text:
Golaýda iki sany esgeriň harby bölümden gaçmagy türkmen goşunyndaky diýdimzorluga ýene bir gezek ünsi çekdi.
Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy gulluk ýerinden gaçan iki esgeriň Gökjede ele salnanadygyny habar berdi. Ýöne döwlet eýeçiligindäki türkmen metbugaty bu mesele bilen bagly habarlary, synlary we çekişmeleri çap etmänsoň, tutulan esgerleriň soňky ykbaly ýa-da olaryň näme üçin harby bölümden gaçandygy näbelliligine galýar.
Ýerli synçylar türkmen goşunynda diýdimzorlugyň, urup-ýençmeleriň, esgerleriň käte harby bölümden gaçmaga mejbur edilmeginiň, hatda gümürtik ýagdaýda ölmeginiň hem saklanyp galýandygyny aýdýarlar. Şol bir wagtda esgerleriň näme üçin harby bölümden gaçýandygy, bu ugurdaky problemalaryň çözgüdi barada açyk gürrüň edilmeýär.
Türkmen milli goşuny ýurt garaşsyzlygyndan soň döredildi. Ozal türkmen esgerleri Sowet soýuzynyň dürli ýerlerine gidip, dogduk depelerinden uzakda, rus dilinde berilýän komanda-buýruk astynda gulluk eden bolsalar, garaşsyzlyk olara öz watanlarynda, öz dillerinde berilýän buýruk astynda gulluk etmek mümkinçiligini berdi.
Ýöne Saparmyrat Nyýazowyň ýurdy dolandyran ýyllarynda, ýerli synçylaryň köpüsiniň tassyklakmagyna görä, goşun üçin goýberilýän serişdäniň tygşytlanmagy we tertip-düzgüniň gowşamagy bilen bagly, esgerleriň hal-ahwaly ýyl-ýyldan ýaramazlaşdy. Prezident Nyýazowyň goşunyň özüni eklemeldigi baradaky talaby netijeside “60-lyk” diýilýän harby bölümler döredili. Bu bölümlerde gulluk edýän esgerler mal bakmak, ekin ekmek ýaly işler bilen meşgul boldular.
Emma “60-lyk” bölümler Gurbanguly Berdimuhamedowyň häkimiýet başyna gelmegi bilen ýatyryldy we goşundaky tertip-düzgün, esgerleriň hal-ahwaly, harby gullukçylaryň durmuş-ýaşaýşy meselesinde bir topar reforma geçirildi. Ýerli synçylar indi, Nyýazow döwründäki ýaly, bir döwüm çörek diläp, çem gelen ýerde ýatyp-turup ýören ýa biriniň gapysynda, kärende ýerinde işleýän esgerleriň göze ilmeýändigini aýdýarlar.
Ezmek “düzgüni”
Emma goşunda ýaş esgerleri urup-ýençmek, ezmek “düzgüni” saklanyp galana meňzeýär. Häzir Ýewropada ýaşaýan öňki esger Aýmyrat (ady howpsuzlyk aladalary sebäpli üýtgedildi) türkmen goşunynda gulluga alnan ýaş esgeri ezmegiň adaty bir zatdygyny aýdýar:
—Ýaş esgeri gullugyň ilki alty aýynda hemme taraplaýyn ezýärler, urup-ýençýärler, kemsidýärler. Bu kemsitmeler bir ýyl ýa ondan hem kän gulluk eden esgerler tarapyndan amala aşyrylýar. Olar ýaş esgeri “synagdan geçirýärler”, ýagny ol özüne edilen sütem barada komandirlere şikaýat edýärmi ýa edenok, şuny barlaýarlar. Eger ýaş esger özüne ýuwutdyrylýan hunabalara çydaman, arz etse, oňa “kozýol”, “geçi” ýa-da “adam satýan”“ “şugul” diýen ýarlyk dakýarlar.
Bäherdende ýaşaýan graždan aktiwisti Sazak Durdymyradow esgerleriň komandirleriň zulumyna çydaman, köpçülikleýin harby bölümi terk etmäge mejbur bolýan halatlarynyň hem bardygyny, şeýle wakanyň 2008-ji ýylyň tomsunda Seýdi şäherinde hem bolandygyny aýdýar:
—70-80 sany oglan komandirleriniň zulumyna çydap bilmän, gaçyp gidýär. Komandirler olaryň yzyndan baryp, seržant oglanlara “siziň diýeniňizi etjek, ýöne şu oglanlary yzyna gaýtaryň” diýýärler. Soň şu gepleşik boýunça ogldary bölüme dolap gektiren seržantlara “bölümi bikanun terk etdiňiz” diýip, sud edipdirler.
Sazak Durdymyradow alty esgere iki ýyldan iş kesen suduň hökümi bilen hem tanşandygyny, esger oglanlara çekip-çydap bolmajak sözleriň diýlendigini suduň özüniň hem boýun alýandygyny aýdýar.
Gümürtik ölümler
Türkmenistan parahat ýurt, ýöne garaşsyzlyk ýyllarynda goşundaky eden-etdilikler sebäpli gümürtik ýagdaýda ýogalýan, öz janyna kast edýän esgerleriň hem bardygy aýdylýar. Şeýle betbagtçylykly ýagdaýda ogluny ýitiren ene-atalaryň adalatly derňew geçirmek talaplarynyň diňlenmezligi olary käte daşary ýurt metbugatyndan haraý gözlemäge mejbur edýär.
Mysal üçin, Mary welaýatynyň Tagtabazar etrabynyň häzirki “Azatlyk” daýhan birleşiginiň ýaşaýjysy Akmämmet Sapargeldiýew Azatlyk Radiosyna telefon edip, 2010-njy ýylyň 3-nji iýulynda Saragtda gulluk edýän ogly Batyryň jesedini getirip berendiklerini gürrüň beripdi. Oňa “ogluň öz janyna kast etdi” diýipdirler. Akmämmet oglunyň jesedinde okuň giren-çykan ýerlerini gözden geçirip, wakanyň bolşy barada aýdylan zatlary diňläp, özünde bir topar soragyň dörändigini aýdýar:
—Bir ok-a döşden giripdir-de, ýanbaşdan, böwregiň ýanyndan çykypdyr, bir okam göni ýürekden girip, aşak geçipdir. Awtomatdanam üç ok çykdy diýilýär. Onsoň baryp sorasam, olar “bir oky ýokaryk atypdyr, ikisinem özüne goýberipdir” diýýärler. Men “awtomata guralan bolsa, nädip beýdip atyp bilýär?” diýýärin.”
Emma Akmämmet Sapargeldiýew öz soraglaryna jogap alyp bilmändir.
Köki nirede?
Aşgabatda ýazyjy Atageldi Garaýew goşundaky zorluklaryň bir gyrasynyň ýurtda giň ýaýran korrupsiýa bilen hem baglydygyny, şu sebäpden goşunda içki tertibi düzetmelidigini aýdýar:
—Içki düzgün-tertibi gaty berkleşdirmeli, örän berk düzgüne salmaly. Ine, şeýle ýagdaýda, ýagny düzgün berkidilse, bu zatlaryň bolmazlygy mümkin. Tertip-düzgüniň berkidilmegi sütem eden, kanuny bozan esgerlere kanun esasynda berk çäre görülmegi bilen bagly. Ol esgere sütem eden esger ýa komandir kanun esasynda sud edilmeli we berlen jezany tertip-düzgün batolýonynda çekmeli. Jeza berlen esger jezasyny doly çekenden soň, galan gulluk möhletini adaty bölümde gulluk edip geçirmeli.
Goşunda esgerlere sütem etmek diňe Türkmenistanda däl, öňki sowet respublikalarynyň köpüsinde, şol sanda rus goşunynda hem saklanyp galýar. Ýöne Orsýetde “Esger eneleri” diýen ýaly guramalar bolup, bu mesele boýunça metbugatda açyk çekişmeler edilýär.


c: text/html

text:
Fransiýanyň tebigat ministri Segolene Roýal Tähran bilen bilelikde, energiýa, suw ýetmezçiligi we howanyň hapalanmagy babatda bir topar proýekte başlamak planlaryny yglan etdi.
Roýal 28-nji awgustda, Eýranyň Daşky gurşawy goramak guramasynyň başlygy Massoumeh Ebtekar bilen geçirilen gepleşiklerden soň,özleriniň 2017-nji ýylyň fewralynda birnäçe esasy hyzmatdaşlyk ugurlaryny döretjekdiklerini aýtdy.
Fransuz ministri Eýrana üç günlük sapar edýär. Onuň ýanynda Fransiýanyň energiýa, suw, howanyň hapalanmagy ugrundan işleýän tebigat we täzelenýän energiýa firmalarynyň uly biznes wekilleri, şol sanda«Engiýe» elektrik firmasynyň hem başlygy bar.
Eýranyň wise-prezidenti wezipesini hem eýeleýän Ebtekar Roýalyň saparynyň tebigat babatda halkara hyzmatdaşlygynyň nähili zerurdygyny görkezýändigini aýtdy.
Roýal 29-njy awgustda demirgazyk-günbatar Eýrandaky duzlysuw kölüne, Orumiýä sapar eder.
UNESCO-nyň miras sanawyna girýän ýer soňky 20 ýylyň dowamynda aşa ekerançylyk, bentler, klimat özgermesi zerarly 90 prosent suwuny ýitirdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mugallym kellesini aşak egip, äýneginiň ýokarsyndan auditoriýada oturan talyplara seretdi-de, şeýle diýdi: "Meniň her bir aýdanym bilen garşylyksyz ylalaşyp dursaňyz, men sizi sylamaryn."
Mugallym talyplary kiçeltjek boldumy? Asla beýle däl. Onuň sözlerinden many çykarsak, ol bize: "Meniň size berýän bilimime ýetmek üçin men gaty köp tejribe gazandym. Siz meniň aýdýanlarymyň hemmesine pikirlenmän, analizlemän ynanyp otursaňyz, siz taýýar pikire eýe çykarsyňyz. Ol bolsa siziň özbaşdak pikirlenip çykaran netijäňiz bolmaz. Siz diňe meniň sözlerimi gaýtalarsyňyz. Özüňiz bolsa hiç zada ýetmersiňiz. Öz kelläňizi işletmegi öwreniň." diýjek boldy. Gödegräk hem bolsa, ol muny bize ýagşy niýet bilen diýdi.
Tankydy pikirlenip bilmezlik diňe biziň ýurdumyzda ýaýran problema däl. Nähili bolsa-da, bizi ilki bilen öz ýurdumyzda bolup geçýän zatlar gyzyklandyrýar. Gynansak-da, biziň jemgyýetimizde tankydy pikirlenmek öňe sürülmeýär. Iň ýönekeý mysal, mekdep okuwçylarynyň arasynda köp sorag berýänler synpdaşlary tarapyndan ýazgarylýar. Olar köpbilmiş hasaplanylýar. Hawa, olar çaga, emma olar hem jemgyýetiň bir bölegi. Olar geljegiň "ululary", eýeleri. Mekdepden öýe gelenlerinde hem hemme ene-ata çagalarynyň hemme soragyna jogap berip bilmeýär ýa-da beresi gelmeýär. Şunlukda, köp sorag berýänlere "Köp sorag berme!" diýilýär. Bu bolsa çaganyň bilesigelijiliginiň üstüne atanak çekýär.
Hemme zady bilmek we hemme zady başarmak mümkin däl. Emma bir zady hemmämiz başarmaly – tankydy pikirlenmegi. Sebäbi bu biziň hemmämize gerek.
Adaty däl, tankydy göz bilen
Ähli zatlardan we wakalardan delilleşdirilen (argument bilen berkidilen) netije çykarmak üçin ulanylýan oýlanyş sistemasyna tankydy pikirlenme (iňlis dil. critical thinking; rus dil. критическое мышление) diýilýär.
Has ýönekeý dil bilen aýtsak, tankydy pikirlenme – bu hemme okan, eşiden we gören zadyňy (islendik maglumaty) kritika bilen, ýagny, tankyt bilen kabul etmekdir. Munuň üçin biz özümize şeýle soraglary bermegi we olara özümizi aldaman jogap bermegi başarmaly:
► Meniň şu pikir edişim (edýän hereketim, aýdýan sözüm we ş.m.) dogrumyka?
► Men näme sebäpden şeýle pikir edýärin?
► Men öz pikirimi nähili deliller bilen berkidip bilerin?
► Eger delil bilen berkidip bilmesem, diýmek men öň nädogry (hakykata deň gelmeýän) pikir edipdirinmi? we ş.m.
Ýokardaky ýaly soraglar tankydy pikirlenmegiň alamatydyr.
Tankydy pikirlenme skeptisizmi hem (Skeptisizm – haýsydyr bolsa bir zada ynamsyzlyk bilen garamak; haýsydyr bolsa bir zadyň hakykatdygyna ýa-da dogrudygyna şübhelenmek) öz içine alýar. Emma skeptisizm ähli ideýalary yzyna gaýtaryp durmagy aňlatmaýar. Ideýany dogry diýip hasaplamazdan ozal biz ony gowuja edip seljerme geçirmeli, delilleşdirmeli. Eger biz ony delilleşdirip bilmesek, onda pikirimizi üýtgetmek logika taýdan dürs bolar.
Bu bize nämä gerek?
Tankydy pikirlenme ylmyň esasy "hereketlendirijileriniň" biridir. Islendik hakyky (!) ylymda hiç bir ideýa delilleşdirilmän kabul edilmeýär. Eger ideýany delilleşdirip bolmaýan bolsa, ony ýalňyş diýip hasaplap, kabul etmän bolar.
Biziň köpümiz ylmy işgärler däl. Muňa garamazdan, tankydy pikirlenme her birimize gündelik durmuşda gerekdir.
Siz haçan hem bolsa bir wagt "Gyzlaryň barysy künti" ýa-da "Plany erbet adam. Hawa-la, pylan tirä degişlileriň barysy şeýle" we ş.m. sözleri eşidipmidiňiz? Megerem eşidensiňiz. Bu babatda siz nähili pikirde? Geliň azajyk pikirlenip göreliň. Birinjiden, hemme gyzy tanaýan adam ýok. Ikinjiden, siz hemme gyzlary tanaýan hem bolsaňyz, eger hemme gyzlaryň içinden ýekeje biri künti däl bolsa, onda bu eýýäm hemme gyzlaryň künti däldigini aňladýar. (Men, oglan awtor, oglanlaryň bu sözleri gyzlara hiç hili esassyz diýýänlerini köp eşitdim).
Ikinji getirilen mysal hem, edil birinji mysal ýaly çözülýär.
Ýokarda getirlen mysallar ýönekeýje görnüp biler. Ýöne kimdir-biri siziň ýakynyňyz barada ýöne ýerden şeýle pikir etse, özüňizi nähili duýarsyňyz? Eýsem ata-babalarymyz "Ody özüňe bas, ötmese kesekä" diýmändirlermi? Şunlukda, tankydy pikirlenmäni stereotipleriň (haýsydyr bolsa bir zat ýa-da ahwalat barada berk ornaşan garaýyşlar) duşmany diýip hasaplasak hem bolýar.
Tankydy pikirlenmäge öwrenişmek üçin birnäçe ädimler
► Maglumat kabul etmäge taýýar bolmaly. Maglumaty kabul etmäge taýýar bolmadyk aň hakykatdan daşlaşdyrylan bolýar. Şeýle pikir edýän adamy tanamak kyn däl. Ol adamyň aňynda pugtalaşan garaýyşlar we ýörelgeler bolýar. Eger-de käbir gürrüňdeşlikde siz özüňizi "tam" bilen gürleşýän ýaly duýýan bolsaňyz, diýmek, gürrüňdeşiňiziň şeýle adamlardan bolmagy gaty ähtimaldyr. Emma, maglumaty kabul etmäge taýýar bolmak, siziň öz bilýän hakykatyňyzy goramaly däl diýmegi aňlatmaýar.
► Netijesiz we peýdasyz iki manylylyga takat etmek gerek däl. Biziň çykarýan netijelerimiziň köpüsi, belli bir derejede, öz içinde iki manylylygy saklýar - aýdyň bolup duran ak we gara alternatiwleriň arasyndaky çal zona. Bu – kesgitsizligiň haýryna argument däl. Bu biziň pikirlerimiziň dury bolmagy üçin aňymyzy türgenleşdirmeli diýen maslahat. Iki manylylyk köplenç perwaýsyzlygyň, doly däl we netijesiz pikirlenmegiň alamatydyr. Haçan-da biz özümizi şeýle duýanymyzda, öz daşky gurşawymyzy, garaýyşlarymyzy, bilimimizi we oýlanşymyzyň netijeliligini (effektiwliligini) öwrenmeli. Bilim – bu netijesizligiň däl-de, aýdyňlygyň progressiw gözlegidir.
► Köpçülikleýin gyzyklanmalardan daşda bolmaly. Haçan-da belli bir düşünje giňden ýaýranda köp adamlar ony kabul edýärler. Şeýle etmek bilen olar "toparyň" agzasy bolýarlar. Adatça bu taňkydy pikirlenmegi däl-de, ylalaşygy aňladýar. Topara goşulmazdan ozal seretmek we pikirlenmek zerurdyr.
► Netije çykarmazdan ozal anyk maglumata eýedigimize ynamymyz bolmaly. Netije çykarjak bolup, howlugyp, duzaga düşüp bileris. Başga tarapdan bolsa, bizde anyk maglumat bar mahaly biz oýlanmaga gorkmaly däl.
► Bilesigeliji bolmaly. Giňdir dünýä – geňdir dünýä. Biz köp zatlary bilmeýäris. Bilesigelijilik – bu tebigatyň täsinliklerini görmäge we akyl ýetirmäge taýýar, erkin we täze bir zat öwrenmäge açyk, näbellilik bilen çaknyşmaga gorkmaýan aňyň alamatydyr.
► Daşy jäjek, içi möjek. Biziň köpümiz çagalyk döwrümizden başlap hiç zada ynanmazlygy öwrenýäris. Göz öňüne getirip görüň, eger-de biz telewideniýada berilýän mahabatlaryň hemmesine ynanan bolsak, biziň nä derejede lapymyz keç bolardy! Köpçülikleýin habar beriş ulgamyna, hatda "täzeliklerede" şeýle garamaly. Olaryň berýän maglumatyny hökman "çeýnemeli" (kähalatlarda "tüýkürmeli"), ilkibaşdaky ýagdaýynda "ýuwutmaly" däl.
Çagalarda tankydy pikirlenmegi kämilleşdirmek üçin birnäçe maslahatlar:
1. Çaganyň aýan edýän pikirlerinde logika bolmaly. Oňa çagalyk ýyllarynyň ir döwürlerinden başlap logiki pikirlenmegi öwretmeli. Çaganyň ýanynda gürläniňizde pikirleniň. Öz garaýyşlaryňyzy delillendiriň we çaga şu model boýunça sözlem gurmagy öwrediň: "Eger şeýtsem, onuň netijesi şeýle bolar".
2. Goý çaga zatlary deňeşdirsin, olaryň umumy alamatlaryny tapsyn. Çagaňyza erteki okap berýän bolsaňyz, her ertekiniň soňunda ondan nähili netije çykarandygyny soraň.
3. Haçanda gürrüň delillendirmeler (rus. аргументации) barada gidende şular ýaly jogaplary kabul etmezlige çalyşyň: "Sebäbi men şeýle bolanyny isleýärin" ýa-da "Sebäbi maňa şeýle bolsa ýaraýar" we ş.m. Şular ýaly ýagdaýlarda çagadan pikirlenmegi we onuň beýle diýmeginiň düýp sebäbini soraň. Emma beýle diýildigi, çagadan her jogaby çekip almalydygyny aňlatmaýar. Oňa pikirlenmäge maý beriň we ugrukdyryjy soraglary beriň.
4. Çaga şübhelenmäge ýol beriň. Şeýle etmek bilen, ol özüniň käbir faktlara bolan ynamsyzlygyny görkezýär. Diýmek, ol özüniňkiniň dogrudygyny subut etjek bolar we jedeliň obýekti barada köp zady öwrenmek islär. Netijede ol köp gyzykly we täze zatlary öwrener we ýatda saklar.
5. Siziň çagaňyz siziň pikirleriňizi goldamaýarmy? Ýa-da köp tankytlaýjy soraglary berýärmi? Eýsem bu ajaýyp dälmidir? Diýmek, ol sizi üns bilen diňleýär we öz pikirlerini aýan etmäge taýýar. Şular ýaly gürrüňleriň köp bolmagy hem çaga üçin tejribe bolup biler.
BELLIK. Ene-ata bilen çaganyň arasyndaky konstruktiw jedel bilen çaganyň ene-atasyna gaýtargy bermeginiň arasyndaky tapawudy bilmek wajypdyr.
6. Başga birini mysal alyň ýa-da özüňiz görelde boluň. Çaga ilki bilen waka barada hemme zady anyklap, soňra belli bir netijä gelmelidigini görkeziň. Öz bilmeýän we düşünmeýän zadyňy tankyt etmegiň nädogrydygyny we obýektiw pikirlenmäge çalyşmalydygyny düşündirjek boluň.
Ýene bir zat! Ýokarda ýazylan sözleriň hiçisine-de pikirlenmän ynanmaly däl. Makalany tankyt edip, özüňizi barlap görüň.
Awtor: Bezirgen Nuryýew
Teswirlemeler
Turkmen mashgalada ulylara bolan hormat diyilen zat bar. Belkide bu hem tankydy pikirlenmegin bir bowedi bolup biler. "Ulylary sylamak" we "oz pikirini yetirmek" ya-da "eshidenlerini tankytlap" bilmek - ayyp zat yaly gorulyar.
Yokarda bellap gechishim yaly, tankydy pikirlenmek derslerini girizmeli. Bu zatlar mekdep diwarlarynda, mekdepde owredilmeli. Yagny, sizin makalanyzdaky yaly mugallymlar gerek.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Türkmenistan garaşsyzlygyny alandan soňra beýik akyldar hem şahyr Magtymguly-Pyragynyň gubury tapylyp, abadanlaşdyrylyp, her ýyl onuň başynda dünýä türkmenleri duşuşyp, ýatlama dabaralary geçirip başladylar.
Magtymgulynyň guburynyň ýerleşýän Türkmensähra ülkesinde maý aýynyň ortasyndan başlap türkmenler oba-oba bolup ýatlama dabaralary geçirýärler. Türkmensährada Magtymguly günleri iň soňunda 18-nji maýda Aktokaýda gubur ýadygärligiň başynda geçirilýän halkara dabara bilen jemlenýär.
Azatlyk Radiosy, Döwletmämmet Azady adyndaky sungat toparynyň ýolbaşçysy Mejit Teke bilen Türkmensährada Magtymguly günlerine gatnaşyp ýören ýerlerinden habar almak maksady bilen söhbetdeşlikler geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Mejit Teke, Magtymguly günleri Türkmensährada nähili geçirilip dur, şondan dünýä türkmenlerine habar berseňiz?
Mejit Teke
: Söze başlamankam dünýäniň niresinde bolsa-da hemme türkmen doganlarymyza Magtymgulyň ýurdundan mähirli salam bilen başlaýaryn.
Mejit Teke
Bilnişi ýaly, her ýyl dünýäniň dürli ýerinde bolşy ýaly biziň Türkmensähramyzda hem beýik şahyr hem akyldar Magtymgulynyň ýatlama dabaralary uly toýlar bilen bellenip dur.
Türkmensährada her şäher we her oba Magtymguly toýlaryny has giň gerimli tutmaklyk üçin biri-biri bilen ýaryşýarlar. Öňki anna güninden bäri Türkmensährada Magtymguly toýlary geçirilip gelinýär. Meselem, Kelalanyň Magtymguly ojagy jemgyýeti uly dabara geçirdi. Öňki anna güni şoňa gatnaşmaklyk bize hem miýesser boldy we şoňa gatnaşdyk.
Azatlyk Radiosy: Mejit Teke, şol Kelaladaky Magtymguly ojagy jemgyýetiniň çäresinde nämeler boldy?
Mejit Teke:
Türkmensährada Kelalanyň 15 kilometr günbatarynda Gerkez diýen oba bar. Magtymguly toýy şol ýerde tutuldy. Ol dabara Türkmensähranyň hemme ýerinden ussat şahyrlarymyz gatnaşdy. Olar gowydan-gowy goşgulary bilen toýy bezediler. Dürli-dürli aýdym-saz toparlary hem çykyşlary ýerine ýetirdiler.
Aşyrgeldi halypa ýaly halypalarymyz hem dabara gatnaşyp, aýdym-sazlary bilen toýy bezediler. Günortandan soň sagat üç töwereginde başlan Magtymguly toýy garaňky düşüp gidýänçä uzap gitdi. Dabaranyň ahyrynda nobat biziň Döwletmämmet Azady adyndaky sungat toparymyza geldi we biz hem çykyşymyzy oglan-gyzly küşt depdi bilen tamamlap, şol Magtymguly toýuny sowduk.
Azatlyk Radiosy: Mejit Teke, Gerkez obasynda geçirilen Magtymguly çäresinde diňe Türkmensähra türkmenlerimi ýa başga ýerlerden gelen türkmenlerem bardymy?
Mejit Teke:
Ýok, ol dabara diňe Türkmensähranyň şahyrlary hem aýdym-saz toparlary gatnaşdy.
Azatlyk Radiosy: Şu wagt ynha siz Magtymgulynyň mazaryndaky dabarany sowup durşuňyz. Magtymgulynyň hem atasy Döwletmämmet Azadynyň mazarlarynyň başyndaky ýatlama dabarasy nähili geçdi, şondan dünýä türkmenlerine habar berseňiz?
Mejit Teke:
Dabara gidip durka habar berer ýaly bir adamyň hem telefony işlemedi şol ýerde. Signal kesýän goýupdyrlarmy nämemi hiç hili aragatnaşyk bolmady. Döwletmämmet Azady sungat toparyna Eýran döwleti tarapyndan ýörite gatnaşyň diýen çakylyk geldi. Bizden başga toparlar-a ol ýere gatnaşmaga çagyrylmaýar. Sebäbi, Magtymgulynyň mazarynyň başynda halkara derejede dabara geçirilensoň wagt çäkli bolýar.
Bu gezek hem gaty uly dabara bolup geçdi. Daşary ýurt ilçihanalary gatnaşdy. Ynha mysal üçin: Türkmenistanyň, Owganystanyň we Gazagystanyň Eýrandaky ilçileri gatnaşdylar. Ylaýta-da Türkmenistandan segsen adamlyk medeniýet we sungat topary geldi. Bärden Türkmensähradan hem ýerli ilat ýerden ýörän hemme kişi dabara baryp, Magtymgulynyň mazarynyň başynda toý toýlap gaýtdylar.
Mejit Teke (sagda) we maşgalasy
Azatlyk Radiosy: Mejit Teke, Magtymgulynyň mazarynyň başyndaky halkara dabarada siz şu wagt nähili çykyş etdiňiz?
Mejit Teke:
Wagt çäkli bolansoň biziň Döwletmämmet Azady sungat toparymyza çykyş etmäge on bäş minut wagt berildi. Bizem topar bolup üç aýdym aýdyp, bir saz çalyp gaýtdyk.
Azatlyk Radiosy: Türkmenler Magtymguly bilen kakasy Döwletmämmet Azadynyň mazarynyň başynda ýatlama dabarasy geçirip, toý tutup durka şol ýeriň atmosferasy, duýgy täsiri nähilidi? Şonam dünýä türkmenleri bilen paýlaşsaňyz.
Mejit Teke:
Tükmensähranyň ilaty bir gün owaldan şol ýere jemlenip, ýatman daň atýança ýatlama çärelerini geçirýärler. Şeýdip giňden özara toý tutup başlaýarlar.
Mazaryň başyndaky ýatlama dabarasy şol güniň ertiri gönortana çenli dowam edip gidýär. Magtymguly bilen kakasy Döwletmämmet Azadynyň mazarlarynyň başyndaky ýatlama dabarasy halkda uly joşgy we buýsanç döredýär.
Magtymguly bilen kakasynyň mazarlarynyň bir ýerde boluşy hem türkmenlere aýratyn bir jebislik getirýär. Men munyň türkmeni hasam jebisleşdirýändigini pikir edýärin. Bärden uzakdan entäk dabara ýerine mazarlaryň ýanyna sowulmankaň ullakan märekäniň deňiz ýaly aýratyn bir joşgy bilen çaýkanyp durandygyna gözüň düşýär. Şol ýeriň şeýle ruhy atmosferasy bolmasa şonça adam üýşmejek ýaly bolup dur.
Azatlyk Radiosy: Ynha, şu wagt Magtymgulynyň mazarynyň başynda ýatlama dabarasy geçirildi. Türkmensährada indi şunuň bilen Magtymguly günleri tamam bolýarmy ýa başga ýerlerde dowam edýärmi?
Mejit Teke:
Türkmensähradaky Magtymguly günleriniň iň soňkysy Pyragynyň mazarynyň başynda jemleýji dabara-toý hökmünde geçirilýär. Magtymguly günleri Türkmensährada 18-nji maýdan bir hepde owal başlanýar. Şäherme-şäher, obamy-oba gezekleşip ýatlanyp-gutlanyp ynha iň soňunda hem Magtymguly bilen kakasy Döwletmämmet Azadynyň mazarynyň başynda ahyrky jemleýji toý bilen doly gutarýar.
Kä ýerlerde bir güniň dowamynda birnäçe obadyr-şäheriň Magtymguly dabaralarynyň bir güniň dowamynda dagy geçirilýän wagty bolýar. Şäher bilen bir obanyňky, günortan bir şäheriňki, ikindi ýene bir obanyňky, agşam bolsa başga bir şäheriň Magtymguly ýatlama çäresi diýen ýaly... Magtumguly dabaralarynyň iň soňkusy ynha häzir şu ýerde mazarynyň başynda Aktokaý obasynda bellenip gutarýar.
Azatlyk Radiosy: Mejit Teke, Magtymgulynyň mazary Türkmensährada anykrak aýdylanda nirede ýerleşýär?
Mejit Teke:
Hemmämiz karta boýunça Hazar deňizini bilýäris. Ynha, Hazar deňiziniň aşagynda edil gündogar gyrasynda Türkmensähramyz başlaýar. Gümmet-Kowus şäherinden göni gaýralygyna Türkmenistan serhedine çenli 75-80 kilometr uzaklyk bolýar.
Eýranyň Türkmensähra sebitinden belli türkmen sazandasy Mejit Teke.
Magtymgulynyň mazarynyň ýerleşýän ýeri bolan Aktokaý bolsa, Türkmensähra sebitinde demirgazyk-gündogar tarapa gyýylyp gidilýän ýerde. Magtymguly bilen kakasy Döwletmämmet Azadynyň Aktokaý obasynda ýatan mazarlary Gümmet-Kowus şäherinden takmynan 160 kilometr uzaklykda ýerleşýär.
Azatlyk Radiosy: Karta seredilende onda Magtymgulynyň mazary Türkmensährada Gümmet-Kowus şäheri bilen Türkmenistanyň arasynda bolýar şeýlemi?
Mejit Teke
: Hawa, şol Türkmensähranyň Türkmenistan tarapa süsňäp girýän yerinde, Türkmenistan serhedine gaty ýakyn bolýar.
Azatlyk Radiosy: Mejit Teke, Türkmensährada ilkinji bolup Magtymgulynyň kitabyny çykaran Hajy Gazy atly bir ýaşuly bar. Häzir şol Hajy Gazy ýaşulynyň keselläp agyr ýagdaýda ýatandygyny, onuň ogly Perhatdan eşitdik. Şol Hajy Gazy ýaşuly Türkmensährada Magtymgulynyň mazaryny we neberelerini ilkinji bolup tapan adam diýip tanalýar. Şol Hajy Gazy ýaşuly barada hem dünýä türkmenlerine maglumat berseňiz?
Mejit Teke:
Hajy Gazy atly ýaşulymyz ilkinji bolup Magtymguly jemgyýetini gurdy. Magtymgulynyň mazaryna seredilmegi üçin bir topar döreden. Hajy Gazynyň ýanynda şeýle tagallalara goşulan başga sakaldaşlary we işdeşleri hem bar. Şeýdip, uly işiň başyny başlatdylar. Soň bolsa iki döwlet Türkmenistan we Eýranyň gatnaşmagy bilen Magtymguly bilen kakasy Döwletmämmet Azadynyň mazarlarynyň başynda ýadygärlik binasyny gurdylar. O taýlaryny arassalap, abadanlaşdyryp, oturyp-turmaga elberişli ýagdaýa getirdiler. Ýöne ýene-de häzirem o taýda edilmeli işler köp.
Hajy Gazy ýaşulymyz hem şeýle tagallalara öňbaşçylyk edip, Magtymgulynyň Türkmenistanda ilkinji şygyr diwanynyň pars elipbiýinde çap edilmegini ýola goýdy. Aramyzdan aýrylan Annadurdy Tekeli atly ýaşulymyz şol ilkinji Magtymguly diwanyny ýazyp berdi. Şeýlelik-de, Hajy Gazy ýaşulymyz şol Magtymguly diwanyny ilkinji çap edenleriň biri boldy.
Azatlyk Radiosy: Pars hatynda diýdiňiz. Şol Magtymgulynyň ilkinji şygyrlar diwany pars elipbiýinde pars dilindemi ýa pars hatynda ýöne türkmen dilinde çap edildimi?
Mejit Teke:
Magtymgulynyň şol birinji kitaby Türkmensährada pars elipbiýinde ýöne türkmen dilinde ýazyldy.
Mejit Teke
Azatlyk Radiosy: Şol kitapda Magtymgulynyň hemme şygyrlary bardymy?
Mejit Teke:
Hemme şygyrlary diýen ýaly girizildi. Elbetde kitap owal çap edileni üçin onda, soň tapylan şygyrlar ýok.
Azatlyk Radiosy: Mejit Teke siz bir sungat işgäri hökmünde, Türkmensähranyň dürli obadyr-şäherlerinde bellenip, geçirilip duran Magtymguly çäreleriniň türkmenlere nähili täsirleri bardyr öýdýärsiňiz?
Mejit Teke:
Ilki bada iliň-halkyň işden-ýaşaýyşdan ýadawlygyny kellesinden çykaryp-aýryp, bir ruhy täzelik berýär. Mundan daşarynam halk şol dabaralarda bir ýere jemlenen mahaly jebisligi berkeýän ýaly, hemmesi bir perdeden gopup başlaýar. Ynha, ilki bada berýän täsirleri şeýle bolýar. Şeýle-de, türkmenligine guwanýan hem buýsandyrýan duýgylar berýär.
Azatlyk Radiosy: Bir sungat işgäri hökmünde Magtymgulynyň guburynyň başyndaky dabaranyň we eden çykyşyňyzyň gyzgyn täsiri, lezzeti hem ylhamy bilen dünýä türkmenlerine ýetirmek isleýän arzuwlaryňyz we duýgylaryňyz barmy?
Mejit Teke:
Magtymgulynyň türkmene umumy berýän sargydy, hemme türkmeniň agzybirlikde we hoşlukda ýaşamagy bolup durýar. Magtymgulynyň hut özi hem ynha şuny arzuwlapdyr. Men hem öz hatarymda Magtymgulynyň şol arzuwynyň hem sargydynyň hasyl bolmagyny dileg edýärin.
Bütin dünýä türkmenleriniň her gününiň şeýle toý-dabara, şatlyk-şagalaň bilen geçip durmagyny arzuw edýärin. Dünýä uruş-peläket getirýän zatlar bolmasyn. Hemme adamzat parahatçylykda we agzybirlikde ýaşasyn diýip umyt edýärin. Magtymguly-Dünýä türkmenleriniň ruhy baýdagy bolsun!


text:
Eýranda geçirilen prezidentlik saýlawlaryndan soňra dörän bidüzgünçilikleri basyp ýatyrmak, yslam rewolýusiýasyny goraýan gwardiýanyň rol oýnamagy we bu harby guramanyň syýasatda bitaraplygy saklamaýanlygy netijesinde dura-bara ozalky sylag-hormatyny elden beryär diýip, käbir analitikler aýdýar.
Rasool Nafisi
"Rewolýusion gwardiýanyň" diňe bir harby güýç bolup galmajagy ilkibaşdan hem anykdy. Ol öňki režimiň harbylary ýaly däl, üstesine-de “Rewolýusion gwardiýa” yslam režimini goramak üçin ideologik institut, mundan başga-da, ýurduň esasy kanunynda, “Rewolýusion gwardiýa” parahatçylyk döwürde ykdysady we magaryf işleri bilen meşgullanýar diýlen hukuk berlen.
Dikeldiş işlerindäki orny
1980-88-nji ýyllar aralygyndaky Eýran-Yrak urşundan soňra ýumrulan obýektleri dikeltmek we düýpli gurluşuk işlerini alyp barmakda “Rewolýusion gwardiýanyň” ykdysadyýet we dikeldiş işlerinde esasy rol oýnandygyna şübhe ýok.
Uly möçberdäki proýektleri amala aşyrmak üçin tehniki kadrlary hem-de ekspertleri tiz toplamagy başaranlygy üçin ýurtda “Rewolýusion gwardiýa” minnetdar boldular. Şondan soň “Rewolýusion gwardiýa” tiz wagtyň içinde ykdysady taýdan uly işewürler toparyna öwrülip, ähli ykdysady pudaklarda, şol sanda nebit senagatynda, oba hojalykda, ýol gurluşygynda, howa meýdanlaryny abadanlaşdyrmakda we suw bentlerini gurmak ýaly işlerde-de täsirini has giňden ýaýradyp başlady.
Ykdysady we söwda-biznes işleri
“Rewolýusion gwardiýanyň” ykdysady we söwda-biznes işleri bilen meşgullanýandygy hakyndaky habar 2000-2004 ýyllar aralygynda ýurduň mejlisiniň başlygy bolan we häzir “Ýaşyllar” hereketine ýolbaşçylyk edýän M.Karrubi tarapyndan ýokary derejede orta atyldy.
Karrubi ýurduň günorta portlarynda bikanun import-eksport işleri üçin deňiz kenaryndaky 60 sany gämi duralgasyna “Rewolýusion gwardiýanyň” kontrolluk edýändiginiň üstüni açdy. Başga bir deputat bolsa, ýurda bikanun getirilýän ähli harytlaryň üçden bir bölegine “Rewolýusion gwardiýanyň” gözegçilik edýändigini we onuň bilen baglanyşygynyň bardygyny mälim etdi.
Syýasy hereketlere täsiri
“Rewolýusion gwardiýa” syýasy hereketlere-de öz täsirini ýetirip gelýär. Mysal üçin, 2004-nji ýyldaky parlament saýlawlarynda bu harby gurluş öz adamlarynyň hem öz kiçi şahalary bolan Besij toparyndan birgiden adamynyň mejlise girmegine mümkinçilik döretdi.
Şonuň ýaly-da 2005-nji ýyldaky prezidentlik saýlawlarynda-da özleriniň owalky agzasy Mahmud Ahmadinejadyň ýeňiş gazanmagynda güýçli rol oýnady. Bu ýeňiş, elbetde, ýokary derejeli diniň goldawy bilen gazanylypdy. Bu ýeňişler reformaçylaryň hereketiniň gowşamagyna alyp geldi.
Häzirki protest hereketlerine ýolbaşçylyk edip gelýän Mehdi Karrubi “Rewolýusion gwardiýanyň” bikanun işlerine garşy tankydyny güýçlendirip, onuň başlygynyň tussag edilmegine çagyrdy. Eýranyň görnükli ruhany liderlerinden Aýatolla Montezeri-de “Rewolýusion gwardiýany” tankyt edip ugrady.
Ideologiýanyň syýasatdaky täsirine-de degip geçen Nafisi Pakistan bilen Eýrany deňeşdirýär: «Bu iki ýurtda dini ideologiýa höküm sürse-de, Eýrana garaňda Päkistan köpräk demokratik ýurt, sebäbi ol ýurtda sudýa özbaşyna hereket edip bilýär» diyip, bu eýranly bilermen aýdýar.
Indi Eýranda ne yslam, ne-de respublika, belki diktatorçylyk höküm sürýär diýip, Monterzie ýörite belläp geçipdir.
Rasool Nafisi akademik we Eýran boýunça ekspert. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Eýranyň ýadro meselesi boýunça baş resmisi Orsýetiň Eýranda indiki hepdede iki täze ýadro reaktorynyň gurluşygyna başlajakdygyny aýtdy.
Eýranyň Atom energiýa guramasynyň başlygynyň orunbasary Behrouz Kamalwandi Eýranyň ýadro senagatynyň daşary ýurt hyzmatdaşlygy bilen ösendigini belledi, diýip Eýranyň Mehr agentligi 22-nji dekabrda habar berdi.
Geçen ýylda Orsýet Eýranyň ilkinji graždan ýadro kärhanasynda goşmaça iki reaktory gurmak barada Tähran bilen ylalaşypdy. Buşehr şäheriniň golaýyndaky bu kärhananyň gurluşygyna-da Orsýet ýardam beripdi.
Senagat we söwda ministri Denis Manturow Orsýetiň Eýrana indiki ýylda 5 milliard dollar möçberde maýa ýatyrmaga seredýändigini 22-nji dekabrda habar berdi.
Maýa goýum baradaky deslapky ylalaşyga Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň noýabr aýynda Tährana eden saparynyň dowamynda gol çekildi.


text:
Fransiýa Orsýetiň futbol janköýerleriniň bileleşiginiň liderini ýurtdan çykardy.
Aleksandr Şpryginiň Marselden Lille şäherine Orsýetiň Slowakiýa bilen oýnuna tomaşa etmek üçin barýarka saklanandygyny we 20 çemesi orsýetli janköýeriň arasynda Fransiýadan deportasiýa edilendigi media serişdeleri habar berdiler.
Orsýetiň Daşary işler ministrligini nägilelik bildirdi we “Orsýete garşy duýgulary tutaşdyrmakdan saklanmaga” çagyrdy.
Dynç günlerinde Marsel şäherinde britaniýaly, orsýetli we fransiýaly janköýerleriň gatnaşmagynda çaknyşyk boldy, munuň yzýany Orsýetiň komandasyna şertli diskwalifikasiýa jezasy berildi.
Fransiýada geçýän “Euro 2016” futbol çempionatynda Orsýetiň ýygyndy komandasy “B” toparynda çykyş edip, 15-nji maýda Slowakiýa bilen duşuşdy we 1:2 hasap bilen utuldy.
Fransiýaky häkimiýetleri Ýewropa ýurtlarynyň futbol boýunça “Euro 2016” çempionatynyň dowamynda terrorçylyk howpy bilen baglylykda howpsuzlyk çärelerini güýçlendirendigini yglan edipdi.
Bir aýlap dowam etjek “Euro 2016” ýaryşy10-njy iýunda Parižde başlandy.


text:
Şu gün Şwesiýanyň ýokary sudy «WikiLeaks» internet saýtyny esaslandyryjy Julian Assanjy tussag etmek barada karar çykardy. Julian Assanja iki zenany zorlamakda aýyplama bildirilýär.
Şu gün sud Assanjyň özüniň günäkär däldigi barada şikaýat arzasyny kabul etmekden ýüz öwürdi.
Julian Assanj bu aýyplamalary Yrak we Owganystan barada gizlin harby dokumentleri, şeýle-de Birleşen Ştatlaryň diplomatik telegrammalaryny ýaýradanlygy üçin özüne garşy alnyp barylýan töhmet kompaniýasynyň bir bölegi diýip atlandyrýar.
Interpol hem Assanjy gözlenýän adamlaryň sanawyna goşdy. 39 ýaşly Julian Assanjyň häzir nirededigi belli däl.


text:
Owganystandaky Halkara güýçleriniň komanduýuşisi halkara esgerleriň yslam esbaplaryna, şol sanda Gurhan kitabyna gödek çemeleşendikleri baradaky aýyplamalar boýunça ötünç sorady.
Amerikan generaly Jon Alleniň sözlerine görä, ol Bagram uçar bazasynda bolandygy aýdylýan wakalar boýunça derňew geçirmäge hem gökezme beripdir:
—Biz bu wakany içgin derňeýäris. Bular ýaly zatlaryň gaýtlanmazlygy üçin degişli çäreleri hem görýäris. Men sizi ynandyrýaryn, men size söz berýärin, bu hiç hili ýörite matlap bilen amala aşyrylmady.
Bu aralykda, owgan resmileriniň maglumatyna laýyklykda, sişenbe güni iki müň töweregi owgan raýaty bazanyň daşynda protest geçiripdir.
Aýdylmagyna görä, bazada ençeme Gurhan kitaby otlanypdyr.


text:
Ýewro zonasyndaky krizis Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Ýewropadan Merkezi Aziýa çenli bolan goňşularyna zyýan ýetirýär. Munuň iň agyr zarbasy hem Günorta we Gündogar Ýewropa ýurtlaryna degýär.
Ýewropanyň dikeldiş we ösüş bankynyň aýtmagyna görä, bu ýurtdlarda ösüş derejesi üstümizdäki ýyl 1 prosent bolar. Öten ýyl bolsa ol mundan ýarym esseden ýokary bolupdy.
Jeromin Zettelmeýer Ýewropanyň Dikeldiş we ösüş bankynyň baş ykdysadyýetçisiniň orunbasary we barlag direktory. Ol bu hakda şeýle diýýär:
—Biz ýewro zonasyndaky krizis özüniň iň erbet täsirini Günorta-Gündogar Ýewropa ýetirer diýip pikir edýäris. Munuň sebäbi hem ilki bilen bu ýurtlaryň söwda hem maliýe kanallary arkaly ýewro zonasyna ýokary derejede integrirlenenliginde. Şol sebäpden biz maliýe şertleri ýaramazlaşar, kredit akymynyň haýallamagy ýewro zonasyndan bu regiona hem syrygar diýip çaklaýarys. Aslynda bu maliýe taýdan şu wagt hem görnüp dur.
Balkanlardaky ýurtlaryň köpüsi ýewro zonasyndaky ýurtlaryň arasynda özlerine iň ýakyn ýurt bolany üçin grek ykdysadyýeti bilen ilteşikli. Gresiýa hem häzir ýewro zonasyndaky krizisiň merkezi. Şol sebäpden olar bu ýurda kömek edilip, öz ýükleriniň ýeňlemegini umyt edýärler.
Tutuşlygyna alanyňda ýewro zonasynyň ösüş derejesiniň peselip, importa bolan isleginiň azalmagyndan onuň söwda ýaranlarynyň ählisi ejir çekýärler. Ýewropanyň dikeldiş we ösüş banky üstümizdäki ýylda ýewro zonasynda ösüş nol prosentden ýokary bolar diýip garaşanok.
Zettelmeýer importa bolan islegiň azalmagynyň zyýany Ukraina ýaly uzak goňşulara-da ýeter diýen pikirde. Ýewropanyň dikeldiş we ösüş bankynyň çaklamagyna görä, Ukrainada ösüş öten ýyl 5 prosent bolan bolsa, bu ýyl 2.5 prosente geler.
—Ukraina Ýewropa Bileleşigine ep-esli haryt eksport edýär. Bank ulgamynda hem Ýewropa Bileleşigndäki banklar bilen ilteşigi bar. Galyberse-de, öňki global krizisden çekilen zyýanlar bar. Indi hemme zat tersine bolsa, onda ol ýaramaz ýagdaýa düşüp biler—diýip, Zettelmeýer aýdýar.
Kawkaz regiony
Ýewropanyň dikeldiş we ösüş bankynyň çaklamagyna görä, Kawkazda iň agyr zyýana uçran Gürjüstan bolar. Sebäbi ol ykdysady ösüş üçin Günbataryň maýa goýmagyna gönümel garaşly.
Ermenistanyň ýagdaýy az-kem gowy. Sebäbi onuň ykdysadyýeti ilkinji nobatda daşary ýurtlarda, aýratyn-da Orsýetde işleýän işçileriniň iberýän pullaryna daýanýar.
Ýewro zonasyndaky krizisiň öz täsirini ýetirip bilmejek ýeke-täk ýurdy – nebit-gaza baý Azerbaýjan. Ýöne Ýewropanyň Dikeldiş we ösüş banky onuň ösüş derejesiniň hem başga sebäplere, aýratyn-da energiýa senagatyndaky problemalar zerarly az-kem aşaklamagyna garaşýar.
Ýewropanyň dikeldiş we ösüş bankynyň çaklamagyna görä, 2012-nji ýylda ykdysady ösüş Orsýetde 4,2, Merkezi Aziýada hem 7 prosent bolar.


text:
Britaniýanyň goranmak ministri Filip Hammondyň aýtmagyna görä, geljek ýylda Britaniýa “müňlerçe” esgerini Owganystandan çykarmaklygy planlaşdyrýar.
Hammond 2013-nji ýylda Owganystandan çykaryljak Britan esgerleriniň takyk sanyny aýtmady.
Ýöne ýekşenbe güni BBC kanalyna beren interwýusynda Hammond 2013-nji ýylyň başynda ol ýerde 9 müň esgeriniň boljakdygyny aýtdy.
“2014-nji ýylyň ahyryna çenli bolsa ol ýerde biziň harbylarymyz galmaz, şunlukda 2013-nji ýylyň ahyrynda uly ädimiň ädiljekdigine garaşýan” diýip, Hammond aýtdy.
2014-nji ýylyň ahyrna çenli ähli daşary ýurtly harbylar Owganystandan çykmaly we howpsuzlygy goramaklygy ýerli owgan güýçlerine tabşyrmaly edildi.
Häzir daşary ýurtly harby güýçleriniň 100 müň töweregi esgeri Owganystanda gulluk edýär.


text:
Ozalbaşda futbol boýunça 2012-nji ýylyň Ýewropa çempionatyny Polşa bilen Ukrainada geçirmekligi öňe süren proýekt Ukrainanyň Ýewropa tarap integrasiýa edýändigini görkezmekligi maksat edinen özboluşly bir reklama hökmünde peýda bolupdy.
Ýöne indi bu ýaryşyň başlamagyna bir aý ýaly wagt galanda, Günbataryň syýasatçylary bu reklamanyň ähmiýetini peseltjekdikleri bilen haýbat atyp başladylar.
Hususan-da, Günbatar Ýewropanyň syýasatçylary Ukrainanyň häkimiýetleriniň ýurduň ozalky premýer-ministri Ýuliýa Timoşenko garşy görýän çärelerine protest hökmünde bu futbol çäresini ulanjakdyklary bilen duýduryş berýärler.
Olar bu meselä çynlakaýlyk bilen prezident Wiktor Ýanukowiçiň ünsüni çekmek uçin, Ukrainada geçjek futbol ýaryşlaryny baýkotirlejekdiklerini aýdýarlar.
Kimler baýkotirlemekçi?
Ukraindaky futbol çempionaty bilen bagly çäreleri baýkotirlejekleriň hatarynda Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Jose Manuel Barroso, Ýewropa Bileleşiginiň daşary gatnaşyklar boýunça bölüminiň başlygy Katrin Aşton, Bileleşigiň sport meseleleri boýunça komissary Androulla Wassiliou we Bileleşigiň kanunçylyk meseleleri boýunça komissary Wiwian Reding dagylar hem bar.
Kiýewdäki ýerasty geçelgelerden birinde Ýewro-2012 futbol çempionatyna bagyşlanyp çekilen graffiti. Kiýew, aprel, 2012.
Mundan daşary, Awstriýanyň, Gollandiýanyň we Belgiýanyň hökümet resmileri-de Ýewropa çempionatynyň Ukrainadaky açylyş dabarasyna gatnaşmajakdyklaryny mälim etdiler. Germaniýanyň kansleri Angela Merkeliň hem bu çärä gatnaşmajakdygy habar berilýär.
Futbol çempionatyndan daşary, Gündogar we Merkezi Ýewropa ýurtlarynyň liderleriniň 11-12-nji maý günleri Ukrainanyň Ýalta şäherinde geçirmegi planlaşdyrýan sammitine-de bu ýurtlaryň liderlerinden ýedisi eýýäm gatnaşmajakdyklaryny yglan etdiler.
Polşa we Orsýet muny goldamaýar
Beýleki tarapdan, Ýewropa Bileleşiginiň Gündogar regiona tarap giňelmeginiň tarapynda çykyş edip gelýän Polşanyň häkimiýetleri bu baýkot çärelerine garşy çykyş etdiler.
Olar sport ýaryşlaryna garşy syýasy baýkot ulanmak ýaly çäreleriň, adatça, oňyn netije bermeýändigini aýdyp, Ýewro-2012 futbol çempionatyny baýkotirlemekligiň hem Timoşenkonyň ýagdaýyna oňyn täsir etmejekdigini öňe sürýärler.
Şu geçen hepde Polşanyň Ýewropa Bileleşigi boýunça ilçisi Ýan Tombinskiý şular ýaly halkara sport ýaryşynyň ýokary döwlet derejelerinde syýasylaşdyrylmagynyň özünde lapykeçlik döredýändigini aýdyp, çykyş etdi.
Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin hem ýewropaly syýasatçylaryň Ukrainadaky ýaryşy baýkotirlemek baradaky bu ädimlerini tankytlady we “sport bilen syýasatyň garjaşdyrylmaly däldigini” aýtdy.


text:
Täjigistanyň günortasyndaky Kulob regionynyň harby sudy ýurduň armiýasynyň serhet gullugynyň agzasyny gaçgaklykda we ekstremizmde aýyplap, 17 ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
Kulob regional harby sudunyň 22-nji fewralda beren maglumatyna görä, Fathullo Faizullozoda serhedi goramak wezipesini terk edip, Owganystanyň territoriýasyna bikanun geçmekde we “Talyban” söweşijilerine goşulmaga synanyşmakda günäli tapyldy.
Faizullozodanyň sud işi ýapyk gapylaryň aňyrsynda geçirildi. Ol 19-njy noýabrda özüniň harby birleşigini terk edendigini we owgan serhetlerine geçendigini boýun aldy.
Faizullozoda Owganystanyň serhet gullukçylary tarapyndan tussag edilip, Täjigistana ekstradisiýa edilipdi.


text:
Täjigistanyň Döwlet gümrük gullugynyň metbugat sekretary Abdurahim Umarow näbelli adamlar tarapyndan güýçli ýenjilmeginiň netijesinde keselhana düşdi.
Penşenbe güni Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugyna beren interwýusynda ol çarşenbe güni giçlik paýtagt Duşenbedäki bazaryň golaýynda dört sany näbelli adamyň hüjüm edip, özüni rehimsizlik bilen ýenjendiklerini aýtdy.
Abdurahim Umarowyň aýtmagyna görä, ol şu günler Gyrgyzystandan bikanun ýollar arkaly Täjigistana benzin getirilmegi bilen baglanyşykly meseleler barada dokumental filmi surata düşürmek bilen meşgullanýan eken. Ol mundan birnäçe aý ozal näbelli adamlar tarapyndan haýbat atylandygyny mälim etdi.


text:
Orsýet we ABŞ Siriýada ynsanperwer kerwenine howadan edilen hüjümler bilen baglylykda bir-birini aýypladylar.
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri Siriýanyň demirgazygynyň käbir böleklerinde uçuşdan azat zonalaryny döretmäge çagyrdy.
Ak Tam 19-njy sentýabrda onlarça adamyň ölümine we gabawdaky Aleppo şäherine ynsanperwer kömeginiň kesilmegine sebäp bolan howa hüjümlerinde Orsýeti açyk aýyplady.
ABŞ-nyň resmileri Orsýetiň iki sany Su-24 uçarynyň hüjümiň bolan wagtynda kömek ýüklerini alyp barýan kerweniň üstünde asmanda bolandygyny aýtdylar.
Moskwa bu aýyplamalary gahar-gazap bilen ret etdi we kerweniň golaýynda ABŞ-nyň sürüjisiz uçarynyň bolandygyny görkezýän subutnamalary öňe sürdi.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşinde eden çykyşynda Orsýetiň we ABŞ-nyň mundan beýläk “birtaraplaýyn ýaraşyklara” gatnaşmajagyny aýtdy we Siriýanyň režimine garşy söweşýän oppozision toparlaryň mundan öz pozisiýalaryny güýçlendirmek üçin ulanýandygyny aýtdy.
21-nji sentýabrda BMG Siriýada kömek daşaýan kerwene edilen hüjüm sebäpli ýatyran ynsanperwer kömegini dikeltmäge taýýarlanýandygyny habar berdi.


text:
Siziň öz mekdebe geýen mekdep egin-eşigiňiz ýadyňyza düşýärmi? Belki, siziň ýadyňyza düşýändir, ýöne siz ony gowy görýärdiňizmi? Megerem, köplenç ýagdaýda siziň berjek jogabyňyz ýetginjekleriň berýän "ýok" diýen jogaby bilen deň bolar. Ýaşlar düzgünleri, berk tutulmagy we gözegçiligi halamaýarlar (seret makala "Ene-atalara maslahat: Çagany nädip ýaramaz toparlardan goramaly?"). Ýörite saýlanan mekdep eşigi – bu gözegçiligiň we terbiýelemegiň bir görnüşidir, şonuň üçin ýetginjekleriň köpüsi ony ýakmaga-da taýýar.
Siziň ýadyňyzdamy, öň rus we türkmen bölümlerinde okaýan okuwçylaryň ýörite mekdep eşigi meňzeşmidi? Rus bölüminde okaýan gyzlar üçin ýokarsy ak gysga köýnekdi (bluzka), türkmen bölüminde okaýan gyzlar bolsa uzyn ýaşyl köýnek, üstünden ak öňlük geýýärdiler. Oglanlar bolsa penjek geýýärdiler. Käbir mekdepler öz aýratyn egin-eşiklerini ulanýardylar. Mysal üçin, goýy gyzyl reňkdäki egin-eşik, ýaşyl reňkdäki matadan tikilen ýubkalar, kürtekçe we ak gysga köýnek ýa-da dörtburç suratly matadan tikilen ýubkalar we penjekler. Okuwçylaryň egin-eşigini görüp, çaganyň haýsy mekdepde okaýanyny we näçinji synpdadygyny aýdyp bolýardy.
Ýörite mekdep eşigi näderejede wajyp bolup, okuwçylar, ene-atalar we mugallymlar üçin onuň nähili ähmiýeti bär?
Ýörite saýlanan mekdep eşigi nireden gelip çykdy?
Taryhyň belli bir wagtyna çenli mekdepler, institutlar we umuman, bilim berýän edaralar diňe oglanlar üçin açyk bolup, onuň düzgün-tertibi örän berkdi, käbir ýagdaýlarda olar harby ýa-da dini häsiýetlidi. Bilim ilatyň ýokary gatlagyna elýeterdi, şonuň üçin ýörite egin-eşik aýratyn häsiýetlidi. Ony görüp, adamyň talypdygyny ýa-da baý maşgaladandygyny kesgitläp bolýardy.
Ilkinji ýörite mekdep eşigi Pifagoryň mekdebinde grekler tarapyndan girizildi. Oglanlar gysga jalbar geýýärdiler we ýeňil bezelen şaý-sepleri dakynýp, üstünden bolsa bölek küti mata ýapynýardylar. Gadymy Gresiýada diňe erkin we gurply grekler mekdebe gidip bilýärdiler, soňra bolsa gimnaziýada okuwyny dowam edýärdiler. Ýörite mekdep eşigi Ýaponiýada hem hökmany düzgündi. Ol bu ýurduň aristokratik däpleri bilen baglydy.
Başga gadymy siwilizasiýalarda – Rimde, Müsürde, Hytaýda ýörite mekdep eşigi aslynda-da ýokdy, sebäbi az adamyň okamaga mümkinçiligi bardy. Diňe harby gullukçylar, şeýle hem harby taýýarlygy geçýän çagalar aýratyn egin-eşigi bilen saýlanýardylar.
Ýöriteleşdirilen görnüşli egin-eşigi geýmek nämä gerek?
Her bir adam ýöriteleşdirilen görnüşli mekdep eşiginiň ähmiýetine we wajyplygyna düşünmelidir.
► Ýeke-täk görnüşde kabul edilen ýörite mekdep eşigi deňleşdirýän häsiýetlidir.
Hemme çagalaryň bilim almaly bolýandygy sebäpli, okuwçylary deňleşdirmek maksady bilen ýörite mekdep eşiginiň girizilmegi barada karar kabul edilýär. Siz mekdebe baranyňyzda, başga çagalaryň nähili geýnendigine seredýärsiňiz we siziň çagaňyzy geýindirişiňiz bilen deňeşdirýärsiňiz. Bu hiç bir ýagdaýda-da esasy maksada – bilim almaklyga päsgel bermeli däldir. Emma gymmat bahaly eşigi hemme adamlaryň satyn almaga güýçleri ýetmeýär, adamlaryň köpüsi göriplik etmän hem bilmeýär, şonuň üçin, meselem, Hytaýda ýörite mekdep eşigi hemmeler üçin deň we bir matadan tikilýär. Hemmeler şol bir ýerdäki ýöriteleşdirilen dükanlardan ýörite eşigi almalydyrlar. Şeýlelikde, kimiň baýdygy, kimiň garypdygy görnüp duranok, hemme çaga bolsa gowy okamaga çalyşýar.
► Ýöriteleşdirilen görnüşdäki mekdep eşigi özüňi alyp barmakda belli bir kadalary öwredýär.
Liseý görnüşli mekdeplerde çagalar okuw arakesmesinden we dynç alyş günlerinden başga hemme wagtyny şol ýerde geçirýärler. Şonuň üçin mekdepde olaryň özüni alyp barşyny gözegçilikde saklamak ýeňil düşýär. Emma gündizki mekdeplerde çagalar sapakdan soň öýe gaydýarlar, mekdepden daşary olaryň özüni alyp barşyna gözegçilik etmek hem mugallymlara, hem ene-atalara kyn. Şonuň üçin ýörite mekdep eşigi okuwçylary başga raýatlardan saýlamaga, öňüňizde duranyň okuwçydygyny görkezýär, şeýle çagany tertip-düzgüne salýär. Mysal üçin, köne Şotlandiýada, St. Endrýus uniwersitetinde çagalar ýaş wagtyndan talyp bolýardylar, şondan soň birnäçe ýylyň dowamynda şol ýerde okaýardylar. Talyplar gyzyl mantiýa geýýärdiler, bu bolsa olary başga adamlaryň içinden tapawutlandyryp, ýerli satyjylara we ýaşaýjylara öňündäkiniň talypdygyny bilmäge mümkinçilik berýärdi. Şeýlelikde, talyplary ýerli barlara (kafelere) goýbermeýärdiler we olara arak satmaýardylar.
► Ýörite eşik çagany ýa-da ýetginjegi goraýar.
Ýörite eşik diňe ýetginjege arak satmazlyk ýa-da gözegçilik etmek üçin däl-de, eýsem öňündäkiniň ýetginjekdigini we oňa aýratyn garaýşyň bolmalydygyny görkezýär. Şeýle hem, ýörite mekdep eşigi jana ýakymly we amatly bolmalydyr. Okuwçy onda arkaýyn hereket edip bilmeli, bökmeli, ylgamaly, hiç zat onuň hereketini çäklendirmeli däldir. Şonuň üçin hem, mekdepleriň köpüsi çagalaryň endamy dem alar ýaly we olar erkin hereket eder ýaly ýörite matalary saýlap alýarlar. Mysal üçin, Russiýanyň sebitlerinde her ýyl "mekdep" onlaýnlaryny we ses bermeleri guraýarlar. Şonda ene-atalar, mugallymlar we okuwçylar ýeke-täk ýörite mekdep eşigi üçin iň gowy görnüşi saýlap alýp, soňra ony hökmany ýörite mekdep eşigi diýip belleýärler. Emma bu sese goýma eşigiň hilini däl-de, onuň görnüşini kesgitleýär. Bu bolsa köplenç ýagdaýda öndürijileriň hili pes harydy satmagyna getirip, soňra şol tikilen ýörite mekdep eşigi gadagan edilýär.
Ýörite kabul edilen mekdep eşigine garşy delilleriň manysy we ABŞ ýaly ýurtlaryň mekdepleriniň hemmesinde ýörite eşigiň girilzilmeýänliginiň sebäpleriniň biri hem, ýörite eşik çagalaryň döredijiliginiň we hyýallarynyň ösmegine bökdençlik berýänligindedir. Biz näderejede ýörite mekdep eşiginiň çagany goraýanlygyna ynanýan bolsak, şol derejede onuň işjeň we bir ýerde oturyp bilmeýän çagalara laýyk gelmezligi hem mümkin.
Şeýlelikde, biz okuwçylara ýörite eşik saýlanymyzda aşakdaky soraglary göz öňünde tutmaly:
→ Ol çaga üçin amatlymy we ony goraýarmy?
Çaga şol eşikde erkin hereket edip bilýärmi? Onuň matasynyň düzüminde howany geçirmeýän we endamyňy gyjyndyryjy sintetika barmy? Ýörite eşik çaganyň ýaşyna laýyk gelýärmi? Başlangyç synpdaky okuwçylaryň ýörite mekdep eşiginiň ýetginjekleriňkiden tapawutly bolmalydygyny hasaba almak wajyp. Şebäbi çagalaryň ýaş boýunça endikleriniň we zerurlyklarynyň üýtgeýşi ýaly, olaryň hereketleri hem üýtgeýär. Okuwçyny mähelläniň içinden saýlap tapyp bolýarmy? Ol ýetginjeklere ýa-da uly adamlara meňzeşmi?
→ Ýörite eşigiň bahasy näçe we ol çagany tertip-düzgüne salýarmy?
Hemmämiziň bilşimiz ýaly, adam zerurlyklara görä köp pul harç edip bilýär. Ýöne ýörite eşige köp pul sowmak gerekmi? Hasam, ol egin-eşik seniň göwnüňden turmaýan bolsa? Ýörite mekdep eşigi her ýyl, käbir ýagdaýda her çärýekde hem üýtgedilip bilinýär. Şonuň üçin üç aýdan gerek bolmajak zada şeýle köp pul tölemek gerekmikä? Başga tarapdan, eger-de bilim hemmelere elýeterli bolsa, ýörite mekdep eşigi alyp bilmezligiň garyp maşgalanyň çagalaryna mekdebe gitmäge päsgelçilik berýän ýagdaýynda, mekdep şol ýörite eşigi okuwçylar üçin almalymy?
Siz ýörite mekdep eşigi hakynda näme pikir edýärsiňiz? Ol okamaga peýda getirýärmi ýa-da zyýan berýär? Şiz ýörite saýlanan mekdep eşigine näçe pul tölemäge taýyn?
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
«Serhetsiz lukmanlar» topary Owganystanyň Gunduz şäherindäki hassahanasyna öten agşam urlan howa zarbasyndan soň, hassahanasynyň bölekleýin weýran bolandygyny, 9 işgäriniň ölendigini, 37 işgäriniň ýaralanandygyny, bir toparynyň bolsa tapylmaýandygyny aýtdy.
«Biz bu hüjüme, onuň öz işgärlerimizi we näsaglarymyzy öldürmegine, bu ýagdaýyň Gunduzdaky saglygy saklaýyşa bir zarba bolmagyna aňk bolduk» diýip, «Serhetsiz lukmanlar» topary 3-nji oktýabrda aýtdy.
Toparyň aýtmagyna görä, hassahana «talyban» bilen NATO goldawyndaky owgan goşunlarynyň arasynda şäher üstünde barýan söweş mahalynda «howa hüjümine» uçrapdyr.
NATO özüniň jogapkär bolmagynyň ahmaldygyny aýtdy. "ABŞ güýçleri Gunduza ýerli wagt bilen daňdan sagat 2.15-de, harbylara wehim salýan şahslaryň garşysyna howa zarbasyny urdy.
Bu zarbanyň golaýdaky saglygy saklaýyş desgasyna gytaklaýyn zyýan ýetiren bolmagy mümkin. Bu hadysa derňelýär» diýip, NATO aýtdy. «Talybanyň» howa güýçleri ýok.
Owganystanyň Içeri işler ministrliginiň sözçüsi zarba urlan mahaly hassahanada 10-15 çemesi «terrorçynyň» gizlenendigini aýtdy.
«Terrorçylaryň hemmesi öldürildi, emma biz doktorlary hem ýitirdik» diýip, ol metbugat ýygnagynda aýtdy.


text:
Owganystanly aýallaryň hukuklaryny barlamak boýunça taýýarlanan dokumental filme degişli bir klipde parlamentiň bir agzasy özi bilen interwýu geçirýän zenan žurnaliste “haýbat atýan” ýaly bolup görünýär. Indi bolsa ol özünden ötünç soralmagyny talap edýär.
Bu “haýbat atmak” ýaly bolup görünýän waka, tapgyrlaýyn dokumental filmleri berýän "Vice on HBO" teleulgamynyň reportýory Isobel Yeungyň owganystanly tanymal ruhany we kanun çykaryjy Nazir Ahmad Hanafi bilen geçiren söhbetdeşliginde ýüze çykdy.
Yeung Owganystanyň aýallar babatda zorlukly hereketleri ýatyrmaga gönükdirilen kanunyna Hanafiniň näme üçin garşy çykýandygy barada sorap, oňa: "Bir erkek öz aýalyny zorlasa, bu içerde bolýan kemsitmemi? Siziň pikiriňizçe, bu iş üçin erkek jezalandyrylmalymy ýa aýal jezalandyrylmalymy?" diýýär.
Bu ikisi zorlamak sözüniň manysy barada jedelleşýärler. Onsoň heratly parlamentçi: "Zorlamagyň sizde bir görnüşi bar, başga bir görnüşi hem bizde yslamda bar" diýýär.
“Muny indi bes ediň”
Yeung: "Siziň pikiriňizçe, aýallara rugsat edilmelimi..." diýip ýaňy sorag berip başlanda Hanafi onuň sözüni bölüp, klipde görünmeýän bir adama: "Muny indi bes ediň" diýýär.
Ondan soňra Yeungyň dymyp oturandygy görünýär. Ruhany dari dilinde: "Muny bir owgan erkeginiň eline beriň, burnundan çykar ýaly edip bersin" diýýär.
Bu gürrüňleri "HBO" 10-njy aprelde bir wideoda goýberdi.
Azatlyk radiosy aýdan zatlary barada Hanafiden sorag edeninde ol ilki: "Men beýle adam bilen duşuşamok. Bu barada hiç bir zatdan habarym ýok. Hiç bir zat aýdamok, meniň bilen hiç kim gürleşenok" diýip, Yeung bilen bolan söhbetdeşligi inkär etdi.
Hanafi söhbetdeşlige gatnaşanyny ret etmegi dowam etdirip, wideony kimdir biri maňa meňzeş bir adam bilen taýýarlandyr, "wideo düşürmek gaty aňsat zat" diýdi.
“Bir owgana durmuşa çyk”
Edilen soňraky soraglarda Hanafi bir söhbetdeşlige gatnaşandygyny boýun alyp: "Men öýlenmek meselesi barada gürleşenimizde, oňa bu barada biljek bolsaň, bir owgana durmuşa çyk diýdim" diýdi.
Yaňky zatlary aýdanyň kesgitlense, ötünç sorarmysyň diýip soralanda, Hanafi has kejigip, şeýle diýdi: "Size başga näme gerek? Bu wideony ýasan bir adam bar, ol adamdan bu işi näme üçin edendigini men soramaly. Kim ötünç soramaly? Menmi, ýa-da bu wideony meniň garşyma ýaýradanmy? Olar öz işi bilen meşgul bir adama garşy dildüwşük guraýarlar".
Klipde köp zatlar belli bolmasa-da, Hanafiniň zorlamagyň gürrüňini edendiginiň dogrudygy şübhesiz.
Hanafi söhbetdeşlige gatnaşanyny inkär edýär diýip iberilen tweete, Yeung: "Munuň ondan köp meniň üçin unudylmajak zat bolan bolmagy mümkin" diýip jogap berdi.
Dokumental filmde “Talyban” hökümeti 2001-nji ýylda synaly bäri owganystanly aýallaryň agyr ýagdaýy görkezilmäge synanyşylýar. Günbatar Herat welaýatyndan bolan Hanafi aýallaryň garşysyna zorlukly hereketler ýok edilmeli diýip, öňki prezident Hamid Karzaý tarapyndan çykarylan permana garşy çykdy. Ýöne bu kanun parlamentden entek geçenok.
Hanafi interwýunyň käbir böleklerinde soraglar berlende biynjalyk görünýär. Ol käbir halatlarda hem Yeungyň gözüne doly garap bilenok. "Ol maňa seretmedi, meniň dilmajym bilen gürleşdi. Meniň depämden gürläp, berýän soraglaryma gulak asmady" diýip, reportýor aýdýar.
Reportýor: "Hanafiniň maňa bir aýal hökmünde duşmançylykly garanyna" hemmeler düşünendir diýip pikir etdim diýýär. Ol dilmajyň hem onuň aýdan zatlarynyň hemmesini özüne aýtmandygyna ynanýar.
Ol munuň Hanafiniň meni kemsitmegidigine düşünmedim diýýär.


text:
Adam hukuklaryny goraýjy halkara toparlar BMG-niň Adam hukuklary boýunça geňeşiniň Ählumumy döwürleýin synynda resmi Aşgabadyň pikir azatlygyny we parahatçylykly ýol bilen öz islegiňi beýan etmek hukugyny kepillendirýän halkara derejesindäki rekomendasiýalary kabul etmegini gowy garşyladylar.
Emma şol bir wagtda-da ynsan hukuklaryna gözegçilik edýän guramalar bu kabul edilen rekomendasiýalaryň iş ýüzünde näderejede berjaý ediljekdigini hem sorag astyna aldylar.
Rekomendasiýalar
Geçen çarşenbe güni Ženewada BMG-niň Adam hukuklary boýunça geňeşiniň Ählumumy döwürleýin synynda Türkmenistan babatynda jemi 183 rekomendasiýa hödürlendi. Türkmen tarapy şol rekomendasiýalaryň 166-ny doly, birini hem gytaklaýyn kabul etdi. Maglumata görä, şol kabul edilen rekomendasiýalaryň ýedisi ýurduň pikir azatlygy ugruna degişli.
Baş edarasy ABŞ-da ýerleşýän Human Rigths Watch (HRW) guramasy munuň netijesinde “dünýäniň iň ýapyk we repressiw ýurtlarynyň birinde hakyky manyda özgerişlikleriň bolmagyna” umyt edýändigini bellese-de, esasy meseläniň türkmen hökümetiniň bu ugurda hereket edip-etmejekdigindedigini nygtady.
Amnesty International (AI) topary-da häzire çenli Türkmenistanda pikir azatlygyny kepillendirmek ugrunda iş ýüzünde düýpli ädimleriň bolmandygyny nygtaýar. Düýbi Londondaky bu gurama Türkmenistanda žurnalistleriň, adam hukuklaryny goraýjylaryň we beýleki aktiwistleriň dürli sütemlere, şol sanda türme tussaglygyna hem höküm edilýändiklerini aýdýar.
"Many ýok"
HRW topary geçen hepde Ženewada türkmen tarapynyň beýleki rekomendasiýalar bilen bir hatarda žurnalistleri we media işgärlerini zulumdan goramak boýunça rekomendasiýany kabul etmezligini “gynandyryjy” diýip atlandyrdy.
Guramanyň ýaýradan beýanatynda bu barada anyk şeýle diýilýär: “Bu möhüm bir mesele. Hökümet rekomendasiýalary göz öňünde tutup, döwrebap kanunlary kabul edip hem biler. Emma öz pikirini açyk aýdýan adamlar ýene-de jebir-sütem bilen ýüzbe-ýüz boljak bolsalar, onda bularyň [kanunlaryň] hiç hili manysy ýok”.
Düýbi ABŞ-da ýerleşýän guramanyň beýanatynda: “[Türkmenistanda] daşary ýurt habar serişdeleri bilen işleşip, öz pikirini aýtmaga gaýraty çatýanlaryň biriniň 2013-nji ýylyň maýynda iki hepdeläp tussaglykda saklanmagy hem muny subut edýär” diýilýär.
Şeýle-de HRW guramasy 2008-nji ýylda hem Türkmenistanyň pikir azatlygy boýunça umumy rekomendasiýalary kabul edendigini, emma olary durmuşa geçirip bilmändigini-de aýratyn nygtaýar.
Türkmen tarapy 18-nji sentýabrda Ženewada geçirilen Ählumumy döwürleýin synda hödürlenen rekomendasiýalaryň 16-ny “dellileriň ýeterlik däldigini, ýurduň kanunçylygyna we milli gymmatlyklara ters gelýändigini” bahanalap, ret etdi.


text:
Türkmenistanly zähmet migrantlaryň agdyklyk edýän ýurtlarynyň başyny çekýän Türkiýede 1-nji maý "Işçi baýramy" hökmünde bellenildi.
Türkiýede işçiler diýlende bolsa, ýagdaýyň türkmenleriň nukdaýnazaryndan seredilende, ilki bilen bu ýurtda ýaşaýan türkmenistanly zähmet migrantlary ýada düşýär.
Ýogsa-da, Türkiýede dürli işlerde işleýän türkmenistanly zähmet migrantlary nähili hak-hukuklara eýe? Türkiýedäki türkmen zähmet migrantlary öz iş şertlerinden hoşalmy? Olar iş barasynda Türkiýede has köp nähili problemalar bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar we muňa nähili çözgütler gözleýärler?
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanyny Türkiýede işleýän türkmen zähmet migrantlarynyň hak-hukuk ýagdaýlaryna gönükdirýär.
Bu temada gepleşige gatnaşyp tejribelerini, başdan geçirmelerini, bellikdir-tekliplerini Azatlyk radiosynyň üsti bilen halk-köpçüligine ýetirmek isleýänler hat@azatradio.org ýa-da metbugat@gmail.com elektronik hat salgylary arkaly aragatnaşyga geçip bilerler. Teswirleriňizi bolsa aşakdaky foruma ýazyp bilersiňiz.


text:
Fransiýa geçen aýda Damasyň golaýynda bolan himiki hüjümleriň diňe Siriýanyň hökümeti tarapyndan amala aşyrylyp bilnendigini aýtdy.
Fransiýanyň howpsuzlyk gulluklarynyň hasabatlarynda aýdylyşyna görä, 21-nji awgustda bolan hüjümler “uly möçberde himiki serişdeleriň ulanylmagynda” amala aşyrylypdyr.
Hasabatda, hüjümlerde azyndan 281 adamyň heläk bolandygy aýdyldy.
Waşingtonda senator Jon Makkeýn žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda, prezident Barak Obamanyň Siriýa garşy harby çäreleri amala aşyrmak üçin Kongressiň goldamagyny isleýän bolsa has güýçli delil getirmelidigini belledi. Şeýle-de, Makkeýn Kongressiň agzalaryny Obamanyň harby çäreler babatyndaky inisiatiwasyna garşy ses bemäge ündedi we Siriýa garşy harby çäreleriň betbagytçylykly netijeleri döredip biljekdigini aýtdy.
Siriýanyň prezidenti Başar Al-Assad himiki hüjümlere gatnaşygy baradaky aýyplamalary ýene-de ret etdi.


text:
Duşenbe güni Ysraýylyň Ministrler Kabineti iki hepde mundan öň Gaza sektoryna barýan gumanitar gämä Ysraýylyň harbylarynyň eden hüjümi bilen baglanyşykly ýörite derňew geçirmekligi oňlap, ses berdi.
Bu barada dörediljek komissiýa Ysraýylyň Ýokary sudunyň ozalky başlygynyň ýolbaşçylyk etjekdigi habar berilýär.
Mundan daşary, maglumata görä, bu komissiýanyň düzüminde daşary ýurtly synçylardan hem ikisi bolar.
Emma Türkiýäniň Daşary işler ministri Ahmed Dawutoglu Ysraýylyň döretjek beýle komissiýasynyň tarapgöý iş alyp barjakdygyny öňe sürüp, bu iş boýunça Birleşen Milletler Guramasynyň gözegçiliginde garaşsyz kommissiýanyň döredilmegine çagyryş etdi.
Ahmed Dawutoglu Türkiýäniň bu ugurdaky talaplarynyň ýerine ýetirilmedik halatynda Türkiýäniň öz Ysraýyl bilen gatnaşyklaryny düýpli üýtgetmeginiň mümkindigi bilen duýduryş berdi.
Iki hepde mundan öň bolan şol hüjümlerde 9 adam ölüpdi, şolardan 8-si Türkiýäniň raýatlary.


text:
Amerikaly Floýd Meýwezer boks taryhyndaky iň baý tutluşykda filippinli Menni Pakýaodan üstün çykdy.
2-nji maýda Las Wegasyň «Grand Garden» arenasyna 17 müň çemesi tomaşaçy toplandy.
38 ýaşyndaky Meýwezer 36 ýaşyndaky Pakýaonyň agressiw hüjümine garşy durup, 12 tapgyr çaknyşyga tap getirmek üçin özüniň meşhur goranyş we garşylykly urgy usulyna daýandy.
Bu söweş boks taryhynda iň girdejili bäsleşik bolup, 400 million dollar peýda getirendir diýip bilinýär.
Meýwezeriň bu ýaryşda azyndan 180 million dollar gazanmagyna garaşylýardy.


text:
Owgansytanda bir göwreli aýal gyssagly ýagdaýda çaga dogurmak üçin, keselhana barýan mahaly, olaryň ulagy köçe ýaka bomba uçrap ýaryldy.
Owganystanyň Içeri işler ministrliginiň berýän maglumatyna görä, Sar-i-pul şäherinde dörän partlamada aýal maşgalanyň başga-da dört sany ýakyny ölüpdir.
Ministrligiň beýanatynda munuň “parahatçylygyň we durnuklylygyň duşmanlary” tarapyndan amala aşyrlandygy aýdylýar. Bu jümle köp halatlarda “Talyban” hereketini häsiýetlendirmek üçin ulanylýar.
BMG-niň maglumatlaryna laýyklykda, Owganystanda parahatçylykdaky raýatlaryň ölüminiň 80%-ne “Talyban” we onuň ýaranlary sebäp bolýar.


text:
Halkara Atom Energiýasy Gullugynyň (HAEG) başlygy Ýukiýa Amano atom ýaragyny öndürmek boýunça güman edilýän proýektini barlamak üçin halkara inspektorlary bilen hyzmatdaşlyga Eýranyň razylyk berýändigini aýdýar. Şol bir wagtyň özünde-de bu ugurda häzirlikçe gutarnykly karara gelinmedi.
HAEG-niň başlygy Ýukiýa Amano sişenbe güni Wenada žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda Tähran bilen HAEG-niň arasynda ylalaşygyň ýakyn geljekde kabul ediljekdigini aýtdy. Bu ugurda käbir uly bolmadyk meseleleriň çözgüdi boýunça işiň dowam etdirilmelidigini Amano aýtdy.
Atom ýaragy boýunça gizlin işleriň alnyp barylýan ýeri diýlip çaklanylýan Parçin desgasyna halkara inspektorlarynyň baryp görmekleri ylalaşygyň bir bölegi bolup durýar.
HAEG-niň başlygy duşenbe güni Eýranyň gepleşiklere “taýýardygyny anyklamak üçin” Tähranda resmiler bilen duşuşdy.
BMG-niň wekiliniň Tährana saparyndan soň, çarşenbe güni Bagdatda Britaniýa, Hytaý, Fransiýa, Germaniýa, Orsýet we ABŞ bilen Eýranyň arasynda gepleşikler geçirilýär.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 7-nji dekabrda geçirilen mejlisinde habar berlişi ýaly, Türkmenistanda obasenagat toplumy boýunça önümçiligiň möçberiniň ösüş depgini 105,2 göterime deň boldy. Oba hojalyk ministrligi boýunça bu görkeziji 110,2 göterime, Suw hojalygy ministrligi boýunça 110,3 göterime, Tebigaty goramak ministrligi boýunça 110,2 göterime, “Türkmengallaönümleri” döwlet birleşigi boýunça 110,5 göterime, “Türkmenobahyzmat” döwlet birleşigi boýunça 100,2 göterime, Azyk senagaty döwlet birleşigi boýunça 105 göterime, Döwlet maldarçylyk birleşigi boýunça 113,5 göterime, “Türkmenpagta” döwlet konserni boýunça 102 göterime, “Türkmen atlary” döwlet birleşigi boýunça 122,8 göterime barabar boldy. Maýa goýumlaryny özleşdirmegiň meýilnamasy 120,1 göterim ýerine ýetirildi.
Ýylyň 11 aýynda Türkmenistanyň oba hojalygynyň ösüşi 105,2 göterime deň boldy
Eger-de siz sözlemde harp ýalňyşy gören bolsaňyz, şol sözi saýlap Ctrl+Enter basyň


text:
Azatlyk Radiosynyň redaksiýasyna Türkmenistanda belli estrada aýdymçysy Hajy Ýazmämmedowyň tussag astyna alnyp, soň hem azatlyga goýberilendigi baradaky maglumatlar gelip gowuşdy.
Dürli çeşmeleriň tassyklamagyna görä, 33 ýaşly Ýazmämmedow şu ýylyň awgustynda beýleki belli estrada aýdymçysy Nazir Habibow bilen tussag astyna alnypdyr.
Gepiň gerdişine görä ýatlasak, şu aýyň 4-ne türkmen telewideniýesinde Nazir Habibowyň “neşe serişdelerini ulanandygyny” boýun alyp, öz-özüni ýazgarýan pursatlary görkezilipdi. Emma Ýazmämmedowyň hem şolar ýaly sebäpden ýa-da başga bir aýyplama esasynda saklanandygyny häzirlikçe anyklamak başartmady.
Azatlyk Radiosynyň çeşmeleriniň maglumatyndan çen tutulsa, Ýazmämmedowyň tussag astyna alynmagyndan birnäçe gün soň, uly täsirli bir adamynyň onuň arkasyny tutmagy netijesinde, ol azatlyga çykarylypdyr. Onuň häzir özüniň Tejendäki öýündedigi aýdylýar. Bu maglumatlar dogrusynda resmi türkmen çeşmelerinden nähilidir bir kommentariýa almak başartmady.
Şol bir wagtda, 28 ýaşyndaky Nazir Habibowyň tussag edilmegi bilen baglylykda hem käbir täze maglumatlar ýüze çykyp başlady. Youtube saýtynda, hamana, Nazir Habibowyň aýaly – Ritanyň adyndan ýaýradylandygy aýdylýan bir beýannama peýda boldy.
Onda Naziriň “düýbünden başga aýyplamalar esasynda saklanandygy” we munuň “ýörite matlap bilen gurnalandygy” öňe sürülýär. Bellesek, bu beýanatda Hajy Ýazmämmedowyň hem Nazir bilen bile saklanandygy nygtalyp geçilýär.
Bu wideo Youtube saýtyna goýlanyndan birnäçe gün soň pozulyp aýryldy. Nazir Habibowyň maşgalasyna ýakyn çeşmeler-de, bu beýanatyň Naziriň aýaly – Rita tarapyndan ýaýradylandygyny inkär etdiler.
Şol bir wagtda, Habibowlaryň maşgalasy bilen gatnaşyk saklaýanlaryň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, Nazir diňe “neşäni ulanandygyny” boýun alyp, onuň “dolanyşygy bilen meşgullanmandygyny” aýdypdyr. Ýatlap geçsek, türkmen mediasynda Naziriň boýun almasy bilen birlikde, “neşäniň bikanun dolanyşygy bilen meşgullandy” diýilýänleriň hem “tobalary” görkezilipdi.
Azatlyk Radiosyna Naziriň häzirki ykbaly we “ýaýradyldy” diýilýän beýanat dogrusynda Ritanyň özi bilen habarlaşyp, nähilidir bir maglumat almak başartmady.
Nazir Habibowyň sud diňlenişigi we oňa nähilidir bir ýylyň kesilip-kesilmändigi baradaky maglumatlary hem häzirlikçe anyklamak başartmady.


text:
Bu işi edenler M.Gorbaçýowyň iň ýakyn egindeşleridi. Olar Sowet Soýuzynda barýan Üýtgedip gurmak syýasatyna, aç-açanlyga, aýdyňlyga, demokratik özgerişlere diş-dyrnak garşy çykdylar. SSSR-iň syýasy hem harby ýolbaşçylygyna girýän pitneçiler gury ýeriň altydan birini tutýan SSSR-de totalitar döwlet sistemasyny saklamakçy boldular. Olaryň bu bet pygly başa barsa, SSSR-iň territoriýasynda gazaply gandöküşikli uruşlar başlanmalydy. Sebäbi sowet respublikalarynyň köpüsi eýýäm milli özbaşdaklyk ýoluna düşüpdiler. Sagadyň dilini yzyna towlamak, aýylganç güýç ulanmazdan, wagty yzyna öwürmek mümkin däldi.Pitneçilere garşy çykan barmydy?
Türkmenistanyň öňki prezidenti S.Nyýazow.
Sowet respubliklalarynyň baştutanlarynyň hemmesi diýen ýaly GKÇP-ni bada-bat ýazgaryp çykyş etdiler. Iň ýöwseli Özbegistanyň, Täjigistanyň hem Türkmenistanyň prezidentleri bolup çykdy. Olar dymdylar. Emma sowet respublikalarynyň prezidentleriniň arasyndan diňe biri, ol hem Türkmenistanyň baştutany Saparmyrat Nyýazow pitneçileriň tarapyna geçdi. Ol GKÇP-niň buýruklaryna doly boýun egip, Türkmenistany üç günläp pitneçileriň eline berdi we özi, jyňkyny çykarman, köşgünde bukulyp oturdy. Türkmenistan şonda üç günläp baştutansyz galdy! Haý-haýly pursatda S.Nyýazow özbaşdak respublikanyň baştutany hökmünde halka ýüzlenip, öz syýasy pozisiýasyny aýan etmedi. Ol şonda şeýle bir ýöwselledi welin, hatda pitneçiler tutulansoňlaram, türkmen metbugatynda olaryň buýruklary çykdy durdy!
Pitnäniň ikinji güni S.Nyýazow Aşgabadyň bazarlaryna aýlanyp, ähli kooperatiw dükanlary ýapyp çykdy. Muny ol GKÇP-ä ýaranmak üçin etdi. Sebäbi pitneçiler bazar ykdysadyýetine, SSSR-de erkinlik bolmagyna garşydylar, şonuň üçinem olar M.Gorbaçýowy agdaryp, ýurtda stalinçilik repressiw düzgüni dikeltmäge synanyşdylar.
S.Nyýazow GKÇP-niň öňünde dyza çökse-de, Türkmenistan pitneçilere doly boýun bolmady. “Agzybirlik” Demokratik Halk Hereketi, respublikanyň ýolbaşçylygyndan tapawutlylykda, GKÇP-ä açyk garşy çykdy. “Agzybirlik” Orsýetiň demokratik güýçlerini we Ýeltsini goldady.
“Agzybirligiň” kararyna görä, men 1991-nji ýylyň 20-nji awgustynda Boris Ýeltsini goldap, Moskwa telegramma ibermek üçin Aşgabadyň Merkezi telegraf stansiýasyna bardym. Resmi blankany dolduryp, teksti telegrafist aýala uzatdym: “Moskwa. RSFSR-iň Ýokary Soweti. Boris Ýeltsine”.
Telegrammanyň adresini hem teksti okan telegrafist rus zenany başyny ýaýkady: “Beýle mazmunly telegrammany kabul edip bilemzok”. Men sebäbini soradym. Şonda ol “Resmi taýdan gadagan edildi. Bize bu hakda düýn resmi direktiwa geldi” diýdi. Men buýruk kimden geldi diýip soradym. Telegrafist aýal “Respublikanyň ýolbaşçylygyndan” diýip, jogap berdi. Türkmenistandan GKÇP-niň garşysyna çykýan telegrammalaryň iberilmeginiň resmi taýdan gadagan edilmegi – S.Nyýazowyň pitneçiler bilen diliniň bir bolanlygyny görkezýän köp sanly subutnamalaryň birdir. Aýyply diktatura
M.Gorbaçýow Moskwa gaýdyp gelýär, 22-nji awgust 1991-nji ýyl.
Elbetde, GKÇP-e üç günde ýeňildi, pitneçiler 21-nji awgustda tussag edildiler, M.Gorbaçýow Gara deňziniň kenaryndan, ýagny göz tussaglygynda saklanan ýerinden, Moskwa gaýdyp geldi. SSSR-i saklamak üçin gurnalan pitne gaýta gyzyl imperiýanyň çagşamagyny has-da tizleşdirdi. Şondan soň ähli sowet respublikalary yzly-yzyna öz döwlet garaşsyzlyklaryny yglan etdiler.
Emma S.Nyýazow şonda-da sapalak atmasyny bes etmedi, ol Kremle tabynlygyny soňky möhlete çenli saklady. Netijede Türkmenistan 15 respublikanyň arasynda, Orsýet bilen aşa uzak araçägi bolan Gazagystany hasaplamasaň, iň soňky bolup, 1991-nji ýylyň 27-nji oktýabrynda öz döwlet garaşsyzlygyny yglan etdi.
1992-nji ýyldan soň S.Nyýazow özüniň sowet döwründe alyp baran antitürkmen syýasatyny, taryhy şowakörlügini we ýöwselligini geljekki nesillerden gizlemegiň ugruna çykdy. Onuň buýrugy bilen resmi türkmen metbugaty taryhy faktlary ýoýup, agy – gara, garany ak edip görkezip başlady. Kremliň düýnki ýumuş oglany basym özüne “Türkmenbaşy” diýen haýbatly lakamy aldy. Ol öz ýöwselligine, syýasy şowakörlügine şaýat bolan progressiw pikirli adamlary hökümetden çetleşdirdi. Sowet döwründe türkmen dilini, türkmeniň milli mertebesini goran, ýurduň döwlet garaşsyzlygy ugrunda göreşen adamlaryň ýanalmagyny, yzarlanmagyny ýola goýdy. Hakykatyň açylmazlygy üçin söz, metbugat azatlygyny, demokratik saýlawlary doly gadagan edip, ýurtda başyçylyk totalitar režimini ornaşdyrdy.Ak Welsapar Şwesiýada ýaşaýan türkmen ýazyjysy. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Deslapky ädim: Geljekki käriňizi saýlaň
EducationUSA guramasy Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda bilim mümkinçilikleri barada diňe barlanan, anyk we döwrebap maglumatlary hödürleýär. EducationUSA sahypasynda ilkinji ädim boýunça maglumat ýerleşdirilen, ol Siziň bilim maksatlaryňyza laýyklykda “Mümkinçilikleriňizi öwrenmekden” ybarat, ýagny onda kollej, uniwersitet, aspirantura, iňlis dili okuwlary, gysgamöhletli ýa-da onlaýn okuwlary baradaky maglumatlary öz içine alýar.
EducationUSA Aşgabatdaky bilim-maslahat beriş merkezi öz gezeginde geljekki käriňizi saýlap almakda ýardam berip biljek tanyşmak üçin maglumatlary hödürleýär.
BigFuture onlaýn resursyndan öz gözlegiňizi tapyň.
Özüňizi we daş-töwerekdäki kär almak mümkinçiliklerini has giňişleýin öwrenmek üçin BigFuture açyk onlaýn resursyny ulanyň. Uly bolmadyk makalalar we dürli görnüşli şahsyýet synaglary görnüşinde goşmaça maglumat Siziň şahsy häsiýetleriňize we islegleriňize laýyk geljek kär mümkinçilikleri barada has köp maglumat alyp bilersiňiz. Şeýle hem link to https://bigfuture.collegeboard.org/majors-careers resursa has içgin garaň – ol size amerikan uniwersitetlerinde kärler we ugurlar boýunça goşmaça maglumat almaga kömek eder.
Continue reading →
Gelejegiňiz barada oýlanýarmysyňyz? Gelejekde kim bolarkam diyip öz-özüňize sowal berýarmisiňiz? Amerikan koleji ýa-da uniwersitetlerinde okamak size kär saýlamakda ýardam berip biljegini bilýarmisiňiz? “EducationUSA” ABŞ-nyň Ilçihanasynyň Maglumat Serişdeler Merkezi bilen bilelikde size ABŞ-da giňden ýaýran kärler we hünärler barada maglumat almaga ýardam eder!
“EducationUSA” mart aýynyň 24 bilen 27-si aralygynda “ABŞ-da Ýokary Bilim Hünarmenler Sergisini” gurnaýarlar.
Görnükli üstünlikleri gazanan iki sany alyp baryjylar size hünar saýlap seçmek we gelejekde dereje gazanmak bilen bagly öz tejribelerini paýlaşyp her gün çykyş ederler.
Serginiň doly tertipnamasy ýakyn geljekde siziň dykkatyňyza hödürlener.
Maglumat we medeniýet bölümine barmagyň ugry şu kartada berilen (görkezilen).
2014-nji ýylyň güýzinde ABŞ-nyň Bilim baradaky Maslahat merkezi we Halkara bilim meseleleri boýunça Amerikan geňeşi halkara derejesinde meşhur çäre bolan her ýylda geçirilýän Bilim ýarmarka we Halkara Bilim hepdeligine gatnaşdylar. Şu ýyl Halkara bilim hepdeliginiň şanly 15 ýyllygy bellenilip, onuň bilen baglylykda özbaşdak bilim almak meseleleri barada köp sanly gyzykly prezentasiýalary gurnadyk, tegelek stollary, oýunlary we Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda ýokary bilim almaga höweslendirmäge gönükdirilen beýleki çäreleri geçirdik.
Halkara Bilim hepdeliginde görkezilen ähli prezentasiýalar we gurnalan jedelli maslahatlar (diskussiýa) şu ýerde PDF görnüşde aňsatlyk bilen ýüklenilip bilner:
Continue reading →


text:
Üç amerikan mugallymlary Aýra Spolding, Derek Bekwold we Eýweri Weýt 14-18-nji dekabrda hünär we medeni alyş-çalyş maksatnamasy esasynda Aşgabada sapar edýär. Mugallymlar Türkmenistanyň milli konserwatoriýasynyň talyplary we mugallymlary we şol sanda klassyky saz, wokal, kompozisiýa we dirijýor bölümleri üçin ussatlyk sapaklaryny geçirerler. Mugallymlar ilçihananyň Maglumat serişdeler merkezinde jäm seşn we saz bilen tanyşdyrma sapagyny hem alyp bararlar. Bu maksatnama Magtymguly adyndaky Türkmen milli sazly-drama teatrynda milli konserwatoriýa bilen bilelikdäki konsert bilen jemlener.
Aýra Spolding hor dirijýory, aýdymçy we saz mugallymy bolup, 30 ýyldan gowrak dünýäniň 60 ýurdynda konsertler bilen çykyş edip, dürli sungat boýunça okuw maslahatlaryň we öwreniş sapaklaryň üsti bilen özüniň saza bolan söýgüsi bilen paýlaşyp gelýär. Derek Bekwold birnäçe saz gurallaryny çalýan kompozitor bolup, ol dünýäniň ähli künjeklerinde dürli saz çalyp çylyş etdi. Ol Boston, Kabul, Kolombo, we Nýu Deli şäherlerinde saz mugallymy bolup işledi. Juliard mekdebiniň uçurumy bolan Eýweri Weýt wiolonçel çalýar. Ol ýygy-ýygydan çykyş edýän mugallym, kompozitor, dirijýor we sungat öwreniji hökmünde tanalýar.
Bu topar aşakdaky tertip boýunça köpçülik üçin açyk çykyşlary geçirer:
Sişenbe, 2015-nji ýylyň 15-nji dekabry, 18:00 – Maglumat serişdeler merkezinde jäz jäm seşn
Penşenbe, 2015-nji ýylyň 17-nji dekabry, 18:00 - Maglumat serişdeler merkezinde saz bilen tanyşdyrma sapagy
Anna, 2015-nji ýylyň 18-nji dekabry, 19:00 – Magtymguly adyndaky Türkmen milli sazly-drama teatrynda Milli konserwatoriýa bilen bilelikdäki konsert
Ähli çykyşlara giriş tölegsiz we hemmeler üçin açyk.


text:
Owganystanyň demirgazygyndaky kömür käninde bolan partlamada azyndan 17 magdançy öldi.
Ýurduň resmileri Samangan welaýatynyň Dar-e-Sof etrabyndaky şahtada bolan partlamadan soň, başga-da üç adamdan heniz hem habar ýok diýýärler.
Samangan welaýat hakimi Haýrullah Anuşyň Azatlyk Radiosynyň Owgan gullugyna beren maglumatyna görä, şahtadaky gazuw-agtaryş işleri Fatuhallah Karbalaý tarapyndan alnyp barylyp, ol häzirki wagt gürrüňi edilýän territoriýadan gaçypdyr.
Anuşyň sözlerine görä, Karbalaý sorag edilmek üçin ýurduň polisiýasy tarapyndan gözlenilýär. Gazuw-agtaryş işleri geçirilýän territoriýadaky inženerleriň resmilere beren maglumatyna görä, Karbalaý şahtada partlamanyň bolup biljekdigi we howpsuzlyk aladalary barada 29-njy aprelde inženerleriň beren duýduryşyna üns bermändir.


text:
Yragyň howpsuzlyk resmileri günorta Bagdatdaky bazarda bolan üç partlama netijesinde azyndan 21 adamyň ölüp, 40 gowrak adamyň ýaralanandygyny aýdýarlar.
Resmiler ol partlamalaryň dördünji gün Şart al-Raba bazarynda bir-birine gaty ýygjam aralykda, alyjylaryň üýşen wagty bolandygyny aýtdylar.
Şularalykda amerikan ilçihanasy bagdatda bolan bir hüjümde şertnama esasynda işleýän amerikan graždanynyň öldürilendigini habar berdi.
Yrakdaky zorlukgyň derejesi 2006, 2007-nji ýyllardaky derejesinde mazaly aşak gaçdy, ýöne soňky aýlarda hüjümler gürelýär.


text:
Pakistan häkimiýetleri bir adamy 12 ýaşly gyzyny ten satmagy satmakçy bolmakda aýyplaýar. Satylmakçy bolan gyz we onuň erkek dogany bu barada polisiýa habar beripdir we ol adamyň ozalam maşgala agzalaryny satandygy aýdylýar.
Pakistanyň polisiýasy özüniň 12 ýaşly gyzyny jelepçilige satmagy planlaşdyran bir adamy tussag etdi. Bu waka ýurduň däp boýunça esasan erkekleriň agalygynda ýerleşýän künjeklerinde aýallara we çagalara edilýän elhenç haksyzlyga ünsi çekýär.
AÝ/AR-nyň bu niýetiň pidasy bolmaly Nuşin we onuň dogany bilen geçiren söhbetdeşlikleri Adalat Hanyň ozalam azyndan iki gyzyny we olaryň ejesini erk-ygtyrýasyz gyrnaklyga ýa-da ondanam beterine satyp, girdeji görendigini görkezýär. Adalat Han Pakistanyň demirgazyk-günbatardaky tire sebitindendir.
Tölegiň ýa-da galyňyň möçberi birnäçe ýüz dollardan daşary ýurt wizasy aralygynda bolup, soňky bir işde 200 müň rupiýa ($1,900) ýetdi. Bu pakistanda gara işde zähmet çekýäniň bir ýyllyk aýlygyna barabar puldur.
Tussaglykdaky ata ozal iki gyzyny «göçürendigini» boýun alýar, emma Nuşini diňe «Allanyň hatyrasy üçin» bermekçi bolandygyny aýdyp, aýak depýär.
Pakistan häkimiýetleri ýaş adamlary, hususan-da gyzlary satmagyň, şeýle-de ýaş çagalary durmuşa çykarmak ýaly galman gelýän edehediň öňüni almak üçin jemgyýetçilik söweşine başladylar.
Emma aýallaryň we gyzlaryň ejir çekmegi dowam edýär.
Bikanun çemeleşme
Pakistan polisiýasy Hany 26-njy oktýabrda, Peşewar şäheriniň golaýyndaky Sar Deri obasynda, öýüne reýd geçirmek arkaly tussag etdi.
Polisiýa onuň, arada durýan dellal arkaly, Nuşini 200 müň rupiýa Panjab welaýatyndan gelen iki sany erkege satmaga razy bolyndygyny öňe sürýär.
Imran Han - Sar Deriniň polisiýa başlygy Hanyň Pakistanyň Jenaýat kanunçylygy esasynda, kämillik ýaşyna ýetmedik gyzyny jelepçilige satmakçy bolandygy üçin tussag edilendigini aýdýar. Gyzy satyn almakçy bolan iki alyjy 70 ýaşlaryndaky araçy aýal bolsa, ýaş gyzy jelepçilik maksatlary esasynda satyn almak synanyşygynda aýyplanýar.
Güman edilýänleriň her biri, günäli tapylan ýagdaýlarynda, 25 ýyl türme tussaglygy bilen ýüzbe-ýüz bolar.
Dogany bilen bilelikde polisiýanyň goragynda goýlan Nuşin Azatlyk radiosynyň Pakistan gullugyna – Maşal radiosyna kakasynyň ozal öz ejesini we iki doganyny satandygyny gürrüň berdi.
"Men eýýäm ejemi we iki aýal doganymy ýitirdim» diýip, gözýaşyny saklamaga çalşyp titreýän gyz aýdýar. «Indi ol meni iki sany panjaply erkege satjak boldy. Men olaryň özümi nä güne saljagyny bilemok.»
Pakistanda maşgala agzalary tarapyndan satylan ýaş gyzlar ýygy-ýygydan jynsy gyrnakçylyga uçraýar, hyzmatkär ýa-da, erkekleriň birnäçe aýal alýan ýerlerinde, baý adamlaryň aýaly bolmaly bolýar.
Pakistanda kanun çaga öýlenmegi gadagan edýär. Gyzlar kanun boýunça 16 ýaşanda, oglanlar 18 ýaşanda durmuş gurup bilýär.
Emma çuňňur konserwatiw ýurtda maşgalalaryň öz ýaş gyzlaryny olaryň şahsy meýline garamazdan durmuşa çykarmak adaty bir zat.
Nuşin öz gümanyny 18 ýaşyndaky erkek dogany Rezwanullah bilen geňeşendigini, netijede onuň kakasynyň planlaryny polisiýa ýetirendigini aýdýar.
"Ilki ol meniň ejemi satdy, soň iki aýal doganymy satdy» diýip, Rezwanullah ol wagtlar özüniň örän ýaş bolandygyny aýdýar. Şeýle-de ol ejesini, doganlaryny kän bir göz öňüne hem getirip bilmeýändigini, olaryň niredeliginden bolsa asla habarsyzdygyny gürrüň berýär.
"Uýam maňa kakamyzyň özüni satmakçy bolýandygyny aýtdy» diýip, Rezwanullah aýdýar. «Onsoň men ony alyp, daýzamlaryň öýüne gaçdym.»
Onuň kakasy Nuşini alyp gitmek üçin daýzalaryna gelende bolsa, ol polisiýany çagyrypdyr.
Höçjet problema
Pakistanda çagalaryň durmuşa çykarylyşy barada ynamdar statistika ýok, sebäbi bu iş boýunça polisiýa berilýän habar az we hökümet olaryň hasabyny ýöredip ýörmeýär.
Emma UNICEF-iň 2014-nji ýyldaky Dünýäniň çagalary hasabaty boýunça, Pakistanda gyzlaryň ýedi prosenti 15 ýaşdan aşakda durmuşa çykarylýar.
«Çagalary halas et» atly halkara sahawat guramasynyň sanlaryna görä, Pakistanda gelinlikleriň 40 prosentden gowragy 18 ýaşdan aşakda, durmuşa çykan aýallaryň aýallaryň sekiz prosenti bolsa eýýäm 15-19 ýaşynda çaga enesi bolýar.
Adalat Han özüniň ozalky iki gyzyny «göçüreni» üçin pul alandygyny boýun alýar.
"meniň uly gyzym Hatyn – güman edilýän araçy aýal – tarapyndan 30 müň rupiýa, häzirki nyrh boýunça 300 dollar çemesi pula satyldy» diýip, Han aýdýar. «Men öz beýleki gyzym Guldastany onuň geljekki adamsy maňa wiza alyp bereninden soň berdim.»
Han özüniň Saud Arabystanyna gitmek üçin wiza alandygyny, Pakistana dolanmazdan öň ol ýerde iki ýyla golaý işländigini aýdýar.
Polisiýa Hatyny Nuşini satmagy gurnamakda aýyplaýar, ol munuň üçin geljekki alyjylardan 70 müň rupiýa alypdyr.
"Kurandan ant içýärin, men Nuşini öz agtygym üçin diledim we kakasy razy boldy» diýip, Hatyn bu aýyplamany ret edýär. «Siz onuň barmagynda nyşanlanma ýüzügini hem görüp bilersiňiz» diýip, ol aýdýar.
Peşawarly Şabir Janyň habary esasynda Frud Bezhan tarapyndan ýazyldy. Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Halkara Walýuta fondunyň (HWF) başlygy Kristin Lagard (Christine Lagarde) dünýäde her ýyl para hökmünde berilýän puluň möçberi 1,5-2 trillion amerikan dollaryna ýa-da global ykdysady önümçiliginiň 2%-ne deň diýdi.
“Korrupsiýa ykdysadyýete ýaramaz täsir ýetirip”, ilatyň garyp gatlagy üçin çäksiz zerur bolan bilim, saglygy saklaýyş we beýleki pudaklara maliýe çykdajysynyň az sarp edilmegine sebäp bolýar diýip, Lagard 11-nji maýda çap eden açyk hatynda aýtdy.
Şeýle-de, ol “korrupsiýa gönüden-göni edilýän harçlamalardan we onuň global ykdysadyýete ýetirýän täsirinden başga hem, gyýtaklaýyn harçlamalar has möhüm we gowşadyjy bolup, ösüşiň pese gaçmagyna we ägirt uly girdeji deňsizligine sebäp bolup biler” diýdi.


text:
Ukrain harbylarynyň metbugat wekili Russiýanyň gündogar Ukraina ugradan gumanitar kerweniniň ýurda salynmajakdygyny mälim etdi.
Ukrainanyň Milli howpsuzlyk we Goranmak geňeşiniň sözçüsi Andriý Lysenko ýük Halkara Gyzyl Haç Jemgyýeti tarapyndan sertifikasiýa edilýänçä, kerweniň ýurduň çäklerine goýberilmejekdigini aýtdy.
Prezidentiň kömekçisi Waleriý Çaly eger-de ýüküň ýany bilen rus harbylary ýa-da Adatdan daşary ýagdaýlar ministrliginiň wekilleri bar bolsa, kerweniň ýurduň serhedinden geçirilmejekdigini açyk duýdurdy.
Halkara gumanitar missiýasynyň çäklerinde ylalaşyga gelnenden bir gün soň, 12-nji awgustda, rus ýük ulaglarynyň 300-e golaýy Orsýetden Ukraina tarap ugrady.
Rus resmileri ugadylan kömegiň iki müň tonna golaýdygyny, onuň düzüminde-de çaga iýmitinden başlap, tä içinde ýaşamak üçin niýetlenen çadyrlara çenli bolan dürli zatlaryň bardygyny aýdýarlar.
Gyzyl Haç Jemgyýeti agzalýan rus kerweninde anyk haýsy ýükleriň bardygy ýa-da onuň ugry barada özlerinde zerur maglumatlaryň ýokdugyny aýdýar.
Howatyrlanmalar
Ukrain we Günbatar wekilleri Russiýanyň gumanitar hemaýatyň arkasyna dulanyp, orsýetparaz separatistlere goldaw üçin ýene-de rus esgerlerini ugratmagyndan howatyrlanýarlar.
Çaly Orsýetden iberilen ýükleriň Ukraina bilen aradaky serhetde düşürilip, ondan soň hem Gyzyl Haç Jemgyýetiniň öz ulaglary bilen Ukraina daşalmalydygyny nygtady.
Ukrain hökümeti agzalýan ýüküň ukrain hökümetiniň gözegçiligindäki serhet geçelgesinden geçirilmelidigini hem şert edip goýdy. Häzirki wagtda ukrain-orsýet araçäginiň 100 kilometre golaý ýeri orsýetparaz separatistleriň elinde.
Ukrainadaky çaknyşyklary togtatmak baradaky üç taraplaýyn gepleşiklere gatnaşan Ukrainanyň ozalky prezidenti Leonid Kuçma ýüküň uruş hereketleriniň barýan sebitinden uzakda, Harkowyň üsti bilen geçiriljekdigini aýtdy.
Ukraina we Günbatar Russiýany separatistlere ýarag we zerur instruksiýalar bilen üpjün edýänlikde aýyplaýarlar. NATO-nyň baş sekretary Anders Fogh Rasmussen 11-nji awgustda çykyş edip, Russiýanyň “gumanitar operasiýa bahanasy bilen” Ukraina harby interwensiýany amala aşyrmagynyň mümkindigini aýtdy.
Günbatar resmileri Orsýete Ukrainanyň garşysyna gurnalyp biljek harby interwensiýanyň islendik görnüşi babatynda öňünden resmi duýduryş berdiler.


text:
Pakistanyň gündogarynda adamlaryň köplügi Ahmadi musulmanlaryna degişli birnäçe öýi otlap ýakdylar. Bu wakanyň netijesinde bir zenan we onuň iki sany gyz agtygy öldürildi.
Punjab welaýatynyň Gujranwala şäherindäki goh-galmagal gürrüňi gidýän sektanyň agzasy Facebook sosial ulgamyndaky sahypasynda hudaýa şek ýetirmek mazmunly maglumatlary çap etmekde aýyplanandan soň, 27-nji iýulda ýaýrady.
Polisiýanyň berýän maglumatyna görä, ölenleriň arasynda ýedi ýaşyndaky gyzjagazyň we onuň kiçi gyz jigisiniň hem bardygyny aýdýar.
Pakistanda dini azlyklaryň yzarlanmagy we öldürilmegi giňden ýaýrandyr. Bu ýurtda musulmanlaryň dini duýgularynyň ynjydylmagy dine şek ýetirmek bilen aýyplanyp, raýatlar ölüm jezasyna höküm edilip bilinýärler.


text:
15-nji iýunda Kremlde dünýäniň energiýa pudaklarynyň ýolbaşçylarynyň bir hepdelik kongresi açyldy.
Her üç ýyldan bir gezek geçirilýän Bütindünýä nebit kongresi bu gezek Moskwada, Orsýet bilen Günbataryň arasynda Ukraina krizisi üstünde dörän konflikt bilen, has aýratyn ähmiýete eýe boldy.
«Al-Kaýdadan» bölünen toparlar bolan Yrak Yslam döwletiniň we Lewantyň Yrakda bir topar ýeri eýelmegi bilen nebit bahalarynyň galmagy hem bu ýygnanyşyga ünsi çekdi.
Oňa dünýäniň 65 çemesi ýurdundan jemgyýetçilik we hususy firmalaryň 5 müň çemesi delegatynyň gatnaşmagyna garaşylýar.
Orsýetiň perzidenti Wladimir Putin hem 16-njy iýunda delegatlaryň öňünde çykyş etmegi planlaşdyrýar.


text:
Hytaýyň geçen ýyl tussag edilen tanymal adam hukuklary aktiwistiniň Pekin hassahanasynda hemişelik hassa bolandygy aýdylýar.
Kao Şunli sentýabrda Pekindäki Daşary işler ministrliginiň binasynyň öňünde iki aý oturma protestini geçiripdi.
Aktiwistiň doktory indi onuň huşsuz ýatandygyny aýdýar. Ol resmiler tarapyndan sentýabryň ortasynda, Ženewa adam hukuklary boýunça tälim programmasyna gatnaşmaga gitmekçi bolanda tussag edildi.
Hytaýdaky Adam hukuklary guramasy onuň oktýabrda «bulagaýlyk döretmekde» aýyplanandygyny aýtdy.
Hukuk topary onuň inçekesel we bagyr kesellerinden ejir çekendigini we ýagdaýy halys agyrlaşýança medisina kömegini alyp bilmändigini aýtdy.


text:
Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Aliýew 27-nji sentýabrda resmi sapar bilen Özbegistana bardy.
Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Aliýewiň saparynyň dowamynda iki döwletiň arasyndaky gatnaşyklary giňeltmek we çuňlaşdyrmak hem-de, taraplaryň bähbidini hasaba alyp, regiondaky we halkara meýdanyndaky möhüm problemalar maslahatlaşylar. Şeýle hem ikitaraplaýyn gatnaşyklar bilen baglanyşykly dokumentlere gol çekiler.
Özbek-azeri gatnaşyklarynyň taryhyna syn etsek, özbek we azerbaýjan halklarynyň milli däp-dessurlarynyň, medeniýetiniň, diliniň we dini ynançlarynyň meňzeşdigini bellemeli. Bu ýurtlaryň ikisi-de postsowet döwletleridir. Azerbaýjan 8-10 million töweregi ilaty bilen energetik resurslara baý döwlet.
30-njy ýyllardaky repressiýada müňläp azerbaýjanlylar Özbegistanda özlerine mekan tutdular. Häzirki günde Özbegistanda ýaşaýan Azerbaýjanlaryň sany 40 müň töweregi. Özbegistan bilen Azerbaýjanyň diplomatik gatnaşyklary 1995-nji ýylyň 2-nji oktýabrynda ýola goýuldy.
Özbegistanly syýasaty öwreniji Kamron Aliýewiň sözlerine görä, Azerbaýjanyň Orsýete, Ýewropa golaý ýerleşendigi üçin ilatynyň syýasy aň düşünjesi we ösüşi Merkezi Aziýa döwletlerinden ýokarrak. Özbegistan türki döwletleriň arasynda Türkiýeden soň iň uly döwlet. Onuň ilat sany hem 30 million töweregi. Merkezi Aziýanyň halklarynyň 50%-i Özbegistanda ýaşaýar. Bu ýurt ykdysadyýeti we senagaty ösen türki döwletleriň biri.
2000-nji ýyllara çenli özbek-azeri gatnaşyklary öwerlik däldi, emma soňky 5-6 ýylyň dowamynda bu iki döwletiň arasyndaky gatnaşyklaryň gowulaşandygy öňe sürülýär. Kamron Aliýewiň pikiriçe, munuň birinji sebäbi, Özbegistan Azerbaýjanyň içki konfliktlerine goşulmak islemeýändigi, hususan-da, Azerbaýjanyň gatnaşýan GUAM guramasyna Özbegistanyň ilki goşulyp, soňam çykmagy.
“Emma Ylham Aliýew döwlet başyna gelenden soň, özbek-azeri gatnaşyklarynda gowy tarapa özgerişler göze ilip başlady. Muňa Özbegistanyň prezidentiniň Azerbaýjana, Azerbaýjanyň prezidentiniň-de Özbegistana saparlaryny mysal getirmek bolar” diýip, özbegistanly syýasaty öwreniji Kamron Aliýew aýdýar.
Uly zada garaşylanok
Özbegistanly garaşsyz žurnalist Abdurahman Taşanow Aliýewiň Özbegistana saparyndan özbek-azeri gatnaşyklarynda hiç hili özgerişiň bolmajakdygyny aýdýar: “Sebäbi bu iki ýurtda ykdysadyýet awtoritar syýasatyň esasynda gurlan, demokratik reformalar geçirilmeýär. Bu resmi sapar hem her 3-4 ýylda gaýtalanýan resmi saparlaryň biri. Şeýle-de bolsa, duşuşygyň soňunda söwda-ykdysady hyzmatdaşlyga degişli käbir dokumentlere gol çekiler”.
Emma özbegistanly syýasaty öwreniji Iskender Hudaýbergenow bu iki ýurduň arasynda meňzeşlikleriň köpdügini belleýär. "Özbegistan bilen Azerbaýjan öz çig malyny, ýagny gaz bilen nebitini esasan Orsýete satýar. Özbegistanda başga ýol ýok. Şonuň üçin hem bu mesele iki döwletiň döwlet baştutanlarynyň arasynda boljak duşuşykda hökman geňeşiler".
Hudaýbergenow ykdysady taýdan bu duşuşykdan uly zada garaşyp bolmajakdygyny öňe sürýär: “Sebäbi Azerbaýjan baý döwlet däl. Ol donorlyk wezipesini ýerine ýetirip bilmeýär. Özbegistanyň Hytaý we Günbatar bilen gatnaşyklarynyň gowulaşmagynyň ähmiýeti ulurakdyr”.
Käbir syýasaty öwrenijiler Aliýewiň Özbegistanyň prezidentiniň çakylygy boýunça Özbegistana gelmegi – bu ýurtlaryň Merkezi Aziýada bolýan wakalara gyzyklanmasynyň artýandygyny görkezýär. Galybersede, olaryň izolýasiýada ýaşamak syýasatyndan biraz hem bolsa el çekmäge ymtylýandygyny görkezýär.
Kamron Aliýewin pikirine görä, iki prezidentiň duşuşygynda ilkinji nobatda energetika, ýagny nebit we gaz meseleleri, söwda, ykdysady gatnaşyklar, özara hyzmatdaşlygy ösdürmek meseleleri gün tertibinde bolar: “Duşuşykda köpçülige aýan edilmejek meseleler hem bolar. Olar Ermenistan meselesi, onsoňam «Nabukko» gazgeçirijisiniň gurluşygy meselesidir. Bu meselede Özbegistanyň hem roly uly. Sebäbi Merkezi Aziýa respublikalary üçin bähbitli proýektler regionyň peýdasyna bolýar.”


text:
Gürjüstanyň öňki premýer-ministri Wano Merabişwili 2006-njy ýylda gürjü bankiri Sandro Girgwlianiniň öldürilmegi bilen ilteşikli üç ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
20-nji oktýabrda Tbilisiniň sudy Merabişwilini bu waka bilen ilteşikli delilleri galplaşdyrmakda günäli tapdy. Şol döwür ol ýurduň içeri işler ministri wezipesinde işleýärdi.
Gürjüstanyň öňki prezidenti Mihail Saakaşwiliniň syýasy ýarany Merabişwili beýleki sud işi boýunça tussaglyk möhletini ýerine ýetirmek üçin eýýäm türmede saklanylýar. Ol ses berijilere para bermäge synanyşmakda aýyplanyp, 17-nji fewralda bäş ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Bu wakadan 10 gün soň, ol 2011-nji ýylda Tbiliside geçirilen protestlerde oppozision demonstrantlary dargatmakdaky roly üçin ýene-de 4 ýarym ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.


text:
Şu gün Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew Iordan derýasynyň günbatar kenaryna sapar etdi.
Bu saparyň dowamynda prezident Medwedew Palestinanyň ýolbaşçylary bilen duşuşyp, palestin-ysraýyl parahatçylyk gepleşiklerine dolanmak meselesi barada maslahat etdi.
Prezident Medwedew Palestinanyň 1988-nji ýyldaky ykrar edilen serhetlerini Orsýetiň tassyklaýandyny we onuň öz pozisiýasynda durjakdygyny aýtdy.
Orsýet Ýakyn Gündogardaky parahatçylyk gepleşiklerine araçylyk edýän “dörtlügiň” biridir. Bu topara Birleşen Ştatlar, Birleşen Milletler Guramasy we Ýewropa Bileleşigi hem girýär.
Geçen ýyl Ysraýylyň Iýerusalimiň dawaly territoriýalarynda ýaşaýyş jaý gurluşyk işlerine girizilen gadaganlygy uzaltmajakdygyny aýan etmegi bilen Palestina göni gepleşiklerden çykypdy.


text:
Penşenbe güni ozalky gyrgyz prezidenti Kurmanbek Bakyýewiň ekstradisiýa meselesini maslahatlaşmak üçin Gyrgyzystanyň ýörite delegasiýasy Belarusa bardy. Bu delegasiýanyň düzümine Gyrgyzystanyň Baş prokuraturasynyň we Içeri işler ministrliginiň birnäçe resmisi girýär.
Gyrgyzystanyň Içeri işler ministrliginiň metbugat sekretary Jorobaý Abdraýimow Kurmanbek Bakyýew bilen baglanyşygy bolan 50 töweregi adamyň, şol sanda onuň inisi Janyş Bakyýewiň-de häzirki wagt Belarusda gizlenýändiklerini aýtdy.
Gyrgyzystanyň ozalky prezidenti Kurmanbek Bakyýew 2010-njy ýylyň aprelinde ýüz beren köpçulikleýin demonstrasiýalaryň netijesinde Gyrgyzystany terk edipdi.
Şu ýylyň fewralynda Bişkegiň sudy 2009-njy ýyldaky syýasy kast edişliklere dahyllykda günäli tapyp, ony gaýybana ýagdaýda 24 ýyl türme tussaglygyna hökum edipdi. Bakyýewe 2010-njy ýylyň aprelinde parahat protestçileriň öldürilmegi bilen baglanyşykly wakalar boýunça-da jenaýat aýyplamasy bildirilýär.


text:
Azatlyk Radiosynyň Moskwadaky habarçysy Gözel Hudaýberdiýewa bu günem Moskwanyň “Domodedowo” aeroportuna baryp, ol ýerdäki türkmen studentleriniň ýagdaýy bilen gyzyklandy.
Gözel Hudaýberdiýewa: Şu gün düzgüne görä, ir 7:05-de uçmaly uçara münmekçi bolan 35 çemesi adamdan hiç biri ol uçara münüp bilmedi. Uçar biraz giç geldi. Şonuň üçunem ol Aşgabada bellenen wagtyndan 2,5 sagat giç gitdi. “Türkmenhowaýollary” kompaniýasynyň wekilleriniň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, uçarda ýekeje adamyň münmegine-de ýer bolmandyr.
Azatlyk Radiosy: Şol 35 adamyň hemmesi studentmi?
Gözel Hudaýberdiýewa: Aglaba bölegi studentlerdi, emma uly adamlaram bardy. Olaryň köpüsi gyssagly ýagdaýda Aşgabada gitmek zerurlygynyň dörändigini aýtdylar. Elbetde, garaşýan ýolagçylaryň köpüsi studentlerdi.
Azatlyk Radiosy: Şu ýagdaýy çözmek üçin, belli bolşuna görä, 28-nji dekabrda “Türkmenhowaýollary” ýörite reýs gurnap, ýüze golaý adamy äkitdi diýip, habar beripdiň. Şu gün ýene 35-e golaý adam ýygnanyşdy diýýärsiň. “Türkmenhowaýollary” ýene bir goşmaça reýs gurnap bilmeýärmi?
Gözel Hudaýberdiýewa: “Türkmenhowaýollary” kompaniýasynyň Moskwadaky wekilleriniň käbiriniň aýtmagyna görä, 28-nji dekabrda irden adaty reýsden daşgary ýörite uçar iberilip, ozalky uçarlara münüp bilmedik ýolagçylary alyp gidipdirler. Olar jemi 120 adam töweregi. Beýleki gidip bilmedik ýolagçylar barada aýdylanda, “Türkmenhowaýollary” kompaniýasynyň Aşgabatdaky işgärleriniň aýtmagyna görä, şu gün şeýle reýs göz öňünde tutulmaýar. Şeýle reýsiň iberilp-iberilmezligi nämä bagly diýip sorasam, şertli ýagdaýa hem zerurlyga bagly, ykdysady bähbitlere bagly diýdiler. Şeýle-de bu Orsýet tarapynyň goşmaça uçary kabul etmäge rugsady ýa razylygy bilen bagly diýip düşündirdiler. Beýleki bir mesele, “Türkmenhowaýollarynyň” maglumatyna görä, iň ýakyndaky reýs 9-njy ýanwarda bolar. Ondan bärdäki hiç bir reýse bilet ýok.
Azatlyk Radiosy: Studentler wagtynda hereket eden bolsalar, şu dörän kynçylyklary öňünden çözüp bolarmydy? Bu barada degişli resmileriň hem studentleriň pikirleri bilen gyzyklanyp gördüňmi?
Gözel Hudaýberdiýewa: “Türkmenhowaýollary” kompaniýasynyň işgärleri ençeme gün bäri şunça adamyň toplanmagynyň ýolagçylaryň biletlerinde uçuş wagtynyň goýulmandygy bilen baglydygyny aýdýarlar. Olar biletlerinde şeýle wagt görkezilen ýolagçylaryň päsgelçiliksiz uçara münmäge mümkinçilikleriniň bardygyny, olaryň hiç bir kynçylyk çekmeýändigini gürrüň berdiler.
Studentleriň aýtmagyna görä bolsa olar uçjak wagtyny öňünden bilmändirler. Sebäbi köpler ekzamene rugsat almakçy, köpler zaçýot tabşyrmakçy. Ýokary okuw jaýlarynda ekzamenleriň başlanmagyna 1-2 hepde wagt bar. Orsýetiň çetki regionlarynda okaýan ýaşlar bolsa özlerinde biletlerine wagt goýdurmak üçin hiç hili mümkinçiligiň ýokdugyny aýtdylar. Sebäbi olaryň okaýan şäherlerinde “Türkmenhowaýollarynyň” bölümi ýok. Şeýle brony internet arkaly hem edip bolmaýar. Olaryň sözlerine görä, telefon arkaly hem öňünden wagt kesgitlemek mümkin däl. Käbir ýolagçylaryň sözlerine görä, bron almak kynçylygy mundan iki hepde öň başlanypdyr. Eýýäm şol döwürde häzirki günlere bron almak mümkin däldi diýip, gürrüň berdiler.
Azatlyk Radiosy: Baýramçylyklarda ýa-da tomusky dynç alyş döwründe şeýle ýagdaýyň köp ýüze çykýandygyny aýtdyň. “Türkmenhowaýollary” şu ýagdaýy bilýän bolmaga çemeli, Baýramçylyklar döwründe, ýolagçylaryň köpelýän wagtynda bu meseläni çözmek üçin, “Türkmenhowaýollary” çäre görjek bolýarmy? Şu mesele bilen gyzyklanyp gördüňmi?
Gözel Hudaýberdiýewa: Hawa. Maňa mälim bolşuna görä, “Türkmenhowaýollarynyň” möwsümleýin raspisaniýe düzgünleri bar. Meselem, tomus Moskwa-Aşgabat arasynda günde iki uçar gatnaýar, gyş möwsüminde bolsa, bir uçar. Emma şu sapar dekabryň 20-den başlap, “Türkmenhowaýollary” kompaniýasynyň adatdaky 140 çemesi adamlyk uçaryny has uly uçara çalşandygyny kompaniýanyň işgärleri aýtdylar. Maňa aýdyşlaryna görä, häzirki wagtda Moskwa bilen Aşgabat arasyndaky gündelik reýsleri 190 adamlyk uly uçar amala aşyrýar.