text:
Gyz dogulsa, «wiý!» diýgin
Türkmenler ir döwürler gyz perzent dünýä inse, gynanypdyrlar.
Ogul dünýä inende türkmenler öýme-öý aýlanyp, buşlap çykýarlar. Gyz doglanda hatda buşlanmandyr hem. Ogly ýok öýler gussada bolupdyr. Gyz köpräk dogluberse, halaman, yzly-yzyna dünýä inýän gyzlara «Ogulgerek, Doýduk, Bessir, Gyzsoňy» ýaly atlary dakypdyrlar.
Türkmenleriň gyz perzendiň dogulmagyny halamazlyklary olaryň gyzlaryny ýigrenmegi diýip düşünmekligi aňlatmaýar. Munuň aňyrsynda gyz başyna düşýän kynçylyklar, betbagtçylyklar ýatýar.
Gyz doglanda halamasa-da, perzent hökmünde türkmenler gyzlaryny ýürekden gowy görýärler. Birinji, ikinji,üçünji gyzlaryna çenli iň gowy atlary dakýarlar. Olar gyzlaryny güle deňäp, gülleriň atlaryny goýýarlar: Gülälek, Bägül, Akgül, Gyzylgül, Gül…Olar gyzlaryny Aýa deňäp, Aýa ýanap, at dakýarlar: Aýgül, Aýbölek, Aýgözel, Aýjahan, Aýnur, Aýşat, Aýjemal we ş.m. Gymmat bahaly demirlere, daşlara deňäp, Altyn, Kümüş, Merjen, Dürdäne ýaly atlary dakýarlar.
Gadymyýetde türkmen gyzlary durmuşa çykansoň, kyn durmuşda ýaşamaga mejbur bolupdyrlar. Türkmenler köpaýallylyk hojalygyny ýöreden halkdyr. Maşgala eklemäge ýagdaýy bolanlar on iki aýala çenli alypdyrlar. Türkmen gyzlarynyň köpüsine bir erkegiň on iki aýalynyň biri bolup ýaşamak ykbaly ýazylypdyr. Olar köplenç haly dokap, ýüň egrip, keçe basyp, goýun, geçi, sygyr, düýe sagyp, öýüň biş-düşi bilen gümra bolupdyrlar. Süýtden dürli önümler ýasapdyrlar, çörek bişiripdirler, çaga terbiýeläpdirler.
Türkmenler gelin-gyzlaryna agyr iş etdirmändirler. Ýöne bet erkek kişi aýallaryny öldir ýaly ýenjip bilipdir. Gaýynlaryň-da zamunlary gelinlerini urup bilipdir. Ýöne her hili kyn şertde ýaşadylsa-da, türkmeniň durmuşa çykan gyzy aýrylyşyp gelmändir. Ene-ata oňa durmuşa çykaran pursadynda: «Öliň gelsin, diriň gelmesin» diýip sargar eken. Bu söz: «Dirikäň aýrylyşyp geläýme» diýildigidir. Türkmenler aýalyň ärinden diri wagty aýrylmagyny halamandyrlar. Aýal diňe adamsy ölende dul galypdyr. Gyzyny durmuşa çykarýan ene-ata gudalaryna gyzy berip durka: «Eti siziňki, süňki biziňki» diýer eken. Bu bolsa «Gaharyňyz gelende etini kesip alsaňyz hem alyň, ýöne öldürmäň» diýildigidir. «Süňňi - synasy abat dursun» diýildigidir.
Eger gelin ýaşka adamsy ýogalsa, gyzyň hossarlary öz gyzlaryny alyp gaýtmaga hem-de ony ikinji sapar durmuşa çykarmaga hakly bolupdyr. Şonda gelniň birinji adamsyndan bolan çagalary oglanyň öýünde taşlanyp gaýdylypdyr. Hatda süýt emip oturan çagany-da taşlap gaýdypdyrlar. Birinji adamsy ýogalsa-da, ikinji bir kişi bilen durmuş gurmak islemän, birinji adamsynyň öýünden gaýtmajak bolup, özüni alyp gidip, başga birine satmak isleýän hossarlaryna baş bermän, aglaýan gelinleri onuň garşylygyna bakman, zor bilen alyp gaýdar ekenler hem-de zorluk bilen ýene başga kişä berer ekenler. Şeýtmegi türkmenler özleriniň Hudaýyň öňündäki borçlary hasaplapdyrlar. Hudaýyň buýrugyna görä, aýal tä dogurmadan galýança çaga dogurmaly. Eger adamsy ýogalan ýaş gelni hossarlary başga äre bermeseler, hossarlar gelne çaga dogurmaga yş açmanlary üçin Hudaýyň öňünde günäkär hasaplanypdyr. Erkek kişiniň aýaly ýogalanda-da şeýle—hossarlary ony hökman ikinji sapar hem öýermäge Hudaýyň öňünde borçly bolupdyrlar.
Aýallar haçan öýden çykdy?
Türkmeniň gyz doglanyny halamaýanynyň baş sebäbi gyzyň hossarlyk ornuny tutup bilmänligidir. Mysal üçin aýal maşgalalara öýde gündelik sarp edilýän azyklary almak üçin bazarlara çykmak gadagan bolupdyr. Şeýle hem maşgalanyň başyna iş düşende, maşgalany diňe erkek kişi gorap bilipdir. Uruş ýagdaýynda, ýa-da ýagy dökülende, dawa ýüze çykanda erkek kişisi ýok öýlere örän kyn bolupdyr. Geçmişdäki kynçylyklar sebäpli, türkmenler asyrlarboýy ogly arzuwlap, gyz perzent dünýä inende gynanyp gelipdirler.
Türkmenistanyň territoriýasynda sowet häkimiýeti gurlup, kolhozlar, haly artelleri gurlansoň, sowet hökümeti hemmeleri mejbury ýagdaýda kolhozda, artellerde işlemäge borçly etdi. Aýallaryny kollektiwleýin işlere ibermejek bolup çytraşan adamlar sowet hökümeti bilen garpyşmaly bolupdylar. Mugallym bolup orta çykan aýallar öldürilipdi. Türkmenleriň gyzlaryny, aýallaryny başlangyç mekdep okuwlaryna çekmek hem sowet hökümetine iş beripdi. Bu ýagdaýlar müň dokuz ýüz ýigriminji, otuzynjy ýyllaryň wakalaryny teswirleýän eserlerde beýan edilipdi. Gyzlaryny, aýallaryny kolhoz işine, mekdep okuwyna, haly artellerine ibermek islemedik türkmenlere sowet hökümeti rehimsiz darapdy, hökümet olaryň köpüsini ýurtdan çykarypdy we atypdy.
Hökümetiň zory bilen kolhoz işine we mekdeplere eltilse-de, türkmen aýallary barybir bazarlara iberilmändir. Sebäbi aýallar bazarlara - erkek kişileriň köp ýerine barsa, aýyp görlüpdir. Ogulsyz, erkek kişisiz öýe et-ýag, süýji gerek bolsa, ony bazardan getirip bermegi goňşy erkekden haýyş edipdirler.
Ikinji jahan urşy türkmen aýallaryny öýden çykmaga mejbur eden wakalaryň iň ulusydyr. Urşa giden erkekleriň ep-esli bölegi yzyna dolanyp gelmänsoň, ogulsyz hem erkeksiz öýler sanardan kän bolupdyr. Diňe bir öýler däl, eýsem obalar, şäherler erkekden boşap galypdyr. Erkekleriň etmeli işleri aýallaryň boýnuna düşüpdir. Kolhoz işleýänem aýallar bolupdyr, traktor sürýänem, maşyn sürýänem, doktoram aýallar bolupdyr, mugallymam. Merhum jaýlanýan pursatda türkmenler hiç wagt aýal maşgalany gonamçylyga äkitmeýän bolsa-da, ikinji jahan urşy ýyllarynda aýallar merhumy-da jaýlamaly bolupdyrlar. On sekiz ýaşdan 55 ýaşa çenli bolan erkekleriň ählisi urşa gidensoň, tylda galan gojalaryň-da merhum jaýlamaga güýji ýetmänsoň, ýogalýan adamlary ýaş gelinler, on bäş-on alty ýaşly ýetginjekler, ulugyzlar jaýlapdyrlar.
Ikinji jahan urşunda erkekleriň köpüsiniň ýogalyp, ähli işleriň aýallaryň başyna düşmegi hem-de, uruşdan soňky ýyllarda sowet hökümetiniň birneme berkäp, aýallary aşa goraýan kanunlaryň kabul edilmeginiň netijesinde türkmen aýallary islän okuwlarynda okap, islän işlerinde işläp başladylar. Hatda olaryň köpüsi erkek kişiniň üstünden agalyk edýän jynslara öwrüldi.
Türkmenler nähili okuwda okasa-da, nähili işde işlese-de, umuman, erkek kişiniň üstünden agalyk etjek bolýan aýal maşgalany halamaýarlar. Şonuň üçin köp türkmenler ogullarynyň bilimli gyzlara öýlenmegini oňlamaýarlar. Hatda olar edara-kärhana işine gidip, işleýän gelni-de halamaýarlar. Türkmenler agzyna ýaşmak ýaşyp, özüne käýelende-de sesini çykarman, soralan soraga diňe baş atyp, sessiz jogap berip, öýüň işini edip ýören gyzlary gelin edinmegi gowy görýärler. Beýle gelinler atasy öýüne görme-görşe gidende-de hökman gaýyn öýünden rugsat sorap, gaýyn öýünden kimdir biriniň öz ýanyna ýoldaş bolmagy bilen gidip-gelýärler.
Türkmen aýallary hem gahrymançylyk
Türkmenler aýallaryny hiç wagt söweş hereketlerine gatnaşdyrmandyrlar. Olar öz gelin-gyzlarynyň, eneleriniň harby urşyjylara öwrülmegini islemändirler. Ýöne durmuş başlaryna agyr pursatlary salanda türkmen aýal-gyzlarynyň özleri urşa gatnaşypdyr. Eýran basybalyşlaryna degişli ir döwürlerdäki uruşlarda türkmenleriň güýçleriniň asgyn gelen halatynda aýallar eline ilen ýiti zat bilen ýaraglanyp, duşmanyň garşysyna çykyp, erkeklere goltgy berer ekenler.
Gönübegiň Gökdepe urşy hakyndaky kitabynda hem-de W.A. Tugan – Mürze - Baranowskiniň «Ruslar ahaltekede» atly kitabynda ýazyşyna görä, türkmenleriň Gökdepe galasynda bolan uruşda aýal-gyzlar hem duşmanyň garşysyna urşupdyrlar. Gökdepe galasyndaky urşa gatnaşyp, ol urşy öz gözi bilen gören awtor - Baranowskiý rus soldatlarynyň garşysyna ok atyp ýatan ulugyzy hem-de garry kempiri tapyşlary hakda gürrüň berýär. Türkmen aýallary Watan goramaly bolanda diňe duly saklap oturyjylar bolmandyr.
Saçly Dursunowa, Dürjemal Ysmaýylowa ýaly türkmen zenanlary Ikinji jahan urşunyň ýalnyndan doly geçdiler.
Aýallar hem Garaşsyzlyk eýýamy
Türkmenistanyň Garaşsyzlykda ýaşap başlan ýyllary türkmen gelin-gyzlary üçin iň bir betbagt ýyllar boldy diýip, doly aýdyp bolar. Soýuzyň ýykylmagynyň netijesinde ýurtda dörän işsizlik türkmen zenanlarynyň başyndan uly kynçylyklary inderdi. Garaşsyzlykdan öň türkmen zenanlarynyň türmä basylanyny gören-eşiden ýokdur. Işsizlik sebäpli neşe söwdasyna ulaşylma netijesinde türkmen gelin-gyzlarynyň örän köpüsi türmelere düşdüler. Türmä düşmedik aýallaryň ogullary, ýan ýoldaşlary türmä düşdi, neşekeşlere öwrüldi.
Erkekleriň neşekeşlere öwrülmegi türkmen gelin-gyzlaryny diňe öýden däl, hatda ýurtdan çykardy. Bu günki gün haýsy daşary ýurdy görseň, gazanç gözläp ýören türkmen gelin-gyzlaryna duşup bolýar. Eýran, Hytaý, Dubaý, Moskwa, Türkiýe... Olaryň gitmeýän ýeri ýok, baş goşmaýan pişesi ýok. Şundan ýetmiş-segsen ýyl öňem aýallary iýjek çöregini alyp gelmek üçin bazara goýbermegi namys eden ata-babalarymyz özleriniň gelin-gyzlaryny şu günlerde bir synlap görsediler... Bu bolýan zatlary görüp, olaryň ýürekleri megerem, çat açardy! Öňler öýden çykýan gelin-gyzy tapyp bolmadyk bolsa, indi öýde oturýany tapyp bolanok. Öňler işleýän gelni halamadyk türkmenler indi gelnine bir ýerden tam süprüjilik tapylsa-da, begenip, işe iberýärler. «Dokluk näme diýdirmez, açlyk näme iýdirmez!»
Türkmen zenanlary hem harbylyk
Gadymyýetde türkmenler gelin-gyzlaryny harbylyga ýanaşdyrmadyk bolsalar-da, Garaşsyzlyk ýyllarynda gyzlary harby okuw jaýyna hem-de polisiýa akademiýasyna okuwa kabul edip, olardan harby gullukçylary taýýarlap başladylar.
Ýaşlaryň islän okuwyna girmäge mümkinçiligi bolmansoň, ene-atalar gyzlaryny harby okuw jaýyna salyp bilseler-de begenýärler. Gyzlar bu okuw jaýlarynda okamak bilen, hut oglanlar kimin harby tälimleri geçýärler. Geljekde türkmen harbylarynyň hatary gelin-gyzlaryň hasabyna-da artar.
Kanun goraýjylar
Gelin-gyzlaryň ýokary okuw jaýlarynyň ýuridiki fakultetlerinde bilim alyp, sülçiniň, sudýanyň, prokuroryň hünärini ele almagy sowet döwründe başlanypdy. Häzirki döwürde-de türkmen gelin-gyzlarynyň arasynda sudýa, prokuror, sülçi, aklawjy, garalawjy hünärleri boýunça işleýänler örän köp. Kanun goraýjy aýallaryň özleriniň kärdeş erkeklerinden örän rehimsizdigini olar bilen iş salşyp görýänler aýdýarlar.
Serdar Gulgeldiýew türkmenistanly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


c: text/html

text:
Gresiýanyň terrora garşy polisiýasy Afinada dört adamy tussag etdi. Belgiýanyň häkimiýetleri bolsa, şäher polisiýalaryny güýçlendirmek üçin, soňky otuz ýylda birinji gezek desantçylary ulandy.
Bu çäreler Ýewropanyň mümkin bolan terror howpuna garşy durmagy üçin görülýär. Grek häkimiýetleri 17-nji ýanwarda Afinada geçirilen reýdler netijesinde dört adamyň tutulandygyny aýtdy.
Ol dört adamyň biriniň Belgiýadaky terrorçylar öýjügine ilteşikli bolmagynyň ahmaldygy baradaky habarlar nädogry bolup çykdy.
Belgiýanyň häkimiýetleri Afinada geçirilen reýd mahalynda tutulanlaryň biriniň 27 ýaşly brýuselli Abdelhamid Abaaoud bolup çykmagyna umyt edipdiler.
Belgiýanyň howpsuzlyk güýçleri asly morokkaly Abaaoud Beligiýadaky terror öýjüginiň lideri bolmaly diýýär.
Belgiýanyň prokuratura edarasynyň sözçüsi Erik Wan der Sipt belgiýaly resmileriň Gresiýada tutulan adamlaryň “belgiýa işine» dahylynyň ýokdugyny anyklady diýdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşi Siriýadaky krizis boýunça ýokary derejeli duşuşyk geçirdi.
Siriýada 18 aý bäri dowam edýän krizisyň soňy görünmeýär, Siriýanyň prezidenti Başar al-Assada garşy çykyşlar ýaragly konflikte öwrülip, siriýaly aktiwistleriň aýtmagyna görä, 27 müň adamyň ölümine sebäp boldy.
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Ban Ki-moon Baş Assambleýanyň sessiýasynyň daşyndan geçirilen Howpsuzlyk Geňeşiniň maslahatynda Siriýa boýunça karara gelinmese konfliktiň has-da ýaýbaňlanmagynyň we regiona zarba urmagynyň ähtimaldygyny duýdurdy.
Ban Ki-moonyň sözlerine görä, Siriýadaky konflikt halkara parahatçylygyna we howpsuzlygyna wehim salýar, ynsan tragediýalaryny köpeldýär, çagalaryň ykbalyna zeper ýetirýär. Ban Ki-moon bu krizisiň ýarag bilen çözülip bilinmejegini belledi.
Arap Ligasynyň Siriýadaky krizisy parahatçylykly ýol bilen çözmek ugurynda alyp barýan tagallary halkara derejesinde makullanýar. Liganyň ýolbaşçysy Nabil Elaraby Birleşen Milletler guramasyna krizisden çykalga tapmak üçin başga ýollary gözlemegi teklip etdi.
Nabil Elaraby Siriýadaky krizisyň günsaýyn güýçlenýänligini belledi. Ol Siriýanyň hökümetiniň öz raýatlaryna garşy ýarag göterip, agyr ýaraglary ulanmagynyň, şeýle-de dürli inisiatiwalardan, şol sanda Arap döwletleriniň inisiatiwalaryndan ýüz öwürmeginiň betbagytçylykly netijelere getirenligini aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton ýurdunyň Siriýanyň halkyna ýardam bermek üçin 100 million dollar pul çykaranlygyny aýtdy.
Klinton Birleşen Ştatlaryň Siriýadaky zorlugyň bes edilmegini talap edýändigini we ýurtda Başar al-Assadsyz syýasy geçişiň amala aşyrylmagyna çagyrýandygyny belledi.
Orsýet we Hytaý Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşiniň üç sany rezolýusiýasyna gadagançylyk girizipdi. Siriýada gandöküşikligi togtatmak üçin Assada basyşlary güýçlendirmek baradaky bu rezolýusiýalary günbatar we arap döwletleri goldapdy.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý lawrow krizisy çözmek üçin Assada basyş etmek boýunça ädilen ädimleriň netijesiz bolanlygyny aýtdy.
Lawrow Orsýetiň islendik zorlukly hereketleri ýazgarýandygyny belledi. Şeýle-de ol Sirýada gandöküşikligiň dowam etmegine “Başar al-Assadyň garşydaşlaryny ýaragy taşlamakdan we dialogdan ýüz öwürmäge ündeýän”, başga tarapdan bolsa “režimiň gürrüňsiz boýun egmegini” talap edýän ýurtlaryň jogapkärdiklerini aýtdy.
Fransiýanyň daşary işler ministri Laurent Fabius Howpsuzlyk Geňeşiniň hereketsizligini “aýylganç” atlandyrdy.


text:
Halkara lukmançylyk merkeziniň düzümine girýän “Ene mähri” enäniň we çaganyň saglygyny goraýan merkez özüniň açylyp ulanmaga berilmeginiň 10 ýyllygyna bagyşlanyp, ylmy-amalay maslahat geçirildi. Bu ýere paýtagtyň lukmançylyk edaralarynyň ýolbaşçylary, welaýat lukmançylyk edaralarynyň hünärmenleri, ýurduň ylmy jemgyýetçiliginiň wekilleri ýygnandylar. Türkmenistanda işleýän BMG-niň gulluklarynyň wekilleri bu baýramçylyk maslahatynyň hormatly myhmanlary boldular.
Maslahata gatnaşyjylar öz cykyşlarynda ýokary lukmançylyk hyzmatlary we iň täze tehnologiýalar, şol sanda telelukmançylygyň çäklendirilmedik mümkinçilikleri netijesinde “Ene mähri” enäniň we çaganyň saglygyny goraýan merkez gysga wagtyň içinde türkmenstanlylaryň arasynda örän uly meşhurlyga eýe boldy diýip bellediler.
Bu günki gün merkez akuşerlik-ginekologiki operasiýalarynyň ählisini, şol sanda beden agzalaryny saklaýan, rekonstruktiw-plastiki operasiýalary hem, geçirmegiň mümkinçiliklerine eýedir. Häzirki zaman täze materiallaryň we anesteziologiýanyň usullarynyň ulanylmagy, tassyk ediji lukmançylygyň halkara standartlarynyň girizilmegi we beýleki köp sanly usullar merkeziň hünärmenlerine keselleri irki wagtyny ýüze çykarmaga, ambulator kömegini köp taraplaýyn giňeltmek we hilini gowlandyrmak boýunça çäreleri geçirmäge mümkinçilik berýär
Ýöne, kömekçi reproduktiw tehnologiýalar we genetika barlaghanasy Orta Aziýa sebtinde iri we iň häzirki zaman ýöriteleşdirilen merkeziň aýratyn buýsanjy bolup durýar. Ol 2007-nji ýylda döredildi, lukmançylyk ylmynyň gazananlary netijesinde dünýä inen çagalar eýýäm 2014-nji ýylda mekdebe gatnap başladylar.
Häzirki günde bärlagananyň işgärleri önelgesi bolmadyk zenanlary we erkekleri bejermegiň, hromosom we gen derejesinde keselleri anyklamaga, şol sanda FISH tehnologiýalar hem, dünýä belli tehnologiýalaryň ählisine eýedirler. Ol embrionlary hromosom we genetiki keselleri enä geçýänçä keselleri anyklamagy we kähalatlarda geljekki çaganyň jynsyny kesgitlemegi göz öňünde tutýandyr.
Merkeziň ýene-de bir möhüm ugry göwreliligi anyklamak we wagtyndan öň dogulan we agramy az bolan çagalary ösdürip ýetişdirmek bolup durýar. Häzirki zaman ylmynyň ösmegi, göwredäki düwünçegiň ýagdaýyny anyklamakda, onuň ösüşine gözegçilik etmekde, irki möhletlerde patologiýany ýüze çikarmakda ýokary tehnologiýalar her bir çylşyrymlaşan göwreliligi aýratynlykda sretmäge we dogurmagyň wagtyny kesgtlemäge mümkinçilik berýär.
Gepiň gerdişine görä aýtsak, merkeziň iň kiçijik pasienti 460,0 gram agramda dogulan çaga emeli şertlerde ösdürildi hem-de indi iki ýyl bäri öz ene-atasynyň guwanjy bolup gelýär.
“Ene mähri” halkara merkezi özüniň şanly 10 ýyllygyny belleýär
Halkara lukmançylyk merkeziniň düzümine girýän “Ene mähri” enäniň we çaganyň saglygyny goraýan merkez özüniň açylyp ulanmaga berilmeginiň 10 ýyllygyna bagyşlanyp, ylmy-amalay maslahat geçirildi. Bu ýere paýtagtyň lukmançylyk edaralarynyň ýolbaşçylary, welaýat lukmançylyk edaralarynyň hünärmenleri, ýurduň ylmy jemgyýetçiliginiň wekilleri ýygnandylar. Türkmenistanda işleýän BMG-niň gulluklarynyň wekilleri bu baýramçylyk maslahatynyň hormatly myhmanlary boldular.
Eger-de siz sözlemde harp ýalňyşy gören bolsaňyz, şol sözi saýlap Ctrl+Enter basyň


text:
Bu aý Türkmenistanda Saglyk we Sport aýy diýlip yglan edildi. Türkmenistanyň müňlerçe raýatlary ýurduň parklaryna gezelenje çykarylýarlar we olar özleriniň iş ýerlerinde guralýan bedeni berkidiş çärelerine gatnaşdyrylýarlar.
Ýurtda yglan edilen bu kampaniýa Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň saglyk ulgamyndaky “başlangyçylaryndan” ugur alýar. Ol 2006-njy ýylda hökümet başyna geçeli bäri ýurduň saglyk ulgamyny döwrebaplaşdyrmak üçin kaşaň saglyk merkezlerini bina edip, olaryň içini soňky tehnologiýa bilen üpjün etmek üçin 10 millionlarça dollar pul serişdesini sarp etdi.
Ýöne, muňa garamazdan, Türkmenistanyň adaty raýatlary üçin saglyk pudagynyň iş ýüzündäki ýagdaýy gaty bir öwerlik däl. Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugynyň taýýarlan maglumatlary esasynda Radionyň habar merkeziniň habarçysy Farangis Najibulla habar berýär.
2004-2005-nji ýyllarda Türkmenistanyň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazow saglyk gullugy boýunça 15 müň adamlyk iş ornuny kemeldipdi we ol welaýatlardaky syrkawhanalaryň käbirlerini ýapdyrypdy. Ozalky prezident saglygyny bejertjekleri paýtagt Aşgabada gelip bejergi almagy ündäpdi.
2006-njy ýylda hökümet başyna geçen diş lukmany Gurbanguly Berdimuhamedow düýpli özgerişlere gol çekip, ýurduň saglyk ulgamyny ösdürmek we döwrebaplaşdyrmak üçin 10 millionlarça dollar pul serişdesini sarp etdi.
Täze saglyk desgalary gurulýar...
Paýtagt Aşgabatda köp sanly keselhanalar, saglyk öýleri we sport desgalary bina edildi. Olaryň hemmesi döwrebap tilsimatlar bilen üpjün edildi.
Habar sirişdeleriniň berýän maglumatlaryna görä, paýtagt Aşgabatda “Göz kesellerini bejermek” boýunça bahasy 56 million dollara barabar bolan saglyk kompleksi guruldy. Şol sanda, paýtagtda bahasy 47 million dollara barabar bolan trawmatologiýa merkezi gurlup, ulanylmaga berildi.
Ýurduň internet saýtlarynda türkmen häkimiýetleriniň ýurtda bar bolan energiýa serişdelerini, tebigy gazy daşary ýurtlara satyp, şolardan alnan girdejileriň hasabyna bina edilen saglyk merkezleriniň mahabatly suratlary ýerleşdirlipdir.
Ynha, ýöne bir topar türkmenistanly iş ýüzünde mümkinçilikleriň öwerlik däldiginden şikaýat edýärler. Olaryň aýtmaklaryna görä, ýurduň saglyk pudagynyň diňe daş ýüzi özgeripdir. Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy bilen gürrüňdeş bolan käbir lukmanlaryň we hassalaryň aýtmaklaryna görä, Berdimuhamedow Nyýazowyň ýapdyran käbir keselhanalaryny täzeden açdyran hem bolsa, saglyk hyzmatlarynyň hilinde özgeriş bolmandyr.
"Welaýatlarda 70-nji ýyllaryň derejesi"
Özüni Maral Nedirowa diýip tanadan türkmenistanly lukman: “Welaýat keselhanalarynda ýagdaý häli bu güne çenli 70-nji ýyllardaky ýaly” diýýär.
Türkmenistanyň saglyk pudagynda ýigrimi ýyllap iç keselleri boýunça lukmany bolup işlän Nedirowa şu ýylyň başynda ýurdy terk edipdir. Onuň soňky işlän ýeri Aşgabadyň Nyýazow keselhanasy ekeni.
Nedirowa: “Aşgabadyň keselhanalary parahorluga çümdi, oba ýerlerindäki keselhanalarda bolsa iň ýönekeý medisina enjamlary hem tapdyrmaýar” diýýär.
Türkmenistanyň günorta-gündogarynda ýerleşýän Tagtabazar etrabynyň “Inçekesel hassahanalarynda-da” ýagdaý şeýle. Ýary ýumrulan keselhana binasynyň diwarlary boýaldy, ýöne şonda-da hassahanada suw ýok, ýyladyş ulgamynyň we hajathanalarynyň hem şol öňki köneligi.
Saglyk hepdesi, Türkmenabat. 7-nji aprel, 2013.
Keselhanadaky hassalar binanyň daşyndaky hajathanalary ulanmaga mejbur bolýarlar we olar sowet döwründen galan krowatlarda ýatmaly bolýarlar. Gürrüňi edilýän keselhananyň naharhanasynda köne holodilnik (sowadyjy), oturgyçlar we üsti köne-küşül skatert bilen örtülen stollar bar.
Nedirowa ýurduň ähli etraplaryndaky hassahanalaryň ýagdaýynyň şundan üýtgeşik däldigini aýdýar: “Olarda döwrebap hajathanalar ýok, muňa derek hassalar binanyň daşyndaky hajathanalary ulanmaly bolýarlar. Ýurduň çäginde ýerleşýän köp sanly keselhanalaryň binalary täzelenmedi. Hassahanalarda porsy ys bar. Arassaçylyk ýagdaýlar pes we otaglar sowuk. Hassalar öz iýjek naharlaryny öýlerinden getirdip iýýärler.
Hassalar hemme zat üçin töleg töleýärler, ýöne şol pullaryň welin, nirä gidýänini bilýän adam ýok. Etrap hassahanalarynda merkezi ýyladyş ulgamy ýok. Şonuň üçinem hassalar gyş paslynda öz ýyladyjylaryny ýanlary bilen getirýärler”.
Nedirowanyň aýtmagyna görä, Aşgabadyň soňky tilsimatlar bilen enjamlaşdyrylan “kaşaň” keselhanalarynda işlär ýäly we şol enjamlara erk eder ýaly taýýarlykly işgär ýok.
Keselhanalardaky "elhençlik"
Gündogar Türkmenistanyň Türkmenabat şäheriniň lukmançylyk mekdebinde okan Bahar etrap syrkawhanalarynyň birinde hünär öwreniş tejribe okuwyny geçipdir. Ol keselhanalardaky ýagdaýy “elhençlik” diýip häsiýetlendirýär.
Bahar Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugyny beren interwýusynda şeýle diýýär: “Keselhana binasy örän köne we ähli medisina enjamlary hem-de mebeller örän köne. Keselhananyň otaglary dar we çäklendirilen. Ol ýerde haçan görseň, yzygiderli ýagdaýda derman ýetmezçiligi bolýar”.
Şeýle ýeter-ýetmezçiliklerine garamazdan, etrap keselhanalary köp sanly garamaýak türkmeniň lukmana görnüp biljek ýeke-täk ýeri. Pully hassalar bejergi almak üçin Aşgabada gaýdýarlar. Paýtagtyň döwrebap hassahanalarynda çykdajy edip, bejergi almak üçin hatda orta girdejili türkmenistanlylaryň hem güýji ýetmeýär.
Türkmenistanda döwlet keselhanalarynda bejergi alýan we “saglyk ätiýaçlygy” bolan hassalaryň saglyk hyzmatlary üçin töleýän tölegleriniň belli bir mukdary kagyz ýüzünde döwlet tarapyndan tölenilýär.
Ýöne Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy bilen gürrüňdeş bolýan hassalar hakykatda özleriniň hemme zat üçin, hatda keselhanalaryň krowatlarynda ýatany üçin, iýmedik naharlary üçin, dermanlar üçin we operasiýalar üçin hem töleg tölemeli bolýandyklaryny aýdýarlar.
Saglyga agyz urýan parahorluk
Häzirki wagtda nirede ýaşaýanlygy barada maglumat bermekden saklanan Nedirowa: “Türkmen keselhanalarynda parahorluk kanuna öwrüldi” diýip gürrüň berýär. Ol öz sözünde:
“Hassalar, şepagat uýalaryndan başlap tä hirurglara barýança, hemmä nagt görnüşinde pul tölemeli bolýarlar. Bu hassalaryň keselhanada hasaba duranlarynda töleýän resmi töleglerinden daşgary, goşmaça tölenýän tölegler” diýýär.
“Aşgabadyň mermere gaplanan saglyk merkezlerinde lukmanlar biderek nobatlary döredýärler. Şeýdip, olar hyzmaty tizlendirmek isleýän hassalardan para alýarlar. Mysal üçin tomografiýa barlagyndan geçmek isleýän hassalar, eger-de para bermeseler, iki-üç aý garaşmaly bolýarlar”.
Habar serişdelerindäki maglumatlardan çen tutsaň, adamlar adaty rak operasiýasyny etdirmek üçin keselhanalara resmi ýagdaýda 8500 amerikan dollary möçberinde pul tölemeli. Ýöne Nedriowanyň aýtmagyna görä, lukmanlara we şepagat uýalaryna berilmeli paralary hem hasaba alsaň, operasiýanyň tölegi iş ýüzünde has köp bolýar.
Saglyk bejergisini almak üçin öýüni, maşynyny satýan ýa-da dogan-garyndaşlaryndan pul karz almaly bolýan agyr hassalaryň hem bolýandygy aýdylýar.
Daşoguzdaky saglyk binasy
Günbatar Türkmenistanda ýerleşýän Balkan welaýatynyň ýaşaýjysy, öý hojalykçy, 55 ýaşly Arzuw hroniki böwrek näsazlygy sebäpli her alty aýda bir gezek bejergi almaly bolýar. Arzuwyň ogul-gyzy yzygiderli galýan bejergi tölegleri we mejbury paralary işläp, üzmeli bolýarlar. Arzuw “Mundan beýläk bejergi almasammykam?” diýip hem oýlanýar, sebäbi onuň maşgalasynyň bu tölegleri yzygiderli tölemäge gurby ýok.
Ozallar “bir mydar türkmenler” saglyk bejergisini almak üçin Türkiýä, Eýrana ýa-da Orsýete giderdiler. Ýöne soňky ýyllarda türkmen häkimiýetleri munuň öňüni almak üçin adamlary bir topar “dereksiz dokumentleri” taýýarlamaga mejbur edip, bu prosesi çylşyrymlaşdyrdylar.
Göwsünde howply çiş dörän 27 ýaşly Aýna has oňat şertlerde bejergi almak üçin garaşmaly bolupdyr we şol döwürde onuň ýagdaýy has hem ýaramazlaşypdyr.
Aýna: “Men operasiýa üçin Eýrana gitjek boldum, ýöne maňa rugsat bermediler. Soňra men, hamana gezelenje barýan ýaly bolup, Türkiýä gitdim. Türkmen häkimiýetleri, eger-de öz raýatlary saglyk bejergisini almak üçin daşary ýurtlara gidip başlasalar, onda bütin dünýä Türkmenistanyň saglyk pudagynyň hakyky ýüzüni görer diýip oda-köze düşýärler” diýip gürrüň berýär.


text:
Maýkl Jeksonyň maşgalasy, merhumyň jesedini ikinji gezek kesip görmegi talap edýär diýip, belli amerikan syýasy işgäri hem-de adam hukuklaryny goraýjy Jessi Jekson aýdypdyr. Onuň sözlerine görä, aýdymçynyň ýüreginiň birdenkä durmagynyň sebäbini anyklamak zerur.
Maýkl Jeksony bejerýän lukman Konrad Mýurreý, aýdymçyny direltmäge alada edipdir. Azatlyk radiosynyň habarçysynyň maglumatyna görä, polisiýa lukmandan sorag edipdir, bu işi ýene-de gaýtalamakçy. Maýkl Jeksonyň ölüminiň sebäpleri boýunça doly netijä gelmek üçin birnäçe hepde gerek bolar.


text:
Owganystanda NATO-nyň ýolbaşçylygynda söweşýän güýçler fewral aýynda ýurduň günorta-gündogarynda graždan ilatdan 5 adamy, şol sanda üç aýaly öldürendiklerini tassyk etdiler.
Ýaranlygyň beýanatynda «halkara güýçleri bu adamlaryň ölümi üçin jogapkär» diýilýär.
NATO öz goşunlarynyň 12-nji fewralda Paktia welaýatynyň Gardez etrabynda bir öýe baryp girendiklerini, sebäbi ol ýerde pitneçileriň bardygyna ynanandyklaryny aýdýar.
Olar öýe girip, ol ýerdäki iki erkegi öldüripdirler, sebäbi olaryň ýaragy bar eken. Soň ol adamlaryň pitneçi däldigi belli bolýar.
NATO ozal öz esgerleri baranda ol ýerdäki aýallaryň eýýäm öldürilendigini aýdypdy, emma soň munuň nädogrudygyny boýun aldy.
Düýn Owganystanda NATO-nyň bir esgeri, asuda ilatdan 4 adam öldürildi.


text:
Orsýetiň premýer-ministri Dmitriý Medwedew Günbataryň Moskwa garşy girizen sanksiýalarynyň netijesinde ýurduň ykdysadyýetiniň 25 milliard ýewro çemesi zyýan çekendigini aýdyp, bu görkezijiniň şu ýylyň dowamynda “mundan birnäçe esse köp” bolup biljekdigini belledi.
Medwedew “Girizilen çäklendirmelerden gelen ýitgiler uly, muny gizlemeris. Birnäçe ekspertleriň çaklamalaryna görä, Orsýete, umuman, 25 milliard ýewro möçberde zyýan ýetirildi. Bu umumy içerki önümçiligiň çen bilen 1,5%-ni emele getirýär. 2015-nji ýylda bu [ýitgiler] birnäçe esse ýokarlanyp biler” diýip, öz çykyşynda nygtady.
Orsýetiň ykdysadyýeti boýunça parlamente beren ýyllyk hasabatynda Medwedew Orsýetiň umumy içerki önümçiliginiň ösüşiniň 2015-nji ýylyň birinji çärýeginde 2%-e çenli pese gaçandygy aýtdy.
2014-nji ýylda nebitiň bahasynyň görnetin pese gaçmagy we Moskwanyň Ukrainanyň içki işlerine goşulmagy sebäpli Günbataryň girizen sanksiýalary Orsýetiň ykdysadyýetine we rus rubluna ýiti zarba urdy.
Medwedewiň Orsýetiň ykdysady kynçylyklarynyň güýçlenmegi baradaky bu çykyşy prezident Putiniň 16-njy aprelde eden çykyşynda ykdysadyýetiň “has ýaramazlaşandygy” bilen bagly kommentarisinden has açyk we güýçli boldy.
Medwedew Orsýetiň Ýewropa Bileleşigi, ABŞ we beýleki ýurtlar tarapyndan Moskwanyň garşysyna onuň Ukrainanyň içki işlerine goşulmagy sebäpli girizen sanksiýalaryndan çeken zyýanynyň “örän uly” bolandygyny we mundan beýläk has erbetleşip biljekdigini aýtdy.
Medwedew “Orsýetiň Sowet Soýuzy dargandan soňky taryhynda, belki-de, 20-nji asyryň taryhynda sowet hem postsowet döwürlerinde biziň ýurdumyz ilkinji gezek birbada iki sany ullakan daşarky sarsgyna: nebitiň bahasynyň çürt-kesik peselmegine we öň görülmedik derejede sanksiýalar arkaly basyşlara uçrady. Bir wagtda şeýle kynçylyklaryň toplumy bilen biz hiç haçan ýüzbe-ýüz bolmandyk” diýmek bilen Orsýetiň örän düýpli ykdysady kynçylyklara uçrandygyny boýun aldy.
Medwedew, eger ýagdaý ýaramazlaşsa, onda Orsýet başga ykdysady reallyklara öwrenişmeli bolar diýip belledi.
1-nji aprelde Dünýä Banky Orsýetiň ykdysadyýetiniň şu ýyl uly çökgünligi başdan geçirmeginiň ähtimaldygyny çaklady we pese gaçyslygyň 3,8 %-e barabar boljakdygyny öňe sürdi. Dünýä banky muny nebitiň bahasynyň pese gaçmagy we girizilen sanksiýalaryň Orsýetiň ykdysadyýetine duýarlykly täsir ýetirip başlamagy bilen baglanyşdyrdy.


text:
Türkmenistanyň Daşary işler ministri Raşid Meredowyň Amerikanyň Birleşen Ştatlaryna sapary iki ýurt arasyndaky gatnaşyklar giňişliginde iki meýdana degip geçer. Geosyýasy strategiki meýdanda Türkmenistan bilen Birleşen Ştatlaryň ýakynlaşmasy, Merkezi Aziýa regiony üçin täze bir itergi bolup biler. Şeýle roly Orsyýet oýnap biler diýen pikirler dargap barýar. Günbatardan täze hyzmatdaşlar gözlemesi türkmen ýolbaşçylaryny Waşingtona alyp geldi.
Bu ýagdaýdaky täzelik nämeden ybarat? Birleşen Ştatlar türkmen delegasiýasyny kömek sorap gelen hökmünde kabul etmeýär. Bu ýagdaý ilkinji gezek peýda boldy. Türkmenistan ugrunda işlemegiň zerurdygyna Waşington doly düşünýär. Munda üç möhüm faktoryň gürrüňini edýärler: Türkmenistanyň Eýrana goňşy oturan ýurtdugy, Birleşen Ştatlaryň dünýäde energetik problemalara täsir etmäge aktiw gatnaşmak karary hem-de Orsyýet bilen syýasy ýaryş. Şu sanalan faktorlar Birleşen Ştatlar üçin aňrybaş möhüm faktorlar. Olar Türkmenistan üçin hem uly ähmiýete eýe. Bu bolsa taraplaryň biri-birine gerekdigini görkezýär. Iki ýurt arasyndaky gatnaşyklaryň ikinji giňişligi kontaktlaryň ösmegine we çuňlaşmagyna aýakbagy bolup biler. Ol giňişlik gumanitar meseleleri öz içine alýar.
Diktatorlyk bilen Nyýazowyň ýurdy dolandyran soňky onýyllyklarynda, Türkmenistanyň halkara abraýy juda pese gaçdy. Hut şol ýyllarda Türkmenistanyň ägirt uly türmä, Nyýazowyň töweregindäki az sanly adamlardan başga ähli halkyň dilsiz-agyzsyz gullara öwrülendigi barasyndaky pikir halkara jemgyýetçiligine ymykly ornaşdy. Režime islendik gulak gabartmazlyk ýa-da oňa boýun egmezlik köpçüligiň öňünde paş etmeler, ar almalar, pidalaryň bolsa türmelere dykylmagy bilen tamamlanýardy. Türme şertleri yzygiderli urup-ýençmeler, dürli kemsitmeler, jezalar bilen tapawutlanýardy.Ýurduň halkara derejesindäki şunuň ýaly ýagdaýy onuň bilen haýsydyr bir gatnaşyklary ýola goýmagy kynlaşdyrýardy ýa-da demokratik döwletler üçin şol gatnaşyklary saklamagy başa barmajak işe öwürýärdi.
Ine, Raşid Meredowyň Amerika missiýasy şol ýagdaýlar bilen bagly o diýen problemasyz görünmeýär. Eger türkmen jemgyetini açyklaşdyrma, liberallaşdyrma mümkin bolan ähli ugurlarda has aktiw hem göze görnüp duran derejede alnyp barylýan bolsady, Amerika Aşgabat bilen gatnaşyklary çuňlaşdyrmak has ýeňil bolardy. Diňe bir ABŞ däl, tutuş demokratiki dünýä türkmen ýolbaşçylaryndan şol ädimlere garaşýar. Mysal üçin ýurda gelmekde, ýurtdan çykmakda serhet düzgünlerini ýeňilleşdirmek, ol diňe bir daşary ýurtlara degişli bolman, şol ýeňillikler Türkmenistanyň öz graždanlaryna-da berilmeli.
Ýurduň ýapyklygy adam hukuklary boýunça ençeme halkara konwensiýalaryň bozulýandygyny tutuş dünýä görkezip dur. Belki, amerikan wekilleri Raşid Meredowyň öňünde bu meseleleri keserdip goýmaz ýa-da olaryň çözülmegini talap etmez. Ýöne bir fakt faktlygyna galýar. Hut gumanitar ýagdaýyň gowy bolmadyk ýurdy bilen ýakynlaşmakda bu fakt amerikanlaryň elini daňyp, ýakynlaşmagy süýrenjeň ýagdaýa getirip biler. Paradoks reallykdan hem ýokarda dur. Ähli ugurlar boýunça Waşington Türkmenistan bilen hyzmatdaşlyga aşa gyzyklanýar. Ýöne şol ýolda Nyýazow döwrüniň ganly diktaturasy bilen bagly ajy hykakat, agyr ýagdaýlar, başdan geçirilýän hupbatlar ýatyr. Taraplaryň ikisi-de birek-birege tarap aýgytly ädim ätmeli. Şol ädimi Amerika eýýäm ätdi, indi nobat Türkmenistandan…
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça Britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Günbatar döwletleriniň birnäçesiniň wekilleri duşenbe güni Ženewada Eýranda adam hukuklarynyň bozulmalary bilen bagly alada bildirip, bu ýagdaýyň geçen ýyl geçirilen prezident saýlawlaryndan soň has-da ýitileşendigini bellediler.
Düýn BMG-niň adam hukuklary boýunça Geňeşiniň maslahatynda-da Eýranyň adresine tankytlar ýagdyryldy, bu Geňeş 2006-njy ýylda döredilip, ol ilkinji gezek Eýranda adam hukuklary bilen ýagdaýa seretdi.
ABŞ–nyň Döwlet sekretarynyň kömekçisi Maýkl Pozner şeýle diýdi: “Geçen ýylyň iýun aýyndan bäri millionlarça eýranly prezident saýlawlary kampaniýasy bilen bagly öz aladalaryny bildirmäge hem öz hukuklarynyň berjaý edilmegini gazanmaga çalyşýarlar. Eýran hökümeti demonstrasiýalary basyp ýatyryp, seýrek bolmadyk halatlarda güýç ulanmaga-da ýüz urdy. ABŞ ýakynda bolan zorluk aktlaryny we bigünä eýran graždanlaryna adalatsyz daralmagyny üzül-kesil ýazgarýar”.


text:
Pakistanda dine şek ýetirmekde aýyplanýan bir hristiýan gyzy ýene-de azyndan anna gününe çenli tussaglykda saklanar.
Duşenbe güni Yslamabadyň sudy diňlenşigiň 7-nji sentýabra çenli süýşürilýändigini yglan etdi. Muňa aklawçylaryň özara düşünişmezligi sebäp boldy.
14 ýaşly Rimşa Masih mundan 2.5 hepde ozal Yslamabatda tussag edilipdi. Ol Gurhanyň sahypalaryny otlamakda aýyplanýar.
Pakistanyň kanunçylygyna görä, munuň üçin ölüm jezasy hem berlip bilinýär.
Bu aralykda, gyza aýyplama bildirýan ymamyň özüne hem aýyplama bildirildi. Onuň gyzyň işi boýunça galp delilleri getirendigi aýdylýar.
Berilýän maglumata görä, Khalid Çişti sebitdäki hristiýanlary çykarjak bolupdyr. Ol özüne bildirilýän aýyplamalary iňkär edýär.


text:
Soňky TREND
-
Dünýäde deňi-taýy ýok ýüzükler
Kanadanyň "Secret Wood" kompaniýasynda hakyky jadygöýler işleýän bolmaga çemeli. Olaryň bü...
-
Dessine geýip görmek islejek eşikleriňiz
Dünýäde şeýle bir köp sanda kreatiw işler barka olary size üznüksiz ýetirip durmak bizi ho...
-
Erkekleriň gaharyny getirýän Zenan eşiklerindäki bolgusyzlyklar
Zenanlaryň käbir egin-eşik görnüşlerini erkekler halamaýarlar we düşünmeýärler. Emma käwag...
-
12 sany bomba effektli saç kesimleri
Gyz maşgalany üstünlikli saýlanan saç modeli örän kaşaň görkezýär. Ýüzümiziň owadanlygyny...
-
Taryhda ilkinji gezek CoverGirl kosmetikasynyň ýüzi 17 ýaşly Oglan boldy
Dünýäniň gözellik industriýasynda örän geň täzelikler bolup geçýär. Ilkinji gezek CoverGir...
-
Goýungöz reňkli gözler üçin make up
Goýungöz (goýy goňur) gözlüler üçin görenleri maýyl etjek 8 make up görnüşi.
-
2016-2017 gyş manikýurynda 2 täze trend
Gara we bir tonly reňkler bu sezonyň manikýur trendleriniň arasynda.
-
Uzyn köýnekleri geýmegiň 9 kombini
Biziň Türkmen gelin-gyzlarymyzyň däpleriniň biri bolan uzyn köýnek modasy daşary ýurtlard...
-
Dizaýnerleriň interýer üçin ulanmagy maslahat berýän 8 reňki
Daşarda ýapraklar reňkini üýtgetdigiçe, bizem öýdäki koloridi üýtgetmäge ymtylýarys. Güýz...
-
Ähli zady dadyp gördüm diýeniňde, "Hyýarpyz" hakynda oýlanyp bir gör
Tebigat enaýyja miweleri we gök-önümleri käte döredip durmaýar, emma gürrüň "hyýarpyz" hak...
-
Örän döredijilikli kaka çagalaryny meşgullamagyň iň bet ýoluny tapdy
Aaron Zenz-suratkeş-ullýustrator, şeýle-de 6 çaganyň kakasy. Ol öz çagalary üçin eýýäm bi...
-
Ajaýyp ofis manikýurlarynyň 10 görnüşi
Ofis görnüşi özünde ykjamlyk we gözelligi jemleýär. Şonuň üçin işe geýilýän resmi eşiklere...
-
Bu güýzde garderobyňa goşmaly 7 reňkiň
Moda akymy şeýle çalt üýtgeýär. Onuň köp sanly trendleriniň arasynda bulaşmak örän aňsat....
-
Öýmüzi millionlap pul sowman ýaraşykly etmegiň ýollary
Daşaryda howa sowadygyça, öýmüzi şonça hem gapydan geleniňde gözümizi begendirip, göwnümiz...
-
Gysga saçyň zynatlylygyny subut edýän gyzlar
Birdenkä pikirlenip, saçlaryny gysga kesdirip, keşbini üýtgeden gözel gyzlar.
- Has köp ýükle


text:
Indiwidualizm
Indiwidualizm (fr. individualisme, lat. individuum — bölünmeýän) — buržuaz ideologiýasyna we moralyna mahsus bolan ahlak ýörelgesi. Indiwidualizmiň teoritiki esasy jemgyýetde şahsyýetiň absolýut hukugyny, absolýut özbaşdaklygyny ykrar etmekden ybaratdyr. Agalyk ediji synplaryň ideologiýalary indiwidualizmi adamyň tebigatyna guýlan, üýtgemeýän hadysa hasaplanylýar. Hakykatda bolsa indiwidualizm ýörelgesiniň sosial esasy hususy eýeçilige daýanýar we ol şahsyýet bilen adamlaryň, kollektiwe, jemgyýete garşy goýulmagyny, jemgyýetçilik bähbidiniň hususy bähbide boýun egdirilmegini aňladýan sosial hadysadyr. Buržuaz teoritikleriň indiwidualizm teoriýa taýdan has doly esaslandyryjylardyr. Indiwidualizm konsepsiýasy buržuaz gatnaşhyklarynyň ýaňy döräýen döwründe feodalizm we katoliki buthananyň hasrat zynjyryndan şahsyýtiň halas bolmagy ugrundaky göreşe belli bir derejede peýdaly rol oýnan hem bolsa, burjuaziýasynyn agalyk ediji synpa öwrülmegi bilen, ol kapytalistik ekspulatisiýa makullaýan idiýalogiýa bolup hyzmat edýär, 19 asyr nemes idealist filasoflary Shtirnerin we Nisshanin ishlerinde I. egoism jynsparazlygyn, shohratparazlygyn in ýokary derejesine ýetilýär. Hemde fashizmin ideýa ýaragyna öwrülýär. Antagonistik synplaryn ýok edilen we shahsy hem-de jemgyýetçilik bähbitleriň utgaşhan ýeri bolan sosialistik jemgyýetde I. kollektiwizm prinşipi bilen çalshyrylýar. Sosiýalistik jemgyýet I-in galyňdylaryny zahmetkeshlerin bähbidini göräýär. Ony kollektiwwizm ruhuňda terbiýeleýärler we onuň hemmetaraplaýýn ösmegi kapilleshmegi üçin ähli shertleri döredýär. Sowet adamlary bir adam üçin, bir adam hemmeler diýen shygar astynda ýashaýarlar we ishleýärler.


text:
Ysraýylyň polisiýasy gadymy Ierusalim şäheriniň dawaly mukaddes böleginiň golaýyndan ofiserlere tarap daşlary we feýerwerkleri zyňan onlarça palestinalyny dargatdy.
Ysraýylyň polisiýasynyň metbugat sözçüsi Mikki Rosenfeldiň (Micky Rosenfeld) sözlerine görä, bu çaknyşyklarda birnäçe polisiýa ofiserine zeper ýetipdir.
Polisiýa palestinalylary dargatmak üçin sesli granatlary ulandy.
Palestinalylar ysraýylly aktiwist Ýehuda Glikiň tarapdarlarynyň gürrüňi gidýän territoriýa amala aşyrmagy planlaşdyrýan saparyna gahar-gazap bildiripdiler. Glik geçen hepde atylyp, ýaralanypdy.
Soňky aýlaryň dowamynda Ierusalimiň gündogarynda palestinaly protestçileriň we Ysraýylyň polisiýasynyň arasynda her gün diýen ýaly çaknyşyklar bolýar.


text:
Gyrgyzystanyň häkimiýetleri türmeden gaçan iki tussagyň polisiýa tarapyndan tutulan wagtynda ýüregi tutup ölendiklerini 21-nji oktýabrda aýtdylar.
Taalaibek Jumanow we Bakyt Kenjegulow 12-nji oktýabrda Gyrgyzystanda dört sakçyny öldürip, türmeden gaçan tussaglaryň arasynda bolupdy.
Türmelere gözegçilik edýän döwlet gullugynyň bu beýannamasy ýerli media serişdelerinde tussaglaryň ýenjilip öldürilendigi barada çaklamalaryň peýda bolmagyna sebäp boldy.
Resmiler gaçgaklaryň dördüsiniň dini ekstremizm we terrorizm boýunça iş kesilen tussaglardygyny, olardan ikisiniň ömürlik tussaglyga höküm edilenlerdigini aýdýarlar.


text:
Eýranyň mediasynyň maglumatlaryna görä, ýakynda tussag edilen Germaniýanyň iki raýaty içalyçylykda aýyplanýar.
Berilýän maglumatlara görä, olar ýakynda ölüm jezasyna höküm edilen zenanyň ogly bilen interwýu geçirmekçi bolupdyrlar. Olar Sakineh Mohammadi Aştianiniň ogly bilen 10-njy oktýabrda interwýu geçirýän wagtlary tussag edilipdiler.
Sakineh Mohammadi Aştiani zyna etmekde aýyplanyp, daşlamak arkaly ölüm jezasyna höküm edilipdi.
Eýranyň resmileriniň bellemegine görä, bu iki german raýaty Eýrana turist hökmünde barypdyrlar we olaryň žurnalistiki işlerini alyp barmaga hukuklary ýok.
Eýranyň metbugatynyň ýazmagyna görä, tussag edilenleriň biri Germaniýada bosgunlykda ýaşaýan eýranly dissident Mina Ahadiniň aldawyna düşendigini we yzyna dolanyp barsa, ony suda berjekdigini aýdypdyr.


text: Türkmenistanyň Köýtendag sebiti owadan tebigaty bilen birlikde, daşlaryň ýüzünde galan dinazawrolaryň aýak yzlary bilen hem meşhurdyr. Dinazaworlaryň bu aýak yzalary Köýtendagyň Hojapil obasynda we Magdanly şäheriniň golaýyndaky Gowurdagyň dag gerişlerinde tapyldy. Köýtendagyň Hojapil obasynda ilkinji derňewleriň geçen asyryň 60-njy ýyllarynda geçirilendigi barada Russiýanyň “Izwestiýa” websahypasynda habar berlip, bu ýerde dinozaworlaryň aýak yzlarynyň tapylandygy baradaky maglumat bolsa, ilkinji gezek 1983-nji ýylda "Мoskowskih Nowostýah" atly gazetde peýda bolupdy. 2008-nji ýylda Magdanly şäherinden birnäçe kilometr uzaklykda ýerleşýän Gowurdagyň dag gerişlerinde hem, dinozaworlaryň 100-den gowrak aýak yzynyň tapylandygy barada Türkmenistanyň Geologiýa muzeýiniň müdiri Anatoliý Buşmakina salgylanyp, rus metbugaty habar berýär. Ondan başga-da bu sebitde türkmen alymy Gurban Amanniýazow hem azyndan üç ylmy ekspedisiýany gurnady. Şeýle-de, bu ekspedisiýanyň agzasy professor Plutalow dinazaworlaryň ugurlarynyň kartasyny taýýarlady. Emma häzirki günlerde bu sebitiň ünsden düşürilendigi, ol ýerde syýahatçylaryň gezelenç etmegi üçin amatly şertleriň döredilmändigi aýdylýar.


text:
Owganystanyň gündogaryndaky Logar welaýatynda halkara koalisiýanyň penşenbe güni agşam amala aşyran howa hüjümlerinde parahat ilatyň arasyndan alty adam ölüpdir.
Logaý welaýatynyň polisiýa başlygy Gulam Sahi Rogh Lewaniniň aýtmagyna görä, operasiýanyň nyşanasy “Talybanyň” bir komandiri bolupdyr.
Lewaniniň maglumatyna laýyklykda, operasiýa netijesinde dört sany söweşiji, şeýle-de şol maşgalanyň alty sany agzasy öldürilipdir.
NATO-nyň ýolbaşçylygyndaky Halkara güýçleriň metbugat wekili ençeme söweşijiniň öldürilendigini tassyklap biljekdigini, ýöne olaryň arasynda parahat ýaşaýjylaryň bolandygyny aýdyp bilmejekdigini belledi.


text:
Anna güni Aşgabatda geçirilen hökümet maslahatynda ýakyn geljek üç ýylyň dowamynda döwlete degişli kärhanalary we desgalary hususylaşdyrmak meselesi barada hem giňişleýin gürrüň edildi.
Hususan-da, bu maslahatda eden çykyşynda wise-premýer A.Goçyýew “Türkmenistanda döwlet eýeçiligindäki kärhanalary we desgalary hususylaşdyrmagyň 2013-2016-njy ýyllar üçin Döwlet maksatnamasynyň” taslamasynyň üstünde alnyp barylýan işler barada hasabat berdi.
Türkmenistanyň prezidentiniň tabşyrygy boýunça taýýarlanylýan bu programma Türkmenistanyň döwlet eýeçiligindäki kärhanalary we desgalary hususy eýeçilige geçirmegiň usullaryny, düzgünlerini we möhletlerini öz içine alar.
Üç tapgyrda amala aşyrylar
Wise-premýer A.Goçyýewiň aýtmagyna görä, döwlet eýeçiligindäki obýektleri hususylaşdyrmak işlerini üç tapgyrda amala aşyrmaklyk göz öňünde tutulýar. Onuň birinji tapgyry 2013-nji ýylda, ikinji tapgyry 2014-2015-nji ýyllarda, üçünji tapgyry bolsa 2016-njy ýylda amala aşyrylar.
Şu döwrüň dowamynda döwletiň senagat pudagyndaky dürli kärhanalary, gurluşyk, transport, aragatnaşyk we beýleki pudaklara degişli obýektleri hususy eýeçilige geçirmeklik, şeýle hem aksionerler jemgyýetleriniň ösen infrastrukturasyny döretmeklik göz öňünde tutulýar.
Şonuň bilen birlikde, bu baradaky döwlet programmasynda umumymilli strategik ähmiýeti bolan we hususy eýeçilige geçirilmejek obýektleriň ýörite sanawynyň-da düzüljekdigi aýdylýar.
Hökümet maslahatynda döwlet eýeçiligindäki kärhanalary we desgalary hususylaşdyrmak baradaky Döwlet maksatnamasyna laýyklykda Türkmenistanyň hususyýetçilik baradaky kanunçylygynyň täze redaksiýasyny işläp düzmeklik-de planlaşdyrylýar.
Prezident oňlaýar, emma...
Anna günki maslahatda prezident G.Berdimuhamedow bu baradaky Döwlet maksatnamasynyň taslamasynyň prinsiplerini, umuman, oňlaýandygyny aýtdy.
Ol döwlet eýeçiligindäki kärhanalary we obýektleri hususylaşdyrmak boýunça göz öňünde tutulýan bu çäreleri “yzygiderli ýagdaýda bazar gatnaşyklaryna geçmek prosesiniň çäklerinde milli ykdysadyýeti döwrebaplaşdyrmak hem-de ony ösdürmek ugrunda ädilýän nobatdaky bir möhüm ädim” diýip häsiýetlendirdi.
Emma ykdysadyýet ugrundan käbir bilermenler Türkmenistanda häkimiýetiň awtoritar ýagdaýda dolandyrylýan şertlerinde “emläkleri hususylaşdyrmak” we “bazar gatnaşyklaryna geçmek” diýilýän çäreleriň diňe häkimiýetiň başyndaky sanlyja adamlaryň bähbidine hyzmat etmeginiň mümkindigini aýdyp, bu ýagdaýa alada bildirýärler.


text:
Eýranyň IRNA resmi habar agentligi Eýranyň parlamentiniň hökümetiň dünýäniň iň täsirli ýurtlary bilen ýadro ylalaşygyny durmuşa geçirmek üçin goldaw berendigini aýtdy.
Muňa garamazdan, ylalaşyk boýunça karary kabul etmek bilen Eýranyň kanun çykaryjylary halkara barlagçylarynyň Eýranyň ýadro desgalaryna diňe çäkli derejede goýberilmelidigini bellediler.
Eýranyň dünýäniň iň täsirli ýurtlary bilen iýul aýynda baglaşan ylalaşygyna laýyklykda Eýrana garşy halkara sanksiýalary ýatyrylmaly, Tähran bolsa öz ýadro programmasyny çäklendirmeli.
Eýranyň parlamentiniň ylalaşygy durmuşa geçirmek boýunça makullan karary baş ruhany ýolbaşçylarynyň tassyklamagy üçin tabşyrylar.


text:
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow anna güni geçiren giňişleýin hökümet maslahatynda ýurtda 41 milliard dollarlyk gurluşyk işleriniň alnyp barylýandygyny hem-de şol maýa goýumlarynyň 13 milliardyny ýerli hususy gurluşyk kompaniýalarynyň özleşdirýändigini aýtdy.
Türkmenistanyň prezidentiniň bu sözlerini paýtagtda alnyp barylýan gurluşyk obýektleriniň gerimidir ýagdaýy hem belli bir derejede tassyklaýar.
Aşgabatda gurulýan desgalaryň gurluşyk meýdanlarynyň ýagdaýyndan çen tutup, bu obýekti haýsy kompaniýanyň gurýandygyny kesgitlemek kyn däl. Eger-de şol gurluşyk meýdanlarynda gurluşyk kranlary dyngysyz işläp, şol obýektde işlemäge isleg bildirýän adamlar köp bolsa, onda bu gurluşygy gürrüňsiz haýsydyr bir daşary ýurt kompaniýasynyň alyp barýandygyny aýtsa bolar.
Başlanyp-taşlanan obýektler
Ýerli hususy gurluşyk kompaniýalarynyň işleýän gurluşyk meýdanlarynyň ýagdaýy köplenç halatda sowet döwrüniň gurluşyk meýdanlaryny ýada salýar. Kähalatda şol gurluşyklar, edil sowet döwründäki ýaly, başlanyp-taşlanan obýektlere meňzeýär.
Mysal üçin, paýtagtyň häzirki lomaý söwda bazarynyň giňeldilip gurulýan binasynyň gurluşygy diňe soňky wagtlar “janlandy”. Bu ýagdaý diňe bir lomaý söwda bazary ýaly ulurak gurluşyklara mahsus bolman, eýse kiçeňräk gurluşyklara hem degişli.
Paýtagtyň Parahat mikroraýonyndaky “Aşgabat” sport kompleksiniň futbol meýdançasynyň durkuny üýtgetmek maksady bilen alnyp barylýan gurluşygy hem ýerli hususy kompaniýa ýerine ýetirýär. Bu gurluşyk hem başlanyp taşlanana meňzeýär.
Ýerli hususy gurluşyk kompaniýalarynyň gurluşyklarynyň bu aýratynlyklarynyň sebäbini şol kompaniýalarda işleýänler gurluşygy dowam etdirmäge pul ýoklugy bilen düşündirýärler.
Daşary ýurt kompaniýalary
“Hökümet wagtynda pul geçirmänsoň, türkmen kompaniýalarynyň gurluşyk işleri bökdençlige uçraýar. Hökümet esasy ünsi daşary ýurt kompaniýalarynyň gurluşyklaryna berýär” diýip, hususy gurluşyk kompaniýasynyň işgäri Ýalkap bu hakda gürrüň berýär.
Onuň aýtmagyna görä, daşary ýurt kompaniýalaryna berilýän gurluşyk proýektleri bilen deňeşdireniňde, türkmen gurluşykçylaryna ynanylýan gurluşyklaryň gerimi-de, girdejisi-de has pes.
Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşiginiň Aşgabatda gurlan edarasy ýa-da häzir paýtagtda gurluşygy alnyp barylýan giper-market ýaly birki sany iri gurluşyk obýektleri bolaýmasa, türkmen gurluşykçylarynyň amala aşyrýan gurluşyklary, esasan, dört-bäş gatly ýaşaýyş jaýlaryndan, söwda nokatlaryndan ýa-da paýtagtyň köne ýaşaýyş jaýlarynyň daş keşbini abatlamak ýaly işlerden ybarat.
“Onlarça million dollarlyk gurluşyklary diňe daşary ýurt kompaniýalary amala aşyrýarlar. Esasanam, bu obýektleri “Buig” ýa-da “Polimeks” kompaniýalary gurýar. Soňky 5-6 ýyl bäri “Polimeks” kompaniýasyna berilýän gurluşyklar has-da köpeldi” diýip, Ýalkap Azatlyk Radiosyna gürrüň berýär.
Goýberilýän maliýa serişdeleri
Umuman aýdanyňda, türkmen hökümetiniň ýerli hususy gurluşyk kompaniýalaryna bolan ynamyny we garaýşyny hökümetiň bu gurluşyga goýberýän maliýe serişdelerinden we ol serişdeleriň özleşdirilişinden hem kesgitlemek bolýar.
Bu ugurda ýene bir zady bellemek artykmaçlyk etmez. Aýdylyşyna görä, gurluşyk proýektlerini amala aşyrmak hukugyna eýe bolmak aňsat iş däl, bu ugurda korrupsiýa gülläp ösýär. Käbir hususy gurluşyk kompaniýalarynyň işgärleri “otkat” diýip atlandyrylýan korrupsion sistemanyň ýurduň ykdysadyýetiniň gurluşyk sektorynda giňden ornaşandygyny aýdýarlar.
“Gurluşyk proýektine goýberilýän puluň belli bir möçberini [bu işi saňa berýänlere] eçilmeseň, şol proýekti alyp bolanok. Şeýle-de, diňe bir “otkat” ýa-da para däl, eýsem tanyşlygam gerek. Diňe şeýdip, amatly gurluşyk obýektini alyp bolýar” diýip, ýerli hususy gurluşyk kompaniýasynyň öz adynyň efirde tutulmagyny islemedik bir işgäri gürrüň berýär.


text:
Gürjüstanyň prezidenti Giorgi Margwelaşwili kanun çykaryjylara ýurduň syýasy krizisiň içindedigini duýduryp, palamente “Ýewropa ýolunda birleşmäge” çagyryş etdi.
14-nji noýabrda gürjü parlamentinde eden çykyşynda Margwelaşwili ýurduň Ýewropa Bileleşigi we NATO bilen intergrasiýasyna jogapkär üç kabinet ministriň wezipeden gitmegi, Gürjüstanyň geljegi barada ýurduň içinde we daşynda çynlakaý soraglaryň döremegine sebäp boldy diýdi.
Şeýle-de, ol premýer-ministr Irakli Garibaşwiliniň hökümetini gyýtaklaýyn eden tankydynda: “Soňky ýyllarda edaralara hormat goýmazlygyň hem-de barlaglaryň we deňagramlylygyň prinsiplerini ýok hasap etmekligiň döwlet sistemasy üçin kynçylyklary döretjekdigini ençeme gezek belläpdim. Häzirki wagt aýdanym boldy” diýdi.
Garibaşwili 4-nji noýabrda Gürjüstanyň daşary işler ministri Irakli Alasaniýany wezipesinden çetleşdiripdi.


text:
Orsýetiň öňde barýan sosial ulgamy Birleşen Ştatlaryň aňtaw gullugynyň gaçgaklykady öňki işgäri Edward Snowdene iş hödürledi.
“Wkontakteniň” metbugat wekili Georgiý Lobuşkin, ýekşenbe güni online sosial ulgamyň agzalaryna Edward Snowdeniň kompaniýanyň saýtynyň habarlaşmak howpsuzlygy bölüminde işlemäge çagyrylandygyny mälim etdi.
Mundan ozal hem “Wkontakte” sosial ulgamynyň döredijisi Pawel Durowyň Snowdeni Sankt-Peterburgdaky programmistler toparyna goşulmaga çagyrandygy habar berilipdi.
Waşington Snowdeni ABŞ-nyň global gözegçilik programmalary baradaky gizlin maglumatlary syzdyrandygy üçin, içalyçylyk aýyplamalary bilen gözleýär.
1-nji awgustda Snowdene Russiýa tarapyndan wagtlaýyn gaçybatalga berilipdi.
Snowden 23-nji iýunda Gong-Kokdan Orsýete geleni bäri, Moskwanyň Şeremetowa aeroportynda ýaşaýardy.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Ukraina resmi sapary başlandy. Habar agentlikleri iki ýurduň arasynda gaz söwdasyny gönümel ýola goýmagyň mümkinçiliklerine serediljekdigini ýazýarlar.
Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugyndan Nazar Hudaýberdi Azatlyk Radiosynyň Kiýewdäki býurosynyň žurnalisti, türkmen-ukraina duşuşyklaryna gatnaşan Ýewgeniý Solonina bilen saparyň gidişi, gepleşiklerde gozgalan meseleler barada gürrüňdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Ýewgeniý, Türkmenistanyň prezidentiniň Kiýewe sapary nähili başlandy, saparyň ilkinji güni nähili wakalar bolup geçdi?
Ýewgeniý Solonina:
Sapar Bankow köçesinde, prezident administrasiýasynyň öňünde resmi dabara bilen başlandy. Şondan soň Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç bilen Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ikiçäk duşuşygy boldy. Gepleşikler tamamlanandan soň, iki döwletiň baştutanlary metbugat wekilleriniň ýanyna gelip, žurnalistleriň gözüniň öňünde bilelikdäki beýannama we dürli pudaklarda hyzmatdaşlyk baradaky ylalaşyklara gol çekdiler.
Gol çekilen ylalaşyklaryň arasynda 2012-2016-njy ýyllarda söwda-ykdysady hyzmatdaşlyk barada şertnama bar. (Surat: 13-nji mart, Kiýew.)
Azatlyk Radiosy: Nähili ylalaşyklara gol çekildi? Habar serişdeleri Türkmenistandan Ukraina gönümel gaz akdyrmagyň mümkinçiliklerine serediljekdigini ýazdylar.
Ýewgeniý Solonina:
Gol çekilen ylalaşyklaryň arasynda 2012-2016-njy ýyllarda söwda-ykdysady hyzmatdaşlyk barada şertnama bar. Şol ylalaşygyň bir maddasynyň Türkmenistan bilen nebit-gaz pudagynda, nebiti gaýtadan işlemekde we gaz-transport pudagynda hyzmatdaşlyk baradadygyny prezident Ýanukowiç aýtdy. Şol hyzmatdaşlygyň jikme-jigi barasynda iki döwletiň baştutanlaram, Ukrainanyň ýangyç-energetika ministri Boýko-da dil ýarmady. Şu ugurdan uly öňegidişligiň gazanylandygyny Boýko žurnalistlere aýtdy.
Azatlyk Radiosy: Bilşimiz ýaly, Ukrainanyň Türkmenistan bilen özara serhedi ýok. Türkmenistandan Ukraina gazy gönümel akdyrmak bilen bagly ýagdaýa Ukrainada nähili baha berýärler?
Ýewgeniý Solonina:
Ukrain ekspertleri bu işiň başa barmak ähtimallygyna pes baha berýärler. Munuňam sebäbi türkmen gazy Orsýetiň territoriýasyndan akyp gelmeli. Eger gaz beýleki ýurtlaryň hem Gara deňziň üsti bilen gelse, onda bu bähbitli iş bolar diýýän ekspertler bar. Bu barasynda Kawkaz ýurtlary bilen gepleşikleriň gidýändigi bize mälim. Şeýle ýagdaýda 2015-nji ýylda Gara deňizde Ukrainanyň suwuklandyrylan gazy kabul edýän terminaly taýýar bolar.
Azatlyk Radiosy: Türkmen prezidentiniň saparynyň galan böleginde ýene nähili çäreler göz öňünde tutulýar?
Ýewgeniý Solonina:
Iki ýurduň prezidentleri şäheriň merkezinde, Ministrler Kabinetiniň klubynda ukrain biznesmenleri bilen duşuşarlar. Şol ýerde ukrain-türkmen hyzmatdaşlygynyň jikme-jikleri barasynda gürrüň edilse gerek. Bu işe gatnaşýan anyk kärhanalar hem şol ýerde bolarlar.


text:
Gyrgyzystanyň öňki prezidenti Kurmanbek Bakyýewiň aprel aýynda bolan çaknyşyklar bilen bagly gaýybana sud işi gaýra goýuldy.
17-nji noýabrda boljak sud diňlenişigi Kurmanbek Bakyýewiň häkimiýetden çetleşdirilmeginden soň oňa garşy geçirilýän ilkinji sud işi bolar.
Berilýän maglumatlara görä, 7-nji apreldäki demonstrasiýalarda protestçilere garşy ot açmakda we ot açmak buýrugyny bermekde günälenip, jemi 28 adam sud jogapkärçiligine çekilipdir.
7-nji apreldäki wakalar sebäpli 87 çemesi adamyň ölendigi we ýüzlerçe adamyň ýaralanandygy habar berildi.
Jogapkärçilige çekilenleriň arasynda ýurduň öňki howpsuzlyk güýçleriniň ýolbaşçylary hem bar.


text:
ABŞ-nyň täze Döwlet sekretary Jon Kerri geçen dynç günleriniň uly bölegini dünýäniň liderleri, şol sanda Ysraýylyň premýer-ministri Benjamin Netanýahu we Palestinanyň ýolbaşçysy Mahmud Abbas bilen gatnaşyklary ýola goýmak bilen geçirdi.
Döwlet departamentiniň täze syýasatynyň, şol sanda Ýakyn Gündogar boýunça syýasatynyň ozalkysyndan tapawutly boljakdygyna garaşylýar.
Döwlet departamentiniň öňki ýolbaşçysy Hillari Klinton köpçülikleýin pikir soralyşyklaryň netijeleri bilen yzygiderli gyzyklanýardy we daşary ýurtlarda Amerikanyň “diplomat rok ýyldyzy” diýip, atlandyrylýardy. 4-nji fewralda wezipä geçen Jon Kerri bolsa ýurduň baýry döwlet işgäri hasaplanýar.
"Kerri tapawutly bolar"
Jon Kerriniň Döwlet sekretary wezipesinde Klintondan tapawutlanjakdygy ikuçsyz.
Brookings institutyndan Martin Indykyň ýakynda bellemegine görä, 69 ýaşly Jon Kerriniň keşbi Döwlet departamentiniň diwarlarynda asylan taryhy portretlerden ýere düşen surata meňzeýär.
Klinton Döwlet sekretary wezipesine geçmeginden ozal sekiz ýylyň dowamynda prezidentiň aýaly hökmünde ýurduň birinji hanymy, soňra ol ýene sekiz ýyllap amerikan senatory bolupdy.
Jon Kerri 30 ýyllyk karýerasynyň dowamynda Döwlet sekretary wezipesine tarap hereket etdi.
ABŞ-nyň NATO-daky öňki ilçisi we Döwlet departamentiniň baýry işgäri Nikolas Burns Kerrini diplomatiýanyň borjunyň hökmürowanlygyna “uly ynamy bolan” adam diýip atlandyrdy.
Nikolas Burns Jon Kerriniň senatyň Daşary işler boýunça komitetine ýolbaşçy bolandygyny, onuň dünýä liderleri bilen tanyşdygyny aýtdy we şeýle ýokary derejeli adamyň Döwlet sekretary bolmagynyň ABŞ üçin bähbitli boljagyny belledi.
ABŞ-nyň täze baş diplomaty Jon Kerri uzak möhletleýin gepleşikleri gowy görýär we olary ussatlyk bilen alyp barýar. Ol meselä düýpli çemeleşýär we howlukmaç karar çykarmaýar. Ol daşary ýurt liderleri bilen özüni örän arkaýyn alyp barýar we seresaply gepleşýär. Şeýle-de Kerri ABŞ-nyň daşary ýurtlardaky bähbitlerine we täsirine uly üns berýär.
ABŞ-nyň Parahatçylyk institutynyň Demokratiýa we kanunyň hökmürowanlygy barada programmasynyň müdiri Tomas Karoters Kerriniň uzak wagtlap gepleşik alyp barmaga sabyr-takadynyň ýetýändigini aýdýar we bu häsiýetiň ony Hillari Klintondan tapawutlandyrýandygyny belleýär.
Käbir analitikler Klintonyň palestin-ysraýyl konfliktine ýeterlik üns bermändigini belleýärler we Kerriniň bu meselä has düýpli çemeleşmegine garaşýarlar.
Klinton Döwlet sekretary wezipesinde Ysraýyla sanlyja sapar edipdi. Kerriniň ilkinji saparlarynyň hut şu regiona boljagyna garaşylýar. Kerri bu regionda öňegidişligi parahatçylyk prosesi arkaly gazanmalydygyny aýdýar.
Kerriniň wagtyny boş geçirmejegine ynanylýar. Kerri Hillari Klintonyň Döwlet sekretary wezipesinden resmi taýdan çekilen güni, žurnalistlere özüniň işe başlamaga howlugýandygyny aýtdy.


text:
Uly nesliň aglaba bölegi mydama ýaşlardan gowy zatlara, edermenliklere, açyşlara garaşýar. Ýaşlar ýurda nähilidir bir özgerişlik, täzelik, ösüş getirer öýdülýär.
Elbetde, her bir ýurtda-da ýaşlaryň her hili häsiýetlileri bar. Türkmenistanda-da şeýle. Ýaşlaryň käbiri elýeterli bolmasa-da, okajak bolup, ýokary bilim aljak bolup, bilimiň ugrunda, ýa-da agyr zähmet çekmeli bolsa-da, gazanç etmäniň ugrunda ýurtdan ýurda gidýärler, kynçylyklary ýeňip geçmek üçin yhlas edýärler. Ýurda gowy günleriň gelmegi üçin goşant goşmak arzuwy bilen ýaşaýarlar. Türkmenistanda şeýle ýaşlaryň örän köpdügine ynamym uly.
Ýöne, ine, soňky wagtda bu ýurtda şeýle bir hereketlere baş urýan ýaşlar-da köpelip ugrady: bir köçäniň ugrunda şeýle hereketleri amala aşyran ýaşlaryň dördüsi bar — heniz orta mekdebi-de tamamlamadyk oglanlar, heniz on ýedi ýaşy-da dolmadyk oglanlar gyz alyp gaçyp gelýärler. Alnyp gaçylýan gyz hem mekdebiň ýokary klas okuwçysy.
Eger hatar-hatar öýleri bar bolsa, maşgala ekläre pullary bar bolsa, bu wakalary geňlemese-de bolardy. Ogly gyz alyp gaçyp gelen ene-ata begenmäniň ýerine aglaýar. Neneň aglamasyn. Bary-ýogy iki otagly öýde ýaşap oturan ene-ata gaçyp gelen gelni nirä salmaly? Üstesine-de, güzeran zordan aýlanýan ýerde gelne geýim-gejimi nädip almaly, toýjagazy nädip tutmaly?
Ene-atalar özlerine sala salman, gelin getiren ogla alaçsyz halda bir otagy bermeli bolýarlar. Beýleki otaga bolsa maşgaladaky beýleki oglan-gyzlar, ene-ata ýerleşmeli bolýar.
Soňky döwürler Türkmenistanyň oba ýerlerinde-de, şäher ýerlerinde-de şeýle wakalar köp duş gelýär. Hiç ýerde işlemeýän, heniz öýe ýeke köpük getirmeýän okuwçy oglan öýe gelin getirýär. “Ýygnamasak boljak däl, boljak iş bolupmyş” diýşip, ene-atalar elewreşýärler. Ogullarynyň türmä giderinden gorkup, garyp tünegine getirilen gyzy ýygnaýarlar. Tanyş-bilişlerden karz-kowal alyp, gelne geýim-gejim edýärler. Il gepine galmajak bolup, aýdym-sazsyz hem bolsa kiçiräk toýjagaz hem tutýarlar.
“Iki sany mekdep okuwçysyndan dörän maşgalany kim eklemeli?” diýen sowal ör-boýuna galýar. Elbetde, ene-ata eklär, dagy kim eklesin.
Garaşyp bilmezmi?
Bu zatlar söýgüden nyşanmyka ýa-da akylsyzlykdan?! Adam söýşende-de mekdep tamamlanýança, ýa işe durup, maşgala eklenç getirilip başlanýança garaşyp bilmezmi?
Häzirki ýaşlaryň köpüsinde ene-ata, maşgala tekge bermek diýen pikir ýok. Bar işleri gaçyp durmuş gurmak. Olar öte gögelemi ýa-da düşünjesiz? Näme diýip, näme aýtjagyňy biler ýaly däl. “Ene-atasynyň garyp halyna düşünmeýän ýaşlar halk üçin, ýurt üçin nähilidir bir gowy iş etmelidigine düşünip bilerlermi?” diýip, pikir edeniňi duýman galýarsyň.
Olar toýa gelýänlerden, dogan-garyndaşdan, daş-töwerekden utanybam baranoklar. Ýylgyryşyp, hil bir iş bitiren ýaly, töwerege örän arkaýyn seredip bilýärler. Olar üçin maşgalada gol doly çaganyň bolanynyň-da parhy ýok, öýde ýatmaga ýeriň ýoklugynyň-da.
"Tebigatyň gözi bilen seredeniňde hiç hili ýalňyşlyk ýok" diýip, olaryň tarapyny tutýanlar hem bar. Köpler bolsa “Beýdip masgara bolup ýöreniňden, öýüňe çörek puly getirmek hakda pikir et” diýip, olaryň ýüzüne-de sögünýärler.
Ýaş juwanlaryň bolsa hiç kimiň gepi bilen işi ýok. Özlerini örän bagtly saýyp, durmuşa gadam urýarlar. Durmuşyň kynçylyklary örän uzaga çekýän ýolunda olaryň özlerini nähili alyp barjaklary welin, heniz hiç kime mälim däl.
Serdar Gulgeldiýew Aşgabatda ýaşaýan intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugynyň ştatdan daşary habarçysy Döwletmyrat Ýazgulyýewi Ahal welaýatynyň Kaka etrabynyň sudunyň 5 ýyl türme tussaglygyna höküm etmegi bilen bagly waka halkara guramalary ýiti reaksiýa bildirdiler.
Şol bir wagyň özünde, Birleşen Ştatlaryň Wekiller öýüniň Daşary işler komitetiniň
ýokary derejeli agzasy, demokrat kongresmen Howard L.Berman hem türkmen žurnalisti Döwletmyrat Ýazgulyýewiň azatlykdan mahrum edilmegine uly alada bildirýär. Azatlyk Radiosynyň Waşintondaky žurnalisti Muhammad Tahir onuň bilen interwýu geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugynyň ştatdan daşary habarçysy Döwletmyrat Ýazgulyýew Türkmenistanda 5 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi. Bu ýagdaýa siz nähili baha berýärsiňiz?
Howard L.Berman:
Men jenap Ýazgulyýewiň tussag edilenligine juda gynandym. Bu maňa syýasy äheňli aýyplama we žurnalistiň Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy bilen edýän hyzmatdaşlygyna garşy ar almak üçin görlen çäre bolup görünýär.
Sud prosesi ýapyk gapylaryň aňyrsynda we kadaly iş sagadynyň daşynda amala aşyryldy. Men şol prosesiň adalatly geçenligine ynanmaýaryn.
Azatlyk Radiosy: Bu barada Türkmenistanyň hökümetine nähili çagyryş edesiňiz gelýär?
Howard L.Berman:
Türkmenistanyň hökümeti ýurduň raýatlarynyň söz azatlygy boýunça hukugynyň bardygyna göz ýetirmeli. Eger Türkmenistan adalatly bir ýurt bolmak isleýän bolsa, ýurdy dolandyrmak boýunça demokratik düzgünleri ýola goýmaly, köp pikirlilige hormat etmeli, söz we metbugat azatlygyny kepillendirmeli.
Men bu meseleler barada mundan 5-6 aý ozal Türkmenistanyň prezidentine hat ugradypdym, ýöne onuň hiç zada peýdasy degmedik ýaly. Hökümet erkin jemgyýetlerde çydam edip bolmajak şol bir ýanama we jenaýata çekme usullaryny ulanýan ýaly görünýär.
Azatlyk Radiosy: Siz Kongresiň Wekiller öýüniň Daşary gatnaşyklar komitetiniň ýokary derejeli agzasy hökmünde, bu mesele boýunça Türkmenistanyň hökümetine basyş etmek üçin geljekki günlerde haýsydyr bir anyk ädim ätmegi planlaşdyrýarsyňyzmy?
Howard L.Berman:
Şu interwýuny bermek we bu meselede sesimi çykarmak arkaly, men jenap Ýazgulyýewiň suduň çykaran şol kararyna garşy ýüzlenmäge taýýarlanýan häzirki pursadynda, türkmen ýolbaşçylarynyň şol prosesiň adalatly bolmanlygyny göz öňünde tutup, bu meseläni gaýtadan gözden geçirjegine we dogry karara gelip, žurnalisti erkinlige goýberjegine umyt edýärin.
Azatlyk Radiosy: Bilşiňiz ýaly, şeýle wakanyň ýüz bermegi Türkmenistanda ilkinji gezek däl. Öz raýatlary bilen gowy çemeleşmegi we olaryň hak-hukuklaryna sarpa goýmagy üçin, ABŞ-nyň hökümeti hakyky manyda Türkmenistan ýaly ýurtlaryň ýolbaşçylaryna nähili täsirini ýetirip biler?
Howard L.Berman:
Meniň pikirimçe, Türkmenistan Birleşen Ştatlar bilen hyzmatdaşlyga esaslanýan gatnaşyk gurmak isleýär. Men Döwlet departamenti we Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy bilen işleşip, ýurtda şeýle wakalaryň yzygiderli bolup duran halatynda, Türkmenistanyň ABŞ bilen oňyn özara gatnaşygy hiç haçan hem ýola goýup bilmejegine göz ýetirmegi üçin Aşgabada basyş etmäge synanyşýaryn.
Elbetde, ol özbaşdak ýurt, şunlukda Türkmenistanyň hökümetine näme etmelidigini aýdyp, buýruk berip bilmeris. Emma şeýle wakalar, elbetde, Türkmenistan bilen ABŞ-nyň gatnaşyklaryna zeper ýetirýär.


text:
GDA-nyň gözegçileri Türkmenistandaky saýlawlaryň geçirilişinde kemçilik görmändir. 12-nji fewralda saýlawlara gözegçilik eden GDA-nyň gözegçiler missiýasynyň agzasy, Belarusyň Merkezi saýlaw komissiýasynyň sekretary Nikolaý Lozowik GDA-nyň gözegçileriniň Türkmenistandaky salawlaryň geçirilişine başdan aýak syn edendigini, emma hiç hili kemçilik tapmandygyny Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Lozowik GDA-nyň Türkmenistana beren bu bahasynyň ençeme kriteriýalardan ugur alandygyny belledi.
Kriteriýalar näme?
Nikolaý Lozowik
Nikolaý Lozowigiň sözlerine görä, milli habar beriş serişdeleriniň işine, dalaşgärleri hödürlän inisiatiwa toparlarynyň alyp barýan işlerine, agitasion kampaniýanyň gidişine we saýlawlaryň guramaçylyk derejesine berlen bahalar gözegçileriň saýlawlar barada çykaran umumy netijelerine täsir ýetiripdir.
Nikolaý Lozowik
türkmen saýlawlaryna GDA tarapyndan baha berlende ilkinji nobatda saýlawlaryň ýurduň milli kanunlaryna we milli aýratynlyklaryna laýyklykda geçirilişine uly üns berlendigini belledi:
Türkmenistany gündogarly zenana deňäp bolar. Ol milli däp dessurlary we dini nukdaýnazaryndan öz ýüzüni her kime görkezip durmaýar, gizleýär. Emma ony munuň üçin kemçiliklerde aýyplamak nädogry bolýar.
—Saýlawlara syn edilende, saýlaw proseduralarynyň milli kanunlara laýyk bolmagy mydama ilkinji nobatda durýar. Hut şu kriteriýa, meselem, Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň berýän bahalarynda göz öňünde tutulmaýar. Ýewropalylaryň nukdaýnazaryndan Türkmenistanda Ýewropadaky ýaly demokratiýa ýokdur. Ýöne Türkmenistany gündogarly zenana deňäp bolar. Ol milli däp dessurlary we dini nukdaýnazaryndan öz ýüzüni her kime görkezip durmaýar, gizleýär. Emma ony munuň üçin kemçiliklerde aýyplamak nädogry bolýar. Umuman, Türkmenistan Ýewropadan tapawutlanýan ýurt we bu ýerde käbir sosial meselelere başgaça çemeleşilýär.
Türkmenistanyň saýlawlaryna GDA tarapyndan jemi 63 adam gözegçilik etdi. Nikolaý Lozowigiň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, onuň özi ses berişligiň gidişine diňe Aşgabatda syn edipdir. Lozowik Ýewropa Bileleşiginiň territoriýasyna syýahat etmegi gadagan edilen belarus resmileriniň biridir.
“Gülala-güllük”
GDA-nyň arkalaşyga girýän ýurtlarda geçirilýän saýlawlara edýän gözegçiligi adatça pozitiw baha bermek bilen tapawutlanýar. Hususan-da, ýanwar aýynda Gazagystanda geçirilen parlament saýlawlary GDA tarapyndan açyk we adalatly diýlip atlandyryldy. ÝHHG bolsa bu saýlawlaryň demokratik prinsiplere ters bolandygyny aýdypdy.
GDA institutynyň analitigi Andreý Grozin
Garaşsyz bilermenler GDA-nyň Gazagystandaky we Türkmenistandaky saýlawlara beren pozitiw bahalarynyň guramanyň gözegçilerine ynamsyzlygy güýçlendirýänligini aýdýarlar. Olaryň biri Moskwadaky GDA institutynyň analitigi Andreý Grozin.
Grozin GDA-nyň ýekeje gezegem tankydy baha bermänligine ünsi çekdi we şeýle ýagdaýda Türkmenistandaky saýlawlarda GDA tarapyndan tankydy bellikler edilen bolsa, onda bu garaşylmadyk waka bolardy diýip belledi.
Andreý Groziniň
pikirine görä, GDA-nyň türkmen saýlawlaryna beren pozitiw bahasy postsowet giňişliginde döredilen GDA guramasynyň we beýleki regional bileleşikleriniň öňünde öz agza döwletlerindäki saýlawlara syn edende obýektiw baha bermek maksadynyň goýulmaýanlygyny görkezipdir:
GDA-nyň gözegçileri pozitiw baha bermek arkaly syýasy we geosyýasy bäsleşikde obýektiwligi we bitaraplygy pida edýärler.
—GDA ýurtlarynyň gözegçileriniň öňünde islendik saýlawlary ykrar etmek maksady goýulýar. Bu bolsa kimdir biriniň syýasy talabyny berjaý etmekden başga zat däl. Bu ýerde geosyýasy göreşiň gidýänligini hem bellemek gerek. Meselem, ÝHHG guramasy ýaly halkara gözegçileriniň tankydy garaýyşlary Merkezi Aziýa döwletlerini kanagatlandyrmaýar. Emma GDA-nyň gözegçileri pozitiw baha bermek arkaly syýasy we geosyýasy bäsleşikde obýektiwligi we bitaraplygy pida edýärler.
Türkmenistanyň 12-nji fewralda geçirilen prezidentlik saýlawalaryna ÝHHG guramasy resmi taýdan gözegçilik etmedi. ÝHHG bu hereketini “Türkmenistana gözegçilik etmek üçin türkmen tarapyndan resmi çakylygyň ýoklugy we guramanyň gözegçileriniň bu saýlawlara syn etmek işiniň hiç hili peýdasynyň bolmajagy bilen” düşüdiripdi. Gurama Türkmenistana diňe az sanly ekspertlerini iberdi.
Saýlawlarda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow resmi taýdan ýeňiş gazanyp, ikinji möhlete prezidentlige saýlandy. Ýurduň Merkezi saýlaw komissiýasy sesleriň 97%-ni Berdimuhamedowyň gazanandygyny aýtdy.


text:
«Türkmennebit» döwlet konserni Hazar deňziniň türkmen böleginde ýerleşen geljegi uly Demirgazyk Goturdepe ýatagyny özleşdirmek boýunça bahasy 600 million amerikan dollaryna barabar bolan taslamany işläp düzdi. Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary Ýagşygeldi Kakaýewiň Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa beren hasabatyna görä, şunuň bilen baglylykda, daşary ýurt kompaniýasy bilen bilelikdäki kärhanany döretmek göz öňünde tutulýar, şunda işleriň esasy möçberlerini «Türkmennebit» döwlet konserni ýerine ýetirer, geljekki maýa goýujy bolsa hyzmatlary ýerine ýetirer.
Wise-premýeriň aýtmagyna görä, geçirilen seljermeler bu meýdanda örän baý uglewodorod ýataklarynyň bardygyny tassyklaýar. Bu meýdany daşary ýurt maýa goýumlarynyň hasabyna özleşdirmegiň deslapky seljermesi işlenip taýýarlanyldy. Taslamanyň esasy maksady Hazar deňziniň türkmen bölegini özleşdirmegi çaltlandyrmakdan, daşarky bazara ýerlenilýän nebit önümleriniň möçberini artdyrmakdan ybaratdyr.
Täze ýatagy özleşdirmegiň birinji tapgyrynyň çäklerinde jemi 60 sany gözleg-barlag we ulanyş guýularyny, şeýle hem beýleki zerur desgalary gurmak meýilleşdirilýär. Deslapky hasaplamalara görä, bu meýdany özleşdirmegiň birinji tapgyrynda nebitiň ätiýaçlyk geologiýa gorlarynyň takmynan 38,5 million tonna, bu işleriň dowam etmegi bilen, ýatagyň umumy ätiýaçlyk gorlarynyň 87,3 million tonna ýetmegi mümkin. Ilkinji ýedi ýylyň dowamynda bu ýerden 6 million 855 müň 771 tonna golaý möçberinde nebit çykarmak göz öňünde tutulýar.
Maýa goýum maksatnamasynyň birinji tapgyrynda Demirgazyk Goturdepe ýatagynyň 15 müň inedördül metr çägini özleşdirmek göz öňünde tutulýar. Bu taslamanyň çäginde amala aşyryljak işleriň 90 göterimi türkmen tarapynyň ýerine ýetirmeginde durmuşa geçiriler.
Hökümet mejlisinde bellenilişi ýaly, bu taslamany durmuşa geçirmek üçin daşary ýurt maýa goýumlaryny çekmek hem-de sarp edilen çykdajylary bu ýerden çykaryljak nebitiň belli bir bölegi bilen gaýtarmak maksadalaýyk hasaplanylýar.


text:
Türkmenler ýaňy-ýaňylara çenli oba ýagdaýynda ýaşan millet. Bu ýurtda Ýewropa ýurtlarynda bolşy ýaly, üstünden bäş ýüz ýyl ýa-da bir asyr geçirip ýaşap oturan şäherler ýok. Elbetde, ady gadymyýete siňip galan Merw, Nusaý, Köneürgenç şäherler bolupdyr. Ýöne ol şäherleriň ýykylyp gidenine eýýäm ençeme asyrlar ötüpdi.
Häzirki döwürde «şäher» diýlip at berilýän şäherler Türkmenistanda diňe patyşa Russiýasy bu ýurdy basyp alandan soň gurlup başlandy. Bäş welaýatyň merkezi diýäýmeseň, etrap merkezleri-hä henizem oba tipli posýoloklar bolup durýar.
Şeýle bolansoň, Türkmenistanyň ilatynyň aglaba bölegi obalarda ýaşaýar diýilse, ýalňyş bolmasa gerek.
Obalar diňe oba zähmeti bilen ýaşaýar. Sowet hökümeti ýyllary içinde türkmen obalary Orsýetiň dokma fabrikleri üçin zerur çig mal bolan pagtany öndüriji mekan bolup durýardy. Şeýle bolansoň, türkmen gelin-gyzlary hem esasan pagta ekip-ýygnaýjylar bolup durýardylar.
Ýurduň Garaşsyzlygyndan soň obalara pagta ýygym işinden başga şalydyr bugdaý ýetişdirme işleri hem goşuldy. Gök önümlerini öndürmek obalylaryň şahsy melleklerine degişli bolup durýar.
Türkmenleriň obaly zenanlarynyň ählisi maşgalanyň ak-süýdüni satyn almaz ýaly, maşgala üçin öýde sygyr saklaýar hem-de Gün dogmanka turup, sygryny sagyp, süýt bişirýär. Gatyk basyrýar, käte süzme taýýarlaýar. Munuň-da üstesine, mallara ot ýygmak, ot bermek, gyşa bede taýýarlamak hem erkekler bilen bir hatarda aýalyň-da görnetin işi bolup durýar. Oba aýaly munuň-da daşyndan öýüň biş-düşi, gap-gaç, kir ýuwma bilen meşgullanýar. Çagalary terbiýeleýär. Kärendesine alan ýeri bolan hojalyklaryň zenanlary kärende ýerindäki ekinleri ekmek-ýygnamak işine-de gatnaşýar.
Oba zenanlary çöregi satyn alyp iýmeýärler. Özleri her gün hamyr ýugrup, tamdyra çörek bişirýärler.
Mellek işi bilen kir ýuwmak işi oba zenanyny esasy maýyrýan zatlaryň biri. Dünýä derejesinde tehnikalaryň ösüp, her hili kir ýuwujy maşynlaryň barlygyndan türkmen obalarynyň aýallaryna haýyr ýok. Sebäbi obalarda şaglap akyp duran suw krantlary ýok. Ýarym awtomat bolan kir ýuwujy maşynlaryny hem oba aýallary üçin hojalyk satyn almaýar. Ol kir ýuwujy maşynlary dollara satyn almaly bolýar. Oba adamlarynyň köpüsi öz aýallary üçin dollar töläp, kir ýuwýan maşyn satyn almakdan saklanýar. «Kir ýuwmak aýalyň işi. Aýal özüne degişli işi etmelidir» diýip, oba adamlarynyň köpüsi aýallaryň kiri maşynda ýuwmagyny unap durmaýarlar.
Oba zenanlary örän ýadaw. Olar Gün dogandan Gün batýança, uzakly günläp, mellegiň hem hojalygyň işinde gybyrdap geçýärler. Aldygyna çaga dogurýarlar. Öňler on çagasyz öýler obalarda juda az bolardy. Soňky döwürler welin oba gelinleri hem dogurmasyny azaldýarlar. Bu ýagdaý durmuşyň aşa gymmatlamagynyň netijesidir.
Oba aýallarynyň köpüsi şahsy hojalyklarynda öndürýän gök hem şaly önümlerini uzak-uzak ýollar aşyp, çem gelen welaýatlardaky bazarlarda satýarlar. Sowuk aýazda, jokrama yssyda agyr-agyr haltalary göterip ýören obaly aýallara islendik şäherde duşup bolýar. Gök önüm, miwe salnan agyr ýaşşikleri otlulara, maşynlara ýükläp, oba aýallary ol şäherden beýleki şähere ýelk ýasaýarlar. Olar şeýdip, çaga ekleýärler. Diňe erkek kişileriň gymyldany bilen indi çaga känbir ekledenok.
Oba aýallarynyň köpüsiniň sowatlylygy örän pes. Olaryň köpüsi diňe obalaryndaky mekdeplerini tamamlap, soňra hiç hili okuw bilen meşgullanmaýarlar. Oba klublary, oba kitaphanalary ýapylansoň, olar ýaş döwürlerinde hem kitap okama bilen meşgullanmaýarlar. Uly gürrüňleri mata-marlak, ekin-dikin, maşgala üçin gazançdan aňry geçmeýär.
Serdar Gulgeldiýew aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Ozalky çeh prezidenti Waslaw Hawel Pragada 1989-njy ýylda Çehoslowak kommunist režimini agdaran Mahmal rewolýusiýasynyň 20-nji ýyl dönüminiň dabarlaryny açdy.
Şenbe güni agşam Pragada bolan baýramçylyk konsertinde amerikaly aýdymçylar Lou Rid, Suzanne Wega we Jon Baez dagy bu rewolýusiýanyň öňüni çeken dramaturg hem öňki syýasy tussag Haweliň hormatyna aýdym aýtdylar.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama, öňki sowet lideri Mihail Gorbaçýow we german kansleri Angela Merkel dagy hem bu dabara wideo gutlaglaryny iberdiler.
Birleşen Ştatlar Owganystana 20 sany transport uçaryny berýär
Owgan hem amerikan resmileriniň aýtmagyna görä, Birleşen Ştatlaryň harbylary gelýän iki ýylyň içinde Owganystana 20 sany täzeden enjamlaşdyrylan transport uçaryny berer. Ol uçarlaryň ikisi, iki sany S-27A uçary eýýäm Owganystana getirildi.
Birleşen Ştatlaryň goşun generaly, Owganystandaky amerikan komandiri Stanliý MakKristal Kabulda geçirilen dabarada 20 uçaryň galan 18-siniň 2011-nji ýyla çenli getiriljegini aýtdy.
Owganystanyň howa güýçleri häzirki zaman uçarlaryna gaty mätäç.


text:
Owganystanyň demirgazygynda howpsuzlyk şertleri ýaramazlygyna saklanyp galýan mahaly, owgan wise-prezidenti general Raşid Dostum ýene Jowuzjan welaýatyna bardy.
19-njy aprelde Owganystanyň demirgazygyna baran Dostum Jowuzjan welaýatynda ýene harby operasiýalaryň geçiriljekdigini aýtdy. Häzirki wagtda demirgazyk Owganystanyň üç welaýatynda hökümet güýçleri bilen söweşijileriň arasynda çaknyşyklaryň dowam edýändigi habar berilýär.
Bu barada Azatlyk Radiosynyň Owganystandaky habarçysy Şaýymerdanguly Myrady ýörite maglumat taýýarlady.


text:
Gyrgyzystanyň Oş şäheriniň häkimi wezipesinden çetleşdirildi. Gyrgyz premýer-ministri Jantoro Satybaldiýewiň metbugat wekiliniň aýtmagyna görä, Melis Myrzakmatowyň wezipesinden çetleşdirilýändigi baradaky karara penşenbe güni gol goýlupdyr.
Myrzakmatow Gyrgyzystanyň öňki prezidenti Kurmanbek Bakiýew bilen ilteşigi bolan ýeke täk ýokary derejeli gyrgyz resmisidi.
Gyrgyzystanyň hökümeti uzak wagtdan bäri Myrzakmatowy wezipesinden aýyrmaga synanyşýardy. Tankytçylar Myrzakmatowy 2010-njy ýylda ýurduň Oş regionynda etniki gyrgyzlar bilen özbekleriň arasynda bolan çaknyşyklaryň öňüni almaga ýeterlikli çäre görmedi diýip aýyplaýarlar.
Şol çaknyşyklarda 400-den gowrak adam ölüpdi we ýene-de müňlerçesi başga ýerlere göçmeli bolupdy.


text:
Gürjüstanyň Merkezi saýlaw komissiýasy duşenbe günki parlament saýlawlarynyň netijelerine görä, prezident Mihail Saakaşwiliniň garşydaşlarynyň öňe saýlanandygyny aýtdy. Parlamentiň öňki düzüminde Mihail Saakaşwiliniň “Birleşen milli hereketiniň” agzalary köplükdi.
Gürjüstanyň prezidenti Mihail Saakaşwili häkimiýet başyndaky “Birleşen milli hereketiniň” duşenbe günki parlament saýlawlarynda ýeňilendigini aýtdy we garşydaşlarynyň täze hökümeti düzmäge haklydygyny belledi.
Saakaşwili özüniň prezident hökmünde täze parlamentiň işläp başlamagyna, spikeriň saýlanmagyna we hökümetiň düzülmegine konstitusiýanyň çäginde ýardam berjegini aýtdy. Geçen ýylda güýje giren konstitusional reformalar parlamentiň we hökümet baştutanynyň ygtyýarlyklaryny güýçlendirýär.
Syýasy bäsdeşlik
Merkezi saýlaw komissiýasy düşenbe günki parlament saýlawlarynda milliarder Bidzina Iwanişwiliniň “Gürji arzuwy atly” syýasy toparynyň partiýa sanawlary boýunça ses berişlikde öňe saýlanandygyny aýtdy.
Ilkinji netijelere görä, “Gürji arzuwynyň” sesleriň 53 %-tini toplandygy, häkimiýet başyndaky “Birleşen milli hereketiň” 41% gazanandygy habar berilipdi.
150 orunlyk parlamentdäki orunlaryň 77-si partiýa sanawlary esasynda düzülýär. Galan 73 orun göni ses berişlik esasynda saýlanýar.
Duşenbe günki saýlawlaryň 2003-nji ýylda häkimiýet başyna gelen Mihail Saakaşwiliniň hökümeti üçin iň agyr synaglaryň biri bolandygy hasaplanýar.
Saakaşwili sişenbe güni irden eden çykyşynda partiýa sanawlary boýunça ses berişlikde oppozisiýanyň öňde barýandygyny boýun alypdy, emma ol öz partiýasynyň göni ses berişlikde öňe çykjagyny çak edipdi.
Saakaşwili Gürjüstanyň prezidentlik wezipesine 2003-nji ýylda gandöküşikli bägül rewolýusiýasy netijesinde gelipdi. Onuň prezidentlik mandaty 2013-nji ýylda tamamlanýar.
Ýurduň syýasy ugry
Ol Gürjüstany Orsýetden daşlaşdyryp, Günbatara tarap öwrüpdi.
Saakaşwili Iwanişwiliniň Gürjüstany ýene-de Moskwanyň täsirine düşürjekdigini aýdýar.
Iwanişwili muny ret edýär, emma Orsýet bilen gatnaşyklary kadalaşdyrmakçydygyny aýdýar. Ýurtlaryň aragatnaşyklary 2008-nji ýylda Gürjüstanyň separatistik regionlarynyň üstünde bolan gysga wagtlyk uruşdan soň has ýaramazlaşypdy.
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň beýannamasynda, Gürjüstanyň "demokratik saýlawlary geçirmek ugurynda möhüm ädim ädendigi" bellendi, emma “esasy meseleleriň ýene ençemesiniň çözülmelidigi” aýdyldy.
Halkara gözegçileri missiýasynyň ýolbaşçysy Tonino Picula “gapmagarşylykly kampaniýa” garamazdan, gürjüstanlylaryň “öz erk-isleglerini erkin beýan edendiklerini” belledi.
Sişenbe güni Saakaşwili “Birleşen milli hereketi” atly partiýasynyň oppozisiýa geçýändigini yglan etdi.


text:
Almatydaky sud ozalky türme gözegçisine bir tussagy zorlamak işi bilen bagly dokuz ýyl iş kesdi.
Türksib etrap sudy 30-njy sentýabrda Ruslan Hakimowy tussag Natalýa Slekişinany zorlamakda günäli tapdy we şol günüň özünde türme tussaglygyna höküm etdi.
Türmede gyzy bolan Slekişina Almatynyň bir tussaghanasynda birnäçe türme gözegçisiniň üstünden suda şikaýat edip, olaryň özüni toparlaýyn, ýagny üýşüp zorlandyklaryny aýtdy.
DNA barlagy Hakimowyň tussag aýaldan bolan çaganyň atasydygyny görkezdi. Beýleki türme gözegçilerine günä ýüklenmedi, ýöne olar 11-nji awgustda başlanan sud seljerişligine şaýat hökmünde getirildi.
Hakimow günäsini boýun almady.
Tussaglykda saklanylýan Slekişina suduň höküminden kanagatlanandygyny, emma özüni zorlan beýleki türme gözegçileriniň hem jogapkärçilige çekilmegi üçin tagalla etjekdigini aýtdy.


text:
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow 1-nji sentýabrda rus goşunlary Ukraina goşulyşmaz diýdi.
Kiýew bilen Günbatar onuň eýýäm şeýle edendigini aýdýarlar. Lawrow daşary syýasaty öwrenýän studentlere gündogar Ukrainada, orsýetçi separatistleriň aprelden bäri hökümet goşunlaryna garşy uruşýan ýerinde Orsýetiň harby goşulyşmasy bolmaz diýdi.
Bu konfliktde 2600-den gowrak adam öldi. NATO golaýda Ukrainada müň çemesi rus esgeriniň bardygyny aýtdy.
Lawrow 1-nji sentýabrda Minskdäki duşuşyga gatnaşanlara bu ýerde ýaraşyk baglaşmagyň zerurdygyny, emma ukrain prezidenti Petro Poroşenkonyň separatistleriň ýaragsyzlanmagyny we özlerini ýok etdirmegini talap edýändigini aýtdy.
Ol ABŞ bilen ÝB Kiýewi goşunlaryny asuda adamlary tüpeňläp biljek pozisiýalardan yza çekmäge çagyrmaly diýdi.


text:
Paýtagt Aşgabatda Türkmenistanyň adam hukuklary boýunça halkara borçnamalaryny ýerine ýetirişine syn etmek boýunça geçirilen seminara Türkmenistan tarapyndan ýurduň pudagara komissiýasyna girýän ministrlikleriň we edaralaryň resmileri gatnaşadylar.
Halkara guramalary tarapyndan, BMG-niň Ösüş maksatnamasynyň, BMG-niň adam hukuklary boýunça Ýokary komissarynyň müdirliginiň hem-de Ýewropa Bileleşiginiň “Adam hukuklaryny goramak we hemaýat etmek boýunça Türkmenistanyň milli mümkinçilikleriniň berkidilmegi” diýen bilelikdäki proýektiniň spesialistleri Natali Rondo we Kun Markwering gatnaşdy.
Seminaryň gün tertibi
Bu proýektiň ýolbaşçysy Kun Markweringiň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, seminaryň esasy temasy BMG-niň Adam hukuklary boýunça geňeşiniň ýörite çärelerine degişli boldy. BMG-niň Adam hukuklary boýunça baş edarasy bolan we Ženewada ýerleşýän Adam hukuklary boýunça geňeşiniň ýörite çäreleriniň biri garaşsyz ekspertleri bolan ýörite dokladçylary bellemekden ybaratdyr.
Kun Markwering seminarda bu sistemanyň işleýşi, ýörite dokladçylaryň bellenişi we işleýşi barada türkmen tarapyna giňişleýin maglumat berlenligini aýtdy. Ýörite dokladçylaryň esasy wezipeleriniň biri bolanlygy üçin, Kun Markwering olaryň Türkmenistana gelip-gitmek meselesine-de aýratyn üns berlenligini belledi.
Türkmenistanda Birleşen Milletler Guramasy, Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasy, şeýle-de Ýewropa Bileleşigi bilen dürli maslahatlar, şol sanda adam hukuklary we azatlyklary boýunça seminarlar-da ýygy-ýygydan geçirilýär. Emma ýurtda adam hukuklarynyň üpjün edilişi kemçilikli bolup galýar. Hyzmatdaşlygyň netijeleri
Aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýewiň pikirine görä, ýurduň häzirki wagtda BMG we Günbatar döwletleri bilen alyp barýan hyzmatdaşlygy diňe milli kanunlary halkara standartlaryna gabat getirmek boýunça işler bilen çaklenýär. “Emma şol kabul edilýän kanunlar ýurtda we jemgyýetde köp halatlarda işlemeýär. Şonuň üçin geçirilýän seminarlaram, kabul edilýän kanunlaram hemmesi dünýä jemgyýetçiligine göz üçin edilýär diýip düşünýärin” diýip, Bugaýew aýdýar.
Bugaýewiň sözlerine görä, adam hukuklaryna degişli üýtgeşiklikler barada aýdylanda, olar esasan hereket azatlygyna tarap ädilen käbir ädimler bilen çäklenýär. Hususan-da raýatlaryň ýurduň daşyna çykmagyna degişli mümkinçilikler ozalkysyndan belli bir derejede ýeňilleşdi, emma bu ýagdaý hem dünýä tejribelerine gabat gelmeýär.
2010-njy ýylda BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-munuň Türkmenistana sapary boldy. 2008-nji ýylda BMG-niň din azatlygy boýunça ýörite dokladçysy Türkmenistana sapar edip, hasabat taýýarlady. Türkmenistan BMG-niň edaralary bilen yzygiderli dialog geçirýär. Bu ädimler ýurduň BMG bilen hyzmatdaşlygynyň netijeli tarapy bolup durýar diýip, Markwering hasap edýär. Ýörite dokladçylar meselesi
ÝB/BMGÖM/AHÝKM-niň proýektiniň spesialisti Kun Markweringiň sözlerine görä, BMG-niň häzirki wagtda türkmen tarapy bilen gepleşiklerinde Bilim hukuklary boýunça ýörite dokladçynyň Türkmenistana sapar etmegi boýunça mesele maslahatlaşylýar.
Türkmen hökümeti BMG-niň ýörite dokladçylarynyň ýurda gelmegine taýýarlygy tassyklamaýar we resmi çagyryşy etmän gelýär.
Emma Markwering ýörite dokladçylar meselesinde, dowam edýän diskussiýalara garamazdan, şu günki güne çenli öňegidişligiň örän ujypsyzdygyny belledi. Onuň sözlerine görä, “Türkmenistanyň hökümeti BMG-niň ýörite dokladçylarynyň ýurda gelmegine taýýarlygy tassyklamaýar we resmi çagyryşy etmän gelýär”.
25-nji fewralda Aşgabatda Ýewropa Bileleşiginiň BMG-niň Ösüş maksatnamasy hem-de BMG-niň adam hukuklary boýunça Ýokary komissarynyň müdirliginiň bilen bilelikde alyp barýan proýektiniň ýolbaşçylary ýyllyk maslahaty geçiripdiler.
ÝB/BMGÖM/AHÝKM-niň proýektiniň 2011-nji ýylda öz öňünde goýýan maksatlarynyň arasynda jemgyýetiň adam hukuklary barada bilimini we düşünjesini artdyrmak strategiýasyny işläp düzmek boýunça işler we welaýatlarda resurs merkezlerini açmak maksady göz öňünde tutulýar.


text:
Rus habar gulluklary premiýer ministr Dmitriý Medwedewiň sişenbe güni yrakly kärdeşi Nuri al-Maliki bilen duşuşyp, energiýa we goranmak pudaklarynda hyzmatdaşlyk barada maslahat etjeklerini aýdýar.
Kremliň metbugat gullugy al-Malikiniň çarşenbe güni prezident Wladimir Putin bilen duşuşyp, syýasy, söwda we ykdysady pudaklar boýunça rus-yrak hyzmatdaşlygyny ösdürmegiň perspektiwalary barada maslahat etjegini habar berýär.
Maslahatyň esasy temasy iki ýurduň arasyndaky inwestisiýa hyzmatdaşlygy hem-de rus firmalarynyň bilelikdäki uly göwrümli proektlere gatnaşygy barada bolar.
Kreml taraplaryň Orta Gündor meseleleri, Siriýadaky ýagdaýlar barada hem pikir alyşjakdyklaryny aýdýar.


text:
7-nji noýabrda Azerbaýjanda geçen parlament saýlawlarynda ýeňiş gazananlar – prezident Ylham Alyýewe wepaly adamlar. Oppozisiýa saýlawda aldawçylyga ýüz urlandygyny aýdýar.
Ýurduň Merkezi saýlaw komissiýasynyň aýtmagyna görä, sesleriň 90 prosenti sanalypdyr. Alyýewiň “Ýeni Azerbaýjan” partiýasy hem 125 agzaly parlamentde 70-den agdyk ýer alyp, bu ýerde öz paýyny artdyrypdyr. Galan orunlaryň hem ählisini prezidente wepaly kandidatlar alana meňzeýär.
Merkezi saýlaw komissiaýasy, şeýle-de häkimiýet başyndaky partiýadan we Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygydan saýlawa gözegçilik eden toparlar: “Ses berişlik erkin we adalatly geçdi” diýýärler. Ýöne oppozisiýa häkimiýet başyndaky partiýanyň ýurduň syýasy durmuşyna edýän agalygyny pugtalandyrmak maksady bilen güýçli aldawçylyga ýüz urandygyny aýdýar.
Ali Kerimli Azerbaýjanyň oppozision “Halk fronty” partiýasysyň başlygy. Ol düýn, ýekşenbe güni, hökümetiň öz ýaranlarynyň saýlawda ýeňiş gazanmagyny üpjün etmek üçin ähli administratiw çeşmelerden peýdalanandygyny aýdýar.
“Bu adamlar jogapkärçilik duýgusyny, hakykat duýgusyny bütinleý ýitirdiler. Olar dünýäde hiç bir adamyň etmeýän işini edýärler. Bu bir gaty howply ýol. Ol Azerbaýjany betbagtçylyga elter. Ylham Alyýew jogapkärçilik duýgusyny ýitirene meňzeýär. Men azerbaýjan halky birigip, oňa jogapkärçiligini ýatladar diýip, umyt edýärin” diýip, Kerimli aýdýar.
Oppozision Musawat partiýasynyň başlygy Isa Gambar hem ses berişligiň edil sowet döwründäki saýlawlar ýaly bolup geçendigini aýdýar.
Ýekşenbe güni parlamente saýlanan 81 adam parlamentiň öňki agzalary. Bu ugurda üýtgän zat ýok. Parlamente saýlananlaryň arasynda prezidentiň aýaly Mehriban Alyýewa we prezidentiň beýleki garyndaşlary-da bar.
Saýlawçylar gorkuzyldymy?
Afgan Mämmedow oppozision “Raýat we Ösüş” partiýasynyň agzasy. Ol şeýle hem Bakuwyň “Ýasamal” saýlaw okrugynda 15-nji saýlaw komissiýasyna gatnaşan adam. Mämmedow bu ýerde bolan bidüzgünçiligi şeýle suratlandyrdy: “Bu ýere ses bermäge ýerli telefon edarasynyň birnäçe işgäri geldi. Ýanlarynda şahsy dokumentleri we saýlaw çakylygy ýok. Olaryň elinde başga adamlara iberilen saýlaw çakylyklary bar. Gelip, şolaryň adyna ses berdiler”.
Mämmedow olara bu işi etdirmejek bolupdyr we bir subutnama bolsun diýip, muny filme-de düşüripdir. “Onsoň synçylaryň biri ýeňsämden maňa hüjüm etdi. Ol meni urup, telefon edarasyna gaçyp gitdi. Egin-başym ýyrtylyp, jübi telefonymy, şahsy dokumentlerimi ýitirdim. Ine, nähili ýagdaýdadygymy özüňiz görýärsiňiz” diýip, Mämmedow aýdýar.
Halkara adam hukuklary boýunça toparlar, şeýle hem Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň synçylary saýlawçylaryň gorkuzylandygy barada ynamdar maglumatlaryň bardygyny aýdýarlar.
Azerbaýjan nebite baý ýurt. Şol sebäpden ol energiýa babatda Orsýete garaşlylygyny çäklendirmäge Ýewropa üçin bir umyt bolup durýar. Ol şeýle hem Birleşen Ştatlaryň Owganystanada alyp barýan harby operasiýalaryna ýük aşyrmak üçin ulanylýan tranzit ýollaryň biri.
Oppozisiýa hökümeti ýurduň Günbatar üçin strategik taýdan möhümliginden peýdalanyp, gerekli demokratik reformalary geçirmeýänlikde aýyplaýar.


text:
Rumyniýa Orsýetiň uly derejeli Kreml resmisiniň haýbatly sözleri üçin düşündiriş bermegini isleýär.
Orsýetiň premýer-ministriniň orunbasary Dmitriý Ragozin Rumyniýa onuň uçaryna öz howa giňişligine girmegi gadagan edeninden soň, özüniň strategiki bombaça öwrüljekdigini aýtdy.
Ragozin 10-njy maýda Twitterde beýanat çap etdi. Onuň uçary Moldowanyň bölüniji Transdinestr regionyndan dolanyp gelýärdi.
Ragozin Moskwanyň Ukrainadaky agressiw hereketleri üçin Günbatar tarapyndan syýahat gadaganlygy sanawyna girizilen resmileriň biri bolup durýar.
Rumyniýanyň Daşary işler ministrligi Moskwadan Rogoziniň sözleriniň «Orsýet Federasiýasynyň ÝB we NATO agzasy bolan Rumyniýa babatdaky resmi pozisiýasydygyny ýa däldigini» aýdyňlaşdyrmagyny sorady.
Şeýle-de ministrlik Ragoziniň twitiniň «häzirki regional mazmunda örän düýpli beýanatdygyny» aýtdy.


text:
Gyrgyzystanyň günortasyndan gowşan maglumatlara görä, penşenbe güni Oş regionynda ýüz beren sil azyndan 200 sany ýaşaýyş jaýny ýumurypdyr.
Ýerli häkimiýetler siliň gelmegine güýçli ýagyşyň sebäp bolandygyny aýdýarlar. Güýçli sil we ýer süýşmesi birnäçe ilatly punkta zeper ýetiripdir.
Käbir ýaşaýjylar özleriniň ýaşaýan jaýlaryna uly zeper ýetendigini, mallarynyň we öý haýwanlarynyň ýitendigini, onlarça gektar ekin meýdanynyň läbik bilen örtülendigini aýdýarlar.
Daýhanlar mekgejöwen we bugdaý eken meýdanlaryny arassalamak we olary täzeden ekmek üçin pul kömegine mätäç boljakdyklaryny aýdýarlar.
Ýerlerde arassalaýyş işleriniň başlanandygy habar berilýär.


text:
Ukrainada rus diliniň resmi statusyny düýpgöter ýokarlandyrýan kanun proýekti kabul edilenden soň, ýurduň parlamentiniň spikeri Wolodimir Litwin wezipesinden çekilmek üçin teklip berdi.
“Meniň wezipämden çekilmegimi maslahat etmegiňizi we bu barada karar kabul etmegiňizi soraýaryn” diýip, Litwin çarşenbe güni parlamentiň açyk sessiýasynda deputatlara ýüzlendi.
Parlamentde köpçülik bolup oturan Regionlar Partiýasynyň deputatlary sişenbe güni geçirilen ikinji we jemleýji ýygnakda bu kanun proýektiniň kabul edilmegini çaltlandyryp, parlamentde goh-galmagallaryň tutaşmagyna sebäp boldular.
Habar berlişine görä, parlamentiň başlygynyň orunbasary Mikola Tomenko hem Liwtin bilen bile wezipesinden çekilmegi teklip edipdir.
Bu kanun proýektiniň kabul edilmegi Kiýewde gaharly protestleriň ýüze çykmagyna hem getirdi. Ençeme protestçiler gijäniň ýaryndan soň hem öýlerine ýygnanmadylar.
Çarşenbe güni parlamentiň oppozision agzalarynyň baştutanlyk etmeginde köçelere çykan ýüzlerçe protestçiler demonstrantlary dargatmak üçin göz ýaşardyjy gaz ulanan polisiýa işgärleri bilen çaknyşdylar.
Dartgynlylygy gowşatmak maksady bilen, prezident Wiktor Ýanukowiç Ukrainanyň Ýewro 2012 futbol ýaryşyny bilelikde geçirmekdäki üstünligi barada öňünden planlaşdyrylan çykyşyny soňa goýup, Litwin bilen esasy fraksiýalaryň liderlerini gyssagly duşuşyga çagyrdy.
Gürrüňi edilýän kanun proýekti ýurduň köp ýerlerindäki hukuk işlerinde, biznesde we bilimde rus diline ukrain dili bilen deň derejedäki statusy bermegi göz öňünde tutýar.
Bu proýekt köplenç rus dilinde gürleşilýän ýerlerde rus dilini “regional” dil hökmünde ykrar etmegi, şeýle hem onuň döwlet edaralarynda ulanylmagyny gazanmagy maksat edinýär.
Tankytçylar bu ýagdaýyň ukrain diline zeper ýetirjekdigini we Ukrainanyň özygtyýarlylygyna howp abandyrjakdygyny aýdýarlar.
Oppozisiýadaky partiýalar bu teklibe, oktýabr aýynda geçiriljek parlament saýlawlaryndan öň, rus dilinde gürleýän saýlawçylaryň gözlerini boýamak üçin edilýän synanyşyk hökmünde garap, ony ýazgarýarlar.
Indi bu kanun proýektiniň güýje girmegi üçin, oňa Regionlar partiýasyna baştutanlyk edýän Ýanukowiç, şeýle hem Litwin gol çekmeli.
Rus dilinde gürleýän ilat Ukrainanyň günortasynda we gündogarynda, şeýle gem uly şäherlerde has köp. Ukrain dilinde gürleýänler bolsa köplenç ýurduň günbatarynda we demirgazygynda, şeýle hem oba ýerlerinde ýaşaýarlar.


text:
Belarusyň Daşary işler ministrligi Polşanyň we ÝB-niň ilçilerini ýurtdan çykarýar. Bu barada ýörite beýanat ýaýradyldy.
Belarus özüniň ÝB-däki diplomatlaryny hem “geňeşmek” maksady bilen yzyna çagyrýandygyny aýdýar.
ÝB-niň wekilleri 27-nji fewralda geçirilen maslahatda Belarusda oppozisiýa garşy repressiýalaryň dowam etdirilmegi bilen bagly Lukaşenkonyň režimine garşy goşmaça sanksiýalary girizmek babatda ylalaşdylar.
Belarus hökümetiniň ÝB-niň diplomatlaryny ýurtdan çykarmagy bu sanksiýalara jogap diýlip çaklanýar.
ÝB-niň 27 ýurdunyň baş diplomatlary Ýewropa syýahat etmek gadagançylygyny ýene 21 belarus resmisine garşy girizmek babatda ylalaşdylar. Olardan 19-nyň sudýa, ýene ikisiniň bolsa polisiýa ofiseridigi habar berilýär.
Belarusyň Daşary işler ministrliginiň beýanatynda özlerine garşy goşmaça sanksiýalary girizmek bilen Ýewropa Belarusa garşy açyk basyş görkezmek syýasatyny dowam etdirýär diýlip bellenilýär.
Belarus tarapy Brýusseli deňlik hem birek-biregi hormatlamaga esaslanan dialogy ýola goýmaga çagyrýar.


text:
BMG-niň atom gözegçiligi gullugy (HAEG) öz çäklendrilen hasabatynda Eýranyň ýokary derejede uran öndürmäge hem has köp abzal oturtmaga basyş edýändigini aýdýar.
HAEG Eýran azyndan 5.7 kilo ýokary derejede baýlaşdyrylan uran öndürdi diýdi we ýadro işjeňliginiň asyl niýeti barada alada galýandygyny duýdurdy.
Tähran öz ýadro işleriniň parahatçylykly maksatlydygyyn aýdýar.
Ak Tamyň milli howpsuzlyk geneşiniň sözçüsi Maýk Hammer şu gün bu hasabat Eýranyň halkara borçlaryny ýerine ýetirmezligi dowam etdirýändigini we HAEG gullugy bilen hyzmatdaşlygygynyň ýokdugyny açyk görkezdi diýdi.


text:
Şu gün Bosnýa-Gersogowinanyň paýtagty Saraýewoda Günbatar Balkan ýurtlary bilen Ýewropa Bileleşiginiň özara maslahaty geçirilýär.
Bu maslahaty başda Sammit derejesinde uly gerimde geçirmeklik planlaşdyrylypdy. Emma Serbiýanyň öz ozalky prowinsiýasy bolan Kosowa bilen arasyndaky dawaly meseleleri sebäpli, ony näresmi ýagdaýdaky maslahat hökmünde geçirmeklik karar edildi.
Maslahatda Balkan ýurtlarynyň Ýewropa Bileleşigine integrirlemek meseleleri ara alnyp maslahatlaşylar.
Serbiýa 2008-nji ýylda özünden bölünip aýrylan Kosowanyň garaşsyzlygyny henizem ykrar etmekden ýüz öwrüp gelýär.


text:
Duşenbe güni ABŞ-nyň wise-prezidenti Jo Baýdeniň duýdurmagyna görä, Orsýet telekeçiligi parahorlukdan arassalamaly we Bütindünýä söwda guramasyna goşulmakdan doly peýda gazanmak üçin demokratiýany berkarar etmeli.
Orsýede saparyndan dolanan Baýden “International Herald Tribune” gazetinde çap edilen makalasynda “diňe batyrgaý we hakyky özgerişligiň” daşary ýurtly inwestorlaryň ünsüni özüne çekjekdigini belledi.
Baýdeniň pikiriçe, ähliumumy adamzat gymmatlyklary, hakyky oppozisiýa partiýalary, garaşsyz media we adalatly sudlar parahorluga garşy göreşmegiň iň gowy gurallary bolup durýar.
Parahorluk Orsýetde ykdysadyýetiň ösmegine esasy päsgelçilikdir.
Moskwa 1993-nji ýyldan bäri Bütindünýä söwda guramasyna goşulmagyň aladasyny edýär.


text:
Geçen hepde düýbi Nýu Ýorkdaky Daşary Gatnaşyklar Geňeşinde saýlawlardan soňra Eýranda bolup geçýän ýagdaý hakynda iki sany syýasy ekspert çykyş etdi.
Eýranda 12-nji iýunda prezidentlige geçirlen saýlawlardan soň dörän ýagdaýa, hem ýurduň içinde hem-de daşary ýurtlarda ýaşaýan eýranlylar nägileliklerini dürli görnüşde beýan edip gelýärler.
Düýbi Nýu Ýorkdaky Daşary Gatnaşyklar Geňeşinde Eýran barada iki sany syýasy ekspert çykyş edip, bu bolup duran ýagdaýa baha berdiler. Olardan Mohsen Milani, Eýranda iki toparyň arasynda göreşiň barýandygyny öňe sürdi. “Eýranda Yslam respublikasy özi-özüne garşy uruş alyp barýar. Yslam respublikasynda biz iki dürli garaýşyň arasynda göreşiň barýandyna şaýat bolup gelýäris.”
ABŞ-niň Günorta Florida ştatynyň uniwersitinde hökümet we halkara gatnaşylar meseleleri boýunça bölümiň professory Milani hem-de Brýuklin institutynda Ýakyn Gündogar boýunça Saban merkeziniň ýokary derejeli bilermeni Sýuzanna Maloneý çykyş edip, Eýran babatynda öz garaýyşlaryny beýan etdiler. Olar Eýranyň daşary syýasatynyň geljegi hakynda durup geçdiler.
“12-nji iýundaky saýlawlaryň netijesine protestler sebäpli häkimiýetdäkileriň arasynda bölünşik emele geldi. Ýagdaýa nägile bolan halk bolsa köçelere çykmaga mejbur boldy” diýip Milani aýdýar.
“Şa” döwründen has güýçli
Maloneý bolsa “Şa” döwrüniň howpsuzlyk apparaty bilen deňeşdirlende halka basyş görkezmekde, häzirki aşa liniýany goldaýanlarda mümkinçiligiň we ukybyň köpdügini belläp geçýär.
“Saýlawda ýeňiş gazanandygy öňe sürülýän Mahmud Ahmadinejady goldaýanlaryň arasynda güýçli we çekeleşikli ýagdaý dowam edýän bolsa, saýlawlaryň netijesine protest bildiýän reforma tarapdary ozalky primer minister Mir Huseýin Musawiniň hatary bolsa ýygjamlaşýar” diýip, Maloneý sözüne goşýar.
Ol Musawini goldap gelýän ozalky prezident Haşemi Rafsanjynyň roluna-da degip geçip, ylaýta-da 17-nji iýulda okan juma namazynyň hutbasynyň ähmiýetlidigini belläp geçýär. “Elbetde Rafsanjany ýaly adamlar bu sistemanyň bir bölegi bolmagyny dowam etdirer. Ahmadinejady mundan artyk goldamaýanlara indi onuň bilen işleşmek aňsat bolmasa gerek. Ýlaýta-da awgust aýynda onuň kasam kabul ediş dabarasyndan soňra düzjek hökümetinde işlemek kyn bolsa gerek” diýip Maloneý aýdýar.
Milaniniň pikrine görä halkyň herektini basyp ýatyrmakda “Şa” döwri bilen häzirki ýagdaýyň arasynda düýpli tapawut bar. “Şa döwrüne garanyňda, Yslam respublikasynda repressiw çäreler we ukyp köp. Şanyň diňe SAWAK diýlen razwedka gullugy bardy. Häzirki režimiň bolsa ýaragly Basij topary, ynkylaby goraýan gwardiýasy hem-de ýörite razwedka edarasy bar. Şoňa görä bularyň respressiw ukyplary-da köp we olardan peýlanylýar.”
“Eger-de Eýranda protestler dowam edip, häkimiýetiň esaslaryna howp abanjakdygy duýulsa, olar şübhesiz giň möçberde protestleri basyp ýatyrmagy buýruk bereler” diýip Maloneý belleýär.


text:
"Ýaryndan aýrylan ýedi ýyl aglar, ýurdundan aýrylan - ölinçä" diýilýär.
Azatlyk Radiosynyň "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň bu sanynda daşary ýurtlulara, hususan-da türk raýatlaryna durmuşa çykan türkmenistanly zenanlaryň duş gelýän kynçylyklary, maşgalalary, ýar bilen ýary, ene bilen çagany, ata bilen perzendi biri-birinden aýyrýan "düzgünler" barada, başdan geçirenleriň mysallarynda, anyk gürrüň edilýär.
Söhbeti diňläp, pikiriňizi aýtsaňyz, hoşal bolarys.
We are sorry, but this feature is currently not available


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Eýranyň ýadro programmasy barada ylalaşyga gelinse, Tähran ýadro hereketlerini azyndan 10 ýyl doňdurmagy kabul etmelidir diýdi.
Obama 2-nji martda “Reuters” habar gullugyna beren maglumatynda, mümkinçilikleriň heniz hem şeýle ylalaşygyň baglaşylmagyna garşy bolmagyna galýandygyny aýtdy.
Birleşen Ştatlar we dünýäniň iň kuwwatly bäş ýurdy Eýranyň ýadro programmasy barada Tähran bilen ylalaşyk baglaşmaga synanyşýarlar. Bu ylalaşyga laýyklykda, Eýrana garşy girizilen ykdysady sanksiýalary gowşatmaklyk we Tähranyň ýadro programmasyny çäklendirmeklik göz öňünde tutulýar.
Dünýäniň iň kuwwatly alty ýurdy we Eýran, Tähranyň ýadro programmasy boýunça çarçuwaly ylalaşygy baglaşmak üçin mart aýynyň ahyryny we doly ylalaşygy baglaşmak üçin 30-njy iýuny soňky möhlet diýip bellediler.