text:
Aşgabat. Karl Marks adyndaky köçe. 14-nji jaý. Aňyrsy-bärisi taýaksalym howly.
Geçen asyryň altmyşynjy ýyllarynyň ahyrynda, ýetmişinji ýyllaryň başlarynda bir hojalygyň melleginden uly bolmadyk howlynyň içinde «Sowet edebiýaty» hem «Tokmak» žurnallarynyň, «Edebiýat we sungat», «Mydam taýýar» gazetleriniň, «Agitatoryň bloknoty» atly şapbat jalyjak žurnalyň redaksiýalary hem Marksizm-leninizm instituty ýerleşýärdi.
Şahyrlar Gurbannazar Ezizow, Italmaz Nuryýew, Näzik Annatyýewa, Annasoltan Kekilowa, Nury Baýramow, tankytçylar Daňatar Berdiýew, Nargylyç Hojageldiýew, Ýazmyrat Belliýew, azy ýaran satiraçylar Aşyrberdi Kürt, Berdimuhammet Gulow, Işanguly Guljaýew, hakdan içen terjimeçiler Bäşim Ataýew, Annaly Berdiýew, ömruni jogapkär sekretar bolup geçiren Meret Haladow bardy.
Gurlaly bäri ýekeje gezek pagta planyny dolduryp görmedik «Moskwa» kolhozynyň gowaça meýdanyndan ýagydan sypan ýaly bolup gaýdyp, uniwersitete okuwa giren, on alty ýaşly oglan uçin, gazet-žurnal sahypalarynda häli-şindi gabat gelýön ol atlar öňdenem tanyşdy. Emma «Edebiýat we sungatda» korrektor bolup ýyl ýarym işlän döwrüm Beki Seýtäkow, Mämmet Seýidow, Täşli Gurbanow, Nurberdi Pomma, Çary Aşyrow kimin türkmen edebiýatynyň läheňleri bilen bir gapydan girip-çykaryn diýip haçan kelläme gelipdir!
Tagta etrabynyň Bedirkent obasynda dünýä inip, «Gyz salgydy» powesti, «Doganlar» romanynyň dört tomlugy bilen hakyky çeper esere nebsewür topulýan okyjynyň çäksiz alkyşyna mynasyp bolan Beki aga hakda gözli şaýat bolan pursatlarym bilen «Azatlygyň» diňleýjilerini tanyşdyrmagy ýerlikli hasap edýärin.
1.Şahyr Alty Akmämmedow Daşhowuz welaýatynda komandirowkada bolup gaýdyşyna göni Beki Seýtäkowyň kabinetine barýar. «Ýaşuly, size Hangeldi Garabaýew salam aýtdy». Äýnegini stoluň üstüne oklap, ýerinden turan Beki aganyň sowaly diýseň gazaply çykdy: «Näme?!» Salam ikinji gezek doly gaýtalanyp ýetişmedi. «Salam ibereniňem, getireniňem palanyny palan edeýin! Ýene kim salam iberdi?» Agzynda uçuk gaýnan şahyr gaýdyp žurnalyň gapysyny açan däldir.
2. Žurnalyň proza bölüminiň redaktory Ogultäç Orazberdiýewa bilen tankyt bölüminiň redaktory Nargylyç Hojageldiýew ikisi bir kabinetde oturýardy. Nargylyjyň telefonda: «Hä, pylany jan, bu senmi? Görneňok-la bu golaýda» diýip, trubkany goýagada, «Häý, seniň bir» diýip, paýyş sögünmek endigi bardy. «Nargylyç, beýtme-dä» diýip ýalbarýan Ogultäje onuň jogaby nagtdy: «Men öz iş ýerimde otyryn! Ädikçi ussalara «sögünme» diýip bolýarmy? Bolanok. Sögünç eşidesiň gelmese, başga kabinet saýlaý».
Bir gezek bularyn dawasy gaty ula turupdyr. Ogultäç özünden gidip, oturgyçdan agyp düşüpdir. Bir başagaýlygyň bardygyny aňyp, menem gyk-bagly gapa burnumy sokaýmanmy! Derrew Ogultäjiň çaý käsesine grafinden suw guýup, Beki aganyň öňünden bir eýläk, birem beýläk üç-dört sapar geçäýmenmi! Ýaşuly ýüzüme çiňerilip: «Weý, senden ýakyn hossary ýokmy-daýt bu biçäräň?» diýenson, dur-da ýeser bolsaň şo ýerde!
3. Her gün redaksiýanyň howlusynda sagat on ikiden bire çenli top oýnalardy. Allaberdi Haýydow, Işanguly Guljaýew, Berdi Annageldiýew, Muhammetmyrat Kömekow hem şu setirlerin awtory ölemen oýunçylar hasap edilerdi. Haýsydyr bir tarapa oýunçy ýetmedik mahaly Gurbannazar hem durup bilmän meýdança girerdi. Gapdaldaky uzyn oturgyçda oýnuň her bir pursatyna özleriçe baha kesip, gülşüp-degşip oturan dili duzly janköýerlere bir syn ediň: Beki Seýtäkow, Mämmet Seýidow, Çary Aşyrow, Nurberdi Pomma! Bir gezek meýdançanyň içini-daşyny gyzyl-gyran gülüşdiren bir wakany ýatlaman geçmek gaty kyn: «Agitatoryn bloknotynyň» baş redaktory, agramy ýüz kilodan birmahal wazlap geçen Berdi Annageldiýew garşydaşyň urýan topuna blok goýjak bolup, iki elini daldaladyp, ökjesine galdy. Bu onuň bökdügidi. «Berdiniň göwresi toruň aňyrsyna geçdi!» diýip, Işanguly Guljaýew dawa turzandan, Beki aga seslendi: «Ýagşam bir dawa tapdyň-ow, Berdiniň garny ýöne durka toruň anyrsyna geçip dur-a!»
4. Altmyşynjy ýyllaryň birinji ýarymynda Beki Seýtäkow üç ýyllap Turkmenistanyň Ýazyjylar birleşiginiň prawleniýesine başlyk saýlandy. Edaranyň içini-daşyny syryp-süpürmek üçin, ýowar yglan edildi. Şonda Beki aganyň uzyn taýagyň ujuna ötürilen sübsäni dik asmana göterip gygyrany henizem gulagymdan gidenok: «Edebiýat karýeramyň ahyry şeýle gutarjagyny bilýärdim-le!»
Bu beýik şahs hakda näçe ýatlasaň ýatlap oturmaly. Ýene dört ýyldan, bir asyrlyk ýubileýi bellenmeli halypa Jennetiň törüni bezäp oturandyr diýen ýagşy umyt bilen sözümi soňlaýan.


c: text/html

text:
Şu ýylyň fewral aýynda Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalaryna deriniň, gönüň we ýüňüň daşarky bazarlarda ýerlenmegini düzgünleşdirmek üçin ilatdan deri we ýüň önümlerini çig mal görnüşinde ýygnap almaga hem-de satmaga ygtyýar berlipdi.
Türkmenistanyň prezidentiniň 5-nji fewralda gol çeken kararynyň agzalan önümleri daşarky bazarlarda satyp, ýurduň maliýe girdejilerini köpeltmek maksadyny öz öňünde goýýandygy resmi maglumatlarda habar berildi. Şeýle-de bu çäräniň maldarçylaryň girdejilerini artdyryp, maldarçylyk pudagyny ösdürjekdigi aýdyldy.
Eýse, bu karar iş ýüzünde nähili amala aşyrylýar?
Azatlyk Radiosy bu sorag bilen gyzyklanyp, Aşgabatda ýaşaýan ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Her ýylyň 21-nji fewralynda dünýäde Halkara Ene dili güni bellenilýär.
Dünýä derejesinde bu günüň bolmagy türkmenler üçin örän möhüm. Sebäbi biziň Ene dilimiz ýap-ýaňylaram ýanalýan, öz topragynda hukuklary çäklendirilen dildi. Bu kynçylyklar biziň başymyzdan azda-kände sowulsa-da, ol entek Eýran, Owgan, Yrak türkmenleriniň başynda bar. Şonuň üçinem olar bu ugurdan biziň goldawymyza mätäç.
Eýse, olaryň ýagdaýyna göz ýummaga biziň ahlak hukugymyz barmy? Türkmenistanda-da sowet döwründe ýagdaý şolaryňka ýalydy. Türkmen dili formal hukuklara eýe bolsa-da, iş ýüzünde aşaklykdan bogulýardy, erkin ösüşden mahrumdy. Gaýgysyz Atabaýyň döwründe ene dilimize döwlet dili statusy berilse-de, soňra ýagdaý düýpli üýtgedi. SSSR-iň soňky onýyllyklarynda türkmen dili döwlet işlerinden doly çetleşdirildi we soňabaka diňe ikinji derejeli adamlaryň diline öwrüldi.
Elbetde, öňdebaryjy türkmen intelligensiýasy bu tendensiýa başardygyndan mydama garşy durup geldi. Üýtgedip gurmak döwründe bolsa Ene dilimiziň hukuklary ugrunda açyk göreş başlandy. 1989-njy ýylyň 1-nji sentýabrynda bu ugurda ”Türkmen dilini goramak boýunça jemgyýet” döredildi we türkmen intelligensiýasynyň hem ”Agzybirlik” Demokratik Halk Hereketiniň bilelikdäki göreşi netijesinde türkmen diline ahyry döwlet dili statusy berildi.
Emma SSSR ýykylansoň, ýurtda başisitik diktaturanyň emele gelmegi türkmen diliniň ýagdaýyny öňküdenem kynlaşdyrdy. Neostalinçilik zulum halka öz doga dili, medeniýeti hakda alada etmäge ýol bermedi, garaşsyzlyk döwründe adamlar güzeran dolandyryp bilseler kaýyl boldular. Häkimiýetler, döwlet edaralary halkyň agyr ýagdaýyndan özleriçe peýdalandylar hem türkmen diliniň doly bahaly döwlet diline öwrülmegine ýol bermediler. Türkmen dilinde zerur okuw kitaplarynyň çykmagy gijikdirildi, wagtynda zerur professional kadrlar ýetişdirilmedi, söz we metbugat azatlygy, türkmençe edebi-çeper kitaplar, ýazyjylar köpçülikleýin gadagan edildi. Galyberse-de, döwlet derejesinde ýaranjaňlyga ýol açylyp, ene dilimiz ýaranjaňlaryň kethudalary öwýän diline öwrüldi, bu-da dili göýdük etdi.
Häzirki ýagdaý
Bu ýagdaý S.Nyýazowdan soň düzeler öýdülipdi, emma, gynansagam, bu ugurda häzirem düýpli üýtgeşiklik ýok. 2007-nji ýylda döwlet başyna gelen prezident G.Berdimuhamedowyň döwründe-de agyr ýagdaýdaky türkmen medeniýetini, aýratynam türkmen metbugatyny we edebiýatyny çynlakaý janlandyrmak üçin zerur işler edilenok. Gaýta prezidentiň özi-de, Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň degişli maddalaryny bozup, halkara derejedäki çykyşlaryny döwlet dilinde däl-de, eýse başga dilde edýär. Bu ädimi bilen prezident halkara derejesinde-de, ýurduň içinde-de türkmen diliniň abraýyny gaçyrýar we türkmen ýaşlaryna nädogry görelde görkezýär.
Deslapky senzuranyň ýatyrylmazlygy, söz we metbugat azatlygynyň gadagan edilmegi türkmen dilini, edebiýatyny we medeniýetini döwrebap ösüşden saklaýar. Hut şol sebäpdenem prezident her näçe tankyt etse-de, türkmen metbugaty, telewideniýesi we radiosy düzelenok, düzelibem bilmez.
Eger senzuranyň birehim tüýlek penjelerini türkmen metbugatynyň, edebiýatynyň, medeniýetiniň bokurdagyndan aýyrmasaň, onda hassanyň, dogrusy, bärsinden aňyrsy has ýakyn! Erkin metbugat, çeper edebiýat, gülläp ösýän medeniýet bolmadyk ýurtda dil ýaşabam, ösübem, halkyň guwanjyna, buýsanjyna öwrülibem bilmez. Ýöne bu ýönekeý hakykata düşünmek üçin, meger, öz Ene diliňi häkimlik kürsüsinden ileri tutmaly bolsa gerek.
Ak Welsapar Şwesiýada ýaşaýan türkmen ýazyjysy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Bazarlarda, meýdanlarda, melleklerde zähmet çekip ýören çagalara gözüňiz düşende näme barada pikir edýärsiňiz? Ony jemgyýet üçin hökman we adaty ýagdaý höküminde kabul edýärsiňizmi? Mümkin kynçylyklardan daşlaşmagyň iň ýeňil usulyny ulanýansyňyz: bu yagdaýa gözüňizi ýumýansyňyz? Meň bilen bu babatda pikir alyşan adamlar iki uly topara bolünýärler: birinji topar çaga zähmetini düýbünden kabul edenoklar. Olar: "Çaga zähmeti çagalara zyýanly we olaryň fiziki hem-de ruhy taýdan doly ösmegine uly böwet bolup durýar" diýseler, ikinji topar: "Ýok, azar bermäň! Çagalar gazanç edip ene-atasyna kömek berýärler. Türkmen çagalary zähmetsöýer bolup, asyrlar boýy ene-atalaryna kömek berip gelipdirler" diýip nygtaýarlar.
Meniň pikirimçe, gürruň çagalaryň zähmeti we olaryň saglygyna edýän täsiri barada gitmeli. Çaga zähmetiniň düýp sebäpleri bolan garypçylyk, uly gerimdäki işsizlik, bilimiň hiliniň pesligi, bilim almakdaky çäkli mümkinçilikler we jemgyýetiň bu babatdaky kanunlary berjaý etmezligi hem-de olara ynamsyz garamagy yaly çylşyrymly kynçylyklar barada halkara guramalary üznüksiz belläp we hasabatlar ýaýradyp gelýärler. Biziň jemgyýetimizde ene-atalaryň, uly adamlaryň bu meselelere degişli düşunjesi düýpli üýtgemeli. Çaga zähmetiniň ulanylmagy ulular tarapyndan goldalanyp, bu ýagdaýa gözlerini ýumanlarynda bu meselä ünsi çekmek dogry bolar. Eýsem, agyr zähmet jigilermiziň (ösüp barýan çagalaryň we ýetginjekleriň) saglygyna nähili täsir edýär?
Çagalaryň kiçi göwresi olary uly adamlardan tapawutlandyrýan ýeke-täk zat däl. Dowamly agyr zähmet çagalaryň ösüp barýan bedenine we saglygyna ýaramaz täsir edýär. Çagalaryň ösüp barýan bedeni gowy iýmite mätäç bolup, kadaly iýmit ýetmedik ýagdaýynda çalt ýadamana ukuply bolýar. Pes hilli iýmit we ýadawlylyk öz gezeginde işde ýüze çykyp biljek howply ýagdaýlaryň sebäbi bolup biler. Agyr ýük daşamak olaryň direg-hereketlendiriş ulgamynyň ösmegine we berkemegine uly zeper ýetirýär. Çagalaryň we ýetginjekleriň beýnisi ösüp berkemäni dowap edýär. Meselem, oba hojalygynda ulanylýan himiki maddalar çaganyň saglygyna üýtgedip bolmajak ýaramaz täsir edýärler. Barlaglara gorä, eger uly adam we çaga deň derejede zäherleýji himiki maddalaryň täsirine sezewar edilse, onda bu ýagdaýda, uly adam bilen deňeşdirlende, çaganyň bedeni himiki maddany has köp möçberde toplaýar. Oba hojalygynda ulanylýan himiki maddalar çaganyň ganyna we beden dokumalaryna siňýärler. Deriniň der çykarýan mäzleriniň doly derejede kämil bolmazlygy, uly adamlar bilen deňeşdirlende, çagalaryň yssy howany agyr geçirmeginiň sebäbi bolup durýar. Iş ýerindäki yssy we dymyk howa uly adamlar çydamly bolsa-da, çagalara bu şertler erbet täsir edýär. Howply ýagdaýlary seljerip, dogry çözgüdi saýlap almak ukyby çagalarda çäkli bolýar. Bu ukypsyzlyk işde howply ýagdaýlaryň netijesinde alynan şikesleriň esasy sebäbi bolup durýar.
Geçirilýän ylmy barlaglar çaga zähmetiniň olaryň emosional we ruhy ýagdaýyna edýän täsirini öwrenmäge gönükdirilip başlandy. Eger ýeňil zähmet çagany maşgala we jemgyýete imrikdirip, oňa özüne bolan ynamy we jogapkärçilik duýgusyny ýokarlandyrmaga kömek berýän bolsa, dowamly, maşgalasy we dost- ýarlary bilen gatnaşygyny çäklendirýän, gorky we ynjalyksyzlygy döredýän zähmet çaganyň bütün durmuşyna, onuň emosional we ahlak taýdan ösüşine negatiw täsir edip bilýär.
Işde ýüze çykýan howply ýagdaylar diňe bir gysga wagtda bitip biljek şikeslere sezewar etmän (açyk ýaralar, deri keselleri we beýlekiler), agyr işiň netijeleri çaga doly kemala geleninden soň ýüze çykyp biljek kynçylyklary hem döredip biler. Şu sebäpler, bu ýagdaýlary öwrenmek maksady bilen ylmy barlaglary geçirmekde kynçylyklary döredýärler. Rak keseli, önelgezislik, dowamly bil agyry we umymy akyl derejesiniň pes bolmagy ýaly keseller we ýagdaýlar geljekde agyr zähmetiň döredip biljek netijeleri höküminde garalyp bilner.
ÝETGINJEGIŇ IŞINIŇ DOWAMLYLYGY NÄÇE BOLMALY?
Birnäçe barlaglar amerikan ýetginjekleriniň zähmetini, onuň ölçelmeli usullaryny seljerdiler. Barlagçylar ýetginjekleriň saglygyna zyýansyz bolup biljek zähmetiň dowamlylygyny kesgitlemäge çalyşdylar. Hepdede jemi 20 sagada barabar dowamlylygy zyýansyz hasaplap, olar "ýeňil" we "agyr" zähmetiň arasyny kesgitlediler we şeyle netijelere geldiler:
► 20-sagatdan az işleýan ýetginjekler, işlemeýan ýetginjeklere garaňda okuwa gatnamaklaryny seýrek ýagdaýlarda bes edýärler. Hepdede 20 sagatdan köp işleýän çagalar wagtyň geçmegi bilen mekdebe gatnamagyny taşlaýarlar.
► 20 sagatdan kän işleýän ýetginjekler ukysyny ýeterlik alyp bilmän, mekdebe gijä galyp barýarlar we günüň dowamynda işjeň, hüşgär we ünsli bolmak kynçylygyny başdan geçirýärler.
► Hepdede 20 sagatdan köp işleýän ýetginjekleriň arasynda ýaramaz endiklere baş goşýanlaryň sany artyp biler. Ýaramaz endikler alkogol içgilerini, çilim, neşe serişdelerini kabul etme we özüňi gazaply alyp barmak, ogurlyk etmek ýaly endikleri öz içine alýarlar.
Görşümiz ýaly, ýetginjegiň zähmetiniň hili we dowamlylygy onuň saglygyna uly täsirini ýetirýär. Ýetginjekleriň pul gazanyp, öz maşgalasyna berýän kömegi olaryň özlerine bolan hormatyny artdyrsa hem, çendenaşa işleme ýetginjeklerde stress derejesini artdyryp, olaryň doly we sagdyn ösmegine böwet bolýar.
Biziň jemgyýet bolup hem-de "agyr" zähmeti "ýeňil" we "peýdaly" zähmetden tapawutlandyrýan ölçegleri aýdyňlaşdyryp, ylmy barlaglaryň netijelerine, medeniýetimize we milli gymmatlyklarymyza baglylykda "çaga zähmetiniň" kadaly ülňülerini kesgitlemegimiz gerekdir. Meniň pikirimçe, şu esasda çykarylan netijeler türkmen halkynyň geljegine peýdaly täsirini ýetirip we sagdyn nesilleri ýetişdirmekde goşant goşup, bu mesele babatda döreýän düşünişmezlikleri aradan aýryp bilerdi.
Makalada beýan edilýän pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişlidir.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Býujet edaralarynda işleýän paýtagtyň ýaşaýjylarynyň ählisine 2009-njy ýylyň 31-nji dekabrynda sagat 21.00-da Bitaraplyk binasynyň öňündäki Garaşsyzlyk seýilgähine - ýurduň baş arçasynyň öňüne barmaklyk baradaky görkezme berildi.
Şol gün, ýagny 2009-njy ýyldan 2010-njy ýyla geçilýän gijede baş arçanyň öňünde ýurduň belli estrada aýdymçylary aýdym aýdarlar, tansçylary tans ederler. Sagat 00.00 bolup, Täze ýyla gadam basylan pursady bolsa, bu aýdym-sazly dabara görlüp-eşidilmedik feýerwerk bilen tamamlanar.
Baş arçanyň öňünde gurnalýan dabaranyň şowhuny elmydama uludan bolýar. Ýöne oňa zorluk bilen gatnaşdyrylmagy paýtagtlylarda bu dabara bolan ýigrenç duýgularyny oýardýar.
Maşgala baýramy bolan Täze ýyl ýylda bir gezek gelensoň hemmeleriň maşgala agzalarynyň arasynda belläsleri gelýär. Emma soňky iki-üç ýyllykda tapylan bu çäre paýtagtyň ýaşaýjylaryny Täze ýyly maşgala agzalarynyň arasynda bellemekligi mahrum etdi.
Ýurduň baş arçasynyň öňünde geçirilýän Täze ýyl dabarasyna Aşgabadyň edara-kärhanalarynyň işgärleri, mugallymlary, mekdep okuwçylary, talyplary, medeniýet we sungat işgärleri gatnaşdyrylýar.
Şol gün ol ýere 100 müňe golaý adam ýygnanýar. Gijäniň bir wagty tamamlanýan şowhundan soň adamlara öýlerine gaýtmak örän kyn bolýar. Şol günki şowhuna barmadyk paýtagtlylara bolsa ertesi gün gaty ýowuz daralýar. Hatda olaryň işden kowulýanlary-da bolýar.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Ukrainanyň Donetsk şäherindäki Russiýa tarapdary separatistleriň liderleri öz ygtyýarlylygyňy kesgitlemek barada 11-nji maýda geçirilmegi planlaşdyrylýan referendumyň amala aşjakdygyny mälim etdiler. Olar bu meseläni soňa goýmak barada Russiýanyň prezidenti Wladimir Putiniň eden çagyryşyna garamazdan dowam etdirýärler.
Öz-özüni ykrar eden “Donetsk halk respublikasynyň” “koordinasion komiteti” 8-nji maýda geçiren ýygnadyndan soň beren maglumatynda sebitiň Ukrainadan aýrylyp-aýrylmazlygy barada 11-nji maýda ses berişigiň geçiriljekdigini mälim etdi. Gürrüňi edilýän komitetiň bu ýygnagy ele salnan Ukrainanyň Donetsk şäherindäki hökümet binasynda geçirildi.
Özüni Donetsk separatist hereketiniň lideri diýip yglan eden Denis Puşlin “referendumyň 11-nji maýda geçiriljekdigini” aýtdy.
Putin 7-nji maýda Moskwada eden çykyşynda Ukrainanyň Donetsk we Lugansk regionlaryndaky separatist hereketleriň referendum geçirmek baradaky kararlaryny soňa goýmaldygyny belläpdi.


text:
Gyrgyzystanyň Milli howpsuzlyk boýunça döwlet komiteti goňşy Özbegistan tarapyndan gözlenýän terrorçylykda şübhelenýän adamy ele salandygyny penşenbe güni yglan etdi. Komitet bu adamyň Özbegistanyň gündogar bölegindäki Fergana şäheriniň ýaşaýjysy, 1957-nji ýylda doglan Habibullo Suleýmenowdygyny aýtdy.
Milli howpsuzlyk komiteti Suleýmenowyň pan-regional islamçy söweşjeň topary Türkestanyň Yslam hereketiniň agzasy bolmakda şübhelenýändigini aýtdy. Suleýmenowyň oktýabr aýynda howpsuzlyk operasiýasynyň dowamynda tussag edilendigi habar berildi.
Penşenbe günki bu beýannamanyň öňüsyrasynda Gyrgyzystanyň Milli howpsuzlyk komiteti terrorçylykda şübhelenen bäş adamy we uly mukdarda ýaragy ele salandygyny yglan etdi. Tussag edilenleriň bäşisiniň-de gyrgyz raýatydygy aýdyldy.


text:
Duşanbe güni müňlerçe adam Ermenistanyň paýtagty Ýerewanda gyrgyn pidalarynyň hatyrasyna gurlan ýadygärligiň ýanynda toplandy.
Ermenistanyň prezidenti Serž Sarkisýan we beýleki ýokary derejeli resmiler sişenbede, resmi Hatyra gününde Tsitsernakaberd ýadygärliginiň etegine gül goýdular.
Sarkisýan öz gysgajyk sözünde bu ýyl dönümini milli ýas güni hökmünde häsiýetlendirdi. Ol: “Ýitirilen zatlaryň hiç biri unudylmaýar. Biz öz köklerini ýatdan çykarýanlardan däl, biz Ermenistan” diýdi.
Türkiýe "gyrgyn" termini bilen ylalaşmaýar
Goňşy Türkiýäniň hökümeti ermeni gyrgynçylygy barada aýdylýan zatlar bilen ylalaşmaýar.
Ankara 1915-18-nji ýyllarda osmanly türkler tarapyndan 1.5 milliona golaý ermeniniň gyrlandygyny inkär edýär. Osmanly türklerden soň gurlan türk hökümeti bu döwürde ölen ermenileriň sanynyň has az bolandygyny we olaryň graždan urşunyň pidasydygyny, Osman hökümetiniň hristian azlygyny bilkastdan gyrgyna bermändigini aýdýar.
Bu dawa Türkiýe bilen Ermenistanyň diplomatiki gatnaşyk guramaganyň öňüni alyp gelýär, ýogsa bu iki ýurduň 330 km umumy araçägi bar.
1915-nji ýylyň 24-nji apreli
Ermeniler 24-nji apreli Osman kampaniýasynyň etniki ermenileri nyşana alyp başlan güni hökmünde belleýärler. Ermeniler 1915-nji ýylyň 24-nji aprelinde Osman imperiýasynyň raýaty bolan ýüzlerçe intellektualyň türk paýtagtyna toplanyp, şol ýerden sürgüne ugradylandygyny we köpüsiniň öldürilendigini aýdýarlar.
Duşanbe güni agşam birnäçe müň adam Ýerewanyň merkezinden Tsitsernakaberd ýadygärligine çenli otly kesindili ýörişe gatnaşdy. Bu hili ýöriş Ýerewanda 2000-nji ýyldan bäri her ýyl geçirilýär. Bu ýörişi Ýaşlar bileleşigi we Daşnaktsutyun Ermeni rewolýusi partiýasy guraýar.
Ýaşlar bileleşiginiň lideri Mariýa Titizýan bu ýatlama ýörişiniň gyrgynçylygyň unudylmaýandygyny nygtamak üçin geçirilýändigini aýdýar.
“Bu bir ýigrençden doly gün däl, bu biziň ar alynmagyny isleýän günümizem däl. Biziň isleýän zadymyz, eger siz biziň aýdýan zatlarymyzy diňleseňiz, olar gyrgynçylygyň ykrar edilmegini soraýarlar” diýip, Titizýan aýtdy.
Ol şondan bäri geçen döwürde bu gyrgynçylygy amala aşyranlaryň dört ýa bäş nesliniň ony inkär edip gelýändigini, munuň bolsa gyrgynyň soňky sahnasy bolup durýandygyny hem sözüne goşdy.
Titizýan ermenileriň köpçülikleýin öldürilmeginiň ykrar edilmeginiň Ermenistan bilen Türkiýäniň ikisi üçinem möhümdigini nygtady.
“Bu biziň derdimiz”
Ýekşenbe güni türk aktiwistleriniň ýüzlerçesi ermenileriň köpçülikleýin öldürilmeginiň pidalaryny hatyralamak üçin Stambulyň merkezine ýygnandy. Elleri gyzyl gwozdikaly aktiwsitler şäheriň merkezindäki Taksim meýdanynda, gamgyn ermeni sazynyň astynda şem ýakdylar we “Bu biziň derdimiz” diýen ýazgyly plakata gül goýdular.
Şeýle-de ýekşenbe güni onlarça türk intellektualy Stambul muzeýiniň daş işigine ýygnandy. Bu bina 1915-nji ýylda bir ýere toplanan ermeniler üçin türme bolup hyzmat edipdi.
Bu Türkiýäniň iň uly şäherinde ermeni gyrgynçylygynyň ýyl dönüminiň jemgyýetçilik tarapyndan ikinji gezek bellenişidir. Şeýle ýygnanyşygyň ilkinjisi 2010-njy ýylda bolupdy we oňa häzirkä garanda has az adam gelipdi.


text:
Haýsy hem bolsa bir planetanyň ýaşamaga ýaramlydygy ýa-da däldigi onuň diňe bir öz ene ýyldyzyndan alýan ýagtylyk şöhlesine bagly däl. Munda himiýa-da möhüm rol oýnaýar. Käbir ulgamlarda radioaktiw elementler köp bolansoň, planetalaryň jümmüşinde durnuksyz atom özenleriniň dargamagy (radioaktiw dargama) netijesinde köp mukdarda ýylylyk önýär.
Biz öz planetamyz Ýeri gowy görýäris. Türkmenler oňa “Ene Ýer” diýip, ýöne ýere aýdanoklar. Ol bizi we beýleki jandarlary ýaşaýşa gerekli ähli şertler bilen üpjün edip, ýaşaýşyň dürli formalaryny gorap saklaýar, ösdürýär.
Şol sebäpden Gün ulgamyndan daşardaky planetalaryň ýaşaýşa ýaramlydygyna ýa däldigine baha berlende, Ýer ölçeg ülňüsi edilip alynýar. “Şoňa gabat gelmedik planeta – planeta däl. Tutuş Älemde biziň dünýämizden başga dünýä, bizden başga aňly-düşünjeli jandar ýok” diýip, öwünýänler-de ýok däl.
Ýöne golaýda gelnen bir ylmy barlagyň netijelerinden çen tutsaň, bu meselede öwünmekde öte geçýän bolmagymyz hem mümkin. Sebäbi, Älem-hä beýlede dursun, biziň öz galaktikamyzda-da ýaşamaga biziň planetamyzdan amatly ýerler bar. Olar bizden o diýen uzakda-da däl.
“Günüň ekiztaýlary” näme?
Kosmiki watanymyz Akmaýanyň Ýolunda her ýerräkde dagynygrak ýerleşýän Güne çalymdaş ýyldyzlar bar. Göwrümi, ýaşy we himiki elementleri boýunça Günden o diýen tapawutlanmaýan bu ýyldyzlara astronomlar “Günüň ekiztaýlary” diýýärler.
Amerikanyň Ohaýo ştatynyň döwlet uniwersitetiniň astronomlaryndan we geologlaryndan durýan bir topar Güne çalymdaş bu ýyldyzlar boýunça barlag geçirýär. Maksat Gün ulgamyndan daşardaky ýaşaýşyň gözlegine täzeçe çemeleşmek.
Biz bu planetalaryň köpüsi mikrobik ýaşaýşa amatly diýen pikirden ugur alyp bileris
Alymlaryň gelen deslapky netijeleriniň görkezmegine görä, bu ýyldyzlaryň töweregindäki terrestrial planetalaryň jümmüşinde önýän ýylylygyň Ýeriňkiden 25 prosente çenli ýokary bolmagy mümkin. Bu ýagdaý olary geologik taýdan has aktiwleşdirip, ýaşaýyş üçin gerekli akar suwuň bolmak ähtimallygyny ýokarlandyrýar.
Günüň ekiztaýlaryna degişli ýyldyzlaryň häzir öwrenileni sekiz sany. Bu sekiz ýyldyzyň ýedisinde biziň Günümizdäkiden has köp radioaktiw himiki element toriniň (thorium) bardygy anyklandy. Bu sistemalara degişli planetalarda-da ýagdaý şeýle bolsa (köplenç şeýledir diýlip pikir edilýär), onda biz radioaktiw elementler olaryň içki gurluşyny ýyly saklaýar diýen pikirden ugur alyp bileris.
Içerki ýylylyk hem planetada tektonik hereketleriň uzagrak dowam etmegine ýol açyp, planetanyň ýüzünde akar suwuň saklanyp galmagyna getirip bilýär.
“Bu planetalar biziň ozal çak edişimizden has ýyly bolup çyksa, onda biz bu ýyldyzlaryň töweregindäki ýaşaýşa ýaramly zonanyň çägini ene ýyldyzdan aňyrrak süýşürip, giňeldip bileris. Biz bu planetalaryň köpüsi mikrobik ýaşaýşa amatly diýen pikirden ugur alyp bileris” diýip, Ohaýo uniwersitetiniň doktoranty Kaýman Unterborn 2012-nji ýylyň 3-7-nji dekabry aralygynda Amerikanyň Geofiziki Birleşiginiň San-Fransiskoda geçen ýyllyk duşuşygynda bu barlaglaryň netijelerini hödürläninde aýtdy.
Käbir anyklanan zatlar
Unterborn bilen onuň kärdeşleri Günüň bu sekiz ekiztaýyndaky toriý we uran ýaly radioaktiw elementleriň mukdaryny ölçäp, bu ýyldyzlaryň birinde toriniň biziň Günümizdäkiden 2.5 esse ýokarydygyny anyklapdyrlar. Bu hem bu ýyldyzyň töweregindäki terrestrial planetalaryň içinde önýän ýylylygyň Ýeriňkiden 25 prosent ýokary bolmagynyň mümkindigini aňladýar.
Alymlar bu barlaglary geçirmekde Ýewropanyň Günorta Obserwatoriýasynyň Çilidäki HARPS (“High Accuracy Radial velocity Planet Searcher”) spektrometri tarapyndan toplanan maglumatlardan peýdalanypdyrlar.
“Häzirki wagtda biziň arkaýyn aýdyp biljek zadymyz – öz ýyldyzymyza meňzeş ýyldyzlardaky radioaktiw elementleriň möçberiniň biri-birinden tapawutlydygy. Diňe 9 ýyldyzy (biri Gün) öwrenip, tutuş galaktikada bar bolan giň gerimli tapawutlar barada köp zady aýdyp bolanok. Ýöne biz planetalaryň emele gelşi barada bilýän zatlarymyzdan ýyldyzlaryň töweregindäki planetalarda şol tapawutlaryň bolýandyny bilýäris. Bu hem ýaşaýyş baradaky mümkinçilige täsirsiz däl” diýip, Unterborn aýdýar.
Unterbornyň maslahatçysy professor Wendy Panero radioaktiw elementleriň, tektonik hereketleriň we planetanyň ýüzündäki suwuň özara täsirleriniň gaty çylşymlydygyny, oňa entek doly düşünilmeýändigini belläp, “bu geologiýanyň uly syrlarynyň biri” diýýär. Ýöne, onuň aýtmagyna görä, alymlar Ýeriň gatlagyny herekete getirýän we okeanlaryň suwlaryny kadalaşdyrýan zat Ýeriň jümmüşindäki şol ýylylyk güýçleri diýip çaklaýarlar.
Panera toriý we uran ýaly radioaktiw elementleriň, şeýle hem kaliniň Ýeriň mantiýasynda bardygyny aýdýar. Bu elementler Ýeriň özeninden gözbaş alýan ýylylykdan bütinleý tapawutly ýagdaýda planetany içinden gyzdyrýarlar.
Panera bu hakda şeýle diýýär: “Özen gyzgyn, sebäbi ol ozaldan şeýle. Ýöne biziň ýylylyk çeşmämiz ýeke ol däl. Onuň bilen deňeşdirmäge mynasyp bir kömekçi – Ýer döräninde bar bolan elementleriň kem-kemden radioaktiw dargamagy. Radioaktiwlik bolmasa, Ýer ýüzündäki okeanlary saklaýan tektonik hereketleri ýola goýmaga ýeterlik ýylylyk bolmazdy”.
Ýer geologik taýdan hemişe aktiw. Ýöne biz Gün ulgamynda ondan hem aktiw ýerleriň bardygyny bilýäris. Mysal üçin, Ýupiteriň Aýy Io Ýerden has kiçi we Gün sistemasynda daşarky toparlara degişli bolsa-da, wulkanik taýdan biziň planetamyzdan has aktiw. Iodan aňyrda ýerleşýän Saturnyň Aýy Enselad hem şeýle.
1990-njy ýyllaryň ortalaryndan bäri astronomlaryň bizden uzakda ýerleşýän ýyldyzlaryň töwereginde tapan planetalarynyň sany 800-den gowrak. Olaryň käbirinde, öz ene ýyldyzy bilen aradaşlygyndan çen tutsaň, akar suw bolmaly. Bu hem ýaşaýyş üçin iň zerur şert.
Häzirki maglumatlar Gün ulgamyndan daşarky bu planetalarda ýaşaýyş (iň azyndan onuň mikrobik formasy) bardyr diýen umydy güýçlendirýär. Mysal üçin, Ýerde Günüň şöhlesini asla görmedik bakteriýalar bar. Olar energiýany Ýeriň öz içinden önýän ýylylykdan alýarlar.
Araz Perwiş Germaniýada ýaşaýan žurnalist, syýasy ylymlaryň doktory.
Çeşmeler:
1. http://researchnews.osu.edu/archive/hotplanet.htm
2. http://www.scienceagogo.com/news/20121104235242data_trunc_sys.shtml
3. http://astronomie.scienceticker.info/2012/12/04/mehr-spielraum-fur-lebensfreundliche-welten/
4. http://themeridianijournal.com/2012/12/some-exoplanets-may-be-even-more-habitable-than-earth/
5. http://www.americaspace.org/?p=28012
6. http://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/12/are-there-planets-better-at-supporting-life-than-earth/265970/


text:
Birleşen Ştatlar Siriýada heläkçilige uçran iordaniýaly uruş uçary “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijileri tarapyndan urlup aşak gaçyrylmady diýýär.
“F-16” kysymly uruş uçary 24-nji dekabrda Yragyň demirgazyk-gündogaryndaky Rakka şäheriniň golaýynda ýitirim bolupdy. Rakka şäheri “Yslam döwleti” atly toparyň gözegçiligi astyndadyr.
“Yslam döwleti” atly toparyň söweşijileri agzalýan topara tarapdar websahypada pilotyň birnäçe suratyny çap etdiler we olar pilotyň adyny 26 ýaşyndaky Muat Safi Yusuf al-Kasisbeh (Mu'ath Safi Yousef al-Kaseasbeh) diýip mälim etdiler. Şeýle-de söweşijiler uçary raketa bilen urup aşak gaçyrandyklaryny bellediler.
Emma Birleşen Ştatlaryň harbysy “deliller bu wakanyň dogry däldigini anyk görkezýär” diýdi. Şol bir wagtyň özünde uçar heläkçiligine nämäniň sebäp bolandygy barada maglumat berilmeýär.
Sentýabr aýynda “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijilerine garşy howa zarbalary başlany bäri, bu uçar Birleşen Ştatlaryň liderligindäki koalisiýanyň Siriýada ýitirim bolan ilkinji uruş uçarydyr.


text:
Soňky wagtlar Orsýetde zähmet çekýän gyrgyz raýatlarynyň sanynyň has hem artandygy aýdylýar. Olaryň käbirlelriniň yzlaryna dolanmak planlary hem ýok. Bu tendensiýalardan döwlete we raýatlaryň özlerine nähili bähbit bar?
Gyrgyzystanly Elnura Kadyrowa ýakynda Moskwada bir dükana işe girdi, ol, umuman aýdylanda, hepdede 7 gün, ýagny, dynç almazdan işelýär. Onuň yzyna dolanmak islemezliginiň sebäbi Kadyrowanyň öz ýurdy bilen deňeşdirilende, Orsýetde has köp gazanç edip bolýanlygydyr. Ol, ortaça alanyňda, her aýda Bişkekdäki maşgalasyna 300-600 dollar aralygynda pul iberýär.
“Gyrgyzystanda aýlyklar gaty az. Iň ýokary aýlyk diýeniň 130-160 dollaryň aralygynda. Meniň bärdäki gazanjym has ýokary. Men hepdäniň dynç günlerinde hem işleýänligim üçin her aýda 1000 dollar töweregi gazanç edýärin” diýip, Elnura Kadyrowa aýdýar.
Moskwada işleýän Kadyrowa Gyrgyzystanda dowam edýän syýasy hem sosial dartgynlylyk zerarly Orsýete iş gözläp baran gyrgyzlaryň biridir.
Döwlet üçin hem girdeji çeşmesi
Gyrgyzystanyň Merkezi bankynyň maglumatyna görä, daşary ýurtlarda işlemäge giden gyrgyzystanly iş immigrantlarynyň ýurda iberen pulunyň möçberi şu ýylyň ilkinji 10 aýynyň dowamynda 900 million dollara bararbar bolupdyr. Bu 2009-njy ýyl boýunça gyrgyzystanly immigrant işçiler tarapyndan ýurda iberlen puluň möçberinden 157 million dollar köpdir. Deňeşdirmek üçin alynsa, ilat sany 5.5 million adama barabar bolan bu ýurduň ýyllyk döwlet býujeti 1.36 milliard dollardyr.
Gyrgyzystanda köpsanly maşgalalar üçin işçi immigrantlar tarapyndan iberilýän pul esasy girdeji çeşmesi bolup durýar. Ýurtda emele gelen syýasy hem ykdysady dartgynlylykdan soňra, bu girdeji ýurduň sosial hem ykdysady durnuklylygy üçin gaty möhüm rol oýnaýar.
Käbir synçylaryň aýtmagyna görä, immigrant işçileriň iberýän pulunyň möçberiniň aýdylyşyndan hem has köp bolmagy mümkin, sebäbi işçiler, umuman alnanda, Gyrgyzystana ugradýan pullarynyň köp bölegini öz tanyş-bilişleriniň üsti bilen elin ugradýarlar.
Häzirki wagt gyrgyz immigrantlarynyň uly bölegi Orsýetde ýaşaýar. Orsýetiň Federal Migrasiýa gullugynyň maglumatyna görä, 2010-njy ýylyň ýanwar aýyndan bäri Orsýete işlemäge baran gyrgyz migrantlarynyň sany 380 000 adama barabar bolupdyr.
Gurluşykda, oba hojalygynda we zawodlarda işleýän gyrgyzlaryň sany hem hasaba alynsa, Orsýetde işleýän gyrgyzystanly zähmet migrantlarynyň sanynyň hasam köp, ýagny, 600 000 töweregi bolmagy-da mümkin diýlip çaklanylýar.
Ýerlikli ulanmak meselesi
Gyrgyzystanyň on müňlerçe ýaşaýjysy Gazagystanda hem işleýär, şeýle-de soňky döwürlerde Türkiýä, Ýewropa we Amerika işlemäge gidýän gyrgyzlaryň hem sany barha artýar. Gyrgyzystanyň Telekeçiler bileleşiginiň ýolbaşçysy Çingiz Makeşow zähmet migrantlary tarapyndan iberilýän puldan ýurduň bähbidi üçin has gowrak peýdalanylyp hem boljakdygyny aýdýar.
Onuň aýtmagyna görä, şol serişdelerden kiçi we orta biznese hususy maýa goýumyny artdyrmak arkaly, ýurduň ösüşi hemem täze iş orunlaryny döretmek üçin peýdalanyp bolar. Makeşowyň pikiriçe, bu çäre zähmet migrantlary üçin hem hemişelik girdeji çeşmesini dörederdi.
“Eger ykdysadyýete bir million dollar töweregi maýa goýulsa, bu biziň ýurdumyzyň ösüşine uly goşant goşardy. Häzirki döwürde zähmet migrantlary tarapyndan iberilýän serişde diňe maşgalalara siňýär. Bu serişdäni maýa hökmünde ulanmak arkaly, adamlar özlerine goşmaça girdeji çeşmesini hem döredip bilerlerdiler” diýip, Makeşow öz pikirini beýan edýär.
Emma düýbi Gyrgyzystanda ýerleşýän “Central Asia free market” institutynyň ykdysadyýetçisi Nurbek Taşbekowyň aýtmagyna görä, hökümete we ýurduň gelejekde durnuklylygyna bolan ynamsyzlyk işçileriň şeýle zatlara maýa goýmagyna päsgelçilik döredýär.
“Transparancy International” guramasy 2010-njy ýyl boýunça ýaýradan hasabatynda Gyrgyzystany iň korrumpirlenen 15 ýurduň hataryna girizipdir. Şol bir wagtyň özünde-de, Gyrgyzystan Merkezi Aziýada syýasy taýdan iň dartgynly ýurtlaryň biri hasaplanylýar.


text:
Watikanyň Katolik ybadathanasynda kompýuter tehnigi bolup işlän Klaudio Skiarpellettini sud ybadathananyň dokumentlerini habar serişdelerine bermek işine gatnaşanlykda günäli tapyp, ony şenbe güni iki aý şertli tussaglyga höküm etdi.
Ol bu işde aýyplanylýan we ozal Rim papasy Benediktiň kömekçisi bolup işlän Paolo Gabriýelä bu işde ýakyndan ýardam berenlikde günäli tapyldy.
Şu ýylyň sentýabr aýynda Watikanyň sudy Paolo Gabriýeleni hem bu işde aýyplap, ony 1.5 ýyl türme tussaglygyna höküm edipdi.
Paolo Gabriýele Watikana degişli bu dokumentleri habar serişdelerine bermegini Katolik ybadathanasyndaky korrupsiýanyň öňüni almak maksady bilen edilen iş hökmünde düşündirýär.


text:
Bişkegiň sudy bäş adamy ýokary derejeli syýasatçynyň ölümine ilteşikli bolmakda aýyplap, olary 5 ýyldan 18 aralygynda türme tussaglygyna höküm etdi. Olaryň arasynda ýurduň gümrük gullugynyň ozalky başlygy Zamir Moldoşew dagy hem bar.
Olar oppozisiýa syýasatçysy Medet Sadyrkulowyň we onuň iki ýaranynyň ölümine ilteşikli bolmakda günäli tapyldylar.
Sadyrkulow we ýene-de iki adam 2009-njy ýylyň martynda Bişkekda otlanan maşynyň içinde öli tapyldylar. Ilki başda, resmiler munuň ýol heläkçiliginiň bolandygyny aýdypdylar.
2010-njy ýylda Kurmanbek Bakyýew häkimiýetden çetleşdirlenden soň, bu iş boýunça täze derňew geçirildi. Häzir Belarusda ýaşaýan Bakyýew we onuň dogany hem Sadyrkulowyň ölümine ilteşikli bolmakda aýyplanýarlar.


text:
Slowakiýada hokkeý boýunça Dünýä ýaryşy dowam edýär. Onda Kanadanyň milli komandasy şowly çykyş edýär.
Orsýetli hokkeýçiler birinji oýunda Germaniýadan utuldylar. Ikinji oýunda weli olar Sloweniýanyň komandasyny kynlyk bilen 6-4 hasabynda utdular. Indi, ýaryşyň ikinji tapgyryna çykmak üçin, Orsýetli hokkeýçiler ýer eýelerini – Slowakiýany ýeňmeli.
Mälim bolşy ýaly, hepdäniň sişenbe we çarşenbe günleri Ýewropanyň Çempionlar ligasynda ýarym finallaryň ikinji oýunlary geçiriler. Futbol söýüjileriň köpüsi myhmançylykda ýeňiş gazanan “Mançester Ýunaýted” (Manchester United) bilen “Barselona” (Barcelona) 18-nji maýda Londonyň “Wembli” (Wembley) stadionynda final oýunda duşuşarlar diýip çak edýär.
Ýewropanyň öňdebaryjy futbol ýurtlarynyň çempionatlarynda hem iň soňky tapgyrlar geçirilýär. Angliýada “Mançester Ýunaýted” Londonda “Arsenaldan” 0-1 hasabynda utulandan soň bäsleşik ýene gyzykly bolup başlady. Indi “Çelsi” (Chelsea) mançesterlilerden diňe 3 oçko yza galýar. Indiki tapgyrda hem olar öz aralarynda duşuşmaly.
Ispaniýada “Barselona-da”, ondan 8 oçko yza galýan “Real” hem öz garşydaşlaryndan ýeňildiler. Ýöne bu ýyl “Barsanyň” çempion boljagyna şübhelenýänler az.
Italiýada bäsdeşlik Milanyň iki komandasynyň arasynda barýar. “Milan” 35 oýundan soň 77 oçko toplady, “Interiň” 69 oçkosy bar. Ýaryşda ýene 3 oýun oýnalmaly.
Germaniýada Dortmundyň “Borussiýasy” çempion boldy. Ýaryşyň entek dowam edýändigine garamazdan, dortmundlylar yzyndan ýetip bolmajak derejede arany açdylar.
Ýene-de hokkeý mowzugyna gaýdyp gelsek, onda Milli Hokkeý Ligasynda “Utulan – çykdy” (play off) terzinde oýnalýan oýunlarda “Waşington Kapitalzyň” (Washington Capitals) öz meýdançasynda Tampa Beýden (Tampa Bay Lighting) ýene-de utulandygyny bellemeli. Indiki iki oýun Tampa Beýde geçer.
“San Hose Şarks” (San Jose Sharks) hem “Detroýty” (Detroit Red Wings) iki gezek utdy.
“Wankuwer Känaks” (Vancouver Canucks) “Näşwill Predatorsyň” (Nashville Predators) basleşiginde oýunlar boýunça hasap 1-1.
“Filadelfiýa Flaýers” (Philadelphia Flyers) hem oýnalan birinji oýunda “Boston Brýuinsden” (Boston Bruins) utuldy.
Milli Basketbol Assosiýasiýasynda (NBA) hem “Utulan - çykdy” oýunlaryň birinji tapgyry tamamlanyp, Gündogar we Günbatar konferensiýalaryň ýarym final oýunlary dowam edýär. Olar barada indiki gezek gürrüň bereris.
Azatlyk Radiosynyň sport habarçysynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Türkmenistanyň prezidenti 2012-nji ýylyň ikinji ýarymynda daşary ýurtlaryň neşirleriniň satyn alynmagyna rugsat berdi. Türkmenistan ençeme ýyl bäri Orsýetiň käbir gazet-žurnallaryny resmi derejede satyn alyp gelýär.
Türkmenistanyň şu ýylyň ikinji ýarymynda ýurduň daşyndan satyn almakçy bolýan gazet-žurnallarynyň takyk atlary resmi maglumatlarda agzalmady, emma bu neşirler bilen Türkmenistanyň döwlet häkimiýetiniň merkezi edaralarynyň, merkezi we pudaklaýyn ylmy edaralarynyň we Puşkin adyndaky bilelikdäki türkmen-ors orta mekdebiniň üpjün ediljegi habar berildi.
Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrliginiň Orsýetden satyn almakçy bolýan neşirleri Türkmenistanyň pudaklaryna “daşary ýurtlaryň ylym, tehnika, ykdysadyýet, bilim, saglygy saklaýyş we beýleki ugurlardaky üstünliklerini hem tejribelerini ornaşdyrmak maksady bilen satyn alynýar”.
Resmi edaralar üçin
Türkmenistan Orsýetiň neşirlerini 2008-nji ýyldan bäri Orsýetiň “Rospeçat” agentligi we “Informnauka” bileleşigi bilen her ýarym ýyldan gol çekýän şertnamalary esasynda satyn alyp gelýär.
Emma resmi kararda Orsýetden satyn alynjak gazet-žurnallaryň şu sapar hem diňe döwlet edaralary üçin niýetlenýänligi aýdylýar. Olaryň adaty raýatlar üçin nä derejede elýeterli boljagy barada maglumat berilmeýär.
Orsýetli žurnalist, “Fergana.ru” internet saýtynyň baş redaktory Daniil Kislowyň pikirine görä, Türkmenistanyň hökümeti daşary ýurtlardan diňe belli bir pudaklara degişli neşirleri satyn almak we hatda bu neşirleri-de diňe döwlet edaralaryna elýeterli etmek hereketi bilen ýurda gowuşýan maglumatlary berk gözegçilikde saklamak niýetini görkezýär.
Kislow Türkmenistanyň hökümetiniň bir tarapdan pudak resmilerine dünýädäki käbir täzelikleri okatmaga, başga bir tarapdan bolsa ýagdaýy berk gözegçiliginde saklamaga synanyşýanlygyny belledi.
Näme sebäpden çäklendirilýär?
Käbir maglumatlara görä, “Fergana.ru” Türkmenistanda petiklenen internet sahypalaryň biri bolup durýar. Neşiriň redaktory Kislowyň pikirine görä, Türkmenistanda garaşsyz habar beriş serişdeleriniň ilat üçin elýeterliliginiň çäklendirilmeginiň dowam etdirilmegi häkimiýetleriň ýurtdaky problemalaryň gozgalmagyna islegsizligini tassyklaýar.
“Häkimiýetler kemçilikleriň köpçülikleýin paş edilmegini islemeýärler. Sebäbi halkara habar beriş serişdelerinde tankydy maglumatlar hem çap edilýär, olar türkmen hökümetiniň abadançylyk baradaky resmi hasabatlaryndan çürt-kesik tapawutlanýar” diýip, Kislow aýdýar.
Adaty raýatlar üçin
Şol bir wagtda-da, ýurtdaky çäklendirmelere garamazdan, Türkmenistanyň raýatlarynyň arasynda daşary ýurt neşirlerine bolan gyzyklanma barha artýar. Käbirler ylmy neşirlere-de ýazylmak isleýärler. Bu barada Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy, graždan aktiwisti Nurberdi Nurmämmedow Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Orsýetiň we Özbegistanyň ençeme gazet-žurnallary Aşgabadyň bazarlarynda, şol sanda “Gülüstan” bazarynda resmi satuwda bolmasa-da, açyk satylýar diýip, ol aýdýar.
Nurberdi Nurmämmedow hususan-da Orsýetiň “Argumenty i Fakty”, “Komsomolskaýa prawda” we Özbegistanyň “Darakçi” atly gazetleriniň howes bilen satyn alynýanlygyny gürrüň berdi.
Resmi garaýyş
Türkmenistanyň bazarlarynyň daşary ýurtlarda çap edilýän neşir önümlerinden “hyryn-dykyndygyny” Türkmenistanyň prezidenti hem belläpdi. Hususan-da 2010-njy ýylyň awgust aýynda Gurbanguly Berdimuhammedow şeýle neşirleri “hili pes önümler” diýip atlandyryp, olaryň ýurda getirilmeginiň öňüni almagy Döwlet gümrük gullugyna tabşyrypdy.
Şonda garaşsyz habar beriş serişdeleriniň ençemesi şol çäreleriň Türkmenistanda resmi bolmadyk ýagdaýda satylýan daşary ýurt neşir önümleriniň bahasynyň galmagyna sebäp bolanlygyny habar beripdi.
Türkmenistanyň döwlet edaralary üçin Orsýetden ylyma, tehnika, ykdysadyýete we beýleki pudaklara degişli tematiki neşir önumleriniň satyn alynmagyna ilkinji gezek prezident Berdimuhamedowyň 2007-nji ýylyň dekabr aýynda rugsat beripdi. Resmi maglumatlara görä, 2008-nji ýylyň birinji ýarymynda Türkmenistan Orsýetden satyn alan gazet-žurnallary üçin 1 million 765 müň rubl töläpdir.


text:
Anna güni BMG-niň Baş sekretary Ban Ki Mun Koreýa ýarym adasynda ýagdaýyň dartgynlaşmagyna çuňňur alada bildirýändigini aýdyp, beýanat etdi.
Onuň bu çykyşynyň öňýany Demirgazyk Koreýanyň hökümeti geljek hepdäniň çarşenbe gününden soň bu ýurtdaky daşary ýurt diplomatlarynyň howpsuzlygyna hiç hili kepil geçip bilmejekdigini duýdurdy.
Phenýan uruş hereketleriniň ýüze çykmagynyň mümkindigini ýaňzytmak bilen, Demirgazyk Koreýadaky daşary ýurt ilçihanalaryna bu ýurdy terk etmekligi maslahat berdi.
Anna güni Günorta Koreýanyň habar serişdeleri Demirgazyk Koreýanyň öz aram aralyga uçýan harby raketalarynyň iki toparyny bu ýurduň gündogar kenar ýakasynda ýerleşdirendigini habar berdiler.
Soňky günler Demirgazyk Koreýa Günorta Koreýanyň, Ýaponiýanyň we Birleşen Ştatlaryň harby bazalaryna raketa hüjümlerini amala aşyrmak haýbatlaryny atyp gelýär. Geçen hepde Phenýan özüniň Günorta Koreýa bilen “uruş ýagdaýyna” geçendigini-de yglan edipdi.


text:
Daşary işler ministri Sergeý Lawrow Türkmenistana sapary mahalynda Orsýetiň Merkezi Aziýanyň bu ýurdy bilen has ýakyn gatnaşyk gurmak isleýändigini aýtdy.
Rus metbugatynda aýdylmagyna görä, Lawrow türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa Orsýet Türkmenistan bilen terrorçylyga, neşe gaçakçylygyna, guramaçylykly jenaýatçylyga garşy göreşde has ýakyndan hyzmatdaşlyk etmäge taýýar diýipdir.
Aşgabatda 28-nji ýanwarda geçirilen gepleşikler mahalynda Berdimuhamedow iki ýurduň arasynda tranzit koridoryny gurmagyň «uly mümkinçiligi» bar diýdi diýip, TASS habar gullugy ýazýar.
Şeýle-de türkmen lideri rus prezidenti Wladimir Putini Türkmenistana sapara çagyrypdyr.


text:
Şu gün Orsýetiň NTV telekanalynyň resmileri geçen ýekşenbe güni Çeçenistanyň polisiýasynyň eden-etdilikleri barada gürrüň berýän filmiň efirden aýrylandygyny boýun aldylar.
Bu dokumental filmde Çeçenistanyň raýaty Yslam Umarpaşaýew özüniň polisiýa işgärleri tarapyndan alnyp gaçylyşy we başdan geçiren agyr kynçylyklary barada gürrüň berýär.
Ýekşenbe güni agşam bu film Orsýetiň Uzak Gündogar regionynda efire gitdi. Emma film Orsýetiň merkezi regionlarynda görkezilmänkä, ol efir programmasyndan aýryldy.
“Gazprom” kompaniýasynyň eýeçiligindäki bu NTV telekanalynyň metbugat sekretary bu ýagdaýy filmdäki käbir faktlary anyklamak üçin telekanalyň ýolbaşçylarynyň gelen karary hökmünde häsiýetlendirdi.


text:
Türkmenistanda ösdürilip ýetişdirilýän pagta hasylyny gysga wagtda, ýitgisiz ýygnap almak we ýygnalan pagta hasylynyň hilini ýokarlandyrmak hem-de pagta öndürijiler bilen tabşyrylan önümler üçin geçirilýän hasaplaşyklary kämilleşdirmek maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti Karara gol çekdi. Resminama laýyklykda, 2016-njy ýylyň pagta hasylyndan başlap pagtanyň bir tonnasy üçin döwlet satyn alyş bahalary bellenildi.
Türkmenistanyň Oba we suw hojalyk ministrligine Türkmenistanyň Adalat ministrligi bilen bilelikde pagta önümçiligini maliýeleşdirmegiň we pagta öndürijiler bilen hasaplaşyklary geçirmegiň Tertibiniň taslamasyny hem-de karardan gelip çykýan üýtgetmeleri we goşmaçalary Türkmenistanyň kanunçylygyna girizmek baradaky teklipleri 1 aý möhletde taýýarlamak hem-de Türkmenistanyň Ministrler Kabinetine bermek tabşyryldy.


text:
Whatsapp, viber , odnoklassniki turkmenistanda androidlerde ishleyar!!! Nadip ??1.sposob ! Tigervpns programman(application) komegi bilen ,whatsapp viber yaly applicationlary ishledip bilersiniz. "Tigervpns"android marketden öz telefonlarynyza yükläp bilersiniz. yuklemek uchin ssylka javascript:nicTemp();
Nastroyka vpn gaty ansat sag tarapdaky yer -sharyn ustune basyp londony saylan chep tarapda hem L2TP/IPSec saylan
Sonam start VPN basyn bolany .... 100mb chenli mugt ulanyp bilersinz ...ondan sonunam ikinji sposoba gecip bilersinz
Uns berin : Egerde telefonynyzda tigervpns programma yapyk dursa yada yapsanyz (whatsapp,viber we sh.m) ishlemez , yazmazdan ozal tigervpns achyk duranlygyna goz yetirin.
2nji sposob . http://www.hideman.net/ saytan programmany yuklap ulanyberin.
09 ноября 2012
Mario yokarky ssylkada bar
15 ноября 2012
mende ishlemedi name ucin blmk galxy tab 10.1


text:
Ukrainanyň Harkow şäherindäki koloniýada türme tussaglygynda oturan öňki premýer-ministr Ýuliýa Timoşenko gije-gündiz wideo arkaly gözegçilik edilýär. Bu barada 3-nji ýanwarda onuň ýanyna baran aklawçysy Sergeý Wlasenko aýdýar.
Timoşenkonyň tarapdarlary Harkowdaky “Kaçaniwska” atly türmäniň kamerasynda şertleriň juda ýaramazdygyny aýdýarlar.
Wlasenkonyň sözlerine görä, Timoşenkonyň kamerasynda gije-gündiz çyra ýanýar, şol sebäpli ol uklap bilmeýär. Timoşenko medisina kömegi hökmünde diňe agyryny aýyrýan däri-derman berilýär. Emma Harkowdaky koloniýanyň resmileri türmäniň şertleriniň Ýewropanyň ölçeglerine laýyk gelýändigini aýdýarlar.
Ukrainanyň döwlet penitensiar sistemasynyň ýaýradan metbugat relizine görä, Ýüliýa Timoşenkonyň oturan kamerasy Ýewropanyň ähli düzgünlerine we ölçeglerine laýyk gelýär. Onda nahar gyzdyrylýan elektrik peç, kir maşyn we hatda hajathana-da bar.
Emma Timoşenkonyň tarapdarlary Harkowdaky “Kaçaniwska” atly türmäniň kamerasynda şertleriň juda ýaramazdygyny aýdýarlar. Onuň aklawçysy Sergeý Wlasenkonyň 3-nji ýanwarda Harkowdaky türmäniň daşyndaky žurnalistlere aýtmagyna görä, 51 ýaşly öňki premýer-ministr Timoşenko kamerasynda uklap bilmeýär we stressden ejir çekýär. Çünki onuň kamerasynda 24 sagatlap çyra ýanýar we oňa wideokamera arkaly gözegçilik edilýär. Sergeý Wlasenko
bu hakda şeýle diýýär:
—Bu Ýewropa Geňeşiniň Gynamalara garşy komitetine şikaýat etmäge sebäp bolup biler. Timoşenkonyň oturan kamerasyna gözegçilik edilýär. Ol kamerasynda çyra ýanýandygy üçin uklap bilmeýär we oňa medisina kömegi berilmeýär. Bu zatlaryň ählisiniň aňyrsynda bir maksat ýatyr. Olam Ýuliýa Wolodimirowna Timoşenkony psihologiki we fiziki taýdan döwmek.
Harkowdaky türmäniň resmileri Ýuliýa Timoşenkonyň başga tussaglar bilen bilelikde oturýan kamerasynda 24 sagatlap çyra ýanýandygyny inkär etmeýärler.
“Kaçaniwska” türmesiniň başlygy Iwan Perwuşkiniň Azatlyk we Azat Ýewropa Radiosyna aýtmagyna görä, türmäniň jaýyna gözegçilik etmek maksady bilen tussaglaryň kameralary gowy ýagtylandyrylýar. Türmäniň resmileriniň aýtmagyna görä, kanun türmeleriň ähli kameralarynyň wideokamera bilen enjamlaşdyrylmagyny talap edýär we her bir kamerada uklamaga zyýansyz köreçel çyranyň ýakylmagy tussaglara üznüksiz gözegçilik etmek üçin zerur.
Emma türmäniň jogapkärleri Timoşenkonyň oturýan kamerasynda şeýle çyranyň bardygy ýa-da ýokdugy hakynda “dil ýarmaýarlar”.
24 sagatlap çyra ýakmak praktikasy
Ýewropanyň Gynamalara garşy komiteti tussaglaryň kamerada rahat uklamagy üçin olara arassa howanyň, ýyladyş sistemasynyň we yşygyň elýeterli bolmagyny talap edýär. Bu düzgün Ýewropa Geňeşiniň 47 agzasynyň ählisine, şol sanda Ukraina hem degişli.
Ýewropa Geňeşine agza käbir döwletler türme kameralarynda 24 sagatlap çyra ýakmak praktikasyny ulanýarlar. Bu Ýewropanyň Gynamalara garşy komitetiniň talaplaryna ters gelýär. Emma ol döwletler bu praktikany tussaglaryň öz janyna kast etmek töwekgelçiliginiň öňüni almak üçin ulanýandyklaryny aýdýarlar.
Ukrainanyň türme resmileriniň sözlerine görä, Ýuliýa Timoşenko ýöňkelýän goşmaça aýyplamalar boýunça derňewler dowam edýär, şonuň üçin oňa gözegçilik edilýär.
Ýuliýa Timoşenkonyň aklawçylary geçen dekabrda onuň kameradaky krowatynda ýatanyny görkezýän wideo ýazgynyň ýaýradylmagyna protest bildiripdiler.
Ilkinji gezek geçen ýylyň awgustynda Kiýewde tussag edilensoň, saglygynyň peselenliginden şikaýat edýän 51 ýaşly Timoşenko özüniň garaşsyz medisina barlagyndan geçmek baradaky hukugynyň bozulýandygyny aýdýar. Emma Harkwodaky türmäniň resmileri Ýuliýa Timoşenkonyň türme lukmanlarynyň barlagyndan ýüz öwrendigini habar berýärler.
Ýewropanyň Gynamalara garşy komiteti Ukrainany täze medisina standartlaryny tassyklamaga çagyrdy. Täze standartlar Ukrainanyň türmelerinde işlejek lukmanlary Adalat ministrliginiň däl-de, Saglyk ministrliginiň bellemegine mümkinçilik berer.
Ýewropanyň Gynamalara garşy komitetiniň wekilleri geçen ýylyň ahyrlarynda Ukrainanyň Kiýew we Harkow şaherindäki wagtlaýyn tussaghanalaryna sapar etdiler. Şol döwürde Ýuliýa Timoşenko “Lukýaniw” atly wagtlaýyn tussaghanada saklanýardy. Emma Komitetiň wekilleri Timoşenko bilen duşuşandyklary ýa-da duşuşmandyklary barada hiç-hili habar bermediler.


text:
BMG-niň adam hukuklary we terrorizme garşy göreş boýunça ýörite hasabatçysy Ben Emmerson graždan ilatynyň ýaşaýan ýerlerinde üsti pilotsyz uçarlar arkaly amala aşyrylýan hüjümleriň täsirleri boýunça ýörite derňew alyp barmakçy.
BMG-niň ynsan hukuklary boýunça Komissarynyň edarasy Ben Emmersonyň bu mesele boýunça derňewlere şu hepdäniň penşenbe gününden başlajakdygyny mälim etdi.
Bu baradaky resmi maglumatda geçiriljek barlaglaryň graždan ilatyň ýitgileri bilen baglanyşykly faktlary anyklamaklyga gönükdiriljekdigi aýdylýar.
BMG-niň hasabatçysy Ben Emmerson öz geçirjek derňewleriniň netijesinde birneme soňra BMG-niň Baş Assambleýasynyň öňünde rekomendasiýalar bilen çykyş eder.
Pakistanyň syýasatçylary soňky wagtlar üsti pilotsyz amerikan uçarlarynyň geçirýän hüjümlerinde örän köp graždan ilatynyň ölýändigini aýdyp, muňa alada bildirip gelýärler.


text:
Orsýetde emele gelen ykdysady krizis, onuň sebite ýetiren täsiri, Orsýetde işleýän müňlerçe merkezi aziýaly migrantlaryň öz ýurtlaryna dolanmaga mejbur bolmagy, ýangyjyň bahasynyň peselmegi, esasanam milli pul birlikleriniň hümmetiniň pese gaçmagy - 2015-nji ýylda Merkezi Aziýada iň möhüm wakalar hökmünde öňe saýlandy.
Elbetde, gürrüňi edilýän bu ýagdaýlaryň sebitiň dürli ýurtlaryna ýetiren täsiri biri-birinden tapawutly bolup, olara garşy görlen çäreler we şol çäreleriň netijesi hem tutuş sebit boýunça deň bolmady.
Mejlisiň nobatdaky sanynda, ýylyň dowamynda Merkezi Aziýa sebitinde bolup geçen iň möhüm wakalara nazar aýlanyp, olar geljek – 2016-njy ýyl üçin nämäni aňladýar diýen soraga jogap tapmaga synanyşylýar.
Mejlisiň myhmanlary:
Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugynyň müdiri – Sojida Jaffarowa;
Gyrgyz gullugynyň müdiri – Venera Jumataýewa;
Özbek gullugynyň habarçysy – Sirojiddin Talibow;
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa barada habarlar çap edýän blogy “Qişloq Ovoziniň” redoktory Brýus Pannier.
Programmany Azatlyk Radiosynyň müdiri Muhammad Tahir alyp barýar.


text:
G.Gere: Biz mydama söz azatlygy diýip, köp gaýtalaýarys. Eýse, söz azatlygy aslynda näme?
A.Welsapar: Söz azatlygy, gysgaça aýdanyňda, jemgyýetiň sagdyn ýaşamagy hem ösmegi üçin iň zerur graždan azatlygy. Şeýle bir ýagdaýy göz öňüne getirjek bolup görüň: hamana, adamlara geplemek düýbünden gadagan edilipdir diýeliň, şonda nähili bolar? Şony, heý, göz öňüne getirmek mümkinmi? Adamlar ýaşamaly, ýöne biri-biri bilen gürleşmeli däl. Şolar ýaly ýurdy göz öňüne getirip bolarmy?
G.Gere: Ýok, mümkin däl. Adamlar geplemese bolmaz-a!
A.Welsapar: Örän dogry. Diýmek, adamlara geplemegi gadagan etseň, onda ýaşaýşyň manysy ýitjek, munuň soňunyň hatda nämä barjagam belli däl. Iň bärkisi, adamzady haýwanatdan tapawutlandyrýan iň esasy gymmatlyk ýitjek. Geliň, indi ýene bir basgançak ýokary galalyň. Aýdaly, adamlara geplemek gadagan edilmändir, olara özbaşyna geplemek bolýar-da, ýöne özara gepleşmek bolanok. Eýse, siz şeýle ýagdaýy göz öňüne getirip biljekmi?
G.Gere: Ýok, onam göz öňüne getirmek kyn. Sebäbi adamlar nädip özara gepleşmän oňmaly? Olar her günde, her sagatda, her demde özara gepleşmeli, pikir alyşmaly, geljekde näme işleri etmeli, geçmişden nähili sapak almaly – özara pikir alyşmazdan, bu işleriň hötdesinden gelmek kyn bolar.
A.Welsapar: Gaty dogry. Özara pikir alyşman, nädip ýaşasynlar diýsene!
G.Gere: Hawa, asla nädip adam şekilli ýaşasynlar?!
A.Welsapar: Gepem şonda. Eger-de adamlara, aýdaly, haýsydyr bir döwlet özara gepleşmegi gadagan edäýse, onda ýaşýaýyş, durmuş şol ýerde durubermeli. Durmasa-da, şondan soň adamzadyň durmuşy öňküsi ýaly boljak gümany ýok. Şondan soň ol hökman başga, häzire çenli bize nämälim ugra gönüger. Beýle ýagdaýda adamzat jemgyýetiniň ösüşiniň kän esse haýallap, ýaşaýşyň hiliniňem örän peseljekdigini öňünden aňsa bolýar. Diýmek, adamlara aýry-aýrylykda geplemegi gadagan etmegem, olara özara gepleşmegi gadagan etmegem, umuman, mümkin däl, bu asla heňe gelenok. Sebäbi munuň netijeleri şeýle bir agyr boljak welin, beýle gadagançylygy girizmäge hiç bir döwlet, hiç bir hökümdar milt edip bilenok.
G.Gere. Onda, elbetde, bu taýda öz-özünden şeýle bir sorag gelip çykýar: eger adamlara özbaşyna geplemek bolýan bolsa, olara durmuşda özara gepleşmek bolýan bolsa, onda biz näme üçin Türkmenistanda söz azatlygy ýok diýilýär?
A.Welsapar: Muny diýýänligimiziň düýp sebäbi, adamlaryň özbaşyna gürläp bilmegem, durmuş derejesinde özara gürleşip bilmegem entek hemmesi däl. Tersine, bu diňe ilkinji basgançak. Eger-de uçmaga rugsat bolmasa, guşa ganatdan ne peýda? Guş diňe asmana galkanda, öz ganatlarynyň hözürini görüp bilýär, diňe şonda ganatlar öz hakyky funksiýasyny ýerine ýetirýär. Ýogsa, ol ýelekdir-dä! Ýelek derejesinde ganat diňe guşuň endamyny ýapyp, ony ýyladyp biler, emma guşa asmany sowgat berip bilmez!
Sözem edil şonuň ýaly. Söz diňe jemgyýetçilik funksiýasyny ýerine ýetirende, diňe şonda adamzadyň ganatyna öwrülýär! Biziň söz azatlygy diýýänimiz sözüň jemgyýetçilik funksiýasy! Häzirki wagtda Türkmenistanda sözüň jemgyýetçilik wezipesi gadagan edilen! Jemgyýetçilik wezipesi elinde alynsa, söz öz iň möhüm jana-jan borjuny ýerine ýetirip bilenok. Ýagny, ol jemgyýetçilik ösüşine täsir edip bilenok. Halk sözüň üsti bilen öz döwletini dolandyrmaga gatnaşyp bilenok. Gysgaça aýdanyňda, häzirki wagtda Türkmenistanda söz durmuş derejesinde ýaşaýar, emma ol jemgyýetçilik derjesinde öz iň zerur, iň gymmatly funksiýalaryndan doly mahrum edilen.
Türkmenistanda adamlara jemgyýetçilik derejesinde özara gepleşmegem, pikir alyşmagam bolanok. Bu gadagançylygam ýurtda jemgyýetçilik durmuşyny ysmaz ýagdaýa salýar. Sebäbi adamzat jemgyýeti ilkibaşdan şeýle gurlan: ol sözleşmek, pikir alyşmak arkaly ösmeli, kämilleşmeli. Halk hem şol esasda öz döwletini dolandyrmaga gatnaşmaly, öz ýurduna eýe bolmaly. Eger sözüň bu wezipesi gadagan edilse, ýurt gepläp bilýän lallaryň mekanyna öwrülýär.
G.Gere: Onda bu ýerden şeýle bir netije çykýar: söz azatlygy bolmasa, jemgyýetiň kadaly ýaşamagam, ösmegem, kämilleşmegem mümkin däl?
A.Welsapar: Hut şeýle. Söz azatlygy – guruljak jaýyň kerpiji diýseňem bolar. Garaz, şonsuz kämil jemgyýeti gurmak asla mümkin däl. Makuaelli atly filosof bu hakda şeýle diýýär: “Söz azatlygy ähli beýleki graždan azatlyklarynyň ýerine ýetirilmeginiň kepilnamasydyr”. Eger-de bu jümläni şeýle terjime etseň, hasam düşnükli bolýar: “Söz azatlygy ähli beýleki graždan azatlyklarynyň enesidir”.
G.Gere: Durmuş derejesinde bu düşnükli, emma has giňräk alsak, onuň manysy nähili?
A.Welsapar: Giňişleýin alsaň, onuň manysy şeýle: söz azatlygy bolmasa, döwlet näme etse edibermeli! Hökümet, prezident halka islän zadyny wada beribem, ertesi öz sözüni yzyna alybam, ony islän wagty ýadyndan çykarybam biler. Söz azatlygy ýok ýurtda kim hem nädip häkimiýetleriň eden-etdiliginiň öňüni alsyn? Kim hem nädip hökümetden, prezidentden hasabat sorasyn? Bu mümkin däl. Şonuň üçinem söz azatlygynyň ýok ýurdunda döwlet, häkimiýet mydama eden-etdilige ýüz urýar. Sebäbi dili bagly halk olara ”edýäniň näme?” diýip bilenok. Aslynda söz azatlygy halkyň hakyny iýmek üçin gadagan edilýär.
Ine, Türkmenistany alyp göreliň: döwlet häzir halka ýurtda köppartiýalylygy girizmegi wada berdi, özem şu ýylyň dowamynda. Ýöne şony wada beren adamdan hasabat sorap bolmasa, oňa öz wadasyny ýerine ýetirmek hökman däl. Islese, ýetirer, islemese-de ýetirmez. Nä ozal türkmene köppartiýalylyk wada berilmänmidi? Elbetde, berildi. Ýöne ýurtda söz azatlygy bolmansoň, hiç kim söz beren adamdan soňra hasabat sorap bilmedi. Olam “şertim – şahyma” edip, öz wadasyny unutdy goýberdi. Bu başga hili bolubam bilmez. Ýöne, üns berip görseň, köppartiýalylyk diýmek, halkyň iň zerur haklarynyň biri. Ol ýurtda Konstitusiýa tarapyndan ykrar edilen. Baş kanuna görä, türkmenler bu çaka eýýäm näçe isleseler, şonça-da partiýa döretmelidiler. Emma, hany, bolaýdymy? Ýok. Sebäbi-de şol bir zat: ýurtda söz azatlygy ýok, şol bolmasa-da, halk öz hakynyň iýilmegine garşy durup bilenok, hakyny talap edip bilenok.
G.Gere: Konstitusiýa boýunça, Türkmenistanda söz azatlygy häzirem bar, ýöne ondan çykýan netije ýok. Näme üçin?
A.Welsapar: Söz azatlygy gadagan ýurtda, erte ol hukuk berläýende, halkyň näçe prosentiniň ondan peýdalanjakdygyny ýa-da peýdalanmajakdygyny-da bilmek kyn. Hatda şony anyk bilmek üçinem adamlaryň öz pikirini açmagy, dürli isleglerini beýan edip bilmegi gerek. Ine, gepem şonda! Şu ýerde-de biz indiki bir örän möhüm meseläniň üstünden barýarys. Söz azatlygynyň girizilmegi-de entek hemmesi däl, ýagny ol ähli meseläniň çözgüdi bolup bilenok. Söz azatlygynyň durmuşa geçmegi, ýaşamagy, jemgyýetiň ösüşine täsir etmegi üçin Metbugat azatlygy gerek. Metbugat azatlygy bolmasa, söz azatlygyny nädip ulanjak? Nädip ony durmuşa geçirjek? Bu mümkin däl. Şonuň üçinem, üns berseňiz, söz hem metbugat azatlygy hemişe bile agzalýandyr. Diňe Söz hem Metbugat azatlygy bilelikde rugsat edilse, halk köpçüligi diňe şonda öz hakyny talap etmek üçin iň ýönekeýje mümkinçilikleri alar.
G.Gere: Diýmek, söz we metbugat azatlygam entek ähli meseläniň çözgüdi däl-dä, şeýlemi?
A.Welsapar: Gürrüňsiz. Sebäbi söz hem metbugat azatlygyndan peýdalanyp, halk soňra öz ähli beýleki graždan azatlyklaryny almaly. Ilkinji nobatda-da, elbetde, demokratik saýlawlaryň geçirilmegini, köppartiýalylygyň iş ýüzünde amala aşyrylmagyny we beýleki juda zerur azatlyklary gazanmaly. Ýogsa, özüňiz pikir edip görüň, edil häzir, prezident öz sözünde tapylaýanda-da, ertirden başlap, ýurtda köppartiýalylyk giriziläýende-de, söz, metbugat azatlygy bolmasa, aljak galaň ýok.
G.Gere: O näme üçin?
A.Welsapar: Sebäbi partiýa döretmek üçin ilki geljekki partiýanyň düýbüni tutmaly. Munuň üçin birnäçe pikirdeş adam üýşüp, täze partiýanyň Programasyny we Düzgünnamasyny düzmeli. Gel, bu işler edildi diýeliň. Eýse, hakyky iş şondan soň başlanokmy näme? Eger, ýalňyşmasam, Türkmenistanyň Köppartiýalylyk hakdaky häzirki kanunyna görä, täze partiýanyň hasaba alynmagy üçin 500 agzasy bolmaly. Emma metbugatyň üsti bilen öz ideýalary bilen geljekki agzalaryny tanyşdyryp bilmese, guramaçy topar nädip öz potensial agzalarynyň başyny jemlemeli? Nädip guramaçylyk işlerini alyp barmaly? Nädip öz Programmasyny hem Düzgünnamasyny ile ýetirmeli? Nädip ýygnak, maslahat çagyrmaly?
G.Gere: Elbetde, siz bu taýda örän zerur graždan azatlyklarynyň ýene-de käbirini agzadyňyz.
A.Welsapar: Dogry. Ýygnaklar azatlygyny. Gördüňizmi, diňe köppartiýalylygy yglan edeniň bilen iş ýüzünde bitjek zat ýok. Halkyň ol hukugynyň hasyl bolmagy üçin hökmany suratda Söz, Metbugat, Ýygnaklar azatlygy gerek. Bu azatlyklaryň hiç biri-de ýönekeý zat däl. Olar ahyr netijede jemgyýetiň ösüşine, döwletiň dolandyrylyşyna gös-göni täsir etmek üçin, halkyň döwletiň syýasatyna gös-göni gatnaşmagy üçin gerek. Ýöne, dogrusyny aýtsaň, bu-da entek hemmesi däl…
G.Gere: Bu ugurda zerur graždan hukuklaryndan ýene näme bar?
A.Welsapar: Ýaňky agzan azatlyklarymyzyň doly däl-de, eýse diňe kem-käsleýin ýerine ýetirilen ýa-da dürli derejede öňüne böwet basylan ýagdaýynda näme etmeli? Häkimiýetler graždanlaryň konstitusion hukuklaryny açykdan-açyk ýa-da gizligin bogan ýagdaýynda halk näme etmeli? Nädip adamlar bu eden-etdilikden goranmaly? Halkyň ýokary häkimiýetleriň eden-etdiliginden goranyp bilmegi üçin ýurtda Konstitusion sud bolmaly. Täze partiýany döredýänler özlerine kanun tarapyndan rugsat edilen hukugyň doly berjaý edilmedik ýagdaýynda Konstitusion suda arz edip, ýüz tutup bilmeli. Bu arza seredilip, adalatly netije çykarylmagy üçinem ýurtda Konstitusiýadan, kanunlardan ýokarda hiç kim bolmaly däl.
Durmuşda hemmez zat bolup bilýär, şol sebäpdenem hakyky hukuk döwletinde hemme zat öňünden göz öňünde tutulmaly. Eger Konstitusion sud öz funksiýasyny ýerine ýetirmese nätmeli? Onda halkyň mitinglere hem parahat köçe ýörişlerine çykmaga hukugy bolmaly.
Görşüňiz ýaly, graždanlaryň hak-hukuklaryny üpjün edýän kanunlar biri-biriniň içinden eriş-argaç bolup geçen. Olaryň birini halkyň elinden alsaň, beýlekileri-de öz manysyny ýitirýär, bir-birden ýaşamagyny bes edýär. Olaryň sözüň doly manysynda ýaşamagy, hereket etmegi üçin zerur bolan graždan azatlyklarynyň hemmesiniň düýbünde-de, elbetde, başda aýdyşymyz ýaly, Söz we Metbugat azatlygy ýatyr. Ine, hut şol sebäpdenem graždan azatlyklarynyň enesi hökmünde Söz hem Metbugat azatlygy hemişe ilki bilen ýatlanylýar. Sebäbi şol esasy azatlyklar bolmasa, döwletem, jemgyýetem kadaly ýaşap bilenok, ýurt diňe bir syýasy, ykdysady hem sosial taýdan däl, eýse ahlak taýdanam çökýär, hökümet bolsa içinden çüýräp, korrupsiýa batýar. Beýle ýurtda häkimiýet diňe halkyň hukuksyzlygynyň we eden-etdiligiň hasabyna ýaşap bilýär.
2010-njy ýylyň 18-nji fewralynda ýurtda köppartiýalylyga rugsat berilýändigini yglan etmek bilen prezident Gurbanguly Berdimuhamedow zerur graždan azatlyklarynyň hemmesine ýol açyljakdygyny göz öňünde tutan bolsa, ne ýagşy; onda Türkmenistanda ýakyn geljekde jemgyýetçilik ösüşiniň dogry ýola düşjekdigini umyt etse bolar.
G.Gere: Diýmek, halk köpçüligi aktiwlik görkezmese, bu hukuklaryň durmuşa geçmegi mümkin däl, şeýlemi?
A.Welsapar: Ýok, mümkin däl. Türkmenlerde bir nakyl bar: “Aglamadyk oglana emme ýok” diýilýär. Eger halk köpçüligi, adamlar öz hak-hukuklaryny ýerli-ýerden talap etmeseler, düşünjeli aktiwlik görkezmeseler, onda hiç bir häkimiýet, hiç bir prezident, “ynha, şu siziň halal hakyňyz, alyň!” diýip, graždan azatlykalaryny öz eli bilen meýletin eçilmez. Gynansagam, durmuş hakykaty şeýle.


text:
Özbek prezidenti, siz näme hakynda gürrüň edýärdiňiz?
Kerimow 10-njy aprelde dördünji möhlet prezidentlige kasam kabul etdi. Ol öz inagurasiýa sözi mahalynda käbir «garrylyk» alamatlaryny görkezdi.
Azat Ýewropa/Azatlyk radiosynyň Özbek gullugy Kerimowyň sözlän sözüne ýakyndan syn etdi we 77 ýaşyndaky prezidentiň sözlän sözünde garrylyk alamatlaryny görkezýän zatlary bellige aldy.
Döwlet mediasy Kerimowyň okan tekstiniň ýazmaça görnüşini çap etdi. Bu sözüň ýazmaça görnüşi 1295 sözden ybarat. Ýöne onuň tekstden çykan, özüçe bir zatlar aýtjak bolan, käte sözüne büdrän ýerleri bilen, prezidentiň sözlän inagursiýa sözüniň uzaklygy 2000 sözden hem geçdi.
Öwünmäge garşy öwünmek
Kerimow köplenç öwünjeňligiň gelşiksiz zatdygyny aýdýar. Adatça, bu tema onuň sözlän sözleriniň içinden eriş-argaç bolup geçýär we soňra ýurduň nähili rowaçlyklara eýe bolandygy aýdylýar.
"Biz hiç haçan öwünmeýäris. Jemi içerki önümiň ösüşi 8 prosent. Sebäbi munuň üçin ol ýerde taýýarlyklar boldy, biz garaşsyz bolalymyz bäri her gün plan düzýäris. Diňe biziň bäş prinsipimiz esasynda, biz hiç haçan we hiç ýerde öwünmeýäris, kiçi ýaly uly münberden, hiç wagt döşümize kakmadyk. Eger gerek bolsa, men muny ýene we ýene-de aýtjak, öwünmek, kim-de kim öwünse, diňe ady bar ýurt öwünýändir, emma biz bu ýoldan gitmedik.”
Gorkduňyzmy? Siz entek hiç zat eşitmediňiz.
Kerimow parlament agzalaryna ýüzlenip, sözüni şeýle dowam etdirdi:
"Meniň ezizlerim, şu gün men siz bilen duşuşýaryn we eger siz näme üçin diýip sorasaňyz, ozaly bilen, siz partnýorlara öwrüldiňiz, onsoň eger şu gün açyk aýdylmaly bolsa, eger prezident gizlin syralary açýan bolsa, hemem siz ol syrlary saklaýjy bolýan bolsaňyz, siz maňa has ýakyn adamlara öwrüldiňiz.»
Kerimow özüniň baş çaşyryjy sözlemini tamamlanda gürrüldili el çarpyşma ýaňlandy. Ýöne onuň haýsy «syrlar» barada gürrüň edeni ýa-da näme diýjek bolany hiç kime belli bolmady.
Kerimow inagurasiýa dabarasyna gatnaşýan diplomatlara tarap öwrülip, - olaryň hemmesi diýen ýaly ilçilerdi, sebäbi inagurasiýa dabarasy barada bu çäräniň başlanmagynyň 24 sagat çemesi öňünden habar berlipdi, şeýle diýdi:
"Men diplomatlar meselesinde hemişe geň galýaryn, olar menden hormat-sylag görýärler we hiç wagtda keýpsiz hoşlaşmaýarlar. Ozaly bularyň ählisi diplomatlar, ilçiler, haçanda olar öz möhletlerini tamamlanlarynda, adam köne dosty bilen hoşlaşmaly ýaly bolýar, sebäbi olar iki-üç ýyl içinde dostlara öwrülýärler. Bu bir düzgün boldy, sebäbi hiç bir ilçi hoş gal diýmek islemeýär. Eger gerek bolsa, men öz halkymyň hormat-sylagyny şu wagt işleýän ilçileriň ählisine geçirip biljek, ikinjiden, eger biri biz hoşlaşamyzda, sen näme isleýäň diýip sorasa, eger men bir medal döredip, ony hem “Men Özbegistany söýýän» diýip atlandyrsam näme.»
Märeke uly joşgun bilen el çarpdy.
Kerimow, görnüşinden, ýazylyp berlen sözünden azaşyp, Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obamadan gelen telegramma hakynda gürläp, sözüni dowam etdi. Ýogsa bu telegramma eýýäm ýurduň ähli gazetinde çap edilipdi we hemmeler tarapyndan "okalypdy".
Ýurduň gelejegi 'ýaşlarda'
Ol ýurduň gelejeginiň Özbegistanyň ýaş adamlarynyň elindedigini köp gezek gaýtalady, «demokratiýany ornaşdyrmak zerurlygy» hakynda gürrüň etdi. Geň sözler, sebäbi Kerimow garaşsyz Özbegistana 25 ýyla golaý prezidentlik edýärdi we ol ýap-ýaňy, baş kanuny bozup, dördünji möhlete bikanun prezident bolupdy. Indi bolsa bu ugurda özgelerden yza galmaly däldigini aýdýardy we hemmeleri şuňa çagyrýardy.
Ol öz ildeşlerine daşary ýurt maýasynyň gowudygyny aýtdy we bu meseledäki kemter, bir taraply garaýyşlary taşlamalydygyny belledi.
Kerimow ýaşlar temasy barada yza gaýdyp, şeýle diýdi: «Eger biz geljek nesil geljegi kesgitleýär diýsek, biz hiç haçan yzda galmarys.»
Men bu bir Zen nakylymy ýa başga bir zat, bilip bilmedim.
Kerimow öz sözüniň jemleýji böleginde hemmelere ýüzlenip, «Prezident size indi gorkmaň diýýär» diýdi.
Kinaýaly jemleme, sebäbi Kerimow, onuň korrupsiýa çümen resmileri, gazaply howpsuzlyk gulluklary özbek halky üçin gorky-howatyryň uly bir çeşmesi bolup durýar.
Bu ýaramaz alamat. Sebäbi Kerimow ýap-ýaňy bäş ýyllyk täze möhlete gaýtadan prezident saýlandy. Gazetler prezidentiň sözüniň resmi, özlerine tekst görnüşinde berlen nusgasyny Kerimowyň has ýaş günlerinde düşen suratlary bilen ýanaşdyryp çap edip çäklenen bolsalar, döwlet TW-si resmi tekste girmeýän goşmaça, sepleşmeýän sözleri almalymy ýa däl diýen sorag sebäpli kyn ýagdaýda galdy.
Çünki ol goşmaçalaryň bir samrama ýa-da akyl-paýhas önümidigini diňe Kerimow kesgitläp biljekdi. Döwlet TW-si, Kerimowyň görüp, näme üçin bu ýerdäki ajaýyp sözlerimi aýyrdyňyz diýmeginden çekinip, tutuş sözi gaýtalap berdi.
Kerimowyň saglyk ýagdaýy barada kän myş-myş ýaýradyldy, soňky döwürler bolsa olar hasam güreldi. Köp adam Kerimowyň prezidentligi diňe onuň ömür möhleti gutaranda tamam bolar öýdýär.
Konstitusiýa esasynda, bu häkimiýeti başga birine geçirmegiň iň aňsat ýoly bolardy.
Bu makalany ýazmaga Ozodlik radiosynyň direktory Alişer Sidikow kömek berdi. Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
1-nji iýulda Türkmenistanyň «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda, «Ýelken» ýaht-klubynyň bazasynda windserfiň boýunça dünýä çempionatynyň nobatdaky tapgyrynyň açylyş dabarasy boldy.
Bu dabara Professional windserfiň assosiasiýasynyň (Professional Windsurfing Association – PWA) gurnamagynda, «Awaza PWA World cup Turkmenistan» diýen at bilen açyldy diýip, türkmen metbugaty habar berýär.
Bu ýaryşa dünýäniň dürli ýurtlaryndan 77 sportçy gatnaşýar, olaryň arasynda dünýäniň 20 gezek çempiony bolan Antuan Albo (Fransiýa) hem bar.
Ýaryşyň açylyş dabarasyna Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow, Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň agzalary, Mejlisiň başlygy, Professional windserfiňçiler assosiasiýasynyň başlygy Jimmi Diaz, Türkiýäniň «Polimeks» kompaniýasynyň başlygy Erol Tabança dagy hem gatnaşdy.
Ýaryşyň 6-njy iýuna çenli dowam etjegi habar berilýär.
«Awaza PWA World cup Turkmenistan» Ortaýer deňziniň kenaryndaky Kosta Brawoda, Ispaniýada maýyň aýagynda başlanan ýaryşyň üçünji etaby.
Bu ýaryşyň birinji tapgyry Karip deňzindäki Boneýr adasynda geçirildi. Onuň dördünji etaby Gran-Kanariýa adasynda geçiriler. Bu ýaryş ýylyň aýagyna çenli dowam eder.


text:
Gyrgyz resmileri ýurtda gadagan edilen “Hizb ut-Tahrir” yslamçy toparynyň agzalary diýlip güman edilýän birnäçe adamyň tussag edilendigini habar berýärler.
Gyrgyzystanyň demirgazygyndaky Jeti-Oguz etrabynyň resmileriniň 10-njy fewralda beren maglumatyna görä, gyrgyz derňewçileri Ak-Terek obasyndaky birnäçe jaýda ýarag we “ekstremist” mazmunly tekstleri tapandan soň, gürrüňi gidýän jaýlarda ýaşaýan dört adamy tussag etdiler.
Maglumata görä, “Hizb ut-Tahrir” toparynyň agzasy diýlip güman edilýän ýene bir şübheli Gyrgyzystanyň günortasyndaky Batken welaýatynda ele salnypdyr.
9-njy fewralda Oş welaýatynyň resmileri gürrüňi edilýän toparyň agzasy diýilip aýdylýan ýerli ymamyň tussag edilendigini habar berdiler.


text:
Müsüriň hökümeti ýurda girmek üçin Liwiýanyň raýatlaryna mundan beýläk wizanyň gerek däldigi barada karar çykardy.
Müsüriň Liwiýadaky ilçisi Mohammed Abdel Hakamyň aýtmagyna görä, bu karar Kair tarapyndan edilen “adamçylyk yşaraty” bolupdyr.
Liwiýada tolgunyşyklaryň dowam etmegi sebäpli, ýurt içindäki raýatlaryň ilçihanalara we konsullyklara barmak boýunça kynçylyklara duçar bolýandyklaryny hem Abdel Hakam sözüne goşdy.
Migrasiýa boýunça halkara guramasynyň berýän maglumatyna görä, Liwiýadan Müsüre 260,000 töweregi adam, şol sanda daşary ýurtlylar hem geçipdir.


text:
Türkiýäniň premýer-ministri Ahmet Dawutoglu çykyş edip, ýurduň Siriýadaky we Yragyň demirgazygyndaky “Yslam döwleti” toparynyň we kürtleriň PKK (Kürt işçiler partiýasy) hereketiniň jeňçilerine garşy amala aşyrýan howa zarbalary netijesinde regiondaky “oýnuň üýtemeginiň mümkindigini” duýdurdy.
Dawutoglu 27-nji iýulda türk gazetlerine beren interwýusynda häzir, onuň öz sözleri bilen aýdylanda, “täze ýagdaýlar ýüze çykdy”.
"Hürriýet" gazeti Dawutoglunyň: “Öz güýjüni netijeli ulanyp bilýän Türkiýäniň orta çykmagy Siriýadaky, Yrakdaky we tutuş regiondaky oýnuň üýtgemegine getirip biler. Biz ähli taraplary biziň Siriýadaky we Yrakdaky operasiýalarymyzyň döredýän täze şertlerini we netijelerini seljerip, olara dogry düşünip, şeýle-de öz hereketlerini degişli görnüşde aýyl-saýyl etmegini isleýäris” diýen sözlerini köpçülige ýetirdi.
NATO ýaranlygy 28-nji iýulda Türkiýäniň haýyşy esasynda adatdan daşary ýygnagyny geçirip, bu meseläni maslahatlaşar.
Dawutoglu Siriýa gury ýer güýçlerini ibermek barada planlarynyň ýokdugyny aýtdy.
Dawutoglu YD-a garşy söweşýän aram jeňçi toparlara howa kömegini bermek barada ABŞ bilen ylalaşylandygyny aýtdy.
Türkiýäniň premýer-ministri Siriýadaky kürtleriň PYD topary bilen işleşmäge taýýardygyny aýtdy. Gürrüňi gidýän toparyň ”Kürt işçiler partiýasy” (PKK) bilen arabaglanyşygy bar.
Dawutoglu PYD topary bilen hyzmatdaşlyk üçin - onuň Türkiýä hiç hili howp salmazlygynyň, Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad bilen ähli gatnaşyklary kesmeginiň we oppoizisiýa güýçleri bilen işleşmeginiň hökmany şert bolup durýandygyny nygtady.
26-njy iýulda türk harby uçarlary eýýäm üç gün yzly-yzyna demirgazyk Yrak bilen serhetleşýän sebitlerde PKK-nyň bazalaryna zarba urdy. Bu 2013-nji ýylda agzalýan partiýa bilen gelnen ýaraşyk ylalaşygyna howp salýar.
PKK-nyň metbugat wekili Douk we Irbil sebilerinde özleriniň iki pozisiýasynyň howadan urlandygyny aýtdy.
Mundan öň kürt jeňçileri Diýarbekir şäheriinde türk esgerleriniň ikisini öldürdiler, ýene-de dördüsini bolsa ýaraladylar.
Türkiýe özüne garşy edilen hüjümlerden soň YD-nyň Siriýadaky we PKK-nyň drmirgazyk Yrakdaky nyşanalaryny howadan urup başlady.
20-nji iýulda Türkiýäniň Siriýa bilen serhediniň golaýyndaky aglaba kürtleriň ýaşaýan sebitinde janyndan geçeniň amala aşyran hüjüminde 32 adam öldi. Bu hüjümiň arkasynda YD-nyň durandygy aýdylýar.
Mundan soň PKK Türkiýäniň YD bilen aragatnaşygynyň bardygyny öňe sürüp, iki türk polisiýa ofiserini öldürdi.
23-nji iýulda YD-nyň türk güýçlerine garşy eden hüjüminde bir esger öldi.
Şeýle-de Türkiýe soňky günleriň içinde bütin ýurtda, YD, PKK we beýleki jeňçi toparlar bilen ilteşigi bardygy güman edilýän ýüzlerçe adamy tussag etdi.


text:
Siriýanyň howpsuzlyk güýçleriniň ýurduň üçünji uly şäheri Homsdaky protestçilere garşy ýaraglardan ot açandyklary barada habar berilýär.
Aktiwistleriň berýän maglumatyna görä, şäheriň merkezi meýdançasynda ýygnanyp, tä prezident Başar al-Assad häkimiýetden gidýänçä oturmaga çagyryş edýän protestçileri howpsuzlyk güýçleri oka tutupdyr.
Bu waka sebäpli ölenler we ýaralananlar barada entek doly maglumat gowuşmady.
Hukuk goraýjy guramalaryň berýän maglumatyna görä, Siriýada geçen aýda protestler başlanaly bäri, azyndan 200 töweregi adam ölüpdir.


text:
Çarşenbe güni Britaniýada ýerli polisiýa bilen habarçylaryň arasyndaky korrupsiýa baglanyşygynda güman edilýän iki sany žurnalist tussag edildi.
Britaniýanyň Içeri işler ministrligi tussag edilen bu iki žurnalistiň dildüwşük we hökümet edaralaryndaky korrupsiýa bilen bagly güman bildirilýän jenaýatçylyklar boýunça sorag edilýändigini mälim etdi.
Bu tussag edişlikleriň käbir şahsy maglumatlary ele almak maksady bilen polisiýa işgärlerine para berlipdir diýlip güman edilýän iş bilen baglanyşyklydygy aýdylýar.
Şu iş bilen bagly derňewleriň barşynda şu günki güne çenli Britaniýada 41 adam tussag edildi.


text:
Osama bin Ladeni öldürendigini aýdýan Birleşen Ştatlaryň harby deňiz güýçleriniň esgeri inetwýu berdi. Söhbetdeşlikde 2011-nji ýylyň maý aýynda Pakistanda “Al-Kaýda” toparynyň lideriniň öldürilendigi bilen bagly gürrüň edildi.
Interwýu duşenbe güni “Esquire” žurnalynda çap edildi. Žurnal esgeriň ady barada maglumat bermedi, emma onuň Birleşen Ştatlaryyň harby deňiz güýçlerinde 16 ýyl gulluk edendigini aýtdy.
Häzirki wagt şol esger “Al-Kaýda” toparynyň tarapdarlarynyň ar almagyndan howatyr edýär.
Şeýle-de esger, pensiýasyz we saglyk ätiýaçlandyryşsyz işsiz raýat hökmünde maliýe kynçylyklarynyň bardygyny aýdýar.


text:
Türkmenistanda kanuny goraýjy we güýç edaralarynyň soňky ýedi aýyň dowamynda eden işine baha berildi. Resmi maglumatlara görä, Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlygy geňeşiniň 31-nji iýulda geçirilen maslahatynda Milli howpsuzlyk gullugynyň, Serhet, Migrasiýa we Gümrük gulluklarynyň, Içeri işler hem Adalat ministrlikleriniň we Baş suduň ýolbaşçylary hasabat berdiler.
Türkmenistanyň prezidenti güýç edaralaryň düzüminde disiplinanyň we işgärleriň düzüminde arassalygyň pugtalandyrylmagyny talap etdi, şeýle-de, prokurorlary işden aýyrmak we täzelerini bellemek boýunça permana gol çekdi. Permana laýyklykda ýurduň welaýatlarynyň prokurorlarynyň onlarçasy çalşyryldy.
Şeýle-de Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlygy geňeşiniň maslahatynda bikanun neşe dolanyşygyna garşy göreş meselesine seredildi. G.Berdimuhamedow bu ugurdan Türkmenistanda sagdyn jemgyýetiň howpsuzlygyny goramak boýunça döwlet gullugynyň maddy-tehniki üpjünçiligini pugtalandyrmak üçin goşmaça çäreleriň görüljekdigini aýtdy.
Türkmenistanda neşekeşligiň we neşe gaçakçylygynyň hakyky derejesini görkezýän resmi maglumatlar çap edilmeýär. Türkmenistanyň dünýäde dolanýan neşe serişdeleriniň esasy çeşmesi hasaplanýan Owganystan bilen uzynlygy 700 kilometrden gowrak umumy serhedi bar.


text:
Orsýetiň Londondaky ilçihanasy özüniň internet saýtyna haker hüjüminiň gurnalandygyny aýdýar. Bu hüjüm premýer-ministri Deýwid Kameronyň Moskwa saparynyň başlanmazynyň öň ýanynda boldy.
Rus ilçihanasy Kameronyň sapary sebäpli köpelen jemgyýetçilik we media gyzyklanmasyna jogap üçin «aýna» websaýtyny döredendigini aýdýar.
Rus-britan gatnaşyklary 2006-njy ýylda, ozalky rus howpsuzlyk işgäri Aleksandr Litwinenko Londonda zäherlenip öldürileli bäri sowapdy.
Şonda Orsýet ozalky KGB işgäri Andreý Lugowoýy Britaniýa tabşyrmakdan boýun gaçyrypdy. Lugowoý Litwinenkony zäherlemekde güman edilýär.


text:
Dünýäniň iň gymmat 10 awtoulagy
Aaaah, gymmat awtomobiller. Bu öz çagaňyzyň ulalyp gymmatlylygy 9000 göterim galmagyna seretmek ýaly. Çynymyzy aýtsak, dünýä bazarlarynda käbir awtoulaglaryň bahalary şu wagtky aýlygymyz bilen ýene-de 202 ýyl işlesek-de ýetip bolmaz.
1. 10. McLaren P1 – 1.1 million $
Bu ebjejigiň 3.8 litr goşa-turbo V8 motory bolup, ol elektrik motor bilen utgaşdyrylandyr. Emma gynanmaň - bu gibrid awtomobili däldir. Bu awtoulagyň 903 at güýji bardyr. Ýokary tizligi - 349 km/s we 0-dan 100 km-e 3 sekuntdan hem az wagtda ýetýär.
2. 9. Hennesey Venom GT – 1.1 million $
Siz McLareniň 903 at güýjüni geň gören bolsaňyz, bu awtomobiliň 1500 at güýji bardyr. Bu bolsa 3 sany orta ölçegli at fermanyň bir demir gutynyň içine sygdyrylan ýalydyr. 7 litr goşa-turbo V8 hereketlendiriji 0-dan 100 km-e 2 sekuntdan hem az tizlenýär. Ýokary tizlik bolsa 462 km/s. Bu hakykatdanam teker üstündäki uçar.
3. 8. Zenvo ST1 – 1.2 million $
Ýene-de bir 7 litr goşa-turbo V8 möjegi. Munuň näme aňladýänyny bilmeýän adamlar üçin: ýangyjy üçin birgiden pul çykarmaly bolarsyňyz diýmekdir. Öňki awtoulagdan biraz pesräk bolan bu möjegiň ýokary tizligi 375 km/s.
4. 7. Ferrari LaFerrari – 1.3 million USD
Elbetde bu sanawnamada Ferrari hem bolaýmalydyr. Öndürijiniň aýtmagyna görä, bu demir atyň tizligi 350 km/s-dan geçip, Of course there had to be a Ferrari in here. According to the 100 km-e 3 sekuntdan hem az wagtda ýetýär. Munuň tiziligi, Hudaý saklasyn)))
5. 6. Pagani Huayra – 1.3 million $
Çynymy aýtsam, bahasy üçin, gaty bir geň galdyryjy däl. Oglanlar, aldanaýmaň: onuň "diňe" 730 at güýji, "diňe" 371 km/s ýokary tizligi we diňe 3.2 sekuntda 100 km/s ýetýär. Bahasy bolsa Ferrari ýalydyr.
6. 5. Koeningsegg One:1 – 2.0 million $
Indi bolsa gürläbereli. Awtomobil Koeningsegg Agera esasynda gurnaldy, emma öndürijileri at güýjüniň agram gatnaşygyna 1:1 bolmagyny islediler. Bu utanjaň kiçijek gyzjagaz 0-dan 400 km/s ( hawa, hawa, dört ýüz) diňe 20 sekuntda tizlenýär diýmekdir. Eý Hudaý. Meniň awtoulagym bu wagtda 3-nji bada hem geçip ýetişenok. Bu onuň iň ýokary tizligi hem däl - One:1 nitro bilen 453 km/s çenli tizlenip bilýär. Nitrosyz? Kim bilýär. Eger seniň 2 million dollaryňbolsa näme üçin nitrosyz sürjek?
7. 4. Ferrari F60 America – 3.2 million $
Amerikanyň bu görnüşi öz azatlygy bilen illeri haýrana goýýar. Awtomobil 0-dan 100-e çenli 3.1 sekuntda tizlenýär. Ferrari mu model üçinentek ýokary tizligi bellemedi. Bahasynyň iki esse bolmagy bolsa bu modeliň La Ferrariden has tizdir diýip pikir etdirdýär.
8. 3. Bugatti Veyron – 3.4 million $
Biziň At Güýç boýunça Soltanymyz, 1200 at güýji. Ýokary tizlik 409 km/s. Bu bolsa göräýmäge ähli wideo oýunlarda saýlanýan iň gowy awtoulaglaryň biridie.
9. 2. W Motors Lykan Hypersport – 3.4 million $
Bu awtoulag Porşenyň goşa-turbo 3.7 litr hereketlendirijisi bilen üpjün edilendir, bu bolsa awtoulagyň gowydygyna ynandyrýar. Ol 740 at güýjüni çykaryp 385 km/s çenli tizlenip bilýär, 0-dan 100 km-e çenli bolsa 2.8 sekuntda ýetýär.
10. 1. Lamborghini Veneno – 4 million $
Hawa, bu satyn alyp baljak iň gymmat awtomobildir. Awtoulag Aventador modelinde esaslandyrylyp bary-ýogy üç: bir gyzyl, bir ak, bir ýaşyl görnüşde öndürildi. Näme üçin? Sebäbi bu Italiýada öndürilýän awtoulag, samsyjak - baýdaklarynyň reňki! Awtoulag karbon süýümlerinden ýasalyp 6.5 litr we V12 hereketlendirijisi bilen üpjün edilendir. Bu bolsa 750 at güýjüni çykarmaga mümkinçilik berýär.


text:
Orsýet Dumasynyň spikeriniň öňki orunbasary, häzir hasaba alynmadyk “Parnas” atly oppozision hereketiň liderleriniň biri Wladimir Ryžkowy Orsýetiň birinji kanaly gepleşige gatnaşmaga çagyrdy. Bu hereketiň ýene bir lideri ýurduň premýer-ministriniň öňki orunbasary Boris Nemtsow bolsa Orsýetiň “Gazprom” kompaniýasyna degişli NTW telekanalynda çykyş etmek mümkinçiligini aldy.
Boris Nemtsow özüniň NTW telekanalynda 5 ýyl bolmandygyny aýdyp, häzir gepleşige gatnaşmaga çagyrylmagynyň ýurtda käbir zatlaryň özgerýändigine şaýatlyk edýändigini belledi.
NTW telekanalynda çykyş eden Boris Nemtsow
4-nji martda geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna dalaşgär hökmünde gatnaşýan Wladimir Putini tankytlap çykyş etdi:
—Ýelsin ýurda diňe 8 ýyl ýolbaşçylyk etdi. Putin bolsa 12 ýyl Orsýeti dolandyryp gelýär. Ol ýene 12 ýyllap häkimiýeti eýelemek isleýär. Belki, bu artykmaçdyr. Ol häkimiýet başynda Brežnewden köp, Stalinden bolsa sahel az oturmak isleýär. Bu kime gerek. Häkimiýeti çalyşmaly.
Şol bir wagtda ýurduň içinde Putiniň häkimiýete dalaş etmeginden nägilelik artýar. 29-njy ýanwarda Moskwanyň Sadowoe Koltso diýlip atlandyrylýan köçesinde awtoulag sürüjileri 4-nji fewralda oppozisiýanyň geçirjek protestlerini goldap, maşynlaryna oppozision nyşan bolan ak halkany dakyp, protest geçirdiler.
Bu proteste gatnaşan ýaş zenan hemme zadyň çeni ýagşy diýýär. Ol her raýatyň öz hak-hukugy üçin göreşmelidigini, özi barada alada etmeýänleriň çagalarynyň geljegi barada oýlanmalydygyny aýdýar.
4-nji dekabrda Orsýetde geçirilen parlament saýlawlarynda galplyklar ýüze çykansoň, protestleriň güýjemegi bilen, ýurtda Putine garşy ýazylýan protest aýdymlarynyň-da sany artýar.
Mysal üçin, soňky döwürde rus desantçylarynyň Putin barada ýazan aýdymy
internet ulanyjylaryň arasynda meşhurlyk gazanyp başlady. Onda: “Senem biz ýaly adam, Huday dälsiň, prezident hem kanunlary berjaý etmelidir, biz indi saňa ýalan sözlemäge, döwlet gaznasyndan pul ogurlamaga ýol bermeris”
diýilýär.


text:
ABŞ-nyň Senatynyň Daşary işler baradaky komiteti hüjüm ediji strategiki ýaraglar barada täze amerikan-ors şertnamasyny makullady. Indi ol dokument Senatyň ähli agzalaryna hödürlener.
Respublikan partiýasyndan bolan kanun çykaryjylaryň birnäçesi bu şertnama garşy çykdylar. Olaryň pikiriçe, beýle şertnama ABŞ-a öz raketalara garşy goranyş ulgamyny ösdürmäge çäklendirme berip biler.
Ol dokumente şu ýylyň aprelinde Praga şäherinde ABŞ-nyň hem Orsýetiň prezidentleri gol çekipdi. Dokument iki ýurduň ýadro ýaraglarynyň üçden birini azaltmagy göz öňünde tutýar.


text:
Demirgazyk Koreýa Günorta Koreýadaky daşary ýurtlularyň bu ýurtdan çykmagyna çagyrýar.
Ýurduň döwlet eýeçiligindäki KCNA habar gullugynyň sişenbe güni ýaýradan beýanatynda “Biz uruş hadysalarynda Günorta Koreýadaky daşary ýurtlulara zeper ýetmegini islemeýäris” diýilýär.
Geçen hepde, habarlara görä, Demirgazyk Koreýa azyndan bir orta uzaklyga ýetýän raketany özüniň gündogar kenaryna geçirdi.
Şeýle-de bu ýurt geçen hepde, çarşenbe gününden başlap, Phenýandaky daşary ýurtly işgärleriň howpsuzlygyny kepillendirip bilmejegini aýtdy we ilçihanalaryň ewakuasiýa edilmegini maslahat berdi.
Phenýanyň haýbatlaryna jogap edip, Ýaponiýa sişenbe güni “Petriot” raketa urujylaryny Tokionyň töwereginde ýerleşdirdi.


text:
BMG-niň bosgunlar boýunça agentligi Siriýada dowam edýän graždan urşunyň 3 million adamy ýurtdan gaçyp çykmaga mejbur edendigini aýdýar. Maglumata görä, bosgunlaryň sany geçen ýylkysyndan bir million artypdyr.
Ženewada ýerleşýän agentlik ýurduň çäginde 6.5 million siriýalynyň öz öýlerini terk etmeli bolandygyny aýtdy.
BMG-niň bosgunlar boýunça baş komissary Antonio Guterres 29-njy awgustda eden beýannamasynda Siriýadaky krizis “döwrümiziň iň uly ynsan betbagtçylygyna öwrüldi” diýdi we Siriýada 2011-nji ýylyň mart aýynda konflikt başlanaly bäri ýurt ýaşaýjylarynyň ýarysyna golaýynyň uruşdan gaçyp öz öýlerini terk edendigini aýtdy.
Uruşdan öň Siriýanyň 23 million ilaty bardy.


text:
Garaşsyzlyk döwründe türkmen diliniň başyndan agyr günler indi. Sebäbi diliň ýagdaýy hemişe şol dilde gepleýän halkyň, adamlaryň ýagdaýy bilen berk baglanyşykly bolýar.
SSSR imperiýasy ýykylyp, täze döwre gadam basylanda, ýurtda dörän syýasy, ykdysady, sosial we medeni problemalar haýal etmän ene dilimize öz täsirini ýetirip ugrady. Azatlyga çykylansoň, Türkmenistanda demokratik döwlet gurluşy, hukuk döwleti ýeňer diýen arzuwlar puç bolup, başistik režim kök uransoň, türkmen diliniň ýagdaýy has hem agyrlaşdy.
Belki, Magtymgulynyň döwründe-de, Gaýgysyz Atabaýyň döwründe-de türkmen diliniň ýagdaýy şu günküden ýeňil bolan däldir. Ýöne häzirem öwnerlik zat ýok. Sebäbi, birinjiden-ä, garaşsyzlyk döwründe elipbiý çalyşdy, ikinjidenem, diliň erkin ösüşine hiç hili ýol ýok. Ýurtda ne erkin metbugat bar, ne-de erkin radio ýa telewideniýe, hemme zat diktatura, az sanly adamlaryň jübi bähbidine tabyn edildi. Döwlet senzurasy ene dilimiziň gündelik roluny ýaranjaňlyga çenli aşak düşürdi. Erkinlikden, azatlykdan, döredijilikli ösüşden bütinleý kesilen dil bu gün edil demir gözenekdäki guşa meňzeýär…
Üstesine-de, öz ýurdundaky döwlet düzgünlerinden göwni geçen ýaşlaryň Orsýetde okaýanlary orslaşyp, Türkiýede okaýanlary türkleşip gidip otyrlar. Haýsy ýurda barsalaram, ýurtdan hatda okuw diýip çykanlaryňam asyl yzyna dönesi gelenok. Sebäbi erkinlige öwrenişensoň, hiç kesiň kanunlaryň, adam hukuklarynyň äsgerilmeýän ýurduna, korrupsiýanyň we ýaranjaňlygyň hasabyna ýaşaýan döwlete gaýdyp barasy gelenok. Munuň üçin ýaşlary nädip günäkärlejek?!
Ylymly-bilimli adamlaryň öz watanyndan daşlaşyp gitmegi dil üçinem, millet üçinem, ýurt üçinem örän uly ýitgi! Ylymly-bilimli ýaşlaryň öz ene dilinden üzňeleşmegi diliň bu gün ösüşini bökdese, geljegine uly howp salýar. Ýogsa, türkmen diliniň häzir tüýs ösmeli, kämilleşmeli döwri. Täze taryhy döwürde ilkinji gezek bir döwlete birigen türkmenleriň ene dilinde öz pikirlerini, garaýyşlaryny, ähli pelsepelerini erkinden-erkin beýan etmeli, öz dillerine guwanmaly döwri. Arman, arzuw başga, durmuş başga…
Biziň günlerimizde türkmen diliniň öňünde duran möhüm meseleleriň biri-de – diliň täze taryhy döwre uýgunlaşmagydyr. Häzir diliň leksikasyna we, umuman, tutuşlygyna grammatikasyna täzeden döredijilikli ser salmaly wagt geldi. Çünki SSSR ýykylansoň, döwür üýtgäp, döwran çalyşdy. Netijede ene dilimizdäki ençeme sözler, düşünjeler könelişip, arhaiki sözleriň hataryna geçdi. Oňa derek dilde onlarça, hatda ýüzlerçe täze düşünjeler, sözler, terminler peýda boldy. Ol sözleri, söz düzümlerini, atlary nähili we haýsy grammatiki düzgünlere esaslanyp ýazmaly, okamaly, aýtmaly?
Bu ugurda sorag kän, ýöne olara jogap tapmak kyn. Dogrusy, ol soraglara Türkmenistanyň dilçi alymlary jogap bermeli. Dildäki her bir täzelige şolar ilki bolup gijikdirmän seslenmeli. Emma, gynansak-da, Türkmenistanda ýaşaýan we işleýän dilçi alymlarymyz bu möhüm soraglara ylmy esasda jogap bermekden mahrum edildiler. Biziň dilçilerimize dilini ýuwutdyrdylar…
Garaşsyzlyk döwründe, gynansak-da, dilçi alymlaryň zehini, döredijiligi ters ugra gönükdirildi. Çünki Türkmenistanda häzir ene dilimizde uzak ýyllaryň dowamynda ornaşan “plan”, “programma” diýen ýaly bütin halka düşnükli internasional sözleriň, terminleriň garşysyna göreş gidýär. Sowet döwründe giňişleýin ulanylan halkara terminlerdir sözler tagaşyksyz arap-pars sözleri bilen çalşyrylýar. Bu syýasat bolsa türkmen dilini ösdürmekden geçen, gaýta yza tesdirýär. Ony ulanmagy kynlaşdyrýar.
Türkmenistanyň daşynda ýaşaýan žurnalistleriň, edebiýatçylaryň, syýasy we jemgyýetçilik işgärleriniň ýagdaýy-da, ýurduň içindäkileriňkiden aňsat däl bolsa gerek. Sebäbi häzir türkmen diňleýjilerine we okyjylaryna düşnükli dilde ýazmak, gürlemek aňsat iş däl. Türkmen dilinde okaýan, ýazýan adamlaryň sowatlylyk derejesiniň köpçülikleýin pese gaçmagy, ýaş nesliň syýasylaşdyrylmadyk hakyky ylym- bilimden kesilmegi, dilden çörek iýýänleriň öz ene diline sowuk-sala garamagy netijesinde emele gelen ýagdaý diliň ýaşaýşyny has hem çylşyrymlaşdyrýar.
Meniň pikirimçe, her halda bu meselede iň gorkulysy – baş-başdaklykdyr. Ýagny, eger-de sözleri we adalgalary her kes öz kellesine gelşiçe ýazyp başlasa, onda biziň dil ugrundan öňe gitmekden geçen, gaýta yza gaýtdygymyz bolar. Sebäbi, bu ýoldan gidilse, sözleriň, geografiki atlaryň, adalgalaryň, terminleriň, abbrewiaturalaryň her biriniň birnäçe dürli ýazylyşy emele geler. Netijede biz ymtylýan gowy maksadymyza ýakynlaşman, gaýta ondan gitdigiçe daşlaşarys.
Şol sebäpdenem men türkmen dili bilen iş salyşýan adamlaryň, şol sanda ylymly-bilimli türkmen ýaşlarynyň, okuwçylaryň, studentleriň bu kyn döwürde türkmen diliniň ylmy esasda işlenilip düzülen we abraýly lingwistik gurultaýlarda dilçi alymlarymyz tarapyndan makullanan grammatiki düzgünlerini gorap saklamalydygyna we öz gündelik işlerinde türkmen diliniň ykrar edilen grammatiki düzgünlerine eýermelidigine berk ynanýaryn.
Dil ugrundan dilçi alymlarymyzyň, edebiýatçylarymyzyň, ýazyjy-şahyrlarymyzyň, intelligensiýa wekilleriniň ençeme nesliniň döredijilikli hem janypkeş zähmeti esasynda ýetilen derejäni gorap saklasak, onda biziň geljekde türkmen dilini döwre görä kämilleşdirip, ösdürip, geljek nesillerimize miras goýup biljekdigimize hiç hili şübhe bolup bilmez.
Ak Welsapar Şwesiýada ýaşaýan türkmen ýazyjysy, dilçi. Blogda beýan edilen pikirler we garaýyşlar awtoryň özünde degişli.


text:
Ýewropa Birleşigi bilen türkmen wekilleriniň arasynda adam hukuklary boýunça ýola goýlan we 2009-njy ýylyň 30-njy iýunynda ikinji tapgyry geçirilen gepleşikler, 2008-nji ýylyň iýun aýynda başlady.
Ýewropa Birleşigi tarapyndan ýaýradylan maglumata görä, Brýusselde geçirilen bu gepleşikler, konstruktiw ýagdaýda ýola goýlupdyr. Onuň geljekki tapgyry bolsa 2010-njy ýylda Aşgabatda bolar.
Bu duşuşykda, türkmen delegasiýasyna ýurduň Daşary işler ministriniň orunbasary Hajyýew bilen prezidentiň ýanyndaky Demokratiýa we Adam Hukuklary Boýunça Institutyň ýolbaşçysy Şirin Ahmedowa ýolbaşçylyk edipdir.
Ýygnak şol mahal Ýewropa Birleşigine ýolbaşçylyk eden Çehiýanyň ýolbaşçylygynda amala aşyrylyp, Gabriela Dlouha bu ýurdyň delegasiýasyna ýolbaşçylyk etdi. Ol bu ýygnak barada Azatlyk radiosyna beren interwýusynda, türkmen wekilleriniň öňünde ençeme meseleleriň goýulandygyny mälim etdi.
Gürrüň edilen meseleler
Gabriela Dlouhanyň aýtmagyna görä, bular, metbugat, söz we dini azatlyklar, türmeleriň ýagdaýy, gynamalar, täze partiýalary döretmek meselesi we jemlenişmek hukugy, graždan jemgyýetçiligi we hereket etmek azatlygy, adalat sistemasynyň erkinligi ýaly meselelerden ybaratdyr.
Çehiýanyň Daşary işler ministrliginiň adam hukuklary we geçiş sýyasaty boýunça departamentiniň ýolbaşçysy wezipesini ýerine ýetirýän Gabriela, ýygnagyň umuman pozitiw ýagdaýda geçendigini aýtdy. Çehiýaly wekil, bu duşuşukda türkmen wekillerine anyk wakalardan ybarat sanawyň hem tabşyrylandygyny mälim edip, munuň käbir sýyasy tussaglaryň ykbalyny hem öz içine alýandygyny aýtdy emma bu barada anyk maglumat bermekden saklandy.
Türkmen resmileri bilen pikir alyşmazdan bir gün öň, ÝB resmileri Ýewropada adam hukuklary boýunça hereket edýän käbir türkmen guramalarynyň wekilleri bilen hem duşuşyk geçiripdir.
Ädimler ýeterlikmi?
Bu duşuşyga gatnaşmasa-da, Ýewropada hereket edýän şeýle guramalardan biri hem Farit Tuhbatuliniň ýolbaşçylygyndaky Adam Hukuklary boýunça Türkmen Inisiatiwasy toparydyr. Farit bu hili aladalaryň berjek netijesiniň nähilidigine garamazdan, munuň gowy hereketdigini mälim edip, Türkmenistanda adam hukuklary meselesinde düýpli ösüşiň bolandygyny aýtmaga heniz doly esasyň ýokdugyny aýtdy, emma käbir pozitiw ädimleriň ädilendigini hem belledi.
“Mysal üçin, ýurduň içinde bir ýerden beýleki ýere gitmek ýeňilleşdi, ençeme ýyllar bäri adam hukuklaryny goraýan guramalaryň azatlyga çykarylmagyny talap edýän käbir adamlar türmeden boşadyldy, kanunçylyk ugrundan bir näçe reforma işleri yglan edildi” diýip Farit Tuhbatulin aýtdy.
Farit, aýratyn hem Türkmenistanda alnyp barylýan bu hili aladalaryň bulardan aňry geçmändigine we Berdimuhamedow häkimiýet başyna geçenden soň adam hukuklary bilen baglanşykly ýagdaýlaryň düýpli özgerendigini aýtmaga esasyň ýokdugyna, käbir ýewropaly wekilleriň hem göz ýetiriýändigini nygtady.
Ýewroparlament çynlakaý çemeleşýär
Bu hili wekillerden biri hem, Ýewropa parlamentinde Sosial Demokrat partiýasynyň metbugat wekili Ýan Marinus Wiersmadyr. Ol ýakynda Azatlyk radiosynyň türkmen gullugyna beren gürrüňinde, Türkmenistanda käbir özgerişlikler bolup geçdi, Türkmenbaşynyň döwri bilen deňeşdirilende ýurtda belli bir derejede aç-açanlyk emele geldi diýip aýtdy. “Emma muňa garamazdan howatyrlanmalar hem gaty köp. Biz bu ýurtda ençeme ugurlarda ösüşleriň bolmagyna garaşýarys, olardan käbirleri söz we metbugat azatlygy, täze partiýa döretmek we hereket etmek azatlygydyr. Biz şunuň ýaly ugurlarda ösüşiň bolmagy üçin, geljek ýyllaryň dowamynda aladalaryny dowam etdirmegini Ýewropa Birleşiginden talap edýäris.”
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistan bilen wagtlaýyn söwda aragatnaşygyny ýola goýmak baradaky karar, mundan öň ençeme gezek yza süýşürilenden soň, ýakynda Ýewropa Parlamentinde kabul edilipdi. Bu taslama parlamente hödürlenende, bu ugurda bolan esasy diskusiýalardan biri hem, Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýy bilen bagly bolupdy. Şol çekeleşiklerde, käbir ýewropaly deputatlar, şol sanda Ýan Marinus Wiersma, Türkmenistanda bu ugurda ösüşiň bolmadyk halatynda bu şertnamanyň ýatyrylmalydygyny aýdyp çykyş edipdi.
Ýewropa Birleşiginiň wagtlaýyn ýolbaşçysy wezipesini eýelän Şwesiyanyň, adyny tutylmagyny islemedik ýokary derejeli bir diplomaty, bu ýurduň Ýewropa Birleşigine ýolbaşçylyk etjek döwründe, adam hukuklary meselesiniň ilkinji orunda goýulmagy ugrunda tagalla etjekdigini aýtdy.
Her näme-de bolsa, Ýewropa Birleşigi beýleki meseleler bilen bir hatarda, türkmen wekilleri bilen geçiriljek duşuşyklarynda adam hukuklary bilen bagly ýagdaýlary, mundan beýläk hem ünsden düşürmejekdiklerini aýdýarlar.


text:
Prezident Ewo Moralis Birleşen Ştatlaryň Boliwiýadaky ilçihanasyny ýapmak haýbatyny atdy.
Golaýda onuň uçary, üstünde amerikan gaçgagy Edward Snowden bardyr öýdülip, ýewropa howa giňişliginden geçirilmän saklanypdy.
Moralis Waşingtony Fransiýa, Portugaliýa, Italiýa we Ispaniýa basyş edip, onuň sişenbe güni giçlik Orsýetden yzyna gelýän uçaryny üstlerinden geçirtmejek bolmakda aýyplaýar.
Onuň uçary Wenada gonmaga mejbur edildi. Emma uçaryň üstünde Snowden ýok eken.
Moralis penşenbe güni Boliwiýada Wenezuelanyň, Ekwadoryň, Argentinanyň, Urugwaýyň we Surinamiň liderleri bilen duşuşdy.
Bu duşuşyk onuň uçary bilen bagly hadysadan soň, Moralise goldaw görnüşinde geçirildi.
Latin Amerikasynyň liderleri bu hadysany diplomatiki bidüzgünçilik hökmünde ýazgardylar.
Birleşen Ştatlar tarapyndan içalyçylyk aýyplamalary esasynda gözlenýän Snowden henizem Moskwanyň Şeremetýewo aýeroportunda ýaşaýandyr öýdülýär.


text:
Gyrgyzystanyň prezidenti Almazbek Atambaýewi suda beren tanymal adam hukuklaryny goraýjysy özüniň Milli howpsuzlyk boýunça komitete soraga çagyrylandygyny aýtdy.
Bişkekde ýerleşýän “Bir dünýä-Gyrgyzystan”atly guramanyň müdiri Tolekan Ismailowanyň 1-nji iýunda Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, ol Milli howpsuzlyk komitetiniň talabyny berjaý etmekden boýun gaçyrypdyr. Ismailowa bu çakylygyň bikanundygyny belledi.
Adam hukuklaryny goraýjy özüniň soraga çagyrylmagynyň sebäbini professional işi bilen baglanyşdyrýar.
Ismailowa we adam hukuklaryny goraýjy ýene bir tanymal gyrgyz aktiwisti Aziza Abdyrasulowa prezident Atambaýewiň geçen aýda özlerini “sabotažçy” atlandyrmagy üçin ony ýaňy-ýakynda suda berdiler.
Ismailowanyň topary we Abdyrasulowa gyrgyz häkimiýetlerini 2010-njy ýylda ýurduň günortasynda etnik özbekleriň we gyrgyzlaryň arasynda bolan zorlukly çaknyşyklar bilen bagly jenaýat işleriniň ençemesine garamak bilen bagly şowsuzlyklar üçin tankyt etdiler.


text:
Salam hormatly Lukman! Meniň öylenenime 10 aý bolsada, gelnimiň göwresinde çaga galanok. Lukmanlar barlap caganyň yatgysynyň kadadan kiçidigini we sowuklama ýagdaýynyň bardygyny bellediler. Lukmanlaryň bellän bejergisini keselhanada aldyk, öýdede dowam etdik. Ýöne entek hiç hili netije ýok. Bu meselede Siz nähili maslahat berip bilersiňiz?
Saýtyň okyjysy, Perhat.
Hormatly Perhat!
Önelgesizlik kynçylygy babatda barlag geçirme önelgelilik ulgamyny hemmetaraplaýyn barlama çärelerini öz içine alýandyr. Sowuklama hadysasynyň bejerilendigine göz ýetirilen bolup, gerekli netije alynmadyk bolsa barlag çärelerini dowam etmek ýerlikli bolar. Barlag lukmanyňyzyň bellän görkezmeleri boýunça gelniňiziň endokrin ulgamynyň ýagdaýyny anyklamak (jyns gormonlaryna barlag, galkan şekilli mäziň işjeňligini anyklamak), ýumurtgalyklarda aýal öýjükleriniň emele gelşini kesgitlemek ýaly çäreleri öz içine alyp biler. Önelgesizlik meselelerinde erkek adamynyň önelgelilik ulgamy hem (jyns agzalaryň USB-gy, dölüň hil we mukdar taýdan görkezijileri we başgalar) barlanylýandyr.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
durmusa cykdym 2003de bir oglym bolly sondan son bolanak.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.