text:
11-nji awgustda Türkmenistanyň halk ýazyjysy Gözel Şagulyýewanyň 70 ýaşynyň dolmagy mynasybetli paýtagtyň «Türkmenistan» kinokonsert zalynda dabara geçirildi.
Şagulyýewanyň ýubileý dabarasyna hökümet agzalary, iri jemgyýetçilik guramalarynyň, Türkmenistanyň medeniýet we teleradioýaýlymlar ministrliginiň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň ýolbaşçylarydyr wekilleri, medeniýet we sungat işgärleri, şahyryň köp sanly şägirtleri gatnaşdylar.
Dabaranyň dowamynda şahyryň «Sen ak atda, sen gyr atda, ganatda» atly edebi çykyşy we wideofilm tomaşaçylara hödürlenildi. Wideofilmde Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ak atda gezim edip ýören pursatlary beýan edilýär.
Altyn asyryň hem, Galkynyşyň hem şahyry
Şagulyýewanyň 70 ýaş ýubileýiniň döwlet derejesinde dabaraly bellenilmegi şahyra hut Türkmenistanyň prezidentiniň üns bermegi bilen baglydyr. Dabaranyň bir gün öňünden Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Gözel Şagulyýewa gutlag hatyny iberdi. Prezidentiň gutlagy ýurduň telewideniýesinde okaldy, metbugatda çap edildi.
«Size garaşsyz, hemişelik bitarap Türkmenistanyň edebiýat äleminde türkmeniň görnükli şahyr zenany, milli şygryýetimiziň, edebiýatymyzyň ösmegi ugrunda uly işleri bitiren halypa hökmünde belent hormat goýýarys» diýlip, prezidentiň gutlagynda aýdylýar.
Şagulyýewa ýurduň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazow hem uly hormat goýýardy. Mundan on ýyl ozal şahyryň 60 ýaşynyň toýuna Nyýazowyň hut özi hem gatnaşypdy. Şonda Nyýazow Şagulyýewanyň ýubileý dabarasyna baran ähli zenanlara prezidentiň altyn zynjyryny sowgat edipdi.
Özüniň 60 ýaş ýubileý toýunda Şagulyýewanyň Nyýazowa bakyp, «Beýik Serdar, senden soň gitmeli bolmaly. Ilki biz öleli» diýen sözlerini şu günler köpler sitata edýärler.
Ýetmiş ýaşy arka atan Gözel Şagulyýewa, ideologiýanyň üýtgändigine garamazdan, ýene-de ýolbaşçylaryň ünsünden düşmeýär. Ýubileýiniň öň ýanynda şahyryň «Ak gülleriň — ak ýolum» atly eserler ýygyndysy dokuz müň nusgalykda neşir edildi.
Näme üçin diňe Şagulyýewa?
Ýurtda birnäçe ýazyjylardyr şahyrlaryň bardygyna garamazdan, Gözel Şagulyýewa Galkynyş eýýamy diýlen ideologiýanyň dowam edýän döwründe şu wagta çenli döwlet derejesinde ýubileýi bellenilen hem-de eserler ýygyndysy köp tiražda neşir edilen ýeke-täk şahyrdyr. Ideologiýanyň türkmen edebiýatynyň halypasy hökmünde Gözel Şagulyýewany saýlap almagynda özüne ýeterlik sebäpler bar.
Soňky ýigrimi ýylyň dowamynda Saparmyrat Nyýazowyň «gara sanawyna» düşen ýazyjy-şahyrlar Täze Galkynyş ideologiýasynda reabilitirlenmedi. «Gara sanawa» düşmedik ýazyjylaryň ýarysy aradan çykdylar, galan ýarysy bolsa sahnadan düşürildiler.
Nyýazowyň edebiýaty gysyp saklamagynyň netijesinde, täze nesliň içinde Gurbannazar Ezizow, Kerim Gurbannepesow ýaly göze ilýän ýazyjy-şahyrlar hem döremedi.
Ýerli intelligensiýanyň pikiriçe, her döwrüň öňe sürýän ýazyjysy bolýar, her ideologiýanyň öňe çykarýan şahyry bolýar. Islendik ideologiýada haýsydyr bir ýazyjy-şahyryň ideallaşdyrylmagy üçin, onuň baý biografiýasynyň bolmagy, şol ideologiýa wepaly bolmagy zerur. Hut şonuň üçin Gözel Şagulyýewa hem Galkynyş eýýamy diýlen ideologiýanyň öňe çykaran şahyry bolup galdy.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


c: text/html

text:
Içeri işler ministrligi öten agşam Tunis şäherlerinde polisiýa stansiýalaryna we jemgyýetçilik binalaryna edilen hüjümlerde polisiýanyň alty ofiseriniň ýaralanandygyny aýtdy. Ofiserleriň dördüsi agyr ýaralanypdyr.
Paýtagtdan demirgazykda 65 km uzaklykda ýerleşýän Menzel Borguýba polisiýa stansiýasyna edilen hüjüm iň gazaply hüjüm boldy.
Ministrligiň beýanatynda bu hadysada ýaralanan alty ofiseriň dördüsiniň Tunisde bejergi alýandygy aýdylýar.
Merkezi Tunisiň Kaýroan, Tunisiň 150 günortasyndaky Sousse, ýurduň gündogaryndaky Hamman Ghzez, paýtagtyň günbataryndaky Al Agba diýen ýerlerindäki we Tunisiň işçiler etrabyndaky polisiýa stansiýalaryna hüjüm edildi.
Tunisde geçen annadan, merkezi hökümetiň binasynyň öňünde oturyp protest bildirmäge synanan ýüzlerçe adam polisiýa tarapyndan zorlukly dargadylaly bäri gahar-gazap möwç alýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Siriýanyň hökümeti Damaskyň golaýynda, gozgalaňçylaryň elindäki ýerlerde özüniň himiki ýarag ulanandygy barada oppozisiýa tarapyndan edilýän aýyplamalary ret etdi.
Siriýanyň döwlet telewideniýesi hökümet güýçleri çarşenbe güni irden zäherli gazly raketalary atdy diýlip berilýän maglumatlarda “hiç bir hakykatyň” ýokdugyny habar berdi.
Londonda ýerleşýän Siriýada adam hukuklaryna gözegçilik edýän gurama himiki ýaraglaryň ulanylmagy zerarly onlarça parahat ýaşaýjynyň heläk bolandygyny habar berdi we BMG-niň ýekşenbe güni Damaska baran inspektorlaryny derňew geçirmäge çagyrdy.
Adam ýitgisi
Oppozisiýanyň ýerli koordinasion geňeşi ýüzlerçe adamyň ölendigini habar berdi.
Siriýanyň oppozisiýasynyň Milli geňeşiniň lideri Ahmet Al-Jarba Damaskyň golaýyndaky Ghouta diýilýän ýerde bolan gaz hujüminde azyndan 100 adamyň öldürilendigini “Al Arabiýa” täzelikler kanalyna aýtdy. Al-Jarba BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşini bu waka boýunça gyssagly maslahat geçirmäge çagyrdy. Siriýanyň Milli geňeşi öz twitter arkaly ýaýradan maglumatynda Damaskyň golaýyndaky birnäçe ýerlerde 650-den gowrak adamyň hüjümlere sezewar edilendigini hem habar berdi.
Arap ligasynyň başlygy Nabi Elaraby häzirki wagtda Siriýa baran BMG-niň himiki ýaraglar boýunça inspektorlaryny “günbatar Ghouta diýlen ýere baryp, ýagdaýy öwrenmäge we agzalýan hüjümi jenaýatçylyk nukdaýnazaryndan derňemäge” çagyrdy.
Britaniýanyň daşary işler boýunça sekretary William Heýg öz beýannamasynda Britaniýanyň “Damaskyň golaýyndaky ýerlerde ýüzlerçe adamyň, şol sanda çagalaryň howadan edilen zarbalar hem-de himiki ýaragyň hüjümleri zerarly öldürilmegi” baradaky habarlara aladalanma bildirýändigini aýtdy.
Gyssagly çäre
Heýg Britaniýanyň BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşinde Siriýanyň hökümetiniň himiki ýaraglary ulanmagy bilen bagly meseläni galdyrmak talabyny güýçlendirjekdigini mälim etdi.
Siriýanyň döwlet telewideniýesi oppozisiýanyň öňe sürýän häzirki aýyplamalarynyň BMG-niň Siriýadaky inspektorlarynyň ünsüni başga ýana sowmak maksady bilen edilýändigini aýtdy.
Siriýanyň SANA atly döwlet habarlar agentligi daşary ýurt habar serişdeleriniň himiki hüjümiň bolanlygy baradaky habarlaryny tankyt etdi we şol maglumatlaryň Siriýada gandöküşikligi güýçlendirip, terrorçylyga ýardam berýändigini belledi.
Siriýanyň häkimiýetleri we gozgalaňçylar himiki ýaraglary ulanmakda bir-birini aýyplap gelýärler. Siriýada graždanlyk urşy 30 aýa golaý wagt bäri dowam edip gelýär.


text:
BMG-niň Baş Assambleýasynyň adam hukuklary boýunça komiteti Eýrany başga pikirlilige basyş etmek we ölüm jezasyny ulanmagyny artdyrmagy bilen baglylykda tankyt etdi.
19-njy noýabrda komitetiň kabul eden Kanada tarapyndan taslanan maslahat beriji rezolýusiýasynda Yslam respublikasynda adam hukuklarynyň gödek depelenmegine aladalanma bildirilýär.
Dokument Tährandan “ kanunlarda we iş ýüzünde söz, pikir, bileleşmek we parahatçylykly üýşmek hukuklarynyň berk çäklendirmegini” bes etmek talap edilýär, şeýle-de Eýranda ölüm jezasynyň “aladaly derejede ýokary ýyglykda” geçirilýändigi bellenýär. Eýranda kämillik ýaşyna ýetmedikleriň jezalandyrylmagynyň halkara kanunlaryna ters gelýändigi aýdylýar.
76 ses tarapyndan goldanyp, 35 sesiň garşy çykmagynda kabul edilen rezolýusiýa BMG-niň Baş Assambleýasynyň garamagyna berildi.
Eýranyň BMG-däki ilçisiniň orunbasary Gholam Hossein Dehghani dokumentiň “faktlary syýasy taýdan galplaşdyrýandygyny” aýtdy.


text:
ABŞ häkimiýetleri Seatliň demirgazygyndaky söwda merkezinde bolan atyşykda bäş adamyň ölendigini aýdýarlar.
Polisiýa 24-nji awgustda söwda merkezinde dört aýalyň öldürilendigini aýtdy.
Hüjüm wagtynda ýaralanan bir erkek biraz soň, hassahanada ok ýaralaryndan öldi.
Atyşyk ýerli wagt bilen agşam 7:30 töwereklerinde, Seatliň 100 km çemesi demirgazygyndaky Burlington şäherinde boldy.
Seatliň KOMO News telewizion stansiýasy şaýatlara salgylanyp, atyjynyň Kaskada söwda merkezinde Meýsiniň dükanyna girip, adamlary oka tutmaga başlandygny aýtdy.


text:
Aşgabat, 23-nji ýanwar. “Türkmenportal”.
Sloweniýa Respublikasynyň Lýublýana şäherinde Söwda-ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça hökümetara türkmen-slowen toparynyň birinji mejlisi geçiriler. Onuň çäklerinde söwda-ykdysady we medeni-gumanitar ulgamlarda döwletara hyzmatdaşlygynyň ýagdaýyna we geljegine degişli meseleleriň ençemesini ara alyp maslahatlaşmak meýilleşdirilýär. Olaryň hatarynda aragatnaşyk we telekommunikasiýalar, energetika, ulag ulgamlarynda, oba hojalygynda, dokma senagatynda, syýahatçylyk we sport, saglygy goraýyş we derman senagaty ulgamlarynda özara bähbitli hyzmatdaşlygy ösdürmek meseleleri bar.
Daşary syýasat edarasynyň ýolbaşçysy hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa Türkmenistanyň, Azerbaýjanyň we Türkiýäniň daşary işler ministrleriniň üçtaraplaýyn duşuşygynyň gün tertibi barada hem habar berdi. Onuň çäklerinde 2015 — 2017-nji ýyllarda bilelikde işlemegiň meýilnamasyna, energetika we üstaşyr-ulag ulgamynda özara gatnaşyklaryň meselelerine garalar. Şeýle hem Daşary işler ministrlikleriniň arasynda ikitaraplaýyn geňeşmeleri geçirmek göz öňünde tutulýar.


text:
Hýuman raýts wotç guramasy Yragy yrak polisiýasynyň we esgerleriniň tussaglary urup-ýenjendigi baradaky maglumatlary derňemäge çagyrýar.
WikiLeaks internet saýtynyň çap eden ýaşryn dokumentlerinde şeýle aýyplamalaryň on müňlerçesi öňe sürülýär.
Şeýle-de HRW Waşingtony öz güýçleriniň halkara kanunlaryna garaman, gynalmak howpy abanýan tussaglary yrak häkimiýetlerine tabşyranlygy baradaky maglumatlary derňemäge çagyrdy.
Waşington WikiLeaks saýtynyň bu dokumentleri çap etmegini ýazgaryp çykyş etdi we munuň amerikan esgerlerini we olaryň yrakly kömekçilerini töwekgellige saljagyny aýtdy.
WikiLeaks saýtynyň esaslandyryjysy Žulian Assanj bu dokumentleriň uruş baradaky hakykaty açýandygyny aýdýar.


text:
Türkmenistanda maýyplygy bolan adamlaryň zähmet we iş üpjünçilik hukuklarynyň doly durmuşa geçirilmegini üpjün etmek barada karar kabul edildi.
Geçen anna güni geçirilen Ministrler Kabinetiniň ýygnagynda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bu karara gol goýup, maýyplygy bolan adamlaryň zähmet we iş üpjünçilik çygryndaky hukuklarynyň doly durmuşa geçirilmegini üpjün etmek üçin 2017 - 2020-nji ýyllarda amala aşyrylmaly çäreleriň Meýilnamasyny hem tassyklady.
Resmi metbugatda aýdylmagyna görä, bu karar “ilatyň ýaşaýyş-durmuş derejesini has-da ýokarlandyrmak, maýyplygy bolan raýatlaryň zähmet çekmäge hukuklarynyň amala aşyrylmagy üçin mümkinçilikleri we şertleri döretmek, olaryň iş bilen üpjünçiliginiň derejesini ýokarlandyrmak maksady bilen” kabul edildi.
Şol bir wagtyň özünde, Türkmenistanda maýyplygy bolan adamlaryň sanawy baradaky resmi statistika halk köpçüligine aç-açan mälim edilmeýär.


text:
BMG-niň Ykdysady we durmuş geňeşine Türkmenistanyň agza edilip saýlanmagy türkmen mentbugatynyň üns merkezine düşdi.
BMG-niň Baş Assambleýasy 8-nji noýabrda geçiren maslahatynda Ykdysady we durmuş geňeşiniň 2013-2015-nji ýyllar aralygy üçin 18 sany täze agzasyny saýlady. Olaryň arasynda Aziýa döwletlerinden Türkmenistan we Gyrgyzystan hem saýlandy.
Türkmenistanyň daşary işler ministri Raşid Meredow duşenbe güni wideo şekilli geçirilen hökümet maslahatynda BMG-niň Ykdysady we durmuş geňeşinde 2013-2015-nji ýyllar aralygy üçin Türkmenistanyň agza edilip saýlanmagy barada prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa hasabat berdi we ýurt baştutanynyň “tagallalary bilen Türkmenistanyň BMG bilen hyzmatdaşlygynyň gün-saýyn ösýändigini” belledi.
“Birleşen Milletler guramasy biziň iň bir strategiki uly hyzmatdaşymyz bolup dur. Bu gurama bilen gatnaşyklary we hyzmatdaşlygy ösdürmek maksady bilen siz uly işler bitirýäňiz” diýip, Meredow prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň “dünýäniň howpsuzlygyny, durnuklylygyny saklamak üçin orta atan” tekliplerini söze getirdi.
Gurbanguly Berdimuhamedow BMG-niň Ykdysady we durmuş geňeşine üç ýyllyk möhlet bilen Türkmenistanyň agza saýlanmagyny hoşallyk bilen garşy aldy we ykdysady we durmuş ösüşiniň birnäçe ugurlary boýunça Türkmenistanyň toplan oňyn tejribesini beýleki ýurtlar bilen paýlaşmaga taýýardygyny aýtdy.
“Ýurdumyzyň Birleşen Milletler Guramasynyň degişli edaralarynda, ilkinji nobatda bolsa Ykdysady we durmuş geňeşinde häzirkizaman möhüm meseleleri çözmek boýunça mundan beýläk hem netijeli hyzmatdaşlyk etjekdigini bellemek isleýärin” diýip, Gurbanguly Berdimuhamedow hökümet maslahatynda eden çykyşynda nygtady.
BMG-niň Ykdysady we durmuş geňeşine Türkmenistanyň agza edilip saýlanmagy baradaky habar türkmen metbugatynda şowhun döretdi.
Syýasy propaganda
Aşgabatly garaşsyz synçy Amanmyrat Bugaýew BMG-niň geňeşine Türkmenistanyň agza saýlanmagyna gutlanmaly ýagdaý diýip baha berdi hem-de “Türkmenistan BMG ýaly halkara guramalaryna ýa-da olaryň geňeşine agza bolanda bu barada türkmen metbugatynda adatça uly syýasy propaganda ýöredilýär” diýdi.
“Muňa dünýäde bolup geçen uly bir waka hökmünde, ýurduň ykbalyny çözýän uly waka hökmünde baha berilýär, dürli-dürli adamlaryň çykyşlary berilýär. Gerek bolsa edara-kärhanalarda şuňa bagyşlanyp geçirilen ýygnanyşyklardan reportažlar taýýarlanylýar” diýip, Bugaýew belledi.
Şu günki metbugatda hem eýýäm “şol şatlykly habar hakynda bir giden maglumatlar berlipdir” diýip, Bugaýew sözüniň üstüni ýetirdi we bu barada diňe merkezi gazetlerde däl, hatda “Aşgabat” gazeti ýaly şäher gazetlerinde hem maglumatlaryň berlendigini mälim etdi.
BMG-niň 54 agza-döwletden durýan Ykdysady we durmuş geňeşi Baş Assambleýa tarapyndan üç ýyllyk möhlet bilen saýlanylýar. Bu geňeş ykdysady we durmuş ugurlary, şeýle hem saglygy saklaýyş, medeniýet we bilim pudaklary boýunça halkara problemalary çözmeklige ýardam berýär.


text:
Şenbe güni Orsýetiň oppozisiýa liderleri paýtagt Moskwada on müňlerçe adamyň gatnaşmagynda uly gerimde protest ýörişleriniň geçirilýändigini habar berdiler.
Bu wakanyň öňýany oppozsiýanyň liderleri ýurduň ilatyny dürli şäherlerde “Millionlaryň ýörişi” ady bilen giň gerimde ýöriş geçirmeklige çagyrdylar.
Şenbe güni Moskwadaky ýörişde eden çykyşynda belli orsýetli aktiwist Sergeý Udalsow: “Bizin esasy maksadymyz ýurduň häkimiýetlerini dialoga girmeklige mejbur etmekden ybarat” diýip belledi.
Şeýle hem, ol oppozisiýanyň soňky demonstrasiýasyndan bäri üç aýyň geçendigine garamazdan, öz eden talaplaryndan hiç biriniň häkimiýetler tarapyndan ýerine ýetirilmändigini nygtady.
Azatlyk Radiosynyň ýerli habarçysy Moskwanyň merkezine ýygnanan protestçileriň sanynyň 25 müňden hem geçýär diýlip hasaplanylýandygyny aýtdy.


text:
Bu ýyl Aýal-gyzlar güni bolan 8-nji mart Gyrgyzystanyň prezidenti Roza Otunbaýyewa üçin aýratyn ähmiýete eýe boldy. Sebäbi ol bu baýramçylygyň 100 ýyllygy mynasybetli sişenbe güni Amerikanyň Döwlet departamentinde geçirilen dabarada “Gaýduwsyz zenan” atly baýraga mynasyp boldy.
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillary Klinton Otunbaýyewa baýrak gowşurylmazyndan öň șol dabarada eden çykyşynda Gyrgyzystanyň prezidentine ýüzlenip, şeýle diýdi: “Biz şu güne çenli hiç haçan haýsydyr bir döwlet baştutanyna bu sylagy gowşurmandyk. Emma Merkezi Aziýada ýerleşýän bir ýurduň ilkinji zenan ýolbaşçysy hökmünde görkezen gaýduwsyzylygyňyz, ýolbaşçylyk ukybyňyz bizde örän oňyn täsir galdyrdy”.
Döwlet departamentinde sişenbe güni irden geçirilen dabara Otunbaýewa bilen birlikde Kongressiň ençeme agzasy, amerikan we daşary ýurt diplomatlarynyň ençemesi gatnaşyp, onda Halkara aýal-gyzlar güni we baýramçylygy barada dürli garaýyşlar orta atyldy.
Dabarada Gyrgyzystanyň prezidenti bilen bir hatarda Owganystanyň Hyrat welaýatynyň Baş prokurory Maria Beşiriň, Pakistanda iş alyp barýan hökümete degişli bolmadyk guramanyň ýolbaşçysy Gulam Sugranyň we Belarusda hereket edýän ýaşlar topary “Malady Frontuň” ýolbaşçysy Nasta Palažkankanyň hem agzalýan baýraga mynasyp bolanlygy yglan edildi.
Otunbaýyewa bilen bir hatarda pakistanly we owganystanly zenanlar bu dabara gatnaşyp, belarusly aktiwistiň bolsa dabara gatnaşmak üçin ýurtdan çykmagyna rugsat edilmänligi aýdyldy.
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillary Klinton eden çykyşynda aýratynam Otunbaýyewanyň ýolbaşçylyk ukyby barada gürrüň edip, ýene şeýle diýdi: “Dargap barýan hökümetiň, regionlaryň arasyndaky agzalaçylyklaryň, ykdysady kynçylyklaryň dowam edýän pursatynda Otunbaýyewa ýurtda birleşdiriji roly oýnap, şeýle tragediýalara garamazdan, Gyrgyzystanyň bütewüligini gorap saklamagy başardy”.
Klinton aýratynam mundan birnäçe aý ozal Otunbaýyewa bilen duşuşanlygyny ýatladyp, şol duşuşykda onuň dürli meselelere gözýetiminiň näderejede giňdigine göz ýetirenligini we onuň özünde oňyn täsir galdyranlygyny hem belledi.
Otunbaýyewa bolsa öz nobatynda bu baýragy öz sesleriniň duýulmagy üçin tagalla edýän gyrgyzystanly zenanlaryň adyndan kabul edýänligini we bu baýragyň dürli kynçylyklara garamazdan, öz mertebesine sarpa goýulmagyny talap edip çykyş edýän adamlara degişlidigini nygtady.
Ondan öň Gyrgyzystanyň prezidenti Roza Otunbaýyewa duşenbe güni Ak Tamda ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama we onuň howpsuzlyk boýunça maslahatçysy Tom Danilon bilen hem duşuşdy. Habarlardan mälim bolşuna görä, şol duşuşykda gyrgyz-amerikan gatnaşyklary we Gyrgyzystandaky demokratik prosesleri goldamak meselesinde ABŞ-nyň oýnaýan roly bilen bagly meseleler maslahatlaşyldy.
Otunbaýyewa bu saparynyň dowamynda 7-nji martda ABŞ-nyň paýtagty Waşingtonda ýerleşýän Karnegi fondunda hem çykyş etdi. Ol şol çykyşynda Gyrgyzystanda amala aşyrylan we mundan beýläk amala aşyrylmaly reformalar barada gürrüň berdi.


text:
Anna güni Kiýewiň sudy Ukrainanyň ozalky içeri işler ministri, tussaglykda oturan Ýuriý Lusenkony ikinji gozgalan jenaýat işi boýunça goşmaça iki ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
Sud ony 2004-nji ýylda ýurduň şol wagtky prezidenti Wiktor Ýuşenkonyň zäherlenen bolmagynyň mümkindigi bilen bagly güman edilýän adamlary bikanun gözegçilik astyna almaklyga görkezme berenlikde günäli tapdy.
Şu ýylyň fewralynda Ukrainanyň sudy ony döwlet emlägine el gatanlykda we wezipesinden hyýanatçylykly peýdalananlykda aýyplap, dört ýyl türme tussaglygyna höküm edipdi.


text:
Şu gün Ýewropa Komissiýasynyň başlygy Žoze Manuel Barroso türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň çakylygy bilen Aşgabada gelýär. Ol Barrosonyň Türkmenistana ilkinji resmi saparydyr.
Barrosonyň häzirki resmi sapary Türkmenistan bilen Ýewropa Bileleşiginiň arasyndaky dialogy aktiwleşdirmekde möhüm ädim bolar, häzir hereket edýän we geljegi uly, üstünde işlenýän proýektleriň we programmalaryň kontekstinde netijeli özara gatnaşyklar üçin täze mümkinçilikler döreder diýip, TDH gullugy belleýär.
Barroso Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen syýasy ugurlar we energiýa meseleleri boýunça gepleşik geçirer.
Mundan öň Ýewrokomissiýanyň prezidenti Žoze Manuel Barroso Azerbaýjanyň paýtagty Bakuwda bolup, bu ýurduň prezidenti bilen energiýa hyzmatdaşlygy boýunça Jarnama gol çekişipdi.


text:
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdogan ýekşenbe güni Germaniýada jynsparazlygyň we yslamdan heder etmegiň ösýändigini duýdurdy.
Erdogan günbatardaky Dýusseldorf şäherinde 10 müň çemesi türk emigrantyna ýüzlenip, Türkiýäniň Germaniýada jynsparazlygyň ösmeginden alada edýändigini aýtdy.
Germaniýanyň DAPD habar gullugy Erdoganyň germanlardan we türk emigrantlaryndan bir-birege sylanyşykly bolmagy haýyş edendigini ýazdy.
Germaniýada 2,7 million çemesi türk ýaşaýar. Olar ilki bu ýurda 1960-njy ýyllarda, Ikinji jahan urşy netijesinde weýran bolan ýurdy dikeltmäge kömek üçin gelipdiler.


text:
Ýokary derejeli amerikaly wekil “New Ýork Times” gazetine beren interwýusynda, Gürjüstanda ýerleşýän we Owganystanda söweşijilere garşy geçirilýän operasiýalara gatnaşjak esgerleri türgenleşdirmek baradaky missiýanyň gaýtadan işine başlajakdygyny mälim etdi.
Bu ädimiň Orsýetiň gaharyny getirmeginiň mümkindigi aýdylýar. Ady agzalýan Amerikaly resmi bu çäre barada Moskwanyň habardar edilendigini aýtdy.
Şol resmi aýratynam bu çäräniň maksadynyň Owganystanda ABŞ-niň harbylary bilen bilelikde operasiýalara gatnaşýan gürji harbylaryny NATO standartlarynda taýýarlamaga gönükdirilendir.
Bu türgenleşigiň 1-nji sentýabrda başlamagyna garaşylýar.


text:
Eýranyň iki sany harby gämisi Sudanyň deňiz ýakalaryna gelip durdy. Bu barada Eýranyň döwlet eýeçiligindäki habar agentlikleri maglumat berýär.
“Kharg” we “Şahid Nakdi” gämileri Sudanyň ýakalaryna duşenbe güni geldi. Mundan bir hepdä golaý wagt ozal, Sudanyň resmileri Ysraýyly özleriniň Khartumdaky ýarag zawodyna howa hüjümini amala aşyrmakda aýyplapdy. Sudan Ysraýyldan ar aljakdygy bilen haýbat atypdy.
Berilýän maglumata görä, harby gämilerdäki Eýranyň komandirleri Sudanyň harby-deňiz ýolbaşçylary bilen gepleşikleri geçirerler.
Duşenbe güni Sudanyň Daşary işler ministrligi, Ýarmuk ýarag zawodyna edilen hüjümde Eýranyň dahyllynyň ýokdugyny aýdyp, beýanat ýaýratdy.


text:
Eýranyň ýadro programmasy boýunça ýokary derejeli araçysy, ýurduň daşary işler ministri Jawad Zarif Tähranyň ýadro işleri barada dünýäniň iri döwletleri bilen çarçuwaly ylalaşyga “şu hepde gelinmegi mümkin” diýdi.
Zarif Ženewada dünýäniň alty iri döwleti bilen Eýranyň arasynda geçiriljek nobatdaky gepleşiklerden iki gün öň, sişenbe güni Parižde fransiýaly kärdeşi Laurent Fabius bilen duşuşdy. Gürrüňi edilýän bu alty döwlet başgaça P5+1 diýip hem atlandyrylýar. Onüň düzümine Birleşen Ştatlar, Russiýa, Fransiýa, Britaniýa, Hytaý we Germaniýa girýär.
Zarif “Fransiýa 24” telekanalyna beren maglumatynda ýakynda Birleşen Milletler Guramasynyň ýadro ýaraglaryna gözegçilik edýän synçylary bilen geçirilen gepleşikleriň oňaýly bolandygyny mälim etdi.
Günbatar ýurtlary Eýranyň ýadro ýaraglaryny özleşdirýändigini aýdýarlar, emma Tähran muny ret edýär.


text:
Günbataryň Birleşen Milletler Guramasyndaky diplomatlary Eýrany Tähranyň ýadro programmasy boýunça dünýäniň iň kuwwatly alty döwleti bilen geçirilýän gepleşiklerde has çeýe bolmaga çagyrdylar.
Fransiýanyň diplomaty Filipp Bertu (Philippe Bertoux) BMG-niň Howpsuzlyk geňeşinde eden çykyşynda Eýranyň “strategik seçip almalary we batyrgaý kararlary” kabul etmegine zerurlyk bar diýdi.
Britaniýanyň diplomaty Maýkl Tatam (Michael Tatham) Eýrana has çeýe bolmaga çagyrdy we Birleşen Ştatlaryň ilçisi Dewid Pressman (David Pressman) Waşington takyk kesgitlenmedik netije bolmazdan eýranlylar bilen gepleşikleri geçirmez diýdi.
Günbatar diplomatlarynyň 18-nji dekabrda eden bu çykyşy, şu hepde Ženewada Tähranyň ýadro programmasy boýunça Eýran bilen dünýäniň iň kuwwatly alty ýurdunyň arasynda geçirilen gepleşikler netijesiz tamamlanmagynyň yzýanyna gabat geldi.


text:
Demirgazyk Owganystanda, Täjigistan we Pakistan bilen serhetde güýçli ýer yranmasy boldy diýip, ABŞ-nyň geologiýa barlaglary habar berýär.
Pakistanda bir esger öldi, Nangarhar welaýatynda azyndan 12 adam ýaralandy we hassahana ýerleşdirildi diýip, pakistan we owgan resmileri aýtdylar.
Merkezi Hindiguş daglarynda bolan ýer yranmasynyň güýjüniň 6.2 magnitud, çuňlugynyň 203 kilometr bolandygy aýdylýar.
Ýer 25-nji dekabrda, ýerli wagt bilen 23.00 töwereginde yranypdyr. Kabulyň ýaşaýjylary ýer sarsgynlaryndan gorkup, sowuk gijede öýlerinde bosup çykmaga mejbur bolupdyr.
Ýer yranamasy Pakistanyň paýtagtynda hem jaýlary sarsdyrdy we uklap ýatan ýaşaýjylar daşary çykmaga mejbur boldy.


text: Lebabyň kaşaň köpugurly söwda bazarynyň açylanyna bäş aý boldy. Açylyşy prezident Berdimuhamedowuň gatnaşmagynda amala aşyrylan bu bazaryň, welaýatyň meşhur dünýä bazarynyň ornuny eýelemegine garaşylýardy. Şunlukda, Lebabyň Dünýä bazary ýykylyp, onuň deregine gurlan bu bazar henize çenli müşderileriň ünsüni özüne çekip bilmän gelýär. Täze bazardaky dükanlaryň arendalary gymmat bolup, munuň bazarda satylýan harytlaryň bahasyna, bu ýagdaýyň bolsa müşderileriň bazara gelmek höwesine ýaramaz täsirini ýetirýändigi aýdylýar. Bu faktorlar dükançylaryň bu ýagdaýa haçana çenli çydap biljegi, şeýlelikde bazaryň gelejegi barada dürli soraglary orta atýar.


text:
Ak tam prezident Barak Obamanyň Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin bilen Ukrainadaky krizis barada gürleşendigini habar berýär.
Ak tamyň berýän maglumatyna görä, söhbetdeşlikde Obama Putine Russiýanyň Krym babatda alyp barýan çäresiniň Ukrainanyň özbaşdaklygyny bozandygyny we munuň Waşingtonyň Russiýa we Kremliň harby taýdan goşulyşmagynyň tarapdary ukrain resmilerine garşy sanksiýalary girizmegine sebäp bolandygyny aýdypdyr.
Obama amerikan resmileriniň öňe sürýän diplomatiki bir “çykalgasynyň” şertlerini hem agzap geçdi. Bu ylalaşyga görä, Russiýa Krymdaky bazasyny yzyna çykarar, bu hem halkara synçylaryň sebitdäki etniki ruslaryň hukuklarynyň sylanýandygyna kepil geçmäge we Ukraina bilen gönümel gepleşikleri ýola goýmaga rugsat berer.


text:
Hytaý “Tiananmen” meýdançasynda II Jahan urşunda Ýaponiýany ýeňmegini uly harby parad bilen belledi.
Bu harby parada dünýäniň ençeme ýurtlarynyň liderleri bilen bir hatarda Merkezi Aziýa ýurtlarynyň baştutanlary, şol sanda Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin gatnaşdy. Emma bu çärä gatnaşmak üçin Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Hytaýa barmandygy habar berilýär.
Eýse, munuň nähili sebäpleri bolup biler?
Azatlyk Radiosy bu sorag bilen gyzyklanyp, Merkezi Aziýa ýurtlary boýunça bilermen Azatlyk Radiosynyň Habar merkeziniň žurnalisti Brýus Panniýer bilen söhbetdeş boldy.


text:
Abu Müslimiň gozgalaňy
ABU MÜSLİMİŇ GOZGALAŇY - Orta Aziýada araplaryň agalygyna garşy gönükdirilen halk köpçüliginiň antifeodal hereketi. Orta Aziýanyň, şol sanda Türkmenistanyň halklary arap hökümdarlaryna garşy birnäçe gezek gozgalaň turzup, keseki ýurtly basybalyjylaryň ýigrenji häkimiýetini agdarjak bolup, köp güýç sarp edipdirler. Şeýle gozgalaňlaryň iň görnüklilerinden biri-de Abu Müslimiň gozgalaňy hasaplanýar. Abu Müslim görnükli goşun serkerdesi we uly döwlet işgäri bolupdyr. Abu Müslim gozgalaňy 747 ýylynda Marynyň eteklerinde başlanypdyr. Abu Müslim öz tarapdarlary bilen Marynyň günbatarynda ýerleşip, birnäçe berkitmeler döredipdir. Onuň esasy daýanç nokady Mahuwan obasy eken, bu ýerde ol dört aý bolupdyr. Abu Müslimiň çagyryşlary ýerli ilatyň arasynda giňden ýaýrapdyr. Käbir obalaryň ilaty onuň ygtyýaryna 1000-2 golaý pyýada esger beripdirler. Arap basybalyjylaryna garşy göreşiň baýdagy astynda hemme synplaryň wekilleri birleşipdirler, daýhanlar we garyp senetçiler bilen bir hatarda Abu Müslimiň goşunynda söwdagärler hem, ýerli han-begleriň wekilleri hem bolupdyrlar. Abu Müslim özüniň hemme goşunyny dolandyrmak üçin Mahuwanda merkez döredipdir. Bu ýerde onuň goşunyna girýänleriň spisogy ýöredilipdir we her bir esgere belli bir mukdarda aýlyk berlipdir. Abu Müslimiň ýanyna gullar hem gelip, onuň düzýän goşunyna gatnaşmaga isleg bildiripdirler. Abu Müslim gullary hem kabul edipdir, emma olary goşunyň umumy bölegine girizmändir-de, olar üçin aýratyn bir lager gurapdyr. Gullar gozgalaňyň ýeňmegi netijesinde özleriniň ýagdaýynyň gowulanmagyny gazanmagy umyt edipdirler. Araplaryň taýpara duşmaçylygyndan peýdalanyp, Abu Müslim Maryny eýeläpdir. Soň gozgalaň has üstünlikli bolupdyr. Abu Müslimiň çagyryşyna Gündogar Horasanyň hemme şäherlerinden: Marydan, Saragtdan, Abiwertden, Nusaýdan, Hyratdan, Talkandan, Balhdan we başga şäherlerden gelipdirler; 100 müň adama golaý gozgalaňçy ýygnanypdyr. Abu Müslim merkezi hökümete garşy çykyş edipdir. Abu Müslim gozgalaňy Günbatar Eýrana we Yraga çaltlyk bilen ýaýrapdyr. Gozgalaňçylaryň goşunlary Tigr derýasynyň çep goşandynyň ýanynda halif Merwan II-niň goşunlary bilen çaknyşypdyr. Howul-hara toplanan we gerekli ýaraglar bilen üpjün edilip ýetişilmedik halif goşunlary Abu Müslim tarapyndan derbi-dagyn edilipdir. Merwan II az sanly goşuny bilen zordan gaçyp gutulypdyr. Soňra omeýýatlaryň tarapdarlary derbi-dagyn edilipdir, halif tagtdan düşürilipdir we tutulyp öldürilipdir. Şeýlelikde, halifatda häkimiýeti täze dinastiýa - Apbasitler dinastiýasy ele alypdyr. Täze dinastiýanyň wekilleri göreş wagtynda beren wadalaryny ýerine ýetirmändirler. Diňe ýerli han-begleriň ýagdaýy gowulanypdyr, olar araplar bilen bir hatarda döwleti dolandyrmak işine çekilipdirler. Emma salgytlaryň we borçlaryň agyr ýüki astynda horlanyp gelen zähmetkeş köpçüligine- daýhanlara we şäher senetçilerine dinastiýanyň çalyşmagy hiç hili ýeňillik getirmändir. Gaýtam, daýhanlaryň feodallara garaşlylygy öňküden hem artypdyr. Apbasitler halifatynyň halif Mansur (754-775) Abu Müslimi Horasanyň hökümdary wezipesine belläpdir. Emma halif Mansur ýurtda täzeden möwç alyp ugran gozgalaňlardan we Abu Müslimiň kalk köğçüligi arasyndaky şöhratyndan az howatyrlanmandyr. Şonuň üçin halif Mansuryň buýrugy bilen Abu Müslim dönüklik bilen öldürilipdir.


text:
Mary welaýatynyň Tagtabazar etrabynyň Pendi daýhan birleşiginde ýetmezçilik edýän zat gaty kän, çagalar bagy - olardan diňe biri. Ýöne çagalar bagy bilen bagly ýagdaý soňky döwürlerde has ula ýazdy.
Ilat sany 10-11,000 diýlip çaklanylýan bu oba etrap merkezinden takmynan 6–7 kilometr uzaklykda ýerleşýär. Ýerli ýolbaşçylar şol çagalary gatnadýan hususyýetçileri gadagan edensoň, çagalaryny çagalar bagyna tabşyrmak ene-atalaryň öz gerdenine düşdi.
Gadagançylyk soňky bir aýlykda girizildi. Bu ýagdaýa alada bildirýänlerden birem 35 ýaşlaryndaky pendili daýhan Merdan.
“Men indi bir aýdan bäri öz oglumy özüm çagalar bagyna tabşyrýaryn. Şol sebäpden işe gijä galýan. Öň sagat 7-lere öýden çykýadym, indi bolsa bir sagat ir turmaly bolýan” diýip, özüni Merdan diýip tanadan tagtabazarly ildeşimiz Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Jemgyýetçilik ulaglarynyň ýetmezçiligi we ulaga bolan talabyň artmagy bilen hususyýetçiler çagalary gatnatmak işine girişipdirler. Aglaba ýaşaýjysy daýhanlar bolan bu obada, nagt pul gytçylygyna garamazdan, adamlar çagalaryny mekdebe gatnatmak üçin her çaga üçin aýda 40 manat bermäge-de razy bolupdyrlar.
Täze düzgün
Emma bir aý töweregi ozal, çagalar bagynyň administrasiýasy tarapyndan girizilen täze düzgüne görä, çagalary hususy taksileriň gatnatmagy gadagan edilip, bu wezipe ene atalaryň öz gerdenine düşüpdir.
Gadagançylykdan soň, taksiçiler çagalary gatnatmakdan ýüz öwrüp başlapdyrlar. Özüni Ýazmyrat diýip tanadan taksiçi onuň sebäbi barada Azatlyk Radiosyna şeýle gürüň berdi: “Polisiýanyň ýol gözegçilik gullugy ýeňil maşynly çaga gatnadýan sürüjilere ýokary jerimeleri salyp başlady. Olar ýoluň gyrasynda, garaşmaýan ýeriňde bukup durýarlar, şeýle maşyny görenlerinde, sürüjä 100-200 manada çenli jerime salýarlar”.
Polisiýa işgärleriniň bu meselede öz sebäpleri bar. Polisiýanyň ýol gözegçilik gullugynyň adynyň agzalmazlygyny soran bir işgäri bu ýagdaýy şeýle düşündirdi: “Çagalary gatnatmaklygyň öz tertibi bar, bu tertipler ýol hereketiniň kadalarynyň adam gatnatmak bölüminde düzgünleşdirilen. Iň bärkisi ýanlarynda uly adam bolmaly we ýörite çagalar üçin howpsuzlyk kemerleri dakylmaly. Ýollaram erbet, bir zat bolsa, bir giden çaga heläk bolar”.
Polisiýanyň talaby we taksiçileriň bu düzgüne boýun bolmagy, ikisem, göräýmäge, kanuny pozisiýalar. Emma bu kanuny çäreler işe girizilende, pendilileriň ýagdaýyna üns berilmedik bolmaga çemeli.
Maşgala girdejisi boýunça ekerançylyga bil baglaýan pendililer, aýal-erkek bary mellek ýerlerine gidenlerinde, olaryň öz çagalaryny goýmaga hiç kimi ýok, çagalaryny mellege äkitmek bolsa olaryň saglygy üçin zyýanly.
“Bu ýagdaý biziň iki aýagymyzy bir gonja sokýar, obada çagalar bagy gurulmasa, ýa jemgyýetçilik ulaglary ýola goýulmasa, başga çykalgamyz ýok” diýip, pendili daýhanlardan ýene biri Azatlyk Radiosyna gürüň berýär.


text:
Ýakynda aradan çykan eýranly tanymal reformaçy ruhany Aýatolla Husseýin Aly Montazeriniň nobatdaky ýas üýşmeleňine ýygnanan onuň tarapdarlary çarşenbe güni howpsuzlyk güýçleri bilen çaknyşdylar.
Eýranyň oppozision internet saýtlarynyň hem-de gözli şaýatlaryň habar bermeklerine görä, bu waka Eýranyň merkezindäki Ysfyhan şäherinde ýüz beripdir.
Wakada ençeme adamyň tussag edilendigi hem habar berilýär.
Geçen ýekşenbe güni aradan çykan Aýatolla Husseýin Aly Montazeri Eýran Yslam rewolýusiýasynyň esasy liderlerinden biri hasaplanylýar.
Ol soňky ýyllar Eýranyň häzirki konserwatiw häkimiýetini ýiti tankytlap gelipdi.


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet deparatamenti Muammar Kaddafiniň ogullarynyň birini Niger döwleti tussag etmegi planlaşdyrýar diýýär.
Döwlet departamentiniň sözçüçi Wiktoriýa Naland Muammar Kaddafiniň ogly al-Saadi Nigeriň paýtagtyna alnyp gidildi diýdi.
Aýdylmagyna görä, al-Saadi Nigere şu geçen hepdäniň ahyrynda beýleki gaçgak resmiler bilen bilelikde Nigere barypdy.
Onuň Nigere gaçyp atmagy häzir nirededigi bilinmeýän Muammar Kaddafiniň hem ahyry Nigere gaçyp atjagy baradaky gep-gürrüňlere tutaryk bolýar.


text:
Penşenbe güni Bahreýniň şikaýat sudy hökümete garşy protestlere gatnaşanlykda aýyplanýan lukmanlardan dokuzysyny aklap, beýleki dokuzysyny türme tussaglygyna höküm etdi.
Tussaglyga höküm edilen lukmanlardan birine 5 ýyl, ýene birine 3 ýyl, galan ýedi lukmanyň her birine bolsa bir aý bilen bir ýylyň aralygynda türme tussaglygy berildi. Bu protestlerde aýyplanýan ýene iki lukman häzirki wagt gözlegde.
Bu gürrüňi edilýän 20 sany lukman 2011-nji ýylyň martynda Bahreýnde hökümete garşy demonstrasiýalar gurnalanda, Manama şäheriniň “Salmaniýa” medisina merkezinde işleýärdi. Bahreýniň sudy bu lukmanlary şol wakalarda ýaralanan protestçilere bejergi berenlikde günäli tapdy.


text:
Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan Ýewropa Bileleşiginiň Türkiýäni agzalyga almak boýunça gepleşikleri togtadyp-togtatmazlyk ugrundaky ses berilişigini tankytlady.
Erdogan Yslam Hyzmatdaşlyk Guramasynyň (IOC) Stambuldaky sammitiniň dowamynda eden çykyşynda “netije nähili hem bolsa, onuň biziň üçin ähmiýeti ýokdur” diýdi.
Erdogan Türkiýäniň Ýewropa Bileleşigine agza bolmak ugrundaky Bileleşigiň agzalary tarapyndan berlen sözleriň “hiç biriniň yzynda durulmandygyny” öňe sürdi.
Ýewropa Parlamentiniň öňdebaryjy wekilleri Türkiýede başa barmadyk harby agdarylyşykdan soň Erdoganyň syýasy garşydaşlaryna başladylan basyşlar sebäpli, Türkiýäni agzalyga almak gepleşikleri togtatmaga çagyrdylar.


text:
Türkmenistanyň Saýlawlary we referendumlary geçirmek boýunça merkezi komissiýasy 15-nji dekabrda boljak parlament saýlawlaryna taýýarlyklaryň ýurduň Saýlaw kodeksine we halkara normalaryna laýyklykda amala aşyrylandygyny yglan etdi.
Resmi maglumata görä, ýekşenbe günki ses berişlik jemi 2446 saýlaw nokadynda ir sagat ýediden agşam sagat ýedä çenli geçiriler. 33 sany saýlaw nokady Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky diplomatik wekilhanalarynda ýerleşýär. 125 orunlyk Mejlise 283 kandidat dalaş edýär.
Türkmenistanyň parlament saýlawlaryna GDA guramasynyň gözegçileri bilen bilelikde şu gezek ÝHHG-niň Demokratik institutlary hem adam hukuklary boýunça edarasynyň missiýasy we ÝHHG-niň Parlament Assambleýasynyň delegasiýasy gözegçilik ederler.


text:
Satiranyň karikatura žanry häzirki döwürde dünýede iň ýörgünli žanrlaryň biri. Aýratynam sözsüz çekilen karikaturalaryň çeperçilik gymmaty ýokary. Sebäbi şeýle karikaturalar edil saz sungaty ýaly, dünýäniň ähli halky üçin elýeterlidir, düşnüklidir.
Dürli döwletleriň dürli döwürdäki baştutanlary karikatura žanryna uly sarpa goýupdyrlar, onuň ösmegi üçin ýardam beripdirler.
Eýsem, karikatura žanrynyň Türkmenistandaky ýagdaýy nähili? Hernäçe gynansak-da, muňa: «Hiç hili!» diýip, jogap bermeli bolýarys. Hatda: «Örän gözgyny!» diýsegem, jogabymyz jüpüne düşmän durmaz.
“Tokmak” ýapyldy, karikatura-da tamam boldy
Häzir Türkmenistanda karikatura žanrynyň näjüre zatdygyna düşünmeýän nesil kemala geldi. Beýle ýagdaýyň ýüze çykmagy tebigydyr. 1994-nji ýylda «Tokmak» atly satiriki žurnalyň ýapylmagy bilen karikatura žanrynyň hem «gabry gazyldy». Sebäbi karikatura, esasan, şu žurnalda çap edilýärdi. Belli karikaturaçylaram, öwrenje karikaturaçylaram «Tokmagyň» töwereginde üýşýärdiler.
Indi görüp otursak, «Tokmak» žurnaly karikaturaçy hudožnikleri taýýarlaýan özboluşly mekdep eken! Mekdep ýapylansoň, karikaturaçy hudožnikleriň nesliniň arasynda uly boşluk galdy. Häzir aramyzda sag-gurgun ýaşap ýören karikaturaçy hudožnikleriň köpüsiniň ýaşy elliden, altmyşdan geçdi.
Ýaş nesliň arasynda karikaturaçy hudožnikler ýok diýerlikdir. Olaryň kemala gelmegi üçin hökman esas, baza gerek. Şol baza-da, gynansak-da, Türkmenistanda ýok.
«Esas», «baza» diýip, karikaturalary çykarýan gazetleri, žurnallary göz öňünde tutýarys. Karikaturalar düýbünden çap edilenok diýsek, hakykatdan daş düşdügimiz bolar.
Sekizinji mart baýramçylygy, Täze ýyl mynasybetli käbir gazetleriň sahypalarynda manysy boýunça ýöntemje, özem sanaýmaly karikaturalar käte göze ilýär diýäýmeseň, maňzyňa batýan karikaturalara duşmak mümkin däl.
Onda näme etmeli?
Eýsem, Türkmenistanda karikatura žanrynyň ýitip gitmezligi, onuň gaýtadan döremegi üçin näme etmeli?
Ilkinji nobatda satira we ýumor neşirleri gerek. Zähmet çekip, aran çagyň degişmeleri okap, karikaturalary görüp, dynç alar ýaly gazetlerem, žurnallaram gerek. Hatda çagalar üçinem ýörite karikaturaly, degişmeli žurnal çykarmaly. Gülkiniň, degişmäniň adamyň ömrüni uzaldýanyny unutmalyň.
Ýurtda karikatura žanryny täzeden dikeltmek üçin edil şu wagt ýeterlik güýç, ýagny, karikaturaçy hudožnikler bar. Häzirden deprenilmese, onda ýene bäş-on ýyldan soň karikaturaçy hudožnikleriň hem möwriti öter. Ana, onsoň, ýaşlara halypa boljak karikaturaçy hudožnikleri daşary ýurtlardan gözlemeli bolarys.
Karikatura žanryny ösdürmek üçin başga-da çäreler bar. Munuň üçin ilkinji nobatda, hususy gazetleri, žurnallary karikaturaçy hudožnikleriň çeken suratlarynyň özbaşdak ýygyndylaryny çapdan çykarmagy we beýlekileri ýola goýup bolardy. «Hiçden giç ýagşy» diýipdirler.
Şu blogda öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Köp ýurtlarda durmuşa çykjak gyz üçin galyň soralýar. Bu ýagdaýa aýratynam musulman ýurtlarynda, şol sanda Türkmenistanda duş gelmek mümkin. Bu tejribäni kamillik ýaşyna ýeten aglaba ýaşlar başdan geçirýärler.
Eýsem, häzirki döwürde Türkmenistanda galyňyň möçberi näçe, şeýle-de ol nämä görä kesgitlenilýär? Gudalaryň arasynda galyňyň möçberi nähili ylalaşylýar? Şeýle-de türkmen ýaşlary galyň meselesine nähili garaýarlar? Azatlyk Radiosy bu barada ýakynda jigisini öýlendiren Merjen bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Häzirki döwürde galyňyň ortaça bahasy näçe?
Merjen: Türkmenistanda şu wagt galyň welaýatlara görä üýtgeýär. Meselem, Ahal, Aşgabat taraplarda, garyndaşlarymyň aýtmagyna görä, sadaja galyň öňki türkmen manadyndan 90 million bolup, ondan daşgary iki müň dollar gyzyl ýa-da halat-serpaý üçin soralýar.
Biziň welaýatymyzda, ýagny Lebap welaýatynda, ýakynda doganymy öýlendirdik we oňa 70 million manat berdik, gelniň gyzyly, halat-serpaýlary hem şonuň içindedi. Ýene-de bir wakany mysal getirip berjek şu wagt, meniň bir joram bar, onuň jigisi aşgabatly bir gyzy söýüpdir. Olar gudaçylyga baranlarynda, olardan diňe galyň üçin 10 müň dollar talap edilipdir. Onsoň olaram ony gymmat gördüler, şeýlelikde toýam ýatyryldy, gyz bilen oglanam başga-başga adamlar bilen durmuş gurdular.
Azatlyk Radiosy: Welaýatlaryň arasynda galyňyň möçberi tapawut edýär ekeni. Onuň möçberi maşgalalar arasynda hem üýtgeýär diýilýär. Eýsem, galyňyň möçberi nämä görä kesgitlenilýär?
Merjen: Galyňyň möçberi, meselem, biri gyzyny pylança baha beripdir, pylany pylança galyň alypdyr, bizem şony isleýäs diýip kesgitlenmegi mümkin. Ondan başga-da men gyzymy okatdym, oňa pylança çykdajy etdim, siziň hem şonçarak galyň tölemegiňizi isleýärin diýmekleri hem sebäp bolup biler. Käbir wagtlar durmuş gurjak oglan bilen gyz özara ylalaşyp, ejesini razy edýän wagtlary hem bolýar.
Azatlyk Radiosy: Galyňyň näçe bolmalydygy gudalaryň arasynda nähili ylalaşylýar? Öz tejribäňizden gürrüň beräýseňiz.
Merjen: Bizde, meselem, ýakynda jigimi öýlendirenimizde, şeýle mesele boldy, biraz ýokarrak bahada galyň soradylar, alynjak, beriljek halat-serpaýlaryň käbirleriniň möçberini artdyrmak we kabiriniň möçberini azaltmak barada gudalar bolup, özara ylalaşyga geldiler. Şeýdip, başda soralan galyňy birazajyk bolsa-da düşürdiler.
Azatlyk Radiosy: Galyň näçe bolmaly diýlen meselesinde gyzyň pikiri soralýarmy?
Merjen: Hawa, soralýan ýerem bardyr, soralmaýan ýerem bardyr. Bu gyz bilen ejäniň arasyndaky ylalaşyga ýa-da maşgala ýagdaýyna bagly bolup, ýa-da käbir ýerlerde gyzyň islegine-de bagly bolup bilýär.


text:
Uýgurlar gadymdan bäri Gündogar Türküstanda, şeýle hem Merkezi Aziýanyň taryhynda uly yz galdyran bir milletdir. Olar 8-nji we 9-njy asyrlarda, Manžuriýa bilen Hazar Deňzi aralygynda uly regiona höküm edipdi.
Häzirki döwürde olar Hytaýyň demirgazyk-günbatarynda ýerleşýän Sinjaň welaýatynda köpçülükde ýaşaýarlar. Şol bir wagtyň özünde uýgurlar Özbegistan, Gyrgyzystan we Gazagystan ýaly ýurtlarda hem azlykda bolan uly ethniki toparlardan biridir.
Uýgurlar gelip çykyşy boýunça Altaý daglyklarynda ýaşaýan bir tireden bolup, olaryň özüne mahsus medeniýeti we türki diller toparyna girýän dili bar. Olaryň saýlap alan ynanjy bolsa, Yslamyň Sunni mezhebidir.
Olar ençeme ýyl dowam eden özbaşdaklykdan soňra, 1940-njy ýylda Hytaýyň Kommunist režimi bilen konfederasiýa gurmak kararyna geldiler. Emma bu wakadan köp wagt geçmänkä, Pekin bu respublikany Hytaýyň awtonom regiony diýip yglan edip, oňa Sinjaň diýip at dakdy.
Gyrgyzystanda hereket edýän hökümete degişli däl “Ittifak” atly uýgur guramasynyň öňki ýolbaşçysy Rozymuhammet Abdulbakaýew, Azatlyk radiosyna beren gürrüňinde, “Hytaýyň uýgur regionyna Sinjaň awtonom regiony statusynyň berilmegine garamazdan, şol ýerde awtonomiýa diýlen zat ýok, uýgurlaryň hak hukugy ýok” diýip belledi. “Mao Zeodoňg tarapyndan uýgurlaryň hak-hukugy barada ýazylan hiç-hili dokument ýok. Bu sýyasy we sosial meseledir. Hytaýyň totalitar režimi uygurlaryň söz, metbugat, şahsy we dini azatlyklaryny tutuşlygyna basyp ýatyrdy. Şonuň üçin halk olara garşy aýaga galdy.”
Immigrasiýa bilen ýeňilen
Sinjaň welaýatynyň paýtagty Urumçyda 5-nji iýulda başlan bulagaýçylyk, Hytaýyň günortasynda ýerleşýän bir oýunjak kärhanasynda han hytaýlylar tarapyndan iki uýguryň öldürülenligi baradaky habardan soň ýüze çykdy.
Emma bu diňe öňem köräp duran oduň tutaşmagyna sebäp boldy. 150 töweregi adamyň ölendigi aýdylýan bu bulagaýçylyk, hakykatdan hem regionda dowam edýän dartgynlygyň nä derejede çuňdugyny aýan etdi.
Uýgur-Beritaniýa atly toparyň wekili Nizam Sametow bu dartgynlygyň sebäplerini “Olaryň dowam edýän ýagdaýdan şeýle derejede birahat bolmaklarynyň sebäbi, hökümetiň her gün we gün aşa biziň ata Watanymyza, yagny Gündogar Türküstana ýüzlerçe, hatda müňlerçe han hytaýlylary getirip ýerleşdirmegidir” diýip düşündirdi. “Şol bir wagtyň özünde biziň halkymyz iş tapanok, olar kyn günleri başdan geçirýärler.”
Sametow, Hytaýyň uýgurlara Sinjaň welaýatyndan başga, beýleki regionlarda iş teklip edilemeginiň sebäbini bolsa, ethnik toparyň bu ýerde köpçülikde ýerleşmegine garşy Pekiniň alyp barýan syýasatydygyny aýdýar.
Beýleki tarapdan geçen on ýyllyň dowamynda bu regionda ýerleşen Han hytaýlylaryň sany bolsa aşa köpeldi. Häzirki döwürde uýgurlaryň sany öz ýerleşýän regionynda şol ýere baran immigrantlardan sähelçe artyk bolup durýar.
Sametow uýgurlary öz mekanynda azlyga öwürmek baradaky aladany tankyt edýär. “Biziň regionymyzyň ýer asty baýlygynyň köplügi, şol sanda gaza we nebite eýe bolanlygy sebäpli, olar Hytaýyň beýleki regionlaryndan halky şol ýere getirmegi dowam etdirýärler. Olar ýakyn wagtda bizi şol ýerde azlyga öwürmegi maksat edinýärler” diýip Sametow aýdýar. “Emma biz muňa ýol bermeris. Sebäbi bu biziň topragymyzdyr.”
Şol bir wagtyň özünde Sinjaňda özbaşdaklyk üçin alada edýän we gizlin hereket edýän käbir toparlar hem bar, emma olara halk arasynda o diýen goldaw berilmeýär.
Seperatistleri günäkärleýiş
Ýöne Hytaýly resmiler bu bulagaýçylykda seperatist uýgur toparlaryny aýyplady. Hytaýyň Howpsuzlygy goramak boýunça ministri Meňg Jianžu, Urumçyda howpsuzlyk güýçleriniň işgärlerine ýüzlenip eden çykyşynda, “ Siziň ähliňiz bu bulagaýçylygyň dartgynlygy öjükdirýän toparlar tarapyndan gurnalanlygyny bilýärsiňiz we munuň sýyasy sebäbi bar” diýdi. “Bu dartgynlyk seperatistler we seperatizma garşy bolan howpsuzlyk güýçleriniň arasynda barýar. Bu dowam edýän sýyasy tagallaryň bir bölegi.” Daşary ýurtlarda hereket edýän uýgur toparlary bolsa, bu hili aýyplamalary ret edýärler.


text:
Jennifer Lopez Eýranyň ýadro programmasy boýunça krizisiň köpden bäri garaşylýan çözgüdimi?
Ol Eýranda gitdigiçe ýaramazlaşýan adam hukuklarynyň ýagdaýyny hem gowulandyryp bilermi?
Aýdym-sazyň güýjüni gözden salyp bolmaz, emma ABŞ-da ýerleşýän hukuk goraýjy guramanyň başgarak bir ideýasy bar.
“Ýadroly Eýrana garşy birleşik” (UANI) atly gurama Eýranyň “ýadro ýaraglaryna eýe bolmak maksatlarynyň öňüni almak üçin” iş alyp barýandygyny aýdýar.
Bu gurama Jennifer Lopeze ýüzlenip
, eger awtoulag öndüriji “Fiat” kompaniýasy Eýran bilen biznes hyzmatdaşlygyny togtatmakdan ýüz öwürse, onda kompaniýa bilen işleşmegi bes etmegini sorady.
UANI guramasynyň aýtmagyna görä, “Fiat” kompaniýasynyň golçur firmasy “Iveco” Eýranda ulag söwdasyny edýär. Topar bu ulaglaryň ballistik raketalary daşamak we tussaglary dardan asmak üçin ulanylýandygyny öňe sürýär.
Şeýle hem, UANI guramasy “Fiat” kompaniýasynyň Eýranda “Maserati” lýuks awtoulagynyň wekilhanasyny açmagy göz öňünde tutýandygyny hem belleýär.
Bu topar “Fiat” kompaniýasyna garşy çärelerine geçen ýyl başlady we kompaniýa Eýrandaky biznesini bes etmäge çagyryş etdi.
Görnüşe görä, “Fiat” kompaniýasy bu topary diňlemeýär, emma gurama oňa täsir etmek üçin indi pop ýyldyzynyň gapysyny kakýar.
Jennifer Lopeze iberen hatynda, UANI guramasynyň prezidenti “Fiat” kompaniýasynyň mahabatlandyryjy ýüzi
bolan Lopezden awtoulag öndürijiniň Eýran babatdaky “jogapkärçiliksiz” syýasatyny üýtgetmek üçin öz ornundan peýdalanmagy ýa-da bu kompaniýa bilen gatnaşygy kesmegi soraýar.
Aýdymçy bu hata entek açyk jogap bermedi.


text:
Dünýäniň käbir ýerlerinde bir syýasatçynyň türme tussaglygyna höküm edilmegi onuň prezidentlik ambisiýalarynyň ölendigini aňladýan bolsa gerek. Ýöne Ukraina ýaly bir ýurtda welin, sudy äsgermezlik edenligi üçin türmä dykylan oppozision ýolbaşçy Ýuliýa Timoşenko barada munuň ajaýyp kampaniýa tarap ädilen ädim bolup çykmagy ähtimal.
Onuň tarapyny çalýandygyny Orsýet hem gizläp duranok. Kremliň ýokary derejeli resmileri bu işiň ony türmä dykan adam, Wiktor Ýanukowiç üçin, “uzak möhletli netijeleriniň” boljakdygyny aýdýarlar.
Timoşenko 2009-njy ýylda premýer-ministrkä “Gazprom” bilen syýasy taýdan bähbitli, maliýe taýdan hem oýlanyşyksyz bir şertnama baglaşanlykda aýyplanýar. Ýanukowiç onuň bu işi parlamentden rugsatsyz edendigini aýdýar. Günäli tapylan halatynda Timoşenko 10 ýyla çenli türme tussaglygy garaşýar.
Timoşenko bilen onuň tarapdarlary bolsa: “Ol şertnama kanunydy” diýýärler. Olaryň aýtmagyna görä, Timoşenkonyň hem suda çekilmegi, hem türmä dykylmagy Ýanukowiçiň öz potensial syýasy bäsdeşlerini syýasy sahnadan çykarmak üçin edýän synanyşygyndan başga zat däl.
Iki tarapyň arasynda dowam eden güýçli gaz dawasynyň soňlanmagyna getirip, Ukrainanyň gaza töleýän bahasyny takmynan iki esse gymmatladan bu şertnamany Moskwa goraýar. Orsýetiň Daşary işler ministrligi öz internet saýtynda ýerleşdiren beýannamasynda “kanuna berk laýyk” diýip, bu gaz ylalaşygyny gorady.
Orsýetde oppozision ýolbaşçy Boris Nemtsow 1990-njy ýyllaryň aýaklarynda premýer-ministriň orunbasaryka Orsýetiň energiýa ylalaşyklaryna gözegçilik eden adam. Ol bu ylalaşygyň syýasy äheňlidigine ynanýar. Şertnamanyň hiç bir kemçiliginiň ýokdugyny, arassadygyny aýdýar. Ol: “Timoşenko bilen şertnama baglaşan Putin. Bu hem hemmelere düşnükli” diýýär.
“Bu ylalaşyk netijesinde Timoşenko türmä dykylsa, Putin özüni hem iru-giç biriniň şu iş sebäpli türme dykjagyna ynanýar. Meniň pikirimçe, bu meselede Timoşenko bilen Putiniň eden jenaýat işi ýok” diýip, Nemtsow aýdýar.
“Bu hereket ýurduň kanuna boýunlygyny gümana goýýar” diýip, Timaşenkonyň tutulmagyny Birleşen Ştatlar we Ýewropa Bileleşigi ýazgardy. Ýöne sudýa Rodion Kireýew onuň boşadylmagy üçin edilen haýyşlary duşenbe güni ret etdi.
Wideo: 5-nji awgustda Ukrainanyň sudy ýurduň öňki premýer-ministri Ýuliýa Timoşenkonyň tussag astyna alynmagyna höküm çykardy.
Syýasata girmezden öň düşewüntli söwda işinde bolan Timoşenko ozal hem ençeme gezek türmä düşdi. Nemtsowyň pikiriçe, Ýanokuwiçiň ony syýasy sahnadan çetleşdirmek üçin edýän tagallalary bütinleý ters netijäni-de berip biler. Sebäbi halk Timoşenkonyň tarapyny çalýar.
“Ol tussaghana düşdi diýip, adamlaryň ony ýekeje gezek hem unudan mahaly meniň ýadyma düşenok. Edil tersine, ol gaýtam bir syýasy direlişi başdan geçirýär. Semender ýaly bolup külden çykýar. Ýanukowiçiň öz edýän şübheli, bikanun işleri bilen ony ukrain halkynyň ýolbaşçysyna öwürjekdigi belli zat. Ony halamaýanlar-da - bu hem Ukrainanyň deň ýarysyndan az däl - indi oňa gynanýarlar” diýip, Nemtsow aýdýar.
Ýanukowiçe köplenç Orsýetiň tarapdary, Günbatara garşy adam diýlip garalyp gelindi. Emma ol birnäçe energiýa turbalarynyň kontrollygyny Moskwanyň eline bermedi. Ors dilini Ukrainada resmi dil derejesine ýetirmeli kanuny hem soňuna çenli alyp barmady.
Moskwanyň Timoşenkony goldamagyna köp adamlar Kremliň Ýanukowiçiň işinden närazylygynyň alamaty diýip düşünýärler. Ýöne Moskwada Karnegi merkeziniň analizçisi Maşa Lipmanyň pikiriçe, Kremliň 2012-nji ýylda Ukrainada geçjek prezidentlik saýlawlaryny göz öňünde tutýan bolmagy ähtimal.
“Orsýet Timoşenkony goldasa, ol hem öz ýurdunda syýasy goldawa eýe bolup, dalaşgär bolup çyksa, onda kyn gününde Orsýet tarapyndan goldanan bir adamynyň bolmagy Moskwa üçin gowy zat” diýip, Lipman belleýär.
Karnegi merkeziniň analizçisi Lipman: “Timoşenkony türmä dykmak bilen Ýanukowiçiň utjakdygy ýa utuljakdygy belli däl. Bu bir çynlakaý töwekgelçilik” diýýär.


text:
Orsýetiň Derňew komitetiniň başlygy Aleksandr Bastrykin şu tomsy erbet geçirýän bolmaly.
Bastrykin şu aýyň dowamynda eýýäm ikinji dawa bilen ýüzbe-ýüz boldy
. Korrupsiýa garşy göreş alyp barýan blogger Alekseý Nawalnyý onuň Çehiýadaky gozgalmaýan emläkler boýunça kompaniýasyna degişli dokumentleri Twitter arkaly ýaýratdy.
Bu ýerde täzelik ýok. Bu habary Döwlet Dumasynyň deputaty we derňewçi žurnalist Aleksandr Hinşteýn, 2008-nji ýylda Bastrykiniň syýasy taýdan täsirli wezipä bellenenmeginden kän wagt geçmänkä, ilkinji bolup ýaýradypdy.
Bastrykin aýdylýanlary inkär edipdi, emma geçen hepde Nawalnyý Çehiýanyň Adalat ministrligine degişli dokumentleri öz bloglarynda we #АгентБастрыкин
tagy bilen Twitterde ýaýradyp başlandan soň, Bastrykin dymmaly boldy.
Aýdylmagyna görä, geçen hepdeki masgaraçylykdan öň, Bastrykin “Nowaýa gazeta” neşiriniň redaktorynyň orunbasary Sergeý Sokolowy Moskwanyň etegindäki tokaýlyga äkidip, ony öldürmek bilen haýbat atypdyr. Onuň ýazýan makalalary Bastrykiniň göwnünden turmadyk bolara çemeli.
Emma häzir Bastrykiniň dawaly tomsunyň iň gyzykly tarapy wakalaryň jikme-jikleri däl-de, eýsem bulary kimleriň efire berýänligi we olaryň arkasynda kimleriň duranlygydyr.
Orsýetde güýçli şahsyýetiň kemsidilmegi adaty bir ýagdaý ýa tötänlik däl. Şeýle waka ýüze çykaýan ýagaýynda bolsa, gürrüňi edilýän güýçli adamyň garşysynda edil özi ýaly güýçli adam bar diýmekdir.
Onda Bastrykini kim iş edinýär? Näme üçin?
Bu wakalary halk köpçüligine ýetirmekde Hinşteýn möhüm rol oýnady. Sokolowyň tokaýa äkidilmegi baradaky waka ýüze çykanda, Hinşteýn bu habary aldygyna Twitterde agzady, hatda Dumada derňewlere çagyrdy.
Elbetde, Çehiýadaky emläk wakasynyň üstüni Hinşteýn açypdy, geçen hepde bolsa bu habary Twittere täzeden oklady
.
Hinşteýn adaty bir derňewçi žurnalist däl. Media habarlaryna görä, ol howpsuzlyk gulluklary bilen, esasan hem Federal Howpsuzlyk Gullugy (FSB) bilen ýakyn gatnaşyk saklaýar
. Onuň makalalary bolsa köplenç halatda nyşana alynýan adamlara hüjüm etmek üçin uçgun hökmünde ulanylýar.
Ençeme ýyllaryň dowamynda ol öňki içeri işler ministri Wladimir Ruşaýlo we öňki premýer-ministr Mihail Kasýanow ýaly ençeme resmileriň yzyna düşdi.
Bastrykin Wladimir Putiniň kursdaşydyr, şeýle hem “Rosneft” kompaniýasynyň başlygy we ýakasy gaýyşly silowik Igor Seçiniň dostudygy aýdylýar. Emma Bastrykiniň güýçli dostlary bar hem bolsa, görnüşe görä, güýçli duşmanlary hem az däl.
Bastrykiniň Baş prokuror Ýuriý Çaýka bilen hem arasynyň gowy däldigi barada maglumatlar bar.
Elbetde, silowikleriň toparyna degişli Hinşteýn bilen oppozision şahsyýet Nawalnynyň geçen hepde bir hörpden gopuşlary ýaly, syýasatda kämahal geň-taň zatlar hem bolup geçýär.
Emma Hinşteýn 30-njy iýulda ors mediasyna beren interwýusynda korrupsiýa garşy göreşýän blogger bilen şepe däldigini aýtdy.
“Onda-da duşmanynyň duşmany dostum däldir” diýip, Hinşteýn nygtady
.


text:
Kiýew orsýetçi separatistleri, dokuz günlük ýaraşyga garamazdan, hökümet güýçlerine hüjümi ýygjamladyp, Ukrainanyň gowuşgynsyz parahatçylyk prosesine wehim salmakda günäledi.
Milli howpsuzlyk we goranyş geňeşiniň sözçüsi Wolodimir Polýowi 14-nji sentýabrda, ukrain harbylary Donetsk aeroportuna edilen hüjümi yzyna serpikdirendigini aýdandan bir gün soň, aýyplama bilen çykyş etdi.
Bu aýyplama premýer-ministr Arseniý Ýatsenýugyň dünýä liderlerini rus prezidenti Wladimir Putine ynanmazlyga çagyrmagynyň yz ýanyna gabat geldi. Ýatsenýuk Kremliň Ukrainany garaşsyz ýurt hökmünde ýok etmek isleýändigini aýdypdy.


text:
Şu gün, ýagny 9-njy sentýabrda, Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň (ÝHHG) Aşgabatdaky merkeziniň we Türkmenistanyň hökümetiniň gurnamagynda geçirilen “Döwlet häkimiýetiniň onlaýn-serişdeleriniň kömegi arkaly aragatnaşygyň täze mümkinçilikleri” atly okuw maslahaty öz işini tamamlady.
Resmi maglumatda Aşgabatda geçirilen bu maslahatyň esasy maksadynyň “žurnalistleriň we häkimiýetiň döwlet düzümleriniň metbugat gulluklarynyň jemgyýetçilik bilen gatnaşygy meseleleri boýunça işgärleriň hünär başarnyklaryny kämilleşdirmekden ybaratdygy” bellenilýär.
7-nji sentýabrda başlanyp, üç günläp dowam eden bu maslahata Türkmenistanyň Mejlisiniň, ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň birnäçesiniň, şeýle-de köpçülikleýin habar serişdeleriniň wekilleriniň gatnaşandygy aýdylýar. Maslahatda beýleki meseleler bilen birlikde “Internet ulgamynyň ösüşini hukuk taýdan düzgünleşdirmek we Türkmenistanda internet hyzmatlaryny ýerine ýetirmek hakyndaky” kanunyň ähmiýetine aýratyn üns berlipdir.
“Ähmiýeti” barada gürrüň edilen Kanun 2014-nji ýylyň 29-njy dekabrynda güýje giripdi. Halkara guramalar Türkmenistandaky Internediň kanun esaslaryny kesgitleýän bu täze dokumentiň ýurtda Internediň ösmegine ýardam berip biljekdigini aýtsalar-da, Kanunda göz öňünde tutulýan çäklendirmeler bilen bagly öz aladalaryny hem bildiripdiler.
Ýatladyp geçsek, gürrüňi gidýän Kanunda Internetde Türkmenistanyň prezidenti barada kemsidiji ýa-da töhmetli maglumatlary ýaýratmak, internet hyzmatlaryny üpjün edýän operatordan daşgary internet maglumatyny almak ýa-da bermek, şeýle-de maglumatyň kriptografik goragyny ulanylany üçin hem jogapkärçilik göz öňünde tutulýar.
ÝHHG-niň Azat media boýunça wekili Dunýa Miýatowiç türkmen emeldarlarynyň arşa çykarýan bu Kanunynyň göz öňünde tutýan gadagançylyklarynyň gümürtik kesgitlenendigini we bularyň Internetde maglumatlaryň erkinligine we özüňi beýan etmäge ýaramaz täsir ýetirip biljekdigini duýdurypdy.
Şol bir wagtda, ÝHHG-niň Aşgabatdaky edarasy sentýabryň 7-9-y aralygynda geçen bu seminarda “Internet ulgamynyň ösüşini hukuk taýdan düzgünleşdirmek we Türkmenistanda internet hyzmatlaryny ýerine ýetirmek hakyndaky” kanunyna türkmen mediasynda aýdylşy ýaly “uly ähmiýetiň” berilendigi bardaky maglumaty tassyklamady.
ÝHHG-niň Aşgabatdaky edarasynyň degişli resmisiniň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, seminaryň esasy maksady döwlet edaralarynyň web sahypalaryny has netijeli dolandyrmak boýunça degişli işgärleriň hünär taýýarlygyny ýokarlandyrmakdan ybarat bolupdyr.
Şeýle-de türkmen mediasynyň habar bermegine görä, Aşgabatda geçirilen maslahatyň dowamynda Türkmenistanda habar serişdeleriniň, şol sanda Internedi ösdürmek boýunça, türkmen emeldarlarynyň öz sözleri bilen aýdylanda, “uly gerimli” işleriň alnyp barylýadnygy öňe sürüldi. Emma, media azatlygy boýunça halkara guramalar, şeýle-de Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolýan türkmenistanlylar Türkmen döwlet telewideniýesinde propaganda mazmunly we hakyky durmuşdan üzňe maglumatlaryň berilýändigine ünsi çekýärler.
Bu aralykda Türkmenistan barada maglumatlary çap edýän “Türkmenistanyň alternatiw habarlary” neşiriniň redaktory Ruslan Mätiýew Aşgabatda geçirilýän bular ýaly maslahatlaryň iş ýüzünde hiç hili oňaýly netijesiniň ýokdugyny aýdýar.
Mätiýew bu barada şeýle diýýär: “Meniň pikirimçe, bu geçirilen seminar hiç zady aňlatmaýar. ÝHHG-niň Aşgabatdaky edarasy üçin bu nobatdaky bir çäre. Türkmenistan hem munuň bilen ÝHHG bilen aragatnaşygy saklaýandygyny aýdar. Seminara gatnaşyjlar öwrenen zatlaryny durmuşa geçirip bilmeseler gerek. Sebäbi Türkmenistanda muňa şert ýok”.
Sözümizi jemläp aýtsak, Türkmenistan azat media boýunça çap edilýän halkara hasabatlarda eýýäm ençeme ýyllaryň dowamynda iň soňky orunlary eýeläp gelinýär.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň mejlisleriniň birinde prezident Berdimuhamedow Ukrainaly kärdeşi Ýuşenkonyň Aşgabada saparyna pugta taýýarlyk görmegi tabşyrdy. Görnüşine görä, bu tötänden däl bolsa gerek.
Iki ýurduň bähbitleri örän möhüm ugurlarda biri-birine laýyk gelyär. Türkmenistan Orsýetden sowa gaz satyn almak isleýän alyjylary gözleýär. Bu ugurda Ukraina häzir köpleriň ünsüni çekýän ýurt.
Ukrainanyň ýolbaşçylary, esasanam prezident Ýuşenko, Türkmen gazyny Orsýetden sowa satyn almagyň mümkin bolan ýollaryny tapmagyň zerurdygyny açyk aýdýar. Hut şonuň üçin-de, Kiýew NABUKKO proýektine gatnaşygyny düýpgöter üýtgetdi.
Owal Ukraina tarapy NABUKKO turbageçirijisi Orsýet gazynyň Ýewropa akdyrylyşyny kemelder öýdýärdi. Bu bolsa şol gazy öz territoriýasy arkaly akdyrýandygy üçin ummasyz girdeji gazanýan Ukraina uruljak göni zarbady. Indi bolsa Kiýewde iň ýokary derejede NABUKKO gaz importyny diwersifikasiýa etmäge ýol açjak we Orsýete elgaramalygy azaltjak proýekt hökmünde garalýar.
Şonuň üçin-de häzir Aşgabatda NABUKKO proýektini goldaýan döwletleriň sanawyna Ukrainany hem goşup bilerler. Garaşylyşy ýaly, prezident Ýuşenko bu meseläni türkmen tarapy bilen has giň görnüşde, ýagny türkmen gazyny 5 ýyl mundan öňküsi ýaly Ukraina akdyrmak baradaky umumy wezipäniň çäginde maslahatlaşar .
Ukraina tarapy taýýar
Azyndan 15 milliard kubmetr türkmen gazyny satyn almaga taýýardygyny eýýäm Kiýew resmi suratda açyk aýdýar. Bu barada Ukrainanyň Aşgabatdaky ilçisi Wiktor Maýko açyk yglan etdi.
Ukrainanyň habar serişdeleriniň maglumatyna görä, eger ýolda ýene-de Orsýet bolmasady, onda bu maksada ýetmek juda ýeňil bolardy. Çünki, ýakyn onýyllykda türkmen gazyny satmak hukugyna resmi suratda Orsýetiň “Gazprom” läheňi eýe.
Ýöne Ukrainaly ekspertler Türkmenistan-Orsýet ylalaşygynyň häzir sorag astyndadygyna ünsi çekýärler. Çünki olaryň arasyndaky dawa netijesinde aprel aýyndan bäri hatda türkmen gazynyň Orsýete akdyrylyşy hem kesildi. Bu bolsa Aşgabadyň mümkinçiligini özboluşly ýagdaýda artdyrýar we Ukraina bilen ylalaşyga ýol açýar.
Häzir Türkmenistan we Ukraina Orsýet bilen gatnaşyklarynda ýeňil bolmadyk döwri başdan geçirýärler. Şonuň üçin-de Aşgabadyň we Kiýewiň “bir çukura tüýkurmegi” aňsat bolar diýip, Ukrainada hasaplanylýar. Şeýle-de hut Kreml bilen oňşuksyzlygyň Kiýewe we Aşgabada berjek goşmaça mümkinçilikleriniň diňe bir gaz pudagyndaky gatnaşyklary ösdürmekde bolmajakdygy barada Ukrainanyň metbugaty dürli pikirleri orta atýar.
Ukrain prezidentiniň sekretariatynyň habaryna görä, Ýuşenko Berdimuhammedow bilen özara gatnaşyklary dürli ugurlar, şol sanda söwda-ykdysady, hatda harby-tehniki ugur boýunça ösdürmek barada gürrüň etmegi planlaşdyrýar. “Eýse, Moskwa bilen gatnaşyklaryň mydama dartgynlydygy Aşgabadyň we Kiýewiň hakyky strategiki ýaranlar bolmagyna itergi bermeýärmi?
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Demirgazyk deňizde gäminiň ugruny ýitirmegi Norwegiýadan günorta-günbatar tarapda ýerleşýän offşore nebit ýataklarynda iş alyp barýan kompaniýalary gäminiň nebit işleýji kärhanalaryň biri bilen çaknyşmak howpy sebäpli öz işgärlerini gyssagly çykarmaga mejbur etdi.
BP kompaniýasynyň metbugat-wekiliniň 31-nji dekabrda aýtmagyna görä, onuň Norwegiýanyň Stawangar port şäherinden 300 kilometr uzaklykda ýerleşýän esasy Walhall platformasyndan ähli işgärler çykarylypdyr.
Bu giňişlikde işleýän beýleki kompaniýalar öz işgärleriniň sanyny azaltdylar.
BP kompaniýasynyň metbugat-wekili Jan Erik Geirmo çaknyşyk sebäpli nebitiň dökülmek töwekgelçiliginiň uly däldigini aýtdy.
Gäminiň ugruny ýitirmegine 14 metr beýiklikdäki güýçli deňiz tolkunlary sebäp boldy.


text:
Şwesiýanyň Ostersund şäheriniň sudunda özbek ruhanysyna garşy hüjüm etmäge ýardam bermekde aýyplanýan är-aýal günäsiz diýlip tapyldy.
Suduň çykaran bu kararyndan prokurorlaryň şikaýat edip-etmejegi entek näbelli.
Ymam Obidhon Kori Nazarowa şu ýylyň 22-nji fewralynda, Şwesiýanyň Stromsund şäherinde azyndan üç gezek ok atylansoň, ol keselhana ýerleşdirilipdi.
Ol 2006-njy ýylda Şwesiýada gaçybatalga alansoň, bu ýurtda ýaşaýar.
Nazarow Özbegistanyň prezidenti Islam Karimowyň režiminiň belli opponentleriniň biri hasaplanýar.
Geçen hepdede bu iş boýunça geçirilen sud seljerişinde şwed prokurory Krister Petersson bu hüjümde Özbegistanyň gulluklarynyň dahylynyň bolmagynyň mümkindigini öňe sürdi.


text:
Penşenbe güni Gazagystanyň paýtagty Astanada 1932-1933-nji ýyllaryň açlygynda gyrlan ýüzmüňlerçe adamyň hormatyna ýörite monumentiň açylyş dabarasy boldy.
Bu dabarada söz sözläp çykyş eden prezident N.Nazarbaýew: “Bu açlyk we onuň beren netijeleri Sowet döwrüniň iň bir uly gumanitar heläkçiligi hökmünde alamatlandy. Şol açlykda 1.5 milliondan gowrak adam öldi, şolardan 600 müňden gowragy gazaklar” diýip, belledi.
Penşenbe güni Gazagystanda “Syýasy repressiýalaryň pidalarynyň güni” hem bellenip geçilýär.
Resmi statistika görä, 1921-nji ýyldan 1954-nji ýyla çenli aralykda Gazagystanda 100 müňden gowrak adam syýasy repressiýalaryň pidasy bolan diýlip hasaplanylýar.


text:
Täjigistanda maşgala nikasyny SMS arkaly bozmak işi golaýda gadagan ediler. Bu barada ýurduň dini resmileri aýdýar.
Döwletiň dini işler boýunça komitetiniň başlygy Abdurahim Holikowyň nygtamagyna laýyklykda, SMS arkly “talak” sözüniň ugradylmagy Yslamyň kanunlaryna ters gelýär.
Musulmançylykda maşgalanyň başy aýalyna üç sapar “talak” sözüni diýmek arkaly nikany bozup bilýär.
Täjigistanda SMS arkaly aýrylyşmalar adaty ýagdaýa öwrüldi. Bu usul esasan hem ýurduň daşynda işleýän migrantlar tarapyndan ulanylýar.


text:
Anna güni giçlik Owganystanyň Helmand welaýatynda NATO-nyň harby bazasynda iş alyp barýan bir ýerli raýat üç sany amerikan esgerini atyp öldürdi.
Munuň özi şu geçen bir hepdäniň dowamynda Owganystanda atylyp öldürilen amerikan harbylarynyň sanyny ýedä ýetirdi. Bu soňky wakada bu hüjümi amala aşyran owgan raýatynyň tussag edilendigi habar berilýär.
Bu wakanyň öňýany, anna güni irden hem şol Helmand welaýatynda polisiýa bölüminiň başlygy we onuň işgärleri amerikan harbylaryndan ýene üç sanysyny atyp öldüripdiler.
Hepdäniň sişenbe güni bolsa, ýurduň gündogar regionynda owgan harbylarynyň geýimindäki iki adam bir amerikan esgerini atyp öldüripdi.


text:
Özbegistanyň käbir regionlarynda aýal-gyzlaryň kellä geýýän ýa örtýän başbogulary meselesinde täze talaplar, ýagny çäklendirmeler girizlipdir.
Şonuň bilen bir wagtda, Özbegistanda erkekleriň başlaryna geýýän başgaplary meselesinde hem käbir täze talaplar girizilip başlanypdyr.
Türkmenistanda hem häkimiýetleriň aýal-gyzlardan döwlet edaralarynda bolan halatlarynda hökmany ýaglyk ýa gyňaç daňynmagy talap edýändikleri aýdylýar.
«Täze tolkun» ýaşlar gepleşigimiziň nobatdaky sany şu meselelere bagyşlandy we ony diňläp, bu meselede öz pikirleriňizi paýlaşmaga çagyrýarys.


text:
Ukraina prezident Wiktor Ýanukowiçiň häkimiýet başyna geçmeginiň 100 günlügini belleýär. Azatlyk Radiosynyň Ukrain gullugynyň ýolbaşçysy Irina Halupa bu 100 günüň dowamynda ýola goýlan hem kabul edilen 10 sany esasy özgerişi belledi.
Ukrainanyň Günbatardan çetleşip, ýüzüni Orsýete öwrenligini aňladýan ol syýasy özgerişler esasan şulardan ybarat:
1. Ýanukowiç we onuň Daşary işler ministri Konstantin Gryşçenko NATO agzalygyň mundan beýläk Ukrainanyň öňde goýýan syýasatynyň hataryna girmeýänligini aýtdylar. Bu diňe Ýuşenkonyň däl, ondan öňki prezident Leonid Kuçmanyň hem 1996-njy ýyllardan bäri bu ugurda edip gelen tagallalaryna nokat goýdy.
2. Ukrainanyň Baş kanunyna görä, ozal partiýalaryň we bloklaryň arasynda koalisiýa döredilip bilinýärdi. Emma Ýanukowiçiň regionallar partiýasy Ýuliýa Timoşenkonyň we Ýuşenkonyň partiýasynyň käbir deputatlarynyň goldawy bilen koalisiýanyň diňe partiýalaryň arasynda däl, parlamentiň agzalarynyň arasynda-da döredilip bilinmegini kanunlaşdyrdy. Azatlyk Radiosynyň bu dokument konstitusion sud tarapyndan tassyklanarmy diýip, regionallar partiýanyň deputatlaryna beren soragyna olar “Biz Baş kanun sudy bilen ylalaşdyk” diýip, jogap berdiler. Sud oppozisiýanyň bu sorag boýunça arzyny ret edip, dokumentiň Baş kanuny bozmaýanlygyny tassyklap, höküm çykardy.
3. Orsýetiň Ukrainanyň Krym portunda ýerleşýän harby bazasynyň möhleti 2017-nji ýylda tamamlanýardy we Ýuşenko bu kontraktyň täzelenmejegini aýdypdy. Emma Ýanukowiç Orsýet harbylaryny şol ýerde 2042-nji ýyla çenli galdyrmak hakda Moskwa bilen ylalaşyga gol goýdy.
4. Ýanukowiç 1932-33-njy ýyllarda Kreml tarapyndan gurnalanlygy aýdylýan we 10 million töweregi ukrainalynyň ölümine sebäp bolan açlygyň köpçülikleýin gyrgynçylyk däldigini tassyklap çykyş etdi. Ol Ýewropa Geňeşinde eden çykyşynda “Onuň tutuş Sowet Soýuzyny öz içine alan we hemmelere ýaramaz täsirini ýetiren “tragediýadygyny” aýtdy. Şol açlygyň köpçülikleýin gyrgynçylyk hökmünde ykarar edilmegi Ýuşenkonyň syýasatynyň esasy ugry bolup, Ukrainanyň parlamenti 2006-njy ýylyň noýabr aýynda bu barada karar kabul edipdi.
5. 2010-njy ýylyň maý aýynyň 30-da geçirilmeli ýerli saylawlar yza süýşürildi. Bu Baş kanunyň saýlawlaryň geçirilmeli möhleti baradaky maddasynyň äsgerilmeýändigini aňladýar.
6. Ýanukowiçiň ukrain diliniň bu ýurduň resmi dili bolup galjakdygyny aýtmagyna garamazdan, rus dili ýurtda we hökümet düzüminde barha güýçlenip barýar. Ukrainanyň täze saýlanan premýer-ministri Mykola Azarow etniki rus bolup, ol ukrain dilini asla bilenok. Krymyň parlamenti hem ýakynda kabul eden kararynda pasportlarynyň ukrain dilinde däl-de, rus dilinde çap edilmegini talap etdi.
7. Roman Şuhewyç ukrainaly syýasatçy we harby lider hemem Ukrainanyň Gozgalaňçy Armiýasynyň komandiridi. Stepan Bandera bolsa Ukrainanyň günbataryndaky “Milli hereket” atly toparyň ýolbaşçylaryndan biri bolup, ol ukrain milletçileriniň guramasyna-da ýolbaşçylyk edipdi. Olar sowet döwründe garalansalar-da, Ýuşenkonyň ýörite karary esasynda olara “Watan gahrymanlary” diýlen at dakyldy. Emma Ýanukowiç şol sylaglary olardan yzyna aldy.
8. Ukrainanyň Howpsuzlyk gullugynyň kömegi bilen Ýuşenko Orsýetiň Krymdaky harby bazasynda iş alyp barýan Orsýetiň Federal howpsuzlyk gullugynyň işgärlerini regiony terk etmäge mejbur edipdi. Ýanukowiç olara yzyna dolanmaga rugsat berdi.
9. Ýanukowiç Orsýetiň Ukrainada has köp maýa goýjakdygyny wada berdi, Ukrainanyň howaýollary senagaty, ýadro pudagy we strategiki edaralarynyň hem Orsýetiň kompaniýalaryna we biznesmenlerine satylmagyna garaşylýar. Ukrainanyň iň baý adamlaryndan biri we Ýanukowiçi goldaýan parlament agzasy Renat Ahmetowyň bu ýurtda ýerleşýän “Polat” kärhanasyny satyn almak baradaky synanyşygy başa barmady, sebäbi bu kärhana Ahmetowyň deregine bir orsýet kompaniýasyna satyldy. Ahmetowyň ätiýaçlyk 50 million dollary, sebäbi düşündirilmezden yzyna berildi we soňra bu kärhananyň orsýet kompaniýasyna satylandygy mälim boldy. Ahmetow bu mesele boýunça Londonda ýerleşýän suda arza bilen ýüz tutdy.
10. Ukrainanyň howpsuzluk gulluklary Uniwersitetleriň ýolbaşçylaryna iberen hatynda olary ýurduň täze saýlanan bilim ministrini goldaýanlygy barada dokumente gol goýmaga çagyrdy. Ýurtda protestçileriň hereketi basylyp ýatyryldy, olar ýenjildi we käbirleri saklanyldy. Protestçiler käbir halatlarda howpsuzlyk güýçleri tarapyndan ýenjilseler, käbir halatlarda jenaýatçy toparlar tarapyndan ýanaldylar. Şeýle wakalardan biri ýakynda Harkowda boldy. Daşky gurşawy goraýjy aktiwistler bir gurluşygyň garşysyna protest bildirmek üçin jemlenenlerinde, olar hukuk goraýjy organlar tarapyndan ýenjilip, soňra-da resmi suratda saklandylar.


text:
Orsýetiň ýokary sud organy bäş adama oppozisiýanyň liderleriniň biri bolan Boris Nemtsowy öldürenlikde günä bildirer.
Derňew komitetiniň aýtmagyna görä, bu baradaky gutarnykly aýyplaýjy akt 29 dekabrda suduň garamagyna berler.
27-nji fewralda Nemtsowy Moskwada Kremliň golaýynda atyp öldürdi diýip, bäş çeçenistanly - Zaur Dudaýew, Anzor Gubşaýew, Hamzat Bahaýew, Şadid Gubşaýew, şeýle hem Temilan Eskerhanow günlänýär.
“Ussat guramaçy”
Komitet Ruslan Muhudinowyň jenaýatçylygyň esasy guramaçysy diýip güman edilýändigini aýtdy. Çeçenistanyň lideri Ramzan Kadyrowyň howpsuzlyk güýçlerinde esger bolan Muhudinow häzir azatlykda.
Ýöne Nemtsowyň maşgalasynyň bir adwokaty syýsatçyny öldürmek barada buýruk berenleriň zynjyrynyň Muhudinow bilen tamamlanýandygyna şübhelenýär. Wadim Prohorow 29-njy dekabrda "Interfaks" habar gullugyna Muhudinow "zynjyryň düýbünde duran ussat guramaçy" diýip, jenaýatyň "ýokary derejeli adamlar tarapyndan buýrulandygyny" öňe sürdi.
Prohorowyň aýtmagyna görä, Muhudinow "ünsi Kadyrowyň ýakyn töwereklerinden sowmak üçin" tapylan günä eşegi.
“Gaýduwsyz tankytçy”
Putiniň berk tankytçysy bolan 55 ýaşly Nemtsow hökümeti işe ukypsyzlykda aýyplap, ýurtda giňden ýaýran korrupsiýany hem-de Kremliň Ukraina baradaky syýasatyny ýiti ýazgarýardy.
Bir wagt Orsýetiň ilkinji postsowet prezidenti Boris Ýeltsiniň potensial oruntutary hasaplanan Nemtsow ors prezidenti Wladimir Putiniň gaýduwsyz tankytçysy bolup çykdy.
Sowet Soýuzynyň soňky ýyllarynda ylmy barlagçy bolup işlän Nemtsow soňra merkezi Orsýetde ýerleşýän Nižniý Nowgorod regionynyň gubernatory boldy. 1990-njy ýyllaryň aýaklarynda Ýeltsiniň prezidentlik döwründe hem premýer-ministriň orunbasary bolup işledi.
2003-nji ýylda Orsýetiň parlamenti Dumany terk eden Nemtsow oppozision partiýalaryň we toparlaryň birnäçesini gurdy, olara ýolbaşçylyk etdi. Onuň ýolbaşçylyk eden iň soňky partiýasy “Orsýetiň Respublikan partiýasy - Halk Erkinligi partiýasydy”.


text:
Sişenbe güni Birleşen Ştatlaryň resmileri Pakistanda tussag edilen amerikan diplomatynyň tussaglykdan boşadylmadyk halatynda, Pakistana berilýän gumanitar ýardamlaryň kesilmeginiň mümkindigi bilen duýduryş berdiler.
Hususan-da, bu barada düýn üç kongresmenden ybarat amerikan delegasiýasy Pakistanyň premýer-ministri Ýusuf Reza Gilani we käbir beýleki resmiler bilen geçiren duşuşygynda mälim etdi.
Ýakynda, 27-nji ýanwarda Pakistanyň Lahor şäherinde amerikan diplomaty Reýmond Dewis iki sany ýerli raýaty atyp öldürmeginiň yzy bilen tussag edilipdi.
Reýmond Dewis bu iki raýatyň özüni talamaga synanyşandyklaryny we wakada öz howpsuzlygyny goramak üçin olary atmaga mejbur bolandygyny aýdýar.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlary Moskwanyň garşy çykýan gündogar Ýewropada raketadan goranyş planyny düýn goýbolsun etdi. Harby ýaranlyk NATO-nyň başlygy hem bu gün Orsýeti täze hyzmatdaşlyga çagyrdy.
Ýaranlygyň baş sekretary Anders Fogh Rasmussen şu gün Brýusselde eden çykyşynda NATO-nyň global goranyş meseleleri barada Moskwa bilen “praktiki hyzmatdaşlyga” taýyndygyny bildirdi.
“Gelejekki hyzmatdaşlygymyza berk baza bolar ýaly NATO bilen Orsýetiň XXI asyryň täze howpsuzlyk problemalaryny bilelikde gaýtadan gözden geçirmegini göresim gelýär” diýip, Rasmussen aýtdy.
Rasmusseniň bu beýanaty ors-gürji urşunyň NATO bilen Moskwanyň gatnaşyklaryny sowadaly aradan bir ýyl geçensoň gelýär. Uruşdan bärde gatnaşyklar az-kem gowulaşdy. Ýöne täze baş sekretaryň bu wezipä geleli aradan entek doly iki aý-da geçmänkä edýän bu çakylygy berilýän güýçli bir alamat bolup durýar. Aslynda bu ugurda ilkinji ädimi äden Waşington. Prezident Barak Obama düýn Birleşen Ştatlaryň Polşa we Çeh Respublikasy üçin göz öňünde tutulan raketadan goranyş sistemasy baradaky plany ýatyrandygyny bildirdi.
Ors ýolbaşçylar hem gutladylar
Ors ýolbaşçylary hem bu işi gutladylar. Premýer-ministr Wladimir Putin şu gün Obamanyň bu hereketini “dogry we batyrgaý” göçüm diýip häsiýetlendirdi. Rasmussen çykyşynda hoşniýetliligi nygtamaga meýilli görnüp, raketadan goranyş meselesinde Birleşen Ştatlar, Orsýet we NATO-nyň özara hyzmatdaşlyk etmegini teklip etdi. Ol harby ýaranlyk bilen Moskwa arasynda düýpli ylalaşmazlyklaryň bardygy boýun alyp, “ýöne NATO-nyň açyk gapylar syýasaty Orsýetiň garşysyna gönükdirilenok” diýdi.
Bu ýerde göz öňünde tutulýan ilkinji nobatda Ukraina bilen Gürjüstanyň NATO girmek üçin edýän synanyşygy. “NATO bilen ýaran ýurtlaryň aragatnaşygynda, belki-de, düşünişmezlikden we birek-birege ynamsyzlykdan şunça kynçylyk çekilýän başga mesele ýokdur” diýip, baş sekretar aýtdy.
Rasmussen öz çykyşynda Moskwany Eýrana uran baýlaşdyrmak işini togtatdyrmakda Günbatary goldamaklyga çagyrdy. Orsýetiň NATO-daky wekili Dmitri Rogozin Rasmusseniň çykyşyny oňat garşylap, ony “gaty oňaýly hem konstruktiw” çykyş hökmünde häsiýetlendirdi.


text:
Orsýetiň, Ukrainanyň, Fransiýanyň we Germaniýanyň daşary işler ministrleri 3-nji martda Parižde duşuşyp, 2015-nji ýylyň fewral aýynda Minskde baglaşylan ylalaşyga laýyklykda Ukrainada parahatçylygy gazanmak barada gelnen planlaryň ýerine ýetirilişini maslahat edýärler.
Belarusyň paýtagtynda agzalýan dört ýurduň liderleriniň gatnaşmagynda gelnen iki ylalaşygyň ikinjisi, gündogar Ukrainada hökümet güýçleri bilen Orsýete tarapdar separatistleriň arasyndaky urşuň soňuna ýetmegi maksat edýän çäreleriň bir toparyny öz içine alýar.
Kiýew Moskwanyň gündogardaky Orsýete tarapdar separatistleri goldap, olara ýarag we harby güýç ugratmak arkaly Minsk ylalaşygyny bozýandygyny öňe sürýär.


text:
Geçen hepde Türkmenistanyň resmi mediasy, ýurduň goranmak ministriniň sözlerine salgylanyp, Hazar deňzinde Türkmenistanyň ilkinji gezek harby türgenleşik geçirmegi planlaşdyrýandygyny habar berdi.
Bu baradaky maglumatda goranmak ministriniň Türkmenistanyň harby güýçleriniň sentýabr aýynyň başynda Hazar deňzinde türgenleşik geçirmäge taýýardygy barada ýurduň prezidentine hasabat berendigi aýdylýar.
Türkmenistanyň bu harby türgenleşik planlary Hazar deňzindäki energiýa ýataklary boýunça Azerbaýjan bilen Türkmenistanyň arasyndaky dawalaryň ýitileşen döwrüne gabat geldi. Şeýle-de soňky döwürde hazarýaka ýurtlarynyň özleriniň harby potensialyny artdyryp başlandygy barada habarlar artýar.
Azatlyk Radiosyndan Merdan Saryýew ABŞ-ly žurnalist, Ýewraziýadaky harby meseleler boýunça bloglary ýazýan Joşua Kuçera bilen söhbetdeş bolup, ýokarky meseleler barada gürrüň etdi.
Azatlyk Radiosy: Joşua, siz öz makalalaryňyzyň birinde “Hazarda ýaraglanyşygyň artdyrylmagy” diýen sözlemi getirýärsiňiz, bu barada has anygrak gürrüň berseňiz?
Joşua Kuçera: Muny diýmek bilen men Hazaryň ýakasyndaky ähli bäş ýurduň soňky ýyllaryň dowamynda özleriniň harby-deňiz kuwwatyny artdyryp başlandygyna ünsi çekjek boldum.
Hazarýaka ýurtlarynyň arasynda harby kuwwat boýunça birinji orunda Orsýet durýar. Onuň regionda Sowet Soýuzyndan miras galan uly harby-deňiz kuwwaty bar. Şeýle-de Orsýetiň 2020-nji ýyla çenli özüniň Hazardaky harby-deňiz potensialyny kuwwatlandyrmak boýunça programmasy bar.
1991-nji ýyldan soň Hazaryň boýunda emele gelen täze üç döwlet, ýagny Türkmenistan, Azerbaýjan we Gazagystan öz harby-deňiz güýjüni tarpdan gurup başlady diýsek hem ýalňyşmarys. Eýran hem özüniň Hazardaky harby-deňiz kuwwatyny başdan gurup başlady diýip bolar. Sebäbi Tähranyň sowuk uruş döwründe Hazardaky harby güýji ýok diýerlik derejede azdy.
Siziň-de göz ýetirişiňiz ýaly, Hazaryň boýundaky döwletleriň ählisi özleriniň harby kuwwatyny artdyrmak ugrunda işleri alyp barýarlar.
“Hazarda ýaraglanyşygyň artdyrylmagy” diýlende bir zady hökman belläp geçmeli, ýagny bu dünýä derejesinde, sözüň doly manysynda ýaraglanyşykdaky ýaryşy aňlatmaýar. Sebäbi bu ýurtda birnäçe harby gämi bolsa, beýleki döwletde-de şonçaragy bar. Ýöne bu ugurdaky proses dowam edip, gitdigiçe möwjeýär.
Azatlyk Radiosy: Joşua, hazarýaka döwletleriniň her biriniň özleriniň harby-deňiz kuwwatyny artdyrmagyna sebäp näme?
Joşua Kuçera: Hazaryň boýundaky her bir döwletiň bu mesele boýunça öz nukdaýnazary bar.
Türkmenistan, Azerbaýjan we Gazagystan barada aýdylanda, bärde hökmany belläp geçmeli bir ýagdaý bar. Ýagny, Hazardaky mineral resurslaryň aglabasy şol üç döwletiň aralygynda ýerleşýär. Şunlukda bu üç döwlet özleriniň energiýa resurslaryny goramak üçin, harby-deňiz kuwwatyny artdyrýar.
Orsýet bilen Eýran barada aýdylanda, bu ikisi Hazardaky uly güýç hökmünde häsiýetlendirilýär. Hazarda olara degişli sektorlarda onçakly köp nebit-gaz hem ýok welin, olar özüniň deňizdäki agalygyny saklajak bolýarlar.
Bärde ýene-de bir möhüm mesele bar. Siziň-de bilşiňiz ýaly, Hazaryň boýundaky döwletleriň deňiz araçäkleri heniz hem doly derejede kesgitlenilmedik. Onsoň Hazaryň energiýa serişdelerine baý ýerleriniň üstünde döwletleriň arasyndaky düşünişmezlikler uzak wagtdan bäri dowam edip gelýär. Azerbaýjan bilen Türkmenistanyň bu ugurdaky dawasy muňa gowy mysal bolup biler.
Ýakynda Eýran hem özüniň Hazardaky sektorynda uly nebit goruny tapandygyny yglan etdi. Emma Baku bu ýerleriň özüne degişlidigini öňe sürýär.
Esasy kynçylyk hem Hazaryň ol ýa-da bu sebitiniň kime degişlidigini aýdyňlaşdyrýan anyk resmi bir ylalaşygyň ýoklugynda. Şu sebäpli-de energiýa resurslaryna baý sebitleriň üstünde haçan hem bolsa dawalaryň döremek howatyry bar.
Azatlyk Radiosy: Joşua, siz Hazarda harby-deňiz kuwwaty artdyrmak boýunça ýurtlaryň sanawyny getirip bilersiňizmi?
Joşua Kuçera: Bu ugurda, hiç bir gürrüňsiz, Orsýet ilkinji orunda dur. Moskwa Hazardaky harby-deňiz kuwwatyny mundan beýläk hem artdyrmak ugrunda tagalla edýär.
Orsýetden soň haýsy ýurduň gelýändigini aýtmak dogrudan-da kyn mesele. Orsýetiň bir neşiriniň berýän maglumatyndan çen tutulsa, onda ikinji orunda Türkmenistan dur. Bu barada anyk bir zady aýtmak kyn. Garaz, Hazarda harby kuwwaty boýunça Orsýetden soň ýa Türkmenistan ýa-da Eýran gelýär.
Azerbaýjanyň Hazardaky harby-deňiz güýjüni artdyrmagy boýunça has pes netijeleri görkezýändigini aýtmak bolýar. Baku harby pudagy üçin ummasyz köp pullary çykarýar. Emma bu serişdeleriň aglabasy ýer we howa goşunlaryna harçlanýar. Munuň Hazar meselesi bilen az ilteşigi bolup, bu, esasan, Bakuwyň Ermenistan bilen dawalary sebäpli edilýär.
Ýöne şol bir wagtda Azerbaýjan özüniň deňiz kuwwatyny hem artdyrýar. Eger-de ýadyňyzda bolsa, ýakynda Baku Ysraýyldan ençeme gämi hem satyn alypdy. Ýagny, Baku hem soňky ýyllaryň dowamynda harby-deňiz güýçlerine üns berip başlady.
Azatlyk Radiosy: Joşua, siz makalalaryňyzyň ýene-de birinde Hazarda ýagdaýlaryň harby taýdan dartgynlaşmagyna entek esaslaryň ýokdugyny ýazypdyňyz. Siz ýaňy-da muny belläp geçdiňiz, Hazaryň tebigy resurslaryna baý käbir sebitler boýunça Türkmenistan bilen Azerbaýjanyň arasynda bir dawa bar. Soňky aýlaryň dowamynda bu mesele boýunça Aşgabat bilen Bakuwyň arasynda belli bir derejede diplomatiki dartgynlylyk hem döredi. Bu ýagdaýlaryň fonunda, geçen hepde Türkmenistan Hazarda ilkinji harby türgenleşigi geçirjekdigini yglan etdi. Siz bu ýagdaýlara nähili garaýarsyňyz?
Joşua Kuçera: Hawa, soňky birnäçe aýyň dowamynda Azerbaýjan bilen Türkmenistanyň arasynda Hazar meselesi boýunça ýagdaýlar ýitileşdi. Beýle ýagdaýlar ýyldan-ýyla bolýar. Şu tomus hem şular ýaly wakalaryň biri boldy.
Edil meniň özüm-ä Türkmenistanyň Hazarda harby türgenleşikleri geçirmek karary bilen Aşgabadyň we Bakuwyň arasyndaky dawalary baglanyşdyrmazdym. Eger-de bir ýurt özüniň harby-deňiz kuwwatyny artdyrýan bolsa, bu adaty bir ýagdaý. Şunlukda bu çäreleriň çäginde şol döwletiň harby türgenleşikleri geçirmegi hem adatdan daşary ýagdaý däl diýip hasaplaýaryn.
Men muňa Azerbaýjana edilen bir yşarat hökmünde garamaýaryn. Ýöne, elbetde, Baku bu ýagdaýlary hüşgärlik bilen yzarlar. Köp adamlar hem muňa soňky birnäçe aýyň dowamynda ýüz beren dartgynly ýagdaýlaryň mazmunyndan ugur alyp baha berer.
Azatlyk Radiosy: Hazarda ýagdaýlaryň has erbetleşip, söweş derejesine ýetmek howpy barmy?
Joşua Kuçera: Men ýagdaýlaryň ýakyn geljekde dartgynlaşyp, söweş derejesine ýeter öýdemok. Ýöne Eýran barada aýdylanda, onuň haýsy matlapdan ugur alyp hereket edýändigini çaklamak kyn. Netijede Tährana belli bir derejede şübheli garalýar.
Eger-de harby taýdan kuwwatly döwletleriň arasynda belli bir meseleler boýunça dawalar bar bolsa, onda düşünişmezlikleriň gitdigiçe artmak howpy bar. Netijede ýagdaýlar kontrollykdan hem çykyp biler.
Ýene-de bir gezek nygtap geçesim gelýär, Hazar barada aýdylanda döwletleriň entek bu deňizde o diýen uly harby-deňiz güýçleri ýok. Meniň pikirimçe, uly söweş turmaz.
Ýöne Hazarda daşary ýurt kompaniýalarynyň ençemesiniň iş alyp barýandygyny hem ýatdan çykarmaly däl. Olaryň hiç biri-de, ýagdaýlaryň ýitileşmeginiň tarapdary däl. Sebäbi netijede olaryň önümçiligine zeper ýetýär. Onsoň bu hem öz gezeginde ýagdaýlaryň has ýitileşmeginiň öňüni alyp biler.


text:
Öňki sowet lideri we Nobel baýragynyň laureaty Mihail Gorbaçew Siriýadaky konflikt sebäpli Russiýa bilen Birleşen Ştatlaryň arasyndaky dartgynlylygyň güýçlenen mahaly, dünýäniň “howply derejä” ýetendigini duýdurdy.
Birleşen Ştatlar 3-nji oktýabrda Siriýada atyşyklary bes etmek boýunça Orsýet bilen alnyp barylýan gepleşiklerden çekileli we Orsýeti saýlaw döwründe internet üsti bilen Birleşen Ştatlaryň syýasy guramalaryny nyşana alýanlykda resmi taýdan aýyplaly bäri ýaramazlaşdy.
Bu aralykda, Kreml ýadro hyzmatdaşlygy baradaky paktlarynyň ençemesini ýatyrdy hem-de Siriýada we özüniň Ýewropa bilen serhetlerinde harby güýçlerini ýerleşdirdi.
“Meniň pikirimçe dünýä howply derejä ýetdi” diýip, 85 ýaşly Gorbaçew 10-njy oktýabrda döwlet eýeçiligindäki “RIA Nowosti” habar agentligine beren maglumatynda aýtdy.
“Men anyk maslahat barada hiç zat aýdasym gelenok. Ýöne men munuň durzulmagyna zerurlygyň bardygyny aýtmak isleýärin. Biz dialogy täzelemelidiris. Ony duruzmak iň uly ýalňyşlykdy” diýip, Gorbaçew belledi.


text:
Kabula sapar edýän daşary ýurtly diplomatlar Durand liniýasyna gezek gelende ätiýaçly gürleýärler. Sebäbi olar kolonial döwürde britan Hindistany bilen Owganystanyň arasynda çekilen bu serhediň ynjyk meseledigini gaty gowy bilýärler.
Bu jedelli liniýadan gürrüň gidende, uzak wagt bäri dowam edip gelýän syýasatyň tassyklanmagynyň özüne-de owganlylaryň bir ädim öte gidildigi diýip garamagy mümkin. Amerikanyň Owganystan we Pakistan boýunça ýörite wekili Mark Grossman ýaňy-ýakynda bu ugurdan sapak edindi.
Grosssman 21-nji oktýabrda Owganystanyň bir hususy telekanalyna beren interwýusynda şeýle diýdi: "Biziň syýasatymyzda bu serhede halkara serhet diýip garalýar. Meniň pikirimçe, hemmeleriň ünsüni, bolmalysy ýaly, regional düşünjä çekmegiň wagty gelip ýetdi".
1893-nji ýylda britan Hindistany bilen Owganystan patyşalygynyň arasynda ornadylan Durand liniýasyna Waşingtonyň häzirki Owganystan bilen Pakistanyň arasyndaky serhet diýip garaýandygy gizlin syr däl.
24-nji oktýabrda geçen bir metbugat ýygnagynda Grossmanyň beýanaty barada soralanda Birleşen Ştatlaryň Döwlet departmentiniň sözçüsi Wiktoriýa Nuland hem şuny ýatlatdy: "Biziň bu baradaky syýasatymyz üýtgänok. Ilçi Grossmanyň dogry belleýşi ýaly, biz bu serhede halkara derejesinde ykrar edilen serhet diýip garaýarys".
Nähili-de bolsa, bu beýanatlar Owganystanda köp adamlary gaharlandyrdy. Sebäbi Owganystan öz goňşusy Pakistan britan Rajyndan bölünip aýrylaly bäri Durand liniýasyny özüniň gündogar serhedi hökmünde ykrar edenok.
Owganystanyň gündelik gazeti "Weesa" üstümizdäki hepde owgan kanun çykaryjylarynyň birnäçesine salgylanyp, Grossmanyň beýanatyny Owganystanyň içeri işlerine garyşmak diýip suratlandyrdy.
Resmi reaksiýa mundan hem beter boldy. Owganystanyň Daşary işler ministrligi 23-nji oktýabrda Kabul "muny ret edip, bu çyzygyň kanuny statusy barada berilýän her bir beýanaty kimiň tarapyndan hem bolsa, ýerliksiz hasaplaýar" diýip, beýannama ýaýratdy. Bu beýannamada Durand liniýasynyň statusy "Owganystanyň ilaty üçin taryhy ähmiýete eýe" diýilýär.
Dogrudan hem, Durand liniýasy adamlaryň arasyna bölünişik salýar. Ol dünýäniň iň uly tire-taýpaçylyk jemgyýeti bolan Puştun topragyny ikä bolýär. Çyzygyň günbataryndakylar owgan, gündogaryndakylar hem pakistanly bolup galýar.
Kabulda ýerleşýän Owganystanyň regional barlaglar merkeziniň başlygy Abdul Gafur Liwalyň aýtmagyna görä, Durand liniýasyna ýurtda ýokary derejedäki milli mesele diýip garalýar. Daşary ýurtlar ara goşulsa, owganlar şol bada onuň goragyna çykarlar: "Bu liniýany kanuny diýip ykrar etmek ýa emezlik onuň iki tarapynda ýaşaýan adamlaryň öz elinde. Owgan hökümetiniň resmi pozisiýasy hem şeýle. Grossmanyň beýanatyna owgan hökümetiniň protest bildirmeginiň sebäbi şol".
Liwalyň bellemegine görä, owganlaryň aglaba köplügi ýewropa kolonialistleriniň Günorta Aziýada peýda bolmazyndan öňki has uly, agzybir Owganystana dolanylmagyny arzuwlaýar.


text:
Aşgabat, 31-nji ýanwar. “Türkmenportal”.
Geçen ýekşenbe güni tebigat eziz Aşgabadymyzyň ýaşaýjylaryna we myhmanlaryna ajaýyp görnüşi emele getirip, asmandan kebelekläp ýere inýän ak, ýeňil, ýumşak gary synlamaga nobatdaky mümkinçiligi döretdi. Bu gün köçeler, gezelenç edilýän ýerler, seýilgähler diýseň köp adamly. Olar — ak gary bilen jaýlary, baglary, ulaglary, ýollary özboluşly görnüşe getiren tebigat atly suratkeşiň ussatlyk bilen döredýän ajaýyp “eserlerini” synlamak üçin keýpiçag halda öýlerinden çykdylar.
Ak mermerden Aşgabat ýumşak gara bürelip, öz gözelligi bilen paýtagtyň ýaşaýjylaryna we myhmanlaryna şatlyk hem ylham paýlady. Bu günki gezelenç üýtgeşik lezzet berýär, gar aýak astynda täsin hytyrdap, gulagyňy gandyrýan jadyly owaz edýär.
Nähili owadan!.. Köçeden ýöräp barşyňa gyşyň tämiz howasyndan kükregiňi dolduryp dem alýarsyň... Ol diňe bir tämizem däl, edil gyşyň özi ýaly, arassa hem owadan!
Köçelerdäki şatlygy ýüzüne çykyp duran müňlerçe adamy, aýlanyp-pyrlanyp ýagýan garyň emaý bilen ýeri ak dona büräp barşyny synlap, tebigatyň ap-ak, ajaýyp gözelligini has üýtgeşik kabul edýärsiň. ylalaşaýyň, gyş gözelliklerine maýyl bolup, gar basan ýodajyklarda gezim etmek diýseň ýakymly…


text:
Ýemeniň premýer-ministri görnetin kast ediş synanyşygyndan aman galdy.
Resmiler näbelli adamlaryň bir maşynyň içinden şenbe güni premýer-ministr Mohammed Salem Basindwanyň ulag kerwenini oka tutandyklaryny aýdýarlar.
Bu waka paýtagt Sanaada bolupdyr. Emma hiç kime zeper ýetmändir.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamenti bu hadysany ýazgaryp çykyş etdi we Waşingtonyň Ýemeniň geçirýän parahatçylykly reformalaryny hemişe goldajagyny aýtdy.
Basindwa 2011-nji ýylyň aýagyndan bäri milli-bitewilik hökümetine ýolbaşçylyk edýär.
Birleşen Ştatlar Ýemeniň hökümet güýçlerini goldaýar we olara maliýe, logistika kömeklerini berip, gümain edilýän terror nyşanalaryna garşy dron zarbalaryny urýar.


text:
Habarlardan mälim bolşuna görä, Türkiýäniň howpsuzlyk güýçleri Al-Kaýda topary bilen baglanşygy barlykda şübhe edilýän 30 adamy tussag edipdir.
Hökümet resmileri şol şubhelileriň NATO guramasynyň merkezlerine, Birleşen Ştatlaryň we Ysraýylyň Türkiýedäki wekilhanalaryna hüjüm etmegi planlaşdyran bolmaklarynyň mümkinidgini aýtdylar.
Şol şübheliler Türkiýäniň Wan, Erzurum, Konýa, Batman we Ystambul şäherlerinde amala aşyrlan çärelerde tussag edilipdir. Bu barada jikme-jik maglumat berilmedi.
Türkiýeli resmiler bu ýurtda ýerleşýän ençeme yslamçy gozgalaňçylaryň Al-Kaýda toparynyň Owganystandaky türgenleşik lagerlerinde bolanlygyny aýdýarlar.


text:
Minskide bolan terror aktyndan heläk bolanlaryň sany 14-e ýetdi.
Belarusyň Saglygy saklaýyş ministrliginiň maglumatyna görä, keselhanadaky agyr ýaralylardan biri şu gün jan beripdir.
Şol terror aktyndan 92 adam keselhana ýerleşdirilipdi. Hadysa bolan wagty 11 adam ýogalypdy.
Derňew netijesinde, öň 5 adam saklanypdy. Olardan biri terror aktyny geçiren hasaplanýar.
Şu gün şol terror aktyny geçiren diýlip şübhe bildirilýäniň kakasy bilen doganyny-da tussag astyna alypdyrlar. Bu barada Belarusyň içeri işler ministri Anatoliý Kuleşow aýtdy.


text:
Eýranyň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň maglumatyna görä, bu ýurduň ýadro programmasy barada Tähran bilen gepleşikler geçirýän 6 ýurda şu gün Eýran öz täze teklibini hödürlär.
ISNA habar agentligi Eýranyň Daşary işler ministri Manuçer Mottakä salgylanyp çap eden habarynda, bu teklibe özgerşlikler girizilenligini we munuň 5+1 toparyna şu gün hödürlenjekdigini habar berýär.
“5+1” BMG Howpsuzlyk Geňeşiniň hemişelik agzalary bolan Britaniýa ABŞ, Hytaý, Orsýet we Fransiýa bilen bir hatarda bu geňeşe agza bolmadyk Germiýadan ybaratdyr.
Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejad duşenbe güni eden çykyşynda Tähranyň günbatar ýurtlary bilen gepleşikler geçirmäge taýýardygyny emma bu gepleşkleriň temasynyň halkara problemalar bolmalydygyny aýtdy. Ol Eýranyň ýadro programmasyny dowam etdirjekdigini belledi.


text:
Ýurt içindäki ynamdar çeşmeler Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk edarasynyň ozalky ýolbaşçysy Saparmyrat Seýidowyň ýurduň onkologiýa hassahanasynda bejergi alýandygyny habar berýärler.
Bu habary düýbi Wenada ýerleşýän “Türkmen inisiatiwasy” toparynyň “Türkmenistanyň hronikasy” atly internet neşiri hem tassyk edýär.
“Türkmeni inisiatiwasy” toparynyň başlygy Farid Tuhbatullin Azatlyk Radiosynyň bu habaryň näderejede ynamdardygy baradaky soragyna şeýle jogap berdi:
“Bize habar iberýän adamlar bar we olar köplenç biri-birini tanamaýan, başga-başga adamlar. Bu habar möhüm bolansoň, biz ony başga çeşmeler arkaly hem barlamaly bolduk. Şu barlagda garaşsyz adamlar hem Sapar Seýidowyň agyr hassadygyny tassyk etdiler” diýip, hukuk goraýjy Tuhbatullin aýtdy.
Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky ynamdar çeşmesi Saparmyrat Seýidowyň mazaly horlanandygyny, ýakyn garyndaşlarynyň bu ýagdaýdan örän alada galandyklaryny habar berdi.
Emma muňa garamazdan, Azatlyk Radiosyna öňki howpsuzlyk generalynyň keselini anyklamak we onuň hassalygynyň näderejede çynlakaýdygyny bilmek başartmady.
Saparmyrat Seýidow Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk edarasyna 1992-1999-njy ýyllar aralygynda ýolbaşçylyk etdi.
Emma ol 2003-nji ýylyň ýanwarynda alty ýyl türme tussaglygyna höküm edilip, berk düzgünli koloniýa ugradyldy. Şonda ony prezident Saparmyrat Nyýazowyň janyna kast etmek synanyşygyna gatnaşmakda aýyplapdylar.
S.Seýidow 2008-nji ýylyň 28-nji oktýabrynda, tussaglyk möhleti tamam bolandan soň, azatlyga goýberildi. Ol häzir 70 ýaşynda.


text:
Türkmenabadyň şäher merkezi bilen Amul şäherçesiniň arasynda gatnaýan döwlet eýeçiligindäki awtobuslaryň kadaly gatnaw sagady ýok. Agzalýan duralgalaryň arasynda kämahal sagatda bir awtobus gatnasa, köplenç awtobuslaryň gatnawy ondan hem seýrek bolýar.
Resmi çeşmelerden tapyp bolmasa-da, Amul şäherçesiniň ilat sanynyň 4-5 müňe golaýdygy çaklanylýar. Şäherçäniň ýaşaýjylarynyň uly bir bölegi bolsa gatnaw üçin köp halatlarda jemgýyetçilik ulag serişdelerine bil baglaýarlar. Emma jemgyýetçilik ulag serişdesi bilen bagly problema, Türkmenabatda diňe Amul şäherçesine mahsus däl.
Meseleler
“Şäheriň içinde gatnaýan awtobuslara irden hem agşamara müner ýaly bolmaýar. Awtobuslar hyryn-dykyn, bu bolsa köplenç ýolagçylaryň arasynda dawa-jenjelleri ýüze çykarýar. Biri aýagymy basdyň diýse, biri geçmäge ýol bermediň diýýär, ýene biri gözüň kör [diýýär], garaz, aňsatlyk bilen dawa-jenjel döreýär” diýip, özüni Ahmet diýip tanadan türkmenabatly ýigit Azatlyk Radiosyna gürrüň berýär.
Turkmenabadyň ilat sany barada edil häzirki döwürde takyk maglumat ýok. Emma Wikipedia informasion websahypasynda dürli çeşmelere salgylanyp çap edilen maglumatlardan çen tutulsa, 1989-nji ýylda bu şäheriň ilat sany 161,000 adamdan ybarat bolup, bu sanyň 2009-nji ýylda 254,000-e ýetendigi aýdylýar.
Ýagny, 10 ýylyň dowamynda şäheriň ilatynyň sany tas iki esse artypdyr. 2009-njy ýyldan bäri aradan ep-esli wagt geçdi. Ýurduň ilat sany barada takyk maglumat bolmasa-da, Türkmenabadyň ýaşaýjylarynyň 2009-njy ýyldan bäri hasam artandygyny aýtmaga esas bar.
Emma şäheriň jemgyýetçilik transport serişdeleri bilen üpjün edilişiniň welin, döwrüň talaby bilen utgaşýandygyny aýtmak kyn. Şäher ilatynyň köpçüligi henizem kiçi göwrümli awrobuslara, galyberse-de taksilere bil baglaýar.
Taksileriň nyrhy hemmeler üçin elýeterli bolmansoň, şäheriň ilatynyň uly bir bölegi, şol sanda Amul şäherçesiniň ýaşaýjylary-da şäher içi gatnawlary üçin döwlet eýeçiligindäki jemgyýetçilik ulag serişdelerine bil baglaýarlar.
Awtobuslar
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir türkmenabatlylaryň aýtmagyna görä, problemanyň bir tarapy, awtobuslaryň ýetmezçiliginde bolsa, beýleki bir tarapy, ulanmaga berlen awtobuslaryň göwrüminiň kiçiligindedir.
Awtobus gatnawy bilen bagly ýene bir problema hem olaryň wagtly-wagtynda gatnamazlygydyr. Galyberse-de, häzirki yssy howada ýolagçylaryň kynçylygyny hasam artdyrýan başga bir mesele hem bar. Awtobusda gatnaýan ýolagçylar üçin duralgalarda amatly şertler döredilmänsoň, olar uzak wagtlap jokrama yssyda amatsyz duralgalarda ulaga garaşmaly bolýarlar.
“Duralgalaryň käbirlerinde oturgyç goýlan hem bolsa, demirden ýasalan bu oturgyçlarda oturar ýaly bolanok” diýip, Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir türkmenabatlylar gürrüň berýärler.
Mundan başga-da şäher içinde gatnaýan döwlet eýeçiligindäki awtobuslaryň aglabasy agşam sagat 6-dan soň işlemeýär. Bu hem, umuman, ýaşaýjylar, esasan hem agşam gijräk öýlerine dolanýanlar üçin uly problema döredýär.
Emma soňky döwürlerde bu ugurda käbir oňyn özgerişlikler hem bar. Meselem, şäherde sany az hem bolsa, käbir hususy şirketlere awtobus gatnawyny ýola goýmaga rugsat edildi. Şeýle-de paýtagt Aşgabatda birnäçe ýyl ulanylan "Mersedes" kysymly awtobuslaryň 10 töweregi Türkmenabada getirildi.
Ol awtobuslaryň içi giň bolansoň, olar şäheriň jemgyýetçilik-ulag gatnawyndaky problemalaryň ýeňilleşmeginde belli bir derejede rol oýnaýar. Emma Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan türkmenabatlylar bularyň henizem ýeterlik däldigini aýdýarlar.


text:
Liwiýanyň Bengazi şäherinde hüjümçiler polisiýanyň maşynyna granat zyňyp, bir ofiseri ýaraladylar. Bu howpsuzlyk güýçlerine edilýän hüjümleriň soňkusy bolup durýar.
Bengazi bir ýyl öň Muammar Kaddafä garşy gozgalaňyň merkezi bolupdy. Indi ol ýerde howpsuzlyk güýçleri basdaş ýaragly toparlary kontrol astyna almak ugrunda darkaş gurýar.
Italiýan resmileri geçen hepde, Bengazidäki konsulhanasyna ýaragly hüjüm edileninden soň, ol ýerdäki işgärlerini wagtlaýynça çykarmak barada pikir edýändigini aýtdylar.
Geçen ýylyň 11-nji sentýabrynda Bengazide amerikan konsulhanasyna edilen hüjümde ABŞ-nyň ilçisi we ýene üç amerikaly öldürilipdi.