text:
1-nji ýanwardan başlap Türkmenistanda hususy ýenil maşynlaryň we motosiklleriň eýelerine döwlet tarapyndan mugt berilýän benzin we dizel ýangyçlary üçin talonlar berlip başlandy.
Bu ýangyç talonlary 2013-nji ýylyň başky alty aýy üçin berilýär. Türkmenistanyň resmi metbugatyndaky maglumata görä, ýeňil maşynlaryň we motosiklleriň eýeleri şeýle talonlary ýörite ygtyýarly edilen bank edaralaryndan alyp bilýärler.
Ýeňil maşynlar we motosikller üçin belli bir çäkde mugt benzin bermek çäresi prezidentiň karary bilen 2008-nji ýyldan ýola goýlupdy. Şu karara laýyklykda, ýeňil maşynlaryň eýelerine aýda 120 litr, motosiklleriň eýelerine bolsa 40 litr benzin mugt berilýär.


c: text/html

text:
Dünýäde amatsyz şertlerde ýaşaýan çagalaryň köpüsine garyplyk, sowatsyzlyk we ir ölmek howpy abanýar, diýlip BMG-niň UNICEF çagalar fondy 28-nji iýunda ýaýradan täze hasabatynda aýdýar.
Maglumatda berilýän sanlara görä, häzirki ýagdaý saklanyp, amatsyz şertlerde ýaşaýan çagalara üns artdyrylmasa 2016-njy we 2030-njy ýyllar aralygynda dünýäde 69 million çaga bäş ýaşyna ýetmän öňüni alyp bolýan kesellerden ýogalar, 60 million çaga bilim almak mümkinçiliginden mahrum bolar, 167 million çaga garyplykda ýaşar we 750 million aýal maşgala çagaka durmuşa çykarylar.
Problemalaryň ählisiniň esasy sebäbiniň garyplyk bilen baglydygy hasabatda aýdylýar.
Dünýäniň 190 ýurdunda işleýän UNICEF guramasynyň täze hasabatynda bellenişine görä, Günorta Aziýa we sub-Sahara Afrika regionlarynda bilimsiz enelerden doglan çagalaryň orta bilimli enelerden doglan çagalara garanda bäş ýaşyna ýetmän ölmek töwekgelçiligi üç esse ýokary bolýar. Sub-Sahara Afrikada azyndan 247 million çaga, ýagny her üç çagadan ikisi aşa garyp şertlerde ýaşaýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Şu gün Aşgabadyň günorta böleginde on gatly myhmanhanalaryň ikisiniň açylyş dabarasy boldy. Olarda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň geçirilýän günlerinde ýokary mertebeli myhmanlar, daşary ýurt wekiliýetleriniň agzalary, sport federasiýalarynyň wekilleri we žurnalistler bolarlar.
Dabaralara Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň (AOG) bu guramanyň prezidenti Ahmad Fahad Al Sabahyň ýolbaşçylygyndaky wekilleri gatnaşdylar. Olar türkmen paýtagtynda Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň Baş Assambleýasynyň 34-nji mejlisine gatnaşmak üçin geldiler. Ol şu gün açylan myhmanhanalaryň biriniň zalynda geçiriler.
450 we 800 orunlyk myhmanhanalaryň ikisi hem milli äheňde bolup, myhmanlara türkmen myhmansöýerligini duýmaga mümkinçilik berýär. Bu ýerde Aziada — 2017-ä gatnaşyjylaryň oňaýly şertlerde ýaşamagy üçin ähli zat göz öňünde tutulypdyr. Duşuşyklar we maslahatlar, resmi kabul edişlikler we banketler, şeýle hem sport-sagaldyş SPA merkezleri, kafeler we restoranlar olaryň hyzmatynda bolar.
Ýokary mertebeli myhmanlary kabul etmek we hyzmatlar ulgamyny hödürlemek üçin hem ähli şertler döredilipdir. Häzirki zaman naýbaşy metbugat-merkezi hem şol ýerde ýerleşýär. Bu ýerden Aziada — 2017-den göni ýaýlymda tele we radio teswirlemeleri alnyp barlar. Şeýle hem internet neşirleriniň žurnalistlerine we metbugat wekillerine, fotohabarçylara ähli şertler döredilipdir.
“Sport” we “Olimpiýa” myhmanhanalarynyň açylyş dabaralaryna gatnaşyjylar Türkmenportala beren interwýularynda özlerinde galan täsirleri paýlaşdylar, olary şu gün saýtda okap bilersiňiz.


text:
ABŞ-nyň goranmak sekretary Aşton Karter Ukraina gatyşmalaryna we ýadro ýaraglary babatdaky netijesiz gepleşiklere salgylanyp, Orsýeti dünýä düzgünine wehim abandyrmakda aýyplady.
Karter Orsýet deňizde-de, howada-da, kosmosda we internet giňişliginde-de «çylşyrymly işjeňliklere» baş goşýar diýdi.
Karter ABŞ-nyň goranyş edarasynyň rus agressiýasynyň öňüni almak we amerikan ýaranlaryny goramak üçin döredijilikli ýollary agtarýandygyny hem sözüne goşdy.
Ol bu sözleri 7-nji noýabrda, Kaliforniýanyň Simi ýaýlasynda, Ronald Reýgan adyndaky prezident kitaphanasynda, Aziýa sekiz günlük syýahatyndan soň aýtdy.
Şeýle-de Karter Hytaýyň giňeýän täsiri we ýokarlanýan harby kuwwaty babatda alada bildirdi.


text:
Häzir ýer togalagynda her gün giçlik milliarda golaý adam çalamydar ýagdaýda – açlykda uka gidýär, dünýäniň 48 döwletinde ýylyň dowamynda adam başyna düşýän girdeji 900 dollardan hem pes. Şeýle-de graždanlyk uruşlary we epidemiýalar bu gabahatlyklaryň üstüne urna bolýar.
Dünýäniň iň garyp döwletleriniň ýüzbe-ýüz bolýan bu kynçylyklarynyň çözgüdini tapmak üçin Birleşen Milletler Guramasy her 10 ýyldan sammit gurnaýar.
BMG-niň gowşak ösýän döwletlere bagyşlanan nobatdaky, dördünji sammiti ýakynda, ýagny 9-njy maýda Türkiýäniň Stambul şäherinde açyldy. Bäş günläp dowam edýän bu sammite ençeme ýurt baştutanlary, premýer-ministler we başga-da ýokary derejeli resmiler, şeýle-de ençeme halkara guramalarynyň wekilleri gatnaşýarlar.
Bu konferensiýa Türkmenistandan ýurduň ykdysadyýet we ösüş ministri B.Hojamämmedow gatnaşýar. Sammite BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-Mun başlyklyk edýär.
Häzir ýer togalagynda her gün giçlik milliarda golaý adam çalamydar ýagdaýda – açlykda uka gidýär.
Baş sekretar Ban Ki-Mun sammitiň açylyşynda bu konferensiýanyň möhümdigine ünsi çekdi: “Bu häzirki 10 ýyllyk üçin Birleşen Milletler Guramasynyň möhüm ösüş meseleleri boýunça geçirýän ilkinji konferensiýasydyr. Bu 10 ýylyň dowamynda biziň halkara maşgalamyzyň käbir garyp we ejiz agzalary üçin halkara raýdaşlyga we herekete başlamagymyz üçin mümkinçilikdir. Biz muny elden gidirmeli däldiris. Biz bu mümkinçilikden hökmany ýagdaýda peýdalanmalydyrys. Ýüzlerçe million adamlaryň ykbaly bu konferensiýanyň netijesine bagly bolup biler”.
Gowşak ösýän döwletleriň kynçylyklary barada ilkinji gezek 1981-nji ýylda Parižde maslahat edildi. Ikinji konferensiýa mundan 10 ýyl soňra, ýagny 1990-njy ýylda ýene-de Fransiýanyň paýtagtynda gurnaldy. Üçünji gezek bu sammit 2001-nji ýylda Brýusselde geçirlipdi.
1971-nji ýylda gowşak ösýän döwletleriň sany 25-e ýetýärdi. Häzir bu görkeziji 48-e çenli artdy.
Stambulda açylan gowşak ösýän döwletleriň dördünji konferenisýasynda Türkiýäniň prezidenti Abdylla Gül bu 48 döwletiň ýagdaýyna ünsi güýçlendirmelidigini nygtady: “Bu döwletlerdäki ýaşaýan adamlar dünýäniň ilatynyň 13%-ni emele getirýär. Ýöne, muňa garamazdan, dünýä boýunça girdejileriň diňe 1%-i olaryň paýyna düşýär. Görşüňiz ýaly, bärde uly bir deňagramsyzlyk bar. Bu maslahatlary geçirmek bilen öňde goýulýan iň uly maksat: bu ýagdaýa dünýäniň ünsüni çekmekdir”.
13-nji maýda tamamlanjak Stambuldaky sammitiň dowamynda geljek 10 ýyl üçin kesgitli, aýdyň maksatlaryň we çäreleriň bellenmegine garaşylýar. Bular barada BMG-niň Baş sekretary şeýle diýdi: “Geliň, biz öz öňümizde uly maksatlary goýalyň. Men agza döwletleri ymtylma bilen hereket etmäge, işlejek bolmaga çagyrýaryn. Geliň, haçanda biz bu konferensiýadan çykanymyzda, biziň elimizde edilemli işleriň takyk we uzak möhletleýin programasy bolsun. Ýagny, söwdany, oba-hojalyk pudagyny, ösüşiň maliýeleşdirilmegini, klimatyň üýtgemegini we beýleki zerurlyklary öz içine aljak programmamyz bolsun”.


text:
Russiýanyň premýer-ministri Dmitriý Medwedew köpçülikleýin ýerlerde simsiz Wi-Fi internet ulgamyna anonim, ýagny şahsyňy mälim etmän girmegi gadagan edýän karara gol goýdy.
Medwedewiň 8-nji awgustda gol goýan bu kararyna laýyklykda, “kollektiw baglanmak” diýlip atlandyrylýan territoriýalarda “Wi-Fi” ulanyjylardan internede girmezden öň, şahsyýetlerini belli etmekleri talap edilýär. Muňa garamazdan, bu kararyň anyk köpçülikleýin ýerlere täsir ýetirip-ýetirmändigi henize çenli nämälim bolup galýar.
“Wi-Fi” ulanyjylary özleriniň doly atlaryny ýazanlaryndan soň, şahsyýeti tassyklanan mahaly internede girip bilerler.
Russiýanyň häkimiýetleri ýaşaýjylaryň Internetden peýdalanmagyna garşy öz gözegçiliklerini güýçlendirýärler.
Ýakynda Russiýada kabul edilen kanuna laýyklykda, günde 3 müňden artyk okyjysy bolan bloggerleriň ýurduň köpçülikleýin metbugat sazlaýjysy - “Roskomnadzorda” hasaba durmagy we onuň düzgünlerini kabul etmegi talap edilýär.
Bloggerler hem anonim iş alyp baryp bilmeýärler.


text:
Türkmenabatlylaryň aýtmagyna görä, esasanam ýokary tizlik çäklendirmesini bozan sürüjiler üçin salynýan jerimäniň möçberi öňküsinden tas dört esse ýokarlandy. Meselem, öň iň pes jerimäniň möçberi 25 manat bolsa, indi bu 100 manada ýetdi. Düzgüni ikinji gezek bozan sürüjilere 900 manat möçberinde jerime salynýar.
Ýokary tizlik bilen bilelikde, awtoulagyny ýalňyş ýerde goýan sürüjilere garşy salynýan jerimäniň möçberi hem ep-esli ýokarlandy. Sürüjileriň aýtmagyna görä, jerimäniň möçberiniň galdyrylmagy şu ýylyň oktýabr aýynyň soňky günlerinde girizilen täze düzgün bilen baglanyşykly.
Şol bir wagtyň özünde, bu täze düzgün we ondaky jerimeleriň sanawy barada henize çenli resmi mediada halk köpçüligine hiç hili maglumat berilmedi. Bu täze düzgün we düzgüni bozan sürüjilere salynýan jerimäniň möçberiniň ýokarlanandygyny türkmenabatlylar öz jerimesini tölemäne baran mahaly bilip galýarlar.
“Ynha men saňa aýdýaryn”
“Ýakynda men Türkmenabat şäher polisiýa ýol gözegçilik gullugyna baranymda, jerimäniň möçberiniň ýokarlanandygyny aýtdylar. Men resmilere bu barada hiç hili bildiriş edilmedi diýsem, ‘ynha men saňa aýdýan’ diýdi” diýip, 35 ýaşlaryndaky türkmenabatly Hemra aýdýar.
Düzgün bozan sürüjilere garşy salynýan jerimäniň möçberi geçen aý artdyrylan bolsa-da, mundan birnäçe aý ozal düzgün bozan sürüjilerden hem täze jerimäniň esasynda töleg alynýandygyny käbir adamlar gürrüň berýärler.
“Geçen aýyň başynda polisiýanyň ýol gözegçilik gullugynyň işgärleri maňa jerime ýazdylar. Mary welaýatyna işim bilen gidipdim, emma sürüjilik şahadatnamam gelýänçä bir aý wagt geçdi, indi bolsa maňa 25 manatlyk jerimäni 100 manat diýýärler” diýip, türkmenabatly sürüji Hemra gürrüň berýär.
Häzirki düzgüne görä, polisiýanyň ýol gözegçilik gullugynyň işgärleri ýol hereket kadalaryny bozanlaryň sürüjilik şahadatnamasyny alyp galýar we ýerine bir aý möhletli wagtlaýyn sürüjilik şahadatnamasyny berýärler.
Eger sürüjiler ýaşaýan ýerinden uzakda saklanan bolsa, onda onuň şahadatnamasy sürüjiniň ýaşaýan ýerindäki ýol gözegçilik edarasyna bir aýyň dowamynda ugradylýar. Kähalatlarda bolsa şahadatnamanyň gelmegine bir aýdan-da gowrak wagt garaşmaly bolýarlar. Polisiýanyň ýol gözegçilik gullugynyň işgärleri bolsa jerimäniň möçberini tölejek wagtyňdaky düzgüne görä kesgitleýärler.
“Jerime artdyrylýar, emma ýollara ideg edilmeýär”
Türkmenabatda düzgün bozan sürüjilere salynýan jerimäniň möçberiniň ýokarlanmagy, adaty adamlar bilen bir wagtda, gün-güzeranyny hususy taksiçilik bilen aýlaýan sürüjileri hem alada goýýar.
“Halkda häzir pul ýok, öňki 3-4 manatlyk ýerlere taksi saklaýan adamlar iki manat bersem bolýarmy diýip durlar. Alaçsyz mündürýäň, ýogsa başga biri alyp gidýär. Taksiçilik güzerany gün-günden kynlaşýar, üstesine ýene jerimeler galdy. Bar gazanjyňy indi jerime töläp geçirmelimi?” diýip, 40 ýaşlaryndaky türkmenabatly ildeşimiz Azamat soraýar.
Türkmenabatlylaryň käbirleri düzgüni bozan sürüjilere salynýan jerimäniň möçberiniň artdyrylmagyny bir tarapdan ýol hadysalarynyň öňüni almak üçin edilýän tagalla diýseler, beýleki tarapdan sürüjilerden pul almagyň ýene bir görnüşi diýip düşündirýärler.
“Häzirki wagtda biziň ýollar ýaramaz ýagdaýda. Bu hili ýollarda isleseň-islemeseň ýol hereket kadalary bozular. Ony oňaraýyn diýenoklar. Emma jerimäni bolsa artdyryp barýarlar” diýip, türkmenabatly sürüji Sapar aýdýar.
Jerimeleriň ýokarlanmagy bilen häzirki wagtda ýol gözegçilik gullugynyň işgärleriniň elleri radarly ýollarda durandygyny köp görse bolýar. Hususan-da, bu ýagdaý welaýat aralaryndaky ýollarda göze ilýär.
Ýol hereketiniň jerimeleriň galmagy ýylda diýen ýaly gaýtalanýar. Soňky gezek düzgün bozan sürüjilere salynýan jerimeler bir ýyl ozal ýokarlandyrylypdy, emma onuň möçberi häzirki bilen deňeşdirilende ujypsyzdy.


text:
Obama adminstrasiýasy 23-nji iýunda kürt söweşijeleriniň Siriýada «Yslam döwleti» toparyna garşy söweşde ilerlemesine ýokary baha berip, bu ýagdaýy Yrakda jeňçi toparyň eýelän ýerlerini yzyna almak tagallalarynda nusga edip görkezdi.
Kürt güýçleri geçen hepde Siriýada bir harby bazany we «Yslam döwletini» daşary ýurt söweşijileri bilen üpjün etmekde esasy rol oýnaýan serhet şäherini ele geçirdiler.
Indi olar Rakka, «Yslam döwletiniň» güýç merkezine golaý ýerleri yzyna alýarlar.
Kürt güýçleri 23-nji iýunda Eýn Issany, Rakkadan 50 km uzaklykdaky şäheri ele geçirdiler.


text:
ABŞ-nyň Döwlet departamenti adam hukuklary boýunça 2014-nji ýylyň ýurtlar hasabatyny cap etdi. Onda dünýä ýurtlarynyň geçen ýyldaky adam hukuklary praktikalaryna baha berilýär.
Hasabatyň Türkmenistan bölümi 27 sahypadan ybarat bolup, onda ýurtdaky adam gynamalary we beýleki ýowuzlyklar, tussaglyk şertleri, eden-etdilikli tussag etmeler, polisiýa we howpsuzlyk edaralarynyň roly, tussag etmek proseduralary we saklananlara çemeleşilişi, sud proseduralary, syýasy tussaglar, emläk we kompensasiýa meseleleri, graždan azatlyklary we beýlekiler barada netije çykarylýar.
"Iň möhüm adam hukuklary problemalary eden-etdilikli tussag etmeler, adam gynamak, graždan azatlyklarynyň äsgerilmezligi, şol sanda din, söz, metbugat, ýygnanyşmak, hereket azatlyklarynyň çäklendirilmegi, şonuň ýaly-da raýatlaryň öz hökümetlerini azat we adalatly saýlawlar arkaly çalşyp bilmezlikleri boldy" diýip, hasabatyň Türkmenistan bölüminiň başynda aýdylýar.
Bulardan başga, hasabatda sudda adalatlylygyň berjaý edilmegi üçin zerur prosesleriň bolmazlygy, adamlaryň şahsy durmuşyna, öýüne, hat aragatnaşygyna eden-etdilikli gatyşmak, aýallaryň garşysyna zorlugyň we diskriminasiýanyň ulanylmagy, adam gaçakçylygy, işçileriň erkin bileleşiklerini çäklendirmek ýaly Türkmenistanda öňden dowam edýän adam hukuklary problemalary agzalýar.
Gynag usullary
Şeýle-de hasabatyň başynda türkmen howpsuzlyk gulluklarynyň we hökümet resmileriniň garaw görmezden, ýagny eden bikanun işine jogap bermezlik bilen hereket edendigi, hökümet resmileriniň adam hukuklaryny bozandygy üçin jogapkärçilige çekilendigi barada hiç bir habaryň çykmandygy aýdylýar.
Mysal üçin, türkmen kanunçylygynyň beýle zatlary gadagan edýändigine garamazdan, AI howpsuzlyk gulluklarynyň jenaýatda güman edilýänleri, tussaglary, hökümeti tankytlaýan adamlary, günäsini boýun aldyrmak üçin gynandyklaryny we urandyklaryny habar berdi diýip, hasabatda bellenilýär.
Halkara Ýehowa şaýatlary jemgyýetiniň agzalary 3-nji iýulda Daşoguzdaky kanun goraýyş resmileriniň bir ýehowa şaýadyny urup, zorlamak haýbaty bilen gorkuzandyklaryny habar berdiler. Şeýle-de, aýdylmagyna görä, ol resmiler bu adamy neşe goýdurylýan merkezde iki gün saklap, onuň bedenine ysmaz hala salýan sanjymlary edipdirler.
Halkara günä geçiş guramasynyň 2013-nji ýyldaky hasabatyna salgylanmak bilen, ABŞ-nyň Döwlet departamenti Türkmenistanyň howpsuzlyk gulluklarynyň işgärleriniň gynag usullary barada hem maglumat berýär. Ol usullar «elektrik şoklaryndan, bogmakdan, zorlamakdan, aňa täsir edýän dermanlary zor bilen sançmakdan, azykdan we suwdan kesmekden, aşa sowukda saklamakdan» ybarat.
Hasabatda türkmen goşunynyň hatarlarynda esgerlere edilýän sütem barada hem durlup geçilýär.
'Türmeler adam ömrüne howp salýar'
Elbetde, hasabatda Türkmenistanyň türme, tussaghana şertleriniň juda ýaramazdygy, ýagny ol ýerlerde hapaçylygyň höküm sürýändigi, tussagyň aşa kändigi we şertleriň adam ömrüne howp salýandygy aýdylýar.
Mysal üçin, Lebap welaýatyndaky LBK-12 ýaly käbir türmelerde tussaglaryň adatdan daşary ýowuz howa şertlerinde, tomsuna jokrama yssyda, gyşyna gazaply aýazda juda agyr ýagdaýlary başdan geçirýändigi aýdylýar. Şol bir wagtda türme tussaglygyna höküm edilenleriň, şol sanda kämillik ýaşyna ýetmedik tussaglaryň ortaça sany, türmeleriň sany barada resmi maglumatyň elýeterli bolandygy bellenilýär.
Emma muňa garamazdan, Türkmenistanyň Garaşsyz aklawçylar assosiasiýasynyň we Adam hukuklaryny goraýan «Türkmen inisiatiwasy» guramasynyň BMG-niň adam gynalmagyna garşy konwensiýasyna 2011-nji ýylda gowşuran hasabatyna görä, Türkmenistanyň jemi türme orunlary 8100 tussaga niýetlenen.
Merkezi Aziýanyň Garaşsyz žurnalistler bileleşiginiň 2013-nji ýylda beren maglumatyna görä bolsa, tussaglaryň sany 30568 bolupdyr. Hasabatda bu görkezijiniň deslapky tussaghanalarda, polisiýanyň garamagyndaky wagtlaýyn bendihanalarda, mejbury bejeriş merkezlerinde, goşun hataryndakylaryň jeza öýlerinde saklanýanlary öz içine alman hem biljekdigi aýdylýar.
«Polisiýanyň we howpsuzlyk aparatlarynyň roly» diýen bölümde aýdylmagyna görä, ýurduň Içeri işler ministrliginiň we Milli howpsuzlyk ministrliginiň resmileri garawsyz, ýagny eden işine jogap bermezden hereket edýärler.
Prezidentiň raýatlaryň kanun goraýjy edaralaryň işgärleriniň üstünden edilen şikaýatlary derňemek boýunça 2007-nji ýylda döreden komissiýasynyň howpsuzlyk gulluklarynyň haýsydyr bir işgärini kanun bozanlygy üçin jogapkärçilige çekendigi barada maglumat tapylmady diýip, hasabatda bellenilýär.
Şeýle-de hasabatda adalatly sud mümkinçiliginiň ýokdugy, ýagny zerur proseduralaryň saklanylmaýandygy, aklawçy hukugynyň äsgerilmeýändigi, hatda sudlaryň rus dilinde gepleýän sud edilýäni sud terjimeçisi bilen hem üpjün etmeýändigi aýdylýar. Mundanam başga, sudýalaryň we prokurorlaryň suduň netijesini öňünden kesgitleýändigi barada ynamdar maglumatlar bar diýilýär.
Elbetde, hasabatda öňki prezident S.Nyýazowyň janyna kast etmek synanyşygy diýilýän iş boýunça ýyl kesilen adamlaryň näbelli ykbaly we ýurtda gurluşyklar zerarly ýitirilen emlägiň öwezini dolmak hukuklarynyň, graždan azatlyklarynyň, söz, metbugat, internet, hereket azatlygynyň we beýleki hukuklaryň real ýagdaýy barada netije çykarylýar.
Konstitusiýada Türkmenistan dünýewi demokratiýa we prezident respublikasy diýlip jar edilen-de bolsa, bu ýurt prezident tarapyndan kontrolluk edilýän awtoritar hökümet we Demokratik partiýa tarapyndan dolandyrylýar diýip, hasabatda aýdylýar.


text:
Şu gün Orsýete sapara baran Wenesuelanyň prezidenti Hugo Çawez öz ýurdunyň Günorta Osetiýa bilen Abhaziýanyň özbaşdaklygyny ykrar edýändigini aýtdy.
Hususan-da, Hugo Çawez Orsýetiň prezidenti Dimitriň Medwedýew bilen duşugynda şu günden başlap Wenesuelanyň Günorta Osetiýany we Abhaziýany özbaşdak, garaşsyz döwletler diýip hasaplajakdygyny belledi.
Geçen ýylyň awgustynda Orsýet bilen Gürjüstanyň arasynda ýüz beren ýaragly konfliktleriň yzy bilen Moskwa Gürjüstanyň separatistik regionlary bolan Abhaziýa bilen Günorta Osetiýany özbaşdak döwletler diýip yglan edipdi.
Şondan soň şu günki güne çenli bu regionlaryň özbaşdaklygyny diňe Nikaragua ykrar edipdi.


text:
Ýapon resmileriniň beren maglumatlarynda “Fukusimo Daiçi” atom zawodynda bolan üçünji partlamadan soň, radiasiýanyň derejesiniň ep-esli ýokarlanandygy aýdylýar. Zawodyň ýene bir atom reaktorynda ýangynyň emele gelendigi habar berildi.
Bäbek radiasiýa barlagyndan geçirilýär, Fukuşima, 15-nji mart.
Radiasiýanyň şeýle möçberdäki derejesiniň bolsa adamyň saglygyna zeper ýetirmäge ýeterlikdigi aýdylýar. Atom zawodyndaky bu apata geçen anna güni, 11-nji martda, bolan güçli ýer yranma we onuň netijesinde emele gelen sunami tolkunlary sebäp boldy.
Bu tebigy betbagtçylygyň netijesinde müňlerçe adamyň heläk bolandygy çaklanýar. Halka ýüzlenip, telewideniýede eden çykyşynda Ýaponiýanyň premýer-ministri Naoto Kan Fukuşima ýadro kompleksinden 20 kilometr uzaklykda ýaşaýan adamlaryň başga ýerlere göçürilmelidigini, kompleksden 20-den 30 kilometr uzaklykda ýaşaýan 140 müňe golaý adamyň bolsa öýlerinde galmalydygyny aýtdy.
“Zaýa bolan reaktorlardan çykýan radiasiýanyň derejesi ýokary ýaly bolup görünýär. Radioaktiw maddalaryň mundan beýläk hem daşaryk ýaýramak töwekgelligi ýokary bolup galýar” diýip, Ýaponiýanyň premýer-ministri nygtady.
Bütindünýa saglyk guramasy ýapon häkimiýetleriniň ýerli ilaty radiasiýanyň zyýanyndan goramak üçin zerur bolan çäreleri amala aşyrýandygyny mälim etdi.Howp ýokarlanýar
15-nji martda irden Tokiodan 250 km uzaklykda ýerleşýän atom kompleksinde 2-nji reaktoryň partlamagy bilen, zäherli radiasiýanyň uly möçberde atmosfera ýaýrandygy habar berildi. Bu wakadan soň Fukuşima atom kompleksiniň 4-nji reaktorynda ýüze çykan ýangyn hem radiasiýanyň howa ýaýramak howpuny ýokarlandyrdy.
“Fukusimo Daiçi” atom zawodyndaky 3-nji reaktordan çykýan ýangyn, 14-nji mart.
Soňky wakalar bilen bagly Ýaponiýanyň Ministrler Kabinetiniň sekretary Ýukio Edano çykyş edip, radioaktiw şöhläniň derejesiniň adamyň saglygyna zyýan edip biljek derejä ýetendigini boýun aldy. Ol: “Radiasiýanyň derejesiniň adamalara ýaramaz täsir edip biljekdigi şübhesiz” diýdi.
Bu çykyşyndan soň, Ýukio Edano radiasiýanyň derejesiniň pese düşendigini, 4-nji reaktordan radioaktiw şöhläniň çykmaýandygyny aýtdy. Ýöne ýaponiýanyň ýokary derejeli resmisi “Atom kompleksiniň 5-nji hem 6-njy reaktorlarynyň sowadyş sistemalary işlemeýäne meňzeýär” diýen howatyrlandyryjy habary köpçülige ýetirdi.
Fukuşima atom kompleksiniň işgärleri radiasiýanyň howa ýaýramagynyň öňüni almak üçin reaktorlary deňiz suwy bilen sowatmaga synanyşýarlar.
Anna güni bolan weýrançylykly ýer yranmasy we äpet sunamiden soň, Fukuşimada sowadyş sistemalaryna zeper ýetip, iki reaktorda partlama boldy. Reaktorlaryň birinde 12-nji martda, beýlekisinde 14-nji martda partlama emele geldi.Halkara aladalar
Bu wakalar bilen baglanyşykly dünýäniň dürli ýurtlarynyň häkimiýetleri Ýaponiýadan öz raýatlaryny çykarmak ugrunda hereket edýärler. Mysal üçin, Eýranyň öz raýatlaryny Ýaponiýadan çykarmak maksady bilen ýörite awiareýsleri gurnap, studentler hem olaryň maşgala agzalary üçin bilet satyn almaga ýeňillikleri girizendigi habar berilýär.
Hytaý bolsa radiasiýanyň regionda ýaýramagyndan howatyrlanyp, Tokio uçýan hemme reýsleri ýatyrandygyny habar berdi. Şol bir wagtda-da Hytaý Ýaponiýadaky ýagdaýa ýakyndan syn edýändigini mälim etdi.
Orsýet Uzak Gündogarda radiasiýanyň derejesine gözegçilik edýändigini, häzirlikçe onuň derejesiniň kadalydygyny habar berdi. Emma “Interfaks” habar gullugy, rus harbysyna salgylanyp, zerur bolan ýagdaýda harbylaryň ilaty ewakuasiýa etmäge taýýarlyk derejesine getirilendigini habar berdi.
Ýurduň betbagtçylykdan ejir çeken demirgazyk-gündogar etraplarynda gözleg we halas ediş işleri dowam edýär. Şu gün resmi taýdan berlen maglumatda ýer titreme hem sunami heläkçiliklerinde ölen adamlaryň sany 2,800-e golaý diýilse-de, heläk bolanlaryň sanynyň 10 müňden gowrakdygy çaklanýar. Millionlarça adam bolsa sowuk howada ýyladylmaýan jaýlarda, suwsuz, ýeterlik azyksyz çydam etmäge mejbur. Ýüzlerçe müň adamyň-da düýpden öýsüz-öwzarsyz galandygy aýdylýar.
Hökümet agzalary bolsa, Ýaponiýanyň premýer-ministri Kanyň atlandyrmagyna görä, Ikinji jahan urşundan soňky iň weýrançylykly betbagytçylygyň ýapon ykdysadyýetine ýetiren zyýanynyň hasabyny çykarmaga girişdiler.


text:
Dawaly Daglyk-Garabag regionynyň golaýynda ermeni mergeni Azerbaýjanyň esgerini atyp öldürdi.
Azerbaýjanyň Goranmak ministrliginiň berýän maglumatyna görä, bu waka ýekşenbe güni ýüze çykypdyr.
Şu ýylyň dowamynda Daglyk-Garabag regionynyň serhedindäki çaknyşyklarda 13 sany harby gullukçy öldi.
Bu sebitde ýaşaýanlaryň aglabasy etnik ermenler bolup, bu region 1990-njy ýyllardaky uruşda Azerbaýjandan bölünip aýrylypdy.
Azerbaýjan ençeme gezek bu sebitleri güýç ulanyp, yzyna almak bilen haýbat atypdy.


text:
Yragyň hökümeti ünsi “Yslam döwleti” atly terroristik topara garşy göreşmäge gönükdirmek üçin protestleri bes etmäge çagyryş edýän mahaly, birnäçe müň adam Bagdadyň merkezinde demonstrasiýalaryny dowam etdirýär.
Ruhany Moktada al-Sadryň aglabasy şaýylardan ybarat tarapdarlary 15-nji iýulda demonstrasiýa geçirip, hökümeti reformalary çaltlaşdyrmaga we korrupsiýa garşy göreş tagallalaryny güýçlendirmäge çagyrdylar.
Olar premýer-ministr Haýdar al-Abadiniň mundan birnäçe aý öň beren wadasynda tapylman, ýurduň Ministrler kabinetinde üýtgetmeleri amala aşyryp bilmäni üçin gahar-gazap bildirdiler.
3-nji iýulda 292 adamynyň ölümine sebäp bolan güýçli bomba hüjüminden bäri Bagdatda dartgynlylyklar dowam edýär. Şol hüjümiň jogapkärçiligini “Yslam döwleti” atly topar öz üstüne alypdy.


text:
“EgyptAir” howaýollary kompaniýasyna degişli Parižden-Kaire uçýan uçar radar-gözegçilik sistemasyndan ýitirim bolansoň, gözleg we halas ediş operasiýalary dowam edýär.
Müsüriň milli howaýollary kompaniýasy “MS804” gatnaw belgili uçaryň 19-njy maýda Müsüriň howa giňişligine girenden gysga wagt soň radar-gözegçilik sistemasyndan ýitirim bolandygyny aýdýar.
“Airbus A320” belgili uçarda 56 ýolagçy we 10 ekipaž agzasy bolup, ol iň soňky gezek Ortaýer deňziniň ýokarsynda görnüpdir.
Müsüriň armiýasy Gresiýa bilen hyzmatdaşlykda gözleg işleriniň alnyp barylýandygyny aýdyp, uçaryň ýerleşýän ýerini anyklamak üçin gözleg uçarlarynyň we deňiz gämileriniň ýerleşdirilendigini belledi.
Şu ýylyň mart aýynda Müsüriň howaýollary kompaniýasynyň Aleksandriadan Kaire uçýan uçary alnyp gaçylyp, Kipre uçmaga mejbur edilipdi. Ol ýerde uçary alyp gaçan adam öňki aýalyny görmegi talap etdi. Aradan alty sagat geçensoň, adamyň tutulmagy netijesinde bu waka parahatçylykly tamamlanypdy.


text:
Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan iki günlük resmi sapar bilen 6-njy noýabrda Türkmenistanyň paýtagty Aşgabada bardy.
Türkiýäniň prezidenti wezipesine girişenden soň, Türkmenistana ilkinji saparyny amala aşyrýan Erdogan 7-nji noýabrda habarçylara beren maglumatynda “Türkiýe bilen Türkmenistanyň arasynda öňden bar bolan ýakyn gatnaşyklaryň mundan beýläk hem gülläp-ösjekdigini” aýdyp, türki dilli iki ýurduň arasynda söwda, medeniýet, turizm we gurluşyk pudaklary boýunça ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň dowam etjekdigini belledi.
Türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow “global parahatçylygy we abadançylygy dikeltmekde Türkiýe bilen Türkmenistanyň umumy duruşlara eýedigini” aýtdy.
Ýeterlik mukdarda tebigy gaza eýe bolan Türkmenistan öz gazyny Ýewropa bazaryna çykarmak üçin Türkiýäni potensial tranzit ýurt hasaplaýar.


text:
Saud Arabystany Ýemende ok atyşygy beş etmek boýunça bäş günlük ýaraşyga taýýarlyk görýändigini 7-nji maýda aýtdy. Munuň ýaragly konfliktiň millionlarça pidasyna ynsanperwer kömeginiň ýetirilmegine mümkinçilik döretjegine garaşylýar.
Saud Arabystanynyň daşary işler ministriniň we ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerriniň ok atyşygy bes etmek teklipli bilelikdäki beýannamasynyň öňüsyrasynda Ýemende Huthi gozgalaňçylaryna garşy howa zarbalaryny amala aşyrýan Saud Arabystanyň baştutanlygyndaky koalisiýa “berk we gymmat nyrhdan” öj aljagyny wada beripdi, sebäbi gozgalaňçylar Saud Arabystany bilen serhetdeş regionda azyndan bäş adamy öldüripdi.
“Saud Arabystanynyň howpsuzlygy koalisiýa we saud goşunlary üçin ileri tutulýan meseledir” diýip koalisiýanyň metbugat-wekili general Ahmed al-Assiri aýtdy.
Saud Arabystanynyň daşary işler ministri Adel al-Jubeir we ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerry Riýaddaky duşuşygynda ok atyşygy bes etmek barada ýaraşygyň Ýemendäki krizisi gowşatmak boýunça “uly mümkinçilik” bolup biljekdigini aýtdylar, emma bu teklibe Ýemendäki gozgalaňçylar tarapyndan jogap bolmady.


text:
Her birimiz üýşmeleňe elmydama gijä galyp gelýän ýa-da bir ýere gidiljek bolnanda elmydama garaşdyrýan adamlara duşup görendiris. Belki hem käbirimiz şeýle adamlaryň hatarynda görülýändiris. Bu ýagdaýdan köpler nägile bolsalar, köpler munuň bilen ylalaşyp ýaşaýarlar. Men bu makalamda wagtyň bahasy, halkymyzyň we daşary ýurtlylaryň wagta bolan garaýşy, punktuallygy hakynda birki meseläni gozgap geçesim gelýär.
Dünýädäki wagta bolan garaýyşlar
ABŞ, Germaniýa, Şwesariýa, Britaniýa (Anglosakson kökünden gelýän halklar), Niderlandiýa, Awstriýa we Skandinawiýa ýurtlarynda wagt iň bir gymmat hasaplanýan zatlaryň biridir. Bu döwletleriň ýörelgesine görä, eger-de wagt haýsydyr bir iş we hereket bilen doldurylmasa, onda onuň bisarpa tutuldygydyr. Duşuşyklara gijä galyp gelmek, beýleki adamlara goýulýan hormat-sylagyň pesdigini görkezýär. Şonuň üçin ähli işler we duşuşyklar öz kesgitlenilen wagtynda ýerine ýetirilmelidir.
Ispaniýa, Italiýa, Türkiýe we Arap döwletlerinde bolsa bu ýagdaý başgaçarak. Iki işi bir wagta sygdyrmak olar üçin adaty endikdir. Duşuşyklar üçin ylalaşylan wagtlar hemişe yza dogry süýşürilyär. Diňe duşuşyklar däl, eýsem işgärlere berlen ýumuşlar, ýokary okuw jaýlarynda berlen taslamalar, öý işleri soňky minutlarda ýa-da gijä galyp tabşyrylyp bilinýär.
Gündogar Aziýa ýurtlarynda wagta bolan garaýyş beýlekilerden tapawutlanýar. Hytaýlylar wagta hormat goýýan halklaryň başynda gelýär. Olaryň duşuşyga gijä galsalar, beýlekileriň wagtyny alandyklary üçin ötünç soraýan pursatlary hem bolýar. Şu sebäpli hytaýlylarda ýygnakdyr, duşuşyklara 10-15 minut ir gelmek, işi bellenilen wagtyndan ir dynmak, işiň maksadyna we garşyňdaky adamlara goýulýan hormatyň uludygyny görkezýär.
Wagt we zähmet arabaglanşygy
Wagtyň gadry önümçilikde, ýagny, fabrikalarda, kärhanadyr edaralarda has hem gymmatlydyr. Meselem, işe giç galyp gelmek her bir işgäriň başyna gelip biler, emma munuň ýygy-ýygydan gaýtalanmagy aşakdaky ýaly ýaramaz täsirleri döredip bilýär.
Ýekeje işgäriň ýygy-ýygydan işe wagtynda gelmezligi:
1. Beýleki işgärlere hem kesel ýaly ýokuşma ähtimallygyny döredýär;
2. Işgäriň işdäki abraýyny pese gaçyryp bilýär;
3. Işgäriň işden çykarylmagyna çenli eltip bilýär.
Ýolbaşçylaryň we hünärmenleriň işe wagtynda gelmezligi bolsa, olary nusga edinýän işgärlere ýaramaz täsir edýär:
1. Fabrikalarda köpçülikleýin öndürilmeli önümiň sany, hili pese gaçyp bilýär;
2. Meýilnama boýunça wagtynda dolmazlyk we netijede önümçilikde ýiti peselişler ýüze çykýar;
3. Ýygnaklarda bökdençlikler döräp, meýilnamalarda, ýumuşlarda ylalaşylmazlyklar artýar.
Mahlasy, wagty biparh tutýan adam diňe özüne däl, töweregindäkilere-de sylaşyksyzlyk görkezýär. Bir işi wagtynda ýerine ýetirmezlik giňden ýaýrasa, onda, birinjiden adaty halk, ikinjiden bolsa ýurduň ykdysadyýeti uly zyýan çekýär.
Ýurdumyzda wagta bolan garaýyşlar we düşünjeler
Öňki Sowet ýurtlarynyň wagta bolan garaýyşlary häzir hem birmeňzeşräkdir. Elbetde, munda 70 ýyllyk Sowet geçmişiniň täsiriniň barlygyny inkär edip bolmaýar.
Jemgyýetimizde az zähmet çekip (ýa-da hiç zähmet çekmän) uly girdejä eýe bolan adam- iň üstünlikli adam hökmünde garalýar.
Elbetde, beýle düşünjäniň aşagynda zähmete bolan ýaramaz garaýyş ýatyr. "Bedeniňi ýadatman, kelläňi agyrtman gazanylýan gazanç iň amatlysydyr" diýýän, mugta öwrenişen adamlarda zähmet çekip, bir zatlar edinmek we maksadyňa ýetmek arzuwy seýrek duş gelýär. Hakyky jemgyýetde adamlar jemlenşip, el-ele, işi deň paýlaşyp zähmet çekýärler. Bu deňlik bolsa käbir adamlaryň işden gaçyp, mekirlige ýüz urup, nähak ýollar bilen gazanç edip, zähmetkeşleriň hakyny iýmekleri bilen bozulýar. Bu ýagdaý halkyň arasynda giňden ýaýrasa jemgyýetde öňe gidişlik bolmaýar. Şeýle ýagdaýlaryň ählisi hem wagtyň gadryny bilmek bilen berk baglanşyklydyr.
Bizde wagta goýulýan hormatyň derejesini görmek üçin jemgyýetimizdäki gündelik hereketlere we bolup geçýän hadysalara göz aýlamak ýeterlikdir. Hökümet edaralaryndaky çenden aşa ýuwaşlyk we şu sebäpli tamamlanmaýan dokument işleri, wagtynda gelmeýän awtobuslar, arakesmeden wagtynda synpa dolanmaýan okuwçylar we mugallymlar, giç başlaýan ýygnaklar, wagty doly kesgitlenilmedik çäreler, köpçüligiň gelmegine garaşylýan sadaka-toý saçaklary ýaly onlarça mysallar biziň wagta bolan garaýşymyzy suratlandyrýar.
Jemgyýetimizde gijä galyp gelmek hem geň görülmeýär. Käbir ýerlere giç gitmek üçin "Hemme kişi gelibersin, onson bararys" ýaly pikirler bu gijikmeleriň jemgyýetde has hem berkemegine getirýär.
Wagty peýdaly we dogry ulanmak ýaşaýşymyzy meýilleşdirmäge, işlerimizde iň ýokary öndürijilige ýetmäge, adamlaryň arasyndaky hormatyň berkemegine kömek eder. Ösen ýurtlarda wagtyň nähili sarp edilşine uly üns berilýär. Ösüp barýan ýurt hökmünde biz hem bu peýdaly endikleri nusga edinmelidiris.
Makalanyň awtory: Amanmyrat Annanepesow
Teswirlemeler
Ilkinji bilen bellemeli zatlaryň biri, bizde iş tölegi aýma-aý berilýär, günbatar döwletlerde bolsa sagatma-sagat. Bu hem meň pikirimçe wagta garaýyşy tapawutlandyryp bilýär. Sebäbi, Türkmenler bir aýyň dowamynda 200 sagat işlesede şol aýlyk, 150 sagat işlesede. şonuň üçinem wagta bolan gadyry gaçýan bolmagy ahmal. Köpüräk gözleg edip görmeli pul/sagat psihologiýasy ugurdan.
Ikinjiden, berilen salgylardan birinde Germaniýanyň industrial geçmişi üçin wagta garaýyş şeýle hormat bilen diýilýär. Bizde industrializasiýa wagta bolan garaýyşa nähili täsir etdika? ýa asla etdimi?
Galybersede, wagta diňe pul/sagat gatnaşykda seretmek hökman dälmika diýýän. Otyryp şular ýaly mowzuklar barada, pikirlenmegiň, gürrüňdeş bolmagyň puluň berip bilmejek netijelerini getirip bilýär.
Başga-da, Türkmenleriň, diýeli toýa-ýasa gija galyp gelmeklerinde hi bir romantiki/medeni owadanlyk görüp bolýarmy? Bolmaýan bolsa näme üçin sylanylmaly häsýetka Türkmençilikde?
Soňky belläsim gelýän zat, iş ýerine degişli, bizde "wezipe" diýilen düşünje indi-indi gelip başlan bolaýmasa. Türkmen kärhanalarda sekretaram printeryň syýasyny çalşyp ýör, süýt sehiň brigadiram. Hemme kişi hemme zady edýär. Kimiň iş buýurýanyna bagly diňe. şeýlelik bilen hiç kim hiç zada jogapkärçiligi ýok. Yzynam özüňiz düşünýänsiňiz...
Sagja bol makala, gaty gowy. Okyjylar 3-nji ulanylan salga girip görüň, gülkünç, gyzykly mysallar getirilipdir. Bizde-de belki Braziliýadaky ýaly wagt bellenilmänkä "English Time" diýip aýtmalydyr))
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text: Germaniýanyň paýtagty Berlinde elektrik energiýasy bilen işleýän ulaglaryň (E-ulaglary) parady geçirildi. 23-nji maýda dünýäde elektrik ulaglaryndan düzülen iň uzyn awtokolonna Berliniň “Tempelhof” atly öňki aeroportyndan geçdi. Bu çäräni gurnaýjy Louis Palmer “Reuters” habar gullygyna beren maglumatynda: “Birleşen Ştatlaryň Silikon jülgesindäki rekord derejesini geçmek üçin diňe 508 elektrik ulagynyň ýeterlik boljakdygyna garamazdan, awtoulag ýaryşynyň geçirilýän aýlawyna 577 sany elektrik ulagy geldi” diýýär.


text:
Ysraýyl esgerleri anna güni Ýerusalimiň golaýyndaky barlag nokadynda bir palestinalyny atyp öldürdiler, bu 12 sagat içinde öldürilen ikinji palestinalydyr.
Ysraýylyň polisiýa sözçüsi Miki Rozenfeld bu hadysanyň ýarygije töwereginde, bir adam serhetçi esgeriň üstüne pyçakly topulanda bolandygyny aýtdy.
Penşenbe güni agşam ysraýyl esgerleri Günbatar kenardaky Nablus şäherinde hem bir adamy atyp öldürdiler, onuň «ullakan feýerwerklerden ot açandygy» aýdylýar.
Bu iki hadysa ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerriniň bu sebite ysraýyl-palestin parahatçylyk gepleşiklerine itergi bermek üçin sapar edýän wagtyna gabat geldi.


text:
9-njy maýda ir bilen Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow iş sapary bilen Russiýa Federasiýasyna ugrady. Döwlet Baştutany Russiýa Federasiýasynyň Prezidenti Wladimir Putiniň çakylygy boýunça 1941-1945-nji ýyllaryň urşunda gazanylan Ýeňşiň 70 ýyllygy mynasybetli Moskwada geçirilen dabaraly çärelere gatnaşdy.
... Üç ýarym sagatdan soň Prezidentiň uçary Russiýa Federasiýasynyň paýtagtynyň “Wnukowo-2” Halkara howa menzilinde gondy, bu ýerde Türkmenistanyň Prezidentini resmi adamlar garşyladylar.
Döwlet Baştutany howa menzilinden Kremle tarap ugrady. Bu ýerde, Tugraly zalda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowy Russiýa Federasiýasynyň Prezidenti Wladimir Putin mähirli garşylaýar. Iki döwletiň Liderleri mähirli görüşýärler, soňra bilelikde surata düşýärler.
Türkmenistanyň Prezidenti Ýeňiş güni mynasybetli geçirilýän dabaralara gatnaşmak üçin Moskwa gelen belent mertebeli myhmanlar – döwlet we hökümet baştutanlary bilen Gyzyl meýdandaky merkezi münbere tarap ugraýar.
Türkmen halky beýik Ýeňşe uly goşant goşdy. Gazaply uruş ýyllary türkmenistanly esgerleriň müňlerçesi beýleki halklaryň wekilleri bilen egin-egne berip, janyny aýaman söweş meýdanlarynda edermenlik we gahrymançylyk görkezdiler. Olaryň hatarynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň atasy Berdimuhammet Annaýew hem bar, häzirki wagtda onuň gahrymançylykly durmuş ýoly türkmen ýaşlary üçin hakyky watançylygyň, edermenligiň we kasama wepalylygyň nusgasyna öwrüldi. Biziň ildeşlerimiziň müňlerçesi söweşjeň ordenler we medallar bilen sylaglandy. Türkmenistanly esgerleriň ýüzden gowragy Gahryman diýen belent ada mynasyp boldy.
Ýeňiş güni mynasybetli geçirilen harby ýöriş tamamlanandan soň Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow “Wnukowo-2” Halkara howa menziline bardy we ol ýerden Watanymyza ugrady.


text:
Azatlyk Radiosy, şu wagt daşary ýurda çykan, iň soňky döwlet wezipesi Aşgabatdaky “Gündogar” konditer fabriginiň baş müdiri bolan, soň bolsa Ýewropada, Türkiýede, Rusýada, Ukrainada we beýleki ýurtlarda biznes bilen meşgullanyp ýörkä Nyýazow režimi tarapyndan tussag edilip, zyndanda ýatan Akmuhammet Baýhanow bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Akmuhammet Baýhanow, şu wagt ynha siz daşary ýurda çykypsyňyz. Indi näme bilen meşgullansam diýýärsiňiz? Nähili planlaryňyz bar?
Akmuhammet Baýhanow:
Daşary ýurda çykmagymyzyň esasy sebäplerinden biri bu taýda biznes taýdan iş gurnamaklyk. Zyndanda oturan mahalym alyp baran işlerim bar.
Ondan soň bäş ýyl öýümde oturyp ýaşamaly boldum. Şol döwürlerde giden şygyrlar, kitaplar ýazdym. Şolary neşir etmeklik we olary öz halkymyz bilen dünýä köpçüligine ýetirmeklik meniň öz öňümde goýan wezipelerim bolup durýar.
Akmuhammet Baýhanow
Azatlyk Radiosy: Akmuhammet Baýhanow, siz Nyýazow režiminiň pidalaryndan biri. Syýasy tussag höküminde zyndanda ýatan wagtyňyz birnäçe roman, ençeme kitap goşgy, saz we aýdym ýazdyňyz. Şolary Türkmenistanda çap etmek islediňizmi? Näme üçin olary Türkmenistanda çap etmän, daşary ýurtda çap etmegiň ýollaryny gözlediňiz?
Akmuhammet Baýhanow:
Elbetde, men Türkmenistanda eserlerimi çap etdirjek bolup synanşyp gördüm. 2007-nji ýylyň awgust aýynyň aýaklarynda bir şygyr ýazypdym.
Azatlykda gezip ýörendigim üçin Türkmençe aýdylanda “Sag bolsun, Taňryýalkasyn” diýlen manyda bir şygyrdy. “Azatlygy bereniňiz üçin sag boluň” diýen manyda ýazylypdy. Şygyry ýazyp, medeniýet ministrliginiň sungat bölümine bardym. Ol ýerde bir adam oturan ekeni. Meniň şygyrymy diňledi. Soň ol adam:
-Emma, biz munyň ýaly şygyrlary çap edemizok. Dogry düşüniň – diýdi.
Men:
-Nämä dogry düşünmeli? Ýa göwnüňize ýaramadymy bu şygyr – diýsem, ol:
-Ýok, şygyryňa söz ýok. Ýöne biz rugsatsyz çap edip bilmeris – diýdi.
Kimden rugsat almaly, men ony bilemok. Şeýle diýlenden soň men yzyma dolanyp, gaýtdym. Gaýdyp o taýda şygyrdyr-kitap çap etmeklik meselesini goýdum. Indi mundan beýläk nesip bolsa ýagdaýa göräräk bolarys.
Azatlyk Radiosy: Edebiýata sizi iten sebäp näme?
Akmuhammet Baýhanow:
Elbetde duýgular sebäp bolandyr. Şol döwrüň bigünä zulmy, aýraçylyk, günäsiz zyndanda oturmaklyk, elbetde, bu zatlar pikir etdirdi we şol wagt hem men şygyr ýazyp başladym.
Akmuhammet Baýhanow
Azatlyk Radiosy: Siziň durmuşyňyzyň zyndanda geçen bir döwri bar. Soň, azatlyga çykyp öýüňizde oturan döwrüňiz bar. Daşary ýurda çykanyňyzdan soň nähili duýgylar has öňe saýlandy. Şol döwürleriň arasyndaky tapawutlar siziň goşgylaryňyzda nähili belli bolýar?
Akmuhammet Baýhanow:
Döwürleriň arasyndaky temalarda tapawut elbetde bar. Sebäbi her zaman, her pursat özüçe adamyň aňyna täsir edýär. Bu sebäňden elbetde maňa-da şeýleräk täsir edendir. Meselem zyndanda otyrkam şeýleräk şygyr ýazdym:
Eý, ýaradan Taňrym, bu ne bet hasrat,
Tenimden, süňňüme ötüp, baradyr.
Ne döwre kybapdaş, bar kişi basdaş,
Biri-biriniň etini iýip, baradyr.
Ýokardan ýol ýasan, öýi ýerzemin,
Halky görmedi, düýnki ýetim,
Unutdy kimdigini, çagalyk döwrün,
Ol halkyň rysgalyn iýip baradyr.
Şu setirleri şol wagt ýazmak bilen, şol wagtky režimiň başynda duran adamyň eden-etdiliklerini öz şygyrymda beýan etdim. Günäsiz adamlaryň basylmagyny, adamlaryň maşgalalaryndan aýrylyp horlanmagyny şygyrlarymda beýan etdim. Elbetde bu zatlary adamlar kitabym çykandan soň okarlar we özleri baha bererler.
Azatlyk Radiosy: Siz azatlyga çykaňyzdan soň nähili duýgular, nähili temalar siziň eserleriňizde öňe saýlandy?
Akmuhammet Baýhanow:
Azatlyga çykanymdan soň başgaçarak temalar boldy. Umuman eserlerimiň içinde zyndan wagtam, zyndandan çykylan soňam, filosofiýa şygyrlary köpçülik edýär.
Adamzadyň pikiri, akyl-paýhasy, adamlaryň özara gatnaşyklary, özlerini alyp baryşlary barada. Olary her hili tankyt edip ýa-da wasp edip, şygyrlarda görkezýärin. Söýgi barada hem görkezýärin. Meselem:
Köňlüm saňa aýdaýyn,
Bagy-bossandyr, dünýe.
Garaşsaň ajap söýgä,
Söýgi, mekandyr dünýe.
Baglaryňda guş bolsam,
Daglaryňda goç bolsam,
Gözleriňde ýaş bolsam,
Söýgi, mukamdyr dünýe.
Meselem, häzir dutarda aýdanlarymyň birinden size iki topbak aýdyp bereýin:
Belent daglaryň çür depesi,
Şyldyrdap akar, suw-çeşmesi.
Sensiň ýüregmiň damjasy,
Eräp, akanym, dälmidiň?!
Gel diyseň, ýanyňa baraýyn men,
Bagyňda dutarym çalaýyn men,
Akmuhammet, ýar diýsem, sen,
Baky ykbalym, dälmidiň?!
Ynha şular ýalyrak şygyrlarymy ýazmaga dowam etdim. Zyndandan çykanymdan soň has bir täsirli döwür başlandy. Hawa, näme, adam azatlyga çykandan soň elbetde hemişe galkynýar. Şonda ýazan şygyrlarymdan bir mysal bersem:
Eý, adamzat, diňle töwerek-daşy,
Bu dünýe geňdir, kimde göz ýaşy.
Kimse garaşmady, gondy bagt guşy,
Kimse düýn aglady, bu gün şat indi.
Ynha şol çekilen jebirler elbetde birden ýatdan çykan däldir-dä. Muňa garamazdan şatlyk, töwerek-daşyň, maşgalaň, dost-ýarlaryň begenji, öz ýürek duýgyňy, ynha şular ýaly zatlary ýazmak maňa miýesser etdi.
Soňky bäş ýyldan soň, indi dünýä çykyp, dünýäni gezip başladyk. Şunuň ýaly iş gurmaklyk niýetimiz bar. Tema indi üýtgedi, başgaçarak, has köp dünýä we watan bilen bagly temalar orta çykyp dur. Soňky şygyrlarymyň biri ynha martyň 27-sinde ýazylan. Ady “Merdi göräliň dostlar!”
Ýör gideliň jahana,
Zamana geldi, dostlar!
Başga barmy bahana,
Pikirim beýandyr, dostlar!
Bahar güller açanda,
Dünýä nuryn saçanda,
Beýik dagyň başynda,
Ýurda bakalyň, dostlar!
Ak maýanyň üstünde,
Garagumyň düzünde,
Amyderýaň boýunda,
Ýurdy gezäliň, dostlar!
Säher gün hem doganda,
Bagşy sazyn çalanda,
Öý-saçagyň başynda,
Gök çaý içäliň, dostlar!
Kimse söýer watany,
Halk halamaz - nadany,
Akmuhammet, söz barmy,
Merdi göräliň, dostlar!
Indi hem şeýleräk temalarda her günde birden-ýarymdan şygyrlarymy ýazyp otyryn...
Akmuhammet Baýhanow
Azatlyk Radiosy: Akmuhammet Baýhanow, siz Nyýazow režiminiň pidalaryndan biri bolduňyz we syýasy tussag bolup zyndanda ýatdyňyz. Siz, diktator Nyýazowuň guburyna baryp, şonuň bilen razylaşyp gaýtdyňyz diýip eşitdik. Şol pursady öňünden nähili pikir etdiňiz? Şeýle etmek bilen maksadyňyz nämedi? Şonuň bilen ol ýerde razylaşyp gaýdan mahalyňyz nähili duygylary we pikirleri başdan geçirdiňiz? Şuny hem Dünýä Türkmenleri bilen paýlaşsaňyz?
Akmuhammet Baýhanow:
Bu pursat mende tötänden bolup geçdi. Gypjakda gurlan uly metjit bar. Gelen myhmanlarym şony göräýsek diýip menden haýyş etdiler. Şol metjide bardym.
Myhmanlar bilen bir el galdyryp, çykdym. Metjidiň gapdalynda, biz zyndanda otyrkak gurlan kiçiräk binalar bardy. Ol ýerde durandan “Bu näme?” diýip, sorasam, ol “Saparmyrat Nyýazow jaýlangy” diýdi.
Men myhmanlara hem hiç zat diýmän şol tarapa yöräp gitdim. Bardym, içine girmäge rugsat berilýän ekeni. Girip görsem aşakda onuň gubury bar. Edil şol wagt meniň kelläme bir pikir geldi.
Iki elimi al-asmana göterip “Eý, Taňrym! Men şu aşakda ýatanyň günäsini geçýän. Maňa ömür we saglyk ber!” diýdim. Şeýdip, oňa-da “Ýatan ýeriň ýagty bolsun! Amin” diýdim-de, dolanyp gaýtdyberdim...
Ýeke-täksiň watanym!
Siňendir saňa döken göz ýaşym,
Dünýede ýeke-täk ýurdum, watanym!
Ýaňlanar gülenim, çalan owazym,
Ýeke-täksiň dünýede, ýurdum, watanym!
Çagalykdan topraga aýagym basdym,
Onýedime çenli ylgadym, gezdim,
Hiç unutmadym, ýene dolandym,
Ýeke-täksiň dünýede, ýurdum, watanym!
Tomusyň geler, duran jöwzamy,
Güýzüň tagam-nagmadan doly,
Gyşyň garamy, ýagyşmy, garmy,
Ýeke-täksiň dünýede, ýurdum, watanym!
Ýaz çyksa güllär, çölüň ýaýlasy,
Köpendagyň, Köýtendagyň jülgesi,
Düýeler, Garagumyň iner-maýasy,
Ýeke-täksiň dünýede, ýurdum, watanym!
Dem alsam, dermandyr dagyň howasy,
Topragyňdan bal öner, ak pamykdyr baýlygy,
Aýtsam, Akmuhammet, watanym barmy?!
Ýeke-täksiň dünýede – Türkmenistanym!


text:
"Hacking team", ýagny Döwüş topary öz içalyçylyk programmasynyň Türkmenistanyň gizlin polisiýasyna “tanyşdyrylmagyna we hödürlenmegine” rugsat beripdir.
Bu habary Guramaçylykly jenaýat we korrupsiýa maglumatlary proýektiniň websaýty, syzyp çykan e-maýl aragatnaşygyna, elektron hatlaryna salgylanyp ýaýratdy.
RCS MEA JLT-niň, düýbi Dubaýda ýerleşýän internet firmasynyň söwda menejeri Vytas Celiesius 2012-nji ýylyň sentýabrynda "Häkiň" toparyndan Mario Bettini bilen alşan hatynda şeýle ýazýar:
«Salam, siz bilen Häkiň toparynyň enjamlaryny gaýtadan satmak meselesi barada maslahatlaşmak gowy boldy. Ozal gürleşişimiz ýaly, maňa ahyrky alyjy we edil häzirki pursatda nämeleriň gerekdigi barada maglumat bermäge rugsat ediň. Ahyrky alyjy Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk ministrligi, 42144-nji Harby birikme.»
Guramaçylykly jenaýat we korrupsiýa maglumatlary proýektiniň websaýty Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk ministrliginiň dokumentleşdirilen eden-etdilikleri bilen ýakasyny tanadan edaradygyny ýazýar.
Iki žurnalistiň türme azaby
Makalada aýdylmagyna görä, adam hukuklaryny goraýan «Freedom Now» topary BMG-niň Adam hukuklary boýunça ýokary komissarynyň edarasyna bu ministrligiň 2006-njy ýylda iki sany žurnalisti gynandygyny aýdypdyr:
«Bu adamlaryň ikisi hem Milli howpsuzlyk ministrliginiň deslapky tussaghanasynda çekip-çydap bolmajak şertlerde saklanyldy, olara Türkmenistanyň ýörite gulluklarynyň resmileri we türme sakçylary tarapyndan ejir çekdirildi” diýip, maglumatda aýdylýar.
«Freedom Now» toparynyň maglumatyna görä, “alty kwadrat metrlik kamerada 11 adam ýerleşdirilip, ol iki adam suwdan, azykdan, eşikden mahrum edilip, saglyk taýdan üns berilmän, hajathana we beýleki zerurlyklary ulanmaga rugsat edilmän saklanypdyr. Howanyň yssysy Selsiýa boýunça 50 gradusa ýetdi, bu iki adam teşnelikden halys ysgyndan gaçdy. Olara akyl-huşa täsir ýetirýän sanjym edildi, olar urlup-ýenjildi, eger hyzmatdaşlyk etmeseler, maşgala agzalaryna zyýan ýetjegini aýdyp gorkuzyldy” diýip, BMG-niň Adam hukuklary boýunça ýokary komissarlygynyň edarasyna Türkmenistan barada berlen maglumatda aýdylýar.
Emma bu aýdylýan ýagdaýa garamazdan, "Hacking Team", Döwüş toparynyň işgäri Bettini Dubaýdaky araça şeýle jogap berýär: “Size biziň kararymyzy Türkmenistandaky ahyrky alyja ýetirmäge hem-de düşündirmäge doly ygtyýar berýäris... Eger gyzyklanma bolsa, biz Milanda ýa-da alyjynyň öz ýerinde harytlar bilen göni tanyşdyryşy hem üpjün ederis.”
Guramaçylykly jenaýat we korrupsiýa maglumatlary proýektiniň websaýtynyň ýazmagyna görä, bu "Hacking Team", ýagny Döwüş toparynyň türkmen içalyçylyk gullugy bilen ilkinji gezek aragatnaşyga girişi hem däl.
Ozalky synanyşyk
Mysal üçin, habarda aýdylmagyna görä, Ysraýylyň NICE tehnologiýa kompaniýasynyň işgäri Reuven Elazar 2013-nji ýylda Hacking Teamiň işgäri Massimiliano Luppi bilen habarlaşyp, oňa mümkin bolan internet alyjysy barada şeýle ýazýar:
“Türkmenistandaky ahyrky alyjy bizden teklipleri, kanuny döwüş çözgüdi üçin ulanyljak önümiň häsiýetnamasyny ibermegi sorady, biz ol materiallary rusça, 19-njy iýuna çenli ibermeli.”
Elazar biraz soň ahyrky ulanyjynyň «milli howpsuzlyk ministrligidigini, içeri işler ministrligi däldigini” anyklaşdyrýar.
"Hacking Team" bolsa, öz gezeginde, tehniki maglumatlary iberýär, emma görnüşinden, bu gepleşikler söwdalaşmak netijesini bermändir diýip, habarda aýdylýar.
Türkmenistanyň içalyçylyk tehnikasyny almak tagallalary baradaky makalanyň soňunda Merkezi Aziýanyň gaza baý, kiçijik ýurdunyň dünýäde iň bir repressiw ýurtlaryň arasynda agzalýandygy, Serhetsiz reportýorlar guramasynyň metbugat azatlygy baradaky hasabatynda bolsa, Demirgazyk Koreýanyň we Eritreýanyň gapdalynda durýandygy ýatladylýar.


text:
Yrak resmileri şu gün amerikan hem yrak güýçleriniň Falluja geçiren reýdinde azyndan 7 graždanyň we iki esgeriň öldürilendigini aýdýarlar.
Anwar welaýat polisiýasynyň başlygy, general maýor Baha Husseýin al-Karkiniň aýtmagyna görä, terrorçylaryň jaýlaryna geçirilen reýd mahalynda goşunlar bilen terrorçylaryň arasynda atyşyk turupdyr. Şol atyşyk netijesinde graždan adamlaryň 7-si ölüp, 4-si ýaralanypdyr. Şeýle-de bu çaknyşykda iki sany yrak esgeri ölüpdir.
Başga bir habara görä, şu gün Mosul şäheriniň golaýynda partlan bomba awtobusy iki bölüp, yrak esgerleriniň 9-syny öldüripdir.


text:
Daşoguz welaýatynyň Boldumsaz we Gubadag etraplarynda Türkmenistanyň döwlet eýeçiligindäki telekanallaryna talabalaýyk tomaşa edip bolmaýar diýip, Azatlyk Radiosynyň okyjylarynyň biri sosial ulgam arkaly habar berýär.
Howpsuzlyk ýagdaýlary sebäpli adynyň efirde agzalmazlygyny soran okyjymyzyň aýtmagyna görä, awgust aýynyň 20-sinden bäri Daşoguzyň agzalýan iki etrabynda Türkmenistanyň “TV4”, “Aşgabat”, “Ýaşlyk” we “Türkmenistan Sport” telekanallarynyň sesi gelmeýär we käbirleriniň şekilleri hem görünmeýär.
Ýerli synçy Amanmyrat Bugaýewiň sözüne görä, telekanallardaky ses problemasyna we oňa tomaşa etmekdäki bökdençliklere diňe gürrüňi edilýän etraplarda däl, eýse Daşoguz welaýatynyň ähli ýerinde duş gelse bolýar.
Soňky iki aýyň dowamynda eýýäm üçünji gezek gaýtalanýan bu meseläni çözmek üçin, ýaşaýjylar ilkibada tehnik ussalara ýüzlenipdirler.
“Olar [ýaşaýjylar] birbada [bu bökdençligi] öz telewizoryndan görüp, ussa çagyrypdyrlar. Ýöne telewizordan, teleprogrammalardan baş çykýan ussalar ‘bu telewizor bilen baglanyşykly problema däl, aňyrdan sesiň özi gelenok’ diýip düşündirýärler diýdiler” diýip, synçy we ýazyjy Amanmyrat Bugaýew aýdýar.
“Signallar ýetmeýär”
Azatlyk radiosy bu bökdençligiň bolaýmagy mümkin sebäpleri bilen gyzyklanyp, Türkmenistanyň Telewideniýe we radiogepleşikleri hem-de kinomatografiýa baradaky döwlet komiteti bilen habarlaşdy.
Bu komitetiň howpsuzlyk sebäpli adynyň agzalmazlygyny soran telewizion tehniki merkeziniň käbir işgärleri “häzirki wagtda ýurduň käbir sebitlerinde ýaşaýjylaryň daşary ýurtlaryň sputnikleri arkaly türkmen telekanallaryna tomaşa edýändigini, olardan berilýän signallaryň bolsa kämahallar etrapdyr obalara baryp ýetmeýändigini” aýdýarlar.
“Türkmenistan heniz ýurduň ähli ýerinde öz “Türkmen Älem 52E” emeli hemrasyna geçip bilenok. Ine, şu sputnige doly geçirlenden soň, belki, bökdençlikdir kösençlikler aradan aýrylar” diýip, adynyň efirde agzalmazlygyny soran türkmen telewizion tehniki merkeziniň bir işgäri gürrüň berdi.
“Ýaşaýjylar daşary ýurt sputniklerinden peýdalanýar”
Şol bir wagtda, Daşoguzdan gelip gowuşýan maglumatlarda ilatyň aglaba böleginiň ýerli we daşary ýurt telekanallara “Türkmen Älem 52E” sputnigi arkaly däl-de, daşary ýurt emeli hemralarynyň üsti bilen tomaşa edýändigi aýdylýar.
“Daşoguzda çanak antennasyny ‘Türkmen Älem 52E’ sputnigine bakdyryp goýýan örän az. Bu sputnigiň gowy işleýän ýerlerinde-de ýaşaýjylar daşary ýurt sputniklerinden peýdalanýarlar. Sebäbi şol sputniklerde daşary ýurt radio-telekanallarynyň ençemesini, şol sanda Azatlyk radiosyny diňläp bilýärler” diýip, sosial ulgamdaky okyjymyz aýdýar.
Türkmenistanyň “Türkmen Älem 52E” atly ilkinji telekomunikasiýa emeli hemrasy 2015-nji ýylyň 27-nji aprelinde ABŞ-nyň Florida ştatynyň Kanaweral burnundaky kosmodromdan kosmosa uçurylyp, “Falkon 9” atly raketa göteriji tarapyndan orbita çykaryldy.


text:
Şu gün Gyrgyzystanda döredilen jemgyýetçilik komissiýasy geçen hepde gyrgyz-özbek serhedinde bir adamyň ölümine getiren ok atyşyklar bilen bagly wakany derňemäge başlady.
Bu jemgyýetçilik komissiýasy Gyrgyzystanyň adam hukuklary boýunça ombudsmeni Tursunbek Ahunyň inisiatiwasy bilen döredildi.
Geçen hepdäniň şenbe güni gyrgyz-özbek serhedinde serhetçileriň atan okundan özbek asylly Gyrgyzystanyň raýaty Pazyljan Jalalow ölüpdi.
Özbegistanyň serhet gullukçylary onuň serhedi bikanun bozandygyny öňe sürýärler.


text:
Türkmenistanyň Türkmen Döwlet Habarlar gullugy (TDH) Azerbaýjanyň iri informasion agentlikleriniň ikisi bilen hyzmatdaşlyk barada ylalaşyk baglaşdy.
28-nji fewralda Bakuda Türkmen Döwlet Habarlar gullugynyň Azerbaýjanyň “AzerTAdž” döwlet informasion agentligi, şeýlede “Trend” halkara informasion agentligi bilen informasiýa alyşmak barada baglaşan ylalaşyklarynyň iki ýurduň aragatnaşyklarynyň ýaýbaňlanmagy nukdaýnazaryndan has-da aktualdygy Türkmenistanyň resmi maglumatlarynda aýdylýar.
Gol çekilen ylalaşyklarda, informasion agentlikleriň Türkmenistanyň we Azerbaýjanyň syýasy, ykdysady, sosial we medeni durmuşy barada operatiw maglumatlar şeýle-de wideolar hem suratlar bilen yzygiderli alyşmagy göz öňünde tutulýar.
Türkmenistanyň öz milli habar beriş serişdeleriniň halkara informasion giňişligine aralaşmagy üçin halkara hyzmatdaşlygyna ähmiýet berýändigi TDH agentliginiň maglumatynda bellendi.
Türkmenistanyň habar beriş serişdeleri döwletiň gözegçiliginde işleýär. Ýurtda hasaba alnan ýeke-täk hususy neşir “Rysgal” 2010-njy ýylda prezident G.Berdimuhamedowyň görkezmesi boýunça ýurduň Senagatçylar we telekeçiler bileleşigi tarapyndan döredilipdi.


text:
Ýemenli adam hukuklaryny goraýjy Tawakkul Karman özüne Nobel baýragynyň şärikli eýesi hökmünde berlen puly Ýemeniň jemgyýetçilik gaznasyna berjegini aýdýar.
Ýemeniň oppozisiýa websaýty Mareb Press Karmanyň paýtagt Sanaada aýdan sözlerine salgylanyp, onuň baýrak hökmünde alan ýarym million dollarynyň prezident Ali Abdullah Saleh işden çekilenden soň ýemen halkyna bagyşlanjagyny ýazdy.
Saleh şenbe güni gelýän günlerde özüniň işden çekiljegini aýdyp, şeýle diýdi: “Siz näme üçin içi iki müň ýaragly harby ammarlary talaýarsyňyz, bu ogurlyk. Siz näme üçin Haýil köçesindäki altyn dükanlaryny talaýarsyňyz? Bu siziň ýurt üçin geljekki proýektiňizmi? Ýykan-ýumranlyk siziň şygaryňyzmy? Bu meniň häkimiýetparazlygym üçin däl, men häkimiýeti ret edýärin we ony gelýän günlerde tabşyrýaryn”.
Ýöne ol yzynda ýurda gözegçilik etjek dürs adamlaryň boljagyny hem sözüniň üstüne goşdy.


text:
Birleşen Ştatlaryň saýlawçylary sişenbe güni ýurduň indiki prezidentini saýlamak üçin ses berýärler.
Ilkinji saýlaw uçastoklary Praga wagty bilen sagat 12-de, Aşgabat wagty bilen sagat 16-da açyldy. Olar prezident Barak Obama ikinji möhleti bermelimi ýa-da onuň ýerine Respublikan garşydaşy Mit Romnini Ak tama getirmelimi diýen meseläni çözýärler.
Pikir soralyşyklaryň köpüsi dalaşgärleriň hakykatda bütin ýurt boýunça halk köpçüliginiň ses bermegine baglanandygyny görkezýär.
Emma halk köpçüliginiň sesi ýeňijini kesgitlemeýär. Muňa derek, dalaşgäriň ýeňmegi üçin aýry-aýry ştatlardan, şeýle-de Waşingtondan, Kolumbiýa okrugyndan azyndan 270 saýlaw sesini almagy gerek.
Bu sesler ştatlara we Birleşen Ştatlaryň paýtagtyna ilat sany boýunça berlen. Pikir soralyşyklar Obamanyň Romniden entek belli karara gelmedik ştatlarda biraz öňde barýandygyny görkezýär.
Belli karara gelmedik ştatlaryň esasylary Florida, Ohaýa, Wirjiniýa we Koloradodyr.


text:
Şu gün Ahal welaýatynyň Ruhabat etrabynda Türkmenistanyň prezidentiniň wezipesine dalaşgär Rejep Bazarowyň saýlawçylar bilen duşuşygynyň geçirilendigini TDH gullugy habar berýär. Mundan öň TDH Bazarowyň saýlawlardan öňki programmasyny we onuň terjimehalyny çap etdi.
Saýlawçylaryna ýüzlenmesinde Daşoguz welaýatynyň häkiminiň oba hojalygy boýunça orunbasary Rejep Bazarow ýurtda milli demokratiýany mundan beýläk has hem ösdürmek, döwletiň ykdysady mümkinçiliklerini has netijeli ulanmak üçin elinde bar bolan mümkinçiliklerden peýdalanjakdygyny we güýjüni hem bilimini gaýgyrman zähmet çekjekdigini aýtdy.
Bazarowyň programmasynda ýurduň oba hojalygyny ösdürmeklige has möhüm orun berilýär.
Rejep Bazarow maşgalaly we onuň alty çagasy bar.


text:
Ysraýylyň polisiýasy Tel Awiwdäki awtobusda sapar edýän palestinaly adamyň ysraýylly 12 adamy pyçaklap ýaralandygyny aýdýar.
21-nji ýanwarda bolan wakada ýaralananlaryň üçüsiniň saglyk ýagdaýynyň agyrdygy bellenilip, olaryň keselhana ýerleşdirilendigi habar berilýär.
Ysraýylly ýolagçylara hüjüm eden adamyň 23 ýaşyndadygy habar berlip, onuň Günbatar kenardaky Tulkarem şäherinden Ysraýylyň territoriýasyna bikanun geçendigi nygtalýar. Ol Ysraýylyň howpsuzlyk ofiseri tarapyndan aýagyndan atylyp, wakanyň bolan ýerine golaý sebitde tussag edildi.
Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu (Benjamin Netanyahu) bu wakada Palestinanyň resmilerini aýyplady.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň liderleri Gresiýada ykdysady kynçylyklar sebäpli hökümetiň synmagynyň we bu ýurduň ýewrozonadan çykmak ähtimallygynyň öňüni almak we ylalaşyga gelmek dogrusynda heniz hem wagt möhletiniň bardygyny aýtdylar.
Germaniýanyň kansleri Angela Merkel 29-njy iýunda beren maglumatynda Berlin “grek hökümeti bilen islendik wagt gepleşikleri geçirmäge taýýar” diýdi.
Fransuz prezidenti Fransua Olland hem: “Fransiýa Gresiýanyň ýewrozonanyň çäklerinde galmagynyň tarapdary we Fransiýa bu babatda herekete geçmäge taýýar” diýdi.
29-njy iýunda Afinynyň 1,7 milliard amerikan dollary möçberindäki karzyny tölemek boýunça 30-njy iýuna çenli goýlan wagt möhleti golaýlan mahaly, Ýewropada we Aziýada maliýe bazarlary ýiti pese gaçdy.


text:
Çarşenbe güni Gazagystanda prezidentlige dalaş etmek isleýän kandidatlardan biri Musagali Duambekow ilkinji bolup gazak dili boýunça ekzamenden geçdi.
Gazagystanda 3-nji aprelde geçiriljek saýlawlarda prezidentlige dalaş etmekligi planlaşdyrýan Musagali Duambekow prezident Nursoltan Nazarbaýewiň ýegeni Kaýrat Satybaldyýewiň ýakyn dosty hasaplanylýar.
Gazagystanyň kanunyna görä, prezidentlige dalaş etmek isleýän islendik kandidat gazak dili boýunça ýörite ekzamenden geçmeli.
Hepdäniň sişenbe güni prezidentlige dalaş etmek isleýänlerden biri, ozalky parlament deputaty Walikhan Kaýsarow dil boýunça ekzamenden geçip bilmändigi üçin saýlawlara gatnaşmasyz edildi.
Kaýsarowyň özi dil boýunça komissiýanyň beren bahasyny syýasy matlaba esaslanýan baha diýip atlandyrdy.
Prezident N.Nazarbaýewiň permany bilen möhletinden öň geçirilmeli edilen häzirki prezidentlik saýlawlaryny käbir oppozisiýa toparlary bikanun hasaplap, ony baýkotirlemäge çagyryş edýärler.


text:
Orsýet, Siriýanyň gabawdaky Halap, ýagny Aleppo şäherinde howadan edilen hüjümde ýaralanan oglanyň wideosy 18-nji awgustda Internetde peýda bolansoň, ok atyşygy bes etmek baradaky 48 sagatlyk arakesmä razylyk berdi.
Wideoda Tiz kömek ulagynda oturan ýüzi gana, tozana bulaşan oglanjygyň gorkudan doly ýadaw gözleri Siriýanyň hökümet güýçleriniň orsýet uçarlarynyň goldawyna daýanyp, ençeme aýlap gabawda saklanylýan gozgalaňçylaryň galasy hasaplanýan şäherdäki aýylgançlyklaryň alamatyna öwrüldi.
Giňden ýaýran bu wideonyň döreden halkara reaksiýasy geçen ýylda Türkiýäniň kenarynda siriýaly oglanjygyň jesedi tapylanda dörän halkara täsirini ýada salýar.
“Bu kiçijik oglanyň durmuşynda öz ýurdunyň uruşsyz, ölümsiz, ýykan-ýumrançylyksyz, garypçylykdan halas ýekeje-de güni bolmady” diýip, ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň metbugat wekili John Kirby Aleppodaky oglanjyk bilen bagly aýdýar.
“Synag proýekti”
Orsýetiň generaly Igor Konaşenkow 18-nji awgustda ok atyşygy bes etmek barada indiki hepdede boljak arakesmäniň Aleppo ynsanperwer kömegi bermäge ýardam etjekdigini we indiki arakesmeler üçin “synag proýekti” boljakdygyny aýtdy.
Konaşenkow Orsýetiň BMG-niň şähere kömek bermegine ýardam etmäge taýýardygyny aýtdy.
Bu aralykda Orsýetiň harby güýçleri Krymda we ýarymadanyň daşynda “maddy-tehniki türgenleşikleri” geçirýärler. Orsýet Ukrainanyň Gara deňiz kurortyny 2014-nji ýylyň mart aýynda basyp alyp, öz düzümine goşupdy.
Orsýetiň “RIA-Nowosti” döwlet agentligi 18-nji awgustda geçirilen türgenleşiklere guryýer we deňiz güýçleriniň gatnaşandygyny habar berdi.
Şeýle-de, bu türgenleşiklere 2,500 çemesi esger, 350 sany harby ulag, dikuçarlaryň gonmagy üçin niýetlenen uly gämi, suwasty gämi we beýleki harby birleşikler gatnaşýar.
“Sabotaž” hüjümleri
Orsýetiň Goranmak ministrliginiň berýän maglumatyna görä, 17-nji awgustda Orsýetiň deňizýaka port şäheri Noworossiýskde geçirilýän harby türgenleşiklere goranmak ministri Sergeý Şoýgunyň hem syn edendigini aýdýar.
Şu aýyň başynda Moskwa Ukrainany Krymda “sabotaž” hüjümleriniň dildüwşügini gurnamakda aýyplansoň, regionda dartgynlylyk güýçlendi. Kiýew Orsýetiň aýyplamalaryny ret edýär.
Soňky hepdelerde Kiýewiň orsýetparaz separatistlere garşy söweşýän gündogar regionlarynda hem hüjümleriň we ýowuzlyklaryň gerimi artdy.
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko 17-nji awgustda eden çykyşynda “Orsýetiň [Ukraina] doly derejeli harby goşun girizmeginiň” ähtimallygyny aradan aýyrmaýandygyny duýdurdy we ýurduň gündogarynda hem Krymda ýagdaýyň dartgynlaşmagy dowam eden ýagdaýynda “biz ýurtda harby ýagdaý hem mobilizasiýa” yglan etmeli bolarys diýdi.


text:
BMG-niň Uruş jenaýatlary boýunça sudy bosniýaly serbleriň öňki lideri Rydwan Karadiç bilen bagly diňlenşigiň ýene soňa goýlanlygyny yglan etdi. Onuň haçan başlanjakdygy barada anyk maglumat berilmedi.
Karadiç 1992-95-nji ýyllar aralygynda Bosniýada bolan çaknyşyk boýunça uruş we adamzada garşy jenaýat ýaly 11 wakada aýyplanýar.
Karadiç bilen bagly diňlenşik 4 aýlyk arakesmeden soň duşenbe güni gaýtadan başlanypdy.
Sudýalaryň öňünde sişenbe güni eden çykyşynda, Karadiç serbleriň musulman ýolbaşçylar tarapyndan gurnalan “döwlet terrorçylygynyň pidasy” bolandyklaryny aýtdy.
Karadiç, 13 ýyl bukulyp gezeninden soň, 2008-nji ýylyň iýul aýynda Belgratda ela salnypdy.
Eger Karadiçe ýöňkelýän aýyplamalar tassyklansa, Karadiçiň ömürlik türme tussaglygyna höküm edilmegi mümkin.


text:
TDH gullugy Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Dünýä türkmenleriniň gumanitar bileleşiginiň 13-nji konferensiýasyna gatnaşyjylary gutlandygyny, iň gowy arzuwlar ýollandygyny ýazýar.
“Şu günki gün dünýäniň 14 ýurdunda Dünýä türkmenleriniň gumanitar bileleşiginiň bölümleri işleýär. Dürli ýurtlarda ýaşaýan onlarça müň doganlarymyz öz işlerini ata watanlarynda alyp barýarlar…hem ýurduň ilerlemegine mynasyp goşant goşýarlar. Biz Türkmenistanyň çäginden daşarda ýaşaýan watandaşlarymyza ýokary okuw jaýlarynda okamak, hünär derejesini ýokarlandyrmak, tejribe alyşmak ýaly meselelerde kömek bereris” diýlip, gutlagda nygtalypdyr.
Emma Türkmenistanda ýurduň öz içindäki ýaşlar üçin okuw jaýlarynyň ýiti ýetmezçilik edýändigini ýerli synçylar belleýärler.


text:
Eýranyň daşary işler ministri Ali Akbar Salehi Tähran bilen Saud Arabystanynyň arasyndaky “düşünişmezlikleriň” çözülip bilinjekdigine umyt bildirýändigini aýtdy.
Binäçe aý mundan ozal saudy goşunlary, Bahreýnde şaýy musulmanlarynyň geçiren protestlerini ýatyrmakda sünni monarhiýasyna hemaýat bermek üçin, ol ýurda giripdi. Şondan soň Tähran bu ýagdaý boýunça gazaply çykyş edipdi.
Salehi resmi “IRNA” habarlar gullugyna beren interwýusynda “Eýranyň Bahreýnde parahatçylygyň, durnuklylygyň we asudalygyň bolmagyny isleýändigini” aýtdy.
Eýranyň daşary işler minstri Ali Akbar Salehi “Bahreýn meselesiniň bahreýnlileriň özleri tarapyndan çözülmelidigini” hem sözüne goşdy.


text:
Şu gün Türkmenistanyň futbol boýunça milli ýygyndysy üçin synag güni. Milli ýygyndymyz futbol boýunça Dünýä kubogynyň we Aziýa çempionatynyň saýlama tapgyrlarynyň çäginde myhmançylykda Omanyň milli ýygyndysy bilen duşuşýar.
Milli ýygyndymyzyň baş tälimçisi Amangylyç Goçumowyň şägirtleri bu duşuşyga taýýarlykly geldiler. Olar birnäçe günläp Dubaý şäherinde okuw türgenleşigini geçdiler. Bu ýerde ýerli Al-Hamriýah futbol topary bilen ýoldaşlyk duşuşygyny geçirip, ol türkmen futbolçylarynyň peýdasyna 5:0 hasabynda tamamlandy.
Şu gün Omanyň hem-de Türkmenistanyň milli ýygyndylary biri-biri bilen ilkinji gezek duşuşýar. FIFA-nyň şu ýylyň awgust aýyndaky reýtinginde Oman 99-njy, Türkmenistan 149-njy orunda.
Şu wagtda çenli Türkmenistanyň milli ýygyndysy toparçada iki duşuşyk geçirdi. Olaryň birinde ýeňildi, biri deňlik bilen tamamlandy. Omanyň milli ýygyndysy toparçada häzire çenli bir duşuşyk geçirip, onda Hindistanyň milli ýygyndysyny 2:1 hasabynda ýeňdi.
Türkmenistanyň milli ýygyndysynyň soňky geçiren 5 duşuşygy:
Türkmenistan-Eýran 1:1 (1:1)
Guam-Türkmenistan 1:0 (1:0)
Türkmenistan-Flippinler 0:2 (0:0)
Owganystan-Türkmenistan 3:1 (1:0)
Türkmenistan-Laos 5:1 (1:1)
Omanyň milli ýygyndysynyň soňky geçiren 5 duşuşygy:
Oman-Ýemen 1:0 (1:0)
Hindistan-Oman 1:2 (1:2)
Oman-Siriýa Arap Respublikasy 1:2 (0:2)
Bahrein-Oman 0:0 (0:0)
Oman-Alžir 1:4 (0:2)
Türkmenistanyň milli ýygyndysy myhmançylykda iň soňky gezek (resmi duşuşyklarda) 2010-njy ýylda Wýetnamyň ýygyndysy bilen geçirilen duşuşykda ýeňiş gazandy. Aziýa oýunlarynyň çäginde geçirilen duşuşykda türkmen futbolçylary 6:2 hasabynda ýeňiş gazandylar.
Omanyň milli ýygyndysynyň öz meýdanynda soňky gazanan ýeňşi şu ýylyň mart aýyndadyr. Omanly futbolçylar Malaýziýanyň milli ýygyndysyny 6:0 hasabynda ýeňlişe sezewar etdiler.
Häzir Türkmenistanyň milli ýygyndysy «D» toparçada 1 utuk bilen 4-nji orunda, Omanyň milli ýygyndysynyň bolsa 3 utugy bar. Olar 6 utuk toplan Guam döwletiniň milli ýygyndysyndan soň ikinji basgançakda barýarlar.
Şu günki duşuşygyň emini singapurly Muhammed bin Jahari.
Şu gün toparçadaky beýleki bir duşuşykda Eýranyň milli ýygyndysy ýaryş tertibiniň öňdebaryjysyny — Guamyň futbol ýygyndysyny kabul eder. Bu tapgyrda Hindistanyň milli ýygyndysy dynç alar.
Ildeşlerimize üstünlik arzuw edýäris.


text:
Ak tam we Owganystandaky “Talyban” hereketi öňümizdäki hepdelerde Katarda parahatçylyk gepleşiklerini geçirmek barada ylalaşylandygy dogrusyndaky maglumatlary ret edýärler.
Birleşen Ştatlaryň Milli howpsuzlyk geňeşiniň metbugat sözçüsi Bernadette Mihan 19-njy fewralda beren maglumatynda, Waşington “Talyban” hereketiniň gatnaşmagyndaky “owganlaryň ýolbaşçylygynda geçirilýän ýaraşyk prosesini” goldaýar diýdi. Emma ol “Talyban” bilen Birleşen Ştatlaryň araçylarynyň arasynda planlaşdyrylan duşuşygyň ýokdugyny sözüniň üstüne goşdy.
Şol bir wagtyň özünde “Talyban” hereketiniň metbugat wekili Zabihullah Mujahid özüniň 19-njy fewralda beren maglumatynda, “Katarda kimdir biri bilen gepleşikleri geçirmek barada” hiç hili planyň ýokdugyny aýtdy.
Pakistanyň harby we diplomatik resmileri Owganystandaky “Talyban” hereketi Katarda Birleşen Ştatlaryň resmileri bilen parahatçylyk gepleşiklerini geçirmäge isleglidigini mälim etdi diýipdiler.


text:
Merkezi Owganystanyň demirgazyk-gündogarynda bolan 7.5 magnitudaly ýer titreme Günorta Aziýany sarsdyrdy. Habar agentlikleriniň maglumatlaryna görä, 26-njy oktýabrda Hindu Kuş regionynda bolan ýer sarsgyny Delide, Yslamabatda we Kabulda duýulupdyr.
Ýertitreme sebäpli Owganystanda 30-dan gowrak, onuň goňşusy Pakistanda 120-den gowrak adamyň heläk bolandygy habar berilýär.
Bu barada Azatlyk Radiosynyň Owganystandaky habarçysy Şaýymerdanguly Myradynyň taýýarlan maglumatyny diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
NATO Moskwanyň agressiw aktiwlikleriniň salýan potensial howplaryny aradan aýyrmak üçin ynamdar öňüni alyş bilen «sagdyn gatnaşygy» garyşdyrmaly diýip, ýaranlygyň uly resmileri we agza döwletler 13-nji fewralda aýtdy.
Bu netijä NATO-nyň Mýunhende geçirilen ýyllyk Howpsuzlyk konferensiýasynyň panel maslahatynda NATO döwletleriniň, hususan-da Orsýetiň Ukraina gatyşmagy bilen baglylykda Gündogar Ýewropa ýurtlarynyň howpsuzlygyny kepillendirmegiň ýollary barada pikir alşylanda gelindi.
Bu dartgynly gün boldy, Orsýetiň premýer-ministri Dmitriý Medwedow NATO-ny Moskwa bilen täze Sowuk urşy öjükdirmekde günäledi.
Ýaranlygyň başlygy Jens Stoltenberg bolsa "Orsýet Ýewropany durnuksyzlaşdyrýar" diýdi.
NATO soňky iki ýylda özüniň rus serhetlerine golaý kuwwatyny güýçlendirdi we Stoltenberg bu ugurda ýene goşmaça çäreleriň görülmegine garaşýandygyny, bu meselä iýulda Warşawa sammitinde serediljekdigini aýtdy.
Ol has kän goranyş çärelerine we Orsýet bilen has kän dialoga çagyrdy.


text:
Ermenistanyň tebigy gaz boýunça kompaniýasy, Orsýetiň Ermenistana satýan gazynyň bahasynyň arzanlajakdygyny habar berdi.
Şu ýylyň aprel aýynda gazyň bahasy her müň kub merti üçin 110 dollardan 154 dollara ösupdi. Gazyň her müň kub metriniň bahasynyň 200 dollara ýetjekdigine garaşylýardy.
Emma “Kommersant” gazetiniň beren maglumatlaryna görä, Ermenistana satylýan gazyň bahasy, 2010-njy ýylyň apreline çenli her müň kub mertri üçin 180 amerikan dollarynda kesgitlenipdir.
Muny spesialistler dünýa bazarynda gazyň bahasynyň pese düşmegi bilen düşündirýärler.


text:
Şu hepdede NATO-nyň 28 agzasynyň goranmak ministrleri gurama agza gündogar ýurtlarynyň giňişliklerinde Orsýetiň Ukrainadaky hereketlerine jogap hökmünde hemişelik goşunlary ýerleşdirmek meselesini maslahat ederler.
3-4-nji iýunda Brusselde geçirilýän duşuşykda NATO-nyň Orsýet bilen 1997-nji ýylda baglaşan ylalaşygyna gaýtadan garalýar. Agzalan ylalaşyga görä, NATO “goşmaça hemişelik söweş goşunlaryny ýaýbaňlandyrmakdan saklanýar”.
NATO agza bolan öňki sowet ýurtlarynyň ençemesi mart aýynda Orsýetiň Krym ýarymadasyny anneksiýa etmeginden soň öz howpsuzlygyna aladalanma bildirip başlady.


text:
Anna gününe bellenen nobatdan daşary saýlawlara Abhaziýa taýýar diýip, özüni özbaşdak ýurt yglan eden respublikanyň Merkezi saýlaw komissiýasynyň başlygy Batal Tabagua aýtdy. Onuň sözlerine görä, saýlawçylaryň sanawynda 140 müň adamyň ady bar.
Respublikanyň baştutany wezipesine üç kandidat dalaş edýär. Olar – wise-prezident, häzir döwlet baştutanynyň wezipesini ýerine ýetiriji Aleksandr Ankwab, premýer-ministr Sergeý Şamba we “Halk birliginiň forumy” oppozision partiýanyň lideri Raul Hajimba.
Möhletinden öň saýlawlar Abhaziýada öňki prezident Sergeý Bagapş aradan çykany üçin geçirilýär.


text:
ABŞ Eýrandaky dini azlyklaryň yzarlanmagy bilen bagly uly alada bildirdi.
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillary Klinton bu barada 12-nji awgustda eden çykyşynda Eýrandaky bahaýy dini mezhebiniň 7 agzasynyň 20 ýyllyk türme tussaglygyna höküm edilmegini ýazgardy.
Hillary Klinton ABŞ-nyň bütin dünýädäki dini azatlyklary goraýandygyny, şol sanda eýranly bahaýylaryň hem goragynda durjakdygyny aýtdy.
Bahaýy hereketiniň liderleri 2008-nji ýylyň maý aýynda Eýranda tussag edildiler. Olara içalyçylyk, korrupsiýa, yslam dinini kemsitmek we Ysraýyl bilen hyzmatdaşlyk etmek bilen bagly aýyplamalar bildirilipdi.


text:
Birleşen Ştatlaryň derňew institutynyň ýaýradan raportyna görä, Demirgazyk Koreýanyň gaýtadan uçurmagy planlaşdyrýan Ýonben ýadro reaktory halkara aladalaryň döremegine sebäp bolýar.
Atom energiýasy halkara agentliginiň ýolbaşçysy Ýukiýa Amano AEHA-niň raportlary gözden geçirýändigini, ýöne henize çenli şol ýerdäki ýagdaýlar barada özlerinde “anyk düşündirilişiň” ýokugyny belleýär.
Orsýet gytaklaýyn alamatlar Ýonbende käbir çäreleriň geçirilýändigini görkezýär diýdi. Ýöne reaktoryň gaýtadan uçurylandygy barada hiç hili deliliň ýokdygyny hem sözüne goşdy.
Orsýetiň diplomatik çeşmeleriniň berýän maglumatyna görä, Moskwa ýarag plutoniumy öndürip biljek “pajygaly” reaktordan alada bildirýär.
2007-nji ýylda Demirgazyk Koreýa alty döwletiň arasynda geçirlen gepleşikler esasynda Ýonben reaktoryny ýapypdy.
Şu ýylyň aprel aýynda Phenýan Ýonbendäki desgalary gaýtadan dikeltmegi planlaşdyrýandygyny aýdypdy.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň Gündogar Hyzmatdaşlygynyň sammitine iki hepdeden-de az wagt galdy. Emma Ukrainanyň ÝB-gi bilen partnýorlyk barada ylalaşyga gol çekip-çekmejegi henizem belli däl.
Ukraina aýgytly pursaty başdan geçirýär. Kiýew geosyýasy çatrykda dur. Ukrainanyň üstünde göreş gidýär.
Ýewropa Bileleşiginiň Günbatar hyzmatdaşlygynyň şu aýyň aýagynda Wilnýusda boljak sammitine çenli galan wagtyň azalmagy bilen, bu waka barada çap edilýän köpmanyly sözbaşyly maglumatlar köpelýär, edilýän umytlar hem artýar.
Iki hepdeden az wagt galdy, emma bu sammitiň esasy maksadynyň, ýagny ÝB bilen Ukrainanyň arasyndaky Bileleşik baradaky ylalaşyga gol çekişligiň geljegi kesgitsizligine galýar. Taraplar bu ylalaşyga bäş ýylyň dowamynda taýýarlyk gördüler.
Ençeme aýyň dowamynda Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç Ýewropa tarap alyp barýan ýoldan ýöremek ugrunda ynamly hereket edýäne meňzeýärdi. Ol kanunlaryň reformasyny geçirdi we öňki premýer-ministr Ýuliýa Timoşenkony türmeden boşatmaga taýýarlyk bildiripdi. Ýewropa Bileleşigi Timoşenko Ukrainanyň adalat sistemasynyň kämilsizliginiň pidasy diýip hasap edýär.
Moskwanyň basyşy
Şol bir wagtyň öünde-de Moskwanyň basyşlary hem güýçlendi. Orsýet Ukrainanyň öz döreden Gümrük Bileleşigine goşulmagyny isleýär.
Wiktor Ýanukowiç soňky iki hepdäniň dowamynda Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin blen azyndan üç sany syrly gepleşigi geçirdi. Bu gepleşikleriň netijesinde Ukrainanyň prezidentiniň Ýewropa Bileleşigi bilen ýakynlaşmaga islegi azalana meňzeýär.
“Uzaga çeker”
Ýewropa Geňeşiniň daşary gatnaşyklar syýasaty boýunça agzasy Andrew Wilson Ýewropa Bileleşiginde goşmaça planyň ýokdugyny aýtdy. Onuň sözlerine görä, eger Wilnýusda ÝB-niň we Ukrainanyň arasynda ylalaşyga gol çekilmese, oňa 2014-nji ýylda gol çekiljegine garaşyp bolmaz, sebäbi indiki ýylda Ukraina 2015-nji ýylyň başynda boljak prezidentlik saýlawlaryna taýýarlyk görmek işi bilen başagaý bolar.
Polşanyň öňki prezidenti we ÝB-niň Ukraina boýunça wekili Aleksandr Kwasnewskiniň 14-nji noýabrda žurnalistlere aýtmagyna görä, ÝB-niň we Ukrainanyň arasynda Wilnýusda gol çekilmegine garaşylýan ylalaşygyň yza tesdirilmegi bu meseläniň “näbelli wagtlap uzaga çekjegini” aňladýar.
Aýgytly pursat
Analitikler Kiýewiň kararynyň hem Brýussel hem-de Moskwa üçin aýgytly bir pursat bolup durýandygyny belleýärler.
Andrew Wilsonyň pikrine görä, ýaýbaňlanmakdan we global maliýe krizisden ýadan Ýewropa Bileleşigi ýurtlary özüne çekmäge ukyplydygyny we Berlin diwarynyň ýumrulmagynda soň öz öňünde goýan bütewi we azat Ýewropany döretmek boýunça missiýasyny dowam etdirmäge taýýardygyny görkezmek isleýär.
Şeýle-de Willson Ukrainanyň Orsýetiň prezidenti Putiniň Ýewraziýa Bileleşigini döretmek boýunça proýektiniň hem wajyp bir bölegi bolup durýandygyny belleýär.
Orsýetiň öňki premýer-ministri, oppozision syýasatçy Boris Nemtsowyň pikirine görä, Ukrainanyň Ýewropa Bileleşigi bilen ylalaşyga gol çeken ýagdaýynda-da, Moskwa Kiýewiň Brýussel bilen ýakynlaşmagyna garşy çykyş etmekden el çekmez.
“Orsýetiň Ukraina garşy söwda sanksiýalaryny girizmegi mümkin. Tebigy gaz meselesiniň nähili boljagyny aýtmak kyn, emma munuň aňsat bolmajagy ikuçsuz. Bu kynçylyklary gutulgysyz başdan geçirmeli bolar” diýip, Nemtsow aýdýar.
Orsýetiň we Ukrainanyň prezidentleriniň ýakynda ýapyk gapylaryň aňyrsynda geçiren gepleşikleri 3-nji sentýabrda Putiniň Ermenistanyň prezidenti Serž Sarkisýan bilen geçiren duşuşygyny ýada saldy. Şol gepleşiklerden soň ermeni prezidenti Orsýetiň ýolbaşçylygyndaky Gümrük Bileleşigine goşuljakdygyny mälim etdi. Mundan öň Ermenistan Ýewropa Bileleşigi bilen Wilnýusda ylalaşyga gol çekmäge taýýarlygyny bildiripdi.
13-nji noýabrda Ukrainanyň premýer-ministri Nikolaý Azarow “Orsýet bilen gatnaşyklaryň kadalaşdyrylmagy Ukraina üçin nomer birinji meseledir” diýip nygtady.


text:
Türkiýeden gowşan maglumata görä, ýurduň günorta-gündogarynda kürt pitneçileri bilen bolan çaknyşykda 13 esgeriň ölendigi we ýedi esgeriň ýaralanandygy habar berilýär.
Harbylaryň maglumatyna görä, Silwan şäherinde dörän çaknyşykda ýedi söweşiji öldürilipdir.
PKK-niň, ýagny “Kürt işçiler partiýasynyň” söweşijileri 1984-nji ýyldan bäri özleriniň awtonomiýasyny döretmek ugrunda göreş alyp barýar. Şondan bäri, bu konfliktde onlarça müň adamyň ölendigi aýdylýar.
Maý aýynda PKK-niň tussaglykda saklanýan lideri Abdullah Öjalan, eger-de Ankara konflikti çözmek boýunça gepleşiklere başlamasa, onda toparyň 15-nji iýuldan “uly söweşe” başlajakdygyny duýdurypdy.


text:
Täjigistanyň günorta Hatlon welaýatynda soňky hepdäniň dowamynda 20-den gowrak bikanun dini mekdepleriň üsti açyldy. Şol mekdeplerde 190-dan gowrak okuwçylaryň okadandygy habar berildi.
Hatlon welaýatynyň polisiýa başlygy Abdurahmon Buzmakowyň aýtmagyna görä, şol mekdepleriň köpüsi mollalaryň öýlerinde gurnalypdyr.
Tussag edilen 20 adamyň mugallymçylyk etmek boýunça degişli rugsatnamasynyň ýokdugy aýdylýar.
Täjigistanyň prezidenti we bilim ministri daşary ýurduň dini ýokary okuw jaýlarynda okaýanlaryň terrorist bolmagynyň öňüni almak üçin, ene-atalardan çagalaryny yzyna çagyrmaklaryny sorady.


text:
Polşanyň öňki prezidenti Leh Kaçinski, onuň aýaly we başga-da 94 adam 2010-njy ýylyň aprel aýynda Orsýetiň Smolenskiý şäheriniň golaýynda uçar heläkçiliginde wepat bolupdylar.
Orsýetiň Howa gullugynyň resmileriniň geçiren derňewleri boýunça ýaýradylan hasabatda şol heläkçiliginiň sebäpleri pilotlaryň türgenleşik derejesiniň pesligi, şeýle-de olara Polşanyň Harby howa güýçleriniň ýolbaşçysynyň erbet howa şertlerinde uçary gonduryň diýip, basyş etmegi bolandygy aýdylýar.
Düýbi Moskwada ýerleşýän Döwletara Awiasiýa Komitetiniň başlygy Tatýana Anodinanyň atýmagyna görä, Polşanyň prezident administrasiýasyna degişli uçarda ençeme bidüzgünçiliklere ýol berilmegi sebäpli ol heläkçilige uçrapdyr. Näme sebäp boldy?
T.Anodina bu hakda şeýle diýýär: "Juda wajyp uçuşy gurnamakda düýpli kemçiliklere, şol sanda ekipažy taýýarlamakda we düzmekde, uçuşa taýýarlyk görmekde, ätiýaçlyk aeroportlaryny kesgitlemekde bidüzgünçiliklere ýol berildi”.
Döwletara Awiasiýa Komitetiniň başlygy Tatýana Anodina
Orsýet tarapy Orsýetiň howa dispetçerleriniň hiç hili ýalňyşlyk goýbermändigine kepil geçýär. Şeýle-de rus dispetçerleri Polşanyň pilotlaryna ätiýaçdaky aeroportda gonmagy teklip edendiklerini we gonmak üçin soňky razylygyň berilmändigini nygtaýarlar.
Döwletara Awiasiýa Komitetiniň başlygy Anodinanyň aýtmagyna görä, uçaryň üstünde Polşanyň ýokary derejeli resmileriniň, şol sanda ýurduň harby howa güýçleriniň ýolbaşçysy general Andjeý Blasigiň bolmagy pilotlara goşmaça basyşy döredipdir.
"Polşa Respublikasynyň Harby howa güýçleriniň ýolbaşçysynyň tä uçar ýere baryp urýança pilotlaryň kabinasynda bolmagy komandiriň esassyz töwekgelçilikde gonuşy dowam etdirmegine basyş döredipdir” diýip, Anodina belläp geçdi.“Prezident uçara howp döredipdir”
Anodinanyň aýtmagyna görä, uçaryň üstünde prezident L.Kaçinskiniň bolmagy hem ekipaža psihiki basyşy artdyrypdyr. Uçuşyň dowamynda ekipažyň bir agzasynyň “eger-de uçuşyň ugry üýtgedilse, Kaçinski gazaplanar” diýen sözi ýazga düşüpdir.
Emma heläkçiligi derňän Döwletara Awiasiýa Komitetiniň tehniki komissiýasynyň ýolbaşçysy Alekseý Morozowyň aýtmagyna görä, Smolenskide gonmak üçin şol wagtky prezident Leh Kaçinskiniň özünden gönümel görkezme bolmandyr.
Kaçinski Ikinji jahan urşunda bolan Katyn heläkçiliginiň ýatlamasynyň 70 ýyllyk dabarasyna gatnaşmak üçin barýardy. Bu heläkçilikde SSSR-iň gizlin gullugy tarapyndan polşaly ofiserleriň we beýleki syýasy tussaglaryň 20,000 töweregi atylyp öldürlipdi.
Kaçinskiniň ekiz taýy we ýurduň öňki premýer-ministri Ýaroslaw Kaçinski bu hasabatda ähli günäniň polşaly pilotlaryň üstüne ýüklenmegini tankytlady. Şeýle-de ol hasabaty “Polşa garşy bir degişme” diýip atlandyrdy.
Polşanyň jogaby
Mundan başga-da öňki prezident Leh Kaçinskiniň ekiz taýy Ýaroslaw Kaçinski öz sagçy “Hukuk we Adalat” partiýasynyň Polşanyň parlamentini Orsýetiň bu derňewini ret etmäge çagyrjakdygyny sözünüň üstüne goşdy.
Uçaryň betbagtçylyga uçran ýerinde, 11-nji aprel, 2010.
"Ýaýradylan hasabatda agzalýan heläkçilige bir taraplaýyn baha berlip, hiç hili delilsiz, ilkinji nobatda polşanyň pilotlary we umuman polşanyň özi hem günäkärlenýär” diýip, ýurduň öňki premýer-ministri Ýaroslaw Kaçinski nygtady.
Ýewropa parlamentiniň Polşadan agzasy we öňki prezidentiň golaý maslahatçysy bolan Pawel Kowalyň Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda bellemegine görä, bu hasabat Orsýeti aklmak maksady bilen düzülipdir.
Ýewroparlamentiň agzasy P.Kowal bu hakda şeýle diýýär: "Bu hasabat ähli sebäpleri ýa-da soňraky howplary düşündirmäge gönükdirilmedi, onuň ýeke-täk maksady – her edip-hesip edip, Orsýetiň abraýyny goramaga gönükdirildi”.
Polşanyň resmileri geçen ýylyň aprel aýynda bolan şol heläkçilik bilen bagly Orsýetiň dekabr aýynda ýaýradan hasabatyny hem tankytlapdylar. Polşanyň premýeri Donald Tusk şol hasabaty “kabul ederliksiz we ýalňyşlardan doly” diýip atlandyrypdy.


text:
Birleşen Ştatlar Siriýanyň hökümetini ýarag bilen üpjün edýän Russiýanyň eksportçysyndan mundan beýläk dikuçarlary satyn almaz.
ABŞ-nyň Goranmak departamenti “Rosoboroneksportdan” Mi-17 kysymly 15 dikuçary 345 million amerikan dollaryna satyn almagy we ony Owganystanyň milli howpsuzlyk güýçlerine gowşurmagy planlaşdyrypdy.
Emma çarşenbe güni Goranmak departamenti bu plany goý bolsun edýändigini habar berdi we munuň sebäbi barada maglumat bermedi.
Respublikan senatory Jon Kornin çarşenbe güni ýaýradan beýanatynda Goranmak departamentiniň “Rosoboroneksport” bilen söwda etmegi durdurmak baradaky planyna gowy baha berýändigini aýtdy.
ABŞ-nyň iki syýasy partiýasynyň agzalary hem harby enjamlary Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň režimini ýaraglar we uruş esbaplary bilen üpjün edýän rus firmasyndan almagy ret etdi.


text:
YD-niň goşunyndaky taýakly düzgün: ýagdaýa içeriden syn
"Yslam döwleti" atly ekstremistik toparyň golaýda täze saýlanan meýletinler üçin çap edilen gollanmasynda YD-niň hataryna söweşiji bolup goşulanlaryndan soň eýermeli kadalary aýan edilipdir. Olar öýlerinden gaçyp, Türkiýäniň serhedinden Siriýa geçip, Pakka diýen şäherdäki "Yslam döwletiniň" de-fakto ýagdaýyndaky paýtagtyna barypdyrlar. Kesgitlenen ýere ýetip, YD-e täze goşulýanlar nähili ýagdaýlary başdan geçirýärler?
Golaýda Siriýada YD-niň gözegçiligindäki sebite barlandan soň täze gelenlere nähili ýagdaýlaryň garaşýandygy barada iňlis hem ors dillerinde iki görnüşde gollanma hökmünde maglumat çap edilipdir.
"Oglanlar saga, gyzlar çepe"
YD-niň özlerine täze goşulanlar üçin ors dilinde "Wkontakte" atly sosial ulgamda çap edilen, Dagystanly söweşiji Muhammad Abu Barud al-Dagestani tarapyndan taýýarlanan gollanmasynda, erkek adamlaryň Siriýa gelen badyna derrew zenanlardan aýryljakdygy barada duýduryş berilýär.
Abu Barudyň ýazmagyna görä, "Oglanlar saga, gyzlar çepe" diýen kada eýerilýär, ýagny bu şerigat boýunça şeýle, başga hiç hili sebäbi ýok.
Täze goşulanlar soň türgenleşik düşelgelerine iberilýär. Ol ýerde olardan öz mobil telefonlaryny, tablet kompýuterlerini we beýleki elektronik enjamlaryny tabşyrmaklary talap edilýär. Abu Barudyň bellemegine görä, mobil telefondan jyda düşmeklik käbir täze goşulanlara gaty agyr degip, olaryň ruhy ýagdaýyna ýaramaz täsir edip biler. Şonuň üçinem olara diňe arkaýynlaşmak, ynjalyksyzlanmazlyk we akyma girmeklik maslahat berilýär.
Abu Barud "Telefonsyz bir-iki aý dynç almak hemmeler üçin gowy ýagdaý. Haçan-da siz bu "21-nji asyryň mergi keselinden" azat bolan mahalyňyz, Gurhan okamaga has köp wagtyňyz bolýar" diýipýazýar.
Jedelleşigi goýbolsun ediň
Abu Barud, täze goşulanlaryň özleri ýaly dürli ýurtlardan gelen beýleki täze gelenler bilen bilelikde ýaşamagynyň dürli düşünişmezliklere we jedellere sebäp bolup biljekdigi barada duýduryş berip, şeýle ýazýar: "Meniň bilen bile fransuz, wetnamly, senegally, gollandiýaly, türkiýeli, sudanly we hatda Karib adalarynyň birinden bir doganym bile ýaşamaly boldy. GDA-dan we Kawkazdan gelen orsça gepleşýän diaspora barada aýdybam oturamok. Biziň birek-birek bilen oňuşmagymyz hökmany".
Aýalyň Türkiýede galsyn
Abu Barud aýallaryny ýany bilen Siriýa alyp gelýän erkek adamlara "bärde aýallaryň gysga wagtyň içinde gaty gaharjaň adama öwrülýändigi" barada hem duýduryş beripdir. Haçan-da olaryň adamsy taýýarlyk türgenleşiklerine gatnaşýan mahaly zenanlaryň bolýan umumy ýaşaýyş jaýlarynda dürli "jedelleşikler, aglamak, gep-gybat" ýaly oňaýsyz ýagdaýlar möwjeýär.
Söweşiji erkek adamlara taýýarlyk türgenleşik tapgyryny doly tamamlaýança we urşa gatnaşmaga başlaýança aýallarynyň Türkiýede galdyrmak maslahat berilýär. Şol pursat gelende bolsa, erkek adamlara gönümel Türkiýäniň serhedine baryp, öz aýallaryny ol ýerden alyp gelmek tabşyrylýar. Abu Barud, her näme bolaýanda-da erkek adamlaryň öz aýal maşgalalaryny "dinsizleriň ýurdunda" goýmaly däldigini duýdurýar.
Janyndan geçýänleriň nobaty
Täze goşuýanlar üçin "Yslam döwleti (2015)" atly iňlis dilinde ýazylan gollanmada bolsa olaryň Siriýa gelen mahaly ýüzbe-ýüz boljak ýagdaýlary barasynda Abu Barudyň beren maglumatyndan has jikme-jik, giň göwrümli we köptaraply maglumatlar berlipdir.
Gollanmada täze goşulanlaryň derrew söweş tälimlerini öwrenmek üçin türgenleşiklere iberilýändigi düşündirilýär. YD-niň türgenleşik düşelgelerinde adam öldürmegiň ugurlary, himiki ýaragy ulanmak, elektronik enjamlardan baş çykarmak, soraga çekilen mahalyň gynamalara we zorluklara nähili çydamak we galp dokumentler ýasamak ýaly harby tilsimleriň görkezilýändigi aýdylypdyr. Ýöne şeýle düşelgeleriň ýönekeý adamlara däl-de, eýse saýlama söweşijilere degişlidigi bellenipdir.
Gollanmada düşündirilşine görä, täze gelenlere her gün 17 sagat agyr türgenleşik taýýarlygy garaşýar. Täze gelenler daň bilen, sagat bäşden öň turanlaryndan soň ýarym sagatlyk ybadat bilen meşgulanandan soň, bir sagada golaý Gurhan öwrenmeli. Sagat 6:30-da täze gelenler "ýörüteleşdirilen ylgaw, ýöreýiş we maşk" türgenleşigine gidýärler. Ybadat, harby serişdeleri ulanmak sagapy we dini propagandalar bilen täze gelenleriň güni tamamlanýar. Täze gelenler gije sagat onda ýatmaga goýberilýärler.
Türgenleşikleri gutaran täze gelenler üçin ýörüte dabara gurnalýar we ondan soň olar göni urşa iberilýär. Ýöne terrorçy-janyndan geçen bolmak isleýänler üçin aýratyn çydamly hem sabyrly bolmak talap edilýär. Gollanmada "olaryň janyndan geçenleriň sanawyna nobata ýazylýandygy" aýan edilipdir.
Şehit guşagy we buzgaýmak
YD-niň söweşijileri hemişe uruşda bolmaly diýen kada ýok. Gollanmada düşündirilşine görä, olara adaty durmuş şertlerinde dynç almaga mümkinçilik berilýär. Täze gelenler esasy türgenleşigi tamamlap, synagy geçensoňlar, pul serişdesini hem alýarlar. Gollanmada berlen şol pul serişdesini arkaýyn sowup biljekdikleri aýdylypdyr. Gollanmada aýdylyşyna görä, söweşijiler ol pullar bilen "özüne has köp ýarag we dürli harby serişdeleri, partlaýjylardan ýasalan "janyndan geçen şehidiň kemerini" hem alyp bilýärler. Şonuň ýaly-da uruşdan gaýdyp şähere gelende ýa-da boş wagtlarynda söwda merkezlerinde buzgaýmak hem iýip bilýärler.
"Hakyky erkekleriň dünýäsi"
Gollanmada Siriýada YD-niň elindäki sebitlerdäki ýaşaýyş ýarag janköýerleri üçin edil jennet ýaly taryp edilipdir we "her bir öýde awtomatik ýaragyň bardygy" nygtalypdyr. "Akmak amerikalylar bolsa, göýä diňe özlerinde azatlyk bar ýaly, gülkünç zat aýdýarlar!" diýlipdir.
Gollanmada YD halyfalygynda "köçedäki satygçylardan gyzyl teňňelere granat hem satyn alyp bolýandygy" we "hakyky erkekleriň şeýle ýaşamalydygy" öwgüli sözler bilen ullakan artykmaçlyk hökmünde beýan edilipdir. Gollanmada aýdylyşyna görä, täze gelenlere AK-47 kysymly awtomatik tüpeň we bäş guty ok berilýär. Puly bolanlar bolsa özüne hususy ýaraglar we harby serişdeler hem edinip bilýärler.
Iýmit üçin petek
Gollanmada, janköýer söweşijileriň YD-niň hataryna goşulmagyna ýarag höweslendirmeleri ýeterlik gelmedik halatynda, olaryň mugt iýmit bilen ünsüni çekmek islenipdir. Gollanmada aýdylyşyna görä "Söweşijiler Al-Rakkada restoranlarda günde üç wagtyna mugt nahar iýip bilerler".
Gollanmada berilýän maglumata görä, "Kapitalistik günbatar ýurtlardan" tapawutlylykda YD-de ýaşaýanlar üçin elektrik togy we suw mugt. (Tebigy gaz bolsa dükanlardan ballonlar bilen satyn alynmaly). Şeýle-de olar üçin saglyk hyzmatlary we derman hem mugt.
Gollanmada, YD-niň hökümet hem jemgyýetçilik üpjünçiligini nähili ýagdaýda amala aşyrýandygy düşündirilmändir.
Kynçylykly söýgi
YD elhenç jezalandyrmalaryň sinonimine öwrülenem bolsa, gollanmada bu tema barasynda hiç hili düşündiriş berilmändir.
Gollanmada diňe "Hawa, (YD-de), elbetde, adam öldürmek, zyna, ogurlyk, jenaýat we dünýä ýaýraýan korrupsiýa üçin iň elhenç jezalar bardyr" diýen görnüşde düşündiriş berlipdir. Alkagolly içgi içenlere 80 taýak jeza berilýär, ogurlyk üçin el kesilmeli we zyna eden bolsa, tä öldüm diýýänçä daşlanmaly. Gollanmada düşündirilişine görä, "bular adamlaryň howpsuz maşgala durmuşynda ýaşamagyny üpjün edýär".


text:
Şu ýylyň başynda Turkmеnistanda köpçuliklеýin habar sеrişdеlеri barada täzе kanunyň kabul edilmеgini türkmеn häkimiýetlеri uly bir ädim hökmündе häsiýetlеndirdilеr.
Emma mеtbugat azatlygy boýunça iş alyp barýan käbir guramalar häkimiýetlеriň bu garaýşy bilеn kän bir ylalaşmaýarlar.
Düýbi Nýu-Ýorkda ýerlеşýän žurnalistlеriň hukugyny goraýjy Komitеt penşenbe güni bu barada çap eden maglumatynda Turkmеnistanyň bu kanunyna diňе kagyz ýüzündäki bir propoganda hökmündе baha bеripdir.
Azatlyk Radiosy şu bеýanat bilеn baglanyşykly bu Komitеtiň analitigi Muzaffar Sulеýmanow bilеn söhbеtdеş boldy.
Azatlyk Radiosy: Siziň edaraňyz tarapyndan ýakynda ýaýradylan maglumatda Türkmenistanda kabul edilen Media kanunynyň diňe göz üçin kabul edilendigi aýdylýar. Näme üçin beýle pikir edýäňiz?
Muzaffar Suleýmanow: Bu kanun diňe kagyz ýüzünde galjak dokument, ol iş ýüzünde durmuşa geçirilmez. Käbir habar serişdeleriniň berýän maglumatlaryna görä, şol wakadan soň prezident gazet-žurnallaryň howandary wezipesinden çekilip, bu orna Ministrler Kabinetiniň agzalaryny belläpdir.
[Bu beýanaty ýazan] kärdeşim şol fakta salgylanypdy. Bu ýerdäki kinaýa, ýagny bellemeli zat Gurbanguly Berdimuhamedowyň şol Ministrler Kabinetiniň başlygy bolmagydyr.
Hawa, gazetleriň howandarynyň ady çalşyryldy, emma, oňa garamazdan, [türkmen hökümeti] habar serişdelerine gözegçiligi öz elinde saklaýar.
Azatlyk Radiosy: Bilşiňiz ýaly, ýakynda aktiwistler Amangylyjow we Hajyýew azat edildiler. Bu habary göz öňünde tutup, gelejekde gowy özgerişliklere umyt bar diýip bolarmy?
Muzaffar Suleýmanow: Biz bu habary gowy garşy aldyk. Men olaryň boşadylandygy baradaky maglumaty gördüm. Ýöne bu ýerde bir problema bar, birinjiden, olar tussag edilmeli däldiler, sebäbi hiç hili jenaýat işini etmediler.
Ikinjiden bolsa, olar günägeçişlik, ýagny amnistiýa boýunça däl-de, jezasynyň möhleti dolandygy üçin azat edildiler. Men bu habary mediadaky maglumatlarda gördüm, eger ýalňyşýan bolsam, düzedäýiň.
Umyt hemişe bar, emma biz resmileriň öz aýdýan zatlaryny iş ýüzünde ýerine ýetirmegine garaşýarys. Bu umyt şu çaka çenli başa barman gelýär. Biz täze kanuny oňyn garşyladyk we onda ýazylan düzgünleri hem dogry diýip hasaplaýarys.
Emma resmileriň bizde bu düzgün bar diýmeginiň deregine ony işletmegini we oňa boýun bolmagyny isleýäris. Resmiler media baradaky kanunyň ähli maddalaryny berjaý edýändiklerini iş ýüzünde görkezmeli.
Azatlyk Radiosy: Agzalýan kanunyň güýje girizilmegi üçin ilkinji orunda nähili ädimler ädilmeli diýip pikir edýärsiňiz?
Muzaffar Suleýmanow: Ilki bilen olar daşary ýurt žurnalistleriniň ýurda girip bilmegine päsgelçilik döretmeli däl we ýerli habarçylaryň azar berilmekden ýa-da ar alynmakdan gorkman işlemegine ýol bermeli.
Şeýle hem olar garaşsyz gazetleriň we habar serişdeleriniň hasaba alynmagyna rugsat bermeli. Ondan başga-da hökümet özüniň tankyda çydamlylyk etjekdigini görkezmeli. Olar kanuny okap, onuň berjaý edilýändigine göz ýetirmeli.
Azatlyk Radiosy: Siziň edaraňyz ýa-da siziň ýaly beýleki edaralar türkmen hökümetine erkin mediany döretmekde nähilidir bir kömek edip, maslahat bermäge synanyşýarmy?
Muzaffar Suleýmanow: Türkmenistan we Özbegistan ýaly ýurtlar bilen işleşmek kyn. Haçan-da biz ýa-da media azatlygy, adam hukuklary boýunça iş alyp barýan beýleki guramalar şol ýurtlaryň ýolbaşçylaryna hat ýazanda, olar jogap bermeýärler.
Biz hatlarymyzyň olara gowşandygyny bilýäris. Emma olardan hiç hili jogap gelmeýär. Olar aragatnaşyk gurmaýarlar, gürrüňdeşlik geçirmäge synanyşmaýarlar. Bu uly problema.
Eger türkmen resmileri täze media kanunynda ýazylan zatlary hakykatdan hem iş ýüzünde amala aşyrmak isleýän bolsalar, onda olar adam hukuklaryny goraýjy aktiwistler bilen gürrüň etmeli.
Ondan başga-da, eger olar ýurtda erkin medianyň döremegini isleýän bolsalar, onda ilkinji ädim hökmünde türkmen türmesinde ýogalan žurnalist Ogulsapar Myradowanyň näme üçin türmä höküm edilendigini, şeýle hem onuň ölüminiň sebäpleri babatda derňew geçirmeli.
Şeýle hem olar derňewleriň netijelerini halk köpçüligine elýeterli etmeli. Olar bu derňew işini azat mediany döretmekde ilkinji ädim hökmünde geçirip bilerler.


text:
Paul Heýs
Paul Ýohan Ludwig Fon Heýs (1830-1914)
Dünýä belli nemes ýazyjysy Paul Heýs Berlinde, mugallymlaryň maşgalasynda dünýä indi. Italýan edebiýaty boýunça ýokary bilim alyp, doktorlyk işini gorapdyr.
Heýzeniň ilkinji hekaýasy 1852-nji ýylda çap edilipdir.
Onuň “Garalama kitaby”, “Aýdymlar hem suratlar”, “Italiýadan goşgular” atly goşgy ýygyndylary, “Soňky kentawr” powesti, “Dünýä çagalary”, “Jennetde” hem-de “Merlin” romanlary öz döwründe uly meşhurlyga eýe boldy. Emma dünýä edebiýatynyň taryhyna Heýs özüniň ajaýyp nowellalary bilen girmegi başardy. Bulardan ötri Heýs italýan hem-de ispan dilindäki eserlerden eden şowly terjimeleri bilen hem bellidir.
Bütin ömrüniň dowamynda Heýs altmyşa golaý sahna eseri bilen bir ýüz ýetmişden gowrak nowella döredipdir. 1910-njy ýylda oňa Nobel baýragy berildi. Nobel baýragyny gowşuryjy toparyň şol wagtky ýolbaşçysy Wirsel ol hakda: «Germaniýada Gýoteden soň bular ýaly zehin döremändi» diýip belleýär.
Onuň ýazan «Soňky nowellasy» 1914-nji ýylda çapdan çykýar. Şol ýylyň hem 2-nji aprelinde Paul Heýs Mýünhen şäherinde 84 ýaşynda aradan çykýar.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama mundan iki ýyl öň eýran häkimiýetleri bilen gepleşigi ýola goýjak diýen wadasynda tapylmady diýip, Eýran ýaňzydýar.
Düýn Eýranyň BMG-däki wekili Muhammet Hazai Eýran bilen gatnaşyklarda Obama özünden öňki kärdeşi Jorj Buşuň käbir ýalňyşlaryny gaýtalaýar diýdi.
Eýran diplomaty ýurdunyň özi bilen bagly açyk hem hormatly gatnaşyklar isleýändigini, munuň dünýäniň alty döwletiniň gatnaşmagynda ýakynda Stambulda geçiriljek gepleşiklerde-de şeýle bolmagyny isleýändigini aýtdy.
Hazainiň sözlerine görä, gepleşikler Eýranyň ýadro programmasynyň töweregindäki konflikti aradan aýyrmak üçin şert döredip biler.


text:
Çarşenbe güni gazagystanly graždan aktiwisti Žanna Baýtelowa özüni Almaty şäheriniň sudunyň bikanun tussag edendigini aýdyp, şäher suduny suda berdi.
Gazagystanyň oppozision Sosialist Hereketiniň aktiwisti Žanna Baýtelowa şu ýylyň tomsunda gazak nebitçileriniň adwokatynyň tussag edilmegine protest bildirip, piket geçirende, iki hepde möhlet bilen tussag edilipdi.
Ol özüne garşy çykarylan hökümiň maddasynyň ozal jenaýat jogapkärçiligine çekilen adamlara degişli maddadygyny aýdyp, suduň bu ýalňyşlygynyň üstünden suda arz edendigini mälim etdi.


text:
Wenesuelanyň saýlawlara jogapkär ýolbaşçylary döwlet başyndaky Hugo Çawezi ýekşenbe günki prezidentlik saýlawlarynyň ýeňijisi yglan etdiler. Resmiler Çaweziň sesleriň 54%-tini toplandygyny, onuň garşydaşy Henrikue Kaprilesiň bolsa sesleriň 45%-tine eýe bolandygyny aýtdylar.
Saýlawlaryň netijelerine laýyklykda, üçünji prezidentlik möhletine saýlanan Çawez nebte baý Wenesuelany ýene alty ýyllap dolandyrar.
Saýlaw resmileri ýurtda hasaba alynan 19 million çemesi saýlawçynyň 80%-den gowragynyň ses berendigini yglan etdiler. Netijeler yglan edilensoň Çaweziň tarapdarlarynyň paýtagt Karakasyň köçelerine çykyp ýeňişi uly dabara bilen belländikleri habar berilýär.
Orsýetiň, Belarusyň we Eýranyň hökümetleriniň ýarany Çawez 1999-njy ýyldan bäri häkimiýet başynda galýar we Latin Amerikada saýlanan prezidentleriň arasynda iň uzak wagtlap saklanýan prezident hasaplanýar.
Ynsan hukuklaryny we metbugaty goraýjy aktiwistler Çawezi öz häkimiýetine garşy çykyş edýänler babatynda repressiw çäreleri ulanmakda aýyplaýarlar.


text:
Siriýadaky ýaraşyk şenbede üçünji gününe girdi.
BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň Siriýada atyşygyň bes edilmegine gözegçilik etjek harby synçylar baradaky rezolýusiýany sese goýmagyna garaşylýar.
Howpsuzlyk Geňeşiniň agzalary anna güni ABŞ we onuň ýaranlary hem Orsýet tarapyndan hödürlenýän basdaş taslamalar barada ýapyk gapylaryň arkasynda birnäçe sagatlap maslahat etdi.
Halkara ilçisi Kofi Annanyň sözçüsi Ahmad Fawzi Ženeweda bolan metbugat ýygnagynda 10-12 synçydan ybarat kämilleşdirilen toparyň şenbe güni boljak ses berişlige garaşyp, Siriýa ugramaga taýýar bolup durandygyny aýtdy.