text:
Iýun aýynyň 21-nden 22-sine geçilýän gijede Türkmenistanyň paýtagty Aşgabat şäherinde, şeýle hem paýtagtyň eteklerinde güýçli harasat turdy. Harasadyň netijesinde şäheriň köp ýerlerinde çyralar öçüp, jaýlaryň üçekleri gopdy. Agaçlar döwüldi.
Üçegi gopan jaýlaryň köpüsi sowet döwründe salnan jaýlar. Ol döwürde jaýlaryň üçegi ilki «eşek arka» diýen tipde agaçlar goýlup, şol agaçlaryň üsti hem şifer bilen örtülýärdi. Harasatda gopan üçekleri remont etmek üçin hem ýene şol «eşek arkany» düzetmeli, bu iş üçin bolsa ummasyz agaç gerek.
Şäher häkimlikleriniň işgärleri agaç satýan hususy firmalaryň üstüne aýlanyp, harasatda gopan üçekleri düzetmek üçin agaç kömegini etmegi tabşyryp çykdylar. Hatda gopan üçekler üçin agaç satýan firmalaryň agaç kömegini etmek baradaky buýrugyň häkimiňki däl-de, prezidentiňkidigini-de nygtadylar.
Aslynda welin, hökümete degişli bolup duran jaýlaryň islendik remonty hökümetiň özüne degişlidir. Halka jaýy bermek-bermezlik, halkyň jaýyny ýykmak-ýykmazlyk, jaýlary ilata satmak-satmazlyk meselesini häkimiýetler hiç kime geňeşmezden, özleri çözýärler. Ýöne jaýy remont etmeli bolanda, agaç meselesi ýüze çyksa-da, reňk meselesi ýüze çyksa-da, aýna-gapy meselesi ýüze çyksa-da şahsy firmalara ýapyşýarlar.
Dogrusyny aýtsaň, gurluşyk materiallarynyň meselesi Türkmenistanda örän kyn. Aýratyn-da, agaç tapmak kyn.
Kagyz önümçiliginde hem-de odunlyk üçin ulanylýandygyny agzamanymyzda-da tokaýyň adamzat ýaşaýşy üçin eşretdigine tokaýsyz ýurtda ýaşaýanlar has gowy düşünýärler. Tokaý agaçlary aýratyn-da ýaşaýyş jaýlaryny gurmakda eşretdir. Tokaýyň eşretdigine Türkmenistanyň ýaşaýjylary-da düşünýärler.
Geçmişe ser salsak...
Asyrlaryň dowamyndaky irginsiz uruşlar sebäpli göç-hä-göçlükler, netijesinde türkmenler ir döwürlerde ýewropalylar ýaly şäher gurup oturan halk däl. Kerpiç jaýlarda ýaşan halk hem däl. Orta Aziýada medeniýetiň ösen şäherleri bolan gadymy Ürgenç, Hywa, Buhara ýaly şäherleriň gadymdan galan ýadygärlikleriniň daşyna-içine çalnan syrçalary owadan bolsa-da, onuň durkunyň palçykdan salnandygy görnüp dur. Seljuklar dinastiýasynyň iň soňky patyşasy Soltan Sanjaryň Baýramalydaky köşgünden, galasyndan galan ýadygärligiň harabaçylygy hem patyşa köşkleriniň-de palçykdan salnandygyny gürrüň berýär. Olaryň üsti ýagyş-ýagmyr aňsat syrygyp gider ýaly, gümmez görnüşinde ýapylypdyr.
Halkyň hem ýaşan jaýlary esasan palçykdan bolupdyr. Türkmenlerde, gazaklarda, gyrgyzlarda gamyşdan öý gurmak ýörgünli bolupdyr. Dokalan gamyşdan gurlup, üsti hem töweregi keçe bilen ýapylan öýlere türkmenler «gara öý» diýipdirler. Gara öýleriň gowusy derek, söwüt ýaly daragtlaryň agaçlaryny ulanmak bilenem ýasalypdyr. Gamyşdan kepbe (kibitka) ýasap, daşyny saman suwag bilen suwap ýaşanlaram bolupdyr. Uruş döwürlerinde çöle gaçan adamlar ýerden ýer küme gazyp, onuň üstüni çöl odunlary bilen ýapyp gün görüpdirler.
Garaz, geçmişde topraklary mydama uruşbazlaryň atlarynyň toýnaklarynyň astynda basgylanan türkmenlerde owadan öý gurmak bagty bolmandyr. Palçykdan salnan jaýlaryň üstüne pürs ýerine söwütdir derek agaçlaryny goýup, häzirki döwürde «gara patalok» diýilýäniň ýerine (pürsüň üstünden ýapylýan örtgi) gamyş dokalyp goýlupdyr. Gamşyň üstünden samanly palçyk bilen suwalypdyr. Usti saman palçyk bilen hernäçe suwalsa-da, gaty ýagynly ýyllarda beýle jaýlaryň üstünden ýagyş geçipdir.
Patyşa Russiýasy basyp alansoň hem türkmen halky öýden gönenmändi. Öý gurup, arkaýyn ýaşamak üçin ilkinji nobatda rahat ýaşaýyş gerek. Rahat ýaşaýyş türkmenleriň maňlaýyna asyrlarboýy ýazylmandyr. 1881-nji ýylda türkmenleriň Gökdepe galasy syndyrylyp, türkmen topragynda Patyşa Russiýasynyň hökümi ýöräp ugrandan soň, türkmenleriň üstüne häli-şindi guralýan Eýran çozuşlary, özbek çozuşlary bes edildi. Uly dinastiýanyň (Russiýanyň) eýelän ýerlerine goňşy döwletler çozuş etmekden çekindiler.
Topragyna uly dinastiýa hossarçylyk edýän-de bolsa, türkmenlere türkmen topragynda rahat ýaşamak ýene uzak miýesser etmedi. Bolşewikleriň amala aşyran oktýabr rewolýusiýasynyň netijesinde türkmen topragynda üznüksiz uruşlar, tut-ha-tutluklar, bas-ha-baslyklar, gaç-ha-gaçlyklar başlandy. 1918-nji ýylda başlanan graždanlyk urşunyň gopguny 1930-njy ýyllara baryp diredi. 1931-32-nji ýyllarda basmaçylyga (türkmen topragyndaky partizançylyk uruşlarynyň ) garşysyna göreş başlandy.
Bu üzlem-saplam uruşlaryň yzyndan 1936-37-38-nji ýyllardaky basha-baslyklar (repressiýalar) başlandy. Bu repressiýanyň yzy Ikinji jahan urşuna sapdy. Garaz, tä geçen asyryň ellinji-altmyşynjy ýyllaryna çenli türkmenlere ine-gana oturyp, jaý salmak, goş edinmek miýesser bolmady.
Ellinji-altmyşynjy ýyllarda palçyk jaý edinip bilen özüni bagtly saýýardy. Diňe müň dokuz ýüz ýetmişinji ýyllarda türkmen topragynda çig kerpiçden jaý salyp, üstüni şifer bilen ýapmak däp bolup ugrady. Beýle jaýlar hem ilki-ilkiler hemmelere aňsat düşmedi. Ony diňe barjamly maşgalalar salyp bilýärdi. Soňy bilen, urşuň ýetiren zyýanlarynyň yzynyň birneme dolmagynyň netijesinde halkyň ählisi şeýle jaýlara girmegi, segseninji, togsanynjy ýyllarda bolsa bişen kerpiçden jaý edinmegi başardy. Olara «täze tipli» jaýlar diýilýärdi.
Täze tipli jaýlaryň üsti ilki pürs bilen ýapylýardy. Pürsüň üstünden goýulýan «gara patalok» diýilýänem agaçdy. Pollar agaçdan edilýärdi. Sowet hökümetiniň gurlan territoriýalarynyň ähli ýerinde, şol sanda Türkmenistanda-da Orsýet tokaýlaryndan gelýän agaçlar leýs boldy. Agaçlar, şiferler hemmeler üçin elýeterlidi, arzandy. Sygyr jaýlar, goýun agyllary, meýdan düşelgelerine çenli bol agaçlar bilen gurulýardy. Ýurduň bir ýany tokaý bolsa, oňa ýetesi zat ýok eken.
Agajyň belli bahasy ýok
1991-nji ýylda ýurduň Orsýetden aýrylmagy bilen birlikde Türkmenistanda agaç bolçulugy-da ýitdi. Indi käbir agaç satmaga ygtyýarly adamlar tarapyndan Özbegistandan Orsýet agaçlary hususy maşynlarda getirilip satylýar. Jaýyň üstüne goýuljak togalak pürse-hä ýetip bolanok, ýekeje ýuka agajyň bahasy ummasyz pul.
Agajy hususy satýanlardan alanyňda boýy ýedi metr, ini üç metr bolan ýekeje otagly jaýy salmak üçin diňe agaja sarp edilmeli pul 7700 dollara barabar bolýar. Ýüz-iki ýüz dollarlyk aýlyk bilen ýedi müň ýedi ýüz dollary nädip üýşürjek?! Beýle ýagdaýda jaý salmak, aňsat düşmeýär we indi türkmenler jaý salanda agajy ulanmaýarlar. Köp çagaly millet bolan türkmen öý guranda-da iň bolman, iki-üç otagy gurmaly bolýar. Agajyň daşyndan kerpiç, sement, şifer, çagyl almaly.
Bu zatlaryň baryny sanajak bolsaň, ýeke otagly jaýyň bahasy on-on bäş müň dollara barýar. Bu gymmat agaçlary barjamly adamlar ulanaýmasa, halk köpçüligi ondan ýüz öwürdi. Indi jaýlaryň üstüne demir armatur örülip, üstünden beton guýulýar. Şifer goýulmasa, beton suwagdan hem ýagyş geçýär. Köp adamlar armatura-da pul tapmasa, ýene gadymky jaý salyş ýoluna öwrülip, jaýlaryň üstüni gamyş bilen ýapyp, samanly palçyk çykarýarlar we soňra şifer bilen ýapýarlar. Poluň ýerine bolsa sement bilen palçygy garyp, suwap çykýarlar. Agaç pol bolmasa-da, bu garaz gum tozap ýatandan-a owadan bolýar. Poluň ýerine sementli palçyk düşäp çykmak düzgüniniň Türkmenistanyň garaşsyzlyk alan ilkinji ýyllarynda, Orsýet agaçlaryndan ara açylan ýyllarda ornaşanlygy üçin beýle—palçyk «pollara» ilat arasynda «Saparmyrat pol» diýip, at berýärler.
Häzir elita bolsa-da, sada bolsa-da hökümet tarapyndan gurulýan jaýlarda hem diňe sement, çagyl, armatur ulanylýar, agaç ulanylmaýar. Agajyň bol wagtynda bu zatlaryň ählisiniň ýerini agaç tutýardy. Ýurduň garaşsyzlygyndan öň gurlup halka berlen jaýlaryň ählisi (etaž jaýlarda-da) agaç polly hem pataloklydy.
Agajyň belli bahasy ýok. Ýöne onuň ýok ýurdunda agaçsyz ýaşamagy başaraýmaly. Ýogsa, başga çäre ýok. Tokaý hem hut tebigy gaz ýaly tebigatyň peşgeşi.
Orsýet bilen söwda gatnaşyklary barada gol hem çekişildi. Ýöne näme üçindir, şeýle-de bolsa, hökümet tarapyndan Orsýetden agaç getirilmeýär. Belki, agaçlar hususy adamlar tarapyndan däl-de, hökümet tarapyndan getirilse, onuň bahasynyň arzan bolmagam mümkin.
Serdar Gulgeldiýew aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


c: text/html

text:
Yslam äleminde ulanylýan «Alladan biidin çöp başy gymyldamaz» diýen postulaty erkinräk ulanyp, «Sebäpsiz çöp başy gymyldamaz» diýsegem ýene-de şol netije çykýar.
Marksistik-leninçilik filosofiýa tebigatda, şonuň bilen birlikde jemgyýetde-de sebäpsiz wakanyň bolmaýandygyny studentlik ýyllarymyz dürlü-dürli mysallar arkaly biziň berlen zady dannaman kabul edýän beýnimize gowy siňdiripdi. Şeýle etmeklik filosofiýadan okadýan mugallymlara kynçylyksyz başardýardy. Ýogsa «Broun hereketleri» adyny alan prosesiň tötänleýin prosesdigini, şol prosesiň tebigydygyny «fizika» dersinden okadýan mugallymlar irräk düşündiripdiler. Emma berlen taglymatlary, onda-da marksistik-leninçilik filosofiýanyň taglymatlaryny dannabam bir gör: studentlik biletiň bilen hoşlaşandygyňy bilmän galarsyň.
Dogrusy, «şeýleki zatlara ol döwürler düşüner ýaly, häzir bir düşünýäňmi?» diýilse-de jogap tapylar öýdemok. Ýöne ýurtda bolýan käbir wakalary görýäň-de, berkden-berk tutulýan postulatlardyr ýörelgeleriňem güýjüniň gaçýandygyny görüp, oýlananyňy duýman galýaň. Belki, şeýle proses bolmalydyr: absolýut zat barmy?! Postulatlaram sredanyň döreden önümi bolup, şol sredadan daşarda ähmiýetini ýitirýän bolarly. Şeýle ýagdaý matematikada «funksiýanyň hereket edýän oblasty» diýen, çäkliligi aňladýan termin bilen kesgitlenilýär.
Türkmenistanyň raýatlaram çäklendirilen. Arkaýyn gadam urjak ugruň ýokdur: daşyň serhetlidir. Şol serhet biziň ýurduň daşyna gitmezligimiz üçin goralýar. Hemme zatda şeýle. Ýogsa kanunlarymyz gowam. Onsoň uwnup - çydap bilmedik adamlar döwletimiziň öz çykaran kanunlary boýunça işlemeýänliginden, şol kanunlarda jar edilýän sosial normalary, demokratik hukuklary öz raýatlaryna rowa görmeýänliginden nalaýarlar. Şeýle ýagdaýyň sebäbini köplenç döwlet ýolbaşçylarynyň ýolbaşçy hökmünde uçdantutma taýýarlyksyzdygyndan, sowatsyzlygyndan gözleýärler. Kä kişi şeýle ýagdaýyň sebäbini olaryň alan terbiýesinden, medeniýetinden, adamkärçilik ýagdaýyndan, olary gurşap alan dogan-garyndaşlyk hem-de tireparazlyk ýaly gatnaşyklardan we ýene-de şolara mahsus onlarça nogsanlyklardan görýär.
Az adam şeýle ýagdaýyň sebäbini ýurtdaky graždan jemgyýetiniň durky, syýasy partiýalaryň ýoklugy we hut özüniň hem-de özi ýaly raýatlaryň graždan hem syýasy pozisiýalarynyň kesgitsizligi bilen düşündirýär.Gymmatlyklar bulaşdyrylýar
Umuman, gürrüňçilikde agzalmaýan sebäp ýok. Olaryň hemmesiniňem bolýan wakalara degişlilikde özüne ýeterlik orny bar. Kemter ýeri, şol sebäpleriň köplenç ýagdaýda ähmiýetiniň derejesi kesgitlenilmeýär-de, gymmatlyklar bulaşdyrylýar. Gürrüňiň kesgitleýji güýji pes bolýar. Mümkin, şonuň üçindir, jibrinýänleriň içinde hereket etjek, syýasy partiýa gurjak döräbermeýär. Iki-ýeke, töwekgelçilik bilen, döwleti hem döwlet apparatyny tankyt edip utandyrjak, iň bolmanda, jemgyýeti oýarjak bolýanam bar. Emma Nyýazowyň lýumpen-proletariat derejesine ýetiriberen jemgyýet agzalary oýanmakdan gorkýar. Olar indi her ýylyň başyna oklanýan 10 prosente maýyl.
Ýolbaşçylar bolsa boluşlaryndan utanyp, kanuna ýol beriberseler ilkinji saýlawda wezipelerinden dynjakdyklaryny bilýärler. Onsoň olar telekeçilik
Özümiziň il bolup aglamaga-da gorkýandygymyza gynanýaň.
etsinlermi? Olar, öňde bir jenaýatkäriň “men oka bolamok” diýşi ýaly, halal zähmete bolmaýarlar ahyryn. Şeýle ýagdaýda bizde formasy boýunça demokratiýanyň bolup biläýjek strukturalaryny özünde jemlän, mazmuny boýunça feodal döwletde edilýän talaplaram ödemeýän döwlet ulgamy dowam edýär. Filosofiki taglymata görä, formasynyň mazmunyna gabat gelmeýänligi üçin, bu öz-özünden dargap gidäýmeli ýaly. Emma dargaýanok.
Şu ýerde aglamaýan oglana emme berilmeýändigi baradaky gadymy nakylymyzyň entägem ähmiýetini ýitirmändigine geň galýaň. Özümiziň il bolup aglamaga-da gorkýandygymyza welin gynanýaň. Döwletimiziň häzirki ýagdaýynyň bolsa tötänlik däl-de, häzirki zaman türkmen jemgyýetiniň durkundan dömüp çykan zeruryýetdigine göz ýetirýäň.Nurberdi Nurmämmedow aşgabatly graždan aktiwisti, “Agzybirlik” halk hereketiniň egindeş başlygy. Bu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ýurdumyzda okuwyň başlanyna kyrk günden gowrak geçenem bolsa, henizem ilat arasynda: "Pylanyň ogly öz güýji bilen okuwa giripdir, pylany bolsa ogluny zer dökübem okuwa salyp bilmändir" diýlen gürrüňleri eşitse bolýar.
Türkmenistanda 1989-1992-nji ýyllarda giriş ekzamenleriniň geçişi wideokamera alnyp, ýokary okuw jaýynyň bellenen ýerinde goýlan telewizorda görkezilipdi. Žurnalistler metbugatda giriş ekzamenleriniň gidişi, onuň üstünlikli hem kem taraplary hakynda aç-açan ýazypdylar. Meniň özümem 1989-njy ýylda üç giriş synagyndan bäşlik bahalar bilen geçip, şol ýyllarda zer dökeniň dälde, okap der dökeniň student bolandygyna gözli şaýat boldum.
Şu ýyl giriş synaglarynyň geçişini wideokamera almak däbine gaýdyp gelnendigini gutlamak gerek. Emma bu ýylky giriş ekzamenleriniň wideokamera düşürilişi diňe hökümetiň inisiatiwasy bolup, oňa jemgyýetçiligiň we garaşsyz metbugatyň gözegçiligi ýola goýulmady.
Wideokameralaryň işledilen ýerinde öz güýji bilen okuwa gireniň köp bolandygyny duýmak kyn däl.
Oba hojalyk uniwersitetine giren balkanly student: "Men indi üçünji gezek okuwa synanyşdym, dogrusy şu ýylam student bolaryn diýen umydym azdy, emma meniň bagtym daş ýardy, giriş ekzamenlerimiziň üçüsem wideokamera alyndy, şonuň üçin men şu ýyl student boldum, indi watanymyzda adalatyň bardygyna göz ýetirip başladym" diýýär.
Wideokameralaryň, esasan, Lukmançylyk uniwersitetinde, güýç ulanyjy edaralaryň işgärlerini taýynlaýan ýokary okuw jaýlarynda işledilendigini şol okuw jaýlaryna girmäge synanyşan abiturientleriň köpüsi özara söhbetdeşlikde tassykladylar. Emma beýleki ýokary okuw jaýyna girmäge synanyşan dalaşgärleriň, hatda okuwa giren studentleriň birnäçesi giriş ekzameniniň geçýän ýerinde wideokameralaryň goýlandygyny tassyklasalaram, olaryň öçük durandygyny aýtdylar.
Ýokary okuw jaýynda sapak berýän käbir mugallymlaryň özara söhbetdeşlikde tassyklamagyna görä, ekzamen alan mugallymlaryň azyndan ikisi galplykda aýyplanyp tutulypdyr, ýakynda olaryň sud edilmegine garaşylýar. Giriş synagyny alan mugallymlaryň galplygy döwlet derejesinde hem gytaklaýyn ykrar edilipdi. Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow 16-njy awgustda geçiren hökümet maslahatynda käbir mugallymlaryň giriş synagynda abiturientiň bahasyny peseldendigini, käbir ýerlerde bolsa bahalaryň ösdürilendigini aýdyp, giriş ekzameniniň geçişini pugta derňemegi degişli ýolbaşçylara tabşyrypdy.
Wideokameralaryň giriş synaglarynda çäkli ýagdaýda goýulmagy-da halkyň adalata bolan umydyny janlandyrdy diýsem öte geçdigim bolmaz. Häzir indiki ýyl öz güýji bilen okuwa girmek umydy bilen kitap okap, taýynlanyp ýören ýaşlar, okuwçylar barmak büküp sanardan köp. Çünki raýatlarymyz, geçen asyryň 90-njy ýyllarynda bolşy ýaly, indiki ýyldan giriş ekzamenlerinde wideokameralaryň goýlup, islän adamyň giriş synaglaryna tomaşa etmegine mümkinçilik döredilip, zehinli ýaşlara okuwa girmäge uly mümkinçiligiň boljakdygyna umyt edýärler.
Döwlet Mäneli türkmenistanly alymyň, ýerli synçynyň edebi lakamy. Bu blogdaky pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Gyrgyzystanyň prezidenti Almazbek Atambaýew Ýakyn Gündogara edýän bir hepdelik saparyny Kataryň paýtagty Doha edýän sapary bilen tamamlaýar.
Gyrgyz prezidentiniň metbugat gullugynyň berýän maglumatyna görä, Atambaýew Kataryň paýtagty Dohada gyrgyz ilçihanasyny açmak barada 8-nji dekabrda şertnama gol goýupdyr.
Şertnamada gyrgyz ilçihanasyny açmak baradaky işleriň bir aýyň içinde tamamlanjakdygy bellenilýär.
Atambaýew geçen hepde Birleşen Arap Emirliklerine eden saparynyň çäginde Abu Dabi şäherinde hem gyrgyz ilçihanasyny açmak barada şuňa meňzeş şertnama gol goýupdy.
Atambaýew öz saparynyň çäginde Saud Arabystanyna, Birleşen Arap Emirliklerine we Katara bardy. Bu ýurtlarda müňlerçe gyrgyz işçileri zähmet çekýär.


text:
Hytaýda döwlet ýolbaşçylarynyň çalyşýan wagty 2009-njy ýylyň global maliýe krizisinden bäri bu ýurduň ykdysadyýetiniň iň pese gaçan döwrüne gabat geldi. Eýsem Hytaýyň iň uly ykdysady problemasy nämede? Onuň derejesi indi öňki kaddyna gelip bilermi?
Hytaý döwlet baştutanlaryny täzeleýär, şol bir wagtda ýurduň bir wagtlar iki belgili derejede ösen ykdysadyýeti uly problemalar bilen ýüzbe-ýüz bolýar.
Üç töweregi onýyllygyň dowamynda Hytaý ilatyny garyplyk derejeden çykarmak üçin infrastrukturasyna uly möçberde maýa ýatyrdy we eksport üçin önüm öndürýän döwlet kärhanalaryny döretdi.
Bu nusga görlip-eşidilmedik üstünliklere getirdi we 500 million töweregi ilatyny, ýagny ýurduň ilatynyň tas deň ýarysyny diýen ýaly garyplykdan alyp çykdy. Bu ösüş hytaý jemgyýetine hem oňaýly täsirini ýetirdi. Ýurtda her ýylda 6 million adam Hytaýyň uniwersitetlerini tamamlaýar, 500 milliondan gowrak ilaty bolsa Interneti ulanýar.
Ýöne şu günki gün Hytaýyň ykdysadyýeti pese gaçýar. Şu aýda Hytaýyň hökümeti ýurduň 2012-nji ýylyň üçünji kwartalyndaky ösüşini 7.6 prosent diýip yglan etdi. Bu san 2008-nji ýyldan bäri iň pes derejäni görkezýär.
Köp sanly ekspertleriň aýtmaklaryna görä, Hytaýyň iň uly problemasy onuň ykdysadyýetiniň döwlet eýeçiliginde saklanmagy bolup durýar. Bu sistema Hytaýda öndürilen önümlere talap bar döwründe oňyn netije berdi, ýöne häzir pese gaçan dünýä ykdysadyýeti bu deňagramlylygy bozana meňzeýär.
Düýbi Londanda ýerleşýän “Economics Intelligence Unit” barlaglar edarasynyň Hytaý boýunça eksperti Dunkan Innes Keriň aýtmagyna görä, Hytaýyň geljekde ösüşini gazanmak üçin hususy sektory ösdürmeli.
“Häzirki wagtda bank sistemasy esasan döwlet eýeçiligindäki ykdysadyýete hyzmat edýär we döwlet sektorynyň haýryna hususy sektoryň kapitalynyň uly zyýan çekmegine täsir edýär. Bu uly problema. Şeýlelikde, döwlet sektory az öndümli bolýar, az iş ýerlerini döredýär we hususy sektordan az peýda getirýär” diýip, Innes Ker aýdýar.
Hytaýyň liderleri uzak wagtyň dowamynda hususy sektory ösdürmek, içgi sarp edişi ösdürmek, ekporty diwersifikasiýa etmek bilen ykdysady ösüşi gazanmak isleýändiklerini aýdyp geldiler.
Ýöne beýle özgerişikleri düýpli ornaşan bir partiýaly sistema bilen amala aşyryp bolmajakdygy aýan boldy.
Innes Ker Hytaýyň täze ýolbaşçylary öz amala aşyrjak planlaryny jemgyýetçilige açyk aýan etmeli bolar diýýär. “Ýöne bu meselä konserwatiw çemeleşilýär” diýip, ol aýdýar.
Bäsdeşligiň ýetmezçilik edýän ýa-da düýbünden ýok ýerinde döwlet kärhanalaryna daýanylmagy Hytaýyň ýene bir problemasyny - korrupsiýany döredýär.
Wezipesinden çekilýän Hytaýyň prezidenti Hu Jintao Kommunistik partiýanyň gurultaýynda eden çykyşynda täze ýolbaşçylara ýüzlenip, korrupsiýa meselesindäki şowsuzlyk “partiýanyň we döwletiň dargamagyna getirer” diýdi.
Hytaýyň geljekde ösüşine böwet bolýan beýleki problemalaryň arasynda ýurduň ilatynyň garramagy, daşky gurşawyň hapalanmagy ýaly meseleler agzalýar.
Ýurduň ýüzbe-ýüz boljak problemalarynyň çözgüdi Hytaýyň geljek onýyllakdaky ösüş derejesini kesgitlär.


text:
Ýaşy 22-ä çenli ýetginjekleriň arasynda futbol boýunça “Aziýanyň kubogy” ugrunda geçiriljek ýaryşda Türkmenistanyň garşydaşlary belli boldy.
Türkmen futbolçylary “A” topara girip, onda Birleşen Arap Emirlikleriniň, Yragyň, Omanyň, Hindistanyň we Liwanyň toparlary bar.
Bu netije Aziýa boýunça futbol konfederasiýasynyň Malaziýanyň paýtagty Kuala-Lumpurda ýerleşýän baş edarasynda geçirilen bije atyşlykda belli boldy. Onuň dowamynda 41 ýurduň komandalary 7 topara bölündi.
“A” toparynyň oýunlary 23-nji iýun we 3-nji iýul aralygynda Omanda geçiriler.
Toparlarynda iň gowy netijeleri görkezen iki komanda, şeýle-de toparlaryň arasynda üçünji ýeri alan iň gowy komanda “Aziýanyň kubogy-2013” futbol ýaryşyna gatnaşar.


text:
Özbek dissidentleriniň topary Özbegistanyň prezidenti Yslam Karimowyň gyzy Gülnaranyň Şweýsariýadaky öýünde ornaşdylar. Dissidentleriň biri Safar Bekjon özüniň ýene dört sany adam bilen bilelikde düşenbe gününden bäri Gülnara Karimowanyň Ženewadaky öýünde bolýandygyny habar berdi.
Bekjon AÝ/AR-nyň özbek gullugy bilen söhbetdeşlikde öz hereketi bilen Karimowanyň öýüne näçe puluň sarp edilendigine ünsi çekmek isleýändigini aýtdy.
Şweýsariýanyň metbugatyna görä, Karimowa bu jaýy 2009-njy ýylda 18 million dollara satyn alypdyr.
Bekjon polisiýanyň duşenbe güni okkupirlenen jaýa baryp gaýdandygyny, emma jaýyň içinde oturan dissidentleri kowmandygyny habar berdi. Bekjon Sweýsariýanyň kanunlaryna görä, olaryň diňe suduň karary bilen jaýdan çykarylyp bilýändigini aýtdy. Bekjon Karimowanyň jaýynda özleriniň näçe wagtlap galmagy planlaşdyrýandygy barada habar bermedi.
Dissidentler jaýyň daşynda “Bu jaý özbek diktatory Karimowyň gyzynyňky” diýen ýazgyly banneri ýerleşdirdiler.


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri Siriýada zorlugy bes etmegiň şertleri dogrusynda orsýetli kärdeşi Sergeý Lawrow bilen deslapky ylalaşyk gazanandygyny aýtdy.
“Biz zorlugy bes etmegiň esasy şertleri boýunça deslapky ylalaşyga geldik we bu ýakyn günlerde başlanmaly” diýip Kerri 21-nji fewralda Iordaniýanyň daşary işler ministri Nasser Judeh bilen Ammanda geçiren metbugat-konferensiýasynda aýtdy.
Kerri özüniň we Lawrowyň ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň we Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň deslapky ylalaşygy jemlenmek boýunça ýakyn günlerde çykyş etmeklerine umyt bildirendiklerini mälim etdi.
Keri taraplaryň “heniz detallara seredýändiklerini hem belledi.


text:
Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin dünýäniň nebit öndürijileri bilen nebitiň önümçiligini azaltmak we bahalaryny artdyrmak ugrunda ylalaşyga gelinmeginiň “ähtimaldygyny” aýtdy.
Nebiti Eksport ediji Ýurtlaryň Guramasyna (OPEC) agza döwletler, şol sanda Russiýa 30-njy noýabrda Wenada duşuşýarlar.
Sentýabrda OPEC agzalary nebitiň önümçiligini azaltmak boýunça deslapky ylalaşyga gelipdiler. Ýatlatsak, nebitiň bahasy 2014-nji ýylyň ortalaryndan bäri 60% dagy pese gaçypdy.
Dünýäniň iň uly energiýa eksportýory – Russiýa nebitiň bahasynyň peselmeginden we özüniň Ukrainadaky hereketleri sebäpli girizilen halkara sanksiýalaryndan ykdysady kynçylyklary başdan geçirýär.


text:
Ajax (programmirleme)
AJAX (Asynchronous JavaScript And XML) - taze programirleme dili dal, eysem has gowy, ansat, tiz, interaktiv web application doretmek ucin ulanylyan metod/teknikdir. JavaScript'in XMLHttpRequest obyektini ulanyp, Ajax bilen sizin JavaScriptiniz server bilen goni habarlasip bilyar. XMLHttpRequest-ing komegi bilen JavaScript, sahypany tazelemezden web server bilen habarlasyar.
Ajax - web server softweyrinden garassyz browser tehnologiyasydyr.
AJAX asakdaky web standartlaryndan esaslandyrylandyr:
Daşarky çykgytlar[üýtget | edit source]
- AJAX: С чего начать
- Ajax в деталях
- Освоение Ajax
- Перевод статьи «Новый подход к веб-приложениям»
- Модель Ajax
- Основы работы с Ajax


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Türkmen medeniýeti” we “Ile döwlet geler bolsa” atly täze kitaplary çapdan çykdy.
Täze neşirler Medeniýet we sungat işgärleriň gününe ajaýyp sowgat boldy, milletiň Lideriniň başlangyjy bilen bu şanly senä gabatlanyp ýurdumyzda her ýyl Medeniýet hepdeligi geçirilýär, oňa Türkmenistanyň we köpsanly daşary ýurtlaryň döredijilik işgärleri gatnaşýarlar.
“Türkmen medeniýeti” diýlip atlandyrylan kitapda milletiň Lideriniň köpmüňýyllyk medeni mirasyň türkmen jemgyýetiniň ösüşindäki orny we häzirki zaman döwlet syýasatynyň medeniýet ulgamyndaky wezipeleri baradaky oýlanmalary öz beýanyny tapýar. Döwlet Baştutanymyz bu meselä çuňňur ylmy seljerme bermek bilen we bu ulgamda esasy wezipeleri kesgitläp, esasy jebisleşdiriji pikiri öňe sürýär: kitabyň awtory milli medeni mirasa täze nukdaýnazardan, has anygy, biziň ýurdumyzyň häzirki gününi we geljegini alamatlandyrýan nazar bilen garamaga çagyrýar. Şunda Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe geçmiş mirasymyzda we däp-dessurlarymyzda heniz doly açylmadyk taraplary görmegi, öz wajyplygyny ýitirmeýän döwrüň hakykatyny şöhlelendirmegi, olardan pähim-paýhas we ylham almagy wagyz edýär.
Bularyň ählisi, ruhy we maddy medeniýete hem, nusgawy edebiýata, halk sazyna, amaly-haşam sungatyna, binagärlige we halk senetkärligine, folklora we etnografiýa hem degişlidir.
Döwlet Baştutanynyň eserinde milli medeniýetimiziň taryhy örän gadymy döwürlerden – irki ýaşaýyş mesgenleriniň, ekerançylygyň we siwilizasiýa ojaklarynyň emele gelmeginden başlap, üznüksiz özgeşir hökmünde seljeriş berilip Jeýtunyň, Altyn depäniň, Goňruň, Nusaýyň, Merwiň, Köneürgenjiň... medeniýetiniň özboluşlylygy görkezilýär. Bu örän baý mirasyň zanny kökleriniň häzirki döwür bilen aýrylmaz baglanyşygy biziň döwrümiziň binagärlik we heýkeltaraşlyk eserleriniň nusgasynda aýdyň beýanyny tapýar.
Milli sungat halkyň döredijilik zehininiň binýadynda ösýär, binagärlik we heýkeltaraşlyk sungatynyň, senetçileriň, zergärleriň, küýzegärleriň, demirçi ussalaryň, dokmaçylaryň, gurluşykçylaryň, agaç ussalarynyň, halyçylaryň we köpsanly beýleki ussatlaryň hünär ýörelgeleriniň üznüksiz dowamatlylygy häzirki türkmen medeniýetini emele getirdi. Bu ugurlaryň her biri Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň kitabynda halk medeniýetiniň baý dürli öwüşgini hökmünde getirilýär.
Döwlet Baştutany diňe bir nusgawy edebiýatda we meşhur pelsepeçileriň döredijiliginde jemlenen türkmen medeniýetiniň ruhy gatlaklaryny seljermek bilen çäklenmän, eýsem, oňa halkyň gözýetimi, onuň ahlak-etiki kadalary nukdaýnazaryndan içgin öwrenýär. Suwa, çörege, myhmansöýerlik däplerine, ata-babalarymyza we milli gahrymanlarymyza sarpa goýmak ýaly ýörelgeler bu gymmatlyklar toplumynyň kadalaryna girýär. Halk baýramçylyklary, türkmen toýlaryny geçirmek bilen baglanyşykly köpsanly däp-dessurlar we ýörelgeler çuňňur many-mazmuna eýedir. Halk aýdym-sazlary, tanslary, oýunlary we degişmeleri, türkmen saçagynyň jomartlygy, atçynaslyk sungaty we bedewleri ösdürip ýetişdirmek - bularyň ählisi milletiň Lideriniň täze kitapynda beýan edilen türkmen medeniýetiniň dürli öwüşginleridir.
Döwlet Baştutany Gurbanguly Berdimuhamedow milli medeniýetimiziň iň gowy däp-dessurlarynyň ösdürilmegine we dowam etdirilmegine aýratyn uly ähmiýet berýär, däp-dessurlarymyzyň durnuklylygy hem üýtgewsizligi netijesinde türkmen medeniýeti dünýä siwilizasiýasynda aýratyn orun eýeleýär. Döwlet tarapyndan döredilýän amatly şertler gadymy milli medeniýetimiziň hil taýdan täze ösüşe eýe bolmagyna, döredijilik ýörelgeleriniň ösmegine, dünýäniň ähli halklary bilen medeni hyzmatdaşlygyň dürli ugurlaryny açmaga, milletimiziň taryhy-medeni mirasyny giňden wagyz etmäge ýardam berýär.
Medeniýet we sungat işgärleriniň gününe gabatlanyp döwlet Baştutanymyzyň ýene bir täze kitaby çap edildi. Ol “Ile döwlet geler bolsa” diýlip atlandyrylýar we türkmen halkynyň aýdym-saz sungatynyň taryhyna bagyşlanýar.
Kitap ýazylmazyndan ozal türkmen halkynyň saz-sungatynyň gadymy taryhy baradaky maglumatlar çuňňur öwrenildi. Mundan başga-da, kitapda milli äheňleriň we mukamlaryň döredilişiniň aýratynlyklary beýan edilýär. Kitabyň awtory bagşylaryň türkmen medeniýetindäki asyrlaryň dowamyndaky täsirlerini, halypaçylyk däpleriniň dowamlylygyny we dürli döredijilik mekdepleriniň kemala gelşini beýan edýär.
Täze eseriň jemleýji bölümi Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň saz-sungatyna bagyşlanýar. Kitapda goşmaça maglumatlar hökmünde meşhur türkmen bagşylarynyň we sazandalarynyň arhiw fotosuratlary çap edilýär, belli halk sazandalarynyň durmuşy we döredijiligi baradaky maglumatlar, şeýle hem dürli görnüşli milli saz gurallary dutar, gyjak, dilli tüýdük we beýlekiler barada maglumatlar berilýär.
Türkmen, iňlis we rus dillerinde çap edilen kitap bagşyçylyk sungatyna türkmen medeniýetiniň bitewi gatlagy hökmünde, ýokary ussatlygyň nusgasy hökmünde täzeçe garamaga mümkinçilik berer, bu sungat köpasyrlyk çeperçilik däp-dessurlarynyň binýadynda kemala geldi we her bir täze nesil tarapyndan kämilleşdirildi. Bagşyçylyk sungatynyň täsin gudraty şu gün hem öz möhümligini ýitirmeýär, bu sungat türkmen halkynyň zehininiň miwesi bolan ýene bir gudratdyr.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň Türkmenistanyň Neşirýat gullugy tarapyndan ýokary çaphanaçylyk usulynda neşir edilen täze kitaplary ajaýyp gönüşde bezelipdir, bu bolsa ylmy-wagyz äheňli kitaba aýdyň öwüşgin çaýýar. Bu neşirler giň okyjylar köpçüligine niýetlenendir, emma olar medeniýeti öwrenijiler, şeýle hem ýurdumyzyň medeni we dynç alyş merkezleriniň, jemgyýetçilik birleşmeleriň iri baýramçylyk çärelerini, döredijilik festiwallaryny guramaga gatnaşýan edaralaryň işgärleri üçin aýratyn gymmatlydyr.


text:
Ukrainanyň ykdysadyýet ministri Aiwaras Abromawiçius iri ykdysady reformalaryň böwetlenmeginden nägilelik bildirip wezipesinden çekildi.
“Şu gün men Ukrainanyň ykdysady ösüş we söwda ministri wezipesinden çekilmek kararyna geldim”, diýip asly litwaly Abromawiçius 3-nji fewralda Kiýewde žurnalistlere aýtdy.
Abromawiçius we Ukrainanyň maliýe ministri asly ABŞ-dan Natalie Jaresko 2014-nji ýylyň dekabr aýynda prezident Petro Poroşenkonyň ýurduň ykdysadyýetini galdyrmak boýunça tagallalaryň çäginde hökümete täze adamlary getirmek üçin bellenipdi.
ABŞ-nyň Ukrainadaky ilçisi Geoffrey Pyatt 3-nji fewralda eden çykyşynda Abromawiçiusy Ukrainanyň hökümetiniň reformalarynyň çempionlarynyň biri diýip atlandyrdy.
Abromawiçiusyň wezipesinden çekilmegi parlamentde Poroşenkonyň hökümetinden nägilelikleriň güýçlenen wagtyna gabat geldi.


text:
Özbegistanyň Ministrler Kabinetiniň 29-njy awgustda aýtmagyna görä, Merkezi Aziýa döwletindäki saglygy saklaýyş spesialistleri prezident Yslam Kerimowyň “ähli medisina barlaglarynyň” Daşkentdäki keselhanada geçirilmegini isleýärler.
Ministrler Kabinetiniň bu beýanaty, özbek hökümeti 78 ýaşyndaky Kerimowyň “medisina bejergisini almagy üçin” hassahana ýerleşdirilendigini we “medisina barlagynyň we bejergisiniň birneme wagt aljakdygyny” habar berenden bir gün soň ýaýradyldy.
Emma özbek Ministrler Kabineti Kerimowyň saglyk ýagdaýy we onuň nähili keselden näsaglandygy barada maglumat bermedi.
Öňki sowet respublikasyny 25 ýyldan gowrak wagt bäri dolandyrýan prezident Kerimowyň saglyk problemalarynyň bardygy bilinýär.
Ýöne özbek hökümeti mundan ozal hiç haçan Kerimowyň saglyk ýagdaýy barada beýanat ýaýratmandy.
Prezident soňky gezek döwlet telewideniýesinde 17-nji awgutda, Günorta Koreýanyň içeri işler ministrini kabul edende göründi.
Ol Daşkentde 1-nji sentýabrda, Özbegistnyň garaşsyzlygynyň 25 ýyllyk baýramynda jemgyýetçilige çykmalydy.


text:
Owgan resmileri «Yslam döwleti» ekstremist toparynyň ýokary derejeli komandiriniň, ABŞ-nyň güman edilýän dron zarbasy netijesinde, gündogar Owganystanda öldürilendigini aýdýarlar.
Nangarhar welaýatynyň gubernatorynyň sözçüsi Attaulla Kugiani «Yslam döwleti» toparynyň Owganystandaky lideri Mullah Bozorgyň ýanyndaky ýedi söweşiji bilen bilelikde, 18-nji noýabrda öldürilendigini aýtdy.
Sözçiniň tassyklamagyna görä, dron zarbasy Kot etrabynyň Lagharjo diýen ýerine urlupdyr. Ol bu topara degişli partlaýjy enjamlaryň, ok-ýaragyň hem weýran edilendigini aýtdy.
Owganystanyň Goranmak ministrligi hem 19-njy noýabrda bu habary tassyk etdi.


text:
Şu gün “Al-Kaýdanyň” Yrakdaky bir topary geçen hepde Bagdat şäherinde 69 adamyň ölümine getiren partlamalaryň jogapkärçiligini öz üstüne alyp, beýanat ýaýratdy.
Özüni “Yragyň yslam döwleti” diýip atlandyrýan bu topar öz internet saýtynda ýaýradan bu maglumatynda geçen hepde amala aşyrylan şol hüjümleri “Penşenbe basyp alyşlygy” diýip atlandyrypdyr we onuň sünnüleri goldamak maksady bilen amala aşyrylandygyny nygtapdyr.
Geçen hepdäniň penşenbe güni Bagdadyň dürli künjeklerinde 10-dan gowrak partlama amala aşyrylypdy.


text:
Ýemeniň prezidenti Ali Abdulla Saleh protestçileriň tas 33 ýyllyk dolandyryşyny bes etmek baradaky talaplaryny ýerine ýetirip, ýurduň syýasy krizisini soňlamak ylalaşygyna gol çekmekden ýene-de boýun gaçyrdy.
Saleh ýekşenbe güni soňky minutda Aýlak arap ýurtlary we ABŞ tarapyndan goldanýan şertnama gol çekmekden boýun gaçyrdy. Bu şertnama oňa 30 gün içinde işden çekilse sud jogapkärçiligine çekilmezlik kepilligini berýärdi.
Döwlet telewideniýesi onuň şertnama diňe şenbe güni gol çeken oppozisiýa liderleriniň gatnaşmagynda gol çekjegini aýtdy.
Bu Salehiň Ýemende gozgalaňy soňlamaga niýetlenen şertnama gol çekmeden üçünji gezek ýüz öwrüşidir. Bu gozgalaňda howpsuzlyk güýçleriniň 170-den gowrak adamy öldürendigi aýdylýar.
Salehiň ylalaşyk şertnamasyna gol çekmekden ýüz döndermegine jogap edip, Aýlak hyzmatdaşlyk geňeşi kadaly şertleriň ýokdugy üçin ýemen krizisine araçylyk etmegini togtadýandygyny aýtdy.


text:
Ukrainanyň oppozisiýasynyň liderleri prezident Wiktor Ýanukowiç bilen gepleşik geçirmek barada ylalaşdylar. Bu gepleşikler Ýanukowiçiň we onuň ÝB bilen möhüm ylalaşyk baglaşmakdan ýüz öwürmegi sebäpli wezipesinden çekilmegini talap edýän oppozisiýanyň arasynda dörän gapma-garşylykdan çykalga tapmak maksadyna gönükdirilýär.
Oppozision liderleriň biri Arseniý Ýatsenýuk Kiýewiň Garaşsyzlyk meýdançasynda jemlenen protestçilere ýüzlenip olaryň talaplarynyň Ýanukowiçe ýetiriljekdigini aýtdy. Beýleki oppozision liderler ýagny boks boýunça dünýä çempiony Witaliý Kliçko we milletçileriň lideri Oleh Týahnybok Ýatsenýuga goşuldylar.
Ýanukowiç öňki prezident Lionid Krawçugyň guraýan “tegelek stol” diskussiýasyna gatnaşjakdygyny anna güni mälim etdi.
Geçen aýda Wiktor Ýanukowiç ÝB bilen köpden bäri garaşylan assosiasiýa barada ylalaşyga gol çekmekden ýüz öwürdi. Onuň bu kararyna Orsýetiň basyşy astynda gelen bolmagy çak edilýär. Penşenbe güni Brusselde Ukrainanyň premýer-ministriniň orunbasary Serhiý Arbuzow hökümetiň ylalaşyga “tiz wagtda” gol çekmekçi bolýandygyny aýtdy emma ol wagt möhletini agzamady.


text:
Orsýetiň tanymal medeniýet şahslarynyň ençemesi Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň Krym boýunça hereketleri babatynda öz pikirlerini mälim etdiler. Olaryň bir bölegi Putine goldaw bildirýär, ýene bir bölegi garşy çykyş edýär.
AÝ/AR-nyň Ors gullugynyň maglumatyna görä, 80-den gowrak adam, şol sanda meşhur dirižer Waleriý Gergiýew, Puşkin muzeýiniň ýolbaşçysy Irina Antonowa, aktýor Sergeý Bezrukow we gyjakçy Ýuriý Başmet ýaly tanymal şahslar Wladimir Putine goldaw bildirip açyk hat ýaýratdylar. Medeniýet minsitrliginiň resmi websaýtynda çap edilen bu açyk hata gol goýan şahslar “özleriniň doň ýürekli synçy bolup çetde galyp bilmeýändigini” aýdyp, “Orsýet Federasiýanyň prezidentiniň Ukraina we Krym boýunça pozisiýasyna berk goldaýandygyny” mälim etdiler.
Orsýetiň medeniýet wekilleriniň ýene bir topary, şol sanda film kritigi Anton Dolin, ýazyjylar Lýudmila Ulitskaýa hem Wiktor Ýerofeýew we iňňän meşрur aktrisa Lia Ahedžakowa şu hepde-de açyk hat ýaýradyp, Orsýetiň güýçleriniň Krymy okkupasiýa etmegini tankyt etdiler.


text:
Şu gün Orsýetiň esasy saýlama OMON güýçleriniň agzalary öz ýolbaşçylarynyň kanun bozmalaryndan şikaýat edip, ýurduň prezidentine şikaýat bilen ýüz tutdular.
Orsýetiň hepdelik “Nowaýa wremýa” žurnaly şu gün Moskwadaky bu OMON bölüminiň 10 töweregi agzasy tarapyndan ýazylan bu hatdan bölekleri çap etdi.
Orsýetiň prezidentine hem-de baş prokuroryna ýazylan bu hatda OMON-yň işgärleri öz ýolbaşçylarynyň her gezekki iş smenalarynyň dowamynda OMON-yň her bir işgärine üç adamy tussag etmäge görkezme berýändigini aýdyp, bu ýagdaýdan şikaýat edipdirler.
Şeýle hem, hatyň awtorlary OMON-yň bu batalýonynyň ten satýan aýal-gyzlary goramak, halanmaýan biznes jaýlaryny basyp almak ýa-da halanmaýan mitingleri dargytmak ýaly çärelerde ulanylyp, onuň pul gazanylýan struktura öwrülendigini belläpdirler.


text:
Duşenbe güni eýranlylaryň Birleşen Ştatlaryň Tährandaky öňki ilçihanasynyň öňünde demonstrasiýa geçirýärler. Bu demonstrasiýa 1979-njy ýyldaky basyp alyşy bellemek maksady bilen geçirilýär.
Eýranyň metbugatynyň berýän maglumatyna görä, aşa dinçi protestçiler ABŞ garşy plakatlary göterip, baýdaklary galgadyp, “Amerika ölüm!” diýen şygarlary gygyrýarlar.
Bu mitingler her ýyl geçirilýän çäredir, ýöne synçylar bu ýyl onuň ähmiýetiniň uludygyny aýdýarlar. Sebäbi protestçiler täze prezident Hassan Rohaniniň Günbatar bilen dartgynlylygy ýeňilleşdirmek baradaky synanyşyklaryna garşylygyny bildirýärler.
Sentýabr aýynda Rohani we ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň arasynda geçirlen telefon arkaly söhbetdeşlik eýranlylaryň köpüsi tarapyndan goldanylypdy, ýöne oňa aşa dinçi eýranly toparlar şübheli baha beripdi.
Eýranda bolan Yslam rewolýusiýasynyň yz ýany 1979-njy ýylyň noýabr aýynda student aktiwistler ABŞ-nyň ilçihanasyna çozuş edipdiler. Şonda jemi 52 amerikaly 444 gün zamunlykda saklanypdy.


text:
Indoneziýada ýeriň süýşmegi zerarly ýumrulan obada dereksiz ýiten 80-den gowrak adamy gözlemek işlerine 2 000 çemesi halas ediji çekildi. Halas edijiler ýollary arassalamak üçin ilkinji gezek agyr gurallary ulanýarlar.
Merkezi Ýawa adasynda Jemblung in Banjarnegara ýerlerinde ýüzlerçe adam ewakuasiýa edildi. Media serişdeleri bu ýerde palçykly ýagyş suwunyň daglyk we tokaýlyk ýerlere ýaýraýandygyny habar berýärler.
Ýeriň süýşmesi 12-nji dekabrda agşam başlandy. Şeýle tebigy betbagtçylyklar Indoneziýada oktýabr we aprel aýlarynyň arasynda ýagyş möwsüminde ýüze çykýar.


text:
Birleşen Ştatlaryň Türkmenistandaky ilçihanasynyň Maglumat we medeniýet bölüminiň başlygy William Stiwensiň Türkmenistandaky wezipe möhleti doldy diýlip, habar berilýär.
Azatlyk Radiosy William Stiwens bilen söhbetdeş bolup, onuň Türkmenistanda işlän döwrüniň özünde galdyran täsirleri bilen gyzyklandy.
Azatlyk Radiosy: Jenap Stiwens, Türkmenistanda alyp baran diplomatik işiňiziň möhletiniň dolanlygyny aýtdyňyz. Türkmenistanda amala aşyran işleriňiz barada gürrüň berseniz?
William Stiwens: Meniň Turkmenistandaky işimiň 3 ýyllyk möhleti doldy. Bu ýurtda işlemegiň özi – onuň adamlary bilen işleşmek, Türkmenistanyň baý mirasyny öwrenmek we bu ýerdäki adamlar bilen Amerika barada pikir alyşmak üçin bu öran seýrek mümkinçilik boldy. Ýurduň ähli künjeklerinde bize görkezilen gyzgyn myhmansöýerlik mende örän uly täsir galdyrdy. Men ýurduň ähli regionlaryny we dürli obalaryny aýlanyp gördüm. Bu ýurduň adamalary we ajaýyp medeniýeti mende örän uly täsir galdyrdy.
Azatlyk Radiosy: Medeniýet we maglumat ugurlardan nähili işler alnyp baryldy?
William Stiwens: Biziň maksadymyz iki ýurduň arasynda özara düşünişmekligi ýola goýmakdan ybarat. Biz öz medeniýetimizi paýlaşýarys we amerikanlaryň türkmen medeniýetinden habarly bolmagy üçin mümkinçilik döredýäris. Türkmenistanda geçen 3 ýyl örän işjeň we täsirli ýyllar boldy. Biz Türkmenistanyň özünde dürli çäreleri geçirdik, şeýle-de türkmen hökümetine ABŞ-da ilkinji gezek türkmen medeniýetiniň günlerini geçirmäge ýardam berdik. Şeýle-de biz türkmen studentleriniň we spesialistleriniň ABŞ-da okamagyna mümkinçilik berýän özara alyş-çalyş programmamyzy ýaýbaňlandyrdyk. Olar ABŞ-da bolup geçýän zatlary öz gözleri bilen görmäge, öz medeniýeti bilen tanyşdyrmak we öz ýurduna wekilçilik etmek mümkinçiligine eýe boldular. Bu ABŞ-daky adamlar üçin örän gymmatly terjibedir, sebäbi türkmenler bilen gatnaşykda bolmak amerikanlar üçin seýrek mümkinçilikdir.
Azatlyk Radiosy: Türkmen-amerikan gatnaşyklarynyň geljegi barada näme aýdyp bolar?
William Stiwens: Meniň pikirimçe, amerikan-türkmen gatnaşyklarynyň ösüşi we ýaýbaňlanmagy üçin uly mümkinçilikler bar. ABŞ-nyň Türkmenistana amerikan kompaniýalaryny getirmek ugrunda uly tagalla edýänligini bilýärin. Amerikan tarapy Türkmenistanyň ykdysady ösüşi üçin öz tejribelerini we tehnologiýalaryny teklip edýär. Iki ýurduň arasynda bilim we medeniýet boýunça gatnaşyklar üçin hem örän uly mümkinçilikler bar diýip pikir edýärin. Meniň pikirimçe, Türkmenistana barmak mümkinçiligi amerikanlaryň köpüsi üçin çäkli bolup galýar, studentler we spesialistler näçe köp bardygyça, şonça-da gowy bolar. Men munuň üstünlikli başa barmagyna sabyrsyzlyk bilen garaşýaryn.
Azatlyk Radiosy: Siz türkmen halkyna näme arzuw edýärsiňiz?
William Stiwens: Men türkmen halkyna ýene bir gezek minnetdarlyk bildirmek isleýärin. Bu ajaýyp bir ýurt. Men [türkmenistanlylara] jan saglygyny, abadançylygy, howpsuzlygy we ýurduň abadançylyga tarap ösmegini arzuw edýärin.


text:
Ýewropa Bileleşigi protestçilere garşy dowam edýän basyşlary berk ýazgarmak bilen Siriýa garşy sanksiýalary güýçlendirýär.
ÝB-niň daşary işler ministrleri Brýusseldäki duşuşykda syýahat çäklendirmeleri we emläk doňdurmalary babatdaky sanawa Siriýanyň birnäçe resmisini, şol sanda prezident Başar al-Assady hem goşmak barada ylalaşyga geldiler.
Şeýle-de ministrler ÝB-niň sanksiýalaryny Eýranyň ýene bir 100 kärhanasyna degişli etmek barada ylalalşyga geldiler. Olar bu karara Tähranyň ýadro programmasy babatdaky gepleşiklerde öňegidişligiň ýoklugy üçin geldiler.
ÝB ministrleri Orta Gündogar parahatçylyk prosesi babatda amerikan prezidenti Barak Obamanyň golaýda çagyryşyny goldadylar.
Obama Ysraýyl bilen Palestinanyň 1967-nji ýylyň serhetleri esasynda, özara ylalaşyp territoriýa alyp-çalyşmak bilen parahtçylyk şertnamasyny baglaşmaklaryna çagyrypdy.


text:
“Gazpromyň” berýän maglumatyna görä, 21-nji maýda Orsýet bilen Hytaýyň arasynda otuz ýyllyk “tebigy gaz” ylalaşygyna gol çekildi. Bu ylalaşygyň netijesinde Orsýet dünýäniň iň köp ilatly ýurdy bolan Hytaýy her ýyl 38 milliard kub metr tebigy gaz bilen üpjün eder. Bu mesele boýunça bilinýän maglumatlar barada içgin gürrüň edýäris.
Hytaý bilen Orsýet haýsy ugurlar boýunça ylalaşyk geçirdiler?
Orsýetiň “Gazprom” kompaniýasy bilen Hytaýyň “CNPC” milli nebit-gaz korporasiýasynyň arasynda 30 ýyllyk tebigy gaz ylalaşygyna gol goýuldy. Munuň esasynda 2018-nji ýyldan başlap Orsýet Hytaý Halk Respublikasyny ýylda 38 milliard kub metr gaz bilen üpjin eder. Ylalaşygyň şertleri gizlin bolmagynda galýar.
Gürrüňi edilýän ylalaşyk halka ýetirilmezden ozal hytaýly we orsýetli kompaniýalar söwda sferasynda iki ýurduň arasyndaky hyzmatdaşlyklary has berkitmek üçin köp sanly tasalamalara gol çekişdiler. Orsýetiň döwlet eýeçiligindäki OAK Birleşen Awigurluşyk korporasiýasy bilen Hytaýyň “Comac” kompaniýasynyň arasynda uzak aralyga gatnawlary amala aşyryp biljek uçarlary öndürmek barada bilelikdäki Jarnama gol çekildi. Agzalýan taslamanyň Airbus we Boing kompaniýalary bilen bäsleşmegi maksat edinilýär. Orsýet bilen Hytaý iki döwletiň araçägini kesip geçýän demir ýol köprüsiniň Amur derýasynyň üstünden gurulmagy we gurluşygyň 2016-njy ýyla çenli tamamlanmagy boýunça-da-da ylalaşyklara gol çekdiler.
Ylalaşygyň bahasy näçe?
Ylalaşylan tebigy gazyň bahasy syr bolmagynda galýar. Gazpromyň başlygy Alekseý Miller tabigy gazyň bahasynyň “söwda syrydygyny” aýtdy. Ýöne ol gol çekilen şertnamalaryň jemi bahasynyň 400 milliard amerikan dollaryna barabardygyny aýtdy. Putin agzalýan ylalaşyk üçin 55 milliard maýa goýumyny goýjakdygyny öz gezeginde Hytaý tarapy hem ylalaşyklar üçin 20 milliard dollar pul möçberinde maýa goýjakdygyny mälim etdi.
Putin gol çekilen ylalaşykdaky tebigy gazyň bahasynyň iki tarapy hem kanagatlandyrýandygyny aýtdy. Ol öz sözlerinde gazy we tebigy gaz ýangyjyny beýleki Günbatar Ýewropadaky partnýorlaryna näçeden satýan bolsa Hytaýa-da şol bahadan ylalaşandyklaryny aýtdy. Döwlet eýeçiligindäki “Izwestiýa” gazeti Gazpromyň bir wekiliniň sözlerine salgylanyp tebigy gazyň bahasynyň 350-380 amerikan dollary aralygyndadygyny aýtdy. Bu habar başga-da köp sanly rus media toparlarynyň neşirlerinde agzaldy. Roýters habar agentliginiň berýän maglumatyna görä soňky iki ýylyň dowamynda ýewropalylar hem Orsýetden agzalýan nyrh boýunça gaz satyn alýan ekeni.
Ýöne “Brookings” institutynyň rus ykdysadyýeti boýunça bilermeni Klifford Gaddiniň Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy bilen gürrüňdeşliginde bellemegine görä, gol çekilen ylalaşyklaryň nyrhlaryny biribirinden üzňelikde, aýratynlykda agzamagyň manysy ýok diýen ýaly, sebäbi ylalaşyklar boýunça başga-da köp meselerler bar.
“Köp ugurly ylalaşyklaryň ählisine goýberiljek puluň mukdaryny bilmezden, ylalaşyklaryň umumy bahasyna seredip, karz alynan puluň prosendine esaslanyp, ýa-da bolmasa karz alynan puluň mukdaryndan, öňünden tölen töleglerden ugur alyp hiç hili netijä baryp bolmaz. Ylalaşyklary ol ýa-da beýleki tarapa has amatly edip görkezmek üçin, elbetde, synanyşyklar bardyr. Görnetin bir hakykat bar, ýagny orslaryň pes oturýan ýaly bolup görnesleri gelenok”.
Hytaýa gaz geçiriji trubalaryny çekmek näçe wagt alar?
Ylalaşykda aýdylşyna görä, gaz üpjinçiligi 2018-nji ýyldan başlar. Ýöne eger-de taraplar haýsy hem bolsa bir meselede ylalaşmasalar agzalýan senäniň yza süýşürilmegi hem mümkin. Gaddiniň aýtmagyna görä, bu mesele, taraplaryň gaz geçirijiler üçin näçeräk pul serişdesini sarp edýändiklerine we ylalaşygy durmuşa geçirmekdäki syýasy erk-islege bagly bolup durýar:
“Eger-de orslar haýsydyr bir taslama ýeterlik derejede pul serişdesini sarp etseler onda olaryň muny gysga wagtyň içinde amala aşyryp bilýändiklerini biz ozalam bilýäris. Meselem, Soçi muňa mysal bolup biler. Hytaýlylaram edil şolar ýaly, ýöne olar haçan-da bir işe sözüň doly manysynda berilseler şonda doly amala aşyrýarlar. Diýmek bu taslamanyň tamamlanmagy mümkinçiliklere bagly mesele däl, eýsem meseläniň taraplar üçin gyssaglydygyna ýa-da däldigine baglydyr”.
Bu ylalaşyk Orsýetiň Ýewropa we Ukraina satýan gazyna nähili täsir eder?
Gönüden-göni täsir etmez. Gazpromyň ýaýradan beýanatyna görä, Hytaýa satyljak tebigy gaz esasan iki ýatakdan, ýagny gündogar Sibirdäki Kowytinskoýe we Çaýandinskoýe gaz känlerinden üpjin ediler. Bu gaz ýataklary daşary ýurtlara satylýan gaz geçirijilerine birikdirilmändir. Orsýetiň Ukrainanyň üsti bilen günbatar Ýewropa satýan gazy esasan Günbatar Sibirdäki gaz ýataklaryndan alynýan ekeni.
Ýagdaý şeýle bolsa-da, şeýle seredenimizde bu ylalaşyk günbatar Ýewropa satylýan gazyň bahasyna täsir eder diýlip çaklanylýar. Sebäbi, Orsýet öz gazyny satmak üçin alternatiw bazaryna arkaýyn bolar.
“Gazpromyň Aziýany hem öz gazy bilen üpjin edip başlamagy onuň ýewropalylar bilen edýän tebigy gaz gepleşiklerinde pozisiýasyny güýçlendirer. Bu esasan, iň köp kimiň kime garaşlydygyna bagly meseledir. Elbetde, biz öz gipotezlerimiz bilen hakykatyň tapawudyna magat göz ýetirmeli. Sebäbi, käwagt hatda gol çekilen ylalaşyklar hem wagtyň geçmegi bilen, bazar şertleriniň, syýasy we howpsuzlyk ýagdaýlarynyň üýtgemegi bilen başa barmany bilýär”. diýip Klifford Gaddi nygtaýar.
Garward uniwersitetiniň Orsýet we Ýewraziýa barlaglary merkeziniň baýry bilermeni Marşel Goldman bolsa ýewropa satylýan gazyň Orsýet üçin gaty uly ähmiýetiniň bolmajakdygyny, sebäbi Orsýetiň dünýäde iň baý gaz känlerine eýedigini aýtdy:
“Meniň pikirimçe Orsýet üiçn munuň tapawudy ýok. Sebäbi orslar gazyny kime sataýyn diýse satyp bilýär. Olaryň subut edilen gaz känleri we gaz rezerwleri köp”.
Orsýet-Hytaý gepleşikleriniň şu döwürde geçirilmeginiň Ukrain krizisi bilen ilteşigi barmy?
Şeýle bolmagy gaty ahmal. Orsýet bilen Hytaý ozal on ýyllap gepleşik geçerip ylalaşyga baryp bilmäni ýörkäler, birden 21-nji maýda iki tarap hem ylalaşyklara gol goýdular. Şondan hatda bir gün ozal hem taraplar ylalaşyga baryp bilmändiler. Munuň bilen bir hatarda Orsýet, eger-de ukrainlar orslardan alýan gazynyň puluny öňünden tölemeseler, 1-nji iýundan başlap gazy kesjekdigini aýdýar.
“Orslar soňky ylalaşyga gol çekmäge mejbur galdylar. Munuň şeýledigi görnüp dur. Olar propaganda maksatlarynyň hatyrasyna şeýle etmäge mejbur galdylar. Olar özleriniň Günbatara garaşly däldiklerini görkezmek üçin Hytaý bilen ylalaşmaly boldular” diýip Gaddi gürrüň berýär we sözleriniň üstüni ýetirýär:
“Ýöne beýle diýmeklik “ylalaşyk adalatsyz” diýmeklik däldir. Beýle diýmeklik hytaýlylar orslary gysýar diýmeklik däldir. Eger-de şeýle bolsa, ýagny bu ylalaşykda ors tarapy goşmaça pul töleýän bolsa onda diýmek olaryň özleri öz islegleri bilen pul töläsleri gelýär. Diýmek, olar üçin ähmiýetli zat häzir şol. Meniň pikirimçe, şonuň üçin orslaryň häzir “Ynha biz hytaýlylar bilen uly göwrümli ylalaşyklara gol çekdik. Indi biziň Günbatara we Ýewropalylara alternatiwalarymyz bar. Biz indi olaryň sanksiýalaryndan zyýan çekmeris” diýesleri gelýän bolmaly.


text:
Azerbaýjanyň agyr jenaýatlar boýunça sudy geçen ýyl Bakuwda geçirlen Ýewrewideniýe aýdym-saz bäsleşigi döwründe terroristik hüjümleri gurnamakda 29 adamy türme tussaglygyna höküm etdi.
Bu toparyň üç agzasy duşenbe güni ömürlik türme tussaglygyna höküm edildi. Beýlekilere bolsa 9 we 15 ýyl aralygynda ýyl kesildi. Gürrüňi edilýän tussaglar barada sud işi iýul aýynda başlanypdy.
Şu ýylyň başynda azyndan ýedi adam terrorizmde we ýurda dönüklikde sud edilip, 12 we 14 ýyl aralygynda türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Derňewçiler toparyň goňşy Eýran bilen ilteşiginiň bardygyny aýdýarlar. Maglumatlara görä, toparyň lideri bäsleşigiň geçirilýän agşamy şübhelileri tussag etmek üçin geçirlen operasiýalar döwründe öldürilipdir.


text:
Geçen hepdede Gazagystanda we Gyrgyzystanda ene diline bagyşlanan baýramçylyklar geçirildi. Gazagystanda bu sene "Dilleriň güni" görnüşinde, Gyrgyzystanda bolsa "Döwlet diliniň güni" görnüşinde gurnalýar. Bu ýurtlarda rus diliniň statusy hem konstitusiýa derejesinde berkidilendir. Bilermenleriň bellemegine görä, ol ýurtlaryň häkimiýetleri ýurtda owalky dil ýagdaýyny saklamagy alada edýärler.
1989-njy ýylda, ýagny Sowet Soýuzynyň dargamagynyň öň ýanynda Merkezi Aziýanyň ýurtlary yzly-yzyna döwletiň resmi dili barasynda ýörite kanunlar çykarmaga başlapdyrlar. Şol döwürde şeýle kanunlar Täjigistanda 22-nji iýulda, Gazagystanda 22-nji sentýabrda, Gyrgyzystanda 23-nji sentýabrda, Özbegistanda 21-nji oktýabrda we Türkmenistanda bolsa 1990-njy ýylyň 24-nji maýynda kabul edilipdi. Merkezi Aziýanyň ýurtlary garaşsyzlyk ýyllarynda döwletiň resmi dili baradaky kanuna üýtgeşmeler girizipdirler ýa-da durşy bilen bu ugurda täze kanun çykarypdyrlar.
"Saklanyp galan" aň-düşünje we mekdepler
Gazagystanyň konstitusiýasynda gazak dili döwletiň esasy resmi dili hökmünde görkezilenem bolsa, döwlet edaralarynda onuň deregine "resmi" derejede rus dili ulanylýar. "Gazak dili" atly guramanyň başlygynyň orunbasary Garifolla Anes resmi dil barada kanun kabul edilenem bolsa, garaşylyşy ýaly ýagdaýyň owalkysyndan hiç hili üýtgemändigini belleýär.
– Resmi dil baradaky ilkinji kanun garaşsyzlykdan owal kabul edilipdi. Şol döwürde resmi hasabatlara görä, ýurtda gazak ilatynyň sany 44 göterim ekeni. Ýurduň 44 göterim ilaty bilen resmi döwlet dili we garaşsyzlyk barasynda kanun kabul edilipdi. Häzirki döwürde bolsa Gazagystanda 64-65 göterim gazak ilaty ýaşaýar. Häzirlikçe biz döwletiň resmi diliniň kämilleşmändigi sebäpli emeli problemalara duçar bolýarys – diýip, Garifolla Anes Azatlyk Radiosyna maglumat beripdir.
Ýurduň magaryf ulgamynda ors mekdepleri bilen goşluşan ýagdaýda dowam edýän düzgünler barasynda Garifolla Anes öz pikrini şeýle beýan edipdir:
– Obanyň ýaşaýjylary köpçülikleýin ýagdaýda şähere göçýärler. Şonuň üçinem ummasyz köp gazak mekdepleri hyzmata girizilýär. Ýurtda edil owalky döwürdäki ýaly ors mekdepleri öz işini dowam etdirýär. Şonuň ýaly şol bir wagtyň özünde dürli dillerde bilim berýänler bilen başga dilde bilim berýän mekdepler hem bar. Halkyň arasynda şeýle düşünje hem bar, ýagny ors mekdebini okan çagalaryň ýokary okuw jaýlaryna girmäge has köp mümkinçiligi bolýar. Hatda ýurduň çet ýerlerinde, ýagny başga milletleriň wekilleriniň hiç hili ýaşamaýan ýerlerinde hem häzire çenli ors mekdepleri işläp gelýär – diýip, Garifolla Anes gürrüň beripdir.
Onuň aýtmagyna görä, Gazagystan unitar ýurtdyr (döwlet dolandyrylyşynyň bir görnüşi, ýagny tutuş ýurt üçin döwletiň ýeke-täk häkimiýet gurluşyna eýe bolmagy). Şonuň üçinem mekdepleri gazak, ors ýa-da dürli dilli görnüşinde aýyrmaga hajat ýok.
– Meniň pikrime görä, Gazagystanda gazak dili barasyndaky problema emeli ýagdaýda dowam edýändir. Ýurtda hiç kim gazak diline garşy çykyş etmeýär. Ýokary wezipelerde işleýän resmiler hem edil häzirki ýagdaýyň hemişelikdigine ynanmaýarlar. Meselem, häzir hatda başga milletleriň wekilleri hem öz çagalarynyň geljegi barasynda aladalanmak bilen olary gazak mekdeplerine berýärler – diýip, "Gazak dili" atly halkara guramanyň wize-prezidenti Garifolla Anes aýdypdyr.
Gazagystanda 1997-nji ýylda döwletiň resmi dili barada ikinji kanun kabul edilipdir. 1998-nji ýyldan bäri hem 22-nji sentýabr "Gazagystanyň halklarynyň ene dili güni" höküminde bellenýär.
Kadrlar we "saklanyp galan" dil täsiri
Gyrgyzystanyň konstitutsiýasynda döwletiň resmi diliniň gyrgyz dilidigi nygtalýar. Ors dili bolsa ýurtda edil resmi işleriň dili ýaly ulanylýar. Ýerli graždan aktiwisti Kalen Sadykowanyň pikirine görä, ors diliniň şeýle resmi ýagdaýda ulanylmagy gyrgyz diliniň kämilleşmegine päsgelçilik döredýär.
Onuň aýtmagyna görä, kim öz döwründe ors dilinde bilim alan bolsa, häzirki döwürde hem şol diliň täsirini saklamaga jan edýär.
– Ors diline resmi statusy berýän ýagdaý onuň diýseň kämlleşen bolmagydyr. Häzirki döwürde ýurtdaky köp ýygnaklar ors dilinde geçirilýär. Okuw jaýlarynda hem ors dili edil şonuň ýaly birinji derejede rol oýnaýar – diýip, Kalen Sadykowa Azatlyk Radiosyna gürrüň beripdir.
Graždan aktiwistiniň pikrine görä, intelligensiýanyň döwlet diliniň kämilleşdirilmegi barasynda beren teklibi ünsden düşürilmegini dowam etdirýär. Gyrgyzystanda konstitutsiýany ählihalk sese goýluşygy bilen üýtgetmek mümkin ahbetin. 2010-njy ýyldan 2020-nji ýyla çenli şeýe ählihalk sese goýluşygynyň geçirilmegi barasynda moratoriýa yglan edilipdir.
"Şonuň üçinem ýurtdaky esasy kanun ors diliniň resmi statusynyň iň azyndan 2020-nji ýyla çenli saklanmagyna mümkinçilik döredýär" diýip, Kalen Sadykowa belläpdir.
– Döwlet diliniň kämilleşmegi üçin edilýär diýilýän bäsleşikleriň we maksatnamalaryň sapalak ýaly ýalan çärelerdigini pikir edýärin. Esasy talap bolan, ýagny telegepleşikleriň göwrüminiň 50 göterim bolmagy hem döwlet dilini çäklendirýär. Ýagdaý, haçan-da, ors dili ýurtda resmi statusdan mahrum edilen mahaly üýtgär. Ýöne ýurtda şol bir wagtyň özünde beýleki diller üçin hem gerek bolan mümkinçilikler döredilmelidir. Gyrgyzystanyň kanunyna görä, gyrgyz dili döwlet dili statusyna we resmi dil aýratynlygyna eýedir - diýip, Kalen Sadykowa Azatlyk Radiosyna gürrüň beripdir.
Moskwa saglygyny bejertmäge giden Gyrgyzystanyň prezidenti 23-nji sentýabrda gyrgyzystanlylary "Döwlet diliniň güni" mynasybetli gutlapdyr. "Häzirki döwürde döwlet dilinip kämilleşmegi üçin ähli şertler döredilendir. Her ýyl döwlet diliniň ýaýrawy hasam giňeýär" diýip, Almazbek Atambaýew özüniň gutlagynda aýdypdyr.
Täjigistanda ors dili konstitutsiýa boýunça "halkara gepleşik dili" hasaplanýar. Türkmenistanyň we Özbegistanyň konstitutsiýalarynda bolsa ors dili ýatlananogam.


text:
Duşenbe güni Yragyň dürli regionlarynda amala aşyrylan partlamalarda azyndan 10 adam ölüp, onlarça adam ýaralandy.
Bagdadyň günortasyndaky Mussaýab şäherçesinde amala aşyrylan bir partlamada bir maşgaladan ýedi adamyň ölendigi habar berilýär.
Ýerli resmiler bu maşgalanyň nyşana alynmagynyň sebäbini olaryň şaýy mezhebine degişlidigi bilen baglanyşykly bolmagynyň mümkindigini aýdýarlar.
Şular ýaly partlamalar Yragyň Hilla we Kirkuk şäherlerinde-de amala aşyryldy. Bu partlamalaryň jogapkärçiligini häzirlikçe hiç bir topar öz üstüne almady.


text:
Düýbi Brýusselde ýerleşýän terror ýygynçagy Fransiýa täze hüjüm guramagy planlaşdyrdy, emma oňa derek, Fransiýadaky çalasyn derňewe geň galyp, Belgiýanyň paýtagtyna hüjüm etdi diýip, Belgiýanyň prokurory aýtdy.
"Geçirilýän derňewiň depginine geň galyp, olar gyssagly Brýussele zarba urmak kararyna geldiler» diýip, Belgiýanyň Federal prokuratura edarasy 10-njy aprelde aýtdy.
Derňewçiler Brýussel hüjüminiň arkasyndaky ýygynçak bilen noýabrdaky Pariž hüjümlerini guran toparyň arasyndaky baglanyşyklary tapdylar.
Belgiýa häkimiýetleri 9-njy aprelde, Brýussel hüjümleri bilen baglylykda, dört adamy «terrorçylykly ganhorluga» we «terror toparlarynyň işlerine» gatnaşmakda aýypladylar.
Olaryň biri Brýussel aeportynda gözegçilik kamerasynda surata düşürilen, «başgaply adam» diýilýän Mohamed Abrinidir.
8-nji aprelde Belgiýada tussag edilen Abrini geçen ýylyň Pariž hüjümleriniň tanalýan iň soňky gaçgagy hasaplanylýar.
13-nji noýabrdaky Pariž hüjümlerinde 130 adam öldürilipdi.


text:
"Kesarewo kesimi – akuşer-ginekolog lukmany tarapyndan geçirilýän operasiýa bolup, onuň gidişinde, çaganyň dogulmagyny upjün etmek üçin garyn boşlugynyň öňki diwary hem-de ýatgy kesilýändir. Çaganyň dogulmagynyň operatiw usulyny ulanma, akuşer-ginekolog lukmanyndan ýörite taýynlygy we tejribeliligi talap edýändir".
Halkara guramalaryň, Bütindünýa Saglygy Goraýyş Guramasynyň (BSGG) bellemegine görä, dünýäde kesar kesimi operasiýasy arkaly çaga dogurýan aýallaryň sany ýyl-ýyldan artýar. Lancet lukmancylyk žurnalynyň ýakynda çap eden, öz içine 21 sany ýurdy alýan barlaglarynyň görkezmegine görä, dünýäde 2010-2011-nji ýyllar aralygynda dogulan bäbekleriň 31%-i kesar kesimiň kömegi bilen dünýä inipdir. Barlaglardaky sanlar kesar kesimiň derejesiniň ähli ýurtlarda hem ýokarlanýandygyny görkezýär.
Kesar kesimi enäni, bäbegi ölümden halas edip bilýär. Ýone köp halatlarda kesar kesimi hiç bir görkezmesiz, zerurlyk ýok bolan ýagdaýlarda hem geçirilýär. Zerur bolmadyk kesar kesimi eneleriň we bäbekleriň saglygyna howp salýar, esasan hem tejribeli lukmanlaryň, gerekli lukmançylyk enjamlaryň ýeterlik bolmadyk ýerlerinde dürli gaýraüzülmelere getirip bilýär. BSGG kesar kesimini diňe görkezme bilen, her göwreli aýalyň ýagdaýynyň öwrenilip ulanylmagyna çagyrýar. Kesar kesimi diňe dogurýan aýalyň, bäbegiň janyna hakyky howp salanda, zerurlyk dörän wagtynda geçirilmeli operasiýa höküminde bellenilýär. BSGG haýsy-da bolsa bir statistiki görkezijilere, sepgitlere eýermekden gaça durmagy nygtaýar.
Kesar kesimi we gaýraüzulmeler
Her bir çylşyrymly hirurgiki operasiýa mahsus bolan gaýraüzülmeler kesar kesimi operasiýasynda hem ýüze çykyp bilýar (ýokançlyklar, gan ýitirme). Kanadada geçirlen barlaglara görä, özi dogurýan aýallar bilen deňeşdirlende, çagalarynyň çanaklaýyn ýerleşmegi bilen operasiýa geçirlen sag aýallarda we çagalarda gaýraüzülmeleriň döreme ähtimallygy üç esse ýokary bolupdyr. Kesar kesimi operasiýasyny bir gezek geçiren aýalda indiki dogrumyndaky bolup biljek (ýatgynyň tyg düşen ýerinden ýyrtylmagy, gan akmalar) gaýraüzülmeleriň töwekgelçiligi ýokarlanýar.
Kesar kesimi bilen çaga doguran aýallaryň dogrumdan soňky dikeldiş döwri uzaga çekýar we ruhy gamgynlygy duýmak atiýaçlygy artýar. Şunuň ýaly usul bilen dünýä inýän bäbekler hem ejir çekýärler. Sebäbi çaga dogrum ýollaryndan geçip, ýaşaýyş üçin zerur bolan bakteriýalary alyp galanok.
Kopengagen uniwersitetinde geçirlen barlaglar netijesinde 1977-2012 ýyllar aralygynda doglan 2 mln. çaganyň saglyk ýagdaýyna seredildi. Şolardan kesar kesimi arkaly doglan çagalaryň 14%-niň adaty doglan çagalar bilen deňeşdirlende dürli kesellerden (demgysma, bogunlaryň we içegäniň alawlama keselleri) has ýygy ejir çekýändikleri subut edildi.
Kesar kesimi operasiýasy gymmat düşýän dogurma usuly bolup, gowşak saglygy goraýyş pudakly ýurtlaryň maliýe serişdeleriniň tygşytly ulanylmagyna böwet bolýar. Bu ýagdaý maliýe serişdeleriniň jemgyýete zerur bolan lukmançylyk hyzmatlaryň gowulandyrylmagyna sarp edilmän, zerur bolmadyk kesar kesimi ýaly operasiýalara harç edilmegine getirýär.
Kesar kesiminiň geçiriliş derejesi näçe bolmaly?
1985-nji ýyldan bäri halkara guramalary kesar kesiminň howpsyz derejesiniň 5-10% aralygynda bolmalydygyny ýatladyp gelýärler. Soňky barlaglara görä, kesar kesimiň derejesiniň 10%-den ýokarlanýan halatynda, onuň ene we çaga ölümçiliginiň öňüni alýandygy baradaky subutnamalary getirmekde delilleri azaldýar.
Näme üçin dogrumyň operatiw usuly giňden ýaýraýar? Dünýä boýunça görkezijileriň artmagy birnäçe sebäpler bilen düşündirilýär.
Onuň bir sebäbi adamlaryň maddy taýdan gurplanmagy we olaryň şunuň ýaly operasiýany tölemäge ukyplylygy bilen düşündirilse, ýene bir sebäbi dogurýan aýallaryň ýaşlarynyň uly bolup, olaryň agramlarynyň ýokary, saglyk ýagdaýlarynyň ýaramaz bolmagy bilen düşündirilýär. Bu faktorlar dogrumyň gidişine öz ýaramaz täsirlerini ýetirip bilýärler.
Halkara guramalaryň, eneler bilen iş alyp barýan garaşsyz guramalaryň bellemegine göra. şu aşakdaky faktorlar kesar kesimiň ýaýbaňlanmagyna öz täsirlerini ýetirýärler:
1. Dogurýan aýalyň öz dogurmak ukybyna ynamsyzlygy. Sagdyn dogurýan aýala dogrumyň dowamynda psihologiki goldaw berlende kesar kesimini ulanma ähtimallygy ujypsyz bolýar. Meselem, Gunbatar ýurtlarynda göwreli aýallar ginekolog lukmany bilen dogurman, akuşer (göbek ene) bilen dogurmagy saýlap alyp bilýärler. Akuşerleriň tebigy, adaty dogruma ýykgyn edip, garaşmak usulyny ulanmagy tapawutly tarap bolup durýar. Dogurmagy bir tebigy ýagdaý hasaplap, sagdyn enä we çaga howp abanmasa, hirurgiki usullary we dermanlary ulanmakdan gaça durmak – akuşerleriň dogrum hadysasynda eýerýän esasy düşünjeleridir.
2. Soňky barlaglaryň görkezmegine göra, dogrumy çaltlaşdyrmak üçin dermanlaryň ulanylmagy (pitosin, oksitosin), aýalyň öz islegine görä hereket etmän bir ýerde ýatyp dogurmaly ýagdaýy, epidural agyrsyzlandyrmanyň ulanylmagy kesar kesimiň ulanyş töwekgelçiligini ýokarlandyrýar.
3. Kesar kesimi usulyna jemgyýetde adaty usullaryň biri ýaly garalmagy, kabul edilmegi. Biziň jemgyýetimiz aňsatlyk bilen operatiw usullary, operasiýalary kabul edýär. Bu garaýyş aýallaryň, lukmanlaryň arasynda giňden ýaýran garaýyş we düşünjedir.
4. Göwreli aýallaryň kesar kesiminiň getirip biljek uly gaýraüzulmeleri, aýalyň we bäbegiň saglygyna zyýany barada düýbünden habarsyz bolmaklary.
5. Lukmanlary höweslendirme şertleri tizligi we girdejini öňe sürýär. Garaşyp, psihologiki goldaw berip, sagdyn aýallara özleri dogurmana kömek berýan lukmanlara höweslendrmek üçin hiç hili goşmaça töleg berlenok. Käbir operatiw usuly ulanýan lukmanlara, tebigy dogrum bilen deňeşdirlende köp tölenýär. Şeýle-de bu ýagdaý keselhanalaryň girdejisini hem ýokarlandyrýar.
Kesarewo kesimi barada Saglyk.info-da ýerleşdirilen makalalar:
1. KESAREWO KESIMI: GÖRKEZMELER, GEÇIRIŞ TEHNIKASY WE OPERASIÝADAN SOŇKY DÖWÜR
2. OPERATIW DOGRUMDAN SOŇKY DÖWÜR
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Köpler siriýa krizisiniň çözülmeginde Waşingtonyň we onuň günbatarly ýaranlarynyň esasy roly oýnajakdygyny çak etserler-de, garaşylmadyk ýagdaýda orta çykyp, Russiýa ýagdaýlaryň öz islegine görä özgerdilmegini gazanmaga jan etdi.
Anna güni, ýagny 13-nji sentýabrda rus prezidenti Wladimir Putin bir hepdäniň dowamynda alyp baran erjel diplomtiýasy bilen, Siriýa meselesinde Hytaýyň goldawyny gazandy. Şeýle-de Bişkekda geçirilen Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasynyň sammitinde, guramanyň beýleki agzalary-da – Gazagaystan, Gyrgyzystan, Täjigistan we Özbegistan – Moskwanyň tarapynda çykyş etdiler.
Taslama
Mundan birnäçe gün ozal Moskwa Siriýadaky himiki ýaraglaryň BMG-niň gözegçiligine geçirilmegi we olaryň ýok edilmegi boýunça taslama bilen çykyş etdi. Bu plana daýanyp, gürrüňi gidýän ýaraglaryň ýurtdaky graždanlyk urşunda ulanmak mümkinçiliklerini aradan aýyrmak maksat edinilýär.
Moskwanyň hödürlän taslamasy doly maslahat edilýänçä, prezident Barak Obama Damaska garşy edilip bilinjek çäkli harby hüjüm üçin ABŞ-nyň kanunçykaryjylarynyň razylygyny almak tagallalaryny hem togtamaly boldy.
13-nji sentýabrda Ženewada ABŞ-nyň döwlet sekretary Russiýanyň daşary işler ministri Sergeý Lawrow bilen duşuşanda, Jon Kerri himiki ýaraglar babatyndaky planyň Siriýa meselesi boýunça halkara konferensiýany geçirmek tagallalaryna hem hemaýat edip biljekdigine umyt edýändigini aýtdy.
Synçylaryň pikiri
Ekspertler Siriýadaky konfliktiň çözülmegi ugrunda Moskwanyň eýeleýän pozisiýasy babatynda dürli pikirleri we garaýyşlary öňe sürýärler.
Düýbi Moskwada ýerleşýän “Russiýa Halkara gatnaşyklarynda” atly neşiriň redaktory Fýodor Lýukýanowyň pikiriçe, Russiýa Waşingtonyň Owganystandaky, Yrakdaky we Liwiýadaky krizisleri harby interwensiýa arkaly çözmek usullaryny yzarlap, meseleleri çözmek üçin başga-da ýol-ýörelgeleriň bardygyny äşgär etmekçi bolýar.
Lýukýanow: “Meni geň galdyran, aslynda meni haýrana goýan ýeke zat: Russiýanyň birdenkä şeýle ajaýyp taslama bilen orta çykmagy boldy. Sebäbi bu plan ähli taraplar üçin-de bähbitlidi. Dogrusy, bu görnüşdäki taslamalary hödürlemäge [ozal] rus syýasatynyň gaýraty onçakly çatmaýardy” diýdi.
Ekspertleriň başga bir topary Moskwanyň Siriýa bilen baglanyşykly daşary syýasatyny Russiýanyň öz içindäki dörän ýagdaýlar bilen düşündirýärler. Britaniýanyň “The Economist” žurnalynyň halkara redaktory Ed Lukas häzirki ýagdaýlaryň Putiniň bähbidinedigini aýdýar.
Lukas: “Bu ýurduň içinde-de gowy. Jenap Putiniň tarapdarlary tolgunýan bolmaly. Sebäbi bu ony [Putini] “iş başarýan” kişi edip görkezýär we gaşydaşlarynyň sussuny basýar” diýip belleýär.
Rus diplomatiýasynyň dabaralanmagy bilen bir hatarda Moskwanyň öňünde indi işleriň has kyny dur. Bu hem: Siriýa krizisini çözmek. Sebäbi bu ugur boýunça häzire çenli görlen ähli diplomatiki tagallalar netijesiz galýardy.
Siriýadaky krizis indi üçünji ýyl dowam edýär. Bu ganly konfliktde häzire çenli 100 müň töweregi adam öldi.


text:
Sebit resmisi Mumtaz Hanyň aýtmagyna görä, şenbe güni Pakistanyň demirgazyk-günbatarynda güman edilýän jeňçiler tarapyndan zamun alnan 50 ýa 60 adam azat edildi.
Kurram sebitinde aýry-aýry iki ýerde jeňçiler 60 adamy ele saldylar.
Erli tire ýaşulusy Hamidulla Han jeňçileriň 40 adamy boşadandygyny, 10 adamyň bolsa özleriniň gaçyp gutulandygyny aýtdy.
Zamunlukda saklanýan galan 10 adam Pakistanyň elektrik kompaniýasynyň işgärleri bolmaly.
Hamidulla Han Talyban jeňçileriniň olary diňe şahsyetlerini anyklamak üçin saklaýandyklaryny aýtdy.


text:
Britaniýanyň premýer-ministri Dewid Kameronyň aýtmagyna görä, eýýäm gejlek ýyldan britan esgerleriniň Owganystany terk edip başlamaklary mümkin.
"Geljek ýyl barada aýdylanda, meniň pikirimçe, bu mümkin. Biz bu ýer üçin zerur bolan zady amala aşyrmalydyrys. Meniň şu günki gören zatlarym maňa optimist bolmaga sebäp döredýär” – diýip, Kameron düýn Britaniýanyň Owganystandaky harby bazasynda eden çykyşynda belledi.
Düýn Dewid Kameron Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý bilen hem gepleşik geçirdi. Gepleşikleriň dowamynda Kameron Owganystanda dokuz ýyl bäri alnyp barylýan söweşlerde bu ýyl “hakyky üstünlikleriň” gazanylandygyny aýtdy.
Häzirki wagt Owganystanda jemi 9 müň 500 çemesi britan esgeri gulluk alyp barýar.


text:
Janyndan geçen bombaçy Yragyň Ramadi şäherinde harby maşyny bir bina urduryp, azyndan 13 adamy öldürdi.
Yrak polisiýasy Rmadiniň merkezindäki dokuz gat binanyň Yragyň howpsuzlyk güýçleriniň bazasy hökmünde ulanylýandygyny aýdýar.
Polisiýa 17 adamyň ýaradar bolandygyny hem habar berdi. Yrak güýçleri günbatardaky Ramadi we Falluja şäherlerinde ýanwardan bäri "Yslam döwletiniň" jeňçilerine garşy söweşýärler.
«Yslam döwleti» we olaryň sünni tire ýaranlary Falluja kontrolluk edýärler, emma Ramadi iki bölünen we söweş günde dowam edýär.


text:
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri Pakistany Waşingtonyň Yslamabada terrora garşy uruşda dowamly goldaw berjegine ynandyrdy.
Anna güni bolan telefon gürrüňinde, aýdylmagyna görä, Kerri bilen Pakistanyň premýer-ministri Nawaz Şarif ABŞ-nyň ýolbaşçylygynda terrora garşy alnyp barylýan kampaniýa we regional howpsuzlyk meseleleri barada maslahat edipdir.
Pakistanyň mediasy Kerri bilen Şarifiň Pakistan bilen Hindistanyň arasynda dowam edýän serhet dawalary barada hem maslahat edendigini ýazýar.


text:
Lebap welaýatynyň Farap etrabynda iki çagalar bagynyň, Garaşsyzlyk etrabynda 600 orunlyk mekdebiň we Medeniýet öýüniň gurluşygynyň tamamlananyna ençeme aý geçendigine garamazdan, ulanylmaga berilmändigi habar berilýär.
Hatda resmi taýdan dabaraly ýagdaýda açylan käbir desgalaryň daşynda we içinde hem, onuň işe girizilendigini görkezýän hiç hili alamatyň ýokdugy aýdylýar.
Eýse, munuň nähili sebäpleri bolup biler?
Bu soraga Azatlyk Radiosynyň Lebapdaky habarçysy Osman Hallyýew öz raportynda jogap berýär.


text:
Ankara Siriýanyň demirgazygyndaky kürt milisiýa söweşijileri bilen ýaraşygyň baglaşylandygy baradaky maglumatlary ret edýär.
Türkiýäniň Ýewropa Bileleşigi meseleleri boýunça ministri Ömer Çelik 31-nji awgustda eden çykyşynda Ankara “Türkiýe we kürt elementleriniň arasynda ok atyşygy bes etmek barada ylalaşyga gelnendigini hiç bir ýagdaýda kabul etmeýär” diýdi.
30-njy awgustda Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň metbugat-wekili Jon Kirbi (John Kirby) Birleşen Ştatlar tarapyndan goldanylýan Siriýadaky kürt söweşijiler bilen Türkiýäniň arasyndaky söweşleriň 12 sagatdan 18 sagada çenli togtadylandygyny aýtdy.
Şeýle-de, Kirbi “Waşington ok atyşygy bes etmek baradaky ylalaşygyň dowam etmegini isleýär, şeýlelikde, Birleşen Ştatlaryň liderligindäki koalisiýanyň ähli agzalary ünsi “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijilerini ýok etmäge gönükdirip biler” diýdi.


text:
Çehiýa respublikasynda Ahal-teke atlarynyň halkara çempionaty geçirilýär.
"Corona Bohemiae Cup" ady bilen ilkinji gezek geçirilýän bu çempionata Çehiýanyň Ola Rança sebitinde 15-nji iýulda badalga berildi.
Azatlyk Radiosynyň habarçysynyň berýän maglumatyna görä, bu çempionata Türkmenistanyň wekilleri hem gatnaşýar.
Anna güni türkmen resmileri bu çempionatyň guramaçylaryna Azatlyk Radiosynyň habarçysyny şikaýat edensoň, "Corona Bohemiae Cup"-y gurnaýjylar Azatlyk Radiosynyň habarçysyndan dabaranyň ikinji gününe gatnaşmazlygy soradylar.
Iki gün dowam etjek bu çempionata dünýäniň dürli künjeginden çapyksuwarlar we ahal-teke aty bilen gyzyklanýan atşynaslar gatnaşýar.


text:
Aşgabat, 24-nji ýanwar. “Türkmenportal”.
Aziýanyň Kubogy — 2015. 23-nji ýanwar. “Kanberra” stadiony (Awstraliýa). 18 921 tomaşaçy.
EÝRAN — YRAK — 3:3 (1:0) (11 metrlik urgular boýunça 6:7)
Pökgüleri geçirenler: Azmun (24) — 1:0, Ýasin (56) — 1:1, Mahmud (93) — 1:2, Puraligandži (103) — 2:2, Ismail (116) (11 metrlik urgudan) — 2:3, Guçannedžad (119) — 3:3.
Eýran: Hagigi, Puladi, Hosseýni, Puraligandži, Hadži Safi, Teýmurýan, Nekunam, Dežaga (Guçannedžad, 84), Şodžai, (Amiri, 46), Gafuri, Azmun (Džahan Bakş 63).
Irak: Haşim, Ahmed Ibragim, Kasim, Aziz (Husseýn, 46), Ýasin Geni (Al-Muntafik, 107), Mahmud, Şakir, Ismail, Abdulzehra (Ali Adnan, 65), Abdulamir, Al-Lami.
Duýduryş alanlar: Puladi (22), Teýmurýan (90) — Ahmed Ibragim (2), Kasim (68), Al-Lami (90+2), Ali Adnan (95), Mahmud 100, Abdulamir (102), Husseýn (120).
Oýundan çykarylan: Puladi (43).
Emin: Uilýams Benžamin (Awstraliýa).
Penşenbe güni Aziýanyň Kubogy — 2015-de iki ýarym finalçy mälim edildi. Koreýa Respublikasynyň we Awstraliýanyň ýygyndylary şeýle hukuga eýe boldular. Anna güni bolsa galan iki çärýek final duşuşyklary geçirildi. Koreýalylaryň garşydaşy Eýran — Yrak duşuşygynda mälim edilmelidi. Braziliýada geçirilen dünýä çempionatyna gatnaşan eýranlylar Karluş Keýruşyň ýolbaşçylygynda ýeňiş ugrunda göreşip biljekdiler. Yrak bolsa ýurtda soňky ýyllarda ýüze çykan ähli kynçylyklara garamazdan islendik garşydaşa gaýtawul berip biljek topar hasaplanýardy.
Oýnuň başy ýokary tizlikde geçse-de, dürs urgular ýetmezçilik edýärdi. Eýranyň ýygyndysy topa köpräk erk edip 24-nji minutda hasaby açmagy bastardy. Kazanyň “Rubininiň” düzüminde çykyş edýän eýranly türkmen Serdar Azmun tapawutlandy.
Eýranlylaryň şatlygy uzaga çekmedi. 43-nji minutda bu toparyň oýunçysy Mehrdat Puladi ikinji sary petek alanlygy sebäpli oýundan çykaryldy. Şondan soň yraklylar hüjümi güýçlendirdiler we 56-njy minutda Ahmed Ýasin Geni hasaby deňledi. Şunlukda oýnuň esasy wagty deňlikde tamamlandy.
Goşmaça wagtyň başynda Ýunus Mahmud Yragyň ýygyndysyny öňe çykardy. Aradan 10 minut geçeninden soň, eýranly Puraligandžiniň kellesi bilen ýerine ýetiren dürs urgusyndan soň, hasap ýene deňlendi. Goşmaça wagtyň tamamlanmagyna 4 minut galanda yrakly Durgam Ismael 11 metrlik urgusyndan öz toparyny öňe çykardy. Ýöne bu hem ýeňiş pökgüsi bolmady. 3 minut geçip-geçmän, eýranly futbolçylar hasaby deňlediler.
Duşuşykdan soňky 11 metrlik urgularda şowlulyk Yragyň ýygyndysynyň tarapynda boldy. Bu topar 7:6 hasabynda ýeňiş gazandy.


text:
Simon Johnson
: Halkara walýuta fondunyň öňky baş ykdysadyýetçisi, Massaçusets Tehnologiýa Institutynyň (MIT) professory, “The New York Times” gazetiniň ykdysadyýet boýunça synçysy.Allan Meltzer:
Karnegi Mellon uniweristetiniň syýasy ykdysadyýet boýunça professory, ABŞ-nyň Merkezi banky boýunça tanymal taryhçy.Roger Bootle
: “Capital Economics Ltd” guramasynyň dolandyryjy direktory, Britaniýanyň öňki hökümetiniň geňeşçisi, "The Daily Telegraph" gazetiniň dünýä ykdysayýeti boýunça synçysy.Azatlyk Radiosy: Jenap Simon Johnson, 2011-nji ýylda dünýä yksydyýetiniň ägirtleri krizisden çykmagyň berk ýoluna girerlermi ýa-da biz iki esse global durgunlyga uçrarysmy?Simon Johnson:
Meniň çakymça, önümçiligiň peselmegine sebäp boljak iki gat resessiýa bolmasa gerek. Ýöne Ýewropanyň ykdysadyýetine howp abanmagy mümkin. Meniň pikirimçe, Ýewropa krizisiň täze tapgyryny geçirer, onuň täze ýylyň ýazynda bolmagy hem mümkin. Bu-da öz gezeginde dünýä ykdysadyýetiniň peselmegine getirer.Azatlyk Radiosy: Jenap Roger Bootle, siziň pikiriňizçe, 2011-nji ýylda ykdysady taýdan dikeliş bolarmy ýa-da global resessiýanyň iki esse peselmesi bolarmy?Roger Bootle:
Hiç haýsam däl. Bu iki çaklama hokmany bolaýmaly ýagdaýlar hökmünde garap bolmaz. Meniňçe, ösüş az bolar, sebäbi çak edişime görä, Ýewropada ykdysady krizis dörär. Şeýle-de men formasiýa bazarynda häzirkisinden üýtgeşik uly ösüş bolar öýdüp, pikir edemok.Azatlyk Radiosy: Jenap Allan Meltzer, siz nähilli pikir edýäňiz? Dünýä ykdysadyýeti krizisden, durgunlykdan çykarmy ýa-da has beter howpa girermi?Allan Meltzer:
Meniň pikirimçe, iň bolmanda Ýewropada we Birleşen Ştatlarda özgerişler bar. Krizis sebäpli bu sebitlere ýeten zyýan has-da uly bolupdy. Özgerişler bar, ýöne bu Birleşen Ştatlarda haýal geçýär. Biz işliligiň garşylyk täsiriniň juda täsirli bolar diýip, çak edemzok. Sebäbi ýiten işleriň aglabasy – bu öýleriň hem binalaryň gurluşyk ulgamy bilen baglydy. Bazarda satylmaýan köp sanly jaýlaryň boldugyça, bu ugurdaky dikeliş hem haýal geçer.Azatlyk Radiosy: Jenap Simon Johnson, siziň pikiriňizçe, ýewrozona uzak möhletleýin nukdaýnazardan häzirki durkuny saklap bilermi? Siziň munuň bilen baglylykda, geljek bir ýyl we bäş ýyl üçin çaklamalaryňyz nähili?Simon Johnson:
Meniň pikirimçe, ýewrozona dowam eder, ýöne onuň häzirki ýagdaýyny saklajakdygy baradaky pikirler mende şübhe döredýär. Häzir ýewrozona jemi 16 döwlet girýär, ýanwarda bu sanawa Estoniýa hem goşular. Şeýle-de men ýewrozonanyň öz agzalary her sapar kynçylyklara duçar bolanda, olary elmydama halas etmek syýasatyny dowam etdirip biljekdigine şübhelenýärin.
Ýöne, muňa garamazdan, men ýewrozonanyň öz işini dowam etmegi üçin özen bolup galjakdygyna ynanýaryn. Meniň pikirimçe, bu özen juda berk bolar. Ýöne bu özgerýän özen bolar. Şeýle-de bu özen dünýä liderligine ymtylma berýän özen bolar diýip, pikir edýärin. Bu ýewropalylaryň eýýäm köpden bäri umyt edip gelýäni zady.
Geljek ýylyň dowamynda krizisiň gaýtalanmagyna, krizisiň tolkunlaryna, reforma ugrundaky göreşe we ýewrozonanyň üýtgemegine garaşylýar. Ýöne bäş ýyldan soňky wagt barada gürrüň edilende, onda olaryň bu problemalardan baş alyp çykjakdyklaryna ynanýaryn. Men ýewrozonanyň düzümine girýän ähli ýurtlaryň ýewrozonanyň täze strukturasy bilen baglylykda bähbitli boljagyna kepil geçip biljek däl. Ýöne meniň pikirimçe, bärde döz gelmegi başaran, kuwwatly, sagdyn, we degişlikdäki gujurly ýewrozana bolar.Azatlyk Radiosy: Jenap Roger Bootle, ýewrozona häzirki gurluşyny saklap bilermi? Siz nähili pikir edýärsiňiz?Roger Bootle:
Men ýewrozona häzirki ýagdaýynda galar diýip pikir edemok. Azyndan bir döwlet ýewrozonany terk etmese, häzirki şertlerde meni juda geň galdyrardy. Meniň pikirimçe, döwletleriň býujet problemalary bilen ýüzbe-ýüz bolup galmagy netjesinde biz ykdysady krizise şaýat bolarys. Şeýle-de ýewrozona girýän döwletler munuň bilen baglylykda rezolýusiýanyň kanagatlandyryjy programmasy boýunça ylalaşyp bilenoklar.
Häzir indi bu ýagdaýyň soňunyň erbet boljakdygyny aýdyp bolýar. Meniň pikirimçe, ýewro üçin edilmeli iş, ol demirgazyga we günorta bölünmelidir. Emma munuň amala aşmagy üçin Germaniýanyň syýasy pikir ýöredişinde rewolýusiýa bolup geçmeli. Meniň pikirimçe, olar muňa entek taýyn däl.Azatlyk Radiosy: Jenap Allan Meltzer, siz ýewrozonanyň uzyn möhletli perspektiwalaryna nähili baha berýärsiňiz?Allan Meltzer:
Men Gresiýa ýaly döwletleriň öz bergileriniň restrukrizasiýasyna nädip hötde gelip biljekdigini bilmeýärin. Halkara Pul Fondunyň we Ýewropa Bileleşiginiň üstünden geçen köp sanly karz bermeler, köp ünsleri özüne çekipdi. Şeýle-de munyň bilen baglylykdaky diskussiýalar hiç bir problemany çözmeýär, olar diňe problemany gaýra süýşürýär. Problema - bu olaryň hötdesinden gelip bilmejek bergileriniň bolmagy. Şu sebäpli ir-u giç olar gurluşyny üýtgetmäge mejbur bolarlar. Muny näçe ir amla aşyryp bilseler, şonça-da gowy bolar. Sebabi, olar bergilerini restrukrizasiýa etmek üçin gaty köp tagalla etmekden, juda azap çekýärler. Beýleki döwletleriňem bu pozisiýany goldaýan bolmaklary mümkin.Azatlyk Radiosy: Jenap Meltzer, siz dollaryň ýagdaýy barada näme aýdyp bilersiniz?Allan Meltzer:
Dollaryn uzak möhletleýin hereketi peselmäge başlady. Munuň bilen baglylykda aýba-aý bolýan üýtgeşmelere köp sanly faktorlar täsir edýär, şol sebäpli bu barada anyk çaklama etmek mümkin däl. Ýöne bärde, meniň pikirimçe, belläp geçmeli möhüm zat bar. Ýewropadaky käbir kynçylyklar sebäpli Ýewropanyň gowşak pul birligine bolan gatnaşykda soňky aýlarda dollaryň ortaça hümmeti gaçdy.Azatlyk Radiosy: Jenap Simon Johnson, ýewrozonadaky kynçylyklar sebäpli dollaryň ýagdaýy 2011-nji ýylda gowulaşarmy?Simon Johnson:
Elbetde, ýewrozonadaky problemalar we ýewronyň gowşaklygy dollara kömek eder. Ispaniýa, Italiýa we Belgiýa ýaly döwletlerdäki kynçylyklar sebäpli döreýän howatyrlanmalaryň netijesi adamlaryň dollara ynamly pul birligi hökmünde garamagyna sebäp döredýär. Ýöne uzak möhletleýin nukdaýnazardan seredilende, dollaryň köp sanly kynçylyklary bar. Azatlyk Radiosy: Jenap Roger Bootle 2011-nji ýylda dollaryň ýagdaýyna nähili baha berýäňiz?
Roger Bootle:
Pul birlikleri barada çaklamalary etmek, bu peýdasyz iş. Biziň ählimiz bulary etmelidiris, ýöne, meniň pikirimçe, hemişeki bolşy ýaly, juda köp näbellilikler galýar. Eger-de ýewrozonada krizisleriň boljakdygy baradaky çaklamam dogry çyksa, onda dollar berkär.


text:
Sowalgasyny ene-atasyndan alan her bir kişi müň sany manysyz sowallary eşitmäge we olara jogap bermäge, şeýle-de her äden ädimi barada hasabat bermäge borçludyr...
Ene-atanyň puly
Uniwersitete okuwa başlan ýylymdan bäri maddy taýdan garaşsyz ýaşaýaryn.
Birinji kursda okaýarkam, makala ýazyp, az hem bolsa sowalga pul gazanyp, işleşmäge bir gazet tapynypdym. Gazanjym azdy, ýöne ýaşlykdan öz hasabyma tygşytly hem ýönekeý ýaşamagy öwrendim. Onsoňam, maşgalamyza agram salmak islemeýärdim.
Hatda kämahal, azajyk gazanjymdan biraz pul tygşytlap, oduk-buduk, ýeter-ýetmez zatlaryny alyp biler ýaly olara sowalgajyk hem berýärdim. Soň terjimelere başladym. Köp wagtlap iň azyndan şeýle terjimeçiniň bardygyndan habarly bolsunlar diýip, galamhaksyz terjimeler edýärdim. Makala ýazmak, terjime, redaktirlemek ýaly näme iş bolsa alyp, ýerine ýetirýärdim...
Maddy taýdan garaşsyz bolmaga şol döwürde öwrenişipdim. Şonda aslyýetinde munuň nähili peýdalydygyna düşündim. Şonda ýene bir zada ýagşy düşündim, ýagny gyz ýa-da oglan tapawudy ýok, diňe ýaşlykdan maddy taýdan garaşsyz bolan biri gowy ýaşap biler. Eger ýaşlaryň maddy garaşsyzlygy ýok bolsa, onda ene-atasynyň millionlarça puly bolsun ýa-da olar dünýäniň iň demokrat ene-atasy bolsun, many taýdan munuň ýaşlaryň durmuşyna peýdasy ýok ekeni.
Sowalgasyny ene-atasyndan alan kişi müň sany manysyz sowallary eşitmäge we olara jogap bermäge, şeýle-de her äden ädimi barada hasabat bermäge borçludyr. Iş saýlanda, işe girende, maşgala guranda, ýanýoldaşyny saýlanda, öz deregine ene-atasynyň saýlany bilen razylaşmalydyr. Şeýle bolanda, müňläp gep hem eşitmelidir.
Kämahal ýaşlar ene-atalaryndan zeýrenýärler: "Pylan wagt öýe gaty basym dolan diýdi. Pylan zady igenmän goýanok. Sowalga pul berenok, pylan-pismidan..." Aslynda ýaşlaryň esasy kynçylygy öz sowalgasyny gazanyp bilmeýänligidir. Sowalgasyny gazanyp bilse, maşgaladaky problemalaryň ýüzden togsan bölegi öz-özünden çözülýär.
Maddy taýdan garaşsyz bolan ýaşlar bolsa, ene-atalary her näçe konserwator bolsa-da, öz gazanýan puluna ýaşaýandygy üçin olardan garaşsyz ýagdaýda ýaşlygyny isleýşi ýaly geçirip bilýär.
Puluny, sowalgasyny özi gazanýan ýaşlar öz ýaşlygynyň eýesidir. Islese, restoranda-kafede oturar, islese dostlary bilen gezelenje çykar, islese daşary ýurtlara syýahat eder.
Mentalitet göz öňünde tutulanda, gyzlar üçin beýle ýagdaý gaty kynam bolsa, oglanlar arkaýyn garaşsyz ýaşap bilýärler. Islese başga öýde ýaşap bilýär, islese öýe giç gelip bilýär, islese gelmänem bilýär. "Ýene nirä gitdiň, kimiň ýanyndadyň, näme üçin onça pul sowduň, şu wagta çenli nirede boldyň?" ýaly sowallary eşitmäge we ol soraglara jogap bermäge mejbur bolmaz.
Arkaýyn öz okajak uniwersitetini, işini, durmuş gurjak ýanýoldaşyny saýlap biler. Şol bir öýde ýaşaýanam bolsa, öz sowalgasyny gazanyp, öz başyny çaraýan adama kimdir biri bir zat diýip bilermi? Oňa zeýrenip, nalap, töhmet atyp, iňirdäp bolarmy? Ýok.
Nädogry pikir etmäň. Islese öýe geler, islese gelmez diýmek, ýagny erkin durmuş diýmek, ýaşlaryň eden-etdilige baş urmagy diýmek däldir. Biziň ýaşlarymyz köplenç azatlygy hem erkinligi ahlaksyzlykdyr öýdüp ýalňyşýarlar.
Emma welin ýaşlykda her bir zadyň öz orny bar. Ýaşlar öz dostlary hem boýdaşlary bilen dynç alyp, gezip biler. Ýöne ýaşlar bularyňam edil bilim almak, karýera, özüňi kämilleşdirmek ýaly öz ýerli-ýerinde bolmalydygyny bilmelidirler. Haýsam bolsa bir ýerden eliňe pul düşen mahaly ene-ataňdan aýrylyp, eden-etdilik etmek, okuwy hem işi taşlamak, azatlyk däl, eýse geleňsizlikdir.
Käbir ýaşlar, entek bir işi ýa-da gazanjy bolmazdan, derrew durmuş gurýarlar. Owal öz çagasyny ekläp gelýän ene-atalar ondan soň gelni hem eklemeli we oňa-da geýim almaly bolýarlar. Şonuň üçinem ene-atalar şeýle ýaş çatynjalaryň durmuşyny, gündelik etjek işlerini, planlaryny, hereketlerini, kimler bilen oturyp-turuşjagyny kesgitleýärler.
Bolýan jaýy we aşhanasy hem bir ýerde bolansoň gep-gybatlar, düşünişmezlikler, närazyçylyklar, töhmetler hem köpelýär. Ýaş çatynjalar şonda nirä gitjegini, näme etjegini bilip bilenoklar. Soňra bu düşünişmezligiň ady – gaýynene bilen gelin ýa-da gaýynata bilen gelin [arasyndaky] dawa bolýar.
Şeýle adamlar bir öýde ýaşaýanam bolsalar, ýaş çatynjalar öz güzerany üçin gerekli puly gazanyp bilseler, onda ene-atalar bilen arada hiç hili problema bolmaz. Elbetde, maddy taýdan garaşsyz bolsa-da-bolmasa-da, öz çagasyny ýa-da gelnini diwara gabaýan, olara azar berýän ene-atalar hem köpdür.
Emma käbir maşgalalaryň problemasynyň düýp sebäbi ýaşlaryň maddy taýdan garaşly bolmagy bilen baglanyşyklydyr. Işlemek zulum däl. Diňe biraz köpräk azap çekersiň wessalam. Ýöne şol biraz köpräk çekiljek azap adama uly üstünlik gazandyrýar we ony azat ýagdaýa getirýär. "Tikensiz gül bolmaz" diýlipdir.
Öz durmuşyň eýesi bolýarsyň. Iňirdilerden, gep-gybatlardan, töhmetlerden dynýarsyň. Elbetde, iş tapmak, iş tapanyňdan soň aýlygyňy wagtynda alyp bilmek, umuman, ony alyp bilmegem özbaşyna uly bir kynçylykdyr. Ýöne höwesi, islegi bolan adam, işlemek, azat-erkin bolmak isleýän adam eýdip-beýdip munuň bir ýoluny hem alajyny tapýandyr. Galan zatlar bahanadyr...
- Makaladaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Türkmenistanyň postsowet giňişliginde bir partiýaly ýeke-täk döwlet bolmagynyň soňuna çykyldy diýip, Orsýetiň “Wzglýad” gazeti Türkmenistanda Senagatçylar we telekeçiler partiýasynyň döredilmegi barada çap eden maglumatynda ýazýar.
“Frans Press” agentligi “Sowet Soýuzynyň Kommunistik Partiýasynyň Türkmenistandaky öňki bölümi Demokratik partiýanyň awtoritar Türkmenistanda onlarça ýylyň dowamynda rugsat edilen ýeke-täk partiýa bolanlygyny belleýär. Syýasy partiýalaryň döredilmegi Türkmenistanyň Konstitusiýasynda göz öňünde tutulýan hem bolsa, bu mümkinçiligiň ýurtda şu çaka çenli ulanylmanlygy hem maglumatda bellenýär.
“Roýter” agentliginiň maglumatynda, Türkmenistanda ikinji syýasy partiýanyň döredilmeginiň demokratiýa tarap eglişik bolsa-da, üzňelikde galýan gaza baý bu Merkezi Aziýa döwletinde Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýurdy bir özüniň dolandyrmagyna täsir ýetirip bilmejek hereket hökmünde häsiýetlendirilýär.
Senagatçylar we telekeçiler partiýasynyň dabaraly ýagdaýda döredilmeginiň prezidentiň köppartiýaly syýasy sistemany döretmek barada beren wadasyndan iki ýyl geçesoň bolan wakadygyny “Roýter” belleýär.
21-nji awgustda döredilen Senagatçylar we telekeçiler partiýasyny esaslandyrmak boýunça guramaçy komitetiň 2012-nji ýylyň aprel aýynda döredilendigini we şol döwürden bäri birnäçe aýlap guramaçylyk we propaganda işleriniň alnyp barlanlygyny Orsýetiň “Ros Biznes Consulting” agentligi belleýär.
Halkara habar serişdeleriniň maglumatlarynda şu ýylyň ýanwar aýynda Türkmenistanda “Syýasy partiýalar hakynda” kabul edilen kanunda “diňe Türkmenistanyň giňişliginde ýerleşýän partiýalaryň hasaba alynmagyna rugsat berilýänligi bellenýär. Munuň bilen ýurduň daşynda hereket edýän oppozision hereketleriň Türkmenistanda hasaba alynmak mümkinçiliginiň ortadan aýrylýanlygyny “Deutsche Welle” ýazýar.
Uzak wagtlap Türkmenistanda ýeke-täk syýasy partiýa bolan Demokratik partiýanyň ýolbaşçysy Gurbanguly Berdimuhamedowyň prezidentlik wezipesine ýurdy üzňeleşdirmegi we oppozisiýa çydamsyzlygy bilen özüni tanadan öňki prezident Saparmyrat Nyýazowyň ölüminden soň geçenligini “Frans Press” agentligi ýazýar.
“Frans Press” agentliginiň maglumatynda Berdimuhamedow käbir reformalary geçirýän hem bolsa, onuň tankytçylary ýurduň henize çenli örän awtoritar bolup galýanlygyny, prezidentiň bolsa öz şahsyýet kultuny pugtalandyrýanlygyny aýdýarlar diýip bellenýär we şu ýylyň ýanwar aýynda bolan saýlawlarda Berdimuhamedowyň 97% ses bilen gaýtadan prezident saýlananlygy ýatladylýar.
Şeýle-de “Frans Press” agentligi öz resmi çeşmesine salgylanyp, şu ýylyň aýagyna çenli Türkmenistanda ýene bir partiýanyň dörediljegini habar berýär. Maglumatda bu partiýanyň “Daýhanlar partiýasy” boljakdygy aýdylýar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow öz okyjylaryna «şatlykly habar» ýetirmek isleýändigini, ýagny «Türkmenistanyň dermanlyk ösümlikleri» atly kitabynyň 8-nji tomuny ýazyp gutarandygyny aýtdy.
Ol Ministrler kabinetiniň agzalaryna ýüzlenip, 21-nji iýulda belleniljek baýramçylygyň, ýagny Saglygy goraýyş we derman senagaty işgärleriniň gününe gabat, bu kitaby sowgat bermek isleýändigini aýtdy.
Prezident bu kitabynyň halkyň saglygyny goramak boýunça alnyp barylýan işlere hem goşant boljagyny belledi.
Prezident Berdimuhamedow mundan ozal 40 çemesi kitabyny çap etdiripdi.


text:
Angliýaly futbol ýyldyzy, 37 ýaşly Dewid Bekhem penşenbe güni Fransiýanyň 1-nji ligasynda çykyş edýän PSG futbol komandasynda oýnamak barada kontrakta gol çekdi.
Angliýanyň ýygyndy komandasynyň ozalky kapitany Dewid Bekhem penşenbe güni Fransiýanyň bu klubynyň oýunçylary bilen “Parc des Princes” stadionynda duşuşdy.
Şol duşuşykda sözlän sözünde Dewid Bekhem özüniň bu komandanyň düzüminde gazanjak pulunyň Parižiň çagalar fonduna geçiriljekdigini mälim etdi.
Dewid Bekhem mundan ozal Angliýanyň “Mançester ýunaýted”, Ispaniýanyň “Real Madrid” we Birleşen Ştatlaryň “Los-Anželes Galaksi” futbol komanlarynda oýnan iň güýçli futbolçylaryň biri hasaplanylýar.


text:
«Human Rights Watch» guramasy demirgazyk Yrakdaky regional kürt hökümetiniň howpsuzlyk güýçleriniň «Yslam döwleti» jeňçi toparyndan yzyna alnan ýerlerde «uly möçberdäki arap öýlerini», «kähalatda tutuş obalary» ýumrandygyny» aýdýar.
Düýbi Nýu-Ýorkda ýerleşýän guramanyň 13-nji noýabrda çap eden beýanatynda «Yslam döwleti» toparyna garşy ilerleýän kürt güýçleriniň 2014-nji ýylyň sentýabry bilen 2016-njy ýylyň maýy aralygynda Kerkuk we Ninewah sebitleriniň dawaly ýerlerinde ýerleşýän arap öýlerini ýumrandyklary, kürt öýlerine bolsa degmändikleri aýdylýar.
Mundanam başga, HRW 2016-njy ýylyň oktýabrynda amala aşyrylan öý ýykyşlyklary dokumentleşdirendigini aýdýar.
Hasabatda dawaly ýerlerde amala aşyrylan öý ýykyşlyklaryň kürtleriň bu ýerleri öz awtonom regionlaryna goşmak niýetleri bilen baglydygy, emma Bagdatdaky hökümetiň muňa garşydygy aýdylýar.


text:
“Alla berýär”. Geçen hepdede aýdylan bu söz hemmäniň ünsüni çekdi. Žurnalistiň Çeçenstanyň maliýeleşdirilmeginiň çeşmeleri baradaky sowalyna prezident Ramzan Kadyrow hut şeýle jogap berdi. Ol bu sözleri 5-nji oktýabrda, haçan-da Groznyda şäheriň güni görlüp-eşidilmedik derejelerdäki kaşaň dabara bilen bellenilip geçilende aýtdy. Özem, elbetde, bu uly dabara “bütinleýin tötänlikde” respublikanyň baştutanynyň doglan güni bilen gabat geldi.
“Alla berýär” diýlip düşündirilip aýdylan söz köp babatda öz döwründe Putiniň “Gämi gark boldy” diýen sözlerini ýadyňa saldy. Şeýlelikde, Moskwanyň döwlet uniwersitetiniň dilçi alymy, professor Anatoliý Baranowa sowal bilen ýüzlenýäris:
—Köp kişi R. Kadyrowyň dilinden “Allanyň Çeçenistana pul berenini” eşidip, Putiniň suwasty gämi barada “Gämi gark boldy” diýen sözlerini ýadyna saldy. Siziň nukdaý nazaryňyzdan şeýle dilewarlyga nähili düşündiriş berip bolar we şunuň ýaly üýtgeşik aýdylan sözler näme üçin ýatda galýar?
—Munuň özi dymmagyň adaty ritoriki usuly. Bu barada ritorikada örän jikme-jik suratlandyrylýar. Ylmy babatda oňa aposiopezis diýilýär. Şeýle usul dürli görnüşlerde ulanylýar. Şolaryň bir görnüşi—haçan-da sözlemiň arasy üzülende şu görnüşe eýe bolýar. Şeýle ýagdaý adatça, gazet makalalaryna mahsus. Mysal üçin, ylym baradaky haýsydyr bir makalanyň sözbaşysy “Bäý-bä, biziň üçin nähili täsin açyşlar…” diýlip atlandyrylyp bilner. Şu ýerde sözbaşynyň soňky sözüniň soňundaky köp nokada üns bereliň. Bilimdar kişiler Puşkinden alnan bu sitatanyň dowamyna belet. Şonuň üçinem olara makalada aýdyljak bolunýan pikir gyzykly bolup görünýär.
Ynha, şeýleräk usul bilen hem söz oýnadylaýmasy bar: haçan-da kimdir biri “Şol zat barada hiç zat aýdasyň gelenok…” diýip, yzyndanam aýdasy gelmeýän zadyny aýdyp goýberýär. Bulam bir dymmagyň açyk görnüşi, ulanylaýýan usulyň bir görnüşi.
Kadyrowyň “Alla berýär. Pullaryň nireden gelýänini bilemok” diýen sözlerinde-de dymmak usuly gaýtalanýar. “Alla berýär” bärde, gürrüňsiz, idioma. Çünki Kadyrowyň gös-göni Allany göz öňünde tutmaýany düşnükli, sebäbi ol şundan soň nämäni göz öňünde tutýanyna düşündiriş berýär. Ýagny, bu “Alla berýär” sözüniň aktual manysy Kadyrowyň gepiniň soňunda aýdyňlaşýar.
—Eger-de men size dogry düşünen bolsam, onda munuň özi “Alla bilsin!” sözi ýaly bir zat-da?
—Dagy näme. Haçan-da biz şu sözleri aýdanymyzda Allany göz öňünde tutamzok. Bu idiomalaryň häzirki bar bolan düzgünlere laýyklykda kiçi harplar bilen ýazylmagy tötänden däldir. Bir zadam anyk. Esasy sebäp sowala gös-göni jogap bermäge islegiň ýoklugydyr. Eger-de biz bu sözi Putiniň interwýu beren mahaly “Gämi gark boldy” diýip, suwasty gämisi barada aýdan sözi bilen degşirip görenimizde onda bärdäki ýagdaý az-kem başgaçarakdyr. Elbetde, Putiniňkem dymmak usuly, ýöne Putin bärde degişme bilen jogap bermäge çalyşýar. Bu degişmäniň onçakly ýerine düşmändigi başga gep. Çünki ýagdaý juda pajygalydy. Ýöne ol jogapdan gaçmaga çalşypdy. Sebäbi oňa suwasty gämisiniň töwereginde bolup geçen wakalara düşündiriş bermek örän kyndy. Şonuň üçinem ol hem degişme bilen, hem dymmak bilen bu gürrüňden daşlaşmaga çalşypdy.
Kadyrow babatda aýdanyňda bolsa, onuň sözlerinde hatda görnüp duran degişme-de ýok. Munuň özi temadan göz-görtele gaçmaga çalyşmak. Sebäbi şeýle gürrüň oňa onçakly ýarap baranok. Näme üçin ýaranok? Sebäbi biz oppozisiýanyň ýa-da, belli bir derejede, oppozisiýanyň haýsydyr bir wekilleriniň “Kawkazy doýurmany bes etmeli” diýen şygary öňe sürýänini bilýäris. Şu mesele boýunça internetde ullakan çekişme gidýär, Kadyrow welin bu fakty açyk boýun almak islänok—özüniň şu pullary federal býujetden alýanyny boýun almak islänok. Eger şeýle etse, onda onuň Moskwa maliýe baglylyk fakty açyk tassyklanyljak. Birinjiden, Kadyrow, juda bolmanda, il gözüne Moskwa baglydygyny bildirmek islänok. Beýleki tarapdan, ol “Kawkazy doýurmany bes etmeli” diýen çekişmä çolaşmak islänok. Şeýle çekişme welin, jemgyýetde herhal açyk görnüşde-de, ýapyk görnüşde-de dowam edýär. Kadyrow şu zatlardan daşlaşmak isleýär.
Maňa iňňän gyzykly bolup görnen zat (men internetde replikalaryň belli bir bölegini, şol sözlere Kadyrowyň garaýyşlaryny okap çykdym), olam köp adamlaryň “Alla berýär” sözüniň lingwistikadaky “içerki forma” diýilýänine üns bermekleri. Köp kişi: “Geň zat, haçan-da Allanyň nebiti tükenende Kadyrow näme işlärkä?” diýýär. Şuny ara alyp maslahatlaşýanlar onuň aktual manysyny däl, hakykat ýüzünde Kadyrowyň näme aýtmak islänini hem däl, (ol welin, “bilemok, bilmegem islämok” diýmek isläpdi), eýsem Hudaýa, Allatagala salgylanmany ara alyp maslahatlaşýarlar. Ýogsa, bärde munuň, elbetde, aktual ähmiýeti ýokdy.
Geliň, Kadyrowyň “Alla berýär” diýen jogabynyň näderejede ýerlikli bolandygy barada oýlanyp göreliň. Kadyrow üçin onçakly ýarap durmadyk temanyň galdyrylandygy düşnükli. Ýöne şu sowala doly jogap bermekden gaça durmak hökmanmydy? Kadyrow, elbetde, puluň nireden gelýänini gaty gowy bilýär. Şonuň üçinem bärde nähilidir bir başgaçarak usul ulanylan bolsa, ýerine düşerdi. Sebäbi ol maslahatlaşmak islemedik zadynyň töwereginde kän aýlandy.
Syýasy kommunikasiýada hem-de syýasy-jemgyýetçilik tekstlerinde dymmak usuly hemişe ýerlikli bolup duranok.
—Ýagny, haçan-da şeýle jogap berlende, munuň özi jemgyýetçiligiň belli bir böleginde özüne hormat goýulmaýar diýen duýgy döreýärmi?
—Dagy näme. Sebäbi bärde daş-töwerekdäkileri, jemgyýeti tentek hasaplamak duýgusy görünýär. Puluň nireden gelýänine bar kişi gaty gowy düşünýär. Çeçenistanyň pul ýasamaýany köre hasa ahyry. Eger-de Çeçenistan Russiýa Federasiýasyndaky donor regionlaryň biri bolan bolsady, onda, munuň özi, Kadyrow üçin örän ýakymly bolardy diýip hasaplaýaryn. Emma bu beýle däl. Hemme kişem muny gaty gowy bilýär. Haçan-da şunuň ýaly kommunikasiýa usullary ulanylan mahaly özlerine aýdylýan sözlere sähelçe düşünýän we şol sözleri analiz edip bilýän adamlar üçin “Alla berýär” diýen ýaly aňlatmalar olary sylamazlyk bolýar. Ritorikada dymmak usuly täsir etmegiň iň netijeli usullarynyň biri hasaplanylýar. Ýöne tejribäniň görkezişine görä, real kommunikasiýada bu beýle bir ýerine düşýän zat däl. Sebäbi jemgyýetiň akyly goýazylaşýar.
Hususan-da Anatoliý Baranowyň ýatlap geçen akyly goýazylaşýan jemgyýetinde şeýleräk bir degişme-de döredi: indi biz Allanyň nähiliräk keşpdedigini bilip galdyk. Munuň ýaly pikir ýöretmeleriň zynjyrjygy ýönekeýje: Çeçenistany maliýeleşdirmek baradaky karar hökümetde kabul edilýär. Oňa kimiň ýolbaşçylyk edýäni-de hemmämize mälim.
Lilýa Palwelewa Azatlyk Radiosynyň Rus gullugynyň žurnalisti.


text:
Türkmen lideri isleýänleri ozalky prezident S.Nyýazowyň mazaryna zyýarat etmäge çagyrdy.
Prezident G.Berdimuhamedow 20-nji dekabrda geçiren hökümet maslahatynda 21-nji dekabrda ýurtda Türkmenistanyň ilkinji perzidenti S.Nyýazowyň ýatlama gününiň bellenip geçilýändigini aýtdy diýip, TDH ýazýar.
"Türkmenistanyň ilkinji prezidentiniň bitiren beýik hyzmatlary halkymyzyň hakydasynda hem ebedi galar. Ine, şoňa görä-de, bu ajaýyp ynsanyň ýagty ýadygärligini hatyralamak, onuň kümmetine zyýarat etmek isleýänleriň ählisi ertir Gypjaga baryp hem zyýarat edip bilerler" diýip, prezident Berdimuhamedow aýtdy.


text:
Pakistanly “Talyban” hereketi bäsdeş söweşiji komandiri Mullah Nabi Hanafiniň ýurduň demirgazygyndaky öýüne hüjüm etdi. Şol wakada 15 söweşiji öldürildi.
Howpsuzlyk çeşmeleriniň berýän maglumatyna görä, keselhana ýerleşdirilen 10 ýaraly söweşijiniň arasynda Hanafi hem bar.
Howpsuzlyk gullugynyň maglumatyna görä, “Tehrik-e-Taliban” toparynyň janyndan geçen hüjümçisi ulagly bombany Hanafi birleşiginiň üstüne tarap sürüpdir.
Şeýle-de, janyndan geçen hüjümçiler ikinji sapar hüjümi amala aşyrmaga synanyşanda olara ok atylyp öldürildi.
Hanafi “Talyban” hereketiniň komandiridi. Ýöne ol 2009-njy ýylda “Tehrik-e-Taliban” toparyndan aýrylyp, anti-Talyban milisiýasyny döretdi.
Hanafiniň hüjümde weýran edilen birleşigi Haýber Puhtunhwa welaýatynyň Hungu etrabynyň we demirgazyk Weziristanyň araçägindäki Spin Tal regionynda ýerleşýär.


text:
Belarus ors gazy üçin Gazproma bergisini doly töländigini öňe sürýär.
Emma Gazpromyň resmi wekili kompaniýanyň hasabyna hiç hili puluň gelip düşmändigini aýdýar.
Orsýet tarapy düýn Belarusa gidýän gazy 30% azaldandygyny mälim etdi.
Ýewrokomissiýanyň wekili Marlen Holsner “Ýewropa Orsýet bilen Belarusyň arasyndaky dawanyň zamuny bolmaly däldir. Ýewrokomissiýany takyk maglumatlar gyzyklandyrýar. Biz taraplaryň ikisini-de ähli gapma-garşylyklary kadalaşdyrmak üçin hyzmatdaşlyga çagyrýarys” diýdi.
Häzir Belarusda bolýan Gyrgyzystanyň öňki prezidenti Kurmanbek Bakyýew düýn Minkskide bolan metbugat konferensiýada Orsýetiň gazy üçin töleg etmäge Belarusa Gyrgyzystandan özi bilen alyp gelen pulundan 200 million dollar berendir diýen çaklamany ýalana çykardy.
Kurmanbek Bakyýew Minskide bolmagy bilen bagly ähli çykdajýlary özüniň töleýändigini aýtdy.
Bakyýew Gyrgyzystanyň günortasyndaky konflikti kadalaşdyrmak meselesinde häzirki gyrgyz häkimiýetlerini gowşaklykda hem ukypsyzlykda aýyplady.
Gyrgyz häkimiýetleri Bakyýewiň özlerine berilmegini talap edýär we ony aprel aýynda bolan Bişkek demonstrasiýalaryndaky adam pidalaryna gatnaşykda aýyplaýar.


text:
Yragyň öňki premýer-ministri Aýad Allawi Eýranyň bu ýurduň içerki işlerine aralaşyp, özüniň premýer-ministr bolmagynyň öňüni almaga synanyşýanlygyny aýtdy.
7-nji martda geçirilen parlament saýlawlarynda 91 orun alyp birinjiligi gazanan Allawi, BBC telekanalyna beren interwýusynda Yragyň syýasy prosesine Eýranyň goşulýanlygyna özüniň ynanýanlygyny aýtdy.
7-nji martda geçirilen şol ses berişliklerde 89 orun alyp ikinjiligi gazanan premýer-ministr Al-Maliki bolsa häkimiýet başynda galmaga tagalla edýär.