text:
Ukrain polisiýasy, habarlara görä, ýekşenbe güni ÝB tarapdarlygynda guralan demonstrasiýa gatnaşyjylara garşy göz ýaşardyjy gaz ulandy.
Onlarça müň adam ukrain paýtagtynda hökümetiň geçen hepde ÝB bilen Hyzmatdaşlyk şertnamasyny baglaşmak prosesini togtatmak barada gelen kararyna garşy proteste toplandy.
Oppozisiýa maglumatlaryna görä, polisiýa hökümet binalarynyň daşyndaky gabawy böwüsmäge çalşan protestçiler toparyna garşy göz ýaşardyjy gaz ulandy.
Azyndan 50,000 adam, Günbatara tarapdar, hökümete garşy şygarlara gygyryp, ÝB baýdagyny we oppozision partiýanyň baýdagyny galgadyp, şäheriň merkezinden ýöriş etdi.
"Ukraina Ýewropadyr!" diýen şygar protestçi köpçülik tarapyndan alnyp göterildi.
Oppozisiýadaky «Batkiwşina» partiýasynyň beýanatynda bu ýygnanyşyga 100,000 çemesi adamyň gatnaşandygy aýdylýar. Emma bu san garaşsyz çeşmeler tarapyndan tassyklanylyp bilinmedi.
Demonstrantlaryň biri Azatlyk radiosynyň Ukrain gullugyna ýurduň geljegi Ýewropa bilen bile bolmakda diýdi:
"Men bu ýere Ukrainanyň Ýewropa goşulmak baradaky arzuwlaryna goldaw bildirmäge geldim. Bolany şol. Biziň geljegimiz diňe Ýewropada."
Dolandyryjy «Regionlar partiýasynyň» tarapdarlary hem bu demonstrasiýanyň gapdalyndan kiçiräk demonstrasiýa geçirdiler. Bu demonstrasiýa 10,000 çemesi adamyň toplanandygy aýdylýar.
Hökümet tarapdarlarynyň biri Anton ÝB Ukriananyň boýnuna öz düzgünlerini dakjak bolmaly däl diýdi:
"Men bu ýere biziň Ýewropa goşulmak isleýändigimizi, emma onuň biz üçin berk şetleri goýmaly däldigini bilmegi üçin geldim. Biz Ukrianada ýewropa gurmak isleýäris, biz muny nähili etmelidigini bilýäris. Biz bu ýerdäki adamlaryň işli bolmagyny isleýäris. "
ÝB-niň Assosasiýa şertnamasyna gol çekilmegi üçin goýan şertleriniň biri ozalky premýer-ministr, häzir türmede oturan Ýuliýa Timoşenkonyň daşary ýurtda saglyk bejergisini almagyna rugsat berilmegidi.
Emma ukrain kanunçykrajylary bu meselede ylalaşyga gelip bilmediler we hökümet ÝB bilen şertnama baglaşmak prosesini totadaýandygyny yglan etdi.


c: text/html

text:
Paýtagtda yssy howa dowam edýär. Gyzgynlyk 40 gradusdan hem aşýan bu günlerde Günüň ýiti şöhlesinden goranmak üçin pyýadalar islendik kölegeli ýerlerden peýdalanmaly bolýarlar. Bu ýagdaý açyk howada ep-esli wagt awtobusa garaşyp durmaly bolýan ýolagçylara hem degişli.
Paýtagtyň käbir awtobus duralgalarynyň duralga diýerlik görki ýok ýok. Mysal üçin, ýurduň Baş drama teatrynyň edil alkymyndaky awtobus duralgasynda adaty duralga bassyrmasy ýok. Bu ýerde ala hiç zat goýulmandyr. Şonuň üçin adamlar duralganyň golaýyndaky baglaryň aşagynda günüň ýiti şöhlesinden goranmaly bolýarlar.
A.Nyýazow prospektiniň Görogly prospekti bilen kesişýän ýeriniň golaýyndaky awtobus duralgasynda hem duralga ýok. Bu ýerde hem adamlar baglaryň kölegesinde bukulyp durmaly bolýarlar.
Paýtagtyň gurany gurşalan diýip bolaýjak awtobus duralgalarynyň hem köpüsiniň aşagynda awtobusa garaşyp duran adamlara seýrek gözüň düşýär. Adatça, ýolagçylar bu duralgalaryň aşagynda däl-de, eýse olaryň daş ýüzünde, kölege berýän tarapyna geçip, awtobusa garaşýarlar.
Aýtakow köçesiniň ugrundaky duralganyň berýän kölegesinde awtobusa garaşyp duran bir zenan munuň sebäbini şeýle düşündirýär: “Bu duralgalaryň bassyrmasy kiçi bolansoň, gün şöhlesinden onuň aşagynda bukulyp bolmaýar. Käbir duralgalarda bolsa dört tarapy hem açyk, olaryň aşagynda asla-da kölege bolmaýar”.
Gepiň gerdişine görä aýtsak, Aşgäbadyň käbir merkezi we “protokol” köçelerinde goýlan “täze” awtobus duralgalarynda – telewizor, diri güller bilen birlikde – gyşyna ýyladýan tomsuna bolsa sowadýan split-sistemalar goýlupdyr. Emma bellemeli ýeri, split-sistemalar bu täze duralgalaryň hemmesinde işlemeýär.
Mysal üçin, 10 ýyl abadançylyk prospekti boýunça ýerleşdirilen täze duralgalaryň hiç birinde split-sistema işledilmeýär. Türkmenbaşy prospektindäki üç sany täze duralga-da hem split-sistema işlemeýär. Bitaraplyk, Çandybil we Köpetdag prospektlerindäki duralgalarda hem split-sitemalar işlemeýär.
Işledilýän split-sistemalaryň işleýşiniň hem belli bir derjede ýabygorludygyny aýtsa boljak. Paýtagtyň Arçabil prospektindäki duralgalarda split-sistemanyň işleýändigini görkezýän indikatoryň çyrajygy ýanýan hem bolsa, duralganyň içi o diýen salkyn däl. Bu split-sistemalaryň ýanyna baryp, oňa eliňi uzadanyňda, ondan sowuk howanyň deregine, howruň çykýandygyny duýýarsyň.
Paýtagtyň kommunal hojalygynyň bu duralgalara gözegçilik edýän käbir işgärleriniň aýtmaklaryna görä, “täze” duralgalaryň käbirlerinde split-sistemalary döwlen bolsa, käbirlerinde olar işledilmeýär. Olaryň näme üçin işledilmeýändiginiň sebäplerini bolsa kommunal hojalygynyň işgärleri düşündirip bilenoklar.
“Başlyklar işletmäň diýdiler. Bizem işledemzok. Telewizorlaryňam, awtomatik gapylaryňam köpüsi işledilenok” diýip, kommunal hojalygynyň işgäri aýdýar.
Mundan üç ýyl töweregi ozal açylan “täze” duralgalary paýtagtyň kommunal hojalygynyň işgärleriniň her gün ýörite ýuwup, olara aýratyn seredýändiklerine garamazdan olardaky oturgyçlar hem döwlüp başlapdyr.
Häzirki wagt bu hili duralgalar Türkmenbaşy, Arçabil, Çandybil, Köpetdag, Bitaraplyk, 10 ýyl abadançylyk we A.Nyýzow prospekterinde goýuldy. Dürli köçelerdäki duralgalar beýleki köçelerdäkiden öz formasy, bezegi, reňki boýunça tapawutlanýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
22-nji ýanwarda Ýemeniň prezidenti Ali Abdylla Saleh wezipesinden çekilip, Birleşen Ştatlara bejerilmäge ugraýandygyny mälim etdi.
ABŞ-yň Döwlet departamenti hem ýurda gelmek üçin Ali Abdylla Salehe wiza berlendigini tassyklady.
Wezipesini terk etmezinden owal, Saleh ýurduň telewidiniýesynda çykyş edip, 33 ýyl ýurda ýolbaşçylyk eden döwri göýberen ýalňyşlyklary üçin halkdan ötünç sorady.
Ýemeniň oppozisiýasy bilen Ali Abdylla Salehiň özara gol çekişen ylalaşygynda Ýemeniň prezidenti wezipesinden çekilenden soň, onuň jenaýat jogapkärçiligine çekilmezligi şert edilip goýulýar.
21-nji ýanwarda Ýemeniň parlamenti Salihiň eldegrilmesizligini tassyklady. Bir ýyla golaý wagt bäri Salehiň režimine garşy dowam edýän protest çykyşlarynyň barşynda ýurtda ýüzlerçe adam öldürildi.


text:
Owganystanyň Garaşsyz saýlaw komissiýasy ýurtda 14-nji iýunda geçirilen prezidenlik saýlawlarynyň ikinji tapgyrynyň deslapky netijelerine görä, Aşraf Ganiniň sesleriň 56,44%-ni, Abdulla Abdullanyň bolsa sesleriň 43,56%-ni alandygyny mälim etdi.
Komissiýa 7-nji iýulda beren öz maglumatynda mälim edilen bu netijeleriň deslapkydygyny nygtap, onuň saýlawlardaky galplyk aýyplamalary ýa-da güýçsiz hasaplanyp bilinjek sesler gaýtadan gözden geçirilenden soň, üýtgäp biljekdigini belledi.
Owganystanyň saýlaw komissiýasy kandidatlaryň ikisinden hem “özüni elde saklamaga” çagyrdy. Gani we Abdullanyň ikisi hem bir-birini saýlaw netijelerini üýtgetmäge synanyşmakda aýypladylar.
Şeýle-de, Abdulla ses berişigiň netijesini adalatsyz diýip atlandyryp, has köp derňewleri geçirmegi talap etdi. Owganystanda ses berişigiň netijelerini şikaýat etmek üçin kandidatlara resmi taýdan 48 sagat wagt berilýär.
Owganystandaky prezidentlik saýlawlarynyň soňky netijeleri 22-nji iýulda yglan ediler.


text:
W.Mitt Romni
ABŞ-nyň Respublikan partiýasyndan prezidentlige dalaşgär. Ol Miçigan ştatynyň Detroýt şäherinde 1947-nji ýylda doguldy.
Onuň kakasy Jorj W.Romni öz döwründe Miçigan ştatynyň gubernatory bolupdy hem-de Respublikan partiýasyndan bir gezek prezidentlige dalaşgär bolmak üçin öz kandidaturasyny hödürläpdi. Mitt Romniniň ejesi Lenore bir gezek ABŞ-nyň senatorlygy ugrunda bäsleşdi we bu bäsleşikde ýeňildi.
Mitt Romniniň maşgala daragty mormonlaryň dini hökmünde tanalýan we “Isa Mesihiň Kyýamat gününiň keramatlylarynyň ybadathanasy” diýlip atlandyrylýan dini akymyna degişli.
1966-njy ýylda “Brigam Ýang” adyndaky uniwersiteti tamamlandan soň, Mitt Romni 2.5 ýyllap Fransiýada mormonlaryň dini missioneri hökmünde iş alyp bardy. 1975-nji ýylda ol Garward uniwersitetiniň hukuk we biznes fakultetini tamamlady.
Mitt Romni we onuň aýaly Ann (sagda) Floridanyň Tampa şäherindäki konferensiýada gujaklaşýarlar. Florida, 28-nji awgust, 2012.
Iki ýyl soňra ol global konsalting firmasy bolan “Bain & Company” firmasynda işläp başlady. Mitt Romni bu firmada baş direktorlyk wezipesine çenli karýerany geçdi. Soňra-da ol “Bain Capital” ady bilen özüniň hususy aksioner firmasyny döredip, onuň egindeş başlygy boldy.
1994-nji ýylda ol ABŞ-nyň senatory Ted Kennedä garşy bäsleşdi, emma onuň ornuny eýelemegi başarmady. 2002-nji ýylda Mitt Romni Solt-Leýk-Siti şäherinde gurnalan Olimpiadada guramaçylyk işlerine ýolbaşçylyk etdi. 2003-nji ýylda bolsa ol Massaçusets ştatynyň gubernatory wezipesine saýlandy.
2007-nji ýylda Mitt Romni Respublikan partiýasyndan prezidentlige kandidat bolmak ugrunda dalaşdy, emma onuň bäsleşigi şowsuz gutardy. Mitt Romniniň şahsy kapitaly 200 million dollar diýlip hasaplanylýar. Mitt Romniniň we onuň aýaly Anniň kämillik ýaşyna ýeten bäş sany ogly bar.


text:
Aşgabadyň tutuş mikroraýonlarynyň jaýlary onlarça ýyllap düýpden bejergi görmedik bolsa, şäheriň käbir ýaşaýyş jaýlaryna häkimiýetler tarapyndan wagtal-wagtal belli bir derejede üns berilýär, meselem, jaýlaryň daşy döwletiň hasabyna timarlanýar, mermer bilen bezelýär. Has tämiz jaýda ýaşamak, elbetde, bir tarapdan amatly, emma başga bir tarapdan, munuň öz oňaýsyzlyklary hem bar.
Aşgabadyň merkezinde gurulýan Olimpiýa şäherçesiniň golaýyndaky jaýlaryň birinde ýaşaýan ýazyjy Amanmyrat Bugaýew özüniň ýüzbe-ýüz bolýan ýagdaýlary barada gürrüň berýär.


text:
Yrak resmileri şu gün tanymal sünni syýasatçylarynyň öýleriniň golaýynda bolan partlamalarda azyndan 5 adamyň ölendigini, bir topar adamyň bolsa ýaralanandygyny aýdýarlar.
Habarlara görä, Yragyň Siriýa bilen serhetine golaý Kaýim şäheriniň mähelleli ýerinde partlan ilkinji bomba ol ýere bir topar adamyň üýşmegine sebäp bolýar. Şondan soň ýene-de birnäçe bomba partladylýar.
Aýdylmagyna görä, bu partlamalar “Yrakiýa” sanawyndaky sünni syýasatçylarynyň birnäçesiniň öýüniň golaýynda bolupdyr.
“Yrakiýa” ýurduň dünýewi ýaranlygy bolup, bu bileleşik golaýda geçen parlament saýlawlarynda ýeňiji boldy.


text:
Gazagystanly boksçy Daniýar Ýeleussinow Özbegistanly Şahram Giýasowdan üstün çykyp, 17-nji awgustda olimpik baýragyny gazandy we Gazagystana yzly-yzyna dördünji altyn medal getirdi.
Ilkinji gezek ýurduň boksçylary Olimpia oýunlarynda dört gezek yzly-yzyna altyn medal gazandylar. Gazagystanly Serik Sapiýew 2012-nji ýylda Londonda, Bahyt Sarsekbaýew 2008-nji ýylda Pekinde we Bahtiýar Artaýew 2004-nji ýylda Afinlerde ýeňiş gazanypdy.
“Bu Gazagystanyň abraýy. Men ony ýene tassykladym” diýip Ýeleussinow aýtdy.
Gazagystanly janköýerler Ýeleussinowyň ýeňişini giňden dabaraladylar.


text:
Çarşenbe güni Türkmenistanda energetika meselesi boýunça geçirilýän halkara konferensiýasynda Türkmenistanyň, Pakistanyň we Hindistanyň wekilleri TOPH gazgeçirijisiniň gurluşygy we gazyň söwdasy boýunça özara ylalaşyga gol çekdiler.
Bu mesele boýunça iki günlük konferensiýa çarşenbe güni Türkmenistanyň Awaza turistik zonasynda açyldy. Owganystanyň üsti bilen Türkmenistandan Pakistana we Hindistana gaz akdyrmaklygy göz öňünde tutýan bu proýekti Günbatar ýurtlary, şol sanda Amerikanyň Birleşen Ştatlary hem goldap gelýär.
Bu gazgeçirijiniň gurluşygy we gazyň söwdasy baradaky ylalaşyga çarşenbe güni türkmen hökümeti bilen birlikde Pakistanyň “Inter State Gas System” atly hususy kompaniýasy we Hindistanyň “Gail Ltd” atly döwlet kompaniýasy gol goýdular.
Uzynlygy 1 müň 700 kilometrden gowrak we bahasy 7.6 milliard dollar boljak bu gazgeçirijiniň üsti bilen Türkmenistandan ýylda 33 milliard kubometr gaz akdyrmaklyk göz öňünde tutulýar.


text:
Siriýaly hukuk goraýjy aktiwistleriň berýän maglumatlaryna görä, Homs şäheriniň merkezinde agyr artilleriýanyň, ok atyşyklaryň sesi eşdilipdir. Bu şäherde, Siriýanyň beýleki şäherlerinde bolşy ýaly, hökümete garşy demonstrasiýalar dowam edýar.
Hukuk goraýjylaryň çaklamagyna görä, mart aýynyň ortalarynda başlanan bu protestlerde azyndan 800 adam öldürilip, müňlerçesi tussag edilipdir.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça ýolbaşçysy Ketrin Aşton 11-nji maýda Ýewropa Parlamentinde çykyş edip, Siriýanyň häkimiýetlerini protestçileriň talaplaryna gulak asmaga çagyrdy.
“Siriýanyň halkyny tanklar bilen boýun egdirip bolmaz. Biz bu režime öz alyp barýan syýasatyňy üýtget, özem, eglenmezden, häziriň özünde özgert diýýäris” diýip, Aşton aýtdy.
10-njy maýda Ýewropa Bileleşigi ýakynda sanksiýa girizilen Siriýanyň 13 sany ýokary derejeli resmisiniň sanawyny çap etdi.
Ýewropa Bileleşigi Siriýanyň bu resmilerine ýurtdaky parahat demonstrasiýaçylara garşy ýarag ulanylmagy bilen baglanyşykly sanksiýa girizmekligi karar etdi.
Sanksiýa girizilen resmileriň arasynda Siriýanyn prezidenti Başar al-Assad ýok. Ýöne onuň doganlaryndan biri Maher al-Assad welin bu sanawa girizilipdir.
Ýewropa Bileleşigi Maher al-Assadyň demonstrasiýaçylara garşy ýaragly çäre görýän ýörite harby topara ýolbaşçylyk edýändigini aýdýar.
Sanawa giren adamlara ÝB-e syýahat etmek gadagan edilýär, olaryň Ýewropadaky bank hasaplary doňdurylýar.
ÝB-niň sanksiýalarynyň çäginde Siriýa ýarag satmak hem gadagan edildi.


text:
Pakistan Halkara pul fondundan, ýurduň agyr ýagdaýdaky ykdysadyýetini dikeltmek üçin, uly mukdarda karz pul sorady.
Pakistanyň maliýe ministri Ishak Dar we Halkara pul fondunyň missiýa başlygy Jefriý Franks karz pul ylalaşygyny penşenbe güni, Pakistan 5.3 milliard dollara razy bolansoň yglan etdi.
Pakistan başda 7.2 milliard amerikan dollarynyň karz berilmegini sorapdy.
Pakistanyň Merkezi bankynda diňe 6.25 milliard dollaryň galandygy, bu srişdäniň bolsa daşardan getirilýän harytlara alty hepde çemesi töleg etmäge ýetjekdigi aýdylýar.


text:
Bahar pasly aýdym-saza meňzeýär ýa-da aýdym-sazlar bahary ýatladýar. Olaryň tebigaty meňzeş bolarly.
Döreýiş
Aslynda dürli owazlar hem saz tebigatyň özünde bar. Ony aýratyn ukyby bolanlar eşitmegi başarýarlar. Bu ynsan ýüregindäki owaz bilen goşluşsa, aýdym-saz emele gelýär.
Beýleki tarapdan, aýdym-saz ösüp barýan daragt ýaly. Oňa garaşyk edilse, hyzmaty ýetse boý alýar hem berkeýär. Beýle hyzmaty sungat ussatlary başarýarlar. Iň bolmanda, bir-iki eseri şeýle belende çykaryp bilmedik adama ussat diýilmeýär.
Ussatlardan bize örän gymmatly miras galypdyr. Ol miras özünde täsin gözelligi hem many-mazmuny saklaýar. Olary diňläniňde bahary ýatlaýarsyň. Sebäbi sungatyň oýaryjy hem oý-pikire gark ediji täsiri bar.
Şolardan käbir bellik.
„Aýna”
Türkmen radiosynda üç ussadyň bilelikde çalan „Aýna” diýen sazy galypdyr. Ony Täçmämmet Suwhanguly, Mylly Täçmyrat hem Pürli Sary üçüsi çalýarlar. Saz onçakly dowamly däl, gaýtam gysga. Megerem, ol hut bolmalysy ýalydyr diýip çak edýän.
Ol saz sungatynyň etalony bolsa gerek. Belki-de, beýleki ähli sazlara nusgalyk kamertondyr.
Göwnüňe bolmasa, sazy şeýleräk çalmaly diýip, üç ussat bir karara gelene meňzeýär.
„Nowaýy“
Halkyň saz medeniýetini öwreniji, professor W.A. Uspenskiniň ýazmagyna görä, geçen asyryň başynda tüýdükçi sazandalar örän köp bolupdyr. Türkmeniň her obasynyň öz tüýdükçi sazandasy bar ekeni.
Asyryň ikinji ýarymynda bolsa olaryň bary ýitip, diňe Baky Maşak ýaly, bu sungata aşa berlen ýek-tük sazanda galypdyr.
Tüýdükçileriň bol döwrüne dolansak, o zamanda Ýazmuhammet Köse atly belli ussat bolupdyr. Onuň ady iň tanymal bagşy-sazandalaryň hatarynda geçýär. Halypadan iki ýazgy galypdyr. Onuň biri „Nowaýy“, beýlekisi „Öwez jan“. Halypa bu sazlary öz şägirdi Muhammetmyrat Nepesli bilen bile çalýar.
„Nowaýy“ barada aýdylanda, bu at bilen baglanyşykly saz hem aýdym köp bolup, oňa bagşy-sazandalaryň ençemesi ýüzlenip gelýär.
Ýazmuhammet halypanyň Muhammetmyrat Nepesli bilen çalýan „Nowaýysy“ olaryň arasynda bu sazy gargy tüýdükde nä derejede çalyp bolýandygyny görkezýän nusgalyk. Bary-ýogy iki tüýdükden çykýan owaz tutuş orkestriň döretjek owazyna meňzeýär. Olaryň çalşynda, bu sazy diňläp doýar ýaly däl.
„Öwez jan“
Iki ussadyň döreden „Öwez jany“ barada aýdylanda, ol taýsyz esere öwrülipdir. Saz diýseň mylaýym hem haýran galarlyk derejede ýakymly.
Onuň tebigaty-da, çalnyşy-da düýpden başgaça. Olar bu sazy goşulyp däl, eýsem 1-nji hem 2-nji tüýdükde çalýan ýaly. Birinji tüýdük – halypa öňden barýar, ikinji tüýdük – şägirt onuň yzyny basyp gaýtalaýar. Halypanyň döredýän owazy güýçli hem dowamly, şägirdiň çeküwi birneme aşagrak. Bolsa-da halypadan galmaýar.
Bu şeýle bir gowy goşulyşýar, biri-biriniň dowamyny ýetirip barýar. Käbir adamlara ol saz Mozartyň döreden „Jadyly fleýtasynyň“ türkmençe şekili bolup duýulýar.
Bu nähili gudrat! Arman, ol ýazgy ir wagtda ýazylansoň, gramplastinka zaýalanypdyr. Onda tehniki sesler – şygyrdy köp.
Üstünden 80 ýyl geçip barýan bu sazy ne-hä arassalaýarlar, ne-de täzeden çalmagy başarýarlar. Şygyrdylaryň arasyndan çykýan owaz bolsa akylyňy haýran edýär.
Eýsem bu gaýtalanmajak nusgalykmy?
„Selbinýaz“
„Selbinýaz“ aýdymlaryň iň ýokary başy. Ol aýdymlaryň täji. Bagşy „Selbinýaza“ ýetip bilse, soňra dutary bir gapdalda goýýar.
Bu aýdymyň iň kämil görnüşinden iki nusga galypdyr. Olar Magtymguly Garly bilen Sahy Jepbaryň aýdan „Selbinýazlary“. Elbetde, olaryň şägirdi Oraznepes Döwletnazar hem „Selbinýazy“ belent derejä ýetirýär. Ýöne halypalar aýratyn bolýar.
Bu aýdym Gurban Kulyýew tarapyndan orkestr üçin işlendi. Ony soprano sesi bolan güýçli aýdymçylar aýdyp bilýär. Olardan Medeniýet Şahberdiýewa bilen Bibi Welmyradowa aýratyn tapawutlanýar. Olaryň biri örän güýçli soprano sese eýe, beýlekisi bolsa aşa liriki hem ýakymly owazyň eýesi.
Şeýdip, sungat ýaňadan janlanyp, asyrlap ýaşamaga mümkinçilik tapýar. Latyn pähiminde „Sungat baky – ömür gysga” diýlipdir.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň şahsy pikiri.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň agzalarynyň we olaryň gündogarly alty goňşusynyň Rigada geçirýän duşuşygynyň tekstine soňky pursatda girizilen goşmaça Gürjüstan, Moldowa we Ukraina üçin gowy habar bolup biler.
“Ýewropa tarap ymtylmagy we Ýewropany saýlamagy” agzaýan täze sözlem 21-22-nji maýda Latwiýanyň paýtagty Rigada geçýän Gündogar partnýorlyk sammitiniň öňüsyrasynda Brusselde geçirilen gepleşiklerden soň gelindi.
Munuň bilen “partnýor” ýurtlaryň günleriň birinde Ýewropa Bileleşigine agza bolmagyna bildirilýän umytlaryň başa barmagy bilen bagly uzaga çeken ýagdaýyň aradan aýryljagyna meňzeýär.
Häzirki wagtda tekstde “Sammite gatnaşýanlar partnýor ýurtlaryň Ýewropa tarap ymtylmalarynyň we Ýewropany saýlap almagynyň assosiasiýa baradaky ylalaşykda görkezilişi ýaly nazara alnandygyny tassykladylar” diýip aýdylýar.
Gündogar partnýor diýlip atlandyrylýan ýurtlar Ermenistany, Azerbaýjany, Belarusy, Gürjüstany, Moldowany we Ukrainany öz içine alýar.
Deklarasiýada agzalan mazmunly sözlemiň bolmazlygy Tbilisini, Kişinýowy we Kiýewiň nägileligini döredipdi.
Ýewropa Bileleşiginiň käbir demirgazyk agzalary Litwanyň, Polşanyň we Şwesiýanyň soňky hepdelerde bu ugurdan basyş edendigi habar berilýär.
Soňky üýtgeşikligiň girizilmeginiň tarapdarlary Ýewropa Bileleşigine agza döwletleriniň arasynda gelnen ylalaşyga görä, häzirki tekstiň Gündogar Partnýorlygynyň 2013-nji ýylda Wilnýusda bolan sammitde kabul edilen deklarasiýadan köp tapawutlanmaly däl.
Şu hepdede bolan sammitiň teksti Wilnýusdaky sammitiň deklarasiýasyny ýada salýar.
2013-nji ýylda Litwada bolan sammitden bäri Orsýet Ukrainanyň Krym ýarym adasyny basyp aldy we öz düzümine goşdy, şeýle-de Ukrainada hem beýleki postsowet ýurtlarynda separatistleri ojükdirmegini dowam etdirýär.
Üç ýurduň Ýewropa Bileleşigine tarap ýoluny dowam etdirmegine ýykgyn edýän Germaniýanyň we Fransiýanyň deklarasiýa goşmaça girizmegiň tarapynda çykyş edendigi we Ýewropa Bileleşiginiň hem partnýorlaryň “özalky sammitlerde we ikitaraplaýyn ylalaşyklarda gelnen borçnamalar ugury bilen gitmäge berk isleg bildirýändigini” aýdandygy habar berilýär.
Deklarasiýada ÝB-niň komissiýasynyň indiki ädimleri ätmekden ozal şu ýylyň aýagyna çenli bu ýurtlaryň adalat sistemalaryndaky öňegidişlige syn edip bilýändigi görkezilmeli.
Frans Press agentligi (AFP) we beýleki çeşmeler Orsýetiň 2014-nji ýylyň mart aýynda Krymy anneksiýa etmegi meselesi babatynda ÝB-niň Ermenistan we Belarus bilen arasynda gapma-garşylygyň bardygy, şu sebäpden deklarasiýada şol wakalary bikanun diýip häsiýetlendirmekden saklanylýandygyny habar berdiler.
Ýewropa Bileleşiginiň we Moskwanyň arasyndaky gatnaşyklar Ukrainadaky krizisyň üstünde ençeme sapar synag astyna düşdi. Günbatar Orsýeti tankyt etdi, ÝB we ABŞ Moskwa garşy ykdysady sanskiýalaryň ençemesini girizdi.


text:
"Yslam döwleti” atly söweşiji toparyň tarapdarlarynyň we agzalarynyň Owganystanda hem hereket edip başlandygy habar berilýär. Bu toparyň söweşijileriniň arasynda owganystanlylar bilen bir hatarda daşary ýurtly, şol sanda merkezi aziýaly jyhadçylaryň hem bardygy aýdylýar.
“Yslam döwleti” atly söweşiji toparyň söweşijileriniň günbatar we demirgazyk Owganystanyň Türkmenistan bilen serhetleşýän regionynda hem ýerleşýändigi barada maglumat berilýär.
Azatlyk Radiosynyň Kabuldaky habarçysy Şamerdanguly Myradynyň taýýarlan maglumatyny diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Russiýanyň we Müsüriň harby gämileri Ortaýer deňzinde özleriniň bilelikdäki ilkinji harby-deňiz türgenleşiklerini geçirýärler. Bu barada Russiýanyň Goranmak ministrligi habar berýär.
Ministrligiň berýän maglumatyna görä, şenbe güni başlanan türgenleşikler sekiz gün dowam edip, 14-nji iýunda tamamlanar. Bu türgenleşiklere Russiýanyň “Moskwa” kreýseri, “Samum” korwetti we ýene-de üç gämisi gatnaşar. Müsüriň bäş harby gämisiniň arasynda “Taba” we “Dumýat” frigatlary hem bar.
Geçen aý Ortaýer deňzinde Russiýa-Hytaý harby-deňiz türgenleşikleri hem geçirilipdi.


text:
Geljek anna güni Eýrandaky Türkmensähra türkmenleri Akgala şäherinde tanymal medeniýet işgäri Durdy Pürrügiň döredijilik ýubileýini bellemäge taýýarlanýarlar.
Eýse, siz Durdy Pürrük we onuň eden işleri hakynda näme bilýärsiňiz?
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanynda Türkmensähraly Durdy Pürrügüň durmuşyny we eden işlerini dünýä türkmenlerine ýetirmegi maksat edinýär.
Bu temada gepleşige gatnaşmak isleýänler hat@azatradio.org ýa-da metbugat@gmail.com elektronik hat salgylary arkaly biziň bilen aragatnaşyga geçip biler.
Durdy Pürrük barada öz maglumatyny, tejribelerini, gören-eşidenlerini we ýürek arzuwlaryny dünýä türkmenlerine ýetirmek isleýänler bolsa aşakdaky foruma teswir galdyryp bilerler.


text:
Wenesuelanyň prezidenti Hugo Çawez Tährana geldi. Bu onuň häkimiýet başynda oturan döwrüniň dowamynda Eýrana dokuzynjy saparydyr.
Wenesuelanyň lideri Eýranyň prezidenti Mahmut Ahmedinejat bilen halkara syýasatynyň meselelerini maslahatlaşmakçy.
Bu iki lider ençeme meseleler, hususan-da, Eýranyň ýadro programmasy boýunça biri-biriniňkä meňzeş garaýyşlary ençeme gezek aýan edipdi.
Tährana saparyndan öň Çawez Orsýetde, Belarusda, ilkinji gezek Ukrainada bolup, hyzmatdaşlyk barasynda, ozaly bilen energiýa pudagynda hyzmatdaşlyk barasynda gepleşikler geçiripdi.


text:
Türkiýäniň günortasynda polisiýa maşyny oka tutulyp, bärsinden üç kanun goraýjy organyň işgäri öldürildi.
Türkiýäniň habar serişdeleriniň maglumatyna görä, hüjüm Hataý welaýatynda bolupdyr. Ýöne onuň jogapkärçiligini häzirlikçe hiç kim öz üstüne almady.
Bu jenaýaty edenleriň kürt separatistleridigine ynanýan ýerli ýaşaýjylaryň bir topary Dörtýol şäherindäki kürtlere tarapdar syýasy partiýanyň jaýynyň öňüne ýygnandylar.
Bidüzgünçiligiň öňüni almak hem topary dargatmak üçin polisiýa asmana ok atmaly boldy.
Soňky birnäçe hepdede kürt söweşijileriniň gatnaşmagynda ýaragly hüjümleriň edilendigi ençeme gezek habar berildi.


text:
Türkmenistan garaşsyzlygynyň ilkinji ýyllarynda goňşusy Eýran bilen bilelikde dürli proýektleri amala aşyrdy. Şol proýektlerden biri hem Eýranda “Inçeburun” diýlip atlandyrylýan gümrük geçelgesindäki bazar bolup, şol bazarda türkmenler öz harytlaryny eýranlylara, eýranlylar bolsa türkmen müşderilerine hödürleýärler.
Bazaryň açylmagy we iki ýurduň serhetýaka etraplarynyň ýaşaýjylarynyň arasynda açylan bu söwda gapysy diňe täjirlere däl, töwerekde ýaşaýan ilatyň durmuşyna hem onyň täsirini ýetirip başlady.
Emma soňky birki ýyllykda bazardaky we serhet geçelgesindäki ýagdaýyň barha agyrlaşýanlygy aýdylýar. Bu ýagdaý Eýranyň Türkmenistan bilen serhetýaka etraplarynda ýaşaýan Akmyrada hem öz täsirini ýetirýär.
Eýranly Akmyrat Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahire bu ýagdaý barada şeýle gürrüň berdi:
– Eýranyň we Türkmenistanyň erkin gümrük geçelgesi bardy. Ol ýerden geçip, täjirler söwda ederdiler. Biz çaga-ownuklarymyz bilen olaryň ýüküni geçirerdik. Indi iş kyn bolup dur. Geçirmeýärler. Türkmenistan ýoly ýapdy. Onuň sebäbi name? Näme üçin şeýle bolýar? Biziň garyplarymyz üçin gazanmaga gowy bolýardy. Bu hem Türkmenistana, hem Eýrana bähbitlidi.
Azatlyk Radiosy: Siz sorap gören bolsaňyz, gümrükdäki adamlar muňa jogap bermedilermi?
– Oňa jogap berýän ýok. Ýöne, meselem, [ep-esli wagtdan bäri] şol geljek ýyl açyljakmyş ýa bäş aýdan açyljakmyş diýýänler bar. Ýöne hiç bir açylýan zady ýok. Şoňa baş galdyrýan hiç bir resmi ýok.
Azatlyk Radiosy: Hammallyk bilen meşgullanýanlygyňyzy aýtdyňyz, kynçylyk döremezden öň şol gümrükden halk nähili peýdalanýardy?
– Hemmesine peýdasy bardy, hem Türkmenistana, hem Eýrana. Şonuň gaty gowy peýdasy kändi.
Azatlyk Radiosy: Şol bazar we hammallykdan gazanç edýän adamlar barada az-kem maglumat berip biljekmi? Nähili söwda-satyk bolardy? Ondan takmynan näçe adam peýdalanardy?
– Şondan gümrük…meselem, Türkmenistana serhedinden günde ýüz adam geçerdi, Eýrana-da azyndan ýüz adam gelerdi. Her günde bazar bolup durardy.
Azatlyk Radiosy: Eýran bilen Türkmenistanyň serhedindäki “Inçeburunda” açylan bazar barada aýdýaňyz dälmi?
– Hawa. Şonda Eýranyň pulundan 12 müň tümeni döwletimize tölärdik. Şol töleg bilen gidip, Gyzyletrekde birki gün ýatyp ýa-da ýatman, täjirleriň ýüküni aňyrdan bärik geçirerdik. Oňa-da 40-50 müň tümen pul alardyk. Indi şol zatlar düýpden ýok boldy.
Serhetden maşynlar geçýär. Meselem, Eýrandan ýük geçirýärler. Olaryň pasporty barmy, bilmedim. Olar Nebitdaga geçýärler. Ýöne sada täjirleriň söwdalary ýatdy. Olary wiza bilen geçirýärler. Ýöne wiza garyp adamlara gaty gymmat bolýar. Ol wiza bilen ýük geçirseň, ondan peýda görüp bolmaýar.
Biz gap-çanak, mata diýen ýaly zatlary bärik geçirerdik, täjirleriň zatlaryny geçirerdik. Indi olaram bärik wiza bilen geçmeli. Ol bize gaty gymmat bolýar. Ony biz başaramzok.
Gaty baý täjir adamlar zadyny maşyn bilen geçirip bilýärler. Meselem, Aşgabat ýa Nebitdag ýaly şäherlere geçirip bilýärler. Ýöne ýönekeý adamlar Gyzyletrekden söwda ederdiler. Biz indi şoňa geçip bilmeýäs.
Biz öň Eýranyň puly bilen 12 müň tümen tölärdik, şonuň bilen-de giderdik. Öz bazaryna görä täjirlerden 30-50 müň tümen aralygynda pul alardyk. Indi bizden wiza talap edýärler. Şol bolmasa Türkmenistan tarapy geçirmeýär diýýärler. Munuň düýp sebäbini bilemzok. Ýöne Türkmenistan şony geçirmän, berkidip goýdy.
Azatlyk Radiosy: Öň şu iş bilen meşgullanýan adam köpmüdi?
– Şondan işläp meşgullanýan köpdi, şol bazarda işleýän örän köpdi. Akgala, Marawa, Kümmetkowusyň töweregindäki obalardan gelerdiler.


text:
Ýekşenbe güni Gazagystanyň Žanaözen şäherinde 16 sany protestçiniň atylyp öldürilmegi bilen baglanyşykly bolan waka dogry bir ýyl boldy.
2011-nji ýylyň 16-njy dekabrynda Gazagystanyň Garaşsyzlyk gününe gabatlanyp gurnalan demonstrasiýada polisiýa işgärleriniň atan okundan azyndan 16 adam ölüp, 100-den gowrak adam ýaralanypdy.
Bu demonstrasiýa aglaba öz aýlyk haklaryndan nägile hem-de işlerinden boşadylan nebitçiler tarapyndan gurnalypdy.
Adamlaryň hakydasyndan çykanok
Şu günki gün Žanaözen şäheriniň merkezindäki köp gatly ýaşaýyş jaýlarynyň köpüsiniň durky mundan bir ýyl ozalkysy bilen deňeşdirilende has gowy görünýär. Olaryň käbirlerine remont edilen, käbirleri has açyk reňkler bilen reňklenen.
Emma, şäheriň bu daşky durkuna garamazdan, ýaşaýjylaryň köpüsiniň keýpi, aglaba, ozalkysyndan kän bir üýtgemedik.
Wideo: 2011-nji ýylyň 16-njy dekabrynda bolan ok atmalary görkezýän wideo ýazgy
Şäheriň üçünji raýonynda azyndan 16 adamyň ölümine getiren şol wakany bu ýerdäki jaýlaryň biriniň penjiresinden synlan ýerli dükançy bu wakany unudyp bilmeýän ýerli ýaşaýjylardan biri.
Jaýyň birinji gatynda dükançy bolup işleýän bu ýaşaýjy protestçilere garşy ok atmalarda adamlaryň bir ýykylyp, bir aýak üstüne galyp, ýene ýykylýandyklaryny öz gözi bilen görendigini aýdýar.
Beýleki ýerli ýaşaýjylar ýaly öz adynyň agzalmagyny islemedik ýene bir ýerli ýaşaýjy: “Biz polisiýanyň sözüň göni manysynda adamlara garşy edil ýagyş ýagdyran ýaly ok ýagdyrandygyny öz gözümiz bilen gördük” diýip, gürrüň berýär.
Wakanyň gözbaşy we netijeleri
Bu gürrüňi edilýän demonstrasiýa Gazagystanyň bu günbatar regionynda ýerli işçileriň birnäçe aýlap gurnan demonstrasiýasynyň özboluşly bir kulminasiýasy bolupdy.
Žanaözen we Aktau şäherinde ýaşaýan ýerli nebitçiler şondan bir ýyl ozal maý aýynda aýlyk haklarynyň ýokarlandyrylmagyny we iş şertleriniň gowulandyrylmagyny talap edip, iş taşlaýyşlyk yglan edipdiler. Ýöne bu protest çykyşlary adamlaryň ölümine getirjek pajygaly waka öwrüler diýip hiç kim garaşmandy.
Aktau şäheriniň ýaşuly ýaşaýjysy Adil Jumalyuly Žanaözendäki waka boýunça adalatlylygyň dabaralanjakdygy barada hökümetiň beren wadasynyň boş söz bolup galandygyny aýdýar.
“Bolan wakanyň jogapkärçiligini öz boýunlaryna almaga häkimiýetleriň gaýraty çatmady. Biz ölenleri indi yzyna getirip bilmeris. Emma olara garşy ok atan adamlar öz jezalaryny çekenoklar. Biziň adamlarymyzyň 30-dan gowragy türmä basyldy. Hökümet olara amnistiýa yglan etmeli” diýip, Adil Jumalyuly belledi.
Žanaözen wakasyndan soňky geçen bir ýylyň dowamynda Gazagystanyň häkimiýetleri köpsanly syýasy we oppozision aktiwistleri tussag etdiler, şeýle hem köp garaşsyz media serişdelerini ýapdylar.
Bu ýyl häkimiýetler Žanaözen şäherinde Garaşsyzlyk güni bilen baglanyşykly çäreleri-de gadagan etdiler.


text:
23-nji awgustda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň karary bilen Türkmen döwlet habarlar gullugynyň (TDH) başlygynyň orunbasarlygyna Annamyrat Şamyradowiç Poladowyň bellenilmegi sözüň doly manysynda görlüp-eşidilmedik waka boldy.
20 ýyla golaý wagt metbugatda dürli ýokary wezipelerde işlän A.Poladow geçen ýylyň aprelinde «saglyk ýagdaýy sebäpli» ýurduň esasy gazeti bolan «Türkmenistan» gazetiniň baş redaktory wezipesinden boşadylypdy.
«Saglyk ýagdaýy sebäpli» wezipesinden boşadyldy diýlip, şol wagt resmi habarlarda beýan edilen-de bolsa, A.Poladowyň ýurduň gümrükhanasynda işleýän bir inisiniň neşe maddalarynyň döwlet serhedinden bikanun geçirilmegine gatnaşanda ele düşmegi zerarly işden kowlandygy ýyldyrym çaltlygynda äleme dolupdy.
Bu ýüze çykan wakadan soň, A.Poladow sahnadan düşürildi we birnäçe wagtlap işsiz galdyryldy. Onuň özi bolsa «gara sanawa» girizilip, ýazan makalalary çap edilmekden saklanyldy.
Esli wagt işsiz gezensoň, känbir göze ilmeýän neşirleriň birine işe ýerleşmegi başaran A.Poladow ýitirilen abraýy yzyna gaýtarmak üçin jan aýaman zähmet çekip başlapdy.
«Gara sanawyň» soňuna çykylarmyka?
Ýurtda ýöredilýän kadrlar syýasatyna laýyklykda bir gezek ýokary wezipeden taýdyrylan ýolbaşçy gaýdyp wezipäniň gyrasyndan eltilmeýär. Diňe bir onuň özi hem däl, eýsem, onuň çagalaryna-da, dogan-garyndaşlaryna-da wezipe berilmeýär.
Kadrlar seçilip alnanda, wezipä belleniljek adamyň maşgalasynda ýekeje kişiniň-de sud jogapkärçiligine çekileni bolmaly däl.
A.Poladowly waka häzirki wagtda henize-bu güne çenli görülmedik ýagdaý diýip aýtsa bolar. Özi hem onuň häzirki bellenilen wezipesiniň iki ýyla golaý wagt bäri boş durandygyny nazara alsaň, onda az salymdan, Poladowyň has ulurak wezipelere-de çekiläýmek mümkinçiliginiň bardygyny çaklamak bolar. Sebäbi, şeýle wezipeler köplenç uly wezipelere geçmek üçin "tramplin" bolup hyzmat edýär.
Ozal wezipeden boşadylyp, soňra bolsa «gara sanawa» girizilen kişiniň gaýtadan reabilitirlenip, jogapkärli wezipä bellenilmegi ýurtda kadrlaryň ýetmezçiligini ýene bir gezek aýdyň subut etdi diýip aýtmak bolar.
A.Poladowyň Türkmen döwlet habarlar gullugynyň başlygynyň orunbasarlygyna bellenilmegi bilen, ýurtda ýazyjylardyr žurnalistler barada ýöredilýän «gara sanawyň» soňuna çykylmagynyň başlangyjy bolarmy diýen sowala jogap tapmak üçin, megerem, entek biraz garaşmaly bolsa gerek.
Döwlet Hojamedow aşgabatly intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
BMG-nyň uruş jenaýatçylygy boýunça ozalky prokurory we Eýranda adam hukuklarynyň bozulmagy barasynda dokumet ýygnaýan merkeziň egindeş başlygy Paýem Akhwan Eýranda saýlawlardan soňra ynsan hukuklarynyň bozulmalary hakynda-da maglumat we dokument ýygnap gelýär. Ol özlerine e-mail arkaly wideoda ýazylan dürli dokumentleriň gelip gowuşýandygyny Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde aýtdy.
Parahatçylykly protestleriň rehimsiz basylyp ýatyrylmagy, adamalary urup-ýençmek, gynamak, türmä basmak, hatda öldürmek, adam hukuklarynyň giň möçberde yzygiderli bozulýanlygynyň aýdyň mysalydyr, bu bolsa, halkara kanunlaryna görä, adamzada garşy edilen jenaýat saýylyp bilner. «Bu ölümler we gynamalar adam hukuklarynyň giň möçberde yzygiderli bozulýanlygyny görkezýär we muny buýryk beren ministrler, halkara kanunlar boýunça, jogapkärçilige çekilip bilner» diýip, Akhwan nygtady.
Ölenleriň kän bolmagy ahmal
Eýran hökümeti protestlerde 20 çemesi adamynyň ölendigini habar berýär, ýöne hukuk goraýjy aktiwistler ölenleriň sanynyň ondan has köpdügini öňe sürýärler.
Eýranly deputat Farhad Tajari 29-njy iýuldaky çykyşynda 30 adamynyň heläk bolandygyny mälim etdi. Käbir maglumatlara görä, ölenleriň sany birnäçe ýüz bolmaly. Pida bolanlaryň arasynda Neda aga Soltany diýen ýaş gyz-da bar, ol parahatçylykly protestlerde okuň gurbany boldy. Ýene-de birnäçe adam, şol sanda Amir Jawadfar ýalylar bolsa, dürredir-taýagyň zarbyndan ýaralanyp, soňra aradan çykdylar.
Ölenleriň arasynda prezidentlik kürsüsine dalaş eden, ýurduň rewolusiýa gwardiýasynyň ozalky başlygy Mohsen Rezaýynyň saýlaw toparynyñ başlygynyň ogly Mohsen Ruhulamini, şeýle-de türmeden boşadylandan birnäçe gün soňra ölen Ramin Gahrimany dagy bar. Ölmezinden öň Ramin ejesine özüni birnäçe günläp başak asyp goýandyklaryny aýdypdyr.
27-nji iýuldaky çykyşynda oppozision lider Musawi, beýle ölüm-ýitimleri, tussag etmeleri betbagtçylyk diýip häsýetlendirdi we gynamalara ynkylapdan öň şaýat bolunmandygyny nygtady.
3 gün mundan ozal ýurduň ýokary derejeli dini lideri Aýtolla Hameneýi tussaglaryň wagtlaýyn saklanylýan ýerlerinden biri Kahrizeki ýapmagy buýruk berdi. Bu ýerde bendileriň aşa erbet şertlerde sorag edilýändigi hem olaryň gorkunçdygy habar berildi.
Dünýä möçberindäki protestler
BMG-nyň baş karargähinde geçirilen 3 günlük açlyk aksiýasyna ýolbaşçylyk eden Eýranyň görnükli žurnalisti Akbar Genji adamzada garşy edýän jenaýatlary üçin Eýranyň ýolbaşçylarynyň adalat guramalarynyñ eline tabşyrylmalydygyny aýtdy:
«Biz Eýranyň ýolbaşçylarynyň alyp barýan jenaýatlary üçin BMG-nyň howpsuzlyk şurasyna şikaýat etmekçi we olardan bu ýolbaşçylary halkara jenaýat suduna bermek hakynda gol ýygnamak işine başladyk, oňa köp adamyň gol çekjekdigine umyt baglaýarys» diýip, Genji aýtdy.
«Eýranyň ýolbaşçylarynyň diňe bir saýlawlardan soňky özlerini alyp baryşlary üçin däl-de, eýse geçmişde eden ähli eden-etdilikleri üçin sud jogapkärligine çekmek zerur» diýip, Genji nygtady.


text:
Türkmenistanyň Merkezi saýlaw komissiýasy düýn Türkmenistanda welaýat, şäher we etrap Halk maslahatlaryna geçirilen saýlawlara gatnaşygyň 95.7% bolandygyny tassyklaýar.
Bu ses berişligiň netijeleri ýakyn wagtlarda yglan ediler.
Maglumata görä, saýlawlaryň gidişine milli synçylar, ýagny, Demokratiýa we adam hukuklary institutynyň, jemgyýetçilik guramalaryň wekilleri, şeýle-de ýörite çagyrylan daşary ýurt synçylary gözegçilik edipdirler.
Türkmenistanda ýerli Halk maslahatlaryna agzalar dört ýyl möhlet bilen saýlanýar. Welaýat Halk maslahatyna 40, etrap we şäher Halk maslahatlaryna 20 deputat saýlanýar.


text:
Türkmenistanyň futbol boýunça çempionatynyň 30-njy tapgyry gyzgalaňly başlandy. Tapgyryň Aşgabatda bir wagtda geçirilen ilkinji iki duşuşygynda 12 gol geçirildi! Şeýle hem iki oýnuň hem birmeňzeş 3:3 hasabynda tamamlanmagy özüne çekmän duranok.
“Aşgabat” – “Balkan” duşuşygynda ilki başda ähli zat ýer eýeleriniň peýdasynady. Olar 14-nji minutda Ruslan Gurbanowyň dürs ýerine ýetiren 11 metrlik urgusyndan soň öňe saýlandylar – 1:0. Arakesmä bolsa 2:0 hasabynda çykdylar. 39-njy minutda Berdi Şamyradow özüniň häzirki çempionatdaky 18-nji goluny geçirdi. Ikinji ýarymda Rustam Matrizaýewiň 54-nji minutda we çempionatyň iň netijeli oýunçylarynyň sanawynda öz öňdebaryjylygyny pugtalandyran Myrat Ýagşyýewiň 58-nji we 66-njy minutlarda geçiren gollary netijesinde “Balkan” öňe saýlandy – 3:2. Emma bu artykmaçlyk uzaga çekmedi. Iki minut soňra Ruslan Gurbanow ikinji gezek tapawutlanyp, “Aşgabady” ýeňlişden halas etdi.
Netijede, duşuşygy deňlikde tamamlan toparlaryň ikisi hem —“Balkan” çempionlyk ugrunda göreşde, “Aşgabat” bolsa bürünç medal ugrundaky bäsleşikde özlerine zerur bolan iki utugy ýitirdiler.
“Hazyna”- “Ahal” duşuşygynyň wakalary hem juda dartgynly boldy. Duşuşygyň dowamynda myhmanlar iki gezek öňe saýlandylar. Ilkibaşda – 1:0, arakesmeden soňra bolsa – 2:1. Emma soňra Ahmet Agamyradowyň şägirtleri oýny öz ellerine aldylar we “Hazynanyň” iň netijeli oýunçysy Didar Durdyýewiň 54-nji we 74-nji minutlarda geçiren gollary netijesinde öňe saýlanmagy başardylar – 3:2. Duşuşygyň esasy wagtynyň tamamlanmagyna iki minut galanda Rahmet Şermetowyň ikinji golunyň kömegi bilen “Ahal” ýeňlişden halas boldy.
30-njy tapgyr “Energetik”- “Merw”, “Daşoguz”- HTTU we “Altyn asyr” – “Şagadam” duşuşyklary bilen tamamlanar.
Maglumat toplamagy halaýanlara duşuşygyň sanlaryny we delillerini hödürleýäris.
"Aşgabat" – "Balkan" – 3:3 (2:0)
20-nji oktýabr. Aşgabat. "Aşgabat" stadiony. 300 tomaşaçy.
Pökgüleri geçirenler: Ruslan Gurbanow 14 (11 metrlik urgudan), 68, Berdi Şamyradow 39 – Rustam Matrizaýew 54, Myrat Ýagşyýew 58, 66.
Duýduryş alanlar: Annaberdi Çaryýew 16 – Serdaraly Ataýew 3, Aşyrgeldi Saryýew 13, Amir Gurbani 40.
Emin: Çarymyrat Gurbanow.
Duşuşygyň inspektory: Çaryýar Ataýew.
"Hazyna" – "Ahal" – 3:3 (1:1)
20-nji oktýabr. Aşgabat. Halkara türkmen-türk uniwersitetiniň stadiony. 100 tomaşaçy.
Pökgüleri geçirenler: Begenç Akmämmedow 45+1, Didar Durdyýew 54, 74 – Rahmet Şermetow 8, 88, Myrat Hamraýew 48.
Duýduryş alanlar: Berdimyrat Rejepow 78 – Orazmuhammet Işangulyýew 31, Myrat Hamraýew 53, Mihail Titow 78.
Emin: Maksat Seýitgulyýew.
Duşuşygyň inspektory: Wadim Baratow.
21-nji oktýabra çenli toparlaryň ýerleşiş tertibi
Iň köp gol geçiren futbolçylar:
Myrat Ýagşyýew ("Balkan") – 27 (2 – 11 metrlik urgudan) gol.
Süleýmän Muhadow ("Altyn asyr") – 23.
Altymyrat Annadurdyýew ("Ahal") – 22.
Berdi Şamyradow ("Aşgabat") – 18 (1).
Hemra Amanmämmedow ("Şagadam") – 16 (6).


text:
Türkmenistanyň Prezidenti telefon aragatnaşyk hyzmatlarynyň täze hil derejesini üpjün etmek maksady bilen “Aşgabat şäher telefon ulgamy” ýapyk görnüşli paýdarlar jemgyýetini döretmek hakynda” Karara gol çekdi.
Resminama laýyklykda, esaslandyryjy hökmünde Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrligine –esaslyk maýadaky paýy 30 göterim, ministrligiň “Türkmentelekom” döwlet elektrik aragatnaşyk kompaniýasyna – esaslyk maýadaky paýy 60 göterim möçberde paýly gatnaşmaga ygtyýar berildi.
“Aşgabat şäher telefon ulgamy” ýapyk görnüşli paýdarlar jemgyýeti “Türkmenistanyň durmuş-ykdysady ösüşiniň 2011—2030-njy ýyllar üçin milli maksatnamasynda” bellenen wezipeleri üstünlikli durmuşa geçirmek, milli ykdysadyýetde kärhanalaryň netijeliligini ýokarlandyrmak we bazar gatnaşyklary üçin amatly şertleri döretmek, şeýle hem aragatnaşyk ulgamynyň işini has-da kämilleşdirmek maksady bilen döredildi.


text:
"Adam aldaýan guşy öldürmek" (“To Kill a Mockingbird”) atly meşhur romany ýazan Harper Lee aradan uzak wagt geçensoň täze roman ýazdy.
Ýazyjynyň “Go Set a Watchman” (Sözme-söz terjime: "Git sakçy goý") diýlip atlandyrylýan täze romany 13-nji iýulda satuwa çykarylýar. Bu waka mynasybetli dünýäniň kitap dükanlarynyň ençemesi gijäniň ýary öz gapylaryny müşderilerine açýar.
Angliýanyň kitap dükanlarynyň biri “Waterstones” bolsa, bu waka mynasybetli gijäň ýary festiwal geçirer. Tanymal kitap biznesmenleriniň biri James Daunt Harper Leeniň täze kitabynyň satuwa çykmagyny "örän tolgundyryjy waka" diýip atlandyrdy.
"Men dükany gijäň ýary açaryn. Sebäbi bu kitap şeýle ünse mynasypdyr. Durmuşymda örän seýrek günlerde gijäň ýary dükan açypdym. Bir gezek 1988-nji ýylda Markesiň "Çuma keseli günlerinde söýgi" atly kitaby çykanda, soňra mundan 10 ýyl öň J.K.Rowling üçin, indi 2015-nji ýyda bolsa Harper Lee üçin gijäň ýary dükan açýaryn" diýip, Daunt belledi.
Şol bir wagtyň özünde kitap dükanlarynda 1962-nji ýylda "Adam aldaýan guşy öldürmek" atly romanyň esasynda surata düşürilen film hem görkeziler.
Amerikan ýazyjysy Harper Lee 1960-njy ýyllarda "Pulitzer" baýragyna mynasyp bolan “To Kill a Mockingbird” atly kitaby bilen dünýä meşhur boldy.


text:
Müňlerçe pakistanly yslamçy duşenbe güni Yslamabadyň köçelerine çykdy. Olar NATO-nyň Pakistanyň üsti bilen Owganystana ýük daşamagyny gaýtadan ýola goýmagyna garşy çykýarlar.
ABŞ-a garşy şygarlary bilen, gündogardaky Lahore şäherinde protesti gurnan bileleşigiň, Pakistany goraýyş geňeşiniň baýdagyny galgadyp “uzak ýoly” ýörän 15 müň töweregi protestçi Pakistanyň parlamentiniň daşyna jemlendi.
Bu geňeş dini syýasy partiýalaryň we guramalaryň birleşigi bolup, ABŞ we Hindistan bilen gatnaşyklary kesmeklige çagyryş edýär.
NATO-nyň Pakistanyň üsti bilen Owganystana ýük daşamagyny täzeden ýola goýmagyna Pakistanyň hökümeti geçen hepdede razylyk berdi.
Bu transport korridoryny Pakistan geçen ýylyň noýabrynda NATO-nyň geçiren howa hüjüminde 24 sany pakistanly esgeriň ölmeginiň yzýany ýapypdy we bu koridor 7 aýlap petikli ýagdaýda saklandy.


text:
Demirgazyk Owganystanyň Sar-i-Pul welaýatynda howpsuzlyk şertleriniň has ýaramazlaşýandygy habar berlip, söweşijileriň bu welaýatdaky 16 obany basyp alandygy bellenilýär.
Sar-i-Pul welaýatynyň daglyk ýerlerinde daşary ýurtly jeňçileriň hem ýerleşendigi, şeýle-de owgan harbylarynyň welaýatdaky ençeme harby posty terk edendigi nygtalýar.
Demirgazyk Owganystandaky howpsuzlyk şertleri barada Azatlyk Radiosynyň Kabuldaky habarçysy Şaýymmerdanguly Myradynyň taýýarlan maglumatyny diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Şu gün Belarusda prezident saýlawlary geçirilýär. Ýurduň birinji kürsüsine 16 ýyl bäri ýurda baştutanlyk edýän häzirki prezident Aleksandr Lukaşenkodan başga-da dokuz kandidat dalaş edýär. Olaryň aglabasy oppozisiýadan.
Ses berip çykanlardan soralyp alnan maglumatlara görä Aleksandr Lukaşenko sesleriň 72%-den gowragyny alypdyr. Ikinji we üçünji orunlarda oppozision kandidatlar Andreý Sannikow we Wladimir Neklaýew çak bilen 4%-den ses alypdyr.
Soňky resmi maglumatlara laýyklykda, saýlawçylaryň üçden iki bölegi ses beripdir. Käbir saýlaw uçkastoklarynda ses berişlik tamamlandy.
Oppozisiýadan prezidentlige kandidatlar ses berişligiň netijeleriniň gaplaşdyryljakdygyny çaklaýarlar we saýlaw uçastoklary ýapylan badyna saýlawçylary Minskiniň baş meýdanyna täze saýlawlar geçirmegi talap edip çykmaga çagyrýarlar. Oppozisiýa şol aksiýanyň parahatçylykly boljakdygyny aýdýar.
Öň Belarusyň daşary işler ministriniň orunbasary bolan we 1996-njy ýylda Lukaşenko garşy oppozisiýa geçen Andreý Sannikow Merkezi saýlaw komissiýasynyň Lukaşenkonyň peýdasyna netijeleri yglan etjegini öňe sürdi.
“Häzirki ýaly kandidatlaryň sany köp bolsa, islendik kadaly ýurtda awtomatik ýagdaýda ikinji tapgyr saýlawlar geçirilmeli. Bize ikinji tapgyr saýlawlar bolmaz diýýärler, ol durşy bilen ýalan hem galplyk. Biz oňa garşy çykyş edýäris”diýip, A. Sannikow aýtdy.
Oppozisiýanyň aksiýa geçirjek ýerine - Minskiniň Oktýabr meýdanyna içerki goşunlaryň esgerleri bilen bronlanan MAZ maşynlarynyň getirilýändigi barasynda maglumatlar gowuşýar.
Oppozision kandidat Wladimir Neklaýew eger Oktýabr meýdanynyň daşy milisiýa we goşun tarapyndan gabalsa, bäş oppozision kandidatyň mitingi başga ýere geçirip, hiç bir garşylyga garamazdan aksiýa gurnajakdygyny žurnalistlere aýtdy.
Ýöne Belarusyň häkimiýetleri kanuna ters gelýän islendik hereketiň öňüniň berk alynjakdygyny duýdurýar.


text:
Eýran ilat sanyny artdyrmaga çalyşýar. Şunuň bilen baglylykda häzirki wagtda ýurduň parlamenti sterilizasiýa, ýagny meýletin önelgesizlige ýol açýan ýönekeý operasiýalary tussaglyk bilen jezalandyrmak we olary jenaýata öwürmek barada kanunyň taslamasyna garaýar.
Eýran öz raýatlaryny has köp çaga dogurmaga mejbur etmäge ukyply däl. Emma ol öz raýatlaryny çaga dogurmazlyk üçin operasiýa etdirmek hukugyndan mahrum edip biler.
Eýranyň baş lideri aýatolla Ali Hamenei ýurduň ilat sanyny artdyrmaga çagyrdy. Parlament bu çagyryşa jogap hökmünde önelgesiz etmek üçin wazektomiýa, salpingektomiýa ýaly hirurgiýa usullaryny jenaýata öwürýän hem-de munuň üçin 2 we 5 ýyl aralygynda türme tussaglygyny göz öňünde tutýan kanunyň taslamasyny makullady.
Kanunyň taslamasy 24-nji iýunda 207 sesiň goldamagynda we 106 sesiň garşy çykmagynda kabul edildi. Emma kanunyň ençeme maddalary kesgitsiz galýar, şol sanda kimiň jogapkärçilige çekiljegini, ýagny hirurgiýa operasiýasyny amala aşyran lukmanlaryňmy ýa-da operasiýany etdirenleriň jogapkärçilige çekiljegini takyklamaýar.
Habar berlişine görä, kanun proýekti önelgesizlik operasiýasynyň çaga dogurmazlyk üçin mümkinçilik hökmünde propagandirleýän adamlar üçin hem tussaglyk jezasyny girizer. Eýranda aýallara çagasyny aýyrtmak mejbury zerurlykdan bolaýmasa, başga halatlarda eýýäm gadagan edilen.
Kanunyň taslamasy Saglygy saklaýyş komitetiniň garamagyna tabşyryldy. Üstünde işlenen taslamanyň kanuna öwrülmegi üçin ol parlament tarapyndan tassyklanyp, ýurduň Ýokary geňeşi tarapyndan öňlanmaly.
Soňky aýlaryň dowamynda Eýranyň baş lideri aýatolla Ali Hamenei ýurduň ösüşini goldamak üçin ilatyň demografiýa taýdan garramagy problemasynyň çözülmeginiň zerurdygyny birnäçe gezek nygtady. 2012-nji ýylda Hamenei Eýran yslam respublikasynyň ilat sanyna gözegçilik boýunça uzak möhletleýin syýasatyny «ýalňyş» diýip atlandyrdy we Eýranyň ilatynyň sanyny iki esse ýokarlandyryp, 150 million adama ýetirmäge çagyrdy.
Maý aýynda baş lider döwlet häkimiýetiniň üç şahasyna ýüzlenip, 14 sany meseleden ybarat programmany öňe sürdi. Dokumente laýyklykda hökümet çaga dogrulmagyny ýokarlandyrmak üçin ädimleri ätmeli, olaryň arasynda nika baglaşmaga päsgel berýän problemalary aradan aýyrmak we ýaş çatynjylara goldaw bermek ýaly meseleler göz öňünde tutulýar.
"Köp boldugyça gowy"
Şeýle-de dokumentde Günbataryň «negatiw täsirlerine» garşylyk hökmünde «yslam we eýran durmuşyny» wagyz etmegiň zerurlyklary barada gürrüň gidýär.
Bu çäreler Eýranyň ilat sanynyň artmagyny çäklendirmek boýunça 20 ýyllap alyp baran programmasy bilen bagly syýasatynda 180 gradus öwrülişigiň başlanandygyny aňladýar.
Iýun aýynyň aýagynda «Keýhan» atly konserwatiw gündelik gazetinde çap bolan makalada aýdylyşyna görä, Hamenei ilatyň san taýdan ösüşini saklamak boýunça syýasat örän tiz we netijeli amala aşdy diýip hasaplaýar we Eýranyň ilat sanynyň ösüşiniň nola golaýlamagyndan howatyrlanýar. Habar berlişine görä, Eýranda ilatyň ösüş derejesi 2013-nji ýylda 1.2% bolupdyr.
Indi döwlet mediasynda çaga dogrulyş derejesini ýokarlandyrmak boýunça alnyp barylýan kampaniýa «näçe köp bolsa, şonça-da gowy» diýen şygaryň astynda geçýär. Çaga dogurmagy planlaşdyrmak boýunça döwlet programmalarynyň býujeti çäklendirildi, prezerwatiwler üçin berlen pul kömegi ýatyryldy.
Emma täze proýekt hemmäniň göwnünden turmady. Käbir kanun çykaryjylar aýallara we erkeklere önelgesizlik operasiýasy edileni üçin jenaýat jogapkärçiliginiň girizilmeginiň berip biljek peýdasyndan zyýanynyň has köp boljagyny aýdýarlar. Sebäbi öňelgesizlik operasiýasyny etdiren eýranlylaryň sany onçakly köp däl.
“Aýallaryň göwreli bolmagynyň öňüni almak boýunça usullaryň diňe üçüsi hirurgiýa operasiýasy bilen bagly” diýip, 24-nji iýunda parlamentiň maslahatynda mejlisiň deputaty Mehti Dawatgari aýtdy. “Biz kanuny diňe şol 3% üçin kabul edýäris. Bu bolsa şeýle operasiýalaryň hususy klinikalarda ýa-da gizlin kärhanalarda edilmegine getirer” diýip, Dawatgari sözüniň üstüni ýetirdi.
Ol 2012-nji ýylda göwreli bolmagyň öňüni almak boýunça serişdelerden 3,5 million eýranlynyň peýdalanandygyny, olardan 100 müň adamyň hirurgiýa operasiýalaryny etdirendigini, 1.3 million adamyň ýörite dermanlary içendigini, galanlaryň bolsa başga serişdelerden peýdalanandygyny aýtdy.
Dawatgari özüniň bu kanun bilen razylaşmaýandygyny bellemek bilen, kanun proýektinde kimiň, lukmanlaryňmy ýa lukmanlara ýüz tutanlaryň jezalandyryljagynyň hem belli däldigini aýtdy. Şeýle-de ol eger bu kanun kabul edilse, onuň jenaýatçylyk we tussaglyk derejesini ýokarlandyrjakdygyny belledi we sözüniň üstüni ýetirip, “biz gamçy we türme bilen haýbat atyp, adamlary çagaly bolmaga mejbur edip bilmeris” diýdi.
24-nji iýunda parlamentiň maslahatynda deputat konserwator Ali Motahari kanun proýektini goldap çykyş etdi we Eýranda ilat sanynyň haýal ösmeginde Günbatary aýyplady.
Eýran metbugaty Motahariniň çykyşyndan “Günbatar medeniýetine eýerilmegi biz üçin problema döretdi. Ilatyň san taýdan ösüşini saklaýan ähli böwetler ýok edilmeli” diýeň sitatany çap etdi.
Motahari önelgesizlik operasiýasyny adamyň saglygyna bagly ýagdaýlardan başga halatlarda “paýhassyzlyk” diýip atlandyrdy.
“Dördünji çagasyny dogran aýallaryň keselhanalarda özlerinden bidin öňelgesiz edilmegi bilen bagly ýagdaýlara duş geldik” diýip, Motahari belleýär.
Deputat Hamidreza Tabatabaýy muňa garşy çykyş edip, soňky ýyllarda öňelgesizlik operasiýasyna diňe WIÇ/SPID-e, gepatite uçran adamlaryň we uly ýaşlylaryň sezewar edilendigini aýtdy.
"Gaýtam jezany azaldyň"
Metbugatda hem belli bir garşylyk bildirildi.
Hukukçy professor Mohammad Haşemi ýarym resmi ISNA agentligine beren interwýusynda agzalýan kanun proýektiniň graždanlaryň Eýranyň konstitusiýasynda göz öňünde tutulan esasy hukuklaryny bozýandygyny aýtdy.
“Öýlenmegi ýa-da öýlenmezligi, çagaly bolmagy ýa bolmazlygy erkin saýlamak adamyň kanuny hukugydyr” diýip Haşemi hiç bir adamyň şahsy durmuşyna goşulmaly däldigini aýtdy.
“Tabnak.ir” websaýty operasiýalary ýerine ýetirýän lukmanlara jenaýatçy hökmünde garaljagyny “ajy ýaňsy” diýip atlandyrdy.
Saýtda aýdylyşyna görä, kanun proýektiniň tarapdarlary Eýranyň ykdysady we jemgyýetçilik problemalarynyň esasy sebäplerini äsgermeýärler. “Öýlenýän adamlaryň sanynyň azalmagyny, aýrylyşýanlaryň sanynyň köpelmegini we köp sanly ykdysady problemalary nädip görmezlige salyp bolýar” diýip, maglumatda aýdylýar.
Problema sosial ulgamlarda hem maslahat edilýär.
Eýranlylaryň biri şeýle ýazdy: “Eger-de wazektomiýa operasiýasyna derek ölüm jezasy gadagan edilen bolsa, onda Eýranyň ilaty eýýäm 150 million adama ýeterdi”.
Ýene bir ulanyjy ilat sanyny artdyrmak barada çagyryş edýän Eýranyň lideriniň logikasyny düşnüksiz diýip atlandyrdy: “Biz ýeter-ýetmezçilik, sagdyn bolmadyk ykdysadyýet we daşky gurşawa degişli problemalara garşy göreşýäris, olar bolsa 150 million ilat barada karar çykarýarlar”.


text:
TÜRKMENISTANYŇ PREZIDENTI TÜRKMENISTAN-ABŞ IŞEWÜRLER GEŇEŞINIŇ ÝERINE ÝETIRIJI DIREKTORYNY KABUL ETDI
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistan-ABŞ Işewürler geňeşiniň ýerine ýetiriji direktory jenap Erik Stýuarty kabul etdi.
Myhman duşuşmaga döredilen mümkinçilik üçin döwlet Baştutanymyza tüýs ýürekden hoşallyk bildirip, ABŞ-nyň işewür toparlarynyň Türkmenistan bilen işewür gatnaşyklaryny berkitmäge gyzyklanma bildirýändigini aýtdy. Türkmen döwleti bu gün ykdysady taýdan ösüp, ägirt uly serişdeler kuwwatyna eýe bolup durýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow myhmana mähirli sözleri üçin minnetdarlyk bildirip, köp ýyllaryň dowamynda ýurdumyzyň ygtybarly hyzmatdaşlary bolan iri amerikan kompaniýalarynyň milli taslamalary amala aşyrmaga işjeň gatnaşýandygyny nygtady. Türkmenistan deňhukuklylyk esasynda hyzmatdaşlyk etmäge hem-de gyzyklanma bildirýän ähli taraplar bilen, şol sanda ABŞ-nyň işewürler düzümleriniň wekilleri bilen işjeň gatnaşyklary ösdürmek üçin açykdyr.
Döwlet Baştutanymyz we myhman ikitaraplaýyn gatnaşyklary mundan beýläk-de ösdürmek üçin uly kuwwatyň bardygyny belläp, söwda-ykdysady ulgamda hyzmatdaşlygyň gerimini giňeltmegiň geljegini ara alyp maslahatlaşdylar. Söhbetdeşler hyzmatdaşlykda toplanan oňyn tejribäniň bilelikdäki täze taslamalary durmuşa geçirmek üçin ygtybarly esas bolup durýandygyny aýratyn nygtadylar. Işewürler maslahatlarynyň yzygiderli geçirilmegi netijeli gatnaşyklary giňeltmegiň amatly ýollaryny işläp düzmäge ýardam edýär diýlip bellenildi. Ulag ulgamy we oba hojalygy türkmen-amerikan işewür gatnaşyklarynyň ileri tutulýan ugurlarynyň hatarynda görkezildi. Maliýe ulgamynda özara gatnaşyklar we energetika hyzmatdaşygyny giňeltmek meseleleri aýratyn ara alnyp maslahatlaşyldy.
Duşuşygyň barşynda amerikan işewüri hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň sebitara gatnaşyklaryny berkitmäge we ösdürmäge gönükdirilen üstaşyr – ulag ulgamynda taslamalary amala aşyrmak boýunça başlangyçlaryna ýokary baha berip, geografik taýdan amatly ýagdaýy eýeleýän Türkmenistanyň möhüm orun eýeleýändigini aýtdy. Türkmen döwletiniň netijeli teklipler bilen çykyş edýändigini we halkara ulag-aragatnaşyk ulgamlaryny gurmak boýunça ähmiýetli taslamalaryň başyny başlandygyny belläp, jenap Erik Stýuart bu işleriň köp ýurtlara Ýewraziýa yklymynyň iri halkara bazarlaryna çykmaga uly mümkinçilikleri açjakdygyna, hem-de dünýä ykdysadyýetine we söwdasyna üstünlikli goşulmak üçin mümkinçilikleri döretjekdigine ynam bildirdi.
Milli Liderimiz Türkmenistan-ABŞ Işewürler geňeşiniň alyp barýan işleriniň ähmiýeti barada aýdyp, ikiý urduň işewürlik düzümleriniň arasyndaky gatnaşyklaryň berkidilmegi uzak möhletleýin we özara bähbitli esasda guralýan döwletara gatnaşyklaryny giňeltmäge ýardam edýär diýip belledi.
Duşuşygyň ahyrynda hormatly Prezidentimiz we myhman türkmen-amerikan hyzmatdaşlygynyň geljekde hem üstünlikli ösdüriljekdigine ynam bildirdiler.


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton Waşington bilen Pekin Eýranyň ýadro ýaragly güýje öwrülmegine garşy diýdi.
Klinton žurnalistlere Eýranyň ýadro ýaragly güýje öwrülmeginden edilýän aladany bölüşenligi üçin özüniň Hytaýdan hoşal bolandygyny aýtdy. Birleşen Ştatlaryň Gazna (Hazyna) sekretary Timoti Geýtner bolsa Hytaýyň Birleşen Ştatlara global ykdysadyýeti dikeltmekde bile işleşmegi wada berendigini aýtdy.
Geýtner bilen Klinton Waşingtonda geçen iki günlük ýokary derejeli gepleşiklerden soň çykyp gürlediler.


text:
ABŞ-yň Goranmak sekretary Robert Geýts Owganystan barada häzirki amerikan strategiýasyny “işleýär” diýip häsiýetlendirdi we ýagdaýyň ösüşine umytly garaýandygyny mälim etdi.
Ol NATO güýçleriniň komanduýuşisi Deýwid Petreusyň ýöredýän harby hereketleriniň dogrudygyny belledi.
Geýts penşenbe güni Fransiýanyň goranmak ministri Erwe Moren bilen bilelikde geçiren metbugat konferensiýasynda bu barada aýtdy.
Geýts umytly bolmak üçin esasy şert Owganystanyň howpsuzlyk güýçleriniň hil we san taýdan ösmegi diýdi.


text:
Ak Tamyň aýtmagyna görä, prezident Barak Obama Osama bin Ladeniň jesediniň suratlaryny köpçülige çykarylmaly däl diýen netijä gelipdir.
“Al-Kaýdanyň” lideri ýekşenbe güni Birleşen Ştatlaryň Pakistanda geçiren gizlin operasiýasy netijesinde öldürilipdi.
Ak Tamyň metbugat wekili Jeý Karneýiň aýtmagyna görä, prezident Obama bu netijä gelmezden ozal, ýurduň Döwlet howpsuzlyk toparynyň agzalary bilen hem maslahatlaşypdyr.
Prezident Obama CBS telekompaniýasyna beren interwýusynda suratlaryň köpçülige çykarylmagynyň “täze sütemleri” döredip biljekdigini ýa-da propoganda maksatly ulanylmagynyň mümkindigini hem belläp geçipdir.
Obamanyň bu interwýusy ýekşenbe güni efire berler.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň 3-nji iýunda Polşa eden sapary bu ýurduň entek sowet blogunyň agzasy bolup galýarka, ilkinji bolup köppartiýaly erkin saýlawlary geçirmeginiň 25-nji ýyllygyna gabat geldi. Bu sene Polşa bir tarapdan Günbatar ýaranlygyna, hususan-da ABŞ-a kommunistik sistemany agdarmakda eden ýardam sebäpli minnetdarlyk bildirmek üçin ulanylan bolsa, beýleki bir tarapdan ýene-de köp işleriň edilmelidigini ýatlatmak üçin hem pursat boldy.
Polşanyň resmileriniň Barak Obamany “men size şeýle diýipdim-ä” diýip garşy aljagyna garaşmak kyn. Emma olary munuň üçin ýazgarmak kyn.
ABŞ-nyň prezidenti 2011-nji ýylda Warşawa eden soňky saparynyň dowamynda Polşanyň resmilerini olara Wladimir Putiniň golastyndaky Orsýetiň gowşan howpundan goranmak üçin Günbataryň harby kömeginiň mundan beýläk gerek bolmajagyny aýdyp, ynandyrmaga çalşypdy.
Üç ýyldan soň, Orsýetiň Ukrainanyň içki işlerine ýaragly gatyşmagy bilen baglylykda, ýagdaý düýpgöter özgerdi. Polşa özüniň ilkinji erkin we köppartiýaly saýlawlarynyň 25-nji ýyl dönümini bellänsoň, Polşanyň resmileri we ýönekeý raýatlary ABŞ-nyň Gündogar Ýewropa gaýtadan üns bermegini isleýäne meňzeýärler.
“Men umumy global ýagdaý zerarly örän aladalanýaryn” diýip, 22 ýaşly student Piotr Paszynski aýdýar. “Häzirki wagtda köp zat üýtgeýär we munuň bir tarapy Ukraina bilen bagly. Meniň pikirimçe, Putin köp adamyň gözüne çöp atdy, dünýäniň bolsa muňa hiç zat edip bilmeýändigi aladalandyrýar”.
Polşanyň paýtagtynyň beýleki ýaşaýjylary hem şuňa meňzeş aladalaryny mälim edýärler.
“Men Orsýetden biraz howatyrlanýaryn we biziň NATO agzadygymyza begenýärin, sebäbi bu biziň howpsuzlygymyzy üpjün edýär” diýip, 44 ýaşly Artur Apostolowisz aýtdy. Şeýle-de ol “men Obamanyň gelýändigine begenýärin, sebäbi bu bize üns berilýändigini görkezýär” diýdi.
Polşanyň 1989-njy ýylda geçirilen wajyp ses berişliginiň ýyl dönümini bellemekden daşgary Obama Warşawa eden saparyndan Ukraina goldaw bildirmek üçin hem peýdalandy. Obama Ukrainanyň ýaňy saýlanan prezidenti Petro Poroşenko bilen duşuşdy we Krymyň tatar aktiwisti Mustafa Jemilewi ýokary derejede sylaglamak boýunça geçirilen dabara gatnaşdy.
“Käbirleri taryhyň yza öwrülýändigini aýdýarlar we biz Ýewropada ähli partnýorlaryň arasynda parahatçylykly partnýorlygyň boljagy barada sada pikir etmeli däl” diýip, Polşanyň daşary işler ministriniň Ýewropa syýasaty we Adam hukuklary boýunça orunbasary Henryka Mosiska-Dendys (Henryka Moscicka-Dendys) aýtdy.
Şeýle-de Polşanyň resmisi: “Ukrainada bolan ýagdaýlar bizi öz howpsuzlygymyz barada täze şertlerde pikirlenmäge mejbur edýär. Bu Ýewropada we transatlantik gatnaşyklarda täze pikirleri talap edýär. Meniň pikirimçe, biziň çözüldi ýa-da ähmiýeti gaçdy diýip aradan aýran, meselem berk howpsuzlyk ýaly meselelerimiz, ýene gün tertibine dolanyp geldi”.
“Sesimiz eşidildi”
Ukraina bilen gadymy we çylşyrymly umumy taryha eýe bolan Polşa soňky alty aýyň dowamyndaky wakalar bilen bagly uly aladalanma bildirýär. Polşa 1989-njy ýylda ilkinji erkin saýlawlary geçireli bäri 25 ýylyň öten-de bolsa, öz taryhy üstünliklerine buýsanmagyny dowam etdirýär.
25 ýyl mundan ozal Polşa we Ukraina Sowet Soýuzynyň bölegi bolup, ikisi-de ösüşden yza galan ýurtlardy. Häzirki wagtda Polşa Ýewropa Bileleşiginiň we NATO-nyň başarjaň agzasy we onuň umumy içerki önümçiligi Ukrainanyňkydan üç esse ýokary.
“Biz indi Gündogar Ýewropanyň hiç kim tarapyndan diňlenmeýän, möhümi az ýurdy däl” diýip, Polşanyň “Gazeta Wyborsa”(Gazeta Wyborca) atly neşiriniň daşary gatnaşyklar boýunça žurnalisti Bartosz Wielinski aýdýar. Ol geçen ýylyň noýabrynda Ukrainada Ýewromaýdan protestleri başlanaly bäri Ukrainanyň polşaly neşirleriň baş sahypalaryndan düşmän gelýändigini aýdýar.
Polşa ABŞ-a we Ýewropa Bileleşigine Ukraina boýunça bütewi syýasat ugrunda itergi bermekde esasy rol oýnaýar.
Warşawanyň Ukraina ünsi güýçlendirmegi Polşanyň ABŞ bilen adatça berk gatnaşyklaryna kölege salypdy. Polşa başda Waşingtonyň Ukrainadaky krizise haýal-ýagal reaksiýa görkezmeginden kanagatsyzlyk bildirdi. Polşanyň öňki prezidenti Leh Walensa Obamanyň halkara meselelerde “ýolbaşçylyk taýdan kemçiligi” bilen baglanyşykly lapykeçlik bildirdi.
Şol bir wagtda-da Polşa Obamanyň Orsýetiň garşysyna sanksiýalary girizmek kararyndan ruhlanyp, Brýusselden indiki ädimleri ätmegi talap edipdi. Polşanyň resmileriniň ABŞ-nyň liderini Orsýetiň garşysyna dürli sanksiýalary we çäklendirmeleri güýçlendirmäge ündejekdigine şübhe ýok


text:
Günbatar diplomaty dünýäniň alty döwletiniň geljek hepde Eýranyň dawaly ýadro programmasy babatdaky gapma-garşylygy çözmäge gönükdirilen gepleşikler mahalynda Tährana “çynlakaý” we “düýpli” teklip etmäge taýýardygyny aýtdy.
AFP we "Roýters" habar gulluklary bu diplomatyň adyny aýtmaýarlar. Ol bu teklip barada anyk zatlary aýtmandyr, ýöne onuň "saldamly täze elementleriniň" bardygyny habar beripdir.
Eýran 26-njy fewralda Almatyda Britaniýanyň, Hytaýyň, Fransiýanyň, Germaniýanyň, Orsýetiň we Birleşen Ştatlaryň resmileri bilen duşuşmaly.
Geçen ýyl Eýranyň uran baýlaşdyrmagyny togtatmagy maksat edinen gepleşikler tapgyrynda hiç bir böwsüş bolmady.
Günbatar Eýranyň uran baýlaşdyryp, ýadro ýaragyny edinjek bolýan bolmagynyň ahmaldygyny aýdýar, Tähran özüniň beýle maksadynyň ýokdugyny gaýtalaýar.


text:
Sişenbe güni Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow harby gullukdaky esgerleri zapasa ugratmak we raýatlaryň indiki tapgyryny gulluga çagyrmak barada permana gol çekdi.
Raýatlaryň hökmany harby gulluk borjy baradaky konstitusiýada berkidilen düzgüniň esasynda gol çekilen bu permanda şu ýylyň aprel-iýun aralygynda öz gulluk möhletini tamamlan esgerleriň zapasa ugradylmalydygy aýdylýar.
Şol bir wagtyň özünde-de, bu permanda çagyryş gününe çenli 18 ýaşy dolan erkek kişileriň şu ýylyň aprel-iýun aralygynda hökmany harby gulluga çagyrylmalydyklary bellenilýär.


text:
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow ýeňil ulaglaryň sürüjilerine çäklendirilen möçberde mugt benzin berip, ýük ulaglarynyň sürüjilerine ozalky berilýän mugt benzini ýatyrmak barada karara gol çekdi.
Bu karara görä, agramy 3.5 tonnadan we içindäki ýolagçy orny 8 adamdan geçmeýän ýeňil ulaglaryň hem-de motisiklleriň eýelerine çäklendirilen möçberde mugt benzin berilmegi dowam etdiriler.
Ýeňil ulaglara her alty aýda berilýän mugt benziniň möçberiniň 720 litrdigi, motosikller üçin berilýän benziniň möçberiniň bolsa 240 litrdigi habar berilýär.
Şeýle hem, geçirilen barlaglarda ýük maşynlaryna mugt benzin bermekde käbir galplyklara ýol berlendigininiň üstüniň açylandygy aýdylyp, indi ýük maşynlarynyň eýeleriniň benzini kommersiýa bahasyndan almaly edilendigi aýdylýar.
2008-nji ýylda kabul edilen başky karara görä, ýük maşynlarynyň eýeleriniň her alty aýda 1 müň 200 litr mugt benzin almaga haky bardy.


text:
Ýewrozonanyň maliýe ministrleri Gresiýany batmakdan halas etmek üçin niýetlenen 130 milliard ýewro kredit puly tassyklandyklaryny yglan etdiler. Bu karara maliýe ministrlerleriniň Brýusselde geçen maslahatynda gelindi.
Maglumatlara görä, bu ylalaşyk Gresiýanyň bergisini 2020-nji ýyla çenli umumy içerki önümçiliginiň 120,5 prosent möçberine çenli azaltmaklyga gönükdirilen. Muny Halkara pul gaznasy maksimum kabul ederlik hasaplaýar.
Brýusseldäki gepleşiklere gatnaşan diplomatlaryň aýtmaklaryna görä, ylalaşygyň jikme-jikleriniň 12 sagada çeken gepleşijklerden soň işlenilip düzülmegine garaşylýar.
Gresiýa geljek aýda bankrotdan çyksa, 14,5 milliard ýewrolyk kredit meselesiniň wagty dolanda oňa ýene-de täze kömek gerek bolar. Doly 5 ýyla çeken krizisden soň, Gresiýanyň häzir umumy içerki önümçiliginiň 160 prosentinden gowrak möçberinde bergisi bar.
Ýewropanyň baý döwletleri, şol sanda Germaniýa Gresiýanyň ykdysadyýetine has güýçli gözegçilik etmegi talap edýärler.
Köpçülikleýin protestlere garamazdan, Gresiýanyň parlamenti aýlyk haklarynyň we pensiýalaryň azaldylmagyny, şeýle hem iş ýerleriniň kemeldilmegini kabul etdi we 3,2 milliard ýewro tygşytlady.


text:
Türkmenistanda ýaşaýyş jaý biržasy döredilýär. 18-nji sentýabrda hökümet maslahatynda bu barada kabul edilen täze düzgünnamanyň şu ýylyň başynda güýje giren we geçen ýylda kabul edilen ýaşaýyş jaýlary hususylaşdyrmak baradaky kanun bilen baglydygy aýdylýar. Ýaşaýyş jaýlary hususylaşdyrmak prosesiniň başlanmagyna Türkmenistanda ilat köpçüligi sabyrsyzlyk bilen garaşýar.
Azatlyk Radiosy öz jaýyny hususylaşdyrmak ugrunda tagalla edýän aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş bolup, kanunyň iş ýüzünde berjaý edilişi barada gürrüň bermegi sorady.


text:
Düýbi Wenada ýerleşýän ynsan hukuklaryny goraýjy Türkmen Inisiatiwasy toparynyň başlygy Farid Tuhbatullin Türkmenistanyň howpsuzlyk gulluklarynyň öz maşgala agzalaryny yzarlamaklaryny güýçlendirendiklerini aýdyp, beýanat ýaýratdy.
Bu beýanatda Farid Tuhbatullin özüniň Waşingtondaky «Demokratiýa baradaky milli fonduň» ofisinde 4-nji iýunda Türkmenistandaky syýasy ýagdaýlar barada ýörite hasabat bilen çykyş etmeginiň ertesi güni Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk ministrliginiň Daşoguz welaýaty boýunça müdirliginiň işgärleriniň öz maşgalasy bilen baglanyşykly sorag işlerini geçirip başlandyklaryny aýdýar.
Tuhbatulliniň aýtmagyna görä, Milli howpsuzlyk ministrliginiň işgärleri onuň ogullarynyň okan mekdeplerine baryp, olaryň ozalky dostlary we olary okadan mugallymlar baradaky maglumatlar bilen gyzyklanypdyrlar.
Farid Tuhbatullin öz beýanatynda howpsuzlyk gulluklarynyň ýola goýan bu çäreleriniň öz maşgala agzalaryna we dost-ýarlaryna basyş görkezmek maksady bilen ýola goýlan çäre diýip hasaplaýandygyny belleýär.
Tuhbatullin kämillik ýaşyna ýeten öz iki oglunyň ikisiniňem häzirki wagt özi bilen Awstriýanyň paýtagty Wenada ýaşaýandyklaryny, ýöne muňa garamazdan, öz ogullarynyň we Türkmenistandaky dogan-garyndaşlarynyň howpsuzlyk ýagdaýyndan alada edýändigini aýdýar.


text:
Ýewropanyň Adam hukuklary boýunça sudy “Ýukos” nebit kompaniýasynyň öňki paýdarlaryna Russiýanyň 2,5 milliard amerikan dollary möçberinde kompensasiýa tölemelidigi barada karar çykardy.
31-nji iýulda çykarylan bu karar Russiýanyň Adalat ministrligi tarapyndan adalatsyz we esassyz diýip derhal berk ýazgaryldy. Ministrlik suduň çykaran bu kararyny şikaýat edip biljekdigini aýtdy.
Öňki nebit kompaniýasynyň wezipeli işgärleri Russiýanyň galp salgyt aýyplamalary esasynda kampaniýany bikanun ele geçirendiklerini öňe sürüp, suda şikaýat edipdiler.
Mundan öň Gaaganyň halkara Arbitraž sudy hem “Ýukos” nebit kompaniýasyna Russiýanyň 50 milliard amerikan dollary möçberinde kompensasiýa tölemeli barada karar çykarypdy.


text:
Eýranyň student habarlar gullugy ISNA Isfahan şäherinde neşe gaçakçylygynda günäli tapylan dört adamyň asylyp öldürilendigini aýdýar.
Häkimiýetler 2007-nji ýylyň iýulynda «ahlaksyzlyga» garşy çäre görmäge başladylar we şondan bäri polisiýa onlarça neşekeşi, neşe gaçakçysyny, adam zorlany we adam öldüreni tussag etdi.
Adam hukuklary guramalary Eýrany dünýäde iň köp adam jezalandyrýan döwlet hökmünde tankyt edýärler.
1979-njy ýylyň Yslam rewolýusiýasyndan bäri ulanylýan kanuna görä, Eýranda adam öldürmek, zyna etmek, adam zorlamak, ýaragly talaňçylyk, neşe gaçakçylygy we yslama şek ýetirmek ölüm jezasy bilen jezalandyrylýar.


text:
Tunisiň prokuraturasy halk tolgunyşyklaryndan soň agdarylan prezident we ýurtdan gaçan Ben Aliniň daşary ýurt bankalaryndaky serişdelerini tapmak maksady bilen derňew geçirip başlady.
Mundan öň Şweýsariýanyň Federal geňeşi eger bar bolsa, Ben Aliniň hasaplaryny doňdurmak barada karar kabul edipdi.
Düýn adamlar Tunisde ýene-de demonstrasiýa ýygnandylar. Olar ýakynda döredilen täze hökümetiň dargadylmagyny talap edýärler.
Adamlar täze hökümetiň düzüminde Ben Aliniň tarapdarlarynyň köpdügini öňe sürýärler.


text:
12-nji martda Türkiýe şwed parlamentinde ermenileriň “genosidi” baradaky rezolýusiýa kabul edilendigi sebäpli Şwesiýadaky ilçisini geňeşmek üçin yzyna çagyrdy.
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Ärdoganyň geljek hepde Şwesiýa planlaşdyran saparynyň hem soňa süýşürilendigi aýdylýar.
Stokgolmda bolan duşuşykdan soň, Şwesiýanyň ilçisi Kristofer Asp taryha degişli meseleleriň taryhçylaryň garamagyna geçirilip, Türkiýe bilen berk dostlukly gatnaşyklaryň saklanmalydygyny aýtdy.
Ermeniler 1915-1923-nji ýyllar aralygynda, Osman imperiýasy döwründe, 1,5 million ermeniniň gyrlandygyny aýdyp, munuň “genosid” diýlip ykrar edilmegini isleýärler.
Ankara I Jahan urşunda 600 müň ermeniniň Gündogar Anatoliýadan sürgün edilenlerinde ölendigini aýdýar.
Köpsanly ermenileriniň öldürilmegine şol döwür ýurda çozup giren ors goşunlarynyň tarapyna ermenileriň geçendigi sebäp boldy diýip, türk tarapy bu wakany düşündürýär.


text:
Prezident Barak Obamanyň Owganystanda “Yslam döwleti” (YD) toparyna garşy göreşde ýolbaşçylara has uly ygtyýarlyk beriljegine kepil geçeli bäri, ABŞ bu ýurtda howa zarbalaryny ýaýbaňlandyrdy, diýip ABŞ-nyň harbylarynyň metbugat-wekili general Wilson Şoffner 11-nji fewralda aýtdy.
YD topary Owganystanda täze güýç bolup, “Talyban” toparyna wehim salýar. Obama bu toparyň global derejede ýaýbaňlanmagyna aladalanma bildirmek bilen ABŞ-nyň harbylaryna topara garşy göreşi güýçlendirmegi üçin has giň ygtyýarlyk beriljekdigini ýanwar aýynda aýtdy.
Resmiler soňky üç hepdäniň dowamynda ýurduň gündogar böleginde 20 çemesi zarbanyň urlandygyny aýtdy. Howa zarbalary Owganystanyň hem NATO-nyň bilelikdäki operasiýalary bilen bir wagtda-da amala aşyryldy.
Şoffner YD toparynyň Owganystanyň gündogarynda bir müňden üç müňe çenli agzasynyň bardygyny habar berdi. Geçen aýda NATO-nyň howa zarbalary “Yslam döwleti” toparynyň radiostansiýasyny sandan çykardy.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlary daşary ýurtlarda okaýan we okamak isleýän ýaşlara Türkmenistanyň häkimiýetleriniň girizen soňky çäklendirmelerine nägilelik bildirdi.
Hususan-da, Birleşen Ştatlaryň Aşgabatdaky ilçihanasynyň resmileri «Frans-Press» we «Assoşieýted-Press» habar agentliklerine beren interwýularynda, Amerikanyň ýörite programmalary boýunça Bişkekde we Bolgariýada okaýan studentleriň geçen hepde Türkmenistandan çykmaklaryna ýol berilmändigini aýtdylar.
Ynsan hukuklaryny goraýjy Türkmen Inisiatiwasy topary hem öz ýaýradan beýanatynda, 3-nji oktýabrda Bolgariýadaky amerikan uniwersitetlerine ýörite programma boýunça okamaga barýan ýaşlardan 65-siniň Aşgabadyň aeroportunda uçardan düşürlendiklerini habar berdi.
Türkmen Inisiatiwasy topary bu maglumatyň şol student ýaşlaryň özlerinden alnandygyny aýdýar.


text:
Şu gün Meksikada dünýäniň 200-den gowrak döwletiniň wekilleri klimatyň üýtgemeginiň öňüni almak barada gepleşik geçirýärler.
Iki hepde dowam etjek bu konferensiýa Meksikanyň Kankun şäherinde geçirilýär.
Konferensiýa gatnaşyjylar gepleşikleriň dowamynda hiç hili global ylalaşyga gol goýulmajakdygyny aýan etdiler.
Gepleşikleriň dowamynda tokaýlaryň çapylmazlygy, tehnologiýalaryň paýlanyşygy, şeýle-de ösýän döwletlere klimatyň üýtgemeginiň ýetirýän negatiw täsiriniň öňüni almak üçin maliýe fondunyň döredilmegi barada maslahat ediler.
Atmosfera goýberilýän kömürturşy gazynyň mukdaryny azaltmaga niýetlenip gol goýlan “Kýoto protokolynyň” möhleti 2012-nji ýylda tamamlanýar.


text:
Aşgabat, 18-nji ýanwar. “Türkmenportal”.
17-nji ýanwarda Aşgabatda Türkmenistanyň adam hukuklary meselesinde halkara borçlaryny ýerine ýetirmegini üpjün etmek boýunça Pudagara toparyň maslahaty geçirildi.
Ýurdumyzyň Mejlisiniň, ministrlikleriň we edaralaryň, jemgyýetçilik guramalarynyň wekillerini Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Demokratiýa we adam hukuklary baradaky milli institutyna ýygnan maslahatyň gün tertibine toparyň öňünde goýlan anyk wezipeler we olaryň geçen döwürde ýerine ýetirilişi, şeýle hem 2015-nji ýylda edilmeli işler baradaky meseleler girizildi.
Maslahatyň barşynda bellenilişi ýaly, dünýä tejribesini we türkmen halkynyň demokratik ýörelgelerini göz öňünde tutup, döwletiň hem jemgyýetiň hukuk esaslaryny pugtalandyrmak babatda Pudagara topar tarapyndan uly işler edildi.
Hususan-da, milletiň Lideri tarapyndan öňe sürlen reformalaryň strategiki esaslary hökmünde milli kanunçylygy kämilleşdirmek maksady bilen, Pudagara topar hereket edýän hukuk namalarynyň monitoringini geçirip, adam hukuklary meselesinde halkara kadalaryna, şeýle hem bu ugurdaky gelejekki özgertmeler degişli teklipler toplumyny Türkmenistanyň Mejlisiniň garamagyna hödürledi.
Maslahatyň dowamynda toparyň 2015-nji ýylda alyp barjak işiniň meýilnamasy kabul edildi we beýleki derwaýys meselelere garaldy.


text:
Gürjüstan Demirgazyk Kawkaz respublikalarynyň ýaşaýjylary üçin wizasyz režim girizýär.
Gürjüstanyň DIM–niň orunbasary Nino Kalandadze Gürjüstanyň prezidenti Mihail Saakaşwiliniň degişli görkezmesiniň eýýäm taýýardygyny, çak bilen ýene iki hepdeden onuň güýje girjekdigini aýtdy.
“Demirgazyk Kawkazyň halklary bilen köneden gelýän gatnaşyklary dikeltmek üçin” şeýle karara gelnendigi habar berilýär.
Wizasyz Gürjüstanyň territoriýasynda 30 güne çenli galmak hukugyna Dagystanyň, Çeçenistanyň, Inguşystanyň, Demirgazyk Osetiýanyň, Kabarda-Balkariýanyň, Garaçaý–Çerkessiýanyň we Adygeýiň ýaşaýjylary eýe bolar.
Orsýet bilen Gürjüstan wiza režimini 2000-nji ýylyň ahyrynda girizipdi.


text:
Şu ýanwar aýynyň başyndan Germaniýa, Kolumbiýa, Portugaliýa, Günorta Afrika we Hindistan iki ýyllyk möhlet bilen Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşine agzalyga saýlandylar.
Germaniýa şeýle wagtlaýyn agzalyga indi bäşilenji gezek saýlanýar. Wagtlaýyn agzalyga saýlanan häzirki bäş ýurtdan üçüsi, hususan-da, Germaniýa, Günorta Afrika we Hindistan BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň hemişelik agzalygyna eýe bolmak ugrunda çalyşýarlar.
Häzirki wagt BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşine diňe bäş döwlet, ýagny, Amerikanyň Birleşen Ştatlary, Orsýet, Hytaý, Britaniýa we Fransiýa hemişelik agza bolup durýarlar.


text:
Zimbabwada prezidentlik saýlawlary başlandy. Çarşenbe güni geçirilýän saýlawlarda ýurduň häzirki lideri Robert Mugabe we premýer-ministr Morgan Tswangirai dalaş edýär. Dalaşgärler ýurduň iň ýokary wezipesi ugrunda, eýýäm, üçünji gezek saýlawlara gatnaşýarlar.
89 ýaşly Mugabe ýeňlişe sezewar bolsa, wezipesinden çekiljekdigini aýtdy.
Mugabe 1980-nji ýylda Zimbabwanyň Britaniýadan garaşsyzlygyny alanyndan bäri, ýurda baştutanlyk edip gelýär.
Saýlaw uçastoklary Aşgabat wagty bilen sagat 22:00-a çenli açyk bolar.


text:
Türkmenistanda dilegçileri we arakhorlary jezalandyrmak boýunça resmi düzgünler pugtalandyryldy.
Oktýabryň ortalarynda gol çekilen karara görä, ýurduň administratiw kodeksine girizilen goşmaçalar we düzedişler Garaşsyzlyk baýramçylygynyň öňýanynda 21-nji oktýabrda resmi metbugatda çap boldy we güýje girdi.
Şol bir wagtda-da, türkmen döwleti kanunda göz öňünde tutulan jezany hasam güýçlendirmek barada karar çykarýarka dilegçilik we arakhorluk ýaly sosial problemanyň bardygyny resmi derejede düýpden agzamaýar.
Azatlyk Radiosy bu problemanyň şu günki gün türkmen jemgyýetinde tutýan orny barada gürrüň bermegi sorap türkmenistanly synçy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Türkmenistan baý tebigy serişdelere eýe bolmak bilen, dünýäniň esasy energetika döwletleriniň hataryna girýär. Ýurdumyzyň ýangyç-energetika toplumyny çalt depginler bilen ösdürmek hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ykdysady syýasatynyň esasyny düzýär. Döwlet Baştutanymyzyň pudagyň düzümine girýän edara-kärhanalaryň öňünde goýan esasy wezipeleriniň hatarynda – uglewodorod çig malynyň çykarylyşyny, gaýtadan işlenmegini we eksportyny artdyrmak, maýa goýumlaryny çekmek we netijeli ulanmak, türkmen energiýa serişdelerini dünýä bazarlaryna çykarmagyň ugurlaryny diwersifikasiýalaşdyrmak wezipeleri durýar.
Bu ugurda alnyp barylýan işler barada «Türkmengaz» döwlet konserniniň başlygy Aşyrguly Begliýewiç BEGLIÝEW «Nebit-gaz» gazetine beren gürrüňinde şeýle beýan etdi.
– Aşyrguly Begliýewiç, «Türkmengaz» döwlet konserniniň alyp barýan işleriniň esasy ugurlary barada gürrüň beräýseňiz...
– Hereket edýän gaz geçiriji ulgamyň durkuny täzelemek, içerki gaz üpjünçilik üçin gaz geçirijiler ulgamyny giňeltmek we tebigy gazy halkara bazarlaryna ibermäge niýetlenen täze gaz geçirijileri gurmak ýurdumyzyň gaz düzümini ösdürmegiň ileri tutulýan ugry bolup durýar.
Iri «Galkynyş» gaz känini senagat taýdan özleşdirmek gaz pudagynda amala aşyrylýan giň gerimli taslamalaryň biridir. Ol täze guruljak eksport gaz geçirijileri üçin tebigy gazyň esasy çeşmesi bolup hyzmat eder.
Häzir Gündogar—Günbatar gaz geçirijisiniň gurluşygy güýçli depginler bilen alnyp barylýar. Onuň işe girizilmegi gazyň eksport akymlarynyň ugruny dessine üýtgetmäge, içerki gaz üpjünçiligiň ygtybarlylygyny artdyrmaga mümkinçilik berer. Hususan-da, ýurdumyzyň gündogarynda ýerleşen baý ýataklardan harytlyk gazyň 30 milliard kubmetrini Türkmenistanyň günbatar böleginde guruljak halkara gaz geçiriji ulgama akdyrmaga mümkinçilik dörär.
– Aşyrguly Begliýewiç, mälim bolşy ýaly, tebigy gazyň eksport akymlarynyň köpugurlylyk ýörelgelerinden ugur almak bilen, Türkmenistanda beýleki eksport gaz geçiriji ulgamlary döretmek boýunça hem işler alnyp barylýar...
– Hawa, şeýle. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň energetika strategiýasyna laýyklykda Türkmenistan tebigy gazyň eksportyny artdyrmaga we onuň daşary ýurtlara iberilmegini diwersifikasiýalaşdyrmaga aýratyn möhüm ähmiýet berýär. Häzir «mawy ýangyjy» Russiýa Federasiýasyna, Hytaý Halk Respublikasyna we Eýran Yslam Respublikasyna ibermek bilen bir hatarda ýurdumyz gazy eksport etmegiň täze ugurlaryny – ýewropa we günorta-gündogar ugurlaryny işläp düzýär.
Şu maksat bilen Türkmenistan—Owganystan—Pakistan— Hindistan (TOPH) gaz geçirijisini gurmagyň taslamasyny taýýarlamak işleri alnyp barylýar.
TOPH taslamasynyň amala aşyrylmagy energiýa serişdelerini ugradýan we olary sarp edýänler üçin ykdysady nukdaýnazardan bähbitli bolmak bilen çäklenmän, eýsem, bu turba geçiriji sebitde parahatçylygy we durnuklylygy berkitmek üçin kuwwatly itergi berip, müňlerçe iş orunlaryny döretmek, üstaşyr geçiriji ýurtlarda senagaty ösdürmek üçin şert döreder. TOPH gaz geçirijisiniň uzynlygy 1735 kilometre, taslama kuwwatlylygy bolsa 33 mlrd kubometre deň bolar. Bu taslamany durmuşa geçirmegiň esasy ýörelgeleri Türkmenistanyň, Owganystanyň, Pakistanyň we Hindistanyň arasynda baglaşylan Hökümetara ylalaşyklarda öz beýanyny tapdy.
– Häzir dünýäniň habar beriş serişdeleri Türkmenistan ygtybarly gaz iberýän we dünýäniň energetika giňişliginde möhüm orun eýeleýän döwlet bolup durýar diýip belleýärler...
– Hakykatdan hem olar mamla, Ýewropa Bileleşigi bilen barha berkeýän hyzmatdaşlyk gatnaşyklary munuň şeýledigine aýdyň şaýatlyk edýär. Mälim bolşy ýaly, şu ýylyň maýynda Aşgabatda dörttaraplaýyn duşuşyk geçirildi, oňa Türkmenistanyň, Azerbaýjanyň, Türkiýäniň ýangyç-energetika edaralarynyň ýolbaşçylary, şeýle hem Ýewropa Bileleşiginiň wekilleri gatnaşdylar. Duşuşygyň barşynda energiýa serişdelerini dünýä bazarlaryna, şol sanda ýewropa ugurda ibermegiň ugurlaryny diwersifikasiýalaşdyrmagyň mümkinçilikleri ara alnyp maslahatlaşyldy. Ol, hususan-da, bilelikdäki köpugurly turba geçiriji düzümiň döredilmegini göz öňünde tutýar.
Duşuşygyň jemleri boýunça oňa gatnaşyjylar Jarnama gol çekdiler, onda Türkmenistanyň, Azerbaýjanyň, Türkiýäniň we Ýewropa Bileleşiginiň energetika howpsuzlygyny üpjün etmäge gönükdirilen täsirli usullary döretmek meseleleri boýunça halkara guramalarynyň çäklerinde işjeň gatnaşyklary dowam etmäge ymtylýandygy tassyklanyldy.
Aşgabatda maý aýynda geçirilen gepleşikleriň jemleri boýunça Türkmenistanyň, Azerbaýjanyň, Türkiýäniň we Ýewropa Bileleşiginiň pudak ministrleriniň orunbasarlarynyň derejesinde işçi toparyny döretmek kararyna gelnendigini bellemek gerek.
Taraplar, şeýle hem energiýa serişdelerini Hazar sebitinden günbatar ugurda iberjek turba geçiriji düzümi gurmak meýilnamasyna Gruziýany çagyrmaga özara isleg bildirýändiklerini beýan etdiler. Häzirki wagta çenli eýýäm Türkmenistanyň, Azerbaýjanyň, Türkiýäniň, Gruziýanyň we Ýewropa Bileleşiginiň gatnaşmagynda ministrleriň orunbasarlarynyň derejesinde bäştaraplaýyn işçi topary döredildi. Onuň birinji mejlisi 14-nji iýulda Brýusselde geçirildi.
– Aşyrguly Begliýewiç, gazy gaýtadan işleýän pudagy ösdürmek babatda nähili işler amala aşyrylýar?
– Häzir ýurdumyzda tebigy gazy iki ugurda çuňňur himiki usul bilen işlemegi ýola goýmak işleri ýokary depginlerde alnyp barylýar.
Birinji ugur – bu tebigy gazdan propany, etany we beýleki zatlary mälim bolan usullar bilen aýyrmak hem-de polietilen, polipropilen, poliwinilhlorid we önümleriň beýleki görnüşlerini almak üçin olary gaýtadan işlemek.
Ikinji ugur – bu metanol almak üçin metany himiki usul bilen gaýtadan işlemek hem-de suwuk ýangyç, ýagny benzin, dizel ýangyjyny we beýlekileri işläp çykarmak üçin alnan metanoly gaýtadan işlemek.
Häzir Türkmenistan tebigy gazyň çykarylyşyny we iberilişini artdyrmaga gönükdirilen birnäçe mega-taslamalary, şeýle hem gazy çuňňur gaýtadan işlemek boýunça umumy bahasy ABŞ-nyň 20 milliard dollaryna golaý bolan taslamalary amala aşyrýar. Olar «Galkynyş» gaz känini gurmagyň ikinji tapgyry we Türkmenistan—Hytaý gaz geçirijisiniň umumy kuwwaty 30 milliard kubmetre deň bolan dördünji şahasynyň türkmen bölegini gurmak, Balkan welaýatynda polietilen we polipropilen öndürýän zawod, şeýle hem Ahal welaýatynda tebigy gazdan sintetik benzin öndürýän zawod ýaly taslamalardyr. Eýýäm ýakyn geljekde gazhimiýa boýunça ýene birnäçe taslamany amala aşyrmaga girişmek meýilleşdirilýär. Bu taslamalar sintetik suwuk ýangyjyň, polimerleriň, metanolyň, şeýle hem beýleki himiýa önümleriniň önümçiligini guramaga gönükdirilendir.
Gazhimiýa toplumlarynyň gurluşygyna öňdebaryjy tehnologiýalara eýe bolan belli ýapon we koreý kompaniýalary gatnaşýar. Mysal üçin, «TOYO Engineering» kompaniýasy «LG International» we «Hyundai engineering» kompaniýalary bilen bir konsorsiumda Türkmenistanyň günbatarynda ýerleşýän Gyýanly şäherçesinde polietilen we polipropilen öndürýän gazhimiýa toplumynyň gurluşygyna girişdi. «Kawasaki Heavy Industries» kompaniýasy «Rönesans Endüstri Resisleri Inşaat Sanaýi ve Tijaret A.Ş.» türk kompaniýasy bilen bilelikde benzin öndürýän zawod gurmak üçin «Türkmengaz» döwlet konserni bilen şertnama baglaşdy. Sintetik suwuk ýangyç (dizel, kerosin we nafta) öndürýän zawody gurmak boýunça tehniki-ykdysady esaslandyrmany taýýarlamak üçin Ýaponiýanyň «Sojitz Corporation», «Nippon Steeland Sumkin Engineering», «Chiyoda Corporation» we «Itochu Corporation» kompaniýalary bilen gepleşikler geçirilýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýakynda Koreýa Respublikasyna amala aşyran saparynyň barşynda gazhimiýa toplumlaryny gurmak babatda hyzmatdaşlyk etmek hakynda ylalaşyklaryň gazanylandygyny bellemek gerek. Hususan-da, «Türkmengaz» döwlet konserni hem-de «LG International» we «Hyundai engineering» kompaniýalary tebigy gazy gaýtadan işlemekden alynýan suwuk sintetik ýangyçlary öndürýän zawodyň taslamasyny düzmek, enjamlary satyn almak we gurmak boýunça şertnama baglaşmak üçin Çarçuwaly ylalaşyga gol çekdiler.
Pursatdan peýdalanyp, nebitgaz pudagyny ösdürmäge berýän yzygiderli ünsi üçin hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa ýurdumyzyň gazçylarynyň adyndan tüýs ýürekden hoşallyk sözlerini beýan etmek isleýärin.
– Aşyrguly Begliýewiç, beren gürrüňleriňiz üçin köp sag boluň. «Nebit-gaz» gazetiniň redaksiýasynyň işgärleriniň adyndan size, ýurdumyzy mundan beýläk-de ösdürmek üçin alyp barýan işleriňizde uly üstünlikleri arzuw edýäris.


text:
Hytaýyň prezidentiniň 3-4-nji sentýabr aralygynda Türkmenistana eden saparynyň dowamynda beýleki meseleler bilen bir hatarda türkmen gazyny Hytaýa akdyrmak üçin dördünji gaz liniýasyny çekmek baradaky ylalaşyga hem gelindi.
Resmi maglumatlara görä, täze gazgeçiriji Hytaýa eksport edilýän türkmen gazynyň möçberini ýylda 65 milliard kubometre ýetirmäge mümkinçilik berer.
Eýse, gaz eksporty boýunça Türkmenistanyň belli bir derejede Hytaýa bagly bolmagy ýurt üçin nähili meseleleri döredip biler, nähili netijelere getirip biler?
Bu soragyň jogaby dogrusynda, Azatlyk Radiosy energiýa howpsuzlygy boýunça britaniýaly ekspert Jon Robertsiň garaýyşlary bilen gyzyklandy.
Azatlyk Radiosy: Jon, bilşiňiz ýaly, türkmen gazyny Hytaýa akdyrjak dördünji gazgeçiriji barada ylalaşyga gelindi. Ilki bilen, energiýa eksperti hökmünde, bu habara bolan garaýşyňyzy beýan edäýseňiz?
Jon Roberts
Jon Roberts:
Hytaý [Türkmenistan üçin] juda möhüm hyzmatdaş. Muňa häzire çenli gelnen ähli ylalaşyklar hem şaýatlyk edýär. Siziň agzap geçen ýaňky strategiki ylalaşygyňyz hem muňa goşmaça bir subutnamadyr.
Emma Hytaý [türkmen gazyny] ýeke-täk satyn alyjy däl.
Birinjiden, Russiýa. Moskwa bilen baglaşylan şertnama laýyklykda, Russiýa ýylda 30 milliard m3
çenli türkmen gazyny satyn alyp bilýär. Rus tarapynyň [häzirki wagtda] ýylda 10-11 milliard m3
gaz almagyny diňe Kremliň öz islegi bilen düşündirse bolar.
Netijede Hytaýyň türkmen gazynyň esasy eksportýoryna öwrülmegine ruslaryň Türkmenistanyň energiýa çig malynyň eksporty babatynda saýlap alan syýasaty sebäp boldy diýsegem ýalňyşmarys.
Ikinji ugur bu – Eýran. Eýrana ortaça hasapdan her ýyl 10 milliard m3
golaý türkmen gazy akdyrylýar. Bu görkezijiler entek-entekler şu durkunda üýtgemän saklanaýmasa.
Bärde aslynda başga bir uly mesele bar. Ol hem Türkmenistandan Pakistana we Hindistana çenli gazgeçirijiniň gurlup-gurulmajagydyr. Eger-de bu proýekt başardaýsa, onda Türkmenistandan ýyllyk 30 milliard m3
golaý gaz günorta akdyrylar.
Proýektiň durmuşa geçmegine esasy böwet bolýan faktor hem – Owganystan. Ýagny, geljekki iki-üç ýyllykda ol ýerdäki howpsuzlyk ýagdaýlarynyň nähili özgerjekdigini hiç kim çaklap hem bilmeýär. Bu ýagdaý sebäpli-de, proýekte entek hem girişilmeýär.
Azatlyk Radiosy: Jon, ýaňy siz Hytaýyň türkmen gazynyň esasy importýory boljakdygyny bellediňiz. Bu ugurda ýagdaýlar nähili özgerip biler?
Jon Roberts:
Birinjiden-ä, boljak zat şu - Hytaý özüne uly möçberlerde gaz üpjünçiligini kepillendirer. Bärde aýratyn nygtamaly zat hem munuň hytaýlylaryň doly öz gözegçiliginde saklanjagydyr. Has anygrak düşündireýin: Birinjiden, Türkmenistana uly möçberde hytaý sermaýasy ýatyrylýar. Biz Pekiniň eýýäm bu maksat bilen 8 milliard dollary goýberendigini bilýäris. Elýeterli maglumatlardan hem mälim bolşy ýaly, hytaýlylar täze açylan “Galkynyş” gaz goruna hem esli pul ýatyrmakçy.
Ikinjiden, türkmen gazyny akdyrjak gazgeçirijini dolulygyna diýen ýaly Hytaýyň özi maliýeleşdirýär. Netijede Türkmenistanyň energiýa resurslaryny ösdürmekde, olaryň netijeliligine gözegçilik etmekde Hytaýyň uly paýy bar.
Azatlyk Radiosy: Jon, birden Russiýa türkmen energiýa serişdeleriniň importynda öz öňki agalygyny dikeltjek bolaýsa, ýagdaýlar neneňsi özgerer?
Jon Roberts:
Men ruslar bu meselä çynlakaý manyda dolanar öýdemok. Meniň pikirimçe, hytaýlylaryň Türkmenistandaky pozisiýasy barha güýçlenýär.
Hatda Aşgabat bilen Moskwanyň arasyndaky güýçli syýasy we howpsuzlyk baglanyşyk-da Pekiniň ykdysady kuwwatyndan üstün çykyp bilmez.
Azatlyk Radiosy: Jon, siz ýaňy Hytaýyň Türkmenistandaky pozisiýasynyň barha güýçlenjekdigini aýtdyňyz. Ýagny, sözüň gerdişine görä, Türkmenistan özüniň gaz eksporty meselesinde, esasan, Hytaýa bagly bolar. Eger-de ýadymyza salsak, 2009-2010-njy ýyllarda energiýa serişdeleri ugrunda Aşgabat bilen Moskwanyň arasynda käbir dartgynlylyklar ýüze çykypdy. Şeýle howp türkmen-hytaý gatnaşyklaryna abanýarmy?
Jon Roberts:
Men ýok diýip çaklaýaryn. Munuň juda ýönekeýje bir sebäbi bar: Hytaýa akdyrylýan türkmen gazynyň uly bölegini Hytaý kompaniýalarynyň özleri öndürýär. Olar önümçiligiň ähli tapgyryna gatnaşýarlar. Olaryň gaz eksportyny togtatmagyna sebäp ýok ahyryn. Bu ýagaýlarda olar öz-özüne ykdysady taýdan zyýan ýetirer.


text:
NATO-nyň maglumatyna görä, ýaranlygyň ýolbaşçysy Anders Fog Rasmussen çarşenbe güni Ermenistana başlanýan iki günlük saparynyň dowamynda, ermeni ýolbaşçylary bilen duşuşyk geçirer.
Bu sapar Ermenistanyň goňşy Azerbaýjan bilen gatnaşyklarynyň has dartgynlaşan döwrüne gabat geldi. Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýewiň 2004-nji ýylda ermeni harbysyny öldürmekde günäli tapylyp, Wengriýada ömürlik türme tussaglygyna höküm edilen azeri harbysynyň günäsini geçmegi ýagdaýlaryň dartgynlaşmagyna sebäp boldy.
Wengriýa Bakuwyň azeri harbysynyň ömürlik türme tussaglygynyň öz yurdunda dowam etdiriljegi barada wadasyndan soň, tussagy Azerbeýjana berendigini aýdýar.
NATO-nyň yolbaşçysynyň Kawkaz regionyna başlanan saparynyň dowamynda onuň Azerbaýjana baryp-barmajagy entek belli däl. Ermenistan we Azerbaýjan onlarça ýyl bäri Daglyk Garabag regionynyň üstünde dawalaşyp gelýär.


text:
Türkmenistana sýyahat we iş maksady bilen barýanlaryň sanynyň soňky döwürlerde has artýandygy aýdylýar. Türkmenistanyň hökümeti hem olaryň sanyny artdyrmak üçin dürli çäreler görýär. Hazaryň kenarynda döredilen Awaza syýahatçylyk zolagy hem seyle çärelerden biri.
Amerikaly sýyahatçy, sýyahat boýunça ençeme kitabyň awtory we dürli telekanallarda programmalary alyp barýan Leon Logotheis hem ýakynda Türkmenistanda saparda bolan daşary ýurtlulardan biri. Onuň bu saparynyň maksady gezelenç ya söwda bolman, ol Londondan ýola çykyp, Mongoliýa barýan “awto-ralli” haýyr-sahawatçylyk syýahatynyň çäginde Türkmenistandanda düşläp geçipdir.
Azatlyk Radiosy Leon Logotheisiň Türkmenistanda bolan günleri, başdan geçiren tejribeleri bilen gyzyklanyp, onuň bilen ýörite söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Leon, bu siziň Türkmenistana ilkinji saparyňyz bolsa gerek, bu syýahat sizde nähili täsirler galdyrdy?
Leon Logotheis:
Hawa, bu meniň Türkmenistana ilkinji baryp görşüm. Türkmenistanda gören zatlarym meni örän haýran galdyrdy. Türkmen halky diýseň mähirli we dostlukly eken.
Amerikaly syýahatçy Leon Logotheis Türkmenistanyň çölünde. Awgust, 2012.
Türkmenistan diýlende biziň günbatar ýurtlarda eşidýän we bilýän zadymyz bu ýurtda diktaturanyň höküm sürýändigi, ýurduň izolirlenen durmuşda ýaşaýandygy. Ýöne men beýle zada duş gelmedim. Adamlar örän göwnaçyk we mähirli eken. Hatda olar bize hyzmat etmek üçin birnäçe gezek öz işlerini gyra goýdular.
Azatlyk Radiosy: Awto-rallide syýahat etmek örän gyzykly başdangeçirmelere we tejribelere baý bolsa gerek. Türkmenistanda başdan geçiren gyzykly wakalaryňyz barada gürrüň beräýseňiz?
Leon Logotheis:
Biz Aşgabada gidip barýardyk, ýolda agşam düşüp, howa garaňkyrady. Şonuň üçin, ýolumyzy dowam etdirmek islemedik, sebäbi Aşgabada barýan ýol, Merkezi Aziýanyň beýleki ýurtlaryndaky ýaly, erbet ýagdaýdady. Men şol ýolda gijesine maşyn sürmezligi maslahat berýärin.
Şeýlelikde, biz bir obada saklandyk. Ol obada ýaşaýanlardan düşlemek mümkinmi diýip soranymyzda, obalylar bizi göwnaçyklyk bilen kabul edip, bize “elbetde, galyp bilersiňiz” diýdiler we çadyrlarymyzy gurmaga kömek etdiler.
Çagalaryň ählisi diýen ýaly daşaryk çykyp, bizi surata düşürip başladylar. Ýaşulular bizi öýlerine çaýa çagyrdylar. Dogrymy aýtsam, bu meniň rallide iň ajaýyp tejribäm boldy. Ralli elbetde başdan geçirmelerden ybarat bir zat, ýöne ol täze adamlar bilen tanyşmak we aragatnaşyk gurmak üçin hem gowy pursat döredýär.
Biz ýurda syýahat edýän iki sany nätanyş ýolagçydyk, bizi göwnaçyklyk bilen öýlerine çagyrdylar. Aýdyşym ýaly, bu meniň syýahatda iň täsin başdangeçirmäm boldy.
Azatlyk Radiosy: Siz Özbegistanda bolanyňyzda, bir gije çadyryňyzy özbek maşgalasynyň eşeginiň ýanynda gurmaly bolupsyňyz, şol gijäňiz nähili geçdi?
Leon Logotheis:
Ol täsin we aýratyn bir gije boldy. Biz ol adam bilen tötänden tanyşdyk, ol gawun satýan eken. Şeýlelikde, men gijäni onuň eşeginiň ýanynda geçirdim. Bu hem bir özboluşly başdangeçirme boldy.
Amerikaly syýahatçy Leon Logotheis özbegistanly gawun söwdegäriniň öýünde. Awgust, 2012.
Gawun satyjy bizi öz obasyna we öýüne çagyrdy, biz onuň bilen naharlandyk, gawun iýdik. Adamlar bilen tanşyp-bilişmek özboluşly tejribe boldy. Men günbatarda ýaşaýaryn, ol ýerde käte goňşularyň bilen tanyşmagam aňsat bolanok. Emma bu syýahat düýbünden nätanyş adamlar bilen aragatnaşyk gurmaga mümkinçilik döredýär.
Azatlyk Radiosy: Siz türkmen obasynda galyşyňyz barada gürrüň berdiňiz, obanyň ýaşaýjylarynyň size dürli soraglar bilen ýüzlenendigini aýtdyňyz. Olar esasan näme bilen gyzyklandylar?
Leon Logotheis:
Ilkinji berlen sorag “siz kim, bärde näme edip ýörsüňiz” diýen ýaly soraglar boldy. Bizem olara Londondan ýola çykyp, Mongoliýa maşynly barýandygymyzy, haýyr-sahawat maksady bilen kömek ýygnaýandygymyzy, maşynly geçen her kilometrimiz üçin bir çaga kitap sowgat etjekdigimizi düşündirdik.
Ýadymda iň gowy galan zatlaryň biri hem adamlaryň biziň bilen iňlis dilinde gepleşmäge synanyşmagydyr. 11 ýaşly gyzjagaz iňlis dilini şeýle bir gowy bilýän ekeni. Bu meni örän haýran galdyrdy.
Meniň pikirimçe, obanyň ilaty hem bizi görenlerinde, geň galdylar. Olaryň obasyndan nätanyş daşary ýurtlular her gün geçmeýän bolsa gerek. Olaram biz bilen aragatnaşyk gurup, näme bilen meşgullanýanlygymyzy bilmek isleýärdiler. Şuňa meňzeş zatlar-da.
Azatlyk Radiosy: Iýmit bilen bagly tejribäňiz nähili, türkmen tagamlary sizde nähili täsir galdyrdy?
Leon Logotheis:
Bu gaty gowy sowal. Türkmenistandaky obada galanymyzda, obanyň ýaşaýjylarynyň biri bizi öýüne çagyrdy, bize çaý berip, et bişirip berdiler. Gaty tagamly boldy. Ondan başga naharlary biz özümiz bişirip iýýärdik. Emma bize hödürlenen ýerli et örän tagamlydy.
Azatlyk Radiosy: Londondan başlan syýahatyňyzyň dowamynda ýolda birnäçe ýurduň resmileri, polisiýa güýçleri, serhet garawullary we migrasiýa gullugynyň işgärleri bilen duşuşansyňyz, Türkmenistadaky şeýle duşuşyklaryňyz nähili geçdi, sizi nähili garşyladylar?
Leon Logotheis:
Merkezi Aziýa ýurtlaryndaky korrupsiýa we parahorluk barada köp gürrüňler eşidipdik, emma Türkmenistanda beýle zada hiç duş gelmedik. Polisiýa işgärleri hem örän dostlukly ekeni. Bizden resminamalary soranlarynda, biz olara dokumentlerimizi görkezýäris, soňra biraz söhbetdeş bolýarys.
Polisiýa we serhetçiler bilen bolan tejribelerimiz barada-da diňe gowy zatlar aýdyp biljek. Men özümize nämäniň garaşýandygyny bilmeýärdim, emma netijede tejribämiz gowy boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistana baryp gören daşary ýurtlular bilen söhbetdeş bolanymyzda, olar esasan Aşgabatda bolandyklaryny aýdyp, obalar hakda o diýen maglumat berip bilmeýärler. Siz şäheri hem obalary gören adam hökmünde, bu ikisiniň arasyndaky tapawut hakda näme aýdyp bilersiňiz?
Leon Logotheis:
Hawa, olaryň arasynda ullakan tapawut bar eken. Aşgabat örän kosmopolit şäher, şäherde häzirkizaman kaşaň jaýlar köp, emma oba ýerlerinde beýle arhitektura duş gelmedik.
Obalarda maşynlaryňam sany az, ol ýerde ýaşaýyş düýbünden başgaça. Şäherdäki bilen oba ýerleri deňeşdireniňde, tapawut köp. Obadaky durmuş has parahat, adamlaryň arasyndaky baryş-gelişlerem jebisiräk ýaly görünýär. Bu, elbetde, beýleki ýurtlarda hem şeýle.


text:
Sişenbe güni Haitide bolan we güýji rihter ölçeginde 7 balla barabar bolan ýer titremede onlarça adamyň heläk bolanlygy çak edilýär.
Paýtagt Port-au-Prinsiň töwereginde bolan şol ýer titremede onlarça bina, şol sanda prezidentlik köşgüne we BMG-niň parahatçylygy goraýjy güýçleriniň Haitidäki merkezi binasyna aşa zyýan ýetipdir.
BMG şol wakadan soňra guramanyň işgärleriniň ençemesiniň, şol sanda ady agzalýan guramanyň bu ýurtdaky wekilhanasynyň ýolbaşçysy Hedi Annabiniň ykbaly barada maglumatyň ýokdugyny aýtdy.
Amerikanyň Birleşen Ştatlary, Kanada we Fransiýa bilen bir hatarda Latin Amerikada ýerleşýän ençeme ýurtlar Haita ýardam we ekspertlerini iberjekdigini yglan etdiler.
9 million töweregi ilaty bolan Haiti regiondaky iň garyp ýurtlardan biri bolup, ol Dominikan respublikasy bilen serhetdeşdir.