text:
Abadan partlamasy netijesinde weýran bolan, zyýan çeken binalarda dikeldiş işleriniň alnyp barylýandygyny bellemek gerek, ýöne dikeldiş işleriniň haýal barýandygyny hem aýtmalydyrys. Esasan, ýaşaýyş jaýlaryndaky dikeldiş işleri kem-käs zyýan çeken binalarda alnyp barylýar diýseňem boljak.
Jaýlary-öýleri weýran bolan adamlar wagtlaýyn umumyýaşaýyş jaýlaryna ýa haýsydyr bir wagtlaýyn öýe ýerleşdirilipdir. Hatda ýerli emeldarlar, arçynlar tarapyndan partlamada ejir çeken hojalyklar, olaryň çeken zyýanlary doly hasaba alnypdyr. Partlamanyň netijesinde näçe adamyň ýogalandygy hakyndaky maglumatyň 18-nji iýulda, has dogrusy, partlamadan 10 gün soň jemlenendigi hakyndaky gürrüňler peýda boldy.
Prezidentiň “Ejir çekenlere ähli ýardamy bereris” diýip wada berendigine garamazdan, partlamada ejir çekip, ýakynyny aldyran ýa-da jaýy bölekleýin ýykylyp, emläklerini ýitiren hojalyklar meniň bilen özara söhbetdeş bolanlarynda häzire çenli özlerine düýpli kömegiň edilmändigini aýtdylar. Olaryň tassyklamagyna görä, ýerli emeldarlar kömek etjekdiklerini, ýöne garaşmalydygyny aýdypdyrlar.
Dünýä tejribesinden bilşimiz ýaly, islendik bir kadaly ýurtda tebigy ýa tehnogen hadysasynda wepat ýa-da maýyp-müjrip bolanlara, emlägini ýitirenlere, mahlasy maddy hem ruhy zyýan çekenlere kompensasiýa — öwez tölegi berilýär. Wepat bolanlaryň hossarlaryna iň köp öwez tölegi tölenýär. Sebäbi döwlet, döwletiň adyndan wekilçilik edýän hökümet wekilleri her bir raýatyň ykbalyna jogap bermäge borçly hasaplanýar.
Emma ýarag ammarynda bolan partlamadaky hadysada ýakynlaryny aldyranlara, maddy, ruhy ejir çekenlere kompensasiýa bermek üçin, ilki bilen bu hadysada näçe adamyň pida bolandygy, bu pajyganyň näçe weýrançylyk edendigi açykdan-açyk äşgär edilmelidir. Hatda häzirki ýapyklyk şertinde türkmen hökümeti bu partlamada ejir çekenlere kompensasiýa bermegi niýet edinäýende hem bu partlamanyň pidalarynyň hossarlaryna, maddy hem ruhy ejir çekenlere adalatly kompensasiýa beriljegine ynam edip bolmaz. Sebäbi bu partlamanyň pidalary, weýrançylygy boýun alynman, nähili adalatly kompensasiýa tölensin?!
Döwlet býujeti
Meniň bilen söhbetdeş bolan käbir ýokary hünärli ykdysadyýetçilerimiziň pikirine görä, 2011-nji ýylyň döwlet býujeti düzülende, hiç bir tebigy hem tehnogen hadysasynyň ýetirjek zyýany hasaba alynmandyr. Özüni Baýram diýip tanadan ykdysatçynyň aýtmagyna görä, hökümet partlamada wepat bolanlaryň her birine 50 müň amerikan dollary möçberinde kompensasiýa tölese, diňe ýogalan adamlara tölenjek öwez tölegi ummadan gecer. Ähli ejir çekenlere, mahlasy maddy we ruhy zyýan çekenlere ýitiren emlägine barabar öwez tölegi tölense, döwlet gaty köp çykdajy etmeli bolar. Emma hiç bir ýagdaýda göz öňüne tutulmadyk bu puly tapmak döwlet emeldarlaryna aňsat düşmese gerek.
Türkmenistan hökümeti daşary ýurtlardan, halkara guramalaryndan ediljek bolnan kömek teklibinden bolsa sypaýyçylyk bilen ýüz öwürdi. Eger-de partlamanyň pidalary, weýrançylygy doly aýan edilip, teklip edilen kömekler peýdalanylan bolsa, onda bu çaka çenli partlamada ähli ejir çekenlere, ýakynlaryny aldyranlara öwez tölegini doly töläp bolardy.
Häzire çenli partlamanyň netijesinde bolan adam pidalaryny, weýrançylygy derňemeli ýörite döredilen toparyň jemleýji hasabaty bermezligi, halka, dünýä jemgyýetçiligine bu pajygaly hadysanyň hakykatynyň doly aýan edilmezligi, şonuň netijesinde hem tölenmeli öwez tölegleriniň süýrenjeňlige salynmagy döwlet emeldarlarynyň abraýyna däl.
Döwletmyrat Ýazgulyýew türkmenistanly garaşsyz žurnalist, synçy. Blogdaky pikirler we maglumatlar awtoryň özüne degişli.


c: text/html

text:
Adam hukuklaryny goraýan “Amnesty International” guramasy Russiýanyň “Pussy Riot” toparynyň agzalarynyň öňümizdäki aýda Nýu-Ýorka gitmegi planlaşdyrýandygyny habar berýär. Maglumatda gürrüňi edilýän toparyň Nýu-Ýork şäherinde adam hukuklaryny goramaga bagyşlanan konserti berjekdigi mälim edilýär.
“Amnesty International” guramasynyň maglumatyna görä, Nadežda Tolokonnikowa we Mariýa Alýohina Russiýanyň dolandyryjylary tarapyndan amala aşyrylýan hukuk bozulmalara garşy alyp barýan kampaniýalarynyň bir bölegi hökmünde 5-nji fewralda geçiriljek konsertde çykyş ederler.
Tolokonnikowa we Alýohina 2012-nji ýylyň fewral aýynda Moskwanyň ybadathanasynda dawaly protestleri geçirenden soň, "huligançylykda" günälenip, 21 aý Russiýanyň türmelerinde tussaglykda saklanylypdylar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Şenbe güni Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç ýurduň Dnepropetrowsk şäherinde amala aşyrylan partlamalary gurnaýjylar barada anyk maglumat beren adama 2 million griwen, ýagny 250 müň dollar möçberinde pul sylagynyň beriljekdigini aýtdy.
Anna güni ýurduň Dnepropetrowsk şäherinde amala aşyrylan dört sany partlamada azyndan 30 adam ýaralandy, olardan 10-sy çagalar.
Häzirki wagt bu ýaralananlardan 22-si keselhanada bejergi alýar. Ukrain häkimiýetleri bu wakany “terror işi” diýip atlandyrdy. Partlamalaryň jogapkärçiligini hiç bir topar öz üstüne almady.


text:
Ilatyň sagdyn bolmagynyň ykdysady ösüşe gönüden-göni tasir edýandigi “Gigiýena we tropiki medisina” atly Londondaky okuw merkeziniň, Bütindünýa Saglyk Guramasynyň hem-de Paduan uniwestitetiniň alymlarynyň ýazan kitaplarynda aýdyn görkezilýär.
Bu kitapda alymlar Gündogar Ýewropa we Merkezi Aziýa ýurtlary boýunça geçiren analizleriniň esasynda ilatyň saglygynyň ýaramazlygynyň zähmet öndürijiligine erbet täsir ýetirýandigini subut edýärler. Netijede bolsa raýatlaryň girdejisi azalyp, bu regionlarda ykdysady ösüşiň haýallamagyna getirer diýip, alymlar çaklaýarlar.
Mysal üçin, hatda ykdysady taýdan ösen ABŞ-da hem artrit keseline ýolugan erkek kişileriň aýlyk haklarynyň takminan 30%-e, aýallaryň bolsa 40%-e çenli peselýändigi mälim bolupdyr.
Alymlar 1960-njy ýyllarda adam ömrüniň uzaklygy iň ýokary bolan ýurtlaryň soňky 40 ýylyň dowamynda ykdysadyýetiniň ösendigini belläpdirler. Iň täsin zat bolsa, käbir halatlarda ilatyň ömrüniň uzaklygy hakyndaky görkezijiler ilatyň bilim derejesini anyklaýan görkezijiden has aýdyn ykdysady ösüşi öňünden çaklamaga esas berýär diýip, barlag geçiren alymlar belleýärler.
Dünýäniň köp ýurtlarynda ortaça hasapdan adamlaryň ömrüniň uzaklygy artýan mahaly Gündogar Ýewropa we Merkezi Aziýa ýurtlarynda bu görkezijiniň peselýändigi bellenilipdir. Mysal üçin, Belarusda 1960-njy ýyllarda erkek kişiler ortaça alanyňda 64 ýaşan bolsalar, 2004-nji ýylda bu görkeziji bir ýarym ýyl kemelipdir. Orsýetde bu görkeziji has pes bolup, Orsýetde erkek kişileriň ömrüniň uzaklygy 59 ýaş bolupdyr. Türkmenistanda bolsa, BSG-nyň berýän maglumatyna görä, 2004-nji ýylda erkek kişileriň ömrüniň uzaklygy, ortaça 56 ýaş eken.
Zähmet ukyplylygy – ykdysady ösüş
Lomonosow adyndaky Moskwa Döwlet Uniwersitetiniň Aziya hem Afrika ýurtlary boýunça ykdysady kafedrasynyň yolbaşçysy, professor Leonid Fridman hem aýdylanlar bilen ylalaşýandygyny tassyklady.
“Ortaça alnanda, adamlaryň ömrüniň uzaklylygy ýurduň ykdysady ösüşine gaty köp täsir edýär. Sebäbi adamlar okuwyny gutaryp işläp başlaýarlar. Olaryň işle ukyply döwri näçe uzak bolsa, şonça-da ykdysadyýetiň ösüşi üçin gowy. Ýagny adama bilim, tälim bermek üçin hökümet çykdajy edýär. Adam näçe uzak işläp bilse, şonça-da köp döwletiň özüne siňdiren serişdelerini yzyna gaýtarýar. Ýagny jemgyýete zerur bolan harydy hem hyzmaty öndürýär. Gazanan puluny harç edip, ykdysadyýeti ösdürýär. Adam wagtyndan öň dünýäden ötse, bu onuň zähmet potensialynyň doly ulanylmandygyny aňladýar.” diýip, ykdysatçy belledi.
Şeýle hem ykdysatçy Türkmenistan bilen bagly ygtybarly maglumatlaryň henize çenli berilmän gelýändigini belläp, bu ýurduň ykdysadyýetini düýpli analiz etmäge mümkinçilik bermeýändigini belledi. Ýagny ygtybarly maglumat berilmese, türkmen raýatlarynyň işe ukyply döwrüniň uzaklygyny, olaryň saglyk ýagdaýyny, edýän işiniň hilini anyklap bolmaýar. Bu zatlar bolsa örän möhüm diýip, ykdysatçy belledi.
Ilatyň sagdyn bolmagynyň ykdysady ösüşe gönüden-göni täsir edýändigi barada geçirilen ylmy-barlag işleri, hroniki, ýagny köne keselleriň Gürjüstanda adamyň işe ukyply döwrüni 7%-e, Gazagystanda bolsa 30%-e çenli kemeldýändigini anyklapdyrlar. Şeýle-de alymlaryň iň seresaply baha bermeklerine görä, her 25 ýylyň dowamynda ilatyň ölüm derejesi 2% pese düşse, bu girdejiniň möçberini 25-40% ýokarlandyrýar.
“Keseli ýaşyrmak gymmada düşýär”
“Türkmenistan ýaly ýokanç infeksion keselleriň bardygy ýaşyrylýan ýurtlarda bolsa, soňra bu keselleri bejermek üçin has köp çykdajy çykýar, sebäbi olar epidemiýa derejesine ýetýär. Onuň üstesine-de ilat arasynda ölüm-ýitimiň artmagy hem ykdysady ösüşe ýaramaz täsir edýär” diýip, ykdysatçy Annadurdy Hajyýew aýdýar. Onuň pikiriçe, ýurduň saglygy saklaýyş pudagynyň gowşak bolmagy ilatyň ýarawsyz bolmagyna getirip, ykdysady ösüşiň haýallamagyna sebäp bolýar.
“Galyberse-de, ösen ýurtlaryň saglygy saklaýyş pudaklarynda esasy güýç keselleri bejermekden-de ozal olaryň öňüni almaga gönükdirilýär” diýip, ykdysatçy belleýär. Mysal üçin, başlangyç döwürde anyklanan keseli bejermek onuň beterleşen görnüşini bejerenden has arzan düşýär.
Mundan başga-da AIDS, WIÇ infeksiýasy ýaly keselleri bejermek üçin halkara guramalaryň ýardam berýändigini belläp, ykdysatçy şeýle keselleriň dogruçyl statistikasyny gizlemek bilen, türkmen häkimiýetleriniň hassalary halkara gurmalaryň degerli ýardamyndan mahrum edýändigini tankytlady.


text:
28-nji maýda Mary welaýatynyň Kemine adyndaky Döwlet drama teatrynda “Gadymy Merw — türki dünýäsiniň medeni merkezi” atly halkara ylmy maslahatyň açylyş dabarasy boldy. Bu maslahat Mary şäheriniň 2015-nji ýylda türki dünýäsiniň medeni paýtagty diýlip yglan edilmegine bagyşlanan çäreleriň çäklerinde geçirilýär.
Foruma gatnaşmak üçin bu ýere Türkiýäniň, Russiýa Federasiýasynyň (Tatarystan, Başkortostan), Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň, Azerbaýjanyň, Makedoniýanyň we beýleki ýurtlaryň edebiýatçylary, medeniýeti we sungaty öwrenijileri, taryhçylary, arhitektorlary, arheologlary we medeni-gumanitar ulgamynyň beýleki wekilleri geldiler.
Maslahatyň açylyş dabarasynda çykyş eden alymlar türkmen topragynda şeýle iri halkara forumynyň geçirilmeginiň türkmen halkynyň medeniýeti, däp-dessurlary, sungaty baradaky bilimleri has-da giňeltmäge mümkinçilik berjekdigini nygtadylar.
Bölümleriň mejlislerinde Gadymy Merwiň taryhyna degişli çykyşlar edildi. Şäher gurluşygynyň özboluşly keşbi we milli öwüşginlere eýe bolan döwründäki binagärlige uly üns berildi. Şol döwürde bu ýerdäki binalaryň käbiri Beýik Ýüpek ýolunyň ugrunda ýerleşýän beýleki ýurtlardaky desgalaryň umumy keşbine meňzeş bolupdyr. Munuň özi Marguşyň Hindistan, Hytaý, Mesopotamiýa, Müsür we beýleki döwletler bilen işjeň hem-de medeni gatnaşyklarynyň ösendigine şaýatlyk edýär.
Çykyş edenler golýazma çeşmeleri, esasan hem şol döwürde, kada bolşy ýaly, arap we pars dillerinde ýazylan golýazmalary barada gyzykly maglumatlary getirdiler. Bu kitaplarda Maryda ýaşap geçen, Gündogaryň köp ýurtlarynda meşhur bolan beýik alymlaryň — astronomlaryň, matematikleriň, fizikleriň, dilçileriň we edebiýatçylaryň, taryhçylaryň atlary ýatlanylýar.
Agşam teatryň sahnasynda türki ýurtlaryň sungat ussatlarynyň gatnaşmagynda baýramçylyk konserti boldy. Sahnada Türkiýeden gelen aýdym-saz toparynyň ýerine ýetirmeginde Ýunus Emräniň eserleri boýunça gündogar aýdymlary, şeýle hem häzirkizaman we folklor türkmen aýdymlary we sazlary ýaňlandy. Olar türkmen halkynyň geçmişini häzirki güni bilen baglanyşdyrýar.


text:
Eýranyň howpsuzlyk güýçleriniň Tähranda bäş gazete geçirilen reýd mahalynda ondan gowrak žurnalisti tussag edendigi aýdylýar.
Eýranyň “Mehr” habar gullugy ol žurnalistleriň "rewolýusiýa garşy media" bilen bar diýilýän ilteşikleri üçin tussag edilendigini aýdýar.
Eýran häkimiýetleri “rewolýusiýa garşy media” diýen termini Farda radiosy, Azatlyk radiosynyň eýran gullugy, Amerikanyň sesi, BBS ýaly daşary ýurt habar serişdeleri babatda ulanýar.
Bu reýdler 2009-njy ýylda bolan dawaly prezident saýlawlaryndan soň garaşsyz mediany nyşana alnyp geçirilen iň uly operasiýa hökmünde suratlandyrylýar.
Nyşana alnan habar serişdeleriniň arasynda “Etemad,” “Arman,” “Şargh,” we “Bahar» gazetleri, şeýle-de “Aseman” žurnaly bar.


text:
Fizika boýunça Nobel baýragynyň şu ýylky eýeleri ýaponiýaly Isamu Akasaki, Hiroşi Amano we Şuji Nakamura boldy.
Alymlara baýrak bilen bir hatarda 1,1 million amerikan dollary möçberinde sylag hem gowşuryldy.
7-nji oktýabrda Nobel komiteti gürrüňi gidýän alymlaryň alyp baran işi energiýany tygşytlaýan ak yşyk çeşmelerini gündeki durmuşda ulanylýan enjamlarda, şol sanda smartfonlarda peýdalanmaga mümkinçilik döretdi diýdi.
Nobel baýragy 1895-nji ýylda şwesiýaly senagatçy Alfred Nobel tarapyndan esaslandyrylypdy.


text:
Konferensiýa alymlar, hökümete degişli bolmadyk guramalaryň, bu mesele bilen gyzyklanýan toparlaryň wekilleri we başgalar gatnaşýarlar.
Bu sammit wagtynda tertip-düzgüni goramak üçin Daniýa öz polis güýçleriniň ýarysyny Kopengagene ýygnady.
Global konferensiýa ýygnalmagynyň sebäpleri näme?
Ilkinji nobatda, dünýä ýurtlary Global maýlamagyň öňüni almak maksady bilen birleşdiler. BMG-niň dünýä boýunça baş wekili de Boer sammitiň açylyşynda bu barada belläp, şeýle diýdi: “Resmi beýanatlar üçin wagt gutardy. Hemmelere belli bolan tutumlary gaýtalap aýtmagyň wagty geçmişde galdy. Indi birek-birege el uzatmagyň wagty geldi”.
Dünýäni goramak barada optimizm bu konferensiýada möhüm rol oýnaýan iki iri döwlet bolan ABŞ-dan we Hytaýdan geldi. Olar zyýanly gazlaryň howa zyňylyşyna kontrollyk etmegi ýa-da onuň möçberini azaltmagy söz berdiler.
Emma, munuň tersine, 1997-nji ýylda geçen Global dünýä baradaky konferensiýada kabul edilen zyýanly gazlaryň atmosfera zyňylyşyny kemeltmek baradaky Kýoto ylalaşygyny hiç bir döwlet tassyklamady. Ýygnanyşmaga has köp sebap bolan zat
Ýöne Kopengagende konferensiýa ýygnalmagyna has köp sebäp bolan zadyň ilat köpçüliginiň pikirleri bolmagy mümkin. Ol ýedi ýyl mundan owal başlanypdy.
2002-nji ýylda ilkinji gezek adamlaryň howa zyňýan hapalarynyň Global maýlama sebäp bolýandygyny Amerika ykrar etdi. 2007-nji ýylda bolsa, dünýäniň arassalygy barada alada edýänler Nobel baýragyna mynasyp boldular. Ony BMG-niň hökümetara topary we ABŞ-nyň öňki wise-prezidenti Al Gor öz aralarynda paýlaşdylar.
Dünýäde hapa gazy azaltmak maksady bilen düzülýän strategiýalara ýüz milliardlarça dollar harçlanylýar. Şol pullar ösýän döwletlere kömek üçin berilýär. Amerikanyň öňki prezidenti Bill Klinton bolsa, “Umytly bolmagymyz üçin ençeme esas bar. Emma dünýäniň başyndan geçen erbet durgunlyk sebäpli Kopengagendäki iň uly päsgelçilikler ykdysadyýete degişli bolar diýip, pikir edýärin” diýdi.Maýlama howpy çişirilýärmi?
Kopengagen prosesiniň tankytçylary öz e-maillarynda, internetde atsyz goýýan materiallarynda Global maýlama howpunyň has çişirilýändigini tekrarlaýarlar. Global maýlama syýasaty boýunça Fonduň başlygy Benny Peýzeriň pikiriçe, hökümetler jemgyýetçiligi hapa gazlary kemeltmek baradaky gymmat bahaly programmalara çekýärler. Emma olaryň berýän goldawy ujypsyz.
“Elbetde, ykdysady krizisiň girdabyndaky adamlaryň başga aladalary ýeterlik. Olar iş gözleýärler, juda gymmat salgytlar, dünýä ekologiýasy boýunça salgytlar we başga zatlar bilen bagly ynjalykdan gaçýarlar. Bular adamlara agyr ýük we olar köp alada edýärler” diýip, Peýzer aýtdy.
Onuň sözlerine görä, alymlaryň bu problemany öwrenmegi we hapa gazlary kemeltmegiň mümkindigini subut etmegi üçin köp wagt gerek bolar.
Kopengagende iki hepde dowam etjek dünýä baradaky konferensiýanyň ahyrky günlerine dünýä liderleri gatnaşyp, yörite ylalaşygy düzmäge kömek ederler. Emma şol ylalaşygy her bir ýurduň kanun çykaryjylary tassyklamaly bolar.


text:
Yrak urşunyň 25 ýaşly weterany Amerikanyň harby taryhynda iň öndümli mergen hökmünde häsiýetlendirilýän, harby-deňiz güýçleriniň öňki SEAL agzasyny öldürmekde aýyplandy.
Güman edilýän Eddi Reý Rous şenbe güni Tehasdaky atyş meýdançasynda mergen Kris Kaýly we ýene bir adamy atyp öldürmekde aýyplanýar.
Birleşen Ştatlaryň harbylary deňiz pyýada güýçleriniň kapraly Rousyň 2007-nji ýylda Yraga, 2010-njy ýylda bolsa Haitä ýollanandygyny tassyk etdiler.
Bu jenaýatyň sebäbi barada heniz bilinýän zat ýok. 38 ýaşly Kaýl Yrakda gulluk edip, 2012-nji ýylda bestseller bolan “Amerikan mergeni” kitabyny ýazdy.
Ol mergen hökmünde 150 adamy atyp öldüren diýip bilinýär.
Kaýl yrakly pitneçileriň özüne “Şeýtan” diýip at dakandyklaryny we öz kellesine 20 müň dollar baha kesendiklerini aýdardy.


text:
Azatlyk Radiosy Gazagystanda okaýan türkmenistanly talyplaryň wekili, Ahmat Ýasawy adyndaky uniwersitetiň lukmançylyk talyby Leýla Ýaňybaýewa bilen daşary ýurtlardaky talyp durmuşy hakda söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Daşary ýurtlarda okaýan talyplar iň köp haýsy ugurlarda nähili kynçylyklara duş gelýärler?
Leýla Ýaňybaýewa: Kynçylygyň ilkinji sebäbi ýat ýurtda ýat bolmaklyk. Sebäbi ýerli halk başga-ça garaýar, ýat kabul edýär. Ikinjiden, öýüňi, maşgalaňy göresiň gelýär. Onsoň şeýle käbir ýagdaýlar bolýar.
Käbir talyplar aglap, okuwlaryny taşlap, yzyna gidýär. Ýöne, näme edil beýdip taşlap gider ýaly agyr ýagdaý ýok. Şonda-da näme käbirleri çydap bilenok. Talyplyk ýyllarynyň ýene bir kynçylygy maddy ýagdaý, pul ýagdaýy.
Azatlyk Radiosy: Leýla Ýaňybaýewa, bilinşi ýaly dürli ýurtlarda okaýan talyplarymyz bar. Siz ylaýta-da näme üçin Gazagystany saýlap aldyňyz?
Leýla Ýaňybaýewa: Gazagystan bilşimiz ýaly Türkmenistana gaty ýakyn.
Azatlyk Radiosy: Şol Ahmet Ýasawy adyndaky uniwersitetiň ýerleşýän şäheri hem Türkmenistana ýakynmy?
Leýla Ýaňybaýewa : Elbetde, Türkistan şäheri hem Türkmenistana ýakyn.
Azatlyk Radiosy: Siz lukmançylyk okaýan talyp. Lukmançylyk ugryny özüňiz saýlap aldyňyzmy ýa-da maşgalaňyzyň islegi bilen boldymy, nädip lukmançylygy saýlap aldyňyz?
Leýla Ýaňybaýewa: Men lukmançylygy özüm saýlap aldym. Ejem tarapdan hemmesi lukman. Meniň lukmançylyk ugryny saýlap almagymda şol daýy-daýzalarymyň täsiri gaty uly boldy. Sebäbi men kiçikäm şolary görüp, lukman bolmagy arzuw edýärdim.
Azatlyk Radiosy: Uniwersitetiňizde daşary ýurtdan gelip okaýan talyp köpmi?
Leýla Ýaňybaýewa: Uniwersitetiň özi Gazaklar üçin däl-de, Türkiýäniň we Gazagystanyň şertnamasy esasynda türki halklary jebisleşdirmeklik, birleşdirmeklik, ene dillerini dikeltmeklik maksady bilen gurlan bir uniwersitet bolany üçin şu taýda okaýan talyplar bolup biziň hemmämiz daşary ýurtlardan gelenler.
Azatlyk Radiosy: Ahmet Ýasawy uniwersitetinde türkmenistanly näçe talyp bar?
Leýla Ýaňybaýewa: Türkmenistanly jemi dört ýüzden gowrak talyp bar şu Ahmet Ýasawy uniwersitetinde.
Azatlyk Radiosy: Türkmen talyplary iň köp haýsy ugurlarda okaýarlar?
Leýla Ýaňybaýewa: Türkmen talyplaryň köpüsi halkara gatnaşyklary, ykdysadyýet fakulteti, onsoň filologiýa fakultetlerini saýlap alýarlar.
Azatlyk Radiosy: Okuwyň özi, berilýän sapaklar kynmy?
Leýla Ýaňybaýewa: Berilýän sapaklar kyn däl. Ýöne Türkmenistandan gelen käbir talyplarymyzyň dil taýdan okamagy kyn bolýar. Täze okuwy gutaryp gelenler dil bilmänsoň, rus dili we edebiýaty sapaklarynda esasy kynçylygy çekýärler.
Azatlyk Radiosy: Şolar hökman sapaklarmy?
Leýla Ýaňybaýewa: Hawa, şol esasy sapaklar.
Azatlyk Radiosy: Bir studentiň, talybyň okap, ýaşamagy üçin şol ýeriň ýaşaýyş şertleri nähili?
Leýla Ýaňybaýewa: Türkistan şäheri talyplar üçin gaty amatly şäher. Sebäbi, şäher kiçi, ösmedik, gymmatçylyk ýok.
Azatlyk Radiosy: Ýerli halkyň studentlere, talyplara çemeleşişi nähili?
Leýla Ýaňybaýewa: Ýerli ilat bilen käwagt-käwagt mesele çykýar. Elbetde, süri agsaksyz bolmaýşy ýaly ýerli halkyň içinde hem bar käbir adamlar. Meselem, ýerli oglanlar toplanyp daşary ýurtly bir talyby talamagy, onsoň uruş-jenjel çykarmagy ýaly meseleler hem bolýar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda daşary ýurtlarda okamaga höweslenýän, daşary ýurtda okamak isleýän ýaşlar bar. Daşary ýurtda okap ýören bir türkmen talyby hökmünde öz tejribeleriňden ugur alyp, şolara nähili maslahat berip bilersiň? Peýdasy näme şol daşary ýurtda okamaklygyň?
Leýla Ýaňybaýewa: Men, Türkmenistanda daşary ýurtda okamak isleýän oglan-gyzlara daşary ýurtda okamaklygy maslahat berýärin. Daşary ýurtda okamaklygyň özüniň bir gowy taraplary bar. Özüňi kämilleşdirmek, gözýetimiňi, dünýägaraýşyňy özgertmek, onsoň giňeltmeklik, adamlar bilen, başga milletler bilen gatnaşmak, başga milletleriň arasynda öz milletiňi görkezmek we tanatmak, başga milletleriň ýa-da başga bir tanamaýan adamlaryň sen barada we milletiň baradaky pikirleri, hemme zady görýäň-eşidýäň, onsoň azat pikirlenmeklik ýaly gowy taraplary bar.


text:
Doňuz dümewiniň ýaýraýandygy baradaky habarlar tutuş postsowet giňişliginiň ähli ýerinden diýen ýaly eşidilýär.
Habarlaryň köpüsi şol giňişlikde has açyk ýurt – Ukrainadan gelip gowuşýar, sebäbi bu ýurtda maglumatyň ýaýradylmagyna döwlet tarapyndan kontrollyk edilmeýär, çäklendirilmeýär.
Şonuň üçin keseliň ýaýraýyş möçberi barasynda ilat köpçüligi obýektiw maglumat alyp, ony doly göz öňüne getirip bilýär. Getirilýän sanlar alada döredýär. Bu dertden ölenleriň sany 60 adama ýetipdir.
Doňuz dümewiniň epidemiýasy eýýäm öz içine 150 müň gowrak adamy alypdyr. Köpçülikleýin habar serişdeleri bu dümewiň gije-gündiz gürrüňini edýärler. Ýöne ukrain ilatynyň arasynda dowul ýok.
Türkmenistanda resmi gürrüň ýok
Türkmenistanda ýagdaý munuň tersine. Bu ýurtda doňuz dümewiniň gürrüňi edilýärmi?
Bu hakda habaryň ýoklugyndan çen tutulsa, regionda hiç bir howp-hatar ýok ýaly. Şol bir wagtda dümewden ölen adamlaryň bardygy dogrusyndaky habarlar dürli ýollar bilen daşary ýurtlara ýetýär. Ýöne şol maglumatlary barlamak mümkin däl, çünki Türkmenistanda doňuz dümewiniň bardygy dogruda resmi maglumat ýok.
Ukrainada wakalaryň ösüşine halkara gözegçiligi doly ýola goýuldy, emma başga bir sorag: doňuz dümewiniň ýaýraýşy boýunça barlag ýa gözegçilik üçin halkara spesialistleri Türkmenistana goýberildimi?
Köp adamlar nädip ondan goranmalydygyny, nähili dermanlary ulanmalydygyny bilmän kösenýärler. Hatda köp maglumatlaryň senzura eleginden geçirilýän ýurdy – Belarsuda-da doňuz dümewi temasy ilat köpçüliginden ýaşyrylmaýar.
Nyýazowdan galan köne praktika
Ýurtda bolup geçýän ýagdaýlar barasynda ilat näçe az bilse, şonça gowy diýlen we S.Nyýazow tarapyndan ornaşdyrylan köne praktikadan Türkmenistan el çekmäge, ondan arasyny açmaga synanyşýarmy? Türkmenbaşynyň yzynda goýup giden wiruslary indi doňuz dümewiniň wiruslarynyň ýurt boýunça erkin syýahat etmegine ýardamçy bolmazmy?
Ukrainada epidemiýanyň öňüni almak, onuň ojaklaryny ýok etmek üçin daşary ýurtlardan kömek gelip ugrady, doňuz dümewiniň barlygy ýa ýoklugy dogrusynda informasiýasy bolmadyk türkmenistanlylar nähili daşary ýurt kömegine bil baglap bilerler?
Bu barasynda daşary ýurt spesialistleriniňem bilýän zatlary ýok diýerlik. Häkimiýetleriň özlerinden köp zady gizleýändigi türkmenistanlylar üçin täzelik däl. Onsoň adamlar köne ýol bilen bazarlardaky duşuşyklarda, gürrüňdeşliklerde maglumat alyşýarlar. Şol ýol bilen olar, döwlet habar serişdeleri bilen deňeşdirilende, özleri üçin köp maglumatlar edinýärler.
Keseliň ýaýramagy döwlet syrymy?
Hökümetiň ýapyk hasap edýän maglumatlary bilen bagly-da ýagdaý şeýlemikä? Meselem, neşe maddalarynyň ýaýraýşy ýa-da ýürek-damar dertleri bilen keselleýänler baradaky statistika ýok.
Haýsy maglumatlaryň Türkmenistanda ilat köpçüligi üçin açykdygyny, haýsylarynyň ýapykdygyny seljermek üçin entek köp wagt gerek bolsa gerek. Şol ýapyklyk, gümürtiklik “Döwlet halk üçindir” diýen şygara nä derejede gabat gelýär? Dili duzlularyň “Türkmen döwleti bir adam üçindir” diýýän şygary hakykata has ýakyn dälmidir?
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Prezident saýlawlaryna üç gün galanda, Ýokary Rada tarapyndan kabul edilen, prezident saýlawlary baradaky kanuna üýtgetmelere Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýuşenko gol çekdi. Ol güýje girýär.
Prezidentlige kandidat, premýer-ministr Ýuliýa Timoşenkonyň tarapdarlary kanuna üýtgetmeler girizmäge garşy çykyş etdiler.
Kiýewde bolan metbugat konferensiýada Timoşenko saýlawlar adalatly geçmese, tarapdarlaryny köpçülikleýin protest aksiýalara çagyrjakdygyny aýtdy.
Öňki kanunda saýlaw komissýaisynyň agzalarynyň üçden iki bölegi ýygnanan wagty ol işläp bilýär diýlen bolsa, täze üýtgetme komissýanyň ýarsynyň işläp bilmegine rugsat berýär.
Şeýle üýtgetmäniň girizilmegini Timoşenkonyň saýlawlarda bäsdeşi Wiktor Ýanukowiç gazandy.


text:
Awitaminoz
Awitaminoz (gr. a-ýoklygy aňladýan ownuk bölek; witaminler) - organizmde witaminler ýetmezligi zerarly döreýän kesel. Bu keseli ilkinji gezek 1880 ýylda rus wraçy N. I. Lunin açdy. Ol awitaminozy ak syçanda tejribe geçirmek bilen ýüze çykarypdyr. Adamda "A" witamini ýetmese, gije körlük, "D" witamini ýetmese, rahit we "RR" witamini ýetmese, pellagra keselleri döreýär. Awitaminoz keseli haýwanlarda hem bolýar. Meselem: uly mallarda "A" witamini ýetmese, olar iç taşlaýar, ýaş mallar göýdük ösýär. Haýwanlarda (sygyrda, goýunda, guşda we beýleki oba-hojalyk mallarynda) "B" witamini ýetmese, olaryň nerw sistemasynyň işleýşi bozulýar. Awitaminoz keseliniň döremezligi üçin adamlara we haýwanlara dürli witaminlere baý bolan iýmitler berilmelidir hem-de bu barada profilaktik çäreler görülmelidir. (serediň: Gipowitaminoz)


text:
“Başga Orsyet” koalisiýasynyň liderleriniň biri Eduard Limonow hem “Adam hukuklary ugrundaky” hereketiň ýolbaşçysy Lew Ponomarew şu gün Moskwada suduň öňünde durar.
“Interfaks” agentliginiň maglumatyna görä, Limonowy 31-nji ýanwarda Triumfal meýdanynda miting gurnany üçin aýyplaýarlar.
Ýygnak azatlygyny goramak boýunça geçirilen aksiýa häkimiýetler rugsat bermändir. Milisiýa oppozision aktiwistlerden, adam hukuklaryny goraýjylardan onlarçasyny saklapdy.
Lew Ponomarewy administratiw hukuk düzgünlerini bozanlykda aýyplaýarlar. Ol öldürilen aklawçy Stanislaw Markelow bilen žurnalist Anastasiýa Baburowanyň ýadygärligini hormatlap, 19-njy ýanwarda piket geçiripdi.
Aksiýa gatnaşanlaryň sany häkimiýetleriň rugsat bereninden köp bolup çykypdyr.


text:
Ýewropa Komissiýasynyň energiýa meseleleri boýunça wise-prezidenti Maroş Şefçowiç Aşgabatda ÝB-niň Hazarýaka sebitiniň tebigy gazyny Ýewropa 2019-2020-njy ýyllardan eksport edip başlamak isleýändigini aýtdy.
Ol 30-njy aprelde türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen duşuşdy we gepleşikleriň netijeleri barada beren telegürrüňinde Türkmenistan we ÝB arasynda energiýa pudagyndaky hyzmatdaşlygy berkitmek hakynda maslahat edilendigini aýtdy.
«Prezidentiň belleýşi ýaly, Türkmenistanyň bu proýektlere gatnaşmak babatda syýasy erk-islegi bar, Ýewropanyň bolsa, öz energiýa ýollaryny dürlüleşdirmeklige syýasy islegi bar» - diýip, Şefçowiç nygtady.
Şeýle-de Şefçowiç türkmen lideri bilen Ýewropa Bileleşiginiň ýewropa bazaryna gelýän energiýa resurslaryny diwersifikasiýa etmek programmasy barada pikir alşandygyny sözüne goşdy.
«Biz energiýanyň günorta koridor proýektiniň özümiz üçin möhüm strategiki proekt bolup durýandygyny anyk kesgitledik, sebäbi ol energiýa ugurlaryny we çeşmelerini diwersifikasiýa etmäge ukyply. Biz Hazarýaka sebitiniň tebigy gazynyň Ýewropa 2019-2020-njy ýyllardan iberilip başlanmagyny isleýäris» - diýip, Ýewropanyň energiýa komissary aýtdy.
Maroş Şefçowiçiň sözlerine görä, anna güni Aşgabatda Azerbaýjanyň, Türkiýäniň, Türkmenistanyň we ÝB-niň wekilleriniň gatnaşmagynda geçirilýän maslahat hem tebigy gaz ibermek baradaky proýektler meselesine bagyşlanýar.
Şefçowiç türkmen lideri bilen gepleşikler mahalynda Hazarüsti geçirijisini gurmagyň mümkinçilikleri, şeýle-de Eýranyň territoriýasyny ulanmak barada hem gürrüň edilendigini belledi. Onuň sözlerine görä, häzir Eýran bilen diplomatiki gatnaşyklar oňyn ugra ösýär we dünýäniň alty iri döwletiniň Tähran bilen geçirýän gepleşikleri üstünlikli soňlanjaga meňzeýär.
Ýewropa resmisiniň pikirine görä, Nabukko proektine ýeterlik üns berilmedi we ol şu sebäpden bir topar kynçylyga uçrady. Şefçowiç Ýewropa Komissiýasynyň Ýewropanyň iri gaz kompaniýalaryna ýüzlenip, olaryň kommersiýa bähbitlerini we bu proýektlere gatnaşmak isleglerini öwrenjekdigini aýtdy. Ol Ýewropa Komissiýasynyň bu ugurdaky tagallalarynyň ozalky ýyllardaka garanda has tutanýerli boljagyna umyt bildirdi.
Şeýle-de Şefçowiç türkmen prezidenti bilen Hazaryň üstünden geçiriji gurulmagynyň mümkin bolan ekologiýa töwekgellikleri barada maslahat edendigini aýtdy. Onuň tassyklamagyna görä, hünärmenleriň bu ugurdaky barlaglary gaz geçirijisini gurmagyň sebite ekologiýa howpuny salmaýandygy barada oňyn netijeleri berýär.
Ýewropa Bileleşiginiň Hazar sebitiniň uglewodorod serişdelerine elýeterliligi üçin Kaspi deňziniň üstünden Türkmenistan bilen Azerbaýjany baglaýan gaz geçirijisiniň gurulmagy zerur.
Bu iki döwlet şeýle geçirijiniň Hazaryň içinden gurulmagy üçin onuň geçýän territoriýasynda ýerleşýän ýurtlaryň ylalaşygy ýeterlik diýip hasaplaýar. Emma Orsýet, Eýran ýaly ýurtlar, Kaspi deňziniň hukuk durumy kesgitlenýänçä, munuň ýaly proýektler hazarýaka döwletleriniň ählisiniň razylygy esasynda gurulmaly diýip hasaplaýarlar we Türkmenistan bilen Azerbaýjanyň pozisiýasyna garşy çykýarlar.
TDH-nyň we “RIA Nowosti» habar gullugynyň maglumatlary esasynda taýýarlanyldy.


text:
Türkiýäniň we Ýewraziýanyň Gün Tertibi
Türkiýe we Orta Aziýa
Jemgyýetçilik diplomatiýasy esasanda 2000-nji ýyllar bilen birlikde halkara gatnaşyklarynyň esasy adalgalaryndan birine öwrüldi we daşary syýasatyň möhüm serişdelerinden biri boldy. Biz hem gepleşigimiziň bu sanynda Türkiýäniň Türkistan/Orta Aziýa baradaky jemgyýetçilik diplomatiýasyny seljermekçi.
Orta Aziýadaky türki dilli döwletleriň garaşsyzlyklaryny almaklary şübhesiz türk daşary syýasatyna täze bir ugur getirdi. Türkiýäniň dil, taryh we medeni taýdan çuňňur geçmişi bolan şol ýurtlar bilen gatnaşyklary we hyzmatdaşlygy köp sanly ugurda çaltlyk bilen ösdi. Türkiýäniň sebit boýunça umumy syýasatyny: Orta Aziýa ýurtlarynyň garaşsyz, syýasy we ykdysady durnuklylyga eýe, öz aralarynda we goňşulary bilen arkalaşykly, halkara jemgyýetçiligi bilen bitewileşen, demokratik gymmatlyklary ykrar eden döwletler hökmünde ýoluna dowam etdirmeklerini goldamak hökmünde beýan edip bileris. Türkiýe şol syýasaty bilen sebitde ýerleşýän ýurtlaryň esasy hyzmatdaşlaryndan birine öwrüldi.
Türki dilli döwletleriň arasyndaky hyzmatdaşlygy güýçlendirmek maksady bilen 1992-nji ýyldan bäri Türkiýäniň öňbaşçylygynda dowam etdirilýän “Türki dilli döwletleriň prezidentleriniň maslahatynyň” esasy netijelerinden biri Türkiýäniň, Azerbaýjanyň, Gazagystanyň we Gyrgyzystanyň gatnaşmagynda 2009-njy ýylda Türk Geňeşi döredilmegi boldy. Türk dünýäsinde hyzmatdaşlygyň konstruktiw häsýete eýe bolmagyna uly goşant goşýan we merkezi Stambulda ýerleşýän geňeşe Türkmenistan hemişelik bitaraplyk derejesi sebäpli, Özbegistan bolsa syýasy sebäplerden goşulmady.
Türkiýäniň sebit boýunça jemgyýetçilik diplomatiýasy medeniýet, bilim, media we galkynyş kömekleri arkaly dowam edýär. Şol çäkde edilen ilkinji başlangyçlarn biri türk medeniýeti we sungatynyň, diliniň, taryhy mirasynyň goralmagy, şol gymmatlyklaryň dünýä tanyşdyrylmagy hem-de ýaş nesillere ýetirilmegi maksadyna laýyklykda 1993-nji ýylda Türk medeniýetiniň halkara dolanşygy TÜRKSOÝ-yn döredilmegi boldy. Türkiýäniň, Türkmenistanyň, Azerbaýjanyň, Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň we Özbegistanyň ýany bilen DKTR-nyň, Russiýa Federasiýasyna tabynlykdaky 6 sany awtanom respublikasy bilen Gagauziýa synçy derejesinde TÜRKSOÝ-a agza. Ol hem TÜRKSOÝ-y türki dilli döwletleriň we halklaryň iň uly guramasyna öwürýär. Agza we synçy agza ýurtlaryň Medeniýet ministrlikleriniň goldaw bermeginde öz işini dowam etdirýän TÜRKSOÝ, köp taraply hyzmatdaşlyk hem-de özara jemgyýetçilik diplomatiýasy taýdan nusgawy guramalardan biri.
Sebit bilen edýän gatnaşyklarynda bilim pudagyna aýratyn üns berýän Türkiýe 1992-nji ýylda başladylan “Beýik talyp taslamasy” bilen türki dilli döwletlerden ýüzlerçe talyp kabul etdi. Häzirki wagtda “Türkiýäniň stipendiýalary” ady bilen giňeldilen meýilnama, Daşary ýurtlardaky türkler we garyndaş halkyýetler edarasy tarapyndan durmuşa geçirilýär. Şol meýilnama degişli bolan “Türki dilli döwletleriň stipendiýa maksatnamasyna” laýyklykda ýylda onlarça talyp Türkiýedaki ýokary mekdeplere kabul edilýär. Şeýle-de türk diliniň ýaýbaňlandyrylmagy ugrunda alyp barýan işleri bilen Türkiýäniň esasy jemgyýetçilik diplomatiýa serişdelerinden birine öwrülen Ýunus Emre İnstitutynyň Orta Aziýadaky ýeke-täk merkezi Astanada iş alyp barýar. Türkiýäniň Bilim ministrligine tabynlykda Gyrzgysystanda we Türkmenistanda 4, Gazagystanda we Özbegistanda bolsa 1 sany bilim ojagy bar.
Gyrgyzystan-Türkiýe Manas uniwersiteti 1997-98-nji okuw ýylyndan bäri Bişkekde iş alyp barýar. Okuw jaýyna Gyrgyzystandan, türki dilli döwletlerden we garyndaş halklardan hem-de beýleki ýurtlardan ýaşlar kabul edilýär.
Türk dünýäsiniň ilkinji bilelikdäki döwlet uniwersiteti bolan Ahmet Ýasawy uniwersiteti ylym-bilim we ylmy barlag işlerini Gazagystanda ýerleşýän kampusynda dowam etdirýär. Uniwersitet dürli ugurlarda we şertlerde ýaşlaryň bilim almagyna goşant goşýar.
Türkiýänin Türkistan/Orta Aziýa boýunça jemgyýetçilik diplomatiýasy bulardan ybarat däl. TRT-niň, TİKA-nyň, Metbugat we Neşirýat, Maglumatlar Edarasynyň hem düýpli işleri bar. Olar barasynda bolsa gepleşiklerimiziň indiki sanlarynda maglumat bereris.


text:
Şu gün Birleşen Ştatlaryň resmileri Müsüriň häkimiýetleriniň hökümete degişli bolmadyk graždan jemgyýeti guramalaryna garşy geçirýän reýdlerini togtatmaklyga söz berendiklerini mälim etdiler.
Anna güni bu mesele boýunça ABŞ-nyň goranmak sekretary Leon Panetta bilen ABŞ-nyň Müsürdäki ilçisi Ann Patterson Müsüriň ýokary derejeli resmileri bilen ýörite gepleşik geçirip, bu barada öz aladalaryny mälim etdiler.
Amerikan resmileri şol gepleşikde Müsüriň häkimiýetleriniň öz reýdlerini bes etmeklige hem-de guramalardan konfiskasiýa edilen emläkleri olara gaýtaryp bermeklige söz berendiklerini aýdýarlar.
Şu geçen hepdäniň penşenbe güni Müsüriň howpsuzlyk güýçleri bu ýurtdaky hökümete degişli bolmadyk birgiden guramalaryň ofisine reýd geçirip, olaryň emläklerini we dokumentlerini konfiskasiýa edipdiler.


text:
Penşenbe güni Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow Aşgabadyň serhet birleşmesiniň täze kompleksleriniň dabaraly açylyş dabarasyna gatnaşdy.
Bu dabaradan soň Berdimuhamedow serhet zastawasynyň bu täze açylan komplekslerindäki medisina kabinetine, kitaphana otagyna, naharhana, kazarma otaglaryna we käbir beýleki bölümlerine baryp gördi.
Serhet zastawasynda täze gurlan binalar medeniýet öýi we sport zaly ýaly binalary-da öz içine alýar. Penşenbe güni şol ýerde-de prezident Berdimuhamedow Döwlet Howpsuzlyk Geňeşiniň göçme maslahatyny geçirdi.
Harby we hukuk goraýjy organlaryň ýolbaşçylarynyň gatnaşmagynda geçirilen bu maslahatda ýylyň geçen 10 aýynda bu organlarda edilen işleriň jemleri barada gürrüň edildi.


text:
Astananyň sudy hökümeti agdarmak synanyşygynda we ekstremizmde aýyplanýan, şeýle-de bikanun ýarag söwdasyna baş goşmakda güman edilýän gazak biznesmeniniň işini diňläp başlady.
Astananyň harby sudunyň 14-nji sentýabrda geçirýän diňlenişigi ýapyk gapylaryň aňyrsynda geçirilýär.
Gazagystanyň piwo öndürýän iň uly kärhanalaryň baş dolandyryjy müdiri Tohtar Toleşow ýanwar aýynda ýene 24 adam, şol sanda baş prokuroryň öňki orunbasary we günorta Gazagystanyň regional polisiýasynyň öňki ýolbaşçysy bilen bilelikde tussag edilipdi. Jemi 25 adam sud edilýär.
Toleşowyň tussaglygy Astananyň orsýetçi we milletçi aktiwstlere gysyş görkezmeginiň yzýanyna gabat geldi.
Toleşow düýbi Orsýetde ýerleşýän “Terrorçylyk howplary boýunça analiz merkezi” atly guramanyň Gazagystandaky edarasyny dolandyrypdy. Şeýle-de ol Orsýetiň parlamentiniň ykdysady hyzmatdaşlyk we din boýunça maslahatçysydy.


text:
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow, Siriýanyň hökümet güýçleri bilen režime garşy pitneçileriň arasynda dowam edýän zorluk mahalynda, Damaskda Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad bilen duşuşdy.
Lawrowyň Assada “parahatçylykda we oňşuklylykda ýaşaşmagyň arap döwletleriniň öz bähbitdine” diýip aýdandygy habar berilýär. Şeýle-de ol “her bir ýolbaşçy öz jogapkärçilik borjuny kabul etmelidir” diýipdir.
Assad Lawrowy özüniň Siriýadaky ähli syýasy güýçler bilen gepleşiklere taýýardygyny ynandyrdy.
Lawrow bu ýurda Orsýetiň daşary aňtaw gullugynyň başlygy Mihail Fradkow bilen bile sapar edýär. Olaryň Assada ýurtda geçen ýylyň martyndan bäri dowam edýän krizisi ýeňletmek üçin syýasy reformalary geçirmek barada basyş etmegine garaşylýar.
Lawrow ikinji gün Siriýa baranda, hökümete tarapdar siriýalylaryň müňlerçesi uçar meýdanyndan Damaska barýan ýoluň gyrasyna çykyp, rus, hytaý we siriýa baýdaklaryny galgatdylar.
Wetodan soň...
Orsýetiň diplomatiki missiýasy Moskwanyň Pekin bilen BMG-niň Howpsuzlyk geňeşiniň Siriýa baradaky rezolýusiýa taslamasyna weto goýanyndan birnäçe gün soň amala aşyrylýar. Bu rezolýusiýa taslamasy Arap ligasynyň Assadyň häkimiýetden el çekmegi we syýasy geçişe başlanmagy baradaky planyny goldaýardy.
Lawrow bu rezolýusiýany tassyklamagyň BMG-niň taraplaryň haýsam bolsa biriniň tarapyny tutýandygyny aňlatjagyny aýdypdy. Şeýle-de ol Orsýetiň bu weto bilen bagly sezewar bolan halkara tankydy haýýarlyga golaý bir zat diýipdi:
—Meniň pikirimçe, şeýle haýýarlykly beýanatlaryň kömegi bilen bolan we bolýan zatlaryň özenini ýaşyrmaga çalyşýarlar. Bolýan zadyň özeni bolsa, Siriýada zorlugyň bir däl, birnäçe çeşmesi bar.
Lawrow bu sözleri Bahreýnde, Assada garşy berk gysyş görkezilmeginiň tarapyndan durýan arap ýurtlarynyň birinde aýtdy.
Lawrow Orsýetiň Siriýanyň içinde, daşardan gatyşmazdan, parahatçylykly dialoga gol ýapýandygyny nygtady.
Orsýetiň baş diplomaty bu pikirini soňky telefon gürrüňinde Arap ligasynyň başlygy Nabil Elaraba hem aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama bolsa, Waşingtonda Günbatar ýurtlarynyň Siriýa krizisini güýç ulanmazdan soňlamaga ygrarlydygyny nygtady.
Wideo: Homs, 7-nji fewral.
Siriýanyň aktiwistleri Homsda birinji gün 100 çemesi graždan adamyň öldürilendigini aýdýarlar, emma bu fakty garaşsyz çeşmeler arkaly tassyklap bolmaýar.
Siriýanyň Içeri işler ministrligi howpsuzlyk güýçleriniň alty esgeriniň öldürilendigini, 11-siniň bolsa ýaralanandygyny aýdýar.
Howpsuzlyk aladalarynyň artmagy netijesinde, ABŞ Damaskdaky ilçihanasyny ýapdy we ol ýerdäki işärlerini başga ýere göçürdi. Döwlet departamentiniň sözçüsi Wiktoriýa Nuland bu barada şeýle diýdi:
—Bizi Damaskdaky we onuň töweregindäki ýagdaýyň barha beter bulaşmagy ynjalykdan gaçyrýar. Bu režimiň özüniň, halk bilen dialoga girmegiň deregine zorluga ýüz urany sebäpli, ýagdaýa edýän kontrollugyny barha köp ýitirýändigini aňladýar.
Britaniýa hem özüniň Siriýadaky ilçisini ol ýerden çykarandygyny aýtdy.
Emma muňa garamazdan, Siriýanyň Waşingtondaky ilçisi Roua Şarbaji Damaskyň ilçihanalaryň ählisiniň töwereginde howpsuzlygy berjaý edýändigini aýdýar.
Türkiýäniň inisiatiwasy
BMG-niň baş sekretary Pan Gi Mun özüniň Homsda edilen zorlukdan örän hopugandygyny belläp, “munuň adamzat jemgyýetçiliginiň öňünde düýpden kabul ederliksizdigini” nygtady.
Pekiniň döwlet eýeçiligindäki metbugaty Günbataryň Liwiýa, Owganystan we Yrak meselelerinde güýç ulanmagy mejbury režim çalşygynyň ýalňyşlygyny görkezdi diýip ýazdy.
Siriýanyň döwlet eýeçiligindäki mediasy bolsa, “ýaragly terror toparlary”, Homs Assad güýçleriniň hüjümi astynda diýdirmek üçin, şäheri minomýot okuna tutýar we boş jaýlaryň içinde ýanýan tekerleri goýýar diýip ýazdy.
Şularalykda Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýýip Erdogan Siriýa barada täze inisiatiwanyň taýýarlanýandygyny yglan etdi. Ol Türkiýäniň Adalat we galkynyş partiýasynyň ýygnagynda çykyş edip, bu inisiatiwanyň birnäçe detalyny mälim etdi.
Erdogan bu inisiatiwanyň köptaraply boljagyny we oňa girýän ýurtlaryň Siriýanyň hökümetiniň däl-de, siriýa halkynyň tarapyny tutjagyny aýtdy.
Şularalykda Italiýa hem özüniň Damaskadaky ilçisini maslahata çagyrdy.
ÝUNISEF-iň ýaýradan beýanatynda bolsa, Siriýada çagalaryň bikanun tussag edilýändigi, tussaghanada gynalýandygy hem jynsy zorluga sezewar edilýändigi barada habar berilýändigi aýdylýar.


text:
16-njy fewralda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow türkmen-amerikan gatnaşyklarynyň ösüşi boýunça konsultatiw duşuşyga gatnaşmak üçin Aşgabada gelen amerikan delegasiýasynyň baştutany, ABŞ-nyň Döwlet sekretarynyň Günortda we Merkezi Aziýa boýunça kömekçisi Robert Bleýki kabul etdi diýip, TDH gullugy habar berýär.
Duşuşygyň gidişinde ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň ýagdaýy, perspektiwalary, ileri tutulýan ugurlary barada gürrüň edildi. Ikitaraplaýyn konsultasiýalaryň gün tertibinde ählumumy howpsuzlygy üpjün etmekde, söwda-ykdysady, ýangyç-energetika we beýleki pudaklarda hyzmatdaşlyk ýaly meseleler bar.
Robert Bleýk Türkmenistan-Owganystan-Päkistan-Hindistan gaz geçirijisini gurmak boýunça geçen ýylyň dekabrynda Türkmenistanyň prezidentiniň teklibi bilen gol çekilen hökümetara ylalaşygyň ähmiýetini aýratyn belledi.
Amerikan delegasiýasynyň we türkmen tarapynyň gatnaşmagynda Aşgabatda geçen konsultasiýalarda ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň ýarym ýylyna syn berildi. Türkmen tarapyndan oňa Türkmenistanyň DIM-niň, beýleki esasy ministrlikleriň we edaralaryň ýolbaşçylary, spesialistleri gatnaşdy diýip, TDH gullugy habar berýär.
ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçihanasynyň maglumatyna görä, Aşgabatda geçirilen ikitaraplaýyn ýyllyk konsultasiýalarda adam hukuklary temasy we ýurtda Azat Ýewropa we Azatlyk Raidosynyň žurnalistleriniň ýüzbe-ýüz bolýan problemalary barada-da maslahat edildi.
ABŞ Türkmenistan bilen şeýle konsultasiýalary 2009-njy ýyldan bäri geçirip gelýär. Şol konsultasiýalarda strategik hyzmatdaşlygy, ykdysady problemalary, adam hukuklaryny hem regionyň meselelelerini goşmak bilen ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň dürli ugurlary maslahat edilýär.


text:
Derňewçiler Hytaýyň demirgazyk-gündogaryndaky portda himiki skladda bolan iki uly partlamanyň sebäplerini anyklamak üçin maglumat toplaýarlar.
Tianjin şäherinde 12-nji awgustda bolan partlamalar zerarly azyndan 50 adam, şol sanda onlarça ýangyn söndüriji wepat boldy, 700 çemesi adam ýaralandy.
14-nji awgustda halas edijiler aman galan bir adamy tapdyrlar.
Partlamanyň bolan ýerinde henzem galyň tüsse görünýär, töwerek daşda ýykan ýumranlyk we müňlerçe ýanan awtoulag göze ilýär.
Partlamanyň bolan ýeri howply we zäherli himiki serişdeleri saklanmak üçin niýetlenýärdi.
Polisiýanyň aýtmagyna görä, partlamanyň bolan wagtynda bu ýerde ammoniý we kaliý nitraty, kalsiý karbidi saklanypdyr.


text:
28-nji maýda Türkmenistanyň Suratkeşler birleşiginiň sergi zalynda Tokar Tugurowyň ýagty ýadygärligine bagyşlanyp geçirilmeli döredijilik sergisi ýatyryldy.
Tokar Tugurowyň döredijilik sergisini geçirmäge birnäçe aý taýýarlyk görlüpdi. Dogrusy, sergi geçen ýyl geçirilmelidi, emma käbir sebäpler bilen ol yza çekdirilip, ahyry 28-nji maýda geçirilmäge rugsat edildi.
Bu sergä diňe bir türkmenistanlylar däl, eýsem Aşgabatdaky daşary ýurt ilçihanalaryndan, halkara habar beriş serişdelerinden hem gatnaşmaga höwes bildiripdiler.
Sergide hudožnigiň 100-den gowrak işleri sergi zalynyň diwarlaryndan asylyp hem goýuldy. Emma Türkmenistanyň medeniýet we teleradioýaýlymlar ministri Gulmyrat Myradowyň görkezmesi bilen Tokar Tugurowyň döredijilik sergisi gadagan edildi.
Ministriň bu beren görkezmesi, suratkeşiň kärdeşleri üçin bulutsyz asmanda ýyldyrym çakana döndi. Olar Moskwada saglygyny bejerdip ýören Türkmenistanyň Suratkeşler birleşiginiň başlygy Babasary Annamyradowa gyssagly ýagdaýda jaň edip, ýüze çykan ýagdaýy oňyn çözüp bermeklerini haýyş etdiler.
Babasary Annamyradow Moskwadan Türkmenistanyň medeniýet we teleradioýaýlymlar ministri Gulmyrat Myradowa jaň edip, sergini geçirmäge rugsat bermegi haýyş edendigini, ýöne ministriň häzirki wagtda paýtagtda geçirilýän medeni çäreleriň juda köplügi sebäpli, serginiň ýatyrylandygyny kärdeşlerine aýdýar.
Ýüze çykan wakadan bihabar sergä tomaşa etmäge gelen adamlaryň ýüzüne seretmäge ýagdaýy bolmadyk Türkmenistanyň Suratkeşler birleşiginiň sergi zalynyň direktory Çary Saryhanow sergi zalynyň gapylaryny ýapyp goýdy.
Serginiň ýatyrylmagynyň düýp özeni nämede?
Tokar Tugurowyň döredijilik sergisiniň ýatyrylmagynyň sebäbiniň, Türkmenistanyň medeniýet we teleradioýaýlymlar ministri Gulmyrat Myradowyň düşündirişi ýaly, "paýtagtda geçirilýän medeni çäreleriň juda köp bolmagyndadygyna" intelligensiýa wekilleri ynanmaýarlar. Olaryň pikiriçe, serginiň ýatyrylmagyna Tokar Tugurowyň döredijiligi, şahsy durmuşy hem sebäp däl.
Esasy sebäp—hepdäniň çarşenbe güni, ýagny 26-njy maýda Türkmenistanyň Şekillendiriş sungaty muzeýinde suratkeşiň hormatyna döredijilik intelligensiýasy bilen geçirilen duşuşyk boldy diýlip, çak edilýär.
Şol günki duşuşyga ýurduň intelligensiýasy üýşdi. Olaryň aglaba bölegi sagdyn pikirli ýazyjylar, žurnalistler, sungat işgärleridi.
Medeniýet ministri Gulmyrat Myradowyň Tokar Tugurowyň döredijilik sergisini ýatyrmagy dünýä jemgyýetçiligine ýyldyrym tizliginde ýaýrady.
Ýerli intelligensiýa wekilleriniň aýtmagyna görä, bu garaşylmadyk waka Türkmenistanyň halkara derejesindäki abraýyny ýene bir basgançak aşak düşürdi.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Şu gün BMG-niň Ynsan hukuklary baradaky edarasy şu ýylyň martyndan bäri Siriýada dowam edýän protest çykyşlarynyň barşynda azyndan 3 müň 500 töweregi adamyň ölendigini mälim etdi.
BMG-niň Ynsan hukuklary boýunça Ýokary komissarlygynyň metbugat sekretary Rawina Şamdasani bu maglumatlaryň Siriýadaky ýerli ynamdar çeşmelere esaslanýandygyny aýtdy.
Ol Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň 2-nji noýabrda güýç ulanmazlyk barada gol çeken parahatçylyk planyndan soňky geçen 5 günüň dowamynda-da bu ýurtda 60-dan gowrak adamyň öldürilendigini belledi.


text:
Gaitiniň “Bebi Dok” lakamly öňki diktatory Žan Klod Dýuwalýe 25 ýyldan soň watanyna gaýdyp geldi. Onuň ýurda dolanmagynyň sebäbi häzirlikçe belli däl.
Öňki diktator Gaitide ençeme syýasatçy tarapyndan dawa edilýän prezident saýlawlaryndan soň, syýasy krizisiň çuňlaşan döwründe ýurda dolandy.
Žan Klod Dýuwalýe 1971-1986-njy ýyllar aralygynda Gaitini dolandyrdy. Ol häkimiýeti öz kakasyndan miras alypdy we dünýäde iň ýaş prezident bolupdy.
Ol wezipä geçende 20 ýaşam dolmandy. Soň ol häkimiýetden çetleşdirildi hem Fransiýa gitdi.
“Bebi Doka” korrupsiýada we adam hukuklaryny bozmakda köp sanly günä bildirilipdi.


text:
Yragyň Ýokary sudy öňki premýer-ministriň orunbasary Taryk Azizi ömürlik türme tussaglygyna höküm etdi. Ol 80-nji ýyllarda şaýy syýasatçylaryň öldürilmegine gatnaşanlykda aýyplandy.
Geçen ýylyň oktýabrynda Taryk Aziz “bilkastlaýyn adam öldürmede we adamzada garşy jenaýatlarda” aýyplanyp, iň ýokary jeza höküm edilipdi. Emma Watikan, Ýewropa Bileleşigi we käbir Ýewropa ýurtlary agyr keseldigi aýdylýan Taryk Aziziň jezasynyň ýumşadylmagyna çagyryş edipdiler.
Yragyň prezidenti Jalal Talabani oňa ölüm jezasynyň berilmegi baradaky karara hiç wagt gol goýmajakdygyny aýtdy.
Yragyň hristian jemgyýetiniň agzasy bolan Taryk Aziz öňki diktator Saddam Huseýniň iň ýakyn syýasy ýaranlarynyň biridi.


text:
Türkiýäniň premýer-ministri Ahmet Dawutoglu ýurduň baş kürtçi partiýasy bilen gepleşikleri geçirmegiň amatly däldigini, sebäbi onuň “hormatsyz” çykyş edendigini, şol sanda Ankaranyň Siriýada orsýet uçaryny urup-gaçyrmakda aýyplandygyny aýtdy.
Dawutoglu 28-nji dekabrda Stambulda geçiren metbugat-konferensiýasynda kürtçi “Halk demokratik partiýasy” bilen täze konstitusiýa boýunça gepleşikleri onuň çykyşy bilen baglylykda ýatyrandygyny aýtdy.
Dawutoglu we “Halk demokratik partiýasynyň” (HDP) liderleri ýurduň esasan kürt ilatly günortasy we beýleki bölekleri babatyndaky syýasatynyň daşynda gapma-garşylyk saklap gelýärler.
Partiýanyň egindeş başlygy Selahattin Demirtas geçen hepdede Moskwa eden saparynyň dowamynda Ankarany orsýet uçaryny Siriýada urup gaçyrmakda aýyplady.
Dawutoglu bu çykyşy dönüklik hökmünde häsiýetlendirdi.


text:
Gyrgyzystanyň wagtlaýyn hökümetiniň agzasy, goranmak ministriniň wezipesini ýerine ýetiriji Ysmaýyl Isakow düýn watanyna gaýdyp gelen bosgunlar bilen Oşda duşuşdy.
Ministr žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda şeýle diýdi: “Şu günki gün ýurda gaýdyp gelenleriň sany 52 müň 539 adam. Olar bilen gürrüňde birinjiden, ýitirim bolan maşgala agzalary, garyndaşlary gözlemek, ikinjiden, kim öýünden mahrum bolan bolsa, olara çadyrlar bermek ýaly iň möhüm meseleler gozgaldy. Öýi ýananlaryň arasynda gyrgyzlaram bar”.
Soňky maglumatlara görä, Gyrgyzysatana gaýdyp gelen bosgunlaryň sany 58 müň adam, etnigara çaknyşyklarda heläk bolanlaryň sany 140 adam.


text:
Müsürde fewral aýynda Port Said şäherinde futbol janköýerleriniň gurnan ganly çaknyşyklary boýunça sud diňlenişigi başlandy. Munuň bilen baglylykda 75 adam sud işine çekildi.
Emma sişenbe güni aýyplanýanlar özleriniň günäkär däldigini öňe sürüp, sud otagyndaky oturgyçlaryň üstüne münüp, ýumruklaryny bulanlaryndan soň, sud diňlenişigi gysga wagtlaýyn togtadyldy.
Fewral aýynda Port Said şäherinde futbol janköýerleriniň çaknyşygynda 70 töweregi adam ölüpdi. Şonda futbol oýny gutaranda, iki toparyň janköýerleri özara çaknyşypdy.


text:
Günorta Osetiýanyň KGB gullugynyň ozalky başlygy prezidentlik saýlawlarynda ýeňiş gazandy diýlip, yglan edildi.
Günorta Osetiýanyň saýlaw komissiýasynyň berýän maglumatyna görä, ýekşenbe güni geçirilen saýlawlarda Leonid Tibilow sesleriň 54,12% almagy başarypdyr.
Mundan öň, Ýokary sud noýabr aýynda geçirilen prezidentlik saýlawlaryny bikanun diýip yglan edip, täze saýlawlary geçirmek barada karar çykarypdy.
Geçen ýylky saýlawlarda oppozisiýa lideri Alla Džioýewa ýeňiş gazanypdy.
Günorta Osetiýa, Abhaziýa regiony ýaly, 1990-njy ýyllaryň başlarynda Gürjüstandan özüniň garaşsyzlygyny yglan edipdi.


text:
Waşington Pakistanyň paýtagty Yslamabatda dowam edýän demonstrasiýalara üns bilen syn edýändigini aýtdy. Yslamabatda protestçiler paýtagtdaky hökümet jaýlarynyň ýerleşýän etrapçalarynyň käbir böleklerini eýeläp, premýer-ministriň wezipeden çekilmegini talap edýärler.
Birleşen Ştatlaryň Yslamabatdaky ilçihanasynyň 21-nji awgustda ýaýradan beýanatynda iki tarapyň hem ýowuzlyklardan gaça durmagy üçin çagyryş edilýär we ýurduň partiýalarynyň arasynda geçirilýän gepleşiklere Waşingtonyň goşulmandygy mälim edilýär.
Bu beýanat 21-nji awgustda Pakistanyň oppozision partiýasy “Tehrik-i-Insaafyň” lideri Imran Han Birleşen Ştatlary Pakistanyň syýasatyna goşulmakda aýyplandan soň ýaýradyldy.


text:
Owganystanyň günortasynda NATO güýçleri tarapyndan köp sanly söweşiji öldürildi, talyplaryň ýerli liderleriniň biri ýaralandy hem ýesir alyndy. Anyk sanlar barada maglumat ýok.
Helmend welaýatynyň Bagran etrabynda talyplara garşy ýörişleriň geçirilýändigi, talyplaryň raketa hem awtomat oklary bilen garşylandygy habar berildi.
Şol welaýatyň beýleki bir etrabynda talyplar bilen söweşlerde olaryň liderleriniň biri ýesir alyndy.
Owganystanyň demirgazygyndaky Parwan welaýatynda Günorta Koreýanyň gurluşykçylaryň ýaşaýan jaýy raketa okuna tutuldy. Jebir çekenler barasynda maglumat berilmeýär.
Hüjümiň jogapkärçiligini hiç kim öz üstüne almady.


text:
Owganystandaky Halkara koalisiýa güýçleriniň komanduýuşisi, Birleşen Ştatlaryň generaly Deýwid Petreusyň aýtmagyna görä, NATO güýçleri Owganystanda Talyban söweşijileriniň öňe gidişligini togtadypdyrlar. Bu barada general Petreus Waşingtonda, Amerikan Kongressiniň komitetinde çykyş etdi.
General Petreus Owganystandaky ýagdaýlaryň henizem dartgynlydygyny, gazanylan üstünlikleriň ygtybarly däldigini hem nygtady.
Sişenbe güni Owganystanyň Kunar welaýatynda, Halkara güýçleriniň howa hüjümi sebäpli, 10 we 15 ýaşyndaky iki çaga ýalňyşlyk bilen öldürilipdi.
Ýurduň prezidenti Hamid Karzaý bu waka bilen bagly general Deýwid Petreusyň soran ötünjini kabul etmändi.
Bu wakadan birnäçe hepde ozal hem Owganystandaky howa hüjüminde ýalňyşlyk bilen dokuz çaga öldürilipdi.


text:
Yrakda edilen zorluklar netijesinde 50-den gowrak adam öldi. Hepdäniň dördünji güni ýurduň demirgazygyndaky Tal-Afar şäherinde janyndan geçenleriň amala aşyran iki hüjüminde, azayndan 35 adam heläk bolupdyr. Ynsan ölümine getiren partlamalar tapgyry dördünji gün Yragyň paýtagty Bagdatda-da boldy.
Bu zorluk aktlary iýun aýynyň ahyrynda amerikan goşunlary Yragyň şäherlerinden çykarylaly bäri bolan iň ganly wakalardyr.
Häzir Yrakda 130 müň amerikan harby gullukçysy bar. Olar 2011-nji ýylda ýurtdan çykarylmaly.


text:
BMG-niň Adam hukuklary boýunça edarasy Bahreýniň ýurduň baş şaýy ruhanysynyň raýatlygyny elinden almak kararynyň halkara kanunlary nukdaý nazaryndan “göz-görtele adalatsyzdygyny” aýtdy.
BMG-niň agentliginiň ýolbaşçysy Rawina Şamdasani 21-nji iýunda Ženewada eden çykyşynda Bahreýniň sünnileriň ýolbaşçylygyndaky hökümetiniň şaýy ruhanysy Aýatolla Isa Kassemiň raýatlygyny gaýdyp almagy üçin “berjaý edilmeli işler ýerine ýetirilmedi” diýdi.
20-nji iýunda Bahreýniň Içeri işler ministrligi Kassemi öz wezipesini ulanyp, “daşary ýurtlaryň bähbitlerini aramakda” we “bölünişigi hem zorlugy” tutaşdyrmakda aýyplady we şaýylaryň ýolbaşçylygyndaky Eýrana tarap yşarat etdi.
20-nji iýunda agşam Kaseemiň müňlerçe tarapdary ruhanynyň Diraz obasyndaky öýüniň daşynda jemlenip häkimiýetleriň kararyna protest bildirdiler.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň metbugat-wekili John Kirby Waşingtonyň Bahreýniň Kassemiň raýatlygyny elinden almak kararyna aladalanma bildirýändigini aýtdy.


text: Adamgerwilik-adamnyn en jaksy kasietterinin biri.Sabi kezimizden bizge korwagan ortamyz adamgerwiliktin ne ekenin uiretip,boiymyzga siniredi.Al ony oi-sanamyzga tuiu- arbir adamzattyn borywy.Kazirgi kezde adamgerwiligi tomen nemese mulde adamgerilikten jurdai adamzat kaptap barady.Alde zaman ozgerdi me,alde biz ozgerdik pa eken,ol jagyn bilmedim...Mysalga alsak,kogamdyk kolikte jastardyn karttarga oryn berui mulde jok,bar bolsa da sanauly.Jastardyn bari nadan,oz kara basyn 1-wi orynga,al adamgerwilikti en songy orynga koyatyn bolgan.Arine tarbie en aldymen otbasynan bastalmak.Sondyktan menin oiymwa en basty "barinen de biik bol,barinen de akyldy bol,balam" degennen gori,"admgerwiligin mol bolsyn" dep tarbielengen balanyn orkeni de biik bolmak...


text:
Ozal sowet-komanda usulynyň, soňra Nyýazowyň synaglarynyň pidasy bolan türkmen daýhançylygy nähili ýagdaýda? Azatlyk Radiosynyň nobatdaky telefon söhbetdeşliginiň myhmany tejenli agranom Akmyrat Ataýew. Onuň bilen söhbetdeşligi Ýowşan Annagurban geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Ozalky prezident Saparmyrat Nyýazow ömrüniň soňky aýlarynda ýeriň eýesini tapyp bilmändigini, ýagny özüniň «Täze oba syýasatynyň» işlemändigini boýun aldy. Prezident Berdimuhamedow häkimiýet başyna geçensoň oba hojalygy meselesine aýratyn üns berjegini aýtdy. Ýagdaýy bilýän adam hökmünde aýtsaňyz, bu meselede nähili özgerişlik bar?
Akmyrat Ataýew: Oba hojalygy barada gürrüň edilende ilki bilen aýtmaly zat, meniň pikirimçe, prezident Berdimuhamedowyň gelmegi bilen pagtaň bahasyna tölenýän puluň ýokarlandyrylmagy türkmen halkynyň uly böleginiň işleýän pataçylyk pudagynda aýratyn bir özgerişlik boldy. Şondan soň daýhanlaryň durmuş-ýaşaýşy öňküsinden birnemejik ýeňilleşdi. Sebäbi olar işleýän işlerinden oňat girdeji alyp başladylar.
Ýöne näme, şeýle özgerişlik bar hem bolsa, munuň gapdalyndaky kynçylyklar hem aňsatja aýrylyp gidiberenok. Prezidentimiziň şol oňat şertleri döredip, daýhanlaryň öz işlerini özleri kesgitlär ýaly mümkinçilik döretmeli diýip aýdýan sözleri hem, daýhançylyk işini ylmy esasda alyp barmalydygy barada aýdýanlary, ekin dolanyşygyna geçmelidigi baradaky dogry bellikleri hem ýerlerde entek doly ýol alyberenok. Meniň pikirimçe, prezidentiň bu pikirleriniň ýol almazlygy ýerli ýolbaşçylaryň döredýän päsgelçilikleri bilen bagly.
Azatlyk Radiosy: Şol ýerli ýolbaşçylar tarapyndan döredilýär diýýän päsgelçilikleriňiz barada anygrak aýdyp bilmezmisiňiz, olar näme edýärler?
Akmyrat Ataýew: Mysal üçin, biz ynha 2004-nji ýylda Ruhabat etrabynda, gäwers düzlüginde pagta ekip başladyk. Şol ýyllar bu ýerde pagtaçylaga täze geçilýärdi we biz bu ýere hünärli oba hojalyk spesialisti hökmünde geldik. Şonda bizi oňat garşy aldylar, näçe diýsek zaýalanan ýerlerden ýer berdiler. Biz ol ýerleri bejerdik, oňardyk, ýokary hasyl aldyk. Netijede, biziň işlän hojalygymyz, Ruhabat etrabynyň Nyýazow adyndaky daýhan birleşigi öňe saýlanyp ugrady. Oňa gowy daýhanlar geldi, oňat traktorçylary jemledik, gowy hasyl hem alyp başladyk.
Emma pagtaň bahasy galandan soň, çemeçi ýolbaşçylar, bu ugurda aňsat eklenjiň ugrunda hallan atyp ýören adamlar bize emeli päsgelçilik döredip başladylar. Has anyklaşdyryp aýtsam, iş bilmeýän Gurbangeldiýew diýip birini başlyk bellediler. Biz 2007-nji ýylda oň bilen ýanaşyk ýerde pagta hem ekdik. Onuň ýeri hem gowudy. Emma ol 50 gektardan bary-ýogy 8 tonna pagta hasylyny aldy. Ýöne şeýle adamy hem aýlap-dolap başlyk edip goýdular. Onsoň, niýeti taýýar ýeri almakdyr-da, biziň ýerimizi aldylar. Başga-da ýer işini gowy bilýän adamlaryň käbirini gysyp çykaryp, soň olaryň ýerlerini çemeçi adamlara berdiler.
Umuman Ruhabat barada aýtsak, zähmet çekýän daýhanlara döredilýän kynçylyk gaty kän. Ol oba hojalyk tehnikalaryndamy, işiň hiliniň pesligindemi, hatda önüm tabşyraňda hem ummasyz girdejiňi tutup alyp galýarlar. Ynha, aýdaly, bugdaý tabşyrýaň-da. Men oňat hilli bugdaýlary tabşyrdym. Tohumluga-da gidenleri boldy. Ýylyň aýagynda, hasaplaşjak bolaňda bilip galýarsyň, hatda 20 göterim, 25 göterim kemeldilýär seňkiden. Başga biriniň seniňkiçe kän ýok önümini bolsa, hapalyk-beýleki üçin hiç hili kemeltmän kabul edýärler. Şoň ýaly-da seniň tabşyran önümiňden alyp, oňka-muňka zyňyp, goşubam bilýärler. Ruhabatda bu ugurdan gaty başarnykly spesialistler bar.
Pagtaçylykda-da şeýleräk. Pagtaňy, taýýar ýetişdiren hasylyňy döwlete tabşyrjak bolaňda-da bir düzgünine görä barlag geçirilenok. Ýa bolmasa onuň hilini kesgitlänlerinde hem öz etjeklerini edýärler. Olar senden sorap hem durmaýarlar. Biri üstüne münýär-de, ýüküňi barlaýar. Onsoň şol adam pagtaň içinden sähelçe hapa tapsa-da, çyglylyk tapsa-da, şol boýunça seniň önümiň hilini kesgitleýär. Ol bir bitarap ýagdaýda alyp, barlag etmek ýaly zatlar ýok. Uly ýüküň içinden bir gysym pagta çykaýsyn, olar şondan ugur alýarlar. Şeýdibem esliňi kiläňi kemýärler, 5 göterim, 10 göterim almaga çenli baryp ýetýän halatlary hem bar. Eger bu netije öz guraly bilen alnyp, bitarap ýagdaýda analiz edilip çykarylsa, biz muňa garşy däl.
Mysal üçin, 2006-njy ýylda bir maşyn dänäm, uly maşynyň ýüki, 8,860 kg dänäm ýok. Nirä gitdi diýsem, başlyk öz aýalynyň adyna geçiripdir. Nämemiş, aýalynyň ýerinden hiç hili önüm önmändir. Onsoň «başlyga dänämi yzyna ber» diýsem, «soň hasaplaşaryn, meni masgara etmesene, aýalym boş çykmasyn-da» diýýär. Emma şu günki güne çenlem hasaplaşýan zady ýok.
Azatlyk Radiosy: Indi, siziňçe, bu meseleler nähili çözülmeli?
Akmyrat Ataýew: Meniň pikirimçe, oba daýhanlarynyň öňündäki emeli päsgelleri aýryp, olaryň intensiw işläp bilmegi üçin şert döretmeli. Emma Ruhabatda muňa derek gysyşy köpeldýärler. Bu ýere aýratyn bir mahsus kynçylygam, şäher etegi bolany üçinmi, nämemi, ýerli ilat medeni zonadan daşdaky ýerlerde kän ýer bilen iş salşanok. Galan ýerler bolsa, her täze gelen başlygyň öz islän işini edýän ýerine öwrüldi. Onsoň olar ondan-mundan gelip işlejek bolýanlardan islänini alyp, islmediklerini kowup durlar. Has anygy, hakyna tutma, gulçulyk düzgünini girizip barýarlar.
Azatlyk Radiosy: Siz daýhançylyk, ekerançylyk işinde ozal sowet sistemasy, soň Nyýazowyň goşuluşmagy netijesinde dörän kynçylyklar, bökdençlikler bilen bagly iň esasy üns berilmeli mesele näme, ýagny çözgüt nirede ýa nähili düşünjede diýip pikir edýärsiňiz?
Akmyrat Ataew: Ekerançylyk işi biri-biriň bilen baglanyşykly zat. Bir günüňi ýitirseň ýyl ýitirdigiň bolýar. Şoň üçin, biri-biriň bilen gaty bir ýürekdeş adam bolmasaň, bu işde işleşmek kyn. Daýhançylyk, ekerançylyk işi gaty inçe, sazlaşygy talap edýär. Sen her sagatda etjek işiňi bilmeli. Eger ertir salkyn külte basmaly bolsaň, öýläne galsaň bolmaýar. Ýagny iş kem bolýar. Beýleki meseleler hem şoň ýaly.
Ýer diýilýäniň çylşyrymly taraplary gaty kän. Her bir ekini ekip, birnäçe ýyl, birnäçe howa şertlerinde barlap netije çykarmaly. Ekerançylygyň medeniýetini gaty ýokarlandyryp, ekin dolanyşygyna geçip, ähli işi ylmy esasda edip, maldarçylyk bilen utgaşdyryp, birnäçe ýylyň dowamynda öwrenip almaly. Emma häzir nähili edýärler Ruhabatda? Birki ýyl ekip, ýeriňi oňarýaňmy, seň eliňden ol ýeri alyp, başga bir ýer berýärler ýa ýer bermän kowup goýberýärler. Beýdip ekerançlyk edilmeýär, bu diňe ýeriň zaýalanmagyna getirýär. Bu ýagdaýda ýurt aç galar.
Meniňçe, SSSR diýen men diýen döwletem şol çörek tapman, ýere dogry garalman ýykyldy. Şonda bize başga bir howp gelip abanmady. Hatda şol wagt SSSR bugdaýy Kanada ýaly ýurtlardan satyn almaly boldy.
Azatlyk Radiosy: Sowet döwründe adamlaryň ýeri ellerinden alyndy, soň Nyýazow ýeriň eýesini tapmaly diýip kärendeçiligi öňe sürdi. Biziň bu barada ozalky söhbetdeş bolan ýerli bilermenlerimiz ýeri kärendä bermegiň hususy eýeçilige geçmegi togtatmak üçin tapylan emel, aldawdygyny aýtdylar. Siziňçe, häzirki ýaly az ýeri az wagtlyk kärendä bermek dogrumy ýa ýalňyş?
Akmyrat Ataýew: Bu ýalňyş. Esasanam şular ýaly ilatly punktlardan daşdaky ýerlerlerde harsallyk edilýär. Oba ýerlerinde ýer eýesi azda-kände mydamalyk bolýar. Mal-garaň dersi dökülýär, beýleki edilýär, garaz, bu ýagdaýda ýeri arryklatmazlygyň çäresi görülýär. O taýda mümkinçilik bar. Emma bärlerde oň ýaly mümkinçilik ýogam, edilenogam. Täze başlyk geçýär, «hä, kimiň ýeri gowy, şoňkyny almaly, ýa birine ýeriňi satmaly», şolar ýaly zatlar bilen meşgullanýarlar. Iň erbet ýerem ekerançylykdan başy çykmaýan adamlary ýolbaşçy goýýarlar. Muny nädip edýänlerini bilemzok. Eger bir iş bilýän, ugurdaş adamy goýsalar, düşünişmek ýeňil bolýar.
Azatlyk Radiosy: Ýerleriň başlyklaryň tanyş-bilişlerine, nädogry adamlara berlendigini Nyýazow hem aýdýardy. Siziňçe, oba hojalyk işleriniň dogry ýöredilmegi üçin näme etmeli?
Akmyrat Ataýew: Oba hojalyk işleri dogry ýöretmek üçin her ýerde aýratyn iş geçirmeli diýip pikir edýärin. Ynha, aýdaly, Ruhabadyň gäwers düzlügindäki ýerler medeni zonadan daşda bolansoň, olaryň eýesi ýok. O taýdaky ýerlerde pikirdeşlerden bir topar döredilip, oňaraýjaklara, tehnika mümkinçiligine laýyklap, ýer uzak möhletleýin berilse gowy boljak. Häzir ol taýlarda ilat ýaşanok. Bu ýagdaýda ýerleri 100 gektardan, 150 gektardan uzak möhletleýin bermäge mümkinçilik bar. Eger pikirdeşlere, oňarjak adamlara hem uzak möhletli ýer, hem tehnika bölüp berseler, olar ýerem, tehnikanam aýawly saklajaklar, mal edinip, maldarçylygy hem ösdürip biljekler. Onsoň mal dersleriniň ýere dökülmegi bilen ýerleriň arryklamagynyň hem öňüni alyp boljak.
Meniňçe, oba hojalygyny dikeltmek şolar ýaly düzlüklerden ýer bermekden başlanyp, hakyky fermerlar döredilse, has oňat boljak. Aýdaly, meniň özüm şu wagta çenli belli bir derejede oba hojalyk tehnikasynyň bir bölegini hem edindim. Ýap çekmek, ýer sürmek, tekizlemek üçin käbir oba hojalyk gurallarym hem bar. Tirkeg guralym, bir traktorym bar. Işlejek bolup, öňden bäri taýýarlanyp gelýäris. Ýöne iş etdirenoklar, mümkinçilik döredenoklar. Eger meniň ýaňky diýýänim ýaly şert dörese, onda biziň ýolbaşçylara baglylygymyz azaljak, köp mesele özümizden çözüljek. Şeýlelik-de tap bilýän, iş başarýan, özüni işde görkezen adamlara şert döredip, olary beýlekilere görelde görkezer ýaly etseler gowy boljak.
Aýratyn nygtap aýtmaly zat, daýhanyň ýeri elinden alynmaz ýaly etmeli. Ýeri daýhana uzak möhletleýin, 20-30 ýyllyk berler ýaly etmeli. Birem daýhana özüniň döredijilikli işlemegine ýol bermeli.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama 2016-njy ýylda geçiriljek Olimpiýada oýunlaryny gurnamaga, Amerikanyň Çikago şäheriniň taýýardygyny hem muňa isleglidigini mälim etdi.
Ol bu pikirini şu gün Daniýanyň paýtagty Kopengagende Halkara Olimpiýada kommitetiniň agzalarynyň öňünde eden çykyşynda öňe sürdi.
“Men Çikagony saýlamagyňyzy isleýärin. Men Amerikany saýlamagyňyzy isleýärin. Eger siz şeýtseňiz we biz bu ýoldan bilelikde ýöresek, men Çikagonyň we Amerikanyň dünýäni buýsandyrjakdygyna size wada berýärin” diýip, prezident Barak Obama aýtdy.
Mälim bolşuna görä, Halkara Olimpiýada kommiteti, 2016-njy ýylda geçiriljek ýaryşlara kandidat bolan Çikago, Tokio, Madrid we Rio De Žaneiro şäherlerinden birini saýlamaly.
Obama şol ýaryşlaryň ABŞ-nyň haýsydyr bir şäherinde geçirilmegini goldap Halkara Olimpiýada komitetiniň öňünde çykyş eden ilkinji amerikaly prezidentdir. Ady agzalýan komitet bu baradaky kararyny şu gün giçlik yglan eder.


text:
10-nji aprelde garaşsyz Türkmenistanyň ilkinji daşary işler ministri Abdy Kulýewiň aradan çykanyna 8 ýyl bolýar. Abdy aga, daşary ýurtlarda hereket edýän türkmen oppozisiýasynyň iň tanymal we tejribeli şahsiýetlerinden biridi. Ol aradan çykandan soň oppozisiýanyň göz görtele gowşandygy aýdylýar.
Şu senä gabatlap, Dünýä Türkmenleri gepleşigimiziň nobatdaky sanynda Owganystanda, Eýranda we Orsýetde ýaşaýan etniki türkmenler bilen söhbetdeş bolup, olaryň sýyasy aktiwligi hemem sýyasy tejribeleri barada gürrüň ederis.
Bu barada sizi hem öz pikiriňizi aýtmaga çagyrýarys, isleseňiz öz pikiriňizi aşakdaky teswir bölüminde galdyryň, eger programma gatnaşmak isleseňiz, bize hat ýazyň, siz bilen özümiz habarlaşarys, salgymyz: hat@azatradio.org
.


text:
Pakistanda mekdebe edilen we 140-den gowrak adamyň ölümine getiren hüjümden soň dikeldilen ölüm jezasy esasynda iki jeňçi jezalandyrylyp öldürildi.
Pakistanyň telewideniýesi 19-njy dekabrda Penjap welaýatynyň merkezi şäheri Faýsalabatda iki jezanyň ýerine ýetirilendigini habar berdi.
Penjap welaýatynyň içeri işler ministri Şuja Hanzada asylyp öldürilenleriň şahsyýetlerini doktor Usman lakamly Mahammad Akil bilen Arşad Mehmut diýip görkezdi.
Pakistanyň türme resmileri ýakyn günlerde ýene 23 terrorçynyň ölüm jezasynyň ýerine ýetiriljegini aýdýarlar.


text:
Soçide olimpiada görülen taýýarlyklary tankyt etmegi bilen tanymal tebigaty goraýjy ady belli aktiwist üç ýyllyk türme tussaglygyna höküm edildi. Regionyň paýtagty Krasnodar şäheriniň sudy çarşenbe güni Ýewgeniý Witişkonyň ýüzlenmesini ret etdi.
Demirgazyk Kawkazda tebigaty goramak boýunça guramanyň agzasy Witişko Soçide olimpiýa desgalarynyň gurluşygy bilen baglylykda jaýlaryň we binalaryň ýumrulmagy sebäpli häkimiýetleri açyk tankyt edipdi.
Witişko we onuň kärdeşi Suren Gazarian 2012-nji ýylda Krasnodar regionynyň gubernatorynyň hususy emlägini zaýalamakda günälenip üç ýyl şertli ýagdaýda tussaglyga höküm edilipdi. Tebigaty goraýjy topar regional ýolbaşçynyň bikanun haýat çekendigini aýdypdy.
“Amnesty International” guramasy Witişkony “wyždan ýesiri”, diýip hasap edýär.


text:
Ýekşenbe güni, Islandiýadan göterilen wulkan dumany sebäpli 9 gün gijä galyp, 20 ýylda birinji gezek Bagdat-London gatnawy boýunça ýolagçy uçary asmana galdy.
Yragyň graždan awiasiýasynyň direktory Adnan Blebil uçaryň Şwesiýanyň üstünden Londona barandygyny aýtdy.
Bu uçaryň bortunda 30 daşary ýurtly bilen yrakly ýolagçylaryň, şol sanda, ýurduň transport ministri bilen howa ýollary kompaniýasynyň başlygynyň hem bardygy aýdylýar.
1990-njy ýylda Saddam Huseýiniň Kuweýte çozmagy sebäpli Yragyň garşysyna girizilen sanksiýalardan soň, Bagdat bilen Londonyň arasyndaky ilkinýi uçar gatnawy 16-njy aprele bellenipdi. Ýöne ol Islandiýadan göterilen wulkan dumany sebäpli gijikdi.


text:
Türkiýäniň serhedinde 20 müňe golaý siriýaly toplandy, olar demirgazyk şäher Alepponyň golaýynda hökümet güýçleriniň edýän hüjüminden gaçan adamlardyr.
Rus howa zarbalaryna arka direýän hökümet güýçleriniň hakykatda pitneçileriň elindäki Alepponyň daşyny gabandygy we gozgalaňçylar bilen gazaply söweşleriň barýandygy aýdylýar.
Düýbi Britaniýada ýerleşýän Adam hukuklary obserwatoriýasy 5-nji fewralda Alepponyň golaýyndaky Ratian şäheriniň töwereginde bolan çaknyşyklarda iki tarapdan 120 adamyň ölendigini habar berdi.


text:
Germaniýanyň, Fransiýanyň, Russiýanyň we Ukrainanyň liderleri gündogar Ukrainada parahatçylygy gazanmak tagallalaryny maslahat etmek üçin 19-njy oktýabrda Berlinde sammit geçirýärler.
Germaniýanyň kansleri Angela Merkel Russiýanyň prezidenti Wladimir Putini, Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenkony we Fransiýanyň prezidenti Fransua Ollandy Minsk ylalaşygynyň “ýerine ýetirilişini maslahat etmäge” çagyrdy diýip, 18-nji oktýabrda german lideriniň metbugat wekili Steffen Seibert aýtdy.
Şeýle-de, Seibert olar ukrain krizisiniň soňuna ýetmäge gönükdirilen prosesde “mundan beýläk ädilmeli ädimleri maslahat ederler” diýdi.
Gürrüňi edilýän dört lider özleriniň Ukraina baradaky iň soňky sammitini 2015-nji ýylyň oktýabr aýynda geçiripdi.


text:
Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalarynda geleşikleriň 44-si hasaba alyndy.
Daşary ýurt pulunda Beýik Britaniýadan, Şweýsariýadan, Birleşen Arap Emirliklerinden, Koreýa Respublikasyndan, Owganystandan gelen telekeçiler Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilen dizel ýangyjyny, gidroarassalanan dizel ýangyjyny satyn aldylar. Mundan başga-da, daşary ýurt puluna azyklyk bugdaý, bugdaý uny, arassalanan pagta ýagy, buýan köküniň toşaby, nah ýüplük, pagta süýümi ýerlenildi. Satyn alan ýurtlar: Russiýa, Beýik Britaniýa, Şweýsariýa, Birleşen Arap Emirlikleri, Serbiýa, Owganystan, Ukraina, Gyrgyzystan we beýlekiler. Geleşikleriň umumy bahasy ABŞ-nyň 45 million dollaryndan gowrak boldy.
Manat serişdelerine Russiýanyň, Hytaýyň, Türkiýäniň we Pakistanyň işewürleri jemi bahasy 7 million 90 müň manatdan gowrak bolan arassalanan pagta ýagyny satyn aldylar.


text:
23-nji noýabrda Eýran Yslam Respublikasynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow gazy eksport ediji ýurtlaryň döwlet Baştutanlarynyň bu ýerde geçirilýän sammitiniň çäklerinde Köpmilletli Boliwiýa Döwletiniň Prezidenti Ewo Morales bilen duşuşdy.
Duşuşygyň barşynda Boliwiýanyň Prezidenti Türkmenistanyň oňyn Bitaraplyk ýörelgelerine esaslanýan, gyzyklanma bildirýän ähli ýurtlar we iri halkara guramalar bilen dünýä ösüşiniň meseleleriniň giň toplumy boýunça hemmetaraplaýyn oňyn hyzmatdaşlyk ýoluny saýlap alan syýasatyna ýokary baha berip, türkmen Lideriniň dünýäde energetika howpsuzlygyny üpjün etmek boýunça öňe süren başlangyçlaryny goldaýandygyny beýan etdi.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow gazy eksport ediji ýurtlaryň döwlet Baştutanlarynyň şu gezekki sammitiniň gün tertibine girizilen meselelere ünsi çekdi. Milli Liderimiziň nygtaýşy ýaly, nebitgaz serişdeleriniň iri gorlaryna eýe bolan Türkmenistanyň energetika toplumynda, energetika howpsuzlygynyň düýpgöter täze köpugurly ulgamyny işläp taýýarlamak – energiýa serişdelerini öndürijileriň, üstaşyr geçirijileriň we sarp edijileriň özara gatnaşyklarynyň tutuş toplumyny öz içine alýan giň hyzmatdaşlyk ugrunda yzygiderli çykyş edýär.
Türkmen Lideri söhbetdeşine bu mesele boýunça türkmen tarapynyň garaýşyna düşünmek bilen çemeleşilýändigi üçin minnetdarlyk bildirip, ýurdumyzyň energiýa serişdeleriniň halkara üstaşyr geçirilmeginiň deňhukukly, adalatly esasda amala aşyrylmagynyň, ykdysady hem-de täzeçillik taýdan esaslandyrylan bolmagynyň ynamly tarapdarydygyny aýtdy.
Duşuşygyň barşynda bellenilişi ýaly, häzirki wagtda energiýa serişdelerine nyrh kesmek meselesi aýratyn ýiti häsiýete eýe bolýar, dünýäniň energetika bazarynda nebitgaz serişdelerine, şol sanda tebigy gazyň nyrhlary hem üýtgäp durýar. Şeýle ýagdaý gazy iberijileriň hem-de satyn alýanlaryň gatnaşyklarynyň durnuksyzlygyny emele getirýär, dünýä ykdysadyýetiniň umumy ýagdaýyna oňaýsyz täsir edýär, şunuň bilen baglylykda bu ugurda döwlet, halkara maliýe edaralarynyň hem-de energetika kompaniýalarynyň derejesinde ylalaşylan jogapkärli çözgütleriň kabul edilmegi uly ähmiýete eýe bolýar.
Iki dostlukly ýurduň Baştutanlary söwda-ykdysady we medeni-ynsanperwer ulgamda hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmek meselelerini hem ara alyp maslahatlaşdylar, özara bähbitli hyzmatdaşlygyň ugurlaryny anykladylar.


text:
Orsýet hökümetden aýry guramalaryň (HAG) işine täze çäklendiriji kanunlar we olaryň edara-kärhanalarynda geçirilýän tapgyrlaýyn barlaglar bilen bökdençlik döredýär.
Ýewropa geňeşiniň adam hukuklary boýunça wekili Nils Muýznieks penşenbe güni Moskwada çykyp gürläp, hökümetden aýry guramalaryň käbiriniň sowet döwründe içalyçylyk etmegiň sinonoimi bolan söz bilen atlandyrylyp, “daşary ýurt agentleri” hökmünde hasaba alynmagyny talap edýän täze kanun “üýşendiriji täsir” döretdi diýdi.
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin bu hili balaglaryň ýazgarylmagyny, şol sanda Birleşen Ştatlar we Ýewropa tarapyndan tankytlanmagyny ret etdi.
Ol şu hepdäniň başynda german telewideniýesinde orsýetliler hökümetden aýry guramalaryň maliýeleşdirilişini we olara şol serişdäniň näme üçin berilýändigini bilmäge hakly diýdi.
Tanymal hukuk toparlary daşary ýurt agentleri hökmünde hasaba durmakdan boýun gaçyrdylar, olar munuň özleriniň at-abraýyna we goldawyna zeper ýetirjegini aýtdylar.
Kanunçylyk-hukuk goragy bilen meşgullanýan “Agora” topary 225 sany hökümetden aýry guramanyň ofisiniň barlanandygyny bilýändigini, ýöne munuň barlanan ofisleriň diňe bir bölegidigini aýtdy.
Aýyplamalar we jerimeler
Adalat ministrligi şu hepdäniň başynda “Golos” toparynyň garşysyna, hamala daşary ýurt agenti hökmünde hasaba durmandygy üçin, aýyplama taýýarlaýandygyny aýtdy.
Ýurtda saýlawlaryň geçirilişine gözegçilik edýän ýeke-täk garaşsyz topar bolan “Golos” bu aýyplamany ret etdi we özüniň täze kanun güýje gireli bäri hiç bir daşary ýurt serişdesini almandygyny aýtdy.
Bu kanun esasynda, hasaba durulmandygy üçin, guramanyň direktoryna 300 müň rubla ($9,500 çemesi) çenli, guramanyň özüne bolsa, 500 müň rubla ($16,000) çenli jerime salmak mümkinçiligi bar.
Daşardan alynýan pullaryň möçberi
Putin german telewideniýesine beren gürrüňinde Orsýetdäki hökümetden aýry guramalaryň daşary ýurtly howandarlaryndan 1 milliard dollara çenli serişde alandygyny aýtdy.
Ýurduň tanymal jemygetçilik guramalarynyň, şol sanda “Golos” toparynyň, adam hukuklaryny goraýan “Memorial” jemgyýetiniň baştutanlary penşenbe güni bu getirilýän sany ret etdiler we Putiniň öz aýdýan zadyny dokumentler esasynda subut etmegine çagyrdylar.
“Siziň aýdýan sanlaryňyz biziň Orsýetdäki jemgyýetçilik guramalaryna edilýän kömegiň mukdary barada bilýänimizden azyndan onlarça esse kän, biz şeýle kän puly haýsy guramalaryň alýandygyny bilmek isleýäris” diýip, olar Putine ýazan açyk hatlarynda aýdýarlar.
Putin daşary ýurtlardan alynýan kömek pullarynyň möçberi barada getiren sanlarynyň nireden alnandygyny jikme-jik aýtmady, emma beýleki resmiler bu sanlaryň kanun goraýjy gulluklardan alnandygyny aýdýarlar.
Merkeliň Putine beren maslahaty
German kansleri Angela Merkel şu hepde Germaniýa sapar eden Putini jemgyýetçilik guramalaryna “gowy mümkinçilik” bermäge çagyrdy.
Merkel Orsýetiň işjeň bir raýat jemgyýetiň gülläp ösmegine mätäçdigini aýtdy. Ol Orsýet häzir özüniň çig mal baýlyklaryna garaşly we infrastrukturanyň gowulandyrylmagy ykdysadyýetiň ösmegini güýçlendirer diýdi.
Merkel Orsýete täzelenmek we dürlüleşmek gerek, bu işde jemgyýetçilik guramalary kömek edip biler diýdi.


text:
Anna güni Aşgabatda geçirilen giňeldilen hökümet maslahatynda
prezident G.Berdimuhamedow türkmen-orsýet goşa raýatlygy bilen bagly meseleler barada ýörite beýanat bilen çykyş etdi.
Hususan-da, ol soňky wagtlar käbir daşary ýurt habar serişdelerinde türkmen-orsýet goşa raýatlygyny ýatyrmak ugrunda görülýän çäreleri “birtaraplaýyn beýan edýän” maglumatlaryň peýda bolandygyny belledi.
Türkmenistanyň prezidenti bu barada durup geçip, “Gynansak-da, öz işine ak ýürekli çemeleşmeýän, ýalan maglumatlar berýän aýry-aýry adamlar Türkmenistanyň raýatlarynyň pasportlarynyň möhletiniň dolmagy sebäpli olary çalyşmak boýunça alnyp barylýan işlere salgylanyp, iki raýatlyk bilen bagly özleriniň hiç bir esassyz, hakykata laýyk gelmeýän garaýyşlaryny beýan edýärler” diýip belledi.
Berdimuhamedow “hakykata laýyk gelmeýän maglumatlar ” diýmek bilen nämäni göz öňünde tutýandygyny-da birneme aýdyňlaşdyryp, şeýle diýdi: “Olar Türkmenistanyň we Russiýa Federasiýasynyň pasportlary bar bolan adamlara Türkmenistanyň raýatynyň täze nusgadaky pasportlarynyň berilmejekdigi barada hiç hili esassyz, ýalan maglumatlara esaslanýan şahsy garaýyşlaryny öňe sürýärler”.
Mediadaky aladalar
G.Berdimuhamedowyň bu gürrüňini edýän meselesi barada alada bildiriji maglumatlar soňky wagtlar daşary ýurt habar serişdelerinde az peýda bolmady.
Şu habar serişdelerinden biri bolan “russkie.org”
atly internet saýtynda ýakynda Türkmenistanyň öz içerki çeşmelerine salgylanyp berlen maglumatda şu ýylyň 10-njy iýulyna çenli goşa raýatlygy bolan raýatlaryň öz Orsýet raýatlygyndan ýüz öwürmedik halatynda, olara türkmen pasportynyň berilmejekdigi aýdylýar.
Türkmen prezidentiniň bu çykyşynyň öňýany, 9-njy aprelde düýbi Germaniýada ýerleşýän “Doýçe welle”
radiosynyň internet saýtynda ýerleşdirilen göwrümli makalada hem şu çaka çenli goşa raýatlygyndan peýdalanyp, Orsýetiň pasporty arkaly Türkmenistandan daşaryk erkin çykan adamlaryň indi 10-njy iýuldan soň bu mümkinçiliklerinden mahrum boljakdyklary bellenipdir.
G.Berdimuhamedow anna güni hökümet maslahatynda bu mesele bilen bagly eden çykyşynda özüniň Türkmenistanyň prezidenti hem-de ýurduň Konstitusiýasynyň kepili hökmünde bu mesele barada ýörite beýanat bilen çykyş etmegi makul bilendigini aýtdy.
Prezidentiň kepilleri
Hökümet maslahatynda eden bu beýanatynda G.Berdimuhamedow: “Her bir türkmenistanly, haýsy millete degişlidigine, jynsyna, gelip çykyşyna, emläk hem wezipe ýagdaýyna, diline, dine garaýşyna we syýasy ygtykatyna garamazdan, Türkmenistanyň raýatynyň täze nusgadaky pasportyny hökmany tertipde we bellenen möhletlerde alar” diýdi.
Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň “demokratik, hukuk we dünýewi döwletdigini” belläp, onda hiç kimiň raýatlygyndan ýa-da raýatlygy üýtgetmek hukugyndan mahrum edilip bilinmejekdigini nygtady.
Sözüniň dowamynda Berdimuhmedow köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde ýaýradylýan “hiç bir esassyz”, “hakykata laýyk gelmeýän” garaýyşlaryň Türkmenistanyň we Russiýa Federasiýasynyň halklarynyň arasynda taryhy taýdan emele gelen dostluk we doganlyk gatnaşyklaryna-da, iki döwletiň arasynda täze bir taryhy eýýämde ösdürilýän strategik hyzmatdaşlyklara-da öz ýaramaz täsirini ýetirip bilmejekdigini nygtap geçdi.
“Döwletimiz Türkmenistanyň ähli raýatlaryna, diňe bir ýurdumyzyň çäginde däl, eýsem onuň çäginden daşarda-da goragy we penakärligi kepillendirýär” diýip, Berdimuhamedow öz çykyşynda belledi.
Emma, şeýle-de bolsa, “russkie.org”
internet saýtyndaky makalada Orsýetiň raýatlygyndan ýüz öwürmekleri talap edilýän raýatlaryň köpüsiniň öz rus pasportlaryndan mahrum bolmak islemejekdikleri çaklanylýar. Makalada indi Türkmenistandan Orsýete gitjek bosgunlaryň sanynyň has-da artmagyna garaşmalydygy bellenipdir.


text:
Şenbe güni pakistanly şaýy musulmanlarynyň müňe golaýy ýurduň günorta-günbatar regionynda uly transport ýoluny baglap, protest demonstrasiýalaryny ikilenji gün dowam etdirdiler.
Bu protestçileriň aglabasy şu geçen hepde öldürilen şaýy musulmanlarynyň dogan-garyndaşlary. Olar Pakistanyň häkimiýetlerini özleriniň howpsuzlygyny goramak üçin talabalaýyk çäreleri görmeýänlikde tankytlap, howpsuzlyk çärelerini güýçlendirmekligi talap edýärler.
Protestçiler demonstrasiýanyň geçirilýän ýerine geçen hepde öldürilen adamlardan ellä golaýynyň tabytlaryny-da göterip getiripdirler.
Şu geçen hepdäniň penşenbe güni Kwette şäherinde ýerli şaýy musulmanlarynyň eýeçiligindäki bir bilýard klubyny nyşana alyp amala aşyrylan iki sany güýçli partlamada 80-den gowrak adam öldi.
Bu hüjümleriň jogapkärçiligini “Laşkari-Jhangwi” atly sünni ekstremistik topary öz üstüne aldy.


text:
Soňky günlerde Owganystanda türkmen aýdymçysy Razak Hamediniň “Gel bäri bäri” atly aýdymy uly meşhurlyga eýe bolup başlady. Daşkentde ýazga düşürilen klibiň çykanyna 2 aý hem bolmanka, bu aýdym Owganystanyň telekanallarynda iň köp tomaşa edilýän klipleriň biri boldy.
Asly owganystanly etnik türkmenlerden bolan Hamedi häzirki wagt Moskwada ýaşaýar. Biz Täze Tolkun gepleşigimiziň nobatdaky sanynda Razak Hamedi bilen söhbetdeş bolup, onuň sungat ýoly barada gürrüň etdik.
Şeýle-de, gepleşigimizde Aşgabatda täze açylan Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersiteti barada paýtagtdaky habarçymyz Myrat Gurban bilen geçiren söhbetdeşligimizi diňläp bilersiňiz. Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.
Garaýyşlaryňyza, bellikleriňize teswir bölüminde garaşýarys.


text:
Orsýetiň iň uly ikinji şäheri Sank-Peterburgyň resmilerinden indi her üç aýda bir gezek özleriniň daşary ýurt guramalardaky kontaktlary barada maglumat bermek talap edilýär.
Şäheriň administrasiýasynyň 5-nji oktýabrda kabul eden resminamasyna görä, resmiler daşary ýurt guramalarynyň we kompaniýalarynyň wekilleri bilen geçiren duşuşyklarynyň ýerini, maksadyny we senesini görkezýän ýörite forumy doldurmaly.
Sank-Peterburgly kanunçykaryjy Maksim Reznik Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda sowet raýatlarynyň daşary ýurtlular bilen islendik aragatnaşygynyň hökümet tarapyndan berk kontrollykda saklanylýan döwrüne salgylanyp, täze resminama “täze demir perdä” tarap ädilen hereket diýdi.
Başga bir kanunçykaryjy Boris Wişnewskiý resminamanyň hiç hili manysynyň ýokdugyny aýdyp, onuň hem býurokratik bökdençlikleriň hataryna goşuljakdygyny aýtdy.


text:
Çarşenbe güni Britaniýanyň paýtagty Londonda paralimpiýa oýunlarynyň açylyş dabarasy geçirilýär. Maýyplaryň bu olimpiýa oýunlary her dört ýyldan bir gezek adaty olimpiýa oýunlarynyň yzy bilen gurnalýar.
Londonda geçirilýän bu gezekki paralimpiýa oýunlaryna dünýäniň 166 ýurdundan 4 müň 200-den gowrak sportsmen gatnaşar. Şol sanda oňa Türkmenistandan hem 5 sportsmeniň gatnaşjakdygy habar berilýär.
Munuň özi şeýle olimpiýa oýunlaryna gatnaşýan fiziki taýdan maýyp sportsmenleriň iň köp sanydyr. Bu sportsmenler sportuň 20 görnüşi boýunça özara bäsleşerler. Paralimpiýa oýunlary 9-njy sentýabra çenli dowam eder.


text:
Ukrain häkimiýetleri hökümet goşunlarynyň Mariupol port şäherini öz gözegçiligine gaýdyp alandygyny aýtdy. Bu harbylaryň ýurduň bu günorta-gündogar şäherinde geçiren harby çäreleri Ukrainanyň gündogarynda orsýetparaz pitneçileriň basyp alan ýerlerini yzyna gaýdyp almak işinde geçirilýän harby operasiýalaryň bir bölegi bolup durýar.
13-nji iýunda Ukrainanyň içeri işler ministri Arsen Awakow hökümet güýçleriniň Mariupol şäheriniň baş administratiw edarasynyň depesinde Ukrainanyň milli baýdagyny dikendigini habar berdi. Bu beýannamanyň separatistler tarapyndan inkär edilendigi barada häzirlikçe hiç hili maglumat ýok.
Mariupol ugrundaky söweşlerde bäş pitneçiniň we Ukrainanyň hökümet güýçlerinden-de azyndan iki adamyň wepat bolandygy aýdylýar.
Awakow ukrain goşunlarynyň şähere basyş edip başlandygyny yglan edenden soň pitneçiler hökümet güýçleriniň esgerlerini alyp barýan harby ulagy partladandyklaryny we bu hüjümde köpsanly ukrain esgerleriniň ýaralanandygyny habar berdiler.
Donetsk regionynyň ululygy boýunça ikinji ýerde durýan şäheri bolan Mariupol Ukrainanyň günorta-gündogarynda, ýagny Orsýet bilen aradaky serhetden ýurduň beýleki böleklerine barýan iň uly ýoluň ugrunda ýerleşýär.
Serhetden geçen tanklar
Awakow hökümet güýçleriniň ýurduň Orsýet bilen aradaky serhediniň 120 kilometrlik liniýasyny-da gozgalaňçylaryň elinden alandygyny köpçülige ýetirdi.
Interfaks agentligi, Ukrainanyň Goranmak ministrligine salgylanyp, uly mukdarda ok- ýaraglary alyp barýan 40-dan gowrak gozgalaňçynyň Donetsk regionynyň Stepanowka obasynyň golaýyndaky söweşde öldürilendigini habar berdi. Ministrlik 12 sany ulagyň sandan çykarylandygy, şol sanda iki sany bronly harby tehnikanyň, iki tankyň we iki ýük maşynynyň ýok edilendigini mälim etdi.
Bu maglumat häzirlikçe garaşsyz çeşmeler tarapyndan tassyklananok.
12-nji iýunda Ukrainanyň içeri işler ministri Arsen Awakow Orsýetden birnäçe söweş tanklarynyň Ukrainanyň serhedini kesip, Ukrainanyň giňişligine aralaşandygyny aýtdy.
“Aňtaw we degerli gulluklaryň maglumatlary Orsýet Federasiýasynyň parahatçylyk prosesi goldaýandygy barada we döwlet serhedini pugtalandyrmagy buýrandygyny aýtmagyna garamazdan, soňky üç günüň dowamynda Orsýet Federasiýasy tarapyndan, hususan-da, Dýakowo obasynyň golaýyndaky terrorçylaryň elindäki geçiş nokatlaryndan harby kolonnalaryň Ukraina girýändigini görkezdi”.
Resmi gepleşik
Kiýew Orsýetiň üç tankynyň we birnäçe harby ulagynyň Ukrainanyň gündogar serhedini kesip geçmegi barada aýtmagynyň yz ýany, 12-nji iýunda, Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin bilen telefon arkaly söhbetdeş bolup, Orsýetiň pitneçileri goldap, öz territoriýasyndan Ukraina ýaragly adamlary we söweş tehnikasyny ibermegi bilen baglanyşykly protest bildirdi.
Telefon söhbetdeşliginde Poroşenko şeýle aksiýalary “ýolberilmesiz” diýip atlandyrdy.
Orsýet Ukrainanyň kanuny hökümetine garşy urş alyp barýan pitneçilere assyrynlyk bilen Orsýetiň söweş tanklarynyň we beýleki söweş enjamlarynyň berilýändigini ret edýär.


text:
Awstraliýanyň premýer-ministri Tony Abbott ýeriň hemrasy arkaly ele salnan suratlarda Malaziýanyň ýiten uçary bilen ilteşiginiň bardygy güman edilýän iki obýekte duş gelindi diýdi. Gürrüňi edilýän uçar 239 adam bilen 8-nji martda ýitirim bolupdy.
Penşenbe güni Awstraliýanyň parlamentinde eden çykyşynda Abbot “täze we anyk maglumatlar Hindi okeanynyň günorta giňişliginde amala aşyrylýan gözleglerde peýda boldy” diýdi.
Awstraliýanyň resmileriniň sözlerine görä, gürrüňi edilýän iki obýektiň uzynlygy 24 metre barabar bolup, olar Perta şäheriniň günorta-günbataryndan 2 müň 500 kilometr uzaklykda ýerleşýär.
Malaziýanyň howagämisi Kuala Lampur şäherinden Pekine uçup barýan mahaly ýitirim bolupdy.
Gözlegçiler derňewleri iki uly howa gatnaw ugruna üns berýärler. Olaryň biri Günortadan Merkezi Aziýa çenli aralygy, beýlekisi bolsa Hindi okeanynyň günortasyny öz içine alýar.


text:
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň uly resmisi Birleşen Ştatlar Belarusa garşy berk sanksiýalar girizer we bu ýurduň graždan jemgyýeti pudagyna maliýe goldawyny artdyrar diýdi.
Ol bu çäräniň Minskiniň demokratiýa aktiwistlerine ýowuz daraşmasyna jogapdygyny aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretarynyň kömekçisi Filip Gordon bu beýanaty Senatyň Daşary gatnaşyklar komitetinde bolan diňlenişikde etdi.
Ol bu sanksiýalar amerikan kompaniýalaryna we şahsyýetlerine Belarusyň “Belneftehim” kompaniýasy bilen işleşmegi gadagan eder we hökümet resmilerine wiza gadaganlygyny giňelder diýdi.
Şeýle-de ol Birleşen Ştatlaryň graždan jemgyýete berýän kömeginiň 3 million dollar çemesi artdyryljagyny aýtdy.


text:
Ilki göräýmäge, Julian Assanj bilen Aleksandr Barankounyň häzirki ýagdaýlarynyň arasynda hiç hili meňzeşlik ýok ýaly.
Gysga kesilen açyk reňkli saçly, syratly hem-de sypaýyçylykly adam bolan Assanj, “Wikileaks” websahypasynyň esaslandyryjysy bolup, ol baradaky habarlar wagtal-wagtal dünýäniň iň uly gazetleriniň baş sahypasynda çap edilýär. Belarusy üç ýyl öň terk eden Barankounyň bolsa Interpolyň websahypasynda deri penjekli, goýy reňkli uzyn saçly, sakgally we perwaýsyz bakyşly suraty ýerleşdirilipdir.
Ýöne bu iki adamy hem birleşdirýän bir zat bar. Olaryň ikisine hem Ekwador tarapyndan syýasy gaçybatalga berildi.
Ekwador, Beýik Britaniýanyň, Şwesiýanyň we ABŞ-nyň edýän basyşyna garamazdan, Assanja beren sözünde durmagy dowam edýär. Ýöne Barankounyň onuň ýaly hoşwagt bolmazlygy-da mümkin.
Assanj Şwesiýa tarapyndan jynsy zorlukda aýyplama bilen gözlenýär. Ol Ekwadoryň Londondaky ilçihanasynda gizlenensoň, oňa şu hepdäniň başlarynda syýasy gaçybatalga berildi. Şondan soň onuň ilçihananyň balkonyndan eden çykyşy bütin dünýäde neşir edildi. Ol şu wagt hem ilçihananada bolýar.
Aýdylşyna görä, Barankou 30 ýaşynda bolup, ol polisiýada harby ýolbaşçy bolup işläpdir. Ol Belarusyň ýokary derejeli resmileriniň arasynda dowam edýändigi aýdylýan parahorlugy ýüze çykarmaga synanyşandygyny aýdýar. Oňa 2010-njy ýylda Ekwadorda syýasy gaçybatalga berlipdi.
Ýöne sanlyja gün öň, şu ýylyň 29-njy iýulynda, Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko Ekwadora sapar etdi we şondan soň Barankou tussag edildi. Ol şu wagt Ekwadoryň paýtagty Kitodaky türmede saklanýar. Belarusly resmileriň Barankouny yzyna gaýtaryp bermekleri üçin Ekwador hökümetinden eden täze haýyşynyň netijesinde ol şu wagt bu iş boýunça suduň kararyna garaşýar.
Barankou 9-njy awgustdaky sud diňlenişiginden soň ýerli medianyň wekillerine beren maglumatynda özüniň Belarusa yzyna gaýtarylyp berlen halatynda janyna howp abanjakdygyny aýtdy.
Belarus Ýewropa giňişliginde ýerleşýän we ölüm jezasyny entägem ulanýan ýeke-täk ýurtdur.
"Eger olar meni yzyma gaýtaryp berseler, men gynamalar hem-de ölüm jezasy bilen ýüzbe-ýüz bolaryn. Meniň hiç hili çykalgam ýok" diýip, Barankou aýtdy.
2009-njy ýylda Barankou Belarusdan gaçyp çykandan soň, Ekwadora barypdy. Ol Belarusda parahorlukda we bidüzgünçilikde aýyplanyp, Interpolyň gözlenýänler sanawyna goşulypdy. Barankou Ekwadora syýahat etmek üçin wiza zerurlygynyň yokdugy sebäpli, şol ýurda barypdy.
Waka çylşyrymly
Barankouly waka çylşyrymlylygyna galýar. Belarusy terk etmezden ozal onuň anyk nirede we nähili wezipede işländigi nämälim. Käbir çeşmeler onuň polisiýa serkerdesi bolandygyny aýdýarlar. Barankounyň ekwadorly gyz dosty Mabel Andreýd Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda onuň goşunda işländigini, şeýle hem hökümetdäki bidüzgünçiliklere gözegçilik edýänleriň arasynda bolandygyny aýtdy.
Ýöne Belarusyň resmileri Barankouny "Umumy jenaýatçy" hökmünde ideýärler. Belarusyň gizlin gullugy bolan KGB-niň sözçüsi Aleksandr Antanowiç bu barada şeýle diýdi: "Barankou söwdagärlerden para aldy. Ol şol söwdagärler barada maglumat ýygnap, olaryň derňelýändigini aýdyp, eger barlaglarynyň üstüniň ýapylmagyny isleýän bolsalar, olaryň pul tölemeklerini isläpdir. Netijede ol bu işiň üsti bilen ýüz müňlerçe dollar gazanypdyr, sebäbi şular ýaly ýagdaýlar köp bolupdyr."
Merkezi Minskde ýerleşýän "Platforma" atly Adam hukuklaryny goraýjy topardan Alýona Krasouskaýa Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda Barankounyň bu guramanyň goldawyny islände, özüniň nähili maglumatlara eýediginiň üstüni açmandygyny aýdýar. Ýöne ol belarusly resmileriň ony yzyna gaýtaryp almakdaky tutanýerliliginiň onuň "ynamly maglumatlarynyň" bardygyny görkezýändigini aýtdy.
Ýakyn diplomatik gatnaşyklar
Belarusyň Barankouny yzyna gaýtaryp almagy baradaky bu tagallalary Ekwadoryň çepçi prezidenti Rafael Korriniň Eýran, Hytaý we Orsýet ýaly ýurtlar bilen aragatnaşygyny artdyrmaga synanyşýan wagtyna gabat geldi. Şol sebapli hem şu tomsuň başynda prezident Lukaşenkonyň Latyn Amerikadaky ýakyn ýaranlary bolan Kuba bilen Wenesuela eden saparlarynyň arasyna Ekwadory hem goşmagy geň galdyrmady.
Resmi maglumatlara görä, şol saparyň netijesinde prezidentler Lukaşenko we Korri harby, söwda we diplomatik ugurlarda gatnaşyklary has hem güýçlendirmegi maksat edinýän ylalaşyklara gol goýupdyrlar. Şol wagt ýaýradylan resmi maglumatda Barankounyň ady ýa-da onuň yzyna gaýtarylyp berilmegi hakyndaky haýyş barada hiç zat agzalmandy.
Barankounyň aklawçysy Fernando Lara müşderisiniň tussag edilmeginiň prezident Lukaşenkonyň Ekwadora eden sapary bilen baglanyşyklydygyny aýdýar.
Barankounyň gyz dosty Mabel Andreýd onuň Belarusa yzyna gaýtarylyp berlen halatynda, gynamalara we hat-da ölüm jezasy bilen hem ýüzbe-ýüz boljakdygyny aýdyp, Inter-Amerikan Komissiýasynyň Adam hukuklaryna we “Amerika ýurtlary” atly guramanyň hukuk bölümine ýüz tutdy.
Andreýd Ekwador sudunyň Barankouny yzyna gaýtarmajagyna umydynyň bardygyny aýdyp, Azatlyk Radiosyna şeýle diýdi: "Hemme milli we halkara kanunlar şu wagt Aleksandryň tarapynda. Ol bosgun we yzyna gaýtarylyp berilmez. Bu ýagdaýda adalat ýeňer we sud ony yzyna ugratmaz diýip umyt edýärin. Iki ýyldan bäri syýasy gorag berip gelýän Ekwador mundan beýläk hem öz goragyny bermegi dowam eder we syýasy basyşlar Barankounyň bosgun derejesini howp astyna salmaz diýip umyt edýärin".
9-njy awgustdaky diňlenişikden soň sud üç günüň içinde karara gelmelidi, ýöne henize çenli hem hiç hili karar yglan edilmedi.


text:
Aşgabatda Türkmenistanda saýlawlary we referendumlary geçirmek baradaky merkezi komissiýanyň mežlisi geçirildi.
TDH bu mežlisiň baş temasynyň Türkmenistanyň prezidentiniň saýlawlaryny geçirmäge taýýarlyk bilen baglydygyny ýazýar.
Ýurduň parlamentiniň kararyna görä, Türkmenistanyň nobatdaky prezident saýlawlary 2012-nji ýylyň 12-nji fewralynda geçiriler.
Maslahatyň dowamynda zerur dokumentler, hususan-da ýurduň prezidentini saýlamak boýunça saýlaw býulletenleriniň, döwletiň iň ýokary wezipesine alternatiw kandidatlaryň we olaryň ynanylan wekilleriniň şahadatnamalarynyň nusgalary we beýleki materiallar tassyklandy.


text:
150 çemesi adamly ýolagçy uçar Fransiýanyň Alp daglarynyň günortasynda heläkçilige uçrady, resmiler hiç kimiň aman galmandygyndan howatyrlanýarlar.
Polisiýa we awiasiýa resmileri Germaniýanyň Lufthansa awiakompaniýasy tarapyndan dolandyrylan A320 kysymly uçaryň Ispaniýanyň Barselona şäherinden Germaniýanyň Dusseldorf şäherine barýarka 24-nji martda heläkçilige uçrandygyny habar berdiler.
Premýer-ministr Manuel Walls häkimiýetleriň uçaryň heläkçilige uçramagynyň sebäplerini entek anyklamandygyny aýtdy. Bu waka iýul aýynda Malaziýanyň howa ýollarynyň 298 adamly uçarynyň Ukrainada ýere gaçmagyndan soňky iň agyr uçar heläkçiligidir.
Fransiýanyň “La Provence” gazeti awiasiýa resmilerine salgylanyp, uçarda 142 ýolagçynyň, iki pilotyň we dört ekipaž agzasynyň bolandygyny aýtdy.


text:
Daşkent tarapyndan Uzdunrobita kompaniýasyna bildirilýän aýyplamalaryň arasynda, girdejileri "galp ýollaryň" üsti bilen gizlemek ýaly maddalar hem bar.
Baş prokuratura bu meselä has içginden aralaşyp, Moskwanyň naýbaşy köçeleriniň biri hasaplanýan Gorkiý-8 şaýolunyň ugrunda ýerleşýän kaşaň ýaşaýyş jaýynyň suratlaryny
çap etdi. Baş prokuraturanyň maglumatyna görä, şol jaý Uzdunrobita kompaniýasynyň öňki baş dolandyryjysy Bekzod Ahmedowa degişli.
Ahmedow Uzdunrobita bilen bagly dawalar orta çykmanka Özbegistany terk edipdi. Häzir bolsa onuň ady Interpoluň (halkara polisiýa) gözlenýän adamlarynyň sanawyna
girizildi.
Özbek resmileriniň berýän maglumatyna laýyklykda, Ahmedow we onuň şärikleri Uzdunrobita kärhanasynyň ýerli we regional bölümleri arkaly Moskwadaky bank hasaplaryna 5.4 million dollar geçiripdirler.
Baş prokuratura Ahmedowyň galp ýollaryň üsti bilen aldy diýilýän pullarynyň möçberini, şeýle-de muny nädip amala aşyrmagy başarandygy baradaky jikme-jik maglumatlary aýan etdi. Bu hem öz gezeginde halk arasyndaky dürli çekeleşmelere sebäp boldy.
Özbegistanyň Maglumat we aragatnaşyk edarasy Uzdunrobita kompaniýasynyň işini 17-nji iýulda wagtlaýynça togtatmazyndan ozal, bu şirket ýurtdaky iň öňdebaryjy mobil operatorlarynyň biridi. Onuň girdejisi hem bu pudakdy peýdanyň 40% töweregini düzendigi nygtalýar.
Kärhananyň işi togtadylmazdan ozal, onuň ençeme ýokary we orta derejeli ýolbaşçylary-da tussag edilipdi. Olaryň arasynda kompaniýanyň direktorynyň wezipesini ýerine ýetiriji Radik Dawudow we onuň maliýe işleri boýunça ýolbaşçysy Temirmälik Alimow dagylaryň hem bardygy aýdylýar.
Özbek resmileri Uzdunrobita kompaniýasynyň alyp baran maliýe işleriniň hem degişli edaralar tarapyndan derňeljekdigini mälim etdiler.
Uzdunrobita kompaniýasynyň ýolbaşçylarynyň tussag edilmeginiň yzýany MTS beýanat ýaýradyp
, onda kompaniýanyň işgärlerine esassyz basyşyň edilýändigini belledi.
Dawudow bir aýdan gowrak wagt türme tussaglygynda saklanandan soň, 1-nji awgustda azatlyga goýberilipdi. MTS-iň Jemgyyetçilik bilen aragatnaşyk bolüminiň wekili Waleriýa Kouzmenko 3-nji awgustda Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda, Dawudow bilen bagly derňewiň dowam edýändigini we onuň Özbegistany terk etmegine rugsadyň berilmeýändigini hem belledi.
Kouzmenkonyň sözlerine görä, Uzdunrobita kärhanasynyň maliýe işleri boýunça ýolbaşçysy Alimow bilen birlikde, kompaniýanyň beýleki üç resmisi heniz hem türme tussaglygynda saklanylýar.
30-njy iýulda kompaniýanyň işini togtatmak baradaky karar ýene-de bir aý möhlet bilen uzaldylypdy.
Kouzmenko MTS-iň tussag edilen işgärleriniň "psihiki basyşlara" sezewar edilyändiklerini aýtdy. Onuň sözlerine görä, hukuk goraýjy edaralarynyň işgärleri eger-de kärhananyň resmileri ýöňkelýän aýyplamalary boýun almasalar, onda olaryň öýleriniň dökülip, neşe serişdeleriniň oklanjakdygy bilen haýbat atypdyrlar.
Ýokardaky aýdylanlar MTS kärhanasynyň Özbegistanyň prezidenti Yslam Kerimowa 30-njy iýulda ugradan hatynda hem bellenilýär.
MTS tarapyndan iberilen şol hatda, özbek hökümetiniň agzalýan edara garşy alyp barýan ähli çäreleriniň Özbegistanyň konstitusiýasyna we hukuk kadalaryna garşy gelýändigi-de nygtalýar.
Kouzmenko Özbegistanyň kanunçylygyna görä, bular ýaly dawaly işlere degişli lisenziýasy bolan aklawçylaryň gatnaşmagyna rugsadyň berilýändigini aýdýar. Muňa garamazdan, MTS kärhanasynyň aklawçylary tussaglykda saklanylýan işgärlerine elinden gelen kömegi edýändigini hem Kouzemenko sözüne goşdy.