text:
Golaýda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistany öňümizdäki ýyllarda hususy sektory ösen ýurda öwürmek boýunça uzak möhletleýin planlaryny halka aýan etdi. Şonda ol Türkmenistanda geljekde önümçiligiň, ykdysadyýetiň 70%-niň hususy eýeçilige geçjekdigini tassyklady.
Bu ugurda belli bir ädimlerin ädilendigini ýerli synçy Amanmyrat Bugaýew aýtdy. “Bäherdende guşçulyk, fermerçilik firmasy açyldy. Ol belli bir derejede ilatyň azyk problemasyny çözmäge öz goşandyny goşýar.”
Ýeňillikli karzlar
Ýurtda önümçiligiň, hususy eýeçiligiň gülläp ösmegi üçin ýeňillikli döwlet kreditleri hem zerur hasaplanýar. Emma Bugaýew Türkmenistanda kredit bermek ýagdaýynyň agsaýandygy belleýär.
“Krediti almak üçin telekeçiler, orta we kiçi biznes bilen meşgul bolýanlar uly kynçylyklary başdan geçirýärler. Hususy eýeçilikde işleýänlere ýeňillikler döredilmeli. Bu babatda Merkezi Aziýada nusga alarlyk ýurt Gazagystan” diýip, Bugaýew aýdýar.
Gazagystanly ykdysatçy Saparbaý Jubaýew Gazagystanyň banklaryndan karz pul almak boýunça ýeňillikler barada şeýle diýdi: “Birinjiden, Gazagystanda salgyt az. Ikinjiden, olaryň kanunlary anyk. Onsoňam, erkinlik we söz azatlygy bar”.
Bilermenler her bir ýurtda orta we kiçi biznesiň ösmegine böwet bolýan faktoryň korrupsiýadygyny aýdýarlar. Türkmenistanda hem telekeçiligiň ösmegine şu problemanyn päsgel berýändigini Bugaýew belleýär. “Mysal üçin, bir telekeçi dükanyny saklajak bolsa ençeme edaranyň göwnüni tapmaly bolýar. Meselem, polisiýanyň ýerli wekili, salgyt gullugy, arassaçylyga seredýän gulluklar we beýlekiler.”
Gyrgyzystanda
Eýse, orta we kiçi biznesi ösdürmek işi goňşy Gyrgyzystanda nähili ýola goýlan? Azatlyk Radiosy bu sorag bilen Bişkekdaki Bilermenler jemgyýetiniň başlygy Mirbek Togtogaraýewe ýüz tutdy. Onuň sözlerine görä, bu jemgyýet Bişkek şäherindaki biznes şertlerini ösdürmek we telekeçilere kömek bermek ugrunda iş alyp barýar.
“Biziň işgärlerimiz döwletiň baş kanunyndaky orta we kiçi biznesiň ösmegine päsgel beräýjek hem-de ýurtda korrupsiýanyň ösmegine getirýän kanunlara gaýtadan seredilmelidigini aýdyp hökümete ýüz tutdy. Şonuň netijesinde syýahat baradaky kanuna gaýtadan seredilip, bu kanun biziň goşmaçalarymyz bilen gaýtadan kabul edildi” diýip, Togtogaraýew aýdýar.
Togtogaraýewiň sözlerine görä, Bilermenler jemgyýeti Gyrgyzystanyň hökümeti hem-de halkara guramalar bilen işleşýär. Ol Gyrgyzystanda ýüze çykan soňky wakalarda orta we kiçi biznesiň köp zyýan çekendigini hem aýratyn belläp geçdi.
“Aprel wakalaryndaky talaňçylygyň netijesinde telekeçiler köp zyýan çekdiler. Bu ugurda biz hökümetde düzülen komissiýa bilen bile işledik. Telekeçiler bize jaň edip özlerine ýetirilen zyýanyň mukdary barada maglumat berip durdylar. Şonuň netijesinde, häzir olara pes göterimli kredit berlip başlandy. Olar salgytlardan, sosial töleglerden azat edilýärler” diýip, Togtogaraýew aýdýar.
Ýörite kompaniýa
Gyrgyzystanda daýhanlara hem-de orta we kiçi biznes bilen meşgul bolýanlara ýeňillikli kreditleri bermek maksady bilen, Gyrgyzystanyň Ösüş fondy we Aziýa uniwersal banky bilelikde Aupagromikrokredit kompaniýasyny döretdiler.
Aupagromikrokredit kompaniýasynyň resmisi Wýaçeslaw Rojkow kredit almak boýunça ýeňillikler barada Azatlyk Radiosyna şeýle diýdi: “Bizde kredit almagyň ýollary ýeňilleşdirildi. Biz komissiýa we beýleki hyzmatlar üçin pul almaýarys. Kredit ýylyna 23% bilen 2 ýyllyk möhlet boýunça berilýär. Bizden bir hepdäniň dowamynda kredit almak mümkin.”
Spesialistler şuňa meňzeş kompaniýalaryň işe girizilmeginiň daýhanlar we telekeçiler üçin gowy mümkinçilikler döredýändigini, emma şeýle kompaniýalaryň telekeçiler we daýhanlardan öz peýdasyny gözlemezden olara kömek bermelidigini, kreditiň 23%-den däl-de, 12-13%-den berilmelidigini nygtaýarlar.


c: text/html

text:
Kadyrjan Batyrow bir zaman Gyrgyzystandaky özbek jemgyýetiniň iň bir agyzly we täsirli agzalarynyň biridi. Ýöne geçen ýyl ýurduň günortasynda bolan ganly etniki çaknyşyklardan soň köp adam, şol sanda özbekleriň özleri hem Batyrowy gandöküşikligi gurnamakda aýyplady.
Ozal Ukraina gaçyp atan Batyrow şu hepde Şwesiýada peýda boldy. Ol bu ýerde özüne syýasy gaçybatalga berlendigini aýdýar. Batyrow Azatlyk Radiosyna beren gürrüňinde özüne garşy aýdylýan zatlary inkär etdi we ýurduň täze prezidenti Almazbek Atambaýewi Gyrgyzystany öz etniki azlyklarynyň ählisi üçin howp-hatarsyz ýere öwürmäge çagyrdy.
Tanymal telekeçi we deputat bolan Kadyrjan Batyrow bir zaman, Gyrgyzystanyň özbek jemgyýetiniň lideri hökmünde, sylagly adamlaryň biri bolupdy. Ol hakda Gyrgyzystanda baýlygy boýunça ikinji ýerde durýar diýen gürrüň edilýärdi. Şeýle-de ol “Rodina” syýasy partiýasynyň lideridi, ýurduň günortasyndaky Jalalabat şäherinde Halklaryň dostlugy uniwersitetini döredipdi.
Batyrow şol uniwersitetde, geçen ýyl ýurduň günortasynda bolan ganly çaknyşyklardan öňki birnäçe hepdäniň dowamynda, müňläp özbegi özleriniň gyrgyz köplüginden görýän sütemlerine garşy protest bildirmäge hyjuwlandyrypdy. 500-e golaý adamyň, esasan özbekleriň we bir topar gyrgyz resmisiniň ölümine getiren çaknyşyklardan soň, hatda özbekleriň hem käbiri Batyrowy we onuň golasty işgärlerini zorlukly hadysany gurnamakda aýyplady.
Batyrow basym ýurtdan gaçdy we biraz soň gaýybana sud edildi. Ol separatist propagandada, etnigara ýirenje meçew bermekde we Jalalabatda hem Oşda özbekler bilen gyrgyzlaryň arasyndaky çaknyşyklary gurnamakda aýyplandy. Jalalabat sudy ony 28-nji oktýabrda günäli tapdy we ömürlik tussaglyga höküm etdi.
Emma Batyrow Şwesiýada peýda boldy we bir ýyla golaý Ukrainada pena tapandan soň, syýasy gaçybatalga alandygyny aýdýar.
Aýyplamalary inkär edýär
56 ýaşly telekeçi Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugy bilen söhbetdeşlikde Kiýew häkimiýetleriniň özüni Gyrgyzystana ekstradasiýa etmäge taýýarlanýandyklaryny eşidenden soň, 4-nji noýabrda Ukrainadan gaçmaga mejbur bolandygyny gürrüň berdi.
Batyrow özüne bildirilýän aýyplary gaýta-gaýta inkär etdi. Ol 2010-njy ýylyň aprelinde gyrgyz prezidenti Kurmanbek Bakyýew häkimiýetden çetleşdirilenden soňky hepdelerde öz özbek ildeşlerini ýokarlanýan durnuksyzlyk howpundan habardar etmäge çalşandygyny, olara hiç bir jähtden zyýan ýetirmekçi bolmandygyny aýdýar:
—Men etniki özbeklere ýurtdaky syýasy ýagdaýyň örän çylşyrymlydygyny, gyrakladylan prezident Bakyýewiň tarapdarlarynyň sebiti durnuksyzlaşdyrmak üçin bir zatlar etmeginiň ahmaldygyny düşündirjek boldum. Men hiç kimi köpçülikleýin gozgalaň turuzmak üçin köçä çykmaga ýa başga bir şuňa meňzeş zada çagyrmadym.
Batyrow “gyrgyz goşunlarynyň, polisiýasynyň, serhetçi esgerleriň we howpsuzlyk güýçleriniň bileleşip, jenaýatçy bir topara öwrülmeginde we özbekleri ýanamagynda özüni günäli hasaplamaýandygyny” nygtady.
Gyrgyzystanda 2010-njy ýylyň zorlukly hadasasynyň günäkärleri barada belli bir pikire gelmek heniz başardanok. Halkara Gyrgyzystan derňew komissiýasynyň şu ýyl çap eden hasabatynda bu zorlukda esasy ežir çekenleriň özbeklerdigi aýdylýar, ýöne gyrgyzlara garşy “sistematiki” özbek hüjümleriniň hem bolandygy tassyk edilýär.
Hasabat ýurduň günortasynda bulaşyp barýan ýagdaýyň öňüni alyp bilmänligi üçin Roza Otunbaýewanyň geçiş hökümetini hem tankyt edýär we özbek jemgyýetiniň liderlerlerini, şol sanda Batyrowy bu zorluga göni baglanyşdyrmaýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Germaniýanyň DuýsBurg şäherinde dörän basgydan ölenleriň sany 19 adam, 340 çemesi adam ýaralandy. Olardan birnäçesiniň ýagdaýynyň agyrdygyny wraçlar aýdýarlar.
Ol baslyşyk bu ýerde geçirilen Techno-Music Love Parade atly sazly şowhunda, demir ýol duralgasynyň ýer asty geçelgesinde ýüze çykdy.
Şaýat bolanlaryň aýtmagyna görä, ýüz müňlerçe adamyň geçmeli ötüginiň öňünde ummasyz köp germew goýlup, geçilýän ýoly aşa daraldypdyrlar.
Ýöne DuýsBurg şäheriniň häkimi “häzir barlag dowam edýär, birini günälemek entek ir” diýipdir.
Bu sazly şowhun indi 1989-njy ýyldan bäri geçirilýärdi. Indiden soň ol bu ýerde geçirilmez diýip, ony gurnaýjylar aýdýarlar.
Şenbe günündäki şowhuna polisiýanyň maglumatyna görä, bütin Ýewropadan 1 millon 400 müň tomaşaçy gatnaşypdyr.
German hökümeti DuýsBurg şäherindäki baslyşykda heläk bolanlaryň maşgalalaryna öz gynanjyny bildirdi.


text:
Azerbaýjanly žurnalist Hatyja Ismaýilowanyň agyr aýyplamalar bilen aýyplanyp, deslapky tussaghana ýerleşdirilenine 5-nji iýunda alty aý boldy. Oňa ýöňkelen bu aýyplamalar syýasy maksatly diýlip, halkara derejesinde ýazgaryldy.
Azatlyk Radiosynyň Azeri gullugy bilen işleşýän Ismaýilowa özüniň derňew raportlary esasynda Azerbaýjanyň hökümet resmileriniň arasynda bolan korrupsiýanyň üstüni açypdy. Ol 2014-nji ýylyň 5-nji dekabrynda tussag edilip, ilki bada bir adamy öz janyna kast etmäge öjükdirmekde aýyplanypdy.
Soňra bu aýyplamalary ýöňkän adam öz şikaýatyny yza çekmäge synanyşdy, emma prokurorlar bu talabyň jogaby barada köpçülige maglumat bermediler.
Ismaýilowa özüne garşy ýöňkelýän aýyplamalary ret edýär.


text:
Ýewropa Bileleşigi Merkezi Aziýada adam hukuklary meselesine has çynlakaý üns bermäge taýynlanýar. Bu maglumat agzalýan Bileleşigiň Merkezi Aziýa boýunça strategiýasynda nygtalýar.
Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa boýunça strategiýasynyň mazmuny agzalýan Bileleşige agza ýurtlaryň daşary işler ministrleriniň gatnaşmagynda 22-nji iýunda geçiriljek ýygnakda ýene bir gezek maslahat ediler.
Bu 2007-nji ýylda kabul edilen strategiýanyň täzelenen görnüşi bolup, ol ÝB-niň Merkezi Aziýada ýerleşýän bäş ýurt, ýagny Gazagystan, Gyrgyzystan, Täjigistan, Özbegistan we Türkmenistan bilen gatnaşygyny öz içine alýar.
Ädiljek ädimler
Ädiljek ädimler hakda takyk maglumat berilmese-de, dokumentde ÝB-niň Merkezi Aziýada öňde goýýan maddalarynyň jemlenişmek, guramalaşmak hukugy, söz we dini azatlyklary, zenanlaryň, çagalaryň we milli azlyklaryň hak-hukuklary ýaly ýagdaýlary öz içine alýandygyny görse bolýar.
Dokumentde adam gynamalarynyň durzulmagy boýunça-da çäre görüljekdigi aýdylýar. Dokumentde ÝB-niň regionda adam hukuklary bilen bagly dowam edýän çynlakaý ýagdaýlara hem üns beriljekdigi nygtalýar.
ABŞ ýaly, Ýewropa Bileleşigi hem, adam hukuklary we demokratiýa ýaly ýagdaýlary gözden salmazdan, Merkezi Aziýada ýerleşýän energiýa baý bu ýurtlar bilen aragatnaşyk saklamaga synanyşyp gelýär.
Jemgyýetçilik guramalary
ÝB-niň dokumentinde regionda adam hukuklary boýunça iş alyp barýan aktiwistleriň Ýewropanyň goldawyna haklydygyny we Ýewropa Bileleşigi bilen şol ýurtlaryň arasynda adam hukuklary boýunça geçirilýän dialogda jemgyýetçilik guramalaryna has köp rol berilmeginiň zerurdygy nygtalýar.
Agzalýan dialog ÝB bilen şol ýurtlaryň arasynda diplomatlar derejesinde her ýyl geçirilýär. Bu Brýusseliň adam hukuklary ýaly meseleleri gozgamak üçin mümkin bolan pursatlaryndan diňe biridir. Emma tankytçylar şu güne çenli bu çäräniň o diýen täsiriniň bolmandygyny aýdýarlar.
ÝB-niň strategiki dokumentinde üns berlen maddalardan ýene biri hem kanunuň üstünligini gazanmak üçin hyzmatdaşlygy artdyrmakdan ybaratdyr.
Şert
Şol maglumata görä, ÝB agzalýan ýurtlara berýän maliýe goldawlaryny dowam etdirmegi üçin korrupsiýa garşy göreş ýaly belli bir maksatlaryň gazanylmagyny şert hökmünde öňe sürer.
Dokumentde sebitiň häzirki wagtda ýüzbe-ýüz bolýan problemalaryna hem üns çekilip, daşary ýurt jeňçileri, aşa radikallaşma, neşe gaçakçylygy, suw we serhet boýunça oňşuksyzlyklar ýatlanyp geçilýär.
Ýewropa Bileleşigi merkezi aziýa ýurtlary bilen howpsuzlyk boýunça dialogy artdyrmagy we şol dialoga Owganystany hem goşmagy planlaşdyrýandygyny aýdyp, olaryň özara serhet liniýalarynyň barlygyna ünsi çekýär.


text:
Eýran metbugatynda ýüze çykan maglumatlara görä, Yrak bilen serhetdeş regionda 3 amerikalynyň ýurda bikanun girendigi sebäpli tussag edilendigi habar berilýar.
Eýranyň günbatar kürt regionynyň häkiminiň orynbasary Iraj Hassanzadenyň sözlerine salgylanyp berilýän maglumatda, tussag edilenleriň Mariwan şaherinde saklanandyklary, häzir olaryň işleri boýunça derňewiň geçirilýandigi aýdylýar.
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillary Klinton Eýran häkimiýetlerini tussag edilen syýahatçylary yzyna gaýtarmaga çagyrdy.


text:
Fransuz hökümeti jemgyýetçilik ýerlerinde yslam çadyrasyny geýmegi gadagan etmek boýunça kanun taslamasyny tassyk etdi.
Eger bu taslama kanun bolsa, jemgyýetçilik ýerinde burka ýa nikap atlandyrylýan yslam çadyrasyny geýenlere 150 ýewro çenli jerime salnar ýa-da ol aýallar raýatlyk sapaklaryny almaga borçly ediler. Düzgüni bozanlara bu temmileriň ikisiniň hem berilmegi mümkin.
Mundanam başga, aýallary jynsy aýratynlyk üçin ýüzüni örtýän çadyra geýmäge mejbur edenler azyndan bir ýyl türmä basylar we 15 müň ýewro jerime tölemeli bolar.


text:
Oraza aýy külli musulmanlaryň däbi hökmünde dünýäniň dürli künjeklerinde bellenip geçilýär. Musulman dünýäsi üçin möhüm bolan Oraza aýy Türkmenistanda çarşenbe güni başlandy.
Oraza ynsanlaryň mähirlilik, parahatçylyk, adalatlylyk baradaky tagallalarynyň rowaç alýan mübärek aýy hasaplanýar. Türkmenler «Günüň serweri - juma, aýyň serweri - Oraza, gijäniň serweri - gadyr» diýýärler.
Orazanyň gelmegi Türkmenistanyň ilatynyň arasynda şowhun-şagalaň, dabara bilen bilen başlanýar. Sişenbe güni agşam tarawa namazynyň okalmagy bilen ýurduň ençeme raýatlary çarşenbe güni irden selälige turdular.
Oraza aýynyň başlanmagy bilen bagly Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa ýerli zenan bilen söhbetdeş boldy.
Söhbetdeşligi diňlemek üçin sag tarapdaky audio düwmäni basyň.


text:
Eger-de Ysraýyl palestinalylaryň geljekde döwlet gurmak isleýän ýerinde ýewreýler üçin müňlerçe täze ýaşaýyş jaýlaryny gursa, onda bu ýagdaý parahatçylyk baradaky umytlara “howply urgy” bolar diýip, Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Ban Ki-mun duýdurdy.
BMG-niň beýanatynda Ysraýylyň täze 3,000 sany ýaşaýyş jaýyny gurmak planlary Günorta Ierusalimi Iordan derýasynyň günbatar kenaryndan “doly bölüp aýyrmak” boýunça töwekgelçilige salýar diýilýär.
Ysraýylyň gurluşyk planlary barada anna güni yglan edilen maglumat BMG-niň Baş assambleýasynyň agzalarynyň aglaba köpüsiniň Palestinanyň BMG-däki durumynyň “synçy subýektden” “agza däl synçy döwlete” öwrülmegini goldap ses bermeginiň yz ýanyna gabat geldi.
Ysraýyl 2-nji dekabrda öz basyşyny güýçlendirip, palestinalylaryň 100 million dollarlyk salgyt töleglerini we dolanşykdaky beýleki pul serişdelerini saklaýandygyny yglan etdi. Bu pullary Ysraýyl Palestina häkimiýetiniň adyndan tutup galýar.
Başga bir tarapdan, Palestinanyň milli awtonomiýasynyň prezidenti Mahmud Abbas BMG-den Iordan derýasynyň günbatar kenaryna gaýdyp barandan soň, “Indi biziň döwletimiz bar” diýip, yglan etdi.
“Batyrgaý palestinalylar, siziň hemmäňizi gutlaýaryn, bu üstünlige siziň özüňiz ýetdiňiz, bu ýeňişi diňe siziň özüňiz gazandyňyz” diýip, Abbas aýtdy.
Abbas indi ünsüni palestinalylary ýaraşdyrmaga gönükdirjekdigini aýtdy. Bu ýerde gürrüň Iordan derýasynyň günbatar kenaryny dolandyrýan Abbasyň “Fatah” fraksiýasy we Gaza zolagyny dolandyrýan yslamçy hereket “Hamas” barada gidýär.
Ysraýyl bilen onuň ýarany Birleşen Ştatlar Ysraýylyň ýok edilmegini isleýän we Ysraýyla garşy ýygy-ýygydan raketa atýan Hamas söweşijileri parahatçylyk hyzmatdaşlary bolup biler öýdenok.
Ysraýylyň gurluşyk planlaryny tankytlan BMG-niň başlygy Ban: “Halkara kanunlaryna görä, bu gurluşyk bikanundyr” diýdi. Onuň aýtmagyna görä, eger-de Ysraýyl öz planlaryny durmuşa geçirip başlasa, onda “ol iki döwlet çözgüdiniň gazanylmagy baradaky bolanja umytlara hem howply urgy hökmünde alamatlanar”.
Banyň beýanatynyň mazmuny ondan öň Birleşen Ştatlar, Britaniýa, Fransiýa we Ýewropa Bileleşigi tarapyndan edilen ýazgarmalary gaýtalaýar. Bu ýurtlar parahatçylyk gazanmak üçin edilýän tagallalary Ysraýylyň planynyň puja çykaryp biljekdigi barada duýduryş beripdiler.
2-nji dekabrda geçirilen hökümet maslahatynda eden çykyşynda premýer-ministr Benýamin Netanýahu edilýän tankytlary inkär edip, Ysraýylyň Ierusalimde öz gurluşygyna dowam etjekdigi barada wada berdi.
Ysraýyl tutuş Ierusalimiň bu ýurduň paýtagty bolmagyny isleýär. Palestinalylar bolsa onuň gündogar böleginiň öz paýtagtlary bolmagynyň arzuwynda.
“Şu gün Ierusalimde we Ysraýyl döwletiniň strategiki bähbitleriniň kartasyna girýän ähli ýerlerde gurluşyk edýäris we geljekde hem gurmagy dowam etdireris” diýip, Netanýahu aýtdy.
Ysraýylyň hökümeti geçen hepde BMG-de Palestinanyň durumyny ýokarlandyrmak boýunça geçirilen ses berişligiň geljekde Ysraýyl bilen palestinalylaryň arasynda geçiriljek gepleşiklerde hiç hili täsiriniň bolmajakdygyny aýtdy.


text:
Gazagystan mart aýyndan başlap Müsüre göni ýolagçy uçar gatnawyny gaýtadan dikeltmegi planlaşdyrýar.
Gazagystanyň Inwestisiýa we ösüş ministrliginiň 24-nji fewralda beren maglumatyna görä, Almaty bilen Müsüriň Şarm el-Şeýh kurort şäheriniň arasyndaky uçar gatnawlary “Fly Egypt” we “Gazak SCAT” howaýollary kompaniýalary tarapyndan amala aşyrylar.
Gazak häkimiýetleri geçen ýylyň 31-nji oktýabrynda Sinaý ýarymadasynda Orsýetiň ýolagçy uçary urlup ýykylandan soň, noýabr aýynda Almaty bilen Müsüriň arasyndaky uçar gatnawlaryny goýbolsun edipdiler.
Resmiler Orsýetiň “Kogalymawia” howaýollary kompaniýasyna degişli “Airbus A321” belgili uçar urlup ýykylanda 224 adamyň heläk bolandygyny mälim edipdiler.


text:
ABŞ harbylary Owganystanda, prezident Barak Obama şu aýyň başynda pitneçilige garşy çäklendirilen hüjüm operasiýalaryny geçirmäge ygtyýar bereli bäri, «Talyban» nyşanalaryna garşy ilkinji howa zarbalaryny urdular.
Pentagonyň sözçüsi Piter Kuk 24-nji iýunda bu zarbalaryň günorta Owganystana urlandygyny, özem bu ýerde şol wagt amerikan goşunlarynyň bolmandygyny aýtdy. Täze ygtyýarlyk amerikan güýçlerine adaty owgan goşunlaryna ýoldaş bolmak rugsadyny berýär.
Obamanyň karary Amerikanyň uzaga çeken owgan konfliktinde, halkara güýçler öz söweş missiýalaryny jemlänlerinden bir ýyl gowrak soň, hökümet güýçlerine berilýän goldawy giňeltdi.


text:
Türkmenistanyň ýaşlar komandasy Orsýetiň Sankt-Peterburg şäherinde “Arkalaşygyň kubogy” ady bilen ýaşlaryň arasynda geçirilýän halkara futbol ýaryşynda şenbe güni Orsýetiň komandasy bilen bäsleşdi.
Çekeleşikli geçen duşuşyk 0:0 hasap bilen deňme-deň tamamlandy. Türkmenistanly futbolçylaryň treneri habarçylara beren interwýusynda öz oýunçylarynyň, esasan, goranyş taktikasynda oýnandyklaryny aýtdy.
Mundan öň, anna güni Türkmenistanyň komandasy Gazagystanyň komandasyndan 1:3 hasap bilen utulypdy.
Türkmenistanyň komandasy ýaryşyň “A” toparynda üçünji orny eýeledi. Bu toparyň düzüminde Orsýetiň, Gazagystanyň we Estonýanyň komandalary-da boldy. Toparda Orsýetiň komandasy 7 oçko, Gazagystanyň komandasy bolsa 6 oçko toplap, göni çärýek finala çykdylar.
Ýaryşyň düzgünine görä, toparlarda üçünji orny eýelän komandalaryň arasynda iň ýaramaz netije görkezen bir komandadan beýlekileri hem çärýek finalda ýaryşy dowam etdirmäge mümkinçilik alarlar. Türkmenistanyň komandasynyň çärýek finala çykyp-çykmandygy duşenbe güni belli bolar.


text:
Italiýan serhetçileri Ortaýer deňzini kesip, Demirgazyk Afrikadan Italiýanyň Lampedusa adasyna gelýän gämide 25 adamyň jesedini tapdy.
Ýogalanlaryň hemmesi ýaş adam bolup, trýum bilen motor kabinasynyň arasyndaky darajyk ýerde gysylyp ýatan halda tapylypdyr.
Ölümiň sebäbi belli däl, ýöne resmiler olaryň howa ýetmän, demigip ölen bolmagynyň ahmaldygyny aýdýarlar.
296 adamy alyp gelýän gämi iki gün öň Liwiýadan ugrapdyr.
Ýanwar aýyndan bäri Demirgazyk Afrikadaky gozgalaňdan gaçan 33 müň adam Lampedusa geldi.


text:
Türkmenistanda Çagalary goramagyň halkara güni, Daşky gurşawy goramagyň bütindünýä güni, Dokma senagatynyň işgärleriniň güni, Ylymlar güni hem-de Medeniýet we sungat işgärleriniň güni mynasybetli geçiriljek dabaralara taýýarlyk görülýär.
Paýtagtymyzda, ýurdumyzyň ähli şäherlerinde we obalarynda sergiler hem-de maslahatlar, konsert meýdançalarynda, medeni merkezlerde hem-de paýtagtymyzdaky täze binalaryň öňündäki meýdançalarda konsertler we beýleki baýramçylyk çäreleri guralar.
Ýurdumyzda Çagalary goramagyň halkara güni giňden bellenilip geçiler. Bu senä gabatlanylan medeni çäreler paýtagtymyzda we ýurdumyzyň ähli sebitlerinde, Gökderedäki we "Awaza" milli syýahatçylyk zolagyndaky çagalar dynç alyş merkezlerinde geçiriler.
Sergi köşgünde “Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe dokma senagaty pudagy innowasion ösüş ýolunda” atly dokma önümleriniň halkara sergisi we Türkiýe Respublikasynyň gurluşyk materiallary senagatyna bagyşlanan sergi hem-de Ylymlar akademiýasynyň Tehnologiýalar merkezinde “Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ylym, tehnika we innowasion tehnologiýalar” atly halkara ylmy maslahat geçiriler.
Ylymlar güni mynasybetli Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetinde ýaşlaryň arasynda ylmy işler boýunça yglan edilen bäsleşigiň ýeňijilerini sylaglamak dabarasy we baýramçylyk konserti bolar.
Şeýle-de Mary şäherinde Beýik Ýüpek ýolunyň ugrundaky ýurtlaryň syýahatçylyk pudaklarynyň wekilleriniň gatnaşmagynda “Syýahatçylyk — parahatçylygyň ilçisi we gatnaşyklaryň çeşmesi” atly halkara maslahat bolar.
Medeniýet we sungat işgärleriniň gününe gabatlanyp geçirilýän Medeniýet hepdeliginiň maksatnamasynyň çäreleri Lebap welaýatynda geçiriler. Onuň çäklerinde Türkmenabat şäheriniň medeni merkezlerinde ýurdumyzyň hem-de daşary ýurtlaryň sungat ussatlarynyň konsertleri, “Türki halklaryň ruhy-medeni gymmatlyklary” atly halkara ylmy maslahat, şygryýet agşamy, sahna oýunlary guralar, şeýle hem medeni-durmuş maksatly desgalaryň birnäçesi ulanmaga berler.


text:
Yragyň kürt peşmerga söweşijileriniň saýlama topary Kobanini goraýanlary güýçlendirmek maksady bilen galan toparyny söweşe taýýarlamak üçin 30-njy oktýabrda Türkiýä dolandy. Olar “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijilerine garşy göreşmek üçin Türkiýäniň üsti bilen Siriýanyň serhetýaka şäheri Kobana barypdylar.
Kobani şäherindäki resmi Ismet Şeýh Hassanyň Azatlyk Radiosynyň Yrak gullugyna beren maglumatyna görä, Kobanini goraýjylar peşmerganyň saýlama topary bilen duşuşypdyr. Ol öz maglumatynda galan 150 çemesi yrakly kürt söweşijiniň öz harby esbaplary bilen birlikde 31-nji oktýabrda Kobani şäherine girjekdigini belledi.
Birleşen Ştatlaryň ýolbaşçylygyndaky koalisiýanyň amala aşyran howa zarbalary netijesinde “Yslam döwleti” atly toparyň Kobani şäherinde has köp territoriýany eýelemegi togtadyldy. Emma bu toparyň söweşijileri heniz hem şäheriň üç tarapynda hereket etmäge dowam edýär.


text:
Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu (Benjamin Netanyahu) Gaza zolagyndan Ysraýylyň territoriýasyna raketa uçurmak üçin palestinaly söweşijiler tarapyndan ulanylýan geçelgeleri ýok etmek işini Ysraýylyň “ýaraşyk esasynda ýa-da ýaraşyksyz” ýerine ýetirjekdigini aýtdy.
8-nji iýulda Ysraýyl söweşijileriň raketa hüjümlerine jogap edip, Gaza zolagyna edýän hüjüm kampaniýasyna başlaly bäri 1 müň 300-den gowrak palestinaly öldürildi.
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Ban Ki-mun palestinalylaryň gonalgasy, ýagny gürrüňi gidýän gurama tarapyndan dolandyrylýan mekdebe edilen hüjümi “gahar-gazaply” we “nähak” diýip atlandyrdy. Bu mekdebe edilen hüjümde azyndan 16 adam öldi.
Birleşen Milletler Guramasynyň palestinaly bosgunlar boýunça edarasy – UNRWA, gürrüňi gidýän mekdebe ysraýylly güýçleriň 30-njy iýulda hüjüm edendigini aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamenti Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan dolandyrylýan mekdebe edilen hüjümi ýazgardy, emma Ysraýyla hiç hili aýyplama ýöňkemedi.
Bu aralykda, Birleşen Ştatlaryň Goranmak departamenti Ysraýyly goşmaça ýarag serişdeleri bilen üpjün etmek barada Ysraýylyň eden haýyşyny tassyklandygyny kabul etdi.


text:
Türkmen telewideniýesi 6-njy ýanwarda geçirilen Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň maslahatynda prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň adalat ministri Myrat Garryýewe işinde goýberen düýpli kemçilikleri üçin käýinç berendigini habar bermek bilen çäklendi.
Türkmenistanly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew ýurduň beýleki habar serişdelerinde-de Myrat Garryýewe käýinç berilmeginiň anyk sebäpleri barada hiç hili maglumat berilmändigini aýtdy.
Ol bu barada, hususan-da, şeýle diýdi: «Habar serişdelerinde bu barada anyk zat berilmedi. Türkmen metbugatynda-da, türkmen teleradiosynda-da ýagdaý şeýleräk-dä. Garryýew meselesinde-de, anyk zat aýdylmady, bizä şoňa gabat gelmedik».
Prezident tarapyndan ýokary derejeli çinowniklere käýinç berlende ýa-da olar wezipelerinden çetleşdirilende olaryň etmişleri ýa kemçilikleri barada anyk maglumatlaryň berilmezligi soňky wagtlar Türkmenistanyň döwlet syýasatynyň bir bölegine öwrülen ýaly görünýär. Beýle ýagdaýlar bolsa, ýurduň içinde-de, ýurduň daşynda-da dürli hili çaklamalaryň döremegine sebäp bolýar.
Käbir ýerli ýaşaýjylar Türkmenistanda çinownikleriň öz wezipe borçlaryny diňe bir kemter ýerine ýetirmekleriniň däl, eýsem käte has başarjaň ýerine ýetirip, çakdanaşa inisiatiwa görkezmekleriniň hem olaryň wezipelerinden gitmeklerine sebäp bolup bilýändigini aýdýarlar.
Eýsem, adalat ministri Myrat Garryýew özüniň aşa inisiatiwalylygy ýa özpikirliligi üçin prezidentiň berk käýinjine sezewar bolandyr diýip çaklap bolarmyka? Ýazyjy Amanmyrat Bugaýew beýle pikir etmek üçin kän bir esasyň ýokdugyny belleýär. Ol: “Garryýew inisiwatiwaly ministrlerden däl. Ol bir ýumuş oglanlygy başarýan adam. Dogumlyrak ýolbaşçy bolan bolsa, dogumlyrak hereket eden bolsa, bizem şoňa buýsanjak, bizem duýgudaşlyk etjek welin, şoň bardygy-ýokdugam adatça göze ilenok” diýýär.
2008-nji ýylda Türkmenistanyň Konstitusiýasyna üýtgetmeleri girizmeklige taýýarlyk görülýän günlerinde adalat ministri Myrat Garryýewiň prezident G.Berdimuhamedowa wepaly boljakdygyna söz berip eden çykyşyna üns berseň, ýazyjy Amanmyrat Bugaýewiň bu aýdýanlarynyň jany hem ýok däl ýaly görünýär.
Hökümete degişli bolmadyk guramalar
Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçylary soňky wagtlar prezidentiň inisiatiwasy bilen ýurtda hökümete degişli bolmadyk guramalary we şirketleri hasaba almak prosedurasynyň görnetin ýeňilleşdirilendigini, emma, muňa garamazdan, hökümete degişli bolmadyk guramalaryň sanynyň welin artyp barmaýandygyny habar berýärler. Olaryň pikiriçe, Myrat Garryýewiň işine bildirilen soňky nägilelikleriň Adalat ministrliginiň hut şu ugurda öz işini talabalaýyk alyp baryp bilmeýändigi bilen baglanyşykly bolmagy-da mümkin.
Ýazyjy Amanmyrat Bugaýew hem şeýle çak etmäge esaslaryň ýok däldigini belläp, şeýle diýýär: «Soňky wagtlar ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň resmileri Türkmenistanda hökümete garaşly bolmadyk jemgyýetçilik guramalarynyň işine giň ýol açmak hakynda Adalat ministrliginde-de, Daşary işler ministrliginde-de uly gepleşikler geçirdiler. Şonuň netijesinde-de Berdimuhamedow olara köp wadalary berdi. Belki, amerikan we beýleki daşary ýurt resmileriniň Türkmenistandaky kanunçylyga Adalat ministrliginiň sowuk-sala çemeleşýändigi hakynda prezidente şikaýat eden bolmaklary-da mümkin».
Adam hukuklaryny goraýjy «Human Rights Watch» we «Amnesty International» guramalary ýaly köpsanly halkara guramalary Türkmenistanda graždan jemgyýetiniň ösüşiniň hem berk çäklendirmeleriň astyndadygyny öz hasabatlarynda yzygiderli belläp gelýärler.
Sosial, hukuk, tebigaty goramak ýaly meseleler boýunça iş alyp barjak raýat jemgyýeti guramalarynyň peýda bolmagy bolsa, köp derejede, Adalat ministrliginiň döredýän şertlerine, onuň alyp barýan iş syýasatyna bagly bolup durýar.
Käbir ýerli synçylar, şol sanda, ýazyjy Amanmyrat Bugaýew hem Türkmenistanyň prezidentiniň Myrat Garryýewe geçen hepde beren berk käýinjiniň onuň Adalat ministrliginiň işini döwrebap ýagdaýda gurnamak ugrunda edýän synanyşygy bolmagy mümkin diýip umyt edýändiklerini bildirdiler.


text:
Russiýanyň Birleşen Milletler Guramasyndaky ilçisi Witaliý Çurkin Gürjüstanyň prezidenti Mihail Saakaşwiliniň professional ruhy barlagdan geçmelidigini aýtdy.
Çurkin bu barada çarşenbe güni Saakaşwili BMG-niň Baş Assambleýasynda eden çykyşynda Russiýanyň alyp barýan syýasatynyň giň göwrümli ýazgarylmalydygyny teklip edenden soň belläp geçdi.
Saakaşwiliniň bu çykyşy döwründe rus delegasiýasy maslahatyň geçirilýän zalyny terk etdi.
Çurkiniň bu sözleri barada henize çenli Gürjüstan tarapy hiç hili beýanat bilen çykyş etmedi.
2008-nji ýylda Russiýa bilen Gürjüstanyň arasynda bolan gysga wagtlyk uruşdan soň, olaryň gatnaşyklary ýokary derejede dartgynly bolmaga dowam edýär.
Russiýa Günorta Ossetiýanyň we Gürjüstanyň beýleki seperatist regiony Abhaziýanyň garaşsyzlygyny yglan etdi we iki regionda hem goşunyny ýerleşdirdi.
Tibilisi bolsa gürrüňi edilýän regionlaryň Gürjüstanyň özygtyýarly territoriýasydygyny aýdýar.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Paýtagtymyzda şosse welosporty boýunça Türkmenistanyň çempionaty geçirildi
Köpetdagyň eteginden uzalyp gidýän Çandybil şaýoly 21 kilometr aralykda welosiped sporty boýunça Türkmenistanyň çempionatynyň geçirilýän ýerine öwrüldi. Welosiped sporty boýunça ýaryşa Lebap, Mary we Daşoguz welaýatlaryna we Aşgabat şäherine wekilçilik edýän tigir sürüjileriň 50-den gowragy gatnaşdy. Türgenleriň arasynda bellenen aralygy 31 minut 09 sekuntda geçen Marydan Akmyrat Hojagulyýew iň ýokary tizligi görkezdi.
Murgap jülgesinden bolan türgen geçen dynç günleri trek welosiped ýaryşlary boýunça Türkmenistanyň birinjiliginde iki ýeňiş -- 4 müň metr aralykda geçirilen şahsy bäsleşikde hem-de “Git” görnüşde (1000 metr) ýeňiş gazandy. Bu ýaryşlar Aşgabatdaky Olimpiýa şäherjiginde geçirilen ilkinji bäsleşiklerdir. Geljek ýyl bu ýerde Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlary geçiriler.
Şosse welosiped ýaryşlarynda ikinji orny aşgabatly mekdep okuwçysy, 17 ýaşly Kakabaý Ataýew, üçünji orny bolsa Türkmenistanyň Milli sport we syýahatçylyk institutynyň talyby Yhlas Myradow eýeledi.
Öňümizdäki dynç günleri paýtagtymyzyň şaýoly ýurdumyzyň güýçli türgenleriniň gatnaşmagynda ýene-de welosiped sporty boýunça ýaryşlaryň geçirilýän ýerine öwrüler. Çandybil we Arçabil şaýollarynda Türkmenistanyň welosiped sporty boýunça milli tehniki merkeziniň bäsleşigi geçiriler. Medallar ugrunda iki görnüşde—şahsy (10 km) we toparlaýyn (35 km we 51 km) görnüşlerde bäsleşiler.
Habarlar #welosport
- Soňky habarlar
Türkmen welosipedçileri esasy ýaryşlara taýýarlanýar22 Dekabr, 2016 (11:39)
- Soňky habarlar
Türkmen welosipedçileri belli tälimçiniň ýolbaşçylygynda türgenleşýärler16 Oktýabr, 2016 (10:39)
- Soňky habarlar
Daşoguzyň ýollarynda welosiped ýaryşlary boýunça çempionat01 Sentýabr, 2016 (10:04)
- Soňky habarlar
Paýtagtymyzda şosse welosporty boýunça Türkmenistanyň çempionaty geçirildi15 Mart, 2016 (12:09)
- Soňky habarlar
Olimpiýa şäherçesi ilkinji ýaryşlary –welosiped ýaryşy boýunça Türkmenistanyň birinjiligini kabul etdi11 Mart, 2016 (10:44)
- Soňky habarlar
Çempionat ýurdumyzyň ökde türgenlerini kesgitledi15 Iýun, 2014 (20:20)
- Soňky habarlar
Lebapda sport baýramçylygy dowam edýär23 Maý, 2014 (18:28)
- Soňky habarlar
Ýaryşlarda ýaşlar öňde barýar10 Aprel, 2014 (19:25)
- Soňky habarlar
Türkmen sportunyň derejesi ýylsaýyn ýokarlanýar04 Aprel, 2014 (19:49)
- Soňky habarlar
Ýaryşlar we görkezme çykyşlar02 Aprel, 2014 (19:51)


text:
12-nji maýda Pakistanyň we Bangladeşiň hökümetleri bir-biriniň ilçilerini çagyryp, Bangladeşde yslamçy lideriň dardan asylmagy bilen baglanyşykly “berk protest” bildirdiler.
Bu iki musulman halk, 1971-nji ýyldaky uruşda Bangladeş öz garaşsyzlygyny yglan edýänçä, bir ýuduň iki bölegidi.
Soňky birnäçe ýylyň dowamynda Bangladeş uruş döwründe Pakistanyň harby güýçlerini goldamakda aýyplap, adamlary sud edýär. Soňky ýyllarda Bangladeş bäş adamy ölüm jezasyna höküm etdi, olaryň iň soňkusy Motiur Rehman Nizamidir.
Pakistan Nizaminiň 11-nji maýda dardan asylmagyny “gynandyryjy” diýip häsiýetlendirdi.


text:
Ukrain oppozisiýasy ýekşenbe güni Kiýewde uly ýygnaşyk geçirmekçi bolýar.
Planlaşdyrylýan demonstrasiýa perzident Wiktor Ýanukowiçiň jemgyýetçilik protestlerini çäklendirmek baradaky täze kanuna gol çeken wagtynyň yz ýanyna gabat gelýär.
Täze kanun taslamasy penşenbe güni parlamentden gyssagly ýagdaýda geçirildi.
Birleşen Ştatlar we Ýewropa Bileleşigi bu görlen täze çäreleriň demokratiýa ters gelýändigini aýtdylar.
Ukrainanyň oppozisiýasy Ýanukowiçi «diktatura» gurmak synanyşygynda aýyplaýarlar. Ýanukowiç noýabr aýynda ÝW bilen ylalaşyga gol çekmekden ýüz öwrenden soň ýurtda 2004-nji ýyldaky «Mämişi rewolýusiýadan» bäri iň uly demonstrasiýalar guralyp, dartgynlylyk ýokary galdy.
Ýanukowiç Kremliň basyşy esasynda ugruny üýtgedendir öýdülýär, şondan soň Moskwa Kiýewe maliýe kömegini we arzan gaz berjegini aýdypdy.


text:
Türkmen metbugatynyň berýän habaryna görä, Türkmenistanyň soňky hökümet maslahatynda G.Berdimuhamedow degişli ýolbaşçylara her hepdäniň başynda ähli geçirilen hem planlaşdyrylýan çäreler barada maglumat bermek üçin köpçülikleýin habar serişdeleriniň wekilleri bilen yzygiderli duşuşyp durmagy tabşyrdy.
Şol duşuşyklar Türkmenistanyň häzirki şertlerinde garaşylýan netijäni berermi? Ýurtda maglumat bilen bagly nähili problemalar bar? Demokratik dünýäniň praktikasynda bu ugurdan nähili işler alnyp barylýar? Elbetde, eger häkimiýetler mundan beýläk halkara demokratik paraktikanyň akabasy boýunça hereket etseler, maglumat gabawy çuňdan kök uran ýurtda bu karar rewolýusion häsiýete eýe bolmagy mümkin.Dünýä tejribesi
Günbatar ýurtlarynda informasiýa brifingleri, metbugat konferensiýalary ýokary derejeli çinownikler üçin diňe bir hökmany geçiriläýmeli çäre däl, ol häkimiýetleriň özi üçinem, köpçülikleýin habar serişdeleri üçinem zerurlyk. Metbugaty, teleradioýaýlymlaryny ýerlikli peýdalanyp, häkimiýetler halk bilen yzygiderli aragatnaşyk saklaýarlar, düşünişýärler, öz alyp barýan işleri barada çişirilen myş-myşlaryň, dürli dezinformasiýalaryň ýaýramagyndan goranýarlar.
Žurnalistler bilen yzygiderli duşuşyklar Günbatar döwletlerinde demokratiýanyň özboluşly çelgisine öwrüldi. Köpçülikleýin habar serişdeleri arkaly häkimiýet özüni saýlan adamlar bilen gepleşigi dowam etdirýär.
Amerikan prezidenti öz ygtyýarlyklarynyň gerimi boýunça dünýäde iň güýçli ýolbaşçylaryň biri hasap edilýär. Ýöne ol, edil tertipli mekdep okuwçysy ýaly, yzygiderli metbugat-konferensiýalaryny geçirýär. Bu çäre her sapar onuň üçin çynlakaý iş hem uly synag bolýar. Prezidentden garaşsyz, onlarça professional žurnalistler iň bir garaşylmaýan hem ýiti soraglar bilen onuň üstüni gömýärler. Her bir soragdan sypjak bolmak, her bir mekirlik ýa soragyň jogabyndan başga ugra gyşarmak jemgyýetçiligiň göz öňünde prezidentiň ýeňlişi hasap edilýär.Äsgermezlik edýän režimler
Şeýle dialoglary prinsipde äsgermezlik edýän režimlerde ýagdaý düýbünden başgaça. Baryp Nyýazowyň ideologiýasy tarapyndan saýlanyp alnan Türkmenistanyň köpçülikleýin habar serişdelerine bolan gatnaşyk režime köre-körlük bilen hyzmat etmäge gönükdirilen. Şol gatnaşyk öňki prezident dünýäsini täzelänem bolsa üýtgewsizligine galýar. Häkimiýetler köpçülikleýin habar serişdeleriniň öňünde hasabat bermeýär.
Köpçülikleýin habar serişdelerinde nämeler barada ýazmaly? Bu dogrusyndaky görkezmäni öňem ideologiýa ýolbaşçylyk edýän çinowniklerden, senzorlardan alýardylar, häzirem şol ýörelge gyşarnyksyz dowam etdiriýlär. Şol berk düzgün üýtgewsizligine galýar. Eger şol kadadan kim çyksa, oňa jeza çäresi taýýar.
Ençeme ýyllaryň dowamynda žurnalistleriň aňynda öz senzory döräp, kemala gelip, nämeleri ýazyp boljagyny, haýsy meseleleriň ýedi günlük golaýyna barmaly däldigini salgy berip otyr. Iň esasy ugur: häkimiýetlere nämeler gerek, olar nämeler isleýär? Şeýlelikde, žurnalistika Türkmenistanda kär hökmünde ýuwaş-ýuwaşdan solup-saralyp, ýok bolup gitdi.
Erkin sorag bermäge mümkinçilik döredilermi?
G.Berdimuhamedowyň ýurduň ýolbaşçylaryna her hepdäniň başynda köpçülikleýin habar serişdeleriniň wekilleri bilen duşuşmak barada beren buýrugy öz-özünden hakyky žurnalizmi janlandyryp ýa dikeldip bilmez.
Birinjiden, şol buýrugyň ýerine ýetiriljegine ýa ýetirilmejegine göz ýetirmek gerek. Bu iş – çinownikleriň metbugat bilen duşuşygy her hepde hakykatdan-da bolarmy? Ikinjiden, onuň nähili amal ediljegine göz ýetirmek möhüm. Bu işler kime ýa kimlere ynanylar? Eger ol ideologiýa çinowniklerine tabşyrylsa, täze ideýanyň bagtynyň ýatdygy. Sebäbi ideologiýa ýolbaşçylary köpçülikleýin habar serişdeleriniň wekillerine döwlet bähbitlerini göz öňünde tutup, ol ýa-da beýleki bir wakany habar serişdelerinde nähili beýan etmelidigini öwrederler, şol aýdylanyň ýerine ýetirilmegini talap ederler. Başgaça aýdylanda, şol duşuşyklar häkimiýetiň esasy görkezmelerini habar serişdelerine ýetirýän çärelere öwrüler.
Žurnalistlere erkin sorag bermäge mümkinçilik döredilermi, rugsat berlermi? Şu meseläniň möhümligem ýöne-möne däl. Meseläniň iň bir ynjyk tarapy – şol duşuşyklar telewideniýe arkaly alnyp görkezilermi? Gepiň tümmek ýeri prezident tarapyndan öňe sürlen häkimiýet wekilleriniň köpçülikleýin habar serişdeleriniň öňünde yzygiderli hasabat bermegi baradaky ideýanyň nirä baryp direjegi ýakyn wagtlarda aý dogan ýaly bolsa gerek. Ol ýurduň informasiýa syýasatynda nähilidir bir täzelige öwrülermi ýa-da režimi has-da pugtalandyrmak boýunça täze permana bolup hyzmat edermi – häzirlikçe bu näbelli.Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Orsýet 250 sany sportsmeniň indiki aýda Rioda geçiriljek Olimpia oýunlaryna gatnaşyp bilýändigini aýtdy. Şol bir wagtda-da prezident Wladimir Putin 100 sany orsýetli sportsmeniň doping bilen baglylykda oýunlardan çetleşdirilmegini “diskriminasiýa” diýip atlandyrdy.
Orsýetiň Olimpia komitetiniň başlygy Aleksandr Žukowyň 26-njy iýulda aýtmagyna görä, Orsýetiň 387 sany olimpik sportsmenlerinden 250-den gowragy Olimpiada gatnaşmak üçin aklanypdyr. Muňa garamazdan, Orsýetiň ýene 100-den gowrak sportsmen doping synaglaryndan geçip bilmändigi we dopingiň ulanylmagynyň döwlet tarapyndan ýaşyrylmagy bilen baglylykda halkara oýunlaryna gatnaşmakdan çetleşdirildi.
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin gadagançylygyň doping synagyndan geçmekde hiç wagtda şowsuzlyga uçramadyk Ýelena Isinbaýewa ýaly sport ýyldyzlaryna hem ýaramaz täsir ýetirendigini aýtdy.


text:
Daşoguzyň Köneürgenç etrabynyň Bereket obasynda soňky 25 ýylyň dowamynda her günde, şol bir sagatda poslap, çüýräp giden bir demir turbanyň daşynda eli bedreli adamlaryň uly nobatyny synlasa bolýar.
Berekediň ilaty, tomsuň jöwzasyna we gyşyň aýazyna garamazdan, her gün sagat 13:00-14:00 aralygynda entek sowet döwri çekilen turbanyň öňünde ýygnanyp, öz suw nobatyna garaşýarlar. Gürrüňi gidýän obada suw her günde diňe belli bir wagtda, diňe bir sagadyň dowamynda akdyrylýar.
Emma, ýerli ýaşaýjylar çäkli möçberde akdyrylýan bu suwuň hem duzludygyny aýdýarlar.
“Suwy alyp ýetişseň-ä ýetişeniň. Emma, ol hem gaty duzly. Alaç barmy, içmeli bolýarys” diýip, Bereket obasynyň ýaşaýjysy, 50 ýaşlaryndaky Ogulbibi daýza gürrüň berýär.
Ýerli ilatdan bolan adamlar sähel ýagdaýy bolanyň, öz melleginde guýy gazdyryp, nasos bilen ýerden suw alýandyklaryny gürrüň berýärler. Ýöne, olaryň aýtmagyna görä, guýy gazdyrmak üçin, birinjiden-ä, azyndan 4 müň manat ($1,100) pul gerek, ikinjidenem, gazdyran guýyňdan süýji suw çykjakdygy gümana.
“Guýynyň daşyny beton bilen oňarmaly. Sementiň bahasy hem gymmat. Nasos-da almaly. Munça çykdajydan soň, süýji suwuň çykjagy hem gümana. Birinjiden, pul, ikinjiden hem töwekgelçilik sebäpli obalylaryň muňa gurby çatmaýar” diýip, bereketli ildeşlerimiziň biri bu ýagdaýy beýan edýär.
Agyz suwunyň gytçylygy regionda käbirleri üçin gazanç mümkinçiliklerini hem döredýär. Hususyýetçiler öz ulaglarynda welaýat merkezlerinde içimlik suw turbalaryndan akýan ýa-da suw desgalarynda saklanylýan suwlary ýörite gaplara guýup, obamba-oba aýlanyp satýarlar.
Bir 20 litrlik kanistr suw üçin üç manat soralýar. Emma ýerli ýaşaýjylar bu suwuň hem “agyz suwy” diýip atlandyrardan bärden gaýdýandygyny, ondan hem duzuň tagamanyň gelip durandygyny gürrüň berýärler.
Şol bir wagtda Ogulbibi daýza suwy pul berip satyn alyp bilmeýän, ýagdaýy pes maşgalalaryň golaý-goltumdaky ýaplardan akýan suwlary ençeme gezek matadan süzüp içmekden başga çäreleriniň ýokdugyny aýdýar.
Ýeri gelende bellesek, Daşoguzyň Bereket obasyndaky bolup geçýän bu ýagdaýlar demirgazyk welaýatyň tas ähli ýerinde diýen ýaly giňden ýaýran. Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolýan daşoguzlylar agyz suwy, umuman, suw meselesiniň regionda köp ýyllardan bäri uly problemadygyny aýdýarlar.
Hatda welaýat merkezi bolan Daşgouz şäherinde-de suw günüň dowamynda tapgyrlaýyn üç sapar: irden iki, günortan iki we ikindin iki sagat berilýär. Daşoguzly Enetumar daýza bu suwdan hem duzuň tagamynyň gelip durandygyny aýdýar: “Duzly. Ýöne biz näme edeli?! Içýäs. Başga alaç barmy näme?!”.
Ýatladyp geçsek, prezident Gurbanguly Berdimuhamedow geçen aý Daşoguza eden saparynda ýerli resmileriň bir toparyny işden aýyrdy, ýene bir toparyna käýinç berdi. Emeldarlar, esasan, oba maksatnamasy boýunça ýeterlik iş edilmändigi, şol sanda agyz suwy meselesi sebäpli tankyt edildiler.
Emma ýokarda agzalan Bereket obasynyň ýaşaýjylary prezidentiň sebitdäki kadr çalşygynyň –ýa-da özleriniň dowamly arzalarynyň netijesinde, sebitiň suw meselesi babatynda hiç hili oňaýly özgerişleriň bolmandygyny aýdýarlar.
Berekediň ilaty, bu günler howanyň gyzgynynyň 40 gradusa baryp ýetýänligine garamazdan, hemişekisi ýaly, ýene-de şol posly turbany garawullap, agyz suwunyň gelerine garaşyp durmaly bolýarlar.


text:
Türkmen tarapynyň Orsyýet bilen gazyň bahasyny maslahatlaşanlygy ýa-da “Gazpromyň” resmi topary bilen duşuşanlygy barada Türkmenistanyň habar beriş serişdelerinde habar berilmedi. Şeýle duşuşyk barada “Gazpromyň” resmi internet saýtynda hem maglumat ýaýradylmady. Täze baha formulasy
Öz nobatynda “Kommersant” gazeti Orsyýetiň wise-premýeri Igor Seçine salgylanyp, “Gazpromyň” resmi toparynyň türkmen tarapy bilen duşuşygynda häzirki wagtda her müň kub metri 300 amerikan dollaryna durýan türkmen gazynyň bahasyny takyk kesgitlemek düzgüninden el çekip, ony nebit önümleriniň Ýewropadaky bahasyna baglamak formulasyna geçmek meselesini maslahatlaşjakdygyny ýazypdy. Şeýle täze usula geçmäge “Türkmengazyň” hem garşy däldigini mälim edenligini, Orsyýetiň resmisi Seçine salgylanyp, “Kommersant” belledi. Maglumata laýyklykda, täze düzgüne geçilen ýagdaýda, bu türkmen gazynyň “Gazprom” üçin bahasynyň çürt-kesik arzanlajakdygyny aňladýar.
Orsyýetiň “Nezawisimaýa gazeta” neşriniň ýazmagyna görä, täze formula geçilip, gazyň nyrhy nebit önümleriniň Ýewropadaky bahalaryna baglanan ýagdaýda şu ýylyň üçünji çärýeginde “Gazprom” türkmen gazynyň her müň kub metrini 220, dördünji çäreginde bolsa 160 dollardan satyn alyp biler.
Turkmen Döwlet Habarlar gullugynyň maglumatyna görä, Türkmenistan bilen Orsyýetiň arasynda gaz pudagyndaky uzakmöhletleýin hyzmatdaşlygyň ýagdaýy we perspektiwalary barada prezident Gurbanguly Berdimuhamedow we Gazpromyň başlygy Alekseý Milleriň arasynda 15-nji iýunda Awazada maslahat edildi.Çekilen zyýan uly
Şu ýylyň aprel aýynda “Orta Aziýa – Merkez” gaz geçirijisinde bolan partlamadan soň türkmen gazynyň Orsyýete akdyrylmagy bes edilipdi. Bu ýagdaýyň Türkmenistanyň esasy girdeýji çeşmesi bolan gaz eksportyna ykdysady taýdan uly agram salanlygyny ekspertler belleýärler.
Türkmenistanyň çeken zyýanynyň eýýäm bir milliard dollardan aşanlygyny çak etmek mümkin
Orsyýetiň syýasy barlaglar institutyndan Aždar Kurtow, Orsyýet türkmen gazynyň esasy hyrydary diýip aýdýar. “Şu günki gün Türkmenistanyň şeýle-de Eýrana tarap Körpeje-Gurtguýy gaz turbasyna gaz akdyrmak we tebygy gazyndan polipropilen işläp çykarmak hem gazy suwuklaşdyrmak üçin mümkinçilikleri bar. Emma Türkmenistanyň şol mümkinçilikleri onuň Orsyýet bilen gaz söwdasynyň möçberine garanda örän çäkli bolansoň, ol býudžetiň girdeýjililigi taýdan uly zyýan çekýär.” Şeýle hem Kurtow, gazyň bahasy we ýurduň her aýda adatça akdyran gazynyň mukdaryny hasaba alyp, Türkmenistanyň çeken zyýanynyň eýýäm bir milliard dollardan aşanlygyny çak etmek mümkin diýip belleýär.
Aprel aýynda “Orta Aziýa – Merkez” gaz geçirisinde bolan partlamada Türkmenistan Orsyýeti aýyplapdy we “Gazpromyň” turbadan alýan gazyň mukdaryny çürt-kesik azaltmagynyň partlama sebäp bolanlygyny öňe sürüpdi.
Soňky aýlaryň dowamynda Türkmenistan gaz eksportynyň ugurlaryny artdyrmak syýasatynyň strategik ähmiýetini nygtap, türkmen gazynyň täze bazarlara çykarylmagyna mümkinçilik döredýän halkara proýektlerine ünsüni artdyrdy. Hususan-da Hazar regionynyň gazyny Ýewropa akdyrmak boýunça NABUCCO proýektine gatnaşýan ýewropaly kompaniýa bilen hyzmatdaşlyk boýunça şertnama baglaşypdy. Türkmen gazyny Päkistanyň energiýa bazaryna çykarmak boýunça proýektlere hem Türkmenistanyň üns berýänligi baradaky maglumatlar hem peýda bolupdy. Şu ýylyň aýagynda Türkmenistan-Hytaý gaz geçirijisiniň işe girizilmegine garaşylýar. Kime amatsyz, kime bähbitli?
Aždar Kurtow “häzirki wagtda gazyň nyrhy boýunça “Gazprom” tarapyndan Türkmenistana edilýän teklipler, strategiýa taýdan dogry ädim bolsa-da, taktika taýdan saýlanan pursat onçakly amatly däl” diýip hasap edýär. “Birinjiden häzir Türkmenistana nebit-gaz meselesini maslahat etmek üçin Hytaýyň delegasiýasy bardy. Taraplaryň Günorta -Ýolöten ýatagyny özleşdirmek meslesini-de maslahat etjekdigi çak edilýär. Şeýlelikde Hytaý bilen gepleşikleri geçirip gutarýança Aşgabadyň “Gazproma” belli bir jogap berjegine garaşmak kyn.”
Kurtowuň aýtmagyna görä, energiýa bilen bagly häzirki halkara ýagdaý nazara alynanda, Orsyýet bilen bar bolan ylalaşygy Türkmenistan üçin bähbitli, sebäbi bu ylalaşyk Türkmenistanyň wagt utmagyna we Gazpromdan eglişikleri talap etmegine mümkinçilik berýär.
Hytaý bilen gepleşikleri geçirip gutarýança Aşgabadyň “Gazproma” belli bir jogap berjegine garaşmak kyn
Türkmenistan bilen Orsyýetiň arasynda gazyň nyrhy boýunça ylalaşyga gelinmegi üçin, taraplaryň käbir beýleki meselelerde hem ylalaşmagy zerur diýen pikirler hem orta atylýar. “29-nji iýunda “Türkmengaz” Gündogar-Günbatar gaz geçirijisiniň gurluşygy boýunça geçirýän tender bäsleşigi barada netije çykarmaly. Onuň şol bäsdeşlikde saýlap aljak tarapy, Türkmenistanyň Günorta Ýolöten ýatagyndaky gazyny haýsy tarapa satmakçydygyny görkezer” diýip, Orsyýetiň “Brokerkreditserwis” kompaniýalar bileleşiginden Maksim Şeýine salgylanyp, “Kommersant” gazeti ýazýar. Gündogar we günbatardaky hyzmatdaşlar
Aşgabadyň Pekin bilen ýangyç-energiýa pudagyndaky hyzmatdaşlygyny giňeltmek meselesiniň 23-nji iýunda Aşgabada resmi sapary bilen baran Hytaý Halk Respublikasynyň Döwlet şurasynyň başlygynyň orunbasary Li Ketsýanyň türkmen tarapy bilen gepleşikleriniň esasy temasy boljakdygyny “Türkmenistan Altyn Asyr” internet saýty ýazypdy.
Aşgabat Waşington bilen hem uzakmöhletleýin hyzmatdaşlyga gyzyklanma bildirýär. Turkmenistan.ru internet gazetiniň maglumatyna görä, “amerikan tarapy bilen perspektiw we uzakmöhletleýin hyzmatdaşlygyň formatyny kesgitlemek” meselesini maslahat etmek tabşyrygy, 22-25-nji iýun günleri ABŞ-na sapar edýän Türkmenistanyň Daşary işler ministri Raşid Meredowa prezident Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan berildi.


text:
Döwlet sekretarynyň kömekçisi Robert Bleýkiň Daşkente saparyndan maksat ol ýerdäki ýagdaý bilen ýakyndan tanyş bolup, ýerli resmiler bilen pikir alyşmak.
Gyrgyzystanyň Saglygy goraýyş ministrligi tarapynan berlen soňky maglumatlarda günorta Gyrgyzystanda özbekler bilen gyrgyzlar arasynda turan çaknyşyklarda azyndan 189 adamyň ölendigi aýdylýar. Ýaralananlaryň sany 1900-dan ýokary.Müňlerçe bosgun Özbegistana bardy
Andijona gumanitar kömekler iberildi, 16-njy iýun.
45 müň töweregi özbek Gyrgyzystandan gaçyp Özbegistana bardy. Müňlerçe bosgun bolsa Gyrgyzystanyň öz içinde serhediň ýakasynda ýa-da golaýdaky obalarda garyndaşlarynyň ýanynda bolýar. Bularyň hemmesi Oş we Jelalabat welaýatynyň ýaşaýjylary. Özgegistana gaçyp atanlar Andijon welaýatyndaky wagtlaýyn lagerlere ýerleşdirildi.
“Reuters” habar agentliginiň habarçysy bilen gürleşen Gülçehre Emirowa Ýorkişlok lagerindäki bosgunlaryň ýagdaýyny şeýle suratlandyrdy: “Adamlar ganly içgeçmeden ejir çekýär. Ysytma tutup, hemmesi kesel. Garry adamlar damar ýarylma ýa ýürek keselinden ejir çekýärler. Ýeterlik derman ýok”.
Bu aralykda ilkinji uçar bilen bosgunlara ýollanan gumanitar kömegiň Andijona ýetirilenligi habar berildi. Serhediň beýleki tarapynda ýerleşýän Oş we Jelalabatda bolsa adamlar iýmit ýetmezçiliginden ejir çekýärler. Çaknyşyk turaly bäri dukanlar ýa ýapyk ýa-da talanan.
Ýewropa Bileleşigi konfliktden ejir çekenlere 5 million ýewro kömek etjekdigni aýtdy. Bileleşigiň resmileri bu puluň medisina kömegi, azyk harytlary, suw üpjünçiligi we ejir çekenlere psihologik goldaw üçin göz öňünde tutulandygyny aýdýarlar.Ýagdaýlar durnuksyz
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Oşdaky habarçysy Alişer Tosonbaýew şu gün şäheriň käbir ýerlerinde atyşyklaryň bolandygyny habar berdi. Ol “häkimiýetler tertip-düzgüni ýola goýmak barada beren wadasyny ýerine ýetirmedi” diýip, adamlaryň zeýrenýändiklerini aýdýar.
Adamlar “komendant sagadyna gözegçilik edýän edara, ýerli häkimiýetler şäherde mundan beýläk talanan dükan bolmaz, gijelerine belgisiz maşynlar göze ilmez diýdiler. Ýöne olaryň bu aýdany ýalan bolup çykdy. Nomeri ýok maşynlar gijelerine şindi-de aýlanyşyp ýör, dukanlar şindi-de talanýar” diýýäler. Bu barada Oşdaky habarçy Toksonbaýew aýdýar.
Gyrgyzystanyň goranmak ministri Ysmaýyl Isakow şu gün Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna: “Parahatçylygy goramak üçin çet ýurtlaryň güýçleri gerek däl. Asudalygy wagtlaýyn hökümetiň özi gorap bilýär” diýdi.
Geçen hepde Oşdaky gazaply hereketler möwjände wagtlaýyn hökümet Orsýetden harby kömek sorapdy. Orsýet bu haýyşy ret edip, ýurda gumanitar kömek berjekdigini aýdypdy.


text:
Orsýetiň hökümeti Gara deňziň Krasnodar sebitinde 170-den gowrak adamyň heläk bolmagyna getiren suw joşmasynda resmileriň goýberen ýalňyşlaryny boýun aldy.
Adatdan daşary ýagdaýlar boýunça ministr Wladimir Puçkow duşenbe güni eden çykyşynda suw joşmasy barada ministrligiň öňünden beren duýduryşy ýaşaýjylaryň ählisine el ýeterli edilmändir diýdi.
Krasnodar sebitiniň gubernatory Krymsk şäheriniň häkimini we Krymsk regionynyň başlygyny duşenbe güni wezipelerinden boşatdy.
Gubernator Aleksandr Tkaçýew suw joşmasynyň howpy barada resmileriň “azyndan üç sagat” öňünden duýdurylandygyny aýtdy.
Suw joşmasy 7-nji iýulda ir ertir ilatyň aglabasy ukudaka ýüz berdi.
Suw joşmasynda ýaşaýjylaryň birnäçe sagatlap jaýlarynyň üçeginde oturmaga mejbur bolandyklary we ilaty goramakda resmileriň haýal hereket edendikleri üçin Tkaçýew resmileri tankytlady.
Wezipesinden boşadylan Krymsk raýonynyň başlygy Wasiliý Krutko 8-nji iýulda eden çykyşynda suw joşmasy baradaky duýduryşyň özüne 7-nji iýulda giç aýdylandygyny we ilaty habardar etmekde bar bolan mümkinçilikleri ulanandygyny aýtdy.
Krasnodar raýonynyň Soçi şäherinde 2014-nji ýylda gyşky olimpiýa oýunlary geçirilýär.
Wladimir Putin duşenbe güni Moskwada hökümet resmileri bilen geçiren maslahatynda deslapky maglumatlara salgylanyp, suw joşmasyna tebygy ýagdaýyň sebäp bolandygyny belledi, ýöne bu ýagdaýy düýpli anyklamaly diýdi.
"Emma, suw joşmasy barada maglumat berýän we gidro-tehniki desgalaryň işlerine gözegçilik edýän gulluklaryň näme edip-etmändiklerini seljermeli. Şeýle ýagdaýyň diňe şu ýerde däl-de, eýsem beýleki raýonlarda hem dörän halatynda näme etmelidigini anyklamaly” diýip, Putin nygtady.
Duşenbe güni Orsýet suw joşmalarynda pida bolanlaryň hatyrasyna matam gününi belledi.
Köp mukdardaky ýagyş we sil suwy, esasan hem Krymskda, şenbe güni (7-nji iýulda) 5 müň töweregi hojalyga zeper ýetirdi. 1500 töweregi adamdan ybarat halas ediji topar sebitde dikeldiş we halas ediş işlerini alyp barýar.
Tkaçýew iň uzak wagtlap gulluk edýän Orsýetiň gubernatorlarlarynyň biridir we Putiniň ýakyn ýaranydyr. Mart aýynda şol wagtyň prezidenti Dmitriý Medwedew ony Gürjüstandan bölünip aýrylan Abhaziýa regiony bilen gatnaşyklar boýunça prezidentiň wekili edip belledi.


text:
Şu gün Ýewropa Geňeşiniň Parlament Assambleýasynyň Orsýet boýunça täze dokladçylary Andreas Gross bilen Georgi Frunda Moskwa gelýär.
3 günlük saparyň dowamynda olar Orsýet çinownikleriniň we syýasatçylarynyň ençemesi bilen duşuşar.
Saparyň maksady Ýewropa Geňeşiniň öňünde Orsyetiň alan borçlaryny ýerine ýetirişine baha bermekdir.
Şu gün Orsýete şeýle-de Ýewropa Geňeşiniň Demirgazyk Kawkazda adam hukuklarynyň ýerine ýetirilişi boýunça dokladçysy Dik Marti gelýär.
Onuň bir hepde dowam etjek saparynyň programmasynda Inguşystana, Çeçenistana we Dagystana baryp, şol respublikalaryň prezidentleri, parlamentçileri, adam hukuklaryny goraýjylar hem hökümete degişli däl guramalaryň wekilleri bilen duşuşyklar bar.


text:
Anna güni Duşenbe şäherinde Owganystanyň, Pakistanyň, Täjigistanyň we Orsýetiň liderleri bilelikde beýannama kabul etdi.
Prezidentler 2009-njy ýylyň 30-njy iýulynda Duşenbede, 2010-njy ýylyň 18-nji awgustynda Soçide gelnen ylalaşyklary üstünlikli amala aşyrmak üçin regional ykdysady hyzmatdaşlygy ösdürmegiň meseleleri boýunça, şeýle-de dört ýurduň neşä garşy göreş edaralarynyň baştutanlarynyň geçiren duşuşygy boýunça bilelikdäki ekspertler toparyny döretmegi goldadylar diýlip, dokumentde bellenýär.
16 maddadan ybarat Bilelikdäki beýannamanyň 10-njy maddasynda: “Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan gaz geçirijisiniň gurluşygyna Orsýetiň gatnaşmak isleginiň goldanylýandygy” görkezilýär.
Türkmenistanyň DIM-niň 2010-njy ýylyň 20-nji oktýabrynda ýaýradan beýannamasynda: “Proýekte agza bolmadyk beýleki ýurtlaryň kompaniýalarynyň proýekte gatnaşmak meselesi Türkmenistan, Owganystan, Pakistan we Hindistan tarapyndan bilelikde çözülip bilner” diýlipdi.


text:
Şenbe güni ABŞ-nyň prezident administrasiýasy Siriýada howa uçuşlarynyň gadagan zonasyny döretmekligiň kyn boljakdygyny we beýle şansyň örän pesdigini mälim etdi.
Bu barada eden çykyşynda prezidentiň milli howpsuzlyk boýunça maslahatçysynyň orunbasary Ben Rodes Siriýada howa uçuşlarynyň gadagan zonasyny döretmekligiň kyn, howply we uly çykdajyly boljakdygyny belledi.
Ol 2011-nji ýylda NATO-nyň Liwiýada şeýle howa zonasyny döredendigini ýatlamak bilen, Siriýada uçuşlaryň gadagan zonasyny döretmekligiň has kyn boljakdygyny aýtdy.
Şu geçen hepde Amerikanyň Birleşen Ştatlary Siriýanyň hökümetiniň oppozision söweşijilere garşy himiki ýaraglary ulanandygyny görkezýän “ygtybarly subutnamalaryň” bardygyny aýdyp, oppozision söweşijilere ýarag goldawlaryny bermekçidigini mälim edipdi.
Emma Orsýet Birleşen Ştatlaryň delilleriniň ynandyryjy däldigini aýdyp, muňa garşy çykyş etdi.


text:
Russiýanyň Daşary işler ministrligi Birleşen Milletler Guramasynyň Baş assambleýasy tarapyndan “Ukrainanyň terrotorial bitewiligi” barada kabul edilen rezolýusiýany ýazgaryp, beýanat ýaýratdy.
Ministrligiň anna güni çap eden beýanatynda 27-nji martda kabul edilen rezolýusiýanyň “peýdasyndan zyýanynyň köp bolandygy” we “munuň Ukrainanyň içindäki syýasy krizisi kadalaşdyrmak baradaky tagallalary diňe çylşyrymlaşdyrjakdygy” aýdylýar.
Şeýle-de, beýanatda “Günbatar ýurtlarynyň ençemesiniň Ukrainanyň içerki işlerine goşulmagy” diýlip häsiýetlendirilen çäreler ýazgarylyp, munuň köpçülikleýin adam hukuk bozmalaryna alyp barandygy öňe sürülýär.


text:
Oppozisiýa goldawçylary öldürilen Kreml tankytçysy Boris Nemsowyň hormatyna Moskwada, 1-nji martda hatyra ýörişine cykdylar.
Günbatar habar gulluklary ýörişe 10 müňden gowrak adamyň gatnaşýandygyny aýdýar, guramaçylar ýörişe 70 müň çemesi adamyň gatnaşýandygyny aýdýarlar, rus polisiýasy bu sany 7 müň diýip görkezýär.
Döwlet eýeçilgindäki TASS habar gullugyyň maglumatyna görä, Sankt Peterburgda hem 6 müň çemesi adam Nemsowyň hatyrasyna ýörişe çykdy.
28-nji fewralda müňlerçe adam oppozisiýa lideri we ozalky wise-premýer Boris Nemsowyň Kremliň golaýyndaky köprüde 27-nji fewral gijesi atylyp öldürilen ýerinde gül çemenlerini goýdy we şem ýakdy.
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin bu ganhorlugy «prowakasiýa» hökmünde häsiýetlendirdi we Nemsowyň ejesine ganhorlaryň tapyljagyny hem-de jezalandyryljagyny aýtdy.
Emma Nemsow bir söhbetdeşlikde Orsýetiň Ukrainadaky saparatist konfliktinde oýnaýan roluny tankytlaýany sebäpli Putiniň özüni öldürmek isleýän bolmagyndan howatyrlaýandygyny aýtdy.
Kremlden sowa wersiýalar
Orsýetiň Derňew komiteti bu iş boýunça birnäçe wersiýa esasynda derňew geçirilýändigini, şol sanda Nemsowyň radikal yslamçylar tarapyndan öldürilmek ähtimallygynyň we, Putiniň ýaňzydyşy ýaly, onuň öldürilmeginiň Orsýetiň abraýyny gaçyrmak üçin gurnalan prowakasiýa bolmak ähtimallygynyň hem barlanýandygyny aýtdy.
Derňew komitetiniň sözçüsi Wladimir Markin rus derňewçilerinde Nemsowa «Charliýe Hebdo» žurnalynyň Pariždäki işgärleriniň atylyp öldürilmegi babatdaky pozisiýasy üçin haýbat atylandygy barada delil bar diýdi.
Şeýle-de Markin «bu ganhorluk ýurtdaky syýasy ýagdaýy durnuksyzlaşdyrmak üçin guralan prowakasiýa bolup biler» diýdi.
“Nemsowyň öz syýasy maksadyna ýetmek üçin hiç bir zatdan gaýtmaýan adamlar tarapyndan «mukaddes gurban» hökmünde saýlanyp alnan bolmagy hem mümkin» diýip, ol aýtdy.
Şeýle-de Markin bu işiň Ukrainadaky konflikt bilen bolmagy mümkin ilteşigi, şol bir wagtda Nemsowyň biznes bähbitleri we şyhsy durmuşy bilen bagly ähtimallyklaryň hem derňeljegini aýtdy.
Derňew komiteti tarapyndan yglan edilen bäş ähtimal sebäbiň ählisi Kremliň tankytçylarynyň Putine we onuň hökümetine bildiren günäsini aradan aýyrýar.
Tankytçylar bu ýerde ahyr netijedäki jogapkärçiligiň Kremle gelip direýändigini aýdýarlar.
"Kimdir biri ondan gaty gorkdy..."
Ukrain prezidenti Petro Poroşenko Nemsowyň iki hepde çemesi ozal özüne Orsýetiň Ukrainadaky separatist konfliktine gatnaşygy baradaky subutnamany çap etmegi planlaşdyrýan diýip aýdandygyny habar berdi.
"Kimdir biri mundan gaty gorkdy... Olar ony öldürdiler" diýip, Poroşenko Ukrainada görkezilen telewizion gepleşikde aýtdy.
Oppozisiýa lideri Alekseý Nawalnyý Nemsowyň öldürilip bilşini sorag astyna aldy, ýagny onuň 1-nji marta planlaşdyrylan ýygnanyşyk sebäpli gözegçilik astynda bolmalydygyny aýtdy.
"Men oňa öten agşam Kremle tarap barýarka gözegçilik edilmändigine ynanyp bilemok" diýip, ol öz blogunda ýazdy.
Derňewçiler ýaragly adamlaryň Nemsowa tarap azyndan sekiz ok atandyklaryny aýdýarlar. Ol şol wagt, rus metbugatynyň ýazmagyna görä, 23 ýaşyndaky ukrain modeli Anna Duritskaýa bilen ýöräp barýan eken. Emma ol aýala ok degmändir.
Rus telewideniýesinde efire berlen wideoda daşdan düşürilen ýazgy güman edilýän ganhoruň ýol bilen ylgap barşyny we garaşyp duran maşynyň içine böküşini, soň maşynyň hyzlap gidişini görkezýär.
Ýazgarmalar
Nemsowyň öldürilmegi giň ýazgaryşa sezewar boldy.
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun 28-nji fewralda özüniň bu habardan aňk bolandygyny we bu elhenç ganhorlugy ýazgarýandygyny aýtdy.
Guramaçylar Nemsowyň ölüminden soň 1-nji marta planlaşdyrylan ýygnanyşygy ýatyryp, oňa derek 1-nji martda Moskwanyň merkezinde ýas ýörişini geçirmäge çagyrdylar.
Şäher häkimiýetleri, oppozisiýa ýygnanyşyklaryna rugsat bermekdäki adaty haýal-ýagallyklaryna eýermän, bu gezekki ýörişe çalasyn tassyknama berdiler.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
12-nji ýanwarda ýurt boýunça 1881-nji ýylda we Watan ugrundaky beýleki söweşlerde wepat bolan gahrymanlaryň Hatyra güni bellendi. Hatyra gününiň esasy çäresi, adat bolşy ýaly, Gökdepe galasynda geçdi. Emma milleti jebisleşdirmegi maksat edinýän çäräniň gurnalyşynyň o diýen göwnejaý bolmandygy aýdylýar.
Ýollar ýapyldy
Adatda bolşy ýaly, paýtagtdan Gökdepä barýan ýollarda hereket çäklendirildi. Ýollar ep-esli wagt beklendem. Netijede paýtagtdan Gökdepä barmak ýa-da ondan paýtagta gaýtmak kynlaşdy. Gökdepeden çykmagyň kynlaşmagy sebäpli Aşgabadyň Teke bazarynyň golaýyndaky awtomenzilde hususy marşrut taksileriniň sany hem azaldy.
Ýörite gulluklaryň işgärleri paýtagtdan Gökdepä çenli barýan 45 kilometrlik ýoluň her 100-150 metrinde, eli rasiýaly durup, nobatçylyk etdiler. Köçeleriň we ýollaryň çatryklarynda polisiýanyň ýol gözegçilik gullugynyň işgärleri durup, ýol hereketini çäklendirýärdiler.
Mundan başga-da, döwlet baştutany Gökdepe galasyndan gaýdýança, galanyň metjit we muzeý ýerleşen bölegi ýönekeý raýatlar üçin ýapyldy. Hatda Gökdepäniň awtomenzili we onuň töwerekleri hem ýapyldy.
Bu menziliň galadan ep-esli uzaklykda ýerleşýändigine hem-de onuň bilen galanyň arasynda demir ýoluň ýerleşýändigine garamazdan, adamlara şol töwereklere golaýlaşmaga ýa-da şol ýerden gala tarap ýöremäge rugsat berilmedi.
Howpsuzlyk gulluklary
Ýörite gulluklaryň işgärleri bilmezlikden şol tarapa ýönelen adamlary saklap, azgyrylyp yzyna kowýardylar. Eli rasiýaly adamlaryň zyýarata gelenler bilen gödek gürleşmekleri, olary kemsitmekleri ýaly ýagdaýlaryň öňüni hiç kim alyp bilmeýärdi.
“Goltuk jübülerindäki “knižkalaryna” daýanyp, adamlara çem gelen zady diýip durlar. Bulara häkimiýet berseň, adam sylajak däl” diýip, ýaşy 60 töwereklerindäki ýaşuly, zyýarata gelen Sapar aga aýtdy.
Çäräniň gurnalyşy boýunça ilkibaşda gala resmi çärelere gatnaşmaly edilip getirilen adamlar girmelidi. Şol sebäpden zyýarata baran adamlar günorta çenli galanyň bir çetinde gala girmek üçin nobata garaşyp durmaly boldular.
Diňe prezidentiň gatnaşmagyndaky resmi çäreler tamamlanandan soň ýönekeý raýatlar, galanyň içindäki hajathananyň ýanyndan gala girip, bassyrmalaryň aşagynda ýazylan saçaklaryň başyna geçip bildiler. Resmi çärä gatnaşanlardan soň arassalanmadyk saçaklaryň başynda oturan adamlar aýat okap, töwir galdyrýardylar.
Galanyň içinde il arasynda “tabakçylar” diýip atlandyrylýanlar hem bardylar. Eli tabakly, ”baklaşkaly” ýa-da pitili aýal-gyzlardyr, çagalar galanyň içinde 100-den hem gowrak gazanda atarylan nahardan ellerindäki gaplaryna guýduryp, öýlerine daşaýardylar.
Gökdepe galasyndaky resmi çärelerden prezidentiň gaýtmagy bilenem galanyň töwereklerindäki hereketleri çäklendirmeler aýrylmady. Diňe prezidentden gaýry ýokary wezipeli döwlet ýolbaşçylary öz "Mersedes" kysymly awtoulaglarynda çäräniň geçirilýän ýerinden çykyp gidensoňlar, awtoulag we pyýada hereketi doly dikeldildi.
“Birnäçe başlyk üçin giden bir millet kösenmeli. Halka gulluk etmeli adamlara halkyň özi gulçulyk etmeli bolýar” diýip, Sapar aga öz nägileligini bildirdi.
Ýekşenbe güni Gökdepe galasynda geçen Hatyra günündäki ýokarda agzalan ýagdaýlardyr wakalar ýylyň-ýylyna gaýtalanýar. Bu ugurda hiç hili oňyn özgerişler ýok.


text:
Kiýewdäki dartgynly ýagdaý çarşenbe güni hem güýçli depginde dowam edýär. Ukrainanyň baş prokurory hökümete garşy geçirilýän protestlerde üç adamyň atylyp öldürlendigini aýdýar.
Paýtagt Kiýewde hökümete garşy geçirilýän protestleriň başlan gününden bäri dowam edýän dartgynlylykda ilkinji sapar ölüm habary gelip gowuşdy.
Aktiwistleriň aýtmaklaryna görä, heläk bolanlardan birini polisiýa işgärleri atyp öldüripdir.
Ýurduň Içeri işler ministrligi polisiýa gulluklarynyň agyr ýarag ulanmaýandygyny tekrarlaýar. Premýer-ministr Mikola Azarow polisiýa işgärlerine agyr ýarag berilmeýändigini aýdýar.
Çarşenbe güni polisiýa işgärleri protestçileri dargatmak we olaryň barrikadalaryny ýykmak üçin iş alyp barýar. Demonstrantlar üç günden bäri täsirli garşylyk görkezýärler. Howpsuzlyk güýçleri demonstrantlara garşy göz ýaşardyjy gazlary, rezin oklary ulanyp, olar çärä gatnaşýan adamlary dürreleýärler, öz gezeginde protestçiler bolsa güýç ulanyjylara garşy daşdyr “ýangyç bombasyny” atyp, garşylyk görkezýärler.
Çarşenbe güni irden howpsuzlyk güýçleri protestçileriň emeli barrikadalaryny ýykmak üçin olaryň üstüne hüjüm etdiler, ýöne gazaba münen demonstrantlar bu hüjümleri yza serpikdirdiler.
Pidalar
Aktiwistler çärede adamlaryň atylyp öldürilýändigini aýdýarlar. Wepat bolanlardan biriniň şahsyýeti anyklanylyp, onuň 20 ýaşly ermeni etniki toparyna degişli Serhiý Nihoýandygy aýdyldy.
Protest çärelerine gatnaşýan lukman Igor Petrowiç özleriniň wagtlaýyn keselhanalaryna getirilen ýaralanan protestçilerden biriniň sähel salymdan soň ölendgini aýdýar.
“Ilkinji barlaglaryň netijesinde onuň kellesiniň ýeňsesine, boýnunyň töweregine, şeýle-de gursagynyň sag tarapyna degen oklardan wepat bolandygyny aýdyp bileris.”
Hökümete garşy geçirilýän çärelerde wepat bolan üçünji protestçiniň “Dinamo Kiýew” stadionynyň esasy girelgesiniň ýokarsyndan gaçyp ölendigi aýdylýar.
Oppozisiýanyň lideri Arseniý Ýatsenýuk özüniň Twitter hasaby arkaly eden çykyşynda prezident Wiktor Ýanukowiçiň çarşenbe güni öýlän gepleşik geçirmäge çagyrandygyny habar berdi.
Ýanukowiç özüniň çarşenbe güni eden çykyşynda protestçileri “syýasy radikallaryň” hataryna goşulmazlyga çagyrdy. Onuň ýaýradan beýanatynda aýdylyşyna görä, prezident, çärä gatnaşyp wepat bolanlaryň işiniň “düýpli derňelmegini” tabşyrypdyr.
Premýer-ministr Mikola Azarow çarşenbe güni irden eden çykyşynda hökümete garşy geçirilýän protest çäreleriniň “terroristleri” köçä çykarandygyny we ähli “jenaýatçylykly hereketleriň” gürrüňsiz jezalandyryljakdygyny aýtdy.
Reaksiýalar
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça başlygy Ketrin Eşton dartgynlygy güýjedýän ýagdaýy berk ýazgardy. Onuň metbugat wekili Maýa Koçiýansiç bu barada şeýle çykyş etdi: “Ýewropa Bileleşiginiň ýokary derejeli wekili hökümet bilen oppozisiýany özara çynlakaý gepleşik geçirmäge we ylalaşmaga çagyrýar. Ýokary derejede geçirilmeli gepleşiklerde ýüze çykan krizise syýasy çözgüt tapylmaly we halkyň islegleri kanagatlandyrylmaly.”
Ýewrokomissiýanyň prezidenti Hose Manuel Barroso ýüze çykan dartgynlylyk barada çykyş edip, Ukrain häkimiýetlerine duýduryş berdi.
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Kiýewdäki ilçihanasy çarşenbe güni “käbir ukrainalylaryň” wizalaryny ýatyrýandygyny we wizasy doňdurylanlaryň geçen ýylky protestlerde çärä gatnaşyjylara sütem etmekde aýyplanýandygyny habar berdi. Olaryň kimlerdigi barada giňişleýin maglumat ýaýradylmady.
Çarşenbe güni bolup geçýän dartgynly çaknyşyklar Kiýewiň Garaşsyzlyk bagyna golaý ýerde bolup geçýär. Ol ýerde eýýäm iki aýdan bäri asuda protest çäreleri geçirlip gelinýär.
Prezident Wiktor Ýanukowiç noýabr aýynda Ýewropa bilen erkin söwda ylalaşygyna gol çekmänsoň, Ukrainada hökümete garşy çäreler başlanypdy.
Çarşenbe güni güýje giren täze kanunlara laýyklykda, birugsat köçä çykýan protestçilere salynýan jerimäniň möçberi artdyryldy, şeýle-de olaryň türme tussaglygyna höküm edilmegine giň ýol açyldy.


text:
Azerbaýjanyň häkimiýet başyndaky partiýasynyň bir agzasy Eýran kanun çykaryjylarynyň 19-njy asyrda iki ýurduň arasyndaky araçägi kesgitlän şertnama boýunça täzeden gepleşik geçirilmeli diýen çagyryşyna oňyn reaksiýa görkezdi.
Eýranyň döwlet mediasynda, 185 ýyl mundan ozal baglaşylan Türkmençaý şertnamasy boýunça täzeden gepleşik geçirilmegi, günorta Azerbaýjanyň Tähran tarapyndan anneksirlenmegine getirer diýen pikirden ugur alynýar.
Ýöne Bakuwda häkimiýet başyndaky "Ýeni Azerbaýjan" partiýasynyň ýerine ýetiriji sekretarynyň orunbasary Siýawuş Nowruzow "Şertnama barada täzeden gepleşilse, Eýran demirgazyk-günbatar territoriýany Azerbaýjana bermeli bolar" diýýär.
Türkmençaý şertnamasy 1828-nji ýylda Orsýet-Eýran urşunda ors patyşasynyň goşunlary Eýran goşunlaryny ýeňensoň baglaşyldy. Uruşda ýeňlişe uçran parslar Ermenistan bilen Azerbaýjanyň üstünden Orsýetiň agalygyny kabul etmeli boldular. Türkmençaý şertnamasy boýunça iki ýurduň arasyndaky serhet Araz derýasy boýunça geçýär.
1991-nji ýylda Sowet Soýuzy dargansoň, bu araçäk Eýran bilen öňki sowet respublikalary Azerbaýjan bilen Ermenistanyň arasyndaky serhede öwrüldi.
Täze kanun taslama
Aýdylyşyna görä, indi demirgazyk-günbatar boýunça Eýranyň parlament wekilleri bir kanun taslamasyny taýýarlaýarlar. Bu taslamada Türkmençaý şertnamasynyň täzeden gözden geçirilmegi ündelýär.
Eýranyň "Pars" habar gullugy 9-njy aprelde ýurduň Ardebil welaýatyndan bolan deputat Kamaloddin Pir-Moazzene salgylanyp, kanun çykaryjylaryň bu taslamanyň üstünde işleýändigini bildirdi.
10-njy aprelde hem başga bir deputat günbatar Azerbaýjan welaýatynyň paýtagty Urumiýeden bolan Nader Gazypuruň, eger-de Baku öz "ýaramaz işlerini" bes etmese, parlamentiň şertnamany üýtgetmäge taýyndygyny aýdandygyny habar berdi.
Ýöne Bakuwdan Nowruzow oňa garşy çykýar we – bu şertnama gol çeken möhüm şahsyýetleriň biri Gajar dinastiýasynyň şazadasy Abbas Mirza türki dilli gadymy Azerbaýjan maşgalasyndandy diýip delil getirýär. Ol: "Şol sebäpden legitimlik boýunça Türkmençaý şertnamasy parslaryň şertnamasy däl, azerbaýjanlaryň şertnamasy" diýýär.
Azerbaýjan-Eýran gatnaşyklary
Azerbaýjan bilen Eýranyň arasyndaky gatnaşyklar soňky aýlarda dartgynlaşdy. Muňa sebäp bolan Azerbaýjanyň Ysraýyl bilen gatnaşyklary. Eýran Azerbaýjany Ysraýylyň içalylaryna öz territoriýasyndan peýdalanmaga rugsat bermekde aýyplaýar.
Ýöne gatnaşyklaryň has ýaramazlaşmagyna getiren zat – mart aýynyň aýaklarynda Eýranda uly milli azlyk bolan azerilere garaşsyzlyk berilmegini isleýän bir toparyň Bakuwda maslahat geçirmegi boldy.
Üstümizdäki hepde eýran kanun çykaryjylary tarapyndan berlen beýanat iýun aýynda geçmeli prezidentlik saýlawlarynyň öň ýanynda territoriýa, ýagny ýer üstünde gozgalýan ilkinji dawa däl.
Prezidentlige ymtylýan Aýatolla Mohammad Bagyr Harrazy fewral aýynda özi prezident bolsa, Täjigistanyň, Ermenistanyň we Azerbaýjanyň Eýrana "gaýtarylyp alynjakdygyny" aýtdy.
Täjigistanyň Daşary işler ministrligi bu beýanata Harrazy "[Häzirki zaman dünýäsinde] bolýan zatlaryň düýp manysyna, regiondaky hem dünýädäki häzirki ýagdaýa, şeýle hem halkara hukuk düzgünlerine düşünenok" diýip, gaharly jogap berdi.


text:
Özbegistanyň prezidenti Yslam Kerimow Çehiýa Respublikasyna resmi saparyny yza tesdirdi. AÝ/AR-nyň özbek gullugy bilen söhbetdeş bolan Çehiýanyň prezidenti Milos Zemanyň daşary gatnaşyklar boýunça geňeşçisi Hymek Kmoniçek 20-22-nji fewrala planlaşdyrylan resmi saparyň gün tertibinden aýrylandygyny tassyklady.
“Munuň sebäbi programmadaky üýtgeşiklikler bilen bagly, sebäbi bu bahar dynç alyşlaryna gabat geldi”, diýip Kmoniçek aýtdy.
Adam hukuklaryny goraýjy toparlar özbek prezidentiniň Çehiýa planlaşdyrylan saparyny ýazgaryp, Kerimowyň 25 ýyllap häkimiýet başyndaky döwrüniň raýatlaryň polisiýa tarapyndan yzarlanmagy, syýasy garşydaşlaryň türmä basylmagy we pagta önümçiliginde mejbury zähmet güýjüniň ulanylmagy bilen ýakasyny tanadandygyna üns çekdi.
Çarşenbe güni 31 sany profsoýuz, inwestor we adam hukuklaryny goraýjy toparyň agzalary Zemanyň adyna ýazylan açyk hatyny çap edip, Yslam Kerimowyň saparyny ýatyrmaga çagyrdylar. Zeman tankytçylary “iki ýüzli” atlandyrmak bilen jogap berdi.
Kerimowyň planlaşdyrylan saparynyň 2005-nji ýylda Ýewropa Bileleşigi Andijondaky gyrgynçylygy ýazgaryp, Daşkente garşy sanksiýalary girizensoň üçünji sapar boljagy aýdylypdy.


text:
Şu gün ir bilen Brussel tolgundy: Ýewropa Bileleşiginiň paýtagty Bileleşigiň saklanyp galmagy ugrunda jan edýär.
Britaniýada Bileleşikden “çykmaly” diýlen sesleriň agdyklyk edendigi belli bolandan soň, indi Germaniýanyň kansleri Angela Merkel bilen Fransiýanyň prezidenti Fransua Ollande 27 agzaly Bileleşigiň düzüminden başga hiç bir ýurduň çykmajakdygyny ynandyrmaly bolarlar.
Şu gün Brýusselde ÝB-niň esasy üç institutynyň prezidentleri we Gollandiýanyň premýer-ministri duşuşyp, ýokarky meseläni maslahat etdiler. Olar Britaniýanyň blokdan çykmagy bilen baglylykda hemmeleri kanagatlandyrjak, umumy bir pozisiýany tapmaly boljakdyklaryna düşünýärler.
Olar, her niçik-de bolsa, ÝB-niň henizem doly işleýändigini we Ýewropa ymaratynyň beýleki bölekleriniň bölünip aýrylmajakdygyna ynam döretjek bolup tagalla edýärler.
Ýöne munuň hötdesinden gelmek kyn düşäýmese. Bu habaryň yz ýany pul birlikleri we maliýe biržalary dessine aşak gaçdylar. Ýewropa ýaňy başdan geçiren ykdysady krizisinden we berk tygşytlaýyş çärelerinden soň täze bir maliýe çökgünligiň hötdesinden gelip bilmez.
Meseläniň syýasy tarapy hem bar. Häzirki gün Ýewropada isteblişmente garşy hereketler barha bat alýar. Geljek ýyl Ýewropa Bileleşiginiň beýleki iki sany möhüm agzasynda: Fransiýada we Germaniýada saýlawlar geçirilmeli.
Fransiýanyň Le Pen milli frontunyň Britaniýadaky ses berişligiň netijelerinden has-da ruhlanmagy mümkin. ÝB-niň Fransiýa görä özgerdilmegi ýa hut onuň düzüminden çykmagy ugrundaky çagyryşlar artar.
Germaniýa häzire çenli arkaýynlygy saklap gelýär. Emma bu ýurtda hem ýagdaýlaryň üýtgäýmegi mümkin. Berliniň milliona golaý bosguny we migranty kabul etmek baradaky planlary, eýýäm ýurduň köp künjeklerinde nägilelik oduny tutaşdyrdy. Breksit ses berişliginden soňky dörän ýagdaý Merkeliň we onuň Bileleşigiň tarapynda çykyş edýän ýaranlarynyň gününi kynlaşdyrar. Germaniýada Alternatiw çepçi toparyň tarapdarlary köpelip, ol Berliniň ÝB-e bilen baglylykdaky alyp baran syýasatyny üýtgedip biler.
Ortaýer deňziniň ýurtlary barada gürrüň edeliň. Eger-de nobatdaky ykdysady krizis ýüze çykaýsa, bu ýurtlara agyr günler garaşýar. Olar mundan owalky çökgünlikden indi-indi özlerine gelip başlapdylar. Italiýa, Ispaniýa we Gresiýa ýaly ýurtlarda häkimiýeti ele almaga taýýar populist güýçler hem dyzaşyp durlar.
Demirgazykdaky Gollandiýa we Daniýa ýaly ýurtlar özleriniň esasy ýarany – Britaniýanyň gitmegi bilen Bileleşikde mundan beýläk nädip gün görmelidigi barada kelle döwýän bolsalar gerek. Olar ÝB-siz hem gün görüp bilerlermi?
Bu soraga Merkezi we Gündogar Ýewropanyň ýurtlary hem jogap bermeli bolarlar. Çehiýa we Wengriýa ýaly ýurtlarda ýewroskeptisizm garaýyşlary eýýäm berk ornaşyp başlady.
Şu gün, şeýle-de ýakyn geljekde ÝB Ýewropa öýüniň içindäki tutaşan ody söndürjek bolup tagalla eder. Emma munuň netijesinde bu öýden diňe üýşmek külüň galaýmagy hem ähtimal.


text:
Daşkendiň halkara aeroportunda ekstremistik "YD" topary bilen arabaglanyşygy bolanlary saýlap alýan ýörite topar işe başlapdyr. "IGIL-kontrol" diýip atlandyrylan ol topar, daşary ýurtlardan Özbegistana uçarly gelen ýolagçylar bilen ýörite söhbetdeşlikler geçirýär. Howpsuzlyk gullugynyň işgärleri ylaýta-da Türkiýeden uçup gelen ýolagçylar bilen aýratyn bir otagda özbaşdak söhbetdeşlik geçirýärler.
Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugynyň aýan etmegine görä, "YD" atly ekstremistik topar bilen arabaglanyşygy bolan adamlary anyklap, saklamak işi Daşkendiň halkara aeroportunda geçen aý başlanypdyr. Özbegistana uçup gelen ýolagçylary, howpsuzlyk işgärleriniň ýörite topary bilen bilelikde Serhet gullugynyň işgärleri sorag edýärler.
"IGIL-kontrol", ýagny "Yslam döwleti” barlagy"
Daşkendiň halkara aeroportunda iş alyp barýan "IGIL-kontrol" diýip atlandyrylýan ol topar, ylaýta-da Özbegistana Türkiýeden uçup gelen ýolagçylary jikme-jik barlap, derňemek bilen meşgullanýarlar. Türkiýeden gelenler aýratyn bir otaga alnyp gidilýär we olar ymykly barlanyp, ykjam sorag edilýär.
Duşenbe güni Germaniýadan Daşkende Stambulyň üsti bilen uçup gelen 28 ýaşly bir zenan, Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugyna interwýu berip, agzalýan "Yslam döwleti” barlagynyň" Daşkendiň aeroportunda owalkysyndanam güýçlenendigini aýdýar.
28 ýaşly zenan başyndan geçen wakany şeýle gürrüň berýär: ”Ýaňy-ýakynda men Türkiýäniň üsti bilen Daşkende uçup geldim. Sagat irden 7:35 bolanda uçardan düşüp terminala baran özbekler birden pasport barlanýan ýere tarap howlugyp ylgap gitdiler. Men olar öz watanyny gaty küýsändigi üçin şeýle edýändirler öýtdüm. Ýöne soň beýle däldigine düşündim. Pasport barlagyndan geçeniňden soň gaty köp wagtlap nobata durmaly bolýarsyň.
Pasport barlanýan ýere baranymda, Serhet gullugynyň işgäri meniň pasportymy alyp, bir ýerik çykyp gitdi. Aradan 15 minut wagt geçenden soň ol ýany bilen bir adamy alyp geldi we olaryň ikisi şol bada meni soraga çekip başladylar: "Ýewropada näme edýärsiň? Näçe girdeji gazanýarsyň?" diýdiler. Men bolsa olara Türkiýede hiç wagt ýaşamandygymy aýtdym. Tranzit reýs bilen uçmagym meniň ýagdaýymy kynlaşdyrmady, gaýta ýeňilleşdirdi. Gönümel Türkiýeden uçup gelenleriň ýagdaýy gaty kyndy. Biziň uçarymyz bilen bir wagtda Türkiýeden ýene iki uçar gelipdi. Türkiýeden gönümel uçup gelenleriň hemmesiniň pasportlaryny Serhet gullugynyň işgärleri ýygnap aldylar”.
Aýdylşyna görä, Daşkendiň aeroporty dünýäniň iň erbet aeroporty hasaplanýar. Pasport barlagy 30-40 minutlap dowam edýär we ýolagçylar ondan soňam köp wagtlap öz goşlaryna garaşmaly bolýarlar. Netijede ýolagçylar Daşkendiň aeroportundan uçar gonanyndan diňe iki sagat geçenden soň çykyp bilýärler.
Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugy bilen söhbetdeş bolan zenanyň aýtmagyna görä, geçirilýän "Yslam döwleti” barlagy" Özbegistana gelýän uçar ýolagçylarynyň ýagdaýyny hasam hupbatly ýagdaýa öwürýär: ”Adamlar hyryn-dykyn. Hiç hili ýer ýok. Gymyldara we geçere ýer ýok. Men Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugy üçin ýörite surat almak isledim, ýöne başartmady. Türkiýeden uçup gelenleri ýekän-ýekän soraga çagyrýarlar. Olary aýratyn bir otaga salyp, ymykly sorag edýärler. Şeýle ýagdaýda soraga çagyrylanlaryň derrew yzyna çykanyny görmedim. Sorag edýänleriň, başga işi-aladasy ýok ýaly, geçýän wagt olary hiç hili
gyzyklandyrmaýar. Men soragdan diňe günortan çykaryn öýtdüm. Aeroportdan iki sagat soň çykanyma begenjimden näme etjegimi bilmedim. Sorag edilýän otaga girip çykan bir zenan bilen gepleşip görmek maňa başartdy. Otagyň içinde näme bolup geçýändigini soran mahalym, ýüzi ak esgi ýaly bolan ol aýal zordan "Wah, "IGIL-kontroldan" geçirdilerle" diýdi”.
CIP zal hem hiç kimi "Yslam döwleti” barlagyndan" halas edip bilmeýär
Daşkendiň halkara aeroportunda adaty barlag kadalaryndan halas bolmak isleýän ýolagçylar ýörite 200 amerikan dollary möçberinde pul töläp CIP-zaldan (Commercial Important Person) geçýärler. Ýöne Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugynyň anyklamagyna görä, Özbegistanda CIP-zaldan geçmek hem ýolagçylary "Yslam döwleti barlagyndan" halas edip bilmeýär.
Germaniýada okaýan Akmal atly bir student hem duşenbe güni Stambulyň üsti bilen Daşkende uçup gelipdir. Ol biziň habarçymyza beren maglumatynda, özüni dürli proseduralardan we sorag edişlikden halas etmek üçin 180 amerikan dollary möçberinde pul töläp CIP-zaldan geçendigini aýdýar: ”Men Özbegistana ýörite öz hossarlarym bilen Täze ýyly bellemek üçin geldim. Bir ýyldan köp wagt boldy meniň öýde bolmanyma. Germaniýadan gaýtmankam maňa tanyşlarym "Türkiýäniň üsti bilen uçaýsam, sorag edişlige we hupbatly barlaglara duçar boljakdygymy" bildirdiler. Şonuň üçinem olar soň artykmaç gep-gürrüň bolmaz ýaly, maňa uniwersitetden studentdigim barasynda ýörite hat almagymy maslahat berdiler. Men hossarlarymdan meni CIP-zalda garşy almaklaryny haýyş etdim. Onuň tölegi bolsa 180 amerikan dollary ekeni. Şonda-da menden "Näme üçin Germaniýa gitdiň? Näme üçin Stambulyň üsti bilen geldiň?" diýip, sorag soradylar. Nähili adamlary gözleýändiklerini sizem aňansyňyz aslynda. Olar hut şeýle adamlaryň Türkiýeden uçup gelýändiklerini nygtaýarlar".
Ol , halkyň arasynda "YD" toparynyň ýurda howp salýandygy barasynda ýaýraýan gep-gürrüňler sebäpli, ýurtdaky şeýle howpsuzlyk çäreleriniň hasam adatdan daşary görnüşe eýe bolýandygyny aýdýar.
Myş-myşlar hakykata meňzeýän ýaly
Häzirki wagtda Özbegistanyň Howpsuzlyk gullugy, ylaýta-da paýtagtda we uly şäherlerde ýaýbaňlanýan öjükdirmelere we ýörite myş-myşlara gulak asmazlygy maslahat berýärler.
Geçen hepdäniň başynda Özbegistanyň Içeri işler ministrliginiň terrorçylyga garşy göreş bölüminiň başlygy Uktam Murodow jemgyýeti ynjalyksyzlandyrýan myş-myşlary ýaýradýanlara berk temmi beriljekdigini duýdurdy.
Içeri işler ministrliginiň wekili, ýurtda hiç hili ynjalyksyzlanar ýaly ýagdaýyň ýokdugyny nygtap, tertip-düzgüniň adaty ýagdaýda kontrolda saklanýandygyny bildiripdir.
"Dürli myş-myşlar ýaýrapdyr. Aýdylşyna görä, paýtagtda Daşkendiň merkezi içeri işler bölüminiň golaýynda "YD-nyň” gara baýdagyny dikipdirler. Edil şol ýerde hem partlaýjy ýüklenen bir ulag tapylypdyr. Şeýle myş-myşlary ýaýradýanlar aslynda ýurtda halky dowla düşürmek isleýärler. Şeýle gep-gürrüňler jemgyýetiň asudalygyna zeper ýetirýär we şonuň üçinem olaryň öňi alnar. Şu pursatdan peýdalanyp, raýatlara ýüzlenesim gelýär. Raýatlar hiç wagt şeýle öjükdirmelere gulak asmaly däldir. Hakykata ýakynrak edip aýdylýan gep-gürrüňlere hem üns bermezligi haýyş edýärin" diýip, podpolkownik Uktam Murodow ýerli internet gullugyna beren interwýusynda belleýär.
Şol bir wagtyň özünde-de ol daşary ýurtlardan yzyna dolanyp gelýän raýatlary barlamak işiniň has güýçlendirilendigini tassyklaýar.
Podpolkownik Uktam Murodow "Bu ýerde biz umumy howpa garşy daşary ýurtly kärdeşlerimiz bilen arkalaşykly işleşýäris. Baglanyşylan şertnamalara görä, owal daşary ýurda gidip, soňra ýurda dolanyp gelýänler barada zerur bolan ähli maglumatlary olardan alýarys" diýip maglumat berýär.
Ýöne Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugynyň bir çeşmesiniň bellemegine görä, aslynda ýurtda howpsuzlyk işgärleriniň geçirýän adatdan daşary howpsuzlyk çäreleri Özbegistanyň ilatyny ynjaltman, gaýta hasam dowla düşürýär.
Radiomyzyň owal beren bir habaryna görä, soňky iki aýda Daşkentde pasport režimi ýola goýulypdyr. Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugynyň çeşmesi kanun goraýjy organlaryň işgärleriniň yzygiderli ýagdaýda raýatlaryň pasportlaryny barlaýandygyny, olaryň ýaşaýan ýerlerini hasaba alýandygyny, jaýlary kireýine tutýanlar barasynda hasabat ýöredýändigini, raýatlar bilen ýörite gürrüňdeşlikler geçirýändigini, daşary ýurtdan dolanyp gelenleriň we ylaýta-da dini toparlar bilen gatnaşygy bolandygy çak edilýänleriň mähelle komiteti diýilýän arçynlygyň jaýynda sorag üçin saklanýandygyny bildirýär.
Biziň redaksiýamyza gündelik gelip gowuşýan hatlara we ýüzlenmelere görä, Özbegistanyň ilatynda we ylaýta-da paýtagtyň ilatynda ynjalyksyzlygyň has hem ýokarlanandygy aýdylýar.


text:
Türkmenistanda ilkinji gezek iki partiýanyň gatnaşmagynda geçirilen parlament saýlawlarynyň sesleri sanalýar. Deslapky netijeleriň duşenbe güni yglan edilmegine garaşylýar.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow saýlawlara ses bermäge ejesi Ogulabat we kakasy Malikguly Berdimuhamedow bilen birlikde gatnaşdy. Olar Aşgabadyň Güneş saýlaw merkezinde ses berdiler.
Ýurduň saýlaw resmileriniň berýän maglumatyna görä, saýlawlarda ses bermäge ilatyň 91,3%-i gatnaşypdyr.
Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysynyň berýän maglumatyna görä, ses berijileriň ençemesi beýleki maşgala agzalary üçin hem ses beripdirler.
Azatlyk Radiosynyň Lebap welaýatyndaky habarçysy ilatyň ünsüni saýlawlara çekmek üçin saýlaw merkezlerinde konsertleriň gurnalandygyna garamazdan, saýlawlara gatnaşygyň pes bolandygyny habar berýär.


text:
Bosniýanyň häkimiýetleri anna güni Saraýewo şäherinde Amerikan ilçihanasyna edilen hüjüm bilen baglanyşykly düýpli derňew işleriniň alnyp barylýandygyny aýdýarlar.
Bosniýanyň resmileri bu işe Serbiýanyň-da ýardam berýändigini mälim etdiler.
Anna güni dini ekstremist diýlip güman edilýän bir ýaragly adam ABŞ-nyň Saraýewodaky ilçihanasyna awtomat ýaragyndan ok atyp, hüjüm etdi.
Bu wakanyň yzýany polisiýa bu hüjüm eden adamy tussag etdi. Onuň Serbiýanyň günortasyndaky Nowi Pazar şäheriniň 23 ýaşly ýaşaýjysy Mewlid Ýasarewiçdigi aýdylýar.
Onuň eden bu hüjüminde azyndan bir polisiýa işgäriniň ýaralanandygy habar berildi.
Şenbe güni irden bu waka bilen baglanyşykly Serbiýada 15 adamyň tussag edilendigi barada maglumat alyndy.


text:
25-nji maýda Ukrainada geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň netijesinde şokolad magnaty Petro Poroşenkonyň öz gutarnykly ýeňşini yglan etjekdigine kesgitli netije hökmünde garalýar. Ýöne onuň ykdysady, syýasy we geosyýasy krizisi başdan geçirýän Ukrainada ýurduň durnuklylygyny gazanmak üçin öňünde duran anyk wezipeler bar.
Poroşenkonyň örän gysga wagtyň içinde bitirmeli işleriniň käbirleri hakda gürrüň edeliň!
Kanuny häkimiýet
Adalatly geçirilen prezidentlik saýlawlarynda Poroşenkonyň bu wezipä saýlanmagy ukrain hökümetiniň kanuny häkimiýetdigini halkara jemgyýetçiligine ykrar etdirmekde örän möhüm ädim. Ýurduň ozalky prezidenti Wiktor Ýanukowiç fewral aýynda wezipeden çetledilensoň Moskwa Ukrainada häkimiýet başyna geçen hökümetiň kanunylygyny ýa-da däldigini häzire çenli şübhe astyna alyp geldi.
Şondan bäri Orsýet Ukrainadaky ýagdaý bilen ylalaşmazdan, Ýanukowiçe ýurduň kanuny prezidenti hökmünde garaýardy we şol sebäpden hem Kiýew bilen göni gepleşikleri geçirmekden boýun gaçyrdy. Orsýet Kiýewde boldy diýilýän “hökümet agdarylyşygyny” Ukrainanyň Krym ýarymadasyny basyp almak üçin bahana edindi.
Ykdysadyýet
2012-nji ýylyň ortalaryndan bäri ukrain ykdysadyýeti gowşaýardy. Býujet ýetmezçiligi ýurduň umumy içerki önüminiň bahasyny umumylykda 12 göterim dagy peseltdi. Munuň hötdesinden gelmek üçin Ukraina 35 milliard amerikan dollary möçberinde maddy goldaw gerek.
Halkara pul gaznasy bilen Bütindünýä Bankynyň wada beren pul kömegini ukrain häkimiýetleriniň gaty ýerlikli ulanmagy zerur. Hut şonuň üçin hem bu ýagdaý käbir çäklendirme syýasatyny talap edýär. Ynha, bu bolsa ukrain halkynyň kösenmegine getirer.
Pul karzyny berýän halkara maliýe edaralary ukrain häkimiýetlerinden döwlet edaralarynda işleýän adamlaryň 10 göteriminiň işden boşadylmagyny we ýurduň içinde satylýan gazyň töleginiň 50 göterim gymmatladylmagyny soraýar. 2014-nji ýylyň birinji çärýeginde ukrain pul birligi öz hümmetiniň 25 göterimini ýitirdi.
Halkara pul gaznasynyň çaklamalaryna görä, 2014-nji ýylda ukrain ykdysadyýeti 5 göterim peseler. Ýewropa Ösüş banky bolsa ukrain ykdysadyýetiniň 7 göterim dagy gowşajakdygyny çaklaýar.
Ýurtdaky çaknyşyk
Poroşenko öz çykyşynda soňky birnäçe aýyň dowamynda Ukrainada rusparaz meýletinçileriň has işjeňlik görkezýän regionlaryndaky ýagdaýlary durnuklylaşdyrmagyň öz öňünde duran derwaýys meselerleriň iň esasylaryndan biridigini aýtdy.
Poroşenko 25-nji maýda Kiýewde geçiren metbugat ýygnagynda bu barada şeýle diýdi: “Prezidentlik wezipesine başlamagym bilen biziň toparymyzyň öňünde duran iň wajyp mesele ýurtda ýaýbaňlanan söweşi, bulagaýçylygy we kanun bozmalaryň soňuna çykmak bolar. Biz asuda hem-de parahat Ukraina üçin göreşeris”.
Ýagdaý şeýle bolsa-da, ýurduň Donetsk we Lugansk welaýatlarynda öz “garaşsyzlygyny” jar eden rusparaz separatistler golaýda geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň ähmiýetini peseltmek üçin ellerinde baryny gaýgyranoklar. Poroşenko resmi taýdan prezidentlik wezipesine başlan badyna haýal etmän Donetsk welaýatyna sapar etjekdigini aýtsa-da, separatistler onuň bilen gepleşik geçirmäge taýýar däl ýaly bolup görünýärler.
Saýlawlardan bir gün ozal, gündogar we günorta Ukrainanyň sekiz regionynyň separatist liderleri “Garaşsyz Noworossiýa döwletini” döretmek barada ýygnak geçirdiler. Käbir synçylaryň aýtmaklaryna görä, rus hökümeti agzalýan regionlardaky pitneçilerden ýüz öwürýändigini aýdýan hem bolsa, bu welaýatlara rus kömeginiň gelmegi dowam edýär.
Orsýet bilen gatnaşyklar
Poroşenko öz sözlerinde rus-ukrain gatnaşyklarynyň täzeden seljerilmeginiň hem öz öňünde duran iň derwaýys meselerlerden biridigini aýtdy. Ol Moskwa bilen täze bir howpsuzlyk şertnamasyna gol goýmaga isleg bildirýändigini ýaňzytdy.
Şol bir wagtyň özünde rus tarapynyň, Moskwanyň hem Poroşenko bilen gepleşik geçirmäge taýýardygyny aňladýan käbir alamatlar peýda bolup başlady. Ýogsa, ors häkimiýetleri Kiýewde gurlan hökümete şu çaka çenli “bikanun” diýen gözden garaýardylar.
Ýöne iki döwletiň arasyndaky gatnaşyklary täzeden ýola goýmaklygyň öňünde iki sany päsgelçilik bar. Birinjiden, Ukraina umulykda (hususan-da Poroşenko we onuň topary) Moskwanyň Krymy anneksiýa etmegine garşy. 26-njy maýda eden çykyşynda Poroşenko “Krym meselesini” çözmekligiň öz öňlerinde duran iň esasy meselelerden biridigini aýtdy. Poroşenkonyň “Krym meselesine” garaýşy açyk we aýdyň, ol “Krymyň Ukraina yzyna gaýtarylyp berilmegi we Krymda ýaşaýan ukrainalylaryň howpsuzlygynyň üpjün edilmegi” meseläniň ýeke-täk dogry çözgüdi bolar diýýär.
Ikinjiden, Moskwa Ukrainanyň Ýewropa bilen integrasiýasyny çäklendirmegi göz öňünde tutýar. Hususan-da, Moskwa Ukrainanyň hiç haçan NATO goşulmajakdygyna kepillik soraýar. Ýöne Moskwadaky Karnegi merkeziniň synçysy Mana Lipman bu meselede Moskwany nädip ynandyrmalydygy, nämäniň kepilnama bolup biljekdigi nämälimligine galýar diýýär.
Lipman bu ugurdan şeýle diýýär: “Orsýet bu meselede Ukrainadan “kepilnama” soraýarmy ýa-da ol Ukrainadaky ýagdaýy düýbünden özüniň gözegçilikde saklamaga döwtalapdygyny aýtjak bolýarmy, ýa-da bolmasa Moskwa Ukrainanyň perespektiwalaryna kontrol etjek bolýarmy? Ynha, şu soraglaryň hemmesiniň jogaby Ukrainada täze dörediljek hökümet öz işine başlansoň belli bolar. Elbetde, eger-de ol hökümet hakykatdanam öz işine başlap bilse. Orsýetiň Ukraina çynlakaý täsiri bar we Orsýet muny işjeň ulanýar. Şonuň üçinem häzire çenli Orsýetiň Ukrainadaky ýagdaýy ýatyşdyrmaga gyzyklanma bildiýändigi barada hiç hili alamat ýok”.
Özüni goldanlary kanagatlandyrmak
Poroşenko ykdysady meselerler, durnuksyz regionlar we Orsýet bilen meşgul bolmak bilen bir hatarda özüni hökümet başyna getiren Maýdan hereketiniň hem talaplaryny kanagatlandyrmaly bolar.
Onuň ýakyn wagtda Ýewropa Bileleşigi bilen Assosiatiw ylalaşyga gol çekişmeginiň gaty ahmaldygy aýdylýar. Ýanukwiç noýabr aýynda bu ylalaşykdan ýüz öwrüpdi. Munuň netijesinde bolsa ýurtda durnuksyz ýagdaý döräp, ahysoňy Wiktor Ýanukwiç wezipeden el çekmeli bolupdy. Poroşenkonyň bu ylalaşyga gol goýmagy gündogar regiondaky separatistler bilen geçiriljek gepleşikleri kynlaşdyrar.
Maýdan hereketine gatnaşyjylaryň käbirleri parlamentde “köne” wekilleriň bolmagyna ikirjiňlenme bilen garaýandyklaryny bireýýäm aýdyp başladylar.
Maýdan aktiwistleri döwlet dolandyryş sistemasynyň düýpli özgerdilmegini goldaýarlar. Olar bu ugurda ýurduň konstitusiýasynyň reforma edilmegini, korrupsiýa garşy görülýän çäreleriň güýçlendirilmegini we ukrain halkynyň garşysyna Ýanukowiçiň režiminiň eden jenaýatlary hem-de sowet döwründe edilen jenaýatlar üçin jogap berilmegini talap edýärler.


text:
Şenbe güni Azerbaýjanyň hökümeti Ermenistanyň bir ofiserini öldürmekde aýyplanyp, Wengriýada ömürlik tussaglyk berlen we anna güni Bakuwa ekstradisiýa edilen azeri ofiseriniň harby çinini beýgeltdi.
Azerbaýjanyň goranmak ministri Safar Adiýew şenbe güni azerbaýjanly leýtenant Ramil Safarowa maýor çinini gowşurdy we oňa geljekki harby karýerasynda üstünlikler arzuw etdi.
Bu wakanyň öňýany, anna güni bolsa prezident Ylham Alyýew Wengriýadan ekstradisiýa edilen Ramil Safarowyň günäsini geçmek barada perman çykardy. Netijede Safarow dessine tussaglykdan boşadyldy.
Ramil Safarow 2004-nji ýylda NATO-nyň Wengriýada geçirýän harby okuwy wagtynda ermenistanly ofiser Gurgen Margarýany paltalap öldüripdi.
Azerbaýjanyň Wengriýadaky ilçisi Wilaýet Guliýew Azatlyk Radiosynyň Azeri gullugyna beren interwýusynda Ramil Safarowyň Azerbaýjana berilmegini prezident Alyýewiň şahsy diplomatik üstünligi diýip häsiýetlendirdi.
Bu wakanyň yzy bilen Ermenistanyň hökümeti azerbaýjanly ofiseriň Wengriýadan Bakuwa tabşyrylmagyny ýazgardy we muňa protest hökmünde özüniň Wengriýa bilen diplomatik gatnaşyklaryny togtadýandygyny yglan etdi.
Şenbe güni ýüzlerçe protestçi Wengriýanyň Ýerewandaky ilçihanasynyň öňüne ýygnanyp, piket geçirdi. Protestçiler Wengriýanyň baýdagyny ýakdylar we ilçihananyň binasyna garşy ýumurtgadyr pomidor zyňdylar.
Azerbaýjanyň ofiseri Ramil Safarow ermeni ofiserini öldürendigi üçin 2006-njy ýylda Wengriýanyň sudy tarapyndan ömürlik türme tussaglygyna höküm edipdi.
Wengriýanyň häkimiýetleri Ramil Safarowy Bakuwa tabşyrmak meselesi boýunça geçirilen gepleşiklerde azeri tarapynyň ony Azerbaýjanyň türmesinde tussaglykda saklamaklyga söz berendiklerini mälim etdiler.


text:
Çinua Açebe
Çinua Açebe
Nigeriýanyň beýik ýazyjysy, dünýä belli kyssaçy Çinua Açebe 1930-njy ýylyň 16-njy noýabrynda, Anambra ştatynyň Ogidi şäherinde dünýä indi. Ýazyjynyň hakyky ady – Albert Çinualumogu Açebe. Çagalykdan çeper edebiýata imrinen ýazyjy başlangyç bilimini dogduk mekanynda alypdyr. 1948-nji ýylda Nigeriýa Garaşsyzlygyny gazananyndan soň, bu ýerde ilkinji ýokary okuw jaýy bolan Ibadan Uniwersiteti açylypdyr. Beýleki meşhur ýazyjylar Wole Şoýinka, Eleçi Amadi, J.P.Klark, Kristofer Okigbo bilen birlikde, Açebe hem bu uniwersitetiň ilkinji uçurymlarynyň biridir. Ol iňlis dili, taryh we ylahyýet hünärleri boýunça okuwyny tamamlaýar, soňra radioda işleýär.
1958-nji ýylda Açebeniň «Ähli zatlar pytraýar» atly ilkinji we iň belli romany çap edilýär. Bu roman Afrika edebiýatynyň iň köp okalýan we iň köp terjime edilýän eseridir. Mundan soň Açebe «Indi rahatlyk ýok», «Hudaýyň oky», «Halkyň adamy» romanlaryny döredýär. Bu eserler hem okyjylar tarapyndan gyzgyn garşylanýar. 70-nji ýyllarda ýazyjy ABŞ göçýär. Bu ýerde ol birnäçe esselerini, goşgylaryny, hekaýalaryny çap etdirýär. «Sawannanyň garynjalary» atly indiki we, şu wagta çenli, iň soňky romanyny ýazyjy 1988-nji ýylda çap etdirdi.
1990-njy ýylda Açebe awtomobil heläkçiligine uçraýar, şondan bäri aýagy maýyp galýar. Soňky döwürde ol çeper eser döretmegini bes edip, diňe makaladyr, ylmy işlerini çap etdirýär. Ýazyjy birnäçe uly baýraklara, şol sanda 2007-nji ýylda Halkara Buker baýragyna hem mynasyp boldy.


text:
Gazagystanyň häkimiýetleri ýurduň žurnalistler bileleşiginiň we Milli metbugat klubunyň başlygyna garşy aýyplamalary gowşatdylar, diýip adam hukuklaryny goraýjy ýerli toparlar aýdýarlar.
Almatyda ýerleşýän “Adyl Söz” atly guramanyň 25-nji maýda aýtmagyna görä, Seitgazy Mataýewe garşy ýöňkelen ogurlyk we salgytdan gaçmak ýaly aýyplamalar ýatyrylyp, ynamdan hyýanatçylykly peýdalanmak günäsine çalşyrylypdyr.
Derňewçileriň bu karara 23-nji gelendigini “Adyl Söz” aýdýar.
Fewral aýynda tussag edilen Mataýew aýyplamalary ret edýär.
Adam hukuklaryny goraýjy guramalar Mataýewe garşy gozgalan işi onuň žurnalistler bileleşiginiň başlygy hökmünde alyp baran işi bilen baglanyşdyrýarlar.


text:
ABŞ-nyň goranmak sekretary Çak Hagel (Chuck Hagel), öňünden duýdurman, Owganystana sapara bardy.
Kabulda žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda Hagel Owganystanyň soňky on ýylyň içinde “uzak ýoly” geçendigini aýtdy. Şeýle-de ol ýylyň aýagyna NATO esgerleri ýurtdan çekilenden soň, ýerli howpsuzlyk güýçleriniň “Talybana” garşy durup biljekdigine ynanýandygyny aýtdy.
Wezipesinden çekilen Hageliň ýokary derejeli owgan resmileri bilen hem duşuşmagyna garaşylýar.
5-nji dekabrda Barak Obama ABŞ-nyň täze goranmak sekratary hökmünde – tehnokrat, Pentagon bilen işleşmekde uly tejribesi bolan – Aşton Karteri (Ashton Carter) belledi.
Bu aralykda ýurduň demirgazyk – Türkmenistan bilen serhetleşýän – Jowüzjan welaýatynda üç polisiýa ofiseri öldürildi. Hüjümiň jogapkärçiligini “Talyban” hereketi öz üstüne aldy.
Soňky döwür “Talyban” söweşijileri Owganystanyň howpsuzlyk güýçlerine garşy hüjümleri ýaýbaňlatdylar.


text:
Täjigistanyň resmileri Ýemendäki 100 çemesi täjik medisina işgäriniň ýurtdan ewakuasiýa edilmegi üçin rus häkimiýetlerinden kömek sorandyklaryny habar berýärler. Bu waka Ýemende Saud Arabystanynyň ýolbaşçylygyndaky koalisiýanyň howa zarbalaryny başladan mahalyna gabat geldi.
Täjigistanyň Daşary işler ministrliginiň 27-nji martda beren maglumatyna görä, Katardaky täjik ilçihanasy “rus resmileriniň we kompaniýalarynyň kömegi bilen Ýemendäki täjik raýatlaryny – öýlerine dolanmazdan öň – has howpsuz territoriýalara geçirmäge synanyşýarlar”.
Şeýle-de, ministrligiň maglumatynda, Ýemendäki täjik doktorlarynyň we şepagat uýalarynyň aglabasynyň rus kompaniýalary bilen baglaşan şertnamalary esasynda işleýändigi mälim edilýär.
Ýemende şaýy pitneçileriniň paýtagt Sanaanyň we käbir beýleki territoriýalaryň kontrollygyny ele salmagy netijesinde arap ýarymadasyndaky ýurtda bulam-bujarlyklar başlan mahaly, Täjigistan öz raýatlarynyň ýurdy terk etmegi üçin yzygiderli çagyryş etdi.


text:
Aborigen gowaça
Aborigen gowaça (latynça: Aborigines - ilki başdan) - gadymdan bäri ekilip gelýän ýerli gowaça. Ol ýerli ýagdaýa oňat uýgunlaşandyr. Orta Aziýada, şol sanda Türkmenistanda 19-njy asyryň ahyrlaryna çenli ekilip gelnen gowaça afrika-aziýa (G. herbaceum) görnüşine degişlidi. Onuň gozasy maýda (3,8 g) hem-de çala açylýardy. Süými irimçik we gysga (20 mm) hem-de az çakymlydy (25%). Şoňa görä-de, gowaçanyň bu görnüşi soňra aram süýümli, irimçik gozaly we has ýokary hasylly amerika gowaçasy (G. hirsutum) bilen çalşyryldy.