text:
Aşgabat şäheriniň Köpetdag etrabynyň häkimligi soňky döwürlerde ýaşaýyş jaýlaryň öňünde, ýanýollarda we beýleki döwlet tarapyndan bellige alynmadyk ýerlerde awtoulaglary goýmaklygyň gadagan edilýändigi baradaky bildirişi ýaşaýyş jaýlaryň girelgelerinde asyp goýupdyr.
Bu talabyň berjaý edilmedik ýagdaýynda ony bozanlaryň kanuna laýyklykda administratiw jogapkärçilige çekiljekdigi barada duýduryş berilýär. Nähili çäreleriň görüljekdigi takyk görkezilmese-de, käbir ýaşaýjylar bu düzgüniň jerime salmak ýaly çäreleri öz içine aljakdygyny çaklaýarlar.
“Öňem birnäçe gezek şunuň ýaly duýduryş berlipdi. Şonda gijelerine ýaşaýyş jaýlarynyň golaýynda awtoulaglaryny goýanlaryň awtoulag nomerleri aýrylyp, 10 manat jerime töledipdiler” diýip, paýtagtyň Parahat mikroraýonynyň ýaşaýjysy Röwşen gürrüň berýär.
Aşgabatda ýaşaýyş jaýlarynyň öňüne park edilen awtoulaglar.
Şol bir wagtyň özünde-de sowet döwründe gurlan ýa-da şol döwrüň proýekti boýunça gurlan garaşsyzlyk döwrüniň köpgatly ýaşaýyş jaýlarynyň ýaşaýjylary üçin awtoulaglaryny goýmak öňden gelýän problema. Elit diýilýän jaýlardan tapawutlylykda bu jaýlarda ýerzemin garažlary ýok.
Paýtagtyň käbir mikroraýonlarynda hususy garažlar üçin ýörite ýerler bardy. Emma häzir paýtagt boýunça şol garažlary ýok etmek kampaniýasy hem alnyp barylýar. Mysal üçin, paýtagtyň 5-nji mikroraýonyndaky hususy garažlaryň ählisi diýen ýaly ýumruldy.
Soňky döwürlerde ýörite awtoduralgalaryň gurulýandygyna garamazdan, olar sanlary gün saýyn köpelýän awtoulag eýeleriniň talabyny ödänok. Aýdylyşyna görä, täze gurlan awtoduralgalarda ýaşaýjylaryň awtoulaglaryndan, satuwa goýlan awtoulaglaryň sany köp.
Bu ýagdaýa soňky 1-2 ýyl bäri paýtagtyň Parahat mikroraýonynda açylan täze awtoduralgalarda hem göz ýetirmek mümkin.
Aşgabatda ýaşaýyş jaýlarynyň öňüne park edilen awtoulaglar.
Şeýlede, gurlan bu awtoduralgalardan adamlaryň ýeterlik peýdalanyp bilmezliginiň ýene bir sebäbi hem onuň ýerleşýän ýeriniň adamlar üçin amatsyzlygyndan. Awtoduralgalaryň köpüsi sürüjileriň ýaşaýan ýerlerinden uzakda ýerleşýär.
“Diňe şol awtoduralgalaryň golaýynda ýaşaýan sürüjileriň käbirleri awtoduralgalarda maşynlaryny goýaýmasalar, olaryň aglabasy awtoulaglaryny öz ýaşaýan jaýlarynyň golaýynda goýanlaryny gowy görýärler” diýip, Aşgabadyň Parahat mikroraýonynyň ýaşaýjysy Durdy aýdýar.
Ýakyn wagtda paýtagtyň Parahat-1-2 mikroraýonlarynda üç sany dört gatly awtoduralganyň açylmagyna garaşylýar. Käbir sürüjileriň aýtmaklaryna görä, mermer bilen örtülen şol duralgalar eýýäm müşderilerden dolupdyr. Emma täze duralgalaryň golaýynda ýaşaýan sürüjileriň köpüsi gurluşygy tamamlanmadyk şol duralgalarda ýer paýlanýandygyndan bihabar galypdyrlar.
“Täze açyljak awtoduralgalarda ýer almak üçin nirä ýüz tutulmalydygyny hem bilemizok. Ýogsam, men şol duralgalaryň biriniň edil gabadynda ýaşaýaryn” diýip, aşgabatly sürüji Röwşen aýdýar.
Aşgabatda ýaşaýyş jaýlarynyň öňüne park edilen awtoulaglar.
Gurulýan bu awtoduralgalaryň şäheriň awtoduralga problemasyny çözmäge näderejede goşant goşjakdygy barada häzirlikçe belli bir zat aýtmak kyn.
Emma şol bir wagtyň özünde-de köpgatly ýaşaýyş jaýlarynyň golaýynda awtoulaglaryň goýulmagyndan biynjalyk bolýan, şol sebäpdenem häkimligiň bu kompaniýasyna oňaýly garaýan ildeşlerimiz hem bar.
“Meniň ýaşaýan dokuz gatly jaýymyň golaýynda, esasan, agşmara-gije, her kim işden gelen wagty awtoulag köp bolýar. Şol awtoulaglardan ýaňa jaýyň golaýyndan geçer ýaly däl” diýip, Parahat mikroraýonynyň ýaşaýjysy Durdy Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde gürrüň berdi.
Garaz, paýtagtyň Köpetdag etrabynyň häkimliginiň awtoulaglaryň durmaly ýeri baradaky duýduryşy hakda halk arasynda dürli pikirler bar. Käbirleri oňa oňyn garasa, käbirleri bu çäräniň ilki şol duýduryşy berjaý etmäge şert döredilmän, ýüzugra amala aşyrylsa, ýüzlerçe awtoulag sürüjileriň kösenmegine sebäp boljakdygyny aýdýarlar.


c: text/html

text:
Azerbaýjan harby ofiseriň we ýerli ýaşaýjynyň ýaralanandygyny öňe sürüp, Ermenistany ok atyşlygy bes etmek bardaky ylalaşygy bozmakda ýene bir gezek aýyplady.
Azerbaýjanyň Goranmak ministrliginiň anna güni ýaýradan beýanatynda ermeni güýçleriniň Towuz etrabyndaky Alibeýli obasyna ot açandygy aýdylýar. Gürrüňi edilýän etrap ýurduň Ermenistan bilen araçäginiň golaýynda ýerleşýär.
Azerbaýjanyň armiýasynyň ofiseri we ýerli ýaşaýjy ok degmegi netijesinde ýaralanyp, keselhana ýerleşdirildi.
Bu waka Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Aliýew we onuň ermeni kärdeşi Serž Sarkisýan Hagda geçirilen duşuşyklarda parahatçylyk gepleşikleri dowam etdirjekdiklerine wada bereninden birnäçe gün soň bolup geçdi.
Azerbaýjanyň Daglyk-Garabag regiony sebäpli iki ýurduň arasynda ençeme ýyl bäri konfliktler dowam edýär. Bu regionyň ilatynyň aglabasy ermenilerden ybaratdyr.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň ozalky «Ýukos» kompaniýasynyň nebit tütjary Mihail Hodorkowskiniň günäsini geçip, türmeden boşatmagyny gutlady.
Kremliň tanymal tankytçysy bolan Hodorkowskiý Putiniň «ynsanperwerçilik esaslaryndaky» günä geçmesinden soň Kareliýa sebitindäki türmeden boşadyldy. Ol anna güni giçlik Germaniýanyň paýtagty Berline geldi.
50 ýaşyndaky Hodorkowskiý, salgyt tölemekden gaçmakda we ogurlykda günäli hasaplanyp, on ýyldan gowrak türmede oturdy. Kerriniň ýazmaça beýanatynda Waşingtonyň prosessual bidüzgünçilikler we adamlary, şol sanda Hodorkowskini we onuň biznes partnery Platon Lebedewi saýlap jogapkärçilige çekmek babatda birnäçe gezek alada bildirendigi aýdylýar. Lebedew henizem türme otyr.
Beýanatda Waşingtonyň Orsýete sud reformalaryny geçirmegi berk maslahat berýändigi aýdylýar.


text:
1-2-nji aprelde Aşgabatda Hazar deňziniň statusyny kesgitlemek meselesi maslahat edilýär. Hazaryň kanuny statusyny kesgitleýji konwensiýany işläp düzmek boýunça 1996-njy ýylda hazarýaka döwletleri tarapyndan döredilen ýörite işçi topar häzir 36-njy sapar duşuşýar. Aslyýetinde Hazar deňziniň durumynyň kesgitlenmegi çözüp boljak meselemi?
Aktual gurrüň atly gepleşigimiziň nobatdaky sanynda biz bu sowala jogap tapmaga synanyşarys. Azatlyk Radiosy Moskwada ýerleşýän Orsýetiň strategik barlaglar institutynyň regional meseleler boýunça bilermeni, syýasaty öwreniji Aždar Gurdow bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Aždar Aşyrowiç, Hazar deňziniň statusynyň kesgitsizligi çözgüdi uzaga çeken halkara problemalarynyň biri bolup galýar. Siziň pikiriňizçe, eýsem bu çözüp boljak meselemi?
Aždar Gurdow: Umuman aýdylanda, kiçi ädimler bilen bolsa-da, Hazar deňzi bilen bagly ýagdaý özgerýär. Bu, esasan, ekologiýa bilen bagly käbir ylalaşyklara, balykçylyk bilen bagly aýrybaşga dokumentlere degişli bolýar. Ýöne Hazar deňziniň kanuny statusyna degişli mesele öňden bäri çözülmän galýar. Ýurtlaryň meselä garaýşyna degişli düýpli gapma-garşylyklar saklanyp galýar. Häzirki duşuşykda hem meseläniň cözüljegine garaşyp bolmaýar. Sebäbi garaýyşlar çürt-kesik tapawutlanýar. Häzirki wagtda Eýranyň, Türkmenistanyň we beýleki üç hazarýaka döwletleriň pozisiýalarynyň arasynda ýakynlyk göze ilmeýär. Ýakynlygyň emele gelmegi üçin hem esas döremedi.
Azatlyk Radiosy: Bu problema başda nädip döredi?
Aždar Gurdow: Problema 1990-njy ýyllaryň başynda ýüze çykdy. Sowet Soýuzy dargansoň deňizýaka döwletleriň sany artyp, bäş sany serhetdeş ýurt emele geldi. Emma olar ne öňden bar bolan ylalaşyklara eýerdi, ne-de täze ylalaşyga gelip bildi. Şondan bäri ýurtlar bar bolan ylalaşyklary berjaý etmegiň ähmiýetini formal taýdan nygtaýan hem bolsalar, iş ýüzünde ylalaşyklary berjaý etmeýärler. Üstesine, käbir ýurtlar, hususan-da Azerbaýjan we Gazagystan, halkara kanunlaryna ters gelýän käbir içerki kanunlary kabul edýärler.
Azatlyk Radiosy: Şeýle kanunlardan mysal getirip bilermisiňiz?
Aždar Gurdow: Meselem, 1995-nji ýylda Azerbaýjanyň kabul eden konstitusiýasynda Hazar deňzinde Azerbaýjana degişli bölegiň bardygy we onuň Azerbaýjan döwletiniň garamagyndadygy aýdyldy. Emma Hazar deňzinde haýsy-da bolsa bir ýurda degişli bolan bölekler ýok. Sebäbi bu deňiz seýrek we içerki suw howdany hasaplanýar. Bu ýerde sektor diýlip görkezilýän bölekler ýuridiki taýdan sektor diýlip hasaplanyp bilmeýär. Hawa, käbir bölekler bar, emma olar her bir döwletiň islegine görä däl-de, halkara kanunlaryna görä kesgitlenmeli. Şeýlelikde deňziň islendik böleginiň haýsy-da bolsa bir döwletiň ýuridiki taýdan garamagynda diýlip kesgitlenmegi halkara kanunlaryna düýpden ters gelýär.
Deňiz giňişliklerinde milli kanunlaryň täsiriniň astyna düşýän territoriýalar bar, olar kenarýaka ýa-da territorial suwlar diýlip atlandyrylýar. Adatça, bu giňişlikler kenardan 6-12 deňiz mili bilen kesgitlenýär, onlarça ýa-da ýüzlerçe kilometrlik diýmek bolsa kada laýyk gelmeýär. Bu mysal, meselem, Azerbaýjanyň dalaş edýän giňişligine onuň kanuny taýdan hakynyň ýokdugyny görkezýär. Ine, şeýle ýagdaýlar ýurtlaryň arasyndaky bähbitleriň arasynda çaknyşygyň emele gelmegine sebäp bolýar.
Azatlyk Radiosy: Hazarýaka döwletleriň Hazar deňzi boýunça hereketlerini kesgitleýän nähili kanun bar?
Aždar Gurdow: Dokumentleriň biri 1940-njy ýylda gol çekilen ylalaşyk. Şondan bäri diňe çäkli görnüşli dokumentler kabul edildi. Meselem, hazarýaka döwletleriň Tähranda geçirilen sammitinde Hazar deňziniň ekologiýasy boýunça çäkli konwensiýa kabul edildi. Emma Hazar deňziniň kanuny statusynyň hiç bolmanda esasy taraplaryny kesgitleýji dokument henize çenli kabul edilenok.
Azatlyk Radiosy: Hazar deňziniň statusynyň kesgitlenmegine näme päsgel berýär?
Aždar Gurdow: Muňa döwletleriň milli egoizmi päsgel berýär. Hazarýaka döwletleriň ençemesiniň birtaraplaýyn tertipde ýagdaýdan özleri üçin has bähbitli peýdalanmak, şol bir wagtda-da bu suw howdanynyň abat saklanmagynyň jogapkärçiligini bolsa öz üstüne almazlyk bilen bagly islegleri päsgel berýär. Mesele barada gürrüň etsek, 1990-njy ýyllarda hazar regionynda emele gelen döwletler uly maliýe kynçyklyklar bilen ýüzbe-ýüz bolupdy. Şonda maliýe ýagdaýy uglewodorod serişdeleriniň eksporty, şol sanda Hazar deňzinde ýerleşýän ýangyç serişdeleriniň eksporty arkaly gowulandyrmak ugrunda hereket edilip başlandy. Şeýle ýagdaýda döwletleriň maliýe girdejilerini artdyrmak ugrunda çykyş edýän güýçleriň täsiri Hazar bilen bagly beýleki meselelerden has agramly boldy we nebit-gaz önümçiligini ýola goýmak maksady bilen köp zada, şol sanda halkara kanunlara göz ýumuldy. Gynansak-da, bu syýasat şu günki güne çenli dowam edip gelýär.
Azatlyk Radiosy: Käbir hazarýaka döwletleri, has takygy Orsýet, Gazagystan we Azerbaýjan deňizde nebit-gaz önümçiligine degişli özara ylalaşyklary baglaşypdylar. Bu ylalaşyklar barada näme diýip bolar?
Aždar Gurdow: Aslyýetinde bu ylalaşyklar separatistik häsiýete eýe bolan dokumentler. Sebäbi olara ikitaraplaýyn esasda gelindi. Hazarýaka döwletleri – bäş sany, deňze degişli ylalaşyklaryň aşagynda hem bäş döwletiň goly bolmaly. Agzalýan ýurtlar bolsa [kanuny çözgütleriň daşyndan] aýlanyp, has aňsat ýoldan gitdiler. Orsýet Gazagystan bilen özara ylalaşyk baglaşdy, Orsýet Azerbaýjan bilen ylalaşyk baglaşdy we Gazagyatan Azerbaýjan bilen özara serhetleriň birleşýän ýeri barada ylalaşyk baglaşdy.
Şol bir wagtda-da uglewodorod serişdeli ýataklaryň bölünmegine gezek gelende, kynçylyklar döräpdi. Meselem, Orsýet bilen Gazagystanyň arasynda problemalar ýüze çykypdy, sebäbi döwletleriň arasyndaky serhetlerde nebit-gaz ýataklary bardy. Bu döwletler meseläni bilelikdäki kärhanalary döretmek arkaly çözmäge synanyşdylar. Emma senagat taýdan özleşdirmek işleri başlananda, geologiýa taýdan edilen çaklamalaryň iş ýüzünde tassyklanmadyk ýagdaýlary hem ýüze çykdy. Ýagny, Orsýetiň we Gazagystanyň arasynda ylalaşyk esasynda başlanan önümçilik işleriniň netijesinde [burawlanan] ýataklardan nebit çykmansoň, çözgüdi talap edýän ýene bir meseläniň döremegine sebäp bolan ýagdaýlar ýüze çykdy.
Azatlyk Radiosy: Hazar regionynda syýasy ýagdaý barada aýdylanda, meseläniň çözgüdine täsir ýetirmäge ukyply syýasy güýçler barmy?
Aždar Gurdow: Bu zatlaryň ählisi çaklamalar. Elbetde, Orsýetiň we Gazagystanyň kollektiwleýin howpsuzlyk ylalaşygy guramasynyň agzasydygyny, beýlekileriň bolsa gurama girmeýändigini bellemek, Orsýetiň we Eýranyň özara geosyýasy bileleşik döretmäge ukyplydygyny bellemek mümkin. Emma bu zatlaryň ählisi spekulýatiw häsiýete eýe bolan çaklamalar, sebäbi Hazar deňzi bilen bagly problema muňa garaşly däl.
Esasy problema döwletleriň ykdysady bähbitleri bilen bagly. Howpsuzlyk meseleleri bolsa belli bir derejede çözülýär. Gol goýlan memorandumlar bar. Memorandum taraplaryň borçlaryny kesgitlemek üçin ýuridiki taýdan doly güýjündäki dokument bolman, propagandistik häsiýetli bir dokument bolsa-da, ýurtlar şeýle dokumente gol çekip, hazarýaka regiona degişli bolmadyk hiç bir döwletiň Hazar deňzinde öz harby-deňiz flotuna eýe bolup bilmeýändigini jar etdiler. Bu düzgün häzir ýerine ýetirilýär.
Azatlyk Radiosy: Aždar Aşyrowiç, Hazar deňziniň kanuny statusyny kesgitlemek boýunça alnyp barylýan işlerde Türkmenistan nähili rol oýnaýar?
Aždar Gurdow: Türkmenistan bu ýerde-de uly aktiwlik görkezmeýär diýse bolar. Üstesine, Türkmenistanyň Hazar deňziniň bölünişigine degişli dawasy bar. Türkmenistan Gazagystan, Azerbaýjan we Eýran bilen Hazar deňzindäki territoriýalaryň serhetlerini kesgitlemek boýunça hiç bir ylalaşyga gol goýmady. Türkmenistanyň Hazardaky esasy dawaly meselesi Azerbaýjan bilen serhetdäki nebit-gaz ýataklarynyň bölünişigine degişli. Ýurtlar bu barada 15 ýyla golaý wagt bäri ylalaşyp bilmän gelýärler. Bu ýurtlaryň ylalaşmagyna tarap ädimler, edilýän tekliplere garamazdan, henize çenli göze ilmeýär. Türkmenistan bu dawadan, meniň pikrimçe biraz zyýan çekýär, sebäbi Azerbaýjan Hazar deňzindäki ýataklary özleşdirmek üçin halkara kärhanalaryň ençemesi bilen gol çekip, deňizde iş alyp barýar. Türkmenistan hem Hazardaky ýataklary özleşdirmekde halkara kompaniýalar bilen işleşýär, emma öz nebit-gaz önümçiliginiň möçberini Azerbaýjanyň derejesine ýetirip bilenok.
Azatlyk Radiosy: Hazar deňzinde häzirki wagtda alnyp barylýan uglewodorod serişdeleriniň onümçiligi bar bolan kanunlara näderejede gabat gelýär?
Aždar Gurdow: Bu örän gyzykly mesele. Önümçilik bar bolan ylalaşyklara laýyk gelmeýär, emma şol bir wagtda-da kanunlara ters hem gelmeýär. Sebäbi Hazar boýunça ylalaşyklar baryp Pýotr Birinjiniň döwründen bäri Orsýet imperiýasynyň we Pars döwletiniň arasynda baglaşylyp gelindi. Ozalky ýyllarda Hazar deňzinde nebit-gaz önümçiligi asla bolmansoň, bu mesele Hazara degişli ilkinji ylalaşyklarda we yz ýany sowet döwründe baglaşylan ylalaşyklarda göz öňünde tutulmandyr. Şonuň üçin bu meseläniň täze kanunda, ýagny Hazar deňziniň kanuny statusy barada indi baglaşylmaly konwensiýada kesgitlenmegine garaşylýar.
Azatlyk Radiosy: Hazar deňzine degişli ylalaşyklar barada aýdylanda şu günki güne çenli öz ýuridiki güýjüni saklaýan nähili dokumentler bar?
Aždar Gurdow: Ilkinji ylalaşyk 1723-nji ýylda baglaşylypdy, iň soňkusy bolsa 1940-njy ýylda. Bu yalaşyklarda görkezilen düzgünleriň berjaý edilmelidigine soňky ýyllarda ýurtlaryň arasynda gol çekilen käbir dokumentlerde salgy berilýär. Meselem, Hazar deňzine degişli öňki kanunlaryň berjaý edilmeginiň zerurdygy GDA guramasyny döretmek barada 1991-nji ýylyň dekabr aýynda Almatada kabul edilen deklarasiýada göz öňünde tutulýar.
Azatlyk Radiosy: Hazar deňziniň statusynyň kesgitsizligi kim üçin bähbitli? Bu ýagdaýda kimdir biriniň bähbidi barada aýtmak mümkinmi?
Aždar Gurdow: Bu spekulýatiw bir mesele, ýagny çen-çak. Bir tarapdan, dogrudanam, döwletleriň arasyndaky dawalaryň kimdir biri üçin bähbitlidigi barada pikirler orta atylýar. Onuň belli bir derejede şeýle bolmagy-da mümkin. Emma başga bir tarapdan, meniň pikirimçe, mesele öňki sowet döwletleriniň köpüsiniň islendik problemanyň çözgüdine ol ýa beýleki awtoritar lideriň islegine görä çemeleşmän, diplomatik tejribeleriň esasynda we hemmetaraplaýyn çemeleşmegiň zerurdygyna doly göz ýetirmeýändigi bilen bagly. Hut şu sebäpden-de regiona degişli meseleler ýakyn wagtda doly çözüler diýip garaşyp bolmaýar.
Azatlyk Radiosy: Soňky 20 ýyla golaý döwrüň dowamynda Hazar deňziniň statusyny kesgitlemek ugrunda ýokary derejeli duşuşyklaryň ençemesi geçirildi, meseläni çözmek boýunça ýörite hökümetara işçi topar döredildi. Bu topar Agabatda häzir 36-njy gezek duşuşýar? Hazaryň statusyny kesgitlemek işinde siz haýsy-da bolsa bir öňegidişlik görýärmisiňiz?
Aždar Gurdow: Bu topar döredileli bäri ep-esli wagt geçdi. Käte uly we aýylganç uruşlaram has gysga wagtda ylalaşyk esasynda tamamlanýar. Bu ýerde bolsa çylşyrymly bolsa-da, çözüp boljak bir mesele boýunça [uzak wagtlap] ylalaşyp bilmän gelýärler. Şol bir wagtda-da, yzy üzülmeýän bu duşuşyklaryň, gepleşikleriň häzirki formaty öz netijesizligini görkezdi diýip hem bolmaýar. Nähili-de bolsa, käbir aýry-aýry meselelerde çözgüde tarap ädim ädilýär. Üstesine, şeýle gepleşiklere başga nähili alternatiwa bar? Hazar deňzinde kim güýçli bolsa, şonuň diýeni geçjek boljak bolsa, onda regionda harby dartgynlylygyň güýçlenmegi ähtimal, her kim öz güýjüni görkezmek islär. Elbetde, bu hiç kim üçin-de kabul ederlikli ýol däl. Şonuň üçin, gepleşikler agyr geçýän hem bolsa, ol her halda taraplaryň haçan-da bolsa bir wagt barlyşyga gelip biljekdigine umyt döredýär.


text:
"The Long Riders' Guild", Halkara atşynaslar birleşigi, tanymal atşynas Geldi Kärizowyň Türkmenistandan goýberilmezligi bilen baglylykda, türkmen prezidentiniň üstünden Haagadaky Halkara jenaýat suduna şikaýat etjegini duýdurýar.
"The Long Riders' Guild" guramasynyň direktory CuChullaine O'Reilly 7-nji sentýabrda Aşgabada, «Türkmen atlary” döwlet birleşiginiň direktory Ýazgeldi Annaýewe hat iberip, ol hatyň nusgasyny Halkara günä geçiş guramasyna, Adam hukuklaryny goraýan HRW guramasyna, “Crudeaccountability” guramasyna we Azatlyk radiosyna ýollapdyr.
"Eger Türkmenistan öz kanunlaryny äsgermezlige salyp, ynsanperwerçilik düzgünlerini bozmagyny dowam etdirse, “The Long Riders’ Guild” guramasy Haagadaky Halkara jenaýat suduna prezident Gurbanguly Berdimuhamedowy adam ogurlamak, bikanun bendi etmek we adam hukuklaryny bozmak aýyplamalary esasynda derňemäge çagyrar” diýip, hatda aýdylýar.
Berdimuhamedow "Utanç" tagtasynda goýlar
Şeýle-de bu gurama prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň adyny özüniň “Utanç” tagtasynda ýerleşdirjegini, halkara Ahal-teke atlary jemgyýetçiligini bolsa, Türkmenistany baýkot etmäge, Aşgabatda geçirilýän ýyllyk Türkmen bedewi baýramyna gatnaşmakdan ýüz öwürmäge çagyrjagyny aýdýar.
«The Long Riders’ Guild» guramasynyň direktory özüniň syýasatçy däldigini we şu sebäpden öz kärdeşine, “Türkmen atlary” döwlet birleşiginiň direktoryna ýüz tutýandygyny, onuň - Ýazgeldi Annaýewiň ýurduň prezidentiniň Geldi Kärizow baradaky kararyny üýtgetmegine belli bir derejede täsir ýetirmegine umyt baglaýandygyny aýdýar.
Golaýda çykan habarlardan mälim bolşuna görä, Geldi Kärizow biraz öň Orsýetiň wizasy bilen Türkmenistandan çykmaga synanypdy, Halkara atşynaslar guramasy ony Şweýsariýada geçýän ýyllyk maslahatyna çagyrypdy.
“Biziň düşünişimize görä, Geldi Kärizowyň we onuň maşgalasynyň ýurtdan çykmagyny gadagan eder ýaly kanuny sebäpler ýok” diýip, hatda aýdylýar.
«Soňky gowşan maglumatlara görä, Kärizow bikanun tussag edilýär. Munuň üstesine, ýurtdan gaýtmakçy bolanlarynda, Kärizowyň maşgala agzalaryna hüjüm edildi we fiziki ýara salyndy» diýip, CuChullaine O'Reilly hatyny dowam etdirýär.
Halkara atşynaslar guramasy türkmen hökümetiniň dünýäniň abraýly adam hukuklary guramalarynyň birnäçesi tarapyndan gaýta-gaýta edilen rehimdarlyk çagyryşlaryna baş galdyrmajagynyň tassyk bolandygyny aýdýar.
Hatda açyk aýdylmagyna görä, türkmen hökümeti Kärizowyň hatyrasyna halkara atşynaslar jemgyýetçiligi, dürli derejelerdäki ilçiler tarapyndan onuň gyssagly medisina bejergisine mätäçdigi barada edilen haýyşlara gulak asmakdan ýüz öwrüpdir.
«The Long Riders' Guild» guramasy golaýda ahal-teke atlarynyň tohumy boýunça giňişleýin ylmy-barlag işleriniň jemlenilip, neşir edilendigini hem habar berýär.
Bu işde Geldi Kärizowyň sowet döwründe ahal-teke atlaryny gorap saklamakda oýnan möhüm roluna hem ençeme sahypa bagyşlanypdyr. Hut şu kitabyň jemlemesinde hem Türkmenistanyň prezidentiniň garşysyna Haagadaky Halkara jenaýat sudunda iş gozgamak şikaýatynyň ediljegi duýdurylýar.
«Eger golaýda Aşgabat tarapdan hiç bir hereket bolmasa, Guild ahal-teke atlaryna halkara atçylyk gabawyny girizmekligi işläp-düzmäge başlar, Türkmenistanyň atlaryny syýasy gulçulygyň simwollary diýip yglan eder we prezident Berdimuhamedowy tussag etdirmegiň çäresini gözlär» diýip, halkara atşynaslar guramasy ýazýar.
«The Long Riders' Guild» dünýäniň dürli ýurtlarynyň iň tanymal atşynaslaryny, uzak aralyga at çapan, baý atşynaslyk tejribeleri bolan abraýly at ekspertlerini özünde jemleýär.
Bu guramanyň dünýäniň 45 ýurdundan agzasy bolup, olaryň arasynda Türkmenistandan Geldi Kärizow hem bar.


text:
Medwedew şeýle hem polis güýçleriniň hatarynda düzgün-nyzamy güýçlendirmegi wada etdi. Edilmeli ýene bir iş-de korrupsiýa garşy aýgytly göreş alyp barmak.
“Içeri işleri ministrliginiň işgärleriniň jogapkärçiligi her bir derejede artdyrylmaly. Men bir polis işgäri tarapyndan edilen jenaýata aýratyn agyr jenaýat işi diýip garalmagyny teklip etdim” diýip, Medwedew aýtdy.
Ors prezidenti ministrligiň baş edarasyndaky işgärleriň sanyny 20 müňden 10 müňe getirmegi buýrandygyny belläp, ministrligiň ýokary derejeli işgärleriniň arasynda hem özgerişleriň boljakdygyny bildirdi. Ol polis işgärleriniň hem 2012-nji ýylyň başyna çenli bäşden biriniň azaldylmagyny buýurdy.Täze kanun parlamente hödürlener
Medwedew şeýle hem premýer-ministr Wladimir Putiniň hökümetine ýurduň polis güýçlerini kadalaşdyrmak barada 1-nji dekabrdan aňry geçirmän, täze kanun taslamasyny düzüp, parlamentiň garamagyna bermegi buýurdy.
Prezident Içeri işleri ministri Raşid Nurgaliýewe hem ministrligiň içindäki korrupsiýa garşy göreşmeli bölüme täze plan taýýarlamak üçin bir aý möhlet belledi: “Düzgün-nyzamy bozýan polis işgärleri jezalandyrylmaly – hem-de agyr jezalandyrylmaly. Kanuny ýollar bilen çykarylan buýruklary ýerine ýetirmeýänler jenaýatkär”.
Ors prezidenti gepläp durka çykarylan bäş sahypalyk beýannamada prezidentiň görülmeli beýleki çäreler barada hem permana gol çekenligi bildirildi. Şol ýerde bellenilişine görä, çet ýurtlylary ýurtdan çykarmak, maşynlary barlamak indi Içeri işleri ministrliginiň wezipesine girenok.Soňky wagtlar ýiti tankytlandy
Ors polisi soňky wagtlarda parahorlukda, öz wezipesinden galp peýdalanýanlykda aýyplanyp, ýiti tankyt astynda düşdi. Adam hukuklary toparlarynyň aýtmagyna görä, aýlyk kwotany doldurmak üçin, polis işgärleriniň adamlary gynamagy, gorkuzmagy, şaýatlaryň görkezmelerini galplaşdyrmagy, adamlary ýersiz-ýere tutmagy indi adaty ýagdaýa öwrülipdir.
Soňky wagtlarda polis tarapyndan bolan gazaply wakalar hem bir çäre görmegi barada Kremle görkezilýän gysyşyň artmagyna getirdi. Mysal üçin öten ýylyň aprel aýynda Moskwanyň bir polisiýa bölüminiň başlygy Denis Ýewsýukow bir supermarketde iki adamy atyp öldürdi, ýedi adamy hem ýaralady.
Şu gün Moskwanyň şäher sudy Denis Ýewsýukowy iki adamy atyp öldürmekde günäli tapyp, ony ömürlik türme tussaglygyna höküm etdi.


text:
Hokkeý boýunça öňde barýan 16 ýurt 6-njy maýda Moskwada we Sankt Peterburgda başlanýan Dünýä Çempionatyna gatnaşýarlar.
Orsýetiň premýer-ministri Dmitriý Medwedew halkara sport çäresiniň Moskwadaky açylyş dabarasyna gatnaşar.
Şeýle-de dabara prezidentiň geňeşçisi Igor Lewitin, sport ministri Witaly Mutko, Moskwanyň häkimi Sergei Sobýanin we Hokkeý boýunça halkara federasiýasynyň prezidenti Rene Fasel gatnaşarlar.
Bäsleşýän ýurtlar iki topara bölüner.
Moskwada bäsleşýän A toparyna Orsýetiň, Şwesiýanyň, Çehiýa Respublikasynyň, Şweýsariýanyň, Latwianyň, Norwegiýanyň, Daniýanyň we Gazagystanyň komandalary gatnaşarlar.
Sankt Peterburgda B toparynyň oýunlary geçiriler. Bu topar Kanadany, Finlýandiýany, ABŞ-ny, Slowakiýany, Belarusy, Fransiýany, Germaniýany we Wengriýany öz içine alýar.


text:
Şenbe güni Tatarystan Respublikasynyň Döwlet Geňeşiniň başlygy Farid Muhametşin Tatarystanyň “Rubin” futbol komandasynyň ýakynda gazanan Orsýetiň kubogynyň we onuň altyn medalynyň nusgasyny Aşgabatda prezident G.Berdimuhamedowa gowşurdy.
Bu çärä bagyşlanylyp şenbe güni Türkmenistanyň Sport we turizm baradaky institutynda ýörite dabara geçirildi.
Geçen hepde türkmenistanly belli trener Gurban Berdiýewiň ýolbaşçylygyndaky “Rubin” futbol komandasy ilkinji gezek Orsýet Federasiýasynyň kubogyna eýe boldy.
Ýöne bu komandanyň kubogynyň we medalynyň nusgasynyň prezident Berdimuhamedowa gowşurylyşy bilen bagly berlen resmi maglumatda Türkmenistanyň resmi habar agentligi trener Gurban Berdiýewiň adyny asla agzamandyr.


text:
Ysraýylyň ses berijileri milli saýlawlara gatnaşmak üçin saýlaw nokatlaryna barýarlar.
Premýer-ministr Benjamiň Netanýahunyň saýlawlarda uly kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýandygy aýdylýar. 17-nji mart saýlawlarynyň öňüsyrasynda geçirilen pikir öwrenmeler Netanýahunyň merkezçi-sagçy “Likud” partiýasynyň Isaak Herzogyň merkezçi-çepçi “Sionist bileleşigi” alýansyndan yzda barýandygyny görkezdi.
Netanýahu 17-nji martda ses berensoň eden çykyşynda “Çepçi partiýanyň täsiriniň öňüni almak üçin, boşlugy doldurmak ugrunda ýeke-täk edilmeli zat Likuda ses bermeli”, diýdi.
Netanýahu 16-njy martda eden çykyşynda dördünji möhlete saýlanan ýagdaýynda Palestin döwletiniň döremejegini aýtdy.
65 ýaşly Netanýahu 2019-njy ýylyň iýul aýyna çenli häkimiýet başynda galyp, Ysraýylyň iň uzak möhletli premýer-ministri bolup bilýär.


text:
Türkiýäniň tanymal teležurnalisti Banu Güwen öz prezidentiniň metbugat erkinligi barada "CNN" telekanalynda Krisiane Amanpur tarapyndan gysaja salynmagynyň özüni begendirendigini aýdýar.
Ol: "Prezident Rejep Taýyp Erdoganyň bu gezek gaty sypaýydygyny görmek bir gyzykly tejribe boldy. Türkiýede oňa beýle soraglary berjek žurnalistlere interwýu almaga mümkinçilik berlenok" diýýär.
Güwen bulary 1-nji aprelde Jan Dündar bilen Erdem Gülüň sud diňlenişigi gidip otyrka kazyýetiň daşynda gürrüň berdi. Tanymal türk žurnalistleri Dündar bilen Gülüň, aýdylyşyna görä, Türkiýäniň Siriýa bikanun ýarag geçirendigini paş edendikleri üçin, ömürlik türme tussaglygyna höküm edilmegi mümkin.
Ýerli medianyň bellemegine görä, Dündar we Gül bilen baglanyşykly dörän ýagdaý metbugat erkinligine edilýän basyşyň bir anyk mysaly bolup durýar.
Oppozision "Jumhuriýet" gazetiniň baş redaktory Dündar bilen bu gazetiň Ankaradaky býurosynyň başlygy Gülüň öten maý aýynda çap edilen bir makalasynda Türkiýänň aňtaw gulluklarynyň ynsanperwer kömek diýip, Siriýa ýarag geçirendigi aýdylýar.
Makalada Türkiýe radikal yslamçy topar "Yslam döwleti" bilen iletşikli gozgalaňçylary goldaýr diýip çak edilýär.
Erdogan bu aýdylýanlary ret edip, agzalýan ýük ulagynyň Siriýadaky türkmenlere gumanitar kömek äkidendigini aýdyp, bu iki žurnalisti içalylykda aýyplady. Dündar bilen Gül, mart aýynyň aýaklarynda sud prosesi başlamazdan öň, eýýäm 92 günläp türmede oturdylar.
Öten hepde "CNN" telekanalynyň interwýuçysy Amanpur Erdogandan: "Men düşünemok, siz näme üçin öz metbugatyňyz bilen urşa girdiňiz" diýip soranda, Erdogan: "Men metbugat bilen uruşda däl" diýip jogap berdi.
Ol soňra hem: "Biziň ýurdumyzda ýörgünli kanunlar bar. Metbugatyň bir agzasy ýa-da bir gazetiň işgäri içalylyk bilen meşgullanyp, ýurduň syrlarayny dünýä aýan etse we, bu sud işiniň bir bölegi bolsa, onda sud işi bir höküme getirer" diýip, sözüniň üstüne goşdy.
Güwen ýapyk sud zalynyň daşyna üýşen ýüzlerçe aklawçylaryň, žurnalistleriň, parlamentçileriň biri. Ol özüniň "Türksat" telekanalynda alyp barýan habarlar programmasynyň ondan iki gün ozal döwlet prokurorynyň haýyşy boýunça togtadylandygyny aýdyp:
"Ýewropa Bileleşigi metbugatyň Türkiýedäki ýagdaýyny gowy bilmeli" diýýär.
Stambully aklawçy Serap Demirtaş bolsa Ýewropa Bileleşigini ikiýüzlülikde aýyplaýar.
Demirtaş "Men olaryň açyk, reformalar toplumydygyna ynanýaryn. Ýöne bosgunlar bilen baglanyşykly soňky wakalarda özleriniň ikiýüzlüdiklerini subut etdiler. Olar bosgunlary öz ýurdumyzda saklamagymyz üçin bize para berýärler" diýýär.
Dündar bilen Gül özleriniň bigünädiklerini aýdýarlar. Olaryň indiki sud diňlenişigi 22-nji aprelde geçer. Dündaryň 21 ýaşly ogly Ege öz kakasynyň bu edilýän basyşlara gürrüňsiz çydaýandygyny aýtdy.
Türkleriň käbiri bolsa Edoganyň edýän basyş taktikasy dogry diýýärler.
Erdoganyň önüp-ösen ýeri bolan Stambulyň Kasympaşa mähellesinde 55 ýaşly suratçy Soner Awjyoglu: "Dünýäde güýçli döwletleriň ählisi köp ýurtlara, köpsanly uruşly zonalara ýarag iberýärler. Muny biz-de edip bilýäris. Türkiýäniň merkezi aňtaw gullugynyň muny mälim etmegi zerur däl" diýýär.
Awjyoglu Türkiýäniň duşmanlaryna tutaryk bolýan Dündar ýalylaryň raportlary diýýär. Dogrudan hem, Orsýetiň Birleşen Milletler Guramasyndaky ilçisi Witaliý Çurkin 1-nji aprelde Türkiýäniň fondlaryny ýurduň aňtaw gulluklarynyň üsti bilen "Yslam döwletiniň" Siriýadaky agzlaryny 1.9 milliard çemesi harby kömekler bilen üpjün edenlikde aýyplady.


text:
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko ýurduň häkimleriniň öz şahsy armiýasynyň bolmajagyny aýtdy. Ukrain prezidentiniň beren bu wadasy Ukrainanyň häkimiýetdäki ýokary gatlagynyň arasynda dartgynlylyklaryň artan mahalyna gabat geldi.
“Territorial goranyş barada aýdylanda, hiç bir häkimiň özüniň şahsy ýaragly güýçleri bolmaz we ähli harbylar gönümel merkezden dolandyrylar” diýip, Poroşenko 23-nji martda harby komandirler bilen geçiren ýygnagynda belledi.
Poroşenko bu barada ýaragly adamlar döwletiň eýeçiligindäki “Ukrnafta” energiýa kärhanasynyň Kiýewdäki baş binasyny ele salandan bir gün soň mälim etdi.
"Oligarh bilen ilteşikli"
22-nji martda ukrain kanunçykaryjysy Serhiý Leşçenko “Ukrnafta” kompaniýasynyň binasyny ele salan ýaragly adamlaryň milliarder oligarh Ihor Kolomoýskiý bilen ilteşiginiň bardygyny aýtdy. Kolomoýskiý gündogar UkrainanadakyDnepropetrowsk regionynyň häkimidir.
Şeýle-de 22-nji martda ukrain kanunçykaryjysy Mustafa Naýýem “Ukrnafta” kompaniýasynyň binasynyň eýelenmeginiň sebäbi barada maglumat almak üçin, özüniň gürrüňi gidýän binanyň içine girmäge synanyşan mahaly, ýaragly adamlaryň öz üstüne hüjüm edendigini we urup-ýenjendigini aýtdy.
Azatlyk Radiosynyň Ukrain gullugynyň berýän maglumatyna görä, Kolomoýskiý şol gün “Ukranafta” kompaniýasynyň edarasyna barypdyr.
Täze kanun
Kolomoýskiniň “PrivatGroup” kompaniýasynyň “Ukranafta” firmasynda 43% paýa eýedigine garamazdan, ukrain hökümeti gürrüňi gidýän energiýa kärhanasyna kontrollyk edýär.
Şu aý Ukrain parlamenti döwlet edara-kärhanalary barada kanun kabul etdi. Bu kanun “PrivatGroup” kompaniýasynyň “Ukranafta” kärhanasynyň ýokary gözegçilik geňeşindäki ozalky weto goýmak, ýagny böwetlemek hukugyny aradan aýyrýar.
19-njy martda döwletiň eýeçiligindäki “Ukrtransnafta” nebit-transport kompaniýasynyň ýokary gözegçilik geňeşi Oleksandr Lazorkony öz ýolbaşyçysy edip belländen soň, Kolomoýskiý gürrüňi gidýän kärhana bardy. Lazorko Kolomoýskiýniň egindeşidir.
“Ukrtransnafta” kompaniýasynda 42% paý eýesi Kolomoýskiý gürrüňi gidýän ýerde žurnalistleri görende, mundan nägile bolup, Azatlyk Radiosynyň habarçylaryna, paýyş sögüp, dil ýetirdi.
Bu aralykda Ukrainanyň Howpsuzlyk gullugynyň başlygy Kolomoýskiniň Dnepropetrowsk regionyndaky iki orunbasaryny adalata bökdençlik döretmekde we jenaýatçylykly topary maliýeleşdirmekde aýyplady.
Jenaýatçylykly toparlar
Walentin Nalywaýçenkonyň 23-nji martda habarçylara beren maglumatyna görä, häkimiň orunbasarlary Hennadiý Korban we Swýatoslaw Olinik Dnepropetroskdaky guramaçylykly jenaýat işleri dogrusynda geçirilýän derňewleri togtatmak maksady bilen, ýaragly toparlar arkaly Ukrainanyň Howpsuzlyk gullugynyň derňewçilerine haýbat atypdyrlar.
Şeýle-de, Nalywaýçenko “Ukrnafta” kärhanasynyň Kiýewdäki baş binasyny ele salan ýaragly toparyň Dnepropetrowskdaky jenaýatçylykly toparlar bilen ilteşiginiň bardygyny sözüniň üstüne goşdy.
Şol bir wagtyň özünde Hennadiý Korban özüne garşy aýyplamalary ret edip, eger Nalywaýçenko öňe sürülýän bu aýyplamalary tassyklaýan delilleri görkezmese, onda ukrain parlamentiniň derňew komissiýasynyň oy wezipeden çekilmäge çagyrmalydygyny aýtdy.
23-nji martda Ukrainanyň içeri işler ministri Arsen Awakow ýurduň hususy howpsuzlyk firmalaryny öz ýaraglaryny 24 sagadyň içinde tabşyrmaga we öz adamlaryny köçelerden yza çekmäge çagyrdy.


text:
Şu gün Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Birleşen Arap Emirliklerine resmi sapary başlanýar.
Bu saparyň dowamynda prezident Berdimuhamedow bilen Birleşen Arap Emirlikleriniň lideri şeýh Halif Ben Zaed Al-Nahaýýan iki ýurduň arasynda dowam edip gelýän hyzmatdaşlyklary has-da ösdürmek meseleleri barada gepleşik geçirerler.
Türkmen lideri özüniň bu saparynyň çäklerinde Birleşen Arap Emirlikleriniň biznes toparlary bilen-de duşuşar diýlip garaşylýar.
Türkmenistanyň Ykdysadyýet we Ösüş ministrliginiň maglumatyna görä, häzirki wagt Türkmenistanyň territoriýasynda Birleşen Arap Emirlikleriniň ýatyran inwestisiýasynyň esasynda 51 sany kärhana hasaba alnan.


text:
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow öz ýurdunyň ABŞ bilen gatnaşyklarynyň gowlanýandygyny mälim etdi.
Bu barada şu gün “Rossiýskaýa gazeta” gündeliginde çap edilen makalada Sergeý Lawrow şu ýylyň dekabr aýynda möhleti tamamlanýan ýaragsyzlandyrmak boýunça şertnamanyň ýerine täze dokumentiň üstünde işlenmegi babatda gepleşikleriň geçiriljekdigini aýdypdyr.
Bu 1991-nji ýylda kabul edilen START atly şertnamanyň ýerine täze dokumetiň işlenmegi barada ABŞ-nyň hem Orsýetiň prezidnetleri şu ýylyň iýul aýynda ylalaşypdylar.


text:
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow 9-njy aprelde geçiren nobatdaky Ministrler Kabinetiniň mejlisinde çykyş edip, ýaşaýyş jaýlaryny hususylaşdyrmak barada aýtdy.
Dogrusy, G.Berdimuhamedow jaýlary hususylaşdyrmak hakda has öň, baryp-ha Türkmenistanyň prezidenti wezipesine dalaşgärkä, saýlawçylaryň öňünde eden çykyşynda-da aýdypdy. Emma häzire çenli jaýlary hususylaşdyrmak hakyndaky kanun, näbelli sebäplere görä, resmileşdirilmän gelipdi.
Jaýlary hususylaşdyrmak düzgüni öňki SSSR-e giren döwletleriň arasynda diňe Türkmenistanda ýatyrlypdy. Ony geçen asyryň 90-njy ýyllarynyň ortalarynda Türkmenistanyň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazow gadagan edipdi. Görnüşine görä, ol türkmen halkynyň birdenkä aşa baýaýmagyndan çekinen bolmaly.
«Jaýlary hususylaşdyrmak hakynda» kanun ýatyrlandan soň, ilatyň köp bölegi ene-atalaryndan galan jaýlaryna eýelik edip bilmän, olary döwletiň hasabyna mejbury geçirmeli bolupdylar.
Soňky 10 ýylda Aşgabatda jaýlaryň döwlet tarapyndan ýykylyp başlanmagy we şäher ýaka ýerlerde şahsy jaýlary gurmaga mellek ýer berilmezligi, öňki ýaşalýan ýerlerde ilata şahsy jaýlary gurmak gadagan edilmegi hem-de munuň üstesine-de jaýlaryň hususylaşdyrylmagynyň ýatyrylmagy Türkmenistanda köpgatly adaty jaýlaryň bahalarynyň gaty ýokary galmagyna getirdi. Jaýsyz galan ilat, karz-kowal pul alyp, gymmat bahadan jaý almaga mejbur edildi.
2009-njy ýylyň maýynda amerikan dollarynyň manada bolan gatnaşygynyň bir bahada kesgitlenilmegi, onuň öňki denominirlenmedik puluň 14200 manadyna deň edilmegi soňky ýyllarda döwlet tarapyndan gurulýan ýokary hilli jaýlaryň bahasynyň-da gymmatlamagyna getirdi. Häzir şol jaýlaryň biržada görkezilýän üç otaglysynyň bahasy üç milliard manatdan (240 müň amerikan dollaryndan) geçýär.
Prezident G.Berdimuhamedowyň jaýlary hususylaşdyrmak we jaý biržalaryny döretmek hakyndaky görkezmesi, häzirki dörän ýagdaýlara nähili tasir edip biler?
Türkmenistanda jaýlary hususylaşdyrmak hakynda kanunyň girizilmegi ilki bilen ilatyň bähbidine bolar. Köp ýyllaryň dowamynda hususylaşdyrylmadyk jaýlar hususy emläge öwrüler, bu hem Aşgabatda jaýlaryň bahasynyň biraz aşak gaçmagyna ýol açar. Öň döwlet eýeçiliginde bolan jaýlary öz bähbitlerine görä ulanyp bilmedik adamlar indiden eýläk olary bazaryň şertlerine görä ulanyp başlarlar. Hatda jaýlary kireýine bermek meselelerem halkyň bähbidine bolar.
Eger-de ýakyn aýlarda Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow Aşgabadyň ýakasynda we Ahal welaýatynda ilat üçin jaýlary gurmaga mellek ýer paýlap bermek hakynda rugsat berýän kanuny kabul etse, onda ol halk tarapyndan gyzgyn garşylanardy. Halk şeýle ädimlere umytly garaşýar.
Gurbangeldi Töräýew aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
ABŞ Günorta Koreýa F-22 kysymly hüjüm ediji harby uçarlaryny iberdi.
Döwrüň ösen tehnologiýalary esasynda döredilen bu amerikan uçarlary Koreýa ýarymadasynda dartgynlylyk güýçlenýärkä, Günorta Koreýanyň geçirýän harby türgenleşiklerine gatnaşar.
Radarlar tarapyndan anyklanmagy kyn bu amerikan uçarlary ABŞ-nyň Ýaponiýadaky bazalaryndan Günorta Koreýa bardy.
Şu hepdäniň başynda ABŞ Günorta Koreýa bilen bilelikde geçirýän harby türgenleşiklerine gatnaşdyrmak üçin iki sany B-2 kysymly bombalaýjy uçaryny iberipdi. Demirgazyk Koreýa amerikan tarapynyň bu ädimini prowokatiw diýip atlandyrypdy.
"Örän çynlakaý howp"
Hepdäniň duşenbe güni Günorta Koreýanyň prezidenti Pak Kyn He ýurduň goranmak ministri Kim Kwan-jin we öz beýleki harby resmileri bilen duşuşyk geçirdi. Pak Kyn He Demirgazyk Koreýa tarapyndan “örän çynlakaý” howpuň abanýandygyny aýtdy.
“Eger Günorta Koreýa we onuň halkyna garşy islendik prowokasiýa edilse, muňa, syýasy delillere garamazdan, berk gaýtawul berilmelidir” diýip, Günorta Koreýany prezidenti aýtdy.
Şol bir wagtyň özünde-de Demirgazyk Koreýanyň lideri Kim Jong Un 31-nji martda eden çykyşynda ýurduň “täze strategik ugruny” yglan etdi. Kim Jong Un häkimiýet başyndaky “Işçiler partiýasynyň” Merkezi komitetiniň maslahatyna gatnaşdy.
Demirgazyk Koreýa şu ýylyň fewral aýynda üçünji ýadro synagyny geçirensoň, Koreý ýarymadasynda dörän dartgynlylyk häzirki pursatda iň güýçli nokadyna ýetdi. Phenýanyň bu ýadro synagy ABŞ we BMG tarapyndan Demirgazyk Koreýanyň garşysyna goşmaça sanksiýalaryň teklip edilmegine getirdi.
Iki Koreýanyň "uruş ýagdaýy"
30-njy martda Phenýan iki Koreýa döwletiniň arasynda “uruş ýagdaýynyň” emele gelendigini we Demirgayk Koreýanyň harby güýçleriniň Günorta Koreýadaky we regiondaky harby bazalary nyşana alandygyny mälim etdi.
Geçen hepdede Demirgazyk Koreýanyň döwlet gözegçiligindäki habar serişdeleri uzakda ýerleşýän nyşanlara ýetmäge ukyply raketalaryň ABŞ-nyň Gawaý adasynda ýerleşýän Guam harby bazasyna, şeýle-de ýurduň guryýer giňişligine gönükdirilendigini yglan etdi.
Günorta Koreýanyň Demirgazyk Koreýa bilen serhedinde ýerleşýän we iki döwlet tarapyndan dolandyrylýan Keson senagat zonasynda işleýän günorta koreýaly zähmetkeşleriň “Reýters” habar agentligine aýtmaklaryna görä, häzirki ýagdaý olary alada goýýar.
52 ýaşly Kim Duk-su Demirgazyk Koreýa tarapynyň Keson senagat zonasynyň açyk galmagynyň ähmiýetine göz ýetirýändigine bil baglaýar. Kim Duk-su Keson senagat zonasynyň Demirgazyk Koreýa üçin hem örän girdejilidigini belledi.
1-nji aprelde Demirgazyk Koreýanyň döwlet ýolbaşçylaryna doly garaşly Milli parlamenti maslahat geçirmegi planlaşdyrýar.


text:
Institut aşakdaky ugurlar boýunça seçip alyş işini geçirýär:
1. Nebitgaz işi.
2. Tehnologik maşynlar we enjamlar.
Ýokarda ady agzalan ugurlara Türkmenistanyň umumy orta ýa-da orta hünär bilimli, ýaşy 35-den geçmedik raýatlary giriş synaglarynyň netijeleri boýunça bäsleşik esasynda kabul edilýär.
Okuw Türkmenistanyň nebit-gaz toplumynyň seriş¬deleriniň hasabyna maliýeleşdirilýär.
Giriş synaglaryndan üstünlikli geçen dalaşgärler, 2011/2012-nji okuw ýylynda şahamçanyň ýokary mekdebe taýýarlyk fakultetiniň diňleýjiligine kabul edilýär.
Resmi iş kagyzlary
Resmi iş kagyzlaryny kabul etmeklik Aşgabat şäherinde şahamçanyň kabul ediş iş topary tarapyndan amala aşyrylýar.
Resmi iş kagyzlarynyň sanawy:
- bellenilen nusgada direktoryň adyna ýazylan arza;
- bellenilen nusgadaky sowalnama (anketa);
- umumy orta (ýa-da orta hünär) bilim baradaky resminama (asyl nusgasy);
- Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi tarapyndan bellenilen nusgadaky saglyk kepilnamasy;
- soňky okan ýerinden (işlän ýerinden, harby bölümden) häsiýetnama;
- 3x4 möçberde alty sany fotosurat;
- işleýänler üçin zähmet depderçesiniň tassyklanan göçürmesi;
- giriş synaglaryndan üstünlikli geçen ýagdaýynda bäsleşiksiz okuwa kabul edilýän ýetim çagalar we ene-atasynyň hossarlygyndan mahrum bolan çagalar, maýyp çagalar‚ lukmançylyk-durmuş taýdan anyklaýyş edaralarynyň netijenamasy esasynda degişli bilim edaralarynda okamak gadagan edilmedik I we II topar maýyplary, harby gulluk borçlaryny ýerine ýetirýän wagty wepat bolan harby gullukçylaryň çagalary, şeýle hem giriş synaglaryndan üstünlikli geçen ýagdaýynda artykmaçlyklardan peýdalanýan okuwa girýän ýylynda mekdep okuwçylarynyň dersler boýunça döwlet bäsleşiginiň ýeňijileri şol ýagdaýlary tassyklaýan degişli resminamanyň asyl nusgasyny tabşyrýar.
Bulardan başga-da, okuwa girmäge isleg bildirýän ýokarda görkezilen resminamalar bilen birlikde resminamalary kabul edýän iş toparyna aşakdakylary görkezýär we nusgalaryny tabşyrýar:
- şahsy pasportyny;
- Türkmenistanyň Ýaragly güýçlerinde harby gullugy geçenler harby şahadatnamasyny, harby gullugy geçmedik ýigitler ýazylyş şahadatnamasyny we ýaşaýan ýeri boýunça harby wekillikden güwähaty.
Dalaşgär talyplyga kabul edilmek üçin artykmaç hukukdan peýdalanýandygyny tassyklaýan beýleki resminamalary görkezip biler.
Giriş synaglary
Giriş synaglary we okuwa kabul edilmek I.M.Gubkin adyndaky Russiýa döwlet nebit we gaz uniwersitetiniň Aşgabat şäherindäki şahamçasynda 2011-nji ýylyň 2—10-njy awgusty aralygynda geçirilýär.
Giriş synaglary matematikadan, fizikadan we rus dilinden test, şeýle hem Türkmenistanyň taryhyndan söhbetdeşlik görnüşinde geçirilýär.
Dersler boýunça test ýazmaça, rus dilinde; söhbetdeşlik dilden Türkmenistanyň döwlet dilinde geçirilýär.
Test we söhbetdeşlik Türkmenistanyň orta mekdepleriniň okuw maksatnamalarynyň esasynda geçirilýär.
Giriş synaglaryna bellenen wagtda esassyz sebäplere görä gelip bilmedikler ýa-da dersleriň biri boýunça synagdan geçip bilmedikler ondan soňky synaglara goýberilmeýär.
Giriş synaglarynyň netijeleri boýunça deň mukdarda bal alanlardan diňleýjilige kabul edilmek üçin artykmaç hukukdan Türkmenistanyň nebit-gaz toplumynyň edaralarynda, kärhanalarynda işleýän we onuň ministrliginden, konsernlerinden hem-de korporasiýalaryndan hödürnama alan raýatlar peýdalanýarlar.


text:
Fransiýanyň Nise şäherinde bir sürüji ýük ulagyny adamalaryň üstüne sürende azyndan 84 adam öldi, başga-da onlarçasy ýaralandy. 14-nji iýulda giçlik ýüze çykan bu wakada Nisedäki adamlar Bastilliýa gününi belleýärdiler.
Polisiýa ýük ulagynyň sürüjisiniň atylyp öldürilendigini habar berýär. Sürüji öz ýük ulagyny deňziň kenaryndaky feýerwerk dabarasyndan gaýdyp gelýän tomaşaçylaryň köpçüliginiň üstüne sürdi.
Niseniň häkimi ulagyň içindäki adamyň dabara gelenleri ýaragdan oka tutup başlandygyny habar berdi. Kristian Estrosi ýük ulagynyň içinden el granatlarynyň we ýaraglaryň tapylandygyny hem mälim etdi.
Estrosi Twitter sosial ulgamyndaky sahypasynda: “Bu biziň şäherimiziň taryhyndaky iň ýowuz tragediýa. 70-den gowrak adam öldi” diýip ýazdy.
Fransuz parlamentiniň ýerli agzasy Erik Siotti (Eric Ciotti) “France Info” neşirine beren maglumatynda ýük ulagy polisiýa tarapyndan saklanylmazdan öň, ol “ýüzlerçe adam ot açdy” diýdi.
Resmiler wakada ölenleriň sanynyň 84-e ýetendigini, şeýle-de onlarça adamynyň ýaralandygyny aýdýarlar. Hüjümden birnäçe sagat soň, üsti ak kepeň bilen örtülen adamlaryň jesetlerini görmek bolýardy.
Parižiň Derňew edarasy terrorizm aýyplamalary boýunça derňewe başlady. Sürüjiniň şahsyýeti anyklanmady. Hüjümiň jogapkärçiligini hem häzirlikçe hiç bir topar öz üstüne almady.
Sürüjiniň şahsyýeti barada häzire çenli köpçülige maglumat berilmeýär. Emma polisiýanyň ýük ulagynyň içinde Tunisde dogulan 31 ýaşyndaky fransuz raýatynyň resminamalaryny tapandygy we onuň jenaýatçydygyna ynanylýandygy habar berilýär.
Fransiýanyň prezidenti Fransua Olland muny “terroristik hüjüm” diýip häsiýetlendirdi.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama bu hüjümi ýazgaryp, çykyş etdi.


text:
Pakistanyň hökümeti talyplar tarapyndan hüjüm edilip ýaralanan Malala Ýusufzaýy Britaniýa bejergi almaga ugratdy.
Pakistanyň resmileri Ýusufzaýyň Birleşen Arap Emirligine degişli ýörite uçar bilen Yslamabatdan Londona iberilendigini mälim etdiler.
14 ýaşyndaky Ýusufzaý hüjümden soňky fiziki we psihiki ýaradan saplanmak üçin uzak wagtlap bejergi almaly bolar diýip, Pakistanyň harbylary aýdýarlar.
Malala we onuň ýene iki sany klasdaş jorasy geçen sişenbe güni ýurduň demirgazyk-günbataryndaky sebitde mekdepden gaýdyp gelýärkäler talybanlar tarapyndan hüjüm edildi.
Halkara jemgyýetçiligi bu hüjümi berk ýazgardy. Malala terrora garşy internetdäki çykyşlary bilen meşhurlyk gazandy.


text:
Fransiýanyň daşary işler ministri Laurent Fabius Eýrana sapar etmek üçin özüne çakylyk edilendigini aýtdy. Munuň öňüsyrasynda Tähranyň we dünýäniň iň täsirli ýurtlarynyň arasynda Eýranyň ýadro programmasy boýunça ylalaşyga gelindi.
Fabius özüni eýranly kärdeşi Mohammad Jawad Zarifyň çagyrandygyny 15-nji iýulda Fransiýanyň radiosyna aýtdy. 14-nji iýulda Wenada gol çekilen ylalaşykda Eýranyň ýadro programmasyny çäklendirmek we munuň ýerine Tährana garşy ykdysady sanksiýalary gowşatmak göz öňünde tutulýar.
Fabius “men Eýrana baryp biljek we men Eýrana bararyn” diýip jogap berdim, diýdi. Ol saparynyň takyk senesini mälim etmedi.
Şol bir wagtda-da Reuters agentligi Germaniýanyň ykdysadyýet ministri Sigmar Gabrieliň 19-njy iýulda Eýrana sapary planlaşdyrýandygyny habar berdi.
Ministrligiň metbugat-wekili Eýrana saparyň göz öňünde tutulýandygyny aýtdy, emma wagtyny mälim etmedi.


text:
Rumynýanyň prokurorlary ýurduň premýer-ministri Wiktor-Wiorel Ponta garşy jenaýat işini gozgadylar. Prokurorlar Pontanyň galplyk, hapa pullary ýuwmak, bähbitleriň çaknyşygy we salgyt galplygy ýaly aýyplamalarda şübhelenilýändigini aýtdylar.
Rumynýanyň prezidenti Klaus Iohannis Pontanyň wezipesinden çekilmegi üçin çagyryş etdi.
5-nji iýunda Rumynýanyň Korrupsiýa garşy göreş boýunça Milli edarasynyň ýaýradan beýanatynda Pontanyň öz ýakyn ýaranynyň hukuk goraýjy kompaniýasyndan 63 müň ýewro, ýagny 72 müň amerikan dollary möçberinde pul serişdesini almakda aýyplanýandygy habar berilýär.
Şeýle-de, beýanatda Pontanyň bu puly Buharestde gymmatbaha jaýlary almak üçin ulanandygy aýdylýar.


text:
Eýranly türkmen Begdurdy Söwdagär türkmensähraly türkmenleriň kanun esasynda saýlap-da, saýlanyp-da bilýändiklerini aýdýar. Onuň pikirine görä, 26-njy fewralda geçen saýlawlarda etniki türkmenler öňki saýlawlara garanda has guramaçylykly, agzybir hereket etdiler.
Mälim bolşy ýaly, Tährana garşy girizilen ykdysady sanksiýalar ýatyrylanyndan soň geçirilen saýlawlaryň netijesine örän möhüm waka hökmünde garalýar. Sebäbi bu saýlawlaryň netijesi prezident Rohaniniň aram syýasatynyň halk tarapyndan goldaw tapýandygyny görkezdi.
Azatlyk Radiosynyň "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanynda bu saýlawlarda etniki türkmenleriň gazanan netijelerine Eýrandaky Magtymguly geňeşiniň ýolbaşçysy Begdurdy Söwdagär bilen söhbetdeşlik esasynda syn edildi.
Bu söhbeti diňläp, pikirleriňizi aýtmaga çagyrýarys.


text:
Koalisiýa ýurtlarynyň we Arap Ligasy döwletleriniň daşary işler ministrlikleriniň “ýolbaşçy syýasy organyny döretmäge” Fransiýa bilen Beýik Britaniýanyň ylalaşandygyny Fransiýanyň daşary işler ministri Alen Žýupen sişenbe güni parlamentçilere habar berdi.
Şol gün NATO-nyň Baş sekretary Anders Fog Rasmussen ýaranlyga agza 28 döwletiň Liwiýa ýarag getirmäge girizilen gadaganlygy üpjün etmäge taýýardygyny aýtdy.
Liwiýada halkara güýçler dört gün bäri Liwiýanyň howa hüjümlerinden goranyş obýektlerine, deňiz bazalaryna, aeroportlaryna, Kaddafiniň goşunlarynyň pozisiýalaryna zarba urýar.
Kaddafi öz garşydaşlaryndan üstün çykmaga söz berdi. Onuň sözlerine görä, günbatar koalisiýasy tarapyndan urulýan zarbalar netijesiz.
“Iň güýçli howadan goranyş - bu adamlar” diýip, Kaddafi döwlet telewideniýesi arkaly görkezilen çykyşynda aýtdy.
Kaddafä wepaly goşunlar öňküleri ýaly gozgalaňçylar bilen gazaply söweş alyp barýarlar. Misurata we Ajdabiýa şäherlerinde gandöküşikli çaknyşyklaryň barýandygy habar berilýär.
Günbatar güýçleri Liwiýa operasýasynda esasy ýolbaşçylyk roly NATO degişli bomaly diýip, hasap edýärler.


text:
Wise-premýer Orazmyrat Gurbannazarow Ministrler Kabinetiniň mejlisinde, 7-nji oktýabr.
Berdimuhamedow “Türkmengallaönümleri” assosiasiýasyna 2010-njy ýylyň hasylyndan öndürilen bugdaýyň ýurduň içerki sarp edijilerinden artýan möçberinden 217 müň tonnasyny, şol sanda 150 müň tonna bugdaý, 50 müň tonna un görnüşinde Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň üsti bilen daşarky bazarlara ýerlemek baradaky karara 11-nji martda gol çekendigini, emma şol gol çekilen karardan 7 aý wagtyň geçendigine garamazdan, bu meselede hiç bir işiň alnyp barylmandygyny aýtdy.
Tabşyrylan görkezmeleri ýerine ýetirmändikleri üçin, prezident wise-premýer Orazmyrat Gurbannazarowa, “Türkmengalla” önümleri assosiasiýsyanyň başlygy Ýoldaş Aşyrowa, Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň başlygy Şaberdi Meredowa berk käýinç yglan etdi.
Mejlisiň barşynda prezident ýurtda artyk galýan gallanyň zerurlygynyň ýokdugyny aýtmak bilen, ony daşarky bazarlara çykarmaklygyň Türkmenistanyň taryhynda ilkinji gezek nebit-gazdan däl-de, türkmen gallasyndan hem girdeji alynjakdygyny aýtdy.
Şu ýylyň 25-nji fewralynda geçirilen Ministrler Kabinetiniň mejlisinde Berdimuhamedow 2010-njy ýylda Türkmenistanda 1 million 500 müň tonna
galla ýygnalandygyny, bu görkezijiniň ýurduň taryhynda ilkinji gezek gazanylan ýokary netijedigini habar beripdi. Şu sebäpden hem prezident ýurt üçin gerek bolan möçberden artyk galýan 200 müň tonnadan gowrak dänäniň biržanyň üsti bilen satylmagyny guramagy degişli ýolbaşçylara tabşyrypdy.
(minus) 400 müň tonna
8-nji iýulda geçirilen Ministrler Kabinetiniň mejlisinde bolsa Berdimuhamedow 2011-nji ýylyň galla oragy möwsüminde ýurt boýunça 1 million 200 müň tonna
hasylyň ýygnalandygyny habar berdi. Şu ýylyň galla hasylynyň döwlet borçnamasy bolsa 1 million 600 müň tonnady
. Oba hojalyk ministrliginiň hünärmenleriň aýtmagyna görä bolsa, şu ýylyň galla hasylynyň möçberi 1 milliona hem ýetmändir.
Iýul aýynda geçirilen şol duşuşykda Berdimuhamedow bugdaýyň bol hasylyny ösdürip ýetişdirmekde kemçiliklere ýol berendikleri üçin birnäçe etrap häkimlerini wezipesinden boşatdy, birnäçesine bolsa berk käýinç yglan etdi. Ministrler Kabinetiniň oba hojalygy boýunça orunbasary Myratgeldi Akmämmedow bolsa özüne ynanylan wezipäni oňarmandygy üçin wezipesinden kowuldy.
Şondan bir aý soň, şu ýylyň 19-njy awgustynda Türkmen Döwlet habarlar gullugy (TDH) Türkmenistanyň galla eksport edýän ýurtlaryň arasyndadygyny ýazdy
. Muny bolsa ýurtda “üstünlikli amala aşyrylýan oba hojalyk reformalary” bilen baglanyşdyrdy. Görlüp oturylsa, prezidentiň sözlerine görä, bu ýyl Türkmenistan asla galla eksport etmändir.
ABŞ-nyň oba hojalyk ministrliginiň garaşsyz ekspertleriniň 2005-nji ýylda beren bahasyna görä, Türkmenistanyň galla bolan ýyllyk zerurlygy 2 million 500 müň tonnadyr. Türkmenistan özünden önýän galladan daşary her ýylda Gazagystandan hem-de Orsýetden azyklyk gallany import edýär. Şol sebäpli, prezidentiň “artykmaç galla” diýlende nämäni göz öňünde tutýandygy köpler üçin sorag bolmagynda galýar.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Fransiýanyň prezidenti Fransua Holland 30-njy noýabrda Parižde klimat boýunça sammiti açyp, 150 dünýä liderini klimat boýunça berk ylalaşyga çagyrdy.
Holland halkara duşuşygynyň ähmiýetiniň şeýle uly bolmandygyny aýtdy.
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-Moon howanyň global derejede maýlamagynyň depginini saklamak maksadyna ýetmek üçin “has tiz” hereket etmelidigini belledi.
BMG-niň konferensiýasynda howanyň maýlamagyna sebäp bolýandygy aýdylýan bug gazlarynyň ýaýramagyny çäklendirmek boýunça 196 ýurduň arasynda ylalaşyga gelinmegi maksat edinýär.
Konferensiýa 30-njy noýabr we 11-nji dekabr aralygynda berk howpsuzlyk çäreleriniň berjaý edilmeginde geçirilýär.


text:
11-nji sentýabrda Balkan welaýatynda iş saparynda bolýan Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow "Awaza" milli syýahatçylyk zolagyny abadanlaşdyrmak boýunça işleriň barşy bilen tanyşdy. Döwlet Baştutany dynç alyş merkeziniň çägi boýunça welosipedli aýlanyp, täze desgalary gözden geçirdi we deňiz kenarynyň bagy-bossanlyga bürenmegine aýratyn üns berdi.
Däp bolşy ýaly, Türkmenistanyň Prezidenti döwlet işlerini we işjeň dynç almagy utgaşdyrmak bilen, şu gün irden Kongresler merkezine welosipedli geldi. Mälim bolşy ýaly, bu belent bina düýn geçirilen ýurdumyzyň Ýaşulularynyň maslahatyna gabatlanyp açyldy. Döwlet Baştutany ýolugrunda Hazar deňziniň jana şypaly türkmen kenarynda bina edilen desgalary – köpsanly sagaldyş merkezlerini, medeni dynç alyş we sport toplumlaryny, şeýle hem deňiz dynç alyş merkeziniň gözellikleriniň biri bolup durýan Awaza derýanyň kenarlary boýunça ýaýylyp gidýän dynç alyş seýilgählerini gözden geçirdi.
Soňra Türkmenistanyň Prezidenti Kongresler merkezinden çykyp, "Awaza" milli syýahatçylyk zolagy boýunça welosipedli gezelenjini dowam etdi. Döwlet Baştutany gurluşygy dowam edýän desgalary gözden geçirip, olaryň ýanaşyk ýerleriniň bagy-bossanlyga bürelşine aýratyn üns berdi.
Milletiň Lideri Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleýşi ýaly, bag ekilen gök zolaklaryň giňeldilmegi, deňziň kenarynda täze seýilgäh zolaklarynyň döredilmegi syýahatçylyk zolagyndaky howanyň gowulanmagyna oňaýly täsirini ýetirer, şonuň bilen birlikde, deňiz howasynyň melhemligi bilen “Awaza” gelýän türkmenistanlylaryň we daşary ýurtly myhmanlaryň göwnejaý dynç almagy we saglygyny berkitmegi üçin amatly ekologik gurşawy üpjün eder.


text:
Ýewropa Bileleşigi Damaskdan günortada ýerleşýän Deraa şäherinde oppozisiýanyň protestlerini Siriýanyň häkimiýetleriniň güýç bilen basyp ýatyrmasyny üzül-kesil ýazgardy.
Geçen hepde şu şäherde bolan çaknyşyklarda bärsinden 6 demonstrasiýaçy heläk bolupdy. Howpsuzlyk güýçleriniň adamlary oka tutandygy habar berilýär.
ÝB-niň daşary syýasat boýunça ýokary derejeli wekili Katerin Aşton Siriýanyň häkimiýetleriniň hereketlerini “kabul ederlik däl” diýip atlandyrdy we ýurtda reformalara aýak direýän oppozisiýa bilen gepleşiklere başlamaga çagyrdy.
Sişenbe güni Deraada hem beýleki ençeme şäherde prezident Başar al-Asadyň syýasatyna garşy protest ýörişleri geçirildi.


text: "Merkez öz mandatynyň, ýagny iş ygtyýarlygynyň çäklerinde öz hak-hukuklaryny goramak üçin, şol sanda ýaşaýyş jaýyna degişli meseleler bilen özüne – Merkeze ýüz tutan adamlara mugtuna dürli görnüşdäki ýuridiki, hukuk kömeklerini berýär. Merkez ejir çeken adamlara dilden ýuridiki konsultasiýa, maslahat berýär, kanun maglumatlaryny paýlaşýar we, ÝHHG-niň mandatyna göni gabat gelen ýagdaýynda degişli häkimiýet edaralaryna arza bilen ýüzlenmegiň taslamasyny taýýarlamaga kömekleşýär. Gyzyklanýanlaryň ählisi Merkeze gelip, öz meseleleri barada ýüzbe-ýüz maslahat edip bilerler. Şeýle-de olar Merkeze telefon edip ýa e-meýl iberip bilerler. Merkez adaty iş wagtlarynda hemmeler üçin açyk."


text:
Medisina ýardamyny berýän topar ölüme getirýän “Ebola” wirusynyň ýokaşmagy sebäpli bejergi alýan amerikan lukmanynyň tiz wagtda ABŞ-nyň keselhanasyndan çykaryljakdygyny aýtdy.
“Samaritan’s Purse” atly guramanyň müdiri Franklin Grahamyň 21-nji awgustda aýtmagyna görä, doktor Kent Brantly eksperimental dermanlaryň ulanylmagyndan soň aýaga galyp başlapdyr.
Awgustyň başynda Liberiýadan alnyp gaýdylan Brantlynyň we ýene bir amerikan lukmanynyň bejergi alýan keselhanasynda 21-nji awgustda metbugat-konferensiýanyň geçiriljegi habar berildi.
“Ebola” wirusy Günbatar Afrikanyň dört ýurdunda Liberiýada, Sierra Leoneda, Gwineýada we Nigeriýada jemi 1 400 adamyň ölümine sebäp boldy.


text:
Türkiýäniň polisiýasy 27-nji iýulda geçiren giň göwrümli howpsuzlyk çäresiniň çäginde “Yslam döwleti” atly ekstremistik topar bilen gatnaşykda güman edilýän azyndan 15 adamy tussag etdi.
Türk mediasy güman edilýänleriň, şol sanda birnäçe daşary ýurtlynyň Ankaranyň Haçi Baýram etrapçasynda irden saklanandygyny habar berdi. Daşary ýurtlularyň raýatlygy takyklaşdyrylmady.
Şol bir wagtda-da, Kürdüstanyň işçi partiýasy (PKK) bilen bagly azyndan 19 adamyň Adiýaman şäherinde tussag edilendigini hökümete degişli Ýeni Safak gündeligi habar berdi.
CNN-niň maglumatyna görä, Türkiýede geçen hepdede howpsuzlyk çäreleriniň çäginde “YD” topary we PKK bilen baglanyşykda güman edilýän 800 çemesi adam tussag edilipdir.
Türkiýe “YD” toparynyň Siriýadaky nyşanlaryna we kürt gozgalaňçylarynyň Yrakdaky pozisiýalaryna howadan zarba urýar.


text:
BMG-niň Halkara adalat sudy 1991-1995 ýyllaryň urşy döwründe Horwatiýa Ýugoslawiýadan bölünip aýrylanda Serbiýa we Horwatiýa genosid gyrgynçylygyny amala aşyrmady diýen karar çykardy. Sudýa Peter Tomka bu karary 3-nji fewralda Gaagada yglan etdi.
Tomka serbleriň Horwatiýanyň käbir böleklerinde amala aşyran hereketleriniň horwatlary etnik topary hökmünde ýok etmeklige gönükdirilmän olary “güýç bilen ýerinden göçürmeklik" bolandygyny aýtdy.
Şeýle-de sud 1995-nji ýylyň harby kampaniýasynyň dowamynda serb ilatyna garşy genosid gyrgynçylygynyň amala aşyrylandygy barada Serbiýanyň eden arzynyň subut edilmändigini yglan etdi.


text:
Biometrik pasportlar diňe bir Türkmenistanda däl, Merkezi Aziýa regionynyň beýleki ýurtlarynda hem girizildi. Resmi maglumatlarda pasportlaryň täze görnüşleriniň girizilmeginiň milli dokumentleriň dünýä derejesinde ykrar edilen halkara standartlaryna laýyk bolmagy üçin edilýändigi aýdylýar. Täze biometrik pasportlara geçiş prosesi Türkmenistanyň Merkezi Aziýa regionyndaky goňşularynda nähili amala aşyrylýar?
Türkmenistanda täze biometrik pasporta geçiş prosesi 10-njy iýulda tamamlanýar. Bu seneden başlap köne pasportlar bilen ýurduň daşyna çykyp bolmaýar.
Özbegistan we Täjigistan öz raýatlaryna täze biometrik pasportlary 2015-nji ýyla çenli berip gutarmagy planlaşdyrýarlar.
Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugynyň žurnalisti Zamira Eşanowanyň sözlerine görä, Özbegistanda 2012-nji ýyldan başlap berlip başlanan täze pasportlara ilkinji nobatda diplomatlar, döwlet resmileri we 16 ýaşy dolup, ilkinji gezek pasport alan ýaşlar eýe bolupdyr. Galan raýatlara şu ýylyň başyndan başlap, biometrik pasportlar berlip başlanypdyr.
Ýurduň daşynda pasport edinmek
Özbek žurnalistiniň sözlerine görä, Özbegistanyň içinde hem-de ýurduň daşyna çykmak üçin umumy bir pasport ulanylýar. Täze pasport almak bilen bagly esasy kynçylyk pasportlaryň diňe ýurduň içinde berilmegine degişli. Özbegistanyň daşary ýurtlardaky konsulhanalarynda pasport almak düzgüni ýola goýulmandyr.
Pasport bermek düzgüni Türkmenistanyň ilçihanalarynda hem göz öňünde tutulmaýar.
Türkmenistandaky we Özbegistandaky ýagdaýdan tapawutlylykda Täjigistan bilen Gyrgyzystan öz raýatlarynyň daşary ýurtlarda pasport almagy üçin mümkinçilik döredipdirler.
Täjigistan öz raýatlaryna 10 ýyl möhletli täze biometrik pasportlary bilen bir wagtda köne görnüşli bäş ýyllyk pasportlary hem bermegini dowam etdirýär. Üstesine, köne görnüşli pasport has aňsatlaşdyrylan görnüşde berilýär. Täjigistanyň Germaniýadaky ilçihanasynda Azatlyk Radiosyna aýtmaklaryna görä, biometrik pasporty almak üçin raýatlaryň özleri baryp ýüzlenmeli bolsalar, köne görnüşli bäş ýyllyk pasporty özlerine derek başga birini iberip hem alyp bilýärler.
Statistik maglumatlara görä, Täjigistanda her aýda 23 müň çemesi adam täze biometrik pasporty almak üçin resmi edaralara ýüz tutýar. Türkmenistanda pasportlaryň berilmegine degişli statistika köpçülik üçin elýeterli däl.
Täjik synçylarynyň sözlerine görä, Täjigistanda pasport almak bilen bagly kynçylyklar ilkinji nobatda pasport üçin göz öňünde tutulan döwlet töleglerine bagly. Biometrik pasport üçin göz öňnüde tutulan 100 amerikan dollary möçberindäki döwlet tölegi köp raýatlar üçin elýeterli däl.
Poçta arkaly ýüzlenmek
Gyrgyzystanda täze biometrik pasorty almak üçin ýurduň içindäki edaralara hem-de daşary ýurtlardaky ilçihanalara baryp ýüz tutmak hökman hem däl. Gyrgyz žurnalisti Gülaýym Aşakeýewanyň sözlerine görä, zerur dokumentleri poçta arkaly iberip, biometrik pasporty alyp bolýar. Biometrik pasport üçin döwlet tölegleriniň birnäçe görnüşi göz öňünde tutulýar we olar alynýan pasportyň wagt möhletine görä tapawutlanýar.
Gülaýym Aşakeýewanyň sözlerine görä, gyssagly görnüşde 72 sagadyň içinde taýýar bolýan pasportyň bahasy 50 amerikan dollaryna barabar bolýar.
Gyrgyz žurnalisti Gyrgyzystanda täze pasportlara geçişiň “soňky möhletiniň kesgitlenmändigini, munuň basa-baslygyň bolmazlygy üçin edilendigini” belledi.
Türkmenistanda biometrik pasportlara doly geçilmegine sanlyja gün galdy. Şu günler Migrasiýa gulluklarynyň öňünde uly nobatlaryň emele gelendigi, köp raýatlaryň täze pasport alyp ýetişmän, howsala galýandygy barada habar berilýär.
Pasport beriş çäresi
Biometrik pasportlara 2015-nji ýylda doly geçmegi planlaşdyrýan Özbegistanda eýýämden uly nobatlar emele gelipdir. Ýurtda Ilaty täze pasportlar bilen üpjün etmek üçin käbir çäreleriň amala aşyrylýandygy habar berilýär.
Özbek žurnalisti Zamira Eşanowanyň sözlerine görä, pasport berýän edaralaryň iş güni 8 sagatdan 14-16 sagada çenli uzaldylypdyr, şeýle-de edaralar hepdede ýedi gün işleýärler.
Türkmenistanda täze biometrik pasportlara geçmek barada 2008-nji ýylda karar çykarylypdy. 10 ýyl möhletli berilýän täze pasportlar mundan beýlläk ýurduň daşyna çykmak üçin ýeke-täk dokument hökmünde ulanylar.


text:
Aşgabadyň eteginde, Berzeňňi massiwinde ýakyn wagtda ýykylan we ýykylýan jaýlaryň sanynyň 50-den agdykdygy barada maglumat alyndy. Ýöne ol ýerde häzir jaýlary ýykmagyň biraz yza tesdirilendigi we oňa ýaşaýjylaryň häkimiýetlere ýüz tutmasynyň sebäp bolandygy-da aýdylýar.
Käbir ýerli ýaşaýjylar Aşgabadyň gaýrasyndaky Çoganlyda soňky 2-3 ýylda ýykylan jaýlaryň sanynyň bärsinden 200 gowrakdygyny we ýykylma howpunyň henizem saklanyp galýandygyny aýdyp, muňa Garagum kanalynyň üstünden gurulýan dört sany äpet köprüniň gurulýandygyny sebäp edip görkezýärler.
Diňe Aşgabadyň dag tarapynda öň bag ekmek üçin diýlip berlen ýerlerde gurlan 5 müňden gowrak daçanyň ýykylanldygy barasynda-da muny gözi bilen gören, öz başyndan geçiren adamlar gürrüň berdiler. Kaspiniň kenarynda – Awazada ýykylan daça-jaýlarynyň 14 müň töweregedigini tassyklaýan ýaşaýjylar-da bar.
Eýsem, näme üçin adamlar daça melleginde köp otagly ýaşaýyş jaýyny gurýarlar? Ýurduň dürli künjeklerinde jaýlaryň ýykylmagy ilat köpçüliginiň ykbalyna nähili täsir ýetirdi we ýetirýär? Öýi ýykylan adamlara häkimiýetler tarapyndan maddy, ruhy goldaw berilýärmi, ilatyň ýaşap oturan jaýlarynyň ýykylmasy Türkmenistanda hereket edýän kanunlara gabat gelýärmi? Bu ýagdaýlara nähili çözgütler bar?
Şu temadan geçirilen Tegelek Stol gepleşigini diňlemek üçin, şu ýere basyň:


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama we Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu Eýranyň ýadro programmasy boýunça geçen hepdede baglaşylan gyraňlaýyn ylalaşyk barada özara gapma-garşylygy dowam etdirýärler.
Obama ýagdaýa düşünjeli garamagyň zerurdygyny aýdyp, Tähranyň ýadro ýaragyny döretmeginiň öňüni almak we Ýakyn Gündogarda howpsuzlygy üpjün etmek üçin häzirki kabul edilen ylalaşygy “durmuşda bir gezek döreýän mümkinçilik” diýip atlandyrdy.
Obama 5-nji aprelde “The New York Times” gazetinde çap edilen interwýusynda kesgitli şertler esasyndaky hemişelik ylalaşygyň berip biljek bähbitleriniň potensial töwekgelçiliklerden has üstün gelýändigini aýtdy.
“Ýaramaz ylalaşyk”
Britaniýanyň, Fransiýanyň, Germaniýanyň, Hytaýyň, Orsýetiň we ABŞ-nyň resmi wekilleriniň 2-nji aprelde Şweýsariýada Eýran bilen baglaşan deslapky ylalaşygynda Tähranyň dawaly ýadro programmasyny çäklendirmek boýunça şertnamasynyň “esasy parametrleri” kesgitlendi, şeýle-de ABŞ, ÝB we BMG tarapydan Eýrana garşy girizilen saksiýalaryň gowşadylmagy göz öňünde tutuldy.
Ylalaşygyň gutarnykly görnüşi 30-njy iýuna çenli baglaşylmaly.
Barak Obama Waşingtonyň “Ysraýyly goramagy pugta” dowam etdirýändigini aýtdy. Şol bir wagtyň özünde, Netanýahu gyraňlaýyn ylalaşygy “ýaramaz ylalaşyk” diýip ýazgardy.
Ol 5-nji aprelde “CNN” neşirine beren maglumatynda ylalaşyk “Eýranyň ýadro programmasyny yza tesdirmeýär” we “uly ýadro infrastrukturasyny öz ýerinde galdyrýar” diýdi.
Reaksiýalar
Birleşen Ştatlaryň senatory Dianne Faýnştaýn 5-nji aprelde “CNN” neşirine beren maglumatynda Eýran bilen baglaşylan ylalaşygyň, Netanýahunyň öňe sürşi ýaly, Ysraýylyň aman galmagyna howp salmajakdygyny aýdyp, “men Netanýahunyň öz hyjuwyna bäs gelmegini arzuw edýärin” diýdi.
Senator Lindseý Graham “CBS” neşirine beren maglumatynda ylalaşygyň kemçilikleriniň bardygyny, emma onuň Obamanyň baglaşyp biljek iň gowy ylalaşygy bolmagynyň mümkindigini, sebäbi eýranlylaryň amerikan prezidentinden gorkmaýandygyny ýa-da ony sylamaýandygyny aýtdy.
Eýranyň harbylarynyň başlygy, gyraňlaýyn ylalaşygy baglaşmak boýunça Tähranyň dünýäniň iň kuwwatly alty ýurdy bilen geçirilen gepleşiklerdäki üstünligine gowy baha berdi.
Eýranyň baş ruhy lideri Aýatolla Ali Hameneýiniň ýakyn ýarany general Hassan Firuzabadiniň bu çykyşy 5-nji aprelde Eýranyň “Rewolýusion gwardiýa” korpusynyň websaýtynda çap edildi.
“ISNA” habar gullugynyň 5-nji aprelde çap eden maglumatyna görä, Eýranyň parlamentiniň konserwatiw sözçüsi Ali Larijani gürrüňi edilýän ylalaşygy “pozitiw” diýip häsiýetlendirdi.


text:
Penşenbe güni Gyzyl Haç halkara komiteti Liwiýadaky ýagdaýlaryň “graždanlyk urşuna” ýazandygyny aýtdy.
Gyzyl Haç komitetiniň prezidenti Jakob Kellenbergeriň bellemegine görä, Liwiýada Muammar Kaddafiniň tarapdalary bilen garşydaşlarynyň arasyndaky çaknyşyklar mundan beýläk hem ýaýbaňlanyp biler.
"Biz elmydama-da iň erbet ýagdaýlara taýýar bolmaldydyrys. Anyk bu waka barada aýdylanda bolsa, çaknyşyklaryň mundan beýläk hem ýaýbaňlanmagyna taýýar bolmaldydyrys” diýip, Jakob Kellenberger belledi.
Penşenbe güni Fransiýa dünýäde ilkinji bolup Liwiýanyň Milli Geňeşi atly gozgalaňçy toparyny Liwiýa halkynyň wekili hökmünde ykrar etdi.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleri Brýusselde Liwiýadaky krizis bilen bagly duşuşyk geçirýärler.
NATO-nyň 28 agzasy hem Liwiýa meselesine seredýär.


text:
Türkmenistanda elde ýasalan galp manatlar – milli pul peýda bolupdyr. Bu barasynda adam hukuklary boýunça “Türkmen inisiatiwasy” topary habar berýär.
Lebap welaýatynyň administratiw merkezi Türkmenabat (öňki ady Çärjew) şäheriniň birnäçe bankynda bankyň işgärleri hümmeti 20, 50, 100 manatlyk galp, elde ýasalan pul tapdylar. Şol pullar ýörite puly barlaýan apparatdan geçirilende, birnäçe kagyz pul barlagdan geçip bilmedi. Elde ýasalan galp manatlaryň hili gaty pes, onda ýasamasy kyn ýörite belgileriň ýoklugy belli boldy. Häzir Lebap welaýatynyň ähli banklarynda barlaglar dowam edýär diýip, “Türkmen inisiatiwasy” habar berýär.
Azatlyk Radiosynyň Lebapdaky habarçysy Osman Hallyýewiň
sözlerine görä, bazarlarda her zat bolmagy mümkin, ýöne ýurduň, welaýatyň resmi habar serişdelerinde bu barada maglumat ýok:
Käbir resmiler galp pullaryň mahal-mahal peýda bolýandygyny, ýöne olaryň sanynyň köp däldigi, ýaýrawynyň uly däldigi sebäpli operatiw-gözleg işleriniň onçakly çynlakaý alnyp barylmaýandygyny aýtdylar.
—Galp pullaryň peýda bolandygy baradaky habar bilen gyzyklanyp, käbir emeldarlar, bazar söwdagärleri bilen duşuşdym. Käbir resmiler galp pullaryň mahal-mahal peýda bolýandygyny, ýöne olaryň sanynyň köp däldigi, ýaýrawynyň uly däldigi sebäpli operatiw-gözleg işleriniň onçakly çynlakaý alnyp barylmaýandygyny aýtdylar. Banklarda bolsa kassirler pullary barlap kabul edýär ekenler. Ýöne meseläniň başga bir tarapy bar. Bazarda söwda edýänlerin hemmesi diýen ýaly puly banklaryň üsti bilen aýlamaýar, diňe daşary ýurtlardan haryt getirýänler manady dollara bankda çalyşýar. Şonuň üçin galp pul dolanyşykda peýda bolaýanda-da onuň üstüniň çalt açylmazlygy ähtimal.
Aşgabatda satyjylar özüne berilýän pullary, esasan-da, günüň garaňky döwründe dykgat bilen synlaýarlar hem ellerine 50-lik we 100-lük galp manatlaryň düşendigini aýdýarlar. Şol pullaryň ýasalan kagyzy adaty bolup, hakyky manatdaky el bilen sypalanda duýulýan büdür-südürlikler duýulmaýar. Galp manatlaryň ulanylan pursatlary Aşgabadyň 8-nji mikroraýonyndaky bazarjykda bolupdy diýip, “Türkmen inisiatiwasy” topary öz maglumatynda ýazýar.
Aşgabatda ýaşaýan žurnalist Aşyrguly Baýryýew
ýakynda galp pullaryň peýda bolmagy barada il arasynda-da, Türkmenistanyň köpçülikleýin habar serişdelerinde-de informasiýa ýokdugyny, ýöne birnäçe ýyl mundan öň şeýle gürrüňleriň bolandygyny aýtdy:
Bizde hemişe maglumat-informasiýa ýetmezçiligi-dä, şonuň ýaly ýagdaý bolanda, aýdylmaly, telewideniýede görkezilmeli, radioda eşitdirilmeli.
—Iki-üç ýyl ozal gürrüň boldy, özem şol galp, ýasama ýüzlükler gelipdir, özem gaty köp mukdarda gelipdir diýip. Şol gürrüňiň çykan wagty adamlar 100-lük manat almakdan birneme çekindiler. Belkem, il arasyndaky gürrüňiň jany bardyr, ýöne soň öňi alyndymyka diýýärin. Bizde hemişe maglumat-informasiýa ýetmezçiligi-dä, şonuň ýaly ýagdaý bolanda, aýdylmaly, telewideniýede görkezilmeli, radioda eşitdirilmeli. “Seresap boluň, şeýleräk zat bardyr” diýen ýaly duýduryşlar edilmeli adamlara. Onsoň onuň galpdygyny nädip bilmeli? Şony öwretmeli.
Galp pullaryň türkmen bazarynda peýda bolmagynyň nähili sebäpleri bar? Bu soraga Aşgabatda ýaşaýan ýazyjy Amanmyrat Bugaýew
şeýle jogap berdi:
Bazar sebediniň bahasyna görä indeksasiýa edilmese, galp pullary ýasamak gitdigiçe möwjär. Entek uçguny öçürmek aňsat.
—Aýlyk-günlükleriň derejesi ýyl geldigiçe gowulanýanam bolsa, adamlaryň ýaşamagy üçin minimum çykdajylaryndan häzirki alýan aýlyklary az gelýär. Gitdigiçe zatlar gymmatlap gidip otyr. Galyberse-de, hususy eýeçilikdäki firmalar öz kellesine geldigiçe, adamlara aýlyk-günlük töleýär. Ýetde-gütdelik adamlary pul ýasamak ýaly zatlara itekleýän bolmagy gaty ähtimal. Hakyky sebäbi şondan gözlemek gerek. Türkmen manadynyň hümmeti peselmek bilen. Bazar sebediniň bahasyna görä indeksasiýa edilmese, galp pullary ýasamak gitdigiçe möwjär. Entek uçguny öçürmek aňsat, ot bolup tutaşansoň, ony öçürmek kyn düşýär.
Türkmenistanyň Jenaýat kodeksiniň 251-nji maddasy “Galp pullaryň ýa-da gymmatly kagyzlaryň satmak maksady bilen taýýarlanmagy ýa-da satylmagy“ diýlip atlandyrylýar. Kanun şol kagyzlary ýasana we satana emlägini elinden alyp ýa alman, üç ýyldan 10 ýyla çenli azatlykdan mahrum etmek jezasyny göz öňünde tutýar. Bu işi ikinji gezek gaýtalanlara, uly möçberde edenlere, guramaçylykly topar tarapyndan edilse, kanunda 15 ýyla çenli azatlykdan mahrum etmek jezasy göz öňünde tutulýar.


text:
Türkmenistan daşary ýurt maýadarlarynyň ünsüni iň köp çeken 10 döwletiň arasyna girdi. Bu barada Birleşen Milletler Guramasynyň Söwda we Ösüş konferensiýasynyň
2011-nji ýylda dünýäniň dürli ýurtlaryna ýatyrylan daşary ýurt maýa goýumlary barada golaýda ýaýradan hasabatynda aýdylýar.
Hasabata görä, häzir dünýä daşary ýurt maýadarlarynyň ünsüni çekmeklige hem olary ulanmaklyga gönükdirilen we durnukly ösüşleri üpjün edýän täze syýasata mätäç.
Bu hasabat bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosyndan Guwanç Gere BMG-niň Söwda we Ösüş konferensiýasynyň ykdysadyýetçisi Arnold Sulstarowa bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Jenap Arnold Sulstarowa, siz haýsy görkezijilere esaslanyp Türkmenistany daşary ýurt maýadarlarynyň ünsüni iň köp çeken 10 ýurduň sanawyna goşduňyz?
A.Sulstarowa:
Eger siz daşary ýurt maýadarlarynyň ünsüni köp çeken ýurtlaryň taryhyna syn etseňiz, 2000-2007-nji ýyllarda Türkmenistana berlen baha örän pesdi. Ýagny, Türkmenistan 110, 111-nji orunlarda, 2007-nji ýylda bolsa, 106-njy orunda ýerleşdirildi.
Emma 2007-nji ýyldan başlap, Türkmenistan daşary ýurt maýadarlarynyň ünsüni köp çekip başlady. Bu örän möhüm. Sebäbi geçen 3 ýylda Türkmenistana ummasyz daşary ýurt maýa goýumlary ýatyryldy. Mysal üçin, Türkmenistana 2009-njy ýylda 4,5 milliard, 2010-njy ýylda 3,6 milliard we 2011-nji ýylda 3,2 milliard amerikan dollaryna deň daşary ýurt maýa goýumlary ýatyryldy. Diýmek, 2008-nji ýyldan başlap, Türkmenistana daşary ýurt maýa goýumlarynyň ýatyrylyşy has ösdi. Bu bolsa daşary ýurt maýadarlarynyň ünsüni iň köp çeken ýurtlar baradaky sanawa öz täsirini ýetirýär. Ol diňe ýatyrylan daşary ýurt maýa goýumlarynyň jemi möçberini däl-de, onuň içki önümçilige düşýän paýyna hem bagly.
Azatlyk Radiosy: Siz Türkmenistana ýatyrylan daşary yurt maýa goýumlary baradaky sanlary haýsy çeşmelerden aldyňyz?
A.Sulstarowa:
Adatça, biz bu sanlary Türkmenistanyň Merkezi bankyndan alýarys. Mysal üçin, biz Merkezi bankyň öz internet saýtynda goýan sanlaryny ýygnaýarys. Soňra biz olary tassyklatmak üçin ýörite jogapkär instituta ýollaýarys. Bu biziň dünýäniň ähli ýurtlaryna degişli düzgünimiz. Biz ýerli institutlara eger bu sanlar dogry bolsa, onda olary çap etmekçi diýýäris. Eger olar biziň ýollan maglumatlarymyzy tassyklasa, onda biz olary çap edýäris. Biz şu ýyl Türkmenistan baradaky sanlary Ýewropanyň Dikeldiş we Ösüş Bankyndan (EBRD) aldyk. Bu bank ösüş etabyndaky ýurtlaryň ykdysadyýeti barada maglumatlar ýaýradýar. Eger biz milli institutlardan maglumat alyp bilmesek, onda ýygnan sanlarymyzy Halkara Pul Gaznasyna, Ykdysady Ösüş we Hyzmatdaşlyk Guramasyna, Ýewropanyň Dikeldiş we Ösüş Bankyna ýollaýarys.
Azatlyk Radiosy: Eýse, daşary ýurt maýa goýumlary Türkmenistanyň haýsy pudaklaryna köp ýatyrylýar?
A.Sulstarowa:
Bu barada bir zat aýtmak örän kyn. Meniň pikirimçe, geçen 2-3 ýylda Türkmenistan daşary ýurt maýa goýumlary üçin has-da açyldy. Elbetde, Türkmenistanyň tebigy baýlyklary daşary ýurtly maýadarlaryň bu ýurda maýa ýatyrmak bilen gyzyklanmaklarynyň iň esasy sebäpleriniň biri. Men muňa pugta ynanýaryn.


text:
Italiýanyň parlament saýlawlarynda hiç bir partiýa hökümet başyna geçmek üçin ýeterlik ses alyp bilene meňzemeýär.
Pir Luýgi Bersaniniň merkez-çepçi koalisiýasy ozalky premýer ministr Silwio Berluskoniniň ýolbaşçylygyndaky konserwatiwlerden parlamentiň aşaky öýi üçin geçirilen ses berişlikde sähel öňe saýlandy.
Şeýle-de olar ýap-ýaňy senat üçin ses berişlikde ýeňiş gazandylar, emma hökümet bolmak üçin zerur köplüge öwrülip bilmediler.
Bersani ýeňşini yglan etmek bilen, Italiýanyň örän çylşyrymly ýagdaýda durandygyny aýtdy.
Kommentatorlar ýewro zonasynyň üçünji uly ykdysadyýetindäki hökümet ysmazlyklarynyň ýewro zonasynyň bergi kirizisini gaýtadan başlap biljegini aýdýarlar.
Dikdurma wäşi Beppe Grillo tarapyndan ýolbaşçylyk edilýän “Bäş ýyldyz hereketi” partiýasy sesleriň çärýege golaýyny almagy başardy.
Kommentatorlar onuň italiýanlaryň giň ýaýran korrupsiýa bolan gahar-gazabyndan we lapykeçliginden arka tapandygyny aýdýarlar.


text:
Ýekşenbe güni irden Orsýetiň Irkutsk oblastynyň Nowaýa Igirma şäherçesindäki bir ýerli kafede granatyň partladylmagy netijesinde iki adam ölüp, on adam ýaralandy.
Orsýetiň polisiýasy bu wakada kafede gurnalan ýerli ýaşlaryň üýşmeleňinde oňa gatnaşyjylaryň arasynda dawa-jenjeliň ýüze çykandygyny aýdýar. Maglumata görä, bu wakada üýşmeleňe gatnaşyjylardan biri söweş granatyny partladypdyr.
Wakada bu partlamany amala aşyranyň özi bilen birlikde ýene bir adamyň ölendigi we on adamyň ýaralanandygy aýdylýar. Polisiýa bu bolan waka boýunça jenaýat-derňew işiniň ýola goýlandygyny habar berdi.


text:
ABŞ Siriýanyň günortasynda gozgalaňçylara, şol sanda ABŞ-nyň goldamagynda “Yslam döwleti” toparyna garşy söweşýän güýçleri howadan oka tutmakda Orsýeti aýyplady.
ABŞ-nyň resmisi al-Tanf atly ýeriň golaýynda bolan bombalaýyşlaryň “uly aladalanma döredendigini” we Waşingtonyň bu meseläni Moskwa bilen maslahat etjekdigini 16-njy iýunda Reuters we AFP agentliklerine aýtdy.
Emma Orsýet ABŞ-nyň Siriýada terrorçy toparlara daýanyp, Orsýetiň goldamagyndaky prezident Başar al-Assadyň režimini agdarmak boýunça gizlin planynyň bolmagynyň ähtimaldygy baradaky çaklamalary öňe sürdi.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow 16-njy iýunda Sankt Peterburgda eden çykyşynda şeýle planyň bolmagynyň ABŞ-nyň Siriýadaky gozgalaňçy güýçleriniň “Al-Kaýdanyň” “Nusra frontundan” daşlaşmagyny gazanmakdaky şowsuzlygyny düşündirýändigini belledi.


text:
Geljek ýyl Türkmenistan üçin täze pensiýa sistemasyny ornaşdyrmak boýunça synag ýyly bolar. Ýöne onuň nähili netijeli boljagy häzirlikçe onçakly düşnükli däl.
Plana görä, 2012-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan ýurtda pensiýa üpjünçiliginiň pul ýygnama, toplama sistemasy peýda bolar.
Gödegräk edip aýtsak, hökmany we meýletin pensiýa ätiýaçlandyryşy boýunça her bir adamyň pensiýasy her aýda eden töleginden ýörite şahsy hasaba ýygnanar. Şu sistema ilkinji gezek Şwesiýada döräpdi. Soň ony dünýäniň ösen beýleki döwletlerem alyp göterdi.
Kanun agalygynyň ýoklugy
Türkmen reallyklarynda şol sistemany ornaşdyrmagyň özi birinji problema bolar. Ol Ýewropanyň we Amerikanyň senagat taýdan ösen döwletleri bilen deňeşdirilende, Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň gowşaklygy bilenem bagly däl.
Bu işe aýakbagy boljak birinji faktor - ýurtda kanun agalygynyň ýoklugy. Başgaça aýdylanda, kanunyň hemme zatdan ýokarda durmaýanlygydyr.
Köp ugurlaryň, belki, ähli pudaklaryň ösüşi merkezi häkimiýete we bir adamyň erkine bagly. Ine, şu merkezleşen erk-ygtyýaryň öňünden çak edip bolmajak şekilde üýtgemegi mümkin.
Pul ýygnama sistemasy birinji nobatda döwlet bilen adamyň arasyndaky gelnen ylaşygyň berk berjaý edilmegini, hiç bir ýagdaýda pensiýa baradaky kanunyň ýeke harpynyň ýa ruhunyň üýtgedilmezligini, onuň gyşarnyksyz ýerine ýetirilmegini talap edýär.
Türkmenistanda bolsa ýurduň baştutanynyň üýgtän, öňküden başgarak islegi garaşylmadyk ýagdaý bolup biler. Şeýle üýtgäp durmalary Türkmenbaşy birnäçe gezek görkezipdi.
Mysal üçin, Nyýazow 2006-njy ýylda Türkmenistanyň raýatlarynyň birnäçe kategoriýasynyň pensiýasyny galamyny bir aýlamak bilen ol ýoga çykarypdy. Şol bir wagtda gaty köp adamyň pensiýasy kemeldilipdi.
Pensiýa üçin pul ýygnama sistemasynda raýatlaryň öz häkimiýetine ynamy örän möhüm rol oýnamaly. Şol ynamyň derejesini anyklamak üçin Türkmenistanda köp işlemeli bolar.
Ynam üçin esas
Ýöne köp ýyllar bäri häkimiýetleriň jemgyýete edýän güýçli basyşlaryndan çen tutulsa, ýönekeý raýatlaryň öz ýolbaşçylaryna, soňky 20 ýylda tutuş dolandyryş sistemasyna ynamy üçin esas juda ujypsyz.
Şeýle ýagdaýda adamlaryň döwlet pensiýa fonduna öz pulunyň belli bir bölegini berjegini çaklamak kyn. Onda şol puly ýene-de güýç, zorluk, mejbur etmek bilen almaly bolar.
Şeýle dartgynly ýagdaýda ornaşdyrylmagy planlaşdyrýaylýan täze sistema uzak ýaşap, işläp, hereket edip bilmez.
Işleýän adamlar döwlet bilen synag oýnuny etmäge razy bolmazlar, olar köneje döwlet pensiýa üpjünçiligi sistemasynda galanyny gowy görer.
Ägirt uly işsizler armiýasyny näme etmeli? Bu soragam Türkmenistanda açyklygyna galýar. Türkmenistanly işsizleriň sany baradaky maglumatlar ýapyk. Pensiýa üpjünçiligi işsizlere degişlimi?
Öň saglygy saklaýyş ministri bolan Gurbanguly Berdimuhamedow meýletin saglyk ätiýaçlandyryşyny ornaşdyrmagyň nämedigini öz tejribesinde gördi. Eger häkimiýetleriň öz, esasan, mejbur etmegi ulanýan bolsa, raýatlaryň meýletin çärelere gatnaşmagyna garaşyp bolmaz.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Türkmen mediasy prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýurduň demirgazyk sebitine, Daşoguza sapar edýändigini habar berýär.
Eger-de ozal Ahal, Balkan welaýatlarynda geçirilen göçme mejlisleri, häkimleriň işlerine toparlaýyn baha berilişini nazarda tutsaň, ýurduň demirgazyk welaýatynda hem bir topar häkimiň «düýpli kemçilik» goýbermekde aýyplanmagy mümkin.
Şol bir wagtda-da Daşoguz, Aral problemalary bilen baglylykda, baryp sowet ýyllarynda hem «tebigy betbagtçylyk zonasy» diýlip hasaplanýardy. Eýsem sebitiň ykdysady, sosial problemalarynyň çözgüdini Daşoguzda önüp-ösen türkmen aktiwistleri nämelerde görýär?
Daşoguzly Dädebaýyň Azatlyk radiosy bilen telefon söhbetdeşliginde aýtmagyna görä, garaşsyzlyk ýyllarynda sebitde käbir işler edildi, ýagny täze binalar guruldy, täze kärhanalar açyldy. Emma ol bu edilen işleriň möçberiniň ilatyň köpelişi bilen deňeşdirilende azdygyny aýdýar.
Daşogza belet synçylaryň ýene biri, Şwesiýada bosgunlykda ýaşaýan türkmen dissidenti Hudaýberdi Orazowyň pikirine görä, bu sebitiň ilatynyň durmuş-ýaşaýyş derejesi ýurduň beýleki regionlaryndaka garanda has agyr.
Ol bu ýagdaýyň sebäbini ozaly Daşoguzyň ýerleşýän ýerinde, ýagny Amyderýanyň akyşyna seredilende, aşakda ýerleşmeginde, ikinji tarapdan, sowet döwrüniň pagta syýasatynda görýär.
Sowet döwründen gelýän krizis 'agyrlaşýar'
Daşoguzly Dädebaýdan tapawutlylykda, Orazow sebitiň sosial meselelerine çözgüt gözlemekde garaşsyzlyk ýyllarynda sowet döwründäki ýaly hem alada edilmändigini aýdyp, Nyýazow döwründe welaýatyň has agyr ýagdaýa düşendigini tassyklaýar.
Awstriýada ýaşaýan hukuk goraýjy Farid Tuhbatullin hem Daşoguzdaky ýagdaýy ýakyndan synlaýan aktiwisitleriň biri. Onuň pikirine görä, Daşoguzdaky sosial-ykdysady meseleleri çözmek üçin adamlary döwlet tarapyndan buýrulýan ekinleri ekmekden, döwlet plany esasynda işlemekden halas etmeli.
Ol bu sebitiň klimat ýagdaýyny, suw ýagdaýyny nazara alyp, işsizlik meselesini çözmek üçin, gurluşyk pudagyny ösdürseler, hususy biznese ýol açsalar, has gowy boljakdygyny aýdýar.
Emma muňa garamazdan, Tuhbatulliniň pikirine görä, häkimiýetler hususyýetçiligi goldamak hakynda beýanat etseler-de, hakykatda diňe Senagatçylar we telekeçiler birleşiginiň agzalaryny goldaýarlar.
Şeýle-de ol adamlary pagta ýa galla ekmäge mejbur etmeli däldigini, ozal Daşoguzyň ilatynyň ýurdy şaly, beýleki gök önümler bilen üpjün edendigini, bu sebitde turizmi, biznesi ösdürip boljagyny ýatladýar.
"Çözgüt - ýeriň hakyky eýesini tapmaly"
Ýerli synçy Dädebaý Daşoguzdaky problemalary tutuş ýurtdaky problemalaryň bir bölegi hasaplaýar we bu ýerde çözgüdi sowet hökümetini ýykan sistemany, ýokardan döwlet planlaryny bermegi saklap galman, ýeri adamlara hususy eýeçilige bermekde, hakyky bazar düzgünlerine geçmekde görýär
Ýöne ozalky bankir Hudaýberdi Orazow ilki sebitdäki «tebigy betbagtçylyk ýagdaýyny boýun almaly» we çözgüde şol ýerden, hemme meseläni jikme-jik öwrenmekden, hakykaty boýun almakdan başlamalydygyny aýdýar.


text:
Birleşen Ştatlaryň hökümeti Moskwanyň garşysyna, Orsýetiň ABŞ saýlawlaryna gatyşmak synanyşygy diýilýäne jogap hökmünde, ähtimal kiber hüjümlerini taýýarlaýar diýip, ABŞ-nyň aňtaw resmileri NBC News neşirine aýtdylar.
Amerikan neşiri ady aýdylmaýan aňtaw resmilerine salgylanyp, 14-nji oktýabrda Merkezi aňtaw gullugynyň, CIA-niň Moskwany oňaýsyz ýagdaýa salmak maksady bilen, prezident Barak Obamanyň garamagyna bermek üçin gizlin operasiýa wariantlaryny taýýarlaýandygyny habar berdi.
Çeşmeler hiç bir jikme-jikligi aýtmady, emma agentligiň nyşanalaryny saýlandygyny we bu operasiýa üçin beýleki taýýarlyklary görýändigini aýtdy.


text:
28-nji ýanwarda Londonda Owgansytandaky howpsuzlygy üpjin etmek we dikeldiş işleriniň alnyp barylyşy barada konferensiýa geçirilýär. Konferensiýa gatnaşýan Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Habarlar Merkeziniň habarçysy Abubekir Syddyky bilen Türkmen gullugyndan Akmyrat Gürgenli söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Abubekir, London konfrensiýasynyň gün tertibinde haýsy meseleler bar?
Abubekir Syddyky: Konferensiýa, umuman, iki sany meselä has ähmiýet berýär. Olardan biri, geljek bäş ýylyň dowamynda ýurduň howpsuzlygyny öz eline almak barada Owganystanyň ylalaşyga gelmegi.
Britaniýanyň premýer-ministri Gordon Brown geljek ýylyň ahyryna çenli Owganystanda gulluk etjek harbylaryň sanynyň artdyryljagyny açyk beýan etdi. Ýagny, harbylardan we polisiýa güýçlerinden ybarat 300 000 esgeriň bu ýurduň howpsuzlygyny gorajagyny we bu baradaky prosesiň bolsa dowam edýändigini mälim etdi.
Ikinji mesele, Owganystanyň prezidenti Karzaýyň milli ýaraşyk plany hakynda boldy. Karzaý öz çykyşynda hökümete garşy ýaragly söweş edýänler bilen gepleşik alyp barmalydygyny we ýaraglaryny tabşyryp, asuda durmuşa öwrülip gelmekleri üçin olar bilen gepleşikleriň eýýäm alnyp barylýandygyny aýtdy.
Azatlyk Radiosy: Halkara jemgyýetçiliginde owgan resmileriniň arasynda korrupsiýanyň giň gerim alandygy aýdylýar. Konferensiýada çykyş edenler bu meselä degip geçdilermi?
Abubekir Syddyky: Hawa, Gordon Brown we BMG-niň Baş sekretary Ban Ki Mun öz çykyşlarynda Owganystanda korrupsiýanyň çynlakaý bir meseledigini aýtdylar we korrupsiýa garşy Owganystanyň hökümetiniň berk göreş alyp barmalydygyny nygtadylar.
Prezident Karzaý öz çykyşynda hökümetiniň korrupsiýa garşy berk göreş alyp barmaga borçludygyny hem-de döwletden özbaşdak korrupsiýa we parahorlyga garşy garaşsyz bir edaranyň esaslandyrylangyny habar berdi.
Azatlyk Radiosy: Londondaky Konferensiýa başga haýsy ýurtlardan, nähili resmiler gatnaşdylar?
Abubekir Syddyky: NATO ýaranlygynyň Baş sekretary Rasmusen, Pakistanyň Daşary işler ministri, Orta Aziýa döwletlerinden Türkmenistandan, Özbegistandan, Täjigistandan resmiler gatnaşýarlar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistandan haýsy derejedäki resmi gatnaşýar?
Abubekir Syddyky: Bize berlen sanawda Türkmenistanyň Daşary işler ministriniň gatnaşýandygy görkezilýär. Ýöne onuň çykyş edip-etmejegi anyk däl.


text:
Tomus aýynyň gelmegi bilen ýurduň günbataryndaky Balkanabat şäherinde hem eýýäm ençe ýyllardan bäri dowam edýän we tok üpjünçiliginiň kadasyzlyk kadasyna öwrülen ýetmezçiligi gaýtalanyp başlaýar.
Balkan welaýatynyň merkezi şäheriniň tas ähli kwartallarynda elektrik togy her gün diýen ýaly dürli ýygylyk bilen ençeme gezek kesilýär. Mysal üçin, çarşenbe güni şäheriň 5-nji we 13-nji mikoroýonlarynda ençeme sagatlap elektrik togy bolmady.
Şol bir wagtda balkanabatlylar berilýän toguň naprýaženiýesiniň, ýagny güýjüniň hem göz öňünde tutulan 220 wattdan pesdigini aýdýarlar. Ilat holodilnik, sowadyjy, telewizor... ýaly öý hojalyk abzallaryny kadaly işledip bilmegi üçin, ýörite toguň güýjüni kadalaşdyryjy enjamlary satyn almaly bolýandyklaryny gürrüň berýärler. Gürrüňi gidýän kadalaşdyjyrylaryň bahasy 200-250 dollar aralygynda durýar.
Balkanabatda toguň ýygy-ýygydan kesilmeginiň, güýjüniň pes bolmagynyň sebäbini şäheriň könelip, sandan çykan elektrik transformatorlary bilen düşündirýärler. “Balkanenergo” edarasynyň özüniň efirde atlandyrylmazlygyny soran bir hünärmeniniň maglumatyna görä, şäheriň aglaba raýonlaryndaky – entek sowet döwründe gurlan – transformatorlar könelip, bu günki günüň talaplaryny ödärden has ejiz gelýär.
“Balkanenergo” edarasynyň hünärmeni käbir transformatorlara 50 ýyldan hem köp wagtyň bolandygyny aýdyp, howpsuzlyk kadalary esasynda transformatorlary 20 ýyl we ondan soň hem diňe 5 ýyl goşmaça ulanyp bolýandygyny aýdýar.
Dogrudanam, şäheriň aglaba böleklerinde suwagy gaçyp, gapylary çagşap duran köne transformatorlary görse bolýar.
Emma üznüksiz tok üpjünçiligini sazlamak maksady bilen şäheriň transformatorlarynyň çalşylan raýonlary hem bar. Mysal üçin, Nebitdagyň 155-nji kwartalyndaky transformator şäheriň beýleki tok podstansiýalaryndan özüniň täzeligi, owadanlygy bilen tapawutlanýar. Onuň gyzmazlygy üçin ýörite sowadyjy-kondisioner hem oturdylypdyr.
Sözüň gerdişine görä belläp geçsek, ýokarky täze transformatoryň oturdylan ýerinde Balkan welaýatynyň häkimi we prokurory ýaşaýarlar.
Ýerli ýaşaýjylar elektrik togunyň “oýnap” durmagynyň özleriniň ýaşaýyş durmuşyna oňaýsyz täsir ýetirýändigini, elketrik enjamlarynyň ýanyp, bozulýandygy baradaky arz-şikaýatlarynyň hem netijesiz galýandygyndan zeýrenýärler.
Mundan birnäçe ýyl ozal Balkanabatda türk kompaniýasy tarapyndan ýörite elektrik podstansiýasy guruldy. Emma bu desga ýerli ýaşaýjylaryň elektrik üpjünçiligini gowulandyrmaga niýetlenmän, eýse ol Eýrana eksport edilýän toguň göwrümini artdyrmak üçin peýdalanylýar.


text:
Aziada — 2017-niň keşbi: parahatçylyga, dostluga we döredijilige çagyryş
06.01.2017
Biziň resmi keşbimiz beýleki şeýle nyşanlardan esasy tapawudy ony häzirki zaman sungat galereýasyna mynasyp sungat eseri diýip atlandyryp bolýandygyndan ybaratdyr. Onuň çeperçilik aýratynlyklary, özboluşly stilistikasy many-mazmunyň baýlygy, täsin şygryýet we şol bir wagtyň özünde ähli adamlara, hatda çagalara hem düşnükli bolan örän aýdyň we ýönekeý keşpler bilen utgaşýar.
Milli zergärçilik bezeginiň biraz üýtgedilen görnüşindäki bu nyşan hatda kämilligiň ykrar edilen kadalarynyň hem wagtyň geçmegi bilen üýtgeýändigini görkezýär, diňe hereketde, ösüşde we täzelenişde durmuş dowam edýär.
Tutuş suratda ýaşaýşyň ýagty alamaty duýulýar, onda eýýamlar, ýylyň dürli pasyllary we türkmen tebigatynyň dürli landşaftlary birleşipdir. Ine, uç-gyraksyz çölüň belent alaňlarynyň üstünden düýeleriň “kerweni” ýüzüp barýar. Birmahallar bu ýerden Beýik Ýüpek ýoly geçipdir… Dag eteginde baglar gül açýar, gür saýaly dereler bolsa bagşynyň sazyny diňleýän ýolagçylara jana şypaly sergin howany peşgeş berýär. Häzirki wagtda bu ýerde ak mermerli gözel şäher gülläp ösýär… Sahawatly jülgelerde ýyndam atlar we dowarlaryň sürüleri otlaýar, datly gawunlar hem-de üzüm bişýär, bugdaý sümmülleri hem-de gowaçanyň gozalary gözüňi dokundyrýar... Deňiz tolkunlary kenara urulýar we derýalar suw damjasyny altyn dänesi bilen deňeýän adamlara öz genji-hazynasyny peşgeş berýär.
Şu şekilde tutuş hekaýat, halkyň ykbalynyň köpöwüşginli ýyl ýazgysy şöhlelendirilýär — nagyşlarda wakalary, hadysalary, oý-pikirleri hem-de ymtylmalary doly we takyk beýan etmek ussatlygynda türkmenlere taý ýokdur. Türkmen halysynyň owadan hem-de özboluşly nagyşlary munuň aýdyň subutnamasydyr. Onda rowaýatlaryň, tymsallaryň, anyk wakalaryň hem-de durmuşda duş gelýän ýagdaýlaryň ýüzlerçe müňüsi “ýazylandyr”.
Keşbiň bezeginde hem milli nagyş bezeginiň şu usuly ulanylypdyr — şunda görnüp duran şekil belli bir many-mazmuna eýe bolan şertli belgä öwrülýär. Akgynly gaýtalanyp hem-de nagşyň beýleki bölekleri bilen ornuny çalşyp, ol köpöwüşginli sazlaşyk kimin, poemanyň ýa-da dessanyň setirlerini emele getirýär. Aziadanyň keşbiniň nagyşlarynda meşhur türkmen taryhy ýadygärlikleriniň we täze ajaýyp binalaryň sudurlary, ak öýleriň, haly gölleriniň, zergärçilik sungatynyň önümleriniň şekilleri we hatda pälwanlaryň tutluşýan şekilleri hem mese-mälim görünýär.
Bir ýere jemlenen bu elementleriň ählisi surata agram salmaýar, ýöne deňagramlylygyň hem-de sazlaşygyň netijesinde oňa animasion filmiň täsirini berýär. Tomaşaçynyň nazary sýužetiň ugruny yzarlaýar. Bu sýužetiň soňlamasy, finaly ýokdur. Onuň “ugry” bolsa kem-kemden uçup barýan guşuň şekiline öwrülýär. Munuň özi biziň ýurdumyzyň täze derejä uçuşynyň, onuň beýik maksatlaryň ýolunda täze sepgitlere ýetmeginiň taryhydyr.
Türkmen halkynyň ençeme nesilleri tarapyndan toplanan tejribe, däp-dessurlar, medeni miras we ruhy gymmatlyklar ösüş we öňe gitmek üçin ygtybarly daýanç, güýç-kuwwatyň hem-de özüňe ynamyň çeşmesi bolup hyzmat edýär. Öňde täze belentlikler açyşlar we uly işler garaşýar! Bularyň ählisi özboluşlylygyň hem-de parahatçylyk söýüjiligiň jarnamasy, umumy ajaýyp geljegiň bähbidine halklaryň arasyndaky döredijilige, dostluga çagyryş hökmünde Aziadanyň keşbinde köpöwüşginli hem-de aýdyňlyk bilen beýan edilipdir.
Oýunlaryň tumary bolsa göze ýakymly hem-de şadyýan alabaý bolar. Türkmenler dogabitdi seçgiçiler bolmak bilen, ahalteke bedewiniň, türkmen alabaýynyň, awçy tazy itiniň täsin tohumlaryny ýetişdirdiler hem-de olarda iň gowy häsiýetleri kemala getirip, olary biziň günlerimize çenli üýtgewsiz görnüşde saklap galmagy, haýwanlary ösdürip ýetişdirmegiň däplerini hem ýitirmän saklamagy başardylar.
Türkmenler alabaýa mähir bilen garaýarlar. Bu gaýduwsyz itler daşyndan haýbatly görünse-de, bu tohumy ýakyndan tanaýan her bir adam onuň daşky keşbiniň aňyrsynda ýagşylygy gaýtaryp bilýän mährem ýüreginiň gizlenip ýatandygyna oňat düşünýär.
Alabaý — tumar ýörite milli lybasda ýa-da sport lybasynda şekillendirildi. Onuň adaty bolmadyk ýaşyl “reňki” bolsa ony ertekiniň gahrymany ýaly jadyly görkezýär.
Türkmen paýtagtynda Aziýa oýunlarynyň geçiriljek döwründe baýramçylyk, myhmansöýerlik, hoşniýetlilik hem-de dostluk ýagdaýyny döretmekde bu ýakymly keşbe aýratyn orun degişlidir.
Şoňa görä-de, hut alabaýyň tumar hökmünde seçilip alynmagy tötänden däldir — ol hakykatdan hem wepaly dost we goragçydyr, güýçli hem-de gaýduwsyzdyr. Onuň ýanynda hiç bir howpdan heder etmese bolar. Halkymyzda ol ýeňşe bolan erk-islegi, gaýduwsyzlygy hem-de sport hyjuwyny alamatlandyrýar. Şol bir wagtyň özünde biz ony wepadar we ynamly ýoldaş hasaplaýarys. Şu keşbi döretmekde hut ynam we dostluk ýaly duýgular esasy düşünjelere öwrüldi.
Şeýlelikde, halkara jemgyýetçiligine Aziada — 2017-niň tumary bilen tanyşlyk garaşýar, ol uly mahabat-maglumat möwsüminiň çäreleriniň badalga alýan tapgyry bilen bilelikde peýda bolar. Onuň esasy wezipesi Aşgabatda geçiriljek Oýunlara ünsi çekmekden hem-de hoşmeýilli erk-islegiň, sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýurdy hökmünde Türkmenistanyň täze keşbini kemala getirmekden ybaratdyr.
Şol bir wagtyň özünde beýleki ulgamlarda—syýahatçylyk, medeniýet, bilim we beýleki ulgamlarda hem wagyz etmek çäreleri badalga alýar. Bu çäreler watançylyk duýgusyny ýokarlandyrmaga, bedenterbiýe – sport we meýletinçilik hereketini ösdürmäge, milli mirasyň dowamatlylygyny üpjün etmäge gönükdirilendir. Şeýle iri çäreleriň biri hem döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy boýunça geçirilýän 500 günlük atly ýörişdir. Bu ýöriş Aziadanyň açylýan gününde Olimpiýa şäherjiginiň baş meýdançasynda tamamlanar.
Telegepleşikler hem-de gazet makalalary arkaly hemmeler bu ýörişiň barşyna üns bilen syn edýärler. Şol ýöriş bolsa ýurdumyzyň ähli sebitleriniň ajaýyp ýerlerini öz içine alýar. Şeýlelikde, biz dünýä jemgyýetçiligine tutuş ýurdumyzy, onuň meşhur taryhy we medeni ýadygärlikleriniň, tebigatyny görkezýäris, biziň köpöwüşginli däp-dessurlarymyz bilen tanyşdyrýarys we elbetde, biziň buýsanjymyz we şöhratymyz bolan ahalteke bedewlerini görkezýäris.
Hut bedew Aziadanyň baş nyşanyna öwrüldi. Pellehana bagyny kesip geçýän atyň kellesiniň şekili Oýunlaryň resmi keşbini bezeýär. Bedew Aşgabat Aziadasynyň keşbi bolmak bilen çäklenmän, eýsem, tutuş ýurdumyzyň, häzirki döwrümiziň keşbidir. Şoňa görä-de, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ägirt uly “Aşgabat — 2017” taslamasyny durmuşa geçirmek barada uly şahsy tagallalary edýändigini nazara almak bilen, Oýunlaryň ýokary guramaçylyk derejesinde geçiriljekdigine ynanýarys.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 8-nji ýanwarda geçirilen mejlisinde Türkmen döwletiniň Baştutanyna 2015-nji ýylda ýurdumyzyň ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň ykdysady görkezijileri barada hasabat berildi.
Hasabat döwründe milli ykdysadyýetimizi mundan beýläk-de durnukly ösdürmek maksady bilen geçirilen toplumlaýyn çäreleriň netijesinde ähli pudaklarda diýen ýaly önümçiligiň möçberleriniň ýokary depginler bilen ösüşi üpjün edildi.
Ýylyň jemleri boýunça nebitiň çykarylyşynyň ösüş depgini 105,2 göterime, elektrik energiýasynyň 100,5 göterime, benziniň, kerosiniň, çalgy serişdeleriniň, nebit koksunyň, polipropileniň 100,1 göterime, nebit bitumynyň 121,2 göterime, suwuklandyrylan gazyň 100,6 göterime, sementiň 104,4 göterime, magdan däl gurluşyk serişdeleriniň 115,5 göterime, plastmas we aýna süýümli turbalaryň 103,7 göterime, demir önümleriniň 101,7 göterime, mineral dökünleriniň 175,2 göterime, ýoduň 100,8 göterime, pagta süýüminiň 100,2 göterime, nah matalaryň 107,4 göterime, makaron önümleriniň 112,8 göterime we şerbetli içgileriň 111 göterime, derman senagatynyň önümleriniň 138 göterime barabar ösüş depginleri gazanyldy.
Oba hojalyk pudagynda oňat netijeler gazanyldy. 2015-nji ýylda 1 million 406,1 müň tonna bugdaý öndürildi. Pagta taýýarlamak baradaky tabşyryk 104,8 göterim ýerine ýetirildi. Hasabat döwründe şalynyň öndürilişi 40,5 göterim ýokarlandy. 2014-nji ýyl bilen deňeşdirilende, oba hojalyk önümleriniň, hususan-da, etiň, süýdüň, ýumurtganyň, gök we bakja önümleriniň öndürilişiniň ösüşi üpjün edildi. 2016-njy ýylyň 1-nji ýanwaryndaky ýagdaýa görä, mallaryň baş sany 28,2 müň, dowarlaryň bag sany 168,7 müň, guşlaryň sany 235,8 müň artdy.
Şeýle hem gurluşyk ulgamyndaky görkezijiler barada hasabat bermek bilen, 2015-nji ýylda gurluşyk işleriniň möçberiniň 2014-nji ýyl bilen deňeşdirilende 10,3 göterim ýokarlanandygy habar berildi.
Hasabat döwründe ulaglaryň ähli görnüşleri bilen ýük daşamagyň möçberi artdy. Ýolagçy gatnatmak boýunça 102,8 göterim, şol sanda awtomobil ulagynda 103,3 göterim, demir ýol we howa ulaglarynda 100,2 göterim, suw ulagynda 137,6 göterim ösüş gazanyldy. Aragatnaşyk ulgamynda ilata hyzmat etmekden alynýan girdejileriň möçberi 2014-nji ýyl bilen deňeşdirilende 9 göterim artdy.
2015-nji ýylda ýurduň ähli welaýatlarynda energetika, nebitgaz, himiýa, obasenagat, ulag-aragatnaşyk ulgamlarynyň, şeýle hem söwda we ýaşaýyş-durmuş, inženerçilik maksatly iri desgalaryň gurluşygy ýokary depginlerde alnyp baryldy. Mundan başga-da, ykdysadyýetiň döwlete degişli däl bölegini ösdürmäge gönükdirilen toplumlaýyn çäreler durmuşa geçirildi.


text:
Moldowanyň parlament saýlawlaryna ýurduň Ýewropa tarapdar partiýalarynyň we Orsýet bilen ýakyn gatnaşyklary goldaýan güýçleriniň arasyndaky bäsdeşlik hökmünde garalýar.
Ses berijiler sanawynda hasaba alnan 2.8 milliondan gowrak moldowaly 101 orunlyk parlamentiň täze deputatlaryny saýlaýarlar.
Köpçüligiň pikirini öwrenmek boýunça ýakynda geçirilen barlaglar günbatara tarapdar partiýalaryň ilat tarapyndan has goldanýandygyny görkezdi. Ses berişligiň öňüsyrasynda orsýetçi partiýanyň saýlawlara gatnaşmagy gadagan edildi bu hereket Moskwa tarapyndan ýazgaryldy.
Ýewropanyň iň garyp ýurtlarynyň biri bolan Moldowa 2009-njy ýyldan bäri ýewropaçy partiýalaryň koalisiýasy tarapyndan dolandyrylýar. Hökümet Ýewropa Bileleşigi bilen Assosiasiýa barada ylalaşyga gol çekdi we öz raýatlarynyň Ýewropa wizasyz syýahat etmek mümkinçiligine eýe boldy.