text:
Belarusyň kanun çykaryjylary düýn ýurduň prezident saýlawlaryny 19-njy dekabrda geçirmek kararyny tassykladylar.
Bu saýlawyň 2011-nji ýylyň başynda geçirilmegine garaşylýardy, emma ol öňe süýşürildi. Bu çärä dördünji möhletde-de iş başynda galmagyň ýoluny agtarýan häzirki prezident Aleksandr Lukaşenkonyň öz ýeňşini üpjün etmek synanyşygy hökmünde garalýar.
Belarusyň Milli assambleýasynyň (mejlisiniň) deputatlary düýn 19-njy dekabry prezident saýlawlarynyň geçirilmeli güni diýip, tassyk etdiler. Kanun boýunça bu saýlaw 6 fewraldan gijä galman, Aleksandr Lukaşenkonyň üçünji möhleti tamam bolmazdan iki aý öň geçirilmeli. Başda köp kişi bu saýlaw ýanwarda ýa fewralyň başynda geçiriler öýdüp çaklady. Emma parlamentiň agzasy Wasiliý Baýkow 14-nji sentýabrda geçirilen adatdan daşary sessiýada saýlaw proýektini hödürläp, 19-njy dekabryň prezident saýlawyny geçirmek üçin «iň gowy» gündügini aýtdy.
«Komissiýa raýatlaryň saýlawa ýokary derejede gatnaşygyny üpjün etmek üçin ony saýlawçylara amatly wagtda geçirmek pikirinden ugur aldy. Saýlawy ýyl tamamlanmanka, saýlaw prosesini ýitirmezden geçirmek saýlanan prezidente 2011-nji ýylyň başyndan öňdäki bäşýyllygyň sosial-ykdysady wezipelerini çözüp başlamaga şert döreder» diýip, Baýkow aýtdy.
Saýlawlaryň öňe süýşürilmegi şübhe döredýär
Saýlawyň geçirilmeli wagtynyň biraz öňe süýşürilmegi dördünji möhlet üçin bäsleşmegine garaşylýan Lukaşenkonyň öz garşydaş kandidatlarynyň wagtyny çäklendirmek synanyşygy bilen bagly bolmagy-da mümkin. Awtoritar Lukaşenko 1994-nji ýyldan bäri prezident we şu döwürde geçirilen saýlawlarda ol çynlakaý syýasy synag bilen ýüzbe-ýüz bolmady diýen ýaly. Emma ykdysdy bökdençlikler, Moskwa bilen aradaky duşmançylygyň barha güýçlenmegi belarus liderini adatdakylaryndan amatsyz ýagdaýa saldy.
Geçen ýyllarda Orsýetiň öňden gelýän hökmürowanlygyna garşy deňagramlylyk döretmek üçin Lukaşenko wagtal-wagtal täze hyzmatdaşlar, şol sanda günbatar ýurtlary bilen hem ýakynlaşmaga çalyşdy. Belarus lideriniň edýän hereketleri onuň Moskwa bilen oňşuksyzlyklarynyň barha ösmegine getirdi. Onsoň, synçylaryň köpüsiniň pikirine görä, Kreml onuň öz wezipesinden gyrakladylanyny kem görmese gerek.
Belarus oppozisiýasynyň ýolbaşçylary ýetip gelýän saýlaw kampaniýalary mahalynda tagallalary birleşdirmäge umyt bildirdiler, ýöne olar ýeke-täk oppozision kandidat meselesinde oňuşmagy başarmadylar. Prezidentlige ozalky kandidat Aleksandr Milinkewiç iň tanymal oppozision syýasatçy hasaplanýar. Ýöne ol, ozalky aýdan sözlerine garamazdan, bu saýlawa gatnaşmazlygynyň mümkindigini ýaňzydýar. Milinkowiç düýn Azatlyk Radiosyna şu hepdäniň ahyryna çenli bu barada belli bir karara geljegini aýtdy. Emma Lukaşenko bilen bäsleşige çykmaga meýil bildirenleriň sany ona ýetýär. Olaryň arasynda “Liberal-Demokratik partiýanyň” ýolbaşçysy Saýarhiý Heýdukewiç, “Ýewropa Belarusy” hereketiniň başlygy Andreý Sannikow, “Birleşen raýat partiýasnyň” başlygynyň orunbasary Ýaroslaw Romançuk, ýurduň kiçi biznes bileleleşiginiň başlygy Wiktar Tsýaraeşçenka dagy hem bar.
Köpçüligiň ses berjek kandidaty bar
Sannikowyň kandidaturasynyň il içinde has gowy goldanmagy-da ahmal, sebäbi ol şu aýyň başynda öz daçasynda asylgy tapylan oppozision žurnalist Aleks Bebenin bilen ýakyn ýoldaş bolan adam. Prokurorlar başda Bebeniniň ölümini öz janyna kast etmek diýip hasapladylar, ýöne soňy bilen onuň öldürilen bolmagynyň ahmaldygyny tassyk etdiler. Bebeniniň ölümi oppozisiýa aktiwistleriniň tijenmegine we Günbataryň açyk derňew geçirmek baradaky gaharly çagyryşlaryna sebäp boldy.
Sannikow Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda hökümetiň saýlawyň geçirilmeli wagtyny şeýle uzak wagtlap aýtman saklamagyny tankyt etdi. «Saýlawyň geçirilmeli senesiniň daşyndaky zatlar, syrlylyk, gep-gürrüňler biziň nähili ýagdaýdadygymyzy görkezýär. Hökümet halka saýlawyň geçjek wagtyny, nähili geçiriljegini hem açyk-aýdyň aýdyp bilenok».
Prezidentlige dalaş etjekler indi formal taýdan öz kandidaturasyny tassyklatmak üçin 100 müň gol ýygnamaly. Bu proses 30-njy sentýabrda başlanmaly we gerekli mukdarda gol ýygnan kandidatlar özlerini kandidat hökmünde hasaba aldyrarlar.
Belarusyň Merkezi saýlaw komissiýasynyň başlygy Lidziýa Ýarmoşina düýn saýlawlara gözegçilik etmek üçin halkara synçylarynyň hem çagyryljagyny aýtdy. Synçylar Belarusyň 2006-njy ýylda geçirilen prezident saýlawlarynda bidüzgünçilikleriň bolandygyny aýdyp, ýazgaryjy çykyş etdiler. Lukaşenko şol ýyl geçirilen saýlawda, resmi maglumata görä, saýlawçylaryň 83 prosentiniň sesini alypdy.


c: text/html

text:
Düýn müňlerçe ýewreý ýaşaýjylary premýer-ministr Benýamin Netanýahunyň edarasynyň ýanynda protest geçirdiler. Olar täze jaýlaryň gurluşygyny wagtlaýynça togtatmak barada ABŞ-nyň teklibine närazylyk bildirdiler.
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillary Klinton Ysraýyla syýasy we harby kömek üçin Iordan derýasynyň günbatar kenaryndaky gurluşyklaryny 90 günläp togtatmagy teklip etdi. Bu ABŞ-nyň Ysraýyl-Palestin ýaraşyk gepleşiklerine goldawynyň bir bölegi bolup durýar.
Ysraýyl şol teklibe resmi taýdan entek jogap bermedi. Emma düýn Palestinanyň lideri Mahmut Abbas Hillary Klintonyň teklibini tankytlady. Ol eger gündogar Ýerusalimdäki gurluşyklaryň doňdurylmagynyň möhleti uzaldylmasa, onda özüniň gepleşiklere täzeden başlamajakdygyny aýtdy.
Resmiler düýn premýer-ministr Netanýahunyň edarasynyň ýanynda bolan proteste müňlerçe adamyň gatnaşandygyny we olaryň aglabasynyň ýetginjeklerdigini habar berdiler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gazagystanyň parlamenti prezident Nursoltan Nazarbaýewe möhletinden öň prezidentlik saýlawlaryny geçirmäge mümkinçilik berjek konstitusion üýtgetmeleri kabul etdi.
Duşenbe güni Nursoltan Nazarbaýew prezidentlik möhletini uzaltmak boýunça milli referendumy geçirmegi ret etdi. Şeýle-de ol wagtyndan öň prezidentlik saýlawlaryny geçirjekdigini hem mäilm etdi.
Çarşenbe güni geçirilen gizlin ses berişlikde Konstitusiýa üýtgetmeleri girizmek teklibini Gazagystanyň parlamentiniň iki palatasy hem goldady. Indi munuň güýje girmegi üçin prezident Nazarbaýewiň gol goýmagy zerur.
70 ýaşly Nazarbaýew Gazgystanyň ilkinji prezidenti bolup, ol ýurda 20 ýyl bäri baştutanlyk edip gelýär.


text:
Söýgi bir ummandyr, söýgi bir galam
söýgi bir hakykat aldawy bolmaz
söýgi bir tanyşlyk hem-de bir salam
söýgi bir bägüldir hiç wagt sollmaz.
Söýgi bir ýürekdir, söýgi bir ýangyn
söýgi bir asmandyr örter bulutlar
söýgi bir süýjidir hemişe algyn
söýgi bir tebigat, bezeýändi otlar.
Söýgiň reňki gara ýa-da mawymy?
söýgi gyzyl diýsek bir oda meňzär
söýgi bir baldanmy ýa-da awymy?
söýgi zäherli bir ýilana meňzär
Söýgi bir bilbildir söýgi pikirdir
söýgi bir duýgudyr onsuz ýaşalmaz
söýgi bir kalbdaky uly bir kärdir
söýgi nura meňzär ýuwsaň aýrilmaz söýgi.
Bir güneşdir söýgi bir aýdyr
söýgi gozýaş, ajap bir deniz
söýgi pulsyz gezip ýören bir baýlykdyr
söýgi bir durmuşdyr aýrylmaz sensiz.....


text:
Penşenbe güni ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama ýurduň Goranmak departamentiniň täze strategiýasy barada çykyş etdi.
Prezident Barak Obamanyň penşenbe güni yglan eden harby strategiýasy Birleşen Ştatlaryň harby kuwwatynyň ep-esli kemeldiljekdigini, şeýle hem onuň Yrakdaky we Owganystandaky söweş operasiýalaryndan kem-kem el çekjekdigini görkezýär. Ýöne, şol bir wagtyň özünde-de, täze strategiýa Hytaýyň güýçlenýän harby kuwwatyna üns bermekligi-de göz öňünde tutýar.
Penşenbe güni Pentagonda bu barada eden çykyşynda prezident Barak Obama täze strategiýanyň Birleşen Ştatlaryň harby kuwwatynyň güýjüni ýitirmezligi, şol bir wagtyň özünde-de döwletiň býujet kynçylyklaryny-da göz öňünde tutmaklygy maksat edinýändigini aýtdy:
—Men çaltlyk bilen özgerýän dünýäniň häzirki şertlerinde özümiziň strategik bähbitlerimizi aýdyňlaşdyrmak maksady bilen, goranmak meselesine düýpleýin täzeden garamaklygy teklip etdim... Biz bu meselede taryhyň sapaklaryny-da ýatlamalydyrys. Biz Ikinji Jahan urşundan we Wýetnam urşundan soňky bolan geçmişdäki ýalňyşlyklarymyzy gaýtalap bilmeris. Şol wakalarda biziň goşunymyz geljek üçin ýaramaz taýýarlykly ýagdaýda galdyrylypdy.
Barak Obama Amerikan goşunlarynyň Yrakdan çykarylyp, Owganystandan hem çekilip başlamak bilen, on ýyllyk urşuň sahypasyny agdarandygyny belledi. Şeýle hem, ol Goranmak departamentiniňem indi býujeti tygşytlamak ugrunda hökümet tarapyndan alnyp barylýan çärelerden çetde galyp bilmejekdigini aýtdy.
Ýöne geljek 10 ýylyň dowamynda Goranmak departamentine goýberilýän serişdeleri 450 milliard dollar bilen 1 trillion dollaryň aralygynda kemeltmegi göz öňünde tutýan bu täze programma häzirlikçe Goranmak departamentiniň anyk haýsy ugurlary boýunça serişdelerin çäklendiriljekdigini aýdyňlaşdyrmaýar. Bu mesele boýunça has anyk maglumatlar geljek aý Ak Tamyň 2013-nji ýyl boýunça býujeti baradaky planlarynyň taslamasy taýýarlananda yglan ediler diýlip garaşylýar.
Pentagonyň täze harby strategiýasy Hytaýyň harby kuwwatynyň gerim alýan regiony bolan Aziýa-Ýuwaş okeany regionyndaky hereketlerini has ýaýbaňlandyrmaklygy-da göz öňünde tutýar. Bu ugurdaky meýilleriň ilkinji alamatlary ýakynda, noýabr aýynda prezident Obamanyň demirgazyk Awstraliýada amerikan harby bölümlerini ýerleşdirmek baradaky öz planyny yglan etmegi bilen göze ilipdi.
Täze harby strategiýa barada penşenbe güni eden çykyşynda prezident Obama harby maksatlar üçin goýberilýän serişdeleri kemeltmekligiň ABŞ-nyň NATO berýän ýardamlaryna ýa-da onuň Ýakyn Gündogar boýunça alyp barýan “hüşgärlik” çärelerine täsir etmejekdigini nygtady.


text:
1950-1960-njy ýyllarda çagakam meniň mekdep okuw kitaplaryndan Ýewropanyň rowaýatlardaky ýaly bir täsin ýerdigi barada okandygym ýadyma düşýär.
Öz döwründe Birinji Jahan urşunda weýran edilen we böleklere bölünen Osman Imperiýasyny täze bir respublika hökmünde dikeltmäge çalşan Mustafa Kemal Atatürk Gresiýanyň armiýasyna garşy hem söweşmeli bolupdy.
Günbatara tarapdar reformalar
Emma, muňa garamazdan, birneme soňra onuň öz goşunyna daýanyp amala aşyran sosial we medeni reformalary Günbatara garşy däl-de, Günbatara tarapdar reformalar bolup çykypdy. Ýöne onuň esasy maksady - şol reformalara kanuny esas bermekdi. Şeýle çemeleşme hem täze Türkiýe döwletiniň täze elitasynyň kuwwatly bir güýje öwrülmegine ýardam edipdi.
Hut şol reformalar hem soňky segsen ýylyň dowamynda dowamly çekişmeleriň temasyna öwrülip geldi.
Meniň çagalyk ýyllarymdaky okuw kitaplary bize döwlet bilen diniň arasynda näme sebäbe araçägiň goýlandygyny, derwişler öýlerini ýapmaklyk ýaly çäreleriň näme sebäbe zerur bolandygyny, ýa-da, aýdaly, näme sebäbe biziň arap elipbiýini terk edip, latyn elipbiýine geçendigimizi düşündirmek ýaly maksatlar bilen düzülen kitaplardy.
Şol bir wagtyň özünde, ol kitaplar Ýewropanyň uly güýjüniň we ösüşiniň sebäpleriniň syrlaryny-da bize açyp görkezmegi maksat edinýärdi.
Meniň taryh mugallymymyň ekzamen wagty bize ýüzlenip: «Hany, Ýewropadaky täzeden döreýiş prosesiniň maksatlaryny we netijelerini düşündirip ber» diýýändigi ýadyma düşýär. Ýa-da, liseýdäki meniň klasdaşlarymyň: «Bizem arap ýurtlary ýaly uly nebit baýlygynyň üstünde oturan bolanlygymyzda, biz edil ýewropalylar ýaly baý we döwrebap bolup bilerdikmi?» diýşip, biri-birlerine türkana sorag berişleri ýadyma duşýär.
Ýöne belli bir döwürde biziň hatda iň bir tutanýerli «Günbatary ýigreniji» akyldarlarymyzy we syýasatçylarymyzy-da özüne maýyl edip bilen Ýewropa baradaky röwşen arzuwlar soňky wagtlar ýitip ugrady.
Belki, munuň sebäbi Türkiýäniň ozalky garyplygyndan aýňalyp, baý döwlete öwrülmegi bilen baglydyr. Belki-de, bu indi Türkiýäniň öz armiýasy tarapyndan dolandyrylýan daýhan jemgyetli däl-de, öz ýakasyny özi düzedip bilýän güýçli graždan jemgyýetli döwletdigi üçin şeýledir. Ynam ýok
Ýöne, her nähili bolanlygynda-da, häzirki wagt Ýewropa tarapynda-da, Türkiýede-de bu ýurduň ýakyn geljekde Ýewropa Bileleşigine goşulyp biljekdigine çynlakaý bir ynam ýok.
Meniň pikirimçe, Türkiýe bilen Ýewropa Bileleşiginiň arasyndaky ýakymsyzlyga esasy sebäp bolup gelen güýç -Türkiýäniň içindäki harby güýçleri, esasy media serişdelerini, milletçi syýasy partiýalary öz içine alýan özboluşly bir alýans. Bularyň hemmesi bilelikde Türkiýäniň Ýewropa Bileleşigine girmegi baradaky gepleşikleri başa bardyrmazlyk üçin örän üstünliki kampaniýa alyp bardylar.
Maňa we köpsanly beýleki ýazyjylara garşy jenaýat işiniň gozgalmagyna-da, käbir adamlaryň atylmagyna-da, dini missionerleriň we hristian ruhanylarynyň öldürilmegine-de hut şu gürrüňi edilýän alýans jogapkär.
Emma, şol bir wagtyň özünde, soňky wagtlar bärden Ýewropa giňişligine seredeniňde, ozaly bilen göze ilýän zat Ýewropanyň, umuman, öz içerki meseleleri bilen başagaý bolup ýörendigi.
Amerikalylar bilen deňeşdirilende, Ýewropanyň adamlarynyň «dini başgalar», «reňki başgalar» ýa «medeniýeti başgalar» bilen goňşuçylykda ýaşamak meselesinde tejribeleriniň juda azdygy göze dürtülýär.
Hemmesinden ýamany-da - immigrasiýa garşy syýasatçylaryň, syýasatlaryň we tarapgöý köne düşünjeleriň Ýewropany «Ýewropa» eden esasy gymmatlyklary indi weýran edip ýörenligidir.
Eger Ýewropa öz howpsuzlygyny goramakçy bolýan bolsa, onda, eýsem, ol öz-özüne has içginräk seretse, ýagny, belli bir döwürde tutuş dünýäniň intellektuallaryny özüne çeken öz fundamental gymmatlyklaryny ýadyna salsa has bähbitli bolmazmydy?
Orhan Pamuk türk ýazyjysy, 2006-njy ýylyň edebiýat boýunça Nobel baýragynyň eýesi. Ilki başda Britaniýanyň “The Guardian” gazetinde çap edilen bu kommentariýadaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Azerbeýjanda tussagda oturan gazet redaktory Eýnulla Fatullaýew prezident amnistiýasynyň çäginde türmeden boşadylýan 90 bendiniň arasynda azatlyga çykdy.
Fatullaýew 2007-nji ýylda, salgytdan gaçmakda, terrorçylyga meçew bermekde we wejeralamakda aýyplanyp, sekiz ýarym ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Ol bu aýyplamalaryň häkimiýetleri tankytlap ýazan makalalary bilen baglydygyny aýdýar.
2010-njy ýylda Ýewropanyň Strasburgdaky adam hukuklary sudy Fatullaýew azat edilmeli we oňa kompensasiýa tölenmeli diýip höküm çykarandan soň, Baku sudy başdaky terrorizm we salgytdan gaçmak aýyplamalaryny ýatyrdy, ýöne oňa neşe maddalaryny saklamakda täze aýyp bildirip, goşmaça iki ýarym ýyl iş kesdi.


text:
Günbatar habar serişdelerinde Yragyň Beşir obasynda “Yslam döwleti” diýilýän toparyň jeňçileri tarapyndan 700 töweregi etniki türkmeniň, şol sanda çagalaryň we aýallaryň öldürilendigi hakynda habarlar çykdy.
Şol bir wagtda dünýä metbugatynda Siriýadaky etniki türkmenleriň hem dürli kynçylyklara sezewar bolýandygy, Owganystanda ýaşaýan türkmenleriň-de “Talyban” howpy bilen ýüzbe-ýüz bolýandygy barada dürli habarlar peýda bolýar.
Munuň bilen baglylykda resmi Aşgabat hiç bir beýanat bilen çykyş etmän gelýär. Eýse, Türkmenistan başga ýurtlardaky kyn ýagdaýa düşen etniki türkmenlere nähili kömek edip biler? Bu barada dünýä tejribesi näme diýýär?
Bu sorag dogrusynda Azatlyk Radiosy bir döwletiň başga ýerlerdäki öz azlyklaryna hemaýat etmekliginiň praktikasy barada owal milli azlyklar boýunça bilermen bolup işlän we bu temada ylmy işler alyp baran, häzir bolsa hormatly dynç alyşdaky azlyklar boýunça bilermen Remzi Ataman bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Jenap Remzi Ataman, siz azlyklar barada nirede, nähili işler etdiňiz?
Remzi Ataman: Owal başda efirleriňizde işiňiz ileri bolsun diýýärin. Men 1980-nji ýyllardan başlap döwlet işgäri wezipesinde milli azlyklar babatda Türkiýäniň Ministrler Kabinetinde işledim. Wezipäm bilen baglanyşykly dünýäniň käbir ýurtlarynda işledim.
Şeýle-de Ahyska, ýagny mesheti türkler we uýgur azlyklary bilen baglanşykly sosiologiýa magistratura ylmy işini goradym. Işlän ýurtlarymyň arasynda mende has çuňňur täsir galdyran ýurtlar Gazagystan we Gyrgyzystan boldy. Häzir hormatly dynç alyşda Antaliýada ýaşaýaryn.
Azatlyk Radiosy: Jenap Remzi Ataman Türkiýäniň başga ýerlerdäki öz milli azlyklaryna hemaýat praktikasy hem tejribeleri barada diňleýjilerimize maglumat beräýseňiz?
Remzi Ataman: Bir döwletiň başga ýerlerdäki öz azlyklaryna hemaýat praktikasy hem tejribeleri temasyndan Türkiýe barada söz açylanda, hemme zatdan owal şuny gowy bilmeli. Türkiýe döwletiniň daşarky syýasatynda başga ýerlerdäki öz azlyklary, doganlyk halklar baradaky syýasaty we praktikasy M. K. Atatürküň respublikany döreden mahaly kabul edilen ýörite kadalary bilen kesgitlenendir.
Türkiýäniň daşary syýasatynda öz türk azlyklary we doganlyk halklar bilen baglanyşykly ähli hemaýat işleri şol kadalara görä durmuşa geçirilip, dowam etdirilýär. Öz tejribelerimden ugur alyp aýtmaly bolsam, Türkiýäniň başga ýerlerdäki öz azlyklary baradaky hemaýat praktikasy iki esasda durmuşa geçirilýär.
Praktikanyň birinji esasynda, M.K.Atatürküň hem edişi ýaly, öz azlyklaryny we doganlyk halklaryny ýaşaýan çykgynsyz ýagdaýda galan dartgynly sebitinden alyp, Türkiýä göçürip getirýär. Olaryň adaty türk raýaty ýaly Türkiýede ýaşamaklygyny ýola goýýar. Muňä Bolgariýa ýaly Balkan sebitindäki ýurtlardan we Owganystandan göçürilip getirilen azlyklary mysal getirip bileris.
Azlyklara hemaýat praktikasynyň ikinjisiniň esasynda, ejir çekýän azlyklar Türkiýä göçürilip getirilmän, olara azlyklaryň we doganlyk halklaryň öz ýaşaýan ýerlerinde maddy we ruhy goldawlar, kömekler hem ynsanperwerlik ýardamlary berilýär. Olaryň dini we medeni aýratynlyklarynyň goralmagy üçin gerek bolan esbaplar, enjamlar we materiallar görnüşinde ýardamlar berilýär.
Azlyklaryň öz ene dilini goramagy üçin gerek bolan kitap ýaly serişdeler bilen bir hatarda ol ýerlere mugallymlar iberilýär. Türkiýäniň azlyklara we doganlyk halkara berýän hemaýatynyň aglaba bölegi praktikada ynsanperwerlik ýardamy görnüşinde bolýar. Türkiýe döwletiniň öz doganlaryna edýän hemaýaty, elbetde, diňe ynsanperwerlik maksatly bolýar.
Azatlyk Radiosy: Jenap Remzi Ataman, azlyklara hemaýat praktikasyna bir mysal hökmünde Türkiýäniň soňky wagtlarda, ylaýta-da Ahyska, ýagny mesheti türkler barada durmuşa geçiren hemaýat işleri barada hem maglumat beräýseňiz? Türkiýe mesheti türkler azlygy babatda ýörite kanunlar çykardy we olara Türkiýede ýaşap, işlemekligi üçin käbir aýratyn ýardamlar berildi diýilýär?
Remzi Ataman: Mesheti türklere hemaýat, biziň daşarky syýasatymyzda esasy tagallalaryň biri. Bir türk azlygy bolan mesheti türkler, Stalin tarapyndan dürli ýerlere sürgün edilip, gaty agyr şertlerde ýaşamaga mejbur bolupdyrlar. Olar, beýleki türk we doganlyk azlyklar ýaly, meselem tatarlar ýa-da Balkan sebitindäki türkler ýaly, hemmesi bir ýerde jem bolup, bir güýç görnüşinde ýaşaýan azlyk däl.
Şeýle sebäpden olara aýratyn üns berilmegi gerekdi. Türkiýede mesheti türkler barada bir hemaýat kanuny çykaryldy, ýöne, gynansagam, ol kanun doly durmuşa geçirilmedi.
Muňa Ýewropanyň parlamentiniň kabul eden bir kararyna görä, mesheti türkleriniň Gazagystan, Gyrgyzystan, Özbegistan, Russiýa Federasiýasy ýaly ýurtlardan jemlenip, göçürilip Türkiýä däl, eýse Gürjüstanda eltilmek inisiatiwasy päsgel berdi.
Türkiýäniň ýörite çykaran kanuny bilen mesheti türklere ýaşaýyş we iş rugsatlarynyň berilmegini ýeňilleşdirmekligi, meniň pikrimçe, öz azlygyna hemaýat praktikasy taýdan talaplary doly kanagatlandyrmaýar. Meniň pikirime görä, döwletler öz azlyklary üçin ýüzleý çäreleri däl-de, eýsem aýgytlaýjy çäreleri durmuşa geçirmeli diýýärin.
Azatlyk Radiosy: Jenap Remzi Ataman, özüne dünýä türkmenleriniň ata Watany diýýän Türkmenistanyň hökümetiniň dürli ýurtlardaky öz azlyklary barada edýän işlerine siz nähili baha berýärsiňiz?
Remzi Ataman: Türkmenistanyň hemişelik bitaraplyk statusyna gowy düşünýärin. Ýöne Türkmenistanyň dürli ýurtlardaky öz azlyklaryna hemaýat praktikasy temasynda almaly iň gowy we iň parasatly göreldesi goňşusy Gazagystan.
Prezident Nazarbaýew ýurt garaşsyzlygyny alandan soň, öňdengörüjilik bilen öz ýurdundaky gazaklaryň ilat sanyny artdyrmaklyk üçin dünýäniň dürli ýurtlarynda ýaşaýan gazak azlyklaryny Gazagystana ýaşamaga çagyryp, olara raýatlyk berip, öz baýdagy astynda birleşdirdi.
Gazagystanyň öz azlyklaryna eden bu hemaýatyny aslynda men Türkiýe respublikasy döredilen mahaly Atatürküň eden azlyklary çalyşmak praktikasyna meňzedýärin. Atatürk hem respublika täze gurlan mahaly döwleti güýçlendirmek we ösdürmek üçin öz milli azlyklaryndan peýdalandy.
Türkmenistan hem edil Türkiýe we Gazagystanyň azlyklara hemaýat praktikasyndan ugur alyp, öz dünýä türkmenlerine eýe çykyp, hemaýat edip, olary goldap biler we bu onuň hemişelik bitaraplyk statusyna hiç hili päsgel bermez.
Meniň pikrimçe, ýaňky azlyklara hemaýat praktikalary Türkmenistan tarapyndan hem arkaýyn durmuşa geçirilip bilner. Öz azlyklaryňa hemaýat bermeklik Türkmenistanyň bitaraplygyna zyýanly däl. Öz azlyklaryňa hemaýat, ynsanpwerwerlik ýardam praktikasydyr. Döwlet hem edil adam ýaly janly bir organizmdir. Döwleti güýçli saklap, ösdürmek üçin hökmany suratda dürli ýurtlardaky öz milli azlyklaryň bilen gatnaşyklary ösdürmek we olara talabalaýyk hemaýat bermek zerur. Meniňçe, bitarap Türkmenistana öz azlyklary babatda iş ýüzünde Gazagystan ýaly tagallalary durmuşa geçirmäge doly esas bar.
Azatlyk Radiosy: Jenap Remzi Ataman, Türkmenistan hökümeti bitaraplyk statusy sebäpli öz azlyklary bilen gatnaşyklaryny çäkli tutýar diýilýär. Siz muňa nähili garaýarsyňyz?
Remzi Ataman: Men beýle pikir edemok. Ynsanperwerlik maksady bilen berilýän goldawlar hiç wagt bitaraplyk kadalaryny bozmaz. Bu diňe meniň garaýşym däl, eýsem hemmeleriň garaýşy şeýle. Bir ýurduň bitaraplygyna hemmeler hormat goýmaly.
Men özümi Türkmenistanyň bitaraplygyna has köp hormat goýýan biri diýip hasaplaýaryn. Bir adamyň ýa-da döwletiň kömege mätäç, kyn ýagdaýdaky öz azlyklaryna hemaýat etmeginiň ýurduň bitaraplyk syýasatyna nähili zyýan ýetirjekdigine bir bilermen höküminde men-ä düşünip bilemok.
Men şeýle düşünjäni, pikiri kabul edemok. Muňa Türkiýäniň dürli ýurtlardaky öz milli azlyklary bardaky hemaýat praktikasyndan bir mysal getirmek isleýärin. Respublika gurlandan soň Türkiýä başga ýerlerden öz azlyklaryndan müňlerçe adam göçüp geldi.
Türk syýasy hereketine we döwlet býurakratiýasyna ser salsak, döwlet işlerinde täsirli rol oýnap, döwletiň ösmegine uly goşant goşanlaryň başga ýerlerden gelen öz azlyklarymyzdan bolan adamlardygyny görersiňiz.
Türkmenistana başga ýerlerden geljek azlyk türkmenleriň her ugurdan goşant goşjakdygy açyk. Bu Türkiýede hem şeýle bolupdyr. Azlyklaryň ykdysady we medeni özboluşlyklary göçüp gelen ýurdunyň ösüşine uly itergi berer.
Şeýle-da olaryň [goşandy] ýurduň abadanlyk derejesini ýokary göterer. Türkiýe şeýle hakykaty öz azlyklary baradaky hemaýat praktikasynda gördi. Köpsanly syýasy hereketiň öňdebaryjylary Türkiýä Balkan sebitinden göçüp gelen öz azlyklarynyň wekilleri boldular. Şeýlelikde öz azlyklary iş ýüzünde Türkiýä uly güýç berdi.
Türkmenistanyň etniki türkmenleri, ýagny başga ýurtlardaky öz azlyklaryny ýaşaýan ýerinde goldamagy ýa-da öz ýurduna getirmegi, haýsy tarapdan garasaňyzam, gaty bähbitli bolar. Türkmenistan bitaraplyk syýasatyny, elbetde, dowam etdirmeli. Ýöne ynsanperwerlik taýdan Owganystan, Yrak, Siriýa ýaly uruş ýagdaýyndaky ýurtlarda ýaşaýan öz türkmen doganlaryna, ýagny öz milli azlyklaryna ýardam bermelidir.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Orsýetiň Fransiýa we Siriýada “Yslam döwleti” toparyna garşy söweşýän ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky koalisiýa bilen hyzmatdaşlyga ýykgyn edýändigini aýtdy.
Fransiýanyň prezidenti Fransua Holland bilen 26-njy noýabrda Kremlde geçiren gepleşikleriniň yzýany Putin iki ýurduň Siriýa boýunça ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy ýaýbaňlandyrmak barada ylalaşandyklaryny aýtdy.
Şol bir wagtyň özünde-de Putin Türkiýäniň orsýet uçaryny urup gaçyrmagyny dönüklik hereketi, diýip atlandyrdy.
Hollande iki ýurduň diňe “Yslam döwleti” toparyny we beýleki ekstremist toparlary nyşana almak barada ylalaşandyklaryny mälim etdi. Şol bir wagtda-da Fransiýa Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň parahatçylyk ugrundaky prosesiň çäginde häkimiýet başyndan çekilmelidigini aýdýar.
Assadyň ýarany Orsýet şeýle çagyryşlary ret edýär.
Günbatar Orsýeti Assadyň režimine garşy söweşýän we Günbatar tarapyndan goldanýan, şol sanda “YD” toparyna garşy söweşýän gozgalaňçylara hüjüm etmekde aýyplaýar.
Hollande Fransiýanyň Siriýada “Yslam döwleti” toparyna garşy söweşýän gozgalaňçylara goldaw bermegi dowam etdirjekdigini aýtdy.


text:
Anna Krikun saralyp giden kagyzy kynlyk bilen okaýar. Bu kagyzda onuň ýaş zenanka Staliniň iň zalym GULAG lagerleriniň birinde agyr zähmete höküm edilendigi aýdylýar.
90 ýaşly Krikunyň gözleri gowy görmese-de, ähli zat, edil düýnki ýaly, onuň ýadynda. Ol ukudan mahrum etmek bilen gynalyp, watana dönüklik edendigini, Sowet Soýuzynyň garşysyna wagyz edendigini boýnuna goýan derňewçiniň adyny-da ýatdan çykarmandyr.
Krikun 1931-1957-nji ýyllar aralygynda syýasy tussaglar tarapyndan gurlan Workuta şeherine 1946-njy ýylda iberilýär.
Bu şäher şu wagt-da zähmet brigadalarynyň çeken ejiriniň janly şaýady bolup görünýär.
Krikun aradaky şunça ýyllary şu ýerde galyp, şu şäherde geçiripdir.
1957-nji ýylda, tussaglykdan boşadylanda, onuň ejesi hem ýanyna göçüp gelipdir. Krikun öz doguk şäheri Sewastopola dolanyp bilmändir. Ikinji jahan urşunda maşgalanyň öýi dargap, mülk dokumentleri ýitip gidipdir, dost-ýarlardan, dogan-garyndaşlardan diri galan bolmandyr.
Şäherde galanlar
Krikun gidere pul, arabaglanyşyk gurara adam tapman, Workutada galyp, garrapdyr.
"Näme üçin gideýin? Bu ýerde bir zat bolsa, iň azyndan näme etmelidigini bilýärin. Bir täze şähere ýeke özüm barsam, başyma näme geljekdigi belli däl. Men indi kime gerek, garradym" diýip, Krikun gürrüň berýär.
GULAG indi ýok. Krikun ýaly Sowet Soýuzynyň zulum-süteminiň ýokary derejelerine şaýat bolan adamlardan hem diri galanlar köp däl. Indi, aradan ýarym asyr geçensoň, Workuta, başga ýere gidere ýol tapman bu taýda mejbury galan täze nesliň tussaghanasyna öwrülipdir. Bu nesliň aglabasy göçere pul tapman, galmaga mejbur bolandyklaryny, aradan 60 ýyl geçen hem bolsa, Staliniň eksperimentleriniň netijelerinden ejir çekýändiklerini aýdýarlar.
Bularyň köpüsi hem bu ýere meýletin gelipdir.
Wladimir Žaruk 1979-njy ýylda, 17 ýaşyndaka, geljeginden umytly bolup, geolog hökmünde Ukrainadan bu şähere gelipdir. Ýöne ol geleli bäri aradan geçen 34 ýyldan soň-da, yzyna dolanarly görnenok. Ol özüni "demirgazygyň müňlerçe ýesiriniň biri" diýip atlandyrýar.
Žaruk öz durmuşy barada: "Meniň çagalarym indi ulalyşdylar. Men bu ýerden göçüp bilemok, olar-da şeýle. Olar gulçulyga düşmeli bolarlar. Nirede? Magdan känlerinde ýa başga ýerlerde gulçulyk ederler. Bu häkimiýetler üçin bähbitli" diýip gürrüň berýär.
1980-nji ýyllaryň aýaklarynda, Žarugyň häzirki wagtda 24 ýaşly ogly Wadim doglanda, şäheriň ilat sany 217 müň eken. Ol indi 96 müň bolup galypdyr.
"Öli şäher"
1931-nji ýyldan 1957-nji ýyla çenli Sowet Soýuzyndan we başga ýurtlardan bolan 2 million tussag şu ýerde GULAG sistemasyndan geçirilipdir. Ýerli taryhçylar 200 müň syýasy tussagyň hemişelik doňaklykda belli we näbelli ýerlerde jaýlanandygyny aýdýarlar.
Garaňky taryha garamazdan, bu ýerde Sowet Soýuzynyň gaýtadan dikelmegine güýçli küýseg höküm sürýär.
27 ýyllap magdan kärhanalarynda işlän Konstantin Rimenow öz ýolundan, ynamyndan dänmedik stalinçi. Onuň aş öýüniň gapysynda sowet tiranynyň suraty bar.
Rimenow hem şäheriň gelejegine umytly garanok. Ol bu hakda şeýle diýýär: "Hökümet näme diýse-de, olar halky näçe aldasalar-da, şäher indi ölüp barýar. Şäher ölüp barýar, sebäbi olar ne kärhana gurýarlar, ne-de desga, ne magdan käni bar, ne-de şahta. Hiç bir zat ýok. Adamlar hem [indi bu şähere göçüp] gelenoklar".


text:
Şu gün Ukrainada prezident saýlawlarynyň öň ýanyndaky kampaniýa resmi taýdan başlandy.
Ýurtdaky iň ýokary kürsä dalaş etjekleriň arasynda häzirki döwlet baştutany Wiktor Ýuşenko, premýer-ministr Ýuliýa Timoşenko, Regionlar partiýasynyň lideri Wiktor Ýanukowiç, parlamentiň öňki başlygy Arseniý Ýasenýuk, kompartiýanyň lideri Petr Simonenko, Ýokary Radanyň başlygy Wladimir Litwin bar.
Kandidatlary hödürlemek 6-njy noýabra çenli dowam eder.
Ukrainada prezident saýlawlary 2010-njy ýylyň 17-nji ýanwarynda geçiriler.


text:
Soňky döwür Lebap welaýatynda sürüjilik şahadatnamasyny edinmegiň kynlaşandygyny ýerli ýaşaýjylar aýdýarlar. Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir lebaplylaryň aýtmaklaryna görä, ol şahadatnamany almakdaky kynçylyk welaýatyň Ýol gözegçilik gullugy tarapyndan geçirilýän ulag sürüş synagyndan geçmek bolup durýar, ol synagdan geçmekdäki iň esasy kynçylygyň korrupsiýadygy aýdylýar.
Ýerli ýaşaýjylar şu günler bu egzamenden geçmek üçin alynýan paranyň möçberiniň 400 amerikan dollaryna barandygyny aýdýarlar.
“Sürüjilik şahadatnamasyny almak edil ýokary bilim hakynda diplom almak ýaly kyn boldy. Wagtynda şol dokumenti almadygyma gynanýan” diýip, Farap etrabyndan synaga gelen 33 ýaşly Zafar aýdýar. Onuň aýtmagyna görä mundan 10-15 ýyl öň deň-duşlarynyň köpüsi sürüjilik şahadatnamasyny aňsatlyk bilen alypdyrlar.
Şahadatnamany almak üçin iki synagdan, ýagny testden we ulag sürmek synaglaryndan geçmeli. Sürüjilik okuwyny gowy okanlar üçin birinji synagdan geçmek kyn däl. Ýöne ikinji synagdan aňsat geçip bolmaýandygyny synaga gelenler aýdýarlar.
“Öňler ulag sürmek synagyndan parasyz geçip bolardy, para-peşkeş öňem ýok däldi, ýöne ol parany diňe düýbünden maşyn sürüp bilmeýänlerden alardylar. Onuň möçberi-de häzirkisinden köp esse azdy, täze pul bilen 10 manat töweregidi” diýip, faraply 33 ýaşly Zafar gürrüň berýär.
Bäşim atly saýatly bir ýigit hem para-peşkeşiň bardygyny tassyklap, synaga geleninde özüniň gurply telekeçi obadaşyny görendigini, ol obadaşynyň synag alýan ofiser bilen bir zatlar gürleşendigini we hiç hili ulaga münmezden synag meýdançasyndan çykyp gidendigini aýdýar.
“Şonda synaga gelen ýigitleriň biri: “Bermelisini berseň, ine, edil şul adam ýaly arkaýyn öýüňe gaýdybermeli” diýdi. Meniň bolsa bu synaga 9-njy gezek gelşim” diýip, saýatly ýigit gürrüň berýär.
Hemmeler Türkmenabada
Sürüjilik şahadatnamasyny edinmek üçin geçirilýän synaglaryň soňky döwür diňe welaýat merkezi Türkmenabat şäherinde geçirilmegi-de synaga gelýänler üçin ýene-de goşmaça kynçylyk döredýär. Mundan 5-6 ýyl ozal sürüjilik okuwy nirede okalan bolsa, synaglar hem şol ýerde alynýar eken.
“Sürüjilik okuwyny Lebap welaýatynyň haýsy künjeginde okan bolsaň parhy ýok, hemmeler Türkmenabada gelip egzamen tabşyrmaly. Men Hojambaz etrabyndan gatnaýan. 5-nji sapar hem ikinji egzamenden geçip bilmedim. Gatnamak üçin eden çykdajym 200 manatdan geçdi” diýip, Hojambaz etrabyndan synaga gelen bir ýigit gürrüň berýär.
Ulag sürmek synagy ýörite meýdanda, il arasynda awtodrom diýilýän ýerde geçirilýär. Synagda iki sany “Ural”, bir “Zil” we bir “Lada” kysymly ýeňil maşyn ulanylýar. “Ural” we “Zil” kysymly awtoulaglarda ABC we ABCDE derejeli sürüjilik şahadatnamasyna dalaşgärler, “Lada” kysymly ýeňil awtoulagda bolsa, diňe AB derejeli sürüjilik şahadatnamasyna dalaşgärler synag edilýär.
Synag alýan Ýol gözegçilik gullugynyň ofiserleri synaga gelenleriň adyny ýekeme-ýeke okaýar we kimiň ady çyksa, ol ulagyň nowasyna münmeli. Ulaga münenler ýarym sagada golaý wagt synag edilýär we şol ýarym sagadyň içinde awtoulagyň nowasy boşaýar.
Synaga gelenleriň sözlerinden çen tutsaň, birinji egzamenden geçip, soňra üç aýlap ulag sürmek egzamenine gelmeseň ýa-da ulag sürmek ekzameninden 12 sapar geçip bilmeseň ýene-de birinji ekzameni täzeden tabşyrmaly. Şeýlelikde, egzamen tabşyrýanlaryň arasynda iki sapar 12, jemi 24 gezek ulag sürmek synagyndan geçip bilmän, üçünji gezek birinji egzameni, ýagny şablon testini tabşyryp, ýene-de ulag sürmek egzamenine gelýänleri-de bar.
Azatlyk Radiosy synagdan ulagy talaba laýyk sürüp geçip bolup-bolmazlygy bilen hem gyzyklandy. Synaga gelen Agamyradyň aýtmagyna görä, synag ulaglarynyň juda könedigi, olary sürüp, geçmeli päsgelçilikleriň-de çylşyrymly bolmagy ýene-de goşmaça kynçylyk bolup durýar.
Bir ulagyň signaly işlemeýänligi üçin syngaçy ondan signalyň ýerine agzy bilen ses etmegini talap edipdir. Ony etmäge kemsinen Agamyrat ulagdan düşüp gitmäge mejbur bolupdyr.


text:
Aşgabat, 14.02.2105. “Türkmenportal”.
Aşgabat şäherinde geçirilýän Türkmenistanyň Baýdak baýramy hem-de Bitaraplyk we parahatçylyk ýylyna bagyşlanan nhokkeý ýaryşynyň şu gün aýgytlaýjy oýunlary geçirilýär. Ilkinji bolup Sportuň gyşky görnüşleri merkeziniň buzly meýdançasyna “Şir” hem-de “Oguzhan” komandalary çykyp, olar 3-nji orun ugrunda göreşdiler.
“Şir” hem-de “Oguzhan” 2014-nji ýylda Türkmenistanyň Prezidentiniň kubogy ugrundaky halkara hokkeý ýaryşynyň finalynda duşuşypdylar. Bu ýyl olar türkmen paýtagtyndaky ýaryşyň bürünç medaly ugrunda göreşdiler.
Duşuşygyň başynda “Oguzhan” komandasynyň oýunçylary ilkinji hüjümleriniň birini netijeli tamamlap, hasaby açdylar. Soňra “Şir” klubynyň hokkeýçileri tijenip, gayşydaşynyň derwezesine iki şaýba girizdi. Ýöne “Oguzhan” topary ruhdan düşmedi. Olar birinji döwrüň ahyrynda hasaby deňlediler-2:2.
Duşuşygyň ikinji döwründe-de hasap üýtgemedi.
Duşuşygyň üçünji döwri has dartgynly ýagdaýda geçdi. Soňky 20 minutyň dowamynda “Oguzhan” 2 sapar öňe çykdy, her gezegem “Şir” komandasy ara uzak wagt salman, hasaby deňledi.
“Şir” komandasynyň 4-nji şaýbasynyň derwezä girendigini ýa girmändigini oýny saklap şol pursatyň wideoýazgysyny gaýtalap görmek arkaly kesgitlediler. Şol jedelli pursatdan soňra “Şir” topary ýene-de öňe saýlandy-5:4.
Oýnuň tamamlanmagyna 2 minut 35 sekunt galanda Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrliginiň komandasynyň bir hokkeýçisi meýdançadan çykaryldy. Emma “Oguzhan” topary san taýdan artykmaçlygyndan peýdalanyp bilmedi.
Meýdançady oýunçylaryň sany deňleşen badyna “Şir” klubynyň nobatdaky hüjümi netijeli tamamlanyp, oýnuň soňky nokady goýuldy-6:4.
Şeýlelikde, “Şir” topary Aşgabatdaky hokkeý ýaryşynyň bürünç medalynyň eýesi boldy.
Bu ýaryşyň ýeňijisi şu gün sagat 15.00-da geçiriljek final oýnunda belli ediler. Finalda ozal habar berşimiz ýaly, “Galkan” bilen “Nesil” duşuşar.


text:
Mary welaýatynyň Tagtabazar etrabynda hususy dükanlarda uçdantutma barlaglar geçirilýär. Ilkibaşda etrap merkezinde başlanan barlaglar häzir etrabyň obalarynda dowam edýär.
Takmynan fewral aýynyň 17-18-lerine başlanan bu barlaglaryň netijesinde etrap merkezinde ençeme dükanlaryň işine wagtlaýyn gadaganlyk girizildi. Bu barlaglar we onuň sebäpleri barada resmi taýdan hiç hili maglumat berilmeýär.
Barlagçylar
Takmynan on bir adamdan ybarat bolan barlagçylaryň düzümine prokuratura, polisiýa, sanepidemstansiýa we salgyt ýaly gulluklaryň wekilleri girýär. Hususan-da, azyk harytlaryny satýan dükanlaryň barlagyny geçirýän bu topar harytlaryň möhletini we azyk harytlarynyň sertifikatlaryny jikme-jik barlaýar diýlen maglumatlar bar.
Şol barlaglaryň netijesinde käbir dükanlaryň gapysy möhürlendi, şol dükanlardan tapylandygy aýdylan we möhleti geçen harytlar bolsa konfiskasiýa edildi. Bu barada Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir dükançylar maglumat berdiler.
“Meniň hemişe azyk harytlaryny alýan dükanymy ýapypdyrlar. Uly dükan, söwdasy gowy bolanlygy sebäpli harytlary täzedir öýdüp ýördüm. Ýöne olam ýapylan dükanlaryň arasynda” diýip, 30 ýaşlaryndaky Arslan Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Häzir wagtlaýyn möhlet bilen ýapylan şol dükanlaryň käbirleri gaýtadan işläp başlan hem bolsa, ýapyklygyna galýan dükanlar henizem az däl.
Gapysyna gulp urlan şol dükanlaryň hemmesiniň barlagyň netijesinde ýapylandygyny aýtmak hem kyn. Olaryň käbirleriniň hut öz eýeleri tarapyndan, etrapda dowam edýän barlaglar gutarýança ýörite ýapylandygyny aýdýanlaram bar.
Esasy söwda nokady
Beýleki tarapdan, adamlar üçin hususy dükanlar esasy söwda nokady bolup galýar. Döwlet dükanlary bilen deňeşdireniňde, adamlar hususy dükanlardan zerur harytlary köplenç karzyna-da alýarlar.
Özara ynam esasynda edilýän söwdanyň bu hili görnüşine adamlaryň arasynda ýazgy diýilýär. Ýazgy usuly bilen söwda edýänler, esasanam, durnukly girdeji çeşmesi bolmadyk adamlardan ybarat.
Adamlaryň töleg ukyplarynyň pes bolmagy sebäpli hususy dükanlaryň ýapylmagy söwdagärler bilen bir hatarda alyjylaram alada goýýar.
Azyk harytlaryny satýan dükanlaryň barlagy Tagtabazar etrabyndan başlamady. Takmynan birki hepde mundan ozal Mary şäherinde we beýleki etraplardada meňzeş barlaglaryň geçirilendigi barada habarlar bar.
Şeýle-de barlagçylaryň düzümine göz aýlasaň, onda bu barlaglaryň etrap merkezindäki gulluklaryň meýli bilen geçirilmeýändigini çaklasa bolýar. Sebäbi şeýle barlaglaryň Aşgabat we käbir beýleki uly merkezlerde hem geçirilýändigi aýdylýar.


text:
Şu gün Orsýetiň häkimiýetleri halkara hukuk goraýjy guramalaryň çagyryşlaryna jogap edip, bu ýurtda öldürilen bäş sany žurnalistiň ölümi bilen baglanyşykly wakalar boýunça täzeden jenaýat işini gozgadylar.
Orsýetiň Baş prokuraturasy 2001-2005-nji ýyllar aralygynda öldürilen bu bäş žurnalistiň ölümi bilen bagly düýbi Nýu-Ýorkda ýerleşýän žurnalistleriň hukugyny goraýjy Komitetden gelip gowşan goşmaça maglumatlaryň esasynda täzeden jenaýat işleriniň gozgalandygyny mälim etdi.
Hususan-da, Baş prokuraturanyň maglumatyna görä, Orsýetiň Tolýatti şäherinde 2002-nji we 2003-nji ýyllarda öldürilen žurnalistler Waleriý Iwanow bilen Alekseý Sidorowyň, şeýle hem 2001-nji ýylda ýurduň Asbest şäherçesiniň golaýynda öldürilen žurnalist Eduard Markewiçiň, galyberse-de 2002-nji ýylda Taganrog şäherinde öldürilen Nataliýa Skrylyň we 2005-nji ýylda Tula şäherinde öldürilen Wagif Koçetkowyň ölümi bilen baglanyşykly meselelere täzeden garalar.


text:
Boliwiýanyň döwlet eýeçiligindäki habar agentliginiň maglumatyna görä, prezident Ewo Morales şu gün Wenesuelanyň paýtagty Karakasa sapar eder.
Ol şol ýerde Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin bilen Wenesuellanyň prezidenti Hugo Çawesiň arasynda boljak duşuşyga gatnaşar.
Putin Karakasa edýän ilkinji saparynyň dowamynda Wenesuela bilen, energiýa, oba hojalyk, ulag serişdeleri bilen bir hatarda, maliýe pudaklary boýunça ençeme ylalaşyklara gol goýar.
Bu sapar başlamazdan ozal Orsýet bilen Wenesuela nebit çykarmak barada bilelikde iş alyp barjakdyklaryny yglan etdiler.
Bu proýekt Wenesuelanyň Orinoko derýasynyň kenarynda amala aşyrylar.


text:
Belarusda polisiýa ýurduň dürli künjeklerinde hökümete garşy geçirilen ýörişleri dargadanda göz ýaşardyjy gazy ulandy we onlarça protestçileri tussag etdi.
Ýekşenbe güni giçlik paýtagt Minskide we beýleki şäherlerde protestçiler ýurduň awtoritar prezidenti Aleksandr Lukaşenko garşy öz närazylyklaryny bilelikdäki el çarpyşmalar bilen bildirdiler.
Oppozisiýa aktiwistleri 1944-nji ýylda Belarusyň nasistik basybalyjylardan azat edilmeginiň ýyl dönümi bilen bagly geçirilýän Garaşsyzlyk gününde parahat “el çarpyşmalar” arkaly protestleri geçirmäge internet arkaly çagyryş edipdiler.
Minskiniň etegindäki demir ýol stansiýalarynyň birinde geçirilen protestlere şaýat bolan Azatlyk Radiosynyň habarçysy Halina Abakunçygyň aýtmagyna görä, graždan eşikdäki polisiýa işgärleri demonstrantlar bilen çaknyşyga girip, olaryň onlarçasyny tussag edipdirler.
Abakunçygyň pikiriçe, bu henize çenli görlüp-eşidilmedik gazaplylyk bolupdyr: “Men bular ýaly zady Minskide hiç haçan öz habar taýýarlan demonstrasiýalarymda görmändim. Adamlary göni köçelerde tutýarlar. Polisiýanyň ýörite ulaglary köçäniň gyrasynda hatar bolup dur. Olar žurnalistleri, garaz ellerine kim ilse, şolary tussag edýärler. Olar garşysyndakynyň kimdigini seljerjegem bolman, olary ýençýärler”.
Protestçileriň arasynda ýaşlar bilen bir hatarda garrylar we çagaly aýallar hem bardy. Oppozision “Wesna” toparynyň maglumatyna görä, ýurt boýunça 100 töweregi adam tussag edilipdir. Tussag edilenleriň arasynda Azatlyk Radiosynyň iki sany habarçysy hem bar.
Protestleriň guramaçylygynyň öňüni almak maksady bilen ýurduň häkimiýetleri birnäçe internet saýtlaryny ençeme sagatlyk bagladylar. Azatlyk Radiosynyň Belarus gullugynyň websaýty hem güman edilýän hüjüm sebäpli birnäçe sagatlap ýurtda açylmady.
Lukaşenko harby paradyň öňünden şeýle çykyş etdi: “Zorluk hem belli bir maksat bilen biziň boýnumyza reňkli rewolýusiýalaryň ynsapsyz senarisini dakjak bolýarlar. Bular belli bir döwletleriň paýtagtlaryndan göçürilip ýazylan. Biz bu hüjümleriň maksadynyň ynamsyzlygy, howp-hatary döretmekdigine we jemgyýetiň agzybirligini bozmakdygyna düşünýäris. Netijede olar bizi dyza çökerip, garaşsyzlyk döwründe gazanylan ähli ýeňişlerimizi bir köpük etjek bolýarlar. Bu hiç haçan amala aşmaz”.
Geçen ýylyň dekabrynda Lukaşenko dawaly ýagdaýda täze möhlete prezident saýlanandan soňky protestleriň gazaply basylyp ýatyrylmagy netijesinde oppozisiýa basyş has-da ösdi.


text:
Özbegistanyň 1-nji sentýabrda belleýän Garaşsyzlygyň 25-nji ýyl dönümi ýurdy uzak wagtlap dolandyryp gelen prezident Yslam Kerimowyň saglyk ýagdaýy bilen bagly nätakyklygyň dowam edýän pursadyna gabat geldi.
28-nji awgustda Özbegistanyň hökümeti Kerimowyň keselhana ýerleşdirilendigini yglan edeli bäri onuň saglyk ýagdaýy barada resmi maglumat berilmeýär. Bu ýagdaý öňki sowet respublikasynyň garaşsyzlygyny yglan edeli bäri ýeke-täk ýolbaşçysyny çalyşmak ugrunda gizlin tagallalaryň dowam edýändigi baradaky çaklamalary güýçlendirdi.
29-njy awgustda çap bolan käbir tassyklanmadyk we esaslandyrylmadyk media maglumatlarynda Kerimowyň ýogalandygy öňe sürüldi. Emma Kerimowyň kiçi gyzy Lola Kerimowa-Tillýaýewa 31-nji awgustda sosial mediada beren maglumatynda 78 ýaşyndaky kakasynyň diridigini we onuň saglygynyň gowulaşyp biljekdigini aýtdy.
Baýramçylyk çäreleri
Kerimowyň 1-nji sentýabrda Daşkentde Garaşsyzlyk güni mynasybetli geçiriljek uly konsert dabarasyna gatnaşmagyna garaşylýardy. Emma şol konsert çäresi ýatyrylyp, 1-nji sentýabrda geçiriljek beýleki dabaralaryň gerimi-de çäklendirildi.
31-nji awgustda giçlik Özbegistanyň döwlet telewideniýesiniň alyp baryjysy Garaşsyzlyk güni mynasybetli adatça prezident Yslam Kerimow tarapyndan edilýän gutlag çykyşynyň mazmunyny beýan etdi.
Türkmenistan Kerimowyň ýagdaýyny agzamady
Türkmenistanda döwletiň doly gözegçiliginde saklanýan habar serişdelerinde, goňşy Özbegistanyň prezidentiniň saglyk ýagdaýy düýpden agzalmaýar. Resmi maglumatlarda hatda özbek hökümetiniň Kerimowyň keselländigi barada 28-nji awgustda eden resmi beýanaty barada hem habar berilmedi.
Özbegistanyň Garaşsyzlygynyň 25-nji ýyl dönümi mynasybetli gutlag iberen sebitiň liderleriniň arasynda Türkmenistanyň prezidenti hem bar. Emma Özbegistanda prezidentiň “saglygynyň gowulaşyp biljekdigi” baradaky çykyşlaryň edilýän wagtyna gabat Türkmenistanyň we beýleki regional liderleriň iberen resmi gutlagynda Kerimowyň saglygynyň gowulanmagyny umyt ediji söz aýdylmady.
Ýatladyp geçsek, 1997-nji ýylda Türkmenistanyň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň ýüregine operasiýa edilende, Merkezi Aziýanyň ähli liderleri, şol sanda Özbegistanyň prezidenti Yslam Kerimow duýgudaşlyk bildirmek üçin, ýörite Aşgabada gelipdiler.


text:
Eýranda halkyň gündelik ulanýan harytlaryny bazar nyrhlaryndan arzan, döwlet subsiýadiýalary esasynda satmak yslam respublikasyna ýylda milliardlap dollara düşýär. Ýöne indi Eýran döwleti hiçden giç ýagşy edip, subsidiýalary ýatyrmak we ondan tygşytlanjak puly halk arasynda paýlamak isleýär. Ýogsam bolmasa bu reforma halkyň has garyp düşmegine, ýurduň çaýkanmagyna getirer diýen gorky hem bar.
Eýse Eýran näme üçin beýle reforma mejbur boldy? Bu meselede halka gyzy hem suwy, elektrik toguny mugt berýändigini aýdýan Türkmenistan üçin nähili sapak bar? Programada şu soragalara jogap agtarylýar.
«Döwür we biz» gepleşiginiň telefon myhmany Eýran asylly türkmen aktiwisti Muhammet Düýeji. Programmany Ýowşan Annagurban alyp barýar.
Söhbetdeşligi diňlemek üçin sag tarapda ýerleşdirilen audio düwmesini basyň.


text:
Orsýetli milliarder Mihail Prohorowyň geljek ýyldaky prezidentlik saýlawlaryna dalaşgär hökmünde gatnaşjakdygyny yglan etmegi Orsýetiň syýasy durmuşynda belli bir derejede tolgunyşyklaryň döremegine sebäp boldy. Ýöne Prohorowyň Kreml bilen uzak wagtdan bäri dowam edýän gatnaşyklary göz öňünde tutulsa, onda onuň bu ädimi hakykatdan hem Putine bäsdeşlik etmegimi ýa-da diňe ünsi çekmek üçin gurnaýan oýnumy? Bu barada dürli-dürli garaýyşlar peýda boldy.
Prohorow özüniň prezidentlige dalaş etjekdigini yglan edensoň, blog dünýänsinde munuň saýlawlarda premýer-ministr Wladimir Putiniň bäsdeşleriniň seslerini almak üçin ýörite edilen iş bolandygy baradaky pikir orta atyldy.
Mihail Prohorow
12-nji dekabrdaky eden çykyşynda Putiniň 12 ýyllyk syýasatyndan nägile bolan orta synpyň wekilleriniň ýanyndan ýer aljakdygyny mälim etdi:
—Men bir karara geldim, belki-de, bu meniň durmuşymdaky iň wajyp karardyr. Men prezidentlige dalaş etjek. Siziň hemmäňiziň ýadyňyzda bolşy ýaly, Kreml meni we meniň ýaranlarymy “Hak iş” partiýasyndan uzaklaşdyrdy. Şu sebäpli-de biz hyýalymyzdaky zatlary amala aşyryp bilmedik. Men häsiýetim boýunça bir işi ýarpy ýolunda taşlamok.
Prohorowyň uzak wagtdan bäri ýurduň resmileri bilen ýakyn gatnaşykdady. Şu ýylyň tomsunda ol gysga pursatlyk “Hak iş” partiýasynyň başlyklygyna hem geçipdi. Köpler muňa Kreml tarapyndan makullanan bir iş hökmünde baha berdi. Ýöne ara birneme wagt düşensoň, 15-nji sentýabrda milliarder Prohorow partiýadan çekilýändigini yglan etdi. Ol prezident administrasiýasynyň başlygynyň orunbasary Wladislaw Surkowyň bu partiýanyň işine goşulandygyny, şeýle-de onuň saýlaw kampaniýasyny dolandyrýandygyny öňe sürüpdi.
Ýörite gurnalan oýunmy?
Putiniň we Prohorowyň bannerleri ýol ugrunda, Sankt-Peterburg, 2011-nji ýyl.
Syýasy analitik Marina Litwinowiç
özüniň blogunda şeýle mazmunly ýazgyny ýerleşdirdi:
—Prohorow ünsi çekmek, saýlawçylaryň sesleriniň özüne berilmegini gazanmak, şeýle-de Bolotnyý meýdançasyndaky demonstrantlaryň ünsüni özüne geçirmek üçin, özüni dolulygyna bir oppozisiýa kandidaty hökmünde öňe sürüp biler. Munuň netijesinde oppozisiýa liderleri Eduard Limonow, Boris Nemtsow, Alekseý Nawalnyý we Boris Akunin ýaly adamlar üns merkezinden düşerler.
Litwinowiç ýaly skeptikler ozalky tütjar, häzir bolsa gözenegiň aňyrsynda oturan Mihail Hodorkowskiniň ykbalyna hem ünsi çekýärler. Olaryň pikirine görä, Prohorowyň bu tutumy öz 18 milliard dollar çemesidir diýlip çaklanylýan baýlygy bilen töwekgellik edip, Kremle garşy ýumruk çenänine degmeýär.
“Panorama” merkeziniň başlygy Wladimir Prybilowskiniň
nygtamagyna görä, Prohorowyň saýlaw kampaniýasyna girmegi onuň dogrudanam “Kremliň proýekti” ýa däldigini äşgär eder:
—Häzirlikçe hiç zady anyk aýdyp bolmaýar. Bu onuň hasaba alynmagy başaryp-başarmazlygyna bagly bolar. Eger-de bu oňa başartsa, onda munuň dolulygyna Surkowyň razyçylygy bilen edilýän işdigi görner. Surkow hem näme, ol büs-bütin Putiniň buýruklaryny ýerine ýetirýär. Ýagny, Surkow maslahat berýär, Putin hem onuň aýdanlary amala aşyrylmalymy ýa-da ýok, ony özi çözýär. Ýöne häzirlikçe takyk zat aýtmak üçin, ýeterlik derejede maglumat ýok.
“Hak iş” partiýasynyň ozalky resmisi, şeýle-de Prohorowyň tarapdary Leonid Gozman
şeýle diýýär:
—Eger-de ol Kreml bilen ylalaşyp hereket edýän bolsa, onda munuň soňy uzak bolmaz. Jemgyýeti aldamak başartmaz. Men Mihail Dimitriýewiç Prohorow ikinji sapar ozalky ýalňyşyny gaýtalamaz diýip, umyt edýärin. Ýöne ol muny başararmy? Meniň pikirimçe, onuň iki million gol toplamaga-da maliýe serişdeleri ýeterlik. Ýöne bärde möhüm zat bu däl. Wajyp bolan zat, bu onuň aýgytly hereket etmäge taýýardygy ýa-da däldigidir. Ol režime garşy çykmaga taýýarmy? Ähli gowy zatlary ündeýän nobatdaky dalaşgär bolman, eýse režime garşy kandidat bolmaga taýýarmy? Eger-de ol bulary etmäge taýýar bolsa, onda muňa onuň mümkinçiligi bar.
Şol aralykda LDPR partiýasynyň lideri Wladimir Žirinowskiý prezidentlige dalaş etjekdigini aýtdy. Kommunistik partiýanyň başlygy Gennadiý Zýuganow hem saýlawlarda özüniň kandidaturasyny goýmakçy.


text:
Ähli syýasy toparlaryň arasynda ady hormat bilen tutulýan Aýatolla Homeýniniň suratyny ýyrtyp taşlamaga kim het eder?
Eýranyň konserwatiw güýçleri 7-nji dekabrda Studentler gününde geçen demonstrasiýada bu işi eden oppozision “Ýaşyl hereket” diýýärler. Bu bolan işe yslam respublikasynyň düýbüni tutana dil ýetirmek hökmünde baha berip, hökümetiň tarapdarlary 12-nji dekabrda protest ýörişini geçirdiler.
13-nji dekbarda hem Ýokary dini ýolbaşçy Aýatolla Ali Hameniýi bular ýaly işlere şert döreden şolar diýip, oppozisiýanyň ýolbaşçylary Mir Huseýn Musewi bilen Mehdi Karrubini aýyplady: “Olar kanuna eýermeklik baradaky şygarlary öňe sürýärler. Ýöne özleri kanuny açyk bozýarlar. Olar ymam Homeýnini goldaýan şygarlary öňe sürýärler, ýöne şol bir wagtyň özünde-de oňa dil ýetirýärler”.
Oppozisiýanyň agzalary bolsa, bu işleriň bary oppozision hereketi garalamak üçin gurnalan zatlar diýýärler. Olaryň aýtmagyna görä, häkimiýet başyndakylar bu wakadan oppozisiýa görkezýän gysyşlaryny güýçlendirmek üçin peýdalanýarlar.
12-nji iýunda geçen prezident saýlawlarynda Musewiniň tarapyny çalan reformaçy žurnalist Serajedin Mirdamadiniň pikiriçe, Eýranyň ýolbaşçylary oppozisiýany dymdyrmagyň ýoluny agtarýarlar: “Hakimiýet başyndakylar oýny ýokarlandyrmaga synanyşýarlar. Olar Eýran jemgyýetiniň käbir böleginiň dini hem syýasy duýgusyny oýarmak üçin belli mukaddeslikleri ulanyp, herekete gysyş görkezmäge, ýolbaşçylary tussag etmäge ýol arçaýarlar”.
Surata edilen hormatsyzlyk baradaky goh-galmagal bu işiň Mir Huseýn Musewini tussag etmäge bahana bolmagy mümkin diýen pikirlere ýol açdy.
“Oppozision ýolbaşçylary tutmalymy?”
Tähranly tanymal žurnalist Maşaollah Samsolwaezin Eýran häkimiýetleri Musewini ýa Karrubini tussag etmäge het eder diýip, pikir edenok. Ýöne Mirdamadi Eýranda hakimiýet eýeleriniň arasynda oppozision ýolbaşçylary tutmalymy ýa tutmaly däl diýen çekişmäniň bardygyny aýdýar: “Häkimiýet eýeleriniň bir bölegi “Ýaşyl hereketiň” ýolbaşçylaryny tussag etmegiň oýlanyşyksyz işdigine ynanýar. Beýleki bölek bolsa ekstremizme ýol açýarlar bahanasy bilen Musewidir Karrubini tussag etmeklige synanyşýar”.
Seýid Razawi Fagih geçen tomusky saýlawlarda Karrubini goldan reformaçy žurnalist. Onuň pikiriçe, hökümetiň oppozisiýany gysmagy onuň özüne zyýanly: “Häzirki ýagdaýda zorluk we zulum-sütem ulanmak hemmelere zyýan ýetirer. Hemmeden köp hem onuň zyýany yslam respublikasynyň ýolbaşçylaryna deger”.


text:
Täjigistanda Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugynyň websaýtyna giriş petiklendi. Mundan sanlyja gün öň bu ýurtda "Facebook" saýty hem petiklenipdi.
Täjigistanyň Döwlet aragatnaşyk gullugynyň başlygy Beg Zukurow "Asia Plus" neşirine beren interwýusynda "Radio Ozodiniň" saýtynyň petiklenendigini tassyklady. Ol bu çäräniň "Täjigistanyň bähbitlerine garşy işleýän birnäçe gulluklar" barada alada edýän raýatlardan gelen şikaýatlardan soň amala aşyrylandygyny aýtdy.
"Bu açyk we ýönekeý senzuradyr" diýip, Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň prezidenti Stiwen Korn aýtdy. "Hökümet erkin pikirleriň öňüni almak isleýär, şonuň üçin olar "Facebook" saýtyny ýapdylar, olar bize hüjüm edýärler we olar garaşsyz maglumatlary berýän beýleki çeşmelere hem hüjüm ederler. Bu söz azatlygy boýunça esasy hukugyň bozulmagydyr. Hökümetler, media, hususy sektor we adam hukuklary jemgyýetçiligi bilen täjik raýatlary bu çäräni ýazgarmalydyr".
Täjigistanda iş alyp barýan birnäçe internet kompaniýalarynyň Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugyna aýtmagyna görä, olar Aragatnaşyk gullugyndan "Radio Ozodiniň" websaýtyny petiklemek barada SMS arkaly görkezme alypdyrlar. Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna gowşan tassyklanmadyk maglumata görä, şondan soň degişli edaralara ýazmaça resmi görkezme hem berlipdir.
Täjigistanyň Döwlet aragatnaşyk gullugynyň başlygy Beg Zukurow 26-njy noýabrda Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugyna beren interwýusynda "Facebook" saýtynyň petiklenmegini "tehniki näsazlyklar" bilen baglanyşdyrypdy. Zukurow bu saýtdaky "ähli diskussiýalara gözegçilik edilmelidigini" hem aýdyp, "Facebook" saýtynyň Täjigistandaky salgyt durumyny hem gozgapdy. Sosial media sahypalarynda bu mesele gülkünç ýagdaý hökmünde diskussiýa edilipdi.
Soňra Zukurow meşhur websaýtlara girişleriň petiklenmeginiň "meýletinçileriň" talaplarynyň nazarda tutulyp amala aşyrylandygyny aýtdy. Bu usul Sowet döwründe hökümetiň repressiw çärelerini aklamak üçin ulanylýardy.


text:
Pentagon Yragyň harbylarynyň ABŞ-dan satyn alnan F-16 söweşiji uçaryny ulanyp ilkinji gezek “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijilerine garşy howadan zarba urup başlandygyny tassyklady.
Pentagonyň metbugat-wekili Peter Kook Yragyň söweşiji topara garşy çärelerinde uçarlary üstünlikli ulanmagyny makullady. Emma jikme-jik maglumat bermedi.
Yragyň howa güýçleriniň generaly Anwar Hama Aminiň 6-njy sentýabrda “Frans Press” (AFP) agentligine aýtmagyna görä, Yragyň harby uçarlary tarapyndan dört günüň dowamynda 15 sany howa zarbasy amala aşyrylypdyr.
Amin Salaheddin we Kirkuk regionlarynda “YD” toparynyň söweşijilerine garşy amala aşyrylan “oýlanyşykly zarbalaryň” “möhüm netije” berendigini aýtdy we uçarlaryň “geljekki operasiýalaryň geçirilmegine täsir ýetirjegini” belledi.
Iýul aýynda Yraga ABŞ-nyň wada beren 36 sany F-16 kysymly söweş uçaryndan dördüsi gowuşdy.


text:
Gülşadyň birinji operasiýasy Britaniýanyň Oksford şäheriniň Nuffield Ortopedik Merkezi tarapyndan 2006-njy ýylda geçirildi. Çaga ýöremek mümkinçiligini döreden bu operasiýa haýyr-yhsan kömekleriniň hasabyna amala aşyrylypdy. Geljekde türkmenistanly bu çaga ýene bir operasiýa garaşýar.
Gülşat Kadyrowanyň we onuň ejesi Baharyň Britaniýanyň Oksford şäherine 2006-njy ýylda Türkmenistanyň paýtagty Aşgabatdan baranlygyny The Oxford Times neşiri ýazýar. Maglumatda Gülşadyň ýöremegine mümkinçilik döreden birinji operasiýanyň haýyr-yhsan kömeginiň hasabyna edilip, şonda 15 müň funt sterling möçberdäki puluň toplananlygy habar berildi. 2006-njy ýylda geçirilen bu operasiýa Britaniýanyň Nuffield Ortopedik Merkezi tarapyndan geçirildi.
Häzir 10 ýaşyndaky Gülşadyň ýanjyk süňküni guşaklyk süňküne baglaýan çanagynyň ýoklugy bilen bagly dogabitdi kemçiliginden başga oňurgasynyň egrilik kemçiligi hem bar. The Oxford Times neşiri, Kadyrowlaryň maşgala dosty Jennie de Vriese salgylanyp, gyzyň gije-gündiz guşaklyk apparatyny geýip gezmäge mejburdygyny, muňa garamazdan, çaganyň örän seýrek zeýrenýänligini ýazýar.
Maşgala dosty we Gülşat Kadyrowanyň fondunyň koordinatory Jennie de Vriesyň sözlerine görä, gyz örän gaýduwsyz we tutanýerli. Gulşat ýene bir operasiýa mätäç
Häzirki wagtda Gülşat nobatdaky operasiýasyna pul toplaýar.
The Oxford Times neşriniň maglumatyna görä, Gülşat Kadyrowa öňde duran operasiýasyna pul toplamak üçin öz mekdep dostlary bilen bilelikde öňümizdäki şenbe güni ýörite ýöriş geçirmekçi. Uzynlygy üç kilometrden gowrak ýoly çagalar iki sagada golaý wagtyň dowamynda geçmekçi. “Gulshatfond” internet saýtynyň
ýazmagyna görä, gyzjagazyň oňurgalaryny birleşdirmek boýunça operasiýa ol 13 ýaşyna baranda geçirilmeli we bu operasiýanyň bahasy 35 müň funt sterlinge deň.
Gülşady öz ýurdunda kadaly bejermek mümkin bolmansoň, onuň ejesi Baharyň gyzyny Britaniýada bejertmek mümkinçiligiň gözlegine çykanlygyny BBC agentligi habar beripdi. Maglumata görä, 2006-njy ýylda Bahar bar emlägini satyp, ýurduň daşyna çykmagy başarypdyr. Baharyň Türkmenistandaky aýlygynyň 40 funt sterlinge barabar bolanlygyny BBC öz maglumatynda agzaýar.
Gülşat Kadyrowanyň ýanjyk süňküni guşaklyk süňküne baglaýan çanagynyň ýoklugy bilen bagly dogabitdi keseliniň, başgaça aýdylanda displaziýanyň Merkezi Aziýada köp duş gelýänligini özbegistanly pediatr lukman Gülçahra Azatlyk Radiosyna aýtdy.
“Çagalarda örän köp duş gelýän bu dogabitdi kemçilikde aýagyň hereket mümkinçiligi çäklenýär, aýak gapdala gozgalmaýar. Şeýle çagalar ýöräp bilmeýärler. Bu şikes çaga dünýä inende anyklanýar, sebäbi kemçilikli aýak beýlekisi bilen deň gelmeýär, has gysga bolýar” diýip, lukman zenan Gülçahra aýdýar.
“Displaziýa keseliniň Türkmenistanda bejerilmegine şu günki gün nähili mümkinçilikler bar?” diýen sowal açyklygyna galýar. Türkmenistandaky mümkinçilikler
Türkmenistanyň resmi maglumatlarynda saglygy saklaýyş pudagynyň döwre laýyk özgerýänligi aýdylyp, täze saglygy bejeriş merkezleriň açylýanlygy we enjamlaşdyrylýanlygy öňegidişligiň subutnamasy hökmünde nygtalýar.
Ilatyň medisina hyzmatlaryndan peýdalanmagy üçin mümkinçilikleri döretmegiň hökümetiň ileri tutýan meselesi bolup durýanlygy hem resmi maglumatlarda bellenilýär. Emma ýurduň saglygy saklaýyş pudagyndaky kemçilikler asla agzalmaýar.
Türkmenistanyň ýaşaýjylary bolsa medisina hyzmatlarynyň ilat köpçüligi üçin tölärden gymmatdygyny, üstesine, medisina hyzmatlarynyň hiliniň pesdigini habar berýärler.
“Islendik saglyk öýüne barsaň, kesellänleri görmersiň. Sebäbi ol ýere bararlyk ýok. Hassalaryň sanyny bijek bolsaň, dermanhanalara baraýmaly. Adam örän kän. Emma saglyk öýlerine baranoklar, sebäbi ol taýdan netije ýok” diýip, Türkmenistanyň ýaşaýjysy Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Türkmenistandan gowuşýan maglumatlara görä, soňky ýyllarda saglygyny mümkin boldugyndan Türkmenistanyň daşynda bejermäge synanyşýan türkmenistanlylaryň sany gitdigiçe köpelmese, azalanok.


text:
Geçen aý resmi metbugatda "Türkmеnistanyň Zähmеt Kodеksinе üýtgеtmеlеr wе goşmaçalar girizmеk hakynda Türkmеnistanyň Kanuny" çap edilipdi. Munuň bilen baglylykda, Kodekse üýtgetmeler we goşmaçalar girizilýär.
Kodeksiň birinji maddasynda “Türkmenistanyň zähmet kanunçylygynyň maksatlary raýatlaryň zähmet hukuklarynyň döwlet kepillendirmelerini bellemekden, zähmetiň amatly şertlerini döretmekden, işgärleriň we iş berijileriň hukuklaryny we bähbitlerini goramakdan ybaratdyr” diýlip, bellenilýär.
Emma, Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolýan türkmenistanlylar, aglaba ýagdaýlarda, öz iş hak-hukuklarynyň bozulýandygyny aýdýarlar.
Azatlyk Radiosy aşgabatly syýasy aktiwist Nurberdi Nurmämmedow bilen, Türkmenistanyň Zähmet Kodeksi we onuň iş ýüzünde berjaý edilişi barada söhbetdeşlik geçirdi.


text:
Halkara Gyzyl haç komitetiniň ýolbaşçysy Oşda bolan etnigara çaknyşyklardan soň tussag edilen adamlary baryp görmäge rugsat sorap, gyrgyz hökümetine ýüz tutanlygyny habar berdi.
Guramanyň prezidenti Ýakob Kellenberger bu çagyryşy düýn Gyrgyzystanyň wagtlaýyn hökümetiniň ýolbaşçysy Roza Otunbaýewa bilen geçiren duşuşygynda edendigini aýtdy.
Şol bir wagtyň özünde BMG-nyň ynsanperwerlik kömeklerini utgaşdyrmak boýunça edarasy şol çaknyşyklarda öýlerini terk etmäge mejbur bolan bosgunlaryň däri-derman gytçylygy bilen ýüzbe-ýüz bolup duranlygyny habar berýär.
BMG şol dartgynlyk bilen bagly 375 müň töweregi adamyň henizem öýlerine dolanyp bilmeýändigini çak edýär.


text:
Ispaniýanyň dolandyryjy Sosialist partiýasy ýerli hem regional saýlawlardaky ses berişlikden gowy netijä garaşmaýandygyny aýtdy.
Sosialist partiýasynyň uly resmisi Ýelena Walensiano ýekşenbe güni, saýlawlar ýapylandan soň çykyp gürläp, saýlaw netijelerini ýurduň ykdysady kynçylyklary bilen baglanyşdyrdy.
Ol «ilkinji netijeler munuň Sosialist partiýasy üçin gowy gije bolmajagyny görkezdi» diýdi.
Ispaniýada ýekşenbe güni hem protestler dowam etdi. On müňlerçe ispaniýaly 15-nji maýdan bäri köçelere çykyp, ýokary derejedäki işsizlige we tygşytlylyk çärelerine garşy protest bildirýär.


text:
Düýn Baku şäheriniň sudy prezident Ylham Alyýewiň daýysynyň iki sany žurnaliste garşy eden şikaýatyny ýerliksiz hasaplap, oňa garamaklygy goýbolsun etdi.
Azerbaýjanyň prezidentiniň daýysy, 82 ýaşly parlament deputaty Jalal Alyýew ýurduň «Ýeni musawat» gazetiniň redaktory Azer Aýhany hem-de bu gazetiň habarçysy Koşkar Alyýewi özüne şyltak atyjy makala ýazmakda aýyplap, ýakynda olary suda beripdi.
Ýöne Bakuwyň sudy indi ikilenji gezek Jalal Alyýewiň žurnalistlere garşy edýän şikaýatyna garamakdan ýüz öwürýär. Žurnalistleriň Jalal Alyýew barada ýazan maglumatlarynyň hakykata laýyk gelip-gelmeýändigi barada welin, häzirlikçe hiç hili maglumat alynmady.


text:
Eýran resmileri Günbatar ýurtlaryny sünni gozgalaňçylaryň tussag edilen lideri Abdulmälik Rigini goldaýanlykda aýyplaýarlar.
Eýranyň Aňtaw ministri Haýdar Moslehini özlerinde ony saklamaga esas döredýän anyk subutnamalarynyň bardygyny aýdýar.
Moslehini şol subutnamalaryň nämeden ybaratdygy hakda jikme-jik maglumat bermezden, Abdulmälik Rigininiň tussag edilmezden 24 sagat öň amerikan bazasynda bolandygyny mälim etdi.
Tussag edilen Rigininiň ýolbaşçylyk edýän Jundallah, ýagny “Hudaýyň esgerleri” atly sünnileriň topary Eýranyň günorta-gündogarynda amala aşyrylan birnäçe terror hüjüminiň jogapkärçiligini öz üstüne alypdy.
Şu gün Owganystanyň Helmend welaýatynda bomba partlamasynyň netijesinde azyndan ýedi adamyň heläk bolup, on adamdan gowragynyň ýaralanandygy habar berilýär.
Ýerli resmileriň beren maglumatlarynda heläk bolanlaryň hemmesiniň parahat ýaşaýjydygy aýdylýar.
Laşkar Gan şäherinde bolan bu wakada welosipede berkidilen bomba partlady.
Häzir bu ýerde ýaranlyk güýçleriniň müňlerçe esgeri 11 günden bäri owgan goşunlary bilen bilelikde, bu regiony pitneçilerden arassalamak maksady bilen giň göwrümli harby hereketleri geçirýärler.


text:
Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin bilen Krymyň liderleri Ukrainanyň Krym sebitini we Sewastopol şäherini Russiýa Federasiýasynyň düzümine goşmak baradaky ylalaşyga gol goýdular.
Rus parlamentiniň iki öýüniň bilelikdäki mejlisiniň dowamynda eden çykyşynda Putin Krymyň “adamlaryň kalbynda we aňynda” Russiýanyň “aýrylmaz” bir bölegi bolup gelendigini belledi.
Şeýle-de Putin Krymda Ukrainanyň düzüminden çykmak boýunça ýekşenbe güni geçirilen referendumyň demokratiki görnüşde we halkara hukuk normalaryna laýyklykda bolandygyny nygtady.
Ol Krymdaky ähli milletleriň hak-hukuklarynyň sylanjakdygyny aýtdy: “Biz Krymda ýaşaýan ähli halklara hormat bilen garaýarys. Bu olaryň öýi, kiçi bir watany. Men bu dogry bolar diýip çaklaýaryn, bu ädimi krymlylaryň hem goldajakdygyny bilýärin, ýagny Krymda üç: rus, ukrain we krym-tatar dillerini resmi derejede ornaşdyrmaly”.
"Bähbitler"
Rus prezidenti Ukrainanyň bölünmegini islemeýändigni, emma muňa garamazdan, Russiýanyň we rus dilli illatyň bähbitlerini göz öňünde tutjakdygyny aýtdy. Putin Ukrainanyň täze liderlerini ýurtda “milletçiler” we “neonasistler” diýip atlandyran adamlaryna ýol açmakda aýyplady.
Putin Russiýanyň Kryma goşun salandygy baradaky Günbataryň aýyplamalaryny inkär etdi. Ol harbylaryň Kryma Ukraina bilen ozaldan baglaşylan ylalaşyklaryň çäginde ugradandygyny, şol resminama görä-de Krymyň Gara deňzindäki harby flotunda 25 müňe çenli rus esgerini saklamaga hakynyň bardygyny öňe sürdi.
Krymdaky hereketlerini aklap, Putin Günbatary sowuk uruş döwründäki ugry tutmakda we Ukraina meselesinde “gyzyl çyzyk” diýip atlandyran çäginden çykmakda aýyplady.
Rus kanunçykaryjylary Putiniň çykyşyny ýygy-ýygydan şowhunly el çarpmalar bilen böldüler.
Indi Krymyň anneksiýasy bilen bagly şertnamalary rus parlamentiniň gysga wagtyň içinde tassyklamagyna garaşylýar.


text:
Ýakynda Türkmenistanyň mediasy Abadan şäherinde täze gurlan ýaşaýyş jaý kompleksinden 96 sany maşgala täze kwartiralaryň berlendigini habar berdi.
Ýöne resmi maglumata görä, bu kwartiralar ýaşaýjylara 30 ýyllyk ippoteka-krediti esasynda satuw jaýlary hökmünde berlipdir.
Mälim bolşy ýaly, geçen ýylyň tomsunda şu Abadan şäherinde ýarag ammarynyň partlamagy netijesinde ilatyň ýaşaýyş jaýlaryna uly zyýan ýetipdi.
Eýsem, Türkmenistanda ýaşaýyş jaýlaryndan mahrum bolan raýatlara kompensasiýa bermek ýa-da olara ýeňil ippoteka kreditlerini bermek meselesi nähili çözülýär?
Azatlyk Radiosy şu barada aşgabatly graždan aktiwisti Nurberdi Nurmämmedow bilen söhbetdeş boldy.
Şol söhbetdeşligi diňlemek üçin şu ýere basyň:


text:
Ysraýyl sişenbe güni täze parlamentiň saýlawlaryny geçirýär. Sagçy ganat partiýalaryň premýer-ministr Benýamin Netenýahuyň hökümet koalisiýasynda öz kuwwatyny artdyrmagyna garaşylýar. Emma saýlawlaryň Ysraýyl-Palestin parahatçylyk prosesine itergi berjegine garaşýan az.
Ysraýylyň sişenbe güni boljak saýlawlarynyň gün tertibindäki esasy meseleler ykdysadyýet we Eýranyň dawaly ýadro programmasy bolup durýar.
Premýer-ministr Benýamin Netenýahu geçen hepde Iýerusalimde ABŞ-nyň senatorlarynyň delegasiýasy bilen duşuşanda, Ysraýylyň ýüzbe-ýüz bolup duran esasy missiýasynyň Eýranyň ýadro programmasydygyny aýtdy.
"Öten agşam bäş amerikan senatory, demokratlar we respublikanlar bilen duşudym we olara problemanyň Arieldäki ýewreý obalary däldigini hem Iýerusalimi guramagyň mesele däldigini aýtdym. Ýakyn Gündogardaky problema Eýranyň ýadro ýaraglaryny edinjek bolmak synanyşygy, Siriýadaky himiki ýaraglar hem-de Afrikada yslam radikalizminiň ýaýrap, tutuş sebite wehim salmagy" diýip, Netenýahu aýtdy.
Emma pikir soralşyklar saýlawçylaryň Eýran ýa Palestina meselesine garanda ykdysadyýet barada has köpräk alada edýändigini görkezýär.
Ýurduň 2012-nji ýyldaky býužet ýetmezçiligi çak edilişinden iki esse bolup, ýakyn geljekde berk tygşytlylyk çärelerini ýokarlandyrmaga getirjege çalym edýär.
Eger "Ýewreý öýi" saýlawlarda pikir soralşyklaryň berýän netijesini gazansa, Bennet Netenýahuyň koalisiýasynyň esasy partneryna öwrülip biler...
Pikir soralşyklar Netenýahuyň ýene bir gezek iň güýçli pozisiýada bolup çykjagyny görkezýär, ýöne onuň koalisiýa partnerlarynyň arasyndaky deňargamlylylk mazaly üýtgäne meňzeýär.
Netenýahuyň merkez-sagçy Likud-Beteýnu fraksiýasy parlamentdäki 120 ornuň 35 çesmesini alarly görünýär. Merkez-çepçi Zähmet partiýasy bolsa, parlamentde 16-18 orun almak bilen, ikinji bolar öýdülýär.
Naftali Bennetiň aşa milletçi "Ýewreý öýi" partiýasy şu wagta çenli geçirilen kampaniýalarda köpleri geň galdyrdy. Gujurly we özüne çekiji, 40 ýaşly Bennet ysraýyl syýasatynda täze "rok ýyldyzy" hökmünde suratlandyryldy. Ol ýaş saýlawçylary we öňki Sowet Soýuzyndan gelenleri nazarlap, öz partiýasynyň meşhurlygyny mazaly ýokarlandyrmagy başardy.
Eger "Ýewreý öýi" saýlawlarda pikir soralşyklaryň berýän netijesini gazansa, Bennet Netenýahuyň koalisiýasynyň esasy partneryna öwrülip biler we uly derejeli hökümet wezipesini talap eder. Bu ýagdaý Ysraýyl bilen Palestinanyň arasynda doňan parahatçylyk prosesini gaýtadan başlamaga çynlakaý bir böwet bolar.
Iýerusalimdäki Hibrew uniwersitetiniň professory Rafaýel Israeli Netenýahu palestinalylar bilen iki döwlet çözgüdini goldaýan diýýän hem bolsa, gaýtadan döreýän hukuk gepleşiklere hakykat ýüzünde tasdan ýol bermän hem biler diýýär.
Palestinanyň Ysraýyl bilen baş gepleşikçisi bolan Saýeb Erekat hem bu hepde geçjek saýlawlara, parahatçylyk prosesi bilen baglylykda, pessimist seredýär.
“Häzirki hökümet gepleşiklere garanda diktowat etmegi, parahatçylyga garanda obalary gurmagy saýlap aldy. Onsoň, saýlawdan soň diktat we obalar ýodasyny dowam etdirjek geljekki islendik koalision hökümet iki döwlet çözgüdini weýran etmegi aňladar. Emma biz ysraýyl halkynyň parahatçylygy saýlap almagyny isleýäris. Ýöne muny aýtmak bilen, biz Ysraýyldaky ol ýa-da beýleki partiýa bilen däl, ähli ysraýylly bilen parahatçylyk isleýäris” diýip, Erekat aýtdy.


text:
Faina Taran iň soňky sapar ogluny telewizorda görüpdir.
20-nji fewralda 66 ýaşly Faina-da, beýleki ukrainalylar ýaly, telewizoryň öňünden aýrylmady. Ol telewizorda habarlara tomaşa edýärdi. Birdenem ekranda onuň 39 ýaşly aktiwist ogly Iwan peýda bolýar.
Iwanyň iki sany ýoldaşy atylyp öldürilýär. Onuň özi bolsa ýaralanýar. Iwan şonda ”Berkut” polisiýa gullukçylarynyň üstüne topulýardy. Ol soňra betonlaryň we polisiýanyň gorag galkanlarynyň arasynda ýitirim bolýar.
Ýa-da bu zatlaryň hemmesi Fainanyň gözüne göründimikä? Ertesi güni Iwanyň dosty Faina jaň edip, Iwanyň ýitirim bolandygyny, onuň ”Berkutyňkylaryň” eline düşendigini habar beripdir. Şondan bäri Iwany gören-eşiden adam ýok.
183 adam ýitdi
Wiktor Ýanukowiçiň wezipeden çetledilmeginden soň bir aý geçdi, ýewromeýdançylar henize çenli-de özleriniň demonstrasiýalarda ýitirim bolan dogan-garyndaşlaryny tapyp bilenoklar. Ukrainada bolup geçen bulam-bujarlyk we rewolýusiýa söweşinde 183 adam ýitirim boldy. Şonuň üçinem protest çärelerinde jemi näçe adamyň ölendigini takyk bilýän ýok. Ýitirim bolan adamlaryň nädip ýitenligi barada bolsa hiç kim hiç zat bilenok.
Fainanyň gorkusy hemmesinden beter. Ol öz oglunyň başyna nämeleriň gelendigini bilenok. Ol bu barada şeýle diýýär: “Onuň hatda mazary hem ýok. Kimdir biri aradan çyksa, siz ony jaýlarsyňyz. Şeýdip, gonamçylyga zyýarat eder durarsyňyz. Ýöne, ynha, men öz oglumyň nirededigini hem bilemok. Nämäni umyt etjegimem bilemok. Men näme etjegimi bilemok”.
Kiýewiň Garaşsyzlyk meýdanynda çaknyşyklarda aradan çykanlaryň hatyrasyna goýlan güller, olary hatyralap ýazylan ýazgylar we suratlar bar. Olar meýdanda şöhlelenip dur. Ýöne dereksiz ýitenleriň hossarlarynyň uzaga çeken hasraty entegem dowam edýär. Skwerde ýitirim bolanlaryň suratlary şemalyň ugruna galgaýar.
Dereksiz ýitenleriň suratlarynyň hatarynda Iwan Taranyň hem suraty gussa bilen iki ýana galgaýar. Ýanukowiçiň wezipeden çetledilmegi bilen halkyň kalbynda dörän eýforiýa duýgusyny [(eýforiýa: ýagdaýa görä gelşiksiz gelýän şatlyk, keýpiköklük we göcgünli wagtyhoşluk)] gozgalaňda wepat bolanlaryň we dereksiz ýitenleriň sany basmarlaýar.
18-nji martda Ýewromeýdan Halas ediş topary gozgalaňda ölenleriň sany barada habar berdi we hasabata görä, 17 polisiýa işgäri bilen bir hatarda jemi 119 adam
protest çäreleriniň dowamynda wepat bolupdyr.
Agzalýan topar, protest çäreleri başlaly bäri ýitirim bolan adamlaryň sanynyň 700-e ýetendigini hasaba alypdyr. Şolardan 183-si häli bu güne çenli-de tapylanok. Ýitirim bolanlar barada entegem habarlar gelip gowuşýar.
Nämälmlik myş-myş döredýär
Şeýle ýagdaýda, anyk faktlar ýüze çykmansoň, maýdançylaryň arasynda ýitenleriň başyna gelip biljek iň erbet zatlar barada myş-myşlar döräp başlaýar. Käbirleri Garaşsyzlyk meýdanynyň ýanyndaky “Söwda bileleişiginiň” binasynda bolan ýangynda köp adamyň ot alyp ölendigini aýdýarlar. Käbirleri bolsa aktiwistleriň tutulyp, ýenjilip, urlup öldürlendiklerini aýdýarlar.
Ýewromaýdanyň Halas ediş toparynyň agzasy, aktiwist Nazariý Boýarskiý dereksiz ýitenleriň ykbaly barada umytly. Ol ýanwar aýynda ýitirim bolan Dmitro Bulatowy mysal getirýär we şony hem köp adam “ölendir” diýip pikir edipdi, ýöne aradan sekiz gün geçensoň, ol urlup-ýenjilen halda tapyldy diýýär.
Adamlar, eger-de gündogarda we günortada çaknyşyklar güýjese, onda ýitirim boljaklaryň sany artar diýip howatyrlanýarlar. 16-njy martda Krymyň Katoliki kilisesi özüniň üç ruhanysynyň ýitendigini, soňra olaryň tapylandygyny habar berdi. Mundan başga-da bir krym tatarynyň jesedini tapypdyrlar. Onuň urlup-ýenjilmekden ýaňa ýüz-gözüni görer ýaly bolmandyr diýýärler.
Faina we onuň 18 ýaşly agtygy Nataşa öz Rowno welaýatyndaky öýlerinden çykyp, ýerli habar serişdeleriniň kanallaryna aýlanýarlar. Olar ýerli habar kanallaryna interwýu berip, häkimiýetlerden Iwanyň gözlegini güýçlendirmegi soraýarlar. Olar Iwanyň suratyny hem Kiýewiň merkezindäki Bildiriş tagtasynda asypdyrlar.
Häzirki wagtda Iwanyň üç çagasyna Faina seredýär. Iwanyň uly gyzy Nataliýa 18 ýaşynda, Oleksandr 15 ýaşynda we körpeleri Mariýa bolsa 12 ýaşynda.
Faina bu barada şeýle diýýär: “Men gije-gündiz ol diridir, ol gaýdyp geler diýip umyt edýärin. Maňa ony tapmaga kömek ederler diýip umyt edýärin. Men [näme etjegimi] bilemok”.


text:
Köpimiziň kitap okamaga, dogrudanam, wagtymyz bolmaýar. Gündelik iş-aladanyň arasynda wagt tapyp, kitap okamak üçin näme etmeli? Wagty bolmasa-da, yzygiderli kitap okamany başaran adamlaryň maslahatlary.
0. Bu problema gezek gelende, günbatar ýurtlarynda indi jemgyýetde giňden ýaýran bir çykalga ulanylýar. "Kitap okamaga wagtyň ýok bolsa, kitaplaryň audio, ýagny ses ýazgylaryny al, ýolda, sportzalda, işläp ýören mahalyň diňle". Azerbaýjanda bolsa häzirlikçe audio, ýagny ses ýazgysy görnüşindäki kitaplar elýeter däl.
1. Köp adamlar, kitap okamaga wagty bolmany üçin, täze kitaplary almaýarlar ýa-da alaýanda-da gaty az alýarlar. Ýöne öýünde 10-15 sany täze kitaby alyp goýan adama ol kitaplardan hemişe: "Bizi oka, bizi oka" diýen ylham tolkunlary gelip durandyr. Şonuň üçinem kitap alnan mahaly köpräk alynmaly. Ýagny, her biri 600 sahypalyk däl-de, azrak sahypaly ýeňil okalýan kitaplardan almaly.
2. Haýsam bolsa bir zatdan wagt tygşytlamaly: ýatýan wagtyňdan, işleýän wagtyňdan, dostlaryň ýa-da maşgala agzalaryň, dogan-garyndaşlaryň bilen bilelik-de geçirýän pursatlaryňdan wagt tygşytlap bilersiň. Eger "geljekde okamaga has arkaýyn wagt taparyn" diýip pikir edýän bolsaň, onda bilip goý, şeýle pursat hiç haçan gelmez!
Sosial ulgamda goýlan wideolary we makaladyr-habarlary açyp gören mahalyň, gije uka gitmezden öň, şäher ýaňy ukudan oýanan mahalyň kitap okap bolýar.
3. Öz öňüňde - aýda iň azyndan bir kitap okamaly diýen maksat goý. Iň bolmanda iki aýda bir kitap okajak bol. Olam bolmasa, üç aýda bir kitap okamaly diýen maksat edin.
4. Emma welin hiç haçan kitap okamagy mejbury ýagdaý ýaly kabul etme. Kitap okamakdan keýp almany öwren. Özüňi gyzyklandyrýan temalardaky kitaplary oka.
Kitaby halamasaň, onda ony zoraýakdan okajak bolma.
Ol kitaby bir tarapa goýda, okamaga başga kitap gözläp tap. Islemedik, göwnemedik kitabyňy okamak, adamy biraz wagtlap hemme kitaplardan hem irizip biler.
5. Kitaplaryň temalaryny ýygy-ýygydan çalyş. Hemişe şol bir temadaky kitaplary okama. Meselem, biznes hukugy barasynda kitap okaýan bolsaň, ondan soň bir roman okap gör.
6. Haýsam bolsa bir dostuňdan, işdeşiňden ýa-da maşgalaňdan birinden birnäçe sahypa kitap okajak bolýan, gaýrat et-de, onýança meniň etmeli işimi ýa şol işiň bir bölegini et diýip haýyş etseň, olaryň bu haýyşy bitirjekdigini görersiň.
7. Dostlaryň bilen öz araňyzda bir kitap klubyny dörediň. Bir kitapdan birnäçe sanysyny alyň. Hemmäňiz şol bir wagtyň özünde birmeňzeş kitaby okaň: "Sen pylan ýere ýetdiňmi?" diýip, kitap barasynda pikir alşyp, kitap okamagy has gyzykly waka öwrüň. Şol bir wagtyň özünde hem okan kitaplaryňyzy beýleki agzalara hem ýetiriň. Kitap klublarynyň hem edil köp şahaly ýaýrawly agaçlar ýaly agzalary kän bolýandyr.
8. Ýanyňda hemişe göterýän elektronik enjamyňda her günde kitap oka. Bankda nobata duran mahalyň, restoranda oturmaga ýer boşaryna garaşýarkaň, tam süpüriji seniň otagyňy ýygnaşdyrýan wagty smartfonuň ekrany kitap okamagyňa kömek edip biler.
9. Hemişe ýanyňda bir kitap göter. Garaşylmadyk pursatlarda özüň üçin 5 minutlyk gysgajyk arakesmeler döret we "näme etsemkäm" diýip kelle döwüp oturman, ýanyňda göterip ýören kitabyňy aç-da oka.
10. Kitap okamak bilimiňi, pikriňi, ýatkeşligiňi, ünsüňi, ýazmak ukybyňy, söze çeperligiňi kämilleşdirýär. Şonuň ýaly-da kitap okamak adama aýratyn lezzet berýär. Şol sebäpdenem kitap okamak üçin günde 15 minut wagt tap.


text:
Hanym Klinton «Google bilen bagly soňky ýagdaýlar köpleriň ünsüni özüne çekdi. Hytaý häkimiýetleri Google’yň bu pozisiýasyna sebäp bolan ýagdaýy, ýagny özleriniň internete garşy girizen çärelerini gaýtadan gözden geçirmegine hem bu baradaky derňewiň netijesiniň aç-açan bolmagyna garaşýarys» diýdi.
Hytaýda komputer bilen iş salyşýanlar tarapyndan öz programmasyna hüjüm edilendigini we munuň arkasynda Pekin häkimiýetleriniň bardygyny subut etmegiň kyn däldigini Google’a habar beripdirler. Netijede Google ýurtda senzura boýunça höküm sürýän kanunlar zerarly Hytaýda öz işini bes edip biljekdigini aýdyp, haýbat atdy.
Hytaýyň “Sinhua” habar agentligi 21-nji ýanwarda ýurduň, Daşary işler ministriniň orunbasary He Yafei-ýe salgylanyp, «Öz hökümetiniň Google bilen aradaky dürli garaýşynyň diňe hökümet syýasatyndan, şol sanda Google’yň senzura garşy aýak diremeginden gözbaş alýandygyny we Google’yň Hytaýyň kanunlaryna boýun bolmalydygyny” mälim etdi. Yafeiň sözlerine görä, bu kynçylygyň Hytaý bilen ABŞ-nyň gatnaşyklaryna dahyly ýokmuş.
ABŞ-nyň Döwlet departamenti bolsa ýakyn wagtda Google meselesine degişli bir resmi şikaýatyň taýýarlanjagyny aýan etdi.
Waşingtondaky çykyşynda Klinton Özbegistanda, Tunisde, Müsürde, Wýetnamda, şonuň ýaly-da Hytaýda internete senzura girizmek baradaky çäreleriň artýandygyna-da ünsi çekdi. Ol ady agzalan ýurtalryň hökümetleriniň ýolbaşçylary, aýratyn-da Hytaý häkimiýetleri, izolirlenmek bilen özlerine zyýan ýetirýändiklerine düşünmeli diýdi.
«Häzir Hytaýda internet uly ösüşiň çeşmesine öwrüldi we ol diýseň geň galdyryjy. Häzir Hytaýda köp adamlar internetden peýdalanýarlar, ýöne informasiýanyň erkin elýeterligine çäklendirme girizýän ýurtlar ýa-da internet ulanyjylaryň esasy hukugyny bozýanlar, geljek döwrüň ösüş-özgerişlikleri bilen öz arasynda diwar çekmek töwekgelçiligine baş urýandyklaryny bilmelidirler» diýip, ABŞ-nyň Döwlet sekretary H.Klinton nygtady.
Hytaýyň internet kanuny boýunça 1989-njy ýyldaky Tian-än-Men meýdanyndaky waka barada maglumat edinmek ýa-da Tibete köpräk awtonomiýa talap etmäge çagyryş etmek baradaky gadagançylyklar öz güýjünde galýar.


text:
Golaýda Birleşen Ştatlaryň Wekiller öýüniň Daşary gatnaşyklar boýunça komitetinde Merkezi Aziýa ýurtlaryndaky korrupsiýa, repressiýa we ekstermizm hem Birleşen Ştatlaryň bu ýurtlar bilen hyzmatdaşlyk strategiýasy hakynda maslahat boldy. Bu maslahat Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy tarapyndan guraldy we ony radionyň prezidenti Jeff Gedmin alyp bardy.
Maslahatda Halkara Krizis toparynyň, Birleşen Ştatlaryň Jorj Meýson uniwersitetiniň, Jorj Waşington uniwersitetiniň bilermenleri çykyş etdiler. Olar Gyrgyzystanda bolup geçen wakalaryň hiç biriniň diňe ol ýere mahsus däldigini, eýsem regionyň beýleki ýurtlarynda hem bolup biljegini öňe sürdüler.
Prezident Gedmin olardan «Regiondaky ýurtlaryň häkimiýetlerinde we syýasy sistemalyarynda agalyk, garyndaşparazlyk we korrupsiýa höküm sürýär. Aşakdaky gatlaklarda bolsa gowşak graždan jemgyýeti we ekstremizm bar. Olara nähili çemeleşmeli?» diýip sorady.
Günbatarly synçylar bu soraga dürli-dürli jogap berýärler. Bir pikire görä, bu hili režimler bilen hyzmatdaşlyk peýdasyz, ol diňe diktator režimlere peýda getirýär we ondan el çekmeli.
Ikinji pikire görä, her hilem bolanda hyzmatdaşlyk etmeli. Bu mesele baradaky “Tegelek stol” söhbetdeşligine aşgabatly žurnalist Aşyrguly Baýryýew, Ýewropada bosgunlykda ýaşaýan oppozisioner Nurmuhammet Hanamow, Pragada ýaşaýan žurnalist Allamyrat Rahymow gatnaşýar.
Söhbetdeşligi Pragadky studiýadan Ýowşan Annagurban alyp barýar.
“Tegelek stol” programmasyny diňlemek üçin sag tarapdaky audio düwmäni basyň.


text:
Penşenbe güni Birleşen Ştatlar Orsýetiň häkimiýetleriniň hökümete degişli bolmadyk guramalaryň işini derňemek boýunça alyp barýan soňky kampaniýalaryna alada bildirýändigini mälim etdi.
ABŞ-nyň Döwlet Departamentiniň metbugat sekretary Wiktoriýa Nuland bu barada eden çykyşynda bu barlaglaryň Orsýetdäki graždan jemgyýeti üçin örän möhüm işleriň öňüne böwet döretmekligi maksat edinýän ýaly bolup görünýändigini belledi.
Orsýetiň häkimiýetleri indi bir hepdeden gowrak wagt bäri hökümete degişli bolmadyk guramalaryň işini derňemek kampaniýasyny dowam etdirýärler.
Ýurduň resmileri özleriniň bu çärelerini bu guramalaryň işiniň Orsýetiň täze kanunyna laýyk gelip-gelmeýändigini barlamak bilen baglanyşdyrýarlar.


text:
Birleşen Ştatlaryň ýolbaşçylygyndaky koalisiýanyň howa zarbalary «Yslam döwleti» toparynyň Kobane şäherindäki nyşanlaryny urdy.
Bu Türkiýe bilen serhetde ýerleşýän kürt şäheridir. Pentagon 27-nji sentýabrda Kobane şäheriniň serhet geçelgesinde «Yslam döwletiniň» bir binasynyň we iki sany ýaragly tehnikasynyň weýran edilendigini aýtdy.
Kürt söweşijeleri, onlarça müň adam bu ýeri we onuň töweregini terk edip, Türkiýä gaçaly bäri, Kobane şäherini «Yslam döwletiniň» jeňçilerinden goramak üçin söweş alyp barýarlar.
Siriýada, şol sanda Rakka welaýatynda hem «Yslam döwleti» toparynyň nyşanalaryna zarba uruldy. Alepponyň gündogaryndaky Minbej şäherine, demirgazyk Yraga, Erbiliň günorta-günbataryna hem zarba uruldy.
Siriýada söweşýän başga bir jyhadçy topar, «Al-Kaýda” bilen iltewli «Al-Nusra front» hem 27-nji sentýabrdaky zarbalardan paý aldy we bu hüjümleri amala aşyran ýurtlardan öç almak haýbatyny atdy.


text:
Owgan resmileri 6-njy aprelde polisiýanyň ulaglaryna edilen aýra-başga bombaly hüjümlerde azyndan 10 adamyň wepat bolandygyny habar berdiler.
Heläkçilikli partlamalaryň biri Kabuldan 50 kilometr uzaklykda Karabag etrabynda boldy.
Kabulyň polisiýasynyň jenaýatçylygy derňemek boýunça edarasynyň aýtmagyna görä, bomba partlamasynda dört polisiýa işgäri we iki raýat heläk bolupdyr.
Demirgazykdaky Baghlan welaýatynda bolan beýleki partlama dört polisiýa wekilini öldüripdir we iki ofiseri ýaralapdyr.
Hüjümleriň jogapkärçiligini hiç kim öz üstüne almady.
“Talybanyň” söweşijileri ýolda bomba goýmagy hökümete garşy göreşinde köp ulanýarlar.


text:
Pentagon 5-nji fewralda Yragyň we Owganystanyň türmelerinde tussaglara ýowuz daralyşyny görkezýän 198 fotosuraty çap etdi.
Pentagon bu fotosuratlaryň amerikan işgärlerine ýöňkelýän 56 sany nädogry çemeleşmäniň derňewi bilen baglydygyny aýtdy.
Aýdylmagyna görä, aýyplamalaryň 14-si esasly tapylypdyr we ABŞ-nyň 65 gullukçysyna tertip-düzgün çäresi, şol sanda ömürlik tussaglyga çenli çäre görlüpdir.
Amerikan Raýat azatlyklary birleşigi we Maglumat azatlygy akty on ýyl mundan öň bu suratlaryň jemgyýetçilige aýan edilmegi üçin suda ýüz tutdy.
Aýdylmagyna görä, bu suratlar türmedäki eden-etdilikleri görkezýän 2 müň çemesi fotosuratyň bir bölegi bolup, olaryň köpüsi çap edilmän saklanylýar.


text:
Eýran häkimiýetleriniň girizen gadaganlygyna garamazdan, reforma tarapdary demonstrasiýaçylar hepdäniň dördünji güni protest aksiýasyna çykdy. Polisiýa olaryň garşysyna göz ýaşardyjy gaz ulanyp, demonastrasiýany dargadypdyr.
Olar 10 ýyl mundan öň Eýran paýtagtynda dargadylan studentler manifestasiýasynyň ýyl dönümi bilen bagly miting geçirmek üçin Tähran uniwersitetine ugrapdyrlar.
Gowuşan maglumatalaraa görä, demonstrasiýaçylaryň käbiri “Diktatora ölüm” diýen aýdyma-da gygyrypdyr.
Eýran häkimiýetleri täze köpçülikleýin aksiýalary gazaply basyp ýatyrýar.


text:
Demokratik lider Aung San Suu Kýi Mýanmar üçin “täze döwrüň” başlanandygyny yglan etdi. Onlarça ýyllap dowam eden harbylaryň dolandyrşyndan soň geçirilen ilkinji saýlawlarda onuň partiýasy ýeňiş gazandy.
1991-nji ýylda Parahatçylyk boýunça Nobel baýragyny alan, soňky 22 ýylyň ep-esli bölegini tussaglykda geçiren Suu Kýiniň partiýasy ýekşenbe güni geçirilen saýlawlarda parlamentdäki orunlaryň aglabasyny eýelemegi başardy.
“Demokratiýa ugrundaky Milli Liga partiýasy” kanuny taýdan hödürlenen 45 ýeriň 44-ni eýeledi.
Kombodjiýaly gözegçiler goşmaça saýlawlaryň açyk we adalatly geçendigini bellediler.
Suu Kýi saýlawlarda gazanylan ýeňşi dabaralandyryp, “Demokratiýa ugrundaky Milli Liga’ partiýasynyň Ýangondaky baş edarasynyň öňünde çykyş etdi.
“Biz munuň täze döwrüň bir başlangyjy boljakdygyna umyt edýäris” diýip, Aung San Suu Kýi aýtdy. “Indi ýurduň syýasy durmuşynda adaty adamlaryň hyzmatyna uly ähmiýet berler. Mundan beýläk milli ylalaşyk hem çydamlylyk ýoly bilen gitjekdigimize umyt edýärin”.
Suu Kýi saýlaw kampaniýasy wagtynda syrkawlady. Ol özüniň garşydaş partiýalaryny saýlaw düzgünlerini bozmakda, şol sanda öz partiýasynyň plakatlaryny sökmekde hem aýyplady. Ol bolup geçen bidüzgünçilikleriň hasaba alynjakdygyny hem belläp geçdi.
Mýanmarda harbylaryň onlarça ýyl dolandyrşyndan soň, geçen ýyl ýurtda häkimiýet raýat hökümetine geçirilipdi. “Demokratiýa ugrundaky Milli Liga” partiýasy 1990-njy ýylda geçirilen saýlawlarda ýeňiş gazanmagy başarsa-da, ol şol wagt harbylar tarapyndan häkimiýete goýberilmändi.
Birleşen Ştatlar bilen Ýewropa Bileleşigi, eger saýlawlar açyk we adalatly geçdi diýlip ykrar edilse, Mýanmara garşy girizilen gadagançylyklaryň ýatyrylyp bilinjekdigini mälim etdi.
Soňky ýigrimi ýylyň dowamynda ýurtda adam hukuklarynyň gödek bozulmagyna jogap edip, halkara jemgyýetçiligi Mýanmara garşy sanksiýalary girizipdi.
Ekspertleriň pikiriçe, sanksiýalaryň ýatyrylmagy bilen, tebigy resurslara baý ýurda köp mukdarda maýa goýumynyň hem gelmegi mümkin.
Mýanmaryň Hindistan we Hytaý bilen serhet araçägi bar.


text:
ABŞ-nyň Bilelikdäki Serkerdeler Ştabynyň baştutany Goranmak departamentiniň esgerlere yslama garşy “hemme taraplaýyn uruş” tälimini öwredýän kursuny ýazgaryp çykyş etdi.
Goşun generaly Martin Dempsi dördünji gün bu kursuň “doly ret ederlik” bolandygyny aýtdy: “Bu doly oňlamasyz boldy, biziň gymmatlyklarymyza garşy we akademiki taýdan hem dürs däl. Bu liberal pikiri yza iteklemek meselesi bolmady. Bu ýöne oňlamasyz, akademiki taýdan jogapkärçiliksiz iş boldy.”
Bilelikdäki Goşunlar Ştabynyň Norfolkdaky (Wirjinia) kollejinde ýokary derejeli ofiserlere niýetlenen hökmany däl kurs "zerur bolan wagtynda" musulman raýatlaryna garşy uruş alyp barmagy teklip etdi we Ikinji Jahan Urşy mahalynda Drezdeniň ot bombalaýşyny we Hirosimo bilen Nagasakä garşy ulanylan ýadro hüjümlerini mysal hökmünde ulandy.
Bu kursda musulmanlaryň mukaddes şäherleri bolan Mekke bilen Medinä garşy ýadro hüjümleriniň edilip biljegi barada sapak berlipdir.
Geçen aý, bir student şikaýat edensoň, Pentagon bu kursy togtatdy we onuň mekdebiň okuw programmasyna nähili girizilendigini anyklamak üçin derňewe başlady.
Jogapkär instruktor, podpolkownik Mätýu Duliý mugallamçylykdan çetleşdirildi.
Lektorlar studenlere özlerini yslama garşy “garşy duruş hereketi” hökmünde görmelidiklerini aýdypdyrlar.
Dempsi dördünji gün ABŞ-nyň harby bölümleriniň her birine we regional komanda gurluşlaryna hat iberilip, ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň 2011-nji ýylyň noýabryndaky direktiwasy esasynda, anti-yslam mazmunly okuw materiallarynyň ählisine gaýtadan seretmegiň buýrulandygyny hem sözüniň üstüne goşdy.
Bu buýruk Federal Derňew Býurosy (FBI), Adalat departamenti we harbylar tarapyndan ulanylýan okuw materiallarynda anti-yslam mazmunly gollanmalaryň üsti açylandan soň berildi.
Goranmak deparatmenti şu aýyň aýagynda öz derňewiniň netijeleri barada hasabat çap etmegi planlaşdyrýar.


text:
Türkmen Döwlet Habarlar Gullugynyň 20-nji awgustdaky habaryna görä, Türkmenistanyň we Orsýet Federasiýasynyň prezidentleri Gurbanguly Berdimuhamedow we Dmitriý Medwedew telefon arkaly gepleşdiler. Türkmen lideri, Orsýetde ýüz berýän tragiki ýagdaýlara, şol sanda adam pidalaryna öz gynanjyny bildirip, gerek bolan ýagdaýynda rus halkyna kömek bermäge taýýardygyny yglan edipdir.
Orsýetiň prezidenti Medwedew, raýdaşlygy we hemaýaty üçin Berdimuhamedowa minnetdarlygyny bildiripdir hem-de iki taraplaýyn oňat gatnaşyklara we goňşuçylyga gowy baha beripdir.


text:
12-nji dekabrda “Amnesty International” guramasy “Türkmenistanyň bagtyýarlyk döwri ýa-da şol bir repressiýalar dowam edýär” atly hasabaty ýaýratdy. Azatlyk Radiosy guramanyň Ýewropa we Merkezi Aziýa programmasynyň müdiri Jon Dalhuisen bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Hasabatyňyzyň maksady we onuň edil häzir çap edilmegi näme bilen bagly?
Jon Dalhuisen
Jon Dalhuisen:
Esasy maksadymyz Türkmenistanda soňky ýyllarda sözüň hakyky manysyndaky reformalaryň bolmandygyna ünsi güýçlendirmekden ybarat. Ýurtda parlament saýlawlarynyň golaýlamagy bilen, biz ýurtdaky ýagdaýa baha bermek isledik. Biz halkara jemgyýetçiligine ykdysady ýa-da strategiýa taýdan ähmiýetli beýleki bähbitleri türkmen halkynyň hukuklaryndan öňde goýmaly däldigini we türkmen halkynyň režimiň güýçli basyşynyň astynda galýandygyny ýatlatmak isledik. Sebäbi türkmen režimi raýatlaryň hukuklaryna hormat goýmagyň ýerine öz jübüsini doldurmagy has gowy görýär.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýynda soňky ýyllarda haýsy-da bolsa bir öňegidişlik boldumy?
Jon Dalhuisen:
Ujypsyz öňegidişlik boldy. Ýurtda syýasy partiýalar we habar serişdeleri barada kanunlaryň kabul edilmegi ýaly özgerişlikleriň bardygyny görkezmäge gönükdirilen käbir hereketler edildi. Emma bu iş ýüzünde [jemgyýetiň durmuşynda] özgerişliklere getirmedi. Ýurtda henizem garaşsyz media ýok, alternatiw partiýanyň döredilmegi bilen oppozisiýa ýol berilmedi. Adam hukuklaryny goraýjylaryň ýurtda açyk işlemegine henizem mümkinçilik ýok, ýurtda bar bolan sanlyja garaşsyz žurnalistler yzygiderli basyşlara sezewar edilýärler. Şeýlelikde düýpli özgerişlikleriň ýok ýerinde Türkmenistan bilen halkara gatnaşyklaryň güýçlendirilmegine esas döremedi.
Azatlyk Radiosy: Amnesty International guramasy türkmen hökümeti bilen gatnaşygy ýola goýmak boýunça köp ýyllaryň dowamynda eden synanyşyklarynyň başa barmandygyny habar beripdi. Soňky ýüzlenmeleriňize Türkmenistandan jogap boldumy?
Jon Dalhuisen:
Düýpden ýok. Biz Türkmenistana barmaga we türkmen häkimiýetleri bilen açyk gepleşmäge yzygiderli synanyşyp gelýäris. Emma biziň ähli ýüzlenmelerimiz asla jogapsyz galýar. Türkmen häkimiýetleri ýurtda adam hukuklaryna degişli halkara we ýerli maglumatlaryň çap edilmegini çäklendirmek isleýändiklerini görkezip gelýärler.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda adam hukuklaryny nädim gowulandyrmak mümkin diýip pikir edýärsiňiz? Bu ugurdan halkara jemgyýetçiligi nämeler edip biler?
Jon Dalhuisen:
Halkara jemgyýetçiligi birnäçe zatlary amala aşyrmaly. Birinjiden, Türkmenistan bilen söwda we beýleki ylalaşyklary baglaşanda, şert goýmaly we onuň berjaý edilmegini talap etmeli. Türkmen häkimiýetleri bilen gepleşiklerde adam hukuklary temasy ýokarda durmaly, türkmen häkimiýetlerini açyk tankyt etmeli, adam hukuklaryna we raýat jemgyýetine degişli liberal reformalaryň geçirilmegini berk talap etmeli.
Şol bir wagtda-da Türkmenistanyň halkara jemgyýetçiliginiň edýän talaplaryny tehniki taýdan berjaý etmegi iş ýüzünde ýagdaýy üýtgetmese, bu [ýurtda höküm sürýän režime] syýasy basyşlary etmegiň zerurdygyny aňladýar. Halkara jemgyýetçiligi adam hukuklaryny gysga wagtlyk strategik bähbitlerinden has ileri tutmaly.


text:
Müsüriň prezidenti Hosni Mubaregiň öten agşam telewideniýede eden çykyşynda özüniň iş başyndan çekilýändigini aýdaryna garaşylypdy, ýöne bu garaşylany bolmady.
Ol öz çykyşynda ýurduň 25-nji ýanwarda protestleri ýola goýan ýaşlaryny öwüp, olaryň talaplarynyň kanuny we dogrudygyny aýtdy. Mubarek prezident bolup hyzmat etmek barada Allanyň we ýurduň öňünde kasam edendigini ýatladyp, özüniň daşardan gelýan buýruklary kabul etmejekdigini aýtdy.
“Respublikanyň prezidenti hökmünde ýurdumdaky ýaşlaryň aýdýanlaryny diňläp, olara jogap bermegi özüme aýyp ýa kiçilik hasap edemok. Ýöne hakyky aýyp we kiçilik daşardan gelýän buýrukdyr. Men muny nireden we näme üçin gelse-de, hiç haçan kabul edemok we kabul etmerin”.
“Uly şok”
Mubarek öz ygtyýarlyklartynyň käbirini wise-prezident Omar Süleýmana berse-de, özüniň prezidentlik ornundan aýrylman, häkimiýetiň indiki hökümete parahatçylykly geçmegine gözegçilik etjekdigini bildirdi. Tahrir meýdançasynda muny eşiden märeke, arap däbi boýunça, aýakgaplaryny galgadyp, “ol ýurdy terk etmeli” diýşip gygyryşdy.
Mubaregiň çykyşyndan soň prezident Barak Obama tarapyndan çykarylan bir beýannamadan çen tutsaň, Müsür prezidentiniň iş başyndan çekilmezlik baradaky kararyna Waşington hem garaşmadyga meňzeýär. Obamanyň beýannamasynda Mubaregiň ady agzalmasa-da, ol öz halkyna aýdyňlyk ýa demokratiýa tarap anyk bir ýoly hödürlemänligi üçin tankytlanýar.
Joel Rubin Waşingtonda ýerleşýän Milli Howpsuzlyk Ulgamynyň analizçisi hem-de Ak Tamda Müsür boýunça iş alyp barýan toparyň agzasy. Ol Mubaregiň halkyň talabyna boýun egmänligini “uly şok” diýip atlandyrdy. Ol Müsürde anna güni gaty köp adam köçelerde ýöriş geçirer, munuň hem harbylaryň ara goşulmagyna getirmegi mümkin diýen pikirde.
“Öňkülerden köp adamlaryň üýşenini göreris. Onsoň olaryň gahary ýetjek derejesine ýetip, gazaply hereketleriň turmagy gaty ähtimal. Bu hem ýaragly güýçleriň ara goşulmagyna sebäp bolar. Ýöne sorag ýaragly güýçleriň näme etjekdigi. Olar halka basyş edermi ýa Mubaregi wezipeden aýrarmy, ony bilemok” diýip, Rubin aýdýar.
Halk gaharly
Mubaregiň çykyşyndan soň müňlerçe adam anna günündäki ýörişlere taýýarlyk görmek üçin Tahrir meýdançasynda galdylar. Anna günündäki protest iň uly protest bolar diýip, pikir edilýär.
Uniwersitet professory, 50 ýaşly Antonini Abu Saýed, Mubaregiň eden eglişikleriniň protestçileriň talabyna laýyk däldigini belläp, özüniň şu günki ýörişe goşuljakdgyny aýdýar. 45 ýaşly mugallym Ismail Zarkaria hem Mubaregiň çykyşyny “kesirlik we samsyklykda deňy-taýy ýok” çykyş diýip atlandyrýar.
Tahrir meýdançasyndaky ýene bir protestçiniň pikiriçe, häzir iň möhüm zat bir kanuny ýolbaşçynyň saýlanmagy. Ol bu hakda şeýle diýýär: “Bize bir ýolbaşçy gerek. Ol açyk, aýan saýlaw sandygyndan çykmaly. Şu sandykdan bir eşek-de çyksa, biz ony kabul edip, depämize götereris”.
Mubaregiň çykyşyna görkezilýan reaksiýalara “Twitterde” köp garaşmaly bolmady. “Egyptocracy”: “30 ýyllap häkimiýet başynda bolmagyň adamyň başyna nämeleri getirýändigini Mubarek görkezdi” diýip ýazdy.
“Harizunzruwyň” ýazmagyna görä, uly sögünç Mubaregiň “Şehitleriň gany ýerde ýatmaz” diýmegi, sebäbi olaryň ganyna galan Mubaregiň özi.


text:
Ukrainanyň Içeri işler ministrligi Dmitro Bulatowa garşy iş açandygyny aýdýar.
Bulatow Kiýewdäki gozgalaňlara gatnaşygy üçin alnyp gaçylandygyny we gynalandygyny aýdýar. Ol dördünji gün, bir hepde ýitirim bolandan soň, ýowuz urlup-enjilen görnüşde tapyldy.
Bulatow Kiýewdäki hassahanada, polisiýa we hökümete garşy protestçiler tarapyndan bellenen gorag astynda saklanýar.
Ukrain häkimiýetleri noýabrdan bäri geçirilýän anti-hökümet protestleri bilen baglylykda hökümeti agdarmak synanyşygy barada hem derňew geçirýändiklerini aýdýarlar.


text:
Gyrgyz prezidentiniň ‘ýürek meselesi’ sebäpli Nýu-Ýorka sapary ýatyryldy
Gyrgyzystanyň prezidentiniň uçarda wagty döşünde agyry döräni sebäpli, onuň BMG-niň Nýu-Ýorkda geçýän sammitine etmeli sapary ýatyryldy.
Almazbek Atambaýewiň metbugat edarasynyň berýän maglumatyna görä, gyrgyz lideriniň uçary Stambulda gonan pursady, ol “döşündäki agyrydan ejir çekýändigini” aýdypdyr.
Mundan soň, dessine lukmanlar tarapyndan gerekli barlaglar geçirildi.
Prezidentiň metbugat edarasynyň beýanatynda “lukmanlaryň pikiriçe Atambaýewiň ýüreginde käbir meseleler bar ýaly bolup görünýär” diýilýar.
60 ýaşly Atambaýewiň 19-njy sentýabrdan bäri Türkiýededigi aýdylýar. Gyrgyz lideriniň metbugat edarasy Atambaýewiň “ýene birnäçe wagt” gözegçilikde saklanjakdygyny mälim etdi.
Nýu-Ýorkda gyrgyz delegasiýasyna ýurduň daşary işler ministri Erlan Abdyldaýew ýolbaşçylyk eder.


text:
Ukrainadaky oppozision partiýalar özleriniň prezident Wiktor Ýanukowiçe garşy göreşlerini dowam etdirjeklerini wada berýärler.
Olar Ýanukowiçiň işden çekilmegine we Ýuliýa Timoşenkonyň azat edilmegine çagyrjakdyklaryny aýdýarlar.
Timoşenko wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanmakda günäli bilindi, emma opponentler we Günbatar onuň syýasy sebäpler esasynda tussag edilendigini aýdýarlar. Timoşenko 2010-njy ýylda geçen saýlawlarda Ýanukowiçden ýeňildi.
Oppozisiýa liderleri duşenbe güni Kiýewde Merkezi saýlaw komissiýasynyň daş işigine üýşen müň çemesi tarapdaryň öňünde çykyş etdiler.
Bu protest komissiýanyň 28-nji oktýabrda geçen parlament saýlawlarynyň ahyrky netijelerini yglan eden gününiň ertesi geçirildi. Ol netijeler Ýanukowiçiň dolandyryjy partiýasynyň we onuň ýaranlarynyň parlamentdäki 450 orna kontrollugy ele geçirendigini görkezýär.
Ýewropa Bileleşigi biraz öň bu saýlawlarda ses sanawynyň gijikdirilmegine we beýleki bidüzgünçiliklere ýol berlendigini aýtdy.


text:
Türkmenistan Eýrandan Türkmenistana suw akdyrmak meselesini goňşy ýurduň resmi häkimiýetleri bilen maslahat etdi. Bu meseläniň Türkmenistanyň daşary işler ministri Reşit Meredowyň Tähranda Eýranyň daşary işler ministri Jawad Zarif bilen duşuşygynda gozgalan temalarynyň biridigini eýran mediasy 26-njy iýulda habar berdi. Hazar deňzi, Amyderýa, Tejen, Murgap derýalary, Garagum kanaly ýaly iri suw çeşmelerine eýe bolan Türkmenistanyň Eýrandan goşmaça suw akdyrylmagy barada maslahat geçirmegi näme bilen bagly bolup biler?
Azatlyk Radiosy iki ýurduň arasyndaky suw meselesiniň aýratynlygy bilen gyzyklanyp, Türkmenistanyň öňki suw hojalyk ministri Aleksandr Dodonow bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Aleksandr Dmitriýewiç, Türkmenistan bilen Eýranyň arasynda suw meselesi maslahat edilende, näme barada gürrüň gidip biler?
Aleksandr Dodonow: Men munuň diňe Eýranyň giňişliginden Türkmenistana tarap Tejen derýasyndan akýan suw meselesine degişlidigini çak edip biljek. Sebäbi 1990-njy ýyllaryň ortalarynda Türkmenistan bilen Eýranyň arasynda Tejen derýasynda bent gurmak barada ylalaşyk baglaşylypdy. Bent Eýranyň giňişliginde gurlup, suwuň derýanyň akymy boýunça aşak, ýagny Türkmenistana tarap akmagy Eýranyň gözegçiliginde galdy. Häzirki wagtda Tejen derýasynda suwuň akymynyň peselmegine ýa-da suw ýetmezçiligine degişli meseleleriň dörän bolmagynyň ahmaldygyny çak etmek mümkin. Şeýle ýagdaýda Türkmenistanyň Eýrandan köpräk suw akdyrmagy soraýan bolmagy mümkin.
Azatlyk Radiosy: Tejen derýasynda suw akymynyň gözegçiligi nädip Eýranyň garamagyna berildi?
Aleksandr Dodonow: Sebäbi bent we suw saklaýyş howdany Eýranyň territoriýasynda gurlupdy. Akdyrylýan suwuň möçberi-de, ylalaşyga görä, ikitaraplaýyn esasda kesgitlenýär. Şu günki gün suwuň akymynyň [möçberine] degişli meseläniň ýokary derejede gozgalmagy, Türkmenistanyň suw akymynyň häzirki derejesinden kanagatlanmaýandygyndan habar berip biler. Türkmenistanyň suw bölünişigine degişli Özbegistan bilen hem tejribeleri bar. Ýurtlar Amyderýanyň suwuny sowet döwründen bäri 50 prosentden bölüşýärler. Türkmenistanyň Eýran bilen Tejeniň suwuna degişli bölünişiginiň şertleri barada mende maglumat ýok.
Azatlyk Radiosy: Aleksandr Dmitriýewiç, Tejen derýasynyň suwunyň Türkmenistan üçin nähili ähmiýeti bar?
Aleksandr Dodonow: Biz üçin bu iňňän wajyp, Sarahs etrabynyň, Tejen etrabynyň uly bölekleri Tejen derýasynyň suwunyň hasabyna üpjün edilýär. Tejen derýasynda iki sany suw howdany ýerleşýär. Eýran bolsa derýanyň golaýyndaky giňişliklerde 1970-nji ýyllarda oba hojalygyny ösdürip başlady, şu sebäpden suw howdany guruldy. Häzir olaryň [agzalýan sebitde] ýer işläp-bejermek aktiwliginiň ösüp, suwa bolan zerurlygynyň hem artandygyny çak etmek mümkin.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň territoriýasynyň bir bölegi Hazar deňzine çykýar. Ýurtda birnäçe derýa we beýleki suw çeşmeleri bar. Suwy arassalaýjy desgalar hem gurlup, yzly-yzyna ulanylyşa berilýär. Ýöne ýurduň ilaty ýyllar boýy agyz suw ýetmezçiliginden kösenýär, oba hojalygynda-da suw ýetmezçilik edýär. Siziň pikiriňizçe, muňa näme sebäp bolýar?
Aleksandr Dodonow: Meniň pikirimçe, ýönekeýje bir çykalga - bar bolan suwy rasional ulanmakdan ybarat. Amyderýanyň, Murgabyň, beýleki derýalaryň suwy bar, dag, ýerasty çeşmeler bar. Olardan tygşytly peýdalanmak gerek. Täze bir zady oýlap tapmagyň geregi ýok, dünýädäki, şol sanda Ysraýyldaky tejribeleri ornaşdyrmaly. Türkmenistanyň suw hojalyk bilermenleri Ysraýyla baryp gaýdanlarynda, her gezek haýran galyp gelýärdiler, olaryň her bir damjadan peýdalanyşlaryny görüp. Emma bizde bar zat başgaça, Aşgabady alyp göreli, köşkler, suw çüwdürimleri gurulýar. Suw üpjünçilik sistemasy bolsa ýer titremeden soň, 1950-nji ýyllarda gurlaly bäri täzelenmedi. Onuň könelişenligi zerarly içimlik suwuň uly bölegi ýere siňýär, zaýa bolýar.