text:
Heniz resmileşdirilmedik Halk azatlygy partiýasynyň egindeş başlyklary Boris Nemsow, Wladimir Milow hem Wladimir Ryžkow geçen ýylyň dekabrynda göni efirde Putiniň özleri barada aýdanlary üçin suda şikaýat etdiler.
Şonda Orsýetiň premýer-ministri olary döwlet býujetinden milliardlarça pul ogurlamakda aýyplapdy.
Üç oppozisioner Putinden şol sözleri ýalana çykarmagy we million rubl kompensasiýa tölemegi talap etdiler.
Mundan öň Nemsow şikaýata seretmekden sud ýüz öwürse, özüniň hem egindeşleriniň adam hukuklary boýunça Ýewropa suduna ýüz tutjakdygyny aýdypdy.


c: text/html

text:
TTP diýlip tanalýan "Tehreek-e Taliban Pakistan" hereketiniň baş serkerdesiniň orunbasary bolan Wali-ur Rahman Mehsudyň 29-njy maýda Pakistanyň demirgazyk-günbatar welaýatynda Birleşen Ştatlar tarapyndan pilotsyz uçar arkaly urlan zarbada öldürilendigine ynanylýar.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Maşaal gullugy, ýerli we TTP-niň çeşmelerine salgylanyp, Rahmanyň demirgazyk Weziristanyň Çaşmapul obasynda öldürilendigini habar berdi.
Rahmanyň we onuň bilen birlikde ýene bäş söweşijiniň bu zarbada öldürilendigi "Tehreek-e Taliban Pakistan" hereketi ýa Pakistan hökümeti tarapyndan entek tassyklananok.
Jeňçiniň öldürileni çyn bolsa...
Rahmanyň ölendigi çyn bolsa, onda bu TTP-niň öz esasy strategini, Pakistanyň döwlet syýasatyndan baş çykarýan, maliýe serişdelerini toplamaga, şeýle hem Owganystanda, Pakistanda we bulardan aňyrda-da uly hüjümleri ýola goýmaga ukyply işgärini ýitirdigi bolar.
42 ýaşly Rahman TTP-niň dini meselelerde resmi taýdan ykrar edilýän sanlyja ýolbaşçylarynyň biridi. Tanymal "Jamiat-e Ulam-e Islam" partiýasynyň öňki agzasy hökmünde ol syýasy taýdan täsirli şahsyýet hasaplanýardy.
Pensiýa çykan pakistanly general Mehmud Şah TTP-niň agzalarynyň Rahmana dini bilimi we ýokary abraýy üçin "Maulwi" we "Müfti" diýip, ýüzlenendiklerini aýdýar: "Onuň ýitgisi ”Talybanyň” dini meseleler boýunça düşünjesi öran möhüm bolan bir simwolik şahsyýeti elden berendigini aňladýar. Indi yslamyň ýuridiki işleriniň çylşyrymly meselelerini çözmek üçin olaryň hatarlarynda ýüz tutar ýaly adam ýok".
Maşaal radiosynyň habarçysy Sailab Mehsud Rahmanyň bu toparyň düýbüni tutan Baýtullah Mehsudyň ýakyn ýarany bolany üçin TTP-niň hatarlarynda köp hormatlanandygyny aýdýar. Baýtullah Mehsud hem 2009-njy ýylda bir pilotsyz uçaryň uran zarbasynda öldürildi.
"Bişişen şahsyýet"
Mehsudyň bellemegine görä, Rahman köplenç ýaş söweşijilerden durýan guramanyň içinde oýlanyşykly, bişişen şahsyýet bolupdyr. Bu ýagdaý oňa abraý getiripdir hem-de TTP-niň hatarlaryndaky oňuşmazlyklary çözmäge mümkinçilik beripdir.
"Onuň ölüminiň ”Talyban” güýçleriniň dürli toparlarynyň arasyndaky tapawutlary artdyrmagy mümkin. Sebäbi onuň ”Talybanyň” içindäki topary, ýagny TTP-niň içindäki aratapawutlary barlap, olary jylawlamaga, beýleki ”Talyban” toparlary bilen iş salyşmaga ukyply şahsyýet indi ýoga meňzeýär" diýip, Maşaal radiosynyň habarçysy Mehsud aýdýar.
Mehsudyň aýtmagyna görä, Rahmanyň ölümi ”Talyban” güýçleriniň maliýe ýagdaýyna zarba bolup deger. Mehsud: "Rahman Pakistanyň günorta port şäheri Karaçidäki talaňçy toparyň üsti bilen TTP hereketine pul getirýärdi" diýýär.
Mehsuduň sözlerine görä, bank talaňçylygy we adam ogurlap, pul almak boýunça ýöriteleşen bu toparyň gazanan pullary bilen TTP tarapyndan amala aşyrylýan hüjümler maliýeleşdirilipdir.
Pakistan hökümeti bilen demirgazyk-günbatar Hiber Pahtunhwa welaýatynyň ýerli hökümeti köp wagt bäri Pakistan hökümetine garşy gozgalaň alyp barýan TTP bilen gepleşik geçirmegi niýet edinýändiklerini bildiripdiler.
Mehsud, indi Rahmanyň ýoklugynda, bu niýet aňsat ýol almaz diýýär. Ýöne Şah bu pikir bilen ylalaşanok. Ol: "Talyban” [TTP] bu ölüm sebäpli öz güýçleriniň gowşandygyny duýsa, onda TTP-niň bu gepleşiklere gowy garamagy mümkin. Beýle bolsa, onda bu onuň öldürilmeginiň oňaýly netije berdigi bolar" diýýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Amyderýanyň suwy Garagum kanaly boýunça paýtagta gelende, 1962-nji ýylda döredilen bu suw howdany Gurtly köli ady bilen tanalýar. Bu köl öň paýtagtlylaryň höwes bilen dynç alýan ýeridi. Gurtly kölüniň kenary tomus aýlary köp adamlydy. Gurtly kölünde baýdarka we sportuň beýleki suw görnüşleri boýunça ýaryşlardyr türgenleşikler geçirilýärdi. Dynç almaga gelenler Gurtly kölündäki gaýyk stansiýasyndan gaýyklary, katamaranlary kireýine alyp, köluň suwunda gyzykly gezelenç edip bilýärdiler.
Häzir bir döwür aşgabatlylaryň tomus aýlarynda suwa düşmäge, dynç almaga höwes bilen gelen ýeri bolan, Aşgabadyň merkezinden takmynan 10 kilometr uzaklykdaky Gurtly kölündäki öňki oňaýly kenardan, plýaždan hiç hili nam-nyşan galmandyr. Ol plýažyň hatda bassyrmasy-da kesilip aýrylypdyr. Plýažyň ýerleşen ýerini bolsa indi gamyşlyk tutupdyr.
Kölüň suwy hem çekilipdir. Gurtly kölüniň gaýyk we katamaran kireýine alynýan ýerinde indi öň bu kenarda dynç alýanlara hatda şeýle hyzmatyň edilendigini ýatladýan alamat hem ýok. Diňe suwuň içine gidýän beton basgançak galypdyr. Gurtly kölüniň daş-töwereginde dynç almak üçin binalardyr jaýlar hem galmandyr.
Ýogsa, bu kölüň daş-töwereginde bir wagtlar daçalardyr, dynç almak üçin ençeme binalar gurlupdy. Döwlet edaralarynyň daçalary bilen bir hatarda hususy daçalaryň hem köp bolandygyny käbir paýtagtlylar ýatlaýarlar. Häzir diňe olaryň fundamentleriniň yzy galypdyr.
"Ýabany plýaž"
Emma kölüň dynç alyş infrastrukturasynyň dolulygyna diýen ýaly ýumrulandygyna garamazdan, bu köle suwa düşmäge gelýän paýtagtlylar we onuň myhmanlary az däl. Olar, esasan, kölüň “dikiý plýaž” ýa-da “ýabany plýaž” diýip atlandyrylýan ýerinde suwa düşýärler.
Gurtly kölüniň bu “ýabany plýažynda” hem dynç alýanlar üçin hiç hili amatlyklar ýok. Hiç hili edara ýa gurama tarapyndan düzgünleşdirilmeýän bu kenarda ne plýažlara mahsus aýmançalar bar, ne-de gark bolýanlary halas edýän halas ediş nokatlary bar.
Hatda bu kölde suwa düşmegiň howplydygy ýa-da howpsuzdygy hem näbelli. Sebäbi kölüň öňki plýažynyň ýerleşen ýerinde suwa düşmegiň gadagandygy aýdylýan bolsa-da, bu ýerde şonuň ýaly ýazgy goýulmandyr.
Zir-zibil
Ýeri gelende aýtsak, kölüň islendik ýerinde diýen ýaly zir-zibile duşmak bolýar. Käbir ýerlerinde beton bölekleri, kerpiç, şifr ýaly gurluşyk materiallarynyň zir-zibilleri üýşüp ýatan bolsa, beýleki ýerlerde dynç alýanlaryň öz yzlarynda galdyrýan plastik çüýşeleri, paketleri pytraşyp ýatyr.
Kölüň arassaçylygyna gözegçilik edilmeýär. Zir-zibili aýyrýan ýörite işgärler ýok. Zir-zibil zyňylýan çelekler hem goýulmandyr. Bu plýaža dynç almaga gelýänler zir-zibilli suwda suwa düşýärler, zir-zibiliň arasynda oturyp, öz ýanlary bilen getiren naharlaryny iýýärler.
Bu ýerde hatda ýekeje dükan-da ýok. Awtobus ýa-da beýleki jemgyýetçilik transporty hem gatnamaýar. Bu ýere her kim öz ulagy bilen gelýär. Gurtly kölüniň öňki plýažyndan “ýabany” plýažyna çenli ýolam ýok.
Bu hili “ýabany” plýažlar kölüň beýleki käbir ýerlerinde hem bar. Mysal üçin, öňki döwlet edaralarynyň daçalarynyň hem-de öňler kireýine gaýyk berilýän stansiýanyň ýerleşen ýerlerinde şunuň ýaly ýagdaýa duş gelmek bolýar. Umuman, häzirki wagtda Gurtly kölünde diňe “ýabany” plýažlar bar.
"Ikinji Awaza"
Ýogsa, bu köl Aşgabadyň Awazasy bolmaly hem diýilýärdi. 2009-njy ýylyň noýabr aýynda geçirilen hökümet maslahatynda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Suw hojalyk pudagyna gözegçilik edýän şol wagtky wise-premýer Myratgeldi Akmämmedowa Gurtly kölünde düýpli abadanlaşdyryş işlerini geçirmegi tabşyrypdy.
Şonda kölüň daş-töwereklerini abadanlaşdyrmak işleriniň çäklerinde kölüň daş-töwerekleri arassalanyp, onuň kenarlary berkidilmelidi. Plýažlar gurulmalydy. Kölüň töwereginde ýerleşen döwlet edaralarynyň dynç alyş kottejleri düýpli abadanlaşdyrylmalydy. Bu hili kottejleriň täzeleri hem gurulmalydy.
Iki sany akwaparkyň gurluşygy hem Gurtly kölüniň göz öňünde tutulan bu abadanlaşdyryş proýekti 2011-nji ýylyň tomsunda tamamlanmalydy.
Şondan bäri üç ýyl geçdi. Üýtgän zat ýok. Mundan başga-da üç ýyl mundan ozal Gurtly kölüni düýpli abadanlaşdyrmak baradaky VINCI fransuz kompaniýasynyň proýektine garalýandygy baradaky maglumatlar hem peýda boldy.
Emma Gurtly kölüniň häzirki ýagdaýyndan çen tutsaň, bu ugurda edilýän iş ýok. Tersine, bu kölüň ýagdaýy ýyl-ýyldan ýaramazlaşýar. Kölüň kenarlarynda dynç alýanlaryň zyňýan zir-zibilleri köpelýär. Kölüň özüni bolsa gamyş basyp barýar.
Gurtly köli 1962-nji ýylda öňki batgalyk bolup ýatan oýluk ýerde gurulýar. Onuň tutýan meýdany 11 kwadrat kilometr.


text:
Çärýeklik we aýlyk hökmany tölegler
«Döwlet pensiýa ätiýaçlandyrmasy hakynda» Türkmenistanyň Kanunynyň 23-nji maddasyna laýyklykda, pensiýa gatançlarynyň tölenmeli möhleti şu ýylyň 1-nji iýulyndan 15-nji awgusty aralygy.
Türkmenistanyň Salgyt kodeksi esasynda salgyt töleýjiler tarapyndan iýun aýy we II çärýek üçin tölenmeli salgytlar we ýygymlar.
Hasaplamalar boýunça düzülen beýannamalary tabşyrylmaly möhleti 20.07.2021 çenli.
Hasaplanan tölegleri amala aşyrylmaly möhlet 25.07.2021 çenli.
* Zähmet haky bilen bagly salgytlar we pensiýa gaznasynyň tölegleri zähmet hakynyň tölenen güni geçirilmeli.


text:
Kórshi eldegi qazaq baspasózi:Tashkentte respýblıkalyq qazaq gazeti qalaı ashylǵan edi
NUR-SULTAN. QazAqparat – Budan 30 jyl buryn Tashkent qalasynda «Dostyq týy» atty gazet ashylyp, Ózbekstandaǵy qazaq jýrnalıstıkasynyń jańa dáýirine jol ashqan bolatyn. Qazaqstandaǵy Buqaralyq aqparat quraldary qyzmetkerleri kúni qarsańynda «QazAqparat» HAA tilshisi atalmysh gazettiń bas redaktory Aqan Tashmetovpen áńgimelesken edi. Suqbatty nazarlaryńyzǵa usynamyz.
- Jalpy, Tashkent alash ardaqtylarynyń izi qalǵan qala ǵoı, onda talaı qundy mádenı muralarymyz jatyr. Munda bir kezde qazaq baspasózi de órkendedi emes pe? Osy týraly aıtsańyz?
- Ult tarıhy men til tarıhy jóninde sóz qozǵalǵanda, bizdi túrkitektes halyqtarmen birge Ortalyq Azııany, anyǵyraǵy, ulan-baıtaq Turan jazyǵyn meken etken qazaq halqynyń turmysynda jazba ádebıet pen alǵashqy baspasóz quraldary qashan paıda bolǵandyǵy qyzyqtyratyny ras. Arǵy ǵasyrlardy aıtpaǵanda, HІH ǵasyrdan bergidegi tarıhqa nazar salyp qarasaq, Orta Azııadaǵy búkil qazaq jeri men eli aldymen Túrkistan general-gýbernatorlyǵynyń (1867-1917 jj.), odan beride, ıaǵnı Qazan tóńkerisinen keıin Túrkistan Avtonomııalyq Keńestik Sotsıalıstik Respýblıkasynyń (1918-1924 jj.) quramynda bolǵanyn kóremiz.
Tashkenttegi Á.Naýaı atyndaǵy Ulttyq kitaphananyń muraǵaty men sırek kezdesetin qorlarynda qazaq baspasózi tarıhyna baılanysty qundy materıaldar óte mol. Olardyń arasynda Túrkistan ólkesiniń qoǵamdyq-saıası ómirinde orasan zor ról atqarǵan qazaq zııalylary jaıly da baı aqparattyq qujattar jetkilikti. Ásirese M. Shoqaı, M.Tynyshpaev, T.Rysqulov, S.Qojanov, N.Tórequlov, S.Seıfýllın, S.Asfendııarov, M.Jumabaev, J.Aımaýytov, I.Toqtybaev, H.Dosmuhamedov, D.Dosmuhamedov, Ǵ.Muratbaev, T.Júrgenov, A.Serǵazıev, S.Esqaraev, Qońyr-Qoja Qojyqov, A.Orazbaev, E.Omarov, H.Bolǵanbaev sııaqty qazaqtyń ór tulǵalary jaıly málimetter kez kelgen jandy ózine baýrap alady. 1870-1883 jyldar aralyǵynda qazaq eliniń rýhanı muqtajdyǵyn qanaǵattandyryp turǵan eń alǵashqy qazaq únqaǵazy – «Túrkistan ýálaıaty gazeti», merzimdik basylymdar – «Birlik týy», «Aq jol», «Alash», «Kedeı aınasy», «Jas qaırat» gazetteri men «Sholpan», «Sana» jýrnaldary jónindegi qundy derekter áli de tereńirek zertteýdi qajet etedi.
Atalǵan gazetter men jurnaldar tek jalpy qazaq ulty úshin ǵana emes, bolashaqtyń ıeleri bolmysh jastar úshin de asa mańyzdy ról atqarǵandyǵy sózsiz. 1918 jyldyń shilde aıynda negizi qalanǵan «Jas azamat» gazetiniń, sosyn 1921 jyldyń naýryz aıynan bastap jaryq kórgen «Jas Alash» basylymynyń qazaq jastaryna jańa baǵyt pen baǵdar berý kóshin bastaǵandyǵyn qazirgi zamandastarymyzdyń kóbi bile bermeıdi. Áıtse de Keńes ókimeti jastarǵa baǵyt-baǵdar berýdegi «kemshilikteri úshin» syltaýymen «Jas Alashty» jaýyp tastaǵan soń, onyń ornyna 1922 jyldyń 1 qyrkúıeginen «Jas qaırat» gazeti shyǵa bastady. Túrkistan Jastar komıteti men Ortalyq Azııa bıýrosynyń organy bolyp sanalǵan bul basylymnyń alǵashqy redaktory Erǵalı Aldońǵarov esimdi azamat edi. Bul basylym 1924 jyldan bastap jurnalǵa aınaldy.
Kóp ótpeı-aq, 1924 jyldyń 8 aqpanynan bastap «Eńbekshi qazaq» gazetimen birge onyń qosymshasy – «Lenınshil jas» jaryq kórdi. 1926 jyldan ol «Jas qazaq» degen atpen óz aldyna otaý tikti de, 1927 jyldyń 22 qyrkúıeginen «Lenınshil jas» burynǵy ataýyna qaıta oraldy. Búgingi tańda «Jas Alash» degen atpen qazaq jastarynyń súıikti basylymyna aınalǵan bul únqaǵaz mereıli 100 jasqa tolyp otyr.
- Osynaý dańqty basylymdardan soń Ózbekstandaǵy qazaq jýrnalıstıkasynyń jaı-kúı qalaı boldy?
- Birshama úzilisten soń qazaqtar jıi shoǵyrlanǵan birqatar aýdandarda qazaq tilinde gazetter shyǵyp turdy. Olardyń arasynan Tashkent oblysynyń Bostandyq aýdanynyń «Kommýnızm úshin» (qazirgi ataýy «Bostandyq daýsy»), Joǵaryshyrshyq aýdandyq «Qarqyn», Jyzaq oblysyndaǵy Myrzashól aýdandyq «Dostyq», Naýaı oblysyndaǵy Tamdy aýdandyq «Tamdy sharýageri», Úshqudyq aýdandyq «Úshqudyq», Kenımeh aýdandyq «Kenımeh tańy» sekildi gazetterdi atap ótýge bolady. Jergilikti qazaqtardyń jetistik-tabystaryn da, kemshilik-jetispeýshilikterin de kóterip, joǵary bılikke jetkizip otyrýda olardyń úlesteri aıryqsha edi desem, qatelespeıtin shyǵarmyn.
- Degenmen, odan keıingi jyldary qazaq tilinde respýblıkalyq gazet ashý máselesi birneshe jylǵa sozylyp ketken sııaqty ǵoı. Keıbir qıyn jaǵdaılar da boldy emes pe?
- 1989 jyly kóktemde Ózbekstan KP Ortalyq Komıteti respýblıkadaǵy birneshe baýyrlas tilderde ortalyq gazetter shyǵarý jóninde arnaıy qaýly qabyldady. Deıturǵanmen, túrli jaǵdaılarǵa baılanysty bul qaýlynyń júzege asýy qıyndap ketti. Sol sebepti respýblıkanyń qazaqtar jıi shoǵyrlanǵan aýdandarynan shaqyrylǵan bir top jýrnalıster Ortalyq Komıtetke kúnara qatynap, aldaǵy mindetter men atqarylýǵa tıisti mindetterdi qansha talqylasaq ta, esh nátıje shyǵa qoımady. Arada qys ótip, 1990 jyldyń kóktemi de keldi. Astanamyz Tashkentke jıi qatynap júrip, azdy-kópti kásiptestermen, joǵary oqý oryndarynda jumys isteıtin qazaq oqytýshylarmen, ózderin kórmesek te, ataq-dańqyn estip júretin birqatar ǵalym aǵalarmen tanysyp aldyq. Sol eki arada Qazaqstan jáne Ózbekstan respýblıkalarynyń basshylary N.Nazarbaev pen I.Karımovtyń kezdesýinde Ózbekstanda «Dostyq týy» atty qazaq gazetin, al Qazaqstanda «Dýstlık baıroǵı» degen atpen ózbek gazetin shyǵarýǵa kelisim jasalýyna oraı Respýblıkalyq Qazaq mádenı ortalyǵynda ótken kezekti bir basqosýda respýblıkalyq qazaq gazetin shyǵarýǵa at salysatyn yntaly top quryldy. Qoıyn dápterimniń bir buryshynda sol top músheleriniń aty-jónderi osy kúnge deıin jazýly tur. Mine, olar: J. Qalymbetov, M. Bekbergenov, T. Aıdarov, M. Orazov, Q. Seıdanov, B. Turǵynbaev, E. Tólepbergenov, A. Seıdahmetov, N. Torshaev, Ú. Asqarov, Á. Tileýbekov, K. Balyqbaev, Sh. Orynbaev, B. Qalmahanov, N. Omashev, D. Tájenov , A. Tashmetov, Q. Ernııazov , Á. Dúldúlov, D. Qaldybaev jáne t.b.
Biz gazet qashan shyǵady, qalaı shyǵaramyz dep júrgende, Kompartııa OK-niń qaýlysy óz kúshin joıǵany jóninde habar keldi. Áýelgi jeligimiz sý sepkendeı basylyp, ne isterimizdi bilmeı daǵdaryp qaldyq. Yntaly top músheleriniń kópshiliginiń saly sýǵa ketip, qolyn bir-aq sermep ketip qalǵandary da boldy. Áıtkenmen, jigerli, alǵan betinen qaıtpaıtyn júrekti jigitterdiń birazy aldan úmit kútip, bul isti aıaqsyz qaldyrmaýǵa beldi bekem býǵan-tuǵyn. Ásirese Tamdy aýdandyq gazetiniń baıyrǵy redaktory Júsip Álqojaev, Myrzashól aýdandyq gazetiniń jaýapty hatshysy Ábdálim Tileýbekov jáne men úsheýmizdiń jubymyz jazylmaı, aldaǵy josparlarymyzdy jetildire berdik. Birde Ortalyq Komıtettiń ultaralyq qatynastar bóliminiń sektor meńgerýshisi Artyqbaı Úkibaevtyń kabınetindegi kezekti jıynnan shyǵyp, úlken kósheni qıyp óte bergenimizde, alda bara jatqan meni bir mashına qaǵyp ketip, jalp etip asfalt ústine qulap túskenim bar. Serikterim kóterip alyp, bylaıyraq shyǵaryp, esimdi jıǵyzǵansha, álgi júrgizýshi sabaz taıyp otyrǵan eken. Qıylystaǵy mılıtsıoner kelip, hal-jaıymyzdyń jaman emes ekendigin kórgen soń, biz de ol aradan tezirek ketýge asyqtyq. Keıinnen úsheýmiz ár kezdesken saıyn sol oqıǵany eske alyp, kúlisip júrdik.
- Sol qıyndyqtardan soń «Dostyq týy» gezeti qalaı ashyldy?
- Sonymen 1990 jyl da aıaqtalýǵa jaqyn qalǵanda, anyǵyraǵy 1990 jylǵy 6 jeltoqsan kúni Ózbek KSR Joǵarǵy Keńesi Tóralqasy men Ózbek KSR Prezıdenti janyndaǵy Mınıstrler Kabınetiniń «Halq sýzı», «Narodnoe slovo», «Haqıqatı Ýzbekıston», «Dostyq týy» jáne «Lenın baıragy» gazetterin shyǵarýdy qamtamasyz etý týraly» №175-HІІ qaýlysy aspandy qaptaǵan qara bulttyń arasynan shyqqan kúndeı bolyp jarq ete qaldy.
1990 jylǵy jeltoqsannyń 31 kúni tańerteńgi saǵat 9.00-de Ózbekstan KP OK-niń ıdeologııa hatshysy Jahongır Hakımovıch Hamıdovtyń kabınetinde qazaq gazetiniń jaǵdaıy týraly másele qaralyp, oǵan «Sharq» baspa-polıgrafııa kontserniniń basshysy Islam Shaǵulamov, Memlekettik baspasóz komıtetiniń tóraǵasy Ýbaı Abdýrazaqov, Prezıdenttiń memlekettik keńesshisi Shahobıddın Zııamov, OK-tiń úgit-nasıhat bóliminiń meńgerýshisi Abbos Ýsmanov, Prezıdent apparatynyń ultaralyq qatynastar bóliminiń sektor meńgerýshisi Artyqbaı Úkibaev, Kabmınniń baspasóz jáne nasıhat bóliminiń jaýapty qyzmetkeri Ońǵar Sádibekovter qatysty. Qaýlynyń oryndalýy nelikten kesheýildep jatqany jóninde gazet redaktory mindetin atqarýshynyń orynbasary retinde maǵan suraq qoıylǵanda, buǵan qazaqsha shrıfter bazasynyń joqtyǵy men kadrlar jetispeýshiligi negizgi sebep bolyp otyrǵanyn baıandadym. OK hatshysy úkimet qaýlysynyń oryndalmaı jatqanyna narazylyǵyn bildirip, jaýapty joldastardyń birnesheýine eskertý jasady. Sosyn A.Úkibaevqa Shymkent oblystyq partııa komıtetimen habarlasyp, qazaq gazetin ýaqytsha sondaǵy baspahanada basyp shyǵara turý jóninde kelisim jasaýdy tapsyrdy. Al Baspasóz komıtetiniń basshysyna qazaq gazetiniń ókiline 10 tonna qaǵaz bólip, júk mashınasymen qamtamasyz etý júkteldi.
Gazettiń alǵashqy redaktory mindetin atqarýshy jýrnalıst Qaıbýlla Ernııazov bolatyn. Keıbir sebepterge bola, tuńǵysh san shyǵar aldynda bul orynǵa men taǵaıyndaldym. «Dostyq týynyń» alǵashqy sany 1991 jyl Shymkent oblystyq baspahanasynda basyldy. 1 aıǵa jýyq ýaqyttyń ishinde gazettiń 11 sanyn jaryqqa shyǵardyq.
- Gazet ujymy, ony shyǵarýǵa atsalysqan belsendi avtorlar jaıly aıtyp berseńiz.
- Bastapqyda yntaly toptyń quramynda bolǵan tamdylyq Júsip Álqojaev aǵamyz gazet jabylǵanǵa deıin Naýaı oblysy boıynsha menshikti tilshi, belsendi nasıhatshy retinde qyrýar eńbek sińirdi. Al myrzashóldik Ábdálim Tileýbekov áýeli Jyzaq, Syrdarııa oblystary boıynsha menshikti tilshi, bertin kele bas redaktordyń orynbasary bolyp, jas tilshilerdiń bapker-ustazyna, redaktsııanyń betke ustar maqtanyshyna aınaldy. Ardager jýrnalıster Faızolla Jumaqulov, Darap Dármenov, Qulnazar Ibragımovtar ótkir de ýytty tilmen jazylǵan satıralyq maqalalar men feletondardyń, syqaqtar men sketch-ıntermedııalardyń naǵyz maıtalmandary atandy. Aqyn, prozaık, aıtysker Mekembaı Omarov segiz qyrly, bir syrly jýrnalıst retinde oqyrmandy eleń etkizetin tyń taqyryptarǵa qalam tartyp, halyqtyń qalaýly tilshisi retinde tanyldy. Ásirese redaktsııanyń saıasat jáne parlament bóliminiń redaktory Úsen Asqarovtyń qalamynan týyndaǵan ótkir de ózekti, kún tártibinen túspeıtin batyl oıly maqalalary «Dostyq týynyń» ustanǵan pozıtsııasyn aıqyn kórsetip, gazetke degen senimdi kúsheıte tústi. Qaraqalpaqstandaǵy menshikti tilshimiz Muratbaı Ulyqmanovtyń qalamyna tán ocherkter, feletondar men syn maqalalardyń qazaq basylymynyń el ishindegi abyroı-bedelin arttyrýǵa eseli úles qosqanyn aıtpaı ketýge bolmaıdy. Aǵa jýrnalısterdiń qataryn ózindik jazý stıli men ereksheligi bar Gúlnar Baıjanova, Nurbıbi Omarova, Qarlyǵash Mámbetova, Tursynaı Jaılaýbaeva, Zámıra Qudaıbergenova ráýishtes qyz-kelinshekter legi tolyqtyryp otyrdy. Al gazetke keshteý kelgen farıshtyq Zııadýlla Piretov eshkimge uqsamaıtyn ózindik qoltańbasymen, ózekjardy problemalyq maqalalarymen gazet tarıhynda máńgilik jazylyp qaldy.
Gazettiń naǵyz janashyrlary jóninde sóz qozǵalǵanda, qaraqalpaqstandyq Darııabaı Sharapıev, Baltabaı Ádilov, kenımehtyq Narbaı Qojahmetov, Eskendir Sádýaqasov, úshqudyqtyq Polat Salqamov, syrdarııalyq Іlııas Aıynov, Seıdýaly Orazálıev, jyzaqtyq Perdebaı Ergeshov, Serik Júnisov, toıtóbelik Dadajan Qajybekov, Ánýar Náshirov, qybyraılyq Qambar Ahmetov, Temir Qadyrov, Turǵynbaı Eshtaev, joǵaryshyrshyqtyq Boran Qydyrov, aǵaıyndy Ákim jáne Ábdýáli Amanqulovtar, bostandyqtyq Dúısen Sataev, Musyrman Orynbaev, Álizaq Anarov, táshkendik Ábzelbek Shildebaıuly sekildi azamattardy aıryqsha atap ótkim keledi.
- Gazet qaı kezge deıin shyqty?
- «Dostyq týy» gazeti 1993 jyldyń 9 aqpanynan ómir súrýin toqtatyp, onyń ornyna «Nurly jol» atty aptalyq gazet keldi. Polıgrafııalyq baza, basybaıly baspana, jyldyq taralym qory, bıýdjetten bólingen qarjy tolyǵymen jańa gazettiń esebine ótti. Gazettiń aty ózgergenmen, zaty saqtalyp qaldy.
- Raqmet, aman bolyńyz.


text:
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko Russiýa tarapdary separatistler ukrain dikuçaryny atyp, düşürenden soň, ok atyşygy bes etmek baradaky kararyndan yza gaýdyp biljekdigini aýtdy.
Poroşenkonyň 24-nji iýunda eden bu çykyşy ýurduň gündogaryndaky Slowýansk şäheriniň golaýynda Ukrainanyň Mi-8 kysymly harby dikuçaryna raketa bilen hüjüm edilip, aşak gaçyrylmagy netijesinde dokuz ukrain harby gullukçysy öleninden soň bolup geçdi.
Gürrüňi gidýän bu waka birnäçe adamyň ýaralanmagyna we başga-da biriniň öldürilmegine sebäp bolan Donetsk aeroportyna we barlag-gözegçilik nokadyna edilen hüjümler mahaly bolup geçdi. Bu hüjümler 23-nji iýunda separatistleriň liderleri Poroşenkonyň ok atyşygy bes etmek baradaky çagyryşyny kabul edendigine garamazdan hem amala aşdy.
Poroşenko çaknyşyklary bes etmek maksady bilen parahatçylyk planynyň bir bölegi hökmünde 20-nji iýunda ok atyşygy bir hepdelik bes etmegi yglan edipdi.
Bu wakany 25-nji iýunda Poroşenkonyň Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin bilen telefon arkaly maslahat etmegine garaşylýar. Telefon arkaly geçiriljek bu maslahata Germaniýanyň kansleri Angela Merkeliň we Fransiýanyň prezidenti Fransua Ollandyň (Francois Hollande) hem gatnaşyp biljekdigi aýdylýar.


text:
Türkmen esgerleriniň Türkmenistan bilen Owganystanyň arasynda ýerleşýän Amyderýadaky dawaly adany doly eýeländigi habar berilýär.
Ýakynda owgan wise-prezidenti general Raşid Dostumyň ýolbaşçylygynda geçirilen harby operasiýalaryň netijesinde söweşijileriň ençemesi gürrüň edilýän ada gaçyp barypdy.
Emma söweşijileriň bu adadan gaýtmagynyň yzýany, türkmen esgerleriniň adany doly eýeländigini, Owganystanyň Türkmenistan bilen serhetleşýän Garkyn etrabynyň häkimi wezipesini ýerine ýetiriji Muhammet Sahy Yhsan aýdýar.
Bu barada Azatlyk Radiosynyň Owganystandaky habarçysy Şaýymerdanguly Myrady Garkyn etrabynyň häkimi wezipesini ýerine ýetiriji Muhammet Sahy Yhsan bilen söhbetdeş boldy.


text:
Aşgabatda ýörite lisenziýasy, rugsat haty bolmazdan köçede öz hususy awtoulaglary bilen kireý edýän raýatlara edilýän gözegçiligiň güýçlenendigi, olaryň Polisiýanyň ýol gözegçilik gullugynyň işgärleri tarapyndan saklanylyp, jerime salynýandygy habar berilýär.
Azatlyk Radiosynyň ýurt içindäki çeşmeleri hususy awtoulagy bilen kireý edýän raýatlary saklamak çärelerine Polisiýanyň ýol gözegçilik gullugynyň işgärleri bilen bir hatarda, etrap, şäher Salgyt gullugynyň resmileriniňem gatnaşýandygyny aýdýarlar.
“Göýä haýsam bir ugra gitjek ýolagçy hökmünde awtoulagy saklap, düşjek ýerlerinde-de resmi dokumentlerini, şahadatnamalaryny görkezip, awtoulagy bilen kireý edýän adamdan rugsat hatynyň barlygyny-ýoklugyny anyklaýar. Şony görkezmegi talap edýär. Görkezmediklere, jerimäni resmileşdirýändiklerini aýdýarlar” diýip, aşgabatly ýazyjy we synçy Amanmyrat Bugaýew hususy awtoulaglary bilen kireý edýän raýatlaryň birnäçesine salgylanyp gürrüň berdi.
Onuň sözlerine görä, Türkmenistanda Administratiw düzgün bozmalar hakyndaky kanunyna geçen ýylyň noýabr aýynda girizilen düzedişlere laýyklykda, ýörite lisenziýasy bolmadyk taksi eýeleri birinji gezek saklananda, olara ýurtdaky aýlygyň 1 essesi, ikinji gezekde 5-7 essesi möçberinde jerime salmaga rugsat edilýär. Türkmenistanda häzirki wagt iň pes aýlyk 650 manat möçberinde diýlip kesgitlenilýär.
Üçünji gezekde bolsa, awtoulag eýesiniň sürüjilik şahadatnamasy elinden alnyp, ol üç ýyla çenli ulag sürmek hukugyndan mahrum bolýar. Mundan ozal, ýörite lisenziýasy, rugsat haty bolmazdan köçede öz hususy awtoulaglary bilen kireý edýän raýatlara salynýan jerimäniň möçberi 50-300 manat aralygyndady.
Aşgabatda öz hususy awtoulaglary bilen kireý edýän raýatlaryň ençemesiniň Azatlyk Radiosynyň ýurt içindäki çeşmelerine gürrüň bermegine görä, mundan öň lisenziýany bir ýyl möhlet bilen belli derejede alyp bolan bolsa, soňky bir ýylyň dowamynda ony almak düzgünleri juda çylşyrymlaşdy we kynlaşdy.
Aýdylmagyna görä, indi ýekebara adama şahsy awtoulagyň bilen gazanç etmäge rugsatnama ýatyrlypdyr. Häzirki wagt hususy awtoulagy bilen kireý etmekçi bolýan raýatlar azyndan 12 adam bolup birleşip, hojalyk jemgyýeti diýilýän ýörite firma şekilli edara döretmeli.
“Bu jemgyýeti döretmek üçin resminamalaryň onlarçasy, belkem, ýüzlerçesi talap edilýär. Her bir awtoulagy tehniki taýdan guratlygy boýunça barlagdan geçirmeli. Ýolagçyny alyp barýan mahaly, ýol hadysasy bolsa, ýolagçylara maliýe ýardamyny etmek barada, degişli edaralar bilen şertnama baglaşylmaly. Ýörite kesgitlenen möçberdäki salgydy Salgyt gullugyna her üç aýda bir gezek tölemeli. Ine, şondan soň, rugsatnama berilýär. Ýöne bu şertleri ýerine ýetirmek örän kyn. Sebäbi talap edilýän resminamalary ýygnamak mümkin däl diýen ýaly” diýip, adynyň agzalmazlygyny soran, hususy taksi eýeleriniň biri aýdýar.
Aşgabat Polisiýasyny ýol gözegçilik gullugyndaky jogapkär ofiseri we şahsy awtoulagy bilen kireý edýän aşgabatlylaryň 10-dan gowragy bu jemgyýeti döretmek baradaky talabyň güýje girenine ýedi aý çemesi wagt bolandygyna garamazdan, häzirlikçe şeýle jemgyýetiň döredileni barada eşitmändigini aýdýar.
Galyberse-de, olar paýtagtda bu talabyň güýçlenmegi netijesinde öz hususy awtoulaglary bilen kireý edýänleriň sanynyň göz-görtele azalandygyny we munuň taksi eýeleri bilen bir hatarda, raýatlara hem ýaramaz täsirini ýetirýändigi aýdylýar.
Bugaýewiň sözlerine görä, şäherde jemgyýetçilik transport gatnawy belli bir derejede ýola goýlan bolsa-da, bu ýolagçylaryň talabyny ýeterlik derejede ödäp bilmeýär. Sebäbi Aşgabadyň köp ýerine jemgyýetçilik awtobusy hem barmaýar. Bu bolsa adamlaryň hususy taksilere bolan talabyny artdyrýar.
“Meselem, şäheriň bu çetinden, beýleki çetine barjak bolsaň, ýolda üç-dört sany awtobusa münüp-düşmeli. Onsoň adamlaram öz möhümini bitirmek üçin islese-islemese taksileriň hyzmatyndan peýdalanmaly bolýarlar” diýip, Bugaýew aýdýar.
Ýerli synçylaryň we ýaşaýjylaryň ençemesi döwlet telewideniýesinde raýatlaryň “köçede hereket mümkinçiliklerini ýeňilleşdirmek maksady bilen” döwlet tarapyndan sary taksileriň ýola goýlandygy wagtal-wagtal mahabatlandyrylsa-da, olaryň tölegleriniň ýönekeý ilatyň maddy mümkinçiliginden aşa gymmatdygyny aýdýar.


text:
Bir wagtlar bir adam bardy. Çagalyk döwründe onuň enesi oňa hemişe: "Agtyjagym, ulalansoň haçan ejizläp ýüregiň agyryp özüňi erbet duýaňda, men eýýäm bu dünýäde bolmaryn - şonda sen ybadathana gidäýgin ... Sen ol ýerde hemişe ýeňläp hem gowy özüňi duýarsyň. " - diýdi.
We şeýle-de boldy. Ol ulaldy. Ýaşamaga çydar ýaly bolmady onuň üçin. Ol adam ybadathana geldi.
Soň bolsa biri onuň ýanyna gelýär: "Eliňi beýle tutmadyň!"
Ikinjisi ylgap gelýär: "Sen ol ýerde durmadyň!"
Üçünjisi iňirdäp: "Eýle geýinmänsiň!" - diýýärler.
Arkasyndan päsgel berip dürtýärler: "Sen nädogry çokunýarsyň!" - diýip ... Ahyrynda bir aýal gelip, oňa: "Bilýärsiňizmi, umuman, bu ybadathanadan çykyp, özüňe kitap satyn alyp, özüňizi nädip dogry almalydygyňyzy öwrenenip soň bolsa gelseňiz gowy bolardy! " - diýip aýtdy.
Ybadathanadan ol adam çykyp, skameýkada oturyp we ol ajy gözýaş döküp aglady. Bir perişde onuň ýanyna geldi: "Näme üçin aglaýarsyň?" - diýip sorady.
Ol adam öňünde perişdäniň duranyny gördü-de, göz ýaşlary bilen ýüzüni perişde tarapa bakyp: “Eý perişde! Meni ybadathana göýberenoklar!" - diýdi.
Ol perişde ony gujaklap we ýuwaşlyk bilen: "Goý, aglama sen, olar menem ol ýere bireýýämden bäri göýberenoklar..." - diýdi.
G. Maral


text:
Düýn Türkmenistanda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy boýunça Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň Kararnamasy bilen döredilen Bütindünýä welosiped güni giňden bellenildi.
Daň säherde welosipedli ýörişiň badalga alýan ýerinde Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlary, Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň Mejlisiniň, harby we hukuk goraýjy edaralaryň, ministrlikleriň hem-de pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň, paýtagtymyzyň häkimliginiň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň, jemgyýetçilik guramalarynyň, ýokary okuw mekdepleriniň ýolbaşçylary, şeýle hem milli parlamentiň iki palatasynyň wekilleri, talyp ýaşlar, halk hojalygynyň dürli pudaklarynyň işgärleri ýygnandylar. Welosipedli ýörişe gatnaşyjylaryň arasynda döwlet Baştutanymyzyň sowgat beren welosipedlerine erk edýän Döwletliler köşgünde terbiýelenýänler hem bar.
Hormatly Prezidentimiz köpçülikleýin welosipedli ýörişe badalga berip, oňa gatnaşyjylaryň kerweniniň öňüni çekdi. Döwlet Baştutanymyzyň yzysüre hemmeler paýtagtymyzyň şaýollary boýunça agzybirlik bilen herekete başladylar.
Welosipedli ýörişiň dowamynda milli Liderimiz ýolugra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň paýtagtymyza gözegçilik edýän orunbasary Ş.Durdylyýewe hem-de Aşgabat şäheriniň häkimi Ý.Gylyjowa şäheriň ekologiýasyny gowulandyrmaga hem-de bagy-bossanlyga öwürmäge, Aşgabadyň ýaşaýjylarynyň we myhmanlarynyň iň gelim-gidimli ýerleri bolan seýilgähleri, seýilbaglary kadaly ýagdaýda saklamaga, şäherlileriň ýaşaýyş derejesini mundan beýläk-de ýokarlandyrmaga degişli meseleleri hemişe üns merkezinde saklamagyň wajypdygyny belledi hem-de paýtagtymyzyň ekologiýa abadançylygyny mundan beýläk-de üpjün etmek bilen baglanyşykly anyk tabşyryklary berdi.
2018-nji ýylda BMG-niň 3-nji iýuny Bütindünýä welosiped güni diýip yglan etmek hakyndaky Kararnamasynyň kabul edilmegi bolsa hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň öňe süren başlangyjynyň örän wajypdygyna hem-de möhüm ähmiýete eýedigine şaýatlyk edýär.
Köpöwüşginli sport lybasyndaky welosipedçileriň hatary Aşgabadyň giň şaýollary boýunça hereketini dowam etdi. Bu ýollaryň ugrunda ýanaşyk ýerleri abadanlaşdyrylan ajaýyp binalar peýda boldy. Paýtagtymyzyň giň we ýagty şaýollary, täsin ýaşyl zolaklardyr seýilgähler, gül aýmançalary, özboluşly suw çüwdürimleri gözüňi dokundyrýar.
Welosipedçileriň hatary gaýtalanmajak binagärlik keşbi bilen haýran galdyrýan paýtagtymyzyň merkezine tarap ugrady.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Hökümet binasynyň ýanyna gelip, welosipedli ýörişi tamamlady. Milli Liderimiz bellenen ýoly ussatlyk bilen geçip, bedenterbiýe we sport bilen meşgullanmagyň saglyk hem-de hemmetaraplaýyn kämilleşmek üçin uly ähmiýete eýedigini ýene-de bir gezek aýdyňlyk bilen görkezdi.
Köpçülikleýin welosipedli ýörişe gatnaşyjylar hereketini dowam edip, Magtymguly şaýolunyň ugrunda ýerleşen “Ak şäherim Aşgabat” binasyna tarap ugradylar. Bütindünýä welosiped gününe gabatlanylyp geçirilen şu gezekki welosipedli ýöriş şol ýerde tamamlandy.
Bu köpçülikleýin sport çäresi Türkmenistanda welosiped sportunyň meşhurlygynyň barha artýandygyny hem-de ulagyň elýeterli we ekologiýa taýdan arassa görnüşi hökmünde welosipediň artykmaçlyklaryny nobatdaky gezek tassyklady.


text:
Türkmenistanda pagta ýygym kampaniýasy dowam edýär. Ýurtda käbir kärendeçiler we daýhanlar tehnika, dökün üpjünçiliginiň kadaly berilýändigini aýdyp, öz hasylynyň talabalaýyk bolýandygyny aýdýarlar.
Şol bir wagtyň özünde käbir daýhanlar hem, öz ýaşaýan sebitinde suw üpjünçiliginiň kadaly däldiginden şikaýat edýärler. Olar suw ýetmezçiligi sebäpli göz öňünde tutan hasylyny alyp bilmeýändigini belleýärler.
Şeýle kärendeçileriň biri Lebap welaýatyndan özüni Ogulgözel diýip tanyşdyran öý hojalykçy zenan. Ol bu mesele barada Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa gürrüň berdi.


text:
Ýurt içindäki türkmenleriň daşardaky ildeşlerini gyzyklandyrýan temalary täsin ýa ters görmegi mümkin.
Göz öňünde tutulýan döwür bilen dikleşmek däl-de, deňleşmek.
2001-nji ýylyň 11-nji sentýabyry tutuş 20-nji asyryň soňky çärýeginde dünýäniň köp ýerlerinde özüni
duýduran siýasy fundamentalizmiň täze dini görnüşiniň gelip dünýä siýasatyna girenligini görkezdi. Şu çaka
çenli milli döwletlilik serhetlerini söküp taşlamak bilen çäklenen oňaýsyz globallaşyga görkezilýän
garşylyk-da, öz gezeginde, globallaşma bilen baglanyşyp, serhetleriň gelejekde sandan galjakdygyny
görkezýär.
Fundamenalistik ideologiýalar hem hereketler, aslynda, deň güýçde, deň täsirde bolmasa-da, 1970-nji
ýyllardan bäri dünýä medeniýetleriniň barynda göze ilip gelen zat. Her niçik-de bolsa, siýasy
fundamentalizm ýeke-täk oňaýsyz globallaşygyň önümi däl. Ýöne ol işjeň faktor hökmünde global sahna
aralaşyp bilýär.
Globallaşyk dünýäsinde “medeni faktor” köp babatda möhüm rol öýanaýar. Ol siýasi, yktysady faktorlar ýaly
hadysalaryň gidişine täsir edip, olaryň netijelerini şertlendirip bilýär. Medeni motiw, getirilýän delilleriň hem
her babatda köp-gatlak hem çylşyrymly sebäpleri bolýar. Onuň täsiriniň haýsy ugra gönükdirilendigi hem
aýyl-saýyl bolanok.
Medeni ara tapawutlar bir tarapdan adamlary aýak üstüne galdyrara serişde bolup, dini we siýasy aktorlaryň
sosiýal, siýasy häkimiýet bähbitleriniň legitimatsiýasyna hyzmat etse, bir tarapdan-da häzirki globallaşan
dünýäde adamlaryň siwil jemgiýet initsiatiwalarynda medeniýet-aşa hyzmatdaşlyklaryna ýol açýar. Bu hem
ortak sosio-siýasy düýp ynançlara daýanýar. Tejribäniň görkezişi kimin bular ýaly medeni ýaranlyklar üçin
öz medeni däbiňden ýüz öwürmegiň geregi ýok. Oňa orun medeniýetleriň hemmesinde bar.
Medeni faktoryň şu maksatlaryň haýsysy üçin ulanylýanlygy, onuň näme rol oýnaýanlygy ýeke medeni
potensiýala däl, eýsem sosiýal, yktysady, siýasy tejribelere, bähbitlere-de bagly. Onuň özboluşly güýji hem
häzirki döwürde gapma-garşylykly maksatlar üçin ulanylmaga bolan ukybindan gelip çykýar.
Ideologik taýdan kesgitlenen çaknyşyklardan doly döwrüň soňunda gazanylan täze tejribe dünýä
sahnasynda, şeýle hem häzirki köp-medeniýetli jemgiýetlerde bolup-geçýän hadysalaryň ugruny iň bärisinde
bölekleýin kesgitleýäni bäri dürli ýorgutlara sebäp bolýar.
Käbir alymlaryň garaýşyça fundamentalizmi güýçlendirýän gönüden-göni globallaşma prosesiniň özi.
Sebäbi 3-nji dünýäniň ähli regionlarynda ýerli ilat yktysady globallaşygyň netijelerine öz medeni kimliklerine
edilýän hüjüm, ondan goranmagyň täsirli ýoly hem gadymdan gelýän kimligiň aggressiw fundamentalistik
wariantyna ýapyşmak diýip düşünýär.
Çärýek asyrdan bäri döwrümiziň esasy belgisi medeni tapawutlardan gözbaş alýän çaknyşyklar bolsa gerek.
Bu döwletara gatnayşyklarynda bolşy ýaly, bir döwletiň içindäki dürli milletler arasynda-da şeýle. Sebäbi
hem uzak wagtdan bäri bar serhetleriň globallaşyk döwründe öz güýjüniň uly bölegini ýitirýänligi.
Türkmenleriň arasynda dini fundamentalizme orun ýok. Galýär globallaşma. Ol hem halkara derejesinde
dörän häzirki ýagdaýda türkmeniň bähbidine. Biziň halkymyz ondan şu ugurda peýdalanyp bilermi? Bu onuň
zamananyň talabyna doly düşünip, oňa paýhasly baha bermegine bagly. Bähbitleri definirlemeli-de, ilkinji
nobatda, türkmen intelligensiýasy.


text:
[bi:ja:ý]
Ýerliksiz, erbet, gelşiksiz (sözlemek, özüňi alyp barmak barada).
Begenç özüniň ýönekeý wäşi sözlerine-de ynam etmän: -- Men warsaky, bijaý sözler uraýdym öýdýän -- diýip, ejap edýän wagtlary hem bolýardy. (B. Kerbabaýew, Aýsoltan)
Tekiz däl, amatly, oňaýly bolmadyk.
Düme meýdanlary taplanmadyk bijaý ýerler, ony suwaryp bormuka? (A. Gowşudow, Köpetdagyň eteginde)
[bi:ja:ý]
Seniň sag gaýdyp gelmekligiň meni bijaý guwandyrdy. (B. Kerbabaýew, Aýgytly ädim)
Biziň pikirimiz bijaý ýalňyş ekeni. (B. Kerbabaýew, Aýgytly ädim)
Ýumşak kreslonyň üstünde şähdaçyk halda oturan Hümmet aga Georgini bijaý gadyrdan garşylap, öz ýanynda oturtdy. (N. Jumaýew, Ak derek)


text:
Duşuşykdan soň bilelikde berlen beýanatda taraplar regional we halkara parahatçylygýn, durnuklylygyň we howpsuzlygyň ýokarlandyrylmagyna Fransiýa bilen Türkmenistanyň arasyndaky özara gatnaşyklaryň goşant goşýandygyny bellediler.
Iki ýurduň prezidentleri energiýa, infrastruktura, turizm, gurluşyk we aragatnaşyk pudaklary boýunça hyzmatdaşlygyň giňeldilmegine isleg bildirdiler. Taraplaryň ynam bilen bellemegine görä, iki ýurduň arasynda energiýa boýunça iş toparynyň döredilmegi bu pudak boýunça iki ýurduň arasyndaky hyzmatdaşlygyň ösdürilmegine ýol açar.
Üzňelikdäki režimiň ýolbaşçysynyň Fransiýa ilkinji saparynyň dowamynda söwda gepleşikleri gün tertibiniň esasy bölegi bolar diýlip garaşylýar.
Türkmenistanyň ägirt uly gaz rezerwlerine Hytaý, Russiýa we Ýewropa tarapyndan isleg bildirilýär.
Aşgabat daşary ýurt maýa goýumlary üçin Türkmenistanyň gapylaryny açmagy wada beripdi we Russiýanyň territoriýasyndan sowa Ýewropa çekilmegi göz öňüne tutulýan gaz geçirijileri boýunça Ýewropa Bileleşigi bilen işleşmäge gyzyklanma bildiripdi.
Berdimuhamedow öňki prezident Saparmyrat Nyýazowyň režiminden soňra adam hukuklary boýunça käbir öňegidişlikleriň boljakdygyny hem yşarat edipdi.
Adam hukuklary
Bilelikdäki ýaýradylan beýanatda Berdimuhamedow we Sarkozy Ýewropa Bileleşigi bilen Türkmenistanyň arasyndaky adam hukuklary babatda dowam edýän gepleşiklerden kanagatlanýandyklaryny bildirdiler. Emma bu beýanat şeýle gepleşikleriň az netije berýändigini aýdýan türkmen režiminiň tankytçylaryna teselli berjege meňzemeýär.
Prezident Berdimuhamedowyň saparynyň öň ýanynda “Halkara adam hukuklary federasiýasy”, “Fransiýanyň adam hukuklary ligasy”, “Human Rights Watch” we “Serhetsiz Reportýorlar” topary söz we metbugat azatlygynyň, garaşsyz birleşikleri döretmek hukugynyň, hereket we din azatlyklarynyň Türkmenistanda çendenaşa çäklendirilýändigini aýdypdylar.
Adam hukuklaryny goraýjy guramalar Sarkozyny Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýaramaz ýagdaýdalygyna degip geçmek üçin Berdimuhamedowyň bu saparyndan peýdalanmaga çagyrypdylar.
Duşuşygyň dowamynda Berdimuhamedow Sarkozyny Aşgabada resmi sapar bilen gelmäge çagyrdy, fransuz prezidenti bu çakylygy kabul etdi.
Türkmenistanyň öňki prezidenti Nyýazow Fransiýa 1993-nji ýylda sapar edipdi, 1994-nji ýylda bolsa fransuz prezidenti Fransua Mitteran Aşgabada barypdy.


text:
Azatlyk Radiosyndan Nazar Hudaýberdi kandidatlary hödürlemek çäresiniň syýasy we hukuk taraplary barada Türkmenistanyň kanunçylygy bilen ýakyndan gyzyklanýan aşgabatly žurnalist Aşyrguly Baýryýew bilen gürrüňdeş boldyk.
Azatlyk Radiosy: Aşyrguly, Türkmenistanda prezident saýlawlarynyň geçiriljekdigi mundan dört aý öň yglan edildi. Şol geçen wagtyň içinde saýlawlar bilen baglanyşykly nähili işler amala aşaryldy hem geçirilen bolsa, şol çäreleriň ähmiýeti nämeden ybarat?
Aşyrguly Baýryýew: Dört aýyň dowamynda adaty guramaçylyk işleri amala aşyryldy. Dürli derejedäki saýlaw toparlary, saýlaw bölümleri, okruglary döredildi. Saýlawçylaryň sanawlary düzüldi. Häkimiýet organlary bu işleri jemgyýetçiligi gatnaşdyrmazdan, häkimiýete garaşly jemgyýetçilik guramalaryň wezipeli adamlarynyň gatnaşmagynda geçirdi. Geçen dört aý geljekki saýlawlaryň azat-erkin, adalatly bolmagy üçin ulanylmady diýseňem boljak.
Azatlyk Radiosy: Siziň pikiriňizçe, nähili çäreler görlende, saýlawlaryň demokratik ülňülere gabat gelmegine täsirini ýetirerdi?
Aşyrguly Baýryýew: Ozal başda saýlawlar yglan edilenden dört aý geçenden soň, prezidentlige kandidatyň kanunlaşdyrylmagynyň netijeli däldigini aýtmak gerek. Bilşimiz ýaly, Orsýet Federasiýasynyň prezidentiniň saýlawlary yglan edilen badyna dalaşgärler görkezilip ugrady. Agitasiýa işleri ýaýbaňlandyrylýar. Bizde bolsa bu möhüm çäre saýlawlara altmyş gün galanda başlanyp, bir aý galanda tamamalanýar. Diýmek, dalaşgär görkezmegiň möhleti bary-ýogy bir aý.
Azatlyk Radiosy: Bu möhleti ýeterlik däl ýa az hasap edýärsiňizmi?
Aşyrguly Baýryýew: Eger-de dalaşgäriň häkimiýetlere garaşly demokratik partiýa, jemgyýetçilik guramalary tarapyndan görkezilmegi barada aýtsak, onda bu möhlet aňry ýany bilen ýeterlik. Çünki şonda administratiw mümkinçiliklerden peýdalanyljakdygy häzirden bellimikä diýýärin. Dalaşgäriň raýatlar topary tarapyndan görkezilmegi üçin bolsa, elbetde, bir aý ýeterlik däl. Raýatlaryň öz inisiatiwa toparlaryny döretmegi, olary registrasiýa etdirmekleri, öz kandidatlary üçin ses ýygnamaklary, soňra hasaba aldyrmaklary bir aýyň dowamynda ýerine ýetirip boljak ýeňil-elpaý iş däl.
Azatlyk Radiosy: Saýlawlaryň birnäçe kandidatyň gatnaşmagynda, alternatiw esasda geçiiriljekdigini inkär etmeseňiz gerek? Bir dalaşgäriň häkimiýete garaşly partiýadan, jemgyýetçilik birleşikleri tarapyndan görkeziljekdigini çaklamak hem kyn däl, ol şu wagta çenli Türkmenistanda dowam edip gelýän praktika. Beýleki dalaşgärler nähili görkeziler, siziň çaklamaňyz?
Aşyrguly Baýryýew: Häkimiýetler raýatlaryň passiwliginden, syýasy partiýalaryň, döwlete garaşsyz guramalaryň ýoklugyndan peýdalanyp, saýlawlaryň demokratik häsiýetlidigini nygtamak üçin gözboýagçylyga ýüz urup, raýatlar toparlarynyň ýygnaklaryny özleri geçirip, öz bellän kandidatlaryny orta çykararlar diýip oýlanýaryn. Sebäbi şeýleräk pirim Mejlisiň deputatalarynyň geçen saparky saýlawlarynda hem ulanylypdy.


text:
Halkara Zähmet guramasynyň täze ýaýradan hasabatynda aýdylmagyna görä, 75 million töweregi ýaşlaryň, ýagny 15 ýaşdan 24 ýaş aralygyndaky ýaşlaryň 12,7 prosenti şu ýyl işsiz galýar.
Halkara Zähmet guramasy işini taşlanlar hasaba alynsa, bu sanyň 13,6 prosente ýetjekdigini aýdýar.
Guramanyň hasabatyna görä, ýaşlaryň işsizlik derejesi Demirgazyk Afrikada iň ýokary derejäni, ýagny 27,9 prosenti görkezýär.
2011-nji ýylda Merkezi we Günorta-gündogar Ýewropda işsizligiň derejesi 17,6 prosente düşüpdi.
Halkara Zähmet guramasy işsizlik krizisiniň aýallara has uly täsir ýetirýändigini belleýär.


text:
TDH gullugynyň berýän maglumatyna görä, medeniýet we sungat işgärleriniň professional güni mynasybetli Türkmenistanda täze teatr oýunlary, konsert programmalary, türkmeniň şu günki medeniýeti we milli sungaty barada duşuşyklar we sergiler geçirilipdir.
Türkmenistanda milli medeniýetiň we sungatyň däplerine uly sarpa goýulýandygy maglumatda bellenilýär. Muny ýurda myhman bolup baraýan daşary ýurtly sungat işgärleri hem tassyklaýarlar.
Moskwanyň Ýokary döwlet kinematografiýa institutynyň kafedra müdiri, medeniýeti öwreniş boýunça professor Waleriý Iwanowiç Fomin Türkmenistana saparyndan soň bu ýurt barada özünde dörän duýgular barada Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
“Ol ýerde halk döredejiligi gaty gowy saklanyp galypdyr. Biz halk senetçiliginiň ýarmarkasyna bardyk. Ol ýerdäki ajaýyp halylar, metal işleri, öwüşgin atýan milli geýimler haýran galdyrýar. Goý, şu zatlar saklanyp galsyn we mundan beýläk hem össün” diýip, professor Fomin aýtdy.
Medeni ugurda gazanylan üstünlikler esasan ýurduň regionlarynda täze durmuş-medeni desgalarynyň, şol sanda teatrlaryň, konsert zallarynyň gurulmagy, medeniýet edaralarynyň maddy-tehniki bazasynyň berkidilmegi, sungatyň dürli görnüşleriniň döredilmegi we ösdürilmegi, neşirýatlaryň kämilleşdirilmegi, internetiň halka elýeterli edilip başlanmagy ýaly işler bilen häsiýetlendirilýär.
Soňky bäş-alty ýylyň dowamynda Türkmenistanyň sungat işgärleriniň daşary ýurtlarda geçirilýän festiwallara we döredijilik çärelerine gatnaşdyrylmagy hem mundan ozal çetde galdyrylan türkmen medeniýet we sungat işgärleriniň Türkmenistany dünýä tanatmak prosesine goşulmaga mümkinçilik açdy.
Gaýra goýulmasyz meseleler
Gazanylan üstünlikler bilen bir hatarda, Türkmenistanyň medeniýetini we sungatyny ösdürmekde birnäçe gaýra goýulmasyz meseleleriň hem bardygyny synçylar belleýärler.
Türkmen jemgyetinde “çärä gatnaşmak” medeniýetiniň döremegi ýaly ýagdaý Türkmenistanyň hökümetiniň alyp barýan syýasatynyň tankytçylarynyň üns merkezine düşdi. Hökümetiň syýasatyny propagandirlemek üçin mekdep okuwçylarynyň, studentleriň we döwlet edaralarynyň işgärleriniň yzygiderli döwletiň geçirýän çärelerine gatnaşdyrylmagy ilat arasynda hem nägilelikleri döretdi.
Ýurduň halkara abraýyny berkitmekde medeni diplomatiýanyň hem eýeleýän ornuna Türkmenistanda uly ähmiýet berilýär. Şol bir wagtyň özünde, dürli sebäplere görä Türkmenistany terk etmäge mejbur bolan we daşary ýurtlarda öz milli sungatlaryny dowam etdirýän käbir medeniýet we sungat işgärleriniň unudylýandygyny görmek bolýar.
Olaryň biri Germaniýanyň Mýunhen şäherinde ýaşaýan we döredijilik işini dowam etdirýän Gazagystanyň sungat akademiýasynyň hormatly agzasy, türkmenistanly hudožnik Mommak Kulyýew.
“Ýylda Germaniýanyň içinde, esasan hem Mýunhende bäş-alty sergi edýän. Eden işlerimi halka görkezip, azda-kände Türkmenistany tanadýan. Türkmenistanyň medeniýeti we sungaty bilen tanyş edýän” diýip, Kulyýew Azatlyk Radiosyna aýtdy.
“Bar çekýän suratlam, edýän işlerimiň hemmesi türkmen temalary bilen baglanyşykly, türkmen nagyşlary, Türkmenistanyň reňkleri, al-ýaşyl geýnen türkmen gelinleriniň eden keşdeleri bilen baglanyşykly, türkmen halylarynyň nagyşlary bilen baglanyşykly, reňkleri bilen baglanyşykly işler” diýip, Kulyýew sözüniň üstüni ýetirdi.
Medeni çökgünlik we umytlar
Sowet sistemasynyň dargamagy bilen post-sowet döwletleri, şol sanda Türkmenistan medeniýet we sungat çökgünligine uçrady. Medeniýetiň we sungatyň döredijilik guramalary ýapyldy.
Moskwaly professor Waleriý Fomin kino sungatynyň mysalynda Staliniň döwründen soň “Şükür bagşy” filminiň döremegi bilen, Türkmenistanyň kino sungatynyň ösüş ýoluna düşendigini ýatlap, bu sungatyň häzirki döwürde kynçylyklary başdan geçirýändigine şaýat bolýandydygyny aýtdy.
“Ol ýerde (Türkmenistanda) kino sungatynyň ýagdaýy respublikadaky umumy ýagdaýa bagly diýip düşünýärin. Baý taryhy we tejribesi bolan we kyn döwri başdan geçirýän bu ajaýyp halkyň ýagdaýynyň kadalaşjakdygyna ynanasym gelýär” diýip, Türkmenistana baryp gören we türkmen halkyna aşyk bolan professor Fomin Azatlyk Radiosyna aýtdy.


text:
Özbegistanda 21-nji dekabrda parlament saýlawlary geçirilýär, ýöne bu ses berişligiň hakyky özgerişlik getirjegine ynanýan synçy az.
Parlamentiň aşaky öýündäki 150 orna dalaş edýän kandidatlara ses bermek üçin 20 million özbegistanly hasaba alyndy.
Merkezi saýlaw komissiýasynyň başlygy Mirza-Ulugbek Abdusalamow “azat we adalatly saýlawlary geçirmek üçin halkara demokratik ölçegleriniň iň ýokary derejelerine gabat gelýän» şertleriň döredilendigini aýtdy.
Dalaşgärler Karimowy goldaýar
Bäsleşýän dört partiýanyň ählisi – Liberal demokratik partiýa, Halk demokratik partiýasy, Milli dikeliş demokratik partiýasy, Adalat sosial demokratik partiýasy – prezident Yslam Karimowyň alyp barýan syýasatyny goldaýar.
Karimow soňky ýyllarda parlamente käbir ygtyýarlyklary berdi, olaryň arasynda hökümete ynam bildirmezlige ses bermek mehanizmi, parlamentdäki köplüge eýe bolan partiýanyň premýer-ministri bellemek mümkinçiligi hem bar.
Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasy, «bäsleşigiň çäkli ýagdaýdadygyny» aýdyp, kiçi gözegçilik toparyny iberdi.
Oppozisiýa liderleri, soňky ýyllarda köpüsi ýurdy terk edensoň, saýlawlara gatnaşmazlyga çagyrdylar.
Özbegistanda daşary ýurt mediasynyň we internetiň hili gowy däl, milli metbugat bolsa hökümetiň berk kontrollygy astynda işlemeli bolýar.
Ýurda soňky iki on ýyllykda, Sowet Soýuzy dargaly bäri Karimow ýolbaşçylyk edýär, ol 2007-nji ýylyň dekabrynda täze ýedi ýyl möhlet gazandy.
Özbegistanyň parlamenti 201-nji ýylda konstitusiýa üýtgeşmeler girizip, prezidentlik möhletini ýedi ýyldan bäş ýyla getirdi.
76 ýaşyndaky Karimow mart aýynda prezidentlik saýlawlary bilen ýüzbe-ýüz dur.
Oruntutar meselesi
Synçylar bolup biljek mirasdüşeriň bolmazlygy häkimivetiň iň ýokary derejesinde barýan içki göreşi aňladyp biler diýýärler.
Bir zaman onuň uly gyzy Gulnara Karimowa mümkin bolan mirasdüşer hasaplanýardy.
Emma 42 ýaşyndaky ýalkymly telekeçi we tanymal modaçy häzir Daşkentde öz tussaglygynda saklanýar. Has anygy, onuň korrupsiýa we beýleki aýyplamalar esasynda işiniň derňelýändigi aýdylýar.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Orsýetiň harbylarynyň Siriýadaky goşunlaryny çykaryp başlandygyny Orsýetiň baş ştabynyň başlygyna salgylanyp, media serişdeleri habar berýärler.
“Orsýetiň ýaragly güýçleriniň baş ýolbaşçysy prezident Wladimir Putiniň kararyna görä, Orsýetiň Goranmak ministrligi Siriýadaky goşunyny çäklendirip başlady” diýip, 6-njy ýanwarda Orsýetiň täzelikler agentlikleri general Waleriý Gerasimowy sitirlediler.
Gerasimowyň Orsýetiň “Admiral Kuznetsow” adyndaky uçar göteriji gämisiniň ýolbaşçylygynda Ortaýer deňzinde hereket edýän harby flotunyň ilkinji bolup Siriýadan yzyna dolanjagyny aýdandygy habar berilýär.
Putiniň dekabrda aýtmagyna görä, Orsýetiň Siriýadaky goşunynyň sanynyň çäklendirmegi Moskwanyň we Ankaranyň araçylygynda gelnen ok atyşygy bes etmek baradaky şertnamanyň şertlerine laýyklykda amala aşyrylar.
Geçen ýylyň mart aýynda Putin Orsýetiň Siriýadaky harbylarynyň uly bölegini çykarjagyny aýdypdy. Şondan soň Orsýetiň harby uçarlarynyň ýarysy çemesi Siriýany terk edipdi. Emma Orsýet Siriýany harby serişdeleri bilen üpjün etmegini dowam etdirdi.


text:
Aşgabat, 15-nji sentýabr (TDH). Şu gün paýtagtymyzda döwrebap seýilgähiň hem-de ýerasty geçelgeleriň açylyş dabarasy boldy. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň baştutanlygynda Aşgabady häzirki zaman derejesinde ösdürmegiň esasynda ýaýbaňlandyrylan giň gerimli şähergurluşyk maksatnamasynyň durmuşa geçirilmegi netijesinde amala aşyrylan bu taslama ata Watanymyzyň mukaddes Garaşsyzlygynyň şöhratly 30 ýyllyk senesi mynasybetli halkymyza ajaýyp toý sowgady boldy.
Aşgabat şäheriniň A.Nyýazow şaýoly bilen Hoja Ahmet Ýasawy köçesiniň demirgazyk-günbatar tarapynda ýerleşýän döwrebap seýilgähiň hem-de Aşgabat şäheriniň A.Nyýazow şaýoly bilen Hoja Ahmet Ýasawy köçesinde gurlan ýerasty geçelgeleriň taslamalarynyň durmuşa geçirilmegi bilen ajaýyp paýtagtymyzyň şähergurluşyk keşbiniň owadan desgalarynyň hatary artdy.
Paýtagtymyzyň toplumlaýyn ösdürilmegine, şäher düzüminiň maksatnamalaýyn esasda döwrebaplaşdyrylmagyna möhüm ähmiýet berýän döwlet Baştutanymyzyň başlangyjy bilen amala aşyrylan bu taslama baş şäherimizde ýaýbaňlandyrylan giň möçberli gurluşyk işleriniň üstünlige beslenýändiginiň aýdyň subutnamasydyr. Bular barada täze desgalaryň açylyş dabarasyna gatnaşanlaryň çykyşlarynda hem aýratyn nygtaldy. Çykyş edenleriň belleýşi ýaly, ösüşiň we rowaçlygyň ýoly bilen ynamly öňe barýan Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistanyň her bir güni ägirt uly ösüşlere we ajaýyp zähmet üstünliklerine beslenýär. Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň ýyl ýazgysynda şu günki dabaralar ýaly şanly wakalar hem mynasyp orun eýeleýär.
Çykyş edenler paýtagtymyzda döwrebap seýilgähiň hem-de ýerasty geçelgeleriň gurlup, ýurdumyzyň Garaşsyzlyk gününiň öňüsyrasynda açylyp, halkymyza şanly sene mynasybetli sowgat edilendigi üçin milli Liderimize tüýs ýürekden hoşallyk bildirdiler hem-de hormatly Prezidentimiziň janynyň sag, ömrüniň uzak bolmagyny, tutumly işleriniň mundan beýläk-de rowaç almagyny arzuw etdiler.
Täze, döwrebap seýilgähiň eýeleýän meýdany 10 gektara golaý bolup, onuň merkezi böleginde Oguz hanyň ýyldyzy şekilinde ýerleşdirilen suw çüwdürimler toplumy bina edildi. Bu ýerde suw çüwdürimlerinden başga-da, suw howdanlary, bassyrmalar, dynç alar ýaly ýerler gurnaldy, yşyklandyryş sütünleri dikildi. Uzynlygy 320 metre we ini 310 metre deň bolan döwrebap seýilgähde ekilen baglar, dürli güller hem-de döredilen gök otly ýerler suw çüwdürimleri bilen umumy sazlaşygy emele getirip, bu ýeriň howasynyň tämiz bolmagyny üpjün edýär. Munuň özi tebigy gözelligiň ajaýyp öwüşginleri bilen utgaşyp, seýilgäh zolagynyň görküne görk goşýar.
Döwlet Baştutanymyzyň yzygiderli belleýşi ýaly, paýtagtymyzda we tutuş ýurdumyzda täze seýilgäh toplumlaryny hem-de ýaşyl zolaklary döretmek boýunça görülýän çäreler adamlaryň saglygyna oňyn täsir edýän amatly ekologik gurşawy döretmäge gönükdirilendir.
Aşgabadyň Halkara howa menziline tarap uzalyp gidýän täze seýilgäh zolagynda onuň bezeg aýratynlyklaryna, paýtagtymyzyň ýaşaýjylarynyň we myhmanlarynyň dynç almagy üçin zerur şertleriň döredilmegine, şäherlileriň boş wagtlaryny göwnejaý geçirmekleri üçin seýilgähiň iň gelim-gidimli ýerleriň birine öwrülmegi ugrundaky işlere milli Liderimiziň talap edişi ýaly çemeleşildi. Şunuň esasynda döwrebap bezeg serişdeleri we tehnologiýalary ulanylyp, olar milli binagärlik aýratynlyklary bilen sazlaşykly utgaşdyryldy.
Dabara gatnaşyjylar döwrebap seýilgäh bilen tanyşlygy tamamlap, A.Nyýazow şaýoly bilen Hoja Ahmet Ýasawy köçesinde gurlan ýerasty geçelgeleriň ýanyna bardylar. Ýerasty geçelgeleriň ýer böleginiň umumy meýdany 6 müň 270 inedördül metre barabardyr. Jemi 4 sany ýerasty geçelgede dükanlaryň ençemesi ýerleşdirildi. Şeýle hem duralgalar guruldy.
Taslamalar ýerine ýetirilende hormatly Prezidentimiziň tabşyryklary esasynda milli binagärlik ýörelgeleri bilen bir hatarda, häzirki zaman tejribeleri utgaşdyryldy. Olaryň bezelişinde peýdalanylan serişdeler hil aýratynlygy bilen tapawutlanyp, milli öwüşginler bilen ünsüňi özüne çekýär.
Mälim bolşy ýaly, Aşgabadyň ösüşi hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň alyp barýan durmuş syýasatynyň çäklerinde işjeň häsiýete eýedir. Adamlaryň ýokary durmuş ölçeglerini üpjün etmek, göwnejaý ýaşaýşy üçin zerur şertleri döretmek özgertmeler maksatnamasynyň möhüm ugry bolup durýar.
Eziz Diýarymyzyň baş şäherinde ýaýbaňlandyrylan toplumlaýyn özgertmeler, adamlaryň durmuşy üçin aňrybaş şertleriň döredilmegi bilen baglanyşykly meseleler milli Liderimiziň hemişe üns merkezinde saklanýar. Hormatly Prezidentimiz paýtagtymyzda alnyp barylýan gurluşyklary gözegçilikde saklap hem-de şäheriň durmuş üpjünçiligi ulgamlaryny döwrebaplaşdyrmak boýunça amala aşyrylýan işlere yzygiderli üns berip, bu işleriň häzirki zaman talaplaryna we ölçeglerine kybap gelmeginiň, şol sanda hil we gözellik, ekologiýa babatda uzak geljegi nazarlaýan täzeçil çemeleşmelere eýe bolmagynyň alnyp barylýan işleriň möhüm şertleriniň biridigini belleýär.
Ak mermerli paýtagtymyz sebitiň we dünýäniň iň owadan hem-de amatly şäherleriniň biri hökmündäki derejesini barha pugtalandyrýar. Mähriban Watanymyzyň ähli künjeklerini gurşap alan giň möçberli özgertmeleriň depginleri netijesinde Aşgabat hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy esasynda Türkmenistanyň alyp barýan Bitaraplyk, parahatçylyk söýüjilik hem-de hoşniýetli goňşuçylyk syýasatynyň oňyn netije berýändigini äşgär edýär.
Sebitiň iri işewürlik we medeni merkezi derejesine eýe bolmak bilen, Türkmenistanyň paýtagty häzirki zaman, okgunly ösýän şäheriň — geljegiň şäheriniň täsin nusgasyny özünde jemleýär. Onda gözellik we amatlylyk, binagärligiň öňdebaryjy gazananlary, inžener-tehniki pikiriň üstünlikleri hem-de milli binagärligiň gadymdan gelýän däpleri utgaşykly sazlaşýar. Diňe bir myhmanlar däl, eýsem, aşgabatlylar hem özlerine tanyş bolan köçeleriň we meýdançalaryň keşbiniň okgunly özgerip, aýratyn gelşikli hem-de gözel görnüşe eýe bolýandygyna haýran galýarlar. Bu işleriň gözbaşynda hut milli Liderimiziň ýadawsyz aladalarynyň we yzygiderli tagallalarynyň durýandygyna örän oňat düşünýän halkymyz munuň üçin Arkadag Prezidentimize tüýs ýürekden alkyş sözlerini aýdýar.
Ýol-ulag ulgamyna degişli bu desgalar pyýadalaryň howpsuzlygyny üpjün etmekde möhüm ähmiýete eýedir. Bu bolsa hormatly Prezidentimiziň baştutanlygynda ýurdumyzda adamlaryň ýaşaýyş-durmuşynyň abadançylygyny, rahatlygyny gazanmagyň ileri tutulýan ugrudygyna şaýatlyk edýär.
Dabara gatnaşyjylar ýerasty geçelgeleriň içi bilen geçip, şol ýerlerde döredilen amatlyklar bilen tanyşdylar hem-de dükanlara syn etdiler. Ýerasty geçelgeleri bezemekde ulanylan milli nagyşlar, göl hem-de dürli surat şekilleri, owadan bezeg daşlary we mermerler, şeýle hem yşyklandyryjylar bu desgalara ajaýyp öwüşgin çaýyp, kalbyňda çäksiz ruhubelentlik döredýär. Munuň özi ata Watanymyzyň beýik Garaşsyzlygynyň şanly 30 ýyllyk senesiniň bellenilýän günlerinde ýakymly duýgulary bagyşlaýar. Şeýle ajaýyplyklar üçin halkymyz Gahryman Arkadagymyza tüýs ýürekden alkyş aýdýar. Bular barada ýerasty geçelgeler bilen tanşan dabara gatnaşyjylar aýratyn buýsanç bilen bellediler.
Döwrebap seýilgähiň hem-de ýerasty geçelgeleriň gijeki görnüşleriniň aýratyn özüne çekijidigini bellemek gerek. Bu bolsa adamlaryň ruhuny galkyndyryp, beýik Garaşsyzlyk toýumyzyň ýakynlaşyp gelýän günlerinde merjen Aşgabadymyza, eziz Watanymyza hem-de hormatly Prezidentimize ildeşlerimiziň guwanjyny goşalandyrýar.
Seýilgähiň yşyklary paýtagtymyzyň şu künjeginiň älemgoşar şekilini emele getirip, özboluşly görnüşi janlandyrýar. Munuň özi tyllaýy agşamlaryň görküne görk goşup, Ginnesiň rekordlar kitabynda pugta orun eýelän ak mermerli Aşgabadyň ajaýyplygyny artdyrýar. Ähli ýerlerde çar ýana şuglasyny saçýan dürli yşyklandyryjylar, birek-birege aýdylýan hoşniýetli arzuwlar nurana gijeleriň her pursadynyň ýatda galyjy bolmagyny şertlendirýär. Şäheriň bezeg aýratynlyklary halkymyzyň şatlygy bilen utgaşyp, Arkadag Prezidentimiziň baştutanlygynda ýurdumyzyň ösüşleriň belentliklerine tarap ynamly gadam urýandygynyň nobatdaky güwäsidir.
Şeýlelikde, Aşgabadyň binagärligi, bagy-bossanlyklar toplumy sebitiň binagärlik merjeni diýlip mynasyp atlandyrylýan ak mermerli paýtagtymyzyň bezegine öwrüldi. Ýurdumyzyň baş şäherini abadanlaşdyrmagyň we ösdürmegiň, ulag-aragatnaşyk ulgamlaryna degişli täze desgalary gurmak, seýilgäh zolaklaryny bagy-bossanlyga büremek, şäheriň amatly durmuş gurşawyny döretmek maksady bilen, ylmyň we öňdebaryjy işläp taýýarlamalaryň gazananlaryny peýdalanmak meseleleri hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň üns merkezinde durýar. Munuň şeýledigine şu gün Aşgabatda geçirilen binagärlik açylyşlary hem güwä geçýär.


text:
Owganystan «Talybanyň» lideri molla Ahtar Mansuryň ABŞ-nyň dron zarbasy bilen Pakistanyň içinde öldürilendigini aýdýar.
Ýurduň Milli howpsuzlyk müdirligi 22-nji maýda Mansuryň Pakistanyň günorta-günbatar Bulujystan welaýatynda, maşynly barýan wagty, ýanyndaky beýleki söweşijiler bilen nyşana alnandygyny aýtdy.
Owganystanyň baş ýerine ýetirijisi Abdylla Abdylla Mansuryň 21-nji maýda irden, owgan serhediniň edil aňry ýüzünde, Dahl Bandin etrabynda, maşynyny dron zarbasynyň urmagy netijesinde ölendigini aýtdy.
Pentagon biraz öň «Talybanyň» lideri molla Athar Mansura garşy howa zarbasyny urandygyny aýtdy we ABŞ resmisi Mansur «öldürilene meňzeýär» diýdi.
Pentagonyň metbugat sekretary Piter Kuk bu hüjümiň gyrak-çetde, owgan-pakistan serhediniň boýunda, 21-nji maýda, irden edilendigini aýtdy. Ol Birleşen Ştatlar onuň netijelerini öwrenýär diýdi.
Emma bu operasiýa barada açyk diskussiýa etmäge ygtyýar berilmedik ABŞ resmisi Mansur we ulagda onuň ýanynda bolan erkek söweşiji, megerem, öldürilendir diýdi.
Ol resmi howa zarbasynyň ABŞ-nyň Ýörite operasiýalar güýçleriniň adamsyz uçary tarapyndan urlandygyny aýtdy. Şeýle-de ol bu operasiýanyň Ahmad Wal şäheriniň günorta-günbatarynda geçirilendigini, oňa prezident Barak Obama tarapyndan ygtyýar berlendigini aýtdy.
Tassyklama we inkär etme
«Associated Press» «talyban» komandiri molla Abdul Raufa salgylanyp, onuň
«Mansur Owganystan-Pakistan serhet etrabynda dron zarbasyndan öldi» diýendigini habar berdi.
Beýleki «talyban» söweşijileri bu habarlaryň esassyzdygyny aýdyp, ony ret etdiler.
Owgan prezidenti Aşraf Ganiniň edarasy bu howa zarbasyny tassyk etdi we hökümetiň Mansuryň öldürilip-öldürilmändigini derňeýändigini aýtdy.
Ganiniň sözçüsi Syýed Zafar Haşemi bu reýd «şowly bolana çalym edýär" diýdi.
Owganystanyň baş ýerine ýetirijisi Abdulla Abdulla Mansuryň ölümi «Talyban» bilen owgan hökümetiniň arasynda doňup galan parahatçylyk gepleşiklerine oňyn täsir ýetirer diýdi.
Ol Mansur «Talybanyň» Owganystandaky parahatçylyk prosesine goşulmagynyň öňüni alýan esasy şahsyýetdi» diýdi. «Talyban» bu ýurtda 15 ýyl bäri pitne uruşlaryny alyp barýar.
Mansur "gutulgysyz howpdy"
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri Mýanmara sapary mahalynda Mansuryň Owganystandaky amerikan işgärlerine we owganlara dowamly ýagdaýda «gutulgysyz howp» salandygyny, «parahatçylyk gepleşiklerine we ýaraşyk prosesine göni garşy durandygyny» aýtdy.
«Talyban» liderini nyşana alan howa zarbasy dünýä biziň has durnukly, birleşen, howpsuz, abadan Owganystany gurmak ugrunda işleýän owgan hyzmatdaşlarymyzyňýanynda durmagy dowam etdirýändigimiz barada açyk-aýdyň yşarat gönderýär» diýip, Kerri sözüniň üstüni ýetirdi.
Ol owgan we pakistan liderleriniň bu howa zarbasyndan habarly edilendigini aýtdy, emma bu işiň anyk haçan edilendigini aýtman, özüniň Pakistanyň premýer-ministri Nawaz Şarif bilen telefonda gürleşendigini belledi.
Mansur «Talyban» lideri diýip 2015-nji ýylyň iýulynda, owgan hökümeti «Talybanyň» ruhy lideri molla Mohammad Omaryň Pakistanyň port şäheri Karaçide iki ýyl ozal ölendigini tassyklanyndan soň jar edildi.
Emma «Talybanyň» komandirleriniň käbiriniň ony ykrar etmekden boýun gaçyrmagy netijesinde, toparyň içinde bada-bat ýolbaşçylyk oňşuksyzlygy başlandy.
«Talyban» Owganystana yslam kanunlarynyňýowuz düşündirmeleri esasynda, 2011-nji ýylyň sentýabrynda Amerika edilen hüjümlerden soň, ABŞ ýolbaşçylygynda Owganystana goşun salnyp, bu topar häkimiýetden agdarylýançaýolbaşçylyk etdi.
Iňlisçeden türkmençä geçiren Ýowşan Annagurban.


text:
Türkiýäniň Kowid-19 epidemiýasyna garşy göreşi dowam edýär
Saglyk ýagdaýy gowulaşan 33 müň 152 adam öýlerine ugradyldy
Türkiýäniň koronawirus epidemiýasyna garşy göreşinde soňky 24 sagatda koronawirus sebäpli çekilen adam pidasy 248 boldy.
Soňky 24 sagadyň dowamynda 352 müň 214 adam testden geçirildi.
Gündelik hasaba alynanlaryň sany bolsa 28 müň 810 adama ýetdi.
Saglyk ýagdaýy gowulaşan 33 müň 152 adam öýlerine ugradyldy.
Beýleki tarapdan Türkiýede häzirki wagta çenli birinji, ikinji we ...
-
22.10.2021
-
22.10.2021
-
-
-
22.10.2021


text:
Rýhııa Baıdúken «Slavıan bazaryndaǵy» qyzyqty oqıǵalardy aıtyp berdi
NUR-SULTAN. QazAqparat – Vıtebskide ótken «Slavıan bazary-2021» halyqaralyq óner festıvaliniń gran-prı ıegeri Rýhııa Baıdúkenova Ortalyq kommýnıkatsııalar qyzmetinde baspasóz máslıhatyn ótkizdi, dep habarlaıdy QazAqparat.
«Slavıan bazarynyń» irikteýine úsh jyl qatarynan barǵanmyn. Alǵash barǵanda uıymdastyrýshylar maǵan «aryqta» dep aıtty. Ol kezde salmaǵym 95 keli edi. Ekinshi ret barǵanymda da baǵym janbady, juldyzdy sátim bolmady. Úshinshi jyly irikteýge qatysý-qatyspaýdy oılap júrgende, Dımash Qudaıbergen qatysyp kór dep usynys jasady. Osylaısha, Roza Rymbaeva bastaǵan ádil qazylar alqasy maǵan elimizdiń atynan óner kórsetýge joldama berdi», - dedi jas ánshi.
Sonymen birge, Rýhııa Baıdúken «Slavıan bazary-2021» baıqaýynyń qalaı ótkenin aıtyp berdi.
«Qyz bala bolǵandyqtan árıne, túr-kelbetimizge kóp mán beremiz. Baıqaýdyń birinshi kezeńinde bet-álpetim azııalyq bolǵandyqtan, stılıster durys boıamady, shashym da asa unamady. Kóńil-kúıim túsip, ózim boıana bastadym. Oǵan qosa, baıqaýda daýsymdy kórsetpesem jeńiletinimdi uqtym. Ándi de ádil qazyǵa emes, halyqqa arnap aıtý kerek. Jaılylyq izdep, keýdeni qysatyn pıdjakty, bıik óksheli aıaq kıimdi sheship tastadym. Baıqaý ashyq aspan astynda uıymdastyryldy, sol kúni qatty jańbyr jaýdy. Abyroı bolǵanda, men shyqqanda jaýyn basyldy», - dep kúldi ánshi.
Sonymen birge, Vıtebskidegi Dımashtyń sheteldik jankúıerleri jas ánshige úlken qoldaý kórsetken.
«Onda taǵam jaǵynan qıyndyqtar boldy. Bir kúni sorpa izdegenimdi Dımashtyń jankúıerleri estip, ertesine qonaqúıge sorpa jasap ákeldi. Árıne, mundaı qamqorlyq kútpedim. Olar bizdiń kók týymyzdy kóterip, baıqaý boıy úlken qoldaý kórsetti. Dımash aǵa – maǵan ózimnen de qatty senim artyp, jeńiske jetetinime sendirgen adam. Mádenıet mınıstri Aqtoty Raıymqulova men Almaty oblysynyń ákimi Amandyq Batalovqa da úlken rahmet. Amandyq Ǵabbasuly saparǵa shyǵarda batasyn berip, «Seniń kóziń chempıon» degen edi. Sol sózi de baıqaýda maǵan úlken demeý boldy. Árıne, qoldaý kórsetken barsha qazaq eline alǵys aıtamyn», - deıdi R. Baıdúken.
Ánshi jeńiske jetkende qandaı sezimde bolǵanyn eske aldy.
«Konkýrstyń barlyq qatysýshylary sahna syrtynda upaıymyzdy sanap, eseptep júrdik. Menimen teń túsken serbııalyq ánshi qyz bolatyn. Sol qyzdyń upaıy belgili bolǵasyn, jeńgenime esh kúmán bolmady. Eń aldymen sahna syrtynda qatty qýanǵan tárizdimiz. Jalpy ózime synı qaraıtyn adammyn, emotsııaǵa kóp berilmeımin. Alda vokaldyq deńgeıimdi taǵy da arttyrǵym keledi, sol úshin kúnde eńbektenemin. Jeke shyǵarmashylyǵymmen aınalysyp, án jazǵym keledi, klıp túsirgim keledi, televızııalyq jobalarǵa qatysqym keledi. Ázirge barlyq usynystardy qarastyramyn jáne unamdysyn tańdaımyn», - deıdi Rýhııa Baıdúken.
Uıymdastyrýshylardyń aıtýynsha, «Slavıan bazary» baıqaýy bıyl 30-shy ret ótti. 30 jylda qazaqstandyq qatysýshylar 15 júlde alǵan, onyń tórteýi – Bas júlde.
Aıta keteıik, 14 memleketten kelgen qatysýshy slavıan elinen shyqqan kompozıtordyń týyndysyn slavıan tobyna jatatyn tildiń birinde orkestrdiń súıemeldeýimen oryndady. Baıqaý nátıjesinde jerlesimiz Gran-prı ıegeri atanyp, «Altyn lıra» músinshesimen birge 20 myń AQSh dollaryna ıe boldy.
Rýhııa Baıdúken 1998 jyly Taldyqorǵan qalasynda dúnıege kelgen. Ol Qazaq Ulttyq óner ýnıversıtetinde «Estrada jáne vokal» mamandyǵynda oqıdy. Onyń daýysy tórt jarym oktavaǵa jetedi.
Baıqaý jeńimpazy Rýhııa Baıdúkendi Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev arnaıy quttyqtady.


text:
BAHALAR
Ýerine ýetirýän ähli işlerde we kabul eden kararlarda Birnäçe kodeksler bilen; firmamyza we müşderimize goýumy üpjün edip bilmek üçin müşderä gönükdirilen hereket ederis. Bäsdeşikli we müşderä gönükdirilen strategiýalarymyz bilen iş alyp barýan her iş babatda iň ýokary hilli önümleri we hyzmatlary müşderilerimize teklip ederis.
Hilde hemişeliligiň üpjün edilmegi we dowam edilmegi üçin maksatlarymyzy ýokary tutup, gowulandyryjy we üýtgeşik işleri bilen öwrenen we dowam edýän bir firma medeniýeti bilen işläris.
Iş alyp barýan ähli babatda ýokary hilliligiň, üstünligiň we dowamlylygyň derejesinde ýurt ykdysadyýetimize goýumy üpjün etmek hem maksadymyz.
Müşderilerimizi we Taýýarlamalarymyzy hemişe iş hyzmatdaşymyz hökmünde görer, uzak wagtlyk gatnaşyklar gurmaga ähmiýet berýäris. Iş hyzmatdaşlygymyzda iş ahlagy we adalat esaslaryny gatnaşyklarymyzy merkeze alýarys.
Hemişe bäsdeşlik hukugy we ahlak düzgünler babatda, dogry we ahlakly bäsdeşlik maksadymyz. Işleýän sektorlarymyza we bäsdeşlerimize zyýan ýetirip biljek her dürli adalatsyz bäsdeşlikden saklanýarys. Diňe kanuny we etiki bolan şertler bolanda bäsdeşýäris.
Amala aşyrýan taslamalaryň jogapkärçiligini bilmek bilen işimize eýeçilik edýäris. Jikme-jik we gowy hasaplanan töwekgelçilikleri göz öňünde tutma bilen, başlangyç we jogapkärçilik alyp müşderini begendireris.
Işgärlerimiz bilen söýgi we hormat gurşawynda; ynamdarlyga we düşünişmeklige esaslanýan, paýlaýjy edaranyň medeniýetini, dowamlylygyny üpjün edýäris. Jogapkärçilikler bilen birlikde, maksatlarymyza ýetmek üçin ählimiziň üstüne düşen iň oňat görnüşde ýerine ýetirýäris.


text: 19 Ysraýyl baştutanlary hakda agy* aýt.2 Olara aýt:«Ejeňizi kime deňäýin?Ol şirleriň arasyndaky ene ýolbars kimindi.Güýçli arslanlaryň arasynda ýatardy,Balalaryny ösdürip, kemala getirerdi.3 Çagalarynyň birini kemala getirdi,Ol güýçli arslan bolup ýetişdi+.Awuny tüýt-müýt etmegi öwrendi,Hatda adamlary parçalady.4 Halklar muny eşitdiler,Çukur gazyp duzaga düşürdiler.Burnuna çeňňek ildirip,Müsür ýurduna alyp gitdiler+.5 Ene balasyna garaşdy, aý aýlanyp, günler geçdi,Gelmejegine gözi ýetdi.Soňra başga balasyny alyp, güýçli arslan edip ýetişdirdi.6 Ol hem şirleriň arasynda ýaşady, güýçli şir bolup ýetişdi.Awuny tüýt-müýt etmegi öwrendi, adamlary parçalady+.7 Olaryň berk diňleriniň arasynda aýlandy,Şäherlerini weýran etdi.Boşap galan ülkede arryldysy eşidilýärdi+.8 Şonda daş-töwerekdäki halklar oňa duzak gurdy,Arslan olaryň gazan çukuryna düşdi.9 Burnuna çeňňek ildirip, gözenege saldylar.Wawilon patyşasynyň ýanyna getirdiler.Ysraýyl daglarynda sesi eşidilmez ýaly, gabap goýdular.10 Ejeň akar suwuň boýundaky üzüm* bagy+ kimindi,Bol suwdan ganyp, hasyl getirdi,Şahalarynyň san-sajagy ýokdy.11 Onuň berk şahalaryndan şa hasasy ýasaldy.Ol ösüp, başga agaçlardan has beýik boldy.Beýikliginden, gür ýapragyndan ýaňa uzaklardan görnerdi.12 Emma ony gazap bilen sogrup taşladylar+.Gündogar ýeli miwelerini guratdy.Berk şahalary çapyldy, ol gurady+, ot ýakyp ýandyrdy+.13 Indi ony çölde,Suwsuz, gurak ýerde oturtdylar+.14 Ot şahalaryny ýakdy, soňra çybyklaryny,Miwelerini ýalmap ýuwutdy.Şa hasasyny ýasamak üçin,Ýekeje-de mäkäm şahasy galmady+.„Ine, şu agy* dillerden düşmez“».


text:
Türkmenistanyň döwlet tarapyndan maliýeleşdirilýän guramalarynyň we edaralarynyň ählisine, şol sanda nebit-gaz pudagyna ýokarky edaralardan iş orunlaryny şu ýylyň 1-nji dekabryndan ýa-da gelýän ýylyň 1-nji ýanwaryndan 30% kemeltmek barada görkezme berildi. Diňe orta mekdeplere degilmeli däl. Mugallymlar düzümini kemeltmek planlaşdyrylmaýar, emma di...
Awtor:
nazaroff
(Talyp)
|
Kategoriýa: Habarlar |
06.12.2017 05:53
Gyzgyn, Turkmence, Sosiyal, interaktiw, sayty, Turkmen, Türkmen, Türkmenistan, Turkmenistan, Türkmençe, Sosiýal, saýty
(#89)


text:
Özbegistan täjigistanly bäş çopanyň we uly mal sürüsiniň Tajigistana dolanmagyna rugsat berdi. Munuň öňüsyrasynda täjik resmileri çopanlaryň öz sürüsini Özbegistanyň giňişligine birugsat alyp barandygyny tassykladylar.
Özbegistanyň Serhet gözegçilik gullugynyň 5-nji awgustda aýtmagyna görä, täjik çopanlary geçen hepdede serheti bikanun kesip geçende tussag edilipdir. Çopanlar 3 000 çemesi mal sürüsi üçin has amatly ýer gözläp Özbegistanyň giňişligine geçipdir.
Täjigistanyň Serhet gözegçilik gullugy Özbegistanyň güýçlerini mal ogurlamak üçin Täjigistana barmakda aýyplap, täjik mediasynda çap bolan maglumatlary ret edýän beýannama ýaýratdy.
Şeýle-de Täjigistanyň serhet güýçleri şuňa meňzeş wakalaryň geljekde bolmazlygy üçin serhetýaka giňişliklerde ýaşaýanlaryň arasynda düşündiriş çärelerini geçirmegi wada berdiler.
Özbegistanyň we Täjigistanyň arasynda 1100 kilometrden gowrak umumy serhet bar.


text:
BMG-niň Meteorologiýa guramasy 2015-nji ýylyň hasaba alnan iň yssy ýyl bolandygyny aýtdy.
Bu beýanat 25-nji noýabrda edildi we şu ýylyň adatdan daşary yssy bolup, 2014-nji ýylda bolan rekord derejedäki yssydan hem geçirendigi aýdyldy.
"Bu biziň planetamyz üçin erbet habar» diýip, BMG-niň Bütindünýä metreologiýa guramasynyň baş sekretary Mişel Jarraud aýtdy.
2014-nji ýyldaky rekord yssy dünýäde ortaça Selsiýa boýunça 14.57 gyzgynlyk derejesini görkezipdi. 2015-nji ýylda okean temperaturasy hem rekord derejä galdy.
30-njy noýabrda Parižde BMG-niň gurnaýan halkara klimat konferensiýasy geçirilýär. Oňa 140-dan gowrak döwletiň baştutany gatnaşmaly.
Pariž bu konferensiýa üçin 11 müň çemesi polisiýa ofiserini ýerleşdirmegi planlaşdyrýar.


text:
Habar gullugy “Associated Press” “Talyban” toparynyň ýokary derejeli agzalarynyň Birleşen Ştatlaryň Owganystan boýunça parahatçylyk wekili Zalmaý Halilzad bilen Katarda üç günläp gepleşik geçirendigini aýdýar.
18-nji noýabrda berlen habarda bellenmegine görä, Halilzad bilen Katarda geçirilen gepleşiklere Herat welaýatynyň öňki Talyban häkimi Haýrullah Haýrhwa bilen Talybanyň öňki harby ýolbaşçysy Mohammed Fazl gatnaşypdyr. Owganystandaky ýarym harby topar “Talybanyň” Katarda syýasy edarasy bar.
2014-nji ýylda Birleşen Ştatlaryň Kubada ýerleşýän Guantanamo aýlagyndaky harby tussaghanasyndan “Talybanyň” bäş sany ýokary derejeli agzasy boşadyldy. Haýrhwa bilen Fazl amerikan esgeri Bowe Bergdahl bilen çalşylyp, boşadylan şol bäş adamyň ikisidir.
Guantanamo aýlagyndaky tussaghanada oturan bäş adamyň hemmesi häzir Katarda. Bu adamlar parahatçylyk ylalaşygyna araçylyk ederlik derejede Owganystandaky “Talyban” jeňçilerine täsir edip biler diýlip, pikir edilýär.
Birleşen Ştatlaryň döwlet departamenti amerikan resmileri bilen “Talyban” arasynda gepleşik boldy diýilýän habar hakda beýanat bermegi ret etdi.
Amerikan prezidenti Donald Trampyň administrasiýasy 17 ýyldan agdyk dowam eden uruşdan soňra konflikte çözgüt tapmak baradaky tagallalaryny güýçlendirýän häzirki wagtda Halilzad soňky günlerde regiona sapar etdi.
Ol 18-nji noýabrda owgan prezidenti Aşraf Gani bilen Kabulda duşuşdy. Bu ýerde onuň öz gepleşik toparyny düzmegi üçin Gana basyş ederine garaşylypdy.
Owganysdaky “Talyban” topary günabar tarapyndan goldalýan Kabul hökümeti bilen gepleşik geçirmek boýunça Amerikanyň edýän talaplaryny uzak wagtlap ret edip geldi.
18-nji noýabrda owgan mediýasy Halilzadyň 2019-njy ýylyň aprelinde Owganystanda geçjek indiki prezident saýlawlaryndan öň “Talyban” bilen parahatçylyk ylalaşygyna gelinmegini umyt edýändigini habar berdi.
Halilzad Kabulda geçiren metbugat ýynagynda Katardaky gepleşiklere göni salgylanman: “Men taraplaryň hemmesi bilen, ähli owgan toparlary bilen gürleşýärin ... meniň pikirimçe häzir ýaryşyk we parahatçylyk üçin amatly pursat bar” diýdi.
“Owgan hökümeti parahatçylygy isleýär. Talyban hem özleriniň harby taýdan üstünlik gazanjakdyklaryna ynanmaýandyklaryny, galan problemalaryň parahatçylykly, syýasy gepleşikler bilen çözülmegini isleýändiklerini aýdýarlar” diýip, Birleşen Ştatlaryň wekili aýtdy.
17-nji noýabrda birleşen ştab ýolbaşçylarynyň başlygy amerikan generaly Josef Dunford 2001-nji ýylda Amerika Owganystana gireli bäri territoriýanyň iň uly bölegine kontrollyk edýän Talyban “ýeňlip baranok” urşuň soňuna çykmak üçin “harby çözgüt” ýok diýdi.
Amerikanyň uly derejeli harby resmisi Kanadada Halifaks howpsuzlyk forumynda geçen çekişmede Birleşen Ştatlar we onuň NATO ýaranlarynyň urşuň soňlanmagy üçin gepleşik gerekdigini “Talybana” ynandyrmak üçin oňa harby, syýasy we ykdysady taýdan basyş edýändigini aýtdy.
Ol “belli bir ýere gelnende” “Talybanyň” ýaraşyk etmelidigini bilýändigine Birleşen Ştatlaryň ynanýandygyny belledi.
Dunford soňra hem: “Üstünlik üçin esasy zat ähli basyşy Talyany gepleşiklere itermäge gönükdirmek” diýip, sözüniň üstüne goşdy.


text:
ABŞ-nyň ozalky döwlet sekretary we 2016-njy ýylda prezidentlige dalaş edip, Donald Trampdan ýeňilen Hillari Klinton 2020-nji ýyldaky prezidentlik saýlawlarynda öz kandidaturasyny hödürlemejekdigini aýtdy.
Klintonyň bu baradaky çykyşy New York City TV neşirinde çap boldy.
“Men özümiň ynanýan zatlarym ugrunda işlemegi, gürlemegi we bularyň arkasynda durmagy dowam etdirmekçi” diýip, Klinton belledi.
Demokratlaryň onlarça wekili öňümizdäki ýyl geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna dalaş etmek meýillerini mälim etdiler.
ABŞ-nyň häzirki prezidenti Donald Trampyň hem saýlawlarda dalaş etmegine garaşylýar.


text:
Ammarda bar
Tölegiň görnüşleri
Aşgabatda TÖLEG
Aşgabat boýunça eltip berilende, töleg haryt göwşurylanda tölenýär:
- nagt pul görnüşide;
- bank karty bilen çaparyň ýanyndaky mobil bank terminaly arkaly
Şeýle-de bank karty arkaly öňünden töleg hem edip bolýär.
WELAÝATLAR ÜÇIN TÖLEG
Ýurdumyzyň beýleki şäherlerine üçin sargyt edilende, sargytlaryň bahasyny öňünden töleg etmek şertlerinde islendik amatly görnüşinde amala aşyryp bilersiňiz:
- bank karty arkaly (internet-töleg)
- bank geçirim arkaly (islendik bankda)
Bank karty arkaly öňünden töleg geçirmek üçin kartyňyzda onlaýn tölegler rugsat berilen bolmalydyr. Kartyňyz boýunça onlaýn tölegleriň rugsady barada maglumaty karty beren bankdan telefon arkaly bilip bilersiňiz.
Bank geçirimi arkaly tölegler diňe Operatorlarymyz bilen telefondan sargyt tassyklanylandan soň amala aşyrmak bolýar.
Eltip bermek
- Gyssagly eltip bermek - Aşgabadyň çäginde 2-sagadyň dowamynda eltip bermek.
- Adaty - Aşgabadyň çäginde 1-günüň dowamynda eltip bermek
maglumat
Giňişleýin düşündirişi ýok
Tehniki häsiýetnamalary
Düşündiriş we maglumat:: Kabel kanal 60x100 mm"Tok simlerini gizlemek üçin ulanylýar.
Iş ýerini guramak. Elektrik howpsuzlygyny üpjün etmek (elektrik simleriniň goşmaça izolýasiýasy). Simleri mehaniki zeperlerden goramak. Zamykaniya bolan ýagdaýynda bolup biljek ýangyny ýok etmek. Gyssagly ýagdaýda simlere çalt girişi üpjün etmek. Çalt döwrebaplaşdyrmak we sim goşmak mümkinçiligi."


text:
Adamzat hemişe informasiýalaryň içinde ýaşaýar, daş-töweregi gurşap alan dünýäden informasiýalary duýuş organlarynyň kömegi bilen yzygider alýar we bellibir bölegini öz ýadynda saklamaga çalyşýar, pikirlenmek arkaly informasiýalary seljerýär we beýleki adamlar bilen pikir alyşýar.
Maglumatlar bazasy (MB) – munuň özi özara baglanyşykly guramaçylykly toplanan, kompýuterleriň ýadynda we daşky maglumat göterijilerde uzakmöhletleýin saklamaklyga we yzygider peýdalanylmaga we täzelenilmäge niýetlenilen maglumatlardyr.
Haýsydyr bir okuw mekdebiniň maglumatlar bazasyny göz öňüne getireliň. Maglumatlar bazasynda okuw mekdebi barada ähli maglumatlar saklanylýar:
- Okuw mekdebiniň ýerleşýän salgysy;
- Okuw mekdebiniň ýolbaşçylary, mugallymlary;
- Okuwçylaryň sanawy;
- Doglan seneleri;
- Ýaşaýan salgylary;
- Okaýan synplary;
- Dersler boýunça alan bahalary;
- Okadylýan dersler;
- Okuwçylaryň ata-eneleri baradaky maglumatlar;
- Uçurymlar barada maglumatlar;
- Telefon belgiler we ş.m
Kompýuterde Maglumatlar bazasyny döretmeklik üçin Microsoft Access programmasyndan giňişleýin ulanylýar. Bu programmada maglumatlaryň islendik görnüşini döredip, ony kompýuteriň ýadynda saklap bolýar.
Indi bolsa, MS Access programmasynda kiçijik maglumatlaryň toplumyny döredeliň. Bu maglumatlar bazasynda Uçurymlar barada maglumatlar ýerleşdiriler.
Ilki bilen biz, MS Access programmasyny açyp, täze açylan penjirede «Пустая база данных» düwmesine basyp, maglumatlar bazasyny atlandyryp «Создать» düwmesine basmaly.
Ondan soňra täze açylan penjiräniň çep böleginiň iň ýokarsynda (suratda göz çyzyk bilen tegelenen) «Режим» – «Конструктор» bölümi açmaly.
Täze açylan penjirede tablisany atlandyryň, onsoň tablisada ýerleşdirjek maglumatlary ýokarky bölekdäki «Имя поля» ýere ýazyň, onuň gapdalyndaky «Тип данных» bölekde girizjek maglumatynyň görnüşini saýlaň. Meselem, “Tertip belgi” bölegini tablisa goşsam, onuň görnüşine «Счетчик» diýip belgileýän. Şeýlelikde, programma awtomatiki ýagdaýda girizýän maglumatlaryňyzy tertip san boýunça ýerleşdirer. Eger “Doglan senesi” bölegini goşsaňyz, onda “Дата и время” görnüşini saýlaýaňyz. Şeýlelikde bu tablisa diňe sene ýazyp bolýar.
Biz tablisa goşjak maglumatlarymyzy atlandyryp, olaryň görnüşini saýlanymyzdan soňra, «Режим» – «Таблица» düwmesine basyň we “Сохранить” düwmesine basyň.
Şeýlelikde biz, gerekli maglumatlarymyzy tablisada dolduryp bilýäs. Maglumatlary kompýuteriň ýadynda saklamak üçin “Сохранить” düwmesine basyň.
Bu günki tema peýdalymy? Pikiriňi teswirlerde görkez.
Jemi 10,128 gezek okaldy, Şu gün 4 gezek okaldy


text:
Gyrgyzystanyň günortasynda ÝHHG-niň agza döwletlerine wekilçilik etjek 52 sany polisiýa işgäri ýerleşdiriler. Soňra bolsa ýene goşmaça 50 sany polisiýanyň iberilmegi mümkin diýlip, ÝHHG-niň resmi beýanatynda aýdylýar.
“Bu güýçler wagtlaýyn ýerleşdiriler, dört aý möhletinde. Biz Oş şäherini dikeltmegi maksat edinýäris. Bu güýçler bize şol döwürde howpsuzlyk üçin gerek. Olar ýaragsyz bolarlar” diýip, prezident Otunbaýewa aýtdy.
ÝHHG-niň polisiýa güýçleri monitoring geçirerler, maslahatlar bererler hem-de türgenleşik geçirerler. Gyrgyzystanyň günortasynda iýun aýynda bolan etnigara çaknyşyklar netijesinde 300-den gowrak adam heläk bolupdy.
Şu gün Germaniýanyň we Fransiýanyň daşary işler ministrleri Guido Westerwelle we Bernard Kuşner prezident Roza Otunbaýewa bilen geçirilen gepleşiklerden soň ýurduň günortasyndaky Oş şäherine baryp gördüler.
“Biz diňe bolup geçen wakalaryň sebäpleri açyk bolan ýagdaýynda durnuklylygy gazanyp bileris. Şonuň üçinem hökman garaşsyz halkara derňewler gerek. Olar bize hakyky jenaýatkärleri tapmaga-da gerek bolar” diýip, Guido Westerwelle aýtdy.
Germaniýanyň we Fransiýanyň baş diplomatlary ýerli ýaşaýjylar we hökümet wekilleri bilen duşuşdylar. Ýewropaly ministrler ýene prezident Otunbaýewa bilen gepleşik geçirmek üçin Oşdan Bişkek şäherine dolandylar. Olaryň bu saparyndan soň Gyrgyzystana ÝB-niň kömegini bermek meselesine serediler.
“Germaniýa we Fransiýa, ÝB hanym Otunbaýewany goldaýar - bu möhüm. Bize bolsa bu bidüzgünçilikleri haýsy toparlanyşygyň döredendigini bilmek möhüm. Taryhyň dowamynda şeýle wakalaryň hem duşmançylygyň bolandygy barada köp gürrüň edip bolar. Ýöne bu ýagdaýda munuň bilkastlaýyn edilendigi belli. Biziň bolsa ony dolurak bilesimiz gelýär. Şonuň üçin biz barlaglar boýunça halkara komissiýasynyň döredilmeginiň tarapdary” diýip, fransiýanyň daşary işler ministri Bernard Kuşner aýtdy.


text:
020-nji ýylyň 21-nji maýynda “Türkmendemirýollary” agentliginiň edara binasynda Türkmenistanyň, Özbegistan Respublikasynyň we Eýran Yslam Respublikasynyň demirýol administrasiýalarynyň arasynda wideokonferensiýa görnüşinde gepleşikler geçirildi.
Gepleşiklere “Türkmendemirýollary” agentliginiň, “Узбекистон темир йуллари” Paýdarlar jemgyýetiniň hem-de RAI “Railways of Islamic Republic of Iran” guramasynyň ýolbaşçylary gatnaşdylar.
Duşuşygyň barşynda demirýol we awto ýol ýükleriniň üç ýurduň döwlet serhetlerinden geçirmek ulgamyndaky ulag-üstaşyr geçelgeleri pudagynda özara täsir mehanizmlerini güýçlendirmek barada pikir alşyldy.
Munuň çäklerinde şeýle hem taraplar, harytlaryň üznüksiz üpjün edilmegi, şol sanda ýurtlaryň azyk howpsuzlygyny üpjün etmek boýunça utgaşdyrylan çäreleri bilen baglanyşykly meseleleri ara alyp maslahatlaşdylar.


text:
Gazagystanyň «Kaýrat» kluby Gurban Berdiýewiň ýolbaşçylygynda Konferensiýalar ligasynyň toparlaýyn tapgyryna çykdy. Klub ýaryşyň iň soňky saýlama tapgyrynda Lýuksemburgyň «Fola» klubuny iki oýnuň netijesi boýunça 7:2 hasabynda (4:1 we 3:1) ýeňdi.
26-njy awgustda geçirilen jogap duşuşygynda almataly klubuň düzüminden Artur Şuşenaçew dubl (12-nji minut, 36-njy) we Wagner Law bir gol (28-nji) bilen tapawutlandy. Ýeňilen topardan Mirza Mustafiç (43-nji) gol geçirdi.
Ýatlatsak, Gurban Berdiýewiň «Kaýrat» klubuna baş tälimçi bellenmegi barada resmi taýdan 24-nji awgustda yglan edildi. Klub tälimçi bilen ýene-de iki möwsüm uzaltmak mümkinçiligi bilen şu ýylyň ahyryna çenli şertnama baglaşdy. Öň, türkmen hünärmeni bu klubda Gözgeçilik geňeşiniň başlygynyň geňeşçisi wezipesini eýeleýärdi.


text:
HH ǵasyrdyń 30 jyldarynan bastap qazaq halyq aspaptar orkestrin uıymdastyrýshysy jáne alǵashqy dırıjeri bolǵan – akademık, ónertaný ǵylymdarynyń doktory, professor Ahmet Qýanuly Jubanovtyń esimi tarıhta altyn árippen jazyldy. Atalǵan ujymnyń jańa aspaptardyń týyndaýyna, jalpy qazaq mýzyka mádenıetiniń órkendeýine qosqan úlesi orasan zor. Osyndaı aspaptardyń biri, orkestrge jańasha dybys beretin qyl qobyz aspaby negizinde jasalǵan úsh ishekti, keıinen tórt ishekti bolǵan «prıma-qobyz» aspaby paıda boldy [1, 5].
Qylqobyz aspaby negizinde orkestrge jańasha dybys beretin aspap – úsh ishekti, keıinen tórt ishekti bolǵan «prıma-qobyz» aspaby paıda boldy. Bul aspaptyń alǵashqy paıda bolýy, otyzynshy jyldary qazaqtyń halyq aspaptar orkestriniń qurylýyna baılanysty [2, 4], úsh ishekti prıma-qobyzdy (buraýy kishi oktavadaǵy «sol» jáne birinshi oktavadaǵy «re», «lıa» dybystaryna keltirildi) jasady. Kúrdeli shyǵarmalardy oryndaýda birtalaı qıyndyqqa ushyrap, úsh ishekti prıma-qobyzdyń mýzykalyq aspap retindegi qundylyǵy tómen ekendigi baıqaldy. Nátıjesinde, 1953-1954 jyldarda úsh ishekti qobyzdy ózgertý jolymen prıma-qobyzdyń taǵy bir túri jasalyp, dúnıege tórt ishekti prıma-qobyz keldi. Kólemdi shanaǵy keń ustap otyrýǵa yńǵaıly, shanaq qaqpaqtary ózara jeldik arqyly baılanysynyń nátıjesinde, olardyń terbeligi jaqsardy. Tynysy keń aspapqa aınaldy. Alǵashqyda úsh ishekti bolǵan prıma qobyz aspapbynyń damýyna úlken úles qosqan, túrlendirip, áýezdendirip oınaı bilgen, talǵamy bıik óner sheberleriniń alǵashqylarynyń biri – Gúlnafıs Baıazıtova.
HIH ǵasyrdyń 30-50 jyldar aralyǵynda Gúlnafıs Baıazıtova qazaqtyń Qurmanǵazy atyndaǵy orkestri qurylǵan tarıhı kezeńinde qobyzshylar tobyn basqaryp, ózi de sheber oryndaýshy retinde talaı memleketterde ótken konertterde qazaq óneriniń, qazaq dalasynyń, qazaq kóńiliniń keńdigin kórsete bilgen ónerpaz [3, 16]. Gúlnafıs Baıazıtova Qurmanǵazy atyndaǵy ult aspaptar orkestriniń qobyzshylar tobynyń eń birinshi konertmeısteri.
Konertmeıster (nem. konzertmeister) – sımfonııalyq orkestrde jeke skrıpkaǵa jazylǵan partııany oryndaıtyn, keıde repetıııa kezindegi dırıjerdiń ornyn aýystyratyn orkestrdegi birinshi skrıpkashy. HVIII ǵasyrda konermeıster aspaptyq kapellalarda dırıjer qyzmetin atqardy [4]. Al, qazaq orkestrinde bas konertmeısterdiń rolin – dombyrashy atqarady. Orkestr quramyndaǵy ár aspaptar tobynyń óz konertmeısteri bar. Jalpy konertmeıster uǵymy – orkestr músheleriniń ishindegi eń aldyńǵy qatarly sheberi bolyp keledi. Konertmeıster bolý úshin mýzykadan saýatty, qabiletti, jumys tártibin qatty ustaıtyn, notany qaǵazdan tez oqıtyn, oryndaýshylyq sheberligi myqty adam bolý kerek. Konertmeıster orkestrdiń, dırıjerdiń rýhanı járdemshisi [5, 84-85]. Osyndaı sıpatqa ıe Gúlnafıs Baıazıtova joǵary bedelin saqtap qalý úshin árdaıym ózin jetildirý jolynda boldy.
Belgili qobyzshy Jappas Qalambaev jáne onyń shákirti Jumaǵalı Qasymovtan úırengen mýzyka sabaqtarynyń orny Gúlnafıs úshin erekshe boldy. Qobyzdy úırenýdiń qıyndyǵyna qaramastan ol birer jyldan soń ádemi, jan dúnıeni tebirenter názik únimen-aq erekshelendi. Gúlnafıs úsh ishekti qobyzdyń oryndaýshylyq sheberligin naqyshyna keltirip, onyń ózine ǵana tán shtrıhtaryn, ún boıaýyn baıytqan qobyzshy.
1953 jyly Býharest qalasynda ótken stýdentterdiń Búkilálemdik festıvalinde Gúlnafıs Baıazıtova laýreat atandy.
1959 jyly Gúlnafıs Baıazıtova Respýblıkanyń Halyq ártisi ataǵyna usynylyp, Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesiniń maqtaý gramotasymen marapattaldy.
Biraz ýaqyt Gúlnafıs Baıazıtova K.Baıseıitova atyndaǵy daryndy balalarǵa arnalǵan mýzyka mektep-ınternatynda, mýzykaly teatr tehnıkýmynda qobyz aspaby boıynsha sabaq berdi. Keıingi jyldary Qazaqkonertte jeke qobyzshy retinde qyzmet atqarǵan.
Qobyzshylar tobynyń kelesi konertmeısteri – Fatıma Balǵaeva. Ol Jappas Qalambaev pen Gúlnafıs Baıazıtovanyń qobyz aspabynda oınaýyna qatty qyzyqty. 1945 jyly F. Balǵaeva osy atalǵan konservatorııaǵa túsip, qobyz klasynda ataqty skrıpkashy A.S.Aýerdiń shákirti, professor I.A.Lesmannan dáris aldy.
1950 jyly F.Balǵaeva konservatorııany bitirip, 1951 jyly Berlın qalasynda ótken jastar men stýdentterdiń Búkilálemdik III festıvaline qatysyp, A.Jubanovtyń, Táttimbettiń shyǵarmalaryn oryndap, qazaq dalasynyń birde názik, birde daýyldy, birde tynysty asqaq áýenderin birinshi ret qobyz únimen tyndatty [3, 17].
1957-1958 jyldary Máskeýde ótken Búkildúnıejúzilik jastar men stýdentter festıvalinde orkestr múshesi bolyp jáne de orkestrdiń súıemeldeýimen qobyzda jeke óner kórsetti. Tek qana Respýblıka jáne Odaq sheńberinde ǵana emes, Qytaı, Úndistan, Kanada, Franııa elderinde de qobyz únin jetkizdi.
Fatıma Balǵaevanyń qazaq mýzyka mádenıetin kórkeıtýine, damytýyna qosqan úlesi úshin 1954 jyly Qazaq KSR-ine eńbegi sińgen ártis ataǵy berildi. F. Balǵaevanyń mýzyka ónerine degen shymyldyǵyn ashqan ujymy – Qurmanǵazy atyndaǵy memlekettik akademııalyq ult aspaptar orkestrinde qobyzshylar tobynyń jetekshisi ári jeke oryndaýshy retinde 22 jyl boıy talmaı eńbek etti [3, 18].
Sondaı-aq, kelesi konertmeıster bolyp alǵashqy qobyzshylardyń biri – Almajan Jamanshalova-Shaǵyrova taǵaıyndaldy. Onyń oryndaýshylyq qyzmeti 40 jyldan astam ýaqyt Qurmanǵazy atyndaǵy halyq aspaptary orkestriniń qalyptasý, damýymen tikeleı baılanysty boldy. 15 jasynan bastap Almajan orkestr quramyna alynyp, osy bir kúrdeli aspapty meńgere bastady. Ol ustaz J.Qalambaev, G.Baıazıtovalardyń klasynan qobyz tartýdyń qyr-syryn úırenip, ádistemelik sabaqtar aldy. Orkestrde jumys isteı júrip, Almajan 1946 jyly Qurmanǵazy atyndaǵy konservatorııaǵa túsip, qobyz klasynda ataqty skrıpkashy, professor I.A. Lesmannan dáris aldy.
Almajan Jamanshalova Qurmanǵazy atyndaǵy halyq orkestriniń quramynda júrip Qazaqstannyń qalalary men oblystaryna jáne shet memleketterge óner saparlaryna shyqty. Býharestte (1953j.) ótken konertterine qatysty.
Birneshe ret maqtaý gramotasymen marapattaldy. 1957 jyly belsendi shyǵarmashylyq jetistikteri úshin, Qazaq KSR eńbek sińirgen ataǵy berildi. Jastar men stýdentterdiń Búkilálemdik festıvaline qatysyp dıplomant atandy. 1962-1972 jyldarǵa deıin osy atalǵan orkestrdiń birinshi qobyzshylar tobynyń konertmeısteri bolyp, sonymen qatar ujymnyń jeke oryndaýshysy retinde belsendi qyzmetter atqardy.
Merýert Kálenbaeva – oryndaýshylyq, shyǵarmashylyq joly, eń aldymen, Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq aspaptar orkestriniń qobyzshylar tobynda jeke oryndaýshy jáne súıemeldeýshilik qyzmetimen tikeleı baılanysty (1961-1979 jyldar aralyǵynda).
1966 jyldan bastap óziniń oryndaýshylyq shyǵarmashylyǵyn Qurmanǵazy atyndaǵy Almaty memlekettik konservatorııasynda pedagogıkalyq qyzmetpen ushtastyrady. Merýert Kálenbaeva 1957-1958 jyly Máskeý qalasynda ótken Búkilodaqtyq jastar men stýdentter festıvaline jáne Qazaqstannyń onkúndik ónerine qatysty. Jeke oryndaýshy retinde Qazaqstan sheberleri tobynyń quramynda júrip kóptegen shet elderge: Franııa, Italııa, Germanııa, Polsha, Vengrııa, Kýba, t.b. órkenıet aımaqtaryna ulttyq mádenıettiń jetistikterin tanystyrdy.
Ol Búkilodaqtyq únjazba «Melodııa» fırmasynan «Qobyz – sazy» kúıtabaǵyn jaryqqa shyǵaryp, prıma qobyz aspabyna arnalǵan birshama týyndylardy oryndap shyqty [3, 19].
Merýert Kálenbaevanyń ustazdyq eńbegi óziniń kóptegen talantty túlekterimen jalǵasýda. Olar: QR eńbek sińirgen ártisi Ǵ.Boltaeva, T.Qaraqojaeva, sondaı-aq J.Ermaǵambetova, M.Estaeva, Á.Raqymjan jáne t.b. shákirtteri shoqtyǵy bıik halyqaralyq baıqaýlarda joǵary júldeniń ıegerleri atanyp keledi.
1981 jyly Shamǵon Qajǵalıevtiń shaqyrýymen Qazaq memlekettik ult aspaptar orkestrine qobyzshylar tobynyń konermeısteri qyzmetin Raýshan Musaqojaeva atqarǵan bolatyn. Raýshan Musaqojaevanyń úlken sheberlikpen oınaǵan áýenderi kúıtabaqtarda jáne jeke konertteri teledıdar men radıoda jazylǵan.
1982 jyly «Otyrar sazy» orkestrine aýysyp, biraz ýaqyt qobyz tobynyń konertmeısteri bolyp jumys isteıdi.
Qazaq kúılerimen jáne qazirgi zamanǵy Qazaqstan kompozıtorlarynyń shyǵarmalarymen birge, ol qobyzǵa beıimdelgen klassıkalyq mýzykany da maıtalman oryndaýshy jáne qobyz repertýaryndaǵy kóptegen shyǵarmalardyń tuńǵysh oryndaýshysy bolyp tabylady. Jeke oryndaýshylar «Kameralyq orkestr akademııasy» dara oryndaýshysy retinde onyń konertteri Avstrııada (1995j.), AQSh-ta (1996j.), Ońtústik Koreıada (1998j.), Italııada (1999j.), Túrkııada (2003j.) oıdaǵydaı ótti.
Gúlsara Iztileýova konservatorııada oqyp júrip ol úshinshi kýrstan bastap Qurmanǵazy atyndaǵy akademııalyq ult aspaptar orkestrinde jumys isteı bastady.
Kóp jyldar Gúlsara qatardaǵy qobyzshy, orkestrdiń qobyz tobynyń konertmeısteri bolyp eńbek etti. Orkestr quramymen shetelderge, Qazaqstannyń qalalarymen oblystaryna óner saparlarymen shyǵyp, halyq mýzyka ónerin nasıhattaýǵa óz úlesin qosty. 1982-1984 jylldar aralyǵynda Ishi qobyzshylar tobynyń konertmeısteri bolyp qyzmet atqardy [3, 20].
Orkestrdegi uzaq, jemisti eńbegi baǵalanyp, 1984 jyly Gúlsara Iztileýovaǵa «Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen ártisi» qurmetti ataǵy berildi.
Ǵaını Boltaeva konservatorııada oqyp júrip, 1979 jyly Qurmanǵazy atyndaǵy akademııalyq halyq aspaptar orkestriniń qobyz tobyna ornalasady. 1980 jyly konservatorııany bitirip, orkestrde jumysyn ári qaraı jalǵastyrady. 1981 jyly ansambl quramynda Úndi eline jáne Portýgalııaǵa attanyp, qazaq óneriniń belsendi ókili retinde kózge tústi. 1983 jyly Ǵaını Boltaeva I Respýblıkalyq Qurmanǵazy atyndaǵy saıysqa qatysyp, laýreat ataǵyna ıe boldy [3, 21]. 1984-1994 jyldar aralyǵynda qobyz tobynyń konertmeısteri qyzmetin atqardy. 1994 jyly Ǵaını Boltaevanyń qazaq ónerin órkendetýdegi zor eńbegi eskerilip, «Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen ártisi» degen qurmetti ataq berildi. Ǵaını Boltaeva orkestrdiń quramynda júrip, kóptegen shet memleketterge shyǵyp qazaq ónerin tanystyryp qaıtty. Shyǵarmashylyǵyn odan ári damytyp, shyńdala berdi. Mansúr Saǵatovtyń «Kúıin» dırıjer J.Begendikovtiń orkestrge óńdeýinde konertte orkestrmen alǵash oryndady. Ǵaını Boltaevaǵa deıin M.Saǵatovtyń «Kúıin» orkestrmen birge prıma qobyzshylardan eshkim oryndamaǵan edi. Al, Sh.Qajǵalıevpen birgelikte etken eńbeginiń ishinde, G.Dınıký «Javronok» rýmyn halyq áýenderi (V.Kondratevanyń óńdeýinde), ıtalııandyq skrıpkashy Vıttorıo Montıdyń shyǵarmasy «Chardashty» orkestrmen alǵashqy oryndaýshysy bolyp prıma qobyz repertýaryna qosty [6, 21]. Sonymen qatar, Qazaqstan men shetel kompozıtorlarynyń ár túrli, áserli, oryndalmaı júrgen shyǵarmalaryn baǵdarlamaǵa engizip jıi oryndap keledi. Jalpy, prıma qobyz repertýaryn jańartyp, baıytýǵa basa nazar aýdarady. Orkestr ártisi, qobyz tobynyń kóshbasshysy, konertmeısteri qyzmeti, jeke oryndaýshylyq sheberlikti damytý sııaqty izdenisteri – ustazdyq qyzmetke ákeldi deýge bolady. Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasynyń qurmetti professory Ǵaını Boltaeva – qyryq jyldan astam pedagogıkalyq qyzmetinde kóptegen laýreattar daıyndap, qazirgi tańda shákirtteri respýblıkamyzdyń ár oblystarynda orkestr, ansambl ártisi retinde jáne mekteptermen kolledjderde sabaq berip, ardaqty ustazdyń jolyn jalǵastyrýda.
Roza Qoıshıeva 1976 jyly úshinshi kýrs oqyp júrip, Qurmanǵazy atyndaǵy akademııalyq ult aspaptar orkestrinde eńbek jolyn bastady.
1985 jyly Qurmanǵazy atyndaǵy respýblıkalyq saıysyna qatysyp, erekshe baǵalanyp, laýreat atandy.
1992-2002 jylǵa deıin Qurmanǵazy atyndaǵy ult aspaptar orkestriniń qobyzshylar tobynyń konrmeısteri bolyp, orkestrdiń órkendeýine zor úles qosqan. Orkestrdiń súıemeldeýimen E.Brýsılovskıı «Altynaı», A.Jaıymov «Tolǵaý», P.Chaıkovskıı «Rýsskıı tane» atty shyǵarmalaryn sheber oryndaýshylardyń biri edi. Kóp jyldar boıy eren eńbegi baǵalanyp, 1996 jyly «Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen ártisi» ataǵyna ıe boldy [3, 16].
Janar Ermaǵambetova 1995 jyly J.Ermaǵambetova Qurmanǵazy atyndaǵy orkestr ujymynyń kórkemdik keńes músheleri sheshimimen I qobyzshylar toby konertmeısteriniń orynbasary bolyp taǵaıyndaldy. 2001 jyly I qobyzshylar tobynyń konertmeısteri qyzmetine joǵarlatyldy. 1995 jyly sáýir aıynda konservatorııada jeke konert berdi. Qurmanǵazy atyndaǵy orkestrimen jáne «Qazaqstan kameraty» ataýymen Qazaqstannyń halyq artısi G.Myrzabekovanyń basqarýyndaǵy kameralyq orkestrmen jeke konertterin berdi. Tvorchestvolyq oryndaýshylyq eńbekteri úntaspalaryna túsirilip, Qazaq radıosynyń altyn qoryna endi [3, 21].
Orkestr quramynda J.Ermaǵambetova Respýblıkamyzdyń jer-jerlerinde, sonymen birge Qyrǵyzstan, Ózbekstan, Bashqurstan, Tatarstan respýblıkalary men Túrkııa, Qytaı, Reseı, Italııa, Franııa, AQSh shetelderinde ótken konertterde ózin sheber de ónerli óner ıesi retinde kórsetip keldi. 2003 jyly Qurmanǵazy atyndaǵy akademııalyq halyq aspaptary orkestriniń súıemeldeýimen úlken konert ótkizdi. 2002 jyly Qurmanǵazy atyndaǵy akademııalyq halyq aspaptary orkestriniń 70 jyldyǵyna oraı «Qazaqstan Respýblıkasynyń mádenıet qaıratkeri» ataǵyna ıe boldy.
Adılova (Iskakova) Aınagúl 2003 jyldan beri Qurmanǵazy orkestrinde qyzmet istedi. 2005 jyly ótken konkýrs komıssııasynyń sheshimi boıynsha I qobyz toby konertmeısteriniń orynbasary qyzmetin atqardy. Osy orkestr quramynda Reseı, Bashqurtstan, Tatarstan, AQSh, Franııa,t.b. kóptegen shetel memleketterinde gastroldik saparlarda abyroıly qazaq ónerin dáriptep, jeke oryndaýshy retinde óner kórsetti. 2005 jyly Qytaı Halyq Respýblıkasy Altaı ónirinde arnaıy shaqyrtýmen prıma-qobyz jáne qyl-qobyz oınaý deńgeılerin kóterip, sabaq berip qaıtty. 2013 jyly Qytaı Halyq Respýblıkasynda ótken Qazaqstan Respýblıkasynyń mádenıet kúnderi aıasyndaǵy konertke qatysty. 2014 jyly ótken konkýrs komıssııasynyń sheshimi boıynsha I qobyz tobynyń konertmeısteri qyzmetine taǵaıyndaldy. 2014 jyly Amerıka Qurama Shtatarynda ótken Qazaqstan Respýblıkasynyń Mádenıet kúnderine qatysty. Qazirgi tańda, Aınagúl Adılova ustazdyq jolyn tańdap, K.Baıseıitova atyndaǵy daryndy balalarǵa arnalǵan mýzyka mektebinde shákirt tárbıeleýde.
Raqymjan Ásel 2012 jyldyń qyrkúıeginen bastap, búgingi tańǵa deıin Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq halyq aspaptary orkestriniń ártisi qyzmetin jalǵastyrýda.
2014 jyly sáýir aıynda konkýrs-attestaııaǵa qatysyp, qobyz tobynyń konertmeıster orynbasary boldy. Qazirgi kúnge deıin I qobyz tobynyń konertmeısteri qyzmetin atqaryp keledi.
Sondaı-aq, Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasynda ustazdyq qyzmet isteýde. Ásel Raqymjan óz tobymen kóp daıyndalyp, árdaıym shyǵarmashylyq izdeniste júredi. Sonyń aıǵaǵy, 2018 jyldyń 20 sáýir kúni Astana qalasynyń 20 jyldyǵyna arnalǵan Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq halyq aspaptar orkestriniń 1shi qobyz tobynyń «Asqaqtaı ber Astana» atty konertin uıymdastyrdy. Bul qazaq orkestriniń tarıhynda alǵash ret uıymdastyrylǵan qobyzshylar tobynyń jeke konerti boldy. Konerttiń ózgesheligi prıma qobyz aspabynyń jańa qyrlaryn ashýy, ıaǵnı, repertýardyń jan-jaqtylyǵy, qazirgi zaman kompozıtorlarymen dúnıejúzine tanymal áýenderdi óńdep oryndaý, ár túrli aspaptarmen dýet, trıo, kvıntet jáne ansamblde oryndaý, mýzykalyq janrlardyń aýqymdylyǵy usynyldy.
2019 jyldyń 19 sáýir kúni Qurmanǵazy orkestrimen «Qobyz syry» atty óziniń jeke konertin berdi. Keshte alǵash ret qobyz aspabynda oryndalǵan birneshe shyǵarmalar boldy. Olar S.Taneevtiń skrıpka men orkestrge arnalǵan Konerttik sıýıtasynan sońǵy bólimi «Tarantella», N.Hesstin «Damy v lılovom», halyq aspaptar orkestrimen alǵash oryndalǵan P.Sarasate «Introdýkııa ı tarantella» shyǵarmalary. Qurmanǵazy orkestriniń alǵash oryndaýynda E.Qusaıynovtyń «Qypshaq jyry» atty qobyz ben orkestrge arnalǵan konerti keshtiń núktesi boldy.
Tól mádenıetimizdiń órkendeýi, ónerdi odan da bıik asýlarǵa jetkizý búgingi urpaqtyń kúsh-jigerin talap etedi. Mýzyka óneriniń bıik shyńyna qol artqan qanshama maıtalmandardyń izderin basyp, tálim-tárbıesin boıyna sińirip, ári qaraı jalǵaý ár óner adamynyń taǵdyry.
Aýqymdy maqsattarmen shyǵarmashylyq izdenister, ár at salysqan tulǵanyń kásibıligi, mýzykalyq mazmunynyń baılyǵy ýaqyttyń synynan ótip, ártisterdiń jańa býynyn tárbıeleýge zor yqpal etedi. Orkestrdiń ósýi nemese quldyraýy dırıjerge jáne ár toptyń konertmeısteriniń qyzmetine tikeleı baılanysty. Joǵaryda atalǵan Qurmanǵazy atyndaǵy qazaq ult aspaptar orkestriniń qobyzshylar tobynyń konertmeısterleriniń eren eńbeginiń jemisi – búgingi elimizdiń mýzykalyq jáne mádenı ómirine óziniń úlesin qosqandyǵyn ańǵartady.
Qoldanylǵan materıaldar:
- Жұбанов А. Ғасырлар пернесі, Алматы, Дайк-Пресс, 2002.
- Жүнісова Б. Қазақстан музыка өнеріндегі прима қобыз аспабының даму тарихы (Г. Баязитова шығармашылығы бойынша): автореферат, Алматы, 2012.
- Уразалиева-Шілдебаева Ғ. Ғасырлармен үндескен қобыз, Астана, «Елорда», 2006.
- Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
- Жұбанова А. «Домбыра оркестрі» және Ахмет Жұбанов, Латиф Хамиди «Оркестрмен жұмыс жүргізу методикасы», Оқу құралы, Алматы, 2013.
- Болтаева Ғ. Қоңыр үні қобыздың, Қарағанды, 2013.