text:
Penşenbe güni Siriýanyň hökümet delegasiýasy Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow bilen Moskwada gepleşik geçirdi.
Siriýanyň daşary işler ministriniň orunbasary Faýsal Makdadyň ýolbaşçylygyndaky bu delegasiýanyň geçiren gepleşiklerinde Siriýadaky konfliktleri çözmekligiň taslamalary barada pikir alşylandygy habar berilýär.
Siriýanyň delegasiýasynyň bu gepleşiklerinden soň şenbe güni Siriýa boýunça BMG-niň ýörite wekili Lahdar Brahimi hem Moskwada gepleşik geçirer diýlip garaşylýar.
Şu hepdäniň başynda Lahdar Brahimi Damaska sapar edip, Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad bilen bu ýurtdaky konfliktler bilen baglanyşykly gepleşik geçiripdi.
Siriýa bilen ýakyn söwda hyzmatdaşlygyny alyp barýan Orsýet Siriýanyň prezidentiniň tarapyny tutmaýandygyny öňe sürüp, bu ýurtdaky konfliktleriň çözgüdiniň siriýalylaryň özleriniň ylalaşygy esasynda gelinmeginiň tarapyny tutýandygyny aýdýar.


c: text/html

text:
GADYRLY DOST!
Ynsan dünýä inen ilkinji pursatyndan başlap daşky gurşawyň täsirine düşýär. Bu täsiriň derejesi we tebigaty nähilikä? Adam saglygy daşky gurşawa näderejede garaşlyka? Ýa daşky gurşaw adama garaşlymyka? Adam bilen daşky gurşawyň özara gatnaşyklarynda üstün çykjak barmyka?
Eger Seni şeýle soraglar gyzyklandyrýan bolsa, onda şu kitap hut Seniň üçindir. Bu kitabyň asyl nusgasy Hesperian Fondy tarapyndan iňlis dilinde neşir edildi. Kitabyň mazmuny bilen tanşan terjimeçiler kitapdaky maglumatlar we amaly maslahatlar türkmen okyjysyna örän peýdaly bolar diýen pikir bilen, ony türkmen diline terjime etmegi makul gördüler. Sen bu kitapda adam saglygy bilen daşky gurşawyň arasynda nähili arabaglanyşygyň bardygyny bilip, onuň bilen parahat gatnaşyklary saklamagy, adamyň biperwaýlygyna ýugrulan hereketlerden goramagy öwrenersiň. Diňe bular bilen hem çäklenmän, daşky gurşawa zyýan ýetirmezden öz saglygyňy goramagyň dürli tärleri bilen tanşyp bilersiň.
Eger Sen bu kitaby halasaň, onda ony öz tanyşlaryňa hem okamagy maslahat ber. Biz Seniň bu kitap baradaky pikirleriňe, bellikleriňe, teklipleriňe sabyrsyzlyk bilen garaşýarys.
Şu kitapdan peýdaly maglumatlary we amaly maslahatlary alarsyň diýen
umydy bilen, taslamanyň iş topary.
Teswirlemeler
Siziñ bu "DAŞKY GURŞAW WE ADAM SAGLYGY" türkmen diline terjime edip bize ýetireniñiz üçin minnetdar!
Bu kitaby diñe internetda elektron görnüsh höküminde dälde eýsem kitap satylýan dükanlarda beýleki welaýatlaryñ kitaphanalarynda kitap höküminde ýerleshdirilse köpler üçin we köpçülige ýaýratmakda,okap tanyshmaklary üçin has peýdaly bolarmyka diýýän.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň goranmak sekretarlygyna hödürlän kandidaty Senatyň Ýaragly gulluklar komitetinde bolan diňlenişikde özüniň, zerur bolan ýagdaýynda, Eýrana ýa-da başga duşmanlara garşy harby hereket edilmegini goldamaga taýýar bolandygyny aýtdy.
Ozalky respublikan senator Çak Heýgel kanun çykaryjylara özüniň Obamanyň Eýranyň ýadro programmasy babatdaky pozisiýasyny, ýagny diplomatiýa ýol almadyk halatynda harby güýjüň ulanylmak ähtimallygyny goldandygyny aýtdy.
"Men prezidentiň Eýranyň ýadro ýaragyny edinmeginiň öňüni almak baradaky maksadyna doly goşulýaryn. Meniň ozal bu mesele barada ýazgyda hem aýdyşym we geçmişde kän gezek nygtaýşym ýaly, bu maksada ýetmek üçin ähli çäräniň görülmegi hökmandyr" diýip, Hagel aýtdy we öz syýasatynyň hemişe prezidentiňki bilen meňzeş bolandygyny, ýagny bir zat bolýança garaşman, onuň öňüni almaklyga eýerýändigini sözüniň üstüne goşdy.
"Prezident açyk aýtdy, bu biziň hökümetimiziň syýasaty. Men, goranmak sekretary hökmünde, Goranmak departamentiniň islendik ýagdaýa taýýar bolmagyny üpjün ederin. Bu meniň işim, bu meniň jogapkärçiligim" diýip, ol aýtdy.
Tankytlar
Bu diňlenişik Heýgeliň Ysraýyly ýeterlik goldamazlykda we Eýran babatdaky gowuşgunsyzlykda jemagat içinde ilkinji gezek tankytlanyşy boldy.
Ol geçmişde "Ýewreý lobbisiniň" täsiri barada aýdan sözleri we diplomatlyga kandidaty "açyk, agressiw geý" diýip häsiýetlendirendigi üçin tankyt edilipdi.
Şeýle-de Heýgel Komitete 2014-nji ýylda, ýaran güýçleriň Owganystandaky söweş missiýasy tamamlanandan soň, Birleşen Ştatlaryň ol ýerde galýan esgerleriniň jenaýat jogapkärçiligine çekilmezlik hukugyna eýe bolmagynyň möhümdigini aýtdy.
Ol, eger Birleşen Ştatlaryň esgerleri Owganystanda 2014-nji ýyldan soň hem galsalar, olaryň wezipesi terrora garşy operasiýalar we tälim bermek bilen çäklendirilen bolmaly diýdi.
"Prezident [Barak Obama] açyk aýtdy we men 2014-nji ýyldan soň Owganystanda galýan amerikan esgerleriniň diňe iki funksiýasynyň, terrora garşy göreş, hususan-da "Al-kaýdany" we onuň ýardamçylaryny nyşana almak, owgan goşunlaryna tälim we maslahat bermek wezipesiniň bolmalydygy bilen razy. Biziň Owganystan, onuň hökümeti we has-da möhümi – onuň halky bilen täze bir hyzmatdaşlyk gurmagymyzyň wagty geldi" diýip, Heýgel aýtdy.
Haýgel özüniň ABŞ-nyň ýaragly güýçlerini dünýäde iň kuwwatly edip saklamak isleýändigini aýtdy we ýadro ýaraglaryny kemeltmek meselesine berýän goldawy babatdaky tankyt hakda durup geçdi.
"Biz özümiziň ýerleşdirilen ýadro ätiýaçlyklarymyzy we atyş ustanowkalarymyzy täze START şertnamasyna laýyklykda kemeltmekçi bolýan wagtymyzda, men häzirki zaman, güýçli, howpsuz, taýýar we netijeli ýadro arsenalymyzyň bolmagynyň tarapdary. Amerikanyň ýadro kepilligi soňky 35 ýylda global howpsuzlygy üpjün etmekde we Üçünji Jahan Urşunyň tutaşmazlygynda merkezi rol oýnady" diýip, Heýgel aýtdy.
Eger-de Senat tarapyndan tassyklanylsa, Çak Heýgel Leon Panettanyň ýerine Birleşen Ştatlaryň goranmak sekretary bolar.


text:
Diňe bir suratyň kömegi bilen bu mataly çözüp bilersiňizmi?
Beýniňizi türgünleşdirmek üçin kelläňizde 10 sanly meseleleri çözmek hökman däldir. Käwagt ýekeje bir surat we arkasynda gizlenen düşündiriş ýeterlidir.
"Nätdiňäý?!" topary size bu geň mataly çözmäge maslahat berýär.
Yssy tomus günüdi we polisiýanyň detektiwi kölüň kenarynda günüň aşagynda oturyp dynç almagy makul bildi. Birden, gyzyň sesi eşidildi.
“Näme boldy?“ diýip ol aglap oturan gyzdan sorady. ”Köşeşip ähli zatlary bolşy ýaly aýdyp bermegiňizi haýyş edýärin".
“Size aýtmaga aňsatla” diýip gyzjagaz agysy sebäpli kynçylyk bilen demini aldy. ”Bu bilezik maňa nähili gymmatlydygyny göz öňüne-de getirip hem bilmersiňiz. Men bu ýere her gün gelýärdim. Bu gün men günüň aşagynda ýatyýyn diýip bilezigimi çykaryp kitabymyň üstünde goýdum we tötänleýin uklap galypdyryn. Oýanan wagtym bolsa bilezik ýerinde ýokdy".
Inspektor çuň pikire batdy. Gyzyň ýatan ýeriniň töwereginde gyzyň öz aýak yzlaryndan başga hiç kimiň aýak yzy ýokdy. Daş-töwerekde hem başga adam ýokdy. Diýmek, kölüň kenaryna elmydama gelýän diňe bir adam bilezigi alan bolmagy ahmaldy. Bu adamlar inspektoryň daşynda diwar ýaly üýşdüler. Ol adamlara seredip dessine bilezigi kimiň alandygyny aňlady.


text:
“Ykdysadyýet diýilen sistemany ýok etmeli. Kapitalistik taýdan ýöredilmeli. Hususy eýeçilige geçmeli, bolmasa iş ýerleri köpelmez” – bu Bäşim atly okyjymyzyň Azatlyk Radiosynyň “Iş orunlaryny nädip köpeldip bolar?” diýen sorag bilen açan forumyna ýazan pikiri.
Azatlyk Radiosy öz okyjylaryndan we diňleýjilerinden ýurtda işsizligiň giň ýaýrandygy we käbir edaralarda işe ýerleşmek üçin para-peşgeş soralýandygy barada redaksiýa ençeme teswirler, maglumat gelip gowşansoň, okyjylaryna “Türkmenistanda iş orunlaryny nädip köpeldip bolar diýip pikir edýärsiňiz?” diýen sorag bilen ýüz tutdy.
12-nji fewralda açylan forumda gysga wagtyň dowamynda ençeme teklipler, pikirler ýazyldy. Olaryň aglabasynda ýurtda näme edilende iş orunlaryny köpeldip boljakdygy, emma munuň üçin hökümetiň bu işi bitirmäge islegli bolmalydygy beýan edilýär.
Iş orunlaryny köpeltmegiň ýollary
Umyda atly okyjymyz Türkmenistanda köp mukdarda pagta öndürilýändigini ýatladyp, öndürilýän şol pagtanyň ýurduň öz içinde gaýtadan işlenmelidigini aýdýar. Ine, onuň bu baradaky anyk teklibi: “Pagtany daşary ýurtlara 3 teňňä satandan, zawod-fabrik gursa, öz ýaşaýjylaryna-da iş ýerleri dörär. [Harydy] gymmada satar”.
Özüni “Aron” diýip tanyşdyran okyjymyz bolsa, “iş orunlaryny köpeltmegiň ýoly belli” diýip, muny “obadyr-etraplarda hususy gurluşyk we asfalt kärhanalaryny açmak” arkaly artdyryp boljakdygyny aýdýar. Ol: “Her etrapda 10 sany hususy gurluşyk kärhana, bir sanam asfalt kärhana açsaň, diňe şulaň hasabyna 1000 sany iş ýerini döredip bolýar” diýýär.
“Aron” öz sözüni dowam etdirip, ýene şeýle diýýär: “Diňe ak şäherim Aşgabat, paýtagt esasy şäher diýen syýasaty ýöretsek, onda biz tiz wagtda obalylarda göwnüçökgünlik, paýtagtlylarda bolsa ulumsylyk alamatlaryny göreris”.
“Ähli zady halka paýlamaly”
Forumda teswir galdyran okyjylarymyzyň arasynda hökümetiň ähli zady halka paýlamalydygyny öňe sürenler hem bar. Şeýle okyjylarymyzyň biri Bahadyrdyr. Ol “mellek ýerleriniň, fabrikleriň ählisini halka paýlamaly. Önümçiligi halk amala aşyrmaly, şonda [iş ýerleri] köpeler. Ýewropa, Amerika ýurtlarynda bolşy ýaly döwlet halkyň bir işe, [biznese we ş.m.] başlamagy üçin maddy taýdan ýardam bermeli” diýýär.
Maýa bolsa: “Hiç zat etmesin, diňe adamlara rugsat bersin. Halkyň özi işem tapar, işem eder” diýip, öz pikir-garaýşyny gysgajyk beýan edýär.
“Hökümet islese...”
Adyny galdyrman teswir ýazan okyjylarymyzyň biri bolsa, “hökümet işsizligi çözeýin diýse, dessine çözüp bilýär” diýýär. Emma ol “muny [hökümet] islemeýän bolaýmasa. Munuň arkasynda her hili sebäp bolup biler. Ilaty garyp saklasam, has köp diýenimi eder diýýän bolmagam mümkin” diýip ýazýar.
“Sabyrly boluň”
Özüni tanatman teswir ýazan okyjylarymyzyň ýene biri hem: “Döwlet, islese, iş orunlaryny köpeldip bilýär. Ýöne döwletde şol isleg barmyka?” diýen sowaly orta atýar.
Şol bir wagtda okyjylarymyzyň arasynda “sabyrly bolsaň, hemme zadyň düzeljekdigini” ýazanlar hem bar. Adyny aýtmazdan teswir galdyran okyjylarymyzdan biri “Sabyrly boluň, hemme zadam birden bolmaýar” diýip, adamlary sabyrly bolmaga çagyrýar.
Ýeri gelende bellesek, bu pikirler biziň okyjylarymyzyň öz pikirleri we olar hiç bir görnüşde Azatlyk Radiosynyň resmi pozisiýasyny aňlatmaýar.


text:
Düýn Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko geçen ýylyň prezident saýlawlaryndan soň gurnalan 19-njy dekabr protestleri sebäpli türmä basylan demonstrasiýaçylaryň ýene 11-siniň günäsini bagyşlady.
Lukaşenkonyň metbugat gullugy bu günä geçiş barada habar berip, onuň «ynsanperwerçilik esaslarynda» edilendigini aýtdy.
Lukaşenko soňky hepdelerde şol protestler sebäpli türmä basylan adamlaryň ozalam 13-siniň günäsini geçipdi. Ýöne dekabr saýlawlarynda Lukaşenkonyň garşydaşy bolan üç adam henizem türmede saklanýar.
Bu günä geçişler Günbatar ýurtlarynyň Belarusa girizen sanksiýalaryndan soň edildi. Günäsi geçilen 11 adamyň atlary entek jemgyýetçilige aýdylanok.


text:
Orsýetiň premýer-ministri Dmitriý Medwedewiň ýol hereketiniň howpsuzlygyny gowulandyrmak boýunça edýän tagallalary köpçülikleýin ýaňsylandy.
Premýer-ministr Dmitriý Medwedewiň Orsýetiň ýollarynda howpsuzlygy üpjün etmek boýunça çynlakaý synanyşyk hökmünde başlan kampaniýasy onuň abraýyna zeper ýetirdi.
Medwedew dynç günlerinde internetde ýerleşdiren wideo blogynda transport bidüzgünçilikleriniň öňüni almak üçin jerimeleriň mukdaryny düýpgöter artdyrmagy we içgili sürüjileri jenaýat jogapkärçiligine çekmegi teklip etdi.
Medwedew her hepdede diýen ýaly, heläkçilikli wakalar barada maglumatlaryň gowuşýandygyny aýtdy we şäher häkimiýetleriniň adamlary goramak üçin ýörite çäreleri gözläp tapmalydygyny belledi.
Medwedew wideo blog arkaly eden bu çykyşynda Orsýetde bar bolan çynlakaý problemany gozgan hem bolsa, onuň geýinişiniň stili we öňe süren teklipleri berk tankyt astyna alyndy.
Syýasaty öwreniji Ýewgeniý Minçenko “Dožd” telekanalyna beren interwýusynda Medwedewiň gara reňkli deri kurtkasyna geýinip we gara reňkli BMW X5 kysymly maşyna münüp surata düşmeginiň banditler baradaky “Bumer” atly filmi ýada salandygyny aýtdy we munuň premýer-ministriň abraýyna zeper ýetirendigini belledi.
Meşgur gündelik gazeti bolan “Moskwoskiý Komsomoles” neşriniň komentatory Medwedewiň çykyşyny Germaniýanyň BMW maşynynyň reklamasyna meňzetdi.
Emma Medwedewiň adyna edilen tankytlar diňe onuň bolup oturyşy bilen çäklenmedi, onuň sözlän sözleriniň mazmuny hem ýazgaryldy.
Prezidentlige öňki dalaşgär, milliarder Mihail Prohorow Medwedewiň jerimeleri 500 müň rubla ýagny 16 müň dollara ýetirmek teklibini ýaňsylady. “Öňki prezident ýurtdaky ortaça aýlyklaryň mukdaryndan habarlymy, diýip soralsa gowy bolardy”, diýip Prohorow belledi.
Medwedew soňra Twitterde eden ýazgysynda uly mukdarly jerimeleri diňe içgili sürüjiler üçin niýetleýändigini aýtdy.
2010-njy ýylda Medwedew maşyn sürüjileriň ganynda alkogolyň düýpden bolmazlygyny talap edýän täze düzgünleri girizipdi.
Häzirki wagtda Orsýetde sürüjileriň ganynda alkogolyň ujypsyz mukdary tapylan ýagdaýynda olar 12-18 aýlap sürüjilik lisenziýasyndan mahrum edilýärler. Ikinji gezek tutulan sürüjiler lisenziýadan 3 ýyllap mahrum edilýär we olara 5 müň rubl ýagny 161 dollar mukdarda jerime salynýar.


text:
Kreml rus prezidenti Wladimir Putin şu aýyň aýagynda BMG-ä baranda, amerikan kärdeşi Barak Obama bilen duşuşmaga taýýar diýdi.
"Prezident Putin gepleşik üçin hemişe açyk, hususan-da kärdeşi Barak Obama bilen gepleşmek üçin» diýip, Kremliň sözçüsi Dmitriý Peskow 15-nji sentýabrda aýtdy.
Emma ol Putin duşuşmakçy bolsa-da, beýle zadyň planlaşdyrylmandygyny aýtdy.
Ak tamyň sözçüsi Joş Ernest Obama bilen Putiniň Nýu-Ýorkda duşuşmagynyň ahmaldygyny aýtdy, emma hiç bir anyk plany tassyklap bilmejegini sözüne goşdy.
«Elbetde, ol ýerde iki lideriň duşuşmak ähtimallygy bar, sebäbi olaryň ikisem ol ýerde şol bir wagtda bolarlar» diýip, ol aýtdy.
Putin Nýu-Ýorka 28-nji sentýabrda, BMG-niň Baş Assambleýasynda çykyş etmäge gelmeli.


text:
Belaruslar 11-nji sentýabrda täze parlament saýlamak üçin ses berýärler.
Bu saýlaw sowet döwründe ferma direktory bolan we prezidentliginiň bäşinji möhletini ýerine ýetirýän Aleksandr Lukaşenkonyň ýaranlarynyň agdyklyk edýän şertlerinde geçirilýär.
Belarus iki onýyllykdan gowrak wagt içinde demokratik we azat diýlip baha berlen ýeke saýlaw hem geçirmedi. Häkimiýetler 10 million çemesi ilatly post-sowet ýurduny başga pikirliligiyzygiderli jezalandyrmak we media berk kontrollyk etmek arkaly dolandyrýarlar.
Ýurduň Merkezi Saýlaw komissiýasy parlamentiň aşaky öýüniň 110 orny üçin 521 kandidaty hasaba alandygyny aýdýar. Olaryň 176-sy ýurduň oppozisiýa fraksiýalaryna wekilçilik edýär.
Režimiň başga pikirlileri basyş astynda saklamagy, Lukaşenkonyň bäsdeşleriniň we aktiwisitleriň yzygiderli tussag edilmegi oppozisiýany gowuşgynsyz we täsirsiz hala saldy.
Belarusyň parlament saýlawlary soňky gezek 2012-nji ýylda geçirildi we ÝHHG bu saýlawyň turuwbaşdan bäsleşiksiz bolandygyny aýtdy.


text:
Şenbe güni yrakly saýlawçylar ýurduň prowinsiýalarynyň geňeşlerine geçirilýän saýlawlarda ses berýärler. Bu boýunça ses berişlikler ýurduň 18 prowinsiýasyndan 12-sinde geçirilýär.
Saýlawlarda ýurduň onlarça syýasy partiýalarynyň wekilleri prowinsiýalaryň geňeşlerindäki 378 orna dalaş edýärler.
Yrakdaky bu geňeş saýlawlaryna geljek ýyl geçiriljek parlament saýlawlarynyň bosagasyndaky möhüm çäre hökmünde garalýar. Munuň özi parlament saýlawlarynda dalaş etjek syýasy toparlary aýdyňlaşdyrar diýlip garaşylýar.


text:
Aşgabat, 09.02.2015. “Türkmenportal”.
Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrligi milli emeli hemrany şu ýylyň martynda älem giňişligine çykarmak boýunça jemleýji taýýarlyk işlerini alyp barýar.
Häzirki wagtda Türkmenistana “Gazprom, kosmiki gurluşlara” degişli “Ýamal” russiýa hemrasy hyzmat edýär. Bu hemra arkaly milli sanly we Russiýanyň teleýaýlymlarynyň Türkmenistanyň çägindäki görkezilişi üpjün ediler.
Öz milli hemramyzyň peýda bolmagy teleýaýlymlaryň sanyny artdyrmaga, halkara magistral gepleşiklerini taýýarlamaga, maglumatlary toplumlaýyn alyp barmaga, şol sanda aragatnaşyk arkaly bilim almaga we lukmançylyk hyzmatlaryny ýola goýmaga mümkinçilik berer.
Mundan başga-da, ýokary hilli telefon aragatnaşygyny üpjün eder.
Şeýle-de, emeli hemranyň älem giňişligine çykarylmagy ykdysady taýdan hem bähbitli ädim bolup durýar. Ýurduň esli çägini tutýan emeli hemranyň bolmagy Türkmenistana tranzit tarapy hökmünde Ýewropanyň we Aziýanyň teleýaýlymlaryny alyp görkezmäge şert döreder.


text:
Türkmenistanyň we Gazagystanyň prezidentleri Gurbanguly Berdimuhamedow bilen Nursoltan Nazarbaýewiň arasynda telefon arkaly gürrüňdeşlik boldy.
Gazak lideri türkmenistanly kärdeşini garaşsyzlygyň ýetip gelýän 18 ýyllygy bilen gutlay.
“Türkmenistan: Altyn asyr” internet saýtynyň maglumatyna görä, energetika, transport ýaly strategik ugurlar boýunça ýakynda bolan duşuşyklarda hem gepleşiklerde gelnen ylalaşyklaryň ýerine eýtirilişiniň, Türkmenistan-Özbegistan-Gazagystan-Hytaý gaz turbasynyň dabaraly açylyşyna taýýarlyk hem şol ýurtlaryň döwlet baştutanlarynyň dabara gatnaşmagy barasynda-da gürrüň boldy.


text:
Çarşenbe güni Hytaýyň prezidenti Si Jinping Türkmenistana döwlet saparyny dowam etdirýär.
Sişenbe güni Aşgabatda Si we prezident Gurbanguly Berdimuhamedow ençeme ylalaşyklara gol goýmaga taýýarlandylar. Olaryň arasynda 2020-nji ýyla çenli her ýyl 65 milliard kubametr türkmen gazyny Hytaýa akdyrmak baradaky ylalaşyk hem bar.
Si Merkezi Aziýanyň we Orsýetiň habar serişdelerine beren interwýusynda, "Türkmenistan bilen Hytaýyň arasyndaky energiýa hyzmatdaşlygy, dünýä energiýa hyzmatdaşlygy üçin göreldedir" diýdi.
Türkmenistan Hytaýy tebigy gaz bilen üpjün edýän esasy çeşmedir. Hytaý bolsa, Türkmenistanyň iň uly söwda hyzmatdaşydyr.
Si Merkezi Aziýa edýän saparynyň dowamynda Gazagystana, Özbegistana we Gyrgyzystana hem barar.
Si mart aýynda döwlet başyna geçeli bäri, bu onuň regiona edýän ilkinji saparydyr. Penşenbe güni Si Jinping Sank Peterburgdaky G20 sammitine gatnaşar.


text:
Müsüriň prezidenti Mohammad Morsi yslamçylar tarapyndan goldanýan we referendum arkaly halk tarapyndan makullanan täze Konstitusiýany tassyklady.
Referendumyň netijeleri ses berijileriň 63.8 prosentiniň täze Konstitusiýany goldandygyny görkezdi. Şol bir wagtda-da referenduma gatnaşan ses berijileriň sany 52 million ilatyň üçden bir bölegine ýetmedi.
Ýurt resmileri iki tapgyrda geçirlen referendumda ýüze çykan bidüzgünçilikleriň ses berişligiň netijelerine gaýtadan garamak üçin esas bermeýändigini aýtdylar.
Prezident Mohammad Morsi we “Musulman doganlar” hereketi täze Konstitusiýanyň ýurdy ykdysady ösüşe we durnuklylyga getirjegini aýdýarlar.
Täze dokumentiň kabul edilmegi parlament saýlawlaryna taýýarlyk görmek üçin zerur ädim bolup durýar.
Reaksiýalar
Emma reformalaryň tarapynda çykyş edýän oppozisiýa Konstitusiýany ret etmegini dowam edýär. Oppozisiýa kanunyň aýallaryň we azlyklaryň hak-hukuklaryny inkär edýändigini we yslamçylara ýol açýandygyny aýdýar.
Oppozisiýa Konstitusiýany bikanun atlandyrýar.
Müsüre ýylda milliardlarça dollarlyk kömek berýän Birleşen Ştatlar referendumyň netijelerine reaksiýa bildirip, prezident Morsini müsür halkyny birikdirmäge ündedi.
“Müsürde demokratiýanyň geljegi demokratik kanunlaryň we institutlaryň halk köpçüligi tarapyndan goldanmagyna bagly bolar”, diýip Döwlet Departamentiniň beýannamasynda bellenýär.
Şeýle-de beýannamada aýdylyşyna görä, Waşingtonyň öňki ýarany Hosni Mubarak 2011-nji ýylyň fewral aýynda häkimiýet başyndan çetleşdirilensoň Birleşen Ştatlar Müsur halkynyň demokratiýa tarap geçişini goldap gelýär.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça ýolbaşçysy Ketrin Aşton täze Konstitusiýanyň köpçülik tarapyndan kabul edilmegi bilen bir wagtda, referenduma ilatyň gatnaşyk derejesiniň pes bolanlygyny hem belledi.
Aşton öz beýannamasynda prezident Morsini Konstitusiýa garşy çykyş edýänler bilen dialogy güýçlendirmäge çagyrdy.
"Esasy meseleler"
Müsürde soňky iki ýylyň dowamyndaky syýasy ýagdaý ýurduň ykdysadyýetine uly zeper ýetirdi. Daşary ýurtly maýa goýumlaryň mukdary azaldy, syýahatçylygyň we daşary ýurtly walýuta zapaslaryň derejesi peseldi.
Ýurtda maliýe girdeýjileriň azalmagy bilen bagly aladalanmalar güýçlenýärkä, Morsi ýurduň daşyna 10 müň dollardan artykmaç puluň çykarylmagyna gadagançylyk girizýan kanuna gol çekdi.
Ýurtda barha güýçlenýän kesgitsizlikde howatyrlanýan käbir raýatlaryň öz puluny banklardan alyp başlandygy barada habar berilýär.
Saýlawlaryň iki aýa golaý wagtdan geçiriljegi aýdylýar, oňa çenli yslamçylaryň goly astyndaky parlamentiň ýokarky öýi kanunlaryň üstünde işlejegini aýdýar.
“Musulman doganlar” hereketiniň Azatlyk we adalat partiýasynyň metbugat wekili Murad Ali saýlawlara taýýarlyklaryň we ýurduň ykdysadyýetini dikeltmek boýunça işleriň ýakyn wagtda garaljak esasy meseleler boljagyny aýtdy.
Oppozisiýanyň wekilleri öz göreşini dowam etdirjegini wada berdiler.


text:
Oýun bazarynda eýeleýän ornuny berkitmek isleýän “Facebook” sosial ulgamy oýun muşdaklary üçin täze bir platforma taýýarlaýar.
Täze platformada adaty kompýuterler bilen bilelikde IOS we Android üçin oýunlar hem hödürlenýär.
“Facebook” sosial ulgamy, munuň bilen baglanyşykly oýun ugrunda tanymal bolan "Unity" firmasy bilen hyzmatdaşlygy ýola goýdy.
Täze platformanyň beýlekilerden tapawudy - programmaçylara açyk bolmagydyr. Olar, “Facebook” ýa-da "Unity" oýun serişdelerinden peýdalanyp "2D", "3D", "VR" ýa-da "AR" kysymly öz oýunlaryny hem taýýarlap bilerler.
Programmaçylar 18-nji awgustdan 31-nji awgusta çenli platformanyň alfa wersiýasyna goşulyp, öz oýunlaryny taýýarlamaga hak gazanarlar.


text:
Türkmenistanda innowasiýa işini ösdürmegiň 2015—2020-nji ýyllar üçin Maksatnamasy taýýarlanyldy.
Bu Maksatnama ylmy-tehnologik ulgamdaky barlaglary hil taýdan täze derejä ýetirmäge, ylmyň gazananlarynyň önümçilige netijeli ornaşdyrylmagyna ýardam bermäge, milli ykdysadyýetimizi döwrebaplaşdyrmakda innowasion tehnologiýalaryň öňdebaryjy orny eýelemegini üpjün etmäge, şeýle hem şu ugurdaky netijeli halkara hyzmatdaşlygynyň ösdürilmegini has-da işjeňleşdirmäge gönükdirilendir.
Maksatnamada göz öňünde tutulan çäreleriň ýerine ýetirilmegi degişli kanunçylyk we kadalaşdyryjy-hukuk binýadynyň pugtalandyrylmagyna, ylmy hem-de innowasion işe hemmetaraplaýyn kömek berilmegine, bu işe ýaşlaryň giňden çekilmegine ýardam berer.


text:
Şu gün irden Päkistanyň Karaçi şäheriniň golaýynda bir ýük uçarynyň howa göterlen wagty birdenkä ýere gaçyp, partlamagy netijesinde, onuň içindäki 8 pilotyň hemmesi wakanyň pidasy boldy.
Maglumatda ol pilotlaryň hemmesiniň orsýetli pilotlardygy aýdylýar.
Habar agentlikleriniň maglumatyna görä, Pakistandan ugran bu ýük uçary Sudana barmaly eken.
Ýerli ýaşaýjylar uçaryň güri ilatly punktdan sähel daşlykdaky harby şäherçäniň golaýynda bir gurlup gutarylmadyk jaýyň üstüne gaçandygyny aýdýarlar.
Wakada ýerli ýaşaýjylardan biriniň ýaralanandygy barada maglumat alyndy.


text:
Müsür harbylary raýatlaryň protest etmek hukuklarynyň kepillendiriljegine wada berdiler, ýöne milli howpsuzlyga wehim salyp biljek hereketlerden saklanmalydygyny duýdurdylar.
Feýsbukdaky beýanat yslamçylaryň anna güni, prezident Mohammad Morsiniň harbylar tarapyndan işden çetleşdirilmeginiň garşysyna planlaşdyran protestleriniň öňünden çap edildi.
Bu beýanat ýaýradylmazyndan öň harbylar Morsä tarapdar «Musulman doganlygynyň» ýolbaşçylaryny tussag etdiler.
«Musulman doganlygy» Müsüriň demokratiki esasda saýlanan ilkinji prezidenti Morsiniň iş başyndan aýrylmagyna getiren agdarylyşygy ýazgardy.
Harbylaryň beýanatynda hiç bir syýasy toparyň garşysyna kadadan çykyp, awtokratiki çäräniň görülmejegi aýdylýar.
Müsüre ýylda 1.5 milliard amerikan dollary möçberinde graždan we harby kömek berýän Birleşen Ştatlar Kairiň derhal demokratiki esasda saýlanan raýat hökümetine dolanmagyna, häkimiýetleriň bikanun tussag etmelerden saklanmagyna çagyrdy.


text:
BMG-niň adam hukuklary boýunça baş komissary Zeid Raad Al Hussein Azerbaýjanda raýat jemgyýetçiligine edilýän basyşlary ýazýardy.
8-nji sentýabrda çap eden beýannamasynda Zeid “žurnalistlere, adam hukuklaryny goraýjylara we aktiwistlere döwlet häkimiýetleri tarapyndan edilýän çakdan aşa basyşlaryň, kemsitmeleriň we gorkuzmalaryň Azerbaýjanda dowam edýändigi barada maglumatlar gowuşýar” diýdi.
Zeid öz azatlyklaryny talap edip, tussag edilenleri tizden-tiz boşatmaga çagyrdy.
1-nji sentýabrda Bakunyň sudy derňeýji žurnalist AÝ/AR-nyň habarçysy Hadija Ismaýilowany ýedi ýarym ýyl türme tussaglygyna höküm etdi. Adam hukuklaryny goraýjy toparlar žurnalistiň hökümet resmileriniň korrupsiýa baş goşmagy baradaky maglumatlary üçin jezalandyrylandygyny aýdýarlar.
Zeid Ismaýilowa çykarylan hökümi “ýurtda garaşsyz seslere garşy basyşlaryň soňky mysaly” diýip atlandyrdy.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň azyk edarasynyň aýtmagyna görä, täze gumanitar koridorynyň üsti bilen Liwiýa azyk harytlary daşalyp başlanypdyr.
Bütindünýä Azyk Programmasynyň berýän maglumatyna görä, täze koridoryň üsti bilen her aýda 50,000 adamy doýurmak üçin, azyk harytlary geçirilip bilner. Düýn azyk harytly uly ýük maşynlary Tunisden Liwiýa ugrady.
Azyk harytlar Liwiýanyň ençeme şäherlerine, şol sanda paýtagt Tripolä-de, Liwiýanyň Gyzyl Haç jemgyýeti tarapyndan paýlanar.
Birleşen Milletler Guramasynyň aýtmagyna görä, Liwiýa hökümeti özüniň gözegçiligindäki sebitlere gumanitar işgärleriň barmagyna rugsat beripdir.


text:
Pakistanyň Lahor şäherinde Penjap welaýatynyň ozalky häkimi Salman Tasiriň ogly ogurlandy. Salman Tasir şu ýylyň ýanwarynda öldürilipdi.
Polisiýanyň berýän maglumatyna laýyklykda, dört sany adam Şahbaz Tasiriň barýan ulagyny duruzyp, ony başga maşyna geçirip äkidipdirler.
“Deslapky maglumata görä, SalmanTasiriň ogly ogurlandy. Ogrular Land Krýuzer ulagynda ekenler” diýip, Lahor polisiýasynyň derňew edarasynyň başlygy Abdul Razzak aýtdy.
Henize çenli bu wakanyň jogapkärçiligini hiç kim öz üstüne almady.
Ogurlananyň dogany – Şerýar Tasiriň žurnalistlere aýtmagyna görä, “Talyban” hem beýleki ekstremistler olaryň maşgalasyna haýbat atypdyrlar.
Penjabyň häkimi Salman Tasiri onuň öz janpenasy atyp öldüripdi. Muňa Salman Tasiriň dine dil ýetirmezlik baradaky kanuna üýtgeşmeleri girizmek teklibini öňe sürmegi sebäp bolupdy.


text:
Waşington Liwiýa iki harby gämini we harby-deňiz pehotany ugratdy. Mundan öň Bengazide ABŞ-nyň ilçisi öldürilipdi.
Harbylaryň esasy maksady, bu ABŞ-nyň Tripolidäki ilçihanasyny goramakdan ybarat. Penşenbe güni ABŞ-nyň Bengazidäki konsullygyndan onuň işgärleri ewakuasiýa edildi.
Bu aralykda ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Müsüriň we Liwiýanyň liderlerine ýüzlenip, howpsuzlyk meselelerini maslahat etmäge çagyrdy.
Penşenbe güni, Kaýirde hem musulmanlar ABŞ-nyň ilçihanasyna hüjüm etdiler. Bu gazaplylyga ABŞ-da şahsy düşürilen, Muhammet pygamberi masgaralaýan film sebäp boldy.
Çarşenbe güni Kaýirde ABŞ-nyň ilçihanasynyň öňüne ýygnan protestçileriň biri şeýle diýdi: “Amerikalylar biziň pygamberimiz barada erbet bir zat diýjek bolýarlar. Muhammet pygamberiň ýatan ýeri ýagty bolsun! Men häzir olara iňlisçe ýüzlenýärin: Biziň halkymyzyň gaharyny getirmäň, olar öldürerler, olar göreşerler”.
Käbir gowuşýan maglumatlara görä, Liwiýada ABŞ-nyň ilçisi Kris Stiwens we ilçihananyň başga-da üç işgäri gazaplylyk sebäpli öldürilipdir.


text:
Parahatçylyk boýunça Nobel baýragyna şu gezek Liberiýanyň prezidenti Ellen Jonson Sirlif, liberiýaly syýasy aktiwist Leýma Gbowi hem ýemenli hukuk goraýjy aktiwist Tawakul Karman dagylar mynasyp boldular.
Nobel komitetiniň beýanatynda ol zenanlara “aýallaryň hak-hukuklary hem howpsuzlygy ugrunda zorluga daýanmaýan göreş alyp barýandyklary üçin hem-de parahatçylygy ornaşdyrmak prosesine gatnaşýandyklary üçin” Nobel baýragynyň berlendigi bellenýär.
Laureatlary yglan eden Norwegiýanyň Nobel komitetiniň ýolbaşçysy Turbýörn Ýagland bu baýrak Ellen Jonson Sirlife, Leýma Gbowä hem Tawakul Karmana berlensoň, aýallaryň kemsidilmegi bilen bagly ýagdaýlaryň azalmagyna umyt edýändiklerini aýtdy.
Şeýle hem, ol bu bayragyň aktiwist zenanlara berilmegi aýallaryň dünýäde demokratik gymmatlyklary hem parahatçylygy ornaşdyrmak meselesine uly goşant goşmaga ukyplydyklaryna köpleriň düşünmegine ýardam berer diýdi.
Liberiýaly iki zenanyň roly
Norwegiýanyň Nobel komitetiniň ýolbaşçysy Liberiýanyň ilkinji zenan prezidenti Ellen Jonson Sirlife baýragyň berilmegini şeýle düşündirdi: “Ellen Jonson Sirlif Afrikada demokratik saýlawlar arkaly saýlanan ilkinji zenan prezident. 2006-njy ýylda öz wezipesine girişeli bäri, ol Liberiýanyň howpsuz bolmagy ugrunda tagalla edip, ýurduň ykdysady hem sosial ösüşine, aýallaryň jemgyýetde oýnaýan roluny berkitmäge uly goşant goşýar”.
Liberiýaly syýasy aktiwist Leýma Gbowä Parahatçylyk boýunça Nobel baýragynyň berilmegi onuň Liberiýada hem Günbatar Afrika ýurtlarynda parahatçylygy ornaşdyrmak meselesine uly goşant goşandygy bilen düşündirildi.
Bu syýasy aktiwist 2002-nji ýylda aýallaryň parahatçylyk ugrundaky hereketini gurnady. Bu hereketiň goldawy bilen Liberiýada 2006-njy ýylda häkimiýet başyna ilkinji gezek zenan prezident - Ellen Jonson Sirlif geldi.
Bu barada Norwegiýanyň Nobel komitetiniň ýolbaşçysy Turbýörn Ýagland şeýle diýdi: “Leýma Gbowi dürli dine uýýan, dürli etniki toparlara degişli zenanlary ýygnap, olary birikdirip bildi. Bu bolsa Liberiýadaky urşuň soňlanmagyna hem aýallaryň saýlawlara gatnaşmagyna getirdi. Şondan bäri ol Günbatar Afrikada uruş döwründe hem uruşdan soň aýallaryň jemgyýetdäki täsirini artdyrmak ugrunda tagalla edip gelýär”.
Ýemenli Tawakul hem mynasyp görüldi
Ýemenli üç çaganyň enesi, 32 ýaşly Tawakul Karmana Nobel baýragyny bermek bilen, arap ýurtlarynda aýallaryň kemsidilmegi meselesiniň iň uly problemalaryň biridigine dünýä jemgyýetçiliginiň ünsüni çekmek isledik diýip, Norwegiýanyň Nobel komitetiniň ýolbaşçysy Turbýörn Ýagland nygtady.
Tawakul Karman Ýemende 2005-nji ýylda “Zynjyrsyz aýal žurnalistler” atly guramanyň düýbüni tutdy. Bu gurama demokratik azatlyklar hem erkin metbugat ugrunda göreş alyp baryp, Ýemeniň paýtagty Sanaanyň merkezinde ýurduň awtoritar prezidenti Ali Abdullah Salehiň režimine garşy protest çärelerini gurnady.
Şu ýylyň aprel aýynda Azat Ýewropa Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda Karman özüniň ýakyn dostlarynyň hökümet goşunlary tarapyndan urlup-ýenjilendigini, käbirleriniň öldürilendigini gürrüň berdi. Onuň özüne garşy hem ençeme gezek hüjüm edilendigi habar berilýar.
Muňa garamazdan, aktiwist zenan özi tarapyndan çuňňur hormatlanýan Nelson Mandelanyň, Martin Luter Kingiň hem Mahatma Gandiniň zorluksyz göreş alyp barmak ideýasyna wepalydygyny nygtady.
Ýemende prezident Abdylla Ali Salehiň režimine garşy dowam edýän rewolýusiýanyň enesi diýlip atlandyrylýan 32 ýaşly Tawakul Karman Nobel baýragyny Ýemeniň rewolýusion ýaşlaryna hem ýemen halkyna bagyşlaýandygyny beýan etdi.
Nobel baýragyna mynasyp bolan zenanlara Nobeliň diplomy hem altyn medaly gowşurylar. Olar 1.48 million dollara barabar pul baýragyny hem özara paýlaşarlar.


text:
Birleşen Milletler Guramasy
Birleşen Milletler Guramasy (iňlisçe – United Nations, rusça – Организация Объединенных Наций, Türkçe: Birleşmiş Milletler ) Parahatçylygy goldamak hem-de ýurtlar arasynda parahatçylykly hyzmatdaşlygy ösdürmek üçin, özygtyýarly döwletleriň meýletin birleşmegi esasynda döredilen halkara gurama. Ilkinji gezek şeýle guramany döretmek meselesi 1943-nji ýylyň oktýabrynda Moskwada, soň 1944-nji ýylda Dumwarton-Oksda (ABŞ-da) SSSR-iň, ABŞ-nyň we Beýik Britaniýanyň wekilleriniň maslahatynda çözüldi. 1945-nji ýylyň fewralynda üç beýik döwletiň Ýalta (Krym) konferensiýasynda şeýle halkara guramany döretmek meselesi gütarnykly çözüldi. Bu gurama 1945 ýylyň 25-nji aprelda San-Fransiskoda (ABŞ-da) geçirilen konferensiýada döredildi. 26-njy iýunda 50 ýurduň wekilleri biragyzdan BMG-niň Düzgünnamasyny kabul etdiler. Düzgünnama 24-nji oktýabrda güýje girdi. Şondan bäri 24-nji oktýabr BMG-niň Güni hökmünde bellenip geçilýär. BMG-niň ştab-kwartirasynyň ýerleşýän ýeri Nýu-Ýork, onuň Ýewropadaky merkezi Ženewa şäheridir. BMG-niň maksady, onuň öz Düzgünnamasynda ýazylyşy ýaly “parahatçylyga salynýan howpuň öňüni almak hem-de ýok etmek we agressiýa aktlaryny ýatyrmak üçin” toparlaýyn çäreler görmek bilen, parahatçylygy hem-de howpsuzlygy gorap saklamakda, milletleriň arasynda dostlukly gatnaşyklary ýola goýmakdan, ykdysady, sosial, medeni hem-de gumanitar häsiýetdäki halkara meselelerini çözmekde hyzmatdaşlygy amala aşyrmakdan, adamyň hukuklaryny we azatlygyny hormatlamagy ösdürmekden ybaratdyr. Uzak ýyllaryň dowamynda BMG halkara çökgünlikleriň öňüniň alynmagynda we uzaga çeken dawalaryň parahatçylyk ýoly bilen çözülmeginde uly rol oýnady. Ol dawalaryň öňüniň alynmagy, parahatçylygyň saklanmagy we ynsanperwer kömekleriň berilmegi ýaly meselelerde toplumlaýyn çäreleri amala aşyrdy. Meseleler çözülende, BMG-niň hemme agzalary deň hukuklydyr. Bu gurama döwletleriň içerki işlerine gatyşmazlyk esasynda iş alyp barýar. Ilki başda BMG-niň agzalary 51 döwletde, 1972 ýylyň 1-nji ýanwaryna çenli olaryň sany 132-ä ýetdi. Häzirki wagtda (2011) BMG-niň düzüminde 193 döwlet bar. BMG – bu uly forum bolup, ol ýerde ähli döwletleriň wekilleri biri-biri bilen duşuşmaga mümkinçilik tapýarlar. Soňky maglumatlara görä, sekretariatyň işgärleriniň sany bütin dünýä boýunça takmynan 40 müňe barabardyr. Guramanyň 2008-2009-njy ýyllar aralygyndaky iki ýyl lyk býujeti 4 milliard 171 million dollara barabar boldy. Guramanyň resmi dilleri: iňlis, arap, ispan, hytaý, rus we fransuz dilleridir. BMG-niň esasy organlary Baş Assambleýa, Howpsuzlyk Geňeşi, Ykdysady we sosial geňeşi, Halkara Kazyýet* we sekretariatdyr. Ylym-bilem we medeniýet meseleleri baradaky ýörite halkara guramasy — ÝuNESKO we başgalar bar. Baş Assambleýa guramanyň ýokary organydyr. Onuň sessiýa ýygnaklaryna agza bolup durýan döwletleriň hemmesiniň wekilleri gatnaşýarlar. Sessiýada garalan meseleler boýunça rezolýusiýalar kabul edilýär. Baş Assambleýa nobatdaky sessiýasyny ýylda bir gezek çagyrýar. Ýörite we adatdan daşary sessiýalar Howpsuzlyk geňeşiniň maslahaty we teklibi boýunça çagyrylýar. Baş Assambleýa edil forum ýaly bolup, ol ýerde dünýä döwletleriniň özara gyzyklandyrýan meseleleriniň giň toplumyny ara alyp maslahatlaşmagyna mümkinçilik döredilýär. Şeýle hem Baş Assambleýa Ykdysady we sosial geňeşiň, Howandarlyk geňeşiniň we beýleki ýöriteleşdirilen edaralaryň işlerine gözegçilik edýär. Howpsuzlyk geňeşi bilen bilelikde Baş sekretary we Halkara kazyýetiniň kazylaryny saýlaýar. Assambleýadaky ähli döwletler ululygyna we kiçiligine garamazdan bir ses bermäge hukugy bar. Howpsuzlyk Geňeşi BMG-niň iňňän möhüm organydyr. Ol halkara parahatçylygyny we howpsuzlygyny goramak baradaky meselelere seredýär we degişli kararlar kabul edýär. Sowete onuň 5 sany hemişelik agzasy — Russiýa, Hytaý Halk Respublikasy, ABŞ, Angliýa, Fransiýa we BMG-niň agzalary bolup durýan beýleki ýurtlaryň wekillerinden Baş Assambleýa tarapyndan iki ýyl möhleti bilen saýlanýan 10 sany hemişelik däl agzasy girýär. Hemişelik däl agzalary şu sebitlerden saýlanýar: Afrika we Aziýa (5), Gündogar Ýewropa (1), Latyn Amerikasy (2) we Günbatar Ýewropa (2). BMG-niň bu organy üçin Howpsuzlyk Geňeşiniň hemişelik agzalarynyň agzybirlik esasly bolan weto hukugy iňňän möhümdir. Ykdysady we sosial geňeşi Baş Assambleýa tarapyndan 54 agzadan ybarat düzümde saýlanýar. Agzalar 3 ýyl möhlet bilen saýlanýar. Bu geňeş halkara, ykdysady, sosial, medeni, saglygy saklaýyş meselelerini we ş. m. öwrenýär hem-de olar barada BMG-ä teklipler taýýarlaýar. Halkara Kazyýet* ýa-da Bütindünýä Kazyýeti Niderlandlaryň Gaaga şäherinde ýerleşip, onda 15 sany kazy bardyr.
BMG-de esasy wezipeli administratiw adam baş sekretardyr. Ol Howpsuzlyk Geňeşiniň maslahat bermegi bilen Baş Assambleýa tarapyndan 5 ýyllyk möhletde bellenilýär. Şu wagta çenli (2011) BMG-niň 8 sany baş sekretary boldy. Olaryň 8-njisi häzirki Baş sekretar Pan Gi Mundur (2007-njy ýyldan bäri). Ilkinji Baş sekretar wezipesine norwegiýaly Trýugwe Li saýlanýar. Ol 1946-1952-nji ýyllar aralygynda ýolbaşçylyk edýär. Soňra onuň ýerine 1953-nji ýylda şwesiýaly Dag Hammarşeld saýlanýar. Ol hem 1961-nji ýyla çenli guramanyň Baş sekretary bolup zähmet çekýär. Mýanmaly U Tan 1961-1971-nji ýyllar aralygynda ýolbaşçylyk eden bol sa, 1972-1981-nji ýyllarda awstriýaly Kurt Waldhaým Baş sekretar boldy. Peruly Hawýer Peres de Kuelýer BMG-niň bäşinji Baş sekretary bolýar. Ol 1982-1991-nji ýyllar aralygynda gurama ýolbaşçy bolýar. 1992-nji ýylda Butros Gali resmi taýdan Baş sekretar wezipesine saýlanýar. 1997-nji ýylda Kofi Annan Baş sekretar bolup, 2006-njy ýyla çenli şol wezipede işleýär.
- International Court of Justice (Sahypa Topary tarapyndan terjime edilen)


text:
Italiýa Gazagystanyň iň uly banklarynyň biriniň öňki başlygy Muhtar Abliýazowyň aýalyna we gyzyna bosgun hukugyny berdi.
Abliýazow döwlet emlägini öz haýryna geçirmekde aýyplanýar.
Abliýazowyň aýaly Alma Şalabaýewanyň we onuň gyzy Aluanyň aklawçysy Anton Giullo Lana Italiýanyň hökümeti Şalabaýewanyň «ýanalmak howatyryny» esasly tapdy diýdi.
Şalabaýewa we Alua geçen ýyl bir reýd mahalynda tutulyp, Italiýadan Gazagystana zor bilen iberildi we bu ýagdaý Italiýada uly galmagala sebäp boldy.
Gazagystan eneli-gyzy, Italiýanyň hökümetiniň haýyşy we gazak hökümetini abraýdan gaçyrýan metbugat çykyşlary esasynda, dekabrda yzyna goýberdi.
Abliýazow Fransiýada tussaghanada saklanýar we Orsýete we Ukraina ekstradisiýa edilmäge garşy göreşýär.
Bu ýurtlaryň ikisi hem onuň uly galplyk aýyplamalary esasynda özüne berilmegini talap edýär.


text:
Liwiýa boýunça halkara aragatnaşyk topary Muammar Kaddafiniň golaý wagtyň içinde häkimiýetden çekilmelidigini, şeýle-de oňa garşy göreşýän gozgalaňçylara maliýe kömeginiň berilmelidigini öňe sürýär.
Bu topar özüniň ilkinji duşuşygyny çarşenbe güni Dohada geçirdi. Bu duşuşyga Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Ban Ki-Mun hem gatnaşdy.
Bu duşuşygyň soňunda ýaýradylan beýanatda “Kaddafiniň we onuň režiminiň ähli kanunçylygy ýitirendigi” aýdylýar.
Şeýle-de çarşenbe güni Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron, Liwiýadaky ýagdaýlary maslahat etmek üçin, Fransiýanyň prezidenti Nikolýa Sarkozi bilen Parižde duşuşdy.
Fransiýanyň resmileriniň aýtmagyna görä, bu duşuşygyň dowamynda Mumammar Kaddafiniň güýçlerine garşy NATO-nyň howa hüjümlerini ýaýbaňlandyrmak boýunça ylalaşylypdyr.


text:
Dünýä ýurtlarynyň köpüsinde Garaşsyzlyk senesi esasy baýram hökmünde bellenýär, emma bu senäniň resmi derejede we halk arasynda bellenişi hem tapawutlanýar. Azatlyk Radiosy Garaşsyzlyk baýramynyň Merkezi Aziýa regionynda we Türkiýede bellenişiniň aýratynlyklary bilen gyzyklandy.
Merkezi Aziýa döwletleri öz döwlet garaşsyzlygyny Türkmenistan bilen bir wagtda, 1991-nji ýylda, Sowet Soýuzynyň dargamagynyň yzysüre yglan edipdi.
Özbegistan
Özbegistanda Garaşsyzlyk senesi ýurduň esasy döwlet baýramçylygy bolup, oňa öňünden resmi derejede taýýarlyk görülýär. Özbegistanly žurnalist Farud Ýusufi 1-nji sentýabrda bellenýän bu sene mynasybetli esasy baýramçylyk dabarasynyň Daşkentde diňe saýlantgy adamlar üçin niýetlenen görnüşde geçirilýändigini gürrüň berýär.
“Baýramçylygyň esasy çäresi, prezidentiň gatnaşmagynda Daşkendiň baş meýdançasynda geçirilýär, emma bu ýere her kim baryp bilmeýär, diňe saýlantgy myhmanlar ýörite çakylyk esasynda bu dabara tomaşa edip bilýärler. Köpçülikleýin baýramçylyk dabarasyny taýýarlap görkezýänler bolsa, mejbury gatnaşdyrylýan studentlerden we döwlet edaralarynyň işgärlerinden düzülýär, sentýabryň başynda geçirilýän dabara resmi taýýarlyklar maý aýynyň aýagynda, iýunyň başynda başlanýar”.
Gyrgyzystan
Gyrgyzystan öz garaşsyzlygyny 31-nji awgustda belleýär. Gyrgyz žurnalisti Aýnura Jekşegyzy baýramçylyk dabaralarynyň möçberiniň ýubileý senesine gabat gelip-gelmeýändigine bagly bolýandygyny belleýär: “Adatça Bişkegiň esasy meýdançasynda ýurt ýolbaşçylarynyň gatnaşmagynda resmi çäreler geçirilýär, onuň yz ýany-da köpçülikleýin gezelençler bolýar. Ýurduň beýleki şäherlerinde hem dabaralar bolýar, oňa 15-20 gün öňünden taýýarlyk görülýär”.
Gyrgyzystanda-da döwletiň guramaçylygynda geçirilýän çärelere studentler gatnaşdyrylýar: “Bu çärelere kim meýletin çykar, bu çärelere, esasan, ýaňy okuwa giren birinji kurs studentleri gatnaşdyrylýar. Olary ýörite toplaýarlar. Elbetde, ýaňy ekzamenlerden geçip, okuwa giren ýaşlar, çärä gatnaşmakdan boýun gaçyryp, özlerini töwekgelçilik astyna salmajak bolýarlar. Käbir döwlet edaralaryndan käbir işgärler hem gatnaşdyrylýar, mugallymlar we lukmanlar hem göze ilýär. Emma bu tejribäniň gerimi giň däl, meniň doganlarym lukman, [emma] men olaryň [şeýle] çärelere çekilendigi barada hiç wagt eşitmedim”.
Türkiýe
Türkiýäniň raýatlary 27-nji oktýabrda bellenýän Garaşsyzlyk baýramynda resmi derejede dynç alýarlar. Ýurduň esasy döwlet senesi bolan bu baýramçylyk çäresiniň ilatyň durmuşynda köp göze ilmeýändigini Azatlyk Radiosynyň Türkiýedäki habarçysy Döwlet Baýhan gürrüň berýär.
Türkmenistanda ýylyň dowamynda studentleriň we döwlet işgärleriniň mejbury gatnaşdyrylmagynda müňlerçe köpçülikleýin çäreler geçirilýär. Şu ýyl ýurtda geçirilýän şeýle çäreler Garaşsyzlygyň 24 ýyllyk we Bitaraplygyň 20 ýyllyk senesine taýýarlyk şygarynyň astynda geçirilýär.


text:
Türkiýe bilen serhede toplanan siriýaly bosgunlaryň sany soňky 48 sagatda iki essä golaý köpelip, 35 müňe ýetdi.
Olar demirgazyk şäher Alepponyň golaýynda hökümet güýçleriniň ilerlemesi sebäpli turan söweşlerden gaçan adamlardyr.
Türkiýäniň serhet welaýaty Kilisiň gubernatory Süleýman Tapsyz serhet töweregine 35 müň bosgunyň gelendigini aýtdy. 5-nji fewralda bu ýere gelen bosgunlaryň sany 20 müň çemesi bolupdy.
Tapsyz Kilisiň golaýyndaky serhet geçelgesinde, eger rus howa zarbalary we Siriýanyň hökümet güýçleriniň hüjümleri dowam etse, ýene 70 müň çemesi siriýalynyň gelmegine garaşyp boljakdygyny aýtdy.
Ol Türkiýe ýurdundan bosdurylan adamlara kömek eder, emma derwezelerini diňe «adatdan daşary krizis» ýagdaýynda açar diýdi.


text:
Adam hukuklaryny goraýjy aktiwistler Annagurban Amangylyjow bilen Sapardurdy Hajyýew ýaňy-ýakynda türkmen türmesinden azat edildiler. Aktiwistler türmedekä, olaryň hak-hukuklaryny gorap çykyş eden edaralardan birem düýbi ABŞ-da ýerleşýän hukuk goraýjy gurama "Freedom Nowdyr".
“Freedom Now” guramasynyň aktiwistler baradaky aladalaryna adwokat Kreýg Lewis gözegçilik etdi. Azatlyk Radiosy jenap Lewis bilen alyp baran işleri, şeýle-de aktiwistleriň häzirki durumy we saglyk ýagdaýlary barada söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Bilişiňiz ýaly, Amangylyjow we Hajyýew azatlyga çykdylar. Siz bu habara näme diýersiňiz?
Kreýg: Biz, elbetde, olaryň boşadylanyna gaty begendik. Şol bir wagtyň özünde-de olar adalatsyzlyk bilen türmä höküm edilip, ýedi ýyldan gowrak wagty türme tussaglygynda geçirmeli boldular. Biz olaryň bu jezany çekmeli bolandyklary üçin gynandyk, lapymyz keç boldy. Şeýle hem biz olaryň saglygy barada alada bildirýäris.
Olaryň ikisi hem türmä basylmazdan ozal kesellidi. Türmede olara ýeterlik medisina kömeginiň edilmändigini göz öňünde tutsak, onda olaryň ýagdaýy erbetleşen bolmaly. Elbetde, olaryň boşadylmagyna biz şat, emma olaryň häzirki ýagdaýlary barada alada edýäris.
Azatlyk Radiosy: Kreýg, siz nähili keselleriň gürrüňini edýärsiňiz?
Kreýg: Habar berilmegine görä, Hajyýew tussaglykda wagty üç ýyl gowrak kükregindäki agyrylar sebäpli ejir çekipdir. Şeýle hem bize olara damarlarynda yz galdyrýan nähilidir bir sanjymlaryň sanjylandygy barada maglumatlar gowşupdy.
Ondan basga-da, Hajyýewiň psihiki ýagdaýynyň hem erbetleşendigi barada yzygiderli maglumat berildi. Şeýle-de onuň aň-huşy bilen bagly problemalardan ejir çekýänligi barada gaýta-gaýta habar berlipdi. Şol problemalaryň onuň türmede alýan bejergisi sebäpli ýüz berendigi çaklanylýar. Şol problemalar onuň öz-özi bilen gepleşmegi ýa-da başga sesleri eşitmegi ýaly ýagdaýlardan ybaratdyr.
Şeýlelikde, onuň saglygy barada aladalanmaga iki sebäp bar: biri, onuň kükregindäki dowamly agyrylar; ikinjisi hem onuň psihiki ýagdaýy bilen baglanyşykly problemalar.
Amangylyjowyň saglyk ýagdaýy bilen bagly birnäçe meseleler bar, aýdylşyna görä, olardan biri buşugmak problemasy, beýlekisi bolsa satanlarynyň arasynda garabaşyň alamatlaryny görkezýän örgünleriň örmegidir.
Bu baradaky aladamyzyň sebäbi hem türmäniň jogapkärleriniň Amangylyjowa keselden gutulmak üçin diňe derman berendikleri we ol dermanyň bary-ýogy aspirin bolandygy baradaky raportlar bilen baglydyr. Diýmek, oňa ýeterlik medisina kömegi edilmändir.
Azatlyk Radiosy: Kreýg, agzalýan tussaglar azatlyga goýberilenden bäri olar bilen ýa-da olaryň ýakyn garyndaşlary bilen gepleşmäge mümkinçiligiňiz boldumy?
Kreýg: Biz olar bilen olaryň garyndaşlary arkaly habarlaşýardyk. Olaryň özleri bilen aragatnaşyk gurup bilmedik.
Azatlyk Radiosy: Olaryň garyndaşlary bilen habarlaşýarys diýdiňiz, Hajyýew bilen Amangylyjowyň ýakynlary olaryň saglygyny bejertmek üçin ýurtda ýeterlik mümkinçilik bar diýip pikir edýärlermi, bu barada siz näme pikirde?
Kreýg: Bu soragyň entek jogaby ýok. Biz hem garyndaşlary bilen geçirilýän gepleşiklerde bu soraga jogap tapmaga synanýarys. Şonuň üçin men häzirlikçe bu soraga jogap berip biljek däl. Biz bu babatda [zerur] derňewleri geçirýäris.
Azatlyk Radiosy: Siz olaryň ýurtdan çykyp, kesellerine gowrak şertlerde bejergi alyp bilmegi üçin nähilidir bir aladalar edýärsiňizmi?
Kreýg: Biz, elbetde, olaryň saglyklaryny düzedip bilmekleri üçin tagallanyň ugrunda. Emma edil häzirki döwürde olary Türkmenistandan çykarmak barada edilýän alada bar bolsa, ondan habarym ýok. Meniň bu meselä hiç hili dahylym ýok. Meniň pikirimçe, bu baradaky karary olaryň özleri kabul etmeli. Şonuň üçin häzirki wagtda biz bu barada alada edemzok.
Azatlyk Radiosy: Kreýg, ahyrsoňy olar azat edildiler, siziň pikiriňizçe, siziň synanyşyklaryňyz Amangylyjowyň we Hajyýewiň azat edilmeginde nähili rol oýnady?
Kreýg: Biziň aladalarymyzyň nähili rol oýnandygyny aýtmak kyn, emma türkmen hökümetiniň bu adamlaryň başyna salýan işini halk köpçüligine ýetirmekde biziň eden işimiziň ähmiýeti bar bolsa gerek. Ondan başga-da, size mälim bolşy ýaly, biz BMG-niň tussaglar babatda iş alyp barýan toparyna arza ýazyp, müşderilerimiziň ýagdaýyna olaryň ünsüni çekmäge synanyşdyk.
Şonuň bilen bilelikde, halkara jemgyýetçiligine türkmen hökümetiniň bu işleriniň halkara borçnamalaryna laýyk gelmeýändigini düşündirdik, şunlukda olar bu iş bilen meşgullanyp başladylar. Men agzalýan toparyň bu işe gözegçilik edip başlamagy Hajyýew bilen Amangylyjowyň tussag edilmeginiň sebäplerine we olaryň tussaglykda saklanýan şertlerine iň bolmanda jemgyýetiň, şeýle hem resmileriň ünsüni çekdi diýip pikir edýärin.
Biz öz arzamyzda tussaglaryň saglyk ýagdaýy barada hem maglumat beripdik. Bu sebäpden müşderilerimize maşgala agzalary bilen ýygyrak duşuşmaga mümkinçilik döredi. Munuň olaryň tussaglykdaky ýagdaýynyň ýeňilleşmegine kömek edendigini çak edýäris.
Emma ýene bir gezek aýdasym gelýär, olara berlen jeza ýedi ýyldy we olar bu ýedi ýyly soňuna çenli diýen ýaly türmede geçirmeli boldular. Beýle ýagdaý meni gaty gynandyrdy.


text:
Çarşenbe güni Berlinde eden çykyşynda amerikan prezidenti Barak Obama Birleşen Ştatlaryň we Orsýetiň mundan beýläk hem özleriniň ýadro ýaraglarynyň baş sanyny üçden bir bölege çenli azaltmalydygyny öňe sürdi.
Obamanyň öňe sürýän planyna görä, Birleşen Ştatlar bilen Orsýetiň bilelikde kemeltmeli ýadro ýaraglarynyň jemi sany 1 müň töweregi bolmaly.
Berlindäki Brandenburg derwezesinde müňlerçe adamyň adamyň öňünde eden bu çykyşynda prezident Obama: “Heniz ýadro ýaraglary barka, biz hakyky manysynda howpsuz däl” diýip belledi.
Obamanyň prezidentliginiň ozalky möhletinde Birleşen Ştatlar bilen Orsýet her biri aýratynlykda strategik ýadro ýaraglarynyň sanyny 1 müň 550 san möçberinde azaltmak barada ylalaşypdylar.
Orsýet optimist görünmeýär
Barak Obama indi Birleşen Ştatlar bilen Orsýetiň Ýewropadaky öz taktiki ýaraglarynyň sanyny-da azaltmalydyklaryny öňe sürdi.
Ýöne, şol bir wagtyň özünde, Obama ýaraglary kemeltmek barada öz göz öňünde tutýan planlaryny durmuşa geçirmekligiň möhletleri barada anyk bir zat aýtmady.
Öz gezeginde Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Moskwada eden çykyşynda Orsýetiň strategik ýadro ýaraglarynyň sany meselesinde deňagramsyzlyga ýol berip bilmejekdigini belledi.
Orsýetiň premýer-ministriniň orunbasary Dmitriý Rogozin hem Gündogar Ýewropa regionynda ABŞ-nyň raketa gorag sistemasyny ýerleşdirmeklige aýak direýän bir wagtynda amerikan prezidentiniň strategik ýadro ýaraglarynyň sanyny azaltmak planlaryna “çynlakaý” garalyp bilinmejekdigini aýtdy.
Prezident Obamanyň Berlindäki Brandenburg derwezesinde eden çykyşy ABŞ-nyň ozalky prezidenti Jon F.Kennediniň şol wagty ikä bölünen Berliniň ilatyna raýdaşlyk bildirip eden meşhur çykyşynyň 50 ýyllygyna gabat geldi.


text:
Yrakda 7-nji marta bellenen parlament saýlawlaryna gatnaşmak islän ýüzlerçe kandidata girizilen gadaganlygy Yragyň sudy ýatyrdy diýip, habar agentlikleri ýurduň saýlaw komissiýasynyň agzasyna salgylanmak bilen ýazýarlar.
Ýörite komissiýa tarapyndan girizilen gadaganlygyň esasy sebäbi hamana şol kandidatlar Saddam Huseýniň “Baas” partiýasy bilen hyzmatdaşlyk edipdir.
Gadaganlyk Yrakda syýasy dartgynlylygyň güýçlenmegine getirdi. Ozaly bilen sünni liderleri gadaganlygy ýiti tankytladylar.
Gadagan edilen kandidatlaryň biri şeýle diýdi: “Soňky bolan waka Yrakda adalatyň ýeňşi, Yragyň sud sistemasynyň uly ýeňşi, parahatçylyga we demokratiýa ymtylýan yraklylaryň we halkara jemgyýetçiliginiň ýeňşi”.


text:
Kürtler, deňze çykýan ýolsuz we Eýran, Yrak, Siriýa we Türkiýe arasynda böleklere bölünip, hemişe geografiýadan kösendiler.
Emma muňa garamazdan, Siriýa krizisi we Siriýadaky kürt ýerlerine araçäkdeş «Yslam halyfaty» howpy zerarly, siriýaly kürtler «Yslam döwleti» jeňçi toparyna garşy iň bir ynamdar koalisiýa ýaranlarynyň birine öwrüldi. Olar «Yslam döwleti» toparynyň paýtagty Rakkanyň ele geçirilmeginde hem möhüm rol oýnajaga çalym edýär.
Kürtler ABŞ-nyň häzirki strategiýa fokusyna, has aram pitne toparlarynyň esasy ünsi bolan prezident Başar al-Assady däl, jyhatçy toparlary ýeňmek babatdaky pikirine örän jaýdar gelýäne meňzeýär.
Käbir aram pitne toparlaryny goldamak Waşington üçin problema döredýär, sebäbi ol toparlar Assada garşy göreşde «Al-kaýda» bilen iltewli «Nusra front» we salafist «Jaiş al-Yslam» bilen hyzmatdaşlyk etdiler. Käbir pitne toparlary bolsa, ABŞ-nyň beren üpjünçilik enjamlaryny jyhadçylara berdiler.
YD söweşijileri golaýda demirgazyk Siriýada pitneçi hüjümlerini serpikdiren bolsa, siriýaly kürtler türk serhediniň golaýyndaky söweş meýdanynda has rowaç bolup, özleriniň YD jeňçilerine garşy durmaga ukyplydyklaryny subut etdiler.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň sözçüsi Jon Kirbi golaýda «Olar batyrlyk görkezdiler. Olar üstünlik gazandylar» diýdi.
Pitneçiler Siriýanyň we Orsýetiň urýan howa zarbalaryna hötde gelip, ýyllap öz territoriýalaryny goramaga başaran hem bolsalar, YD jeňçilerine garşy söweşde ilerlemegi başarmadylar.
Assada garşy söweşýän pitneçileriň türk serhediniň golaýynda ýeňilýän wagty, olardan tapawutlylykda, kürtler demirgazyk-gündogar Siriýada ileri süýşdiler.
Kürtleriň ýolbaşçylygyndaky Siriýa demokratik güýçleriniň resmi sözçüsi, polkownik Talal Silo geçen fewralda Şadadi operasiýasyny tamamlanlaryndan soň, özleriniň mümkin bolan üç ugurda söweşmek mümkinçilikleriniň bardygyny aýtdy. Olar – günbatara, Manbije tarap, günortada Rakkanyň töweregindäki oba ýerlerini azat etmäge tarap, ýa-da günorta-gündogara, Deir el-Zoura tarap ugurlardyr.
Käbir tankytçylar Siriýa demokratik güýçleriniň öňden gelýän kürt ýerlerinden aňryk geçmek islemeýändiklerini aýdýarlar.
Emma Silo «biz diňe kürt şäherlerini azat etmek islemeýäris» diýip, bu aýdylýany ret etdi. «SDG-nyň maksady diňe kürt regionlaryny azat etmek däl. Mysal üçin, Şadadiniň oba ýerleri, Hasakanyň günorta sebiti hem biziň azat eden ýerlerimiz, emma ol ýerlerde araplar ýaşaýar» diýip, ol aýtdy.
"Onsoňam biziň esgerlerimiz diňe kürtlerden ybarat däl, olaryň arasynda araplar hem, hristianlar hem, türkmenler hem bar. Bu göreş hemmeler üçin» diýip, Silo sözüniň üstüni ýetirdi.
SDG-nyň esasy maksatlarynyň biri demirgazyk Siriýany kontrol astyna almak, şol sanda Kobaniden kürtleriň Efrin enklawyna koridor açmak bolup durýar.
Bu Türkiýe tarapyndan goldanylýan siriýaly pitneçileriň maksatlaryna garşy gelýär, olar demirgazyk Siriýanyň oba ýerlerini häzir Siriýanyň hökümet güýçleri tarapyndan gabalan Aleppo üçin üpjünçilik liniýasy hökmünde ulanmak isleýärler.
SDG güýçli we dürli etniki güýçlerden durýan topar we ýakyn geljekde Siriýadaky «Yslam döwleti» toparyna garşy söweşde ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky koalisiýanyň esasy partnýoryna öwrüljege meňzeýär.
Wladimir van Wilgenburg häzir Kamyşlyda, demirgazyk Siriýada Yragyň strategiki barlaglar instituty üçin barlag geçirýär.


text:
Şu gün Birleşen Ştatlar bilen Ýaponiýa bilelikdäki harby türgenleşige başladylar. Bu türgenleşik Günorta Koreýanyň adalaryna Demirgazyk Koreýanyň snarýad oklaryny atmagy bilen bagly dörän dartgynly ýagdaýlaryň fonunda geçirilýär.
Okinawa adalarynyň günorta kenarlarynda geçýän bu türgenleşige 45 müň çemesi harbylaryň gatnaşýandygy habar berilýär.
Bu türgenleşik bilen baglylykda Hytaýyň Daşary işler ministrligi öz aladasyny bildirdi. Hytaý tarapy bu türgenleşigiň regiondaky dartgynly ýagdaýlary aradan aýyrmajakdygyny hem nygtady.
Berilýän maglumatlara görä, ABŞ bilen Ýaponiýanyň geçirýän bu türgenleşigi Demirgazyk Koreýanyň Günorta Koreýa hüjüminden bir aý öň planlaşydyrylypdyr.


text:
Iýun aýynyň aýagynda Türkmenistanyň daşary işler ministri Reşit Meredow üç günlük resmi sapar bilen demirgazyk Owganystana bardy. Türkmenistanyň baş diplomaty bu saparynyň dowamynda regionyň ýokary derejeli resmileri bilen gepleşikleri geçirdi.
Meredowyň saparynyň öňýanynda Owganystanyň demirgazyk sebitlerindäki talyban toparyna garşy göreşýän ýarym resmi “Arbaki” ýaragly toparlarynyň hem käbir komandirleri Türkmenistanda boldy we şol ýerde olaryň käbirlerine mugt medisina kömeginiň berlendigi aýdylýar.
Mundan owal Owganystanyň demirgazygynda ýaşaýan käbir dini ýolbaşçylarynyň hem Aşgabada sapar edip, türkmen resmileri bilen gepleşikleri geçirendigini habar alypdyk.
Bu özgerişiklikler Owganistanyň Türkmenistan bilen serhetleşýän sebitlerinde owgan we daşary ýurtly jeňçileriniň hereketleriniň barha artan pursadyna gabat gelýär.
Bu ýagdaý "Türkmenistan demirgazyk Owganystan boýunça nähili sýyasat alyp barýar, onuň nähili netijeleri boldy?" diýen ýaly soraglary orta atýar. Mejlisiň bu sanynda edil şu soraglar barada gürrüň edilýär.
Programmanyň bu günki myhmanlary:
Dr. Gennady Rudkoviç: “Georgia” kollejiniň syýasy ylymlar boýunça professory, Merkezi Aziýa boýunça bilermen;
Amin Mudakkik: asly demirgazyk Owganystandan bolan žurnalist hemem Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Pakistanyň tire-taýpalar regiony boýunça gepleşikleri efire berýän Maşal Radiosynyň ýolbaşçysy;
Bruce Pannier: Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa boýunça bilermeni we “Kişlog owozi” blogunyň redaktory.
Programmany Azatlyk Radiosynyň müdiri Muhamad Tahir alyp barýar.
Gepleşigi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Täjigistanly bir oba mollasynyň, Gurhandan aýatlary okap, bir aýaly sypalap durka düşürilen wideoýazgysy internetdäki YouTube sosial ulgamynda örän gysga wagtyň içinde täjikleriň arasynda iň köp tomaşa edilen wideo boldy.
Bu mollanyň Duşenbede boljak sudy häzirden adamlaryň üns merkezinde.
Asadulla Ibragimow önelgesizligi bejerýän molla hökmünde halk arasynda giňden tanalýar. Ýöne täjigistanly mollanynyň näsagy bejermekde, wideoda görkezilen usuly saýlap almagy onuň suda çekilmegine getirdi. Ol “jynsy gabahatçylyk” we “kezzapçylyk” maddalary boýunça jogapkärçilige çekilýär. Ýagdaýyň, hakykatdanam, şeýledigine wideoýazga ýakyndan syn edilende, has aýdyň düşünse bolýar.
Şu hepdede bolan sud prosesiniň dowamynda Ibragimow özüne bildirilýän 7 ýyl türme tussaglygyna getirip biljek aýyplamalarda günäkärdigini bölekleýin boýun aldy. Täjik mollasynyň sözüne görä, oňa ýöňkelýän günäleriň belli bir bölegi şol kömek etmekçi bolan aýalynyň öz günäsimiş.
Wideo
Ibragimow önelgesizlikden ejir çekýän bir aýaly “bejerip” duran mahalynda düşürilen wideoýazgynyň YouTube sosial ulgamynda peýda bolmagyndan
soň, ýagny sentýabr aýynda tussag edilipdi.
Täjigistanyň Içeri işleri ministrliginiň işgärleri wideoýazgydaky erkek adamynyň şahsyýetini anyklap, ony (Ibragimowy) tussag etdiler.
Dowamlylygy 5 minut bolan wideoda görkezilişi ýaly, Ibragimow zenan maşgala bilen geçiren “bejeriş çäresine” başlamazdan ozal, Gurhandan aýat okaýar. Wideo ýazgydaky erkek adam aýaly gujaklap sypalaýar we ogşaýar, bu hereketiň dowamynda bolsa onuň köýnegini ýokary çyzgap, garnyny we göwüslerini açyp, aýalyň arkasynda durup oňa sükenýär.
Gürrüňi edilýän wideoýazgy gysga wagtda YouTube-däki täjik ulanyjylarynyň arasynda meşhurlyga eýe bolýar we şunlukda täjigistanly molla “Jadygöý molla” (Mulloi Jodugar) lakamyna eýe bolýar.
Täjigistanyň Içeri işleri ministrligi wideoda görkezilýän aýalyň Duşenbe şäheriniň Rudaki etrabynyň ýaşaýjysy, 26 ýaşly “R.Z.-dygyny” anyklady. Ministrligiň resmi websahypasynda ýaýradan beýanatyna görä, Ibragimow ”R.Z.-nyň” gowşaklygyndan peýdalanyp, onuň bilen öz öýünde jynsy gatnaşyk etmekçi bolupdyr.
"Aýalyň özi mejbur etdi"
Paýtagtyň Luçob etrabynyň ýaşaýjysydygy aýdylýan Ibragimow 21-nji oktýabrda, ýagny duşenbe güni başlanan sud diňlenişiginde wakany başgaça gürrüň berýär. Suda başlyklyk edýän kazy Ismoil Dawlatowyň aýtmagyna görä, molla öz günäsini bölekleýin kabul etse-de, özüni bu etmişe wideoýazgydaky aýalyň mejbur edendigini öňe sürýär.
Paýtagtyň Sino etrabynyň häkimiýetleri 23-nji oktýabrda, çarşenbe güni, tamamlanjak ýapyk sud diňlenişigine, gabahatçylykda güman edilýän mollanyň garşysyna görkezme bermekleri üçin, “R.Z.-ny” we beýleki üç sany şaýady çagyrdylar.
Gürrüňi edilýän sud prosesine halk köpçüligi aýratyn gyzyklanma bildirýär. Habarçylara “R.Z.” we beýleki şaýatlaryň suratlaryny almak gadagan edildi. Resmileriň aýtmaklaryna görä, şeýle çäreler “R.Z.-nyň” ýörite haýyşy boýunça edilip, munuň maksady – gelniň abraýyna şikes ýetmeginiň öňüni almak.
Mollanyň aýaly we onuň maşgala agzalary bu meselede onuň tarapyny tutýarlar. Maşgala agzalary bir agyzdan “R.Z.-ny” günäkärläp, onuň özüni alyp barşynyň meçew berijilik häsiýetdedigini aýdýarlar we öjükdiriji hereketiň mollany ýoldan çykarmak üçin edilendigini nygtaýarlar.
Öz adyny bermekden saklanan maşgala agzasy: “Bu düýbünden onuň [aýalyň] öz ýalňyşy” diýip, kazyýet binasynyň daşynda garaşyp duran habarçylara gürrüň berdi. “Siz göreňzokmy, ol mollany nähili hyjuw bilen gujaklaýar?” diýip, ol tekrarlaýar.
Wideoýazgyny kimiň düşürip, YouTube wideo portalynda ýerleşdirendigi belli däl.
Agzalýan wideo beýleki bir mollanyň öz öýünde düşüren jynsy gantaşyk mazmunly wideosy YouTube-de ýaýrandan birnäçe hepdeden soň peýda boldy.
Luçob etrabynyň häkimiýetleri Ibragimowyň gelip çykyşy boýunça dini maşgaladandygyny we onuň agasynyň uly metjitleriň biriniň ymamydygyny tassykladylar.


text:
Owganystanda 20-nji awgustda prezidentlige geçirlen saýlawlarda galplygyň bolandygyny aýdýan Hamid Karzaýyň bäsdeşleri saýlawlaryň gaýtadan geçirilmegini talap edip gelýärler.
BMG-niň goldaw berýän maslahatynda bolsa galplyklaryň derňewiniň raportynyň netijesiniň yglan edilerine garaşylýar.
Galplygy derňän topar Karzaýa berlen sesleriň 50%-den pesde bolandygyny yglan eder diýlip garaşylýar. Şeýle bolan ýagdaýynda saýlawlar gaýtadan geçiriler.
Saýlawlaryň geçirilşini derňän komissiýa Karzaýyň gazanan sesleriniň 50%-den pesdigini yglan etse, saýlawlaryň ikinji tapgyry geçirler.
Günbatar gyssagly çözgüde garaşýar
Geçen hepdäniň ahyrynda birnäçe daşary ýurtly resmi şol sanda Fransiýanyň daşary işler ministri Bernard Kuçner we ABŞ-ly senator Jon Kerry Kabula baryp, saýlawlardan soňra dörän krizisi çözmäge bäsdeşleri gyssagly çagyrdylar. Krizis uzaga çekse, ýurtda durnuklylygy goramak üçin halkara dererjesinde alnyp barylýan tagallalara howp abanyp biler diýip, olar bäsdeş taraplara mälim etdiler.
Karzaý we Abdylla bilen aýry-aýrylykda duşuşan Kuçner dörän jedeli bu iki bäsdeşiň bilelikde işläp çözmelidigini habarçylara aýdypdyr. «Olaryň ikisi-de bilelikde işlemegiň zerurdygyny aýtdylar, men bu tagallanyň hökümet arkaly ýa-da iş topary görnüşinde alnyp baryljagyny bilemok, ýöne ýurduň ösüşiniň bähbidine olaryň bile işleşmegi diýseň zerur» diýip, Kuçner mälim etdi.
Soňky günlerde BMG-niň baş sekretary Banki Moon, Britaniýanyň primýer-ministri Gordon Brown we ABŞ-nyň döwlet sekretary Hillary Klinton telefon arkaly bu iki esasy bäsdeş bilen gepleşip, saýlawlardan soňra dörän ýagdaý dogrusyndaky aladalaryny beýan etdiler.
Deslapky netijeler
Owganystanyň kanuny boýunça saýlawlaryň nähili geçirlendigini derňeýän komissiýa öz işiniň netijesini merkezi saýlaw komissiýa hödürleýär we şol esasda saýlawyň doly netijesi yglan edilýär. Deslapky jedelli netijelere görä, H.Karzaýyň 54% we onuň ýakyn bäsdeşi Abdyllanyň 28% ses alandygy yglan edildi.
Eger-de şikaýaty derňeýän komissiýa Karzaýa berlen sesleriň sanynyň 50%-den pes bolandygyny yglan etse, onda Abdylla bilen Karzaý ýene bir gezek bäsleşmeli boljak. Ýöne Karzaý saýlawlaryň ikinji tapgyra geçmegine garşy bolup gelýär.
Diplomatlar we resmiler bäsdeşleriň arasynda häkimiýeti paýlaşmak mümkinçiligine-de üns berýärler. Abdylla bu meselede gytaklaýyn häsiýetde özüniň gepleşiklere taýýardygyny mälim etdi.


text:
Sowetler zamanynda türkmenlerden ilkinji ýetişen general-leýtenant Ilýa Weljanow 80 ýaşady.
Bu tanymal ynsan bilen biziň duşuşygymyz 92-nji ýylda bolup geçdi. O döwürde SSSR ýykylypdy, Türkmenistan öz garaşsyzlygyny jar edipdi. Şeýle-de bolsa, Türkmenistana özbaşdak döwlet diýmek kyndy, köp babatda, aýaratyn-da, maliýe, pul-haryt dolanyşygy, söwda işlerinde, aragatnaşyk – kommunikasiýa meselesinde, transportyň ähli ugurlarynda Moskwa bagly bolup durýardy.
Şol döwürde biz general-leýtenantlyk derejesine ýeten türkmeniň, hereket edýän goşunda harby ýolbaşçy bolýan serkerdäniň Aşgabada gelenini eşitdik. Onuň ýakyn dostuny tapyp, görüşmek isleýändigimizi aýtdyk. Ol munuň üçin wagt tapyp razylyk beripdir.
Bu geň ýagdaý boldy. Sebäni türkmenden generallyk derejesine ýetenler bolupdy. Olar az bolsa-da, käte general Bagşy Ataýewi ýa-da Aman Rozyýewi görmek bolýardy. Ýöne zer pogonynda iki uly ýyldyzy bolan türkmen ýokdy, ony görmändik. Indi ol biz bilen görüşmäge taýyndygyny aýtdy.
Büzmeýiniň beton jaýlaryndaky üç otagly kwartiralaryň birinde, general-leýtenant bilen duşuşdyk. Ol derejesine hem şan-şöhratyna laýyk, örän berdaşly, hakyky pälwan sypat, syratly hem gujurly adam ekeni.
“Mundan kagyzyň ysy gelýär”
Ol bizi özüne öwrenişdirýän şekilli Aşgabadyň 1-nji bazaryna barşyny gürrüň berdi.
Onuň dosty: “Heý, bu ýerden göwnüň isleýän zat barmy?” diýipdir. Ilýa Weljanow çagalygyny, şol hor-homsy ýyllary ýatlap, guradylan kolbasany ýatlapdyr. Olar kolbasa satylýan ýere barýarlar. Ilýa Weljanow asylyp goýlan, daşyndan örän owadan görünýän kolbasalary synlaýar hem ysgap görýär. Dosty ondan: “Tanaýaňmy? Nähili görýäň?” diýip soraýar. Ilýa başyny ýaýkap: “Mundan kagyzyň ysy gelýär” diýipdir.
– Şol döwürlerde kolbasanyň hili häzirkisinden gowumy ýa olaram şular ýalymy, ony biljek däl, ýöne biz üçin elýetmez zatdy. Bu gysga döwürde geçilen ýol örän uly boldy.
Şol sözden soň, biziň dilimiz açyldy. Geçilen ýol hem geljek baradaky gürrüň başlandy. SSSR-iň Ýaragly güýçleri, ýurduň harby kuwwaty hem Sowuk urşy döwrüniň bäsleşikleri barada biziň sowallarymyza Ilýa Weljanow açyk hem kesgin jogap berdi.
Ol gürrüňdeşlige açyk adam ekeni, ýöne onuň kommunistdigi, SSSR-iň harby akademiýalarynda ýeterlik syýasy tälim alandygy bildirýärdi. Elbetde, ol her adamyň öz dünýägaraýşy, onuň bilen ylalaşmak ýa-da ylalaşmazlyk başga mesele. Gürrüňçilik barada aýdylanda, ol öz pikirini ýaşyrmaýan, açyk aýdyp bilýän ynsan ekeni.
Nyýazow bilen duşuşyk
80-nji ýyllaryň aýagynda S.A.Nyýazow syýasy çäre bilen Azerbaýjana barýar. Şol döwürde I.Weljanow Kawkaz goşunlarynyň komanduýuşisiniň orunbasary wezipesinde ekeni. S. Nyýazowyň Bakuwa gelenini oňa aýdýarlar, S.Nyýazowa hem şol ýerde general-leýtenant çinine ýeten türkmeniň gulluk edýändigini aýdýarlar.
Muňa S.Nyýazow birbada ynanmandyr, sebäbi şeýle türkmeniň bardygyny eşitmän ekeni. Soňra olaryň arasynda duşuşyk bolupdyr. Ýöne ol ýürekdeş geçmändir. Megerem, S. Nyýazow özünden beýik türkmen bardyr diýip göwnüne getirmedik bolarly. I.Weljanow muny ýaşyrman gürrüň berdi.
Bu ynsanyň ömür ýoly geň hem göreşli.
Ilki bellemeli zat, harby gulluga ony takdyry getiripdir. Ýogsam bolmasa ol tälim berijileriň maslahaty bilen medisina işgäri bolup biljek ekeni, demir ýolçy ýa-da senagat maşyn-gurluşygynyň inženeri bolaýmagy-da mümkin ekeni.
Ýöne gulluga çagyrylýar hem şol gullukdan soň Daşkendiň umumy goşun harby uçilişesine okuwa iberilýär. Ol bu okuw jaýyny ýokary dereje bilen gutarýar. 65-nji ýylda M.W.Frunze adyndaky Harby akademiýany tapawutlanan baha bilen gutaryp, medala mynasyp bolýar. Ýöne medal ýetmezçilik edeni üçin, bir hepdeden soň, onuň gazanan ýokary bahasyny bir bal peseldýärler. Muňa derek ol SSSR Ýaragly Güýçleriniň Baş ştabynyň Ýokary harby akademiýasyny tapawutlanan bahalar bilen gutarýar. Şeýdip, ol özüne ýol saýlaýar.
Sowetler döwünde şeýle bir ajy degişme bardy. Ýokary harby akademiýada sapak berýän bir generaldan: “Ýönekeý soldat generallyk çinine ýetip bilermi?” diýip soraýarlar. Ol munuň bolmajak zatdygyny aýdýar. Sebäbini soranlarynda:
– Sebäbi generalyň öz ogly bar – diýip jogap berýär.
Ilýa Weljanow şol derejä ýetdi. Hereket edýän goşunda general-leýtenant çinini aldy hem ençeme orden-medala mynasyp boldy.
Bu Sowetler döwründäki türkmeniň taryhynda ilkinji gezek hem soňky gezek boldy.
Ýeri gelende aýtsak, geçen Watançylyk urşy ýyllarynda Gyzylarbatdan ýedi adam Sowet Soýuzynyň Gahrymany bolupdyr. Beýle köp gahryman ýuduň başga bir şäherinden çykmady. Soňra parahatçylyk döwründe şol toprakda dünýä inen oglanjyk general-leýtenant derejesine ýetdi. Bu, megerem, parahatçylyk döwrüniň iň ýokary gahrymançylygy bolsa gerek.
Makalada öňe sürülen pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Kerim Gurbannepesow 1929-njy ýylda Gökdepe raýonynyň birinji Gökdepe obasynda dogulýar. Onuň irki goşgulary 1945-46-njy ýyllarda metbugatda çap edilýär. Ilkinji goşgular ýygyndysy 1952-nji ýylda çykýar. Şondan bäş ýyl geçensoň ýazan “Taýmaz baba” poemasy Kerim Gurbannepesowa uly şöhrat getirýär. Şahyryň çagalara niýetlenen “Maşgala hem mekdep” (1954), “Ýalta hem bagt” (1955) poemalary , “Ýaşajyk dostlaryma” (1956) atly goşgular ýygyndysy neşir edilýär. Iki ýyldan soň “Goşgular we poemalar” atly ýygyndysy çapdan çykýar.
Şondan soň şahyryň “Ata we ogul”, “Ajy günler, süýji günler”, “Gumdan tapylan ýürek” poemalary yzly-yzyna çap edilýär. “Aýal bagşy”, “Rubagy poemalary”, döwrüň dürli etik, edep-ekram, ahlak, adamkärçilik, ynsap meselelerine bagyşlanan köpsanly goşgulary onuň döredijilik dünýäsini has-da baýlaşdyrdy.
Kerim Gurbannepesowyň “Kyrk” diýen at bilen neşir edilen kitabynda soňky ýyllarda dürli temalardan ýazan saýlantgy eserleri, hindi şahyry Ugranyň eserlerinden eden terjimeleri jemlenipdir. Onuň döreden poemalarynyň köpüsi edebi konkurslarda baýraklara mynasyp boldy. Şahyryň hakykaty dogruçyl beýan edýän, ýokary çeperçilik bilen ýazylan köpsanly eserleri diňe bir türkmen edebiýatynyň däl, eýsem umumysoýuz eserleriň iň gowularynyň hataryna goşuldy.
Kerim Gurbannepesow Nekrasowyň, Petefiniň we beýleki şahyrlaryň eserlerini türkmen diline geçirdi. Onuň öz ýazan eserleriniň-de köpüsi ors diline terjime edildi.
Türkmenistanyň Halk ýazyjysy, Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky döwlet baýragynyň eýesi, türkmeniň hakdan içen diýilýän şahyrlarynyň biri Kerim Gurbannepesow 1989-njy ýylyň 1-nji sentbýarynda aradan çykdy.
Kerim Aganyň mazary, Aşgabat şäheri.
Kerim aganyň mazaryna goýlan daşyň ýüzüne ýazylan öz setirleri:
Biri-biriňizden ýagşy bolsaňyz -
gabrymda-da özge rahat küýsemen.
Haýra hossar, şere garşy bolsaňyz,
Zyýarat şol, görde köýmet küýsemen.
Kerim Gurbannepesow beýleki köp şahyrlardan tapawutlylykda öz goşgularyny öz sesi bilen, özüne mahsus labyzda okap, soňky nesle ýadygärlik goýup gitdi. Kerim aganyň “Ömrüme pent” atly goşgusy onuň özi üçinem, giň okyjylar köpçüligi üçinem programmalaýyn eserdir.
Kerim şahyryň il içinde meşhur däl goşgusy ýok diýerlik. “Ýaşlyk dramasy” atly goşgusy onuň ýetginjek ýyllary tutaşan, başa barmadyk päk söýgüsi barasynda. Ol goşgyny bilmeýän ýa okamadyk, diňlemedik ýok bolsa gerek.
Şahyryň juwanlykda ýürek beren gyzy, onuň soňky ykbaly barasynda taryh ylymlarynyň doktory, professor, häzir merhum Ata Rejep öz wagtynda Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň beripdi:
—Kerim Gurbannepesowy men 1955-nji ýyllardan bäri tanaýaryn. Men şonda Marksizm-Leninizm institutynda Kakabaý Baýrammyradow bilen bile işleýärdim. Kakabaý bolsa Kerim bilen dost eken. Ýygy-ýygydan duşuşýardyk. Kerimiň şol duşuşyklaryň birinde beren gürrüňi aýtmakçy bolýaryn. Uruş ýyllarynyň ahyrlarynda , açlyk wagtynda Kerimleriň maşgalasy Tejene, “Tejenstroý” diýen ýere göçüp barýar. Kerim şol wagtlar 16-17 ýaşlarynda. Ol bir owadan gyzy görüp, oňa aşyk bolýar. Ol gyzam Kerimi gowy görüpdir. Ol şol söýgüsi barasynda soň:
“Gaňňalyň oýunda, Tejende galdy,
Meniň ýigit wagtym, seniň gyz wagtyň”
- diýip başlanýan “Ýaşlyk dramasy” atly meşhur goşgusyny ýazdy. Soň Kerim dagy yzyna, Ahala göçüp gelýär. Kerim şol gyzy ýatdan çykaryp bilmeýär, biziň obamyzdan - Kirow raýonynyň Budýonnyý adyndaky kolhozdan bir oglan şol gyza öýlenýär. Bu habary eşidip, Kerim gaty gynandy, ruhy erbet ejir çekdi. Duşuşanymyzda içine sygdyryp bilmän, gürrüň berýärdi. Oba gidenimde maňa “ Şol gyza salam aýt menden” diýip, sargyt ederdi. Bir gezegem: “Oba gideňde, menem alyp gitsene özüň bilen, Ata!” diýip, haýyş etdi.
Bir gezek obamyza Kerim bilen bile gitdik. Öýde çaý-çörek iýip: “Şol gyzy bir göreýin-le” diýdi. Indi ol gelin. Kişi maşagalasy. Onsoň biz tirkeşip, şol gelniň öýüne salam berip bardyk. Öýde gelniň adamsy, gaýyn atasy, gaýyn enesi, gelniň özi, başga-da birki sany adam oturan eken. Öýüň eýesi bizi hormat bilen kabul etdi. Bizi goýbermän, çaý-çörek hödür etdiler, şeýdip, biz oturdyk. Otyrkak Kerim şol ýaşmakly oturan gelne gözüniň gytagy bilen seredýärdi, duýdurman. O gelnem gözüniň gytagy bilen bildirmän, Kerime seredýärdi. Ýöne öýde oturanlaryň bu ýagdaýy duýanyny, duýmanyny bilmedim.
Onsoň turup gidiberjek bolanymyzda, öýüň eesi: “Siz iş bilen geldiňizmi?” diýip sorady. Men aljyradym. “Biriniň öýüne barýadyk weli, ýol ugruna siz bilenem salamlaşaýaly diýip sowlaýdyk, başga bir işimiz ýok, şoň üçinem giräýdik, sag oturyň” diýibem, çykyp gaýtdyk.
Soň-soňlaram, her sapar oba gidemde, Kerim salam ibererdi. Şol gelin bir tahýa tikipdir hem olardan Kerime gowşurmagy haýyş edip, menin inilerime gowşurypdyr. Onsoň bir gezek inilerim öýe gelende, şol tahýany özleri bilen alyp geldi. Kerime gowşurmagy şol gelniň haýyş edendigini aýtdylar. Menem tahýany Kerime gowşurdym. Soňra Kerim şol tahýany mydama, kellesine geýmese-de, ýüreginiň üstünde göterer ýörerdi. Ol şol gyzy şeýle gowy görüpdir, emma näme, kysmat däldir-dä, ony alyp bilmedi.
Kerim Gurbannepesow bilen bagly ýene bir ýagdaý hakda taryh ylymlarynyn doktory, professor Ata Rejebow şeýle gürrüň beripdi:
—Filosof, professor Gylyç Mülliýew 1945-46-njy ýyllarda Magtymgulynyň köp goşgularyny “Sowet edebiýaty” žurnalynda çap etdirdi. Gowy iş etdi, uly iş etdi welin, şondan ýigrimi ýyl geçensoň, Akademiýadan iki-üç sany içigara adam: “Gylyç Mülli beýik Magtymgula töhmet atýar. Ol eserler Magtymgulynyňky däl, onuň özüniňki” diýip, Merkezi Komitete arza ýazypdyr.
Şol arzany ara alyp maslahatlaşmaly bolanda, Ýazyjylar soýuzynda Berdi Kerbabaýew şol ýygnagy alyp bardy. Ýygnakda Hydyr Derýaýew, Aman Kekilow, Beki Seýtäkow, Gylyç Kulyýew, Kerim Gurbannepesow dagy çykyş etdi. Olaryň ählisi töhmetçileri tankytladylar. Meniň şu günki ýaly ýadymda, şonda Kerim şeýle diýdi: “Gylyç Mülli gaty uly iş bitirdi. Muňa sagbolsun aýtmaly, käýniç zat berjek bolmaly däl-de, gaýtyp ony sylamaly. Eger şol goşgulary, şol şygyrlary Gylyç Mülliň özi ýazan bolsa, onda ol şygyrýet äleminde äpetleriň bir bolýar ahyryn!” diýdi.
Onsoň ýygnagy Berdi Kerbabaýew jemledi, ýazylan arza nädogry diýlip tapyldy. Şondan birnäçe ýyl geçenden soň, Kerim Gurbannepesowyň edebiýat meýdanynda bitiren uly işlerini nazarda tutup, onuň kandidaturasyny Türkmenistan Ylymlar akademiýasynyň habarçy-agzalygyna hödürlediler. Muny intelligensiýa goldady. Ýöne içigara adamlar tapylýar-da. Kerime zyýan ýetirjek bolup, onuň kandidaturasyny geçmezlik üçin hereket etdiler. Kerim bu ýagdaýa gaty gynandy, ýüregine alyp, basym ýogaldy. Kerim ýaly şahyrlaryň goşgularyny öň berýärdiler, emma garaşsyzlyga çykanymyzdan soň şol goşgulary, eserleri bermelerini gaty azaltdylar ýa düýpden berenoklar. Şony halka ýetirseler, gowy bolardy.
Kerim Gurbannepesowa ýönekeý adamlaryň garaýşy nähili? Aşgabatly zenanyň aýdanlary:
—Kerim Gurbannepesiň ýatan ýeri ýagty blosun, ömri gysga eken pahyryň. Ýaman gowy görýän şahyrlarymyň biridi. Dürdäne sözleri bar. Haýsy goşgusyny, haýsy poemasyny okasaň, ol haýsy döwre degişli bolsa, şol döwri janly şekilde göz öňüne getirýär. Ömürlik ýazylan zatlar-da!
Kerim Gurbannnepesowyň aýal-gyzlar barasynda ýazan eserleriniň ählisi olaryň gözelligine, elleriniň çeperligine, işeňňirligine bagyşlanyp, şol agzalanlary dürdäne sözler bilen örän çeper beýan edýärdi. Onuň çykyşlaryna il süýşüp barardy, radioda-telewideniýede eserlerlerini okanda, radio-telewideniýeden aýrylman, gulak asyp oturardyk. Gowy, görmegeý adamdy. Ýokary adamkärçiliklidi, uly bilen uly ýaly, kiçi bilen kiçi ýalydy. Hemmäniň öz dilini tapyp, şol dilde gürleşerdi. Arman, ömri gysga eken pahyryň. Onuň “Ömür” diýen goşgusynyň bir bendini okap bereýin:
“Irden synladym günüň doguşyn,
Öýlän synladym onuň ýanyşyn,
Agşam synladym onuň ýaşyşyn,
Üçüsem ajap, şeýdip ýaşalsyn,
Şeýdip ýaşylsyn!”
Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugynyň žurnalisti Ýowşan Annagurban:
—Kerim agadan bize bugdaý çöregi ýaly goşgular, paýhasa hem gözel duýgulara, ýumora hem gussa ýugrulan ajaýyp eserler galdy. Dogrusy, biziň edebi neslimiz üçinem, eger bilseler, bizden soňkular üçinem Kerim aganyň sapaklary uly boldy. Ýetginjek döwrümiz biz onuň “Ýaşlyk dramasyny” ýat tutduk. “Gumdan tapylan ýüregini” ýüregimize ýazdyk. Soň onuň özi bilen duşuşmak, görüşmek, öýüne barmak, işde çaýlaşmak bagtyna ýüzümiz düşdi. Ýöne biz bu eziz adamy juda ir ýitirmek betbagtçylygyna-da uçradyk. Biziň edebi neslimiz onuň bilen şol sentýabr güni ilki onuň bizi hemişe güler ýüz bilen garşy alan otagynda, soň gonamçylykda aglap hoşlaşdy.
Şol sentýabr güni iş otagynda Kerim aga hiç kimiň salamyny alman ýatyrka, hiç kime adat bolan degişmeleri bilen ýüzlenmeýärkä, onuň geýen eşikleri bolsa howludaky ýüpe serilgikä, bir pukara ýazyjynyň aýdan sözleri ýadyma düşdi, ol ýazyjy şonda: “Hudaý türkmene ýazyjam, şahyram, kompozitoram, alymam, döwlet işgärinem berýär, hakykysyny berýär onda-da. Ýöne türkmen olaryň hiçisini saklap başaranok, sylap bilenok, ir aldyrýar. Galp adamlary bolsa depesine çykarýar” diýipdi. Belki, ne öýünde, ne işinde sylanýan pakyr ýazyjydan beýle sözelere garaşmanymdan, belki-de, onuň bu pikiriniň beýdip pyşyrda ýakyn däl-de, gygyryp aýdylmaly hakykat bolanlygyndan bu sözler ýygy-ýygydan ýadyma düşýär.
Kerim aga halk içinde ykrar edilen halk şahyrydy. Biziň gören türkmen halkymyzyň içinde Kerim aga ýaly meşhur başga bir döwürdeş türkmen şahyry ýokdy. Ol öz ildeşleriniň içinde: alymlaryň hem daýhanlaryň, işçileriň hem emeldarlaryň arasynda deň derejede tanymaldy. Bu meşhurlyk ýöne ýerden däldi. Ol şahyrdy, özem üýtgeşik şahyrdy. Owadan ýürekli, ýönekeý sözlere görülmedik mähir çaýyp bilýän, akyl bilen duýgyny, guwanç bilen söýgini, mylaýym ýumory öz poeziýasyna juda ýeser halkylyk bilen sindirip bilen şahyrdy. Onuň poeziýasy guwançly zatlara beýik guwanç duýgusyny, gynançly zatlara uly hasrat berip bilýänligi bilen özüne çekýärdi.
Elbetde, Kerim aga halk içinde meşhurlygyndan başga hökümet tarapyndanam sylanardy. Ol heniz 37 ýaşynda “Halk ýazyjysy” diýen derejäni alypdy. Sylagly redaktordy. Bu bolsa onuň zehinine göriplik edýänleriň, bahyllaryň gonjuna gor guýýardy. Hatda meniň özüm Ýazyjylar soýuzynyň işiginde: “Edebiýatda Kerim Gurbannnepesiň kulty bar, şol kulty ýok etmeli” diýen gürrüňleri eşidipdim. Emma Kerim aga şol kulty KGB ýa “Kalaşnikow” awtomaty bilen gazanmandy, öz poeziýasy bilen döredipdi. Onuň bir goşgusynda aýdylyşy ýaly “Zehinliň elinden zehinini alyp, zehinsize zehin bermek mümkin däldi”. Haýp, zehiniň ýagysy köp bolýar. Gurbannazar şahyr aýtmyşlaýyn “Adamyň zehini uly bolanda, bahyllar oňa has agyr labyr atýarlar”. Ýöne halk hiç wagt bahyllar, göripler bilen däl, zehinli ogullary, gowy ýürekli ynsanlary bilen belentdir. Kerim aga-da şol belentlige dahylly bolupdy we şol dahyllylygyna-da galýar.


text:
Russiýanyň “Gazprom” kärhanasy özüniň Türkiýe bilen arasyndaky ägirt uly gazgeçiriji proýektiň gurluşygynyň soňa goýulandygyny aýtdy. Bu çäre Russiýanyň Siriýa konfliktine goşulyşmagy sebäpli Moskwa bilen Ankaranyň arasynda dartgynlylyklar artan mahaly boldy.
7-nji oktýabrda Moskwada “Gazprom” kärhanasynyň ýerine ýetiriji başlygynyň orunbasary Aleksandr Medwedew habarçylaryň öňünde çykyş edip, ol dört gazgeçirijiniň birinji böleginiň gurluşygy üçin öňümizdäki ýyla çenli goýlan wagt möhletine salgylanyp: “Hökümetara ylalaşyklaryň bolmandygyny nazara alanymyzda [proýektiň gurluşygy] soňa goýlar” diýdi.
Russiýa Siriýadaky “Yslam döwleti” atly topara, şol sanda Ankara tarapyndan goldanylýan aram güýçlere garşy howa zarbalaryna başlamak arkaly Ankarany gaharlandyrdy. Bu ädim türk liderleri tarapyndan “örän uly ýalňyş” diýlip atlandyryldy.
Şu hepdäniň dowamynda Russiýanyň uruş uçarlary Türkiýäniň howa giňişligini iki gezek bozdy. Bu NATO agza Türkiýäniň gahar-gazaply çykyşlary etmegine sebäp boldy.


text:
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň parlamentar assembleýasy, 2-nji Jahan urşy döwründe, Nasistik Germaniýa bilen Sowet Soýuzynyň bir meňzeş rol oýnandygy hakynda rezolusiýa kabul etdi. Şol esasda, 23-nji awgust, Sataliniň we Nasizmiň pidalarynyň hatyra güni diýlip yglan edilýär.
1939-nji ýylyň 23-nji awgustynda, Gündogar Ýewropany öz aralarynda paýlaşmak üçin iki totalitar döwlet bir pakta gol çekipdiler.
Orsýetiň garşy bolmagyna garamazdan, ÝHHG bu rezolýusiýany kabul etdi. Taryhy galplaşdyrýanlykda Moskwa Günbatary aýyplaýar.


text:
Birleşen Ştatlardan gaçybatlga almaga çalyşýan hytaýly dissident Çen Guaňçeň şenbe güni Birleşen Ştatlara tarap ýola düşdi. Bu baradaky maglumaty şenbe güni Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamenti tassyklady.
Ýakynda Çen Guaňçeň Birleşen Ştatlaryň Pekindäki ilçihanasyna gaçyp atyp, şol ýerde bir hepdeden gowrak wagtlap galypdy.
Ikitaraplaýyn gepleşiklerden soň, öz maşgalasyna dolanyp baran Çen Guaňçeň Hytaýyň häkimiýetleriniň öz ýakyn garyndaşlaryna basyş görkezýändiklerinden şikaýat edip, Birleşen Ştatlardan syýasy gaçybatalga sorapdy.
ABŞ-nyň Döwlet departamenti Çen Guaňçeňiň öz aýaly we iki çagasy bilen ýola düşendigini we onuň Birleşen Ştatlaryň uniwersitetinde öz okuwyny dowam etdirmekçidigini mälim etdi.


text:
Anna güni Aşgabatda geçirilen nobatdaky hökümet maslahatynda halk-hojalygynyň pudaklarynyň käbir meselelerine garaldy. Onda käbir wise-premýerler öz dolandyrýan pudaklaryndaky işleriň barşy we geçen 8 aýyň jemleri barada hasabat bilen çykyş etdiler.
Bu hökümet maslahatynyň barşynda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow käbir kararlara-da gol çekdi. Hususan-da, ol Oraza baýramyny bellemekligiň hatyrasyna 10-njy sentýabry dynç alyş güni diýlip yglan edip, bu barada ýörite permana gol çekdi.
Prezident Berdimuhamedow Gadyr gijesine gabatlap Türkmenistanyň türmelerinden 3 müň 999 tussagy möhletinden öň azatlyga goýbermek barada-da permana gol çekdi. Bu ýyl Gadyr gijesi 5-nji sentýabrdan 6-njy sentýabra geçilýän gijä gabat gelýär.
Hökumet maslahatynda Türkmenistanyň prezidenti «Türkmen-awto-ýollary» Döwlet konsernine ýurduň dürli regionlarynda umumy uzynlygy 1 müň 676 kilometr bolan ýol gurluşyk işlerine başlamaklyga-da tabşyryk berip, karar kabul etdi. Bu täze guruljak awtomobil ýollarynyň 1-nji derejeli tehniki görkezijili ýokary hilli ýollar boljakdygy habar berilýär.
Mundan daşary, prezident Berdimuhamedow Aşgabat şäherinde umumy bahasy 1 milliard 970 million dollardan hem gowrak boljak täze Olimpiýa şäherçesini gurmak baradaky karara-da gol çekdi.
Köp synçylar Türkmenistanda döwletiň serişdeleriniň köplenç ilat üçin gaýragoýulmasyz zerurlyklara sarp edilmeýändigini aýdyp, bu ýagdaýy tankyt edýärler.


text:
Penşenbe güni Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Orsýetiň hökümet başlygynyň birinji orunbasary Wiktor Zubkow bilen gepleşik geçirdi.
Türkmenistanyň milli "Awaza" turistik zonasynda geçirilen bu duşuşykda taraplar ikitaraplaýyn hyzmatdaşlyklaryň perspektiwalary barada pikir alyşdylar.
Türkmenistan bilen Orsýetiň söwda-ykdysady, ýangyç-energetika, agrosenagat, magaryf we ylym hem-de medeni pudaklardaky hyzmatdaşlyklary aýratyn üns merkezinde boldy.
Zubkow Hazar deňziniň kenarynda döredilen "Awaza" turistik zonasyny ösdürmek boýunça-da iki ýurduň arasynda hyzmatdaşlyklar üçin uly perspektiwalaryň bardygyny belledi.


text:
Prezident Wladimir Putin Orsýetiň Goranmak ministrliginde edildi diýilýän galplygyň derňewi bilen baglylykda ýokary derejeli generallaryň birnäçesiniň ýerini çalşyrdy.
Bu çalşyrmalar anna güni, prezident goranmak ministri Anatoliý Serdýukowyň ýerine öz uzak wagtlyk ýarany Sergeý Şoýguny belläninden bir gün soň yglan edildi.
Anna güni Putin ýurduň ýaragly güýçleriniň baş ştabynyň naçalnigi Nikolaý Makarowy wezipesinden boşadyp, onuň ýerine Waleriý Gerasimowy belledi. Makarow baş ştaba 2008-nji ýyldan bäri ýolbaşçylyk edýärdi.
Ozal Merkezi harby okrugyň komandiri bolan Gerasimow indi goranmak ministriniň hem birinji orunbasary bolup işlär.
Ozalky goranmak ministri Serdýukow sişenbe güni, Goranmak ministrliginiň garamagyndaky “Goranyş hyzmaty” kompaniýasynda emläk satmak bilen bagly açylan jenaýat işi sebäpli işden boşadyldy. Sülçüler galplyk esasyndaky söwdalarda döwlete 95 million amerikan dollary möçberinde zyýan ýetirilendigini aýdýarlar.
Şeýle-de synçylar Serdýukowyň harbylaryň arasynda köp adamy işden çetleşdirendigini aýdýarlar. Ol ofiserleriň içinde köp sanly ştat kemeltmä getiren harby reforma gözegçilik edipdir.
Serdýukow 2007-nji ýylda goranmak ministri wezipesine bellenmezinden öň Orsýetiň Salgyt gullugyna ýolbaşçylyk edipdi.
Putin anna güni işe bellände, Gerasimowa uly baha berdi.
“Siz bir tejribeli adam we biz Ýaragly güýçleriň, goşunyň, harby-deňiz foltunyň, howa güýçleriniň ýüzbe-ýüz bolýan problemalary barada diňe bir maslahat bilen çäklenmeris. Biziň häzirki iň möhüm wezipelerimiziň biri hem goşuny we floty gaýtadan ýaraglandyrmak” diýip, Putin aýtdy.
Rus metbugaty Gerasimowyň 1998-2003-nji ýyllarda, Orsýetiň Çeçenistandaky separatist gozagalaňçylara garşy hüjüm eden döwründe, Demirgazyk Kawkaz harby okrugynyň komandiri bolandygyny ýazýar.
Täze bellenen goranmak ministri Şoýgu anna güni Kremlde Putin bilen bolan duşuşykda Gerasimowy hakyky harby adam diýip taryplady.
Orsýetiň ýokary harby edarasynda edilen kadr çalşygy ýurduň harby çykdajylary has köpeltmegi planlaşdyrýan wagtyna gabat geldi.


text:
Zenan Le Pen, köçede edilýän ybadatlary faşizm basybalyjylygyna deňäpdir.
Musulmanlaryň köçede namaz okamagyny paşist basybalyjylygyna deňändigi üçin kazyýete çagyrylan Fransiýanyň "Halk fronty" atly sagçy radikal partiýasynyň ýolbaşçysy Marine Le Pen, hökümetiň muny bahana edip özüni yzarlaýandygyny aýdýar.
Kazyýetde onuň işine 20-nji oktýabrda Londonda garalypdyr.
Çaklamalar, bu ýylyň dekabr aýynda geçiriljek sebitara saýlawlarda Marine Le Peniň partiýasynyň sesleriň aglaba köpçüligini aljakdygyny ýaňzydýar. Zenan syýasatçy, 2011-nji ýylda partiýany guran kakasy Jean Mareden ýolbaşçylygy öz üstüne alandan soň öz tarapdarlarynyň sanyny köpeltmäge synanyşýar.
Jeam-Mari birnäçe gezek radikal ýigrenji öjükdirýändigi sebäpli aýplama duçar bolupdyr we hat-da gyzy hem bu sebäpden biraz ondan üzňe bolmagy saýlap alypdyr.
"Her ýerde metjit gura-gura..."
Ýöne migrantlaryň aşa köpelmeginden we radikal yslamdan biynjalyk bolan Le Pen 2010-njy ýylda eden çykyşlarynyň birinde musulmanlary tankyt edip, her ýerde metjit gura-gura metjitleri köpeldendiklerine garamazdan köçelerde hem ybadat edýändiklerini aýdypdyr.
"Biz sebitara saýlawlaryň bosagasynda durus. Ol wakanyň üstünden bolsa indi 5 ýyl geçipdir. Başga wagta garaşsak bolmazdymy?" diýip, syýasatçy žurnalistlere ýüzlenipdir.
Ol, 2010-njy ýyldaky çykyşynda 2-nji jahan urşy mahalynda Fransiýany faşistleriň basyp alan mahalyny ýatladyp şeýle diýipdir:
"Eger biz basybalyjylyk barada söz açmaly bolsak, onda biz şu köçelerde ybadat edýänler barada aýtmaly bolýarys. Çünki, bu ýagdaý hem ýeri basyp almakdyr".
"Mähelle-mähelle basyp almak"
Marine Le Pen, bu ýagdaýyň mähelleleri ýuwaş-ýuwaş basyp almakdygyny aýdypdyr:
"Bu ýerde ne tank bar, ne-de esger. Emma, edilýän iş basybaljylykdyr we tarapdarlary bilen ýaýrawyny artdyrýandyr".
Ol "dinleriň arasynda agzalalygy döretmek" günäsi bilen aýyplanypdyr. Marine Le Pen kazyýetde öz işine seredilýän güni hem şeýle diýipdir: "Köçede edilýän ybadatlar bikanundyr we Fransiýada munuň bilen baglanşykly ýörüte kanun çykarylmalydyr". Ýöne ol bu gezek faşist basybalyjylygyny ýatlmandyr.


text:
Ýapon dili
Häzirki döwürde ýapon dili Ýaponiýada we Ýaponiýanyň daşyndaky döwletlerde jemi 130 million adam tarapyndan ulanylýar. Ýapon dili dünýäde iň köp geplenilýän dilleriň hatarynda dokuzynjy bolup durýar. Ýapon dili ýapon ýa-da ýapon-rýukýuan dil maşgalasyna degişli bolup durýar. Ýapon dili bilen baglanşykda ençeme dil maşgalasy agzalyp geçilýär ýöne bularyň hiç birisi hem alymlar tarapyndan biragyzdan kabul edilen däldir. Ýapon dili agglutinatiw dillerden bolmak bilen birlikde bu dilde hormat bilen ýüzlenmek üçin örän köp görnüşli sözler bardyr. Bu bolsa ýapon jemgyýetiniň köp gatlaklylygy bilen düşündirilip biliner. Ýapon dili üç sany ýazgy arkaly ýagny üýtgedilen hytaý harplary (başgaça ady kanji), üýtgedilen hytaý harplarynyň iki bogunly görnüşi (başgaça ady hiragana) we katakana atly harplardan düzülendir. Döwrebäp ýapon dilinde latyn elipbiýi hem (ýapon dilinde romaji) ulanylýar. Latyn elipbiýi esasan şereketleriň ady, reklamalarda we ýapon harplary kompýutere geçirilende ulanylýar. San hökmünde bolsa arap sanlaryndan başga-da sino-ýapon (ýapon sanlary) giňden ulanylýar. Beýleki diller ýapon diliniň baýlaşmagynda örän uly orny eýeleýär. Hytaý dili ýa-da hytaý dilinden üýtgäp geçen sözler ýapon diliniň baýlaşmagynda azyndan 1500 ýyl bäri öz täsirini görkezip gelýär. XIX asyryň aýaklaryndan başlap hidi-ýewropa dil maşgalasyndan we esasanam iňlis dilinden ençeme söz ýapon diliniň has-da baýlaşmagyna getiripdir. Ýaponiýanyň XVI asyrda Portugaliýa bilen soňra bolsa XVII asyrda Niderlandiýa bilen söwda bolanlygy sebäpli ýapon diliniň baýlaşmagyna portugal we golland dilleriniň hem uly täsirleri bolupdyr. Geografiki taýdan ýapon dili Ýapon dili diňe Ýaponiýanyň çäginde geplenilýär diýsek ýalňyş bolar. Ýaponiýa Koreany, Taýwany, Hytaýyň käbir ýerlerini ,Filippinleri we Ýuwaş okeandaky käbir ýerleri ikinji jahan urşy wagtlarynda basyp alypdyr.


text:
Şu gün Lebap welaýatyna iş saparynyň barşynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Köýtendag we Farap etraplarynda täze suw arassalaýjy desgalaryň işine ak pata berdi.
Bu ýere dikuçarda baran Döwlet Baştutany ilki Mukry şäherçesindäki (Köýtendag etraby) suw arassalaýjy desgasyny açdy.
Döwlet Baştutany düwmäni basdy we geçiriji ulgamlar arkaly suw akyp başlady.
Döwlet Baştutanymyz tutuş tehnologik halka boýunça önümçiligiň iş usullary bilen tanyşdy. Suw arassalaýjy desga ähli ölçegler boýunça ýokary halkara ülňülerine laýyk gelýär. Tapgyrlaýyn arassalamak, zyýansyzlandyrmak hem-de agyz suwy sarp ediş ulgamyna bermäge taýýarlamak boýunça tehnologik işler kompýuter ulgamy arkaly dolandyrylýar we gözegçilik edilýär.
Amyderýanyň suwy çekilen kanal boýunça ilki ýörite gurlan 500 müň kubo metr suwy ýerleşdirip bilýän üsti açyk görnüşli saklanylýan ýere gelip gowuşýar. Şunça mukdardaky suw 10 gije-gündizlik ätiýaçlyga barabardyr. Bir günde ilkinji galdyryjynyň kuwwatly sorujy enjamlarynyň kömegi bilen suw ýörite desga gelip gowuşýar. Şol ýerde suw durlanylýar, zyýansyzlandyrylýar hem-de süzüji ulgama geçirilýär. Süzülenden soň, suw iki sany üsti ýapyk görnüşde saklanylýan ýere gelip gowuşýar.
Toplum Köýtendag, Mukry şäherçeleriniň, Magdanly şäheriniň we etrabyň obalarynyň ilatyny ýokary hilli agyz suwy bilen üpjün eder. 100 müňden gowrak adam – bu dag ülkesinde ýaşaýan ilatyň ählisi arassa we ýokary hilli agyz suw bilen ygtybarly üpjün ediler. Taslamada göz öňünde tutulyşy ýaly, suw arassalaýjy desgasynyň gurluşygynyň ýany bilen “Täze jaý” hususy kärhanasynyň gurluşykçylary ilatly nokatlara umumy uzynlygy 100 kilometrden gowrak bolan täze magistral turbageçirijileri çekdiler.
Köýtendag etrabynda suw arassalaýjy desgasy bilen tanyşlygynyň barşynda milletiň Lideri Gurbanguly Berdimuhamedow teleköpri arkaly Farap etrabyndaky suw arassalaýjy desgasynyň işine hem ak pata berdi.
Bu desganyň kuwwaty bir gije-gündizde 25 müň kub metr suwa barabardyr. Munuň özi etrabyň obalarynyň we şäherçeleriniň ähli ýaşaýjylaryny arassa agyz suwy bilen üpjün etmek üçin doly ýeterlikdir. Zerur bolan ýagdaýynda önümçiligiň tehniki ätiýaçlygy suwuň berlişiniň möçberlerini görnetin artdyrmaga mümkinçilik berýär. Suw geçiriji torlarynyň 25 kilometri çekildi. Täze desga daşary ýurtlaryň dünýä derejeli enjamlary we tehnologiýalary, şol sanda barlaghana enjamlary, 10 sany kuwwatly sorujy enjamlar, süzgüçleriň 25-si, elektrik üpjünçiliginde bökdençlik dörän ýagdaýynda peýdalanmak üçin ätiýaçlyk dizel generatorlarynyň ikisi, döwrebap kompýuter ulgamlary bilen üpjün edildi. Suwuň ilki başky saklanýan ýeriniň göwrümi 125 müň kub metre barabardyr.
2011-nji ýylyň başynda ýurduň beýleki sebitlerinde bolşy ýaly, Lebap welaýatynda hem ilatly nokatlary arassalanan agyz suwy bilen üpjün etmegiň baş maksatnamasy tassyklanyldy we amala aşyrylýar.
Sakar etrabynda etrabyň ähli ilatly nokatlaryna suw geçiriji torlary çekmek bilen toplumda kuwwaty bir gije-gündizde 50 müň kub metr suwa barabar bolan döwrebap suw arassalaýjy desgasynyň gurluşygy alnyp barylýar, Halaç etrabynda suw geçiriji tory bolan kuwwaty bir gije-gündizde 30 müň kub metr suwa barabar bolan suw desgasynyň, Serdarabat etrabynda kuwwaty bir gije-gündizde 30 müň kub metr suwa barabar bolan, Beýik Türkmenbaşy etrabynda turbageçiriji torlary bolan, öndürijiligi bir gije-gündizde 35 müň kub metr suwa barabar bolar, Galkynyş we Birata etraplarynda kuwwaty degişlilikde bir gije-gündizde 20 müň we 10 müň kub metr suwa barabar bolan suw desgalarynyň gurluşygy dowam edýär.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama ýurduň ykdysadyýetini “howply çäkden” geçirmezlige gönükdirilen karara gol goýdy. Bu barada Ak tam habar berýär.
Bu kanun salgytlary ýokarlandyryp, çykdajylary azaltmagy göz öňünde tutýar. Ol 1-nji ýanwarda Kongresiň iki palatasyndan hem geçipdi. Oňa görä, baý amerikanlylara salynýan salgytlar artdyrylyp, orta gatlagyň salgytlaryny hem kemeltmek göz öňünde tutulýar.
Ykdysadyýetçileriň bellemegine görä, eger-de göz öňünde tutulýan çäreler başa barmasa, onda ABŞ-nyň maliýe ýagdaýy ýene durgunlyga uçramagy mümkin.


text:
Soňky ýyllaryň dowamynda resmi Aşgabat pagta meýdanlarynda çaga zähmetiniň ulanylmagyna garşy käbir çäreleri geçirene meňzedi. Emma, muňa garamazdan, bu ýyl ýene-de gowaça meýdanlarynda pagta ýygyp ýören çagalara duş gelmek bolýar.
Häzir Türkmenistanda pagta ýygymy kampaniýasynyň gyzgalaňly döwri. Özbegistan bilen serhetde ýerleşýän Lebap welaýatynyň pagta meýdanlarynda ýerli ilatyň aglaba bölegi bilini büküp, agyr zähmet çekýär. Pagta ýygýanlaryň arasynda juda ýaş türkmenistanlylary hem görmek bolýar.
Pagta harmanynyň golaýynda öz gyz jigisi bilen duran on ýaşlaryndaky türkmen gyzjagazy özüniň gündelik durmuşyny şeýle beýan edýär: “Günde 27 ýa-da 31 kilogram pagta ýygýaryn. Pagtanyň her kilogramyna (köne puldan) müň manat tölenýär”.
Bu gyzjagaz birdenkä öz gürrüňini bes etmeli bolýar. Munuň-da özüne ýetesi sebäpleri bar. Türkmenistanyň kanunçylygyna görä, ýaş çagalary pagta meýdanlarynda işletmek bikanun hasaplanýar. Muňa garamazdan, bu gyzjagaz we onuň onlarça boýdaşlarydyr ýaşytdaşlary okuwdan boşadylyp, hökümet resmileri tarapyndan pagta meýdanyna äkidilýär.
Azatlyk Radiosynyň habarçysy Osman Hallyýew şu ýyl geçen ýyllardakydan tapawutlylykda ýene-de çagalaryň pagta ýygymyna köpçülikleýin gatnaşdyrylyp başlanandygyny aýdýar.
Ýokary synp okuwçylar
Osman Hallyýew bu barada şeýle gürrüň berýär: “Indi köp ýyllardan bäri mekdep okuwçylary mugallymlaryň guramaçylygynda pagta äkidilmeýärdi. Olar [çagalar] öz islegi boýunça, ýagny ene-atasy kärendeçi bolan ýaşlar pagta ýygaýmasa, [soňky ýyllarda]guramaçylykly ýagdaýda [pagta ýygmaga] äkidilenokdy. Şu ýyl bolsa mugallymlaryň ýolbaşçylygynda ýokary klas okuwçylary [ýygyma] äkidilip başlandy. Olaryň ýanlarynda [gözegçilik etmek üçin] etrap häkimliginiň, ýerli geňeşlikleriň işgärleri hem bar. Geçen ýyllar şular ýaly ýagdaý ýokdy”.
Bärde düşnüksiz zat: çagalaryň näme sebäpden birdenkä pagta çekilmegidir.
Hallyýewiň ýerli daýhanlaryň sözlerine salgylanyp berýän maglumatyna görä, resmiler ygalyň ir ýagyp, pagta zeper ýetirmeginden howatyr edip, işleriň has “ýokary depginde” alnyp barylmagy üçin çagalary pagta ýygymyna çekipdirler.
Emma bu gürrüňleri resmilere tassykladyp bolmady. Sebäbi resmileriň özi bu barada kelam agyz söz aýdanoklar. Munuň sebäpleriniň biri-de Aşgabadyň pagta ýygym kampaniýasyny göz astynda berk saklamagyndandyr.
Türkmenistan pagta önümçiligi boýunça dünýä boýunça dokuzynjy orunda durýar. Ýurt pagtany çig mal, mata we taýyn tekstil önümleri görnüşinde eksport edýär. Girdeji babatynda pagta ýurduň gazylyp alynýan tebigy resurslaryndan soň, ikinji ýeri eýeleýär.
Eger-de Türkmenistandan gelýän pagta önümleriniň çaga zähmeti bilen ilteşigi aýan edilse, onda Günbatar hyrydarlarynyň türkmen pagtasyny boýkotlamagy ahmal. Ozal Türkmenistanyň goňşusy Özbegistan şeýle çärelere duçar boldy.
Iki gezek çykyş etdi
Soňky ýyllarda Türkmenistan ýurduň pagta meýdanlarynda çaga zähmetiniň ulanylmaýandygy barada iki gezek çykyş etdi. Bu hem halkara jemgyýetçiligi tarapyndan belli bir derejede oňaýly garşylandy.
Ölmezinden bir ýyl öň, 2005-nji ýylda, ozalky prezident Saparmyrat Nyýazow çaga zähmetini gadagan edýän kanuna gol goýupdy. Bu ädim BMG-niň Çagalar edarasy – UNICEF – tarapyndan gowy garşylanypdy we bu kanunyň netijesinde türkmenistanly çagalaryň we ýetginjekleriň ykdysadyýetde ekspluatasiýa edilmekden azat boljakdygy bellenipdi.
Häzirki prezident Gurbanguly Berdimuhamedow hem 2008-nji ýylda çagalaryň we uniwersitet talyplarynyň oba-hojalyk pudagyndaky işlere çekilmegine gadagançylyk girizýän kanuny girizipdi. 2011-nji ýylda ABŞ-nyň Döwlet departamenti Türkmenistanyň çaga zähmeti boýunça girizen özgerişlerine gowy baha beripdi.
BMG alada bildiripdi
Emma şol bir wagtda adam hukuklaryny goraýjy käbir toparlar Türkmenistanyň bu ugurdaky ilerlemelerini sorag astyna alýarlar. BMG-niň Adam hukuklary boýunça komiteti 2012-nji ýylda Türkmenistanyň hasabaty diňlenende, ýurtda çagalaryň pagta meýdanlarynda işledilýändigi baradaky habarlar bilen bagly öz aladalaryny bildiripdi.
Çagalar bilen bir hatarda her ýyl pagta ýygymy möwsümi ýüzlerçe müň adam meýdanlarda zähmet çekmeli bolýarlar. Olaryň arasynda mugallymlar, lukmanlar we jemgyýetçilik işgärleri hem bar.
Eger-de kimdir biri bu çärelerden boýun gaçyraýsa, onuň işinden kowulmak howpy bar. Okuwçylara hem ýörite temmi çäreleriniň görülýändigi aýdylýar. Adynyň efirde tutulmagyny islemedik lebaply bir okuwçy şeýle gürrüň berýär: “Men 10-njy synpda okaýaryn. Bizden her gün okuwdan soň pagta ýygmagymyzy talap edýärler. Mugallymlar pagta ýygmaga gelmedik okuwçylara käýeýärler”.
Türkmen hökümeti her ýyl pagta ýygýan ýörite kombaýnlaryny satyn alýandygyny tekrarlaýar. Muňa garamazdan, pagta hasylynyň uly bölegi heniz hem el güýji bilen ýygnalýar.


text:
Germaniýanyň we Fransiýanyň liderleri ýewronyň kursuny durnukly ýagdaýda saklamak üçin Gresiýa ýene-de goşmaça maliýe kömeginiň gerekdigini aýdýarlar.
Germaniýanyň kansleri Angela Merkel we Fransiýanyň prezidenti Nikolýa Sarkozi bu barada Berlinde geçirilen gepleşiklerden soň gurnalan bilelikdäki metbugat konferensiýasynda aýtdylar.
Iki döwletiň liderleri Gresiýa maliýe kömegi taýýarlananda şahsy inwestorlaryň hemaýatyna hem garaşýandyklaryny bellediler.
Mundan öň gowşan maglumatlarda Gresiýanyň premýer-ministriniň ýurduň maliýe ministrini täzeländigi aýdylýardy.


text:
"Hormatly lukman! Menin günde burnum ganaýar we burnum gananda gan basyşym hem ýokarlanýar. Burnuma elimi degirsem ganap başlaýar we burunda awuşama peýda bolýar. Bu nämeden bolýarka?"
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Burnuňyzdan gan gelmeler gan basyşyňyzyň ýokarlanmagy netijesinde döräp biler. Ýokary gan basyşynyň zarbasyna döz gelip bilmedik burnuň gan damarjyklary ýarylyp, gan akma ýüze çykyp bilýändir. Ondan başga-da, burnuň gan damarlarynyň diwarlarynyň gowşak bolmagy, C we K witaminiň ýetmezçiligi, burnuň nemli gatlagynda polipleriň bolmagy, dümew we burnuň nemli gatlagynyň alawlama ýagdaýy netijesinde nemli gatlagynyň üýtgemegi, gan damarlarynyň kadasyz ýygrylyp giňemegi (neýro-sirkulýator distoniýa), ganyň lagtalanşyny peseldýän keseller burundan ýygy-ýygydan ganyň akmagynyň sebäpleri bolup bilerler.
Burundan gan gelmeleriň anyk sebäbini (ýa-da sebäplerini) bilmek üçin size gulak-burun-bokurdak lukmanyna ýüz tutmaklygy maslahat berýärin.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Türkmenistanyň prezidenti 4-nji martda geçirilen hökümet maslahatynda Türkmenistanyň “Ene mähri” diýen hormatly adyny dakmak hakyndaky permana gol çekdi.
Bu karara laýyklykda sekiz we şondan köp çagany dünýä indiren hem-de terbiýeläp ýetişdiren enelere Türkmenistanyň “Ene mähri” diýen hormatly ady dakyldy.
Bu hormatly ada mynasyp bolan enelere Türkmenistanda kommunal hyzmatlaryndan, jemgyýetçilik transportlarydan peýdalanmak hem-de diş protezlerini edinmek ýaly hyzmatlar tölegsiz bolar diýlip, habar berilýär.