text:
Türkmen tahýasy
Türkmen tahýasy - medeni gymmatlyklarymyzyň biridir. Ol milli başgaplaryň arasynda çeperçilik taýdan gaýtalanmajak kämil bezelişi bilen tapawutlanýar. Ynsan başynyň täjine deňelýän tahýanyň täsin nagyşlarynyň mazmunyna kalbyň iň päk arzuw-hyýallary, maksat-myrady, gadymy ynançlar, paýhas-parasatly ruhy ýörelgeler siňdirilipdir. Türkmen tahýasynda ene topragyň ýylysy, zenan kalbynyň mähri, gözel tebigatyň ajaýyplyklary jemlenendir. Başgabyň çeper bezelişiniň pelsepe dünýäsine içgin aralaşaňda, bir zada magat göz ýetirýärsiň. Tahýanyň mazmun pelsepesiniň ýumagyny çözläp başlaňda, nazaryň, owalbaşda, ynsan ýaşaýşynyň ilkinji şertleri: topragyň, suwuň, ösümlikleriň keşbini janlandyrýan gadymy nagyşlarda eglenýär. Mälim bolşy ýaly, Diýarymyzyň dürli künjeklerinde ýerleşýän arheologik ýadygärliklerden tapylýan küýze önümleriniň ýüzüne haşamlanan damjanyň, tolkunyň, akar suwuň, agajyň, baldagyň, ýapragyň, gülüň, gozanyň keşbini suratlandyrýan nagyşlar özüniň döreýiş gözbaşyny mundan ýedi-sekiz müň ýyl ozalky eýýamlaryň jümmüşine alyp gidýär. Munuň şeýledigini, Jeýtun medeniýetine degişli ýadygärliklerden tapylan gymmatlyklar doly subut edýär. Hut şol döwürde ýaşan gadymy pederlerimiziň ynanjyna görä, damjanyň, tolkunyň, suwuň nagyşlardaky keşbi bereket-rysgal, hasyl bolçulygyny döredýärmiş. Ösümligiň, baldagyň, ýapragyň, gülüň, gozanyň keşbini janlandyrýan nagyşlar bolsa ynsana ýaşaýyş, uzak ömür, dowamat, bagtyýarlyk eçilýärmiş. Mysal üçin, ýigitleriň ak gaýma tahýasyndaky «süňşük» nagşy damjanyň şekilindäki nokatlardan düzülýär. Ahal, Mary, Lebap welaýatlarynda gyz tahýalarynda giňden ýaýran «egrem» ýa-da «egremli algam» nagşy suwuň, tolkunyň çeper şekilidir. Tagtabazar etrabynda ýaýran çaga sümmenlerinde «daragt» nagşy meşhurdyr. Biri-birine sepleşip gidýän «kelleli pudak», «tumarly pudak», «pür pudak» ýaly nagyşlar hem ýaşaýşyň, ömür dowamatynyň nyşany hasaplanypdyr. Erik güli, bägüliň şekili (pytta nagşy) bakylyk, janly tebigatyň gözelligi ýaly ajaýyp durmuş, nesil dowamaty ýaly röwşen maksat-myratlaryň beýanydyr. Ýeri gelende aýtsak, ene-mamalarymyz bägül nagşynyň jadyly güýjüniň bardygyna ynanypdyr. Şoňa görä hem bu nagyş köp çaga arzuwlanýan maşgalalarda sümmen tahýasynyň depesine haşamlanyp, doga-tumar hökmünde arzylanyp gelnipdir. Gündogar Türkmenistanda çaga tahýalarynyň «bägül keşde» nagşy häzirki günlerde hem giňden meşhurdyr. Keremli türkmen topragy dürli röwüşli güllere beslenendir. Baharyň ajaýyp gülzarlygynyň täsin gözelligi türkmen tahýasynda ömürlik orun tutupdyr. Pederlerimiziň ruhy dünýäsinde gül abadanlygyň, söýginiň, mukaddesligiň nyşany hökmünde ykrar edilipdir. Dürli ölçegdäki we görnüşlerdäki gülleriň çeper keşbi çaga we gyz tahýalarynda giňden ýaýrandyr. Mysal üçin, Ahal we Mary welaýatlarynda gyzlaryň gültahýasynyň merkezi nagşy «gülýaýdydyr». Gülýaýdy nagşynda gülüň täsin keşbini emele getirýän uşak keşdeler dörtburçlugyň içindäki uly bolmadyk pişme görnüşli şekillerden ybaratdyr. Ýeri gelende aýtsak, gülýaýdy nagşy toý dessurlarynda ulanylýan el işleriniň köpüsine haşamlanýar. Meselem, durmuşa çykýan gyz üçin ýörite dokalýan haly, kilim önümlerine gülýaýdy bagtyň şärigi, köpelgiçligiň nyşany hökmünde haşamlanýar. Bu nagşa Gündogar Türkmenistanda «pürzaýa» diýilýär. Mundan başga-da gülýaýdy aýatlyk hala, çaga sallançagynyň düşegine haşamlanýar. Gadymy nagyşlaryň ýene bir görnüşi, bugdaý sümmülini ýadyňa salýar. Ol hasyllylygyň, rysgal-berekediň, halallygyň nyşany hökmünde tahýanyň gözel zynatynda aýratyn orun alypdyr. Gündogar Türkmenistanda erkek kişileriň gadymy tahýalaryna bugdaý dessesiniň keşbini çeper wasp edýän «bugdaý bogumy», «bugdaý» nagşy haşamlanypdyr. Lebap welaýatynyň Halaç etrabynyň käbir obalarynda sümmüliň keşbi gyz tahýalaryna ak reňkli sapak bilen haşamlanyp, ol «arpajyk» ady bilen meşhurdyr. Tahýa nagyşlarynyň arasynda «alaja», «üçburçluk», «sekizburçluk», «pişme», «hamtoz», «gyzyl aýlaw», «dadran», «goçbuýnuz» ýaly doga-tumar hasaplanylýan nagyşlar hem giňden ýaýrandyr. Bu nagyşlaryň mazmunyna gadymy pederlerimiziň ynanç-ygtykadyna görä, ynsany bela-beterden goraýan güýç çaýylypdyr. Tahýa berkidilýän gözmonjugyň, düwmejikleriň, gaňrowyň, dagdan agajynyň bir bölejiginiň, igdäniň şäniginiň, üçburçluk görnüşinde eplenen matadan tikilýän dogajygyň pelsepe mazmuny hem hut şu gadymy ynanç bilen baglydyr. Şu maglumatlaryň tassyklaýşy ýaly, durky bilen gözellige, ylahy syrlara beslenen türkmen tahýasyna haşamlanýan her bir nagşyň täsin pelsepe dünýäsi - çuňňur many-mazmuny bar. Şoňa görä, bu nagyşlar çeper el sungatynyň ähli görnüşlerinde, şeýle hem binagärlik we zergärçilik önümlerinde giňden ýaýrandyr. Mahlasy, tahýa nagyşlaryna oguz taglymaty, sada halk parasaty müdimi nyşan, bagtyýarlygyň ajaýyp owazy, soňlanmajak dessany bolup ýazylypdyr.
Edebiyat[üýtget | edit source]
- "Medeniyet" žurnaly. 2014ý. №5. Aşgabat. S.74-75.


c: text/html

text:
Azyk bolçulygyny üpjün etmegiň meseleleri çözülýär
Şu gün ýurdumyzyň demirgazyk welaýatynyň merkezinde gök önümleriň bir wagtda 3 müň tonnasyny saklamaga niýetlenen sowadyjy ammar ulanylmaga berildi. Bu täze desga hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ilaty özümizde öndürilýän oba hojalyk önümleri bilen doly üpjün etmek, ýurdumyzda azyk bolçulygyny döretmek boýunça öňde goýan wezipelerini üstünlikli amala aşyrmak üçin welaýatyň azyk senagaty düzümini döwrebaplaşdyrmakda nobatdaky ädim boldy.
Bäş gektara golaý meýdany tutýan täze desga Azyk senagaty döwlet birleşiginiň buýurmasy boýunça ýurdumyzyň hususy kärhanasynyň hünärmenleri tarapyndan guruldy hem-de Ýewropanyň öňdebaryjy öndürijileriniň ýöriteleşdirilen enjamlary bilen enjamlaşdyryldy.
Ammarda kompýuterleşdirilen sowadyş ulgamy sowadyjy kameralarda goýlan gök önümleriň hem-de ir-iýmişleriň görnüşine baglylykda, sowuklygyň hem-de howanyň çyglylygynyň iň amatly derejesiniň saklanmagyna takyk gözegçilik etmäge mümkinçilik berer. Sogan hem-de ýeralma saklamak üçin niýetlenen ammarlar ýelejiretmegiň aýratyn awtomatlaşdyrylan ulgamy bilen enjamlaşdyrylandyr. Munuň özi önümiň hilini we harytlyk keşbini uzak wagtlap saklamaga mümkinçilik berer.
Desganyň esasy bölegi 23 sany sowadyjy kameradan ybaratdyr. Binada önümi aýratynlykda saýpallamak hem-de gaplamak üçin üç sany awtomatlaşdyrylan ulgam gurlupdyr. Ammarlaryň hemmesi gök önümleri hem-de miweleri saklamak üçin tekjeler we ýörite gaplar bilen üpjün edilipdir. Olary ýüklemek we sarp edijilere äkitmek üçin ýük ýükleýjiler hem-de dürli ýük göterijilik kuwwatyna eýe bolan awtoulaglary bar.
Şeýle hem topluma zerur bolan döwrebap tehniki esbaplar bilen üpjün edilen barlaghanaly dolandyryş edara binasy, ýük awtoulaglary üçin duralga, elektrik bekedi, gözegçilik-geçiriji bölüm, suw üçin ätiýaçlyk çelekleri hem-de awtomatlaşdyrylan tereziler girýär.
Täze desganyň açylyş dabarasyna welaýat we şäher häkimlikleriniň, zähmetkeşler toparynyň hem-de jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri hem-de hormatly ýaşulular we ýaşlar, çeper höwesjeňler toparlary gatnaşdylar. Tapawutlanan gurluşykçylara gymmat bahaly sowgatlar gowşuryldy.
Dabara gatnaşanlar we myhmanlar sebitde öndürilýän oba hojalyk önümleriniň sergisi bilen hem tanyşdylar.
TDH

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ýusup Balasagunly
Ýusup Balasagunly 1017-nji qara haniylar uyghur döwletine degişli Balasagun şäherinde dünýä inýär. Ol bilim-sowadyny öz iliniň ulamalaryndan, danalaryndan alýar. Ene dilinden daşary arap, pars, ýunan, hytaý we hindi dillerini kemsiz özleşdirýär. Ol gadymy türki ynançlardan başga yslam, buddizm, maniheýçilik ýaly şol sebitde ýaýran beýleki dinleri hem çuňňur öwrenipdir. Şeýdibem alymyň ylmy gözýetimi has giňäpdir.
Ilki Balasagunly Ýusup ady bilen tanalan bu akyldar, «Kutadgu-bilik» («Bagt getiriji bilim») atly ajaýyp eserini ýazanyndan soň, has-hajyp derejesini gazanýar we Gara Bugra hanyň weziri edilip bellenilýär. «Kutadgu-bilik» 6645 beýtlik uly eserdir. Alymyň bu eserinde adamzadyň ruhy sagdynlygy, ahlak arassalygy, sabyr-kanagatlylygy, pespälligi we ruhubelentligi çeper sözleriň, sazlaşykly kapyýalaryň üsti bilen beýan edilýär.
Ol «Alymlaryň ylmy, halkyň ýoluny ýagtyldar. Ylym bir şem kibidir, gijelerine ýanar we adamzada dogry ýoly görkezer. Şonuň üçin alymlary hormatlamak we olaryň ylymlaryndan peýdalanmak gerekdir» diýip ýazýar. Bu eser türkmen dilinde ýazylan ilkinji syýasatnama eseri hasaplanýar.
Dünýä edebiýatynda we ylmynda öçmejek yz goýan türkmen akyldary Ýusup Balasagunly, taryhy maglumatlara görä, 1077-nji ýylda dünýäden ötýär. Biziň döwrümizde dürli ýyllarda, dürli dillerde çap edilen, «Kutadgu-bilik» dünýä ýüzünde uly meşhurlyga eýedir. Eseriň 1971-nji ýylda Daşkentde çap edilen Özbekçe we köne türki dildäki nusgasy, şeýle hem S.N.Iwanow tarapyndan rus diline terjime edilip, 1990-njy ýylda çap edilen nusgasy muňa mysal edip bolar.
Çeşme[üýtget | edit source]
“Dünýä edebiýaty” žurnaly (№1.2011)
Kategori:Türk yazarlar Kategori:Dilbilim Kategori:Türkçe Kategori:1017 doğumlular Kategori:1077 yılında ölenler Kategori:Ölmüş insanlar


text:
Magtymguly
Magtymguly Pyragy — (1724-1807), XVIII asyrda yaşan, türkmen klassyky edebiýatynyň esasy şahyry.
Ol öz halkynyň azatlygyny we özbaşdaklygyny arzuw eden, halk arasynda beýik söýgä mynasyp bolan nusgawy şahyrdyr. Magtymguly özüniň dürdäne döredijiligi bilen adamkärçiligiň iň gowy suratlaryny wasp edip, ulumsylyk edýänleri, tekepbirleri, şöhratparazlary, harsydünýäleri rehimsiz paş eden şahyrdyr. Magtymguly edebiýaty halk köpçüligine has ýakynlaşdyrýar. Ol edebiýatyň dili, tematikasy jähitden göniden-göni halkyň jümmüşine aralasýar, onuň zeruryýetliklerinden ugur alýar.
Mazmuny
- 1 Magtymgulynyn ömri-döredijiligi
- 2 Magtymgulynyň döredijiligi
- 3 Magtymgulynyň döredijilik tematikasy
- 4 Durmuşy goşgulary
- 5 Öwut-nesihat häsiýetli goşgulary
- 6 Sosial-deňsizlik temasy
- 7 Watançylyk, gahrymançylyk lirikasy
- 8 Söýgi lirikasy
- 9 Magtymgulynyň poeziýasynyň dili we çeperçiligi
- 10 Magtymgulynyň milli türkmen edebiýatyny ösdürmekdäki roly
- 11 Magtymguly we Halk döredijiligi
- 12 Eserleri
- 13 Ady her ýerde
- 14 Çeşme
- 15 Başga sahypalara salgylar
Magtymgulynyn ömri-döredijiligi[üýtget | edit source]
Türkmen halkynyň beýik şahyr ogly Magtymguly Pyragy gökleň türkmenlerindendir. Ol takmynan, 1733-nji ýylda Gürgen derýasynyň boýunda, Hajygowşan diýen ýerde eneden dogulýar. Ol omrüniň kopüsini Etrek, Gürgen, Garrygala sebitlerinde geçiripdir. Şahyr "Älem belgilidir" diýen şygrynda Ýaz geler, wagt-da gidre, gaflata çykmyş gözlerim. Açaýyn diýsem açylmaz, ne agyr uýkulydyr; Bilmeýin soranlara aýdyň, bu garyb adymyz: Asly-gerkez, ýurdy-Etrek, ady-Magtymgulydyr diýip, öz adyny we niredendigini, kimlerdendigini aýdýar.
Magtymguly Pyragy başlangyç terbiýäni kakasy Döwletmämmet Azadydan alýar. Ol bu barada: "Ylym öwreden ussat-kyblam pederdir" - diýip ýazýar. Magtymguly ilki oba mekdebinde okaýar. Onuň ilkinji mugallymyna Nyýazsalyh diýer ekenler. Magtymguly örän zehinli we ýiti akylly bolupdyr. Ol dürli kitaplary çakdan- aşa köp we irginsiz okapdyr. Magtymguly ýaş wagty kakasyndan, ejesinden we obanyň garry adamlaryndan köp-köp halk rowaýatlary, goşgy-gazallary, erteki we nakyllary höwes bilen diňleýär eken. Ol kakasy Döwletmämmet Azadynyň döreden eserleriniň köpüsini ýatdan öwrenipdir.
Magtymgulynyň zehinliligine, okuwa höwesliligine göz ýetiren Döwletmämmet onuň ylymly adam bolup ýetişmeginiň aladasyny edipdir. XVIII-nji asyrda Etrek, Ahal, Mary sebilerinde güýcli medreseler bolmandyr. Şonuň uçin hem Döwletmämmet Azady öz oglyny ilki Halajyň Gyzylaýak obasynda ýerlesýän, sol wagt güýcli hasap edilen Idris babanyň medresesinde okuwa iberýär. Magtymguly bu medresede birnäçe wagt okaýar. Soňra ol Buhara gidýär, Buharada Gögeldaş atly medresä okuwa gidýär we onda iki ýyl okaýar. Şahyr sol medresede ders berýän şiriralyly türkmen Nury Kazym ibn Bahr bilen hem tanyşýar we onuň bilen dostlaşýar. Emma medresedäki talyplaryň tertip-düzgüniniň bozuklygy Magtymgulynyň bu medresäni taşlamagyna sebäp bolýar.
Magtymguly esasy bilimi Hywadaky «Sirgazy» medresesinde alýar. Ol «Sirgazy» medresesinde üç ýyl okaýar. Medresede berilýän dersleriň daşynda hem Gündogaryň görnükli şahyrlary: Nyzamynyň, Nesiminiň, Fizulynyň, Nowaýynyň we başgalaryň eserlerini irginsiz okaýar. Ol medresede okaýanlaryň arasynda özuni derrew tanadyp, zehinli talyplaryň hataryna goşulýar. Okuwyň ilkinji ýylynda Magtymguly talyplaryň halypasy bolýar. Soňky ýylda bolsa, mugallym özi ýok wagty ders geçirmegi-de Magtymgula ynanýar ekeni. Magtymguly öz döwrüniň iň bilimli we düşünjeli adamy bolup ýetişipdir.
Magtymguly Pyragy XVIII-nji asyrda ýaşan, türkmen klassyky edebiýatynyň kämilleşmegine örän uly goşant goşan, türkmen edebi dilini ösdürmekde uly işler bitiren şahyrdyr.
Türkmen halkynyň beýik şahyry Magtymguly Pyragy, takmynan 1733-nji ýylda Gürgen derýasynyň boýunda Hajygowşan diýen ýerde eneden dogulýar. Ol ömrüniň köpüsini Etrek, Gürgen, Garrygala sebit-rinde geçiripdir. Şahyr "Äleme belgilidir" diýen şygrynda:
Bilmeýän soranlara aýdyň bu garyp adymyz,
Asly-gerkez, ýurdy-Etrek, ady-Magtymguludyr
diýip, öz adyny, niredendigini, kimlerdendigini aýdýar. Magtymguly başlangyç terbiýäni öz kakasyndan alýar.
Şahyr ilki oba mekdebinde, soňra Halajyň Gyzylaýak obasynda ýerleşýän Idris babanyň medresesinde bilim alýar.
Buharadaky Gögeldaş medresesine okuwa girýär, ýöne talyplaryň bozuklygy, ony bu medresäni taşlamaga mejbur edýär. Magtymguly Hywadaky Şir-gazy medresesinde okap bilim alýar we öz döwrüniň bilimli we düşünjeli adamsy bolup ýetişýär.
Magtymguly jahankeşde adam bolupdyr. Dünýäniň köp ýerlerine syýahat etmek duýgusy onda ýaşlykda döreýär. Bu syýahatlar şahyryň dünýägaraýşyny giňeldipdir. Magtymguly oglan okatmakdan başga tanymal zergär bolupdyr we kümüşden, altyndan dürli bezeg şaýlaryny ýasapdyr. Magtymgulynyň maşgala ýagdaýy jedelli meseleleriň biri bolup durýar. Goşgularyna esaslanyp, onuň Meňli diýen gyzy söýendigini, ýöne käbir sebäplere görä alyp bilmändigi hakda alymlar netijä gelýärler. Magtymgula Akgyz diýen ýeňňesi dakylýar.
Ondan iki ogul bolup, olar hem ýaşlykda ýogalýarlar. Şahyr ogullarynyň ölümine gynanyp, "Yzlamaýan bolarmy", "Mübtela kyldy“ eserleri döredipdir.
Magtymguly örän parasatly, gepe çeper, märekesöýen adamdy. Ol özüniň gowy häsiýetleri bilen halka görelde görkezipdyr, akyl-paýhasy bilen köp adamlary terbiýeläpdir.
Magtymguly, takmynan, 1791-nji ýylda Atasary diýilýän çeşmäniň boýunda, Soňudagyň ýanynda aradan çykýar. Ony kakasynyň ýanynda "Garry molla" (Eýranda) gonamçylygynda jaýlapdyrlar.
Magtymgulynyň döredijiligi[üýtget | edit source]
Magtymguly döredijilik işine ýaşka başlapdyr. Goşgy düzmekde köp zady kakasy Döwletmämmet Azadydan öwrenipdir. Magtymguly goşgularyny köpçüligiň üýşen ýerinde, toý-meýlislerde okap berip, adamlary gahrymançylyga, ar-namysly, hüşgär bolmaklyga çagyrypdyr. Onuň ylham çeşmesi halk we onuň güzerany bolupdyr.
Şahyryň döredijiligi dürli temalarda bolan köp sanly şygyrlardan we poemalardan ybaratdyr. Onuň öz golýazmalary bize gelip ýetmändir.
Magtymguly köp şygyrlaryny Pyragy lakamy bilen düzüpdir Onuň döredijiligi XVIII asyr türkmen durmuşyny öwrenmäge örän köp material berýär. Magtymgulynyň şygyrlary, esasan, watançylyk, gahrymançylyk, öwüt-nesihat, sotsial-deňsizlik, yşky-liriki, dostluk barada gumanistik ideýalary öňe sürýär.
Magtymgulynyň döredijilik tematikasy[üýtget | edit source]
Magtymgulynyň döredijilik tematikasy giň we hertaraply. Onda türkmen halkynyň geçmişi, geljegi we şol wagtky ýagdaýy göz öňüňe gelýär.
Durmuşy goşgulary[üýtget | edit source]
Beýik akyldar Magtymgulynyň döredijiliginde durmuşy goşgular esasy orunlaryň birini eýeleýär, Ol çilim çekmek, nas atmak, ogurlyk, nähak gan dökmek ýaly pis häsiýetlere garşy göreş alyp barypdyr. Özüniň goşgularynda ("Kyly-kal bolar", "Düýşüne degmez", "Çilimkeş", "Nas atan") olary rehimsiz ýazgarypdyr. Şol göreşds çeper dili ýarag hökmünde ulanypdyr.
Şahyr "Nas atan" şygrynda nas atanyň hapasyzçylygyny görkezip, ony masgaralaýar we şu kärini taşlamaga çagyrýar:
Akar durar üsti-başyň poh eder,
Senden gaçar deňi-duşuň, nas atan!
Şahyr özüniň eserlerinde gybatkeşligi, töhmeti iň bir ýaramaz häsiýet hökmünde ýazgarýar:
Ömrüň ýele berme, azma ýoluňdan,
Agyrtmagyl ili-günüň, gybatkeş.
Magtymguly ýaman häsiýetleri ýazgarmak bilen erbetlikleri dini düşünjeleriň üsti bilen tertibe salmaga synanyşypdyr.
Şahyr gelin-gyzlaryň edepli, päkize, mylaýym bolmagyny isläpdir, ata-enäni sylamaýan, hapysa gelin-gyzlary pisläpdir.
Bardyr gözel, sirke basar saçyny,
Artmaz-ýuwmaz tabagynyň, daşyny,
Sylamaz atasyn, ene ýaşyny
Anyň hyzmatyndan gaçasyň geler.
Magtymguly ýaramaz häsiýetlere garşy göreşmek temasyny edebiýatda giň möçberde işläp we propagandirlän şahyrdyr.
Öwut-nesihat häsiýetli goşgulary[üýtget | edit source]
Şahyryň döredijiliginde adamlarda oňat häsiýetleri terbiýelemekde uly orny owüt-nesihat häsiýetli şygyrlar tutýar. Bu temadan Maggymguly "Janyna degmez", "Durasyň geler", "Ýör biläni", "Il ýagşy", "Zor bolar", "Bolar sen"", "Aýrylma" ýaly onlarça şygyr ýazypdyr. Şahyr bu goşgularynda döwürdeşlerine asylly terbiýe bermek, olaryň mert, ar-namysly bolmaklaryny nesihat edip, binamys, namartlary ýaňsa alypdyr. Şahyr "Gerekdir" diýen şygrynda:
Giň ýerde garga deý bolsun wehimli,
Ýerinde hünäri işi gerekdir
diýip, ýigidiň göwrüminiň giň, gerekli ýerinde hünäriniň bolmaly-dygyny, hüşgärligini beýan edipdir.
Magtymgulynyň "Il biläni" şygrynyň:
Goç ýigide toýdur-baýram,
Her iş gelse, il biläni
setirleri agzybirligi ündäpdir, Şahyr "Janyna degmez" goşgusynda hesiýeti boýunça gapma-garşy adamy suratlandyrýar.
Adam bar müň tümen iýdirseň azdyr,
Bardyr adam - iýen nanyna degmez.
Şahyr oňat hesiýetleri ündände, ýaramaz häsiýetleri ýazgaranda, wagyz-nesihat etmek tärinden peýdalanýar. Ol ähli türkmen ýigitlerini jeň meýdanynda şu sypatda görmek isleýär:
At salanda doňuz kimin topulyp,
Aýy kimin asylyşy gerekdir.
Magtymguly oňat-gylyk häsiýetler adamyň bezegi diýip düşünipdir.
Sosial-deňsizlik temasy[üýtget | edit source]
Magtymgulynyň döredijiliginde sotsial-deňsizlik meselesi düýpli işlenen temalaryň biridir. Onuň bu temada ýazan eserlerine "Salar guşun aňlamaz", "Gaça başlady", "Ötüp baradyr", "Ýat bolar", "Il gözlär", "Käre döndi", Golda bary bolmasa", "Ajap eýýam gelmedi" ýaly şygyrlar degişlidir.
Magtymgulynyň döwründe türkmen topragy daşary ýurt basybalyjylary, içerki han-begler tarapyndan depelenipdir. Şu ýagdaýy şahyr "Gaça başlady" diýen şygrynda şeýle beýan edýär:
Gömüldi derýalar, ýykyldy daglar,
Ýetimler gözýaşyn döke başlady.
Orramsydan bolan haramhor begler,
Ýurdy bir ýanyndan ýyka başlady.
Şahyr zamanasyny erbetligiň mekanyna öwren adamlary ýazgarýar:
- Şalarda galmady hökmi-adalat
Magtymguly özüniň adalatsyzlygyň höküm sürýän jemgiýetinde ýaşaýandygyny, şeýle jemgyýetde zadyň, malyň, baýlygyň bolmasa aljak galaň ýokdugyny "Golda bary bolmasa" şygrynda görkszipdir:
Zamana beýledir, göze ilmezler,
Her ýigidiň golda bary bolmasa...
Magtymguly adyllygy depeleýän adamlary diniň üsti bilen toba etmäge, amana getirmäge çalyşýar.
Magtymguly, bu dünýäniň namysyn,
Ýygyp-düýrüp ele berdim hamysyn,
Pikir derýasyna aklym gämisin
Batyrmyşam çyka bilmen neýleýin?
diýen setirlerinde bolsa ýurtdaky ýagdaýyň şeýle bulaşyklygyndan baş çykaryp bilmeýändigini aýdypdyr. Şahyryň goşgularynda pikiriň gysga we dogry berilmegi bu goşgularyň ýatda oňat galmagynyň ilkinji şerti bolup durýar.
Watançylyk, gahrymançylyk lirikasy[üýtget | edit source]
Watançy şahyr Magtymgulynyň gahrymançylyk, il-ýurt, agzybirlik, birleşmek hakyndaky şygyrlary onuň döredijiligine iň görnükli orunlaryň birini eýelsýär. Bu temada Magtymguly "Türkmeniň", "Ýeli Gürgeniň" , "Depe nedir, düz nedir", "Öňi-ardy bilinmez", "Döker bolduk ýaşymyz", "Gidiji bolma", "Gözlär men", "Başy gerekdir", "Mert bolmaz" ýaly birnäçe goşgular döredipdir.
Magtymguly hakyky watançy hökmünde türkmen ýurduna, onuň gözel tebigatyna, baýlygyna, batyr ýigitlerine guwanypdyr. Şahyr "Gidiji bolma" şygrynda:
Gel köňlüm, men saňa nesihat kylaý:
Watany terk edip gidiji bolma
diýip, öz döwürdeşlerine ýüzlenýär. Magtymguly Türkmenistanyň, aýratyn hem öz önüp-esen ýeri bolan Etrek, Gürgen töwerekleriniň giň, gözel we hasylly sähralaryny, daglaryny, tebigy baýlyklaryny, goç ýigitleri taryplaýar. Şahyryň "Ýeli Gürgeniň", "Türkmeniň" şygyrlarynyň şu setirleri-de oňa güwä geçýär:
Öňünde belent dag, serinde duman,
Deňizden öwüser ýeli Gürgeniň.
Bulut oýnap, baaran dolsa çaýlara,
Akar boz bulanyp, sili Gürgeniň,
ýa-da
Dagda, düzde kowsa, saýýatlar diri,
Ala bilmez, ýolbars ogly türkmeniň.
Beýik şahyryň döwründe türkmen taýpalary dagynyk ýaşapdyrlar. Halk hemişe talanypdyr, ajaýyp zatlar weýran edilipdir. Magtymguly hemişe şeýle pajygaly durmuşdan gutulmagyň aladasyny edipdir. Ol keseki duşmanlardan goranmak üçin ýigitleri mertlige, gahrymanlyga çagyrypdyr:
Ýaşy ýeten arap atyň şanynda,
Mälim bolmaz depe nedir, düz nedir.
Ýüňi ýeten goç ýigidiň ýanynda,
Atmyş nedir, ýetmiş nedir, ýüz nedir.
Şahyr il-ýurt üçin hyzmat eden goç ýigitleri dabaralandyrýar, tersine namartlary, il-ýurduna hyýanat edýänleri näletleýär. Şu jähtden şahyryň şu setirlerini ýatlamak bolar:
Aga begler muhannesiň on müňi -
Mert ähliniň alty ýüzüne degmez.
"Är men" diýen her nöweçden är bolmaz,
Gaýraty, namysy, ary gerekdir.
Magtymguly dagynyk ýaşan türkmen taýpalaryny birleşdirmek bilen ýurduň özbaşdaklygyny, halkyň asuda ýaşamagyny gazanmak bolar diýen netije gelipdir. Bu ideýa şahyryň "Türkmeniň", "Döke bolduk ýaşymyz", "Türkmen binasy" ýaly şygyrlarynda öz beýanany tapypdyr:
Bir suprada taýýar kylynsa aşlar,
Göteriler ol ykbaly türkmeniň.
Teke, ýumut, gökleň, ýazyr, ärsary
Bir dowlete gulluk etsek bäşimiz.
Magtymgulynyň watançylyk, gahrymançylyk temada ýazan eserleri taryhy taýdan anyklygy, takyk manysy, çeper obrazlara baýlygy bilen-de tapawutlanýar.
Söýgi lirikasy[üýtget | edit source]
Magtymguly şahyr dostluk, söýgi temasyndan hem birtopar goşgy ýazypdyr. Bu temadan onuň "Gözel sen", "Gülzardan aýryldym", "Uýat eýleýir", "Bu derdi", "Boýlaryňa", "Durasyň geler ýaly ençeme goşgulary bar. Magtymguly yşky-liriki temada ýazan goşgularynda öz söýgülisi Meňli bilen baglanyşykly prograssiw pikirleri öňe sürýär. Ol gelin-gyzlaryň durmuşda uly hormata, söýgä mynasyp bolmalydyklaryny nygtamak bilen, olaryň owadanlyklaryny "Gözel sen" şygrynda şeýle taryplaýar:
Gyzyl diýsem-gyzyl, al diýsem-al sen,
Hindistanda şeker, Bulgarda-bal san,
Akyldar şahyr Magtymguly gelin-gyzlaryň akylly, pähimli edepli bolmaklaryny isläpdir, olaryň mertebesini ýokary tutupdyr. Bu ideýa "Durasyň geler" diýen goşgusynda örän çeper berilýär:
Gözel bardyr gözellerden zyýada,
Onyň gullugynda durasyň geler,
Edepli-ekramly, mylaýymzada,
Tä ölinçäň bile ýöresiň geler.
- Şahyr hapysa, sölite, nalajedeýin aýallary ýazgarypdyr:
Bardyr gözel, sirke basar saçyny,
Artmaz-ýuwmaz tabagynyň, daşyny,
Sylamaz atasyn, ene ýaşyny,
Anyň hyzmatyndan gaçasyň geler.
Magtymguly "Bilen bolmasa" diýen goşgusynyň şu setirlerinde il-günüň daşyny gorap ýören goç ýigitleriň özüne mynasyp ýary bolmasa, hemişe armandadyklaryny nygtaýar:
Är ýigidiň içi doly armandyr,
Gara göz, inçe bil ýary bolmasa.
Şahyr aýal-gyzlary satmak, dakylmak we köp aýallylyk ýaly zyýanly dessurlara garşy durupdyr. Şu babatda şahyr gumanistik pikirleri öňe sürüpdir.
Magtymgulynyň poeziýasynyň dili we çeperçiligi[üýtget | edit source]
Magtymguly edebi dili halk medeniýetiniň ösmeginiň, hökmany şertleriniň biri hasaplapdyr. Ol bu işi ählihalk işi diýip düşünipdir. Magtymguly edebiýatynyň diliniň halka düşnükli bolmagy ugrunda göreşip, çeperçilik serişdelerini öz eserlerinde örän ýerlikli ulanypdyr. Onuň şygyrlarynda halka düşnüksiz pikirlere, arap-pars sözlerine seýrek duşulýar. Bu bolsa onuň goşgularynyň höwes bilen okalmagyna sebäp bolýar. Magtymguly halkyň diline daýanmak bilen, ondan dilewarlygy we sadalygy öwrenipdir. Şahyr dili ösüş we göreş guraly hökmünde ulanypdyr. Magtymguly metaforalary, kapyýalary, ulaltma ýaly çeperçilik serişdeleriniň giňden ulanylmagy, şahyryň goşgularynyň çeperçiligini we obrazlygyny artdyrypdyr.
Magtymguly, garyplaryň gözýaşy
Daglary ýandyrar, ereder daşy.
Şahyryň dörtleme formasyndaky goşgularynyň köpüsi on bir hem sekiz bogunly setirlerden ybarat. Magtymgulynyň dörtleme formasynda ýazan eserlerinde kapyýa, redif goşgynyň birinji bendinde dürli hili ulanylypdyr.
Bala sesin diňlär, asyp gulagyn, (a)
Döke-döke gözýaşynyň bulagyn, (a)
Bir jeren aldyrsa elden owlagyn (a)
Mäleý-mäleý gözlemeýen bolarmy (b).
Şahyryň bäşleme we altylama formadaky şygyrlary, esasan, 14-15 bogunly bolup, kapyýa we rediftaýdan hem meňzeşdir.
Magtymgulynyň milli türkmen edebiýatyny ösdürmekdäki roly[üýtget | edit source]
Beýik şahyr Magtymgulynyň eserleri durmuşyň dürli-dürli taraplaryny öz içine alýar. Magtymgulynyň döredijiligini örän oňat bilýän, gündogary öwreniji E.E.Bertels ony Jemşidiň jamy bilen deňeşdirýär. Jemşidiň jamy ýaly, Magtymgulynyň döredijiliginden hem islän zadyňy, bilmek isleýän meseläňi tapmak bolýar. Magtymguly türkmen klassyky edebiýatyny dünýä okyjylaryna tanadan genial şahyrdyr.
Magtymguly türkmen şahyrlarynyň köpüsiniň halypasydyr. Magtymguly öz döwürdeşlerine we özünden soňky ýetişen şahyrlaryň döredijiligine uly täsir edipdir. Bu täsir, ylaýta-da Zeliliniň, serkerde şahyr Seýdiniň, Keminäniň, Mollanepesiň, Mätäjiniň döredijiliginde görünýär. Magtymguly şahyry gara-galpaklaryň beýik şahyry Berdak (Berdimyrat-1827-1900) hem halypasy hasaplapdyr. Ol bu barada "Yelardym.men" diýen şygrynda şeýle ýazýar:
Magtymgulyny men okap,
Sözlerini etdim togap.
Kemi barmy beriň jogap?
Şol şahyry yzlardym men.
Magtymgulynyň "Türkmeniň" diýen goşgusyny özi ýazdymyka
Magtymguly we Halk döredijiligi[üýtget | edit source]
Magtymgulynyň eserleri türkmenleriň örän baý halk döredijiligi hem-de Gündogaryň ýazuwly edebiýaty bilen aýrylmaz baglanyşyklydyr. Şahyryň döredijiliginiň folklor bilen baglanyşykly bolmagy onuň eserlsriniň has-da gymmatyny artdýar. Wagt geçdigiçe, şahyryň aforizmleri halk içinde folklorlaşyp gidipdir:
- Eşiden deň bolmaz, gören göz bile...
- Agzalalyk agyr ile ýaraşmaz
- Her ýaman söz-ýürek bular.
- Gawunyň gowusyn şagal iýr diýrler
Çagyrylan ýere bar, otur-da turma,
Çagyrylmadyk ýere barma, görünme...
Hat-da ilat şular ýaly setirleri aýdanda, ony kimiň döredendigine gözi ýetmese-de, "Magtymguly aýdypdyr" diýýär. Beýik söz ussady Magtymgulynyň poeziýasy XIX asyryň ortalarynda Orta Aziýa, Russiýa, Ýewropa halklarynyň arasyndaky metbugatda görnüp başlaýar. Onuň essrleri köp alymlaryň, syýahatçylaryň ünsüni çekipdir. Şahyryň terjimehaly baradaky makala bilen birnäçe goşgusyny görnükli slawýan alymy we syýahatçysy Hodzko 1842-ýylda çap etdirýär. Alymlar A.Wamberi, W.W.Bartold, E.E.Bertels, L.N.Samoýlowiç, L.Klimowiç we başgalar şahyryň döredijiligine uly baha berip öwrenýärler.
Türkmen edebiýatçylaryndan B.A.Garryýew, G.O.Çaryýew, B.Kerbabaýew, M.Kösäýew, Z.B.Muhammedowa dagylar Magtymgulynyň eserlerini toplamakda we çap etmekde birnäçs işleri geçirdiler. 1926, 1940, 1942-nji ýyllarda şahyryň eserler ýygyndysy çapdan çykdy. 1947-nji ýylda hudojnik A.Hajyýew Magtymgulynyň suratyny döretdi. Şahyryň ady Türkmen döwlet uniwersitetine we iň uly köçä hormatlanyp dakyldy. Aşgabatda ýerleşen şahyryň ýadygärliginiň ýanynda her ýyl poeziýa baýramçylygy geçirilýär.
Eserleri[üýtget | edit source]
Iň köp bilinýän milli duýgular bilen ýogrulan goşgularynyň arasynda "Türkmeniň","Türkmen binasy" goşgularyny mysal getirmek bolar.eser
Ady her ýerde[üýtget | edit source]
Magtymgulynyň ady häzirki günlerde birnäçe ýerde ulanylýar. Onuň adyny göterýän uniwersitet, mekdep, guramalar bar.
- Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasy
- Magtymguly adyndaky drama teatry
- Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitedi
- Balkanabat şäheriniň Magtymguly adyndaky 2-nji orta mekdebi
Çeşme[üýtget | edit source]
- ↑ "Magtymguly Fragi's biography". Medeniýet. Ministry of Culture of Turkmenistan. Retrieved 18 May 2014.


text:
Owganystanyň hökümet güýçleri “Talybany” ýurduň Eýran bilen serhediniň golaýynda ýerleşýän günbatar Farah welaýatynyň paýtagty Farah şäherinden gysyp çykardy diýip, owgan resmisi aýdýar.
16-njy maýda Farah welaýatynyň häkimi Abdul Basir Salangi Farah şäherindäki çaknyşyklarda “Talyban” toparynyň 300-den gowrak söweşijisiniň öldürilendigini aýtdy. Şeýle-de, ol hökümet güýçleriniň 25 agzasynyň hem heläk bolandygyny belledi.
Salangi ýaşaýjylaryň şäheri arassalamaga, şol sanda “Talyban” toparynyň 40 çemesi söweşijisiniň jesetlerini aýyrmaga başlandygyny aýtdy.
15-nji maýda irden başlan bu çaknyşyklar “Talyban” topary öz ýyllyk ýazky hüjümlerine başlaýandygyny yglan edeni bäri welaýat paýtagtyny nyşana alýan iň uly hüjümdir.


text:
19-njy maýda dört dalaşgäriň gatnaşmagynda geçiriljek ses berişlik ýurduň Günbatar bilen ykdysady we diplomatik gatnaşyklary ýola goýmak boýunça tagallalaryny güýçlendirip biler ýa-da hökümetiň ähli gatlaklarynda berk liniýaly ýolbaşçylaryň täsirini artmagyna getirer.
Häkimiýet başyndaky aram prezident Hassan Rohani we konserwatiw öňki prokuror Ebrahim Raisi dini ýolbaşçylaryň täsiri astyndaky 81 million ilatly ýurduň prezidentlik saýlawlarynda öňde baryjy dalaşgärler hasaplanýarlar.
Rohani Eýrana garşy halkara sanskiýalaryny gowşatmak üçin dünýäniň täsirli ýurtlary bilen ýadro ylalaşygyny baglaşypdy we Günbatar bilen gatnaşyk etmegi hem eýranlylara has köp azatlyk bermegi wada beripdi.
56 ýaşly Raisiniň ýurduň baş lideri Aýatolla Ali Hameneýiniň ynamyna daýanýandygy habar berilýär.


text:
Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa geçen hepdäniň aýagynda ýene hüjüme sezewar boldy.
Açylowa Aşgabatda geçirilýän welosiped çäresinden maglumat taýýarlamak üçin, 29-njy iýulda ir sagat dokuz töweregi öýünden çykandygyny we şonda jaýyň gapdalynda duran adamlara gözüniň düşendigini gürrüň berdi. Ol 27-28-nji iýulda amala aşyrylan hüjümler sebäpli ätiýaçlyk üçin, öz ýany bilen çagalarynyň birini alyp gidendigini hem sözüniň üstüne goşdy.
“Biz öýden çykanymyzda, jaýyň gapdalynda duran garawullara gözümiz düşdi. Olar bize görünmejek bolup, gapdaldaky jaýyň girelgesinde gizlendiler. Men duralga tarap ýöräp barýarkam, meni görüp maňa tarap ädimini tizleşdiren gara futbolkaly, gara kepkaly oglany uzagrakdan surata düşürip ýetişdim. Ol oglan biziň münen awtobusymyza mündi we meniň gapdalymda durdy. Men uly ýoldan welosipedli gelýänleri surata düşürmek üçin, awtobusyň açyk aýnasyna fotoapparatymy gönükdirenimde, ol meniň elime ýapyşdy. Meniň ýanymdaky gyzym biziň aramyza düşüp, meniň elimi onuň elinden sypdyrdy” diýip, habarçymyz Soltan Açylowa gürrüň berdi.
Açylowa şondan soň gürrüňi edilýän oglanyň özlerine paýyş sözler bilen hüjüm edip başlandygyny hem-de onuň özüne ölüm we gyzyna aýagyny döwmek bilen haýbat atandygyny sözüniň üstüne goşdy.
“Ol maňa garap ‘Sen indi diňe ölýärsiň’ diýip haýbat atdy. Gyzyma garap ‘Seniň häzir aýagyňy döwýärin. Ejeň ölenden soň, nädip ýaşarsyň? Siz ýurdy masgara edýäňiz. Haramzadalar’ diýen paýyş sözler bilen awtobusyň içinde üstümize dyzap, bolup bilenini boldy. Biz öňümizdäki [awtobus] duralgasynda düşüp, yzymyza öýe dolandyk. Öýe girýänçäk ýanymyzdan aýrylman, ol paýyş sözler bilen bizi ugratdy. Her iki sözüniň birinde meni öldürjekdikleri barada gaýtalaýardy. Bu bolup geçen ýagdaýlardan meniň janyma kast etmegiň ugruna çykylandygyna doly ynanýaryn” diýip, habarçymyz aýdýar.
Açylowa şu gün, ýagny 31-nji iýulda ir sagat 08:30 töweregi öýüniň golaýyndaky awtobus duralgasyna baranda, gürrüňi edilýän adamyň ýanyna gelendigini hem habar berdi. Açylowanyň sözlerine görä, agzalýan adam özüniň polisiýadan ugradylandygyny we oňa surat aldyrmazlyk barada özüne görkezme berlendigini aýdýar.
“Eger-de fotoapparatymy çykaraýsam, erbet boljagyny aýtdy. Men Amerikanyň Aşgabatdaky ilçihanasynyň Maglumat serişdeleri merkezine, ondan çykyp bazara gitdim. Ol öýe gelýänçäm, ýanymdan bir ädimem aýrylmady. Maglumat serişdeleri merkezine girmedi, ýöne daşarda garaşyp durdy. Men erbet ýagdaý bolmasyn diýip, fotoapparatymy sumkamdan çykaryp bilmedim. Garawullar öňküsi ýaly öýüň daşynda durlar. Öýden çykdygym, jaň edip habar berýärler. Onsoň yzyma başga biri düşüp gidýär” diýip, Açylowa 31-nji iýulda email arkaly ugradan hatynda aýtdy.
Ýeri gelende bellesek, bu Azatlyk Radiosynyň habarçysy 67 ýaşly Soltan Açylowa üç günüň dowamynda yzly-yzyna edilen şuňa meňzeş üçünji hüjümdir.
27-nji iýulda Açylowa ir sagat 11:40 töweregi Amerikanyň Aşgabatdaky ilçihanasynyň Maglumat serişdeleri merkezinden çykyp, awtobusa münendigini, soňra awtobusyň penjiresinden köçäni surata almakçy bolanda, arkasyndan bir erkek adamyň eline ýapyşandygyny habar beripdi. Ol şondan soň, agzalýan adamyň ‘sen meniň aýal doganymyň suratyny alyp, internete goýupsyň’ diýip, üstüne paýyş sözler bilen hüjüm edendigini aýtdy.
28-nji iýulda bolsa, Açylowa ir sagat 10:15 töweregi Maglumat serişdeleri merkezinden çykyp, awtobus duralgasyna tarap ýörände, köçäniň ugrunda ýene hüjüme sezewar edilýär. Ol köçäniň ugrundaky bir gyzy surata düşürmekçi bolanda, 20 ýaşlaryndaky bir oglan gelip, onuň elini gaňyrýar.
Soltan Açylowa mundan dokuz aý çemesi ozal, ýagny 2016-njy ýylyň oktýabr we noýabr aýlarynda hem yzly-yzyna üç gezek hüjüme sezewar edilipdi. Bu hüjümlerden soň, ýagny geçen ýylyň noýabr aýynda Açylowanyň aragatnaşyk mümkinçilikleri çäklendirildi. Häzirki wagtda onuň öý we mobil telefonlaryndan daşary ýurtlara jaň edip ýa-da daşary ýurtlardan gelýän jaňlary kabul edip bolmaýar.
Bu wakalardan soň, adam hukuklaryny gorap çykyş edýän halkara guramalaryň ençemesi, şol sanda “Human Rights Watch” we “Serhetsiz Reportýorlar” (Reporters Without Borders) guramalary Türkmenistanda Azatlyk Radiosynyň habarçylaryna, şol sanda Soltan Açylowa edilýän hüjümleri ýazgaryp beýannama ýaýratdylar.
“Human Rights Watch” guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça başlygynyň orunbasary Rachel Denber “Açylowanyň agyr başdan geçirenleri [ýurtdaky] tankydy dymdyrmak üçin edilen ýene bir synanyşyk” diýdi.
Türkmenistan “Serhetsiz Reportýorlar” guramasynyň dünýäde metbugat azatlygynyň derejesi boýunça ýaýradýan ýyllyk hasabatlarynda indi ençeme ýyl bäri iň ýaramaz görkezijileriň birine eýe bolup, 180 döwletiň arasynda 178-nji orunda ýerleşdirilýär.


text:
Eýranyň yslam ynkylabynyň mertebesi belent ýolbaşçysy Aýatolla hameneýi Hezretleriň 5-nji fewralda Sistan we baluçestan welaýatynyň şehitler kongressiniň jogapkärleri bilen geçiren duşuşygynda aýdan gürrüňleri şu gün Zahedan şäherinde ýaňky kongressiň geçirilýän ýerinde okaldy.
Sistan we Baluçestan welaýatynyň köp ukyplaryna garamazdan Gajarlaryň hemde Pahlawi režiminiň döwründe bu welaýat äsgerilmedi we hut şu mesele hem bu welaýatyň ilatynyň ukyplarynyň ösmän galmagyna sebäp bolandyr diýip nygtadylar.
Eýranyň yslam ynkylabynyň mertebesi belent ýolbaşçysy Aýatolla hameneýi Hezretleri Sistan we baluçestan welaýatyny hem Kürdüstan we gülüstan welaýatlary ýaly yslam birleşiginiň we şaý bilen sünnüiň doganlykly ýaşaýşyna bir nusgadyr we hüşgärlik bilen duşmanyň itnelerini şowsuzlyga uçradandyr diýip beýan etdiler.
mukaddes gorag döwründe bir sünni ýaş oglanyň şehit bolmagy ýada yslam ynkylabyndan arka çykmak ugurda bir sünni mowlawiň şehit bolmagy Eýran Yslam respublikasynda şyga bilen sünnileriň iň agyr ýagdaýaşlarda birek-biregiň ýanyndadyklaryny belli edýändir diýip Eýranyň yslam ynkylabynyň mertebesi belent ýolbaşçysy Aýatolla hameneýi Hezretleri sözüne goşdylar.


text:
Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň giňişleýin mejlisi
Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň şu gün geçirilen giňişleýin mejlisinde 2016-njy ýylyň jemleri jemlendi. Onda Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedowyň harby we hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylaryna beren anyk tabşyryklary we görkezmeleri babatda şu döwürde ýerine ýetirilen işler barada hasabatlar diňlenildi.
Şeýle hem mejlisiň gün tertibine ýurdumyzyň howpsuzlygyny we asuda durmuşyny üpjün etmek, harby we hukuk goraýjy edaralaryň maddy-enjamlaýyn binýadyny has-da berkitmek bilen bagly meseleler girizildi. Mundan başga-da, täze, 2017-nji ýyl üçin esasy çäreler we wezipeler kesgitlenildi.
Ilki bilen Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary, goranmak ministri Ý.Berdiýewiň hasabaty diňlenildi, ol ýurdumyzyň Harby doktrinasyna laýyklykda onuň goranmak ukybyny güýçlendirmek, Ýaragly Güýçleriň goşunlarynyň ähli kysymlarynyň maddy-enjamlaýyn binýadyny kämilleşdirmek we ýokary hünärli harby işgärleri taýýarlamak maksady bilen, geçen ýylda görlen çäreler barada habar berdi. Bellenilişi ýaly, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başyny başlan giň möçberli harby özgertmeleriň durmuşa geçirilişine aýratyn üns berildi. Harby gullukçylaryň gulluk etmegi we durmuşy üçin amatly şertleri döretmek şol özgertmeleriň esasy ugurlarynyň biri boldy we şeýle bolmagynda galýar.
Hasabatyň çäklerinde ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň şahsy düzüminiň söweşjeň taýýarlygyny yzygiderli ýokarlandyrmaga, şeýle hem olaryň döwrebap harby tehnikalara ussatlyk bilen erk etmegine gönükdirilen taktiki-okuw çäreleriniň birnäçesiniň, şeýle hem şanly sene — Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 25 ýyllygy mynasybetli harby ýörişiň ýokary taýýarlyk derejesinde geçirilendigi barada habar berildi. Mundan başga-da, harby gulluga çagyryş boýunça ýaýbaňlandyrylan çäreleriň ýörite taýýarlanylan meýilnama laýyklykda ýerine ýetirilendigi barada aýdyldy.
Ýaragly Güýçlerimiziň Belent Serkerdebaşysy türkmen topragynda parahatçylygy we durnuklylygy üpjün etmekde harby hem-de hukuk goraýjy edaralaryň esasy ornuny belläp, döwletimiziň gaýduwsyz Watan goragçylarynyň hem-de olaryň maşgalalarynyň gulluk we ýaşaýyş şertleriniň gowulandyrylmagy ugrunda döwlet tarapyndan hemmetaraplaýyn goldaw beriljekdigini aýtdy. Harby doktrinada milli goşunyň kuwwatyny mundan beýläk-de pugtalandyrmak, söweşjeň ukybyny we harby gullukçylaryň taýýarlygyny ýokarlandyrmak boýunça göz öňünde tutulan çäreleriň birkemsiz berjaý edilmegini gazanyp, Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplyk derejesine ygrarly boljakdygy bellenildi. Bitaraplyk derejesi bolsa tutuş adamzadyň beýik gymmatlygynyň — sebitde we tutuş dünýäde parahatçylygy hem-de howpsuzlygy üpjün etmegiň girewine öwrüldi.
Döwlet Baştutanymyz goşunymyzyň gaýduwsyzlygyň we watançylygyň hakyky mekdebi, türkmen esgerleri bolsa beden hem-de ruhy kämilligiň, ýokary ahlaklylygyň we gahrymançylygyň nusgalary bolmalydygyny aýtdy.
Soňra Döwlet serhet gullugynyň başlygy B.Gündogdyýew Döwlet serhedindäki ýagdaý we 2016-njy ýylda görlen çäreler hem-de Watanymyzyň mukaddes serhetlerini hüşgärlik bilen goramak wezipesini ýerine ýetirýän serhet goşunlarynyň şahsy düzüminiň ussatlygyny we söweşe ukyplylygyny artdyrmak boýunça alnyp barlan işler barada hasabat berdi. Şeýle hem ol ähli zerur şertleri özünde jemleýän serhet galalarynyň täze binalarynyň we serhetçiler üçin ýaşaýyş jaýlarynyň gurlup, ulanmaga berlendigini, olaryň hünär derejesini ýokarlandyrmak boýunça ýörite maksatnamanyň yzygiderli durmuşa geçirilýändigini habar berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow serhetçileriň üstüne ägirt uly jogapkärçiligiň ýüklenendigini aýdyp, olaryň özleriniň mukaddes harby we raýatlyk borjuny ýerine ýetirmek bilen, hemişe hüşgär bolmalydygyny, şunda Türkmenistanyň Döwlet serhediniň goňşy döwletleriň ählisi bilen dostluk we doganlyk serhedi bolmagynda galmalydygyny belledi. Şol döwletleriň halklary bilen bolsa bizi gadymdan gelýän hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklary baglanyşdyrýar. Şeýle hem gulluga degişli dürli maksatly desgalaryň gurluşygynyň barşyna gözegçiligi üpjün etmegiň wajypdygy nygtaldy. Serhet galalarynda serhetçileriň göwnejaý durmuşy, dynç almagy hem-de türgenleşikleri geçmek üçin ähli şertler döredilmelidir.
Içeri işler ministri I.Mulikow Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysynyň düzgün bozmalaryň öňüni almak we ýurdumyzda tertip-düzgüni saklamak boýunça öňde goýlan wezipelerini ýerine ýetirmek, hukuk goraýjy edaralaryň işgärleriniň hünär derejesini ýokarlandyrmak babatda geçen ýylda amala aşyrylan işler barada hasabat berdi. Hususan-da, ýangyn howpsuzlygyny üpjün etmek hem-de ýol-ulag hadysalarynyň öňüni almak boýunça görlen çäreler barada habar berildi.
Şeýle hem ministr geçen ýylyň dowamynda ministrligiň garamagyna degişli düzümlerde dürli maksatly desgalar toplumynyň, ýurdumyzyň sebitlerinde Içeri işler ministrliginiň welaýat müdirlikleriniň edara binalarynyň gurlup, ulanmaga berlendigini habar berdi.
Geçen ýylda ministrligiň ýanynda hojalyk desgalar toplumynyň açylmagy bilen ýük awtoulaglaryny, ýeňil awtoulaglary saklamak, olara tehniki hyzmat etmek işleri sazlaşykly ýola goýuldy.
Döwlet Baştutanymyz düzgün-tertibi üpjün etmekde, ýurdumyzyň raýatlarynyň kanuny hukuklaryny we azatlyklaryny goramakda Içeri işler ministrliginiň uly orny barada aýdyp, ministrligiň işgärleriniň hem-de onuň garamagyndaky ähli düzümleriň işine hemişe berk gözegçiligi amala aşyrmagyň wajypdygyny belledi. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýangyn howpsuzlygyny üpjün etmek hem-de Döwlet ýol gözegçiligi gullugynyň işini kämilleşdirmek boýunça çäreleri güýçlendirmegiň wajypdygyna ünsi çekip, içeri işler ministrine bu babatda anyk tabşyryklary berdi.
Içeri işler ministrliginiň neşe serişdeleriniň hem-de psihotrop maddalaryň ýaýradylmagynyň öňüni almak, hormatly Prezidentimiziň başlangyjy bilen Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýyly diýlip atlandyrylan 2017-nji ýylda zyýanly endiklerden ygtybarly goralmagyny üpjün etmek boýunça geçirýän işleri barada aýratyn durlup geçildi. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz meýilleşdirilen çäreleriň ählisiniň ýerine ýetirilmeginiň wajypdygyny belläp, birnäçe görkezmeleri berdi.
Soňra Baş prokuror A.Hallyýew 2016-njy ýylda ýerine ýetirilen işler, döwlet durmuşynyň ähli ulgamlarynda kanunçylygyň berk berjaý edilişine gözegçiligi güýçlendirmek boýunça görlen çäreler barada hasabat berdi. Şeýle hem ol bu ugurda alnyp barylýan işleri has-da kämilleşdirmek, prokuratura işgärleriniň hünär derejesini yzygiderli ýokarlandyrmak bilen baglanyşykly durmuşa geçirilýän çäreler barada habar berdi.
Ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy prokuratura edaralarynyň geçirýän işleriniň esasy ugurlary barada aýdyp, olaryň işiniň täze taryhy eýýamyň belent maksatlaryna we wezipelerine hem-de Türkmenistanyň döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlaryna doly laýyk gelmelidigini ýene-de bir gezek belledi.
Adamlaryň bagtyýar durmuşy we abadançylygy bilen baglanyşykly wezipeleriň üstünlikli ýerine ýetirilmegine örän jogapkärçilikli we kanuny esasda çemeleşilmelidigini belläp, döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow bu ugurda alnyp barylýan işleri yzygiderli kämilleşdirmek boýunça birnäçe tabşyryklary berdi.
Ýokary kazyýetiň başlygy B.Çaryýew milli kazyýet ulgamynyň işini hemmetaraplaýyn kämilleşdirmek, ony umumy ykrar edilen halkara ölçeglere laýyklykda täze döwrüň talaplaryna laýyk getirmek boýunça görlen çäreler barada hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiz raýatlarymyzyň hukuklarynyň hem-de azatlyklarynyň, döwlet we jemgyýetçilik bähbitleriniň goragynda durýan ýurdumyzyň kazyýet ulgamynyň işiniň netijeleri baradaky hasabaty diňläp, kazyýet edaralarynyň işgärleriniň üstüne uly jogapkärçiligiň ýüklenendigini aýtdy hem-de hereket edýän kanunçylygyň pugta ýerine ýetirilmegine berk gözegçiligi üpjün etmegi talap etdi.
Döwlet Baştutanymyz işleriň takyk hem-de sazlaşykly alnyp barylmagynyň wajypdygyny belläp, Ýokary kazyýetiň başlygyna mundan beýläk-de kazyýet işiniň netijeli bolmagy üçin ähli şertleri döretmegi, işgärleri seçip almak işine, olaryň hünär derejesini yzygiderli ýokarlandyrmaga aýratyn üns bermegi tabşyrdy.
Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň giňişleýin mejlisiniň dowamynda Türkmenistanyň Prezidenti ýurdumyzyň kazyýetleriniň kazylaryny wezipä bellemek we wezipeden boşatmak hem-de olara hünär derejelerini bermek hakyndaky Permana gol çekdi.
Milli howpsuzlyk ministri D.Baýramow ýurdumyzda parahatçylygy we asudalygy üpjün etmek üçin geçen ýylda Milli howpsuzlyk ministrligi tarapyndan görlen anyk çäreler barada hasabat berdi. Parahatçylyk we asudalyk bolsa döwlet ösüşiniň, türkmen halkynyň döredijilikli zähmet çekmegini we bagtyýar durmuşda ýaşamagyny üpjün etmegiň möhüm şerti bolup durýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzda durnukly jemgyýetçilik-syýasy ýagdaýy üpjün etmek bilen baglanyşykly meseleleriň esasy wezipeleriň biri bolup durýandygyny belläp, munuň üçin düzümleriň sazlaşykly işlemelidigine ünsi çekdi. Şeýle hem döwlet Baştutanymyz ministrligiň ähli gulluklarynyň işini kämilleşdirmek, oňa dünýäniň ösen tejribelerini işjeň ornaşdyrmak boýunça maksatnamalaýyn çäreleriň durmuşa geçirilmelidigini belledi.
Soňra Döwlet gümrük gullugynyň başlygy M.Çakyýew gözegçilik edýän düzümlerindäki işleriň ýagdaýy hem-de döwlet Baştutanymyzyň beren tabşyryklary we görkezmeleri babatda geçen ýyl ýerine ýetirilen işler barada hasabat berdi.
Şeýle hem hasabatyň çäklerinde ýurdumyzda ulag-üstaşyr geçelgeleriniň artdyrylýandygyny nazarda tutup, Döwlet gümrük gullugynyň bölümleriniň işini kämilleşdirmek boýunça ýörite maksatnamanyň işlenip taýýarlanylandygy barada aýdyldy.
Döwlet Baştutanymyz gullugyň işgärleriniň üstüne uly jogapkärçiligiň ýüklenendigini belläp, öňde durýan wezipeleriň üstünlikli durmuşa geçirilmegi ugrunda zerur çäreleri görmek boýunça birnäçe görkezmeleri berdi. Garaşsyz Türkmenistanyň “Açyk gapylar” we giň halkara hyzmatdaşlyk syýasatynyň üstünlikli durmuşa geçirmegi netijesinde soňky ýylda bu gullugyň işi has-da netijeli häsiýete eýe boldy.
Döwlet Baştutanymyz Türkmenistanyň häzirki döwürde halkara ähmiýetli logistik merkeze öwrülýändigini, onuň möhüm ulag-üstaşyr geçelgelerini baglanyşdyrýandygyny belläp, bu ugurda alnyp barylýan işleriň umumy ykrar edilen kadalara laýyk derejede ýola goýulmalydygyny aýtdy we bu babatda birnäçe anyk tabşyryklary berdi.
Döwlet migrasiýa gullugynyň başlygy M.Nobatow geçen ýylda ýerine ýetirilen işler, hususan-da, daşary ýurtly myhmanlary, şol sanda jemgyýetçilik-syýasy we işewür toparlaryň wekillerini hem-de dünýäniň ähli künjeklerinden gelýän syýahatçylary bellige almak işini kämilleşdirmek boýunça görülýän çäreler barada hasabat berdi. Mundan başga-da, hormatly Prezidentimiziň tabşyrygyna laýyklykda, raýatlygy bolmadyk adamlary hasaba almak, olara ýurdumyzyň raýatlygyny bermek baradaky kanundan gelip çykýan wezipeleri üstünlikli ýerine ýetirmek boýunça alnyp barylýan işler barada aýdyldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow dünýä bileleşiginiň özygtyýarly döwletimize, onuň baý taryhyna we Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe gazanýan üstünliklerine uly gyzyklanma bildirilýändigini kanagatlanma bilen belläp, öňde goýlan wezipeleri üstünlikli ýerine ýetirmek babatda anyk tabşyryklary berdi.
“Açyk gapylar” syýasaty we dünýäniň ähli ýurtlary bilen hoşniýetli gatnaşyklaryň ösdürilmegi amala aşyrylýan döwlet syýasatynyň möhüm ugurlarydygyny aýdyp, döwlet Baştutanymyz bu ugurda alnyp barylýan işleriň halkara hukuk kadalaryna we ýurdumyzda kabul edilen Kanunlara laýyk derejede alnyp barylmalydygyny aýratyn belledi.
Adalat ministri B.Muhammedow ýurdumyzda ýaýbaňlandyrylan giň möçberli hukuk özgertmeleriniň ilerledilişi hem-de dünýäniň öňdebaryjy tejribesini we halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalaryny nazara almak bilen, ýurdumyzyň kanunçylyk binýadyny kämilleşdirmek we mundan beýläk-de hemmetaraplaýyn ösdürmek hem-de pugtalandyrmak boýunça geçen ýylda ýerine ýetirilen işler barada hasabat berdi.
Döwlet Baştutanymyz hasabaty diňläp, döwletimiziň hereket edýän kadalaşdyryjy-hukuk binýadyny içgin seljermegi hem-de häzirki döwrüň talaplaryny nazara almak bilen, öňde goýlan döwlet wezipelerini üstünlikli çözmek üçin ygtybarly esas boljak täze kanunlary işläp taýýarlamaga başlamagy tabşyrdy. Hormatly Prezidentimiz kadalaşdyryjy-hukuk namalarynyň ähmiýetini ilata düşündirmegiň we raýatlarymyza ýetirmegiň hem-de zerur bolan hukuk kömegini bermegiň wajypdygy barada aýdyp, beýleki hukuk goraýjy edaralaryň wekilleri bilen bilelikde jemgyýetçilik kabul edişliklerini geçirmek tejribesini dowam etmegi tabşyrdy.
Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedow harby we hukuk goraýjy edaralaryň 2016-njy ýylda ýerine ýetiren işleriniň jemlerini jemläp, kabul edilen meýilnamalary hem-de maksatnamalary doly we öz wagtynda durmuşa geçirmegiň wajypdygyna ünsi çekdi. Şol maksatnamalary üstünlikli amala aşyrmakda bolsa hemmetaraplaýyn taýýarlykly hem-de giň gözýetimli, täzeçe pikirlenmegi başarýan, ýokary hünär we ruhy-ahlak häsiýetlerine eýe bolan harby işgärleri taýýarlamak möhüm ähmiýete eýedir.
Ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýyly diýlip yglan edilen şu ýylda ýurdumyzda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň geçirilmeginiň möhüm ähmiýete eýedigini belledi. Şunuň bilen baglylykda, hormatly Prezidentimiz ýurdumyzyň harby we hukuk goraýjy edaralarynyň ähli düzümleriniň Aziýa ýaryşlarynyň ýokary guramaçylyk derejesiniň üpjün edilmegi, ýaryşlaryň geçirilýän günlerinde degişli tertip-düzgüniň ýola goýulmagy bilen baglanyşykly meselelerde wajyp orun eýeleýändigini belledi.
Bellenilişi ýaly, döwletimiziň ylalaşdyryjylyk syýasatyna hem-de diňe goranyş häsiýetine eýe bolan harby doktrina laýyklykda harby we hukuk goraýjy edaralaryň maddy-enjamlaýyn binýadyny berkitmek boýunça yzygiderli işler geçirilýär. Döwletimiz harby gullukçylar we olaryň maşgala agzalary hakynda hemmetaraplaýyn alada etmek bilen, harbylaryň ýaşaýyş-durmuş şertlerini gowulandyrmak, olaryň göwnejaý dynç almagy hem-de eziz Watanymyzyň bähbidine tutanýerli zähmet çekmegi üçin zerur bolan şertleri döretmek boýunça çäreleri görýär.
Döwlet Baştutanymyz bu ugurda işleriň dowam etjekdigini belläp, Türkmenistanyň Goranmak ministrliginiň harby gullukçylaryny döwlet sylaglary bilen sylaglamak we olara harby atlary dakmak hakynda resminamalara gol çekdi.
Şeýle hem ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy, goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedow mejlisiň çäklerinde “Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň harby bölümleriniň söweşjeň baýdaklaryny döretmek we olaryň teswirlerini hem-de şekillerini tassyklamak hakyndaky” Permana gol çekendigini aýdyp, olary gowşurmak dabarasyna başlamagy tabşyrdy.
Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary, goranmak ministri general-polkownik Ý.Berdiýew döwlet Baştutanymyzyň Permanyny okaýar.
Dabara gatnaşyjylar göni hatarlara düzülip, “Belent Serkerdebaşa şöhrat!” diýip batly seslenýärler.
Harby bölümleriň serkerdeleri söweşjeň baýdagy almak üçin Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysynyň ýanyna gelýärler. Serkerdeler döwlet Baştutanymyzyň elinden söweşjeň baýdagy alyp, harby kasama, eziz Watanymyza wepalylygyň, edermen ata-babalarymyz ýaly janlaryny gaýgyrman, mähriban topragymyzy goramaga taýýarlygyň nyşany hökmünde mukaddes Tuga tagzym edýärler.
Milli mukaddeslikleriň öňünde baş egmek — bu milli gahrymanlarymyzyň edermenliginiň, gaýduwsyz ata-babalarymyzyň — eziz Watanymyz üçin şirin janlaryny gurban edenleriň — ene topragymyzy goraýjylaryň öňünde baş egmegi aňladýar. Türkmeniň beýik gymmatlyk we mukaddeslik hasaplaýan Tuguna uly sarpa bilen garaýşynyň beýanyna öwrülen bu dessur biziň halkymyzyň öz ruhy-ahlak gymmatlyklaryna hem-de ata-babalarymyzyň köp asyrlyk däplerine, olardan miras galan belent maksatlara ygrarlydygyny aýdyň görkezýär.
Söweşjeň baýdak — bu harby bölümiň söweşjeň maksadynyň aýratynlyklaryny, onuň taryhyny we hyzmatlaryny häsiýetlendirýän mukaddes hormat nyşanydyr. Ol harby abraýyň, edermenligiň, şan-şöhratyň nyşany bolup, her bir harby gullukça eziz Watanymyzy goramagyň gahrymançylykly däpleri we onuň mukaddes borjy baradaky hakykaty has aýdyňlygy bilen äşgär edýär.
Döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow harby gullukçylary şu günki şanly waka—söweşjeň baýdaklaryň gowşurylmagy bilen tüýs ýürekden gutlap, olaryň eziz Watanymyzyň edermen goragçylarynyň söweşjeň ruhuny artdyrjakdygyna, mukaddes Kasama üýtgewsiz wepaly bolyp, eziz Watanymyzyň we mähriban halkymyzyň öňünde öz harby we raýatlyk borçlaryny abraý bilen ýerine ýetirjekdiklerine ynam bildirdi.
Hormatly Prezidentimiz harby gullukçylary olaryň harby bölümlerine söweşjeň baýdaklaryň gowşurylmagy bilen tüýs ýürekden gutlady hem-de olara bagtyýarlyk, abadançylyk we öňde goýlan wezipeleri ýerine ýetirmekde üstünlikleri arzuw etdi.
Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary, goranmak ministri Ý.Berdiýew söweşjeň baýdaklary kabul eden harby gullukçylaryň adyndan özleri barada edilýän alada, milli goşunymyzy has-da ösdürmek, onuň kuwwatyny artdyrmak meselelerinde berýän goldawy üçin hormatly Prezidentimize tüýs ýürekden hoşallyk bildirip, ene topragymyzda parahatçylygy we asudalygy üpjün etmek bilen öňde goýlan wezipeleri çalt hem-de doly berjaý etmek üçin ähli tagallalary etjekdiklerine we munuň üçin güýç-gaýratlaryny gaýgyrmajakdyklaryna ynandyrdy. Harby gullukçylar dabaraly ýagdaýda mukaddes Kasamy aýdýarlar.
Soňra Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy, goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedow harby we hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylaryna hem-de ähli şahsy düzüme berk jan saglyk, maşgala abadançylygyny hem-de eziz Watanymyza we halkymyza wepaly gulluk etmekde, mähriban halkymyzyň asuda we bagtyýar durmuşda ýaşamagy ugrunda alyp barýan jogapkärli işlerinde uly üstünlikleri arzuw etdi.


text:
Sözlemi emele getirmäge, düzmäge gatnaşýan sözlere sözlem agzalary diýilýär. Sintaktik taýdan ýerine ýetirýän hyzmatlaryna görä, sözlem agzalary baş hem aýyklaýjy agzalar diýen iki topara bölünýärler.
Eýe bilen habar sözlemiň baş agzalarydyr. Baş agzalar sözlemde baş pikiri aňladýarlar we sözlemiň grammatik esasy bolup hyzmat edýärler. Baş agzalar sözlemiň özeni bolýar.
Aman aga obada sylanýan ýaşulydy.
Aşagy çyzylan sözler sözlemiň baş agzalarydyr.
Sözlemiň aýyklaýjy agzalary sözlemiň baş agzalarynyň haýsy-da bolsa birine ýa-da özara biri-birlerine baglanyp, baglan sözlerini aýyklaýarlar, olar dogrusynda belli bir soraga jogap bolýarlar.
Olaryň gelişleri gowy däl, Bibiniň dogany gowy okaýar.
Sözlemiň baş agzalary hem, sözlemde ýerine ýetirýän sintaktik hyzmatlaryna görä, eýe we habar diýen iki topara bölünýärler.
Sözlemde özi dogrusynda sözlenip, kim? näme? nire? näçe? diýen soraglara jogap bolýan we habar tarapyndan aýyklanýan söze eýe diýilýär.
Bu mysallarda aşagy çyzylan sözler sözlemiň eýesidir.
Eýe baş düşümde, birlik we köplük sanda, ýöňkemesiz ýa-da alty ýöňkemäniň birinde gelýär.
Bir sözden bolan eýä sada eýe diýilýär.
Okamak - hemmeler üçin zerurdyr.
Birden köp sözden emele gelen eýä goşma eýe diýilýär.
Bu habara türkmen halky begendi.
Eýe dogrusynda bir zady habar berýän, eýe baradaky pikiri gutaran görnüşe getirýän söze habar diýilýär.
Meniň kakam çopan.
Habar eýäniň näme iş edýändigini, eýä degişli näme iş edilýändigini, eýäniň neneňsidigini, kim ýa nämedigini, tertip taýyndan näçenjidigini, nirededigini, eýäniň ornuny, nämeden edilendigini we ş. m. görkezýär.
Bir sözden bolan habara sada habar diýilýär.
Meniň atam gazetleri sypdyrman okaýar.
Birden köp sözden emele gelen habara goşma habar diýilýär.
Olar Myradyň teklibine boýun boldular.
Goşma habary hasyl edýän sözler sintaktik we many taýdan özara berk baglanyşýarlar we bilelikde bir soraga jogap bolýarlar. Olary aýratynlykda alsaň, onda sözlemden aňlanylýan pikir bulaşýar.
Eýe aşakdaky ýaly söz toparlaryndan bolup bilýär:
Atlardan.
Myhman Ataňdan uly (nakyl).
At deregine gelen sypatlardan.
Merdiň sözem üýtgeşik.
Egri azar, dogry ozar.
Sanlardan.
Üç bäşden az.
Çalyşmalardan.
Men ýedinji klasda okaýaryn.
Ortak işliklerden.
Işlemedik dişlemez.
Işligiň nämälim formasyndan.
Okamak peýdaly zat.
Iş atlaryndan.
Bu garaýyş oňa üýtgeşik güýç berdi.
At deregine gelen işligiň hökmanlyk formasyndan.
Oýna gatnaşmalylar taýýar.
At deregine gelen ümlüklerden.
Seniň waý-waýyň gutarmady-la.
Habar aşakdaky ýaly sözlerden bolup bilýär:
Baş düşümde gelen atlardan.
Oraz biziň mugallymymyz.
Wagt-orun hem çykyş düşümdäki sözlerden.
Men bolsa uruşdan ozalky soldatlardan.
Sypatlardan.
Bal süýji, baldan bala süýji.
Sanlardan.
On onuň ýüz.
Çalyşmalardan.
Mekdebiň ýolbaşçysy sizmi?
Bar, ýok, az, köp ýaly sözlerden.
Mende erbet pikir ýok.
Habarlyk goşulmalaryny kabul eden sözlerden.
Şu gidişimize gitsek, barjak ýerimiz baglykmyş.
Öten, häzirki we geljek zaman işlik formalaryndan.
Dürli otlar iýeniňde, işdäňi açýar, ýokumly bolýar.
Işligiň dowamly öten zaman formasyndan.
Adam akymy birjik-de egsilmeýärdi.
Işligiň arzuw-ökünç formasyndan.
Şu günler bir ýagyş ýagsady.
Işligiň hökmanlyk formasyndan.
Men ertir irräk turmaly.
Işlikden bolar habar köplenç sözlemiň eýesi bilen sanda we ýöňkemede ylalaşýar, eýe birlik ýa köplük sanlaryň haýsynda gelse, habar hem şol sanda gelýär.
Eýe bilen işlikden bolan habaryň ýöňkemede ylalaşmaklary şeýle bolýar: eýe men, biz ýaly at çalyşmalarynyň birinden bolsa, habar menlik ýöňkemede, eýe sen, siz çalyşmalarynyň birinden bolsa, habar senlik ýöňkemede bolup, galan ýagdaýlaryň hemmesinde olluk ýöňkemede gelýär.
Men ylgap geldim (sanda we ýöňkemede).
Käbir sözlemde eýe we habar diňe sanda ylalaşýar.
Çagalar oýun oýnaýarlar.
Eýe bilen habaryň sanda ylalaşmasy olluk ýöňkemede berk däldir, ýagny olar sanda ylalaşman hem bilerler. Bu hili ýagdaý köplenç sözlemiň habary gaýdym derejesindäki işlikler bilen aňladylanda bolýar.
Şu gün myhman çagyrylýar.
Habar işligiň mälim geljek zamanyndan ýa-da işligiň hökmanlyk formasyndan bolanda hem eýe bilen habar ylalaşmaýar.
Men oba gitjek.
Habar sypatlardan, bar, ýok, az, köp sözlerinden bolup, yzlarynda habarlyk goşulmalary getirilmedik bolsa, eýe köplük sanda bolsa-da, habar hemişe birlik sanda bolýar.
Ýanymyzda depderlerimiz ýok.
Eýe bilen habar, esasan, işliklerden beýleki söz toparlaryndan bolup, sözlemde ýanaşyk gelseler, onda olaryň arasynda kese çyzyk (-) goýulýar.
Gezen - derýa, oturan - gumra. (nakyl)
Eýe bilen habar baş düşümdäki sözlerden bolup, olar ýanaşyk gelenlerinde, eýäniň yzyndan kese çyzyk goýulýar.
Bu - oglan. Okajak - gyz.
Habar bolup gelen söz habarlyk goşulmalaryny kabul eden bolsa.
Türkmenistanyň paýtagty - Aşgabatdyr.


text:
Habarlar 9 fewral 2017
Wakalaryň jümmüşinde
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Olimpiýa şäherjiginiň abadanlaşdyrylyşynyň barşy bilen tanyşdy
Ýene-de ýarym ýyldan Aşgabatda geçiriljek Aziadany guramak meseleleri hemişe döwlet Baştutanymyzyň üns merkezinde durýar. Hormatly Prezidentimiz öňümizdäki iri ýaryşlara taýýarlyk görmek meselelerine aýratyn ähmiýet berýär. Çünki şeýle derejedäki sport ýaryşlary Türkmenistanda ilkinji gezek geçiriler we oňa Aziýanyň ýurtlaryndan başga-da, Okeaniýa döwletleriniň (Awstraliýa, Täze Zelandiýa, Polineziýanyň we Mikroneziýanyň köp sanly ada döwletleri) wekilleri gatnaşar.
Medeniýet
Ýaşajyk türkmen nakgaşlary halkara çagalar bäsleşiginde baýrakly orun eýelediler
Aşgabatly ýaşajyk nakgaşlar „Daşkent şatlygy“ sergisiniň ýörite diplomlaryna we baýraklaryna mynasyp boldular. Bäşim Nuraly adyndaky Çagalar çeperçilik mekdebiniň 4-nji synp okuwçysy Merjen Berdiýewa kümüş medalyna mynasyp boldy. Paýtagtymyzyň 2-nji Çagalar çeperçilik mekdebiniň 4-nji synp okuwçysy Abraý Allanepesow bürünç medal eýeledi.
Aziada 2017
«Aşgabat-2017» meýletinçiler maksatnamasy badalga aldy
Dabarada şunuň ýaly iri möçberli çäreleriň geçirilmeginde meýletinçileriň işiniň ähmiýeti bellenildi, Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmek boýunça Ýerine ýetiriji komitetiň, Sport baradaky döwlet komitetiniň we Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň bilelikde guramagynda geçirilen bu çäräniň ähmiýeti bellenildi.


text:
Gürjistanyň ozalky Prezidenti Mihail Saakaşwili ÝB-den kömek sorady
Ukrainadan deport edilen Gürjistanyň ozalky Prezidenti Mihail Saakaşwili ÝB-den we esasan Germaniýanyň Federal Kansleri Angela Merkelden kömek sorady
Saakaşwili nemes Bild gazetine beren beýanatynda “Ukrainanyň Prezidenti Petro Poroşenkonyň ýurdunda uly kynçylyk emele getirendigini we eden galplyklaryny ýüze çykarandygy sebäpli özündi ýok etmek isländigini” aýtdy.
Saakaşwili “Angela Merkeliň başda durmagynda ÝB gyssagly işe girişmese Ukraina bölüner” diýdi.
Saakaşwili duşenbe güni Ukrainanyň paýtagty Kiýewde partiýasynyň merkezi jaýynyň golaýyndaky naharhanada günorta naharyny iýýärkä howpsyzlyk güýçleri tarapyndan saklanypdy we ýörite uçar bilen Polşanyň paýtagty Warşawa ugradylypdy.
Poroşenko tarapyndan ýurtan çykarlandygyny aýdýan Saakaşwili ýaňandandan Ukraina gitmek isleýändigini nygtaýar.
Saakaşwili “uly mitingler geçirjekdigini we legal ýollardan Ukraina gitjekdigini” habar berdi.


text:
Şu günler toý lybasa beslenen ähli künjeklerinde şanly Garaşsyzlygymyzyň 26 ýyllyk toýunyň dabaralary diňden tutylýar. Bu toý gününe bagyşlanan dabaralarda Watanyň şan-şöhraty has-da belende galýar. Aýdym-sazlar Watanyň şanyna ýaňlanýar, şygyrlarda beýik ösüşleriň waspy ýetirilýär.
2017-nji ýyl — Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýyly taryhyň sahypasynda altyn harplar bilen ýazylan şanly wakalara baý ýyl boldy. Olaryň iň esasylarynyň biri hem paýtagtymyzda geçirilen Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynda geçirilen ýaryşlarda altyn medallaryň köpüsiniň türkmen türgenlerimiziň eýelemegi türkmen halky üçin uly şatlyk döretdi Şeýle hem şu günler Garaşsyzlyk baýramyna halkymyz uly taýýarlyk görýär. Şeýie dabaralaryň biri hem düýn paýtagtymyz Aşgabat şäherimizde ýerleşýän «Toý mekany» dabaralar merkezinde Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkeziniň Türkmenistanyň Zenanlar birleşiginiň Merkezi Geňeşi bilen bilelikde guramagynda «Garaşsyzlyk nagmalary» diýen at bilen geçirildi, Şanly Garaşsyzlygymyzyň 26 ýyllyk baýramy mynasybetli geçirilen bu baýramçylyk dabarasyna bilim we medeniýet işgärleri, aýdymçylar, bagşy-sazandalar, şäheriň ýaşaýjylary, myhmanlar gatnaşdylar.
Dabarada aýdym-sazlar bilen Garaşsyzlygymyzyň halkymyza beren bagtyýar zamanasy, ýurdumyzda gazanylan uly ösüşleriň waspy belentden ýaňlandy.
Jennetgül ORAZOWA,
© TÜRKMENISTANYŇ ZENANLAR BIRLEŞIGINIŇ MERKEZI GEŇEŞI zenan.gov.tm 2012-2018 Email: zenan@mail.com


text:
Azatlygyň ýurt içindäki çeşmesi 25-nji maýda Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň işgärleriniň telekeçileri öz şertnamalaryny Döwlet haryt-çig mal biržasynda hasaba aldyrmaga mejbur edýändigini habar berdi. Synçylar bu täzeligiň telekeçileriň getirýän harytlarynyň gymmatyny artdyrjagyny we ahyr netijede ýönekeý adamlaryň maşgala býujetine agram saljagyny aýdýarlar.
“Birža hasaba alyş hyzmatlary üçin daşary ýurtly satyjydan walýutada, türkmenistanly alyjydan bolsa manatda töleg alýar. Daşary ýurtlular birža ýygymlaryny tölemänsoň, olaryň walýutada tölemeli tölegini hem hususy telekeçileriň özleri tölemeli bolýarlar” diýip, çeşmäniň hatynda aýdylýar.
Türkmenistanda ýerli bazarlar soňky 25 ýylda ilatyň esasy sarp edýän azyk we senagat önümleri bilen köplenç daşary ýurtlardan getirilýän harytlar esasynda doldurylýar we täze talabyň banklardan walýuta almak mümkinçiligi çäklendirilen telekeçileriň işini has-da kynlaşdyrjagy aýdylýar.
Azatlygyň çeşmesi telekeçileriň bu çäräni bikanun hasaplaýandygyny aýtmak bilen, gümrükçileriň “şu hili bikanun talap bilen eleme-deşik bolan döwlet býujetini doldurmak isleýändiklerini öňe sürýär.
Bu habar “Türkmenistanyň alternatiw habarlary” proýektiniň saýtynda hem peýda boldy. Türkmenistana daşary ýurtlardan haryt getirýän telekeçileriň we firmalaryň 1-nji iýundan başlap, Döwlet haryt-çig mal biržasynyň möhri bolmazdan, harytlaryny gümrük barlagyndan geçirip bilmezler diýip, TAH-yň habarynda aýdylýar.
Import edilýän harytlar üçin biržadan rugsat almak düzgüni hökümetiň birinji kwartalyň jemlerine bagyşlanan mejlisinde Döwlet haryt-çig mal biržasynyň başlygy Amandurdy Işanowa berk käýinç we soňky duýduryş berilmeginiň yz ýanlaryna gabat geldi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow şonda biržanyň işiniň netijeliliginiň pesdigini, birža proseduralary resmileşdirilende býrokratiki päsgelçiliklere ýol berilýändigini aýdypdy. Bellemeli ýeri, prezident öz sözünde ýurda getirilýän harytlar barada söz açman, eýsem eksport edilýän harytlaryň, walýuta girdejileriniň möçberiniň azlygyndan nägile bolupdy. Görnüşinden, birža ýolbaşçylary walýuta girdejilerini telekeçileriň we ýurduň ýönekeý halkynyň hasabyna köpeltmekden başga çäre tapmandyrlar.
TAH daşary ýurtdan getirilýän haryt üçin biržadan ‘wiza’ almagyň täzelik däldigini, bu talabyň ozal hem bolandygyny, emma 2008-nji ýylda, walýutanyň bazar kursy bilen resmi kursunyň deňleşdirilmegi, energiýa söwdasyndan gelýän girdejiniň ýeterlik bolmagy bilen, telekeçileriň we firmalaryň biržadan rugsat almak talabynyň ýatyrylandygyny belleýär.
Emma Azatlyk bilen söhbetdeş bolan öňki telekeçi, adynyň efirde aýdylmazlyk şerti bilen, 1992-nji ýyldan 2002-nji ýyla çenli aralykda Eýrandan we beýleki ýerlerden ýurda haryt getirendigini, şol wagt beýle talabyň asla bolmandygyny, gümrükçileriň hatda patent hem soramandyklaryny gürrüň berdi. Şeýle-de ol öňki prezident Saparmyrat Nyýazowyň gümrükçilere “iki sany torbaly aýaly kowalap ýörmäň” diýip, telewizoryň ekranyndan buýruk berendigini ýatlatdy.
Aýdylmagyna görä, bu karar ykdysady krizis ýagdaýynda ýurtdan çykarylýan walýutanyň möçberini azaltmak we import harytlarynyň satyn alyş nyrhlaryna kontrollyk etmek maksady bilen kabul edilipdir. Şeýle-de ol tutuş ýurt möçberinde korrupsiýa we parahorluga garşy yglan edilen göreşiň yz ýanyna gabat geldi. Emme telekeçiler bu çäräniň ýurda haryt getirýänleriň çykdajylaryny köpeltmek bilen bir hatarda korrupsiýa we parahorluk üçinem goşmaça mümkinçilik döretjekdigini aýdýarlar.
Ýerli synçylaryň we ykdysatçylaryň pikirine görä, önüm öndürijileriň we daşardan haryt getirýän telekeçileriň kanuny we kanundan daşary tölegleriniň artdyrylmagy ahyr netijede bazardaky nyrhlaryň ýokarlanmagyna, ýönekeý adamlaryň güzeranyna ýaramaz täsir ýetirýär.
Şwesiýada ýaşaýan türkmen ykdysatçysy Hudaýberdi Orazowyň pikirine görä bolsa, hökümetiň bu karary telekeçileriň üsti bilen ýönekeý raýatlaryň jübüsine el urmakdan başga hiç zat däl.
Ykdysatçy bu meselede halkara düzgünlerinden ugur alynsa we getirilýän harytlar telekeçä näçe arzan düşer ýaly edilse, ýurduň ýönekeý ilatyna şonça kän kömek boljagyny aýdýar.
Türkmen hökümeti mundan öň manadyň banklarda daşary ýurt walýutalaryna çalşylmagyna berk çäklendirme girizmek bilen kiçi we orta telekeçilige agyr zarba urdy we bu ýagdaý ýurtda dollaryň “gara bazarynyň” döremegine, bazardaky harytlaryň düýpli gymmatlamagyna alyp geldi.
Türkmenistanyň resmi metbugatynda gürrüňi edilýän täze karar barada berlen habar ýa düşündiriş göze ilmedi.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedow 5-nji dekabrda Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň göçme mejlisini geçirdi. Mejlisde şu ýylyň ۱۱ aýynda harby we hukuk goraýjy edaralaryň işleriniň netijeleri jemlenildi hem-de ýakyn geljek üçin wezipeler kesgitlenildi.
… Ir bilen milli Liderimiziň dikuçary harby bölümleriň birinden uzakda bolmadyk ýerdäki meýdançada gondy. Harby we hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylary ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysyny mähirli garşyladylar.
Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary, Türkmenistanyň goranmak ministri Ý.Berdiýew hormatly Prezidentimize hasabat berdi.
Döwlet Baştutanymyz hasabaty kabul edip, bu ýerde görkezilen iň täze ýörite tehnikalar bilen tanyşdy. Bu tehnikalar harby birikmäniň ygtyýaryna gelip gowuşdy.
Oňyn Bitaraplyk, parahatçylyk söýüjilik, hoşniýetli goňşuçylyk we giň halkara hyzmatdaşlyk ýörelgelerine esaslanýan syýasaty yzygiderli durmuşa geçirýän, ýurdumyz diňe goranyş häsiýetli Harby doktrinasyna hemişe ygrarlydygyny görkezýär. Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy boýunça amala aşyrylýan özgertmeleriň çäklerinde ýurdumyzyň goranyş ukyplylygy pugtalanýar, Milli Goşunymyzy häzirki zaman harby tehnikalar bilen enjamlaşdyrmak, harby gullukçylaryň nazary we söwesjeň taýýarlyk derejesini ýokarlandyrmak boýunça toplumlaýyn çäreler görülýär.
Ýöriteleşdirilen ýokary harby okuw mekdebiniň binýadynda maksadaokgunly, işine berlen hem-de öz wezipesine oňat düşünýän ýokary hünärli serkerdeleriň ýaş nesli taýýarlanylýar. Olar ýörite başarnyklary özleşdirip, döwrebap tehnikalara, enjamlara ussatlarça erk etmek bilen, parahat asmanymyzyň, halkymyzyň döredijilikli zähmetiniň, Garaşsyz, Bitarap Watanymyzyň döwlet serhediniň ygtybarly goragyny üpjün edýärler. Dünýä ölçeglerine kybap gelýän serhet galalary, şahsy düzüm üçin ýaşaýyş jaýlar guruldy we gurulýar.
Ýaragly Güýçlerimiziň Belent Serkerdebaşysy bu ýerde görkezilen harby tehnikalaryň artykmaçlyklary bilen gyzyklanyp, şahsy düzümiň döwrebap tehniki serişdeleri dolandyrmagyň başarnyklaryny neneňsi ele alandyklaryny sorady.
Türgenleşik meýdançasynda ýörite maksatly topar söweşjeň başarnyklaryny, bronly tank bölümleriniň söweşjeň maşynlary bolan tanklar, bronly tehnikalar, söweşjeň guryýer tehnikalary bolsa, marşly sürülişini görkezdiler.
Milli Liderimiz harby we hukuk goraýjy edaralaryň öňünde durýan ileri tutulýan wezipelere ünsi çekip, harby gullukçylaryň syýasy-ynsanperwer, beden, taktiki hem-de höwesjeň taýýarlyk derejesiniň ýokarlandyrylmagynyň Watanymyzyň araçäkleriniň bozulmazlygyny we eldegrilmesizligini üpjün etmek işinde döwrüň esasy talaplarynyň biri bolup durýandygyny belledi. Her bir serkerdäniň wezipesi watançy esgerleri terbiýeläp, olara döwletimiziň parahatçylyk söýüjilige, dostluga hem-de oňyn döwletara hyzmatdaşlygyna esaslanan içeri we daşary syýasatynyň maksatlaryny düşündirmekden ybaratdygyny hem-de goşunyň ähli bölümlerinde şeýle çäreleriň netijeli geçirilmeginiň zerurdygyny aýtdy.
Soňra harby birikmäniň maslahatlar zalynda ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň göçme mejlisini geçirdi.
Milli Liderimiz mejlisiň gün tertibini yglan edip, ilki bilen Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary, goranmak ministri Ý.Berdiýewe söz berdi. Ol ýolbaşçylyk edýän bölümlerinde hasabat döwründe alnyp barlan işleriň netijeleri hem-de Türkmenistanyň Baştutany tarapyndan harby özgertmeleri öňe ilerletmek boýunça ozal berlen tabşyryklaryň ýerine ýetirilişi, maddy-enjamlaýyn binýadyň pugtalandyrylyşy barada hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, özbaşdak Türkmenistanyň Milletler Bileleşigi tarapyndan berlen Bitaraplyk derejesine hemişe ygrarly bolandygyny we şeýle bolmagynda galýandygyny nygtady. Şol Bitaraplyk derejesine laýyklykda, parahatçylyk döredijilik we hoşniýetli goňşuçylyk syýasaty işjeň hem-de netijeli amala aşyrylýar. Döwlet Baştutanymyz ähli derejedäki serkerdeleriň ýokary hünär derejesini üpjün etmegiň, olaryň hemmetaraplaýyn başarjaňlygynyň ösdürilmegini höweslendirmegiň döwrüň möhüm talabydygyny belläp, serkerdeleri taýýarlamagyň ulgamyny kämilleşdirmek üçin zerur çäreleri görmegi tabşyrdy.
Milli Liderimiz bu ulgamda ýurdumyzyň Ýaragly Güýçlerini täze ýörite tehnikalar bilen enjamlaşdyrmagyň hem-de serkerdeleriň hem-de esgerleriň üstünlikli gulluk etmegi we ýaşaýyş-durmuşy üçin hemme şertderi döretmegiň ýakyn geljek üçin döwlet syýasatynyň esasy ugurlary bolmagynda galýandygyny aýdyp, bu babatda goranmak ministrine birnäçe anyk görkezmeleri berdi.
Soňra içeri işler ministri I.Mulikow şu ýylyň ۱۱ aýynda hukuk tertibini saklamak we hukuk düzgün bozulmalaryň hem-de ýol-ulag hadysalarynyň öňüni almak maksady bilen alnyp barlan anyk işler barada hasabat berdi.
Milli Liderimiz döwletimiziň IIM-niň maddy binýadyny yzygiderli pugtalandyryp, ony iň döwrebap tehniki serişdeler bilen üpjün edýändigini hem-de işgärleriň işiniň netijeliligini ýokarlandyrmaga ýardam berýär diýip nygtady. Döwlet Baştutanymyz parahat durmuşy üpjün etmegiň, ýurdumyzda kanunylygy we hukuk düzgünini berkitmegiň bu edaranyň işiniň esasy ugurlarydygyna ünsi çekip, öňlerindäki duran wezipeleriň ýerine ýetirilmegine garamagyndaky düzümleriň jogapkärçiligini ýokarlandyrmak barada ministre anyk tabşyryklary berdi.
Soňra Döwlet serhet gullugynyň başlygy B.Gündogdyýew ýolbaşçylyk edýän düzümlerindäki işler hem-de hasabat döwründe Watanymyzyň mukaddes serhetlerini goramak boýunça görlen çäreler barada hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiz Watanymyzyň goragçylarynyň alyp barýan merdana gullugy üçin döwletimiziň olaryň hyzmatyna ýokary baha berýändigini belläp, serhet goşunlaryny tehniki taýdan enjamlaşdyrmak, döwrebap serhet galalaryny, ýaşaýyş jaýlaryny gurmak boýunça alnyp barylýan işleriň geljekde möhüm wezipeleriň hatarynda durýandygyny aýtdy. Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy Watanymyzyň gury ýer we deňiz serhetleriniň howpsuzlygyny hem-de serhetçileriň hemmetaraplaýyn taýýarlyk derejesini ýokarlandyrmak üçin berk gözegçiligiň üpjün edilmeginiň zerurdygyny aýdyp, ýurdumyzyň gullugyň başlygyna birnäçe anyk tabşyryklary berdi.
Soňra Ýokary kazyýetiň başlygy G.Hallyýew hasabat döwründe ýolbaşçylyk edýän düzümlerindäki işleriň netijeleri hem-de ýurdumyzyň kazyýet ulgamyny döwrebaplaşdyrmak maksady bilen görlen çäreler barada hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow durmuşa geçirilýän hukuk özgertmeleriniň ähmiýetinit nygtap, kazyýet edaralarynyň işiniň, şol sanda her bir raýatyň kanuny hukuklaryny we bähbitlerini goramagy üpjün etmek etmek arkaly Türkmenistanyň alyp barýan durmuş ugurly syýasatynyň belent maksatlaryna hem-de wezipelerine doly kybap gelmelidigini belledi. Döwlet Baştutanymyz kazylaryň kabul edýän çözgütlerine jogapkärçilik çekýändiklerine ünsi çekip, Ýokary kazyýetiň ýolbaşçysyna birnäçe anyk görkezmeleri berdi.
Baş prokuror B.Atdaýew ähli ulgamlarda kanunçylygyň berjaý edilmegine zerur gözegçiligi amala aşyrmak maksady bilen, 2017-nji ýylyň ýanwar-noýabr aýlarynda ýolbaşçylyk edýän düzümlerinde geçirilen işler barada hasabat berdi.
Milli Liderimiz hasabaty diňläp, prokuratura edaralarynyň kanunçylygyň takyk ulanylmagynyň kepili bolup çykyş edýändigini, kanunlaryň ýerine ýetirilmegine prokuror gözegçiligini amala aşyrmakda olara giň ygtyýarlyklaryň berlendigini belledi. Hormatly Prezidentimiz barlaglaryň barşynda prokuratura işgärleriniň degişli resminamalary netijeli peýdalanmalydygyny hem-de kanunlaryň bozulmagynyň öňüni almaga, raýatlaryň hukuklaryny we bähbitlerini goramaga gönükdirilen anyk çäreleri görmelidigini belläp, bu babatda Baş prokurora birnäçe anyk görkezmeleri berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow şeýle hem prokurorlary wezipä bellemek we wezipeden boşatmak baradaky degişli resminamalara gol çekdi.
Söňry milli howpsuzlyk ministri D.Baýramow şu ýylyň hasabat döwründe ýolbaşçylyk edýän ministrliginde alnyp barlan işler hem-de ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysynyň ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdi.
Döwlet Baştutanymyz Garaşsyz, Bitarap Türkmenistanyň netijeli parahatçylyk syýasatyna yzygiderli ygrarly bolmak bilen, ýurdumyzda parahatçylygy we asudalygy, halkymyzyň abadan hem-de döredijilikli durmuşyny üpjün etmäge gönükdirilen Harby doktrinany amala aşyrýandygyny nygtady. MHM-niň işgärleriniň beýleki degişli düzümler bilen ylalaşykly hereket edip, Watan öňündäki mukaddes borçlaryny gyşarnyksyz berjaý etmelidigine, raýatlaryň jebisliginiň ygtybarly goragyny üpjün etmek boýunça wezipeleri üstünlikli çözmelidigine ünsi çekip, ministre degişli tabşyryklary berdi.
Türkmenistanyň Ykdysady jenaýatlara garşy göreşmek baradaky döwlet gullugynyň direktory M.Çakyýew edaranyň döredilen gününden bäri geçirilen işleriň netijeleri hem-de korrupsiýa garşy hereket etmegiň maksatnamasynda kesgitlenilen wezipeleri ýerine ýetirmek üçin görlen toplumlaýyn çäreler barada hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýaramaz ýagdaýlary döredýän sebäpleri hem-de şertleri aradan aýyrmagyň bu gullugyň baş wezipeleriniň hatarynda durýandygyny nygtap, bu ugurda Türkmenistanyň kanunçylygynyň hem-de umumy kabul edilen halkara resminamalarynyň düzgünlerine pugta laýyklykda iş alyp barmagy tabşyrdy. Döwlet Baştutanymyz ygtybarly işgärleri saýlap almak meselelerine-de ünsi çekdi.
Döwlet gümrük gullugynyň başlygy A.Osmanow şu ýylyň ۱۱ aýynda gümrük edaralarynyň alyp baran işleri, şol sanda gullugyň işini kämilleşdirmek hem-de onuň bölümlerini serhetden geçýän ýükleri has düýpli gözden geçirmäge mümkinçilik berýän döwrebap tehniki serişdeler bilen enjamlaşdyrmak boýunça görülýän çäreler barada hasabat berdi.
Ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy hasabaty diňläp, Türkmenistanyň soňky ýyllarda tutuş Ýewraziýa yklymynyň ulag-üstaşyr geçelgeleriniň möhüm çatrygynda tutýan orny babatda ykrar edilmegi bilen baglylykda, gullugyň işgärleriniň üstüne ýüklenen uly jogapkärçiligi belledi. Döwlet Baştutanymyz işgärleri saýlap almak boýunça düýpli işleri alyp barmagyň, şol işgärleriň hünär taýdan bilimli, ileri tutulýan wezipeleri ýerine ýetirmekde asylly hem-de başarnykly bolmalydygynyň zerurdygyny aýtdy.
Adalat ministri B.Muhammedow hasabat döwürnde ýolbaşçylyk edýän edarasynyň alyp baran işleri hem-de Türkmenistanyň Prezidentiniň tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdi.
Milli Liderimiz hasabaty diňläp, milli kanunçylygy kämilleşdirmek boýunça hukuk taýdan esaslandyrylan teklipleri taýýarlamagyň hukuk edaralarynyň wezipeleriniň biridigini nygtady. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hereket edýän kadalary hem-de dünýäniň iň oňat kanun çykaryjy tejribesini nazara alyp, täze hukuknamalary işläp taýýarlamagyň we kabul etmegiň wajypdygyna ünsi çekip, bu meselä örän jogapkärli çemeleşmegi tabşyrdy.
Döwlet migrasiýa gullugynyň başlygy M.Gurdow ýolbaşçylyk edýän düzüminiň has netijeli işini üpjün etmek boýunça şu ýylyň ýanwar-noýabr aýlarynda görlen çäreler barada hasabat berdi.
Milli Liderimiz daşary ýurtlar bilen dostlukly gatnaşyklaryň ösdürilmegine Migrasiýa gullugynyň işgärleriniň goşýan goşandyny belläp, bu ulgamda öňdebaryjy dünýä tejribesini hem-de umumy kabul edilen halkara işlerini işjeň ornaşdyrmagyň wajypdygyny nygtady. Türkmenistanyň Baştutany gullugyň ýolbaşçysyna bu ugurdaky işleri güýçlendirmäge gönükdirilen birnäçe görkezmeleri berip, işgärleriň hünär derejesini ýokarlandyrmak, ynanylan ýerlerdäki işleriň ýagdaýyna jogapkärçilikli çemeleşmek ýaly möhüm meselelere mundan beýläk-de uly üns bermegi tabşyrdy.
Mejlisiň barşynda döwlet Baştutanymyz Baş prokuror B.Atdaýewe hem-de Ýokary kazyýetiň başlygy G.Hallyýewe Goranmak ministrliginiň ýanyndaky ýokary serkerdeler düzümi üçin akademiki fakulteti hünär ugry boýunça üstünlikli tamamlandyklary baradaky degişli diplomy we döşe dakylýan nyşany gowşurdy.
Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow mejlisiň netijelerini jemläp, döwletimiziň hem-de halkymyzyň bähbitleriniň goragynda durmaga gönükdirilen ýurdumyzyň harby we hukuk goraýjy edaralarynyň ählisiniň ysnyşykly, utgaşykly işlemeginiň wajypdygyna ýene-de bir gezek ünsi çekdi. Şonuň bilen birlikde, bu düzümler ýurdumyzyň abadançylygyny hem-de gülläp ösmegini, raýatlarymyzyň parahatçylygyny we asudalygyny üpjün edýär. Döwlet Baştutanymyz harby we hukuk goraýjy edaralaryň öňünde goýlan wezipeleriň her bir ýolbaşçydan has-da yhlasly işlemegi, yzygiderli kämilleşmegi, tabşyrylan işe jogapkärçilikli çemeleşmegi talap edýändigini nygtady.
Hormatly Prezidentimiz diňe goranyş häsiýetli Harby doktrinanyň dünýädäki harby-syýasy ýagdaýlar nazara alnyp işlenip düzülendigini hem-de milli ösüşiň esasy ýörelgelerine doly kybap gelip, harby ulgamda ýeke-täk döwlet syýasatynyň kemala getirilmegine gönükdirilendigini nygtady. Milli Liderimiz döwletimiz harby we hukuk goraýjy edaralaryň maddy enjamlaýyn binýadyny has-da pugtalandyrmak hem-de döwrebaplaşdyrmak, harby gullukçylaryň gullugy hem-de durmuşy üçin has amatly şertleri döretmek boýunça mundan beýläk-de çäreleri görjekdigini aýtdy.
Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň mejlisinde başga-da, birnäçe meselelere garalyp, olar boýunça degişli çözgütler kabul edildi.
Tags :
Habarlar
© All Right Reserved by Turkmens News


text:
به مناسبت روز جهانی زبان مادری:
توصیه های بزرگ در مورد رویکرد حقوق تحصیل به زبان مادری اقلیت های ملی-(تئوری و عملی)":
************************
*******
Giruiş:
Ýewropada Howpsyzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy (ÝHHG) 1992 –nji ýylyň Gorkut aýynda Helsinkide kabul eden karary esasynda “Döräýjek konfliktleri mümkin boldugyça ir döwürde duýdurmak, döremezliginiň öňüni almak maksady” bilen Milli Azlyklar baradaky Ýokary Komissar (MAÝK) wezipesini döretdi. Şu ädim ozalky Ýugoslawiýada dörän ýagdaýa jogap hökmünde bolup, köpleriň çen-çak etmeklerine görä wakalaryň Ýewropa döwletlerinde, esasan-da demokratik jemgiýetçilik gurlyşyna geçmekçi bolýan ýurtlarda gaýtalanmak howpunyň bolanlygyny, munuň özi Ýewropa döwletleriniň ýolbaşçylarynyň hem hökümetleriniň kabul edip, 1990-njy ýylyň Sanjar aýynda Täze Ýewropa üçin Pariž Hartiýasynda berkidilen parahatçylyga ýetmek hem gülläp ösmeklik maksatnamasyna bolan ynamy puja çykarmagy ähtimaldyr.
1993-nji ýylyň Türkmenbaşy aýynyň 1-den başlap jenap Maks wan der Stul Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň Milli Azlyklar baradaky ilkinji Ýokary Komissary (MAÝK) wezipesine başlady. Parlament agzasy, Niderlandlaryň daşary işler Ministri, Birleşen Milletler Guramasynyda (BMG) hemişelik wekil bolup işlän döwürlerinde şeýle-de köp ýyllaryň dowamynda adam hukuklaryny goraýjylyk işini alyp barmagynda toplan baý iş tejribesini ulanyp, jenap Maks wan der Stul Ýewropanyň merkezi guramalary bilen Milli azlyklaryň arasynda bolýan köp sanly düşnüksizliklerde howply konfliktlere iteriji güýçleriň toplanýandygyna ünsini gönükdirdi.
Häzirki wagtda Milli azlyklar baradaky Ýokary Komissar özüniň “ýuwaş diplomatiýa” usuly bilen hereket edip köp ýurtlarda şol sanda Albaniýada, Horwatiýada, Estoniýada, Wengriýada, Gazagystanda, Gyrgyzystanda, Latwiýada, ozalky Ýugoslawiýa respublikasynda bolan Makedoniýada, Rumyniýada, Slowakiýada, we Ukrainada öz üns merkezinde bolan işleriniň üstünde işleýär. Ol ilkinji nobatda döwletara dartgynçylyklaryň hat-da ýagdaýlaryň döremegine gönümel sebäp bolup biläýjek çeşmelere ünsini bölüp, şonda bir ýurtda milli ýa-da etniki toparlaryň san tarapyndan köpsüni, beýlekisinde azyny döredýän wekillerine degişli bolup, döwlet hem hökümet bähbitlerine aralaşýan ýagdaýlara öwrülip, şol döwletler arasynda dartgynçylykly ýagdaýlaryň, käbir halatlarda çaknyşmalaryň başlangyjy bolýar. Belläp geçmeli zadymyz, şunuň ýaly dartgynçylykly ýagdaýlar köp halatlarda Ýewropanyň taryhyny kesgitlänligidir. ...
Milli azlyklaryň bilim almak hukuklary hakynda "GAAGA" düzgünnamalary we düşündiriş hatynyň Türkmençe tekstiniň Dowamyny şu ýerde "PDF" file-dan alyp okap bilersiňiz!
...
По Русскии:
"Язык и политика в многонациональных общест- вах (Проблемы теории и практики)": - Автореферат По русскии!
Goşmaça gerekli habarlar üçin:
Milli azlyklar baradaky Ýokary Komissarynyň Ofisine ýüz tutup bilersiňiz!
Prinsessegracht 22
2514 AP The Hague
Tel.: +31 (0) 70 312 5555
Faks: +31 (0) 70 346 5213
Elektron poçta: hcnm@hcnm.org
E-mail: hcnm@hcnm.org


text:
Reý Bredberi
Reý Bredberi - amerikan ýazyjysy, şahyry.
Reý Bredberi häzirki döwrüň iň meşhur ýazyjylarynyň biridir. Ol 1920-nji ýylyň 22-nji awgustynda, ABŞ-nyň Illinoýs ştatynyň Uokigan şäherinde dünýä indi. Ýazyjynyň doly ady Reýmond Duglas Bredberi.
1934-nji ýylda Bredberiniň maşgalasy Los-Anjeles şäherine göçýär. Ýazyjy häzir hem şol ýerde ýaşaýar. Onuň çagalyk we ýaşlyk döwri durgunlyk we uruş ýyllaryna gabat gelýär, maşgalanyň gün-güzerany Reýe uniwersitete okuwa girmäge mümkinçilik bermändir. Muňa garamazdan, eýýäm 12 ýaşyndaka ol ýazyjy bolmagy göwnüne berk düwüpdir, şondan soň başga kärde işlemek barada pikir hem etmändir. Ýaş wagty ol gazet satyp gazanç edipdir, soňra birnäçe ýyllap aýalynyň aýlyk hakyna ýaşamaly bolupdyr. 1940-njy ýyllaryň ahyrynda Bredberiniň eserleri şöhrat gazanyp başlaýar. 1950-nji ýylda bolsa ýazyjynyň «Marsyň senenamasy» romany çap edileninden soň okyjylar hem, tankytçylar hem Bredberini ýylyň iň ussat ýazyjysy diýip ykrar edýärler.
Mundan soň ýazyjy ir säherden agşama çenli kitaphanada oturyp, täze eseriň üstünde işleýär. Netijede, 1953-nji ýylda «Playboy» žurnalynda onuň «Farengeýt 451°» antiutopik romany çap edilip, ýazyja bütindünýä meşhurlygyny getirýär. Ýazyjynyň ýiti öňdengörüjilik, welilik bilen ýazylan bu eseri 1957-nji ýylda döreden «Tozga şeraby» powesti bilen bilelikde dünýä edebiýatynyň nusgawy eseri hasaplanylýar.
Emma ýazyjyny, esasan hem, hekaýalary üçin söýýärler. Bredberiniň jemi 400-e golaý hekaýasy bar. «Günüň altyn almalary»(1953), «Tukatlykdan derman»(1959), «Şatlyk mehanizmleri»(1964), «Ýary gijeden esli wagt geçensoň»(1976), «Toýnbi konwektor»(1988), «Körüň sürşi»(1997), «Tomus sabasy, tomus gijesi»(2007) ýaly onlarça ýygyndyda ýerleşdirilen hekaýalar özüniň pelsepewi dünýägaraýşy bilen okyjylaryň köp nesline ahlak terbiýesini berdi. Olaryň esasynda 70-e golaý çeper film surata düşürildi.
Geçen ýyl 91 ýaşan Reý Bredberiniň bir eli ysmaz bolandygyna garamazdan, häzir hem galamyny taşlanok. 2009-njy ýylda onuň «Biziň mydama Parižimiz bolar» atly täze hekaýalar ýygyndysy çap edildi.
Bredberi öz eserleri arkaly adamzadyň ahlak arassalygy, gözel tebigatyň goragy, sungata bolan söýgi ugrunda göreşýär. Onuň eserleri birnäçe ýurtlaryň okuw mekdeplerinde öwrenilýär.


text:
1984-nji ýylyň sentýabr aýynda Aşgabat şäherinde doguldym. Doglan wagtym Gurban Baýramy bilen deň geleni üçin adym Baýram goýulypdyr.
Edil bäbeklik döwrümden ýadymda galan zat ýok. Ýöne 1987-nji ýylda öňki ady bilen Daşhowuz (Ташауз) häzir bolsa Daşoguza göçdik. Esas çagalyk ýatlamalarym mekdeb okuwçysy döwrümdekä başlanýar.1991-nji ýylda Daşoguz şäherindäki 3-nji orta mekdebinde okuwa başladym. 1-nji synpa başlanymyzda Lenin baba bilen başlapdyk. Belkide biz iň soňky oktýabrýonok (октябрёнок) bolanlardandyk. Okuw rus dilinde geçilýärdi, şol sebäpli rus dilini hem öwrenip galdyk.
1996-njy ýylda Daşoguz türkmen-türk mekdebine giriş synagyna gatnaşdym. 186 dalaşgäriň arasynda 2-nji bolup şol mekdebe girdim. We 2001-nji ýylda orta bekdebimi 3-nji bolup tamamladym.
Türkmen-türk mekdebinde okan döwürler himiýa olimpiadasyna gatnaşypdym. Dünýä himiýa olimpiadasyna saýlanyş tapgyrlaryna taýýarlyk görýärkäm mugallymymyz awto-heläkçilikde aradan çykdy. Täze mugallym gelýänçe we biz taýýar bolýançak saýlama tapgyrlary geçdi, we şeýlelik bilen olimpiada tejribelerim hem ýarym galdy.
Orta mekdebimi tamamlan ýylym (2001) Türkiýä ýokary okuw okamana gitdim. 6 ýyllyk Türkiýe tejribämden soň 2007-nji ýylda Atawatana dolandym.
Indiki 3 ýylym türk gurluşyk firmalary bilen baglanşykly bölüm. 3 ýyl içinde işlän wezipelerimi sanasaň sogaby bar. Ýönekeýje üpjün edijiň kömekçisinden başlap iň soňunda ammar müdiri wezipesine çenli her wezipäni gördim.
2010 ýylynda ýene Atawatany terk etmeli boldym. Bilýänje zatlarymy beýlekiler bilen paýlaşar ýaly günorta-gündogar aziýada günimi görýän.
3-4 ýyllyk daşary ýurt tejribämden soň Türkmenistanda bir okuw merkezinde dürli administratiw wezipelerinde işledim.
2014-nji ýylda ak-gan hassalygy (leýkoz) diagnozyny goýdylar, 4-5 aýlyk umumy bejergimi Eýranda aldym we häzir remissiýada. Hassalygym we bejeriş usullary barada ertir.com-da birnäçe mowzuk açypdym.
Häzirki döwür gurluşyk bilen meşgullanýan hususy kärhanada işleýärin.
Bul saýty açmagymyň esasy sebäbi türkmen dilinde açylýan kän blog bolmaýşy bolup durýar. Bu ýerde myhmanlarym bilen käbir zatlary paýlaşaryn diýip umyt edýärin.
Esasy gyzyklanýan zatlarym kompýuter tehnologiýalary. Syýahat etmäni hem halaýan. Käwagt daş töweregimde bolýan zatlary syn edip bellik alýan we surata düşürýän. Soňky döwür türkmen Interneti barada hem pikirlerimi paýlaşýan.
Meniň bilen tanyşjak bolsaňyz ilki bilen meniň halaýan/halamaýan zatlarymy biliň. Ýakynda ideýalarymy/pikirlerimi paýlaşaryn.
Baýram Muhanow
P.S.
Meniň kim däldigim barada şul ýerden maglumat tapyp bilersiňiz.
Men sosial ulgamlarda:
facebook.com
- @bayramtm – twitter
- chishik – ertir.com
- bayramtm – livejournal.com
- Bayram Muhanov – flickr.com