text:
Mälim bolşy ýaly, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň hut öz ýolbaşçylygynda işlenip düzülen "Saglyk" Döwlet maksatnamasynda şypahana ulgamyny ösdürmäge aýratyn orun berilýär. Soňky ýyllarda Türkmenistanda "Baýramaly", "Arçman", "Ýyly suw", "Farap", "Mollagara", "Daşoguz" şypahanalarynyň täze binalary ulanyşa girizildi. Hazaryň kenarynyň ýakynynda "Awaza" milli syýahatçylyk zolagynda hem ajaýyp sagaldyş merkezleri, myhmanlar, şypahanalar sagaldyş öýleri guruldy.
"Türkmennebit" Döwlet konserniniň "Nebitçi" şypahanasy-da Balkan welaýatynyň ýaşaýjylarynyň arasynda uly meşhurlykdan peýdalanýar. Balkanabadyň günbatar çetinde, Uly Balkan dagynyň eteginde ýerleşýän bu sagaldyş-dynç alyş merkezinde tutuş ýylyň dowamynda nebitgaz pudagynyň kärhanalarynyň zähmetkeşleri dynç alyp, saglyklaryny dikeldýärler. Özem olar 12 günlük ýollanmanyň hakyky bahasynyň bary-ýogy 30 göterimini töleýärler.
Birbada 100 adamy kabul edip, olara ýaşamak üçin amatly şertleri döretmäge mümkinçiligi bolan "Nebitçi" 2012-nji ýylda abatlaýyş-dikeldiş işleri geçirilenden soň, häzirki zaman sagaldyş merkezine öwrüldi. Bu ýerde otaglar iki adamlyk bolup, olar telewizor, sowadyjy we beýleki amatlyklar bilen üpjün edilendir. Şypahanada ýokary hilli bejeriş-öňüni alyş hyzmatlaryny we gyssagly lukmançylyk kömegini bermäge ähli zerur şertler döredilendir.
—Häzirki zaman gurallarydyr enjamlaryň kömegi bilen biz ostehondroz, artrit, artroz we daýanç-hereket ediş ulgamy, şeýle hem dem alyş ýollary, merkezi nerw ulgamy bilen bagly beýleki keselleri bejermekde netijeli fizioterapiýa usullaryny ulanýarys — diýip, terapewt lukman Ogulgül Täşliýewa gürrüň berýär. — Hususan-da, bu magnit elektrooforez, ultraýokary ýygylyk, ultrases, ingalýasiýa we beýlekilerdir. Mundan başga-da, bişofitli we deňiz duzly bejeriş wannalary, sirkulýar we şarko duşlary müşderileriň hyzmatynda. Biz şeýle hem parafin we nebitdakyl, iňňe temperaturasy, elde we mehaniki usulda owkalama ýaly hyzmatlary ýerine ýetirýäris. Diş lukmany we beýleki lukmanlar işleýär. Gyssagly lukmançylyk kömegi otagy bar. Trenažýorlar bilen üpjün edilen ýörite otag bolsa bejeriş bedenterbiýe üçin niýetlenendir. "Nebitçi" şypahanasynyň esasy binasynyň gapdalynda suw bilen bejeriş öýi guruldy. Suw bilen bejergi geçirmegiň usuly hökmünde bu ýerde kükürtwodorodly we ýodbromly wannalar ulanylýar.
Dermanlyk ösümlikleri ulanmak bilen, fitoterapiýa hem uly üns berilýär. Şunda Türkmenistanyň Prezidenti, Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň akademigi, lukmançylyk ylymlarynyň doktory Gurbanguly Berdimuhamedowyň "Türkmenistanyň dermanlyk ösümlikleri" atly düýpli ylmy işinde jikme-jik beýan edilen usullardan we maslahatlardan peýdalanylýar. Şypahanada dynç alýanlara bereketli türkmen topragynda ösýän dermanlyk otlardan taýýarlanylýan tagamly çaýlar, bejeriş gaýnatmalary we içgileri hödürlenilýär.
"Nebitçi" şypahanasynyň otaglarynyň içki bezeglerinde hem häzirki zaman ülňülerini görmek bolýar, olar örän owadan we rahat. Hemişe ýaşyl öwsüp duran bagly-bakjaly, gülli howaly hem sagaldyş merkeziniň bezegi bolup durýar.
Şeýlelikde, tebigat tarapyndan döredilen bejerijilik melhemleriň häzirki zaman lukmançylyk ylmynyň we tehnikasynyň gazananlary bilen sazlaşykly utgaşmagy bu şypahananyň işiniň esasy maksadyna ýetmegine — adamyň bähbidine gulluk etmegine ýardam edýär.


c: text/html

text:
Balkan welaýatynyň döwlet edara-kärhanalarynda işleýän ähli işgärleriň diýen ýaly aýlyk haklary indi ençeme wagt bäri, azyndan iki aý gijikdirilip berilýär. Bu ýagdaý esasan welaýatyň magaryf ulgamynda, saglygy saklaýyş pudagynda we önümçilik kärhanalarynda işleýänlere degişli.
Bu welaýatyň Türkmenbaşy, Balkanabat şäherlerindäki we Bereket, Serdar, Etrek etraplaryndaky käbir mekdep mugallymlarynyň, çagalar bagynyň terbiýeçileriniň we keselhana işgärleriniň aýtmaklaryna görä, olara iýun we awgust aýlarynyň aýlyk haklary heniz hem berilmändir.
Ýakynda ýurduň Günbatar welaýatynda saparda bolup, ýerli ýaşaýjylar bilen söhbetdeş bolan synçy we ýazyjy Amanmyrat Bugaýewiň sözlerine görä, işgärler sentýabr aýynyň aýlyk haklarynyň hem haçan beriljekdigi barada alada galýarlar.
“Aýlyklar entek berilmändir. ‘Sentýabr aýynyň tamamlanmagyna-da sanly gün galdy. Şu iki aralykda olam berilmez. Oktýabr aýynda, bolmanynda, awgust aýynyň aýlygy berilse-de, biz razy’ diýip, aýlygyny alyp bilmeýän adamlar juda zeýrenýärler” diýip, ýerli synçy we ýazyjy Amanmyrat Bugaýew aýdýar.
Banklarda nagt pul ‘ýok’
Balkan welaýatynyň döwlet edara-kärhanalarynda işleýän işgärlere aýlyk haklarynyň wagtynda berilmezliginiň sebäpleri barada resmi taýdan hiç hili maglumat ýa-da düşündiriş berilmeýär. Emma käbir edara resmileriniň işgärlere dil üsti bilen beren düşündirişlerine görä, bu ýagdaý ýurduň banklarynda nagt puluň ýoklugy bilen baglanyşykly.
“Edara-kärhanalaryň ýolbaşçylary, mekdepleriň müdirleri ‘biz bankdan pul alyp bilemizok. Ýogsam biz banka tabelleri, resminamalary öz wagtynda geçirýäris. Bankdan siziň aýlyk-günlükleriňiz plastik kartlaryňyza geçirilmeli. Ine, şol kartlara-da geçirilenok. Bizde günä ýok, bizem yzygiderli habar tutýarys’ diýip jogap berýärler. Ýöne olaryň aýtmagyna görä, bankyň işgärlerem, ýokarda oturan döwlet guramalaram ‘Sabyr ediň! Pul ýok, nagt pul tapylan wagty
hökman aýlyklary töläris’ diýip jogap berýärler” diýip, iýul, awgust aýynyň aýlyk hakyny alyp bilmeýän balkanabatly 44 ýaşyndaky Maral mugallym gürrüň berýär.
Işgärler başga gazanç çeşmelerini gözleýär
Maral mugallym ýaly aýlyk haklaryny alyp bilmeýän başga-da ençeme döwlet işgäriniň aýtmagyna görä, bu ýagdaý, dollaryň “gara bazarynyň” möwjeýän we bazarlarda harytlaryň barha gymmatlaýan döwründe, olaryň maşgala býujetine has-da ýaramaz täsir ýetirýär. Netijede, käbir döwlet işgärleri başga gazanç çeşmelerini gözleýärler, diýip adynyň efirde agzalmazlygyny soran nebit-gaz pudagynyň işgäri balkanabatly Mergen aýdýar.
“Meniň gapymda maşynym bolany sebäpli, işden soň awtoulagymy täksi hökmünde ulanyp, şäherde gazanç edýärin. Käbir tanyşlarym wagtynda aýlygyny alyp bilmän, obadaky mal-garalaryndan satdylar. Şeýdip, her kim belli bir wagt aralygy üçin, gün-güzeran aýlajak bolýar. Soňy bilen näme boljagyny hiç kim bilmeýär” diýip, indi iki aýyň aýlyk hakyny alyp bilmeýän Mergen gürrüň berýär.
Ýeri gelende ýatlatsak, indi ençeme aý bäri Azatlyk Radiosynyň redaksiýasyna esasan hem Daşoguz we Lebap welaýatlaryndaky işgärleriň aýlyk haklarynyň wagtynda berilmeýändigi bilen baglanyşykly dowamly maglumatlar gelip gowuşýar.
Sözümiziň ahyrynda aýtsak, makalada agzalan meseleler boýunça Azatlyk Radiosyna Balkan welaýatynyň degişli resmilerinden maglumat almak başartmady.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ABŞ duşenbe güni Päkistanyň Peşawer şäherinde ýerleşýän amerikan konsulhanasynyň golaýynda bolan partlamalary ýazgardy. Şol wakada azyndan 4-si hüjümçi, jemi 6 adamyň heläk bolanlygy aýdylýar.
Päkistanda ýerleşýän Tahreek-i-Taliban atly toparyň wekili Azam Tarik Frans Press habar agentligine beren interwýusynda bu hüjümiň Amerikanyň adamsyz uçarlary tarapyndan tire-taýpalar regionunda amala aşyrylýan hüjümlere garşylyk hökmünde amala aşyrylanlygyny aýtdy.
Frans Press habar agentliginiň habarçysy şol partlamalaryň ABŞ-nyň konsulhanasynyň 20 metr golaýynda ýerleşýän howpsuzlyk güýçleriniň barlag merkezinde bolanlygyny habar berdi.
Bu partlamalaryň jogapkärçiligini Talyp gozgalaňçy topary boýun aldy.


text:
Orsýetdäki adam hukuklaryny goraýjy toparlar geçen ýylyň dowamynda ýurtda Täjigistanyň, Özbegistanyň we beýleki Merkezi Aziýa ýurtlarynyň azyndan 10 raýatynyň alnyp gaçylyp, öz ýurtlaryna iberilendigini aýdýarlar. Wakalaryň her birinde agzalýan raýatlar öz ýurtlaryna ekstradisiýa edilmekden gorkup, Orsýetden syýasy gaçybatalga sorapdylar. Sebäbi öz ýurtlarynda olaryň adalatsyz sud edilmekleri, hatda zorluga sezewar edilmekleri ahmaldy.
Murodjon Abdulhakow
Özbegistan
Ol 2011-nji ýylyň 23-nji awgustynda tussag edildi.
Abdulhakow häzir 33 ýaşynda. Ol Moskwanyň merkezinden graždan eşikli iki adam tarapyndan gündiziň güni, polisiýa işgärleriniň gözüniň öňünde, alnyp gaçyldy. Abdulhakow, Özbegistana ekstradisiýa edilmek üçin, şol gije Täjigistana ugradyldy.
Ol Özbegistana ekstradisiýa edilýänçä, Täjigistanda tussaglykda garaşmaly edilipdi. Abdulhakow dini ektremizmde aýyplanyp, Özbegistanyň resmileri tarapyndan gözlenýärdi. Abdulhakow üç aýdan soň boşadyldy. Ol häzirki döwürde Täjigistanda gizlenýär diýen pikir bar.
Adam Hukuklary boýunça Ýewropa sudy 2012-nji ýylyň oktýabyrynda Orsýetiň resmileriniň Abdulhakowyň alnyp gaçylmagyna göz ýumandygyny aýdyp, Moskowanyň 38 müň ýewro kompensasiýa tölemelidigi barada karar çykardy.
Suhrob Koziýew
Täjigistan
Ol 2011-nji ýylyň 23-nji awgustynda tutuldy.
Koziýewiň Özbegistanyň gadagan edilen yslam hereketi toparyna gatnaşygynyň bardygy aýdylyp, ol Täjigistan tarapyndan gözlenýärdi. Ol hem Abdulhakow ýaly Moskwada tussag edilipdi. Şondan soň ol, elinde pasportynyň ýa-da başga dokumentiniň ýokdugyna garamazdan, Domodedowo aeroportyndan Täjigistanyň Hojand şäherine ugradyldy.
Koziýew şol ýerde özüni öz islegi boýunça häkimiýetlere tabşyrandygy baradaky dokumente gol goýmaga mejbur edildi. 36 ýaşyndaky Koziýew şondan soň 28 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Sawriddin Juraýew
Täjigistan
Ol 2011-nji ýylyň 31-nji oktýabrynda tutuldy.
Juraýew hem Koziýew ýaly gadagan edilen Özbegistan yslam hereketi toparyna gatnaşygynyň bardygy aýdylyp, täjik-özbek serhedinde tutulypdy. Juraýew bu aýyplamany boýun almaýar. Ol ekstradisiýa edilmegine garaşyp, 18 aý tussaglykda geçirip, türmeden boşadylmagyndan iki gün soň alnyp gaçyldy.
Häzir Juraýew 27 ýaşynda, oňa wagtlaýyn gaçybatalga berlip, ol BMG-niň Bosgunlar agentligi tarapyndan halkara goraga mätäç diýlip yglan edilen bosgun. Elinde pasporty bolmadyk, emma gaçybatalga alandygyna degişli şahadatnamasynyň bardygyna garamazdan, ol Domodedowo aeroportundan Hojand şäherine ugradylypdy.
Aprel aýynda ol 26 ýyl azatlykdan mahrum edildi. Juraýewiň aýtmagyna görä, ol türmede zorluklara sezewar bolýar.
Rustam Zohidow
Özbegistan
Ol 2011-nji ýylyň 21-nji dekabrynda tutuldy.
Zohidow Sankt-Peterburgdaky öýünde tutuldy we şol gije Pulkowo şäheriniň aeroportundan Özbegistana iberildi. Asly Samarkand şäherinden bolan Zohidow jemgyýet üçin howply materiallary ýaýradanlykda, şeýle hem gadagan edilen Hizb ut-Tahrir yslam toparyna gatnaşygy barlykda aýyplanyp, gözlenýärdi. Zohidow Daşkent şäherine ugradylmazyndan öň Samarkantda tussag edilipdi. Onuň häzirki statusy barada maglumat ýok.
Nizomhon Juraýew
Täjigistan
Ol 2012-nji ýylyň 29-njy martynda tussag edildi.
45 ýaşly Juraýew Moskwada tussaglykdan boşadylan badyna ýitirim bolup, birnäçe günden soňra, pasportynyň we pulunyň ýoklugyna garamazdan, Duşanbe şäherinde peýda bolupdy. Juraýew parlamentiň öňki deputaty, şeýle hem täjik prezidentiniň maşgalasyna ýakyn gatnaşygy bolan telekeçi.
Şondan soňra täjik telewideniýesinde Juraýew bilen bagly görkezilen wideo ýazgyda, onuň Täjigistana gelip, etdi diýilýän galplyklary we korrupsiýasyny meýletin boýun alandygy aýdyldy.
Mundan dört ýyl öň Juraýewiň öňki biznes partnýorlary oňa garşy delil görkezmekleri üçin özleriniň basyşlara we elektrik urgularyna sezewar bolandyklaryny aýdypdylar. Mundan ozal adam hukuklaryny goraýjy "Amnesty International" guramasy, Täjigistana gaýdyp baran halatynda, Juraýewiň zorluklara sezewar bolmak howpunyň bardygyny aýdyp, beýanat ýaýratdy.


text:
Mälim bolşy ýaly Eýranda ýerli mejlisleriň saýlawlary bilen bilelikde prezidentlik saýlawlarynyň taýýarlyklary gyzgalaňly alynyp barylýar. Eýran hem türkmenleriň köpçülik bolup ýaşaýan ýurtlarynyň biri.
Eýsem, ýerli mejlisler hem prezidentlik saýlawlaryna Eýranyň Türkmensähra sebitinde ýaşaýan türkmenleriň gyzyklanmalary nähilikä? Azatlyk Radiosy şeýle sowal bilen gyzyklanyp, Eýranyň Türkmensähra sebitindäki türkmenleriň il halar ýaşulysy Nurmuhammet Ak bilen söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Nurmuhammet Ak, Eýranda türkmenler saýlawlara nähili gatnaşýarlar we olaryň garaýyşlary nähili?
Nurmuhammet Ak:
Eýranda türkmenler şa gidenden bäri hemme saýlawlara gatnaşyp gelýärler. Şeýlelik-de, şäher we oba mejlislerine wekil saýlaýanlar bilen bilelikde Eýranyň möçberindäki prezidentlik saýlawlaryna hem gowy gatnaşyp ýörler.
Azatlyk Radiosy: Eýranda golaýlap gelýän prezidentlik saýlawlarynyň türkmenlere nähili peýdasy bolar öýdýärsiňiz?
Nurmuhammet Ak:
Saýlawlara gatnaşan mahalyň saýlananlardan [dalaşgärlerden] soň has arkaýyn haklaryňy we islegleriňi talap edip bolýar. Saýlawlara işjeň gatnaşman bir çetde ýatyp, saýlaw gutarandan soň prezidente talap bilen ýüzlenmeklik dogry däl diýip pikir edýärin. Şonuň üçinem Eýranda türkmenler üçin saýlawlara işjeň gatnaşmaklyk adam saýlamakdan hem has möhüm bolup durýar.
Erteki gün paýdan özüne düşeni alyp bilmeklik üçin bu zerur bir ýagdaý. Eýranda türkmenler üçin iki sany meýdan bar. Olaryň biri prezidentlik saýlawy bolsa, beýlekisi obadyr-şäherleriň mejlis wekilleriniň saýlawy. Türkmenler oba we şäher mejlislerinde näçe köp wekil saýlap bilse, prezidentlik saýlawlaryna bolan täsirini hem güýçlendirip bilýärler.
Şeýle ýagdaýda türkmenlere gerek zatlary ýokary derejelerde alyp bilmäge bir mümkinçilik döredýän basgançak ýa-da merdiwan ýasaýarsyň. Şeýle basgançagy ýasaman gönümel prezidentlik saýlawlaryndan bir zada garaşmaklyk türkmenler üçin bähbitli bolmaz diýip pikir edýärin.
Türkmensähradaky türkmenler. Eýran.
Azatlyk Radiosy: Eýrandaky Türkmensährada türkmenleri aýdyşyňyz ýaly prezidentlik saýlawlary üçin möhüm rol oýnaýan obadyr-şäher mejlisleriniň saýlawlaryna nähili üns berýärler?
Nurmuhammet Ak:
Türkmenler öz habar beriş serişdeleriniň üsti bilen gaty gowy gyzyklanma bildirýärler. Köpçülige maglumat berip durlar. Türkmenler öz ýaşaýan ýurdunda syýasy işlere goşulyşan mahaly özüne paý alyp bilýändigine we gyrada duran mahaly hiç zat edip bilmejekdigine düşünýärler.
Kä ýarym obadyr-şäher mejlislerinde Türkmensähra türkmenleriniň hem üç-bäş sany wekilleri bolýar. Adamynyň durmuşda islegi bir günde ýa-da bir pursatda bolmaýar. Maksada ýetmek üçin wagt gerek bolýar. Sabyr gerek we akyl bilen işlemeli. Der döküp, yhlas eden mahalyň hakyňy alyp bilýärsiň. Ýöne gykylyk bilen hiç zada ýetip bolanok.
Esasy kanunyň görkezýän ýörelgesindäki haklara eýe boljak bolsaň hökman saýlawlara goşulyşmaly bolýarsyň. Şeýle saýlaw ýagdaýlarynyň Eýranda hem aç-açanlyga we demokratiýa kän peýda ýetirer diýen tamamyz bar. Şu türkmenleriň arasynda oba we şäher mejlisleriniň wekilleriniň saýlawlary has gyzgalaňly geçip dur.
Syýasy, medeni we beýleki ugurlarda sepgitlere ýetiljek bolsa şeýdip saýlawlara gatnaşyp, bir ýöreljek ýol ýasap hereket edilmeli. Eger öz hakyňy almagyňa bir pursat döredilen bolsa ýa-da almaly hakyň bir çalaja ujy görünen bolsa ony hökman almaly.
Süýşüp, emedekläp, haýyş edip, garaz eýdip-beýdip şol haky aljak bolmaly. Uruş-söwüşsiz, ylalaşykly, gepleşip dialog bilen almaly. Ana şonda eýe bolan hakyň yzygiderli hem dowamly bolýar.


text:
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerry Moskwada duşuşyklara başlady. Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow we ýurduň prezidenti Wladimir Putin bilen geçiriljek bu duşuşyklarda esasy tema Siriýada dowam edýän graždanlyk urşunyň soňuna çykmak üçin syýasy geçiş boýunça barýan tagallalar we gündogar Ukrainada parahatçylyk ylalaşygynyň amala aşyrylmagy bolar diýip garaşylýar.
Kerry Orsýetiň daşary işler ministri Lawrow bilen geçirilen gepleşiklerden soň 15-nji dekabrda giçlik prezident Wladimir Putin bilen duşuşar.
Amerikanyň baş diplomatynyň sapary 18-nji dekabrda Nýu-Ýorkda geçiriljek Siriýa boýunça gepleşikleriň üçünji tapgyrynyň öňüsyrasynda bolýar.
“Öňünden şert goýulmaz"
Orsýetiň daşary işler ministrligi 14-nji dekabrda bir beýannama ýaýradyp, Kerry bilen Lawrowyň telefon arkaly gürleşip, täze duşuşykdan öň belli bir şertleriň ýerine ýetirilmelidigi hakda ylalaşandyklaryny bildirdi.
Amerikanyň döwlet departamentiniň sözçüsi Jon Kirbi hem şol gün Waşingtonda žurnalistlere Kerrynyň Moskwa "bu duşuşyk üçin öňünden şert goýulmaz" diýen umyt bilen gidendigini aýtdy.
Amerika bilen onuň ýaranlary Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad bu ýurtda bäş ýyla golaý bäri barýan graždanlyk urşunyň syýasy çözgüdiniň bir bölegi bolup, häkimiýet başynda galyp bilmez diýýärler.
Orsýet bolsa bu pozisiýany ret edip, öz liderini Siriýa halkynyň özi saýlamaly, şeýle hem Yragyň we Siriýanyň köp ýerlerine kontrollyk edýän "Yslam döwleti" atly toparyň jeňçilerini ýeňmäge iň ukyply güýç Assadyň goşuny diýýär.
Oppozision toparlar
Seleste Wallander amerikan prezidenti Barak Obamanyň Milli howpsuzlyk geňeşiniň Orsýet we Orta Aziýa boýunça direktory. Ol Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyny 11-nji dekabrda beren interwýusynda Siriýa barada şeýle diýdi: "Biz Siriýa barada gürleşeris. Syýasy geçiş hakda, Orsýetiň öz aýdýan zatlaryny edýän işlerine laýyk getirip, "Yslam döwleti" toparyna garşy göreşinde çynlakaý hereket etmeginiň zururdygy we, esasan-da, häzir barýan syýasy proses hakda gürleşeris".
Öten hepde Saud Arabystanynda geçen bir duşuşykda siriýa oppozision toparlarynyň birnäçesi Assadyň hökümeti bilen parahatçylyk barada gürleşmeli diýen ylalaşyga geldiler. Bu toparlaryň arasynda "Yslam döwleti" topary ýok.
Jon Kerry Siriýanyň oppozision toparlaryny özara baglanyşdyrmak baradaky planyň üstünde entek işlenmelidigini aýtdy. Ýöne Kreml Al-Riýd duşuşygynda gelnen netijeleri ret edip, ol tutuş Siriýanyň oppozision toparlarynyň adyndan gürlemäge hakly däl diýýär.
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Moskwa Parižden bardy. Ol Putin we Lawrow bilen geçirjek gepleşikleri hakda pikir alyşmak üçin ilki Parižde öz saud arabystanly, katarly we iordaniýaly kärdeşleri bilen duşuşdy.
Kerry bilen Putin öten fewralda gündogar Ukrainada atyşyklary bes etmek boýunça Belarusyň paýtagtynda gol çekilen Minsk ylalaşygy hakda hem gepleşik geçirerler.
Bu ylalaşyk ukrain güýçleri bilen Orsýet tarapyndan goldalýan separatistleriň arasyndaky gazaply hereketleri togtatmak barada. Birleşen Milletler Guramasy iki tarapyň arasyndaky çaknyşyklarda dokuz müňden köpräk adamyň ölendigini aýdýar.


text:
Pakistanyň Owganystan bilen serhedinde ýerleşýän Kurram regionynda “Talyban” söweşijileri bilen taýpa güýçleriniň arasynda ýaragly çaknyşyk boldy.
Resmileriň berýän maglumatyna görä, bu wakada azyndan 27 sany söweşiji we dört sany taýpa göreşijisi ölüpdir.
Ýerli hökümet resmisi Şer Buhadaryň aýtmagyna görä, çakynyşyk ýekşenbe güni giçlik ýüze çykypdyr.
Şeýle-de, Buhadaryň bellemegine görä, hökümet güýçleri taýpa göreşijilerine kömege gelip, söweşijilere garşy artilleriýa ýaraglaryndan ot açypdyrlar.


text:
Yragyň prezidenti Faud Masum “Yslam döwletiniň” söweşijilerine garşy “çalt” hem-de tutanýerli howa kampaniýalarynyň amala aşyrylmagyna çagyryş etdi. Masum agzalýan topara garşy gyssagly herekete geçilmese, onuň Yrakda has köp territoriýany ele salyp, uly howp abandyryp biljekdigini belledi.
Masum bu barada dünýäniň 26 ýurdunyň resmileri ekstremist topara garşy koalisiýada nädip bilelikde işleşip biljekdikleri barada maslahat etmek üçin Parižda ýygnanan mahaly nygtap geçdi.
Masum bu duşuşyga gatnaşanlara ýüzlenip, “Yslam döwletiniň” söweşijileri “etniki we dini arassalaýyşa” synanyşyp adamzada garşy jenaýatlary we gyrgynçylygy amala aşyran “galtamanlardyr” diýdi we olara garşy “çalt we düýpli çözgütleriň amala aşyrylmalydygyny” belledi.
Şeýle-de, Masum söweşiji toparyň maliýeleşdirilmegini togtatmak we başga ýurtlardan söweşijileriň işe çekilmeginiň öňüni almaga kömek edip biljek kanunçylygy amala aşyrmak üçin global derejesinde hyzmatdaşlyga çagyryş etdi.
Fransiýanyň prezidenti Fransua Olland (Francois Hollande) “Yslam döwletiniň” söweşijileri global derejede gaýtawul bermegi talap edýän global howpy abandyrýar diýdi.


text:
Birleşen Ştatlaryň senatorlarynyň täsirli topary, Malaýziýanyň ýolagçy uçarynyň Ukrainanyň asmanynda urlup ýykylanyna bir hepde hem bolmanka, prezident Obama hat ýazyp, Orsýete garşy has gazaply sanksiýa girizilmegine çagyrdy.
Şeýle-de olar öz-özüni jar eden «Donetsk halk respublikasyny» «daşary ýurt terror guramasy» hökmünde hasaba almak barada pikirlenmäge çagyrdylar.
Demokratik partiýanyň öňdebaryjy senataorlary Dianne Feinstein, Robert Menendez we Karl Lewin 22-nji iýulda Obama hat ýazdy.
Üç senator «Donetsk halk respublikasynyň» adam hukuklaryny bozýandygy, şol sanda adam gynamak, asuda adamlara haýbat atmak baradaky subutnamalaryň köpelýändigine ünsi çekdiler.
Şeýle-de bu hatda Birleşen Ştatlaryň Orsýetiň goranmak pudagyna, energiýa we maliýe senagatlaryna garşy has giň sanksiýalary girizmegine çagyrylýar.


text:
Palestinanyň prezidenti Mahmud Abbasyň aýtmagyna görä, şu aýyň aýagynda Orsýetiň ekspertleri Palestinanyň ozalky lideri Ýasser Arafatyň guburyny eksgumasiýa etmek üçin şweýsariýaly we fransiýaly sülçüleriň toparyna goşular.
Orsýetiň bu işe gatnaşmagy bilen Arafatyň “ölümi barada täze faktlaryň üstüniň açylmagyna” Abbas umyt baglaýandygyny ýekşenbe güni mälim etdi.
Arafat 2004-nji ýylda Pariždäki keselhanada ýogaldy.
Şol wagtda Arafatyň insultdan ölendigi aýdyldy, ýöne ömrüniň soňky hepdelerinde onuň nähili kesel bilen keselländigi hiç haçan belli edilmedi.
Şweýsariýanyň laboratoriýasynda geçirilen täze barlaglaryň netijesinde Arafatyň geýiminde ölüm howply radioaktiw bölejikleriniň tapylandygy mälim edildi. Bu ýagdaý onuň zäherlenendigini çaklamaga esas berýär.


text:
Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew özüniň 26-njy aprele bellenen irki saýlawlarda gaýtadan prezident bolmaga dalaşgärlik etjegini aýtdy.
Eýýäm 25 ýyldan gowrak wagt bäri häkimiýet başynda oturan Nazarbaýew bu beýanaty 11-nji martda, prezidentiň ýolbaşçylygyndaky dolandyryjy partiýanyň - «Nur Otanyň» gurultaýyna gelen delegatlar oňa öz kandidatlary hökmünde ses berenlerinden soň etdi.
"Men siziň özümi prezidentlige hödürlemek inisiatiwaňyz bilen diňe bir sebäbe görä, ýurdumyz üçin täze we örän wajyp maksatlary teklip etmek isleýändigim sebäpli razylaşýaryn»" diýip, Nazarbaýew aýtdy.
Prezidentlige kandidat üçin dil synagy
Nazarbaýew 11-nji martda «Nur Oton» partiýasynyň gurultaýyna gatnaşanyndan soň, Merkezi Saýlaw komissiýasyna baryp, prezidentlige kandidatdan talap edilýän synagdan, gazak dili boýunça ekzamenden geçdi.
"Biz Nursoltan Abişewiçiň döwlet dilini suwara bilýändigine göz ýetirdik" dil komissiýasynyň başlygy Mirzataý Žoldaşbekow ekzamenden soň žurnalistlere aýtdy.
Soňky günlerde potensial kandidatlaryň birnäçesi dil synagyndan ýykylyp, saýlawda bäsleşmek hukugyndan mahrum boldy.
Bu talap, prezidentlige kandidatyň Gazagystanyň territoriýasynda doglan bolmak şerti bilen bir hatarda, 1990-njy ýyllarda girizilipdi.
Nazarbaýewiň tankytçylary bu talaplaryň öňki Sowet Soýuzynyň Gazagystan bilen serhetdeş respublikalarynda doglan we gazak dilini gowy bilmeýän potensial kandidatlaryň öňüni baglamak üçin girizilendigini aýdýarlar.
Milletiň durmuşyny gowulandyrmak üçin...
"Prezidentlik saýlawlaryna diňe öz milletiniň durmuşyny gowulandyrmak üçin anyk maksatlary bolan adam gatnaşmaly" diýip, Nazarbaýew telewideniýede halka ýetirilen çykyşynda aýtdy.
Ozalky demirçi işçi, 74 ýaşyndaky Nazarbaýew Merkezi Aziýanyň nebite baý ýurduna 1989-njy ýyldan, sowet döwründen bäri ýolbaşçylyk edýär. Şol wagt ol sowet respublikasynyň Kommunistik partiýasynyň başlygydy.
Nazarbaýew başgaça pikirlenýänleri basyp ýatyrdy we Gazagystanda Günbatar tarapyndan azat ýa-da adalatly diýlip baha berlen ýeke saýlaw hem geçirilmedi.
Saýlawda bäsleşmek üçin ýene iki kandidat resmi hasaba alyndy, emma hökümet tankytçylary olaryň maksady Nazarbaýewiň belli-külli ýeňiş gazanjak saýlawyna demokratiýa häsiýetini bermekden ybarat diýýärler.
"Halkyň islegi"
Ozalky saýlawlarda bolşy ýaly, Nazarbaýew özüniň bäsleşige gatnaşmak baradaky kararyny halkyň isleg-talabyna boýun bolmak hökmünde görkezdi, emma onuň tankytçylary bu ideýany ret edýärler.
Nazarbaýew 6-njy martda, ýene bir bäş ýyl möhlet üçin dalaşgärlik etjegini ýa etmejegini gümürtik galdyryp, ssenariýany üýtgetmegiň wagtynyň gelendigini aýtdy.
Gazagystanyň indiki prezidentlik saýlawy 2016-njy ýyla planlaşdyrylypdy, emma geçen aý Nazarbaýew tarapyndan ýolbaşçylyk edilen gurultaý Gazagystanyň «daşarky faktorlar esasynda» dörän ykdysady krizisden geçmegi üçin ýene bir möhlet zerurlygyny nygtap, onuň ir geçirilmegini teklip etdi.
«Nur Otan» partiýasynyň agzalarynyň köplüginden durýan parlament bu üýtgeşikligi birnäçe gün soň tassyk etdi.
Synçylar Nazarbaýewiň dünýäde nebitiň bahasynyň arzanlamagyndan gelip çykýan ykdysady aladalar we Günbataryň Astananyň söwda partnýory Orsýetiň garşysyna girizen sanksiýalary öz meşhurlygyny gowşadar öýdüp, basymrak täze möhlete başlamakçy bolýandygyny aýdýarlar.
Daşardaky pullary getirmeli
Nazarbaýew partiýa gurultaýyna ýüzlenip, emläklerini daşary ýurtlarda saklaýan biznesmenlere öz pullaryny yzyna, Gazagystana getirmäge çagyrdy we «gizlin maýasyny kanunlaşdyran» adamlara hut özüniň asuda durmuş kepilligini berýändigini aýtdy.
Nazarbaýew iýunda öz pullaryny yzyna getiren gazaklary jogapkärçilige çekilmekden goraýan kanuna gol çekdi.
"Siziň hemmäňiz görýärsiňiz, indi daşary ýurtda zat gizlär ýaly bolmady" diýip, Nazarbaýew halkara bank läheňi HSBC-niň, Şweýsar hususy bank bölüminiň müşderileriniň syzyp çykan global sanawyna we belli bir döwür içindäki balansyna salgylanyp aýtdy.
"Ol ýerde biz üçin watan ýok, ol ýerde bize hiç kim garaşmaýar. Bar zat şu ýerde" diýip, Nazarbaýew partiýa gurultaýyna gatnaşýanlara ýüzlenip aýtdy.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Russiýanyň metbugat gulluklary Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Jon Kerriniň Ukrainadaky, Siriýadaky we Ýemendäki durnuksyzlygy maslahat etmek üçin, 12-nji maýda Gara deňziniň kenaryndaky Soçi şäherinde rus kärdeşi Sergeý Lawow bilen duşuşjakdygyny habar berýärler.
Russiýanyň döwlete degişli “RIA-Novosti” habar gullugynyň ady köpçülige mälim edilmeýän bir çeşmä salgylanyp berýän maglumatynda, Kreml gündogar Ukrainadaky konfliktiň çözülmegi dogrusynda Kerri täze teklipleri hödürlär diýip umyt edýär diýilýär.
Şeýle-de, gürrüňi edilýän çeşmäniň aýtmagyna görä, Lawrow amerikan kärdeşi Kerrä Ukraina harby kömegiň ugradylmagynyň kabul ederlikli däldigini aýtmagy planlaşdyrýar.
Russiýa Waşingtonyň Ukrainanyň goşunyny türgenleşdirmek barada ýakynda eden tagallalaryny tankyt edipdi.


text:
1-nji dekabr halkara derejesinde AIDS keseline garşy göreş güni hökmünde bellenip geçilýär. Azatlyk Radiosy bu kesele garşy göreş meselesinde Türkmenistanyň halkara guramalary bilen alyp barýan hyzmatdaşlyklary barada UNAIDS programmasynyň Merkezi Aziýa boýunça koordinatory Raman Hailewiç bilen ýörite söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Jenap Hailewiç, Türkmenistanda WIÇ infeksiýasynyň ýaýramagy barada türkmen häkimiýetleri siziň guramaňyza nähili maglumat berýärler?
R.Hailewiç: Dürli ýurtlaryň WIÇ infeksiýasy barada BMG-niň ýörite programmasynyň sekretariatyna berýän hasabatlary barada gürrüň edilse, ýagny WIÇ infeksiýasynyň profilaktikasy hem bejerilişi boýunça rezolýusiýanyň ýerine ýetirilmegi barada gürrüň edýän bolsak, onda Türkmenistan şeýle hasabatlary bermeýär.
Azatlyk Radiosy: Bize belli bolşuna görä, türkmen häkimiýetleri ýurtda diňe iki adamyň bu kesele duçar bolandygyny, olardan biriniň aradan çykandygyny aýdýarlar, şeýle dälmi?
R.Hailewiç: Hawa, bu türkmen tarapynyň berýän maglumaty. Biziň pikirimizçe, bu maglumat doly däl. Biziň programmamyzyň çaklamagyna görä, Türkmenistanda WIÇ infeksiýasyna uçran adamlaryň sany 500-den az däl.
Meniň pikirimçe, türkmen häkimiýetlerinde infeksion keselleriň öňüni almak boýunça ýörite programma hem bar. Olar wagtal-wagtal barlag hem geçirýärler. Şonuň üçin, ýurtdaky AIDS hem WIÇ infeksiýasy bilen kesellänleriň sany barada häkimiýet başyndakylarda maglumat bar diýip pikir edýarin. Ýöne häzirlikçe şol maglumatlar köpçülige ýetirilmeýär.
Azatlyk Radiosy: Eýsem, Türkmenistan WIÇ infeksiýasy bilen bagly maglumatlary BMG ýaly halkara guramalaryna ýetirmän, goňşy ýurtlara howp salmaýarmy? Bu ýerde gürrüň bejerilmeýän infeksion kesel barada gidýär ahyryn!?
R.Hailewiç: Maglumat bolmasa, beýleki ýurtlara näderejede howpuň abanýandygyny hem kesgitläp bolmaýar. Meniň pikirimçe, bu meselede ýurduň içinde alnyp barylýan işler has möhüm.
Biz, bir tarapdan, Türkmenistanda kesellänleriň sany barada we olara degişli başga maglumatlaryň ýokdugyny, ýurduň ýapykdygyny aýdýarys. Ýöne, beýleki tarapdan, Türkmenistanyň içinde pozitiw ädimleriň ädilýändigini-de boýun almaly.
Mysal üçin, şu ýyl Türkmenistan WIÇ infeksiýasynyň profilaktikasy boýunça täze strategiýany işläp düzdi. Bu barada ýurduň prezidenti Bütindünýä Saglyk Guramasynyň regional direktory, BMG-niň Ösüş programmasynyň administratory bilen duşuşygynda hem aýtdy. Şonuň üçin, türkmen hökümetiniň bu meselä üns berýändigini aýtsa bolar. Şol çäreleriň has aýgytly görnüşde amala aşyrylmagyna garaşylýandygy – bu aýry mesele.
Azatlyk Radiosy: Siziň guramaňyzda hasabat bermeýän ýurtlary hasabat bermäge mejbur eder ýaly ýörite mehanizmler barmy?
R.Hailewiç: Bu meselede bizde diňe bir mehanizm bar, ol hem hyzmatdaşlyk edip, dialogy ýola goýmakdan ybarat. Biz hasabaty düzmek üçin zerur bolan maglumatlary her bir ýurda ýetirmäge synanyşýarys. Ýagny, biz ýurtdaky epidemologik ýagdaýa görä, nireden maglumatlary ýygnamaly, olary nadip toplamaly diýen ýaly meseleler boýunça maglumat berip, kömek etmäge taýýar. Ýöne bu zatlaryň hemmesi dialog arkaly geçirilýär, ýagny, hökümetiň erk-islegi bolmasa, biz hiç hili maglumat alyp bilmeris.
Azatlyk Radiosy: Ýurduň häkimiýetleri WIÇ infeksiýasyna uçranlar baradaky maglumatlary ýaşryn saklamak bilen, bu kesele uçranlaryň belli bir derejede hak-hukugyny bozmaýarmy?
R.Hailewiç: Islendik bir beýleki raýatlar ýaly, WIÇ infeksiýasyna duçar bolan adamlaryň hem medisina kömegini almaga haky bar. Ýagny, adama belli bir diagnoz goýulsa, ol şoňa görä-de bejerilmeli.
Şu ýyl Türkmenistan WIÇ infeksiýasy bar bolan adamlaryň bejerilmegi üçin zerur bolan dermanlaryň sanawyny tassyklady. Men muňa-da pozitiw ädim diýip baha berýarin hem bu mesele bilen bagly ýagdaýyň gowy tarapa özgerjekdigine umyt edýärin.
Azatlyk Radiosy: Diýmek, resmiler ýurtda diňe iki adamyň WIÇ infeksiýasyna uçrandygyny tassyklasalar-da, olar kesellileri bejermek üçin dermanlary-da satyn alynýar, ýörite strategiýa-da kabul edýärler. Eýsem, bu biri-birine gapma-garşy gelýän bir ýagdaý dälmi?
R.Hailewiç: Belki, bu ýagdaý problemanyň bardygynyň gytaklaýyn boýun alynmasydyr. Bir tarapdan-a, hökümet bu problemany çözmek üçin iş alyp barýar, beýleki tarapdan bolsa, öňden bäri kada öwrülen syýasat boýunça, ýurtda bu mesele barada gürrüň edilmeýär. Belki, bu meseläniň-de ýakyn geljekde çözülmegi mümkin.
Azatlyk Radiosy: Täjigistan ýaly ýurtlarda antiretrowirus terapiýasyny almaga gurby çatmaýan adamlara ýardam berýän guramalar bar. Türkmen häkimiýetleri ýurtdaky WIÇ wirusyna uçranlaryň sany barada ygtybarly maglumatlary bermän, şol kesellileri mugt bejergi almak mümkinçiliginden mahrum edýärmi?
R.Hailewiç: Täjigistan barada aýtsak, bu ýurtda köp guramalar WIÇ infeksiýasyna, inçekesele hem gyzzyrma garşy göreş boýunça “Global fondunyň” programmalarynyň çäginde iş alyp barýarlar. Häzir bu fond Türkmenistanda inçekeseliň profilaktikasy hem bejergisi boýunça uly proýekti amala aşyrýar.
WIÇ infeksiýasy bilen bagly bu fond şeýle ýardamy Türkmenistana berip bilmez, sebäbi Türkmenistanda adam başyna düşýän girdejiniň derejesi, Täjigistan bilen deňeşdirilende, ýokary. Galyberse-de, WIÇ infeksiýasynyň ýaýramagynyň derejesi anyklanmadyk ýurtlara bu fond ýardam berip bilmeýär.
Başgaça aýtsak, ýerli häkimiýetlerde kesellilere ýardam bermek üçin zerur serişdeler ýeterlik bolmasa-da, infeksiýa barada gerekli maglumatlar berilmese, halkara guramalary-da ýurtdaky kesellilere ýardam berip bilmeýärler.


text:
Päkistanyň howspuzlyk gulluklarynyň berýän maglumatlaryna görä, düýn ýurduň Mohmand etrabyndaky harby baza edilen hüjümde 2 adam ölüp, 6 adam ýaralanypdyr. Bu hüjümiň arkasynda Talyban söweşejileirniň durandygy gümän edilýär.
Mohmand etraby Päkistanyň Owganystan bilen serhedinde ýerleşýär we ol ýerde ýurduň harby güýçleri Al-Kaýda bilen gatnaşygy bolan talyp söweşejilerine garşy operasiýalary geçirýärler.
6-njy dekabrda bu etrapda janyndan geçen adamlaryň amala aşyran iki partlamasynda 43 adam ölüpdi.


text:
Awstriýa we onuň Balkandaky goňşulary serhet gözegçiligini güýçlendirmek barada ylalaşdylar we öz döwlet araçäklerini doly ýapmaklarynyň ähtimaldygyny duýdurdylar.
24-nji fewralda Wenada geçirilen duşuşykda Ýewropa Bileleşigine agza döwletleriň - Awstriýanyň, Sloweniýanyň, Horwatiýanyň, Bolgariýanyň ministrleri we Albaniýanyň, Bosniýanyň, Kosowonyň, Makedoniýanyň, Çernogoriýanyň we Serbiýanyň resmileri bilelikde deklarasiýa ýaýratdylar.
Onda “gaçybatalga sorap ýüz tutýan köpsanly adamlaryň hemmesini hasaba almak mümkin däl” diýlip, ýurtda “içerki howpsuzlygy” we “ sosial jebisligi” goramak üçin çäklendirmeleri dikeltmegiň zerurdygy aýdylýar.
Umumy şertler bolmaly
“Günbatar Balkan ýollaryndan gelýän migrant akymynyň düýpli çäklendirilmegi zerur” diýlip, 19 maddadan ybarat dokumentde nygtalýar.
Şeýle-de, migrantlaryň akymyny jylawlamagyň ýollaryny öz içine alýan dokumentde “halkara goldawyna mätäç bolmadyk migrantlaryň” we “galp dokumentler bilen syýahat edýän, dokumentsiz, özüniň haýsy ýurduň graždanydygy ýa-da şahsyýeti barada ýalňyş maglumat berýän adamlaryň” Ýewropa Bileleşigine girmegine rugsat berilmeli däldigi aýdylýar.
Deklarasiýada başpena almaga real mümkinçiliklere eýe bolan adamlar üçin hasaba durmak boýunça umumy şertleriň bolmalydygy hem bellenilip, Ýewropa Bileleşigine agza ýurtlaryň umumy şertlere laýyk gelmeýänleri kabul etmeli däldigi tekrarlanýar.
80 adama çenli çäklendirdi
Awstriýa ýakynda öz döwlet araçäklerinde başpena soraýan adamlardan kabul edilýänleriň sanyny günde 80 adama çenli çäklendirdi we öz giňişliginden geçmäge rugsat berilýän adamlaryň sanyny hem azaltdy.
Awstriýanyň içeri işler ministri Johanna Mikl-Leitner: “Biz migrantlaryň akymyny häzir çäklendirmelidiris. Sebäbi bosgunlar meselesi Ýewropa Bileleşiginiň aman galmagynyň meselesi bolup biler” diýdi.
“Awstriýa migrant problemasyna Ýewropa Bileleşigi bilen bilelikde çözgüt tapmagyň tarapdary bolsa-da, ÝB bu akymy duruzmak üçin gysga möhletleýin “milli çäreleri” kabul etmeli” diýip, Leitner belleýär.
Awstriýanyň häkimiýetleri bilelikdäki deklarasiýanyň 25-nji fewralda Brýusselde Ýewropa Bileleşigine agza ýurtlaryň içeri we adalat ministrleriniň derejesinde geçiriljek duşuşykda hödürlenjekdigini mälim etdiler.


text:
“Air France” kompaniýasy işgärleriniň iş taşlaýşy sebäpli reýsleriň ýarsyny şu gün ýatyrmagy mümkin. Profsoýuzlaryň karary boýunça iş taşlaýyş dört gün dowam eder.
Hepdäniň duşenbe güni reýsleriň dörtden üç bölegini ýerine ýetirmek awiakompaniýa başartdy.
Taýýarlanýan iş taşlaýyş barasynda iş berijilere bärsinden 48 sagat öňünden habar bermäge awiakompaniýanyň işgärlerini borçly edýän kanun proýektine “Air France” kompaniýasynyň pilotlary hem ýerde işleýän personaly protest bildirýär. Profsoýuzlaryň pikiriçe, kanun proýekti işgärleriň hukugyny bozýar.
Kanun proýekti ýakynda fransuz parlamentiniň aşaky öýünde makullanyp, oňa häzir Senatda seredilýär.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Hytaýyň Döwlet ösüş bankyndan 4 milliard 100 million dollara barabar karz puluny alyp, bu serişdeleri Günorta Ýolöten gaz ýatagynyň özleşdirilmegine sarp etmegi degişli ýolbaşçylara tabşyrdy. Bu barada türkmen metbugaty habar berýär.
Bu serişdeleriň bir böleginiň gaz arassalaýjy kompleksleriň gurluşygyna sarp ediljekdigi penşenbe güni geçirilen maslahatda bellenildi.
«Türkmengaz» döwlet konserniniň başlygy Nury Muhammedowa işleriň depgininiň haýal barýandygy üçin berk käýinç yglan edilendigi hem habar berilýär.


text:
Türkmen metbugatynyň berýän maglumatyna görä, Britaniýanyň BBC teleradiokorporasiýasy Ýewropa Bileleşiginiň maliýe goldawy esasynda alyp barýan proýektiniň çäginde, Turizm we sport boýunça döwlet komitetiniň guramaçylygynda Türkmenistanyň žurnalistleri bilen iki günlük seminar geçiripdir.
Maglumata laýyklykda, bu seminarda uly sport çärelerini, şol sanda Aziýa-2017 oýunlaryny mediada beýan etmek baradaky meselelere garalypdyr.
Seminary geçirmek üçin BBC-niň Bütindünýä fondunyň ekspertleri Kewin Berden we Deýwid Sted Aşgabada bardylar diýlip, habar berilýär.
2017-nji ýylda Aziýanyň ýapyk jaýlardaky 5-nji oýunlary Türkmenistanyň paýtagty Aşgabatda geçiriler.


text:
Geçen hepdäniň penşenbe güni Ýewropa Komissiýasy “Nabukko” proýektiniň gurluşygyna 200 million ýewro çykardy. Emma bu pul proýektiň ykbaly boýunça gutarnykly karara gelinýänçä doňduryldy. “Nabukko” proýektiniň geljeginiň şu ýylyň aýagyna çenli kesgitlenmegine garaşylýar.
Ýewropa Bileleşigi şu ýylyň aýagyna çenli “Nabukko” proýektiniň geljegi barada gutarnykly karara geler. Bu barada 4-nji martda Ýewropa Komissiýasy tarapyndan yglan edildi.
Emma häzirki wagtda kesgitsiz “Nabukko” proýektiniň geljeginiň Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistan bilen uzak möhletleýin 30 ýyllyk gaz söwdasy boýunça strategik ylalaşygyny baglaşmak ukybyna bagly boljagyny, Ýewropa Bileleşiginiň ýokary derejeli resmisine salgylanyp, Trend habar agentligi ýazýar we Brýusseliň Aşgabat bilen şu ýylyň aprel aýynda şeýle ylalaşygy baglaşmaga umyt edýänligini belleýär.
Başyny “RWE” başlarmyka?
Azatlyk Radiosynyň Germaniýadaky habarçysy Tahyr Şirmuhammet Germaniýanyň iri “RWE” kompaniýasynyň hem türkmen tarapy bilen geljekki aýlarda ylalaşyk baglaşmaga taýýarlanýanlygyny nemes metbugatyna salgylanyp, habar berýär. “Eger bu ylalaşyk ýerine ýetirilse, “Nabukko” geçirijisi arkaly Türkmenistanyň gazy hem Ýewropa akdyrylar”.
“Nabukko” proýektine esasy gatnaşyjylaryň biri bolan “RWE” kompaniýasy geçen ýylda Türkmenistan bilen özara hyzmatdaşlyk barada baglaşylan Memoranduma laýyklykda häzirki wagtda Hazar deňziniň Türkmenistana degişli boleginiň 23-nji blogunda gözleg-anyklaýyş işlerini geçirýär.
Energiýa meseleleri boýunça rumyniýaly bilermen Dan Susionyň bellemegine görä, “Nabukkonyň” durmuşa geçirilmeginiň öňünde onuň gurluşygy bilen bagly kynçylyklara bar. Olaryň käbiri şulardan ybarat: Orsýetiň “Günorta akym” we “Demirgazyk akym” atly alternatiw proýektleri we Ýewropa Bileleşigine agza döwletler tarapyndan syýasy we maliýe goldawyň kemterligi.
Ýewropa Komissiýasy geçen penşenbe “Nabukkonyň” gurluşygyna 200 million dollar çykarjagyny tassyklady.
Merkezi Aziýa we Hazar regionlaryndan çekiljek we Orsýetiň daşyndan aýlanyp geçjek uzynlygy 3,3 müň kilometrlik “Nabukkonyň” gurluşygyna 7,9 milliard ýewro talap edilýär.
“Nabukkonyň” ykbaly
“Nabukkonyň” ykbaly Türkmenistana garaşly diýen pikirler hem öňe sürülýär. Orsýetiň “Kommersant” gazeti Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistan bilen 2008-nji ýylda energiýa hyzmatdaşlygy boýunça Memoranduma gol çekmegine, 2009-njy ýylda “Nabukko” proýektini durmuşa geçirmek boýunça ylalaşyk baglaşylmagyna ünsi çekýär.
Şeýle-de bu neşir Türkmenistanda ynsan hukuklary bilen bagly problemalar çözülmese-de, Brýusseliň Aşgabat bilen wagtlaýyn söwda ylalaşygyny baglaşyp, eglişik etmegine garamazdan, “Nabukko” proýektiniň çig mal bilen üpjünçiligi henizem kepillendirilenok diýip belleýär.
Köp ugurly energiýa strategiýasyny yglan edýän we halkara gaz geçiriji proýektlerine gyzyklanma bildirýänligini mälim edýän prezident G.Berdimuhamedow “Nabukko” goşulmak üçin ýurduň mümkinçilikleriniň bardygyny belläpdi.
Ýewropa Bileleşigi bilen Türkmenistan geçen hepdede Aşgabatda özara energiýa hyzmatdaşlygynyň perspektiwalaryny maslahat etdiler.
Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa we Gürjüstan boýunça ýörite wekili Pýer Moreliň we onuň yz ýany ABŞ-nyň Ýewraziýa energiýa syýasaty boýunça ýörite wekili Riçard Morningstaryň türkmen tarapy bilen gepleşiklerde gozgalan meseleler barada resmi habarlarda umumy maglumat berildi.
Käbir synçylar Türkmenistan bilen Günbatar döwletleriniň arasynda gidýän gepleşikleriň häzirki tapgyrynda energiýa hyzmatdaşlygyna degişli jikme-jik meseleleriň geňeşilýänligini çak edýärler.
Merkezi Aziýa boýunça syýasy bilermen Artýom Ulunýan şeýle meseleleriň arasynda gaz önümçiligine degişli haýsy proýektleriň Ýewropa tarapyndan maliýeleşdirilmegine, önümiň we gaz söwdasynyň girdejileriniň bölünişigine, galyberse-de proýektiň çykdajylarynyň ödelmegine degişli soraglaryň maslahatlaşylýanlygyny çäk edýär.
“Nabukko” – “Demirgazyk Akym”
Energiýa meseleleri boýunça bilermen Dan Susio “Nabukko” proýektiniň geljegi Ýewropa Bileleşiginiň tagallalaryna we inisiatiwalary elden bermezlik ukybyna bagly bolar diýip, pikir edýär.
Ýewropa Bileleşiginiň agza döwletlerinde “Nabukko” proýektiniň geljegi barada uly dikussiýalalar gidýär. “Nabukko” goldaw bildirmek bilen deň derejede oňa garşy çykyşlar hem edilýär.
Azatlyk Radiosynyň Germaniýadaky habarçysy Tahyr Şirmuhammediň sözlerine görä, hususan-da, Germaniýanyň ozalky kansleri Gerhard Şröder Orsýetiň Germaniýa bilen ylalaşygy esasynda “Gazprom” kompaniýasy tarapyndan gurulýan “Demirgazyk akym” proýektini goldap çykyş edýän bolsa, ýurduň öňki kansleri Ýoşka Fişer “Nabukko” goldaw bildirýär.
Ýewropa Komissiýasynyň “Nabukko” proýektine niýetläp çykaran we gutarnykly karara gelinýänçä doňduran pulunyň ÝB “Nabukko” proýektinden el çeken ýagdaýynda Bileleşigiň beýleki proýektlerine gönükdiriljegi geçen hepde habar berildi.
Ýewropany Hazar regiony bilen baglanyşdyrjak we ynamdar gaz partnýory hökmünde abraýy gowşan Orsýetiň daşyndan aýlanyp geçjek “Nabukko” proýekti Ýewropa Bileleşiginiň öz öňünde goýan esasy meselesi bolup galýar.


text:
Türkmenistanda milli aýdym-saz sungatynyň gadymy taryhy bar, klassiky saz sungatynyň-da öz taryhy bar.
Azatlyk Radiosy Türkmenistanda klassiky saz sungatynyň tejribeleri, sazçylyk mekdebi barada gürrüň bermegini sorap, türkmen sazandasy, dirižyory Orsýetiň Ýaroslawl şäheriniň simfoniki orkestriniň ýolbaşçysy, Myrat Annamämedowa ýüzlendi.
Orsýetiň halk artisti, 1980-nji ýyllarda Türkmenistanyň simfoniki döwlet orkestrine ýolbaşçylyk eden 59 ýaşly Myrad Annamämedow sungat we sungat işgärleri barada kitaplaryň awtorydyr. Myrat Annamämedowyň ejesi meşhur sazanda we pedagog, Türkmenistanyň at gazanan sungat işgäri Gözel Annamämedowa birinji türkmen pianistkasydy. Käbir maglumatlara görä, Mokwadaky WDNH sergi merkezinde duran meşhur “Dostluk” fontanynda şekillendirilen türkmen gyzynyň heýkeli hut Gözel Annamämedowanyň obrazyndan döredilipdir.
Azatlyk radiosy: Türkmenistanda sowet döwründe klassyky saz mekdebi boldy diýmek bolarmy we ol häzir barmy?
Myrat Annamämmedow: Türkmen sazy barada aýdylanda, bu ýerde türkmen saz mekdebi boldy, boljagyna ynanasym gelýär, hudaý halasa, ýene-de boljagyny aýdyp bileris diýse bolar. Men muny diňe türkmen bolandygym ýa-da türkmen sazyny bilýändigim we türkmen sazandalaryny tanaýandygym üçin aýtmaýaryn. Men bu aýdan zadymy düşündirmäge taýýar.
Birinjiden, islendik bir halkda we milletde bolşy ýaly, türkmen halkynyň arasynda hem talantly adamlar az bolmady, belki-de köp boldy. Bu öz-özünden düşnükli. Ykbalyň emri bilen, şol talantly türkmenler, öz yhlaslary we emele gelen ýagdaý esasynda, ajaýyp bilim almagy başardylar. Sowet döwründe düzgün bolşy ýaly, olar esasan rus şäherlerinde, Moskwada, Leningradda, türkmeniň iň bir talantly, iň bir yhlasly ogul-gyzlarynyň okan ýerlerinde okadylar. Eger olaryň atlaryny tutmaly bolsa, kompozitorlardan, geniý hasaplaýan adamlarym Weli Muhadowy, Daňatar Öwezowy we Nury Halmämmedowy agzap biljek. Bularyň hersiniň öz ykbaly, öz terjimehaly, öz bilim gory we öz döredijilik üstünlikleri boldy.
Mysal üçin, Weli Muhadow Moskwa konserwatoriýasynda okaýan wagty şol döwrüň uly döwlet baýragyna mynasyp boldy, Daňator Öwezow türkmen sazynyň açyşy boldy, onuň döredijiligi, onuň düýp özeni türkmen özeni bolup durýar diýse-de bolar. Nury Halmämmedow barada aýdylanda, bu täsin bir talant boldy, onuň eserlerine aňrybaş derejede tebigylyk, aňrybaş hakykatçyllyk mahsus. Ol sowet sazandasyna mahsus bolan konýunkturadan gaty daş adamdy, ol döredijilik üçin, halk üçin, diňleýjileriň kalbyna aralaşmak üçin işledi.
Häzir aramyzda ýaşap ýörenler barada aýtmaly bolsa, meniň üçin Türkmenistanda ilkinji kompozitor Rejep Rejebow bolup durýar. Başga-da talantly kompozitorlar bar. Olardan Daňtar Hydyrowy agzamak bolar. Ýerine ýetirijilerden uly talant, uly drižer Hydyr Allanurowy, öz tebigylygy, ýerine ýetirijilik we wokal aýratynlyklary bilen haýran edýän Maýa Kulyýewany agzap belerin. Şeýle-de drižerlar Orazgeldi Berdiýewi, Aşyr Hojatowy agzamak bolar. Maýa Kulyýewadan soň Maýa Şahberidiýewany, Hoja Annadurdyýewi, Hoja Annaýewi, Aýdogdy Gurbanowy agzap bolar.
Bular ajaýyp aýdymçylar, emma bu günki gün olar belli bir ýaşa bardylar. Men türkmen sazynyň göwherlerinden biri hökmünde Roza Töräýewany hem agzamak isleýärin. Şeýle-de men Türkmenistandan giden Batyr Alyýewi agzardym.
Azatlyk Radiosy: Siziňçe, türkmen sazynyň aýratynlygy, özboluşlylygy nämeden ybarat?
Myrat Annamämmedow: Bu örän inçe sorag üçin sag boluň. Tassyklaýaryn, gep nämede, hawa, klassyky, ýewropa ýa-da häzirki zaman dünýä düşünjesinde türkmen sazy sowet döwründe kämilleşdi, emma biz häzirki zaman türkmen klassyky sazynyň türkmen halk, milli sazlarynyň däplerinden gaýdýandygyny hiç wagt ýatdan çykarmaly däldiris. Men munuň çyplak türkmen watançylygy bolup görünmezligi üçin käbir delilleri getireýin.
Türkmen saz heňi, bir tarapdan, iň wertioz heň bolsa, ikinji tarapdan, uly Aziýada iň bir inçe, nepis saz heňi bolup durýar. Maňa mälim bolan aziýa saz heňleriniň içinde, ýerine ýetirijilik babatynda, belki-de Gazagystanyň sazandalary türkmen sazandalary bilen bäsleşip biler. Türkmen sazy ritm dürlüligi bilen tapawutlanýar, türkmen halk sazynyň döredýän heňleri hiç bir matematiki, algebra hasaplamalaryna, ýokary matematiki algorizmlerine sygmaýar. Bu aňrybaş derejede özboluşly döredijilik. Ýene bir ýagdaý, türkmen sazy nepis lirizme ýugrulan.
Pürli Saryýew, Sahy Jepbarow, Annageldi Jülgäýew ýaly beýikler, meniň beýleki agzan adamlarymyň hemmesi öz döredijiliginde, öz alan biliminde, aýdaly rus, sowet, Moskwa, Leningrad bilimi bolsun, şübhesiz ýagdaýda, öz akademiki bilimleri bilen bir hatarda biziň beýik, gadymy we çuň türkmen saz däplerimize daýandy.
Azatlyk Radiosy: Türkmen klassyky sazynyň doglan we gülläp ösen döwri diýip haýsy döwre aýdyp bolar?
Myrat Annamämmedow: Geçen asyryň 30-njy, 40-njy we 50-nji ýyllary türkmen saz pikiriniň, türkmen ýerine ýetirijilik medeniýetiniň, türkmen saz ruhunyň ýaýbaňlanmagynda aýgytlaýjy ýyllar boldy. Hut şu ýyllarda, 30, 40, 50-nji ýyllarda türkmenler özleriniň dünýä medeniýetindäki özboluşly konsepsiýalaryna, hususan-da dünýä saz medeniýetindäki özboluşly orunlaryna göz ýetirdiler. Hut şu üç onýyllyk şu günki häzirki zaman türkmen klassyky sazynyň kemala gelmeginde aýgytlaýjy döwür boldy.
Azatlyk Radiosy: Şu günki günde türkmen klassyky sazynyň ýeten derejesini saklamak, ony mundan beýläk-de ösdürmek üçin näme edilmeli?
Myrat Annamämmedow: Men Türkmenistanda soňky gezek 5 ýyl gowrak mundan öň boldum. Men şonda Aşgabadyň gözelleşenine, aýdaly ykdysadyýetde, arhitekturada, durmuş hyzmatlarynda, ilatyň ýaşaýyşynda gazanylan üstünliklere guwandym. Emma men şonda, muny gizläp oturjak däl, türkmen saz medeniýetiniň örän ejiz, egbar düşen ýagdaýyna gynanman durup bilmedim.
Hawa, Türkmenistanyň ýolbaşçylarynyň 90-njy ýyllardaky kararlary nazarda tutulýar, hawa, häzirki ýolbaşçylaryň klassyky saz sungatyny gaýtadan janlandyrmak baradaky kararlary nazara alynýar. Emma şol wagtyň özünde käbir adamlar dünýäden ötdi, käbirleri başga ýurtlara gitdi. Ýaşajyk oglan-gyzlar bolsa, dogry olar indi ýetişmeli. Olar, aýdaly, ýewropa saz bilimlerini almadylar, tutuş dünýäniň saz mekdeplerinden täsirlenmediler. Düşünýäňizmi, men Orsýetde ýaşaýaryn, belli bir derejede tanalýan, bilinýän rus sazandasy. Emma rus sazy, ajaýyp rus saz mekdepleri, kompozitorlyk, ýerine ýetirijilik ussatlyklary bilen, dünýä saz medeniýetiniň bir bölejigi bolup durýar.
Türkmenistan barada aýdylanda bolsa, göwrümi boýunça, ýazylan taryhy boýunça has kiçi ýurtda, şu nukdaý nazardan seredilende, elbetde, maňa heniz şol mahalam bilimdarlyk, häzirki zaman sazandalarynyň, ýaşlaryň saz täsirleri kemter göründi. Şu günki gün barada aýdylanda, men bäş ýyldan gowrak ozal Türkmenistanda rus medeniýetiniň günlerini geçirmäge bardym, delegasiýa ýolbaşçylyk etdim. Meniň gören, synlan ýaşlarym diýseň talantly ýaşlardy.
Emma olar biziň gürrüňimizi başlan zadymyza, mekdebe, saz mekdebiniň bolmagyna esaslanmaýardy. Häzir türkmen saz mekdepleri ýok. Muny dikeldip boljak, ýagny döwlet kararlary esasynda, hususy inisiatiwalar, halkara alyş-çalyşlary, şol bir wagtda Türkmenistana dünýäniň has täsin saz adamlaryny çekmek bilen edip boljak işler bar.


text:
Ýakynda Ýewropa Komissiýasynyň başlygy Žoze Manuel Barroso Türkmenistany WTO (Bütindünýä söwda guramasyna) agza bolmak üçin arza bermäge çagyrdy.
Häzir Bütindünýä söwda guramasynyň (BSG) 153 agzasy bar. Olaryň arasynda öňki SSSR-e giren döwletlerden Gyrgyzystan, Gürjüstan, Ukraina, Moldowa, Ermenistan, Litwa, Latwiýa, Estoniýa we agza bolmak üçin arza berenleriň arasynda Orsýet, Gazagystan, Özbegistan, Belarus, Täjigistan we Azerbaýjan bar.
Orsýetli ykdysatçy, Orsýet Dumasynyň maliýe bazary boýunça komitetiniň agzasy Pawel Medwedew Azatlyk Radiosynyň Rus gullugy bilen söhbetdeşlikde Bütindünýä söwda guramasyna girmekligiň bähbitli tarapy barada aýdyp, bu guramanyň agzalarynda öz bähbitlerini goramak mümkinçiliginiň döreýandigini belleýär.
“Mysal üçin, ABŞ öz polat öndürýän senagatyny goramak üçin daşary ýurtlardan import edilýän polada goşmaça gümrük tölegini girizende, BSG-ä girýän ýurtlar muňa garşy çykyp, öz harydyny öňki pes tölegler bilen ABŞ-a eksport edip bildiler. BSG-ä girmeýän ýurtlar bolsa nobata durmaly boldular” diýip, bilermen belleýär.
Bu gurama agza ýurtlaryň öňünde özara söwdada möçber we beýleki çäklendirmeleri ulanmazlyk, söwda syýasatynda aç-açanlygy ornaşdyrmak, söwda jedellerinde maslahat we gepleşik geçirmek usulyna ulanmagy rugsat etmek ýaly şertler goýulýar. Şeýle-de bu gurama agza bolan ýurtlar intellektual eýeçilik baradaky ylalaşygy doly berjaý etmeli.
Bolgariýada ýaşaýan türkmen ykdysatçysy Annadurdy Hajyýew bu düzgünleri ýerine ýetirmek üçin Türkmenistanda entek gaty köp reformalary geçirmegiň zerurdygyny aýdýar: “Ýagny, bu gurama agza bolan ýurtda öndürilýän harytlar dünýä bazaryndaky güýçli bäsleşikde ýeňmäge ukyply bolmaly. Munuň üçin bolsa ýurtda ylmy ösdürmeli, önümçilikde soňky tehnologiýalary ulanyp, ýokary hilli harydy arzan bahadan satmaga ukyply bolmaly”.
BSG-niň esasy şertleriniň biri – söwdadaky bahalary tertibe salmakdan ybarat. Bu bolsa hökümet tarapyndan belli bir pudaklara goýberilýän dotasiýalary azaldyp, soňabaka olaryň doly ýatyrylmagyny aňladýar. Ýagny, bazarda önümleriň görnüşi köpelip, dotasiýalar arkaly däl-de, basleşik arkaly bahalaryň pes bolmagyny gazanmaly, bu bolsa öz nobatynda hökümet monopoliýasynyň ýatyrylmagyna getirmeli.
Orsýet mysaly
“Mysal üçin, Orsýetde bu gurama girmek üçin zerur bolan şertler ýerine ýetirilse, onda ýurduň içerki bazarynda daşary ýurtlarda öndürilýän harytlaryň görnüşleri artyp, ýurduň köp pudaklary şeýle bäsleşige döz gelip bilmez” diýip, Orsýetiň ykdysadyýet boýunça ministriniň öňki orunbasary Iwan Starikow Azatlyk Radiosynyň Rus gullugy bilen söhbetdeşlikde belledi.
“Orsýetde häzir daşary ýurtda öndürilýän maşynlara gümrük tölegi 30%-e barabar bolsa, bu ýurt BSG-ä agza bolansoň, bu tölegleri iki esse kemeltmeli bolar” diýip, bilermen aýdýar. “Şeýle ýagadaýda bolsa daşary ýurt kysymly maşynlaryň bahasy pese düşer, netijede ýurduň içinde öndürilýän ulaglar, çäre görülmese, şeýle bäsleşige çydap bilmezler”.
Gazagystan hem bu gurama girmek üçin tagalla edip gelýär. Ykdysatçy Annadurdy Hajyýew Bolgariýa, Wengriýa ýaly ýurtlarda, olar BSG-ä girensoň bolşy ýaly, Gazagystanda hem BSG-ä girmeklik oba hojalygynyň çökgünlige uçramagyna getirmegi ahmal diýýär. Sebäbi, bilermeniň nygtamagyna görä, beýleki ýurtlardan geljek harytlaryň hili ýokary bolup, gazak harytlarynyň bäsleşikde yza galmagy mümkin.
Türkmenistandaky ýagadaýy bolsa ykdysadyýetiň liberallaşdyrylmagy meselesinde, Orsýetiňki ýa Gazagystanyňky bilen entek deňeşdirerden ir diýip, bilermen aýdýar. Ol Türkmenistanyň hususy pudagynyň gowşakdygyny, ýurtda öndürilýän harytlaryň köpüsiniň konkurensiýada ýeňip bilmejekdigini öňe sürýär.
BSG-niň düzgüniniň esasynda erkin söwda ýatyr. Erkin söwda bolsa graždanlaryň ýaşaýyş derejesini ýokarlandyrýar, girdejilerini artdyrýar, ýurda getirilýän harytlaryň görnüşi artyp, basleşik döreýär. Basleşik bolan ýerde bahalar pese düşýär, satyn alyjylaryň hil meselesinde saýlamak mümkinçiligi köpelýär. Bahalaryň galmagyna köp halatda monopoliýalar sebäp bolýar. Türkmenistanyň ykdysadyýetinde bolsa döwlet monopoliýasy uly rol oýnaýar.
“Türkmen häkimiýetleri üçin bolsa bu gurama girmäge isleg bildirmegiň özi hem ykdysadyýetiň hemme pugaklarynda liberallaşmak ugrunda geçirilýän reformalaryň tizleşdirilmegini, bazar ykdysadyýetiniň mehanizimleriniň ýurtda ornaşdyrylmagyny aňladar diýip, Türkmenistanyň maliýe pudagynda uzak wagtlap işlän, häzir Bolgariýada ýaşaýan türkmen ykdysatçysy Annadurdy Hajyýew belleýär.


text:
Käbir Günbatar ýurtlarda aýal-gyzlaryň ýüzüni-başyny ýapýan dini nikabyň ulanylmagyny gadagan etmek barada diskussiýalaryň dowam edýän bir wagtynda, Eýranyň aýal-gyzlarynyň arasynda modernleşmek tendensiýasy tebigy ýagdaýda kem-kem giň gerim alýana meňzeýär. Eýsem, bu prosese ruhanylar nähili täsir edýärler?
Men Eýranyň dini wekili Hojatoleslam Kazem Sedihiniň “Aýallar sada geýinmeseler, munuň erkek kişini azaşdyryp, hatda ýer titremäniň döremegine-de getirip biljekdigi” baradaky ýazanlaryny okap, kän bir geň galmadym. Gayta, tersine, meni bu pikirler güldürdi. Sebäbi men rewolýusiýadan soňky döwürdäki Eýranda ösüp-ulaldym. Çagakam Sedihiniňki ýaly pikirleri eýran telewideniýesinde, hökümetiň gözegçiligindäki metbugatynda häli-şindi görüp, okap bolýardy.
Rewolýusiýadan soň aýallaryň hökman hijab geýmeli edilendikleri anyk ýadymda galdy. Bize hijabyň, hamana, aýallara öz ahlagyny, päkligini berk saklamaga ýardam edip, olary şeýtandan, jyn-arwahdan goraýandygy wagyz edilýärdi. Olaryň aýdyşyça, hijab geýmek peýdaly. Şeýle egin-eşik geýnen aýallaryň abraýy, ähmiýeti ýokarlanýar diýip öwredilýärdiler.
Çagalykdan ýatda galan zatlar
Çagakam telewideniýede çykyş eden dini wekiliň aýallaryň saçlaryndan özboluşly bir şöhläniň erkek kişileriň gözüne düşüp, olaryň jynsy höwesini oýarýandygy barada gürrüň berendigi ýadymda galdy. Şeýdip, ol näme üçin aýallaryň gaty yssy howada-da hijab geýmelidigini düşündirmäge synanyşypdy.
Ýaşym kiçi bolsa-da, bu gepleşigiň meni gaty geň galdyrandygy hakydamda. “Eger şol şöhleli gürrüň çyn bolaýanda-da, näme üçin men, ejem, doganlarym özlerini “goramaly”. Belki, dindarlar jynsy höwesine gözegçilik edip bilmeýän erkek kişileriň gara äýnek dakynmagyny talap etmelidirler?” diýen sowalyň özümde dörändigi ýadymda.
Başda bu zatlar meniň üçin adalatsyzlyk bolup görünýärdi. Emma soňra bu zatlaryň Eýran rewolýusiýasynyň netijesinde emele gelen hakykatdygyna göz ýetirdim. Ol hakykat bolsa aýallaryň goragsyzdygyna, olaryň gadrynyň bilinmeýändigine şaýatlyk edýärdi.
“Pes derejeli” raýatlar
Yslam dininde aýala goýulýan hormat, edilýän sarpa, Muhammet pygamberiň aýallara hormat goýup, olar barada alada edendigi barada köp gürrüň edilse-de, men aýallaryň eýran jemgyýetinde pes derejeli raýatlar bolup galýandygyna düşündim.
Gowy aýal we gowy ene bolmagyň biziň esasy wezipämizdigi bize çagalykdan wagyz edildi. Biziň okuw kitaplarymyzda erkekler söweşiji hökmünde görkezilip, olar durmuşda ýüze çykýan dürli gyzykly ýagdaýlarda suratlandyrylýardy. Aýal-gyzlar bolsa oýde hijablaryny ütükläp, erkek kişileriň öýe gelerine garaşmaly diýlip, şol kitaplarda ýazylýardy. Elbetde, öý-içeri arassa bolup, ýazylan saçagyň üstünde-de ýaňy bişirilen taýýar nahar bolmaly, öýdäkileriň hemmesi-de erkek kişä güler ýüz bilen bakmaly...
Eýranda hijabyň bize Hudaý tarapyn uly bir peşgeş hökmünde berlendigi, onuň bizi “el degrilmedik merjen” ýaly saklaýandygy häli-şindi aýdylýardy. Ýöne meniň özüm hem, köp joralarym hem şol owadan sözlere ynanmadyk. Biz käbir aýallaryň özleriniň hijab geýmek isleýändiklerini bilip, olaryň bu
islegine hormat goýardyk. Emma bu meselede biz öz ýolumyzy saýlamak isleýärdik.
Eýranda her juma namazynda diýen ýaly Sedihi ýaly dindarlar hijab geýýän aýallary öwüp, arşa çykarýarlar. Bürenjekden boýun gaçyrýan aýallaryň bolsa nälet getirýändigini aýdyp, eýran jemgyýetiniň hemme belalarynyň şol aýallardan gelýändigini tekrarlaýarlar.
Häkimiýetler asgyn geldi
Emma yslam rewolýusiýasyndan soňky geçen 31 ýylyň dowamynda Eýranyň “Rewolýusiýa gwardiýasynyň”, “Basij milisiýasynyň” we polisiýasynyň haýbatlaryna garamazdan, häkimiýetler ýurtda aýallaryň hemmesiniň hijab geýmegini gazanyp bilmediler.
Elbetde, häkimiýetler bu ugurdaky synanyşyklaryny henizem dowam etdirýärler. Emma häkimiýet başyndakylaryň: “Bir juma güni aýallar ýeri titrederler. Soň ýagdaý has hem ýaramazlaşar” diýip takwasyramaklary olaryň gorkularynyň üstüni açýar. Hawa, olar onlarça ýyllardan soň hem aýallara doly gözegçilik edip bilmeýändiklerinden howatyrlanýarlar.
“Häzir eýran uniwersitetlerinde okaýan studentleriň 60 %-i zenanlar. Gitdigiçe has köp aýal-gyzlar özleriniň pes derejeli raýatlar bolmak islemeýändiklerini, öz hak-hukuklary üçin göreşmäge taýýardyklaryny beýan edýärler.
Belki, ruhany Sedihi ýaly dindarlar öz aýdýan sözleriniň manysyna doly düşünýän hem däldirler. Belki, eýran aýallary hakykatdan hem ýeri titretmäge ukyplydyr. Şol ýer titremäniň bolsa geljekde aýallara hijab geýdirip, olary öýde oturtmaga synanyşýanlara gaty agyr degmegi mümkin.
Golnaz Esfandiari Azat Ýewropa Azatlyk Radiosynyň analitigi. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
ABŞ-nyň Demokratik partiýasynyň kandidaty Hillari Klinton özüniň saýlaw kampaniýasynyň ilkinji çykyşynda amerikanlaryň gündelik durmuşyna ýardam etmegi wada berdi.
Ol Nýu-Ýorkdaky Ruzwelt adasynda müňlerçe goldawçysynyň öňünde çykyş edip, esasy syýasatyny yglan etdi. Emma öňki döwlet sekretary öz teklipleriniň anyk detallaryny aýtmady.
"Meniň bu bäsleşikde iň ýaş kandidat bolmazlygym ahmal, emma men Birleşen Ştatlaryň taryhyndaky iň ýaş zenan prezident, şeýle-de ilkinji ene bolaryn» diýip, 67 ýaşyndaky Klinton aýtdy.
Klinton, eger 2016-njy ýylyň noýabryndaky saýlawlarda prezident saýlansa, işleýän maşgalalara kömek bermegi wada etdi: «Siz rowaç bolmasaňyz, Amerika rowaç bolup bilmez» diýip, ol aýtdy.
Ol ykdysadyýeti diňe bir ýokardakylar üçin däl, her bir amerikaly üçin işletmegi wada berdi.


text:
Gündogar Owganystanda suduň jaýyna edilen hüjüm netijesinde prokuraturanyň başlygy we ýene azyndan alty adam öldürildi.
Logar welaýatynyň polisiýa başlygynyň orunbasary Nesar Ahmad Abdul Rahimzai 5-nji iýundaky hüjümi amala aşyran üç sany ýaraglynyň hemmesiniň howpsuzlyk güýçleri tarapyndan öldürilendigini aýtdy.
Puli Alimdaky suda edilen hüjüm täze bellenen baş prokuror Akram Nejadyň jemgyýetçilige tanyşdyrylýan wagtynda boldy.
Bu hadysada 19 adamyň ýaraly bolandygy habar berildi. Bu hüjümiň jogapkärçiligini «Talyban» öz üstüne aldy.
Geçen aý sud edilen alty jeňçi, şol sanda dört sany «Talyban» agzasy jezalandyrylyp öldürileninden soň, jeňçiler sud resmilerini nyşana alýarlar.


text:
Beýik akyldar Magtymgulynyň döredijiliginde durmuş hakyndaky goşgulary esasy orunlarynyň birini eýeläpdir,ol Çilim çekmek, Nas atmak,ogurlyk, nahak gan dökmek ýaly pis häsiýetlere garşy öz çeper dilini ýarag höküminde ullanyp, şeýle setirleri ýazýar.
Çilimkeş-- Hak seni raýyňa goýmuş jahanda,
Ede bileniň etgil munda,çilimkeş
Diwan gurlan güni, hasap jaýynda,
Jogabyň nämedir anda, çilimkeş.
Şahyr "Nas atan" şygarynda nas atýan adamyň hapysadygyny görkezip, ony masgaralaýar we erbet endigini taşlamaga çagyrýar
Nas atan-- Akar durar üsti-başyňy poh eder,
Senden gaçar deňi-duşyň Nas atan!
Şahyr öziniň eserlerinde gybatkeşligi we töhmeti hem iň ýaramaz häsiýet höküminde ýazgarypdyr.
Gybatkeş-- Ömriňi ýele berme, azma ýoluňdan,
Aglatmagyn il güniňi Gybatkeş!
Şahyr Gelin-gyzlaryň edepli, mylaýym,arssa, päkize bolmagyny hem isläp,ata-enäni sylamaýan, hapysa Gelin-gyzlary pislä,
Gelin-gyzlar--Bardyr gözel, sirke basar saçyny
Artmaz ýuwmaz tabagynyň daşyny,
Sylamaz atasynyn, ene ýaşyny
Anyň hyzmatyndan gaçasyň geler


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow sentýabryň 14-nde paýtagtda ýokary bilimli, ussat hünärmenleri taýýarlamak üçin, dünýä standartlaryna laýyk gelýän, okuw programmalary iňlis dilinde alnyp baryljak ilkinji uniwersiteti gurmagy teklip etdi.
Bu teklip daşary ýurtlarda okaýan türkmenistanly studentleriň arasynda gyzyklanma döretdi. Olardan käbirleri oňa pozitiw baha berseler, beýlekileri bu barada o diýen optimistik bolmadyk pikirleri orta atdylar.
Ýaşlar üçin uly mümkinçilik
Daşary ýurtlaryň birinde bilim alýan 24 ýaşly Aýgül Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde bu pikiri goldaýandygyny aýtdy.
“Men bu pikiri goldaýaryn. Meniň pikirimçe, bu biziň ýaşlarymyz üçin uly mümkinçilik. Bu ýol bilen biziň ýaşlarymyz ýokary derejede bilim alyp bilerler. Alyş-çalyş programmalary boýunça daşary ýurtlardan biziň ýurdumyza talyplar geler diýip umyt edýärin. Eger-de men orta mekdebi gutaranymda, bu mümkinçilik [bolan] bolsady, men bu mümkinçilikden peýdalanyp, şol uniwersitete okuwa girerdim. Mysal üçin, eger sapaklary iňlis dilinde daşary ýurtly mugallymlar okatsa, onda biziň ýaşlarymyzyň öz ülkämizden daşary ýurda gidip okamaklarynyň geregi ýok” diýip, Aýgül belledi.
Gurbanguly Berdimuhamedowyň aýtmagyna görä, göz öňünde tutulýan täze uniwersitetde okatmagyň gündizki bölümleri bolmaly we ondaky okuwlar tölegli esasda gurnalmaly.
"Tölegli bolsa bolsun"
Ýokary bilim almak üçin okuwyny Gyrgyzystanda dowam etdirýän Aman agzalan teklip barada Azatlyk Radiosyna şeýle diýdi:
“Tölegli bolsa bolsun, eger ýokary derejede bolsa, puly tölener, näme üçin tölenmesin? Dünýäniň köp ýurtlaryndaky uniwesitetler, iň gowy uniwersitetler – tölegli uniwersitetler-ä! Meniň pikirmçe, tölegli bolsa, gowy. Okuwçylaram bir zatlar töleseler, gowrak okarlar, sebäbi öz pullaryny töleýärler”.
“Bu uniwersitetiň Türkmenistanyň beýleki uniwersitetlerinden tapawudy bolmaz” diýip, bu ädime şübhe bilen garaýanlaram bar. Ýokary bilimini daşary ýurtda dowam etdirýän Mekan täze dörediljek uniwersitet barada şeýle diýdi:
“Men iňlis dilinde dörediljek uniwersitet gowy pikir diýip hasaplaýan. Ýöne bu uniwersitetiň beýleki uniwersitetlerden tapawudy bolmazmyka diýýän, sebäbi Türkmenistanda, bilşimiz ýaly, pul (para) meselesi bar. Emma geçen ýyllara garanyňda bu ýyl köpräk okuwçy alnypdyr. Şonda-da bu uniwersitetden tama ýokmuka diýýän. Pul, yagny para meselesini aýryp, ikinjiden, öz güýji bilen ekzamenlerden geçen okuwçylar kabul edilse, şonda ýurtda bilim öser. Pul meselesi aýrylmasa, onda onuň beýleki uniwersitetlerden tapawudy bolmazmyka diýýän”.
Türkmenistanyň prezidenti göz öňünde tutulýan bu täze uniwersitete näçe talybyň kabul ediljekdigini aýtmasa-da, wise-premýer S.Toýlyýewe meýilleşdirilýän bu ýokary okuw jaýy bilen baglanyşykly meseleleri takyk öwrenmegi we degişli teklipleri taýýarlamagy tabşyrdy.
Resmi çeşmelerde beýan edilen habarlardan çen tutulsa, bu plan başa barsa, täze uniwersitetde Halkara ykdysadyýeti, Halkara žurnalistikasy, Halkara hukugy, Menejment ýaly fakultetler dörediler.


text:
Täjigistanly tussaglar ýaňy golaýda başga ýere geçirilenlerinde, garawullar tarapyndan urlup-ýenjilendiklerini aýdýarlar. Subutnama hökmünde olar özlerine düşen ýaralaryň wideo ýazgylaryny taýýarlapdyrlar.
Azat Ýýewropa we Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugyna Hojant şäherinde türmede oturan bir topar tussagyň garyndaşlaryndan ençeme wideo ýazgy gelip gowuşdy. Tussaglaryň garyndaşlary bu wideolaryň mobil telefonynda ýazylyp alnyp, özlerine iberilendigini aýdýarlar. Wideolary kimiň düşürendigi belli däl.
Wideolarda tussaglar, bedenleriniň gök-gabarçyk bolup duran ýerlerini görkezip, 15-20 sany garawulyň özlerini urup, ýaralandygyny aýdýarlar.
Tussaglaryň we olaryň garyndaşlarynyň aýtmagyna görä, bular öten aý Duşenbedäki iki türmeden ýurduň demirgazygynda ýerleşýän Hojant şäheriniň tussaghanasyna geçirilen 40 töweregi tussagyň arasyndaky adamlardan.
"Biz bu ýurda degişli däl ýaly"
Olar ýalaňaçlanmaga mejbur edilip, özlerine sögülendigini, urlup-ýenjilip, kemsidilendiklerini aýdýarlar:
"Bizi kemsitmek tussaghananyň maşynyna salnyp, alnyp ugralan badymyza başlandy. 20 töweregi garawul bizi birin-birin rezin serdesse bilen ýençmäge durdy. Adaty adamlar birini uranda, olara 25 ýyl türme tussaglygy berilýär. Bular adamlary şeýle ursalar-da, olara jeza ýok. Bu nähili zat? – diýip, tussaglar soraýarlar. - Olar kyrka golaý tussagy şeýle ýençdiler welin, biziň käbirimiz özünden gitdi. Biz bu ýurda degişli däl ýaly, hiç kime gerek däl ýaly, bu jemgyýetde bize orun ýok ýaly edip urdular".
Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugy tarapyndan soralanda, tussaghananyň häkimiýetleri we baş prokuroryň edarasy bu barada maglumat bermekden boýun towlady.
Tussaglar özleriniň türmäniň resmilerine we Baş prokurorlyga şikaýat edip, hat ýollandyklaryny aýdýarlar. Ýöne olaryň hatyna berlen jogap ýok.
Tussaglary goldap, protest gecirdiler
Tussaglaryň garyndaşlary türmelerdäki ýaramaz ýagdaýlar sebäpli noýabr aýynda baş prokuroryň edarasynyň öňünde protest geçirdiler.
Duşenbedäki häkimiýetler täjik türmelerinde bolýan gynamalary we bendileriň ýaramaz saklanmagyny ulaltmazlyga synanyşýarlar. Adalat ministrliginiň türmeler bölüminiň başlygy Ilhomjan Mahmudow: "Gynamalar baradaky aýyplamalar düýbünden ýalan, hemmesi esassyz" diýýär.
Tussaglar Ajik Gaýumow we Hamza Ikromzoda Duşenbede saklanýan türme kameralarynda öli tapylansoň, Täjigistan ýiti tankyt astyna düşdi.
Jemgyýetçiligiň gykylygy artansoň, häkimiýetler bularyň nähili ýagdaýda ölendiklerini anyklamak üçin barlag işini ýola goýdular. Prezident Emomali Rahmon bu barlaga hut özüniň kontrollyk etjekdigini aýtdy.
2011-nji ýylda Gorgondepe şäherindäki zähmet lagerinde hem onlarça bendi gynamalaryň we urlup-ýenjilmegiň garşysyna protest bildirip, açlyk yglan etdi.
Hukuk guramasy Amnesty International bendileriň gynalmagyny, urlup-ýenjilmegini we bolýan beýleki kemsitmeleri Täjigistanyň tussaghanalarynda adaty düzgüne öwrülen zatlar hökmünde häsiýetlendirýär.


text:
Birleşen Ştatlar Peşawardaky amerikan konsullygyna edilen hüjümi ýazgardy.
Ak Tamyň sözçüsi Robert Gibbs Birleşen Ştatlar bu zorlugy berk ýazgarýar diýdi.
Agyr ýaraglanan jeňçiler iki maşyn bilen Päkistandaky amerikan konsullygyna zabt etmäge synananda azyndan 7 adam, şol sanda 4 hüjümçi öldi.
Päkistandaky Tehrike-Talybanyň sözçüsi Azam Tarik AFP habar gullugyna telefonda beren gürrüňinde bu hüjümiň adamsyz uçarlardan Pakistanyň Owganystan bilen serhetindäki jeňçilere garşy urlan zarbalar üçin ar alyşdygyny aýtdy.


text:
Kreml Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň gelýän hepde eýranly kärdeşi Hassan Rohani bilen duşuşjygyny aýdýar.
Bu duşuşyk Orsýetiň Ufa şäherinde geçer. «Hawa, biz şeýle duşuşygyň bolmagyna garaşýarys we hakytadanam oňa taýýarlyk görýäris» diýip, Kremliň sözçüsi Dmitriý Peskow 2-nji iýulda žurnalistlere aýtdy.
Orsýet 9-10-njy iýulda Ufada Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasynyň sammitini geçirýär.
Orsýet, Gazagystan, Gyrgyzystan, Hytaý, Täjigistan we Özbegistan bu gurama agza bolup, Eýran oňa synçy hökmünde gatnaşýar.


text:
Şu gün Fransiýanyň goranmak ministri Jerard Longuet Owganystana sapara bardy.
“Frans-press” habar agentligi bu saparyň barşynda Jerard Longuetiň Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý, ýurduň goranmak ministri Abdul Rahim Wardak we NATO-nyň Owganystandaky güýçleriniň komanduýuşisi, amerikan generaly Jon Allen dagylar bilen gepleşik geçirjekdigini habar berýär.
Iki gün mundan öň Owganystanyň Kapisa welaýatynda owgan esgerleriniň harby geýimini geýnen bir ýaragly adamyň eden hüjüminde iki sany fransuz esgeri ölüpdi.


text:
14-nji awgustda Ukrainanyň parlamenti hökümete Orsýete garşy sanskiýalary girizmäge we milli howpsuzlyga wehim salýan mediany senzura astyna almaga ygtyýar berýän kanuny kabul etdi.
Kanun Ukrainanyň gündogarynda dowam edýän zorluklar bilen bagly Orsýeti çäklendirmek we Kremle garaşly habar serişdelerinde Ukraina garşy alnyp barylýan propaganda garşy durmak maksadyny göz öňünde tutýar.
Sanksiýalar Ukrainada separatizmi goldamak we maliýeleşdirmek bilen baglylykda Orsýetiň we beýleki ýurtlaryň 172 wekiline we 65 guramasyna garşy niýetlenýär. Sanksiýalaryň güýje girmegi üçin Ukrainanyň Milli howpsuzlyk we goranmak geňeşleri tarapyndan tassyklanmaly.


text:
Şu gün Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton Tähranyň ýadro ýaraglaryny döretmek howpy bilen öz goňşularyny hem alada goýýandygyny aýtdy.
Ol bu barada şu gün Bahreýinde edeň çykysynda belledi. Geljek duşenbe güni Ženewada Eýran bilen dünýäniň alty iri döwleti özara gepleşik geçirmekligi planlaşdyrýarlar.
Eýran özüniň ýadro programmasy arkaly ýadro ýaraglaryny döretmeýändigini aýdýar.
H.Klinton Ýakyn Gündogaryň howpsuzlygy bilen baglanyşykly «Manama dialogy» diýlip atlandyrylýan gepleşikleriň açylyş dabarasyna gatnaşmak üçin Bahreýne bardy.


text:
Litwada öňki sowet soýuzynyň ýörite polis toparynyň, OMON-yň agzasy 7 serhetçini öldürenligi üçin sud ediler.
Wilnýusyň regional sudy Konstantin Nikuliniň bu jenaýat boýunça gorag talabyny delil ýoklugy üçin ret etdi. Ýedi serhetçi 1991-nji ýylyň 31-nji iýulynda Litwa bilen Belarusyň araçäginde, jezalandyryp öldürme usulynda, atylyp öldürilipdi.
Bu hüjümden aman galan ýeke adam hem maýyp bolupdy. Nikulin öz adyny üýtgedip, Latwiýanyň raýaty bolýar. Emma ol tutulyp, 2007-nji ýylyň noýabrynda Litwa berilýär.
Orsýet bu işde güman edilýän beýleki üç adamy bermekden boýun gaçyrýar.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obamanyň administrasiýasy Liwiýanyň oppozision wekillerini Ak Tama çagyrdy.
Liwiýanyň Milli geçiş geňeşiniň ýolbaşçysy Mahmud Gibril we geňeşiň beýleki wekilleri milli howpsuzlyk boýunça maslahatçy Tom Donilon, şeýle-de Kongresiň agzalary bilen duşuşyk geçirerler.
Delegasiýanyň programmasynda prezident Obama bilen duşuşyk ýok.
Mahmud Gibril Ak Tamda geçiriljek duşuşykdan öň, Birleşen Ştatlary Liwiýanyň Milli geçiş geňeşini ykrar etmäge çagyrdy.
Liwiýanyň Milli geçiş geňeşi ýurdy uzak wagtlap dolandyryp gelýän Muammar Kaddafiniň syýasatyna garşy çykýar.


text:
Bu ýumruk urgusy hatda köpi gören boks janköerlerini hem tisginmäge mejbur etdi.
YouTubeda ýerleşdirileli bäri tasdan 16 müň gezek görlen wideoýazgyda gazak boksçysy Kanat Yslam ermenistanly Andranik Hakobiýany çep äňine urup, arkan serreldýär. Emin başy sämän Hakobianyň öz çüňküne ýaplanmagyna kömek etmekden ötri söweşi togtadýar.
Bu ösüp gelýän we şonuň bilen bir wagtda professional kämillige ymtylýan talanta gulluk edýän zoňtar güýç ýaly bir zat. Üstesine bu gowy başlangyç, ýöne öňde geçilmeli uzak ýol bar.
Yslam 24-nji noýabrda Bogotada kolumbiýaly Segundo Herrerany ýeňdi, ýagny ikinji raundda ýere serreltdi. Yslam häzir ýeňil orta agramly professional hökmünde 5-0, onuň ýeňişleriniň ählisi garşydaşyna nokaut bermekden gelýär.
Hytaýda doglan 28 ýaşly Yslam 2008-nji ýylyň Pekin Olimpiýadasynda Hytaýyň milli boks komandasynyň agzasy bolup, bürünç medal gazanypdy.
Ol özüniň ata-baba ýurduna 2009-njy ýylyň dekabrynda dolandy we öňki paýtagt Almatynyň golaýynda ýerleşdi. Ahyrynda gazak raýatlygyny hem aldy, ýöne ol 2012-nji ýylyň ýazynda, öz saýlap alan hünärine has köp yhlas siňdirmek maksady bilen, Birleşen Ştatlaryň günorta ştaty Florida göçdi.
Azatlyk Radiosynyň gazak gullugynyň maglumatlaryna görä, Yslam geçen tomus bolan London Olimpiadasynda Gazagystana wekilçilik edip bilmedi. Sebäbi ol munuň üçin ýaryşdan öň azyndan iki ýyl Gazagystanda ýaşamalydy ýa-da Hytaýdan Astana üçin söweşmäge rugsat berýän ýörite ygtyýarnama almalydy.
Yslamyň ýurduny çalyşmagyndan göwni galan Hytaý beýle rugsady bermedige meňzeýär.
Yslam Floridada Kubada doglan tälimçi Nelson Lopeziň ýolbaşçylygyndaky “Nelsons Promotion” bilen iki ýyllyk şertnama baglaşdy. Nelson Lopez 2008-nji ýylyň Olimpidasynda altyn medal alan we güýçli urgularyň ussady hasaplanýan Feliks Daýazyň, Dominikan respublikasynyň belli boksçysynyň deňinde goýulýar.
Yslam birnäçe hepde mundan öň Daýaz bilen bokslaşmak üçin Nelsonyň Günbatar Palma kenaryndaky bazasyndan Maýama gitdi. Bu altyn medally bilen bürünç medallynyň arasyndaky bäsleşik boldy.
"Bu gazakda gujur bar" diýip, Daýazyň aýdan sozleri Nelsonyň websaýtynda çap edildi. "Emma sen gujursuz gazagyň bardygyny bilýäňmi?"
Yslamyň Gazagystandaky öňki tälimçisi Tursungaly Edilow Azatlyk Radiosynyň gazak gullugyna Yslamyň öz ömrüni professional boksçulyga bagyşlamak kararyna gelendigini, şu sebäpden aýalyny we ogluny hem Florida alyp gidendigini gürrüň berdi.
Edilowyň pikirine görä, turuwbaşdan gazanýan üstünliklerine garamazdan, Yslamyň öňünde uly synaglar dur. Ol gelýän üç ýylda 20 ýa 30 bäsleşige çykmaly we, islendik dünýä derejesini gazanmak üçin, şol ýaryşlaryň ählisinde ýeňiş gazanmaly.
Nelsonyň websaýty Yslamyň indiki tutluşygynyň 30-njy noýabra bellenendigini we “ösmegi hem-de öz hünärini kämilleşdirmegi dowam etdirýändigini” ýazýar. Şeýle-de bu saýt ony ýeserlik bilen, ýöne ýöriteläp däl, “Kanat Slam” diýip atlandyrýar.
Belki-de bu lenç edilen galypdyr, ýöne men bir lakamyň döräp gelýänini duýýaryn.


text:
"Haýyş edýärin ejemi menden aýyrmaň!" - diýip Türkiýede özüne goldaw üçin gol ýygnama kampaniýasyny başladan Rüýa atly gyzjagazyň ejesi köne pasportly türkmenistanly wizasyz zähmet migranty, kakasy bolsa Türkiýe raýaty.
Bu kampaniýa change.org atly sahypada alnyp barylýar.
Türkiýäniň degişli ýolbaşçylaryna, şol sanda prezidentine ýüzlenen türkmen gyzjagazy Rüýa we onuň türkmenistanly ejesi şeýle kampaniýanyň üsti bilen nähili maksada ýetmek isleýär?
Gol ýygnama kampaniýasy häzir nähili barýar? Şeýle ýagdaýdaky Türkiýede ýaşaýan beýleki türkmen maşgalalar kampaniýa barada nähili pikir edýär?
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanyny Rüýa we onuň ejesiniň ýagdaýyndaky beýleki türkmenistanlylaryň kynçylyklaryna gönükdirýär.
Gepleşige gatnaşmak isleýänler hat@azatradio.org ýa-da metbugat@gmail.com elektronik hat salgylarynyň üsti bilen aragatnaşyga geçip bilerler. Teswirleriňizi bolsa aşakdaky foruma ýazyp bilersiňiz.


text:
Türkmenistan ýaly ýapyk jemgyýetlerde media görülmek we eşidilmek üçin darkaş gurýar, şol bir wagtda onuň täsiri babatdaky subutnama seýrek. Bu türkmen hökümetiniň niýeti bilen bagly. Türkmenistanyň metbugat azatlygy derejesi, Azatlyk öýi guramasynyň yzygiderli kesgitlemesine görä, dünýäde «ýamanyň ýamany» bolup durýanlaryň arasynda görkezilýär.
Emma şunuň ýaly çäklendirmelere garamazdan, AÝ/AR-nyň Türkmen gullugy öz işini has azat jemgyýetlerdäki metbugat serişdeleriniň köp funksiýalarynyň mysalynda ýola goýmak bilen, raýatlaryň bähbidine hyzmat etmegiň hötdesinden gelýär.
Bularyň hemmesini az sanly statistiki maglumatlar hem görkezýär: dört ýyl mundan ozal Türkmen gullugynyň websaýtyna ortaça aýda 18,000 okyjy, ujypsyzja adam girýärdi. Şu noýabrda bu saýta girýänleriň sany 861,500 boldy we 1.3 million gowrak sahypa görüldi. Bu websaýt ýurt içinde hemişelik petiklengi, emma oňa girýänleriň 75 prosentden gowragy Türkmenistanyň içinden uç alýar, ýagny olar proksi hyzmatlary ulanyp, petik saýta girýärler. Türkmen gullugynyň YouTube kanalyny görýänler häzir aýda jemi 100,000-e golaý, feýsbuk sahypasynda bolsa Azatlygyň 127,500 muşdagy bar. Dört ýyl ozal Türkmen gullugy hiç hili wideoreportaž taýýarlamaýardy.
Bu statistika ýerli diňleýjileri gyzyklandyrýan, olaryň isleglerini kanagatlandyrýan we interaktiw mazmundan gelip çykýar. Ýurt içinde Azatlyk radiosy diýip bilinýän Türkmen gullugy ýerli ösüş meseleleri, elektrik ýetmezçilikleri we çarkandakly ýollar, şeýle-de halkyň gündelik durmuşyna täsir edýän ýaşaýyş meseleleri barada maglumat berýär. Bu berilýän gepleşikler netijesinde, golaýda häkimiýetler bir obany ýykmak kararlaryny üýtgetmeli boldular, ýerli suw üpjünçiligini gowulandyrmak üçin çäre gördüler.
Azatlyk radiosy Türkmenistanyň Owganystan bilen serhedinde bolýan zatlar, şol sanda «Talyban» we beýleki ekstremist toparlar barada hem gyzgyny bilen, örän özboluşly maglumatlary berýär.
Türkmen gullugyndaky özgerişlikler Azatlyk radiosynyň müdiri Muhammad Tahir tarapyndan 2011-nji ýylda başlanan programma strategiýasynyň netijesi bolup durýar. Şol wagt «dissident neşiri» bolan we ýerli täzeliklerden sowa geçen Azatlyk radiosy indi, rekord derejede gazanylan netijeler bilen, jemgyýetçilik hyzmatyndaky radiogepleşikler hökmünde bilinýär. «Adamlar biziň habarçylarymyzyň gapylaryny kakyp, öz dertlerini aýtmaga hem-de interwýu bermäge başladylar» diýip, Muhammad Tahir aýdýar. «Ozalky günlerdäkiden düýpli tapawutlylykda, ýönekeý raýatlar hatda biziň kameralarymyzyň öňünde hem açyk gürläp başladylar.»
Bu ulanyjylary has köp özüne çekýän mazmun döredýär, öz diňleýjilerini göni, internetde we efirde özüne baglaýar.
Tahir öz habarçylarynyň ýurt içindäki elýeterligini ykrar etmek bilen, geçen ýyl öz türkmen dilindäki gepleşiklerini iňlis dilinde, regional temada, halkara diňleýjileri üçin guralan çekişmeler bilen hem baýlaşdyrmak kararyna geldi. Hususan-da serhet meseleleriniň beýan edilmegi daşary ýurtlardaky Merkezi Aziýa synçylarynyň arasynda köp muşdak gazandy we ýokary baha mynasyp boldy.
Bu programmalara salgylanmak bilen, Glazgow uniwersitetiniň Merkezi Aziýa barlaglary merkeziniň direktory, Dr. Luca Anceschi Azatlyk radiosyny regiondaky wakalary yzarlamak üçin «iň ynamdar we elýeterli çeşme» diýip atlandyrdy we bu ýagdaýyň Merkezi Aziýanyň geljekki nesliniň pikir-garaýyşlarynyň formirlenişini görkezýändigini belledi.
Azatlyk radiosynyň üstünlikleri ýerli häkimiýetlere garşy durup, habar we maglumat toplamaga het eden ýerli habarçylar üçin gymmat düşdi. Olar geçen ýylyň dowamynda, köplenç bolsa olaryň maşgala agzalary habarçylary dymdyrmak üçin guralan gorkuzma kampaniýanyň nyşanasyna öwrüldi.
Bu kampaniýanyň yzygiderli häsiýete eýe bolmagy bir topar media gözegçiligi guramasyndan we daşary ýurt hökümetlerinden, şol sanda Birleşen Ştatlardan aladaly beýanatlaryň ýaýradylmagyna getirdi.
Soňky 18 aýda dokuz habarçydan altysy işden çekildi, gündogardaky Balkan regionynda ýaşaýan fotožurnalist Saparmämmet Nepesgulyýew häzir üç ýyl türme tussaglygy jezasyny çekýär. Ol galplaşdyrylan we öz habarlary üçin ar alyş diýip giňden ynanylýan aýyplamalar, neşe maddasy aýyplamasy bilen türmä basyldy.
Radionyň diňe bir işgärlerine hem hüjüm etmek bilen çäklenmän, häkimiýetler Azatlygyň gepleşikleriniň halka gelip ýetmeginiň hem öňüni almaga çalyşdylar, adamlaryň hususy hemra antennalyryny söküp aýryp, olara derek döwlet eýeçiligindäki hemra antennalaryny – Azatlygyň gepleşiklerini eşitdirmeýän antennalary oturtdylar. Gurnalan hat kampaniýasy Türkmen gullugyny we onuň işgärlerini biabraý etmek üçin galplyklary ýaýradýar.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Aşgabat, 15-nji ýanwar. “Türkmenportal”.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow milli parlamentiň deputatlary bilen duşuşygynda eden çykyşynda hojalyk gatnaşyklarynda we söwda geleşiklerinde ýüze çykýan jedelleri çözmek üçin özbaşdak hereket edýän arbitraž kazyýet düzümini döretmegiň zerurlygyna ünsi çekip, işewürlik gatnaşyklarynda emele gelýän söwda-ykdysady jedelleri, bütin dünýäde edilişi ýaly, arbitraž edaralarynyň üsti bilen çözmek meselesine seretmek hem möhümdir diýip belledi. Şu maksat bilen arbitraž kazyýetiň Ýokary kazyýetiň düzüminden çykarylsa gowy boljakdygy aýdyldy.
Kazyýetiň düzümini kämilleşdirmek barada aýtmak bilen, Türkmenistanyň Prezidenti kazyýetiň işlerine seredilende taraplaryň deňligini, kazyýetiň önümçiliginiň ähli döwürlerinde işe gatnaşyjylaryň hukuk kömeginden deň peýdalanmak mümkinçiligi giňeldýän täze kadalar kanunçylyga girizilse ýa-da hereket edýän kadalar has anyk beýan edilse, maksadalaýyk boljakdygyny, kazyýet häkimiýetiniň we kazylaryň garaşsyzlygynyň has-da ygtybarly bolmagyny gazanmagyň möhümdigini nygtady.
Şeýle hem, Döwlet baştutany adam hukuklarynyň garaşsyz institutlar tarapyndan goralmagy baradaky meseläniň üstünde durup geçdi. Hususan-da, konstitusion tertipde ýurtda adam hukuklaryny goramak boýunça wekiliň — Ombudsmeniň institutynyň döredilmeginiň möhümdigini belledi. Munuň özi döwlet bilen raýatlaryň arasyndaky gatnaşyklaryň täze derejesini üpjün eder, adalatlylygyň we adamlaryň bähbitleriniň goralmagyna öz täsirini ýetirer.
Konstitusiýa laýyklykda, Türkmenistanyň Prezidenti adam hukuklarynyň we azatlyklarynyň kepili bolup çykyş edýär. Ygtyýarly wekiliň institutynyň döredilmegi bolsa Döwlet baştutanynyň bu ugurda alyp barýan işlerine uly goldaw bolar.


text:
Owganystanda hereket edýän NATO-nyň ýolbaşçylygyndaky güýçler owgan goşunynyň harby lybasyny geýnen bir adamyň ýurduň günortasynda ýerleşýän NATO bazasynda iki sany britan esgerini atyp öldürendigini aýdýarlar.
Halkara howpsuzlyk boýunça goldaw güýçleriniň (ISAF) metbugat wekili Jastin Brokhof bu hüjümçiniň NATO esgerleriniň gaýtargy oky bilen öldürilendigini aýtdy. Waka duşenbe güni boldy.
Resmileriň aýtmagyna görä, hüjüm ýurduň Gilment welaýatynyň Laşkar Gah etrabyndaky harby bazada bolupdyr.
Bu hüjüme nämäniň sebäp bolandygyny häzirlikçe anyk däl. Emma bu waka “ýaşyllar göklere” diýlip atlandyrylýan hüjümleriň nobatdakysyna meňzeýär. Bu hüjümlerde owgan howpsuzlyk güýçleri özleriniň halkara kärdeşlerini ýa-da maslahatçylaryny nyşana alýarlar.
Şuňa meňzeş hüjümler soňky ýylyň dowamynda, esasan hem fewral aýynda Gurhan kitaplarynyň ýalňyşlyk bilen ýakylmagyndan, şeýle hem şu aýyň başynda amerikan esgeriniň 17 sany owgan raýatyny gyrgyna berendigi aýdylýan wakadan soň hasam ýaýbaňlandy.
Birleşen Ştatlaryň we NATO-nyň Owganystandaky güýçleriniň serkerdebaşysy general Jon Allen geçen hepde ABŞ-nyň Senatynynyň komitetine şu ýylyň dowamynda NATO-nyň ýolbaşçylygyndaky güýçleriň 13 agzasynyň öldürilendigini, bu hüjümleriň owgan güýçleriniň agzalary ýa-da olaryň ýaranlary tarapyndan gurnalan bolup çykandygyny aýtdy.
Basyşlar güýçlenýär
ABŞ-nyň Goranmak ministrligi 2007-nji ýyldan bäri owganlaryň öz NATO-ly kärdeşlerine azyndan 45 gezek hüjüm edendigini mälim etdi. Bu hüjümleriň 75 göterimden gowragy geçen iki ýylyň dowamynda ýüze çykypdyr.
Owganystanda parahat ilatdan 17 adamyň öldürilmegi bilen bagly aýyplama bildirilýän seržant Robert Beýls häzirki wagtda Kanzasda ýerleşýän Fort Liwenwortdaky amerikan harby türmesinde saklanýar. Ol Owganystanyň günortasynda ýerleşýän Gandagar welaýatyndaky bazasyny terk edenlikde we sekiz sany uly adamy we dokuz sany çagany öldürenlikde aýyplanýar.
Gurhan wakasyndan we gyrgynçylykdan soň, Owganystanda Birleşen Ştatlara garşy basyşlar barha güýçlenýär.
“Talyban” Gandagardaky ok atyşlyk üçin “berk ar almagy” wada berdi, şeýle hem Katarda Birleşen Ştatlar bilen geçirilýän başlangyç gepleşikleri togtadýandygyny yglan etdi. Bu gepleşikler doly derejedäki parahatçylyk gepleşikleriniň geçirimegi üçin özara ynamy döretmegi maksat edinýärdi.
Gandagar gyrgynçylygyndan soň, Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý NATO esgerlerini owgan obalaryndan çekilmäge we diňe esasy bazalarda galmaga çagyrdy.
Şeýle hem Karzaý Waşingtona owgan güýçleriniň Owganystandaky howpsuzlygyň jogapkärçiligini NATO güýçlerinden 2014-nji ýyla çenli däl-de, 2013-nji ýyla çenli almagyny isleýändigini aýtdy.
Duşenbedäki gepleşikler
Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejad duşenbe güni Täjigistanyň paýtagty Duşenbede eden çykyşynda Owganystandaky ähli problemalara ABŞ-nyň Owganystandaky syýasatynyň sebäp bolýandygyny aýdyp, ony tankytlady.
Wideo:
Ahmedinejadyň çykyşy amerikan delegasiýasynyň konferensiýadan çykyp gitmegine sebäp boldy.
Ahmedinejad ABŞ-nyň Owganystana terrorizme garşy göreşmek bahanasy bilen 2001-nji ýylyň ahyrynda girendigini we häzir hem tutuş regiony gabamak üçin şol bahanany ulanýanygyny aýtdy.
Duşenbe şäherinde geçirilýän konferensiýa Owganystanyň goňşy döwletleriniň liderleri, şeýle hem ABŞ-nyň Döwlet sekretarynyň kömekçisi Robert Bleýkiň ýolbaşçylygyndaky amerikan delegasiýasy gatnaşýar.
“Talybanyň” ýaranlary bolan “Al-Kaýda” toparlanyşyklary 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabrynda Birleşen Ştatlarda terror hüjümlerini amala aşyrandan soň, ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky güýçler Owganystana girdi we “Talyban” režimini agdardy. Şondan bäri amerikan güýçleri prezident Karzaýyň hökümetiniň güýçlenmegine ýardam bermek we “Talybanyň” häkimiýete täzeden dolanmagynyň öňüni almak üçin bu ýurtda saklanyp galýarlar.


text:
Ýakynda internet gözleg sahypalaryna syn edip ýörkäm, bir türkmeniň keşbi meni özüne çekdi. Bu suratda 1952-nji ýylda Helsinkide geçen olimpiýa oýunlarynda sport gimnastikasynda çempion bolan we 1948, 1949, 1950, 1951, 1952, 1953, 1955-nji ýyllarda eliňi diräp bökmeklikde SSSR-iň çempiony bolan Iosif Konstantinowiç Berdiýewiň ýylgyryp duran keşbi bardy. Bu ýigidiň hakyky ady Ýusup Kakajanowiç Berdiýew bolmaly.
Dogry, irki döwürlerde türkmenlerem atlaryny rus atlary bilen çalşyrýardylar. Mysal üçin, Türkmenistanyň ilkinji Halk komissarlar sowetiniň başlygy Gaýgysyz Serdarowiç Atabaýewe köplenç Konstantin Sergeýewiç diýip ýüzlenilýärdi. Ol hem ruslaryň türkmen atlaryny dogry tutup bilmeýänligi bilen düşündirilýärdi. Ýusup Kakajanowiç Berdiýew asly türkmen, özem Mary welaýatynyň Wekilbazar etrabyndan bolmaly. Emma Ýusup Berdiýewiň özüne Iosif diýen rus adyny almagynyň uly taryhy sebäpleri bar.
Repressiýa ýyllary
XX asyryň başynda Mary welaýatynda Emir aga diýen uly baý adam ýaşapdyr. Bu adamynyň birnäçe ogly bolupdyr. Olaryň iň ulularyny - Kakajan bilen Bekgini, Emir aga Rus imperiýasynyň paýtagty Sankt-Peterburga bilim alamaga iberipdir. Ogullarynyň iň ulusy Kakajan Sankt-Peterburgda hukuk ugrunda okap, türkmenleriň arasynda ilkinji ýokary bilim alanlaryň biri bolupdyr. Ol Türkmenistany özbaşdak döwlet etmek ugrunda göreşen ilkinji türkmen intellektuallarynyň biridir. 1920-30-njy ýyllarda Kakajan dogany Bekgi bilen döredilen ýaş Türkmen respulikasynyň ilkinji ädimleri ätmegi üçin öz bilim-tejribelerini bagş edipdirler.
1930-njy ýyllaryň başynda Kakajan dogany Bekgi we başga-da birnäçe türkmen intelligentleri Seýitmyrat Öwezbaýew, Oraz Wepaýew, Berdi Kerbabaýew dagylar bilen ýurduň howpsuzlyk gullugy (GPU) tarapyndan “Türkmen Azatlygy” guramasyny döretmekde günä bildirlip, tussag edilýärler.
Kakajan türkmen intelligenti Seýitmyrat Öwezbaýew bilen Peterburgyň golaýyndaky “Solowki” diýen adada tussaglykda bolýar we şol ýerde hem atylyp öldürilýär. Kakajanyň aýaly Antonina Iwanowna iki ogly - Konstantini we Ýusuby hem-de gyzyny alyp, Türkmenistandan göçüp gidýär.
Ýyllaryň geçmegi bilen Kakajan Berdiýewiň ogullary ýetişýär. Olaryň ikisem Ikinji Jahan urşuna gatnaşýarlar. Kakasynyň adyny göteren ogly Kakajan ýa-da Konstantin Berdiýew 1945-nji ýylyň 1-nji ýanwarynda agyr ýaralanýar we Polşanyň eteginde ýerleşýän harby gospitalda ýogalýar.
Uruşdan aman gelensoňam, gün berilmändir…
Kakajanyň kiçi ogly Ýusup Berdiýew watançylyk urşundan aman gelip, parahat durmuşa girişýär. Ol Aşgabadyň “Dinamo” sport jemgyýetinde gimnastika bilen meşgullanyp başlaýar. Birnäçe gezek SSSR-iň çempiony bolansoň, Ýusup Berdiýewe 1952-nji ýylda Finlýandiýanyň Helsinki şäherinde geçmeli olimpiýa oýunlaryna gatnaşmaga hukuk berilýär. Şol oýunlarda hem Ýusup Kakajanowiç Berdiýew olimpiýadanyň gimnastika ugrundan ilkinji türkmen çempiony bolýar.
Ady dünýä metbugatynda ýaýramagy bilen, Ýusup Kakajanowiç Berdiýew Türkmenistanda ýörite gulluklaryň - KGB-niň üns merkezine düşýär. Kakasy Kakajan Berdiýewiň 1930-njy ýyllarda “Watan dönügi” diýlip tussag edilip atylmagy, Ýusubyň durmuşyna-da täzeden howp salyp başlaýar. Onuň hossarlary oňa adyny üýtgedip, Türkmenistandan çykyp gitmegi maslahat berýärler. Şol maslahat esasynda hem Ýusup Kakajanowiç täze, Iosif Konstantinowiç Berdiýew adyny alyp, Ukrainanyň Kiýew şäherine gidýär.
Ýusup Kakajanowiç Berdiýew 1924-nji ýylyň 26-njy noýabrynda Aşgabatda doglup, 1992-nji ýylyň 27-nji noýabrynda Kiýewde aradan çykýar. 1952-nji ýylda Helsinkide türkmenleriň taryhynda ilkinji bolup olimpiýa çempiony bolan Ýusup Kakajanowiç Berdiýew şu suratdaky keşbi bilen biziň ýüregimizde öçmejek ýagty yz bolup galar.
Döwlet Hojamedow aşgabatly intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy, synçy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Ýakynda Türkmenistanyň we Azerbeýjanyň wekilleri Bakuwda Hazar deňzi bilen bagly dawaly meseleler boýunça üç günlük gepleşikler geçirdi. Bu köp ýyllaryň dowamynda iki tarapyň ikiçäk geçiren ilkinji gepleşikleridir.
Gatnaşyklar şeýle bir dartgynlydy, taraplaryň resmi wekilleri giň regional hem-de halkara forumlarda duşuşyp bilýärdi. Saparmyrat Nyýazowyň Türkmenistana baştutanlyk eden ýyllary gatnaşyklar has-da ýitileşipdi. Ol ýagdaýy şeýle bir derejä ýetirdi, Bakuwdaky Türkmenistanyň ilçihanasany ýapdy. Bu bolsa Hazaryň hukuk durumy-statusy boýunça azda-kände ýakynlaşmaga, maslahatlaşmaga ýol, mümkinçilik goýmaýardy.
Hut şu çözülmedik mesele jedele goşulýan ýurtlar arasynda aýratyn dartgynlylyk döredip, ol territorial dawalara baryp ýetýärdi. Bu ýerde jedel diňe suwy paýlaşmak barada däl, Hazar deňziniň düýbi boýunça çägi belli etmek hem onuň aşagyndaky baýlyklar barada.
Orsýetden sowa NABUCCO turbasyny gurup, Ýewropany gaz bilen üpjün etmek ideýasy döränsoň, Hazaryň statusy şol proýekte garşy çykýanlar üçin gural bolup hyzmat etdi. Hazaryň hukuk durumynyň çözülmändigini soňky aýlar Orsýet tarapy ençeme gezek dile getirdi. NABUCCO proýektini heniz gurulmanka jaýlamak üçin status problemasynyň çözüp bolmajak mesele, geçip bolmajak päsgelçilikdigini ýaňzytdy.
“Moskwada begenip duranoklar”
Türkmen-äzeri gatnaşyklarynyň öňki sowuklyk ýagdaýyndan çykmagyna Moskwada begenip duranoklar. Olar iki ýurduň gatnaşyklarynda maýylganlyga garaşmadyk bolsa gerek. Çünki Nyýazow onlarça ýyllap Hazar boýunça Aşgabat bilen Bakuwyň arasynda umumy dil tapyşmaga jinnek ýalam umyt goýmandy. Indi ýagdaýlar ütgeýär. Eger şeýle bolsa Hazar deňzini kommersiýa maksatlary üçin ulanmak meselesinde türkmen-äzeri birligi Orsýeti azlyk topara goşup biler. Bolmagy mümkin, ýakyn geljekde çala göze ilýän türkmen-äzeri bilelikedäki hereketleri türkmen gazynyň Ýewropa akdyrylmagyny çaltlandyryp biler. Munda Orsýete garaşlylyk aýrylar.
Munuňam üstesine Orsyet bilen Azerbeýjan ABŞ, Ýewropa Birleşigi ýaly kuwwatly hyzmatdaşlaryň diňe bir syýasy däl, maliýe goldawyny hem duýar. Uly syýasatda, amal ediljek dürli strategik planlarda, proýektlerde hem Türkmenistanyň hem-de Azerbaýjanyň ýönekeý graždanlary öz şahsy peýdasyny duýmaklary hökman. Mundan Türkmenistan üçin ozaly bilen göze iljek, peýda boljak zat Nyýazowyň diktaturasynyň döreden izolýasiýasyndan, daşary dünýä bilen üzňelikden dynmaga tarap ediljek böküş bolar.
Garaşylýan pursatlar
Agzalan ýurtlaryň graždanlarynda daşarky dünýä bilen gatnaşyklara mümkinçilikler artar. Döwlet islese-islemese gulp asylan serhetler meselesini çözmeli bolar. Iru-giç türkmenleriň özleriniň hem daşary ýurtlylaryň serhedi geçmek işini ýeňilleşdirmeli bolar. Häzir serhetlerde Nyýazow praktikasy dowam edýär. Şol ýagdaý hem Berdimuhamedowyň yglan edýän hem-de çözmekçi bolýan meseleleri bilen çapraz gelýär. Serhet düzgünleri çözülse, ol özi bilen ýurduň içinde başga-da köp özgerişler döreder, ol ahyrky netijede täze galkynyşa etmäge Türkmenistana ýardam eder.
Bakuwda göni gepleşikleriň başlanmagy türkmen-äzeri gatnaşyklarynda maýylganlyk prosessiniň başlangyjy bolmak bilen ol iki ýurt arasynda gatnaşyklaryň giňelmegine alyp geler. Birinji tapgyrda anyk ylalaşyk gazanylmadyk hem bolsa, pozisiýalary biri-birine ýakynlaşdyrmak başartmadyk hem bolsa, goňşy ýurt bilen umumy dil tapyşmak ideýasyndan türkmen prezidenti ýüz öwürmeýändigini aýtdy.
Türkmenistanyň soňky hökümet maslahaty şu meselä bagyşlanypdyr. Prezident halkara ýuridik ekspertiza esaslanmak, barlaglaryň netijelerini Halkara arbitraž suduna bermek kararyna gelipdir. Başgaça aýdylanda türkmen tarapy Azerbeýjan bilen belli bir barlyşyga taýýar. Eger bu kompromis başa barsa, iki ýurt arasyndaky serhet harby obýekt bolmasyny bes eder. Goňşular arasyndaky duşmançylygyň ýok edilmegi, bu döwletleriň özi üçin hem, graždanlary üçin hem uly ýeňiş. Ol dünýä açylan ýene bir penjire, çaklaňja hem uly azatlygyň penjiresi.
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça Britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Anna güni Moskwada Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew bilen duşuşyk geçirdi.
Duşuşygyň dowamynda iki ýurduň ykdysady hyzmatdaşlygy barada maslahat edildi.
Owgan we ors taraplary özara söwda gatnaşyklaryny ösdürmek boýunça ylalaşyga gol goýdular. Ylalaşygyň doly mazmuny barada entek maglumat berilmedi.
"Owganystanyň prezidentiniň biziň ýurdumyza edýän ilkinji sapary özara gatnaşyklarymyzda täze sahypany açmaldydyr" diýip, Medwedew çykyş etdi.
Gepleşiklerden soň ýaýradylan bilelikdäki beýanatda aýdylmagyna görä, prezident Medwedew Owganystana sapar etmek baradaky çakylygy kabul edipdir.
Sowet Soýuzynyň Owganystanda alyp baran urşundan soň owgan resmileri ilkinji gezek Orsýete sapar edýär.


text:
Şu günler Türkmenabadyň köçelerinde gijelerine aýlanyp ýören polisiýanyň patrul, ýagny gözegçilik gullugynyň maşynlary köpeldi. Bu maşynlary gören türkmenabatlylar derrew başga ýola sowulmak bilen, ýa bolmasa öýlerine girip gutulmagyň aladasyny edýärler.
Aýlanyp ýören “UAZ – 69”, ýa bolmasa “UAZ PATRIOT” maşynlary türkmenabatlylaryň ählisi tanaýan bolsa gerek, oňa il arasynda “katalaşka” diýip at berýärler. Olar esasanam gije aýlanyp ýören serhoş ýa-da ýeňil serhoşlykda bolan adamlary saklap, gönümel polisiýa bölümüne alyp gidýärler.
“Men sähel içgilidim. Men öýe ýetip gelýärkäm, öňümde maşyn durup, meni alyp gitdi. Getiribem birgiden serhoş adamlaryň arasyna saldylar. Bu ýere gelenleriň aglabasy birinji gezek gelenlerden däldi. Häli-şindi gelýänlerden ekeni, jaň edeýin şahsyýetimi anyklaýan dokumendimi getirsinler diýsemem, meni diňlemediler. Soň ýagdaýymyň erbet däldigini bilip, menden 50 manat aldylar-da, ugratdylar. Gije kän taksi tapdyrmansoň, ep-esli ýöräp gitmeli boldym. Indi men içgili adam, şäherden ýöräp barýaryn, maňa jerime salmak üçin sakladylarmy? Men düşünemok?” – diýip, türkmenabatly 25 ýaşyndaky Kämil aýdýar.
“Meni öz howlymyzda alyp gitdiler”
Beýleki bir türkmenabatly ýigit Timur hem edil şeýle ýagdaýy başdan geçirenlerden. Onuň aýtmagyna görä, polisiýanyň işgärleri diňe serhoşlary däl, eýse köçä öý eşiginde, ýakynrakda ýerleşýän dükana çykanlary hem saklaýar”.
“Men öýde oturyp birazajyk dost-ýarlarym bilen içdim. Daşary çykyp çilim alyp geleýin diýsem, meni öz howlymyzda saklap, alyp gitdiler. Şu ýerde ýaşaýandygymy aýtsamam, diňlemediler. Bile baryp habar bereýin, öýdäkiler birahat bolmasynlar diýsemem, sözümi diňledip bilmedim. Alyp gitdiler, jerime salyp, ertir irden göýberdiler” diýip, Timur Azatlyk Radiosyna gürrüň berýär.
Saklanan adamlary ýygnaýan ýerleri hem, adatça, şäheriň ”2-nji otdel” diýlip tanalýan öňki Atamyrat etrap polisiýa bölümine eltýärler. Bu ýere getirilen adamlar şahsyýeti anyklanylýança, ýa bolmasa serhoşlukdan özüne gelýänçä saklanylýar. Il arasynda bu ýere “obezýannik” diýilýär. ”Obezýannikdäki” şertler bolsa gyşyna sowuk, tomsuna yssy. Onuň her hili ýakymsyz yslar burnuňa urup duran bir ýerdigini aýdýarlar.
“Doganymy gözläp...”
Bu çäräniň başlamagyna nämäniň sebäp bolandygy we göz öňünde tutulýan maksadyň nämedigi hakda hiç hili maglumat ýok, şeýle-de çäräniň başlanjakdygy hakda hem öňünden halk köpçüligine hiç hili maglumat berilmedi.
Emma bu ýagdaý diňe tutulan adamlary däl, olaryň yzyndaky hossarlaryny hem alada goýýar. Sebäbi tutulan adamyň nirededigini anyklap bolmaýar, olara-da, tutulansoň, maşgalasy bilen habarlaşmaga rugsat edilmeýär.
“Meniň doganymy alyp gidipdirler, häzir gelerin diýip çykan adam wagty bilen gelmänsoň, biynjalyk bolup başladyk. Daşary çyksak goňşular “katalaşka” alyp gitdi diýdiler. Gözlemedik ýerim galmady, narkologiýa bardyk belki analiz tabşyrdýan bolaýmasynlar diýip, ýok ekeni, ikinji otdela bardyk ýok ekeni, soň şäheriň “otdelinde-de” ýok ekeni. O ýerden çykyp, ikinji “otdele” geldik. Garaz, doganymy gözläp, ol “otdelden-ol otdele” aýlanýançam 40 manat çykdajy etmeli boldum. Bu meniň bir ýarym günlük gazanjym” diýip, özüni Weronika diýip tanadan türkmenabatly zenan gürrüň berýär.
“Garaşylmadyk ýagdaý boldumy?”
Emma soňky iki-üç günüň içinde hatda asla içgili bolmadyk adamlaryň hem tutulanlary bolupdyr. Olaryň arasynda ýaňyrak amnistiýa bilen tussaglykdan öýüne boşap gelenlerem bar.
“Oglum ýaňyrak türmeden amnistiýa bilen boşady, polisiýanyň ýerli wekili uçastkowyý oňa gije çykma diýdi. Ýöne ýaş oglan söýgülisini ugratmana çykanda, saklap alyp gitdiler. Indi bolsa men ony alada edýärin. Niredeligini bilseň ýagşy welin, olam belli däl, onam aýdanoklar” diýip, özüni Nesibe diýip tanadan 50 ýaşlaryndaky türkmenabatly ene aýdýar.
Bu ýagdaýlar esasanam baýramçylyk we oňa golaý günlerde has ýygylaşýar. Polisiýa işgärleri bolsa bu çäräniň asudalygy saklamak üçin edilýändigini aýdýar. Polisiýa gullugynyň işgärlerinden biri, adynyň agzalmazlygy şerti bilen, Azatlyk Radiosyna beren gürrüňinde: “Asudalyk bilen bagly soňky döwürde haýsydyr bir garaşylmadyk ýagdaý boldumy?” diýen soraga jogap bermekden saklandy.
Emma şol bir wagtyň özünde polisiýanyň patrul gullugynyň alyp barýan bu işleri türkmenabatlylary uly alada goýýar.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler we howpsuzlyk syýasaty boýunça baş wekili Ketrin Äşton Täjigistanyň paýtagty Duşenbe şäherine bardy. Ol
Ýurduň prezidenti we beýleki ýokary derejeli resmileri bilen gepleşikler geçirdi.
Gepleşiklerden soň žurnalistler bilen duşuşygynda Äşton syýasy reformalary dowam etdirmäge, adam hukuklaryna we kanunyň hökmürowanlygyna hormat goýmaga ýurduň liderlerine çagyryş edendigini aýtdy. Äşton duşuşyklarynda Täjigistanda adam hukuklaryny goraýjy toparlaryň möhüm rolunyň bardygyna ünsi çekendigini nygtady.
Äştonyň täjik oppozisiýa partiýalary we hökümetden aýry guramalar bilen duşuşandygy habar berilýär.
Äştonyň Täjigistanyň premýer-ministriniň orunbasary Matlubhon Dawlatow bilen duşuşygynda Täjigistanyň oba hojalygyna goldaw bermek barada ylalaşyga gol çekildi.
ÝB Täjigistanyň oba hojalygy üçin 16 million ýewro kömegini bermekligi planlaşdyrýar.
Mundan öň Äşton hepdäniň dowamynda özüniň MA ýurtlaryna saparynyň çäginde Gyrgyzystana we Özbegistana sapar etdi. Anna güni ol Gazagystana barýar.


text:
Moskwa Russiýanyň Siriýadaky harby uçarlarynyň “Yslam döwleti” toparyna garşy söweşýän we günbatar tarapyndan goldanylýan “Siriýanyň Azat Armiýasyna” (SAA) hemaýat bermäge taýýardygyny aýdýar.
“Biz howa arkaly watanperwer oppozisiýany, şol sanda Siriýanyň Azat Armiýasy diýilýänini hem goldamaga taýýar” diýip, Russiýanyň daşary işler ministri Sergeý Lawrow çykyş etdi.
Rus mediasyna beren interwýusynda Lawrow “parlament we prezident saýlawlarynyň Siriýadaky krizisiň syýasy çözgüdiniň bir böleginiň bolmalydygyny” hem sözüne goşdy.
22-nji oktýabrda rus prezidenti Wladimir Putin çykyş edip, Assadyň oňa Siriýadaky oppozisiýa toparlary bilen gepleşmäge meýillidigini aýdandygyny belledi. Emma Assad oppozisiýanyň dialoga we “Yslam döwleti” diýilýänine garşy söweşmäge ygrarly bolmalydygy baradaky şertini hem goýupdyr.
Putin bu baradaky çykyşyny Assadyň Moskwa eden saparyndan iki gün soň etdi.
Käbir Günbatar hökümetleri, şol sanda ABŞ hem Russiýanyň Siriýadaky howa zarbalaryny tankytlap, olaryň aglaba Assadyň garşydaşlaryna gönükdirilýändigini, netijede “Yslam döwleti” toparynyň söweşijileriň has berkeýändigini nygtadylar.