text:
Krym garaşsyzlygyny yglan etdi we Orsýet Federasiýasyna goşulmak üçin resmi taýdan ýüzlendi.
Krymyň regional parlamenti bu hereketi duşenbe günki ýörite maslahatynda köpçülikleýin goldady. Bu karar 100 agzalyk parlamentiň 85 wekili tarapyndan makullandy.
Krymyň kanunçykaryjylary BMG-ni we dünýäniň ýurtlaryny ýarymadanyň garaşsyzlygyny ykrar etmäge çagyrdylar. Şeýle-de parlamentiň resmi topary indiki ädimlerini maslahat etmek üçin Moskwa sapara ugrady.
Munuň öňüsyrasynda häkimiýetler ýekşenbe günki referendumda etniki orslaryň köplük bolup ýaşaýan awtonom respublikasynyň ilatyndan referenduma gatnaşanlaryndan 96.8%-niň Ukrainadan bölünip aýrylmagy goldandygyny yglan etdiler.
ÝB sanksiýalara garaýar
Krymdaky referendum Ukrainanyň hökümeti we günbatar döwletleri tarapyndan bikanun diýlip atlandyryldy we ret edildi. Ukrainanyň parlamenti Krymyň parlamentini ýekşenbe günki referendumyň öňüsyrasynda kanuny taýdan dargatdy.
ÝB-niň daşary işler ministrleri duşenbe güni Brýusselde orsýet resmileri babatynda bank hasaplaryna we wiza çäklendirmelerine degişli sanksiýalary girizmegi maslahat edýärler.
ÝB-niň daşary syýasat boýunça ýolbaşçysy Katerine Aşton, sanksiýalary girizmek meselesine garalanda, Ýewropanyň Orsýete “mümkin boldugyça berk signallary” ibermeginiň zerurdygyny belledi.
Polşanyň daşary işler ministri Radoslaw Sikorski şeýle diýdi: “Krymyň “birleşdirilmegi” halkara jemgyýetçiligi tarapyndan jogapsyz galyp bilmez. Referendum [Ukrainanyň] konstitusiýasyna, kanuna laýyk bolmady we Krymyň islegi halkara jemgyýetçiligi tarapyndan ykrar edilmedi. Bu bolsa ÝB-niň öz aýdanlaryny etjegini aňladýar”.
Orsýete tarap indiki ädimler
Orsýet Krymdaky referendumyň halkara kanunlaryna laýyk gelýändigini aýdýar.
Kreml Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň sişenbe güni parlamentiň birleşdirilen maslahatynda Krymyň Orsýete goşulmak mümkinçiligi barada çykyş etjegini mälim etdi.
Duşenbe güni Orsýetiň baş kanunçykaryjylary Krymyň formal taýdan Orsýete goşulmagy wagt meselesi diýip bellediler we Ukrainanyň ähli döwlet emläginiň millileşdirilip, Krym Respublikasynyň emlägi bolmalydygyny aýtdylar.
Şeýle-de parlament orsýet rublynyň bu ýarymadada Ukrainanyň griwna milli puly bilen bir hatarda ikinji resmi milli pul boljagyny yglan etdi hem griwnanyň Krymda 2016-njy ýylyň ýanwar aýyna çenli ulanyljakdygyny belledi.
Harby çäreler
Krymyň parlamentiniň spikeri Wladimir Konstantinowa salgylanmak bilen Ukrainanyň regiondaky harby bölümleriniň dargadyljagy barada hem habar berildi.
Krymyň premýer-ministri Sergeý Aksýonow Krymyň 30-njy martda Moskwa wagtyna geçirilmeginiň mümkindigini hem belledi.
Duşenbe güni Ukrainanyň parlamenti rezerwdäki 40 müň esgeri goşuna çagyrmak barada prezidentiň kararyny makullady. Milli howpsuzlyk we goranmak geňeşiniň sekretary Andriý Parubiý rezerwdäki 20 müň esgeriň ýaragly güýçleriň düzümine çekilip, galanlarynyň ýurtda täze döredilen milli gwardiýasynda ulanylyp bilinjekdigini aýtdy.


c: text/html

text:
Şu gün Saud Arabystanynda yzygiderli çagwa ýagyşlar sebäpli emele gelen suw joşmasy netijesinde azyndan 48 adamyň heläk bolandygy habar berilýär.
Gyzyl deňziň kenarynda ýerleşýan Jidda portuny suw alypdyr. Halas edijilere bu ýerlerden 900 adamy çykarmak başardypdyr.
Bu tebigy betbagytçylyk Mekgede haj zyýaratyna gabat geldi.
Heläk bolanlaryň arasynda zyýarata baranlaryň ýokdugy aýdylýar. Emma suw joşmasy zerarly Jidadan Mekgä barýan ýoly ýapmaly boldy. Bu bolsa haj ziýaratynyň guramaçylykly işlerine goşmaça päsgelçilik döretdi diýlip, bu baradaky maglumatlarda aýdýlýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Eýranyň ýadro programmasy baradaky halkara aladalaryny ýeňletmegi maksat edinen gepleşikler şenbede üçünji gününe girdi.
Eýranly resmiler we dünýäniň 5+1 diýip bilinýän alty uly döwletiniň, ABŞ-nyň, Orsýetiň, Fransiýanyň, Britaniýanyň, Hytaýyň we Germaniýanyň wekilleri Ženewada maslahat edýär.
Anna güni bu gepleşiklere ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri hem gelip goşuldy.
Eýranyň daşary işler ministri Javad Zarif Kerri we Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat başlygy Ketrin Aşton bilen duşuşyk öndümli boldy, emma ylalaşyga gelmek üçin köp işlenmeli diýdi.
Şenbe güni bu gepleşiklere Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrowyň hem goşulmagyna garaşylýar.
Dünýä döwletleri Tähran öz ýadro programmasyny ilerletmegi togtatsa, sanksiýalaryň käbirini gowşatmaga taýýardyklaryny aýdýarlar.


text:
Şu gün Bütindünýä teatr güni bellenilip geçilýär. Mälim bolşy ýaly, garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistanda ençeme täze teatrlar guruldy ýa-da öňden bar bolan teatrlar gaýtadan abatlandy. Olaryň gurluşygyna ýa-da abatlaýyş işlerine millionlarça amerikan dollary sarp edildi.
Eýse, köşki ýatladýan bu teatrlara tomaşaçylaryň gelim-gidimleri nähili?
Azatlyk Radiosy bu sorag bilen gyzyklanyp, tejribeli dramaturg we birnäçe eseri teatr sahnalarynda sahnalaşdyrylan aşgabtly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Türkmenistanyň Lebap hem Mary welaýatlarynda soňky iki günden bäri elektrik üpjünçiliginiň kadaly däldigi barada maglumatlar gowuşýar. Azatlyk Radiosynyň Mary hem Lebap welaýatlaryndaky habarçylarynyň aýtmaklaryna görä, bu ýagdaý öz gezeginde ýyladyş sistemalaryna hem erbet täsirini ýetirýär.
Azatlyk Radiosynyň Mary welaýatyndaky habarçysy Rowşen Çaryýew, hususan-da, welaýatyň Tagtabazar etrabynda ýagdaýyň erbetdigini aýdýar. Habarçy bilen geçirilen interwýuny diňlemek üçin şu ýere basyň:
Azatlyk Radiosynyň Türkmenabatdaky habarçysy Osman Hallyýew bilen Lebapdaky ýagdaýlar barada geçirilen interwýuny diňlemek üçin şu ýere basyň:


text:
Pakistanyň içeri işler ministri Rehman Malik ýurduň hökümetiniň Interpola ýüz tutup, ozalky premýer-ministr Benazir Bhuttonyň janyna kast edilmegi bilen baglylykda ýurduň ozalky prezidenti, harby serkerdebaşy Perwez Muşarrafy tussag etmekligi sorajakdygyny aýdýar.
Sişenbe güni Karaçiniň Sindh welaýat assambleýasynda eden çykyşynda Malik Bhuttonyň goragyny ýeterlikli ýola goýmanlykda Muşarrafy aýyplady.
Benazir Bhutto 2007-nji ýylyň 27-nji dekabrynda Yslamabadyň golaýynda atylyp öldürildi.
Malik bu hüjümi amala aşyrmaga 27 terrorçy toparyň ýardam berendigini aýdýar.


text:
Muhtar Abliýazow on ýyl mundan ozal Gazagystanyň ady belli Deržawinsk türmesinden boşadylypdy. Ol türmeden çykanda syýasaty taşlajakdygyny wada beripdi.
90-njy ýyllaryň güýçli oligarhy we kämilleşýän gazak oppozisiýasynyň beýgelýän güýji Abliýazow bikanun maliýe meseleleri boýunça 6 ýyl tussaglyga höküm edilip, şonuň 10 aýyny ol türmede geçirdi. Ýöne on aý hem bolsa bu onuň üçin artykmajy bilen ýetipdi. Sebäbi onuň türmede oturan döwründe urulyp ýenjilendigi we oňa öz aklawçylary bilen görüşmäge rugsat berilmändigi aýdylýar.
Abliýazowyň ozalky syýasy howandary Nursoltan Nazarbaýew oňa günä geçişlik teklip edeninde Abliýazow syýasy hyjuwlaryndan el çekip, olary öz azatlygyna çalyşmaga razy boldy we ümsüm öz işine gümra boljakdygyna söz berdi.
Tutulmadyk "wada"
Berilen söz nähili hem bolsa uzaga çekmedi.
Geçen on ýyllykda Abliýazow Nazarbaýewi agdarmak maksady bilen oppozisiýa toparlaryny we garaşsyz mediany goldap millionlarça pul sarp etdi. Gazak prezidenti bir döwürler Abliýazowyň golundan tutup ony Gazagystanyň post sowet ykdysady ösüşleriniň arkasyndaky parlaýan ýaş ýyldyzlaryň biri hökmünde syýasy elitanyň hataryna goşupdy.
Nazarbaýew hem öz gezeginde bir wagtlar azatlyga goýberen garşydaşyna ýara salmak, üçin hiç zadyny gaýgyrmady. Ol Abliýazowyň BTA bankyny ýapdy we ony ýurtdan çykyp gaçmaga mejbur etdi. Nazarbaýew Abliýazowy 6 milliard dollary öz hasabyna geçirmekde aýyplady we bu aýyplamany britan sudunda kabul etdirmek üçin ýüz müňläp dollar sarp etdi.
Ahyrsoňy geçen hepdede gazak prezidenti goýumyny has ýokarlandyrana meňzeýär. Bir hepde mundan ozal Abliýazowyň aýaly we 6 ýaşly gyzy Italiýanyň polisiýasy tarapyndan saklanyldy we täsirli syýasy girewler hökmünde ulanylmak üçin Almata deportasiýa edildi.
Abliýazowyň uly gyzy Medine Abliýazowa şeýle diýýär: “Meniň kakamyň ýurda dolanmagyny isleýän adam ýok. Olar ony tutmak isleýärler. Men muny aýratyn nygtap aýdýaryn. Olar ony tutaslary gelýär. Girew hökmünde däl. Mümkin, olar ony tutan badyna, dessine onuň ýoguna ýanarlar. Olar ony öldürmek islýärler, sebäbi meniň kakam prezidentiň iň güýçli garşydaşydyr.”
Bu wakalar 1998-nji ýylda boljagy göz öňüne-de getirilmedik hadysalaryň netijesidir. Şol ýyl günorta Gazagystandan amaly fizika boýunça ýokary bilimli Abliýazow her kimiň arzuw edýän wezipesi bolan energiýa, senagat we söwda ministri wezipesine bellenilipdi.
"Ýaş nesil"
Pawlodaryň häkimi Galymžan Žakiýanow, maglumat ministri Altynbek Sarsenbayew ýaly wezipä bellenip-boşadylyp ýören beýleki syýasatçylaryň hatarynda Abliýazow hem ösüp gelýän ýaş nesliň agzalaryndandy. Bulardan 20 ýaş uly Nazarbaýew öz halkyny 21-nji asyrda öňe gitmekde ýaş syýasatçylary ulanmak isledi.
Ýöne ýyllaryň geçmegi bilen Abliýazow we beýlekiler Nazarbaýewiň töweregindäki adamlaryň arasynda korrupsiýanyň ýaýbaňlaşandygyny esas gökezip ylalaşmany başladylar. Olar reforma ýykgyn edýän oppozisiýa hereketini başlatmak bilen režimiň gaharyny getirdiler. Žakiýanow hem edil Abliýazow ýaly tussag edildi ýöne ol Abliýazowdan tapawutlylykda günä geçişlik teklibini ret etdi. “Ak Žol” oppozision partiýasyna başlyklyk eden Sarsenbaýewiň bolsa, 2006-njy ýylda janyna kast edilip öldürildi.
Gazagystanyň adam hukuklary we kanun düzgüni boýunça halkara býurosynyň başlygy Ýewgeniý Žowtis Nazarbaýewiň ozalky saýlan adamlaryna eden gysyş we basyşlaryny başyndan bäri şahsy bolandygyny aýdýar.
Ol: “Nazarbaýew özüne dönüklik edilen ýaly duýandygyny arkaýyn aýtsa bolar. Sebäbi ol olaryň baýamagynda, meşhurlyk gazanmagynda, döwlet edarasynda ýa-da söwda ugrunda olaryň iş edinmeginde özüniň sebäp bolandygyna ynanýar. Olar hem Nazarbaýewi kyn güne goýdular. Ol 2003-nji ýylda Abliýazowyň günäsini geçip munuň garşylygynda bolsa, Abliýazowyň gaýdyp syýasata goşulmajakdygyna, öz işi bilen gümra boljakdygyna beren wadasyny eşideninden soň hem, ýene ony syýasatda görüp, elbtede, ikinji sapar özüne dönüklik edilendigini duýdy.”
Häzirki döwürde Abliýazow özüçe Nazarbaýew bilen söweş etmäge höwesli. Gazagystanyň “ömürlik prezidenti” bolsa ony gaçgak diýip yglan etdi.
Britaniýa
2011-nji yýlda Britaniýa Abliýazowyň öz ýurdunda belli syýasy ýanamalara sezewar bolýandygyny ykrar edip, oňa syýasy bosgun statusyny berdi. Ýöne şondan bir ýyl geçensoň ol “maddy barlygy barada maglumat berip bilmäni tussag edilerin” diýen bolup Angliýadan hem gaçyp gitdi. Geçen aý Londonyň Ýokary Sudy BTA Bankyny, Abliýazowyň maddy barlygyny öz algydarlaryna yzyna tölemeli diýip, ýapmagy kararlaşdyrdy.
Bir ýyldan bäri Abliýazowyň baran ýeri intensiw spekulasiýalaryň mesgenine öwrüldi. Ýöne onuň ýuristleriniň pikirine görä, Italiýanyň hukuk goraýjy gulluklary geçen hepde Rimiň etegindäki willa hüjüm edenlerinde Abliýazowyň aýalyny däl-de onuň özüni saklarys diýip umyt eden ekenler.
Italiýanyň polisiýasy 29-njy maýda gije reýd guradylar we onuň yz ýany bilenem Abliýazowyň aýaly Alma Şalabaýewany we olaryň 6 ýaşly gyzy Aluany ýasama resminamalar götermekde aýyplap, deportasiýa etdiler.
Abliýazowyň aklawçysy Rikardo Oliwýo, Şalabaýewa we onuň gyzynyň gazak pasportynyň we Latwiýda berlen ÝB-de ýaşaýanlygy barada rugsat hatlarynyň bardygyny aýdyp, aýyplamalary iňkär etdi.
Şeýle-de, Oliwýo eneli gyzyň gaty gyssagly ýagdaýda ýurtdan çykarylmagynda italiýan we gazak häkimiýetleriniň dildüwişikli iş alyp barandyklaryna şübhe döredýär diýip, belledi. Eneli gyz, aklawçylar entek deportasiýa buýrugyny seljerip ýetişmänkäler, ýagny 72 sagadyň içinde hakyna tutulan uçar bilen Rimden çykaryldylar. Uçarda olaryň ýanynda gazak konsuly hem bardy.
Şalabaýewa häzir Gazagystanda potensiýal jenaýatçylykly aýyplamalara sezewar edilýär. Oňa ýasama resminama ulanmakda aýyplanma bildirilip Almatadan çykmak gadagan edildi.
Abliýazowyň tarapdarlary Gazagystanyň energiýa proýektlerine uly möçberde maýa goýan Italiýanyň we Britaniýanyň konfliktde bitarap bolup bilmejekdiklerini aýtdylar. (Geçen ýyl Britaniýanyň ozalky premýer-ministri Toni Bleýre Nazarbaýewiň maslahatçysy hökmünde 13 milion amerikan dollary tölenende, protest sesleri ýurtda ýaňlanypdy)
Ýagdaý şeýle bolsa-da görnetin bir hakykat bar, ýagny Nazarbaýew entägem özüniň Abliýazow ýaly garşydaşlaryndan asudalygy satyn alyp bilenok. Žowtisiň aýtmagyna görä Nazarbaýew soňky göçümi göçmek bilen, özüniň tankytçylarynyň sesine suw guýmak üçin adatdan daşary çäreleri görmäge-de taýýardygyny görkezdi.


text:
24-nji ýanwarda Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý resmi sapar bilen Türkmenistana bardy. Ol bu saparyň barşynda Türkmenbaşy şäherinde Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen gepleşik geçirer diýlip garaşylýar.
Iki ýurduň liderleriniň duşuşygynyň dowamynda türkmen-owgan gatnaşyklaryna degişli meseleler bilen bir hatarda, trans-owgan gazgeçirijisi barada-da gürrüň ediljekdigi çaklanylýar.
Şeýle hem, türkmen-öwgan serhetýaka raýonlarynyň owgan tarapyndaky gaz ýataklarynyň özleşdirilmeginde Türkmenistanyň oýnajak roly bilen bagly meseläniň-de gozgalmagyna garaşylýar.
Türkmenistnyň resmi maglumatynda Türkmenistanyň prezidentiniň geçen ýyl gol çeken kararyna laýyklykda, Owganystana ekport edilýän elektrik togunyň möçberini 5 esse artdyrmaga mümkinçiligiň dörejekdigi aýdylýar.


text:
Aradan esli wagt geçse-de Dmitriý Milowidow hiç ynjalyk tapyp bilenok. Ol Moskwadaky zamun alnan teatrda 14 ýaşly gyzy Ninany ýitiripdi.
Milowidow gyzy Ninanyň çeçen gozgalaňçylary tarapyndan girew alnyşyny, gyzjagazynyň 57 sagatlap ejir çekişini, soňra bolsa harsal amala aşyrylan halas ediş operasiýasynyň netijesinde onuň wepat bolşuny gürrüň berende, gaharyna zordan erk edýär. Gürrüňi edilýän waka 2002-nji ýylyň 26-njy oktýabrynda bolupdy.
Nina hem özi ýaly zamun alnan 130 adam bilen birlikde ”Dubrowka” teatrynda söweşijileri zyýansyzlandyrmak üçin goýberilen gazdan öldi. Milowidow: “Himikat onuň dem alyş ýollaryna täsir edipdir we dem almagyny kynlaşypdyr. Adam dem alman näçe wagt ýaşap biler? Soňra onuň ýüregi urmagyny bes edipdir. Ine, biziň çagalarymyzy şeýdipdirler” diýip, gürrüň berýär.
Wakanyň bolan gijesi
Şol betbagtçylykly gije, ýagny 2002-nji ýylyň 23-nji oktýabrynda, Milowidow ady agzalýan teatra gitmändir. Sahnada Nord-Ost atly sazly sahna oýny gidip duran mahaly, 50 ýaragly söweşiji sahna urduryp çykýarlar we aktýorlary, tomaşaçylary (700-den gowrak adam) zamun alýar. Olar ors goşunlarynyň Çeçenistandan çekilmegini talap edýärler.
Nina sahna tomaşa etmek üçin özüniň 12 ýaşly gyz jigisi Ýelena bilen gelipdi. Haçan-da söweşijiler çagalaryň käbirini boşatmaga razy bolanlarynda Nina jigisiniň goýberilmegi üçin özelenip ýalbarýar. Şeýdip, ýaşajyk Ýelena halas bolýar.
Milowidow: “Nina bakyýete çenli şol zaldy galdy. Olar ony hassahana alyp gitmediler. Resminamalardan mälim bolşy ýaly, olar hiç hili lukmançylyk kömegini hem hödürlemändirler. Olar ony telewideniýäniň kameralaryna görkezmejek bolup, awtobusyň içine oklapdyrlar“.
Ölenleriň ýakynlary medisina kömeginiň berilmänligi üçin olaryň wepat bolandyklaryny aýdyp, bu gyrgynçylygy ors häkimiýetleriniň ýaşyrmaklaryny ýazgarýarlar.
Aradan on ýyl geçdi. Derňew entegem dowam edýär. Sülçiler hatda ýönekeý tapyndylar barada-da maglumat ýaýradyp bilmediler. Halas bolanlaryň we pida bolanlaryň dogan-garyndaşlarynyň gazaby sebäpli häkimiýetler şol gazyň düzümini aýan etmekden boýun gaçyryp gelýärler.
Häkimiýetler şol wagty gabawda asla çagalaryň ölmändigini öňe sürüpdiler. Muňa garamazdan, pida bolanlaryň maşgalalarynyň aýtmaklaryna görä, 10-dan gowrak çaga heläk bolup, azyndan 69 çaga ýa ejesini ýa-da kakasyny ýitiripdir.
Ilki başda...
Resmiler ilkibaşda howpsuzlyk güýçlerinden hiç hili ýitginiň bolmandygyny we söweşiileriň ählisiniň öldürilendigni aýdyp, “üstünlikli” geçirilen operasiýany öwüpdiler. Emma soňra welin, elhenç detallar orta çykyp başlady. Ýazga alnan film kadrlarynda görkezilişi ýaly, zamunda saklanan huşsuz adamlary oňaýsyz ýagdaýda teatryň daşyna süýräp çykaryp, awtobuslara dykypdyrlar.
Wakanyň bolan ýerinde operasiýa gatnaşan az sanly doktor, haýsy gaz bilen iş salyşýandyklaryny bilmändikleri üçin, köp adamlary halas edip bilmändi.
Tatýana Karpowanyň aýtmagyna görä onuň aýdymlaryň sözlerini ýazmakda meşhurlyga eýe bolan ogly, 31 ýaşly Aleksandr Karpow tiz kömek ulagynda aradan çykypdyr. Ol ilki jesetlerden hyryn-dykyn doldurylan awtobusda ýedi sagat bolupdyr.
Karpowa: “Meniň oglum gaty elhenç ölüme duçar boldy. Men beýle ýagdaýy duşmanyma-da isläp biljek däl. Oglum ýedi sagatlap hiç hili medisina kömegi edilmezden, öli bedenleriň arasynda diri ýatdy. Beýle mysallar gaty köp, biz muny hiç haçan bagyşlap bilmeris” diýýär.
Karpowa harsal geçirilen halas ediş operasiýasy üçin resmi kompensasiýa talap etmek boýunça köp işler alyp barýar. Pida bolanlaryň ýakynlary bu mesele boýunça gönüden-göni Wladimir Putini günäkärleýärler. Olaryň aýtmagyna görä, Putin zäherli gazy ulanmaga buýruk beripdir we operasiýa barada hakykaty ýaşyrmaga kömek edipdir.
Ýewropa sudy
Geçen ýylyň dekabr aýynda olar adam hukuklary boýunça Ýewropa sudundan goldaw aldylar. Bu sud berlen arzany tassyklap, Orsýet 64 şikaýatça 1.3 million ýewro (1.7 million amerikan dollary) möçberinde kompensasiýa tölemeli diýen karary çykardy.
Orsýet hökümeti zamun alnan adamlaryň ölmegine gönünden-göni gazyň sebäp bolmandygyny, başga-da iýmit we suw ýetmezçiligi, psihologiki stres we howa ýetmezçiligi sebäpli dörän käbir keselleriň sebäp bolandygyny öňe sürenem bolsa, Ýewropa sudy Kremliň bu delillerini kabul etmedi.
Gazanan ýeňişlerinden ruhlanan dogan-garyndaşlar ors sülçilerine, Ýewropa sudunyň çykaran kararyny göz öňünde tutup, bu waka bilen baglanyşykly täze iş gozgamaklary üçin resmi suratda ýüz tutdular.
Her niçigem bolsa, aradan 10 ýyl geçdi. Indi halas ediş operasiýasy baradaky hakykatlaryň aýdyňlaşmagy çetin boljaga meňzeýär. Howpsuzlyk boýunça ekspert Iwan Suhow: “Halk köpçüliginiň şol waka baradaky soraglary ýatyşdy. Gozgalan işi täzeden alyp barmak nukdaýnazardan çemeleşenimizde, aradan ençeme ýyl geçenligi sebäpli subutnamalary tapmak gaty kyn bolar. Elbetde, olar Orsýet Federasiýasynyň durmuşynda häkimiýetler üçin gaty bir ähmiýeti bolmadyk bir meselä ünsi çekýän topar hökmünde öz aralarynda arkalaşygy saklaýarlar. Ýöne iş gozgamak barada olaryň edip biljek zady bolmaz.”
Emma ”Dubrowkanyň” pidalarynyň maşgalalarynyň aýtmagyna görä, olar on ýyldan bäri diňe bir hakykatyň äşgär edilmegi üçin göreşenoklar. Karpowa bu hakda şeýle diýýär: “Şeýle ýagdaýyň täzeden gaýtalanmajakdygyna we şol bir adamlaryň meňzeş ýagdaýda ýene-de bir gezek harsal operasiýa geçirmejeklerine hiç kim kepil geçip bilmeýär. Biz şeýle pajygaly wakalaryň gaýtalanmazlygy üçin göreş alyp barýarys. Ynha, biz şunuň üçin göreşýäris”.


text:
Ýurduň häkimiýetiniň gelen kararyna laýyklykda, täze, 2010-njy ýylyň 1-nji ýanwaryndan başlap ýurduň çägine getirilýän 2000-nji ýyldan öň öndürilen maşynlara gadagançylyk girizildi.
Türkmenistanyň çägine, esasan, Germaniýadan, Birleşen Arap Emirliklerinden ozal sürlüp, ulanylan maşynlar getirilýär. Bu işde Mary welaýatyndan bolan telekeçiler juda aktiwlik görkezýärler.
Ýurda getirilýän köne maşynlaryň kysymy, esasan «Toýota», «Opel», «BMW» bolup, olaryň öndürilen ýyllary dürli-dürli. Hatda 1995-nji ýylda öndürilen maşynlara hem duşmak bolýar.
Maşynyň ýyly näçe köne boldugyça, onuň nyrhy-da arzan bolýar. Şol sebäplem ýurduň ilaty arzan awtoulaglary edinmäge juda höwesek.
Arzan awtoulaglaryň soňky 6 ýylyň dowamynda ýurduň çägine juda köp getirilýändigi sebäpli, paýtagtyň köçelerinde maşynlaryň agdyklygyndan ýaňa ýygy-ýygydan ýol dykynlary döreýär.
Ýurduň hökümetiniň 2000-nji ýyldan öň öndürilen maşynlaryň Türkmenistana getirilmegine gadagançylyk girizmek baradaky kararyna resmi düşündiriş berilmeýär.
Köne maşynlary getirip satýan telekeçiler Türkmenistanyň gümrük gullugunyň 2000-nji ýyldan öň öndürilen maşynlary serhetden ýurduň çägine eýýäm goýbermän başlandyklaryny aýdýarlar.
Agzalýan çäklendirmeleriň giriziljekdigi baradaky habarlar il arasynda ýaýrap başlanyndan soň, 2000-nji ýyldan öň öndürilen awtoulaglaryň bahasy az kem ýokarlanyp başlady. Sebabi öndürilen ýyly täze bolan awtoulaglary satyn almaga her kimiň gurby çatanok.


text:
Taýlandyň «Gyzyl köýnek» protestçileri hökümet bilen üç güne uzan köçe söweşlerinden soň, BMG-niň araçylyk etmeginde gepleşik geçirmäge çagyrdylar. Bu söweşlerde azyndan 33 adam ölüp, 239 adam ýaralandy.
Gyzyl köýnekleriň lideri Nattawut Saýkua protestçileriň, hökümet goşunlaryny köçeden çykarsa, BMG-niň araçylyk etmegindäki gepleşiklere goşulmaga isleg bildirýändigini aýtdy.
Muňa garamazdan, hökümet daşary ýurt hökümetleriniň we guramalarynyň öz içki işlerine goşulmazlygyny gaýta-gaýta duýdurdy.
Taýland harbylary Baňkogyň käbir böleklerine komendant sagadyny girizjegini aýtdy.


text:
Ýakynda Ýaponiýanyň resmi delegasiýasy Aşgabada geldi. Bu bolsa türkmen ýolbaşçylarynyň öňünde gündogar ugry boýunça gatnaşyklary deňagramlaşdyrmakda goşmaça mümkinçilik döredýär. Şu mümkinçiliklerden iki tarap hem peýdalanyp bilermi?
Resmi taýdan ýapon diplomatlary G.Berdimuhamedowyň dekabr aýynda Tokio amala aşyrjak saparyna taýýarlyk görýän ýaly. Hytaý bilen Türkmenistanyň arasynda gatnaşyklaryň giňelýän we çuňlaşýan wagty bu kontaktlar has-da möhüm. Dekabryň ortasynda türkmen-hytaý gaz turbasynyň işe girizilmegi bilen şol gatnaşyklar has-da pugtalanar.
Şunuň bilen bagly Orsýetden soň Türkmenistanyň daşarky söwdasynda ikinji orna dalaş edýän Hytaý bilen gatnaşyklara ýaponiýaly partnýorlar deňagramlylyk üçinem gerek. Türkmen bazarynda ýaponlaryň bolmagy Hytaýa garaşlylygyň ösüp barmagyny gowşadyp biler.
Bu aýdylanlaryň üstüne Aşgabadyň Moskwa bilen gepleşiklerinde Türkmenistan Ýaponiýadan gowy syýasy goldawam alyp biler. Kuril adalary sebäpli Orsýet bilen çylşyrymly gatnaşyklary bolan Ýaponiýa Türkmenistanyň tylyny berkitmäge-de ýardam edip bilerdi.
Mundanam başga Ýaponiýa Türkmenistan bilen söwdany täze tehnologiýa, ylaýta-da ösen elektron tehnologiýa pudagynda ýokary derejä çykaryp biler. Şu ugurdan Ýaponiýa Orsýetdenem, Hytaýdanam ep-esli öňde.
Türkmenistan täzelikçi Ýaponiýa näçe tiz ýüzüni öwürse, Aşgabat ykdysadyýetdäki hem öňdebaryjy tehnologiýadaky yzagalaklykdan şonça-da tiz ara açar. Şeýle öňe gidişligi, böküşi şu günki gün Türkmenistana Hytaýam, Orsýetem berip bilmez.
Ýaponlaryň tejribesi
Ýaponiýa bilen gatnaşyklar Türkmenistan üçin özüňi pes duýmakdan dynmak, gorkulary aradan aýyrmak üçin ýaponlaryň gymmatly tejribesini ornaşdyrmakda uly mümkinçilikler döredip biler. Şol gorkular, ýetmezçilikler durmuşyň dürli ugurlary boýunça özgerişler geçirmekden Gündogar ýurtlaryny häli-şindi saklaýan faktordyr.
Ýaponiýa özüniň milli we medeni aýratynlyklaryny, öwüşginlerini doly saklap galmak bilen, esasy demokratik gymmatlyklary kabul etmegiň mümkindigini subut etdi, ony özüne siňdirip, tehnologiýany ösdürdi, döwletliligini has baýlaşdyrdy.
Şu nukdaý nazardan, Ýaponiýa Uzak Gündogarda iň öndebaryjy döwletdir. Ol özüniň müňlerçe ýyllyk taryhyny, diňe özüne, ýaponlara mahsus bolan etnik aýratynlyklaryny adam hukuklary boýunça edilýän talaplar bilen berk baglanyşdyrdy. Şol talaplaryň gündelik durmuşda ýerine ýetirilişi kagyz ýüzünde däl, real durmuş hakykaty.
Sözüň şu manysynda ýapon syýasy sistemasynyň gadymy medeniýetini, swilizasiýasyny saklap galmak ugrunda edýän uly aladalary bilen möhüm demokratik gymmatlyklary: erkin telekeçiligi, oppozision hereketleri, pikirleriň dürlüligini utgaşdyrmasy Türkmenistan üçin görelde bolup biler. Munuň şeýledigine gowy gatnaşyklaryň dowamynda Türkmenistan göz ýetirer.
Ýaponlary dünýäniň iň öňdebaryjy milletleriniň hataryna goşan şol tejribeleri türkmen häkimiýetleri kabul edip bilermi? Türkmenistan öz taryhy we etnik aýratynlyklaryna bukulyp, awtoritar dolandyryşy aklamagyny, açyk hem azat jemgyýet gurmagy mundan beýläk hem agyzdyryklamasyny dowam etdirermi?
Döwleti çet-gyraky ýurt derejesindäki ýagdaýdan çykarmakda ösüşiň ýapon ýolunyň artykmaçlyklaryny dekabr aýynda Ýaponiýa etjek saparynda G.Berdimuhamedow görüp bilermi?
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Zoologiýa
Zoologiýa (gad.-grek. Zῷov — haýwan we λόYoς — öwrenmek) — biologik ylym, ol haýwanlar şalygynyň wekillerini öwrenýär. Zoologiýa. Bu biologiýanyň bir bölümi bolup, ol haýwanlar barada ylymdyr. Zoologiýa haýwanlar dünýäsiniň köpdürliligini, ýaýraýşyny, ýaşaýan sredasy bilen baglanyşygyny, indiwidual (hususy) we taryhy ösüşiniň kanuna laýyklygyny öwrenýär
Zoologiýanyň predmeti[üýtget | edit source]
Zoologiýa haýwanlaryň fiziologiýasyny, anatomiýasyny, embriologiýasyny, ekologiýasyny, filogeniýasyny öwrenýär.


text:
Sişenbe güni Muammar Kaddafiniň metbugat sekretary Moussa Ibrahim häkimiýetden çetleşdirilen Kaddafiniň henizem Liwiýanyň territoriýasynda sag-aman ýaşap ýörendigini aýtdy. Ol bu barada sişenbe güni telefon arkaly «Roýter» habar agentligine beren interwýusynda mälim etdi.
Bu wakanyň öňýany Kaddafiniň tarapdarlaryna degişli harby ulaglaryň bir toparynyň Niger döwletiniň territoriýasyna geçendikleri barada habarlar peýda boldy.
Birleşen Ştatlaryň hökümet resmileri Nigere baran bu harby kerweniň düzüminde Kaddafä ygrarly ýokary derejeli resmiler hem bar diýlip çaklanylýandygyny aýdýarlar.
Sişenbe güni Waşington Nigeriň hökümetini bu gürrüňi edilýän harby kerwen bilen baran şahsyýetleri tussag etmeklige hem-de olary Liwiýanyň häzirki wagtlaýyn hökümetine tabşyrmaklyga çagyrdy.


text:
Türkmen estradasynyň tanymal aýdymyçysy Nurmuhammet Meredow 5-nji dekabrda agşam 38 ýaşynyň içinde aradan çykdy. Bagşy 6-njy dekabrda Ak bugdaý etrabynyň Magtymguly daýhan birleşigindäki Seýit Jemaleddin öwlüýäsinde jaýlandy.
Nury 1990-njy ýyllaryň başynda özüniň ýerine ýetiren estrada we halk aýdymlary bilen ýaşlaryň we ýaşuly nesliň arasynda uly meşhurlyk gazanyp başlaýar.
Nurmuhammet Meredow heniz 19 ýaşyndaka Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň ilkinji ýylynda geçirilen “Ýaňlan Diýarym” bäsleşiginiň ýeňijisi bolýar.
Nury Meredow ilki başda ussat bagşy Akmuhammet Saparowyň şägirdi hökmünde tanalan hem bolsa, soňra ol öz estrada ýoluny döretmegi başarýar. Häzir oňa öýkünip aýdym aýdan bagşylar barmak basyp sanardan köp.
Türkmen aýdym-saz sungatynyň ýyldyzy Nurmuhammet Meredowyň repertuarynda 1000-e golaý aýdym bolup, onuň aýdymlary toý bagşylarynyň arasynda iň köp aýdylýan aýdyma öwrüldi.
Magtymgulynyň sözlerine döredilen “Hezret Alydyr”, “Muhammet”, “Ýagşydyr”, tejenli Aga Teke şahyryň sözlerine döredilen “Ýetende”, “Bolmasa”, “Garratma meni”, Azatlyk Radiosynyň žurnalisti Aşyrguly Baýryýewiň sözlerine döredilen “Razy men bu dünýäden” ýaly Nurynyň ýerine ýetiren onlarça aýdymlaryny ýaşuly nesil hem höwes bilen diňleýär.
Iki ogluň, bir gyzyň atasy Nurmuhammet Meredow gysga ömründe halypa hökmünde ykrar edilip, dünýeden ötdi. Onuň aradan çykandygy baradaky habar ýyldyrym çaltlygynda il arasyna ýaýrady.


text:
Päkistanyň premýer-ministri Ýusuf Reza Gilani ýurduň günortasyndaky suw basmalar sebäplii özüniň BMG-niň Baş Assambleýasynyň sessiýasyna gatnaşmak üçin Nýu-Ýorka etmeli saparyny ýatyrdy.
Premýer-ministr Ýusuf Reza Gilaniniň edarasynyň beýanatyna görä, ol kömek beriş çärelerini gurnamak üçin ýurtda galar.
Agyr ýagyn sebäpli soňky alty hepdäniň dowamynda Päkistanyň günortasyndaky Sindh welaýatynyň uly bölegini suw aldy. Munuň netijesinde, 200 müň töweregi adam öý-öwzarsyz galdy.
Gilani anna güni çykyş edip, BMG-niň Baş Assambleýasynyň sessiýasynda öz ýerine ýurduň daşary işler ministriniň çykyş etjekdigini mälim etdi.


text:
Şenbe güni liwiýaly protestçiler ýurduň Bengazi şäherindäki jihädçi ekstremistleriň bu şäherdäki binasyna hüjüm etdiler. Bu wakada ýüz beren ikitaraplaýyn çaknyşyklarda azyndan 10 adam öldi.
Ýerli protestçileriň müňlerçesi “Ansar al-Şaria” atly ekstremistik ýaragly toparyň ýerleşýän howlusyna girip, bu toparyň ulanýan jaýlaryny ýakdylar. Netijede, ekstremistik toparyň agzalary bu ýeri terk etmäge mejbur boldular.
“Ansar al-Şaria” atly bu toparyň metbugat sekretary öz toparynyň agzalarynyň diňe bu “şäherdäki howpsuzlygy üpjün etmek” maksady bilen Bengazidäki öz lagerlerini terk edendiklerini öňe sürdi.
Bu wakanyň yzy bilen protestçiler mundan ozal özleriniň merkezi hökümete boýun bolandygyny yglan eden başga-da bir ýaragly toparyň ýerleşýän bazasyna hüjüm edip, bazany ele aldylar.


text:
«Dünýä türkmenleri» gepleşigimiziň bu sanynda türkmenleriň öz problemalary barada gürlemekden çekinmekleriniň, köplenç dymmak, edilýän bikanun işlere, süteme kaýyl bolmak ýoluny saýlap almaklarynyň sebäbi barada pikir alyşma guraldy we oňa gatnaşanlar, mysal üçin, şunuň ýaly zatlary aýtdylar:
«Birine arza ýazsaň, hökmany suratda ýa seni işden kowarlar, ýa seň bilen çäklenmän, eneň-ataň, doganyň, jigiň, garyndaşyň, ýegeniň, doganoglanyň, tohum-tijiň bilen seni bir derde sokýarlar... Saňa edilýän zulumdan «başgalar gorksun, başgalar baş galdyrmasyn» diýip edilýär. Şoň üçinem sen ýeke galýaň şo jemgyýetde, seni ýekeleýärler, şol sebäpdenem arkaňda durjak adam ýok...»
Bu söhbeti diňläp, pikir aýtsaňyz, hoşal bolarys.


text:
Gazagystanyň Mangystau welaýatynyň ýaşaýjysy Erik Ötebalyýew 3-nji maýda Hazar deňziniň kenarynda 10-dan gowrak týuleniň, ýagny düwleniň maslygyny tapdy.
Ötebalyýew Azatalyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde bu waka barada gürrüň berip, öňler Mangystau welaýatynyň Týub-Karagan raýonynda deňziň kenarynda köp bolanda 2-3 düwleniň maslygyny gören bolsa, 3-nji maýda 10-12 düwleniň maslygyn görendigini, olaryň arasynda ulularynyňam, ýaşajyklarynyňam bardygyny aýtdy.
“Meniň gezelenç eden ýerlerimde, kenaryň bir, bir ýarym kilometr aralygynda 10-12, düwleniň maslygyny görüp, olary surata düşürdim” diýip, Ötebalyýew aýtdy.
Ýerli ýaşaýjy Ötebalyýewiň pikiriçe, düwlenleriň ölümine ýa kesel ýa-da deňizden nebit almak üçin edilýän işleriň netijesinde ekologiýanyň ýaramazlaşmagy sebäp bolup biler.
Mangystau welaýatynda düwlenleriň gyrylýandygyny ekologiýa meseleleri boýunça döredilen, hökümete garaşly bolmadyk “Eko Mangystau” guramasynda hem tassykladylar. Bu guramanyň ýolbaşçysy Kiril Osin özleriniň düwlenleriň maslyklary boýunça ekspertiza geçirip, haýwanlaryň ölümine nämäniň sebäp bolanlygyny anyklamak üçin bu wakanyň ýüze çykan ýerine barandyklaryny gürrüň berdi.
Ekolog: “Biz bir düwleniň maslygyny alyp, Aktau şäheriniň laboratoriýasyna tabşyrarys. Ekspertiza geçirilensoň, bu haýwanlaryň ölümine nämäniň sebäp bolandygyny anyklarys” diýdi.
Ekologiýa boýunça bilermeniň aýtmagyna görä, ýakynda düwlenleriň maslygynyň tapylan ýerinde iki ýyl mundan ozal hem şeýle waka ýüze çykypdyr.
“Elbetde, muňa dürli keseller sebäp bolup biler, emma Hazaryň ýalpaklarynda alnyp barylýan işler ýygjamlaşansoň, soňky on ýyllykda, düwlenleriň gyrylmagy bilen bagly ýagdaýlar has köp ýüze çykyp başlady” diýip, “Eko Mangystau” guramasynyň ýolbaşçysy Osin belleýär.
Ekologyň tassyklamagyna görä, Hazarda ekologiýa zyýanly galyndylaryň suwa goýberilmegine gözegçilik edýän monitoring sistemasynyň ýoklugy uly kynçylyklary döredýär. Sebäbi zyýanly maddalar suwa goşulansoň, suwuň akymy olary ýuwup, bu jenaýatyň yzyny galdyrmaýar diýip, bilermen belleýär.
Näme sebäp bolýar?
2003-nji ýylyň 4-nji noýabrynda hazarýaka döwletler tarapyndan Hazar deňziniň ekologiýasyny goramak boýunça Konwensiýa gol çekildi. Bu dokument 5 döwlet tarapyndan ratifisirlenensoň, 2006-njy ýylyň 12-nji awgustynda güýje girdi. Emma, muňa garamazdan, Hazarda düwlenleriň, balyklaryň gyrylmagy dowam edýär. 2006-njy ýylda diňe Gazagystana degişli kenar ýakada 337 düwleniň maslygynyň tapylandygyny ýerli metbugat habar beripdi.
2007-nji ýylda müňe golaý düwleniň Kalamkas hem Karajanbas ýataklarynyň golaýynda öli tapylandygyny, 2009-njy ýylda Mangystau welaýatynyň Týub-Karagan raýonynda 353 düwleniň maslygynyň hasaba alnandygyny hem metbugat habar beripdi.
“Aktaunews” habar gullugynyň 2010-njy ýylyň mart aýynda ýurduň daşky gurşawy goramak boýunça wise-ministri Eldana Saudwakasowa salgylanyp beren maglumatynda düwlenleriň gyrylmagyna adamlaryň sebäp bolýanlygy aýdylýar.
“Hazarda gaty köp balyk tutulýar. Düwlenler bolsa balyk bilen iýmitlenýärler. Hazaryň Gazagystana degişli territoriýasynda 8 müňe golaý düwlen bar. Emma olaryň sany ýyl-ýyldan azalýar” diýip, Gazagystanyň Daşky gurşawy goramak boýunça wise-ministri Eldana Sadwakasowa tassyklaýar.
Gazagystanyň mikrobiologiýa hem wirusologiýa boýunça institutynyň alymlary hem Mangystau welaýatynda düwlenleriň gyrylmagyna bu regionda balygyň köp tutulmagynyň sebäp bolýandygyny çaklaýarlar.
2000-nji ýylda Mangystau welaýatynda on ýarym müň düwlen gyrlypdy. Bu waka bilen bagly berlen resmi maglumatda haýwanlaryň infeksion keseller zerarly gyrlandygy aýdylýar.
Gazagystanyň resmileriniň beren maglumatynda uzak wagtyň dowamynda düwlenleriň organizminde nebitiň toksinleriniň, oba hojalykda ulanylýan pestisidleriň toplanmagy, olaryň immunitetini pese düşürdi, netijede düwlenleriň organizmi dürli wiruslara garşy göreşip bilmän gyryldylar diýilýär.


text:
Fransiýanyň prezidenti ýurduň uçar göteriji baş gämisine Ortaýer deňziniň gündogaryna ugramagy tabşyrdy. Fransiýa geçen hepdede Parižde bolan terrorçylykly hüjümleriň yzýany Siriýada “Yslam döwleti” toparyny howadan bombalamak çärelerini güýçlendirdi.
Şeýle-de Fransua Holland ABŞ-nyň we Orsýetiň öz gapma-garşylyklaryndan el çekip, “Yslam döwleti” toparyna garşy göreşýän güýçlere goşulmalydygyny aýtdy.
Holland bu çykyşyny Fransiýada yslamçy bolmakda güman edilýänlere garşy 150-den gowrak reýdiň geçirilmeginiň yzýany etdi.
13-nji noýabrda Parižiň sport stadionynda, konsert zalynda we restoranlarynda bolan hüjümler zerarly 130 çemesi adam wepat boldy we ýüzlerçe adam ýaralandy.


text:
Liwiýadaky gozgalaňçylar Muammar Kaddafini göni gatnaşdyrmazdan, Liwiýanyň hökümeti bilen gepleşikleri gurnamak barada Afrika Bileleşiginiň teklibini gutlady.
Liwiýanyň halkynyň demokratiýa we adam hukuklaryna hormat goýulmagyna ýykgyn etmesini ilkinji bolup Afrika Bileleşigi ykrar etdi diýip, Liwiýanyň gozgalaňçylarynyň ýolbaşçy organy bolan Milli geçiş geňeşi mälim etdi.
Gepleşikler ideýasy Ekwatorial Gwineýada Afrika Bileleşiginiň sammitinde makullandy.
Şol bir wagtda-da Afrika Bileleşiginiň agzalary Liwiýanyň lideri Muammar Kaddafini tussag etmek barada halkara orderiň berilmegine närazylyk bildirdiler.


text:
Sişenbe güni Tähran Ýakyn Gündogarda ýadrodan azat zonany döretmek boýunça dekabar aýynda geçiriljek halkara konferensiýasyna gatnaşjakdygyny mälim etdi.
Halkara atom energiýasy boýunça agentligindäki Eýranyň ilçisi Ali Ashar Soltanei bu barada Brýusselde mälim etdi. Ol bu ýerde ýadrony ýaýratmazlyk boýunça geçirilýän seminara gatnaşýar.
Finlýandiýanyň helsinki şäherinde geçiriljek bu konferensiýanyň anyk wagty häzirlikçe belli edilmedi.
Bu konferensiýada asuda däl regionda ýadrodan azat zonany döretmek meselesine garalar.
Tähran birnäçe ýylyň dowamynda günbatar ýurtlary bilen öz ýadro programmasy boýunça gepleşikler geçirip gelýär.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 1-nji iýulda bolan mejlisinde hormatly Prezidentimiziň ýolbaşlygyndaky Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň sentýabr aýynda geçiriljek 70-nji ýubileý mejlisine gatnaşjakdygy habar berildi. Bellenilişi ýaly, Bütindünýä forumynyň gün tertibine möhüm meseleleriň ençemesi giriziler.
Türkmenistan bu maslahatda täze başlangyçlar, sebitde we dünýäde parahatçylygy, howpsuzlygy we durnukly ösüşi üpjün etmek baradaky teklipler bilen çykyş eder. Mejlisde Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleýşi ýaly, Türkmenistan bilen Birleşen Milletler Guramasynyň arasyndaky hyzmatdaşlyk strategiki häsiýete eýe bolup durýar. Ýurdumyz geljekde hem bu netijeli gatnaşyklary ählumumy abadançylygyň bähbidine hemmetaraplaýyn berkitmäge, netijeli hyzmatdaşlygy giňeltmäge taýýar. Halkara başlangyçlar şol maksatlaryň gazanylmagyna gönükdirilendir. Olary Bitarap Türkmenistan BMG-niň Baş Assambleýasynyň 70-nji taryhy mejlisiniň garamagyna hödürlär.
Mejlisiň barşynda hormatly Prezidentimiz Nýu-Ýork şäherine boljak iş saparyna hem-de BMG-niň Baş Assambleýasynyň 70-nji mejlisine gatnaşmaga görülýän taýýarlyga jogapkärli çemeleşmegiň möhümdigini belläp, wise-premýere, DIM-niň ýolbaşçysyna degişli tabşyryklary berdi.


text:
Kabuldaky goranmak ministrligi owgan hem amerikan güýçleriniň gündogar Owganystanyň daglyklarynda, Birleşen Ştatlar üçin iň kän ýitgili hüjümleriň aňyrsynda duran pitneçilere garşy operasiýalarda, 24 sagadyň içinde 40 jeňçini öldürendigini aýdýar.
Ministrligiň sözçüsi 24 sagat içinde ýurt boýunça owgan esgerleriniň hem 10-synyň öldürilendigini aýtdy. Olaryň köpüsi Nuristan welaýatynyň Kamdeş etrabynda, şenbe güni ýüzlerçe jeňçiniň gyrak-çetdäki az goragly posta çozup, 8 amerikan esgerini öldüren ýerinde wepat bolupdyr.
Şularalykda Birleşen Ştatlaryň harbylary 3-nji oktýabrda Nuristanda bolan hüjümde 100-den gowrak Talyban jeňçisiniň öldürilendigini habar berdi.


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerry (John Kerry) “Yslam döwleti” atly ýaragly topara garşy göreşýän ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky koalisiýanyň “birleşendigini we ähli frontlar boýunça öňe gidýändigini” aýtdy. Şeýle-de Kerri “üstünlik gazanylýança bu kampaniýanyň dowam etjekdigini” hem belledi.
Kerri bu barada 3-nji dekabrda halkara koalisiýanyň düzümine girýän 60-dan gowrak döwletiň wekilleriniň Brýusselde geçiren duşuşygynyň açylyş dabarasynda çykyş etdi.
NATO-nyň baş edarasynda geçýän gepleşikleriň dowamynda gazanylan üstünlikler we “YD” garşy göreşmegiň täze strategiýalary maslahat ediler.
Kerri öz çykyşynda söweşijilere garşy göreşde “amal etmeli agyr işleriň bardygyny” ykrar edýändigini aýdyp, “görülýän çäreleriň ýyllara çekmeginiň mümkindigini” hem belledi.
Gürrüňi gidýän “Yslam döwleti” diýilýän ýaragly topar häzir Yragyň we Siriýanyň territoriýalarynyň ep-esli bölegini öz kontrollygynda saklaýar.
Kerri “Yslam döwleti” diýilýän toparyň “adamlaryň ruhy gymmatlyklaryndan hem peýdalanamak isländigini”, emma dünýädäki musulman liderleriniň olara garşy çykandygyny-da nygtady.
Beýleki çäreler
Kerri Brýusselde geçirilýän gepleşikleriň “YD” garşy göreşde diňe harby çäreler bilen çäklenmejekdigini hem duýdurdy.
Ol “YD” toparyna goşulmak üçin Yraga we Siriýa barýan daşary ýurtly söweşijileirň öňüni almak ýaly meselelere hem garaljakdygyny aýtdy.
Kerri “YD” toparynyň maliýeleşdirilmegini duruzmak, şeýle-de onuň propagandasynyň öňüni aljak ýörite çäreleriň hem maslahat ediljekdigini aýtdy.
ABŞ Yrakdaky “YD” toparynyň söweşijilerine garşy ilkinij howa hüjümini awgust aýynda amala aşyrypdy.
Koalisiýa
Sentýabryň aýaklaryna “YD” garşy howa zarbalary Siriýada hem amala aşyrylyp, bu kampaniýa başga-da koalisiýa agzalary goşuldylar.
Siriýada alnyp barylýan howa zarbalaryna Saud Arabystany, Birleşen Arap Emirlikleri, Iordaniýa we Bahreýn hem gatnaşýar.
Yrakdaky howa hüjümlerine Awstraliýa, Belgiýa, Britaniýa, Kanada, Daniýa, Fransiýa we Niderlandlar gatnaşýarlar.
2-nji dekabrda Pentagon Eýranyň hem soňky günlerde Yrakdaky “YD” toparynyň söweşijilerine garşy howa hüjümlerini amala aşyrandygyny görkezýän alamatlaryň bardygyny aýtdy.
Eýranyň resmileri bu habary ret etdiler.
Eýran “YD” garşy göreşýän ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky Koalisiýanyň düzümine girmeýär. Tähran 3-nji dekabrda Koalisiýanyň Brýuselde geçirýän ýygnagyna hem öz wekili ýollamady.


text:
Azatlyk radiosynyň sosial ulgamlarda "Türkmenistanyň Migrasiýa gullugynyň aeroportdaky işgärleriniň işine nähili baha berýärsiňiz, migrasiýa işgärleriniň ýurt raýatlaryna çemeleşişi sizde nähili täsir galdyrdy?" diýen sorag bilen açan forumy okyjylarymyzyň "derdini" gozgady diýsek-de, ulaltma bolmasa gerek.
Aýdaly, Ejegül Atdaýewa atly okyjymyz «bilmeýärin, emma hemme kişi şikaýatçy» diýýär. Ýöne bu diýilýän şikaýatçylygyň, nägileligiň sebäbini açyk aýdýanlar hem az däl.
Om Amir atly okyjymyz bu ýerde meseläniň «tupoý, ýagny bisowat we parahor» işgärler bilen baglydygyny aýdýar. Azat Kadyr bolsa, «Gözi aç hemmesiniň, «agam, muny geçirmek gadagan» diýip, özlerine alýarlar» diýip ýazýar.
Özüne Jon Muro diýip at beren okyjymyz «şu sebäpden ýurda gidip-gelmänime 10 ýyl boldy» diýse, Roza Haýrullaýewa türkmen migrasiýa işgärleriniň «hormat-sylagynyň ýokdugyny, ýolagçylar bilen kadaly gepleşmeýändiklerini» aýdýar.
"Daşary ýurtda är bar-da, Türkmenistanda ýokmy?"
Nergiz Türk atly okyjymyz hem bu pikiri goldaýar we «migrasiýada işleýänler hakykatdanam terbiýesiz, «diliňi unutdyňmy, türkmençe gepleş» diýip, üstüňe heňkirýärler, migrasiýa işgäriniň adamyň şahsy durmuşyna gatyşmaga haky ýok, olar adamlar bilen mylaýym gepleşmegi öwrenmeli» diýýär.
Rodion Aglýamow Türkmenistanyň aeroportdaky migrasiýa işgärlerini «aýal-gazlaryň daşary ýurtlarda durmuşa çykyp-çykmanyny» barlaýan adamlar atlandyrýar, ýagny olar «Daşary ýurtda är bar-da, Türkmenistanda ýokmy?» diýýän işgärler, bularyň ýerlerini Türkmenistanyň Zenanlar guramasynyň işgärleriniň ýerleri bilen çalşyrmaly» diýip ýazýar.
Murat Ateş atly okyjymyz «olaryň hiç zat diýmäge haky ýok, ýöne biziň halkymyz gorkak bolansoň, hiç kim hiç zat diýip bilmeýär, şonuň üçin olar arkaýyn bolup, edenini edýär» diýen pikiri orta atýar.
Foruma goşulan okyjylaryň käbiri migrasiýa gullugynyň işgärleriniň iş medeniýetini Türkmenistanda giň ýaýrandygy aýdylýan parahorluk, haram pul gazanmak «medeniýeti» bilen baglanyşdyrýar.
Para-peşgeş aýrylmasa...
Hususan-da Sülgün Joraýewa, Intizar Bazarow, Jennet Aknur ýaly okyjylarymyz «para meselesine» jan ýandyrýar. Mysal üçin, Jennet Aknur «şu ortalykda para-peşgeş, rüşwet diýen bela bar, şol gyran degen aýrylmasa, hiç wagt düzelmeris» diýýär. Maýsa Ömer Ewiş «Adalat ýok, hak ýok, bilim-terbiýe ýok, şu sebäpden şeýle bolýar» diýýär.
Maksat Ýazymow hem Maýsanyň pikirini goldaýar, ýagny ol migrasiýa işgärleri «hondan bärsi, özlerine nämedir öýdýärler, şu ýaşyňa çenli näçe kitap okadyň diýip sorasaň, gürläbem bilmezler" diýýär.
Mila Hatami «olarda halkara immigrasiýa sistemasynyň nämedigi barada hiç bir düşünje ýok» diýýär.
Ýöne okyjylaryň arasynda bu problemalaryň çözgüdini hakyky ýagdaýy hökümet baştutanyna ýetirmekde, düşündirmekde görýänler hem bar. Mysal üçin, Gülnäz Allanazarowa «Azatlyk, bu zatlary halk bilýär, jany ýanyp, çekip ýör, sen köp bilýän bolsaň, bu ýazylanlary prezidente okat» diýýär.
"Ülkämi örän söýýärin"
Foruma goşulanlaryň köpüsi migrasiýa işgärleriniň gödekliginden, özlerini äsgermezlik etmeginden şikaýat etse, ikinji tarapdan, hiç bir kynçylyk görmändigini aýdýanlar hem bar.
Newa Sultan «men hiç bir problema ýaşamadym» diýse, Nigara Öwezowa 6 gezek gidip-gelendigini, emma hiç bir kynçylyk çekmändigini aýdýar. Halyda Rozyýewa hem bu pikirleri goldaýar we «özüňde hemme zat düzüw bolsa, birem kemçilik ýok, migrasiýa gullugynyňam kemi ýok, biziňkileri şeýtmeseň, baş berenoklar» diýýär.
Şaira Astanowa ýaly migrasiýa işgärlerini «alladan gorkmazlykda» aýyplaýanlar-da, Jahanna Jahanowna ýaly meseläni halk medeniýetinde görýänler-de bar.
«Medeniýet gaty uzakda. Eger daýzalar gykda-wak edip gürleýän bolsa, medeni hereket etmeýän bolsa, bu kimiň kemçiligi? Jogaby bilim, terbiýe» diýip, Jahanna aýdýar.
Nergiz Türk atly okyjymyz «ülkämi örän söýýärin, ýylda bir gezek dynç alşa, garyndaşlarymy görmäge gidýärin, emma migrasiýanyň samsyk soraglary sebäpli yzyma gidibilerinmi diýip, juda alada galýaryn» diýýär. Şeýle-de ol migrasiýa işgärleriniň hemme kişä gyradeň müňkürlik etmän, abraýly okap, işläp ýören adamlara hormat goýmagyny isleýändigini, şeýle adamlaryň bolsa köpdügini ýaňzydýar.
Elbetde, bu pikirler Azatlyk radiosynyň okyjylaryna degişli we hiç bir jähtden Azatlyk radiosynyň pozisiýasyny aňlatmaýar.


text:
14-nji maýda Daşoguzda geçen Ýaşulularyň maslahatynda kabul edilen dokumentleriň biri hem «Türkmenistanda Adwokatura we Adwokatçylyk işi hakyndaky» kanundyr. Adwokatura hakyndaky kanun SSSR dargansoň, häzirki günlere çenli Türkmenistanda kabul edilmän gelen kanunlaryň biridir.
Türkmenistanyň Ýokary Soweti tarapyndan 1981-nji ýylyň 14-nji maýynda kabul edilen «Türkmenistan SSR-niň Adwokaturasy hakyndaky» kanuny biziň günlerimize çenli ulanylyp gelindi. Bu kanunyň Garaşsyzlykdan soň täzeden kabul edilmän, häzirki günlere çenli saklanyp galmagy Türkmenistanyň öňki prezidentiniň adam hukuklaryna biparh garanlygynyň subutnamasydyr.
Aslyýetinde Türkmenistanda adwokatura we adwokatlyk işiniň ýagdaýy näderejededi? SSSR döwri Türkmenistandaky kanunlaryň hemmesi Sowet Soýuzynyň Sosialistik Respublikalarynyň kanunlaryndan ugur alýardy. Resmi adwokaturalar barada ilkinji kanunlaryň biri, ýagny «Türkmenistan SSR-niň Adwokaturalary hakynda düzgüni» 1961-nji ýylyň 22-nji dekabrynda Türkmenistanyň Ýokary Sowetiniň Prezidiumy tarapyndan tassyklanýar. Soňra oňa 1963-nji ýylyň 26-njy martynda, 1965-nji ýylyň 17-nji awgustynda, 1971-nji ýylyň 22-nji oktýabrynda birnäçe düzedişdir goşmaçalar girizilýär. Ýöne şol girizilen goşmaçalaryň birinde-de adwokatlaryň özbaşdak işlemegine hukuk berilmeýärdi.
Garaşsyz döwlete adwokatura gerek dälmidi?
1991-nji ýylda Türkmenistan garaşsyzlyk alansoň, adwokatura we onuň işi barada birjik hem alada edilmedi. Eger-de syýasy we ykdysady taýdan ösen döwletlerde ýurtda maddy taýdan iň gurply adamlar adwokatlar diýlip hasap edilýän bolsa, Türkmenistanda onuň tersine – hukuk goraýjy edaralaryň işgärleriniň arasynda iň pukaralarynyň adwokatlardygyny hemmeler bilýärdi. Sebäbi Türkmenistanda hereket edip gelen «Аdwokaturalar baradaky» kanunda olara özbaşdak iş açmaga rugsat edilmeýärdi. Adwokatlaryň hemmesi «Adwokatlar kollegiýasyna» tabyndy. Olar aýlygy şol ýerden alýardylar.
Sud proseslerinde аdwokatlar ýöne san bolup oturýardylar. Olaryň gepine-gürrüňine üns hem berilmeýärdi. Hukuk mehanizimi işlemeýärdi. Sudýalar prokurorlar bilen bilelikde edenlerini edýärdiler. Adwokatlar bolsa jenaýata çekilýän adam bilen sudýanyň we prokuroryň arasynda para alyp bermäge araçy bolup hyzmat edýärdi. Eger soňky 10 ýylyň içinde Türkmenistanda Jenaýat hukugyndan seredilen işlere üns bersek, onda sud prosesinde adwokatyň üstün çykan bir işinem görüp bilmeris. Bu ýagdaý Türkmenistanda bikanunçylygyň höküm sürýänliginiň subutnamasy bolup durýar.
Saparmyrat Nyýazowyň hökmürowan ýyllary, 2000-nji ýyllarda, Sud we Prokuratura tarapyndan amala aşyrylan bidüzgünçiligiň ýeten derejesi çakdanaşa ýokarydy. Şol ýyllarda Jenaýat kodeksiniň 184-nji «Para almak» maddasy bilen günäsi doly subut edilmezden, niçeme adamlar azatlykdan mahrum boldular. Bu madda dünýä praktikasynda-da subut etmegi kyn bolan maddalaryň biridir. «Birine para berdim» diýeniň bilen, ikinji tarapa jenaýat işini gozgamak bolar, ýöne onuň para alandygy hakynda dogry faktlar bolmasa, (ýörite alnan wideosurat) ýa-da ol para alýan wagty hukuk goraýjy işgärleri tarapyndan saklanylmasa, hukuk taýdan günäläp, ony azatlykdan mahrum etmek bolmaýar.
Garaşsyz adwokatsyz sud – adalatsyz sud!
Türkmenistandaky 2002-nji ýylyň 25-nji noýabr wakalary bilen baglanyşykly jenaýat prosesini mysal alyp görenimizde, bu ýerde hem hukuk taýdan subut edilmän azatlykdan mahrum edilen adamlar bar. Wakalara gatnaşanlaryň esasylaryndan başga, şol waka (häkimiýeti güýç bilen ele almak) gatnaşjakdygyny bildiren raýatlar hem azatlykdan mahrum edildiler. Eger adam jenaýatçy topara goşuljagyny aýdyp, oňa-da gatnaşyp bilmese, onda onuň hereketinde jenaýat ýok diýlip, hukuk taýdan hasap edilýär. Ol raýatlar jenaýat işinde diňe şaýat hökmünde geçip bilerler. Ine, şu mysallardaky ýagdaýlarada adwokatlaryň pozisiýasy kanun öňünde goýulmaly we şol raýatlara sudýanyň, prokuroryň, hökümetiň ýigrenji bolsa-da, olaryň dilden aýdan pikirleri soňra anyk herekete geçmedik bolsa, onda olary kanuny esasda azatlykdan mahrum edip bolmaýar!
Biziň jemgyýetimizde döwlet edaralarynyň çinownikleri, häkimler, polisiýa işgärleri tarapyndan grаždanlyk hukuklarmyzyň depelenmegi indi adaty zada öwrüldi. Bir edaraň başlygy, islese, seniň arzaňy alyp, seni peýwagtyna köçä taşlap bilýär. Ýa-da häkimligiň işgärleri ýaşap oturan jaýyňy ýykýarlar. Türkmenistanyň «Zähmet kodeksinde» her bir adama hepde-de 40 sagat işlemäge hukuk berilse-de, bazar güni bag ekişlige ýa-da “Serdar ýoluna” gelmediň diýip, seni işiňden bikanun çykarýarlar.
Biz bu bolýan zatlara gaýtawul bermeli diýip, asla pikir hem etmeýäris. Hakykatda bolsa, şu ýagdaýlara düşemizde biz hökman adwokatlara ýüz tutmaly. Olar bilen iň soňky ýokary Suda çenli gidip, gerek bolsa BMG-niň adam hukuklary bölümine hem barmaly. Emma, Saparmyrat Nyýazow şeýle ýagdaýlar döremez ýaly köp ýyllaryň dowamynda «Аdwokatlar hakynda» döwrebap kanunyň kabul edilmegine ýol bermän geldi.
Täze kanunyň öňküden name tapawudy bar?
Köne kanun 37 maddadan ybaratdy. Onda adwokatlaryň diňe «Adwokatlar kollegiýasynda» hasaba durup, işläp bilýänligi aýdylýardy. «Adwokatlar kollegiýasy» Türkmenistanyň Ýustisiýa ministrligine tabyndy, olar özbaşdak işläp bilmeýärdiler.
2010-njy ýylyň 14-nji maýynda kabul edilen «Adwokatura we Adwokatçylyk işi hakyndaky» täze kanun 48 maddadan ybarat. Onuň 18-nji maddasy «Adwokatlyk işini guramagyň görnüşleri» diýlip atlandyrylýar. «Adwokatyň öz işini „Adwokatlar kollegiýasynyň“ düzüminde, ýuridik maslahathananyň üsti bilen amala aşyrmaga, beýleki adwokatlar bilen bilelikde adwokatlar birleşigini döretmäge, şeýle hem adwokatlyk işini özbaşdak amala aşyrmaga hukugy bardyr».
Adwokatlaryň işlerini özbaşdak amala aşyrmaga hukugy kanunyň 31-nji maddasynda hem giňişleýin berlipdir. Madda bäş bölümden ybarat.
1. Adwokat adwokatlyk işini özbaşdak amala aşyryp biler.
2. Adwokatlyk işini özbaşdak amala aşyrýan adwokat welaýat, welaýat hukukly şäher Adwokatlar kollegiýasynyň prezidiumyna özi barada maglumatlary ibermäge borçludyr. Ol maglumatlar adwokatlyk işini amala aşyrmak bilen, ynanyjylary kabul edýän ýeriniň anyk poçta, telefon, telegraf, elektron salgysy we bankdaky hasaplaşyk hasaby baradaky maglumatlardan ybaratdyr.
3. Adwokatlyk işini özbaşdak amala aşyrýan adwokat Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde bankda hasaplaşyk hasabyny açýar we ýuridik kömegi üçin edilýän tölegler şol hasaplaşyk hasabyna tölenmelidir.
4. Adwokatlyk işini özbaşdak amala aşyrýan adwokat bilen ynanyjynyň ýa-da onuň ynanylan wekiliniň arasyndaky ýuridik kömek baradaky her bir baglaşylan şertnama adwokat tarapyndan ýöredilýän resminamalarda hasaba alynmaga degişlidir.
5. Adwokatlyk işini özbaşdak amala aşyrýan adwokat adwokatlyk işini amala aşyrmak üçin özüniň ýa-da maşgala agzalarynyň hususy eýeçiligine degişli ýaşaýyş jaýlaryny olaryň razylygy bilen ulanyp biler. Onuň adwokatlyk işini amala aşyrmak üçin ulanýan jaýy özi we özüniň maşgala agzalary tarapyndan kärendä ýa-da kireýine alynýan ýagdaýynda, jaýy adwokatlyk işini amala aşyrmak üçin ulanmak kärendä berijiniň, kireýine alyjynyň we kämillik ýaşyna ýeten maşgala agzalarynyň razylygy bilen amala aşyrylýar».
Görşümiz ýaly, täze kanunda adwokatlara erkin, özbaşdak işlemek mümkinçiligi berlipdir. Şol mümkinçilik şu ýylyň 1-nji iýulynda Türkmenistanda doly öz güýjüne girýär. Eger-de Türkmenistanyň adwokatlary adyl kanuna sarpa goýýan ýuristleri, şu kanundan peýdalanyp, özbaşdak adwokatlyk işlerini döredip bilseler, onda ýakyn ýyllarda ýurdumyzda adаlatyň ugrunda, bikanunçylyga garşy, berk durup, gaýtawul berip bolar. «Ynama bil baglan ýeňer» diýipdirler.
Gurbangeldi Töräýew aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Ukrainanyň prezidenti wezipesinden çetleşdirilen Wiktor Ýanukowiç ukrain halkyna ýazuw görnüşinde eden ýüzlenmesinde özüni ýurduň kanuny taýdan saýlanan prezidenti, diýip hasap edýändigini aýtdy. Şeýle-de Ýanukowiç Orsýet häkimiýetlerinden öz şahsy howpsuzlygyny “ekstremistleriň” hereketlerinden goramagy haýyş edendigini mälim etdi.
Ýanukowiç Orsýetiň täzelikler agentliklerine ýollan maglumatynda Ukrainanyň parlamentiniň kararynyň bikanundygyny aýdyp, Ukrainanyň günorta-gündogar we günorta bölekleri “ministrler meýdandaky üýşmeleňler tarapyndan saýlanýan” ýurtdaky bikanunçylygy kabul etmezler, diýdi.
Ukrainada üç aýa golaý wagtlap dowam eden protestleriň we heläkçilikli çaknyşyklaryň netijesinde Ukrainanyň parlamenti şenbe güni Ýanukowiçi prezident wezipesinden çetleşdirdi.
Orsýetiň media serişdeleri mälim edilmedik çeşmä salgylanmak bilen Orsýetiň öz giňişliginde Ýanukowiçiň şahsy howpsuzlygyny berjaý etmäge razy bolandygyny habar berdiler. Orsýetiň mediasy Ýanukowiçiň Kremliň şypahanasynda ýerleşýändigini habar berdi, emma bu maglumat orsýet resmileri tarapyndan ret edildi.


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet Sekretary Hillary Klinton Gündogar Ýewropa we Günorta Kawkaza eden bäş günlük saparyny tamamlady.
Bu sapardan maksat Ukraina, Polşa, Azerbaýjan, Ermenistan we Gürjüstana arkýynlyk bermek, “Orsýet bilen gatnaşyklarymyzy gowulandyrsak-da, sizi ýatdan çykaramzok” diýmekdi.
Klinton Ukrainada: “Biz ukrainalylar gelejege tarap ugruny özi kesgitlemeli diýen pikirde. Bu işde Birleşen Ştatlaryň dostlugyna we goldawyna bil baglap bilersiňiz” diýdi.
Ol ondan iki gün soň hem Azerbaýjana bardy. “Birleşen Ştatlar size kömek etmegi özüne borç edinýär. Siziň ildeşleriňiz abadan, garaşsyz, demokratik we özbaşdak Azerbaýjany gurýarlar” diýip, Klinton ol ýerde aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet Sekretary saparyny Gürjüstanda tamamlanda hem: “Birleşen Ştatlar gürji hökümetiniň içinde hem daşynda demokratik institusiýalary we prosesi güýçlendirmek boýunça edilýän tagallalarda öz hyzmatdaşlaryna elden gelen kömegini eder” diýdi.
Baran ýurdunda goldaw bermegi gaýtalamak bilen Klinton Birleşen Ştatlar özüniň regiondaky kiçiräk hyzmatdaşlaryny taşlaman, Moskwa bilen dostluk gurup biler diýen pikiri tassyklady.
Deňagramlygy saklamak kyn
Ýöne deňagramlygy saklamak aňsat däl. Hanym Klintonyň Orsýetiň Günorta Osetiýa we Abhaziýany “eýelemegini” ýiti tankytlamagy, şeýle hem raketadan goranyş sistemasy barada Polşanyň resmileri bilen bir ylalaşyga gol çekişmegi Moskwany gaharlandyrdy.
Orsýetiň Daşary işleri ministrligi 6-njy iýulda bir beýannama çykaryp, Birleşen Ştatlaryň raketadan goranyş sistemasyny “esassyz” diýip atlandyrdy. Emma Waşington öz ýewropaly ýaranlaryny Eýranyň raketlaryndan goramak üçin bu sistemanyň gerekdigini aýdyp gelýär.
5-njy iýulda Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin 2008-nj ýylyň awgustynda turan uruşda Günorta Osetiýanyň “azatlyga çykarylmagynda” öz ýurdunyň oýnan roluny gorady. Ol şeýle hem ikitaraplaýyn tema barada daşardan kömek gözleýärler diýip, gürji resmilerini tankytlady.
“Käbir adamlar eýelenen diýip garaýar, beýlekiler hem azat edilen diýýär. Bu gürji halky bilen Günorta Osetiýanyň halkynyň arasynda gitmeli dialogyň temasy. 3-nji taraplara ýüz tutman bu dialoga olar başlamaly” diýip, Putin aýtdy.
Moskwanyň gatnaşyklary
Ýöne bu gürrüňlere garamazdan öten ýyl Waşington bilen Moskwanyň arasyndaky gatnaşyklar gowulandy. Moskwanyň öňki ýaranlary bilen bolan gatnaşyklary-da şeýle.
Üstümizdäki ýyl Ukrainada hem Moskwanyň tarapyny çalýan Wiktor Ýanukowiç prezidentlige saýlandy.
Türkiýe bilen Ermenistany ýaraşdyrmak baradaky tagallalary sebäpli Birleşen Ştatlardan sowan Azerbaýjan hem indi Moskwa ýakynlyk edýär.


text:
«Turkmenistan.Ru» internet gazeti Türkmenistanyň paýtagty Aşgabatda Orsýetiň Tatarystan respublikasynyň diplomatik bölüminiň açylandygyny habar berýär.
Maglumata görä, bu diplomatik bölüminiň ýolbaşçylyk wezipesine Tatarystanyň prezidentiniň permany bilen Kamil Galiýew bellenipdir.
Aşgabatda Tatarystan respublikasynyň bu täze diplomatik bölüminiň açylmagy bilen baglanyşykly türkmen prezidentine ýazan hatynda Tatarystanyň prezidenti Mintimer Şaýmiýew soňky ýyllar Tatarystan respublikasy bilen Türkmenistanyň hyzmatdaşlyklarynyň has oňyn häsiýete eýe bolandygyny belläpdir – diýip, «TurkmenistanRu» internet gazeti habar berýär.


text:
Türkiýäniň polisiýasynyň Siriýada ekstremist “Yslam döwleti” (YD) toparyna goşulmagy planlaşdyrandygy güman edilýän orsýetli we merkezi aziýaly bäş adamy tussag edendigi habar berilýär.
Türkiýäniň mediasy Gaziantep şäheriniň kanun goraýjy resmisine salgylanyp, 23-nji martda agşam tussag edilen adamlaryň Orsýetden, Täjigistandan, Türkmenistandan we Özbegistandandygyny habar berdi.
Maglumatlara görä, şübhelenýänler özleriniň Türkiýäniň Siriýa bilen serhedinden geçip, “Yslam döwleti” toparyna goşulmagy planlaşdyrandyklaryny boýun alypdyr.
Orsýetiň we Merkezi Aziýa döwletleriniň resmileri öz raýatlarynyň ýüzlerçesiniň soňky ýyllarda Siriýada we Yrakda “Yslam döwleti” toparyna goşulandyklaryny aýdýarlar.


text:
Aşgabatly iňlis dili mugallymy Aýna Abaýewa şu ýylyň 12-nji fewralynda Türkmenistanda geçiriljek prezident saýlawlaryna dalaşgär hökmünde gatnaşmak üçin Türkmenistanyň Merkezi saýlaw komissiýasyna arza bilen ýüz tutandygyny Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi we şol arzanyň bir nusgasyny ýollady.
Arzada hökümete degişli bolmadyk “Hakykat” guramasynyň agzasy Aýna Abaýewa Türkmenistanyň Merkezi saýlaw komissiýasynyň başlygy Orazmyrat Nyýazlyýewden, 2012-nji ýylyň fewral aýynyň 12-sine Türkmenistanyň prezidentiniň saýlawlaryny geçirmek baradaky kanuna laýyklykda, geçiriljek prezident saýlawlaryna dalaşgärlige öz kandidaturasyny hödürlemäge arzasyny kabul etmegini soraýar.
Heniz resmi hasaba alynmadyk “Hakykat” jemgyýetçilik guramasynyň başlygy Anna Nepesow prezidentlige kandidat bolmak isleýän zenan barasynda şeýle diýdi:
—Abaýewa Aýna iş wagtynda halkyň hak-hukugy üçin özüni görkezen adam. Bilim ministrligine näçe programmalar berdi, teklipler berdi. Bilim ministrligi oňa gulak asmady. Türkmenistanyň bar bilimlerini halkara normalaryna gabat getirmeli diýip näçe teklipler berdi. Şonuň üçinem ony kän gowy görenoklar.
"Registrasiýadan geçmeli"
Türkmenistanyň Merkezi saýlaw komissiýasynda özüni nähili kabul edendikleri barada Aýna Abaýewa şeýle gürrüň berdi:
—19-njy dekabrda Aşgabatda ýerleşýän Merkezi saýlaw komissiýasyna biziň öz jemgyýetçilik guramamyzdan agzamyzy hödürlemäge gitdik. Emma bize hiç hili mümkinçiligem döretmediler, soragymyza dogry jogabam bermediler. ‘Siziň jemgyýetçilik guramaňyz Adalat ministliginde registrasiýadan geçmändir’ diýdiler”.
Azatlyk Radiosy Türkmenistanyň Merkezi saýlaw komissiýasyna jaň edip, “Hakykat” jemgyýetçilik guramasyndan arza bilen ýüz tutulyşyny, arzanyň kabul edilmezliginiň sebäbini sorady. Komissiýanyň işgäri Türkmenistanyň Konstitusiýasy we “Türkmenistanyň prezidentiniň saýlawlary baradaky” kanun esasynda iş alyp barýandyklaryny, ýüz tutup gelenleri resmi hasaba almaklary üçin Adalat ministrligine ýollandyklaryny aýtdy.
Türkmenistanyň prezidentligine dalaşgär bolmak isleýän Aýna Abaýewa özünin agza bolup durýan “Hakykat” jemgyýetçilik guramasyny ykrar edilen hasap edýär. Guramasynyň başlygy Anna Nepesow gurama döredileli bäri häkimiýetler bilen dil tapyşmagyň kyndygyny, Arzuw posýologynda edarasynyň bolandygyny, “Hakykat” jemgyýetiniň şol ýerde ýerleşendigini, aprel aýynda şol edara jaýyny ellerinden alandyklaryny gürrüň berdi:
—3-nji aprelde, 2011-nji ýylda Aşgabat häkimligi karar çykaryp däni, şol kararam ýerine ýetirmegi Azatlyk etrabynyň häkimligine tabşyrýarlar. Şol tabşyryk boýunça 3-nji aprelde elimizden aldylar ofisimizi. Dokument boýunça berlen ýerler mydamalyk. Soýuz wagtynda alnan zatlar ol.
Anna Nepesow jemgyýetiň Türkmenistanyň ykdysadyýetini ösdürmek, ekologik ýagdaýyny gowulandyrmak we başga ugurlar boýunça iş alyp barandygyny aýdýar:
—Meniň näçe patentim bar. Ekonomika tarapdan, daşky gurşawy goramak – ondan patentim bar. Patentleriň esasynda kän proýektler hödürledik. BMG-niň proýektine, Hazar deňziniň ekologiýa programmasyna gatnaşdyk. Emma bu işleri Türkmenistanyň hökümeti ne kabul etdi ony, ne işletdirdiler bizi. Ýöne gadagançylykdan başga işimiz ýok.
Hukuk edaralaryna ýüz tutuldy
“Eger siz “Hakykat” guramaňyzy ykrar edilen jemgyýet hasap edýän bolsaňyz, Türkmenistanyň kanun goraýjy organlaryna Merkezi saýlaw komissiýasyna gowşurmak islän arzaňyz bilen bagly ýüz tutup gördüňizmi?” diýen soraga Aýna Abaýewa şeýle jogap berdi:
—Biz Türkmenistandaky Ýokary kazyýete ýazmaça arza bilen ýüz tutduk. Türkmenistanyň Baş prokuroryna protest bilen ýüzlendik. Işler kanuna laýyk gelenok, bizi goýberenoklar diýip. Emma şu wagta çenli hiç hili jogap gelenok. Hatyňam “aldyk” diýen uwedomleniýe, ýagny tassyklaýjy habar gelenok. Kanuna laýyklykda suda bermeli, sudam üç günüň içinde jogap bermeli. Emma eýýäm näçe gün geçenden soňam, hiç hili jogap ýok. Arzamyzy kabul etmejek bolýarlar.
Türkmen paýtagtyndaky Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň edarasyna-da ýüz tutmak isländikleri barada prezidentlige dalaşgär zenan Aýna Abaýewa Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň berdi:
—Aşgabatdaky ýerleşýän ÝHHG-niň edarasyna ähli hatlar bilen ýüz tutduk. Emma bizi kabulam etmediler, “Işlänok” diýdiler. “Bu gün işlänok, ertir işlänok”. Şu günlerem bizi gapydaky ohrannikler salmajak bolýar.
40 ýaşlaryndaky iňlis dili mugallymy Aýna Abaýewa jemgyýetçilik guramasyna gatnaşany üçin adamsyny gelip gorkuzyp, işden boşadandyklaryny, maşgalasyny bozandyklaryny aýdýar. Ol iş ýerinde-de gysyşlaryň güýçlüdigini, ýöne häzirlikçe işläp ýörendigini, jemgyýetçilik işi bilen bagly adamysynyň aýrylyşyp gidendigini, üç çagasy bilen galandygyny gürrün berdi.
Aýna Abaýewa “Hakykat” atly jemgyýetçilik guramasynyň adyndan Türkmenistanyň prezidentiniň saýlawlaryna dalaşagär bolmak üçin Merkezi saýlaw komissiýasyna gowşurmak islän arzasy bilen halkara guramalaryň Aşgabatdaky edaralaryna we halkara suduna ýüz tutmakçydygyny mälim etdi.
Häzire çenli saýlawlar üçin prezident wezipesindäki Gurbanguly Berdimuhamedow bilen birlikde jemi sekiz kandidat hasaba alyndy. Beýleki ýedi dalaşgäriň hasaba alynmak prosesinde takyklyk ýok. Türkmenistanyň Merkezi saýlaw komissiýasy bolsa prezidentlige dalaşgärleri hödürlemegiň 29-njy dekabrda tamamlanandygyny yglan etdi.


text:
Şu gün Daniýanyň paýtagty Kopengagende klimatyň özgermegine garşy göreş meselesine bagyşlanylyp, ýörite halkara konferensiýasy açyldy.
Konfensiýada geljek 12 günüň dowamynda 192 döwletiň wekilleri atmosfera goýberilýän kömürturşy gazynyň möçberini azaltmak barada özara ylalaşyga gelmäge çalşarlar. Dünýäniň 100-den gowrak döwletiniň liderleri özleriniň bu foruma gatnaşjakdyklaryny mälim etdiler.
Bu forumyň maksady 2013-nji ýylda möhleti tamamlanýan ozalky Kýoto protokolynyň ornuny tutjak we täzeden güýje girjek has effektiw halkara şertnamasyny işläp düzmekden ybarat.


text:
Malaýziýanyň ýykylan uçarynda heläk bolan ýolagçylaryň jesetleriniň ilkinji tapgyry Ukrainadan Niderlandiýa ugradyldy.
23-nji iýulda Harkow aeroportundan hormat bilen ugradylan elli çemesi pidanyň jesediniň Eindhowen howa bazasyna eltilmegine garaşylýar.
Ukrainanyň premýer-ministriniň orunbasary Wolodymyr Groysman Harkowda bolan ugradyş dabarasynda uçaryň urlup ýykylmagyny Orsýetiň kömegi bilen amala aşyrylan "ynsançylyga sygmaýan terror akty» diýip atlandyrdy.
Malaýziýa Howaýollarynyň 17-nji iýulda heläkçilige uçran MH17 uçarynyň üstündäki 298 adamyň hemmesi wepat boldy.
Birleşen Ştatlaryň resmileri bu uçaryň Orsýet tarapyndan goldalýan separatistler tarapyndan urlup ýykylan bolmagynyň ahmaldygyny aýtdylar.
Niderlandiýa pidalaryň hormatyna ýa gününi yglan etdi, uçarda wepat bolanlaryň 193-si niderlandiýalydy.
"Meýdanda näçe jesediň galany belli däl"
Uçaryň ýykylan ýerinden tapylan jesetleriň ählisiniň 25-nji iýula çenli Niderlandiýa ugradylmagyna garaşylýar.Awstraliýanyň premýer-ministri Toni Ebbot (Tony Abbott) uçaryň ýykylan ýerinde, separatistleriň kontrolluk edýän territoriýasynda, açyk meýdanda näçe jesediň galandygy aýdyň däl diýdi.
Niderland resmileri 22-nji iýulda, separatistler hökümet kontrollugyndaky şähere geçirmäge rugsat berenlerinden soň, sowadyjyly otly wagonlarynda Harkowa getirilen jesetleriň 200 çemesi bolandygyny aýtdylar.
Britan hökümeti ýykylan uçaryň uçuş maglumatlaryny ýazan iki rekorderiň, ekspert derňewleri üçin, britan derňewçilerine berlendigini tassyk etdi.
Separatistler, birnäçe gün saklanlaryndan soň, gara gutulary ekspertlere berdiler.
Subutnamalar ýoýulýar
Separatistler, halkara derňewçiler tarapyndan, delilleri ýoýmakda hem günälendi.
Habarlarda aýdylmagyna görä, uçar galyndylarynyň käbir bölekleri agyr enjamlar bilen ýerinden gozgalypdyr, käbirleri bolsa kesilip, böleklere bölünipdir.
Birleşen Ştatlaryň resmileri 22-nji iýulda Malaýziýanyň uçarynyň separatistler tarapyndan, ýalňyşlyk bilen urlana meňzeýändigini aýtdylar.
Resmiler bu işe Orsýetiň gönüden-göni baglanyşygynyň tapylmandygyny aýtdylar.
Resmiler bu uçaryň «SA-11» ýer-howa raketasy bilen, pitneçiler tarapyndan urlup ýykylana çalym edýändigini aýtdylar.
Emma olar, häzirlikçe bu işiň Kremle dahyllydygyny görkezýän göni delil tapylmasa-da, Orsýetiň bu uçaryň ýykylmagy üçin şert döredendigini bellediler.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleri 22-nji iýulda, Malaýziýanyň ýolagçy uçary ýykylandan soň, Orsýete garşy sanksiýalary giňeltmek ylalaşygyna geldiler.
Ýene iki uçar uruldy
Şu arada orsýetçi separatistleriň ýurduň gündogarynda Ukrainanyň iki söweş uçaryny urup ýykandygy barada habar ýaýrady. Bu uçarlaryň sürüjileriniň ykbalynyň belli däldigi aýdylýar.
Ukrainanyň «Suhoý» uçarynyň 23-nji iýulda Snižne şäheriniň golaýynda ýykylandygy aýdylýar. Separatistler 23-nji iýulda irden Snižne şäheriniň ýanynda bir «SU-25» uçaryny ýykandyklaryny aýtdylar. Olar ikinji uçaryň hem urlandygyny, oňa zyýan ýetendigini, emma onuň uçup gidendigini aýtdylar.


text:
Aşgabadyň ýolagçy awtoulag kärhanasynyň administrasiýasy paýtagtyň jemgyýetçilik şäher içi awtobus transportynyň töleg nyrhynyň galdyrylýandygy barada bildiriş ýaýratdy. Bu bildirişler, esasan, şäher awtobuslarynda hem-de ahyrky awtobus duralgalarynda asylypdyr.
Bu bildirişde aýdylyşy ýaly 1-nji oktýabrdan şäher içi awtobuslarda bir ugra ýol kireýiniň nyrhy 30 teňňe möçberde kesgitlenilýär. Häzir ýol nyrhy bir ugra 20 teňňe. Şeýle-de bir aýlyk umumy ýol peteginiň bahasy hem 8 manatdan 20 manada çenli galdyrylypdyr.
Şol bir wagtda hem okuwçylar we pensionerler üçin bir aýlyk ýol petekleriniň bahalary öňküligine galdyrylypdyr. Okuwçylar üçin bir aýlyk ýol peteginiň bahasy 2 manat, pensionerler üçin bolsa 1 manada durýar.
Awtobus ýol kireýiniň gymmatladylmagy barada bildirişler asylan bolsa-da, onuň nähili sebäpleriniň bardygy barada ilat köpçüligine düşündirilmeýär. Hatda köpçülikleýin habar serişdelerinde bu gymmatlaşyk barada habar hem berilmedi.
Awtobuslaryň ýol kireýiniň gymmatladylmagyndan nägile bolýan paýtagtlylar bolsa az däl.
Ylaýta-da býujet edaralarynda işleýän paýtagtlylary bu ýagdaý nägile edýär. “Göräýmäge, 30 teňňe hiç zat ýaly. Emma şol pulam, ýuwaş-ýuwaşdan ýygnanyp, ep-esli çykdaja öwrülýär. Umumy bir aýlyk ýol peteginiň 20 manada çenli gymmatladylmagy hem býujet edaralarynda işleýänler üçin goşmaça çykdajy bolar” diýip, paýtagtly Ýazgeldi öz nägileligini bildirýär.
Ýatlap geçsek, Gurbanguly Berdimuhamedow häkimiýet başyna geçeli bäri, ýagny 2006-njy ýyldan soň bu indi ikinji gezek awtobus ýol kireýiniň nyrhynyň ýokarlandyrylmagydyr. 2008-nji ýylda awtobus ýol kireýi denominirlenen pulda 1 teňňeden 20 teňňä çenli gymmatladylypdy. Şol wagt denominirlenen pulda 1 manada duran bir aýlyk ýol peteginiň bahasy hem 8 manada çenli ýetirilipdi.
Ýaňky belläp geçişimiz ýaly, Aşgabatdaky ýolagçy awtoulag kärhanasynyň şäher içi awtobus gatnawynyň ýol kireýiniň nyrhlarynyň ýokary galdyrylmagynyň sebäpleri barada resmi taýdan hiç hili düşündiriş berilmeýär. Emma hojalyk hasaplaşygyndaky bu kärhananyň käbir işgärleriniň aýtmaklaryna görä, bu gymmatlaşyk kärhananyň häzirki maliýe ýagdaýy bilen bagly.
Bu kärhananyň öz adynyň tutulmagyny islemedik bir işgäriniň aýtmagyna görä, kärhananyň häzirki wagtda döwlen awtobuslaryň zerur şaý-seplerini satyn almaga hem pul serişdesi ýetenok. “Häzir 250 sany awtobus ýola çykyp bilmän ýatyr. Olary bejermek üçin şaý-sepleri satyn almaly. Pul bolsa ýok” diýip, Aşgabatdaky ýolagçy awtoulag kärhanasynyň işgäri aýdýar.
Awtobuslaryň ýola çykman, garažlarda durmagy bolsa paýtagtyň şäher içi awtobus gatnawynyň ýygylygyna hem öz täsirini ýetirýär. Mysal üçin, 20-nji marşrut boýunça 12 sany awtobus gatnamaly. Emma awtobus ýetmezçiligi sebäpli eýýäm bir-iki aý bäri bu marşrut boýunça diňe bäş sany awtobusyň gatnaýan günleriniň seýrek däldigini Aşgabatdaky ýolagçy awtoulag kärhanasynyň adynyň efirde tutulmagyny islemedik işgäri gürrüň berýär.
Ýeri gelende belläp geçsek, bu kärhanada awtobus sürüjileriniň ýetmezçilik edýändigi hem aýdylýar.
Resmi maglumatlara görä, Aşgabatdaky ýolagçy awtoulag kärhanasynda häzir 700 sany awtobus bar. Olaryň ählisi diýen ýaly soňky 6 ýylyň içinde ýurda getirilen "Hýundaý" kysymly awtobuslar. Aşgabatdaky ýolagçy awtoulag kärhanasy paýtagtyň şäher içi marşruty boýunça 70-e golaý awtobuslary gatnadýar.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň we Respublikan partiýasyndan Mitt Romniniň penşenbe güni özleriniň prezidentlik kampaniýasyny ýaýbaňlatmagyna garaşylýar. Bu aralykda Birleşen Ştatlarda prezidentlik saýlawlarynyň başlanmagyna ýene-de bäş gün galdy.
Obama “Sendi” diýlip atlandyrylan apy-tupan sebäpli dörän ýagdaýlara gözegçilik etmek üçin, üç gün töweregi prezidentlik kampaniýasyny geçirip bilmändi. Bu tebigy harasat sebäpli, ABŞ-da onlarça adam öldi we uly weýrançylyklar döredi.
Mitt Romni hem “Sendi” harasatyndan ejir çekenlere hemaýat bermek tagallasy bilen, saýlaw kampaniýasyny yza çekipdi.
Pikir soralşyklaryň netijelerine görä, häzirki pursat iki dalaşgär hem deňräk barýar. ABŞ-da saýlawlar 6-njy noýabrda geçirler.


text:
Ekwadorlylar 41 adamy, şol sanda 7 çagany öldüren awtobus heläkçiliginiň pidalarynyň ýasyny tutýarlar.
Aýdylmagyna görä, ol awtobus paýtagt Kwitodan ýurduň gündogaryndaky şäherlere barýarka ýoluň garasyndaky çuň gorpa gapgarylýar.
Halas edijiler 30 çemesi ýolagçynyň sag-aman galandygyny, emma olaryn bir toparynyň agyr ýaralarynyň bardygyny aýdýarlar.
El Karmen polisiýasynyň başlygy žurnalistlere awtobusyň normadan artyk hyryn-dykyn doldurylandygyny aýtdy.
Prezident Rafael Korrea maşyna 70-den gowrak adam mündüren sürüjiniň jogapkärçiliksizligini ýazgardy.


text:
Geçen hepdede 1998—1999-njy ýyllarda doglan ýetginjekleriň arasynda boks boýunça Türkmenistanyň birinjiligi geçirildi.
Sport baradaky döwlet komiteti we Boks boýunça milli federasiýanyň guramagynda boksçularyň arasyndaky bäsleşikler paýtagtymyzyň “Galkynyş” sport toplumynda geçirildi. Ýetginjek boksçularyň arasynda iň güýçlüleri kesgitlemek ugrunda geçirilen bäsleşige ýurdumyzyň bäş welaýatyndan we Aşgabat şäherinden türgenleriň 150-ä golaýy gatnaşdy. Sylaglaryň jemi 10 toplumy ugrunda bäsleşikler geçirildi.
Paýtagtymyzyň boksçulary gowy netijeleri görkezip, öňdäki 6 orunlary eýelediler. Muhammet Muhammedow, Aýmyrat Hojanepesow, Muhammet Berdibaýew, Serdar Amangeldiýew, Nurýagdy Nurýagdyýew we Mustapa Çaryýew ýeňijiler boldular. Olar Türkmenistanyň at gazanan tälimçileri A.Başyrowdan, Ý.Pazzyýewden, A.Sähedowdan we beýlekilerden tälim alýarlar. Lebap welaýatyndan Serdar Ereşow, Balkan welaýatyndan Taganmyrat Gurbanow, Mary welaýatyndan Baky Toýçyýew we Daşoguz welaýatyndan Begenç Alymow hem birinji orunlara mynasyp boldular.
Bu ýaryşlarda ýeňiji bolanlar milli ýygyndy toparyň düzümine girip, halkara ýaryşlara taýýarlygy dowam etdirdiler. 20—28-nji fewral aralygynda Taýilandda Aziýa çempionatyny we güýzde Russiýa Federasiýasynda ýetginjekleriň arasynda dünýä birinjiligini geçirmek göz öňünde tutulýar.
Türkmenistanyň boks boýunça erkekler ýygyndy topary has jogapkärli halkara ýaryşlarda çykyş eder we Braziliýanyň Rio-de-Žaneýro şäherinde geçiriljek tomusky Olimpiada — 2016-a ýollanma almak ugrunda bäsleşer. 23-nji martdan 3-nji aprele çenli Hytaýda Aziýa yklymynyň synag ýaryşlary geçiriler. Şonda baýrakly orunlary eýelän boksçular Olimpiýa oýunlaryna gatnaşmaga hukuk gazanarlar. 4—6-njy orunlary eýelän türgenler bolsa iýun aýynda Bakuwda (Azerbaýjan) Olimpiýa oýunlaryna gatnaşmaga hukuk gazanmak üçin ýene-de bir gezek güýç synanyşmaga mümkinçilik alarlar.


text:
Awstraliýanyň ýangyna garşy göreşýän gulluklary ýurduň günortasyndaky New South Wales ştatanyň uly tokaý ýangynynyň turmak howpy bilen ýüzbe-ýüz durandygyny duýdurýarlar.
Ýekşenbe güni berlen duýduryşda maýyl howanyň we güýçli ýeliň bileleşip, soňky kyrk ýylda görülmedik erbet ýangyny döretmeginiň mümkindigi aýdylýar.
Bu sebitde şu hepdäniň başynda turan tokaý ýangynlary ýüzlerçe jaýy weýran etdi.
Sidniniň günbataryndaky Gök daglar sebiti iň erbet zyýan gören region hasaplanýar.
Awstraliýada tomus aýlary tokaýlardyr jeňňelleriň ot almagy adaty bir zat hasaplanýar we bu ýagdaý dekabrdan fewrala çenli aralygy öz içine alýar.


text:
Türkmenistan öz garaşsyzlygyny alan soň, hususanda prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň döwlet başyna gelmegi bilen, ýurduň dürli künjeginde täze-täze mekdepler, çagalar baglary, sport mekdepleri gurulýar.
Şol bir wagtyň özünde Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolýan käbir ýaşaýjylar öz ýaşaýan sebitlerinde orta mekdebiň ýoklugy sebäpli, çagalarynyň başga bir sebitdäki ýa-da beýleki etrapdaky mekdeplere gatnamaly bolýandygyny aýdýarlar.
Şeýle raýatlaryň biri Daşoguz welaýatynyň Türkmenbaşy etrabyndan özüni Aýşat diýip tanyşdyran kärendeçi zenan. Ol bu barada Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa gürrüň berdi.


text:
Duşenbe güni Türkiýäniň harby goşuny öz ýurdunyň harby ýük uçaryny Liwiýanyň howa hüjümlerine garşy güýçleriniň nyşana alandygyny aýtdy.
Türkiýäniň harbylarynyň maglumatyna görä, harby uçar Bani Walid şäherinde nyşana alnypdyr. Emma uçara hiç hili zeper ýetmändir. Bu şäherde Liwiýanyň Milli geçiş geňeşiniň güýçleri häkimiýetden agdarylan Kaddafä wepaly güýçlere bilen söweşýärler.
Türkiýäniň harby uçary Bengazi şäherine ynsanperwerlik kömegini eltip, ýekşenbe güni yzyna dolandy. Bu ot açma boýunça derňewler dowam edýär diýip, Türkiýäniň Baş ştabynyň beýanatynda aýdylýar.


text:
Şu gün Azerbaýjan bilen Türkiýe Azerbaýjanyň gazyny Türkiýä we Ýewropa akdyrmaklygy göz öňünde tutýan gaz proýekti boýunça özara konsorsium döretmek baradaky memoranduma gol çekdiler.
Hususan-da, Ankarada geçen ikitaraplaýyn gepleşiklerden soň bu baradaky özara düşünişmeklik memorandumyna Türkiýe bilen Azerbaýjanyň energetika ministrleri gol goýdular.
Bu gürrüňi edilýän «Trans-Anadoly» gaz proýekti Azerbaýjanyň gazyny «Şa Deňiz» gaz ýatagyndan Türkiýä, soňra-da Ýewropa Bileleşiginiň ýurtlaryna ýetirmekligi göz öňünde tutýar.


text: Owganystanyň demirgazygynda Amyderýanyň süýşmegi netijesinde türkmen-owgan serhediniň golaýyndaky Garkyn etrabynyň ençeme gektar ýerini suw aldy. Bu tebigy hadysanyň netijesinde ozalky gury ýeriň ýerinde özboluşly adajyklar emele geldi. Türkmenistan bilen serhetdeş bu regionyň haýsy ýurda degişlidigi dogrusynda belli bir derejede düşünişmezlikler bar. Aýdylmagyna görä, şol dawaly territoriýalarda Türkmenistanyň gümrükçileri tarapyndan ençeme owganystanly türkmen tussag edilip, olar türme tussaglygyna hem höküm edilipdir. Azatlyk Radiosy dawaly sebitde mal bakandyklary üçin tussag edildi diýilýän owgan türkmenleriniň ýakynlary bilen söhbetdeş bolup, ýörite wideo taýýarlady.


text:
Owganystanyň demirgazygyndaky Farýab welaýatynda howpsuzlyk şertleriniň dartgynly bolmagyna galýandygy, bu welaýatyň etraplarynyň tas ählisinde söweşijileriň hereket edýändigi habar berilýär.
27-nji iýulda gije söweşijiler Farýab welaýatyň Kohestan etrabyna hüjüm etdi. Bu hüjümiň netijesinde, 28-nji iýulda owgan howpsuzlyk güýçleri bilen söweşijileriň arasynda çaknyşyklaryň dowam edýändigi habar berilýär.
Bu barada Azatlyk Radiosynyň owganystandaky habarçysy Şaýymerdanguly Myrady jikme-jik maglumat taýýarlady.


text:
Düýn Britaniýanyň premýer-ministri Gordon Braun geljek hepde geçäk parlament saýlawlarynyň öňýany öz seresapsyzlygyny ýuwmarlamaga çalşyp, bir saýlawçydan ötünç sorady.
Ýakynda Gordon Braun oz saýlawçylary bilen duşuşygyndan soň, maşynyna münüp gidip barýarka, öz Zähmet partiýasyndan 66 ýaşly goldawçysy Gilian Daffä «yňdarma aýal» diýip, käýinipdi.
Gordon Braunyň bu sözleri onuň ýakasyna berkidilen mikrofon arkaly daşarky ses gataldýan sistema-da hem eşidilipdir.
Düýn Gordon Braun Gilian Daffeden ötünç soramak üçin onun öýüne bardy we özüniň bu ýakymsyz sözleri üçin ondan ötünç sorady.


text:
“Yslam döwleti” atly söweşiji topary Fransiýanyň satiriki žurnalynyň binasyna hüjüm eden ýaragly adamlary “gahryman jyhadçylar” diýip häsiýetlendirip, amala aşyrylan ýowuz hüjüme gowy baha berdi.
Metbugat serişdelerine gözegçilik edýän “SITE” atly toparyň maglumatyna görä, 7-nji ýanwarda “Charlie Hebdo” atly satiriki žurnalyň Pariždäki binasyna edilen hüjüm “Yslam döwleti” atly toparyň gündelik gepleşiginiň esasy temasy bolupdyr. Agzalýan söweşiji topar öz maglumatlarynda 12 žurnalistiň we polisiýanyň öldürilmegini “Muhammet pygameberimize goldaw” diýip häsiýetlendirýär.
Pariždäki hüjümi amala aşyran ýaragly adamlar satiriki žurnalyna hüjüm etmek arkaly “pygamberiň aryny almak” isländiklerini aýtdylar. Bu žurnala Muhammet pygamberiň karikaturasyny çap edeni üçin yzygiderli haýbat atylyp gelinýärdi.


text:
ABŞ-nyň 2016-njy ýylyň prezidentlik saýlawlarynda Demokratik partiýasynyň dalaşgäri bolmak üçin üç kandidat 1-nji fewralda ses berişligiň geçirilmeginden ozal soňky gezek çekeleşik üçin duşuşdylar.
Öňde baryjy kandidat we ABŞ-nyň öňki döwlet sekretary Hillary Klinton 17-nji ýanwarda esasy bäsdeşi senator Bernie Sanders bilen saglygy saklaýyş, ýaraga gözegçilik we uly maliýe guramalaryny düzgünleşdirmek boýunça reformalaryň üstünde jedelleşdi.
Klinton Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin bilen gatnaşygy barada özüne berlen sowala “bu gyzykly” diýip jogap berdi.
Klinton 2009-njy ýylda döwlet sekretary bolan döwründe Orsýet bilen gatnaşyklaryň “dikeldilmegini” gorap çykyş etdi we munuň Moskwanyň ABŞ bilen ýadro ýaragyna gözegçilik we Eýranyň ýadro programmasy boýunça hyzmatdaşlygynyň netijesi bolandygyny aýtdy.
Şeýle-de çekeleşiklere Maryland ştatynyň öňki gubernatory Martin O'Malley hem gatnaşdy.


text:
BMG-niň Baş assambleýasy Ysraýyly hem Palestinany Gaza konfliktinde edildi diýilýän uruş jenaýatlaryny derňemäge çagyrýan rezolýusiýa kabul etdi.
BMG bu barada ýörite hasabat taýýarlapdy. Arap ýurtlary tarapyndan taslanan rezolýusiýa 114 ýurt razy, 18 ýurt garşy ses berdi, 44 ýurt bolsa saklandy.
Bu hasabat indi BMG-niň Howpsuzlyk geňeşine berler. Emma analitikler 15 döwletiň agzalygyndaky guramanyň hereket etjege meňzemeýändigini aýdýarlar.
Goldstonyň hasabaty dekabr-ýanwar urşunda taraplaryň ikisini hem günäleýär, ýöne Ysraýyla berkräk daraýar.
Bu uruş 1300 palestinalynyň, 13 ysraýyllynyň ölümine sebäp bolupdy.


text:
NATO ýaranlygynyň Owganystandaky ýokary derejeli komandirleri talyp gozgalaňçylara garşy köpräk esger iberilmegini talap edýärler we bu baradaky talaby, golaýda regiona baran ABŞ-nyň Owganystan we Päkistan boýunça ýörite ilçisi Riçard Holbrooga mälim etdiler.
23-nji awgustda NATO ýaranlygynyň ýokary derejeli komandirleri ABŞ-nyň ýörite ilçisi Riçard Holbruga Owganystana, ylaýta-da ýurduň günorta-gündogaryna, şol ýerdäki gozgalaňçy talyp toparlaryna garşy göreşmek üçin köpräk harby güýçleriñ iberilmegini talap etdiler.
Owganystanyň gündogaryndaky amerikan harbylaryna komandirlik edýän Birleşen Ştatly general-maýor Kurtis Sparotti talyplara ýolbaşçylyk edýän Jelalutdin Hakganynyň we onuň ogly Serajutdiniň hereketiniň ol ýerlerde hem-de Päkistan bilen araçäkde giň ýaýrandygyny Holbrooga aýdypdyr. «Hakgany uly howp bolup durýar» diýip, amerikan generaly Holbruk bilen duşuşandan soňra habarçylara mälim edipdir.
Talyplaryň hüjümi azalmaýar
Häzirki wagtda Owganystanda NATO bilen ABŞ-nyň harbylarynyň sany 100 müňe ýetirildi. Muňa garamazdan, talyplaryň hüjümi azalmaýar, ol mahal-mahal artýar.
Holbruk bilen duşuşan NATO-nyň komandirleri şonuň ýaly-da Päkistan-Owganystan araçäginde gozgalaňçy talyp toparynyň hüjümleriniň artýandygyna-da ünsi çekip, bu baradaky aladalaryny beýan edipdirler.
Bu ýerde Hakganynyň baş karargähiniň bardygyna-da ynanylýar. Harbylar, şonuň ýaly-da, eýran-owgan araçägindäki bidüzgünçilikler we gozgalaňçy toparlaryň bu ýerdäki hereketleri dogrusynda-da Holbruga maglumat beripdirler.
Owganystandaky NATO-nyň we ABŞ-nyň ähli harbylaryna ýolbaşçylyk edýän general Stanleý Mak Kristal, ABŞ-nyň Owganystan boýunça täze strategiýasyny gözden geçirýär. Mak Kristalyň goşmaça 20 müň esger talap etjegi habar berildi.
ABŞ-nyň harby güýçleriniň baş ştabynyň bilelikdäki ýolbaşçylaryndan Admiral Maýk Mullen-de köpräk esger iberilmegini sorapdyr.
Harbylaryň missiýasyna häzir köp üns berilýär.
“Harbylaryň missiýasyna häzir köp üns berilýär we general Mak Kristal owgan halkynyň howpsuzlygy barasynda iş alyp barýar, birnäçe aý mundan ozalkysy bilen deňeşdirilende, göze ilerlik derejedäki özgerişler bolýar. Howpsuzlyk dogrusynda taraplar ýagdaýyñ barha agyrlaşýandygyna düşünýärler” diýip, admiral Mullen aýtdy.
Owganystanda alnyp barylýan urşuň ýeňil hem aňsat däldigine ynanýanlar bu ýurda köpräk esger iberilmegiň tarapyny tutýarlar.


text:
Ukrainanyň howpsuzlyk gullugy (SBU) ýurduň gündogaryndaky söweşijileriň özara gepleşigidigi çaklanylýan audioýazgylary köpçüligiň dykgatyna ýetirdi.
Kiýew bu ses ýazgylarynyň separatistleriň 14-nji iýulda Russiýadan howa hüjüminden goranyş kuwwatly "Buk-M" zenit-raketa ulgamyny alandygyna güwä geçýändigini nygtaýar.
SBU “Malaýziýa Howaýollaryna” degişli uçaryň hut şu ulgam arkaly urlup ýykylandygyna ynanýar. 17-nji iýulda bolan bu wakada 300-e golaý adam öldi.
Ýaýradylan audioýazgydaky ilkinj gürrüňdeşligiň 14-nji iýulda öz-özlerini “Lugansk Halk Respublikasy” diýip atlandyran toparyň ýolbaşçysy bilen Russiýanyň harby GRU aňtaw gullugynyň “Oreon” lakamly ofiseri bilen aralykda bolandygy aýdylýar.
Gürrüňdeşlikde Luganskynyň komandiri “Bizde eýýäm "Buk" bar, indi biz olary [Ukrainanyň harby uçarlaryny] urup ýykarys” diýýär. “Oreon” hem “Hawa, men muny bilýän” diýip jogap berýär.
Ikinji ýazgyda Donetsk separatistlerinden “Burýat” lakamly komandiriň Orsýetiň GRU gullugynyň “Hmuryý” lakamly beýleki bir ofiseri bilen aradaky gürrüňi bar. 17-nji iýulda edilen bu ýazgyda Russiýadan "Buk-M" ulgamynyň alnandygy barada gürrüň alnyp barylýar diýilýär.
17-nji iýulda ýazgy edilendigi aýdylýan beýleki bir söhbetde “Hmuryý” Donetskiň beýleki komandirleriniň biri bilen gürleşip, "Buk-M" ulgamyny mundan beýläk haýsy maksatlar bilen ulanmalydygyny maslahat edýär. “Hmuryý” agzalan zenit-raketa ulgamyny Ukrainanyň Perwomaýsk obasynyň golaýynda ýerleşdirmegi görkezme berýär.
Soňky söhbetleriň birinde “Hmuryý” Donetskiň beýleki bir komandirine "Buk-M" bize gowuşdy” diýýär. Ol: “Hudaýa şükür, irden "Buk-M" geldi we ýagdaýlar birneme gowulaşdy. Her niçik hem bolsa dartgynlylyk saklanyp galýar” diýýär.
17-nji iýulda SBU ýurduň gündogar sebitlerindei söweşijileriň uçary urandyklary baradaky çagyryşlarynyň audiosydygy aýdylýan ses ýazgysyny hem dünýä jemgyýetçiliginiň dykgatyna ýetirdi.


text:
Smolenskiniň eteginde uçar betbagtçylygynda heläk bolan Polşanyň prezidenti Leh Kaçinsikiniň dogany we “Hukuk we adalat” partiýasynyň lideri Ýaroslaw Kaçinskiý uçaryň ýykylmagynyň sebäpleri boýunça Döwletara awiasiýa komitetiniň ekspertleriniň gelen netijesini ret etdi.
Ýaroslaw Kaçinskiý ony “düýbünden bir taraply we subutnamasy bolmadyk spekulýasiýalara esaslanýan” diýip atlandyrdy.
“Bu hasabat Polşanyň üstünden gülmek. Eger Donald Tuskuň we onuň hökümetiniň hiç bir aklap bolmajak pozisiýasy bolmadyk bolsa, bu mümkin iş däl” diýip, Kaçinskiý aýtdy.
Döwletara awiasiýa komitetiniň gelen netijesine görä, geçen ýylyň 10-njy aprelinde Tu-154 uçary başga bir aerodroma gonmak teklibinden ekipažyň ýüz öwürmegi netijesinde betbagtçylyga uçrapdyr.
Polşanyň prezidentiniň uçaryndaky 96 adamyň ählisi heläk bolupdy.


text:
Bütindünýä Bankynyň düýn beren maglumatyna görä, Global maliýe krizis täze ýylda Ýewropadaky we Merkezi Aziýadaky ilatyň ýene-de 10 million 600 müňüni garyplyga duçar eder. Olaryň 23 milliýon ilaty bolsa, garyp güzerana has ýakynlaşar.
Bütindünýä Bankynyň garyplygyň öňüni almak boýunça başlygy Barboneniň sözlerine görä, maliýe krizis barada bankyň geçiren barlaglary 2010-njy ýylda krizisiň köp adama zeper ýetirjekdigini anyklady. Şol adamlaryň sany 119,3 million bolanlygyndan täze ýylda 153, 6 milliýona ýeter.
Moldowa, Täjigistan, Gyrgyzystan we Ermenistan ýaly ýurtlara krizis has köp zeper ýetirer. Çunki, bu ýurtlara işçi migrantlar pul ibermeýär.


text:
Baran ýerlerindäki ýerli halklar bilen asyrlaryň dowamynda goşulyşmagynyň netijesinde, elbetde, türkler bilen türkmenleriň dil aýratynlygynda tapawutlar kän. Şeýle-de bolsa türkmenler bilen türklere öz ene dillerinde düşünişmek gaty kyn däl.
Türkleriň Orta Aziýadan, aýratyn-da türkmen topragyndan giden adamlardygyny olaryň köpüsiniň atdyr familiýasyndan-da bilip bolýar. Olaryň arasynda, Ylýas Türkmen, Muhammet Gökdepe, Merwezi (maryly) ýaly ady göterýänler örän köp.
Türkmen topragynda Sowet hökümeti gurulmazdan öň türkmenleriň arasynda Türkiýäniň uniwersitetlerinde okap, bilim alanlar, Türkiýä gidip-gelip duranlar köp bolupdyr.
Sowet hökümetiniň garşysyna göreşen türkmen intelligentleriniň biri Orazberdi Wepaýew Türkiýäniň Stambul şäherindäki uniwersitetini tamamlapdyr. Orazberdi Wepaýew soňra sowet hökümeti tarapyndan atylyp öldürilýär.
1918-nji ýylda, Orsýetde rewolýusiýa amala aşyrylyp, rus patyşasy tagtdan agdarylan çagynda türk generaly Ylýas Paşanyň kömegi bilen Türkiýe türkmenlere, şol sanda Orta Aziýanyň türki dilli beýleki halklary ýaşaýan respublikalaryna Orsýetden özbaşdaklygyny alary ýaly, kömek bermek isleýär, köp türkmen hanlaryna, serdarlaryna hat iberýär.
Emma doglanda boýnyýogyn doglup, hiç wagt biri-birine boýun egmegi, biri-biri bilen düşünişmegi, biri-biri bilen birleşmegi başarmaýan türkmenler şol wagt hem biri-birine boýun egmek islemän, hersiniň özi han bolmak isäp, biri-biri bilen birleşmän, Ylýas Paşadan geljek kömegi kabul etmeýärler. Özlerem sowet hökümeti tarapyndan atylyp, bysylyp, ýurtdan kowlup, dargap gidýärler.
Netijede, beýleki Orta Aziýa respublikalarynda bolşy ýaly, türkmen topragynda-da sowet hökümeti gurulýar. Sowet hökümeti türkmenlere Türkiýe bilen gatnaşmagy bütinleý gadagan etdi. Sowet hökümetiniň ýaşan ýetmiş ýylynyň içinde türkmenler Türkiýäni-de, türkleri-de bütinleý ýatlaryndan çykardylar.
Ýöne Moskwanyň üsti bilen Türkiýäniň progressiw pikirli ýazyjy-şahyrlarynyň hekaýalary, goşgulary, Türkiýäniň belli şahyry Nazym Hikmetiň goşgulary, dünýä belli satirik ýazyjy Eziz Nesiniň döredijiligi türkmen halkyna ýetirildi. Eziz Nesin Türkmenistan garaşsyzlygyny alan döwürlerde «Ölmänkäm öz ata Watanymy göreýin» diýip, Türkmenistana gelibem gitdi. Ýöne soňy bilen onuň eserlerini çap etmek Türkmenistanda gadagan edildi. Garaşsyzlykdan soň…
Sowet hökümeti dargap, Türkmenistan garaşsyzlygyny jar edende Türkiýe ilkinji bolup Türkmenistanyň garaşsyzlygyny ykrar etdi. Türkiýe, türkler Türkmenistanyň eşegini ýola salmakda köp kömek etdi. Köp adamlara iş ýerlerini açan tekstil komplekslerini guran hem-de olaryň önümlerini dünýä bazarlaryna çykarmaga kömek eden türklerdir. Häzir hem Türkmenistanyň tekstil kompleksleri türkleriň elinde. Türkler Türkmenistanyň köp ýerinde döwrebap bilim berýän mekdepleri, iňlis, türk dillerini öwredýän okuw merkezlerini, kompýuter kurslaryny açdylar.
Türkmenistanyň paýtagt şäherinde Halkara türkmen-türk uniwersiteti, türk gospitaly bar. Halkara türkmen-türk uniwersitetiniň tölegli bölüminiň puly aşa köp. Tölegsiz bölümine bolsa girmek örän kyn – daş ýaryp duran bilim talap edilýär, bu beýleki ýokary okuw jaýlary üçin gowy nusga. Emma Saparmyrat Nyýazow ölmezinden öň bu uniwersitetiň dolandyryş administrasiýasyny ýerli kadrlara tabşyrdy. Netijede, bu ýerde hem korrumpirlenen kiçiräk topar emele geldi. Türk gospitaly hem keselleri anyklamakda hem bejermekde örän üstünlikli işleýär. Ýöne onuň hyzmaty örän gymmat.
Türkmen hem türk - bu iki gardaşyň oňuşmaýan ýerleri-de kän. Tekstil komplekslerinde işleýänleriň köpüsi aýlyklarynyň azlygyndan nalaýarlar. 400-600 manat aýlyk alýanlaram bar, ýöne aglaba köplügiň aýlygy 200 manatdan geçer-geçmez.
Türkmenistanyň territoriýasyndaky gurluşyklaryň-da esasy bölegini türkler alyp barýarlar. Türkler gurluşyga ökde. Dünýä standartynda gurlan keselhanalar, edara jaýlary, ýaşaýyş jaýlary özüniň owadanlygy bilen göreni haýran edýär. Emma Aşa beýik, 12-15 gatly jaýlar 1948-nji ýylyň tebigy betbagtçylygyny ýatlanyňda iniňi dygladýar.
Türkler hem hut türkmenler ýaly zähmetsöýer. Olaryň on ýylda guran binalary sowet hökümetiniň ýetmiş ýyllap guran jaýlaryndan-da kän.
Türkmenistandaky türk gurluşyklarynda esasan türkmenler işleýärler. Esasan hem bäş welaýatyň obalaryndan gelen erkek kişiler. Ýerleriň zaýalanmagy daýhanlary gurluşykçylara öwrüp barýar.
Türk gurluşyklarynda tehniki howpsuzlyk çäreleri üpjün edilmedik. 11-12-nji etažlaryň gabadynda-da işgärler adam bileginiň ýogynlygyndaky turbalaryň üstünde goýlan agaçlaryň üstünde durup işleýärler. Şeýlelikde, türk gurluşyklarynda işläp ýörkä, ýokarky gatlardan aşak gaçyp ölýän, bil oňurgasy, boýun oňurgasy döwlüp, eňegi, ýüzi çapylyp, maýyp bolýan oglanlar bar. Olara prokuraturanyň goşulmagynyň netijesinde iki-üç aýlyk möçberinde pul kömegi berilýär. Olaryň maýyp bolup ýaşajak soňky durmuşlary türkleri gyzyklandyrmaýar.
Gazanç gözläp, türkler Türkmenistana gelýär. Türkmenler bolsa Türkiýä gidýär. Bu Garaşsyzlyk zamanasynda endik boldy. Belki, bu şeýle bolmalydyr. Türkmenler türkleri ata-baba gardaşlary bolansoň, gaty gowy görýärler, sylaýarlar. Olary öýlerine myhmançylyga çagyrýarlar. Dost bolýarlar. Türkmenistanda işleýän türklere durmuşa çykan türkmen gyzlary-da kän.
Türkiýä işlemäge gidýän türkmenleriň welin köpüsi betbagt bolup gelýärler. Elbetde, Türkiýäniň okuw jaýlarynda okap ýören, okap, bilim alyp gelýän ýaşlaram köp. Ýöne işe gidip, ölüp gelýänlerem kän. Neşekeş bolup gelýänlerem bar. Ol ýerde pasportyny alyp bilmän, aç-suwsuz gezip, ýurduna gelip bilmän ýörenlerem kän. Işläp-işläp, aýlygyny alyp bilmän gaýdyp gelýänlerem kän.
Türkmen aýallary Türkiýä gidip, şahsy öýlerde çaga seredýärler, kir-jam ýuwýarlar. Türkiýä gidýän käbir zenanlaryň ol ýerde jelepçilik bilen meşgullanýandygy hakda bolsa daşary ýurt habar beriş serişdelerinde ýazýarlar. Erkek kişiler magazinlerde satyjylyk edýärler, gurluşyklarda işleýärler, naharhana-restoranlarda gap-gaç ýuwýarlar.
Türkmenistanda türkleriň bir gazeti «Zaman» çap edilýär. «Zamany» türkmenler örän gyzyklanyp okaýarlar. Emma bu gazete hem çäklendirmeler degişli. Türk gazetçileri hökümetden geçirmän, islän zatlaryny berip bilmeýärler. Gazeti ýerli häkimiýetler bilen ylalaşyp çykarmaly. Muny kyn görüp, saçyny ýolýanlaram kän. Ýöne, her zadam bolsa, işlenýän ýeriň häkimiýetine, kada-kanunlaryna boýun egmeli bolýar.
Käbir ownuk-uşak öýkeli zatlara seretmezden, iki gardaş - türkmenler hem türkler gatnaşyp dursun! Sebäbi garaşsyz ýaşamak ýolunda türkleriň türkmenlere eden kömegi az däl. Demokratiki jemgyýeti gurmak boýunça hem Türkmenistanyň Türkiýeden öwerenip biljek zady kän. Iki gardaşyň arasyndaky ownuk-uşak kemçilikler, ýetmezçilikler, düşünişmezlikler hem türkmenleriň aýdyşy ýaly, «ýolda barýarka düzeler!»Çoluk Möwlamow aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text: 18-nji iýunda, ABŞ-nyň kosmos boyunça agentligi NASA, Aýyň ýüzüniň kartasyny çyzmak maksady bilen, hem-de Aýda suwyň gözlegine niýetlenen iki raketany, Florida ştatynda ýerleşýan Cape Canaverial poligonyndan kosmosa uçurdy. Bu pilotsyz raketalaryň uçurylmagy, 2020-nji ýyla çenli astronawtlary Aýa uçurmak programmasynyň bir bölegi bolup durýar diýlip maglumat berilýär. Raketalaryň birine, aýyň üstiniň üç ölçegli suratlaryny almak wezipesi ýuklenýär. Beýlekisi bolsa, aýyň üstünde bolup biljek buz örtükli ýaşyryn çöketlikleriň bardygyny anyklamaga programmalaşdyrylan, diýilip maglumat berilýär.


text:
Türkmen kinorežissýory, 40-a golaý filmiň awtory Ýazgeldi Seýidow şu ýyl 80 ýaşaýar. Bu sene mynasybetli 25-nji maýda Moskwanyň Kino öýünde Seýidowyň medeni agşamy geçirildi.
“Türkmenistanyň Sungatda at gazanan işgäri”, Sowet Soýuzynyň döwlet baýragynyň we Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky döwlet baýragynyň laureaty, şeýle-de ençeme halkara sylaglarynyň eýesi Ýazgeldi Seýidow onlarça filmiň režissýory we ondan gowrak filmiň senariçisidir.
Türkmen kino sungatynyň ussady Ýazgeldi Seýidowyň medeni agşamynda onuň döredijilikdäki edermenligi bilen çäklenilmän, şahsy häsiýetlerine degişli sözler hem aýdyldy. Ýazgeldi Seýidowy onuň Orsýetiň we Türkmenistanyň kino sungaty boýunça kärdeşleri we ýakyn hossarlary gutladylar.
Türkmen kinorežissýori Myrat Alyýew Seýidow ýaly başga “şeýle açyk we ýürekdeş adamy bilmeýänligini” aýtdy. Ýazgeldi Seýidowyň “Garagum reportažy” atly filminde baş roly ýerine ýetiren Myrat Alyýew özüniň režissýor hökmünde döreden her bir filminde Ýazgeldi Seýidowyň goşandynyň bardygyny aýtdy.
Türkmenistanyň sungatda at gazanan işgäri, kinorežissýor Eduard Rejebow
Ýazgeldi Seýidowyň Türkmenistanyň ähli künjeklerinde ýerli ilat tarapyndan mydama öz obadaşlary ýaly kabul edilenligini gürrüň berdi.
Seýidow Türkmenistanyň häkimiýetleri tarapyndan hem gutlandy. 25-nji maýda Moskwada geçirilen medeni agşamda Ýazgeldi Seýidowa Türkmenistanyň Moskwdaky ilçihanasy tarapyndan gutlag telegrammasy gowşuryldy.
Ýazgeldi Seýidow özüniň Türkmenistan tarapyndan unudylmanlygynyň döredijiligine kuwwat berýänligini aýtdy. 10-njy iýunda 80 ýaşaýan Ýazgeldi Seýidow ýene-de täze döredijilik planlarynyň bardygyny aýtdy.
Moskwada ýaşaýan Ýazgeldi Seýidowyň ýubileý agşamynda awtoryň 1988-nji ýylda döreden “Gadymy daglaryň rowaýaty” atly filmi görkezildi.


text:
Türkmenistanyň prezidentiniň döredijilik intelligensiýa wekilleri bilen duşuşygynda medeniýeti ösdürmek üçin döwlet tarapyndan görülýän çärelere, döredijilik wekilleriniň işlerine we pudagyň öňünde goýulýan maksatlara garaldy. Kemçiliklere hem üns berildi.
Türkmenistanda erkin we netijeli döredijilik üçin şertleriň döredilmegine millionlarça dollarlyk serişdeleriň sarp edilenligine garamazdan, bu çäreler garaşylan netijeleri bermedi. Bu barada ýurduň döredijilik intelligensiýa wekilleri bilen duşuşygynda prezident G.Berdimuhamedow aýtdy.
Duşuşygyň maksadynyň döredijililigiň ösüşiniň öňündäki päsgelçilikleri maslahat etmekden ybaratdygy bellenildi. Çykyş edenleriň sözlän sözleriniň köpüsinde prezidentiň inisiatawisy bilen ýurtda geçirilýän özgerişlikleriň ähmiýeti, döredijilik intelligensiýasyna hiç wagtda görlüp-eşidilmedik goldawyň berilýänligi aýdyldy we medeniýet ugrundan ýurtda döredilýän şertler üçin döwlet baştutanyna minnetdarlyk bildirildi.
Medeniýet ministri G.Myradow ýurtda medeniýetiň we sungatynyň ösüşi üçin dördilen şertleriň arasynda, hususan-da, Aşgabat şäherinde gurlan medeniýet işgärleri üçin ýokary amatlykly ýaşaýyş jaýlaryny, medeniýet ugruna degişli ýokary, orta okuw mekdeplerini, çagalar baglarynyň täze binalaryny, Watan we Türkmenistan kinokonsert merkezleriniň durkunyň täzelenenligini we ýakyn wagtda açyljak Döwlet sirkini agzap geçdi.
“Şeýle goldaw hiç bir döwletde ýok”
Medeniýet ministri Turkmenistanyň prezidentiniň halkyň ruhy galkynyşyna berýän howandarlyk goldwynyň dünýäniň hiç bir döwletinde ýokdugyny hem belledi.
Türkmenistanyň gahrymany, halk artisti Maýa Kulyýewa türkmen operasynyň dikeldilenligi üçin minnetdarlyk bildirip, Türkmenistanyň opera sungatynyň ösüşi we onuň dünýä tanadylmagy üçin elinden gelen tagallalary etmegi wada berdi.
G.Berdimuhamedowyň pikirine görä, häzirki döwürde Türkmenistanda hakykatçyl, adamlaryň kalbyny galkyndyrýan özboluşly, döwre laýyk gelýän edebi eserler, kinolar, teatr spektakllary döredilmeýär.
Döredijilik taýdan ösüşe näme päsgelçililik berýär?
Garaşsyz synçylar döredijiligiň ösüşi üçin erkinligiň esasy şert bolup durýanlygyny aýdýarlar. Medeniýet wekilleri döredijilik üçin zehinden daşgary döwlet goldawynyň, şol sanda maliýe goldawynyň ähmiýetini nygtaýarlar. Emma esasy şertiň azat-erkinlik bolup durýanlygyny aýdýarlar.
Tatarystanyň at gazanan medeniýet işgäri, ýazyjy Nazifa Karimowa zehinli adamyň öz pikirini mälim etmegine, döredijiligine senzura tarapyndan böwet salynmaly däl diýip, pikir edýär.
“Adam bütin ömri täzelige, täze pikire garaşýar, adam näçe zehinli bolsa-da, onda erkinlik bolmasa, ol täze we täsirli pikiri döredip bilmez. Öz pikirini erkin mälim edip bilýän adamlar, hem medeniýetde, hem edebiýatda hem sungatda öňe tarap ädim ätmäge ukyply bolýalar” diýip, N.Karimowa ösüşiň ýöne ýerden bolmaýanlygyna döwletiň göz ýetirmelidigini belledi.
Ýazyjy Hudaýberdi Hallyýew döredijilik işgärlerine erkinlik berlen ýagdaýynda ýurduň medeniýet ugry öz-özüni dolandyrmaga ukyply diýip, hasap edýär we president medeniýet meselelerine goşulmaly däl diýip belleýär.
Medeniýet wekillerinden talap edilýär
Türkmenistanyň prezidenti ýurduň döredijilik işgärlerinden watanyň beýikligini, halkyň beýikligini wasp edýän eserlere, jemgyýetiň durmuşynyň ähli ugurlarynyň oňyn özgertmelerini beýan edýän, kämillik, çeperçilik, mazmun taýdan baýlygy bilen tapawutlanýan edebi we sungat eserlerine garaşýanlygyny aýtdy.
Ýazyjy Hudaýberdi Hallyýew medeniýetiň öňünde şu günki gün goýulýan talaplara meňzeş ýagdaýy Türkmenistanyň geçmişde eýýäm başdan geçirenligini aýdýar: “Şeýle düzgün öň bolupdy biziň durmuşymyzda, 40-njy ýyllarda. Ýokarda oturanlar durmuşyň gowulykda beýan edilmegine, adamlaryň aýdym aýdyp, şatlanyp, gurulýan jemgyýetden örän minnetdar bolmagyna garaşýardylar”.
Şol döwürde Konfliktsizlik teoriýasy döredilip, onuň esasynda eserleriň döredilenligini belläp, H.Hallyýew şeýle eserleriň arasynda Stalin baýragyna eýe bolan “Aýsoltan” powestini, Beki Seýtäkowyň “Moskwanyň ýalkymy” powestini belläp geçdi. Hallyýew häzir edilýän talaplaryň hem sosializmiň we stalinçilik zamanynyň konfliktsizlik teoriýasyna gabat gelýänligini öňe sürdi.
Türkmenistanda medeniýet ugruny ösdürmek boýunça gol çekilen täze permanlaryň arasynda “Kinowideohyzmat” bileleşigini döretmek, Aşgabatda we welaýatlarda çagalaryň sungat mekdeplerini döretmek we olary şu ýylyň 1-nji aprelinde açmak, welaýatlarda etrap hem şäher merkezi kitaphanalaryny açmak, oba klublaryny medeniýet öýlerine öwürmek we muzeý gymmatlyklaryny satyn almak boýunça edarany döretmek dogrudaky kararlaryň kabul edilýänligi yglan edildi.


text:
Daşary işler ministri Sergeý Lawrow Orsýetiň Eýran reaktory üçin uran baýlaşdyrmaga kömek etmegi baradaky plan entek jemlenmeli diýdi. Bu geçen hepde Tähran bilen dünýäniň alty döwletiniň arasynda gelnen synag ylalaşygynyň iň ýokary derejeli rus tassyknamasydyr.
Lawrow ABŞ-nyň, Fransiýanyň, Orsýetiň, Halkara atom energiýasy gullugynyň gatnaşmagynda gelnen ylalaşygyň detallarynyň üstünde ekspertleriň işlemelidigini aýtdy.
Eýran öz ýadro programmasynyň parahatçylyk maksatlydygyny aýdýar we Tährandaky ylmy-barlag reaktoryna elektrik bermek üçin ýangyç gerekdigini öňe sürýär.
HAEG-nyň başlygy Muhammet ElBaradeý bolsa ekspertleriň 19-njy oktýabrda Wenada duşuşjagyny we Orsýetiň Eýranda işlenen uranyň bir bölegini alyp, ony baýlaşdyrmagy barada maslahat etjegini aýdýar.
Ol bu işe Eýranyň hem gatnaşjagyny aýtdy.