text:
Іshki ister organdarynda qyzmet etkisi keletinderge qandaı talap qoıylatyndyǵy aıtyldy - SQO
PETROPAVL. QazAqparat – Soltústik Qazaqstan oblysynda polıtsııa departamenti ókilderi áleýmettik jeliniń tikeleı efırin paıdalanyp, vedomstvodaǵy bos oryndar jaıly jáne úmitkerlerge qandaı talaptar qoıylatyndyǵyn aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
SQO polıtsııa deparamenti baspasóz qyzmetiniń málimetinshe, oblystyq jáne qalalyq kadr bólinisteriniń ókilderi jarty saǵattan asa jeli qoldanýshylaryna ishki ister organdaryna qyzmetke qabyldaý jáne ótkerý tártibi boıynsha aqyl-keńes berdi.
Kadr saıasaty basqarmasy bastyǵynyń orynbasary Rýslan Tasımovtyń aıtýynsha, qazir oblystyq polıtsııa departamentinde 2 myńnan asa polıtseı qyzmet etedi. Búgingi tańda jedel ýákilderdiń, tergeýshiler, anyqtaýshylar men ýchaskelik polıtsııa ınspektorlarynyń bos laýazymdaryna bilikti mamandar qajet. Sondaı-aq qatardaǵy quramǵa da qyzmetkerler kerek.
«ІІO qyzmetke úmitkerlerge qoıylatyn talaptar: jasy 35-ke deıin, qyzdar úshin boıy 160 sm-den, jigitter úshin boıy 170 sm kem emes bolýy qajet (saptyq bólinisterge úmitkerler úshin boıy 175 sm joǵary bolýy tıis). Qatardaǵy quram laýazymyna orta bilim, al joǵary bilim – qyzmet baǵytyna baılanysty basshy laýazymyna talap etiledi. Sondaı aq memlekettik qyzmet isteri jónindegi agenttiktiń ýákiletti organymen berilgen testileýden ótýi týraly sertıfıkat, densaýlyǵy boıynsha jaramdy (áskerı-dárigerlik komıssııa aıqyndaıdy) bolýy qajet», - dedi Rýslan Tasımov.
Іshki ister organdaryndaǵy qyzmettiń artyqshylyqtary týraly qalalyq Polıtsııa basqarmasy bastyǵynyń orynbasary Saǵyndyq Temıreev aıtyp berdi.
Jeli qoldanýshylary bastapqy oqýdan ótý jáne polıtsııa qyzmetkerleriniń biliktilikterin arttyrý jumys berýshi esebinen júzege asyrylatyny habardar boldy. Tártip saqshylary turaqty eńbekaqymen, nysandy kıim-keshekpen, saýyqtyrý járdemaqysymen qamtamasyz etiledi.
Qyzmetkerler qyzmet boıynsha ósip, vedomstvolyq emdeý mekemelerinde medıtsınalyq kómekke júgine alady. Sondaı-aq turǵyn úıdi jalǵa alatyn bolsa, ótemaqy tólenedi. Alaıda, polıtseılerge qoıylatyn talaptar da joǵary. Polıtseı zańnamany jetik bilýi tıis, shynyqqan, densaýlyǵy myqty bolýy qajet.
Spıkerlerdiń aıtýynsha, streske tózimdi bolý, ózin-ózi únemi jetildirý - barlyq úmitkerler men polıtsııa qatarynda qyzmet atqaryp júrgen polıtseıler úshin asa mańyzdy qasıet.
Búgingi tańda, jedel bólinister men ýchaskelik ınspektorlar qyzmetinde bos laýazymdar kóp. Eń azy – jedel emes qyzmetter men shtab bólinisterinde.


c: text/html

text:
Gözellik terbiýesinde milli ýörelgeler
Ynsan ogly gözellikden doýmaýar. Ony otlary parç bolup duran sonarlyk meýdan-da, jümjümeli, çigildemli baýyrlar-da, edil şol «keteni geýen sähralar ýaly» türkmen el halysy hem özüne kökerýär. Türkmenistanyň owadan tebigatyna çykyp, gezelenç etmek, guş-gumrularyň, dal-daragtlaryň, dag çeşmesiniň sesini diňlemek bolsa, ýaş kalplary owazlandyrýar. Türkmeniň her bir obasyna baryp, şeýle gözelligi synlap, dutaryň şirin owazyna gulak goýup, haýran galan daşary ýurt syýahatçylarynyň biri öz ýol ýazgylarynda şeýle jümläni galdyrypdyr: «Dünýäniň hiç bir ýurdy özüniň baýlygy, täsin miweleri, owadan tebigaty bilen oňa taý gelip bilmez». Megerem, her bir türkmen balasynyň goşgy goşmaga, aýdym aýdyp, saz çalmaga, küşt depip, tans oýnamaga bolan çendenaşa höwesi şeýle gözelliklerden gözbaş alýandyr. Sebäbi «tokaýlary gargy-gamyşly, gelin-gyzlary altyn-kümüşli» şu owadan Watanda ýaşap, onuň tarypyny ýetirmezlik mümkin däl. Aslynda, gözellige bolan söýgi, ymtylyş, hyjuw adamy zähmetsöýerlige, ruhubelentlige, ak ýüreklilige, ynsanperwerlige imrindirýär diýseň hiç kim inkär edip bilmez. Gözelligi söýýän adamyň juda duýgur, şahandaz, şahyrana bolmagy hem ylym tarapyndan subut edilen hakykat. Şular hakda oýlanyp, ata-babalarymyzyň pähim-parasadynyň umman ýaly giňdigine göz ýetirýäris. Haly, palas, keçe, dutar, gyjak, dep, dürli küýzegärçilik önümleri, gelin-gyzlarymyzyň gözelligine gözellik goşýan şaý-sepler — bularyň ählisiniň nesil terbiýesinde tutýan orny uludyr. Haly dokamak bilen türkmen zenanlary halkymyzyň adyny dünýä taryhyna ýazdy diýsek ýalňyş bolmaz. Türkmen halylary gadymy döwürlerden bäri nepisligi, inçeligi, syklygy, berkligi bilen dünýä gözelliginiň nusgasy hasaplanýar. Zergärlerimiziň döredýän nepis şaý-sepleri özboluşlylygy, ýüzüne çekilen nagyşlary, şelpeleridir düwmeleri bilen beýleki halklaryň bezeg şaýlaryndan tapawutlanýar. Zergär halypalar ýaşlygyndan perzentlerine şaý-sep ýasamagyň inçe ýollaryny öwredipdirler. Kümüşden taraşlanan bezeg önümleriniň ýüzüne gyzyl çaýmak, gaş oturtmak ýaly nepis işlere has ygtybarly bolmagy sargapdyrlar. Ine, şol sebäpli hem aradan ençeme asyrlar aşan hem bolsa halkymyzyň zergärçilik, halyçylyk, keşdeçilik sungaty öz asyl manysyny ýitirmändir. Orta mekdeplerde zähmet sapaklarynda we synpdan daşary okadylýan gurnaklarda halyçylyk, keşdeçilik, zergärçilik ýaly milli sungatyň öwredilmegi ýaş nesilleriň geljekde ökde hünärli, kämil kesp-kärli adamlar bolup ýetişmegine itergi berer. Küýzegärlik, nakgaşlyk, heýkeltaraşlyk ýaly zehin-başarnygy talap edýän hünärleriň ýörite hünärment we sungat mekdeplerinde, şeýle hem ýokary okuw mekdepleriniň degişli fakultetlerinde okadylmagy bolsa, bu milli kesp-kärleri dowamata ýazdyrýar.
Aýdym-sazyň jadylaýjy güýjüne näme diýersiň! Şirin sazlar ynsany şatlandyryp, güldürip, keýpini belende göterip bilýär. Halkymyz gadym döwürlerden bäri bagşynyň daşyna üýşüp, aýdym diňläpdirler, toý-märekesini derejeläpdirler. Belli bagşylara toý eýesiniň goýan baýraklaryndan daşary hem barly adamlaryň, goňşy-golamyň aýdym sargyt edip baýrak goýmagy halkymyzyň sazyň jadylaýjy güýjüne berk ynanandygynyň subutnamasy. Perzentleriniň saglygyny dikeltmekde we gorap saklamakda ata-babalarymyz aýdym-sazdan peýdalanypdyrlar. Gyzamyk çykarýan çaganyň ýanynda saz çaldyrmak arkaly derdini dep edipdirler. Biz durmuş hakykatyndan alnan şeýle mazmunly çeper eserleriň birnäçesini bilýäris. Belli ýazyjy Nurmyrat Saryhanowyň «Şükür bagşy» powestiniň baş gahrymany Şüküriň keşbi tutuş türkmen halkynyň milli häsiýetini ýüze çykarýar. Ol agasyny gara gazmasynyň üsti, şirin sazyň owazy bilen ýesirlikden boşadýar. Halkymyzyň asudalyga, agzybirlige bolan guwanjy nesillerimizde dowam edýär. Agzybir, dostana, şahandaz, alçak ýaş nesillerimiz baý geçmişimizi, taryhy köklerimizi öwrenmek arkaly söz sungatyna gol ýapýarlar. Ýurdumyzyň orta mekdeplerinden daşary ähli welaýatlarymyzda, etraplarymyzda we oba-kentlerimizde aýdym-saz sapaklarynyň, gurnaklarynyň, sungat mekdepleriniň bolmagy ýollaryň rowaçlygydyr. Bu mekdeplerde çagalara we ýaşlara ene hüwdüsiniň täsirinden başlap, şu günki günüň döwrebap sazlaryna çenli aýdym-sazyň aýratynlygy öwredilýär. Ýaş nesilleriň sagdyn, dilewar, şadyýan, şahandaz, ruhubelent bolup ýetişmeginde aýdym-sazyň ähmiýeti uludyr. Şirin saz, hoş owaz ynsan kalbynda soňlanmajak gözellik döredip, hözirli ýaşaýşy üpjün edýär.
Aknur NURYÝEWA

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
-
-
-
-
-
-
-
-
-
01:00
-
-
-
-
keshe 23:36
-
-
keshe 22:51
-
-
-
-
-
Joldaý: Aqtóbede 500-den astam mekeme jumysshylarynyń eńbekaqysyn kóterdi
AQTÓBE. QazAqparat - Aqtóbede 500-den astam kásiporyn, shaǵyn sharýashylyq jumysshylarynyń eńbekaqysyn 7-20 paıyzǵa ósirdi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Aqtóbe oblysynyń ákimdigi, kásipodaq pen jumys berýshiler jyl basynda úshjaqty memorandýmǵa qol qoıdy. Kelisimge sáıkes jumys berýshiler jalaqyny ınflıatsııa deńgeıine saı ósirýi tıis.
«Aqtóbedegi iri kásiporyndar men shaǵyn sharýashylyqtar oblys ákimdigi, kásipodaqpen birge 4 700-den astam memorandýmǵa qol qoıdy. Kelisimge sáıkes jumys berýshiler jyl ishinde eńbekaqyny ınflıatsııa deńgeıine saı kóterýi tıis. Biz qala, aýdan ákimderiniń esebin alyp, jalaqynyń 7-20 paıyzǵa kóterilgenin kórip otyrmyz. Aqtóbe oblysy boıynsha barlyǵy 523 mekeme jalaqyny kóterdi. Іri kásiporyndar qatarynda «SNPS-Aqtóbemunaıgaz» AQ, «SNPS-Aqtóbe kólik kompanııasy» JShS, «Kóktas-Aqtóbe» AQ, «Vostok - Neft» JShS, «Uly Qabyrǵa» sekildi munaı, taý-ken kásiporyndary men aýdandardaǵy shaǵyn sharýashylyqtar bar. Bul jumys 2019 jyly jalǵasady», - dedi Aqtóbe oblystyq eńbek ınspektsııasy basqarmasynyń bólim basshysy Nurlan Erekeev.
Kompanııalar ákimshilik qyzmetkerlerinen góri qaraıym jumysshylaryna jalaqy kóterýdi basty mindet sanaıdy. Máselen, Aqtóbeni aýyz sýymen qamtamasyz etip otyrǵan «Aqbulaq» AQ-y sońǵy jyldary jyl saıyn eńbekaqy kóterýdi óz mindetine aldy.
«Aqtóbede kommýnaldyq mekemeler de jumysshylarynyń jalaqysyn jyl saıyn kóterip otyr. Jylý, ystyq sý taratý kompanııasy 7-20 paıyzǵa, aýyz sýmen qamtamasyz etetin «Aqbulaq» AQ 10-15 paıyzǵa arttyrdy. Bul jerde basshylardyń jalaqysy 7-10 paıyzǵa, al qarapaıym eńbek adamnyń jalaqysy 15-20 paıyz ósip tur. Árdaıym jumysshylarǵa basymdyq beriledi», - dedi Nurlan Erekeev.
- Aqtóbede bir aı boıy habarsyz ketken jas jigit izdestirilip jatyr
- Aqtóbede bıyl 53 myń jumyssyzdy eńbekke aralastyrý mindetteldi
- Aqtóbe dámhanasyna «jarylǵysh zat qoıǵan» jigit ustaldy
- Aqtóbede qoqys polıgony órtenip, aýaǵa azot dıoksıdi tarady
- Aqtóbede qoqys polıgony órtendi
- Aqtóbede jeńil kólik pen ekskavator soqtyǵysty
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Häzirki döwürde Türkmenistan sanly tehnologiýalaryň çygryndaky bütindünýä ösüş meýillerine sezewaz bolýar. Hormatly Prezidentimiziň karary bilen ýurdumyzda maglumat ulgamynyň howpsuzlygyny üpjün etmek boýunça «Türkmenaragatnaşyk» agentliginiň düzüminde “kiberhowpsuzlyk” gullugy döredildi. Kiberhowpsuzlyk – ulgamlary, torlary we programmalary sanly hüjümlerden goramaga gönükdirilen iş bolup durýar. Täzeden döreýän we kämilleşýän howplardan goranmagyň umumy analizini kiberhowpsuzlyk düşünjesi bilen beýan etmeklik bolar.
Kiberhowpsuzlyk näme?
Kiberhowpsuzlyk (käwagt kompýuter howpsuzlygy diýilýär) kompýuterleri, serwerleri, ykjam enjamlary, elektron ulgamlary, torlary we maglumatlary zyýanly hüjümlerden goramak üçin usullaryň we tejribeleriň ýygyndysydyr. Kiberhowpsuzlyk kibergiňişlikde goragyň üpjünçiligine ugrukdyrylan bolmaly. Şonuň üçin hem kiberhowpsuzlyk meselesiniň derňewi üçin esasy düşünje kibergiňişlik düşünjesi bolup durýar.
Kibergiňişlik näme – bu tehnologiki enjamlaryň we tor baglanyşyklaryň üsti bilen adamlaryň, programma üpjünçilikleriň, internet hyzmatlaryň özara täsiri netijesinde ýüze çykýan hiç hili fiziki şekilde bar bolmadyk çylşyrymly gurşawdyr.
Kiberhowpsuzlyk boýunça maksatnama Beýik Brintaniýa hünarmenleri tarapyndan şeýle kesgitlenýär:
– tor we sifrli görnüşdäki islendik iş görnüşi, munuň içine maglumat (information) mazmunlary we sirfly torlaryň üsti bilen amala aşyrylýan hereketler degişlidir.
Bu kesgitlemäniň köpdürlüliginde, kibergiňişligiň IKT infrastrukturasy bilen arabaglanşygynyň takyk görkezilmeginde, esasy üns tehnologiýalara berilmän bu tehnologiýalary ulanýan adamlara berilýär.
Esasy zatlaryň biri, kibergiňişligiň esasy mazmuny sanly maglumat resurslaryny we IKT infrastrukturasyny ulanýan ulanyjylaryň alyp barýan işlerinde jemlenýär.
Kiberhowpsuzlyk düşünjesi örän köptaraply we şonuň üçin bu düşünjäni kesgitlemek örän kyn we çylşyrymly. Bu babatda örän köp dürli düşünjeler we garaýyşlar bar.
Tor howpsuzlygy – kompýuter torlaryny nyşanaly hüjümler ýa-da zyýanly programma üpjünçiligi ýaly dürli howplardan goramak üçin hereketlerdir.
Programma howpsuzlygy – enjamlary jenaýatçylaryň programmalarda gizläp biljek howplaryndan goramak. Bu programma hüjümçisi goramaly maglumatlara girip biler. Programmanyň howpsuzlygy, açyk çeşmede peýda bolmanka, ösüş döwründe-de üpjün edilýär.
Maglumat howpsuzlygy – saklanylanda-da, iberilende-de maglumatlaryň bitewiligini we gizlinligini üpjün etýär.
Amal howpsuzlygy – maglumat aktiwlerini dolandyrmak we goramak. Bu kategoriýada mysal üçin, torda giriş rugsatlaryny ýa-da maglumatlary nirede we nädip saklap we geçirip boljakdygyny kesgitleýän düzgünleri öz içine alýar.
Habarlylygy ýokarlandyrmak – ulanyjylara bilim bermek. Bu ugur, her bir adama kiberhowpsuzlygy pudagynda öňünden aýdyp bolmajak faktoryň täsirini azaltmaga kömek edýär. Iň ygtybarly sistema hatda biriniň ýalňyşlygy ýa-da nadanlygy sebäpli hüjüm edilip bilner. Şonuň üçin her bir gurama işgärler üçin okuw geçirmeli we olara esasy düzgünler barada gürrüň bermeli: mysal üçin, şübheli e-poçta goşundylaryny açmazlyk ýa-da şübheli USB enjamlaryny dakmazlyk.
“Todd” kiberhowplarynyň ýaýramagynyň gerimi has giňeýär we dünýäde howp abanýar, maglumatlaryň syzmagy barha köpelýär.
Halkara maglumatlar korporasiýasy, kiber howplary artmagyny dowam etdirse, kiberhowpsuzlyk çözgütlerine 2022-nji ýyla çenli ABŞ-nyň 133,7 milliard dollaryna ýetjekdigini çaklaýar. Dünýädäki hökümetler guramalara kiberhowpsuzlyk tejribesini durmuşa geçirmäge kömek etmek bilen jenaýatçylara garşy göreşýär. Mysal üçin, ABŞ-nyň Milli standartlar we tehnologiýa instituty (NIST) ygtybarly IT infrastrukturasynyň ýörelgelerini işläp düzdi. NIST zyýanly kody zyýan bermezden we onuň ýaýramagynyň öňüni almak üçin, ähli elektron çeşmelerine hakyky wagtda yzygiderli gözegçilik etmegi maslahat berýär.
Kiber howplaryň görnüşleri.
Kiberhowpsuzlyk howplaryň üç görnüşine garşy göreşýär:
- Bir ýa-da birnäçe hüjümçi, işini bozmak ýa-da maliýe gazanmak we bir sistema hüjüm etmek maksady bilen guralan kiberjenaýatçylyk hereketleri.
- Kiber hüjümi – esasan syýasy häsiýetli maglumat ýygnamaga gönükdirilen hereketler.
- Kiber terrorçylygy – gorkyny ýa-da howsala döretmek üçin elektron ulgamlary durnuksyzlaşdyrmaga gönükdirilen hereketler.
Kiber jenaýatçylary kompýuter ulgamlaryna nädip gözegçilik edip bilerler? Dürli gurallary we usullary ulanýarlar.
Zyýanly programma üpjünçiligi.
Zyýanly programma üpjünçiligi iň köp ýaýran kiber jenaýat guralydyr. Zyýanly programma üpjünçiligi köplenç zyýansyz faýllar ýa-da e-poçta goşundylary bilen ýaýraýar. Kiber jenaýatçylary muny pul gazanmak ýa-da syýasy maksatly hüjüm etmek üçin ulanýarlar. Kiber jenaýatçylary ulanyjylary Troýanlary kompýuterlerine göçürip alýarlar, soň bolsa maglumatlary ýygnaýarlar ýa-da zeper ýetirýärler.
Ulanyjynyň işjeňligine gizlin gözegçilik edýän we maglumat ýygnaýan içaly programmalar (kredit kartoçkasy ýaly maglumatlar). Soňra kiber jenaýatçylar muny öz maksatlary üçin ulanyp bilerler.
Ransomware faýllary we maglumatlary şifrleýär. Jenaýatçylar soňra ulanyjynyň maglumatlaryny ýitirjekdigini aýdyp, öwezini dolmak üçin töleg talap edýärler. Zyýanly programma üpjünçiligini paýlap bilýän mahabat häsiýetli programmadyr.
Botnets – kiber jenaýatçylaryň öz maksatlary üçin ulanýan zyýanly programma üpjünçiligi bilen ýokaşan kompýuterleriň torlarydyr.
SQL sanjym.
Bu görnüşli kiber hüjüm, maglumat bazalaryndan maglumatlary ogurlamak üçin ulanylýar. Kiber jenaýatçylary zyýanly maglumat bazasyny dolandyrmak dili (SQL) koduny paýlamak üçin maglumatlar bilen dolandyrylýan programmalarda gowşak goralanlardan peýdalanýarlar.
Fişing.
Fişing – hüjümleri, maksady ulanyjynyň gizlin maglumatlaryny (mysal üçin, bank kartoçkalarynyň maglumatlary ýa-da parollary) aldamak. Bu hüjümlerde köplenç jenaýatçylar resmi gurama hökmünde özüni görkezýän pidalara e-poçta iberýärler.
Man – in – the – Middle. (orta adam hüjümleri)
Bu, kiber jenaýatçy maglumatlaryň iberilişi ýaly saklaýan hüjümidir – bolşy ýaly, zynjyryň aralyk baglanyşygyna öwrülýär we pidalar hatda muny bilmeýärler. Mysal üçin, goragsyz Wi-Fi toruna birikseňiz, şeýle hüjüme sezewar bolup bilersiňiz.
DoS (hyzmatdan ýüz öwürmek)
Kiber jenaýatçylary nyşanyň torlaryny we serwerlerini aşa köpeldýär, ulgamyň kadaly işlemegine we ulanylmagyna sebäp bolýar. Şeýlelik bilen, hüjüm edýänler möhüm infrastruktura komponentlerine zeper ýetirip, guramanyň işine päsgel berip biler.
Ahyrky ulanyjyny goramak
Kiberhowpsuzlygyň ýene bir möhüm tarapy – ahyrky ulanyjylary we olaryň enjamlaryny (programma ýa-da ulgam ulanýanlar) goramak barada gürleşeliň. Köplenç zyýanly programma üpjünçiligini kompýutere, noutbuga ýa-da smartfona göçürip alýan ahyrky ulanyjydyr.
Kiberhowpsuzlyk gurallary (howpsuzlyk programma üpjünçiligi) ahyrky ulanyjylary we enjamlaryny goramaga nähili kömek edýär?
Howpsuzlyk gurallary e-poçta, faýllary we beýleki duýgur maglumatlary şifrlemek üçin kriptografiki protokollary ulanýar. Bu mehanizm kiber jenaýatçylaryň ogurlanmagyna, saklanmagyna ýa-da maglumatlara girmeginiň öňüni alýar.
Ahyrky ulanyjyny goramak çözgütleri enjamlaryny zyýanly kod, karantin zyýanly programma üpjünçiligi üçin gözden geçirýär, soňra bolsa ulgamdan aýyrýar. Bu programmalar Master Boot Record (MBR) -da gizlenen zyýanly kody tapyp we aýyryp biler we gaty diskdäki maglumatlary şifrläp ýa-da düýbünden pozup biler. Gorag gurallary zyýanly programmalary hakyky wagtda ýüze çykarýar, köpüsi ýewropiki we özüni alyp baryş derňewini ulanýar – zyýanly programma üpjünçiliginiň hereketlerine we koduna gözegçilik edýärler. Bu polimorf we metamorf zyýanly programma üpjünçiligine – gurluşyny üýtgedip biljek wiruslara we Troýanlara garşy göreşmäge kömek edýär. Howpsuzlyk gurallary, özüni alyp barşyny seljermek we howplaryň täze çeşmelerini has gowy tanamagy öwrenmek üçin potensial zyýanly programma üpjünçiligini ýörite wirtual gurşawda (ulanyjy torundan uzakda) izolirlemäge ukyplydyr. Kiberhowpsuzlyk hünärmenleri täze howplary gözleýärler we derňeýärler, soňra bolsa olara garşy göreşmegiň usullaryny ösdürýärler. Işgärlere howpsuzlyk programma üpjünçiligini nädip dogry ulanmalydygyny öwretmek möhümdir. Gorag enjamlarynyň netijeli işlemegi üçin elmydama açyk we hemişe täzelenmeli.
Hüjümlerden nädip goranmaly:
Kiberhowpsuzlyk boýunça peýdaly maslahatlar.
Ine, kompaniýanyňyzy we işgärlerini kiberhowplardan nädip goramalydygy barada birnäçe maslahat.
- Programma üpjünçiligiňizi we operasiýa ulgamyňyzy täzeläň. Täze programma üpjünçiligi bilen iň täze howpsuzlyk düzedişlerini alarsyňyz.
- Wirusa garşy programma üpjünçiligini ulanyň. “Kasperski Total Security” ýaly howpsuzlyk çözgütleri howplary ýüze çykarmaga we ýok etmäge kömek edip biler. Iň ýokary howpsuzlyk üçin programma üpjünçiligiňizi yzygiderli täzeläň.
- Güýçli parollary ulanyň. Saýlamak ýa-da çaklamak aňsat bolan kombinasiýalary ulanmaň.
- Näbelli iberijilerden e-poçta goşundylaryny açmaň – zyýanly programma üpjünçiligine ýokaşyp bilerler.
- Näbelli iberijilerden ýa-da näbelli web sahypalaryndan poçta bilen alnan baglanyşyklary yzarlamaň – bu zyýanly programma üpjünçiligini ýaýratmagyň adaty usullaryndan biridir.
- Jemgyýetçilik ýerlerinde goralmadyk Wi-Fi torlaryndan gaça duruň – bu ýerde “Man-in-Middle” hüjümlerine sezewar bolup bilersiňiz.
Şirin YLÝASOWA,
Türkmenistanyň Döwlet energetika institutynyň
Senagat-tehnologiýa fakultetiniň
Mehanika we metallaryň tehnologiýasy kafedrasynyň mugallymy
https://www.atavatan-turkmenistan.com/kazan-turkmenbasy-ucarynyn-biletinin-bahasy-barada/


text:
Musulman kadalarynda sapardaky musulmanlara ýeňillik berilýär. Käbir musulman alymlary Olimpiada ýaryşlaryna gatnaşmak üçin Londona barjak sportsmenleriň Gurhanda göz öňünde tutulýan eglişiklerden öz bähbitleri üçin peýdalanmalydygyny aýdýarlar. Musulman sportsmenleriniň köpüsi bolsa orazany birneme gijräk tutmaga taýýardyklaryny aýdýarlar.
Bu ýyl Remezan aýy takmynan 19-njy iýuldan başlanar.
Şu mesele bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosy Halkara Olimpiýa komitetiniň iýmit boýunça iş toparynyň başlygy, Britaniýanyň Loughborough uniwersitetiniň sport boýunça alymy Ronald Maughan bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Siz Halkara Olimpiýa komitetiniň iýmit boýunça iş toparynyň başlygy. Häzir bu iş topary Remezan aýynyň gelmegi bilen, munuň musulman sportsmenleriniň başarnyklaryna nähili täsir ýetirjekdigini seljerýärler. Bu mundan öň beýle içgin seljerilmedik bir mesele ýaly bolup görünýär.
Ronald Maughan: Biz Olimpiýa oýunlarynda sportsmenlere täsir ýetirip biljek ähli iýmit meseleleri bilen gyzyklanýarys. Bu meseleleriň bir hem, elbetde, Londonda geçiriljek Olimpiýa oýunlarynyň şu ýylky Remezan aýyna gabat gelmegidir. Biz bir zady belläp geçmeli, her ýyl dünýä boýunça geçirilýän uly ýaryşlar, şol sanda dünýä çempionatlary hem köplenç Remezan aýyna gabat gelýär. Şunlukda musulman sportsmenleriniň Remezan aýy döwründe halkara ýaryşlaryna gatnaşmagynda hiç hili täze bir açyşlyk ýok.
Azatlyk Radiosy: Halkara Olimpiýa komiteti tomusky Olimpiýa oýunlarynyň ählisiniň 15-nji iýuldan 31-nji awgust aralygynda geçirilmelidigini aýdýar. Munuň netijesinde 2012-nji ýylda Olimpiýa oýunlarynyň Remezan aýy bilen gabat geljekdigi görnüp dur. Agzy bekli musulman sportsmenleriniň başarnyklarynyň has pes boljakdygy baradaky aladalar Halkara Olimpiýa komitetinde gozgaldymy?
Ronald Maughan: Elbetde, bu bir möhüm mesele. Sebäbi Halkara Olimpiýa komiteti hiç bir sportsmeniň başarnygynyň pese düşmegini islänok. Oýnuň wagtlary eýýäm öňünden kesgitlendi. Bu hem Londonyň ýerli gurnaýjy komissiýasy tarapyndan bellenildi. Oýunlaryň wagty boýunça islendik aladalar arkaýyn gozgalyp bilnerdi. Emma şol wagt oýunlaryň wagty boýunça hiç hili garşylyk bolmady.
Azatlyk Radiosy: Ynsan hukuklaryny goraýjy käbir toparlar Olimpiýa oýunlarynyň Remezana gabat gelýändigi sebäpli, oýunlaryň wagtynyň süýşürilmegini teklip etdiler. Beýleki halkara oýunlarynda bu ýagdaýlarda nämeler edilipdi? Musulman tälimçileri ýa-da hut sportsmenleriň özi bu ugurda nämeler diýýär?
Ronald Maughan: Näme närazylyk ýa-da alada bildirilýän bolsa, bu sportsmenleriň özlerinden gelmän, Olimpiýa oýunlaryna dahyly bolmadyk adamlardan çykýar. Belki-de, Remezana professional futbol çempionatlarynyň gabat gelmegi has köp mesele döredýän bolmagy mümkin. Şol bir wagtda Angliýanyň premýer-ligasy, Italiýanyň La Ligasy ýaly uly futbol çempionatlaryna musulman futbolçylary yzygiderli gatnaşyp gelýärler. Her ýyl hem şol futbolçylaryň oraza tutmalydygy ýa-da tutmaly däldigi baradaky sorag orta çykýar.
Kähalatlarda tälimçiler we dolandyryjylar agyz beklemegiň gereginiň ýokdugyny aýdýarlar. Ýöne, elbetde, dolandyryjynyň şahsyýetiň dini ynanjyna goşulyşmaga hiç bir haky ýok. Menejerler oýunçynyň iş berijisi hem bolsalar, olar diňe sportsmeniň bähbidine işlemeli.
Bärde nygtap geçmeli bir gyzykly ýagdaý bar, haçan-da biz musulman oýunçylaryň özleri bilen söhbetdeş bolanymyzda, olar agzy bekli mahaly öňküsinden hem has kuwwatlanýandyklaryny we gowy çykyş edýändiklerini aýdýarlar. Musulman sportsmenleri bu halatda özleriniň has ruhlanýandygyny belleýärler. Oýunçylar oraza tutýan mahalay Hudaýa has ýakynlaşýandyklaryny we özlerinde has köp güýç tapýandyklaryny aýdýarlar.
Azatlyk Radiosy: Londondaky Olimpiýa oýunlarynynyň Remezan aýyna gabat gelmegi bilen ýaryşyň dowamynda musulman sportsmenleri üçin aýratyn bir taýýarlyk çäreleri görülýärmi?
Ronald Maughan: Oýunlaryň dowamynda jogapkärçilik Londonyň ýerli Olimpiýa komitetiniň üstüne ýüklendi. Olar hem ýagdaýlardan habarly. Şeýlelikde, olimpiýa şäherçelerinde agzy beklemek we gün ýaşandan soň agyz açmak üçin, ýörite taýýarlyklar görüldi. Bu hem ähli ýerlerde ediler. London Olimpiadasyna gatnaşýan her bir musulman sportsmeniniň hajatyny berjaý etmegi üçin ähli çäreler görüldi.
Azatlyk Radiosy: Musulman sportsmenler Olimpiýa oýunlary gutarýança agyz beklemesini gijä süýşürip bilerlermi?
Ronald Maughan: Bu, elbetde, her bir sportsmeniň şahsy karary bolmaly. Şeýle-de, musulman sportsmenleriniň Remezan wagty näme edip ýa-da edip bilmeýändigi boýunça dürli garaýyşlar bar. Käbir sportsmenleriň oýunlaryň geçýän döwri agzyny beklemän, soňundan kazasyny almaklary hem mümkin. Bu hem musulmanlaryň köpüsi tarapyndan kabul edilýär. Belki-de, käbir oýunçylar muny eder. Olar soňra bir gün parzyny berjaý ederler, emma oýun güni agzyny beklemezler. Bu ugurda oýunçylaryň başarnygyna täsir etjek başga zat ýokmuka diýýän. Şunlukda, ähli zat oýunçynyň diňe özüne bagly. Olar bu işiň näderejede möhümdigine we onda näderejede çykyş etjekdigine düşünmeli.


text:
Nýu-Ýorkuň 25 ýaşyndaky özbek ýaşaýjysy Yrakdaky we Siriýadaky «Yslam döwleti» jeňçi toparyna maddy goldaw bermek barada dil düwüşendigini aýdyp, günäsini boýun aldy.
Amerikan prokurorlarynyň aýtmaklaryna görä, Abdurasul Hasanowiç Jurabaýew bir ýyl ozal internetde, eger «Yslam döwleti» buýursa, prezident Barak Obmany öldürmegi ýa-da Nýu-Ýorkuň Koniý adasyndaky kurort kenarynda bomba ýarmagy teklip edýän material ýerleşdiripdir.
Ol indi 15 ýyl türme tussaglygy bilen ýüzbe-ýüz dur. Jurabaýew fewral aýynda Nýu-Ýorkda, Bruklindäki öýünde tussag edildi.
Prokurorlar onuň mart aýynda Türkiýä gidip, YD-a goşulmak üçin uçar biletini satyn alandygyny aýtdylar.


text: Özbegistanyň takmynan 32 million ilaty bolyp, Merkezi Aziýada ýerleşýän bir Türk döwletedir.Taryhy Samarkand, Buhara, Hywa, Taşkent ýaly gadymy Türk Yslam medeni şäherlerine eýe bolan döwlet, häzirki wagtda prezidentlyk sistemasy bilen dolandyrylan respublikadyr.Özbegistanyň ady taryhy çeşmelere görä, Altyn Orda begi Özbek hanyň adyndan gelendir. Özbek Han 1313-1340 ýyllarda Altyn Orda döwletiniň başyna geçipdir. Ýene-de taryhy çeşmelere görä bu bileleşige Özbekler diýiler. Altyn Orda Hanlygy, meşhur hökümdar Çengiz Hanyň agtygy Baty Han tarapyndan gurulandyr. Altyn Orda Hanlygy 1319 ýylynda Tuna boýlaryna we Edirnä çenli gelipdir. 1335 ýylynda bolsa Baty Han Azerbaýjan saparyna çykypdyr. Meşhur syýahatçy Ibn Batuda, Özbek Handan we onyň giňiş ýurtlary, güýçli ordasy hakkynda belläp geçipdir.Bu döwürde bütin Gypjak boýlarynyň Türk dilinde gürleşenligi aýdylyp geçiler. 1428-1468 ýyllar arasynda Özbekler örän ýakyndan direnipdirler we 1500-1510 ýyllarda Maweranahr bölegini eline geçiripdirler. Ýöne, 1740-da Eýran hökümdary Buharany eline geçiripdir we şeýlelik bilen bu Özbek hanlygy ýykylypdyr. Buharanyň başyna 1753-de Muhammet Rahim geçipdir we onyň döwüri 1920 ýylyna çenli dowam edendir.1924-de bolsa häzirki wagtky Özbegistan Respublikasy gurulandyr, emma 1945 ýyldan soňraky ýyllarda Russiýa tarapyndan dolandyrylandyr. Özbegistanda Kongrat, Nagman, Mangyt, Toýakly, Sawaý, Baryn, Üç Urug, Burgut, Arlat, Knagly, Baştaş, Garagalpak ýaly boýlary bardyr we bularyň hemmesi Özbegistany döretýändir.SSSR-iň çökmegi bilen, Özbegistan Sentýabr aýynyň 1-nde 1991 ýylynda garaşsyzlygyny gazanandyr.


text:
ABŞ-nyň Ýewraziýa energiýa meselelesi boýunça ýörite wekili Riçard Morningstar Türkmenistanyň energiýa, ykdysady, medeni mümkinçiliklerini we möhüm geosyýasy ornuny belläp geçdi. Bu barada TDH gullugynyň maglumatynda aýdyldy.
“Amerikan biznes gatlaklary bilen duşuşyklaryň iki ýurduň deňhuklulyk esasynda özara bähbitleriniň ýakynlaşmagyna hyzmat etjegini” 21-nji sentýabrda Gurbanguly Berdimuhamedow bilen ABŞ-nyň Döwlet Sekretary Hillari Klintion özara duşuşykda hem nygtadylar.
ABŞ-nyň biznes wekilleri bilen duşuşykda Türkmenistanyň prezidentiniň halkara hyzmatdaşlyk üçin belläp geçen esasy ugurlarynyň arasynda ýangyç energetika kompleksi, hususun-da uglewodorod serişdelerini anyklaýyş, özleşdiriş ugurlary, Hazar deňziniň baý serişdelerini özleşdirmek, gaýdatan işleýiş ugruny täzelemek we täze tehnologiýalary ornaşdyrmak meseleleri agzaldy.
TDH gullugyna görä, Türkmenistanyň öz energiýa göterijilerini halkara bazarlaryna ýetirmek boýunça köpugurly sistemasyny döredýänligini belläp, G.Berdimuhamedow Häzirki wagtda Türkmenistan-Hytaý gaz geçirijisiniň we Eýrana tarap täze turbanyň gurluşygynyň amala aşyrylýanlygyny we Hazarýaka, Transowgan, şeýle-de beýleki möhüm energiýa proýektleriniň, şol sanda “Nabukkonyň” üstünde işlenilýänligini aýtdy.
Energiýa geçirijileriň howpsuzlygy
Nýu Ýorkdaky çykyşlarynda Türkmenistanyň prezidenti halkara energiýa geçirijileriniň howpsuzlygy meselesine ýene ünsi çekdi. BMG-niň Baş Assambleýasynyň 64-nji sessiýasynda eden çykyşynda G.Berdimuhamedow Türkmenistanyň inisiatiwasy bilen 2008-nji ýylyň 19-njy dekbarynda BMG-niň kabul eden rezolýusiýasynyň bu ugurdan ilkinji ädim bolanlygyny aýtdy.
Türkmen prezidentiniň sözlerine görä, 2009-njy ýylyň aprel aýynda Aşgabatda geçirilen halkara energiýa konferensiýasynda edilen teklibe garalyp, energiýa göterijileriniň eksporty boýunça kanuny esaslary işläp düzmek üçin ekspertler toparyny döretmek öňe tarap indiki ädim bolup biler.
“Şeýle toparyň döredilmegi energiýa geçirijileriniň halkara sistemasynyň netijeli işlemegine, şol sanda energiýa göteriji sistemalarynyň goralmagyna gönükdirilen köptaraplaýyn dokumentiň BMG tarapyndan taýýarlanylmagy üçin ilkinji ädim bolup biler diýip, hasap edýäris” diýip, Türkmenistanyň prezidenti aýtdy.
Daşary ýurt inwestisiýalary
Türkmenistanyň soňky döwürde daşary ýurtly biznes bilen giň derejede işleşmek boýunça edýän tagallalaryny synçylar türkmen häkimiýetleriniň daşary ýurt inwestisiýlaryny çekmek islegi bilen baglaşdyrýarlar. Tebigy resurslara baý Türkmenistan bilen hyzmatdaşlykda daşary ýurtly biznes gatlaklaryny gyzyklandyrýan esasy ugur bolsa, ýangyç-energiýa pudagy bolup durýar.
Türkmenistan boýunça bilermen, Orsýetiň Syýasy barlaglar merkezinden Aždar Gurdow Türkmenistanyň syýasy elitasynyň hem maliýe abadançylygynyň hut ýangyç-energiýa pudagynyň üstünliklerine baglydygyny belledi.
Şol bir wagtda-da islendik ýurtda daşary ýurtly biznesiň işlemegi we daşary ýurt maýa goýumlarynyň ýatyrylmagy üçin amatly inwetision şertleriň bolmagy zerur. Şol şertleriň kanun sistemasynyň kämilligine, içerki syýasy şertlere we hususan-da raýat azatlyklarynyň berjaý edilmegine degişlidigini synçylar belleýärler.
Aždar Gurdowyň pikirine görä, Türkmen-amerikan biznes gatnaşyklarynyň geljegi belli bir derjede taraplaryň özara bähbitleriniň birek-birege gabat gelmegine hem bagly bolup biler. “Bu, amerikan biznesi tarapyndan öňe sürüljek şertlere bagly bolar. Hususan-da amerikan biznesi diňe bir özleşdirmek işlerine gatnaşmak islemeýär. Ol daşary ýurtlara ýatyrýan maýa goýumlaryndan mümkin boldugyndan köp girdeýji almaga gyzyklanýar”.
Maksimal girdeýjiligi, kompaniýalar işlejek ýataklaryna eýeçilik eden ýagdaýynda gazanmak mümkin.
Daşary ýurtly kompaniýalaryň girdeýji gazanmaklary babatda Aždar Kurtow şeýle pikirde: “Maksimal girdeýjiligi, kompaniýalar işlejek ýataklaryna eýeçilik eden ýagdaýynda gazanmak mümkin. Öz nobatynda türkmen hökümedi muňa razy bolarmy? Bu entek uly sorag bolup durýar”.
Aždar Kurtow, şu çaka çenli Aşgabadyň şeýle ýoldan gadam basmanlygyny bellemek bilen, Türkmenistanyň ýolbaşçylarynyň amerikan biznesine tarap şeýle ädim ätjegine özüniň şübheli garaýanlygyny aýtdy.
BŞ-laryň bizness wekilleri bilen Nýu Ýorkda bolan duşuşygynda türkmen prezidenti, Türkmenistan bilen BŞ-laryň bilelikde işleşmegi üçin perspektiw ugurlaryň arasynda transport we syýahatçylyk pudaklaryny hem belledi.
Türkmenistan Altyn Asyr Internet gazetine görä, hususan-da Türkmenbaşy portunyň dikeldilmegi, Demirgazyk-Günorta transport ýolunyň guruluşygy, Hazar deňziniň kenaryndaky “Awaza” syýahat zonasy ýaly proýektler agzaldy.


text:
Kókshetaý turǵyndary vaktsınalaý máselesi boıynsha keńes aldy KÓKShETAÝ. QazAqparat - Aqmola oblysy úsh apta boıy koronavırýspen syrqattaný kórsetkishi boıynsha «qyzyl aımaqta» tur. Jergilikti bılik aýrýdyń aldyn alý úshin barlyq qajetti sharalardy qabyldaýda. Vaktsınatsııa qarqynynyń tómendeýi de erekshe alańdaýshylyq týdyrady, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi oblystyq ishki saıasat basqarmasynyń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Muǵalim oqýshylardyń mańdaıyna «dápter» dep jazǵan: Mınıstr pikir bildirdi NUR-SULTAN. QazAqparat – Kókshetaý qalasynda mektep muǵalimi dápterin umytyp ketken oqýshylardyń mańdaıyna «Dápter» dep jazyp bergen. Bolǵan oqıǵaǵa qatysty QR Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov túsinikteme berdi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
El úmiti: Daryndy oqýshylar qalaı anyqtalady KÓKShETAÝ. QazAqparat - «El úmiti» aıasynda Qazaqstanda birneshe bilim jobasy iske asyrylýda. Onyń arasynda aýyl oqýshylaryna arnalǵan «Myń bala» ulttyq olımpıadasy, «Elbasy medali» baǵdarlamasy, «Birge oqý» onlaın-mektebi jáne «Qabilet qyzmeti» bar. Bul týraly jýrnalıstermen ótken brıfıngte Aqmola oblystyq bilim basqarmasy basshysynyń orynbasary Botakóz Dúısenova aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Aýyldyń gúldenýi – Qazaqstannyń gúldenýi: Aqmola turǵyny týǵan aýylyna án arnady KÓKShETAÝ. QazAqparat - Aqmola oblysynyń aýyldyq aýyldyq eldi mekenderinde el Táýelsizdiginiń 30 jyldyǵyna arnalǵan «Aýyldyń gúldenýi – Qazaqstannyń gúldenýi» marafony jalǵasyp jatyr. Ereımentaý aýdanynyń Torǵaı, Maltabar, Óleńti, Ajy jáne Sileti aýyldarynda birqatar is-sharalar ótti, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi oblystyq ishki saıasat basqarmasyna silteme jasap.
Aqmolada taksı júrgizýshisin qaraqshylyqpen óltirgender 18 jylǵa sottaldy KÓKShETAÝ. QazAqparat - Aqmola oblysynyń Qylmystyq ister jónindegi mamandandyrylǵan aýdanaralyq sottynda taksı júrgizýshisine qaraqshylyq shabýyl jasap, óltirip jáne kóligin ıemdengen (Qylmystyq kodekstiń 192 babynyń 2 bóligi 1 tarmaǵy, 200 babynyń 2 bóligi 1 tarmaǵy, 9 babynyń 2 bóligi 3,7,10 tarmaqtary) Býrabaı aýdanynyń eki turǵynyna qatysty sot úkimi shyqty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi oblystyq sottyń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Kórmedegi Kókshetaýdyń qus ushatyn bıikten túsirilgen sýretteri kórermen qyzyǵýshylyǵyn týdyrdy KÓKShETAÝ. QazAqparat - Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsizdiginiń 30 jyldyǵyna arnalǵan Kókshetaý qalasy tarıhy murajaıynyń kóshpeli fotokórmesine eki kún ishinde 500-den astam adam qatysty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Kókshetaýda qutqarýshylarǵa arnalǵan mýral paıda boldy KÓKShETAÝ. QazAqparat - Qutqarýshylar kúni qarsańynda Kókshetaý qalasynda kópqabatty turǵyn úıdiń qasbetine qazaqstandyq qutqarýshylarǵa arnalǵan art-nysan salyndy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi oblystyq ishki saıasat basqarmasyna silteme jasap.
Kókshetaýda Semeı ıadrolyq polıgonynyń jabylýyna arnalǵan halyqaralyq konferentsııa ótti KÓKShETAÝ. QazAqparat - El Táýelsizdiginiń 30 jyldyq mereıtoıy sheńberinde Kókshetaý qalasynda Semeı ıadrolyq synaq polıgonynyń jabylýynyń 30 jyldyǵyna arnalǵan halyqaralyq ǵylymı-praktıkalyq onlaın konferentsııa ótti, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi Aqmola oblystyq ishki saıasat basqarmasyna silteme jasap.
Elordanyń mańyndaǵy aýyldarda jańa áleýmettik nysandar ashyldy KÓKShETAÝ. QazAqparat - Táýelsizdiktiń 30 jyldyǵy aıasynda Arshaly aýdanynda Jibek joly aýylynda balabaqsha jáne Bulaqsaı aýylynda fýtbol sport alańy paıdalanýǵa berildi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi oblystyq ishki saıasat basqarmasyna silteme jasap.
Aqmolalyq órt sóndirýshi Kókshetaýda gaz jarylǵan páterge birinshi bolyp kómekke kelgen KÓKShETAÝ. QazAqparat - Aqmola oblystyq TJD qyzmetkeri Jarqyn Shaıahımov Kókshetaýda gaz qoparylǵan páterge birinshi bolyp kómekke kelgen. Er adamnyń órtti qalaı sóndirgeni jáne onyń paıda bolý sebepteri týraly oblystyq TJD baspasóz qyzmeti málim etti, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
ary qaraı
Muraǵat
Joǵary qaraı


text:
Shaymúrat Qamza. Qamshyger
Alty taspa búzau tis,
Byljyramay attan týs!
(Halyq tәmsili)
Ýdere kóshken auyl kýn enkeye kók ózekting boyyndaghy kók shalghyngha iline itarqa men úranqaylaryn tigisti. Mal mamyrlap, malshy dem alyp, balalar: «auyl-auyl», «kýrke-kýrke» deytin oiyndaryn oinap jadyrap jatqanda, sauyt kiyip, qylysh asynghan onshaqty adam bir top jylqyny qualap auyl túsynan óte shyqty.
Tizgin úshymen kelip esik aldyna týse qalghan jylqyshy jigit úiyqtap jatqan Qarekeni aiqaylap oyatty.
– Qareke! Mongholdardyng jortuylshylary siyaqty, aidaghan malyna shettep jýrgen eki atty ilestirip quyp ketti, – dedi ketip bara jatqandardy qolymen núsqap, alqyna sóilep.
Qareke úshyp túrdy, baylauly túrghan tobyshaqqa jaydaq mine salyp, qolyna tobylghy sapty qyzyl qamshysyn ústap, jau ketti degen jaqqa túra shapty. Auyldyng bir neshe atqa miner azamattary artynan ýzdik-sozdyq ketti. Qareke josylghan jylqy izimen eki tóbeni asyrmay quyp jetip, mal qughan toptyng aldyn oray kóldenendep túra qaldy. Qarasa ynghay úzyn etek, shoshaq tóbeli qaruly jortuylshylar eken. Olar da Qarekeni kórip bayyrqalap túra qaldy. Ishterinen úzyn tory atqa mingen alpamsaday bireu Qarekege qaray jalghyz shyqty. Jalpaq qara qalmaqtyng ýzengige salghan eki ayaghy attyng tizesin soghady. Basyna kiygeni dulygha, shynjyrly kireuke sauytyn sheship, erding aldynghy qasyna salyp qoyypty, belinde bes elidey jalpaq taralghysy bar kýmis belbeu, oghan salbyratyp taqqan qúimaly qynapta sarala sapty qylysh kórinedi. Qolyna shashaqty nayza ústapty. Ol Qarekege jaqyndap kelip atynyng basyn tartty.
− Aytyp qal, aty-jónindi, kim bolasyn? Kóldenendep aldymdy nege tosasyn?
Qareke aspay-saspay onyng betine bayyptay qarady. Óni súrghylttanyp alypty. Ózine senetin er keudening bir siyaqty.
– Aty-jónimdi súrap ne qylasyn, jayyn jatqan maldy qosyp alyp qayda әketpeksin?
– Im, bizdi úry dep tosyp túr ekensing ghoy, japqaly túrghan jalandy…janasalap kelip nege súramaysyn? Mening aldymdy kes-kesteytin qanday jansyn, Shynghystyng úrqy ekenimdi bilip qoy. Qane, aiybyna bir oq, janyng qalsa, aqsarbasyndy aityp soyarsyn! − dep ol qoramsaqtan oq suyryp, sadaqtyng adyrnasyn tolghap ýzengige shirenip shalqalay berdi.
Sonda Qareke, mazaqtaghanday qarqylday kýlip bylay dedi:
– Men seni batyr eken desem, qatyn ekensing ghoy, shyn batyr bolsang jekpe-jekke kel! Mening moynymda sadaq, qolymda qalqan joq ekenin kórmeding be? «Er egeste, nar keshude» emes pe?
Jiberuge ailanghan jebeni bosata qoyghan ol myrs etip kýlip jiberdi.
– Oi, pәli! Onday qayratyng bolsa, saghan oq shyghyn qyp ne qylamyn. Qúr qol bolsan, alyspaq kerek pe, joq, sayyspaq kerek pe?
–Shydasan, sayyspaq kerek.
Ol qolyndaghy sadaqty tastay salyp, taqymynan nayzany suyryp aldy da, atyn tebinip túra úmtyldy.
Satyr-sútyr sayys bastalyp ketti. Batyrlar kelisip alyp jekpe-jekke týskende, toptyng atoy salmaytyn әdeti boyynsha, Qarekening jetip ýlgirgen joldastary iyirilip túra qalyp әruaqtyng atymen:
– Abaq, Abaq! – dep úran saldy.
Mongholdar da әruaghyn shaqyryp aiqaylady.
Jasqap kelip, iyqtyng topshysynan qadap úrghan nayzany Qareke qaghyp ústay alyp basqanda qara sannyng qalyng etin týirep óte shyqty. Sol qoly nayzanyng moynyna qarysqan Qareke qamshysymen jauyrynyn oray tartyp ketip qarsylasyn túmaqsha úshyrdy. Ol jyghylghanda qoly nayzanyng sabyna qarysqan kýii attyng qúlaghynan asyp baryp basy ishine býktetilip jelkesimen kýrs ete týsti. Óz aty ózin basyp óte shyqty. Qareke sanynan óte shyqqan nayzanyng saghaghynan ústaghan boyy júlqyp tarta jónelgende, jyghylushynyng qarysqan qoly shyqpay, shylbyr boyy sýiretile baryp aiyryldy. Biraq etpettegen qalpy túrmay qaldy. «Abaq!», «Abaq!» dep aiqaylaghan jigitter, atoy salyp Qarekege qaray túra shapty, Qareke sanynan jylan til nayzanyng úshyn suyryp aldy da, laqtyryp jiberdi. Jigitterge qamshy siltep toqtau saldy. Sanynan aqqan qan jaydaq attyng qabyrghasyn juyp qoltyghynan sorghalady. Ol onasha maydangha jәne shyqty. Osy kezde óni súrlanyp, eki kózi qantalap ketti. Astyndaghy qonyr tóbel basyn eki jaqqa shayqap, shyr kóbelek ainalyp, aldynghy eki ayaghyn kóterip tik shapshydy.
Qonyr tóbel boyy alasa, qaqpan bel, domalaq sharshy jylqy edi. Qareke ony bir batyrdy qamshysymen úryp týsirip audaryp alghan. Ol Týrkimen jylqysynyng túqymy eken, ol ony «tobyshaq» dep ataydy. Jýriske myqty, shólge shydamdy edi. Topty kórgende úiytqyp ketetin әdeti bolatyn.
Qarekening maydangha shyqqany taghy da jekpe-jekke shaqyrghany edi. Biraq, Monghol jortuylshylary sayysqa úmtylmady. Tek bireui aldygha shyghyp, qalqanyn nayzanyng úshyna ilip aspangha kóterdi. Múnysy «biz jenildik, bitim bolsyn» degen sózi edi. Qareke artyndaghy jasauyldaryna qarap qamshynyng úshyn aldygha qarap ýsh ret siltep, isharat etti. Jigitter qamshylaryn aspangha ýiirip shauyp bardy da, jortuylshylar aidaghan maldy iyirip, ózderining eki atyn ústap әkeldi. Qareke attardy qalqan kótergen adamnyng aldyna kóldeneng ústady. Ol enkeyip moynyn kórsetti. Búl onyng qylmysyn moyyndaghany edi. Odan song Qareke oghan qamshynyng úshyn siltep birneshe auyz sóz aityp týsinik berdi.
− Qolynmen istegendi moynynmen kóteresin! Qazaqtyng zanynda qylmysqa at-shapan aiyp – toghyz alynady. Búl toghyz «qaq» dep kesiledi, – aiypty ýnsiz basyn iyzedi. Qareke ýlkendi-kishili toghyz túyaq jylqyny bóldirdi.
− Endi «basyna qosaq, artyna tirkeu» han minetin qandy at alynady. Búl qazaq zanynda «toq» dep kesiledi. – Ayypty oghan da basyn iydi.
Qareke taghy da, ýsh jylqyny bóldirip shyghardy da, onan song ózining qangha boyalghan sanyn kórsetip:
– Jaranyng qúny – batyrdyng sorpasy, búl – keshilmeytin qún, – dep bir at ústady. Osymen aiyptyng kesimi bitti. Jortuylshy da, Qareke de attan týsip qol ústasty. Mongholdar jyghylghan adamyn aldaryna alyp, qalghan maldaryn aidap jolgha týsti.
Arada alty ay ótip, qara suyq qystyng basy kelgende «Qalmaqtyng Ghalymjap degen batyry Qarekeni izdep kele jatyr», – degen sóz el ishine tarady. Ol han sarayyna sәlem aityp: «Jaulaspaymyn, Qarekeni kórip qaytamyn, janyma joldas ertpey jalghyz shyghamyn», – depti. Múny estigen el әr týrli joramal aitypty, bireuler: «Qareke úrghan adam ólgen bolu kerek. Sonyng qúnyn daulamaqshy», – dese, endi bireuler: «Qamshygha jyghylghannyng tuysy bolu kerek, Qarekening týsin tanyp qong ýshin jolyqpaqshy», – dedi.
Ghalymjap – aty shyqqan batyr. Ol soghysta jýz adammen jalghyz nayzalasady eken, qanday soghysta bolsyn sarbazdaryn artyna tastap jau tobyna jalghyz kiredi eken.
Aytqanynday az kýn ótken son, úzyn tory at minip qosar jetektegen, basyna oraghan toqpaqtay aidary, syrghauylday nayy bar, býkish jauyryndy, úzyn etek qara shapan kiygen batyr Qarekening esik aldyna kelip týsti. Ol esikten kirip kelip shalqasynan jatqan Qarekege qarady. Qareke narau ghana qarap qoydy. Batyr ong jaqqa túra qaldy da, qynaptan qylyshyn loqytyp bir suyryp qayta salyp, Qarekege sәlem berip qol ústady, Qareke qolyn alyp tórine otyrghyzdy.
Qareke qonaqqa mal soyghyzyp, jauyryn tartyp, qonaghuarlyq istegenimen, alghashynda eki batyr arasynda shýiirkelesken sóz bolmady. Az sóilep aitqanyn oryndaytyn batyrlardyng әdeti ghoy.
Ghalymjap Qarekening túla boyyna qaraumen boldy. Al Qareke tóseginen qozghalmay kósilip jatty. Tek biraz uaqyt ótip, mal soyylyp qazan asylghannan keyin Ghalymjap úzyn nayynyng tostaghanday basyna temeki nyghady da, jýkke sýienip jatyp, bir úshyn auyzyna tistep, naydyng basyn otqa jaqyndatty. Et pisirip otyrghan jigit naydyng auyzyna shoq basyp berdi. Kósilip jatqan ayaghynyng basyn naydyng alqymyna tireu qyp, qorqyldatyp bir-eki sorghannan keyin Qarekege tesile qarap aldy da, salmaqpen bir-eki auyz jón súrady…
Erteninde attanarda Ghalymjap at ýstinde túryp búiymtayyn aitty:
– Men senimen dostasayyn dep keldim, beynende aituly batyrdyng beynesi bar kórinedi, bizding auylgha jýr, – dedi. Qareke basyn iyzep maqúldady.
Úzyn nayyn mandayshanyng ýstinen jýgirtip:
– Shoq basa salyndar! – dep aiqaylap at ýstinen soryp-soryp aldy da, Ghalymjap jýrip ketti. Az kýnnen song Qareke Ghalymjaptyng auylyna jýrmek boldy. El oghan: «Qastyq qylady, barma», – dep kenes berdi. Sonda Qareke:
– Naghyz batyr aitqanynda túrady, aldap qastyq qylsa, onda ol er emes, – dep qosar at alyp, ózi jalghyz jýrip ketedi. Jiyrma neshe kýn suyt jýrip Ghalymjap batyrdyng auylyna kelip týsedi. Ghalymjap aldynan shyghyp attan sýiep týsirdi. Tay soyyp qonaq qyldy. Ertesi Qarekeni Ghalymjap onasha bir tóbege ertip shyqty da, sheshilip әngimesin bastady:
– Men sizding batyrlyghynyzdy moyyndadym, sizden bir is jónin súrayyn, ótkende mal quyp kele jatqan batyrdy qamshymen qalay úryp týsirdiniz?
– E-e, qalayyn súraysyz? – dedi Qareke onyng ózine qayta súrau qoyyp, – Ol adam óldi me, joq әlde jaraly bolyp qalyp pa?
– Ol – menmin, – dedi Ghalymjap kýlimsirep. – Talay soghystyng qyrghynynda qylau shalmay-aq shyghushy edim, etime oimaqtay tanba týsip kórmep edi. Degenmen sol joly… iyә, sol joly sizding týsinizdi oy toqtatyp bayqay almadym. Mening ónimdi siz de bayqay almaghan boluynyz kerek. Bir tiygen qamshydan qalay týskenimdi ózim de bilmeymin.
Qareke Ghalymjaptyng betine jalt qarady. Onyng ónin abaylap bayqap, eki kózinen tanys aray izdedi.
– E, ol siz be ediniz? – dep qolynan ústay aldy.
– IYә, men jyghylghan son, sizding aldynyzgha eshkim de bara almapty. Mening etime birinshi tanbany siz saldynyz, – dep ýstindegi kiyimin sheship jonyn kórsetti. Onyng jauyrynyn osa tiygen qamshy etin bólip ketken eken. Tyrtyq bolyp yrsiya bitipti.
– Mening deneme belgi týsip kórmep edi, maghan da birinshi ret tanba týsti, – dep Qareke shúnqyrayyp bitken sanyndaghy tyrtyqty kórsetti.
Óstip eki batyr bir-birining erligine sýiinip, tatu syrlasty. Sonynan Ghalymjap óz oiyn aitty.
– Men sizben dostasyp, qamshy úru ónerinizdi ýirensem deymin.
Qareke búny maqúl kórip, Ghalymjapqa ózining qamshy ónerin kórsetti. Biraq, jasy úlghayyp ketken Ghalymjap múny tez iygere almady. Sydyrghan alty taspany júmyrlap órip, ysqauyrgha salyp qyrlap, tobylghygha saptaghan býldirgeli qyzyl qamshyny Qareke ózi jasap kórsetti. At ýstinen shauyp kelip úrghanda kiyiz ýiding ýzigin bólip tastady. Janasalap jarysqan adamnyng bylghary toqymyn bólip týsirdi. Qarekening qamshy úruyna qalyng el qayran qaldy. Eki batyr dos bolyp, Ghalymjap Qarekeni attandyrarda bir týie jetektetip, bir aq qylysh úsyndy. Qareke qylyshty alyp ary-beri qarady da, kórmegen jana týsti qylysh ekendigin bayqady. Ol Ghalymjaptan:
– Búl qaydan shyqqan qylysh? – dep súrady, Ghalymjap qabaghyn týiip sәl oilandy da múnaya jauap berdi.
–Dosym, sen bilmeysin, múnday qylyshty jaqyn jyldardan beri bizding tóremizge orys patshasy berip jatyr.
– Nege berip jatyr? – dedi Qareke tandanyp, Ghalymjap kýrsindi de:
– Múny sizge týsindiru kóp sóz, olar Ghalden tóreni azghyryp, bizdi bayyrghy úly patshamyz IYejen hanmen jaulastyrghaly otyr. Jaqynda bizdi osyghan aidaydy, búl qylyshtyng erteng sizderding bastarynyzgha shabylmasyna kim kepil? – dedi.
Qareke qoshtasyp jolgha shyqty. Neshe kýn elsiz dalany basyp, taulardan asyp, el shetine aman-esen kelip ilindi.
Ol qara taugha jaqyndap, qara qúmnyng shetine kelgende, jayylyp jatqan bir top týiege jolyqty. Malshy kezikse, jón súramaq bolyp solay qaray oiysty. Adam joq, týiening qara barqyn boyy ashyq kóringende, ishinen bir qara bura ózine qaray túra úmtyldy. Jaqsy bura ýiirine jan jolatpay jalghyz qayyratynyn Qareke biledi. Shyndasa adamdy da alady. Odan qashyp ta qútyla almaydy. Qareke kóldenendep túra qalyp qamshymen jasqap, aqyryp kýsh kórsetti. Buranyng eki kózi qyp-qyzyl, qarmaqtay bolyp qarny beline jabysyp, jelkildegen tóbe shudasy kensirigin jauyp, jalp-júlp etedi. Auyzynan qúshaq-qúshaq aq kóbikti shashyp, azu tisi saqyldap, gýrildedi. Jaqyndap kelip bir týp nar jynghyldy kýldey úsatyp, ýstine eki aunap aldy da, shonqayyp otyra qalyp, qúiryghyn sabay shabynyp úshty. Qarekening qolyndaghy atan týie kýsh bermey júlqynyp múrnyn jyryp qasha jóneldi. Túra qughan bura ony shaqyrym jerge jetkizgen joq. Artqy qyltasynan baryp auyz saldy da, qayyra basyp jerge gýrs etkizip, túrghyzbay shaynady.
Shauyp kelgen Qareke aiqaylap úryp aiyryp kórip edi, bura týieni tastay salyp, ózine qaray jýgirdi. Ónmendep kelip moynyn sozyp, attyng sauyrynan ala bergende, qamshymen túmsyghyna qaghyp jiberdi. Bura sol arada shógip qaldy da, qayta túrmady. Qareke oghan qaraghan joq, óz jolymen tarta berdi.
Kýn batyp, el keziktire almay, búl kýni ýlken bir tóbe qúmnyng týbine týnedi. Ertesi qúlan iyektep, tang atqanda ornynan túryp, qu salghan shaqpaghyn ashyp, ot jaqqaly jatqanda, ýsh atty adam jetip keldi. Ónkey boz qyrau, aq múrt, shashasyna jiyrghan attarynyng teri sharbaq týireuishting qonyrauynday samsyp saldyr-saldyr etedi. Tang atqansha suyt jýrgenge úqsaydy. Olar attan týskende, Qareke ornynan túryp, sәlem berdi. Eng aldymen sәlem alghany uaq túmaghy bar, maqpal jaghaly qimaly eltiri ishik kiygen, dóngelek qara saqaldy, alasa boyly qara shal boldy. Basqasy jas jigitter kórinedi.
–Uaghaleykumassalam, – dedi dauysyn nyghyzdaghan shal, – Jol bolsyn, jigitim! Jolaushymysyn, joq, qaraqshymysyn?
Týrine qarasam batyrsyn,
Dalagha týnep jatyrsyn.
Hayuan maldy shauyp qylyshpen,
Qaydan kele jatyrsyn?
Jónindi aitshy? –
dedi jópeldetip. Sonda Qareke:
– Batyr deseng batyrmyn,
Jolaushy kele jatyrmyn.
Malyndy oqpen atpadym,
Qylyshpen de shappadym,
Janym ýshin qamshymen jasqadym, –
dedi.
Mal iyesi:
– Dúrys aityp, túrystyghyndy ber. Eldespek kerek pe? Jaulaspaq kerek pe? – dedi kýsh kórsete dýbinip.
– Aqsaqal, jaulasqaly otyrghanym joq, eldespek kerek, – dep Qareke jónin týsindirdi.
Biraq, qamshymen úrdym degenge senbey joqshy ereges bastap kóp aitys shyghardy. Sonynda jýginbekke kelip:
– Hangha baramysyn? Biyge baramysyn?
– dep súrady bay.
– Taqsyr, siz kimdi úigharsanyz, soghan baralyq.
Aqyry búlar Tóle biyding aldyna aitysyp keledi. Ýzikting syrtynan mýiizdi manat basyp, týnligin dóngelek an taban onmen órnektegen biyding segiz qanat ordasy qiyp salghan taqtay saraydyng aldyna, kýmbezdey bolyp tigilipti.
Jýginushiler kelip kirgende, Tóle by tórt qabyrghasyna kilem ústaghan sarayynyng ishinde shaghy jastyqqa qisayyp, aq jibek shymyldyq ústaghan qyzyl shilterli sýiek tósekte jatqan edi.
By aldynda ibaly sәlem berip, әdep kórsetip amandasqannan keyin, alghashqy sózdi tórde otyryp joqshy bastady.
– Taqsyr, dәt berseniz, aldynyzgha aityspen kelip otyrmyz. Orta jýzde Uaqtyng Otarbay degen bayy edim. «Aghayyn ashy, mal túshy» deydi eken. Myna aghayynmen aramyzda maldyng dauy bolyp otyr, shanyraghymdaghy yrystyng iyelisi, bar malymnyng kiyelisi, ata dәuletimning adal túqymynan tughan, altyn dingektey kóretin jalghyz buram bolushy edi. Jaraghanda adamgha jýgiretini ras, qasqyrgha da, adamgha da taylaq alghyzbaushy edi. Jortuylda jýrgen myna jigit soghan kez bolypty da, buramdy qylyshpen shauyp óltiripti, kensirigi bólinip jatyr. Top jaratyn aty bar, oq jonatyn alashtyng azamaty kórinedi. Hayuan maldy amalyn tauyp jasqay almady ma? Adamnyng qúny bolmasa da, kiyeli malym edi. Ata joly el jórelgisi bar; kesimin óziniz aitynyz, aq bas nar, qara jamby, at bastaghan aiyp almay bitpeymin.
Múny estigen Tóle by tósekten basyn kóterip, Qarekening jýzine asyqpay qarap shyqty da, sәlden son:
–Jә, jigitim, múnyng jayy qalay? Sen sóileshi, – dedi.
–Taqsyr, Orta jýzding Abaq kereyi edim. Jonghariyagha baryp jolaushylap kelemin. Buragha jolay kezigip qalghanym ras. Jetektegen týiemdi shaynap, ózime jýgirdi, úryp qorqyta almadym. Qashyp qútyla almadym, ózimdi alugha ainalghan song qamshymen túmsyghyna qaghyp jiberdim, – dedi Qareke salmaqpen.
Otarbaydyng ataqqa shyqqan qara burasy bir qauym elge әigili edi. Osydan birneshe jyl búryn óz auylynan joq qarap shyqqan bir joq-jitik shaldy shaynap óltirip, el ishinde qún dauy shyqty. Sonda Otarbay júrttyng kenesine salghan daugha ózi týsip:
–Men Buragha kisi óltir dep ýiretkem joq. Syryn bile túra ajal aidap barghannyng ózi. Hayuan mal ýshin qún beru Esimhannyng eski joly men Qasym hannyng qasqa jolynda bar ma eken, Alash-alarmanyng bolsa jóninmen kel. Aqqa qan jýkteme, әruaqqa mal jýkteme! –dep boy bermey otyryp alghan-dy. Aqyry búl dau sol kezdegi biyler kenesi deytin keneske de týsip, qazaqtyng «Jeti jarghy» zanyna salyp, adam qúnynyng ýshten biri beriledi dep kesildi. Kesimdi alyp Otarbay auylyna kelgennen keyin, qaytadan óz ruynyng aqsaqaldaryn jiyp: «Ólgen adam óz bauyrym, óltirgen óz malym, qaraly tuyn ózim shygharyp, jaz shygha әkemning asyna qosyp as beremin. Onyng ýstine aghayynnyng qúny jartysyn alashqa keshtim, jartysyn әruaqqa keshtim», – dep jýrip, eng sonynda jesir kempirge bar-joghy jalghyz targhyl toqal tayynsha bergen.
«Qaghu ýsti» dep atalatyn, by aldyndaghy aitys ýstinde Tóle by eki jaqtan sipalay súrap shabystyra otyryp, qaghuildep keldi de, ekeuin toqtatyp qoyyp, biraz oilanyp baryp mynany aitty:
– Buranyng keseldi ekeni ras bolsa, qylyshpen úrghandy kórgen adam bar ma? Újymaq jaqsy dep ólgen bar ma? Kórgen bolmasa, týiening jas terisin tauyp әkelinder, jigit qamshyger bolsa, bir úryp kórsin, eger, terini jyrta almasa, kesim sodan keyin jasalady. Jyrtyp ketse, kiyeli mal eken dep azamat janyn bere me? Onda jolaushy jolyna týs, – dedi. Baylam osyghan toqtady. Jiyn el múny estip, sarapqa týsken batyrdy kóruge jinalyp ketti. Biyding shabarmany el ishinen jana soyghan týiening terisin bókterip әkep, ortagha tastady. Qareke ony tórt qazyq qaqtyryp, qayys arqanmen tórt jaghynan kerip baylatqyzdy. Júrt eki bólinip maydan bosatyp tizilip túrdy. Teri qasyna tayau by men bay otyrdy. Qareke atynyng aiylyn tartyp mindi de, bir shaqyrymday jerge baryp alyp atyn úryp az oinaqtatyp kórip, keyin qaray qúighytyp túra shapty, terige jaqyndaghanda atynyng bauyryna taman qisaya kelip, qamshymen tartyp óte shyqty. Kerilgen terining qamshy tiygen eki sýiemdey jeri sara tilinip, jalbyrap qaldy. Júrt shu etip japa-tarmaghay terini qorshay qaldy. Tóle by ornynan túryp Qarekege:
– Jaraysyn! – dep qolyn kóterdi. El azamattary Qarekeni attan kóterip aldy.
– Jigit ekensin, kóp jasa, órkening óssin!
– «Tura biyde tughan joq» degendey by kesimdi dúrys shyghardy, – degen kópting alqauy qarday jaudy. Taraghan el, syghylysqan toptyng ishinen, Qarekening ónin qayta bir kórip alyp qaytyp jatty.
Buranyng iyesi bay shal, ýidegi er toqymyn arqasyna kóterip aldy da, auyl syrtyndaghy qamysekting arasynda bekituli túrghan atyna bardy, ol qatyp qalghan ishpekti tizesine salyp, tistenip úiqalap jatyp ishinen kýbirledi:
– «Sorlygha soyyl búryn tiyedi» dep jer kókte joq pәlening kez bolghany-ay!
Qareke búl elde eki kýn qonaqtap ýshinshi kýni jolgha attandy. Bir kýn elge týnep, ekinshi kýn suyt jýrip, qara taudyng basyndaghy iyen shatqaldyng ishine kelip týnedi. Atyn bekitip, týiesin shaldyryp janyna shógerdi. Sosyn baqyr qazanyn asyp tamaq istep otyrghanynda, qarsydaghy saydyng basynan kóringen qúzar tastyng arasynan shynghyryp jylaghan әielding dauysy estildi de, kóp úzamay túnshyghyp joq boldy. «Búl ne qylghan jan?» dep alaghyzyp úiqysy kelmedi. Ne bolsa da bilip qaytsam degen oimen tang qylandap, qaranghylyq súiqyl tartqan mezgilde týiesin tastap salt atpen jýrip ketti.
Ýlken ózenge týsken, saydyng auyzyna kelgende jalghyz ayaq jol tas qysang bolyp kezikti. Qysannyng ishin biraz órlegennen keyin aldy tarylyp, kóldeneng qaqpa tas kezikti, qaqpanyng janynan shapshyuyrlap shyqqan birneshe attyng izi bayqaldy. Búl jerge jetkenshe izin jasyryp ynghay sumen órlegen siyaqty. Qareke týsip, atynyng shylbyrynan ústap, tastan qarghytyp aidady. At ýsh ret sekirip, tastyng ýsh kemerine shyghyp, tórtinshi sekirgende tastyng ýstine shyqty. Ar jaghy jynys orman qysang say bolyp órledi. Bir jerge kelgende aldy túiyqtalyp minbelegen jar qysang bolyp qaldy. Aynalyp ketken attyng izi de kórinbedi. Abaylap qarasa, jar qabaqtyng týbine jinaghan kóp tas eken. Jýrginshiler tasty jinap baryp attaryn sonyng ýstimen qarghytyp ótkizip ketipti. Qareke búl tastardy әreng jinap tóbesin jaqyndatty. Atyn aidap kórip edi, múndaygha ýirenbegen at, qorghalap qarghymady. Sodan song atynyng aiylyn tartyp mindi de, qamshysyn búlghap, órli-qyrly bir eki ret shapty, sonda «tobyshaq» jaugha kirgen kezdegi oinaqtaghan qyzuyna basty. Sóitti de shauyp kelip týse qap, ysqyryp úrdy. At sonda baryp shapshuyrlap tik atylyp shyqty. Bir jerge kelgende auyzyn qalyng tal men samyrsyn býrkegen, taudan tik týsken tar jybyt kezikti.
Attardyng sýrdektegen izi, solay shyghypty, jýrginshilerding jayau jetektegen izderi bayqaldy. Jol bir órlep, bir qaptaldap qoyannyng jymynday shiyrgha ainaldy, óstip kelip alanqy moynaqqa shygha keldi.
Moynaqtyng ýstindegi tekshede jiyrma, otyz jylqy jayylyp jatyr, basqa eshtene kórinbeydi. Qareke jylqynyng qasyna taman bardy da, manaydy andyp tynystady. Múndaghy jylqylar әr eldiki eken. Ol az otyrghannan keyin shyghys jas qaptaldaghy qalyng serek tastyng arasynan byqsyghan týtindi bayqady. Manayyna shyqqan adam kórinbegen son, tәuekelge bel baylady da, atyna minip, qamshynyng býldirgesin bilegine ilip, jalghyz ayaq jolmen týtin shyqqan jerge jetip kelgende, ýlken tas ýngirding auyzyn bir-aq bayqady, atpen dýbirletip kelip túra qalghanda, ýngirding ishinen basyna úzyn tóbe shoshaq bas kiyim, ýsti-basy may-may qaramata kýrme kiyip, aq ton jamylghan bireu shygha keldi. Kareke:
– Assalaumaghaleykum! – dedi.
– Uaghaleykumassalam! Jol bolsyn, jigitim! – dep kelip attyng tizgininen ústay aldy. Artynan bireu ilese shyghyp:
− Jol bolsyn, attan týsiniz, – dep attyng bir jaq tizgininen kelip ústady. Onyng artynan taghy ekeu shyqty.
– Attan týsiniz, – dep qúrmettey qoshamettep, ekeui eki ýzengi baudan kelip ústay aldy. Qareke sasyp qaldy da, atynyng basyn tartyp shegine bastady. At keyin yghysyp edi, jabysyp túrghandar aiyrylmay kózderi qantalap, ónderi búzyla qaldy. Tizgindi júlqy tartqan Qareke, apyl-ghúpyl tórteuin qamshymen tartyp-tartyp jibergende, tórteui tórt jaqqa qalpaqtay úshty, osy sәtte ýngirding ishinen qúndyz bórikti, kýzen ishik jamylghan, belinde jarqyldaghan kýmis belbeui bar, qyryqtar shamasyndaghy týlki múrtty bireu myqynyn tayanyp shygha keldi de, qarqylday kýlip:
– Jaraydy, er ekensin, dúshpanyng kemitsin! «Ashu dúspan, aqyl dos» degen, jigitim, endi boldy. Atynnan týsip, sózge kel, jalghyz jýrgen jan ekensin… Sendey azamat maghan da kerek…
Sóz ayaqtalmay ýngirding ishinen úzyn shashty, bota kózdi, talshybyqtay, aq qúbasha bir súlu qyz jalang bas shygha keldi de, jyghylyp jatqan adamdargha bir qarap alyp:
– Aghatay- ai, aghatay, kim bolasyn? Qútqar myna qaraqshylardan! – dep Qarekege qarap zarlap túra úmtyldy. Ýngirding auyzynda túrghan adam onyng bileginen ústay aldy. Qareke tebinip janyna jetip bardy da :
– Qoya ber! – dep zekip qamshysymen ony bir tartyp jalpasynan týsirdi. Qyz Qarekening atynyng moynyn qúshaqtap tizginine oralyp jylap jiberdi. Qareke ony júbatqan joq:
– Basqa adam bar ma?! – dep aqyrdy.
– Joq, – dedi qyz.
– Jip alyp shyq!
Qyz ýngirden jinishke qayys arqandy alyp shyqty. Qareke attan týsti de, aldymen týlki múrttyny baylady. Qalghandaryn da tyrystyryp baylap aldy da, qyzgha qaratyp qoyyp, ózi qamshysyn alyp ýngirding ishine kirdi.
Tas ýngirding ishi bólek-bólek qaranghy quys bolyp ketti. Bireuinde maldyng eti men annyng eti qara borsha bolyp samsyp túr. Qalghandaryndaghy jihaz, dýniyeni sanap tauysqysyz. Qareke birde bireuine qol tiygizgen joq.
Qayta shyqty da qyzgha:
– Bir at ústap min! – dep búiyrdy.
– Aghatay, rúqsat etiniz, ýngirding ishinde mening kiyimim bar edi. Sony kiyip alayyn! – dedi qyz.
– Tez bol!
Qyz kiyinip shyqty. Qareke oghan anyryp qarap qaldy. Ýstinde, iyghyna shoq qadaghan, dóngelek kesteli mýiizdi órnek ónirli, qúndyz jaghaly qara mәuiti shapan, býrmeli etek zer taspaly jelbireuik salghan qyzyl torghyn kóilek, ayaghynda kýmis qúimaly qima taqa kók sauyr kebis. Qolynda altyndaghan búrama bilezik, túmar jýzik, belinde tas qúimaly aishyqty kemer belbeu, basynda ataqty bay qyzdarynyng jasauynyng basy bolyp keletin sәukele bar. Qareke odan nazaryn tez qaytaryp aldy. Atyna mindi de, baylaudaghylardy qúldata aidap jýrip ketti. Jol-jónekey kelinshekting jónin de súramady. Jylap aitqan múnyna da qúlaq salmady. Aldynghylardy at bauyryna soghyp qualady da, otyrdy. Sol kýni týnimen jýrip ertesi bir auyldyng shetine ilindi.
Búlardy kórgen el tús-tústan jýgirisip, qorshap aldy. Isting jónin úqqandar, Qareke men kelinshekti attan týsirip aldy da, beseuin aparyp terekke tanyp tastady. Búlar elge әigili bes qaraqshy eken. Jan-jaqtan toruyldap jol tosyp talay kóshti, jolaushyny, saudagerlerdi búlap túrady eken. Júrt olardy taba almay sarsang bolysypty. Ásirese osydan on bes kýn búryn úly jýz Ýisinning Dulat ruynan Dontay degen ataqty bay orta jýzding Qypshaq ruyna qyzyn úzatyp kele jatyp dalada qonyp jatqanda, bes qaraqshy andyp kelip tonapty. Kelinshekti jasauymen tartyp әketipti. Qyzdyng kýieui sol jerde qaza tauypty. Artynan Dulattar qol jinap, әsker shygharyp toqsan eki bauly Qypshaqtyng at jeter jerine habar aityp, bes qaraqshynyng sonynan týsip, izdep taba almapty. Olar búl habardy estigennen keyin, shar taraptan qúiylyp kelip, bes qaraqshynyng sanyna búrau salyp súraq qyldy. Moynyna ajyrghy salyp, jeti kýn el aralatty. Artynan kepke tigip, týiege artyp, hangha tapsyrdy.
Qarekeni júrt han kóterip qúrmettedi. Ony úly jýz Ýisinder marjan bauly, jibek shashaqty, qonyrauly kýimege otyrghyzyp kelinshekpen birge eline alyp keldi. Búghaudan qútylghan kelinshek kýimeden týsip auylyna kórisip jylaghanda:
«Sәlem ketti jasymnan,
Qarqaram týsti basymnan.
Tilegim endi el-júrtym,
Ayyrma osy batyrdan», – depti. Múny estip egilgen eli men Dontay bay, batyrdyng erligine sýiinip, qyzynyng tilegin qiya almay, Qypshaqqa jaushy salyp, sәlem aitypty. Sonda ólgen kýieuding eli:
– Batyr óz bauyrymyz eken, jigitimizding qanyn qaytaryp kelinimizding janyn alyp qaldy, qalynyna tóleu almaymyz, yqylas berdik depti. Múny estigen Dontay bay qaytadan elin jinap bes kýn toy jasap, jasau-jabdyghymen qyzyn úzatypty. El jinalyp qyz kóshin auyldan attandyrypty.
Sonda bir qariya qolyn jayyp:
«Aqsúnqar torgha týspesin,
Aqbóken orgha týspesin.
Altyn dingek jyghylmasyn,
Aqyl bólinbesin!» – dep bata beripti. Sóitip, Qareke, qasa súlu kelinshekti alyp, kóktemde eline oralypty.
Shaymúrat Qamza
Abai.kz


text:
Çölleri özleşdirmegiň meseleleri, 3-4/2014
MAZMUNY
Weýsow S. K., Hamraýew G.O., Berdiniýazowa A.N. Radusnowa O.W. Garagum çölüniň relýefinde eol şekillerini kartalaşdyrmak
Saliýew A.S., Fedorko W.N. Gurak sebitleriň derýalarynyň gury aýaguçlarynyň tebigy — hojalyk toplumlary
Starodubsew W.M., Struk W.S. Suw howdanlarynyň kenar landşaftlaryna edýän täsiri
Baýramowa I.A. Goşmaça suw baýlyklaryny almakda ileri tutulýan ugurlar
Mamedow E. ýu., Durikow M.H., Mämmedow B.G. Türkmenistanyň öri meýdanlaryny aýawly peýdalanmak
Syçýew W.G., Şapowal O.A., Možarowa I.P., Korşunow A.A. Sazlaýjy serişdeleriň oba hojalyk ekinleriniň ösüşine, ýaýbaňlanşyna we önümliligine edýän täsiri
Söýünow O., Rozmetow K., Halimow W. Türkmenistanda oba hojalyk ekinlerini kökden daşary goşmaça iýmitlendirmek
Gurbanmämmedowa G.M. Merkezi Köpetdagyň möhüm meýdançalarynda bitýän agaçjymak ösümlikler
Şapowalow T.W. Günbatar Türkmenistanyň gemrijileri
Zakarýaýewa S.I. Hazaryň Türkmen böleginde guwlaryň ýaýraýşy, sany we goragy
ARAL WE ONUŇ MESELELERI
Babaýew A.G. Aral deňziniň basseýinde çölleşmek hadysalarynyň ylmy barlagy
GYSGA HABARLAR
Alibekow L.A. Çölleşmäge garşy göreşmegiň landşaft — geografik ýörelgesi
Miroşniçenko ýu. M. Gurak zonada suksessiýalaryň — ösümlik toparlarynyň çalyşýan döwründe agdyklyk edýän görnüşleriň ähmiýeti
Ataýew S.A., Keljäýew P.Ş. Garagumda Türkmen kölüniň töwereginde buýany ösdürip ýetişdirme-giň mümkinçilikleri
Meňliýew Ş. Köýtendagyň dermanlyk ösümlikleri
Jumalyýew Ýa.J. «Bereketli Garagum» döwlet tebigy goraghanasynyň gymmatly ösümlikleri
Şestopal A.A., Hudaýgulyýew N. B. Düwürtikli asjagaz Bathyzda
Gazetow W.I., Homenko W.I. ABŞ-nyň Milli seýilgähleriniň sagaldyş-dynç alyş ähmiýetli baýlyklary
ÖNÜMÇILIGE KÖMEK
Astanow N.G. Garagumuň maldarçylyk hojalyklarynda gün energiýasyny peýdalanmagyň mümkin Çilikleri
Lurýewa I.I. Gaz känlerini işläp geçmegiň ekologik jähtleri
YLMYŇ TARYHYNDAN
Çeredniçenko W.P. Hazaryaka ekspedisiýasy barada ýatlamalar
ÝAŞ TOÝ
Sergeý Kuzmiç Gorelow — 90 ýaşady
YLMYŇ ÝITGILERI
Söýünow Oraz (1945–2014)
“Çölleri özleşdirmegiň meseleleri” zurnalynda 2014-nji ýylda çap edilen makalalaryň görkezgiji


text:
Russiýa Federasiýasyna iş saparynyň çäklerinde Türkmenistanyň Senagat we gurluşyk önümçiligi ministri Serdar Berdimuhamedow 2020-nji ýylyň 18-20-nji fewraly aralygynda Sankt-Peterburg şäherinde boldy.
Saparyň çäklerinde Sankt-Peterburg şäheriniň Gubernatory A.D.Beglow bilen duşuşyk geçirildi. Taraplar hyzmatdaşlygyň mundan beýläk-de çuňlaşdyrylmagy, şol sanda gurluşyk we senagat ulgamyndaky gatnaşyklaryň işjeňleşdirilmegi boýunça pikirleri alyşdylar. Gepleşikleriň barşynda Türkmenistanyň Russiýanyň iri senagat, ylym-bilim we medeni merkezleri bilen gatnaşyklaryny işjeň ösdürýändigi bellenilip geçildi. Hyzmatdaşlygyň giň ugry boýunça yzygiderli we netijeli gatnaşyklaryň ösdürilýän sebitleriň biri hem Sankt-Peterburg şäheri bolup durýandyr.
Serdar Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygyndaky türkmen wekiliýeti Sankt-Peterburgyň birnäçe senagat we gurluşyk kompaniýalarynyň işi bilen tanyş boldy.
Türkmenistanyň Senagat we gurluşyk önümçiligi ministri Serdar Berdimuhamedowyň Sankt-Peterburga saparynyň çäklerinde ikitaraplaýyn resminamalaryň birnäçesine gol çekildi.


text:
NUR-SULTAN. QazAqparat - Astanada iQala biryńǵaı qalalyq qyzmetter ortalyǵy ashyldy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Keńse Nur-Sultan qalasy ákimdiginiń túrli basqarmalarynyń, kommýnaldyq qyzmetterdiń, kásipkerlikti damytý men qoldaý ınstıtýttarynyń jumysyn biriktirip, «bir tereze» qaǵıdatynda jumys isteıdi.
«iQala-nyń birinshi «i» árpi ıntellektýaldyq júıe degen maǵynany beredi. Joba qalanyń barlyq kommýnaldyq qyzmetteri men basqarý júıesin «Adaldyq alańy» aıasynda damytýy qajet. Bul ortalyqtan túrli qyzmetter men keńesterdi, ruqsattamalardy jyldam alýǵa bolady. Bul júıe barlyq qyzmetterdi tsıfrlandyrýǵa jol ashady jáne kásipkerler aldyndaǵy kedergilerdi joıyp, baǵa men tarıftiń tómendeýine kómektesedi», - dedi elorda ákimi Baqyt Sultanov ortalyqtyń ashylýynda.
Máselen, úı salǵysy kelgen turǵyn 5 birdeı kommýnaldyq qyzmetke júginip, ondaǵan qujat jınaýy kerek. Munyń barlyǵyna 6-8 aı jumsalýy múmkin. Al endi osy qyzmetterdi bir orynnan alýǵa bolady.


text:
Türkmen döwlet çeperçilik akademiýasynyň ýanynydaky ýörite çeperçilik mekdebiniň mugallymy Saragt Babaýewe Türkmenistanyň “Hormatly il ýaşulusy” diýen dereje berildi. S.Babaýew bu derejä “Türkmenistanyň garaşsyzlygyny berkitmäge, milli däpleri we dessurlary ösdürmäge, halkyň agzybirligini we jebisligini pugtalandyrmaga, ýaş nesli terbiýeläp ýetişdi...
Awtor:
nazaroff
(Talyp)
|
Kategoriýa: Habarlar |
01.01.2018 20:35
Gyzgyn, Turkmence, Sosiyal, interaktiw, sayty, Turkmen, Türkmen, Türkmenistan, Turkmenistan, Türkmençe, Sosiýal, saýty
(#112)


text:
Orsýetliler 23-nji ýanwarda türmede oturan oppozisiýa lideri Alekseý Nawalnynyň boşadylmagyny talap etmek üçin onlarça müň adam bolup köçelere çykanda, soňky ýyllarda bolup geçen iň uly garşylyk tolkunynda diňe bir kreml tankytçysynyň azat edilmegini däl, eýsem prezident Wladimir Putiniň işden çekilmegini hem talap etdiler.
Emma paýtagt Moskwadan müňlerçe kilometr günbatarda ýerleşýän Ýakutskda geçirilen ýygnanyşyklarda başga bir ýagdaý hem göze ildi: agyr märekäniň içindäki protestçileriň bir topary "Uzak ýaşa, Belrus!" diýen şygara gagyryp, belaruslaryň 66 ýaşly awtoritar lidere garşy gurnan onlarça müň adamlyk protestleriniň nyşanyna öwrülen ak-gyzyl reňkli baýdagy hem asmana galdyrdy.
Minskde we beýleki belarus şäherlerinde dowam edýän protestleri gurnaýjylar geçen ýylyň awgust aýynda bolan saýlawyň Aleksandr Lukaşenka ýene bir möhlet bermek üçin galplaşdyrylandygyny aýdýarlar.
Belarusda bolşy ýaly, rus awtoulag sürüjileri hem sowet döwrüniň dissidentleriniň üýtgeşiklige çagyrýan aýdymlaryna ses goşup, raýdaşlyk signalyny berdiler. Bu aýdym belarus protestlerinde hem köp ýaňlandy.
"Men belarus protestleriniň ruslaryň käbirini ruhlandyrandygyna ynanýaryn, muny ak-gyzyl-baýdaklar we "Uzak ýaşa, Belarus!" şygarlary hem subut edýär" diýip, Şwesiýada ýaşaýan belarus analitigi Alesia Rudnik Azatlyk Radiosyna elektron poçta arkaly beren düşündirişinde aýtdy.
Bu ikaradaky meňzeşlikler diňe köçe görnüşleri bilen hem tamam bolmaýar. Russiýadaky ýygnanyşyklar Nawalnynyň Korrupsiýa garşy gaznasy tarapyndan, Nawalny 17-nji ýanwarda Germaniýadan Russiýa gaýdyp geleninden soň çagyryldy. Nawalny sowet döwrüniň nerw agenti bilen zäherlenenden soň, Germaniýada bejergi aldy we rus häkimiýetlerini özüni öldürmek synanyşygynda günäkärledi.
Emma muňa garamazdan, Praganyň Çarlz uniwersitetiniň Russiýa boýunça hünärmeni Aleksandr Morozowyň pikiriçe, Orsýetdäki ýygnanyşyklary ýerli derejede guramak üçin köp iş sosial mediany ulanmak bilen, hususan-da Telegram arkaly edildi.
"NEXTA hem özüniň rus protestlerini utgaşdyrýandygyny öňe sürýär" diýip, Morozow ol ýerdäki demonstrasiýalarda möhüm rol oýnan belarus telegram kanalyny nazarda tutup aýtdy. Sebäbi bu kanal köpçülikleýin habar serişdeleriniň köpüsiniň diňe hökümetiň metbugat gullugy bolup hyzmat edýän ýurdunda ýaşaýan ilaty senzuradan geçirilmedik maglumatlar bilen üpjün edýär.
Şeýle-de, Belarusdaky protestleriň Minskiň daşyndaky köp şäherlere we şäherçelere ýaýraýşy ýaly, 23-nji ýanwarda Russiýada geçirilen protestler hem diňe Moskwa we Sankt-Peterburg ýaly gür ilatly merkezler bilen çäklenmedi. Morozowyň pikiriçe, bu öň görlüp-eşidilmedik ýagdaý bolup durýar.
"Protest ýygnanyşyklary Belgorod, Magnitogorsk, Bratsk ýaly, soňky 200 ýylda nägilelik ýörişleriniň geçirilmedik şäherlerinde geçirilýär" diýip, Morozow Azatlyk radiosynyň Belarus gullugyna beren düşündirişinde aýtdy.
Russiýadaky demonstrasiýalar tutuş ýurt boýunça 100-den gowrak şäheri we şäherçäni öz içine alyp, paýtagt Moskwadaky ýörişe 40,000 töweregi adamyň gatnaşandygy habar berildi.
Garaşsyz gözegçi topar bolan OVD-Info-nyň maglumatyna görä, 23-nji ýanwarda polisiýa 3711 adamy tussag etdi. OVD-Info bu gezek tussag edilen adamlaryň sanynyň on ýyl bäri edýän gözegçiliginde rekord dereje bolandygyny aýtdy. Urlup-ýenjilen we gana boýalan protestçiler ýa geçegçiler baradaky habarlaryň örän köp bolandygy aýdylýar.
Hem Minskde, hem Moskwada...
Belarusyň Strategiki barlaglar institutynyň ymy-barlag merkeziniň barlagçysy Katsiaryna Şmatsinanyň pikiriçe, Belarusyň demokratiýa ugrundaky hereketine goldaw bildirmek täzelikde dörän ýagdaý däl.
"Rus protestçileriniň Belarus bilen raýdaşlygyny görkezmegi rus jemgyýetiniň "ýakyn daşary ýurtlar" babatda Kremliň alyp barýan rewanşizm gatnaşyklary bilen bir hörpden gopmaýandygyny tassyklady. Rus liberallary 2020-nji ýylyň awgust aýynda başlanan protestleriň başyndan bäri belarus halkynyň demokratiýa ugrundaky göreşine duýgudaşlyk bildirýär" diýip, Şmatsina Azatlyk radiosyna aýtdy.
Emma bu ýerdäki meňzeşliklere garamazdan, Angliýanyň Belarusdaky öňki ilçisi we Halkara Strategiki barlaglar institutynyň uly işgäri Nigel Gould-Deýwisiň pikiriçe, belarus protestleriniň häzir Orsýetde bolup geçýän wakalardaky roly, meger, beýle uly däl.
"Ruslar Belarusda bolup geçen soňky wakalardan habarly bolsa-da, men olaryň köpüsiniň edil belaruslardan ylham alandygyny görkezýän anyk subutnamalary göremok" diýip, Gould-Deýwis e-poçta arkaly beren beýanatynda aýtdy.
Mundan başga, az ýaşan ilkinji Belarus respublikasynyň gyzyl-ak baýdagy Russiýanyň Uzak Gündogarynda tussag edilen öňki gubernator Sergeý Furgaly goldamak üçin gurnalan we ençeme aýlap dowam eden demonstrasiýalarda hem asmana galdyryldy.
Habarowskiň öňki häkimi Furgal 15 ýyl ozal azyndan iki telekeçini öldürmegi buýurmakda aýyplanyp, Moskwada saklanýar. Ol bu aýyplamany inkär edýär. Goldawçylarynyň pikiriçe, ondan 2018-nji ýyldaky saýlawda dolandyryjy "Birleşen Russiýa partiýasyndan bolan we Kreml tarapyndan goldanýan kandidaty ýenjendigi üçin "öç alýarlar".
Russiýa bilen Belarusy baglanyşdyrýan zat, Gould-Deýwisiň bellemegine görä, iki ýurtda-da tolgunyşyklara şol bir "esasy sebäpleriň" - "köpden bäri dowam edýän awtoritar ulgamdan lapykeçligiň we bizarlygyň, ykdysady perspektiwalaryň ýabygorlulygynyň we barha artýan repressiýalaryň" itergi bermegi bolup durýar.
Belarusda geçirilen demonstrasiýalaryň ilkinji günlerinde Lukaşenka Putinden gozgalaňa garşy polisiýany ibermegini sorap, "Belarus ýykylsa, yzyndan ýykyljak Russiýa bolar" diýip duýduryş berdi. Şeýle-de, ol Günbatary Belarusda "reňkli rewolýusiýanyň amala aşmagyna" meçew bermek synanyşygynda aýyplady.
Kreml hem Russiýadaky Nawalny ýygnanyşyklaryny daşary ýurtdan ruhlandyrylan protestler hökmünde suratlandyrmaga synanyşdy we hatda Belarusa mysal hem getirdi.
"Belarusda we Gyrgyzystanda synag edilen syýasy usullaryň mysalyny göz öňünde tutsak, biziň ýurdumyzda hem şuňa meňzeş durnuksyzlygyň bolup biljekdigini aradan aýyryp bilmeris" diýip, Russiýanyň Içeri işler ministriniň birinji orunbasary Aleksandr Gorowoý 21-nji ýanwarda, tutuş ýurt boýunça geçirilen demonstrasiýalardan iki gün öň aýtdy.
Lukaşenkanyň hökümeti ýurtdaky protestlere, adam hukuklaryny goraýan "Human Rights Watch" guramasynyň sözleri bilen aýdylsa, "görlüp-eşidilmedik basyş" bilen jogap berdi. Sebäbi howpsuzlyk güýçleri müňlerçe adamy tussag etdi, "protestleri duruzmak üçin ýüzlerçe adam gynamalara we beýleki ýowuz daraşmalara sezewar edildi".
23-nji ýanwar protestçileriniň rus polisiýasy tarapyndan urlup-ýenjilip, depilip kowulyşy, kemsidilişi baradaky habarlar Kremliň islendik protest tolkunyna berk garşy durmaga taýýardygyny görkezýär. Emma Belarusdaky zoňtarlyklar we aşa güýç ulanylmagy Kremle duýduryş hem bolup biler.
"Belarusdaky basyp ýatyrmalaryň gödekligi, başda biziň häzir Russiýada görşümizden has erbet bolup, ters netije berdi we has uly nägilelik döretdi" diýip, Gould-Deýwis adýar.
Putiniň, Lukaşenkanyň ykballary indi bir-birine baglymy?
Sentýabr aýynda Putin Lukaşenka mümkin bolan polisiýa ýa-da beýleki harby goldawy, şeýle hem döwlet karzy görnüşinde 1.5 milliard dollar möçberinde maliýe kömegini etmegi wada berdi. Emma muňa garamazdan, belarus diýdimzory oppozisiýa bilen eglişige gelmekden geçen, öz hökümetiniň ulanýan basyş çärelerini iki esse güýçlendirdi we Putin gitdigiçe çetleşdirilýän Lukaşenka bilen aşa ýakynlaşmakdan çekinýän ýaly göründi.
"Putin Russiýadaky protestleriň belarus wakalaryndan ylham alman, Nawalnynyň işi sebäpli möwç alandygyna düşünse-de," goňşy ýurtlardan protestler hakyndaky toslamalar diýilýän wirusyň ýaýramagynyň öňüni almak üçin, Lukaşenka bilen açyk gapma-garşylyga girmekden gaça durjaga meňzeýär" diýip, Rudnik öz pikirini aýtdy.
Putiniň kynçylykly ýagdaýy Lukaşenka üçin Kremliň häkimiýet geçişini ýola goýmak baradaky talaplaryndan dynç almak üçin biraz böwşeňlik döredip biler diýip, Irlandiýanyň Maýnut uniwersitetiniň Ýewropa we Ýewraziýa barlaglary merkeziniň işgäri, ylymlaryň kandidaty Oleg Çupryna aýtdy.
"Meniň pikirimçe, Russiýada bolup geçýän wakalar Lukaşenka üçin iki ýüzli gylyç bolup durýar. Hakykatdanam, Putiniň häzirki içerki kynçylyklary Lukaşenka rus kärdeşinden birneme wagt utmak we duýgudaşlyk almak pursatyny döredip biler" diýip, Çupryna Azatlyk radiosyna aýtdy.
"Meniň pikirimçe, belarus awtokraty (öz režimini nazarda tutup), Belarus ýykylsa, indiki nobat Orsýetiňki bolar diýende aňryýany bilen mamlady. Emma munuň tersine hem bolup biler: Putiniň režimi ýykylsa, onuň yzyndan ýykyljak hökman Lukaşenkanyň hökümeti bolar".
Waşingtonyň Wilson merkeziniň işgäri, 1990-njy ýyllarda ABŞ-nyň Belarusdaky ilçisi bolan Kennet Ýalowitziň pikirine görä, şuňa meňzeş howp bilen ýüzbe-ýüz bolmak mümkinçiligi, iň bolmanda häzirki wagtda, Putini we Lukaşenkany bir-birine has ýakynlaşdyryp biler. Ol bu pikiri Azatlyk radiosyna ýazmaça iberen düşündirişinde aýtdy.
"Rus demonstrasiýalary häzirlikçe Putin üçin hakyky howp däl, ýöne olar Russiýada we Belarusda halkyň näderejede başga pikirlenýändigi babatda çynlakaý duýduryş bolup biler" diýip, Ýalowitz pikir edýär. "Putin bilen Lukaşenkanyň ikisine hem aşakdan umumy howp abanýar we olaryň muňa berip biljek jogaplary, belki-de, has kän basyp ýatyrmalar bolup görünýär" diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.


text:
Türkmenistanyň “Türkmenbaşy” PTB öz işini özgertmek bilen diňe bir özüniň müşderilerini saklap galmak bilen çäklenmän, eýsem, ýurdumyzyň maliýe bazarynda öz ornuny hem pugtalandyrdy. Bank köp ýyllaryň dowamynda özüniň öňden gelýän müşderilerini saklap galmaga çalyşýar, iş usullarynyň has çeýe görnüşlerini durmuşa ornaşdyrýar.
Häzirki wagtda Türkmenistanyň “Türkmenbaşy” PTB köp şahamçalary ulgamy döretdi. Türkmenistanyň çäklerinde bankyň 24 şahamçasy we 1 gullugy hereket edýär. Daşary ýurt walýutasyny çalyşýan nokatlaryň 30 ähli welaýat merkezlerinde we ýurdumyzyň etraplarynda ýerleşdirilendir, olaryň biri bolsa gije-gündizleýin tertipde işleýär. Bankyň şahamçalarynda “Ýyldyrym” pul geçirmeleri we “Western Union” daşary ýurt walýutasynda pul geçirme ulgamlary işleýär.
Banka ýolbaşçylyk etmek Müdiriýetiň başlygy we onuň iki orunbasary tarapyndan amala aşyrylýar, olar Türkmenistanyň Prezidentiniň Karary bilen bellenilýär. Bankyň müdiriýetiniň agzalary Müdiriýetiň başlygy tarapyndan müdirlikleriň ýolbaşçylaryndan bellenilýär we Türkmenistanyň Merkezi banky tarapyndan tassyklanylýar. Türkmenistanyň “Türkmenbaşy” PTB müdirliklerden we özbaşdak bölümlerden ybaratdyr:
Türkmenistanyň “Türkmenbaşy” paýdarlar täjirçilik banky Türkmenistanyň beýleki banklary bilen bilelikde ýurdumyzyň ykdysady ösüşini pugtalandyrmaga we halkymyzyň abadançylygyny ýokarlandyrmaga öz goşandyny goşýar. Özüniň döwlet banky derejesine laýyklykda we Türkmenistany ykdysady taýdan ösdürmegiň döwlet maksatnamalaryna goldanyp, Türkmenistanyň “Türkmenbaşy” PTB öz işinde senagat, ulag, aragatnaşyk, söwda ýaly pudaklary maliýeleşdirmek meselelerine aýratyn üns berýär.
Türkmenistanyň “Türkmenbaşy” PTB karzlaşdyryş syýasatynyň esasy ugry hökmünde ýurdumyzyň haryt öndürijilerini goldamagy we ilatyň durmuş derejesini ýokarlandyrmagy ugur edinýär. Ýurdumyzyň ähli senagat taýdan ösen sebitlerinde şahamçalar ulgamynyň mundan beýläk-de ösdürilmegi Bankyň işiniň möhüm ugry bolup durýar we öz müşderileriniň bähbitlerini goraýar. Häzirki wagtda Bank bank işiniň dürli ugurlaryna degişli islendik zerurlyklary kanagatlandyrmaga mümkinçilik berýän hyzmatlar toplumyny hödürleýär.


text:
Mozart uzak şäherleriň birinde konsert bermelidi. Ol konserte oňat taýýarlanypdy. Çykyşyň başlamagyna az wagt galypdy. Haçanda Mozart konsert zalyna gelende, zalda bary-ýogy on sanyjak kişi bardy. Zaldakylar biri-birinden konsert bolarmyka diýip soraýardylar. Mozart pianinonyň ýanyna bardy. Yhlas bilen çalmaga başlady. Oňa zaldaky adamlaryň sany dälde, ýerine ýetirmeli konserti ähmiýetlidi. Şeýlelikde, Mozart bütin düýrmegi bilen saza berildi. Ol şeýle bir hyjywly çalýardy welin, hereketlerinden ruhy dünýäsine aralaşyp bolýardy. Saz onuň bütin bedenini gurşap alypdy. Mozart sungatyň güýjüne ynanýardy. Sungat onuň özüniň hem-de diňleýjileriň ruhuna aralaşan tebipdi. Mozartdan zaldaky oturanlaryň sanyny soran bolsalar, belki-de aýdybam bilmezdi. Haçanda konsert tamamlananda, tomaşaçylaryň turzan şowhuny, şadyýan el çarpyşmalary bütin zaly gurşap aldy.
Mozart we onuň muşdaklary ýatdan çykmajak pursady başdan geçirdiler. Şol gün agşam Mozartyň aýalyna ýazan hatynda şeýle setirler bardy: «Şu günki ýerine ýetiren konsertim, şeýlebir, ajaýyp boldy, hemmeler şowhun turuzdy».


text:
“Türkmenistanyň gülläp ösmegi bilen onuň at-abraýy ösýär. Ýurdy has-da ösdürmek üçin, elbetde, ylymly-bilimli ýaşlar gerek. Şonuň üçin-de ýurdumyzyň bilim syýasatynyň maksady bilim pudagyny ösdürmekden, ýaşlary milli prinsipde terbiýelemekden ybarat” diýip, prezident Berdimuhamedow öz gutlagynda belläpdir.
Edilen işler
Eýse, Türkmenistanda bilim pudagyny ösdürmek üçin nähili işler edildi? Türkmen häkimiýetleriniň amala aşyrylaýandygyny tassyklaýan özgerişlerinden ýaşlar nähili peýda gazandylar?
Häzir Şwesiýada ýaşaýan ýazyjy Ak Muhammet Welsaparyň pikirine görä, Türkmenistanda täze okuw binalary, mekdepler açylsa-da, olar hakynda köp gürrüň edilse-de, pudakdaky soňky işler analiz edilende, bularyň miwesi o diýen begendiriji däl, emma okuwa, bilime näçe köp üns berilse, şonça-da gowy. “Sebäbi ýurtda okuwly-bilimli adamlar näçe köp bolsa, şonça-da şol ýurt tiz ösýär. Adamlaryň maddy durmuşy-da, ruhy durmuşy-da baý bolýar”.
Özbegistanly mugallym Ysraýyl Rizaýew hem soňky döwürde Özbegistanda hem owadan okuw binalarynyň köp gurlup, döwrebap tehniki enjamlar bilen üpjün edilendigini belleyär. «Emma bilim sistemasyndaky korrupsiýa doly ýok edilmese, ýaşlar döwrebap bilim alyp bnilmezler. Mugallymlar okuwçylarynyň eline garap dursalar, işe diňe wagtyny geçirmek üçin gelseler, okuwçylar olardan nähili terbiýe alarlar?» diýip, Rizaýew sorag goýýar.
Ak Muhammet Welsapar bu problemanyň çözgüdini okuw programmalarynyň gowulandyrylmagynda görýär. “Türkmen mekdeplerinde häzire çenli okuw kitaplary, okuw gollanmalary we esbaplary ýetmezçilik edýär. Täze mekdepler sanlyja okuwçylara nesip edýär. Köp okuwçylar entegem köne jaýlarda okaýarlar. Mugallym kadrlary ýetmeýär. Bar mugallymlaryň-da öz işine yhlasy pes. Şol hakda maňa-da hatlar gelýär.»
Rizaýewiň sözlerine görä, dünýäniň ösen ýurtlarynda birinji orunda bilim pudagyny goýýarlar. “Emma Merkezi Aziýada binalaryň daşky görnüşine köprak üns berýärler. “Daşy jäjek, içi möjek” edip täze binalary gurýarlar. Gynansak-da, ýurduň ýaşlaryna hakyky bilim bermek barada ýeterlik alada edilmeýär. Şonuň üçin-de, biziň ýaşlarymyz hem okamaga kän bir göwnemeýärler. Olar hemme zada biperwaý garaýarlar. Bu-da biziň jemgyýetimiziň betbagtçylygydyr! Bilim pudagynda reforma geçirilmeýär diýildigidir. Bu milletiň, jemgyýetiň, ýurduň geljegine palta urmak« diýip, mugallym Rizaýew nygtaýar.
Gyrgyzystanly syýasaty öwreniji Isa Omurkulow täze mekdepleriň gurulmagyna gowy baha berýär. Onuň pikirine görä, täze binalarda döwrüň talabyna laýyk bilim berilmese, ýaşlaryň bilim derejesi talaba laýyk bolmasa, ýaşlar jemgyýetiň ösmegi üçin goşant goşup bilmeseler, ummasyz pul sarp edip, täze bina gurmaga hiç hili zerurlyk ýok.
Okuw jaýlarynyň sany ýeterlikmi?
Resmi maglumatlara görä, Türkmenistanda her ýyl orta mekdebi 115 müň çemesi okuwçy tamamlaýar. Şolardan diňe 4000-den gowuragy ýokary okuw jaýlaryna kabul edilýär.
Şu ýerde “Olaryň galanlary näme etmeli? Olar işsizleriň armiýasynyň üstüni doldurmalymy?” diýen sowal döreýär. Eýse, bu ýagdaýlaryň öňüni almak üçin näme etmeli?
Ýazyjy Ak Muhammet Welsaparyň pikirine görä, haýal etmän, Türkmenistanda täze ýokary we orta okuw jaýlaryny açmaly. «Bu ýerde 10-20 sany ýokary okuw jaýynyň açylmagyny gazanmaly. Arada men okadym.Türkmenistan Kolumbiýa uniwersitetiniň filialyny açmakçy diýen ýaly maglumat bar eken. Bu dogry pikir. Daşary ýurtlaryň atly ýokary okuw jaýlarynyň filiallary açylsa, dogry bolardy. Sebäbi türkmen ýaşlarynyň okuwa bolan höwesi örän ýokary, ol ýyl-ýyldan hem ýokary galyp barýar”.
Ýazyjy Welsaparyň, häzir ýaşlar Türkmenistanda okuwa girip bilmänsoňlar, daşary ýurtlara okuwa gidýärler, olar okuwyny gutaransoňlar, ýurduna dolanmaýarlar diýip belleýär. ”Eger-de öz ýaşlaryňdan spesialist taýýarlap, olara-da, okuwy tamalansoňlar iş berip bilmeseň, elbetde, ýaşlar daşary ýurtlary höwes ederler. Bu ýaramaz tendensiýa. Ýöne onuň öňüni almak üçin repressiw çäreleri ulanmaly däl” diýip, ýazyjy Ak Muhammet Welsapar nygtaýar.
Edilmeli işler
Özbegistanly Rizaýewiň pikirine görä, bilim pudagyndaky esasy roly mugallym oýnaýar. Eger-de hakykatdan hem bu pudagy ösdürmekçi bolunsa, birinji orunda mugallymlaryň sosial ýagdaýyna üns bermeli. Olara erkinlik bermeli. Olaryň hormatyny ösdürmeli. Ýaşlaryň bilimli bolmagy owadan binalara däl-de, mugallymlara bagly diýip, Rizaýew belledi.
Ak Muhammet Welsaparyň sözlerine görä, bilim pudagy barada duýpli programmany işläp düzmeli. «Bu işe özaldan tejribeli, şu ugurda gymmatly pikirleri bar adamlary, mugallymlary, professorlary çekmeli. Olar bilen geňeşip, döwlet okuw programmasyny işläp düzmeli. Şol programmany-da soňra köpçülikleýin habar serişdeleri arkaly halka ýetirmeli. Halk köpçüliginiň pikirini, belliklerini diňlemeli.”
Ýazyjy Welsapar, gerek bolsa, türkmen ýaşlaryny okatmak üçin daşary ýurtlardan mugallymlary çagyrmaly diýip belleýär. ”Türkmenistanda ýaşlara iňlis dilini gowy öwretmeli. Şeýle ýagdaýda olar dünýäniň ösen ýurtlarynyň mugallymlaryndan öwrenip, netije çykaryp, ösüp bilerler”.


text:
Şenbe güni ir ertire çenli dowam eden bu dabara telewideniýe arkaly 1 milliard töweregi adamyň seredendigi habar berilýär.
Londonyň Olimpiýa stadionynda sahnalaşdyrylan bu dabara 80 müň adam, şol sanda Britaniýanyň korolewasy Ýelizaweta II we ýüz töweregi döwletiň ýolbaşçylary tomaşa etdiler.
Öňümizdäki 16 günüň dowamynda 205 ýurtdan on ýarym müň sportsmen olimpiýa medallaryny gazanmak üçin bäsleşerler.
Türkmenistandan bu oýunlara 10 sportsmen gatnaşýar. Olar sportuň bäş görnüşi: ýeňil atletika, agyr atletika, boks, göreş we suwda ýüzmek boýunça bäsleşerler.


text:
Gyrgyzystanyň orsýetçi prezidenti Sooronbaý Jeenbekowa ýakyn partiýalar 4-nji oktýabrda bu Merkezi Aziýa ýurdunda geçirlen parlament saýlawlarynda iň köp ses aldy, ýöne oppozisiýa düzgün bozmalar sebäpli netijeleri ret etdi.
5-nji oktýabrda jemlenen deslapky netijeler dört partiýanyň agzalarynyň 120 agzaly Ýokarky Geňeşe girmek üçin zerur 7 prosentlik çäkden geçendigini görkezdi.
Täze döredilen hökümete tarapdar Birimdik (Agzybirlik) partiýasy 24,5 göterim ses aldy, ikinji orunda Mekenim Gyrgyzystan (Watanym Gyrgyzystan) 23,88 göterim, Gyrgyzystan partiýasy 8,76 göterim ses aldy. Bu üç partiýa hökümete tarapdar hasaplanýar we häziki häkimiýetiň saklamaga gyzyklanma bildirýär.
Birimdik, Mekenim we Gyrgyzystan partiýalar Moskwanyň ýolbaşçylygyndaky Ýewraziýa Ykdysady Bileleşigi bilen has çuňňur integrasiýany hem Orsýet bilen ýakyn howpsuzlyk gatnaşyklaryny goldaýarlar.
Milletçi Bütewülik partiýasy Gyrgyzystanyň oppozisiýa partiýalarynyň arasynda 7,13 göterim ses alyp, zerur bosagadan geçmegi başardy. Ýene 12 partiýa zerur mukdarda ses alyp bilmedi.
Saýlawlara ses berijileriň gatnaşyk derejesi 56,5 göterim boldy.
Kiçi partiýalar Jeenbekowa wepaly hasaplanýan Birimdik pariýasyny öz kandidatlaryny öňe sürmek üçin administratiw çeşmelerden peýdalanmakda aýyplaýarlar, partiýa muny ret edýär.


text:
Jeńis Qasymbek Prezıdenttik kadrlyq rezerv músheleriniń ıdeıasyn qoldanbaq
QARAǴANDY. QazAqparat - Qaraǵandy oblysynyń ákimi Jeńis Qasymbek Prezıdenttik kadrlyq rezerv múshelerimen onlaın-kezdesý ótkizdi. Belsendiler óńirdi damytý boıynsha óz ıdeıalarymen bólisti. Birde-bir usynys nazardan tys qalǵan joq, dep habarlaıdy QazAqparat óńir basshysynyń resmı saıtyna silteme jasap.
- Rezervke 6000-nan astam qazaqstandyqtyń ishinen barlyǵy 300 adam kirdi. Onyń 41-i qaraǵandylyqtar. Bul biz úshin úlken maqtanysh. Búgin sizdermen kezdesip, ashyq dıalog ornatqanyma qýanyshtymyn, - dedi kezdesýdi ashqan Jeńis Qasymbek.
Moderator, Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń múshesi Aleksandr Danılov pikirlesterdiń azamattyq ustanymyn atap ótti.
– Rezerv – bul taǵaıyndaýlar, memlekettik qyzmet jáne kvazımemlekettik uıymdar týraly ǵana emes. Bul, eń aldymen, qazaqstandyqtardyń ómirin jaqsy jaqqa ózgertý qundylyqtary týraly, - dep atap ótti ol.
Kezdesýde túrli taqyryptar qozǵaldy.
Aınagúl Abdrahmanova jastar jumyssyzdyǵynyń problemalary jáne NEET-jastardy qoldaý nusqalary týraly baıandady. «Jerdi qashyqtyqtan zondtaý negizinde jer qoınaýyn paıdalaný monıtorıngi» jobasyn Samat Ramazanov tanystyrdy.
- Bul ózekti taqyryp. Búgin paıdaly qazbalardy óndirý jabaıy tásildermen júrgizilýde, biraq onymen kúresýge bolady. Sonymen qatar, monıtorıng ádistemesi bıznesti tekserýge moratorııdi aınalyp ótýi múmkin, - dep sanaıdy baıandamashy.
Stanıslav Karımov memlekettik satyp alý kezinde standarttaý múmkindikterin paıdalanýdy usyndy. Azız Ysqaqov arnaıy ekonomıkalyq jáne ındýstrııalyq aımaqtardyń tıimdiligin arttyrý týraly oılaryn ortaǵa saldy.
Kezdesý qorytyndysy boıynsha jańa jáne paıdaly tájirıbelerdi birlesip engizý úshin Jol kartasyn ázirleý týraly sheshim qabyldandy. Jeńis Qasymbek rezervshilerge óńirdi turaqty negizde damytýǵa qatysýdy usyndy.


text:
-
-
22:08
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Osakarovta 13 jas kásipkerge aýdan ákiminiń granty tabys etildi - Qaraǵandy oblysy
QARAǴANDY. QazAqparat – Qaraǵandy oblysyndaǵy Osakarov aýdany ákiminiń granttary óz isin jańa bastaǵan kásipkerlerge tabys etildi. Olardy baıqaýdyń 13 jeńimpazy ıelendi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Bıyl aýdanda jastar kásipkerligin qoldaýǵa 8 mln teńge bólindi. Baıqaýǵa 19 ótinim kelip tústi. Komıssııa 13 jobany tańdady. Olardy júzege asyrýǵa 300 myńnan 1 mıllıon teńgege deıingi granttar berildi.
Jastardyń bıznes-bastamalaryn iske asyrýdyń arqasynda Osakarov aýdanynda akkýmýlıatorlardy jóndeý tsehy, kondıterlik, donerlik, kompıýterlik klýb, barbershop, shashtaraz, jylyjaı, trotýar tósemderin óndiretin kásiporyn, qus fermasy jáne zamanaýı avtojýý paıda bolady. Jumys istep turǵan bıznesti damytýǵa da aqsha bólindi.
«Men baıqaýǵa ekinshi jyl qatysyp kelemin. Ótken jyly shlakoblok shyǵarý tsehynyń bıznes-josparyn usynyp, 1 mıllıon teńge utyp aldym. Qazir bul tseh tabysty jumys isteýde. Bıyl osy isti damytýǵa ótinim berip, trotýar tósemderin óndirý jobasyn usyndym. Grant aldym, jańa tsehqa eki adamdy jumysqa ornalastyra alamyn», - dedi jas kásipker Mıhaıl Makarov.
Aýdan ákimi Núrken Kóbjanovtyń aıtýynsha, kelesi jyly jastar kásipkerligin qoldaýǵa arnalǵan qarajatty ulǵaıtý josparlanýda.
«Biz árbir jobany tabysty iske asyrýǵa múddelimiz. Óıtkeni, bul jańa jumys oryndaryn ashýǵa jáne aýdannyń kásipkerlik áleýetin damytýǵa yqpal etedi», - dep atap ótti ol.
- Bıyl Almatyda qısaıǵan 10 kópqabatty úıdiń irgetasy nyǵaıtyldy
- Almatyda bıyl 4 myńǵa jýyq páterdi paıdalanýǵa berý josparlanǵan
- Qaraǵandy oblysynda jolǵa shyqpaǵan avtobýstar máselesi sheshildi
- Qaraǵandydaǵy atys: Polıtsııa jaǵdaıdy túsindirdi
- Búgin Qaraǵandyda birneshe qalaaralyq avtobýs jolǵa shyqpady
- Qaraǵandy soty oqýshy qyzdy zorlaǵan 17 jasar jigittiń úkimin ózgerissiz qaldyrdy
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Almatyda 34 mektepti «jaryp jibermek» bolǵan jasóspirim ustaldy
NUR-SULTAN. QazAqparat – Almatynyń 34 mektebin «jaryp jibermek» bolǵan jasóspirim ustaldy. Bul týraly QR ІІM ekstremızmge qarsy is-qımyl departamenti bastyǵynyń orynbasary Darhan Razýev aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«Jalǵan habarlama berý tásilderi sanaýly. Mysaly, olardyń 85 paıyzǵa jýyǵy mobıldi telefon arqyly habarlanǵan. Aqparattyq tehnologııanyń damýyna baılanysty ǵalamtor jelisi arqyly da kelip túsken habarlamalar bar. Ondaı faktiler 8 paıyz shamasynda. Olardy ashý kóbirek ýaqyt qajet etedi. Alaıda mundaı qylmystar da jazasyz qalmaıdy. Mysaly, osy jyly Almaty qalalyq polıtsııa departamentiniń qyzmetkerleri 34 mektepke elektrondyq poshtamen jalǵan habarlama taratqan jasóspirimdi ustady. Qazirgi ýaqytta tergeý júrgizilip jatyr», - dedi edi ol ІІM baspasóz qyzmeti alańynda brıfıng barysynda.
Onyń atap ótýinshe, jalǵan «jarylǵysh zat» adamdar kóp jınalatyn saýda úıleri, bazarlarǵa, dúkenderge, memlekettik organdar men bilim berý mekemelerine, vokzal men áýejaıǵa qoıylady.
«Búgingi tańda quqyq qorǵaý organdarynda mundaı qylmystarmen kúresýde barlyq múmkindik bar. Zamanaýı tehnıkalyq quraldarmen jabdyqtalǵan. Qońyraý shalǵan adam daýysyn ózgertse de, sım-kartasy men telefonyn aýystyrsa da, ol báribir tabylady. Qylmystardyń 90 paıyzdan astamy «izi sýymaı» kelesi táýlikte ashyldy», - dedi Darhan Razýev.
Departament bastyǵynyń orynbasary usynǵan statıstıkaǵa qaraǵanda, sońǵy 10 jylda osy sanattaǵy qylmys edáýir azaıǵan.
«Atap aıtqanda, 2011 jyly 123 fakti, al byltyr 50 fakti tirkelgen. Bıyl 8 aı ishinde 52 qylmystyq is tirkelip otyr. Onyń 28-i sotqa joldandy. Qazirgi ýaqytta 16 adamǵa qatysty úkim shyǵaryldy», - dedi ol.
- Almatyda «qyzyl» aımaqtyń karantındik shekteýleri taǵy 7 kúnge sozylady
- Mektepte ballonnan shashylǵan ýyttan birneshe oqýshy zardap shekti – Almaty
- Kókjaılaý Іle Alataýy ulttyq parkiniń quramyna kirgizilmek
- Qaraǵandy ákimdigindegi jumysshynyń ólimi: Sot úkimi jarııalandy
- Qazaqstanda qylmystyq isterdiń 78,6% elektrondy formatta qaralyp jatyr
- QR ІІM Pavlodar oblysynda ıtti órteý oqıǵasyna qatysty túsinik berdi
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam