text:
2017-02-06
«Türkmenistan: altyn asyr» elektron gazeti
Türkmenistanda hünärmenleri taýýarlamagyň innowasiýa häsiýetli we köp dilli ulgamy kemala gelýär
6. Ylym we bilim ulgamy
10.01.2017
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ylmyň we bilimiň üstünliklerimiziň binýadydygyny belläp, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe innowasiýalary we iň täze tehnologiýalary ulanmak arkaly giň möçberli maksatnamalaryň hem-de meýilnamalaryň durmuşa geçirilýändigini nygtaýar. Şunda biz öňdebaryjy tejribä hem-de ylmyň gazananlaryna daýanýarys. Biz olary halk hojalyk toplumynyň ähli ulgamlaryna ornaşdyryp hem-de şeýlelikde, özümiziň ykdysady, syýasy, medeni we bilim kuwwatymyzy artdyryp, eziz Watanymyzy okgunly ösüş ýoly bilen öňe alyp barýarys.
Hut şoňa görä-de, milli ylym we bilim ulgamyny kämilleşdirmek, hususan-da, ýokary hünärli ýaş işgärleri täzeçe pikir edýän alymlaryň neslini terbiýeläp ýetişdirmek, bu ugurda halkara hyzmatdaşlygy ösdürmek döwletimiziň özgertmeler syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolup durýar.
2016-njy ýylyň 12-nji iýunynda milli senenamamyzyň şanly senesine Ylymlar gününe gabatlanyp, paýtagtymyzda «Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ylym, tehnika we innowasion tehnologiýalar» atly halkara ylmy maslahatyň geçirilmegi hem onuň aýdyň subutnamasydyr.
Maslahata türkmen alymlaryndan başga-da, 50-den gowrak ýurtdan mugallymlar we ýaş zehinler, ylmy barlaglary alyp barýan alymlar, ylmy toparlaryň wekilleri gatnaşdylar. Şol ýurtlaryň hatarynda Russiýa, Ýaponiýa, Beýik Britaniýa, Germaniýa, Italiýa, Niderlandlar, Kanada, Türkiýe, Eýran, Ysraýyl, Bolgariýa, Kongo, Azerbaýjan, Belarus, Gazagystan, Gyrgyzystan, Ermenistan, Özbegistan, Täjigistan, Latwiýa, Estoniýa, Ukraina we beýlekiler bar.
Maslahatyň açylyş dabarasy döwlet Baştutanymyzyň başlangyjy boýunça döredilen hem-de ylmy pikirleri we çözgütleri, amaly işläp taýýarlamalary hem-de olaryň önümçilige ornaşdyrylmagyny toplumlaýyn ulgama birleşdirip, ýurdumyzyň innowasion ykdysadyýetiniň, «bilimler ykdysadyýetiniň», aň-paýhas binýadynyň we ylmy-tehniki kuwwatynyň ösüşiniň esasy hereketlendiriji güýçleriniň biri bolmaga gönükdirilen Ylymlar akademiýasynyň Tehnologiýalar merkezinde geçirildi.
Çykyş edenler innowasion ykdysadyýetiň mazmuny boýunça halk hojalyk toplumynyň ähli ykdysady işleriniň we ýagdaýlarynyň hil taýdan üznüksiz täzelenip durmagyna maýa goýmak bolup durýandygyny bellediler. Ýöriteleşdirilen ýokary okuw mekdepleri, amaly maksatlara gönükdirilen ylmy-barlag edaralary, oýlanyşykly pikirleriň, teklipleriň, düýpli taslamalaryň «öndürijisi» hökmünde senagat taýdan innowasion we tehnologik merkezler şeýle ykdysadyýetiň aýrylmaz düzüm bölegi bolup durýar.
Daşary ýurtly myhmanlar TYA-nyň Tehnologiýalar merkeziniň işi, onuň netijeleriniň dürli maslahatlarda yzygiderli tanyşdyrylýan ylmy barlaglar bilen tanyşmaga hem mümkinçilik aldylar. Mysal üçin, iýun aýynyň başynda geçirilen «Ýurdumyzyň ösüşinde innowasion tehnologiýalar» atly ylmy maslahatda möhüm ugurlar boýunça ylmy işleriň netijeleri hem-de lukmançylykda we farmakologiýada, senagat ulgamynda, energetika toplumynda, ýurdumyzyň iň ýaş kosmos pudagynda, şeýle hem oba hojalygynda, gurluşykda, maglumat-aragatnaşyk ulgamynda we beýlekilerde täze usullaryň hem-de işläp taýýarlamalaryň peýdalanylyşynyň tejribesi baradaky maglumatlar seljerildi.
Dünýä ylmynyň wekilleri Türkmenistanyň ýaş alymlarynyň we talyplarynyň arasynda geçirilýän bäsleşigiň ýeňijilerine sylaglary gowşurmak dabarasyna hem gatnaşdylar. Olar eziz Watanymyzy mundan beýläk-de ösdürmäge, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe halkymyzyň abadançylygyny has-da ýokarlandyrmaga gönükdirilen ylmy hereketiň işjeň ösýändiginiň şaýatlary boldular.
Mälim bolşy ýaly, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň howandarlygynda her ýyl geçirilýän ylmy işleriň gözden geçirilişi zehinli ýaşlary alymlaryň täze neslini ýüze çykarmaga, ylmyň dürli pudaklarynda barlaglary höweslendirmäge gönükdirilendir. Bäsleşige ylmy-barlag institutlarynyň, önümçilik birleşikleriniň, ylmy-tehniki kärhanalaryň ylmy işgärleri, ýokary okuw mekdepleriniň mugallymlary we talyplary, ýörite orta okuw mekdepleriniň okuwçylary, işjeň ylmy işler bilen içgin gyzyklanýan islendik kärdäki ýaş türkmenistanlylar gatnaşdylar.
Bu abraýly bäsleşige gatnaşýanlaryň sany ýylsaýyn artýar. Eger 2015-nji ýyl ýaş zehinleriň sany 897 bolan bolsa, 2016-njy ýylda bäsleşýänleriň sany 955-e ýetdi. Olaryň 272-si alymlardyr we 683-si talyplar we okuwçylardyr. Bilermenler toparynyň garamagyna häzirki döwrüň ylmynyň möhüm ugurlarynyň altysy boýunça işläp taýýarlamalar we barlag işleri hödürlendi. Olar nanotehnologiýalar, himiýa tehnologiýasy, täze serişdeleri öwrenmek, energetika; biotehnologiýa, molekulýar biologiýa, oba hojalygy, ekologiýa we genetika; habar beriş aragatnaşyk ulgamlary, kompýuter tehnologiýasy; lukmançylyk we derman serişdelerini öndürmegiň tehnologiýalary; innowasiýa ykdysadyýeti; ynsanperwer ylymlar ýaly ugurlardyr.
Işleriň aglaba böleginiň türkmen halkynyň maddy däl medeni mirasyny, milli döwletliligiň taryhyny, taryhy-medeni ýadygärlikleri öwrenmegiň meselelerine bagyşlanandygy bellärliklidir. Ýaş alymlaryň şeýle gözlegleriniň ugurlary ýurdumyzda «Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýyly» diýlip yglan edilen 2016-njy ýylyň maksatlary we wezipeleri bilen baglylykda, has uly ähmiýete eýe boldy. Hödürlenen işleriň möhümdigine, netijeleriň iş ýüzünde ähmiýetine we ony önümçilige ornaşdyrmagyň mümkinçiliklerine, ylmy täzeçilligiň derejesine baha bermek bilen, bilermenler topary tarapyndan ýeňijiler kesgitlendi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ylmy önümçilige işjeň ornaşdyrmak babatda öňde goýan wezipeleri alymlaryň işleriniň netijelerinde aýdyň beýanyny tapýar.
Mysal üçin, Ylymlar akademiýasynyň institutlarynda hem-de Tehnologiýalar merkezinde innowasiýalary ýangyç-energetika toplumyna ornaşdyrmaga hem-de energiýa serişdelerini tygşytlamak meselelerini çözmäge gönükdirilen ylmy-barlaglar işjeň alnyp barylýar. Alymlar energiýanyň alternatiw çeşmelerini öwrenmek bilen, elektrik energiýasyny öndürmegiň, uglewodorod serişdeleriniň ýataklaryny çaklamagyň, gözlemegiň, işläp geçmegiň, çykarmagyň we ulanmagyň täze tehnologiýalaryny döredýärler hem-de ýangyjy elektrik we ýylylyk energiýasyna öwürmek boýunça ylmy barlaglary alyp barýarlar.
Türkmen hünärmenleri Koreýa Respublikasyndan kärdeşleri bilen hyzmatdaşlykda tejribe Gün elektrik stansiýasyny gurnadylar. Bu modulyň tapgyrlaýyn synaglary ýurdumyzda Gün energiýasyny ösdürmek boýunça geljegi uly taslamalary seljermek üçin zerur bolan maglumatlary almaga mümkinçilik berer.
Ýene-de bir mysal ýurdumyzyň alymlary tarapyndan süýt we süýt önümlerinde bruselýoz keselini barlamak, şeýle hem bruselýoza garşy täze sanjym dermanyny döretmek üçin emele getirilen täze antigeni ulanmak boýunça gollanma iş ýüzünde peýdalanmak üçin Döwlet weterinariýa gullugy tarapyndan tassyklandy hem-de önümçilige ornaşdyrylmaga teklip edildi.
Ylymlar akademiýasynyň alymlary tarapyndan Paryzdepe ýadygärligi barada makalalar ýygyndysy hem taýýarlanyldy. Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynda ony öwrenmegiň wajypdygyna hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzyň ylmy jemgyýetçiliginiň ünsüni çekdi. Paryzdepede bu gadymy şäheriň maddy medeniýeti barada täze maglumatlary ýüze çykarýan gazuw-agtaryş işleri dowam edýär. Täze neşire öwrenilýän ýadygärligiň töwereklerinde ýerleşen ilatly ýerlerde ylmy-barlag toparlary tarapyndan ýygnalan etnografiýa maglumatlary hem girizildi.
Şeýle hem Daşoguz welaýatynyň Köneürgenç we Görogly etraplaryna öten zamanlarda dürli hünärleriň ösüş taryhyny, geçen asyrlaryň ussatlarynyň miraslaryny öwrenmek maksady bilen, ylmy toparlaryň işi guraldy.
Beýik Ýüpek ýolunyň ugrundaky ýadygärlikleri öwrenmek boýunça işler hem dowam edýär. Olaryň jemi 70-si (Ahal welaýatynda 9, Balkan welaýatynda 17, Mary welaýatynda 8, Daşoguz welaýatynda 11, Lebap welaýatynda 25) hasaba alyndy.
Umuman, halkymyzyň medeni baýlygyny öwrenmek we wagyz etmek ulgamynda ägirt uly işler geçirildi. Edilmeli işler has-da köp. Şol sanda 2015-2020-nji ýyllar üçin milli maddy däl medeni mirasy toplamak, barlamak we gorap saklamak boýunça tassyklanan döwlet maksatnamasynyň çäklerinde amala aşyrylmaly işler köpdür.
Döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda «Türkmen diliniň düşündirişli sözlügi» hem-de «Türkmen diliniň orfografik sözlügi» neşir edildi. Bu ylmy neşirler alymlar, mugallymlar, talyplar, döredijilik işgärleri üçin häzirki zaman türkmen dilini, onuň dil baýlygyny öwrenmekde gymmatly gollanma öwrüldi.
Türkmenistanda amala aşyrylýan bilim syýasatynyň esasy maksady bilimiň hemmeler üçin elýeterliligini üpjün etmekden, ýurdumyzyň her bir raýatynyň özüniň ukybyny we zehinini doly ýüze çykaryp bilmegi üçin oňaýly şertleri döretmekden ybaratdyr.
Kabul edilen döwlet maksatnamalarynyň çäklerinde eziz Watanymyzyň ähli künjeklerinde çagalar baglarynyň, orta we ýörite okuw mekdepleriniň binalarynyň gurluşygy dowam edýär. Bilim ulgamynyň yzygiderli döwrebaplaşdyrylmagy irki döwürde çagalaryň ukyp-başarnygyny ýüze çykarmaga hem-de ösdürmäge, geljek ýyllarda çagalardan ýokary hünärli işgärleri taýýarlamak üçin milli mugallymçylygyň baý tejribesine daýanyp, olary göwnejaý terbiýelemäge mümkinçilik berýär.
Täze okuw ýylynyň başynda Bilimler we talyp ýaşlar gününde ýurdumyzyň birinji synp okuwçylarynyň ählisi hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň adyndan ajaýyp sowgady şahsy kompýuteri aldylar.
«Elektron kömekçileri» ulanmak arkaly mekdep maksatnamasyny özleşdirmegi dowam edýän birinji we ikinji synp okuwçylary üçin ýörite multimediýa gollanmalary taýýarlanyldy. Interaktiw multimediýa görnüşinde sapaklary geçirmek babatda şu ýyllarda toplanan iş tejribesi ýaş türkmenistanlylaryň okuwa gyzyklanmasynyň barha artýandygyny görkezdi. Şunuň netijesinde, bilimiň hili hem ýokarlandy.
Bilim edaralarynyň okuw-gollanma üpjünçiligini gowulandyrmak, şol sanda döwrebap okuw kitaplaryny hem-de gollanmalaryny çap etmek boýunça uly işler geçirildi. Şol okuw kitaplaryny hem-de gollanmalary taýýarlamaga diňe bir mekdepleriň mugallymlary däl, eýsem, Bilim ministrliginiň esasy hünärmenleri, ýokary okuw mekdepleriniň professor-mugallymlar düzümi, Ylymlar akademiýasynyň işgärleri hem işjeň gatnaşýarlar. Döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow olaryň öňünde möhüm wezipeleri goýup, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe häzirki zaman mekdebi bu diňe bir ýokary bilimli, sazlaşykly ösen ýaşlary taýýarlamak üçin okuw binýady bolmak bilen çäklenmän, eýsem, milletiň intellektual kuwwatyndan netijeli peýdalanmak üçin esasdyr diýip nygtaýar.
Bilim ulgamynyň hil taýdan döwrebaplaşdyrylmagy bilen, mekdepleriň gün tertibine hem möhüm täzelikler girizildi. Olara esasy dersler bilen birlikde ykdysadyýetiň esaslary, Türkmenistanyň medeni mirasy, dünýä medeniýeti, modelirlemek we grafika, maglumat-kommunikasiýa we innowasion tehnologiýalar ýaly sapaklar girizildi. Milli ykdysadyýetimiziň dürli pudaklary üçin ýokary hünärli işgärleri taýýarlamak baradaky wezipeler ýurdumyzda himiýany, biologiýany we beýleki sapaklary çuňňur öwrenmäge gönükdirilen ýöriteleşdirilen orta mekdepleriň döredilmegini şertlendirdi.
Mekdep okuwçylary tarapyndan öwrenilýän daşary ýurt dilleriniň gerimini giňeltmek baradaky çözgüt bu ugurdaky nobatdaky möhüm ädim boldy. Bu çözgüt bolsa, köpugurly halkara hyzmatdaşlygyň çäginiň giňelmegi nazara alnyp, kabul edildi. Iňlis, fransuz, nemes, ýapon dillerini çuňňur öwredýän okuw mekdepleri üstünlikli hereket edýär.
Türkmen mekdep okuwçylarynyň dürli dersler boýunça geçirilýän abraýly halkara olimpiadalarda gazanýan üstünlikleri bilim ulgamynda amala aşyrylýan özgertmeleriň aýdyň netijeleriniň biridir. Diňe 2015-2016-njy okuw ýylynyň dowamynda zehinli ýaşlarymyz Gazagystanda geçirilen 12-nji Halkara olimpiadasynda, ABŞ-nyň Hýuston şäherinde geçirilen Durnukly ösüş boýunça halkara taslama olimpiadasynda, Russiýada guralan Himiýa boýunça 50-nji halkara Mendeleýew olimpiadasynda, Gruziýanyň Tbilisi şäherinde geçirilen ýaş alymlaryň we oýlap tapyjylaryň IYIPO 2016 halkara olimpiadasynda, Belarusuň Gomel şäherinde geçirilen Teoretiki mehanika boýunça halkara olimpiadasynda we beýleki bäsleşiklerde 51 medala, şol sanda 14 altyn, 14 kümüş we 23 bürünç medala mynasyp boldular.
2016-njy ýylda ýurdumyzyň ýokary okuw mekdeplerine talyplaryň 7 müň 256-sy kabul edildi, munuň özi 2015-nji ýyldakydan 128 talyp köpdür.
2016-njy ýylyň 1-nji sentýabrynda Aşgabatda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda täze ýokary okuw mekdebiniň Oguz han adyndaky Inžener-tehnologiýalar uniwersitetiniň açylmagy aýratyn ähmiýetli waka boldy.
Döwlet Baştutanymyzyň başlangyjy boýunça ýokary hünärli hünärmenleri taýýarlamak ulgamynda bu ýokary okuw mekdebiniň döredilmegi ýurdumyzyň milli ykdysadyýetiniň hem-de innowasion ulgamynyň ösüşiniň ileri tutulýan ugurlaryny şöhlelendirýär we döwletimiziň, ylmyň hem-de işewürligiň netijeli gatnaşyklary bilen bagly wezipeleri çözmäge ýardam edýär.
Inžener-tehnologiýalar uniwersitetiniň binalar toplumynyň umumy meýdany 12 gektara barabardyr. Ol özüne 5 gatly baş binany, iki okuw binasyny hem-de ylmy-barlag merkezi birleşdirýär. 185 otagdan ybarat bolan ýokary okuw mekdebinde talyplaryň birbada 3 müňüsiniň okamagy üçin ähli şertler döredildi.
Täze uniwersitetde 5 fakultet, 15 kafedra hereket edýär. Bu ýerde talyplar materiallary öwrenmek we täze materiallaryň tehnologiýasy, nanomateriallar, himiýa tehnologiýasy, biotehnologiýa, maglumat ulgamlary we tehnologiýalar, awtomatlaşdyrmak we dolandyryş, mehatronika we robot tehnikasy, innowatika ýaly ugurlar boýunça döwrebap bilim alýarlar.
Ýokary okuw mekdebinde bakalawriat, magistratura we doktorantura maksatnamalary boýunça döwrebap okuw ulgamy ornaşdyryldy.
Okuwyň birinji ýylynda iňlis we ýapon dillerini çuňňur öwrenmek boýunça sapaklar geçirilýär. Soňky ýyllarda sapaklar diňe şu dillerde geçiriler. Ylmyň ýöriteleşdirilen ugurlaryny seçip alan zehinli talyplar bolsa okuwyny Ýaponiýanyň uniwersitetlerinde dowam ederler.
Täze binalar toplumynda mejlisler we maslahat zallary, ýörite kitaphana we okalga zaly bar. Uniwersitetiň ýöriteleşdirilen otaglarynda hem-de kafedralarynda professor-mugallymlar düzüminiň netijeli işlemegi, ylym bilen meşgullanmak üçin ähli mümkinçilikler bar. Daşdan gelen talyplar üçin 1 müň 200 orunlyk umumy ýaşaýyş jaýy hem-de sport-sagaldyş toplumy göz öňünde tutuldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow açylyş dabarasynda çykyş edip, ylmyň we bilimiň her bir döwletiň ösmegi üçin egsilmez güýçdügini aýtdy. Şoňa görä-de, biziň talyp ýaşlarymyz eziz Watanymyzy bilimler mekanyna öwrülmäge gönükdirilen giň möçberli işlere mynasyp goşant goşmalydyrlar.
Nusgawy bilimiň hem-de geljegiň IT-tehnologiýalarynyň däplerini birleşdiren Oguz han adyndaky Inžener-tehnologiýalar uniwersitetiniň düzüminde ýurdumyzyň ykdysady, bilim, senagat kuwwatyny ýokarlandyrmak üçin zerur bolan ugurlar we hünärler girizildi.
Mysal üçin, himiýa we nanotehnologiýalar fakultetinde nanohimiýadaky, elektronikadaky, biolukmançylykdaky tehnologiýalara, ýerli tebigy çig mal esasynda täze serişdeleri işläp taýýarlamaga esasy üns berilýär. Biotehnologiýalar we ekologiýa fakultetinde genomikany, amaly immunologiýany, farmasewtikany, gen inženeriýasyny, öýjükleri köpeltmegiň usullaryny we tehnikasyny, DNK-ny dikeltmegi we beýleki ugurlary öwrenýärler.
Kompýuter ylymlary we maglumat tehnologiýalary fakultetiniň okuw maksatnamasynyň esasyny maglumat nazaryýetleri, kibernetika, kompýuter ulgamlary we maglumat inženeriýasy düzdi. Awtomatika we elektronika fakulteti ýokary hünärli inženerleri, robot tehniklerini, elektronika boýunça hünärmenleri we beýlekileri taýýarlar.
Innowasiýalaryň ykdysadyýeti fakultetiniň amaly ugurly okuwlary innowasion işler we ylmy taslamalaryň täjirleşdirilmegi, marketingiň esasy ýörelgelerini hem-de başarnyklaryny, innowasion önümleri we taslamalary işläp taýýarlamagy, şeýle hem meýilleşdirmegiň esaslaryny we işewürligi alyp barmagyň hukuk ýagdaýlaryny öwretmek ulgamynda talyplaryň biliminiň kemala getirilmegine gönükdirilendir.
Uniwersitet şäherjigine Ylmy-barlag merkezi, Dil öwreniş merkezi hem-de dersleri çuňňur öwrenmek üçin dürli dillerdäki edebiýat gaznasy bolan kitaphana girýär. Mundan başga-da, ýokary okuw mekdebinde elektron kitaphanasy bar.
Okuw geçmek üçin dil saýlamagyň esasy ugurlarynyň arasynda tehnologik hem-de maglumat ugurlary bar. Tehnologiýalar ulgamynda häzirki zaman işläp taýýarlamalaryň köpüsi, şol sanda Internet iňlis dilli ýurtlarda döredilendir. Möçberi we mazmuny boýunça ylmy neşirleriň, okuw we çeper edebiýatlaryň, filmleriň we sazlaryň örän köp sanlysy iňlis dilinde çykarylýar. Dünýäniň iri uniwersitetleriniň ählisi iňlis dilli ýurtlarda ýerleşýär. Iri habarlar agentlikleri işlerinde, ilkinji nobatda, iňlis dilini peýdalanýar. Bir söz bilen aýdylanda, soňsuz häzirki zaman hünärmenine, aýratyn-da, işiň ylym, tehnologiýa ulgamlarynda ýa-da halkara hünär aragatnaşyklary zerur bolan ugurlarda meşgullanýan hünärmene, iňlis dilini bilmezden, häzirki wagtda işlerini üstünlikli guramak kyndyr.
Ýapon dili barada aýdylanda bolsa, munuň özi ykdysadyýetde bolşy ýaly, bilim ugry boýunça-da Türkmenistanyň hem-de ýokary tehnologiýalar babatda hemişe öňdebaryjy bolan Günüň dogýan ýurdunyň uzak möhletleýin hyzmatdaşlygynyň meýilnamasy bilen şertlenendir. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow şol hyzmatdaşlygy ösdürmäge aýratyn üns berýär. Ýapon dilini öwrenmek beýlekilere elýeterli bolmadyk maglumatlaryň ägirt uly giňişligine ýol açýar. ABŞ-dan soň, Ýaponiýa iri kompaniýalaryň sany boýunça ikinji orny eýeleýär. Mundan başga-da, Internetde ýapon dili iňlis we hytaý dilinden soň iň meşhurydyr.
Oguz han adyndaky Inžener-tehnologiýalar uniwersitetinde hünärleriň hem-de okuw dersleriniň ýurdumyz üçin täze dili göz öňünde tutulyp, bu ugurlar boýunça okatmaga meşhur ýapon professorlary we alymlary çagyrylýar. Ýokary okuw mekdebinde Ýaponiýa tarapyndan guramaçylyk işlerini Sukuba şäheriniň uniwersiteti öz üstüne aldy.
Uniwersitetiň ýanynda umumybilim berýän orta mekdep hem açyldy. Onuň maksatnamasyna daşary ýurt dili hökmünde ýapon dili hem girizildi.
Şeýle mekdepler ýurdumyzyň welaýatlarynda-da açyldy. Şunuň ýaly mekdepleriň sany Türkmenistanda eýýäm on ikä ýetdi.
1-nji sentýabrda, tutuş ýurdumyzda Bilimler we talyp ýaşlar gününiň giňden bellenilýän gününde welaýatlaryň ýaşaýjylary hem bu baýramçylygy giň gerimli dabaralar bilen garşyladylar. Şol gün täze orta mekdepleriň we mekdep ýaşyna çenli edaralaryň birnäçesi ulanmaga berildi.
Türkmen paýtagtynda Köşi we Parahat 7/1 ýaşaýyş toplumlarynda her biri 500 orunlyk umumybilim berýän mekdepleriň hem-de Ruhabat etrabynda 1200 orunlyk mekdebiň açylyş dabaralary hakyky baýramçylyga öwrüldi.
Ajaýyp Gökdere jülgesinde hem-de «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda ýerleşýän çagalar dynç alyş we sagaldyş merkezleriniň hem sany ýylsaýyn artýar. Şeýle merkezler ýurdumyzyň welaýatlarynda-da guruldy.
25-nji maýda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Balkan welaýatynyň Serdar şäherinde gurlan «Dürdäne» atly çagalar sagaldyş we dynç alyş merkeziniň açylyş dabarasyna gatnaşdy.
5 müň inedördül metr meýdanda ýerleşen hem-de her çalşykda ýaş türkmenistanlylaryň 300-sini kabul etmäge niýetlenen täze şypahana desga çagalaryň oňat dynç almagy babatda ähli talaplara laýyklykda guruldy.
Ýarym aýlaw görnüşindäki esasy iki gatly bina özüne ýatylýan otaglaryň 58-sini birleşdirýär. Bu ýerde oýunlary oýnamak hem-de çagalaryň döredijilik ösüşini üpjün etmek üçin ähli şertler döredildi. Döwrebap tehnikalar bilen üpjün edilen okuw hem-de kompýuter otaglary, 66 orunlyk kinozal we 270 orunlyk mejlisler zaly, çagalar üçin döwrebap awtomatlar bilen üpjün edilen oýun zaly, fitnes-zal, okalga zaly, kitaphana hem-de lukmanlar üçin niýetlenen otaglar ýerleşýär.
Naharhanada hem ajaýyp şertler döredilipdir. Onuň binasynda 300 orunlyk naharhana zaly, ähli şertler döredilen aşhana zolagy ýerleşýär. Dürli köpçülikleýin medeni çäreler hem-de dabaralar üçin merkezde amfiteatr göz öňünde tutulandyr.
Çagalar dynç alyş we sagaldyş merkeziniň açyk meýdançasynda ini 17,4 we uzynlygy 32,2 metre barabar bolan tomusky suwda ýüzülýän howuz, futbol, basketbol oýnamak üçin sport meýdançalary hem-de tennis korty we ýörite dynç alynýan ýerler bar.
Täze okuw mekdepleriniň hem-de mekdep ýaşyna çenli çagalar edaralarynyň açylmagy Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Türkmenistanda çagalaryň mynasyp terbiýelenmegine hem-de ösmegine uly üns berilýändiginiň nobatdaky subutnamasyna öwrüldi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen, ýurdumyzyň ähli welaýatlarynda mümkinçiligi çäkli çagalar üçin hem sagaldyş we bilim-terbiýeçilik toplumlarynyň gurulmagyny göz öňünde tutýan iri durmuş maksatly taslamanyň amala aşyrylandygyny aýratyn bellemelidiris.
Orta hünär bilimi hem ýurdumyzyň bilim ulgamynyň ösüşiniň möhüm ugurlarynyň biri bolup durýar. 2016-njy ýylda Türkmenistanyň orta hünär okuw mekdepleriniň 42-si ministrlikleriň, pudak edaralarynyň, kärhanalaryň we guramalaryň buýurmalaryna laýyklykda, ýaşlaryň 8 müň 385-sini okuwa kabul etdi.
Türkmen ýaşlarynyň daşary ýurtlarda bilim alýan okuw mekdepleriniň gerimi hem barha giňelýär. Ýurdumyzyň ýaşlaryny okatmak işi Bilim ministrliginiň, pudaklaýyn ministrlikleriň we pudak edaralarynyň ugry boýunça gazanylan hökümetara ylalaşyklarynyň esasynda amala aşyrylýar.
2016-2017-nji okuw ýylynda türkmenistanly ýigitleriň we gyzlaryň müňlerçesi Russiýanyň, Belarusuň, Hytaýyň, Malaýziýanyň, Rumyniýanyň, Türkiýäniň, Horwatiýanyň we beýleki döwletleriň abraýly ýokary okuw mekdepleriniň talyplary boldular.
Döwlet Baştutanymyzyň bu ulgamda halkara gatnaşyklary ep-esli işjeňleşdirmek baradaky başlangyjy bilimiň hilini ýokarlandyrmakda möhüm orun eýeledi munuň özi özboluşly «aň-paýhas diplomatiýasydyr», dürli ýurtlaryň we halklaryň bilim hem-de ylym ulgamlarynyň arasyndaky baglanyşdyryjy halkadyr, ikitaraplaýyn we köptaraplaýyn gatnaşyklaryň häzirki döwürde we geljegine ygtybarly ynsanperwerlik «köprüsidir». Hut bilim ulgamy häzirki döwürde birek-birege ýakynlaşmagyň hil taýdan täze derejesini görkezýär: bilimleriň, tehnologiýalaryň intellektual we döredijilik serişdeleriniň işjeň dolanyşygynyň täze eýýamy başlanýar.
Hormatly Prezidentimiziň belleýşi ýaly, häzirki döwürde ýokary hilli bilim we seçip alan hünärini almak, şol sanda beýleki ýurtlaryň ýokary okuw mekdeplerinde okamak üçin ýaş nesle ähli mümkinçilikler döredilýär. Raýatlarymyzyň alan döwrebap bilimleri ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň pudaklarynda iş ýüzünde ulanylmalydyr. Häzirki wagtda şol pudaklarda öňdebaryjy tehnologiýalary we innowasiýalary işjeň ornaşdyrmaga gönükdirilen giň möçberli özgertmeler maksatnamalary durmuşa geçirilýär.
Iň täze bilim usullaryny we maglumat tehnologiýalaryny özleşdirýän mugallymlaryň hem hünäri ýokarlandyrylýar, ýurdumyzyň hem-de daşary ýurtlaryň okuw mekdepleriniň arasynda halkara gatnaşyklary ösdürilýär. Türkmenistan Ýewropanyň, Aziýanyň, Amerikanyň abraýly bilim we ylym merkezleri bilen ysnyşykly gatnaşyklar ýola goýup, şol döwletlerde öz talyplarynyň sanynyň ep-esli artdyrylmagyny gazandy, halkara ylmy barlaglara, ýokary okuw mekdepleriniň arasyndaky özara alyşmalara hem-de akademiki maglumat ulgamyny ösdürmäge gatnaşmagynyň çägini giňeltdi.
Ýurdumyz bilim ulgamyna dünýä standartlaryny ornaşdyryp, ynsanperwer ulgamda BMG, Ýewropa Bileleşigi bilen gatnaşyklary ösdürýär. «TEMPUS-TASIS» we beýlekiler ýaly Halkara bilim beriş maksatnamalarynyň çäklerinde dürli taslamalary durmuşa geçirmek ýurdumyzyň ýokary okuw mekdepleriniň hem-de dünýäniň esasy ylym-bilim merkezleriniň arasynda netijeli gatnaşyklary ýola goýmagyň aýdyň subutnamasy bolup durýar. Türkmenistanyň çäginde hereket edýän ÝUNISEF, UNFPA, UNDP, ÝUNESKO ýaly halkara guramalary bilen bilelikde iş alnyp barylýar. ABŞ-nyň FLEX, şeýle hem IREX, TEA we beýleki maksatnamalary bilen netijeli hyzmatdaşlyk edilýär.
Şunuň bilen birlikde, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň durmuşa geçirýän «Açyk gapylar» syýasaty hem-de milli bilim ulgamynyň ýokary ösüş derejesi daşary ýurtly talyplar we mugallymlar üçin Türkmenistanyň özüne çekijiligini şertlendirýär. Häzirki wagtda Türkmenistanyň ýokary okuw mekdepleriniň talyplaryna daşary ýurt dillerini öwretmek üçin daşary ýurtly hünärmenler çagyrylýar.
Biziň ýurdumyzda dürli halkara maslahatlaryň geçirilmegi, Türkmenistanyň mugallymlarynyň hem-de okuwçy ýaşlaryň iri halkara çärelere, bäsleşiklere we olimpiadalara yzygiderli gatnaşmagy halklaryň arasyndaky netijeli hyzmatdaşlygy we özara düşünişmegi ösdürmegiň möhüm şertidir.
Ykdysady taýdan ösen ýurtlaryň bir tarapdan, düýpli we amaly ylmy-barlaglary geçirmek ulgamynda öňdeligi eýelemäge çalyşmagy, beýleki tarapdan bolsa, ylmy barlaglaryň netijelerini önümçilige ornaşdyrmagyň depginlerini güýçlendirmäge ymtylmagy häzirki zaman umumydünýä ylmy-tehniki ösüşiniň özboluşly aýratynlygy bolup durýar. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyzyň başlangyjy bilen, ýurdumyzyň häzirki zaman ylmynyň işjeň ösdürilmegi ýurdumyzy innowasion tehnologiýalary işläp taýýarlaýjy döwletleriň hataryna çykarmak bilen çäklenmän, eýsem, durmuş-ykdysady ösüş babatda uly ähmiýete eýe bolýar.
Ylym ulgamyny döwlet tarapyndan goldamagyň gerimi ýylsaýyn giňelýär, geljegi uly ylmy-barlaglary, tejribe-synag we tehnologik işläp taýýarlamalary maliýeleşdirmek gowulanýar. Ýurdumyzda ylmy barlaglaryň, toplumlaýyn ylmy işleriň giňeldilmegi üçin ähli şertler döredilýär. Şol işleriň netijeleri bolsa tejribede giňden ulanylýar. Ylym edaralarynyň we ýokary okuw mekdepleriniň maddy-enjamlaýyn binýady berkidilýär, olaryň işine iň täze maglumat-aragatnaşyk tehnologiýalary giňden ornaşdyrylýar, şol sanda Internet hem-de elektron kitaphanalar arkaly dünýäniň maglumatlar binýadyna ýokary tizlikli elýeterlilik üpjün edilýär.
Türkmen ýaşlarynyň uly ylym bilen meşgullanmaga höwesi hem-de ymtylmasy ýokarlanýar, ylmy-barlaglar bilen meşgullanmaga isleg bildirýänleriň sany artýar. Diýmek, ylmy-tehniki ösüşe saldamly goşant goşýan ýaş türkmen alymlarynyň we hünärmenleriniň täze neslini kemala getirmek üçin ähli şertler döreýär.
Şeýlelikde, 2016-njy ýylda ylym hem-de bilim ulgamlarynda bolup geçen möhüm wakalar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň döwletimiziň we jemgyýetimiziň ösüşine kuwwatly itergi bermek, ýurdumyzy ösüşiň täze belent sepgitlerine çykarmak maksady bilen durmuşa geçirýän giň möçberli özgertmeleriň üstünlige beslenýändigine şaýatlyk edýär.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi


c: text/html

text:
28.01.2018. Norwegiýada 2040-njy ýyla çenli elektrik energiýasy bilen işleýän uçarlary taýýarlamak maksat edinilýär. Bu ýurduň aeroportlarynyň “Avinor” döwlet operatory ilkinji bolup, howa gämilerini elektrik energiýasyna geçirer.
“Avinor”-yň ýolbaşçysy Dag Folk-Petersen elektrik energiýasy bilen herekete getirilýän uçarlaryň adaty ýolagçy gatnadýan “howa gämileriniň” ornuny tutup biljekdigini aýdýar. “Biz dowamlylygy 1,5 sagatdan geçmeýän ugurlara elektrik energiýasy arkaly herekete getirilýän “howa gämilerini” ulanyp bileris” diýip, Dag Folk-Petersen belleýär. Şu taslama laýyklykda elektrouçarlar ýurduň içindäki ähli ugurlarda, şeýle-de goňşy Skandinaw döwletleriniň paýtagtlaryna guralýan ugurlarda ulanmak göz öňünde tutulýar.
“Avinor” 2025-nji ýylda 19 ýolagçy orunlyk kiçi elektrouçarlarynda täjirçilik maksatly synag uçuşlaryny amala aşyrmak isleýär. Uçarlary elektrik energiýasyna dolulygyna geçirmek üçin bioýangyç we gibrid hereketlendirijileri ýaly tehnologiýalardan peýdalanmalydygy nygtalýar.
Täze taslama boýunça ediljek işler durmuşa geçirilen halatynda daşky gurşawy goramak işine goşant goşular, şeýle-de awiakompaniýalaryň harajatlary tygşytlanar.
Norwegiýanyň ýurtdaky elektromobilleriň sany boýunça dünýäde 1-nji orny eýeleýändigini aýtmak gerek. Munuň özi norwegiýalylaryň ekologiýa taýdan arassa energiýa babatdaky taslamalarynyň durmuşa geçmek mümkinçiliginiň ýokarydygyny aňladýar.
Materialy “www.orient.tm” saýtynyň maglumatlary esasynda taýýarlan Goçmyrat ORAZBERDIÝEW, žurnalist

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmenistanyň futbol çempionatynyň kümüş medalynyň eýesi “Ahal” toparynyň AFK kubogynyň saýlama tapgyryndaky garşydaşy Bişkegiň “Dordoýy” Türkiýede geçiren okuw-türgenleşik ýygnanyşygyny tamamlady — diýip, TFF-niň resmi saýty habar berýär.
17-nji ýanwarda “Dordoý” Russiýanyň Birinji ligasynyň wekili Kursk şäheriniň “Awangard” topary bilen duşuşdy. Antalýanyň “Emirhan” stadionynda geçirilen duşuşyk 1:1 hasabynda deňlikde tamamlandy.
“Dordoý” futbol klubunyň metbugat-gullugynyň habar bermegine görä, oýnuň 10-njy minutynda kelle urgusy bilen Alşin “Awangardy” öňe saýlady. Hasaby deňlemek üçin eden hüjümleriniň netijesinde gyrgyz toparyna diňe oýnuň soňunda tapawutlanmak başartdy. Azim Azarowyň gyradan jerime meýdançasyna geçiren topuna ilki bolup Aziz Sydykow ýetişmegi başardy. Netijede duşuşyk 1:1 hasabynda tamamlandy.
Şeýlelikde, “Dordoý” iki hepdelik okuw-türgenleşik ýygnanyşygyny tamamlap, 18-nji ýanwarda Antalýa-Stambul-Bişkek ugry boýunça Bişkege geldi.
Ýeri gelende aýtsak, “Dordoý” özüniň nobatdaky duşuşygynda AFK kubogynyň saýlama tapgyrynyň çäginde 23-nji ýanwarda “Ahaly” kabul eder. Bu duşuşyk “Dordoýyň” stadionynda 15:00-da başlanar.
Bu iki toparyň arasyndaky jogap duşuşygy bolsa 30-njy ýanwarda Balkanabat şäheriniň “Sport toplumy” stadionynda geçiriler.


text:
19 Haziran 2015 Cuma
Süleýman Demirel Soňky Ýoluna Ugradylýar
Türkiýäniň 9-njy Prezidenti Süleýman Demirel soňky ýoluna ugradylýar.
Demireliň tabydy ilki Güwen hassahanasyndan alnyp Güniz köçesinde ýerleşýän öýüne getirildi.
Demireliň tabydy öýüniň öňünde maşgala agzalary, syýasy durmuşynda özüne ýoldaşlyk eden egindeşleri tarapyndan garşylandy.
Demirel üçün ol ýerde hatyralama çäresi geçirildi.
Güniz köçesindäki çäre 1 minut hormatly dymyşlyk edilmegi bilen başlady.
Hatyralama çäresinde söz sözlän Demireliň lukmany we kömekçisi Aýlin Jesur “15 ýyl birlikde ýaşan öýümizde sizden köp zat öwrendim” diýdi.
TBMM-niň ozalky başlygy we ozalky Daşary işler ministri Hikmet Çetin hem “Siz 20-njy asyryň ikinji ýarymynda esasy rol oýnan döwlet adamy we syýsatçydyňyz. Ömrüňizi halkymyza bagyşladyňyz. Demokratiýa we hukuk meselesinde asla egilşik etmediňiz” diýdi.
Ozalky Içeri işler ministri Ismet Sezgin bolsa Demireliň ýogalmagyna çuňňur gynanç bildirdi.
Sezgin “Demirel diýmek Güniz köçe diýmekdir. Güniz köçesi diýmek bolsa uly göreşiň, demokratiýanyň we Respublikanyň gymmatlyklaryna bolan tabynlygyň salgysydyr, syýasatyň kalbydyr” diýip belledi.
Çykyşlardan soň Gurhan okaldy we doga edildi.
Merhum lideriň tabydy ömrüni geçiren Güniz köçesinden alnyp TBMM-ne alnyp gidildi.
Türkiýäniň 9-njy Prezidenti Süleýman Demirel üçin TBMM-de “milli jynaza”geçirildi.
Jynaza Türkiýeden we daşary ýurtlardan ýokary derejeli ýolbaşçylar gatnaşdy.
Jynaza Prezident R. T. Erdogan, Mejlisiň başlygy Jemil Çiçek, Premýer ministr Ahmet Dawutogly, Baş ştabyň başlygy goşun generaly Nejdet Özel, Respublikan halk partiýasynyň başlygy Kemal Kylyçdarogly, Türkiýe Respublikasynyň 11-nji Prezidenti Abdulla Gül, Milletçi hereket partiýasynyň başlygy Dewlet Bahçeli bilen birlikde halk deputatlary, şeýle hemTürkiýäniň ozalky Premýer ministrlerinden Tansu çiller bilen birlikde Demireliň egindeşi ozalky İçeri işler ministri İsmet Sezgin gatnaşdy.
Jynaza DKTR-nyň Prezidenti Mustafa Akynjy bilen daşary ýurtlardan gelen wekiller hem gatnaşdy.
Mejlisde geçirlen çäreden soň Süleýman Demireliň tabydy Kojatepe metjidine alnyp gidildi.
Süleýman Demireliň tabydy Kojatepe metjidinde okaljak jynaza namazyndan soň dogduk diýary Isparta şäherine ugradylar.
Demirel Isparta Islamköýde jaýlanar.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Türkmen häkimiýetleri Aşgabadyň awtoduralgalaryndan sähel könelişen, ýagny motoryndan ýag damýan awtoulaglary çykaryp başladylar. Bu waka türkmen remsileriniň ýurtda gara reňkli awtomobillere garşy görýän çärelerini güýçlendiren mahalyna gabat geldi.
Azatlyk Radiosynyň paýtagtdaky çeşmeleriniň tassyklamagyna görä, 22-nji ýanwarda Aşgabadyň şäher we etrap häkimlikleriniň ýokary derejeli ýolbaşçylary paýtagtdaky tölegli awtoduralgalara aýlanyp, olaryň jogapkär resmilerine matoryndan ýag damýan ulaglary indi duralga almazlygy tabşyrdylar.
“[häkimlikleriň işgärleri] awtoduralganyň işgärlerine ‘maşynlardan ýag daman ýerleri himikatlar bilen ýuwuň, ýag damandygy görünmesin” diýip görkezme berdiler hem-de olara şu barlaglaryň yzygiderli dowam etjekdigi aýtdylar. Eger anti-freez ýa-da ulagyň motoryndan ýag daman bolsa, onda awtoduralganyň işgärleriniň administratiw jogapkärçiligine çekiljekdigi, olara jerime salynjakdygy we bu ýagdaý iki-üç gezek gaýtalansa, onda jerimäniň has uly möçberde boljakdygy we özleriniň-de işden boşadyljakdygy berkden-berk duýduryldy” diýip, Aşgabatda ýaşaýan ýazyjy we synçy Amanmyrat Bugaýew paýtagtdaky awtoduralga işgärleriniň we ulag eýeleriniň ençemesine salgylanyp gürrüň berdi.
Azatlygyň ýerli çeşmeleri bilen söhbetdeş bolan könelişen awtoulag eýeleriniň ençemesi ulaglary tölegli awtoduralgalardan başga ýerde goýmagyň gadagandygyny aýdyp, özleriniň çykgynsyz ýagdaýlary başdan geçirýändiklerini aýdýarlar.
“Könelişen awtoulag eýeleriniň köpüsi kireý edýän ýa-da bar gazananjasy bilen ulag alan raýatlardyr. Ýagny maddy ýagdaýy ýeter-ýetmez adamlar. Häzir ýag damýan maşynlary bejertmek azyndan 3000 manada durýar. Şäheriň köçelerinde ulaglaram goýup bolmaýar. Şonuň üçin indi maşynlarymyzy şäheriň gyrak-bujagyna, ýagny polisiýa işgärleriniň aýlanmaýan ýerlerine, meselem, Hitrowka sebitindäki tanyş-bilişlerimiziň howlusynda goýýarys. Ulaglarymyzy soňy bilen sataýmasak, alajymyz ýok” diýip, özüni Goçmyrat diýip tanyşdyran aşgabatly ýaşaýjy aýtdy.
Ýerli synçylaryň we awtoulag eýeleriniň ençemesi şäherdäki ulaglaryň azyndan 50%-niň indi 15-20 ýyl bäri ulanyşdadygyny aýdyp, bu çäräni häkimiýetleriň könelişen maşynlary paýtagtdan çykarmak üçin edýän tagallasy diýip düşündirýärler.
Şol bir wagtda, bu çäräniň sebäpleri barada ne türkmen häkimiýetleri, ne-de media serişdeleri tarapyndan ilat köpçüligine düşündiriş ýa-da maglumat berilýär.
Ýatlap geçsek, bu türkmen häkimiýetleri tarapyndan hususy awtoulag eýelerine garşy alnyp barylýan ilkinji gadagançylyk däl. Dekabr aýynyň aýagynda we ýanwar aýynyň başynda paýtagtda we ýurduň ençeme welaýatynda gara ýa-da garamtyl reňkdäki awtoulaglary sürmäge gadaganlyk girizildi.
Ýurtdaky “gara maşyn” gadaganlygy ýerli ussahanalaryň agzynda uzyn nobatlaryň döremegine we maşyn reňkletmegiň bahasynyň birden ençeme esse ýokary galmagyna getirdi. Häzirki wagt maşynyň ak reňke boýatmagyň nyrhy käbir ussahanalarda 8000 manada, käbirinde 11 000 manada çenli baryp ýetdi.
Türkmenistanda könelişen awtoulaglara garşy alnyp barylýan bu çäre, şeýle-de, gara ýa ak däl maşynlary ak reňke boýatmak talaby ýurtda dollaryň “gara bazar” nyrhynyň 12 manada golaýlan, sosial ýeňillikleriň ýatyrylan we iş orunlarynyň köpçülikleýin gysgaldylýan wagtyna gabat geldi.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň mejlisi
19-njy ýanwarda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň nobatdaky mejlisini geçirdi. Onda mähriban döwletimiziň içeri syýasatynyň möhüm ugurlaryna we birnäçe resminamalaryň taslamalaryna garaldy. Mejlisde döwlet Baştutanymyz Türkmenistanyň ähli ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň 2018-nji ýyl üçin durmuş-ykdysady görkezijileriniň meýilnamasyny, maliýe-ykdysadyýet we bank ulgamynyň, oba hojalyk, senagat, ulag-aragatnaşyk toplumlarynyň, gurluşyk, energetika we jemagat hojalygynyň, medeniýet, ylym, bilim, saglygy...


text:
Italiýa
Italiýa (ital. Italia [iˈtaːlja], resmi ady — Italiýa Respublikasy (ital. Repubblica Italiana)) — Ýewropanyň günortasynda, Ortaýer deňziniň merkezinde döwlet.
Demirgazyk-günbatarda Fransiýa (serhetiň uzynlygy — 488 km), Şweýsariýa (740 km) we demirgazykda Awstriýa (430 km), demirgazyk-gündogarda bolsa, Sloweniýa (232 km) bilen araçäkleşýär. Şeýle hem onuň Watikan (3,2 km) we San-Marino (39 km) bilen içerki serheti bar.
Italiýa Apennin ýarymadasynda, Padan düzlüginde, Alplaryň günorta ýapgytlarynda, Siciliýa we Sardiniýa adalarynda hem-de birnäçe ownuk adada ýerleşýär.


text:
kawagtlar durmushda nejis bolmaklyk gerekmika, ya hemme zada ay borlay diyip gecip gidibermelimi,
ol gun agsham bir tanshymyz mashyny bilen gelyanka awtobus besheniyy skorustdan gelip mashyny calaja syryp gecipdir, indi syrdy diyya hic hili saklama yok, mashyny betem ucup gidipdir yene-de, onson oyune gelipdir awtobuslaryn garazyna jan edipdir menin nomerim shunyn yaly, yanyja syryp gecdi hic hili saklama-da yok sheyle nomerli awtobus diyipdir, hic hili jan etmandirler habar tutmandyrlar, ertesi gun gelip men sholaryn zam ministrlerine jan etjek name ucin beydip gidyarler diyyar, bizem bolyalay kan uytgeshik zat bolmandyr hic zadam bolmaz diysek, bolyar menin mashyny bejerip ber diyip jan etjek dal, birinjilik bilena menden otunc soramagyny isleyan we indikide hem sheydip gacyp gitmezligi ucin sapak bolmagyny isleyan, men hic zat diymesem, indiki zat diymese onson ol gaty gider etjegini edip durar diyyar, shonun ucin onuni aljak bolmaly diydi,
Ashakda yene bir taryhy yazjak olam shona menzeshrajik kawagt arasynda nejisrak bolmalymy shu sorag gyzaklandyryar meni kawagtlar
Telpekler (1 kisiden 1 sany)
Bu yazgi ucin
- kemaltm 1 telpek goyyar we yazyar: "Uzin sozun gysgasy: "GEREK" !"


text:
Täzelikler
Hormatly Prezidentimiz “Amul — Hazar 2018” halkara awtorallisiniň saýlama tapgyryna gatnaşdy12.05.2018
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow “Amul — Hazar 2018” halkara awtorallisine diňe bir ak pata bermän, eýsem, özi hem onuň saýlama tapgyrlaryna gatnaşdy, onuň barşynda şol halkara ýaryşa Türkmenistandan gatnaşjak ýygyndy toparlar kesgitlenildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenbaşy Halkara deňiz portuny ulanmaga bermek dabarasyna gatnaşdy07.05.2018
Bu iri möçberli düzümleýin taslama Merkezi Aziýa we Hazar deňzi sebitiniň ähli ýurtlary üçin, hakykatdan-da, strategik ähmiýete eýedir, onuň amala aşyrylmagy biziň döwletlerimizi hyzmatdaşlygyň täze tapgyryna çykarar, olaryň ykdysady gatnaşyklaryň halkara ulgamyna işjeň goşulyşmagyna, üstaşyr gatnawlaryň möhüm merkezi hökmünde Türkmenistanyň ornunyň pugtalanmagyna ýardam eder.


text:
2011-nji ýylda uçurylan we 2012-nji ýylda Marsa gonan “Curiosity” robotynyň Gyzyl planetada geçiren wagty 2000 günden geçdi. NASA tarapyndan taýýarlanan taslamanyň çäklerinde goňşy planetada ylmy-barlag işlerini geçirmäge ýardam edýän alty tigirli apparat häzire çenli 154 kilometr ýol geçipdir. Robot 700 gün hyzmat etmek maksady bilen taýýarlanypdy. Emma ol üç essä golaý wagt geçendigine garamazdan, kadaly ýagdaýda işleýär. Ýöne onuň işleýşi täze wagtyndakysy ýaly däl. Tigirleri ýonulypdyr we ozalkysyndan haýal hereket edýär. “Curiosity” Mars planetasynyň howa we toprak şertlerini öwrenmek, ol ýerdäki ýaşaýyş bilen bagly maglumatlary toplamak maksady bilen peýdalanylýar. Onuň gabarasy 3x2x2 metre barabar bolup, agramy 889 kg. Onuň düşürip, Ýere ýollan suratlarynyň köpüsi köpçülige ýaýradylýar we oňa gyzyklanma hemişe ýokary bolýar. Ol häzire çenli ylmy açyşlaryň onlarçasyny etmäge ýardam etdi. NASA “Curiosity”-niň ylmy işlerini dowam etjekdigini belleýär.
Home Ylym we Tehnologiýa 2000 gün geçdi


text:
2017-nji ýylyň 5-nji dekabrynda Aşgabatda «Türkmenistan-ÝB» bilelikdäki komitetiniň nobatdaky 17-nji mejlisinde Türkmenistan bilen Ýewropa Bileleşiginiň arasynda ikitaraplaýyn özara bähbitli söwda-ykdysady hyzmatdaşlygyň meseleleriniň giň ugry boýunça pikir alşyldy. Bu barada Türkmenistanyň DIM-iniň saýtynda bellenilýär.
Mejlise gatnaşmak üçin Ýewropa bileleşiginden Russiýa Federasiýasy, Gündogar hyzmatdaşlygy, Merkezi Aziýa, Sebitleýin hyzmatdaşlygy we daşary syýasat işiniň Ýewropa gullugyndaky ÝHHG-niň boýunça Direktoratynyň ýolbaşçysy Lýuk Dewiniň ýolbaşçylygyndaky wekiliýet türkmen paýtagtyna geldi.
Mejlisiň barşynda Türkmenistandaky makroykdysady ýagdaý, kanunyň ýokarda durmagy we ynsanperwer meseleleri, döwlet dolandyrşygynda özgertmeler, energetika, ulag we daşky gurşawy goramak ýaly meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy.
Taraplar şeýle-hem sebitleýin hyzmatdaşlygy ösdürmek, Ýewropa Bileleşiginiň tehniki taslamalarynyň we maksatnamalarynyň Türkmenistanda ýerine ýetirilmegi, energetika taslamalary, türkmen gazynyň Ýewropa iberilmeginiň mümkinçilikleri, ÝB-niň howpsuzlyk ulgamyndaky «KADAP» we «BOMKA» taslamalary barada pikir alyşdylar.
Duşuşyk tamamlanandan soňra taraplar, «Türkmenistan-ÝB» bilelikdäki komitetiniň nobatdaky 18-nji mejlisini 2018-nji ýylda Brýusselde geçirmegi ylalaşdylar.


text:
Özüňiziň çyzykly belgileriňiziň birinji gezek we her gezek açyklanýandygyna (okalýandygyna) göz ýetiriň
Çyzykly belgilemedäki ýalňyşlar gymmata düşüp biler – biz size şeýle ýalňyşlardan gaça durmaga kömek edip bileris.
Çyzykly belgilemedäki ýalňyşlar kompaniýaňyzyň peýdalylygyna we onuň abraýyna ýaramaz täsir edýär – riteýler siziň önümleriňizden ýüz öwrüp bilerler, çyzykly belgileriň hassahanalarda okalyp bilinmezligi bolsa has düýpli netijelere getirip biler.
Biz size birinji gezek we her gezek açyklap (okap) bolýan ştirih kodlary döretmek işini ýeňilleşdirmäge kömek edip bileris. Siz çyzykly belginiň şekilini emele getirip bilersiňiz we ony gözden geçirip barlamak üçin bize ugradyp bilersiňiz.
Salgylanmalara gollanyň we islendik sorag ýüze çyksa biz bilen habarlaşyň.


text:
Orsýetde prezidentlik saýlawlaryny boýkot etmek çagyryşy boýunça 28-nji ýanwarda geçirilen ýörişlerde azyndan 350 adam, şol sanda oppozision lider Alekseý Nawalnyý tussag edildi.
Korrupsiýa garşy çykyş edýän oppozision syýasatçy Nawalnyý 1000-den gowrak adamyň gatnaşmagynda Moskwanyň Twerskaýa köçesinde geçirilen ýörişe goşulan badyna polisiýa tarapyndan süýrelip, awtobusa mündürildi. “Meni tussag etdiler. Zyýany ýok. Twerskaýa geliň. Siz meniň üçin däl-de, emma özüňiz we öz geljegiňiz üçin gelýärsiňiz” diýip, Nawalnyý Twitterde polisiýanyň awtoulagyndan çap eden maglumatynda belledi. Onuň tussag edilişi wideo düşürildi.
Birnäçe sagatdan soň Nawalnyý özüniň boşadylandygyny habar berdi.
Müňlerçe orsýetli Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň ýene alty ýyl ýurdy dolandyrmagynyň perspektiwasyna nägile bolýar. Munuň bilen baglylykda Alekseý Nawalnynyň 18-nji martda geçiriljek saýlawlary boýkot etmek boýunça çagyryşyny goldan adamlar ýurduň onlarça şäherinde köçä çykdylar.
Orsýetiň kanuny goraýjy edaralarynyň işi boýunça maglumat berýän OWD-info websaýty tutuş ýurt boýunça 350 adamyň tussag edilendigini we olaryň aglaba köpüsiniň birnäçe sagatdan boşadylandygyny habar berdi.


text:
Hususy gurluşyk kärhanalary birnäçe durmuş maksatly desgalaryň durkuny täzelediler.
15-nji maýda Ahal welaýatynyň Kaka etrabynda TSTB-niň agzalarynyň haýyr-sahawat serişdeleriniň hasabyna telekeçiler tarapyndan durky täzelenen durmuş maksatly desgalaryň birnäçesiniň dabaraly açylyşy bolup geçdi.
Duşak we Kaka şäherleriniň umumy orta bilim berýän mekdepleriniň we üç sany çagalar baglarynyň binalary düýbünden täzelendi. Döwrebaplaşan, mekdebe çenli we umumy orta bilim berýän edaralarda ýylylyk ulgamy, energiýa üpjünçilik ulgamy, binalaryň üçegi, aýnalary we pollar dolylygyna täzelendi, ýanaşyk ýerler abadanlaşdyryldy. Döwrüň talaplaryna laýyklykda ösüp gelýän ýaş nesliň sazlaşykly ösmegi üçin bu ýerde ähli şertler döredildi.
TSTB-niň agzalary durky täzelenen desgalaryň işe girizilmegini Konstitusiýa we Türkmenistanyň Döwlet Baýdagynyň Güni baýramçylygyna gabatlaşdyrdylar.


text:
Türkmenistan Jemagat hojalygy ministrliginiň garamagyndaky agyzsuw edaralary üçin zerur bolan alýuminiý sulfatynyň (koagulýant) 15 müň tonnasyny satyn almagy planlaşdyrýar.
TDH-nyň maglumatyna görä, prezident Gurbanguly Berdimuhamedow hökümet mejlisindeberlen habary diňläp, “ilaty agyz suwy bilen doly üpjün etmegiň döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugry bolup durýandygyny belledi”.
Neşiriň maglumatyna görä, döwlet baştutanyagyz suwuny rejeli ulanmak we pudaklaýyn kärhanalaryň esasy gaznalaryny täzelemek çäreleri barada hem gürrüň edipdir.
Türkmenistan uly territoriýaly çöllük ýurt bolup, sebitde suwy iň bisarpa ulanýan döwlet hökmünde tankyt edilýär.
Şeýle-de, ýerli synçylaryň sözlerine görä, bu ýurtda ilata berilýän agyz suwunyň arassalanmagy we elýeterliligi hemişe problema bolmagynda galýar.


text:
Emmerson Mnangagwa Zimbabweniň awtokrat prezidenti Robert Mugabeniň wezipesinden çekilmeginiň birnäçe gün yzýany afrika ýurdunyň döwlet baştutany hökmünde kasam etdi.
24-nji noýabrda ýüzlere adamyň gatnaşmagyndaky dabarada döwlet başyna geçen Mnangagwa Zimbabweniň 1980-nji ýylda ýurdunyň akýagyz azlygyndan öz garaşsyzlygyny yglan etmeginden soň ýurduň ikinji prezidenti boldy.
“Men Zimbabwä wepaly bolaryn we Zimbabweniň konstitusiýasyna hem beýleki kanunlaryna boýun bolmagy, olary goldamagy we goramagy wada berýärin” diýip, Mnangagwa prezident kasamynda aýtdy.
Ýurdy 37 ýyllap dolandyran Mugabeniň şu aýyň başyndan Mnangagwany wise-prezident wezipesinden boşatmagy harbylaryň garşylyk bildirmegine itergi bolupdy.
Döwletiň gözegçiligindäki “Herald” gazeti 93 ýaşly Mugabeniň täze prezidentiň inaugurasýa dabarasyna gatnaşmandygyny, sebäbi oňa “dynç almagyň” teklip edilendigini habar berdi.


text:
Ankaranyň 4-nji agyr jeza kazyýeti 23-nji noýabrda "Fethullah Güleniň guramasy FETÖ-niň" "Sibir ymamy" güman edilýän Sadettin Başer bilen "Aziýa sebitiniň ymamy" güman edilýän Muammer Türkýylmazyň Türkiýä gaýtarylyp berilmegi üçin, Türkiýäniň daşary işler ministrliginden, Türkmenistana talapnamalary ýetirmegini sorapdyr.
"AKI Press" atly gyrgyz neşiriniň ýazmagyna görä, başa barmadyk döwlet agdarylşygyny gurnamakda aýyplanýan "Fethullah Güleniň guramasy FETÖ-niň" 22 ýurda gaçan 45 sany ýokary wezipeli ymam ýolbaşçylarynyň we şol sanda Fethullah Güleniň hut özüniň yzyna gaýtarylyp berilmegi üçin, daşary işler ministrliginiň üsti bilen ol döwletleriň hökümetlerine kazyýet talapnamalary iberilipdir. Olaryň arasynda FETÖ-niň "Sibir ymamy" güman edilýän Sadettin Başer bilen "Aziýa materiginiň ymamy" güman edilýän Muammer Türkýylmazyň Türkiýä gaýtarylyp berilmegi üçin, Aşgabada iberilen talapnamalaryň hem bardygy habar berilýär.
Neşir habarynda, Ankaranyň 4-nji agyr jeza kazyýetiniň şol bir wagtyň özünde FETÖ guramasynyň "kazyýet ymamynyň orunbasarydygy" güman edilýän Osman Karakuş bilen FETÖ-niň gaznaçylarynyň biri hasaplanýan Hüseýin Saruhan üçin hem Gyrgyzystanyň adalat ministrligine, Gazagystanda ýaşaýandygy öňe sürülýän FETÖ-niň "Balkan ymamy" güman edilýän Mustafa Özjan üçin bolsa gazak hökümetine talapnama iberilendigini ýazýar.
Bu habar şol bir wagtyň özünde türk mediasynda hem giňişleýin ýer aldy.
Türkiýäniň köp tiražly "Milliýet" gazetiniň habarynda, 3 sany aýyplanýan üçin bolsa şol bir wagtyň özünde birnäçe ýurtdan olary Türkiýä gaýtaryp bermegiň soralýandygyna üns çekilýär. Gazet Ankaranyň 4-nji agyr jeza kazyýetiniň birnäçe ýurtda görülendigi öňe sürülýän FETÖ-niň ýokary wezipeli geňeşçisi güman edilýän Halit Esendiriň Türkiýä berilmegi üçin, şol bir wagtyň özünde Germaniýa we Özbegistana, "Sibir ymamy" güman edilýän Sadettin Başer üçin bolsa şol bir wagtda Türkmenistana, Günorta Afrika respublikasyna we BAE-ne talapnama taýýarlandygyny beýan edýär.
Ýatlap geçsek, bu Türkmenistandaky gülençilerdigi güman edilýänler barasynda türk mediasynda ýaýran ilkinji maglumat däl. 8-nji iýunda Türkiýäniň Balykesir şäherinde Fethullah Güleniň toparyna degişlidigi güman edilýänlere garşy gurnalan operasiýada, Aşgabatdaky Türkmen-türk uniwersitetiniň owalky mugallymlaryndan bolan Balykesir uniwersitetiniň Aýwalyk hünär öwrediş okuw jaýynyň müdiri O.Ş. bilen bilelikde 11 şübheli saklanypdy.
Türkiýede 2016-njy ýylyň 15-nji iýulynda başa barmadyk döwlet agdarylyşygy synanşygy bolup geçipdi we esasy giň göwrümli wakalar paýtagt Ankara bilen Stambulda ýüze çykypdy. Şonda 450 ýönekeý türk raýatynyň ölendigi, 2000 gowrak adamyň hem ýaralanandygy aýan edilipdi. Agdarylyşyk synanyşygynyň yzýanyndan 50 müňden köp adam tussag edildi we 140 müňden gowrak raýat hem döwlet işinden kowuldy. Türk hökümeti başa barmadyk döwlet agdarylyşygyny gurnamakda "Hyzmat" diýip atlandyrylýan dini toparyň ýolbaşçysy Fethullah Güleniň Türkiýe döwletiniň düzüminde gizlinlikde döreden "FETÖ" atly guramasyny aýyplady. Häzir ABŞ-da ýaşaýan Fethullah Gülen bolsa öz gezeginde şeýle aýyplamalary red etdi.
Azatlyk Radiosynyň ozal hem habar berşi ýaly, geçen ýylyň tomsunda Türkiýede başa barmadyk harby agdarylyşygyň arkasynda dini ruhany Fethullah Güleniň durandygy öňe sürlenden soň, Türkmenistanda onuň hereketi bilen ilteşiklidir öýdülýänler köpçülik ýagdaýda soraga çekilip, her dürli gynamalara sezewar edilip we uzak möhletleýin türme tussaglygyna höküm edilip başlandylar.
Azatlyk Radiosyna gowşan, suduň höküminden göçürmesidigi aýdylýan dokumentde bolsa, ýapyk gapylaryň aňyrsynda geçirilen sud diňlenişiginde 18 adamyň 12-25 ýyl aralygynda türme tussaglygyna höküm edilendigi göze ilýär.
Türkmenistanda şeýle wakalaryň fonunda gülençilere degişlidigi öňe sürülýän Halkara türkmen-türk uniwersiteti hem ýapylypdy.
Sözi jemläp aýtsak, Ankaranyň 4-nji agyr jeza kazyýetiniň türk daşary işler ministrliginiň üsti bilen Türkmenistana talapnama iberip, başa barmadyk harby döwlet agdarylşygyny gurnamakda aýyplanýan "Fethullah Güleniň guramasy FETÖ-niň" "Sibir ymamy" güman edilýän Sadettin Başer bilen "Aziýa materiginiň ymamy" güman edilýän Muammer Türkýylmaz dagylary Türkiýä bermegini soramagy barasynda degişli türk we türkmen resmilerinden jikme-jik maglumat ýa-da nähilidir bir kommentariýa almak Azatlyk Radiosyna başartmaýar.


text:
04.05.2017. Gutlagda şeýle diýilýär: Sizi «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda geçirilýän ulag we logistika boýunça halkara maslahatynyň öz işine başlamagy bilen tüýs ýürekden gutlaýaryn! Siziň bilşiňiz ýaly, 2016-njy ýylyň noýabrynda Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan Aşgabat şäherinde Durnukly ulag ulgamy boýunça I Ählumumy maslahat geçirildi. Bu maslahata gatnaşyjylar möhüm meseleleriň birnäçesi, hususan-da, ulag ulgamynda hyzmatdaşlygyň hukuk binýadyny döretmek, häzirki döwürde halkara ulag guramalary tarapyndan bütin dünýäde halkara ulag geçelgelerini giňeltmek boýunça guramaçylyk we hukuk babatda amala aşyrylýan işler barada pikir alyşdylar.
Şeýle hem, şol maslahatyň çäklerinde awiasiýa, awtomobil, demir ýol we deňiz ulaglarynyň häzirki ýagdaýy we ösüş mümkinçilikleri, esasy we kömekçi ulag üpjünçilik ulgamlaryna maýa goýumlaryny çekmek, ulaglar ulgamyna innowasiýalary ornaşdyrmak, daşky gurşawy goramak we howpsuzlyk bilen bagly meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy. Bu işler Türkmenistanyň bütin dünýäde uly gyzyklanma bildirilýän ulgam bolan ulag we logistika babatda dünýäniň öňdebaryjy döwletleriniň birine öwrülendigine şaýatlyk edýär.
Häzirki döwürde ýurdumyzyň ulag düzüminiň binýadyny pugtalandyrmak we transmilli geçelgeler babatdaky taslamalary durmuşa geçirmek boýunça yzygiderii we möhüm ähmiýetli işler alnyp barylýar. 2017-nji ýylda Türkmenistanyň howa derwezesi -Aşgabatda bina edilen täze Halkara howa menzili ulanmaga berildi. Bu döwrebap howa menzili yklym we yklymara howa ýollarynda iri ulag merkezine öwrüler. Häzirki döwürde Turkmenistan özüniň ulag-logistika hyzmatlaryny teklip edip, dünýä bazaryna ynamly çykýar. Bu teklipler möhüm ähmiýete eye bolup, uly islegden peýdalanýar. 2016-njy ýylyň başynda hereket edip başlan täze halkara gatnawy -Hytaý-Türkmenistan-Eýran ugry boýunça gatnaýan otly gatnawy hem bu aýdylanlary aýdyň tassyklaýar. Eziz Watanymyzda ulag ulgamynyň işini kämilleşdirmek we halkara ulag ulgamlaryna birikmek boýunça yzygiderii işler alnyp barylýar. Bu ugurda alnyp barylýan işlere halkara guramalary tarapyndan mynasyp baha berilýär.
Türkmenistanyň ulag we logistika babatda dünýäde eýeleýän ornuna baha bermäge mümkinçilik döretjek «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda geçirilýän maslahat Birleşen Milletler Guramasynyň ählumumy durnukly ösüş boýunça 2030-njy ýyla çenli döwür üçin Maksatnamasynyň çäginde ulag ulgamynyň ösüşiniň geljegini kesgitlemäge ýardam berer diýip pikir edýärin.
Hazaryň türkmen kenarynda guralýan maslahatyň dünýä döwletleriniň halklarynyň arasyndaky gatnaşyklary has-da pugtalandyrmaga ýardam berjekdigine berk ynanýaryn.
Sizi ýene-de bir gezek Ulag we logistika boýunça halkara maslahatynyň öz işine başlamagy bilen tüýs ýürekden gutlaýaryn. Size berk jan saglyk, uzak ömür, ulag ulgamyny ösdürmek boýunça alyp barýan işleriňizde uly üstünlikleri arzuw edýärin!
Saýt: www.tdh.gov.tm


text: Şu günler Garaşsyz, baky Bitarap ýurdumyzyň dürli künjeklerinde Türkmen bedewiniň baýramyna bagyşlanan dabaralar giň gerim aldy. Ak şäherimiz Aşgabat bolsa esasy dabaralaryň geçirilýän merkezine öwrüldi. Baýramçylyk dabaralary Türkmenistanyň Prezidentiniň Ahalteke atçylyk toplumynda geçirilen “Ýylyň iň owadan ahalteke bedewi” atly halkara gözellik bäsleşiginiň jemleýji tapgyry hem-de ahalteke atlarynyň gözelligini şekillendiriş we amaly-haşam sungatynyň eserlerinde, neşir önümlerinde, fotosuratlarda, teleýaýlymlarda çeper beýan etmek boýunça suratkeşleriň, heýkeltaraşlaryň, halyçylaryň, zergärleriň, fotosuratçylaryň, neşirýat işgärleriniň, dizaýnerleriň, teleoperatorlaryň arasynda yglan edilen döredijilik bäsleşiginiň ýeňijilerini sylaglamak dabarasy bilen başlandy. Dabara “Türkmen atlary” döwlet birleşigi, Türkmenistanyň Medeniýet ministrligi, Telewideniýe, radiogepleşikler we kinematografiýa baradaky döwlet komiteti, Türkmen döwlet neşirýat gullugy, Aşgabat şäher häkimligi tarapyndan guraldy. Köpetdagyň etegindäki, daş-töweregi läle-reýhana öwrülen ýaşyl bossanlara beslenen, baýramçylyk lybasyndaky topluma Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlary, Mejlisiň, harby we hukuk goraýjy edaralaryň, ministrlikleriň we pudaklaýyn edaralaryň ýolbaşçylary, biziň ýurdumyzda işleýän diplomatik wekilhanalaryň baştutanlary, şanly baýramçylyk mynasybetli Aşgabatda geçirilen halkara forumlaryna gatnaşýanlar, jemgyýetçilik guramalarynyň, habar beriş serişdeleriniň wekilleri, il sylagly ýaşulular ýygnanypdyr. Halkara bäsleşiginiň deslapky tapgyrlarynyň juda çekeleşikli hem-de gyzykly geçendigini aýratyn bellemek gerek. Ussat atşynaslarymyz tarapyndan bimöçber yhlas siňdirilip ýetişdirilýän bedewlerimiz biri-birinden owadanlygy, biri-birinden gylyklylygy bilen tapawutlanýar. Olaryň 10-sy toplumyň syn ediş meýdançasyna yzly-yzyna çykaryldy. Bäsleşigiň jemleýji tapgyryna gatnaşmaga hukuk gazanan 10 bedew hem tebigy gözelligi, ýakymlylygy, akyllylygy, ajaýyp zerbaplary bilen biri-birinden peslär ýaly däl. Tomaşaçylaryň gyzgyn el çarpyşmalaryna göwni göterilen bedewleriň her biriniň milli mukamlara aýak goşup, messan-messan basyşyna, oýun-baz bilen owadan ýörişine, berlen tabşyryklary kemsiz-köstsüz ýerine ýetirişine syn edeniňde, göwnüň uçar guşa öwrülýär. Şeýle gözel pursatlara taý geljek zat, megerem, hiç ýerden tapylmasa gerek. Milletimiziň ruhy ganatyna öwrülen bedewlerimiziň muşdaklary biri-birinden owadan atlary synlap lezzet aldylar. Bäsleşigiň jemleýji tapgyry atşynaslaryňam, çapyksuwarlaryňam, olardan tälim alýan ýaşlaryňam buýsanjyna buýsanç goşdy. Buýsançly başyny dik tutup dabaraly ýörişi bilen tomaşaçylary haýran galdyrýan, dyzyny epip, baş egip toý mähellesine tagzym edýän ajaýyp ahalteke atlarynyň arasyndan iň owadany, iň gözeli Bitaraplyk atly ajaýyp bedew saýlanyldy. Ol “Ýylyň iň owadan ahalteke bedewi” diýen derejä hem-de göçme Nyşana mynasyp boldy. Gözel kamatly, guş kimin ganatly bedewiň eýesine baş baýrak bolan awtomobiliň açary we göçme Nyşan gowşuryldy. Gözellik bäsleşiginiň jemleýji tapgyryndan soňra, türkmen atlarynyň gözelligini şekillendiriş we amaly-haşam sungatynyň eserlerinde, neşir önümlerinde, fotosuratlarda, teleýaýlymlarda çeper beýan etmek boýunça suratkeşleriň, heýkeltaraşlaryň, halyçylaryň, zergärleriň, fotosuratçylaryň, neşirýat işgärleriniň, dizaýnerleriň, teleoperatorlaryň arasynda yglan edilen döredijilik bäsleşiginiň hem jemi jemlenildi. Türkmenistanyň halk suratkeşleri Ada Gutlyýew bedew atyň şekili çitilen halysy, Saragt Babaýew iň gowy bedew heýkeli, zergär Çarymyrat Sähedow iň gowy zergärçilik işi, Berdimyrat Toýçyýew iň gowy surat eseri, Enwer Abalakow iň gowy neşir önümi, Gurbangeldi Gurtgeldiýew iň gowy telegepleşik üçin baş baýraklara mynasyp boldular. Dabaranyň ahyrynda at çapyşygy geçirildi. Halypa çapyksuwarlaryň erk edýän ýelden ýyndam bedewleri hemmeleriň ünsüni özüne örkledi. Biri-birinden çalasyn bedewler tomaşaçylara ýatdan çykmajak tolgundyryjy pursatlary bagyşladylar. Bäsleşikde birinji, ikinji, üçünji orunlary eýelän ýyndam bedewleriň eýelerine ýeňil maşynyň açary gowşuryldy.


text:
VAziada taýýarlygyň çäklerinde haýwanlaryň saglygyny goramak boýunça Bütindünýä guramasynyň bilermenleri Türkmenistana geldiler
Olar Döwlet weterinar gullugynyň we „Türkmen atlary“ Döwlet birleşiginiň hünärmenleri bilen bilelikde haýwanlarda keseleriň käbirlerini ýüze çykarmak boýunça barlaglar geçirdiler. Munuň özi konkuryň Aziada-2017-iň maksatnamasyna girizilendigi sebäpli wajypdyr.
Häzirki wagtda atlaryň uýan ganynyň barlagynyň esasynda wirusly we gan parazitar keselleriniň barlagy, meýilnamalaşdyrylan sanjymlar, bedewleri pasportlaşdyrmak we olaryň hereketine gözegçilik, beýleki epizootiki çäreler, şol sanda haýwanlaryň saglygyna işjeň gözegçilik işleri alnyp barylýar.Ýurtdaky goşa toýnaksyz haýwanlaryň, şol sanda düýeleriň we eşekleriň hem hemmesiniň gany barlanylýar. Zerur seljermeleriň ählisi MEB-iň ygtyýarly laboratoriýalarynda, hususan-da BAE-de geçirilýär. Döwlet weterinar gulluklary ahal-teke bedewleriniň baş sanyny, olaryň saklanýan ýerlerini hasaba almak, reňkini ýazga almak we beýleki maglumatlary ýygnamak boýunça çärelere gatnaşýarlar. Toplanan maglumatlaryň esasynda ýurtda goşa toýnaksyzlaryň, şol sanda ahal-teke bedewleriniň ýerleşýän ýerleriniň kartasy düzülýär.
MEB-iň wekillleri ilkinji gezek geçen ýylyň tomsunda we güýzünde ýurdumyza gelipdiler. Birnäçe ýüz haýwanlaryň keselleri babatda barlaglar geçirildi. MEB-iň bilermenleriniň saparynyň çäklerinde şu ýylyň fewral aýynyň ikinji ýarymynda-da şeýle çäre amala aşyrylypdy. Bilelikdäki iş Halkara atylyk sporty federasiýasynyň Weterinar düzgüniniň çäklerinde geçirildi, Türkmenistanyň Oba we suw hojalygy ministrligi bu gurama bilen hyzmatdaşlyk edýär. MEB-iň wekilleri türkmen kärdeşleriniň dessinligini we işe jogapkärçilikli çemeleşýändiklerini bellediler. Olaryň indiki saparlary şu ýylyň maý we awgust aýlarynda bolar.
Türkmenistana tohum sport atlaryny getirmek üçin şertleri döretmek işleri güýçli depginde alnyp barylýar. Kesgitlenilen weterinariýa kadalaryna laýyklykda çäklendirilen meýdanlar döredildi. Ol Ahal welaýatynyň Ak bugdaý etrabynyň Ýaşlyk şäherçesinden Baharly etrabyna çenli aralygy tutýar. MEB-iň halkara bilermenleri „Türkmen atlary“ Döwlet birleşiginiň ýanyndaky golaýda gurlan Karantin merkezinde baryp görenlerinde onuň atlary kabul etmäge taýýarlygyna oňyn baha berdiler. Türgenleşiklerdir ýaryşlar Aşgabadyň atçylyk sporty toplumynda we Halkara ahal-teke atçylyk sporty toplumynda geçiriler, bu ýerlerde hem taýýarlyk çäreleri alnyp barylýar.
Häzirki wagtda dünýäniň dürli ýurtlaryndaky şahsy at saklaýanalardan we bileleşiklerinden atlaryny Aziada gatnaşdyrmaga isleg bildirilen hatlaryň 19-syna garalýar, degişli identifikasiýa belgileri we ygtyýarnamalary taýýarlanylýar.


text:
Üns ber! Biziň saýtymyzyň esasy maksady Siziň saglyk babatdaky gözýetimiňizi giňeltmekdir. Şonuň üçin-de, saýtyň sahypalarynda berilýän maglumatlaryň esasynda öz-özüňi bejermek maslahat berilmeýär. Öz-özüňi bejermeklik düýpli kynçylyklara uçradyp, janyňyza howp salmagy ähtimal. Lukmanlar saýtyň üsti bilen size bejeriş berip bilenoklar. Lukmanlaryň jogaplary, makalalar, jemgyýetçiligiň teswirleri diňe maslahat hökmünde kabul edilmeli.
Dem alyş ýollaryna köplenç iýmit (hoz, süýji, sakgyç) we ownuk jisimler (togolok jisimler, çaga oýnawaçlarynyň bölejikleri) düşýär. Dem alyş ýollaryna düşen del jisimi aýyrmakda emeli üsgürmegiň peýdasy uludyr. Käbir ýagdaýlarda, haçanda dem alyş ýollary doly ýapylanda ejir çekýäni halas etmek üçin Geýmlihiň usuly ulanylýar. Bu usulyň maksady ejir çekýäni silkip, öýkenlerinden howany çykaryp, emeli üsgürmek arkaly del jisimi dem alyş ýollaryndan aýyrmakdyr.
Gündelik durmuşymyzda biziň her birimiz dürli sebäplere görä alynýan şikeslenmeleriň netijesinde ýaralanmalara sezewar bolýarys. Gynansakda, biziň hennämiz ilkinji doly we dogry berilmeli lukmançylyk kömeginiň aýratynlyklary barada bilmeýäris. Şonuň üçin ilki bilen ýara, onuň görnüşleri we ilkinji berilmeli kömek baradaky maglumatlary bilmek zerurdyr.
Ýara diýip nämä aýdylýar?
Ýara diýip, deriniň we nemli bardanyň bütewliliginiň bozulmagyna aýdylýar. Ýaralar öz ölçegleri, görnüşleri we çuňlugy boýunça bir-birinden tapawutlanýarlar.
Elektrik togy bilen şikeslenme köplenç halatlarda, durmuşda ulanylýan elektrik togunyň ýokary güýçlenmesiniň (naprýaženiýe) ýa-da ýyldyrymyň adam bedeniniň dokumalaryna täsir etmeginiň netijesinde ýüze çykýar. Işde elektrik enjamlary bilen işlenende iş howpsuzlygynyň düzgünlerini berjaý etmezlik hem elektrik togunyň urmagynyň giňden ýaýran sebäbi bolýar. Şundan başga-da, önümçilikde näsaz elektrik enjamy ýa-da durmuş maksatly islendik abzallar hem-de üzülen ýokary woltly liniýalar hem agyr elektrik şikeslenmeleriň çeşmesi bolup bilýändir. Elektrik togunyň täsir ediş derejesi gönüden-göni elektrik toguň güýjüne we onuň güýçlenmesine, şol sanda hem adamyň saglyk ýagdaýyna, elektrik toguň bedene degiş usulyna hem-de ilkinji kömegiň özwagtynda berilmegine baglydyr.
Gynansakda, biz gündelik durmuşymyzda dürli sebäplere görä şikeslenmeleriň dürli görnüşlerine sezewar bolýarys. Ýokardan gaçma, bat bilen urlan zadyň zarbasyna sezewar bolma, typyp ýykylma we ýene-de ençeme şikeslenmelere getirýän sebäpler biziň direg-hereketlendiriş ulgamymyzyň şikeslenmegine, üýtgemegine, biziň zähmete ukyplylygymyzyň belli bir wagt aralygy ýitirilmegine getirýär.
Şikeslenme netijesinde alnan zeperlenmeleri aýyl-saýyl edip, dogry we özwagtynda kömek berilme hem-de bu düzgünleri hemmeleriň bilmegi wajyp bolup durýandyr.
Biziň ýurdumyzyň seýsmiki çäkde ýerleşip, köplenç halatlarda tebigy hadysa bolan ýer titremesiniň bolup durýandygyndan biziň hemmämiz hem habarlydyrys. Esasan hem dag eteklerindäki zolaklarda döreýän bu tebigy hadysa her birimizden çalt, dogry we guramaçylykly çäreleri alyp barmagyň zerurlygyny talap edýär. Biziň we ýakynlarymyzyň saglygy we ömri ol çäreleriň özwagtynda we dogry geçirilşine juda bagly bolup durýandyr.
ÝER TITREME NÄME?
Bu ýer astyndan döreýän urgy we ýer üstüniň sarsgyny netijesinde ýer gabygynyň ýa-da mantiý gatlagynyň üstki böleginiň uly aralykda berk, çeýe yrgyldy görnüşde böwsülip ýarylmagy, boşluklaryň emele gelmegidir. Ýer titremesiniň güýji seýsmiki şkala boýunça 12 bal bilen bahalandyrylýar. Şertleýin ýer titremesiniň güýjüni ballar boýunça topara bölýarler: 1-4 ball – gowşak, 5-7 ball – güýçli, 8 we ondan hem ýokary – weýran ediji.
Çagalar jemgyýetiň goraga mätäç gatlagy bolup, olary daş-töweregiň tebigy we sosial ýaramaz täsirlerinden goramak ata-eneleriň, terbiýeçileriň, sosial gullugyň işgärleriniň esasy borjy bolup durýandyr. Edepsiz ýoldaşlarynyň täsirinden goramak üçin biz gowy bilen erbediň tapawudyny aňladyp görkezsek, köçedäki howpsyzlyk üçin ýol hereketiniň düzgünleri bilen tanyşdyryp, ýangynyň döremeginiň öňüni almak üçin ýangyn howpsyzlygynyň kadalaryny mälim edip bilýäris. Ýöne jemgyýetde çagalara adaty bolmadyk, ýaramaz söýgi bildirýän nähoş adamlardan biz çagalarymyzy nädip goramalyka?
ýa-da onuň bejergisinde göýberilýän 5 sany ýalňyşlyk.
Siz ähtimal "Eger dümew bejerilse ol bir hepdäniň içinde aýrylyp gider, bejerilmese – 7 günüň içinde” diýen nakyly eşiden bolsaňyz gerek. Güýz aýlaryň gelmegi bilen ýüze çykýan we ýaýraýan dümewe, biziň köpümiz asla üns hem bermän tapan derman serişdelerimiz bilen bejermäge synanşyp, gaýraüzülmelere getirip biljek ençeme ýalňyşlyklary göýberýäris.
Köp halklaryň medeniýetinde alkogol içgileriň kadaly kabul edilmeginiň däp bolup galmagy, onuň täsiri bilen bedeniň zäherlenmesiniň has ýygy düş gelmeginiň sebäbi bolup durýandyr. Bu zäherlenmäniň saglyga ýaramaz täsir edip, ençeme dowamly gaýraüzülmelere getirip bilme howpy, oňa mahsus bolan alamatlary anyklamaga we ilkinji kömegiň berliş usullaryny bilmäge bolan talaby ýüze çykarýandyr.
Tomus döwrüniň yssy howasy adamlary deňiz ýakasynda, derýalaryň, kölleriň kenarlarynda dynç almaga höweslendirýär. Deňziň sergin howasy, suwuň ýakymly täsiri adamlary özüne maýyl edýär. Şeýle ýagdaýlarda adamlar käwagt ätiýajy elden berip, gynansak-da, gark bolmalara uçraýarlar.
Gark bolma – suwuň dem alyş ýollaryna düşmeginiň ýa-da sowuk suwda ýüregiň reflektor togtamasy zerarly adamyň öýkeninde gaz alyş-çalşygynyň peselip, dem almasynyň kesilmeginiň netijesinde döreýän ölümiň öňüsyrasyndaky ýa-da ölüme getirýän ýagdaýdyr.
Gark bolma ýagdaýy, beden ulgamlarynda bozulma häsiýetiniň döreýşine baglylykda birnäçe görnüşde ýüze çykyp biler:
Ýüregiň adam ömrüniň dowamynda dyngysyz işleýänligi sebäpli, ol kislorodyň we ýokumly maddalaryň üznüksiz gelip durmagyna mätäçdir. Şonuň üçin hem ýüregiň ýörite öz damarlar ulgamy bolup, daşky görnüşi boýunça ol täji (rusça "korona") ýadyňa salýandyr. Şol sebäpden hem ýüregiň damarlaryny "koronar" ýa-da "täç görnüşli" diýip atlandyrýarlar.
Ýüregiň üznüksiz işi damarlardan ganyň hem üznüksiz hereketini talap edýändir.
Использование и распространение материалов рекомендуется, однако, воспроизводство и публикации копий материалов не могут быть использованы в коммерческих целях. Дальнейшее использование разрешается в соответствии с условиями лицензии Creative Commons.
Use and dissemination of the materials is encouraged; however, reproduction and cross-posting of copies may not be used for commercial purposes. Further usage is permitted under the terms of the Creative Commons License.
Materiallary ulanmak we ýaýratmak maslahat berilýär. Emma materiallaryň göçürme nusgalaryny gazanç maksady bilen gaýtadan işläp çap etmek gadagandyr. Bu materaillary mundan beýläk Creative Commons lisenziýasynyň şertlerine laýyklykda ulanmak rugsat edilýär.


text:
12 Haziran 2015 Cuma
Türkmenistanda Ylmy Pudagy Ösdürmek Boýunça Halkara Maslahaty Geçirilýär
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Tehnologiýalar merkezinde "Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ylym, tehnika we innowasion tehnologiýalar" atly Halkara ylmy maslahat geçirildi. Bu maslahat ýurdumyzda giňden bellenilýän şanly senä – Ylymlar gününe gabatlanylyp guraldy.
Foruma gatnaşmak üçin Awstriýadan, Belarusdan, Bolgariýadan, Russiýadan, Koreýa Respublikasyndan, Ýaponiýadan we beýleki ýurtlardan, jemi 20-ä golaý döwletden meşhur alymlar türkmen paýtagtyna geldiler. Maslahata ýurdumyzyň ylmy-barlag we pudak edaralarynyň wekilleri, ýokary okuw mekdepleriniň professor-mugallymlar düzümi hem-de talyplar, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri gatnaşdylar.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Tehnologiýalar merkezi bir ýyl mundan ozal hormatly Prezidentimiziň gatnaşmagynda ulanmaga berildi. Ol dünýä ylmynyň gazananlary nazara alnyp enjamlaşdyryldy, bu ýerde barlag we tejribe çynaglaryny geçirmek, täze açyşlar üçin ähli zerur şertler döredildi. Merkeziň düzümine üç bölüm we barlaghanalaryň onusy girýär. Olar Germaniýada, Beýik Britaniýada, Ýaponiýada we beýleki ýurtlarda öndürilen iň täze enjamlar hem-de kompýuter ulgamlar bilen üpjün edildi. Tehnologiýalar merkeziniň işe girizilmegi Garaşsyz hem Bitarap Türkmenistanyň intellektual kuwwatyny mundan beýläk-de artdyrmaga gönükdirilen ylmy-tehniki özgertmeleriň ýolunda möhüm ähmiýetli ädim boldy.
Merkeziň işiniň esasy ugurlarynyň hatarynda obasenagat toplumynda, ekologiýa ulgamynda ulanmak üçin innowasion tehnologiýalar ulgamynda, tebigy baýlygy rejeli ulanmakda, ýangyç-energetika we serişdeleri tygşytlaýjy ulgamda geçirilýän ylmy barlaglary görkezmek bolar. Bäsleşige ukyply önümleriň täze görnüşlerini döretmek maksady bilen himiýa senagaty boýunça, şeýle hem gurluşykda, binagärlikde we seýsmologiýada, lukmançylykda we derman serişdelerini öndürmekde hem ylmy-barlaglar alnyp barylýar. Maglumat –telekommunikasiýa tehnologiýalary, ykdysady we gumanitar ylymlar hem Merkeziň ylmy-barlag işiniň möhüm ugurlary bolup durýar.
Forumyň açylyş dabarasynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň maslahata gatnaşyjylara hem-de tutuş ylmy jemgyýetçilige iberen Gutlagy uly üns bilen diňlenildi. Döwlet Baştutanymyz gutlagynda ylym ulgamyndaky ýokary depginli ösüşleriň Garaşsyz, hemişelik Bitarap döwletimizde ylmy-tehniki syýasata örän jogapkärçilikli hem-de oýlanyşykly çemeleşilýändigine şaýatlyk edýändigini belledi. Milli Liderimiziň nygtaýşy ýaly, döwletimiziň ykdysady kuwwatyny berkitmek we mähriban halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş derejesini ýokarlandyrmak bilen bagly wezipeleri amala aşyranymyzda, ösüşiň innowasion ýoluny üpjün edýän täze senagat pudaklaryny döredenimizde, dünýä ähmiýetli iri taslamalary, milli maksatnamalary durmuşa geçirenimizde, biz iň öňdebaryjy innowasion –tehnologik tejribelere hem-de düýpli ylmy esaslara daýanýarys.
Maslahat umumy mejlisden başlandy. Çykyş edenler türkmen topragynda geçirilýän halkara maslahatlara yzygiderli gatnaşmagyň, Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň ylmy-barlag institutlarynyň alymlary bilen bilelikdäki ylmy barlaglary geçirmegiň özleri üçin ajaýyp däbe öwrülendigini bellediler.
Türkmenistanyň ylmynyň geljeginiň ýurdumyzyň dünýäniň ylmy giňişligine goşulyşmagy, ylym we tehnologiýalar ulgamynda halkara hyzmatdaşlygynyň giňeldilmegi bilen berk baglanyşyklydygy aýratyn nygtaldy. Şunuň bilen baglylykda, döwletimiz tarapyndan abraýly halkara guramalary, dürli ýurtlaryň esasy ylmy merkezleri bilen hyzmatdaşlygy ösdürmäge aýratyn üns berilýär.
Özlerini gyzyklandyrylýan meseleler boýunça pikir alyşmalardan başga-da, daşary ýurtly myhmanlar Ylymlar gününe bagyşlanan dürli dabaralara – Türkmenistanyň ýaşlarynyň arasynda ylmy işler boýunça geçirilen bäsleşigiň ýeňijilerine baýraklary gowşurmak dabarasyna, Türkmenistanyň medeniýet we sungat ussatlarynyň baýramçylyk konsertine gatnaşmaga hem mümkinçilik aldylar.
Ertir maslahat öz işini bölümlerde dowam etdirer. Tehnologiýalar merkezinde "Täze senagat –innowasion tehnologiýalar" mowzugy boýunça mejlis geçiriler. Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetinde ekologiýa we biotehnologiýa meseleleri ara alnyp maslahatlaşylar. Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersitetinde "Lukmançylyk ylmynda we derman öndürmekde innowasion tehnologiýalar" bölümi işlär. Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň taryh institutynda bolsa alymlaryň çykyşlary ynsanperwer ylymlar we halkara gatnaşyklary bilen baglanyşykly bolar.
Maslahata gatnaşyjylaryň paýtagtymyzdaky ýokary okuw mekdepleriň professor –mugallymlar düzümi we talyplary, Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň ylmy-barlag edaralarynyň alymlary bilen duşuşyklary, Aşgabadyň gözel ýerleri bilen tanyşlyk çärelerini öz içine alýan giň möçberli medeni maksatnama hem meýilleşdirildi.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
5 Haziran 2016 Pazar
Ýurdumyzyň Çagalar Sagaldyş Merkezlerinde Tomusky Möwsüm Başlandy
Şatlyk-şowhuna beslenen çäreler tomusky dynç alyş möwsüminiň başlanýandygyny alamatlandyrdy — ýurdumyzyň ähli künjeklerinden ajaýyp Gökderedäki çagalar sagaldyş merkezlerine ugraýan körpeleri ugratmak dabarasy paýtagtymyzdaky Çagalar we ýetginjekler köşgünde geçirildi. Tomusky dynç alyş möwsüminiň başlanmagy mynasybetli Çagalar we ýetginjekler köşgüniň körpeleri aýdym-sazly çykyşlary ýaýbaňlandyrdylar. Olar özleriniň çykyşlary, joşgunly aýdymlary we tanslary bilen dynç alşa ugraýan çagalara möwsümi şatlykly geçirmeklerini, täze dostlar tapynmaklaryny arzuw etdiler.
Ugradyş dabarasyna saglygy goraýyş ulgamynyň, jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri, ene-atalar we paýtagtymyzyň köp sanly ýaşaýjylary gatnaşdylar.
Dabara gatnaşyjylar çagalara ak ýol arzuw edip, körpeler üçin bagtyýar durmuşyň üpjün edilmegi, olaryň zehinlerini we ukyplaryny açyp görkezmek üçin ähli zerur şertleriň döredilmegi bilen baglanyşykly meseleleriň hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň hemişelik üns merkezinde saklanýandygyny nygtadylar. Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe tutuş ýurdumyz boýunça iň täze enjamlar, multimediýa tehnologiýalary bilen üpjün edilen döwrebap çagalar baglarynyň, mekdepleriniň, lukmançylyk edaralarynyň, sport we medeni-dynç alyş merkezleriniň köpçülikleýin gurluşygy munuň aýdyň subutnamasydyr.
Çagalaryň göwnejaý dynç almaklary we wagtlaryny peýdaly geçirmekleri üçin niýetlenen çagalar sagaldyş merkezleri ösüp barýan ýaş nesilleriň sazlaşykly terbiýelenmeginde möhüm orun eýeleýär. Bu ýerde köp sanly oýunlaryň, sport bäsleşikleriniň, çeperçilik sergileriniň, köp öwüşginli festiwallaryň, dürli medeni çäreleriň geçirilmegi asylly däbe öwrüldi. Olara ýurdumyzyň dürli künjeklerinden gelen zehinli çagalar barha işjeň gatnaşýarlar. Çünki çagalaryň bagtyýar durmuşy, olara degişli derejede bilim-terbiýe bermek jemgyýetimiziň we döwletimiziň ýakyn geljekki ösüşiniň möhüm kepili bolup durýar.
Serdar şäheriniň golaýynda täze “Dürdäne” çagalar sagaldyş we dynç alyş merkeziniň gurlup, ulanmaga berilmegi körpe nesillere ajaýyp sowgat boldy. Ol milli Liderimiziň ýaş nesiller baradaky atalyk aladasynyň nobatdaky subutnamasydyr. Dag jülgesiniň ajaýyp ýerinde ýerleşen bu merkeziň açylyş dabarasyna okuw ýylynyň tamamlanan güni bolan 25-nji maýda hormatly Prezidentimiziň hut özüniň gatnaşmagynda çuňňur many bar. Şeýle hem bu merkez şu gün ilkinji myhmanlaryny kabul etdi.
Şu ýylky tomusky dynç alyş möwsüminiň birinji bölüminde 14 çagalar sagaldyş merkezi ýerleşýän Gökderede mekdep okuwçylarynyň ýedi müňden gowragy bolar. «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda bolsa 1 müň 780 çaga dynç alar. Mundan başga-da, tutuş ýurdumyz boýunça dynç alyş meýdançalarynyň 700-den gowragy hereket eder.
Çagalar sagaldyş, dynç alyş merkezlerinde kompýuter boýunça, daşary ýurt dillerini öwrenmek, boş wagtlaryny peýdaly geçirmek üçin mugallymlary we terbiýeçileri taýýarlamak boýunça okuw-usulyýet maslahatlary guraldy. Mugallymçylyk hünäri boýunça bilim alýan talyplaryň ýüzlerçesi asylly däbe görä, terbiýeçileriň kömekçileri bolarlar, olar üçin şunuň ýaly okuw-önümçilik tejribesi hünär derejesini ele almak babatynda möhüm ähmiýete eýedir.
Bilim, Medeniýet, Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrlikleriniň, jemgyýetçilik guramalarynyň, Sport baradaky döwlet komitetiniň hünärmenleri bilelikde çagalaryň dynç alyş möwsümini guramaçylykly geçirmek üçin çäreleriň maksatnamasyny işläp taýýarladylar. Şeýle hem merkezlerde anyk ugurlar boýunça çäreleriň hepdelik tertipnamasynyň düzülmegi aýratyn bellärliklidir. Muňa laýyklykda, duşenbe güni Taryh we ülkäni öwreniş güni, sişenbe — döredijilige we sungata degişli gün, çarşenbe — Ekologiýa meselelerine bagyşlanan, penşenbe — Söýgüli kitaplaryň güni, anna — Sport we sagdynlyk güni, şenbe güni ene-atalar we dynç alýanlaryň ýakynlary üçin açyk gapylar güni diýlip yglan edildi.
Merkezlerde geçirilen her bir günüň çagalaryň isleglerine laýyklykda, dürli güýmenjelere, bäsleşiklere, duşuşyklara, sahnalaşdyrylan çykyşlara, edebi okaýyşlara, sport we paýhas bäsleşiklerine, konsertlere beslenjekdigi, çagalar kitaphanalarynda göçme sergileriň guraljakdygy bellärliklidir. Mundan başga-da, Döwlet sirkiniň we Türkmen döwlet gurjak teatrynyň artistleri ýörite çykyşlary we sahna oýunlaryny taýýarladylar.
Gökderede dynç alýanlar üçin taýýarlanylan maksatnama paýtagtymyza we onuň gözel ýerlerine gezelençler, Janly tebigatyň milli muzeýine, “Älem” medeni-dynç alyş merkezine, “Aşgabat” medeni-dynç alyş seýilgähine, “Nusaý” taryhy-medeni goraghanasyna we Paryzdepä syýahatlar girizildi. Ýangyn howpsuzlygy we ýol hereketiniň kadalaryny öwrenmek boýunça okuwlary geçirmek hem göz öňünde tutulýar.
...Tomusky dynç alyş möwsüminiň açylmagy mynasybetli guralan dabara çagalary döwrebap derejede bezelen awtobuslara ugratmak çäresine utgaşdy. Ene-atalar we dostlar dynç almaga gidýän çagalara ak ýol arzuw etdiler. Ulag kerweni türkmen topragynyň ajaýyp künjegi bolan jana şypaly Gökderä tarap ugur aldy. Şol ýerde çagalara belli artistleriň, medeniýet işgärleriniň, çagalar döredijilik toparlarynyň gatnaşmagynda dabaraly kabul edişlik we baýramçylyk çäreleri garaşýar.
Şu gün Hazaryň kenaryndaky «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynyň, ýurdumyzyň ähli welaýatlarynyň çagalar dynç alyş merkezlerinde hem tomus möwsüminde ilkinji dynç aljak çagalary garşylamak çäreleri geçirildi.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)