text:
Edebiýatçy, žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew bilen Gaýgysyz Atabaý hem onuň ömür ýoly barada Azatlyk Radiosy söhbetdeşlik gurnady. Söhbeti Ýowşan Annagurban alyp bardy.
Azatlyk radiosy: Döwletmyrat, Gaýgysyz Atabaýewiň obadaşy hökmünde, siz bilen türkmen döwletliliginiň düýbüni tutujylaryň biri hakynda gürrüň etmek isleýäris.
Döwletmyrat Ýazgulyýew: Baş üstüne. Men öz bilýän hem obadaşlarymdan eşiden zatlarymy höwes bilen gürrüň bererin. Aslynda, Türkmenistanyň respublika bolan güni Gaýgysyz Atabaýyň doglan günüdir. Ol 1887-nji ýylyň 27-nji oktýabrynda Tejen uýezdiniň Mäne obasynda Täçgök serdaryň maşgalasynda dünýä inýär.
Azatlyk radiosy: Döwletmyrat, 1960-njy ýyllardan soň Gaýgysyz Atabaý, Nedirbaý Aýtak ýaly türkmen syýasatçylarynyň ömri we işi barada belli bir iş edildi. Ýöne olar garaşsyzlyk ýyllarynda ýatdan çykarylan ýaly boldy. Has dogrusy, Nyýazow döwründe olaryň Aşgabatdaky ýadygärlikleri hem ýykylyp aýryldy. Bu ýagdaý ýaş nesliň türkmen döwletiniň gözbaşynda duran adamlardan köp derejede habarsyz galmagyna getirdi. Şu sebäpden Gaýgysyz Atabaý barada has anyk gürrüň etsek gowy boljak. Mysal üçin, siz Täçgök serdary agzadyňyz. Emma ýaş nesil Täçgök serdar hakynda hem kän zat bilenok. Sebäbi ol hakda ýazylan, çap edilen zadam az, radio ýa telegepleşik-de edilenok. Ondan ötri, gürrüňi Täçgök serdaryň özünden, onuň Mäne-Çäçe etraplaryna gelşinden başlasaňyz gowy bolardy.
Döwletmyrat Ýazgulyýew: Umuman, 1850-nji ýyllaryň ortalaryndan başlap Ahal, Mary sebitlerinde turkmen dowletiniň döremeginiň alamatlary peýda bolup başlady. Munuň aýdyň mysaly turkmenleriň birleşen güýjüniň Garrygala söweşinde eýranlylary, Maryda Hywa hanynyň goşunyny çym-pytrak etmeginden hem görünýär. Şol ýeňişlerde Täçgök serdaryň hem uly paýy bar. Elbetde, bu aýratyn gürrüň. Ondan ötri, Täçgök serdaryň Mäne-Çäçe etraplaryna gelşine geçeýin. Täçgök serdar harby işde ussatlyk görkezenden soň, onuň il içindäki abraýy hem ulalýar we ýurt biraz parahatlaşansoň, Mary ilinde Gowşut handan närza adamlar onuň daşyna ýygnanyp başlaýar. Elbetde, bu ýagdaýyň ullakan agzalalyga alyp gelmegi mümkindi.
Onsoň, ýaşulularyň gürrüň bermeklerine görä, Amanmyrat ahun (Ol Keminäniň piri Äraly işanyň ogludyr – D.Ý.) Täçgök serdary ýanyna çagyrýar-da, oňa şeýle diýýär: “Serdar, halkymyzyň agzy ýaňy aşa ýetip ugrady. Handyr, ondan närza bolanam tapylar. Ýöne bu ýagdaýy ýitileşdirmesek gowy. “Iki goçuň kellesi bir gazanda gaýnamaz” diýenlerini etmäliň. Biziň ata-baba mekanymyz Mäne-Çäçe serhetlerimiz örän gowşak goralýar. Serdar, siz şol ýerik il bolup baryp, Mäne-Çäçe serhetlerimizi berkidiň.” Täçgök serdar oňa şeýle diýen: “Ahun aga, maňa ol ýerik il bolup barmaga ahun, pir gerek, bile gitseň, baş üstüne!” Amanmyrat ahun şeýle diýen: “Serdar, men ýaňy Hywadan geldim, indem Mäne-Çäçä gitsem, birhili bolar. Şoň üçin maňa azar berme. Ýöne Herrikgalada dogan okaşan doganym Seýitnazar ahun bar, şoň ýanyna baryp, meniň adymdan haýyş etseňzi, ol siziň Mäne-Çäçä il bolup barmagyňyza ak pata-da berer, size ýoldaşam bolar.”
Onsoň Täçgök serdar Herrikgala gidýär we Seýitnazar ahuna Amanmyrat ahunyň sargydyny ýetirýär. Aýtmaklaryna görä, Seýitnazar ahun Täçgök serdara “Doganym Amanmyrat ahun diyse, kyýamata hem giderin“diyip jogap beripdir. Şeýlelikde, 1867-68-nji ýyllarda, Seýitnazar ahunyň ak pata bermegi bilen, Täçgök serdar Mäne-Çäçä il bolup göçüp gelýär. Täçgök serdaryň türkmenleriň bitewileşmeginde hem uly paýy bar. Sebäbi Täçgök serdar müň hojalyk bilen Mäne-Çäçä il bolup gelende, Seýitnazar ahunyň yzyna düşüp, Ahaldan hem 500 hojalyk gelýär. Onsoňam Täçgök serdaryň Ahala gelmegi bilen Sarahs, Kaka aralygyndaky araçagimiz mizemez bolupdyr. Sebäbi şol aralyga Täçgök serdaryň demi ýöräpdir. Kaka, Gäwers aralygyna bolsa gowşutly Mämmedoraz han hökümini ýöredipdir. 1870-nji ýyllaryň başynda, Mämmedoraz hanyň ýeriniň azyraklygy üçin, onuň garamagyndan 300 hojalyk Täçgök serdara il bolupdyr. Täçgök serdaram, Mämmedoraz hanam Nurberdi hana tabyn eken.
Azatlyk radiosy: Dowletmyrat, Täçgök serdaryň Gaýgysyzyň ejesine öýlenişi hakynda hem gyzykly gürrüňler edilýär. Ol gyz Täçgök serdara gan dawasyny çözeni üçin peşgeş berlipdir diýýärler. Hatda Gaýgysyzyň ejesiniň owgan gyzy bolandygyny aýdýanlar-da bar. Siz bu barada näme aýdyp biljek?
Döwletmyrat Ýazgulyýew: Sowet zamanynda Gaýgysyz Atabaýyň üstünden doly atanak çekilmese-de, çyn-ýalan garym-gatym edildi. Täçgök serdar bilen egindeş bolup Mäne- Çäçä gelen Seýitnazar ahunyň, şeýle-de serdaryň nökerleri bolan adamlaryň onlarçasynyň tassyklan gürrüňleri esasynda, bu soraga şeýle jogap beresim gelýär. Bu waka şeýle bolýar. Owganystanyň Gunduz welaýatynyň hany hanlygy kiçi ogluna miras bermekçi bolupdyr. Emma hanyň uly ogly muňa razy bolmandyr. Hatda ol: “Däde, men agzysary inime tabyn bolman, şeýle bolan halatynda, ýurduňda ýumurtga togalaýmaly ederin” diýip, haýbat hem atypdyr. Onsoň hana aňyrsynda gan görünýän dawany çözmek üçin Täçgök serdara ýüz tutmagy maslahat beripdirler. Gepiň gysgasy, Täçgök serdar öz ýiti paýhasy bilen hanyň dyzmaç ogluny gansyz-dawasyz inisine tabyn bolmaga razy edipdir. Täçgök serdaryň pähim-paýhasyndan göwni biten han ony öz ýanynda alyp galjak bolupdyr. Emma Täçgök serdar owgan hanynyň teklibinden sypaýyçylyk bilen ýüz öwrüpdir. Şondan soň han, gatnaşygy ýitirmezlik üçin, ýakyn emeldary Perman baýdan öz gyzyny Täçgök serdara bermegini haýyş edipdir. Perman baý gökleň türkmenlerinden eken we hanyň haýyşyna ýok diýmeýär. Şeýdibem Täçgök serdar Perman baýyň on alty ýaşly gyzy Äşä (Aýşa) öýlenýär. Ol owgan gyzy däl, türkmen gyzy. Ol öz ogluna Gaýgysyz adyny “Men bu ýerde gaýgysyz, ogla ýüzüm düşdi, günümden razy” diýen manyda dakypdyr diýýärler.
Azatlyk radiosy: Döwletmyrat, sowet döwrüniň edebiýatlaryndan mälim bolşuna görä, Gaýgysyz ýaşlykdan ýetim galýar. Emma ol rus mekdebinde okap, gowy bilim alypdyr. Sizde Gaýgysyzyň çagalygy, okaýşy barada goşmaça maglumat barmy?
Döwletmyrat Ýazgulyýew: Gaýgysyz Atabaý cagalykda yetim galsa-da, agasy Ýalkap baý ony ýedi ýaşynda Tejendäki rus-tuzem mekdebine okuwa alyp gelýär. Ýöne Täçgök serdaryň ogly bolansoň, ony okuwa almajak bolýarlar. Sebäbi Täçgök serdar rus hökümetiniň türkmen topragyny basyp alandan soň han-beglere bellän aýlygyny almakdan ýüz öwrüpdir.
Seýitnazar ahunyň nebereleriniň gürrüň bermeklerine görä, Täçgök serdar ýanaral Kornil bilen jet eken. Ol ýanaral Kornil diýilýän Zakaspi oblastynyň general gubernatory Kornilow bolmaly. Şol sebäpli rus mekdebiniň ýolbaşçysy “kakabaş serdaryň” ogluny okuwa almakdan çekinýär. Onsoň Ýalkap baý Gaýgysyzyň familiýyasyny Atabaýew etdirýär, ýagny Täçgök serdaryň hakyky adyny berýär we, il içinde aýdylmagyna görä, Gaýgysyzyň agramyna altyn-kümüş berip, ony okuwa ýerleşdirýär. Bu megrem, şol wagtyň pulunda gaty köp çykdajy edileni üçin edilýän gürrüňdir.
Azatlyk radiosy: Onda Gaýgysyz nohurly dosty Muhammetguly Atabaýewiň familiýasyny alypdyr diýilýän dogry däl-dä?
Döwletmyrat Ýazgulyýew: Hawa, Gaýgysyz nohurly dosty, ilkinji türkmen magaryfçylarynyň biri Muhammetguly Atabaýewiň familiýasyny alypdyr diýilýäni dogry däl. Atabaý Gaýgysyzyň kakasynyň çyn ady. Oňa täji bolansoň, gözi gök bolansoň, Täçgök diýipdirler. Serdar adyny bolsa soň serkerdelik edip alypdyr.
Azatlyk radiosy: Döwletmyrat, Gaýgysyz Atabaý dagynyň döwri çylşyrymly döwür. Onsoň bu döwürde ýaşan hem işlän adamlaryň işine diňe bir tarapdan baha bermek kyn. Aýdaly, Gaýgysyz Atabaý gürrüňsiz türkmen döwletliliginiň gözbaşynda dur. Ikinji tarapdan ol bolşewikleriň türkmen intellektuallaryny, hanlaryny, serdarlaryny, baýlaryny, mollalaryny ýok etmeginde hem belli bir rol oýanan adam diýen pikirler bar. Siz bu barada näme aýdyp biljek?
Döwletmyrat Ýazgulyýew: Elbetde, Gaýgysyz Atabaý öz döwrüniň ogly. Aslynda, islendik döwürde hem iş eden adamda kemçilik, ýalňyş bolýar. Ýöne men Gaýgysysyň eden işi, halkynyň öňünde bitiren hyzmaty, türkmen döwletiniň düýbüni tutmakda oýnan roly onuň ýalňyşlaryndan ýa kemçiliklerinden has uly diýip pikir edýärin. Şo mahal Gaýgysyz Atabaý, Nedirbaý Aýtak ýaly döwlet ärleriniň öňünde Buhara, Hywa, Horezm resbublikalaryna, Zakaspi oblastyna bölünip, parçalanan halda ýaşaýan türkmenleri bitewuleshdirip, türkmen döwletini gurmak maksady durýardy. Elbetde, bu maksada ýetmek üçin pida-da bermeli bolandyr, gidilmejek eglişiklere hem gidilendir. Ýöne Gaýgysyz özüňiň bitewi türkmen döwletini gurmak maksadyna 1924-nji ýylyň 27-nji oktýabrynda, öz doglan gününde ýetipdir.
Meniň pikirimçe, Gaýgysyz Atabaý Ýer togalagynyň üstünde türkmeniň öz adyna döwletiniň bolmagy üçin, diňe şol maksada ýetmegiň hatyrasyna bolşewikler bilen işleşen bolmaly. Ol: “Tükmen döwletini döretmegimiz halkymyzyň ýitip gitmezliginiň kepili boldy” diýer ekeni. Ýöne şu ýerde başga-da bir ýagdaýy bellemeli. Gaýgysyz bolşewizme köre-kör ynanan, yňdarma bir adam bolmandyr, ol syýasy şertler esasynda, ýagdaýa görä paýhasly hereket etmäge, bar bolan mümkinçilikleri ulanmaga çalşypdyr. Bu onuň baý-kulaklar, basmaçylar diýilýänler bilen gantaşygyndan hem görünýär. Aýdylmagyna görä, ol ýüzlerçe baýyň, han-begleriň sag-aman ýurtdan çykmagyna, sag-aman Eýrana, Owganystana aşmagyna kömek, ýardam beripdir. Gaýgysyz Atabaýyň Gyzylaýak halypa Owganystana aşmagy maslahat berenligi, hatda onuň bilen daşary ýurtdaka hem hat alşanlygy hakynda anyk maglumatlar bar. Jüneyit hanyň sag-aman ýurtdan çykmagyna ýardam beren hem Gaýgysyz Atabaýdyr.
Bolşewikler 1927-nji ýylda sowet hökümetine garşy göreşen han-begler yaraglaryny taşlap, il bolsalar, olary hatda öz iline baştutan goýmakdan hem gaýtjak däl diýip, aldawa salýan bir karar kabul edipdir. Ýöne bolşewikler tabyn bolan, ýaragyny taşlan adamlary atyp öldürýän eken. Gaýgysyz bu ýagdaýdan habarly eken we Jüneýit hana bu karara ynanmazlygy maslahat beripdir. Ýogsam, Jüneýit hanyň il bolmak meýli hem ýok däl eken. Ýöne ol Gaýgysyz bilen duşuşandan soň pikirini ymykly üýtgedipdir diýýärler. Emma şol duşuşyk mahalynda Gaýgysyzyň ýanynda ýörite goýlan şugul hem bar eken we ol bolan gürrüňleri bolşewiklere gylyny gyrman ýetiripdir. Gaýgysyz Atabaý tutulanda oňa Jüneýit hana ýurtdan gaçmaga kömek etmekde hem günälenipdir diýýärler. Ýene bir zat, “Maňa şuny Gaýgysyz kakam aýtdy: “Sowet hökümeti ganyň üstünde guruldy, bu döwlet ýykylar. Esasy zat biz türkmen döwletini gurup, halkymyzyň ýitip gitmeginiň öňüni aldyk” diýip, ýazyjy Berdi Kerbabaýew aýdar eken.
Redaksiýadan: D. Ýazgulyýew bilen söhbetdeşlik efire berlenden soň, diňleýjilerimiziň biri žurnalistiň öňden belli faktlaryň käbirini ýoýýandygy hakynda belliklerini iberdi. Biz ol bellikleri hem okyjylara ýetirmegi makul bildik.
Diňleýjiniň bellikleri:
Gaýgysyz Atabaýyň doglan güni anyk däl. Ýöne onuň soň Türkmenistanyň respublika bolan gününi öz doglan güni hökmünde alan bolmagy mümkin. Öz eli bilen ýazmagyna görä, Gaýgysyz Atabaý 6 ýaşynda ýetim galýar. Şundan çen tutulsa, onuň kakasy Täçgök serdar 1893-94-nji ýyllarda aradan çykypdyr. Onuň ady il içinde Täç serdar Atabaý ogly diýibem tutular eken. Bu kakasynyň adynyň Atabaý bolandygyny görkezýär. Gaýgysyzyň ejesiniň ady Baýnur eken. Gaýgysyz Atabaý terjimehalynda alty dogan bolandyklaryny, özüniň Geldi diýen doganynyň elinde galandygyny, onuň neşekeş bolandygyny aýdypdyr. Täçgök serdar ölende ondan bir suw degirmeni bilen biraz ýer galypdyr. Bu miras alty dogana paýlanyp berilýär. Gaýgysyz özlerine mirasdan ýeten paýyň derrew tükenendigini ýazypdyr. Ol on ýaşaýança obadaky mollada okapdyr. Soň ol Tejende açylan rus-tuzem mekdebine okuwa girýär. Ena-atasyz ýetim bolansoň, ol bu mekdebe gep-gürrüňsiz kabul edilýär. Şol wagt Türkmenistanda ýerli rus mekdepleriniň 8-si bolup, ol mekdeplerde 1636 okuwçy okaýar eken we şolardan 90 sanysy türkmen bolupdyr. Gaýgysyz mekdebi tamamlap, Daşkentdäki mugallymçylyk seminariýasyna okuwa girýär. Elbetde, agasy Geldi muňa garşy çykýar. Ol Gaýgysyz dilmaç bolup işlese hem öý-işik bolsa, özüne-de kömek boljagyny aýdýar.
1925-nji ýylyň fewral aýynyň 10-24-i aralygynda Bütintürkmen 1-nji gurultaýy geçýär. Şol gurultaýa hem Gurbanmämmet serdar öz ýörite wekilini ugradýar. Abdyrahman ahun Gurbanseýit ogly 20-nji fewralda gurultaýda çykyş edip: “Biz ähli türkmen gurultaýyna kellämizi etegimize salyp geldik. Bizi Şuralar Türkmenistanynyň adamy diýip kabul ediň, islän ýeriňizden ýer-suw beriň, göçüp baryp, gün-güzeran bilen bolarys. Men şulary Juneýit hanyň, Gurbanmämmet serdaryň adyndan aýdýaryn” diýýär.
1927-nji ýylyň 9-njy sentýabrynda Jüneýit hanyň adamlary Daşhowuz welaýatynda aýgytly hüjüme geçýär we Daşhowuz şäherinden başga ähli etraplary ele geçirýärler. Olaryň Daşhowzy eýelejek wagty hem Aşgabatdan Gaýgysyz Atabaý we onuň orunbasary Paskusskiý dagy barýar.


c: text/html

text:
Balkan FK
Balkan futbol kluby, Balkanabatda yerleşyar. Häzirki wagtda Ýokary Ligada basleşige dowam edyar. Olar 10,000 orunlyk Balkanabat sport toplumynda oyunlaryny geçiryar.
1960-njy ýylda Nebitçi ady bilen döredilen topar.
2007-nji ýylda AFK-nyň Kubogynda iň soňky gezek çykyş edip görüpdi[1]. 2010-nji ýylda bolsa komanda Balkan diýýip atlandyrylyp bashlandy. Balkan Ýokary ligada, dört gezek çempion bolan topardyr. Hemmem dört gezek Türkmenistanyñ kubogyny we iki gezek Naýbaşy kubogy eýelemegi başardy. Esasy üstünlikleriň biri bolsa, 2013-nji ýylda AFK Prezidentyň kubogy ýaryşynda çempion adyna eýe boldy.
Komandada 2012-nji ýylda, tehniki direktor bolup, öñler Fenerbahçe, Galatasaraý klublarynyñ goragcysy bolan, dünýä belli hünärmen Semih Ýuwakuran hem ishläp gitdi.
Komandada häzirki güne çenli oýnan we oýnaýan oýuncylar: Didargylyç Urazow, Ýuriý Bordolimow, Gurbangeldi Durdyýew, Rejepmyrat Agabaýew, Amanmyrat Meredow, Witaliý Teplýakow, Gurbanmämmet Meredow, Nikita Gorbunow, Guwançmuhammet Öwekow, Amir Gurbani, Gahrymanberdi Çöňkäýew, Mämmedaly Garadanow.
Üstünlikleri[üýtget | edit source]
- Ýokary Liga (4)
- Türkmenistanyň kubogy (3)
- Türkmenistanyň Prezidentiniň Kubogy
- Finalist: 2005

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Duýduryş: PIN-kod bilen seresap boluň! Özüňiziň SIM-kartaňyzyň PIN-kodynyň saklanmagyna ünsli garaň! Özüňiziň SIM-kartaňyzyň PIN-kodyny ýitirmäň. Sebäbi eger-de Siz PIN-kodyny üç gezek ýalňyş girizseňiz, onda SIM-karta öçüriler we Siz TMCELL aragatnaşyk hyzmatlaryndan peýdalanmaklygy dowam etdirip bilmersiňiz. Şunuň bilen birlikde eger-de Siziň nyrh meýilnamaňyz müşderi tölegini göz öňünde tutýan bolsa, onda ol hasaplanylmagyny dowam etdirer. PIN-kodunyň kesekilere mälim bolmagyna ýol bermäň! Eger-de şeýle bolan ýagdaýynda Siziň şahsy hasabyňyzy we TMCELL öýjükli aragatnaşygyzy islendik adam peýdalanyp biler.
Eger-de Siziň SIM-kartaňyzyň PIN-kodynyň ýalňyş girizilmegi sebäpli öçürilen ýagdaýynda, Size ýene-de TMCELL aragatnaşyk hyzmatlaryndan peýdalanmak üçin ony dikeltmek zerurdyr, munuň üçin TMCELL müşderi bölümine ýüz tutuň


text:
Birleşen Ştatlaryň adamsyz uçaryndan urlan diýlip güman edilýän iki howa zarbasy Päkistanyň owgan serhetine golaý närahat regionynda azyndan 12 adamy öldürdi.
Aňtaw resmileri ol zarbalaryň Datta Hel we demirgazyk Wezirsitan töwereklerine uralandygyny aýtdylar. Bu ýerler Talyban we Al-Kaýda jeňçileriniň mesgeni hasaplanýar.
Şularalykda ýaragly adamlar hüjüm ýaraglary hem öýde ýasalan bombalar bilen düýbi Amerikada ýerleşýän hristian kömek toparynyň ofisine hüjüm etdiler.
Hristian kömek topary demirgazyk-günbatar Päkistanda bolan ýer yranmasyndan aman galanlara kömek edýärdi. Hüjüm wagtynda kömek toparynyň päkistanly işgärleriniň altysy öldürildi.


text:
Pragada “Bir dünýä” atly halkara kino festiwaly geçdi. On günden gowrak wagta çeken bu festiwal öz gozgaýan meseleleri boýunça beýleki festiwallardan düýpli tapawutlanýar. Bu ýerde dabara hem şowhun-şagalaň az. Şeýle-de bolsa, onuň tomaşaçysy ýeterlik.
Bu festiwalda esasan dokumental filmler, aýratyn-da ynsan hukuklary bilen baglanyşykly şekiller görkezilýär. Ol ýerde gumanitar meseleler, dünýä halklarynyň başyndan inýän dürli kynçylyklar, demokratiýanyň gysylyşy, adamlara zorluk hem basyş edilmegi, çagalaryň hem ýaşlaryň ezilmegi, syýasy konfliktler arkaly ynsanyýete gelýän agyr howplar baradaky dokumental şekiller görkezildi.
Festiwalyň çäginde çeh telewideniýesinde hem metbugatynda köp sanly maglumatlar berildi. Filmler paýtagtyň hem uly şäherleriň kino zallarynda görkezildi. Filmi döredijiler hem oňa gatnaşyjylar bilen duşuşyklar bolup, dürli çekişmeler guraldy.
Görkezilýän filmlerden daşary-da, dünýäniň horluk çekýän halklarynyň hatyrasyna dürli konsertler guralyp, söwda işleri ýola goýuldy.
Festiwal 1999-njy ýyldan bäri geçirilýär. Onuň esasy guraýjylarynyň biri Çehiýada hereket edýän “Ynsan gysyş astynda”, çehçe atlandyrylyşy “Çlowek w tiisti” atly ynsan hukuklaryny goraýjy halkara gurama boldy. Häzirki wagtda bu festiwal Ýewropada abraýly çäreleriň birine öwrüldi.
Bu ýylky festiwala emin agzasy hökmünde gatnaşyjy, gyrgyzystanly kino hem teatr režisýory, türkmen sungatyny ýakyndan tanaýan Temir Birnazarow bilen gürrüňdeş bolduk.


text:
Käbir tassyklanmadyk maglumatlara görä, Türkmenistanda we Türkiýede türke durmuşa çykan türkmen gyz-gelinleriň sany az däl.
Türke durmuşa çykan maşgalalar Türkmenistana baranda ýa-da Türkmenistanyň Türkiýedäki ilçihanalaryna, kosulhanalaryna ýa-da bolmasa haýsam bolsa bir resmi edarasyna işi düşüp baranlarynda dürli kynçylyklara duş gelýändikleri we hususanam işgärleriň äsgermezçiliklerine duçar bolýandyklary öňe sürülýär.
Olara ýöňkelýän "güna ýa aýyplama" bolsa "türke durmuşa çykmaklyk" bilen baglydygy aýdylýar.
Eýsem, näme üçin türke durmuşa çykan türkmen gyz-gelinlere Türkmenistanyň resmileri şeýle oňaýsyz çemeleşýärkä? Bu problema türk-türkmen maşgalalara nähili täsir ýetirýärkä? Türkmenistana gidip yzyna gaýdyp bilmeýän türkmen maşgalalar nähili ýagdaýlary başdan geçirýärkä? Bu ugurda kynçylyklara duçar bolan türkmen gelinler nähili çykalga gözleýärlerkä?
Azatlyk Radiosy "Türke durmuşa çykmaklyk "bikanunmy?" diýen tema esasynda "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanynda türke durmuşa çykan türkmenistanly gelinleriň problemalaryny ele alýar.


text:
Häzirki wagtda Aşgabatda, Türkmenistanyň döwlet ulaglar we aragatnaşyk institutynyň köne binasynyň okuw korpuslarynyň birinde, ilkinji gezek daşary ýurtlara okamaga barýan hem-de eýýäm daşary ýurtlarda okap ýören türkmenistanly ýaşlary sanawa almak işi dowam edýär.
Daşary ýurtlarda okaýan talyplary hasaba almak boýunça Bilim ministrligi tarapyndan geçirilýän bu çäre oktýabr aýynyň 10-na çenli dowam eder. Şol hasaba alynşyk çärede Bilim ministrligi tarapyndan talyplaryň sprawkalaryna ýörite möhür basylýar, şol möhür esasynda Migrasiýa gullugy talyplaryň daşary ýurtlara çykmagyna rugsat edýär.
Hasaba durmak üçin okajak ýa-da okap ýören ýaşlar daşary ýurt ýokary okuw jaýynda okajakdygy ýa-da okaýanlygy baradaky gerbli möhürli sprawka, student biletiniň nusgasy, dogluş hakyndaky resminama hem-de biometrik we içerki pasportyň nusgalary gerek.
Çagalarynyň hasaba durmagyna garaşyp oturan gelinejeler
Okuwyň başlamagyna az wagt galan häzirki wagtda agzalýan edaranyň öňi mydama köp adamly, her gün 500-600 adamyň hasaba durýandygy aýdylýar. Bu hem institutyň öňünde her gün talyplardan uzyn nobatlaryň döremegine getirýär.
“Her ýyl nobatda durmaly”
Özüni Guwanç diýip tanadan talyp bu ýagdaýdan närazy. Ol Belarusda okaýar.
“Ýurda dynç almaga geleniňde, her ýyl şunuň ýaly nobatda durmaly bolýar. Men eýýäm ikinji gün şu nobata gatnaýaryn. Düýnki düzülen sanawy üýtgedipdirler. Indi ertire ýazyldym” diýip, aşgabatly student Guwanç gürrüň berýär.
Sanawa durmak üçin garaşyp oturan oglan
Welaýatlarda ýaşaýan talyplar bilen deňeşdirilende, Guwanç ýaly paýtagtly talyplaryň ýagdaýy ýene ganymat. Şeýle hasaba alyş nokady diňe paýtagtda bolansoň, welaýatlardan bolan studentler günläp gatnamaly bolýarlar. Olaryň käbirleriniň ýany bilen gelen ene-atalar hem kösenýärler.
Gyzy bilen Aşgabada gelenlerden biri hem lebaply, 52 ýaşlaryndaky Orazbaý aga. Student gyzy bilen Aşgabada gelen Orazbaý aga bu ýagdaý hakda şeýle diýýär: “Şunuň ýaly hasaba alyş ýerleri welaýatlarda hem açylsa gowy boljak. Ýogsam, welaýatlardan gelenleriň käbirleri birnäçe günläp myhmanhanalarda ýaşamaly bolýarlar”.
Her bir nobatda bolşy ýaly, bu nobatda hem tanyşparazlyk, para-peşgeş ýaly hadyslaryň-da bolýandygy aýdylýar. Ýagny, para berip, öňe geçýän ýa-da nobata durman, dokumentlerini düzetdirýänler hem tapylýar. Bu ýagdaý nobata duran adamlaryň arasynda dawa-jenjeliň ýüze çykmagyna-da getirýär.
“Käwagt urşam bolýar.”
“Käwagt urşam bolýar. Bir-iki günlükde şeýle uruş bolanda, polisiýa işgärlerini hem çagyrypdyrlar” diýip, ýokary okuwyny Belarusda dowam etdirýän Guwanç gürrüň berýär.
Bu student nobatlaryndan diňe biri. Häzirki daşary ýurtlara okuwa gidýän ýaşlaryň hasaba alynmagy üçin durulýan nobatdan başga biri-de, wiza almak üçin daşary ýurt ilçihanalarynyň öňünde emele gelýän nobatlar.
Türkmenistanyň döwlet ulaglar we aragatnaşyk institutynyň köne binasynyň okuw korpuslarynyň biriniň öňünde sanawa durmak üçin garaşyp duran ýaşlar
Ilçihanalar diňe paýtagtda bolansoň, welaýatlardan gelýän talyplaryň kösençligi bu meselede hem has göze dürtülýär. Ukraina, Orsýet we Belarusuň ilçihanalarynyň agzyndaky studentleriň nobatlary hasam uly.
Student nobatlarynyň ýene-de biri paýtagtyň Türkmenhowaýollarynyň kassalarynyň öňündäki nobatlar. Bu kassalarda nobaty düzgünleşdirmek üçin häzirki zaman elektron sistemanyň ulanylýandygyna garamazdan, tomus aýlarynda student reýsleri diýlip atlandyrylýan ugurlar boýunça bilet satyn aljak bolýan ýaşlaryň sany artýar.
“Awiakassalardaky nobata duranyň hiç-le. Awiabileti tapmak kyn. Köplenç tanyş üsti bilen bilet satyn almaly bolýar. Şonda-da biletiň asyl bahasynyň üstüne 200-300 dollar para bermeli bolýar” diýip, Türkmenhowaýollarynyň edarasynyň öňünde duran bir student aýtdy.
Bu ýylyň-ýylyna gaýtalanýan ýagdaý. Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir studentleriň aýtmaklaryna görä, tomusky dynç alyşlarynda türkmenistana gaýdan talyplaryň dynç alyş günleriniň ep-esli bölegi şol nobatlarda geçýär.


text:
“Yslam döwleti” topary demirgazyk-gündogar Siriýada 37 sany assiriýaly hristian ýaşulysyny azat etdi diýip, gözegçi topar habar berýär.
Assiriýa Adam hukuklary topary ýesirleriň, köpüsi ýaşuly, 7-nji noýabrda Tel Tamer şäherine dolanyp gelendigini, olaryň saglyk ýagdaýlarynyň gowudygyny aýdýar.
Siriýanyň Adam hukuklary obserwatoriýasy olaryň azat edilmegi üçin arap tireleriniň ýaşulularynyň jeňçiler bilen gepleşip, araçylyk edendigini aýdýar.
Boşadylan zamunlar fewralda, Habur sebitinde “Yslam döwleti” topary tarapyndan 200-den gowrak assiriýaly hristian ýesir alnanda tutulypdy.


text:
Owganystanyň Merkezi saýlaw komissiýasy maliýe serişdeleriniň ýetmezçiligi sebäpli 22-nji maýa bellenen parlament saýlawlaryny 18-nji sentýabra geçirmek kararyna geldi.
Kabulda bolan metbugat konferensiýada çykyş edip, saýlaw komissiýanyň agzasy Fazel Ahmet Manawi şeýle kararyň kabul edilmegine howpsuzlyk we tehniki üpjünçilik ýaly meseleleriň çözülmändiginiňem sebäp bolandygyny aýtdy.
Owganystanda saýlawlaryň möhletiniň soňa süýşürilmegini Günbatar soýuzdaşlary makulladylar, çünki sentýabr aýyna çenli owgan häkimiýetleri saýlawlarda galplyklary aradan aýyrmak üçin saýlaw kanunçylygyny reforma edip ýetişer.


text:
19-njy martda Moskwada Ýewraziýa ykdysady hyzmatdaşlyk guramasyna agza döwletleriň liderleri täze Ýewraziýa bileleşigini döretmek baradaky ylalaşygy maslahatlaşdylar. Şol dokumente 2015-nji ýyla çenli gol goýmak göz öňünde tutulýar. Bu maslahatda Ýewraziýa ykdysady hyzmatdaşlyk guramasyna agza ýurtlaryň liderleri birnäçe ylalaşyklara hem gol goýdular.
Orsýetiň “ORT1” jemgyýetçilik telekanalynyň beren maglumatyna görä, prezident Dmitriý Medwedew Ýewraziýa ykdysady hyzmatdaşlyk guramasynyň maslahatynda üç dokumente gol goýlandygyny aýtdy. Emma Medwedew olar barada jikme-jik habar bermedi. Ol bu meselede Orsýetiň pozisiýasyny şeýle beýan etdi:
—Biz mundan buýana integrasiýa proseslerini ösdürmek baradaky ýeterlik derejede möhüm bolan maslahatlarda wagtymyzy netijeli sarp etdik. Biz integrasiýa ugrunda öňünden çaklamaga mümkinçilik döretmegi maksat edinýän birnäçe kararlary kabul etdik. Biz ahyrynda 2015-nji ýyla çenli Ýewraziýa ykdysady bileleşigini döretmegi ylalaşdyk.
Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew öz çykyşynda Dmitriý Medwedewe prezident bolan döwründe postsowet giňişligindäki integrasiýa prosesiniň raýatlara peýdaly bolup başlamagy ugrunda eden işleri üçin minnetdarlyk bildirdi:
—Men size ýürekdeşligiňiz, Orsýetiň bähbitlerini goramak üçin berk durýandyňyz, biziň diskussiýalarymyzda umumy dil tapmagy başarýandyňyz üçin hormat goýýaryn. Biz hut siziň tagallaňyz bilen geçen 20 ýylda Gümrük bileleşigini döretdik, Bütewi ykdysady giňişligini we Ýewraziýa ykdysady bileleşigini döretmäge başladyk. Eger siz intergrasiýa proseslerine aktiw gatnaşmadyk bolsaňyz, onda biz şeýle üstünlikleri gazanyp bilmezdik.
Nazarbaýewe öz minnetdarlygyny bildiren Medwedewiň pikiriçe, Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň çäginde integrasiýa prosesleri göz-görtele ösdi we bu duşuşyk entek şol proseslere syn edýän ýurtlar üçin ähmiýetli:
—Eger sen haýsy-da bolsa bir halkara gurama agza bolsaň, onda kesgitli ýeňilliklere eýe bolýarsyň. Eger sen Halkara birleşigine gatnaşmasaň, onda kynçylyklar ýüze çykyp biler. Biz öz pozisiýamyzy käbir synçy ýurtlarymyzyň dykgatyna ýetirmegi zerur hasapladyk.
Häzirki döwürde Ýewraziýa ykdysady hyzmatdaşlyk guramasyna Orsýet, Gazagystan, Belarus, Gyrgyzystan agza we Täjigistan, Ermenistan, Ukraina we Moldowa synçy statysyna eýe.
Düýbi Moskwadaky syýasy maglumatlar merkeziniň başlygy Alekseý Muhiniň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, häzir postsowet giňişligindäki regional guramalary täzeçe gurnamak prosesi gidýär. Şol prosesde regional guramalara agza ýurtlaryň milli bähbitlerini goramak we özbaşdaklygyna hormat goýmak maksat edinilýär. Emma Muhin öňki Sowet Soýuzy döwründäki hyzmatdaşlygy täzeden dikeltmegiň tehniki taýdan kyn boljakdygyny sözüniň üstüne goşdy:
—Meniň pikirimçe, Wladimir Putin regional guramalaryň Sowet Soýuzy döwründäki täsirli mehanizmlerini ulanmak isleýär. Çünki Putin zamananyň ykdysady we syýasy talaplaryna dogry jogap bermäge zerurlygyň wagty geldi diýip hasaplaýar. Emma, meniň pikirimçe, häzir hyzmatdaşlygy öňki durkunda döretmek mümkin däl. Sebäbi, ähli döwletler garaşsyzlygyň miwelerini datdylar. Şol ýurtlarda Orsýet bilen integrasiýa proseslerini gabanjaňlyk bilen kabul edýän güýçler, elita bar. Muny göz öňünde tutmak gerek.
20-nji martda Moskwada Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň ykdysady geňeşiniň 53-nji maslahaty açylýar. Oňa Türkmenistanyň wise-premýeri Annamuhammet Goçyýew gatnaşýar.


text:
Türkmenistanyň Garagum çölüniň ortasynda gurýan «Altyn asyr» kölüne ýörite resmi sapar geçirildi. Ministrlikleriň, parlamentiň, Ylymlar akademiýasynyň agzalary bilen bilelikde Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň, Ýewropa Bileleşiginiň, BMG-niň wekilleriniň, daşary ýurtly diplomatlaryň gatnaşmagynda kölüň Ak Ýaýla atly ýeriniň golaýynda geçirilen dabaranyň kölüň gurluşygyndaky üstünliklere bagyşlanandygyny milli media habar berdi.
2000-nji gurlup başlanan «Altyn asyr» kölüniň birinji tapgyry 2009-njy ýylda tamamlandy. Oba hojalygynda ulanylan zeý suwlary toplamak üçin niýetlenen bu proýektiň bahasy 4.5 milliard amerikan dollary möçberde kesgitlenýär.
Türkmenistan döwleti kölüň gurluşygyny taýy bolmadyk ägirt uly ekologik proýekt diýip atlandyrýar, şeýle-de özüniň ekologiýa taýdan işlerine üstünlikli diýip baha berip, tebigaty goramak boýunça öz tejribelerine bütin dünýäde uly talabyň bardygyny habar berýär.
Şol bir wagtyň özünde-de “Altyn asyr” köli barada ylmy-barlaglara degişli garaşsyz maglumatlar halkara derejesinde, dünýä metbugatynda köp göze ilmeýär.
Azatlyk Radiosy Garagum çölüniň ortasyndaky “Altyn asyr” kölüniň şu günki ýagdaýy, onuň gurulan böleginiň ýedi ýylyň dowamynda tebigata ýetiren täsirleri bilen gyzyklanyp, Türkmenistanly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Küştçi grossmeýster, ozalky dünýä çempiony Anatoliý Karpow Dünýä küşt federasiýasyna prezident bolmaga dalaşgärdigini aýdýar. Emma onuň bäsdeşi Kirsan Ilýumžinow Kremliň goldawyna daýanýar.
Dünýä Küşt federasiýasynyň prezidentligine dalaşgärligiň daşyndaky konflikt köp hepde bäri dowam edýär. Aprel aýynyň aýagynda Orsýetiň prezidentiniň kömekçisi we Orsýeti küşt federasiýasynyň 32 agzadan ybarat gözegçiler geňeşiniň wekili Arkadiý Dworkowiçiň aprel aýynyň aýagynda aýtmagyna görä, Federasiýa Galmygystanyň prezidenti Kirsan Ilýumžinowyň gaýtadan saýlanmagyna goldaw bermekçi.
Ilýumžinowa berilýän goldaw
Ilýumžinow Dünýä küşt federasiýasyna 1995-nji ýyldan bäri baştutanlyk edýär.
Dworkowiç Ilýumžinowy goldamak boýunça kararyň Orsýet küşt federasiýasynyň we beýleki federasiýalaryň agzalary bilen geçirilen ençeme konsultasiýalaryň netijesinde kabul edilenligini aýtdy we köpçüligiň Ilýumžinowyň kandidaturasyny goldamaga taýýarlyk bildirenligini belledi.
Bu täzelikler Orsýetiň iň abraýly grossmeýsterleriniň biri, 1975-1985 ýyllar aralygynda Dünýäniň resmi çempiony we 1993-99 ýyllarda Dünýä küşt federasiýasyndan dünýä çempiony bolan Anatoliý Karpow üçin täzelik boldy.
Orsýetiň prezidentiniň kömekçisi Arkadiý Dworkowiçiň beýannamalaryna garamazdan, Karpow Dünýä küşt federasiýasyna prezidentlige dalaşgär hökmünde milli federasiýalaryň köpüsiniň goldawyna eýe boldy. Üstesine, 14-nji maýda Orsýet küşt federasiýasynyň maslahatynda Ilýumžinow däl-de, hut Karpow ses köpçüligini gazandy.
Bu duşuşyga gatnaşmadyk Dworkowiç ses berişligiň netijelerini ret edip, ýene-de Ilýumžinowyň kandidaturasyny goldap çykyş etdi.
Anatoliý Karpow Dworkowiç bilen Ilýumžinow ses berişligiň netijelerini üýtgetmäge ukyply däl diýip, hasap edýär. “Men Orsýetiň ähli künjeklerinden bolan delegatlaryň gatnaşmagynda geçirilen açyk ses berişlikde ýeňiş gazandym. Men öz ýurduma wekilçilik etjegime buýsanýaryn” diýip, Karpow belledi.
Orsýet küşt federasiýasynyň köp agzalarynyň, Dworkowiçiň milli guramalara Karpowy goldamaň diýip, duýduranlygy barada habar berenligini Anatoliý Karpow belledi we Dworkowiçiň Kremliň goldawyna daýanýanlygyny çak etdi.
Geçen hepde-de Orsýet küşt federasiýasynyň jaýy elinden alyndy, Federasiýanyň başlygy Anatoliý Bah bu wakany Dworkowiçiň Ilýumžinowy goldamak talabynyň ýerine ýetirilmänligi sebäpli federasiýa garşy ulanylan jeza diýip atlandyrdy.
Karpowy goldaýanlar
Jemgyýetçilik kampaniýasyny alyp barýan Anatoliý Karpow Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolup, öz planlaryny mälim etdi.
Karpow Dünýä küşt federasiýasyna ýolbaşçy wezipesine dalaş edip, küşt dünýäsinde ýagdaýy gowulandyrmak isleýänligini mälim etdi. Ol öz isleginiň şeýle garşylyk döretmegine nämäniň sebäp bolanlygyna geň galýar.
Anatoliý Karpow käbir kynçylyklaryň bardygyny, emma üstünlikleriň hem az däldigini belläp, 30 ýurtdan gowragynyň ony goldamak kararyna gelenligini, şol ýurtlardaky küştçüleriň sany hasaba alnanda olaryň Ilýumžinowy goldaýanlardan ençeme esse artykmaçdygyny aýtdy.
Dünýä küşt federasiýasyna ýolbaşçy bellenen ýagdaýynda Karpow ýagdaýyň çürt-kesik gowulanjagyna ynam baglady. Anatoliý Karpow 165 ýurdy öz içine alýan Dünýä küşt federasiýasynda Orsýetiň guramanyň diňe bir agzasy bolup durýanlygyny belledi.


text:
Azerbaýjanyň prezidentiniň gyzy Leýla Aliýewa hakda näme pikir etseňizem, onuň “ýiti” zehininiň bardygyny boýun almaly bolýar.
Aslynda awtoritar prezident Ylham Aliýewiň iň uly gyzynyň medeniýet, sungat we jemgyýetçilik meseleleri bilen gyzyklanmalaryndan çen tutsaň, ol hemme zada burnuny sokup çykypdyr.
Ol ejesine degişli Geýdar Aliýew adyndaky haýyr-sahawat fondunyň wise-prezidenti bolmak bilen bir hatarda Azerbaýjanyň awiasiýa we aragatnaşyk ulgamynyň hem möhüm aktýorlarynyň biridir. Şeýle-de ol, nädibem bolsa bir zatlar edip, “Baku” atly moda žurnalynyň baş redaktorlygy wezipesini hem alyp barmaga wagt tapýar.
Aliýewanyň gözüňi gamaşdyryjy web-saýtyna seretseň, ol: işewür halypa, dostluk ilçisi we daşky gurşaw ugrunda göreşiji bolmagy gazanypdyr.
Aslynda hakykatyň gözüne içgin seredenimizde, ol hem suratkeş, hem kino prodýuseri, hem şahyr, garaz, renessans döwrüniň (täzeden direliş döwrüniň) zenany ýaly bolup görünýär. (Iň bärkisi çeper höwesjeňlik derejesinde.)
Ýaňy-ýakynda onuň goşgularynyň biri bäşinji synp mekdep okuwçylarynyň kitabyna girizilende, onuň edebi talanty-da “ykrar edildi”.
Aliýewanyň merhum atasy, şeýle hem Azerbaýjanyň ozalky prezidenti Geýdar Aliýewiň şanyna düzen “Elegiýasy” Jafar Jabbarali ýaly görnükli azerbaýjan ýazyjylarynyň eserleri bilen bir hatarda okuw kitaplarynda peýda boldy.
Ynha, şu aşakdaky gysgajyk setirlerde beýan edilişi ýaly, bu setirler garaşsyz Azerbaýjanyň üçünji prezidentine bolan çuňňur hormaty we Aliýewanyň merhum atasynyň dünýeden ötmegi bilen baglanyşykly gynanjyny äşgär edýär:
Ýyldyz sary uçýan bir guş bolsadym
Ýollarymy ýagtyltsady ýagty aý
Şol ýerde men saňa duşup bilsedim
Soň gaýtsadyk bile Dünýämize taý
Gulak sal gussamyň pyşyrdysyna
Men oňat bilýärin aýralyk näme
Ýeller ýaýratsady agysyn kalbyň
Bu ümmülmez dünýä, bu giň äleme
(Leýla Aliýewa)
Galan alty topbakda-da şol bir ruhy ahwalda hem äheňde dowam edýän bu goşgy umumylykda ýurtda goldaw tapmady we hatda onuň orta mekdepleriň okuw kitabyna girizilmegini tankyt edenlerem boldy.
Aslynda käbir adamlar goşgynyň kitapda neşir edilmegini onuň edebi talantyndan beter Aliýewanyň Azerbaýjandaky “abraýy” üçin edilen tagalla diýip hasaplaýarlar. Görnükli ýazyjy Akram Aýlişli Azatlyk Radiosynyň Azerbaýjan gullugyna bu barada şeýle gürrüň berdi: “Belki-de, ol gyzyň (Aliýewanyň) özem bilýändir bu barada. Ýaranjaňlyk ýurduň içinde şeýle bir rowaç aldy welin, belkem, kimdir biri bu goşgyny alaga-da kitaba ýelmändir. Mekdep kitaplary hiç haçan häzirki ýaly erbet bolmandy”.
Oppozisiýadaky blogger we aktiwist Zaur Gurbanly 25-nji sentýabrda bu şygyr hakda şeýle ýazdy: “Bu diktator Ylham Aliýewiň gyzynyň döredijiligi. Gör, biz nirä barýas. Çagalary zäherlemegiň bir ýoly bu. Biz elimizden geldigiçe protest bildirmeli”.
Gynansagam, Gurbanly demonstrasiýalara gatnaşmaga mümkinçilik tapyp bilmedi. Ol 29-njy sentýabrda bikanun neşe ýaýratmakda güman edilip, şeýle-de onuň iş otagyndan tapylan “bikanun resminamalar we zatlar” sebäpli hukuk goraýjy edaralar tarapyndan saklanyldy.
Häkimiýetler “Elegiýa” baradaky düşünişmezliklere ähmiýet bermezlige çytraşýar. Azerbaýjanyň Bilim ministrliginiň mekdep kitaplary baradaky bölüminiň müdiri Faik Şahbazly goşgynyň mekdep antologiýasyna girizilmegini “adaty” zat diýip düşündirdi.
“Ol esasy kitaba girizilmän, goşmaça gollanmada ýerleşdirildi. Goşgynyň özi örän ajaýyp” diýip, ol öz pikirini mälim etdi.
Kollin O’Konor Azatlyk Radiosynyň Azerbaýjan gullugynyň habarçysydyr. Şahnaz Baýlargyzynyň tagallalary bilen ýazyldy.


text:
Daşary ýurtlarda ýaşaýan, bilim alýan ýa işleýän türkmenistanlylar Türkmenistana baranlarynda jemgyýetde, resmi edaralarda nähili ýagdaýlara duş gelýärler? Nähili tejribeleri başdan geçirýärler? Türkmenistany özleriniň ýaşaýan, okaýan ýa-da işleýän ýurtlary bilen deňeşdirenlerinde nähili tapawutlary görýärler?
Türkiýede ýaşaýan we ýakynda Türkmenistana baryp gaýdan Bahar we Merjen öz başdan geçiren ýagdaýlary barada Azatlyk Radiosyna gürrüň berdiler.
Dünýä Türkmenleri gepleşigini diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň:


text:
Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň başlygynyň orunbasary, daşary işler ministri Reşit Meredow 22-nji sentýabrda BMG-niň Baş Assambleýasynyň ýetmiş birinji sessiýasynda çykyş edip, dünýä liderlerini konfliktleri çözmekde BMG-niň Düzgünnamasynyň ýörelgelerine eýermäge çagyrdy.
Ol dünýäniň dürli ýerlerindäki konfliktleriň ýitileşmegine, harbylaşmagyň we halkara kanunçylygyny sylamazlygyň ýokarlanmagyna ünsi çekip, konfliktleri çözmäge gönükdirilen halkara konwensiýalaryny we şertnamalaryny bilelikde ulanmagy ündedi.
“Dünýä reallyklarynyň häzirki ýagdaýy […] döwletleriň we esasy halkara guramalarynyň, umumy maksada ýetmek – halkara parahatçylygyny we howpsuzlygyny üpjün etmek, şu günki bütindünýä düzgüniniň esaslaryny düzýän kanun we guramaçylyk çarçuwasyny gorap saklamak üçin, has ýakyndan we has utgaşykly özara hereket etmegini barha kän we obýektiw ýagdaýda talap edýär» diýip, Meredow Baş Assambleýada eden çykyşynda aýtdy.
Ol şu günki günde milli serhetlerden aşan we parahatçylyga we durnuklylyga wehim salýan howp- hatarlar, adam ahlagynyň çägine sygmaýan syýasy we ideologiki doktrinalar, terrorizm barada durup geçip, bularyň indi bütindünýä düzgüniniň tutuş sistemasyna, onuň prinsiplerine, gymmatlyklaryna we esaslaryna wehim salýandygyny aýtdy.
“Hut şu sebäbe görä hem oňa garşy göreş ählumumy we global, regional we milli derejelerde, emele gelen ýagdaýyňanyk aýratynlyklaryny we syýasy hem-de sosial reallyklary nazara almak bilen alnyp barylmaly» diýip, Reşit Meredow sözüniň üstüni ýetirdi.
Şeýle-de ol Türkmenistanyňbu ugurda degişli halkara, regional we globaltutumlaryň durmuşa geçirilmegi ugrunda tagalla edýändigini belledi.
Türkmenistanyň daşary işler ministri Türkmenistanyň, Aral deňzini halas etmek baradaky halkara fonduň başlyklygyny kabul edeninden soň, bu işi ilerletmek barada regionyň beýleki ýurtlary we BMG-niň agentlikleri bilen maslahat etjekdigini hem habar berdi.
Meredow sözüniň soňunda Türkmenistanyň global howpsuzlygy gorap saklamak we pugtalandyrmak, BMG-niň ykdysady, sosial, ekologiýa, ynsanperwerçilik ugurlarynda we beýleki pudaklarda kabul eden programmalaryny durmuşa geçirmek babatdaky hyzmatdaşlygyny mundan beýlägem dowam etdirjekdigini, bu ugurda syýasy we diplomatik tagallalaryny gaýgyrmajakdygyny aýtdy.


text:
Eýsem Türkmenistanda adam hukuklary babatda nähili ilerlemeler, nähili kynçylyklar bar? Azatlyk Radiosy prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň Amerikanyň Birleşen Ştatlaryna saparynyň öňüsyrasynda ýurtdaky hukuk ýagdaýy barada pikirini aýtmagyny sorap, adam hukuklaryny goraýan Türkmen Helsinki toparynyň başlygy Täjigül Begmedowa ýüz tutdy. Söhbetdeşligi Ýowşan Annagurban alyp bardy.
Azatlyk Radiosy: Täjigül, Türkmenistanda adam hukuklarynyň berjaý edilişini gowulaşdyrmak barada aýdylýan sözlere we işe nähili garaýarsyňyz?Täjigül Begmedowa:
Prezident Berdimuhamedow her çykyşynda diýen ýaly jemgyýeti liberallaşdyrmaga we adam hukuklary babatdaky ýagdaýy gowulaşdyrmaga çagyrýar. Hatda ol «Döwlet adam üçin» diýen şygary öňe sürdi. Emma diňe şu tomusda bolan zatlary ýatlalyň. Goşa raýatlyk babatdaky problemalar, žurnalist A.Rahymowyň deportasiýa edilmegi, žurnalist är-aýal Mätiýewleriň ýurtdan çykmagyna döredilen emeli päsgelçilikler, iýun aýynda Umyda Jumabaýewanyň goýberilmezligi, Gyrgyzystanda okaýan studentlere bökdençlik döredilmegi. Munuň üstüne döwlete degişli däl guramanyň 30 müňden gowrak adamy öz içine alýan «gara sanaw» maglumatyny hem goşalyň. Türkmen tarapy bu meseleleriň hiç biri barada anyk bir zat aýtmady.
Mundanam başga, sud reformasy, türme sistemasy babatdaky reforma doňup galdy. Jaýy ýykylan ýa jaýlary indi ýykyljak adamlaryň meselesini çözmekdäki süýrenjeňlik dowam edýär. Korrupsiýa bolsa aldygyna ösmek bilen…
Azatlyk Radiosy: Siz Nyýazow döwründen tapwutlylykda käbir oňyn üýtgeşmeleriň bolandygy baradaky optimistik pikirleri inkär edýärsiňizmi?Täjigül Begmedowa:
Prezidentiň täze partiýalary açmak baradaky çagyryşy türkmen ýagdaýy bilen o diýen tanyş bolmadyk adamlarda belli bir optimizm döretdi. Ýöne ekspertler bada-bat prezidentiň goýýan şertlerine, partiýanyň döwlet liniýasyny ýöretmelidigine, oba hojalyk partiýasy bolmalydygyna ünsi çekdiler. Netijede biz garaşsyz partiýa däl-de, ýurtdaky ýeke-täk partiýanyň ekiztaýyna eýe bolýarys.
Türkmenistanda häkimiýet çalşanda syýasy sebäpler esasynda basylan adamlaryň azat edilmegine umyt edilipdi. “Human Rights Watch”, “Amnesty Internatinal” guramalarynyň, biziň guramamyzyň alada bildiren tussaglarynyň ykballary henizem näbelliligine galýar. Žurnalist Ogulsapar Myradowanyň şübheli ýagdaýda türmede ýogalanyna dört ýyl boldy. Emma häkimiýetler bu işi, şol sanda Ogulsaparyň kärdeşleri Amangylyjowyň, Hajyýewiň işlerini derňemek boýunça komissiýa hem döretmediler. Bularyň işleriniň galplaşdyrylandygy göze görnüp dur. Olar şindi hem türmede otyr we olara birnäçe ýyllap ne ýakynlary bilen duşuşmaga, ne öýlerinden azyk almaga rugsat edildi. Bize gowuşýan habarlara görä, tussaglaryň köpüsiniň ýagdaýy şeýle.
Türkmen türmelerindäki ýagdaý çynlakaý alada döredýär, emma häkimiýetler ol ýere Halkara Gyzyl Haç komitetiniň we döwlete degişli däl guramalaryň synçylarynyň baryp görmegine rugsat bermeýärler. Munuň üstesine, öz hak-hukugy üçin ýerli häkimiýetlere arz eden raýatlaryň hem ýanalýandygy eşidilýär.Azatlyk Radiosy: Siz şeýle raýatlar, ýagny häkimiýetelere arz edeni üçin ýanalýan adamlar barada anygrak aýdyp bilmezmisiňz?Täjigül Begmedowa:
Aýdaly, Balkan welaýatyndan, Sakar obasynyň ýaşaýjysy Amangelen Şapudakow agyz suwy meselesinde arz edeni üçin häkimiýetler tarapyndan ýanalyp ýör. Biraz öň türmede gümürtik ýagdaýda ölen Şiri Geldimyradow hakynda habar geldi. Ol bikanun türmä basylan ogullaryny boşatmak üçin arz edip, ahyrynda beýleki ogullary bilen bilelikde türmä basylypdyr. Onuň ýedi oglunyň türmede oturandygyny aýdýarlar.
Ýa-da bolmasa häkimiýetler aşgabatly Akjagüliň «Gaudan» mikroraýonyndaky hususylaşdyrylan kwartirasyny elinden alypdyrlar. Sazak Begmedow 2002-nji ýylda şol wagtky şäher häkimi Derýa Orazowyň bikanun işlerinden şikaýat edeni üçin 4 otagly, hususylaşdyrylan kwartirasyndan mahrum boldy, uruldy, paýtagtdan çykaryldy. Häkimiýetler onuň şikaýatlaryna diňe başdansowma jogap bermek bilen oňýarlar.Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda häkimiýet çalşandan soň prezidentiň ýanynda raýatlaryň arza-şikaýatlaryna seretmek boýunça ýörite kommissiýanyň döredilendigi habar berlipdi. Bu komissiýanyň işi nähili boldy? Täjigül Begmedowa:
Gynansak-da, il içinden gelýän habarlara görä, bu komissiýadan hem netije az boldy. Has dogrusy, prezidentiň ýanyndaky komissiýa gaty ýaramaz işleýär. Başda onuň daşynda uly şowhun turuzdylar. Emma ol komissiýa diňe arzalary kabul edýär we awtomatiki usulda üstünden arz edilýän adamlara ýa gurama geçirýär. Ýa-da bolmasa ol arzalara, derňemäge esasyň ýokdugyny aýdyp, başdansowma jogap berilýär. Kanun goraýjy guramalarda işleýän çinownikler bolsa, ozalkylary ýaly, temmisiz galmagyny dowam etdirýär. Raýatyň hukuklaryny basgylany üçin temmi berlen ýeke resmi barada hem habar çykmady.Azatlyk Radiosy: Türkmen raýatlary BMG-niň Adam hukuklary boýunça komissiýasy ýaly halkara guramalaryna ýüz tutmak hukuklaryndan peýdalanmaýarmy?Täjigül Begmedowa:
Biz şeýle synanyşyklaryň, ýagny BMG-niň Adam hukuklary boýunça komissiýasynda hasaba alnan şikaýatlaryň onlarçasyny bilýäris. Mysal üçin, 2002-nji ýyldaky kast ediş synanyşygy diýilýän iş boýunça we beýleki hukuk bozmalar hakynda şikaýat edilipdir. Ol şikaýatlaryň käbiri hasaba alynmak stadiýasynda bolsa, bir topary seredilmek stadiýasynda. Golaýda türk raýaty M. A. (Men onuň adyny aýtmakdan saklanýaryn – T.B.) şol gurama şikaýat arzasyny ýollady. Ol türkmen kanun goraýjylarynyň özüni talap, soňundanam türmä basandyklaryny aýdýar.
Häzir M.U. BMG-niň Adam hukuklary komissiýasyna şikaýat arzasyny taýynlaýar. Ol öz adamsy türkmen türmesinde dereksiz ýitendir diýip güman edýär. Meniň pikirimçe, wagty gelende, halkara düzgüni boýunça, Türkmenistan bu guramanyň soraglaryna jogap bermeli bolar.
Azatlyk Radiosy: Siziňçe, halkara guramalarynyň hukuk meselesinde türkmen raýatlaryna nähilidir kömek edip bilmegine umyt barmy? Kähalatda bu guramalaryň işi hakynda göwnüçökgün pikirler eşidilýär.Täjigül Begmedowa:
Halkara guramalarynyň türkmen raýatlaryna edip biljek kömeginiň derejesi şol raýatlaryň özlerine hem bagly diýip pikir edýärin. Eger-de raýatlar gorkup ýa çekinip, öz meselelerini aýtman ýa başga birleriniň aýdaryna garaşyp otursalar, halkara guramalary olara kän kömek edip bilmez. Islendik meselede bolşy ýaly, bu ýerde hem taýagyň iki ujy bar. «Dymmak razylygyň alamaty» diýilýär. Eger halk köpçüligi, biknunçylyga sezewar bolan ýagdaýynda ýa şeýle zada şaýat bolanda dymýan bolsa, ol öz durmuşyndan we häkimiýetleriň edýän zatlaryndan razy hasaplanyp biler. Şu sepäpden, eger hukuklaryňa eýe bolmak isleseň, ýeriňden turmaly-da, öz sözüňi aýtmaly. Şonda halkara guramalary has gowy kömek edip biler.Azatlyk Radiosy: Bilşimiz ýaly, Türkmenistan öz halkara abraýynyň ýokarlanmagy barada alada edýär. Siziňçe, resmi Aşgabat, türkmen raýatlarynyň halkara guramalaryna barha we barha köp ýüzlenmezligi, netijede Türkmenistanyň hakytdanam hem öz halkara borçlaryny ýerine ýetirýän ýurt bolmagy üçin näme etmeli?Täjigül Begmedowa:
Resmi Aşgabat raýatlary yzarlamagy, ýanamagy bes etmeli we syýasy tussaglar, wyždan bendileri diýilýänleriň türmeden boşadylmagy baradaky şikaýatlary diňlemeli. 2006-njy ýylyň sentýabrynda türmede ýogalan žurnalist Ogulsapar Myradowanyň ölüminiň sebäplerini derňemäge başlamaly. Adam hukuklaryny üpjün etmek, Nyýazow režimi tarapyndan bikanun ejir çeken raýatlaryň ählisini aklamak we olara kompensasiýa tölemek boýunça ählumumy prosese başlamaly. Raýatlara hakyky hereket azatlygyny bermeli, «gara sanawlary» ýatyrmaly we olary düzýän resmilere temmi bermeli. Metbugat azatlygyna, žurnalistleriň ýurt içinde arkaýyn öz işini edip bilmegine şert döretmeli. Döwlete degişli däl guramalaryň döwlet tarapyndan päsgelçiliksiz işläp bilmegine, şol sanda daşary ýurtlarda hasaba alnan jemgyýetçilik guramalarynyň Türkmenistanyň içinde işlemegine şert döretmeli.


text:
Günorta Afrikada aparteida garşy göreşiň simwoly bolan Nelson Mandela penşenbe güni 95 ýaşynda aradan çykdy. Dünýäniň liderleri, meşhur şahsyýetleri we ýönekeý adamlar Mandelanyň hatyrasyna matam tutýarlar.
Günorta Afrikanyň prezidenti Jakob Zuma Mandelanyň Ýohannesburgdaky öýünde maşgalasynyň ýanynda “rahatlyk” bilen dünýäden ötendigini aýtdy.
Günorta Afrikanyň ýaşaýjylary Ýohannesburgda we Soweto şäherinde jemlendiler we aýdym aýdyp Mandela bilen hoşlaşdylar.
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-Moon Mandelany “adalatyň pälwany” diýip atlandyrdy.
Günorta Afrikada apparteid döwründe 27 ýylyny türmede geçiren Mandela köpmilletli ýurtda demokratiýanyň düýbüni tutan liderdir. Mandela 1994-nji ýylda ýurduň ilkinji garaýagyz prezidenti boldy.


text:
Paýtagt Aşgabat Täze ýyl baýramyny bellemäge taýýarlyk görüp başlady. 8-nji dekabrda şäheriň käbir köçelerinde emeli täze ýyl arçalary dikilip, olar dürli-dürli oýnawaçlar bilen bezeldi. Şu ýyl täze ýyl arçalarynyň esasy bezegi bedew at boldy.
Bu bezeg işleri şäher häkimligi tarapyndan amala aşyrylýar. Häkimligiň işgärleriniň aýtmaklaryna görä, bu maksat üçin ýörite pul goýberilýär. Adat boýunça, şäheriň esasy köçeleriniň ugrundaky ösüp oturan arçalar hem bezelýär. Olardan, esasan, dürli-dürli reňkli çyrajyklar, zerler asylýar.
Adatça, döwlete degişli edara-kärhanalaryň, dürli derejedäki okuw jaýlarynyň binalarynyň daş-töwereginde ösüp oturan bu arçalary şol edara-kärhanalaryň özleri bezemeli.
Käbir döwlet guramalary ýörite emeli arçalary-da dikýärler. Häzir bu hili arçalary Berkararlyk etrap häkimliginiň, Demir ýol ministrliginiň, Magtymguly adyndaky türkmen döwlet uniwersitetiniň we beýleki döwlet guramalarynyň binalarynyň öňünde görmek bolýar.
Häkimligiň käbir işgärleriniň aýtmaklaryna görä, edara-kärhanalaryň arasynda iň owadan täze ýyl bezegi boýunça ýörite bäsdeşlik hem geçirilýär. “Bu bäsdeşlik Aşgabadyň häkimligi tarapyndan geçirilýär. Şonuň üçin her bir edaranyň ýolbaşçysy täze ýyl bezegini başardygyndan has owadan etjek bolýar” diýip, paýtagtyň häkimliginiň işgäri 36 ýaşly Maksat gürrüň berýär.
Emma, bu bäsdeşlik üçin edilýän çykdajylaryň şol döwlet edara-kärhanlaryň işgärleriniň gerdenine düşýändigi hem aýdylýar. Magtymguly prospektinde ýerleşýän demirýol keselhanasynyň işgärleriniň käbirleriniň aýtmaklaryna görä, şu ýyl olardan bu bezeg işleri üçin 30 manat ýygnalypdyr.
Paýtagtyň käbir orta mekdeplerinde hem täze ýyl bezegleri üçin okuwçylardan pul ýygnalýandygy aýdylýar. Aşgabadyň 55-nji orta mekdebinde bu cäre üçin her klasdan 20 manat ýygnalypdyr. Paýtagtyň çeträginde ýerleşýän 14-nji orta mekdepde bolsa her okuwçydan 5 manat ýygnalandygy aýdylýar.
Käbir döwlet guramalarynda bezeg işleri üçin ýygnalýan puluň möçberi şol guramalarda işleýänlere ýa okaýanlara aýdylsa, käbirlerinde bu barada hiç zat aýdylmaýar, dine aýlykdan ýa stipendiýadan tutulyp, alnyp galynýar.
Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň 3-nji kursunyň studenti Aýlaryň aýtmagyna görä, bu ýokary okuw jaýynyň studentlerine bezeg işleri üçin stipendiýalaryndan pul tutuljakdygyny habar beripdirler. Emma onuň möçberi barada hiç zat aýtmandyrlar.
“Biziň uniwerstitemiziň studentleri indiki aý stipendiýalaryny alanlarynda näçe pul tutulandygyny bilerler. Geçen ýylam şeýle bolupdy. Şonda stipendiýamyzy alanymyzda 40 manat kem çykdy. Ol puluň täze ýyl ýolkasyny bezemek üçin tutulandygyny aýtdylar” diýip, Aýlar gürrüň berýär.
Aýlaryň aýtmagyna görä, onuň okaýan uniwersitetinde 2-3 ýyl mundan ozal pul ýygnalyp satyn alnan şol öňki täze ýyl arçasy hem-de bezegler ulanylýar. “Iň soňy öňki satyn alnan arça we bezegler ulanylýar. Ýöne, muňa garamazdan, her ýyl stipendiýamyzdan pul tutulýar. Şol pullaryň nirä gidýändigi näbelli” diýip, Aýlar Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde Täze ýyl baýramçylygynyň käbir okuw jaýlarynda gurnalyşyna öz garaýşyny beýan etdi.
Ýeri gelende aýtsak, döwlet edara-kärhanalarynyň işgärleriniň hem-de orta mekdeplerde okaýan okuwçylaryň ene-atalarynyň Täze ýyl baýramynda edýän çykdajylary diňe täze ýyl bezegi bilen çäklenmeýär.
Täze ýyl baýramy golaýlaşdygyça, bazarlarda bahalar ýokary galyp, bu ýagdaý maşgalalaryň ykdysady ýagdaýyna öz duýarlykly täsirini ýetirip başlaýar.


text:
Bawariýa Sowet Respublikasy
Bawariýa Sowet Respublikasy — Oktýabr sossialistik rewolýussiýasynyň täsiri bilen Germaniýada ýaýbaňlanan rewolýussion ýokary göteriliş netnjesinde 1919 ýylynyň 13 aprelinde Bawarnýada dörän sowet respublikasy. Ol 1919 ýylynyň 1-nji maýyna çenli dowam edýär. 1918 ýylynyň Noýabr rewolýussiasyndan soň häkimiet başyna geçen sagçy s-d-laryň liderleriniň dönükçilikli syýasat ýöretmegi zerarly Bawariýada synpy göreş has ýitileşipdwr. Rewolýussion hereketiň çuňlaşmagyndan we öz täsiriniň ýitirilmeginden howatyrlanan Bawariýa s-d-lary köpçüligi aldamak maksady bilen sowet adyna perdelenen hökümet döretjek bolup synanyşypdyrlar. Kommunistler olaryň bu planlaryny paş edipdir. Emma Tolleriň baştutanlygyndaky «garaşsyz s-d-lar» 1919 ý-yň 7 aprelinde Sowet respublikasyny yglan edýärler. Tolleriň hökümeti halkyň bähbitlerini goramak üçin hiç bir iş geçirmändir, iş ýüzünde ol ýöne hyýaly sowet respublikasy bolupdyr. Buržuwa diktaturasyny aç-açan dikeltmek maksady bilen kontrrewolýussionerler tarapyndan guralan pitne Mýunhen işçileri tarapyndan basylyp ýatyrylýar. 13 aprelde Mýunhende häkimiýet kommunistleriň eline geçýär. Respublikanyň ýokary häkimiýeti bolan Hereket ednji komitet we kommunistleriň (E. Lewineniň we b-yň) başda durmagynda "Ýerine ýetiriji sowet" döredilýär. Hereket ediji komitetiň we Ýerine ýetiriji sowetiň düzümüne «garaşsyz s-d-dar» hem giripdir. B.S.R-nyň hökümeti proletar diktaturasynyň programmasyny amala aşyryp başlaýar: kärhanalarda işçi kontrollygyny giriznär, buržuwany ýaragsyzlandyrmaga girişýär, banklary millileşdirýär, Gyzyl Goşun düzýär, kontrrewolýussiýa garşy göreşmek boýunça adatdan daşary komissiýa döredýär. Emma Bawariýa kommunistleri öz işlerinde birnäçe ýalňyşlyklar goýberýärler. Olar garyp we orta daýhanlaryň ýagdaýlaryny gowulandyrmak, işçi synpy bilen daýhanlaryň birleşigini dikeltmek üçin gaýra goýulmasyz çäreler görmediler, içerki kontrrewolýussiýa garşy göreşde ýaýdanjaňlyk etdiler. B.S.R-na garşy Ebertiň-Şeýdemanyň merkezi german hökumetiniň birleşen ýaragly güýçleri we beýlekiler çykyş etdiler. Respublikanyň ýeňilmegine «garaşsyz s-d-laryň» başbozarlygy sebäp bolupdyr, olar töhmet we şugulçylyk edip, kommunistleriň hökümetiň düzümünden gitmeklerini gazanypdyrlar, soňra olaryň garşysyna front açypdyrlar. 1919 ýylynyň 1 maýynda B.S.R. dargadylýar, emma Gyzyl Goşunyň esgerleri şäheriň köçelerinde 5 maýa çenli söweşler alyp barýarlar.


text:
Orsýet Gürjüstanyň täze hüjüme taýýarlyk görüp, gaýtadan ýaraglanýandygyny mälim etdi. Bu barada Moskwada geçirilen metbugat konferensiýasynda Orsýetiň Baş ştabynyň ýolbaşçysynyň orynbasary Anatoliý Nagowisin habar berdi.
Düýn, 4-nji awgustda Orsýet Günorta Osetiýadaky goşunlaryny söweş taýýarlygyna getirendigini habar beripdi.
Muňa Gürjüstan bilen Günorta Osetiýanyň serhetlerinde dartgynlylygyň artmagynyň sebäp bolandygy, emele gelen dartgynlylygy gowşatmak maksady bilen şeýle görkezmäniň berlendigi maglumatda aýdylýar.
Anatoliý Nagowisiň, Moskwada geçirilen metbugat konferensiýasynda eden çykyşynda, Orsýetiň gürji-abhaz hem-de gürji-osetin konflikti zolagynda hiç bir hüjümi planlaşdyrmaýandygyny, emma Tbilisini “agressor” diýip hasaplaýandygyny mälim etdi.


text:
Owgan resmileriniň ýurduň Parwan welaýatynda neşäniň bikanun önümçiliginiň soňuna çykylandygy baradaky beýanaty ýerli ilatyň nägileligine sebäp boldy. Köpleriň bellemegine görä, görülýän çärelere garamazdan, regionda narkotik serişdeleriniň önümçiligi, satuwy we dolanyşygy dowam edýär.
Zir-zibilli köçäniň bir gyrasynda, hapa suwlaryň akymynyň bir ýanynda bulaşyp, Hamid atly bir neşekeş sary gutujykdan geroin çekip ýatyr. Ýüzüni tüý basyp giden, hapa bir ýorgana bürenen ýetginjek ulanyp oturan geroinini şäheriň esasy söwda köçesi – Çarikardandan satyn alandygyny aýdýar. Onuň sözlerine görä, şol köçedäki söwdagärler ähli zady - beňden başlap tä geroine çenli satýarlar.
“Ähli kişi beňi we geroini ýa satýandyr ýa-da ulanýandyr. Men hökümetiň mundan habarlydygyny ýa däldigini biljek däl. Bärde ähli kişi neşäni satýar ýa-da ulanýar. Eger-de siz bazarlary aýlansaňyz, onda kiçijik gaplara salnyp, satylyp oturan geroini görersiňiz” diýip, Hamid gürrüň berýär.
Emma Hamidiň gürrüňi ýerli resmileriň sözlerine çapraz gelýär. Döwlet işgärleri Parwan welaýatynda neşäniň bikanun önümçiliginiň we ýaýradylşynyň öňüniň alnandygyny aýdýarlar. Fewralda Parwan welaýatynyň häkimi Abdul Basir Salangi neşäniň önümçiliginiň togtadylandygyny habar beripdi. Şeýle-de ol howpsuzlyk güýçleriniň welaýata neşäniň girmeginiň we ondan çykarylmagynyň öňüni almagy başarandyklaryny aýdypdy.
Her gün müňlerçe neşekeş meniň dükanymyň öňünden geçýär. Bärde neşe hiç bir bökdençsiz satylýar.
Çarikardanda bir dükanyň eýesi Habibullanyň sözlerine laýyklykda, hökümet neşäniň ýaýramagyna garşy juda az tagalla edýär: “Her gün müňlerçe neşekeş meniň dükanymyň öňünden geçýär. Bärde neşe hiç bir bökdençsiz satylýar. Bulary ähli ýerde, açyk bir görnüşde satyn alyp bolýar. Hökümet muny bilýär, ýöne garşysyna hiç zat edenok. Bu barada bilibem, hiç zat etmese, hökümet neşeden heläk bolýanlaryň ölümine şärikdir”.
Saglyk ugrundan resmileriň berýän statistikasyndan çen tutulsa, onda Parwan welaýatynda neşekeşleriň sany artypdyr. Sanlardan çen tutulsa, neşe ulanýanlaryň sany 2010-njy ýylda 7 müň bolan bolsa, şu ýylyň başynda bu 15 müňe deň bolupdyr.
Parwan welaýatynyň ýaşaýjylary ýerli resmileri neşe meselesini duşundan geçirip, problema çynlakaý çemeleşmezlikde aýyplaýarlar. Käbirleri resmileriň hatda neşe söwdasynda elleriniň bardygyny hem aýdýarlar.
Parwan welaýatynyň häkiminiň metbugat wekili Ruşna Khaled bular ýaly aýyplamalary inkär edýär: “Men ýokary derejeli resmileriň neşe gaçakçylygyna we söwdasyna dahylynyň bardygy baradaky habarlary dolulygyna ret edýärin. Parwan welaýatynyň resmileriniň munuň bilen hiç hili ilteşigi ýok. Bolup hem bilmez”.
Emma ýerli ýaşaýjylaryň biri Abdul Waseh Saeedkhali ýerli resmileriň neşäniň ýaýradylmagynda möhüm orny eýeleýändiklerini aýdýar: “Howpsuzlyk resmileri neşe problemasyna birneme üns berýärler. Ýöne Owganystanda neşe gaçakçylygy uly mesele we biznes. Munda ýokary derejeli resmileriň hem eli bar. Emma olaryň adyny tutmaga hiç kimiň gaýraty ýetenok”.
Janynyň howp astyna düşmeginden çekineni sebäpli Saeedkhali hiç bir resminiň adyny tutmady.


text:
«Türkmengaz» döwlet konserniniň «Daşoguzgazüpjünçilik» müdirligi 2016-njy ýylda welaýatyň 12 müň 800 kilometr töweregi çägini 4 müň 470 gaz paýlaýjy we sazlaýjy enjamlar bilen ornaşdyrdy. Dürli ölçegdäki gaz turbalarynyň müňlerçe kilometri ulanyşa girizildi.
Geçen ýyl şeýle hem welaýatyň täze binalaryny we ýaşaýyş jaý zolaklaryny gaz bilen üpjün etmek maksady bilen 7 million 300 müň manat gönükdirildi.
Häzirki wagtda müdirlik ýerli ilatyň arasynda tebigy gazdan tygşytly hem ýerlikli peýdalanmak boýunça wagyz-nesihat çärelerini işjeň alyp barýar. mundan başga-da, dowam edýän gyş möwsüminde müdirligiň işgärleri hereket edýän içerki we daşarky täze hem-de hereket edýän gaz enjamlaryna gözegçiligi güýçlendirýärler.


text:
“Amnesty International” guramasy Birleşen Ştatlarda 2001-nji ýylyň sentýabr aýynda bolup geçen hüjümlerinden soň Merkezi aňtaw edarasynyň amala aşyran gizlin tussag edişlik programmalarynyň pidalaryna adalatly çemeleşmäge Ýewropanyň hökümetlerini çagyrdy.
Bu çagyryyş Londonda ýerleşýän “Amnesty International” guramasynyň 20-nji noýabrda Portugaliýada geçiriljek ABŞ-ÝB sammitinden öň, duşenbe güni ýaýradan hasabatynda edilýär.
“Amnesty International” guramasynyň wekili Julia Hallyň aýtmagyna görä, bu hasabat esasan ýewropa döwletlerini öz içine alýan hem bolsa, munuň täsiri Birleşen Ştatlarda hem duýular.
“Has köp maglumlatlar ýüze çykdygyça, jogapkärçilikden gaçmak Birleşen Ştatlaryň hökümetine kyn bolar. Şunuň bilen baglylykda, Ýewropada bolup geçýän bu wakalaryň Atlantigiň aňyrsynda ýerleşýän Birleşen Ştatlara hem belli bir derejede öz täsirini ýetirjekdigine umyt edýäris” diýip, Julia Hall aýtdy.
53 sahypadan ybarat bu hasabatda ABŞ-nyň Merkezi aňtaw edarasynyň terrorizme garşy göreş operasiýalarynyň çäklerinde adam ogurlamalaryna, gizlin uçuşlaryna, bikanun tussag edişliklerine we gynamalaryna ýewropa döwletleriniň hem dahylynyň bardygy baradaky soňky deliller getirilýär.


text:
Bu sorag elbetde hemishe diyen yaly musulmanlar bilen edilen gurrungdeshliklerde yuze chykyan “Towrat, Zebur, Injil uytgedilipdir, bu sebapden biz olary okamayarys we ynanmayarys…” diyen dushunjelering bardygy uchin yuze chykyar. Hakykatdan hem bu barada chungur owrenip, yone kimdir birining aydanyna ynanman, yslamdaky taryhy deliller yagny ilki bilen yslamyng esasy kitaby bolan Kurandan esas gorkezip bilyarlermi. Dogry we anyk gurrungdeshlikde elbetde bu mesele dogry owrenilip songra bu yada bashga “dushunje” onge surulmelidir…
Biz size bu yerde bu meselani jikme-ji owrenen we bu soraga jogap beryan yslam alymy professor Faouzi Arzaouni owrenip bizing bilen paylashyanlaryny size hodurlemek isleyaris. Bu video bu wagt English dilinde bolup, tiz gelejekde Turkmen dilimize terjime etmek maksadynda:
Kuranyng Mukaddes yazgylaryng uytgedilmandigi baradaky delilleri!
Yslamyng belli tafsirchileri yagny Kurana dushundirish beryan alymlaryng Mukaddes Yazgylaryng yagny Towradyng, Zeburyng, Injiling uytgedilmandigini tassyklayshy:
Injil yitirildimi?


text:
Duşenbe güni Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Aşgabat şäheri hem-de Ahal welaýaty boýunça iş saparyny amala aşyrdy.
Saparyň dowamynda G.Berdimuhamedow Baharly etrabyndaky «Ýyly suw» şypahanasynda Ahal welaýatynyň täze administratiw merkeziniň taslamalary bilen tanyşdy.
Ýurduň prezidenti welaýat häkimliginiň täze binasynyň, umumybilim berýän orta mekdebiň we sungat mekdebiniň, çagalar bagynyň, kitaphananyň, sport toplumynyň, stadionyň taslamalaryna, şeýle hem 3,4,7,9 we 12 gatly ýaşaýyş jaýlarynyň hem-de iki gatly kottejleriň gurluşyklarynyň taslamalaryna, şeýle-de Ak bugdaý etrabynyň Gämi obasyndaky medeniýet köşgüniň taslamasyna garady.
Gahryman medeniýet köşksüz galdyrylmady
Ýurduň prezidentiniň Ak bugdaý etrabynyň Gämi obasyndaky Medeniýet köşgüniň taslamasyna garamagy ýöne ýerden däl.
Şu ýylyň 6-njy iýunynda Gämi obasynyň medeniýet köşgi tutuşlygyna ot alypdy. Türkmenistanyň gahrymany Myratberdi Sopyýew bilen bagly wakalar köplenç habar beriş serişdelerinde beýan edilýän bolsa-da, onuň adyny göterýän daýhan birleşigindäki medeniýet köşgüniň ýanyp kül bolmagy baradaky habar resmi ýagdaýda mälim edilmedi.
Gämi obasynyň ilatynyň ýaşaýjylarynyň aýtmagyna görä, medeniýet köşgi agşam sagat sekizden soň ýanyp başlapdyr. Etrabyň ýangyn söndüriji maşynlarynyň tutaşan ody söndürmäge güýji ýetmänsoň, paýtagtdan birnäçe ýangyn söndüriji maşynlaryň kömege gelendigi barada aýdylýar.
Medeniýet köşgüniň ot almagyna elektrik togunyň sebäp bolandygy öňe sürülýär. Onuň ot alşynda adam pidalarynyň bolmandygy barada hem aýdylýar.
Bolan waka ýurduň prezidentine ýetirilensoň, Berdimuhamedow Türkmenistanyň gahrymany Myratberdi Sopyýewe bu meselede gynanmazlygyny, ot alan medeniýet köşgüniň deregine täzesini gurup berjekdigini jaň edip wada berendigi hakynda gürrüň berildi.
Baharly etrabyndaky «Ýyly suw» şypahanasynda Berdimuhamedowyň Gämi obasyndaky Medeniýet köşgüniň taslamasyna hem garamagy, ýurt baştutanynyň Türkmenistanyň gahrymanyna beren wadasynda tapylandygyna şaýatlyk edýär.
Häzirki wagtda öňki medeniýet köşgüniň ornunda hiç zat galmady. Ýanyp, kül bolan medeniýet köşgi buldozerleriň kömegi bilen doly tekizlendi.
Gämi obasynyň medeniýet köşgi
Gämi obasynyň ozalky medeniýet köşgi Ak bugdaý etrabynyň Myratberdi Sopyýew adyndaky daýhan birleşiginde ýerleşýärdi. Juda ir döwürde gurlan bu kluba soňky döwürde medeniýet köşgi diýip at berip başlapdylar.
Türkmenistanyň Gahrymany Myratberdi Sopyýewiň daýhan birleşiginde ýerleşeni üçin bu medeniýet köşgüne ilat arasynda Myratberdi Sopyýewiň kluby hem diýýärdiler.
Bäş ýüzden gowrak tomaşaçy ýerleşýän bu medeniýet köşgünde diňe bir Ak bugdaý etrabynyň derejesinde däl, eýsem welaýat derejesinde guralýan uly-uly medeni hem syýasy çäreler geçirilerdi.
2007-nji ýylda ýurduň prezidentligine bolan saýlawlarda prezidentlige kandidatlaryň ählisi Ahal welaýatynyň ýaşaýjylary bilen duşuşyklaryny hut Gämi obasynyň ozalky medeniýet köşgünde geçiripdiler.
Bu medeniýet köşgi möçberi boýunça Ahal welaýatynda Ruhabat etrabyndaky täze gurlan medeniýet köşgünden soň ikinji orny eýeleýärdi.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Şu ýylyň 8-nji marty, Halkara zenanlar gününiň 100 ýyllyk dabarasy hakykatdan-da halkara derejesinde geçýär. Dünýäniň 100-den gowrak döwletinde bu baýram uly dabara bilen bellenýär.
Emma Zenanlar gününiň bu ýyl șeýle dabaraly senesi bolsa-da, ol barybir käbir Günbatar döwletlerinde, şol sanda bu baýramyň dörän ýurtlarynda-da, bellenmedi.
Ilkinji Halkara zenanlar güni 1911-nji ýylyň 19-njy martynda Awstriýada, Daniýada, Germaniýada we Şweýsariýada geçirlipdi. Şonda milliondan gowrak adam zenanlar üçin iş ýerlerini, ses bermek we jemgyýetçilik edaralarynda işlemek ýaly hak-hukuklary talap edip, ýöriş geçiripdiler.
Atlantikanyň beýleki tarapynda, Birleşen Ştatlarda bu hereket has hem irräk döredi. 1909-njy ýylda bir wagtlar meşhur bolan “Amerikanyň Sosialistler partiýasynyň” kabul eden deklarasiýasy esasynda ilkinji sapar Birleşen Ştatlaryň zenanlarynyň güni bellenildi.
Nýu Ýork şäherindäki Barnard Kollejiniň taryh ylymlary boýunça professory Rosalind Rosenbergiň aýtmagyna görä, bu baýram halk arasynda, hususan-da zenanlaryň arasynda, iş ýerleriň ýetmezçiliginden ýaňa sabyr-takatyň gutarmagy bilen döräpdir.
"Men muny 1908-nji ýyllarda Nýu Ýork șäheriniň eteklerinde egin-eşik fabriklerinde öz aýlyklarynyň azlygyndan we ýaramaz iş şertlerinden ejir çekendigi üçin köçelere çykan 15,000 töweregi zenan bilen baglanyşdyrardym. Bu zenanlar iş orunlaryny tașlap, protest ýörișini geçirdiler” diýip, Rosenberg belleýär .
Rosenbergiň pikiriçe, olaryň geçiren bir portesti iş berijileriň we fabrik eýeleriniň şol birligi ykrar etmezligi bolupdy. “Biziň günlerimizde Birleşen Ştatlarda birleşmäniň juda uly mesele bolandygyny göz öňünde tutsak, bu barada şol wakalaryň 100-nji ýyllygy bilen bagly oýlanmak juda möhüm mesele” diýip, Rosenberg nygtaýar.Ýagdaý özgerýär
Zenanlar güni Birleşen Ştatlarda resmi baýramçylyk hökmünde diňe dört ýyl bellenilipdi. Birinji jahan urşunyň başlanmagy bilen bu baýramyň bellenmegi hem ýatyryldy.
8-nji mart Halkara aýallar güni hökmünde diňe 1975-nji ýylda BMG-de resmi taýdan baýram hökmünde ykrar edilensoň, Birleşen Ştatlar bu baýramy makullady.
Ilkibaşda bu baýram Orsýetde we beýleki ýerlerde zenanlaryň işlemek hukugy ugrundaky ýörişi bilen baglanyşdyrylýardy. (Surat 1932-nji ýyla degişli)
8-nji mart öňki kommunistik ýurtlarda juda meşhurlyga eýe boldy. Emma ilkibaşda bu baýram Orsýetde we beýleki ýerlerde zenanlaryň işlemek hukugy ugrundaky ýörişi bilen baglanyşdyrylýardy. Şol döwürlerden şu güne çenli, bu biraz ýumşadylyp, sosialistik Walentin güni ýaly äheňde bellenilýär. Bu günki gün indi zenanlaryň hukuklaryny talap etmegiň ýerine olara güller we sowgatlar berilýär.
Rosenbergiň aýtmagyna görä, bu baýramyň Birleşen Ştatlarda uly meşhurlyga eýe bolmazlygynyň sebäbi onuň irki sosialistik şertleriniň bolmagy we Orsýetdäki rewolýusiýa bilen baglanyşdyrylmagydyr.
“Ýurtda ilkinji sapar Zenanlar gününi girizen ”Amerikanyň Sosialistik partiýasy” bolupdy. Birinji jahan urşunyň başlanmagy we bolşewistik rewolýusiýa sebäpli sosialistler Birleşen Ştatlarda çetde galdylar. Partiýa özüniň ömrüni dowam etdirse-de, Birinji jahan urşundan soň, onuň meşhurlygy öňküsi ýaly bolmady” diýip, Rosenberg aýdýar.
Ýöne indi ýagdaý hatda Birleşen Ștatlarda hem özgerýäne meňzeýär. Şu ýyl prezident Barak Obama 2011-nji ýylyň martyny “Zenanlaryň taryhy aýy” diýip, atlandyrdy. Şeýle-de zenanlaryň Halkara gününi bellemäge çagyrdy.
Birleşen Ştatlarda ýerleşýän aýallaryň meseleleri boýunça onlarça guramalar hem bu baýram bilen baglylykda ýörite çäreleri geçirmegi planlaşdyrýarlar.


text:
Pakistanyň premýer-ministri Nawaz Şarif Hindistanyň täze premýer-ministri hökmünde Narendra Modiniň wezipä başlamagy iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklary gowulandyrmak üçin “ajaýyp bir pursat we ajaýyp bir mümkinçilik” diýdi.
Nýu-Delide beren maglumatynda Şarif iki ýurduň hem güýçli saýlaw mandatynyň bardygyny aýdyp, “munuň birek-biregine aralaşmak üçin ajaýyp mümkinçilikdigini” belledi.
1947-nji ýylda Pakistan döwleti döredileni bäri Şarif hindi lideriniň kasam ediş dabarasyna gatnaşan pakistanly ilkinji premýer-ministrdir.
Modi bilen Şarif 27-nji maýda resmi gepleşikleri geçirmegi planlaşdyrýarlar.
1947-nji ýylda Britaniýadan garaşsyzlygyny alany bäri Pakistan we Hindistan dawaly Kaşmir regiony sebäpli üç urşy başdan geçirdiler.


text:
Gazagystanyň “KazAtomProm” milli ýadro kompaniýasynyň ýerine ýetiriji müdiri korrupsiýa bilen bagly iş boýunça tussag edildi. Gazagystanyň Korrupsiýa garşy döwlet agentliginiň sişenbe güni aýtmagyna görä, Waleriý Şewelýow 710 million dollary ogurlamakda güman edilýär. Şewelýowyň orunbasarlarynyň biri Abdrazakow hem tussag edilipdir.
Derňewler “KazAtomProm” kompaniýasynyň täze obýektiniň gurluşygy bilen bagly. Bu agentligiň öňki prezidenti Muhtar Džakişew häzir 14 ýyllyk türme möhletini başdan geçirýär. 2009-njy ýylda tussag edilen Džakişew we onuň tarapdarlary özüne ýöňkelýän günäniň syýasy sebäpler bilen bagldygyny aýdýarlar.
“KazAtomProm” Gazagystanyň urany we ýadro ýangyjy öndürýän esasy edarasydyr. Gazagystanda atom elektrostansiýalar ýok.


text:
Makedoniýanyň premýer-ministri Nikola Gruewski oppozisiýa liderini hökümeti agdarmak üçin haýbat, gorkuzma usullaryny ulanmakda aýyplady.
Gruewski 31-nji ýanwarda milli telewideniýede çykyş edip, oppozisiýa lideri Zoran Zaýewiň özi bilen gaýta-gaýta habarlaşyp, işden çekilmegini talap edendigini, ýogsa gizlin dokumentleri çap edip, ýokary derejeli hökümet resmilerini biabraý ederin diýendigini aýtdy.
Içeri işler ministrligi ýurtda dört adamyň konstitusion düzgüni bozmakda derňelýändigini we üç adamyň, şol sanda gizlin polisiýanyň ozalky başlygy Zoran Werusewskiniň tussag edilendigini aýtdy.
Zaýewiň hem pasportynyň alnandygy aýdylýar.
Zaýew Makedoniýanyň Sosial Demokratik birleşiginiň başlygy.


text:
Magtymguly Pyragy "Galmady" diýen goşgusynda:
"Halaýyk barçasy jesethor boldy,
Alymlar ylmyndan galdy, kör boldy,
Sypahy barysy parahor boldy,
Şa aldynda adyl diwan galmady" diýipdir.
Pyragynyň "Şalar adyl bolmaz, daglar dumansyz" diýen setiri bolsa, şalyk-soltanlyk, ýekemen dolandyryş barada aýdyp boljak iň gysga we anyk kesgitleme ýaly görünýär.
Magtymguly diňe şalary ýa "haramhor begleri" tankytlamandyr, eýsem, magtymgulyşynaslaryň köpüsiniň pikirine görä, şahsyýet kämilliginiň, umumy ahlak gymmatlyklarynyň hem aýdymçysy bolupdyr.
Şahyryň "Pukaraýam" goşgusy bolsa, onuň öz missiýasyny "gözsüzlere göz, lallara söz" bolmakda görendigini tassyklaýar.
Eýsem "il-günümiň ýüzi idim" diýip ýazan şahyr şu günki gün öz halkynyň aň-ahlak dünýäsinde, akyl-paýhas ummanynda nähili orun tutýar?
Azatlyk radiosy, beýik şahyryň 290 ýyllyk ýaş toýy mynasybetli, nobatdaky "Tegelek stol" söhbetdeşligini Magtymguly we türkmen intellekti baradaky meselä bagyşlaýar.
Bu barada pikirleriňizi, soraglaryňyzy iberip, söhbete goşulmagyňyza garaşýarys.


text:
12-nji fewraldaky hökümet maslahatynda Döwlet gullugy akademýyasynyň işi boýunça geçirilen barlaglaryň netijeleri barada hasabat berildi.
Ýokary gözegçilik palatasynyň başlygy O.Gurbannazarow Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrygy bilen prezidentiň ýanyndaky akademiýanyň işi boýunça geçirilen baglaglar netijesinde ençeme kemçilikleriň ýüze çykarylanlygyny habar berdi.
Hökümet maslahatynda G.Berdimuhamedowyň Döwlet gullugy akademiýasynyň işine tankydy bellikleri edenligi, akademiýanyň rektory A.Annamyradowyň, wise-premýerler H.Saparlyýewiň we beýlekileriň adyna tankydy sözleri aýdanlygy resmi maglumatlarda agzaldy.
G.Berdimuhamedow degerli ýolbaşçylaryň hiç biriniň akademiýanyň işiniň guramaçylygy we berilýän bilimiň hili bilen şu çaka çenli çynlakaý gyzyklanmanlygyny aýtdy.
Öňünde ýokary derejeli döwlet işgärleriniň bilimini artdyrmak we taýýarlamak wezipesi goýlan Döwlet gullugy akademiýasynyň işindäki bökdençlikleriň sebäbini käbir synçylar kadrlary taýýarlaýan spesialistleriň ýetmezçiligi bilen baglanyşdyrýarlar.
Türkmenistanly žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew Türkmenistanda kadrlaryň ýokdugyny we munuň ýiti ýetmezçiligi duýulýandygyny aýdýar. “Şonuň üçin hem şol gulluga käýinç yglan edilýär”.
Türkmenistanyň Döwlet gullugy akademiýasy 2009-njy ýylyň 2-nji martynda açylypdy. Akademiýany açmak karary 2008-nji ýylyň güýzünde kabul edilipdi.
Akademiýanyň maksady we netijeliligi
12-nji fewraldaky hökümet maslahatynda akademiýanyň öňünde duran wezipeler barada aýdyp, G.Berdimuhamedow onuň diňe syýasat we ykdysadyýet bilen çäklenmän, döwre laýyk garaýyşlary talap edýän beýleki ugurlardan hem köptaraplaýyn bilim bermek üçin açylanlygyny belledi.
Prezidentiň sözlerine görä, akademiýada bilim alýan ýokary derejeli döwlet işgärleri öz işlerini Konstitusiýa laýyklykda ýerine ýetirmegi hem öwrenmeli.
Postsowet döwletlerinde syýasy-jemgyýetçilik prosesleri öwrenýän Informasion- analiz merkeziniň bilermeni Aleksandr Karawaýew täze açylan akademiýanyň bir ýyl wagt aralygyndaky işiniň netijeliligine baha bermegiň kyndygyny belleýär: “Türkmenistanda şeýle edaradan tiz netijä garaşmak mümkin däl. Bir ýyl geçip-geçmänkä, onuň ýurduň adminsitratiw we häkimiýet sistemasynda talap edilýän täze spesialistleri taýýarlap çykarjagyny çak etmek hem kyn”.
Karawaýewiň pikirine görä, adatça, şeýle akademiýalarda döwlet karýerasy üçin zerur dokumente eýe bolmak üçin bilimini artdyrýan, ýokary bilimli we tejribeli döwlet işgärleri okaýarlar. “Döwlet gullugy akademiýasyny açmak bilen Türkmenistan Orsýetiň we goňşy döwletleriň tejribelerine eýeren bolmaly”.
Tankytlara näme sebäp bolýar?
Aleksandr Karawaýew Döwlet gullugy akademýasynyň tankytlanmagynyň sebäplerini ýurtda kadrlar meselesi bilen bagly uly kynçylyklar dowam edýärkä, günäkäri tapmak boýunça köne tejribeleriň dowam edýänliginde görýär.
Bilermen aslyýetinde bilim berýän döwlet edarasynyň işine hil taýdan baha bermegiň kyndygyny belläp, şol bir wagtda-da barlaglar netijesinde maliýe serişdeleriniň özleşdirilmegine degişli kemçilikleriň ýüze çykan bolmagynyň ähtimallygyny aradan aýyrmaýar.
Şol bir wagtda-da Döwletmyrat Ýazgulyýew döwrüň talaplaryna laýyk ýolbaşçy işgärleriniň ýetmezçiligi problemasynyň Türkmenistanda agyrlygyna galýanlygyny belledi: “Nyýazowyň syýasy sistemasynda kadrlar diňe şahsy wepalylyk boýunça wezipä bellenipdi. Olaram belli bir döwürde Nyýazowa gerek däl wagty wezipesinden gyrakladylyp, Türkmenistan boýunça uly kadrlar meselesi emele geldi”.
Şu günki gün döwlet wezipesine bellenýän adamlar bellenen badyna gowy diýip aýdylsa-da, 3-4 aýdan soň eýýäm şonuň gowy däldigi, işini oňarmaýanlygy aýdylyp, wezipesinden boşadylýar. Ýazgulyýewiň aýtmagyna görä, hut şunuň özi-de Türkmenistanda kadrlar meselesiniň gaty ýiti durýanlygyny görkezýär.
Akademiýanyň ähmiýeti
Döwletmyrat Ýazgulyýew Türkmenistanyň Döwlet gullugy akademiýasynyň bilim we ylym ugrundaky beýleki döwlet edaralary bilen ýakyn işleşmegi onuň işiniň netijeliligini artdyryp biler diýip, pikir edýär.
Reformalar syýasatyny yglan edýän ýurt üçin ýokary derejeli döwlet işgärleriniň derejesini artdyrmak boýunça okuw jaýlarynda bu ugurdan dünýä tejribeleriniň öwrenilmeginiň ähmiýetini hem bilermenler belleýärler.
Aleksandr Karawaýewiň pikirine görä, postsowet sistemasyndan geçiş ýolundan barýan ýurtda kadaly bilim almagyň, aýratynam ykdysady we administratiw reformalary amala aşyrmak boýunça tejribeli bilermenler okadýan okuw jaýlarynyň bolmagy reformalaryň yzygiderli amala aşyrylmagy üçin zerur.
12-nji fewralda hökümet maslahatynda G.Berdimuhamedow Döwlet gullugy akademiýasynyň işine ünsi artdyrmagyň zerurlygyny nygtady. Döwlet baştutanynyň sözlerine görä, akademiýada bilim alýanlar berk giriş ekzamenleri esasynda saýlanylmaly, olara leksiýalary bolsa prezident apparatyndan, Daşary işler ministrliginden we beýleki döwlet edaralaryndan tejribeli bilermenler okamaly.


text:
Facebook-da täzelikde çap edilen maglumatlar näderejede aňsatlyk bilen göze ilse, mundan birnäçe aý ýa-da ençeme yýl öň çap edilen maglumatlary tapmak şonça-da kyndyr. Emma wagtal-wagtal ulanyjylar Facebook-da paýlaşan köne statuslaryna, suratlaryna we beýleki maglumatlaryna gaýtadan göz aýlamak isleýärler.
Facebook muny nazara alyp "On this day", ýagny "Şu günde geçmiş" atly funksiýasyny hödürleýär. Bu täze funksiýa sosial ulgamda geçmişe göz aýlamagy aňsatlaşdyrýar.
"Facebook newsroom"-yň berýän maglumatyna görä, bu funksiýa arkaly ulanyjylar mundan bir ýyl, iki ýyl ýa-da birnäçe ýyl öň şu gün näme paýlaşandyklaryny, nähili teswirleri ýazandyklaryny, nämäni "like" edendiklerini görüp bilerler we bu bölümdäki maglumatlar diňe ulanyjynyň özi üçin elýeterli bolar. Şol bir wagtyň özünde eger ulanyjy islese, bu maglumatlary ýörite at bilen öz dostlary bilen hem paýlaşyp biler.
Şeýle-de, bu funksiýanyň iň peýdaly taraplarynyň biri, ulanyjylar arhiwdäki maglumatlaryny redaktirläp ýa-da maglumatlary pozup, ýa-da hemmelerden gizläp bilerler.
Facebook-yň berýän maglumatyna görä, gürrüňi gidýän täze funksiýa ýakyn wagtda dünýädäki ähli facebook ulanyjylary üçin elýeterli bolar. Ulanyjylar hödürlenýän bu funksiýadan hem mobil telefonlary, hem-de kompýuterleri arkaly peýdalanyp bilerler. Ulanyjylar "On this day" sahypasyny öz Facebook sahypalaryna girip, şu adrese basyp görüp bilerler: facebook.com/onthisday.


text:
ABŞ-nyň hem ýaranlyk güýçleriniň Owganystandaky goşunlarynyň serkerdebaşysy general Deýwid Petreus we NATO-nyň turgenleşik missiýasyna ýolbaşçylyk edýän general-leýtenant William Kaldwell Floridada ýerleşýän bir ybadathana tarapyndan 11-nji sentýabrda geçiriljek Gurhany ýakyşlyk çäresini togtatmaga çagyrdylar.
Bu çäre Florida ştatynda ýerleşýän Gaineswille şäherindäki 50 agzasy bolan bir kiçi ybadathana tarapyndan yglan edildi. Ýerli häkimiýetler bu ybadathananyň Gurhany ýakyşlyk ýöreýşini geçirmegine rugsat bermediler. Ýerli häkimiýetler rugsadyň berilmeýändigini bu çäräniň ýangynyň emele gelmeginiň öňüni almak baradaky düzgüni bozýandygy bilen düşündirdiler.
Muňa garamazdan, ybadathananyň pastory Terry Jones bu çäräniň geçirilmeginiň gün tertibinde galdyrylýandygyny mälim etdi.
General Deýwid Petreusyň pikiriçe, Gurhany ýakmak çäresi uly problemalary döredip biler.
Owganystandaky ýaranlyk güýçleriniň serkerdebaşysy general Deýwid Petreus we beýleki harby generallar prezident Barak Obamanyň dünýäde ýaşaýan bir ýarym milliard musulmanlar bilen gowy gatnaşyk gurnamak babatda edýän tagallalaryny Terri Jonsyň ybadathanasynyň ýoga çykaryp biljekdigini nygtadylar.
General Deýwid Petreus bu ybadathananyň yglan eden çäresiniň talyplar tarapyndan öz hereketlerini güýçlendirmek üçin doly ulanyljakdygyny aýtdy. Ýagny, ol hut şeýle çäreleriň ekstremistler üçin örän amatlydygyny belledi. Generalyň pikiriçe, Gurhany ýakmak çäresi diňe Owganystanda däl, eýse dünýäniň hemme künjeklerinde ýaşaýan musulmanlar bilen amerikanlylaryň arasynda uly problemalary döredip biler.“Kemsidiji inisiatiwa”
NATO-nyň türgenleşik missiýasyna ýolbaşçylyk edýän general-leýtenant William Kaldwell 6-nji sentýabrda žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda şeýle çäre üçin owgan ilatynyň Owganystanda gulluk edýän ýaş esgerlerden ar almaga synanyşmaklarynyň mümkindigini çaklady: “Bu hereket Owganystanda gulluk edýän ýaş oglan-gyzlarymyzyň howpsuzlygyna wehim salar we biziň şu ýerdäki missiýamyzy ýoga çykaryp biler”.
ABŞ-nyň Owganystandaky ilçihanasy hem bu “adamlary kemsidip, olaryň göwnüne degip biljek” inisiatiwany öňe süren ybadathanany tankytlap, bu mesele bilen bagly ýörite beýanat ýaýratdy. Şol beýanatda “Hemme dini toparlara hem dürli milletlere degişli amerikanlylar bu Florida ştatynda adamlaryň kiçi topary tarapyndan öňe sürlen kemsidiji inisiatiwany ret edýärler. Amerikanlylaryň aglabasy bu köp adamyň dini duýgularyny ynjydyp biljek beýanata garşy çykyş edýärler” diýilýär.Protest bildirilýär
Amerikanyň ýokary derejeli harbylarynyň we resmileriniň Floridadaky ybadathananyň yglan eden çäresini ýiti tankytlap çykyş edendigine garamazdan, 6-njy sentýabrda Kabulda birnäçe ýüz adamyň gatnaşmagynda amerika garşy protest demonstrasiýasy geçirildi.
“Amerikanlylara ölüm!” diýip, gygyrysýan protestçiler ABŞ-a garşy şygarlar ýazylan plakatlary ellerinde göterip, ýöriş etdiler. Bu proteste esasan dini mekdepleriň okuwçylary gatnaşdylar. Olardan biri Wahidullah Nuri Azatlyk Radiosynyň habarçysyna şeýle diýidi: “Biz şu gün öz aladalarymyzy Amerika ýetirmek üçin ýygnandyk. Biz demonstrasiýalarymyzy dowam etdireris. Biz Amerikany mukkades Gurhanymyzy kemsitmegi bes etmäge çagyrýarys”.
7-nji sentýabrda Eýran hem öz garaýşyny beýan edip, bu mesele bilen bagly gapma-garşylygyň artmagyna goşandyny goşdy. Eýranyň Daşary işler ministrliginiň metbugat sekretary Ramin Mehmanparast Günbatar ýurtlara ýüzlenip, “Söz azatlygyndan hyýanatçylykly peýdalanyp, adamlar üçin mukkades bolan dini duýgulara degmegiň öňüni almaga” çagyrdy. Şeýle edilmese “musulmanlaryň gahar-gazabyna gözegçilik etmek kyn bolar” diýip, Ramin Mehmanparast nygtady.
CNN telekanalyna beren interwýusynda pastor Jones özleriniň planlaşdyrýan Gurhany ýakmak çäresi sebäpli ýekeje adamyň ömri kesilse, munuň tragediýa boljakdygyny aýtdy. Şol bir wagtda-da ol özleriniň yslam arkaly ýaýradylýan gorka hem ýigrenje garşy iru-giç durmaly boljakdyklaryna düşünýändiklerini nygtady. Bu ybadathananyň internet sahypasynda yslamyň “zorlugyň hem zulumlygyň” dinidigi aýdylyp, onuň paş edilmeginiň zerurdygy ýazyldy. Bu internet sahypada yslam dininiň şeýtandan çykandygy ýazylýar.
Geçen ýyl bu ybadathana döşünde şeýle ýazgylar ýazylan köýnekleri ýaýradanda, bu waka dünýä metbugatynyň üns merkezinde boldy.Iki tarap hem gaharly
Musulmanlaryň mukaddes kitaby Gurhanyň beýleki dini toparlara degişli bolan adamlar tarapyndan kemsidilmegi Owganystan ýaly konserwatiw ýurtlarda dürli demonstrasiýalaryň peýda bolamagyna getirýär. Geçen birnäçe ýylyň dowamynda amerikan esgerleriniň Gurhany kemsidendigi baradaky gep-gürrüňler hem protestleriň ýüze çykmagyna getiripdi.
Muhammet pygamberiň karikaturalarynyň günbatar ýurtlarynda çap edilmegi-de Owganystanda köp adamyň gaharyny getirdi. Ýöne ABŞ-da hem 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabr wakalary bilen baglylykda musulmanlara garşy gaharyň artýandygy habar berilýär.
Pastor Jonsyň Gurhany ýakmak baradaky inisiatiwasy Nýu Ýorkda 11-nji sentýabr wakalarynda partladylan Bütindünýä söwda merkeziniň duran ýeriniň golaýynda metjidiň we musulmanlaryň medeni merkeziniň gurulmagy bilen bagly gapma-garyşylyklaryň ýitileşmegine gabat geldi. Bu plana garşy çykýanlar şeýle gurluşygyň 11-nji sentýabrdaky wakada heläk bolanlaryň dogan-garyndaşlarynyň göwnüne degip biljekdigini aýdýarlar.
Prezident Barak Obama bilen Nýu Ýork şäheriniň administrasiýasy bu terrorçylykly hüjümi ekstremistleriň gurnandygyny, şol az sanly adamlaryň bu hüjümi üçin hemme musulmanlaryň hak-hukugy kemsidilse, munuň nädogry boljakdygyny aýtdylar.


text:
Ýewropada we Amerikada geçirilýän sport ýaryşlarynyň arasynda sport söýüjileri Slowakiýada dowam edýän Dünýäniň hokkeý boýunça çempionaty gyzyklandyrýan bolmagy mümkin.
11-nji maýda geçirilen çärýek final oýunlarda Çehiýa ABŞ-nyň komandasyny 4-0 hasabynda ýeňdi. Şwesiýanyň hokkeýçileri hem Germaniýadan 5-2 hasabynda üstün çykdylar.
12-nji maýda Kanada Orsýet bilen, Finlýandiýa hem Norwegiýa bilen duşuşdy. Orsýet Kanadanyň hokkeý komandasyny 2-1 hasabynda, Finlandiýa bolsa Norwegiýany 4-1 hasabynda ýeňdi. Dünýäniň çempiony 15-nji maýda (Türkmenistanyň wagty bilen 16-njy maýda) belli bolar.
Kazanda geçýän dalaşgärleriň ýaryşynyň ýarym final oýunlarynyň birinji döwleriniň ikisi hem deňme-deň tamamlandy. Gata Kamskiý (ABŞ) bilen Boris Gelfand (Ysraýyl), Aleksandr Grişşuk bilenem Wladimir Kramnik (ikisem Orsýet) ýarym finalda azyndan ýene 3 oýun oýnamaly. Eger 4 oýundan soň hasap deň bolsa, onda ýeňiji taý-breýkde belli ediler.
Ukrainanyň futbol boýunça kubogynyň finalynda Kiýewiň “Dinamosy” bilen Denetskiniň “Şahtýory” duşuşar. Final oýun 25-nji maýda Sumy şäherinde geçiriler.
Orsýetiň kubogynyň finalyna Moskwanyň “Spartak” komandasyny oýundan soňky urulýan penalti boýunça ýeňen CSKA bilen Wladikawkazyň “Alaniýa” topary çykdy. Orsýetiň kubogynyň final oýny 22-nji maýda Ýaroslawl şäherinde oýnalar.
Italiýanyň kubogynyň finalynda Milan şäheriniň “Inter” komandasy “Palermo” bilen duşuşar.
Azatlyk Radiosynyň sport habarçysynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
9-njy awgustda — ýekşenbe güni Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow “Arçman” şypahanasynda durmuş maksatly, şol sanda şypahana düzümine degişli täze gurluşyklaryň taslamalary bilen tanyşdy. Bu ýerde şeýle hem döwlet Baştutany öz egindeşlerinden Türkmen gawunynyň güni mynasybetli gutlaglary kabul etdi.
Bu ýere ýygnananlar Mejlisiň Başlygy we Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlary Türkmenistanyň Prezidentini edermen bakjaçylaryň zehinine we zähmetsöýerligine hormatyň nyşanyna öwrülen ajaýyp baýramçylyk bilen gutlap, milletiň Liderine berk jan saglyk, abadançylyk hem-de döwlet durmuşynyň ähli ulgamlaryny öz içine alýan, başyny başlan ägirt uly özgertmeler maksatnamalaryny durmuşa geçirmek ýolunda täze üstünlikler arzuw etdiler.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow gutlaglar üçin minnetdarlyk bildirip, türkmen milletiniň beýik mirasy hökmünde ykrar edilen tagamly “behişdi” gawunlaryň köp ýüzýyllyklar mundan ozal bütin dünýäde şöhratlanandygyny belledi. Bereketli türkmen topragynyň bu täsin nygmatynyň köpasyrlyk şöhratynyň hakyky subutnamalaryny dürli taryhy eýýamlarda ýaşap geçen beýik alymlaryň we görnükli syýahatçylaryň biziň günlerimize gelip ýeten köpsanly işlerinden tapmak bolýar.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, Türkmenistanyň Prezidentiniň Diwanynyň we Ministrler Kabinetiniň iş dolandyryjysy Ş.Durdylyýew döwlet Baştutanyna Aşgabat şäherini hemmetaraplaýyn ösdürmek hem-de abadanlaşdyrmak boýunça ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdi. Wise-premýer paýtagtymyzy ösdürmegiň maksatnamasyna laýyklykda alnyp barylýan işler, Aşgabadyň demirgazyk künjeginde gurulmagy göz öňünde tutulýan dürli maksatly binalar barada habar berdi hem-de täze guruljak desgalaryň taslamalaryny, ýerleşjek ýerleriniň çyzgylaryny görkezdi. Bu ýerde gurulmagy meýilleşdirilýän desgalaryň hatarynda ähli amatlyklary bolan ýaşaýyş jaýlary, medeni-durmuş maksatly we beýleki binalar bar.
Döwlet Baştutany hödürlenen taslamalar we çyzgylar bilen tanşyp, gurulýan binalaryň ýokary hil derejesiniň üpjün edilmeginiň we ilat üçin amatly şertleriň döredilmeginiň möhüm talap bolup durýandygyny belledi.
Milletiň Lideri gurulýan binalarda döwrebap ýaşaýyş-durmuş ülňüleriniň berjaý edilmeginiň, potratçylaryň öz üstüne alan borçlaryny birkemsiz ýerine ýetirmeginiň möhümdigini belläp, bu işiň netijeleriniň adamlaryň abadançylygyna hyzmat etmelidigini aýtdy.
Döwlet Baştutany Gurbanguly Berdimuhamedow paýtagtymyzyň ýaşaýyş jaýlaryny döwrebaplaşdyrmak, olaryň ýanaşyk ýerlerini abadanlaşdyrmak, seýilgäh zolaklaryny döretmek, ýokary amatly ýaşaýyş jaýlary we kottej jaýlaryny gurmak bilen baglanyşykly meseleleri hemişe gözegçilikde saklamagy tabşyrdy. Milletiň Lideri munuň ilatymyzyň häzirki zaman talaplaryna we şahsy isleglere laýyk gelýän oňaýly jaýlary saýlap almak mümkinçiliginiň has-da artmagyny, paýtagtymyzda ekologiýa derejesiniň ýokarlanmagyny üpjün edýän meselelere örän jogapkärçilikli hem-de hemmetaraplaýyn esasda çemeleşilmelidigini aňladýandygyny belledi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary S.Satlykow gözegçilik edýän düzümlerinde alnyp barylýan işleriň, aýratyn-da, ulgama degişli gurluşyklaryň depginini güýçlendirmek boýunça döwlet Baştutanyna ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdi.
Wise-premýer Türkmenistanyň Prezidentiniň garamagyna gurulýan we gurulmagy göz öňünde tutulýan desgalaryň taslamalaryny, olaryň ýerleşjek ýerleriniň çyzgylaryny hödürledi.
Hasabatda paýtagtymyzda gurluşygy güýçli depginde dowam edýän Halkara howa menzilinde alnyp barylýan işlere aýratyn üns berildi. Bellenilişi ýaly, bu ýerde häzir edara binasy we ikinji ýolagçy terminaly guruldy. Sebitde deňi-taýy bolmadyk bu gurluşykda dünýäniň öňdebaryjy tejribeleri, netijeli tehnologiýalary, gurluşygyň täzeçil usullary ulanylýar.
Wise-premýer "Awaza" milli syýahatçylyk zolagynda Türkmenistanyň Ýaşulularynyň nobatdaky maslahatyna taýýarlyk işleriniň göwnejaý alnyp barylýandygy barada hasabat berdi. Bu ählihalk maslahaty gurluşygy tamamlanan Awaza kongresler merkezinde geçiriler.
Şeýle hem wise-premýer Türkmenistanyň Prezidentiniň ozal beren tabşyrygyna laýyklykda, Awazada gurulmagy meýilleşdirilýän sagaldyş-dikeldiş merkeziniň taslamasyny görkezdi.
Döwlet Baştutany hödürlenen taslamalar bilen tanyşmagyň barşynda gurulýan ähli desgalarda ozaly bilen, durmuş üpjünçiligine üns bermegiň möhümdigini belledi, sebäbi adamlar, olaryň saglygy hem-de döwrebap, ýokary durmuş derejesi hakyndaky alada döwlet syýasatynyň ileri tutulýan möhüm ugry bolup durýar.
Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzyň ähli ýerlerinde bolşy ýaly, "Awaza" milli syýahatçylyk zolagynda-da ekologiýa ýagdaýynyň has-da berkidilmeginde möhüm ähmiýeti bolan gök zolaklaryň döredilmeginiň, bagy-bossanlyga bürelmeginiň wajypdygyny aýdyp, bu babatda degişli ýolbaşçylara birnäçe anyk tabşyryklary berdi.
Mundan başga-da, milletiň Lideri ýurdumyzyň durmuşynda ägirt uly ähmiýete bolan Ýaşulular maslahatyna, onuň guramaçylyk derejesine düýpli taýýarlyk görülmelidigine ünsi çekdi.
Şeýle hem milletiň Lideri "Awaza" milli syýahatçylyk zolagynda döwrebap dynç alyş düzümi ösdürilende adamlaryň saglygyny berkitmäge ýardam edýän ähli şertleriň göwnejaý utgaşdyrylmagyna aýratyn üns bermegi talap etdi. Şunda ýerli tebigy-howa şertleriniň möhüm orun eýeleýändigini bellemek bilen, döwlet Baştutany Hazaryň türkmen kenarynyň ekologiýa abadançylygynyň zerur derejede saklamak boýunça işleri yzygiderli geçirmegi tabşyrdy.
Şeýle hem Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow “Arçman” şypahanasynyň çäginde ekilen baglara degişli derejede ideg etmegiň, gök zolaklaryň döredilmeginiň zerurdygyna ünsi çekip, bag nahallaryny diňe şypahanalaryň çäklerinde däl-de, eýsem, olaryň töwereklerinde hem ekilmelidigini, baglara ideg işleriniň göwnejaý guralmalydygyny tabşyrdy.


text:
Pakistanyň polisiýasy sişenbe güni agşam ýurduň Karaçi şäherinde oppozision partiýanyň ýerli lideri Mian Teýmuryň näbelli adamlar tarapyndan atylyp öldürilendigini habar berýär.
Mian Teýmur Pakistanyň Musulman Ligasy partiýasynyň Sindh prowinsiýasyndaky bölümine liderlik edýärdi.
Polisiýanyň maglumatyna görä, sişenbe güni giçlik Karaçi şäherinde motosiklli näbelli adamlar Mian Teýmuryň münüp barýan maşynyny gabap, onuň özüni we kakasyny atyp öldüripdirler.
Geçen hepdäniň penşenbe güni şu Karaçi şäherinde prowinsiýanyň deputaty Manzar Imami we onuň üç sany janpenasy-da näbelli ýaragly adamlar tarapyndan atylyp öldürilipdi.


text:
Sişenbe güni prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Eýranyň içeri işler ministri Mustafa Mohammad Najar bilen gepleşik geçirdi.
Bu gepleşikde taraplar regional we halkara syýasatyna degişli meseleler bilen bir hatarda, iki ýurduň kanun goraýyş sferasyndaky dialoglar barada-da durup geçdiler.
Berdimuhamedow bilen Najar iki ýurduň içeri işler organlarynyň işi boýunça tejribe alyşmak çärelerini ösdürmek meseleleri barada-da maslahat etdiler.
Bu duşuşyga Eýranyň Türkmenistandaky ilçisi Saed Moham Musa Haşemi Golpaýegani hem gatnaşdy.


text:
Şu günki gün türkmen propagandasy häkimiýetleriň BMG-e bilen hyzmatdaşlygyny bolşundan has gowy edip görkezmäge çalyşýar. Bu synanyşyklar, tagallalar durmuş hakykatyna bap gelýärmi, hyzmatdaşlygyň anyk netijeleri neneňsi? Olar ýurduň ýönekeý graždanlaryna nähili täsir ýetirýär? Häzirki alnyp barylýan mahabatlandyryş aksiýasy olara niýetlenýärmi? Munuň özi uly şübhe döredip biler, sebäbi propagandanyň bu ideologik äheňi türkmen tarapynyň BMG-niň 65-nji sessiýasyna taýýarlyk prosesinde has-da aktiwleşdi.
Şol bir watda-da BMG bilen resmi Aşgabadyň ysnyşykly gatnaşyklary baradaky öwgüli sözler, şowhunly şygarlar real ýagdaýlara çapraz gelmesini dowam etdirýär. Şol ajy hakykatlaryň biri – ýurtda işsizligiň ýokary derejede saklanyp galmagydyr. Emma köp ýyllar bäri türkmen häkimiýetleri işsizligi dünýä jemgyýetçiligindenem, öz halkyndanam gizlemäge çalyşýar.
Ondanam başga Türkmenistan maglumat derejesinde işsizligiň bardygyny inkär edýän dünýäniň az sanly ýurtlarynyň hataryna girýär. Has erbedi-de häkimiýetler işsizlere psihologik hem maddy goldaw bermekden ýüz öwürýär. Ýurtda işsizlik boýunça hiç hili kömek ýok.
BMG-niň esasy dokumentleriniň biri – Adam hukuklarynyň ählumumy jarnamasy işsizlik bilen bagly Türkmenistandaky häzirki dowam edýän ýagdaýyň gös-göni tersine ähli döwletleri çagyrýar. Jarnamanyň 25-nji maddasynyň birinji böleginde şeýle diýilýär: “Her bir adamyň azygy, egin-eşigi, ýaşaýyş jaýyny, medisina taýdan seredilmegini we zerur sosial hyzmat edilmegini öz içine alýan ýaşaýyş derejesiniň bolmagyna hukugy bardyr. Munuň özi ol adamyň özüniň we onuň maşgalasynyň saglygyny we abadançylygyny saklamak üçin zerurdyr, şonuň ýaly-da işsizlik, syrkawlyk, maýyplyk bolan halatda, dul galanda, garrylyk aralaşanda ýa-da adamyň özüne bagly bolmadyk ýagdaýlara görä, ýaşaýyş serişdelerinden kesilende üpjünçilige hukugy bardyr”.
Hyzmatdaşlyk ýok
Görnüşi ýaly türkmen tarapy bilen BMG-niň arasynda iň möhüm sosial ugurlaryň biri boýunça hiç hili hyzmatdaşlyk ýok. Ýurtda şu wagta çenli işsizlere kömek bermekden ýüz öwrülmeginiň sebäbi tapmaça bolup galýar. Ýüz müňlerçe türkmenistanly erkekleriň, aýal-gyzlaryň işsiz galmagynda, işlemäge mümkinçilik tapmazlygynda jogapkärçiligiň uly bölegi häkimiýetleriň boýnuna düşýär ahyryn!
Daşary ýurt çeşmeleriniň iň bärki bahasyna görä, Türkmenistanda işsizligiň derejesi 25%. Ol postsowet döwletleriniň arasynda gürrüňi edilýän problema boýunça iň ýokary görkezijidir. Başga çeşmeler ýurduň käbir etraplarynda işsizligiň 60-70 prosente ýetýändigini tassyklaýarlar. Dünýä statistikasynda işsizleriň sany getirilýär, maglumatlara görä, Türkmenistanda işe ukyply, emma iş tapmaýan adamlaryň sany bärsinden 500 müň adam. Şol adamlaryň ählisi diňe bir işden däl, döwlet kömegindenem mahrum.
Bu ýagdaý ykdysadyýetde pylan hili üstünlikler gazanyldy, milliardlarça dollarlyk inwestisiýalar gurluşyga goýuldy, güýç ulanyjy gurluşlara berildi diýilýän döwürde dowam edýär. Bu ýurtda puluň bardygyna şaýatlyk edýär, hatda owganystanlylara, pakistanlylara gumanitar kömek bermäge-de mümkinçilik bar eken! Ýöne işini ýitiren öz graždanlaryna kör köpügem ýok.
Türkmenistanyň BMG-e bilen ysnyşykly hyzmatdaşlygy ýurtda ozalam köp gezek mahabatlandyryldy we häzirem mahabatlandyrylýar. Ýöne bu hyzmatdaşlykdan türkmen häkimiýetleriniň kömegine mätäç, emma ony alyp bilmeýän adamlara asla delalat ýok.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Hytaýyň häkimiýetleri ýerli howpsuzlyk gullugyň öňki başlygy Zou Ýongkangy (Zhou Yongkang) para almakda, wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanmakda we döwlet syryny bilkastlaýyn paş etmekde aýypladylar.
Hytaýyň döwlete degişli “Xinhua” habar gullugynyň 3-nji aprelde beren maglumatyna görä, Zounyň sud işi ýurduň demirgazygyndaky Tianjin şäher suduna geçirilipdir.
Geçen ýyl Hytaý Zounyň tussag edilendigini we häkimiýetdäki “Komunist” partiýasyndan çykarylandygyny mälim edip, onuň para almakdan döwlet syryny paş etmege çenli birnäçe aýyplama bilen aýyplanýandygyny aýdypdy.
Zou prezident Si Jinpingiň korrupsiýa garşy göreşinde şu güne çenli tussag edilen iň ýokary derejeli hytaý resmisidir.


text:
Eýranda 26-njy fewralda bolan ses berişligiň gutarnykly netijeleri Hassan Rohaniniň we onuň reformaçy ýaranlarynyň ýurduň täsirli Ekspertler assambleýasyna gözegçiligiň aglabasyna eýe bolandygyny görkezdi. 88 agzadan ybarat assambleýanyň öňünde Eýranyň indiki baş ruhanysyny saýlamak wezipesi goýulýar.
Rohani we ýurduň öňki aram prezidenti Akbar Haşemi Rafsanjani özleriniň 50 golaý tarapdarlary bilen bilelikde assambleýada orunlaryň 59%-ne eýe boldular.
Assambleýanyň häzirki ýolbaşçysy Aýatolla Mohammad Ýazdi we onuň berk syýasatyň tarapdary ýarany Aýatolla Taghi Mesbah Ýazdi edara saýlanmadylar.
Eýranyň ýustisiýa boýunça ýolbaşçysy Aýatolla Sadegh Amoli Larijani reformaçylary ýazgaryp, olary “amerikan we iňlis mediasy bilen işleşip” aşa berk syýasatyň tarapdarlarynyň assambleýa saýlanmagyna päsgel bermekde aýyplady.
Şeýle-de reformaçylar ýurduň 290 orunlyk parlamentinde dawaly 30 orna eýe boldular. Orunlaryň ýene 50 çemesine kimiň saýlanandygy anyk bolmansoň aprel ýa maý aýlarynda saýlawlaryň ikinji tapgyrynyň geçiriljegi çak edilýär.


text:
Soňky günlerde paýtagtyň taksomotor awtoulag kärhanasynyň sary reňkli taksileriniň aýnalarynda, bu taksilere münülende taksometr sçýotçiginiň, ýagny hasapçy guralyň hökman işledilmelidigini ýatladýan bildirişler asylýar.
Takside öňde oturýan ýolagçynyň gönüsindäki aýna we yzky çep gapynyň aýnasyna ýelmenen bu bildirişler ýaňy-ýakynda peýda bolup başlady.
Müşderilere ýüzlenip ýazylan bu bildirişde aýdylyşy ýaly, ýol nyrhy 1 kilometr üçin 30 teňňe bolmaly. Hasapçy sçýotçik işledilmedik ýagdaýynda, müşderiniň ýol nyrhyny tölemekden ýüz öwürmäge hukugynyň bardygy bu bildirişde habar berilýär.
Ýatlap geçsek, häzire çenli taksileriň belli bir aradaşlyk üçin kesgitlenen ýol kireý nyrhy ýokdy, ol, adatça, sürüjiniň we ýolagçynyň özara ylalaşygy esasynda kesgitlenýärdi.
Täze girizilen düzgüniň taksi gatnawyndaky hyzmatlary tertibe salmak üçin edilýändigine meňzese-de, taksiçilieriň arasynda ony höwessiz kabul edenleriniň hem bardygy aýdylýar.
Plan
Döwlete degişli taksileriň sürüjileriniň biri Geldi 12 sagat dowam edýän bir iş smenasyndan soň tabşyrmaly puluň kesgitlenen summasynyň, ýagny plannyň bardygyny, emma bu täze girizilen düzgün boýunça işlenilse, onda ozalkylara görä has az girdeji geljekdigini aýdýar.
“Biz her smende 110 manat plan bermeli. Bir kilometre 30 teňňä äkidip, şol plany dolup bolmaýar. Eger plany 20 manat etseler onda şol nyrh boýunça işlese boljak” diýip, Geldi gürrüň berýär.
Geldiniň aýtmagyna görä, resmi ýol kireý nyrhy boýunça paýtagtyň wokzalyndan tä ”Ýimpaş” söwda merkezine çenli ýol nyrhy 1 manat 50 teňňe töwerek bolýar. Geldinin sözlerinden çen tutsaň, onda hususy taksiler, benzin gymmatlandan soň, bu aralyga müşderilerden 4 manat ýol kireý puluny alýarlar.
Ýeri gelende aýtsak, hususy taksileriň käbir sürüjileri hem döwlet taksilerine goýlan bu kesgitli ýol kireý nyrhy bilen taksiçilere gündelik plany tabşyrmagyň örän kyn boljakdygyny tassyklaýarlar. “Özüm günde 100 manatdan gowrak gazanýaryn. Ýöne bir kilometr üçin 30 teňňe ýol nyrhy bilen munuň ýaly gazanç etmek mümkin däl” diýip, paýtagtyň köçelerinde kireý edýän hususy taksiçileriň biri Aman öz pikirini beýan edýär.
"Ilat soramaýar"
Şol bir wagtda, Geldiniň aýtmagyna görä, häzire çenli müşderileriň hiç haýsysam hasapçynyň işledilmeýändiginden närazy bolmandyr. Geldinin aýtmagyna görä, hatda, hasapçyny işletmegi talap eden hem bolmandyr.
Ýogsa, başda belleýşimiz ýaly taksiniň hasapçy enjamy işlemdilmedik ýagdaýynda müşderiniň ýol nyrhyny tölemekden ýüz döndermäge hukugynyň bardygy resmi derejede kabul edilen degişli bildirişde aýdyň görkezilen.
Ýatlap geçsek, Aşgabadyň taksomotor awtoulag kärhanasyna 2010-njy ýylda "Hundaý Elantra" kysymly 300 sany täze awtoulag satyn alnypdy. Paýtagtyň köçelerinde täze sary reňkli bu taksileriň ilki peýda bolanyna eýýäm bäş ýyl bolup barýar.
Geldiniň aýtmagyna görä, ýola çykman galýan taksileriň sany köp. “Azyndan 100 töwerek taksi garažda galýar. Olaryň sürüjileri ýok”.
Şol bir wagtda-da ýurduň Awtomobil transport ministrligi tarapyndan häzire çenli-de, hususy taksilere, olaryň düzgüne görä işlemegi üçin zerur bolan resmi lisenziýalar berilmeýär. Lisenziýa bolmasa, Salgyt gullugyndan patent hem alyp bolmaýar.


text:
Gresiýada ýurduň 10 million raýaty Ýewropa liderleriniň teklip eden täze tygşytlylyk çärelerini kabul etmelimi ýa däl diýen meseläni sese goýýar.
Eger bu teklip ret edilse, onuň Gresiýany ýewro zonasyndan daşa itmegi mümkin.
Referendum ýurduň çepçi premýer-ministri Aleksis Tsipras tarapyndan çagyryldy. Ol saýlawçylary, ýewropa liderleriniň alty ýyllyk gaýtygynlykdan soň teklip edýän çärelerini ret edip, «gorka» we «terrorizme» garşy ses bermäge çagyrdy.
Tsipras 5-nji iýulda Afinada bir saýlaw uçastogynda ses berip, žurnalistlere şeýle diýdi:
«Şu gün grek halky mertebäniň we aýgytylylygyň örän güýçli yşaratyny berýär – ol yşarat olaryň öz ykballaryny özleriniň kesgitleýändigini aýdýar. Hökümetiň islegini köp adam görmezlige salyp biler, emma halkyň kesgitli ýaşamak we öz ykbalyny öz eline almak islegini hiç kim görmezlige salyp bilmez."
Tsipras, saýlawlarda diýen geçmese, işden çekiljegini aýtdy.
Referendumda «ýok» we «hawa» seslerini berjekleriň ýurdy iki bölege bölendigi aýdylýar.