text:
TÜRKMENISTANYŇ KANUNY
Daşary ykdysady iş hakynda
I BAP. UMUMY DÜZGÜNLER
1-nji madda. Şu Kanunyň esasy maksatlary
Türkmenistanyň dünýäniň ykdysadyýetine netijeli goşulmagy üçin şertleriň üpjün edilmegi, daşary ykdysady iş amala aşyrylan mahalynda milli ykdysadyýetiň ösdürilmeginiň höweslendirilmegi we Türkmenistanyň ykdysady howpsuzlygynyň üpjün edilmegi şu Kanunyň esasy maksatlary bolup durýar.
2-nji madda. Daşary ykdysady iş
Daşary ykdysady iş diýlip Türkmenistanyň döwlet häkimiýet we dolandyryş edaralarynyň, beýleki ýuridik şahslaryň, fiziki şahslarynyň daşary ýurt döwletleri, olaryň ýuridik we fiziki şahslary, halkara guramalary bilen özara bähbitli ykdysady gatnaşyklarynyň ýola goýulmagyna hem-de ösdürilmegine gönükdirilen iş ýüzündäki hereketleriniň jemine düşünilýär.
3-nji madda. Türkmenistanyň daşary ykdysady iş hakynda kanunçylygy
1. Türkmenistanyň daşary ykdysady iş hakynda kanunçylygy Türkmenistanyň Konstitusiýasyna esaslanýar we ol şu Kanundan hem-de Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryndan ybarat.
2. Şu Kanunyň düzgünleriniň uglewodorod serişdeleriniň gözleg işleri, gazylyp alynmagy we ýerlenilmegi babatdaky gatnaşyklara ulanylmagy “Uglewodorod serişdeleri hakynda” Türkmenistanyň Kanunynyň düzgünleriniň hasaba alynmagy bilen amala aşyrylýar.
3. Eger Türkmenistanyň halkara şertnamasynda şu Kanunda göz öňünde tutulan kadalardan başga kadalar bellenilen bolsa, onda halkara şertnamasynyň kadalary ulanylýar.
4-nji madda. Türkmenistanyň daşary ykdysady syýasaty
1. Türkmenistanyň daşary ýurt döwletleri bilen daşary ykdysady iş babatda gatnaşyklary halkara hukugynyň umumy ykrar edilen ýörelgeleriniň we kadalarynyň esasynda guralýar.
2. Daşary ykdysady syýasaty amala aşyrylan mahalynda Türkmenistan ýurduň halkara borçnamalarynyň hasaba alynmagy bilen, içerki bazarynyň we ýurduň haryt öndürijileriniň bähbitleriniň goralmagy boýunça çäreleri görýär, şeýle hem ýurduň harytlarynyň daşarky bazarlara iberilmegine ýardam edýär.
3. Türkmenistan Türkmenistanyň kanunçylygyna we halkara hukugynyň kadalaryna laýyklykda meýletinlik esasynda erkin söwda zolaklaryna we beýleki döwletara ykdysady birikmelere gatnaşmaga haklydyr.
5-nji madda. Türkmenistandaky daşary ykdysady işiň esasy ýörelgeleri
Şu aşakdakylar Türkmenistandaky daşary ykdysady işiň esasy ýörelgeleri bolup durýar:
1) daşary ykdysady işiň subýektleriniň, ýurduň haryt öndürijileriniň we sarp edijileriniň hukuklarynyň we kanuny bähbitleriniň berjaý edilmegi;
2) daşary ykdysady iş amala aşyrylan mahalynda özara bähbitlilik;
3) daşary ykdysady işiň subýektleriniň telekeçilik işiniň erkinligi we ykdysady özbaşdaklygy;
4) daşary ykdysady işiň subýektleriniň deňligi we olaryň kemsidilmegine ýol berilmezligi;
5) daşary ykdysady iş boýunça hyzmatdaşlaryň içerki işlerine gatyşmazlyk;
6) daşary ykdysady şertnamalar boýunça kabul edilen borçnamalaryň yhlaslylyk bilen ýerine ýetirilmegi;
7) Türkmenistanyň ykdysady howpsuzlygynyň üpjün edilmegi;
8) halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalarynyň berjaý edilmegi.
6-njy madda. Daşary ykdysady işiň esasy ugurlary
Şu aşakdakylar daşary ykdysady işiň esasy ugurlary bolup durýar:
1) halkara ykdysady we maliýe hyzmatdaşlygy;
2) daşary söwda işi;
3) daşary ýurt maýa goýumlarynyň çekilmegi;
4) Türkmenistanyň çäginden daşardaky maýa goýum işi.
7-nji madda. Halkara ykdysady we maliýe hyzmatdaşlygy
Halkara ykdysady we maliýe hyzmatdaşlygy Türkmenistanyň daşary ykdysady işiň subýektleriniň önümçilik, maliýe çygrynda, bank we ätiýaçlandyryş işinde, bilimde we işgärleri taýýarlamakda, syýahatçylykda, saglygy goraýyşda, ylmy-tehniki, medeni, ekologiýa, ynsanperwerlik we beýleki çygyrlarynda daşary ýurt döwletleriniň ýuridik we fiziki şahslary, şeýle hem halkara guramalary bilen özara bähbitli gatnaşyklaryň Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde ýola goýulmagyna we giňeldilmegine gönükdirilen daşary ykdysady işiň amala aşyrylmagyny özünde jemleýär.
8-nji madda. Daşary söwda işi
1. Harytlaryň halkara alyş-çalşy (satyn alynmagy-satylmagy) babatdaky iş daşary söwda işi bolup durýar.
Alyş-çalşyň (satyn almagyň-satmagyň) obýektleri bolup durýan ykdysadyýetiň ähli pudaklarynda öndürilýän ähli görnüşdäki harytlyk serişdeler, işler, hyzmatlar, islendik emläk, şol sanda intellektual eýeçiligiň obýektleri halkara alyş-çalşynyň (satyn alynmagynyň-satylmagynyň) harytlaryna degişlidir, muňa Türkmenistanyň kanunçylygynda daşary söwda işinde ulanylmagy gadagan edilýän harytlar degişli däldir.
2. Daşary söwda işi harytlaryň eksport we import edilmegi arkaly amala aşyrylýar.
9-njy madda. Daşary ýurt maýa goýumlarynyň çekilmegi
Türkmenistanyň çäginde daşary ýurt maýa goýumlarynyň çekilmegi Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda amala aşyrylýar.
10-njy madda. Türkmenistanyň çäklerinden daşardaky maýa goýum işi
1. Türkmenistanyň çäklerinden daşardaky maýa goýum işi çäginde bu iş amala aşyrylýan döwletiň kanunçylygyna, döwletara şertnamalaryna, şeýle hem Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda şu aşakdakylar arkaly amala aşyrylyp bilner:
1) ýuridik şahslaryň döredilmegi ýa-da olaryň esaslyk gaznalaryna (maýalaryna) paýly gatnaşmagy;
2) Türkmenistanyň çäklerinden daşarda wekillikleriň, şahamçalaryň we beýleki aýrybaşgalanan düzüm birlikleriň döredilmegi, bergi borçnmalaryny hem goşmak bilen daşary ýurt döwletleriniň dahyllylary tarapyndan çykarylan gymmatly kagyzlaryň satyn alynmagy; tebigy serişdeleriň gözleg işine, işlenip taýýarlanylmagyna, gazylyp alynmagyna ýa-da peýdalanylmagyna bolan konsessiýalary goşmak bilen, konsessiýalaryň edinilmegi; emläk hukugynyň, şeýle hem ýere we beýleki tebigy serişdelere eýeçilik etmäge we olardan peýdalanmaga bolan hukugynyň edinilmegi.
2. Türkmenistanyň çäklerinden daşarda maýa goýum işi daşary ýurt döwletiniň kanunçylygynda, Türkmenistanyň kanunçylygynda we halkara şertnamalarynda göz öňünde tutulan başga usullar bilen hem amala aşyrylyp bilner.
II BAP. DAŞARY YKDYSADY IŞIŇ DÖWLET
TARAPYNDAN DÜZGÜNLEŞDIRILMEGI
11-nji madda. Daşary ykdysady işiň döwlet tarapyndan düzgünleşdirilmegini amala aşyrýan edaralar
Türkmenistanyň Ministrler Kabineti, Türkmenistanyň Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrligi, şeýle hem öz ygtyýarlylygynyň çäklerinde beýleki döwlet dolandyryş edaralary (mundan beýläk – ygtyýarlyk berlen edaralar) daşary ykdysady işiň döwlet tarapyndan düzgünleşdirilmegini amala aşyrýan edaralar bolup durýarlar.
12-nji madda. Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň
daşary ykdysady işiň döwlet tarapyndan
düzgünleşdirilmegi babatda ygtyýarlylygy
Türkmenistanyň Ministrler Kabineti daşary ykdysady işiň döwlet tarapyndan düzgünleşdirilmegi babatda:
1) döwlet syýasatyny kesgitleýär;
2) Türkmenistanyň kadalaşdyryjy hukuk namalaryny çykarýar;
3) Türkmenistanyň ykdysady howpsuzlygynyň üpjün edilmegi we ykdysady bähbitleriniň goralmagy boýunça çäreleri görýär;
4) Türkmenistanyň halkara şertnamalaryny baglaşýar;
5) daşary ykdysady işiň subýektleriniň, şol sanda daşary ýurtly maýadarlaryň Türkmenistanyň çäginde hukuklarynyň we kanuny bähbitleriniň goralmagyny üpjün edýär;
6) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda başga ygtyýarlyklary amala aşyrýar.
13-nji madda. Türkmenistanyň Söwda we daşary ykdysady
aragatnaşyklar ministrliginiň daşary ykdysady
işiň döwlet tarapyndan düzgünleşdirilmegi
babatda ygtyýarlylygy
Türkmenistanyň Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrligi daşary ykdysady işiň döwlet tarapyndan düzgünleşdirilmegi babatda:
1) öz ygtyýarlyklarynyň çäklerinde döwlet syýasatyny durmuşa geçirýär;
2) Türkmenistanyň daşary ykdysady aragatnaşyklary babatda halkara şertnamalaryna we ylalaşyklaryna laýyklykda Türkmenistanyň daşarky bazardaky bähbitleriniň berjaý edilmegini üpjün edýär;
3) ygtyýarlyk berlen edaralar bilen bilelikde Türkmenistanyň daşary ykdysady işiniň subýektleriniň daşary söwda işini utgaşdyrýar we oňa gözegçilik edýär;
4) Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň dünýäniň ykdysadyýetine netijeli goşulyşmagy boýunça çäreleri işläp düzýär we durmuşa geçirýär;
5) Türkmenistanyň daşary ykdysady aragatnaşyklar babatda halkara şertnamalarynyň we ylalaşyklarynyň ýerine ýetirilmeginiň üpjün edilmegi, türkmen tarapynyň olardan gelip çykýan hukuklarynyň durmuşa geçirilmegi boýunça çäreleri görýär;
6) daşary ykdysady işiň seljeriş-maglumat beriş üpjünçiligini guraýar;
7) Türkmenistanyň kanunçylygyny kämilleşdirmek boýunça teklipleri taýýarlaýar we Türkmenistanyň Ministrler Kabinetine hödürleýär;
8) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda başga ygtyýarlyklary amala aşyrýar.
14-nji madda. Ygtyýarlyk berlen edaralaryň daşary ykdysady
işiň döwlet tarapyndan düzgünleşdirilmegi
babatda ygtyýarlylygy
1. Ygtyýarlyk berlen edaralar öz ygtyýarlyklarynyň çäklerinde daşary ykdysady işiň döwlet tarapyndan düzgünleşdirilmegi babatda:
1) şu aşakdakylary durmuşa geçirýärler:
a) döwlet syýasatyny;
b) daşary ykdysady iş amala aşyrylanda Türkmenistanyň ykdysady bähbitlerini goramak boýunça çäreleri;
2) Türkmenistanyň kanunçylygyny kämilleşdirmek boýunça teklipleri taýýarlaýarlar we Türkmenistanyň Ministrler Kabinetine hödürleýärler;
3) daşary ykdysady işiň subýektleriniň işini utgaşdyrýarlar we düzgünleşdirýärler;
4) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda başga ygtyýarlyklary amala aşyrýarlar.
2. Ygtyýarlyk berlen edaralaryň wezipeleriniň aýdyňlaşdyrylmagy Türkmenistanyň Kanunlary we bu edaralaryň Türkmenistanyň Ministrler Kabineti tarapyndan tassyklanylýan düzgünnamalary esasynda amala aşyrylýar.
15-nji madda. Daşary ykdysady işiň döwlet tarapyndan
düzgünleşdirilmeginiň esaslary
1. Türkmenistanda daşary ykdysady işiň döwlet tarapyndan düzgünleşdirilmegi daşary ykdysady syýasaty amala aşyrmak we daşary ykdysady işi netijeli dolandyrmak maksady bilen döwlet tarapyndan bellenilýän çäreleriň ulgamyny özünde jemleýär.
2. Daşary ykdysady işiň döwlet tarapyndan düzgünleşdirilmegi şu aşakdakylar arkaly amala aşyrylýar:
1) kanunçylyk binýadynyň döredilmegi we kämilleşdirilmegi;
2) milli ösüş maksatnamalarynyň kabul edilmegi;
3) daşary ykdysady işi amala aşyrýan fiziki we ýuridik şahslaryň bellige alynmagy;
4) önümleriň (işleriň, hyzmatlaryň) sertifikatlaşdyrylmagy;
5) nyrh taýdan we nyrh däl düzgünleşdirmek;
6) pul taýdan düzgünleşdirmek;
7) salgyt taýdan düzgünleşdirmek;
8) Türkmenistanyň ykdysady bähbitleriniň berjaý edilmegi üçin goranyş, öwezini doluş we beýleki çäreleriň ulanylmagy;
9) daşary söwda işini amala aşyrmagyň, şol sanda harytlaryň aýry-aýry görnüşleriniň eksporty we importy üçin san taýdan çäklendirmegiň we döwlet monopoliýasynyň tertibiniň ýola goýulmagy;
10) tehniki, farmokologik, sanitariýa, weterinariýa, fitosanitariýa, ekologiýa talaplarynyň bellenilmegi;
11) harytlar we tehnologiýalar babatda eksport gözegçiliginiň bellenilmegi;
12) daşary ykdysady işiň derhal düzgünleşdirilmeginiň çäreleriniň görülmegi.
3. Döwlet tarapyndan düzgünleşdirmegiň şu maddanyň ikinji böleginde görkezilen çäreleri daşary ykdysady işiň subýektleri tarapyndan amala aşyrylýan göni önümçilik, ylmy-tehniki we medeni gatnaşyklary, serhetýaka söwdasyny, haryt alyşmak amallaryny hem goşmak bilen, daşary ykdysady işiň ähli görnüşlerine degişlidir.
16-njy madda. Içerki bazaryň, ýurduň haryt öndürijileriniň
bähbitleriniň goralmagy
Türkmenistanyň Ministrler Kabineti içerki bazary, ýurduň haryt öndürijileriniň bähbitlerini goramak we olaryň kemsidilmegine ýol bermezlik maksady bilen, halkara şertnamalaryna laýyklykda we Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan tertipde şu aşakdakylary ulanyp biler:
1) import edilýän harytlaryň käbirlerine ýörite öwezini doluş we antidemping paçlaryny;
2) harytlaryň aýry-aýry görnüşleriniň import edilmegini wagtlaýyn mukdar taýdan çäklendirmegi.
17-nji madda. Türkmenistana getirilýän harytlara
bildirilýän talaplar
1. Türkmenistana getirilýän harytlar Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tehniki, farmokologik, sanitariýa, weterinariýa, fitosanitariýa we ekologiýa talaplaryna laýyk gelmelidir.
2. Şu aşakdaky harytlaryň Türkmenistana getirilmegi gadagan edilýär:
1) şu maddanyň birinji böleginde görkezilen talaplara laýyk gelmeýän;
2) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda berlen laýyklyk sertifikaty bolmadyk.
18-nji madda. Nyrh taýdan düzgünleşdirmek
Nyrh taýdan düzgünleşdirmek Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde döwletiň gümrük serhediniň üstünden geçirilýän harytlara getirilýän we alnyp gidilýän gümrük paçlarynyň, şeýle hem goşmaça tölegleriň bellenilmegi arkaly amala aşyrylýan eksporty we importy düzgünleşdirmegiň esasy usuly bolup durýar.
19-njy madda. Nyrh däl düzgünleşdirmek
1. Türkmenistan paýlaryň bellenilmegi, harytlaryň aýry-aýry görnüşleriniň getirilmegi we alnyp gidilmegi boýunça işiň amala aşyrylmagy üçin ygtyýarnamalaryň ulanylmagy, aýry-aýry harytlaryň eksport ýa-da import edilmeginiň gadaganlygynyň we çäklendirilmeginiň bellenilmegi arkaly Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilýän ýa-da Türkmenistanyň halkara borçnamalaryna laýyklykda eksportyň we importyň nyrh däl düzgünleşdirilmeginiň çärelerini ulanýar.
2. Türkmenistan düzgünleşdirmegiň nyrh däl çärelerini şu maksatlar bilen ulanýar:
1) Türkmenistanyň halkara şertnamalaryny ýerine ýetirmek;
2) adamlaryň janyny we saglygyny goramak, jemgyýetçilik ahlagyny berjaý etmek we hukuk tertibini goramak;
3) haýwanat we ösümlik dünýäsini hem-de daşky gurşawy goramak;
4) medeni gymmatlyklary bikanun alnyp gidilmeginden, getirilmeginden we olara bolan eýeçilik hukuklarynyň başgalara geçirilmeginden goramak;
5) öwezini dolup bolmaýan tebigy gorlaryň gutarylmagynyň öňüni almak;
6) ýurduň milli howpsuzlygyny üpjün etmek;
7) Türkmenistanyň ykdysady bähbitlerini goramak;
8) daşary ýurt döwletleriniň ulanýan çäklendiriji çärelerine jogap çärelerini ulanmak.
20-nji madda. Eksport gözegçiligi
1. Ýaraglandyrma, harby tehnika, iki wezipeli harytlar we tehnologiýalar babatda daşary ykdysady iş amala aşyrylan mahalynda Türkmenistanyň milli bähbitlerini goramak, şeýle hem halkara borçnamalaryny berjaý etmek maksady bilen Türkmenistanda eksport gözegçiligi ulgamy ulanylýar.
2. Daşary ykdysady işiň eksport gözegçiligine degişli bolup durýan obýektleriniň sanawy, şeýle hem olaryň alnyp gidilmeginiň ýa-da üstaşyr geçirilmeginiň tertibi Türkmenistanyň Ministrler Kabineti tarapyndan bellenilýär.
21-nji madda. Daşary ykdysady işiň statistikasy
Türkmenistan daşary ykdysady işiň statistik hasaba alnyş we hasabatlylyk döwlet ulgamynyň döredilmegini, halkara derejesinde degşirilip bilinjek Daşary ykdysady işiň haryt nomenklaturasynyň, şular barada statistik maglumatlaryň peýdalanylmagyny göz öňünde tutýan ýeke-täk usulyýet boýunça toplamagy we ulgamlaşdyrmagy üpjün edýär:
1) döwlet statistik hasabatlylygy we gümrük statistikasy esasynda döwletiň daşary söwdasy we söwda deňagramlylygy boýunça;
2) döwletiň töleg deňagramlylygy boýunça.
III BAP. DAŞARY YKDYSADY IŞIŇ SUBÝEKTLERI,
OLARYŇ HUKUKLARY WE BORÇLARY
22-nji madda. Daşary ykdysady işiň subýektleri
1. Daşary ykdysady işiň gatnaşyjylary hökmünde Türkmenistanda bellige alnan şu aşakdakylar Türkmenistandaky daşary ykdysady işiň subýektleri bolup bilerler:
1) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda Türkmenistanda döredilen ýuridik şahslar;
2) daşary ýurt döwletleriniň ýuridik şahslary, olaryň Türkmenistanda bellige alnan wekilhanalary we şahamçalary;
3) fiziki şahslar, şol sanda daşary ýurt fiziki şahslary we raýatlygy bolmadyk adamlar;
4) halkara guramalary.
Türkmenistanyň kanunlary bilen daşary ykdysady işiň gatnaşyjylary hökmünde bellige alynmazdan, daşary ykdysady işi amala aşyrýan subýektler kesgitlenilip bilner.
2. Daşary ykdysady işiň gatnaşyjylarynyň bellige alynmagy Türkmenistanyň Ykdysadyýet we ösüş ministrligi tarapyndan amala aşyrylýar.
23-nji madda. Daşary ykdysady işiň subýektleriniň hukuklary
Daşary ykdysady işiň subýektleriniň şulara hukuklary bardyr:
1) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda daşary ykdysady işe gatnaşmagyň görnüşini, şekillerini we ugurlaryny özbaşdak kesgitlemäge, ýuridik we fiziki şahslary bellenilen tertipde şertnama esasynda daşary ykdysady işi amala aşyrmagy üçin çekmäge;
2) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda Türkmenistanyň karz edaralarynda we (ýa-da) daşary ýurt karz edaralarynda hasaplaryny açmaga;
3) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda daşary ykdysady işiň netijelerine özbaşdak eýelik etmäge, peýdalanmaga we ygtyýarlyk etmäge;
4) döwlet edaralarynyň ýa-da olaryň wezipeli adamlarynyň hukuga garşy etmişlerinden (hereketlerinden ýa-da hereket etmezliklerinden) öz hukuklarynyň we kanuny bähbitleriniň kazyýet goragyna;
5) eger bu maglumatlaryň ýaýradylmagy Türkmenistanyň kanunçylygynda gadagan edilmedik bolsa ýa-da çäklendirilmedik bolsa, döwlet edaralaryndan we olaryň wezipeli adamlaryndan eýelik etmegi olaryň daşary ykdysady iş çygryndaky hukuklarynyň we kanuny bähbitleriniň amala aşmagy üçin düýpli ähmiýeti bolan maglumatlary almaga.
Daşary ykdysady işiň subýektleriniň Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda başga hukuklary hem bolup biler.
24-nji madda. Daşary ykdysady işiň subýektleriniň borçlary
1. Daşary ykdysady işiň subýektleri şulara borçludyrlar:
1) öz işini Türkmenistanyň kanunçylygyna, Türkmenistanyň halkara şertnamalaryna we halkara hukugynyň kadalaryna laýyklykda amala aşyrmaga;
2) Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan halatlarda harytlaryň eksport (import) edilmegi üçin şertnamalaryň bellige alynmagy boýunça talaplary öz wagtynda ýerine ýetirmäge;
3) salgytlaryň, ýygymlaryň we beýleki hökmany tölegleriň Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda öz wagtynda we doly möçberde tölenilmegini üpjün etmäge;
4) daşary ykdysady geleşikleriň baglaşylmagynyň, ýerine ýetirilmeginiň, şeýle hem olara üýtgetmeleri we goşmaçalary girizmegiň Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen düzgünlerini berjaý etmäge;
5) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda buhgalterçilik hasaba alnyşynyň ýöredilmegini, maliýe we statistik hasabatlylygynyň düzülmegini we berilmegini üpjün etmäge;
6) halkara hyzmatdaşlygynyň çäklerinde ýerine ýetirilýän işleriň, gözlegleriň we taslamalaryň sanitariýa-gigiýena, ekologiýa, seýsmik we beýleki talaplara laýyk gelmegi babatda bilermenler seljermesiniň geçirilmegini üpjün etmäge;
7) Türkmenistana getirilýän harytlaryň Türkmenistanda tassyk edilen tehniki, farmokologik, sanitariýa, weterinariýa, fitosanitariýa, ekologik talaplara laýyk gelýändigini tassyklaýan resminamalary Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde degişli döwlet edaralaryna hödürlemäge.
2. Daşary ykdysady işiň subýektleri Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda başga borçlary hem çekip bilerler.
IV BAP. DAŞARY YKDYSADY IŞIŇ
AMALA AŞYRYLMAGY ÜÇIN AÝRATYN ŞERTLER
25-nji madda. Daşary ykdysady işiň amala aşyrylmagy üçin
aýratyn hukuk düzgünleri
1. Türkmenistanyň çäginde daşary ykdysady işiň aýry-aýry görnüşleriniň amala aşyrylmagy üçin aýratyn hukuk düzgüni bellenilip bilner:
1) serhetýaka söwdasynyň amala aşyrylmagy üçin serhetýaka çäginde;
2) paçsyz söwda gümrük düzgüninde işleýän dükanlarda, şeýle hem paçsyz söwdanyň beýleki nokatlarynda;
3) erkin ykdysady zolaklarynyň (erkin telekeçilik zolaklarynyň, syýahatçylyk zolaklarynyň) çäginde;
4) Türkmenistanyň halkara şertnamalarynyň esasynda – erkin söwda zolaklarynyň we başga halkara birikmeleriniň çäklerinde.
2. Türkmenistanyň kanunçylygy bilen daşary ykdysady işiň aýry-aýry görnüşleri ýa-da aýry-aýry daşary ykdysady amallar amala aşyrylanda salgyt, gümrük we başga ýeňillikler bellenilip bilner.
26-njy madda. Serhetýaka söwdasy
Serhetýaka söwdasynyň amala aşyrylmagynyň tertibi we serhetýaka çäginiň degişli çäkleri Türkmenistanyň halkara şertnamalaryna we kanunçylygyna laýyklykda bellenilýär.
27-nji madda. Paçsyz söwda gümrük düzgüninde işleýän
dükanlar, şeýle hem paçsyz söwdanyň beýleki
nokatlary
Paçsyz söwda gümrük düzgüninde işleýän dükanlaryň, şeýle hem paçsyz söwdanyň beýleki nokatlarynyň işi Türkmenistanyň kanunçylygy bilen kesgitlenilýär.
28-nji madda. Erkin ykdysady zolaklar
Türkmenistanyň çäginde Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda döredilýän erkin ykdysady zolaklar (erkin telekeçilik zolaklary, syýahatçylyk zolaklary) üçin daşary ykdysady işiň aýratyn düzgüni (gümrük, pul, salgyt, nyrh emele getiriş we başga) bellenilip bilner.
V BAP. DAŞARY YKDYSADY IŞ BABATDA
DÖWLETARA GATNAŞYKLARY WE
HALKARA HYZMATDAŞLYGY
29-njy madda. Daşarky bazarlara baryp bilmek üçin amatly
şertleriň üpjün edilmegi
Türkmenistan özüniň ygtyýarly edaralarynyň wekilliginde, şol sanda ikitaraplaýyn we köptaraplaýyn gepleşiklere goşulmak hem-de halkara şertnamalaryny baglaşmak, şeýle hem Türkmenistanyň daşary ýurtlar bilen söwda-ykdysady gatnaşyklarynyň ösdürilmegine ýardam berjek halkara guramalarynyň we döwletara toparlarynyň döredilmegine we işine gatnaşmak bilen, ýurduň öndürijileriniň harytlarynyň beýleki ýurtlaryň bazarlaryna çykmagy üçin amatly şertleriň döredilmegi boýunça çäreleri görýär.
30-njy madda. Türkmenistanyň söwda-ykdysady meseleler
boýunça daşary ýurt döwletlerindäki wekillikleri
1. Türkmenistan daşary ýurt döwletlerinde Türkmenistanyň kanunçylygy we halkara şertnamalary esasynda Türkmenistanyň söwda-ykdysady meseleler boýunça wekilliklerini (söwda wekilliklerini) döredýär.
2. Söwda wekillikleri bolunýan ýurtlarda daşary ykdysady işiň ähli meseleleri boýunça Türkmenistanyň bähbitlerine wekilçilik edýän we olaryň goragyny üpjün edýän döwlet edaralary bolup durýarlar.
3. Söwda wekillikleri daşary ykdysady işiň subýektleriniň daşary ýurtlarda Türkmenistanyň bähbitlerini berjaý edişine gözegçiligi amala aşyrýarlar.
31-nji madda. Daşary ýurt döwletleriniň Türkmenistandaky söwda-ykdysady meseleler boýunça wekillikleri
Türkmenistanda daşary ýurt döwletleriniň söwda-ykdysady meseleler boýunça wekillikleri halkara şertnamalary esasynda esaslandyrylyp bilner.
VI BAP. DAŞARY YKDYSADY IŞIŇ
SUBÝEKTLERINIŇ JOGAPKÄRÇILIGI
32-nji madda. Daşary ykdysady işiň subýektleriniň öz
borçnamalary boýunça jogapkärçiligi
1. Daşary ykdysady işiň subýektleri bolup durýan fiziki we ýuridik şahslar öz borçnamalary boýunça Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda jerime salnyp bilinjek özlerine degişli emlägi bilen jogap berýärler.
2. Daşary ykdysady işiň subýekti hökmünde döwlet öz borçnamalary boýunça degişli döwletara we hökümetara şertnamalaryna we ylalaşyklaryna laýyklykda bellenilen çäklerde jogap berýär.
33-nji madda. Döwletiň we daşary ykdysady işiň
subýektleriniň jogapkärçiliginiň
tapawutlandyrylmagy
Daşary ykdysady işiň subýektleri – fiziki we ýuridik şahslaryň döwletiň borçnamalary boýunça jogap bermeýşi ýaly, döwlet hem görkezilen fiziki we ýuridik şahslaryň borçnamalary boýunça jogap bermeýär.
VII BAP. JEMLEÝJI DÜZGÜNLER
34-nji madda. Daşary ykdysady işde ätiýaçlandyryş
1. Türkmenistanyň çäginde daşary ykdysady işi ätiýaçlandyrmak ätiýaçlandyryş babatda Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda amala aşyrylýar.
2. Türkmenistan eksporty höweslendirmek maksady bilen eksport töwekgelliklerinden ätiýaçlandyryş ulgamyna gatnaşyp biler.
3. Daşary ykdysady işdäki telekeçilik töwekgelliklerinden ätiýaçlandyryş meýletinlik esasynda amala aşyrylýar.
35-nji madda. Daşary ykdysady işiň togtadylmagy we
bes edilmegi
1. Şu Kanunyň 22-nji maddasynyň birinji böleginde görkezilen subýektleriň daşary ykdysady işi şu aşakdaky ýagdaýlarda degişli ygtyýarly edara tarapyndan togtadylyp bilner:
1) Türkmenistanyň daşary ykdysady iş hakynda kanunçylygy bozulanda, Türkmenistanyň halkara şertnamalarynyň düzgünleri berjaý edilmese, şeýle hem daşary ýurtlaryň kanunçylygynyň Türkmenistana ykdysady ýa-da syýasy zeper ýetiren bozulmalary bolan halatynda;
2) tertipnama hukuk ukyplylygynyň bozulmagy bilen daşary ykdysady amallar, şeýle hem tassyklanylmadyk barter amallary amala aşyrylanda;
3) mahabatlandyrmada, gümrük, pul-maliýe we bellige alyş resminamalarynda görnetin ýalan maglumatlar habar berlende;
4) terrorçylyk işine (ekstremistik işe, terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine) gatnaşýandygy barada maglumatlar bolanda;
5) jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagynyň amala aşyrylmagyny ýa-da synanyşmaklygyny tassyklaýan ýeterlik esaslar bolanda.
2. Kararyň kabul edilmegine getiren sebäpler aýrylanda togtatmak hakynda karar üýtgedilip ýa-da ýatyrylyp bilner.
3. Daşary ykdysady işiň togtadylmagy hakynda karar kazyýete şikaýat edilip bilner.
4. Daşary ykdysady işiň bes edilmegi daşary ykdysady işiň subýektleri tarapyndan özbaşdak ýa-da Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan esaslar boýunça kazyýetiň karary boýunça amala aşyrylyp bilner.
36-njy madda. Jedelleriň çözülişi
1. Daşary ykdysady işiň amala aşyrylmagy netijesinde ýüze çykýan jedeller şertnamalaýyn tertipde çözülýär.
2. Şertnamada jedelleriň çözülmeginiň tertibini düzgünleşdirýän düzgünler bolmadyk halatynda ulanylýan hukuk we seredilýän ýeri halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalaryna laýyklykda kesgitlenilýär.
3. Daşary ykdysady işiň subýektleriniň döwlet häkimiýet we dolandyryş edaralary bilen jedelleri Türkmenistanyň kanunçylygyna we halkara şertnamalaryna laýyklykda çözülýär.
37-nji madda. Şu Kanunyň bozulandygy üçin jogapkärçilik
Şu Kanunyň bozulmagy Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen jogapkärçilige eltýär.
38-nji madda. Şu Kanunyň güýje girmegi
1. Şu Kanun resmi taýdan çap edilen gününden güýje girýär.
2. Şulary güýjüni ýitiren diýip ykrar etmeli:
1992-nji ýylyň 19-njy maýyndaky “Türkmenistanda daşary ykdysady iş hakynda” Türkmenistanyň Kanunyny (Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 1992 ý., № 5, 36-njy madda);
1993-nji ýylyň 12-nji aprelindäki “Türkmenistanda daşary ykdysady iş hakynda” Türkmenistanyň Kanunyna üýtgetmeler we goşmaçalar girizmek hakynda” Türkmenistanyň Kanunyny (Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 1993 ý., № 4, 35-nji madda).
Türkmenistanyň Gurbanguly
Prezidenti Berdimuhamedow
Aşgabat şäheri.
2014-nji ýylyň 16-njy awgusty.
№ 103-V.


c: text/html

text:
Her bir ynsan bu dunyade kalbynda bir yere gitmegi yada bir yeri gormegi kuyseyar… Shol kuyseyan yerini goreninden songra bolsa yene-de munga menzesh adamyng kalbynda emele gelyar, ol yeri gorende bolsa yene-de bir yeri gormegi kuyseyar….Sheydip adam kalby hich hachan hem sheyle bir “mesgeni” kuysemegini yitirmeyar. Munung sebabi hakynda oylananymyzda bolsa, bu yagdayyng bizing nahili yaradylyshymyzdan gozybashyny alyandygyny gorse bolyar. Ynsan Yaradyjy Huday tarapyndan yaradylyp, ilki bashda shol Yaradyjy bilen yakyn gatnashykda ajayyp bir mekanda yagny “Jennet Bagynda yagny Hudayyng mesgeninde” yashapdy. Emma bir gynanchly waka bolup gechdi, “Hudayyng dushmany sheytan Yaradanyng yaradylanlaryng ichinde ayratyn halda yaradany we yakyn gatnashykda bolyan ilkinji adamlary Adam ata we How enani aldamagy bashardy. Sheytan mekir yol bilen, yagny haywanlaryng ichinde mekir bolan yylanyng keshbine girdi we ilkinji adamlary Hudayyng sozune bolan shubhe doretmegi bashardy. Ol muny “Hudayyng sozuni ozuche olara dushundirip chalaja ony uytgetmek arkaly we sheydip ozuni Hudayyng yerinde goyup olara yalan wadalary berdi….Sheyle zady biz adamzat taryhynda bu gunler hem goryaris…
Bu gunki gun hem sheytan Hudayyng Yazgylaryna shubhe doredip gelyar we bu uchin ol hatda “yalan dinler” hem doretdi…yone bu hakynda bashga gezek gurrung ederis….
Sheydip ynsan Hudayyng aydanlaryna shubhe edip, Hudayyng gadagan eden agajynyng miwesinden iydiler we Onga boyun bolmadylar, sheydip olaryng kalby bu boyunbolmazlyk netijesinde uytgedi we olar Yaradyjysyndan gizlenip bashladylar…netijede bu edenleri uchin Hudayyng ong aydyshy yaly olar olumli boldular, Hudaydan ayrylmaly boldular we Hudayyng mesgeni bolan “Jennet bagyndan” kowuldylar.
Shol gunden bashlap adamzat nesli “shol ajayyp mekany Hudayyng mesgenini” kuysap kalplaryny doldurmak isleyarler, emma bu naletli dunyade hich bir zat olaryng kalbyny dolduryp bilenok we “ajayyp mekan gormek” teshneligini hich bir yer hem hich bir zat hem doldurmayar…
Bu yagdaydan chykalga bolsa, bizing janymyzyng oz Yaradyjysy bilen bu yitirilen gatnashygy dikeltmegi we Hudayyng ajayyp Mekanyna barjakdygyna bolan ynamyng gelmegidir. Yone muny ynsan ozi gazanyp bilmez, chunki munga pasgel beryan bizing gunalerimizing jezasydyr, bu hem “olumdir -ayralykdyr”. Bu yagdaydan bizi kim halas edip biler? Dinmi? Gowy ishlerimizmi? Pygambermi? Yada gowy dunya sistemasymy?….Bularyng hich haysy hem bizi halas edip bilmez, bizi halas edip biljek Yaradanyng Ozi Gudratly, merhemetli, rehimli, adalatly we soguden doly Hudayymyzdyr! Ol muny etdimi yada indi edermi? Hawa Ol elbetde Oz yaradanlaryny yone yere tashlamady, bashdan bashlap olar uchin gutulysh yoluny tayyarlap geldi we asyrlaryng jummushinde pygamberleri arkaly bu hakynda ynsanlara habar berip geldi we wagty dolanda bolsa wada eden “gutulyshyny” “oye dolanmagy” gokden iberen Baky Sozi bolan Oz Ogly Isa Mesihde bize upjun etdi! Isa Mesih kamil yashamak bilen “Hudayyng Gurbanlyk Guzusy” bolmak bilen Hudayyng “gunaning jezasy olumdir…gan dokulman guna bagyshlanmaz…” diyen talabyny berjay etdi! Adamzadyng gunaleri uchin bir gezek “janyny we ganyny bermek” bilen bizi Huday bilen yarashdyrdy we biz uchin “goklerdaki baky mekanda Hudayyng mesgeninde yer tayyarlady!” Bu ajayyp gutulysha, yagny Halasgar we Reb bolan Isa Mesihe iman getirenlere Huday muny sowgat bermek isleyar!
Gadyrly dost, bu gun gutulysh guni, bu gun Yaradyjy sanga garashyar we sen bilen Ogly Isa Mesih arkaly yarashmak isleyar, gunalerinig bagyshlap sanga “Oz mesgeninde baky yashayshy” sowgat bermek isleyar!
Sen muny kabul etmek islarmising? Eger sen bu Hosh Habary kabul etseng onda Isa Mesihing shagirtlerining ine bu ashakdaky ayatlarda guwa gechishleri yaly guwa gechip umytda shatlanarsyng!
“Chunki bizing bu dunyewi oyumiz, bu chadyr weyran bolsa, gokde Hudaydan bir ymaratymyzyng, el bilen yasalmadyk ebedi oyumizing bardygyny bilyaris. Sebabi gokdaki mesgenimizi geyinmegi kuyseap, munda ah chekyaris. Yone geyinsek, yalangach gorunmeris. Chunki bu chadyrda bolyan biz yuk astynda ah chekyaris; sebabi pany bolanlary yashayysh yuwutsyn diyip, yalangachlanmak dal-de, geyinmek isleyaris. Huday bizi shunung ozi uchin tayyarlap, bize Ruhy hem girew berdi. Sheylelikde, hemishe gayratly bolup, tende mesgen tutyan wagtymyz Rebden uzakdadygymyzy bilyaris – chunki biz didar arkaly dal-de, iman arkaly gezyaris. Gayratly bolup, tenden ayrylmagy, Rebbing yanynda mesgen tutmagy gowy goryaris. Shonung uchin bu tende yashasak-da, ayrylsak-da, Onung pisindi oturjak adamlary bolmagy yhlas edyaris!” 2Kor. 5:1-9

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýinde «Garaşsyzlyk ýyllarynyň belent sepgitleri» atly sergi gurnaldy
2018-nji ýylyň 20-nji sentýabrynda Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýinde «Garaşsyzlyk ýyllarynyň belent sepgitleri» atly sergi açyldy. Sergä Watanymyzyň tanymal adamlary, muzeý, medeniýet we döredijilik işgärleri, ýokary we ýörite orta okuw mekdepleriniň mugallymlarydyr talyplary gatnaşdylar.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe eziz halkymyz Watanymyzyň mukaddes Garaşsyzlygynyň 27 ýyllyk baýramyny ýokary netijeleri gazanmak bilen belleýär. Garaşsyzlyk ýyllarynda eziz Diýarymyzda asyrlara barabar uly işler amala aşyryldy. Döwletimiz ýokary depginler bilen ösüp, öz halkynyň abadan, bolelin we bagtyýar durmuşda ýaşamagyny üpjün eden ýurtlaryň hataryna goşuldy.
Türkmenistan – Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi ýyly hem şanly wakalara baý boldy. Lebap welaýatynda Halkara howa menzili, Türkmenbaşydaky Halkara deňiz porty açylyp ulanylmaga berildi, «Amul–Hazar 2018» Halkara awtorallisi üstünlikli tamamlandy. Garaşsyz, hemişelik Bitarap döwletimiziň halkara abraýy yzygiderli ýokarlanýar. Türkmenistan Watanymyz sebitde ylalaşdyryjy merkez hökmünde giňden tanalýar.
Sergide Watanymyzyň Garaşsyzlyk ýyllarynda aýry-aýry pudaklarda gazanan üstünlikleri, ýetilen sepgitleri barada gürrüň berýän fotosuratlara we maglumatlara esasy orun berilýär. Gahryman Arkadagymyzyň jöwher paýhasyndan dörän kitaplar, ýurdumyzyň Garaşsyzlygyny, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüni wasp edýän ajaýyp zergärçilik, sungat eserleri, çeper elli halyçylarymyzyň döreden ajaýyp şekilli halylary we haly önümleri, şeýle-de muzeý gymmatlyklary sergide uly orun alýar.
Sergini Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýiniň direktory, taryh ylymlarynyň kаndidaty Öwezmuhammet Mämmetnurow gutlag sözi bilen açdy.
Serginiň açylyş dabarasyna Türkmenistanyň Gahrymany, Magtymguly adyndaky Halkara baýragynyň eýesi, Türkmenistanyň halk ýazyjysy, şahyr Gözel Şagulyýewa, B.S.Türkmenbaşy adyndaky Baş drama teatrynyň artisti, Türkmenistanyň halk artisti Çary Berdiýew, Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň Onkologiýa ylmy-kliniki merkeziniň bölüm müdiri, lukmançylyk ylymlarynyň kandidaty Öwezdurdy Hümmedow, «Medeniýet» žurnalynyň baş redaktory Ogulgurban Gaşlakowa, «Adalat» gazetiniň uly habarçysy, Türkmenistanyň Prezidentiniň «Türkmeniň Altyn asyry» atly bäsleşiginiň ýeňijisi Atanyýaz Hangeldiýew, Türkmen döwlet gurjak teatrynyň artisti, Türkmenistanyň at gazanan artisti Kakabaý Annaçary, «Watan» gazetiniň bölüm müdiri, Türkmenistanyň at gazanan žurnalisti Orazdurdy Atahanow, «Türkmenistan» gazetiniň bölüm müdiri, Türkmenistanyň Prezidentiniň «Türkmeniň Altyn asyry» atly bäsleşiginiň ýeňijisi, şahyr Akmyrat Hojanyýaz, Türkmen döwlet medeniýet we sungat mekdebiniň önümçilik tejribesiniň ýolbaşçysy Mähri Hojamädowa, Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Aşgabat şäher geňeşiniň bölüm müdiri Begmuhammet Meredow gatnaşdylar. Dabarada örän gyzykly hem täsirli çykyşlar edilip, şowhunly el çarpyşmalar bilen garşylandy.
Dabara gatnaşyjylar Döwlet muzeýinde guralan «Garaşsyzlyk ýyllarynyň belent sepgitleri» atly sergä aýlanyp gördüler, muzeýiň işgärleriniň gyzykly hem täsirli gürrüňlerini diňlediler.


text:
Şu gün Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow “Kawasaki Heavy Industries Ltd.” kompaniýasynyň energetika ulgamy we kärhana işläp taýýarlamalary boýunça ýolbaşçysy Tasuýa Watanabeni kabul etdi.
Işewür ýüzbe-ýüz duşuşmaga döredilen mümkinçilik üçin hoşallygyny beýan edip, Ýaponiýanyň işewürler toparlarynyň ägirt uly ykdysady we serişdeler kuwwatyna eýe bolan Türkmenistan bilen hyzmatdaşlygy giňeltmäge uly gyzyklanma bildirýändiklerini aýtdy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hoşniýetli sözler üçin minnetdarlyk bildirip, Türkmenistan bilen iri ýapon kompaniýalarynyň arasynda ýola goýlan gatnaşyklaryň netijeli häsiýetini kanagatlanma bilen belledi. Şunda milli Liderimiz däbe öwrülen bu işewür gatnaşyklaryň şu gün hil taýdan täze derejä çykyp, dürli ugurlar boýunça üstünlikli ösdürilýändigini nygtady. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanda amala aşyrylýan giň gerimli özgertmeleri nazara almak bilen, hyzmatdaşlygyň geljegi hakynda pikir alşyldy. Şol özgertmeler milli ykdysadyýetimizi döwrebaplaşdyrmaga hem-de diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmäge, köpugurly senagat toplumyny döretmäge, ähli ugurlarda we pudaklarda öňdebaryjy tehnologiýalary ornaşdyrmaga, daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan hem-de daşary ýurtlara ugradylýan önümleriň öndürilişini artdyrmaga gönükdirilendir.
Duşuşygyň çäklerinde öňdebaryjy ýapon kompaniýasynyň ýolbaşçysy döwlet Baştutanymyza iri maýa goýum taslamasyny amala aşyrmagyň - Ahal welaýatynda tebigy gazdan benzin öndürýän zawody gurmagyň barşy barada habar berdi. Bellenilişi ýaly, şeýle taslama Türkiýäniň “Rönesans Holding” kompaniýasynyň gatnaşmagynda dünýä tejribesinde ilkinji gezek amala aşyrylýar. Çig malyň çuňňur arassalanmagy netijesinde zawodyň öndürjek önümi hili we ekologiýa talaplary boýunça ýokary dünýä ülňülerine doly laýyk geler.
Duşuşygyň ahyrynda Türkmenistanyň Prezidenti we myhman birek-birege hoşniýetli arzuwlaryny beýan edip, anyk netijäni ugur edinýän özara bähbitli hyzmatdaşlygyň mundan beýläk-de üstünlikli ösdüriljekdigine ynam bildirdiler.
Duşuşyga Ýaponiýanyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Takahiko Kasumata gatnaşdy.
Türkmen döwlet habarlar agentligi (TDH) / 22.06.2018
©Seýsmiki Taýdan Durnukly Gurluşygyň Ylmy-Barlag Instituty


text:
Lukmançylyk görkezijileri we gapma-garşy görkezijiler
Ýazylan wagty: 30 сентября 2018 Ýazan Mayichka
Ýaşyna we taýýarlyk derejesine garamazdan, hemmeler ylgap bilýär. Sagaldyş ylgawyna we ýörişine lukmançylyk taýdan gapma-garşy görkezijileriň sany çäklendirilendir. Şu günki gün lukmanyň sagaldyş ylgawy we ýörişi boýunça sapaklara gapma-garşy görkezijileri anyk kesgitlemek üçin doly hem ýeterlik derejede taýýar däldigini ýatda saklamaly. Ol öz hödürnamalarynda juda seresaply hereket edýär. Elbetde, dogabitdi ýürek agyry, gan aýlanyşynyň ýetmezçiligi, ýürek urşunyň depginindäki ýetmezçilikler sagaldyş ylgawy bilen meşgullanmaga mümkinçilik bermeýär. Şeýle hem öz-özüňi bejermek hökmünde ylgaw bilen meşgullanmak howply bolup biler, aýratyn-da birnäçe keselleri soňky derejesine ýetirip bilmegi mümkin (inçekeseliň ýitileşmegi, süýji keseleniň aýry-aýry görnüşleri we beýlekiler). Umuman aýdylanda islendik keseliň ýitileşen pursatynda ylgamagyň gadagandygyny unutmaly däl.
Okalan sany: 20 Jogaplar: ( 0 )


text:
Maşynlar üçinem awtoduralga gurulýar.
Kategoriýa: Habarlar |
20.08.2017 00:17
Gyzgyn, Turkmence, Sosiyal, interaktiw, sayty, Turkmen, Türkmen, Türkmenistan, Turkmenistan, Türkmençe, Sosiýal, saýty
(#19)
“Aşgabat şäherinde ýaşaýyş jaý toplumlarynda, ýol ýakalarynda ulaglaryň bir ýere jemlenmeginiň öňüni almak üçin awtomobil eýeleri maşyn goýulýan ýerler bilen üpjün edilmeli” – diýip, döwlet baştutany Ministrler kabinetiniň başlygynyň orunbasary Dädebaý Amangeldiýewe “Aşgabadyň awtomobilleşmeginiň ýokary depgi


text:
Şamuhammet Suwtyýew-Şan Şöhratly Hunlar
«Owşar türkmenleriniň taryhy»(2008) kitabynyň türk ýazyjysy Adnan Menderes Kaýa özüniň taryhy çeşmelere salgylanan işinde «Türkmen» ady hakynda gyzykly hem gerekli örän möhüm ýazgylary galdyrypdyr. Taryhy çeşme «Türk adynyň hakyky eýesi Türkmenlerdir» diýip tassyklaýar[1]. Töwradyň Ýunança (grek) terjime edilen Septuagenta (Ýetmişler) nusgasynda ady agzalan Togarmalar (Torglar), demirgazykdan gelen haýsydyr bir kowum hakynda ýatlanypdyr. Ilkinji Yslam hadyslaryny rowaýat eden Wehb bin Münebbih: «Türküstanda Zülkarneýniň ýörüşlerinde gabat gelen Torgumanlylar» hakynda aýdypdyr. El-Beýruni Türkmen sözi hakynda: «Oguzlar bu ady Türgüman şeklinde aýdandyklaryny» ýatlapdyr[2]. Mahmyt Kaşgary bolsa Zülkarneýin Türküstana eden ýörüşi wagtlarynda 24 Oguz taýpasynyň Türkmen adyny alandyklary hakynda hekaýat ýazypdyr[3]. Miladydan öňki VI asyrda (m.ö. 525-m.ö. 522 ý.ý.) Müsüre gelen Ahamenit goşunlarynyň arasynda Horezm goşun birlikleriniň arasynda Darkmanlaryň (türkmenler) bardygyny Elefantide (Müsür) tapylan papirusda ýazga geçirlen eken. Bulardan başga-da Günbatar Hun eýýamynda Miladydan öňki V asyrda Aral deňziniň kenarýakasynda ornaşan ýurdyň ady we ol ýerdäki milletiň ady Çyn-maçyn (Hytaý) çeşmelerinde «Tü-kü-mön» diýlipdir[4]. Aýratynam Milady senesiniň 286-330-njy ýyllardaky bolan taryhy wakalary ýazan Rimli Agathangelos, soňra 925-nji ýylda ölen Katolik Ohannes VI çenli bütin iýeroglif basmaçylary häzirki Ermenistan ýurduny we onuň töwereklerini Torkomýan ili we halkyny hem Torkomýan, Aşkenaz asylly bolandyklary hakynda ýatlap geçipdirler[5]. Yslam eýýamynda ilat sanlaryny az bolan Türkmenlerden diňe Mukaddesi ýatlap geçipdir. Isfijap bilen Balasagun arasynda ýaşandyklaryny, hökümdarynyň hem Ordu şäherinde oturandygyny we gorkularyndan ýaňa Musulman bolandygyny ýazypdyr.


text:
Mi 8se
Yagdayy paketGörmek Elektronika ussa goşulan wagty 3 aý öň Gören adam sany 61x
Samsung galaxy S6 edge
El kesde
kesde elde dikilen arassa dine imodan yazyn jan etman +905466831140Görmek Tikinçilik hyzmatlary goşulan wagty 7 aý öň Gören adam sany 1048x
duty kamri 2002
jay
Ici gosy yok bos bolsada bolyaGörmek 1 komnatly goşulan wagty 10 aý öň Gören adam sany 292x
2 otag 1 eywanly kiçi howluly jay
Taze remont edilen, yashamaga tayyar 2 otagly, 1 eywanly, kiçi howluly eyesinden satlyk jay. Bahasy 96000 DTM, oñushyan!Görmek 2 komnatly goşulan wagty 11 aý öň Gören adam sany 479x
Mitsubishi Rosa
Yagdayy: Gowy Renki: Ak Yyly : 2005y Yer sany: 34 Motor: Kap remont Salon: Gowy ...Görmek Mitsubishi goşulan wagty 1 ýyl öň Gören adam sany 234x
satlyk iphone 5G
URAL mashyn
MAZ dwigatel, Benzowoza abzallashdyrylan. 9 kub. Kapremont. 6 teker taze.Görmek Ýükmaşynlar goşulan wagty 1 ýyl öň Gören adam sany 542x
URAL mashyn
MAZ dwigatel, Benzowoza abzallashdyrylan. 9 kub. Kapremont. 6 teker taze. Bahasy ylalashylyar.Görmek Ýükmaşynlar goşulan wagty 1 ýyl öň Gören adam sany 180x
Awtobus paz 672
Yyly1981 ýagdayy gowy 30adamlykGörmek Awtobuslar goşulan wagty 1 ýyl öň Gören adam sany 343x
Awtobus paz 672
Yyly1981 ýagdayy gowyGörmek Awtobuslar goşulan wagty 1 ýyl öň Gören adam sany 138x
- 1


text:
SIZIŇ BU GÜN ýa-da SOŇRA ETJEK ÝEDI ÄDIMLERIŇIZ
Satyjylar harydyň basym geçmegi üçin alyjylara ýygy-ýygydan aýratyn teklipleri edýärler. Isa Mesih hem edil şol satyjylar ýaly teklip edýär. Hemmeleriň ýa ölmezinden öň ýa-da şondan soň, edip biläýjek ýedi ädimleri bardyr. Eger siz, bu gün şol iru-giç edilmeli ädimleri etseňiz, Mesih size aýratyn teklibiniň bardygyny aýdar. Bu – siziň kalbyňyzyň halas bolmasydyr. Geliň, siziň bu gün ýa-da soň etjek ädimleriňize seredip geçeliň.
1. Siz Mesihiň çakylygyny eşidersiňiz BU GÜN Isa: “Men size hakykaty aýdýaryn, Hudaýyň Oglunyň sesini ölüleriň eşitjek wagty geler, bu wagt eýýäm geldi. Onuň sesini eşidenler ýaşar.” – diýýär (Ýah.5:25). Bu ýerde agzalýan “ölüler” sözi – fiziki taýdan diri bolsa-da, günä babatda ölen adamlary aňladýar. Bu gün Isa, ruhy taýdan ölenleriň we günädir jenaýata batanlaryň hemmesine çagyryş edýär. “Eý argynlar, agyr ýüklüler, Meniň ýanyma geliň, Men size dynçlyk bereýin” (Mt. 11:28). Eger, Isanyň şu söýgä ýugrulan çakylygy inkär edilse, SOŇRA “gabyrdakylaryň Onuň sesini eşitjek wagty geler. Haýyr iş edenler ýaşamak üçin, şer iş edenler bolsa höküm üçin direler (Ýah. 5:28-29). Bu gün Isanyň söýgi çakylygyny inkär etmek – bu, SOŇRA Hudaýyň hökümi üçin Onuň batly sesini eşitmegi aňladýandyr. Onda näme üçin bu gün şol çakylyga seslenmeýärkäk?
2. Siz rehim edilmegi üçin Hudaýa ýalbararsyňyz
BU GÜN Injil bize: “Hudaýy tapmaga mümkinçilik barka Ony gözläň: heniz Ol ýanyňyzdaka Ony çagyryň” (Iş. 55:6) diýýär. Hudaý sabyrlylyk bilen garaşýar, Ol rehimdarlyk edilmegini soraýan sesi eşitmek isleýär. Ol golaýdadyr we bagyşlamaga taýyndyr. SOŇRAadamlaryň rehimdarlyk edilmegini soraýan wagty geler, şonda Hudaý rehim etmez. Ol “turup, gapyny ýapanda, siz daşarda galyp: “Ýa Reb, gapyny bize aç.”- diýip, gapyny kakmaga durarsyňyz. Emma Ol size: “Men sizi tanamaýaryn, nireden gelendigiňizi bilmeýärin.” – diýip jogap berer. Şonda siz şeýle diýersiňiz: “Biz Seniň öňüňde iýip-içdik, Sen biziň köçelerimizde sapak berdiň”. Emma Ol: “Men sizi tanamaýaryn, niredendigiňizi bilmeýärin, diýip aýdýaryn ahyryn. Baryňyz ýanymdan aýrylyň, eý, nähak iş edenler.”-diýer. Ybraýymy, Yshagy, Ýakuby we ähli pygamberleri Hudaýyň Patyşalygynda, özüňiziň bolsa daşaryk kowulanyňyzy göreniziňizde, ol ýerde aglama we diş gyjama bolar” – diýer (Lk. 13:25-28). Onda näme üçin şu wagt rehimdarlyk edilmegini soramaýarkak?
3. Siz Isany Reb hökmünde ykrar edýärsiňiz
BU GÜN Hudaýyň wadasy: “Çünki sen agzyň bilen Isany Reb hökmünde ykrar etseň, Hudaýyň Ony ölümden direldendigine ýüregiň bilen ynansaň gutularsyň” – diýýär (Rim. 10:9). Eger, sen muny şu wagt ykrar etmeseň, Hudaý SOŇRA: “çünki biziň barymyz Mesihiň höküm kürsüsi öňünde durmalydyrys. “Reb diýýär: Öz direlmegimden kasam, her dyz öňümde epiler, her dil Hudaýy ykrar eder.” – diýip ýazylgydyr” – diýýär (Rim. 14:10-11). Isany ykrar etmäge garaşýan adamlar, Ony özleriniň höküm gününde ykrar ederler. Onda näme üçin Ony şu wagt ykrar etmeýärkäk?
4. Siz günä etmegi goýarsyňyz
BU GÜN Mesihe uýana edilýän tabşyrykda şeýle diýilýär: “Höweslerine boýun bolmazlygyňyz üçin, ölümli teniňizde günä höküm sürmesin. Synalaryňyzy nädogrulyk guraly edip, günä tabşyrman, eýsem, ölümden dirilen hökmünde özüňizi Hudaýa tabşyryň, synalaryňyzy dogrulyk guraly edip Hudaýa tabşyryň” (Rim. 6:12-13). Hudaýyň çagasy günä etmesini şu wagt goýmalydyr. Çünki ol, günä we bu dünýäniň höwesleri bilen göklere barmaz. Emma, SOŇRA dowzaha barylýarka, hiç kim bu dünýäniň günäli gözelliklerini öz ýany bilen alyp gidip bilmez. Sebäbi, “… dünýä we onuň höwesleri geçip gider” (1 Ýah. 2:17). Günäli hezillikler we lezzetler azwagtlykdyr. Dowzahda onuň ýaly zatlar bolmaz. Ol ýerde ahlaksyzlyk, alkogolly içgiler, çilim bolmaz. Ol ýerde diňe azaplar, “aglama we diş gyjama bolar”. Onda näme üçin günä etmäni şu wagt goýmaýarkak?
5. Siz günä üçin höküm edilersiňiz
BU GÜN Ýahýanyň birinji hatynyň 1:9 –y aýatynda şeýle diýilýär: “Günälerimizi boýun alsak, Ol ynamdar, adyldyr. Günälerimizi öter, bizi her hili ýamanlykdan arassalar.” Eger, biz günälerimizi boýun alsak, onda olar Mesihiň merhemet tagtyna, rehimdarlyk tagtyna baryp, Isa Mesihi günälerimizden halas ediji hökmünde kabul edişimiz arkaly Hudaý bizi bagyşlar. Günälerini boýun almak we olar üçin toba etmek islemeýänler SOŇRA höküm ediler. Rimlilere ýazylan hatyň 2:5-i aýatynda günäkärde gahar-gazabyň ýygnalýandygy aýdylýar: “gazap güni üçin, Hudaýyň adyl höküminiň aýan boljak güni üçin, özüňe gazap ýygnaýarsyň”. Şol günäkärler Hudaýyň öňüne baranda kitap açylar (Ylh. 20:11-15), onda olaryň eden ähli bagyşlanmadyk günäleri we olar üçin höküm edilşiniň subutnamasy hökmünde ot kölüne zyňyljakdygy ýazylandyr. Rehimdarlyk tagtyndan günälerimiziň bagyşlanmagy soralanyndan soň, häzirki ediljek höküm, geljekdäki beýik ak tagtyň öňünde ediljek hökümden has ýeňildir. Onda näme üçin şu wagt günälerimiziň geçilmegini soramaýarkak?
6. Siz öz “meniňizi” we özdiýenli gyzyklanmalaryňyzy ýitirýärsiňiz
BU GÜN Isa: “Kim Meniň yzymy eýermek isleýän bolsa, özüni inkär etsin-de, haçyny alyp, yzyma düşsün. Çünki kim janyny halas etmek islese, ony ýitirer, ýöne kim öz janyny Meniň ugrumda ýitirse, ony halas eder. Sebäbi bir adam bütin dünýäni gazanyp, janyny ýogaltsa, oňa näme peýda bolar? Ýa-da adam janyna derek näme berip biler?” – diýýär (Mt. 16:24-26). Köp adamlar dostlaryny, mülki we şahsy maksatlaryny ýitirmegiň bahasyny hetdenaşa ýokary şaýýarlar. Emma, olar şol zatlary şu wagt goýsalar, SOŇRA olar ähli zatlary barybir ýitirerler, ýöne soňky ýitirişiň bahasy has ýokary bolar. Onda näme üçin şu wagt öz-özüňi inkär etmeli däl?
7. Siz azaplara höküm edilensiňiz
BU GÜN “Mesih Isada Hudaýyň ýoluna mynasyp ýaşamak isleýänleriň bary azar çeker” (2 Tim. 3:12). Hiç bir mesihä azarlardan dynma ýokdur. Hatda olaryň üstünden gülünip we arkasyndan sögünip hem biliner. Şonda-da, Mesih bizi: “Çydasak, Onuň bilen höküm süreris” – diýip ynandyrýar (2 Tim. 2:12). Emma, SOŇRAKY azaplary häzirki görülýän görgiler bilen deňäp bolmaz. Olar ebedilikde “oduň ýalnynda” ejir çekerler (2 Sel. 1:8). Bu dünýäniň islendik adamy ýa BU GÜN, ýa-da SOŇRA ebedilikde Hudaýyň hökümi bilen ejir çekmeli bolar. Onda näme üçin şu wagt ejir çekmeli däl? Siz bu ýedi ädimleri ýa bu gün, ýa-da soňra gürrüňsiz berjaý etmeli bolarsyňyz. Hudaýyň aýratyn teklibi, diňe oňa şu wagt jogap berene ediler.


text:
Awstriýanyň işewürlik toparynyň wekilleri bilen duşuşyk.
10-njy oktýabrda Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesine Awstriýa Respublikasynyň wekiliýeti geldi. Onuň düzümine: Awstriýanyň Söwda-senagat edarasynyň sebitdäki menejeri Karl Mihael Angerer, Awstriýanyň Gazagystandaky ilçihanasynyň söwda maslahatçysy, söwda bölüminiň ýolbaşçysy Rudolf Taler, “Raýffaýzenbank” PJ-niň maliýe institutlar we GDA boýunça direktory Pawel Zarutskiý we Awstriýanyň biziň ýurdymyzdaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly Ilçisi Gerhard Saýller girdi.
Myhmanlary TSTB-niň ýolbaşçysy, müdiriýetiň agzalary, administrasiýanyň we halkara bölümiň wekilleri, şeýle-de “Rysgal” PTB-nyň ýolbaşçylary we Türkmenistanyň Awstriýadaky Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň söwda boýunça wekilleri, “Rysgal” gazediniň redaktory gyzgyn garşyladylar.
TSTB-niň ýolbaşçysy iki ýurdyň işewürlik toparlarynyň güýçli depginde ösýän hyzmatdaşlygyny uly kanagatlanma bilen belläp geçdi. Muňa tassyknama hökmünde ol sentýabr aýynyň başyna geçen türkmen telekeçileriniň Wena saparynyň netijeliligini we dostlukly ýurdyň häzirki Aşgabadaky saparyny mysal getirdi.
Duşuşyga gatnaşyjylar Birleşmäniň esasy ykdysady görkezijileri, telekeçileriň eksport mümkinçilikleri we işewür hyzmatdaşlygy göz öňünde tutmak bilen ösüş üçin ähli esaslary bolan Türkmenistanyň we Awstriýanyň hususy toparlarynyň arasyndaky haryt dolanyşygy barada maglumaty diňlediler.
Awstriýaly işewürler ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň güýjeýän ösüşiniň mazmunynda iki ýurdyň telekeçileriniň işewürlik gatnaşyklaryny giňeltmegiň wajyplygyny belläp geçdiler.
Gürrüňdeşligiň barşynda dürli ugurlarda bilelikdäki taslamalary durmuşa geçirmek üçin mümkinçilikler ara alnyp maslahatlaşyldy. Ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň ileri tutulýan ugurlarynyň hatarynda AST, ýokary tehnologiýalaryň ulanylmagy, tebigy baýlyklary gaýtadan işlemek boýunça kuwwatlyklaryň döredilmegi agzaldy.
Bank ulgamynda gatnaşyklary giňeltmek, hususanda “Rysgal” Paýdarlar täjirçilik banky bilen dünýäniň dürli ýurtlarynda hereket edýän şahamçalary bolan, awstriýanyň iň iri bank toparlarynyň biri-«Raiffeisen Bank International» arasynda kärdeşlik gatnaşyklaryny ýola goýmak gürrüňdeşligiň aýratyn mowzugy boldy.
Geljekki netijeli ikitaraplaýyn hyzmatdaşlyk üçin ýeke-täk binýady döretmäge umumy çemeleşmeleri kemala getirmek maksady bilen şeýle duşuşyklaryň yzygiderli geçirilip durulmagynyň wajyplygy nygtalyp geçildi.


text:
Türkmen halkyna ýokardan “siz altyn asyrda ýaşaýaňyz” diýilýän-de bolsa, ýurtda azyk ýetmezçiligi, zähmetkeşleriň nägileligi we işsizlik barha artýar. Eger-de Berdimuhamedow ýagdaýlary tizden-tiz üýtgetmek bilen bolmasa, onuň sanlyja güni galan bolmagy mümkin.
Diýdimzorlaryň tagtdan agdarylyşyny görkezýän suratlar iňňän täsirli bolýar. Golaýda Zimbabweniň paýtagty Hararede 37 ýyl höküm süren Robert Mugabeniň häkimiýetiniň syndyrylyşyny görkezýän wideolar taryhy özgerişiň ýatdan çykmajak pursatlaryny müdimileşdirdi. Zimbabweniň owsarly halkyny zalym repressiýanyň, halkara üzňeligiň we betbagtçylykly ykdysady syýasatlaryň labry astynda ezen režimiň agdarylyşyny adamlar uly tomaşa bilen begenip gutladylar.
Merkezi Aziýadaky wakalary yzarlaýanlar regionyň iň bir özboluşly režiminiň, ýagny Türkmenistanyň awtoritar syýasatyny ýokarda agzalan režimiňki bilen birmeňzeş güýç-göçüm tilsimleriň kesgitleýändigini gürrüňsiz belläp geçendir. Örän az halkara goldawçysy bolan türkmen ýolbaşçylary ýurduň baýlyklaryny gümürtik kleptokratik häsiýetde dolandyryp, 30 ýyla golaý wagt bäri özdiýenli we repressiw karar mehanizmleriniň monopoliýasyny ýöredip gelýär. Bu hakykaty görmediksireýän ýurduň resmi propagandasy Türkmenistanyň awtoritar harabaçylygyny “altyn asyr” diýip görkezmäge dowam edýär; hamana parasatly baştutanlar türkmen halkyny ozal görlüp-eşidilmedik bolçulyga we asudalyga tarap alyp barýar.
Bu propagandanyň absurdlygyny we bolgusyzlygyny biz mydama-da nygtap gelýärdik, ýöne bu sapar bizde Gurbanguly Berdimuhamedowyň alyp barýan syýasatynyň durnuklylygyna we berkligine, şol bir wagtyň özünde onuň şahsy dolandyryş ukybyna şübheli garamaga esas döredýän ýeterlik subutnamalar bar. Resmi dokumentleriň hem-de habarlaryň aňyrsynda aýdyljak bolýan gürrüňleri seljerip, şeýle-de Türkmenistandaky kontaktlarymyz bilen gündelik ysnyşykly işleşip, biz Berdimuhamedowyň režiminiň terminal krizise, ýagny dermansyz derde ýolugan krizis döwrüne girendigine, ondan yza ykdysady syýasatda radikal reformalary girizmezden ýoluň ýokdugyna ynanýarys.
Türkmen illuziýasynyň soňy
Syýasy ykdysadyýetiň kesgitli kemçilikleri türkmen awtoritarlygynyň terminal režim krizisiniň düýp özenini düzýär. Tebigy gaz eksportlaryndan gelýän girdejileriň ýapyk häsiýetde dolandyrylmagyna 1992-nji ýyldan bäri garaşly ýurduň ilkinji we ikinji türkmen ýolbaşçylary milli ykdysadyýeti reformirlemek boýunça degerli başlangyçlary ýola goýmadylar. Şol sebäpden, 2017-nji ýylyň aýagynda ýurduň ykdysadyýeti henizem başdan-aýak, doly diýen ýaly diňe energiýa pudagyna garaşlylygynda galýar.
Türkmen ykdysadyýetiniň ýolbaşçylary girdejileri agzalýan häsiýetde diňe yzygiderli akdyrmagyň aladasyna gümra boldy we olar režimiň gapjygyna puluň durnukly akyp durmagyny gazanmak üçin Orsýet, Eýran we Hytaý bilen energiýa söwdalara baş goşdular. “Gazpromy”ň türkmen gaz bazaryndan çekilmeginiň, Eýran bilen dawaly energiýa gatnaşyklaryň doňdurylmagynyň we 2000-nji ýyllaryň ortalarynda Hytaý bilen gol çekilen gaz ylalaşygynyň käbir aýratyn şertleriniň netijesinde ýurda girýän girdeji ymykly azaldy. 2017-nji ýylyň aýagynda Türkmenistan özüniň esasy baýlygynyň eksportunyň maliýe mümkinçiliklerinden örän çäkli mukdarda peýdalanyp bilýär. Girdejileriň azalmagy öz gezeginde has ýiti gowuşgunsyzlyga ýol açyp, 2014-nji ýyldan bäri Türkmenistanyň hakyky ykdysadyýetine öz täsirini ýetirýär.
Režimiň awtoritar dünýägaraýyşyna görä, bu gün-günden ýowuzlaşýan ykdysady krizise prezidentiň töweregindäki elitler däl-de, Türkmenistanyň adaty ilat köpçüligi ýiti döz gelmeli. 2017-nji ýylyň dekabr aýynyň başynda ýurduň dürli künjeginde un ýetmezçiligi duýulýar diýen habarlar gelip gowuşdy, şol sanda beýleki zerur gündelik harytlar - şeker, ýag tekjelerden ýitirim bolup başlady. 2016-njy ýylda-da azyk-haryt ýetmezçiligi barada peýda bolan habarlar ondan öňki ýyllarda asla eşidilmezdi.
Soňky 12 aýyň dowamynda nagt pul elýeterliligi güýçli kemeldi. Türkmen häkimiýetleri bu täzeligi ‘döwlet nagt däl görnüşde hasaplaşygy ýola goýmak üçin tagalla edýär’ diýip düşündirýär, ýöne Aşgabatdan gaýry ýerlerde degişlilikde örän az söwda nokatlary bank kartlary arkaly hasaplaşygy amala aşyryp bilýär. Has düşnükli dil bilen aýdylanda, häzirki wagtda dolanyşykda ýeterlik derejede kagyz pul ýok. Çeker ýaly bankomatlarda köplenç pul ýok we welaýatlardaky käbir banklaryň şahamçalary indi ýapyldy. Şonuň üçin nagt pul tapmak aşa kyn. Bu ýagdaý daşary ýurtlarda ýaşaýan dogan-garyndaşlaryna pul ugratjak bolýan adamlara-da öz täsirini ýetirýär. Çagasy daşary ýurtlaryň ýokary okuw jaýlarynda bilim alýan ene-atalar çagalaryna pul ugratjak bolsalar, desse-desse dokument eltip puly hakykatdanam ýokary okuw jaýynda okaýan ogul-gyzyna ugradýandygyny subut etmeli bolýarlar.
2017-nji ýylyň başlarynda daşary ýurtlara syýahat edýän türkmen turistleri ýurduň daşynda plastik kartlaryndan günde çekip biljek puly 250 dollar diýlip çäklendirildi. Noýabr aýynda bu mukdar günde 50 dollara düşürildi. Dollaryň gara bazardaky nyrhy 2017-nji ýylyň başlarynda 5-6 manat töweregi bolan bolsa, ýylyň aýagynda 1 dollaryň bahasy gara bazarda 9 manada çykdy. 2015-nji ýylyň fewral aýyndan bäri dollaryň resmi bahasy 3,5 manatda saklanýar.
Çörek we söweş sungaty
Aýlyklaryň gijikdirilip tölenmegi ozallar Türkmenistanda seýrek duş gelen ýagdaý bolsa, ýurtda 2017-nji ýylyň sentýabr aýynda geçirilen Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça Aziýa oýunlarynyň öňüsyrasynda aýlyklaryň giç tölenmegi adaty ýagdaýa öwrüldi. Döwlet çäräniň geçiriljek desgalarynyň we beýleki infrastrukturalaryň gurluşygyna ähmiýet berdi. Aziýa oýunlarynyň geçirilmeginiň öňýany hökümet döwlet işgärleriniň aýlyklaryndan 20-30% tutup galdy. Muny işgärler oýunlara taýýarlyk döwründe öz aýlyklaryndan “meýletin” goşant goşdular diýip düşündirdiler.
2017-nji ýylda Aziýa oýunlaryna zerur bolan binalaryň gurluşygy Türkmenistanda iş orunlaryny döretdi. Oýunlaryň başlajak gabatlarynda ýurtdaky işsizligiň derejesiniň 60 göterimdigine ynanylýardy. Aziýa oýunlary sentýabryň aýagynda tamamlandy, diýmek oňa taýýarlyk işlerine gatnaşanlar häzir işsiz galandyr. Ýerli işçiler üçin beýleki bir gynandyryjy habar, ýagny Türkmenistanyň döwlet nebit-gaz kompaniýalary bolan “Türkmennebit” we “Türkmengaz” kompaniýalarynyň iş orunlarynyň üçden biri kemeldilýär. 2018-nji ýylda Türkmenistanda işsizligiň derejesi 80-85 göterime çykar diýip çaklamak ýurtaky gowuşgunsyz ykdysadyýetiň fonunda hakykatdan uzak bolmasa gerek.
2017-nji ýylda türkmen häkimiýetleri ýurduň ykdysadyýetiniň kuwwatlanandygyny, şonuň üçin halkyň “sowgada” mätäç däldigini aýdyp suwuň, gazyň we elektrik togunyň mugt üpjünçiligini ýatyrdy. Bu aralykda, azyk-harytlaryň bahalary galmagyna dowam edýär. Döwlet dükanlarynda harytlar bellenen bahadan satylýar, ýöne hususy dükanlarda harytlaryň bahasy döwletiňkiden üç esse gymmat satylýar. Oba ýerlerinde adamlar pul tapmak üçin mallaryny soýup etini satýarlar.
Golaýda şeýle agyr şertler iki sany seýrek protestiň guralmagyna getirdi. Daşoguz welaýatynda ene-atalar, esasan aýallar, çagalar baglarynyň tölegleriniň bir gijede 100% göterilmegine nägilelik bildirip 10-njy oktýabr güni welaýat bilim bölüminiň öňünde ýygnanýarlar. Bilim bölüminiň işgäri adamlara welaýat häkimligine gitmegi maslahat berýär. Adamlar onuň maslahatyna eýerýärler, ýöne bilim bölüminiň işgäri işden kowulýar we halky hökümete garşy küşgürtmekde aýyplanyp jogapkärçilige çekilýär. Protestçileriň talaplary bilen ýüzbe-ýüz galan ýerli häkim ene-atalara çagalar baglarynda suwa, gaza we toga tölenilmeli pullaryň artandygyny, şol sebäpden tölegleriň galandygyny aýdyp düşündirýär. Käbir ene-atalar öz çagalaryny çagalar baglaryndan alyp galýar. Ýöne türkmen häkimiýetleri çagalaryny tölegleri galan çagalar baglaryna ugratmaga dowam etmeseler, olaryň işden kowuljakdygyny aýdyp duýduryş berýärler.
Şondan iki gün soň, ýagny 12-nji oktýabrda Lebap welaýatynyň pagtaçy daýhanlary çeken zähmetleriniň töleglerini talap edip, daýhan birleşigiň başlyklaryna nägilelik bildirýärler. Başlyk daýhanlaryň nägilelikleriniň erbet netijesiniň boljakdygyny aýdyp, olara haýbat atansoň ýagdaý az salymyň içinde güýjeýär. Ýerli ýaşulylaryň töwellasy bilen başlyk edarasyna dolanyp barýar we pagta meýdanyna dolanmaga garşylyk görkezenleriň ýerlerini elinden alyp, olaryň ýerlerini pagta meýdanlaryna dolananlara paýlap berýär.
Arkadagdan soň
Giň ýaýraýan ykdysady kynçylyklar halkyň režime berýän goldawyny gowşadýar. Yzy üzülmeýän kemçilikli ykdysady syýasat adaty türkmen halkynyň hemmä mälim çydamlylygyny synagdan geçirýär. Seýrek ýöne o diýen ähmiýeti bolmadyk agzalyp geçilen nägilelik protestleri munuň şeýledigine aýdyň subutnama bolup hyzmat edýär.
Prezidentiň şahsyýet kultunyň soňky döwürlerde has-da güýjedilmegi, Berdimuhamedowyň gürrüňi edilýän krizise improwizirlenen gaýtawulydygyny alamatlandyrýar. Ýöne muňa derek girdejileriň durnukly meýilnama esasynda täzeden paýlanylmagy ýurduň içinde režime abraý gazanmak üçin has ygtybarly çözgüt bolardy. Ýöne biz prezidentiň özüni goldaýan elitadan baýlyklary aýamak meselesinde oňa elýeterli galan mümkinçilikleriň gerimine şübheli garaýarys. Berdimuhamedowyň güýje berk gözegçiligi göwşüldäne çalym edýär. Munuň şeýledigini onuň merkezi we regional häkimiýetleri çendenaşa adatylykda yzly-yzyna çalyşýandygyndan we onuň has-da ýygjamlaşýan ýygy paranoýasyndan hem aňsa bolýar.
Şol sebäpden biziň sistema krizisi hasaplaýan ýagdaýymyza bada-bat çözgüt ýok. Bu diňe orta möhletli çäreler, ýagny daşary ýurtly maýadarlaryň gaz ýataklaryna maýa goýmaklaryna rugsat bermek arkaly ýa-da has inkluziw ykdysady reformalaryň üsti bilen Türkmenistanda dowam edýän negatiw ykdysady trendleriň hötdesinden gelip bolar.
Ýöne bu alternatiwalar hem degişlilikde elitanyň Türkmenistandaky energiýa baýlyklaryna eýeçiligini we gözegçiligini gowşadar ýa-da çäklendirer. Türkmenistandaky awtoritarizm bilen ykdysady rentierizm, ýagny bir döwletiň öz baý ojaklaryny kireýine bermek arkaly girdeji gazanmak teoriýasynyň arasynda çylşyrymly gapma-garşylyklar görünýäne çalym edýär. Şol sebäpden gysga möhletde munuň amala aşyryljakdygyny çaklamaga esas ýok.
Režimiň adatda bolşy ýaly öz ýoluna dowam etmek mümkinçilikleri barada pikir ýöredenimizde başga bir ssenariýniň hem ähtimallygyny gözden salmaly däl, ýagny ýolbaşçylaryň çalşygy. Bu ýagdaý barha öýkeleýän halka [ýene-de] hyýaly liberalizasiýa wadasyny hödürlär we şol bir wagtyň özünde elitany has giňişleýin täzeden düzmek prosesine mümkinçilik döreder. Oňa biri hemaýat bermese (Hazaryň statusy baradaky ylalaşyklaryň soňuna gelinmegi oňa hödürlenilýän ýardam bolmagy mümkin) Berdimuhamedowyň ýagdaýy öwerlik däl. Syýasy maksada laýyklygyň talaplaryna görä, eger-de elita girdeji krizisi bilen aýgytly göreşmekde dymmalyk etse, golaýda Hararede bolup geçen wakalar ol ýa-da beýleki görnüşde Aşgabatda gaýtalanmagy mümkin.
Bellik: Makala opendemocracy internet neşirinden terjime edildi.


text:
Friday, April 29, 2011
Türkmenistan-Eyran gatnaşygy
Türkmenistan-Eýran gatnaşyklarynda türkmenleriň
milli bähbidi ünüsden düşürilmeli däl!
25-nji aprilde Aşgabatda Türkmenistanyň, Eýranyň, Özbegistanyň, Kataryň we Ommanyň daşary işler ministerleriniň, ýa-da ministerliklerden wekilleriň gatnaşmaklarynda täze bir ylalaşyga gol çekildi. Türkmenistanyň daşary işler ministeri Raşid Meredow bu ylalaşyk bilen Merkezi Aziýadaky döwletleriň, Aýlak ýurtlary bilen transport gatnaşygynyň çaltlaşjagyny nygtady.
Biziň pikrimizçe Türkmenistan, goňşy döwletleri, ylaýta-da Eýran we Owganystan bilen gatnaşyklarynda bu ýurtda ýaşaýan millionlarça türkmeniň milli bähbidini-de ünsden düşürmeli däl. Geliň, Eýranyň we Owganystanyň çäklerinde ýaşaýan 7-8 million çemesi türkmeniň soňky döwür syýsay we ykdysady durmuşyna göz gezdireýliň.
90 ýyl basgy astynda
Edil 86 ýyl mundan ozal Türkmenistan respublikasy özüniň bir ýaşyny toýlaýarka, Eýranyň çäginde ýaşaýan türkmenleriň ömri bir ýyla ýeten we täze esaslandyran öz-erkin jemhuriýeti, Tahranyň üç tarapdan goşun sürmegi bilen gana çaýkaldy we olaryň ata-baba topraklary büs-bütin basylyp alyndy. Şondan bäri bu ýurduň çäginde ýaşaýan türkmenler agyr sýyasy, ykdysady we medeni ýagdýy başdan geçirip, berk basyş astynda ýaşap gelýärler, has dogrusy ölüm-galym ugrunda diş-dyrnak bolup göreşip gelýärler.
Ne Eýranda patyşalyk režiminiň, ne-de SSSR-iň dargamagy bu türkmenleriň durmuşyna oňaýlay täsir ýetirip bildi. Sebäbi Eýranda häzir häkimiýeti elinde saklap gelýän reaksiýon we teokrat režim bu ýurtda ýaşaýan ähli etnik we pars bolmadyk milletleriň azatediş we erkinlik ugrundaky hereketlerini gana çaýkap gelýär we başardygyndan olaryň milli kimliklerini assimillerşdirmäge synanşýar.
Garaşsyz Türkmenistanyň ilkinji prezidenti Saparmyat Nyýazow, daşary ýurtlarda-ylaýta-da Eýranda we Owganystanda ýaşaýan ildeşleriniň derdine melhem bolmag-a beýle-de dursun, hatta on ýyllyklaryň dowamynda Moskwa tarapynda talanyp gelen öz raýatlarynyň göz ýaşlaryny sylyp, arkalaryna ýel çaldyryp bilmedi.
Owgan türkmenleri
Owganystanyň çäginde ýaşaýan türkmenler-de peştun-täjik şaunistik syýastynda ezilip, horlanyp hem harlanyp geldiler. Häzir bolsa demirgazyk owganystandaky özbek meýdan komandirleriniň ýaraglarynyň kölgesinde agyr günleri başdan geçirýärler. Garaşsyz türkmenistan olara ýardam goluny doly uzadyp bilmedi. Türkmen dilini öwredýän mugallymlary ibermegiň deregine, hatta harplyk kitabyň ýerine Nyýazowyň “Ruhnamasy” olara sowgat edildi... , milli-dini liderleri Abdylmennan Magsymyň, Türkmenistandan Talyplaryň režimine gaýtarylyp berilenden soňra wagşylarça öldürilmegini olar asla unutmazlar. Ol bende Türkiýä aşmak üçin, elindäki Türk pasporty bilen Marçakdan Türkmenistana aşýar, emma Nyýazowyň režimi ony tutup, Talyplara berrýär. Ýylda diýen ýaly araçäkde birnäçe owgan türkmeni, Türkmenistanly serhetçileriň okunyň gurbany bolup gelýär. Ol pahyrlar ot-çöp ýygnamak ýa-da serhetden aşan mallaryny yzyna gaýtarmakçy bolanlarynda oka düzülýärler. Türkmenistanda ýokary okuwa çagyrylýn owganystanlylaryň arasynda dermanlyk üçin ýekeje-de türkmen ýok...
Her nä häzirki prezident Berdimuhammedowa garaňda, Nyýazow daşary ýurtlarda ýaşaýan türkmenleriň arasynda öz at-owazasyny belende götermek üçin olaryň arasyna baryp-gelerdi. Nyýazow birnäçe gezek Eýranyň çäginde ýaşaýan türkmenleriň arasyna barypdy, ýöne Berdimuhammedow, eneçeme gezek Eýrana barsa-da azynda bir ruhy goldaw berer ýaly, türkmenleriň arasyna ýekeje gezegem barmaga milt etmedi.
Bu ýurtda ýaşaýan türkmenler, konsulhananyň Maşhet şeherinden türkmenleriň uly şäheri bolan Kümmetgowza getirilmegini, wiza şertleriniň ýeňillendirilmegini zaryn-zaryn Türkmenistanly resmilere araz etseler-de olaryň arz-şykaýatlaryna gulak gabardan bolman gelýär.
Diplomatik protokollaryna görä, sýyasy aragatnaşykda garşy tarap bilen deň göçüm edilýär. Eýran, Türkmenistanda pars dilini sapak berýän klaslary, kurslary ýola goýýar, yslam dinini propaganda edýän merkezleri ýola goýýar, kitap magazinlerini açýar, Türkmenistanyň bolsa, Türkmensähraly türkmenleriň arasynda gazet satýan ýekeje bir kiosk açabilmän gelýär. Tersine Berdimuhammedow, türkmenlere-e däl, Maşatlylara 1000 tonna uwn sogat berip, kärdeşi Ahmedinežatdan sport uçaryny sowgat alýar.
“Demirgazyk-günorta koridory” atladyrlan demirýol baradaky ylalaşyk esasynda Gazanjyk-dan çekiljek demirýoly Hazar ýaka Bendertürkmen şäherine barmaly edilipdir, indi bolsa Türkmen şäheriniň ýerine onuň pars otrumly Gürgen şäherine barjagy habar berildi.
Türkmenistan, araçäkdäki ýagdaýa ünsüni artdyrmaly!
Türkmenistan bilen eýranyly türkmenleriň arasyny üzmek üçin we geljekde bu ýerleri doly eýelemek maksady bilen Eýran araçäkde täze-täze obalar we şäherçeleri gurup, ol ýere kürtleri we bluçdyr zabyllylary göçürüp getirmek syýasatyny bar güýji bilen dowam etdirip gelýär.
Eýran, serhet ýaka türkmen obalarynda harby manýowerleri amala aşyrýr, synalýan we partlaman galýan ýaraglaryň soňra partlamagy netijesinde bir topar türkmen heläk bolýar (Çeper guýmadaky hadysa şolardan bir mysal). Aşgabat beýle ýagdaýa ünsüni artdyrmaly.
Her ýylda bir topar ýaş oglan, “bi-kanun” balyk awlaýar bahanasy bilen Eýranyň deňiz goraýjylary tarapynda atylyp öldürilýär. Deňiz “goraýjylary”nyň Türkmenistana neşe maddalaryny gaçak ýoly bilen aşyryp, söwda edýändigi hakynda maglumat berilýär. “Gürdi olum” we “Inçe burun” serhet postlaryndan Eýran tarapyndan tonnalap neşe maddalarynyň geçirilmäge synanşylýandygyny Türkmenistanly serhetçiler habar berip gelýärler, neşe maddalaryň näçe prosentdi ele salynýandyr? Bu diňe araçägiň iki tarapynda ýşaýan türkmenleriň köküni kesmek üçin edilýän ýörite planlar bolsa gerek.
Tahran, diňe Türkmensähraly türkmenleriň arasyna däl, eýsem özüne wepaly türkmen ahunlary, Türkmenistana iberip, olaryň arasynda şaýy mezhebini propaganda edýär. Eýranyň Türkmenistandaky ilçihanasy aýtollala suratly sagatdyr şoňa meňzeş zatlary türkmenistanlylara sowgat berýär ýa-da olary mugtyna Eýranyň içindäki ziýarat jaýlaryna alyp gaýtmak bilen öz maksadyny yzarlaýar.
“Gürgen” radio stansiýanyň “daşary ýurtlylar” niýetläp berýän gepleşiklerinde hem, şaýyçylyk propagandirlenýär, azan bolsa sünnileriň däl-de şaýylaryň usulunda radiodan eşitdirilýär. Muňa garşy, Türkmenleriň ýeke-täk döwleti, öz dogan-garyndaşlaryny öz harajatlary bilen görmäge barmakçy bolýanlara gaty kynlyk bilen wiza berýär, baranlaray bolsa hatta mysal üçin Nebitdagdan Aşgabada barmaga rugsat berenok.
Ýer ýüzündäki türkmenleriň ýeke-täk döwletine ýolbaşçylyk edýän Aşgabat resmiler, goňşy döwletlerde milli kimlikleri barha ýok bolmak howpunda duran türkmenleri ruhlandyrmak üçin, radiodyr- tele gepleşikler arkaly ýörite gepleşikleri bermeli. Haçana çenli bir adamy mahabatlandyryp gezjek. Baku, “Turk-sat” ýa-da “Hot-bird” satelitler arkaly tele gepleşiklerini, efire berýär, Türkmenistan bolsa henizem ruslaryň täsirinden çykyp bilen, “Yamal” satelit üsti bilen gepleşiklerini efire berýär, ony tomaşa etmek üçin diagramy 2 meter çanak antenna gerek, muny bolsa Eýranda edinmek gaty howply, şeýle antennsy bolan birnäçe türkmen howpsuzlyk gulluklary tarapyndan tussag edilipdir. “Turk-satdan” berilýän gepleşikleri bolsa kiçiräk antenna bilen tomaşa etse bolýar.
Häzir O.Aziýada we Ýakyn gündogarda syýasy ýagdaýlar tiz özgerip dur, türkmenistan hem tiz gyflat uwkusyndan oýanyp, dünýä türkmenleriniň birleşmegini gazanmaly, sebäbi agyr günde diňe ganybir doganlar kömege geler. Şahyr aýtmyşlaýyn:
“Myrat aýdar öz myradym
Gepin çekme her namardyň,
Ýowuz güni asly ýadyň
Maslahaty aýra gider.”
Arne Goli (Akmyrat Gürgenli)
Türkmeni öwrenis merkeziň müdüri29 april 2011
Posted by Arne Goli (A.Gürgenli) at 7:56 AM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Eziz Watanymyz gözelligi we ýyndamlygy babatda taýsyz ahalteke bedewiniň mekany hökmünde dünýä ýüzünde ykrar edilendir. Ýakyn-u-alys ýurtlardan Diýarymyza gelýän jahankeşdeleriň, ilkinji nobatda, ajaýyp ahalteke bedewini synlamagyň arzuwynda bolýandygy hem hut şu hakykat bilen baglydyr.
Ahalteke bedewiniň tohumynyň döredilmeginiň hem-de uzak müňýyllyklaryň dowamynda kämil saklanylmagynyň aňyrsynda, tapylgysyz tebigy şertler, şeýle hem pederlerimiziň bu ugurdaky yhlasy, sungat derejesine göterilen seýisçilik tejribeleri durandyr. Munuň şeýledigini soňky ýyllarda ylmyň dürli ugurlarynda ýüze çykarylan subutnamalar doly tassyklaýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň «Ahalteke bedewi — biziň buýsanjymyz we şöhratymyz» atly kitabynda bu babatda şeýle diýilýär: «Gadymy türkmen taryhynyň tebigatyndan we zähmetsöýer halkynyň aýratyn zehininden kemala gelen ahalteke bedewi özüniň gany bilen ähli münülýän atlaryň görnüşlerini yzda galdyryp, Ýer ýüzüniň atçylyk sungatyny öz yzyna düşürip alyp gitmegiň hötdesinden geldi. Ol özi barada ähli taryhy eýýamlarda mähirli ýatlama galdyrmak bilen dünýäniň medeni giňişliginde owadanlygyň ajaýyp nusgasyna öwrüldi».
Atşynas alymlar genetiki aýratynlyklaryna görä, dünýä ýüzünde çapuw bäsleşiklerine gatnaşdyrmak we münmek üçin ulanylýan, arassa ganly sap bedewleriň tohumlarynyň döremeginde ahalteke bedewiniň uly ornunyň bardygyny ylmy barlaglaryň esasynda tassykladylar. Bu babatda arheologiýa, etnografiýa, taryh, dil, edebiýat baradaky çeşmelere, şeýle hem biologiýa, paleozologiýa, zoografiýa, ekologiýa ylymlarynyň maglumatlaryna esaslanylyp geçirilen yzygiderli barlaglar ahalteke bedewiniň häzirki täsin durkunyň kemala gelmeginde Köpetdag bilen bereketli Garagum sährasynyň arasyndaky tebigy giňişligiň wajyp orun eýeleýändigini ýüze çykardy. Hut Ahal ýaýlasynda ýetişdirilýän häzirki ahalteke bedewiniň meşhur Parfiýa atlarynyň nesil dowamatydygy doly subut edildi.
Ahalteke bedewiniň zynaty beýleki tohum atlaryňkydan mesaňa tapawutlanýar. Esasan-da, uzyn boýnuň, syrdam aýaklaryň, näzik endamyň, berk bedeniň sazlaşygy türkmen bedewiniň kamatynda jemlenipdir. Hut şu aýratynlyklar hem ahalteke bedewiniň dünýä ýaýraýşynyň taryhyny öwrenmäge ygtybarly esas berýär. Alymlaryň pikiriçe, üç müň ýyl mundan ozal hettleriň ýeňilmez atly goşunlaryna söweşlerde ýeňiş we şöhrat getiren hem meşhur ahalteke bedewidir. Mundan başga-da, Alynky Aziýanyň arheologik ýadygärliklerinden ýüze çykarylan barelýeflerde, gadymy skifleriň altyn çanaklarynda, Pazyryk depesindäki mumyýanyň ýüzüne çekilen şekillerde ahalteke bedewiniň ajaýyp keşbini synlap bolýar.
Ýurdumyzyň çäklerinde geçirilen arheologik gözleg işleriniň netijesinde ýüze çykarylan tapyndylaryň güwä geçişi ýaly, ahalteke bedewiniň tohumy türkmen topragynda mundan bäş müň ýyl, hatda ondan hem ozal ýetişdirilipdir. Mysal üçin, Altyndepe ýadygärliginden tapylan arabaly atyň heýkeli miladydan öňki III-II müňýyllyklarda Günorta Türkmenistanda atyň medeni we durmuş ähmiýetiniň ýokary bolandygyny tassyklaýar. Ahalteke bedewiniň gelip çykyşyny öwrenmekde şeýle gymmatly arheologik tapyndylaryň ýene-de biri bäş müň ýyl mundan öňki döwre degişli Änew ýadygärliginden tapylan süňk galyndylarydyr.
At taryhyň dürli döwürlerinde türkmen ýigitleriniň iň ýakyn ýardamçysy, wepaly dosty bolup gelipdir. Muny biziň eýýamymyzdan ozalky III-II müňýyllygyň sepgidinde, ýagny dört müň ýyl mundan ozal durmuşyň gülläp ösen Goňurdepe ýadygärliginden tapylan arheologik gymmatlyklar subut edýär. Bu ýerde üsti açylan bürünçden, kümüşden we faýansdan ýasalan tüýdük saz gurallary bilen gadymy jemgyýetiň begzadalarynyň dabaraly ýörişlerde münen ýelden ýüwrük bedewleri seýislenilipdir.
Mundan başga-da, ýadygärlikde, edil, ynsanyň şol döwürlerde jaýlanyşy ýaly, başy demirgazyga bakdyrylyp, sag egnine ýatyrylan taýçanagyň arheologik galyndylary ýüze çykaryldy. Alymlaryň pikiriçe, taýçanagyň şeýle usulda jaýlanmagy şol döwrüň dini dessury bilen baglanyşykly bolmaly. Köşgüň ymaratyndan tapylan boýny uzyn, gulaklary keýerip duran, gözleri pyýala ýaly owadan atyň kellesiniň kinniwanja kümüş we arkasy eýerli daş heýkeljikleri tumar hökmünde ulanylyp, şol döwürde ata nähili belent hormat goýlandygyndan habar berýär.
Geçirilen arheologik işleriň netijesinde, gadymy Gökdepe ýadygärliginde ýüze çykarylan miladydan öňki VI-V asyrlara degişli altyn gulakhalka hem atyň keşbine meňzedilip ýasalypdyr. Onuň ýüzüne haşamlanan uýanyň, nogtanyň şekilleri nokatjyklar arkaly örän äşgär suratlandyrylypdyr. Gökdepe etrabynyň Yzgant obasyndaky Akjadepe (Öwlüýädepe) ýadygärliginden tapylan miladynyň I asyryna degişli tegelek möhrüň ýüzüne-de inçe aýak, durna boýun şa bedewi, şeýle hem onuň üstünde ykjam ýerleşen berk bedenli türkmen gerçeginiň keşbi şekillendirilipdir.
Ahalteke bedewiniň taryhyny öwrenmekde Nusaý galasynda ýüze çykarylan, miladydan öňki I asyra degişli kemere dakylan tegelek görnüşli altyn toka hem türkmen bedewiniň täsin gözelliginiň waspyny özünde jemleýär. Köne Nusaý galasynyň Dörtburç zalyndan tapylan, ýaý çekip duran gerçegiň bürünçden ýasalan heýkeliniň çeper-sungat çözgüdi hem Parfiýa medeniýetiniň meşhur äheňi — uçup barýan bedewiň keşbini suratlandyrmak ýörelgesinden gözbaş alypdyr.
Şu ylmy maglumatlardan çen tutsak, keremli türkmen topragynyň dünýä ýüzünde atçylyk we seýisçilik sungatynyň ilkinji dörän ojaklarynyň biridigine magat göz ýetirýäris. Munuň özi türkmen bedewiniň ata Watanymyzyň şöhrata beslenen taryhyny öwrenmekde aýratyn orny eýeleýändigini hem subut edýär. Bu barada gürrüň edenimizde, güneşli Diýarymyzyň dürli ýerlerinde Göroglynyň Gyratynyň, Alynyň Düldüliniň yzlary hasaplanylýan tebigy ýadygärliklere henize çenli zyýarat edilip gelinýändigini hem bellemelidiris.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň taýsyz tagallalary, ýadawsyz zähmeti bilen pederlerimizden miras galan seýisçilik sungaty täze uly ösüşlere eýe bolýar. Ýurdumyzda atçylyk sportunyň dürli görnüşleri boýunça halkara ýaryşlaryň, gözellik bäsleşikleriniň we beýleki abraýly halkara forumlarynyň geçirilmegi, türkmen jigitleriniň at üstündäki täsirli oýunlary ahalteke bedewiniň şöhratyny täzeden dünýä doldurdy.
Türkmen bedewiniň tyllaýy şuglalara beslenen heýkelleri paýtagtymyzyň seýilgähleridir ýurdumyzyň dürli ýerlerinde bina edilen atçylyk toplumlarynyň binagärlik keşbiniň täjine öwrüldi.
Döwlet Tugramyzyň merkezinde atyň keşbiniň ýerleşdirilmeginde paýtagtymyzda bina edilýän Olimpiýa şäheriniň nyşany hökmünde atyň kellesiniň şekiliniň kabul edilip alynmagynda hem halkymyzyň behişdi bedewlere goýýan belent hormaty äşgär ýüze çykýar.


text:
Аб факультэце (2)
Biologiýa fakulteti
Kotaktlary (salgylary):
Salgysy: Belarus Respublikasy, ş. Gomel, köç. Sowetsk 108, korpus 1
Telefon: +375(232) 60-75-61, 57-89-06, 60-14-03
E-poçta: Этот адрес электронной почты защищен от спам-ботов. У вас должен быть включен JavaScript для просмотра.
Fakultetiň internet sahypasy: htt://biology.gsu.by/
Telefon: +375(232) 60-75-61
Salgysy: Belarus Respublikasy, ş. Gomel, köç. Sowetsk 108, korpus 1, 3-4 aud.
Kafedralar
Botanika we ösümlikleriň fiziologiýa kafedrasy
Zoologiýa (haýwanlary öwrenmek), fiziologiýa we genetika kafedrasy
Himiýa kafedrasy
Ýeňil hojalyk kadalarynyň kafedrasy
Taryhy maglumat
Biologiýa fakulteti 1930-njy ýylda Gomel döwlet pedagogika institutynyň himiýa-biologiýa bölümi esasynda gurnalan, ondan soňra ösümlikler, adamyň we haýwanyň fiziologiýasy boýunça biologiýa-toprak fakultetine ady çalyşyldy.
Häzirki wagtda biologiýa fakultetiniň dekany biologiýa ylymlarynyň doktory, professor, Russiýa Federasiýa döwletiniň ylym we tehnika pudagy boýunça baýragyň eýesi Awerin Wiktor Sergreýewiç bolup dur. Esasy ylmy işi netijeli we radionüklidler tarapyndan kirlenen çäkleri özgertmäne durnukly ykdsady uýgun ýollary taýýarlamana, atom stansiýalarynda awariýa ýagdaýynda ilaty gormak we radionüklidler tarapyndan kirlenen çäklerde uzak möhletleýin ýaşaýyş boýunça çäreleri ösdürmäne, ylmy üpjünçilik we reabilitasion we gorag çäreleri alyp barmana gönükdirilen. Soňry 75 ýylda biologiýa fakultetini tamamlan 6500 köp ýokary ýokary kwalifikasiýaly hünärmenler halk bilim bölüminde we Belarus Respublikanyň dürli halk hojalyk pudaklarynda üstülikli zähmet çekýärler.
Häzirki wagtda fakultet
Häzirki wagtda “Fransiska Skorin adyndaky Gomel Döwlet Uniwersiteti” BG-nyň biologiýa fakulteti 4 kafedra, 2 ylmy-derňew barlaghana, talyplaryň zoologiýa we botanika boýunça tomusky tejribelerini geçirýän “Çenki” biologiýa stansiýa, 5 kafedral talyp ylmy-derňew barlaghana, giňiş bir ýygyndyly zoologiýa muzeý, bir meňzeş däl botanika gerbariý gurluşda ylmy-okuw merkezi bolup dur.
Fakultetde 519 talyp okaýar, 44 mugallym işleýär.
Hünärler
1 31 03 01 02 “Biologiýa” (ugur – ylmy-pedagogika işi)
1 – 75 01 01 “Tokaý hojalygy”
Hünär öwretmeler
1-31 01 01 – 02 02 Botanika
1-31 01 01 – 02 12 Geobotanika
1-31 01 01 – 02 26 Fitodizaýn
1-31 01 01 – 02 01 Zoologiýa
1-31 01 01 – 02 04 Adamyň we haýwanlaryň fiziologiýasy
1-31 01 01 – 02 05 Biohimiýa
Ylmy ugurlar
Biologiýa fakultetinde iki ylmy mekdepler işleýär:
• Çemenlik ösümlikleriň toparynyň gurluşuny we önüm berijiligini öwrenmäne bagyşlanan iş, professor L.M. Sapeginanyň mekdebi.
• Belarusiýanyň tokaýlarynyň ilat-genetika resurslaryny (çeşmelerini) öwrenýän professor G.G. Gonçarenkanyň mekdebi.
Häzriki wagtda Gomel welaýatynyň tebigy-ösümlik toplumynyň (kompleksiniň) pähimli ulanylyşy we goragy; kenar-suw we çemenlik ekoulgamlaryň radioaktiw we tehnogen kirlenmeleriniň ýagdaýyna baha bermek, olaryň araçäkli çäklerde, Brýansk (Russiýa), Çernigowsk (Ukraina) we Gomel (Belarus Respublika) welaýatlarda pähimli ulanylyşy we goragy; tebigy häsiýetleriň adatdan daşary ýagdaýlarynyň netijesinde atmosfera howasynyň radionuklidlar tarapyndan dinamika kirlenmesi, Gomel welaýaty mysalynda gurşap alýan tebigatyň obýektlerinde oraniki we ograniki däl komponentleriň (bölekleriň) ýerleşme düzümini, göçüşini we forma toplumlaýyn baha bermek boýunça ylmy derňewi ýerine ýetirilýär.


text:
Azatlygyň Mary welaýatynyň Garagum etrabyndaky çeşmeleri 2017-nji ýylyň 26-njy dekabryndan bäri etrapda “sary unuň ýokdugyny” habar berýärler we dükanyň işiginde diňe garawulyň oturandygyny aýdýarlar (fotosuratda).
Türkmenistanyň regionlarynda un ýetmezçiligi geçen ýylyň dekabr aýynyň ilkinji ongünlüginde duýlup başlandy. Bu ýagdaý unuň we çörek önümleriniň bahalarynyň barha ýokarlanmagyna alyp gelýär diýip, ýaşaýjylar habar berýär.
Türkmenistanda un bilen bile towuk ýumurtgalary, beýleki zerur azyk önümleri hem gymmatlaýar. Emma döwlet telewideniýesi dükanlaryň doldurylan tekjelerini görkezip, ýurtda azyk bolçulygynyň döredilendigini habar berýär.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Täze ýyl baýramçylygyndan öň bazarlarda haryt bolçulygyny döretmegi tabşyrdy we ýurtda azyk howpsuzlygyny üpjün etmek üçin döwlet komissiýasyny döretdi. Emma bu komissiýanyň alyp barýan işleri barada habar berilmeýär.
Türkmenistanda geçen ýyl bugdaý plany dolunmady we munuň üçin welaýat häkimlerine käýinç yglan edildi, soňra olaryň birnäçesi wezipesinden boşadyldy.
Ýerli synçylar soňky ýyllarda kärendeçi daýhanlaryň diňe bugdaý we gowaça ekmäge borçly edilýändigini, türkmen bazarlarynyň ozal ýurtda öndürilen gök önümler babatda hem barha kän daşary ýurtlara garaşly bolandygyny aýdýarlar.


text:
Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalarynda geleşikleriň 45-si hasaba alyndy
Daşary ýurt walýutasyna Birleşen Arap Emirliklerinden, Owganystandan gelen telekeçiler Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilen yşyklandyryş kerosini, awtobenzini, gidroarassalanan dizel ýangyjyny, şeýle hem Seýdiniň nebiti gaýtadan işleýän zawodynda öndürilen awtobenzini satyn aldylar. Bulardan başga-da, daşary ýurt walýutasyna dürli görnüşli jinsi önümleri, tekiz reňklenen we žakkard tüýjümek önümler, nah ýüplük, buýan köküniň ergini ýerlenildi. Satyn alan ýurtlar: Russiýa, Beýik Britaniýadan, BAE, Türkiýe, Litwa, Gruziýa we Ermenistan. Geleşikleriň umumy bahasy ABŞ-nyň 44 million 71 müň dollaryndan gowrak boldy.
Ýurdumyzyň telekeçileri içerki bazar üçin jemi bahasy 472 müň manatlykdan gowrak azyklyk bugdaý satyn aldylar.
TDH