text:
Gaplaňgyrly baliýer
Gaplaňgyr döwlet goraghanasynyň «Gyzyl kitaba giren» ýaşaýjylaryndan biri-de baliýerdir. Samyrlar maşgalasynyň bu wekilini hünärmenleriň köpüsi dünýäde gorky-ürküni bilmeýän süýdemdirijileriň biri hasaplaýarlar. Onuň bedeni muskully, ys duýgusy güýçli, häsiýeti bolsa gyzma. Şu häsiýetleri-de oňa awuny tiz tapmaga we özünden uly haýwanlar bilen çekinmän çaknyşmaga mümkinçilik berýär. Baliýer diňe bir gaty ýeri gazmak bilen çäklenmän, eýsem gyrymsydyr beýleki agaçlara çalt dyrmaşmagy-da başarýar. Bu-da onuň iýmit edinmek işini ep-esli ýeňilleşdirýär.
Şuňa meňzeş endikleri sebäpli, türkmenler baliýeri «itaýy» diýip atlandyrýarlar. Baliýer gizlin durmuş şertlerinde ýaşamaga mümkinçilik berýän ýerlerde mesgen tutunýar. Baliýeriň Zeňňi baba kölüniň golaýynda we Gaplaňgyr goraghanasynyň belentliklerinde torlaw atýandygy kesgitlenipdir. Onuň işjeňligi, adatça howanyň ýylylygyna bagly. Şunlukda, yssyny halamaýan bu haýwan tomus gije durmuş ýörelgesini alyp barýar, ýylyň beýleki pasyllarynda agşamara, gyşda bolsa, hatda gündizem görünýär.
Bu ýyrtyjy bal söýýän hasap edilse-de, her dürli iýmiti, şol sanda ownuk haýwanlary, hažžyklary, guşlary we ş.m. hezil edip iýýär. Goraghananyň hünärmenleriniň gözegçiliklerine görä, goraghanada pesinden 6-7 baliýer hemişelik ýaşaýar.
Gaplaňgyr goraghanasynyň haýwanat dünýäsi möjek, şagal, garsak, tilki, garagulak, köwük ýaly ýyrtyjy haýwanlaryň köp görnüşini özünde jemleýär. Çölüň we tekiz belentligiň bir böleginiň, Sarygamyş kölüniň, hyşa jeňňelliginiň ýerleşýän ýeriniň özboluşly landşafty, şeýle hem ýerli ösümlik we haýwanat dünýäsini goramakda hünärmenler tarapyndan geçirilýän dürli çäreler olaryň goragyny üpjün edýär. Gaplaňgyr goraghanasynyň işgärleri goralýan ýerde ýaşaýan haýwanlaryň görnüşlerine, olaryň ondan-oňa göçüş döwürlerine yzygiderli gözegçilik edip, ýygnalan materiallary peýdalanmak bilen zerurlyga görä howpsuzlyk çäreleriniň kadalaryny amala aşyrýarlar. Häzirki wagtda ýurduň iri ekologiýa we ylmy edaralary bilen hyzmatdaşlyk edip, goraghananyň işlenip düzülýän bäş ýyllyk dolandyryş meýilnamasy olaryň işleriniň mundan beýläk-de kämilleşmegine hyzmat eder.
Batyr Öräýew


c: text/html

text:
Halkara olimpiadasynda türkmen talyplarynyň üstünligi
Russiýa Federasiýasynyň Ylym we Ýokary bilim ministrliginiň howandarlygynda geçirilen Maliýe howpsuzlygy boýunça halkara olimpiadasynda ýurdumyzyň ýokary okuw mekdepleriniň -- Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersitetiniň talyplary Aýmaral Ýazmyradowa, Döwlet Gurbanow hem-de Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň talyby Çary Rahmanow ýeňiji boldular.
Şu ýylyň 3-9-njy oktýabry aralygynda onlaýn görnüşinde geçirilen halkara olimpiadanyň jemleýji tapgyryna Russiýanyň, Belarus Respublikasynyň, Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň, Özbegistanyň, Täjigistanyň uniwersitetleriniň talyplary hem-de Türkmenistanyň ýokary okuw mekdeplerinden jemi ýedi talyp gatnaşdy.
Halkara olimpiadasy ykdysadyýet, maliýe we karz, ykdysady howpsuzlyk, hukuk, maglumat howpsuzlygy, halkara gatnaşyklary ýaly ugurlar buýunça ilkinji gezek geçirilendigi hem bellärliklidir.
Anastasiýa Kasýanowa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
4-nji oktýabrda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Özbegistana resmi saparynyň çäklerinde Daşkendiň ägirt uly häzirki zaman toplumynda — “Ýaşnabad” innowasion tehnoparkynda türkmen-özbek ykdysady forumy geçirildi. Onuň dowamynda ikitaraplaýyn resminamalaryň 13-sine, şol sanda jemi ABŞ-nyň 13,5 million dollaryna golaý bolan eksport-import amallaryny amala aşyrmak baradaky resminamalara gol çekildi.
Türkmenistanyň Hökümet wekiliýetiniň agzalaryna açyk asmanyň astyndaky meýdançada goýlan, Özbegistanda öndürilýän awtoulaglar hem-de oba hojalyk tehnikalary görkezildi, bu tehnikalar eýýäm Türkmenistanyň toprak-howa şertlerinde özüniň netijelidigini subut etdi. Binanyň içinde hem daşary bazarlarda uly islege eýe bolan Özbegistanda öndürilýän harytlaryň dürli görnüşleri görkezildi.
Iki ýurduň Söwda-senagat edaralarynyň, ministrlikleriniň we pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň hem-de işewürler toparlarynyň ýolbaşçylarynyň syn beriş çykyşlarynda dünýä hojalyk gatnaşyklarynyň ählumumy ulgamyna işjeň goşulyşýan goňşy ýurtlaryň üstünlikli amala aşyrýan durmuş-ykdysady ösüş maksatnamalarynyň many-mazmuny açylyp görkezildi.
Onuň dowamynda Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň işi hem giňden beýan edildi. Forumyň çäklerinde iki ýurduň wekiliýetleriniň agzalary geljegi has uly bolan ugurlarda hyzmatdaşlygy diwersifikasiýalaşdyrmak boýunça anyk ädimleriň birnäçesini bellediler. Iki ýurduň işewür toparlarynyň arasynda göni gatnaşyklary ýola goýmak, önümçilik birleşmelerini giňeltmek we çuňlaşdyrmak, bilelikdäki kärhanalary döretmek, täze tehnologik işläp düzmeleri ulanmak hem-de innowasion ykdysadyýeti döretmek boýunça işjeň tejribe alyşmak bilelikdäki işiň esasy ugrudyr.
Forum tamamlanandan soň, aýry-aýry ministrlikleriň hem-de pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň ýolbaşçylarynyň, döwlet we hususy düzümleriň wekilleriniň gatnaşmagynda ikitaraplaýyn duşuşyklaryň birnäçesi geçirildi.


text:
Ázerbaıjanda karantın sharalary jeńildetildi
BAKÝ. QazAqparat – Ázerbaıjanda vaktsına alǵan azamattar qatary kóbeıip jatyr, sonymen qatar elde vırýs juqtyrý qarqyny tómendeýde. Osyǵan baılanysty Ázerbaıjannyń mınıstrler kabıneti janyndaǵy jedel shtab eldegi qatań karantın rejımin jeńildetý týraly sheshim qabyldady, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Jedel shtabtyń qaýlysyna sáıkes, 2021 jyldyń 1 qazanynan bastap demalys kúnderi qoǵamdyq transporttyń jumysyna qoıylǵan shekteý alynyp tastalady.
Odan bólek, 1 qazannan bastap mádenıet nysandarynyń, atap aıtqanda kontsert zaldary, sonymen qatar konferents-zaldar, kınoteatrlar men teatrlar jumysy qaıta jandanady. Alaıda atalmysh zaldardy tek 50%-ǵa deıin toltyrýǵa ruqsat etilgen. Jumysyn qaıta jandandyratyndar qatarynda demalys jáne oıyn-saýyq ortalyqtary, balalar oıyn-saýyq ortalyqtary bar.
Jumys isteýge ruqsat etilgen nysandar 00:00-ge deıin qyzmet kórsete alady. 18 jastan joǵary azamattarǵa bul jerlerge barý úshin COVID-pasport nemese COVID-19-ǵa qarsy vaktsına alýǵa bolmaıtyny jóninde sertıfıkat talap etiledi. Al atalmysh jerlerde jumys isteıtin mamandar men jumysshylardyń 80%-da osyndaı qujat bolýy kerek.
Jedel shtab engizgen ózgerister turaqty reıster jolaýshylaryna da qatysty. Mysaly, 1 qazannan bastap eldiń qalalary men aýdandary arasynda temirjol jáne avtokólik transporttaryn paıdalanýshylar COVID-pasport kórsetýge mindetti. Alaıda pasport Baký men Sýmgaıyt qalalary arasynda, sonymen qatar Absheron aýdanynyń aýmaǵynda jolaýshylardy tasymaldaý kezinde suralmaıdy. Taksı qyzmetin paıdalaný úshin de pasport mindettelmeıdi.
Atap óteıik, eldegi vaktsına alǵan azamattar sany 8 227 729-ǵa jetti. Olardyń ishinde birinshi dozany alǵandar sany – 4 683 453, al ekinshi dozany alǵan azamattar sany – 544 276.


text:
Mundan beýläk pişikleriň «diline» düşünmegimiz mümkin. Muňa ýapon kompaniýalarynyň birinde döredilen «Mýaulingwal» atly enjam ýardam berer.
Aýdylyşyna görä, täze enjam mikrofondan we ekrandan ybarat. Pişigiň mýawlamak arkaly «aýdan sözleri» ekranda ýazmaça görnüşde peýda bolýar.
Ýeri gelende aýtsak, hut, şu kompaniýa bir ýyl mundan öň itleriň «sözlerini» terjime edýän enjamy döredipdir. Deslapky maglumatlara görä, häzire çenli bu enjmalaryň 300 müňden gowragy satyn alyndy. Olary satyn alanlaryň itleriniň diline düşünip-düşünmeýändigi bolsa heniz mälim däl.
Gözel Setdarowa,
S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersitetiniň talyby.


text:
Russiýada bellenilýän Milli jebislik gününe gabatlap, milletçiler we hökümet tarapdarlary Moskwanyň köçelerinde ýöriş geçirdiler. Milli jebislik güni Kreml tarapyndan mundan 10 ýyl töweregi ozal, Bolşewik Rewolýusiýasynyň ýyl dönümi bellenilýän baýramçylyk çäreleriniň ornuna esaslandyrylypdy.
4-nji noýabrda, esasan, hökümeti goldaýan toparlaryň we häkimiýetdäki syýasy partiýalaryň wekilleri Twerskaýa köçesinden başlap ýöriş geçirdiler. Resmiler bu çärä 80 müň töweregi adamyň gatnaşandygyny aýtdy.
Ýöriş mahaly köçäniň gyralarynda polisiýanyň köp sanly işgärlerini-de görse bolýardy.
Şeýle-de, şu gün prezident Wladimir Putiniň Kremliň golaýynda beýik şazada Wladimiriň heýkelini açmagyna garaşylýar. Aýdylmagyna görä, ol Kiýew Rusyna 988-nji ýylda ýolbaşçylyk eden döwri gündogardaky slawýanlar prowoslaw hristianlygyny kabul edipdirler.
Milli jebislik güni Putin tarapyndan 2005-nji ýylda esaslandyrylypdy. Ol 1612-nji ýylda ruslaryň polýak güýçlerinden üstün çykmagyny dabaralandyrýar. Indi bolsa baýramçylyk sowet döwri 7-nji noýabrda bellenilen 1917-nji ýylyň Bolşewik rewolýusiýasynyň ýyl dönüminiň ornuny tutdy.
Hökümetiň syýasatyny goldap geçirilen ýörişlerde adamlaryň ellerinde “Russiýa jebisligi” ýa “Biz agzybir bolsak, bizden hiç kim üstün çykmaz” ýaly şygarly plakatlar hem bardy.
Ekspertleriň aýtmagyna görä, adaty adamlaryň arasynda baýramçylygy bellemäge islegliler gaty az. Adamlaryň köpüsiniň işleýän ýerlerinde basyşyň görkezilýändigi sebäpli, hökümet tarapyndan gurnalýan çärelere gatnaşmaly bolýandyklaryna üns çekilýär.
Twerskaýa köçesinde geçirilen ýörişe gatnaşan üç sany özbek migrant işçisiniň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, geçen ýyldakylardan tapawutlylykda, bu ýyl olara çärä gatnaşandyklary üçin hiç hili töleg edilmändir.