text:
Soñky 7-8 ýyldan bäri asla täze düshürilýän türkmen kinolaryna gabat gelemogaý, mümkin 10 ýylam boldumyka diýän ýekeje kinofilm surata düshürmeýänine?... Men asla göremok soñky döwür, ony diýseñ öñki döwrüñ kinolaram ýat boldy bize. Shu wagtam aýatda diri ahyryn köp rejissorlarymyz. Goñshy döwletlere garanyñda kino sungaty boýunça biz gaty yza galýas. Goñshy Eýran, Türk, Azerbaýjan, Özbek ýaly döwletleriñ kinolary Oskara dalash etse, biziñkiler ýekeje kino çykaranoklara. Iñ bolmanda goñshy Özbegistanyñ telewideniýesini görüñ, men käte olañ kinolaryny gyzyklanyp görýän (EKSPESS 53 gradus) her gün öz kinolaryndan azyndan 2-3 sanysyny goýberýär. Goñshy Owgan kanallaryny görüñ, öz döreden manyly, gyzykly kinolaryny günde berip dur. Nämüçin bizde kino döretmegä beýlede dursun, öñki kinolaram goýberenoklara...
Ýagshy aýdaly "Aýgytly ädim" "Ykbal" ýaly kinolar bu wagtky döwre gabat gelenok diýeli, onda nämüçin "Jadyly hünji" "Küshtçi" "Ýeñiýoluk" "Kakam gaýdyp gelmedi" aý garaz sanasañ sogaby bar diýleni, shol kinolar TV ýaýlymlarda görkeziberilenok. Täze kinolarymyz haçan surata alnyp bashlanarka, giden taryhy medeniýetimizden söz açýan kinolar, shu wagtky döwrüñ durmushyndan alnan kinolar haçan çykarka. Ölmäkäm birje kinonyñ surata alnyp telewideniýe goýberilenini görsem armansyz ölerin. Kino sungaty dälmi ilki bilen, dünýägaraýshyñy, gözýetimiñi giñeldýän. Taryhymyz hakda söz açýan kinolar asla ýok. Bize hindileñ söýýän-köýýän kinolary nämä derkar, gerek bolsa magazin doly. Iñ bolmanda görkezýän kinolyrynam oñly terjime etselerda, diñe bir adam terjime edip hezil edýär. Aslynda kinostudiýa barmaý ýurdumyzda, ýa olam ýapyldymyka. Heý kino çykarmanam bir oñup bolarmy, geljekki ýashlarmyz özge halklañ kinosyny görsün, medeniýetini öwrensin, soñ näme bolup ýetisher. Pikir edenoklarmyka, aý borda...
Ses berilşik ýok.
Halanan (24)


c: text/html

text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama bilen onuň Respublikan bäsdeşi Mitt Romniniň ikisi hem Ysraýyly goramagy we Eýranyň ýadro ýaraglaryna eýe bolmagynyň öňüni almagy wada berdi.
Bu wadalar 22-nji oktýabrda, prezidentlige kandidatlar özleriniň üçinji we iň soňky çekeleşiklerinde daşary syýasat meseleleri boýunça jedelleşenlerinde berildi. Prezidentlik saýlawlarynyň geçirilmegine iki hepde galdy.
Florida ştatynda geçirilen 90 minutlyk çekeleşikde Obama Romniniň baş serkerdebaşy bolmaga taýýar däldigini görkezmäge çalyşdy. Romni bolsa Obamanyň liderliginiň Amerikanyň global güýjüni peseldendigini aýtdy.
Kandidatlaryň ikisi hem Owganystandaky daşary ýurt esgerleriniň 2014-nji ýyla çenli çykarylmagy boýunça planyň öz güýjünde galdyrylmalydygy babatda ylalaşdylar, olaryň ikisi hem Amerikanyň Pakistan bilen gatnaşyklarynyň gowy däldigini boýun aldylar.
Çekeleşikden öň geçirilen pikir soralyşyklaryň köpüsi prezidentlige kandidatlaryň hersiniň tarapdarlarynyň sanynyň 47 prosente golaýdygyny görkezdi.
Çekeleşigiň başynda Obama biznesmen we Massaçusets ştatynyň öňki gubernatory bolan Romniniň daşary syýasat boýunça düşnüksiz syýasat alyp barýandygyny, Siriýa, Eýran, Orsýet we Hytaý ýaly meseleler boýunça üznüksiz pozisiýa eýelemeýändigini aýtdy.
Obama Eýrana garşy halkara sansiýalarynyň güýçlendirilmeginiň bu ýurduň ykdysadyýetine täsir edýändigini, özüniň prezidentliginiň dowamynda Eýranyň ýadro ýaraglaryna hiç haçan eýe bolup bilmejegini nygtady.
"Meniň Birleşen Ştatlaryň prezidenti bolup oturan döwrümde Eýran ýadro ýaragyny edinmez. Men ony prezidentlige gelen wagtym açyk aýtdym. Ondan soň biz Eýrana garşy taryhdaky iň güýçli koalisiýany we iň güýçli sanksiýalary ýola goýduk, bu bolsa olaryň ykdysadyýetini agsadýar" diýip, Obama aýtdy.
"Olaryň walýutasy 80 prosent pese gaçdy. Olaryň nebit önümçiligi 20 ýyl mundan ozal Yrak bilen söweşen döwürlerinden soňky iň pes derejä ýetdi. Şeýlelikde, olaryň ykdadyýeti bulaşyklygyň içinde. Muny edenimiziň sebäbi bolsa, ýadro ýaragyna eýe bolan Eýran biziň milli howpsuzlygymyz üçin howpdur, Ysraýylyň milli howpsuzlygy üçin howpdur" diýip, Obama aýtdy.
Pakistan barada soralanda Romni agyr gatnaşyklaryň bardygyny boýun aldy, emma Waşington bilen Yslamabadyň arasynda hiç hili "nika bozuşlygyň" bolmaly däldigini, sebäbi "aýrylyşan" Pakistanyň "adatdan daşary howp" boljagyny duýdurdy.
"Pakistan region üçin, dünýä üçin, biziň üçin möhüm ýurtdur, sebäbi Pakistanda 100 sany ýadro söweşbaşy bar we olar mundan hem köp ýasamaga howlugýarlar. Olar ýakyn geljekde Beýik Britaniýadakydan has köp ýadro ýaragyna eýe bolarlar" diýip, Romni aýtdy.
"Olaryň ýurdunda Hakgany topary hem bar, Talyban hem ýerleşýär. Şonuň üçin, Pakistanyň aýrylyp gitmegi, şowsuz döwlete öwrülmegi Owganystan üçin we biziň üçin adatdan daşary howp bolar. Şeýlelikde, Pakistanyň has durnukly hökümeti gurmaga tarap hereket etmegine itergi bermekde ýardam etmeli bolarys" diýip, Obama aýtdy.
Obama bilen Romni Amerikanyň ýüze-ýüz bolýan iň uly howpy babatda ylalaşmadylar, Obama onuň terrorizmdigini aýdýar, Romni bolsa onuň Eýranyň ýadro programmasydygyny aýdýar.
Waşingtonda ýerleşýän Strategik we halkara ylymlar merkeziniň Halkara howpsuzlygy programmasynyň müdiriniň orunbasary, analitik Ştefan Sanogyň pikiriçe, Obama bilen Romniniň ikisi hem daşary syýasat barada däl-de, içerki meseleler boýunça has köp çykyş etdi.
"Meniň ünsümi çeken zat, bu çekeleşik kandidatlaryň ikisi üçin hem ABŞ-nyň liderligi barada has giňräk çykyş etmäge gowy pursatdy, emma men beýle zat görmedim. Men olaryň hiçisi hem zaldan görnetin ýeňiş bilen çykyp gidendir öýdemok" diýip, Sanok Azatlyk Radiosyna aýtdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmen aýdym-saza uly hormat goýýar. “Bagşy gelipdir” sesi eşidilse, tutuş oba üýşerdi. Aýdym diňlemäge hatda goňşy obalardanam millet bary ýygnanardy. Bagşylar daňdana çenli diňlenýärdi. Her aýdyma goýun, düýe, haly, pul berlerdi.
Wagt geçýär. Bagşylaryň nesli çalyşýar. Telewideniýäniň, radionyň elýeter bolmagy bilen, indi millet bagşy-sazandalary öýünde-de diňläp bilýär.
Sahy Jepbarow, Orazgeldi Ylýasow, Hangeldi Annamyradow, Tugur Berdinyýazow, Jepbar Hansähedow... sowet döwrüniň belli bagşy-sazandalarydy. Ýöne öz döwründe bularam, aýry-aýry sebäplere görä ýanalypdy, efirde çykyş etmeleri çäklendirilipdi. Elbetde, çäklendirmeler bagşy-sazandalara ýiti urgy bolýardy, olaryň zehinini küteldýärdi. Şeýle çäklendirmeleri halk köpçüligi-de unap baranokdy.
“Dikdurma bagşylar” ozdurdy
Sowet döwründe-de, garaşsyzlyk ýyllarynda-da “dikdurma bagşylar” ýetişdi. Gadym döwürlerde Orta Aziýa halklarynda, şol sanda türkmenlerde hem stol-oturgyç bolmansoň, halk bagşylary gadymdan bäri aýdymy düşegiň üstünde, oturyp aýdyp gelýärler. Şeýle bolansoň, döwürler üýtgäp, ýurda ýewropalylardan stol, oturgyç, mikrofon gelip, estrada aýdymçylary döränsoň, mikrofonyň ýanynda dik durup aýdym aýdýan estrada aýdymçylary halkyň arasynda “dikdurma bagşylar” diýen ady alypdy. Sowet döwründe-de, garaşsyzlyk ýyllarynda-da estrada aýdymçylary ýetişdi hem-de kämilleşdi.
“Her gülüň bir ysy bar” diýlişi ýaly, estrada aýdymçylary-da halka ýarady. “Dikdurma bagşylara” aýratyn-da ýaşlaryň söýgüsi artdy. Dutar bagşylarynyň sylagy-da şu güne çenli gaçanok. Ýöne toýlarda welin, halkyň köp bölegi estrada aýdymçylaryny çagyranlaryny gowy görýärler. Munuň-da sebäbi estrada sazyna goşup, tans edilýänligi üçindir.
Sowet döwründe Maýa Kulyýewa, Annagül Annagulyýewa, Medeniýet Şahberdiýewa, Güljan Hümmedowa, Rimma Rozyýewa, Hojaw Annadurdyýew, Myrat Diwanaýew, Hoja Annaýew, Ýolaman Hummaýew, Annaberdi Atdanow, Aýdogdy Gurbanow, Myrat Sadykow ýaly tanymal hem ýurduň uly sylaglaryna mynasyp bolan estrada aýdymçylary halkyň söýgüli aýdymçylarydy. Bularyň atlarynyň yzyna ýene ençemeleriň atlaryny goşup bolar. Bu aýdymçylaryň arasynda Halkara derejesinde ykrar edilenleri-de, dürli abraýly baýraklara mynasyp bolanlary-da bar.
Leýla Şadurdyýewa - "Sen-sen"
Annagül Gurdowa - "Akja gar ýagýar"
Akyş Saparow - "Ýyka başlady"
Seýitnur Ataýew - "Daň şemaly"
Bally Hajyýew - "Eltmäň meni han dädemiň ýanyna"
Bibi Welmyradowa - "Gowuşarmyka"
Gurban Gummanow - "Ýakyp gitdiň"
Nurýagdy Tokgaýew - "Garyp"
"Güneş" topary - "Tüni derýa"
Näme üçin estrada aýdymçylarynyň ussatlygy pese gaçdy?
Eýsem şu günki gün estrada aýdymçylarynyň arasynda ýokarda adyny tutup geçen aýdymçylarymyza deňleşjegi barmy? Hatda häzir estrada aýdymçylary öňkülerden has köpeldi. Olaryň “sany-sajagy ýok” diýsegem boljak. Radiodyr telewideniýede her gün diýen ýaly täze-täze aýdymçylar peýda bolýar. Şolaryň agramly böleginiň professional derejesi örän gowşak. Hatda olaryň köpüsi “Şu öň ýeke sapar aýdym aýdyp gördümikä?” diýdirýär.
Garaşsyzlyk döwrüniň iň ýaramaz nysaklarynyň biri-de hökümetiň göwnünden turmadyk aýdymçylara gadagançylyklaryň, çäklendirmeleriň girizilmegidir. Şol gadagançylyklaryň nämä esaslanyp girizilenligi barada ýurduň köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde takyk maglumat berilmeýär. Aýanlygyň, açyklygyň ýok ýerinde-de elbetde, her dürli myş-myşlar döreýär. Onsoň, aýdymçylara gadagançylyklaryň girizilmeginiň neşe bilen, ahlak bozuklygy bilen, açgözlük bilen baglanyşdyrylýan wagtlary-da bolýar. Ýöne gadagançylyk girizilenleriň arasynda hökümetiň “sazyna” tans etmek islemedikleriň bardygyny-da hakykatyň hatyrasyna aýtmak gerek.
Gadagançylyklar, çäklendirmeler türkmen estrada aýdymçylarynyň mekdebini ýykdy. Gadagançylyklar hil-hil boldy. Ýurduň ozalky prezidenti Saparmyrat Nyýazow “Bagşylaryň jukguldysy nämä gerek?” diýip, türkmen bagşy-sazandalarynyň tas hemmesine diýen ýaly çäklendirme girizdi. (Mälim bolşy ýaly, türkmen halk aýdymlary aýdylanda bagşy kä mahal başyny ýaýkap, sazy öz jukguldysy bilen baýlaşdyrýar). Dünýä jemgyýetçiligine mälim bolşy ýaly, Nyýazowyň döwründe esasan, serdaryň özi hakdaky aýdymlar ýol alypdy.
Belli estrada aýdymçysy Akyş (Akmuhammet) Saparow ozalky prezidentiň öňünde Magtymguly Pyragynyň sözlerine “Ýyka başlady” diýen aýdymy aýdany üçin halkyň öňüne çykmakdan mahrum edildi. Magtymguly şahyryň bu goşgusyndaky “Orramsydan bolan haramhor begler ýurdy bir ýanyndan ýyka başlady” diýen sözlerini häkimiýetler hem prezident özüne çekýärdi. Akyş Saparowyň bu aýdymy ýaňlanansoň, bagşa asla hiç ýerde ýol bolmady. Akyş bagşa şol gadagançylyk häzirem saklanyp dur. Diýmek, häzirem öňki ýol bilen ýörelýär.
Soňky döwrüň ussat aýdymçylarynyň biri Leýla Şadurdyýewanyň ykbaly-da Akyşyňkydan enaýy bolmady. Ýogsa, Leýla “Ak saçly perişdämiz” diýip, Saparmyrat Nyýazowyň tarypyny ýetirýän aýdymlary-da aýdypdy. Şol aýdymlary aýdýarka ol: “Öldürýänem bolsalar, “Beýik serdary” öwjek!” diýip, köpçüligiň öňünde gara çyny bilen aýdypdy. Ýöne Leýla “Beýik serdary” hakynda her näçe öwgüli aýdymlary aýtsa-da, hut Nyýazowyň özi onuň “bokurdagyny bogdy”. Leýlanyň gadagan edilmegi babatda-da her hili gürrüň bar. Olaryň esasysy Leýlanyň neşe maddasy bilen ele düşmegi hasaplanýar.
Belli aýdymçylar Bally Hajyýew, Gurban Gummanow, Annagül Gurdowa, Atabaý Çarygulyýew... daga hem gadagançylyklar, çäklendirmeler girizilipdi. Şol çäklendirmeler bagşylaryň käbiriniň ýogalandygyna garamazdan hem, aradan aýrylmaýar. Halkyň arasynda söýgi gazanan bagşylar Bally Hajyýew, Atabaý Çarygulyýew dagynyň ozal telewideniýede giden klipleri häzirki “Türkmen owazy” aýdym kanalynda-da görkezilmeýär. Resmileriň bu hereketine hiç kim düşündiriş berip bilenok.
Professional derejesi ýokary saýylýan aýdymçylaryň köpüsine gadagançylyklar, çäklendirmeler girizilensoň, indi türkmen estradasynda ýüze tutar ýaly aýdymçylaram galmady. Olaryň köpüsiniň ussatlyk derejesi sowet döwrüniň çeper höwesjeňleriniňkiçe-de ýok. Onsoň nädip türkmen estrada aýdymçylary halkara derejesine çyksyn?!
Çoluk Möwlamow Aşgabatda ýaşaýan intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Aleksandr Dýuma
1802-nji ýylda Fransiýanyň Wille-Kotre diýlen ýerinde, general Tom Aleksandr Dýuma (kaka)nyň we Mariýa Luiza Labureniň maşgalasynda dünýä inýär. A.Dýuma diňe ýazyjy däl, eýsem ol dramaturg hemem žurnalistdir. A.Dýumanyň ogly Aleksandr hem kakasynyň adyny göterip, ol hem ýazyjy bolupdyr. Şonuň üçinem ataly-ogluň eserlerinde goşa dyrnagyň içinde “kakasy ýa-da ogly” ýaly ýazgylar ýazylypdyr. Aleksandr Dýumanyň çagalygy, ýaşlygy Wille-Kotrede geçýär. Ol ýokary bilimli bolmandyr, emma hroniki kitaplary köp okapdyr. Ol ilkinjileriň biri bolup, öz döwrüniň durmuşyndan drama ýazýar we “Antoni” diýlip atlandyrylan drama 1831-nji ýylda Port-Sen-Marten teatrynda sahnalaşdyrylýar. Dýuma 1840-njy ýylda artist Ide Ferýere öýlenýär. Emma 4 ýyldan soň, onuň bilen aýrylyşýar. Ýazyjy köp pul karz alyp, öz pullaryny hem goşup, özüniň birnäçe žurnallarynydyr teatryny döredýär. Emma bu zatlar şowsuz gutarýar, şonuň üçinem ol karzdarlaryndan gaçyp, Belgiýa gidýär. Ýazyjy 1858-1859-njy ýyllar aralygynda Sankt Peterburgda ýaşaýar. Ol Rossiýanyň owadan ýerlerne syýahat edip, şol ýerde-de “Täsirli gezelenç” atly kitabyny döredýär. Ýazyjynyň soňky “Graf Monte-Kristo” kitaby hemem “Genrih III we onuň kerwensaraýy” dramasy oňa köp üstünlik getirýär. Dýuma meşhur fransuz taryhçylarynyň eserlerini okap, olardan täsirlenip ýazan “Izabella Bawarskaýa” romanyny Fransiýanyň 15-19-njy asyrlardaky taryhy barada ýazýar. 19-njy asyrda gazetlerde Dýumanyň romanlaryna uly isleg bildirilýär. Dýumanyň “Üç muşketýor”, “Žorž”, “Ýigrimi ýyldan soň”, “Kyrk bäş” , “Gara çigildem” romanlary hasam adygandyr. Onuň köp eserleri başga dillere terjime edilip, köp eserleri sahnalaşdyryldy. Aleksandr Dýuma 1870-nji ýylda 68 ýaşynda Dýeppanyň töwereginde Pýuide aradan çykdy.


text:
Gyrgyzystanyň häkimiýetleri bu partlama daşary ýurtlarda tälim alan ýaragly söweşijiler tarapyndan gurnalandyr diýlip güman edilýändigini aýdýarlar.
Partlama Bişkekdäki iň uly sport stadionynyň golaýynda amala aşyryldy. Hut şol sport kompleksiniň binasynda ýurduň ozalky prezidenti Kurmanbak Bakyýewiň we onuň käbir ýakyn egindeşleriniň işi boýunça sud diňlenişigi alnyp barylýar. Bu gürrüňi edilýän ozalky hökümet resmileri şu ýylyň aprelinde protestçilere garşy ýarag ulanmak wakasy bilen baglanyşykly aýyplanýarlar.
Bu günki partlama Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klintonyň hem Bişkege etjek saparynyň birnäçe gün öňýany ýüz berdi.
Edil şu wakanyň öňýany Gyrgyzystanyň howpsuzlyk güýçleri ýurduň günortasyndaky Oş şäherinde ýaragly söweşijileriň bir topary bilen çaknyşypdylar. Mundan daşary, geçen hepde ýerli häkimiýetler Bişkekde birgiden bikanun ok-ýaraglaryň ele salnandygyny we terror hüjümlerini amala aşyrmakçy bolan dokuz adamyň tussag edilendigini hem habar berdiler. «Şol bir zynjyryň halkalary»
Gyrgyzystanyň Howpsuzlyk Geňeşiniň başlygy Marat Imankulow bu soňky üç wakanyň üçüsiniň-de biri-biri bilen baglanyşyklydygyny öňe sürdi: «22-nji noýabrda Içeri işler ministrliginiň işgärleriniň partlaýyjy maddalary we elde ýasalan partlaýyjy enjamlary konfiskasiýa etmekleri bilen baglanyşykly waka, şeýle hem, howpsuzlyk güýçleriniň Oşda terror guramalary bilen baglylykda güman edilýän adamlara garşy düýnki geçiren ýörite operasiýasy we Bişkekdäki sport stadionynyň golaýnda şu günki ýüz beren partlama - bularyň hemmesem men şol bir zynjyryň halkalary diýip hasaplaýaryn».
Marat Imankulow bu üç wakanyň hemmesiniňem aňyrsynda Päkistanda we Owganystanda hereket edýän Al-Kaýda, Talyban we Özbegistanyň Yslam Hereketi ýaly guramalara degişli lagerlerde tälim alan söweşijileriň duran bolmaklarynyň mümkindigini aýtdy.
Ol ýörite tälim almadyk adaty adamlaryň bular ýaly partlaýyjy enjamlary ýasap bilmejekdiklerini belledi.
Mundan daşary, Gyrgyzystanyň Howpsuzlyk Geňeşiniň başlygy Marat Imankulow Bişkekde amala aşyrylan bu günki partlamanyň ýurduň ozalky ýokary derejeli resmilerine garşy dowam edýän sud prosesine päsgel bermek we ýurtdaky demokratik proseslere böwet bolmak maksady bilen amala aşyrylan çäredigini öňe sürdi.Gyrgyzystanyň ynjyk meselesi
Düýn Oşda ýerli musulman ymamlaryndan biri Farkat Nurmatowyň öýüniň golaýynda geçirilen howpsuzlyk operasiýasynda dört sany ýaragly söweşiji öldürildi.
Gyrgyzystanyň häkimiýetleri Bişkekde we Oş regionynda gizlinlik bilen hereket edýän terrorçy elementlere garşy geçen aýdan bäri ýörite operasiýalaryň alnyp barlandygyny aýdýarlar.
Ýöne şu günki güne çenli Gyrgyzystandaky wakalarda Özbegistanyň Yslam Hereketiniň eliniň bardygyny görkezýän anyk alamatlar welin göze ilenok.
On ýyl töweregi mundan ozal, ýagny, 1999-njy we 2000-nji ýyllarda bu yslamçy gurama Gyrgyzystanyň günortasynda ýurduň käbir raýatlaryny, şeýle hem Ýaponiýanyň we Birleşen Ştatlaryň raýatlaryny zamun almak ýaly çäreleri gurnapdy. Ýöne ahyrky netijede ol zamun alnanlaryň hemmesi zamunlykdan sag-salamat boşadylypdy.
Şu ýylyň aprelinde Gyrgyzystanda häkimiýet agdarylyşygyna getiren ganly wakalardan soň bu ýurtda howpsuzlyk we durnuklylyk meselesi örän ynjyk mesele bolmagynda galýar.


text:
Ýekşenbe güni Aziýa Futbol Konfederasiýasy Yragyň futbol komandasynyň baş trenerligine ýerli futbol treneri 49 ýaşly Hakim Şakiriň bellenendigini yglan etdi.
Şeýlelikde, Yragyň futbol komandasynyň treneri wezipesine argentinaly ozalky dünýä meşhur futbolçy we terener Diýego Maradonanyň bellenjekdigi baradaky gürrüňleriň soňuna nokat goýuldy.
Ýekşenbe güni Aziýa Futbol Konfederasiýasy bu soňky maglumatyň Yragyň Futbol assosiasiýasy tarapyndan tassyklanandygyny aýtdy.
Mundan ozal Yragyň futbol komandasyna braziliýaly trener Ziko trenerlik edip gelýärdi. Ýöne ýakynda, noýabr aýynda ol bu wezipeden çekildi.


text:
Salam, hormatly lukman! Akromegaliýa nähili kesel bolýar?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Akromegaliýa – gipofiz mäzinde somatotropin gormonynyň artykmaç işläp çykarmagy netijesinde döreýän kesel bolup, ol süňkleriň, ýumşak dokumalaryň hem-de içki agzalaryň sazlaşyksyz ösmegi bilen häsiýetlendirilýändir.
Näsagyň daşky keşbiniň üýtgemegi ýuwaş-ýuwaşdan bolup geçip, ol üýtgemeleri ilki bilen daş- töwerekdäki adamlar duýýarlar. Näsagda gaşüsti egimiň, çekgäniň, aşaky äňiň, dişara ýerleriň ulalmagy ýaly ýüz keşbiň üýtgemeleri bolup geçýär. Ondan başga-da, bu kesel üçin burnuň, gulaklaryň ulalmagy, deriniň çeýeliginiň ýitmegi, elleriň we dabanyň, döş kapasasynyň görnüşiniň ulalmagy ýaly alamatlar mahsusdyr. Näsaglary ysgynsyzlyk, bogunlarda agyry, derlegenlik, aýallary aýbaşy halkasynyň bozulmagy, erkek adamlary bolsa jynsy höwesiň peselmegi biynjalyk edip biler.
Somatotropin gormonynyň artykmaç bölünip çykmagy gipofiziň adenomasy netijesinde ýa-da endokrin mäzlerde (galkan şekilli mäz, böwregasty mäz, jyns mäzleri) dörän bozulmalar zerarly bolup geçip biler. Keseliň bejergisi gipofiziň adenomasyny hirurgiki usul bilen aýyrmak, şöhle bilen bejergi geçirmek, ösüş gormonynyň artykmaç bölünip çykmagynyň öňüni alýan serişdeleri (parlodel, lizinil) ulanmak ýaly çäreleri öz içine alýandyr.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Zähmet haky
Türkmenistanyň "Türkmenistan" döwlet täjirçilik bankynyň düzümindäki hyzmat edilýän eýeçiligiň ähli görnüşindäki edaralaryň, kärhanalararyň we guramalaryň zähmet haklaryny Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 2005-nji ýylyň sentýabr aýynyň 1-ine tassyklan tertibi esasynda („Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň ähli pudaklarynyň kärhanalaryna, edaralaryna zähmet hakyny tölemek pul serişdeleriniň berlişini düzgünleşdirmegiň Tertibi“) amala aşyrylýar.
Zähmet hakyny tölemäge serişdeleri almak üçin hyzmat edilýän eýeçiligiň ähli görnüşindäki edaralar, kärhanalar we guramalar hasabat döwri (çärýek, ýarymýyllyk, 9 aý, ýyl) tamamlanandan soň bellenen nusgadaky güwähatlary banka tabşyrýarlar:
- Tertibe degişli 1 belgili Goşundy.
Güwähatdaky maglumatlar ýylyň başyndan gelýän netijeler bilen düzülýar. Şeýle hem, guramalar güwähat bilen bilelikde şu aşakdaky resminamalary banka tabşyrýar:
- "Kärhananyň balansy" atly 1 belgili nusgadaky kärhananyň hasabatyny;
- kärhananyň balansyna goşulýan 5, 2, 4 belgili nusgadaky Goşundyny;
- zähmet boýunça statistiki hasabaty (1 - T nusga).
Banka berilýän maglumatlaryň dogrylygyny barlamak üçin goşundylar bilen berilýän kärhananyň balansy salgyt gullugynyň belligi, statistik hasabat bolsa, statistika edarasynyň belligi goýlan halatynda kabul edilýär.
Türkmenistanyň "Türkmenistan" döwlet täjirçilik bankynyň müşderileri bolan, hyzmat edilýän eýeçiligiň ähli görnüşindäki edaralar, kärhanalar we guramalar tarapyndan banka tabşyrýan maglumatlarynyň dogrylygyny, zähmet haky üçin bankdan alnan nagt serişdeleriň maksadalaýyk ulanylýandygyny we zähmet haklarynyň özwagtynda tölenilýändigi ýa-da tölenilmeýändigi barada bankyň hünärmenleri tarapyndan ýokarda ady agzalýan gözükdirijä laýyklykda edaralaryň, kärhanalaryň we guramalaryň özünde zähmet haky boýunça barlaglary geçirýärler.
Zähmet haky (hasaplaşyk hasaplarynda serişdeleriň ýokdugy sebäpli) wagtynda tölenilmedik halatynda eýeçiligiň ähli görnüşindäki edaralar, kärhanalar we guramalar "Tölenilmedik zähmet haky boýunça bergiler" baradaky maglumaty hat üsti bilen hyzmat edýän banklaryna ýollaýar.
Türkmenistanda halkara we ýerli töleg kartlaryny giňden ulanmak esasynda ýurduň pul dolanyşygy-karz beriş ulgamyny kämilleşdirmek, nagt däl hasaplaşyklary has ösdürmek, milli ykdysadyýetde pul serişdeleriniň dolanyşygyny çaltlandyrmak, şeýle hem ilatyň nagt pul serişdelerini nagt däl pul dolanyşygyna çekmek maksady bilen Türkmenistanyň "Türkmenistan" döwlet täjirçilik bankynyň müşderileri bolan, hyzmat edilýän eýeçiligiň ähli görnüşindäki edaralary, kärhanalary we guramalary zähmet haklaryny almagynyň ýeňňilleşdirmegi maksady bilen “ALTYN ASYR” plastiki kartoçkalary girizilýär.
“ALTYN ASYR” plastiki kartoçkalaryň bähbitli tarapy nagt däl görnüşde söwda nokatlarynda hasaplaşyk geçirmek we jemagat hyzmat töleglerini amala aşyrmak ýagdaýlarynda ýeňňillik berýär.


text:
16-njy aprelde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow welaýatlaryň häkimleriniň hem-de Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň käbir orunbasarynyň gatnaşmagynda göni aragatnaşyk arkaly wideoşekilli iş maslahatyny geçirdi. Maslahatda welaýatlaryň durmuş-ykdysady durmuşyna degişli ileri tutulýan wezipelere, obasenagat toplumynda işleriň ýagdaýyna hem-de beýleki birnäçe wajyp meselelere garaldy.
Welaýat häkimleri welaýatlarda işleriň ýagdaýy, gowaça ekişiniň barşy, gurulýan desgalarda alnyp barylýan işler hakynda hasabat berdiler. Şeýle hem galla oragyna we Türkmen bedewiniň baýramyna taýýarlyk görmek boýunça geçirilýän işler hakynda habar berildi.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow hasabatlary diňläp, welaýatlarda gowaça ekişini agrotehniki kadalara laýyklykda bellenilen möhletde geçirmek boýunça netijeli çäreleri görmegiň möhümdigine häkimleriň ünsüni çekdi. Döwlet Baştutany galla oragyna çenli az wagtyň galandygyny aýdyp, bu möwsüme ykjam taýýarlyk görmegi tabşyrdy. Milletiň Lideri galla orýan kombaýnlaryň, awtoulag serişdeleriniň, şeýle hem elewatorlaryň we ammarlaryň möwsüme doly taýýar bolmagyny talap etdi.
Döwlet Baştutany obalary özgertmek boýunça milli maksatnamany amala aşyrmagyň çäklerinde durmuşa geçirilýän işleriň döwrüň talabyna laýyk gelmelidigine ünsi çekip, bu babatda görülýän çärelere toplumlaýyn we jogapkärçilikli çemeleşmegi tabşyrdy.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmen bedewiniň baýramy barada durup geçmek bilen, meýilleşdirilen dabaralara ýokary guramaçylyk derejesinde taýýarlyk görmek barada anyk görkezmeleri berdi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Balkan welaýatynda bu möhüm oba hojalyk möwsüminiň örän haýal depginler bilen alnyp barylýandygyny aýdyp, häkime nägilelik bildirdi. Döwlet Baştutany degişli çäreleri görmegiň zerurdygyny nygtady hem-de oba hojalyk tehnikalarynyň, ammarlaryň we elewatorlaryň möwsüme taýýarlanylyşyny berk gözegçilikde saklamagy tabşyrdy.
Iş maslahatynyň barşynda Türkmenistanyň Prezidenti ýolbaşçylary wezipä bellemek we wezipeden boşatmak bilen bagly meselelere garady. Döwlet Baştutany wezipe borçlaryny talaba laýyk ýerine ýetirmän, işde goýberen kemçilikleri üçin Balkan welaýatynyň häkiminiň orunbasary D.Ataýewe berk käýinç yglan etdi.
Türkmenistanyň Prezidenti K.Atalyýewi zähmet dynç alşyna gitmegi sebäpli, Ahal welaýatynyň Gökdepe etrabynyň häkimi wezipesinden boşadyp, bu wezipä Ý. Gurbanowy belledi. Gökdepe etrabynyň häkiminiň oba hojalyk işleri boýunça orunbasary wezipesine Ý. Gulmämmedow bellenildi. Ý.Gulmämmedowy bellemek hakynda Karara hem gol çekdi.
W.Meretamanow Daşoguz welaýatynyň Akdepe etrabynyň häkiminiň orunbasary wezipesine bellenildi.
A.Ýagşyýewi Atamyrat etrabynyň häkiminiň orunbasary, Ş.Hamraýewi Serdarabat etrabynyň häkiminiň orunbasary wezipelerine bellenildi.
Altyn sähra etrabynyň häkiminiň orunbasary B.Begliýewi özüne ynanylan wezipäni oňarmandygy üçin wezipesinden boşadyldy. Bu wezipä M.Gulamow bellenildi. Şeýle hem Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow A.Hojaýewi Altyn sähra etrabynyň häkiminiň orunbasary, M.Aýdogdyýewi Mary etrabynyň häkiminiň orunbasary, B.Allanazarowy Murgap etrabynyň häkiminiň orunbasary, A.Arnamyradowy Tagtabazar etrabynyň häkiminiň orunbasary, A.Kerimowy bolsa Serhetabat etrabynyň häkiminiň orunbasary wezipelerine bellemek hakyndaky Kararlara gol çekdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary A.Ýazmyradow obasenagat toplumyndaky işleriň ýagdaýy, şeýle hem Türkmen bedewiniň baýramyna taýýarlyk görlüşi barada hasabat berdi.
Türkmenistanyň Prezidenti obasenagat pudagynda öňde durýan möhüm oba hojalyk çärelerini üstünlikli geçirmek bilen baglanyşykly meseleleriň öz wagtynda çözülmeginiň ähmiýetini nygtap, agrotehniki çäreleri guramaçylykly geçirmäge gözegçiligi üpjün etmegiň wajypdygyna ünsi çekdi.
Maslahatda şeýle hem döwlet durmuşynyň beýleki wajyp meselelerine garalyp, olar boýunça degişli çözgütler kabul edildi.


text:
Anna güni Fransiýanyň prezidenti Nikolas Sarkozi çykyş edip, Fransiýanyň Owgansytanda ýerli güýçlere harby tälim bermegi we bilelikdäki operasiýalary geçirmegi togtadýandygyny aýtdy.
Mundan öňinçä, şu gün owgan armiýasynyň esgeridigi çak edilän bir adam dört fransuz esgerini atyp öldürdi.
“Biz owgan halkynyň dosty we ýarany. Ýöne owgan esgerleriniň fransuz esgerlerine garşy ot açmagy kabul ederliksizidir” diýip, Sarkozi çykyş etdi.
Resmileriň maglmatyna görä, ýurduň gündogaryndaky Kapisa welaýatynda ýüz beren bu wakada başga-da 17 fransuz esgeri ýaralanypdyr.
Owganystandaky halkara güýçleriniň hatarynda 3600 töweregi fransuz esgeri gulluk alyp barýar. 2001-nji ýyldan bäri olardan 80 töweregi öldi.


text:
BMG-niň Yrak boýunça missiýasynyň ýolbaşçysy Nikolaý Mladenow ýurduň demirgazygynda ýerleşýän Amerli şäheriniň ýaşaýjylarynyň zuluma sezewar bolmagyna ýol bermezlige çagyrdy.
BMG-niň maglumatyna görä, Amerli şäheriniň ýaşaýjylary iki aý bäri suwsuz, azyksyz we elektrik togy bilen üpjünçiliksiz kösenýärler.
Mladenow Amerli şäheriniň ýaşaýjylaryna ynsanperwer kömeginiň ýetirilmegi we we olaryň ewakuasiýa edilmegi üçin hökümetleri çäre görmäge çagyrdy.
Munuň öňüsyrasynda yrak şaýylarynyň lideri aýatolla Ali Sistani Amerli şäherinde ýaşaýan 20 müň çemesi türkmenleriň agyr ýagdaýda galýandygyny aýdyp, aladalanma bildiripdi.
25-nji awgustda BMG-niň adam hukuklary boýunça baş komissary Nawi Pillaý halkara jemgyýetçiligini we hökümetleri Yragyň etnik we dini azlyklaryny goramaga çagyryp, azyndan 13 000 şaýy türkmeniň iýun aýyndan bäri Yragyň Salahuddin welaýatynda yslamçylaryň gabawynda galýandygyny aýratyn nygtady.
Yrakda “Yslam döwletiniň” söweşijileriniň gözegçiligindäki giňişliklerde 1 milliondan gowrak adam öz öýlerini terk etmäge mejbur bolupdy.


text:
Bir aýlyk ýaraşyga garamazdan, gündogar Ukrainada, orsýetçi separatistler bilen hökümet güýçleriniň arasynda Donetsk aeroportunyň üstünde söweş barýar.
Ukrainanyň harby sözçüsi Andriý Lisenko 4-nji oktýabrda, geçen 24 sagadyň dowamynda bu desganyň üstünde barýan darkaşda iki hökümet ýesgeri bilen 12 separatistiň öldürilendigini aýtdy.
Geçen hepde söweşde top we raketa zalplary ýygjamlaşdyryldy, separatistler hem aeroportuň esasy terminalyny oka tutmak üçin tanklary ulandylar.
Donetsk şäheriniň geňeşi 4-nji oktýabrdaky artilleriýa hüjüminiň şäherde iki sany asuda adamy öldürendigini aýtdy.


text:
3-nji iýunda paýtagtymyzdaky «Aşgabat» aýdym-saz merkezinde ýurdumyzyň ýokary okuw mekdepleriniň çeper höwesjeň talyp ýaşlarynyň arasynda guralýan «Talyp joşguny — 2015» atly döredijilik festiwalynyň jemleýji dabarasy geçirildi.
Şu ýyl ýurdumyzyň ýokary okuw mekdeplerinde döredijilik festiwalyna giň gerim berildi. Olaryň hersi özboluşly döredijilik baýramyna, talyp ýaşlaryň bagtyýarlyk toýuna öwrüldi. Ynha, jemleýji dabarada bolsa, festiwala işjeň gatnaşanlara hormatly Prezidentimiziň adyndan gymmat bahaly sowgatlar hem-de festiwaly guraýjylaryň Hormat hatlary gowşuryldy. Ýurdumyzyň 23 sany ýokary okuw mekdebiniň ady uly buýsanç bilen tutuldy, olar degişli sylaglara eýe boldular.
Milli medeniýetimizi, sungatymyzy, halk döredijiligimizi ösdürmek, wagyz etmek, dünýä ýaýmak, aýdym-saz, tans, söz sungatynda zehinli ýaşlary ýüze çykarmak, olaryň başarjaňlygyny ýokarlandyrmak maksady bilen guralýan festiwalyň netijeliligi dowam eden çykyşlarda-da aýdyň göründi.
Ýerine ýetirilen «Güllerde Arkadag», «Arkadagym», «Ýör öňe!», «Berkarar ýurdum», «Diýarym», «Watanym», «Aşgabat», «Jan Watanym Türkmenistan», «Çalsana, bagşy!» aýdymlarynyň atlaryndan hem görnüşi ýaly, ýaşlaryň watansöýüjiligi örän güýçli. Olaryň halk aýdymlaryny, halk döredijiliginden parçalary hem ýokary derejede ýerine ýetirmegi sungat ussatlyklaryndan habar berýär. «Bagtyýarlyk gözelleri», «Bagtyýarlyk joşguny» tanslary, sazandalaryň «Her çemenden bir gunçasy», döwürdeş şahyrlaryň şygyrlarynyň çeper okaýşy, edebi-sazly kompozisiýalar, degişmeler biri-biri bilen utgaşyp, tomaşaçylaryň göwnüni göterdi, şowhunly el çarpyşmalara mynasyp boldy. «Berkarar döwletiň bagtyýarlygy» atly jemleýji aýdym has-da tolgundyryjy boldy.


text:
Bütindünýä Saglyk guramasynyň günbatar Afrikada ýaýran “ebola” wirusynyň halkyň saglygyna halkara derejesinde howp salýandygyny hem-de wirusyň ýaýramagynyň öňüni almak üçin adatdan daşary işleriň alnyp barylmalydygyny yglan edendigine garamazdan, Türkmenistanyň habar serişdelerinde bu wirusyň howplulygy barada we ondan goranmagyň usullary barada hiç hili maglumat berilmeýär.
Hatda ebola wirusy bilen bagly habarlar we halkara jemgyýetçiligiň bu wirusyň garşysyna alyp barýan göreşi baradaky maglumatlar hem ilata ýetirilmeýär. Paýtagtyň medisina edaralarynda hem ebola wirusy barada düşünje berýän plakatlardyr stendler asylmandyr. Ýogsa, öňler ”guş dümewi” ýaly pandemiýa barada we ondan goranmagyň usullaryny görkezýän plakatlar asylýardy. Döwlet edara-kärhanalarynda ýa-da okuw jaýlarynda hem düşündiriş işleri geçirilmeýär.
Ebola wirusy barada maglumatyň ilat köpçüligine elýeter bolmaýşy ýaly bu wirusdan goranmak üçin häkimiýetler tarapyndan nähili işleriň alnyp barylýandygy barada hem habar berilmeýär. Maglumatlaryň ýoklugy bilen birlikde bu ugurda ýörite barlag-seljeriş merkezleriniň döredilmegi ýaly alnyp barylýan ýörite işler hem göze ilmeýär.
"Görkezme ýok"
1-nji Saglyk öýünde ebola wirusy boýunça nähili lukmançylyk çäreleriniň göz öňünde tutulandygyny soranymyzda, bu Saglyk öýüniň lukmany ebola wirusy barada hiç hili ýörite görkezmäniň berilmändigini hem-de bu barada lukmanlaryň öz ýygnaklarynda hem maslahatlaşylmaýandygyny aýtdy.
Paýtagtyň çetinde ýerleşen Ýokanç keselleri bejeriş-öňüni alyş merkezinde ebola wirusy boýunça alnyp barylýan işler barada maglumat almak başartmady. Şol bir wagtda köpçüligiň ýygnanýan ýerlerinde ýörite lukmançylyk gözegçiligi hem göze ilmeýär. Mysal üçin, demir ýol wokzalynda ýa-da awtowakzalda lukmançylyk gözegçiligi ýok.
Paýtagtyň halkara aeroportynda ebola wirusyna garşy nähili çäreleriň görlendigini anyklamak başartmady. Ýöne türkmen hökümeti tarapyndan haja ugradylan zyýaratçylaryň geçen anna güni, ýagny 17-nji oktýabrda ýurda dolanyp gelenlerinde, ýörite medisina barlagyndan geçirilendigi anyklandy.
Şol bir wagtda Günorta Afrikanyň Durban şäherinde ýaşlaryň arasyndaky geçen halkara küşt ýaryşyndan mundan üç hepde töweregi ozal Türkmenistana dolanyp gelen türkmen sportsmenleri Aşgabadyň aeroportunda hiç hili medisina barlagyndan geçirilmändirler.
Ebola wirusy mart aýynda Gwineýada ýaýrap başlapdy. Şondan soň ol Sierra Leone, Liberiýa we Nigeriýa ýaly afrika ýurtlaryna ýaýrady. Günbatar ýurtlarynda hem wirusa ýolugan adamlar hasaba alyndy.
Bütindünýä Saglyk guramasynyň maglumatlaryna görä, häzire çenli ebola wirusyna 10 müňe golaý adam ýolugypdyr. Bu wirus sebäpli ýogalanlaryň sany bolsa 4877-ä ýetipdir. Bu wirusyň garşysyna täsirli waksinanyň häzire çenli ýokdugy aýdylýar.


text:
Şu gün Hytaýyň Şanhaý şäherinde “Expo-2010” atly halkara sergisi öz işine başlady.
Oktýabr aýyna çenli dowam etjek bu sergä dünýaniň 200 töweregi ýurdunyň we halkara guramalarynyň gatnaşjakdyklary habar berilýär.
“Gowy şäherde gowy ýaşaýyş” şygary astynda geçirilýan bu halkara sergisine 70 milliona golaý adamyň barjakdygy çaklanylýar.
18 million ýaşaýjysy bolan Şanhaý şäheri dünýaniň iň iri 10 şäheriniň biri bolup durýar.
Bu serginiň açylyş dabarasyna gatnaşmak üçin Fransiýanyň, Orsýetiň prezidentleriniň Şanhaýa baranlyklary habar berildi.
Prežident G.Berdimuhamedowyň Hytaýa edýän häzirki saparynyň çäklerinde Türkmenistanyň hem “Expo-2010” sergisine gatnaçjakdygyny türkmen metbugaty habar berýär.


text:
Türkmenistanyň Birleşen Arap Emirligindäki ilçisi Nökergeldi Atagulyýew wezipesinden boşadylyp, Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň başlygynyň orunbasary wezipesine bellendi.
TDH gullugynyň maglumatyna görä, 22-nji fewralda geçirilen Ministrler Kabinetiniň maslahatynda ol bu wezipä tassyklanypdyr.
Atagulyýew Türkmenistanyň söwda we ýeňil senagat işlerine jogap berer.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň karary bilen söwda we daşary ykdysady gatnaşyklar ministri Baýar Abaýew, dokma senagaty ministri Aýnabat Babaýewa, döwlet ministri – “Türkmenhaly” döwlet paýdarlar korporasiýasynyň başlygy Ogulhajat Işangulyýewa, döwlet söwda-satyk biržasynyň başlygy Şaberdi Meredow we Türkmenistanyň Ýokary gözeçilik edarasynyň başlygy Batyr Atdaýew wezipelerine täzeden bellenildi.


text:
Birleşen Milletler guramasynyň 23-nji oktýabrda beren maglumatyna görä, Owganystandaky göknar ekerançylygy 2016-njy ýylda 10 prosent ýokarlandy.
BMG-niň Neşe maddalaryna we jenaýatçylyga garşy göreş edarasynyň ýyllyk hasabatynda gelnen esasy netijelere görä, 2016-njy ýylda göknar ekilýän ýerleriň möçberi 10 prosent ýokarlanyp, 201 müň gektara ýetipdir.
Göknar ekerançylygynyň böküşiniň sebäbi amatly howa şertleri, hökümetiň howpsuzlyk çärelerini gowşatmagy, neşe maddalaryna garşy operasiýalara berilýän halkara goldawynyň peselmegi bilen bagly diýip, BMG aýdýar.
Hasaplamalara görä, göknar ekerançylygyndan alynýan hasylyň derejesi 30 prosent ýokarlanypdyr.
Owganystanda göknar ekýänler esasan «Talybana» salgyt töleýärler, olar bu serişdäni hökümet güýçlerine we NATO goşunlaryna garşy alyp barýan pitne söweşlerini maliýeleşdirmek üçin ulanýarlar.
Owganystandaky göknar ekerançylygy dünýä boýunça geroiniň esasy çeşmesi bolup durýar.


text:
BMG-niň Çagalar gaznasynyň (ÝUNISEF) Türkmenistandaky wekilhanasy Türkmenistanyň Hökümeti bilen soňky 20 ýylyň dowamynda hyzmatdaşlyk alyp barýar. 1992-nji ýyldan bäri BMG-niň Çagalar gaznasynyň Türkmenistandaky wekilhanasy bilen Türkmenistanyň Hökümetiniň arasynda çagalary goramagyň hukuk esaslaryny güýçlendirmek, enäniň we çaganyň saglygyny goramak, sanjymlary geçirmek, çagany ir ýaşdan ösdürmek, bilim we çagalaryň bähbidine gönükdirilen maglumat – habar beriş işleri ýaly ugurlarda pugta hyzmatdaşlyk ýola goýuldy.
Türkmenistanyň Hökümeti bilen Birleşen Milletler Guramasynyň Çagalar gaznasynyň Türkmenistandaky wekilhanasynyň arasynda 2016-2020-nji ýyllar aralygynda hyzmatdaşlyk etmegiň bäş ýyllyk meýilnamasy taýýarlanyldy. Hyzmatdaşlygyň täze meýilnamasy milli ösüş ugurlaryna laýyk gelýär we Türkmenistanyň Hökümetine çagalar hakyndaky kadalaşdyryjy hukuk esaslaryny, meýilnamalary we tejribeleri halkara ykrar edilen ülňülerine we öňdebaryjy tejribelere laýyk getirmek ýoly bilen, çaganyň hukuklaryny ilerletmekde goldaw bermeklige gönükdirilendir.
Türkmenistanyň hormatly Prezidenti BMG-niň Baş Assambleýasynyň 70-nji mejlisinde 2015-nji ýyldan soňky döwür üçin ösüş meseleleri boýunça eden taryhy çykyşynda Türkmenistan BMG-niň BMGÖM, ÝUNESKO, ÝUNISEF ýaly düzümleri bilen bilelikde ählumumy, adalatly we ýokary hilli bilimi gazanmak boýunça halkara gatnaşyklarynyň ösdürilmegini durnukly ösüşiň maksatlaryna ýetmekde üstünligiň esasy şerti hasaplaýandygyny beýan etdi. Hormatly Prezident “Hemmetraplaýyn, adalatly we ýokary hilli bilimi üpjün etmek meseleleri hem täze halkara Gün tertibiniň ileri tutulýan ugurlarynyň hatarynda durýar” diýip belledi.
Şeýle hem BMG giňden höweslendirse, bu işleriň netijeli boljakdygyna doly ynam bildirmek bilen, geçiriljek işleriň giň halkara gatnaşyklaryny ýola goýmak, bilim babatda ýurtlar, sebitler boýunça we ählumumy derejede täze maksatnamalary ornaşdyrmak arkaly amala aşyrylmalydygyny hakynda nygtap bellemegi biziň üçin örän möhüm nukdaýnazardyr. Biz Türkmenistanyň hormatly Prezidentiniň ýurtda çagalaryň bagtly durmuşyny üpjün etmek, olaryň hukuklaryny goramak, sazlaşykly ösmekleri üçin şertleri döretmek baradaky alyp barýan syýasatyny doly goldaýarys we bu ugurda alyp barýan işlerinde üstünlikler arzuw edýäris.


text:
Owganystanyň demirgazygyndaky Mazar-e Şarif şäherindäki hindi konsulhanasynyň töwereginde howpsuzlyk güýçleri bilen ýaragly adamlaryň arasyndaky çaknyşyklaryň 4-nji ýanwarda daňdana çenli dowam edendigi habar berilýär.
3-nji ýanwarda şahsyýeti nämälim hüjümçileriň hindi konsulhanasynyň edarasyna reýd başlatmagy netijesinde iki sany güýçli partlamanyň we ok atyşygy sesi eşidildi.
Bu barada Azatlyk Radiosynyň owganystandaky habarçysy Şaýymerdanguly Myradynyň taýýarlan maglumatyny diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Orsýetiň ozalky belli nebit baýy Mihail Hodorkowskiniň 24 ýaşyndaky ogly Pawel Hodorkowski indi alty ýyldan bäri ABŞ-da ýaşaýar. Onuň kakasy birgiden aýyplamalar esasynda tussag edildi we şondan bäri türmede otyr.
25-nji sentýabrda Nýu Ýorkuň Times meýdanynda Mihail Hodorkowskiniň azatlyga goýberilmegi talap edilip, asuda bir yöriş geçirildi. Şol pursatdan peýdalanyp, Azatlyk Radiosy Hodorkowskiniň ogly bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Näme üçin bu gün kakaňyz hakynda ýazylan makalalar hem-de onuň suraty bilen bu ýere geldiňiz?
Pawel Hodorkowski: Biz Orsýetiň ABŞ-da ýyllyk biznes geňeşiniň maslahatyna gatnaşmagyna protest bildirmek üçin ýygnanyşdyk. Bu maslahat “Mariott” otelinde geçirilýär we oňa Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow gatnaşýar. Onda Orsýet-ABŞ gatnaşyklaryny çuňlaşdyrmak meselesine seredilýär.
Maslahata bu iki döwletiň uly biznesmenleri gatnaşýarlar. Biziň maksadymyz bolsa, ABŞ-nyň halkynyň arasynda meniň kakam bilen raýdaşlyk bildirýänleriň bardygyny, Orsýet hökümetine wekilçilik edýänlere ýatlatmak.
Olar M.Hodorkowskiniň başyna nämeleriň gelendigini bilýärler we ol unudylanok. Biz bu maslahata gatnaşýanlara Orsýetde kadaly, legal ýagdaý ornaşýança bu döwlet bilen söwda gatnaşyklarynyň mümkin däldigini duýdurmak isleýäris. Sebäbi Orsýetde düzgün, kanun esasynda biznes işlerini alyp barmaga umyt edýän her bir amerikan kompaniýasy, kanunçylyk sistemasy ulanylyp, hökümet tarapyndan ýa-da beýleki öz bähbidini araýan toparlar tarapyndan edil meniň kakamyň duçar bolan gününe salnyp bilner.»
Azatlyk Radiosy: Bärde Orsýetiň hökümet resmileri bilen duşuşmaga synanşdyňyzmy?
Pawel Hodorkowski: Ýok, gynansagam, henize çenli biz Orsýet tarapyndan hiç kim bilen duşuşmadyk, bina giren mahaly ministr Sergeý Lawrow bilen duşuşarys diýip, umyt etdik, bu ýer hususy eýeçilik diýip, bize oteliň öňünde durmaga rugsat bermediler.
Azatlyk Radiosy: Nýu Ýorkuň Times meýdany köpçüligiň, ylaýta-da turistleriň köp gelýän ýeri, ötüp-geçip barýanlar siziň protestiňize nähili reaksiýa görkezdiler?
Pawel Hodorkowski: Olaryň ählisi raýdaşlyk bildirdiler, men muňa hem begendim, hem geň galdym, birinji gezek men Nýu Ýork şäherinde şeýle piket geçirdim, maňa nämäniň garaşýandygyny öňünden çaklap bilmedim, ýöne hiç haçan meniň kakam hakynda hiç zat eşitmedik adamlar, ylaýtaýda ABŞ-nyň raýatlary bu meselä oňyn garadylar, kakam hakynda gürrüň berenimizden soňra olar oňa raýdaşlyk bildirdiler.
Azatlyk Radiosy: Sen kakaň bilen näçe wagtdan bir duşuşýarsyň, onuň bilen nähili gatnaşyk gurýarsyň?
Pawel Hodorkowski: Maşgala agzalarymyzyň üsti bilen gatnaşyk gurnaýarys, olar aýda iki gezek türmede onuň bilen duşuşyp bilýärler. Ähli täzelikler we bolup geçýän ýagdaý hakynda enemiň hem atamyň üsti bilen habarly bolýaryn.
Azatlyk Radiosy: Golaýda Azatlyk Radiosy siziň kakaňyzyň rus ýazyjysy Ludmila Ulitskaýa bilen hat alşygyndan bölekleri öz internet saýtynda ýerleşdirdi. Şonda kakaňyz gaýtadan burça gabalandygy we öz mertebesini saklap, ondan halas bolup bilnmejegini ýazypdyr. Siziň pikriňizçe, bu waka başgçarak tamam bolarmy?
Pawel Hodorkowski: Meniň pikirimçe, şol wagt meň kakam has idealist bolmaly. Ol günäsizdi we sudda günäsizdigini subut edip biljegine ynamy bardy, ýöne onuň garşysyna birinji we ikinji suduň garaşsyz bolmanlygy üçin bu umyt şowsuz tamamlandy. Alty ýyldan soňra şol waka syn edip, onuň aşa türkana hem sada bolandygyna düşünýärin, ýöne şol döwürde täze prezident gelipdi, ruhubelentligiň täze tolkuny ösüp, jemgyýetde demokratiýanyň ösjegi görnüp başlapdy.


text:
Tanymal iňlis ýazyjysy Ali Smit (Ali Smith) özüniň «Nädip ikisi-de bolmaly» (How to Be Both) atly romany üçin 1996-njy ýyldan bäri bütin dünýä boýunça zenan ýazyjylaryň iň kämil çeper eserlerine berilýän ýyllyk baýraga (Baileys Women's Prize for Fiction) mynasyp boldy.
Bu sylagyň 30 müň paund pul sylagy hem bar.
BBC žýuriniň sudýalarynyň şotland ýazyjysynyň eserine «näzik, ajaýyp, ýiti» diýip baha berendiklerini ýazýar.
Bu baýrak ýazyja çarşenbe güni agşam, Londonyň Patyşa festiwaly zalynda guralan dabarada berildi.
Ali Smit dabaradan soň BBC bilen söhbetdeşlikde özüniň bu baýragy utanyna ynanyp bilmeýändigini, sebäbi onuň sanawynyň bütin dünýä boýunça düzülýändigini we bäsleşigiň örän çekeleşikli bolýandygyny aýtdy.
Smitiň kitaby Reýçel Kusk (Rachel Cusk), Sara Woters (Sarah Waters) we An Taýler (Anne Tyler) ýaly ýazyjylaryň eserlerinden üstün çykdy.
Smitiň «Nädip ikisi-de bolmaly» romany ikitaraplaýyn hekaýat görnüşinde ýazylan eser bolup, onuň bir böleginde häzirki günlerde ýaşaýan ýaş gyz, ejesi aradan çykyp, ýas tutýan bolsa, beýleki böleginde 15-nji asyr hudožniginiň, erkek hökmünde terbiýelenen gyzyň durmuşy beýan edilýär.
Bu kitap bir jildiň içinde iki görnüşde çap edilen we onuň haýsy tarapyndan okanyň hiç hili tapawudy ýok.
«Nädip ikisi-de bolmaly» romany 2014-nji ýylda çap edileli bäri mundan öňem iki baýraga – Kosta Nowel sylagyna we 2014-nji ýylyň Goldsmit baýragyna mynasyp boldy.
Şeýle-de bu eser 2014-nji ýylyň Man Buker baýragyna, 2015-nji ýylyň Folio baýragyna hödürlendi.
Günbatar metbugatynyň materiallary esasynda taýýarlanyldy.


text:
Azerbaýjanda prezidentiň günä geçişligi esasynda “NIDA” atly ýaşlar guramasynyň syýasy tussaglar diýlip atlandyrylýan iki aktiwisti türmeden boşadyldy.
29-njy dekabrda kabul edilen karara laýyklykda, Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Aliýew 87 tussagyň günäsini geçdi. Olaryň käbirleri hukuk goraýjy halkara guramalary tarapyndan syýasy tussaglar diýlip atlandyrylan tussaglardyr.
“NIDA” guramasynyň aktiwistleri Uzeýir Mammadow we Zaur Gurbanli 30-njy dekabrda türmeden boşadyldy. Bu aktiwistler 2013-nji ýylda hökümete garşy geçirilen ýörişlere gatnaşansoň tussag edilipdiler we olar bikanun ýarag saklamakda we köpçülikleýin bidüzgünçiligi guramalaşdyrmakda aýyplanypdylar.
Adam hukuklaryny goraýan halkara guramalaryň maglumatyna görä, Azerbaýjanyň türmelerinde heniz hem 90-dan gowrak syýasy tussag saklanylýar.


text:
Litwa: “Üstümizdäki ýyl Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň öňünde durjak iň möhüm mesele uzak wagt bäri dowam edip gelýän territorial dawalaryň çözülmegi” diýýär. Ýurduň daşary işler ministri Audronius Azubalis Litwanyň bu gurama bir ýyllyk prezidentlik döwründe haýsy işleri ileri tutjakdygyny penşenbe güni yglan etdi.
“Bu ýeke bir ýolbaşçylyk meselesi däl. Bu biziň hemmämize degişli zat. Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasyna agza ýurtlarda bar bolan konfliktleriň parahatçylykly we gepleşikler arkaly çözülmegi biziň iň ýokary borjumyz, hemmämiziň iň ýokary borjumyz” diýip, Litwanyň baş diplomaty Azubalis aýtdy.
Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasy “doňup duran konfliktler” diýilýän üç konflikt baradaky gepleşiklere araçylyk edip geldi. Olar Orsýetiň goldawy bilen Gürjüstandan aýrylmaga synanyşýan Abhaziýa bilen Günorta Ossetiýa, Moldawadan aýrylmagy maksat edinen Pridnestrowiýe, şeýle hem Daglyk Garabag konfliktleri. Emma bu gepleşikleriň beren uly netijesi ýok.
Azubalisiň aýtmagyna görä, Litwa Pridnestrowiýe barada formal taýdan ýaraşyk gepleşikleriniň dowam etdirilmegi, şeýle hem Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň Gürjüstanda has köp iş alyp barmagy barada tagalla eder. Ol Daglyk Garabag gepleşiklerini hem güýçlendirmäge synanyşar.
Belarusyň karary
Litwanyň daşary işler minstri Audronius Azubalis Belarusyň häkimiýetleriniň Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň paýtagt Minskidäki edarasyny ýapmak baradaky kararyna hem özüniň gynanýandygyny bildirdi.
Belarus häkimiýetleriniň bu karara gelmegine Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň Minskini erkin we adalatly saýlaw prinsiplerini äsgermezlik edenligi hem-de dekabrda geçen protestleri güýç bilen basyp ýatyranlygy üçin ýazgarmagy sebäp boldy.
“Men Belarusda geçen saýlawlarda bu prinsipleriň ýerine ýetirilmändigine we ÝHHG-niň Minskide öz işlerini dowam etdirmegine Belarus häkimiýetleriniň razylyk bermändigine gaty gynanýaryn. Minskini bu karary täzeden gözden geçirmeklige hem-de Kopengagen kriteriýalaryny ýerine ýetirmeklige çagyrýaryn” diýip, Azubalis aýtdy.
19-njy dekabrda Minskide geçen köpçülikleýin protestlerde 600-dan gowrak adam tutuldy. 20 töweregi adam, şol sanda birnäçe žurnalist we prezidenlige kandidat bolup saýlawa gatnaşan dört adam heniz hem tussaglykda saklanýar. Olara “köpçülikleýin bidüzgünçilikleri” gurnamakda günä bildirilýär.
Žurnalistleriň goragy
Azubalis ÝHHG-niň täze başlygy Litwanyň tutuş dünýädäki žurnalistleriň hukugyny gorap, media erkinligini goldajakdygyny hem aýtdy. Ol Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasyny geljek iýun aýynda Wilniusda žurnalistleriň howpsuzlygy barada ýörite konferensiýa geçirmeklige çagyrdy.
“Geçen 12 ýyllykda öz kanuny, peýdaly işlerini edip ýörkä, 1,100-den gowrak žurnalistiň we media işgäriniň öldürilendigini göz öňüne getireniňde bu konferensiýanyň möhümdigine düşünýärsiň. Bu beýle dowam edip bilmez” diýip, Azubalis aýtdy.
Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň ýolbaşçylygy Gazagystandan Litwa geçýär. Gazagystan özüniň ÝHHG-e başlyklygy döwründe öz ýurdunda adam hukuklarynyň ýaramazlygy sebäpli yzygiderli tankyt edildi.


text:
Uniwersitet aşakdaky ugurlar boýunça talyplyga kabul edýär:
1. Dil we edebiýat (hünärler: iňlis dili we edebiýaty; iňlis dili (terjimeçi); türk dili hem-de türkmen dili we edebiýaty).
2. Fizika we matematika (hünär: matematika).
3. Ynsanperwerlik-durmuş bilimleri (hünär: taryh).
4. Kompýuter tehnologiýasy (hünär: awtomatlaşdyrylan ulgamlaryň we kompýuter tehnikasynyň programma üpjünçiligi; maglumatlary goramagyň guralyşy we tehnologiýasy).
5. Dokma we ýeňil senagat önümleriniň tehnologiýasy (hünär: tikin önümleriniň modelirlenişi we gurnalyşy).
6. Halkara gatnaşyklary we halkara hukugy (hünär: halkara gatnaşyklary we diplomatiýa).
7. Marketing (hünär: täjirçilik).
8. Halkara işewürligi we menejment (hünär: dünýä maliýe bazary).
9. Menejment (hünär: senagat inženerligi).
Uniwersitete Türkmenistanyň umumy orta ýa-da orta hünär bilimli, ýaşy 35-den geçmedik raýatlary giriş testleriniň netijeleri boýunça bäsleşik esasynda kabul edilýär.
Resmi iş kagyzlary
Resmi iş kagyzlary welaýat merkezlerinde we Aşgabat şäherinde kabul edilýär.
Resmi iş kagyzlarynyň sanawy:
- bellenilen nusgada rektoryň adyna ýazylan arza;
- bellenilen nusgadaky sowalnama (anketa);
- umumy orta (ýa-da orta hünär) bilim baradaky resminama (asyl nusgasy);
- Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi tarapyndan bellenilen nusgadaky saglyk kepilnamasy;
- soňky okan ýerinden (işlän ýerinden, harby bölümden) häsiýetnama;
- 3x4 möçberde alty sany fotosurat;
- işleýänler üçin zähmet depderçesiniň tassyklanan göçürmesi;
- giriş synaglaryndan üstünlikli geçen ýagdaýynda bäsleşiksiz okuwa kabul edilýän ýetim çagalar we ene-atasynyň hossarlygyndan mahrum bolan çagalar, maýyp çagalar‚ lukmançylyk-durmuş taýdan anyklaýyş edaralarynyň netijenamasy esasynda degişli bilim edaralarynda okamak gadagan edilmedik I we II topar maýyplary, harby gulluk borçlaryny ýerine ýetirýän wagty wepat bolan harby gullukçylaryň çagalary, şeýle hem giriş synaglaryndan üstünlikli geçen ýagdaýynda artykmaçlyklardan peýdalanýan okuwa girýän ýylynda mekdep okuwçylarynyň dersler boýunça döwlet bäsleşiginiň ýeňijileri, umumy bilim dersleri boýunça halkara bäsleşiklerine gatnaşan Türkmenistanyň ýygyndy toparynyň agzalary şol ýagdaýlary tassyklaýan degişli resminamanyň asyl nusgasyny tabşyrýar.
Bulardan başga-da, okuwa girmäge isleg bildirýän ýokarda görkezilen resminamalar bilen birlikde resminamalary kabul edýän iş toparyna aşakdakylary görkezýär we nusgalaryny tabşyrýar:
- şahsy pasportyny;
- Türkmenistanyň Ýaragly güýçlerinde harby gullugy geçenler harby şahadatnamasyny, harby gullugy geçmedik ýigitler ýazylyş şahadatnamasyny we ýaşaýan ýeri boýunça harby wekillikden güwähaty.
Dalaşgär talyplyga kabul edilmek üçin artykmaç hukukdan peýdalanýandygyny tassyklaýan beýleki resminamalary görkezip biler.
Giriş testleri
Giriş testleri we okuwa kabul edilmek 2011-nji ýylyň 2—10-njy awgusty aralygynda Halkara türkmen-türk uniwersitetinde (Aşgabat ş.) geçirilýär.
Dersler boýunça giriş testleri Türkmenistanyň orta mekdepleriniň okuw maksatnamalarynyň esasynda geçirilýär.
Degişli diller boýunça geçirilýän dil derslerinden başga ähli dersler boýunça giriş testleri türkmen, iňlis we rus dillerinde geçirilýär.
Giriş testleriniň tertibinde bellenilen wagtda test synagyna gelip bilmedikler uniwersitete kabul edilmegiň soňky tapgyrlaryna goýberilmeýär.
Giriş testleriniň netijeleri boýunça deň mukdarda baha alanlardan talyplyga kabul edilmek üçin artykmaç hukukdan aşakda görkezilenler peýdalanýarlar:
- saýlan hünäri boýunça 2 ýyldan az bolmadyk önümçilik tejribesi bolanlar;
- harby gullugy tamamlap gelenler.
Halkara türkmen-türk uniwersiteti Aşgabat şäherinde ýerleşýär.


text:
Owganystanyň Gandahar welaýatynyň ýerli resmisi ýoluň gyrasyna düşelen bombanyň partlamagy netijesinde parahat ilatdan bäş adamyň ölendigini we başga-da üç sanysynyň ýaralanandygyny habar berýär.
Gandahar welaýat häkiminiň metbugat wekili Samim Akplwalkyň aýtmagyna görä, ýoluň gyrasyna düşelen bomba 12-nji maýda ýurduň çetinde ýerleşýän etrapda ýarylypdyr. Akplwalk partlamanyň netijesinde iki zenanyň we bir çaganyň ýaralanandygyny belleýär.
Gürrüňi gidýän welaýat häkiminiň metbugat wekiliniň sözlerine görä, bu wakanyň öňden bar bolan ýer minasynyň partlamagy netijesinde ýüze çykyp-çykmandygyny ýa-da minanyň “Talyban” tarapyndan ýerleşdirilip-ýerleşdirilmändigini kesgitlemek dogrusynda derňewler geçirilýär.
Bu partlamanyň jogapkärçiligini henize çenli hiç kim öz üstüne almady. Emma Gandahar welaýaty “Talyban” gozgalaňlarynyň amala aşyrylýan esasy merkezi hasaplanylýar.


text:
Belli ykdysadyýetçi, “Döwlet we bazar gurmaklyk: Merkezi Aziýada işewürligiň ösüşi” atly kitabyň awtory Gül Berna Özjan.
Azatlyk Radiosy: Siz özüňiziň golaýda çapdan çykan “Döwlet we bazar gurmaklyk: Merkezi Aziýada işewürligiň ösüşi” atly kitabyňyzda Merkezi Aziýanyň bazarlaryny möhüm ykdysady we syýasy rola eýe, döwrebap gurluşlaryň biri diýip häsiýetlendirýärsiňiz. Siz “döwrebap” diýmek bilen nämäni göz öňünde tutýarsyňyz?Gül Berna Özjan:
Men bu kitapda Merkezi Aziýada kapitalizmiň täze düzümlerini gözden geçirdim. Bularyň biri ol ýerdäki bazarlardyr. Bazarlary gaty gyzykly edýän olaryň Sowet Soýuzynyň ykdysady gurluşlaryna esaslanmaýanlygy. Olar täze, käbiri bolsa ownuk kolhoz bazarlaryndan dörän.
Bazarlardan gürrüň edilende, käbir alymlar olary ykdysady gurluşlaryň Gündogarda gadymdan däp bolup gelýän, käýarym hem yzagalak formalary bilen baglanyşdyrmaga ýykgyn edýärler. Men öz analizimde Özbegistanda “Siýob”, Almatyda “Baraholka” we Bişkekde “Dordoi” bazarlaryny gözden geçirdim. Bular kapitalizm esasynda iş alyp baryp, bazar mümkinçiliklerini yzarlaýarlar.
Adamlar bu bazarlarda maglumat toplap, oýlanyşykly kararlara gelýärler. Olar dürli harytlaryň söwdasyny edýärlar. Bularyň köpüsi regionyň dürli kärhanalarynda ýa beýleki senagat guramalarynda öndürilen zatlar. Şu we käbir beýleki zatlary göz öňünde tutup, men, beýleki alymlaryň tersine, bular kapitalizmiň täze formalarynda iş alyp barýan döwrebap gurluşlar diýip, netije çykardym.Azatlyk Radiosy: Merkezi Aziýadaky oppozisiýa wekilleriniň köpüsi we adam hukuklary boýunça aktiwistler regionda Gazagystandaky ýaly režimleri ýarym diktatura diýip häsiýetlendirýärlar. Siziň pikiriňizçe, geçen 19 ýyllykda Gazagystanda dörän ykdysady sistema original bazarmy ýa-da ýarym bazar ykdysadyýetimi?Gül Berna Özjan:
Meniň pikirimçe, Gazagystan regiondaky umumy ýagdaýlara laýyk gelmeýän terzde öňegidişlikli ýagdaýda, aýratynam, beýlekiler bilen deňäniňde bu şeýle.
Mysal üçin, Özbegistan bilen Türkmenistan köp wagtlap bazar reformalaryna, maliýe reformalaryna garşy durup geldiler. Şeýdip, olar bir ýapyk režim döretdiler. Bu režimlerde hem ykdysadyýete kontrollyk ähli artykmaçlyklardan peýdalanýan bir kiçiräk toparyň elinde.
Gyrgyzystan bilen Täjigistan bolsa öz döwletlilik prinsiplerini indi döretmäge synanyşýarlar. Ýöne Gazagystanda ýagdaý başgaça. Bir tarapdan onuň awtoritar sistemadygy şübhesiz. Ol ýerde höküm sürýän - häkimiýet başyndaky bir maşgala. Onuň ykdysadyýetiň ähli pudagynda eli bar, muňa şubhe ýok. Ýöne olar üçin bir amatly - ýurduň minerallara we nebite baýdygydyr. Olara jemgyýetiň galan bölegini we biznes toparlaryny goldamak üçin şol tebigy baýlyklardan ýeterlik girdeji gelýär.Azatlyk Radiosy: Näme üçin bazaryň “göze ilmeýän eli” Merkezi Aziýada ähli zada emr edýän “demir ýumrugyň” täsirlerini bir gyra süýşürip bilmeýär?Gül Berna Özjan:
Bazaryň “göze ilmeýän elinden” nähilidir bir gudrata garaşmaly däl. Bazar Günbatarda-da doly we üstünlikli ýol alan zat däl. Häzir Birleşen Ştatlardan gaýdan soňky maliýe kirzisi indi Ýewropa Bileleşigine ýaýrap ýör.
Irlandiýa indi ýewro zonasyny we Ýewropa Bileleşigini giňeltmek mümkinçiligine hem howp döredýär. Irlandiýa Ýewropa Bileleşiginiň ykdysadyýeti rowaç ýurtlarynyň biridi. Onda daşary ýurtlardan uly möçberlerde maýa goýulýardy. Ýöne indi oňa ykdysadyýetini halas etmek üçin millionlarça dollar pul gerek. Şu nukdaýnazardan, bazar talabalaýyk dolanyşykly döwletiň döremegine şert döreder diýip garaşmaly däl. Men bularyň arasynda gös-göni baglanyşyk bardyr öýdemok.


text:
Gurbanguly Berdimuhamedow 2006-njy ýylyň aprel aýynda ýurtlar arasynda gol çekilen ylalaşyga laýyklykda gurulýan “Türkmenistan-Hytaý” gaz geçirijisiniň strategik ähmiýete eýedigini belledi. “Şu ýylyň aýagynda biz ony işe girizeris. Ylalaşyklara laýyklykda, Türkmenistan 30 ýylyň dowamynda Hytaýa ýylda 40 milliard kub metre çenli gaz akdyrar. Bu proýektiň iki ýurt üçin strategiki ähmiýeti bar. Ol Türkmenistan bilen Hytaýyň uzakmöhletleýin bähbitlerine we global ykdysady ösüşiň logikasyna gabat gelýär” diýip Türkmenistanyň prezidenti Berdimuhamedow aýtdy.
Aşgabatdaky gepleşiklerde taraplaryň arasynda iki ýurduň gaz söwdasyna degişli gelnen ylalaşyklardan daşary, Hytaýyň Döwlet Ösiş Banky tarapynan “Türkmengaz” döwlet konsernine 4 milliard dollarlyk kreditiň berilmegi baradaky ylalaşyga hem gol goýlandygy habar berildi.“Krizisiň täsiri duýulmaýar”
Şu günki gün Türkmenistan dünýädäki maliýe-ykdysady krizisiň täsirini duýmaýanlygyny aýdýar. “Ýurduň halk hojalygynyň ähli pudaklarynyň durnukly ösüşiniň we milli manadyň durnukly kursunyň” muny tassyklaýanlygyny 23-nji iýunda hökümet maslahatynda wise-premýer we dünýädäki maliýe-ykdysady krizisiň Türkmenistanyň ykdysadyýetine ýetirýän täsirini analiz etmek boýunça komissiýanyň ýolbaşçysy Japarow aýtdy.
Türkmenistanda gymmatbaha iri gurluşyklar hem amala aşyrylýar. Soňky ýyllaryň dowamynda olaryň möçberi we gurulýan obýektleriň sany has köpeldi. Paýtagtda we onuň töwereginde, şeýle-de “Awaza” syýahat zonasynda gurulýan obýektleriň her biriniň bahasy millionlarça dollarlap kesgitlenýär.
Ykdysady taýdan durnukly we dünýädäki ykdysady prosessleriň ýaramaz täsirlerinden çetde duran Türkmenistanyň Hytaýdan karz pul almagyna näme sebäp bolup biler?
“Eurasia Transition Group” toparynyň müdiri Maýkl Laubş muny syýasy we ykdysady sebäpler bilen baglaşdyrýar: “Bir tarapdan Türkmenistan häzire çenli Orsýetiň täsirini duýup gelýär. Ol Hytaý bilen hyzmatdaşlygyny ösdürmek, Ýewropa Birleşigi we ABŞ bilen gatnaşyklaryny giňeltmäge islegini görkezmek bilen Orsýete duýduryş berýän bolmagy mümkin.”
Türkmenistan gaz geçirijilerini bejermek we täzelemek üçin maýa goýumlaryň gelmegine sabyrsyzlyk bilen garaşýar.
Başga bir tarapdan Türkmenistanyň hökümeti dünýädäki maliýe krizisiň türkmen ykdysadyýetine ýetirýän täsiri barada aýtmakdan saklanýan hem bolsa, ol täze maýa goýujylaryny ýurda çekmäge uly gyzyklanma bildirýär diýip analitik Laubş belleýär. “Türkmenistan hususan-da öz gaz geçirijilerini bejermek we täzelemek üçin daşary ýurt maýa goýumlarynyň gelmegine sabyrsyzlyk bilen garaşýar”.
Käbir synçylar şu ýylyň aprel aýynda Orsýete tarap barýan turbada bolan partlamadan soň Türkmenistanyň esasy girdeýji çeşmesi bolan gaz eksportunyň kesilmeginden hem Aşgabadyň häzirki wagtda maliýe taýdan uly zyýan çekýänligini belleýärler.
Türkmenistana 4 milliard dollarlyk kredit bermek baradaky ylalaşygyň “Türkmengaz” döwlet konserni we Hytaýyň Döwlet Ösüş Bankynyň arasynda baglaşylanlygy resmi maglumatlarda habar berildi. Emma şol puluň haýsy maksatlara sarp ediljegi aýdylmady.
Analitik Maýkl Laubş, Türkmenistanyň energiýa pudagynda häli-şindi ýüze çykýan tehniki problemalar, ýurduň energiýa pudagynyň maýa goýumlaryň ýatyrylmagyna mätäçdigini görkezär diýip belledi. “Bu pudak täze maýa goýumlarynyň ýatyrylmagyna we tehniki taýdan üpjünçiligiň dowam etmegine mätäç. Türkmenistanyň aljak karz puluny bu pudaga ýatyryp, täze fontanlara hem ilat üçin peýdasyz köşklere sarp etmejekdigine umyt bar”Türkmen-hytaý hyzmatdaşlygy
Resmi maglumatlara görä, şu günki gün Tükmenistanda Hytaýyň 32 kompaniýasy hasaba alynyp, umumy bahasy 1 milliard dollardan aşýan 49 sany maýa goýum proýekt amala aşyrylýar. Türkmenistanda Hytaý kompaniýalary nebit-gaz, tele-aragatnaşyk, transport, oba hojalygy, dokma senagaty, himiýa, azyk önümçiligi, saglygy saklaýyş we gurluşyk pudaklarynda işlerýärler. Ýurtlaryň arasyndaky haryt dolanyşygy 2000-nji ýyldan bäri 40 esse artyp, geçen ýylyň görkezijilerine görä, 800 million dollara ýetdi.
Türkmenistan bilen Hytaý, özara gumanitar hyzmatdaşlygyny, şol sanda bilim ugry boýunça gatnaşyklaryny giňeltmäge hem gyzyklanma bildirýärler. 24-nji iýunda Aşgabatda sözlän sözünde, Li Ketsýan Hytaý hökümetiniň hasabyna ýurtda okaýan türkmen studentleriň sanyny ýylda 90 adama ýetirmek barada karara gelinenligini we soň bu sanyň ýene artdyrylmagynyň göz öňünde tutulýandygyny belledi.


text:
Bişkekde polisiýa işgärleri bilen protestçi märekä degişli käbir adamlaryň arasynda turan atyşykda azyndan 30 adamyň ölenligi habar berildi.
Protestçiler Bakyýewiň wezipesinden çekilmegini talap edýärler.
Şu gün irden häkimiýetler esasy oppozision partiýanyň edarasynyň öňüne ýygnanan märekäni dargatmak üçin göz ýaşardyjy gaz ulandylar.
Azatlyk Radiosynyň habarçysy Talasda ýerli polisiýa edarasynyň öňünde protestçileriň içeri işler ministri Moldomusa Kongantyýew bilen welaýat häkimi Beýşen Bolotbekowy ýenjendiklerini özüniň görendigini habar berdi. Protestçiler Talasda hökümet jaýyny basyp alanlaryndan soň, içeri işler ministri ol ýere gidipdi.
Naryn şäherinde hem sany müňden ýokary diýlip görkezilýän protestçiler häkimligi basyp aldylar. Protestçileriň başga şäherlerde-de hökümet jaýlaryny eýeländikleri aýdylýar.
Habarlara görä, ilki başda tanymal oppozision şahsyýetler Almaz Atambaýew bilen Ömürbek Tekebaýew tutulypdyrlar.
Şu gün parlamentde gürlän premýer-ministr Daniýar Usenow tutulan iki oppozision ýolbaşçynyň ýurtda häkimiýeti eýelemäge synanyşýandyklaryny boýun alandyklaryny aýdypdy.
“Biz düýn Ata Mekan partiýasy bilen Birleşen Halk Hereketiniň birnäçe ýolbaşçysyny tussag etmeli diýen karara geldik. Aýratyn-da jenap Artykow bilen jenap Çotonow özleriniň Oşda häkimiýeti ele geçirmäge synanyşýandyklaryny boýun aldylar” diýip, Usenow aýtdy.
Soňra oppozision lider Isa Ömerkulow howpsuzlyk güýçleri tarapyndan tussag edilen oppozisiýa liderleriniň ählisiniň azat edilenligini habar berdi.
Ýene bir oppozision ýolbaşçy, öňki daşary işler ministri Roza Otunbaýewanyň şol wagt gizlenýändigi bildirildi.
Adyny aýtmakdan saklanan bir bişkekli protestçi zenan oppozisiýanyň Otunbaýewany gizläp saklaýandygyny aýdypdy: “Biz indi oppozision ýolbaşçy Roza Otunbaýewany gizlemeli bolduk. Sebäbi şu wagt Gyrgyzystanyň konstitusiýasynyň ähli prinsiplerini bozýan häkimiýetleriň özleri”.


text:
Owganystanyň ýaňy ýola düşüp gelýän harby-howa güýçleri ýurduň howa giňişligine kontrollyk ugrunda jan edýär. Ýöne bu güýç häzir göwresini ýerden götermekde kynçylyk çekýärkä, ondan ullakan zatlar tama edilýär.
Ýollaryň ýagdaýy ýaramaz, köplenç hem jeňçiler tarapyndan minalanan Owganystan ýaly ýurt üçin howa güýji gaty möhüm. Owganystanyň öz goşuny, şeýle hem halkara gury ýer goşuny köp babatlarda NATO-nyň uçarlaryna bil baglap geldi.
NATO güýçleriniň bolsa ýurdy 2014-nji ýylyň aýagyna çenli terk etmegine garaşylýar. Şol sebäpden ýaranlyk öz ýerini eýelejek owgan harby howa güýjüni ýaraglandyryp, ony türgenleşdirýär.
Maksat ýurduň howa giňişligine kontrollyk edip biljek bir güýjüň bolmagy. Ýöne şu wagta çenli Owganystanyň 352 müň adamlyk milli goşuny bilen milli polisiýasy ileri tutulansoň, barby-howa güýçleriniň ösüşi haýal gitdi.
"Aşa ýokary maksatlar"
Owganystanyň 2007-nji ýylda döredilen harby-howa güýçleri bilen bagly NATO aşa ýokary maksatlary göz öňünde tutýar. Ol bu güýjüň 8 müň işgär we 200 uçar bilen aňyrsy 2016-njy ýylyň aýagyndan beýläk öz wezipelerini doly ýerine ýetirmegine garaşýar.
Ýöne häzirki ýagdaýlary göz öňüne getireniňde, bu arzuwlar gaty gala görünýär. Owganystanyň Goranmak ministrliginiň sözçüsi general Mohammad Zahir Azimi ýurduň özüni we howa giňişligini goramagy üçin ilkinji nobatda özüne ýeterlik harby-howa güýçleriniň bolmagynyň zerurdygyny nygtaýar.
"Owganystanyň harby howa güýçleri köp ýetmezçiliklerden ejir çekýär. Aýratyn-da gury ýer goşunyny goldamak, howa giňişligimizi gorap saklamak üçin bizde harby uçarlar ýok. Biziň aňtaw ýa gözegçilik ýa howa hüjümlerinden goranyş sistemamyz ýok" diýip, Azimi aýdýar.
Şahsy düzüm
Owganystanyň harby-howa güýçleriniň häzir 6 müň töweregi işgäri bar. Oňa goşulmaga gelýänleriň hem köpüsi ýeterlik bilimi ýoklugy sebäpli yzyna gaýtarylýar.
Ýurduň harby-howa güýçleriniň hatarynda häzir türgenleşikli uçarmanlaryň bir kiçi topary bar. Bularyň hem aglabasy sowet döwrüniň weteranlary. 150 töweregi owgan uçarmany ýurduň içinde we daşynda, köplenç Birleşen Ştatlar bilen Çeh respublikasynda türgenleşik geçip ýör.
Mark Ýoung merkezi Alabamada ýerleşýän "Goranyş Tehnologiýasy" kompaniýasynyň başlygy. Owganystanda awiasiýany goldamak üçin gerekli hyzmatlar bilen amerikan hökümetini şu kompaniýa üpjün edýär.
Kompaniýanyň başlygynyň garaýşyça, Owganystanyň iň azyndan ýene-de on ýyllap öz wezipelerini doly ýerine ýetirip bilýän harby-howa güýçleri bolmaz. Ýoung Owganystanyň öz harby-howa güýçlerini aňsatlyk bilen maliýeleşdirip biljegine hem şübheli garaýar.
Ol bu hakda şeýle diýýär: "Biziň beren zatlarymyzy saklamaga olaryň gurby çatmaz. Olar bu uçarlary diňe uçar ýaly edip saklasalar-da, bu olaryň goranyş býujetiniň ýarpysyny alar. Galyberse-de, biz ol ýerde dürli missiýalaryň çäginde müňlerçe uçuş geçirýäris. Olaryň bu iş üçin hem uçarlary ýok. Men olaryň harby-howa güýçleri bir ýörite missiýalar üçin ýeterlik derejede bolar diýip pikir edýärin. Ol prezidenti we saýlanan resmileri ol ýere, bu ýere gatnatmaga, betbagtçylyk bolsa, kömek etmäge, saýlawda berlen sesleri transportirlemäge ýarar. Ýöne ýurduň milli goranyş güýjüniň diregi bolup bilmez".
Owganystanda häzir 66 müň amerikan esgeri bar. Öňümizdäki ýylyň fewral aýynyň aýgyna çenli bularyň sany aşakladylyp, 32 müňe getirilmegine garaşylýar. Geljek ýylyň dekabrynda söweş missiýasy tamamlanansoň, Amerika Owganystanyň howpsuzlyk güýçlerine konsultasiýa bermek üçin ol ýerde 6 müň bilen 10 müňüň aralygynda esger galdyrar diýen pikirden ugur alynýar.


text:
Birleşen Ştatlaryň günortasyndaky Baltimore şäherinde polisiýanyň tussaghanasynda ýaralanyp öldürilen garaýagyz adamyň jaýlanyş dabarasynyň yzýany dörän ýowuzlyklary basyp ýatyrmak üçin Milli gwardiýanyň müňlerçe goşuny we polisiýa işgärleri ýerleşdirildi.
Maryland ştatynyň häkimi Larry Hogan şäheri bulam-bujarlyga öwüren gozgalaňlardan soň, adatdan daşary ýagdaýy yglan etdi.
27-nji aprelde 25 ýaşly Freddie Graýiň jaýlanyş dabarasynyň yzýany, pitneçiler dükanlary talap, jaýlary we ulaglary otladylar. Mundan bir hepde öň Freddie Graý tussag edilenden soň, ýagyrnyndan ýaralanyp aradan çykypdy.
Baltimore şäherinde polisiýa pitneçileri dükanlardan we söwda merkezlerinden daşlaşdyrmaga synanyşan mahaly, azyndan 15 polisiýa ofiseri ýaralandy we 25-den gowrak adam tussag edildi.


text:
Janyndan geçen bombaçynyň Yragyň futbol meýdançasynda partladan bombasy azyndan 30 adamy öldürdi diýip, resmiler 26-njy martda aýtdylar.
AP habar gullugy Yragyň howpsuzlyk gullugynyň resmilerine salgylanyp, ölenleriň sanynyň 41, ýaraly bolanlaryň bolsa 105 adamdygyny habar berdi.
25-nji martda, Bagdadyň 50 kilometrligindäki Iskanderiýa şäherinde bolan partlamanyň jogapkärçiligini «Yslam döwleti» ekstremist topary öz üstüne aldy. Bombaçy öz partlaýjyly guşagyny resmiler ýerli ýaryşdan soň oýunçylara baýraklaryny gowşurýan wagtynda ýardy.
ABŞ-nyň Döwlet departamenti we BMG-niň Yrakdaky ýörite wekili bu hüjümi ýazgaryp çykyş etdi.
Ýerli resmiler öldürilenleriň 17-siniň 10 we 16 ýaş aralygyndaky oglanlardygyny aýtdy.


text:
Halk henekleri, degişmeleri
ÝABY DILEGI
Günlerde bir gün biri döwek döwmekçi bolýar. Özünde iş malynyň ýoklugy üçin goňşusynyň ýabysyny dilemegi müwessa bilýär. Dileg salmak üçin goňşusynyň öýüne barsa, ol beýleki goňşulary bilen, degşip-gülüşip oturan eken.
Dilege baran “Adamlar dargandan soňra ýabyny dilärin” diýen ňetijä gelýär. Dargar ýerde adamlar dargamaýar. Şol ikiarada obanyň beýleki çetinde ýaşaýan biri gapydan girýär.
Gele-gelmän “Pylany, döwek döwjek bolýan. Boş bolsa, ýabyňy iki günlik maňa ber!” – diýýär. Ýaby eýesi “Ýatakda durandyr, al-da gidiber!” – diýipdir.
Dilegi biten dyz epmän yzyna dolanýar. Başda dilege gelenem onuň yzy bilen gapa tarap ýönelýär. Öý eýesiniň “Goňşy, otur! Basym nahar bişjek, duz datman gitme!” diýen mürähedine:
— Äý, menem şu gün döwek döwjekdim, ýabyňy dilemäge gelipdim. Duldegşir goňşyň bolsam-da gürrüňçiligi bölmäýin – diýip, dymypdym. Obanyň ol çetinden gelen biri ýabyňy alyp gitdi. Dünýäni süwümsiz tutupdyr – diýip, öýden çykypdyr.
KEÝPE ŞÄRIK
Biri ölemen awçy eken. Häli-şindi awa gidipdir. Onuň ömründe bir gezek elinde tüpeň tutup görmedik goňşusy-da bar eken. Ol her gezek “Goňşy, menem özün bilen awa alyp git!” – diýip, haýyş edýän eken.
Awçy ahyry günlerde bir gün ony özi bilen awa alyp gidipdir. Gidiberipdirler, gidiberipdirler olaryň öňünden gaplaň çykypdyr. Öň awa gitmedik goňşusy gorkudan ýaňa saňňyldap başlapdyr.
Awçy goňşusy süýem barmagyny dodagyna ýetirip “Gepleme!” diýip, yşarat edipdir. Soňra “Eneň ýagşy alp şirim, ataň ýagşy alp şirim!” – diýip, gaplaňy söýüp ugrapdyr. Gaplaň çalaja säginip, öz ýoluny dowam edipdir.
Gidiberipdirler, gidiberipdirler awçynyň gözi gandym içinde ýatan towşana düşüpdir. Ol goňşusyna gözi bilen ümläp towşany görkezipdir. Yene-de süýem barmagyny dodagyna ýetirip “Gepleme!” – diýip, yşarat edipdir. Gaplaň görende dilden-agyzdan galan goňşysy:
— At, haý, ataweri zalywat, hol-ha, towşan ýatyr – diýip, goh edipdir. Towşan bu goha oýanyp, gaçyp gidipdir. Awçy atmaga ýetişmädir .Awçy goňşysyna igenip: “Ýaňy gaplaň göreniňde demiňi başga ýerden aldyň. Towşan göreniňde goh etmäň näme?” diýende:
— Päheý, goňşy, munuň gaplaňyndan gork, munuň towşanyndan gork, näme meni halys yzyndan ýetdiren züwwetdin gorkak saýýarmyň? – diýip, öýkeli jogap beripdir.
DÖRT ADAM
Ykbaldan, ýazgytdan gaçyp, gutulmak ýok. Üsti köp ýolagçyly gämi ummanda (deňizde) heläkçilige uçraýar. Bagty daş ýaran dört adam bu heläkçilikde aman galýar.Olar gaýda çym-pytrak bolan gäminiň böleklerine ýapyşyp, bir ada özlerini atýarlar.
Ol ada adam aýagy basmadyk ada eken. Dört kişi ykbalyna kaýyl bolup, tapan-tutanyny iýip, mydar edýär. Elbetde, Allanyň halanydyr-da, bu dört kişiniň biri 30, beýlekisi 40, ýene biri 50, iň ýaşulusy 60 ýaşynda eken.
Günlerde bir gün adada ýaşaýanlaryň ýaşkiçisi,30 ýaşly demi-demine ýetmän ylgap gelýär. “Goňşy adada bir topar gelin-gyz gözüme ildi. Tiz boluň, olaryň ýanyna ýüzüp gideliň!” – diýýär.
40 ýaşly “Ol ada çenli ara açyk. Gowusy, gaýyk ýasap, gaýyk bilen ýüzüp baralyň!”-diýipdir. Olaryň 50 ýaşlysy ”Ýörüň, kenara baryp duralyň! Belki, olaryň gözi bize düşüp, özleri ýanymyza ýüzüp geler – diýýär. Dört kişiniň iň ýaşulysy elini gözüniň ustünde kölegeledip, goňşy kenara seredýär. Soňra-da:
— Hä, gördüm, dogrudanam ol kenarda gelin-gyz bar eken. Ýöne siz näme üçin goh edýärsiňiz, şoňa düşünmedim. Gelin-gyz gelin-gyzdyr-da, ine, şu ýerdenem görnüp dur ahyryn – diýipdir.
Toplan, il içinden çöplän Amanmyrat Bugaýew.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň ýylyň 10 aýynyň netijelerine bagyşlanyp, 6-njy noýabrda geçirilen mejlisinde habar berlişi ýaly, Aşgabat şäher häkimligi boýunça öndürilen önümleriň, ýerine ýetirilen işleriň we hyzmatlaryň umumy möçberi boýunça ösüş depgininiň 119,8 göterime deň bolandygyny habar berdi. Maliýeleşdirmegiň ähli çeşmeleriniň hasabyna serişdeleri özleşdirmek boýunça meýilnama 125,2 göterim ýerine ýetirildi.
Türkmenistanyň Gurluşyk we binagärlik ministrligi boýunça öndürilen önümleriň, ýerine ýetirilen işleriň we edilen hyzmatlaryň ösüş depgini hasabat döwründe 118,4 göterime deň boldy, meýilnama 127,2 göterim ýerine ýetirildi.
Türkmenistanyň Energetika ministrligi boýunça 2015-nji ýylyň ýanwar-oktýabr aýlarynda öndürilen önümleriň, ýerine ýetirilen işleriň we hyzmatlaryň ösüş depgini 130 göterime barabar boldy, meýilnama 138, 4 göterim ýerine ýetirildi. Elektrik energiýasyny öndürmek boýunça şol görkejizi 102,8 göterime, onuň eksporty boýunça 109, 4 göterime deň boldy.
Türkmenistanyň Jemagat hojalygy ministrligi boýunça ýerine ýetirilen işleriň we hyzmatlaryň möçberi boýunça ösüş depgini 110,2 göterime deň bolup, meýilnama 112, 7 göterim ýerine ýetirildi.
“Türkmenawtoýollary” döwlet konserni boýunça degişli görkeziji hasabat döwründe 108, 5 göterime barabar bolup, meýilnama 111 göterim amal edildi.


text:
Moskwanyň we Sankt-Peterburgyň köçelerine şu gün, Orsýetiň dawaly parlament saýlawlaryna protest bildirip, müňlerçe adam ikinji hepde ahyry demonstrasiýa çykdy.
Kommunist partiýanyň goldawçylarynyň 4 müň çemesi şu gün agşamlyk Kreml diwarlarynyň daş gyrasyna ýygnanady. Olar sesleriň gaýtadan sanalmagyny we hökümetiň işden çekilmegini talap etdiler.
Sankt-Peterburgyň merkezi meýdançasyna ýygnanan 3 müň çemesi adam bolsa, “Putinsiz Orsýet” diýen şygara gygyrdylar. Olar dürli partiýalaryň we toparlaryň agzalary.


text:
Halkara Zähmet Guramasy “Iş bilen upjünçiligiň dünýä tendensiýasy 2012” ady bilen öz ýyllyk hasabatyny ýaýaratdy. Hasabatda geçen ýylyň dowamynda adamlaryň işlemek hukugynyň üpjun edilişi bilen bagly dünýädäki yagdaýlara syn edilip, baha berilýär.
Hasabata görä, geljekki onýyllygyň dowamynda dünýäde 600 million iş ornunyň döredilmegine, şeýle-de, işleýän, emma garyplyk derejesinden pes şertlerde ýaşaýan 900 million adam üçin has kadaly zähmet hakly iş orunlarynyň döredilmegine gaýragoýulmasyz zerurlyk bar. Hasabatda dünýädäki işsizlik ýagdaýyna regional derejesinde-de syn edilýär. Azatlyk Radiosy “Iş bilen upjünçiligiň dünýä tendensiýasy 2012” atly bu hasabatyň awtorlaryndan biri Ekkhard Ernst bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Halkara Zähmet Guramasy “Iş bilen upjünçiligiň dünýä tendensiýasy 2012” hasabatyny çap etmek bilen, öz öňünde nähili maksatlary goýýar?
Ekkhard Ernst: “Iş bilen upjünçiligiň dünýä tendensiýasy 2012” atly ýyllyk hasabatymyz dünýäde işsizligiň derejesine we adamlaryň iş bilen üpjün edilişine syn edýär. Geçen ýylda we, umuman, soňky 3 ýylda dünýäde işsizlik bilen bagly ýagdaýyň ýaramazlaşýandygyny görýäris. Biz bu ýagdaýyň ýurtlaryň ykdysady ösüşine we umumy içerki önümçilik derejesine täsir ýetirýänligine üns beriýäris we häzirki gidişine gitse, global ykdysady ýagdaýyň hasam ýaramazlaşyp biljegine ünsi çekmek isleýäris.
Azatlyk Radiosy: Merkezi Azia regionynda işsizlik bilen bagly ýagdaýa nähili baha berýärsiňiz?
Ekkhard Ernst: Merkezi Azia regionyndaky ýagdaý soňky ýyllarda biraz gowulanyp başlapdy. Emma häzirki wagtda global derejede ykdysady ýagdaýyň ýaramazlaşmagynyň bu regiona-da öz täsirini ýetirjegini çak edýäris.
Azatlyk Radiosy: Halkara Zähmet Guramasy ýyllyk hasabatyny taýýarlanda nähili maglumatlardan peýdalandy we nämä esaslandy?
Ekkhard Ernst: “Iş bilen upjünçiligiň dünýä tendensiýasy 2012” hasabatyny taýýarlanda Halkara Zähmet Guramasy, esasan, iş resurslary boýunça milli edaralaryň maglumatlaryny öwrendi we ykdysady ýagdaýlar boýunça geçirýän öz barlaglaryna esaslanýan sanlardan peýdalandy.
Azatlyk Radiosy: Hasabaty taýýarlanyňyzda, siz Merkezi Aziýa ýurtlary, bu ýurtlaryň hökümetleri we milli guramalary bilen-de işleşdiňizmi?
Ekkhard Ernst: Halkara Zähmet Guramasy tutuş dünýä ýurtlary bilen ysnyşykly hyzmatdaşlyk alyp barýar. Dünýäniň dürli künjeklerinde, dürli ýurtlarynda biziň regional edaralarymyz bar. Biziň işgärlerimiziň ýarysy ýerlerde işleýär we dürli ýurtlaryň hökümetleri hem sosial edaralary bilen hyzmatdaşlyk alyp barýar. Şu sebäpden, biz ýurtlardaky zähmet şertleri we işsizligiň ýagdaýy barada maglumatalara eýe bolýarys.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistan bilen nähili gatnaşyk alnyp barylýar?
Ekkhard Ernst: Men bu sowala edil häzir jogap berip biljek däl. Bu ýurt boýunça biziň regiondaky edaralarymyz iş alyp barýarlar. Şeýle edaralarymyz Moskwada we Özbegistanda işleýär. Adatça, biziň regional toparlarymyz ýurtlaryň resmileri bilen hyzmatdaşlyk alyp barýarlar. Şeýle işleriň geçirilmegi üçin ýurduň özünde edaranyň bolmagy hökman däl.


text:
Şu ýylyň birinji maýynda Türkmenistana getirilmek rugsat edilen ähli maşynlara salynýan gümrük pajy kesgitlendi we mundan soň ýurtda maşynlaryň bahasy ep-esli gymmatlady. Bu ýagdaý hem maşyn söwdasyna ýaramaz täsir ýetirdi.
Salgyt gullugy tarapyndan ýaýradylan täze düzgünde öndürilenine bäş ýyl ýa ondan köp bolan maşynlaryň ýurda getirilmegi doly gadagan edilýär we öndürilenine bäş ýyldan az bolan maşynlar üçin hem dürli möçberlerde agyr salgytlar göz öňünde tutulýar.
Meselem, şol düzgüne görä, öndürilenine 4 ýyl bolan maşyn ýurda getirlende oňa gümrük bahasynyň 50%-i, ýasy 3 ýyl bolan maşyna bahasynyň 40%-i we öndürilenine iki ýyl dolan maşyna bolsa gümrük bahasynyň 25%-i möçberinde salgyt salynmagy göz öňünde tutulýär.
Bu ýagdaý bolsa ýaňy-ýakyna çenli-de iň ýörgünli söwdalardan biri diýlip hasaplanan maşyn söwdasyny girdeji getirmeýän ugurlaryň birine öwürýär. Şeýlelikde köp ýyldan bäri maşyn söwdasy bilen meşgullanýan ençeme telekeçiler soňky döwürde bu biznesden el çekip başladylar.
Täze düzgün kimiň bähbidine?
“Men öň maşyn söwdasyny edýärdim, ýöne indi men bu käri goýdum, sebäbi mundan diňe zyýan çekip başladym. Soň ýene gowy günler gelende, başlaryn nesip etse” diýip, özüni Merdan diýip tanadan ildeşimiz Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Maryly 40 ýaşlaryndaky Merdan ýöne söwdagär däl, ol soňky 10 ýyldan bäri diňe maşyn söwdasy bilen meşgullanýar. Mary bolsa ulanylan maşyn bazarynyň uly söwda merkezi diýlip hasaplanýar. Ulanylan maşynlar tutuş ýurda bu ýerden ýaýraýar.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan Merdan ýaly söwdagärler agzalýan çäräniň girizilmegine nämäniň sebäp bolandygyna we onuň kimiň ýa kimleriň bähbidine hyzmat edýändigine düşünmeýärler, emma bu ýagdaý ulanylan maşynlara bolan talaby hem azaldýar.
“Men getiren maşynlarymy satyp bilemok, sebäbi bularyň öňki bahasyndan has gymmat bolanlygy sebäpli halk indi gymmat bahadan alasy gelmeýär. Ýogsamam özüm gowy ylalaşyk etjek bolýaryn” diýip, maşyn söwdasy bilen meşgullanýan 45 ýaşlaryndaky beýleki bir ildeşimiz Ýazgeldi aýdýar.
Maşyn söwdasy
Mary welaýatynyň ýaşaýjysy Ýazgeldiniň aýtmagyna görä, maşyn söwdasyny dyza çökeren ýagdaý diňe salgyt pajynyň galdyrylmagy däl, ýurduň içinde ýiti duýlup başlanan nagt pul kemçiligi hem oňa ýaramaz täsirini ýetirýär.
“Maşyn söwdasy hem beýleki söwdalar ýaly nagt pula edilse gowy, ýöne soňky ýyllaryň içinde men hiç hili nagt söwda etdim diýen telekeçi göremok” diýip, Ýazgeldi Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda aýdýar.
Maşynlar daşary ýurtlardan getirileni üçin onuň söwdasy ýurduň içinde-de, daşynda-da diňe dollar bilen hasaplaşylýar. Türkmenistanda häzirki döwürde banklar dollar satmaýar, dollary gara bazardan almaga synanyşanlar üçin hem agyr jezalar göz öňünde tutulýar.
Bu ýagdaýlar bileleşip, maşyn söwdasynyň haýýallamagyna getirýär. Şeýlelikde Merdan ýaly Ýazgeldi hem maşyn bazaryndaky söwdasyny goýbolsun etmekçi. Onuň aýtmagyna görä, bu söwda az pul bilen bolmaýar, netijede ol bu söwdany dowam etdirmäge hiç hili esas galmady diýýär.
1-nji maýda girizilen täze düzgünden bäri çykarylan senesi bäş ýyldan geçmedik maşynlaryň bahasy, umuman aýdylanda, 3-5 müň dollar aralygynda gymmatlady.
Meselem, Türkmenistanda iň ýörgünli diýlip hasaplanýan we 2013-2014-nji ýyllarda öndürilen ”Toýota Crolla” kysymly maşynlaryň öňki bahasy 12-13,000 dollar bolandan, onuň häzirki bahasy 17-18,000 dollara bardy. Bu ýagdaýa beýleki maşynlaryň mysalynda hem göz ýetirse bolýar.
Türkmenistanda ortaça aýlyk bolsa 300-400 dollar aralygynda diýlip hasaplanýar.


text:
Aşgabat, 24-nji ýanwar. “Türkmenportal”.
Aziýanyň Kubogy — 2015. 23-nji ýanwar. Sidneý. “Awstraliýa Stedium” stadiony. 19 094 tomaşaçy.
ÝAPONIÝA — BAE — 1:1 (0:1) (11 metrlik urgular boýunça 4:5)
Pökgüleri geçirenler: Ali Mabhut (7) — 0:1, Sibasaki (81) — 1:1.
Ýaponiýa: Kawasima, Sakai, Ýosida, Morisige, Nagatomo, Hasebe, Honda, Endo (Sibasaki, 54), Kagawa, Inui (Muto, 46), Okadzaki (Toýoda 65).
BAE: Madjed Naser, Abdelaziz Sankur, Mohamed Ahmad Garib, Mohanad Salem, Ismail Al-Hammadi, Hamis Esmail, Amer Abdulrahman (Hassan Madžid, 54), Ali Ahmed Mabhut, Omar Abdulrahman, Ahmed Halil (Habib Al-Fardan, 58), Abdulaziz Huseýn Haýkal (Ismail Ahmed 76).
Duýduryş alanlar: Al-Hammadi (26), Hamis Ismail (45+2), Ismail Ahmed (116), Omar Abdulrahman (119).
Emin: Alireza Fagani (Eýran).
Aziýanyň Kubogynyň 2011-nji ýyldaky ýeňijisi Ýaponiýanyň ýygyndysy bu ýaryşyň toparçadaky tapgyryny örän üstünlikli geçdi. Hawýer Agirräniň şägirtleri ýekeje pökgi hem geçirtmän, üç duşuşygyň ählisinde ýeňiş gazandylar. BAE-niň ýygyndysy hem garaşylyşyndan hem oňat oýnap toparçada ikinji orny eýeledi.
Duşuşygyň 2-nji minutynda Mabhut Kawasima bilen bir bire çykdy, ýöne pökgini özünden uzagrak goýberensoň derwezä tarap urup bilmedi. Muňa garamazdan 5 minut geçip geçmän, oňa öz maksadyna ýetmek başartdy. Mabhut garşydaşyň jerime meýdançasynda pökgini Kabul edip ajaýyp urgy bilen Kawasimany derwezesinden pökgi çykarmagy mejbur etdi — 0:1. Ýaponiýalylara arakesmä çenli jogap pökgüsini geçirtmek başartmady. Şonuň üçin Hawýer Agirräniň oýunçy çalşygyny geçirmegini geňläp oturasy iş ýok. Ilki futbol meýdanynda Ýosinori Muto, soňra bolsa Gaku Sibasaki girdi.
Günüň dogýan ýurdunyň topary bar güýjini orta goýup hüjüm etdi. Araplar hil boýunça däl-de, esasan san boýunça gorandylar. Ýöne pökginiň derwezä giresi gelenokdy. Muňa garamazdan ýapon futbolçylaryna ahyrsoňy hasaby deňlemek başartdy. 81-nji minutda Honda pökgini Sibasakä geçirdi, ol bolsa derwezäniň bir burçuna gönükdiren pökgüsi bilen hasaby deňledi.
Şeýlelikde, oýun goşmaça wagtda dowam etdi. Elbetde, ýaponlylar oýny öz elinde saklamagy dowam etdiler. Iň amatly pursat 117-nji minutda bolup geçdi. Ýöne Sibasakiniň urgusy sütüne degdi. Netijede edil Yragyň we Eýranyň ýygyndylarynyň duşuşygyndaky ýaly, oýundan soňky 11 metrlik urgulary ýerine ýetirmeli boldy. Şu pursatda şowlulyk BAE-niň toparynyň tarapynda boldy, arap futbolçylary garaşylmadyk ýeňiş gazandylar. Ýaponiýanyň ýygyndysyndan toparyň ykrar edilen öňdebaryjylary Keýsuke Honda we Sindzi Kagawa urgulary dürs ýerine ýetirip bilmediler.


text:
Ýurtda köpmedeniýetlilik syýasatynyň şowsuz bolandygy barada premýer-ministr Deýwid Kameronyň çykyşyna Beýik Britaniýanyň 500 töweregi musulman guramasy nägilelik bildirdi.
Mýunhende howpsuzlyk boýunça konferensiýada çykyş edip, Kameron ekstremistik meýilleriň ösüşiniň öňüni almak maksady bilen musulman ýaşlarynyň medeniýete has çuň integrasiýasyny üpjün etmegiň zururdygyny belledi.
Bu sözleri Beýik Britaniýanyň öňki içeri işler ministri, Leýboristler partiýasynyň wekili Žek Stro ýiti tankyt etdi hem “edil beýleki britan raýatlary ýaly ýurtda ýaşaýan musulmanlaryň aglabasy terrorizme ýigrenç bilen garaýar” diýdi.


text:
Birleşen Ştatlaryň raýaty Umar Faruk günorta Gyrgyzystanda tussag edildi we onuň gatnaşykda bolan jemgyýetçilik guramasynyň ofisine reýd geçirildi.
Gyrgyzystanyň Milli howpsuzlyk komitetiniň 27-nji martdaky prez-relizine görä, Faruk 25-nji martda, Oş şäheriniň polisiýasy adaty dökument barlagy boýunça saklandan soň tussag edildi.
Günorta Gyrgyzystanda dini ýagdaýlar barada material toplaýandygyny anyklap, kompýuterinde we ýazgyly enjamynda «dini ekstermistik we terrorçylyk häsiýetli» materiallary tapandan soň, polisiýa ony tussaghana ýerleşdirdi.
Aýdylmagyna görä, häkimiýetler onuň garşysyna jenaýat işini gozgapdyrlar.


text:
Müsürde polisiýanyň we “Musulman doganlygy” guramasynyň tarapdarlarynyň arasynda bolan çaknyşyklarda azyndan dört adamyň heläk bolandygy barada habar berildi.
Anna güni bolan bu zorluk ýurduň harbylary tarapyndan goldanýan hökümetiň “Musulman doganlygy” guramasyny terrorçy gurama, diýip resmi derejede atlandyrmagynyň yzýany ýüze çykdy. Şeýle-de, Saglyk ministrligi Kairde we ýene azyndan dört şäherde bolan çaknyşyklarda 87 adamyň ýaralanandygyny mälim etdi.
Müsüriň Içeri işler ministrliginiň maglumatyna görä, 265 adam, şol sanda aýallar tussag edilipdir. Häkimiýetler “Musulman doganlygy” guramasyny sişenbe güni 16 adamyň ölümine sebäp bolan bomba partlamasynyň yzýany yglan etdi. Gurama bu hüjüme gatnaşygy ret etdi.


text:
ABŞ-a baran Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew saparyna Kaliforniýadan başlady.
Ol Kremniý jülgesinde Orsyetiň “Ýandeks” kompaniýasynyň Twitter, Apple we beýleki kompaniýalardaky bölümlerine baryp gördi.
Orsýetiň prezidenti şu gün Stanford uniwersitetinde eden çykyşynda ikinji möhlet prezidentlige dalaş etmeginiň mümkindigini aradan aýrymady.
Ondan soň Waşingtona gelip, ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama bilen gepleşikler geçirer, ondan soň iki lider G-20 sammitine gatnaşmak üçin Kanadanyň Toronto şäherine uçar.


text:
Ýekşenbe güni Orsýetiň paýtagty Moskwada müňlerçe adam amerikan raýatlarynyň orsýetli çagalary perzentlige almaklaryny gadagan ediji täze kanuna garşy protest bildirip, demonstrasiýa geçirdi.
Moskwanyň polisiýasy bu demonstrasiýa 9.5 müň töweregi adamyň gatnaşandygyny aýdýar. Emma bu çäräni gurnaýjy oppozision aktiwistler demonstrasiýa azyndan 30 müň töweregi adamyň gelendigini öňe sürýärler.
Protestçiler Orsýetiň parlamentini amerikan raýatlarynyň orsýetli çagalary perzentlige almaklaryny gadagan ediji kanuny ýatyrmaklyga çagyryp çykyş etdiler.
Orsýetiň resmileri bu kanunyň kabul edilmegini Birleşen Ştatlarda Orsýetden ogullyga ýa gyzlyga alnan çagalaryň zulum-sütemlere sezewar edilmekleri we hatda olaryň öldürilmekleri ýaly wakalaryň artandygy bilen düşündirýärler.


text:
Täjigistanyň Milli howpsuzlyk gullugyna degişli bir dikuçaryň düýn heläkçilige uçrandygy habar berildi.
Ýurduň Raşt etrabynda bolan şol wakada Milli Howpsuzlyk Komitetiniň 22 işgäri bilen bir hatarda dikuçaryň 4 ekipažy hem heläk bolupdyr.
Täjigistanyň Milli howpsuzlyk gullugynyň metbugat wekili Sodik Şehow Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda “deslapky derňewler bu waka tehniki näsazlygyň sebäp bolanlygyny görkezýär” diýdi.
Ol bu heläkçilikde ýaralanan dört adamyň hem keselhana ýerleşdirilenligini belledi. Munuň özi soňky bir aýyň dowamynda Raşt etrabynda bolan uly ýitgili ikinji wakadyr.


text:
Pakistanyň prezidenti Asif Ali Zardari 11-nji maýda geçirilen saýlawlarda, onuň Pakistanyň Halk partiýasy şowsuz bolandan soň, prezidentlige ikinji möhlete dalaş etmejekdigini aýtdy.
Zardariniň prezidentlik möhleti sentýabr aýynda tamamlanýar. Zardari, ýekşenbe güni Pakistanyň telewideniýesine beren interwýusynda, prezidentlige ikinji möhlete dalaş etmäge özüniň “hakynyň” ýokdugyny aýtdy.
Pakistanyň 342 orunlyk mejlisinde, ýurduň täze premýer-ministri Nawaz Şarifiň Pakistanyň Musulman ligasy partiýasy 176 orun eýeledi. Muňa garamazdan, Pakistanyň Halk partiýasy bolsa 39 orna eýe boldy.
Pakistanyň prezidenti, ýurduň parlamentindäki iki partiýanyň hem agzalary tarapyndan saýlanýar we soňky görkezijilere görä, öňümizdäki prezidentlik saýlawlarynda Zardari üstünlik gazanmajaga meňzeýär.
Öňki premýer-ministr Benazir Bhuttonyň adamsy Asif Ali Zardari 2008-nji ýylyň sentýabr aýynda prezidentlige saýlanypdy.


text:
Öňki döwürlerde neşe belasynyň toruna düşen ildeşlerimiziň käbirleriniň aýtmagyna görä, soňky ýyllarda şäherdir oba ýerlerde neşe söwdasyny edýänleriň sany ganymat kemelipdir. Şol sebäpdenem «girri» ýa-da «akja» atlary bilen tanalýan geroiniň, «garaja» ýa-da «çernuşka» ady bilen belli bolan tirýegiň bir çekimligini tapyp satyn almak gaty çylşyrymlaşypdyr.
Ynha bu barada bir daşoguzly öňki neşekeşiň aýdan zatlary: “Öňküje alýan nokatlarymyz-a tutuşlygyna diýlen ýaly ýapyldy, neşe söwdasyny edýänleri bolsa organ işgärleri ýygnadylar, üstesine-de bir çekerlik dozaň bahasy keýigiň şahyna çykdy. Indi bolsa men ýaly ‘derman’ tapyp bilmäni ýörenler ýagdaýdan çykalga gözläp, arakdyr çakyr içip başladylar” diýip, Daşoguz şäheriniň öňki döwürlerde Zapadnyý, soňra Kamiljan Atanyýazowyň adyny göteren, häzir bolsa Galkynyş köçesiniň ugrundaky hususy ýaşaýyş jaýlaryň birinde ýaşaýan, 36 ýaşly Mahmytjan aýdýar.
Mahmytjanyň sözlerine görä, türkmen çakyrlary bahasy boýunça arakdan gymmat durýar, şonuň üçin öňki neşekeşleriň aglabasy diýen ýaly araga, onda-da aragyň arzan hiline geçipdirler. Ýerli ilatyň arasynda arzan aragyň ady «endir arak», başgaça aýdanyňda ýasama arak diýip tutulýar, onuň ýarym litirniň bahasy 3-3,5 manadan geçmeýar. Deňeşdirmek üçin aýtsak, oňat hilli aragyň bir çüýşesiniň bahasy 6-7 manatdan kem duranok.
“Endir aragyň hili pes, ondaky alkogolyň güýji 40 gradus bolmalysyndan gaty az, şonuň üçin ýasama aragy içeniňden soň özüňi erbet duýýaň, ertesi güni kelläň agyrydan ýaňa ýarylara gelýär, agzyň bolsa aňkap-porsap durandyr” diýip, öten agşam aşa köp içilen ýasama arakdan soň ýüzi-gözi çişip giden Mahmutjan öňki neşekeşleriň häzirki ýagdaýyny düşündirýar.
Isleg teklibi döredýär
Ýasama araga bolan isleg Daşoguz şäherinde-de, welaýatyň etraplarynda-da gaty uly. Munuň sebäbini ýerli bilermenler ilatyň aglaba böleginiň töleg babatda ukypsyzdygy bilen düşündirýarler. Arzan ýasama aragy diňe öňki neşekeşler däl, eýsem gün-güzeranyny zordan dolandyrýan adamlaryň hemmesi satyn alýar.
“Daşoguz habarlary” ady bilen hepdede üç gezek neşir edilýan welaýat gazetiniň redaksiýasynda habarçy bolup işleýan, öz adynyň tutulmazlygyny haýyş eden söhbetdeşimiň aýtmagyna görä, ýasama aragy öý şertlerinde öndurmeklik, “endir” aragy satmaklyk bilen meşgul bolýanlar üçin bir tarapdan ummasyz köp girdeji getirse, beýleki tarapdan bolsa ol aragy içgi ornunda ulanýan adamlaryň jan-saglygyna öwezini dolup bolmajak zyýan getirýar.
“Meni welaýatda tanaýan köp, şol sebäpdenem köpler özüniň toý-märekesine çagyryar. Toýlarda, oturşmadyr söwüslerde bolsa orta hökman arak we beýleki alkogolly icgiler goýulýar. Köp toýlarda myhmanlara hödürlenen arak pes hilli bolýar, ol aragy içip keselhanaň reanimasiýa bölümine düşenlerem seýrek däl, bagryny zaýalanam köpelip barýar. Meniň özüm-a ol zakkuny agzyma alamok, emma olar ýaly ýasama aragy içip heläk bolanlaryň az däldigine ençeme sapar gözli şaýat boldum” diýip, adynyň tutulmagyny islemedik ýerli jurnalist aýdýar.
Onuň pikiriçe, ýasama araga we beýleki azyk önümlerine, hili pes emma bahasy arzan bolan senagat harytlaryna bolan isleg ýylyň-ýylyna artyp barýar, bu bolsa öz gezeginde ilatyň ýaşaýyş-durmuş derejesinden habar berýar.
“Gymmat bahaly alkogolly içgileri satyn alyp toýlarda-märekelerde orta çykarýanlaryň umumy sany ilatyň 18-25 göterimi tutýan bolsa, ilatyň galan 75 göterimi mydama arzan zadyň gözleginde” diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Arakhorlaryň hataryna geçen Mahmytjanyň aytmagyna görä, şu günki günde arzan bahaly ýasama aragy Daşogzuň «Baý bazar», «Nygmat bazar», «Şor bazar» ýaly uly bazarlarynda, jaý toplumlaryň arasynda ýerlejen kiçi bazarjyklarda, döwlete degişli bolan söwda merkezlerinde, hususy kommersiýa dukanlarynda we kabir raýatlaryň ýaşaýan öýlerinde gije-gündiziň dowamynda arkaýyn satyn alyp bolýar.
Şüdügärde balyk neýlesin...
Ýasama araklar we beýleki azyk harytlar hakynda gürrüň gozgalanda ilki bilen il arasynda “bir emmasy bolmasa şüdügärde balyk neýlesin” diýen pähim ýadyňa düşýär. Dogrudanam geň galmaly ýagdaý.
Güýçli alkogolly içgileriň ähli önümçilik kuwwatlyklary döwlet eýeçiliginde we spirtiň dolanşygy hökümetiň doly monopoliýasynda mahaly, ol önümleriň hiline, satylşyna döwlet edaralary tarapyndan pugta gözegçilige alynan halatynda ýerli bazarlara we hususy dukanlara ýasama aragyň erkin satylmagy bolup bilmejek zat ýaly bolup görünýär.
Emma beýle zatlar häzirki durmuşda, gynansakda, bolup dur.
Ýerli jurnalist ýasama aragyň bazarlarda giňden ýaýramagynda, ilat arasynda arakhorlaryň köpelmeginde köp emeldarlaryň gönüden-göni günäsiniň bardygyny aýdýar. “Eger döwlete degişli arak-çakyr kärhanalarynda, söwda ministrligiň düzümindäki edaralarda, hukuk goraýjy we sanitariýa gulluklarynda gözegçilik, tertip-düzgun güýçli bolanlygynda, ýasama aragy öýlerinde bejerip, ilaty zäherläp ýörenleriň sany, belki, beýle köpelmezdi” diýip, ol öz pikirini aýdýar.
Öň neşe ulanan, häzirki wagtda bolsa arak içýänleriň “goşunyna” goşulan daşoguzly Mahmytjany häzirki ýagday doly kanaganlandyrýar.
“Oňaranyň ogly bolsun, arak näçe arzan bolsa diňe meniň üçin däl, eýsem müňlerçe garyplykda ýaşaýanlar üçinem amatly. Eger tertip-düzgün güýçlenip ýasama aragy ýok etseler, onda men ýalylar näme etmeli, ölmelimi?” diýip, Mahmytjan soragyny keserdip jogaba garaşýar.
Kerim Artykow – türkmenistanly jurnalistiň, ýerli synçynyň edebi lakamy.


text:
Biz Siziň dykgatyňyza Maşgala Saglygy atly gollanmany hödürleýäris. Bu gollanma maşgala üçindir. Ol Where There is No Doctor atly iňlis dilindäki asyl nusgadan terjime edilip, türkmen halky üçin uýgunlaşdyryldy. Where There is No Doctor kitaby, megerem, dünýäniň ähli künjeklerinde ilat tarapyndan iň köp ulanylýan gollanmalaryň biridir. Bu kitap 70-den göwrak dillere terjime edilip, onuň millionlarça sany çap edildi. Ol tutuş dünýäde saglyk babatda tapylgasyz çeşmedir.
Kitabyň awtorlar topary giňden ýaýran keselleri anyklamak, bejermek we olaryň öňüni almak baradaky amaly maglumatlary saňa sada dilde düşündirýär. Iýmitlenme, ýokanç keseller, keselleriň öňüni almak meselelerine aýratyn üns berlendir. Şeýle-de keseliň öňüni almakda we bejermekde esasy usullar hökmünde anyklaýyş tärleriň ulanylmagyna hem üns berilýär.
Kitap 23 bapdan ybaratdyr. Ol elektron görnüşinde baplara bölünendir. Siz onuň aýry-aýry baplaryny özüňiz üçin çap edip bilersiňiz. Hemme seslenmeleriňizi This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it elektron poçtasyna iberip bilersiňiz.
Teswirlemeler
Kitaby dolulygyna A4 ululygynda kitap görnüşinde çykardyp Türkmenistana akidipdim. Bu kitaby obanyn mekdep kitaphanasyna bermegime siz tarapyndan bir garşylyk yok bolsa gerek ?
Minnetdar! Eden işiňiz öwgä mynasyp! Işe uly goşant bolup durýar. Mümkin mekdepde Internedsiz computer bar bolsa onda diska gecirip beribem bolardy.
Sag bolyn
http://www.webpal.org/SAFE/aaarecovery/7_medicine/Medicine%20-%20No%20doctor/Medicine%20No%20Doctor.pdf
Ene suydi barada su makalany okamana maslahat beryars "ENE SÜÝDI BILEN IÝMITLENDIRMEK – BU HER ENE ÜÇÜN WAJYPDYR" http://www.saglyk.info/makalalar/sagdyn-iymitlenme-we-berhiz/sagdyn-iymit/21-ene-suydi-bilen-iymitlendirmek.html. Makalany website-da tapyp bilersiniz. Yagsy arzuwlarynyz ucin kop sag bolun! Sita girip durun.
men şu kitaby PDF formatynda goyup bilersinizmi diyip sorajakdym,eger tehniki sebapler bar bolsa hökman dal.SAGBOLLUN!
Siz bu kitaby printerda cykaryp okap bilersiniz. Interneda girenizde, bir nache baplary acyp printerda cykaryn.
Arman,bizde saýta girip, okamaga mümkinçilik ýok-da.Elimizde bolsa, gündelik durmuşda duş gelýän saglyk näsazlyklarynda ulanmaga gollanma bolardy.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Owgan howpsuzlyk güýçleri Kabuldaky ispan ilçihanasynyň golaýyndaky myhman jaýa hüjüm eden jeňçileriň dördüsini hem öldürdi diýip, owgan resmileri 12-nji dekabrda habar berdiler.
Owgan paýtagtynyň berk goralýan böleginde, birnäçe ilçihananyň we hökümet binalarynyň ýerleşýän ýerine gurnalan hüjümde ispan howpsuzlyk ofiserlerinden azyndan biri wepat boldy.
Mundanam başga, dört sany owgan polis ofiseri öldürildi. Azyndan ýedi adam bolsa, golaýdaky hassahanada düşen ýaralary sebäpli bejergi aldy diýip, resmiler aýtdylar.
Hüjümçiler 11-nji dekabr güni giçlik ulag bombasyny partlatdylar we howla kürsäp urup, howpsuzlyk güýçleri bilen sagatlap söweş gurdular.
Atyşyk we partlama sesleri ir säherler hem eşidildi. Bu hüjümiň jogapkärçiligini «Talyban» öz üstüne aldy.


text:
Ermenistanyň prezidenti Serž Sarkisian 25-nji aprelde Ýerewanda awtobusda bolan partlamadan soň howpsuzlygy güýçlendirmek barada polisiýa görkezme berdi. Partlama zerarly azyndan iki adam wepat boldy we ýedisi ýaralandy.
Ermenistanyň Adatdan daşary ýagdaýlar ministrligi partlamanyň agşam sagat 10 töwereginde şäheriň merkezine golaý ýaşaýyş etrabyň Halabian köçesinde bolandygyny aýtdy.
Partlamyň sebäpleri derhal mälim edilmedi.
Milli polisiýanyň ýolbaşçysy Wladimir Gasparian partlamanyň bomba bilen bagly bolmagynyň ähtimaldygyny aradan aýyrmady. “Armenpress” täzelikler agentliginiň Gaspariana salgylanyp habar bermegine görä, partlama awtobusyň oturgyçlarynyň ikinji hatarynyň aşagynda emele gelipdir.
Derňewçiler bu oturgyçlarda oturan ýolagçylaryň şahsyýetlerini anyklamaga synanyşýarlar. AFP agentliginiň habarçysy partlamanyň awtobusy ýumurandygyny, golaýdaky jaýlaryň aýnalarynyň döwülendigini aýtdy.


text:
Tatarystanyň prezidenti Rustam Minnihanow türkmen ýaşlaryny öz ýurdunda okatmaga taýýardygyny mälim etdi.
Tatar prezidenti bu barada Türkmenistanyň wise-premýeri Nazarguly Şagulyýew bilen Kazanda geçiren duşuşygynda aýtdy diýip, “TurkmenistanRu” habar berýär.
Minnihanowyň aýtmagyna görä, häzir iki ýurduň Ylymlar akademiýasy özara hyzmatdaşlyk baradaky ylalaşygy taýýarlaýarlar.
Kazanda türkmen spesialistleriniň hünärini kämilleşdirmek boýunça bilelikdäki merkeziň açylmagynyň hem planlaşdyrylýandygy aýdylýar.
Göz öňünde tutlýan bu merkez türkmenistanlylary Tatarystanyň we Orsýetiň ýokary okuw jaýlaryna ibermek bilen meşgullanmaly.
“Tatar-inform” neşirine salgylanylyp berlen maglumata görä, tatar prezidenti türkmen sportçylaryny hem Kazanda geçiriljek dürli sport bäsleşiklerine aktiw gatnaşmaga çagyrypdyr.


text:
Mälim bolşy ýaly Türkmenistanyň raýatlary dürli sebäplerden daşary ýurtlarda işleýärler. Daşary ýurtlarda işlemäge mejbur bolýanlaryň arasynda owalky döwlet işgärleriniň hem bardygy aýdylýar.
Azatlyk Radiosy bilen gürrüňdeş bolan türkmenistanly migrantlaryň aglabasy diýen ýaly işsizlik we güzeran ýagdaýy sebäpli daşary ýurtlarda işlemäge mejbur bolýandyklaryny öňe sürýärler.
Eýse, türkmenistanly döwlet işgärlerini daşary ýurtlarda işlemäge mejbur edýän sebäpler näme? Türkmenistanda döwlet işgärleri munuň bilen baglanşykly işläp ýören mahaly nähili ýagdaýlary başdan geçirýär? Daşary ýurtlarda eklenç gözlegine çykmaga mejbur bolan türkmenistanly döwlet işgärleri bu ýagdaýa özleri nähili baha berýär?
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky tapgyrynda, daşary ýurtlarda işlemäge mejbur bolan döwlet işgärleriniň ykballaryny yzarlaýar we bu temada hemmeleri bilýän maglumatlary, başdan geçirmeleri, pikirdir-garaýyşlary hem bellikleri bilen gepleşige goşant goşmaga çagyrýar. Habarlaşmak üçin biziň elektronik hat salgylarymyz hat@azatradio.org we metbugat@gmail.com
Şeýle-de aşakdaky foruma teswirleriňizi ýazyp bilersiňiz.


text:
Orsýetli kanun cykaryjy Ukrainanyň gündogaryndaky konfliktde wepat bolanlygyny güman edýän esgerler barada maglumat berilmegini talap edýär.
Žurnalist we Pskow şäheriniň geňeşiniň deputaty Lew Şlosberg 16-njy sentýabrda harby prokuratura ýollan resmi hatynda iýul we sentýabr aralygynda wepat bolan 12 sany harby gullukçynyň sanawyny ýollady.
Ol prokurorlary harbylaryň nirede, nähili ýagdaýda ýogalandygyny we munuň bilen bagly wakanyň konstitusiýa näderejede gabat gelýändigini derňemegi talap etdi.
Şlosberg orsýetli esgerleriň Ukrainanyň gündogarynda ýogalandygyny tassyklaýan subutnamalary toplaýar. Moskwa Ukrainadaky konfliktde orsýetçi separatistleri goldamak üçin öz esgerlerini iberýändigini ret edýär. Konflikt zerarly aprel aýyndan bäri 3 000 gowrak adam wepat boldy.
Lew Şlosberg iki desantçynyň jaýlanmagy boýunça derňewler barada awgust aýynda makala çap edensoň, şahsyýeti anyklanmadyk adamlar tarapyndan agyr urlup-ýenjilipdi.