text:
Ýakyn Gündogarda ýerleşýän käbir ýurtlaryň liderlerine garşy protestler dowam edip, Merkezi Aziýadaky liderler bolsa öz hökümetleriniň ykbaly barada alada edýän häzirki pursatynda Hytaýda ýerleşýän uýgurlaryň lideri Rabiýa Kadeer dogduk mekanyndan juda uzakda, ýagny ABŞ-da uýgurlaryň garaşsyzlyga gowuşmagy üçin plan düzýär.
Sanlary 20 million töweregi bolan uýgurlar öz ykballaryny özleriniň kesgitlemegine rugsat talap edip gelýän bolsalar, 2009-njy ýylyň iýul aýynda Urumçyda bolan gan döküșlik olaryň bu babatda alyp barýan hereketiniň ugruna hem öz täsirini ýetirdi.
Ýakyn Gündogarda höküm sürýän diktaturlara garşy güýçli hereketler dowam edýärkä, uýgurlar nähili iş alyp barýarlar, olaryň bu wakalara garaýyşlary nähili? Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir bu meseleler bilen gyzyklanyp, Bütindünýä Uýgur Kongressiniň ýolbaşçysy Rabiýa Kadeer bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Gürrüňe ýakynda Müsürde bolan wakalar bilen bagly tema boýunça başlasym gelýär. Siz bu ýurtda bolup geçen wakalara nähili baha berýärsiňiz?
Kadeer:
Bütindünýä Uýgur Kongressiniň ýolbaşçysy Rabiýa Kadeer
Mubarek häkimiýet başyndan çekildi, emma onuň kärdeşleri heniz hem häkimiýet başynda galýarlar. Meniň pikirimçe, ýurtda demokratik düzgünleri ýola goýjak bir adam halk tarapyndan saýlanýança, ilat protestleri bes etmez.
Emma şol protestleriň dowamynda meniň göwnüme jay bolan zatlardan biri: Mubaregiň ilaty basyp ýatyrmaga synanyşmazlygydyr. Eger şeýle demonstrasiýalar Hytaýda bolan bolsady, uly göwrümli gan döküșiklik bolardy.
2009-njy ýylyň iýul aýynda Urumçyda bolan wakany ýadyňyza salyň, Hytaýyň howpsuzlyk güýçleri parahat protestçilere garşy güýç ulandy, şonuň netijesinde bir gijäniň dowamynda müňlerçe adam heläk boldy. Bu 1989-njy ýylda Tiananmen meýdanynda bolan waka meňzeýärdi. Azatlyk Radiosy: Siziň pikiriňizçe, Mubarege ýurdy terk etmäge rugsat edilmelimi? Kadeer:
Hawa, rugsat edilmeli, emma ol ilki bilen geçen 30 ýylyň dowamynda ýurda ýolbaşçylyk eden döwri bilen bagly maliýe meseleleri barada halk tarapyndan orta atylýan soraglara jogap bermeli we ondan soň oňa ýurdy terk etmäge rugsat edilmeli. Azatlyk Radiosy: Siziň pikiriňizçe, geljekde Hytaýda hem şeýle wakalaryň bolmagy mümkinmi? Kadeer:
Şony umyt edýäris, emma şeýle protestler gurnalaýsa, Hytaýda uly gan döküșiklik bolar. On müňlerçe adam heläk bolar. Sebäbi hytaý ýolbaşçylary haýsydyr bir şeýle hereket bolan ýagdaýynda ony basyp ýatyrarlar. Azatlyk Radiosy: Uýgurlar barada gürrüň etsek, Müsür we Tunis ýaly bolmasa-da, 2009-njy ýylda Urumçyda hem ganly wakalar we protestler bolup geçdi. Siziň garaşsyzlyk ýa has uly göwrümli awtonomiýa üçin alyp barýan tagallalaryňyz, umuman aýdylanda, şol pursata çenli parahatçylykly bolup, emma 2009-njy ýylda bolan şol waka gaty tapawutlydy. Siziň pikiriňizçe, Urumçyda şeýle wakalaryň has artmagy mümkinmi? Kadeer:
Meniň pikirimçe, ganly wakalaryň bolmagy mümkin, sebäbi Hytaý uýgurlara garşy güýç ulanmagy dowam etdirýär. Regionda ýagdaý gaty erbet. Her maşgaladan ençeme adam türmelerde saklanýar. Hytaý režimi şol adamlary yzarlamagy we öldürmegi dowam etdirýär.
Şunlukda olar uýgurlary dartgynlyga baş goşmaga mejbur edýärler. Şonuň üçin men uýgurlaryň bu hereketi mydama parahatçylykly bolar öýdemok. Emma biz öz maksadymyza ýetmek üçin tagallalarymyzy parahatçylykly ýagdaýda dowam etdirmekligiň tarapdary. Men Hytaýyň hökümetini mydama uýgurlary dartgynlyga baş goşmaga mejbur etmezlige çagyryp gelýärin.
Azatlyk Radiosy: Häzirki döwürde Urumçyda ýagdaý nähili? Kadeer:
Ýagdaý gün-günden agyrlaşýar. Uýgurlaryň mekani bolan Urumçy we Kaşgar söweş meýdanyna meňzeýär. Hytaýyň harbylary, harby maşynlar we tanklar köçelerde aýlanyşyp ýörler. Uýgurlaryň kadaly durmuşynyň bardygyny aýtmak gaty kyn.
Mundan ozal Hytaýyň syýasaty uýgurlary assimilýasiýa etmek bolsa, 2009-njy ýylyň iýulyndan soňra, olar uýgurlary kartadan ýok etmek syýasatyna başladylar. Adamlary asyp öldürmek ýaly wakalar gaty köp bolýar we öldürilýänleriň arasynda san boýunça uýgurlar Hytaýda birinji orunda durýar. Azatlyk Radiosy: Hytaý size separatist diýýär, siz separatistmi? Kadeer:
Eger siziň topragyňyz diktatura tarapyndan basylyp alnan bolsa, siziň milli kimligiňizi dargatmak barada tagalla edilýän bolsa we adamlaryňyz öldürilýän bolsa, bu kemsitmelere garşy göreşýänler nähili separatist bolar?
Käbirleriniň şeýle pikir etmegi mümkin, emma men bu tagallamyza separatizm hökmünde garamaýaryn. Bu uýgurlaryň öz watany, Hytaý biziň topragymyzy 1949-njy ýylda basyp aldy.
Hytaý basyp alyjydyr. Eger topragy basyp alan güýç, topragy basylyp alnan adamlary separatizmde aýyplaýan bolsa, oňa kadaly ýagdaý hökmünde garap bolmaz. Hatda uýgurlar Hytaýdan bölünmek isleýän bolsalar-da, men oňa separatizm hökmünde baha berip biljek däl. Azatlyk Radiosy: Onda siz Hytaýdan bölünmek isleýärsiňizmi? Kadeer:
Hytaý bize Sinszýan awtonom respublika diýen ady berdi. Emma bu baradaky kanun hiç haçan iş ýüzünde amala aşyrylmady. Uýgurlar Hytaýyň kontrollygy astynda ýaşamaga hiç haçan razy däldiler.
Häzirlikçe biziň talap edýän zadymyz, öz ykbalymyzy özümize kesgitlemäge rugsat berilmegi. Mundan beýläk näme etmeli diýlen mesele-de Hytaýyň bize berjek jogabyna görä hereket ederis. Azatlyk Radiosy: Siz ençeme ýyldan bäri daşary ýurtlarda sürgünlikde ýaşap ýörsüňiz, özüňüziň halkdan üzňeleşenligiňizi pikir edeňzokmy? Eger şeýle bolsa siziň edýän talabyňyzyň, Urumçydaky halkyň talabyna gabat gelýänligini aýtmaga esas barmy?Kadeer:
Käbir adamlaryň talaby meniňkä gabat gelenok. Meselem, men Hytaý tarapyndan kabul ediler ýaly, hem-de halkyň gany dökülmezden, ol öz azatlygyna gowşar ýaly ýoluň saýlanmagynyň tarapdary. Sebäbi men gan döküșiklik bolmagyny islemeýärin. Emma Uýgurlaryň belli bir toparynyň garaýşy meniňkiden juda tapawutly. Emma meniň pikirim bilen ylalaşmaýanlygyna garamazdan, olar maňa bolan hormaty üçin özlerini saklap gelýärler. Azatlyk Radiosy: Olar näme talap edýärler? Kadeer:
Olar Hytaýdan üzül-kesil azat bolmak isleýärler we bu maksatlaryna ýetmek üçin näme etmeli bolsa-da, etmäge taýýardyklaryny aýdýarlar. Emma men ol ýoly oňlamok, men olary köşeşdirmäge synanyşýaryn. Men öz halkyma buýsanýaryn, sebäbi olar meni diňleýärler.
Azatlyk Radiosy: Tibetli ruhany ýolbaşçy Dalai Lama ýaly, uýgurlar hem sürgünlikde hökümet gurmak barada pikirlenýärlermi? Kadeer:
Biz bu barada gelejekde pikir alşarys. Maksadymyz şeýle hökümeti bireýýäm gurmakdy, emma Hytaýyň hökümeti bilen bilelikde iş alyp barýan bir topar adam ýakynda sürgünlikdäki hökümet diýen at bilen bir galp hökümet gurdy, olaryň maksady biziň gurmakçy bolýan hakyky hökümetimiziň öňüni almak. Azatlyk Radiosy: Siz ýakynda uýgurlaryň gurultaýynyň geçiriljekdigini aýtdyňyz, şol gurultaýda sürgünlikde hökümet gurmak meselesine hem garalarmy? Kadeer:
Elbetde, biz bu barada pikir alşarys. Emma bu hökümeti ýygnagyň yz ýanydan gurmagy planlaşdyrmaýarys. Bu ișiň iki-üç ýyl wagt almagy mümkin. Azatlyk Radiosy: Düşünişime görä, sürgünlikde gurulmaly hökümet ýakyn wagtda gurulmaz. Siz awtonomiýanyň hem tarapdary däl, doly garaşsyzlyk hem isläp baraňzok, onda mundan beýläk ätmekçi ädimiňiz nämeden ybarat? Kadeer:
Eger biz awtonomiýa talap etsek, Hytaý size awtonomiýa berdik diýýär, emma beýleki tarapdan hem, adamlarymyzy gyrýar. Eger biz uýgurlara doly garaşsyzlyk berilsin diýsek, onda Hytaý bizi separatizmde aýyplaýar. Şeýle ýagdaýda siz separatist diýip, halkara jemgyýetçiligi bizden gaça durar. Emma biz orta ýoly tapdyk, ýagny bize öz ykbalymyzy kesgitlemäge rugsat edilsin.
Uýgurlar awtonomiýanyň öz ykbalymyzy özümize kesgitlemäge rugsat edilýän görnüşi esasynda Hytaý bilen gepleşikler geçirmäge taýyn. Meselem, Sudan öz halkyna öz ykbalyny kesgitlemäge rugsat etdi, Hytaý hem Sinszýan welaýatynyň ýaşaýjylaryna öz isleglerini referendium arkaly beýän etmäge rugsat etsin.
Emma Hytaý 2009-njy ýylda bolan wakadan öň we soň, biziň regionymyza millionlap han Hytaýlylary getirip ýerleşdirdi, şeýle ses berlişik bolan halatynda olaryň ses bermäge hukugy bolmaly däl.


c: text/html

text:
Täjigistan indiden eýläk ygtyýar berilmedik protest ýygnanyşyklaryny gurnan adamlara 5 ýyla çenli türme tussaglygyny berer. Täjik kanunçylary penşenbe güni bu barada hökümet goldawyndaky kanuny tassyk etdiler.
Parlamentiň ýokarky öýüniň bu tassyknamasy azyk we ýangyç nyrhlarynyň gymmatlamagy netijesinde barha artýan lapykeçlige we soňky aýlarda Orta Gündogarda turan halk protestlerine bir reaksiýa bolup görünýär.
Ozal bikanun ýygnanyşyk guramagyň ýa oňa gatnaşmagyň jezasy jerimedi ýa-da 15 gün tussaglykdy.
Bu kanunyň güýje girmegi üçin prezident Emomali Rahmon tarapyndan tassyklanmagy gerek.
Täjigistan Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň soňky hasabatynda awtoritar döwlet hökmünde suratlandyrylýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Müsüriň prezidenti Muhammad Morsi 15-nji dekabrda geçjek Konstitusiýa referendumynyň öňünden goşuna “döwlet edaralaryny goramagy” buýurdy.
Ýekşenbe güni giçlik çap edilen perman goşun ofiserlerine graždan adamlary tussag etmäge ygtyýar berýär we olaryň “jemgyýetçilik tertip-düzgünini berjaý etmekde” polisiýa bilen hyzmatdaşlyk etmegini buýurýar.
Bu perman oppozisiýa birnäçe gün protest geçirip, planlaşdyrylýan referendumy we Morsiniň yslamçy ýaranlary tarapyndan taslanan täze konstitusiýany ýazgaranyndan soň çap edildi.
Esgerler tank üstünde, oppozisiýa tarapdarlary prezident köşgüniň daş işiginde milli baýdagy galgadýar. 9-njy dekabr, 2012 ý.
Prezidentiň tarapdarlary bilen garşydaşlarynyň arasynda bolan köçe çaknyşyklarynda azyndan bäş adamyň ölüp, ýüzlerçe adamyň ýaralanandygy aýdylýar.
Prezident Morsi dartgynlyklary gowşatmak niýeti bilen geçen aýda özüne hakykatda çäklendirilmedige golaý ygtyýar bermek barada çykaran kararyny hem ýatyrdy. Ýöne ol hepde ahyrynda referendumyň öňki planlaşdyrylan wagtynda geçiriljegini yglan etdi.
Oppozisiýa täze konstitusiýanyň esasy azatlyklary, şol sanda aýallaryň we azlyklaryň hukuklaryny gorardan gowşakdygyny aýdýar.
Müsüriň esasy oppozision toparynyň, «Milli halas ediş fronty» guramasynyň sözçüsi Sameh Aşour konstitusiýa referendumynyň boýkot edilmeginiň hem ahmaldygyny duýdurýar.
"Milli halas ediş fronty» özüniň 15-nji dekabra bellenen referunduma düýpden garşydygyny yglan edýär. Biz has köp bölünişige we pitnä alyp geljek refrendumy ret edýäris" diýip, ol aýtdy.
Oppozisiýa sişenbe güni has köp protest geçirmäge çagyrdy. “Yslam doganlygy”, Morsiniň yslamçy ýaranlary hem sişenbe güni garşylykly ýygnanyşyk geçirjekdiklerini yglan etdiler.
Geçen hepde Kairde prezidentiň tarapdarlary bilen garşydaşlarynyň arasynda bolan ganly çaknyşyklardan soň, goşun prezident köşgüniň daş işiginde tanklary ýerleşdirdi.
Morsiniň goşuna polisiýa ygtyýarlyklaryny berýän permany Müsürde harby dolandyryşyň yzyna dolanyp gelmek ähtimallygy baradaky gorkulary ýokarlandyrdy.
Müsür 2011-nji ýylyň fewralyndan şu ýylyň iýunyna çenli, öňki prezident Hosni Mubarek köpçülikleýin köçe protestleri netijesinde wezipesinden agdarylyp, ýerine Muhammad Morsi prezident saýlanýança harbylar tarapyndan dolandyryldy.
Häzirki gapma-garşylyk ýurduň Mubarek çetleşdirileli bäri ýüzbe-ýüz bolýan iň çynlakaý syýasy krizisi hasaplanýar.
Harbylar şu wagta çenli bitaraplygy saklap gelýärler we taraplaryň ikisini hem gepleşiklere çagyrýarlar. Ýöne olar ýagdaýyň ýaramazlaşmagyna ýol bermejekdiklerini hem duýdurdylar.


text:
Moskwanyň häkimiýetleri adam hukuklaryny goraýan “Amnesty International” (AI) guramasynyň işgärleriniň Moskwadaky edarasyna girmeginiň öňüne böwet saldylar.
Edaranyň başlygy Sergeý Nikitin 2-nji noýabrda özüniň we öz kärdeşleriniň edara girip bilmändigini, sebäbi esasy gapynyň döwülip, beýleki gapylardaky gulplaryň çalşyrylandygyny Facebook sosial ulgamy arkaly habar berdi.
Nikitiniň sözlerine görä, gapydaky resmi möhürlerde edaranyň işgärleriniň Moskwanyň emläk departamentine barmagynyň we AI guramasynyň 20 ýyl bäri kireýne alyp ulanýan binadan öz zatlaryny alyp çykmagynyň talap edilýändigi habar berilipdir.
Daşary ýurtlar tarapyndan maliýeleşdirilýän we Kremli tankyt edýän guramalar soňky birnäçe ýylyň dowamynda Orsýetde häkimiýetleriň basyşy astynda işleýärler.


text:
Meşhur magazinler
Biziň "Ýimpaş" söwda merkezimizde dünýäniň öňdebar...
Täjirçilik Merkezi
18 000 m2 ýapyk meýdana eýe bolan Ýimpaş telekeçilik merkez...
Internet Kafe
Ýimpaş söwda merkeziniň üst gatynda, Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrl...
Hyzmat Bölümleri
Biziň bu bölümimiz Ýimpaş söwda merkeziniň 3-nji gatynda ýerleşip...
Bowling oýuny
Ýaşlar tarapyndan söýülip oýnalýan oýunlaryň biri...
Oýun meýdança
Ýimpaş söwda merkeziniň üst gatynda uly ýaşlylar bilen bir hatarda &ya...
Bilýard Oýuny
Türkmen ýaşlarynyň arasynda iň meşhur oýunlaryň biri bilýard o&yacut...
5D Cinema
Ýimpaş söwda merkeziniň üst gatynda ýerleşýän, 5D Cinemada...
Biz barada
Özümiz barada 1999-njy ýyldan bari Türkmenistanyň bazarynda hyzmat eden...


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Aşgabatda diplomatik işini tamamlaýan Türkiýe Respublikasynyň Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Şewki Mütewelliogluny kabul etdi.
Türkiýeli ilçi döwlet Baştutanyna Türkiýäniň Türkmenistandaky ilçihanasynyň işine beren hemmetaraplaýyn goldawy üçin sagbolsun aýtdy. Diplomatyň aýdyşy ýaly, Aşgabatda Türkiýe Respublikasyna wekilçilik etmek onuň üçin uly hormat boldy.
Duşuşygyň barşynda Türkmenistanyň Prezidenti hem-de türk diplomaty özara bähbitlilik we uzakmöhletleýinlik ýörelgelerinde guralýan ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň esasy ugurlary boýunça pikir alyşdylar. Şunda Türkmenistan bilen Türkiýäniň arasyndaky söwda-ykdysady hyzmatdaşlygy ösdürmäge aýratyn üns berildi.
Döwlet Baştutany we myhman, şeýle hem iki ýurduň arasyndaky däbe öwrülen medeni gumanitar ulgamda hyzmatdaşlygy dowam etdirmegiň möhümdigini bellediler.
Duşuşygyň ahyrynda Türkmenistanyň Prezidenti türk diplomatyna döwletara gatnaşyklary ösdürmäge goşan önjeýli goşandy üçin minnetdarlyk bildirip, oňa geljekde hem işinde üstünlikler arzuw etdi.


text:
Ýekşenbe güni Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý NATO-nyň harby wertolýotynyň hüjüminde iki sany çagynyň öldürilmegini ýazgaryp çykyş etdi.
Uruzgan welaýatynyň günortasynda ýalňyşlykda öldürilen diýlip hasaplanylýan bu çagalaryň ikisiniňem 7 ýaş töweregindäki çagalardygy aýdylýar. Maglumata görä, olar şu geçen hepdäniň penşenbe güni goýun bakyp we odun çöpläp ýörkäler NATO-nyň howa hüjüminde öldürilipdir.
Owganystandaky halkara koalision güýçleri bu tragediýanyň jogapkärçiligini doly öz üstlerine alýandyklaryny mälim etdiler.
Bu waka Owganystanda NATO güýçleriniň hüjümlerinde köp parahat ýaşaýjylaryň ölýändigi bilen baglanyşykly gahar-gazaplaryň artan döwrüne gabat geldi.
Bu iki çaganyň ölümi üçin Uruzgan welaýatyndaky awstraliýaly harby güýçleriň ötünç sorandyklaryna garamazdan, hüjümiň awstraliýaly harbylarmy ýa-da amerikaly harbylar tarapyndan amala aşyrylandygynyň heniz anyk däldigi aýdylýar.


text:
Orsýetiň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň maglumatyna görä, Orsýetiň Şahtyorsk etrabynyň häkimi 69 ýaşyndaky bir zenany ýenjenlikde aýyplanyp wezipesinden çetleştirildi.
Şol zenan noýabr aýynda häkimiň kabinetiniň gapysyny haýal açanlygy üçin agzalýan ýolbaşçy tarapyndan ýenjilipdir.
Ýerli prokurorlara salgylanylyp çap edilen habarlarda Wladimir Hapalowyň giçlik öz edarasyna baranlygy we şol zenany iş wagtynda ýatanlykda aýyplap ýenjenligi aýdylýar.
Şol zenanyň ýykylyp, kellesini gyzdyryja uranlygy sebäpli iki hepde keselhanada ýatmaly bolanlygy hem bellenilýär.
Häzirki döwürde Hapalow öz wezipesinden çetleştirildi. Oňa garşy jenaýat işi alnyp barylýar.


text:
Azatlyk Radiosy owganystanly türkmenleriň Amyderýanyň owgan kenarynda görýän horluklary, derýanyň olaryň ekin we öri meýdanlaryny opuryp alşy barada tapgyrlaýyn gepleşikleri taýýarlapdy.
Şondan soň, Türkmenistanyň ýolbaşçylary Amyderýanyň öňünde bent gurup bermäge wada berip, derýanyň kenaryndaky meseleleri öwrenmek üçin spesialistler toparyny Owganystana ýollapdy.
Emma Türkmenistanyň beren şol wadasyndan bäri alty aýyň geçendigini we henize çenli hiç hili netijäniň ýokdugyny Owganystanyň Türkmenistan bilen serhetleşýän Garkyn etrabynyň häkiminiň orunbasary Sahyý Yhsan aýdýar. Belläp geçsek, bu etrap Amyderýanyň Owganystan tarapynda ýerleşýär.
Şeýle-de, Sahyý Yhsan Amyderýanyň öz akymyny üýtgetmegi netijesinde derýanyň ortasynda emele gelen adanyň Türkmenistan tarapyndan türkmen resmileriniň ýol çekýändigini aýdyp, bu barada Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi. Azatlyk Radiosynyň Kabuldaky habarçysy Şamerdanguly Myradynyň geçiren söhbetdeşligini aşakdaky düwma basyp diňläp bilersiňiz.


text:
Awstraliýanyň premer-ministri Kewin Rud ýurduň Owganystanda bolýan esgerleriniň ýanyna garaşylmadyk sapara geldi.
Ol esgerlere «biziň sizi öe getirmeli wagtymyz ýetip gelýär» diýdi.
Dört hepde ozal, şu ýylyň saýlawlaryndan öň öz Zähmet partiýasy tarapyndan gaýtadan ýurt ýolbaşçylygyna dikeldilen Rud bu sapary şenbe güni, öz aýaly Tereza Reýn bilen etdi.
Olar Uruzgan welaýatynyň Tarin Kowt bazasynda bolýan awstraliýaly esgerleriň ýanynda dört sagat çemesi galdylar.
Reýn Awstraliýanyň premýer-ministriniň uruş zonasyna sapar eden ilkinji aýaly boldy.
Awstraliýa özüniň Owganystandaky söweş goşunlaryny şu ýylyň aýagyna çykarmaga taýýarlanýar.


text:
Belarus döwlet ykdysadyýet uniwersitetine
Okuwyň şertleri
Saýlan ugurlary boýunça daşary ýurt raýatlary belarus raýatlary bilen bir toparda okaýarlar. Okuw rus dilinde alnyp barylýar. Synaga goýberilmek üçin okuw meýilnamasyna laýyklykda hökmany ýagdaýda sapaklara gatnamaly.
Taýýarlaýyş bölüminde (okuw möhleti- 10 aý) daşary ýurt raýatlary okadylýa, ýagny mundan soňrada okuwyny Belarus Döwlet yksydasýyet uniwersitetinde rus dilinde dowam etmek isleýän, talyp,aspirant,magistrant hökmünde. öwretme toparlary 8-10 adamdan ybarat. Taýýarlaýyş bölüminiň dinleýjileri üçin Belarusiýanyň taryhy ýerlerine , Minsk şäheriniň teatrlaryna, muzeýlerine gezelenç gurnalyar.
Okuw ýylynyň soňunda taýýarlaýyş bölümini üstünlikli synaglaryny tabşyran diňleýjilerine Belarus döwlet ykdysadyýet uniwersitetiniň 1-nji kursuna ýa-da Belarus Respublikasynyň başga ýokary okuw jaýlaryna kabul edilmek hukugyny berýän şahadatnama berilýär. Esasy fakultetleriň uçurymlaryna we magistrantlaryna halkara nusgada diplom berilyär.


text:
Pentagon 30-njy iýunda ýitirim bolan esgeriniň tutulandygyny tassyklady. Bu barada beyannama, Talyplar wideo ýazgy görkezenden soňra ýayradyldy.
ABŞ-niň Owganystandaky harbysy geçen aý ýitirim bolan Amerikan esgeri barada wideo ýazgy görkezendigi üçin Talyplary yazgardy. Harby wekil kapitan
Jon Stok propaganda üçin esgeriň ulanylmagy, halkara kanunyny bozýar diýdi.
Pentagonyň maglumatyna görä, şol esger 24 ýaşly Bow Bergahl. Ol Paktika welaýatynda 30-njy iýunda ýitirim boldy. 28 minutlyk wideo ýazgyda şol esger çal eşik geýip, ýerde oturyp nahar iýýär.
Ony tutanlar iňlisçe interwýu etdi. Esger uruş,Yslam we amerikaly esgerleriň ahlagy barada pikirlerini aýtdy. Bergahl ýurduna gitmekden gorkýandygyny
hem sözüne goşdy.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 27-nji noýabrda geçirilen giňişleýin mejlisinde Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary M.Ýazmuhammedowa Türkmenistanda Belarus Respublikasynyň Medeniýet günlerini geçirmäge görülýän taýýarlyk barada hasabat berdi. Bu çärä gatnaşmak üçin Türkmenistana Belarusuň döredijilik işgärleriniň uly topary geler.
Medeniýet günleriniň esasy çäreleri Döwlet medeniýet merkeziniň Mukamlar köşgünde, şekillendiriş sungaty muzeýinde, “Aşgabat” kinoteatrynda, Türkmenabat şäherinde geçiriler. Çäräniň maksatnamasyny konsertler, amaly-haşam sungatynyň sergisi, kino görkezişler düzýär.


text:
Interpol Orsýetiň Angliýada ýaşaýan iş adamy Willýam Browderi tussag etmek we özüne tabşyrmak barada eden ikinji talabyny hem ret etdi.
Browder ýogalan aklawçy Sergeý Magnitsikiniň işi bilen bagly ors resmilerine garşy sanksiýalaryň girizilmegi üçin köp tagalla edipdi.
Interpol bu talap boýunça çap eden beýanatynda Orsýetiň maksatlarynyň "syýasy äheňleriniň agdyklyk edýändigini" aýdýar.
Interpol ozal hem Orsýetiň Browder baradaky talabyny şu esasda ret edipdi.
Orsýet Browderi Gazpromuň millionlap aksiýasyny bikanun satyn almakda aýyplaýar.
Moskwa sudy ony 11-nji iýulda gaýybana sud edip, Magnitskä salgytdan gaçmakda kömekleşmekde günäli tapdy.


text:
4-nji martda Stasburgda ýerleşýän Adam hukuklary boýunça Ýewropanyň sudunda Orsýetiň “Ýukos” kompaniýasynyň rus hökümetine garşy eden şikaýaty boýunça iş prosesi öz işine başlady.
“Ýukos” kompaniýasy özlerine Orsýetde işlemäge mümkinçilik berilmändigini aýdyp, Orsýetiň hökümetini Ýewropanyň Adam hukuklary boýunça 1950-nji Konwensiýasyny bozanlykda aýyplaýar.
Rus häkimiýetleriniň hereketleri netijesinde çeken ýitgileriniň öwezini dolmak üçin bu kompaniýa 98 milliard dollaryň tölenmegini talap edýär. Bu ýagdaý Starsburg sudunyň taryhynda iň ýokary san bolup durýar.
2006-njy ýylda häkimiýetler birnäçe millard dollary salgyt hökmünde tölemegi talap edeninden soň, “Ýukos” kompaniýasy özüniň batandygyny yglan etdi.
Bu kompaniýanyň ýolbaşçysy Mihail Hodorkowskiý galplyklar hem salgyt tölemekden boýun gaçyrandygy üçin 8 ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Onuň tarapdarlary Hodorkowskiniň syýasy matlaplar esasynda tussag edilendigini aýdýarlar.


text:
Ýewropanyň futbol assosiasiýalarynyň bileleşigi öz resmi saýtynda 2018-nji ýylda geçiriljek dünýä çempionatynyň saýlama böleginiň bije çekişliginiň şertlerini tassyklady. Ol 25-nji iýulda Sankt-Peterburgda geçiriler diýip, “Sport-ekspress” neşiri habar berýär.
Saýlama oýunlaryna Russiýa (ýer eýesi hökmünde) we Gibraltar (FIFA girmeýänligi sebäpli) gatnaşmazlar. 52 topary “seçmek” üçin UEFA FIFA-nyň iýuldaky reýtinginde peýdalanar. Toparlaryň ählisi 6 gapda ýerleşdirdiler (olaryň bäşisiniň hersinde 9, birinde bolsa ýedi topar bolar). Bije çekişligiň netijeleri boýunça 9 saýlama toparça düzdüler (toparçalaryň ýedisinde 6, ikisinde bolsa 5 topar bolar).
Angliýa, Fransiýa, Germaniýa, Italiýa, Ispaniýa we Gollandiýa hökmany suratda 6 ýygyndyly toparçalara düşüriler. Syýasy ýagdaýlar sebäpli Azerbaýjanyň we Ermenistanyň toparlary aýry-aýry toparçalara ýerleşdiriler.
Final bölege iň gowy toparlaryň 9-sy çykarlar. Dokuz toparçadan iň gowy netije görkezen 8 topar galan 4 ýollanma ugrunda göreşer.


text:
Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew Türkiýäni we Orsýeti Türkiýäniň Siriýa bilen serhediniň golabynda orsýet uçarynyň urlup ýere gaçyrylmagyny derňemek üçin ikitaraplaýyn komissiýany döretmäge çagyrdy.
Prezidentiň administrasiýasynyň aýtmagyna görä, Nazarbaýew Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan bilen 30-njy noýabrda irden geçirilen telefon gepleşiginde Ankaranyň Orsýet bilen gatnaşyklarynyň ýaramazlaşmagyna aladalanma bildiripdir.
Gazagystanyň prezidentiniň metbugat-gullugynyň aýtmagyna görä, Nazarbaýew Erdogana Türkiýäniň we Orsýetiň ikisiniň-de gatnaşyklary saklamak üçin “jogapkärçilikli çemeleşigi” görkezmelidigini aýdypdyr.
Türkiýe uçaryň öz giňişligini bozýandygyny we pilotlaryň duýduryşlary äsgermändiklerini aýdýar.
Ankara gynanç bildirdi, emma ötünç soramak barada Orsýet tarapydan edilen talaby inkär etdi.
Orsýet öz uçarynyň Siriýanyň giňişliginiň çäginden çykmandygyny aýdýar.
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin 28-nji noýabrda Türkiýä garşy ykdysdy sanksiýalary yglan etdi.


text:
Penşenbe güni gazagystanly aktiwistler ýurduň günortasyndaky türmäniň töweregine ýygnandylar we žurnalist Ramazan Esergepowyň türmeden boşadylmagyny talap etdiler. Bu barada Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugy habar berýär.
“Žurnalistler howpda” atly hökümete degişli bolmadyk guramanyň başlygy Rozlana Taukina, žurnalist Andreý Swiridow dagy Esergepowyň Taraz şäherindäki türmeden tizden-tiz boşadylmagyny talap etdiler.
Şeýle-de aktiwistler Gazagystanda türmä basylan žurnalistleriň atlary ýazylan şarlary asmana uçurdylar.
Taraz şäherindäki türmäniň ýolbaşçylary we ýurduň Baş prokuraturasy žurnalistiň anna güni irden türmeden boşadyljakdygyny habar berdi.
Garaşsyz “Alma Ata Info” atly hepdeligiň baş redaktory we ony esaslandyran Ramazan Esergepow 2009-njy ýylyň awgustynda türme tussaglygyna höküm edilipdi. Ol öz gazetinde bir telekeçi bilen ýurduň Milli howpsuzlyk komitetiniň arasyndaky gatnaşyklar barada makala çap edipdi.
Esergepow we adam hukuklaryny goraýan guramalar suduň hökümini inkär edýärler we onuň syýasy matlaplydygyny aýdýarlar.
Geçen ýyl Ramazan Esergepowyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, ol türmeden çykandan soň adam hukuklaryny goraýan aktiwist hökmünde korrupsiýa garşy göreşmek isleýär.


text:
Ukrainanyň uly ähtimallyk bilen häkimiýet başyna geçmegine garaşylýan täze prezidenti we Moskwa Ukraina krizisi barada gepleşikleri geçirmäge taýýardyklary barada mälim etdiler.
Petro Poroşenko 26-njy maýda Kiýewde žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda Ukrainanyň gündogaryndaky durnuklylygyň Moskwanyň gatnaşygy bomazdan mümkin däldigini aýdyp, iýul aýynda Russiýanyň liderleri bilen duşuşmagy planlaşdyrýandygyny belledi.
Şeýle-de, ol ýurduň separatist gündogaryndaky harby operasiýalary dowam etdirmek isleýändigini, ýöne muny has-da “öndümli” etjekdigini aýtdy.
Moskwada bolsa, Russiýanyň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Russiýa Poroşenko bilen gepleşiklere taýýar diýdi.
Şeýle-de, Lawrow Moskwa “Kiýew we regionlaryň arasyndaky gepleşiklere we ylalaşyklara” Ukrainadaky krizisi çözmek üçin esasy mesele diýip hasaplaýar diýdi. Ýöne muňa garamazdan, ol Ukrainanyň gündogaryndaky separatistlere garşy operasiýalary başlamaga garşy duýduryş berdi.
Ukrainada 25-nji maýda geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň deslapky netijelerinde şokolad öndüriji milliarder Poroşenkonyň uly ähtimal bilen ýeňiş gazanjakdygy görünýär.


text:
Türkiýäniň daşary işler ministrligi, 29-njy ýanwarda rus uçary türk howa giňişligine gireninden soň, Orsýetiň ilçisini çagyrandygyny aýdýar.
Ministrligiň 30-njy ýanwardaky beýanatynda Orsýetiň SU-34 uçarynyň, rus hem iňlis dillerinde berlen birnäçe duýduryşa garamazdan, türk howa giňişligine girendigi aýdylýar.
Ankara Türkiýedäki rus ilçisini çagyryp, bu düzgün bozulmasyna berk protest bildirdi we ony ýazgardy diýip, beýanatda aýdylýar.
Ministrlik Orsýeti iki ýurduň arasyndaky dartgynlyklary ýokarlandyrmakda aýyplady we bu ýagdaý bilen bagly netijelere Orsýetiň jogapkär boljakdygyny duýdurdy.


text:
Russiýanyň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Türkmenistana eden saparynyň jemleri boýunça žurnalistlere beren interwýusynda türkmen resmileri bilen beýleki meseleler bilen birlikde Owganystandan abanýan howp barada hem pikir alşylandygyny aýtdy.
S. Lawrow Owganystandan gelip biljek terror howplarynyň, neşe gaçakçylygynyň öňüni almak ugrunda hyzmatdaşlyk etmek üçin Daşary işler ministrlikleriniň, güýç edaralarynyň we Howpsuzlyk geňeşleriniň arasynda anyk planlaryň bardygyny aýtdy.
Ors diplomaty Aşgabadyň türkmen-owgan serhedini berkitmek ugrundaky tagallalaryna Moskwanyň kömekleşip biljekdigini belläp, şol bir wagtda-da “kömegiň diňe goldawa mätäçlik bolanda berilýändigini” hem belledi.
Lawrow: “[Gepleşikleriň dowamynda Aşgabat] türkmen häkimiýetleriniň [Owganystan bilen] serhediniň howpsuzlygyny üpjün etmek boýunça döwrebap tehnologiýalar arkaly alyp barýan goşmaça çäreleri barada maglumat berdi. Eger-de bu tagallalarda biziň [Russiýanyň] goldawy gerek bolsa, biz, elbetde, munuň bilen gyzyklanarys. Emma, ýene bir gezek ýatladyp geçesim gelýär, bu gün türkmen häkimiýetleri özleriniň Owganystan bilen aradaky serhedi nähili berk saklaýandygy barada jikme-jik maglumat berdiler. Biz hem şundan ugur alyp hereket edýäris” diýdi.
Gepiň gerdişine görä ýatlatsak, Owganystanyň Türkmenistan bilen 744 kilometrden gowrak umumy serhediniň ýakasyndaky demirgazyk etraplarynda soňky ýylyň dowamynda ýaragly toparlaryň hüjümleriniň güýçlenmeginiň ýurduň howpsuzlygyna wehim salmagy bilen bagly aladalanmalar güýçlendi.
Şu aýyň başynda Russiýanyň Daşary işler ministrliginiň GDA ýurtlary boýunça departamentiniň müdiri Aleksandr Strelnik Russiýanyň Türkmenistanyň “Yslam döwleti” toparynyň jeňçileriniň ýurda girmezligi üçin Owganystan bilen serhedini berkitmegine ýardam bermäge taýýardygyny mälim etdi.
Strelnik Moskwanyň türkmen partnýorlaryny Gyrgyzystanyň we Täjigistanyň serhet gulluklary bilen alyp barýan işleri barada habarly edýändigini aýtdy.
Şol wagt Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi rus resmisiniň bu çykyşy we teklibine hiç hili resmi reaksiýa bildirmedi.
Russiýanyň daşary işler ministri Sergeý Lawrowyň Türkmenistana eden iki günlük saparynyň dowamynda Aşgabatda Russiýanyň ilçihanasynyň täze binasynyň açylyş dabarasy hem boldy.


text:
Daşary ýurt walýutasyna Russiýadan, Beýik Britaniýadan, Şweýsariýadan, Türkiýeden, Singapurdan, Moldowadan, Ukrainadan we Gyrgyzystandan gelen telekeçiler jinsi matany, saryja goýunlarynyň ýüňüni, nah ýüplügi, pagta süýümini satyn aldylar. Geleşikleriň umumy bahasy ABŞ-nyň 18 million 495 müň dollaryndan gowrak boldy.
Manat serişdelerine Russiýadan, ABŞ-dan, BAE-den, Türkiýeden we Hindistandan gelen täjirler jemi bahasy 4 million 130 müň manatlykdan gowrak arassalanan pagta ýagyny we nah ýüplügi satyn aldylar.
Ýurdumyzyň telekeçileri içerki bazar üçin 292 müň manatlykdan gowrak awtoulag we süýüm übtügini satyn aldylar.
“Türkmenistan: hepdäniň wakalary”, TDH.


text:
2010-njy ýylyň 19-njy martynda çagyryş boýunça harby gullugy geçýän harby gullukçylary Türkmenistanyň Ýaragly Güýçlerinden, beýleki goşunlaryndan harby gullukdan boşatmak we Türkmenistanyň raýatlarynyň harby gulluga nobatdaky çagyrylyşy hakynda Türkmenistanyň Prezidenti Permana gol çekdi. Ol Permana laýyklykda:
1.Çagyryş boýunça harby gullugy geçýän, kanunda bellenen möhletleri gulluk eden harby gullukçylary 2010-njy ýylyň aprel-iýun aýlarynda Türkmenistanyň Ýaragly Güýçlerinden, beýleki goşunlaryndan harby gullukdan boşatmak,
2.Çagyryş gününe çenli 18 ýaşy dolan, çagyryşdan gaýra goýmaga hukugy bolmadyk Türkmenistanyň erkek raýatlaryny, harby gulluga çagyryşdan gaýra goýmaga hukugyny ýitiren uly ýaşly raýatlary, şeýle hem 17 ýaşa ýeten raýatlary harby gullugy meýletin geçmek hakynda öz şahsy arzalary boýunça 2010-njy ýylyň aprel-iýun aýlarynda harby gulluga çagyrmak hakynda aýdylýar.
Her ýylyň aprel-iýun aýlarynda hem-de oktýabr-dekabr aýlarynda ogullarynyň ýaşy 18-e ýeten ene-atalar aladalar sebäpli ber-başagaý bolýarlar. Ogluna harby gulluga çagyryş haty gelenden aglap ýören ene-atalar hem kän. Bu ýagdaý şeýle bolmaz ýaly däl. Türkmenistanda Watan goraýan esgerleriň başyna düşýän gün aýdyp-diýerden çökder.
Çünki goşunmyz polat galadan,
Goraýar bizi ähli beladan — diýen aýdymy çagalykda ähli körpelere öwredýärdiler.
Sowet soýuzy ýykylansoň, türkmen topragyny goramak türkmenleriň özlerine galdy. Türkmen topragynda ors esgerleriniň ýekejesem galmady. Ýöne olardan «dedowşina» diýen däp welin galdy. Önden gulluk edip ýören esgerleriň täze gelen esgerleri urmak däbi. Şunuň netijesinde maýyp edilen hem ölen esgerleriň sany-sajagy ýok. Ölenler-ä öldi, öz gullukdaşyny urup öldürenler bolsa türmä düşdi. Uzaga gitmän, öz ata Watanlarynyň territoriýasynda öz topraklaryny goraýan türkmenler biri-biri bilen agzybir bolmadylar. Şeýle bolansoň, ene-atalar esgerlige ugradýan çagalaryny öz şäherlerine, öz welaýatlaryna düşürmek üçin alada edýärler.
Goşundaky uruş-sögüş, ýeterlik iýmitsizlendirilmek heniz-henizlerem galarly däl. Şeýle ýagdaýda-da goşuna alynýanlaryň sany köpelmese, azalanok. Esgerler diňe gurluşyk işlerinde, garawulçylykda, gonamçylyklaryň otuny ýygmakda, pagta ýygmakda ulanylýar. Olara ýöremekden başga harby tälim öwredilmeýär. Ok atmak, ýaraglara erk etmek ýaly harby hünärler öwredilmeýär.
Bir zada üns bereliň...
Prezidentiň Permanynda 17 ýaşlylar hakyda aýdylýan sözlere üns bereliň! Ine, ýene ol sözler: « …17 ýaşa ýeten raýatlary harby gullugy meýletin geçmek hakynda öz şahsy arzalary boýunça 2010-njy ýylyň aprel-iýun aýlarynda harby gulluga çagyrmaly.»
Türkmenistanyň Konstitusiýasyna hem-de « Harby borçlulyk we harby gulluk hakyndaky» Türkmenistanyň Kanunyna laýyklykda harby gulluga çagyryş ýaşy 18 ýaş. Onda näme üçin eger özleri gulluk etmek isleseler, 17 ýaşlylary hem gulluga almak bellenilýär?
Esgerlige alynýan hernäçe köp hem bolsa, esgerleriň sany ýetmezçilik edýär. Sebäbi birinjiden: wezipeli adamlaryň çagalary gulluga barman, gulluk etmeli bölümlerde olaryň diňe ady ýöredilýär. Esgerleriň sanynyň ýetmezliginiň ikinji sebäbi: Ýaşlaryň köpüsi öz ýurtlarynda bilim almaga mümkinçilikleri bolmansoň, okuw üçin daşary ýurtlara gidýärler hem şol ýerlerde galýarlar. Üçünjiden: birki ýyldan bäri köp ýokary okuw jaýlarynda harby kafedra döredilip, okuwyň gapdalyndan okaýan oglanlar harby tälimler boýunça okadylýar.
Orta mekdepleri 17 ýaşynda tamamlaýan ýaşlar gulluga çagyrylyş ýaşy dolýança bir ýyllap garaşmaly bolýarlar, olar şol aralykda okuwa girip bilmeseler, iş tapyp bilmeseler, wagtlaryny biderek zatlara sarp edýärler. Neşe söwdasyna ulaşýarlar, sergezdançylyk sebäpli urşup, türmelere düşýänler-de kän bolýar. Şeýle wakalara ulaşmaz ýaly, elbetde, özleri razy bolsalar, 17 ýaşlylar hem gulluga alynsa gowy. Ýöne gulluga alynmak başga zat, gullugy geçmek başga zat. Harby gullugy geçmäge 18 ýaşlylar çydaman, her hili bela-beterleriň üstünden baryp durkalar, 17 ýaşlylary harby gulluga çagyrmak hem howply.
Esgerler biri-biri bilen uruşmaklary sebäpli özlerini alyp gitmeklerini sorap, öýlerine hat ýazýarlar. Ene-atalar tanyş - biliş gözleşip, çagalaryny ondan-oňa göçürjek bolup, gaýgy-alada galýarlar.
Häzirki nesliň özi gowşakmy, ýa-da hakykatdan-da harby bölümlerde rehimsizlik güýçlümi, özlerini asyp öldürýänler, otlanýanlar-da az däl. Olara syn edeniňde Türkmenistanyň üstüne hiç kimiň çozmaýandygyna, onuň Bitaraplygyň saýasynda ýaşaýanlygyna şükür edýärsiň. «Eger ýurdy goramak ykbaly gözümiziň görüp duran esgerleriniň başyna dagy düşäýse, türkmen halkynyň ne günde galjagy belli däl» diýip, içiňi gepledeniňi duýman galýarsyň.
«Meni äkidiň»
«Meni äkidiň» diýip, öýlerine aglap hat ýazýan oglanjyklar - olar biziň şu günki polat galamyz. Eýsem şeýle ejiz çagalardan polat gala edinmek Bitarap ýurtda hökmanmy? Öňi-soňy olara harby tälim öwredilmejek bolsa, ok atdyrylmajak bolsa, tank sürdürilmejek bolsa…olary her ýyl ýygnap, iýdirip-içirip ýörmek nämä gerek?
Garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistanda ýokary bilimli harbylary taýýarlaýan harby institut, başlangyç harby tälimleri berýän harby mekdepler döredildi. Harby gullukçylar köpeldi. Harby gullukçylar - türkmen, gulluk edýän esgerler - türkmen, şeýle-de bolsa, goşunda ölüm-ýitimler, maýyp bolmalar örän kän boldy. Maýyp bolup gaýdyp gelýän esgerleriň aýtmagyna görä, harby bölümlerde esgerleriň ölmeginde hem-de maýyplyga sataşmagynda ofiserleriň-de günäsiniň bar. Ofiserleriň köpüsiniň ene-atalardan pul almak üçin esgerleri ýörite urýandyklary hakda esgerleriň özleri gürrüň berýärler.
Para almakda tutulyp hem-de öz garamagyndaky esgeri urup öldürenligi ýa-da maýyp edenligi üçin türmelere giden ofiserleriň-de sany-da ýeterlik.
Türkmenistan Bitaraplyk syýasatynyň kölegesinde saýalap ýörse-de ýüz müň esgerden ybarat goşun saklaýar. Şu ýüz müň esgere hem-de olaryň harby ýolbaşçylaryna iýdirilip-geýdirilmek üçin çykarylýan harajatlaryň hasabyna professional goşuny döredip bolardy. Ýogsa bir serediň-ä, 2008-njy ýylyň tomsunda Aždar diýlen kişi bilen bolan atyşykda iki gije-gündizläp, iki kişini diňe bir goşun däl, eýsem, bütin harbylar bolup ýeňip bilmän duruşlary hem Türkmenistanyň harbylarynyň ýagdaýynyň nähili gowşakdygyna göz ýetirmäge mümkinçilik berýär. Beýle goşuny saklamak nämä gerek!
Iýmit ýetmezçiliginden inçekesele sataşýanlar, içegeleri deşilip, operasiýa düşýänler hem esgerleriň arasynda ýetik.
Olar barybir, ýurdy goranoklar. Serhet ýakasynda ýaşaýanlar goňşy respublikalara ötüp-geçende, ýa-da neşe gaçakçylary serhetden aşanda esgerleriň kömegi bilen gaty aňsat geçýärler. Mydama aç esgerlere bir günki iýjek naharynyň puluny berseň, olar islendik kanuny bozup berýärler. Serhetlerden neşe maddalarynyň geçmegi hem serhetleriň gowşak goralýanlygynyň alamatydyr. Watan goragyna ýüregi bilen berlip, öz üstündäki borja aňly-düşünjeli paýhas ýetirýän goşun gerek. «Meni öýe alyp gidiň» diýip, aglaşyp duran häzirki çagalara Watan goragyny ynanmak gaty howply hem gorkunç.
Serdar Gulgeldiýew türkmenistanly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Gyrgyzystanyň howpsuzlyk gulluklary üç syýasatçyny, şol sanda ozalky ministri döwlet agdarylyşygyny planlaşdyrmak aýyplamasy bilen tussag edendiklerini aýtdylar.
Parlamentdäki «Üç adam» hereketiniň agzalary 12-nji maý güni giçlik, Bişkekde tussag edildi diýip, Gyrgyzystanyň milli howpsuzlyk komitetiniň sözçüsi aýtdy.
"Olar häkimiýeti güýç bilen ele geçirmäge we ýurtdaky syýasy ýagdaýy durnuksyzlaşdyrmaga taýýarlanmakda aýyplanýar» diýip, ol AFP habar gullugyna aýtdy.
Tussag edilenler parlamentiň «Üç adam» hereketiniň lideri - ozalky oba hojalyk ministri Bekbolot Talgarbekow, ozalky sudýa Marat Sultanow we ozal prezidentlige dalaş eden syýasatçy Torobaý Kolubaýew.
Bu topar şu aý Bişkegiň merkezimeýdançasynda, 2005-nji we 2010-njy ýyllarda bolan iki gozgalaňyň möwjän ýerinde ýygnanyşyk geçirip, prezident Almazbek Atambaýewiň 17-nji maýdan öň wezipesinden çekilmegini talap etmegi planlaşdyrdy.
Mart aýynda başga-başga oppozisiýa toparlaryndan bolan üç syýasatçy - Bektur Asanow, Kubanyçbek Kadyrow we Ernest Karybekow dagy hem döwlet agdarylyşygy aýyplamasynda tutulypdy. Olar häzir sud seljerişligine garaşýar.
Bu üçlük birnäçe mesele boýunça geçirilen protestlere, şol sanda goňşy Özbegistan bilen dawaly döwlet serhedi meselesi boýunça alnyp barylýan hökümet syýasatyna garşyguralan demonstrasiýalara dahylly bolup durýar.
Gyrgyzystanda 1991-nji ýylda gazanylan garaşsyzlykdan bäri iki hökümet agdaryldy.


text:
NATO Ispaniýada, Italiýada we Portugaliýada üç hepdelik harby türgenleşigine başlaýar. Bu türgenleşikleriň 2002-nji ýyldan bäri iň uly göwrümli harby çäre boljakdygy aýdylýar.
19-njy oktýabrda başlanýan maşklarda NATO-nyň gury ýer, deňiz we howa güýçleriniň taýýarlyk derejesi synagdan geçiriler.
Italiýanyň Trapani howa bazasynda başlanýan türgenleşiklere 30 ýurduň 36000 harby we graždan wekili gatnaşýar.
NATO agza bolmadyk ýurtlaryň, şol sanda Ukrainanyň resmileri hem çärä gatnaşýarlar. Orsýet synçy hökmünde çagyryldy.


text:
Türk polisiýasy şenbe güni merkezi Stambulda premýer-ministr Rejep Taýyp Erdoganyň hökümeti tarapyndan internete girizilýän berk kontrolluga garşy protest bildirýän müňlerçe protestçini dargytmak üçin göz ýaşardyjy gaz we suw toplaryny ulandy.
Demonstrasiýaçylar biraz soň Stambulyň Taksim meýdançasynyň golaýynda gaýtadan toplandylar we Istiklal köçesinde, esasy söwda etrabynda barrikadalary gurup, zir-zibil gapyrjaklaryny oda berdiler.
Türkiýäniň prezidenti Abdylla Gül bu kanuna sişenbe güni gol çekip, häkimiýetlere ilki suduň kararyny almazdan internet websaýtlaryny petiklemek ygtyýaryny berdi.
Protestleriň dowam etmegine garaşylýar. Internet kanunynyň opponentleri Ankara we Izmir şäherlerindäki adamlary hem demonstrasiýa çykmaga çagyrdylar.


text:
Türkmenistanyň we Orsýetiň graždanlygy bolan, Türkmenistanda ýaşaýan adamlar bilen bagly geçen hepde Aşgabat aeroportunda ýüze çykan wakalar dünýäniň habar serişdeleriniň ünsüni özüne çekdi.
Orsýetiň “The Moscow Times” neşiri, “Wremýa nowosteý” gazeti, adam hukuklary boýunça “Türkmen inisiatiwasy” topary, BBC-niň Rus gullugy, “Nemes tolkuny” radiosy we beýleki käbir agentlikler geçen hepdäniň 4-nji gününden bäri Aşgabadyň aeroportunda Orsýet-Türkmenistan goşa raýatlygy bolan 40 töweregi adamyň uçmaly uçar reýsinden alnyp galynandygyny ýazýar. Habarlara görä, olara goşa raýatlygyň birinden geçmek şerti goýulýar.
Şu waka býunça çap edilýän makalalarda meseläniň dürli taraplaryna deglip geçilýär. BBC-niň saýtynda Aleksandr Semenow goşa raýatlyk barada Orsýet bilen Türkmenistanyň arasyndaky şertnama 17 ýyl bolandygyna, ýöne 2003-nji ýylda şol wagtky prezident S.Nyýazowyň teklibi bilen şol ylalaşyga Aşgabadyň goşa raýatlygy ykrar etmeýändigi baradaky düzedişiň girizilendigine, iş ýüzünde Türkmenistanyň şol ylalaşykdan birtaraplaýyn çykandygyna ünsi çekýär. Öňki prezident S.Nyýazow ýogalandan soň G.Berdimuhamedowyň döwründe kabul edilen Türkmenistanyň täze Konstitutusiýasynda-da şol öňki düzedişiň saklanyp galandygy bellenýär.
Orsýetli graždan hukuklary boýunça spesialist Artýom Putinsewiň aýtmagyna görä, Orsýetiň graždandaryna ikinji raýatlyk almaga, ikinji pasport edinmäge kanunçylyk rugsat berýär. Ikinji graždanlygy alan islendik Orsýetiň raýaty diňe Orsýet graždany hasap edilýär. Ikinji graždanlykdan Orsýet üçin çykýan hukuk ýok.
Käbir soraglar ýüze çykýar
Hukuk öwreniji meseläniň ikinji tarapyny şeýle düşündirýär: “Eger başga bir döwletiň raýaty Orsýetiň graždanlygyny alsa, ol özüniň başky pasportyndan ýüz öwürmeli. Bu ýerde kadadan çykma Orsýetiň degişli şertnama gol çekişen ýurtlary bolup biler. Mysal üçin Täjigistanyň graždanlary şeýle hukukdan peýlanaýarlar” - diýip, Artýom Putinsew aýdýar.
Şu ýerde käbir soraglar ýüze çykýar: eger 2003-nji ýylda Türkmenistan Orsýet bilen goşa raýatlykdan ýüz öwrüp, ony ýatyran bolsa, näme üçin ondan bäri ýedi ýyl geçendigine garamazdan, şol kategoriýa degişli adamlar wizasyz Orsýetiň pasporty bilen Orsýete, yzyna Türkmenistana-da türkmen pasporty bilen gelip bildi?
Eger şu ýylyň 1-nji iýulyndan goşa raýatlyk ýatyrylýan bolsa, (waka hut şol gün Aşgabadyň aeroportunda başlandy) näme üçin türkmen häkimiýetleri şol kategoriýa degişli adamlara haýsam bolsa bir ýurduň graždanlygyny saýlamak barada öňünden resmi duýduryş etmedi?
Goşa raýatlyk barada Türkmenistan bilen Orsýetiň arasyndaky ylalaşyga 1993-nji ýylda şol wagtky prezidentler S.Nyýazow bilen Boris Ýelsin gol çekipdi.


text:
Paýtagtymyzyň Ýöriteleşdirilen küşt-şaşka mekdebinde birinji liga girýän zenanlaryň arasynda küşt boýunça Türkmenistanyň çempionaty geçirildi. Ýaryşlar diňe çempionlyk derejesi ugrunda däl-de, eýsem ýokary milli sport ligasyna ýollanmalar ugrunda hem geçirildi. Şol ýollanmalara ussat türgenleriň sekizisi mynasyp boldy.
2016-njy ýyl tutuş dünýäniň küştçüleri üçin Olimpiýa ýylydyr. Şu ýylyň güýzünde Azerbaýjanyň paýtagty Baku şäherinde 42-nji Bütindünýä küşt olimpiadasy geçiriler. Oňa dünýäniň 175 ýurdundan küştçüleriň 2 müňe golaýy gatnaşar. Türkmenistanyň ýygyndy toparyndaky orunlara dalaş edýänleriň düzümine birinji liganyň ýaryşynyň güýçli türgenleriniň sekizisi hem girýär.
Ýaryşlar aýratyn ýiti we çekeleşikli häsiýete eýe boldy. Oňa gatnaşanlaryň hatarynda öňdebaryjy küştçi göze ilmedi. Döwleriň ählisi diýen ýaly ýeňiş tapgyryna çenli oýnaldy we diňe seýrek halatlarda bäsdeşler deňme-deňlige ylalaşdylar. Şonuň üçin jemleýji tapgyryň öň ýanynda küştçüleriň birbada birnäçesi çempionlyk adyna dalaş etdiler.
Zöhre Astanowa, Leýla Möminowa (ikisi hem Lebap welaýatyndan) we Jeren Öwezowa (Aşgabat) dagy jemleýji tapgyryň öň ýanynda sekiz utukdan toplap, öňe saýlandylar. Soňky oýunda birinji ornuň ykbalyny ýurdumyzyň Gündogar welaýatynyň wekilleriniň duşuşygy çözdi. Şonda kyn, emma ajaýyp ýeňşi Z.Astanowa gazanyp, öz bäsdeşi L.Möminowa hormat münberiniň üçünji basgançagyna çykmaga mümkinçilik berdi.
Ikinji orny Mary welaýatynyň toparyndan FIDE-niň ussady Maýagözel Babaýewa eýeledi, bu garaşylmadyk ýagdaý body, sebäbi ol jemleýji tapgyryň öň ýanynda 7,5 utuk bilen dördünji orunda barýardy. Marynyň Ýeňil atletika boýunça ýöriteleşdirilen sport mekdebiniň direktory M.Babaýewa jemleýji oýunda Lebap welaýatyndan gelen Aknur Işangulyýewany ýeňmegi başardy. Bu oýun ýaryşyň barşynda iň dowamly oýunlaryň biri bolup, ol 4 sagada golaý dowam etdi.
Ýurdumyzyň şu gezekki ýaryşynda ussat küştçüleriň üçüsinden başga-da, Türkmenistanyň ýokary milli toparynyň düzümine Jeren Öwezowa (4-nji orun), Aýnur Isaýewa (5-nji orun), Bibihanapiýa Ödäýewa (6-njy orun) hem-de uýalar Merjen (7-nji orun) we Maýa (8-nji orun) Ýalkanowalar girdiler. Olar indi aprel aýynda paýtagtymyzyň Ýöriteleşdirilen küşt-şaşka mekdebinde geçiriljek ýaryşa taýýarlyk görerler. Şol ýaryşyň netijeleri boýunça Bütindünýä küşt olimpiadasyna gatnaşjak milli ýygyndy toparyň zenanlar düzümi kesgitleniler.
Türkmen küştçüleri üçin esasy sport synagy 2017-nji ýylda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň barşynda bolar. Şonuň üçin her bir milli we halkara ýaryşlary 2017-nji ýylda Aşgabatda geçiriljek Oýunlara taýýarlyk görmegiň möhüm tapgyry bolup durýar. Olara ýaryşlaryň tutuş taryhynyň dowamynda ilkinji gezek diňe Aziýa sebitiniň däl-de, eýsem Okeaniýa sebitiniň hem ýurtlary gatnaşarlar.


text:
Yragyň Kerkuk şäherinde soňky döwürde etniki türkmenlere garşy amala aşyrylan hüjümleriň aňyrsynda kimiň durandygyny anyklanmagyny hem-de özleriniň goralmagyny sorap, türkmen jemgyýeti beýannama ýaýratdy.
Yrakdaky türkmen jemgyýetiniň başlygy we Yrakdaky türkmenleriň wekili Arşad Salihi Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugyna beýanat we şeýle beýanaty ýaýratmagyň aňyrsynda ýatan sebäpler barada şeýle diýdi:
—Soňky döwrüň, hususan-da soňky bir ýylyň dowamynda, Kerkuk şäherinde türkmenler käbir terror güýçleriniň hüjümlerine sezewar boldular. Kerkukdaky türkmenlere görkezilýän wagşylygyň aňyrsynda haýsy güýçleriň durandygyny bilemzok. Biz hem syýasy bir topar hökmünde bütin türk dünýäsine, regionda özümiziň kanuny hakymyz hem-de Yragyň hökümetiniň düzüminde bolandygymyz üçin ýurduň hökümetine ýüz tutduk.
Arşad Salihiň sözüne görä, ol Yrakdaky türkmenleriň meselesini ýurduň mejlisinde hem gozgapdyr:
—Men Mejlisde iki aýyň dowamynda sekiz gezek çykyş etdim. Men Yragyň hökümetine: “Gidiň-de Kerkuga baryp serediň, näme üçin türkmenler öldürilýär?” diýdim. Gynansak-da, ýurduň hökümeti bu mesele bilen gyzyklanmady. Şol ýagdaýda men Yrak türkmenleriniň başlygy hökmünde Türkiýe, Azerbaýjan, Gazagystan, Türkmenistan ýaly türki döwletlere, tutuş türk dünýäsine “bärde siziň doganlaryňyz bar” diýip ýüzlendim.
Yrakdaky türkmen jemgyýetiniň başlygy ýurtda türkmenleriň ýagdaýy barada şeýle gürrüň berdi:
—Gynanç bilen boýun alsagam, häzir Yrakdaky türkmenleriň ýagdaýy juda pajygaly ýagdaýda. Biz türk dünýäsinden, hemaýat-goldawdan üzňe galdyk. Yrakdaky türkmenler Saddam döwründe-de, ondan soň hem agyr günleri başdan geçirdi.
Yrakdaky türkmen mugallymlary protest mahalynda, 2011-nji ýylyň iýun aýy.
Şonuň bilen birlikde Salihi türkmenleriň Yragyň syýasy durmuşyna işjeň we netijeli gatnaşýandygyny hem aýdyp geçdi:
—Türkmenler syýasatdan näçe uzak tutulsa-da, “Yragyň türkmen jemgyýeti” syýasy topar hökmünde şu ýylky geçirilen saýlawlara gatnaşdy. Hudaýa şükür, Mejlise bizden alty sany millet wekili saýlandy. Munuň netijesinde, ýurduň Mejlisinde “Yragyň türkmen jemgyýeti” türkmen milletiniň hakyny goraýar.
Azatlyk Radiosunyň Türkmen gullugy bilen geçiren söhbetdeşliginiň soňunda “Yragyň türkmen jemgyýetiniň” başlygy Arşad Salihi Türkmenistandaky türkmenlere ýüzlenip, şeýle diýdi:
—Türkmenistandaky doganlaryma ýüzlenýärin, Yrakda, Kerkukda siziň ganybir garyndaşlaryňyz, türkmen doganlaryňyz bar. Biz halkara arenasynda Türkmenistandaky doganlarymyzdan hemaýata mätäç.
Yrakdaky türkmenleriň sany barada dürli maglumatlar orta atylýar. Günbatar çeşmelerinde olaryň ilat sany 200,000 – 300,000 aralygy diýlip görkezilýär, emma Türkiýäniň hökümeti ol regionda 3 milliona golaý türkmeniň bardygyny öňe sürýär. Yrak türkmenleriniň aglabasy ýurduň demirgazyk we orta welaýatlary bolan Mosulda, Erbilde, Kerkukda we Deýalahda ýaşaýarlar.


text:
Türkmenistanda hemme raýatlar döwlet liderine söýgi-hormat bilen garamalydyr diýlip düşünilýär. Emma bu raýatlardan diňe örän az sanlysy resmi ýagdaýda “hormat goýujylar” hökmünde saýlanyp alynýarlar.
Türkmenistanyň ilkinji postsowet prezidenti Saparmyrat Nyýazow özüniň geň häsiýetleri we şahsyýet kultuny ösdürmek aýratynlygy bilen dünýäniň iň bir zamun diktatorlarynyň arasynda-da tapawutlanyp biljek şahsyýetdi. Nyýazow saýlawlary galplaşdyrypdy, erkek adamlaryň sakgallaryna degişli permanlar ýaly permanlary çykarypdy, özüne “Türkmenbaşy” diýen ady dakynypdy.
Onuň oruntutary Gurbanguly Berdimuhamedow şahsyýet kulty bilen bagly däbi saklap galmak bilen-de çäklenmedi. Käbir beýleki zatlar bilen bir hatarda, ol köp kitaplaryň awtory boldy, atçylyk boýunça bilermene we türkmen halkynyň “Arkadagyna” öwrüldi.
Iýun aýynyň ahyrynda bolsa, ol özüniň 55 ýyllyk ýaş toýuny özüne ygrarly mähelläniň goldamagynda, erkekleriň we aýallaryň ýokary derejedäki guramaçylykly çäreleri bilen belläp geçdi.
Nyýazowyň hökümdarlyk eden döwründe “gülçi gyz” bolmak “hormaty” miýesser eden žurnalist gyz Akmaral (şahsy howpsuzlygy üçin ady üýtgedilip alyndy) döwlet liderine söýgi-hormaty beýan etmek üçin saýlanyp alynýan ýaşlaryň göni manysynda köp ýitgi çekýändiklerini aýdýar.
Resmi çärede çykyş edýän türkmen gyzlarynyň bir topary
Akmaraly Nyýazowa resmi ýagdaýda söýgi-hormat bildiriji hökmünde saýlap alanlarynda, ol 7-nji klasda okaýan eken. Ol: “Günleriň bir güni sapagymyzyň ortarasynda klasymyza bir aýal girip, 10 töweregi okuwçyny barmagy bilen görkezdi-de, ‘sen, sen, sen’ diýip saýlady. Onsoň, biz onuň yzyna düşüp, gimnaziýa tarap gitmeli bolduk” diýip, gürrüň berýär.
Gimnaziýanyň jaýynda Akmaral we onuň klasdaşlary hatara düzülensoň, ady belli bolmadyk bir resmi olary haçandyr bir wagt prezident gelende, ony mahabatlandyrmak boýunça etmeli işlerine görä dürli toparlara bölüpdir. Çagalar tans etmek, aýdym aýtmak ýaly çäreler boýunça toparlara bölünipdir, Akmaral gül hödürleýjileriň toparyna düşüpdir.
Saýlanyp alynmaklyk köp zady aňladýardy, olardan hemmesi şeýle bir gowy zatlar hem däldi. Hormat görkeziji obýekte öwrülmeklikden daşary, çagalar onlarça sagat (käte ondanam köp) wagtlaryny dürli hili türgenleşiklerde geçirmelidi, bu türgenleşikler bolsa, adatça, olaryň sapak okamaly wagtlary geçirilýärdi.
Akmaral köp ene-atalaryň öz çagalarynyň şeýle toparlara alynmagyny doly goldaýandyklaryny we hatda muňa buýsanýandyklaryny, emma öz ene-atasynyň welin muňa tutanýerli garşy bolandyklaryny aýdýar. Ýöne olaryň ýerli häkimiýetlere bildiren garşylyklary, ahyrky netijede, hiç hili netije bermändir we bu çäreler sapaklaryň sypdyrylmagyna hem-de maşgalanyň artykmaç maliýe çykdajylaryna sebäp bolupdyr.
Şol döwürde Akmaral hususy mekdepde okaýan eken. Şoňa görä-de, onuň “hormatlaýyş türgenleşikleri” üçin sypdyrýan her bir sapagy onuň ene-atasynyň her bir sagat üçin töleýän pulunyň zibile zyňylmasy ýaly bir zada öwrülipdir.
Munuň üstesine, ene-atalar öz çagalarynyň gatmaşmaly çärelerinde geýjek köýneklerini we beýleki geýimlerini-de öz pullaryna almalydy. Akmaral çykdajylaryň adatça elýeterli derejede bolandygyny, emma bir gezek öz toparyna gatnaşýanlaryň her birinden häkimiýetleriň gymmatbaha milli tahýa satyn almaklygy talap edendiklerini aýdýar. Bu tahýany bolsa olar ýörite paýtagt Aşgabatdan 150 dollara buýurmaly bolupdyrlar.
“Şular ýaly çykdajylar üçin çagalaryň köpüsi biziň mekdebimizden saýlanyp alynýardy, sebäbi biz hususy mekdepde okaýardyk, Medeniýet ministrligi bolsa bizde pul köpdür we gymmatbaha tahýa ýaly zatlar bize elýeterlidir öýdüp pikir edýärdi” diýip, Akmaral gürrüň berýär.
Geçirilýän dabaralaryň özi-de oňa gatnaşyjylar üçin fiziki taýdanam, psihologiki taýdanam belli bir derejede ezýetdi. Akmaralyň aýtmagyna görä, çagalar köplenç diňe ýöne Türkmenbaşynyň haýsydyr bir jaýa girerine ýa-da jaýdan çykaryna garaşyp, naharsyz-suwsuz birnäçe sagatlap aýak üstünde durmaly ekenler.
Häzirki wagt Akmaral mekdebi tamamlap, işläp ýör. Şoňa görä-de, indi oňa öz ýurdunyň prezidentine gül desselerini gowşurmak üçin öz dynç alyş günlerinden mahrum bolmaklyga zerurlyk ýok.
Ol çagalaryň şular ýaly “hormatly toparlara” saýlanyp alynmagynyň soňra olaryň tä orta mekdebi tamamlaýançalar çärelere gatnaşmakda ulanyljakdyklaryny aňladýandygyny aýdýar. Ýöne uniwersitete baransoňlaram, studentleri köplenç resmi çärelerde prezidenti goldamaklyga “ruhlandyrýan” ekenler.
Şu zatlardan çen tutsaň, “Beýik bagtyýarlyk zamanynda” ýaşaýanlaryň aladasy örän köp ýaly görünýär.


text:
Janyndan geçeniň ulag bombasydyr öýdülýäniň partlamasy netijesinde Owganystanyň Nangarhar welaýatynda azyndan dokuz sany graždan adam heläk boldy.
Şenbe güni bolan partlama Nangarhar welaýatynyň paýtagty Jalabatdaky hindi konsullygyny nyşana aldy.
Nangarharyň polisiýa başlygy Mohammad Şarif Amin bu partlamadan soňky ýagdaýy şeýle suratlandyrdy:
"Görşüňiz ýaly, janyndan geçen bombaçy bu ýerdäki metjide hüjüm etdi we ol metjidiň içinde mukaddes Kurany okap oturan çagalaryň sekizisi şehit boldy, 21-si bolsa ýaralandy."
Ol bu sözleri dokuz adamyň ölendigi baradaky habar çykmanka aýdypdy.
Nangarhar welaýatynyň hökümet sözçüsi Ahmedziýa Abdulzaý partlaýjy ýükli maşynyň hindi konsullygynyň golaýyndaky barýere baryp urandygyny we partlandygyny aýdýar.
Jalalabatdaky partlamany gözi bilen gören Jawed Han bolsa şeýle diýdi:
"Bu ýere bäş sany hüjümçi geldi, olar menden «konsullygyň derwezesi nirede?» diýip soradylar. Soň olaryň biri «bu golaýda metjit barmy?» diýip sorady. Men olara howa diýip jogap berdim we olar özleriniň o ýere namaz okamaga gitmelidiklerini aýtdylar. Soň men az wagtdan partlama we tüpeň seslerini eşitdim."
Hindistanyň daşary işler ministrligi konsullykdaky diplomatlarynyň hiç birine zyýan ýetmändigini aýtdy.
«Talyban» pitneçileri özleriniň bu hüjüme dahyllarynyň bardygyny ret etdiler.
Nangarhar Pakistan serhet regiony bilen owgan paýtagty Kabulyň arasyndaky esasy ýolda ýerleşýär.
Owgan resmileri bu sebitde amala aşyrylýan hüjümleriň Pakistanda gizlenýän «Talyban» pitneçileri tarapyndan edilýändigini öňe sürýärler.
Bu sebitde soňky günler agyr söweşler bolýar. Anna güni, ýüzlerçe «Talyban» söweşijisi harby konwoýy gabawa alanda, owagan polisiýa işgärleriniň 20-den gorwagy, 60 çemesi bolsa talyp söweşijisi öldürildi.


text:
Ýakynda Türkmenistanda WeChat, WhatsApp, Line, Viber ýaly internet arkaly habarlaşmaga mümkinçilik berýän programmalaryň ýapylandygy barada habar beripdik.
Bu programmalaryň ýapylmagy ýokary bilimini daşary ýurtlarda dowam etdirýän türkmen ýaşlaryna, şeýle-de dürli sebäplere görä daşary ýurtlarda ýaşaýan türkmenistanlylara hem uly täsir ýetirdi.
Şol türkmenistanlylardan biri hem Ýewropada ýaşaýan Bahar. Ol WeChat programmasy ýapylany bäri, Türkmenistandaky maşgalasy bilen habarlaşmagynyň kynlaşandygyny, telefon jaňlarynyň hem gymmat düşýändigini aýdýar.
Azatlyk Radiosynyň Ýewropada ýaşaýan türkmenistanly Bahar bilen geçiren söhbetdeşligini diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Halkara hukuk toparlary Türkmenistanyň häkimiýetlerini ilatyň syýasy-ykdysady azatlyklaryny, kanunda kepillendirilen raýat hukuklaryny basgylamakda yzygiderli tankyt edýärler.
Bu tankyda türkmen oppozisiýa wekilleri hem goşulýar. Şol bir wagtda oppozisiýa toparlarynyň Türkmenistanyň içinde açyk syýasy iş alyp barmak, öz syýasy partiýalaryny ýa hereketlerini döretmek mümkinçilikleriniň iş ýüzünde juda çäklidigi aýdylýar.
Emma ýurt daşyndaky oppozisiýa wekilleri öz hereketlerini döredip, daşary ýurt mediasy we sosial ulgamlar arkaly öz pikirlerini açyk aýdyp, syýasy meýdanda güýç synap bilýärler.
Ýöne muňa garamazdan, türkmen oppozisiýasynyň guramaçylyk taýdan gowşaklygy, olaryň ol ýa-da beýleki meselede häkimiýete täsir ýetirmekde, halk bilen ýygjam aragatnaşyk gurmakda, bilimli ýaşlary öz taraplaryna çekmekde uly bir netije gazanyp bilmeýändigi aýdylýar.
Eýsem türkmen oppozisiýasynyň nähili kynçylyklary bar? Olar bar bolan mümkinçiliklerden ýeterlik peýdalanyp bilýärlermi?
Biz nobatdaky «Tegelek stol» söhbetdeşligimizi şu meselä bagyşlmagy makul bildik.
Pikirleriňize, bellikleriňize, açyk söhbetdeşlige goşulmagyňyza garaşýarys.


text:
Düýn Awstraliýanyň polisiýasy “WikiLeaks” internet saýtynyň Birleşen Ştatlaryň gizlin diplomatik maglumatlaryny ýaýratmagy bilen ýurtda hiç hili kanunyň bozulmandygyny aýtdy.
“WikiLeaks” internet saýtyny esaslandyryjy Julian Assanj Awstraliýanyň raýaty bolandygy üçin, Awstraliýanyň polisiýasyna “WikiLeaks” internet saýtynyň işini derňemek tabşyrlypdy.
Awstraliýanyň premýer-ministri Julia Gillard Birleşen Ştatlaryň gizlin diplomatik maglumatlarynyň ýaýradylmagyny “gödek we jogapkärçiliksiz” hereket diýip häsiýetlendirdi.
"Men köp adamyň ‘WikiLeaks’-iň işini juda goldaýandygyny bilýärin. Men anyk aýdyňlaşdyraýyn - men muny goldamaýaryn. Bu, meniň pikirimçe, gödek we jogapkärçiliksiz hereket” diýip, düýn Julian Gillard metbugat konferensiýasynda aýtdy.
Penşenbe güni Britaniýanyň sudy Julian Assanjy girewine pul goýmak şertinde tussaglykdan boşatmagy karar etdi.


text:
Hytaýda ýene-de bir buddist monahy özüni otlap öldürdi. Bu barada düýbi Londonda ýerleşýän “Tibet üçin halkara kampaniýasy” guramasy habar berýär.
Guramanyň maglumatyna görä, 18 ýaşly Nangdrol ýekşenbe güni Siçuan welaýatynda hökümete garşy şygarlary gygyryp özüni otlapdyr.
Şeýle-de, 21-nji fewralda başga bir monahyň özüni otlap öldürendigi habar berilýär.
“Tibet üçin halkara kampaniýasy” guramasynyň aýtmagyna görä, soňky 12 aýyň dowamynda 21 sany tibetli monah Hytaýyň dolandyryşyna protest bildirip, özüni otlapdyr.


text:
Korrupsiýa garşy göreşýän blogçy Alekseý Nawalnyý we onuň aklawçylary sud seljerişliginde esasy hökümet şaýadynyň beren görkezmesine şübhe bildirdiler.
Bu görkezme Nawalnynyň Kirow şäherinde geçirilýän sud seljerişliginiň üçünji gününde berildi we onda Nawalnynyň 510 müň dollar çemesi pula durýan agaç önümlerini ogurlamaga kömek edendigi öňe sürülýär.
Eger-de bu iş boýunça günäli tapylsa, Nawalnä 10 ýyla çenli türme tussaglygy garaşýar.
Nawalnyý we onuň aklawçylary ýitgi çeken diýilýän "Kirowles" kompaniýasynyň öňki baş direktory Wýaçeslaw Opalewe garşylykly soraglary berdiler.
Oppozisiýa lideri we blogçy A.Nawalnyý sud diňlenişiginde.
Opalew berlen soraglara gaýta-gaýta ýadyna düşmeýändigini aýdyp, suddan öň beren deslapky görkezmesine salgylanyp, goranyp jogap berdi. Emma ol bir meselede özüne ynamly göründi:
"Onuň [Nawalnynyň] diňe bir islegi - kärhanany batyrmak niýeti bardy. Şu meniň ýadymda" diýip, ol aýtdy.
Görkezmedäki gapma-garşylyklar
Prokurorlar sudda Opalewiň beren ýazmaça görkezmesini doly okap berdiler we onuň käbir böleklerini üç gezek gaýtalap okadylar.
Opalew özüniň Nawalnyý tarapyndan geleşige girmäge mejbur edilendigini aýdyp görkezme berdi, emma ol özüniň ýazmaça görkezmesinde diýilýän galplygy amala aşyrmak üçin Nawalnyý bilen dil düwşendigini aýdýar.
Opalew penşenbe güni suda öz görkezmesindäki gapma-garşylyklara argynlygyň we tolgunmanyň sebäp bolandygyny aýtdy.
Nawalnynyň aklawçysy Opalewe "Kirowles" kompaniýasynyň biznes operasiýalary we şertnamalary barada jikme-jik soraglary berdi. Nawalnyý sudda Opalewiň ýazmaça görkezmesiniň prokurorlar tarapyndan aýdylyp ýazdyrylandygyny aýtdy.
Opalew dekabr aýynda, Nawalnyý bilen bikanun pul gazanmak barada dil düwşendigini boýun alanyndan soň, şertli dört ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Nawalnyý iş syýasy äheňli diýýär
Sudýa Sergeý Blinow çarşenbe güni aklawçylaryň özüniň bitaraplygy saklamaýandygy barada aýdanlaryny ret etdi we bu işi, prosedura düzgünleriniň bozulandygy üçin, derňewçilere gaýtarjakdygyny, sud diňlenişigini bolsa, aklawçylaryň iş materiallarynyň köp tomluk ýazgylaryny okamaga wagtlarynyň bolmagy üçin, yza süýşürjegini aýtdy.
Nawalnyý prezident Wladimir Putiniň belli tankytçysy we özüniň prezidentlik üçin bäsleşige çykjagyny aýdan adam. Ol, eger häkimiýet başyna gelse, Putine we Orsýetiň dolandyryjy elitasynyň beýleki agzalaryna garşy korrupsiýa işlerini gozgamaga başlajagyny aýtdy.
Nawalnyý özüne garşy gozgalan jenaýat işiniň syýasy äheňlidigini hem-de oppozision işleriniň öňüni almak üçin ýörite galplaşdyrlandygyny aýdýar.


text:
Fransiýa Günbataryň ilkinji döwleti bolup, Siriýanyň täze oppozision koalisiýasyny ykrar etdi. Fransiýanyň prezidenti Fransua Olland bu barada sişenbe güni Parižde žurnalistleriň öňünde çykyş etdi.
Ýekşenbe güni Kataryň Doha şäherinde Siriýanyň oppozisiýa toparlary, prezident Başar al-Assady häkimiýetden agdyrmak üçin, özara ylalaşdylar.
Assada garşy 20 aýa golaý wagt bäri dowam edýän gozgalaňyň netijesinde, on müňlerçe adam öldi.
Sişenbe güni Arap Ligasynyň we Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleri Kaýirde duşuşyp, koalisiýanyň döredilmegini gutladylar, emma resmi taýdan ony ykrar etmediler.


text:
Düýn korrupsiýa bilen bagly Ukrainanyň öňki premýer-ministri Ýulia Timoşenkonyň hökümeti barada alnyp barylýan derňewleriň çäginde Ukrainanyň öňki içeri işler ministri Ýuriý Lutsenko tussag edildi.
Ýuriý Lutsenkonyň metbugat wekili Inna Kysiliň aýtmagyna görä, jenap Lutsenko düýn Ukrainanyň ýörite gullugynyň işgärleri tarapyndan tutulup alnyp gidilipdir.
Inna Kysiliň aýtmagyna görä, mämişi rewolýusiýanyň ýolbaşçylaryndan biri bolan Lutsenko sowet döwründe KGB tarapyndan ulanylan we Ukrainanyň howpsuzlyk güýçleriniň häzirki edarasynda saklanýar.
Lutsenkonyň tussag edilenligi baradaky habar Ukrainanyň prokuraturasy tarapyndan hem tassyklandy. Prokuratura bu waka bilen bagly duşenbe güni resmi beýanat ýaýradyljakdygyny hem habar berdi.
46 ýaşly Ýuriý Lutsenko öz wezipesinden we hökümetiň emläginden bikanun peýdalananlykda aýyplama bildirilýär.


text:
Wenesuellanyň hökümeti prezident Ugo Çaweziň saglygynyň “durnukly” ýagdaýdadygyny yglan etdi. Ol bedeninden rak ösüntgilerini aýyrmak boýunça geçiren operasiýasyndan soň, dem alyş ýollaryna düşen infeksiýa sebäpli, goşmaça bejergi alýar.
58 ýaşly Çawez, häzirki wagtda Kubanyň keselhanalarynyň birinde özüne seretdirýär. Ol bir hepde öň rak keselinden operasiýa bolmak üçin hassahana ýerleşipdi.
Wenesuellanyň maglumat ministri Ernesto Willegas, dem alyş ýollaryndaky infeksiýanyň Çaweziň lukmanlary tarapyndan “gözegçilige” alnandygyny we prezidentiň “doly dynç almak” isleýändigi barada görkezme berendigini mälim etdi.
Çawez, 14 ýyldan bäri Wenesuella ýolbaşçylyk edýär. Ol oktýabr aýynda gaýtadan prezidentlige saýlanypdy. Ol 10-njy ýanwarda prezidentliginiň täze möhleti üçin kasam etmeli.
Çawez Orsýetiň, Eýranyň we Belarusyň ýaranydyr.


text:
Çarşenbe güni Mýanmaryň belli oppozisiýa lideri Aung San Su Çi soňky 24 ýylyň dowamynda ilkinji gezek Ýewropa sapara ugrady.
Özüniň iki hepde dowam etjek bu saparynyň barşynda Aung San Su Çi özüne 1991-nji ýylda gowşurylmaly edilen parahatçylyk boýunça Nobel baýragyny-da resmi ýagdaýda kabul eder we Osloda ýörite doklad bilen çykyş eder diýlip garaşylýar.
Onuň bu sapary soňky birnäçe onýyllygyň dowamynda Mýanmary dolandyryp gelen harby huntanyň häkimiýetden gitmegi bilen, bu ýurtda dörän syýasy özgerişlikleriň beren oňyn netijesi hökmünde alamatlandy.


text:
5-nji fewralda geçiren hökümet maslahatynda Türkmenistanyň prezidenti köpçülikleýin habar serişdeleriniň, şol sanda milli telewideniýäniň işinden nägilelik bildirdi.
Türkmen prezidenti “Türkmenistan” telekanalynyň direktory Annamyrat Annaeýwi ýiti tankyt edip, ony wezipesinden boşatdy. Onuň ýerine Medeniýet we teleradiogepleşikler ministriniň orunbasary Aýmuhammet Orazmuhammedow telekanala wagtlaýynça başlyk bellendi.
Medeniýet we teleradiogepleşikler ministriniň orunbasary Orazmuhammedowy prezident ýagdaýy gowulandyrmak üçin telewideniýä ugratdy. Pes derejedäki jogapkärlik, operatiwligiň gowşakdygy, programmalary taýýarlamaga çemeleşmede professionallygyň ýokdugy prezidentiň çykyşynda nygtaldy.
“Köpçülikleýin habar serişdeleriniň netijeli, döredijilikli işlemegi üçin häkimiýetiň ähli şertleri döredýän, şol sanda maddy bazany pugtalandyrýan döwri agzalan kemçilikleriň ýüze çykyşyna, dowam edişine düşünip bilmeýändigini” prezident aýtdy.
Haýsydyr bir zatlar işiň ilerlemigine päsgelçilik döredýärmi ýa-da haýsydyr bir şertler ýetenokmy? Ýolbaşçylaryň çalşyrylmagy bilen işiň gowulanjakdygyna kepil barmy? Täze bellenen Orazmuhammedow öňki direktor Annaýewden ökde bolarmy?
Orazmuhammedow diňe bir öz statusy bilen tapawutlanýar, ol häkimiýetiň ýokary gatlaklary bilen aragatnaşykda. Öňki başlyk bilen aralarynda şondan başga hiç bir tapawut ýok. Şol gatnaşyklar programmalaryň gowulanmagyna kömek edermi?
Ýurt geçen ýyl ykdysady planda, ylaýtada öz önümlerini daşarky bazara çykarmak üçin alternatiw ýollar tapmakda uly öňegidişlikler gazandy. Ýurt dünýä bilen ykdysady gatnaşyklaryny giňeldýär. Prezidentiň özi tutuş dolandyryjy apparatyny daşary ýurtlardan partnýor tapmaga iterýär.
Ustünlikler göze görnüp dur. Ýöne näme üçin ideologiýada, informasiýa giňişliginde öňegidişlik ýok? Ýurduň yzagalakdygy mese-mälim göze dürtülip duran pudaklarynyň işine ýokary ýolbaşçylykda kim jogap berýär?
Teleradioprogrammalar, gazetler üçin täze formalar tapmagy, täze ideýalary ornaşdyrmagy agyzdyryklap, ýurdy yza çekýän kim? Türkmenistanda ideologiýa jogapkär adamlaryň arasynda öňki döwrüň syýasatyny dowam etdirýänler bar bolaýmasyn?
Ideolgiýanyň baş arhitektory
Şunuň bilen bagly ýurtda ideolgiýanyň baş arhitektory hasap edilýän adamyň – Wiktor Hramowyň adyny tutman geçmek bolmaz. Türkmenistanyň dolandyryjy apparatyndan üzlem-saplam maglumatlar syzyp çykýar, şolardan çen tutulsa, Hramowyň rugsady bolmazdan, ýurtda ýekeje-de ideologik-propagandistik karar dünýä inmeýär. Neşir önümleriniň ählisi onuň redaksiýasy bilen çap edilýär. Belki, teleradioprogrammalara-da onuň özi hem ýakynlary ýolbaşçylyk edýändirler?
Wiktor Hramowyň tejribesi diýseň özboluşly. Ol Nyýazow režiminde onýyllyklaryň dowamynda şol režime mahsus ideologiýany gurupdy. Türkmen delegasiýasynyň Pariže wizitinde prezident apparatynyň baştutany atlandyrylan Aleksandr Žadanam bu işlere gözegçilik edýänleriň biri bolaýmasyn? Eger şeýle bolsa, Žadanyň razylygy bolmazdan, möhüm hökümet kararlary kabul edilmeýär. Ozal Nyýazowa, indem Berdimuhamedowa ýakyn durýan bu kömekçilere täze döwrüň, täze prezidentiň täze talaplaryny ýerine ýetirmek üçin işi üýtgedip gurmak eýgerdýän däldir?
Nyýazow döwründe döredilen awtokratik-býurokratik apparat depäňden basyp durka, telewizion programmalary nädip hil taýdan gowy etjek? Postsowet döwletleri bolan Ukrainada, Moldowada, hat-da Orsýetdedir Gazagystanda hem informasiýa önümleriniň hili gowulandy, çünki bu ýurtlarda köpçülikleýin habar serişdeleriniň üstünden başdan - aýak kontrollyk gowşadyldy.
Teleprogrammalaryň we beýleki köpçülikleýin habar serişdeleriniň derejesine täsir edýän ýene bir faktor bar. Ol bäsdeşlik, bäsdeşlik meýdany hem onda hususy kanallaryň, gazetleriň, radionyň bolmagydyr.
Berdimuhamedow hususy sektoryň ösmegine gyzyklanma bildirip başlady. Ýöne näme üçin şol gyzyklanma köpçülikleýin habar serişdelerine ýaýraberenok? Ýa habar resurslary ýer astyndan paýlaşyldymy?
Şeýle bolaýanda-da, ol bölünişik türkmen informasiýa meýdanynda barybir zerur bäsdeşligi döretmedi. Bäsdeşlik hem gerekmejek berk gözegçiligiň gowşadylmagy kadrlary çalyşmak bilen deňeşdirilende, has täsirli netijeler berip bilerdi.
Jylawy şol bir çekip durmagyň gowy däldigini çapyksuwar gowy bilýär. Şeýle bedewden hötjet eşegiň peýdasy köp bolup çykýar. Gowy çapyksuwar şeýle bedew bilen menzil aşmajagyny bilýär. Ol howply.
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Alym Soltanşa Atanyýazowyň «Şejere» kitabyndaky ýalňyşlyklar barada ýazmagy birki makaladan soň bes etmegi öz öňümde maksat edinip goýupdym. Ýöne bu kitapda halaçlylaryň gaty kemsidilýänliginiň üstünden barmagym meniň pikirimi ýene «Şejere» kitabyna dolady.
Bu kitapda türkmen tire-taýpalarynyň atlary hakda ýalan maglumatlaryň gitmeginde alym Soltanşa Atanyýazowyň hiç hili günäsi ýok. Men bu barada öňki makalalarymda hem aýdypdym. Türkmenistan Sowet Soýuzynyň düzümindekä orslaryň özi Eýran bilenem gatnaşdy, arap dünýäsi bilenem. Ýöne beýleki on dört respublikanyň halklaryny bolsa hiç bir daşary döwletler bilen gatnaşdyrman, gysymda saklady. Şeýle bolansoň, öňem aýdyp geçişim ýaly, türkmen alymlarynda ors çeşmelerine salgylanmakdan başga alaç ýokdy. Türkmenleriň taryhy boýunça hakyky ýazgylar bolsa arap-pars çeşmelerinde köp gabat gelýär. Sebäbi ol ýurtlar bilen taryhy baglanyşygymyz ýakyndan bolansoň, türkmenleriň ýer-ýurt atlary baradaky hakykat hem, tire-taýpalarymyz baradaky hakykat hem goňşy döwletleriň taryhyndan çykýar.
Lebap welaýatynda Halaç diýen etrap bar. Olara ýaşaýan ýeri boýunça «halaçlylar» diýlip at berilse-de, halaçlylaryň ählisi diýen ýaly ärsary türkmenleridir. Halaçlylar barada alym Soltanşa Atanyýazow özüniň «Şejere» kitabynda şeýle ýazýar: «Gadymy oguz-türkmen taýpalarynyň biri bolan halaçlylara Mahmyt Kaşgary 24 türkmen taýpasynyň iň ahyryndan orun berýär. Bu taýpanyň gelip çykyşy barada ol şeýle rowaýaty getirýär — 22 türkmen taýpasynyň taýpabaşylary iki adamyň agyr ýüklerini arkasyna göterip, çagalaryny yzyna düşürip, yzdan süýrenip gelýänlerini görýärler we bu ikisine gaharlary gelip: «Gal, aç» diýýärler. Şu iki adamdan halaçlaryň iki urugy emele gelýär we olara sonra «halaç» diýen at dakylýar». («Şejere» kitaby, 216-njy sahypa).
Türkmenlerde «halaç» diýen taýpanyň ýokdugyny islendik alym tassyklap biler. Ýokarda-da aýdyşymyz ýaly, Halaç etrabyň — ýeriň ady. Ol ýerdäki halaçlylaryň ählisiniň ärsarylardygyny ýene bir sapar nygtaýan. Ýer-ýurt ady bolan «Halaç» sözüni halka ýanamak, olar hakda-da sülä gelmeýän rowaýaty döretmek köp kişileri oňaýsyz ýagdaýa salýar.
«Hälij»
«Hälij» sözi pars dilinden terjime edilende «aýlag» diýen manyny berýär. «Hälij farsi» — «Pars aýlagy».
«Häliçler» diýlip iki ýer bar. Onuň biri Jeýhundan şaha bölünip akan suwuň Gürgençden (Jorjaniýa) geçip, batgalyga öwrülip galan ýeridir. Onuň biri bolsa Teýmurlar döwründe Abywerd welaýatynda bolan bir obadyr» diýlip, «Türkistandaky suwarymly ýerler» (112-nji sahypa) we «Horasanyň taryhy» (65-nji sahypa) kitaplarynda bellenipdir.
Diýmek, suwuň ýaýrap, soň yza çekilip, batgalyk galan ýere-de, suwuň aýlanyp geçýän ýerine-de «Hälij» diýlipdir. Bu söz soňy bilen halkyň dilinde üýtgäp, «halaç» bolup galypdyr. Halaç — diýmek, «aýlag, batgalyk» diýen manylary berýär. Şu sözleriň häzirki Lebap welaýatynda ýerleşýän Halaç etrabynyň adyna-da laýyk gelýändigi görnüp dur. Sebäbi Halajyň gapdalyndan Jeýhun derýasy geçýär. Ol ýeriniň ilatynyň häzirki ýaşaýan ýeri derýanyň aýlag berip geçýän ýeridir. Şeýle hem Jeýhun derýasynyň suwunyň asyrlar bäri şaha ýaryp, şol töweregi batgalyga öwrüp, soňra yza çekilen bolmagam mümkin.
Häzirki «Halaç» sözüne gabat gelýän ýene bir söz bar — ol söz «Hellaj» diýlip ýazylýar. Bu sözüň manysy «pagtany, ýüňi daraýjy, saýyjy, tüýdüji». Pagtany, ýüňi saýyja, daraýja, tüýdüjä bolsa «hellaji» diýlipdir. Halaç etrabynyň territoriýasynda ýaşaýan halkyň içinde pagtany ýa-da ýüňi tüýtmegi, saýmagy, daramagy hünär edinenleriň bolan bolmagy mümkin. Gadym döwürlerde pagtadyr ýüňi gaýtadan işleýän tehnika bolmansoň, adamlaryň her eline bir çybyk alyp, pagtany ýa-da ýüňi saýyp, ýumşadýandygyny köp kişiler bilýändir. Häzir hem halkyň arasynda ýorgan tikilende pagtany taýak bilen saýýan bar. Pagtasy şeýdip salnan ýorgan aýratyn ýumşak hem gowy bolýar.
Ine, şu sözleriň haýsysyny alanyňda hem «halaç» sözüniň owadan manysyny berip bolýar. «Gal, aç» diýen sözi bolsa olara degişli bolmakdan aýyrmaly. Bu wezipäni ýerine ýetirmek türkmen alymlaryna degişli.
Çoluk Möwlamow Aşgabatda ýaşaýan intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Aşgabadyň Parahat-7 etrapçasynda gurluşygyna mundan 3 ýyl ozal başlanan desganyň gurluşygy heniz hem tamamlanmaýar. Häzirki wagt bu ýerde ne gurluşyk işçilerini, ne-de agyr tehnikalary görse bolýar.
Bu bazaryň gurluşygynyň başlangyç tapgyrynda işlän käbir gurluşyk işçileriniň aýtmagyna görä, bu desganyň gurluşygy işçilere aýlyk haklarynyň wagtynda berilmän, olaryň işlerini taşlap gitmegi sebäpli tamamlanmaýar.
Azatlyk Radiosy bu barada jikme-jik maglumat almak üçin Parahat-7 etrapçasynda ýaşaýan habarçysy Soltan Açylowa bilen söhbetdeş boldy.


text:
Düýn Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow iki günlük resmi sapar bilen Birleşen Arap Emirliklerine bardy.
Saparyň ilkinji güni prezident Berdimuhamedow Birleşen Arap Emirlikleriniň lideri Şeýh Halif Ben Zaýed Al-Nahaýýan bilen gepleşik geçirdi.
Günüň ikinji ýarymynda türkmen prezidenti Abu-Dabiniň mirasdüşer şazadasy, ýurduň harby güýçleriniň Baş komanduýuşisiniň orunbasary Şeýh Muhammed Ben Zaýed Al-Nahaýýan we ýurduň Ministrler kabinetiniň başlygynyň orunbasary Şeýh Mansur Ben Zaýed Al-Nahaýýan dagylar bilen hem duşuşdy.
Bu duşuşyklarda taraplar iki ýurduň arasynda dowam edip gelýän hyzmatdaşlyklary has-da ösdürmek meseleleri barada pikir alyşdylar.
Prezident Berdimuhamedow özüniň bu saparynyň çäklerinde Birleşen Arap Emirlikleriniň biznes toparlary bilen-de duşuşar diýlip garaşylýar.


text:
Halkara Human Rights Watch guramasy BMG-niň delegasiýasynyň Merkezi Aziýa ýurtlaryna saparynyň öňüsyrasynda Ban Ki Muna açyk hat bilen ýüzlendi. Ol hatda regionyň hökümet ýolbaşçylary bilen boljak duşuşyklarda bu ýurtlardaky adam hukuklary meselesini hem gozgamaga çagyryş edilýär.
Human Rights Watch guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa bölüminiň direktorynyň orunbasary Reýçel Denber Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugyna beren interwýusynda özleriniň bu haty ýazmak bilen, Ban Ki Munuň bu sebitde geçirjek duşuşyklarynda adam hukuklary meselesini gozgamagyna umyt edýändiklerini aýtdy.


text:
Düýn Eýranyň hökümeti daşary döwletleri Tähranyň Moskwa bilen hyzmatdaşlyklaryna päsgelçilik döretmezlige çagyrdy.
Şu ýylyň sentýabrynda Orsýetiň Eýrana «S-300» kysymly goranyş raketelaryny we käbir beýleki harby ýaraglary satmak planyny goýbolsun etmeginiň yzy bilen Orsýet-Eýran hyzmatdaşlyklary belli bir derejede ýaramazlaşypdy.
Şu gün kaspiýaka döwletleriniň Bakuda açylýan Sammitiniň çäklerinde Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejat bilen Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedewiň özara gepleşik geçirmeklerine garaşylýar.


text:
Mälim bolşy ýaly, 20-nji ýanwarda demirgazyk Owganystanyň Balh welaýatynyň Mazary-Şerif şäherinde etniki türkmenler 12 sany jemgyýetçilik toparlarynyň wekilleri bileleşip, täze owgan hökümetinde türkmenlere ýeterlik derejede orun berilmändigine öz nägileliklerini bildirip, protest geçirdiler.
Eýsem, uzaga çeken uruşlaryň täsirinden ýaňy saplanyp ugran Owganystanda ýaşaýan etniki türkmenler ýurtda özlerine nähili demoktarik hak-hukuklaryň berilmegini isleýärler?
Şeýle-de türkmenler, Owganystanda demokratik hak-hukuklara eýe bolmaklyk babatda nähili tejribeleri başdan geçirýärkä?
Owganystandaky etniki türkmenler ýurtda demokratik hak-hukuklardan deňhukukly peýdalanmaklyk babatdaky tagallalarynda nähili sepgitlere ýetdiler we geljekde olaryň bu ugurda nähili planlary bar?
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanynda, Owganystandaky etniki türkmenleriň demokratik deňhukuklylyk babatdaky tejribelerini ele alýar. Hemmeleri bu temadaky gepleşigimize goşant goşmaga çagyrýarys. Habarlaşmak üçin elektronik hat salgymyz: metbugat@gmail.com, bu barada öz pikirleriňizi galdyrmak isleseňiz, aşakdaky forumdan hem peydalanyp bilersiňiz.


text:
Birleşen Ştatlaryň raýaty Antoni Mark Biançi 2009-njy ýylyň maý aýynda Moldowa we Rumyniýa ýörite ýaş-ýetginjekler bilen jynsy tanyşlyk üçin sapar etmekde günäli tapylyp, 25 ýyl türme tussaglygyna höküm edileninde, onuň işine garan prokuror Maýkl Lewi şeýle diýipdi:
—Jyns turistleri wagşyçylykly pedofiliýanyň aýratyn tohumy. Kanunyň eli ýetmez, öz edýän jenaýat işlerine hiç kim üns bermez diýip pikir edýän ýerlerine gidere olaryň serişdeleri bar.
20 ýyl munda ozal Sowet Soýuzyndan garaşsyz bolaly bäri Moldowa şular ýaly wagşyçylykly maksatlar bilen sapar edilýän ýurtlaryň biri. Ol garyplyk we gowşak döwlet dolanyşygy bilen birlikde eksplutasiýanyň şular ýaly formalaryndan aýratyn ejir çekýär.
Moldowa Ýewropanyň iň garyp ýurdy, üstesine-de ondan aýrylmaga ymtylýan we 1992-nji ýyldan bäri hem iş ýüzünde garaşsyz region Pridnestr bikanun söwdanyň ähli görnüşiniň gülläp ösýän ýeri.
Soňky ýyllarda bolan biabraýçylykly wakalaryň artmagyndan howsala düşen kanun çykaryjylar öten hepde ýaşy 15-den aşak çagaralara edilýän jynsy zorlugy mejbury himiki kastrasiýa (derman sanjyp agta etmek) bilen jezalandyrmaly diýip ses berdiler.
Biabraýçylykly wakalar diýilýän çagalaryň jynsy gatnaşyk üçin ulanylmagy. Bu işlere goşulýanlaryň aglabasy Günbatar Ýewropa ýurtlarynyň we Birleşen Ştatlarynyň raýatlary.
Bu kanuny taýýarlan “Liberal partiýanyň” agzasy Waleriu Munteanunyň aýtmagyna görä, ony bu ugurda işjeň herekete geçmäge getiren zat bu jenaýatyň aşa köp gaýtalanmagy, Moldowanyň jyns turizmi ýurduna öwrülip barýandygy bolupdyr:
—Gözegçilik edilen soňky iki ýyllykda 15 adam jenýat etdi. Olar özlerine berlen jezany çekip, türmeden çykdylar ýa-da häzirem türmeden otyrlar. Olar ondan soň hem ýene şular ýaly jenaýatlary etdiler. Psihologlar bular ýaly jenaýatlar ýene hökman gaýtalanar, sebäbi bu jenaýaty edýän adamlar kesel diýýärler. Galyberse-de, ýygnalan maglumatlaryň görkezmegine görä, Moldowa soňky ýyllarda, gynansak-da, Ýewropanyň ähli ýerlerinden jynsy jenaýatkärleriň gelýän ýurduna öwrüldi. Bu biziň üçin bir utanç. Olar bu ýere öz jynsy, haýwany isleglerini kanagatlandyrmaga gelýärler. Biz çagalary goramaly.
Dürli ýurtlar kabul etdi
Ors parlamenti şular ýaly bir kanuny 2011-nji ýylyň oktýabrynda kabul etdi. Türkiýede hem şular ýaly kanun öten ýyl parlamente hödürlendi, ýöne entek bolan zat ýok. Ermenistanda hem şular ýaly kanun kanun çykaryjylaryň garamagyna berildi.
Munteanu Moldowada 1-nji iýulda güýje girmeli täze kanunyň taslamasyny düzende bu ýurtlaryň hemmesiniň kanunlaryny derňäp öwrenipdir. Ýöne adam hukuklaryny goraýan toparlaryň köpüsi, ylaýta-da Moldowa ýaly sud sistemasyna ynanylmaýan ýurtda, mejbury himiki kastrasiýa garşy.
“Amnesty International” guramasynyň Kişinýowwdaky býurosynyň sözçüsi Niçita Gursew muny şeýle düşündirýär:
—Jenaýt kodeksine girizilen üýtgetmede himiki kastrasiýa sudda etmişli tapylan adam üçin bir mejbury bejeriş çäresi diýilýär, ýagny bu keseli bejerilýän adamyň razylgy soralman edilýän iş. Bu döwletiň bir adamyň gynalmagyny kanunlaşdyrmagyny aňladýar.
Ýöne spesialistler munuň testosteron derejesini aşaklatmak bilen islenýän netijäni berýändigini tassyklaýarlar.
Kanun çykaryjy Munteanu himiki kastrasiýanyň Moldowadaky jynsy ekspluatasiýa problemasyny çözüp bilmejekdigini bilýär:
—Şu günler içeri işler ministriniň we baş prokuroryň aýdýan zatlaryndan çen tutsaň, men munuň aýsbergiň diňe çür depesidigine şek-şübhe edemok. Bu ugurda bolýan jenaýatlar suwuň aşagynda ýatyr. Sebäbi moldowa obalarynda patriarhal pikirleniş höküm sürýär. Ene-atalar obalarda, biabraýçylykdan gaçyp, bular ýaly jenaýatlary aýtmaýarlar. Şol sebäpden bu hadysanyň, bu jenaýatyň gerimi biziň bilşimizden has giň.


text:
Eýranyň howpsuzlyk güýçleri Frans Pres agentliginiň žurnalistini tussag etdiler.
Frans Pres agentligi žurnalist Farhat Poladiniň 3-nji gün Tähranda bolýan protest barada habar taýýarlamak üçin barýarka tutulyp, tussaghana äkidilendigini aýdýar.
Onuň häzir nirede saklanýandygy belli däl. Eýranyň oppozisiýa tarapdarlary 3-nji gün döwletiň rugsat bermeginde Birleşen Ştatlara garşy geçirilýän protestiň gapdaly bilen proteste çykypdylar.
Häkimiýetler oppozisiýanyň protestlerini taýak hem göz ýaşardyjy gaz bilen dargytdylar.


text:
Dokuz aý ozal dünýäniň ünsi, heläkçilikli himiki hüjüm sebäpli, Siriýa raketa zarbalarynyň urulmak ähtimallygyna gönügipdi. Emma indi, yslamçy jeňçileriň Yraga süýşmegi bilen, dünýä we sebit güýçleri täze howp-hatarlara garşy çäre görmegiň ýollaryny ölçerip-dökýärler.
Biz özümiziň "Ýakyn Gündogar gatnaşyklary: Bu çylşyrymly" atly interaktiw matriksimizi 2013-nji ýylyň sentýabrynda çap etdik.
Başar al-Assadyň režiminiň Siriýadaky himiýa hüjüminde günäkärlenenine dokuz aýa golaý wagt boldy, şonda 1400 adam heläk bolupdy we bu ýagdaý Birleşen Ştatlaryň hökümete garşy aram söweşijileri goldamak üçin howa zarbalaryny urmagy baradaky çagyryşlara getiripdi.
Şondan iki aý soň bolsa, general Abdel Fattah al-Sisi Müsüriň prezidenti Muhammad Morsini we onuň «Musulman doganlygyny» agdaryp taşlapdy. Bu ýagdaý käbirlerinde gahar-gazap döretse (Türkiýä seret), beýlekilerinde (Saud Arabystanyna seret) ýeňillik döredipdi.
Dokuz aý soňra bolsa Sisi, köpler tarapyndan ýaňsylanan saýlawlarda 97 prosent ses alyp, prezident boldy, Assad bolsa, golaý geljekde öz wezipe pozisiýasyny has berkiden ýaly göründi. Birleşen Ştatlar howa zarbasynyň urulmagyny talap etdi, emma muňa derek, ilki Moskwa tarapynyň eden teklibi boýunça, Damasky öz himiki ýarag arsenallaryndan dyndyrmak baradaky halkara plana razy boldy.
«Al-Kaýdanyň» Yrakdaky şahamçasy hökmünde işe başlan Yragyň yslam döwleti we Lewant (YYDL) şu arada Siriýada öňbaşçy ekstremist topara öwrülip, Yrakda hem gerimini ýaýratdy. Bu topar Yragyň demirgazygynda we günbatarynda giň territoriýany, şol sanda ýurduň ikinji uly şäheri bolan Mosuly ele geçirdi.
YYDL ýolbaşçylary häzirki Yrak bilen Siriýanyň ýerlerinde bir Yslam halyfatyny döretmegi umyt edýändiklerini aýdýarlar.
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri bu topary hatda «Al-Kaýdadan» hem öte ekstremist diýip atlandyrdy we onuň sebitde has berk ornaşmagynyň ileri tutulýan meseleleriň ornunyň çalyşmagyna sebäp boljagyny aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama biraz öň amerikan goşunlarynyň 2011-nji ýylda Yrakdan çykarylmagyny öz adminstrasiýasynyň esasy gazanan üstünlikleriniň biri hasaplapdy. Şeýle-de, Assadyň wezipeden çekilmegine çagyran hem bolsa, ol himiki ýaraglar baradaky ylalaşyga Birleşen Ştatlaryň bu sebitdäki harby hereketden çeke durmagynyň bir ýoly hökmünde garapdy.
Ol indi Yraga 300 sany geňeşçi iberip, özüniň YYDL jeňçilerine garşy nyşanalaýyn howa zarbalaryny urmak meselesi barada oýlanjagyny aýtdy. Bu bir çatak öwrülişik boldy. Assad bilen Waşington indi täze tapylan umumy duşman bolup görünýär.
Wagtal-wagtal bolsa, serhetlerine hem Siriýa, hem Yrak serhetlerinden durnuksyzlyk bolup aralaşmak bilen, Assad Türkiýe üçin hem bir ünji-alada bolup görünýär. Siriýada 2011-nji ýylda raýat urşy başlanaly bäri, pitneçi söweşijilere goşulýan jeňçiler ýurduň Türkiýe bilen araçäkleriniň arasyndan azat-erkin geçmek mümkinçiligine eýe boldular. Emma Türkiýe indi ol kontrolluklary berkidýär we iýun aýynda «Al-Kaýda» bilen ilteşikli Al-Nusra frontuny terror guramasy diýip atlandyrdy. Beýleki günbatar döwletleri muny has öň edipdiler.
Yragyň şaýylaryň agalagyndaky hökümetinde täsir gazanmak üçin ummasyz serişde harçlan Eýran hem alada galana meňzeýär.
Emma bu aladalar Eýranyň Birleşen Ştatlar, ýokary ruhany lider Ali Hameneýi tarapyndan «Uly şeýtan» atlandyrylýan ýurt bilen bile işleşmegine ýeterlik derejede ullakanmy? Onsoň Waşington, Tähranyň islegine garşy gidip, Bagdada has açyk hökümet gurmak barada basyş edýän bir wagtynda, gozgalaňy basyp ýatyrmak üçin, Eýran bilen işleşmek islärmi?
Birleşen Ştatlaryň Ýakyn Gündogardaky iň ýakyn ýarany Ysraýyl Eýran bilen hiç bir hyzmatdaşlyk etmeli däldigi, şol sanda jemleýji ýadro ylalaşygyny hem baglaşmaly däldigi barada duýduryş berdi.
Eýranyň regional bäsdeşi bolan Saud Arabystany bolsa, eýýäm Birleşen Ştatlardan, uzak wagtlyk ýaranyndan garaşan ygraralylygyny görmändigi üçin gazaba mündi. YYDL-y göni maliýeleşdirmedik hem bolsa, Riýadyň Siriýadaky beýleki pitneçi toparlara beren harby we maliýe goldawynyň başga yslamçy jeňçi toparlara, şol sanda Al-Nusra we YYDL-a hem baryp ýetendigi güman edilýär.
Dokuz aý mundan öň Ýakyn Gündogar gatnaşyklary çylşyrymly bolupdy. Indi bolsa ol, megerem, öňkülerine garanda hem çylşyrymlaşan ýaly bolup görünýär.


text:
Polşada ýurduň Baş prokuraturasynyň iki sany resmisi Belarusa maglumat bermäge dahylly bolandyklary üçin, wezipelerinden boşadyldy. Maglumatlaryň berilmegi netijesinde belli hukuk goraýjy aktiwist tussag edilipdi.
Polşanyň daşary işler ministri Radoslaw Sikorski maglumatlaryň berleni üçin, geçen hepde ötünç sorapdy. Onuň aýtmagyna görä, Polşanyň Baş prokuraturasy Minskiň haýyşy boýunça Ales Býalýatskiniň we başga-da birnäçe belarus oppozisiýa aktiwistiniň bank hasaplary barada maglumat beripdir.
Býalýatskiý şu aýyň başynda salgyt galplyklarynda aýyplanyp, Belarusda tussag edilipdi. Eger-de günäsi subut edilse, oňa ýedi ýyla çenli türme tussaglygynyň berilmek howpy bar.
“Amnesty International” ony “wyždan ýesiri” diýip yglan etdi.


text:
BMG-niň Howpsuzlyk geňeşiniň bäş sany hemişelik agzasy we Germaniýa Tähranyň ýadro programmasy boýunça gepleşiklere dolanmak barada Eýranyň teklibini kabul etdiler.
ÝB-niň daşary syýasat boýunça başlygy, şeýle hem toparyň wekili Ketrin Aşton Eýranyň ýadro meseleleri boýunça wekili Saeed Jeliliniň täze maslahaty geçirmek baradaky fewral aýynda ýollan teklibini goldandygy barada sişenbe güni mälim etdi.
Tähran bilen alty döwletiň – ABŞ-nyň, Orsýetiň, Hytaýyň, Fransiýanyň, Britaniýanyň we Germaniýanyň gatnaşmagynda geçiriljek gepleşikleriň wagty hem ýeri häzirlikçe belli edilmedi.
Aşton bu beýanatyny Halkara atom energiýasy gullugynyň inspektorlaryna Parçin harby desgasyna baryp görmäge Eýranyň rugsat bermek meýliniň bardygy sişenbe güni mälim bolandan soň etdi.
Günbatar döwletleri Parçin desgasyny Eýranyň güman edilýän atom ýaragy boýunça programmasynyň bir bölegi hasaplaýarlar.


text:
Aşgabat, 23.02.2015. “Türkmenportal”.
Türkmen küştçüleri ýakynda Reşt şäherinde (Eýran Yslam Respublikasy) tamamlanan “Hazaryň Kubogy” halkara küşt ýaryşynda iki: kümüş we bürünç medallara mynasyp boldular. Bu barada Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi (TDH) habar berýär.
Eýranyň hazarýaka şäherine 12 döwletden, şol sanda Russiýadan, ABŞ-dan, Fransiýadan, Ukrainadan, Latwiýadan, Litwadan we beýleki ýurtlardan elliden gowrak küştçi gatnaşdy. Olar dört toparçada medallar ugrunda güýç synanyşdylar.
Türkmenistanlylar medallary “C” toparçasynda gazandylar. FIDE-niň ussady Bahar Hallaýewa hormat münberiniň ikinji basgançagyna çykdy. Ýurdumyzyň hereket edýän çempiony şweýsar usulynda 9 tapgyrda geçirilen ýaryşda diňe ýer eýesinden ýeňlip, 7 utuk toplady. Üçünji orny eýelän FIDE-niň ussady Gözel Atabaýewa hem şonça utuk bilen ýaryşy jemläp, diňe koeffisiýent boýunça Barardan yza galdy. Meňli Öwezowa bu toparçada 6,5 utuk bilen dördünji orna düşdi.
Erkekleriň arasynda “B” toparçasynda 2013-nji ýylda Kazanda geçirilen Bütindünýä Uniwersiadasyna gatnaşyjy Haýrulla Haýtbaýew mümkin bolan 9-dan 7 utuk toplady we 4—12-nji orunlary eýelänleriň hataryna girdi. Oňa medal gazanmaga bary-ýogy 0,5 utuk ýetmedi.
Suratda: FIDE-niň ussady Bahar Hallaýewa.


text:
Dünýäniň iň kuwwatly alty ýurdy bilen Eýranyň arasynda geçirilýän gepleşiklerde Russiýanyň baş araçysy Tähranyň ýadro programmasyny jylawlamak boýunça ylalaşyk baglaşmak üçin taraplaryň syýasy isleginiň “ikuçsyz” bardygyny aýtdy.
Bu barada Russiýanyň daşary işler ministriniň orunbasary Sergeý Rýabkow Eýran bilen dünýäniň iň kuwwatly alty ýurdy, ýagny Birleşen Ştatlar, Russiýa, Hytaý, Britaniýa, Fransiýa we Germaniýanyň arasynda geçirilen gepleşiklerden bir gün soň, 19-njy ýanwarda mälim etdi.
Günbataryň diplomaty 18-nji ýanwarda Ženewada geçirilen gepleşiklerde “çäkli” derejede öňe gidişikligiň bolandygyny mälim edensoň, araçylaryň öňümizdäki aý gaýtadan duşuşmagyna garaşylýar.
Günbatar ýurtlary Eýranyň ýadro ýaragyny döretmejegine kepil geçýän ylalaşygy baglaşmak isleýärler. Şol bir wagtyň özünde Eýran özüniň ýadro programmasynyň diňe parahatçylykly maksatlara gönükdirilendigini aýdyp, Günbatar tarapyndan Tährana garşy girizilen ykdysady sanksiýalaryň aýrylmagyny isleýär.


text:
Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy Gurbanguly Berdimuhamedow Çagyryş boýunça harby gullugy geçýän harby gullukçylary Türkmenistanyň Ýaragly Güýçlerinden, beýleki goşunlaryndan harby gullukdan boşatmak we Türkmenistanyň raýatlarynyň harby gulluga nobatdaky çagyrylyşy hakynda Permana gol çekdi.
Resminama laýyklykda, Çagyryş boýunça harby gullugy geçýän, kanunda bellenen möhletleri gulluk eden harby gullukçylary 2015-nji ýylyň oktýabr-dekabr aýlarynda Türkmenistanyň Ýaragly Güýçlerinden, beýleki goşunlaryndan harby gullukdan boşatmak, şeýle hem çagyryş gününe çenli 18 ýaşy dolan, çagyryşdan gaýra goýmaga hukugy bolmadyk Türkmenistanyň erkek raýatlaryny, harby gulluga çagyryşdan gaýra goýmaga hukugyny ýitiren uly ýaşly raýatlary 2015-nji ýylyň oktýabr-dekabr aýlarynda harby gulluga çagyrmak bellenilýär.
Resminama Türkmenistanyň Konstitusiýasyna we Türkmenistanyň “Harby borçlulyk we harby gulluk hakyndaky” Kanunyna laýyklykda gol çekildi.


text:
Ýakynda Gazagystanyň döwlet telewideniýesinde Günbataryň ozalky liderleriniň prezident Nursoltan Nazarbaýewi wasp edýän wideoýazgylary görkezildi.
Eger kimde-kim “söýgüni pula satyn alyp bolmaýar” diýen pikirde bolsa, onda ol adam dünýäniň nebit ýataklary boýunça 11-nji orunda durýan we köp möçberdäki beýleki tebigy resurslara baý döwletiň uzak möhletleýin ýolbaşçysy bolan däldir.
Eger-de biriniň bijesi çüwüp, ol bular ýaly göz gamaşdyryjy orunda bolaýsa, mysal üçin, Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew ýaly, onda dünýä derejesindäki şahsyýetleriň onuň şanyna alkyş ýagdyrmagynyň onçakly bir bolmajak zat hem däldigine göz ýetirse gerek.
Bu ýagdaýa göz ýetirmek üçin “Youtube” saýtynda ýerleşdirilen 67 minutlyk wideoýazga
seredäýmeli. Ýazgy tebigy resurslara baý Gazagystany mahabatlandyrmak üçin döredildi diýilse-de, onuň dowamynda diňe Nazarbaýewiň arşa göterilýändigini görmek bolýar.
Toni Bleýr has-da aktiw
Bu wideoýazgyda prezident Nazarbaýewiň eden çykyşlaryndan sitatalar, şeýle-de onuň dünýä döwletleriniň ozalky liderleri bilen bilelikde düşen suratlary görkezilýär.
"Maglumata görä, gazak hökümeti Toni Bleýriň şirketi bilen 13 million dollarlyk ylalaşyk baglaşypdyr".
Suratlaryň arasynda gazak prezidentiniň Britaniýanyň öňki premýer-ministri Toni Bleýr, Italiýanyň ozalky premýer-ministri we Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti bolan Romano Prodi we Polşanyň öňki prezidenti Aleksandr Kwasniewskiý bilen düşen suratlary we gaýrylar bar.
Ýazgyda Toni Bleýr N.Nazarbaýewi uzak wagtlap Singapura ýolbaşçylyk eden Li Kuan Ýew bilen deňeşdirýär. Ýeri gelende belläp geçsek, käbir maglumatlara görä, geçen ýyl gazak hökümeti Britaniýanyň öňki premýer-ministri Toni Bleýriň “Tony Blair Associates konsulting” şirketi bilen 13 million dollarlyk ylalaşyk baglaşypdyr.
Ýazgyda bolsa Bleýr şeýle diýýär: “Meniň pikirimçe, olar mundan beýläk-de ýurdy edil Singapurdaky ýaly, öňe äkitmegi ýüreklerine düwen bolmaly, olar muny etmegi-de başardylar. Ýöne, bilýäňizmi, bärde entegem ýeňip geçmeli zatlar bar. Meniň pikirimçe, bular gaty açyk we aýdyň...”
Ýurtdaky ýaramazlyklar agzalmandyr
Toni Bleýriň metbugat wekiliniň “The Telegraph” gazetine beren interwýusynda bellemegine görä, ýazgydan Bleýeriň “ýurtda syýasy, şol sanda adam hukuklary boýunça reformalaryň amala aşyrylmalydygy” baradaky aýdan sözleri kesilip aýrylypdyr.
Wideoýazgynyň ahyrynda Garaşsyzlygyň 20 ýylynyň içinde Gazagystanyň gazanan käbir üstünlikleri agzalyp geçilýär. Bularyň arasynda 2011-nji ýylda Gazagystanyň ykdysadyýeti çalt gerim bilen ösýän döwletleriň üçlügine girmegi, içerki önümçiligiň dolanyşygynyň 1993-nji ýyldan bäri 16 esse ýokarlanmagy, 40 müň kilometr asfalt ýollaryň gurulmagy ýaly zatlar bar.
Ýöne, şol bir wagtda-da, bu sanawda Gazagystanyň ýaramaz görkezijileri barada beýleki statistiki maglumatlar welin berlenok. Mysal üçin, “Freedom House” guramasy metbugat azatlygy boýunça Gazagystany 196 ýurduň arasynda 172-nji orunda ýerleşdirýär.
Mundan daşary, “Serhetsiz peportýorlar” guramasynyň hasabatynda Gazagystan 178 ýurduň arasynda 162-nji orunda, “Transparency International” guramasy bolsa “Korrupsiýanyň indeksi” atly geçen ýylky hasabatynda Gazagystany 183 ýurduň arasynda 120-nji ýerde ýerleşdirdi.


text:
Türkmenistanyň daşary işler ministri Raşid Meredow Owganystana duýdansyz sapar etdi. Meredowyň bu sapary türkmen-owgan serhedinde üç türkmen serhetçisiniň öldürilmeginiň yz ýanyna gabat geldi.
Birleşen Milletler Guramasynyň Türkmenistan boýunça missiýasynyň 28-nji maýda beren maglumatyna görä, Raşid Meredow Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý we beýleki ýokary derejeli resmiler bilen duşuşypdyr.
Guramanyň ýaýradan beýanatyna görä, Meredow we owgan resmileri energetika, transport meseleleri we ynsanperwerlik ugurlar, şol sanda iki ýurduň daşary işler ministrleriniň bilelikdäki hereketleri boýunça ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy maslahat edipdirler.
Şu hepdäniň başynda owgan resmileri Owganystanyň Türkmenistan bilen serhetleşýän demirgazyk Farýab welaýatyndaky söweşijiler tarapyndan üç türkmen serhetçisiniň öldürilendigini habar beripdiler.


text:
Azerbaýjan adam hukuklary meselesinde halkara derejesinde tankyt edilýärkä, ABŞ-da ýerleşýän ýewreý guramalary Bakuwa öz goldawyny tassyklaýarlar.
Azerbaýjan Waşingtonda öz adyndan hereket edýän Ysraýylyň tarapyny tutýan toparlar bilen gatnaşyklaryna uzak wagt bäri buýsanyp gelýär. Gatnaşyklar Tel-Awiwiň özüni musulman dünýäsinde özüni ýewreýleriň penasy hökmünde häsiýetlendirýän öňki sowet respublikasy bolan Azerbaýjan bilen özara düşünişmek hereketlerinden ugur alýar.
Azerbaýjanyň adam hukuklary bilen bagly ýagdaýy halkara derejesinde tankyt edilýärkä, ABŞ-da ýerleşýän ýewreý guramalary Bakuwa goldaw bermek meselesinde berk durýarlar we oňa Ysraýyla duşmançylykly garaýan hökümetleriň agdyklyk edýän regionynda durnuklylygyň binýady hökmünde seredýärler.
Bakudaky ikiçäk duşuşyk
“Biziň garaýşymyz anyk we durnukly: Azerbaýjan ABŞ-nyň we Günbataryň möhüm strategik partnýory hem-de Ysraýylyň we ýewreý halkynyň gymmatly dostudyr” diýlip, Amerikan ýewreýleriniň komitetiniň (AJC) ýerine ýetiriji müdiri Dawid Harris geçen hepdede Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýew bilen Bakuwda geçiren duşuşygynyň yz ýany aýtdy.
2-nji fewraldaky 75 minutlyk bu ikiçäk duşuşygyň netijesinde Waşingtonda jemgyýetçilik çäreleriniň ençemesi geçirildi we Bakuwyň öz ýewreý ilatyna gujak açyp, Ysraýyl bilen strategik gatnaşyklaryny ösdürýändigi nygtaldy.
Bu tagallalar nebite baý Azerbaýjanyň ABŞ bilen möhüm meseleler, şol sanda energetika, terrorçylyga garşy göreş we Ukrainanyň Krym ýarymadasynyň 2014-nji ýylda Orsýet tarapyndan basylyp alynmagy ýaly meseleler boýunça wajyp we strategik partnýory hökmünde öz abraýyny goldamak üçin amala aşyrýan çäreleriniň bölegidir.
Şol bir wagtda-da günbatar resmileri Azerbaýjanda adam hukuklary bilen bagly ýagdaýyň çürt-kesik ýaramazlaşandygyna ünsi çekýärler. Azerbaýjanda geçen ýylyň dowamynda adam hukuklaryny goraýjylaryň, žurnalistleriň we hökümeti tankytlaýanlaryň ençemesi tussag edildi.
Azerbaýjanyň parlamentiniň halkara gatnaşyklar boýunça komitetiniň başlygy Samed Seidow hökümetiň adam hukuklaryny depelemegi barada berlen sowallara jogap berende, öz ýurdunyň iudaizme we beýleki dinlere dostlukly çemeleşýändigini belledi.
‘Beýleki ýurtlar üçin nusga’
Azerbaýjanyň ýewreý ilatynyň sany, ýurduň 2009-njy ýylda geçirilen ilat ýazuwyna görä, 9 000 çemesi adamdan ybarat. Beýleki sanlarda 30 000 çemesi diýen çaklamalar öňe sürülýär. 9 million ilatly Azerbeýjanda sinagogalaryň hem ençemesi bar.
Azerbaýjan ABŞ-da ýerleşýän ýewreý guramalaryny Waşingtonda öz bähbitlerini öňe sürmekde gural hökmünde ulanýandygyny hiç wagtda ýaşyrmandy. Bakuwyň 1990-njy ýyllardan bäri Tel-Awiw bilen ösdürýän gatnaşyklary Eýranyň regiondaky täsirini ýaýbaňlandyrmagyna deňagramlylyk döretmek boýunça hereket hökmünde seredilýär.


text:
Müňlerçe polşaly Warşawada, ýekşenbe güni, ýewropaly liderler bilen bilelikde, komunist sistema ýykylandan soň, ozalky Gündogar blokda ilkinji post-kommunist premýer-ministr bolan Tadeuş Mazoweskini soňky ýoluna ugratmaga toplandy.
Demokratiýa tarapdar aktiwist we ýazyjy Mazoweski Raýdaşlyk azatlyk hereketiniň lideri Lech Walesanyň maslahatçysy bolupdy.
Raýdaşlyk hereketi 1989-njy ýylda Polşada kommunistleri häkimiýet başyndan agdarypdy.
Mazoweski duşenbe güni Warşawadaky hassahanada 86 ýaşynda aradan çykdy.


text:
BMG-niň adam hukuklary boýunça baş komissary Zeid Raad Al Hussein Eýranda şu hepdede 20 adamyň asylyp jezalandyrylmagyny “uly adalatsyzlyk” diýip atlandyrdy.
Hussein 5-nji awgustda eden beýannamasynda jezalandyrmalaryň “çylşyrymly jenaýat işleriniň, aýyplanýanlaryň adalatly sud edilmegine bolan hak-hukuklarynyň depelenmeginiň” netijesinde amala aşyrylandygyny belledi.
Maglumatlarda şu hepdede ölüme höküm edilenleriň tas ählisiniň kürt jemgyýetinden bolan sünni musulmanlardygy çak edildi.
Resmiler agzalanlaryň kürt regionlaryndandygy we olaryň “Tawhid” we “Jihad” toparlaryna degişlidigini aýtdylar.
“Amnesty International” guramasynyň maglumatyna görä, esasan şaýy ilatly Eýranda şu ýyl azyndan 977 adam ölüm jezasyna höküm edildi. Gurama Eýranyň Hytaýdan soň dünýä derejesinde ölüm jezasyny iň köp berýän ýurtdugyny aýdýar.


text:
Soňky 2-3 hepde bäri paýtagt Aşgabatda gijelerine howanyň temperaturasy minus derejesine ýetýär. Howanyň sowamagy bilen ençeme adamlar jaýlaryny ýylatmagyň ugruna çykdylar. Bu ýagdaý esasan hem sowet döwründe gurlan köpgatly ýaşaýyş jaýlarynda ýaşaýan maşgalalara degişli.
Parahat mikroraýonynyň ýaşaýjysy 52 ýaşly Begmyrat häzir bu meseläniň özi üçin derwaýysdygyny aýdýar. Onuň aýtmagyna görä, bu ýaşaýyş jaýlarynyň merkezi ýyladyş sistemalarynyň oktýabr aýynyň ortalarynda işledilip başlanandygyna garamazdan, jaýlarynyň radiatorlary sowuk otaglary ýyladyp bilmeýär.
“Batareýalar gyzmasyna gyzýar welin, olaryň berýän ýylylygy beton jaýlary ýyladyp bilenok. Şonuň üçin, meniň jaýymda ýaşaýan adamlaryň köpüsi elektrik peçlerini ulanmaly bolýarlar. Gaz we eýran peçlerini ulanýanlaram az däl, köp maşgalalar ulanýar” diýip, Begmyrat gürrüň berýär.
Begmyradyň aýdýanlaryny onuň goňşusy 42 ýaşly Ahmet hem tassyklaýar: “Meniň hem ýaşaýan jaýymdaky radiatorlar otaglary ýyladyp bilenok. Bu problema 1991-nji ýyldan bäri, şu jaý gurlany bäri bar” diýip, Ahmet her gyşda dört otagly jaýynyň ikisinden peýdalanýandygyny, olary elektrik peji bilen ýyladýandygyny aýdýar.
“Beýleki iki otagda hem elektrik pejini goýjak boldum. Emma elektrik simleri çydanok” diýip, Ahmet aýdýar. “Munuň üstesine-de, Aşgabat şäher polisiýa müdirliginiň ýangyn howpsuzlyk bölüminiň işgärleri hem ýaşaýyş jaýlaryna aýlanyp, elektrik peçlerini köp ulanmazlyk barada duýduryş berip gidýärler”.
"Teklipnamada" jaýlarda gaz we eýran pejiniň ulanylmagyny gadagan etmeli diýilýär.
Ahmediň aýdyşy ýaly, şu günler Aşgabat şäher polisiýa müdirliginiň ýangyn howpsuzlyk bölüminiň işgärleri öýme-öý aýlanyp, ilata bu edaranyň "Teklipnama" diýlip atlandyrylýan resminamasyny gowşuryp gidýärler. Bu resminamada 20 sany teklip bolup, onda elektrik we gaz enjamlarynyň ulanyş kadalary barada, haýsy enjamlaryň ulanylmalydygy hem-de ulanylmagy gadagan edilmelidigi barada teklip edilýär. Ahyrky 20-nji teklipde jaýlarda gaz we eýran pejiniň ulanylmagyny gadagan etmeli diýilýär.
Aşgabat şäher polisiýa müdirliginiň ýangyn howpsuzlyk bölüminiň işgärleriniň biriniň aýtmagyna görä, bu resminama "Teklipnama" diýlip atlandyrylýan-da bolsa, ol aslyýetinde ýaşaýjylar üçin görkezmedir.
“Ýöne bu görkezmä gulak asýan adam az. Biz barlag bilen barsak, köplenç halatda gapyny hemaçmaýarlar. Ýa-da öýlerine goýbermeýärler” diýip, ýangyn howpsuzlyk bölüminiň efirde adynyň tutulmagyny islemedik işgäri aýdýar. “Ylaýta-da, gaz we eýran peçlerini ulanýanlar bizi öz jaýlaryna goýbermejek bolýarlar”.
Parahat mikroraýonynyň ýaşaýjysy Begmyrat "Teklipnamada" aýdylýanlar bilen ýaşaýjylaryň köpüsiniň ylalaşýandygyny, emma ýaşaýjylaryň iki arada galýandyklaryny aýdýar.
“Elbetde, aşa köp elektrik peçlerini ulanmak tok bilen bagly birnäçe meseleleri döredýär. Podýezdlerdäki şitler ýanýar, kwartiralara barýan elektrik simleri gyzyp, ýaşaýyş jaýlarynda ýangyn döreýän halatlary hem bolýar. Emma başga çykalga bolmasa, adamlar näme etsin. Hiç kimiň hem öz öýünde üşäp oturasy gelenok. Maşgalasynda kiçi ýaşly çagalary bolanlara has-da kyn bolýar” diýip, Begmyrat aýdýar.
Paýtagtyň ýylaldyş möwsümine taýýarlygy baradaky mesele ýurt baştutanynyň gatnaşmagynda geçirilýän hökümet maslahatlarynda hem gozgalýar. Şu ýylyň dowamynda bolsa käbir köpgatly ýaşaýyş jaýlarynda we çagalar baglarynda Germaniýada öndürilen täze kotelnýalar hem goýuldy. Emma ýaýjylaryň käbiri bu kotelnýalaryň garaşylan netijäni bermändigini aýdýarlar.
Gyş paslynyň gelmegine sanlyja günler galdy. Emma paýtagtyň ýaşaýjylary howanyň sowugyny eýýämden ýiti duýýarlar. Olar öz öýlerini ýylatmak üçin Aşgabat şäher polisiýa müdirliginiň ýangyn howpsuzlyk bölüminiň işgärlerine ýaşaýan jaýlarynyň gapysyny açmaýarlar.