň Türkiýe bilen serhediniň golaýynda ýerleşýän Aýn al-Arab şäherçesindäki onlarça obany ele salan mahaly bolup geçdi.
Türkiýäniň “PKK” atly kürt pitneçi topary 22-nji sentýabrda özüniň kürt tarapdarlaryna ýüzlenip, olary Siriýanyň territoriýasyna geçmäge we gürrüňi edilen şäherçäni basyp alan “Yslam döwleti” toparynyň söweşijilerine garşy göreşmäge çagyrdy.
“BBC” korporasiýasynyň berýän maglumatyna görä, türk howpsuzlyk güýçleri kürt söweşijileriniň Siriýadaky uruş hereketlerine gatnaşmagynyň öňüni almaga synanyşýarlar.


text:
Golaýda Özbegistanyň “Uzbeknawo” estrada agentliginde geçirilen maslahatda ýurtda aýdymçylardan ahlaksyz klipleri surata almazlyk we ahlakly bolmaklyk talap edildi.
Soňky 20 ýylyň dowamynda ilkinji gezek sungat işgärleri barada şeýle tankydy pikir aýdylan şol maslahatda “ahlak taýdan bozuk, edep-terbiýesiz sungat işgärleri” we “olaryň milli mentalitete gabat gelmeýän klipleri” tankyt edildi.
Özbek sungat işgärleriniň döredijiligini we ýaşaýyş durmuşyny şöhlelendirýän “Şow şuw” internet saýtynyň redaktory Jasur Hemraýew
geçirilen maslahat barasynda şeýle diýdi:
“Şow şuw” internet saýtynyň redaktory Jasur Hemraýew
—Maslahatda sungat işgärleriniň ahlak hem edep terbiýesi hakynda gürrüň edildi. Klipmeýkerleriň hatalary açyk aýdyldy. Öz mentalitetimize gabat gelmeýän kliplerden bölekler görkezildi. Bu sungat işgärleriniň üstünden gülmek däl, eýse her bir adamyň öz hatasyny bilmegi hem beýle ýagdaýyň ýene-de gaýtalanmazlygy üçin görkezildi. Her bir işgär özüne laýyk netije çykarar diýip, pikir edýärin.
Maslahatda käbir sungat işgärleriniň “dürli reňkdäki boýaglar bilen ýüzüni we saçyny boýap, ýarym-ýalaňaç kliplere surata düşmegi, şeýle-de olaryň dürli habar serişdelerine özüniň uly basseýnlerini, jaýlaryny reklama edip, interwýu bermekleri edepsiziligiň aňry başy” hökmünde bellendi.
Aýdymçylardan Mawlýuda Asalhojaýewanyň, Döwran Ergaşewiň, “Mango” toparynyň, Husan, Asilbek we Feruza Jumanyýazowanyň käbir klipleriniň aşa haýasyzdygy aýdyldy. Kenizäniň “His et”, ýagny “Duý “atly aýdymy uçin surata alnan klibiň ahlak taýdan bozuk klipdigi bellendi.
Maslahatda Kenizäniň “His et”, ýagny “Duý “atly aýdymynyň klibiniň ahlak taýdan bozukdygy aýdyldy.
“Şow şuw” internet saýtynyň redaktory Jasur Hamraýew
käbir özbek aýdymçylaryna düzediş bermelidigini nygtady:
—Mawlýuda Asalhujaýewa we Keniza diýen gyzlarymyz bar. Kenizä, meniň pikirimçe, umuman, düzediş bermeli. Çünki “Leýdi Gaga” klibi tomaşaçylarda gün saýyn ýigrenç döredýär. Şeýle-de ýaşlardan Husan diýen biri bar. Ony birnäçe gezek tankyt etdik. Jerime saldyk. Şonda-da olar özlerini aklamaga çalyşýarlar. Meselem, Mawlýuda Asalhojaýewa we ýene-de birkisi özüni aklamaga çalyşdy. Olara Gulomjon Ýakubow ýaly hormatly aýdymçylarymyz maslahat berdi.
Bu maslahatda Daşkentde döredijilik işi bilen meşgul bolýan we ýaşaýan aýdymçylaryň welaýatlarda geçirilýän garaşsyzlyk baýramy ýaly çärelere gatnaşanlarynda aýdym aýdany üçin pul talap etmekleri-de tankyt edildi.
Feruza Jumanyýazowanyň hem käbir klipleriniň aşa haýasyzdygy aýdyldy.
Emma sungat işgärleriniň köpüsi bu tankydy pikirleri ýerlikli hasaplamaýarlar. Olaryň biri Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde, efirde adynyň tutulmazlygyny haýyş edip, bu hakda şeýle diýdi:
—Biziň Daşkentdäki Garaşsyzlyk we Nowruz baýramyna bagyşlanyp geçirilýän çärelere gatnaşmak üçin 500 den 1000 dollara çenli pul beren wagtlarymyz boldy. Häzir bularyň gözüne welaýatlara barmak üçin soralýan 200-300 dollar pul bolup görünýär. Öňi bilen merkezdäki çärelere gatnaşmaga pul soramaklaryny bes etseler, biz welaýatlardaky çärelere mugt barardyk.
Maslahatda Munojat Ýulçiýewa hem Ozodbek ýaşlara nusga alarlyk görelde hökmünde görkezildi.
Maglumatlara görä, maslahatda tankyt edilen klipleriň telekanallar arkaly görkezilmegine gadagançylyk girizilmändir.


text:
Rus oppozisiýa lideri Boris Nemsowyň atylyp öldürilmegi hem Orsýetiň içinde, hem daşary ýurtlardaky dünýä liderleri, halkara hukuk toparlary tarapyndan berk ýazgarmalara sebäp boldy. Olaryň hemmesi biragyzdan bu jenaýatyň gyssagly derňelmegine we günäkärleriň jogapkärçilige çekilmegine çagyrdylar.
Orsýetde ýurt içindäki syýasy toparlaryň görnükli wekilleri bu jenaýaty ýazgaryp çykyş etdiler. Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin hem Nemsowyň öldürilmegini ýazgarmakda çalasynlyk görkezdi.
Ozalky sowet lideri Mihail Gorbaçew Nemsowyň öldürilmeginiň «ýurtdaky ýagdaýy durnuksyzlaşdyrmaga hem Günbatar bilen gapma-garşylygy güýçlendirmäge gönükdirilendigini” aýtdy.
Orsýetiň oppozisiýadaky kanun çykaryjysy we «Adalatly Orsýet» partiýasynyň lideri Sergeý Mironow bu ganhorlugy «Orsýetdäki ýagdaýy durnuksyzlaşdyrmak isleýänler tarapyndan gurnalan açyk prowakasiýa» diýip atlandyrdy.
«Adalatly Orsýet» partiýasyndan Dmitriý Gudkow twitterde «bu açyk syýasy ganhorluk, eger bu buýrulmadyk bolsa, onda biziň häkimiýetlerimiziň propagandasynyň önümi bolan ýirenjiň netijesidir» diýip ýazdy.
Orsýetiň Kommunistik partiýasynyň lideri Gennadiý Zýuganow bu hadysany derhal derňemegiň örän möhümdigini aýtdy we kimdir biriniň Orsýetde syýasy uçgun döretmeklige synanýandygyny duýdurdy.
Kremliň Adam hukuklary geňeşiniň başlygy Mihail Fedotow geňeşiň websaýtynda Nemsowyň öldürilmegi «tutuş Orsýete atylan ok» diýen habary ýerleşdirdi.
Ozalky rus tütjary, bosgunlykda ýaşaýan Mihail Hodorkowskiý öz maşgalasynyň ýas tutýandygyny aýdyp, «ony hemmämiz söýýärdik, ... ol örän gowy oglandy» diýip, twitterde ýazdy.
Fransiýanyň prezidenti Fransua Olland munuň «korrupsiýa garşy göreşe berlen, demokratiýanyň ýürekli we armazak goragçysyny öldüren «ýigrenji ganhorluk» bolandygyny aýtdy.
German kansleri Angela Merkel prezident Putine telefon edip, bu ganhorlugyň derňelmegini hem-de günäkärleriň jogapkärçilige çekilmegini üpjün etmäge çagyrdy.
Ýewropa Bileleşiginiň Orsýetdäki delegasiýasynyň başlygy Wygaudas Usackas özüniň Nemsowyň öldürilmeginden «şok bolandygyny» aýtdy we rus häkimiýetlerini gyssagly derňew geçirmäge hem-de jogapkärleri tapyp, suda çekmäge çagyrdy.
ABŞ-nyň Orsýetdäki ozalky ilçisi Maýkl MakFaul (Michaýel McFaul) twitterde: 'Nemsow hakyky watançydy, ol Orsýetiň mümkinçiliklerine we beýikligine ynanýardy. Men indi iki zat, hem onuň maşgalasy, hem şeýle söýen ýurdy üçin aglaýaryn» diýip ýazdy.
Ýewropa geňeşiniň baş sekretary Thorbjorn Jagland hem twitterde reaksiýa bildirdi: "Men esasy oppozisiýa lideri Boris Nemsowyň öldürilmegine aňk boldum. Ganhorlar jogapkärçilige çekilmelidir.»
Gürjüstanyň ozalky prezidenti Mihail Sakaşwili bu habara gynanjyny mälim edip, özüniň Nemsowy 20 ýyl çemesi wagt bäri tanaýandygyny we ony hakyky rus watançysy hasaplaýandygyny aýtdy.
"Human Rights Watch" rus häkimiýetlerini bu jenaýaty hemme taraplaýyn we bitarap derňemäge çagyrdy.
ÝHHG-nyň Parlament assambleýasynyň prezidenti Ilkka Kanerwa hem beýanat çap edip, bu iş boýunça çalasyn we töwerekleýin derňew geçirilmegine çagyrdy. Ol Boris Nemsowyň Orsýet we onuň halky üçin nämäniň gowy boljakdygy baradaky ynamy ugrunda göreşen, öz işi sebäpli başyna geljek howp-hatary doly bilen hyjuwly adam hökmünde ýatlanjakdygyny hem sözüne goşdy.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Moskwadaky Karnegi merkezi ýakynda Türkmenistan barada brifing synyny çap etdi. Brifingiň awtory Alekseý Malaşenko ýurtdaky syýasy-jemgyýetçilik prosessleriniň aýratynlyklaryna we ykdysady ýagdaýa syn berdi. Azatlyk Radiosy Karnegi merkeziniň Merkezi Aziýa boýunça analitigi Alekseý Malaşenko bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Ýakynda ýaýradan brifingiňizde Türkmenistanda Niýazowdan soňky döwürde käbir liberallaşdyrylyşyň geçirilendigini, emma ýurduň Merkezi Aziýada iň berk režimli döwlet bolmagyna galýandygyny bellediňiz. Ýurduň syýasaty näme üçin üýtgemedi, diýip pikir edýärsiňiz?
Alekseý Malaşenko: Ýagdaýyň üýtgemäge mümkinçiligiň bolmanlygyny açyk aýdaly. Jemgyýet milli däp-dessurlara esaslanýar, oppozisiýa ýok, şeýle jemgyýeti dolandyrmak aňsat bolýar. Berdimuhammedow ýurduň ozalky tejribelerini iňňän gowy özleşdiren adam. Oňa ýurduň ne içerki elatasynyň arasynda, ne-de ýurduň daşynda oppozisiýa boldy. Ýurtda bir zady mynjyradar ýaly bolsa, mynjyradyldy. Şeýle ýagdaýda özgerişlikler şemalynyň haýsy tarapdan öwüsjegi belli bolmandy.
Azatlyk Radiosy: Siz, türkmen jemgyýeti köpçülikleýin protestlere taýýar däl, diýip öz synyňyzda belleýärsiňiz. Siziň pikiriňizçe, protestler üçin jemgyýetde isleg ýokmy, ýa-da mümkinçilik?
Alekseý Malaşenko: Birinjiden, ýurtda protest tejribesi ýok. Protestler üçin taýýarlygyň gowşakdygy, umuman, postsowet ýurtlaryň köpüsine mahsus, emma onuň iň agyr görnüşi Türkmenistana degişli. Jemgyýetiň haýsy-da bolsa şygarlar bilen köçä çykyp biljegini göz öňüne getirip bolanok. Ikinjiden, türkmen jemgyýetinde başda sowet döwründen galan gorky bardy, soňam bu gorky Türkmenbaşynyň döwründe hasam güýçlendi. Umuman gozgalaňlar barada aýdylanda, men türkmen tire-taýpalarynyň wekilleriniň ya-da paýtagtyň ýaşaýjylarynyň protest bilen çykyş etjegini asla göz öňüne getiriip bilemok.
Azatlyk Radiosy: Türkmenleriň tire-taýpalaryny agzadyňyz. Ýurduň häzirki syýasy-jemgyýetçilik gurluşynyň aýratynlyklary we türkmenleriň tire-taýpa bölünişigi arasynda baglanyşyk görýärsiňizmi?
Alekseý Malaşenko: Tire-taýpa bölünişigi durnuklylygy saklaýar. Şeýle bölünişik oba ýerlerde has duýulýar, şäherlerde-de bar. Sowet dowründe-de, Türkmenbaşy döwründe-de häkimiýetler mundan peýdalanýardy. Häkimiýetleri bu ýagdaý doly kanagatlandyrýardy. Merkezi Aziýada durnuklylyk belli bir derejede durgunlylygy hem aňladýar. Emma, şonda-da, bu ýagdaý köpleri kanagatlandyrýar. Bu belli bir derejede täsin görünýän hem bolsa, türkmenistanlylar Ýakyn Gündogardaky syýasy wakalary, Täjigistandaky graždan uruşyny we Gyrgyzstanyň Oş regionynda bolan gyrgynçylyklary görüp, durgunlylyga-da üstünlik hökmünde garaýarlar. Sebäbi owrülişikleriň netijesinde utýanlaryň-da, utulýanlaryň-da bolýandygyna hemme düşünýär. Islendik düýpli özgeriş, ýa-da reforma agyryly bir prosess bolýar. Nämä gerek ganymyzy döküp, diýýänler-de az däl. Köpleriň bolsa, bize häzir näçe agyr bolsa-da, soň mundanam has agyr bolaýmasyn, diýip howatyrlanýan bolmaklary ähtimal.
Azatlyk Radiosy: Niýazow öz döwründe “Altyn Asyr” döwrüni yglan edipdi. Berdimuhammedow bolsa häkimiýet başyndaky bäş ýylynyň içinde Türkmenistanda täze döwrüň başlanandygyny eýýäm iki sapar yglan etdi. Başda, galkynyş barada aýdylan bolsa, soň bagtyýarlyk yglan edildi. Bu näme üçin edilýär, diýip pikir edýärsiňiz?
Alekseý Malaşenko: Milli ideýa bolmasa näme?! Türkmen ýolbaşçylarynyň yglan eden ideologiýalary kwazi, ýagny emeli bir ideologiýalardyr. Muny kommunizmiň ideologiyalara ýykgyn etmek tejribeleri bilen deňeşdirmek mümkin. Ýone bu zatlar Türkmenistanda özboluşly bir görnüşde edilýär. Siz özüňizi türkmen häkimiýetleriniň ýerine goýup görüň, “modernleşdiriş” ýa-da “reformalaşdyryş” eýýämini yglan etmäge esas ýok. Däp-dessurlara degişl bir zady oýlap tapmak-da täsirli däl. Emma abstrakt manyly we gowulygy aňladýan bir zady arkaýyn yglan edip bolýar. Üstesine, häkimiýetleriň yglan edýän zatlaryna hiç kim o diýen üns bermeýär. Hemme kişi kanagatly görünýär.