text:
Munuň birnäçe sebäpleri bar. Bank aktiwleriniň nädogry ulanylmagy, ipoteka we beýleki karzlaryň adatdakydan köp berilmegi, pullaryň aýlanyşynyň kagyz ýüzünde artmagy, maliýe operasiýalaryna döwletiň has aktiw goşulmagy, gözegçilik funksiýalarynyň güýçlenmegi, iş ýerleriniň köpeldilmeginde bazar talaplarynyň inkär edilmegi we başga-da birnäçe ownuk zatlar ykdysadyýetiň uly möçberlerde çökmegine getiren sebäplerdir.
Elbetde, bu ýagdaýlar bazar ykdysadyýeti ýa-da kapitalistik sistemada ýaşaýan döwletlerde has aýdyň duýuldy. Emma bu ykdysadyýetiň döwlet tarapyndan dolandyrylýan, ýagny jemgyýetiň sosial hajatlaryna doly garaşly edilen ýurtlarynda özüni bildirmedi diýdigimiz däl. Ýöne bu sistemadaky döwletler ykdysadyýetde bolup geçýän çökgünlik dogruda öz halkyna doly maglumat bermeýärler ýa-da jemgyýetçiligi diňe kem-käsleýin maglumatlar bilen oňdurýarlar.
Biziň esasy etjek gürrüňimiz ykdysadyýetiň döwlet eýeçiligi görnüşinde ýa-da ýarym-bazar ykdysady formalarynda dolandyrylýan ýurtlar hakynda bolar. Ylaýta-da Türkmenistan barada.
Biz ykdysady krizislerden hökman howatyrlanmaly. Onuň öňünde durup, dünýä praktikasynyň tejribesini ulanmaga çalyşmaly. Şonuň üçinem, wagt barka, tebigatyň bize beren baýlygyny ýele sowurman, ony peýdaly, girdeji berjek proýektlere siňdirmeli.
Günbatar döwletlerinde ýangyç önümini satýan hususy kärhana özüne gelýän girdejileri bank aktiwlerine, iri kompaniýalaryň aksiýalaryna we maýa getirjek işlere sarp etse, Türkmenistan hökümeti ony peýwagtyna, girdeji getirmejek proýektlere siňdirýär.
Aşgabat şäherini abadanlaşdyrmak üçin gurulýan ymaratlar, Garagum çölünde alnyp barlylýan “Altyn asyr kölüniň“ gurluşygy, gerekmejek býujet edaralarynyň döredilmegi, harby we polisiýa işgärleriniň aşa köpeldilmegi, oba hojalygyna gidýän manysyz çykdajylar we başga-da birnäçe ugurlar – muňa mysaldyr.
Ine, Aşgabatda gurulýan ýaşaýyş jaýlaryny alyp göreliň. Azyndan 36 öýli beýik jaýlaryň döwlete düşýän bahasy 10-15 million amerikan dollary. Ol resmi metbugatda hem belläp geçilýär. Jaýlar şol bahalara ylaýykmy ýa-da däl, biz onuň gürrüňini etmän, onuň adamlara düşýän bahasyna üns bereliň.
Harby we hukuk goraýjy pudaklarda işleýänlere döwlet jaýyň bahasynyň 70 %-ni özi töleýär, galan 30%-ni bolsa jaýyň eýeleri 30 ýylyň dowamynda hasaplaşmaly. Banklarda, ministrliklerde, häkimliklerde işleýänlere-de, döwletiň özi jaýyň bahasynyň 50 %-ni töleýär, karzyň galanyny alyjylaryň özleri 30 ýylyň dowamynda tölemeli edilýär.
Halk hojalygynyň düşewüntli däl pudaklarynda: mugallymçylyk, medeniýet we sungat ugurlarynda hem-de hususy söwda-da işleýän raýatlar jaýyň doly bahasyny 30 ýylyň dowamynda özleri tölemeli.
Indi şol jaýlaryň bahasyna syn edeliň. Aşgabatda üç otagly jaý denominirlenmedik manatda 4 milliard manada ýa-da 281 müň amerikan dollaryna barabar. Bu baha köplenç ösen döwletlerdäkidenem gymmat gelýär. Jaýyň tölegini üzmäge 30 ýyl möhlet berilse-de, bäş ýyl geçensoň, onuň eýeleri her aýda 4-5 million denominirlenmedik manat tölemeli bolýarlar.
Häzir döwlet edaralarynda işleýänleriň aýlygy ortaça üç ýarym million manat. Ýene bäş ýyl däl, on ýyl geçse-de, her ýylda aýlyklar 10 % galdyrylaýanda-da, 2020-nji ýylda ortaça aýlyk 7 (ýedi) million denominirlenmedik manat bolýar. Şu hasaba seredeniňde, raýatlaryň karzlaryny töläp bilmejekdikleri mese-mälim.
Türkmenleriň bir nakyly bar: “Almany göge zyň, ýere gaçynça – ýa pelek!“. Ine, şu nakyldan ugur alyp, raýatlar, jaý alanlarynda, onuň soňuna seretmän alýarlar. Olaryň pikiriçe, döwlet karz pullaryny yzyna alman, jaýlary olara mugt berer. Belkem, şeýle bolmagam mümkin, ýöne hökümet şeýle ýagdaýa ýol berse, onda soňraky ýyllarda onuň yzy, ykdysadyýetimizde gädilip bildirer. Ýaşaýyş jaýlardan başga-da, gurulýan ymaratlaryň ykbaly edil şunuň ýalydyr.Tebigy ýangyçlaryň bahasy gaçar
Biz öz ykdysadyýetimizi dogry ýöretjek bolsak, onda şu günden başlap, tebigy baýlyklarymyzdan, esasanam gazyň eksportyndan gelýän altyn pulumyzy geljekde döwletimeze peýda berjek işlere sarp etmeli. Tebigatyň bize eçilen baýlygy müdümilik däldir.
2008-nji ýylda dünýäde möwç alan ykdysady krizis köp döwletlere maliýe serişdelerine aýawly çemeleşmelidigini öwretdi. Şondan soň her döwlet özüne bähbitli ykdysady ýollary agtaryp başlady. Sosial döwlet programmasynda ýaşap gelen Gresiýanyň şu günki ýagdaýy bize sapak bolmalydyr.
Ýewropada täzeden atom stansiýalarynyň dikeldilmegi, gaz eksportyny edýän döwletleri alada goýdy. Häzir Ýewropada taýýarlanylýan “Nabukko” proýekti sorag astynda galýar. Elbetde, bu proýekte beýleki döwletler bilen Türkmenistan hem gatnaşmalydy.
Türkmenistan geçen ýyl aprelde bolan gaz geçirijisindäki partlamadan sapak edinmelidir. Alymlaryň aýtmagyna görä, dünýäde bolup geçen we geçýän ykdysady çökgünlik alternatiw ýangyç çeşmelerini tapmagyň üstünde işlemegi örän tizleşdirdi. ABŞ we beýleki ösen döwletler alternatiw ýangyçlaryň tizden-tiz döredilmegi üçin ylyma goýberýän serişdelerini günsaýyn artdyrýarlar.
Abraýly çeşmeleriň berýän maglumatlaryna görä, 2020-nji ýyla alternatiw bioýangyjy, ýelden, suw tolkunlaryndan, günden we zeminiň astyndan alynjak energiýalary önümçiligiň dürli pudaklarynda ulanmaga başlanylar. Bu adaty nebitiň we gazyň bazar bahasynyň aşak düşmegine, käbir ýerlerde onuň çykarylyşyna we geçirjijilere sarp edilýän puluň, ýangyjyň arassa bazar bahasy bilen bara-bar bolmagyna getirer.
Ykdysadyýeti diňe tebigy baýlygyň hasabyna ýöredilýän döwletlerde maliýe we ykdysady çökgünlik döräp başlar. Elbetde, bu hem şol döwletleri betbagtçylyga, garypçylyga elter. Belli basnýaçy Iwan Krylowyň “Teneçir we garynja“ eserinde garynja arly tomus işläp, zähmet çekse, teneçir ony aýdym-saz, meýlis bilen geçirýär. Haçan-da gyş gelensoň, teneçir, gidere ýer tapman, kibtini gysyp, garynjanyň ýanyna barýar. Garynja-da oňa “Arly tomsy sen aýdym-saz, meýlis bilen geçirdiň, indem meýlisiňi dowam ediber!” diýip, gapysyndan kowup goýberýär.
Türkmenistanyň hökümetem, şol teneçiriň ýagdaýyna düşmejek bolsa, onda şu günden başlap, ykdysadyýetimizi diňe nebit-gazyň girdejisiniň hasabyna alyp barman, onuň hemmetaraplaýyn işlemegini, dünýä ykdysadyýetine integrirlenmegini gazanmaly. Hususy eýeçilik näme üçin gerek?
Şonuň üçin ilki bilen hususy eýeçiligiň ösmegine ýardam etmeli. Pudaklaryň hemme görnüşinde: gurluşyk, aragatnaşyk, transport, saglygy saklaýyş, bilim, hukuk hyzmatlaryny hödürlemek (adwokat, notarial edara), metbugat, sungat ýaly ugurlardan hususy eýeçilige giň ýol açmaly.
Nebit-gazdan gelýän girdejileriň hasabyna hususy eýeçilikde işe başlanlara 1-3 % aralykda köp ýyllyk pul karzlaryny bermeli. Şeýle edilse, jemgyýetimizdäki hyjuwly adamlar öz işlerini açyp başlarlar. Bu hem döwlet strukturalaryndaky ençeme edaralaryň, kemeldilmegine we onuň hususy eýeçilige geçirilmegine mümkinçilik döreder. Şol kemeldilen ýerleriň hasbyna-da mugallymlaryň, lukmanlaryň, hukuk goraýjy edaralaryň işgärleriniň aýlyklaryny, garrylaryň pensiýalaryny we beýleki syrkaw-maýyplara berilýän kömek pullaryny galdyryp bolar.
Döwlet strukturalarynda işleýänleriň gazanjyny her aýda pesinden 1000 amerikan dollaryna ýetirmeli. Aýlyklar sagat möçberinde hasaplanyp, hepdeleýin berlip başlanmaly. Bu hem ykdysadyýetde dowam edýän inflýasiýa zerarly puluň hümmetsizlenmeginiň azda-kände öwezini dolar.
Ýurtda hususy pensiýa fondlarynyň işlemegine ýardam etmeli. Kommersiýa banklarynyň hemmesini hususylaşdyrmaly. Banklar gerek bolan müşderilerini ýokardan gelen görkezmä görä däl-de, özleri tapmaly. Şeýle ýagdaý döredilse, bankalar döwlet edaralary bilen däl-de, hususy eýeçilikdäk sektory bilen işleşerler. Sebäbi döwlet edaralary köp ýerde bankdan alan karz pullaryny gaýtarmaýarlar, “Pul nirä gitdi? Döwlete gitdi, ýele gitdi!” Ýylyň aýagynda bolsa degişli ýolbaşçylar ony banklaryň hasabyndan öçürip aýyrýarlar. Munuň ýaly praktika biziň hökümetimizde garaşsyzlyk ýyllaryndan bäri dowam edip geldi.
Oba hojalygynda-da aýgytly hereketlere geçilmeli. Ýerleri hususylaşdyrmak hakynda kanun kabul edilmeli. Şol kanun esasynda ýerleri tapgyrlaýyn hususylaşdyrmaga girişmeli. Pagta monopoliýasyny döwlet öz üstünden doly aýyrmaly. Daýhanlara ýetişdiren hasyllaryny daşarky bazarlara çykarmaga ýol bermeli. Daýhanlaryň hasabyna döredilen “Türkmenpagta” assosiýasiýasyny ýatyrmaly.
Türkmenistanyň banklary bilen bilelikde hökümetiň ygtyýar bermegi bilen Ýewropa ösüş bankynyň we Dünýä Bankynyň daýhançylygy goldamak hakyndaky kömek programmalarynyň ýurtda aktiw işlemegini gazanmaly. Daýhanlara prosentsiz köp ýyllyk karz pul berilmeli. Içerki we daşarky gümrük hem-de beýleki salgytlaryň tertibine düzedişler girizilmeli.
Şu günki gün Türkmenistanda hususy kärhana açmak üçin dürli kynçylyklardan geçmeli bolýar. Köplenç bu meselede para-peşgeş, öz aktiw roluny oýnaýar. Eger-de Estoniýa we Finlandiýa döwletlerinde hususy iş açmak üçin 15 minut ýeterlik bolsa, Türkmenistanda diňe hususy edaranyň adynyň resmileşdirilmegine azyndan 15 gün gerek bolýar! Edarany doly resmileşdirmäge bolsa bir aý wagt gidýär, ol hem Türkmenistanyň Ykdysadyýet ministrliginde ýakyn tanşyň bolan ýagdaýynada ýa-da ençeme dollarlary çinowniklere “üsse” bereniňde, ýogsam, adatça, bu möhlet iki aýa baryp ýetýär.
Ösen ýurtlarda hususy iş açmak, bu günler internetiň üsti bilen hem amala aşyrylýar. Türkmenistanyň ykdysadyýeti häzirem dünýäniň beýleki ýurtlarynda baryp-ha 1980-nji ýyllarda ulanylan metodlar bilen dolandyrylýar. Beýle ýagdaý ýurtda korrupsiýanyň pajarlap ösmegine we yzagalaklyga getirýär.Türkmenistan yzda süýrenýär
Awaza turistik proýekti hakynda aýdanymyzda-da, ýagdaýlar o diýen öwerlik däl. Aragatnaşyk infrastrukturalaryny ösdürmän, daşary ýurt maýalaryny we jahankeşdelerini ýurduňa çekip bilmersiň.
Maýalar barada aýdanymyzda bolsa, onuň öz öňe sürýän talaplary bolýar. Olaryň esasylaryndan biri – maýa goýulýan tarapyň alyp barýan hasap-hesiplerindäki aç-açanlykdyr. Ol açyklyk auditor barlaglarynyň üsti bilen amala aşyrylmaly. Ýurtda ykdysady we syýasy asudalyk höküm sürmeli. Olaryň bizde ikinjisi bolsa-da, birinjisinde asudalyk ýok. Bu hem, biziň ykdysadyýetimiziň ýangyç energiýalaryň bahasyna baglylygyndan.
Onsoňam, soňky 20 ýylyň içinde maýa goýumlary dünýäniň offşor zonalaryna gönükdirilen. Häzir dünýäde offşor zonalardan 100-den gowragy hereket edýär. Olaryň, maýa goýumçylara hödürleýän şertleri biziň hökümetimiziň düýşüne-de giren däldir. Ol şertlertleri amal etmäge uly syýasy gaýrat gerek.
Haçan-da içerki öndürilen önümiň ösüşi barada aýdylanda, Türkmenistanly synçylar bir zady unudýarlar. Ol hem ilatyň gazanç ukybydyr. Ykdysadyýetiň hasabynda ilatyň gazanjy adamlaryň ýurtda baryp ýetýän ýaşy, pensiýalaryň möçberi, berilýän kömek pullar, ylym we bilim almakda ýetilýän sepgitler, ine, şularyň hemmesi bilelikde ýurduň ykdysady ösüşiniň derejesini görkezýändir. Şol hasap bilen biziň ýurdumyz, Türkmenistan, ähli döwletleriň arasynda 165-nji orny eýeleýär.
Öňümizdäki ýyllarda, biziň hökümetimiz sözden işe geçip, tebigatyň beren baýlygyna daýanyp, ýurdumyzda hususy eýeçilige doly ýol açsa, onda Türkmenistan 2020-nji ýyla çenli ösen döwletleriň öňdäki onlugyna girmegi mümkin. Oňa biziň doly güýç-kuwwatymyz ýetýär. Ýöne munuň üçin oýlanyşykly syýasat gerek.
Gurbangeldi Töräýew aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


c: text/html

text:
Çarşenbe güni Awstriýa respublikasynyň prezidenti Haýns Fişer Türkmenistana resmi sapar bilen barýar. Mundan öň Fişer Azerbaýjanda boldy.
Bu Ýewropa Bileleşiginiň Trans-Hazar gazgeçirijisiniň gurluşygy bilen bagly Türkmenistan hem Azerbeýjan bilen gepleşiklere başlamak kararyna gelenden soň, Bileleşigiň liderleriniň iki hazarýaka ýurduna edýän ilkinji saparydyr.
Aşgabatda geçiriljek ýokary derejedäki gepleşikleriň dowamynda türkmen-awstriýa hyzmatdaşlygynyň ileri tutulýan ugurlary we häzirki ýagdaýy boýunça meseleleriň maslahat ediljekdigini resmi metbugat habar berýär.
Haýns Fişeriň saparyna gabatlanyp, Aşgabatda iki ýurduň döwlet düzümleriniň we işewür toparlarynyň gatnaşmagynda bilelikdäki işewürler maslahaty hem geçirler.
Ýewropa Bileleşigi Türkmenistany we Azerbaýjany göz öňünde tutulýan “Nabukko” gaz proýektine goşmak isleýär. Bu gazgeçirijiniň üsti bilen tebigy gaz Kaspi regionyndan Awstriýa akdyrylmaly.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Düýn Eýranyň Adalat ministrliginiň resmisi Malekaždar Şarifi bikanun jynsy gatnaşykda aýyplanylyp sud edilen hanym Aştýanini daşlap öldürmek çäresiniň häzirlikçe togtadylandygyny aýtdy.
Ýöne, şeýle-de bolsa, ol Sakineh Mohammadi Aştýaniniň barybir daşlanylyp öldürilmeginiň mümkindigini mälim etdi.
Ýewropa Bileleşigi, käbir Günbatar ýurtlary we ynsan hukuklaryny goraýjy köpsanly halkara guramalary hanym Aştýanini daşlap öldürmek barada Eýranyň sudunyň kabul eden kararynyň ýatyrylmagyna çagyryş edip gelýärler.
Ynsan hukuklaryny goraýjy Amnesty International guramasy Sakineh Mohammadi Aştýaniniň häzirki aýyplama boýunça 2006-njy ýylda suduň karary esasynda 99 gezek dürre bilen urlup, öz jezasyny çekendigini aýdýar we onuň şol bir aýyplama boýunça ikilenji gezek jezalandyrylmaly däldigini öňe sürýär.


text:
"Sendi" harasady sagatda 140 kilometr tizlik bilen Birleşen Ştatlaryň gündogar kenaryna aralaşýar. Emele gelmegine garaşylýan apy-tupandan howatyr edilip, bu ýerlerden ýüzlerçe müň adam ewakuasiýa edildi.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama milli telewideniýede çykyş edip, apy-tupanyň geçjek ugrundaky regionlarda ýaşaýan adamlary ýerli häkimiýetleriň duýduryşlaryna gulak asmaga, eger talap edilse, bu ýerleri haýal etmän terk etmek üçin taýýar bolmaga çagyrdy.
"Häzir adamlara aýtjak iň möhüm zadym: ştatlaryň häkimiýetleriniň we ýerli resmileriň aýdýan zatlaryna gulak asmagyňyzy haýyş edýärin" diýip, Obama aýtdy. "Eger olar ewakuasiýa edilmelidigiňizi aýtsalar, muny etmeli bolar. Soňa goýmaň, ara salym salmaň, berilýän görkezmeleri sorag astyna almaň, sebäbi bu çynlakaý tupan. Adamlar çalasyn hereket etmeseler, munuň ölüme getirýän netijeleri bolup biler".
Tupan Birleşen Ştatlaryň gündogar kenaryna 29-njy oktýabrdan 30-njy oktýabra geçilýän gije aralaşdy.
Sil suwlarynyň we elektrik toklarynyň kesilmeginiň azyndan 50 million adama täsir etmegine garaşylýar.
"Sendi" tupanynyň iki sany gyşky howa sistemasy bilen birleşmegine garaşylýar. Bu ýagdaý boýy bir metre ýetýän garyň emele gelmegine sebäp bolup biler.
Ýurduň Demirgazyk Karolina ştatyndan başlap, Konnektikut ştatyna çenli adatdan daşary ýagdaý yglan edildi.
Nýu-Ýorkda we Waşingtonda jemgyýetçilik transport gatnawlary togtadyldy.
Birleşen Ştatlaryň birža bazary 30-njy oktýabrda ýapyk durar.
Manhetten bilen Nýu-Jersini, Holland bilen "Battery Nýu-Ýork City" raýonyny birleşdirýän iki sany tuneliň ýapylmagyna buýruk berildi.
Prezident Obama tupanyň özi geçip gidenden soň, onuň netijeleriniň birnäçe güne çekip biljekdigini duýdurdy.
Birleşen Ştatlaryň gündogar ştatlaryndan müňlerçe uçar reýsleri ýatyryldy.


text:
Saud Arabystanynyň jenaýat sudy “Al-Kaýda” degişlilikde aýyplanýan 330 adam bilen bagly höküm çykardy. Bu ekstremistik işlerde we halkara terroristik seti “Al-Kaýda” bilen gatnaşyklarda güman edilýänleriň üstünden Saud Arabystanynda geçirilen ilkinji sud prosessidir.
Adalat ministrligi näçe adamyň aklanyp, näçe adamyň jeza çärelerine höküm edilendigini anyk aýtmady. Ýöne çykarylan hökümlerde türme tussaglygy, jerime salmak, baryp-gelmek hereketini çäklendirmek ýaly çäreleriň bardygy habar berildi. Bir adama ölüm jezasy berildi.


text:
Ýaponiýanyň premýer-ministri Şinzo Abe resmi sapar bilen 22-nji awgustda giçlik Türkmenistanyň paýtagty Aşgabada bardy. Bu ýapon premýer-ministriniň Türkmenistana edýän ilkinji saparydyr.
Türkmenistan we Ýaponiýa, iki ýurduň arasynda birek-birege hormat goýmak we ikitaraplaýyn ynama esaslanýan gatnaşyklaryň giňemegi we güýjemegi babatynda Aşgabatda geçirilýän duşuşyga uly umyt baglaýar diýlip, türkmen metbugatynyň 23-nji oktýabrda çap eden maglumatynda bellenilýär.
Ýapon premýer-ministriniň 22-nji oktýabrda Merkezi Aziýa başlan saparynyň 28-nji oktýabra çenli dowam etjekdigi habar berilýär. Onuň bu saparynyň çäginde Täjigistana, Özbegistana, Gyrgyzystana we Gazagystana barmagyna garaşylýar.


text:
Fransuz kanunçykaryjylary halkara terrorizmiň abandyrýan howpy dogrusynda artýan aladalanmalara jogap hökmünde ýurduň aňtaw gullugynda düýpli üýtgeşiklikleri amala aşyrmagy maslahat berdiler.
Gürrüňi edilýän reformalaryň düzümine, Fransiýanyň dürli aňtaw gulluklaryny “terrorizme garşy ýeke täk milli agentlige” birleşdirmek hem girýär.
Bu rekomendasiýalar, geçen ýylyň noýabr aýynda Parižde “Yslam döwleti” atly toparyň ýaragly adamlary we bombaçylary utgaşykly hüjümleri amala aşyryp, 130 adamy öldürenden soň, fransuz parlamentiniň geçiren derňewleriniň netijesidir.
Derňew komissiýasynyň prezidenti Jorj Feneke (Georges Fenech) salgylanyp berlen maglumatda “halkara terrorizmi bilen ýüzbe-ýüz bolýan wagtymyz, aňtaw meselesinde has-da hyjuwly bolmalydyrys” diýilýär.


text:
Rumyn häkimiýetleri Sinaýa diýen kurortda konferensiýa gelen 40 daşary ýurt studentiniň doňuz dümewi bilen keselländigini we şu sebäpden ol ýerdäki myhmanhananyň ýapylandygyny aýdýar.
Döwletiň saglyk sekretary Adrian Streýnu-Sersel 40 adamyň Buharestde hassahana ýerleşdirilendigini aýtdy. Ol bu keseliň ýurda portugaliýaly bir aýaldan ýaýrandygyny, ol aýalyň doňuz dümewi bilen keselländigi tassyk bolandan soň hem hassahana girmekden boýun gaçyrandygyny aýtdy.
Ýapylan myhmanhananyň ýolbaşçysy konferensiýa ýygnanan studentleriň Ýewropanyň 31 ýurdundan gelendigini aýtdy.


text:
Adam hukuklaryny goraýan Amnesty International guramasy 2009-njy ýylda dünýäde adam hukuklarynyň berjaý edilişi barasynda hasabat ýaýratdy.
Hasabatda dünýäniň 159 döwletinde adam hukuklarynyň ýagdaýy beýan edilýär. Eýran, Mýanma, Hytaý häkimiýetleri ýiti tankyt edilýär.
Owganystanda, Yrakda adam hukuklarynyň bozulýandygy bellenipdir.
ABŞ şu wagta çenli Guantanamadaky türmäni ýapmandygy üçin tankyt edilýär.
Söz, öz pikiriňi açyk aýtmak azatlygynyň bogulýan ýurtlarynyň sanawynda Orsýet, Türkiýe, Azerbaýjan, Belarus, Özbegistan, Türkmenistan bar.


text:
Türkiýe kürt söweşijilerine garşy alyp barýan göreşinde Eýrandan goldaw isleýär.
Türkiýäniň daşary işler ministri Ahmet Dawutoglu separatist söweşijilere garşy göreşde aladalary güýçlendirmek üçin, özüniň eýranly kärdeşi Ali Akbar Salehi bilen Ankarada duşuşdy.
Ankara bilen Tähran Yragyň serhedindäki kürt söweşijilerine garşy öň bilelikde koordinirlenen hüjümleri amala aşyrypdy.
Üç gün bäri türk goşunlary kürt gozgalaňçylaryna garşy ýer we howa operasiýalaryny alyp barýarlar.
Çarşenbe güni Türkiýäniň günorta-gündogarynda kürt söweşijileriniň eden hüjüminde ýurduň harby güýçlerinden azyndan 24 adam ölüpdi.


text:
Şenbe güni Pakistanyň Dadu şäherinde ýerli ýaşaýjylaryň bir topary “Gurhany” ýakmakda güman bildirilýän bir adamy urup öldürdiler.
Dadu şäheriniň polisiýa edarasynyň metbugat sekretary şu gün bu wakada 200 töweregi adamyň polisiýanyň binasyna kürsäp girip, bu güman bildirilýän adamy polisýanyň jaýyndan güýç bilen alyp çykandyklaryny habar berdi.
Onuň aýtmagyna görä, gahar-gazaba münen mähelle “Gurhany” ýakmakda güman bildirilýän bu adamy urup öldürip, onuň jesedini-de ýakypdyr. Ýerli polisiýa bu waka bilen baglanyşykly 30 töweregi adamyň tussag edilendigini aýdýar.
Ýerli metjidiň ymamy “Roýter” habar agentligine beren interwýusynda “Gurhany” ýakmakda güman bildirilýän bu nätanyş adamyň öten agşam ýerli metjitde bolandygyny we irden şol metjitden ýakylan “Gurhanyn” bölekleriniň tapylandygyny gürrüň beripdir.


text:
Şu gün Belgiýanyň parlamentiniň aşaky palatasy jemgyýetçilik ýerlerinde aýal-gyzlaryň ýüzini ýapýan nikaby ulanmaklaryny gadagan edýän kanuny kabul etdi.
Bu kanun esasan musulman aýallaryna degişli bolup durýar. Kanunyň kabul edilmegini bu yurtdaky käbir musulmanlar ýazgaryp çykyş etdiler.
Indi bu kanun Belgiýanyň senatynda tassyklanylmaly. Kanun senatda hem makullanan halatynda, Belgiýa Ýewropa ýurlarynyň arasynda resmi ýagdaýda jemgyýetçilik ýerlerinde nikaby gadagan eden ilkinji ýurt bolar.
Häzir şuňa meňzeş kanuna Fransiýada hem garalýar.


text:
Orsýetiň hem Ukrainanyň prezidentleri Dmitriý Medwedew bilen Wiktor Ýanukowiçiň arasynda şenbe güni geçirilen duşuşykda belli bir ylalaşyk gazanylandygyny Orsýetiň prezidentiniň metbugat-sekretary Natalýa Timakowa habar berdi.
Onuň sözlerine görä, şol duşuşykdan soň “Gazpromyň” hem Ukrainanyň Energetika ministrliginiň baştutanlarynyň gepleşikleri geçirilip, Ukrainanyň üstünden gaz akdyrmak meselesinde “iki tarap üçinem bähbitli” öňegidişlik gazanylypdyr.
Soňky döwür ukrain ýolbaşçylary öňki premýer-ministr Ýuliýa Timoşenkonyň döwründe gol çekilen ylalaşyga ýaňadan seretmäge aýak direýär.


text:
Halkara Gyzyl Haç komitetiniň wekilleri Türkmenistanyň türmelerine baryp gördüler.
Düýbi Ženewada ýerleşýän guramanyň ýaýradan beýanatyna görä, Türkmenistana sapar edýän delegasiýa ýurduň resmileri bilen mundan beýläk hem hyzmatdaşlygy ösdürmek barada gepleşik geçiripdir.
Halkara Gyzyl Haç komitetiniň Daşkentdäki edarasynyň işgäri Aigul Halaýle bu sapar barada Azatlyk Radiosyna şeýle diýdi: “Delegasiýanyň wekilleri binalaryň içine aýlandylar, tussag edilenleri gördüler, olaryň ýaşaýyş şertleri bilen tanyş boldular. Ýöne tussaglar bilen ýüzbe-ýüz gürleşip bolmady”.
Türkmenistanyň hökümeti halkara synçylary öz türmelerine goýbermeýänligi we syýasy tussaglar barada maglumat bermeýänligi üçin adam hukuklaryny goraýjylar tarapyndan berk tankyt edilip gelinýär.


text:
08.01.2017. Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýola goýlan asylly däbe görä, Täze ýylyň ilkinji günlerinde atçylyk toplumyna baryp gördi. Türkmen halkynyň häsiýetiniň we zehininiň utgaşmagy bilen döredilen deňsiz-taýsyz ahalteke bedewleri gezdirip ýören wagty hormatly Prezidentimize täze taýçanagyň dünýä inendigi barada şatlykly habary aýtdylar. Elbetde, nesliň dünýä inmegi atşynaslar üçin hemişe uly şatlyk bolup, bu ýagdaý yzygiderli bolup geçýär. Ýöne häzirki wakanyň Täze ýylyň başynda bolup geçendigi özboluşly mazmuna eýedir. Munuň özi tutuş ýylyň uly üstünlige beslenjekdiginiň, gowulyklaryň boljakdygynyň oňat nyşanydyr. Şu ýyl bolsa döwlet Baştutanymyzyň teklibi bilen, Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýyly diýlip atlandyryldy. Şoňa görä-de, hormatly Prezidentimiziň taýçanaga Ruhubelent diýip at dakmagy tebigy ýagdaýdyr.
Şunuň bilen birlikde, taýçanak akýal-mele öwüşginlidir. Bu bolsa arassalygyň we kämilligiň, aýdyňlygyň we belentligiň öwüşginleridir. Gadymy asyrlardan bäri oňa türkmenlerde mukaddeslik hökmünde garalýar.
Ak reňk ruhubelentliligi, dogruçyllygy, adalatlylygy we gündiziň manysy bilen utgaşyp, açyklygy alamatlandyrýar. Şeýle hem ol parasatly ýaşulularyň nygtaýşy ýaly, süýt bilen ýumurtgada öz beýanyny tapan öndüriji güýç diýen mana eýedir. Halk içinde bu reňkiň manysyny kesgitleýän birnäçe durnukly söz düzümleri: ak ýol, ak öý we şuňa meňzeşler ýörgünlidir.


text:
Nigeriýanyň ýakalarynda alnyp gaçylan ors we estoniýaly deňizçiler azatlyga goýberildi. Bu barada Estoniýanyň Daşary işler ministrligi maglumat berýär.
Estoniýanyň daşary işler ministri Urmas Paet alnyp gaçylan bir estoniýaly we alty ors deňizçiniň boşadylmagy üçin girewiň tölenendigi baradaky maglumatlary inkär etdi.
Fransiýa degişli “Bourbon Liberty 249” atly gämä 15-nji oktýabrda Nigeriýanyň ýakalarynda garakçylar hüjüm edipdi.
Halkara deňiz gözegçilik edarasynyň berýän maglumatyna görä, soňky döwür nigeriýaly garakçylaryň amala aşyrýan hüjümleri barha möwjäpdir.


text:
Demirgazyk Koreýa ýerasty ýadro synagyny üstünlikli amala aşyrandygyny aýdýar. Ýurduň merkezi habar gullugynyň resmileriniň aýtmagyna görä, synag sişenbe güni geçirilipdir.
Synag BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň Demirgazyk Koreýa ýadro ýaragyny özleşdirmek tagallalaryny bes etmegi barada eden çagyryşynyň yz ýany amala aşyryldy. Bu testi ABŞ, Orsýet, Ýaponiýa, Britaniýa we BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun ýazgardy.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama “Halkara jemgyýetini çalt we ygtybarly hereket etmäge” çagyrdy. BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşi bu synag barada sişenbe güni adatdan daşary geçiriljek ýygnakda gepleşik geçirer.
Demirgazyk Koreýa dekabr aýynda ballistik raketany uçurandan soň, BMG oňa garşy sanksiýalaryny berketdi. Demirgazyk Koreýa mundan ozal 2006-2009-njy ýyllarda ýadro synaglaryny amala aşyrypdy.


text:
Ýakynlaşmada meýilleriň möhümligini delegasiýa gatnaşýanlaryň ýokary derejesi tassyklaýar. Amerikan delegasiýasyna ABŞ-niň Döwlet sekretarynyň syýasy meseleler boýunça orunbasary Uilýam Börns baştutanlyk etdi.
Şu günki gün amerikan daşary syýasatynyň baş konsepsiýalary işlenip düzülende, bu adam esasy figuralaryň biri. Hut şol adamam geçen hepdäniň anna güni türkmen prezidenti bilen duşuşdy. Taraplaryň ikisi-de deň derejede birek-birege gerekdigine, özara zerurlyga düşünýärler.
Türkmenistanyň geosyýasy ähimiýeti
Amerika dünýäniň iň bir birahat regionyndan goldaw gözleýär. Türkmenistan amerikan goşunlarynyň täze owgan döwletiniň döwlet gurluşyny goramak üçin missiýa alyp barýan ýurdy bilen – Owganystan bilen serhetdeş. Köp ýyllaryň urşuna garamazdan, owgan topragynda harby çaknyşyklar dowam edýär. Türkmenistanyň ýene bir goňşusy Eýran. Bu ýurt bilen ABŞ täze gepleşikleri ýola goýmak isleýär. Agzalan goňşularynyň ikisi bilen-de Türkmenistanyň gatnaşyklary ýönekeý däl. Häzir regionyň döwletleri üçin sepleşip gidýän täze faktor döredi. Şol sepleşige ilkinji gezek ABŞ has ýakyndan birleşýär.
Adatça Amerika regionda ep-esli daşlykda hereket edýärdi. Bu ýerde Sowet Soýuzy, ondan soň Orsýet hojaýynlyk etdi. ABŞ-niň bu ýerde hakykatdan-da ornaşma faktory Türkmenistanyň regiondaky strategik roluny öz-özünden güýçlendirýän bolsa gerek.
Ikinji bir tarapdan, Waşington bilen ysnyşykly gatnaşyklary Aşgabada, goňşularyna, belki-de iň möhümi, ozaly bilen Orsýete täsir etmekde goşmaça utuk berýär. Çünki Türkmenistanyň Orsýet bilen edil häzirki gatnaşyklary durnukly däl. Wagtal-wagtal taraplaryň arasynda konflikt lowlap galýar. Ony gitdigiçe söndürmek kynlaşýar. ABŞ-niň Türkmenistana berýän syýasy godawy (şol goldawy amerikan delegasiýasynyň baştutany Uilýam Börns Aşgabatda ýene bir gezek nygtady) regionda öz bähbitlerini goramaga Türkmenistana goşmaça mümkinçilikdir.
“Reformalar gatnaşyklara badalga berer”
Dogrusy, şol bir wagtda Waşington üçin Türkmenistanda reformalaryň dowam etdirilmegi, Saparmyrat Nyýazow döwründe iň aňry çägine ýetirilen rejimiň gowşadylmagy möhüm. Şonuň üçinem ykdysady gatnaşyklary, ýangyç-energetika sektorynda, oba hojalygynda hyzmatdaşlygy ösdürmek bilen bir wagtda ABŞ gumanitar ugurdan hyzmatdaşlyga, ýurduň we jemgyýetiň içki täzelenişi boýunça progressiw reformalara aktiw gatnaşmaga ýykgyn edýär.
Başgaça aýdylanda Uilýam Börns ony “türkmenistanlylaryň mynasyp durmuşyny üpjün etmek” diýip atlandyrdy. Şu agzalan iki mesele biri-biri bilen sazlaşykly bolanda, Türkmenistanyň ösüşine Amerika aňrybaş netijeli ýardam edip biler. Onuň nähili netijelidigini örän ýakyn wagtlarda diňe bir döwlet gurluşlary däl, ýönekeý türkmenistanlylaram duýup başlar.
Köp synçylaryň pikiriçe, iki ýurduň özara bähbitli gatnaşyklaryny ösdürmegi üçin şu günki gün mümkinçilikler ýeterlik. Indi köp zat türkmen tarapyna, türkmen ýolbaşçylaryna bagly. Aýgytly içerki reformalar bu işe esasy badalga bolup biler. Ony diňe bir ABŞ däl, demokratiki dünýäniň ähli ýurdy hem alyp göterer hem goldar, ösdürer.
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça Britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Konserwatoriýa aşakdaky ugurlar boýunça talyplyga kabul edýär:
1. Saz guralynda ýerine ýetirijilik (hünärler: türkmen sazy, halk saz gurallary, fortepiano, kirişli saz gurallary, üflenip we kakylyp çalynýan saz gurallary, estrada sungaty).
2. Aýdym aýtmak sungaty (hünärler: aýdym sungaty, bagşy).
3. Dirižýorlyk (hünärler: hor dirižýorlygy, orkestr dirižýorlygy, saz mugallymy).
4. Kompozisiýa we sazşynaslyk (hünärler: sazşynaslyk, kompozisiýa, türkmen sazynyň taryhy we nazaryýeti boýunça sazşynaslyk).
Konserwatoriýa Türkmenistanyň orta hünär saz bilimli, ýaşy 35-den geçmedik raýatlary giriş synaglarynyň netijeleri boýunça bäsleşik esasynda kabul edilýär.
Bagşy, türkmen sazy, saz mugallymy, estrada sungaty hünärleri boýunça saz bilimi çagalar sazçylyk mekdebiniň möçberinden pes bolmadyklar kabul edilýär.
Resmi iş kagyzlary
Resmi iş kagyzlary Aşgabat şäherinde kabul edilýär.
Resmi iş kagyzlarynyň sanawy:
- bellenilen nusga boýunça rektoryň adyna ýazylan arza;
- bellenilen nusgadaky sowalnama (anketa);
- orta (orta hünär) bilim barada resminamasynyň asyl nusgasy, Türkmenistanyň Medeniýet we teleradioýaýlymlar ministrliginiň garamagyndaky ýörite we orta sazçylyk, çeperçilik we sungat okuw mekdeplerini tamamlap iki ýyllyk iş tejribeligini geçýän ýaşlar üçin orta hünär bilimi hakyndaky wagtlaýyn şahadatnamanyň nusgasy;
- Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi tarapyndan bellenilen nusgadaky saglyk kepilnamasy;
- soňky okan ýerinden (işlän ýerinden, harby bölümden) häsiýetnama;
- 3x4 möçberde alty sany fotosurat;
- işleýänler üçin zähmet depderçesiniň tassyklanan göçürmesi;
- giriş synaglaryndan üstünlikli geçen ýagdaýynda bäsleşiksiz okuwa kabul edilýän ýetim çagalar we ene-atasynyň hossarlygyndan mahrum bolan çagalar, maýyp çagalar‚ lukmançylyk-durmuş taýdan anyklaýyş edaralarynyň netijenamasy esasynda degişli bilim edaralarynda okamak gadagan edilmedik I we II topar maýyplary, harby gulluk borçlaryny ýerine ýetirýän wagty wepat bolan harby gullukçylaryň çagalary, şeýle hem giriş synaglaryndan üstünlikli geçen ýagdaýynda artykmaçlyklardan peýdalanýan okuwa girýän ýylynda mekdep okuwçylarynyň dersler boýunça döwlet bäsleşiginiň ýeňijileri, umumy bilim dersleri boýunça halkara bäsleşiklerine gatnaşan Türkmenistanyň ýygyndy toparynyň agzalary taýýarlygyň döredijilik ugurlary (hünärleri) boýunça bilim edaralaryna girýän milli we halkara döredijilik bäsleşikleriniň ýeňijileri şol ýagdaýlary tassyklaýan degişli resminamanyň asyl nusgasyny tabşyrýar.
Bulardan başga-da, okuwa girmäge isleg bildirýän ýokarda görkezilen resminamalar bilen birlikde resminamalary kabul edýän iş toparyna aşakdakylary görkezýär we nusgalaryny tabşyrýar:
- şahsy pasportyny;
- Türkmenistanyň Ýaragly güýçlerinde harby gullugy geçenler harby şahadatnamasyny, harby gullugy geçmedik ýigitler ýazylyş şahadatnamasyny we ýaşaýan ýeri boýunça harby wekillikden güwähaty.
Dalaşgär talyplyga kabul edilmek üçin artykmaç hukukdan peýdalanýandygyny tassyklaýan beýleki resminamalary görkezip biler.
Giriş synaglary
Giriş synaglary Türkmen milli konserwatoriýasynda (Aşgabat ş.) geçirilýär.
Giriş synaglary aşakdaky dersler boýunça geçirilýär:
Saz guralynda ýerine ýetirijilik ugry: hünäri boýunça (ýerine ýetirmek), solfejio we garmoniýa (ýazmaça we dilden);
aýdym sungaty hünäri: hünäri boýunça (ýerine ýetirmek), solfejio we saz teoriýasy (ýazmaça we dilden);
bagşy, türkmen sazy hünärleri: hünäri boýunça (ýerine ýetirmek), solfejio we saz nazaryýeti (ýazmaça we dilden);
hor dirižýorlygy, orkestr dirižýorlygy hünärleri: hünäri boýunça we fortepiano (ýerine ýetirmek), solfejio we garmoniýa (ýazmaça we dilden), Mukaddes Ruhnama;
kompozisiýa hünäri: döreden eserleri we fortepiano (ýerine ýetirmek), solfejio we garmoniýa (ýazmaça we dilden);
sazşynaslyk, türkmen sazynyň taryhy we nazaryýeti boýunça sazşynaslyk hünärleri: solfejio we garmoniýa (ýazmaça we dilden), saz guraly (ýerine ýetirmek) we saz edebiýaty (dilden);
saz mugallymy, estarada sungaty hünärleri: hünäri boýunça we ýörite saz guraly (ýerine ýetirmek), solfejio we saz nazaryýeti (ýazmaça we dilden).
Dersler boýunça giriş synaglary Türkmenistanyň orta mekdepleriniň, ýörite orta sazçylyk okuw mekdepleriniň okuw maksatnamalarynyň esasynda geçirilýär.
Giriş synaglarynyň tertibinde bellenilen wagtda synaga esassyz sebäplere görä gelip bilmedikler ýa-da dersleriň biri boýunça synagdan geçip bilmedikler ondan soňky synaglara goýberilmeýär.


text:
Türkiýede bikanun ýaşaýan we deportasiýa edilip, çagasyndan aýrylmak howpy bilen ýüzbe-ýüz bolan türkmen raýaty Arzuw «türkmenlerden goldaw gelenok, Türkmenistanyň adamy kyrk ýyl daşary ýurtda ýaşasa-da, içinde ýene şu gorky bar, ...türkmenler gorkup otyr» diýýär.
Ýatladýarys, Azatlyk radiosy geçen ýylyň dekabrynda Türkiýede bikanun ýaşaýan ejesine deportasiýa edilmek howpy abanan Rüýanyň «Meni ejemden aýyrmaň» diýen at bilen başlan kampaniýasy barada habar beripdi.
"Meni ejemden aýyrmaň" ady bilen başladylan kompaniýanyň goldawçylary barha artdy, şu güne çenli bu çärä ses berenleriň sanynyň 15 müňe golaý bolandygy aýdylýar.
Eýsem şol kompaniýa başlaly bäri nähili tejribeler başdan geçirildi? Onuň nähili netijesi boldy? Arzuw ýaly Türkiýede bikanun ýagdaýda ýaşaýan beýleki türkmenistanlylar bu tejribeden nähili peýdalanyp bilerler?
Azatlyk Radiosynyň Dünýä Türkmenleri gepleşiginde bu hepde Rüýanyň ykbaly barada gürrüň gozgap, sizi hem bu ugurdaky pikir-oýlaryňyzy paýlaşmaga çagyrýarys.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama rus prezidenti Wladimir Putin bilen Aziýa-Ýuwaş okean Ykdysady Hyzmatdaşlyk (APEC) guramasynyň Perudaky maslahatynyň çäginde duşuşyp, Siriýa we Ukraina barada gürleşdiler, diýip Ak Tam maglumat berýär.
Iki prezidentiň arasyndaky söhbetdeşligiň dört minut töweregi dowam edendigi aýdylýar.
Maglumata görä, Obama ABŞ-nyň döwlet sekretary bilen Russiýanyň daşary işler ministriniň Siriýadaky gazaplylygy aradan aýyrmak boýunça beýleki döwletler bilen işleşmegini dowam etdirmeklerine çagyrypdyr.


text:
Owganystanyň demirgazygyndaky Badahşan welaýatynda “Talyban” hereketi polisiýanyň ulag kerwenine duzak gurdy. Şol wakanyň netijesinde “Talyban” hereketi 10 polisiýa ofiserini öldürdi we başga-da 15-20 töweregini alyp gaçdy.
Badahşan welaýatynyň dolandyryjy ýolbaşçysy Dawlat Mohammadyň berýän maglumatyna görä, bu waka çarşenbe güni Wardoj etrabynda polisiýanyň operasiýalary geçiren mahaly ýüze çykypdyr.
Owganystanyň Içeri işler ministrligi gürrüňi edilýän hüjümiň bolandygyny tassyklap, wakada adam ýitgileriniň bolandygyny belledi. Emma ministrlik polisiýa ofiserleriniň “Talyban” hereketi tarapyndan alnyp gaçylandygyny ret etdi.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini “Talyban” hereketi öz üstüne aldy.
Şu hepde owgan mediasy, Wardoj etrabyndan “Talyban” hereketiniň söweşijilerini we “köpmilletli terrorist şäriklerini” arassalamak üçin Badahşan welaýatynda polisiýanyň operasiýalary geçirýändigini habar beripdi.


text:
Owganystanyň prezident bolmak ugrunda dalaşgärlik edýän iki bäsdeş kandidaty Abdylla Abdylla bilen Aşraf Gani Kabulda «bütewi hökümet» häkimiýet paýlaşygy şertnamasyna gol çekdi.
Gelnen ylalaşyga laýyklykda, ýurtda bütewi hökümet döredilip, Gani ýurduň prezidenti, Abdylla bolsa häkimiýetiň baş ýerine ýetirijisi bolar.
Bu ylalaşyk iýunda geçirilen ikinji tapgyr prezident saýlawlarynyň netijeleri barada aýlap dowam eden dawalary soňlaýar.
Aýdylmagyna görä, bu şertnama gol çekmek barada 20-nji sentýabr güni giçlik ylalaşyga gelnipdir.
Owgan telewideniýesi iki bäsdeş kandidatyň şertnama gol çekiş dabarasyndan soň gujaklaşyşyny, prezident Hamid Karzaýyň sözlän sözüni göni efire berdi.
Karzaý olary gutlady we Owganystanda parahatçylygyň hem abadançylygyň bolmagyna umyt bildirdi.
Karzaýyň sözçüsi Aýmal Faýzi Ganiniň indiki hepde prezident hökmünde kasam kabul etjegini aýtdy.
Saýlawlaryň netijeleri 21-nji sentýabrda giçlik yglan edilmeli.
"Öňe süýşmekde ynamy dikelder"
Obama adminstrasiýasy häkimiýeti bölüşmek ylalaşygyna gol çekilmegini öwdi.
Ak tamyň beýanatynda bu şertnama ýurduň syýasy krizisini «ýapmaga» hem-de «öňe tarap süýşmekde ynamy» dikeltmäge kömek eder diýilýär.
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri bu ylalaşyk «adatdan daşary döwlet parasatlylyk pursaty» diýdi.
Ol Abdylla bilen Gani «Owganystanyň halkyny ilkinji orunda goýdy we olar öz ýurtlarynyň taryhyndaky ilkinji parahatçylykly demokratik geçişiň milli bütewilikden başlanmagyny kepillendirdi» diýip, sözüniň üstüni ýetirdi.
ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky harby güýçler şu ýylyň aýagynda Owganystandan çykandan soň, ylalaşylan möçberdäki howpsuzlyk güýçlerini bu ýerde saklamak baradaky şertnama gol çekişmek üçin, Waşingtona täze prezident gerek.
Karzaý Birleşen Ştatlar bilen howpsuzlyk şertnamasyna gol çekmekden ýüz öwürdi.
Owganystanyň prezident saýlawlarynyň birinji tapgyry aprelde, ikinji tapgyry bolsa iýunda geçirildi. Emma giň ýaýran saýlaw galplyklary diýilýänler sebäpli ýeňijini kesgitläp bolmady.
BMG-niň howandarlygynda millionlarça sesiň auditi geçirildi, emma netijeler jemgyýetçilige aýan edilmedi.
Kandidatlaryň ikisi hem saýlawda ýeňendigini aýdýar, onsoň BMG we ABŞ, zorluklaryň möwjemeginden we etniki bölünişikden sowulmak üçin, «milli bütewilik hökümetini» gurmagy ündedi.
ABŞ-nyň ilçisi Jeýms Kanningem (James Cunningham) 18-nji sentýabrda Abdylla bilen Ganiniň arasyndaky gepleşiklerde araçylyk etdi. Şondan bir gün öň bütewi hökümet gurmak baradaky gepleşikler, saýlawlaryň ahyrky netijelerini nähili we haçan yglan etmeli diýen dawanyň üstünde, petige diräpdi.


text:
Ýekşenbe güni Tailand bilen Kambojanyň serhetlerinde territorial dawalar sebäpli indi üçülenji gün ýaragly çaknyşyklar ýüz berdi.
Bu çaknyşyklara iki ýurduň serhet ýakasynda ýerleşýän gadymy buddizm ybadathanasynyň territoriýasy bilen bagly dawalar sebäp boldy.
Hepdäniň anna we şenbe günleri serhediň üstaşyry ýüz beren çaknyşyklarda azyndan 5 adamyň ölendigi barada maglumat alyndy.
Şenbe güni Tailandyň hökümeti atyşyklaryň bes edilmegine çagyryş edip, beýanat etdi.
Biziň eramyzyň 11-nji asyrynda gurlan we Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan goralýan Preah-Wihear ybadathanasy 1962-nji ýylda halkara sudy tarapyndan Kamboja degişli edilipdi. Emma Tailandyň köp raýatlary bu karar bilen ylalaşmaýarlar.


text:
Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew ýurt boýunça geçirilen protestlerde saýlawlary täzeden geçirmek barada edilen talap bilen ylalaşmaýandygyny aýtdy.
4-nji dekabrda geçirilen saýlawlarda «Bütewi Orsýet» partiýasy köp ses alandygyny aýdýar, emma protestçiler saýlawda galplyk edilendigini öňe sürýärler.
10-njy dekabrda diňe Moskwanyň özünde on müňlerçe adam proteste çykyp, täze parlament saýlawyny geçirmäge hem tussag edilen protestçileri boşatmaga çagyrdy.
Medwedew özüniň “Feýsbuk” sahypasynda protestlerde edilen çagyryşlar we şygarlar bilen ylalaşmaýandygyny aýtdy. Ol mümkin bolan düzgün bozmalar bilen baglylykda saýlaw stansiýalarynyň ählisiniň maglumatlaryny barlamak barada görkezme berendigini gaýtalady.
Ýekşenbe güni Moskwanyň merkezinde toplanan 300 çemesi milletçi ýurduň syýasy meýdanynda etniki ruslara has köp orun berilmegini talap etdi.


text:
NATO-nyň başlygy Anders Fog Rasmussen (Anders Fogh Rasmussen) Owganystanyň täze hökümeti bilen Birleşen Ştatlaryň we NATO-nyň arasyndaky howpsuzlyk şertnamasyna “öňümizdäki günlerde, täze saýlanan prezidentiň wezipesine başlamagy baradaky kasam ediş dabarasyndan soň” gol goýulmagyna garaşýandygyny aýtdy.
Rasmussen Azatlyk Radiosynyň Owgan gullugyna beren maglumatynda Aşraf Gani we Abdulla Abdulla 4-nji sentýabrda Uelsde geçirilen NATO-nyň sammitine beren bilelikdäki maglumatynda şertnama gol goýmaga wada beripdiler diýdi. Gani we Abdulla öňümizdäki hepde öz wezipelerine başlarlar.
Rasmusseniň sözlerine görä, şertnama NATO-nyň liderligindäki söweş çärelerine gatnaşmaýan Ýardam beriji missiýanyň 2015-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan başlap owgan howpsuzlyk güýçlerine türgenleşik, maslahat we ýardam beriji çäreleri geçirmegine ýol açar.


text:
Türkmenistanda Garaşsyzlygynyň 23 ýyllygy mynasybetli prezident G.Berdimuhamedowyň günä geçişlik yglan etmegi bilen, ençeme tussagyň azatlyga goýberilmegine garaşylýan häzirki pursatda käbir tussaglaryň dogan-garyndaşlary günä geçişliklerde zenan tussaglaryň azatlyga goýberilmegine has köp üns beriläýsedi diýýärler.
Şol bir wagtyň özünde öňki käbir tussaglaryň dogan-garyndaşlary türmedäki zenanlaryň döwletiň "haýryna” diýlip, mugt işledilýändigini hem aýdýarlar.
Şeýle raýatlardan biri aşgabatly pensioner 70 ýaşly Täçgözel Täçdurdyýewa. Ol türmelerdäki zenan tussaglar baradaky garaýyşlaryny Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa gürrüň berdi.


text:
«Mal—maldyr-da. Ony şäher maly, oba maly» diýip, ikä bölmek nämä gerek?» diýip oýlanjaklaryň-da bolmagy mümkin.
Başga ýurtlar-a biljek däl. Ýöne Türkmenistanyň obalary bilen şäherlerindäki mallaryň idedilişi başgaça.
Oba mallary ähli ýerlerde-de bolşy ýaly, esasan ot bilen bakylýar. Mellekde gögerýän otlar, meýdan otlary, ýorunja, jöwen, mellekdäki satlyga ýaramsyz kelem-käşirler, hyýar-pomidorlar, gawun-garpyzlar… garaz, oba maly üçin hörek köp. Hiç bolmanda olar örä çykarylap, meýdanda bakylýar. Gyşyna pagtanyň ýenjilen çigitleri (şulha) hem oba mallaryna berilýär.
Mydama ot iýip ýörensoň, oba mallarynyň eti-de ýeňil, siňňitli bolýar. Ýarawsyz kişileriň köpüsi goýun etini agyr görüp, iýmeýärler. Ýöne obada bakylýan goýunlar gan basyşy ýokary adamlara-da, süýji kesellilere-de, goýun etini iýip bilmeýän, beýleki ýarawsyz adamlara-da zyýanly täsir etmeýär. Obada bakylan goýnuň eti-de örän ýeňil bolýar. Hut guş eti ýaly siňňitli.
Çaga-çuganyň agzyndan galan bolaýmasa, oba adamlary malyna aňsat-aňsat galan nahar ýa-da çörek bermeýärler.
Şäher mallarynyň welin bar höregi saman, çörek, galan nahar.
"Mallaryň çöregi"
Moskwanyň naharhanalaryna barsaň, gara çöregiň iň bir ýokumly çörek hökmünde naharyň ýany bilen äberilýänini şu günlerem ol şähere myhman bolup gören her bir adam bilýän bolsa gerek. Türkmenistanda welin, gara çörek mallara berilýär. Hatda, iň gülküli ýerem, dükanyň satyjysy-da, alyjylar-da gara çöregi diňe mallara berilýän çörek diýip düşünmäge endik edipdirler. Köp kişi dükana girip: «Mallaryň çöregi geldim-aý?» diýip, satyjydan soraýar. Satyjy şeýle sowala: «O nämäniň mal çöregi? Çöregem mala bererlermi?» diýen sowaly beräýenok. Ol ýa-ha: «Entäk gelenok» diýýär, ýa-da: «Geldi» diýip jogap berýär-de, alyjynyň soran gara çöregini çykaryp berýär. Maly köpräkler gara çörekden haltalap alýarlar.
Türkmenler bir töwra millet. 1996-njy ýylda, ýurtda çörek gytçylygy döräp, bütin ýurt kartoçka sistemasyna geçen wagtynda hem olar gara çöregi malyna berip geldiler. Gara çöregi tapmadyk wagty olar mala ak çöregem berip goýberýärler. Näme etjek! Iým gymmat. Ýygyp geläýmäge şäherde ot ýok. Maly-da aç goýmaly däl.
Her ýyl ýurduň köp ekin meýdanlaryna bugdaý ekilýär, bugdaý ýetişdirilýär, galla orulýar. Bazarlarda, dükanlarda un, çörekleriň her hili görnüşleri bol. Gazagystangdan getirilip satylýan unlar-da ýetik. Şondanmy, ýa-da türkmen gallaçylarynyň hasylymy, bilmedim, aýratyn-da iki-üç ýyl bäri un has bolady. Haçan, näçe satyn aljagam bolsaň, hökümet dükanlarynda-da, bazarlarda-da halta-halta unlar basylgy dur. Ýurtda çörek gytçylygy ýok. Toýlarda-sadakalarda iýilmän galyp, zaýa edilýän çörekleriň bäri-aňyrsy ýok. Türkmenleriň sygra, goýna, towuga berýän gara çöregem bol. Gara çöregiň biriniň bahasy täze puldan 20 teňňe. Puluny gysganmadyk arkaýyn alybermeli.
Mal bakar ýaly öri meýdan bolmansoň, şäherliler mallaryny gazykda bakýarlar. Olara saman bilen gara çörekden başga-da naharhanalardyr restoranlardan, çagalar baglaryndan, mekdeplerden iýilmän galýan naharlary-da alyp berýärler. Ol naharlarda bolsa mallaryň etleriniň galyndysy bar. Şol galyndyly etleri iýen şäher mallary bolsa ylmy dilde kannibal bolýarlar.
Oty kän iýmän, mydama çörek, nahar iýip ýörendenmi-nämemi, şäherde bakylan malyň etem oba malynyňky ýaly siňňitli bolanok, agyr bolýar. Käbiri yslyragam bolýar.
Girdeji çeşmesi
Şäherlilere mal saklamak gymmat düşýär. Her mala günde azyndan üç çörek berilýär (irden, günortan, agşam). Onuň üçin saman satyn alynýar. Bir maly mal etmek üçin üç ýyl bakmaly. Üç ýyldan soň satylan wagty ýa-da soýlanda maldan (iri mal) bäş million manat alyp bolsa (täze puldan müň) mal eýesi begenýär. Şol bäş milliony malyň üç ýylda iýen samany bilen çöreginiň puly diýip hasaplasaň, sygryň süýdünden galýan puljagaz hem gölesi maşgala eklenji üçin girdeji bolýar (bir litr süýdüň bahasy täze puldan bir manat segsen teňňe). Iş tapmaýan maşgalalar üçin şu zatlar hem eklenç çeşmejigi bolup durýar.
Oba mallary üçin köp zat satyn alynmaýar. Olar mellekdäki hem meýdan otlary bilen eklenensoň, maşgala üçin girdeji bolup durýarlar. Obada bir göleli sygryň bahasy köne puldan alty million manat. Bir göläni göleli sygyr derejesine eltýänçäň azyndan üç ýyl gerek. Şeýle bolansoň, adamlaryň köpüsi ol girdejini gaty ujypsyz görüp, şähere bosýarlar. «Iş tapyp bolsa, şäherde her aýda bir million manat alnanda-da mal idedenden amatly bolýar» diýip, köp obalylar maldan gelýän girdejini az görýärler. Ýöne ähli ýerde bolşy ýaly, obalarda-da işewür adamlar-da bar. Olar kä kişi ýaly ýeke sygryň ýa-da iki sany goýnuň yzyna düşüp ýörmän, ýigrimi-otuz sygry, ýüz-üç ýüz goýny idedip, köp girdeji almagy başarýarlar.
Türkmenistanda mal meselesinde çökder salgyt ýok.
Çoluk Möwlamow aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Gyrgyz sudy täsirli dindaryň türme möhletini 5 ýyldan 10 ýyla çenli uzaltmak barada höküm çykardy.
Oş şäheriniň prokuraturasy 24-nji noýabrda regional garalawçynyň şikaýatyndan soň ymam Raşod Kori Kamalowyň bäş ýyllyk türme möhletine gaýtadan seredilendigini aýtdy.
Oş region sudy 7-nji oktýabrda Kamalowy dini agzalalygy öjükdirmekde we ekstremist materiallary ýaýratmakda günäli tapyp, 5 ýyl türme tussaglygyna höküm edipdi.
Regionyň prokurory bu hökümiň «gowşak» bolandygyny aýdyp, şikaýat etdi.
37 ýaşyndaky Kamalow etniki özbek bolup, Karasuw etrabyndaky As-Sarahsi metjidiniň ymamydy. Ol özüniň bigünädigini aýdýar.


text:
ABŞ-li General Stanleý Mak Kristal ýaňy ýakynda Owganystandaky NATO-nyň baştutanlyk etmegindäki Halkara Howpsuzlyk Güýçleriniň (ISAF) we amerikan goşunlarynyň komandirligi wezipesine bellendi. Azatlyk radiosynyň Owganystandaky habarçysy Hamid Mohmanda, onuň bilen Owganystandaky ýagdaýlar barada söhbetdeş boldy.
Azatlyk radiosy: Siz ýaňy ýakynda Owganystanda ‘diňlemek saparyny’ tamamladyňyz. Siziň Owganystanda gören esasy zatlaryňyz näme?
General Mak Kristal: Bu ýerde ýeterlik howpsuzlyk güýçleri ýok. Men Talyp güýçleriniň gozgalaňynyň ilat arasynda goldanylýan zat däldigin gördüm. Bu, adamlaryň ýardam bermäge çalyşýan zady däl. Ýene-de bir gören zadym, hökümetiň goşunlarynyň we polisiýa güýçleriniň ýeterlik däl ýerlerinde, häkimiýet gurluşyny doly ornaşdyryp bilmedik ýerlerimizde, Talyp güýçleri belli bir derejede ornaşypdyrlar. Käbir ýerlerde olar has berk orun eýeläpdirler. Şeýlelik-de meniň gören zadym, bu ilat arasynda goldanylýan gozgalaň däl-de, köp halatda güýç ulanyp zorluk bilen saklanylmaga çalyşylan bir ýagdaý.
Azatlyk radiosy: Siz şu wezipäni eýeläniňiz bäri, ilat arasyndaky ýitgileri azaltmagyň zerurdygyny nygtadyňyz. Biz nähili üýtgeşikliklere garaşmaly?
General Mak Kristal: Bu göreş owgan halky bilen däl-de owgan halky üçin göreşdir. Biz Owgan halkyny goramak üçin göreşýäris. Şol sebäpden biziň hereketlerimiziň özeni şu bolmaly. Siziň hem bilşiňiz ýaly, Talyp güýçleri galkan hökmünde binalary we adamlaryň köp ýygnanan ýerlerini ulanýarlar we şol adamlaryň arkasy bilen biziň adam ýitgilerine sebäp bolarymyza garaşýarlar. Biz öň şeýle ýagdaýlara duçar bolupdyk. Şonuň üçin biz ötünç soraýarys we şeýle ýagdaýlaryň geljekde gaýtalanmazlygynyň üstünde işleýäris. Emma biz şeýle ýagdaýlaryň gaýtalanmajakdygyna kepil geçip bilmeýäris, sebäbi şeýle ýagdaýlaryň gaýtalanmagy mümkin. Biz şu wagt howa hüjümi yaly harby operasiýalary amala aşyrmazdan öň, ýagdaýy anyk bilmek üçin aýratyn düzgünleri ýola goýmaga çalyşýarys. Şeýle hem, öz sözlerim bilen aýtsam “güýçlerimiziň arasynda medeni düşünişmegi” ýola goýmagyň üstünde işleýäris. Sebäbi iň esasy zat owgan halkyna zyýan bermek däl-de olaryň goldawyny gazanmak.
Azatlyk radiosy: Owganystanýn günorta we gündogar regionlarynda, adamlar günbataryň esgerleriniň, medeni we dini gymmatlyklaryna sarpa goýman olaryň öýlerini barlaýandyklary barada şikaýat edýärler. Bu bolsa öz gezeginde adamlaryň halkara esegler bilen arasyny ýaramazlaşdyrýar. Size muňa nähili jogap berip bilersiňiz?
General Mak Kristal: Meniň pikrimçe bu örän wajyp mesele, sebäbi söweş hem çylşyrymly hem-de kyn ýagdaý. Şeýle hem bu medeni tapawutlyklaryň bolan ýerelerinde has hem kynlaşýar. Halkara esgerleriň aglaba bölegi Dari ýa-da Puştun dillerini bilenoklar. Şeýle hem olar owgan halynyň medeniýetini we olaryň birek-birek bilen özlerini nähili alyp barýandyklaryny bilmeýärler. Şol sebäpden biz öz esgerlerimize, özleri üçin adaty bolup biljek zatlaryň şu ýerde gelşiksiz bolup bilejkdigini göz öňünde tutmalydyklaryny öwredýäris. Adam ýitgilerindäki ýagdaý ýaly, biziň hereketlerimiziň arasynda owgan halkynyň göwnüne degip biljek zatlar, olaryň bize goldawyny gazandyrman, bize zyýan bolup dolanyp gelýär. Şol sebäpden biz öz işleýişimizi täzelemeli bolýarys.
Azatlyk radiosy: Owganystanda saýlaw çärerleri dowam edýän mahaly, ISAF-iň esgerleri nahili goldaw berýärler?
General Mak Kristal: Biziň hemmämiz howpsuzlygyň orän wajypdygyny bilýäris. Sebabi bu saýlawlar azat hem adatlay bolmaly. Her bir owgan raýaty ses berişlige özüniň erk islegi boýunça azat we howpsyz ýagdaýda gatnaşyp bilmeli. Ýurtda muny amala aşyrmagyň kyn boljak ýerleri bar. Owganystandaky bu saýlawlaryň howpsuzlygy esasan hem owgan polisiýa güýçleri we harby güýçler tarapyndan üpjün ediler. Emma ISAF-iň esasy goldawy, owgan güýçleriniň bir ýerden başga bir ýere hereket etmeklerine, aragatnaşygy saklamaklaryna, şeýle hem operasiýalarda gerek bolan beýleki goldawlar boýunça kömek bermek bolar.
Azatlyk radiosy: Käbir saýlawa gatnaşjak dalaşgärler, ýurtdaky halkara harby güýçleriň belli bir dalaşgärleriň tarapyny tutjakdyklary baradaky aladalaryny bildirýärler. Şeýle aladalara siz nähili jogap berip bilersiňiz?
General Mak Kristal: Men adamlarda şeýle aladalaryň bolup biljekdigine düşünýärin we şeýle ýagdaýyň hiç hili hakykata gabat gelmeýandigini aýdyp bilerin. Meniň pikirimçe adamlar hakykaty bilmeýärler ýa-da olar beýleki adamalary ýalnyş pikir etmegine sebäp bolmaga çalyşýarlar. Koalisiýa güýçleri bu ýerde Owganystanyň hökümetine saýlawlar çärelerini geçirmäge kömek etmek üçin, şeýle hem owgan halkyna öz geljegini saýlamakda mümkinçilik doretmek üçin tagalla edýär. Şeylelikde biz olaryň öz geljeklerini saýlamaklarynada hiç hili orun eýelemek islemeýäris. Biz olara saýlamak mümkinçiligini bermekde orun almak isleýäris.
Azatlyk radiosy: Tankytçylar, geçen sekiz ýylyň dowamynda halkara jemgyýetçiligiň harby çözgütlere ähmiýet berendigini belleýärler. Siz şeýle ýagdaýa nähili garaýarsyňyz? Şu ýagdaýlary harby usullar bilen çözüp bolarmy?
General Mak Kristal: Ýok. Munuň özünde harby çäreler bar emma hakyky çözgüt adamalary gorap biljek häkimiýeti gurmakda. Häkimiýet adamlara ýaşap, işläp, kanunyň goragynda bolup we öz bizneslerini ýola goýup bilmekleri üçin ýagdaý döretmeli. Ýakyn geljekde bolsa, şeýle ýagdaýyň döremeginde howpsuzlygy üpjün etmek üçin harby güýçler gerek bolar.


text:
Abbrewiatura
Abbrewiatura (italýança: abbrviatura - gysgaltma) - Birnäçe sözden ybarat bolan atlaryň ýazuwda gysgaldylyp ulanylmagy.
Abbrewiatura türkmen diline rus diliniň üsti bilen geçipdir. Türkmen dilinde Abbrewiaturanyň aşakdaky ýaly görnüşlerini görkezmek mümkin: 1) seslerden düzülenler: TASS, ZIL we ş. m.; 2) harplardan düzülenler: TSSR (te-es-es-er), SSKP (es-es-ka-pe) we ş. m.; 3) bogunlardan, söz böleklerinden düzülenler: kolhoz, sowhoz, raýkom, komsomol we ş. m.; 4) garyşyk düzülenler: raýono, raýfo, şäherkom we ş. m. Abbrewiatura türkmen dilinde Oktýabr sossialistik rewolýusiýasyndan soň peýda boldy.


text:
8-nji iýunda gazak prezidenti Nursoltan Nazarbaýew Aktobe şäherini sarsdyran soňky hüjümleri amala aşyran hüjümçiler "görkezmeleri daşary ýurtlardan alypdypdyrlar" diýip, güman edilýänlere ölüm jezasynyň berilmegini teklip etdi.
Bu gazak lideriniň sany onlarça bolan ýaragly adamlaryň 5-nji iýunda eden hüjümlerinden soňra beren ilkinji beýanatydyr. "Terrora garşy operasiýalaryň" geçirilmegine getiren hadysalarda hüjümçiler bilen birlikde ýigrimiden agdyk adam öldi.
Hadysalaryň jogapkärçiligini öz üstüne alan ynamdar yglannama ýa şolar ýaly zat entek peýda bolanok. Ýarag satylýan iki dükana we Milli gwardiýanyň bazasyna gönükdirilen hüjümlerden soňra ýurtda ýokary dereje hüşgärlik çäreleri girizildi. Hüjümçileriň birnäçesi entek ele salnanok.
Prezidentiň websaýtynda ýerleşdirilen aýry-aýry beýanatlarda Nazarbaýyw hüjümleri gurnanlar "daşary ýurtlardan görkezme alan galp dini radikal hereketler" we "eline ýarag alyp, adamlary öldürýän adam ölüm jezasy bilen jezalandyrylmaly" diýýär.
Maratoriý
Uzak wagt bäri ýurtda höküm sürüp gelýän prezident 2003-nji ýylda ölüm jezasyna moratoriý girizdi. 2007-nji ýylda ölüm jezasy resmi taýdan ýatyryldy, ýöne terrorçylykly işler ýurduň baş kanuny boýunça muňa dahylly däl.
Şeýle hem 8-nji iýunda Nazarbaýewiň resmi websaýtynda onuň howpsuzlyk gulluklarynyň başlygy Wladimir Žumakanowa gaçgaklary gözlemek işini dowam etdirmeli, güman edilýänler "ýaragly garşylyk görkezen halatynda ýok edilmeli" diýip görkezme berendigi habar berildi.
"Biz olaryň şu regiondadygyny bilýäris. Olaryň kimlerdigini anykladyk, bu barada ýerli halka duýduryldy" diýip Nazarbaýew aýtdy.
Hüjümçiler görkezmäni daşardan alypdyr diýilýän beýanatda olara kimiň görkezme beren bolmagy mümkin diýip çaklara salgylanma ýok.
Içeri işler ministrligi 8-nji iýunda Azat Ýewropa we Azatlyk Radisyna beren interwiýusynda hüjümçi diýip güman edilýän 13 adam öldürilip, dördüsiniň ýaralanandygyny, alty adamyň hem entek ele salynmandygyny aýtdy.
Prezidentiň websaýtynda bildirilmegine görä, Gazagystan pidalaryň hatyrasyna 9-njy iýuny milli ýas güni diýip yglan eder.
Howpsuzlyk gulluklarynyň başlygy Žumakanow Nazarbaýew bilen geçiren duşuşygynda häkimiýetleriň Aktobe hüjümlerine "taýýarlyk görmäge gatnaşmakdan boýun gaçyrdy" diýilýän 20 adamyň şahsyýetini anyklap, olardan sorag edendigini aýtdy. Ýöne ol başga maglumat bermedi.
Gazak polisiýasynyň sözçüsi Almas Sadubaýewyň aýtmagyna görä, hüjümçiler däp bolup gelýän dini hereketlere eýermeýän, ýagny Orta Aziýada aýdylyşy ýaly, ekstremistik yslamçy toparlar diýip güman edilýär.
Ýöne gazak parlamentiniň ýokarky palatasynyň senatorlary hadysalary ýurduň asudalygyna, durnuklylygyna garşy gönükdirilen "hapa jenaýatçylykly hüjüm" diýip ýazgaryp, jenaýatçylaryň eden işiniň "din bilen hiç bir ilteşigi ýok" diýdiler.
Ýurtda häzir ýokary dereje hüşgärlik höküm sürse-de, Aktobede durmuşyň öz adaty ýagdýayna öwrülip gelýändigini görkezýän alamatlar ýok däl. Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugy 400 müň ilatly bu şäherde söwda merkezleriniň we mektepleriň gaýtadan açylyp, jemgyýetçilik gatnawynyň adatdakysy ýaly işleýändigini habar berdi.
Gullugyň bildirmegine görä, parahat ilatdan öldürilen üç adam 8-nji iýunda jaýlanypdyr.
Aktobede bolan hadysalar berk kontrollyk astyndaky 18 million ilatly ýurtda seýrek bolýan zorlukly herektdir.
Gazagystan ekerançylyk ýerlerini reformirlemek planyna garşy aprel we maý aýlarynda turan giň gerimli protestler bilen ýüzbe-ýüz boldy. Şol demonstrasiýalar bilen baglylykda müňden agdyk aktiwist tutuldy. Olaryň köpüsi rugsat edilmedik üýşmeleňleri gurnanlykda ýa olara gatnaşanlykda günäli tapylyp, on-on bäş gün türme tussaglygyna höküm edildi.


text:
“Yslam döwleti” atly topar 29-njy iýunda Ýemeniň paýtagty Sanaada Huti pitneçileriniň liderlerine garşy edilen hüjümiň bu topar tarapyndan amala aşyrylandygyny öňe sürdi. Saglyk işgärleriniň berýän maglumatyna görä, bu hüjümde azyndan 28 adam, şol sanda sekiz zenan heläk boldy.
Huti pitneçileriniň liderleri doganlar Faýkal we Hamid Jaýaçä garşy edilen bombaly ulag hüjümi doganlaryň bir maşgala agzasynyň jaýlanyş çäresi döwründe amala aşyryldy diýip, Ýemeniň howpsuzlyk çeşmeleri habar berýärler.
“Yslam döwleti” atly toparyň onlaýn çap eden beýanatynda toparyň Ýemeniň paýtagtyndaky “şaýy höwürtgesi” diýip atlandyran sebite hüjüm edendigi mälim edilýär.
Bu ekstremist sünni topar şaýy musulmanlaryny “ýoldan çykanlar” diýip atlandyryp, olary ýygy-ýygydan nyşana alýar.


text:
Yragyň Eýran tarapyndan goldanylýan şaýy milisiýasy Falluja diňe asuda adamlar şäheri terk edeninden soň zabt etjekdigini aýdýar.
"Biz ol ýerde maşgalalar barka, Fallujanyň içine girmeris" diýip, şaýylaryň «Populýar mobilizasiýa» diýip bilinýän ýarym harby koalisiýasynyň iň uly fraksiýasynyň başlygy Hadi al-Amiri aýtdy.
Amiri bu sözleri 4-nji iýunda, Bagdatdan 50 km günbatarda ýerleşýän Fallujanyň daşynda žurnalistlere ýüzlenip aýtdy.
Falluja Yrakda “Yslam döwleti» toparynyň 2014-nji ýylyň ýanwarynda basyp alan ilkinji şäheridir.
Amiri geçen hepde milisiýanyň Fallujany gabamaga gatnaşjakdygyny, emma şähere girmegi yrak goşunynyň özüne goýjagyny aýdypdy.


text:
Norwegiýada terror hüjümini amala aşyran Anders Breýwigiň aklawçysy ýurduň içinde hem daşynda onuň ýaranlarynyň bardygyny mälim etdi.
Breýwigiň aýtmagyna görä, onuň guramasynyň iki bölümi Norwegiýada, birnäçesi daşary ýurtlarda ýerleşýär.
Aklawçy Geýt Lipperstadyň pikiriçe, 76 adamyň ölümine sebäp bolan Anders Breýwik akyl taýdan sagat däl.
Ol häzirlikçe Ýewropanyň yslamlaşmagyna garşy söweşýändigini aýdyp, adamlary öldürendigine özüniň ökünmeýändigini nygtapdyr.
Ýapyk geçirilen sud diňlenişiginden soň, sudýa Breýwigiň azyndan sekiz hepde ýapyk tussaglykda saklanmalydygy barada kararyň çykarylandygyny aýtdy.
Breýwik birinji dört hepdäni doly izolýasiýada geçirer.
Bu aralykda, polisiýa anna güni amala aşyrylan hüjümlerde ölenleriň sanyny takyklap, 93-den 76-a çenli azaltdy.


text:
Gazagystanyň polisiýasy hökümet tarapyndan emläkleriniň konfiskasiýa edilmegine garşy protest geçirýän bäş zenany tussag etdi.
Gürrüňi gidýän zenanlar gazak paýtagty Astanadaky Esil etrap polisiýa bölümine alnyp gidildi we protest geçirmek üçin resmilerden rugsat almandygy sebäpli olaryň geçiren köpçülikleýin protestleriniň bikanundygy mälim edildi.
Protestçi zenanlar aradan birnäçe sagat geçensoň, azatlyga goýberildiler. Gürrüňi edilýän zenanlar prezident edarasynyň başlygy Nurlan Nygmatulin bilen duşuşmagy talap edip, bäş gije-gündizini hökümet edarasynyň öňünde geçiripdiler.
Bu zenanlar “döwletiň zerurlyklary” üçin diýlip hökümet tarapyndan konfiskasiýa edilen Astananyň etegindäki emläkleri üçin maksadalaýyk konfiskasiýa berilmegini isleýärler. Olar ýerleriň yzygiderli adamlardan konfiskasiýa edilýändigini hem-de şol ýerlerde hökümet resmileri we işewürler üçin hususy jaýlaryň gurulýandygyny aýdýarlar.


text:
Aşgabat, 22-nji dekabr.«Türkmenportal».
21-nji dekabrda säher bilen paýtagtymyzdaky Türkmenistanyň ilkinji Prezidenti S.A.Nyýazowyň ýadygärligi oturdylan “Garaşsyzlygyň 10 ýyllygy” seýilgähine paýtagtymyzyň ýaşaýjylarynyň we myhmanlarynyň müňlerçesi ýygnandy. Bu ýerde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda ýurdumyzyň ilkinji Prezidentini Ýatlama çäresi geçirildi.
Türkmenistanyň Prezidenti Türkmenistanyň ilkinji Prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň ýadygärligine ajaýyp gül çemenini goýdy. Soňra ýurdumyzyň hökümet agzalary, Mejlisiň ýolbaşçylary, ministrilkleriň, pudak edaralarynyň ýolbaşçylary, ýurdumyzyň daşary ýurtlardaky ilçileri, Türkmenistanda işleýän diplomatik wekilhanalaryň ýolbaşçylary, jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri, milli parlamentiň deputatlary we köpsanly çärä gatnaşyjylar milli Liderimiziň göreldesini eýerip, Türkmenistanyň ilkinji Prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň ýadygärligine gül desselerini goýdular.
Soňra hormatly Prezidentimiz “Garaşsyzlygyň 10 ýyllygy” seýilgähiniň çägini synlady. Gysga wagtyň dowamynda seýilgähiň durky täzelendi, onuň meýdançalaryna granit daşlary düşeldi, şeýle hem seýilähdäki yşyklandyjylar, suw çüwdürimleri häzirki döwrüň talabyna laýyk derejede abadanlaşdyryldy.
Häzirki döwürde Aşgabat täze taryhy eýýamyň, ýurdumyzyň nurana geljeginiň, onuň ösüşiniň we döredijiligiň belentliklerine tarap bolan gadamynyň aýdyň nyşanyna öwrüldi diýip, döwlet Baştutanymyz belledi. Türkmen paýtagty ähli ölçegler boýunça nusgalyk şähere öwrülmelidir. Bu ýerde ilatymyzyň we myhmanlaryň amatly ýaşaýşy we göwnejaý dynç alşy üçin zerur şertler üpjün edilmelidir diýip, milli Liderimiz aýtdy.
Döwlet Baştutanymyz seýilgähiň çägi bilen ýöräp barşyna, bu ýerde aşgabatlylaryň we paýtagtymyzyň myhmanlarynyň oňaýly dynç almagy, wagtlaryny hoş geçirmegi üçin ähli amatly şertleriň döredilmelidigini belledi.
Milli Liderimiz türkmen paýtagtynyň bu künjeginde yzygiderli ýagdaýda işleriň geçirilmeginiň we onuň Aşgabadyň iň gelim-gidimli ýerleriniň birine öwrülmeginiň zerurdygyny belledi.


text:
Türkiýäniň kärhanalary 2013-nji ýylyň 11 aýynyň dowamynda Türkmenistanda 10,2 milliard amerikan dollarlyk gurluşyk şertnamalaryny baglaşypdyrlar. Bu barada, Türkiýäniň ykdysadyýet ministri Zafer Çaglaýana salgylanyp, türk habar serişdeleri maglumat berýärler.
Maglumata laýyklykda, türk kampaniýalary 2013-nji ýylyň ýanwar aýyndan başlap noýabr aýyna çenli bütin dünýäde jemi 23,7 milliard amerikan dollaryna barabar 235 proýektiň gurluşygyny ýerine ýetirmek üçin şertnama baglaşypdyrlar. Şol proýektleriň 44%-niň Türkmenistanyň paýyna düşýändigi bellenilýär.
Türk gurluşyk kampaniýalary Aşgabatda guruljak we umumy bahasy 994,5 million amerikan dollaryna barabar boljak 12 köçäniň gaýtadan gurluşygyny öz üstüne aldylar diýlip, bu maglumatda habar berilýär.
Türk habar serişdelerinde berlen maglumatda 994.5 million amerikan dollara paýtagt Aşgabadyň anyk haýsy köçeleriniň täzeden rejelenjekdigi barada hiç zat aýdylmaýar.
Emma, ýatlap geçsek, ýakynda Türkmenistanyň prezidentiniň ýörite karary bilen Aşgabatda umumy uzynlygy 59 km deň 12 sany magistral köçäni täzelemek, 18 köprini we 39 ýerasty geçelgäni gurmak boýunça görkezme berlipdi
.
Magtymguly, Atamyrat Nyýazow, Andalyp, Gurbansoltan eje, Oguzhan we beýleki köçeleriň gurluşyk işleri Türkiýäniň «Nata Insaat Turism Ticaret ve Sanayi A.S.» kärhanasyna berlipdi. Şol wagt Türkmenistanyň habar serişdelerinde bu proýekte harçlanjak maliýe serişdeleri barada kelam agyz söz aýdylmandy.
Türk habar serişdeleriniň ýaýradan maglumatyndan çen tutulsa, 2013-nji ýylyň ýanwar-noýabr aýy aralygynda türk kampaniýalarynyň gurluşygyny ýerine ýetirmek üçin gol goýan şertnamalarynyň arasynda 10,2 milliard amerikan dollarlyk 48 sany proýekt bilen Türkmenistan birinji, 2,2 milliard amerikan dollarlyk 26 proýekt bilen Russiýa ikinji, 1,6 milliard amerikan dollarlyk 48 proýekt bilen Yrak üçünji ýerde ýerleşdirilipdir.


text:
Penşenbe güni prezident G.Berdimuhamedow Türkmenistanyň döwlet we hökümet edaralaryna 2013-nji ýyl üçin daşary ýurtlaryň döwürleýin neşirlerine abuna ýazylmaga rugsat beriji karara gol çekdi.
Şu maksat bilenem ol Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrligine Orsýet Federasiýasynyň “Rospeçat” agentligi hem-de “Informnauka” jemgyýeti bilen kontrakt baglaşmaga rugsat berdi.
Nyýazowyň ýurdy dolandyran ýyllarynda Türkmenistanda aýry-aýry raýatlaryň daşary ýurt neşirlerine abuna ýazylmaklary gadagan edilip, beýle hukuk her ýyl prezidentiň gol çekýän kararlary arkaly döwlet we hökümet edaralaryna berildi.
Bu syýasat Türkmenistanda henizem dowam etdirilýär. Ynsan hukuklaryny goraýjy aktiwistler Türkmenistanda ýöredilýän beýle syýasatyň raýatlaryň erkin maglumat almaga bolan konstitusion hukuklaryna garşy gelýändigini aýdyp, bu ýagdaýy tankyt edýärler.


text:
Düýn Gyrgyzystanyň demirgazygyndaky Talas şäheriniň 200 çemesi ýaşaýjysy protest ýörişini geçirdi.
Ony gurnaýjylaryň habar bermeklerine görä, protestçiler ýurtdaky ýagdaýlaryň diskussiýa edilmegini talap edýärler. Bu ýörişi “Gyrgyzystanyň täze güýçleri “ atly jemgyýetçilik topary gurnady.
Mundan öň bu hereketiň lideri Kubak Toksoboewiň ýerli media aýtmagyna görä, ol prezident Almazbek Atambaýewi, syýasy partiýalaryň liderlerini we aktiwistleri ýörişe çagyrypdyr.
Emma, ne Atambaýew, ne-de beýleki syýasy partiýalaryň liderleri bu ýörişe gatnaşypdyrlar.
Kubak Toksoboýew öz hereketiniň oppozisiýa hiç-hili gatnaşygynyň ýokdugyny we halkyň häzirki oppozisiýa liderlerinden ýadandygyny aýdýar.


text:
Ors dilli internet trollarynyň günbatar ýa-da ukrain liderlerini masgaralamak üçin ulanýan ýaňsylaýjy suratlary nireden alýandyklary barada sizde sorag döräpmidi? Şol ýaňsyly maglumatlaryň suratlar bilen üstüni ýetirmek üçin ýörite websaýt hem ýöredilýär.
Britaniýanyň ”Guardian” gazetiniň 2-nji aprelde çap eden maglumatynda aýdylyşyna görä, ”вштабе.рф” adresli websaýtda taýýarja suratlaryň müňlerçesi bar we olardan Sankt Peterburgdaky gizlin guramalarda işleýän ýüzlerçe hakynatutma trollar peýdalanýarlar.
Suratlar köplenç ýönekeý şekiller bolup, olaryň ýüzüne ýaňsylaýjy ýa gödek degişmeler ýazylýar hem-de olar soňra günbatar we ukrain syýasatçylaryny masgaralamak we Orsýetiň prezidenti Wladimir Putini halkara sahnasynda täsirli erkek edip görkezmek üçin ulanylýar.
Suratlaryň ençemesinde jynsparazlyk äheňi bar. Bu ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamany maýmyn görnüşinde sypatlandyrýan suratlara degişli. Beýlekilerde Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko aýal geýminde görkezilýär.
2-nji aprelde çap bolan bir suratda aýal geýmini geýnen Poroşenkonyň kompýuteriň öňünde Obamanyň suratyna seredip oturandygy görkezilýär. Suratyň aşagyndaky ýazgyda: “Ukraina üçin täze karz pul barada wideokonferensiýa” diýlen ýazgy bar.
”Guardian” neşriniň žurnalisti Shaun Walker özüniň Marat atly biri bilen geçiren interwýusyna esaslanyp, websaýty Sankt Peterburgyň ”Iinternet trollary” edarasy bilen baglanyşdyrýar. Bu adam özüniň şol ýerde iki aýlap işländigini aýdýar we iş şertleriniň kemsidiji bolandygy sebäpli özüniň bu işi taşlandygyny gürrüň berýär.
Marat Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna geçen aýda beren interwýusynda demotiwator diýlip atlandyrylýan şeýle ýaňsylaýjy suratlaryň Sankt Peterburgyň ”Internet trollary” edarasynyň işindäki roluny belledi we ol ýerde ”LiveJournal” sosial ulgamy departamentiniň, ”Täzelikler departamentiniň”, suratlaryň we mundan başga-da demotiwatorlaryň dürli görnüşlerini taýýarlaýan departamentiň bardygyny aýtdy.
Bu internet sahypasynyň ”вштабе.рф” saýty Orsýetde hasaba alnan hem bolsa, Orsýetde ýerleşýän beýleki internet serişdeleriniň bolşy ýaly, ony salgy berýän hiç hili köpçülikleýin çelgi ýok.
Şol bir wagtda-da internet boýunça sanawlaryň birinde onuň 2014-nji ýylyň 29-njy martynda, Orsýetiň Krym ýarymadasyny Ukrainadan bölüp alyp, öz düzümine goşmagyndan sanlyja gün geçensoň hasaba alnandygy görkezilýär.
Marat Sankt Peterburgdaky ”Internet trollary” edarasynyň ýolbaşçylarynyň we işgärleriniň “Ukraina degişli ähli zatlary yzarlaýandyklaryny” gürrüň berdi.
Marat ”Internet trollar” edarasynyň Sank Peterburgda alyp barýan işleri barada maglumatlary media, şol sanda AÝ/AR-a ýetiren ençeme agzasynyň diňe biri. Ol işgärleriň birnäçesi bu işiň syýasy bihaýalygyndan göwnüniň galandygyny aýdýar.
Walkeriň ”Guardian” gazetinde çap bolan makalasyndan soň ”вштабе.рф” websaýtynyň işgärleri wagty biderek geçirmediler. Birnäçe sagadyň içinde websaýtda Putini we Obamany şekillendirýän iki adamyň gazet okap oturandygyny görkezýän ýasama surat peýda boldy.
Obamanyň suratynda "The Guardian” seniň trollaryň tarapyndan men barada karikatura çekilendigini habar berýär. Sen utanaňokmy?” diýen ýazgy bar.
Suratda Putin oňa: “Diňe seniň üçin, Barak” diýip jogap berýär.


text:
«Human Rights Watch» (HRW) guramasy Birleşen Ştatlaryň geçen ýyl owgan hassahanasynyň bombalanmagyna dahylly ofiserlere beren «temmilerini» berk tankyt etdi.
ABŞ-nyň Ýaragly güýçleri geçen ýyl «Serhetsiz lukmanlar» guramasynyň Gunduz welaýatyndaky hassahanasynyň bombalanmagyna we 42 adamyň öldürilmegine sebäp bolan ýalňyşlyk bilen bagly azyndan 10 esgere çäre gördi. Emma bu çäreler ne türme tussaglygyna, ne-de jenaýat aýyplamasyna baryp ýetdi.
Düýbi Nýu-Ýorkda ýerleşýän hukuk topary 18-nji martda çap eden beýanatynda bu ofiserleriň işleriniň jenaýatçy hökmünde derňelmezliginiň «adalatsyzlyk» we pidalaryň «masgaralanmagy» bolandygyny aýtdy.
"Bu hüjüm üçin jogapkärçilik çekýän uly derejeli ofiserleriň işiniň jenaýatçylyk nukdaý nazaryndan derňelmezligi diňe «Serhetsiz lukmanlar» guramasynyň hassahanasynda ýitirilen ynsan ömürlerine däl, eýsem Owganystanda we başga ýerlerde kanunlaryň hökmürowanlygyna urlan zarbadyr» diýip, beýanatda aýdylýar.
Tertip-düzgüne çagyrmak çäresi 2015-nji ýylyň 3-nji oktýabrynda bolan ýykgynçylykdan, ýagny Gunduzdaky hassahananyň bombalanmagyndan we ol ýerdäki doktorlaryň we hassalaryň köpüsiniň öldürilmeginden soň geçirilen harby derňewden soň görüldi.
"Men size bu hadysa bilen ýakyndan baglanyşykly şahslaryň wezipelerinden daşlaşdyrylandygyny we olara adminstratiw çäre görlendigini aýdyp biljek» diýip, ABŞ-nyň Merkezi komandowaniýesiniň sözçüsi, polkownik Patrick Ryder AFP habar gullugyna aýtdy.
Ol esgerleriň we ofiserleriň käbiri käýinç hatlaryny alyp, wezipe basgançagynda ösmek mümkinçiligini ýitiren bolsa, beýlekileri wezipelerinden çetleşdirildi.
Ryder ol ofiserleriň bu hadysa dahyllylyk üçin ýolbaşçylyk wezipesinden aýrylandygyny aýtdy.
Bu hadysa halkara tankydyna sebäp boldy we fransuz lukmanlarynyň topary Gunduzdaky hassahanalaryny hemişelik ýapmaga mejbur boldular. Ol hassahana bu sebitde başga ýerden alyp bolmajak wajyp medisina hyzmatlaryny üpjün edýärdi.
Saglyk sahawatlylygy bilen meşgullanýan «Serhetsiz lukmanlar» guramasy bu hüjümi «rehimsiz we gazaply» diýip atlandyrdy hem-de halkara derňewiniň geçirilmegini talap etdi. Ol hüjüm ABŞ arsenalynyň iň bir aldajy ýaraglarynyň biri, amerikan howa güýçleriniň ýörite operasiýalarynda ulanylýan AC-130 topy arkaly amala aşyryldy.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama bilkastdan edilmedik, amerikan harby geňeşçileriniň Gunduzy şondan öňki aýlarda eýelän «Talybandan» yzyna almaga kömek berýän wagtynda bolan heläkçilik üçin ötünç sorady.
Owgan resmileriniň käbiri ol hassahananyň «Talybanyň» ygtyýarynda bolandygyny aýtdy, emma muňa delil görkezilmedi.
ABŞ resmileri AP habar gullugyna özleriniň ýalňyşyň öňüni alyp bilmändiklerini, ýogsam hassahananyň işgärlerinden bu hüjümi bes etmek barada gaýta-gaýta haýyş gelendigini boýun aldylar.
ABŞ-nyň Ýaragly güýçleriniň geçiren derňewi tamam boldy, emma onuň netijeleri çap edilmedi. Pentagon bu hüjüm barada öz taýýarlan hasabatyny gelýän hepde çap etmeli.
Iňlisçeden türkmençä geçiren Ýowşan Annagurban.


text:
Paýtagtda aeroporta edilen hüjüm netijesinde 35 adam ölüp, 150-den gowrak adam ýaralanandan soň Moskwada howpsuzlyk berkidildi.
Prezident Dmitriý Medwedew “Domodedowa” aeroportunda bolan partlamany terror hüjümi atlandyrdy we günäkärleri tapmagy wada berdi.
Resmiler partlamanyň “Domodedowa” aeroportunyň halkara ýolagçylar zalynda bolandygyny we güman edilýän terrorçylyk akty boýunça derňew işiniň açylandygyny aýdýarlar.
Habarlarda bombanyň goşlaryň alynýan ýerinde, janyndan geçen kast ediji tarapyndan partladylana çalym edýändigi aýdylýar.
Güman edilýän bombaçynyň gelip gonan uçardan düşendigi ýa-da ýolagçylaryň geliş zalyna Moskwadan barandygy anyk däl.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini häzirlikçe hiç kim öz üstüne almady, ýöne güman Demirgazyk Kawkaz sebitinden bolan jeňçileriň üstüne düşjege çalym edýär.


text:
Şu hepde NATO-nyň sammiti geçirildi. Çikagoda geçirilen bu ýokary derejeli duşuşyga agza döwletleriň baştutanlary we guramanyň ýaranlarydyr ýokary derejeli wekilleri gatnaşdylar. Sammitiň üns merkezinde bolan temalaryň biri NATO-nyň Owganystan bilen bagly planlaryna degişli boldy.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama indiki ýylyň ortalaryna çenli NATO-nyň Owganystanyň howpsuzlygynyň jogapkärçiligini ýurduň öz milli güýçlerine tabşyrjakdygyny aýtdy.
Obamanyň NATO-nyň Çikagoda geçirilen ýokary derejeli duşuşygynyň soňunda aýtmagyna görä, NATO 2014-nji ýylyň aýagyna çenli öz goşunlaryny yzyna çekýänçä, Owganystanda türgenleşik missiýasyny dowam etdirer.
Amerikan prezidentiniň sözlerine görä, owgan goşuny 2013-nji ýylyň ortalarynda harby operasiýalar boýunça inisiatiwalary öz üstüne alar, Halkara Howpsuzlygyna Ýardam beriji Güýçler bolsa harby söweşlerden çekilip, goldaw beriji roly ýerine ýetirer.
“Bu howpsuzlygyň üpjün edilmeginiň 2014-nji ýylyň aýagyna çenli owgan hökümetine tabşyrmak boýunça maksada tarap esasy ädim bolar” diýip, Barak Obama aýtdy. Onuň sözlerine görä, “NATO Owganystandaky urşuň soňuna jogapkärçilikli çykmak planyny biragyzdan goldaýar”.
Kynçylyklaryň bardygy aýdyldy
Şol bir wagtda-da amerikan prezidenti Owganystanda uly kynçylyklaryň bardygyny aýtdy we ol “Talyban” hereketini “güýçli duşman” diýip atlandyrdy: “Men ol ýerde “Bar zat edildi, bar zat birkemsiz we islegimize görä boldy, indi biz goşumyzy ýygnap, öýe gidýäris” diýmäge optimal bir pursat bolar öýdemok. Bu prosesdir we käte Yrakdaky ýaly bulam-bujar prosesdir”.
Obama “dowamly öňegidişlik” barada aýtdy, emma onuň Pakistanyň prezidenti Asif Ali Zardari bilen resmi bolmadyk we gysga gepleşiklerinde hiç hili öňegidişlik bolmady. Geçen ýylyň noýabr aýynda NATO-nyň goşunlary ýalňyşlyk bilen Pakistanyň 24 harbysyny atyp öldüripdi. Şu sebäpli Pakistan öz üstünden geçýän NATO-nyň goşunlary üçin üpjünçilik ýoluny ýapypdy.
Barak Obama ABŞ-nyň Pakistan bilen bu gepleşiklerinde üpjünçilik ýoluny açmak meselesiniň çözüljegine garaşmandygyny aýtdy, emma bu ugurdan “tutanýerlilik bilen öňegidişligiň” gazanylýanlygyny hem belledi.
NATO-nyň Baş sekretary Anders Fog Rasmusseniň metbugat konferensiýasynda aýtmagyna görä, 28 agzadan ybarat ýaranlygyň ýokary derejede geçirilen bu duşuşygynda gurama öz öňünde goýan maksatlaryna ýetipdir.
Owgan goşuny üçin maliýe kömegi
NATO-nyň Baş sekretarynyň aýtmagyna görä, sammitde Owganystanyň geljegine degişli meseleler, gorag maksatlary bilen maýa ýatyrmak we 21-nji asyrda ýüze çykýan kynçylyklara garşy durmakda tutuş dünýädäki partnýorlar bilen bileleşmek ýaly meseleler maslahat edilipdir.
Şeýle-de NATO-nyň liderleri owgan polisiýasyny hem goşunyny uzak möhletleýin maliýeleşdirmek meselesine hem üns berdiler. Waşington öz ýaranlarynyň bu ugurda 2014-nji ýyldan soň hem pul çykarmagyny isleýär we $1,3 milliard dollary agzaýar.
Şu günki güne çenli Owganystana Beýik Britaniýadan ýylda 100 million dollar ýatyrylýar, Italiýadan 120 million dollar, Kanadadan 110 million dollar, Awstraliýadan 100 million we Türkiýeden 20 million dollar berilýär.
NATO-daky partnýorlary bilen duşuşygynda Zardari Pakistanyň hem Owganystana 20 million dollar berjegini aýtdy.


text:
Anna güni ABŞ-nyň Kolorado ştatynyň polisiýasy bu ştatyň Awrora şäherindäki bir kinoteatrda bir ýaragly adamyň atan okundan 12 adamyň ölüp, 50 töweregi adamyň ýaralanandygyny habar berdi.
Wakada ýüzüne protiwogaz geýen bir ýaş adam kino teatryň zalyna girip, ol ýerde kino görmek üçin ýygnanan adamlara garşy at açypdyr.
Polisiýa bu hüjüm eden adamyň tussag edilendigini we onuň 20 ýaşlaryndaky bir ýaş adamdygyny mälim etdi. Emma bu adamyň kimdigi we onuň näme sebäbe şeýle hüjümi amala aşyrandygy barada häzirlikçe anyk maglumat berilmeýär.


text:
“HRW” guramasynyň täze hasabatynda Gyrgyzystanyň polisiýasynyň geý we biseksual adamlary urup-ýenjendigi, gorkuzandygy, olardan pul talap edendigi we esassyz tussag edendigi barada habar berilýär.
65 sahypalyk bu hasabat Gyrgyzystanyň dört regionynda 40 sany geý adam bilen geçirilen söhbetdeşliklere esaslanylýar.
“HRW” guramasynyň lesbianlaryň, geýleriň we biseksuallaryň hukuklary boýunça wekili Anna Kireý “Gyrgyzystanda geý we biseksual adamlaryň ýurtda özlerine garşy duýgularyň güýçlenmegi sebäpli gorky astynda ýaşaýandygyny we polisiýanyň aýylganç ýagdaýy hasam erbetleşdirýändigini” belledi.
“HRW” gyrgyz hökümetini hasabatda berilýän ýagdaýlary derňemäge çagyrýar, şeýle-de Gyrgyzystanyň hökümetinden raýatlaryň şikaýat etmegi üçin mehanizmi döretmegi soraýar. Guramanyň aýtmagyna görä, söhbetdeş bolan 40 adamdan diňe ikisi şikaýat edipdir, emma şikaýatlar boýunça jogapkärçilige çekilen bolmandyr. Gyrgyzystanda erkek adamlaryň arasyndaky jynsy gatnaşyklar 1998-nji ýyldan bäri jenaýat hasaplanmaýar.


text:
Söz we metbugat azatlygy ýurduň içindäki türkmen žurnalistleri üçin ýetip bolmajak arzuw.
Häkimiýetlerden birugsat gazetdir žurnallarda, radiodyr telewideniýede resmi pikirlerden özge pikirleri öňe sürýän ýa-da tankydy bellikleri özünde jemleýän ýekeje makalany ýa-da ýekeje gepleşigi taýýarlamaga milt edip bilmeýän türkmen žurnalistleriniň Saparmyrat Nyýazowyň döwründen bäri düşen agyr halyna bir tarapdan ýüregiň agyrsa, beýleki bir tarapdan bolsa olaryň bu agyr günlerden çykmaga synanyşyp hem görmeýändikleri böwrüňi diňletmänem duranok.
Elbetde, žurnalistlere uly basyş görkezilýän wagty, olaryň her bir aýtjak, diýjek ýa-da ýazjak zady berk gözegçilik astyna alnan wagty ýerli habar serişdelerinde işleýän žurnalistlerden haýsy-da bolsa bir gahrymançylykly hereketleri tama etmek hem bolanok. Sebäbi olar özleriniň üýtgeşik eden her bir hereketi üçin ýa-da, aýdaly, ýazan sözi üçin häkimiýetler tarapyndan berk ýanalýarlar we daralýarlar.
Bilermenleriň aýtmagyna görä, häzirki wagtda paýtagtyň özünde we welaýat merkezlerinde dürli bahanalar bilen işinden boşadylan erkin pikirli, onlarça ýyl iş stažy bolan zehinli döredijilik işgerleriň sany 30-dan geçipdir. Ähli köpçülikleýin habar serişdeleriniň döwlete degişlidigini nazara alsaň, bu san Türkmenistan üçin bu gaty köp bolup görner.
Häkimiýetler ýörite gulluklaryň maglumatlaryna daýanyp, garaşsyzlyk ýyllary içinde döredijilik işgärleriniň arasynda özboluşly «seleksiýa işini» geçirdiler. Ol bolsa dilsizleri, talanty bolmadyklary, žurnalistika boýunça öwrenjeleri orta çykardy. Başgaça aýdylanda, häkimiýetler erkin pikirli adamlardan dynyp, redaksiýalarda hereket edýän düzgünler bilen doly ylalaşýan, bir aýdylan zady iki gaýtalatmaýan, hatardan çykman, deň aýak goşup ýöräp bilýän işgärleri galdyrdylar.
Netijede, ähli çap edilýän makalalar, efire berilýän teleradiogepleşikler, inkubatordan ýaňyja çykan jüýjeler ýaly, bir meňzeş bolup, olar okyjylaryň we tomaşaçylaryň ünsüni özüne çekip bilenok.
Häzirki döwür türkmen žurnalistikasynyň näderejede dişsiz we dilsizdigine geçen ýylyň güýzünde Aşgabatda prezident Gurbanguly Berdymuhamedow bilen geçirilen metbugat konferensiýasy doly şaýatlyk etdi. Şol konferensiýa öňden ýazylan senariý boýunça geçdi. Oňa gatnaşdyrylan habar serişdeleriniň wekilleri diňe özlerine öňünden paýlanyp berlen soraglary prezidente berip bildirler.
“Erkin bolmadyk döwletde erkin bolmadyk žurnalistler prezidente öňünden kesgitlenen soraglary berip oňmaly boldular» - diýip, merkezi gazetleriň birinde işleýän žurnalist aýtdy.
Metbugat azatlygyny bogujylaryň sanawy
Olaryň birinjisi «lit» atlandyrylýan metbugatda we beýleki köpçülikleýin habar serişdelerinde döwlet syryny goraýan Türkmenistanyň döwlet komiteti. Oňa indi 21 ýyldan gowrak wagt, ýagny 1988-nji ýyldan bäri Kakabaý Ataýew ýolbaşçylyk edýär.
Her bir çapa ýa-da efire taýýarlanan material hökmany suratda “litiň” işgerleri tarapyndan ünsli okalmaly. Öň okalmadyk, “lit» diýlen edaranyň rugsadyny almadyk makala çapa berilmeýär, efirde-de ýaňlanmaýar. Diňe uly göwrümli makalalar däl, eýsem iki setirlik habar hem senzuradan geçirilýär. «Lit» diýilýan edaranyň işgärlerine makalalardan diňe döwlet syryna degişli sanlary we maglumatlary däl, eýsem awtoryň resmi propaganda laýyk gelmeýän dürli pikirlerini, tekliplerini, garaýyşlaryny, tankydy äheňde ýazylan sözleri, sözlemleri abzasma-abzas aýyrmaga ygtyýar berlen.
Olar iş orunlaryny ýitirmejek bolup, käte çapa taýýarlanan materiýallary ýa-ha tanamaz ýaly edip gysgaldýarlar ýa-da ol materiýaly yzyna gaýtarýarlar. Şeýle halatda türkmen metbugatynda, radiodyr telegepleşiklerinde özge garaýyşly, tankydy äheňde taýýarlanan materiýalyň çap edilmegi, efire berilmegi asla mümkin däl.
Metbugat azatlygynyň ýolunda ikinji böwet gazetleriň, žurnallaryň, teleradiokanallaryň başlyklary. Türkmenistanda hemme köpçülikleýin habar serişdeleri hökumete degişli bolansoň, olaryň başlyklary we orunbasarlary hut prezidentiň permany bilen wezipä bellenýär.
Şeýle ýagdaýda işlemege mejbur bolan redaktorlar sähelçe güman döredýän makalany çapa bermezden öň ony ugurdaş ministrlige ýa-da pudak edarasyna ýollaýar we onuň mazmuny bilen tanyş bolanlaryndan soň makalanyň ýuzune rugsat beriji wizany goýmaklaryny haýyş edýerler. Taýýar bolan makalany çapa bermezden öň degişli ministrlige ibermek, ony okatmak we oňa wiza goýdurmak «Türkmenistan», «Neýtralnyý Turkmenistan» ýaly hepde-de alty gezek çykýan merkezi gazetleriň redaksiýalarynda, Türkmendöwlethabarlary döwlet agentliginiň her günki işinde adaty bir zada öwrüldi.
Metbugat azatlygynyň üçünji ýagysy türkmen žurnalistleriniň öz –özlerine senzor bolmagydyr. Içki senzor her bir türkmen žurnalistiniň içinde otyr. Gazetiň işgeri haýsydyr bir makalany ýazmaga başlamazdan ozal şol makaladaky gozgaljak temany özüçe seljermeli bolýar. «Bu makala redaktordan we «litdan» geçermi ýa-da geçmez?» diýlen soragy özüne bermeli.
Şeýle ýagdaýda türkmen žurnalistlerine işlemek aňsat düşmeýär. Paýtagtda neşir edilýän gazetleriň birinde işleýän galamdaşymyz o içki duýgularyny şeýle beýan etdi: «Käte - käte men öz şahsyýetimiň iki bolýanyny duýýaryn. Sebäbi hakyky durmuşda görýänimiz bir zat, gazetde ýazýanymyz bolsa düýbünden başga zat. Başga işe geçeýin diýsem Türkmenistanda hususy eýeçilikdäki gazet we žurnal kän däl. Ýazuw-çyzuwdan başga-da elimizden gelýän kär ýok. Ana, onsoň dişiňi gaýym gysyp, bar bolan düzgünlere boýun egip gezmeli bolýarsyň».
Şatlyk Öwezow daşoguzly synçy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Duşenbe güni Ysraýylyň Gaza zolagyna garşy amala aşyran howa zarbalarynda, azyndan 10 palestinaly öldi. Bu barada Palestinanyň keselhana işgärleri maglumat berýär.
Ysraýylyň harbylarynyň duşenbe güni ýaýradan beýanatynda, öten agşam 80-e golaý howa hüjüminiň amala aşyrylandygy aýdylýar. Ysraýylyň bellemegine görä, hüjümler HAMAS toparynyň ýokary derejeli wekilleriniň ýaşaýan sebitlerine amala aşyrylýar.
Aýdylmagyna görä, HAMAS topary hem Ysraýyla garşy ençeme raketany atypdyr. Adam ýitgileri barada maglumat berlenok.


text:
Anna güni prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda geçirilen hökümet maslahatynda Türkmenistanda öndürilýän önümleriň daşary ýurtlardaky talabyny öwrenmek üçin iş geçirilmelidigi barada karara gelindi.
Türkmen harytlaryna beýleki ýurtlarda nähili talap bar? Bu barada bir zat aýtmak kyn, emma goňşy Owganystan barada aýdylanda, türkmen önümleriniň, esasanam kökedir-süýjilerine talabyň ýokarydygy aýdylýar.
Azatlyk Radiosynyň Kabuldaky habarçysy Şamerdanguly Myrady Owganystanyň paýtagtynda ýerleşýän käbir dükançylar bilen söhbetdeş boldy.


text:
Ýakynda ýurduň futbolyny ösdürmek boýunça Türkmenistanyň Futbol federasiýasy Aşgabatda maslahat geçirdi.
Ýurduň welaýatlarynyň hersinde dünýä standartlaryna laýyk gelýän 10 müň orunlyk stadionlaryň gurlup ulanylmaga berlendigine garamazdan, soňky ýyllarda türkmen futboly pes derejede bolmaklygynda galýar. Munuň hem esasy sebäbi ýurduň milli çempionatynda çykyş edýän futbol klublarynyň maliýe serişdeleriniň ýetmezçiligi diýip, ýerli sportsmentler aýdýarlar.
Türkmenistanyň Futbol federasiýasynyň geçiren maslahaty futbol klublarynyň maliýe meselelerine ýaňadan seretmeklige, olara sponsorlary tapmaklyga, şeýle hem türkmen futbolynyň abraýyny galdyrmaklyga bagyşlanyldy.
Bu maslahatda ýurduň her bir futbol toparynyň býujetiniň azyndan 1 million ABŞ-nyň dollary bolmalydygy kesgitlenildi. Bu serişdeler futbol toparlaryndaky oýunçylary saklamaga hem-de ýerli we halkara ýaryşlarynda çykyş etmek üçin çykdajylaryny ýapmaga gönükdiriler. Futbol klublaryna ýurduň nebitgaz toplumy ýaly baý edaralary sponsorlyk ederler.
Futbol federasiýasynyň geçiren maslahatynda täzelikde döredilen «Altyn täç», «Aşgabat», «Ahal», «Bagtyýarlyk», «Talyp sporty» futbol klublarynyň şu ýyldan ýurduň milli çempionatyna goşulýandyklary aýdyldy.
Şeýle hem maslahatda türkmen futbolynyň legendalary bolan «Köpetdag» hem-de «Nisa» toparlaryny ýaňadan dikeltmek barada-da maslahatlaşyldy. Bu iki klub maliýe ýetmezçiligi sebäpli indi üç ýyl gowrak wagt bäri ýurduň milli çempionatyna gatnaşyp bilmeýär.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Eýran bilen dünýäniň iň kuwwatly alty ýurdunyň arasynda geçirilýän gepleşiklerde Günbataryň diplomaty Tähranyň ýadro programmasyny çäklendirmek barada çarçuwaly ylalaşygyň 31-nji marta çenli baglaşylyp-baglaşylmajakdygy nätakyklygyna galýar diýdi.
Bu barada adynyň köpçülikde agzalmazlygyny soran diplomat dünýäniň iň kuwwatly alty ýurdunyň, ýagny Birleşen Ştatlaryň, Russiýanyň, Hytaýyň, Britaniýanyň, Fransiýanyň, Germaniýanyň we Eýranyň daşary işler ministrleriniň arasynda 30-njy martda Şweýsariýanyň Lausanne şäherinde geçirilen gepleşiklerden soň mälim etdi.
Diplomatyň aýtmagyna görä, ýygnakda ylalaşyk baglaşylandan 10 ýyl soň, Tähranyň ýadro hereketleri barada islendik çäklendirmeleriň dowamlylygy bilen ilteşikli meseleler iň kyn gepleşikler bolup durýar.
“Eger biz soraglara jogap tapyp bilmesek, onda ylalaşyk baglaşylmaz” diýip, “Reuters” habar gullugynyň diplomata salgylanyp berýän maglumatynda bellenilýär.


text:
Şenbe güni Müsüriň Ýokary Adalat Geňeşiniň sudýalary prezident Muhammad Mürsüni sud häkimiýetiniň garaşsyzlygyna garşy “görlüp-eşidilmedik derejede hüjüm etmekde” aýypladylar.
Müsüriň administratiw işlerine we sudýalaryň bellenişine gözegçilik edýän Ýokary Adalat Geňeşi bu barada şenbe güni ýörite beýanat ýaýratdy.
Bu wakanyň öňýany, 22-nji noýabrda prezident Muhammad Mürsi öz ygtyýarlyklaryny artdyryjy karara gol çekipdi.
Sudýalary alada goýýan ýagdaýlar
Prezidentiň bu soňky ädimine protest bildirip, Aleksandriýa we Beheýra prowinsiýalarynyň sudýalary iş taşlaýyşlyk yglan etdiler.
Sudýalar prezidentiň gol çeken bu permanynyň häkimiýetiň şahalarynyň bölünişigi baradaky prinsipi bozýandygyny öňe sürýärler we bu permanyň güýji ýatyrylýança, öz işlerine gaýdyp barmajakdyklaryny aýdýarlar.
Muhammad Mürsi prezident köşgüniň öňüne ýygnanan öz tarapdarlaryna ýüzlenýär. Kair, 23-nji noýabr, 2012.
Prezidentiň gol çeken permany Müsüriň täze konstitusiýasyny işläp düzmek bilen meşgullanýan Konstitusion Geňeşiň islendik bir sud tarapyndan ýatyrylyp bilinmegine ýol bermeýär.
Mundan daşary, bu perman ýurtda täze parlament saýlawlary geçirilýänçä prezidentiň gol çeken kararlaryna we täze kanunlaryna suduň üsti bilen garşy çykylmagyny-da gadagan edýär.
Muhammad Mürsi Müsüriň baş prokuroryny bellemek ygtyýarlygyny-da öz eline alyp, ýurduň häzirki baş prokuroryny wezipesinden boşatdy.
Prezident delillendirýär, emma...
Prezidentiň özi we onuň tarapdarlary bu soňky çäreleri geçen ýylky rewolýusiýanyň gazananlaryny ýurduň ozalky awtoritar lideri Hosni Mübäregiň tarapdarlaryndan “goramak” maksady bilen delillendirýärler.
Anna güni prezident köşgüniň öňüne ýygnanan öz tarapdarlaryna ýüzlenip, prezident Mürsi şeýle diýdi: “Rewolýusiýa amala aşdy, emma ol entekler togtamaz. Sud häkimiýeti we onuň wekilleri hormata mynasypdyr. Emma bu institutyň arkasynda gizlenmek isleýänleri men gözden sypdyrmaryn”.
Prezident Muhammad Mürsüniň öz ygtyýarlyklaryny artdyrmak baradaky karara gol çekmeginiň yzy bilen, anna we şenbe günleri ýurduň dürli şäherlerinde protest demonstrasiýalary we bulagaýçylyklar ýüze çykdy.
Anna we şenbe güni paýtagt Kairiň merkezinde polisiýa güýçleri protestçileri dargatmak üçin göz ýaşardyjy gazlary ulandylar.
Prezident Mürsüniň öz ygtyýarlyklaryny artdyrmak baradaky bu kararyna garşy protestler we bulagaýçylyklar anna güni Müsüriň Port Saýd, Sues we Aleksandriýa şäherlerinde-de ýüz berdi.
Aleksandriýa şäherinde protestçiler “Musulman doganlygy” partiýasynyň ofislerine hüjüm edip, ýykan-ýumrançylyklary döretdiler.


text:
Ýewropada musulmanlar okuwa we işe girmekde belli bir kynçylyklara sezewar bolýarlar. Adam hukuklaryna gözegçiik edýän “Amnesty International” guramasy bu ýagdaýa Ýewropa ýurtlarynda musulmanlara garşy medeni we dini diskriminasiýanyň sebäp bolýandygyny aýdýar.
Guramanyň sişenbe güni çap eden hasabatynda musulmanlaryň Fransiýadaky, Belgiýadaky, Ispaniýadaky we Niderlandlardaky durmuş şertrleri öwrenilipdir.
“Amnesty International” Ýewropa Bileleşiginde diskriminasiýa garşy bar bolan kanunçylygy berkitmäge, şeýle-de musulmanlara garşy negatiw garaýşa garşy durmaga çagyryş edýär.


text:
Täjigistanda Täze ýyl baýramynyň öňýany “Täjikkino” döwlet kompaniýasy prezident Emomoli Rahmonyň soňky 20 ýylyň dowamynda ýurduň prezidenti hökmünde alyp baran işlerine bagyşlanylan ýörite dokumental filmler toplumyny çykardy.
Onda Emomoli Rahmonyň prezidentliginiň her ýylyna aýratyň bir DWD diski bagyşlanylýar. 27 sany DWD diskini öz içine alýan bu filmlerden galan ýedisi onuň ýurduň dürli pudaklaryny ösdürmekde görkezen rollaryna bagyşlanan.
Bu ýedi sany filmiň hatarynda “Emomoli Rahmon we azyk howpsuzlygy”, “Emomoli Rahmon we energiýa garaşsyzlygy” ýaly filmler-de bar.
Bu diskler häzirki wagt paýtagt Duşenbäniň dükanlarynda we bazarlardaky kiosklarda satuwa çykarylypdyr. 27 diski öz içine alýan gutularyň bahasynyň 270 somdygy (56.7 dollar) aýdylýar.
Duşenbäniň bazarynda söwda edýän hususy söwdegärlerden biri Nasim Zokirow Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugy bilen söhbetdeşlikde Täjigistanyň “Täjikkino” kompaniýasynyň wekillerinin bu DWD disklerini getirip, olary satuwa çykarmaklygy talap edendiklerini aýtdy.
Nasim Zokirow: “Ol diskleri satyn almaga bizi mejbur etdiler... Olar diskleriň puluny öňünden aldylar. Ýöne müşderiler bu diskleri alarlykly görnenok” diýip, nägileligini mälim etdi.
“Täjikkino” ret edýär
Täjigistanyň “Täjikkino” kompaniýasy söwdegärleriň bu diskleri satyn almaga we olary satmaga mejbur edilýändigini ret edýär.
Bu kompaniýanyň öz adynyň tutulmagyny islemedik bir wekili ýörite gutularyň her birinde 28 sany DWD diskiniň bardygyny we olaryň satuw bahasynyň 180 som (30 dollar) bolmalydygyny aýtdy.
Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugynyň ýerli habarçysy Duşenbe şäheriniň merkezindäki iki sany dükanda bu diskleriň satuwynyň barşy bilen gyzyklananda, ondaky satyjylar adamlaryň bu diskleri satyn almaga bolan isleginiň örän pesdigini we esasy satyn alýanlaryň-da hökümet işgärleridigini gürrüň beripdirler.
Ýerli habarçylar paýtagtyň köçelerindäki adamlaryň köpüsiniň bu 27 diski özlerine mugt beräýenlerinde-de, özleriniň muny almajakdyklaryny aýdandyklaryny belleýärler.
Täjigistanda prezidente bagyşlanan bu filmler kolleksiýasynyň peýda bolmagy ýurduň Döwlet aragatnaşyk gullugynyň 24-nji dekabrdan başlap ýurduň territoriýasynda 131 sany internet saýtyny petiklemek barada karar çykaran döwrüne gabat geldi.
Täjigistanyň aragatnaşyk gullugy özüniň bu kararynyň näme bilen baglanyşyklydygy barada häzirlikçe hiç hili düşündiriş bermeýär. Bu çäräniň prezident Emomoli Rahmon baradaky filmler bilen bäsleşäýjek filmleriň sanyny azaltmak maksadyndan ugur alýandygy ýa almaýandygy hem heniz belli bolman galýar.


text:
2005-nji ýylda bolan Andijan gyrgynçylygy sebäpli Özbegistanyň garşysyna girizilen sanksiýalaryň häzir öz güýjünde galýany ýarag embargosy.
Bu embargo ýatyrylmalymy ýa uzaldylmaly? Bu Ýewropa Geňeşiniň 26-27-nji oktýabrda Brýusselde geçjek duşuşygynda belli bolar.
Özbek hökümeti 2005-nji ýylyň 13-nji maýynda hökümete garşy protestlerde 187 adamyň ölendigini aýdýar. Adam hukuklary aktiwistleriniň çaklamagyna görä bolsa, ölen bigünä adamlaryň sany 1000 töweregi. Bularyň arasynda aýallar we çagalar-da bar.
Häzirki çekeleşiklerden habarly diplomatlaryň aýtmagyna görä, Ýewropa Bileleşiginiň agzasy bolan döwletleriň aglabasynyň bu ýurt bilen ýarag söwdasy ýok diýip, embargo ýatyrylmaly diýen pikir öňe sürülýär.
Adam hukuklaryny goraýanlar garşy
Ýöne Ýewropadaky we Özbegistandaky adam hukuklaryny goraýan toparlar muňa garşy. Olar özbek hökümeti muňa ýalňyş düşüner diýip, iňkis edýärler.
Umyda Nyýazowa adam hukuklary boýunça aktiwist hem-de garaşsyz žurnalist. Andijanda bolan gandöküşikden soň tussag edilen Nyýazowa häzir Berlinde ýaşaýar. Ol adam hukuklary baradaky özbek-german forumynyň başlygy.
Umyda Nyýazowa şeýle diýýär: “Özbek režiminiň garşysyna netijesiz hem bolsa, berk çäreler görülse, munuň özi Özbegistanda adam hukuklarynyň ýagdaýy baradaky çekişmelere sebäp bolup, Ýewropa Bileleşigi Geňeşiniň duşuşygynda bu problema ünsi çeker. Embargonyň ýatyrylmagyna Özbek hökümeti ýurtda adam hukuklarynyň bozulmagyny Ýewropa Bileleşiginiň indi kabul etmäge taýýardygynyň alamaty diýip düşüner”.
Ýewropa Geňeşiniň pikiri
Häzirki ýagdaýlara seredeniňde, Ýewropa Bileleşigine häzirki wagtda prezidentlik edýän Şwesiýanyň-da Bileleşigiň öňki berk tutumyndan yza çekilmegi mümkin. Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy muny bilmek üçin ýaňy Şwesiýanyň Daşary işleri ministrliginiň Gündogar Ýewropa we Orta Aziýa bölüminiň direktory Ýan Nybergiň pikirlerini sorady.
Nyberg şeýle diýdi: “Biz bu möhüm sorag barada Ýewropa Bileleşiginiň umumy tutumyny koordinirlemäge synanyşarys. Bu çekişmeler başlanmazdan öň hiç bir zat aýdyp biljek däl. Özbegistandaky ýagdaýa Daşkendäki ilçiler näme baha berýär, biz entek şoňa garaşýarys. Adam hukuklaryna geleniňde Özbegistanda ýagdaý elbetde gowy däl. Ýöne ol erbetmi, ýaramazmy ýa gowy, biz bir tutum tutmazdan öň Ýewropa Bileleşiginiň içinde özara pikir alşarys”.
Andijan gyrgynçylygynyň garaşsyz we halkara barlagçylary tarapyndan derňelmegine Özbegistan rugsat etmese-de, Ýewropa Bileleşiginiň iň güýçli sanksiýasy – özbek resmilerine wiza gadagançylygy 2007-nji ýylda wagtlaýyn togtadyldy. Ýöne soňra Özbegistan adam hukuklary barada ýylda birki gezek duşuşmak barada ylalaşanda, 2008-nji ýylyň oktýabrynda bu gadagançylyk tutuşlygyna ýatyryldy.
Gynanýanlar köp
Ýewropa Bileleşiginiň sanksiýalarynyň ýatyrylmagyna Özbegistanda gynanýanlar köp.
“Hökümet resmilerine wiza gadagançylygy ýatyrylanda, gaty gynandym. Sanksiýalar ýöne ýere girizilen zatlar däl. Olar Andijan wakalaryndan soň girizildi. Ýewropa Bileleşigi indi-de ýarag embargosyny ýatyrsa, onda bu onuň berk pozisiýasynyň ýokdugyny görkezip, Özbegistany demokratiýadan yza iter. Özbek hökümeti nädogry işleri etmegini dowam etdirer. Meniň aýtjak bolýanym şol” diýip, adynyň tutulmagyny islemeýän kaşgaderýaly bir ýaşuly aýdýar.


text:
BMG-niň maglumatyna görä, ýakynda bolan ýer titremeden aşa zyýan çeken Gaitä ýurdy gaýtadan gurmak boýunça donor ýurtlar 10 milliard dollar töweregi kömek bermegi wada berdiler.
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki Mun çarşenbe güni eden çykyşynda bu ýurda ýardam bermek boýunça ýakynda Nýu Ýorkda geçirilen konferensiýa 100 töweregi ýurtdan wekilleriň gatnaşanlygyny aýtdy.
Ol aýratynam halkara jemgyýetçiliginiň bu ýurdy gaýtadan gurmak prosesi boýunça geljek iki ýylyň dowamynda Gaitä 5,3 milliard dollar berjekdigini belledi.
Ban bu barada eden çykyşynda umuman aýdylanda geljek ýyllaryň dowamynda bu ýurda beriljekdigi yglan edilen kömegiň 9,9 milliard dollara barabardygyny nygtady.
Ban wada berlen bu kömegiň garaşylandan ýokary bolanlygyny-da belledi.
Bu konferensiýany gurnaýjylar geljek iki ýylyň dowamynda Gaiti boýunça azyndan 3,8 milliard dollar kömek toplamagy maksat edinýärdiler.


text:
Birleşen Ştatlar bilen onuň regional ýaranlary Orsýetiň harby uçarlarynyň Siriýada dürli nyşanalara urýan zarbalaryna bilelikde jogap bermäge synanyşýarka, NATO-nyň goranmak ministrleri 8-nji oktýabrda Brýusselde duşuşdylar. Bu duşuşykda esasy tema Orsýetiň Siriýada hem Ukrainada alyp barýan işleri boldy.
Üstümizdäki hepdäniň başlarynda Orsýetiň söweş uçarlary Türkiýäniň howa giňişligini bozup, Ankara tarapyndan berk ýazgarylandan soň, NATO-nyň Baş sekretary Ýens Stoltenberg, gerek bolan halatynda, NATO-nyň Türkiýede ýaragly güýçleri ýerleşdirmäge taýyndygyny bildirdi.
"Biz Siriýada Orsýetiň harby işjeňliginiň biynjalyk ediji ýagdaýda artýandygyny görýäris" diýip, Stoltenberg nygtady.
NATO-nyň aladasy
Orsýetiň harby hereketleriniň 7-nji oktýabrda Hazar deňzindäki rus harby gämilerinden ganatly raketalaryň atylmagyny hem öz içine almagy Amerikanyň ýolbaşçylygynda "Yslam döwleti" atly jeňçi topara howa zarbalaryny urýan koalisiýany geň galdyrdy. Bu hereket şeýle hem NATO agza 28 döwletiň Orsýetiň Ýewropa we Orta Gündogara gönükdirilen syýasaty babatdaky aladasyny güýçlendirdi.
Birleşen Ştatlaryň goranmak ministri Aşton Karter NATO-nyň Brýusseldäki ýygnagynda Orsýetiň hereketlerini "tertip-düzgünsiz we garaşylan netijäniň tersine bir zat" diýip häsiýetlendirdi. Ol şeýle hem Moskwa özüni öňküden beter üzňelige salar diýip duýduryş berdi.
Karter Birleşen Ştatlar bilen Orsýetiň harby resmileriniň Siriýadaky ýagdaý barada ýene bir pikir alyşma ähtimallygynyň ol diýen ýokary däldigini duýdurdy.
Ol: "Orsýet nädogry strategiýany yzarlamagy dowam etdirýän wagtynda biz olar bilen hyzmatdaşlyk barada ylalaşamzok we ylalaşmarys" diýdi.
"Biz ors güýçleriniň professional däl hereketlerini görýäris. Olar Türkiýäniň howa giňişligini bozdular, bu NATO-nyň howa giňişligi. Olar duýduryş bermezden, Hazar deňzinden ganatly raketalary atdylar" diýip, Karter sözüniň üstüni ýetirdi.
Gury ýer kampaniýasyna goldaw
NATO-nyň Baş sekretary bilen Birleşen Ştatlaryň goranmak ministriniň bu beýanatlaryna sebäp bolan Siriýa hökümetiniň, şeýle hem aktiwistleriň aýtmagyna görä, Orsýetiň howa hüjümleriniň hökümet güýçlerine gury ýer kampaniýasyna geçip, ençeme etraby gozgalaňçy toparlaryň elinden almaga kömek bolandygy.
8-nji oktýabrda aktiwistler Siriýa goşuny we onuň bilen ýaranlykdaky milisiýanyň günbatar Siriýada gozgalaňçylaryň gözegçiligindäki sebitlere hüjüm edendigini habar berdiler.
Siriýanyň režimiň tarapyny çalýan gazeti "Al-Watan" goşun Hama welaýatynda takmynan on obany gaýtadan ele aldy diýip ýazdy.
Moskwa bilen Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad ýurtdaky ýaragly toparlaryň ählisini terrorist diýip atlandyrýarlar. Birleşen Ştatlar bilen onuň ýaranlary bolsa özleriniň howa söweşini "Yslam döwleti" atly toparyň jeňçilerine garşy gönükdirýärler.
"Terroristik nyşanlara" zarba
8-nji oktýabrda Orsýetiň Goranmak ministrligi Su-25, Su-24M we Su-34 harby uçarlary Hammanyň we Rakkanyň golaýynda 27 sany "terroristik nyşanlara" zarba urdy diýdi.
Bu aralykda "CNN" telekanaly, şeýle hem beýleki metbugat serişdeleri ady agzalmadyk bir amerikan resmisine salgylanyp, Orsýetiň 7-nji oktýabrda Hazar deňzinden atan 26 sany ganatly raketasynyň birnäçesiniň ýolda Eýranyň üstüne düşendigini habar berdiler. Ýöne sany dört diýip çaklanylýan bu raketalaryň Eýrana uly zyýan ýetirip-ýetirmändigi barada maglumat ýok. Eýranda režimiň konserwatiw bölegi bilen ilteşikli habar gullugy "Fars" bu habary "Amerikanyň Orsýetiň garşysyna gönükdirilen psihologik urşy" diýip atlandyrdy.
Stoltenberg Brýusselde NATO-nyň goranmak ministrleriniň ýaňy golaýda döredilen tiz jogap güýçleriniň goşunynyň adam sanyny iki esse köpeldip, 40 müň esgere ýetirmek barada ylalaşandyklaryny aýtdy. Bu güýç öten ýyl Orsýetiň Krymdaky we Ukrainadaky hereketlerine jogap edip döredildi.


text:
Penşenbe güni Halkara futbol federasiýasy aýal-gyzlaryň arasynda geçirilýän futbol ýaryşlarynda musulman aýal-gyzlaryň dini baş örtgüli ýaryşa gatnaşmaklaryna rugsat beriji karar kabul etdi. Bu barada penşenbe güni FIFA-nyň Sýurihde geçiren maslahatynda karar edildi.
Mundan ozal ýokary derejeli halkara ýaryşlarynda aýal-gyzlaryň baş örtgi ýa-da hijap geýmekleri gadagan edilýärdi.
Mundan daşary, düýnki maslahatda Halkara futbol federasiýasy futbol ýaryşlarynda topuň derweze liniýasyndan geçip-geçmändigini anyklamak üçin, elektron tehnologiýasynyň ulanylmagyna rugsat beriji karar hem kabul etdi.