text:
Eýranda 14-nji iýunda geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň netijesi ençeme nukdaýnazardan garaşylandan tapawutly boldy. Prezidentlik saýlawlary bilen bilelikde ýerli mejlislere geçirilen saýlawlarda hem käbir täzelikler boldy. Eýran Yslam Respiblikasynyň düybi tutulaly bäri ilkinji gezek Gümmet-Kowusyň şäher mejlisine tutuşlygyna türkmenler saýlandy. Azatlyk Radiosy şu wakalar barada Eýranyň Türkmensähra ülkesiniň ýaşulularyndan Nurmuhammet Ak bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Eýrandaky prezidentlik saýlawlarynda reformaçylar üstünlik gazandylar. Türkmensähraly türkmenleriň durmuşynda indi nähili üýtgeşikliklere garaşyp bolar?
Nurmuhammet Ak: Belli bolşy ýaly, Eýranda prezidentlik saýlawy bilen obadyr-şäher geňeşleriniň saýlawy hem geçirildi. "Senden hereket, Hudaýdan bereket' diýlen nakyla eýerip, türkmenler hem saýlawlara goşulyşdy.
Eýranda prezidentlige sekiz agza dalaşgär boldy. Olardan ikisi saýlawdan çekildi. Soňra alty dalaşgäriň arasyndan ikisi öňe saýlandy. Netijede, Eýranda prezidentligi dalaşgär Hassan Rohany gazandy. Täze prezident bir-iki aýyň dowamynda görüljek taýýarlyklardan soň, öz ornunda oturmaly. Türkmensähradaky türkmenleriň takmynan ýüzden segsen bölegi prezidentlik saýlawynda reformaçylaryň dalaşgäri Rohana ses berdiler.
Azatlyk Radiosy: Nurmuhammet aga, Eýranda geçirilen oba hem şäher geňeşleriniň wekilleriniň saýlawynda türkmen obadyr şäherlerinde, meselem, Gümmet-Kowus, Bender-Türkmen, Akgala ýaly ýerlerde nähili netije görkezdiler?
Nurmuhammet Ak: Türkmensährada hemme şäherdir obalarda türkmenler şura-geňeş saýlawlaryna diýseň işjeň gatnaşdylar. Saýlawlar, aslynda, halk köpçüligini dünýäde bolup duran üýtgeşmeler bilen tanyşmaga pursat döredýär. Saýlaw bir ýaryş bolansoň, Türkmensährada türkmenler hem gowy çykyş etdiler.
Türkmensähradaky şäherlerde şura-geňeş saýlawlary gaty arassa geçdi. Şu pursatdan peýdalanyp, men bir habary buşlamak isleýärin. Ylaýta-da, şu gezekki şura-geňeş saýlawy gaty gyzgalaňly geçdi. Gümmet-Kowus şäher geňeşinde jemi on bir orun bar. Şol on bir ornuň hemmesini hem türkmen doganlarymyz eýelediler.
Gümmet-Kowusda ýaşuly-ýaşkiçi, talyplar yzgiderli ýygnakdyr maslahatlarda gyzgalaňly çykyşlar edip, saýlawlara uly goldaw berdiler. Akgala, Bender-Türkmen, Kümüşdepe ýaly beýleki şäherlerde hem saýlawlar Türkmenler üçin gaty gowy netijeler berdi. Kelala ýaly käbir şäherlerde bolsa türkmenler bilen bir hatarda ol ýerde ýaşaýan parslar ýaly başga halklaryň wekilleri hem şäher geňeşine öz wekillerini saýladylar.
Ol ýerlerdäki saýlawlaryň netijeleri hem arassa çykdy. Şonuň üçinem, türkmenler çykan netije bilen ylalaşdylar. Oba geňeşleri bilen deňeşdirilende, şäher geňeşleriniň edip bilýän işi hem ygtyýary gaty kän. Şäher geňeşleri döwletden pul kömegini alyp bilýärler. Şäher häkimini hem şäher şurasy, ýagny geňeşi belläp bilýär.
Şäher geňeşine döwlet we kanunlar, hasap hem dolandyryş işlerine ökde bolan, bu işlerden gaty gowy başy çykýan adamlar saýlandy. Saýlanan şeýle ukyply adamlar bilen şäherdir obalarymyzyň abat boljagyna şek-şübhämiz ýok. Şäherlerde ilat sanynyň köpelmegi bilen, şäher şura-geňeşleriniň agza sany hem artýar. Owalky döwürlerde Türkmensährada Gülüstan welaýatynyň uly şäherlerinden biri bolan Gümmet-Kowus şäherinde geňeşiň agza sany ýedi adamdy. Häzirki döwürde ilat sanymyz köpeleni üçin, orun sany on bire çykdy.
Azatlyk Radiosy: Eýranda şäher häkimini halk saýlaýarmy ýa şäher geňeşi saýlaýarmy?
Nurmuhammet Ak: Gümmet-Kowus şäher geňeşiniň on bir wekili şäher häkimini saýlaýar, ýagny şäher häkimini halk däl-de, eýsem şäher geňeşiniň wekilleri saýlaýarlar. Halk bolsa kiçiräk şäherlerde ýedi sany ýa-da obalarda bäş sany orunly geňeşiň wekillerini saýlaýar.
Oba we şäher şura-geňeş wekilleriniň döwlet mejlisiniň halk wekilleri bilen tapawudy bar. Şäher geňeşiniň wekilleri diňe öz şäheriniň işlerini alyp barýarlar. Gümmet-Kowus şäher geňeşiniň on bir wekiline hemme halk öz dalaşgärini saýlap bilýär. Ýöne bu gezek türkmenler agzybirlikde hereket edip, Gümmet-Kowus şäher geňeşiniň hemme on bir ornuna hem öz dalaşgärlerini saýladylar.
Azatlyk Radiosy: Nurmuhammet aga, şäher meri, ýagny şäher häkimi Eýranda, Türkmensähra sebitinde, Gümmet-Kowusda türkmen bolup bilýärmi?
Nurmuhammet Ak: Hawa, şäher meri, ýagny şäher häkimi türkmen bolup bilýär we bolaram. Gümmet-Kowus şäher geňeşi şu wagta çenli dört saýlaw döwrüni başdan geçirdi. Ondan owal degişli kanun doly durmuşa geçirilip biinmändi.
Şäher geňeşi we şäher häkimi dört ýyllyk saýlanýar. Gümmet-Kowus şäher häkimligine, elbetde, milletine seretmän, işi başarjak adam saýlamaly. Şäher geňeşiniň türkmen wekilleri haýsy başarjaň adamy isleseler, şony hem şäher häkimi saýlap bilýärler. Türkmenler wezipä başarjaň adam saýlanmaly diýlende, onuň türkmendigine ýa-da däldigine seredip hem duranoklar.
Gümmet-Kowus şäher geňeşiniň wekilligine türkmenlerden ilki otuz bäş adam dalaşgär boldy. Soň ýaşulularymyz çykyş edip, dalaşgärlige agzalaryň okuw ýagdaýlaryny barlap, olaryň arasyndan on bir sanysyny öňe çykardylar. Gümmet-Kowus şäher geňeşiniň wekilligine, umuman, ýetmiş adam dalaşgär boldy. Şol ýetmiş dalaşgäriň içinden halk on bir türkmeni şäher geňeşiniň agzalygyna saýlady. Şeýlelikde, Gümmet-Kowusda türkmen ýaşulularynyň saýlan on bir dalaşgärini halk hem goldap, saýlady.
Owalky saýlawlarda Gümmet-Kowus şäher geňeşine ilkinji döwürde bäş türkmen wekil saýlanypdy. Ondan soňky ikinji döwürde türkmenler diňe bir adamy wekil saýlap bildiler. Soňky dört ýyllykda türkmenlerden ýene iki wekil saýlanypdy. Sebäbi, türkmenleriň arasynda agzybirlik ýokdy.
Golaýda bolan saýlawlarda bolsa, ýaşuly-ýaşkiçi hemmesi, ylaýta-da, talyplar öňe düşüp, halky agzybirlikde herekete geçirip, Gümmet-Kowusda hemme on bir orna hem öz türkmenini saýlap bildiler. Nesip bolsa, indi biz şol on bir adama ynanýarys.
Gümmet-Kowus şäher häkimi hem, enşalla, türkmen bolar. Perman hem ygtyýar Gümmet-Kowusda şol on bir şäher geňeş wekiliniň elinde bolmaly. Şäher häkimi kim hem bolsa, şol on bir wekiliň sözünden çykyp bilmeýär. Gümmet-Kowus şäher geňeşiniň hemme on bir ornuny türkmen bolup gazanmagymyzyň ýene bir bähbitli hem gowy tarapy bar. Ol bolsa, geljekde başga halklar bilen hem ylalaşyp, gürrüňdeş bolmaga pursat döredýär. Türkmende bir güýç we agzybirlik görkezilen mahaly erteki gün hemmeler ylalaşykly hereket edip, gatnaşmaly bolýarlar. Dünýäde hem hemme iş ylalaşykly edilmeli.


c: text/html

text:
Il içinde “Üç aýak” ady bilen meşhur bolan Bitaraplyk binasy geçen ýyl sökülip, täze ýere göçürilmeli edilipdi.
1998-nji ýylda Aşgabadyň taryhy merkezi diýlip häsiýetlendirilen raýonda gurlan bu bina Bitaraplyk prospektiniň aýak ujuna göçürilýär. Bu gurluşygy öňki Bitaraplyk binasyny guran “Polimeks” türk kompaniýasy alyp barýar.
Bu bina özüniň çür depesindäki Saparmyrat Nyýazowyň 12 metrlik altyn çaýylan heýkeli bilen meşhurdy. Geçen ýyl bu bina göçürilip başlananda, bu ýadygärlik täze göçürilen binada bolmaz diýen çaklamalar bardy. Bu binanyň türkmen telewideniýesinde görkezilen täze proýektinde hem Nyýazowyň heýkeli ýokdy.
Emma ýakynda Bitaraplyk prospektiniň aýak ujuna göçürilýän Bitaraplyk binasynyň çür depesinde ýene-de Saparmyrat Nyýazowyň ellerini gerip, güni garşylaýan altyn çaýylan heýkeli peýda boldy.
Bu ýagdaýy yzagaýdyşlyk diýip hasaplaýan aşgabatly intelligensiýa wekili Resul Seýidow
şeýle diýdi:
—Nyýazowyň heýkeliniň dolanyp gelmegi ýurtdaky syýasy ýagdaý bilen gönüden-göni bagly. Ilkibada Nyýazowyň heýkeli goýulmaly däl edilende, adamlar Nyýazowyň heýkelleriniň aýrylmagy bilen onuň dolandyran syýasy režimi hem ýok bolup gider diýip, umyt edipdiler. Emma soňky döwürde ýurtda dörän syýasy ýagdaý bu umytlary puja çykardy. Nyýazowyň heýkeliniň dikeldilmegi simwolik ähmiýete eýe. Ol hökümetiň syýasy ugrunyň haýsy tarapa öwrülýändigini görkezýär.
Saparmyrat Nyýazowyň elini gerip duran heýkelini üstünde saklan Bitaraplyk binasy Aşgabadyň “wizit kartoçkasy” hasaplanýardy. Bitaraplyk binasynyň suratyny dürli neşirlerde görmek bolýardy.
Bu gurluşygy öňki Bitaraplyk binasyny guran “Polimeks” türk kompaniýasy alyp barýar.
Bina sökülensoň, onuň şekili türkmen telewideniýesiniň Watan informasion programmasynyň başdaky giriş sýužetinde saklanyp galdy. Bu binanyň fotosuraty daşary ýurt turistik kompaniýalarynyň web saýtlarynyň Türkmenistan degişli sahypalarynyň ählisinde diýen ýaly bar.
Turistik kompaniýanyň işgäri, Aşgabadyň 34 ýaşly ýaşaýjysy Aman Kakalyýew
bu binanyň daşary ýurt syýahatçylarynda uly gyzyklanma döredýändigini aýdyp, şeýle diýdi:
—Saparmyrat Nyýazowyň heýkeliniň aýlanyp durmagyny ýa-da onuň elini gerip durmagyny görmäge höwes bildirýän turistler az däl. Turistler bu heýkele men-menlige we totalitarizme goýlan ýadygärlik hökmünde garaýarlar. Biz bu bina türkmen halkynyň masgaraçylygy hökmünde garaýan bolsak, olar bu bina ekzotika hökmünde garaýarlar. Gynansakda, Garaşsyzlyk döwrümizde düzüwli arhitektura eserini döredip bilmedik.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň 2010-njy ýylyň 18-nji ýanwarynda gol çeken kararyna laýyklykda, Aşgabadyň merkezinde ýerleşýän Bitaraplyk binasyny söküp göçürmek boýunça işler şu ýylyň mart aýynda başlanmalydy. Şeýle-de, bu karara laýyklykda, täze Bitaraplyk binasynyň gurluşugyny amala aşyrmak üçin Türkiýäniň “Polimeks” kompaniýasy bilen şertnama baglaşmaga Aşgabat şäheriniň häkimligine ygtyýar berilipdi.
Göçürilip, täzeden dikeldilýän Bitaraplyk binasynyň beýikligi 95 metr bolmaly. Ol öňki binadan 20 metr uly bolar. Türkmenistan 1995-nji ýylda bitaraplyk statusyny aldy. Täzeden dikeldilýän Bitaraplyk binasy şu ýylyň 12-nji dekabrynda Bitaraplyk baýramynda açylmaly.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Paýtagtyň Türkmenbaşy şaýolunyň we käbir beýleki merkezi köçeleriniň ugurlarynda mundan bir ýyl ozal gurlan ak reňkli awtobus duralgalary ýolagçylar üçin amatlylygy bilen beýleki ýüzlerçe awtobus duralgalaryndan tapawutlanýarlar.
Wideokamera gözegçiligi gurnalan bu duralgalarda tomsuna salkyn, gyşyna ýyly bolar ýaly split sistemasy oturdylan. Edil häzir işlemese-de, olaryň arasynda plazma telewizor goýlanlaram bar.
Şol duralgalarda ýolagçylar bilen bir hatarda dükan üçin niýetlenen aýratyn ýer hem bar. Şol dükanlaryň käbirlerinde gazet-žurnallar satylýar, emma olardan köpüsi entek boş dur. Ýagdaýa uzakdan syn edýän adamlaryň, “bu dükanlara isleg ýokdur” diýmegem mümkin. Emma Aşgabatly 34 ýaşly telekeçi Batyryň aýtmagyna görä, täze gurlan awtobus duralgalaryndaky söwda nokatlarynda öz dükanlaryny açmaga isleg bildirýänler az däl. Batyr bu hakda şeýle diýýär: “Meniň özüm birnäçe gezek häkimlige ýüz tutup gördüm. Emma hiç hili netije bolmady. Olar bu dükanlaryň diňe gazet-žurnal satýan kiosk hökmünde ulanyljakdygyny aýtdylar”.
Batyryň aýtmagyna görä, gazet-žurnalyň söwdasy hem o diýen geçginli däl. Şol duralgalaryň birindäki gazet-žurnal satýan kioskyň satyjysynyň Azatlyk Radiosyna beren gürrüňi hem Batyryň bu pikirini tassyklaýar. “Günde 10-15 sany gazet satýaryn, ondan köp alynmaýaram” diýip, duralgalaryň birindäki kiosgyň satyjysy özara söhbetdeşlikde aýtdy.
Bu satyjynyň gazet-žurnal kioskynda diňe Türkmenistanda çap edilen neşirleri tapyp bolýar. Onuň aýtmagyna görä, satýan “harytlarynyň” o diýen geçginli bolmazlygynyň bir sebäbi hem adamlaryň türkmen gazet-žurnallaryny okamaýanlyklaryndan.
Kommersiýa dükanlary
90-njy ýyllarda paýtagtda awtobus duralgalarynyň ýanynda ýerleşýän kommersiýa dükanlarynyň sany az däldi. Olaryň ählisinde kommersiýa dükanlaryna mahsus bolan haryt assortimenti bardy, nyrhlaram elýeterlidi. Olaryň ýerleşýän ýeri bolsa, müşderiler üçinem, telekeçiler üçinem örän amatly söwda nokady diýlip hasaplanýardy.
Emma 2000-nji ýyllaryň başynda paýtagtdaky kommersiýa budkalary “şäheriň gözelligine zeper ýetirýär” diýen sebäp bilen aýrylansoň, häzir şäheriň köçeleriniň ugrunda kommersiýa dükanlary ýok diýen ýaly. Ýöne ýurduň beýleki şäherlerinde awtobus duralgalarynda söwda nokadyny ýerleşdirmek praktikasy bar. Mysal üçin, Balkanabat şäherindäki awtobus duralgalarynyň käbirlerinde söwda nokatlary ýerleşdirilipdir. Daşoguz welaýatynda hem şeýle duralga-dükanlaryna duş gelmek bolýar.
Emma Aşgabatdaky täze awtobus duralgalarynda ýörite dükan açmaga niýetlenilen söwda nokatlarynyň boş ýatmagynyň sebäpleri barada doly maglumat tapyp bolmady. Ýöne bir zat belli: Aşgabadyň uly köçelerinde goýlan täze awtobus duralgalaryndaky boş duran dükanlar häzire çenli bähbitli söwda nokadyna, halk üçin goşmaça girdeji çeşmesine öwrülip barmaýar.
Käbir telekeçiler bu problemanyň çözgüdiniň kyn däldigini, bu duralgalardaky dükanlaryň telekeçilere kireýne berlen halatynda, alyjylara-da, satyjylara-da bähbitli boljakdygyny, döwlete bolsa şol dükanlardan goşmaça girdejiniň geljekdigini aýdýarlar.


text:
Ýekşenbe güni Owganystanda ýolda ýüz beren bomba partlamasynda we söweşiji toparlaryň hüjüminde azyndan 35 adam öldi.
NATO ýurduň gündogarynda bomba partlamasynda 6 esgeriniň öldürilendigini habar berdi. Bu barada NATO goşmaça maglumat bermedi.
ABŞ-nyň resmilerine salgylanyp beren maglumatynda AFP habar gullugy alty esgeriň hemmesiniň Birleşen Ştatlaryň esgeridigini aýtdy.
Mundan ozal ýurduň günortasynda bolan hüjümde bir daşary ýurtly esger öldürildi.
Owganystanyň resmileriniň maglumatyna görä, günorta Kandagar we Helmand welaýatlarynda 28 parahat ilat we polisiýa işgäri öldürilipdir.
Bu bidüzgünçiligiň ýüz bermeziniň öň ýanynda Tokioda Owganystan meselesine bagyşlanyp geçirilen halkara konferensiýasynda geljek 4 ýylyň dowamynda Owganystanyň ösüşi üçin 16 milliard dollar pul kömegini bermek barda karara gelindi.


text:
Çakylyklar
Daşary ýurt raýatlary, raýatlygy bolmadyk adamlar, eger Türkmenistanyň halkara şertnamalarynda başgaça bellenilmedik bolsa, Türkmenistana gelmek üçin wiza esasynda Türkmenistanyň çäklerine gelip we onda bolup bilerler.
Daşary ýurt raýatlary we raýatlygy bolmadyk adamlar, şeýle hem olary çagyrýan ýuridik we fiziki şahslar Türkmenistana gelmek üçin we Türkmenistandan gitmek üçin wizalary resmileşdirmek maksady bilen, Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugyna:
- Türkmenistanyň çäklerinde - Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň ýerlerdäki degişli bölümleriniň üsti bilen;
- Türkmenistanyň çäklerinden daşarda - Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky diplomatik wekilçilikleriniň we konsullyk edaralarynyň üsti bilen ýüz tutýar.
Daşary ýurt raýatlaryny, raýatlygy bolmadyk adamlary Türkmenistana çagyran ýuridik we fiziki şahslaryň borçlary
1. Daşary ýurt raýatlaryny, raýatlygy bolmadyk adamlary Türkmenistana çagyran ýuridik we fiziki şahslar we kabul edýän guramalar daşary ýurt raýatlaryna, raýatlygy bolmadyk adamlara Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan hukuklaryny we borçlaryny öz wagtynda düşündirmäge, olaryň Türkmenistanyň kanunçylygyny berjaý etmegini üpjün etmäge, şeýle hem olaryň wagtynda hasaba alynmagy we Türkmenistanda bolmagyň, zähmet işini amala aşyrmagyň, ýurduň çäklerinde hereket etmegiň, ýurtda bolmagyň kesgitlenen möhletiniň tamamlanmagy bilen hasapdan çykarmak üçin hem-de Türkmenistanyň çäklerinden gitmegi bilen baglanyşykly resminamalary resmileşdirmek boýunça çäreleri görmäge borçludyrlar.
1. Ýuridik şahslar tarapyndan daşary ýurt raýatyna ýa-da raýatlygy bolmadyk adama çakylyk haty resmileşdirmek üçin aşakdaky resminamalary tabşyrmalydyrlar:
1) Bellenen görnüşdäki arza 3 nusgada;
2) Eger kärhana ministrlikler ýa-da pudaklaýyn dolandyryş edaralary bilen baglaşylan şertnama boýunça daşary ýurt raýatyny ýa-da raýatlygy bolmadyk adamy çagyrýan bolsa, kärhana bilen şertnama baglaşan ministrlik ýa-da pudaklaýyn dolandyryş edarasy bilen ylalaşmak talap edilýär;
3) Kärhananyň dörediş resminamalarynyň kepillendirilen göçürme nusgalary;
4) Daşary ýurt raýatynyň pasportynyň ýa-da raýatlygy bolmadyk adamyň şahsyýetnamasynyň (ýol resminamasynyň) göçürme nusgasy;
5) Daşary ýurt raýatynyň ýa-da raýatlygy bolmadyk adamyň çagyrylmagynyň maksadalaýyklygyny görkezmek bilen, kärhananyň işi barada maglumat.
2. Fiziki şahslar tarapyndan daşary ýurt raýatyna ýa-da raýatlygy bolmadyk adama çakylygyň resmileşdirilmegi üçin aşakdaky resminamalary tabşyrýarlar:
1) Bellenen görnüşdäki arza 3 nusgada;
2) Çagyrýan we çagyrylýan adamynyň pasportynyň göçürme nusgasy;
3) Garyndaşlygyny tassyklaýan resminama;
4) Çagyrmagynyň maksadyny tassyklaýan resminama (eger-de bar bolsa).
3. Daşary ýurt raýatyna ýa-da raýatlygy bolmadyk adama çakylyk hatyny resmileşdirmek we daşary ýurt raýatyny ýa-da raýatlygy bolmadyk adamy wagtlaýyn işe çagyrmaga rugsatnama bermek üçin aşakdaky resminamalar tabşyrylýar:
1) Bellenen görnüşdäki arza 3 nusgada;
2) Eger kärhana ministrlikler ýa-da pudaklaýyn dolandyryş edaralary bilen baglaşylan şertnama boýunça daşary ýurt raýatyny ýa-da raýatlygy bolmadyk adamy çagyrýan bolsa, kärhana bilen şertnama baglaşan ministrlik ýa-da pudaklaýyn dolandyryş edarasy bilen ylalaşmak talap edilýär;
3) Daşary ýurt raýatynyň pasportynyň ýa-da raýatlygy bolmadyk adamyň şahsyýetnamasynyň (ýol resminamasynyň) göçürme nusgasy;
4) Borçnama;
5) Kärhanada işleýän Türkmenistanyň raýatlarynyň we daşary ýurt raýatlarynyň atma-at sanawy we olaryň arasyndaky göterim san gatnaşygy;
6) Diplomynyň tassyklanylan terjimesi bilen göçürme nusgasy;
7) Ýolbaşçy wezipelere çagyrylýan adamlar üçin baş kompaniýanyň müdiriýeti tarapyndan berlen, eýeleýän wezipesini tassyklaýan resminama talap edilýär.
8) Kärhananyň dörediş resminamalarynyň, alyp barýan işini amala aşyrmaklyga rugsat berýän resminamalarynyň we hereket edýän şertnamalarynyň göçürme nusgalary;
9) Eger kärhana ygtyýarlylandyrmaga degişli işiň görnüşini amala aşyrýan bolsa, ygtyýarnamanyň göçürme nusgasy.


text:
Şenbe güni Owganystanyň demirgazygyndaky Gunduz şäherinde müňlerçe protesçi ýakynda amerikan harby bazasynda Gurhanyň ýakylmagyna protest bildirip, BMG-niň edarasyna hüjüm etdi.
Wakada BMG-niň edarasyny goraýan polisiýa güýçleri bilen protestçileriň arasynda ýüze çykan çaknyşykda adam ýitgileriniň-de bolandygy barada maglumat alyndy.
Gunduz şäheriniň saglygy saklaýyş edarasynyň başlygy doktor Saad Muhtar bu çaknyşykda azyndan 4 adymyň ölüp, 50 töweregi adamyň ýaralanandygyny mälim etdi.
Polisiýa resmileriniň maglumatyna görä, bu wakada protestçiler BMG-niň edarasynyň töwereklerindäki maşynlary we dükanlary-da ýakypdyrlar.
Amerikan harby bazasynda Gurhanyň ýakylmagyna protest bildirilip, şu gün Owganystanyň ýene azyndan dört welaýatynda protest çykyşlarynyň gurnalandygy barada maglumat alyndy.


text:
20-nji oktýabrda, şenbe güni prezident G.Berdimuhamedow Gökdepe etrabyndaky Yzgant obasynda öz kakasynyň adyna täze gurlan Medeniýet köşgüniň açylyş dabarasyna gatnaşdy.
Bu dabaranyň öňýany Gurbanguly Berdimuhamedow bu obada öz atasynyň adyny göterýän 27-nji orta mekdebe-de sapar etdi. Ol mekdebiň girelge zalynda öz atasy, Beýik Watançylyk Urşunyň weterany, 1948-nji ýylyň ýer yranmasynda aradan çykan Berdimuhammet Annaýewiň heýkeline gül goýup, oňa öz hormatyny bildirdi.
Soňra G.Berdimuhamedow bu obada täze açylan Medeniýet köşgüniň açylyş dabarasyna gatnaşdy. Bu wakanyň öňýany Türkmenistanyň Mejlisi bu täze gurlan Medeniýet köşgüne prezidentiň kakasy Mälikguly Berdimuhamedowyň adyny dakmak barada karar kabul edipdi.
Türkmen telewideniýesinden: Yzgant obasynda Medeniýet köşgüniň açylyş dabarasy.
Türkmenistanyň resmi mediasy Mejlisiň öz bu kararyny şu Yzgant obasynyň ýaşaýjylarynyň, şeýle hem Gökdepe etrabynyň medeniýet işgärleriniň we Ahal welaýat häkimliginiň isleglerini göz öňünde tutup kabul edendigini habar berýär.
Yzgant obasyndaky bu täze Medeniýet köşgüniň öňünde Mälikguly Berdimuhammedowyň heýkeli-de oturdylypdyr. Türkmenistanyň resmi “Altyn asyr” saýty Mälikguly Berdimuhamedowy “ýadawsyz we dogruçyl zähmeti, aktiw graždan pozisiýasy, halk arasynda gazanan abraýy we mertebesi bilen nusga görkezen adam” hökmünde häsiýetlendirýär.
Resmi maglumata görä, Gökdepe etrabynyň Yzgant obasyndaky bu iki gatly Medeniýet köşgüniň birinji gatynda 500 orunlyk tomaşa zaly, 150 orunlyk çagalar zaly, nika zaly, kitaphana, internet-kafe, 200 orunlyk naharhana, artistler üçin ýörite otag, radio merkezi we administratiw otaglar ýerleşýär.
Medeniýet köşgüniň ikinji gatynda tans we gimnastika zallarynyň, döredijilik studiýasynyň, taryh we galkynyş eýýamynyň muzeý zalynyň, ses ýazgylar studiýasynyň, işgärleriň dynç alyş otagynyň, sergi zalynyň, arhiw we käbir beýleki otaglaryň ýerleşýändigi habar berilýär.
Bu Medeniýet köşgüniň açylyş dabarasynyň soňunda prezident G.Berdimuhamedow Medeniýet köşgüne ýörite bir ýeňil maşyny sowgat berdi.
Bu dabaradan soň prezident şu Yzgant obasynyň merkezinde täze gurlan häzirkizaman tipli sport kompleksine-de baryp gördi.


text:
Meteorologiýa
METEOROLOGIÝA – atmosferada bolup geçýän hadysalary öwrenýän we olaryñ sebäplerini düşündirýän ylymdyr ýa-da atmosferarnyñ fizikasydyr. Atmosferada bolýan hadysalar mukdar we hil taýdan tapawutlanyp, meteorologiýa (howa) elementlerine we hadysalaryna bölünýär. Meteorologik elementlere – radiasiýa, howanyñ temperaturasy, basyşy we ýel, çyglylyk, bulutlylyk, ygallar we beýlekiler degişli. Olar howa ýagdaýyny kesgitleý Atmosfera hadysalaryna – bugaryjylyk hadysasy, howanyñ sirkulýasiýasy, suw buglarynyñ kondensasiýasy we sublimasiýasy, bulutlaryñ döremegi, gök gürrüldemegi we ýldyrym çakmaklygy, apy-tupanlar mysal bolup bilerler.


text:
Ýetginjekler bukyja ýerde, ojagaş gowy zady elden-ele geçirip daşyna geçdiler, ýöne hezilini görüp bilmediler. Ýa-da Afrika ýurtlarynyň biriniň polisiýa işgäri, ojagaş zat bilen, jenaýatda gümanlanýana boýun aldyrmagy synanyşypdyr, netijede hiç bir tarap zyýan çekmändir. Käbir adamlar endik boýunça, ol zady köçede dilänini duýman galýarlar ...
Dost çilimiň barmy? – diýlende, mundan beýläk beriljek jogaplaryň biri: „batareýasy çökdi“ bolup biler. Swetodiotly hem-de USB portly zarýad berilýän „elektron çilimler“ biziň durmuşymyzda belli bir orny tutup başlady.
Çilimkeş temmäkili çilimi çekeninde: kömürturşy gazy, sianid, ammiak, benzol we şepbik ýaly ýaramaz maddalar bilen diňe özüni däl, daş-töweregindäkileri hem zäherleýär. Aram-aram ir bilen üsgürmegi, barmaklarynyň sary reňkde bolmagy, ýaramaz ysyň öýünden, egin-eşiginden, saçyndan, agzyndan gelmegi, küldanlaryň çaşyp ýatmagy, tötänden halydyr-düşeklere düşen külleriň yzlary – çilimkeşi sagdyn adamlardan daşlaşdyrýar. Çilimkeşiň özüne hem-de daş töweregine zyýanynyň bardygyny göz öňüne tutup, jemgyýetçilik ýerlerinde, hususy awtoulagynda çilim çekmegi häkimiýet derejesinde köp ýurtlarda gadagan. Şol sebäpli, çilim çekýänleriň aglaba bölegi buky ýeri idäp, jaýlaryň arka tarapynda gizlenip, tüsselemäge durýarlar. Ýöne çilimiň zyýanyny düşündirselerem, düşünsegem, alymlaryň hasaby boýunça ýer ýüzünde 1 mlrd. töwerek adam çilimkeş.
Çilim çekmegi bes etmäge çytalaşýanlar üçin, alymlar elektron çilimi oýlap tapdylar. Elektron çilim temmäkili çilimiň häsiýetini doly gaýtalap bilýär, ýagny çilimi içiňe soran wagtyň swetodiot ýagtylanyp - ujy gyzarýar, zyýansyz ysly tüsse çykýar. Häzirki wagt ulanyjynyň islegine görä, dürli ysly hemde dürli tagamly elektron çilimler öndürilýär. Ol çilimde özüňe, daş-töweregiňdäki adamlara zyýan ýerirjek zäherli maddalar ýok, şol sebäpli elektron çilimler üçin, temmäkili çilimleriň çäklendirmesiniň täsiri ýok, ony islän ýeriňde ulanyp bilýärsiň.
Ençeme ýyllar bäri tejribe toplan ýa-da täze öwrenje çilimkeşler, elektron çilimini çekiň, temmäkili çilimden el çekmäňize, ol birinji ädim!
31 января 2013
Şeýdip çilim çeker ýaly näme çilimiň tüssesi sorulýan süýji däldirde.Elektro çilimmiň zyýany ondanam beterräk bolaýmasa. Bilýän bolsaňyz onam biziň bilen paýlaşaý. Öňünden hem soňundan SAGBOL!!! Halladym!
31 января 2013
Çilim çekýän adamyň dodogy şu suratdaky ýaly yz galdyrýan bolsa, elhenç, gülkünç emma bir tarapdan gynandyrýaram, çilim diňe dodokda yz galdyrmak bilen dälde ýokarda ýazylyşy ýaly ömrüňi hem gysgaltýar.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti, ýurduň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy, goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň nobatdaky mejlisini geçirdi. Onda Türkmenistanyň harby we hukuk goraýjy edaralarynyň şu ýylyň birinji çärýeginde mähriban topragymyzda asudalygyň we durnuklylygyň üpjün edilmeginiň bähbidine alyp baran işleriniň netijelerine garaldy.
Döwlet Baştutany mejlisiň barşynda harby we hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylarynyň gözegçilik edýän düzümleriniň maddy-enjamlaýyn binýadyny pugtalandyrmak, alyp barlan işleriň netijeleri, şeýle hem ozal berlen tabşyryklaryň ýerine ýetirilişiniň barşy baradaky hasabatlaryny diňledi.
Döwlet Howpsuzlyk geňeşiniň mejlisiniň barşynda ýurduň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy, goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedow mejlise gatnaşyjylaryň öňünde durýan wezipeleri, olaryň geljekki ugurlaryny kesgitläp, harby we hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylarynyň her birine anyk tabşyryklary berdi. Aýratyn-da, şahsy düzümiň hatarlarynda tertip-düzgüniň berk berjaý edilişine, şeýle hem düzümlerde gurulýan täze desgalaryň, döwrebap harby şäherçeleriň, serhet galalarynyň, edara ediş binalarynyň we oňaýly ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşygynyň barşyna yzygiderli gözegçiligi ýola goýmagyň zerurdygy bellenildi. Milletiň Lideri ähli desgalaryň öz wagtynda we ýokary hil derejesinde gurlup gutarylmagynyň döwrüň möhüm talabydygyny belledi.
Döwlet Baştutany mejlisiň jemini jemläp, harby we hukuk goraýjy edaralarda şu ýylyň başynda bäri ýerine ýetirilen işleriň netijelerine, umuman, kanagatlanma bildirdi we döwletiň milli goşunynyň maddy-enjamlaýyn binýadynyň berkidilmegine, Watan goragçylary we olaryň maşgala agzalary üçin amatly gulluk we durmuş şertleriniň döredilmegine yzygiderli üns berjekdigini aýtdy.
Döwlet Howpsuzlyk geňeşiniň mejlisinde başga-da birnäçe meselelere garaldy we olar boýunça degişli çözgütler kabul edildi.


text:
Latwiýa Ýewropanyň adam hukuklary sudunyň ozalky sowet partizan söweşijisi Wasiliý Kononowa çykarylan uruş jenaýatçysy hökümini üýtgetmän galdyrmagyny gutlady.
Strasburgda ýerleşýän suduň kararynda, ikinji jahan urşy gutarandan 60 ýyl soň jogapkärçilige çekmek bilen, Latwiýa Kononowyň adam hukuklaryny bozmandyr diýilýär.
Latyş sudy 2004-nji ýylda Kononowa 1944-nji ýylda bir oba geçiren reýdi üçin ýyl kesdi. Şonda ol obada graždan ilatdan 9 adam, şol sanda bir göwreli aýal atylyp öldürilipdir.
Latyş prokurorlary ol adamlaryň parahat raýatlar bolandygyny aýdýar, emma Kononow olaryň nasistik Germaniýa bilen hyzmatdaşlyk edendigini öňe sürýär.


text:
Saud Arabystanynda Internetde çap eden maglumatlary üçin tussag edilen blogger Ýewropa Parlamentiniň 2015-nji ýyl boýunça pikir azatlygy ugrundaky Saharow baýragyna eýe boldy.
31 ýaşly Raif Badawi 2012-nji ýylda Saud Arabystanynyň dini polisiýasyny tankyt edendigi üçin tussag edilipdi.
29-njy oktýabrda Saharow baýragy yglan edilenden soň, Ýewropa Parlamentiniň prezidenti Martin Şulz Saud Arabystanynyň şasy Salmany Badawiniň derhal tussaglykdan boşatmaga çagyrdy.
Ol Internetde yslama dil ýetirmekde aýyplanyp, 2014-nji ýylda 10 ýyl türme tussaglygyna we 1 müň gezek gamçylanmagyna höküm edildi. Şeýle-de ol 1 million rial, ýagny 267 müň amerikan dollary möçberinde pul jerimesini tölemeli edildi.
Höküm güýjünde galdy
Sud 1 müň gamçynyň 20 hepdäniň dowamynda urulmalydygyny kesgitledi. Badawi şu ýylyň ýanwar aýynyň 9-na köpçüligiň öňünde ilkinji sapar 50 gezek gamçylandy.
Halkara tankytlaryndan soň, soňky jeza birnäçe gezek yza tesdirildi we resmi taýdan tussagyň saglyk ýagdaýy bilen düşündirildi.
Emma muňa garamazdan, 2015-nji ýylyň iýun aýynda Saud Arabystanynyň Ýokary sudy Badawiniň 1 müň gezek gamçylanmagyny we 10 ýyl türme tussaglygyna höküm edilmegini öz güýjünde galdyrdy.
Badawiniň aýaly Ensaf Haýdar adamysynyň bu gamçylardan aman galyp bilmejekdigini we bu jezanyň hakykatda ölüm jezasyna barabardygyny aýdýar.
“Ýewropa sessiz galy bilmez”
Badawide gipertoniýa, ýagny ganyň basyş güýjüniň ýokarlanmagy keseli bar diýlip bilinýär we gamçylanany bäri onuň saglyk ýagdaýynyň barha ýaramazlaşýandygy habar berilýär.
29-njy oktýabrda Badawiniň aýaly adamsynyň abraýly Saharow baýragyna eýe bolandygy baradaky habaryň “umydyň artmagyna” sebäp bolandygyny aýtdy.
Ýewropa Parlamentiniň agzasy Tamas Meszeriks Ýewropa “Saud Arabystanynda şahslar öz pikir-garaýyşlaryny beýan eden mahaly, olaryň ölüm jezasy ýa-da gynamalar bilen ýüzbe-ýüz bolmagyna mundan beýläk sessiz galyp bilmez” diýdi.
Adam hukuklaryny gorap çykyş edýän Human Rights Watch guramasy Saud Arabystanynyň häkimiýetlerine Badawa ýöňkelen aýyplamalary ýatyrmaga çagyrdy.
Badawiniň aýaly we onuň üç çagasy - iki gyzy we bir ogly 2013-nji ýylda Kanadadan syýasy gaçybatalga aldy.
Badawiniň Saud Arabystanyndaky bank hasaplary 2009-njy ýyldan bäri doňdurylan ýagdaýda.
Sowet dissidenti Andreý Saharowyň adyny göterýän 50 müň ýewro möçberli baýrak bilen 1988-nji ýyldan bäri adam hukuklaryny we azatlyklaryny goraýjylar sylaglanýar.


text:
Şu gün Orsýetiň hukuk goraýjy güýçleri şu ýylyň ýanwarynda öldürilen ynsan hukuklaryny goraýjy ýurist Stanislaw Markelow bilen žurnalist Anastasiýa Baburowanyň öldürilmeginde güman bildirilýän iki adamy tussag etdiler.
Stanislaw Markelow bilen Anastasiýa Baburowa şu ýylyň 19-njy ýanwarynda gündiziň güni Moskwanyň merkezinde atylyp öldürilipdiler.
Moskwanyň şäher sudunyň metbugat sekretary bu tussag edilen iki adamyň wagtlaýyn tussaglyk möhletini uzaltmalymy ýa uzaltmaly däldigi barada şu gün suduň karar çykarjakdygyny habar berdi.
Ýöne bu güman bildirilýän iki adama bu jenaýatçylykda nähili rol oýnanlykda güman bildirilýändigi barada welin anyk maglumat alynmady.
Orsýetde öldürilen ynsan hukuklaryny goraýjy aktiwistleriň we žurnalistleriň ölümi bilen baglanyşykly jenaýatçylyklaryň aglabasynyň üsti henize çenli açylman gelinýär.


text:
4-nji maýda Owganystanda ýurduň demirgazygynda ýer süýşmesiniň pidasy bolanlaryň ýasy tutulýar.
2-nji maýda Badahşan welaýatynyň Aab Barik obasyny süýşüp gelen läbik tolkuny basdy. Ýogalanlaryň anyk sany belli däl.
Owgan resmileri 3-nji maýda azyndan 300 adamyň ölendigini tassyk etdiler. Ilki olar 2500 çemesi adamyň heläk bolandygyny aýdypdylar.
Tassyklanan maglumatlarda ölen adamlaryň başdaky görkezilişinden has azdygyna garamazdan, resmiler pida bolanlaryň sanynyň köpelmeginiň mümkindigini aýdýarlar.
Halas ediş toparlary 3-nji maýda diri galanlary gözlemegi bes edendiklerini aýtdylar. Owganystanyň Milli betbagtçylyklar departamenti bu töwerekde ýene ýer süýşmesiniň bolmagyndan ätiýaç edilýändigini duýdurdy.
Bu departament göçürilen maşgalalaryň 700-sini çadyr bilen üpjün edendigini aýtdy. Soňky hepdelerde Owganystanyň demirgazygynda agyr ýagyş ýagypdy.


text:
Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý bu ýurduň territoriýasyna edilýän hüjümleri bes etmeklige çagyryp, sişenbe güni Pakistanyň prezidentine ýüzlendi.
Bu barada prezident administrasiýasynyň ýaýradan beýanatynda iki ýurduň prezidentiniň Mekke şäherinde Yslam Hyzmatdaşlygy Guramasynyň geçirýän maslahatynyň çäklerinde duşuşandyklary aýdylýar.
Bu resmi maglumata görä, bu duşuşykda prezident Hamid Karzaý bilen prezident Asif Ali Zardari Pakistan tarapyndan Owganystanyň serhet ýakalaryna edilýän hüjümler bilen baglanyşykly ýagdaýlary öwrenmek üçin ýörite özara delegasiýa düzmekligi ylalaşypdyrlar.


text: Aşgabadyň etegindäki Çoganly daçalarynyň ýaşaýjylary özleriniň gatnaýan ýollarynyň gazylandygyny, bu sebäpli hem özleriniň gündelik gatnawlarynda uly kynçylykaryň dörändigi aýdýarlar. Şol bir wagtda, Çoganlydaky daçalaryň ýaşaýjylary indi ep-esli wagtdan bäri dürli çäklendirmeler bilen ýaşaýarlar. Agzalýan daçalara awtoulag bilen barmak isleýänler üçin açyk galan diňe bir köçe bar, olam polisiýanyň gözegçiliginde saklanylýar. Bu çäreleriň näme sebäpden ýola golýandygy barada ýerli resmilerden hiç hili maglumat almak başartman gelýär.


text:
10-njy sentýabr – özüňe kast etmä garşy göreşmegiň Halkara günidir.
Adam durmuşy şeýle köptaraply we dürli öwüşginli bolup, ol dürli ýagdaýlaryň täsiri bilen üýtgäp durýar. Biz okaýarys, işleýäris, belli bir işleri meýilleşdirýäris, halaýarys, dotlaşýarys, söhbetdeş bolýarys, ýalňyşýarys... Adamyň durmuşy edil gije-gündiz ýaly, ýagty, şatlykly, üstünlige beslenen günler bilen, "garaňky", arassa howa kimin gerek bolan umydyň, arzuwlaryň bizi wagtlaýyn taşlap giden pursatlaryndan "dokalan" bolýar. Durmuşymyzda ýüze çykan şol pursatda alaçsyzlyga, gaýgy-hasrata, umytsyzlyga ten bermän, "gamgynlylyk kölünden" çykmak üçin adam gaýratlylyga, ýardamlylyga, ýakyn adamlaryň kömegine juda mätäç bolýar.
Adamlar ýüzlerçe ýyllaryň dowamynda durmuşyň agyr labyryna düşüp, çykalga tapmaýan pursatlary, köňülde döreýän agyryny ýeňip geçmegiň ebeteýni gözläpdirler. Ýöne olaryň daşyny gurşap alýan biz-adamlar, köplenç öz aladalarymyz bilen ýakynlarymyzyň kynçylyklaryny görmeýän we bilmeýän "gözli körlere" we "gulakly kerlere" öwrülýäris.
Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasynyň habar bermegine görä, ýer ýüzünde her ýyl 800. 000 golaý adam öz ömrüni özüne kast etmek ýoly bilen tamamlaýar, ýagny her 40 sek. bir adamyň ömri kesilýär. Statistiki maglumatlar her özüne kast eden uly adama 20 sany özüne kast etmäge synanşan adamlaryň bolup biljek pajygaly gatnaşygyny äşgär edýärler. Bu sanlaryň bolmazlygy üçin biziň her birimiz nämeler edip bilýäris?
Howsala döredip biljek alamatlar
Ýakyn adamlaryňyzy olarda dörän kynçylyklardan, ruhy gamgynlylykdan, durmuş bilen biwagt hoşlaşma isleginden halas etmek we wagtynda goldaw bermek üçin hemişe olara ünsli boluň.
Bu ýagdaýyň döräp biljek töwekgelçilik toparlaryndan habarly boluň:
► Agyr ezýetlere getirip biljek beden keselli adamlar;
► Ruhy keselleri we geçmişde öz-özüne kast etme synanşyklary geçiren adamlar;
► Agyr ruhy kynçylyklary başdan geçirýän adamlar (ýeke galma, ýakyn adamlaryň ölümi, tussag edilme, iş ýeriniň ýitirilmegi, aýrylyşma we baş.);
► Neşe we alkogol serişdeleri ulanýan adamlar.
Şeýle-de,
► Emosional sarsgynlyklara durnuksyz;
► Hakyky dostlary, maşgala gatnaşyklary, durmuş gymmatlyklary bolmadyk;
► Öz mümkinçiliklerinden göwni geçen ýa-da tersine, aşa gopbam, özüne göwni ýetýän adamlar hem üns bermeli toparlara degişli edilip bilner.
Özüne kast etmegi meýilleşdirýän adamlara mahsus çynlakaý alamatlar hem bellenilýär:
♦ Öz gutarylmadyk işleriniň hemmesini tamamlamak (eger bu häsiýet adama öň mahsus bolmadyk bolsa);
♦ Hoşlaşmak we durmuşynyň dürli döwürlerinde oňa kömek beren adamlara minnetdarlyk bildirmek (eger bu häsiýet adama öň mahsus bolmadyk bolsa);
♦ Dowamly ruhy gamgynlylykdan soň, adamyň şeýle çözgüdi kabul edip birden arkaýynlaşmagy, ukysyzlygyň döremegi;
♦ Adamyň hat üsti bilen ýa-da dilden duýdurmalary: "Meniň tanşym şeýle iş edipdir...", "Men şeýle etsem nähili bolardy?".
Jemgyýetde bar bolan toslamalar
Biziň jemgyýetimizde hakykata deň gelmeýän, öz-özüňe kast etme ýagdaýyna degişli birnäçe toslamalar bolup, olar adamyň ruhy dünýäsinde bolup geçýän hadysalara düşünmäge we dogry baha bermäge bökdençlik döredýär.
Jemgyýetde özüne kast etme barada gürrüň edýän adamynyň hiç haçan ony amala aşyrmajagy barada toslama ýaýrandyr. Hakykatdan bolsa şeýle düşünjäniň howplydygy psihologlar tarapyndan subut edildi. Hakykatdan bolsa, beýle hyýaly meýilleşdirýänler ilki bu barada umumy kynçylyk ýaly söz açsalar, soňundan özüne degişli äheňde ýetirmäge çalyşýarlar ("Eger birden men ölsem...", "Men bolmasam şeýle etmegiňizi haýyş edýärin" we ş. m.), ýörite alyp barýan gündeliklerinde ýazyp, bu barada gazet-žurnallardan alnan bölekleri "tötänleýin" ýakynlarynyň eline düşer ýaly edýärler, öz maşgala lukmanyna özüni gurşap alan gamgynlylyga we ýaşamaga bolan islegiň we güýjüň ýoklugyna arz edip duýduryp bilýärler.
Statistiki maglumatlara görä, özüne kast etmegi ýüregine düwen adamlaryň 80%-den gowragy öz meýilleri barada başga adamlary dürli ýollar bilen habarly etmäge çalyşýarlar. Bu bolsa beýle meýilleriň birden döremeýändiginden (birden döreýän ruhy şikes ýetiriji hadysalaryň täsirini nazara almanyňda) habar berip, adamynyň hyýalynda ol pikirlenme-ýerine ýetirme tapgyrlaryny geçip "bişişýändigini" aňladýandyr.
Öz-özüňe kast etmeleriň esasy sebäbi ömrüňi üzmek islegi dälde, çykalgasy diňe ölümde görülýän ruhy agyrlykdan we çydap bolmajak agyrydan, dörän çykalgasyz ýagdaýdan dynmak islegidir. Her özüňe kast etme synanşygynyň aslynda kömege mätäçlik duýgusy ýatandyr. Ýagty jahan bilen hoşlaşma synanşygynyň esasynda: "Haýyş edýärin, meniň ýagdaýyma hem üns berip, kömek edäýiň!" diýen zarynly ýollanma ýatandyr.
Ýene bir nädogry düşünjeleriň biri hem, özüne kast edýän adamlary ruhy taýdan gowşak we näsag hasaplamakdyr. Hakykatda bolsa, ruhy taýdan näsaglar olaryň 40-50%-i düzüp, galanlary ruhy taýdan sag, ýöne öz şahsy häsiýetleriniň we garaýyşlarynyň esasynda çylşyrymly ýagdaýa düşüp, ondan çykalga tapyp bilmedik şahsyýetlerdir.
Edil şu sebäpden hem, öz wagtynda beriljek kömek adamyny merhumlar dünýäsinden ýaşaýşa alyp barjak halas ediji köpri bolup, şonsuz adam eke-täk çykalga höküminde ölümi saýlap biler.
Özüňe kast etme pikirleriň döremeginiň garşysyna nämeleri goýup bolar?
Adamy alaçsyzlyk girdabyndan çykarmak üçin onuň köňlüniň haýsy tarlaryny "kakyp", haýsy gymmatlyklary ulanma mümkinkä?
Düzgün bolşy ýaly, öz-özüňi ýok etme synanşygyna garşy edip adamynyň öz şahsy gymmatlyklaryny we dünýägaraýşynyň aýratynlyklaryny ulanyp bolar:
► ýakynlaryna bolan emosional baglylygy we olar barada aladalanma borjyny ýadyna salna;
► özüňe ýetirip bilinjek şikeslenmeden we agyrydan gorky;
► hemme bar bolan durmuşy mümkinçilikleri ulanmaga gönükdirme (çykalga gözleme, ony hormatlaýan we halaýan adamlaryň kömegini ulanma we baş.);
► jemgyýetçilik, şol sanda ýakyn hossarlar tarapyndan ýazgarylma gorkusy;
► adamda bar bolan ahlak, dini gymmatlyklary, şeýle-de bar bolan we ýetilmeli maşgala, hünärmenlik hem-de döredijilik meýillerini ýatlatmak.
Elbetde, özüne kast etme synanşygyny başyndan geçiren ýa-da onuň hyýalynda bolan adama hünärmenleriň (psiholog, narkolog) kömegini alma hökmandyr. Ýöne aladaly we ünsli ýakyn adamlaryň üznüksiz kömegi hem örän gymmatly we ýerlikli bolup biler.
BIRI-BIRIŇIZE ÜNSLI BOLUŇ!
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Yragyň polisiýasy diktator Saddam Hüseýniň ýurdy dolandyran ýyllarynda eden işleri üçin ötünç sorady.
Içeri işler ministrliginiň beýanatynda “polisiýa öz borjuna girmeýän işler bilen meşgullanmaga mejbur edildi” diýilýär.
Bu beýanat yrak polisiýasynyň döredilmeginiň 90 ýyllygy mynasybetli çap edildi.
Emma geçmişde edilen bikanun işler üçin ötünç soralýandygyna garamazdan, Yragyň howpsuzlyk güýçleri, polisiýa we goşun adam hukuklaryny goraýjylar tarapyndan häzir hem tankyt edilýär.
Hukuk toparlary olary eli agyrlykda, eden-etdilikli tussag etmelerde we hukuk bozmalarda aýyplaýarlar.


text:
Owganystanyň häkimiýetleri iki sany adamy Eýranyň bähbidi üçin içalyçylyk etmekde we terror hüjümlerini taýýarlamakda aýyplap tussag etdiler.
Owganystanyň razwedka gullugyndan syzyp çykan wideo materialda bu tussag edilen owgan raýatlary Saed Kamal bilen Saed Husseýiniň hakykatdanam şeýle içalyçylyk işleri bilen meşgullanandyklaryny boýun alýandyklaryny görmek bolýar.
Bu iki raýatyň aýmagyna görä, olar Eýranyň Rewolýusion Gwardiýasy tarapyndan tälim berlen owganystanly bosgunlaryň toparynda bolupdyr.
Bu wakanyň öňýany Owganystanyň häkimiýetleri Eýranyň ýarym resmi “Fars” habar agentliginiň Kabuldaky býurosynyň başlygy Abdulwahed Hekimi-de Owganystanyň hökümet syrlaryny Eýrana geçirmekde aýyplap tussag edipdiler.


text:
Duşenbe güni Tunisiň sudy ýurduň ozalky prezidenti Ben Alini gaýybana ýagdaýda 15 ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
Sud ony öz ygtyýarynda bikanun ýarag, neşe maddalaryny we döwlete degişli arheologik gymmatlyklary saklamakda aýyplama bildirdi.
Mundan daşary, sud oňa 79 müň dollar jerime salmak barada-da karar çykardy. Munuň özi Tunisiň sudunyň Ben Alä garşy çykaran ikilenji hökümidir.
Geçen aý ýurduň sudy oňa aýaly bilen bilelikde döwletiň maliýe serişdelerini bikanun ulanandyklary üçin 35 ýyl türme tussaglygyny bermek barada-da gaýybana höküm çykarypdy.
Şu ýylyň ýanwarynda Tunisde ýüz beren halk gozgalaňlarynyň netijesinde ýurduň şol wagtky prezidenti Ben Ali Saud Arabystanyna gaçyp atmaga mejbur bolupdy. Şondan soň beýnisine gan inmegi sebäpli, ol Saud Arabystanyň keselhanasynda bolmagynda galýar.


text:
23-nji sentýabrda BMG-niň Baş Assambleýasynyň 64-nji sessiýasynda doklad bilen çykyş eden döwlet liderleriniň hatarynda türkmen prezidenti Berdimuhamedow hem boldy. Ol öz çykyşynda örän köp meselelere degip geçdi.
Eýse, ol meseleler halkara derejesinde näderejede ähmiýetli we ýerlikli meseleler?
Prezident Berdimuhamedowyň çykyşy, umumy alnanda, giň gerimdäki meselelere, şol sanda Birleşen Milletler guramasyny reformirlemek, BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň işini effektiw gurnamak, BMG-niň Aşgabatdaky merkeziniň roluny güýçlendirmek, global derejede täzeçe energiýa modelini işläp düzmek, energiýa geçirijileriniň howpsuzlygy bilen baglanyşykly halkara kanunçylyk dokumentini taýýarlamak, regionlaryň ýaragsyzlanmagy, terrorizm we neşe gaçakçylygy ýaly problemalara garşy göreş ýaly meselelere-de degip geçdi.
Türkmenistanda syýasy we sosial reformalary uzaga çekdirýänlikde tankytlanylyp gelinýän türkmen prezidenti BMG-niň Baş Assambleýasynyň münberinden eden çykyşynda nämüçindir Türkmenistandaky reformalar barada gürrüň gozgaman, eýse Birleşen Milletler guramasynyň işini reformirlemegiň zerurlygy barada gürrüň etdi.
Ol bu barada, hususan-da, şeýle diýdi: «Birleşen Milletler guramasy adalatly we sazlaşykly halkara gatnaşyklaryny döretmekde döwletleriň döredijilikli işiniň goldawçysy bolmalydyr. Şu nukdaýnazardan Türkmenistan Birleşen Milletler guramasynyň reformirlenmek meselesine hem üns berýär. Biziň pikirimizçe, öz işiniň käbir jähtlerinde biziň bu guramamyzyň kämilleşmegine we şu günki günüň talaplaryna görä has effektiw bolmagyna zerurlyk bar diýip hasaplaýar».
Prewentiw diplomatiýa merkezi
Ýöne şol bir wagtyň özünde-de Türkmenistanyň Birleşen Milletler guramasy bilen hyzmatdaşlyklaryny has-da ösdürmäge taýýardygyny nygtan prezident Berdimuhamedow BMG-niň Aşgabatdaky prewentiw diplomatiýa boýunça merkeziniň roluny güýçlendirmekligiň hem zerurdygyny öňe sürdi.
Türkmenistan boýunça bilermen, taryh ylymlarynyň doktory Artýom Ulunýan BMG-niň Aşgabatdaky prewentiw diplomatiýa boýunça merkeziniň hakykatdanam Türkmenistan üçin möhüm rol oýnap biljek merkezdigini aýdýar. «Köp analitikler başda bu merkez baradaky ideýany ýöne bir boş şygar diýip hasaplapdylar. Ýöne, meniň pikirimçe, Türkmenistanyň häzirki häkimiýetleri öňi bilen BMG-niň bu merkeziniň üsti bilen özleriniň regiondaky pozisiýalaryny güýçlendirmek isleýärler”.
Bilermen Artýom Ulunýan şol merkeziň beýleki möhüm ugurlaryny şeýle düşündirýär: “Ikinjiden bolsa, olar Merkezi Aziýa regionyny geosyýasy taýdan özygtyýarly bir zona öwürmek we onda-da energiýa resurslaryna baý Türkmenistana möhüm rol bermek isleginden ugur alýarlar. Üçünjiden bolsa, türkmen häkimiýetleri bu merkezi diňe bir Owganystandaky ýagdaýlary durnuklaşdyrmak maksady üçin ulanmak bilen hem çäklenmän, eýse Merkezi Aziýadaky we, şol sanda Türkmenistandaky energiýa geçirijileriniň, howpsuzlygyny üpjün etmek maksady üçin hem ulanmak isleýärler. Şu nukdaýnazardan, türkmen häkimiýetlerinde BMG bilen birlikde ýewropalylaryň we amerikalylaryň bu meselä ünslerini çekmek üçin hem uly şanslary bar”.
Energiýa howpsuzlygy
BMG-niň Baş Assambleýasynyň sessiýasynda eden çykyşynda truboprowodlaryň geçýän ugurlarynyň geografiki taýdan birtaraplaýyn bolmagynyň dünýä bazarynyň ýagdaýyna-da ýaramaz täsir edýändigini bellän prezident Berdimuhamedow Merkezi Aziýa regionynda we kaspiýaka sebitde ýaragsyzlanmak meselesiniň hem möhümdigini nygtady. Türkmen prezidenti hatda şu mesele boýunça geljek ýylyň başynda Türkmenistanda halkara konferensiýany geçirmek teklibini hem öňe sürdi.
Energiýany diwersifikasiýa etmek meselesi bilen bir wagtda türkmen prezidentiniň ýaragsyzlanmak meselesini-de gozgamagy onuň Orsýetiň harby basyşlaryndan howatyr edýän bolmagy mümkin diýen garaýyşlary hem döretdi. Emma analitik Artýom Ulunýan meseläniň diňe Orsýet bilen bagly däldigini öňe sürdi: «Ýeterlik harby kuwwaty bolmadyk we hiç hili harby bloklara ýa guramalara-da agza bolup durmaýan Türkmenistan bu regiona abanmagy mümkin bolan islendik basyşlary azaltmaga çalyşýar. Şol sanda ol Merkezi Aziýa regionynda harby-syýasy bloklaryň täsirleriniň jemlenmegini-de islemeýär».
Käbir bilermenleriň pikiriçe, energiýa resurslaryna baý Merkezi Aziýa regiony soňky wagtlar, hakykatdanam, daşarky güýçleriň täsir ugrundaky potensial regionlaryndan biri hasaplanylýar. Şu nukdaýnazardan olar bu ugurda Merkezi Aziýanyň döwlet liderleriniň bildirýän aladalarynyň hem ýerliksiz däldigini aýdýarlar.


text:
Minskide 2010-njy ýylda bolan dawaly prezident saýlawy baradaky filmi surata düşürip başladylar. Bu saýlaw awtoritar prezident Aleksandr Lukaşenkonyň häkimiýetde galmagyny üpjün edipdi.
«Abel» diýlip, injil aňlatmasy bilen atlandyrylan film Medeniýet ministrligi tarapyndan maliýeleşdirilýär. Penşenbe güni kameralaryň öňünde Garaşsyzlyk meýdançasynda hökümete garşy guralan protestleriň surata düşüriliş sahnalary guraldy.
Aýdylmagyna görä, bu filmde Lukaşenkonyň dördünji möhlete prezident saýlanmagy bilen bagly dörän konfliktiň hersi bir tarapynda bolan iki dogan hakynda gürrüň berilmeli.
2010-njy ýylyň dekabrynda, prezident saýlawlarynyň galplaşdyrlmagy bilen bagly turan gozgalaň mahalynda prezident Lukaşenko bilen bäsleşige çykan birnäçe kanditdat we ýüzlerçe protestçi tussag edilipdi.


text:
Oskar baýragyny utan amerikan režissýory Stiwen Spilberg, habarlara görä, Hindistan bilen Pakistanyň arasyndaky dawaly Kaşmir sebiti barada kino düşürmekçi bolýar.
Spilberg Mumbaýa sapary mahalynda "The Times of India" gazetine bu kinonyň öz “DreamWorks” studiýasy we onuň hindi partnýory, milliarder Anil Ambaniniň ýolbaşçylygyndaky “Reliance Entertainment” tarapyndan surata düşüriljegini aýtdy.
Spilberg bu kinonyň tekstiniň eýýäm ýazylyp gutarylandygyny, ýöne onuň düşüriljek ýeriniň entek kesgitlenmändigini habar berdi.
Mumbaý Hindistanyň kino sungatynyň merkezi bolup, Bolliwud hökmünde giňden tanalýar.


text:
Demirgazyk Amerika
Demirgazyk Amerika (iňl. North America, fr. Amérique du Nord, isp. América del Norte, Norteamérica, ast. Ixachitlān Mictlāmpa) — Ýer planetasynyň 6 sany materiginiň biri, ol Ýeriň Günbatar ýarymşarynyň demirgazygynda ýerleşýär.
Demirgazyk Amerikanyň meýdany adasyz — 20,36 mln. km², adalar bilen — 24,25 mln. km². Demirgazyk Amerikanyň adalaryna Grenlandiýa (2,176 mln. km²), Kanada Arktiki arhipelagy, West-Hindistan, Aleut adalary we beýlekiler degişlidir.
- ↑ Footnote tekstini şu ýere giriziň


text:
Institutyň gurluşy (bölümleri)
Ýolbaşçy işgärler, maliýe, buhgalteriýa hasaba alyş we hasaplaýyş, ylmy-tehniki habarlar, tebigi çeşmeler, derman ösümlikleriniň fitohimiýasy, sintetiki we ýarymsintetiki derman serişdeleri, derman serişdeleriniň tehnologiýasy, biotehnologiýa we organodermanlar, derman serişdeleriniň farmakologiki we mikrobiologiki aktiwligi, derman serişdeleriniň zäherliligi we goşmaça täsirleri, derman serişdeleriniň standartizasiýasy we hil barlaglary, ylmy tejribe-önümçilik, hojalyk bölümi.
Esasy ylmy ugurlary
Türkmenistanyň tebigi çyg mallaryndan derman we beýleki bejeriji häsiýetli serişdelerini işläp düzmek we olary amaly önümçilige ornaşdyrmak. Türkmenistanyň Prezidentiniň “Saglyk” döwlet maksatnamasyny durmuşa geçirmekde ýerli tebigi çyg mallarynyň (ot-çöpleriniň, minerallarynyň, janly-jandarlarynyň) peýdasy ýokarydyr. Olaryň dermanlyk häsiýetlerini öwrenmek we olary önümçilige ornaşdyryp, halk köpçüligine hödürlemek institutyň esasy maksadydyr. Ondaky garaşylýan netijeler esasan-da saglygy goraýyşda ulanylýan derman görnüşleriniň sanyny we dürlüligini köpelitmek, hem-de elýeterliligini ýola goýmak, şeýle-de dermanlara sarp edilýän pul serişdelerini tygşytlamak bolup durýar.
http:/science.gov.tm
Filed under: Bütin Temalar, Bilim, Saglyk


text:
11-nji dekabrda Aşgabatda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 20 ýyllygy mynasybetli geçirilýän dabaralara gatnaşmak üçin Türkmenistana gelen Gruziýanyň Prezidenti Giorgiý Margwelaşwili bilen duşuşdy.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow dostlukly ýurduň Baştutanyny mübärekläp, Türkmenistana gelmek hem-de şanly senä bagyşlanan ýokary derejedäki Halkara maslahatyna gatnaşmak baradaky çakylygy kabul edendigi üçin gruziýaly kärdeşine minnetdarlyk bildirdi. Döwlet Baştutany biziň syýasatymyzyň esasy ýörelgesiniň parahatçylygy hem-de ählumumy howpsuzlygy üpjün etmekden ybaratdygyny aýdyp, taraplaryň BMG-niň, ÝHHG-niň we beýleki halkara guramalarynyň çäklerinde işjeň gatnaşyk edýändiklerini kanagatlanma bilen belledi. Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleýşi ýaly, türkmen we gruzin halklaryny berk dostluk gatnaşyklary baglanyşdyrýar. Şol gatnaşyklar bolsa gözbaşyny 15-nji asyrdan alyp gaýdýar. Munuň özi iki ýurduň netijeli hyzmatdaşlygyny mundan beýläk-de ösdürmek üçin möhüm esas bolup durýar.
Öz nobatynda, gruzin Lideri myhmansöýerlik üçin döwlet Baştutanyna hoşallyk bildirip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowy we türkmen halkyny ýurdumyzda hem-de onuň çäklerinden daşarda giňden bellenilip geçilýän şanly sene bilen mähirli gutlady we Türkmenistanyň Bitaraplygynyň ýurdumyzyň we tutuş sebitiň parahatçylygynyň, ykdysady ösüşiniň hem-de abadançylygynyň ygtybarly kepili bolup durýandygyny belledi.
Prezident Giorgiý Margwelaşwili Gruziýanyň ikitaraplaýyn görnüşde, şeýle hem iri halkara guramalarynyň çäklerinde özara bähbitli hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de ösdürmäge taýýardygyny we uly gyzyklanma bildirýändigini tassyklady. Şol hyzmatdaşlyk bolsa iki dostlukly döwletiň kuwwaty hem-de ileri tutulýan ugurlary nazara alnyp guralýar. Şunuň bilen baglylykda, ýylyň dowamynda ýokary derejeli geçirilen duşuşyklaryň yzygiderli häsiýete eýe bolandygy bellenildi. Bu duşuşyklar iki ýurduň netijeli gatnaşyklaryny ösdürmäge, hususan-da, haryt dolanyşygyny artdyrmaga we hyzmatdaşlygyň çägini giňeltmäge ýardam edýär.
Gruziýanyň baştutany Aşgabatda ýokary derejeli halkara forumynyň guralandygy üçin Türkmenistanyň Prezidentine hoşallyk bildirip, bu maslahatyň dünýäniň halklaryny ýakynlaşdyrmak işinde hem-de oňa gatnaşýan ýurtlaryň köptaraplaýyn we ikitaraplaýyn gatnaşyklaryny ösdürmekde uly ähmiýete eýedigini nygtady.
Duşuşygyň barşynda türkmen-gruzin gatnaşyklarynyň meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy, iki döwletiň bähbidine hem-de ählumumy möçberde netijeli gatnaşyklary diwersifikasiýalaşdyrmak üçin hyzmatdaşlygy ösdürmekde bar bolan kuwwaty nazara almak bilen, onuň geljegi uly ugurlary kesgitlenildi.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow türkmen döwletiniň daşary syýasatynyň esasy ugurlary barada aýdyp, halkara syýasatynyň energiýa howpsuzlygy ýaly möhüm meselesinde Türkmenistanyň oňyn garaýyşlaryny goldaýandygy üçin Prezident Georgiý Margwelaşwilä minnetdarlyk bildirdi. Döwlet Baştutany şeýle hem ýokary derejede geçirilen türkmen-gruzin gepleşikleriniň barşynda gazanylan ylalaşyklaryň özüniň oňyn netijelerini berýändigini kanagatlanma bilen belledi, hususan-da, gruziýaly kärdeşine ulag-üstaşyr geçelgelerini ösdürmek bilen baglanyşykly meseleleriň çözülýändigi üçin minnetdarlyk bildirdi. Logistiki düzümiň döredilmegi diňe bir iki ýurt üçin däl, eýsem, tutuş sebit üçin hem uly ähmiýete eýe bolar diýip, türkmen Lideri aýtdy.
Belent mertebeli myhman Gara deňiz we Hazar deňzi sebitleriniň ýakynlaşmagy nukdaýnazaryndan Gruziýanyň möhüm orun eýeleýändigini nygtap, öz ýurdunyň ulag ulgamynda bilelikdäki taslamalary durmuşa geçirmekde ygtybarly hyzmatdaş bolup çykyş etmäge taýýardygyny tassyklady.
Prezidentler Gurbanguly Berdimuhamedow we Giorgiý Margwelaşwili ikitaraplaýyn gatnaşyklara ýokary baha berip, netijeli syýasy gatnaşyklary mundan beýläk-de çuňlaşdyrmagyň, özara bähbitli söwda-ykdysady hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmegiň hem-de medeni-ynsanperwer gatnaşyklary pugtalandyrmagyň wajypdygyny bellediler.
Türkmenistanyň we Gruziýanyň Baştutanlary şeýle hem özara gyzyklanma bildirilýän sebit we halkara syýasatynyň möhüm meseleleriniň birnäçesi boýunça pikir alşyp, ikitaraplaýyn, şeýle hem köptaraplaýyn görnüşde netijeli hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de ösdürmäge taýýardyklaryny tassykladylar.


text:
Žurnalistleri goraýjy komitet (CPJ), 2015-nji ýylda Hytaýyň we Müsüriň žurnalistleri tussag ediji iň erbet ýurtlar bolandygyny aýtdy.
15-nji dekabrda çap edilen hasabatda tussag edilen žurnalistleriň dünýä derejesindäki sanynyň geçen ýyldan azalandygy bellenýär we 2015-nji ýylda 199 žurnalistiň azatlykdan mahrum edilendigi, geçen ýylda olaryň sanynyň 221 adam bolandygy habar berilýär.
Hasabata görä, 1-nji dekabra çenli Hytaýda 49, Müsürde 23, Eýranda 19, Eritreada 17 we Türkiýede 14 žurnalist ýylyň dowamynda tussag edilipdir.
Dissidentlere basyşy güýçlendirip, halkara tankytlaryna eýe bolan Azerbaýjan öňki sowet ýurtlarynyň arasynda birinji ýerde barýar.
Žurnalistleri goraýjy komitetiniň hasabatyna görä, bu ýurtda ýylyň dowamynda sekiz žurnalist tussag edilipdir. AÝ/AR-nyň žurnalisti Hadija Ismaýilowa hem olaryň hataryna girýär. Özbegistanda dört, Orsýetde, Gyrgyzystanda we Türkmenistanda her ýurtda bir žurnalist tussag edilipdir.


text:
Gözegçiler Siriýanyň aňsatlyk bilen baryp bolmaýan bir şäherine ynsanperwer kömeklerini alyp barýan kerweni harby uçarlaryň bombalandygyny aýdýarlar. Siriýanyň harbylary hem atyşyklary bes etmek üçin bellenen bir hepde möhletiň tamamlanandygyny aýtdylar.
Birleşen Milletler Guramasy kerweniň 19-nji sentýabrda bombalanandygyny tassyklady. Ýöne bu hüjümi haýsy tarapa degişli uçarlaryň amala aşyrandygy barada anyk maglumat ýok. Siriýaly aktiwistleriň aýtmagyna görä, hüjümde azyndan 12 adam ölüpdir.
Siriýanyň adam hukuklary boýunça synçy topary hüjümleri amala aşyran uçarlar ýa Siriýanyňky ýa-da Orsýetiňki diýýär. Bu toparyň aýtmagyna görä, atyşyklary bes etmek möhleti tamamlanaly bäri Alepponyň özüne we töweregine 35 gezek howadan zarba urlupdyr.
Amerikan hökümetiniň resmileri konwoýa hüjüm edilendigini tassyklap, bu işi atyşyklary bes etmek ylalaşygyna urlan çynlakaý zarba diýip atlandyrdylar.
Siriýanň barbylar 19-nji sentýabrda çykarylan beýannamada atyşyklary bes etmek möhletiniň tamamlanadygyny yglan edip, "ýaragly terrorçy toparlaryň" ony öwran-öwran bozandygyny aýtdylar.
Beýannamada bu toparlar atyşyklaryň kesilmeginden öz güýçlerini toplamak we ýaraglanmak üçin peýdalanyp, hökümetiň kontrollygyndaky etraplara hüjüm edenlikde aýyplanýar.
Waşingtonda Döwlet departmentiniň sözçüsi Jon Kirbi Orsýeti Siriýanyň beýanatyny aýdyňlaşdyrmaga çagyrdy. Moskwa bir ýyl mundan ozal başlanan howa kampaniýasy bilen Siriýanyň hökümetini güýçlendirmäge synanyşýar.
Kirbi 19-njy sentýabrda beren beýanatynda: "Biz [prezident Başar al-Assada] täsir etmegi dowam etdirmekleri üçin orsýetli kärdeşlelerimiz bilen pikir alşarys" diýdi.
"Siriýanyň habrylaryna degişli beýanatlaryň bardygyny görýäris. Ýöne biziň ylalaşanymyz orslar. Siriýa režiminiň razylygyny almaly hem şolar. Şol sebäpden biz Orsýetiň öz tutumyny aýdyňlaşdyrmagyna garaşýarys".
Birleşen Milletler Guramasynyň sözçüsi Stephane Dujarriç bu gurama we Siriýanyň arab Gyzyl ýarymaý jemgyýetine degişli 31 ýük maşynynyň 18-ine zarba urlandygyny bildirdi.
Konwoý aşylmasy kyn Urm al-Kubradaky 78 müň adama ynsanperwer kömeklerini alyp barýarka bombalanypdyr.
Bu Orsýet 2015-njj ýylyň sentýabrynda urşa goşulaly bäri Waşington bilen Moskwanyň ylalaşmagy netijesinde atyşyklaryň ikinji gezek bes edilmegidir.
Ýöne başlangyçda söweşler ep-esli azalsa-da, zorlukly hereketler soňky günlerde artyp ugrady. Iberilen kömekleriň köpüsini ýetmeli ýerine ýetirip bolmady.
Ýaňy hepdäniň ahyrynda Birleşen Ştatlaryň ýolbaşçylygyndaky ýaranlygyň söweş uçarlarynyň Siriýanyň goşunyna degişli onlarça esgeri öldürmegi hem atyşyklary bes etmek ylalaşygyna zyýan ýetirdi.
Waşington bu hüjümiň ýalňyşlyk bilen bolandygyny aýdýar.


text:
Soňky iki onýyllykda türkmenistanly ýaşlaryň arasynda başga milletleriň wekilleri, başga ýurtlaryň raýatlary bilen durmuş gurýan oglan-gyzlaryň görnetin köpelendigi aýdylýar.
Hususan-da türkmenistanly aýal-gyzlaryň arasynda daşary ýurt raýatlaryna durmuşa çykýanlaryň sanynyň sowet ýyllaryndaka garanda has artandygy aýdylýar.
Ozallar, aýdaly, Özbegistanda ýa beýleki sowet respublikalarynda ýaşaýan ýaşlaryň özara nika baglaşmagy hiç bir kanuny kynçylyk döretmeýärdi.
Emma indi, Özbegistanda ýa ozalky sowet giňişliginiň başga bir ýurdunda ýaşaýan ýaşlaryň arasynda baglaşylan nikalar hem ýaşlaryň, olardan önen çagalaryň kyn ýagdaýa düşmegine getirip bilýär diýip, Azatlyk Radiosy bilen gürrüňdeş bolan synçylar aýdýarlar.
Mundan başga, goňşy ýurtlarda we dünýäniň beýleki ýerlerinde ýaşaýan etniki türkmenleriň arasynda baglaşylan nika hem, aýdylmagyna görä, raýatlyk, maşgala gatnaşyklary, gelim-gidim meselesinde bir topar kynçylyk döredýär.
Başga bir tarapdan, gowuşýan maglumatlara görä, Türkmenistanda başga milletiň wekiline durmuşa çykan türkmen zenanyna gyýa garalýan, olaryň görnetin kemsidilýän, kiçeldiljek bolunýan halatlary hem bar.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan türkmenistanlylaryň käbiriniň tassyklamagyna görä, daşary ýurtla durmuşa çykan zenanlaryň Türkmenistanyň döwlet edaralarynyň işgärleri tarapyndan kemsildilmelere sezewar edilýän halatlary hem bolýar.
Eýsem Türkmenistanda milletara, döwletara nikalarynyň nähili kynçylyklary bar?
Şeýle nikadaky ýaşlary, olaryň maşgalalaryny esasan nämeler köseýär we bu kösençlikler nädip aradan aýrylmaly?
Azatlyk Radiosy nobatdaky «Tegelek stol» söhbetdeşligini şu meselä bagyşlaýar.
Pikirleriňize garaşýarys.


text:
Bişkekde "Dini radikalizmiň we ekstremizmiň Merkezi Aziýada ýaýbaňlanmak problemasy" temadan sebitara ýygnak geçirilýär.
"Uruş we parahatçylyk" atly institutyň gurnaýan ýygnagyna Özbegistandan, Täjigistandan, Gazagystandan hem Gyrgyzystandan teologiýa hünärmenleri, döwlet edaradyr-guramalarynyň wekilleri gatnaşýarlar. Olar dini radikallygyň sebitda has-da ýaýbaňlanmak problemasyna ählitaraplaýyn garap, onuň bilen göreşmegiň ugurlaryny maslahatlaşýarlar.
Özbegistan mysalynda
Daşkentdäki "Bilim kerweni" atly döwlete degişli bolmadyk ylmy-öwreniş edarasynyň müdiri Farhod yslamlaşmagyň SSSR-iň dargamagyndan soňky taryhyny üç tapgyra bölýär. Birinji tapgyr - yslam endikleriniň ösüş döwri. Onuň aýtmagyna görä, Sowet Soýuzynyň dargamagyndan soňky bu döwürde derrew metjitler gurulmaga başlandy we dini öwredýän okuw jaýlary açyldy. Şeýlelikde ateizm düşünjelerinden saplanylmaga synanyşyk edildi. Ikinji tapgyr - "intellektual" ýyllar. Haçan-da halk Gurhana ysnyşyp başlanda, ana şonda adamlaryň ýaşaýyş endikleri hem şerigata uýgunlaşyp başlady. Üçünji tapgyr - halkyň diňe bir özi şerigata görä ýaşamaga başlaman, şol bir wagtyň özünde döwletden hem şerigata eýermegi talap edip ugrady. Farhod Tolipow "Hut, ynha, şu üçünji tapgyrda, halk bilen döwletiň arasynda tapawutly pikirler döredi" diýip nygtaýar.
Ol sözüniň üstüni şeýle ýetirýär: ”Häzirki syýasy ýokary gatlak öz döwründe sowet syýasatynyň aňrybaş ateizm aň-düşünjesi bilen ösüp kemala geldi. Olar diňe indi häzirki döwürde sekulýarizmiň köne hem düýpli gurluşyna doly düşünmäge başladylar. Täjikler bolsa Täjigistanda bolup geçen içerki uruşdan soň häzirki döwürde halkyň arasynda sekulýarizm bilen yslamçylaryň dürli ugurlarynyň arasynda iş ýüzünde gatnaşygy ýola goýmaga synanyşyk edýärler. Hut bu mysal hem ýaňky garaýşa doly güwä geçýär. Jemgyýetde geçirilýän pikir alşyklaryň netijesinde taraplar indi köne sekulýar ýörelgäniň döwlet bilen diniň arasyny açmagy ündeýändigine doly göz ýetirip başladylar. Ýewropa tejribesinde görlüşi ýaly, döwlet buthanadan doly aýrylýar. Ýagny, başgaça aýdylanda, dini guramalar döwletiň dolandyrylşygyndan çykarylýar. Ýöne bu ýerde din döwletden üzňeleşdirilmeýär. Şeýle ýagdaýda täjikleriň Merkezi Aziýada saýlap alan ugry örän ýerlikli görünýär. Olar dini guramanyň döwletden doly aýratyn, özbaşdak hem garaşsyz bolup biljekdigini, ýöne diniň döwletden aýratyn däldigini görkezdiler. Täjigistan şol bir wagtyň özünde golaýda durşy bilen muňa gabat gelmeýän bir karary-da kabul etdi we ”Yslamy galkynyş partiýasyny” gadagan etdi oturyberdi. Bu bolsa käbir raýatlaryň has beter radikallyga ymtylmagyna sebäp boldy.
Artykmaç gysyş radikallygy has möwjedýär
Täjigistanly hünärmen Parwiza Mullajanowanyň bellemegine görä, gaty berk tutum ýaly dine garşy görkezilýän gysyşlaryň hut özi radikallyga uly mümkinçilik döredýär. Ol salafitleriň "Yslam döwleti" atly ekstremist topara birleşmegini muňa mysal hökmünde görkezýär we şeýle diýýär: ”Bar bolan maglumatlara salgylanylan mahaly, "YD" we "Jabhat al-Nusra" ýaly toparlaryň tarapdarlarynyň aglaba köpçüliginiň salafitlerden düzülendigine göz ýetirmek bolýar. Edil şonuň ýaly Ýewropa ýurtlaryndan baryp goşulan raýatlara hem salafit propagandaçylary tarapyndan tälim berlendigini bilýäris. Näresmi maglumatlara görä, "YD" toparynyň hataryndaky söweşijileriň aglaba köpçüligi salafit propagandaçylardan ideologiýa sapagyny alypdyrlar. Şonuň üçinem bilermenler, sebitde ekstremizmi söweş meýdanlaryndaky we olaryň ýaranlary bolan ýerli guramalaryň hem toparlaryň möwjedýändigine ynanýarlar. Söweşijileriň sanyny köpeldýänler hem hut şolardyr. Bu ýerde bir zady aýratyn belläp geçesim gelýär, ýagny ideologiýa taýdan garalan mahaly, söweşýän ekstremist bilen söweşmeýän ekstremistiň arasynda hiç hili tapawut ýokdyr.
Gyrgyzystan aň-bilim ýoluny saýlap aldy
Gyrgyzystanda we Gazagystanda Täjigistan bilen Özbegistandan tapawutlylykda salafit toparlary o diýen berk gysyş astynda tutulmaýar. Käbir bilermenler ynha şeýle garaýşy öňe sürýärler. Gyrgyzystan respublikasynyň din işleri baradaky döwlet geňeşiniň ýolbaşçysy Orozbek Moldaliýew, öz ýurdunyň din bilen baglanyşykly syýasatynyň aýratynlygyny şeýle düşündirýär: ”Gadagançylyklary durmuşa geçirmeýändigimiz üçin goňşularymyz bizi aýyplaýarlar. Ýöne diňe gadagançylyklar bilen bu problemanyň hötdesinden gelip bolmaýar. Ideologiýa adamyň aňynda ýaşaýar. Şonuň üçinem ony gadagan etmeli däl. Gadagançylygyň deregine biz gaýtam hakyky yslamyň nähili bolýandygyny düşündirmeli. Biziň ýokary derejeli hünärmen din öwrenýän alymlarymyz bar. Ýöne olaryň sany gaty az.
Moldaliýewiň nygtamagyna görä, okuw jaýlarynda ýaşlara diňe bir dini bilim bermek bilen çäklenmän, olara şol bir wagtyň özünde dünýewi bilimler hem berilmelidir. Onuň aýdyşy ýaly, häzirki döwürde alnyp barylýan tagallalar çäginde medreseleriň uçurymlaryna dünýewi okuw jaýlarynyň usulynda ýöriteleşdirilen goşmaça sapaklar berilýär. Eger bu synanyşyk şowly netije berse, onda geljekde medreseleriň uçurymlaryndan goşmaça dünýewi bilim almak hem talap edilip başlanar.
”Medresä esasan kimler gatnaýar? Adatda bolşy ýaly, ýokary bilimi bolmadyklar gidýärler. Olar medresede Gurhany we şerigatyň kada-kanunlaryny ýatdan öwrenýärler. Soň olar metjitlerde wagyz-nesihata başlaýarlar we şol bir wagtyň özünde hem öz işi bilen gümra bolýarlar. Ondan soň olar şeýlelikde jemgyýetden üzňeleşýärler we kämilleşmeýärler. Şeýlelikde onuň içerki dünýäsi bilen dünýewi jemgyýetiň arasynda ullakan aratapawut emele gelýär. Ynha, hut şu sebäpden biz prezidentiň ýörite buýrugy bilen din barasynda ýörite programmany durmuşa geçirýäris. Hökümet hem biziň alyp barýän işlerimizi goldaýar. Bilim ministrligi hem döwrebap görnüşde täze teologiýa kollejleriniň açylmagyna rugsat berdi. Biz 27 sany medrese talybyny saýlap aldyk. Olar häzir Arabaýew adyndaky uniwersitetde ýokary bilim alýarlar we öz ýaşdaşlary bilen içgin aragatnaşyk saklaýarlar. Olar dini tälimiň ýany bilen dünýewi bilimleri hem öwrenýärler.
Ýygnak 8-nji dekabrda öz işimi tamamlady. Ýygnagyň netijelerine görä, hünärmenler, radikallyk howpunyň azaldylmagy we onuň täsiriniň aýrylmagy barasynda dürli programmalar taýýarlaýarlar.


text:
Türkmenistanyň futbol boýunça çempionatynyň üçünji aýlawynyň başlanandygyny mälim eden 19-njy tapgyr Aşgabatda, Daşoguzda we Baýramalyda geçirilen duşuşyklar bilen tamamlandy.
Türkmen paýtagtyndaky “Köpetdag” stadionynda ýurduň häzirki çempiony “Altyn Asyr” ýokary ligada ilkinji gezek çykyş edýän “Hazynany” kabul etdi.
Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň topary çempionatyň ikinji ýarymynyň başlanmagynyň öňüsyrasynda bäş oýunçy bilen güýçlendi: “Balkandan” goragçy Nurtagan Mämmedalyýew we ýarym goragçy Güýçmyrat Annagulyýew, “Ahaldan” ýarym goragçylar Gurban Annaýew hem Berdimyrat Rejepow, şeýle hem geçen möwsümde Ispaniýanyň sebit ligasynyň “Kasablanka” toparynda çykyş eden hüjümçi Batyrgylyç Berdiýew geldi. Möwsümiň ikinji ýarymyna taýýarlygyň çäklerinde Ahmet Agamyradowyň şägirtleri Aşgabatda üç ýoldaşlyk duşuşygyny geçirdiler. Olaryň ikiside: “Köpetdag” bilen 4:1, “Köpetdag-2” bilen 11:0 hasaplarynda ýeňiş gazandy, HTTU bilen bolsa deň oýnady — 2:2.
Öz garşydaşyndan tapawutlylykda, “Altyn Asyr” okuw-türgenleşik ýygnanyşygyny Türkiýede geçdi. Ol ýerde Ispaniýanyň, Türkiýäniň toparlarynyň garşysyna birnäçe ýoldaşlyk duşuşygyny geçirdi.
Birinji ýarym “Altyn Asyryň” peýdasyna tamamlandy, Süleýman Muhadow iki gezek tapawutlandy. Indi bu hüjümçiniň geçiren pökgüleriniň sany 18-e ýetdi we ol bu görkeziji boýunça netijeli hüjümçileriň sanawynda öňdäki orunda barýan “Balkanyň” oýunçysy Myrat Ýagşyýew bilen deňleşdi.
Arakesmeden soň, toparlaryň hersi bir pökgi geçirdi, emin tarapyndan bellenilen 11 metrlik urgulary Türkmenistanyň milli ýygyndysynyň oýunçylary dürs ýerine ýetirdiler. Myhmanlardan Guwanç Abylow, ýer eýelerinden milli ýygyndynyň we toparyň kapitany Ahmet Ataýew tapawutlandy.
67-nji minutda Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Ýazguly Hojagulyýewiň şägirtleri azlykda galdylar. Ikinji sary petek alan Mämmet Orazmuhammedow oýundan çykaryldy. Ýöne myhmanlar mundan peýdalanyp bilmediler.
3:1 hasabynda ýeňiş gazanan “Altyn Asyr” ikinji orunda barýan “Ahal” bilen arasyndaky 10 utuk tapawudy ýene-de dikeltdiler.
Daşoguzda ýer eýeleri “Daşoguz” Türkmenbaşynyň “Şagadamyndan” 0:2 hasabynda asgyn geldi. 31-nji minutda myhmanlaryň iň netijeli hüjümçisi Hemra Amanmämmedow, 53-nji minutda bolsa Ata Geldiýew tapawutlandylar.
“Merw” bilen “Aşgabadyň” arasyndaky duşuşyk çekeleşikli häsiýetde geçdi. 47-nji minutda Ruslan Gurbanow aşgabatlylary öňe çykardy. 66-njy minutda Toýly Goçnazarow hasaby deňledi. Ýöne duşuşygyň tamamlanmagyna 6 minut galanda Boris Iwanow “Aşgabada” ýeňiş getirdi.
Şeýlelikde, “Aşgabat” medallar ugrundaky göreşi dowam etdirýär, ol üçünji orunda barýan “Balkandan” 3 utuk, dördünji orunda ýerleşen “Şagadamdan” 1 utuk yza galýar.
Nobatdaky 20-nji tapgyr 15-nji awgustda, “Hazyna” — “Balkan” we “Aşgabat” — HTTU duşuşyklary bilen başlanar.
Maglumat toplamagy halaýanlara duşuşygyň sanlaryny we delillerini hödürleýäris.
"Altyn Asyr" – "Hazyna" – 3:1 (2:0)
9-njy awgust. Aşgabat. "Köpetdag" stadiony. 1 000 tomaşaçy.
Pökgüleri geçirenler: Süleýman Muhadow 29, 39, Ahmet Ataýew 55 (11 metrlik urgudan) – Guwanç Abylow 47 (11 metrlik urgudan).
Duýduryş alanlar: Bagtyýar Hojaahmedow 22, Mämmet Orazmuhammedow 46, 67 – Döwran Orazalyýew 48
Oýundan çykarylan: Mämmet Orazmuhammedow ("Altyn Asyr") 67 (2 sary petek).
Emin: Saparmämmet Gurbanow.
Duşuşygyň inspektory: Çaryýar Ataýew.
"Daşoguz" – "Şagadam" – 0:2 (0:1)
9-njy awgust. Daşoguz. "Sport toplumy". 300 tomaşaçy.
Pökgüleri geçirenler: Hemra Amanmämmedow 31, Ata Geldiýew 53.
Duýduryş alanlar: Hudaýguly Satyýew 53, Umyt Alamow 90+1 - Rustam Mamedow 38, Annageldi Weliýew 90.
Emin: Babanazar Haknazarow.
Duşuşygyň inspektory: Mels Işmuhammedow.
"Merw" – "Aşgabat" – 1:2 (0:0)
9-njy awgust. Baýramaly. "Sport desgasy". 1 000 tomaşaçy.
Pökgüleri geçirenler: Toýly Goçnazarow 66 – Ruslan Gurbanow 47, Boris Iwanow 84.
Duýduryş alanlar: Rasim Gereýhanow 46, Yhlas Pälwanow 89, Ilýa Tamurkin 90+3 – Ruslan Gurbanow 47, Nazar Baýramow 57, Rahymberdi Baltaýew 90+3.
Emin: Jumamyrat Jumamyradow.
Duşuşygyň inspektory: Hudaýnazar Rejepow.
19-njy tapgyrdan soň toparlaryň ýerleşiş tertibi
Iň köp pökgi geçirenler:
Süleýman Muhadow ("Altyn Asyr") – 18 pökgi.
Myrat Ýagşyýew ("Balkan") – 18 (2 – 11 metrlik urgudan).
Altymyrat Annadurdyýew ("Ahal") – 16.
Hemra Amanmämmedow ("Şagadam") – 14 (6).
--------------------------------------------------------------------
Türkmenistanyň ýokary ligasyndaky täzelikleri biziň LINE gruppamyzdan yzarlaň!


text:
Şu gün Duşenbede geçirilen metbugat maslahatynda AFK-nyň Prezidentiniň Kubogy ugrunda ertir Türkmenistanyň “Ahaly” bilen boljak duşuşyk barada Täjigistanyň “Istiklolynyň” baş tälimçisi Mubin Ergaşew öz pikir-garaýyşlaryny beýan etdi.
—Biziň hemmämiz gyzykly oýna garaşýarys — diýen M. Ergaşewiň sözlerini “Istiklol” futbol klubunyň resmi saýty getirýär. — Biziň toparymyzda ähli oýunçylar sagat, oýna hyjuwly. Gynansak-da, alan sary petekleri sebäpli bize toparyň kapitany Dilşot Wosiýew kömek edip bilmez. Onuň oýnamazlygynyň belli bir derejede bildirmegi mümkin...
—Toparçadan çykmak üçin “Istiklola” deň oýnamagam ýeterlik. Ýöne oýunçylaryň aňynda bize deňlik bolýar-la diýen pikiriň bolmagynyň size düýpli zyýan ýetirip bilerinden çekineňzokmy?
—Muňa futbol diýýärler, onda her hili zadyň bolmagy mümkin. “Erbil” bilen duşuşykdan soň, biz oglanlar bilen AFK-nyň Kubogyna başgaça garap başladyk. “Ahal” bilen onuň ýoly bolmaz, biz ähli zady unudyp, gol geçirmek üçin öňe eňmeris. Oýlanyşykly oýun görkezip, öňde goýlan maksada ýetmäge çalşarys.
—“Ahalyň” gowşak we güýçli taraplaryny belläp bilersiňizmi?
—... Elbetde, islendik garşydaşyň gowşak we güýçli taraplary bolýar. “Ahal” barada aýdylanda, oýnuň goýluşam, oýunçylaram gowy. Umuman, mynasyp garşydaş, şonuň üçinem oňa göwniýetmezçilik etmek bolmaz.
—“Erbil” bilen bolan duşuşykdan öň siz çärýek finala çykan halatyňyzda, saçyňyzy päkä syrdyrjakdygyňyzy aýtdyňyz. Bu pursat ýakynlaşýan ýaly...
—Meniň düşünişimçe, žurnalistler toparymyzyň indiki bölege çykaryndan, bu meselä has köp üns berýärler. Aýratyn gyzyklandyrýanlar üçin aýdaýyn, soňky ýyllarda şeýle-de saçym çalardy we düşüp başlady (zalda gülki).
—“Walensiýada” tejribelikde bolmagyňyzyň näderejede peýdasy bar?
—Elbetde, bu uly iş... Bu uly mekdep, biziň tälimçilerimize şeýle tejribelikler diňe paýda ederdi. Bu örän gyzykly we düýbünden başga dereje...
Jahongir Jalilow, “Istiklolyň” goragçysy:
—Biz oýna örän oňat taýýarlandyk diňe ýeňşe garaşýarys. Janköýerlerimiziň ýüzüni ýere salmajak bolarys. Elbetde, Dilşod Wasiýewiň oýnamajakdygy gynandyrýar. Ol — biziň toparymyzyň öňbaşçysy. Her nämede bolsa, biz gerekli netijäni gazanmak üçin elimizde baryny ederis.


text:
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň döwründe Türkmenistanda demokratik ösüşiň hem özgerişleriň ýol almagy mümkinmi? Eger-de Türkmen Döwlet Habarlar Gullugynyň ýaňy-ýakynda, has takygy 7-nji ýanwarda, ýaýradan ”Dünýä metbugatynyň sahypalarynda” atly materialyna üns berseň, onda bu o diýen mümkin däl zat bolubam görnenok.
Sebäbi bu material köp ýyllardan soň Türkmenistanda ilkinji gezek söz azatlygyna tarap ädilen görnetin ädimdir. Söz azatlygy meselesinde halys göýdük edilen žurnalistleriň, ýazyjylaryň, türkmen intelligensiýasynyň köpçüliginiň entek kiçi-girim özgerişi göwnüçökgün garşylajakdygyna men gowy düşünýärin.
Dünýäniň käbir dillerinde, şol sanda şwedlerde-de ”Bir garlawaç ýazy getirmez” diýen nakyl bar. Şondan çen tutsaň, agzalan habar entek hiç bir jähtden düýpli täzeligi aňladyp bilmez.
Elbetde, uzak ýyllar boýy söz we metbugat azatlygyna garaşmakdan ýaňa halys ýagyr bolan türkmenleriň bu sagdyn göwnüçökgünligi bilen ylalaşmazlyk kyn. Emma ýazy getirmese-de, agzalan materialyň iň bärkisi ýazyň buşlukçysy bolup biljekdigini hem ünsden düşürmeli däl.
Soňky üç ýylyň dowamynda biz döwlet dolandyryşynyň köne nyýazowçylyk totalitar usuly bilen prezident G.Berdimuhamedowyň ondan birneme tapawutly liniýasynyň sessiz dikleşigini synlaýarys. Döwlet we jemgyýetçilik durmuşynyň ähli ugurlary boýunça, şol sanda metbugatda-da doly agalyk eden diýdimzor nyýazowçylygyň Berdimuhamedowyň wada beren, ymtylýan açyk-aýdyňlyk syýasaty bilen bir asmanyň astyna uzak sygyşmagy, elbetde, birneme geň görünýär. Aslynda bu uzaga çekip bilmeli ýagdaý däl.
Metbugatçylaryň gözüne ildi
Belki, bu totalitar böwediň böwsüljek güni golaýlaýandyr? Ýöne böwsülme duýarlykly bolmasa, ol uzak wagtlap söz azatlygyna suwsap gelen türkmen halkynyň, türkmen intelligensiýasynyň teşneligini gandyryp bilermikä? Ýanwar aýynyň başynda ýüz beren simwolik ”böwsülişiň” häzirlikçe diňe metbugat bilen gündelik iş salyşýan adamlaryň gözüne ilmegi eýse şondan dälmikä? Ýöne, eger ýaz golaýlamasa, habarlar asmanynda hatda ýekeje ”garlawajyň-da” görünmejekdigine häzirlikçe, meger, diňe metbugatçylar düşünýän bolsa gerek.
Eýse, Türkmenistanyň asmanynda täze ýylyň başynda birdenkä peýda bolan simwoliki garlawaç nämedi? Ol, elbetde, Türkmen Döwlet Habarlar Gullugynyň ýurtda ýaýradan resmi materialynda garaşsyz Türkmenistanyň taryhynda seýrek duşýan hadysa bilen bagly.
Şonda TDH gullugy daşary ýurt köpçülikleýin habar serişdeleriniň Türkmenistan baradaky habarlaryna syn ýazyp, ony halka ýetirdi. Abraýly daşary ýurt köpçülikleýin habar serişdeleriniň arasynda ”Nemes Tolkunlarynyň” we Azatlyk Radiosynyň materiallaryna-da mynasyp baha berildi. Eger-de bu hadysa öňküler ýaly seýrek duşýan tötänlik bolup galsa, onda onuň gymmaty kän däl. Diýmek, köp zat bu simwoliki garlawajyň hakyky ýazyň buşlukçysydygyna ýa-da däldigine bagly.
Eger-de prezident Berdimuhamedow edil häzir syýasy inisiatiwany hut öz eline alyp, döwlet apparatyny ýokary wezipeli reaksion pikirli çinowniklerden arassalamagy başarsa hem-de ýurtda söz we metbugat azatlygyny girizip, köp garaşdyran demokratik reformalaryň başyny başlasa, onda Türkmenistanyň habarlar asmanynda gyşyň ortasynda görnen garlawajyň ýetip gelýän düýpli özgerişleriň simwolydygyna ynansa bolardy.
Ak Welsapar Şwesiýada ýaşaýan türkmen ýazyjysy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Türkiýäniň gözellik bäsleşikleriniň owalky ýeňijilerinden biri bolan Merwe Büýüksaraç, sosial ulgamda ýaýradan bir goşgusy zerarly, iki ýyl azatlykdan mahrum edilip bilner.
Garalawçylar, bu goşgyny çap etmek bilen, onuň prezident Rejep Taýyp Erdogany äsgermezçilik edendigini öňe sürýärler.
Garalawçy Umut Tepeniň resmi talabyna esaslanýan şeýle aýyplaýjy karary indi Stambulyň 1-nji jeza kazyýeti tassyklamaly.
2006-njy ýylda geçirilen gözellik bäsleşiginde ýeňiji bolan Büýüýksaraç ýanwar aýynda özüniň Instagram sosial ulgam sahypasynda ýaýradan bir bölek satiriki şygry bilen bagalanyşykly soraga çekildi.
Şygyrda Erdogan parahor we döwlet emlägini talaýan çinownigiň obrazynda suratlandyrylypdyr.
Garalawçylar aslynda Türkiýäniň gimnine, ýagny berkararlyk mukamyna bagyşlanyp ýazylan ol şygyrda Erdoganyň şahsyýetiniň kemsidilýändigini öňe sürýärler.
Büýüksaraçyň aklawçylarynyň aýtmagyna görä, Merwe ol şygry öz adaty internet sahypasynda goýupdyr we şonuň üçinem bu aýyplama, başga zat däl-de, eýse söz azatlygynyň garşysyna gozgalan işdir.
Häzirki döwürde dizaýnerlik işi bilen meşgullanýan Merwe Büýüksaraç kazyýete beren düşündirişinde "Ukusyz" atly satiriki žurnaldan alyp goýan şol bölek şygryny soň derrew pozandygyny aýdyp, onsoň özüne garşy sud işiniň gozgalmagynyň gaty geň ýagdaýdygyny we şeýle-de ol şygry sosial ulgamlarda ýüz müňlerçe adamyň öz sahypalarynda ulanandygyny aýdýar.
Türkiýäniň gözeli özüniň ýurduň prezidentini äsgermezçilik edendigi baradaky aýyplamany doly iňkär edýär.


text:
Orsýetli ýadro fizigi Pragada geçirilen ylmy konferensiýa döwründe gizlin maglumaty aýan etmekde şübhelenilip tussag edildi.
Wladimir Golubewiň aklawçysy Ýewgeniý Gubiniň 22-nji aprelde beren maglumatyna görä, onuň müşderisi gijäň ýary Sarow şäherinde tussag edilipdir. Bu şäher Nižniý Nowgorod regionyndaky ýadro barlag merkezidir.
Gubin öz müşderisiniň deslapky tussaglykda saklanylmagyny şikaýat etmegi planlaşdyrýandygyny aýtdy.
Russiýanyň derňewçileri 66 ýaşly Golubewiň, 2013-nji ýylda Çehiýa respublikasynda geçirilen halkara konferensiýada gizlin maglumaty aýan edendigini belleýärler.
Sarow şäherindäki Federal ýadro merkeziniň pensiýa çykan işgäri Golubew özüne garşy ýöňkelýän aýyplamalary ret edýär.


text:
Duşenbe güni Ermenistanyň häkimiýetleri şu geçen dynç alyş günleri Daglyk-Garabag regionynda iki sany ermeni esgeriniň azerbaýjanly snaýperler tarapyndan atylyp öldürilmegine gaýtargy beriljekdigini mälim etdiler.
Ermenistanyň goranmak ministri Dawid Karapetýan bu bolan waka üçin görüljek çäräniň Azerbaýjan tarapynyň eden işinden hem has ýowuz boljakdygyny nygtady.
Azerbaýjanyň goranmak ministri Teýmur Abdullaýew öz gezeginde şenbe we ýekşenbe günleri serhet ýakada ikitaraplaýyn atyşyklaryň ýüze çykmagynda ermeni harbylaryny aýyplady we bu waka olaryň meçew berendiklerini öňe sürdi.


text:
Ikilenji möhlet prezidentlige dalaş edýän Fransiýanyň prezidenti Nikolýa Sarkozi bilen beýleki bir prezidentlige kandidat Fransua Ollandyň arasynda öten agşam telewizion debat geçirildi.
Üç sagada golaý dowam eden we çekeleşikli geçen bu debatda Fransua Olland prezident Sarkozini Fransiýadaky işsizligiň derejesiniň iki esse artmagyna getirenlikde we döwlet defisitiniň derejesini rekord derejä ýetirenlikde tankytlady.
Nikolýa Sarkozi öz gezeginde Fransua Ollandy ykdysady derejesi boýunça dünýäde bäşinji orunda durýan Fransiýany dolandyrmak hem-de ony ykdysady kynçylyklardan alyp çykmak üçin zerur tejribesiniň ýoklugynda tankytlady.
Fransiýadaky prezidentlik saýlawlarynyň ikinji tapgyry şu geljek ýekşenbe güni geçiriler.


text:
“Freedom House”, “Azatlyk öýi” guramasy geçen ýyl, giň gözegçilik, websaýtlaryň mazmunyna kontrolluk edýän täze kanunlar, sosial-mediany ulanyjylaryň tussag edilmeginiň köpelmegi netijesinde, internet azatlygynyň dünýä boýunça pese gaçandygyny aýdýar.
Emma muňa garamazdan, Birleşen Ştatlarda ýerleşýän hukuk topary aktiwistleriň howp-hatarlardan habardarlygy ýokarlandyrmakda has netijeli işleýändiklerini aýdýar.
Bu netijeler penşenbe güni, "Freedom of the Net" ady bilen çap edilen we 2012-nji ýylyň maýy bilen 2013-nji ýylyň apreli aralygynda 60 ýurtda bolan wakalary öz içine alýan täze hasabatda yglan edildi.
Bloggeriň tussagda ölmeginiň netijesi
Hasabatda Eýranyň, Kubanyň we Hytaýyň internet elýeterliliginiň pesligi we senzuranyň berkligi sebäpli iň ýaramaz ýurtlaryň arasynda galýandygy aýdylýar.
“Azatlyk öýi” guramasynyň ylmy barlagçysy Adrian Şahbazi Azatlyk Radiosyna Eýranda bir bloggeriň tussagda ölmegi Yslam respublikasynyň internet azatlygyny bozýan ýurtlaryň sanawynda iň erbet derejäni almagynyň esasy sebäpleriniň biri boldy diýdi:
"Hakykatda ol ýerde, Eýranda bir internet ulanyjynyň öldürilmek fakty boldy, ol Sattar Beheşti. Onsoň bu bir adamyň, hamala hökümeti tankytlap, internetde bir zat ýazanlygy üçin türmä basylmagynyň, polisiýanyň tussaghanasynda öldürilmeginiň bir fakty boldy. Şeýlelikde, bu olaryň netijesine tersin täsir ýetirdi."
Öňki Sowet Soýuzyndaky ýagdaý
Belarus, Pakistan we Özbegistan hem internet azatlygynyň ýaramaz ýurtlarynyň arasynda agzalýar, emma Azerbaýjan, Gazagystan, Gyrgyzystan we Orsýet bu meselede bölekleýin azat ýurtlar diýlip hasaplandy.
“Azatlyk öýünden” Laura Reed öňki Sowet Soýuzynyň ýurtlarynyň bir toparynyň interneti çäklendirmek ugrundaky çärelere ýüz urandyklaryny aýdýar.
"Soňky ýylyň dowamynda biz öňki Sowet Soýuzynda hökümetleriň goşmaça çäreler arkaly, bir topar kanun we aşa hukuk düzgünleri bilen mazmunyň öňüni beklejek bolandygyny gördük. Şeýle-de biz bu sebitde syn eden ýurtlarymyzyň ýarysyna golaýynda internet ulanyjylaryň yzarlanmagynyň ýokarlanandygyny gördük. Mysal üçin, Orsýet soňky ýylyň dowamynda bu tendensiýa has yhlasly göründi. Netijede, Orsýetde häzir internet işjeňligi üçin sud jogapkärçiligine çekilen aktiwistleriň sany 2011-nji ýylda 31 bolanlygyndan 2012-nji ýylda 103-e ýetdi."
"Azatlyk öýi" guramsynyň "Freedom On The Net 2012" ady bilen geçen ýyl çap eden hasabatynyň jildi.
Ozalky sowet ýurtlarynyň üçüsi – Ermenistan, Gürjüstan we Ukraina azat ýurtlar diýen derejäni aldy.
Umumy tendensiýalar
Hasabatda her bir ýurda internet elýeterliligine döredilýän päsgelçilikler, mazmun çäklendirmeleri, ulanyjy hukuklarynyň bozulyşy esasynda baha berilýär.
“Azatlyk öýi” guramasynyň syn eden 60 ýurdunyň 34-sinde internet azatlygynyň derejesiniň peselendigi göründi.
“Azatlyk öýi” soňky bir ýylyň dowamynda dünýä boýunça senzura edilýän websaýtlaryň artandygyny, şol bir wagtda dürli ýurtlardaky internet ulanyjylaryň internetde ýerleşdirilen zatlary üçin tussag edilendigini, gynalandygyny we öldürilendigini aýdýar.
Bu topar internet azatlygynyň demokratik ýurtlaryň hem birnäçesinde pese gaçandygyny, käbir halatlarda hökümetleriň söz azatlygyny howpsuzlyk bilen deňagramlaşdyrmaga çalşandyklaryny aýdýar.
“Azatlyk öýi” muňa mysal edip Birleşen Ştatlary görkezýär. Hasabatda aýdylmagyna görä, Milli howpsuzlyk gullugynyň giň gerimli gözegçilik programmalarynyň üstüniň açylmagy bilen, internet azatlygy ep-esli derejede peseldi.
“Azatlyk öýi” internet azatlygynyň indi dünýä boýunça tapgyr üçünji ýyl pese gaçýandygyny aýdýar. Emma bu negatiw tendensiýa garamazdan, dünýä boýunça raýat işjeňliginiň ýokarlanmagy geljekki oňyn ösüşlere umyt döredýär diýlip, hasabatda aýdylýar.


text:
Gyrgyzystanyň paýtagty Bişkekde ýerleşýän Merkezi Aziýanyň Amerikan Uniwersiteti bu sebitiň iň abraýly ýokary okuw jaýlaryň biri hasaplanýar. Bu ýokary okuw jaýynda köp ugurlar, ýagny syýasat, maliýe, žurnalistika we beýleki ugurlar boýunça bilim berilýär. Uniwersitetde 15-e golaý milletiň wekilleri bilim alýar. Olaryň arasynda türkmen ýaş oglan-gyzlary hem bar.
Azatlyk Radiosyndan Merdan Saryýew Merkezi Aziýanyň Amerikan Uniwersitetiniň talyplar bölüminiň başlygy Larisa Mihaýlowna bilen söhbetdeş bolup, bu ýokary okuw jaýy, oňa girmegiň şertleri barada sorady.
Azatlyk Radiosy: Bilişiňiz ýaly, Türkmenistanda orta mekdeplerde on ýyl bilim berilýär. Öz gezeginde käbir daşary ýurt okuw jaýlary 10 ýyllyk orta bilimi soňra ýokary okuw jaýynda okuwy dowam etdirmek üçin ýeterlik hasaplamaýarlar we aradaky boşlugy doldurmak üçin goşmaça sapaklary almagy talap edýärler. Siziň ýokary okuw jaýyňyza girmek üçin türkmen ýaşlarynyň 10 ýyllyk orta bilimi ýeterlikmi?
Larisa Mihaýlowna:
Hawa, türkmen talyplarynyň biziň ýokary okuw jaýymyzda okamak mümkinçiligi bar. Emma Gyrgyzystanyň Bilim ministrliginiň talaplaryna göra, türkmen ýaşlary Türkmenistanda orta mekdebi tamamlan dessine biziň uniwersitetimize kabul edilmeýär. Sebäbi biz hem 10 ýyllyk mekdep bilimini ýeterlik diýip kabul edemzok. Ýöne, her niçigem bolsa, bu ýagdaýdan çykalga bar. Türkmen okuwçylary Gyrgyzystandaky mekdeplerde 11-nji synpy okap, gyrgyz mekdebini tamamlandan soň, degişli şahadatnamany alyp, diňe şondan soň biziň uniwersitetimize resminamalary tabşyryp bilerler. Ondan başga-da ABŞ-da mekdebi gutaran ýaşlar, gyrgyz mekdeplerinde okaman, biziň uniwersitetimiziň giriş ekzamenlerine gatnaşyp bilerler.
Azatlyk Radiosy: Giriş synaglary haýsy sapaklardan tabşyrylýar? Olara gatnaşmak üçin haýsy resminamalary hödürlemeli, şeýle-de muny haçana çenli bitirip bolýar?
Larisa Mihaýlowna:
Biziň uniwersitetimize girmek isleýän talyplar üç sapak boýunça synag tabşyrmaly. Ýagny, bular: matematika, iňlis dili we düzme. Giriş synaglary her ýyl ençeme gezek geçirilýär. Birinji synag fewral, galanlary bolsa mart, aprel, iýun we iýul aýlarynda. Abiturientleriň giriş synaglaryna birnäçe gezek gatnaşmaga mümkünçilikleri bar. Onsoň talyplaryň arasynda iň gowy netijeleri görkezenler okuwa kabul edilýär. Bu ýylyň hasabyna iň soňky giriş synagy 2-nji iýulda geçiriler.
Azatlyk Radiosy: Uniwersitetiňiz türkmen okuwçylaryna giriş synaglaryny tabşyrmaga gelmekleri üçin çakylyk hatyny ugradýarmy?
Larisa Mihaýlowna:
Ýok, synaglary tabşyrmaga geljek okuwçylara çakylyk haty ýollanmaýar. Ol diňe ýokary okuw jaýymyza kabul edilen talyplara iberilýär. Synaglary tabşyrmak üçin Gyrgyzystana geljek abiturientler turistik wizasy bilen gelip, synaglary tabşyryp, öýlerine dolanyp bilerler.
Azatlyk Radiosy: Giriş ekzamenlerinde gazanylan ýokary netijeler studentiň maliýe goldawyny almaklygyna kömek edýärmi? Türkmenistanyň raýatlary üçin maliýe kömegi barmy?
Larisa Mihaýlowna:
Maliýe kömegi synagyň netijelerine bagly bolman, bu esasan talybyň maşgala ýagdaýyna, ýagny onuň girdeji mümkinçilikleri göz öňünde tutulyp berilýär. Ýöne ondan başga-da uniwersitetimizde bölekleýin stipendiýa, doly maliýe hemaýatyny alyp okaýan okuwçylar hem örän köp. Tapawutlanan okuwçylara uniwesitetimizde “Open Society Institute” yagny, Açyk Jemgyýet Institutynyň doly maliýe hemaýaty-da berilýär. Tükmen okuwçylary hem şol mümkinçilikden peýdalanyp bilerler.
Azatlyk Radiosy: Ýokary okuw jaýyňyzyň talyplar üçin umumy ýaşaýyş jaýy barmy ýa-da daşary ýurtdan gelen talyplaryňyz ýaşaýyş jaýlarynda kireýine ýaşamaly bolýarlarmy?
Larisa Mihaýlowna:
Ýok, uniwersitetimiziň umumy ýaşaýyş jaýy ýok, ýöne ol gurlup ýör. Şonuň üçin daşary ýurtly talyplarymyz häzirlikçe ýaşaýyş jaýlarynda kireýine ýaşamaly bolýarlar. Biziň talyplar üçin ýaşaýyş jaýyny tampaga kömek edýän ýörite bölümimiz hem bar.
Azatlyk Radiosy: Talyplaryň goşmaça maglumatlary alyp bilmegi üçin siz uniwersitetiň websalgysyny we telefon nomerlerini aýtsaňyz?
Larisa Mihaýlowna:
Biziň bilen habarlaşmak üçin telefon salgylarymyz: +996312661089 we +996312661119. Websalgymyz: auca.kg
. Resminamalaryňyzy we soraglaryňyzy e-mailymyza hem iberip bilersiňiz. Email salgymyz hem: admissions@mail.auca.kg


text:
Owgan prezidenti Hamit Karzaý Birleşen Ştatlar bilen Owganystanyň arasyndaky howpsuzlyk boýunça ikitaraplaýyn ylalaşyga 2014-nji ýylyň aprel aýynda geçiriljek prezident saýlawlaryndan öň gol çekip bolmajakdygyny aýtdy.
Ýöne Loýa Jirga, ýagny Owganystanyň ýaşulular geňeşi ylalaşyga 2013-nji ýylyň ahyryna çenli gol goýulmaly diýdi. 26-njy noýabrda Azatlyk Radiosynyň Owgan gullugynyň hem-de Maşal Radiosynyň müdiri Akbar Aýazi paýtagt Kabulda prezident Hamit Karzaý bilen ýörite gürrüňdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Jenap prezident, siz Owganystan bilen Birleşen Ştatlaryň arasyndaky ikitaraply howpsuzlyk ylalaşygy boýunça meseleleri maslahatlaşmak üçin Loýa Jirga geňeşiniň agzalaryny maslahata çagyrdyňyz. Indi Loýa Jirga bilen geçiren maslahatyňyz tamamlandy. Geňeşiň gelen netijesi sizi kanagatlandyrýarmy? Siz maslahat geçirmek bilen öz maksadyňyza ýetdiňizmi?
Hamit Karzaý: Owganystanlylar Birleşen Ştatlar bilen ylalaşmaly diýen netijä geldiler. Loýa Jirga hem bu pikiri goldamak bilen oňyn iş bitirdi. Biz bu ylalaşyk halkyň peýdasyna bolar diýip pikir edýäris.
Ýöne biziň aladamyz, owgan maşgalalarynyň öýleriniň howpsuzlygyny kepillendirmek. Amerikanlar owgan öýlerine hüjüm etmegi bes etmeli. Biziň beýleki bir şertimiz – Owganystanda parahatçylyk. Eger-de parahatçylyk gazanylmasa, onda bu ylalaşyk Owganystan üçin bagtyýarlyk däl-de, betbagtçylyk bolar.
Azatlyk Radiosy: Jenap prezident, Loýa Jirga ylalaşyk taslamasyna ýene-de 36 maddanyň goşulmagyny teklip etdi. Geňeşiň teklip eden şertleriniň biri hem siziň ylalaşyga 2013-nji ýyl tamamlanmanka, gol çekmegiňiz. Loýa Jirga geňeşiniň başlygy, ozalky prezident Sibgatullah Mojadiddi hem sizden şu şertiň ýerine ýetirilmegini talap etdi. Diýmek, siz agzalýan şertleri ylalaşyk taslamasyna goşup, oňa 2013-nji ýyl soňlanmanka gol goýarsyňyzmy?
Hamit Karzaý: Men owgan maşgalalarynyň öýlerine amerikan harbylarynyň edýän hüjümleriniň soňlanmagyny we ýurtda sözüň doly manysyndaky parahatçylyk syýasatynyň ornaşdyrylmagyny talap etdim. Şu talaplaryma amerikanlar razy bolsa, men ylalaşyga gol çekmäge taýýar. Haçan-da şu talaplar berjaý edilse, şonda owgan halkynyň aladasynyň edildigi bolar.
Saýlawlar barada aýdanymyzda, düýn agşam Birleşen Ştatlaryň Milli howpsuzlyk maslahatçysy Sýuzan Raýs biziň ýurdumyzda geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna özleriniň gatyşmajakdygyna kepil geçdi.
Amerikan häkimiýetleri hem Owganystandaky saýlawlaryň öz wagtynda geçirilmegini isleýärler. Galyberse-de, olar bizde geçiriljek saýlawlaryň ilkinji tapgyrda netije bermegini isleýärler, ýöne eger beýle bolmadyk ýagdaýynda-da, ýagny saýlawlar ikinji tapgyrda dowam edäýende-de, olar prosesi özleriniň goldajakdyklaryny aýdýarlar. Amerikanlar bu meselelere kepil geçýändiklerini aýdýarlar, ýöne durmuş ýüzünde nämeler bolar, ony wagt görkezer.
Azatlyk Radiosy: Ýagny, siz Birleşen Ştatlaryň Milli howpsuzlyk boýunça maslahatçysy Sýuzan Raýsyň, Owganystandaky saýlawlaryň erkin we adalatly geçirilmegine Birleşen Ştatlaryň kömek bermegi wada edendiklerini aýtjak bolýarsyňyzmy?
Hamit Karzaý: Men Birleşen Ştatlaryň howpsuzlyk boýunça maslahatçysyna ýagdaýy düşündirdim, ýurdumyzda geçirilen soňky saýlawlar barada gürrüň berdim. Amerikanyň we günbatar ýurtlarynyň geçen gezekki saýlawlarymyza goşulyşy barada, olaryň saýlawlary saklaýşy we birinji tapgyryň seslerini äsgermeýişleri barada gürrüň berdim.
Şeýle ýagdaýy başdan geçirenim üçin we Owganystanyň prezidenti hökmünde öňümizdäki ýyl geçiriljek saýlawlaryň aladasyny etmeklik, oňa daşary ýurtlularyň goşulmazlygyny üpjün etmeklik meniň borjum.
Howpsuzlyk maslahatçysy öňümizdäki saýlawlara hiç kimiň goşulmajakdygyna özüniň güwä geçýändigini maňa aýtdy. Diýmek, häzirlikçe mende güwänama bar. Ýöne hakykat ýüzünde olaryň meselä goşulyp-goşulmajakdygyny wagt görkezer. Şonuň üçin bu barada saýlawlardan soň gürrüň edeliň.
Azatlyk Radiosy: Siz Loýa Jirga maslahatynda owganystanlylaryň öýlerine edilýän hüjümleriň bes edilmegini talap edýändigiňizi, prezidentlik saýlawlarynyň erkin hem-de adalatly geçirilmegine kömek soraýandygyňyzy, şeýle-de ýurtda sözüň doly manysyndaky parahatçylygyň ornaşdyrylmagynyň aladasyny edýändigiňizi aýtdyňyz. Ýöne bize gelip gowuşýan habarlardan çen tutsaň, siz Birleşen Ştatlaryň Milli howpsuzlyk maslahatçysy bilen eden gürrüňiňizde ondan Guantanamada saklanýan 17 tussagyň boşadylmagyny sorandygyňyz hem aýdylýar. Bu çynmy? Siz ondan näme talap etdiňiz?
Hamit Karzaý: Bu aslynda Loýa Jirganyň talabydy. Eger-de siz Loýa Jirganyň teklip eden goşundy maddalaryndan 29-njy madda içgin seretseňiz, onda şeýle diýilýär, ýagny Amerika Guantanamada saklanýan tussaglary derhal boşatmaly we olary Owganystana gaýtaryp bermeli diýilýär.
Eger-de amerikanlar Loýa Jirganyň kararlaryny durmuşa geçirmek isleýän bolsalar, onda Loýa Jirganyň bir teklibi ylalaşyga derhal gol goýulmagy, beýleki teklibi bolsa owgan tussaglarynyň erkinlige goýberilmegi. Olar bir teklibe jogap berip, beýlekisini äsgermäni bilmezler. Beýle ýagdaý kabul ederliksiz.
Azatlyk Radiosy: Siziň pikiriňizçe, amerikanlar näme üçin ylalaşyga gysga wagtyň içinde gol goýmak isleýärler?
Hamit Karzaý: Amerikanlaryň öz maksatlary we planlary bar. Olaryň planlary näme bolsa şol bolsun, ýöne biziň hem öz bähbitlerimiz we meýilnamalarymyz bolmaly. Biz amerikanlara owgan halkynyň olar bilen dostlukly gatnaşyklary ýola goýmak isleýändigini we olar bilen hyzmatdaşlyk etmek isleýändigini görkezdik. Biz olara garşy däl.
Ýöne owganystanlylar dostlukly gatnaşyk we hyzmatdaşlyk bilen bir hatarda öz bähbitlerini hem goramak isleýärler. Biz Amerikanyň bähbitlerine garşy gidemzok, ýöne öz ata Watanymyzy, ene topragymyzy goramak isleýäris.
Biziň ýurdumyzyň bähbitleri näme? Biziň esasy aladamyz owganystanlylaryň öýleriniň amerikan hüjümlerinden halas bolmagy, biziň aladamyz: gijeki gurnalýan reýdlerden owgan halkynyň halas bolmagy, halkyň biderek ejir çekmeginiň öňüniň alynmagy. Şonda owganystanly çagalar we aýallar Amerikanyň bombalaryndan we dikuçarlaryndan gorkup, gijäniň tümlüginde öýlerini terk etmeli bolmazlar.
Siziň özüňiz gowy bilýänsiňiz, soňky birnäçe ýylyň dowamynda adamlar öz çagalaryny we aýallaryny amerikanlaryň gijeki hüjümlerinden goramak üçin daga alyp gitdiler. Eger biziň halkymyz amerikan harbylarynyň hüjümlerinden gorkup, öýüni terk etmäge mejbur bolýan bolsalar, onda nädip sen Amerika bilen howpsuzlyk ylalaşygyna gol çekjek.
Diýmek, eger-de Amerika biziň bilen howpsuzlyk şertnamasy boýunça ylalaşyga gelmek isleýän bolsa, onda olar owganystanlylaryň öýleriniň howpsuzlygyna üns bermeli. Olar owganystanly çagalaryň, erkek adamlaryň we aýallaryň öz öýlerinden sag-aman girip-çykmaklaryna rugsat bermeli.
Azatlyk Radiosy: Jenap prezident, 25-nji noýabrda siz Birleşen Ştatlaryň howpsuzlyk maslahatçysy Sýuzan Raýs bilen geçiren duşuşygyňyzdan soň amerikaly resmi özi bilen geçirilen bir gürrüňdeşlikde, eger siz ylalaşyga gelmeseňiz, onda Waşington 2014-nji ýylyň ahyryna çenli Owganystandan ähli goşunlaryny çykarmaly bolar diýipdir. Siziň hem bilişiňiz ýaly, Amerika Owganystanyň howpsuzlygyny güýçlendirmek üçin milliardlarça dollar pul serişdesini sarp edýär. Siz Amerikanyň 8-9 milliard dollarlyk pul kömeginden el çekmäge taýýarmy?
Hamit Karzaý: Bu olaryň öz işi. Gidesleri gelse, giderler, galmak isleýän bolsalar, galarlar. Biz olar bilen müň sany ylalaşyga gol goýsagam, eger peýda görmeýän bolsalar, olar barybir giderler.
Olar 90-njy ýyllarda-da şeýdipdiler. Men şol wagtlar daşary işler ministriniň orunbasary bolup işleýärdim. Men şonda Sowet Soýuzy öz goşunlaryny Owganystandan çekensoň, Günbataryň nädip ýurdumyzy terk edişine şaýat boldum.
Men olara iň bolmanda ilçihanaňyzda birje sany adam goýup gidäýiň diýip jowranypdym. Olar bolsa ilçihanalaryny ýapyp, ýurdy terk edipdiler. Diýmek, olar peýda görmejek bolsalar, asla bu ýerlere dolanmazlar.
Eger bu günki gün Amerika Owganystanda galmak isleýän bolsa, onda, diýmek, olaryň bu ýerde öz bähbitleri bardyr. Bu, belki, howpsuzlyk boýunça olaryň bähbididir ýa-da munuň arkasynda ykdysady matlaplar bardyr. Garaşsyz hem-de özbaşdak millet hökmünde biziň hem öz bähbitlerimizi goramaga hukugymyz bar.
Azatlyk Radiosy: Siz Loýa Jirgada eden çykyşyňyzda Owganystandaky parahatçylygyň Birleşen Ştatlara we Pakistana baglydygyny aýtdyňyz. Şu ýagdaýy has giňişleýin düşündirip bilermisiňiz?
Hamit Karzaý: Munuň köp sebäpleri bar we men olary subut hem edip bilerin, ýagny häzirki wagtda Owganystanda dowam edýän uruş biziň üstümize atylýar we owgan halky kimdir biriniň bähbitleri üçin özüni pida etmeli bolýar.
Biz Birleşen Ştatlaryň ýa-da beýleki güýçli döwletleriň bähbitlerine badak atamzok. Ýöne biz ýekeje zady talap edýäris, ýagny eger-de sen Owganystanyň üsti bilen nähilidir bir peýda görýän bolsaň onda sen owgan halkynyň bähbitlerine-de gulak asmaly bolarsyň. Biz şondan başga zady talap edemzok.
Azatlyk Radiosy: Jenap prezident, ýagny siz Owganystanda häzir dowam edýän durnuksyzlyga Pakistan we Birleşen Ştatlar jogapkär diýjek bolýarsyňyzmy? Olar ýurduň durnuklylygy üçin bu ýerde bir zatlar edip bilerlermi?
Hamit Karzaý: Esasan, şolar jogapkär. Ýöne, elbetde, owgan hökümetiniň hem belli bir derejede jogapkärçiligi bar. Biziň gowşak taraplarymyz we hatalarymyz şowsuzlygyň bir bölegi.
Ýöne siziň özüňiz hem gowy bilýärsiňiz, Pakistan – iň uly terrorist toparlarynyň esasy mesgeni. Birleşen Ştatlaryň hut özi hem Pakistana terrorislteriň öýjügi diýýär.
Amerikada gazet-žurnallar Birleşen Ştatlaryň şertnamalarynyň käbir ýaragly toparlary güýçlendirendigi barada yzly-yzyna habarlary ýazýarlar. Olar näme üçin şol şertnamalary baglaşýarlar?
Men mundan alty-ýedi ýyl ozal şu hususy kompaniýalar meseleleri boýunça Birleşen Ştatlar bilen köp sanly düşünişmezlikleri başdan geçirdim. Bu hususy howpsuzlyk şirketleri kime degişli we näme üçin men olara garşy gitdim?
Şol hususy howpsuzlyk şirketleriniň hemmesini amerikanlar goldaýarlar, olar bilen türgenleşik geçýärler. Agzalýan şirketlere ýylda 2 milliard dollar pul serişdesi berilýär. Olaryň esasy işi amerikanlaryň üpjünçilik ýasawullaryny goramak, ýöne aslynda olar durnuksyzlygyň esasy sebäpleri.
Azatlyk Radiosy: Siziň pikiriňizçe, Owgansytanyň howpsuzlyk güýçleri öz başlaryna "Talybana" garşy göreşip bilerlermi? Bu ýagdaýdan baş alyp çykyp bilerlermi?
Hamit Karzaý: Bu biziň jogapkärçiligimiz. Biziň hemmämiz owganystanly we biz birek-biregi oňat tanaýarys. "Talyban" bilen uruşmalymy ýa-da olar bilen oňuşmalymy – bu biziň öz işimiz.
Geçen ýyl men Waşingtona sapar edenimde, Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama bilen duşuşmagymdan bir gün öň men onuň howpsuzlyk boýunça maslahatçysy Tom Donilon we Ak tamyň beýleki käbir ýokary derejeli resmileri, generallary we howpsuzlyk gullugynyň işgärleri bilen duşuşyk geçirdim.
Şonda maňa Milli howpsuzlyk maslahatçysy: “Talyban” biziň duşmanymyz däl we biz olar bilen uruşmak islämzok” diýipdi. Men hem: “Bu örän ajaýyp. Ynha, biziň isleýän zadymyz hem şoldy. Şonuň üçin biz sizi birnäçe ýyldan bäri adamlary bombalamagyňyzy we Owganystanyň içinde adamlar bilen uruşmagyňyzy bes etmäge çagyrýardyk. Diýmek, eger-de siz "Talybana" duşman hökmünde garamaýan bolsaňyz, onda näme üçin siz olar bilen uruşýarsyňyz, näme üçin her gije owgan maşagalalarynyň öýlerine hüjümler guraýarsyňyz? Meniň özümem size “Talyban” duşman däl” diýip aýtjak bolup ýördüm, muny şeýle kabul edeniňize begendim. Ýöne siz "Talyban" toparyny duşman hökmünde görmeýän bolsaňyz, onda näme üçin siz "Talybany" gözläp owgan halkynyň öýlerine hüjüm edýärsiňiz?” diýipdim.
Bu ýagdaý howpsuzlyk ylalaşgyndan soň hem dowam etjek bolsa, men munuň şeýle bolmagyna asla rugsat berip bilmerin. Howpsuzlyk ylalaşygy bilen amerikan operasiýalary soňlanmaly.


text:
Saud Arabystanynyň harbylary patyşalygyň bir generalynyň Ýemen bilen serhediň golaýynda öldürilendigini aýdýar.
Saud Arabystanynyň resmi metbugaty 27-nji sentýabrda general Ibrhim Hamziniň hassahanada, Jizan welaýatynda gulluk borjuny ýerine ýetirýän mahaly alan ýarasyndan ýogalandygyny aýtdy.
Bu wakanyň anyk nirede we nähili bolandygy aýdylmady.
Içeri işler ministrligi biraz öň bir polkownigiň we başga bir serhetçiniň 25-nji sentýabrda, Jizan welaýatynda ýer minasynyň partlamasyndan soň turan atyşykda öldürilendigini aýdypdy.


text:
Ukrainanyň prezidentligine kandidat, “Regionlar partiýasynyň” lideri Wiktor Ýanukowiç düýn beýleki bir kandidat - premýer-ministr Ýuliýa Timoşenko bilen teledebat geçirmekden ýüz öwürdi.
Bu hereketini Ýanukowiç Timoşenkonyň “ýalan sözlemek boýunça çempionat gurnandygy” bilen esaslandyryp, şol debatdan has möhüm işleriniň bardygyny aýtdy.
Mundan öň Timoşenko Wiktor Ýanukowiçi “mafiýanyň oýnatgysy” atlandyryp, ony saýlawlarda täsirli oligarhlaryň goldaýandygyny aýdypdy.
Ýanukowiç Ukrainanyň birinji tapgyr prezident saýlawlarynda 35% gowrak ses alyp, Ýuliýa Timoşenkodan 10% ozupdy.
Ikinji tapgyr saýlawlar Ukrainada 7-nji fewralda geçiriler.