text:
Öz wagtynda buz üstündе tans etmеk boýunça dünýäni baglan bir zеnan ýaşajyk žurnalistе intеrwýu bеrеndе, şеýlе öwgüli sözlеri dilе gеtiripdir: «Mеniň çykyş edеn Sport köşgümiň jaýy mundan çärýek asyr öň tеkizlеndi, emma şo döwürlеr buzly mеýdançanyň üstüni örtеn dеssе-dеssе çеmеnlеr häzirеm solman ýatandyr...»
Biziňki bir buz üstündе tans etmеgеm däl, buz üstündе tozan aramagam däl, häki bir sporta gеzеk gеlеndе, çöl içindеn wеrtolýot bilеn tutulyp gеtirilеn wagşy däldigimizi, sport bilеn azda-kändе iş salyşyp görеndigimizi, edil SSSR-iň sport ussatlygyna dalaş etmеsеgеm, dilе çolarlyk bir zatlar edеndigimizi ýatlap, çalarak öwünäýsеk diýdik...
Dogrusy, başymy sokup görmеdik sport görnüşi galandyr öýdеmok, şonuň üçinеm sähеl üstünlik gazanan ugrumdan habar bеreýin.
Ilki aýtmaly zadym – sport bilеn has içgin gyzyklanan döwrüm goşun gullugynda ýörеn mahalyma, ýagny, 1964-1967-nji ýyllar aralygyna gabat gеlipdi.
Turuwbaşdan agyr atlеtika sеksiýasyna ýazylyp, ştanga götеrmägе synanyş dym. Gеçsе iki hеpdе gеçеndir, trеnеr mеniň bar höwеsimi bir üfländе gaýdyryp goýbеrdi: «Bu ugurdan saňa çörеk ýok, bеýlе uzyn ellеriň bilеn gowusy boksa gatna...»
Boks sеksiýasyna gatnap ugranyma-ha bir hеpdе-dе gеçip ýetişmеdi. Türgеnlеşik mahaly jaýdar dеgеn ýumrukdan soň burnumyň ganyny sarkdyryp, o ýerdеnеm gaýtdym. Öýkеläýdimеm öýdýän.
...Ýatdym, turdum, oýlandym, bir döwlеtli işiň başyny tutdum. Göwnümе ýaran esgеrlеriň bäş-on sanysyny jеmläp, harby bölümdе görlüp-eşidilmеdik wolеýbol komandasyny düzdüm. Içki ýaryşlara gatnaşan komandalaryň ählisini pitigе mündürip, ençеmе gеzеk birinji orny eýеlеdik. Simfoniýalary, kantatalary, oratoriýalary orkеstr çalýanam bolsa, baýragy dirižýoryň alyşy ýaly, komandanyň kapitany hökmündе sportuň üçünji razrýadyny gaňryp aldym.
Indiki üstünlik küşt bilеn bagly boldy. Saratowyň daş-töwеrеgindäki harby bölümlеriň arasyndaky ýaryşda ikinji orny eýеlänimdеn soň, maňa küşt oýny boýunça sportuň dördünji razrýady gowşuryldy. Sylagy gowşuran kapitan Dolgowa ýüzlеnip sowal bеrdim: «Oýun edýäňizmi – sportda razrýadyň dördünjisеm bolýarmy?» «Başga görnüşlеrdе bolmasa-da, küştdе bolýandyr» diýen jogap bilеn entеklеrеm ylalaşasym gеlеnok-da.
...Haýsydyr bir bеla-bеtеriň ýakyn wagtda üstünе abanjagyny adamyň süňňi öňündеn syzar ekеn, emma gowy zadyň özünе garaşýanyny aňsat-aňsat duýmaz ekеn. Oňa özüm dirijе şaýat.
1966- njy ýylyň maý aýynda gеlinligim ençе müň kilomеtr ýol gеçip, yzymdan görmе-görüşе gеldi. Sulhumyz alyşýan gullukdaşlarymyň bir topary bilеn üç gijе- gündizläp bеrýoza tokaýynyň içindе toý tutup, bolmajysy bolduk. Ýakyn obalaryň birinе gidip nikalaşanymyzdan soň aýalymy yzyna ugratdym...
Ýykma-ýykylma gullugy dowam edip ýörşümе, şo ýylyň dеkabrynda gеlnimdеn alan hatyma ank-tank bolup, «Ýedi aýlyk göwräni munça aralyga süýräp ýörmе» diýip, gyssagara hat ýolladym. Hatym barýança, gеlnimi Saratowyň wokzalynda garşylamaly boldum. «Bu halda nämüçin bеýlе töwеkgеlçilik edýäň?» diýen soragyma «Nämе bolsa-da sеniň ýanyňda bolsun» diýen jogaby alanymdan son, harby bölümiň ýakynragynda oturan bir kеmpiriň otagyny kirеýinе alyp, gеlnimi ýerlеşdirdim...
Onda-da ne ýerlеşdirmеk! Ýol-ýoda ýok, gar bilindеn, howaň sowuklygy minus kyrk gradus!
Inе-dе saňa gözüňе söwеýin täzеlik – ýedi aý diýlеndе ilkinji pеrzеndim dünýä indi!
Indi kim eli suw ýaly çagaly enäni yzyna ýekе goýbеrjеk?!
Häli-bu günе çеnli minnеtdarlyk bilеn ýatlaýan polk komandirim podpolkownik Dudarеnko ýol kirеýimizе dеniç harajat bilеn üpjün edip, maňa-da on günlük rugsat bеräýdi.
Bu mеniň üç ýyllyk goşun gullugynda bolan möhlеtimdе sowgat bеrlеn iň ýokary sylag, iň uly baýrak bolupdy...
Makalada öňe sürülýän pikirler awtoryň özüne degişli.


c: text/html

text:
Özbegistanyň hemişelik lideri Yslam Kerimow insulty başdan geçirdi. Eger ol prezidentlik borjuny ýerine ýetirip bilmese, ornuny kim eýelär diýip, bilermenler maslahat edýärler.
Häzirki wagtda beýleki awtoritar döwletlerde hökümdarlar ölensoň häkimiýet ugrunda kimiň nähili göreş alyp barandygyny ýada salýarlar.
Haýdar Alyýew, Azerbaýjan
Haýdar Alyýew 1993-nji ýylda Azerbaýjanyň prezidenti bolupdy hem 10 ýyllap öz ornunda oturdy. H. Alyýew 3-nji möhlete, 2003-nji ýylda boljak saýlawlara gatnaşmagy maksat edindi, ýöne saglyk ýagdaýy ýol bermedi. Ol Türkiýä özüni bejertmäge gitdi, soňra ABŞ-a uçdy. Şol ýerde hem 12-nji dekbarda ýogaldy.
Haýdar Alyýewi Azerbaýjanda awtoritar düzgüni ýola goýanlykda aýyplaýarlar. Häzir bu ýurt korrupsiýanyň derejesi boýunça (Transparency International ölçegine görä) dünýäde 119-njy orny eýeleýär. 2002-nji ýylda Azerbaýjanyň konstitusiýasyny ýütgetmek barada referendum geçirilip, prezident ölen ýagdaýynda ýurduň premýer-ministri döwlete prezidentlik edip biler diýen düzediş girizildi.
2003-nji ýylyň awgustynda Haýdar Alyýewiň ogly Ylham Alyýew premýer-ministr boldy.
2003-nji ýylyň oktýabrynda, nobatdaky prezidentlik saýlawlaryna iki hepde galanda, Azerbaýjanyň döwlet telewideniýesinde Alyýewiň halka ýüzlenmesini okadylar. Ol oglunyň haýryna saýlawlardan öz kandidaturasyny aýyrýandygyny mälim etdi.
Şonda Human Rights Watch guramasy saýlawlar kiçi Alyýewiň haýryna galplaşdyryldy; ýerli häkimiýetler onuň tarapynda boldular, oppozisiýanyň demonstrasiýalaryny gadagan etdiler hem tamakinleriň sanyny azaltmaga çalyşdylar diýip ýazdy. Polosiýa ýüzlerçe oppozisionerleri tussg edipdi ýa-da urup-ýenjipdi diýip, Human Rights Watch guramasy ýazdy.
Şondan soňra-da Ylham Alyýew iki gezek yzly-yzyna saýlandy we häzirem Azerbaýjana ýolbaşçylyk edýär.
Saparmyrat Nyýazow, Türkmenistan
Saparmyrat Nyýazow sowet Türkmenistanyna 1985-nji ýylda ýolbaşçy bellendi. 1990-njy ýylda prezidentlik saýlawlarynda ýeňiş gazandy. Resmi maglumatda ol saýlawlarda 98,3% ses alypdy. 1992-nji ýylda garaşsyz Türkmenistan öz konstitusiýasyny kabul etdi we saýlawlarda 99,5% ses aldy.
1994-nji ýylda bolan referendumda Nyýazowyň prezidentlik möhleti saýlaw geçirmezden, 2002-nji ýyla çenli uzaldyldy. Ýöne 1999-njy ýylda ýurduň Mejlisi Türkmenbaşy diýip at alan Nyýazowyň ömürlik prezident bolmagy üçin ses berdi.
Nyýazowyň ýeke-täk ogly 2006-njy ýyla çenli ýurduň hiç bir syýasy durmuşyna gatnaşmady. Şondan soň ol ilkinji hem iň soňky gezek Birleşen Arap Emirlikleriniň wekilleri bilen Türkmenistanyň adyndan gepleşik geçirdi.
Nyýazow ogluny, belki-de, häkimiýeti kabul etmäge taýýarlandyr diýip, käbir bilermenler aýdýarlar. Ýöne 2006-njy ýylda garaşylmadyk ýagdaýda Nyýazow ýogalanda, onuň ogly prezidentlik saýlawlaryna adyny hem görkezip bilmedi.
Türkmenistanyň konstitusiýasyna laýyklykda, Nyýazowyň ölüminden soň, ýurdy Mejlisiň başlygy dolandyrmalydy. Ýöne onuň garşysyna wezipesinden hyýanatçylykly peýdalandy diýip, jenaýat işini gozgadylar.
Ýurduň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow boldy. Ol Ministrler Kabinetiniň başlygynyň öňki orunbasary hem öňki Saglygy saklaýyş ministridi. Öldi habary ýaýrandan soňra, ol Nyýazowy jaýlamak işine ýolbaşçylyk etdi.
Soňra Berimuhamedow 2007-nji ýylda geçirilen prezidentlik saýlawlarynda 89,23%; 2012-nji ýylyň saýlawlarynda hem 97,14% ses aldy.
Nyýazowyň ýolbaşçylygynda bu ýurt dünýäniň iň bir repressiw döwletine öwrüldi.
Berdimuhamedowyň häkimiýet başyna gelmegi bilen reforma geçirilip, aýratyn-da, öňkiniň şahsyýet kultunyň peselmegine täsir etdi. Human Rights Watch guramasy Berdimuhamedowyň ýurtda çäkisiz hökümdarlyga eýedigini, onuň syýastyň ähli ugurlaryna hem jemgyýetçilik durmuşyna kontrollyk edýändigini aýtdy.
Kimleriň nesli. Demirgazyk Koreýa
Kim Ir Sen 1945-nji ýylda Dermirgazyk Koreýa bölünen wagtyndan, oňa ýolbaşçylyk edip başlady. Onuň wezipesiniň atlandyrylyşy birnäçe gezek üýtgäp; Demirgazyk Koreýanyň Ýokary Halk Komitetiniň Başlygy, Koreýanyň Zähmet partiýasynyň MK-nyň Baş sekretary, Ministrler Kabinetiniň başlygy hem prezident diýlip atlandyryldy.
Kim Ir Sen hem onuň egindeşleri owal başdan hökümeti ýurtda bir adamyň şahsyýetini beýgeldýän totalitar düzgüni ýola goýdy.
1980-nji ýylda partiýanyň 6-njy gurultaýynda Kim Ir Sen ogly Kim Çen Iri mirasdar diýip yglan etdi. Ol KHDR-de dürli wezipeleri eýeläp gelipdi. 1991-nji ýylda bolsa kakasyndan ýurduň Koreýa Halk Armiýasynyň baş serkerdelik wezipesini aldy.
1994-nji ýylyň 8-nji iýulynda Kim Ir Sen ýürek agrysyndan ýogalanda, onuň ornuna resmi ýagdaýda Kim Çen Ir bellendi. Kim Çen Ir öz kakasy ýaly ýurtda ýolbaşçyny aşa sylamak hem hormatlamak syýasatyny ýöretdi. 1998-nji ýylda ony KHDR-niň baky prezidenti diýip yglan etdiler. Kim Çen Ir uly ogly Kim Çon Namy öz ornuna taýýarlana meňzeýär. Ýöne ol 2001-nji ýylda Ýaponiýada galp pasport bilen serhedi kesjek bolanda saklandy. Şondan soň kakasy öz pikirini üýtgetdi.
2009-njy ýylda (käbir maglumata görä 2007) Kim Çen Ir partiýanyň ýolbaşçylygyny ikinji ogly Kim Çen Yna berýändigini mälim etdi. Hut şol hem 2011-nji ýylyň 17-nji dekabryda kakasy ýogalanda, KHDR-niň ýolbaşçysy bolsy.
Kim Çen Iriň ölümi iki gün soň aýdyldy hem ýurtda üç ýyllyk ýas yglan edildi.
Kimleriň nesli höküm süren wagtynda, KHDR-niň ilatyň iň esasy hukuklaryny ýowuzlyk bilen çäklendirdi diýip, hukuk goraýjylar aýdýarlar. 2014-nji ýylda BMG häzirki dünýäde adam hukuklaryny bozmakda KHDR-niň taýy ýok diýen karara geldi

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Müsüriň premýer-ministri “Musulman doganlygyny” “terroristik” gurama diýip yglan etdi.
Bu habary sişenbe güni premýer-ministr Hazem Beglawiniň sözçüsi Kairiň demirgazygynda ýerleşýän Mansura şäherinde polis edarasynyň daşynda bir maşynda partlan bombadan sanlyja sagat soň jemgyýetçilige ýetirdi.
Binany çökeren partlamada 14 adam ölüp, ýüzden gowrak adamyň ýaralanandygy aýdylýar.
“Musulman doganlygy” bolsa, sişenbe güni bir beýannama çykaryp, özüniň bu hüjümi “mümkin bolan iň güýçli häsiýetde” ýazgarýandygyny aýtdy.
Premýer-ministriň sözçüsi hüjümiň jogapkärçiligini “Musulman doganlygynyň” üstüne atdy. Hüjümden bir gün öň “Ansar Beýt al-Makdis” diýilýän bir topar ýurduň dünýewi we harbylaryň goldawyndaky aralyk hökümetine boýun egýändigi üçin özüniň Müsüriň howpsyzlyk güýçlerini “kapyr” hasaplaýandygyny aýdypdy.
“Terroristik gara güýçler”
Müsüriň içeri işler ministri Mohammad Ibrahim sişenbe güni Mansurada bomba partlan ýeri baryp göreninden soň ýurduň telewideniýesine beren gürrüňinde “Musulman doganlygyna” salgylanyp, howpsuzlyk güýçleri Müsüriň durnuklylygyny depgilemek isleýän “terroristik gara güýçleri” suduň öňünde diker diýdi: “Edil düýn dört aktiwisti tutduk. Olar şular ýaly işleriň käbirini edendiklerini boýun aldylar. Biziň indi olaryň garşysyna çäre görýändigimizi bilýärler. Bu wakalaryň hemmesi halkyň ünsüni başga ýere sowup, [2014-nji ýylyň ýanwarynda ýurduň Baş kanuny boýunça geçiriljek] referendumdan öň adamlary gorkuzmak üçin edilýän synanyşyk. Emma men halky köşeşdirmek isleýärin, saýlaw merkezlerini ýaragly güýçleriň goldamagynda ýokary derejede goramak üçin düzülen plan bar. Inşallah, ol gün asuda geçer”.
Yslamçy prezident Mohammad Morsini goşun iýul aýynda häkimiýet başyndan aýraly bäri howpsuzlyk güýçlerine edilen ençeme hüjümde günälenen “Musulman doganlygy” boldy.
Mansurada bolsa ýerli ilat bu topara gahar-gazap bildirdi.
Mansuraly Şaimaa bombada “Musulman doganlygyny” aýyplap, bu topary ýurtda edýän zorlukly işlerini togtatmaga çagyrdy.
“Adam öldürmek, weýrançylyk, halkyň durmuşyny bozmak - bularyň ählisi Allanyň garşysyna gönükdirilýär. Bir taksiçiniň öldürilenine entek bir hepde-de bolanok. Hemmeler tukat, hiç kim ýatyp bilenok. Bize diňe howpsuzlyk gerek. Bu işler Allanyň garşysyna gönükdirilýär, bu yslam däl, bu adalat däl” diýip, Şaimaa öz pikirini beýan edýär.


text:
Demirgazyk Kawkazyň Kabardino-Balkariýa respublikasynyň Nalçik şäherinde polisiýa bilen çaknyşykda iki söweşiji öldürildi. Bu barada polisiýa resmileri habar berýär.
Resmileriň berýän maglumatyna görä, çarşenbe güni howpsuzlyk işgärleri iki adamdan resminamalary soranlarynda, olar polisiýa garşy ot açyp başlapdyrlar. Garşylyklaýyn ot atyşlykda iki hüjümçi hem öldürilipdir.
Resmiler şol iki adamy “bikanun ýaragly toparlaryň düzümide iş alyp barmakda aýyplanyp, gözlege yglan edilen söweşijiler” diýip häsiýetlendirdi.
Demirgazyk Kawkaz sebitinde, ýagny Çeçenistanda, Dagystanda, Inguşystanda we Kabardino-Balkariýada yslamçy söweşijileridigi öýdülýän toparlar bilen howpsuzlyk güýçleriniň arasyndaky çaknyşyklarda her ýyl onlarça adam ölýär we ýaralanýar.


text:
BMG-niň Howpsuzlyk geňeşi Nigeriýadaky yslamçy jeňçileriň ýüzlerçe okuwçy gyzy alyp gaçmagyny ýazgardy.
Boko Haram 14-nji aprelde demirgazyk-gündogar Nigeriýada 250-den gowrak okuwçy gyzy ogurlamagyň arkasynda özüniň durandygyny aýtdy we ol gyzlary gyrnakçylyga satjak diýi, haýbat atdy.
BMG-niň Howpsuzlyk geňeşi 9-njy maýda ol gyzlaryň derhal boşadylmagyny talap etdi we pitneçilere garşy çäre görjegini aýdyp, haýbat atdy.
Boko Haramyň bäş ýyllyk pitnesi häzirki zaman Nigeriýasynda orta asyr yslam halyfatyny gaýtadan gurmagy maksat edinýär.
170 million ilatly ýurt deňeçerräk ýagdaýda hristianlardan we musulmanlardan durýar.


text:
Eýranyň resmi topary haj zyýaratyny maslahat etmek üçin indiki hepdede Saud Arabystanyna syýahat eder. Riýad we Tähran özara aragatnaşygyny bes edeli bäri taraplaryň arasynda ilkinji gezek dialog geçiriler.
Saud Arabystany Tähranda we Maşadda öz ilçihanalaryna edilen hüjümlerden soň 3-nji ýanwarda Eýran bilen gatnaşygyny ýatyrypdy. Saud Arabystanyň meşhur şaýy ruhanysyna ölüm jezasyny bermeginiň yzýany Eýranda gahar-gazaba münen märeke ilçihanalary oda beripdi.
Geçen ýylyň haj zyýaratynda 464 eýranlynyň heläk bolmagy hem dartgynlylygyň döremegine sebäp bolupdy.
Eýranyň haj zyýaraty boýunça “Said Ohadi” gurmasynyň ýolbaşçysy Riýad bilen gepleşik geçirmek üçin resmi topary ýollamak plany barada 6-njy aprelde döwlet mediasyna aýtdy.
Şu ýyl Mekkä haj zyýaraty sentýabr aýynda geçiriler.


text:
Dünýäniň habar beriş serişdeleri bu bolup geçýän etniki toparlaryň arasyndaky konflikte dürli garaýyşlary berýär. Olaryň köpüsi bu dartgynly wakalaryň sakasynda Gyrgyzystanyň eks-prezidenti Kurmanbek Bakyýewiň we onuň ýakyn hossarlarynyň elleriniň barlygyny güman edýärler. Emma şol wakalary etniki konflikte öwürmäge garaşyp oturan başga bir güýjüň barlygy baradaky ähtimallyga kän bir üns hem berilmän gelindi.
Bolup geçen çaknyşyklara gatnaşygynyň bardygy güman edilýän toparlar şol sebitde öňem birnäçe gezek şeýle konfliktleriň möwç almagynda uly rol oýnan dini radikal «Özbegistanyň yslam hereketi» we «Hizbut Tahrir al-Yslamy» (Yslam azat ediş partiýasy) atly guramalar.Gyrgyzystandaky etniki özbekler kime ynanýar?
“Özbegistanyň yslam hereketiniň” Pakistandaky lageri
«Hizbut Tahrir al-Yslamy» guramasy baryp 1990-njy ýyllarda Oş welaýatynda etniki özbekleriň başynda durup, gyrgyz milletine garşy hem regiona gan çaýkamakda öz ýakalaryny tanadypdylar. «Özbegistanyň yslam hereketi» 1999-njy ýylda 1000-den gowrak adamly harby topary bilen Täjigistanyň demirgazygyndan Gyrgyzystana girip, ýerli hökümetiň harby goşuny bilen iki aýdan gowrak wagtlap ýaragly çaknyşyklary alyp barypdylar. Soňra, 2000-nji ýlyyň tomsunda, bu gurama ýene-de Gyrgyzystana girip, ýaragly konfliktiň turmagyny gazandy.
Häzirki gün Gyrgyzystanda dowam edýän syýasy gapma-garşylygyň etniki konflikte öwrülmegine «Özbegistanyň yslam hereketiniň» gatnaşygynyň bolup biljekdigi hakynda Gazagystanyň «Strartegiki barlag institutynyň» direktory Bulat Sultanow Almatyda ÝHHG-niň gatnaşmagynda geçiren konferensiýasynda çykyş etdi.
«Gyrgyzystandaky bolup geçýän etniki konflikte «Özbegistanyň yslam hereketiniň» aktiw gatnaşjagy aýdyňdyr. Gyrgyzystandaky etniki özbeklere 1990-njy ýyllarda bolup geçen Oş wakalary üçin ar almak çagyryşlary edilýär. Bu wakalarda «Özbegistanyň yslam hereketiniň» gatnaşygynyň bardygyny aradan aýryp bolmaz. Eger-de şu çagyryş kabul edilse, onda Gyrgyzystan döwletiniň dargamagy mümkindir» diýip, Bulat Sultanow aýtdy.
Şondan kän wagt geçmäňkä, 24-nji iýunda, Gyrgyzystanyň Milli howpsuzlyk gullugynyň ýolbaçysynyň wezipesini ýerine ýetiriji Keneşbek Duişenbaýew häkimiýetden çetleşdirilen Bakyýewiň ogly Maksimiň şu ýylyň aprel aýynda Dubaýda «Özbegistanyň yslam hereketiniň» wekilleri bilen duşuşyp, gepleşik geçirendigi baradaky maglumatlaryň özlerinde bardygyny aýtdy.
Megerem, bu çaknyşykalryň aňyrsyndaky niýet – parahat ilaty biri-biriniň garşysyna öjükdirmek, iki tarapyň hem adamalaryny üçünji tarapyň öldürmegi we şeýdibem olary ýiti gapma-garşylyga çekmek. Bu metod indi uzak ýyllaryň dowamynda dünýäniň dürli künjeklerinde ýagdaýy bulaşyrmak üçin ulanylyp gelinýär.
Gyrgyzystanda etniki özbekler bilen gyrgyzlaryň arasyndaky konfliktiň radikal yslam toparlaryna näme bähbidi bar? Bu sowala jogap bermek üçin ilki bilen bu iki guramanyň öňe sürýän maksatlaryna syn edeliň. Özbegistanda näme üçin radikal dini hereket döredi?
«Özbegistanyň yslam hereketiniň» lideri Tahyr Ýoldaşew
«Özbegistanyň yslam hereketi» (ÖYH) 1996-njy ýylda döredilýär. Onuň syýasy lideri Tahyr Ýoldaşew, harby toparynyň başlygy bolsa Juma Hojyýew bolýar. Guramanyň esasy maksatlarynyň biri – Fergana jülgesinde yslam döwletini, has takygy yslam halyfatyny döretmekden ybarat. Özbegistanda olaryň resmi ýagdaýda işläp bilmeýändikleri üçin ilki Täjigistana, soňra Owganystana emigrasiýa çykýarlar.
Başda belläp geçişimiz ýaly, olar Gyrgyzystanyň territoriýasyna birnäçe gezek girip, hökümet güýçlerine garşy ýaragly konfliktlere gatnaşýarlar. Guramanyň esasy ýerleşýän ýeri Owganystanyň Kandagar şäheri, ýagny «Talyplar» režiminiň paýtagty.
Dürli çeşmelere görä, Olar esasan talyplaryň kömegi bilen maddy we ruhy taýdan kuwwatlanyp, Özbegistanyň prezidenti Yslam Kerimowyň indi ençeme ýyllar bäri ýöredýän ýalňyş ykdysady syýasatyndan peýdalanyp, halkyň günsaýyn garyplaşýan toparyndan ýaşlary öz taraplaryna çekýärler. Bu meselede «Özbegistanyň yslam hereketine» «Al-Kaýda», «Hizbut Tahrir al-Yslamy», «Musulman doganlar» guramalary has aktiw kömek berýärler.
Şu ýyl «Talyplar» hereketi Owganystandaky Halkara harby güýçlere garşy öz harby garşylygyny güýçlendirmek üçin «Özbegistanyň yslam hereketini» peýdalanmagyny artdyrypdyr. Talyplar “Özbegistanyň yslam hereketine” Merkezi Aziýada, esasanam Gyrgyzystanda, halk tolgunyşyklaryny turuzmagy tabşyrypdyrlar diýen maglumatlar hem ýok däl. Bu guramanyň häzirki öňde durýan maksatlarynyň biri Merkezi Aziýadan Owganystanaky Halkara howpsuzlyk güýjçlerine iberilýän harby we gumanitar kömekleriň berilmezligini gazanmakdyr.
«Hizbut Tahrir al-Yslamy» (Yslam azat ediş partiýasy) sünnüleriň dini-syýasy guramasy 1953-nji ýylda Iýerusalimde ýerli kazy Takiuddin an-Nabhani tarapyndan döredilýär. Ol 1977-nji ýylda ýogalansoň, onuň wezipesi palestinaly Abdul Kadam Zalluma ynanylýar. 2003-nji ýyldan bäri gurama Ata Abu Raşta ýolbaşçylyk edip gelýär. Bu gurama özüni syýasy partiýa diýip yglan edensoň, olaryň esasy ideologiýalary yslam bolýar, ýagny musulman dünýasini köne yslam ýoluna salmakda durýar. Öňe sürülýän maksada ýetmek üçin hem, jyhat (güýç we uruş) yglan edilýär. Guramanyň asyl maksady bütewi teokratik dini döwleti gurmak. Olar öz ideologiýalarynda yslam dünýasiniň ykdysady we syýasy çökgünligi adamlaryň bisowatlygynda däl-de, yslam ýol-ýörelgesinden daşlaşmagy bilen düşündirýärler. Bu gurama indi ençeme ýyllar bäri öz köküni Merkezi Aziýada hem mäkäm ornaşdyrdy.
«Gyrgyzystanyň Oş welaýatynyň Karasuý raýonynda 300 müň adam ýaşaýan bolsa, şolaryň her altynjysy «Hizbut Tahrir al-Yslamy» guramasynyň tarapdary bolup durýar» diýip, ýerli ýaşaýjylar aýdýarlar.Ýapyk ýurtda diňe radikal dini hereket ösüp biler
Soňky ýyllar Merkezi Aziýada dini-radikal toparlar ýuwaş-ýuwaşdan güýçlenip başlady. Olar her bir mümkinçilikden peýdalanmaga çalyşýarlar. Gyrgyzystandaky syýasy wakalaryň döremegini korrumpirlenen ýolbaşçylaryň uzak ýyllaryň dowamynda ýurdy dolandyrmagy bilen düşündirse bolar.
Merkezi Aziýa döwletleriniň ýolbaşçylarynyň dolandyrşyň demokratik sistemasyny öz halkyna rowa görmän ýa-da onuň girizilmegi halk üçin ir diýip, wagt utjak bolmaklary sebitde dartgynlygyň döremegine sebäp bolýar. Garypçylyk we gedaýçylyk radikal yslam toparlarynyň hataryny doldurýar.
Şeýle tendensiýalar Merkezi Aziýanyň hemme döwletlerinde aýdyň görünýär. Esasanam ýapyk hasap edilýän Türkmenistanda şol belanyň has ýiti formalary indi aýdyň bildirýär. Ýurtda dini radikalizmiň döremegine we şeýle ideologiýany goldaýanlaryň ýolbaşçy pozisiýalara gelmegine sabyrsyzlyk bilen garaşýanlar az däl.
Dünýädäki islendik din ekstremistiki derejä baryp ýetse, jemgyýete gowulyk getirmeýär. Jemgyýetde dini radikalizme garşy derman näme? Ol derman ýurtda ykdysady we syýasy liberalizime ýol açmakdyr. Eger-de bu ugurlardan reformalar geçirilmese, onda geljekde jemgyýete dini fanatikleriň täsiri güýçlenip, halkyň başyna agyr synaglaryň, häzirki wagtda Merkezi Aziýa döwletlerini dolandyrýan ýolbaşçylaryň çagalarynyň we olaryň nebereleriniň başyna iru-giç ýowuz jezalaryň inmegi ahmaldyr.
1996-nji ýylda Owganystany “Talyplar” režimi eýelänsoň, ýurduň öňki prezidenti Najibulla bilen onuň dogany Şahpur dar agjyndan asylyp, derileri sypyrylypdy. Bu elhençligi ýatdan çykarmak – barypýatan geleňsizlikdir. Wagt garaşmaýar, jenap prezidentler! Ýurduň ykbaly siziň eliňizde, halkyň depesinden basyp, ony uzak wagtlap saklabam, häkimiýetde galybam bolýan däldir.Gurbangeldi Töräýew aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda Britaniýanyň daşary işler ministri Uiliýam Heýg Tähranyň ýadro programmasy sebäpli Ýewropa Bileleşiginiň girizen sanksiýalarynyň üsti bilen Britaniýanyň Eýrandaky režimi üýtgetmäge synanyşýandygy baradaky pikirleri ret etdi.
Duşenbe güni Ýewropa Bileleşiginiň agzalary Tähranyň ýadro ýaraglaryny öndürmeginiň öňüni almak üçin Eýrana garşy täze sanksiýalar tapgyryny kabul etmek barada ylalaşdylar. Emma Britaniýanyň daşary işler ministri bu çäräniň Eýrandaky syýasy liderligi üýtgetmegi maksat edinmeýändigini Azatlyk Radiosyna aýtdy.
"Biziň maksadymyz we Eýran boýunça syýasatymyz – režimi üýtgetmek däl. Biz Eýranyň halky nähili karara gelse, oňa hormat goýarys, bu geljekde demokratik prosesde bolar diýip umyt edýäris" diýip, Heýg aýtdy. "Emma biziň maksadymyz ýadro programmasy baradaky meseläni çözmekdir. Eger-de ýadro meselesini çözüp bilsek, onda sanksiýalar bolmaz, Günbataryň Eýrana garşy şeýle basyşlary bolmaz. Gürrüň diňe ýadro programmasy barada barýar".
Şu ýyl Britaniýa we BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň beýleki hemişelik agzalary we Germaniýa Eýranyň ýadro ýaragyny öndürmeginiň öňüni almak baradaky gepleşiklerde saklanyp galdylar.
Emma bu gepleşiklerde kän bir öňegidişlik gazanylmady. Duşenbe güni Heýg ÝB-niň girizen täze sanksiýalarynyň Tährany gepleşiklere dolanyp gelmäge yrjagyna umyt baglaýandygyny mälim etdi.
"Bu sanksiýalar güýçli. Olaryň täsiri hakykatdanam uly. Elbetde, biz bu sanksiýalaryň hökümetiň syýasatyny üýtgetjegine Eýranyň daşyndan kepil geçip bilmeris. Emma bu çäre beýleki ähli çemeleşmeleriň arasynda iň gowusydyr" diýip, Heýg aýtdy. "Biz konfliktiň öňüni almaga çalyşýarys. Biz parahatçylykly ylalaşygy gazanmaga çalyşýarys. Şonuň üçin, biz hemişe sanksiýalar bilen bilelikde ygtybarly gepleşikleri hödürleýäris".
ÝB-niň girizen täze sanksiýalarynyň arasynda Eýranyň tebigy gazynyň ÝB-e import edilmegine gadagançylyk girizmek we Tährana alýuminiň satylmagyny togtatmak ýaly çäreler hem bar.
Duşenbe güni ÝB-niň daşary işler ministrleri ÝB-niň raýatlaryna we kompaniýalaryna degişli bolan gämileriň Eýranyň nebit we himiýa önümlerini daşamakda indiden beýläk ulanylyp bilmejekdigi barada hem ylalaşdylar. Eýrany gämi gurluşygy üçin niýetlenen harby-deňiz enjamlary we tehnologiýa bilen üpjün etmek hem gadagan edildi.
Ýewropa bilen Eýranyň banklarynyň arasyndaky Tähranyň ýadro programmasyna ýa-da ballistik raketa önümçiligine goşant goşup biljek pul geçirimlerine hem gadagançylyk girizildi.
Heýg ÝB öz giňeldilen sanksiýalarynyň Eýranyň adaty raýatlaryna ýaramaz täsir etmeginiň öňüni almaga çalyşýar diýdi. Emma ol bu ähtimallygy aradan aýyrmady.
"Biz öz sanksiýalarymyzda adamlara gönüden-göni täsir etjek zatlary mümkin boldugyça ulanmazlyga çalyşýarys. Biz maliýe sanksiýalarymyzda gumanitar ugurlary tapawutlandyrýarys. Biz öz sanksiýalarymyza azyk importy ýaly zatlary goşmadyk. Şunlukda, biz Eýranyň halkyna zyýan ýetirmäge çalyşmaýarys" diýip, Heýg aýtdy.
Heýg Britaniýany Eýranyň ýadro programmasy babatda Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahunyň eýeleýän pozisiýasynda görkezmegi hem ret etdi.
"Biz hiç hili gyzyl çyzyk goýamzok, biz hiç hili möhlet bellemedik, emma biz bu ýagdaýyň has gyssagly krizise öwrülip barýandygyny aýdyp bileris. Eýranyň ýadro programmasy dowam etdigiçe, atom sentrifugalarynyň sany artdygyça, baýlaşdyrylan uranyň möçberi ýokarlandygyça, bu krizis has hem ulalýar, ol has gyssagly meselä öwrülýär" diýip, Heýg aýtdy.
Netanýahu 27-nji sentýabrda Birleşen Milletler Guramasynyň Baş assambleýasynda eden çykyşynda, eger-de Tähran ýadro ýaraglaryny öndürip biljek derejä ýetse, onda Tähranyň "gyzyl çyzygy" geçdigi boljakdygyny aýtdy. Bu beýanat bolsa Netanýahunyň öňki pozisiýasynyň üýtgemegi hökmünde alamatlandy. Mundan öň ol "gyzyl çyzygy" atom bombasynyň öndürilip başlanmagy hökmünde kesgitläpdi.


text:
Orsýet Çeçenistanda we oňa golaý beýleki regionlarda hüjüm etmeli pitneçilere goňşy Gürjüstanda tälim berilýändigini aýdýar.
Rus resmileri ozal demirgazyk Kawkazda soňky aýlarda has aktiwleşen yslamçy jeňçilere daşary ýurtdan maliýe hem tälim kömeginiň berilýändigini aýdypdy.
Emma indi Orsýetiň döwlet eýeçiligindäki RIA Nowosti habar gullugy Orsýetiň Içeri işler ministriniň orunbasary Arkadiý Edelewe salgylanyp, jeňçileriň Gürjüstandaky harby bazada tälim alýandygyny aýdýar.
Ol bu sözleri Wladikawkazda eden çykyşynda aýdypdyr.


text:
Dünýä liderleri sosialist Fransua Ollandy ýekşenbe güni Fransiýada geçirilen prezidentlik saýlawlaryndaky ýeňşi bilen gutladylar.
Germaniýanyň daşary işler ministri Gido Westerwelle Ollandyň ýeňşini “taryhy pursat” diýip atlandyrdy. Westerwelle Ýewropa Bileleşigindäki krizisden çykmak üçin, iki ýurduň hökümetleriniň bilelikde işlejekdigini hem sözüne goşdy. Germaniýanyň kansleri Angela Merkel hem gepleşikler geçirmek üçin, Ollandy Berline çagyrdy.
Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kamoron hem Ollandy gutlap, iki ýurduň gatnaşyklaryny ösdürmek ugrunda iş alyp barmaga söz berdi.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama öz gutlagynda gepleşikler geçirmek üçin, Ollandy Ak Tama çagyrdy. Ýaýradylan beýanatda Obamanyň iki ýurduň ykdysady we howpsuzlyk meseleleri boýunça işleşjekdigine umyt edýändigi hem aýdylýar.
Ispaniýanyň, Italiýanyň we Kanadanyň liderleri Ollandy ilkinji bolup gutlanlaryň hatarynda boldular.
Fransiýadaky ses berişligiň netijelerine görä, Olland sesleriň 51,67%-ni, Nikolýa Sarkozy bolsa 48,33%-ini almagy başardylar.
Ollandyň ýeňşi bilen Ýewropa Bileleşiginiň bergi kirzisine çemeleşişi hem üýtgäp biler. Sarkozydan tapawutlylykda, Olland hökümetiň has köp höweslendiriji çykdajylary etmegine ýykgyn edýär. Olland özüniň çykyşlarynda Owganystandaky fransuz esgerleriniň has ir öýlerine dolanmagyna-da çagyryş edipdi.
On müňlerçe adam Bastiliýa meýdançasynda Fransiýanyň, Ýewropa Bileleşiginiň baýdaklaryny galgadyp, 57 ýaşly Ollandy şowhun bilen garşyladylar.
Olland özüniň çykyşynda ýurdy umumy birlige çagyrdy: “Häzir diýseň ajaýyp we beýik pursat. Bu ýeňiş ar alşyň, öýke-kinäniň ýa-da gaharyň ýeňşi bolmaly däldir. Ýok! Bu ajaýyp we beýik ýeňiş biziň ýurdumyzy belende galdyrýar, bizi bagtyýar edýär. Bu ýeňiş bizi birleşdirýär.”
Parižiň köçelerinde Ollandyň ýeňşini belleýänleriň biri, öz duýgularyny şeýle beýan etdi: “Çepçiler ýeňdi, çepçiler ýeňdi! Indi bizde ähli zady üýtgetmek üçin bäş ýyl bar.”
Ollandyň 15-nji maýda prezidentlige girişmek boýunça kasam etmegine garaşylýar.


text:
Türkmenistanda her ýyl bellenilýän "Bedew baýramçylgynyň" öňüsyrasynda Aşgabadyň günortasyndaky Andalyp köçesinden Türkmenistanyň prezidentiniň ahalteke atçylyk toplumyna çenli bolan aralykda durky doly täzelenen awtomobil ulag ýoly ulanmaga berildi.
Paýtagtyň käbir köçeleriniň bir aýratynlygy aşgabatly sürüjileriň köpüsiniň gözüne ilen bolsa gerek. Eger-de köçe ýylmanan daşdan ýasalan reňekli bolsa, onda bu şol köçäni ýa-da köçe bölegini Sankt-Peterburgyň “Wozroždeniýe” önümçilik birleşiginiň oňarandygynyň alamaty. Şol önümçilik birleşiginiň türkmenistanly işgärleriniň aýtmaklaryna görä, bu bordýurlar granit daşyndan ýasalýar.
Bedew baýramyna gabat ulanmaga berlen ýoluň hem erňegi granit daşyndan ýasalan.
Bir tarapdan, ýollaryň oňarylmagy paýtagtyň ýaşaýjylary we sürüjileri üçin has gowy şertleriň döredilmegini aňladýar. Emma bu abatlamalaryň şol köçeleriň ugrunda ýaşaýan ilaty alada goýýan ýerleri hem bar. Bu alada gurluşyk zerarly jaýlaryň ýykylmagy bilen bagly.
Ulanmaga berlen ýoluň abatlaýyş işleriniň öň ýany şol ýoluň ugrundaky 1-nji maý obasy göçürildi. Aşgabat-Bajygyran ýolunyň abatlandyrylýan döwründe bolsa Berzeňňidäki daçalar ýumruldy.
Howatyrlar
Bedew baýramyna gabatlap Gökderedäki Halkara atçylyk toplumyna barýan Köpetdag prospektiniň hem durky täzelendi. Şol sebäpden bu prospektiň ugrunda ýerleşýän Çüli, ýa-da häzirki atlandyrylyşy ýaly Gökdere obasynyň, ýaşaýjylary hem obalarynyň göçürilmeginden howatyr edýärler.
“Ýoly täzelänsoňlar, biziň obamyzy bu ýoluň hem-de golaýdaky atçylyk toplumynyň gelşigini alýar diýen bahana bilen göçüräýmeklerem mümkin. Beýleki obalar göçürilende bolşy ýaly, suwumyzam kesildi” diýip, bu obanyň ýaşaýjysy Atamyrat aga aýdýar.
Häzir, Bedew baýramy sebäpli, bu obanyň jaýlarynyň üçeklerini gyzyl reňke boýaýarlar.
Paýtagtyň içindäki köçeleriň durky düzedilende hem kähalatda şol köçeleriň ugrundaky ýaşaýan adamlar kynçylyk çekýärler.
“Çanak antennalary, split-sistemalary aýyrdýarlar. Köpgatly jaýlarda 'pritsroýka' diýiliýän goşmaça gurlan otaglary ýumurýarlar” diýip, paýtagtyň ýaşaýjysy 39 ýaşly Guwanç aýdýar.
Ýeri gelende aýtsak paýtagtyň Andalyp köçesi hem soňky bir-iki aýyň içinde giňeldildi. Emma bu abatlyk işi hem şol töweregiň ýaşaýjylaryny biynjalyk edýär. Bu köçäniň “Hitrowka” raýonynyň içinden geçýän böleginiň ugrundaky tipli ýaşaýyş jaýlaryň iki setiri ýumrulyp, olaryň deregine iki gatly kottej tipli ýaşaýyş jaýlarynyň guruljakdygy barada gürrüň edilýär.
Andalyp köçesiniň Garagum kanalyndan geçýän köpri-estakadasynyň gurluşygynda bolsa il içinde “demir bazary” diýlip atlandyrylýan uly göwrümli gurluşyk haryt bazary ýok edildi. Häzir şol bazaryň ýerleşen ýerinde birnäçe adam durup, haýsy-da bolsa bir ýerde saklanýan gurluşyk harytlaryny hödürleýär.
Paýtagtyň içinde we onuň çetki künjeklerinde köçelerde we ýollarda abatlyk işleri dowam edýär. Şol bir wagtda bu köçeleriň we ýollaryň töwerekleri hem üýtgeýär.


text:
Mary welaýatynyň Serhetabat etrabynyň golaýyndaky Çemenebit stansiýasyndaky otly liniýasynyň biri sökülip aýryldy. Mundan ozal gürrüňi edilýän demirýol liniýasy arkaly otly wagonlarynda obalara suw getirilýändigi habar berilýär.
Emma demirýol liniýasynyň sökülmegi netijesinde obalara barýan suwuň kesilendigi aýdylýar. Ýaşaýjylaryň bolsa, indi golaý-goltumdaky etraplardan öz hasaplaryna suw getirýändigi bellenilýär.
Azatlyk Radiosy bu demirýol liniýasynyň sökülmegi we onuň ýaşaýjylara ýetiren täsirleri barada Türkmenistandaky habarçysy Röwşen Çaryýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Şenbe güni NATO-nyň Baş sekretary Anders Fogh Rasmussen 2014-nji ýyldan soň Owganystanda näçe derejede ýerli we daşary ýurt harby güýçleriniň bolmalydygy barada anyk karara gelinmändigini aýtdy.
Ol bu barada NATO girýän ýurtlaryň goranmak ministrlerinin Brýusselde geçiren iki günlük maslahatynyň yzýany žurnalistlere beren interwýusynda mälim etdi. Ol Owganystanyň öz harby we howpsuzlyk güýçleriniň sanynyň hem-de hiliniň kem-kem ýokarlanýandygyny belledi.
Emma jenap Rasmussen 2014-nji ýyldan soň NATO-nyň harbylarynyň belli bir böleginiň ýerli owgan güýçlerine tälim bermek maksady bilen galjakdygyny aýtsa-da, olaryň sanynyň näçe boljakdygy barada welin anyk san getirmedi.
Ýöne Birleşen Ştatlaryň Goranmak departamentiniň metbugat sekretary NATO-nyň maslahatynda 2014-nji ýyldan soň Owganystanda 8 müň bilen 12 müň töweregi harbyny saklamak barada gürrüň edilendigini mälim etdi.


text:
Türkmenistanyň prezidenti ýurduň Howpsuzlyk geňeşiniň 30-njy awgustda geçirilen maslahatynda Hazarda harby-deňiz bazasyny döretmek barada çykyş etdi.
Berdimuhamedowyň sözlerine görä, harby-deňiz bazasyndaky güýçler hemişelik esasda ornaşdyrylar. Hazaryň türkmen kenarynyň goragyny üpjün etmek maksady bilen yzygiderli harby-deňiz okuwlar toplumyny geçirmegi göz öňünde tutmaly.
Bu çykyş dürli habar serişdelerinde köp sanly reaksiýalaryň peýda bolmagyna getirdi.
Azerbeýjanly harby ekspert Uziýer Jafarow
Azerbeýjanly harby ekspert Uziýer Jafarow “1 news.az ” agentligine şeýle diýipdir: “ Eger Türkmenistan öz harby-deňiz flotuny güýçlendirmek kararyna gelen bolsa, oňa özüniňki ýaly jogap bermeli. Türkmenistan özüni hiç bir bileleşige goşulmaýan, bitarap döwlet diýip yglan edenem bolsa, onuň öz harby-deňiz flotuny güýçlendirmegini biziň hasaba almaly däldigimizi aňlatmaýar. Sowet Soýuzyndan Azerbeýjana Hazarda erbet bolmadyk harby-deňiz baza ýetdi, ony Sewastopoldaky Gara deňiz we Kaliningraddaky Baltika flotiliýalary bilen deňeşdirip bolar”.
Azerbeýjanly deputat Aýdyň Mirzozada
Azerbeýjanyň Milli Mejlisiniň howpsuzlyk we goranmak komitetiniň başlygy Aýdyň Mirzozadanyň sözlerine görä, Türkmenistan Azerbeýjan üçin dostlukly ýurt. “Ol şu mesele boýunça ýardam üçin Azerbeýjana ýüz tutsa, meniň pikirimçe, ýok diýilmez. Çünki Azerbeýjanyň bu ugurdan uly tejribesi bar hem dünýäde ykrar edilen harby-deňiz güýçleri bar”.
Today`s Zaman
Günbatarda çykýan “Today’s Zaman” gazetinden sitata: “Nabukko proýektini Türkmenistansyz amala aşyrmagyň kyn boljakdygy baradaky pikir bilen köp ekspertler ylalaşýarlar. Ýöne Türkmenistan bilen Azerbeýjanyň arasynda köpden bäri dowam edýän jedeller proýekti amala aşyrmagyň ýolunda dur.
Ýöne soňky iki ýylda ÝB-niň we ABŞ -nyň goldamagynda iki ýurduň wekilleri dawalary çözmek üçin yzygiderli maslahatlar geçirýärler. Häzir bu ugurdan böwsüş bolmasa-da, ahyrsoňy taraplaryň meseläni çözjegine umyt bar. Iki ýurt bilenem gowy gatnaşykdaky Türkiýe hem Türkmenistanyň we Azerbeýjanyň ynamyndan peýdalanyp, jedeli çözüp biler” .
German eksperti Aleksandr Rar
Energetik meseleler hem GDA ýurtlary boýunça german eksperti Aleksandr Rar “TREND.news” agentligine Berdimuhamedowyň Türkmenistanyň berkändigini, öz bähbitlerini gorajaklygyny beýleki döwletlere görkezmek isleýändigini aýdypdyr.
“90-njy ýyllaryň ahyryndan bäri Baku bilen Aşgabadyň arasynda jedeller baram bolsa, Hazar bilen bagly haýsydyr bir çynlakaý harby konfliktiň döremegini göz öňüne getirip bilmeýärin” -diýip, Berdimuhamedowyň sözlerinde agressiw signalyň ýokdugyny aýdypdyr.
Onuň sözlerine görä, soňky ýyllar Türkmenistan izolýasiýadady, wakalara daşyndan syn edýärdi. Häzir Aşgabat “Nabukko” proýekti, Transhazar we Prikaspi proýektleri bilen gyzyklanýar.
Türkmenistan häzir diňe bir Hytaýa däl, Günbatara-da çykalga gözleýär.
Aleksandr Raryň pikiriçe, Berdimuhamedowyň bu beýannamasy Hazarda serhetleri belli etmek meselesine täsir ýetirer.
Orsýetli harby geňeşçi Wladimir Masorin
“Türkmenistanyň Hazarda harby-deňiz bazasyny döretmegi regionda emele gelen howpsuzlyk sistemasyny üýtgetmez. Ol regiona howp salmaz” diýip, Orsýetiň Goranmak ministriniň geňeşçisi, harby-deňiz güýçleriniň öňki baş serkerdesi, admiral Wladimir Masorin ITAR-TASS agentligine aýdypdyr.
Milli harby-deňiz güýçleriniň yzygiderli türgenleşik geçirmegine düşünmek bilen garaýandygyny, Orsýetiň hem Türkmenistanyň harby-deňiz güýçlerinde bilelikde çözer ýaly umumy meseleleriň hemişe tapyljakdygyny, şol meseleleriň ozaly bilen terroristlere, kontrabandistlere garşy göreş, deňizde halas ediş ýaly işlerdigini Orsýetli admiral aýdypdyr.
NATO
“Hazar regionynda ykdysady aktiwlik artýar, bu gowy täzelik. Biz ýaranlarymyz bilen ykdysady aktiwligi goramakda kömek bermek üçin işleýäris. NATO Hazar deňzindäki ähli ýurtlar bilen hyzmatdaşlyk edýär ” diýip, Brýusselde NATO-nyň metbugat edarasynyň işgäri “1 news.az” agentligine gürrüň beripdir.


text:
Goranmak sekretary Çak Heýgel Birleşen Ştatlaryň, Amerika Siriýada harby hereket etmek kararyna gelen ýagdaýynda, zerur boljak harby-deňiz güýçlerini we käbir beýleki zatlary taýýarlamaga başlandygyny aýdýar.
Heýgel prezident Obama Pentagondan Siriýa babatda harby çärelere taýýarlyk görmegi sorady, bu çäreleriň käbiri «biziň güýçlerimiziň ýerleşdirilmegini talap edýär» diýdi.
Heýgel ABŞ-nyň güýçleriniň hereketi barada aýtmakdan ýüz öwürdi. Heýgel Birleşen Ştatlar entegem Siriýanyň hökümet güýçleriniň ýüzlerçe adamyň ölümine sebäp boldy diýilýän hüjümde himiki ýaraglary hakykatdan ulanyp-ulanmandygyny anyklamaga çalyşýar diýdi.
Obama bu diýilýän hüjümi düýpli alada döredýän uly waka diýip atlandyrdy.
Şeýle-de Obama, eger bu hüjümiň arkasynda Siriýanyň hökümetiniň durandygy hakykatdanam subut edilse, bu ýagdaý «Amerikanyň ünsüni talap eder» diýdi.


text:
Yragyň şaýy ruhanysy Moktada al-Sadr şenbe güni öz tarapdarlaryny Yragyň täze hökümetine pursat bermäge çagyrdy. Bu onuň Eýrandan geleli bäri ilkinji çykyp gepleýşidir.
Ol Najafda çykyp gepläp, eger hökümet halky goldamasa, muny düzetmegiň ýollary bar, ýöne bu diňe syýasy manyda bolmaly diýdi.
Şeýle-de ol öz tarapdarlaryny Birleşen Ştatlara we «Yragyň ähli basybalyjylaryna» garşy durmaga çagyrdy. Ol bu garşylygyň geçmişde Mehdi milisiýasynyň edişi ýaly diňe ýaragly garşylyk bolmagynyň hökman däldigini aýtdy.


text:
Ysraýylyň sudy 2003-nji ýylda buldozeriň aşagynda galyp ölen ABŞ-ly aktiwistiň heläk bolmagyna ysraýyl harbylarynyň günäkär däldigi barada höküm çykardy. ABŞ-ly aktiwist palestinalylaryň goldawyna geçirilen demonstrasiýa gatnaşypdy.
Reýçel Korrieniň ene-atasy ysraýyl harbylaryny özleriniň 23 ýaşly gyzyny bilkastlaýyndan öldürmekde aýyplap, Ysraýylyň Goranmak ministrligini suda beripdi.
Sişenbe güni Haifa şäheriniň sudy Korrieniň ölüminiň “pajygaly hadysa” bolandygyny aýtdy. Ýöne sud bu ýagdaýyň “uruş hereketleri” mahaly ýüz berendigi sebäpli, munuň üçin ysraýyl harbylaryny günäkärläp bolmaýandygyny hem sözüne goşdy.
Korrie Gaza zolagynda ysraýyl harbylarynyň palestinalylaryň öýlerini ýumurmagyny duruzjak bolanda, heläk bolupdy.


text:
Aşgabat, 14-nji ýanwar. “Türkmenportal”.
Bakuwda ýolagçylary gatnatmaga, şeýle hem ýük ulaglaryny we beýleki ulag serişdelerini daşamaga niýetlenen RO-PAX derejeli “Berkarar” türkmen gämisiniň gelmegine garaşylýar. Bu barada Türkmenistanyň Azerbaýjandaky ilçihanasynyň çarşenbe günündäki habarynda aýdylýar.
“Berkarar” türkmen gämisiniň mümkinçilikleri Ýewropa ýurtlaryndan Merkezi Aziýa, Orta we Uzak Gündogara ýük daşaýan awtoulaglaryň ulanylmagynyň wagtyny ep-esli tygşytlamaga, şeýle hem haryt dolanyşygynyň möçberlerini has-da artdyrmaga şert döredýär.
RO-PAX derejeli “Bagtyýar” atly ikinji şeýle gämi hem Türkmenistanyň buýurmasy boýunça Horwatiýanyň Pula şäheriniň gämigurluşyk kärhanasynda gurlup, 2014-nji ýylyň iýunynda suwa goýberilipdi. Ony bellenilen ýere 2015-nji ýylda getirmek göz öňünde tutulýar. “Bagtyýar” soňky bäş ýylda Türkmenistana gelip gowuşjak on altynjy gämi bolar.


text:
4-nji FEWRAL – HOWPLY TÄZE DÖREMELERE GARŞY GÖREŞMEGIŇ BÜTINDÜNÝÄ GÜNIDIR.
Nasy ulanma Merkezi Aziýa ýurtlaryna mahsus bolup, ol atylýan, çekilmeýän temmäki önümidir. Bu önümiň adyndan belli bolşy ýaly, ony gadym wagtlar nas (nasbaý) ösümliginden taýýarlapdyrlar we şoňa görä hem at galypdyr. Nas adatça temmäkiden, külden, pagta ýa-da künji ýagyndan we sönen hekden taýýarlanylýar. Nas aşaky ýa-da ýokarky dodagyň, diliň aşagyna atylyp we dili berk saklap onuň berjek netijesine garaşylýar. Nasyň ulanylmagyny zyýansyz hasaplap, oňa çilimiň ýerini tutujysy höküminde garamak bolmaýar. Bilermenleriň belleýşine görä, sorulýan temmäki önümlerini ulanýan toparlarda agyz boşlugynyň rak keseliniň ýüze çykmak töwekgelçiligi ýokarydyr, has takygy bu keseliň ilkinji sebäpleriniň biri nasdyr.
Nasyň düzümindäki maddalar
Nasyň esasy düzümi temmäkiden, külden, pagta ýa-da künji ýagyndan we sönen hekden ybaratdyr. Käwagt nasyň düzümi çykarylýan ýerine görä ýa-da hiliniň gowy bolmagy üçin dürli hili tagam berijileri goşmaklyk bilen üýtgedilip bilýändir. Sönen hek we kül aşgar gurşawy döredip, nikotiniň nemli gatlak arkaly gana çalt sorulmagyny üpjün etse, beýleki düzümleri nasyň kesgitli görnüşe eýe bolamagyna kömek berýär.
Nas açyk ýaşyl garyndy, çalymtyk-mele ýa-da gara togalak, özüne mahsus ysy bolan görnüşlerde öndürilýändir.
Gaýtadan işlenilen temmäkiniň düzüminde 2000-den gowrak himiki maddalaryň bardygy anyklanyldy. Olaryň içinde temmäkiniň ahyrky önümleri, himiki galyndylar we beden üçin has zyýanly maddalar bardyr. Temmäkiden tapylan esasy birleşmeler: alifatik we aromatik uglewodorodlary, aldegidleri, ketonlar, spirtler, aminler, amidler, fenollar, alkaloidler, metallar we radioaktiw elementlerdir.
Nasyň himiki barlaglary onuň düzüminde 1M-nitrozo birleşmesi, nitrozonornikotin, 1M-nitrozoanatabin, nitrozoanabazin we temmäki ýapragyny gaýtadan işläňde emele gelýän 4-metilnitrozamino-1(3-piridin)-1-butanon, şeýle hem az mukdarda uçujy 1M-nitrozaminleriň bardygyny görkezdi. Geçirlen tejribeleriň görkezişi ýaly, bu birleşmeleriň kanserogen (rak keselini döretmäne ukyply) täsirliligi has ýokarydyr.
"Bagyşlaň, nas atmak mümkinmi?..."
Häzirki wagtda Orta Aziýada ýetginjekleriň arasynda giňden ýaýran bu temmäki önüminiň, öndürilşi, satylşy, ýaýradylşy hukuk goraýjy edaralar tarapyndan berk gözegçilikde saklanýar. Biziň ýurdumyzda 2013-nji ýylyň dekabr aýynyň 18-ne Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhammedow tarapyndan kabul edilen "Raýatlaryň saglygynyň temmäki tüssesiniň täsirinden we temmäki önümlerini ulanmagyň netijelerinden goralmagy hakynda" kanuny esasynda berk gözegçilikde saklanylýandyr.
Nas atmak endigi we saglyk
Nasy käwagt çeýneýji temmäki diýip hem atlandyrýarlar, ýöne ony çeýnemeýärler. Aşaky ýa-da ýokarky dodagyň, diliň aşagyna atylyp, garaşylýan netijeleri duýulýança şol ýerde saklanylýar.
Nas atylandan soň şu alamatlar ýüze çykýandyr:
→ agyz boşlugynda güýçli ýerli gyjynma;
→ kellede döreýän agyrlygyň soňundan tutuş bedene ýaýramagy;
→ parhsyzlyk;
→ tüýküligiň köp bölünip çykmagy;
→ baş aýlanma;
→ myşsalaryň gowşamagy.
Nasyň bu täsir etmeleri, çilim çekmeklikde öň tejribesi bolan adamlarda az derejede ýüze çykyp biler. Uzak wagtlap nas atýan tejribeli naskeşler, agyz boşlugyndaky gyjynmalary, ondan gelýän ýakymsyz yslary duýma häsiýetini ýitirýärler. Howply rak keseline başlangyç berip biljek leýkoplakiýa we nemli gatlagyň bozulmalarynyň başga görnüşleri nas atýan adamlarda giňden ýaýrandyr. Nas atýan toparlarda agyz boşlugynyň nemli gatlagynyň öýjükleriniň gurluşynyň dürli bozulmalarynyň has ýygy ýüze çykýandygy barlaglar tarapyndan anyklanyldy.
Şeýle hem özbek lukmanlary tarapyndan nasyň bedene edýän täsirinin netijeleri bellenildi:
⇒ Gastritiň ötüşen görnüşi bilen kesellän nas atýan toparlarda, şol kesel bilen keselläň nas atmaýan toparlar bilen deňeşdirlende, agyry alamatlary, iýmit siňdiriş bozulmalary, aşgazanyň nemli gatlagynyň aşa galyňlaşmagy, ýaralaryň döremegi we tersine onuň inçelmegi bilen döreýän gastritleriň görnüşleri köp ýüze çykarylýar;
⇒ Ötüşen gastritli, uzak wagtdan bäri nas atýan adamlarda aşgazanyň erkin duz turşylygy az mukdarda bölünip çykýar we keseliň bejergisini kynlaşdyrýar. Ondan başga-da, aşgazandaky esasy mäzleriň işini bozup, aşgazan şiresiniň işjeňligini peseldýär;
⇒ Nasy 10 ýyldan köp wagt ulanýan adamlarda, aşgazanyň nemli gatlagynyň inçelme hadysasy bolup geçýär. Aşgazan turşulygynyň we fermentleriň emele gelmeleri peselip, Helikobakter pilory ýokançlygy köp mukdarda ýüze çykarylýar.
Nasyň çilimiň ýerini tutup bilmeýändiginiň birnäçe sebäpleri bardyr:
► Çilim çekmegiň ýerine nasy wagyz etmeklik, çilim çekýän toparlaryň çilimiň gapdaly bilen nasy goşmaça ulanyp başlamaklaryna getirip bilýär;
► Habar berilmelere görä, nas atmaklyk, yzygiderlikde çilim çekmekligi öwrenmeklige getirýär;
► Atylýan temmäki önümleriniň hemmesi, şol sanda nas hem endik etmeklige getirýär.
Ähli çekilmeýän temmäki önümleriň, şol sanda nasyň hem, esasy düzüm bölegini nikotin tutýar we endik etmek ukybyny ýokarlandyrýar. Çekilmeýän temmäki önümlerini barlap görýän toparlarda gündelik ulanmaklyga bolan höwes döreýär. Wagtyň geçmegi bilen ulanyjylar nasyň ulanyş möçberini ýokarlandyrýarlar. Bu görnüşden hem, çilim, sigara ýaly temmäki önümlerinden bolşy ýaly ýüz döndürmek kyn bolup durýar.
Temmäkiniň saglyk üçin edýän ýaramaz täsirini peseltmäge, başga görnüşini ulanmaklyk bilen däl-de, onuň ulanylşyny azaltmaklyk bilen ýetilýändir!
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Tunisiň paýtagtyndaky muzeýde bolan ok atyşykda sekiz adamyň öldürilendigi habar berilýär.
Tunisiň Içeri işler ministrliginiň metbugat sözçüsi 18-nji martda edilen hüjümde ölenleriň diňe bir sanysynyň Tunisiň raýatydygyny mälim etdi. Ol wakada heläk bolan beýleki adamlaryň haýsy ýurduň raýatydygy barada maglumat bermedi.
Tunisiň döwlet telewideniýesi ýurduň “Bardo” atly milli muzeýine edilen hüjümde azyndan sekiz turistiň we tunisliniň heläk bolandygyny habar berdi.
Şeýle-de, hüjümde birnäçe adamyň zamun alnandygy barada henize çenli tassyklanmadyk maglumatlar bar.
Kabir maglumatlarda, iki söweşijiniň, daşy howpsuzlyk güýçleri tarapyndan gabawa alnan muzeýiň içinde bukulýandygy aýdylýar.


text:
Türkiýäniň günortasynda mekdep okuwçylaryny, olaryň ene-atalaryny we mugallymlary alyp barýan awtobusyň kanala gaçmagy zerarly azyndan 14 adam wepat boldy, diýip resmiler 6-njy iýunda aýtdylar.
Bu pajygaly waka 5-nji iýunda agşam günorta Osmaniýe regionynda milli parka we muzeýe syýahat eden çagalar awtobusly yzyna barýarka ýüze çykdy, diýip ýerli häkim Kerem Al aýtdy.
Onuň sözlerine görä, sürüji ulaga gözegçiligini ýitiripdir we häzirki wagtda derňew alnyp barylýar. Sürüjiniň we onuň kömekçisiniň heläkçilikde wepat bolandygyny, “Hurriýet” gazeti ýazýar.
Saglyk resmileriniň aýtmagyna görä, 26 adama keselhanada medisina kömegi berlipdir we azyndan bir adamyň ýagdaýy agyr .
Awtobusda heläkçilige uçran çagalar Hataý welaýatynyň Iskenderun şäherçesinden.


text:
Eýranyň bir şikaýat sudunyň Eýran asylly amerikan alymynyň türme möhletini azaldandygy aýdylýar. Ol geçen ýylyň dawaly prezident saýlawlaryndan soň tussag edilipdi.
Eýranyň ýarym resmi Fars habarlar gullugy aklawçysy Huşeň Ajerä salgylanyp, Kiýan Tajbakşyň türme möhletiniň 5 ýyla çenli azaldylandygyny aýdýar.
Häkimiýetler Täjbakşy içalyçylykda aýypladylar we metbugat onuň 12 ýyldan gowrak türmä höküm edilendigini ýazdy.
Täjbakş geçen ýylyň iýunynda bolan dawaly prezident saýlawyndan soň türmä basylan müňlerçe adamyň biridir.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Liwiýanyň hökümdary Muammar Kaddafiniň «mazaly gowşadylandygyny», onuň liwiýa oppozisiýasyna garşy harby kampaniýasynyň BMG-niň uçuş gadaganlygy baradaky kararyny durmuşa geçirýän Halkara koalisiýasy tarapyndan togtadylandygyny aýtdy.
Obama duşenbe güni agşamlyk Waşingtonda eden çykyşynda özüniň halkara koalisiýasyna goşulmak kararyna Kaddafi öz režimini saklamak üçin Liwiýadaky garşydaşlaryny gyrjagyny aýdyp haýbat atandan soň gelendigini aýtdy.
Obama Birleşen Ştatlaryň öz ýaranlary bilen 40 ýyldan gowrak häkimiýet başynda bolan Kaddafiniň iş başyndan çekilmegine basyş etmek üçin işleşjegini hem sözüniň üstüne goşdy.
Ýöne ol ABŞ-nyň Kaddafi režimini agdarmak üçin göni güýç ulanmajagyny, Yrakdaky ýaly režim çalşygyna goşulmagyň Amerikanyň bähbidine däldigini nygtady.


text:
Bu baradaky bildirişler paýtagtyň ýolagçylaryny gatnadýan awtobusdyr trolleýbuslarynda halka ýetirilmek üçin eýýäm asylyp çykyldy.
Aşgabadyň awtotransport kärhanasy şeýle herekete bialaç ýüz urmaly boldy. Sebäbi bu edara indi bir ýarym ýyl bäri ýol biletlerini galp ýollar arkaly ýasap satýan kezzaplar bilen göreşmekde ejiz gelýär.
Bahasy 20 teňňe bolan bir gezeklik ýol biletlerini ýasamak şeýle bir ýönekeý bolansoň, olary islendik reňkli printerlerde gaty aňsatlyk bilen çap edip bolýar.
Galp biletleriniň ýüz sanysyny bary-ýogy 6-8 manada satylýar. Bu bolsa ýol biletiniň öz bahasyndan ýarym esseden-de arzan bolýar. Şonuň üçinem ilatyň köpüsi galp biletlerini satyn almakdan kän bir ýüz hem öwrüp duranoklar, çünki galp bilet bilen hakyky biletiň ara tapawudyny saýgaryp-da bolanok.
Galp bilet ýasap satýan kezzaplardan başga, ýolagçylary gatnadýan awtobusdyr trolleýbuslaryň sürüjileri-de kezzaplyk edýärler. Olara, umuman aýdanyňda, ýolagçylar hem «kömekleşýär» diýseň boljak. Sebäbi ýolagçylaryň köpüsi ýol biletlerini komposterden geçirmäge ýaltanýarlar hem-de bileti şol durşuna sürüjä berýärler. Sürüjiler bolsa ýolagçylardan şol alan biletleri ýoklamagyň deregine, olary gaýtadan ýene ýolagçylara satýarlar.
Bu iki ýol arkaly edilýän kezzapçylygyň awtotransport kärhanasynyň býujetine ep-esli derejede zyýan getirýändigi öz-özünden düşnükli. Şonuň üçin 1-nji martdan ýol kireýi üçin ýolagçylaryň sürüjiler bilen nagt hasaplaşygyna geçirilmegi bu kezzapçylyklaryň soňuna çykjakdygyna şübhe döretmeýär.
Aşgabadyň awtotransport kärhanasynyň bildirişine laýyklykda, bir aýlyk proýezdnoýlar ulanyşdan aýrylmaz.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
ABŞ-nyň habar serişdelerine beren täze interwýusynda prezident Hassan Rohani dünýäniň iri döwletleri bilen üç aýdan alty aýa çenli wagtyň dowamynda Eýranyň ýadro programmasy boýunça ylalaşyk gazanmak umydynyň bardygyny aýtdy.
“Waşington Post” gazetine beren interwýusynda Rohani wagt möhletiniň “ýyllara däl-de, aýlara” çekmelidigini aýtdy. Şeýle-de Rohani “ýadro gepleşiklerini jemlemek üçin” özüne Eýranyň Baş lideri Aýatolla Ali Hameneýi tarapyndan ygtyýarlygyň berlendigini habar berdi.
Nýu-Ýorkdaky gepleşikler
Eýranyň prezidentiniň kommentarileri Eýranyň ýadro programmasy boýunça Nýu-Ýorkda geçiriljek halkara gepleşikleriniň öňüsyrasynda, penşenbe güni, çap boldy.
Eýranyň daşary işler ministri Jawad Zarifiň we ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerriniň bu gepleşiklere gatnaşmagyna garaşylýar.
Bu gepleşikler Eýranyň we ABŞ-nyň arasynda soňky 30 ýyldan gowrak wagtyň içinde iň ýokary derejeli duşuşyklaryň biri bolar diýlip garaşylýar. Ýurtlar diplomatik gatnaşyklaryny 1979-njy ýylda Eýranda bolan yslam rewolýusiýasyndan soň ýatyrypdylar.
Kerri we Zarif BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň hemişelik agzalarynyň we Germaniýanyň gatnaşmagynda geçiriljek duşuşyga bile bararlar.
Bu duşuşygy Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça ýolbaşçysy Ketrin Aşton alyp barar.
Zarif, siz bu duşuşykdan nämä garaşýarsyňyz diýlen sowala şeýle jogap berdi: “Gysga wagtyň dowamynda ylalaşyga gelmek maksady bilen geçiriljek gepleşikler üçin aýgytly pursatyň döremegine garaşýaryn”.
Rohaniniň çykyşy
Hassan Rohani BMG-niň Baş Assambleýasynda eden çykyşynda BMG-niň sanksiýalarynyň we ABŞ-nyň hem beýleki agza döwletleriň aýrybaşga sanksiýalarynyň Eýranyň ykdysadyýetine we ýönekeý adamlaryň durmuşyna agyr täsir ýetirendigini aýtdy.
Halkara çärelerine Tähranyň urany baýlaşdyrmak boýunça işlerinini togtatmakdan boýun gaçyrmagy sebäp bolupdy. Baýlaşdyrylan uran hem energiýa hem-de ýadro ýaragyny döretmek üçin ulanylýar.
Eýran urany baýlaşdyrmak işlerini alyp barmaga hukugynyň bardygyny aýdýar we atom ýaragyny döretmek niýetini ret edýär.
Waşingtonyň garaýşy
Prezident Barak Obama BMG-niň Baş Assambleýasynda eden çykyşynda ABŞ-nyň Eýranyň problemany diplomatik ýol bilen çözmäge taýýarlygyny synamak isleýändigini aýtdy.
Obamanyň bu pozisiýasyny Ak Tamyň metbugat wekili Jaý Karneý çarşenbe güni žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda nygtady.
Obama Rohani bilen Baş Assambleýanyň çäginde duşuşmaga taýýarlyk bildiripdi. Emma, amerikan resmileriniň sözlerine görä, Eýran bu ädimden boýun gaçyrypdyr.
Soňky sapar ABŞ-nyň we Eýranyň resmileriniň arasynda ýokary derejeli duşuşyk 2007-nji ýylda geçirilipdi. Şonda ABŞ-nyň şol wagtky döwlet sekretary Kondoliza Raýs Eýranyň daşary işler ministri Manuçer Mottaki bilen Müsüriň Şarm el-Şeýh şäherinde duşuşypdy.
Şu ýylyň iýun aýynda saýlanan prezident Hassan Rohani Eýranyň syýasy sistemasynda aram syýasatçy hasaplanýar.


text:
Birleşen Ştatlaryň federal prokurorlary Boston maratonynda bombany partlatmakda höküm edilen tussagyň gazak dostuna ýedi ýyl kesilmegini soradylar. Gazagystanly Dias Kadyrbaýew 2013-nji ýylda amala aşyrylan bomba hüjümi bilen baglanyşykly polisiýa derňewlerini böwetlemekde aýyplanýar.
Kadyrbaýew bomba hüjümini amala aşyrmakda höküm edilen Džokhar Tsarnaýewiň üç dostunyň biri bolup, olaryň üç adamyň ölümine we başga-da 264 sanysynyň ýaralanmagyna sebäp bolan bomba hüjümi bilen baglanyşykly derňewlere goşulyşmakda öňümizdäki hepde höküm edilmegine garaşylýar.
Alyş-çalyş okuw programmasy arkaly Birleşen Ştatlarda okan Kadyrbaýew geçen ýylyň awgust aýynda adalata bökdençlik döretmekde günälidigini boýun aldy.
Mundan ozal onuň bilen bir otagda galan gazak studenti Azamat Tažaýakow Boston hüjümlerinden üç gün soň, Tsarnaýewiň otagyndan onuň rýugzagyny aýyrmak arkaly adalata päsgelçilik döretmekde günäli tapylypdy.
Şu aýyň başynda Tsarnaýew ölüm jezasyna höküm edildi.


text:
Afrikadaky Sahara çölüne gar ýagdy. Bu seýrek duş gelýän ýagdaý ikinji gezek gaýtalanýar. Mundan ozal, 1979-njy ýylda şeýle tebigy waka bolup geçipdi. Bu tebigy wakanyň suratyny suratçy Karim Buşetat internetdäki saýtynda ýerleşdirdi.
Suratda görnüşi ýaly, Alžiriň Aýn-Sefra şäheriniň golaýyndaky çölüň narynç reňkdäki gumuny ak gar büräpdir. Bu keşbe syn eden mähelle birbada haýran galypdyr. Ýöne gynansak-da, emele gelen tebigy özboluşlylyk uzak dowam etmedi. Çöli bezän gar agşama çenli eräpdir.
Sahara çöli dünýäniň iň yssy hem-de tutýan meýdany boýunça iň uly çölleriniň biridir. Ol Afrika yklymynda ýerleşip, onuň meýdany 8,6 million inedördül kilometre barabardyr. Ol Afrikanyň meýdanynyň 30 göterimini eýeleýär. Onuň günbatar bölegini Atlantik ummany ýuwýar, demirgazykda Atlas daglary hem-de Ortaýer deňzi bilen araçäkleşýär, gündogary bolsa, Gyzyl deňzi bilen serhetleşýär.
Sahara çölüne gar ýagdy
Afrikadaky Sahara çölüne gar ýagdy. Bu seýrek duş gelýän ýagdaý ikinji gezek gaýtalanýar. Mundan ozal, 1979-njy ýylda şeýle tebigy waka bolup geçipdi. Bu tebigy wakanyň suratyny suratçy Karim Buşetat internetdäki saýtynda ýerleşdirdi.


text:
Haçanda Medwedewden 2012-nji ýylyň martynda bolmaly prezidentlik saýlawlary barada soralanda, ol: “Bular ýaly karary yglan etmek üçin metbugat konferensiýasyndan başga ýygnanyşygyň zerur boljakdygyny” aýtdy.
Golaýda Medwedew hytaýly žurnalistlere beren interwýusynda bu mesele barada mümkingadar tiz wagtyň içinde karara geljekdigini nygtady.
“Elbetde, saýlaw žanrynyň öz kanunlary bar we menem şol kanunlara eýermekçi. Eger men şeýle beýanaty etmek kararyna gelsem, onda ederin. Ýakynda meniň hytaýly ýaranlarymyza beren interwýumda aýdyşym ýaly, indi kän garaşmaly bolmaz, ol beýanat tiz wagtda ediler” diýip, Orsýetiň prezidenti aýtdy.
Medwedew premýer-ministr Wladimir Putin bilen arasyna “tow duşendigini” inkär etdi: “Meniň kärdeşim we syýasy ýaranym Wladimir Putin bilen gatnaşyklarym bilelikde işleşýärler diýlip atlandyrylyşy ýaly däl. Ol 20 ýyl çemesi bäri dowam edýär. Biz biri-birimizi örän gowy bilýäris we gatnaşygymyz gowy” diýip, Medwedew belledi.
Şonuň ýaly-da ol ýurdy ösdürmek bilen bagly möhüm sowallarda Putin bilen bir meňzeş pikirleriniň we perspektiwalaýyn garaýyşlarynyň bardygyny sözüne goşdy. Ýöne ol Putin bilen her bir detal boýunça ylalaşmaýandyklaryny hem nygtady: “Biz strategiýa boýunça birek-birege ýakyn. Ýogsa, biz işleşip bilmezdik. Eger biz işleşip bilmesedik, onda syýasy partnýorlygymyz tamamlanardy we bu gün biz başga syýasy ýollarda bolardyk”.
Emma Medwedew ykdysadyýeti döwrebaplaşdyrmakda Putin bilen garaýyşlarynyň tapawutlanýandygyny hem aýtdy: “Döwrebaplaşdyrma barada aýdylanda, meniň pozisiýamyň premýer-ministriňkiden biraz tapawutly bolmagy mümkin. Sebäbi, meniň düşünişimçe, ol döwrebaplaşdyrmanyň ýuwaş, yzygiderli hereketdigine ynanýar. Emma, meniň pikirimçe, biziň döwrebaplaşdyrmany tiz, hiç bir ýitgisiz amala aşyrmaga şansymyz hem güýjümiz bar”.
Haçanda žurnalistleriň biri “Eger Mihail Hodorkowskiý türmeden boşadylsa, jemgyýet üçin howply bolarmy?” diýip soranda, prezident Medwedew: “Bu jemgyýet üçin hiç bir jähtden asla howply däl” diýip, gysgaça jogap berdi.
Orsýetiň prezidenti daşary gatnaşyklar barada durup, Moskwanyň ýadro ýaraglaryň arsenalyna garşylygyny güýçlendirjekdigini aýtdy. Medwedew, eger ABŞ bilen Ýewropada ýerleşdiriljek raketa galkany boýunça hyzmatdaşlyk babatda ylalaşmasalar, munuň “sowuk uruş eýýamyna dolanylmagyna getirmeginiň mümkindigini” duýdurdy.
“Haçanda bize “bu size garşy däl” diýlende, men ony maglumat hökmünde käbul edýärin. Emma sorag döredýän ýurtlaryň Orsýet ýaly mümkinçiliklere eýe däldigine we ýakyn ýyllarda eýe boljagynyň gümanadygyna düşünýärin. Adatça, Eýrany we beýleki döwletleri agzaýarlar. Olaryň bular ýaly mümkünçilikleri ýok. Diýmek, ol edilýän iş aslynda bize garşy bolmaly. Eger şeýle bolmasa, onda bizi hyzmatdaşlyga çagyryň ýa-da bu barada açyk aýdyň” diýip, prezident Medwedew 18-nji maýda Moskwada ýerli we daşary ýurt žurnalistleri üçin beren metbugat konferensiýasynda aýtdy.


text:
Dünýä liderleri Ysraýylyň Günbatar kenarda gurulýan täze jaýlaryň gurluşygyny 10 aýlyk doňdurmak baradaky moratorini uzaltmazlygyndan lapykeç boldular.
BMG-niň baş sekretary Ban Ki-mun Ysraýlyň «prowakatiw» hereketlerinden alada bildirdi. Emma Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamenti palestin häkimiýetiniň prezidenti Mahmud Abbasyň «sabyrlylyk» görkezişine ýokary baha berdi.
Abbas Parižde eden çykyşynda Ysraýyl bilen parahatçylyk gepleşiklerini dowam etmelidigi ýa däldigi barada 29-njy sentýarda Ramallada palestin gepleşikçileri we 4-nji oktýabrda Kairde Arap ligasy bilen boljak gepleşiklerde karar etjegini aýtdy.


text:
Gelin shu yerde birazajyk okuv sistemamyz hakynda gurleshelin !
Berdimuhammedov eyyam 10 yillik okuv soz beren bolsa onda bu zat 1-2 yila galman girizilermika diyyan ve men shu ishin 100% tarapdary...Yone, bizin mekdeplerimizi shu vagtky halyna goyup, 1-3 klaslar arasy bashlangych synplar edip, son hem 10-nji synpa chenli gonimel okatmalimi ya-da kooooop dashary yurt mekdeplerinin sistemasy bolan Bashlangych mekdep --- Orta mekdep -- Yokary synp'lar
yali synplara bolsek govy bolarmy ?? Mena 2-nji variandyn has dogry boljagyna ynanyan...
Hemishe'de adam 1 zada bar unsini berip etse, onda yuvash yuvash'dan ol ishden gaty govy bash chykarya ve onyn ussady bolyar, beyleki 3-4 sany ishi birden alyp baryanlaryn kopusinden hem govy edyar oz ishini...Edil shu pikir bilen yola chykyp, shol 3 san yash kategoriya'da okayan okuvchylaryn hem mekdeplerini ayri etmeli, 1-nji synp chagajygyn 10-njilardan ovrenjek yaman az zady bardyr, gayta olardan erbetlik goryaler ve etc...


text:
Yrak resmileri hökümet güýçleriniň Falluja şäherini “Yslam döwleti” (YD) atly toparyň elinden almak boýunça çäreleriň dowamynda şäheriň golaýynda bir ýerde 400 çemesi adamyň jaýlanan umumy mazarynyň üstüni açandygyny aýtdylar.
5-nji iýunda ady görkezilmedik howpsuzlyk çeşmelerine salgylanylyp habar berlişine görä, Yragyň hökümet güýçleri Fallujanyň demirgazyk-günbatar etegindäki Saglawiýah atly ýerde guburyň üstüni açypdyr.
“Jesetleriň aglabasy YD söweşijileri tarapyndan tutulan we öldürlen harbylara degişli”, diýip harby resmi adynyň agzalmazlyk şerti bilen DPA agentligine aýdypdyr.
Anbar welaýatynyň geňeşiniň agzasy Rajeh Barakat guburyň tapylmagy barada maglumaty AFP agentligine tassyklap “şeýle-de köpçülikleýin guburda dürli sebäplerden, içalyçylykda aýyplanan ýa-da guramanyň düzgünlerini bozandygy üçin jezalandyrylan raýatalary hem öz içine aýar” diýdi.


text:
Siriýaly aktiwistler kürt we arap söweşijileriniň ýaranlygynyň strategiki taýdan ähmiýetli Manbij şäherini «Yslam döwleti» toparyndan yzyna almagy tasdan tamamlady diýýär.
Siriýanyň Britaniýadaky Adam hukuklary konserwatoriýasy 6-njy awgustda Siriýanyň Demokratik güýçleriniň bu şäheri gaçyp-tezip galan jahydçylardan arassalamak elekden geçirýändigini aýtdy.
SDG-nyň Manbijdäki harby konsuly Şarfan Darwiş söweşiň dowam edýändigini, emma Manbijiň 90 prosentiniň YD jeňçilerinden saplanylandygyny aýtdy.


text:
13-nji noýabrda separatistik Günorta Osetiýada geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň ikinji tapgyryna ýurduň öňki bilim ministri Alla Jioýewa bilen ýurduň adatdan daşary ýagdaýlar ministri Anatoliý Bililow gatnaşarlar.
Deslapky maglumatlara görä, olaryň ikisi hem sesleriň takmynan 24% çemesini gazanypdyrlar. Bu saýlawlara ses bermäge hukugy bolan saýlawçylaryň 66%-niň gatnaşandygy aýdylýar.
Günorta Osetiýanyň Merkezi saýlaw komissiýasynyň ýolbaşçysy Belle Pliýewa saýlawlaryň ikinji tapgyrynyň 15 günden soň geçiriljekdigini aýtdy.
Şeýle hem 13-nji noýabrda prezidentlik saýlawlary bilen bir hatarda Günorta Osetiýada rus diliniň hukuk durumy barada referendum geçirildi. Saýlawçylaryň köpüsi Günorta Osetiýada rus diliniň ikinji döwlet dili hökmünde ykrar edilmegi bilen ylalaşdylar.


text:
Sişenbe güni Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin ýurduň goranmak ministri Anatoliý Serdýukowy wezipesinden boşatdy we bu wezipä Moskwa oblastynyň gubernatory Sergeý Şaýguny belledi.
Goranmak ministriň wezipesinden boşadylýandygy barada Putin Sergeý Şaýgu bilen geçiren duşuşygynda yglan etdi. Prezidentiň Nowo-Ogarýowo rezidensiýasynda geçiren bu duşuşygy telewideniýe arkaly görkezildi.
Prezidentiň sözlerine görä, Serdýukowyň wezipesinden boşadylmagy Goranmak ministrliginde dörän ýagdaý bilen baglanyşdyrylýar.
Putin: “Siz Goranmak ministrliginde dörän gynandyryjy ýagdaýdan habarlysyňyz. Bu ýagdaý bilen bagly ähli meseleler boýunça obýektiw derňew alyp barmak üçin men Anatoliý Serdýukowy goranmak ministri wezipesinden boşatdym”.
Golaýda Orsýetiň derňew komiteti Serdýukowyň ýolbaşçylyk edýän edarasyna degişli “Oboronserwis” kompaniýasy bilen baglylykda bäş sany jenaýat işini gozgady. Bu kompaniýa gozgalmaýan mülk we ýer söwdasynda galplyga ýol berlenkde aýyplanýar.
Bu iş boýunça geçirilýän derňewiň çäginde sud güman edilýän üç adamyň tussag edilmegine sanksiýa berdi.
Wladimir Putin ýurduň iň möhüm edaralarynyň biri bolan Goranmak ministrligine ýolbaşçy bellenmeli adamyň soňky ýyllaryň dowamynda ýurtda gazanylan ähli üstünlikleri dowam etdirmäge, harby goşunyň dinamiki ösüşini üpjün etmäge we goranmak pudagyndaky şertnamalary durmuşa geçirmäge ukyply bolmalydygyny nygtady.
Moskwa oblastynyň gubernatory wezipesindäki Sergeý Şaýgu goranmak ministri wezipesine bellendi.
“Şol sebäpli hem, meniň pikirimçe, siz şeýle adam bolup bilersiňiz” diýip, Putin Sergeý Şaýguny Orsýetiň goranmak ministri edip belledi.
Sergeý Şaýgu 1994-2012-nji ýyllar aralygynda Orsýetiň adatdan daşary ýagdaýlar boýunça ministri wezipesinde işledi. Ol maý aýynda Moskwa oblastynyň gubernatory edilip bellenildi.
Anatoliý Serdukow Orsýetiň goranmak ministri wezipesinde 2007-nji ýylyň fewral aýyndan bäri gulluk etdi.


text:
Dünýä jemgyýetçiligi beýik akyldar Umberto Eko bilen hoşlaşdy. Ol geçen asyryň ikinji ýarymynda jemgyýetiň ahlagy bolupdy.
Halkdan çykan
Örän kämil, düşünjeli hem gözýetimi aşa giň bu ynsan sada, ýönekeý italiýalynyň maşgalasynda dünýä indi. Ol atasy hem kakasy ýaly, köp çagaly maşgaladan ösüp çykdy.
Ol uniwersitetde gowy bilim aldy. Orta asyrlaryň taryhyndan, aýratyn-da filosofiýadan belli bilermen bolup ýetişdi. Estetika, medeniýetiň taryhy bilen içgin gyzyklandy. Bolon uniwersitetinde ýaşlara sapak berdi. Dünýäniň ençeme uniwersitetiniň professory diýen ady aldy. Onuň medeniýetiň taryhyna, sungata, aýratyn-da semiotika – sungatda galdyrylan bellikler, olaryň häsiýeti hem manylary baradaky ylma degişli düýpli işleri bar. Ol alty sany meşhur romanyň awtory.
Giň gözýetim
Şeýle alymyň bardygyna hem ony ýetişdiren millete gözüň gidýär. Bu alym Rafael hem Mikelanjelo barasynda; olar Italiýada doguldy diýäýmeseň, biz bilen başga baglanyşygy ýok diýipdi. Olar umumy adamzada degişli, olaryň hyzmaty tutuş adamzady ruhlandyrýar. Şolar ýaly-da, Italiýanyň medeniýeti, olaryň adamzada beren açyşalry hemmeler üçin ortalyk. Şol sanda Umberto Eko hem oňa okap düşünýän ähli adamyň alymy bolup durýar.
Onuň işleriniň hersi giden bir dünýä. Olara göz ýetirmek, okap özleşdirmek üçin, giň taýýarlyk gerek. Mysal hökmünde aýtsak, "Bägülüň ady" atly meşhur romanyna ýazyjynyň özi kommentariýa, ýagny düşündiriş ýazmaly boldy.
Umberto Eko adamzat medeniýetiniň asyrlar boýy gazananlaryny özünde jemlän, örän aýdyň hem giň düşünjeli bilermen saýylýar.
Biziň üçin Umberto Ekonyň geçen ömür ýoly, jemgyýetiň ahlagy barada aýdýan pikirleri aýratyn gymmatly bolup durýar.
Ýaşlyk. Dürli ynançlar
Umberto on ýaşyna ýetende, özüniň görnükli faşist ýaşlaryna degişli bolandygyny aýdýar. 1942-nji ýylda "Mussolininiň şöhraty hem Italiýanyň ölmez-ýitmez şan-şöhraty barada ölmek zerurmy?" diýen şygar astynda geçen ýaşlaryň olimpia bäsleşiginde, özüniň ýeňiji bolandygyny aýdýar.
Ol Mussolininiň taryhy çykyşlaryny tolgunma bilen diňländigini, Italiýanyň mekdeplerinde ol sözleriň ýat tutulandygyny aýdýar.
1945-nji ýylda, ýerli partizanlaryň ýeňşine el çarpýar. Durmuşa takyk hem dogry seredýän ýolbaşçylaryň gysga, manyly sözüni diňleýär. Şonda ol "söz azatlygy ritorikadan, badyhowalykdan halas bolmagy, bokurdagyňa agram salman geplemegi aňladýar" diýen karara gelýär.
Syýasy gysyşlar
Geçen asyryň taryhy wakalarayna belet bolanymyz üçin, faşizm Germaniýada döredi diýýärdik. Umberto Günbataryň dikator ýolbaşçylarynyň ýüze çykmagyna sebäp bolan şertleri düşündirdi. Ol ýowuz syýasatçylar bilen Sowet Soýuzyny deňeşdirip, Mussolini, Franko hem Gitler ýaly diktatorlar bilen Staliniň, Ždanowyň meňzeş hem aýratyn taraplaryny aýtdy. Ol meselä bir ugurdan çemeleşmän, giň çäkde çözmäge çalyşýar.
Umberto Eko publisistik çykyşlarynda faşizmiň döremeginiň 14 şertini aýratyn belledi hem haýsy döwletiň syýasaty şol 14 şerte golaýlaşýan bolsa, munuň howply ýagdaýdygyny aýtdy.
Täze faşizmiň ilkinji alamaty milli däbi ýokary götermek diýip, ol belleýär. Köne däpleriň janlandyrylyp, ileri tutulmagyny bu ugurdaky ilkinji ädim saýýar.
Köne däbi ileri tutmak täze – modern ýörelgelere böwet bolýar. Beýle syýasaty ýöredijiler, hanama, ösen tehnikany halaýarlar, özlerine gerek bolsa ösen tehnikanyň hözirinden peýdalanýarlar. Şol wagtda öz ýurdunda onuň ösmegine garşy çykýarlar. Olar täze medeniýeti ret edip, peýdasyz boş şowhuna hem dereksiz ündewlere aşa köp üns berýärler.
Okuw kitaplarynda reformalar geçirilmeýär, tankydy bellikler diňlenmeýär. Hökümetiň ýöredýän syýasaty bilen ylalaşmazlyk dönüklik hasap edýärler. Muňa derek olar milli duýgyny, jynsparazlygy ösdürýärler. Umberto Eko şeýle syýasatda millti birleşdirýän güýjüň daşarky "duşmandygyny" aýdýar. Olar halky "daşarky duşmanyň" gorkusy arkaly birleşige çagyrýar.
Bu ugurda boş wadalaryň, boş öwgi-taryplaryň nähili hyzmatynyň bardygyny aýdaýr. Milletiň gowşaklygyny, şol gowşaklykdan bolsa syýasy liderleriň peýdalanyp bilşini mälim edýär. Bu ugurda täze sözleriň tapylýandygyny, diliň garyplaşýandygyny belläp geçýär.
Baky göreş
Şeýle ýowuz endikleriň jemgyýetde mydama ýaşap bilýändigini nazara alyp, Umberto Eko faşizme – diktatura garşy durmak bir toparyň ýa-da bir ilatyň işi boman, tutuş jemgyýetiň borjy diýdi. "Azatlyk hem Garşy durmak biziň işimizdir. Ol hiç wagt gutarmaýar. Bu biziň şygarymz bolsun: ony umutmalyň".
Beýik akyldar 84 ýaşynyň içinde, rak keselinden aradan çykdy.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň şahsy pikiri.


text:
Şu gün Owganystanyň Içeri işler ministrligi ýurduň Kandagar welaýatynda ýol gyrasynda goýlan bombanyň partladylmagy netijesinde azyndan 30 sany parahat ýaşaýjynyň ölendigini habar berdi.
Maglumata görä, bu partlama transport ýolunda içi ýolagçyly awtobusyň barýan wagty amala aşyrylypdyr. Awtobusdaky ölen adamlardan 10-synyň çagalardygy we 7-siniň hem aýallardygy aýdylýar.
Ýerli häkimiýetler bu wakada talyp söweşijilerini aýyplaýarlar.
Bu wakanyň fonunda, şu gün Pakistanyň howpsuzlyk resmileri amerikan harby uçarynyň atan raketa okundan ýurduň demirgazyk-günbatar raýonynda talyp söweşijileri diýlip güman edilýän bäş adamyň ölendigini habar berdiler.


text:
Soňky birnäçe ýyllaryň dowamynda welaýatlardan Aşgabada iş gözläp gelýän adamlaryň sany artdy. Bu barada statistiki maglumat ýok, emma Aşgabadyň Hitrowka raýonyna aýlansaň, ýagdaýyň şeýledigine göz ýetirmek kyn däl.
Olaryň aglaba bölegi paýtagtdaky gurluşyk obýektlerinde işleýärler. Içerki zähmet migrantlary diýlip atlandyrylýan bu işçi gatlagy paýtagtdaky islendik gurluşyk obýektlerinde görmek bolýar.
Welaýatlardan işlemäge gelýänler kwartiralarda ýa-da tipli hususy ýaşaýyş jaýlarynda birnäçe adam bolup, bileleşip, kireýine ýaşaýarlar. Olar, esasan, şäheri ikä bölüp geçýän demir ýoluň gaýrasyndaky raýonlarda, Hitrowkada ýaşaýarlar. Şol raýonlarda ortaça aýda 50-60 manada kireýine jaý tapyp bolýar.
Şeýle jaýlarda ýaşap, Aşgabatda işleýänlerden birem, özüni Allamyrat diýip tanadan 25 ýaşly daşoguzly gurluşykçy. Allamyrat dagy dört sany obadaşy bilen Hitrowka raýonynda bir otagda aýda adam başyna 50 manada kireýine ýaşaýarlar. Olaryň ýaşaýan otagynda ýaşamak üçin amatlyklar ýok diýen ýaly. Olaryň eşikleri otagyň diwaryna çüýlenen çüýlerde asylgy. Otagyň bir çüňkünde bolsa nahar bişirmek üçin köne elektrik peç goýlupdyr.
Allamyradyň aýtmagyna görä, olarýň ýaşaýan jaýynda ýuwunmak üçin duşam ýok. Emma bu ähli kynçylyklara garamazdan, ol aýda 250 dollar töweregi gazanç edýändigi sebäpli ýagdaýyna şükür edýär.
“50 dollary özüme alyp galýan, galan 200 dollary bolsa maşgalama, Daşoguza iberýärin. Elbetde, 50 dollara Aşgabatda ýaşamak kyn. Ýöne men oglanlar bilen daşyndan ownuk-uşak remont işlerini hem edýärin” diýip, Allamyrat gürrüň berýär.
Propiska düzgüni
Welaýatlardan gelip, paýtagtda işleýänleriň problemasy diňe olaryň ýaşaýş şertleri bilen çäklenmeýär. Propiska düzgüniniň Türkmenistanda henizem saklanyp galýandygy sebäpli, Allamyrat ýaly beýleki welaýatlardan gelen işçileriň köpüsi ýarym legal ýagdaýda işlemäge mejbur bolýarlar.
Sowet döwründen bäri dowam edýän propiska ýa-da ýaşaýan ýeriňde ýazga durmak düzgüni sebäpli, welaýatlardan we obalaradan gelip işleýän adamlar bilen iş berýäniň arasynda köplenç halatda kontrakt hem baglaşylmaýar. Allamyradyň aýtmagyna görä, bu ýagdaý bolsa iş beriji bilen dürli jedelli ýagdaýlar ýüze çykanda, işçileriň hukuksyz bolup galmagyna getirýär.
“Men hem gurluşyk kompaniýasy bilen kontrakt baglaşmadym. Sebäbi Aşgabatda propiskam ýok. Eger aýlyk hakymy bermän goýberseler, etjek alajym ýok. Ýöne, obada iş bolmansoň, şu gurluşyga işlemäge geldim” diýip, daşoguzly Allamyrat gürrüň berýär.
Ýagdaýlary ýarym legal bolansoň, welaýatlardan paýtagta işlemäge gelýän zähmet migrantlary hukuk goraýjy organlaryň hem mydama gözegçiligi astynda bolýarlar. Allamyradyň aýtmagyna görä, welaýatlardan gelenleriň ýaşaýan ýerlerinde jenaýatçylyk bolan halatynda polisiýa işgärleri ilki bilen olaryň yzyna düşýärler.
“Bir zat bolsa, bizden görýärler. Diňe polisiýa işgärleri däl, ýerli ýaşaýjylar hem islendik jenaýatda köplenç bizi günäkärleýärler. Dogry, biziň aramyzda hem her hili adam bar, emma hemme adamy günäkärläp bolmaza...” diýip, Allamyrat aýdýar.
Dürli-dürli kynçylyklara garamazdan, welaýatlardan ýurduň paýtagtyna işlemäge gelýän adamlaryň sany azalanok. Resmi stastika ýogam bolsa, diňe Aşgabada däl, iş gözläp, soňky 3-4 ýyl bäri Hazar deňziniň boýundaky Awaza syýahatçylyk zolagyna barýanlaryňam sanynyň köpelendigi aýdylýar.
Iş gözläp Awaza barýan içerki işçi migrantlaryň hem ýaşaýyş şertleriniň Aşgabatdakydan o diýen tapawutly däldigini işçiler gürrüň berýärler.


text:
Sowet döwrüniň rus kinoýyldyzy Tatýana Samoilowa aradan çykdy. Ol özüniň “Letýat žurawli”, ýagny “Durnalar uçýar” we “Anna Karenina” atly kinofilmlerde ýerine ýetiren roly bilen tanalýar.
Russiýanyň kinomatografistler bileleşiginiň beren maglumatyna görä, Samoilowa 5-nji maýda Moskwanyň keselhanasynda aradan çykypdyr. Ol bu keselhanada ýürek näsazlyklary sebäpli bejergi alýardy.
Samoilowa ýakynda 80 ýaşapdy. Ol “Letýat žurawli”, ýagny “Durnalar uçýar” atly kinofilmde ýerine ýetiren Weronika roly bilen meşhurlyga eýe bolupdy. Bu kinofilmde II-nji jahan urşunyň başlanmagy bilen aýra düşen tragiki söýgi hekaýasy beýan edilýär.
Şeýle-de, bu kinofilm 1958-nji ýylda Kan film festiwalynda “Palme d'Or” baýragyna eýe bolupdy. Bu abraýly baýraga mynasyp bolan Russiýanyň ilkinji we ýeke täk kinofilmidir.
Şeýle-de, Samoilowa “Anna Kareninanyň” 1967-nji ýylda düşürilen kino görnüşinde ýerine ýetiren roly bilen hem meşhurlyga eýe bolupdy.


text:
Pakistanyň demirgazyk-günbataryndaky etrap sudunyň binasyna edilen janyndan geçeniň hüjüminde sekiz adam öldi we başga-da azyndan 10 sanysy ýaralandy.
Azatlyk Radiosynyň Pakistan gullugynyň berýän maglumatyna görä, 7-nji martda janyndan geçen hüjümçi Şabkadar etrap sudunyň jaýynda bombany partladypdyr.
Wakada ölenleriň arasynda iki polisiýa ofiseri bar.
Telewideniýede görkezilen wideo şekillerde suduň binasyna ýiti zeper ýetendigi we azyndan iki ulagyň galyndylary görünýär.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini “Pakistanyň Talyban” hereketi diýlip tanalýan “Tehrek-e-Talyban” topary öz üstüne aldy.


text:
Gazagystan bilen Orsýet Astanada parahatçylykly atom elektrik we suw elektrik stansiýalarynyň proýektleri babatda hyzmatdaşlyk hakyndaky şertnamalara gol çekdiler.
Döwlet kompaniýalary bolan Rusatom we Gazakatomprom Orsýetiň Nowouralsk diýen ýerindäki uran baýlaşdyrylýan kärhanay ulanmak baradaky şertnama gol çekdi.
Şeýle-de olar uran satmak üçin bilelikde bir kompaniýa döretmek baradaky jarnama gol çekdiler.
Bu kompaniýalaryň üçünji şertnamasy Gazagystandaky Ekibastus suw elektrik stansiýasynyň üçünji tapgyryny gurmak baradadyr.


text:
Owganystan Kabulyň gymmatbaha myhmanhanasyna edilen hüjümiň daşary ýurt aňtaw gullugy tarapyndan planlaşdyrylandygyny aýdýar. Şol hüjümde dokuz adam ölüpdi.
Owganystanyň Milli howpsuzlyk gullugynyň ýaýradan beýanatynda penşenbe güni Serena myhmanhanasyna amala aşyrylan hüjüme jogäpkärdigi öňe sürülen ýurduň ady barada takyk maglumat berilmeýär.
Muňa garamazdan, owgan resmileri Pakistany Owganystanda terroristik hüjümleri amala aşyrýan söweşijilere goldaw bermekde ýygy-ýygydan aýyplaýarlar.
Ýekşenbe güni Owganystanyň Milli howpsuzlyk gullugy myhmana amala aşyrylan gijeki reýdden öň, pakistanly diplomatyň koridorlara ser salyp ýörüşi göze ildi diýýär.
Gürrüňi edilýän beýanatda Owganystanyň Milli howpsuzlyk gullugy Pakistanyň dini mekdeplerindäki okuwçylaryň ýurtda 5-nji aprelde geçiriljek prezidentlik saýlawlaryny bulaşdyrmaga taýýarlanylýar diýen netijä geldi diýilýär.


text:
Turkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýurtda okuwlaryň tölegli edilmegi baradaky pikiri orta atdy. 3-nji iýunda geçirilen hökümet maslahatda prezident bu barada şeýle diýdi: “Talyplarymyzy tölegli esaslarda okatmaga geçmeli, eger-de bilimli we sowatly ýaşlar, ýagny ýokary derejeli hünärmenler bolmasa, onda döwletiň hiç hili gelejeginiň bolup bilmejekdigine hem biziň anyk düşünmegimiz zerur”.
Häzirki döwürde diňe teklip ýaly bolup eşidilýän bu pikir bilen bagly mundan beýläk nähili takyk ädimleriň ädiljegi we tölegli diýilýän okuwlaryň haýsy derejedäki bilim edaralaryny öz içine alýandygy we şol töleg sistemasynyň nähili boljagy barada jikme-jik maglumat berilmeýär.
Şeýle-de bu sistema haçan geçiljegi hakda hem takyk maglumat ýok. Emma bu pikir birnäçe wagtdan bäri gaýtalanyp gelinýän we şu güne çenli Türkmenistanda mugt berilýän käbir mugt hyzmatlaryň ýatyrylmagy baradaky gürrüňleriň yz ýany ýüze çykdy.
Mugt hyzmatlar
Türkmenistan garaşsyzlygyna gowşaly bäri ýurtda suw, elektrik tok, gaz we duz ýaly serişdeler ýyllaryň dowamynda halka mugt berlip, hökümet ýolbaşçylary bu ýagdaýy döwlet adam üçindir diýen şygaryň çäginde propagandirläp gelýärdiler.
Emma geçen ýyldan başlap mugt ýurtda berilýän zatlaryň möçberi göz-görtele azaldyldy. Hökümet bu çäreleriň ýurduň bazar ykdysadyýetine geçmek üçin edýän tagallalarynyň netijesidigini aýdýar.
Emma dünýäniň ykdysady ýagdaýlary, şeýle-de Türkmenistanda ädilýän käbir beýleki ädimlere nazar aýlananda, şeýle çäreleriň sebäbiniň reformadan has öte geçýändigini aýtmaga esas berýän ýagdaýlar hem göze ilýär.
Türkmenistan ykdysady girdejisi boýunça tutuşlygyna gaz pudagyna bil baglaýar. Soňky ýyllaryň dowamynda bolsa gazyň we nebitiň bahasy göz-görtele pese gaçdy, bu hem Türkmenistan ýaly ykdysady taýdan bu serişdä bil baglaýan ýurtlara ýaramaz täsirini ýetirdi.
Prezident Berdimuhamedow anna güni geçiren hökümet maslahatynda bu ýagdaýyň Türkmenistana hem täsir ýetirýändigini we şol sebäpden göz öňünde tutulýan planlary amala aşyrmakda päsgelçilikleriň döreýändigini aýdyp, şeýle diýdi: “Dünýä ykdysadyýetiniň örän haýal ösýändigini bellemek isleýärin, hünärmenler ösüşiň bu depgininiň pesdigini hem köp ýagdaýlarda töwekelçilikleriň täsirinden çykyp bilmeýändigini belleýärler. Dünýä ykdysadyýetine hem öňküsi ýaly çökgünlik bilen bagly ýaramaz ýagdaýlar täsir ýetirýär. Bu bolsa ýurdumyzy ösdürmek boýunça kabul edilen maksatnamalary amala aşyrmakda belli bir derejede kynçylyklary döredýär”.
Döredi diýilýän kynçylyklaryň ýurduň haýsy pudagyna nähili täsir ýetirýändigi we bu täsiriň gerimi barada takyk maglumat berilmeýşi ýaly, mugt hödürlenýän hyzmatlary ýatyrmakdan başga hökümetiň nähili çäreleri görýändigi barada jikme-jik maglumat ýok.
Emma häzirki wagtda mugt zatlaryň arasyndan çykarylmagy teklip edilen hyzmatlaryň sanawyna bilim pudagynyň hem girizilmegi, ýurduň ykdysady ýagdaýynyň barha agyrlaşýandygyndan habar berýär. Munuň halka nähili täsir ýetirjegini bolsa wagt görkezer.


text:
Aşgabat, 27-nji dekabr. «Türkmenportal».
26-njy dekabrda geçirilen Ministrler Kabinetiniň we Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň bilelikdäki mejlisinde Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary, milli howpsuzlyk ministri Ý.Berdiýew Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy, goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen amala aşyrylýan we milli goşunymyzyň goranmak ukybyny pugtalandyrmaga, Garaşsyz türkmen döwletiniň howpsuzlyk we durnukly ösüş esaslaryny pugtalandyrmaga gönükdirilen giň möçberli harby özgertmeleri durmuşa geçirmek boýunça harby we hukuk goraýjy edaralaryň alyp barýan işleri hakynda habar berdi. Şeýle hem milli Liderimiziň ýetip gelýän Täze ýyl baýramçylygyna taýýarlyk görmek boýunça ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi hakynda hasabat berildi.
Türkmenistanyň Prezidenti ösüş we abadançylyk ýoly bilen ynamly öňe barýan Garaşsyz Türkmenistanda parahatçylyk we asudalyk ýagdaýyny gorap saklamakda Watanymyzyň gaýduwsyz goragçylarynyň ägirt uly goşandyna ýokary baha berip, döwletimiziň geljekde-de harby ulgamda amala aşyrylýan özgertmeleriň möhüm ugurlaryna, ilkinji nobatda bolsa harby we hukuk goraýjy edaralaryň maddy-enjamlaýyn binýadyny döwrebaplaşdyrmaga we pugtalandyrmaga, harby gullukçylaryň hem olaryň maşgala agzalarynyň durmuş derejesini gowulandyrmaga aýratyn üns berjekdigini nygtady. Döwlet Baştutanymyz Täze ýyl mynasybetli dabaralaryň möhüm ähmiýete eýedigini bellemek bilen, bu ajaýyp baýramçylyga meýilleşdirilen ähli çäreleriň ýokary guramaçylyk derejesini üpjün etmek üçin ähli şertleri döretmegi tabşyrdy.


text:
Şu gün dünýä döwletlerinden 120-ä golaýynyň liderleriniň Daniýanyň paýtagty Kopengagende klimatyň özgermek problemasyna bagyşlanylyp geçirilýän halkara konferensiýasyna barmaklaryna garaşylýar.
Geljek iki günüň dowamynda dünýä döwletleriniň liderleri we hökümet resmileri klimatyň özgermegine garşy göreş meselesi boýunça täze halkara şertnamasyny kabul etmek üçin çalşarlar.
Konferensiýada bu meseleler boýunça çykyş etjek döwlet liderleriniň hatarynda Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama, Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejat, Braziliýanyň prezidenti Lula de Silwa we Fransiýanyň prezidenti Nikolas Sarkozi ýaly döwlet liderleri bolar diýlip garaşylýar.
Birleşen Milletler guramasy tarapyndan gurnalan bu konferensiýa şu hepdäniň anna güni tamamlanar.


text:
Pakistanyň Punjab welaýatynda ençeme günläp güýçli ýagyşyň ýagmagy zerarly derýanyň suwy joşup, 700 000 müň adamy öz öýlerini terk etmäge mejbur etdi.
Pakistanyň Betbagtçylyklar boýunça milli müdirliginiň metbugat-wekili Ahmad Kamal Lahordan 210 kilometr uzaklykda ýerleşýän Jhang etrabynda Çenab derýasynyň suwunyň joşandygyny aýtdy.
Soňky günlerde Pakistanda we Hindistan tarapyndan dolandyrylýan Kaşmir regionynda suw joşguny zerarly wepat bolanlaryň sany 440 adamdan geçdi. Bu ýerde soňky 50 ýylyň dowamynda iň güýçli ýagyşlar boldy.


text:
Düýbi ABŞ-da ýerleşýän Human Rights Watch guramasy Azerbaýjanyň hökümetiniň 9-njy oktýabrda geçiriljek prezidentlik saýlawlarynyň öňüsyrasynda “başga pikirliligi” çäklendirmek boýunça ýörite strategiýany alyp barýandygyny aýdýar.
Human Rights Watch duşenbe güni ýaýradan hasabatynda Azerbaýjanyň häkimiýetlerini ýurtda “oppozisiýanyň syýasy aktiwligini gowşatmak, hökümetiň köpçüligiň öňünde tankyt edilmegini çäklendirmek, hökümete degişli bolmadyk guramalara gözegçiligi güýçlendirmek boýunça iş alyp barmakda aýyplady.
Syýasy basyşlar
HRW guramasynyň Günorta Kawkaz boýunça baş bilermeni Giorgi Gogia Azerbaýjandaky çäklendirmeleriň düýpli häsiýete eýe bolup, bu basyşlaryň kanunlaryň üstündäki işleri we ýurtda raýat jemgyýetçiliginiň işini düýpden üýtgedýän hereketleri öz içine alýandygyny aýtdy.
Human Rights Watch guramasynyň hasabatynda aýdylyşyna görä, häkimiýetler saýlawlara taýýarlyk görýän döwründe söz, bileleşmek we ýygnanyşmak ýaly raýat azatlyklaryna basyşlaryny güýçlendirýärler, şol bir wagtda-da Azerbaýjanyň häkimiýet başyndaky häzirki prezidenti Ylham Aliýewiň şu ýylky saýlawlarda ýene ýeňiş gazanjakdygy baradaky çaklamalar güýçlenýär.
Human Rights Watch guramasy öz hasabatynda Azerbaýjanyň häkimiýetleriniň syýasy aktiwistleriň onlarçasyny “galp aýyplamalar” esasynda tussag edendiklerini, tankyt edýän žurnalistleri türmä salandygyny we parahatçylykly demonstrasiýalary dargadandygyny ýazýar.
HRW guramasynyň Günorta Kawkaz boýunça baş bilermeni Giorgi Gogia Azerbaýjanda tutha-tutluklar bilen bagly bolan käbir wakalar barada gürrüň berdi.
Ýaşlaryň tussag edilmegi
Giorgi Gogianyň sözlerine görä, NIDA atly ýaşlar oppozision hereketiniň ýedi agzasy galp aýyplamalaryň esasynda gözenegiň aýyrsyna atylypdyr. Gogia 18 we 28 ýaş aralygyndaky bu ýaş aktiwistleriň türmä höküm edilmeginiň uly aladalanma döredýändigini belledi. Ol Human Rights Watch guramasynyň Azerbaýjanda ýaşlara garşy gozgalan işleri galp aýyplamalar diýip atlandyrmak üçin subutnamalaryň bardygyny belledi.
Human Rights Watch guramasynyň Günorta Kawkaz boýunça baş bilermeni Giorgi Gogia halkara jemgyýetçiligine ýüzlenip, Azerbaýjanyň hökümetine basyş etmäge we bu ýurda adam hukuklaryna hormat goýmak boýunça öz halkara borçlaryny ýatlatmaga çagyrdy.
“Ýewropa Bileleşiginiň partnýory, Ýewropa Geňeşine agza döwlet we BMG-niň agzasy bolan Azerbaýjany adam hukuklaryny goramaga ündemeli. Oňa hökümetiň tankytçylaryny, şübheli aýyplamalaryň esasynda tussag edilen žurnalistleri, adam hukuklaryny goraýjylary, aklawçylary we hökümeti tankyt eden islendik adamlary azatlyga goýbermegi ündemeli” diýip, Giorgi Gogia aýtdy.


text:
Eýran häkimiýetleri “Mojahetddin-e Halk” oppozision hereketiň birnäçe aktiwistini tussag edendiklerini habar berdi. Olar Tähranda partlama gurnamaga synanyşykda aýyplanýar.
Ýörite gulluklaryň maglumatyna görä, şol partlama geçen ýylyň 12-nji iýunynda geçirilen dawaly prezident saýlawlarynyň bir ýyllygyna gabatlap amala aşyrylmaly eken.
Eýranyň kontrrazwedka gullugynyň baştutany Haýdar Moslehi: “Tussag edilenler Beýik Britaniýanyň, Şwesiýanyň we Fransiýanyň kömeginden peýdalandylar” diýdi.
Düýn Ženewada BMG-niň adam hukuklary boýunça Geňeşiniň maslahatynda ABŞ, ÝB-niň agza ýurtlary hem ençeme beýleki döwletler Eýrany adam hukuklary boýunça alan halkara borçlaryny ýerine ýetirmäge çagyrdy.
Beýannamada geçen ýylky oppozisiýanyň gurnan protest aksiýalaryna gatnaşyjylaryň yzarlanýandygy üçin Eýran tankyt edilýär.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Hindistandan soňra Indoneziýa sapar edýär. Obama bu wizitiniň dowamynda ABŞ bilen Indoneziýanyň arasynda howpsuzlyk we söwda boýunça gatnaşyklary artdyrmagy maksat edinýär.
Ençeme strategiki nukdaýnazardan Indoneziýa Waşington üçin möhüm ähmiýete eýedir. Obamanyň prezidentlik wezipesine saýlanmagynyň yzýany Indoneziýanyň ilatynyň arasynda dörän şatlyk-şowhun birneme köşeşen hem bolsa, Indoneziýa ABŞ-nyň ýarany hökmünde ähmiýetini barha artdyrýar.
Obama Hindistana eden saparynyň dowamynda Hindistanyň BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň hemişelik agzasy bolmagy ugrundaky tagallasyny goldaýanlygyny aýtdy.


text:
Futbol boýunça “Ýewro-2020” çempionaty diňe bir ýurtda bolman, Ýewropanyň dürli ýurtlarynda geçiriler. Bu barada futbol boýunça UEFA-nyň geňeşinde karar kabul edildi.
Bu karary UEFA-nyň ýerine ýetiriji komitetiniň baş sekretary Janni Infantino penşenbe güni yglan etdi.
Bu baradaky ideýany UEFA-nyň prezidenti Mişel Platini teklip etdi. Çempionatyň şeýle gurnalan ýagdaýynda maliýe krizisi wagtynda çykdajylary azaldyp bolar diýip, Platini aýtdy.
Bu teklibe Türkiýäniň wekili, Ýewropa futbol ligasynyň wise-prezidenti Senes Erzik garşy çykdy.
2016-njy ýylda çempionat Fransiýada geçiriler. Ilkinji gezek şol ýaryşda 24 komanda çykyş eder.


text:
Çarşenbe güni Owganystanyň ýerli hökümet resmileri Kunar welaýatynda NATO-nyň geçiren howa hüjüminde 10 sany parahat ýaşaýjynyň, şol sanda 5 sany çaganyň-da öldürilendigini mälim etdiler.
Kunar welaýatynyň häkimi Fazullah Wahidi NATO-nyň güýçleriniň bu geçiriljek hüjüm barada öňünden ýerli häkimiýetlere hiç hili maglumat bermändiklerini aýtdy.
Onuň aýtmagyna görä, bu welaýatyň Çawgam obasynda geçirilen bu hüjümlerde parahat ýaşaýjylardan daşary, azyndan dört sany talyban söweşijisi-de öldürilipdir.
Owganystandaky halkara ýardam güýçleriniň metbugat sekretary maýor Adam Woýak bu geçirilen hüjümden özleriniň habarlydygyny, emma onda parahat ýaşaýjylaryň ölendigini ýa ölmändigini häzirlikçe tassyklap bilmejekdigini aýtdy.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň adam hukuklary boýunça ýokary derejeli resmisiniň aýtmagyna görä, oňa Bahreýnde eden-etdilikli ýagdaýda protestçileriň we keselhana işgärleriniň tussag edilendigi, urlup-ýenjilendigi we öldürilendigi barada “hopukdyryjy” habarlar gowşupdyr.
Birleşen Milletler Guramasynyň adam hukuklary boýunça Baş komissary Neýwi Pillaý Bahreýnde “keselhanalara bikanun ýagdaýda hüjüm edilmegi” boýunça hem alada bildirdi.
Çarşenbe güni Bahreýn Patyşalygynda ýurduň howpsuzlyk güýçleri protestçileri dargatmak üçin tankalary we wertolýotlary ulandylar.
Eýranyň ýerli telewideniýesiniň aýtmagyna görä, Tähran protestleriň basylyp ýatyrylmagyna garşy özüniň Bahreýndäki ilçisini yzyna çagyrypdyr.
Bahreýnde syýasy reformalary talap edip, ençeme hepde bäri protestler geçirilýär. Protestçileriň aglabasy şaýy musulmanlary.


text:
Adam hukuklaryna gözegçilik edýän “Amnesty International” toparynyň ýaýradan täze hasabatynda ABŞ-nyň Pakistanda amala aşyrýan pilotsyz uçarlarynyň käbir zarbalary uruş jenaýatlaryna getirip biljekdigi aýdylýar.
“Pakistanda ABŞ-nyň pilotsyz uçarlarynyň hüjümleri: Indiki menmi?" at bilen çykan hasabatda Waşingtonyň Pakistanyň demirgazyk-günbatar sebitinde bikanun adam öldürmelerini amala aşyrandygy nygtalýar.
Aktiwistleriň maglumatyna görä, 2004-nji ýyldan bäri pilotsyz uçarlaryň Pakistanda amala aşyran 300 hüjüminde 2 müň töweregi adam, şol sanda “Al-Kaýda” toparynyň we “Talyban” hereketiniň ýokary derejeli wekilleri öldürilipdir.


text:
3-nji dekabrda düýbi Berlinde ýerleşýän “Transparency International” guramasy “Korrupsiýanyň indeksi” atly öz ýyllyk hasabatyny ýaýratdy. Gürrüňi gidýän hasabatda Türkmenistan iň erbetleriň hatarynda iň öňdäki orunlarda ýerleşdirilipdir.
Eýsem, ýurtda korrupsiýanyň şeýle derejede ornaşmagy ýaşlara we olaryň durmuşyna nähili täsirini ýetirýär?
Bu tema barada ýokary bilimini dürli ýurtlarda dowam etdirýän türkmenistanly ýaşlar – Kerim, Arslan we häzirki wagt Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda ýaşaýan owganystanly türkmen ýigidi Seraj bilen söhbetdeş bolduk. Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Düýn Çiliniň paýtagty Santýagodaky türmede dörän ýangyn sebäpli 81 tussagyň ölendigi, başga-da 19 tussagyň hem agyr ýara alandygy habar berildi.
Bu ýangynyň döremegine näme sebäp bolandygy häzirlikçe anyk däl.
Ýerli žurnalistleriň aýtmagyna görä, 700 adama niýetlenen şol türmede 1 müň 900 töweregi tussag saklanýar eken.
Berilýan maglumatlara görä, ýangyn söndürijiler ýangyn döräninden iki sagat soňra ody söndürmäge girişipdirler.
Tussaglaryň ýakynlarynyň aýtmagyna laýyklykda, polisiýa işgärleri türmäniň derwezelerini ýapyp, ýangyn söndürijileriň girmegine böwet bolupdyrlar.


text:
Ysraýylyň ozalky prezidenti Moşe Katsawa çykarylan höküme garşy berlen arzany ýurduň ýokary sudy ret etdi. Katsaw jynsy zorluklarda aýyplanyp, ýedi ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Katsaw Ministrler Kabinetiniň agzasy bolan wagty bir aýaly zorlamak, şeýle-de 2000-2007-nji ýyllar aralygynda prezidentlik eden döwri iki aýala jynsy zorluk görkezmek boýunça geçen ýylyň dekabrynda günäli tapylypdy.
Sud Katsawyň arzasy seredilýänçä, oňa erkinlikde bolmaga rugsat beripdi. Indi, 65 ýaşly Katsaw 7-nji dekabrdan başlap, türmede tussaglyk jezasyny çekip başlar.


text:
Pakistanyň “Talyban” hereketi Hindistanda 2008-nji ýyldaky Mumbai hüjümleri bilen ilteşikli Ajmal Kasabyň jezalandyrylyp öldürilendigi üçin, ar aljakdygy bilen haýbat atdy.
“Talyban” hereketi Kasabyň jesediniň onuň maşgalasyna ýa-da “Talybana” berilmelidigini aýtdy.
Ajmal Kasab çarşenbe güni irden Pune şäherinde dardan asyldy. 25 ýaşly Kasap Pakistanyň raýaty bolup, ol özüniň “Laşkar-e Taiba” söweşiji toparyna degişlidigini aýdypdy.
2008-nji ýylda Kasap bilen birlikde, 10 söweşiji Mumbai şäherine hüjüm edip, 166-a golaý adamy öldüripdi.


text:
Aşgabat, 07.03.2015. “Türkmenportal”.
Aşgabat şäher häkimliginiň “Mekan” köşgünde halkara zenanlar gününe bagyşlanyp, “Arkadagly Watanda bagtyýardyr zenanlar” atly aýdym-sazly baýramçylyk dabarasy geçirildi.
Türkmenistanyň Medeniýet ministrliginiň, Türkmen döwlet neşirýat gullugynyň hem-de Aşgabat şäher häkimliginiň bilelikde guran baýramçylyk dabarasynda ýurdumyzda giňden tanalýan ýazyjy-şahylar bilen bilelikde döredijilik bilen meşgullanýan ýaşlar ata Watanymyzy, gelin-gyzlarymyzy, enelerimizi wasp edýän goşgulary okadylar, öz döreden proza eserlerinden parçalary okap berdiler.
Türkmenistanyň halk ýazyjylary Atamyrat Atabaýewiň we Magtymguly adyndaky Halkara baýragynyň eýesi Gözel Şagulyýewanyň okan goşgularyny dabara gatnaşyjylar uly şowhun bilen garşyladylar.
Türkmenistanyň halk artistleri Halbike Dowyýewanyň, Suhan Orazberdiýewiň we beýleki ýaş ýerine ýetirijileriň aýdymlary dabaranyň şatlyk-şowhunyny artdyrdy.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Keýmeron bilen geçiren gepleşiginde, geljek aýda Londonda başlanýan Olimpiýa oýunlaryndaky käbir çärelere gatnaşmagynyň mümkindigini aýtdy.
Iki lider Meksikada geçýän “G-20” sammitiniň dowamynda duşuşdylar.
Putiniň metbugat wekili Dmitriý Peskowyň žurnalistlere aýtmagyna görä, Orsýetiň lideri Olimpiýa oýunlarynyň çäklerindäki dzýudo boýunça käbir ýaryşlara tomaşa etmek üçin, Londona sapar etmegi ähtimal.
Putin ýokary klaslarda okaýan döwründen başlap, dzýudo bilen meşgullanyp gelýär. Ol Britaniýa 2003-nji ýyldan bäri sapar etmändi.


text:
Yragyň Ýokary bilim ministrliginiň bir resmisi Bagdadyň häkimligine bellendi. Bu yrak şäherinde aýal adama şeýle ýokary adminstratiw wezipäniň ilkinji gezek berlişidir.
Yrak hökümetiniň sözçüsi bu karary 21-nji fewralda yglan etdi we gurluşykçy inžener, Ýokary bilim ministrliginde baş direktor bolup işlän Zekra Alwaçyň 22-nji fewraldan Bagdadyň häkimi bolup işe başlajagyny aýtdy.
Yragyň premýer-ministri Haýdar al- Abadi 17-nji fewralda Bagdadyň iş başyndaky häkimi Naim Abob al-Kaabi giň ýaýran korrupsiýa we paýtagtdaky zorlukly wakalar sebäpli işden boşatdy.
Alwaç, paýtagtdaky iň möhüm adminstratiw wezipäniň eýesi hökmünde, Abadi bilen göni işleşer.


text:
Penşenbe güni Pakistanyň Bulujystan welaýatynda ýaragly söweşijiler bir barlag-gözegçilik nokadyna hüjüm etdiler. Wakada howpsuzlyk işgärlerinden altysy öldi.
Resmileriň maglumatyna görä, bu wakada onlarça söweşiji Dera Bugti etrabyndaky barlag-gözegçilik nokadyna hüjüm edipdir. Ähli esgerleri öldürenlerinden soň, söweşijiler esgerleriň ýaraglaryny alyp gaçypdyrlar.
Resmiler bu hüjümiň arkasynda ýerli buluç söweşijileriniň durandygyny öňe sürýärler. Buluç söweşijileri syýasy awtonomiýanyň bolmagy, şeýle-de welaýatdan çykarylýan nebitden we gazdan gelýän girdejilerden has köp paý almak ugrunda hereket edýärler.


text:
Özbegistanyň milliardlarça dollarlyk pagta önümçiliginiň ilatyň el zähmetine garaşlydygy tassyklanan fakt. Emma ýurduň dokma senagaty üçin zerur bolan başga-da önümler bar. AÝ/AR-nyň habarçylary Farangis Najibullah we Sadriddin Aşurow Özbegistanyň gadymdan gelýän ýüpekçilik tejribelerine syn edýärler.
Fergana jülgesiniň merkezinde garyň eräp başlamagy baharyň golaýlanlygyndan habar berýär. Emma bu ýüpekçilik möwsüminiň başlanandygyny hem aňladýar.
Aprel aýyndan başlap maýyň aýagyna çenli Özbegistanyň dayhanlary ýurduň senagatynyň iň wajyp ugurlarynyň biri bolan ýüpekçilik bilen başagaý bolýarlar we bu işi köneden gelýän usula daýanyp edýärler. Ýüpekçiler ýüpek gurçugyny öz öýlerinde saklap idedýärler.
Ýüpek gurçugyna köp ideg edilýär, ýupek pilesi emele gelýänça alada köp bolýar.
Özbegistanda ýüpekçilik tejribesi gadymdan gelýär we ol milli buýsanjyň çeşmesidir. Häzirem bu pudaga hökümet tarapyndan gözegçilik edilýär, emma her ýylky önümçilik maşgalalaryň yhlasyna bagly.
“Ýerli häkimiýetler dayhanlara guta salnan maýdajyk gurçuklaryň 30-40 gramyny paýlap berýärler” diýip, Fergana jülgesiniň gündogar böleginde ýerleşýän Çaşma atly obanyň ýaşaýjysy Sulhiýa Azizowa gürrüň berýär.
Şol 40 gramda müňlerçe gurçuk bolýar. Olaryň bar işi - iýmek we ulalmak.. Başda galamyň ujy ýaly kiçijik gurçuklar ahyrsoňy 70 esse ulalýar.
Ideg aladasy
Möwsümiň aýagynda ýüpek gurçuklary Azizowanyň dört otagly jaýynyň iň uly üç otagyny eýeleýärler. Bu bolsa alty adamdan ybarat maşgalanyň bir otagda ýaşap oňmaly bolýandygyny aňladýar. Üstesine, olar gurçuklar üçin amatly şertleri döretmeli bolýarlar. Ýüpek gurçugy sowuga, günüň şohlesine örän çydamsyz. Olara tut ýapragyny yzygiderli berip, yzyny arassalap durmaly bolýar.
Başda 40 gram gurçugy iýmitlendirmek üçin iki kilogram ýaprak gerek bolýar. Iň soňunda şol gurçuklar her günde 270 kilograma deň tut ýapraklaryny iýýärler.
Sulhiýa Azizowanyň sözlerine görä, gurçuklara ideg etmek üçin maşgala ýetişiksiz günde bolýar.
“Maşgalamyzda her bir adam işli bolýar. Biz gurçuklary gije-gündiz idedýäris. Azyndan bir adam, [gijesine] ýatman, olara ýaprak berip durmaly bolýar. Bu örän kyn, emma biz bu işi etmäge mejbur bolýarys. Sebäbi, gurçuklar ölse, biz jerime tölemeli bolýarys” diýip, Sulhiýa Azizowa gürrüň berýär.
Işe çagalaram, garrylaram gatnaşýar. Olar gurçuklara ýaprak berýärler we otaglary arassalaýarlar. Ulular bolsa tut şahalaryny kesip, ýaprak getirmegiň aladasynda.
Azizowa gurçugyň ideginiň seresaply bolmalydygyny, sebäbi wagtynda ýaprak berilmese, olaryň 45 minutdan soň ölýändigini aýdýar.
Ýüpekçiligiň girdejisi
Möwsümiň aýagynda maşgala, adatça, 120 kilogram ýüpek pilesini alýar. Häkimiýetler onuň her kilosyna iki dollardan töleýär. Emma daýhanlar puluň birnäçe aýlap tölenmeýän wagtynyň hem bolýandygyny aýdýrlar.
Azizowa bu agyr zähmetiň oňyn bir netijesiniň-de bardygyny belleýär. Onuň sözlerine görä, ýüpekçilikden galan tut şahalary maşgalany odun bilen üpjün edýär.
Jyzak regionynyň ýaşaýjysynyň AÝ/AR-a aýtmagyna görä, daýhanlar ekin meýdanlaryny kärendä almak ýa-da pagta çigidini almak üçin gurçuk tutmaly bolýarlar.
“Men 50 gektar ýeri kärendä alýaryn. Ýeriň her gektary üçin men dört kilo çig ýüpek pilesini tabşyrmaly bolýaryn” diýip, daýhan gürrüň berdi.
Ýüpek önümçiligi boýunça dünýäde üçünji ýerde durýan Özbegistan ýylda 25 müň tonna çig pile öndürýär. Özbegistanyň resmi habar serişdelerine görä, hasylyň 70%-i, her kilosyna 30 dollardan, Günbatar Ýewropa, Günorta Koreýa we Hytaýa eskport edilýär.


text:
Türkmenistan öz maliýe syýasatyny kämilleşdirmek boýunça öňe tarap ädim ädýändigini, önümçiligiň we ykdysadyýetde ileri tutýan ugurlarynyň maliýe üpjünçiligini artdyryp, halkara maliýe edaralary bilen işleşmegini ýaýbaňlandyrýandygyny aýdýar.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow milli manadyň dolanyşa girizilmeginiň 23-nji ýyl dönüminde eden çykyşynda Türkmenistanda milli puluň girizilmeginiň ykdysady ösüş üçin şert döredendigini nygtady.
Emma käbir synçylar türkmen manadynyň häzirki hümmetiniň milli puluň girizilen döwrüne garanda has peselendigini aýdýarlar we ýurduň häzirki ykdysady ýagdaýynyň pese gaçyp, 23 ýyl mundan ozalky derejesine golaýlandygyny belleýärler.
Azatlyk Radiosy türkmen manadynyň dolanyşa girizilmeginiň gözbaşynda duran öňki hökümet resmisi Türkmenistanyň Merkezi bankynyň öňki ýolbaşçysy Hudaýberdi Orazow bilen söhbetdeş bolup, türkmen manadynyň häzirki ýagdaýyna syn bermegi sorady.


text:
Şu gün Gürjüstanda energiýa meselesine bagyşlanylyp, ýörite regional konferensiýasy geçiriler diýlip garaşylýar.
Batumi şäherinde geçiriljek bu regional konferensiýa Gürjüstanyň prezidenti bilen birlikde Azerbaýjanyň, Polşanyň we Ukrainanyň hem prezidentleriniň gatnaşjakdyklary habar berilýär.
Bolgariýadan, Rumaniýadan, Türkmenistandan we Gazagystandan bolsa bu maslahata ýörite hökümet delegasiýalary barar diýlip garaşylýar.
Kaspi deňiz basseýninden Ýewropa bazarlaryna çykarylýan nebit esasan Gürjüstanyň üstünden tranzit edilýär.


text:
Ýekşenbe güni liwiýaly gozgalaňçylar ýörite gullugyň öňki işgäri Abdelbasset al-Megrahä garşy gaýtadan sud prosesiniň geçirilmegi üçin ony daşary ýurda ibermejekdiklerini mälim etdiler.
Milli geçiş geňeşiniň adalat ministriniň sözlerine görä, al-Megrahi öň bir gezek sud edildi we ol gaýtadan sud edilmez.
Al-Megrahiniň saglyk ýagdaýy juda ýaramaz we ol ölümiň bäri ýanynda ýatyr diýip, Birleşen Ştatlaryň CNN telekanalynyň žurnalisti habar berdi. Ol Megrahini görüpdir.
Al-Megrahi 1988-nji ýylda Şotlandiýada ýolagçy uçarynda partlama gurnanlykda aýyplanyp, türmä basylypdy we iki ýyl mundan öň azatlyga goýberildi. Onuň rak keseli bar. Ol keseliniň howpludygy üçin Şotlandiýadaky türmeden boşadyldy. Soňra ol Liwiýa dolandy.
1988-nji ýylda Şotlandiýada Birleşen Ştatlaryň uçary partladylanda 270 adam ölüpdi.