text:
Rehana lakamy bilen tanalýan kürt zenan söweşijisiniň Kobanidäki YD jeňçileri tarapyndan kellesiniň kesilen bolmagynyň ähtimaldygy baradaky gürrüňler 27-nji oktýabrda sosial ulgamlarda ýaýramaga başlady.
Rehananyň «ýeňiş yşaratyny» edýän şekili, onuň ýüzden gowrak YD jeňçisiniň öldürilmegine diňe ýeke özüniň jogapkärdigi baradaky habar bilen bilelikde, ýüzlerçe gezek gaýtadan twit edildi.
Rehananyň ölümi tassyk bolmasa-da, birnäçe habar serişdesi, şol sanda Awstraliýanyň 9News habar gullugy, YD-çy sosial media hasaplarynda paýlaşylan şekile, kellesi kesilen kürt zenan söweşijisiniň suratyna salgylanyp, onuň kellesiniň kesilen bolmagynyň ahmaldygyny habar berdi.
YD jeňçisiniň kesilen aýal kellesini elinde tutup duran suratyndan onuň hakykatdanam Rehananyň kellesidigini tassyklamak mümkin däl. Emma muňa garamazdan, şol elhenç surat 5-nji oktýabrdan bäri YD-çy hasaplarda aýlanmagyny dowam etdirýär.
Rehananyň şeýle elhenç ýagdaýda öldürilen bolmagynyň ahmaldygy baradaky myş-myşlaryň şeýle uly jemgyýetçilik gyzyklanmasyny döretmegi Siriýanyň Halk goragy birikmelerinde we Yragyň kürt peşmergesiniň hatarynda söweşýän zenan söweşijiler baradaky halk gyzyklanmasynyň diýseň uludygyndan habar berýär.
Habarlarda ol zenanlar «badas», ýagny «söweşde taplanan» diýip atlandyrylýar we olaryň «yňdarma» söweşijilerdigi aýdylýar.
Bu gyzyklanma geň galasy iş hem ýok: tutuşlygyna zenanlardan düzülen we YD jeňçilerine garşy söweş alyp barýan aýallar diňe bir kuwwatly harby güýç hem däl, eýsem olar repressiw, islendik progressiw, feminist filosofiýa, şol sanda aýallaryň urşa gatnaşmagyna rugsat berilmegine düýpden garşy gelýän zorlukly yslam ideologiýasyna düýpden gapma-garşy gelýärler.
Kobaniniň daşyndaky 40 günlük gabaw mahalynda kürt zenan söweşijileriniň şekilleri sosial ulgamda köp peýda boldy.
Kürt zenan söweşijelriniň YD-a garşy alyp barýan batyrgaý söweşleri baradaky gürrüňleriň giň ýaýramagy başga myş-myşlaryň hem köpelmegine getirdi.
Şol myş-myşlaryň biri YD jeňçileriniň zenan söweşijileriň elinden ölmekden gorkýandygy bilen bagly. Sebäbi, YD jeňçileriniň we kürtleriň arasynda, eger jyhadçy söweşiji aýal adamyň elinden ölse, ol jennete düşmeýär diýen giň ýaýran ynanç bar.
Habar serişdelerinde kürt zenanlaryndan düzülen söweşijiler barada berilýän habarlarda bu söweşijiler «ruhlandyryjy” feministler hökmünde taryp edildi.
Mundanam başga, diňe aýallardan düzülen söweşijiler hakykatda Kürdüstan Işçiler partiýasynyň (PKK) ýa-da giňiş kürt jemgyýetiniň feminizmiň bastiony bolup durýandygyny aňladýar.
Marksistlerden ruhlanan PKK dünýädäki iň kän ýaragly aýallar milisiýasynyň birine eýe. BBS-iniň maglumatyna görä, PKK 1978-nji ýylda döredileli bäri aýallar onuň aýrylmaz bir bölegine öwrüldi. Şol bir wagtda-da ol marksizm-leninizm ideýalarynyň berk täsirine düşdi.
Emma muňa garamazdan, PKK-nyň tutuşlygyna aýallardan düzülen milisiýasynyň hekaýaty biraz çylşyrymly.
PKK kürt aýallarynyň özlerini öňe çykaryp biljek bir ýoludy. (Norweg akadameigi Kariane Westrheim BBS-ä kürt aýallarynyň «öz seslerini eşitdirjek bolup kän tagalla edendigini» aýtdy.)
Jeýmstown fondunda kürt syýasaty boýunça ýöriteleşen Wladimir van Wilgenburg kürt zenanlar milisiýasynyň «feminizmi» baradaky gykylygyň «sensasion habarlaryň» netijesidigini aýdýar.
"Ol ýerde PPK-niň lideri Abdylla Öjalanyň ideologiýasyna esaslanýan feminist däpleri bar. Bu aýal söweşijleri bolan marksist pitneçi hereketlerden kän bir tapawutlanmaýar. Emma bu ýagdaý ony, umuman alnanda, diýseň özboluşly edýär, sebäbi hatarynda aýal söweşijiler bolan syýasy hereketler beýle kän däl. Hususan-da hatarynda aýallar bolan yslamçy hereketler ýok» diýip van Wilgenburg AÝ/AR-syna aýtdy.
Türkiýäniň «Hurriyýet» neşiri PKK-ni terrorçy gurama hasaplaýar (PKK-ni Türkiýe, ABŞ we ÝB hem terrorçy gurama hasaplaýar), Ženewadaky Halkara barlaglary we ösüş institutyndan Berfu Kiziltan PKK barada has pes pikirde.
Kiziltanyň aýtmagyna görä, PKK turuwbaşdan, erkekler bilen bir hatarda, aýallary hem toplady we bu iş käte zorluk bilen hem edildi. PPK-niň Türkiýedäki kast ediş hüjümleriniň ýarysyndan gowragy aýallar tarapyndan amala aşyryldy. Sebäbi olar üçin howpsuzlyk gulluklarynyň gözüne çöp atmak aňsatdy, sebäbi janyndan geçenleriň bomba partlatmasy aýallara «olaryň öz erkek kärdeşleri ýaly gaýduwsyz bolup bilýändigini subut etmäge mümkinçilik berýärdi» diýip, ol ýazýar.
Kobanide hem azyndan bir kürt zenan söweşijisi janyndan geçen bombaçynyň hüjümini amala aşyryldy.
Şu aýyň başlarynda, aýdylmagyna görä, kürt söweşijisi Arin Mirkan Siriýanyň demirgazyk şäheriniň daşynda özüni partladyp, YD-ynyň 10 jeňçisini öldürdi.
-- Joanna Paraszczuk


c: text/html

text:
Ýüpekçilik pudagyny mundan beýläk-de ösdürmek, ýerli önümçiligi ýokary hilli pile bilen doly möçberde üpjün etmek maksady bilen, ministrligi Türkmenistanyň Dokma senagaty ministrligi tarapyndan Lebap welaýatynyň Türkmenabat şäherinde taslama kuwwaty bir ýylda 700 kilogram ýüpek gurçugynyň ýokary hilli tohumlaryny taýýarlaýan täze senagat kärhanasynyň gurmak meýilleşdirilýär.
Ýüpekçilik pudagynyň çig mal binýadyny pugtalandyrmak, 2015-nji ýylda pile öndürmegiň meýilnamasyny ýerine ýetirmek, ýurdumyzyň daýhan hojalyklaryny ýüpek gurçugynyň ýokary hilli tohumy bilen üpjün etmek maksady bilen, Dokma senagaty ministrliginiň “Türkmenýüpek” paýdarlar jemgyýeti tarapyndan degişli işler alnyp barylýar. Häzirki wagtda Lebap welaýatynyň etraplarynda ýetişdirilen ýokary hilli pile hasylyny ýygnamak işleri dowam etdirilýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmenistanyň “Türkmenistan” döwlet täjirçilik banky karzlaryň şu aşakdaky görnüşlerini hödürleýär:
Durmuş guran ýaş maşgalalara täze ýaşaýyş jaýyny (öýi) satyn almak üçin gozgalmaýan emläk üçin karzlar:
Möçberi: jaýyň bahasynyň 100 göterimine çenli.
Göterimi: ýyllyk 1 göterim.
Möhleti: 30 ýyla çenli.
Ýeňillik möhleti: 5 (bäş) ýyla çenli.
Üpjünçiligi: satyn alynýan ýaşaýyş jaýy.
Durmuş guran ýaş maşgalalara öý goşlaryny we hojalyk harytlaryny satyn almak üçin berilýän karzlar:
Möçberi: 6 000 manada çenli.
Göterimi: 1 göterim.
Möhleti: 3 ýyla çenli.
Üpjünçiligi: zamunlyk.
Daýhan hojalyklaryna, mülkdarlara we kärendeçilere oba hojalyk tehnikalaryny, gurallary we abzallary hem-de suwy tygşytlaýjy tehnikalary, enjamlary, suwaryşda ulanylýan geçirijileri satyn almak üçin berilýän karzlar:
Möçberi: maýa goýum taslamalaryna görä.
Göterimi: ýyllyk 1 göterim.
Möhleti: ulanyş möhletine laýyklykda we her ýylda deň paýlarda gaýtarmak şertinde 10 ýyla çenli.
Üpjünçiligi: girew üpjünçiligi.
Kiçi we orta telekeçiligi döwlet tarapyndan goldamak boýunça berilýän karzlar:
Möçberi: karzlaşdyrylýan taslamanyň 85 göterimine çenli.
Göterimi: ýyllyk 5 göterim.
Möhleti: maýa goýum taslamalary üçin 10 ýyla çenli, dolanyşyk serişdeleri satyn almak üçin 1 ýyla çenli.
Üpjünçiligi: girew üpjünçiligi.
Türkmenistanyň oba ilatyna hususy ýaşaýyş jaýlaryny almak üçin gozgalmaýan emlägi girewine almak bilen berilýän karzlar:
Möçberi: jaýyň bahasynyň 90 göterimine çenli.
Göterimi: ýyllyk 1 göterim.
Möhleti: 30 ýyla çenli.
Ýeňillik möhleti: 5 (bäş) ýyla çenli.
Üpjünçiligi: satyn alynýan ýaşaýyş jaýy.
Raýatlara sarp ediş maksatlary üçin nagt we nagt däl görnüşinde berilýän karzlar:
Göterimi: ýyllyk 15 göterim.
Möhleti: 2 ýyla çenli.
Üpjünçiligi: girew üpjünçiligi we zamunlyk.
Tölegli esasda okaýan ýaş talyplaryň okuwynyň ýyllyk töleglerini tölemek üçin berilýän “Bilim karzy”:
Möçberi: 10 müň manada çenli.
Göterimi: ýyllyk 8 göterim.
Möhleti: okuw ýylynyň möhletine görä.
Üpjünçiligi: girew üpjünçiligi.
Türkmenistanda eýeçiliginiň görnüşine garamazdan, ýerli gurluşyk kärhanalaryna hususy ýaşaýyş jaýlaryny gurmak üçin berilýän karzlar:
Möçberi: jaýyň bahasynyň 90 göterimine çenli.
Göterimi: ýyllyk 1 göterim.
Möhleti: karz ugry (gurluşygyň tamamlanmaly möhletine görä).
Üpjünçiligi: döwlet kärhanalaryna ýokary guramasynyň zamunlyk şertnamasy, döwlete dahylsyz hususy kärhanalara girew ýa-da bank kepilligi.
Habarlaşmak üçin “Türkmenistan” DTB-niň ähli şahamçalaryna ýüz tutup bilersiňiz!
“Türkmenistan” döwlet täjirçilik banky: Tel.: 44-03-33, 44-02-65.
Ahal welaýat şahamçasy: Tel.: (800137) 35-4-08.
Balkan welaýat şahamçasy: Tel.: (800222) 7-28-87.
Daşoguz welaýat şahamçasy: Tel.: (800322) 5-32-35.
Lebap welaýat şahamçasy: Tel.: (800422) 3-46-02.
Mary welaýat şahamçasy: Tel.: (800522) 6-02-74.


text:
Çarşenbe güni Ukrainanyň türmesindäki ozalky premýer-ministr Ýuliýa Timoşenko saglyk ýagdaýynyň ýaramazdygy sebäpli keselhana geçirildi. Ukrainanyň resmileri onuň Harkow şäherindäki türmäniň golaýynde ýerleşýän bir keselhana geçirilendigini aýdýarlar.
Maglumatda Ýuliýa Timoşenkonyň saglyk ýagdaýyna ýörite bir medisina toparynyň, şol sanda germaniýaly doktor Luts Harmsyň hem gözegçilik edýändigi aýdylýar.
Ýuliýa Timoşenko özüniň türmedäki ýagdaýyna protest bildirip, indi üçülenji hepde bäri açlyk çekmegini dowam etdirýär. Ol geçen ýylyň güýzünde wezipesinden hyýanatçylykly peýdalananlykda aýyplanyp, 7 ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.


text:
Şenbe güni Ukrainanyň Harkow we Lwow şäherlerinde futbol boýunça Ýewropa çempionatynyň ilkinji oýunlary geçirilýär.
Ukrainanyň Harkow şäherinde şenbe güni Gollandiýanyň we Daniýanyň komandalary, Lwow şäherinde bolsa Germaniýanyň we Portugaliýanyň komandalary özara duşuşýarlar.
Anna güni Polşanyň Wroslaw şäherinde Orsýetiň futbol komandasy özüniň ilkinji oýnunda Çehiýanyň komandasyny 4-1 hasap bilen utup, gowy netije görkezdi. Polşanyň we Gresiýanyň komandalarynyň bäsleşigi bolsa 1-1 hasap bilen deňme-deň tamamlandy.


text:
12-nji ýanwarda meşhur ýapon ýazyjysy Haruki Murakami 67 ýaşady. Eserleri iňlis dilinde we dünýä halklarynyň beýleki bir topar dilinde höwes bilen okalýan ýazyjynyň kitaplaryndan toplanyp, sosial ulgamlarda çap edilen jaýdar pikir-jümleleriň käbirini türkmençä geçirip, Azatlygyň okyjylaryna ýetirmegi makul tapdyk.
***
Men ozallar adamlar ýyl-ýyldan, ýuwaşlyk bilen ulalýar, kemala gelýär diýip pikir ederdim... Beýle däl eken. Adam birden ulalýar.
Dünýäde ýalňyş pikir bolmaýar. Biziňki bilen gabat gelmeýän, bir ýere sygyşmaýan pikirler bolýar. Bolany şol.
Adam näçe uzak ýaşadygyça, onuň durmuşyndaky düzedip bolmajak zatlar hem şonça köpelýär.
Bir-biregi gujaklap, biz öz gorky-howatyrmyzy paýlaşýarys.
Eger her kim soňunyň gowy gutarjagyna ynansa, dünýäde gorkup oturasy zat bolmazdy.
Duýgularyňy daşyňa çykaryp durmaly. Muny bes etmek erbet. Sebäbi olar çykarylmasa, içde toplanyp, gatamak bilen bolýar. Soň bolsa ölýärler.
Men ýalňyzlygy gowy göremok. Ýöne artykmaç tanyşlyk açmaýaryn. Sebäbi adamlardan ýene bir gezek göwnümiň geçmegini islämok.
Bir-birege dürs bolmak we kömek etmek islemek iň esasy zat.
Islendik boşluk hökman bir zatlar bilen doldurylýar.
Adama umyt berlen we ol ony mundan aňryk hem ýaşamagy dowam etdirmek üçin ýangyç edinip ulanýar. Umyt bolmasa, hiç bir «aňry süýşme» mümkin däl.
Biziň ähli reallygymyz hakykatda bolan zat bilen biziň ýatlamak islemeýän zatlarymyzyň arasyndaky soňsuz darkaşdan ybaratdyr.
Hakyda adamy içden ýyladýar. Şol bir wagtda-da ol ony çar-para edýär.
Haçanda deňze uzak seretseň, adamlary küýsäp, ýüregiň gysyp başlaýar. Haçanda adamlara uzak seretseň, deňzi küýseýärsiň.
Uzakdan seretseň, her bir zadyň owadan görünmegi mümkin.
Dünýädäki iň möhüm zatlar köplenç iň bir ownuk zatdan başlanýar.
Ýokary tizlik bilen ýalňyş ugra gitmek hiç bir ýere gitmezlikden has erbet.
Haçanda seniň ýalňyzlyk pikirleriňi bölüşere adamyň bolmasa, pikirler seni öz aralarynda bölüşmäge başlaýarlar.
Eger hemme zat seniň isleýşiň ýaly bolsa, ýaşaýyş gyzyksyz bolar.


text:
27-nji awgustda Türkmenistanyň gazetleri 2009-2010-njy okuw ýyly üçin Orsýetiň ýokary we ýörite okuw jaýlarynda okajak ýaşlary saýlamagyň başlanýandygy barada Bilim ministrliginiň maglumatyny çap etdi.
Hünärleriň sany 100-den geçýär. Olaryň arasynda ykdysadyet, nebit-gaz işleri, metallurgiýa, himiýa, arhitektura, jurnalistika, medisina, turizm ýaly ugurlar bar.
Şol ugurlara ýaşy 35-den uly bolmadyk, konkurs esasynda giriş synagyndan geçen Türkmenistanyň graždanlary kabul ediler.
Giriş synaglary Türkmen oba hojalyk uniwersitetinde 6-njy–10-njy sentýabr aralygynda geçiriler. Synaglar umumybilim sapaklaryndan ekzamen hem Türkmenistanyň taryhy boýunça gürründeşlik esasynda geçiriler.
Ekzamenler ors dilinde ýazmaça, gürrüňdeşlik türkmen dilinde Türkmenistanyň orta mekdebiniň programmasy esasynda geçiriler-diýip, “Türkmenistanyň ru” internet gazeti ýazýar.


text:
Germaniýanyň kansleri Angela Merkel türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa Türkmenistanda adamlaryň zor bilen ýitirim edilmeginiň soňuna ýetmegi we ýurtdaky beýleki adam hukuklary problemalaryny çözmegi üçin basyş etmeli diýlip, adam hukuklaryny gorap çykyş edýän guramanyň ýaýradan beýanatynda aýdylýar.
“Human Rights Watch” guramasynyň 25-nji awgustda ýaýradan maglumatynda aýdylmagyna görä, Berdimuhamedow 29-njy awgustda Berlinde kansler Angela Merkel we beýleki ýokary derejeli resmiler bilen duşuşyp, iki ýurduň arasyndaky ykdysady gatnaşyklary we beýleki meseleleri maslahat etmegi planlaşdyrýar.
Beýanatda Türkmenistanyň dünýäniň iň bir ýapyk we repressiw ýurtlarynyň biridigi ýatladylyp, “hökümet başga pikirdäki adamlara çydamlylyk görkezmeýär, ähli media serişdelerini öz gözegçiliginde saklaýar we raýatlaryň daşary ýurda gitmegini öz islegine görä gadagan edýär” diýilýär.
“Dünýä lideri Merkel üçin Türkmenistanda öz hökümeti bilen düşünişip bilmeýän adamlaryň arkasyny almak üçin bu bir seýrek duş gelýän mümkinçilik. Merkel Türkmenistanda repressiýanyň soňuna ýetmegiň zerurdygy barada göni we netijeli gepleşikleri geçirmek üçin bu mümkinçiligi sypdyrmaly däldir” diýip, “Human Rights Watch” guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça direktory Hugh Williamson aýdýar.
Şeýle-de beýanatda Azatlyk Radiosynyň Türkmenistanda tussag edilen ştatdan daşary habarçysy Saparmämmet Nepesgulyýewiň ykbalyna üns çekilip, onuň şübheli (ikuçly) aýyplamalar esasynda sud edilendigi we türme tussaglygyna höküm edilendigi aýdylýar.
“Türkmen hökümeti Azatlyk Radiosynyň başga-da üç sany habarçysyna öz işini taşlamagy üçin basyş etdi” diýlip, adam hukuklaryny gorap çykyş edýän topar aýdýar.
“Kansler Angela Merkel Berdimuhamedowa Nepesgulyýewiň azatlyga goýberilmegi üçin basyş etmeli. Ol ähli habarçylaryň edýän işi üçin, ýagny öz ýurdunda bolýan wakalar barada maglumat bermäge synanyşanlygy üçin tussag edildi” diýip, Williamson aýtdy.
Saparmämmet Nepesgulyýew 2015-nji ýylyň 7-nji iýulynda Awaza şäherinde tussag edilip, awgust aýynda 3,5 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Geçen ýylyň dekabr aýynda BMG-niň Eden-etdilikli tussag etmeler boýunça işçi topary S.Nepesgulyýewiň işine syn edip, onuň tussag edilmeginiň “eden-etdilikli”, ýagny bikanun bolandygyny, sebäbi türkmen hökümetiniň ony bolmaly sud prosesi esasynda sud edip, ýyl kesendigini görkezip bilmändigini aýtdy.


text:
Hytaý häkimiýetleri hudožnik Eý Waýweýi girew astynda azat etdi. Sinhua habar gullugy dünýä belli hudožnik we dizaýner Eýiň salgyt tölemekden gaçalak edendigini boýun alandan soň we hroniki keselden ejir çekýänligi üçin azat edilendigini aýtdy.
Eý Britaniýanyň ITV telekanalyna öýüne gelenden soň beren gürrüňinde: «Men gurgun. Meniň ýagdaýym gül ýaly, meniň saglygym gowy» diýdi. Ol şulardan başga zat aýdyp bilmejegini aýtdy.
53 ýaşly Eý 3-nji aprelde Hong-Konga gitjek bolanda Pekiniň halkara aeroportunda tussag edildi.
Eý hytaý hökümetiniň berk tankytçysy we onuň tussag edilmegi başga pikirlileriň basylyp ýatyrylmagyna gabat geldi hem Günbatar döwletleriniň, şol sanda Birleşen Ştatlaryň we ÝB-niň tankydyna sebäp boldy.


text:
Anna güni Nepalyň paýtagty Katmandu şäheriniň golaýyndaky daglyk ýerde bir uçaryň heläkçilige uçramagy netijesinde uçaryň içindäki ähli 19 adam wakanyň pidasy boldy.
Nepalyň resmileri bu wakada Katmandu şäherinden Ewerest daglygyndaky Lukla şäherine tarap uçan bir kiçi ýolagçy uçarynyň birnäçe minutdan soň näbelli sebäbe görä daglyk ýere gaçandygyny mälim etdiler.
Maglumatda bu wakada ölen 19 adamdan ýedisiniň britaniýalydygy, bäşisiniň hytaýlydygy we beýleki ýedisiniň-de ýerli nepallydygy aýdylýar. Bu uçar heläkçiliginiň sebäbini anyklamak boýunça häzirki wagt derňew işleriniň alnyp barylýandygy habar berilýär.


text:
Resmiler yrak goşunlarynyň, şaýy milisiýasynyň we kürt peşmerge söweşijeleriniň goldawy bilen, demirgazykdaky şaýy şäheri Amirlä girendigini aýdýarlar.
Bu şäher «Yslam döwleti» tarapyndan iki aýdan gowrak wagt bäri gabawda saklanýardy. Ýerli resmiler we goşun ofiserleri goşunlaryň bu gabawy 31-nji awgustda böwsendiklerini aýdýarlar.
Bu operasiýa birnäçe gün görlen berk taýýarlykdan soň, 30-njy awgustda başlandy. Müňlerçe adam iýun aýyndan bäri azyk-suwluksyz bir şähere gabalyp saklandy.
ABŞ 30-njy awgustda Amirli töweregine üç sany howa zarbasyny urdy we ýokardan şäheriň ýaşaýjylaryna ynsanperwer kömek taşlady


text:
Şu gün, ýagny 17-nji maýda Brýusselde Ýewropa Bileleşigi bilen Türkmenistanyň resmileriniň arasynda ýurtda adam hukuklarynyň ýagdaýy boýunça ýyllyk Dialog geçirilýär. Bu duşuşygyň öňýanynda, adam hukuklaryny gorap çykyş edýän birnäçe gurama beýanat ýaýratdylar.
Bu beýanatda, häkimiýet daşary ýurt habar serişdeleri bilen hyzmatdaşlyk saklaýanlary, graždan aktiwistlerini we öz pikirini aýtmaga gaýrat tapýanlary yzarlamagy we olara basyş etmegi dowam etdirýär diýilýär.
Şeýle-de, onda häkimiýetler tarapyndan basyş edilýändigi aýdylýan şol türkmenistanlylaryň arasynda Moskwada ýaşaýan türkmen raýaty Akmuhammet Baýhanyň hem ady agzalýar.
Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir onuň bilen söhbetdeş bolup, oňa edilýän basyşlar barada gürrüň bermegi sorady.


text:
Şu gün Wenada Birleşen Milletler Guramasynyň Halkara atom agentliginiň ýyllyk konferensiýasy açylýar. Bu konferensiýa bu Halkara atom agentligine agza 151 ýurtdan ýörite wekiller gatnaşar diýlip garaşylýar.
Bir hepde dowam etjek bu konferensiýanyň dowamynda käbir beýleki meseleler bilen birlikde, Ysraýylyň ýadro ýarag arsenaly baradaky mesele hem esasy çekişme doretjek meselelerden biri bolar diýlip hasaplanylýar.
Geçen ýylky konferensiýada hem, aglaba, arap ýurtlarynyň wekilleri Ysraýylyň ýadro ýaraglaryndan el çekip, ýadro ýaragyny ýaýratmazlyk baradaky halkara şertnamasyna gol çekmegini talap edipdiler.
Bu ýyl Ysraýylyň käbir tarapdarlary, şol sanda, Amerikanyň Birleşen Ştatlary hem Ysraýylyň ýadro ýaraglary bilen bagly dawalaryň ýakynda ýola goýlan Ýakyň Gundogar parahatçylyk gepleşiklerine ýaramaz täsirini ýetirmeginden alada edýändiklerini mälim etdiler.


text:
ÝHHG-niň metbugat azatlygy boýunça wekili Gyrgyzystanyň Merkezi Aziýada töhmetiň jenaýat hasaplanmagyny ýatyran ilkinji döwlet bolandygyny aýdyp, bu ädime ýokary baha berdi.
Dunýa Mýatowiçiň beýanatynda «Töhmeti jenaýat hasaplamak düzgüniniň ýatyrylmagy ýurduň metbugat azatlygyny güýçlendirer» diýilýär.
Prezident Roza Otunbaýewa ýurduň Jenaýat kodeksine girizilýän düzedişlere 11-nji iýulda, geçen aý parlamentde tassyklanandan soň gol çekdi.
Şeýle-de Mýatowiç «masgaralamak» we «resmini masgaralamak» kanunlarynyň hem Gyrgyzystanda tankydy söz sözlemegi çäklendirmek üçin ulanylmazlygyna umyt bildirdi.
Ol gyrgyz häkimiýetleriniň bu düzgünleri ýatyrmak işlerini mundan beýläk hem ilerletmek üçin tagalla etmelidiklerini aýtdy.


text:
24-nji sentýabrda Birleşen Milletler Guramasynyň ynsanperwerlik boýunça ýolbaşçysy gündogar Ukrainadaky “de fakto häkimiýetleriň” BMG-niň edaralaryna Luhansk regionyndan çykmagy talap edendigini aýtdy.
Stiwan Obraýn (Stephen O'Brien) gündogar Ukrainadaky orsýetparaz separatistleriň BMG-niň agentliklerinden we saglygy saklaýyş boýunça birnäçe jemgyýetçilik gurmalaryndan şu hepdäniň ahyryna çenli öz işlerini bes edip, bu regiondan çykmagyny talap etmegi bilen bagly “aladalanma” bildirdi we gozgalaňçylary meselä gaýtadan seretmäge çagyrdy.
Separatistleriň iýul aýyndan bäri amala aşyrýan çäklendirmeleriniň netijesinde takmynan 16 müň tonna ynsanperwer kömek gündogar Ukraina ýetirilip bilinmändir. Ýerli keselhanalarda anesteziýanyň ýetmezçilik edýändigi sebäpli operasiýalary geçirip bolmaýar diýip, BMG-niň resmisi belledi.
“3 million çemesi adama täsir ýetirer”
Obraýn BMG-niň ynsanperwer agentlikleriniň alyp barýan işleriniň separatistleriň kontrollygyndaky Donetsk regionynda hem howp astyndadygyny sözüniň üstüne goşdy.
“150 müň çemesi adama aýlyk azyk önümleri baryp ýetmeýär” diýip, Obraýn sözüni şeýle dowam etdirýär: “Ýükleriň sebite alnyp gidilmeginiň goýbolsun edilmegi adamlaryň janyny howp astyna salýar we gyş aýlarynyň ýakynlaşmagy bilen munuň 3 million çemesi adama çynlakaý täsiri bolar”.
BMG-niň resmisi separatistleriň kontrollygyndaky häkimiýetleriň sebite ynsanperwer kömeginiň barmagyna rugsat bermezligini “halkara ynsanperwer kanunynyň aýylganç derejede bozulmagy” diýip atlandyrdy.
Sanawda 10 sany toparyň ady bar
Şol bir wagtyň özünde gürrüňi edilýän sebitdäki başga-da birnäçe döwlete degişli däl guramalardan hem 26-njy sentýabra çenli Luhansky terk etmek talap edildi.
24-nji sentýabrda gozgalaňçylaryň liderleri ýerli kanunlary “gödek bozýarlar” diýip, sebitde saglygy saklaýyş boýunça iş alyp barýan 10 sany günbatar toparynyň gadagan edilendigini aýtdylar.
Bu sanawyň düzüminde “Serhetsiz doktorlar” (MSF) we Çehiýa respublikasynyň “Mätäçlikdäki adamlar” ýaly dünýä meşhur guramalaryň atlary bar.
Geçen hepde Luhansk regionynyň separatistleri “Serhetsiz doktorlar” (MSF) atly topary Russiýada ýa-da Ukrainada talabalaýyk hasaba alynmadyk “psihotropiýa serişdelerini bikanun saklamakda” aýyplapdy.
MSF topary bu aýyplamalary örän ýiti ret etdi. 24-nji sentýabrda bu topar separatistleriň hereketleri bilen bagly “ýiti aladalanma bildirýändigini” aýdyp, Luhanskdaky edaralaryny ýapandygyny mälim etdi.


text:
Penşenbe güni Günorta Koreýanyň häkimiýetleri çaga zorlamakda birnäçe gezek jenaýat jogapkärçiligine çekilen bir erkek adamy himiki taýdan kastrirlemek, ýagny agtalamak barada karar çykardylar.
Munuň özi Günorta Koreýada ilkinji gezek çaga zorlan adama garşy görülýän şeýle çäredir.
“Assoşieýted Press” habar agentligine beren interwýusynda Adalat ministrliginiň bir resmisi 45 ýaşly bu jenaýatça garşy şu hepdäniň anna güni ilkinji gezek ýörite himiki sanjymyň ulanyljakdygyny mälim etdi.
Resmileriň maglumatyna görä, 13 ýaşdan kiçi bolan dört sany çagany jynsy taýdan zorlamakda aýyplanyp tussag edilen bu adam 10 ýyllyk tussaglykdan soň, şu ýylyň iýul aýynda türmeden boşadylar we geljek üç ýylyň dowamynda yzygiderli himiki sanjym alar.


text:
Gyrgyzystanyň kanun çykaryjylary ýurduň iň uly altyn känini işledýän Kanadanyň “Centerra Gold” kompaniýasy bilen ylalaşyga degişli “tehniki” meseleler boýunça çekeleşiklerini dowam etdirýärler.
Gyrgyzystanyň premýer-ministri Jantoro Satybaldiýew anna güni žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda, prezident Almazbek Atambaýewiň hökümeti ylalaşygy ýatyrmaga formal taýdan çagyrmandygyny aýtdy.
Şu hepdäniň başynda prezident Atambaýew “Centerra Gold” kompaniýasy bilen ylalaşygyň “Gyrgyzystanyň milli bähbitlerini äsgermeýändigini” aýtdy.
2003-nji ýylda baglaşylan ylalaşykda Gyrgyzystanyň hökümetine “Kumtoryň” 17%-niň degişlidigi “Centerra Gold” kompaniýasynyň bolsa 83%-tine eýe bolýandygy aýdylypdy.
2009-njy ýylda gaýtadan garalan kanunda Gyrgyzystanyň hökümetiniň paýy 33%-te çenli artdyrylypdy. Häzirki wagtda hökümet öz paýyny 67% çenli artdyrmakçy bolýar. Satybaldiýew “Centerra Gold” bilen gepleşikleriň gidýändigini emma bu kompaniýanyň öz paýynyň 50%-den az bolmagy bilen razylaşmaýandygyny aýtdy.


text:
Özbek prezidenti Yslam Karimowyň ýurduň Kanun çykaryjy palatasynyň we Ýokary palatasynyň bilelikdäki maslahatynda eden çykyşy ýaly çykyşlara Türkmenistanda organlar uly bir dönüklik derejesindäki hereket hökmünde baha berip-de bilerdiler.
Iň bolmanda, Türkmenistanyň habar serişdeleri bular ýaly çykyş barada, aýratynam, onuň mazmuny barada hiç hili maglumat bermeseler gerek.
Özbek prezidenti öz çykyşynda «demokratik reformalary çuňlaşdyrmagyň we graždan jemgyýetini kemala getirmegiň» konsepsiýasyny yglan etdi. Ol özüniň bu ugurdaky täze teklipleriniň has anyk taraplary barada-da durup geçdi. Onuň bu ideýalary ýaly ideýalar üçin Türkmenistanda adama uzak möhletleýin tussaglyk jezasy hem berlip bilnerdi.
Ynjyk tema
Ozaly bilen, Yslam Karimow tutuş Merkezi Aziýa regionynda, aýratynam, Türkmenistanda uly gadagançylyk girizilen temany gozgady. Ol tema ýurtdaky häkimiýeti başga birine tabşyrmak baradaky tema.
Elbetde, regionyň ýurtlarynyň konstitusiýalarynda häkimiýetiň bir adamdan beýleki bir adama geçmek prosedurasy formal ýagdaýda jikme-jik beýan hem edilen. Emma, muňa garamazdan, bu tema barada açyk gürrüň etmek welin, bu ýurtlarda hiç kime maslahat berilmeýär.
Prezidentleriň ozleri-hä has hem bu temany gozgamagy halamaýarlar. Emma birdenkä Yslam Karimow bu temany gozgap, ýurduň Konstitusiýasyna «häzirki prezident öz wezipesini ýerine ýetirip bilmedik halatynda, onuň borçlary we ygtyýarlyklary wagtlaýynça Özbegistan Respublikasynyň Senatynyň başlygyna geçýär we soňky üç aýyň dowamynda-da ‘Özbegistan Respublikasynyň prezidentiniň saýlawlary’ baradaky Kanunyň esasynda saýlawlar geçirilýär» diýen goşmaçany girizmekligi teklip etdi.
Saparmyrat Nyýazowyň tarpa-taýyň aradan çykmagyndan soň Türkmenistanda häkimiýetiň nähili gapma-garşylykly çäreler arkaly başga birine geçirilendigini göz öňünde tutsaň, onda häkimiýetiň geçiş meselesi baradaky temanyň gozgalmagynyň özüniň türkmen häkimiýetlerinde nähili biynjalyklygy döredip biljekdigini göz getirmek kyn däl bolsa gerek.
Maglumat azatlygy
Özbek prezidenti Yslam Karimowyň öňe süren käbir beýleki tekliplerem Türkmenistanyň ideologik edaralarynda asla höwes bilen garşy alynjak zatlardan däl. Mysal üçin, prezident Karimow ýurtdaky informasiýa syýasaty barada öz garaýşyny şeýle beýan etdi: «Informasiýa pudagynda graždanlaryň maglumat almak, maglumatlary hem-de öz ideýalaryny ýaýratmak ýaly erkinliklerini öz içine alýan azatlyklary we hukuklary üpjün etmek - Özbegistanda demokratik jemgyýeti gurmaklygyň esasy fundamentidir».
Şu mesele bilen baglanyşykly Yslam Karimow grazdanlaryň maglumat almaklaryna we ýaýratmaklaryna degişli konstitusion hukuklaryny üpjün etmek üçin «Döwlet organlarynyň işiniň açyklygy» barada ýörite kanunyň kabul edilmegini hem teklip etdi.
Elbetde, käbir tankytçylar özbek prezidentiniň bu liberal tekliplerinde özboluşly bir gizlin matlaplaryň bardygyny öňe sürýärler. Käbir synçylaryň pikirine görä, şuňa ýakyn liberal wadalary regionyň beýleki ýurtlarynyň häkimiýetleri, şol sanda, Türkmenistanyň häkimiýetleri hem ulanyp gelýärler.
Adatça, bu wadalar häkimiýetleriň öz halky bilen dialoga girmek niýetini aňlatmaýar-da, eýsem olaryň öz häkimiýetlerini halkara jemgyýetçiligine akja jüýje edip görkezmek niýetini aňladýar. Emma bu pragmatik oýunlara garamazdan, liberal wadalar bilen çykyş etmekde bu regionda henize çenli hiç kim edil özbek prezidentiniň derejesinde şeýle radikal çagyryşlar bilen çykyş etmäge het edip bilmändi.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Anna güni Siriýanyň iki sany esasy oppozision guramasy Siriýada demokratik prosesler arkaly prezident Başar al-Assadyň režimini häkimiýetden çetleşdirmek barada ýörite ylalaşyga gol çekdi.
Müsüriň paýtagty Kairde geçirilen bu gol çekişlik çäresine Siriýanyň oppozision Milli Geňeşiniň hem-de Siriýadaky demokratik özgerişlikler baradaky Milli Koordinasion Geňeşiň agzalary gatnaşdylar.
Siriýada hökümete garşy halk çykyşlary indi on aýa golaý wagt bäri dowam edip gelýär. Birleşen Milletler Guramasy şu döwrüň içinde Siriýada hökümet güýçleriniň ýarag ulanmaklary netijesinde 5 müňden gowrak adamyň ölendigini aýdýar.
Şu günler Arap Ligasynyň ýörite wekilleri Siriýanyň dürli şäherlerine sapar edip, ýurduň režiminiň parahatçylyk baradaky boýun alan borçnamalaryna eýeriş ýagdaýyna syn edýärler.


text:
Gepleşikler Geňeşiniň gubernatorlarynyň (BBG)
başlygy Wolter Isakson Birleşen Ştatlaryň halkara gepleşikleriniň täze ugruny yglan edip, onuň «iň kämil metbugat abzallaryna we tehnologiýasyna eýe bolmak bilen dünýä ýüzünde azat maglumaty bogjak bolýanlardan bir ädim öňde bolmalydygyny» nygtady.
Gepleşikler Geňeşiniň gubernatorlarynyň (BBG) başlygy Wolter Isakson çykyş edýär, 28-nji sentýabr
Isakson başlyk hökmünde, bilelikde alnanda, hepdede 171 milliondan gowrak tomaşaça we diňleýjä ýetýän Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň (RFE/RL), Amerikanyň sesi telekanalynyň (Voice of America), Azat Aziýa Radiosynyň (RFA), Marti radio-telewideniesiniň (TV Marti), Sawa radiosynyň we Alhurra telewideniýesiniň işine ýolbaşçylyk edýär.
Ol «Biziň repressiýa we çydamsyzlyga garşy täze global darkaşda ýüzbe-ýüz bolýan synaglarymyz Sowuk uruş döwründäkiden uly bolmasa kiçi däl» diýip, 28-nji sentýabrda Azat Ýewropa Radiosynyň ilkinji gepleşiginiň efire berilmeginiň 60 ýyllygyna bagyşlanan duşuşykda aýtdy.
“Demir perdäniň aňyrsynda ejir çeken adamlara habarlary we maglumatlary ýetirmek üçin täze ýollary oýlap tapmakda Azat Ýewropa Radiosyny esaslandyryjylarynyň üstünlik gazanyşlary ýaly, şü günki gün hem ABŞ-nyň halkara gepleşikleri azatlygyň üstüne abanýan döwrebap howplara gaýtawul bermek üçin täzeçe ýollary oýlap tapmalydyr” diýip, Isakson aýtdy.
“Habarlary halk köpçüligine ýetirmekdäki rolumyz sosial aragatnaşyklara itergi beryän täze çemeleşmämiz üçin öwgä mynasypdyr” diýip Isakson belledi. “Göni aragatnaşyk saklaýan global jemgyýetleri döretmek bilen, biz ähliumumy adam hukugy bolan maglumat alyş-çalyş erkinligini kepillendirýäris”.
Azat Ýewropa Radiosy 1950-nji ýylyň 4-nji iýulynda Nýu Ýork şäherindäki “Imperiýa Döwlet Binasynda” (Empire State Buliding) ýerleşen studiodan ilkinji gezek kommunist Çehoslowakiýa üçin gepleşikleri efire beripdi.
Duşuşykda çykyş eden Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň prezidenti Jeffri Gedmin şeýle diýdi: “Söweş zolaklarynda we awtoritar režimlerde ýaşaýan adamlaryň dogry maglumatlary alyp bilmekleri üçin biziň işimiz uly ähmiýete eýe”.Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy (RFE/RL)
erkin metbugatyň gadagan edilen ýa-da söz azatlygy çäklendirilen 20 döwletiň ilatyna 28 dildäki habarlary ýetirýär. RFE/RL ABŞ-nyň Kongresi tarapyndan maliýeleşdirilýän kommersiýa maksadyna eýermeýän guramadyr.


text:
BMG-niň Owganystandaky ýokary derejeli wekili ýakynda peýda bolan maglumatlaryň ekstremistik “Yslam döwleti” toparynyň Owganystana geçendigini görkezýändigini aýtdy.
Nikolas Haysom (Nicholas Haysom) BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşinde 16-njy martda eden çykyşynda BMG-niň missiýasynyň çykaran netijelerine görä, “Yslam döwleti” Owganystanda “düýpli kök” urmadyk hem bolsa, onuň “üzňe gözgalaňçy bölek toparlaryň geçmegine alternatiw şert döremegi üçin” mümkinçilige eýe bolandygyny aýtdy.
Haysomyň çykyşynyň yzýany Orsýet Howpsuzlyk Geňeşini söweşiji toparyň ýaýbaňlanmagynyň öňüni almaga çagyrdy.
Orsýetiň BMG-däki ilçisiniň orunbasary Wladimir Safronkow Moskwanyň Owganystanda terrorçylyk howpuň artmagyna, aýratynam öňki Sowet Soýuzynyň Aziýa ýurtlaryndaky ýagdaýa aladalanma bildirýändigini aýtdy.


text:
Amerikan resmisi Birleşen Ştatlaryň Talybanyň ýasaýan we owgan urşunda ulanýan gödeňsi bombalaryna garşy niýetlenen enjamlar üçin 3 milliard dollar harç etjegini aýdýar.
Elde ýasalan partlaýjylar diýilýän halkara hem owgan güýçlerine garşy ulanylýan esasy ýaraga öwrüldi.
Birleşen Ştatlaryň goranyş resmisi Aşton Karter bu enjamlaryň häzir şeýle bombalara garşy ulanylýan abzallardan azyndan iki esse köplediljegini aýdýar.
Karter gelýän aýlarda Owganystana has gowy gözegçilikli, agyr bronlanan ulaglaryň, bomba, mina kesgitleýji robotlar ýaly tehniki enjamlaryň getiriljegini aýtdy.
Ol bu enjamlaryň ýany bilen bir müň çemesi ekspertiň hem geljegini belledi.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Türkiýäni we Orsýeti geçen hepdede türk uçarlary tarapyndan orsýet uçarynyň urlup ýere gaçyrylmagyndan soň dörän dartgynlylygy köşeşdirmäge çagyrdy.
Obama bu çagyrşyny Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan bilen 1-nji dekabrda Parižde howanyň üýtgemegi boýunça geçirilýän sammitde etdi.
“ABŞ Türkiýäniň özüni goramak boýunça hukugyny goldaýar” diýip Obama aýtdy, şol bir wagtda-da Yslam döwleti” söweşiji toparynyň duşmandygyny we oňa ähli taraplaryň üns bermelidigini belledi.
Türkiýe 24-njy noýabrda özüniň F-16 kysymly uçarynyň oka tutup, ýere gaçyran Orsýetiň Suhoý Su-24M söweş uçarynyň Türkiýäniň howa giňişligini bozandygyny aýdýar.
Orsýet öz uçarynyň Siriýanyň giňişliginde bolandygyny nygtaýar.


text:
Türkiýede işläp gaýdan türkmenistanlylar öz ýurduna gaýdyp baransoň dürli kynçylyklara duçar bolýandyklaryny aýdýarlar. Azatlyk Radiosy Lebap welaýatynyň käbir ýaşaýjylarynyň ykbaly bilen gyzyklandy.
Jemile, bäş ýyl daşary ýurtlarda ýaşansoň, ýakyn günlerde öýüne dolandy. Dolanan badyna hem ol özüniň daşky görnüşi, elindäki kompýuteri, sary saçy bilen oba ýaşaýjylarynyň ünsüni özüne çekip başlady.
Ol mundan bäş ýyl ozal, Türkiýä işlemäge gitmänkä, obanyň beýleki gyzlary ýaly uzyn köýnekli, sada ýaşlardan biridi. Jemile öňler öýünden daşary çykanynda, kämahal kellesine ýaglyk hem daňynýardy.
Bu hili özgerişlik diňe Jemilä mahsus ýagdaý däl. Birnäçe ýyllap daşary ýurtlarda, esasanam, Türkiýede işläp gelen adamlaryň köpüsinde dürli özgerişlikleri görse bolýar.
Käbirleriniň daşary ýurtlarda geçiren günleri daşky görnüşine täsir ýetiren bolsa, käbirleri ol ýerde internete öwrenişip, yzyna gaýdyp gelýärler. Olaryň arasynda aň-düşünjesi giňän, syýasy aktiwligi güýçlenen adamlara hem duş gelse bolýar.
Bähram
Muňa Lebap welaýatynyň Galkynyş etrabynyň ýaşaýjysy Bähram hem mysal bolup biler. Ol dört ýarym ýyllap Türkiýede işläp, geçen ýyl öýüne dolandy. Ol indi Türkmenistanda duş bolýan ululy-kiçili adalatsyzlyklara biparh garap bilenok.
“Ýurdumyz tebigy resurslara örän baý we şol bir wagtyň özünde-de bäş million ilat baý ýaşanok. Uly wezipeleri eýeläp oturan çinownikler korrumpirlenen” diýip, Türkiýede dört ýarym ýyl işläp gelen lebaply Bähram aýdýar.
Türkmenistanda, esasanam, Lebap welaýatynda öz pikirini Bähram ýaly aç-açan beýän edýän adamlaryň sany gaty az. Ol diňe öz pikir-garaýşyny aç-açan beýän etmek bilen çäklenmän, halky nägile edýän meseleler boýunça häkimliklere şikaýat bilen ýüzlenmekde hem tanalýar.
Şeýle ýagdaýlara, iş sorap, häkimleriň kabinetlerine gös-göni girýänleri, migrasiýa edaralarynyň öňündäki uzyn nobatlardan närazylyk bildirýänleri, dowam edýän ýagdaýyň garşysyna wagtal-wagtal protestleriň ýüze çykýanlygyny görüp hem göz ýetirse bolýar.
Läle
Ogluna iş sorap, häkimiň kabinetine göni giren şeýle adamlardan biri hem iki ýyl Türkiýede bolup gelen 40 ýaşlaryndaky Läle.
“Men pul töläp, oglumy hünärment mekdeplerinde okatdym, onuň elektrik togy ugrundan başy çykýar, ýöne ol etrabyň çäginde iş tapyp bilenok. Häkimligem bolýar, bolýar diýýär, ýöne yzy boş” diýip, Läle gürrüň berýär.
Läläniň irginsiz tagallalary netijesinde, onuň ogly wagtlaýyn iş tapdy, emma ol ýagdaýyndan razy bolman, Orsýete gitdi. Ejesiniň aýtmagyna görä, ol şol ýerde ýokary okuw jaýyna giripdir.
Şeýle batyrgaý hereketlere migrasiýa edaralarynyň öňünde uzyn nobatlarda duran adamlaryň arasynda “beýlede bir garaşdyrmak bolarmy, başlygyňy çagyr” diýen ýaly sesleriň eşidilmeginden hem göz ýetirse bolýar.
Jemile
Emma Serdarabat etrabynyň Täze durmuş obasynyň ýaşaýjysy Jemiläniň ýagdaýyna gaýdyp gelsek, migrasiýa onuň durmuşyna başgaçarak täsir ýetiripdir. Ol iň täze çykan kompýuteri, döwrebap eşikleri bilen halkyň ünsüni özüne çekýär.
Jemiläniň aýtmagyna görä, onuň şeýle tehnologiýa bilen gyzyklanmagy Türkiýede bäş ýyl işlän döwri bilen baglanyşykly. 27 ýaşly Jemile bu hakda Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň berdi: “Meniň işim 7-nji klasa gatnaýan gyzy we onuň 5-nji klasa gatnaýan oglan jigisini naharlap, mekdebe ýollamakdan we içeriniň arassaçylygyna seretmekden ybaratdy. Olaryň kompýuter ulanyşyny görüp, men hem internet, kompýuter bilen gyzyklanyp başladym”..
Türkiýeden tapawutlylykda Jemile Lebapdaky internetiň ýagdaýyndan razy däl. Emma, muňa garamazdan, ulanmagy endik edinen kompýuteri welin, mydama onuň elinde.
Şeýle-de, obadaşlarynyň ünsüni çekýändigine garamazdan, Jemile saçyny sary reňke boýamagyny-da dowam etdirýär. Ol türkmen aýal-gyzlarynyň milli uzyn köýnegine-de häzirlikçe gaýtadan öwrenişip bilmändigini aýdýar.


text:
Şeýle çäre kime bähbitli, kime bähbitsiz? Islendik gadagançylygyň, çäklendirmeleriň položitel hem otrisatel taraplary bolýar. Olaryň bähbitli taraplary-da bar, bähbitsiz taraplary-da.
Bähbitli taraplary:
Welaýatlardan paýtagta gelýän sürüjileriň köpüsi uly şäheriň transport akymynda özlerini oňaýsyz duýýar. Olar ýol hereketiniň düzgünlerini yzygiderli bozýarlar. Şeýlelikde, ýol-transport heläkçilikleriniň emele gelmegini ýüze çykarýarlar.
Welaýatlardan gelýän sürüjiler Aşgabatda kireý hem edýärler. Olar diýseň gyssanmaç, seresapsyz sürüp, maşynlaryny ikinji hatarda saklap, adam alýarlar. Bu ýagdaý sürüji üçinem, ýolagçy üçinem hatarly. Welaýatlardan gelýän sürüjiler şular ýaly ýönekeýje howpsuzlygy-da berjaý etmeýärler.
Soňky döwürde Aşgabatda maşyn akymy aýdyp-diýerden has artdy. Uly köçeleriň birinde remont işleri geçirilse, ýa-da hökümet ýolbaşçylary üçin ýol beklenende köçelerde dykyn emele gelýär. Maşynlar barjak ýerlerine wagtynda baryp bilmeýärler.
Paýtagtyň özünde ýeňil maşynlaryň, awtobuslaryň, ýük maşynlarynyň artyp gidip oturmagy bilen olardan çykýan tüsseler ekologiýany zaýalaýar. Şeýdip howa hapalanýar. Adamlaryň saglygyna zeper ýetýär.
Eger-de welaýatlardan gelýän maşynlara Aşgabada girmek ygtyýar berilmese, onuň şeýleräk bähbitli taraplary bolar.
Bähbitsiz taraplary:
Welaýatlardan üsti her dürli ýükli (gök-bakja önümleri, tüwi, mäş, noýba we ş.m.) maşynlar, içi ýolagçyly awtobuslar, kiçi awtobuslar, ýeňil maşynlar göni paýtagta gelýärler. Indi olara kynçylyk, päsgelçilik dörär.
Welaýatlardan paýtagta kireý etmek maksady bilen gelýänler indi kireý edip bilmez. Olaryň bir gazanç çeşmesi ýapylar.
Şäheriň dükanlaryndan ownukdyr lomaý söwda edýänler üçin goşmaça kynçylyklar dörär. Olar ýüklerini şäheriň daşyna çykarmak üçin ilki ýerli maşynlara ýüklemeli bolarlar.
Görşümiz ýaly, gadagançylyk çäresiniň oňaýly hem-de oňaýsyz taraplary ýetik.
Onda näme etmeli?
Emele gelen ýagdaýy düzgünleşdirmek hem-de kadalaşdyrmak üçin näme etmeli?
Ilkinji nobatda welaýatlardan şähere gelip girilýän ýerlerde (üç-dört punktda) giň awtoduralgalary gurmak gerek. Şol punktlarda lomaý söwda bazarlaryny döretmeli. Adamlar üçinem düşelgeler gerek.Punktlardan şähere gatnamak üçin awtobusdyr beýleki gatnawlary bökdençsiz guramaly.
Umuman, welaýatlardan gelýän awtomaşynlara Aşgabada girmäge gadagan edilmegi tötänden däl. Paýtagtda şeýle bir maşyn köpeldi welin, köçelerden geçmek hatarly bolup barýar. Şu zatlar sebäpli, ýol-transport hadysalarynyň möçberi-de köpelýär.
Şeýle bolansoň, welaýatlardan gelýän awtomaşynlara Aşgabada girmegi çäklendirmek bilen dogry iş edilýär diýip, aýdyp bolar.
Ýagdaýyň barşyndaky emele geläýjek eýleki-beýleki kemçilikler hem wagtyň geçmegi bilen öz-özi düzelip gider.
Çoluk Möwlamow aşgabatly synçy. Şu ýerde öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Çaganyň ösüp kämilleşýän çaga haltajygyna "amnion" diýilýär. Göwreliligiň başyndan ol düwünçegiň ene göwresiniň içinde ösmegi üçin şert döredýär. Çaga haltajygynyň esasy wezipeleriniň biri hem ýansuwlaryny işläp çykarmakdyr.
Çaga ýansuwlarynyň ähmiýeti
Göwreliligiň başyndan başlap, çaga dogulýança ýansuwlar birnäçe möhüm funksiýalary ýerine ýetirýändirler:
► Alyş-çalyş hadysalary – düwünçek üçin möhüm maddalar ýansuwlardan alnyp, işlenilen önümler ol suwlara göýberilýändir we enäniň peşew çykaryş ulgamy arkaly çykarylýandyr.
► Şikeslerden goramak – ýansuwlar ygtybarly "howpsuzlyk ýassygyny" döredip, düwünçegi dürli şikeslenmelerden, urgulardan goraýandyr. Şonuň ýaly-da, amniotiki suwuklyk göbek bagyny gysylmadan goraýandyr we dokumalaryň sepleşmeginiň öňüni alýandyr. Ondan başga hem, ýansuwlar çaganyň işjeň gymyldamagy we kämilleşmegi üçin oňaýly şertleri döredýändir.
► Arassa gurşaw – ýansuwlar hemişe arassa bolup, olar düwünçegi ýokançlyklaryň täsirinden goraýandyrlar. Göwreliligiň dowamynda ýansuwlary her 3 sagatdan täzelenip, zerur bolan himiki düzümini saklaýar. Bu hadysa dogrum wagtynda ýansuwlaryň bütinleý akýan wagtyna çenli dowam edýändir.
► Dogruma gatnaşmak – çaga ýansuwlary diňe göwrelilik wagty peýdaly gurşawy döretmän, ol dogrumyň gidişine hem peýdaly täsir edýändir. Dogrum çaga haltasynyň aşaky böleginde ýerleşýän öňki suwlaryň gitmegi bilen başlanýar. Ýansuwlar ýatgynyň boýunjygyna basyş edip, onuň açylmagyna ýardam berýär. Suwlar burgy wagty çaga üçin ýaramly şert döredip, dökülenlerinde bolsa dogrum ýollary ýuwup, çaganyň aňsat geçmegine kömek berýär.
Çaga ýansuwlarynyň düzümi
Göwreliligiň dürli möhletlerinde çaganyň ýansuwlary mukdar we hil taýdan üýtgäp durýandyr. Ýansuwlar beloklary, ýaglary, gormonlary, fermentleri, witaminleri, uglewodlary, kislorody, kömürturşy gazyny, immunoglobulinleri, düwünçegiň gan gruppasyny kesgitleýji antigenleri öz düzüminde saklaýandyrlar. Şeýle hem, ýansuwlaryna çaganyň derisiniň bölejikleri, ýag mäzleriniň önümleri, enäniň ganyndaky maddalar düşýändir.
Amniotiki suwlar göwrelilik döwrüniň dowamynda üznüksiz döreýän bolsa hem, mukdary boýunça tapawutlanýandyrlar. Göwreliligiň möhleti ulaldygyça, onuň mukdary köpelip, göwreliligiň 36 hepdesinde 1000-1500 ml. deň bolýandyr. Dogrumyň öň ýanynda enäniň bedeninden suwuklygyň köp çykarylýandygy sebäpli, ýansuwlaryň mukdary hem azalyp başlaýandyr.
Çaga ýansuwlarynyň ýagdaýynyň bozulmalary
Çaganyň kadaly ösmegi üçin ýansuwlaryň kadaly mukdarda we düzümde saklanmagy wajypdyr. Şu görkezijileriň üýtgemegi ýüze çykýan bozulmalar barada habardar edýändir:
→ Köpsuwlylyk – çaga ýansuwlarynyň mukdarynyň 1,5 l. köp bolmagy bu bozulmanyň dörändigini aňladýandyr. Köpsuwlylygyň döreme sebäpleri anyk belli bolmasa hem, lukmanlar ol ýagdaýa getirip biljek keselleri belläp geçýärler: böwrek keselleri, ýürek-damar ulgamynyň keselleri, süýji keseli, beden ýokançlyklary, ekiz çaga bilen göwrelilik, düwünçegiň dogabitdi kemçilikleri, rezus gapma-garşylykly göwrelilik. Köplenç bu bozulma göwreliligiň II we III ýarymynda duş gelip, birden döreýän köpsuwlylyk dogrumy çalt başlama üçin görkezme bolup durýandyr. Köpsuwlylyk çaganyň wagtyndan öň dogmagy, gan akmalar, çaganyň ýatgyda nädogry ýatmagy, çaga ýoldaşynyň işiniň ýetmezçiligi we giçki gestoz ýaly gaýraüzülmelere getirip bilýändir.
→ Azsuwlylyk – bu bozulma seýrek duş gelýän bolsa hem, çaga üçin howludyr. Amnion boşlugyň nemli örtüginiň işiniň ýetmezçilgi azsuwlylyga getirip, bu bozulmada çaganyň ýansuwlarynyň umumy mukdary 500 ml. köp bolmaýar.
Göwrelilik çaganyň ösüşiniň yza galmagy, onuň dowamly hopukmagy, dogrum güýçleriniň gowşaklygy ýaly gaýraüzülmelere getirip bilýändir.
→ Çaga ýansuwlarynyň akmagy – çaga haltajygy dogruma çenli öz bütewliligini saklamalydyr. Dogrum burgulary gidip durka ýansuwlary dökülip biler. Eger dogrumda wagtynda ýansuwlary dökülmese, ginekolog lukmany çaga haltajygyny deşip (amniotomiýa), ýansuwlaryny çykaryp bilýändir. Ýöne dogrum güýçleri başlanmazdan ýansuwlaryň dökülmegi, onuň wagtyndan öň gelýändiginden habar berip, bu ýagdaý lukmana tizden-tiz ýüz tutmak üçin görkezme bolup durýandyr. Eger çaga haltajygynyň ýokardan we gapdal tarapyndan deşilmesi bolup geçse, ýansuwlar az-azdan akar.
Göwreli aýal üçin çaga ýansuwlarynyň akýandygyny özwagtynda kesgitleme wajypdyr:
⇒ Hereket edilende ýa-da bedeniň ýagdaýy üýtgedilende jynshanadan bölünip çykýan suwuklygyň mukdary köpelýär;
⇒ Eger çaga haltajygynyň uly bolmadyk bölegi deşilse, suw az-azdan gelip, aýaklardan hem akyp bilýändir. Göwreli çanaklyk myşsalaryny ýygryp hem suwuklygy saklap bilmeýär;
⇒ Eger deşilme ujypsyz bolsa, ýansuwlaryny diňe ýörite synag zolajyklaryň (test) kömegi ýa-da jynshanadan çyrşak almak bilen anyklap bolar.
Köplenç göwreli aýallar bölünip çykmalaryň reňkinden onuň ýansuwlarydygyny anyklamaga synanşýarlar. Şeýle anyklama nädogry hereketlere getirip bilýändir. Ýansuwlary dury, seýrek gülgüne, ýaşylymtyl ýa-da goňrumtyl, bulançak reňklerde bolup bilerler.
→ Ýaşyl reňkli ýansuwlary – çaga ýansuwlary kadada suw ýaly durydyr. Göwreliligiň soňunda çaganyň derisiniň we deri çyrşagynyň bölejikleriniň goşulmagy netijesinde olar biraz bulançak bolup başlaýarlar. Şeýle ýagdaý kada bolup, çaganyň ösüşi üçin howpsuzlygy saklaýandyr. Haçanda dürli sebäplere görä, göwredäki çaga kislorod ýetmezçiligini duýanda, göni içegeden onuň täretiniň (mekoniý) ýansuwlara düşmegi bolup geçýär. Şeýle ýagdaýda ýansuwlary ýaşylymtyl ýa-da goňur bulançak häsiýete eýe bolup, çaga düwünçegi üçin howply ýagdaý döreýändir.
Ýokarda agzalan bozulmalar lukmana ýüz tutmak üçin görkezme bolup durýandyrlar. Bu bozulmalaryň ýüze çykmagynyň öňüni almak üçin göwrelilik döwründe lukmanyň kadaly gözegçiliginde bolup, çaga ýansuwlarynyň ýagdaýyny anyklamaga kömek edýän barlaglary (USB, KTG, rezus-antitela, ganyň we jynsy gatnaşyklary arkaly geçýän ýokançlyklaryna barlag) wagtynda geçmek zerurdyr.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Ak Tam owgan prezidenti Hamid Karzaý ynjalykdan gaçyrýan sözleri aýtmagy dowam etse, onuň Waşingtona saparyny goýbolsun etmek barada oýlanýandygyny aýdýar.
Ak Tamyň sözçüsi Robert Gibbs biz prezident Karzaýyň aýdýan zatlaryna serederis we şeýle duşuşygyň näderejede konstruktiw boljagy barada netije çykararys diýdi.
Karzaý Birleşen Ştatlaryň ýaranymy diýen soraga Gibbs oňa Owganystanyň demokratiki esasda saýlanan prezidenti hökmünde garaýandygyny aýtdy.
Karzaý 12-nji Maýda Ak tamda prezident Barak Obama bilen duşuşmaly.


text:
Täjik häkimiýetleri öňki pitneçi lider hem hökümet ministriniň jeňçi toparyň agzalary tarapyndan öldürilendigini aýtdy.
Içeri işler ministrliginiň resmisi Ramozan Rahymow žurnalistlere Mirzo Zioýewiň 6-njy gün hökümet güýçlerine ýesir düşüp, jeňçileri yzarlamaga kömekleşmäge razy bolandygyny aýtdy. Ýöne Rahymow jeňçi toparyň agzalarynyň hökümet güýçlerine hüjüm edip, 6-njy gün Zioýewi öldürendiklerini habar berdi.
Zioýew 1990-njy ýyllarda Yslamçy pitneçileriň lideri bolupdy. Soňra ol häkimieti bölüşmek ylalaşygy esasynda Adatdan daşary ýagdaýlar ministrligine ýolbaşçylyk etdi.


text:
Ýekşenbe güni Eýranda içalyçylykda aýyplanýan iki amerikan graždany sud edildi.
Üçünji aýyplanýan 500 müň dollar girew goýup, geçen ýylyň sentýabrynda Eýrany terk edipdi.
Sud ýapyk gapylaryň aňyrsynda geçirilýär.
Ýapyk režimde geçirilen birinji sud mejlisi tamamlandy. Indiki mejlisiň bellenendigi barada häzirlikçe maglumat ýok.
Üç amerikan raýaty 2009-njy ýylda bikanun Eýrana girmekde, onuň yz ýany içalyçylykda aýyplandy.
Olar demirgazyk Yraga syýahat edip ýörkäler, tötänden Eýranyň territoriýasyna düşendiklerini aýdýarlar.


text:
“Foreign Policy” neşiri, “A.T.Kearney” menejment firmasy we Global meseleler boýunça Çikago geňeşi tarapyndan taýýarlanan “Global şäherler 2010” atly indeks häzirki tendensiýalary gözlerimiziň öňüne serýär.
2010-njy ýylda dünýäniň iň global 10 şäheriniň bäşisi Aziýa we Ýuwaş okeany regionynda ýerleşýär: Tokio, Hong Kong, Singapur, Sidneý we Seul. Beýleki üçüsi – Nýu Ýork, Çikago we Los Anjeles – amerikan şäherleri. Ýewropanyň şäherlerinden diňe ikisi – London we Pariž – ilkinji
onluga girdi.
Bularda başga türkmenleriň iň köp ýaşaýan şäherleriniň arasyna girýän Moskwa 25-nji orna, Stambul bolsa 41-nji orna ýerleşdirilipdir. Ýewropa Bileleşiginiň de facto
paýtagty Brýussele 11-nji, ABŞ-nyň paýtagty Waşingtona 13-nji, dünýäniň iň köp ilatly ýurdy Hytaýyň paýtagty Pekine 15-nji, Ýakyn Gündogaryň söwda merkezi bolan Dubaýa bolsa 27-nji orun berlipdir.
Ugur haýsy tarapa? “Foreign Policy” neşiriniň çaklamasyna görä, adamlar oba ýerlerinden şäherlere göçdügiçe, global prestiž Günbatardan Gündogara tarap süýşer.
Banglor, Sao Paulo we Şanhaý ýaly şäherlerde globolizasiýanyň täsirleri ýiti duýulsada, goja şäherler bolan Nýu Ýork, London, Tokio we Pariž, iki ýyl mundan bolşy ýaly, heniz hem kerweniň başyny çekýärler. Bular hakyky global şäherleri kesgitleýän kriteriýalaryň hem köpüsinde ilkinji orunlary eýeleýärler.
Giň gerimli aragatnaşyk global täsiri artdyrýar. Nýu Ýork kapital bazarlaryň merkezi. Dünýäde iň öňde barýan 500 korporasiýanyň (Fortune Global 500
) köpüsi Tokioda ýerleşýär. Halkara syýahatçylar köpçüligi bolsa Londona barmaga ýykgyn edýärler. Bu şäherler geljekde hem öňdäki orunlarda durarlar diýlip, çak edilýär. Sebäbi bir üstünlik başga bir üstünligi getirýär. Şäherleriň globallygy nämä görä kesgitlenýär?
Gep göwrümde däl, bu barada şübhe ýok. Dünýäniň iň uly megapolis şäherleriniň “Global şäherler 2010” atly indeksde eýeleýän orunlaryna seredenimizde, muňa düşünmek kyn däl. Karaçi 60-njy, Lagos 59-njy we Kolkata bolsa 63-nji orunda dur. Şäheriň öz serhediniň daşyndaky täsiri nähili? Global bazarlar, medeniýet we innowasiýa, ýagny täzeçillik bilen arasy nähili? Ine, şular indeksiň esasy ölçeg kriteriýalary bolup hyzmat etdi.
Şu ýylky indeksi taýýarlamak üçin, “Foreign Policy” neşiri, “A.T.Kearney” kompaniýasy we Global meseleler boýunça Çikago geňeşi dünýäniň dürli regionlarynda ýerleşýän we 1 milliondan köp ilaty bolan 65 sany şäherde barlag geçirdi. Barlaglarda şäheriň biznes çärelerinden, adam resurslaryndan we maglumat alyş-çalşygyndan başlap, medeni tejribelerine we syýasy ysnyşygyna çenli ýagdaýlary gözden geçirildi.
Şäheriň biznes çäreleriniň derejesi kesgitlenende, onuň kapital bazarynyň gymmaty, dünýäniň iň öňde barýan 500 kompaniýasynyň näçesiniň merkeziniň şol şäherde ýerleşýändigi, şäheriň aeroportlaryndan we portlaryndan aşyrylýan harytlaryň möçberi göz öňüne tutuldy.
Talantly we dürli ýerlerden gelen adamlar üçin şäheriň özüne çekijiligi, uniwersitetleriniň hili, şol ýerdäki immigrant ilatyň, halkara okuw jaýlarynyň hem-de ýokary bilimli ýaşaýjylaryň sany şäheriň adam resurslarynyň derejesini görkezdi.
Şäher baradaky habarlaryň we maglumatlaryň dünýä jemgyýetçiligine ýetirilişi, dünýä habarlarynyň şäheriň ilatyna ýetirilişi, halkara habar gulluklaryna degişli býurolaryň sany, senzuranyň derejesi, ýerli metbugatlardaky halkara habarlaryň sany maglumat alyş-çalşygy boýunça şol şäheriň görkezijisini kesgitledi.
Şäheriň medeni tejribeleri bolanda, halkara syýahatçylar üçin şol ýerdäki özüne çekýän zatlaryň derejesi göz öňüne tutulýar. Bularyň arasyna uly göwrümli sport çäreleri we sungat merkezleri hem girýär.
Barlag geçirilen şäherdäki ilçihanalaryň, ylmy-barlag merkezleriniň we syýasy guramalaryň sany näçe? Bu soragyň jogaby şäheriň global syýasata we dialoga ýetirýän täsirini kesgitledi.
Ine, bäş sany esasy ugra bölünen şu görkezijiler şäherleriň global derejesini ýa-da, başgaça aýdylanda, dünýädäki agramyny görkezýär.“Foreign Policy” neşiriniň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Halkara Pul fondunyň başlygy özüniň Hytaýyň global pul birliginiň saýlama toparyna goşulmagyny goldaýandygyny aýtdy.
Pekin indi uzak wagt bäri bu topara goşulmaga çalyşýar. Kristin Lagard (Christine Lagarde) 13-nji noýabrda Hytaýyň puly ýuan ilkinji gezek Halkara pul fondunyň aýgytly operasiýalarda ulanýan pullaryndan edilýän talaby ödedi diýdi.
Lagardyň beýanaty HPF-yň ýuana tassyklaýyş möhürini basmagyna barabar bir zat bolup, Pekin öz puluny ahyrynda ABŞ-nyň dollary, Ýewro ýaly dünýä ýüzünde ätiýaç puluna öwrülmäge umyt baglaýar.


text:
Azerbaýjanyň döwlet prokurory Baku sudundan adam hukuklaryny goraýjy Leýla Ýunusa 11 ýyl türme tussaglygyny bermegi sorady.
Şeýle-de prokuror, 6-njy awgustda Bakuwdaky çynlakaý jenaýatlar sudunda eden beýanatynda, Leýla Ýunusyň adamsy Arif Ýunusa 9 ýyl türme tussaglygynyň berilmegini sorady.
Bu är-aýal dönüklikde, galplykda, kezzaplykda, salgytdan gaçmakda we bikanun biznes etmekde aýyplandy. Sud 10-njy awgusta çenli soňa goýuldy.
Bu jübüdiň sudy 27-nji iýulda başlandy. Leýla Ýunus 2014-nji ýylyň iýulyndan, adamsy bolsa geçen ýylyň awgustundan bäri türmede saklanýar.
Hukuk toparlary olaryň Azerbaýjanda prezident Ylham Alyýewiň başga pikirlileri basyp ýatyrmak çäreleriniň çäginde türmä basylandygyny aýdýarlar.


text:
World of Tanks — bu – köpçülikleýin ulanylýan onlaýn oýun bolup, ol bütenleý XX asyryň ortalaryna bron edilip ýasalan ulaglara bagyşlanandyr. Örän uly polatdan bolan bu ulaglara, oýunçylar egin-egne berip, Ýer ýüzüniň muşdaklary bilen oýnamaga mümkinçilik alarlar, şeýle hem, oýunçylar öz isleginä görä, dünýä tanklaryny gorap ýa-da oňa agalyk edip bilerler.
Oýny gurmaklygyň gözükdirijisi:
1) Oýun nyrhnamasyna birikdiriň, nyrnamanyň sanawyny bu salgylanmadan görüp bilersiňiz.
2) Şu saýtda bellige ýazylyň http://ru.wargaming.net/
3) Oýuny ýükläň : World of Tanks 9.2 (ýöriteleşdirilen ýükleýijilerden, mysal üçin Download Master bilen ýüklemegi maslahat berýaris);
Täzelenip durýan oýuny (obnawleniýa) bu salgylanmadan ýükläň.
4) Ýükläň hem-de oýuny oýnaň!
Şuňa meňzeş maglumatlar:


text:
Orsýetiň goranmak ministri Aşgabada sapar edýär. Armiýanyň generaly Sergeý Şoýgunyň çarşenbe güni etjek saparynyň dowamynda türkmen-owgan serhediniň golaýynda mesgen tutandygy aýdylýan “Yslam döwleti” toparynyň söweşijilerine garşy durmak meseleleriniň maslahat ediljekdigi habar berilýär.
Ýeri gelende bellesek, bu Şoýgunyň 2012-nji ýylda goranmak ministri wezipesine bellenenden bäri Türkmenistana ilkinji sapary bolar.
“Ъ” neşiriniň Russiýanyň Goranmak ministrligindäki çeşmelerine salgylanyp berýän maglumatlaryna görä, rus generaly Aşgabatda özüniň türkmen kärdeşi Ýaýlym Berdiýew bilen gepleşikler geçirer.
Owgan "howpy"
Gepiň gerdişine görä ýatlatsak, rus resmileri Owganystandan Merkezi Aziýa döwletlerine abanýan howp barada ýygy-ýygydan çykyş edip gelýärler. Şu ýylyň ýanwarynda Russiýanyň daşary işler ministri hem Türkmenistana eden saparynyň dowamynda Owganystandan abanýan howp barada “pikir alşylandygyny” aýdypdy.
Sergeý Lawrow Aşgabadyň türkmen-owgan serhedini berkitmek ugrundaky tagallalaryna Moskwanyň kömekleşip biljekdigini, şol bir wagtda-da “kömegiň diňe goldawa mätäçlik bolanda berilýändigini” belläpdi.
“[Gepleşikleriň dowamynda Aşgabat] türkmen häkimiýetleriniň [Owganystan bilen] serhediniň howpsuzlygyny üpjün etmek boýunça döwrebap tehnologiýalar arkaly alyp barýan goşmaça çäreleri barada maglumat berdi. Eger-de bu tagallalarda biziň [Russiýanyň] goldawymyz gerek bolsa, biz, elbetde, munuň bilen gyzyklanarys. Emma, ýene bir gezek ýatladyp geçesim gelýär, bu gün türkmen häkimiýetleri özleriniň Owganystan bilen aradaky serhedi nähili berk saklaýandygy barada jikme-jik maglumat berdiler. Biz hem şundan ugur alyp hereket edýäris” diýip, Russiýanyň baş diplomaty aýdypdy.
Şol bir wagtda-da “Ъ” neşirine maglumat beren rus harby çeşmesi, “Türkmenistanyň abanyp biljek howplara garşy durup biljekdigi baradaky beýanatlaryna garamazdan, 700 kilometrden hem aşa türkmen-owgan serhedini ýekebara gorap boljakdygyna kepil geçip bolmaýar” diýip, kommentariý berýär.
Russiýanyň Goranmak ministrligindäki kimdigi anyklaşdyrylmadyk bir çeşme “Biz pudak edaralarynyň bu ugurdaky tagallalaryny koordinirlemegi güýçlendirmegi teklip ederis. Belki-de, olaryň muňa garşylyklaýyn teklipleri bolar” diýip, maglumat berýär.
Gepiň gerdişine görä ýatlatsak, Owganystanyň Türkmenistan bilen 744 kilometrden gowrak umumy serhediniň ýakasyndaky demirgazyk etraplarynda soňky ýylyň dowamynda ýaragly toparlaryň hüjümleriniň güýçlenmeginiň ýurduň howpsuzlygyna wehim salmagy bilen bagly aladalanmalar artdy.
Şol bir wagtda-da Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi-de, resmi habar serişdeleri-de Sergeý Şoýgunyň Aşgabada etjek sapary we bu agzalan ýagdaýlar dogrusynda häzirlikçe hiç hili maglumat bermeýärler. Azatlyk Radiosynyň türkmen resmilerinden kommentariý almak synanyşyklary hem netije bermedi.
Russiýanyň goranmak ministri Aşgabada etjek saparynyň öňüsyrasy, sişenbe güni Gazagystana sapar edip, özüniň gazak kärdeşi bilen hem duşuşar. Şoýgunyň Astana edýän sapary Gazagystanyň Aktobe şäherinde ýüze çykan atyşyklara gabat geldi.
Sergeý Şoýgunyň häzirki saparynyň dowamynda Gazagystandan we Türkmenistandan başga Merkezi Aziýanyň beýleki ýurtlaryna, şol sanda Owganystan bilen serhetleşýän döwletlerine-de sapar etjekdigi barada hiç hili maglumat ýok.


text:
Duşenbe güni dünýäniň köp künjeklerinde Söýgüliler güni bellenilip geçilýär.
Bu senä bagyşlanyp, Orsýetiň Altaý regionynda Romeo we Jullieta teatr oýny goýulýar. Ýaponiýada zenanlar söýgülilerine süýji bermek üçin bazara çykýarlar.
Emma Söýgüliler güni aşa dinçi käbir musulman jemgyýetlerinde ýazgaryldy.
Özbegistanyň “Turkiston” atly gazeti Söýgüliler gününiň beýle mahabatlandyrylmagynyň arkasynda “şeýtany maksatly güýçleriň durandygyny” ýazdy.
Geçen hepde Gazagystanda ýaşlaryň bir topary “daşary ýurt” baýramynyň bellenmegine garşy göz edip, Walentina kartlaryny ýok etdiler.


text:
GDA bileleşigine girýän ýurtlaryň liderleriniň sammiti şu gün Moldowanyň paýtagty Kişinýowda başlandy.
Ýöne bu gurama agza Merkezi Aziýada ýerleşýän bäş ýurtdan dördiniň ýagny Gazagystanyň, Täjigistanyň, Özbegistanyň we Türkmenistanyň liderleri bu ýygnaga gatnaşmaýarlar.
Habarlardan mälim bolşuna görä, ady agzalýan şol ýurtlar kiçi derejeli hökümet wekilleri tarapyndan wekilçilik edilýär. Gürjistan bolsa bu guramadan çykýanlygyny yglan edenligi üçin bu sammite gatnaşmaz.
Bu ýygnagyň çäginde Ermenistanyň prezidenti Serj Sarkisiýan bilen Azerbeýjanyň prezidenti Ilham Alyýew penşenbe güni duşuşyp, daglyk-garabag konfilikti barada pikir alyşdylar.
Ermenistan bu duşuşygy konstruktiw diýip häsiýetlendirdi.
Bu mesele boýunça üstünligiň gazanylmagy, Ankara bilen Ýerewanyň arasynda dowam edýän diplomatik dartgynlygyň aradan aýrylmagyna hem ýardam eder.


text:
Balkan welaýatynyň ýaşaýjylary çilimi has arzan bahadan satyn almagyň ýoluny tapdylar, diýip garaşsyz maglumatlary çap edýän “Türkmenistanyň hronikasy” atly neşir Balkan welaýatynyň ýaşaýjylarynyň Türkmenistanyň we Gazagystanyň serhetýaka regionlarynyň ilaty üçin wizasyz geçiş düzgüninden peýdalanyp, çilimi Gazagystandan satyn alyp barýandygyny habar berdi.
Gazagystanda çilimiň bir gutusynyň arzan bahasynyň 240 teňňe ýagny 0.75 amerikan dollaryna barabar derejede kesgitlenendigi habar berilýär.
Türkmenistanda çilim 21-nji iýundan bäri resmi görnüşde satylmaýar. Gizlin ýoldan elden satýan nokatlarda çilimiň bir gutusynyň bahasy 30-njy sentýabrda
Aşgabatda 50-80 manat aralygyna boldy. Daşary ýurt walýutasynyň nagt söwdasyny doly ýatyran Türkmenistanda, pul çalyşmak üçin kesgitlän resmi kursuna görä, çilimiň bir gutusynyň bahasy 22 dollardan aşdy. Amerikan dollarynyň “gara bazardaky” kursuna görä, çilimiň bir gutusynyň bahasy 13 dollardan aşýar.
Gazagystanyň Mangystau regionyna wizasyz barmak mümkinçiligine eýe bolan türkmenistanlylar kanun boýunça rugsat berlen iki guty çilimi Gazagystan tarapyndan satyn alyp yzyna dolanýarlar. Şu sebäpden “Temir baba” serhet geçelgesinde günde uly nobatlar emele gelýär diýip, “Türkmenistanyň hronikasy” neşri habar berýär.
“Temir baba” serhet geçelgesinde Azatlyk Radiosyna bu ýagdaý barada maglumat bermekden ýüz öwürdiler.
Çilimkeşligiň bahasy
Türkmenistanda soňky bir ýyla golaý wagtyň dowamynda, çilim söwdasyny amala aşyrmaga resmi ygtyýar diňe döwlete degişli dükanlara berlipdi.
Hususan-da, paýtagtda Türkmenistanyň Söwda we daşary ykdysady gatnaşyklar ministrliginiň “Türkmenbakaleýa” edarasyna, Aşgabat şäheriniň Söwda edarasyna we Aşgabat şäheriniň Köpetdag etrabynyň Söwda edarasyna degişli dükanlarda gutusynda saglyga zyýany barada türkmen dilinde ýazylan duýduryşly çilimler satylýardy. Olaryň bahasy 10-11 manat aralygyndady.
21-nji iýunda bu çilim söwdasy doly ýatyrylyp, agzalan çilimleriň gizlin ýoldan satýan nokatlarda peýda bolandygyny we olaryň bahasynyň 40-45 manada ýetendigini, emma şol çilimleriň hem 15 gün mundan öň doly ýitirim bolandygyny Aşgabadyň ýaşaýjysy, ýazyjy Amanmyrat Bugaýew aýtdy.
Amanmyrat Bugaýew şu günler daşary ýurtlardan getirilýän “Parliament”, “Prestige” markaly çilimleriň 75-80 manatdan satylýandygyny, şeýle-de Gazagystanyň fabrikalarynda öndürilen “Kent” çiliminiň 50 manatdan satylýandygyny gürrüň berdi.
Göreşiň netijesi
Türkmenistanda çilim söwdasy doly döwlet gözegçiliginde saklanýar. 2016-njy ýylyň 1-nji aprelinde, Türkmenistana alnyp barylýan çilim önümlerine ýörite döwlet aksiz belgileri girizildi. 2016-njy ýylyň 1-nji iýulyndan başlap, Türkmenistanyň territoriýasynda goşmaça resmi aksiz belgileri bolmadyk temmäki önümleriniň söwdasyna gadagançylyk girizildi.
Türkmenistanyň prezidentiniň permany bilen girizilen bu çäräniň “Raýatlaryň saglygyny temmäkiniň tüssesinden we temmäki önümleriniň ulanylmagynyň netijelerinden goramak”, “Salgytlar baradaky kodeksiniň” we 2012-2016- njy ýyllarda çilimkeşlige garşy göreş boýunça planyň çäginde amala aşyrylandygy döwlet mediasynda habar berildi.
Resmi maglumata görä, dokument döwletiň temmäki we alkogol önümleriniň söwdasyny we dolanyşygyny kadalaşdyrmak üçin kabul edilipdir.
Türkmenistanyň hökümeti 2020-nji ýyla çenli ýurdy temmäkiden doly azat etmek planyny yglan etdi. Emma türkmenistanlylar hökümetiň çilimkeşlige garşy göreşiniň diňe gadagançylyk häsiýete eýe bolup, ýurtda çilimkeşlikden saplanmak üçin ilata medisina, sosial ýardam çäreleriniň ýokdugyny aýdýarlar.
Soňky çilim gytçylygynyň çilimkeşleriň gadagançylykdaky nasa, bikanun temmäki önümçiligine, şeýle-de saglyga howply dürli serişdeleri çekmäge iterendigi barada dürli maglumatlar gowuşýar.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň we günbatar Balkan ýurtlarynyň liderleri Wenada maslahat edýärler, olary migrasiýa meselesine üns bermegine garaşylýar.
27-nji awgustdaky maslahata german kansleri Angela Merkel bilen Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat başlygy Federika Mogherini hem gatnaşmaly.
Albaniýanyň, Bosniýanyň, Herzogowinanyň, Kosowanyň, Makedoniýanyň, Montenegronyň we Serbiýanyň hökümet başlyklary, Ýewropa Bileleşigine goşulmak isleýän beýleki ýurtlaryň ministrleri bilen bilelikde, eýýäm Wena toplandylar.
Migrantlaryň köpüsi Ýewropa Bileleşigine Balkan marşruty diýilýäniň üstünden gelýär.
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun Ýewropadaky we beýleki ýerlerdäki ýurtlary öz duýgudaşlyklaryny görkezmäge hem-de krizisi soňlamak üçin elden geldik tagallany etmäge çagyrdy.


text:
Litiý – ion akkumulýator
Litiý – ion akkumulýatorlary amaly taýdan ähli smartfonlarda, planşetlerde, noutbuklarda we awtoulaglarda oturdylýar.
Şunuň ýaly akkumulýatorlaryň kemçiligi zarýad berilýän wagty kem-kemden tozýanlygyndan ybaratdyr, şonuň ýaly hem zarýad bermäge wagt köp gidip biler, esasan hem gürrüň uly awtoulaglaryň akkumulýatorlary hakda barýan bolsa.
Günorta Kaliforniýa uniwersitetiniň barlag geçirijiler toparyna bu meseläniň çözgüdini tapmak başartdy. Batareýalarda öýjük- öýjük çeýe kremniý nanotrubkalar bilen bilelikde adaty anod grafitlerini ulanyp, akkumulýatorlaryň 200 sikle çenli gaýtadan zarýad bermäge çenli ömrüni uzaltmaga mümkinçilik berdi. Şol bir wagtyň özünde adaty akkumulýatorlar 500-1000 sikle niýetlenendir. Şunuň bilen birlikde şeýle batareýalar bary-ýogy 10 minutda zarýad alýarlar.
Häzirki zaman akkumulýatorlarynda kremniden we grafitden edilen ýuka plastinler ulanylýar. Olar bolsa, wagtyň geçmegi bilen tozýarlar we şol sebäpli batareýanyň sygymy pese düşýär. Barlag geçirijiler akkumulýatora zarýad berlende we aýrylanda bozulmaýan öýjük-öýjük gurluşynyň saýasynda gysylyp we giňäp bilýän kremnili nanotrubkalary döretdiler. Şonuň bilen birlikde hem üstüniň hem meýdany ep-esli giňäp, netijede batareýa has tiz zarýad alýar. Häzirki wagtda barlag geçirijiler öz tehnologiýasyny kämilleşdirmegiň üstünde işleýärler. Öndürijiler üçin täze tehnologiýanyň haçan elýeterli boljakdygy heniz nämälim. Ähtimal, ýyllar we onýyllyklar geçer, ýöne welin, täze tehnologiýa üstümizdäki ýylda hemmelere elýeterli bolar.


text:
Türkmenler
Türkmenler — Esasan Orta Aziýada ýaşaýan türki kowumlardan biri.
Makalamyzyng bashynda "Turkmen" sozunin manysyna durup gechsek ahli babatda maksadymyza layyk bolarmyka diyyan. Bu maglumaty biz yewropa ya-da bashga yerlerin alymlaryndan alman ,ony biz garashsyz cheshmelerden alsak elbetde gowy bolar. Muny biz Gundogar Turkistanda (Harirki wagtda Hytay Halk Respublikasynyn demirgazyk gunbatar bolegi) yashap gechen alymymyz, turkishynas Mahmut Kashgarlynyn "Divani lugat et-turk"(alymyn Bagdatda yazyp tamamlan eseri , dili Garahanlychadyr) eserinin "Oguzlar" babyndan alsak onda , Yslam dinine Iman eden Oguz boylaryna Turki-Iman diylendigini bileris . Bilshimiz yaly Yslam dinine iman etmedik oguzlarda bardyr , Mysal uchin Moldowa Respublikasynda yashayan Gokoguzlar(gagauzlar) uyyan dinleri Ortadoks Hristianchylygydyr ,dilleri hem oguz turkichesine oran yakyndyr.Mowzugymyza dolanyp gelsek , Yslamyn Orta gelmegi bilen Yslam dinini kabul edip taryh sahnasyna chykan esgerlerdir.Yslamdan ongjeki taryhda biz olary dine ogu0larz ya-da turkler diyip bilyaris.Arap taryhchylarynyn aytmagyna gora bir gunde 200000 mung adam musulman bolypdyr. Yene bellap gechmeli zat arap serkerdelerinin beren maglumatlarynda kowsa sypdyrmayan gachsa tutdurmayan soweshijilerdigi aydylyar,hatda arap serkerdeleri olary kowalamazlygy esgerlerine maslahat beripdirler , chunki olaryn atyng ustunde wagty yza seredip atan oklary nyshana has goni we durs degyan eken.Bu soweshijiler geljekde guruljak Turkmen dowlwetlerini we Yslamy hachlylardan gorajak esgerlerdi.
Soltan Alp-Arslanyn Malazgirt(1071-nji yylyng 26 awgusty) yenishinden son Turkistandaky we Horaandaky Turkmenler Anadola tarap gochleri yola goyup bashladylar. Anadola gochup gelen Turkmen taypalary oz begliklerini doredip Seljukly Soltanlaryna tabyn boldylar . Soltan Sanjaryn oluminden son , Anadoluda Anadolu seljukly dowleti dowam etdi . Yzda galan Turkmenler bolsa ozal Horezmshahlaryn we Ol dowletin Mongol goshunlary tarapyndan yykylmagy netijesinde Mongollaryn golastyna dushduler . Yone yzda galan turkmenler Soyun Hanili taypa birleshmesini doredip Dashoguz we Ichoguz ulgamy bilen mongollara garshy durdylar. Bu taypalar esasan hem hazirki wagtda Turkmenistanyn , Owganystanyn we Eyranyn chaklerinde yashayan Turkmenlerdir.Bu Turkmen taypalary oguzlaryn Salyr boyuna degishlidir .Sebabi Mongol basyp alyshlary dowrunde Salyrlar Hazirki Turkmenistanyn we Eyranyn chaklerine yayradylar we shondan son her topar oz toparynyn serdarynyn ady bilen atlardyrylyp bashlandy .Muna mysal edip Hywa Hany Abul Gazynyn "Ad Shajarayi Terekime" eserinde "Salyr boyunda Arsary bay atly biri dunyage geldi " diyip yazyaz . Bilshimiz yaly Arsary baba Arsary turkmenlerinin serdarydyr. Eyrana gechen Salyrlar eyranda oz dowletini gurmagy basharan hem bolsalar ol dowlet mongollar tarapyndan yykyldy. Sonra Anadoluda Kazy Burhaneddinin guran dowleti hem Salyr boyuna degishlidir . Mongollardan sonra turkmen Diyarynda turkmenlering ozune degishli bir dowlet gurulmady. Ustesinede Turkmen Diyary Hywa hanlygy , Buhara Emirligi hemde Eyran arasynda bir sowesh meydany halyna geldi.Bu adalatsyz urushlar ta Gokdepe soweshine chenli dowam etdi . Bashyndan kop sowdalary gechiren turkmen halky in sonunda Rus patyshalygynyn gol astyna dushdi . Ondan sonra sowetler dowleti, bu halky otdan alyp suwa sokdy... 1991 nji yylda sowetler dowletinin yykylmasy bilen oz dowletini gurmagy basharan Turkmenler,hazirki wagtda gaty dar mana eye bolan Milletin adyna eyeboldular. Aslynda Azerbayjan we Turkiye de yashayan halkda ganybir doganlarymyz !!!


text:
Türkmenistanyň karete studentleri Belgradda fudokan-şotokan karetesi boýunça geçen 3-nji dünýä çempionatynda 11 medal utdular.
Däp boýunça geçirilýän ýaryşa 47 ýurtdan 1200 sportçy ýygnandy. Türkmenistnyň milli sport we syýahat institutynyň studenti Arslan Hudaýgulyýew iki kümüş we bir bürünç medal utdy.
Lebaply Gurbanmyrat Gylyjow, aşgabatly Röwşen Hudaýbergenow dagynyň hersi iki bürünç medal utdy.
Aşgabatly Diýar Hojaýew bilen lebaply Gözel Pammaewa bolsa bürünç medal utdular diýip, TDH habar berýär.


text:
Gyrgyzystanyň günortasynda ýerleşýän we Özbegistan hem Täjigistan bilen serhetdeş bolan Batken welaýatynda gyrgyz maşgalasynyň dört agzasy atylyp öldürildi.
Batken regionynyň polisiýasynyň başlygynyň orunbasary Ulan Rysbekow bu wakanyň gije bolandygyny anna güni Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna habar berdi.
Kara-Bulak obasyndan ýerli telekeçi Tajibaý Çotbaýew bu hüjümde diri galypdyr we häzir keselhanada saklanýar. Onuň aýaly, ogly, gelni we ýaş agtygy heläk bolupdyr. Bu waka barada jikme-jik maglumat berilmeýär.
Mundan iki hepde öň Batken welaýatynyň tajik-gyrgyz serhetindäki dawaly ýerde ýerleşýän obada täjikleriň bir maşgalasynyň bäş agzasy öldürilipdi.
Tajigistanyň we Gyrgyzystanyň bilelikdäki derňew topary bu wakalar boýunça derňew işlerini geçirýär.


text:
Owganystanyň Merkezi Aziýa bilen serhetleşýän sebitlerindäki howpsuzlyk ýagdaýlary eýýäm esli wagtdan bäri dartgynly bolmagyna galýar. Gürrüňi gidýän regiondaky ýowuzlylyk soňky günleriň dowamynda bolsa has-da ýaramazlaşdy.
Çaknyşyklar, şaýollaryň petiklenmegi, adam gaçakçylygy, sosial desgalara hüjüm edilmegi ýaly ýagdaýlar ‘adaty’ bir zada öwrüldi.
Türkmenistan bilen serhetleşýän owgan obalarynda bolsa, ýagdaýlaryň hasam erbetdigi aýdylýar. Ýagny şol obalaryň uly bir bölegi ep-esli wagtdan bäri söweşijileriň kontrollygynda galýar.
Munuň üstesine Owganystanyň demirgazygynda köp sanly merkezi aziýaly jeňçileriň hem mesgen tutandygy aýdylýar.
Ýokarky agzap geçen ýagdaýlarymyz Owganystanyň wise-prezidenti, general Dostumyň sebiti jeňçilerden arassalamak ugrundaky tagallalaryna; şeýle-de güýçli ýurtlaryň wekilleriniň ýzygiderli Merkezi Aziýa sapar edip, owgan serhedindäki howpsuzlyk ýagdaýlaryny gozgap başlan pursadyna gabat gelýär.
Meselem, iýun aýynyň ikinji hepdesinde Orsýetiň goranmak ministry Sergeý Şoýgu Türkmenistanda bolup, Moskwanyň Merkezi Aziýa bilen owgan serhedindäki ýagdaýlara biparh galmajakdygyny aýtdy.
“Mejlisiň” bu sanynda demirgazyk Owganystanda dörän soňky ýagdaýlar we onuň Merkezi Aziýa ýetirip biljek täsirleri barada gürrüň edilýär.
“Mejlisiň” bu günki myhmanlary:
Muhammad Omar Safi :- Owganystanyň demirgazygyndaky Gunduz welaýatynyň ozalky häkimi;
Obid Ali: Owganystanyň Kabuldaky Analizler ulgamy merkeziniň ýurduň demirgazyk sebitleri boýunça derňewçisi;
Bruce Pannier: Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa sebiti baradaky “Kişlog owazy” blogunyň redaktory.
Programmany Azatlyk Radiosynyň müdiri Muhammad Tahir alyp barýar.
Gepleşigi diňlemek üçin aşakdaky düwma basyň.


text:
Orsýetiň prezidentiniň mebugat wekili Dmitriý Peskowyň aýtmagyna görä, Orsýetiň we Ukrainanyň prezidentleriniň anna güni Soçide geçirilen gysga wagtlyk duşuşygynda söwda we ykdysady meseleler ara alynyp maslahat edildi.
Wiktor Ýanukowiç Soçä Hytaýa eden resmi saparynyň yzýany bardy.
Şol bir wagtyň özünde-de Ukrainada protestler dowam etdirilýär. Demonstrantlar ÝB bilen assosiasiýa barada ylalaşyga gol çekmekden ýüz öwürip, Orsýet bilen gatnaşyklary güýçlendirmek planlaryny yglan eden Ýanukowiçiň häkimiýet başyndan çekilmegini talap edýärler.


text:
24-nji iýulda Bakuda azerbaýjanly derňewçi žurnalist Hadyja Ismaýilowanyň işi boýunça sud diňlenişigi başlandy. Polisiýa onlarça aktiwisti, žurnalisti we daşary ýurtlaryň diplomatik edaralarynyň wekillerini sud jaýyna goýbermedi.
Esasan Azerbaýjanda resmileriň korrupsiýa baş goşmagy barada maglumat beren Ismaýilowa ogurlykda, salgytdan boýun gaçyrmakda we kärinden hyýanatçylykly peýdalanmakda aýyplanýar.
Zenan žurnalist özüne ýöňkelýän aýyplamalary ret edýär we olaryň syýasy sebäpler bilen baglydygyny aýdýar. Günbatar ýurtlary Ismaýilowanyň tussaglygyny ýazgaryp yzygiderli çykyş edýärler.
“Amnesty International” guramasy Ismaýilowany “wyždan ýesiri” diýip atlandyrdy. “Žurnalistleri goraýjy komitet” Ismaýilowa garşy gozgalan işiň onuň žurnalistik işi bilen bagdy bolandygyny aýtdy.


text:
Türkmenistan prezident saýlawlaryna barýar. Kimleriň ýokary kürsä dalaş etjekdigi “Türkmenistanyň prezidentiniň saýlawlary hakyndaky” kanuna laýyklykda saýlawlara iki aý galanda belli edilip başlanmaly. Oňa bir aýdan hem az wagt galdy.
Abadan wakasynyň yzysüresi, 8-nji iýulda geçiren hökümet maslahatynda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow
daşary ýurtlarda hereket edýän oppozisiýa wekillerini 2012-nji ýylyň 12-nji fewralynda Türkmenistanda geçiriljek prezident saýlawlaryna gatnaşmaga çagyrypdy:
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow
—Biz özüni oppozisiýa diýip atlandyrýan toparlar bilen hem hyzmatdaşlyk etmekden çekinmeýäris. Eger oppozisiýa girýän adamlardan kimdir bir öňde durýan prezident saýlawlaryna gatnaşmaga isleg bildirse, onda ol, ine, biziň ýurdumyza gelip biler. Men olara Türkmenistanyň ähli raýatlary bilen deň derejede, deňhukukly esaslarda saýlawlara gatnaşmaga hem mümkinçilikleriň dörediljekdigini doly kepillendirýärin.
Synçylar bu çakylygyň Türkmenistanda herket edýän kanunçylyga gabat gelmeýändigini şol wagt bellediler. Çünki, Türkmenistanyň Baş kanunynda prezidentlige dalaş etjek adamlar üçin talap edilýän şertleriň arasynda “...soňky 15 ýylda yzygiderli Türkmenistanda ýaşaýan we döwlet organlarynda, jemgyetçilik guramalarynda ýa-da halk hojalygynyň pudaklarynda işleýän, uly abraýa eýe bolan, saýlanmaga mynasyp görlen Türkmenistanyň graždany Türkmenistanyň prezident saýlawlaryna gatnaşyp hem Türkmenistanyň prezidentligine saýlanyp biler” diýen setirler bar.
Şol beýannamanyň aýdylanyna dört aýdan gowrak wagt geçdi, saýlawlara-da üç aýdan azyrak wagt galdy. Daşary ýurtda döredilen Respublika oppozision partiýanyň lideri Nurmuhammet Hanamow bolsa, saýlawlara çenli wagt näçe azaldygyça, ýurda dolanmak şansynyňam şonça kemelýändigini aýdýar.
Efirde adynyň tutulmagyny islemedik aşgabatly synçynyň aýtmagyna görä, Berdimuhamedowyň oppozisiýany çagyran wagty ilat arasynda bu mesele bilen bagly biraz gazaklanma döränem bolsa, şol çakylyga köpler ynamsyzlyk bilen garapdyr. “Wagt geçdigiçe, bu işiň başa barjagyna ynanýan adamlaryň sany azalýar, oňa çynlakaý bir mesele hökmünde garabam baranoklar” diýip, synçy aýdýar.
Orsýetiň Ylymlar Akademiýasnyň Umumytaryh institutynyň uly ylmy işgäri, Merkezi Aziýa ýurtlary bilen ýakyndan gyzyklanýan professor Artýom Ulunýan Türkmenistanyň prezidentiniň çakylygynyň başdan propagandistik häsiýete eýe bolandygyny, ýurtdaky ýagşy-ýaman hereket edýän kanunlara bap gelmeýändigini Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Respublika oppozision partiýanyň lideri Nurmuhammet Hanamow
Eger şu wagta çenli türkmen häkimiýetlerinden hiç hili jogap ýok bolsa, oppozisiýa mundan beýläk nähili hereket etmekçi? Bu soraga Nurmuhammet Hanamow
şeýle jogap berdi:
—Berdimuhamedowyň diýýän sözleri edýän hereketleri bilen deň gelenok. [Söz] bilen işiň deň gelmeýänini, döwlet ýolbaşçysy bolup, boş-boşuna bir zat diýip goýberýändigini, şular ýaly ýolbaşçy bilen nähili iş salyşmaly, nähili aragatnaşygy sazlamaly - şuny diňe bir ÝHHG bilen däl-de, Ýewropa Bileleşigi, BMG ýaly halkara guramalara ýetirmekçi. Dek oturmak niýetimiz ýok.
Şwesiýada ýaşaýan oppozisiýa wekili Halmyrat Söýünow
bolsa bu barada şeýle diýdi:
Şwesiýada ýaşaýan oppozisiýa wekili Halmyrat Söýünow
—Gol gowşuryp oturmaly diýen pikir bizde ýok. 15-nji dekabra çenli biz ýurda goýberilmesek, onda men köpçülikleýin habar serişdeleriniň üsti bilen, Internet arkaly geljekki saýlawlaryň kanuny saýlawlar däldigi barasynda halka düşündiriş bermekçi. Eger ýurt şu gidişine gitse, Nyýazowyň döwründenem beter durmuşyň halkymyza garaşýany öz-özünden düşnükli.
Professor Artýom Ulunýan
, eger türkmen häkimiýetleri beren sözüniň yzynda durmasa, munuň sebäbini öňki prezidentiň hökmürowanlyk eden döwründen gözlemelidigini, onuň köppartiýalylyk barada gowy-gowy wadalar berip, şol sözleriň boş çykandygyny ýatlady.
—Nebit-gaza baý Türkmenistanyň häkimiýetleriniň ýüzüne hiç kim açyk bir zat aýtmasa-da, geljekki saýlawlara oppozisiýanyň goýberilmezligi ýurt baştutanyna, Türkmenistanyň syýasy režimine ýeterlik derejede zyýan etirer—diýip, Ulunýan aýtdy.
8-nji iýulda Berdimuhamedowyň hökümet maslahatynda eden çykyşyndan soň, Türkmenistanyň köpçülikleýin habar serişdelerinde oppozisiýanyň ýurda dolanmagy barada ýeke gezegem dil ýarylmady.


text:
Bu ýer yranmada çekilen adam ýitgileriniň sany we ýykan-ýumranlygyň möçberi häzirlikçe doly belli däl.
Ýekşenbe güni ýurduň häkimiýetleri häzirlikçe ölen adamlaryň anyklanan sanynyň 700-den hem geçýändigini mälim etdiler. Ýöne adam ýitgileriniň sany entegem artar diýlip garaşylýar.
Çiliniň paýtagty Santýagoda müňlerçe adamlar ýer yranmanyň gaýtalanmagyndan gorkup, soňky iki gijäni daşarda ýatyp geçirdiler. Ýurduň resmileri ýer yranmada iki million töweregi adamynyň ýaşaýyş jaýlaryna zeper ýetendigini öňe sürýärler.
Rihter ölçeginde 8,8 ball güýji bolan bu ýer yranmanyň episentri Çiliniň kenar ýakalaryndan 100 kilometr töweregi uzaklykda, okeanyň içinde boldy.
Ýer yranmanyň yz ýany bilen şenbe güni Çiliniň prezidenti Mişelle Bahelet tutuş ýurt boýunça tebigy betbagtçylyk ýagdaýyny yglan etdi. Ekspertler Çilidäki bu ýer yranmanyň soňky ýarym asyryň dowamynda dünýäde ýüz beren iň bir guýçli ýer titremeleriniň biridigini aýdýarlar.
Şenbe güni bu ýer yranmanyň ýüze çykmagynyň yzy bilen Ýuwaş okeany boýunça Gawaýda ýerleşýän Sunami duýduryş merkezi Ýuwaş okeanyň kenar ýakalaryndaky 53 ýurtda sunaminiň ýüze çykmak howpunyň bardygy barada duýduryş ýaýratdy.
Ýöne ýekşenbe güni bu merkez özüniň bu duýduryşyny ýatyrdy. Onda-da ätiýaç edilýär
Emma, şeýle-de bolsa, käbir ýurtlar henizem bu ýer yranmanyň netijesinde suw joşgunynyň ýüze çykmak howpundan ätiýaç edýärler. Elbetde, suw joşgunyndan ätiýaç edilmegi ýöne ýerden däl. 2004-nji ýylda Hindi okeanynda ýüz beren ýer titremesiniň netijesinde okeanda güýçli suw joşguny döräp, örän köp territoriýalary suw basypdy. Şol heläkçilikde jemi 230 müň töweregi adam ölüpdi.
Çilidäki ýer yranmanyň uly suw joşgunyny döretmek howpundan ätiýaç edip, şenbe güni Ýaponiýanyň, Täze Zellandiýanyň, Filippinleriň we Orsýetiň Kamçatka regionynyň häkimiýetleri jemi ýüz müňlerçe adamlary kenar ýakalardan ewakuasiýa etdiler. Ýöne kenar ýakalardaky suwuň derejesi garaşylyşy ýaly 2-3 metr töweregi ýokary galman, az-owlak ýokary galdy we çynlakaý ýaramaz netijelere getirmedi.
Orsýetiň Adatdan daşary ýagdaýlar boýunça ministrliginiň resmisi Anatoliý Plewako ýurduň Kamçatka regionynda ýüze çykmagy mümkin tebigy heläkçilige garşy göreşmek üçin ähli zerur bolan taýýarlyklaryň görlendigini aýtdy: «Biziň ähli sistemalarymyza, ýagny Içeri işler ministrligimize, Federal howpsuzlyk gullugymyza, Serhet gullugymyza, medisina bölümlerimize ýörite duýduryş gönderildi. Ähli ýerde, ýagny ähli şäherlerde we ilatly punktlarda adatdan daşary ýagdaýlar barada düşündiriş işleri geçirildi. Bu ilatly punktlardaky bölümler taýýarlyk ýagdaýyna getirildi».
Çilide ýüze çykan bu tebigy heläkçilikden soňky dikeldiş we halas ediş işlerine ýardam bermek üçin dünýäniň dürli ýurtlaryndan ýörite ýardam toparlary bu ýurda baryp başladylar.


text:
Bedeniň dürli ýerlerinde ýerleşýän hallar ( oňa "meň, nar, täç" hem diýilýär) adamlaryň ählisinde diýen ýaly duş gelýär. Ýaňy doglan çaganyň bedenindäki, ýüzündäki hallar hiç birimiz üçin geň hadysa däl. Şol hallara ýanap, çagalara Hally, Nartäç, Meňli ýaly atlar dakylýar. Eýsem, çaganyň bedenindäki hallary görüp, aladalanmak gerekmikä?
Newuslar (hallar) derini emele getirýän bir ýa-da birnäçe gatlaklaryň öýjükleriniň çendenaşa ösmegi netijesinde emele gelýän üýtgeşmelerdir. Belli bolşy ýaly, deri ýokarky gatlak hasaplanylýan epidermisden (deri üsti), saç haltajyklaryny, gan we limfa damarlaryny, ýag, der mäzlerini, nerw süýümleriniň uçlaryny saklaýan dermadan hem-de deriasty ýag gatlagyndan ybaratdyr. Newuslar (hallar) deriniň her bir gatlagyndan döräp bilýändir.
Emele gelen dokumasyna baglylykda, newuslaryň melanin (pigmently) öýjüklerinden, deriniň öz gatlaklaryndan, gan damarlardan gelip çykýan görnüşleri tapawutlandyrylýar. Her bir görnüşde newuslaryň 20-30 dürlüsi bolýar. Şeýlelikde, olaryň 100-den hem köp görnüşlerini bellemek bolýar. Elbetde, olaryň ählisi barada gürrüň etmegiň geregi ýok. Biz newuslaryň iň giň ýaýran görnüşleri barada gürrüň ederis.
NEWUSLAR KÖPDÜRLÜDIR…
Newuslaryň melanin öýjüklerinden hem-de dokumasyndan döreýän görnüşleri adamy günüň ultramelewşe şöhleleriniň agdyklygyndan goraýan we deriniň ýakymly reňkli bolmagyny üpjün edýän melanin pigmentinden ybarat melanosit dokumalaryndan durýar. Pigmentasiýanyň bozulmalarynda melanositler deriniň bir ýerinde toplanýarlar ýa-da onuň belli-belli ýerlerine ýaýraýarlar. Elbetde, şol ýerler deriniň beýleki ýerlerinden tapawutlanyp, gararak ýa-da agyrak görünýär. Şeýle newuslary pigment tegmilleri diýlip atlandyrýarlar. Şeýle tegmilleriň reňkiniň goýulygy melaniniň deride ýerleşişiniň çuňlugyna bagly. Pigment tegmilleri açyk mawydan gara reňke çenli bolýar. Hallar köplenç goňur reňklidir. Olar oglanlarda-da, gyzlarda-da, ýaňy dünýä inen çagalarda-da döräp bilýär. Hallar ömrüň dowamynda hem emele gelýär.
Adamyň bedeninde birnäçe ýa-da ýüzlerçe halyň bolmagy mümkin. Olaryň ululygy has ownuklardan 15-20 santimetre çenli ýetýändir. Hallar agyryly bolmaýar, gyzarmaýar we çişmeýär. Olar örän ýumşak ýa-da has dykyz bolýar. Örän uly pigment newusy ýaňy doglan çagalarda duş gelýär. Ol bedeniň iki tarapynda ýa-da bir tarapynda simmetriki ýerleşýär. Äpet newus uly meýdany eýeleýär. Ol köplenç tüý bilen örtülen bolýar. Şol sebäpli oňa pigment-tüýli newus hem diýilýär.
Newuslaryň ýene bir görnüşi bolan mawy (gök) newus bäbeklik döwründe döräp bilýär. Onuň ululygy 0,5-2 sm ýetýär. Reňkniň çalymtyl-mawy ýa-da gök bolýanlygy sebäpli, oňa mawy newus diýilýär. Ol köplenç adamyň ýüzünde, elinde, käte bedeninde emele gelýär. Halo-newus (ýunan dilinde "halos" – çyzmyk aýlawy, obodok) -pigment newusynyň ýene bir görnüşidir. Ol köplenç ömrüň dowamynda, käte bäbeklik döwründe hem döräp bilýär. Halo-newus süýri ýa-da tegelek düwün görnüşli, goýy goňur reňkde bolýar. Onuň diametri 2-5 mm ýetýär. Halo-newusyň töweregindäki deri bolegi ýasy, ak reňkli bolýar. Newusyň bu görnüşi bedende ýa-da onuň ýokarky böleginde emele gelýär.
Mongol tegmili – gögümtil gyzyl, goýy gök, garamtyl gök ýa-da goňur reňkli ýasy tegmildir. Bu tegmil türre töwereginde, ýanbaşda, käte buduň daş tarapynda ýerleşýär. Mongol tegmili afrika we aziýa halklaryna degişli adamlarda (duş gelme ýagdaýlaryň 90%-de), käte ýewropa halklaryna degişli adamlarda hem duş gelýär. Kä halatlarda newusyň bu görnüşi 7 ýaşa çenli öz-özünden ýitip gidýär.
Gemangioma näme?
Gan damarlaryndan emele gelýän newuslara gemangioma diýilýär. Olar gyzlarda, oglanlar bilen deňeşdirilende 2-3 esse ýygy duş gelýär. Gemangiomalar pigment hallaryndan tapawutlylykda, deriniň has çuň gatlagynda emele gelýärler. Olaryň emele gelmegine diňe gan damarlary däl-de, nerw süýümleriniň ahyrlary hem gatnaşýar. Şonuň üçinem, gemangiomalaryň käbir görnüşleri biraz agyryly ýa-da aşa duýgur bolýar. Gemangioma çaga enesiniň göwresindekä emele gelýär. Onuň ululygy birnäçe inedördül millimetrden 100 inedördül santimetre ýetýär. Gemangiomanyň reňki gülgün, goýy gyzyl ýa-da gyrmyzy bolýar. Onuň örän köp görnüşleri bolup, biz olaryň birnäçesi barada gürrüň ederis.
Tekiz gemangiomalar – gülgün, gyzyl-melewşe reňkli, iň ownuk damarlardan (kapillýarlardan) ybarat, biraz galyp duran ýüzleý ýerleşýän tegmillerdir. Gemangiomanyň bu görnüşi bar bolan gemangiomalaryň 96%-ni tutýar. Olaryň ululygy we şekili dürli-dürli bolýar.
Ýyldyz görnüşli gemangiomany köplenç çagalaryň ýüzünde we boýnunda görmek bolýar. Ownuk arterial damarlar ýyldyz şekilli bolup, lagyl reňkli nokatdan ýaýraýarlar. Çaga 2 ýaşanda, ýyldyz şekilli gemangioma öz-özünden ýitip gidýär.
Öýjük-öýjükli gemangioma ýumşak, goňras öwüşginli gögümtil-gyzyl reňkli, ýyly bolýar.Ol büdür-südür bolup, deriniň ýüzünde pökgerip durýar. Öýjük-öýjük gemangioma deriniň çuň gatlaklarynda ýerleşipbilýär. Şol sebäpli ol deriniň reňkinde hem bolup bilýär. Gemangiomanyň bu görnüşi birleşdiriji dokuma bilen araçäklendirilen gandan doly boşluklardan ybarat. Adatça ol uly möçberli bolýar, köplenç adamyň ýüzünde, kelläniň saç örtükli ýerinde, käte el-aýakda, ýanbaşda, agyz boşlugynyň nemli örtüginde döreýär. Ol agyryly bolup bilýär. Biraz basylyp görlende, sorkuldaýar. Bu görnüşli gemangiomalaryň käbiri ömrüň dowamynda kiçelýär, käte ýok bolup gidýär, emma käbiri hirurgiki bejergini talap edýändir.
Zemlýanika gemangiomasy köplenç çaganyň ýüzünde döreýär. Ol ýiti gyzyl reňkli, aýdyň araçäkli, tekiz görnüşli bolýar. Zemlýanika gemangiomasy 70% ýagdaýlarda 7 ýaşa çenli ýitip gidýär.
Bejergi zerur bolsa...
Gemangiomany bejermek, möhleti we bejeriş usullaryny saýlap almak onkolog- lukman tarapyndan kesgitlenilýär. Onuň geljek netijesi gemangiomanyň görnüşine, ölçegine, ösüş tizligine (ulalýan bolsa), çaganyň umumy ýagdaýyna bagly bolup biler. Uly bolmadyk gemangiomalar hirurgiki usul arkaly, aňsatlyk bilen tutuşlaýyn aýrylýar. Adamyň ýüzündäki we uly ölçegli angiomalar hirurgiki däl usullar bilen bejerilýär: pes gyzgynlygyň täsirini ýetirmek, giňelen damar boşluklarynyň daralmagyna ýardam berýän belli-belli himiki maddalary pürkmek. Lazer şöhleleri bilen bejermek usuly hem ulanylýar. Sowugyň täsiri (krioterapiýa) bedeniň açyk ýerlerindäki ýüzleý gemangiomalary bejermekde ulanylýar. Krioterapiýadan soň, doňdurylan ýerde sowuklama hadysasy bolup geçýär. Ol 7-12 günden aýrylyp gidýär. Şol bir wagtda-da gabyk gopýar we täze dokuma örtügi emele gelýär. Şeýle usul bilen gemangiomalaryň 93%-ni bejerip bolýar.
Umuman aýdylanda, gemangiomalar ulalmasa ýa-da gurluşyny üýtgetmese, çaga 2 ýaşaýança bejerilmeýär we asla howply bolmaýar.
Emma käte olar sindromlaryň (alamatlaryň toplumy) biri bolup bilýär. Sindromlar, belli bolşy ýaly, nesilden nesle geçýär. Ýaňy doglan çaganyň bedeninde hallar däl-de, olara menses wagtlaýyn emele gelmeleriň bolup bilýändigini bilmelidir:
► Toksik ekzantemada – deriniň uly bolmadyk bölekleri gyzarýar. Olary ilkinji 48 sagadyň dowamynda görmek bolýar. Wagtyň geçmegi bilen olar ýitip gidýär.
► Teleangiektaziýa – köplenç fiziologiki hadysa bolup, burnuň gapdallarynda, kelläniň saç örtükli böleginde, boýnuň arka tarapynda, gabaklarda, dodaklarda ýerleşýän gyzylymtyl-gök tegmiller görnüşindäki embrional damarlaryň rudiment galyndylarydyr. Olar adatça, çaga 1,5 ýaşanda ýitip gidýär we bejergini talap etmeýär.
► Medial tegmiller – ýaňy doglan çagalarda ýygy duş gelýär. Olar maňlaýyň ortasynda, burnuň gapdallarynda, gabaklarda we ýeňsede ýerleşýän, deriniň derejesinden saýlanyp çykmaýan, solak gülgüne reňkli tegmillerdir. Ol tegmiller bäbek asuda ýatyrka, asla görünmeýär. Çaga aglanda, medial tegmilleri aýdyň görünýär. Angiomanyň bu görnüşi tekiz gemangioma meňzedilýär. Çaganyň ýüzündäki medial tegmiller çaga 10-12 aýlyk bolanda ýitip gidýär.
Bu howplumyka?
Adamlaryň köpüsinde bar bolan kiçiräk pigment tegmiller (ýakallar) ownuk kosmetiki kemçilik hasaplanylýar. Olar howpsuzdyr. Emma ýakallar 5-10 mm ölçegli bolsa, günüň şöhlelerinden gaça durmalydyr. Ýokarda belläp geçişimiz ýaly, pigment tegmilleri melanositleriň toplanmagyndan emele gelýär. Gemangiomalar hem öz howpsuzlygyna garamazdan, pigment tegmilleri ýaly ultramelewşe şöhlelerinden goralmalydyr. Gün şöhleleriň derejesiniň ýokarlanmagy, howpsuz täze döremeleriň howplulara (melanoma) öwrülmegine sebäp bolýar.
Ünsli boluň!
Çaganyň bedeninde islendik täze döreme gören ene-ata barlag üçin hökman onkolog-lukmana ýüzlenmelidir. Bar bolan hallara gözegçilik etmek üçin aşakdaky alamatlara üns bermelidir:
1. Halyň merkezinden hyýaly dik çyzyk geçiriň. Hallar iki deň bölege bölünmelidir. Asimmetriýa ýagdaýy howply alamatdyr.
2. Hallaryň gyrasyna serediň – olar howply döremelere öwrülende gyralary kertik-kertik bolýar.
3. Hallaryň reňkini üýtgetmeýänligine üns beriň. Olar hiç hili nokatjyklary, çyzyklary saklamaly däldir.
4. Has uly hallaryň ululygyna gözegçilik edip, olary ölçäň. Alan maglumatyňyzy belläp alyň.
5. Ululygynyň, reňkiniň, görnüşiniň üýtgemelerine ünsli boluň. Hal ganjaryp ýa-da agyryp başlasa, haýal etmän lukmana ýüz tutuň.
Ene çaganyň bedenindäki hallary, tegmilleri gyjyndyrýan, biynjalyk edýän egin-eşikleri geýdirmeli däldir. Bäbege rahat eşik geýdirip, nah arlyklary ulanmalydyr. Hallary gün şöhleleriniň täsirinden eşigiň, gün şöhlelerinden oňat goraýan papaklaryň, saýawanlaryň, äýnekleriň kömegi bilen gorap saklamalydyr. Hallary dyrmalamakdan, eşik bilen gysmakdan gaça duruň.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Häzirki wagt Merkezi Aziýa sebitinde söz azatlygyny, metbugat erkinligini gorap çykyş edýän žurnalistlerdir aktiwistler agyr pursatlary başdan geçirýärler. Bu ýagdaýlar sebit üçin belli bir derejede adaty ýaly bolup görünse-de, häkimiýetleriň bu ugurdaky basyşlary has-da güýçlenene meňzeýär.
Türkmenistanyň häkimiýetleri türkmen dilinde maglumatlary berýän ýeke-täk garaşsyz habar serişdesi bolan Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugynyň žurnalistlerine edilýän basyşlary barha artdyrýarlar. Häzirki wagt ýurtda ýekeje-de hökümete degişli bolmadyk garaşsyz gurama galmady.
Özbegistanda ençeme žurnalist tussag edildi; edil Özbeigstanda hem bolşy ýaly, Täjigistanda dini ynançlara bolan çäklendirmeler hem barha güýçlendirilýär. Gazagystanda we Gyrgyzystanda hem azatlyklar boýunça dürli ýagdaýlar bolup geçýär.
Bu gürrüňini edýän wakalarymyz BMG-niň Baş sekratary Ban Ki-munyň Merkezi Aziýa sebitine edýän saparyna we her ýyl geçirilýän adam hukuklary boýunça ÝB-Türkmenistan dialogynyň öňüsyrasyna gabat geldi.
Şu günki söhbetimiziň dowamynda biz Merkezi Aziýa regionynda ýüz berýän käbir adam hukuklarynyň bozmalary, şeýle-de degişli resmileriň bu ugurdaky basyşy barha güýçlendirmegi, we onuň bolaýmagy mümkin sebäpleri hakda gürrüň ederis.
Mejlis atly ýörite gepleşigimiziň bu günki myhmanlary adam hukuklaryna gözegçilik edýän “Human rights watch” guramasynyň Merkezi Aziýa boýunça direktory Steve Swrdlow; media azatlygyna gözegçilik edýän “Serhetsiz Reportýorlar” guramasynyň Gündogar Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça direktory Johaan Bihr we Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa boýunça bilermeni Bruce Pannier dagy.
Gepleşigi Azatlyk Radiosynyň müdiri Muhammad Tahir alyp barýar. Gepleşigi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Şu gün, ýagny 28-nji noýabrda Aziýa halkara demir ýol gurluşygynyň 1-nji tapgyry açyldy. Açylyş dabarasyna Türkmenistanyň hem Owganystanyň prezidentleri gatnaşdylar.
Owganystanly türkmen gyz okuwçylar demir ýolunyň ähmiýeti barada goşgy bilen çykyş etdiler.
Lajuwert diýlip atlandyrylan demir ýol geçelgesine Owganystanda uly ähmiýet berilýär. Bu ýol bilen Türkmenistan arkaly Ýewropa ýurtlaryna çykmaga mümkinçilik dörär diýen umyt bar.
Ymamnazar – Akgine böleginde üç kilometr töweregi demir ýoly Türkmenistan öz hasabyna gurup berdi. Muňa Owganystanyň prezidenti Aşraf Gani öz minnetdarlygyny bildirdi. Bu demir ýolunyň Anthoý şäherine çenli ýetiriljegi aýdylýar. Soňra bu ýol Owganystanyň Gunduz welaýaty arkaly Täjigistana geçer diýlip umyt bildirilýär.
– Türkmenistan bilen Owganystanyň arasynda söwda aragatnaşygy ösýär. Demir ýol gurluşygynyň dowam etmegi bilen ykdysady gatnaşyk has hem öser diýip tama edýäris. Türkmenistan Owganystanyň ýakyn goňşusy we dostudyr. Türkmenistan Owganystanyň geljeginiň gowy boljakdygyna ynanýar. Owganystan Merkezi Aziýa bilen Günorta Aziýanyň arasynda ykdysady çatryga öwrüler. Regionda ýerleşen ýurtlaram şol pursatdan peýdalanyp biler – diýip, prezident Gany aýtdy.
Prezident Aşraf Gani türkmen dilinde ýene şeýle diýdi:
– Bu gün biz taryhy ähmiýetli günüň şaýady bolduk. Ýaşasyn Owganystan – Türkmenistan dostlugy!
Aziýa ulag geçelgesiniň 1-nji tapgyrynyň açylmagynyň Owganystan üçin ähmiýetiniň uludygyny prezident G. Berdimuhamedow hem öz eden çykyşynda belledi. Owganystanda parahatçylygyň ornaşmagy boýunça Türkmenistanyň öz tagallasyny gaýgyrmajakdygyny prezident G. Berdimuhamedow öňe sürdi.
– Elbetde, bu iki ýurduň arasynda söwda we ykdysady hyzmatdaşlygy hasam işjeň alyp barmaga hem-de muny giňeltmek şertine-de öwrüler – diýip, prezident G. Berdimuhamedow aýtdy.
Aziýa halkara demir ýol ulag geçirijisiniň 1-nji tapgyry bolan bu ýoluň açylyş dabarasynda, Türkmenistanyň prezidentine Owganystanyň Wezir Muhammet Ekber han adyndaky döwlet sylagy gowşuryldy. Döwlet sylagynyň gowşurylandygy sebäpli türkmen prezidenti owgan prezidentine minnetdarlyk bildirdi.


text:
Ýokary bilimini daşary ýurtlarda dowam etdirýän türkmenistanly ýaşlaryň käbirleri okuwa girjek bolanda daşary ýurduň ýokary okuw jaýlary tarapyndan talap edilýän resminamany (Türkmenistandaky degişli mekdepde ýa-da ýokary okuw jaýynda okandygy hakyndaky dil haty) almakda dürli kynçylyklaryň bardygyny aýdýarlar.
Türkmenistanyň ýokary okuw jaýlary bu ugurda hat üsti bilen edilen ýüzlenmelere jogap bermekden saklanýar, şunlukda degişli dokumenti almak üçin kähalatlarda türkmenistanly ýaşlaryň Türkmenistana gitmäge mejbur bolýandyklary aýdylýar.
Siz hem şeýle ýagdaý bilen ýüzbe-ýüz bolduňyzmy? Eger şeýle bolsa siz bu ýagdaýdan nähili baş alyp çykdyňyz? Bu siziň durmuşyňyza, okuw maksatnamalaryňyza nähili täsirini ýetirdi? Bu Täze Tolkun adyndaky ýaşlar gepleşigimiziň nobatdaky temasy. Sizi hem gepleşigimize gatnaşmaga çagyrýarys.
Bu baradaky garaýyşlaryňyzy, tejribeleriňizi biziň gepleşigimize gatnaşyp hem paýlaşyp bilersiňiz. Habarlaşmak üçin email adresimiz: metbugat@gmail.com. Öz pikirdir, tejribeleriňizi aşakdaky forumda hem galdyryp bilersiňiz.


text:
ABŞ-nyň goranmak sekretary Çak Hagel Amerikanyň Pars aýlagyndaky ýaranlaryna ýüzlenip Eýranyň ýadro programmasy boýunça diplomatiýanyň ABŞ-nyň harby kuwwatyna daýanýandygyny aýtdy.
Şenbe güni Bahreýniň paýtagty Manamada eden çykyşynda Hagel Günbataryň Tähran babatyndaky diplomatiýasyna nädogry “düşünmeli däldigini” belledi.
“Gepleşiklerdäki üstünlik Amerikanyň harby kuwwatyna baglydyr”, diýip Hagel belledi. Çak Hagel Pars aýlagynda ABŞ-nyň 35 müň harbysynyň we harby howa bazasynyň saklanýandygyny ýatlatdy.
24-nji noýabrda Eýranyň we dünýäniň iň täsirli alty döwletiniň arasynda geçirilen gepleşikleriň netijeleri Pars aýlagynyň esasan sünni ýurtlarynyň aladalaryny artdyrypdy. Olar şaýylaryň ýolbaşçylygyndaky Eýrana howp hökmünde garaýarlar.
Halkara jemgyýetçiliginiň Eýran bilen arasynda gelnen wagtlaýyn ylalaşykda Tähranyň ýadro programmasynyň bölekleýin togtadylmagy, Günbataryň bolsa käbir ykdysady sanksiýalary ýatyrmagy göz öňünde tutulýar.


text:
Birleşen Ştatlar Özbegistany oppozisiýadaky žurnalist, 1999-njy ýyldan bäri türmede saklanylýan Muhammad Bekjanowy azat etmäge hem-de žurnalistlere garşy girizilen çäklendirmeleri azaltmaga çagyrdy.
“Biz Özbegistanyň hökümetini jenap Bekjanowy azat etmäge hem-de garaşsyz žurnalistleriň zorluga uçramakdan gorky-howatyrsyz işläp bilmegi üçin zerur bolan çäreleri görmäge çagyrýarys” diýip, ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň sözçüsi Jeff Rathke 1-nji maýda Waşingtonda bolan brifiňde aýtdy.
Onuň bu sözleri 3-nji maýda bellenýän Bütindünýä Metbugat azatlygy gününiň öň ýanyna gabat geldi. Hukuk goraýjy aktiwistler oppozisiýadaky «Erk» gazetiniň ozalky baş redaktory Bekjanowyň dünýäde iň uzak türmede saklanan žurnalistleriň biridigini aýdýarlar.
«Human Rights Watch» guramasy onuň 1999-njy ýylda özbek howpsuzlyk güýçleri tarapyndan Kiýewde tutulyp, alnyp gaçylandygyny, tussaglykda gynalandygyny aýdýar.