text:
Adam hukuklaryny goraýjy halkara “Human Rights Watch” guramasy Amerikanyň Birleşen Ştatalarynyň prezidenti Barak Obamany öňki prezident Jorj Buşuň administrasiýasyna garşy tussaglary gynamaga buýruk berendigi bilen bagly derňew işlerini başlamatga çagyrdy. Gurama bu hakda sişenbe güni yglan eden 107 sahypadan ybarat hasabatynda mälim etdi.
ABŞ-nyň prezidenti Jorj Buş we goranmak ministri Donald Rumsfeld 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabryndaky hüjümden alty gün soň geçirilen metbugat konferensiýasynda, Waşington.
Hasabatda Obamanyň administrasiýasynyň Gynamalara garşy Konwensiýa gol çekendigine garamazdan, tussaglara garşy ulanylýan gynamalar barada ABŞ-nyň administrasiýasynyň derňew geçirmändigi aýdylýar.
“Human Rights Watch” guramasynyň hasabatynda Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň önki prezidenti Buşuň we onuň golastyndaky ýene-de üç sany resminiň tussaglara garşy gynamalary goldamak barada buýruk bereni üçin sud jogapkärçiligine çekilmelidigi aýdylýar.
Sişenbe güni yglan edilen bu hasabatda adam hukuklaryny goraýjy gurama, 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabrynda bolan wakalardan soň, Buşuň administrasiýasynyň terrorçylyk hüjüminde gatnaşygy bar diýlip güman edilýän tussaglara garşy gynamalary goldananlygy bilen bagly “örän köp delilleriň” bardygy bellenýär.
“Gynamalar üçin jogapkärçilikden gaçmak: Buşuň administrasiýasy we tussaglara garşy adamkärçilige sygmaýan gazaply çäreler”
diýlip atlandyrylan bu hasabatda wise-prezident Dik Çeýniniň, şol wagtky goranmak ministri Donald Ramsfeldiň we Merkezi aňtaw gullugynyň başlygy (CIA) Jorj Tenentiň tussaglara garşy gynamalaryň, ýagny bikanun hereketleriň amala aşyrylmagy barada sanksiýa berenligine delilleriň bardygy nygtalýar.
“Human Rights Watch” guramasynyň terrorçylyk we terrorçylyga garşy programma boýunça analitigi Andera Prasou Guantanamo harby bazasynda ABŞ-nyň harby komissiýasynyň garamagyndaky birnäçe tussaglary gorapdyr.
“Hasabatda jemgyýetçilige äşgär bolan deliller hem bar. Buşuň administrasiýasynyň ýokary derejeli resmileriniň şol gynamalar üçin derňelmelidigi, belki, jenaýat jogapkärçiligine çekilmelidigi anyk aýdylýar” diýip, adam hukuklaryny goraýjy aýdýar.
Öňki wise-prezident Dik Çeýni bikanun tussag etmek programmasynyň we olary kanuna laýyklykda aklamaga gönükdirilen beýanatlary düzmek işleriniň arkasynda duran esasy güýç bolanlykda günälenýär. Merkezi aňtaw gullugynyň öňki başlygy Jorj Tenent bu hasabatda tusssaglary suwa çümdürip, gark edip gynamak we tussaglary üçünji döwletler bilen çalyşmak programmasyny amala aşyranlykda aýyplanýar.
Guramanyň hasabatynda ABŞ-nyň BMG-niň Gynamalara garşy Konwensiýasyna gol çeken dokumentine laýyklykda, prezident Barak Obamanyň administrasiýasynyň, gynamalaryň we tussaglara garşy adamkärçilige sygmaýan gazaply çäreleriň goldanandygy üçin, geçiriljek derňew işlerine jogapkärdigi aýdylýar.
“Human Rights Watch” guramasy Barak Obamanyň administrasiýasyndan Buşa we onuň emeldarlaryna garşy jenaýat işini gozgamagy talap edýär.
Kanuny borç
Guramanyň terrorçylyk we terrorçylyga garşy programma boýunça analitigi Andera Prasounyň sözlerine görä, Gynamalara garşy Konwensiýanyň prinsiplerine görä, her bir döwletiň bu barada ýörite kanun kabul etmegi mümkin.
“Konwensiýanyň prinsipine görä, gynamalar iň erbet we elhenç jenaýat hasaplanýar. Gynamalary goldaýanlar nirede bolsalar-da derňelip, jogapkärçilige çekilmeli. Şonuň üçin ABŞ-nyň, bu Konwensiýa gol çeken beýleki döwletler üçin, dernew geçirmegi möhüm” diýip, Prasou aýdýar.
Soňra ol şeýle diýýär: “Munuň netijesini biz bireýýäm gördük. Hususan-da, önki prezident Jorj Buş Şweýsariýa barmakçy boldy. Şondan birnäçe gün öň, adam hukuklaryny goraýjylaryň we gynamalaryň pidalarynyň onuň üstünden Şweýsariýanyň resmilerine şikaýat arzaralyny tabşyrjakdyklary barada habar ýaýrady. Şondan soň, Buş saparyny goýbolsun etmäge mejbur boldy”.
Obama prezident bolandan soň, onuň gol çeken ilkinji dokumentleriniň biri Merkezi aňtaw gullugynyň tussaglary üçünji döwletler bilen çalyşmak programmasyny togtatmak we daşary ýurtlardaky gizlin türmeleri ýapmak baranda boldy. Ol ABŞ-da tussaglara garşy gynamalar umuman goldanmaýar diýip, beýanat etdi.
Buşuň Milli howpsuzlyk gullugynyň agzasy bolan we Donald Ramsfeldiň administrasiýasynyň önki işgäri Jemi Flaý HRW-niň hasabatynda täzelik görmeýändigini aýtdy. Ol häzir Waşingtondaky “Daşarky syýasy inisiatiwa” merkeziniň başlygy.
“Tussagy suwa çümdürip, gark etmegiň gynamanyň bir usulydygy, Buşuň administrasiýasynyň 11-nji sentýabr wakalaryndan soň amala aşyran käbir hereketleri barasynda milli howpsyzlyk nukdaýnazaryndan dawalar halkara we amerikan toparlarynyň arasynda köpden bäri dowam edip gelýär. Emma ABŞ kanunlar bilen dolandyrylýar. Buşuň hökümeti hem, Obamanyň hökümeti hem öz hereketleriniň kanunyň çäginden çykmaýandygyny, şeýle-de hereketleriň hukuk öwrenijiler tarapyndan makullanýandygyny nygtap gelýärler”.
Onuň sözlerine görä, şonuň üçin Ak Tamyň häzirki administrasiýasynda öňki administrasiýany derňemek mümkinçiligi az: “Men prezident Obamanyň administrasiýasynyň emeldarlarynda bu meselä gaýtadan seretmek isleginiň bardygyny duýmadym. Aslynda, meniň pikirimçe, Birleşen Ştatlaryň resmilerinde bu meselä kelle agyrdyp oturmak islegi ýok”.


c: text/html

text:
Rim papasy Kawkaza saparynyň ikinji gününde Tbilisiniň stadionynda dini çydamlylygy we parahatçylygy wagyz etmäge gönükdirilen ýygnanyşyk geçirdi.
Fransis 1-nji oktýabrdaky öwüt-ündewlerinde katolikleri hudaýdan kanagat tapmaga we daş-töwerekde sazlaşygyň ýoklugy üçin ruhdan düşmezlige çagyrdy.
Gürjüstanyň Prawoslaw ybadathanasy Miheýil Meshi stadionynda guralan ýygnanşyga resmi delegasiýasyny ibermedi, ýagny prawoslawlaryň katolik çäresine gatnaşyp bilmeýändigini aýtdy.
Prawoslaw partriarhatynyň sözçüsi Nato Asatiani bu delegasiýanyň Watikan bilen «özara ylalaşyk» esasynda çeke durandygyny aýtdy.
Gürjüstanda prawoslaw hristianlary agdyklyk edýär, emma ýurtda, Watikanyň hasaplamalaryna görä, 2.5 prosenti düzýän katolik azlygy bar.
Pop Tbilisiden soň Bakuwa sapar eder.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Eýranda ýurduň Parlamentine we Ekspertler assambleýasyna geçirilen saýlawlardan soň, häzir sesleri sanamak işleri geçirilýär.
Şu ýylyň başynda dünýäniň iri döwletleri bilen Tähranyň arasynda Eýranyň ýadro programmasy babatynda ylalaşyk gazanylandan soň, bu - ýurtdaky geçirilýän ilkinji saýlawlardyr.
26-njy fewralda saýlaw uçastoklarynyň işi jemi bäş sapar, umumy hasap bilen alty sagada uzaldyldy. Muňa ses berijileriň uly sany sebäp boldy.
27-nji fewralda ýurduň Içeri işler ministrligi ses bermäge hukugy bolan eýranlylaryň 60%-i, ýagny 35 million çemesi raýatyň saýlaw uçastoklaryna gelendigini mälim etdi.
Kandidatlar 290 orunlyk Parlamente we 88 orunlyk Ekspertler Assambleýasyna girmek üçin dalaş etdiler.
Ýeri gelende bellesek, Ekspertler Assambleýasy ýurduň baş ruhany liderini bellemek we wezipesinden aýyrmak hukugyna eýedir. 8 ýyllyk möhlet bilen saýlanýan Ekspertler Assambleýasy 76 ýaşly Aýatolla Ali Hameneýiden soňky ýokary ruhany lideri bellemegi hem ähtimaldyr.


text:
Pakistanyň harbylary ýurduň demirgazyk-günbatarynda Owganystan bilen serhetdeş tire-taýpalar regionynda amala aşyrylan howa zarbalarynyň netijesinde 43 söweşijiniň öldürlendigini aýtdy.
Harbylar söweşijileriň 20-nji awgustda Demirgazyk Waziristan regionynyň iki obasynda öldürlendigini habar berdiler.
Howa zarbalaryndan soň baş general Asim Bajwa Demirgazyk Waziristanyň Şawal obasynda guryýer operasiýalaryň başlanýandygyny yglan etdi.
Analitikleriň pikiriçe, bu operasiýalaryň harbylaryň regiondaky çäreleriniň jemleýji tapgyryna geçendigini aňladýar.
Pakistanyň goşuny 2014-nji ýylyň iýun aýyndan bäri regiondan ýerli we daşary ýurtly söweşijileri gysyp çykarmak boýunça harby operasiýa geçirýär.
Pakistanyň harbylary regionyň territoriýasynyň 90%-ni söweşijilerden arassalap, olaryň 3 müň çemesini öldürendigini aýdýarlar.


text:
Siriýanyň döwlet telewideniýesi gozgalaňçylaryň iki ýyllap dowam eden gabawdan soň ýurduň demirgazyk-günbataryndaky harby howa bazasyny ele salandygyny habar berdi.
Maglumatda 9-njy sentýabrda Abu Zuhour howa bazasynda hökümet güýçleriniň “öz pozisiýalaryny göçürip, başga ýere geçendikleri habar berildi.
Hüjümi amala aşyran söweşijileriň yslamçy gozgalaňçylaryň, şol sanda “Al-Kaýdanyň” Siriýadaky ýarany “Jabhat al-Nusra” toparynyň koalisiýasy bolandygy aýdylýar.
Bazanyň ele salynmagy hökümet güýçleriniň Indib regionynda duçar bolan soňky şowsuzlyklarynyň biridir. Regionyň uly bölegine prezident Başar al-Assadyň režimine garşy çykýan söweşijiler tarapyndan gözegçilik edilýär.


text:
Gülnara Kerimowa bireýýäm aýdymçy, kompozitor, modelýer, professor, diplomat, haýyr-sahawatçy we telekeçi bolup ýetişipdi. Indi bolsa, özbek diktatory Yslam Kerimowyň gyzy öz gazanan “üstünlikleriniň” sanawyna durmuş toýlarynyň guramaçylygyny hem goşup biler.
2012-nji ýyl Özbegistanda “Kuwwatly maşgala ýyly” diýlip yglan edildi. Kerimowa özüniň haýyr-sahawat guramasy bolan Gazna Forumy arkaly ýola goýlan “1000 durmuş-toýy we 1000 sünnet toýy” proýektiniň üsti bilen öz toý-şagalaň gurnamak ukybyny hökümetiň maşgalalara gönükdirilen kampaniýasynda ulanýar.
ÝUNESKO, UNDP, we Britan Geňeşi ýaly abraýly guramalar bilen hyzmatdaşlyk edýän Gazna Forumy
köpçülikleýin durmuş we sünnet toýlarynyň ýetim çagalar we garyp maşgalalardan çykan ýaş çatynjalar üçin gurnalýandygyny aýdýar. Mart aýynda geçirilen şeýle dabaralaryň birinde Özbegistanyň Nawoýi we Kaşkadarýa regionlarynda 123 sany ýaş çatynja durmuş toýyny tutup, 200 sany oglanjyk sünnet edilipdi.
Emma o diýen hezillik hem ýok. Adamlar özleriniň zor bilen dabara gatnaşmaly edilýändikleri, bolmasa pensiýalaryndan we beýleki sosial ýeňilliklerden mahrum ediljekdikleri barada duýduryş alýandyklary hakda şikaýat edip başladylar.
Dört ýaşly çaganyň atasy, maýyplyk boýunça kömek puluna ýaşaýan 26 ýaşly Arazdurdy Toşmatowyň Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugyna aýtmagyna görä, ýerli resmiler ony köpçülikleýin durmuş toýlaryna gatnaşmaga mejbur edipdirler.
“Häkimlige baryp, özümiň garyp durmuşymdan şikaýat edip, kömek soranymda, olar meni Gazna Forumy tarapyndan gurnalýan durmuş toýuna gatnaşmaly etdiler” diýip, Toşmatow aýdýar. Onuň aýtmagyna görä, häkimligiň işgärleri, eger-de bu çärä gatnaşmasa, onuň maýyplyk boýunça kömek pulundan mahrum ediljekdigini duýdurypdyrlar.
Soňunda Toşmatowa kömek puly tölenmändir. “Bize iýun we iýul aýlary üçin kömek pul tölenmedi” diýip, ol aýdýar. “Bank bize hemme pullaryň durmuş toýy üçin sowlandygyny aýtdy. Bu ýagdaý puly ýele sowurmak bolýar, durmuş toýy gowudy, ýöne onuň çykdajylaryny tölän bolsalar hasam gowy bolardy”.
Bu ýagdaýy başyndan geçiren diňe bir Toşmatow däl. Andijanda ýaşaýan 76 ýaşly pensioner Adhamyň 4-nji iýunda Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, ol özüniň aýlyk pensiýasyny almak üçin poçta edarasyna baranda, oňa pulunyň gijikdiriljekdigini aýdypdyrlar. Sebäp näme? Resmiler Adhama pullaryň Gazna Forumy tarapyndan gurnalýan durmuş toýlary üçin sowlandygyny aýdypdyrlar.
Gazna Forumy 2004-nji ýylda esaslandyryldy. Gülnara Kerimowa bolsa bu guramanyň Direktorlar geňeşiniň başlygy. Kerimowanyň pul baýlygynyň çeşmesi syr bolmagynda galýar, emma ol düýbi Şweýsariýada ýerleşeýän “Zeromaks” kompaniýasy bilen köpden bäri ilteşikli hasaplanypdy. Özbegistanda möhüm senagat pudaklarynyň tas hemmesinden diýen ýaly paý alandan soň, 2010-njy ýylda bu kompaniýanyň eýeçiligi hökümete geçdi. Şweýsariýada salgyt töleýän Gülnaranyň bolsa 600 million dollarynyň bardygy çak edilýär.
-- Deana Kjuka we Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugy


text:
Milletçilere tarapdar ermenileriň müň çemesi Ýerewanda Türkiýe bilen Ermenistanyň arasynda diplomatiki gatnaşyk gurmak barada baglaşylan ylalaşyga protest bildirdi.
Bu iki ýurt 31-nji awgustda Osman imperiýasynyň 1.5 million ermenini gyranlygy baradaky aýyplamalar bilen bagly dawany soňlamak ylalaşygyna geldi.
Ermenistandaky milletçiler iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklary ýola goýmazdan we umumy serhetleri açmazdan öň Türkiýäniň gyrgynçylyk edendigini boýun almagyny talap edýärler.
Analitikler gatnaşyklaryň gowulanmagy iki ýurt üçin hem peýda -- Ermenistan täze bazarlara we söwda ýollaryna eýe bolmak islese, Ankara Ýewropa Bileleşigine goşulmak babatdaky mümkinçligini artdyrmak isleýär diýýärler.


text:
Wan Gog Winsen
Wan Gog Winsent golland suratkeşi. Ol 1853-nji ýylyň 30-njy martynda çola ýerde ýerleşen Grot-Zýundert atly obada ruhany maşgalasynda dünýä inýär. 1869 – 1876-njy ýyllarda Gaage, Brýussel, Londan we Pariždäki çeperçilik – söwda şereketiniň dellaly bolup, hyzmat edipdir. Ol 1876-njy ýyldan başlap, Angliýada mugallym bolup, işe başlaýar. 1878 - 1879-njy ýylda Borinažda magdançylaryň agyr durmuşyndan habarly bolýar. Olaryň bähbitlerini goramagy buthana häkimiýetleri bilen Wan Gogyň arasyna agzalalyk düşmegine alyp barýar. XIX asyryň 80-nji ýyllary sungat bilen meşgullanyp başlaýar, Brýusseldäki (1880-1881 ý.) we Antwerpendäki (1885 - 1886 ý.) çeperçilik akademiýasy bilen gatnaşyk saklaýar. Ol 1881- 1885-nji ýyllarda Gollandiýada garyp düşen adamlary – Borinažyň magdançylarynyň, hünärmenleriniň, balykçylarynyň, daýhanlarynyň suratlaryny ussatlyk bilen çekipdir. Eýýäm otuz ýaşyndaka özüni sungata bagyşlamagy karar edipdir. Ol gynançly, tukat äheňlerde ýerine ýetirilen ýönekeý adamlaryň durmuşyny suratlandyrýan birgiden kartinany döredipdir. Olaryň hatarynda 1885-nji ýylda çeken “Daýhan” we “Kartoşkanyň horanlary” atly işi has göze ilýär. Suratkeş döredijiliginiň başlangyç tapgyrynda dürli mowzuklara ýüzlenýär, olarda adam şekilleri, howdanlar, ýollar we beýlekiler bar. Bu kartinalarda fransuz suratkeşi we grafigi Ž.F. Milleniň täsirleri duýulýar. Wan Gog 1886-njy ýylda Parižde ýaşap başlaýar we döredijilik gözlegleri ony belli suratkeşler Tuluz Lotreke, P. Gogene, K. Pisappo dagy bilen gatnaşyk saklamaga alyp barýar. Olaryň ýardamy bilen onuň surat palitrasynda ýagty äheňler peýda bolup, ýagtylyk we reňkler kartinada has möhüm rol oýnap başlaýar. Suratkeş Ž. Seranyň suratlarynyň täsiri bilen goşmaça reňkleriň aýratyn çalgylary bilen işlemäge başlaýar, emma basym reňkiň ýönekeý we ýagty görnüşine geçýär. Ol bu ugurda E. Bernardan we L. Anketenadan görelde alýar. Onuň “Senanyň üstündäki köpri”, “Kaka Tanganyň portreti” ýaly işleri (1887ý) şu döwürde döreýär. Wan Gog 1888- ýylyň fewralynda Fransiýanyň günortasyndaky Arla gidýär. Ol bu ýerde göwnüňi göterýän ýagty reňklerde ýurduň günortasynyň peýzažyny döredýär. (“ Orak orma”, “La-kronyň jülgesi”, “Sent- Mariniň balyk gaýygy”, “Arledäki gyzyl üzümlik” (1888 ý) we beýlekiler. Ol özüniň joşgunly hulky bilen adaty zatlary hem janlandyrýar. (“ Wan Goguň Arledäki ýatalga jaýy”, 1888 ý ). Ol kämahallar özüni ýalňyz-tenha duýýar we göwnüçökgünlige düşýär. (Arledäki giçeki kafe”, 1888 ý) . Suratkeşiň ýanyna oktýabr aýynda Gogen gelýär. Wan Gog onuň uzaga çekmedik täsiri astynda “Tans dälizi” kartinasyny döredýär. Olar umumy dil tapyşyp bilmän aýrylyşmaly bolýarlar. Reňkler Wan Goguň işlerinde has hem ýitileşip başlaýar, impressionistik öwüşginli kartinalar amaly taýdan bir reňkli kartinalar bilen ornuny çalyşýar. Olarda aňyrsy – bärsi görünmeýän deňiz, çylgam-çylgam giň meýdan – şol bir wagtda reňk we predmetiň formasy. Wan Gog diňe gündiziň ýagtylygy diýip hem atlandyryp bolmaýan ýagtylyga ýüzlenýär – onda adatdan daşary güýçleriň gümansyz öwüşginleri we äheňleri bar. Suratkeş adamzadyň has dogry garaýşyny gözleýär we ruhunyň çakdanaşa teşneligi we hyjuwy impressionizmiň umumy akymlaryndan bölünip gaýdýar. Döredijilik dartgynlylygy we ýakyp- ýandyryp barýan Günüň aşagyndaky uzak wagta çekýän etýudlary Wan Goguň durmuşynyň soňky ýyllarynda ruhy keseliniň agyrlaşmagyna alyp barýar. 1889 - 1890 ýyllarda Arledäki keselhanada ýatýar, Sen-Remi we Ower-sýur-Uaz keselhanalarynda geçirip, 1890-njy ýylyň 29-njy iýulynda aradan çykypdyr. Ömrüniň soňky iki ýyly has agyr we tukat geçýär. (“Ebediligiň derwezesi”, “Serwi agaçlary we ýyldyzlara sary ýol”, “Owerede ýagyşdan soňky peýzaž” 1890 ý.) Suratkeşiň döredijilik durmuşy uzak dowam etmändir - on ýyl töweregi, ýöne şu döwrüň içinde çen bilen 2200 sany eser döredip ýetişipdir.


text:
Aşgabat, 11.02.2015, “Türkmenportal”.
Türkmenistanyň Hytaý Halk Respublikasyndaky ilçihanasynda ýurdumyzyň Bitaraplyk derejesini gazanmagynyň 20 ýyllygyna bagyşlanyp, 10-njy fewralda metbugat konferensiýasy geçirildi. Bu barada “russian.china.org.cn” saýty habar berýär. Oňa Hytaýyň habar beriş serişdeleriniň we döwlet kärhanalarynyň wekilleri gatnaşdylar.
Türkmenistanyň HHR-däki Adatdan daşary we Doly ygytýarly ilçisi Çynar Rüstemowa şu ýylyň 20-nji dekabrynyň Türkmenistanyň taryhyndaky wajyp seneleriň biridigini, sebäbi şol gün türkmen halkynyň Bitaraplyk derejesini almagyna 20 ýyl dolýandygyny nygtady.
Bitaraplyk derejesi Türkmenistana halkara arenasynda dünýä ähmiýetli başlangyçlar bilen çykyş etmäge mümkinçilik berýär. Muňa mysal edip, Hazarýaka döwletleriniň baştutanlarynyň Sammitini, parahatçylygy gorap saklamak, energiýa serişdeleriniň üpjünçiligi, daşky gurşawy goramak boýunça Türkmenistanyň Prezidenti tarapyndan öňe sürlen we gyzgyn goldaw tapan teklipleri görkezmek bolar.
Bitaraplyk derejesi we açyk gapylar syýasaty Türkmenistana dünýäniň dürli döwletleri bilen dostlukly gatnaşyklary pugtalandyrmaga we iri taslamalary bilelikde amala aşyrmaga giň ýol açdy. “Türkmenistan-Özbegistan-Gazagystan-Hytaý” gaz geçirijisini şolaryň hatarynda görkezmek bolar.
- Hytaýyň Pekin, Sian, Lançžou, Haýkou, Sinin şäherlerinde Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 20 ýyllygy mynasybetli medeni çäreler geçiriler – diýip, ilçi sözüniň soňunda belläp geçdi.
2014-nji ýylyň oktýabrynda Türkmenabatda geçirilen Türkmenistanyň Ýaşulylarynyň maslahatynda ýurdumyzyň Bitaraplygynyň 20 ýyllygyny dabaralandyrmak maksady bilen 2015-nji ýyl Bitaraplyk we parahatçylyk ýyly diýlip yglan edildi.


text:
Magtymguly Pyragynyň şägirdi köp. Olardan mynasyplardan biri Mämmet Seýit bolsa gerek.
Halypanyň saýlanyşy
Aslynda halypa saýlamak kyn iş däl. Islendik ussada ýa-da mugallyma halypa diýip bolar. Ýöne halypa seni öz şägirdi saýjakmy? Şägirt halypasyna mynasyp boljakmy?
Meseläniň agyr tarapy şonda. Eger biz Mämmet Seýidiň poeziýasyna seretsek, beýik halypa şägirt bolarlyk derejäni görýäris. Ol sözi takyk hem örän jaýdar ulanmagy başardy. Az sözde köp many berip bildi. Ol halkyň parasatly pikir ýöretmek däplerini öz poeziýasyna siňdirdi.
Şahyryň goşgularyndan hem poemalaryndan ençeme setirler berk ýadyňda galýar. Olaryň ýatda galmagynyň iki sebäbi bar; owaly bilen-ä göwnüňe jaý bolan söz göwünden ýer alýar. Ikinjiden, şahyr milli däp saýylýan danalyk paýhasyna köp üns berýär. Bu başarnyk hut Mämmet Seýidiň zehinine laýyk gelýär.
Şolardan käbir mysal:
Ýaşlykda alkyşy näçe köp alsaň,
Garranyňda gurbat berer biliňe.
Eger guşlar uçsa göge per bile,
Akylyndadyr adamlaryň ganaty.
Iki gulak, bir dil beren tebigat,
Hasabynda ýalňyşandyr öýdenok.
Bir enä, bir guşa müň günlük hasrat
Ýylanyň bir gezek garnyn doýrany.
Suwuň nyrhyn maňa derýalar däl-de,
Gor bolup çaýkanýan gollar aýdypdy.
Göwher bolsaň göterenler tapylar.
Ol poeziýanyň şamçyragy hökmünde Magtymgulyny öňe sürdi. Uly poeziýa Magtymgulynyň pikirleri arkaly düşünip boljakdygyny aýan etdi. Ol poeziýanyň borjunyň nähili belent bolmalydygyna-da, Magtymguly arkaly göz ýetirip bolar diýdi.
Poeziýa Pyragyň münen atydyr,
Ýüpekden ýumşakdyr, daşdan gatydyr.
Bu dünýäde ýaşap ýören adamlaň
Üýtgeşik bir dünýä syýahatydyr.
Rubagylar
Mämmet Seýidiň il içinde söýlüp okalmagyna rubagylary sebäp boldy. Biz şol rubagylarda hem beýik akyldaryň mynasyp şägirdini görýäris.
Kämil hem gutarnykly eserlerden käbirini ýatlalyň.
Näçe ýalpyldatsaň, mis ýene misdir,
Ýüregi garanyň gözlegi pisdir.
Il gynanar bedew atyň ölmüne
Gargalara welin toýdur-meýlisdir.
*
Düýn bir näkes geldi meniň ýanyma,
Batanok hiç birje sözem janyma.
Men ony şeýle bir çeýnärdim welin,
Degenok dişimi hapalanyma.
*
“Keselläpsiň, haýpyň gelsin janyňa”,
“Bar” diýýärler lukman gyzyň ýanyna.
Şol gyz dälmi ozal beren bu derdi,
Indi barsam galar meniň ganyma.
Halypanyň sarpasy
Ol beýik şahyra bagyşlap, “Kerwen” powestini döretdi. Diýseň özüne çekiji hem çeper dil bilen ýazylan bu eser Magtymgulynyň ýaşlyk döwründen söz açýar.
Şahyr Mämmet Seýit Magtymguly Pyragynyň poeziýadaky beýik hyzmaty barada şeýle diýdi.
Ýok, ol Şebdizem däl, Bukefalam däl,
Gadymy Pegasyň neslinden bolan.
Rahymdan müň ýyl ozal dogulyp,
Rüstemi müň ýyl göteren gulan.
Uzak menzillerde garyp tozana
Ýyldyrym dek toýnak kakan Bragy,
Ok kesdirme geçýär dünýäň öňünden.
Şol bedewiň eýerinde Pyragy.
Terjimehaldan
Türkmen ensiklopediýasynyň 7-nji tomunda Mämmet Seýidow 1925-nji ýylyň 27-nji maýynda, Bäherdeniň Durun obasynda dünýä indi diýilýär. Goşun hatarynda gulluk edýär. Gullukdan soň Aşgabada gelip, dürli neşirlerde işleýär hem Türkmen döwlet uniwersitetiniň filologiýa fakultetini tamamlaýar.
Ol kyrk ýyl çemesi döwürde ençeme şahyrana kitap döretdi. Olardan “Aşgabat günleri”, “Çoluk”, “Oba ertekisi”, “Bahar gündeligi”, “Durun mukamy”, “Bäşinji okean”, “Liriki fantaziýa” köpleriň ýadyndadyr.
Şahyr çagalar üçin “Kitaply oglan”, “Dostlar”, “Arzygülüň hiňňildigi”, “Arzygülüň gezelenji”, “Sarman aganyň hekaýalary” ýaly kitaplary ýazdy.
Ömrüniň soňky böleginde proza ýüzlendi. Özi diri wagtynda birneme gysgaldylan “Kesearkaç” romany hem “Kerwen” powesti çap boldy.
Dünýä klassyklarynyň, şol sanda A.S. Puşkiniň, R. Gamzatowyň eserlerini türkmen diline terjime etdi.
Şahyr aradan çykandan köp wagt geçensoň, S. Nyýazowyň çeper edebiýata girizen gadagançylygy gowşan döwründe, 2011-nji ýylda “Goşgular we poemalar” ady bilen ýene bir ýygyndy çapdan çykdy. Bu kitaby toplap çapa taýýarlan belli alym hem şahyr Gurbandurdy Geldiýew. Şeýlelikde, onuň döredijiliginiň ikinji hem hakyky tapgyry başlandy.
Şahyr 1992-nji ýylda aradan çykdy. Ony dogduk mekany Durun obasynda jaýladylar.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň pikiri.


text:
Türk mediasy demirgazyk Siriýada «Yslam döwleti» ekstremist toparyny nyşana alan türk güýçleriniň 55 jeňçini öldürendigini aýdýar.
Döwlet eýeçiligindäki «Anadolu» habar gullugy we «Dogan» habar agentligi 8-nji maýda türk goşunynyň Alepponyň golaýyndaky YD nyşanalaryna zarba urup, üç harby maşyny we üç raketa sistemasyny weýran edendigini habar berdi.
«Anadolu» türk uruş uçarlarynyň 8-nji maýda gadagan edilen Kürdistan işçiler partiýasynyň, PKK-nyň demirgazyk Yrakdaky nyşanalaryny hem bombalandygyny aýdýar. Bu habarlar garaşsyz ýagdaýda tassyklanylyp bilinmedi.


text:
Britaniýanyň parlament komiteti Ýewropa Bileleşigini we Britaniýany Ukrainadaky krizise “göz ýummakda” aýyplaýar.
Britan parlamentiniň Lordlar öýüniň Ýewropa Bileleşigi boýunça komitetiniň 20-nji fewralda ýaýradan raportynda, gürrüňi gidýän komitet Britaniýany bu ýagdaýyň çözülmegi bilen baglanyşykly ýeterlik derejede “dogumlylyk görkezmezlikde” aýyplady.
Şeýle-de, bu raportda Ýewropa Bileleşigi bilen Russiýanyň arasyndaky gatnaşyklaryň uzak wagtdan bäri “has optimistikdigi”, sebäbi bu ýurt has demokratik bolmak ýodasyna düşen diýip hasaplanandygy bellenildi.
Şol bir wagtyň özünde raportda 1994-nji ýyldaky Budapeşt memorandumyna gol goýan dört ýurduň biri hökmünde Britaniýanyň Ukraina aýratyn jogapkärdigi nygtalýar. Gürrüňi gidýän bu memorandumda Ukrainanyň territorial bütewiligi kepillendirilýär.


text:
Geçen hepdede Täze Zelandiýada bolan güýçli ýer yranmada ölenleriň hatyrasyna sişenbe güni ýurtda hatyra çäresi geçirildi.
Şonuň bilen baglylykda, ýer yranmanyň takyk dörän wagtynda ýurt boýunça iki minut dymyşlyk yglan edildi.
Berilýan maglumata görä, bu heläkçilikde 145 adam ölüpdir. Emma resmiler ölenleriň sanynyň 240-a ýetmek ähtimallygyna howatyrlanma bildirýärler.
Kraýstçörç şäherinde 6,3 balla deň bolan ýer yranamsy sebäpli, şäher binalarynyň köpüsi ýykyldy.
Täze Zelandiýnayň premýer-ministri Jon Keýiň aýtmagyna görä, bu heläkçiligiň zyýany ýurt üçin 15 milliard dollar çemesi bolup biler.


text:
Täze Tolkun gepleşigimiziň bu tapgyrynda Degişmeler güni, ýagny 1-nji aprel we bu gün mynasybetli ýatlarynda galan unudylmajak wakalar barada ýokary bilimini daşary ýurtlarda dowam etdirýän türkmen ýaşlary bilen söhbetdeşlik geçirdik.
Söhbetdeşligiň dowamynda Türkiýede okaýan Aýjahan “wäşilere has köp erkinlik berilse, ýurtdaky degişme sungatynyň has hem ösjekdigini” aýdýar. Maksat bolsa, ýurtda degişme sungatynyň ösmegi üçin hökümetiň düýpli işler alyp barmalydygyny belleýär.
Azatlyk Radiosynyň türkmen ýaşlary bilen geçiren bu söhbetdeşligini diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.
Garaýyşlaryňyza teswir bölüminde garaşýarys.


text:
Türkmenistan iýun aýynda TOPH gaz geçirijisiniň gurluşygynyň başlangyç tapgyryny maliýeleşdirmek üçin 45 million amerikan dollar möçberinde serişde böldi. Pakistanyň «The Express Tribune” neşiriniň ýazmagyna görä, türkmen hökümeti "Tapi" kompaniýasy diýilýäniň 85 prosent paýdary bolup durýar.
Şeýle-de neşir Ýaponiýanyň we Hytaýyň Türkmenistanyň gaz ýataklaryny özleşdirmekde we türkmen tebigy gazyny Owganystana, Pakistana we Hindistana getirjek geçirijini - TOPH-y gurmakda esasy oýunçylara öwrülýändigini habar berýär.
Şu aralykda Azerbaýjanyň «Trend» habar gullugy hem Yslam ösüş bankynyň TOPH geçirijisini maliýeleşdirmekçidigi barada habar ýaýratdy.
Mundan öň prezident G.Berdimuhamedowyň Katary hem bu proýekte goşulmaga çagyrandygy barada habarlar çykypdy.
Hytaý kompaniýasy Türkmenistanda geçiriji gurýar
Biraz öň ýapon kompaniýalarynyň konsorsiumy Türkmenistanyň gaz ýataklaryny özleşdirmek barada şertnama baglaşdy, indi bolsa hytaý kompaniýasy Türkmenistanyň territoriýasynda 300 kilometrlik geçiriji gurmak barada kontrakt baglaşdy diýip, pakistan neşiri ady aýdylmaýan hökümet resmisine salgylanyp ýazýar.
Aýdylmagyna görä, bu kontrakt ugrunda birnäçe kompaniýa, şol sanda rus we ýewropa firmalary bäsleşik gurupdyr, emma Türkmenistanyň yglan eden tenderinde Hytaýyň utujy bolandygy aýdylýar.
“TOPH gaz geçiriji proýekti esasynda döredilen "Tapi" kompaniýasy Owganystanda we Pakistanda hem geçiriji kontraktlaryny baglaşar» diýip, neşir bilen söhbetdeş bolan resmi aýdypdyr.
Proýektiň bir bölegi bolan dört ýurt, Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan tarapyndan gurlan "Tapi" kompaniýasy geçirijini gurar we işleder, Pakistan, Owganystan we Hindistan bolsa geçiriş tölegini tölär diýip. habarda aýdylýar.
Hökümet resmisiniň sözlerine görä, "Tapi" kompaniýasy maliýe serişdelerini jemlemegiň üstünde işleýär we pakistan hökümetine transmilli geçirijiniň gurluşygyna zerur bolan maliýe serişdelerini toplamak üçin bütin dünýä boýunça çäre geçirjekdigini aýtdy.
Makalada aýdylmagyna görä, Türkmenistanyň hökümeti "Tapi" kompaniýasynyň 85% paýdary bolup durýar, şu sebäpden maliýeleşdirmegiň esasy agramynyň Aşgabadyň gerdenine düşjekdigi öňe sürülýär.
Ady aýdylmaýan resminiň sözlerine görä, Türkmenistanyň gaz ýataklaryny özleşdirýän ýapon kompaniýalarynyň konsorsiumyna 15 milliard dollar maýa zerur. “Ýaponlar şol möçberdäki maýany hem ýatyrýar» diýip, hökümet resmisi aýdypdyr.
Şeýle-de neşir gürrüňi edilýän dört ýurduň TOPH geçirijisiniň gurluşygyna başlamak üçin 10 milliard dollarlyk başlangyç inwestisiýa şertnamasyna gol çekendigini aýdýar. Mälim bolşy ýaly, türkmen, owgan, pakistan we hindistan liderleri geçen ýylyň dekabrynda Günorta Aziýadaky energiýa gytçylygyny ýeňletjek geçirijiniň gurluşygyna badalga beripdiler.
Türkmenistandan Owganystana we onuň goňşy ýurtlaryna gaz geçirijisini gurmak barada indi iki onýyllyga golaý wagt bäri gürrüň edilýär.
Synçylaryň käbiri bu proektiň sebitdäki howpsuzlyk meseleleleri sebäpli tasdan mümkin däldigini öňe sürýär. Şonuň bilen bir wagtda TOPH proýekti, energiýa zerurlyklary sebäpli, regionyň ýurtlarynyň arasyndaky hyzmatdaşlygy, olaryň bir-birine bolan ynamdarlygyny ösdürmek bilen, sebite parahatçylyk we durnuklylyk getirer öýdülýär.
Bu geçiriji Günorta we Merkezi Aziýany bir-birine baglar.
Pakistan neşiriniň ýazmagyna görä, Türkmenistan her günde energiýa aç Owganystana, Pakistana we Hindistana 3.2 milliard kub fut gaz ibermek üçin 25 milliard dollar çemesi maýa ýatyrar.
“Eurasianet” neşiriniň biraz öň Türkmenistandan Hindistan çekiljek geçiriji barada çap eden synynda käbir regional ekspertler TOPH proýektiniň eýýäm wagtynyň geçen bolmagynyň ähtimaldygyny aýdypdylar.


text:
Liwiýanyň oppozision söweşijileri paýtagt Tripoliniň iki tarapyndaky şäherlerde Muammar Kaddafiniň güýçleri bilen söweş alyp barýarlar.
Hususan-da, bu söweşler Tripoliden 50 kilometr töweregi günbatarda ýerleşýän Zawiýah şäherinde hem-de Tripoliniň gündogar tarapynda ýerleşýän Zlitan şäherinde alnyp barylýar.
Oppozision güýçler ýurduň paýtagtynyň edil alkymynda ýerleşýän bu strategik taýdan möhüm şäherlerde kontrollygy doly ele almaga çalyşýarlar.
Bu wakalaryň fonunda anna güni oppozision güýçler Liwiýanyň lideri Muammar Kaddafiniň ozalky ýakyn kömekçilerinden biri Abdul Salam Jalloudyň oppozision güýçleriň tarapyna geçendigini mälim etdiler.


text:
Slowakiýanyň paýtagty Bratislawada ýekşenbe güni geçirilen talantlaryň bäsleşiginde gyrgyzystanly breýk tansçysy Ataý Ömürzakow finalda ýeňiş gazanyp, iň uly baýragy aldy.
Synagda “Prima” telekanalynyň we telebäsleşigiň talabyna görä, teletomaşyçylardan iň köp SMS alan dalaşgär ýeňiji diýlip, yglan edilýär. Şonuň üçin telebäsleşigi alyp baryjylar Ataý Ömürzakowy “Slowakiýada we Çehiýada teletomaşaçylaryň iň köp sesini alan absolýut ýeňiji” diýip yglan etdiler.
Synagyň ahyrynda Ataýyň özüne söz berenlerinde, ol öz ähli janköýerlerine we žýuri agzalaryna minnetdarlygyny bildirdi. Begenç gözýaşlaryny gizläp bilmedik Ataý Ömürzakow: “Maňa ses berenlere we meniň üçin öz gymmatly wagtyny ýitirip, şou bäsleşigine tomaşa edenleriň ählisine öz minnetdarlygymy bildirýärin. Men örän bagtly. Bu meniň ilkinji uly ýeňşim” diýdi.
“Breýk tansyny ýokary göterdi”
“Çehiýa-Slowakiýa talantlary gözleýär” diýlip atlandyrylan bu ýaryşyň ýeňijisine 100 müň ýewro baýrak berildi. Synagy alyp baryjylar 100 müň ýewrony gyrgyz somuna öwrüp, onuň 6 million 214 müň som bolýandygyny hem yglan etdiler.
Şoňa çenli geçirilen ýarym final synagynda Ataý Ömürzakowyň ýerine ýetiren tansyna žýuri agzalary ýokary baha beripdiler. Žýuri agzalarynyň biri, çehiýaly tanymal aktýor Martin Deýdar bu bäsleşikde Ataý Ömürzakowyň öz tans ussatlygy bilen breýk tansynyň derejesini has-da ýokary göterendigini, onuň tansynyň aşa çeperçilik bilen ýerine ýetrilendigini nygtady.
Bäsleşigiň şertine görä, bu bäsleşigiň ýeňijisi Las Wegasda geçiriljek dünýä boýunça bäsleşige gatnaşmaly.
Las Wegasa gitmezligi mümkin
Emma ýekşenbe güni geçirilen synagda Ataýyň ýanynda bolan Bratislawada okaýan gyrgyzystanly student Askat Abdukadyrowyň sözlerine görä, Ataýyň ol teklibi kabul etmezligi mümkin.
“Ol ‘bu mümkinçiligi slowaklara bererin. Sebäbi olaryň bäsleşigi bilen Las Wegasdaky ýaryşa gatnaşsam, meniň nädogry iş etdigim bolar’ diýip, maňa aýtdy. Onsoňam, ol ‘Gyrgyzystandaky janköýerlerim hem slowaklaryň adyndan çykyş etsem, meni halamazlar’ diýip, Las Wegasdaky ýaryşa gatnaşmajakdygyny gytaklaýyn bildirdi. Entek belli däl, ilki pikirlenip, soňra onuň özi belli bir karara geler” diýip, Askat Abdukadyrow belledi.
21 ýaşyndaky Ataý Ömürzakow geçen ýyl Orsýetiň “Minuta slawy”, ýagny “Şöhrat pursaty” atly bäsleşigine-de gatnaşyp, ikinji orny alypdy. Ol üstümizdäki ýylda Ukrainada “Meniň ukybym” synagyna hem gatnaşdy.


text:
Türkmenistanyň Hazar deňziniň kenaryndaky Awaza milli syýahat zonasynda windserfing boýunça dünýä çempionatynyň üçünji tapgyry geçirilýär. 1-6-njy iýul aralygynda boljak bäsdeşlikler “Ýelken” ýahta klubynda geçirilýär.
Şu ýylyň maý aýynda Ispaniýada başlanyp, 15 ýurdy öz içine alýan windserfing boýunça dünýä kubogy ugrundaky bu halkara ýaryşy Türkmenistanda ilkinji gezek geçirilýär. Awazadaky ýaryşa dünýäniň 22 ýurdundan 80 çemesi sportsmen, şol sanda ilkinji gezek türkmen sportsmenleri hem gatnaşýarlar.
Resmi maglumatlara görä, Türkmenistanyň prezidenti Awazada halkara sport çäresiniň geçirilmeginiň ýurdy ýer şarynyň sport durmuşynyň merkezi hökmünde has ýokary derejä galdyrýandygyny belläp, 2017-nji ýylda Türkmenistanda geçiriljek Aziada oýulary üçin tejribe taýdan ähmiýetini nygtapdyr.


text:
Düýn amerikan prezidentiniň Orsýet we Ýewraziýa regionlary boýunça ýörite maslahatçysy Maýkl MkFaul Bişkekde Gyrgyzystanyň hökümet resmileri bilen duşuşdy.
Şeýle hem, jenap MkFaul Gyrgyzystanyň wagtlaýyn prezidenti Roza Otunbaýewa bilen-de duşuşyp, gyrgyz-amerikan gatnaşyklary barada özara pikir alyşdy.
Bu gepleşiklerde Gyrgyzystanda şu ýylyň oktýabr aýyna planlaşdyrylýan parlament saýlawlary, ýurtdaky sosial-ykdysady meseleler we ýurduň günorta regionyndaky ýagdaýlary kadalaşdyrmak bilen bagly meseleleriň hem üns merkezinde bolandygy habar berilýär.


text:
Floridada bir hristian ruhanysynyň 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabrynda bolan terrorçylykly hüjümleriň ýyl dönüminde mukaddes Gurhany ýakmak baradaky planyny amerikan resmileri, Ak Tamdan başlap, Owganystandaky ýokary derejeli harby ýolbaşylara çenli hemmesi ýazgardylar. Döwlet departmentiniň garaýşyça, bu prowokasiýa, hormatsyzlyk, çydamsyzlyk, adamlaryň arasyna agzalalyk salmak üçin edilýän iş.
Owganystandaky halkara güýçleriň baştutany general Deýwid Petreues hem bu iş regiondaky amerikan esgerleriniň janyny howpa salar diýip, duýduryş berdi. Prezident Barak Obama bu plany heläkçilikli, Al-Kaýdanyň güýjüne güýç goşmak diýip atlandyrdy.
Kanuny mümkinçilik köp däl
Muňa garamazdan, pastor Jonesiň bu planynyň öňüni almaga amerikan hökümetiniň elinde kanuny mümkinçilik köp däl. Bu hem Amerikanyň Baş kanunyna girizilen Ilkinji Düzedişden gözbaş alýar. Ol ýerde: “Amerikan Kongresi bar bolan bir dini hormatlamak ýa onuň erkin ýerine ýetirilişini gadagan etmek ýa söz we metbugat erkinligini çäklendirmek barada kanun çykarmaly däl” diýilýär.
Amerikada Graždanlyk urşundan soň, 1868-nji ýylda, kabul edilen 14-nji Düzediş hem: “Adamlaryň Baş kanunda kepillendirilen şahsy hukuklaryny döwlet ýa ýerli hökümetler bozup bilenok” diýmek bilen, bu şahsy hukuklaryň goralmagyny güýçlendirdi. Şeýlelikde Birleşen Ştatlarda bir dine dil ýetirmegi, kemsitmegi ýa bir dine garşy ýigrenji wagyz etmegi gadagan edýän federal kanun ýok.
Käbir ştatlarda kitaplarda adamlaryň mukaddes saýýan zatlaryna dil ýetirmek gadagançylygy saklanman duranok. Bu hem 19-njy asyrdan galan ýörelge. Ýöne 1952-nji ýylda Birleşen Ştatlaryň ýokary sudy Nýu Ýorkuň dini kemsitmeler baradaky kanunyny söz azatlygyny bikanun çäklendirmek diýip, ýatyrdy. Suduň höküminde: “Biziň milletimizde dini taglymata edilýän hakyky ýa hyýaly hüjümi basyp ýatyrmak hökümetiň işi däl” diýilýär.
Iň gowy kanuny ýol
Oksford Brookes uniwersitetiniň professory Deýwid Naşyň aýtmagyna görä, 1952-nji ýylda çykan bu höküm amerikan häkimiýetlerini din we dini ynançlary kemsitmek baradaky kanuny strategiýlaryny üýtgetmeklige mejbur edipdir.
“Birleşen Ştatlarda 1950-nji ýyllaryň başlarynda dine dil ýetirmek kanunyň gözegçiliginden çykaryldy. Burstyn diýip at alan prosesde sud mukaddesliklere dil ýetirmekligi yzarlamak Konstitusiýa ters diýip, höküm çykardy” diýip, Naş aýdýar.
Naşyň pikiriçe, pastor Jonesiň Gurhany ýakmagynyň öňüni almak üçin Obamanyň administrasiýasyna galýan iň gowy kanuny ýol – bu işiň protestleriň üsti bilen jemgyýetçilik düzgünine howp salýanlygyny subut etmek. Başga zady subut etmek kyn.
“Bu ýerde jemgyýetçilik düzgüniniň bozulmak meselesi-de bar. Hökümetiň aňsatlyk bilen işini ýöredip biljek ýeri şol. Dini kemsitme jemgyýetçilik düzgünine degişli mesele diýen karara gelinse, onda bu işe gatyşmak aňsatlaşýar” diýip, Naş belleýär.


text:
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow resmi sapar bilen Malaýziýa ugrady. Aşgabadyň Halkara howa menzilinde döwlet Baştutanymyzy resmi adamlar ugratdylar.
Birnäçe sagatdan soň hormatly Prezidentimiziň uçary Kuala-Lumpuryň Halkara howa menziline gondy. Şanly waka mynasybetli iki ýurduň Döwlet baýdaklary bilen bezelen Malaýziýanyň paýtagtynyň howa menzilinde belent mertebeli myhmanyň hormatyna haly ýazylan ýodajygyň ugrunda, uçaryň ýanynda hormat garawuly nyzama düzüldi. Milli Liderimize ajaýyp gül desseleri gowşurylýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowy dostlukly ýurduň ýokary wezipeli wekilleri, şeýle hem Türkmenistanyň hökümet wekiliýetiniň agzalary garşylaýarlar.
Howa menzilinden türkmen Lideriniň awtoulag kerweni döwlet Baştutanymyzyň iki günlük sapary wagtynda bölünip berlen “Şangri-La” kaşaň myhmanhanasyndaky kabulhanasyna tarap ugraýar. Bu ýerde, kabulhananyň eýwanynda milli Liderimizi Malaýziýanyň iri ýokary okuw mekdeplerinde okaýan türkmen talyplary mähirli garşylaýarlar, olar Watanymyza we halkymyza wepaly ruhubelent ýaşlarymyza daşary ýurtda wekilçilik edýändiklerine buýsanýarlar hem-de bilimleri, hünärleri, zähmet başarnyklaryny ele almaga uly höwes bildirýärler.
Ýaş türkmenistanlylar alyp barýan oňyn daşary hem-de içeri syýasaty, hemmetaraplaýyn düýpli özgertmeler, şol sanda bilim ulgamynda amala aşyrýan oňyn özgertmeleri üçin milli Liderimize tüýs ýürekden hoşallyklaryny beýan edip, geljekde öz alan bilimlerini abadançylygyň we ösüşiň ýoly bilen ynamly öňe barýan Garaşsyz, Bitarap Türkmenistanyň ösmegi üçin netijeli peýdalanjakdyklaryna ynandyrdylar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow talyplaryň ýaşaýyş şertleri hem-de okuwda gazanýan üstünlikleri bilen gyzyklanyp, ylym-bilim aragatnaşyklaryny pugtalandyrmagyň türkmen-malaýziýa hyzmatdaşlygynyň ileri tutulýan möhüm ugry bolup durýandygyny hem-de şeýle bolmagynda galýandygyny belledi, bu meselä hem 8-nji noýabrda ýokary derejede geçiriljek ikitaraplaýyn duşuşygyň barşynda garalar.
Döwlet Baştutanymyz ýaşlara atalyk maslahatyny berip, olara bilimleri, täze tehnologiýalary hem-de hünär ussatlygyny ele almakda tutanýerlilik arzuw etdi. Eziz Watanymyza öz işini bilýän ýokary derejeli hünärmenler hökmünde gaýdyp baryň — biziň öňümizde iri möçberli meýilnamalar we wezipeler durýar, şonda siziň başarnygyňyz hem gujur-gaýratyňyz, täzeçil pikirleriňiz hem çözgütleriňiz zerur bolar diýip, milli Liderimiz aýtdy hem-de ertir möhüm ähmiýetli gepleşikleriň boljakdygyny, olarda iki ýurduň hyzmatdaşlygynyň geljeginiň we mümkinçilikleriniň ara alnyp maslahatlaşyljakdygyny belledi.
Şeýle hem şu gün türkmen wekiliýetiniň agzalary Malaýziýanyň ýokary okuw mekdeplerinde okaýan türkmen talyplary bilen duşuşdylar hem-de olara milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň adyndan kitaplary — hormatly Prezidentimiziň eserlerini gowşurdylar.
Ýurdumyzyň hökümet wekiliýetiniň iş maksatnamasynda Malaýziýanyň degişli ministrliklerinde we pudak edaralarynda döwletara hyzmatdaşlygynyň möhüm meseleleri boýunça duşuşyklaryň birnäçesini geçirmek göz öňünde tutulýar.
Ministrler Kabinetiniň 4-nji noýabrda geçirilen giňişleýin mejlisinde döwlet Baştutanymyz öňde boljak ýokary derejeli ikitaraplaýyn gepleşikleriň özara bähbitli döwletara hyzmatdaşlygynyň hem-de däp bolan dostlukly gatnaşyklaryň mundan beýläk-de ösdürilmegi bilen baglylykda, möhüm ähmiýetini aýratyn nygtady we netijeli gatnaşyklary yzygiderli ösdürmek hem-de malaýziýaly hyzmatdaşlar bilen dürli ugurlar boýunça tejribe alyşmak üçin amatly mümkinçilikleriň bardygyny kanagatlanma bilen belledi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň 2011-nji ýylyň dekabr aýynda Malaýziýa amala aşyran döwlet sapary ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň täze tapgyryna badalga berdi, şol saparyň jemleri boýunça möhüm ylalaşyklaryň birnäçesi gazanyldy. Şeýle hem Malaýziýanyň Premýer-ministriniň 2011-nji we 2014-nji ýyllarda biziň ýurdumyza bolan resmi saparlary döwletara hyzmatdaşlygynyň taryhyna möhüm sahypalary ýazdy, şol saparlaryň barşynda taraplaryň däp bolan özara ynama, uzakmöhletleýinlik, deňlik we iki tarap üçin hem bähbitlilik ýörelgelerine eýerýän hyzmatdaşlygy hemmetaraplaýyn işjeňleşdirmäge taýýardygy tassyklanyldy.
Gazanylan ylalaşyklara laýyklykda, 2011-nji ýylyň dekabr aýynda Aşgabatda Malaýziýanyň ilçihanasy açyldy, 2013-nji ýylyň mart aýynda bolsa hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Permany bilen Kuala-Lumpurda biziň ýurdumyzyň ilçihanasy işläp başlady. Geçen ýylyň fewral aýynda iki döwletiň paýtagtlaryny birleşdirýän göni howa gatnawy ýola goýuldy.
Iki tarapyň hem ileri tutulýan ugurlaryň birnäçesi boýunça özara bähbitli hyzmatdaşlygy giňeltmäge gyzyklanma bildirýändiklerini bellemek gerek, olaryň hatarynda söwda-ykdysady, ýangyç-energetika, gazhimiýa, elektron, dokma, azyk senagaty we beýleki pudaklar görkezildi. Şunuň bilen baglylykda, döwlet we telekeçilik düzümleriniň yzygiderli duşuşyklarynyň, işewürlik maslahatlarynyň geçirilmegine aýratyn ähmiýet berilýär, olar uzakmöhletleýin hyzmatdaşlygyň geljegi uly ugurlarynyň anyklaşdyrylmagyna ýardam berýär.
Iki ýurduň uzakmöhletleýin hyzmatdaşlygynyň aýdyň mysaly hökmünde Malaýziýanyň belli “Petronas” kompaniýasynyň Türkmenistandaky netijeli işini mysal getirmek bolar, bu kompaniýa Hazar deňziniň türkmen kenarynyň uglewodorod ýataklaryny özleşdirmek bilen meşgullanýar. Şeýle hem bu iri işewürlik düzümi ýurdumyzyň nebitgaz pudagy üçin ýokary hünärli işgärleri — tehniki hünärmenleri we ýokary derejeli inženerleri hem-de ýolbaşçy düzümleriň işgärlerini taýýarlamaga ýardam berýär. “Petronasyň” tehnologiýa uniwersitetiniň binýadynda eýýäm türkmen talyplarynyň onlarçasy bilim aldylar we häzirki wagtda olaryň bir topary okuwyny dowam etdirýärler. Döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow bu abraýly ýokary okuw mekdebiniň hormatly doktorydyr.
Şeýle hem medeniýet ulgamyndaky däbe öwrülen gatnaşyklary çuňlaşdyrmak üçin uly mümkinçilikler bar, şunda, ozaly bilen, iri möçberli medeni çäreleriň, hususan-da, Medeniýet günleriniň geçirilmegine özara gyzyklanma bildirilýär. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň we Malaýziýanyň halklaryny esasy ruhy gymmatlyklaryň umumylygynyň, diniň we däp-dessurlaryň, ahlak ýörelgeleriniň birleşdirýändigini yzygiderli nygtaýar, munuň özi özara hormaty pugtalandyrýan ynsanperwer gatnaşyklar üçin oňat mümkinçilikleri döredýär hem-de birek-birege düşünmäge ýardam berýär.
Döwlet ösüşiniň ileri tutulýan ýörelgeleriniň umumylygyny hasaba almak bilen, bilim, sport we syýahatçylyk ugurlarynyň uly geljeginiň bardygy bellenildi, munuň özi ruhy hem-de maddy-medeniýetiň baý mirasyna eýe bolan iki halkyň göni hem-de ýakyn aragatnaşyklary saklamagy üçin giň mümkinçilikleri açýar.
Iki ýurduň arasynda emele gelen ygtybarly gatnaşyklar diňe bir syýasy-diplomatik, söwda-ykdysady hem-de medeni-ynsanperwer ulgamlarda ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy ösdürmek üçin däl-de, eýsem, halkara derejesinde hem, ozaly bilen bolsa Birleşen Milletler Guramasynyň iri düzümleri hem-de sebitleýin guramalar, Goşulyşmazlyk hereketiniň, Yslam Hyzmatdaşlygy Guramasynyň we beýlekileriň binýadynda ylalaşykly hereket etmek üçin mümkinçilikler döredýär.
Türkmen Lideriniň Malaýziýanyň hökümet baştutany — Dato Sri Mohd Nadjib Bin Tun Abdul Razakyň çakylygy boýunça dostlukly ýurda nobatdaky sapary emele gelen oňyn döwletara gatnaşyklaryna täze kuwwatly itergi bermäge, bilelikdäki işleriň netijesinde toplanan baý tejribäni hem-de örän baý serişdeleri hem-de ykdysady kuwwatlyklary doly herekete getirmek nukdaý nazaryndan özara bähbitli hyzmatdaşlygyň mundan beýläk-de ösdürilmegine umumy çemeleşmeleri anyklaşdyrmaga ýardam berer. Şeýle hem ýokary derejedäki duşuşygyň çäklerinde özara gyzyklanma bildirilýän sebit we halkara meseleleriniň giň toplumy boýunça düýpli pikir alyşmalar bolar.
Öňde boljak ýokary derejeli gepleşikleriň jemleri boýunça Türkmenistanyň we Malaýziýanyň ýakyn ýyllar üçin hyzmatdaşlygynyň ileri tutulýan ugurlary boýunça resminamalaryň uly toplumyna gol çekmek göz öňünde tutulýar, bu ylalaşyklar däp bolan özara bähbitli hyzmatdaşlygy has-da giňeltmäge ýardam berer.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi


text:
Amerikan häkimiýetleri Nýu-Ýorkda içinde bomba goýlan bir maşyny Taýms-skwerde partlatmaga synanyşan Faýsal Şahzadyň Pakistanda bir terroristik lagerde türgenleşik geçendigini aýdýarlar. Sorag edilende, Şahzad özüniň şol ýerde bomba ýasamagy öwrenenligini we partlaýyjy madda ýerleşdirilen maşyny hem Taýms-skwerde ýarmaga synanyşandygyny boýun alypdyr.
Federal prokurorlar tarapyndan Faýsal Şahzada bildirilýän günäleriň biri terrorçylykly iş etmek hem-de köpçülikleýin gyryş ýaragyny ulanmaga synanyşyk.
Pakistanda önüp-ösen, 2009-njy ýylyň aprel aýynda amerikan raýaty bolan Şahzad, öz aýtmagyna görä, bomba ýasamagy Pakistanyn Weziristan regionynda öwrenipdir. Weziristan owgan serhetinde ýerleşýär. Talyp söweşijileri hem öz işlerini köplenç şol ýerden alyp barýarlar.
Birleşen Ştatlaryň Adalat ministrliginiň garamagyndaky terrora garşy göreş toparynyň sözçüsi Holder düýn derňewleriň entek dowam edýänligini aýtdy.
“Men bu ugurda alnyp barylýan derňew işleriniň entek dowam edýänligini nygtamakçy. Biz bu terror hüjümi bilen baglanyşykly peýdaly maglumatlary toplap ýörüs. Şu wagta çenli toplan maglumatlarymyzyň görkezmegine görä, bir zat belli: bu ýurduň iň bir märekeli ýerinde amerikanlary öldürmek üçin gurnalan terror plany” diýip, Holder belledi.
Pakistan bilen baglanyşyklar
Pakistan resmileri Şahzad bilen arabaglanyşykly iň bärsinden bir adamyň tutulandygyny düýn habar berdiler. “Nýu-Ýork Taýms” gazetiniň ýazmagyna görä, Karaçiniň bir metjidinde söweşiçi topar Jaýşy-e-Muhammad bilen ilteşikli hasaplanylýan bir adam tutulypdyr.
Pakistanda iş alyp barýan talyban hereketi bu hüjüm synanyşygynyň jogapkärçiligini öz üstüne alsa-da, amerikan resmileriniň aýtmagyna görä, muny tassyklaýan subutnama ýok. Federal derňew gullugynyň direktory Jon Pistole bu işiň aňyrsyna ýetmek üçin amerikan häkimiýetleriniň daşary ýurt aňtaw gulluklary bilen hyzmatdaşlyk edýänligini aýtdy.
“Biz bu adamyň ýurduň içinde hem daşynda kimler, haýsy ekstremistik toparlar bilen nähili ilteşiginiň bardygyny ýa bolandygyny bilmek üçin çet ýurtlardaky partnýorlarymyz bilen bilelikde iş alyp barýarys” diýip, Jon Pistole belledi.
Pakistanyň içiri işler ministri Reham Malik hem derňew işlerinde öz hökümetiniň amerikan resmileri bilen hyzmatdaşlyk etjekdigini bildirdi.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama: “Bu barada adalat berjaý ediler” diýdi.
“Amerikanlar hökmünde, bir millet hökmünde biz gorka düşmeris. Bizi hiç kim gorkuzyp bilmez. Biz hemişe hüşgär bolarys. Bilelikde iş alyp baryp, ýurdumyzy gorarys, howpsuzlygy, halkymyzyň abadan gelejegini üpjün ederis. Prezident hökmünde meniň etjegim şu, bir millet hökmünde biziň etjegimiz şu” diýip, Obama nygtady.


text:
Penşenbe güni Ýaponiýa urany baýlaşdyrmak boýunça Tähranyň alyp barýan işleri sebäpli Eýrana garşy amerikan sanksiýalaryna goşuldy. Ýaponiýanyň hökümeti Eýrandan satyn alýan nebitiniň möçberini azaltjakdygyny yglan etdi.
Ýaponiýanyň maliýe ministri Dzýun Adzumi halkara jemgyýetçiliginiň Eýranyň ýadro programmasyny inkär edip bilmejekdigini hem-de ABŞ-nyň bu ugurdaky aladalaryna düşünýändigini mälim etdi.
Adzumi bu barada Tokioda ABŞ-nyň maliýe ministri Timoti Geýtner bilen geçiren duşuşygynyň jemleri boýunça žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda aýtdy. Bu duşuşyk Geýtneriň Hytaýa iki günlük saparyndan soň geçirildi.
Eýrandan import edilýän nebit Ýaponiýanyň umumy sarp edýän nebitiniň 10 prosentini emele getirýär. Ýaponiýanyň maliýe ministriniň sözlerine görä, Eýrandan alynýan nebitiň möçberi dessine azaldylar we bu proses yzygiderli dowam eder.
Mundan ozal Eýranyň häkimiýetleri halkara sanksiýalaryna jogap edip, Ormuz bogazyny ýapjakdyklaryny duýduryp haýbat atypdylar. Dünýäde gazylyp alynýan nebitiň bäşden bir bölegi şu bogazdan geçirilýär.


text:
Hindistanda jynsy zorluklara sezewar edilen gyzy bejerýän lukmanlaryň aýtmagyna görä, 23 ýaşly gyzyň ýagdaýy “juda agyr” bolmagyna galýar.
Gürrüňi gidýän talyp gyz we onuň ýanyndaky oglan dosty, 16-njy dekabrda Nýu-Deliniň awtobusynda atly adam tarapyndan gazaply ýenjilýär. Soňundan şol adamlar gyzy zorlaýarlar.
Gyzyň bejergisini dowam etdirmek üçin, ol penşenbe güni Singapura getirilipdi. Lukmanlaryň anna güni beren maglumatyna görä, gyzyň öýkenine we döşüne infeksiýa düşüpdir, onuň beýnisine hem şikes ýetipdir. Gowuşýan käbir maglumatlara görä, Hindistanda wagty onuň ýüreginden hem tutupdyr.
Gyzyň zorlanmagy netijesinde, Hindistanda giň gerimli protestler döräpdi. Demonstrantlar hökümetden aýallaryň haklaryny goramak üçin has köp tagalla etmegini talap edipdiler.
Gyzy zorlamakda şübhelenýän alty adam tussag edildi.


text:
ABŞ-nyň öňki Döwlet sekretary Hillari Klinton şu ýylyň 'Azatlyk' medalynyň eýesi bolar. 'Azatlyk' medaly Hillari Klintona 10-njy sentýabrda Filadelfiýanyň Milli Konstitusiýa merkezinde geçiriljek dabarada gowşurylar.
Milli Konstitusiýa merkeziniň penşenbe güni ýaýradan beýanatynda, Hillari Klintona bu medalyň “öz döwrüniň dowamynda jemgyýetçilik edarasynda alyp baran işleri we häzirki döwürde tutuş dünýädäki aýal-gyzlary goramak ugrunda edýän tagallary üçin” beriljekdigi aýdylýar.
'Azatlyk' medaly 1988-nji ýylda dikeldilipdi. Milli Konstitusiýa merkezi agzalýan medaly her ýyl azatlyk, demokratiýa we deňlik ugrunda goşmaça işler alyp baran bir zenana hem-de erkek adama gowşurýar.
Mundan ozal bu medala eýe bolanlaryň arasynda Hillari Klintonyň adamsy, ABŞ-nyň öňki prezidenti Bill Klinton, Günorta Afrikanyň öňki prezidenti Nelson Mandela we rok aýdymçysy we hukuk goraýjy aktiwist Bono dagylar bardy.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin prezident wezipesinde ömürlik galmak niýetiniň ýokdygyny aýtdy we munuň ýurt üçin zyýanly bolup biljekdigini belledi.
Orsýetiň TASS täzelikler agentliginiň 23-nji noýabrda çap eden interwýusynda Putin ömürlik prezidentlik “ýurt üçin dogry däl, zyýanly we maňa gerek däl” diýip diýdi.
Putin konstitusiýa laýyklykda prezident wezipesini 2018-nji ýyla çenli dowam etdirip biljekdigini belledi, emma ondan soň prezidentlik wezipesine ýene dalaş etmek planlaryny agzamady.
Wladimir Putin Günbatar bilen gatnaşyklaryň ýaramazlaşmagy barada aýdan sözünde Orsýetiň “Täze demir tutynyň” döremegini görmek islemeýändigini mälim etdi.


text:
Duşenbe güni Orsýetiň hökümeti şu ýylyň iýun aýynyň başynda howply «E-coli» bakteriýasyna garşy göreş çäresi bilen baglanyşykly Ýewropa Bileleşiginiň bäş ýurdundan gelýän gök önümleriň importyna girizen gadagançylygyny ýatyrdy.
Ýurduň hökümet resmileri şu günden başlap Germaniýadan, Estoniýadan, Latwiýadan, Litwadan we Sloweniýadan satyn alynýan gök önümleriň gaýtadan Orsýete gelip başlajakdygyny mälim etdiler.
Soňky wagtlar Ýewropa ýurtlarynda peýda bolan «E-coli» bakteriýasyndan jemi 52 adam öldi, şolardan 50-si Germaniýanyň ýaşaýjylary.


text:
Şu gün Ukrainada, Orsýetde hem Belarusda Çernobyl Atom elektrik stansiýasyndaky heläkçiligiň 25-nji ýyl dönümi bellenýär. Bu waka atom energetika pudagynda ýüze çykan iň agyr heläkçilik hasaplanýar.
Şu gün Çernobylda Orsýetiň we Ukrainanyň prezidentleri Dmitriý Medwedew bilen Wiktor Ýanukowiç geljekde guruljak ýadygärligiň ilkinji daşyny goýdular we Ybadathana bardylar.
Heläkçilik 1986-njy ýylyň 26-njy aprelinde, gije, 4-nji energo blokda ýüze çykypdy.
Şunuň bilen baglanyşykly hatyra çäreleri Ukrainanyň, Orsýetiň we Belarusyň ençeme şäherlerinde geçirilýär.
Halkara “Grinpis” toparynyň ýadro eksperti T. Muenç Meýer şeýle diýdi: “Dogry 25 ýyl mundan ozal şu ýerde Çernobyl heläkçiligi başlanypdy. Mundan 6 hepde öň biz Ýaponiýanyň atom elektrik stansiýasyndaky heläkçiligi gördük. Biz ýene nämä garaşýarys? Biz haýal etmezden, alternatiw energiýa geçmelidiris”.
Moskwada “RosAtom” edarasynyň öňünde Çernobyl heläkçiliginiň pidalaryna bagyşlanan miting geçirildi. Ol çäre “Ýabloko” partiýasy tarapyndan gurnaldy. Oňa Belarusyň tebigaty goraýjylary-da gatnaşdylar.
Woronežde bolan mitingde “NowoWoronežiň” atom elektrik stansiýasynyň işini saklamak barada çagyryş edildi. Ol AES bellenilen möhletinden artyk ulanylýar.


text:
Amerikaly meşhur aýdymçy we aktrisa Witniý Hýuston ýekşenbe güni maşgalasynyň we ýakyn ýoldaşlarynyň gatnaşmagynda Nýu-Jersiniň gonamçylygynda jaýlandy.
Pop ýyldyzy 11-nji fewralda 48 ýaşynda Kaliforniýada aradan çykypdy. Onuň ölüminiň sebäpleri häzirlikçe belli edilmedi.
Witniý Hýuston 1980-nji we1990-njy ýyllarda “Men näbileýin”, “Men elmydam seni söýerin” diýen aýdymlary bilen meşhurlyk gazanypdy. Ol birnäçe ýyllap saglygyna zeper ýetiren neşekeşlige garşy göreşip geldi.
Şenbe güni Hýustonyň çagalyk döwri horda aýdym aýdan ýeri bolan Nýuark kelisesinde onuň hatyrasy tutuldy. Meşhur aýdymçylar, artistler Hýustonyň hatyra dabarasynda çykyş etdiler.


text:
Sişenbe güni agşam Moskwanyň polisiýasy rugsat berilmedik protest demonstrasiýasyny gurnamakda aýyplap, oppozisiýa liderleri Sergeý Udalsowy we Alekseý Nawalnyny tussag astyna aldy.
Bu wakanyň öňýany, günüň birinji ýarymynda hem Moskwanyň polisiýasy oppozisiýanyň parahatçylykly demonstrasiýasyny güýç ulanyp, dargydypdy.
Oppozisiýanyň tarapdarlary Wladimir Putiniň gaýtadan prezidentlik wezipesini eýelemegine protest bildirýärler. Protestleriň barşynda şu geçen ýekşenbe gününden bäri Moskwada 750 töweregi adamyň tussag astyna alnandygy habar berilýär.
Bu wakanyň fonunda sişenbe güni Orsýetiň Dumasy Dmitriý Medwedewi premýer-ministriň wezipesine tassyklady.


text:
Gazagystan özüniň syýahatçylyk ulgamyny has kämllieşdirmek üçin milliardlarça dollarlyk pul serişdesini sarp edýär. Muňa garamazda, bu ýurduň meşhur syýahatçylyk merkezine öwrülmegi üçin entek köp işler edilmeli.
Borat özüniň adybir kinofilminde döreden keşbi bilen gazaklaryň edýän käbir çykdajylaryny mawy ekranda kinaýaly äheňde janlandyrmagy başardy we munuň netijesinde köp sanly tomaşaçynyň söýgüsini gazandy. Ýöne şol bir wagtyň özünde ol halkara syýahatçylara öz ýurduny tanatmagy hem başardy.
2006-njy ýylda surata düşürilen “Borat ýa-da şöhratly ýurduň, Gazagystanyň, peýdasyna amerikan medeniýetini öwrenmek” atly kinofilm öz döwründe syýahatçylara Gazagystany tanadypdy.
Häzirki wagtda Gazagystan ýurduň içindäki we halkara derejesinde syýahatçylar üçin iň naýbaşy syýahatçylyk merkezine öwrülmegi maksat edinýär.
Guruber, ýöne syýahatçylar gelermi?
Astana 2020-nji ýyla çenli bu ulgamy ösdürmek ugrunda on milliard dollar (şonuň alty milliardy hususy maýadarlaryňky) möçberinde pul serişdesini sarp etmegi maksat edinýär.
Gazaklar öz ýurdunyň tebigy gözelliklerine, ajaýyp köllerine, beýik-beýik daglaryna we arhelogiki täsinliklerine buýsanýarlar.
Üýtgeşiklige teşne syýahatçylar ýurduň beýik dag gerişlerinde öz çäklerini synamak bilen bir hatarda yzgytsyz çöllerde çarwa durmuşyny tejribe edinip bilerler. Ýa-da bolmasa tussaglar üçin gurlan ozalky işçi lagerlerine, ýadro testleri geçirilýän ýerlere baryp, köp zatlary öwrenip bilerler.
Şäher durmuşyny küýseýän syýahatçylar ýurduň paýtagty Astanada meýmiräp, soňra Gazagystanyň biznes paýtagty bolan Almata baryp, öz göwünlerini hoşlap bilerler.
Ýurtda täze-täze oteller bina edilýär, ozalky bar bolan buzda typmak boýunça kurotrtlar täzeden remont edilýär. Şu çäreleriň hemmesi 2020-nji ýyla çenli Gazagystana syýahat etjek turistleriň sanyny iki esse köpeltmegi, ýagny sekiz milliona çykarmagy maksat edinýär.
Boratyň gazaklaryň “Beýik ýeňşini” jar etmäge synanyşan bolmagy ahmal, ýöne her näme diýseňem, Gazagystanyň syýahatçylyk ugrundan halkara derejesinde meşhurlyga eýe bolmagy üçin entek edilmeli işler köp.
Müşderiler
Gazagystanyň syýahatçylyk merkezlerine baryp görmäge, esasan, öz raýatlary, ozalky Sowet Soýuzyna degişli ýurtlaryň watandaşlary we, hususan-da, orta aziýalylar ýykgyn edýärler.
Ýöne ýurduň syýahatçylyk ulgamynyň resmileri halkara syýahatçylaryny, aýratynam gapjygy galyň turistleri ýurda çekmegi maksat edinýändiklerini aýdýarlar. Ýöne bellenilmeli bir ýagdaý bar, ýagny diňe köp möçberde pul sarp etmek bilen agzalýan ýurtlaryň syýahatçylaryny Gazagystan bilen gyzyklandyryp bolmaz.
Syýahatçylar wiza we hasaba duruş meselesinde çylşyrymly prosesi başdan geçirýärler. Ýurtda bu ugurda käbir işler alnyp barylýar.
Şu aý Gazagystan Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň, Beýik Britaniýanyň, Ýaponiýanyň, Birleşen Arap Emirlikleriniň, Germaniýanyň we Malaýziýanyň raýatlaryny hem öz içine alýan jemi on döwletiň raýatlaryna ýurda wagtlaýyn wizasyz girmek mümkinçiliklerini hödürleýär. Görülýän bu çäre agzalýan döwletleriň raýatlarynyň 2015-nji ýylyň 15-nji iýulyna çenli Gazagystana biränçe sapar girip-çykyp bilmeklerine we ýurda girenlerinden soňra ol ýerde 15 güne çenli wizasyz galyp bilmeklerine mümkinçilik döredýär.
Gazak media gulluklarynyň habaryna görä, Astana üstümizdäki ýylyň aýagyna çenli ýene-de 48 döwletiň raýatyna şeýle mümkinçilikleri döretmegi maksat edinýär. Sanaw, esasan, ösen döwletlerden düzüler.
“Jennetiň” petekleri gymmat
Gazagystan syýahatçylyk ulgamyny kämilleşdirmek ugrunda lükgeläp pul sarp edýänem bolsa ol entek syýahatçylyga taýýar däl. Ýurtda döwrebap desgalar, howa gatnawlary, ýollar we käbir hyzmatlar ýetmezçilik edýär.
Gazgystana syýahat eden ýaponiýaly bir tursit öz tejribeleri barada www.kapital.kz saýtyna gürrüň berdi. Ol: “Dürli hyzmatlary amala aşyrýan işlerde işleýän gazagystanlylaryň hiç haýsysy diýen ýaly iňlis dilinde gepläp bilenok, üstesine turistleriň baraýjak ýerlerinde daşary ýurt dillerinde ýazylan nyşanlar, bellikler ýok” diýýär.
Otellerde we restoranlarda syýahatçylara edilýän hyzmatyň hili we agzalýan ýerleriň arassaçylyk ýagdaýy hem “entek ösdürilmeli” ugurlaryň sanawyna girýär.
Ýaponiýaly turist: “Kafelerdäki we restoranlardaky ofisiantlar köplenç gaýtargyny yzyna getirmegi ýatdan çykarýarlar” diýip, biznes neşiri bolan kapital.kz sahypasynda bu ugurdan öz Gazagystanda gazanan tejribesinden gürrüň berýär.
Gazagystanda bir syýahatçylyk agentliginiň başlygy Galiýa Izbastowa ýurtdaky köp sanly myhmanhanalaryň halkara ülňüleriniň hatda gabadyndanam geçmeýändigini aýdýar. Ol “Çaryn milli parkyny” mysal hökmünde agzap, onuň töweregindäki otellerde hatda “ýuwnup ardynmak” üçin hem mümkinçileriň pesdigini aýdýar.
Ol eger-de Gazagystan özüne turist çekjek bolsa, onda ol ilki bilen “başlangyç meseleleri” çözmeli diýýär.
Öz öýüňe geljegi barmy!
Gazak häkimiýetleri pully syýahatçylary ýurda çekmegiň üstünde işlemek bilen bir hatarda ýurduň içindäki turistleriň tölemeli töleglerini hem töwekgelçilikli derejede artdyrýarlar.
Soňky ýyllarda Gazagystanyň syýahatçylyk merkezlerine syýahat edýän gazagystanlylaryň sany azalýar. Olar munuň sebäbini iýmitiň, ýoluň we ýatakjaýlaryň bahalarynyň gymmatlandygynda diýip düşündirýärler we ýerliler mümkinçilikleriň ählisiniň daşary ýurtly tursitleriň göz öňünde tutulyp döredilýändgini aýdýarlar.
Gazgystanlylar häzirki wagtda her ýylda 400 million dollar möçberinde puly daşary ýurtlarda dynç almak üçin sarp edýärler. Ýurduň içindäki kurort ýerlere syýahat edýän gazaklaryň sany gitdigiçe azalýar.
Almatynyň ýaşaýjysy Asel Sandybatow Gazagystanyň içindäki myhmanhanalaryň bahalarynyň galmagy onuň demirgazyk Gazagystanyň Boroweýo daglyk kurortyna etmekçi bolan sapary baradaky planlaryna täsir edipdir we Asel Boroweýony goýbolsun edip, Türkiýäni saýlapdyr.
Ol Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugyna beren gürrüňinde: “Men Boroweýo kurortynda 10 günlük dynç alşyň bahasynyň 1900 amerikan dollarydygyny eşidip, aňk-taňk boldum. Üstesine, bu diňe bary-ýogy ýatakjaý we ertirlik üçin tölenmeli töleg” diýip, gürrüň berýär.
Hususy syýahatçylyk gullugynyň eýesi Marina Sudakowa Gazagystanyň syýahatçylyk meseleleri boýunça bir çözgüdi maslahat berýär, ýagny eger-de döwlet köp syýahatçy çekmegi maksat edinýän bolsa, onda bahalar “economy-class”, ýagny orta girdejili maşgalalar üçin niýetlenilmeli diýýär.
Bu bolsa: üç ýyldyzly myhmanhanalar, gymmat bolmadyk merkezler we maşgalalar üçin niýetlenen desgalar diýmeklikdir.


text:
Balkan welaýatynyň “Awaza” syýahatçylyk zolagynyň golaýyndaky 4-5 gektar çemesi ýere her ýyl 1000-e golaý agajyň ekilýändigini we şol agaçlaryň öňümizdäki ýylyň degişli döwrüne çenli gurap galýandygyny, ýerli ýaşaýjylar aýdýarlar.
Şeýle çäräniň her ýyl gaýtalanyp, her ýylyň degişli döwründe guran agaçlaryň deregine täzesiniň ekilýändigi habar berilýär.
Eýse, şol bag nirede ýerleşýär? Ol kimiň hasabyna, kim tarapyndan ekilýär we oňa kim gözegçilik edýär?
Azatlyk Radiosy şu soraglar bilen gyzyklanyp, ýakynda Balkan welaýatyna sapar edip, gürrüňi edilýän territoriýa aýlanyp gören ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Ykdysady azatlygyň indeksi atly täze hasabatda Baltiýa, Kawkaz we Merkezi Aziýa ýurtlarynyň ençemesiniň Sowet Soýuzynyň 1991-nji ýylda dargamagyndan soňky döwürde Orsýetden has öňe saýlanandygy aýdylýar.
“The Heritage Foundation” (“Miras fondy”) we “The Wall Street Journal” neşri tarapyndan bilelikde taýýarlanan 178 ýurdy öz uçine alýan 2015-nji ýyl boýunça hasabatda Orsýet 143-nji orunda durýar, we “aglaba azat däl” ýurtlaryň hataryna girýär.
Öňki sowet ýurtlaryndan Baltiýa döwletleriniň ykdysady taýdan iň azatdygy hasabatda aýdylýar. Merkezi Aziýa boýunça Gazagystan öňde barýar we sanawyň 69-njy setirinde ýerleşýär.
Türkmenistan ykdysady azatlyk boýunça täze hasabatda dünýä derejesinde iň yzagalak ýurtlaryň toparyna girýär we 178 ýurduň arasynda 172-nji ýerde görkezilýär.


text:
Şu gün prezident Barak Obama Florida ştatynda Gurhan ýakmak aksiýasyny planlaşdyrýan hristian ybadathanasynyň ýolbaşçysyny bu plandan el çekmeklige çagyrdy.
Ýakynda Birleşen Ştatlaryň Florida ştatyndaky hristian ybadathanalaryndan biri şu hepdäniň şenbe güni, 11-nji sentýabr hüjüminiň ýyl dönümine gabatlap Gurhan ýakmak aksiýasyny geçirmekligi planlaşdyrýandygyny yglan edipdi.
50 töweregi agzasy bolan «Dove world outreach center» diýlip atlandyrylýan bu ybadathananyň pastory Terri Jons Gurhan ýakmak çäresiniň yslam radikalizmine garşy jogap hökmünde geçiriljekdigini aýtdy.
Şeýle hem, ol bu çäräniň üsti bilen Yslam dininiň şeýtany dindigine dünýäniň ünsüni çekmekligi maksat edinýändigini nygtady.
Dünýäniň käbir ýurtlarynyň liderleri beýle çäräniň dini konfliktlere has-da meçew bermeginin mumkindigini duýduryp, muny ýazgaryp çykyş etdiler.


text:
Birleşen Ştatlarda salgytlary ýokarlandyrmak we maliýe çykdajylaryny azaltmak barada Kongresiň kabul eden täze kanunyny indi prezident Obama tassyklar diýlip garaşylýar.
Uzaga çeken dawalardan we çekeleşiklerden soň, täze ýylyň ilkinji güni, 1-nji ýanwarda Birleşen Ştatlaryň Kongresi bu baradaky kanunyň taslamasyny kabul etdi.
Ony Kongresiň 257 deputaty goldady we 167-si oňa garşy ses berdi. Mundan öň bu kanunyň taslamasy Senatda-da goldanypdy.
Birleşen Ştatlaryň býujet defisitini “howply çygyrdan” aňryk geçirmezlik maksady bilen kabul edilen bu kanunda döwletiň çykdajylaryny 600 milliard dollar kemeltmeklik hem-de uly girdejilere salynýan salgytlary artdyrmaklyk göz öňünde tutulýar.


text:
Germaniýanyň daşary işler ministri Frank-Walter Steinmeier Ýewropanyň “täze bölünişigiň töwekgelçiliginiň bosagasynda durandygyny aýtdy.
Şeýle-de Steinmeier NATO-nyň we Orsýetiň arasynda harby gapma-garşylygyň däl-de dialogyň geçirilmelidigini aýtdy.
Steinmeieriň bu garaýyşlary 22-nji iýunda Orsýetde, Ukrainada we Belarusda çap bolan maglumatlarda öňe sürüldi.
Steinmeier Orsýetiň Ukrainanyň Krym ýarymadasyny öz düzümine goşmagy barada sözlän sözünde “halkara kanunlary bozup, serhetleri birtaraplaýyn üýtgetmeklik we goňşy ýurtlaryň serhetlerine hormat goýmazlyk bizi gaýtalanmagyny hiç kimiň islemeýän döwürlere tarap yza tesdirdi”, diýdi.
Steinmeier 18-nji iýunda eden çykyşynda NATO-ny gündogar serhetlerinde harby türgenleşikleri geçirmek arkaly “uruşy tutaşdyrmakdan” saklanmaga çagyrdy, şeýle-de harby türgenleşikleriň ýerine Orsýet bilen has köp dialog geçirmäge çagyrdy.


text:
Şu ýylyň aprel aýynyň ahyrynda we maý aýynyň başynda Özbegistanyň paýtagty Daşkent şäherinde 64 we 100 öýjükli şaşka boýunça çagalaryň we ulularyň arasynda Aziýa çempionaty geçirildi. Oňa 21 döwletden oýunçylaryň 300-e golaýy gatnaşdy. Türkmenistanly ýaşajyk şaşkaçy Sanjar Eminow 11—14 ýaşly çagalaryň arasynda geçirilen ýaryşa gatnaşdy. Ol 64 öýjükli şaşkanyň çalt oýnamak (Rapid) görnüşinde üstünlikli çykyş edip, kümüş medala mynasyp boldy. Sanjar 64 öýjükli şaşkanyň nusgawy (klassyky) görnüşinde bolsa has oňat netije gazanyp, altyn medalyň eýesi boldy.
Beýik Türkmenbaşy etrabyndaky 1-nji orta mekdebiň 4-nji synp okuwçysy Sanjar Eminow 4 ýaşyndan bäri şaşka oýny bilen gyzyklanýar. Onuň ilkinji tälimçisi kakasy Rozymyrat boldy. Ýaşajyk şaşkaçy Lebap welaýatynyň alty gezek çempiony bolmagy başardy. Geçen ýyl Sanjaryň durmuşynda ýene-de bir ýatdan çykmajak waka boldy. Ol iýul aýynda 2001—2004-nji ýyllarda doglan oglanlaryň arasynda 64 öýjükli şaşka boýunça Türkmenistanyň birinjiligi ugrundaky ýaryşda 1-nji orny eýeläp, çempion boldy. Şeýle hem Sanjar 2014-nji ýylyň awgust-sentýabr aýlarynda Bolgariýanyň Kranýowa şäherimde 64 öýjükli şaşka boýunça 10 ýaşly çagalaryň arasynda geçirilen ýaryşda dünýädäki güýçli oýunçylaryň onlugyna düşmegi başardy.


text:
Makedoniýada ýerli saýlawlar geçirildi, resmiler ses bermäge ýaramly ilatyň 57 prosentiniň saýlawa gatnaşandygyny aýdýarlar.
Etniki makedoniýalylar bilen etniki albanlaryň arasyndaky dartgynlyklara garamazdan, Içeri işler ministrligi ýekşenbe güni bolan ses berişligiň parahatçylykly geçendigini aýtdy.
Emma "Raýat" atly jemgyýetçilik guramasynyň gözegçileriniň žurnalistlere aýtmagyna görä, köp sanly saýlaw bidüzgünçiligine ýol berlipdir.
Bu topar Albaniýanyň aglaba etniki makedonlardan ybarat günorta-günbatar şäheri Resene saýlawçylary getirmek üçin awtobuslaryň ulanylandygyny aýdýar.
Şeýle-de bu topar pukara romalylaryň ýaşaýan käbir ýerlerinde sesleriň pul we azyk paketleri bilen satyn alnandygyny aýtdy.


text:
Düýn Norwegiýanyň paýtagty Oslodaky Eýranyň konsuly Mohammet Reza Heýdari Eýranda oppozisiýanyň çykyşlarynyň güýç bilen basylyp ýatyrylmagyna protest hökmünde öz gulluk wezipesini terk edýändigini tassyklady.
«Frans-press» habar agentligine beren interwýusynda Mohammet Reza Heýdari bu wakadan soň öz watanyna dolanmajakdygyny hem mälim etdi.
Hepdäniň çarşenbe güni Eýranyň Norwegiýadaky ilçihanasy konsulyň iş başyndan çekilýändigi baradaky maglumaty inkär edipdi. Ilçihana özüniň bu baradaky beýanatynda Mohammet Reza Heýdariniň iş möhletiniň bir aý mundan öň tamamlanandygyny öňe sürüpdi.


text:
Sişenbe güni Ukrainanyň sudy salgyt meselesi boýunça aýyplama bildirilýän ýurduň ozalky premýer-ministri Ýulia Timoşenkonyň sud diňlenişigini yza süýşürdi.
Harkow şäheriniň sudy Ýulia Timoşenkonyň ýaramaz saglygy sebäpli suda gelip bilmändigi üçin sud diňlenişiginiň 23-nji iýula geçirilýändigini yglan etdi.
Wezipesinden hyýanatly peýdalanmakda aýyplanan Timoşenko häzirki wagt 7 ýyl türme tussaglygynda saklanýar we oňurga keselinden bejergi almagyny dowam etdirýär.
Häzir Ýulia Timoşenko 1990-njy ýyllarda hususy energiýa kompaniýasy bilen baglylykda millionlarça amerikan dollary möçberinde salgyt tölemekden boýun gaçyranlykda aýyplanýar. Ol özüne bildirilýän hemme aýyplamalary ret edýär.
Sişenbe güni Timoşenkonyň tarapdarlary we garşydaşlary hasaplanýan ýüzlerçe adam Harkow şäher sudunyň öňünde ýygnandylar.


text:
28-nji sentýabrda Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew Moskwa şaheriniň häkimi Ýuriý Lužkowy wezipesinden boşatdy.
Dmitriý Medwedew munuň sebäplerini žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda şeýle düşündirdi: “Bu baradaky karar bilen bagly teswirläre zat ýok. Moskwanyň häkiminiň wezipesinden boşadylmagynyň sebäbi şol kararda anyk aýdylan. Ýagny, Moskwa şäheriniň häkimi hökmünde Ýuriý Mihaýlowiç Lužkow meniň ynamymdan gaçdy”.
Prezident Medwedew bu wezipä kimiň belleniljekdiginiň entek belli däldigini aýdyp, “Ýedinaýa Rossiýa” partiýasynyň teklip etjek kandidatlaryna garajakdygyny mälim etdi.
“Ýedinaýa Rossiýa” partiýasynyň ýolbaşçylary Ýuriý Lužkowyň bu partiýanyň hataryndan çykmak barada arza ýazandygyny mälim etdiler.
Orsýetiň demokratik oppozisiýasy Moskwanyň häkiminiň wezipesinden boşadylandygy baradaky habary hoşalyllyk bilen garşy aldy.


text:
Aşgabat, 01.03.2015. “Türkmenportal”.
“Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň talyplary Tatarystan Respublikasynyň Kazan şäherinde geçirilen Halkara internet Olimpiadasynda baýrakly orunlara mynasyp boldular” diýip, “Нейтральный Туркменистан” gazrti habar berýär.
Ylym we döredijilik jemgyýeti tarapyndan guralan Olimpiadada telekeçilik hem zähmet hukugy ugry boýunça marketing fakultetiniň 5-nji ýyl talyby Annageldi Atabaýew bilen 3-nji ýyl talyp Sylapberdi Öwezow 2-nji we 3-nji orunlary eýelediler.
Menejment fakultetiniň 2-nji ýyl talyby Ogulşirin Meretliýewa zähmet hukugy boýunça intellektual marafonda 3-nji orna mynasyp boldy.
Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň talyplary Gunça Hojagulyýewa bilen Şirin Mämmedowa fewral aýynyň ikinji ýarymynda Kazan şäherinde sosiologiýa dersi boýunça geçirilen Halkara internet Olimpiadasynyň ýeňijisi bolupdylar.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama 10-njy ýanwarda eden hoşlaşyk çykyşynda öňküsinden has güýçli ýurduň başyndan çekilýändigini aýtdy. Emma Obama amerikanlaryň ýurduň bütewüligine we häkimiýetine wehim salýan çuňňür bölünişigiň öňüni almak ugrunda işleşmelidigini belledi.
Obama öz öňegidişliklerini agzap, Eýran bilen ýadro ylalaşygyny, Kubanyň açylmagyny we Amerikan ykdysadyýetiniň dikelmegini makullady, şeýle-de häkimiýet başyndaky sekiz ýylyň dowamynda öz tarapdarlarynyň pikir edişinden has köp iş edendigini aýtdy.
“Ähli tarapdan diýen ýaly, Amerika biziň başlan wagtymyzdakydan has gowy we güýçli ýerde. Biz iň baý, iň güýçli we iň sylanýan halk bolup galýarys” diýip, Obama aýtdy.
Obama immigrantlaryň ret edilmeginiň barha güýçlenmegini howp hökmünde belledi we ýurduň ilkibaşda immigrantlar ýurdy hökmünde döräp, esasy ykdysady hem medeni kuwwatynda ýurduň çäginde jynslaryň hem halklaryň aralaşmagyna daýanandygyny nygtady.
20-nji ýanwarda ABŞ-nyň täze saýlanan prezidenti Doland Tramp döwlet başyna geçer.


text:
Täjigistanyň paýtagty Duşenbede 1 amerikan dollarynyň bahasy 7 somonä bardy. Şol bir wagtda Duşenbäniň walýuta alyş-çalyş nokatlaryndaky bildirişlerde 1 amerikan dollarynyň 6,7 – 6,8 somoniden satylýandygy bildirilýär. Duşenbedäki walýuta alyş-çalyş nokatlaryna ýüzlenýänleriň berýän maglumatlaryna görä, 1 amerikan dollarynyň bahasy 6,95-7 somonä deň bolupdyr.
Duşenbäniň walýuta alyş-çalyş nokadynyň bir müşderisi Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugyna beren maglumatynda 1 amerikan dollaryny 7 somoni 3 dirama satyn alandygyny aýtdy. “Käbir alyş-çalyş nokatlary 1 amerikan dollaryny 7 somoni 3 diramadan, käbirleri bolsa 7 somoni 8 diramadan hödürlediler. Maňa 1 dollary 7 somoni 3 diramadan satmagy teklip eden walýuta alyş-çalyş nokady paýtagtyň 1 dollary iň pes bahadan hödürleýän merkezidi” diýip, täjigistanly müşderi adýar.
Täjigistanyň Milli bankynyň 23-nji noýabr üçin kesgitlän kursuna görä, 1 amerikan dollary 6,67 somonä deň. Şol gün amala aşyryljak bank dolandyryşlarynyň ählisi bellenen kursa laýyklykda geçirilmeli.
Ykdysadyýetçileriň pikiri
Ykdysadyýetçileriň pikirine görä, Täjigistanda milli walýutanyň hümmetiniň pese gaçmagy ilkibaşdan Orsýetiň ykdysadyýetindäki krizis bilen baglanyşykly. Bu krizis Täjigistana iberilýän puluň möçberiniň amerikan dollarynda 30 göterim çemesi peselmegine getirdi.
Täjigistanyň Milli bankynyň maglumatynda ýurda iberilýän puluň 90 prosentini ors rubly emele getirýär. Ekspertleriň sözlerine görä, Täjigistana ors rublunda iberilýän puluň möçberi öňküsinden kemelmändir.
Şol bir wagtyň özünde soňky ýylyň dowamynda Orsýetiň milli pulunyň hümmeti Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň dollaryna we ýewro pul birligine görä tas iki esse diýen ýaly pese gaçdy. Bu hem täjik somonisiniň hümmetine negatiw täsir ýetiren esasy faktor hasaplanylýar.
Administratiw çäreler
Täjigistanyň milli pul birligi – somoniniň dollara bolan gatnaşygy 2014-nji ýylyň sentýabr aýy bilen deňeşdirilende 30 prosent pese gaçdy. Ýagny, bu görkeziji 2014-nji ýylyň sentýabr aýynda 5,15 somonä deň bolsa, häzir 7 somonä baryp ýetdi.
Şu ýylyň maý aýnda Täjigistanda dollaryň we ýewronyň bahasynyň ýiti ýokarlanmagy netijesinde täjik prezidenti Emomali Rahmon ýurduň Milli bankynyň ýolbaşçylaryny eýeleýän wezipesinden boşatdy. Täjik Milli bankynyň täze ýolbaşçylaryna somoniniň hümmetiniň pese gaçmagyny duruzmak belli bir wagta çenli başartdy.
Şol bir wagtda-da, ekspertleriň pikirine görä, iş ýüzünde dollaryň kursuny Täjigistanda diňe administratiw çärelere daýanyp çäkli döwürde bir derejesinde saklamak başardypdyr. Bu çäreleriň arasynda ýurduň täjirçilik banklaryna resmi taýdan bellenen kursdan ýokary bahadan bank aýlanyşygyny ýerine ýetirmegiň gadagan edilmegi-de bar. Şeýle-de, ýurtda hususy walýuta alyş-çalyş nokatlaryny ýapmak ýaly käbir beýleki çäreler hem görüldi.
Mundan ozal
Mundan bir aý ozal bolsa Täjigistanyň Milli banky ýurduň täjirçilik banklaryna bank pul aýlawynyň daşary ýurt walýutasynda erkin amala aşyrmaga rugsat berilýändigini mälim etdi. Şondan soň Täjigistanda dollaryň resmi bahasy ýokarlanyp başlady we ol 6,5 somaniden 6,7 somonä ýetdi. Täjigistanyň erkin bazarlarynda bolsa 1 amerikan dollarynyň bahasy 7 somoniden-de geçdi.
Amerikan dollarynyň bahasynyň degişli pul birligine görä ýokarlanmagy bilen baglanyşykly ýagdaý beýleki merkezi aziýa ýurtlary bilen bir hatarda Türkmenistanda hem boldy. 2014-nji ýylyň ahyrynda Türkmenistanda 1 amerikan dollary 2,85-e manada deň bolan bolsa, 2015-nji ýylyň ýanwar aýynyň 1-ne Türkmenistanyň Merkezi banky 1 amerikan dollarynyň bahasyny 3,50 manat diýip yglan etdi.


text:
Çarşenbe güni Täjigistanyň paýtagty Duşenbede Aziýa Futbol Konfederasiýasynyň prezidentiniň kubogyny almak ugrundaky nobatdaky ýaryşda Türkmenistanyň “Balkan” komandasy Täjigistanyň “Ystyklol” komandasy bilen duşuşdy.
Çekeleşikli geçen bu oýunda ýerli täjigistanly futbolçylar Türkmenistanyň komandasyndan 2:1 hasap bilen üstün çykdylar. Mundan öň şenbe güni Türkmenistanyň “Balkan” komandasy şu “C” toparynda oýnaýan Palestinanyň “Al Amari” futbol komandasyndan hem 1:2 hasap bilen utulypdy.
Şeýlelikde, Türkmenistanyň komandasy ýaryşyň indiki tapgyryna çykmak mümkinçiliginden mahrum boldy.
“C” toparynda yzly-yzyna iki oýunda üstünlik gazanan Täjigistanyň “Ystyklol” komandasy Aziýa Futbol Konfederasiýasynyň prezidentiniň kubogy ugrundaky ýaryşlaryň indiki tapgyryna çykdy.


text:
Gyrgyzystanyň parlament saýlawlaryndan soň düýnki gecirilen ilkinji parlament sessiýasyndan edilen umytlaryň çykmandygy aýdylýar.
Bu sessiýa parlamente saýlanan 120 deputatyň hemmesiniň gatnaşmandygy hem belli boldy. Oňa «Ata-Žurt» partiýasynyň lideri Kamçybek Taşyýewiiň gatnaşmazlygy hasam göze ildi.
Parlament saýlawlarynyň netijelerine görä, «Ata-Žurt» partiýasy beyleki partiýalaryň arasynda iň köp ses alan partiýa boldy. Emma partiýa parlamentde sesleriň absolýut köplügini almagy başarmady. Onuň parlamentde 28 orny bar.
Çaklamalara görä, «Ata-Žurt» partiýasy ýurdy dolandyrmaly syýasy koalisiýa goşulman, oppozisiýada galar. Taşyýewiň sessiýa gatnaşmazlygynyň sebäpleri barada hiç hili resmi düşündiriş berilmedi.
Düýn parlamentiň binasynyň öňünde 300-e golaý adam «Ata-Žurt» partiýasyna garşy proteste ýygnandy. Bu protestçileriň aglabasy aprel aýynda ýurduň öňki prezidenti Kurmanbek Bakyýew häkimiýetden çetleşdirilende bolan çaknyşyklarda ejir çekenleriň hossarlary. Olar öňki prezident Kurmanbek Bakyýewiň egindeşleriniň parlamentde orun almagyna garşy çykyş etdiler.
«Ata-Žurt» partiýasynyň käbir deputatlary we partiýanyň lideri Kamçybek Taşyýew öňki prezident Bakyýewiň hökümetinde gulluk edipdiler. Protestçileriň nägileliginiň esasy sebäbi şol diýlip, hasap edilýär.
Piket wagtynda protestçiler bu deputatlary parlamentiň binasyna goýbermejek bolup, synanyşyk etdiler we netijede olar polisiýa bilen çaknyşdylar.
Koalisiýa düzmek başardanok
Parlamentiň birinji sessiýasyny ýurduň Merkezi saýlaw komissiýasynyň başlygy Akylbek Saryýew açdy. Ol öz çykyşynda: “Biziň ählimiz ýurtda geljek 5 ýylda durnuklylyk üçin tagalla etmeli. Ýurduň häzirki ýagdaýyny göz öňünde tutanymyzda, bu döwlet edaralarynyň amala aşyrmaly iň esasy wezipesi. Biziň öz başlan işimizi ahyryna çenli ýerine ýetirmelidigimize ynanýaryn. Şoňa göra bu işiň jogapkärçiligini siziň özüňize tabşyrýarys” diýip, belledi.
Aprel aýynda Kurmanbek Bakyýew häkimýetden çetleşdirilende bolan bidüzgünçiliker we ýurduň günortasyndaky etniki çaknyşyklar sebäpli oktýabrdaky parlament saýlawlary juda kyn ýagdaýlarda geçdi. Täze saýlanan parlamentiň iň uly ýaşly agzasy, «Ata-Meken» partiýasynyň deputaty Taşbolot Baltabaýew düýn deputatlaryň wezipelerini ýatladyp, deputatlary aprel aýyndan bäri ölen 500 çemesi raýatlaryň hatyrasyna bir minutlyk dymyşlyga çagyrdy.
Bu çagyryş parlamentiň sessiýasynyň dowamynda biragyzdan ylalaşylan ýeke-täk mesele boldy. Häzire çenli parlamentde orun alan bäş partiýanyň arasynda hökümet koalisiýasyny düzmek boýunça gepleşiklerdäki ösüş barada hiç zat aýdylmady.
Parlamentdäki orunlardan 26-syny alan Sosial-Demokratlar beyleki 23 orny eýelän «Respublika» partiýasy bilen gepleşikler geçirdi. Bularyň parlamentde dolandyryjy bloga öwrülmekleri üçin olara ýene-de bir partiýanyň goşulmagy zerur.
«Ata-Meken» partiýasynyň başlygy Ömürbek Tekebaýew hem häzirki wagt Sosial-Demokratlar partiýasynyň baştutany Almazbek Atambaýew bilen gepleşik alyp barýar. Beýleki tarapdan Atambaýew koalisiýany düzmek boýunça «Ata-Žurt» we Bakyýewiň premýer-ministri bolup işlşn Feliks Kulowyň ýolbaşçylygyndaky «Ar-Namys» partiýalary bilen hem gepleşik geçirýär.
Käbir howp-hatarlar
Parlamentiň düýnki sessiýasynda Gyrgyzystanyň prezidenti Roza Otunbaýewa çykyş edip, parlamentiň agzalaryna “öz şahsy we syýasy ambisiýalaryny” gapdalda goýup, 27-nji noýabra çenli täze hökümeti düzmäge çagyrdy.
Otunbaýewa, eger kanun boýunça talap edilýän wagtyň içinde koalisiýa we hökümet düzülmese, onda täze konstitusiýanyň 84-nji maddasyna laýyklykda prezidentiň parlamentde haýsy partiýanyň dolandyryjy partiýa bolmalydygyny yglan etmäge ygtyýarynyň bardygyny ýatlatdy. Onuň bu çykyşyndan soň parlamentiň nobatdaky sessiýasynyň wagty belli edilmän, sessiýa öz işini tamamlady.
Şol bir wagtyň özünde-de, düýn Bişkekde parlament saýlawlarynda parlamentden hiç bir orun alyp bilmedik «Bütin Gyrgyzystan» partiýasy suduň binasynyň öňünde protest geçirdi. Partiýanyň agzalary parlamente saýlawlaryň geçirilýän güni Merkezi Saýlaw Komissiýasynyň 150 müňden gowrak saýlawçyny ses berijileriň sanawyna goşmagynyň bikanundygyny öňe sürýärler.
Mundan başga-da Orsýetde ýaşaýan gyrgyz immigrantlarynyň sesleriniň güýçsüz diýlip yglan edilmeginiň bikanundygyny hem «Bütin Gyrgyzystan» partiýsy öňe sürýär.
«Bütin Gyrgyzystan» partiýasynyň ýolbaşçylarynyň biri, ýurduň öňki adalat ministri Marat Kaýypow: «Eger sud “Bütin Gyrgyzystan” partiýasynyň wekillerine parlamentde orun bermeli diýen hökümi çykarmasa, onda partiýanyň tarapdarlary täze hökümeti agdarmaga taýýar» diýdi.


text:
Žurnalistlere edilýän hüjümler tutuş dünýäde artýarka, Orta Aziýada žurnalistligiň howply işe öwrülmegi geň zat däl.
Ýaňy-ýakynda Bişkekli iki žurnalistiň aýylganç ýagdaýda öldürilmegi adam hukuklaryny goraýan guramalary şeýle gaharlandyrdy welin, olar şol bada bu jenaýatlaryň derňelip, günäkärleriň sud çekilmegi üçin Orta Aziýa döwletlerine gysyş görkezip ugradylar.
Ýöne bular ýaly jenaýatlaryň aglabasynyň aňyrsynda ýatanyň bu hökümetleriň özleridigi indi gitdigiçe aýyl-saýyl bolýar. Onsoň adalatyň ýeňjekdigine umyt azalýar.
Öldürilen bu iki žurnalistiň biri 40 ýaşly Gennadiý Pawlýuk, beýlekisi hem 27 ýaşly Saýat Şulembaýew. Bularyň ikisi-de zabunlyk bilen Almatyda öldürildi.
Pawlýuk 16-nji dekabrda eli-aýagy baglanyp, bir jaýyň 6-njy gatyndan penjireden ýere taşlandy. Ol şondan ýeten ýaralar sebäpli alty gün soň aradan çykdy. Şulembaýew hem 26-njy dekabrda Almatyda öz kwartirasynda pyçaklanyp öldürildi.
Wadalar köp-de, bitýän iş az
Gyrgyz prezidenti Kurmanbek Bakyýewiň býurosy beýannama çykaryp, žurnalistlere bolýan her bir hüjüm barada ýurduň kanuny goraýjy organlarynyň düýpleýin derňew geçirjekdigini aýtdy. Ýöne Orta Aziýa döwletleriniň berýän bular ýaly wadalary köp-de, bitýän iş az.
Gyrgyz oppozisiýasy bilen ýakyndan hyzmatdaşlyk eden Pawlýuk Bakyýewiň oppozision “Ata-Mekan” partiýasyndaky bäsdeşleriniň goldawy bilen bir internet sahypasyny ýola goýmagy planlaşdyryp ýördi. Ol öňki makalalarynda hem häkimiýetiň ýokary derejesindäki korrupsiýanyň üstüni açypdy. Şulembaýew hem özi öldürilmezden öň Pawlýugyň ölümi barada habar ýazýardy.
Gyrgyz hökümeti bu adamlaryň ölümi “hiç bir syýasy sebäp bilen baglanyşykly däl” diýip nygtasa-da, hüjümleriň soňky wagtlarda artanlygy, regionda media kanunlarynyň çäklendirilmegi gyrgyz hökümeti-de özbek, gazak we täjik hökümetleri ýaly ýurduň daşyndamy ýa içinde – tapawudy ýok, tankytçylaryň sesini sem etmek ýoluna düşdi diýen çaklamany döredýär.
Geçmişden ugur alynsa...
Gazagystan bilen Gyrgyzystan žurnalistlere bolýan hüjümler barada bilelikde derňew alyp barjakdyklaryny aýtsalar-da, geçmişdäki tejribelerden ugur alanyňda, olaryň bu işi etmek ähtimallygy onçakly ýokary däl. Sebäbi Orta Aziýa hökümetleri haýsy babatda hem bolsa, utgaşykly tagallalara meýilli däl.
Mundan daşgary hem Gazagystan bilen Gyrgyzystany bu jenaýatlar barada derňew alyp barmaga itergi berjek mümkinçilik köp däl. Sebäbi, birinjiden-ä bu ýurtlaryň ýolbaşçylary bu babatda Birleşen Ştatlar ýa halkara arkalaşygynyň agzalary tarapyndan çynlakaý tankyda uçramajakdyklaryny bilýärler.
Waşington Ählumumy adam hukuklaryny, söz azatlygyny goldaýanlygyny aýtsa-da, onuň Orta Aziýadaky esasy gaýgysy – nebit-gaz şertnamasy, Owganystana kömek ýetirmek üçin bu ýurtlaryň üstünden uçarlaryň geçmegi hem-de harby-howa bazalary.
Ikinjiden, beýle bir tankyt bolaýanda-da, bu iki ýurt Günbatary goşa ölçeg ulanýanlykda aýyplap bilerler. Sebäbi goňşy ýurtlar Orsýet bilen Hytaý adam hukuklaryny häli-şindi bozýarlar. Özi-de, Gyrgyzystana ýa Gazagystana garanda has gödek bozýarlar.
J.G. Sefalo Merkezi Aziýa boýunça analitik. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Habar berlişine görä, Özbegistanyň Fergana welaýatynyň Sohs ertabynda Orsýetde işläp, yzyna dolanyp gelen ondan gowrak adam tussaglykda saklanýar.
Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugy bilen habarlaşan , emma adyny aýtmakdan saklanan Russiýada zähmet migranty bolup ýören bir özbek raýatynyň aýtmagyna görä, golaýda Russiýadan öýüne dolanan Fergana welaýatynyň Sohs etrabynyň alty sany ýaşaýjysy edil häzir tussaglykda saklanýar.
”Ol oglanlar bir ýarym ýyl töweregi Kazan şäherinde zähmet migranty bolup işlediler we soň yzyna watanyna dolandylar. Olaryň aglaba köpüsi 1990-njy we 1991-nji ýyllarda doglan. Bir aý mundan owal, hiç hili duýduryş ýa-da düşündiriş bermän, olary 15 günlük basdylar. Olardan üç sanysy Kalaç obasynyň ýaşaýjysy. Galan üç sanysy bolsa Tul obasyndan. Olardan biri meniň gaty gowy tanşym. Eýýäm bir aýdan bäri olar tussaglykda saklanýarlar. Bir hepde mundan owal eşidişime görä Tul obasyndan ýene ýedi sany adamy basylypdyr. Ýöne men bu maglumatyň näderejede dogrudygyny bilemok” diýip, häzir Orsýetde zähmet migranty bolup işläp ýören Sohs etrabynyň bir ýaşaýjysy gürrüň berýär.
Onuň aýtmagyna görä, Özbegistanyň Içeri işler ministrligi häzir tussaglykdaky ol oglanlary dini pikir-ygtykatlary we dine nähili çemeleşýändikleri babatda soraga çekýär.
“Watana dolanmakdan howatyrlanýarlar”
Agzalan zähmet migranty öz gürrüňdeşliginde ýene şeýle maglumat berýär: “Men bu barada bir tanşymyň maşgalasyndan eşitdim. Russiýa gaýtadan işlemäge gaýdanlardanam ynha şeýle soraglar sorapdyrlar: "Russiýada nirede işlediň? Ol ýerde kim bilen ýaşadyň? Biri bilen bile namaz okadyňmy? Näme üçin sakgal goýberdiň? Namazy nähili edip okaýarsyň?". Ol oglanlaryň tussag edilmeginiň takyk sebäbini bilemok. Men bulary başga adamlardan eşitdim”.
Onuň bellemegine görä, häzirki wagtda Russiýada işleýän Sohs etrabynyň ýaşaýjylary öz watanyna dolanmakdan howatyrlanýarlar.
Özbegistanly zähmet migranty ”Olary geçen aý 15 günlük basypdyrlar. Ýöne wagt geçse-de olary goýberenoklar. Biz gaty gorkýarys. Sebäbi Özbegistanda köpçülikleýin tussag edişlikler başlady. Biz ol ýerde işlemäge gidýänler barasynda näme sorandyklaryny öwrendik. Golaýda alan maglumatymyza görä, watana dolanyp gelenleriň pasportyny elinden alypdyrlar we soňam basypdyrlar. Ondan daşgary gelip gowşan maglumatlara görä, zähmet migrantlaryň ýanýoldaşlaryny hem soraga çekipdirler. Biz siziň redaksiýaňyzdan bu aýdylýan gürrüňleriň dogrulygyny anyklamaga kömek etmegini isleýäris” diýip, Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugyna beren gürrüňinde aýdýar.
“Üns gaty güýçlendirildi”
Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugynyň habarçysy geçirilen bu söhbetdeşlikden soň Fergana welaýatynyň içeri işler edarasy we we Sohd etrabynyň içeri işler bölümi bilen habarlaşypdyr. Ýöne Orsýetden dolanyp gelen zähmet migrantlarynyň tussag edilmegi barasynda takyk maglumat almak başartmandyr.
Şol bir wagtyň özünde, Russiýadaky zähmet migrantynyň aýdanlarynyň belli bir bölegini Fergana welaýatynyň Sohs etrabynyň özbek aktiwistleri hem tassyklaýarlar.
Tul obasynda ýaşaýan aktiwistlerden biri, Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugynyň habarçysy bilen mikrofonsyz geçiren gürrüňdeşliginde Russiýadan dolanyp gelýän zähmet migrantlara garşy etrapda "ünsüň" gaty güýçlendirilendigini aýdypdyr. Onuň aýtmagyna görä, yzyna dolanan zähmet migrantlaryny ilki howpsuzlyk gullugynyň işgärleri soraga çekip, soňra öýe goýberýärler.
“Hawa, olary soraga çekendiklerini eşitdim. Ýöne dogrusyny aýtsam, ondan gowrak adamyň tussag edilendigini eşitmedim” diýip, öz pikrini beýän eden bir ýaşuly soňra bu temadan geplemek islemeýändigini bildiripdir.
Häkimiýetler dymýar
Sohs etrabynyň merkezinde ýaşaýan başga bir özbek aktiwisti bolsa, ýaş oglanlaryň tussag edilendigi barasynda eşidendigini aýdyp, olaryň arasynda diňe bir Kalaça we Tul obalarynyň däl, eýse Gaznow obasynyň hem ýaşaýjylarynyň bardygyny mälim edipdir. Şol bir wagtyň özünde-de ol tussaglaryň sany barasynda hiç hili maglumat bilmeýändigini belläpdir.
Sohs etrabyndan bolan ol çeşme Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugyna şeýle diýýär: ”Meniň eşidişime görä tussag edilenleriň sany 20 adama golaý. Aýdylyşyna görä, olary radikallyk, ýagny ekstremizmde aýyplapdyrlar we tussaglaryň hemmesi Ferganaly bolmaly. Şu gün men tussag edilenleriň biriniň kakasy bilen gepleşdim. Duşenbe güni ony Fergana çagyrypdyrlar. Kakasy ogluny tiz wagtda goýbererler diýip umyt edýär. Tussag edilenleriň "YD" bilen arabaglanşygynyň bardygy hakda gürrüňlerem aýdylýar. Hut şonuň üçinem tussaglaryň hossarlary uly gaýga galypdyrlar. Ähli maglumatlar gaty gizlin saklanýar. Tussag edilenleriň hossarlary hem gürlemäge gorkýarlar”.
Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugy resmi bolmadyk çeşmeleriň tassyklan Ferganadaky tussag edişlik barasynda takyk maglumatlar tapmaga synanyşýar. Häkimiýetler bolsa henizem bu barasynda dymmagy dowam edýärler.
Russiýadan watanyna dolanýan özbek zähmet migrantlarynyň soraga çekilýändigi we tussag edilýändigi barasyndaky gürrüňler soňky wagtlarda hasam ýaýbaňlanýar.
Meselem, adam hukuklaryny goraýanlaryň habar bermegine görä, 2015-nji ýylyň oktýabr we noýabr aýlarynda paýtagt Daşkentde we Daşkent welaýatynda "YD" bilen aragatnaşykda aýyplanýan Russiýadan yzyna dolanan 200-den gowrak zähmet migranty tussag edilipdir.
Şonuň ýaly-da Özbegistanda Fergana, Horezm we Namangan welaýatlarynda onlarça raýatyň tussag edilendigi barasynda hem maglumatlar bar.
Özbegistanyň Içeri işler ministrligi adam hukuklaryny goraýanlaryň ýaýradan maglumatlarynyň belli bir bölegini tassyklanam bolsa, tussaglaryň sany babatda anyk bir zat aýtmakdan saklanýar.


text:
Germaniýanyň kansleri Angela Merkel Türkmenistan daşary ýurt diplomatlarynyň türkmen türmelerine baryp görmegine rugsat bermek ähtimallygyny geňeşmegi kabul etdi diýdi.
Bu barada Merkel 29-njy awgustda Berlinde türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen geçiren bilelikdäki metbugat konferensiýasynda şeýle diýdi: “Biz daşary ýurt diplomatlarynyň Türkmenistandaky türmelere baryp görmegine rugsat berilse gowy boljakdygy barada geňeşdik. Prezident [Berdimuhamedow] bu [mesele] barada häzir [nemes we türkmen] daşary işler ministrleriniň maslahat etjekdigini wada berdi. Soňra halkara diplomatlary türmelere aýlanyp, ol ýerdäki ýagdaýlara syn edip bilerler”.
Berdimuhamedow Merkel bilen geçiren gepleşiklerinden soň, ýurtdaky adam hukuklarynyň ýagdaýy we daşary ýurt diplomatlarynyň türkmen türmelerine baryp görmek ähtimallygy barada berlen soraga şeýle jogap berdi: “Türkmenistanda adam hukuklary barada aýdylanda, onda milli, ýagny garaşsyz ösüşde, elbetde möhüm ýeri milli demokratik ýörelgelere eýerýär, olar şu gün kanunçylyk ulgamynda täze reformalaryň we özgerişlikleriň direlgesi bolup durýar. Biziň kanunlarymyz hut syýasy, ykdysady we, men şeýle diýerdim, sosial, ekologik we adama mynasyp durmuş derejesini üpjün edýän beýleki köp hukuklara kepil geçilmegine niýetlenen”.
“Siz maňa aýdyň, dünýäniň haýsy ýerinde...”
Şeýle-de, ol: “Siz maňa aýdyň, dünýäniň haýsy ýerinde, haýsy ýurtda şu günki gün her bir raýat üçin elektrik togunyň, suwuň we üssesine kommunal hyzmatlaryň mugtdugyny gördüňiz?” diýdi.
Nemes resmisiniň Azatlyk Radiosyna beren maglumatyna görä, duşenbe güni Berdimuhamedow Germaniýanyň döwlet sekretary Uwe Bekmaýer bilen hem duşuşdy.
Germaniýanyň Ykdysady meseleler we energiýa ministrliginde geçirilen duşuşykda Bekmaýer Türkmenistandaky adam hukuklaryna degişli meseleler barada gürrüň gozgady diýip, Germaniýanyň resmisi aýtdy.
Adam hukuklaryny gorap çykyş edýän Human Rights Watch guramasy Berlini türkmen prezidentine ýurtda hökümetiň syýasy garşydaşlaryny gizlin tussag etmek praktikasyndan el çekmegi, Azatlyk Radiosynyň tussaglykdaky habarçysy Saparmämmet Nepesgulyýewiň azatlyga goýberilmegi we raýatlaryň ýurtdan erkin çykmagynyň eden-etdilikli öňüni almagy bes etmegi üçin basyş görkezmäge çagyrdy.
S.Nepesgulyýewiň ykbaly
25-nji awgustda ýaýradylan beýanatda şeýle diýilýär: “Dünýä derejesindäki lider Merkel üçin Türkmenistanda öz hökümeti bilen düşünişip bilmeýän adamlaryň arkasyny almak üçin, bu bir seýrek duş gelýän mümkinçilik. Merkel Türkmenistanda repressiýanyň soňuna çykmagyň zerurdygy barada göni we netijeli gepleşikleri geçirmek üçin, bu mümkinçiligi sypdyrmaly däldir”.
Şeýle-de beýanatda Azatlyk Radiosynyň Türkmenistanda tussag edilen ştatdan daşary habarçysy Saparmämmet Nepesgulyýewiň ykbalyna üns çekilip, onuň ikuçly, yrga aýyplamalar esasynda sud edilendigi we türme tussaglygyna höküm edilendigi aýdyldy.
Merkel we Berdimuhamedow iň soňky gezek 2008-nji ýylda Berlinde duşuşypdylar.
Germaniýa Türkmenistanyň Ýewropa Bileleşigindäki iň uly söwda hyzmatdaşydyr. Bu iki ýurduň arasyndaky söwdanyň möçberi 2014-nji ýylda 466 million amerikan dollaryna barabar boldy.
Germaniýa Türkmenistana maşyn we beýleki industrial önümleri eksport edýär. Şeýle-de, Türkmenistan Germaniýanyň, Gazagystandan we Özbegistandan soň, regiondaky üçünji uly söwda hyzmatdaşydyr.


text:
2-nji aprelde ir bilen Ukrainanyň paýtagty Kiýewiň merkezinde bomba partladyldy. Bankyň bölümçesiniň binasynyň girelgesine edilen bomba hüjüminde ýitgileriň bolmandygy habar berilýär.
Bu hüjümiň netijesinde binanyň gapysyna we penjirelerine zeper ýetdi.
Soňky aýlarda Ukrainanyň günortasyndaky port şäheri Odesada we gündogaryndaky Harkiw şäherinde birnäçe bomba partlamalary amala aşyryldy. Bu şäherleriň ikisi hem gündogar Ukrainadaky separatistleriň kontrollygyndaky territoriýanyň daşynda ýerleşýär. Emma bu iki şäheriň hem Russiýa tarapyndan goldanylýan gozgalaňçylar tarapyndan basylyp alynmak islenýän territoriýa diýlip görülýändigi aýdylýar.
Ukrainada edilen bu hüjümleriň ençemesinde gozgalaňçylara garşy göreşýän hökümet güýçleri bilen aragatnaşygy bolan guramalaryň nyşana alynýandygy habar berilýär.


text:
30-njy iýulda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow gysga wagtlyk dynç alyş döwründe "Awaza" milli syýahatçylyk zolagynda kemala gelýän deňiz şypahanasynyň abadanlaşdyrylyşy bilen tanyşdy.
Şu gün irden döwlet Baştutany Awaza derýasynyň kenarynda ýerleşýän “Akmaýa” dabaralar merkezine bardy, şol ýerde milletiň Liderine gezelenç katerleriniň dürli nusgalary hödürlenildi. Milletiň Lideri Gurbanguly Berdimuhamedow olar bilen tanşyp, dynç alýanlaryň wagtyny gyzykly we peýdaly geçirmegi barada alada etmegiň, şol sanda Awaza derýasynda hem-de Hazar deňzinde gezelençleriň görnüşlerini artdyrmagyň möhümdigini belledi we bu babatda degişli ýolbaşçylara anyk tabşyryklary berdi.
Soňra Türkmenistanyň Prezidenti milli syýahatçylyk zolagynyň ajaýyp ýerleriniň biri bolan Awaza derýasynda katerde gezelenç etdi. Bu gezelenje döwlet Baştutanynyň egindeşleri hem goşuldylar.
Uzynlygy ýedi kilometre barabar bolan bu derýa ýerli tebigat bilen aýratyn sazlaşyk döretdi. Onuň özboluşly ulaglar hem-de pyýadalar üçin niýetlenen köprüler bilen birleşdirilen kenarlarynda oňaýly kafeleri we restoranlary, gezelenç etmäge niýetlenen gämiler üçin duralgalary, pyýadalar hem-de welosiped ýodajyklaryny öz içine alýan abadanlaşdyrylan zolak ýerleşýär.
Derýanyň giňligi onda deňiz ýahtalarynda gezelenç etmäge mümkinçilik berýär. Şol ýahtalar bolsa ýörite suw desgasy arkaly açyk deňze çykyp bilýärler. Awazanyň çäginden geçýän derýada gezelenç etmek bu ýere dynç almaga gelýänleriň ählisinde uly meşhurlykdan peýdalanýar. Şunuň bilen birlikde, bu derýada sportuň suw görnüşleri boýunça ýaryşlary, dürli medeni çäreleri hem-de baýramçylyk dabaralaryny geçirip bolýar.
Ýol ugrunda Türkmenistanyň Prezidenti milli syýahatçylyk zolagynyň desgalaryny we täze gurluşyklaryny gözden geçirdi. Şol gurluşyklar bolsa bu ýerde köpugurly şypahana düzüminiň okgunly döredilýändigine şaýatlyk edýär. Bu ýerden, derýadan Awazanyň ajaýyp görnüşi açylýar. Ýokary derejeli myhmanhanalar we abadanlaşdyrylan dynç alyş zolaklary Awazanyň keşbine özboluşly öwüşgin çaýýar.
Ýakyn geljekde milli syýahatçylyk zolagynyň düzüminiň üsti häzirki wagtda gurulýan täze desgalar bilen ýetiriler. Olaryň hatarynda Okeanarium, Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň güýji bilen gurulýan köp ugurly sport toplumy bar.
Derýadan Awaza etrabynyň merkezindäki täze gurluşyklara hem täsin görnüş açylýar. Häzirki wagtda bu ýerde edara binalary, durmuş maksatly desgalar we ýaşaýyş jaýlary gurulýar.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow katerden derýanyň kenarlaryny synlap, Awazada ýaşyl zolagy döretmek meselesine ünsi çekdi. Munuň özi jana şypaly arassa deňiz howasy bilen birlikde milli syýahatçylyk zolagynyň amatly howa ýagdaýyny, oňaýly ekologiýa gurşawyny üpjün edip, dynç alýanlaryň uzak wagtlap sagdyn bolmagyny kepillendirer. Bu babatda bagçylyk-seýilgäh bezegi ulgamynda dünýäniň öňdebaryjy gazananlaryny hem-de iň gowy tejribesini ulanmak möhüm ähmiýete eýedir.
Döwlet Baştutanynyň nygtaýşy ýaly, "Awaza" milli syýahatçylyk zolagyny döretmegiň esasy maksady deňiz ýakasynyň ägirt uly şypahana kuwwatyndan netijeli peýdalanmakdan, türkmenistanlylaryň dynç almagy üçin has amatly şertleri üpjün etmekden ybaratdyr. Çünki adamlar, olaryň abadançylygy we saglygy baradaky alada Türkmenistanyň döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugrudyr.
Suwda gezelenç tamamlanandan soň, Türkmenistanyň Prezidenti Awaza derýasynyň kenarynda egindeşleri bilen çaý başyndaky söhbetdeşligiň barşynda milli syýahatçylyk zolagyny ösdürmegiň geljegi barada gürrüň etdi. Bu syýahatçylyk zolagyny ýurdumyzyň hakyky şypahana merjeni diýip atlandyrmak bolar.
Döwlet Baştutany hyzmatlaryň ýokary derejesini üpjün etmegi ileri tutulýan wezipeleriň hatarynda görkezdi. Munuň özi jemgyýetçilik ulaglarynyň gatnawynyň takyk guralmagyny hem göz öňünde tutýar. Adamlaryň göwnejaý dynç almagy we boş wagtyny peýdaly geçirmek, şol sanda sportuň suwda oýnalýan hem-de beýleki görnüşleri bilen meşgullanmak üçin ähli şertleri döretmek "Awaza" milli syýahatçylyk zolagyny dünýäniň ähli künjeklerinden gelýän syýahatçylaryň iň gelim-gidimli ýerine öwürmegiň möhüm şerti bolup durýar diýip, milletiň Lideri belledi.


text:
Pakistanyň prezidenti Asif Ali Zardari Britaniýa 5 günlik saparyna başlady.
Ol Fransiýa eden iki günlük saparyndan soň Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron bilen duşuşymagy göz öňünde tutýar.
Hepdäniň anna güni bolmaly bu duşuşykda Yslamabadyň terrorçylygy goňşy Owganystana we Hindistana eksport edýändigi baradaky Deýwid Kameronyň tankydy bellikleri barada gepleşik geçiriler diýlip garaşylýar.
4-nji awgustda Pakistanyň syýasy opposiziýasy ýurtda suw joşmasy zerarly bir ýarym müňe golaý adam heläk bolan mahaly prezident Zardariniň Ýewropa bir hepdelik sapar edýändigini ýene bir gezek ýiti tankytlady.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obamanyň edarasy Owganystanda ýalňyşlyk bilen Gurhan kitaplarynyň ýakylandygy üçin amerikanlara garşy protestleriň möwjemegi sebäpli bu ýurtdan ýaranlyk güýçlerini möhletden öň çykarmak planlarynyň ýokdugyny mälim etdi.
Ak Tamyň metbugat sekretary Jeý Karneý geçen şenbe güni iki amerikan ofiseriniň Owganystanyň Içeri işler ministrliginde atylyp öldürilendigine garamazdan, ýaranlyk güýçleriniň Owganystandan çykaryljak möhletiniň öňküsi ýaly 2014-nji ýyl diýlip göz öňünde tutulýandygyny aýtdy.
Pentagonyň metbugat wekili Jorj Litl hem 27-nji fewralda eden çykyşynda “öz hüjümleri bilen biziň aýgytly hereketlerimizi gowşadaryn öýdýänler gaty ýalňyşýandyr” diýdi.


text:
Gazak hökümeti daşary ýurtlardan gelýän etniki gazaklaryň raýatlyk almak düzgünlerini çaltlaşdyrmak üçin ýurduň migrasiýa hakyndaky kanunyna täze üýtgetmeler girizmek barada mälim etdi.
Gazagystanyň zähmet we sosial goraglylyk ministri Tamara Duisenowanyň 22-nji aprelde Astanada beren maglumatyna görä, gürrüňi edilýän kanuna üýtgetmeler girizmek baradaky taslama laýyklykda daşary ýurtlardan Gazagystana barýan etniki gazaklar we hemişelik ýaşamaga ygtyýarnama almak isleýänler gazak raýatlygyny bir ýylyň dowamynda alyp bilerler.
Gazagystanda häzirki wagt hereket edýän kanuna görä, daşary ýurtdan baran etniki gazaklar raýatlyga ýüzlenmezinden ozal ýurtda azyndan dört ýyl ýaşan bolmalydy we bu mesele çözülýänçä üç ýyla çenli wagt garaşmaly bolýardy.
Gazagystan özüniň repatriasiýa, ýagny etniki gazaklary watana dolandyrmak programmasyna 1991-nji ýylda başlapdy. Şondan soň 944 müňden gowrak etniki gazak Gazagystana dolandy. Olar Gazagystanyň 17 millionlyk ilatynyň 5%-den gowragyny emele getirýärler.


text:
Ylmyň, tehnikanyň, medeniýetiň... ösmegi bilen diliň sözlük düzümi hemişe üýtgäp durýar: dilde ozal bolmadyk täze sözler ýüze çykýar, könelişen sözler bolsa ulanyşdan galýar. Şunlukda täze dörän sözler leksikada berk orun alýar, könelişen sözler bolsa ýitip gidýärler.
arçyn, şura, jykyr, ýüzbaşy ýaly sözler könelişip ulanyşdan galypdyrlar. Oňa derek birža, reklama, aksiýa, kommersiýa... ýaly sözler häzir has aktiw ulanylýarlar.
Durmuşda aktiw ulanylmaga başlan sözlere neologizmler, ulanyşdan galan sözlere arhaizmler diýilýär. Türkmen diline beýleki dillerden geçen sözlere alynma sözler diýilýär. Könelişen sözler (arhaizmler), täze sözler (neologizmler), alynma sözler çeper eserlerde şol döwrüň ruhuny bermek üçin ulanylýar.


text:
«Internet-55» hyzmat bukjasy Internede birikdirilmekde «Internete ygtyýar (GPRS)» hyzmatynyň binýat bahasyndan hyrhy Siziň nyrhnama meýilnamaňyzdan pes.
Bukjanyň galyndysyny bilmek üçin 0805 belgisine boş SMS ugradyň.
Hyzmat ediş bukjasy birikdirilen pursatyndan 30 günüň dowamynda hereket edýär. Bu möhlet tamamlanandan soň galyndy «köýýär».
«Internete ygtyýar (GPRS)» hyzmatyna bukja hyzmaty ýaýradylýar, ähli nyrhnama meýilnamalarynda, beýleki hyzmatlar üçin tölegler hereket edýän nyrhnama meýilnamasy boýunça alynýar. Bukja tamamlanyndan soň ýa-da hereket ediş möhleti tamamlanyndan soň maglumatlaryň bukja ugradylmasynyň tarifikasiýasy hereket edýän nyrhnama meýilnamasynyň binýat nyrhyndan amala aşyrylýar.
Hyzmatlaryň bukjasy diňe TMCELL ulgamynda hereket edýär.
USSD hyzmatyň üsti bilen birikdirmek *0850*55#


text:
2014-nji ýylyň oktýabr aýynda Türkmenistanda ýaşaýyş jaýlaryny hususylaşdyrmak işi başlanypdy. Emma ýurtdan gelip gowuşýan maglumatlarda bu prosesiň ýola goýlandygyna garamazdan, ýaşaýjylaryň käbir resmiler tarapyndan döredilýän emeli kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýandygy we şu sebäpden bu işiň heniz hem öňe gitmeýändigi aýdylýar.
Azatlyk Radiosy bu mesele barada bu prosesi başdan geçirýän aşgabatly ýaşaýjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi aşakdaky düwmä basyp diňläp bilersiňiz.