text:
18-nji asyrdan bäri özgeriş tapgyrlarynyň ençemesinden geçip, Orsýetde 2005-nji ýylda Ikinji Jahan Urşunda nasistik Germaniýany ýeňmegiň simwoly hökmünde ornaşan georgiý lentasyna şu günki gün ençeme ýurtda Orsýetiň agressiýasynyň we imperialistik syýasatynyň alamaty hökmünde garalýar.
Ýeňiş gününiň öňüsyrasynda ozalky sowet respublikalarynyň köpüsinde georgiý lentalaryna alternatiwa gözleýärler. Hususan-da Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko, golaýda döwlet ideologlaryna georgiý lentalarynyň deregine ýerli nyşanyň oýlanyp tapylmagyny tabşyrdy.
Türkmenistanda şu günler georgiý lentalaryny döşüne dakýanlaryň köpelmegine näme sebäp bolýar? Azatlyk Radiosy türkmenistanly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


c: text/html

text:
Moskwanyň täze meri Sergeý Sobýaniniň häkimiýet başyndaky ilkinji ädimleri Orsýetiň paýtagtynyň köçelerinde 1990-njy ýyllarda pugta ornaşan kiosk söwda nokatlaryny ýok etmek çäresi bilen tapawutlandy.
Moskwanyň Belorusskiý demirýol wokzalynyň golaýyndaky köprüniň aşagynda hatarlanyşyp duran kiosklaryň öňünde alkogol, çilim, DVD disklerini we gyzgyn gutap satyn alýan adamlary ýyllar boýy görmek mümkindi.
Şu günki gün bu köprüniň aşagyndan geçýän ýol Moskanyň täze meri Sergeý Sobýaniniň inisiatiwasynyň durmuşa geçirlip başlanmagy netijesinde boşap galdy.
Şu ýylyň oktýabr aýynda Moskwa mer edilip bellenmeginiň yzysüre Sergeý Sobýanin şähere syýahat etdi we paýtagtyň merkezinde ýerleşýän Krasnopresnenskaýa metrostansiýasynyň golaýynda gören zatlaryndan lapykeç boldy.
Täze mer metronyň golaýynda kiosk söwda nokatlarynyň ýerleşmeginden nägile boldy. Ol kiosklaryň toplumyndan ýaňa metronyň öňündäki ýadygärligiň hem görünmeýänligini we söwda nokatlaryny elektrik togy bilen üpjün edýän simleriň, meriň öz sözi bilen aýdylanda, “sümük ýaly” sallanyp duranlygyny belledi.
Munuň yzýany S.Sobýanin şäheriň iki etrap ýolbaşçylaryny işden boşadyp, öwrülişikleriň başlananlygyny mälim etdi.
Sergeý Sobýaniniň şähere eden syýahaty 1990-njy ýyllaryň simwolyna öwrülen kiosklaryň ýok edilmeginiň başlangyjy boldy. Birnäçe günüň içinde Moskwanyň köçelerinden, parklardan we metrostansiýalardan ýüzlerçe kiosklar aýryldy. Bu çäreler Moskwanyň ýaşaýjylarynda dürli pikirleri döretdi.
Nägilelikler az däl
Meriň kararyndan nägile bolan adamlaryň biri 47 ýaşly Aleksandr Dutow. Ol Nowoslobodskaýa metrostansiýasynyň golaýynda gazet-žurnallary satýan kioskda satyjy bolup işleýär. Dutow ýüzlerçe adamyň işsiz galjagyny aýdyp, bu çäräniň moskwalylar we paýtagta gelýänler barada düýpli aladanyň ýokdugyny görkezýändigini belledi.
Tankytçylaryň sözlerine görä, täze kararyň esasy kemçiligi alkogol we çilim satýan söwda nokatlary bilen bir hatarda gök önüm, azyk önümlerini we gazet-žurnallary satýan kiosklaryň hem ýok edilmeginde.
Ýapylyp zyýan çeken şirketleriň biri “Hot dog” sosiskalaryny satýan “Star dogs” kompaniýasy. Onuň metbugat wekiliniň sözlerine görä, kompaniýanyň Moskwada 30-dan gowrak nokady bardy we olaryň her biri günde 30 müň rubl ýagny 1 müň dollar möçberinde girdeji getirýärdi.
Orsýetiň kiçi we orta biznes boýunça OPORA atly iň uly assosiasiýasynyň başlygy Sergeý Borisowyň “Siwilizlenmedik usullar bilen siwilizlenen biznesiň düýbüni tutup bolmaýar” diýip, bu ýagdaýa baha berdi.
Kiosk eýeleriniň käbirleri Sergeý Sobýanine resmi suratda ýüzlenip, sosial taýdan ähmiýete eýe bolan söwda nokatlarynyň dikeldilmegini talap etdiler. Olaryň pikiriçe, Arhitektura departamenti paýtagtda ownuk söwda üçin mümkinçilikleri döretmek meselesinde degişli karar çykarýança, kiosklaryň 1-nji maýa çenli işlemegine rugsat berilmegi zerur.
Şäher resmileriniň sözlerine görä, Moskwanyň köçelerinden söwda nokatlarynyň eýýäm 2200-si ýok edilipdir.
Şäheriň aýratynlyklary hasaba alynmaýar
Moskwanyň Karnegi Merkeziniň syýasy analitigi Nikolaý Petrowyň pikirine görä, S.Sobýaniniň bu täze karary onuň şäheriň işleýşiniň aýratynlyklaryndan habarsyzdygyny görkezýär. Ýöne kiosklaryň ýok edilmegi Sobýaniniň kopçülikde nägilelik döreden ýeke-täk hereketi däl.
Ol Twerskaýa köçesinden ulag duralgalaryny hem ýok etmegi tabşyrdy. Bu ilkinji nobatda hut şu çäre sebäpli alyjylarynyň sany kemelen gymmat moda dükanlarynyň eýeleriniň göwnünden turmady.
Şeýle-de, Moskwanyň täze meri paýtagtda adam sanyny azaltmak üçin pensionerleri başga şäherlere göçürmegi teklip etdi.
Köçelerdäki tölegli hajathanalaryň birinde gazanç edýän 57 ýaşly moldowaly migrant Galina kiosklarda işleýän adamlaryň ykbalyna gynanýar. Galina işsiz galan adamlaryň indi, harytlaryny egnine alyp, çem gelen ýerde söwda-satyk etmäge mejburdyklaryny aýtdy we olaryň özlerini hem çagalaryny eklemek üçin başga mümkinçilikleriniň ýokdugyny belledi.
Orsýetiň Migrantlar federasiýasynyň ýolbaşçysy Madzhumder Muhammad Aminiň sözlerine görä, kiosklaryň ýapylmagy migrant maşgalalaryna has uly zarba urdy we 7 müň çemesi adamy işsiz goýdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 8-nji ýanwarda geçirilen mejlisinde Türkmen döwletiniň Baştutanyna “Türkmenistanda dürli görnüşli elektron enjamlary öndürýän kärhanalary döretmegiň Döwlet maksatnamasyny tassyklamak hakyndaky” Karary ýerine ýetirmek boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat berildi. Hasabatda milli ykdysadyýetimiziň senagat pudagynyň esasy görkezijileri barada hasabat bermek bilen, bellenilen meýilnamalary durmuşa geçirmek boýunça amala aşyrylan toplumlaýyn çäreler barada aýdyldy. Türkmenistanyň Senagat ministrligi boýunça 2015-nji ýylda ýerine ýetirilen işleriň, hyzmatlaryň meýilnamasy 120,2 göterime, onuň ösüş depgini bolsa 112,4 göterme şol sanda magdan däl serişdeleri öndürmekde ýokary görkezijiler gazanylyp, ösüş depgini 126 göterime, sementiň önümçiliginde ösüş depgini, 104,4 göterime, demir-beton gurnamalary öndürmekde ösüş depgini 104,2 göterime, keramzit önümçiliginiň ösüş depgini bolsa 118,2 göterime barabar boldy.
Türkmenistanyň Dokma senagaty ministrligi boýunça hasabat döwründe önüm öndürmegiň meýilnamasy 110 göterim ýerine ýetirildi. Şunda, ösüş depgini 104 göterime deň boldy. Aýratyn-da, nah ýüplükleriň, matalaryň önümçilik meýilnamasy 102 göterime, onuň ösüş depgini bolsa 107,4 göterime barabar boldy. Taýýar örme we tikin önümleriniň öndürilişi boýunça 109,5 göterim, ýüpek matalaryň öndürilişi boýunça 100 göterim, aýakgap we gön önümleriniň önümçiligi boýunça 100,1 göterim ösüş depgini gazanyldy. Dokma önümlerini ýerlemekden alnan girdeji 1 milliard 305,1 million manada deň boldy.
“Türkmenhaly” döwlet birleşigi boýunça 2015-nji ýylda 42 müň 860 inedördül metr haly önümleri dokaldy. Şunda, bu önümçiligiň ösüş depgini 100,5 göterime deň boldy. Hasabat döwründe umumy öndürilen önümleriň möçberleri boýunça meýilnama 107,6 göterim ýerine ýetirildi. Şunlukda, ösüş depgini 106,1 göterime barabar boldy.
“Türkmenhimiýa” döwlet konserni boýunça 2015-nji ýylda meýilnama 111,1 göterim ýerine ýetirildi. Önümçiligiň jemi ösüş depgini 184,3 göterime deň boldy. Mineral dökünleriň öndürilişi boýunça 175,2 göterim, natriý sulfatynyň öndürilişi boýunça 109 göterim, tehniki ýoduň we tehniki uglerodyň öndürilişi boýunça degişlilikde 100,8 göterim we 107,7 göterim ösüş depgini gazanyldy.
Türkmenistanyň Döwlet balyk hojalygy komiteti boýunça 2015-nji ýylyň meýilnamasy 106,6 göterim ýerine ýetirildi we ösüş depgini 170,3 göterime deň boldy. Hususan-da, tutulan balyk boýunça 168,5 göterim, balyk we gaýtadan işlenilip gaplanylan balyk önümleri boýunça 140,5 göterim ösüş depgini gazanyldy.
“Türkmenistanda dürli görnüşli elektron enjamlarynyň önümçiligi boýunça kärhanany döretmegiň döwlet maksatnamasy hakyndaky” Karary ýerine ýetirmek bilen baglanyşykly meseleler barada hem aýdylmak bilen, Türkmenistana daşary döwletlerden getirilýän elektron we elektrotehniki enjamlaryň önümçiligi boýunça öňdebaryjy täzeçil tehnologiýalara esaslanýan kiçi ugurdaş kärhanalary döretmek bilen baglanyşykly wezipeleri ýerine ýetirmek maksady bilen birnäçe guramalary we kärhanalary esaslandyrmak hakynda hasabat berildi. Türkmenistanyň Senagat ministrliginde ýerli hususy kärhanalar we daşary ýurtly kompaniýalar bilen bilelikde degişli işler alnyp barylýar.


text:
Ukrainada parlament saýlawlarynda berlen sesleriň ýarpysyna golaýy sanaldy. Merkezi saýlaw komissiýasy tarapyndan neşir edilen deslapky netijeler boýunça häzir öňde – sesleriň takmynan 35% bilen Ýanukowiçiň ”Regionlar partiýasy” barýar.
Bu partiýanyň başlygy premýer-ministr Mykola Azarow ýekşenbe güni agşam ses berlişikden soň eden çykyşynda öz partiýasynyň ýeňiş gazanjakdygynyň "mese-mälimdigini" aýtdy: "Regionlar partiýasynyň” ýeňiş gazanandygy mese-mälim. Bu hemmelere belli. Bu diňe sanlyja adama mese-mälim bolmaz. Käbir adamlar biziň ýeňilmegimizi arzuw edýärler. Emma biz ýeňdik. Biz doly adalatly göreşde ýeňdik".
”Regionlar partiýasynyň” iň ýakyn bäsdeşi häzir türmede oturan oppozision ýolbaşçy Ýuliýa Timoşenkonyň ”Batkiwşhnýa” (Ata-Watan) partiýasy 22% ses alyp, ikinji orunda durýar.
15% ses bilen üçünji orunda bolsa Kommunistik partiýasy dur.
Saýlawlaryň yzysüre geçirilen pikir soralyşyklaryň iň azyndan biri syýasy bäsdeşler Ýanukowiç bilen Timoşenkonyň partiýalarynyň arasynyň o diýen uzak däldigini görkezdi.
Arseniý Ýatsenýuk Timoşenkonyň partiýasyny hem öz içine alýan ”Birleşen oppozisiýa ýaranlygynyň” başlygy. Ol ýekşenbe güni "saýlawyň yzysüre geçirilen pikir soralyşyk halkyň hökümeti däl-de, oppozisiýany goldaýandygyny subut etdi" diýdi: "Saýlawyň yzysüre geçirilen pikir soralyşygyň netijelerine görä, ukrain halkynyň häkimiýetleri däl-de, oppozisiýany goldaýandygy mese-mälim. Indi möhüm zat, ses berişlik tamamlanansoň, sesleriň sanalmagy. Düzgüni bozma bolmaly däl, galplyk bolmaly däl".
”Regionlar partiýasynyň” işgärleri şahsy ýaryşlar sanawa geçirilenden soň öz paýlaryna düşýän sesleriň artjakdygyny aýdýarlar.
Günbatarly resmileriň aýtmagyna görä, 450 orunly Werhowna Rada ýekşenbe güni geçirilen saýlawlar Ukrainanyň gowşak demokratiýasy üçin bir "synag" boldy.
Bu saýlaw "Mämişi rewolýusiýanyň" simwolyna öwrülen Timoşenko 2010-njy ýylda prezidentlik saýlawlarynda Ýanukowiçden ýeňleli bäri geçen ilkinji saýlaw synagydyr.
Wezipe ygtyýarlyklaryndan hyýanatçylykly peýdalanmakda aýyplanyp, 7 ýyl türme tussaglygyna höküm edilen Timoşenko keselhanada ýatan ýerinden ses berdi. Ol häzir keselhanada saglygyny bejerdýär.
Saýlawa halkara synçylar, şol sanda Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň hem 800 adamdan ybarat topary gözegçilik etdi.
Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň gözegçiler topary duşenbe güni saýlawlaryň hakyky we aýdyň suratda geçendigini yglan etdi.


text:
Gazak resmileri Günbatar Gazagystan oblastyndaky obanyň golaýynda Russiýanyň meteorologik raketasynyň ýere düşendigini habar berýärler.
Anna güni Gazagystanyň Goranmak ministrligi raketanyň bir gün ozal Şungaý obasynyň golaýynda ýere düşendigini yglan etdi.
Raketanyň galyndylarynyň obadan bir kilometrden hem az daşlykda tapyldy diýilýän maglumatlara garamazdan, wakada ýitgileriň bolmandygy aýdylýar. Şeýle-de, gazak resmileri daşky-gurşawa hem hiç hili zyýanyň ýetmändigini habar berýärler.
“MN-300” kysymly raketa Russiýanyň Astrahan oblastynyň Kapustin Ýardaky harby bazasyndan uçurylypdy we bu barada gazak resmileri öňünden habarly edilipdi.


text:
Penşenbe güni Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýurduň Ýaragly güýçlerinde gulluk edýän harby gullukçylary ätiýaja goýbermek we Türkmenistanyň raýatlaryny nobatdaky harby gulluga çagyrmak baradaky permana gol goýdy.
Dokumente görä, kanun boýunça gulluk möhletini tamamlan harby gullukçylar 2011-nji ýylyň aprel we iýun aýlary aralygynda Ýaragly güýçlerden ätiýaja goýberiler.
Prezidentiň permany boýunça, ýurduň 18 ýaşan raýatlary aprel we iýun aýlary aralygynda goşun gullugyna çagyrylar.


text:
Orsýetiň Baş prokuraturasynyň sülçüçi, Alekseý Nawalnynyň Moskwanyň häkimligine saýlaw kompaniýasy döwründe daşary ýurtlylar tarapyndan bikanun maliýeleşdirilendigini aýtdy. Nawalny Kremli aç-açan tankyt edip gelýär.
Duşenbe güni Orsýetiň prokuraturasy, Nawalnynyň saýlaw kompaniýasy döwründe daşary ýurt tarapyndan maliýeleşdirilendigi hakynda geçen hepde parlamentiň Liberal demokratik partiýasynyň ýazan arzasynyň tassyklanandygyny yglan etdi.
Häzirki wagt Orsýetiň Baş prokuraturasy tapan delillerini jenaýat işi gozgap biljek derňewçilere tarap gönükdirdi.
Duşenbe güni Nawalnynyň saýlaw kompaniýasynyň başlygy Leonid Wolkow, saýlaw kompaniýasy üçin daşary ýurtlylardan hiç hili maliýe kömegi almandyklaryny aýtdy.
Nawalny geçen hepde çap eden blogunda, Moskwanyň häkimi Sergeý Sobýaniniň ýetginjek gyzynyň paýtagtda nädip 5,27 million amerikan dollarlyk kwartirany satyn alyp biljekdigini sorag astyna goýupdy.
Sobýaniniň metbugat wekiliniň žurnalistlere beren interwýusynda bolsa, şol kwartiranyň 2006-njy ýylda prezidentlik administrasiýasy tarapyndan berilendigini we soňra onuň hususylaşdyrylandygyny aýdypdy.


text:
Siriýaly ýüzlerçe söweşiji Homs şäheriniň merkezindäki soňky berkitmelerini terk edip başlady. Bu çäre ok atyşygy bes etmeklik barada geçen hepde hökümet güýçleri bilen gelnen ylalaşygyň esasynda amala aşyrylýar.
Homsyň häkimi Talal Baraziniň beren maglumatyna görä, 7-nji maýda söweşijiler birnäçe awtobusa münüp, şäheri terk edipdirler. Barazini olaryň Homs welaýatynyň demirgazyk çetindäki Talbiseh we al-Dar al-Kabira obalaryna gidendigini sözüne goşdy.
Söweşijileriň wekiliniň berýän maglumatyna görä, 7-nji maýda 1 müň 200 söweşiji şäheri terk edip, onuň kontrollygy hökümet güýçlerine geçiriler.
Muňa derek oppozisiýa söweşijiler tarapyndan gabawlykda saklanylýan demirgazykdaky hökümet tarapdary iki oba ýardamlaryň ugradylmagyna rugsat berer.


text:
Google firmasy "Duo" atly täze wideoaragatnaşyk programmasyny ulanyşa girizýär.
"Duo" programmasy Apple firmasynyň "FaceTime", Micfosoft firmasynyň "Skype" we Facebook sosial ulgamynyň "Messenger" programmalaryna meňzeýär we olardan tapawudy o diýen köp däl.
Duonyň ýeke-täk aýratynlygy bu hyzmaty ulanýan adama kime jaň etmelidigi barada maglumat berýänligidir. Google bu aýratynlyga "knock, knock", ýagny gapyny kakmak manysynda ”tyrk-tyrk” diýip atlandyrýar.
Duo programmasy Google firmasynyň Abdroia we Apple firmasynyň hem iPhone smartfonlary üçin tölegsizdir.
Mundan başga-da Duo programmasyndan peýdalanmak üçin ulanyja diňe telefon nomerini girizmek ýeterlik, ýagny hökmany suratda sanawda durmak zerurlygy ýok.
Telefon gepleşikleriniň gizlinliginiň üpjün edilýändigi üçin, bu hyzmatdan peýdalanýanlara syrynyň açylmak howpy abanmaýar. Ýöne Duo boýunça wideogepleşigiň hilidir lezzeti Internediň tizligine bagly.
Google 2013-nji ýyldan bäri "Hangout" atly wideogepleşik hyzmatyny hödürläp gelýär. Ýöne indi ol bu hyzmaty diňe biznes bähbitleri bilen utgaşdyrmaga synanyşýar.
Duo programmasy barada maý aýynda maglumat berlipdi. Firma jaň edýänlere awtomatiki suratda jogap berýän "Allo" diýip atlandyrylýan kömekçi robot aragatnaşyk ulgamyny hem işe girizmäge taýynlanýar. Kömekçi robot dostlaryňyzyň iberen suratlaryna size derek teswir ýazmaga-da ukyply bolar.
Ýene bir täzelik bolsa "Google Assistant" atly enjamdyr. Ol enjamyň üsti bilen smartfonlary, sagatlary we şoňa meňzeş elektronik abzallary dolandyrmak göz öňünde tutulýar.


text:
Aşgabadyň Parahat-4 etrapçasyndaky käbir köpgatly jaýlaryň ýaşaýjylarynyň eýýäm bir hepdä golaý wagt bäri kabel telewideniýesine, şol sanda daşary ýurt habar beriş serişdeleriniň telekanallaryna tomaşa edip bilmeýändigi habar berilýär.
Bu ýagdaýyň, häkimiýetleriň ozal köpgatly jaýlaryň daşky diwarlaryndan geçirlen kabel liniýalaryny aýryp, indi jaýlaryň girelgelerinden salmak barada berlen görkezme bilen baglanyşyklydygy aýdylýar.
Azatlyk Radiosy bu barada jikme-jik maglumat almak üçin Aşgabatdaky habarçysy Soltan Açylowa bilen söhbetdeş boldy.


text:
Türkmenistanyň Mejlisi iki günlük işini tamamlady. Ol “2011-nji ýyl üçin Türkmenistanyň döwlet býujeti” baradaky kanuny kabul etdi.
Şol dokumente laýyklykda, täze ýylda býujetiň girdeji bölegi üstümizdäki ýyl bilen deňeşdirilende ykdysady ösüşiniň depgininiň ýokarylygy, inwestisiýa aktiwligi we haryt öndürijileriň harajatlarynyň kemelmegi bilen bagly 28,3 % köp bolar.
Jemgyýetçilik we sosial hyzmatlar üçin bölünip berilýän serişdeden 37% bilime, 12,2% saglygy saklaýşa, 4% medeniýete, 36% döwlet sosial üpjünçiligine, 10% ýaşaýyş jaý-kommunal hojalygyna gönükdiriler diýip, TDH gullugy ýazýar.
Şeýle hem deputatlar “Türkmenistanyň käbir kanunçylyk aktlaryna üýtgetmeler, goşmaçalar girizmek hakyndaky”, “Gidrometeorlogik iş baradaky”, “Sosial üpjünçilik baradaky” kanunlary kabul etdi diýip, TDH gullugy habar berýär.


text:
Azerbaýjanyň “Şadeňiz” ýatagyny özleşdirýän konsorsiumyň “Nabukko West” proýektinden ýüz öwürmegi Türkmenistan bilen bagly Trans-Hazar geçirijisiniň geljegine nähili täsir ýetirer? Azatlyk Radiosy bu barada Gresiýanyň Panteion uniwersitetiniň energiýa syýasaty we ykdysadyýeti boýunça ylmy barlagçysy Maria Kottari bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Mälim bolşy ýaly, Awstriýanyň OMV kompaniýasy çarşenbe güni “Şadeňiz 2” ýatagyny özleşdirýän konsorsiumyň teklip edilen “Nabukko West” proektinden ýüz öwürýändigini aýtdy. Siziňçe, bu kararyň arkasynda ýatan anyk sebäp näme bolup biler?
Maria Kottari:
Düýnki bolan zat barada aýtsak, “Şadeňiz 2” ýatagyny özleşdirýän konsorsiumyň gelen karary, dogrudanam, “Nabukkonyň” peýdasyna bolmady. Ýöne bu meniň pikirimçe, şonuň bilen bir wagtda olaryň pikiriçe hem, bu proýektiň doly soňlanýandygyny aňlatmaýar. Eýsem men bu pikirimi nähili delillendirip bilerin? Sebäbi “Şadeňizden” alynjak 10 milliard kub metr gazyň diňe 4 milliard kub metri Ýewropa akdyryljak.
Maria Kottari
Onsoň bu ýerde bu gaz ýatagynyň Ýewropa Bileleşiginiň gaz üpjünçiligini diwersifikasiýa etmek talaplaryny ödeýändigi , şeýle-de onuň Ýewropanyň Orsýetiň gaz çeşmelerine garaşlylygyny aradan aýyrjagy barada öňünden bir zat aýdardan gaty ir. Diýmek, bu Ýewropanyň öz bazaryna getirmek üçin has kän gaz ätiýaçlyklaryna mätäçdigini edýändigini aňladýar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistan hem Ýewropanyň bu arzuwynyň, ýagny gaz meselesinde Orsýete garaşlylygyny azaltmak maksadynyň bir bölegidi. Eýsem düýnki bolan wakadan soň, Trans-Hazar gaz geçirijisi proektiniň geljegi nähili bolar? Ýagny bu gelnen karar Trans-Hazar proýektiniň geljegine nähili täsir eder?
Maria Kottari:
Aslynda men bu ýerde iki zady nygtamak isleýärin. Birinjiden, Ukraina eýýämden Türkmenistanyň gazyna bil baglap başlady, bu bolsa türkmen gazynyň Gara deňziň üsti bilen akdyrylmak mümkinçiligini orta getirip biler. Ikinjiden, “Nabukko” proýekti edil häzirki pursatda amala aşmadyk ýagdaýynda hem nabukko konsepsiýasy saklanyp galar, sebäbi Ýewropanyň gaza bolan talaby barha artýar.
Bu bolsa öz gezeginde köp oýunçylary öz içine alýan, has liberallaşdyrylan bazara zerurlygyň bardygyny görkezýär. Hut şunuň özi hem ýene bir gezek gaz alynýan bir däl-de, dürli çeşmeleriň örän zerurdygyny tassyklaýar. Şeýlelikde, az çykdaýjy we gysga wagt talap edýän proýektleriň has oňlanmagy we kabul edilmegi mümkin.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň öz gazyny Gara deňziň üsti bilen eksport etmegi barada aýdylanda, bu ýerdäki mantygyň, logikanyň gelip çykýan ýeri barada hem aýdaýsaňyz gowy bolardy?
Maria Kottari:
Men bu ýerde diňe öz çen-çaklarymy öňe sürýärin, emma Ýewropanyň gaza bolan talaplarynyň barha artýan wagtynda munuň hem bir mümkinçilikdigini aýtsa bolar. Hatda "Trans-Adriatik" geçirijisi gurlaýan halatynda hem Ýewropanyň gaza bolan talabynyň ösmegi dowam eder. Eger-de Ýewropa gaz meselesinde Orsýete bolan garaşlylygyny azaltjak bolsa, ol beýleki gaz bazarlaryna, şol sanda Türkmenistana hem ýüzlenmeli bolar.
Şunlukda, Türkmenistan hem bu uly proýektiň bir oýunçysyna öwrüler. Görşümiz ýaly, häzir Ukraina Türkmenistandan ýene gaz almagy planlaşdyrýar. Diýmek, türkmen gazy georgrafiki manyda gitdigiçe Ýewropa ýakyn gelýär. Eger “Nabukko” meselesine dolanyp gelsek, bu proekt amala aşyrylardan has tutumlyrak boldy.


text:
Eýranyň demirgazyk-günbatar regionynda şenbe güni ýüz beren güýçli ýer yranmadan soň, halas ediş toparlary gözleg we halas ediş işlerini dowam etdirýärler.
Şenbe güni öýlän Eýranyň bu regionynda yzly-yzyna iki sany uly ýer sarsgyny ýüz berdi we soňra birnäçe ýeňil sarsgynlar duýuldy. Eýranyň döwlet telewideniýesi ýer yranmanyň güýjüniň episentrde 6.2 bal bolandygyny habar berýär.
Deslapky resmi maglumatlarda ölen adamlaryň sanynyň azyndan 250 töweregidigi aýdylsa-da, ýekşenbe güni ýurduň häkimiýetleri ölenleriň sanynyň 227-digini we ýaralananlaryň sanynyň bolsa 1 müň 380-digini mälim etdiler.
Eýranyň içeri işler ministri Mostafa Muhammad Najjar bu ýer yranmanyň netijesinde ýurduň demirgazyk-günbatar regionyndaky 600 obadan ýarsyndan gowragyna zyýan ýetendigini aýtdy. Emma näçe adamyň öýsüz-öwzarsyz galandygy barada häzirlikçe anyk maglumat berilmeýär.


text:
Köýtendag goraghanasy
1986-njy ýylyň 11-nji iýulynda döredilen Köýtendag goraghanasy äpet Pamir-Alaý dag ulgamynyň Gissar gerşiniň bir şahasy bolan Köýten daglarynyň günbatar eňňidinde ýerleşýär. Goraghananyň tutýan meýdany 27139 ga barabardyr. Goraghananyň döredilmeginiň esasy maksady - Köýtendagyň we oňa golaý ýerleriň täsin tebigatyny goramakdan hem bozulan ekoulgamlaryny dikeltmegiň ylmy esaslaryny işläp düzmekden ybaratdyr. Şeýle şeýle hem onuň döredilmegi, juda seýrekligi üçin Tebigaty Goramagyň Halkara Birleşiginiň (TGHB) Gyzyl kitabyna girizilen burma şahly dag tekesini goramak zerurlygy bilen baglydyr.
Goraghananyň we onuň töwereginiň klimaty hem edil tutuş tebigy keşbi ýaly diýseň özboluşlydyr. Ygallaryň ortaça bir ýyldaky mukdary 402 mm bolup, onuň möçberi dag eteklerinde azalyp, beýiklikde bolsa 700-800 mm ýetýär. Bahar aýlary çagbaly ýagyş ýaganda, derelerde sil akymlary döreýär.
Köýtendagyň ady onuň relýefiniň mahsus aýratynlygyny örän jaýdar häsiýetlendirýär. Ol “kuhi” diýen pars we “teň” diýen türk sözlerinden gelip çykyp, “geçmesi kyn dag” diýen manyny aňladýar. Hakykatdan hem bu daglyk ýerler köp sanly jülgedir dereler bilen dilkawlanandyr. Olaryň iň uzyny Hojailgazbaba (28 km). Has owadany çuňlugy 600 m çemesindäki Daraýyderedir. Onda grek hozundan, üzümden, kawkaz dagdanyndan, injirden, sütükli kerkawdan, zerawşan arçasyndan ybarat tokaýlyk ýerleşýär. Gün şöhlesi düşmeýän agaçlaryň aşagynda ýylyň bütin dowamynda sowuk dury suwly çeşme akyp ýatyr. Belentligi 27 m bolan täsin şaglawuk ýerleşýän, eňňitleri kert darajyk Umbardepe jülgesi görenleri aňk edýär.
Köýtendagyň ösümlik örtügi dag eteklerinde otjumak ösümlikler toplumynyň, ýokarda bolsa güýçli bozulan agaç we gyrymsy agaçlaryň zerawşan arçasynyň agdyklyk edýän guşaklygy ýerleşendir. Dagyň üstki böleginde ýassyk şekilli tikenli ýarymgyrymsy ösümlikler mesgen tutýarlar.
Goraghananyň florasynda pamir-alaý görnüşleri agdyklyk edýärler, beýleki görnüşleri hem hasaba alanyňda, bu ýerde 872 görnüşiň ösýändigi anyklanyp, şolaryň 10% -i diňe şu ýerlerde ösýän (endemik) görnüşlerdir (beýik çigildem, çomuç, çyryş we beýlekiler). Halk hem ylmy medisinada ulanylýan derman ösümlikleriniň hem 130-dan gowrak görnüşi duş gelýär. Gymmatly ösümliklerden Gordýaginiň kleomesi, Nikitiniň esparesti, beýik çigildem, Wiktoryň gaýrajy ýaly ösümlikler Türkmenistanyň Gyzyl kitabynyň ikinji neşirine girizildi.
Endemiklerden bellemelisi Merkezi Aziýanyň başga hiç ýerinde tapylmadyk Popowyň Kugitangiýasynyň urugy diňe şu ýerde duşýar. Öňler Köýtendagda zerawşan arçasynyň arçalyklarynyň giň meýdanlary bardy, häzirki wagtda bolsa arçalyklar çapylyp we ýangynyň esasynda örän azaldy. Goraghanada olar bölekleýin görnüşde abat galdylar. Daglardaky toprak örtügini ýel tozatmagyndan we suwuň zaýalamagyndan goramakda ösümlik örtüginiň esasan hem tomusky örtüginiň ähmiýeti örän uly.
Köýtendagyň haýwanat dünýäsi hem baý we dürli-dürlidir. Bu ýerde-suwda ýaşaýanlaryň 2 (ýaşyl gurlawuk, köl gurbagasy), guşlaryň 100 (sakgally garaguş, gajar, dazzarkel, mazar garaguşy, sähra garaguşy, gyrgy, depe syçançysy we başgalar) we süýdemdirijileriň 40-a golaý görnüşi duşýar. Juda seýrek we gymmatly haýwanlaryň görnüşlerinden gara leglegi, uzynguýruk siňekçini, hindi ütelgisini, goňur aýyny, geçigaplaňy, burma şahly dag tekesini, köýten kör ýalaňaç balygyny we başgalary ýatlamak bolar.
Goraghana umumy meýdany 90 müň ga çemesi bolan üç sany Garlyk, Hojapil, Hojaburjybelent zakaznikleri degişli. Köptaraplaýyn Garlyk zakaznigi (40 müň ga) Köýtendagyň günorta ýapgydyny we Amyderýa çenli daglyk ýerleri öz içine alýar. Ol dünýä meşhur Garlyk karst gowaklar toparyny, melhem suwly Gaýnarbaba çeşmesini köýten kör balygynyň ýaşaýan ýerasty köllerini, Sinjir, Kettekiň, Abdere, Bulakdere ýaly çuň we gözel jülgeleri goraýar.
Hojapil landşaft - paleontologik zakaznigi (31,6 müň ga) Köýtendagyň goraghana girmedik demirgazyk bölegini, Köýten jülgesiniň ýokary guşaklygyny we Gowurdak pes daglygynyň demirgazyk-gündogaryny öz içine alýar. Ol takmyndan 150 mln ýyl mundan öň ölüp giden ajdarhalaryň aýak yzlary saklanyp galan “Dinozawrlar platosyny” gözel dereli “Kyrkgyz” gowagyny, şaglawukly Umbar deräni, Kette, Aýgyr, Horjun ýaly karst kölleri Köýten obasyndaky köp asyr ýaşan çynarly hem arnap tokaýjygyny, Garadepäniň ýanyndaky pisse tokaýlygyny goraýar.
Hojaburjy belent landşaft zakaznigi (17,6 müň ga) Köýten obasynyň demirgazyk-günbatarynda ýerleşip, Sakyrtma, Hojaburjybelent, Tahtatag gerişlerini öz içine alýar. Bu ýerde meşhur pisse tokaýlygy (1,5 müň ga) we dagyň deňi - taýsyz künjekleri goralýar.
Zakazniklerde ýatlananlaryň köpüsi dünýä, sebit, döwlet we ýerli ähmiýetli tebigy ýadygärliklerdir.
Goraghanada haýwanlaryň sanyny we göçüşini anyklamak, ösümlikler barada maglumat toplamak, karst gowaklaryny we beýleki tebigatyň döreden täsinliklerini öwrenmek, ilatyň arasynda ekologiki bilim hem terbiýe bermek işleri geçirilýär. Toplanan ylmy maglumatlaryň netijeleri, kitaplarda, ýygyndylarda, gazet hem žurnal sahypalarynda çap edilýär.
Şonuň bilen birlikde radiýoda we telewideniýede goraghananyň tebigaty barada gürrüň edilýär. Bu ülkede ilatyň az ýaşaýanlygy we onuň adamyň täsirine az sezewar bolýandygy üçin, bu goraghana diňe bir syýahatçylar däl-de mekdep okuwçylary üçin hem täsin ýerdir.
Bulardan başga-da bu ýeri dag jynslarynyň ýalaňaç gatlagyna has hem gumdaşlarynyň gyzylreňdäki gatlaklaryna baýdyr we belli botanik M.G. Popow “Tutuş landşaft ajaýyp gyrmyzy gyzyl reňkde, ýalpyldap duran gök asman bolsa, bu künjegi dürli reňklerden dolduryp gözellik berýär” diýip belläp geçýär. bu ýerde dürli reňkli dag gözellikleriniň birnäçesi ýagny owadan hedizarum, ýalpyldawuk çigildem, çyryşlaryň birnäçe görnüşi we başga uly bezeg ösümlikleri ösýär. Ýokarda aýdylanlaryň hemmesi bu ýeri Türkmenistanda ilkinji “Köýtendag” milli tebigy seýilgähini döretmäge mynasyp ýeriň biri diýip belläp görkezýär.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama düýnki eden çykyşynda Waşington bilen Kabulyň gatnaşyklarynyň barha artyp barýanlygyny aýdyp, ABŞ-a resmi sapar bilen baran owgan ýolbaşçysy bilen Al-Kaýdany basyp ýatyrmak barada gepleşikleriň geçirilenligini belledi.
Ak-Tamda geçirilen duşuşyklardan soň habarçylaryň öňünde çykyş edip, Obama amerikaly harbylaryň Owganystandaky gozgalaňçylary basyp ýatyrmak barada uly ösüş gazananlygyny aýtdy hem-de şol çaknaşyklarda parahat ilata zyýan ýetmezligi üçin amerikaly esgerleriň elinden gelenini etjekdiklerini hem sözüne goşdy.
Obama prezident Karzaýyň korrupsiýa garşy alnyp barylýan göreşde käbir üstünlikler gazananlygyny belläp, bu ugurda henizem edilmeli işiň köpdügini nygtady.
Owganystanyň prezidenti Hamit Karzaý ABŞ tarapyndan berilýän maliýe kömekleriniň aşa seresaplyk bilen sarp ediljekdigini aýtdy.
Obama zorlugy we Al-Kaýda bilen gatnaşygy ret edýän Talyplar bilen gepleşikleriň geçirilmegi baradaky Karzaýyň teklibini Waşingtonuň goldajakdygyny belledi.


text:
Aşgabatda temmäki önümleriniň, hususanda çilim söwdasy bilen baglanyşykly ýapylandygy aýdylýan dükanlaryň gapylary heniz hem möhürli bolmagyna saklanyp galýar. Bu dükanlaryň gapylaryna basylan möhürde bellenilmegine görä, olar 7-nji ýanwarda ýapylypdyr.
Ýatladyp geçsek, geçen hepdäniň başyndan bäri Aşgabadyň dükanlarynda çilim we temmäki önümleri satylmaýar.
Azatlyk Radiosy bu mesele bilen gyzyklanyp, Aşgabatdaky habarçysy Soltan Açylowa bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Türkiýäniň premýer ministri Rejep Taýyp Erdogan bilen telefonda gürleşdi.
Ak Tam Obamanyň Erdogana, Türkiýe bilen Braziliň araçylyk etmeginde Eýranyň az baýlaşdyrylan urany Türkiede ýadro ýangyjyna çalyşmak ylalaşygyna gelmegine garamazdan, Birleşen Ştatlaryň BMG-niň Eýrana garşy sanksiýalar tapgyryny girizmegine basyş etjegini aýdandygyny nygtady.
Ak Tamyň beýanatynda Obamanyň Erdogana halkara jemgyýetçiliginiň Eýranyň ýadro programmasyndan çynlakaý alada galýar, Tähranyň urany ýokary derejede baýlaşdyrmagy dowam etdirjegini yglan etmegi ynjalyk bermeýär diýendigi bellenýär.


text:
Eýranda parlamentiň 290 orny ugrunda tutuş ýurtda 3,400-den agdyk kandidat dalaş edýär. Ýöne möhümi bu dalaşa kimleriň gatnaşýanlygy däl-de, oňa kimleriň gatnaşmaýanlygy.
Gatnaşmaýanlar – 2009-njy ýylda prezident Mahmud Ahmedinejadyň jedelli ýagdaýda täzeden saýlanmagyna garşy köpçülikleýin protestleri gurnan "Ýaşyl Herekete" ýolbaşçylyk eden adamlar. Bular saýlawy boýkot edýärler.
"Ýaşyl Hereketiň" esasy ýolbaşçylary Mir Husseýn Musewi bilen Mehdi Karrubi öten ýyl halky oppozisiýanyň köpçülikleýin üýşmeleňine çagyraly bäri öý tussaglygynda saklanýarlar. Bu üýşmeleňe on müňlerçe protestçi gatnaşypdy.
Dalaşa girişmäge synanyşan beýleki reformaçylara bolsa konserwatiw "Gözegçiler Geňeşi" ýol bermedi. Geňeşiň başlygy Aýatolla Ahmad Jenneti dönükler diýilýän reformaçylaryň "gatnaşmagy gerek däl" diýdi.
Reformaçylardan saýlawa gatnaşýanlar şu wagt hem parlamentiň agzalary bolan bir kiçeňräk topar. Ýöne beýlekileriň arasynda-da bular bilen duýgudaşlyk edýän, emma muny daşyna çykaryp bilmeýän dalaşgärleriň bolmagy mümkin.
Muny ABŞ-nyň Jorjtaun uniwersitetiniň Eýran boýunça eksperti Şireen Huntar şeýle düşündirýär:
—Reformaçylaryň pikirleri ol ýerde bar. Käbir adamlar reformaçy ady bilen bu dalaşa goşulmasa-da, olaryň esasy pikirleri bilen duýgudaş (demokratiýa, kanunyň hökümdarlygy we şahsy erkinlikler).
Iki lageriň arasyndaky göreş
"Ýaşyl Hereket" saýlawdan çetleşdirilenligi sebäpli bu saýlaw konserwatiwleriň iki lageriniň arasyndaky göreş bolar. Bularyň biri prezidentlik möhleti 2013-nji ýylda soňlanýan Ahmedinejadyň tarapdarlary. Olaryň maksady – ol prezidentlikden aýrylansoň hem häkimiýeti öz ellerinde saklamak. Beýleki topar bolsa, Yslam respublikasynda däp boýunça hökümet organlaryna we ykdysadyýete agalyk edip gelen konserwatiwler. Ahmedinejad bularyň işlerini kynlaşdyrýar.
Hameneýiniň pozisiýasyny açyk sorag astyna alýan ýok. Gürrüň diňe onuň güýç-gudraty, parlamentiň güýç-gudraty barada barýar.
Bu lagerleriň ikisi-de özleriniň ýokary dini ýolýaşçy Aýatolla Ali Hameneýä sadykdyklaryny aýdýarlar. Ýöne olaryň arasynda Eýranda parlamentiň we prezidentiň güýç-gudratynyň näderjede bolmalydygy barada tapawutly pikirler bar. Muny Hunter şeýle düşündirýär:
—Hameneýiniň pozisiýasyny açyk sorag astyna alýan ýok. Gürrüň diňe onuň güýç-gudraty, parlamentiň güýç-gudraty barada barýar. Parlament bir karara gelmezden öň hem Hameneýiniň näme zady ileri tutýandygyny soramaly.
Ykdasydy meseleler barada hem konserwatiwleriň pikirleri deň gelenok. Ahmedinejadyň welaýatlara aýlanyp, problemalaryň çözülmegi üçin halka pul paýlamagy onuň tarapdarlarynyň sanyny artdyrsa-da, ykdysadyýeti planlaşdyrýanlary gaharlandyrýar.
Saýlawyň galplaşdyrylmagyndan gorkýanlar
Parlament saýlawlary Ahmedinejad 2009-njy ýylda täzeden saýlanaly bäri geçýän ilkinji saýlaw. Reformaçylar prezidentlik saýlawlarynyň netijeleriniň galplaşdyrylandygyny aýtdylar.
Indi saýlawyň galplaşdyrylmagyndan gorkýanlar reformaçylar däl-de, konserwatiwler.
—Ýöne indi saýlawyň galplaşdyrylmagyndan gorkýanlar reformaçylar däl-de, konserwatiwler. Olar hökümet saýlaw işlerine garyşar diýip duýduryş berýärler—diýip, Jorjtaun uniwersitetinden Şaul Bahaş aýdýar.
Eýranyň ýadro krizisinde bolsa saýlawlardan soň hem üýtgän zat bolar diýip pikir edilenok. Sebäbi Eýranyň daşary syýasaty barada konserwatiwleriň arasynda ylalaşmazlyk ýok. Hökümet özüniň ýadro programmasynda berk dur.
Günbatar Tähranyň bu programma daýanyp, atom ýaraglaryny öndürmäge synanyşýandygyny aýdýar. Eýran hem onuň diňe energiýa öndürmek üçindigini gaýtalaýar.


text:
Düýn Orsýetiň Başgyrdystan respublikasynda bäş sany internet blogçysyna garşy ekstremizmde aýyplama bildirilip, jenaýat işi gozgaldy.
Başgyrdystan respublikasynyň jenaýaty agtaryş bölüminiň sülçüsi Azat Wahitow habarçylara beren interwýusynda respublikanyň ýaşaýjylary Nikolaý Şwesowyň, Sergeý Orlowyň, Konstantin Nesterowyň we Igor Kuçumowyň internetde seperatistik mazmunly maglumatlary ýaýradanlykda aýyplanýandyklaryny mälim etdi.
Hususan-da, ol bu graždanlaryň häzirki Başgyrdystan respublikasynyň ýerine Orsýetiň Ufa guberniýasyny döretmek ideýasy bilen çykyş edendiklerini aýtdy.


text:
Çarşenbe güni giçlik Müsüriň prezidenti Muhammad Mürsi telewideniýede beýanat bilen çykyş edip, Müsürdäki dowam edýän bulagaýçylyklaryň ýurdy “ysmaz ýagdaýa” getirmeginiň mümkindigini aýtdy.
Yslamçylar tarapyndan goldanylýan Muhammad Mürsi oppozision protestçilere ýene nobatdaky gezek demokratik reformalaryň dowam etdiriljekdigini wada berdi.
Prezident Mürsüni ýurdy yslamlaşdyrmakda we awtokrat syýasat ýöretmekde aýyplaýan oppozision güýçler onuň prezident saýlanmagynyň bir ýyllygyna gabatlap, 30-njy iýunda uly gerimde protest demonstrasiýalaryny gurnamaklygy planlaşdyrýarlar.
Muhammad Mürsüniň prezident saýlanaly bäri geçen bir ýyl Müsürde yslamçylar bilen reformaçylaryň arasyndaky çaknyşyklar hem-de ykdysadyýetiň pese gaçmagy bilen alamatlandy.


text:
“Yrak we Lewant yslam döwleti” (YLYD) özüniň eýelän teritoriýasynda yslam döwletini gurandyklaryny resmi ýagdaýda yglan etdiler.
Şeýle-de bu topar özüniňň “gurduk” diýýän döwletiniň adyny gysgaça “Yslam döwleti” diýip atlandyrandyklaryny we toparyň lideri Ebu Bekir al-Bagdadynyň “halyf” saýlanandygyny mälim etdi. Täze gurlan Yslam döwleti dünýäde ýaşaýan ähli musulmanlary, şol sanda öz garşydaşlaryny özlerine (Yslam döwletine) wepalylyk kasamyny içmäge çagyrdy.
Yslamçylar uzak wagtdan bäri Orta Gündogarda, Demirgazyk Afrikada we 1400 ýylyň dowamynda yslam dini nirelere ýaýran bolsa şol ýyrtlarda yslam döwletini gurmagyň arzuwy bilen ýaşaýardy.
Halyfat näme?
“Halyfat” arap sözi bolup bu "halyfyň gol astyndaky hökümet" diýen manyny berýär. Yslam dininiň düýbüni tutujy Muhammet pygamberiň 7-nji asyrda dünýäden ötmegi bilen ilkinji halyfat, ýagny yslam döwleti guruýar.
“Halyf” sözi arap dilinde Muhammediň “mirasdüşeri” ýa-da “yzyny dowam etdirijisi” diýen manylary berýär. Halyf, yslam döwletiniň ýokary dini we syýasy lideridir. Şol bir wagtyň özünde “halyf” tutuş dünýäde ýaşaýan ähli musulmanlaryň ruhy lideri hem hasaplnaýar. Köplenç ýokary lidere “Emir el-Muminin” ýagny “Ynanýanlaryň baştutany” hem diýilýär.
Halyfat haçan başlandy we haýsy senede soňlandy?
Ilkinji gurlan halyfat, ýagny Raşidun halyfaty Muhammet pygamberiň aradan çykmagyndan soňra, ýagny 632-nji 661-nji ýyllar aralygynda bina edilýär. Sünni musulmançylykda Raşidun halyfat diýlip dört çaryýarlaryň musulmanlara baştutanlyk eden döwürlerine diýilýär. Raşidun diýmeklik “dogry ýola düşenler” diýmeklikdir. Dört çaryýarlar: Ebubekr, Omar, Osman we Aly.
Dört çaryýarlardan soňky döwürde dürli dinastiýalar tarapyndan halyfatlar guruldy. Mysal üçin, Ümeýýeler (661-750) ýa-da Abbasylar (750-1258) olardan käbirleridir. Mongol çozuşlaryndan soň halyfat düşünjesi ejizläp başlaýar. Şondan soňra, ýagny 1453-nji ýyldan 1923-nji ýyla çenli Osman imperiýasy öz halyfatlygyny yglan edýär. 1924-nji ýylda Türkiýe respublikasynyň ilkinji prezidenti Mustafa Kemal Atatürk halyfatçylygyň soňuna çykýar.
Şondan soňra halyfat döwletini gurmak ugrunda dürli döwletler tarapyndan käbir işler alynyp barylan hem bolsa bu ýagdaý musulman liderleriň öz aralaryndaky oňşuksyzlyk sebäpli oňyn netije bemeýär.
“Halyf” ady jedellimi?
Londonda ýerleşýän “King’s” kollejiniň yslam dini boýunça mugallymy Dr. Karul Kersten halyfat düşünjesi şaýylaryň däl-de sünnileriň arzuw edýän syýasy döwlet dolandyryş modelidir diýýär.
Şaýylar Muhammet pygamberiň mirasdüşeri onuň maşgala agzalaryndan biri bolmaly diýip hasaplaýarlar. Şonuň üçinem olar Muhammet pygamberiň dogan oglany we şol bir wagtyň özünde onuň giýewisi Aly, Muhammediň hakyky mirasdüşeridir diýýärler.
Ýöne sünni ynanjyna görä baştutanlyk saýlaw ýoly bilen amala aşyrylýar. Bu diýmeklik Alynyň birinji däl-de Ebubekrden, Omardan we Osmandan soň dördünji halyfa bolandygy diýmeklikdir.
Kersten bu barada şeýle diýýär: “Ala uýýanlar ony halyf däl-de Ymam diýip atlandyrýarlar. Şondan soňra şaýylarda halyflyk däl-de ymamlyk däbi dowam etdirilýär”
Ýöne taryhda sünniler öz aralarynda hem halyfat düşünjesi boýunça biri-birlerine basdaşlyk edýärdiler. Müsür we Ispaniýada gurlan yslam döwletleri muňa mysal bolup biler.
YLYD-yň özüni “halyfat” yglan etmeginiň nähili ähmiýeti bar?
Köpsanly bilermenleriň aýtmaklaryna görä YLYD-yň halyfat yglan etmegi olayň Yrakda basyp alan ýerlerinidäki öz pozisiýalaryny kanuny we dogry pozisiýa hökmünde adamlara kabul etdirmäge synanşyk meýlidir diýilýär.
Kersten YLYD öz “hakyky we dogruçyl yslamçy syýasy alternatiwalary” bilen Orta Gündogaryň häzirki serhetlerini kyn ýagdaýa salar diýýär.
Ol: “YLYD halyfat yglan etmek bilen öz eýelän teritoriýalarynda häzirki wagtda halkara döwlet dolandyryş sistemalaryna bagly ýöredilýän “milli döwlet” strukturalaryna bäs gelýän özbaşdak syýasy gözegçiligi güýçlendirmek isleýärler” diýýär.
Kersten “Jarnamanyň mukaddes remezan aýyna dogry getirilmegi tötänleýin däl, sebäbi musulmanlar bu aýda dine we dini duýgulara has çynlakaý çemeleşýärler” diýip öz sözleriniň üstüni ýetirýär.
Orta Gündogarda YLYD-yň halyfatçylygyny köpçülik kabul etmez diýip çak edilýär.
Ekstremist toparyň halyfat yglan etmegi halkara jyhadçy hereketlere, aýratynam Al-Kaýdanyň gelejegine içgin täsir eder diýilýär. Ýeri gelende aýtsak Siriýada dörän oňşuksyzlyk sebäpli Al-Kaýda bilen YLYD-yň arasyna tow düşüpdi.
Al-Kaýda topary uzak wagtlap halkara jyhadçy hereketlerde täsirli çykyş etdi. Ýöne YLYD Siriýada we Yrakda bellärlikli teritoriýalary basyp aldy. Al-Kaýda Orta Gündogarda bu derejede giň teritoriýany ele geçirip bilmedi.
Kersten YLYD-yň halyfat yglan etmegi aýlagdaky käbir arap döwletilerine, aýratynam Saud Arabystana täsir eder diýýär.
“Saud Arabystan şu wagta çenli YLYD ýaly toparlary goldan hem bolsa ol YLYD-yň halyfatçylygyny kabul etmez. Sebäbi Saud Arabystanyň patyşasy onsuzam özüne [Mekke we Medinedäki] iki mukaddes metjidiň Sakçysy diýen ady dakypdy. Aslynda munuň özi belli bir derejede “halyf” sözüne alternatiwa hökmünde kabul edilýär”.


text:
Düýn Türkmenistanyň Ylymlar Akademiýasynyň göçme maslahatynda Akademiýanyň prezidenti wezipesine Gurbanmyrat Mezilow saýlanyldy.
Ylymlar Akademiýasynyň baş alym-sekretary wezipesine Hekimow, fizika-matematika, himiýa, geologiýa we tehniki ylymlar boýunça bölüminiň akademik-sekretary wezipesine Esedullaýew, medisina, biologiýa we oba-hojalyk ylymlary boýunça bölüminiň akademik-sekretary wezipesine bolsa Annagulyýew dagylar saýlandylar.
Düýn ýurduň Ylymlar Akademiýasynyň köpsanly beýleki ylmy bölümlerine-de ýolbaşçylar tassyklanyldy.
Şeýle-de, umumy maslahatyň karary bilen, Hekimow Türkmenistanyň Ylymlar Akademiýasynyň akademikligine, Mezilow, Esedullaýew we Annagulyýew dagylar bolsa habarçy-agzalygyna kabul edildiler.
Düýn Türkmenistanyň prezidenti Berdimuhamedow Ylymlar Akademiýasynyň umumy maslahatynyň bu kararlaryny öz goly bilen tassyklady.


text:
"Aslynda gan dökülmezden owalam, Stratford diýseň meşhurlyk gazanan bir turistik şäherdir".
Şekspir turizmi
Şekspiriň doglan şäherinde geçen hepde adam öldürilipdir. 36 ýaşyndaky bir adamyň janyna edil köçäniň ortarasynda kast edipdirler. Ol adamyň öldürilmezden owal gaty ylgap gaçandygy mälim bolupdyr. Gan edil Roýal Şekspir teatrynyň arkasynda dökülipdir.
Polis teatryň köçesini baryş-gelişe ýapypdyr. Gan döküşlik bilen baglanşykly şübheli hasaplanan iki zenan bilen iki sany erkek adam tussag edilipdir.
"Bu şäherde hemişe ummasyz köp turist bolýar. Gynansagam gaty köp turistiň bu jana kest edilşigi gören bolmagy ahmal. Stratfordyň adamlaryň arasynda şeýle elhenç waka bilen ýatlanmagyny hiç wagt islemändik. Bu ýerde şeýle ýagdaýlar setanda-seýranda bolýar. Bu ýer aslynda gaty asuda hem howpsyz ýerdir" - diýip, polis metbugata beýannama beripdir.
Hiç wagt biynjalyk bolmaly däl. Şekspire gelişýän ýagdaý hem hut şeýledir ýagny durmuşyň teatrynda hemişe pajygaly hem gowgaly ýagdaýlara şaýatlyk edilmelidir. Aslynda gan dökülmezden owalam Stratford diýseň meşhurlyk gazanan bir turistik şäherdir.
Şekspiriň adyndan pul gazanar ýaly kellä geljek nähili zat bar bolsa, olaryň hemmesi edilipdir şol şäherde. Howa, bu ýere şäher diýýäris, sebäbi dogrydanam şähere meňzeýär ýagny şäher ýaly bir ýerdir. Tebigaty hem diýseň owadan. Awon çaýy we adamyň el hünäri şeýle gözellige öz goşandyny goşupdyr.
Stratforduň iki uly köçesini durşy bilen Şekspire bagyş edipdirler. Galan ýerlerde bolsa halk öz ugryna ýaşap ýörendir. Mekdebe hem işine gidip ýörendir adaty ýagdaýda...
Şekspire bagyş edilen merkezi köçelerde Şekspir muzeýi, onuň ýanynda Şekspir merkezi, onuňam ýanynda Şekspiriň doglan öýi ýerleşýändir. Şeýle üç sany esasy ýeriň töwereginde Şekspiriň kitaplaryny satýan dükanlar, süýji tagamlar bilen sogwatlyk harytlar satýan dükanlar we Şekspir kafeleri ýaýran oturandyr... Şekspir teatryna gidenler bolsa muňa parallel köçeden ýöremeli bolýarlar.
Şekspiriň doglan öýüniň gapysy hem penjireleri ýapykdyr we öýüň içi boşdyr. Ýöne öýe bir gyrasyndan seredip bolýandyr. Şeýle boş hem köneje jaý dogrydanam görmäge gelýän adamlaryň göwnünden turýar. Öýüň gapysyny ýapyp, boş saklanmagynyň hem munda uly täsiri bar bolsa gerek. Öý eýesiz, taşlanan ýaly ýagdaýda durandyr. Oňaryş işleri geçirilenem bolsa ol jaýyň görnüşi kän öwerlikli däl.
Şekspiriň muzeýinde bolsa onuň durmuşynda, döredijilik ylhamynda esasy rol oýnan goş-golamlar halka görkezilýär. Şekspiriň teatrynda bolsa ýylyň dowamynda diňe Şekspiriň oýunlary sahna goýulýar.
Dükanlar barada söz açylanda bolsa, olaryň maslahadyna görä, Şekspiriň suraty çekilen şlýapa, Şekspiriň suraty çekilen köýnek we jalbar bilen aýagyňa-da Şekspirli ädik geýip, eliňde Şekspir saýawanyny tutsaň, egniňdenem Şekspiriň aforizmleri bilen bezelen horjuny assaň senden gowy adam ýok. Şekspiriň günüinde hut şeýle edýänler bar. Wenada Mozartyň biznesi edil bular ýaly däldir.
Beýik dramaturga bagyşlanan merkezi köçelerde edebiýatyň ruhy. Şekspiriň ruhy ýokdyr. Gaýtam ol ýerde gaty güýçli kommersiýa ruhy bardyr. Söwda-satyk bardyr. Şeýle-de surata düşürýän enjamlaryň surata alýan mahaly çykarýan sesleriniň ýaňy bardyr...
Bu ýere hökümetiň "Şekspiriň Angliýasy" diýip atlandyrylan ýörüte turizm topary seredýändir.


text:
Şu gün , ýagny 25-nji noýabrda Pakistanyň premýer-ministri Nawaz Şarif Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň çakylygy esasynda, iki günlük resmi sapar bilen Aşgabada sapar edýär.
Şarif 26-njy we 27-nji noýabrda Aşgabatda geçiriljek Durnukly transport ulgamy boýunça birinji ähliumumy konferensiýa gatnaşjak pakistan delegasiýasyna ýolbaşçylyk edýär.
Birleşen Milletler Guramasynyň howandarlygynda geçirilýän bu konferensiýa 1500-e golaý adam, şol sanda döwlet we hökümet ýolbaşçylary, ministrler, raýat jemgyýetçiliginiň liderleri we BMG-nyň resmileri gatnaşar.
Pakistanyň Daşary işler ministrliginiň 24-nji noýabrda ýaýradan beýanatynda, Yslamabadyň Merkezi Aziýa ýurtlary bilen transport we aragatnaşyk baglanyşyklaryny dikeltmek arkaly özara gatnaşyklary ösdürmek isleýändigi aýdylýar.
Şeýle-de, beýanatda Pakistanyň demirýol we garaýol transport koridorynyň Merkezi Aziýa ýurtlary tarapyndan ulanylyp bilinjekdigi we şeýlelikde, olaryň Karaçi we Gwadar deňiz portlary arkaly deňze çykyp biljekdikleri bellenilýär.
Şarif Berdimuhamedow bilen duşuşar
Nawaz Şarif öz saparynyň dowamynda, Berdimuhamedow bilen-de ikitaraplaýyn duşuşyklary geçirer. Bu duşuşyklaryň dowamynda özara bähbitli regional we halkara meseleler boýunça pikir alşylar diýlip, beýanatda nygtalýar.
Käbir ekspertler premýer-ministriň we Berdimuhamedowyň esasan TOPH – Türkmenistan, Owganystan, Pakistan we Hindistan – gazgeçiriji proýekti we howpsuzlyk meseleleri, şeýle-de söwda we ykdysady gatnaşyklar boýunça gepleşikleri geçirmegine garaşýarlar.
Pakistanyň “The frontier Post”, “Pakistan Times” ýaly neşirlerinde işlän we geosyýasat, geoykdysadyýet we geoterrorizm boýunça ekspert Ikram Huti gepleşikleriň çäginde TOPH proýekti maslahat edilse-de, bu taslamanyň ençeme kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýandygyny aýdýar.
Onuň sözüne görä, gazgeçirijiniň Owganystanyň we Pakistanyň territoriýalaryndan geçjek regionlarynda çaknyşyklar dowam edýär. Munuň üstesine, soňky aýlarda Kaşmir regiony sebäpli Pakistan bilen Hindistanyň arasyndaky dartgynlylyk hem barha güýçlenýär.
"Bu proýektiň şowly boljakdygyna ynanmaýaryn”
“Bilşimiz ýaly, TOPH proýekti arkaly türkmen gazyny Owganystanyň, Pakistanyň üsti bilen Hindistana akdyrmak göz öňünde tutulýar. Ýöne Pakistan bilen Hindistanyň arasynda Kaşmir regiony sebäpli konfliktler güýçlenýär. Serhetde her gün ok atyşyklar, çaknyşyklar bolýar. Bu proýektiň amala aşjakdygyna meniň umydym ýok. Sebäbi öňümizdäki aýlarda Pakistan bilen Hindistanyň arasyndaky gatnaşyklar has-da ýaramazlaşjaga meňzeýär. Men şeýle ýagdaýda bu proýektiň şowly boljakdygyna ynanmaýaryn” diýip, Huti aýtdy.
Ýeri gelende bellesek, şu aýyň başynda Türkmenistanyň Goranmak ministri Ýaýlym Berdiýew hem Yslamabada eden saparynyň dowamynda, öz pakistanly kärdeşi bilen duşuşyp, “Biz TOPH proýektiniň ähli taraplaýyn üstünlikli bolmagy üçin bilelikde işleşeris, praktiki ädimleri äderis” diýipdi. Emma bu babatda anyk nähili işleriň ediljekdigi aýdyňlaşdyrylmandy.
Türkmen mediasynda gurluşygyna 2015-nji ýylyň 13-nji dekabrynda başlanan TOPH proýektiniň Türkmenistandan geçýän böleginiň gurluşygynyň dowam edýändigi wagtal-wagtal habar berilýär.
Bu gaz geçiriji arkaly her ýyl 33 milliard kubmetr türkmen gazyny Hindistana akdyrmak planlaşdyrylýar. Gaz geçirijiniň tutuşlygyna abadanlaşdyryş işleri bilen bilelikde 2019-njy ýylyň dekabr aýynda doly tamamlanyp, ulanyşa girizilmegi göz öňünde tutulýar.


text:
Türkmenistanda, 4-nji aprelden başlap, “Mahabat hakyndaky”, ýagny reklama hakyndaky täze kanun güýje girdi. “Türkmenistanyň Mahabat hakyndaky” kanunynda käbir beýleki harytlar we hyzmatlar bilen bir hatarda, tebipleriň, palçylaryň, astrologlaryň we kazinonyň mahabatyny etmek gadagan edilýär.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan şu ýylyň 26-njy martynda gol goýlan kanun 7 bapdan we 40 maddadan ybarat bolup, onuň “harytlaryň, işleriň we hyzmatlaryň bazarlaryny ösdürmek, ynsaply we ygtybarly mahabaty almak üçin sarp edijileriň hukugyny durmuşa geçirmek maksady bilen” kabul edilendigi bellenilýär.
Duşenbe güni “Neýtralnyý Türkmenistan” gazetinde çap edilen maglumata laýyklykda, agzalýan kanunyň 2-nji baby “Mahabata we mahabat işine bolan talaplar” diýlip atlandyrylyp, onuň 6-njy maddasynda “mahabatyna ýol berilmeýän harytlaryň we hyzmatlaryň” sanawy berilýär.
Mahabaty, ýagny reklamasy gadagan edilen harytlar we hyzmatlar
Gürrüňi edilýän maddanyň 19-njy bendinde “gipnotizorlaryň (gözbagçylaryň), tebipleriň (şypa berijileriň), ekstrasensleriň, palçylaryň, astrologlaryň, jadygöýleriň we özlerini wakany öňünden aýtmaga ukyply diýip mälim edýän ýa-da ukyply hasap edýän we tebigatdan daşary ukyplary we güýçleri peýdalanmak arkaly adamlara, olaryň ruhy dünýäsine we emlägine we daşky gurşawa täsir edýän beýleki adamlaryň hyzmatlaryny (işlerini) mahabatlandyrmak”, ýagny reklama etmek gadagan edilýär.
Şeýle-de, mahabatyna ýol berilmeýän harytlaryň we hyzmatlaryň arasynda “jynsy häsiýetli, şol sanda psihologiki kömek, gatnaşyk etmek, relaks, owkalamak, ýakymly wagt geçirmek ýaly hyzmatlaryň, beýleki kanuny işiň görnüşleri” hem bar. Şol bir wagtda kanunda owkalamak, ýagny massaž hyzmatlarynyň haýsy görnüşlerini mahabatlandyrmagyň gadagan edilendigi barada anyk maglumat berilmeýär.
Kanunda kazino hyzmatlaryny we partladyjy maddalary mahabatlandyrmagyň hem gadagan edilýändigine üns çekilýär. Gürrüňi edilýän kanunyň 2-nji babynyň 6-njy maddasynda “adaty kazinony, elektron kazinony we internet kazinony, şeýle-de pirotehniki önümleri, partlaýjy maddalary we materiallary, harby maksatly ýagdaýlary we önümleri” mahabatlandyrmaga gadagançylyk girizilendigi bellenilýär.
Ene süýdüni çalşyrýan önümler
Agzalýan kanunda bu düzgün köpçülikleýin habar serişdelerinde “ene süýdüniň deregini tutýan (çagalar üçin süýt garyndylary), saglygy goraýyş ýa-da farmasewtika işgärleri üçin niýetlenen ýöriteleşdirilen ylmy çap neşirlerinde şeýle mahabatyň ýerleşdirilmegine degişli däldir” diýilýär.
“Türkmenistanyň Mahabat hakyndaky” ýörite Kanunynda “etiki däl”, “ynsapsyz” mahabatlary, şeýle-de, “kämillik ýaşyna ýetmedikleriň tebigy ynanjaňlygy we tejribesizligi ulanylan” mahabatlaryň hem gadagan edilýändigi aýdylýar.


text:
Eýran Yslam Respublikasy Aziýa-Ýuwaş ummany sebitindäki ýurtlara eksport edýän nebitiniň mukdaryny 2 essä golaý artdyrdy. Geçen ýylyň noýabr aýynda Hindistana, Hytaýa, Günorta Koreýa we Ýaponiýa iberilen nebitiň möçberi bir gije-gündizde 1,94 million barrele deň boldy. Bu görkeziji 2015-nji ýylyň noýabry bilen deňeşdirilende, 117 göterim köpdür. Bu barada “Reuters” habarlar gullugy habar berýär.
2016-njy ýylyň oktýabr aýynda bolsa, Eýrandan Aziýa ýurtlaryna iberilen nebitiň mukdary iň ýokary görkezijä deň boldy. Ol Halkara energiýa agentliginiň maglumatyna görä, 2010-njy ýyldan soň, ýetilen ýokary sepgit bolup, 1,99 million barrele barabardyr.
Soňky döwürde Günorta Koreýa hem-de Hindistana iberilýän nebitiň möçberi ep-esli köpeldi. Soňky aýlarda Eýranyň nebitini iň köp import edýän ýurt Hindistandyr. Soňra bu sanawa degişlilikde Hytaý, Günorta Koreýa we Ýaponiýa girýär.
Aziýa ýurtlaryna nebit eksportuny artdyrdy
Eýran Yslam Respublikasy Aziýa-Ýuwaş ummany sebitindäki ýurtlara eksport edýän nebitiniň mukdaryny 2 essä golaý artdyrdy. Geçen ýylyň noýabr aýynda Hindistana, Hytaýa, Günorta Koreýa we Ýaponiýa iberilen nebitiň möçberi bir gije-gündizde 1,94 million barrele deň boldy. Bu görkeziji 2015-nji ýylyň noýabry bilen deňeşdirilende, 117 göterim köpdür. Bu barada “Reuters” habarlar gullugy habar berýär.


text:
Türkmenistanda ýurduň konstitusiýasynyň we Magtymguly pyragynyň şygyrýet güni mynasybetli tussaglykdaky 853 adam amnistiýa çykaryldy.
Prezident G.Berdimuhamedow bu barada permana 16-njy maýda gol goýup, degişli ýolbaşçylara günäsi geçilen adamlaryň 18-nji maýa çenli öz maşgala agzalarynyň ýanyna barmagy üçin ähli zerur çäreleri görmegi tabşyrdy.
Şol bir wagtda türkmen metbugatynda amnistiýa çykarylan adamlaryň şahsyýeti barada anyk maglumat berilmeýär.
Kakasy Türkmenistanda tussaglykda saklanylýan türk raýaty Fatih Sary günäsi geçiljek tussaglar barada öňünden maşgala agzalaryna habar berilse gowy boljakdygyny aýdýar.
Azatlyk Radiosy kakasynyň türkmen türmelerinden boşadylmagyna garaşýan Fatih Sary bilen söhbetdeş boldy.


text:
Witebsk döwlet tehnologik uniwersiteti
Witebsk dowlet tehnologik uniwersitety-yokary umumy jayy Belarusiya Dowletinin Witebsk shaherinde yerleshyar.
Bu Uniwersitetde 3000-den gowrak talyp okaýar, şol sanda türkmen talyplary hem ylym alýar. Elbetde bu Uniwersitet iň beti diýip bolmaz, yöne öz aýratynlyklary bilen tapawutlanýar. Uniwersitetiň iki sany umumy ýaşaýyş jaýy bolup, olar iki ädimlik aralykda, ýagny ýakynda ýerleşýär. Uniwersitetiň stadiony hem olardan daşda ýerleşenýän däldir. Başga bellemeli zatlaryň biri - sport toplumydyr. Onda sportuň dürli görnüşleri bilen meşgullanmak mümkinçiligi bar (ýeňil/agyr atletika, basseýn, aýrobika we ş.m.). WDTU-da 7 sany fakultet:
- Ykdysadyýet
- Çeperçilik-tehnologik
- Mehanik-tehnologik
- Konstruktor-tehnologik
- Gaýbana (заочный)
- Kwalifikasiýany ýokarlandyryş we kadrlary taýýarlaýyş
- Ýokary okuwa taýýarlaýyş
Doly maglumat almak üçin aşakdaky saýta göz aýlaň.
Biziň salgymyz[üýtget | edit source]
210035, г. Витебск Московский пр-т, 72 Tel: 8 (0212) 47-50-26 (rektoryň kabulhanasy)


text:
Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad birinji gün öz ýurdundaky ýagdaý barada söz sözlemeli. Bu ýurt indi dört aýdyr hökümete garşy protestlere gaplandy.
Resmi SANA habar gullugy prezident Başar al-Assadyň birinji gün günortan ýurtdaky ýagdaýlar barada söz sözlejegini habar berdi. SANA şundan başga zat aýtmady.
Prezidentiň bu gezekki ýüzlenmesi onuň mart aýynda has köp azatlyk we demokratiýa talaplary esasynda guralan protestler başlaly bäri sözlän üçünji uly sözi bolar.
Al-Assad 16-njy aprelde eden telewizion çykyşynda Siriýada 50 ýyla golaý dowam eden adatdan daşary ýagdaýlar kanunynyň ýatyryljagyny aýdyp, wepat bolan protestçilere gynanjyny beýan edipdi we milli dialoga çagyrypdy.


text:
Türkmen resmileri prezident Gurbanguly Berdimuhamedowdan ýurduň paýtagtynda onuň öz heýkelini oturtmaga rugsat soradylar.
Prezident Berdimuhamedowyň paýtagtdaky giň gerimli gurluşyklaryň täze tapgyrynyň proýekti bilen tanyşdyrylýan mahaly ýurduň wise-premýeri we daşary işler ministri Reşid Meredow, gurluşygyň beýleki işlerini bir gyra goýup, prezidentiň hut özünden “paýtagtyň gözel künjekleriniň birinde, görnükli ýerde arkadag prezidentiň” heýkeliniň oturdylmagyna ygtyýar bermegini sorady.
Bu haýyşy şol bada Türkmenistanyň demokratik partiýasynyň ýolbaşçysy K.Babaýew hem gaýtalady.
"Halk isleýär"
Resmi maglumatda nygtalyşy ýaly, bu iki çinownigiň ikisem ýurduň wezipeli adamlaryndan we adaty raýatlaryndan şeýle prezidentiň heýkeliniň oturdulmagyny sorap, “köpsanly teklipleriň gelendigini” tekrarladylar.
Şondan soň, “Halkyň isleginiň mukaddesdigini” we bu ugurda “halk bilen maslahatlaşylmalydygyny” aýdyp, prezident Berdimuhamedow bu teklibe biraz aýlawlyrak jogap berdi.
Prezidentiň bu ýadygärlik guruljak bolsa, “halk bilen maslahatlaşmaly” diýen teklibi bilen bagly resmi çäreleriň nähili tertipde gurnaljakdygy barada türkmen metbugatynda häzirlikçe hiç hili maglumat berlenok. Prezidentiň heýkelini paýtagtyň anyk haýsy “gözel künjeklerinde” oturtmak göz öňünde tutulýandygy hem entek belli däl.
Gepiň gerdişine görä aýtsak, G.Berdimuhamedowyň heýkeli bilen bagly mesele soňky ýyllaryň dowamynda eýýäm ikinji gezek ýurtda resmi derejede gün tertibine girizilýär.
Berdimuhamedow häkimiýet başyna geçeli bäri onuň at üstündäki ak reňkli ilkinji heýkeli 2012-nji ýylyň 8-nji martynda zenanlar gününe gabatlanyp geçirilen güller sergisinde ýerleşdirilipdi. Emma şondan soň hut şu güne çenli Gurbanguly Berdimuhamedowa hiç hili ýadygärlik dikilmändi.
Emma welin, prezidentiň portretlerini ähli döwlet edara-kärhanalarynda, okuw jaýlarynda, keselhanalarda, harby bölümlerde we beýleki ýerlerde häzirem isledigiňçe görmek bolýar.
Mundan başga-da paýtagtdaky käbir binalaryň girelgeleriniň ýokarsynda, daşky diwarlarda hem onuň suratlary sanardan kän. Soňky 3-4 ýyllykda neşir edilýän okuw kitaplarynyň baş sahypalarynda hem prezidentiň suratlary çap edilýär. Hatda paýtagtyň köçelerinden gatnaýan sary reňkli döwlet taksileriniň öňki aýnalarynda hem prezidentiň suratlary ýerleşdirilýär.
Şol bir wagtda prezidentiň atasy Berdimuhammet Annaýewe Yzgant obasynyň orta mekdebinde we onuň kakasy Mälikguly Berdimuhammedowa Babarapdaky medeniýet köşgüniň öňünde hem-de Içeri işler ministrliginiň onuň adyny göterýän 1001-nji harby bölüminiň baş binasynyň öňünde ýadygärlikler dikilipdi.
Türkmenistanyň garaşsyzlyk döwrüniň taryhyna nazar aýlasak, 2006-njy ýyla çenli ýurduň öňki prezidentiniň we onuň ejesidir, kakasynyň ýadygärliklerini oturtmak ýoň bolupdy. Paýtagtda, her welaýat merkezinde, käbir etraplarda S.Nyýazowyň özüniň we onuň ene-atasynyň ýadygärlikleri oturdylypdy.
Paýtagtda bolsa olaryň birnäçesi bar. Altyn çaýylan bu ýadygärlikleriň ählisi diýen ýaly öňki ýerlerinde dur. Olardan diňe käbirleri aýryldy. Mysal üçin, S.Nyýazowyň Serhet gullugynyň öňki baş edara binasyndaky ýadygärligi aýryldy. Paýtagtyň häkimliginiň öňki binasynyň öňündäki ýadygärligi hem şol bina bilen birlikde ýok edildi.
Onuň paýtagtyň merkezindäki Bitaraplyk binasynyň çür depesindäki elini güne serip duran ýadygärligi bolsa şol bina bilen birlikde paýtagtyň bir çetine göçürildi. Geçen ýyl S.Nyýazowyň kakasynyň hem ýadygärligi onuň adyny göterýän parkdan ýok edildi.
S.Nyýazowyň ýadygärlikleri bilen bir hatarda onuň edara-kärhanalara dakylan atlary ýuwaş-ýuwaşdan aýrylýar. Geçen ýyl paýtagtdaky S.Nyýazowyň adyny göteren medeni merkezinden onuň ady aýryldy. Paýtagtyň S.Nyýazow adyndaky etrabyň hem ady Bagtyýarlyk diýlip üýtgedilip, ondan S.Nyýazowyň ady aýryldy.


text:
Amerikan harbylary öten agşam demirgazyk Owganystanyň Gunduz şäherinde, howpsuzlyk güýçleriniň şäheri yslamçy jeňçilerden yzyna almak üçin söweşýän ýerinde «Talybana» garşy howa zarbalaryny urandyklaryny aýdýarlar.
Howa zarbalary 29-njy sentýabrda «Talybana» garşy garşylykly hüjüme başlan owgan howpsuzlyk güýçleri bilen ylalaşyldy.
Bu şäher şondan bir gün öň hökümet güýçleriniň elinden alnypdy. Amerikan goşunynyň sözçüsi, polkownik Braýan Tribus ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky koalisiýa güýçleriniň şindi Owganystandan çykmadyk geňeşçileriniň Gunduz töwereginde owgan howpsuzlyk güýçlerine maslahat-geňeş berýändiklerini aýtdy.
Owgan howpsuzlyk güýçleri 29-njy sentýabrda hökümet binalaryny, şäher türmesini we welaýat polisiýa bölüminiň jaýlaryny “Talyban» söweşijilerinden yzyna aldylar


text:
Orsýetiň prezidentiniň sözçüsi Dmitriý Peskow 25-nji noýabrda ýurduň Goranmak ministrliginiň Siriýadaky rus harby bazasynda kämilleşdirilen S-400 howa hüjümine garşy sistemany ýerleşdirmegi maslahat berendigini aýtdy. Prezident Wladimir Putin bu işe ygtyýar berdi diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Bu habar Türkiýe türk-siriýa serhedinde rus harby uçaryny urup ýykanyndan soň çykdy. Orsýetiň Goranmak ministrligi 24-nji noýabrda S-300 howa hüjümine garşy sistemanyň deňizden atylýan görnüşiniň Ortaýer deňzindäki siriýa kenarlaryna eltiljegini aýtdy.
“Biz özümize howp döretmegi mümkin nyşanlaryň ählisiniň ýok ediljegini duýdurýarys” diýip, Orsýetiň baş ştabynyň resmisi Sergeý Rudskoý tekrarlady.
Orsýetiň premýer-ministri Dmitriý Medwedew Türkiýäni “Yslam döwleti” toparynyň jeňçilerini goramakda aýyplady. Ol “käbir türk resmileriniň” “Yslam döwleti” toparynyň kontrollyk edýän territoriýasynda öndürilýän nebit önümleriniň söwdasynda “göni maliýe bähbitleri bar” diýdi.
Medwedew bu sözleri 25-nji noýabrda Ýekaterinburgda, Türkiýäniň harby-howa güýçleri rus harby uçaryny türk-siriýa serhediniň boýunda urup ýykanyndan bir gün soň aýtdy. Bu hadysada bir rus piloty öldürildi. Ikinji pilotyň tapylyp, Siriýadaky rus harby bazasyna iberilendigi aýdylýar.
Orsýetiň premýer-ministri Dmitriý Medwedew rus uçarynyň urlup ýykylmagy “Yslam döwleti” toparynyň jeňçileriniň goralmagyna barabar” diýdi. Ol iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklara zyýan ýetirilendigini aýtdy we bilelikdäki proýektleriň goýbolsun edilip, türk firmalarynyň rus bazaryndaky orunlaryny ýitirip biljegini duýdurdy.
Orsýetiň prezidenti Wladimri Putin öz çykyşlarynyň birinde ýene şeýle diýdi: “Düýnki bolan wakadan soň, ýagny 24-nji noýabrda türk güýçleri Orsýetiň söweş uçaryny urup ýykandan soň, biz başga-da [şuňa meňzeş] bir wakanyň bolmak ähtimallygyny inkär edip bilmeris. Eger şeýle waka bolaýsa, onda biz muňa gaýtawul bermeli bolarys. Şonda biziň Türkiýedäki graždanlarymyz mese-mälim töwekgelçilik bilen ýüzbe-ýüz bolarlar” diýdi.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow hem: “Biz Türkiýe bilen uruşjak bolmaýarys. Biziň türk halky bilen gatnaşyklarymyzy üýtgänok. Biziň Türkiýäniň häzirki hökümetiniň hereketleri bilen baglanyşykly meselelerimiz bar” diýdi.
Ankara rus uçarynyň türk howa serhedini gaýta-gaýta bozup, 10 gezek edilen duýduryşa jogap bermändigini aýdýar. Orsýet öz uçarynyň howa serhedini bozmandygyny aýdyp, Türkiýäniň Moskwadaky ilçisine berk protest bildirdi.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow öz 25-nji noýabrda Türkiýä etmeli resmi saparyny ýatyrdy.


text:
Orsýetiň Migrasiýa gullugynyň ýolbaşçysy Konstantin Romodowskiý ýurduň demografiýa krizisini başdan geçirýändigi sebäpli migrantlara mätäçligiň artandygyny belledi. Onuň aýtmagyna görä, Orsýetde her ýyl bir milliona golaý işçi güýji ýetmezçilik edýär.
Orsýetiň Migrasiýa gullugynyň ýolbaşçysy demografiýa krizisi zerarly ýurda migrantlaryň “howa ýaly gerekdigini” nygtady. Ol migrantlar baradaky kanuny özgerdip, ýurda gelip işlemek isleýän adamalara aňsatlaşdyrylan şertleriň döredilmelidigini belledi.
Orsýetiň ilat sany 1991-nji ýyldaky 148 milliondan adamdan 6 million azalyp, häzir 142 milliona ýetdi.
Orsýetiň häkimiýetleri ilat sanyny ýokarlandyrmak üçin çaga doguran enelere 10 müň dollaradan gowrak “ene kapitalyny” töläp, dürli sosial çäreleri amala aşyrmaga synanyşýarlar.


text:
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Hillary Klinton indi Kaddafiniň haýal etmän, başga zorluksyz we hiç bir gijikdirmezden gitmeli wagty boldy diýdi.
Klinton bu sözleri Ženewada BMG-niň Adam hukuklary geňeşinde eden çykyşynda aýtdy.
Klinton halkara jemgyýetçiligini Liwiýa krizisini çözmäge kömekleşmekde mundan beýlägem bilelikde işleşmäge çagyrdy.
Ol Kaddafiniň režimi asuda adamlary gorkuzmagyny we öldürmegini dowam etdirýärkä Waşingtonyň islendik çäräni aradan aýyrmaýandygyny aýtdy.
Biraz öň BMG-niň Adam hukuklary boýunça ýokary komissary Neýwi Pillaý BMG-niň Adam hukuklary geňeşine ähli döwletleriň Orta Gündogardaky reformalary goldamalydygyny aýtdy.
Soňky habarlara görä, Liwiýanyň lideri Kaddafä wepaly güýçleriň paýtagtda protestçileri dargytmak üçin ot açmagy netijesinde birnäçe adam ölüp, beýlekileri ýaralanypdyr.


text:
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow öz çykyşlarynda ýurduň ähli welaýatlarynda daýhanyň gowy işläp, gowy hasyl ýetişdirmegi we gowy girdeji almagy üçin ähli şertleriň döredilmelidigini nygtap gelýär.
Emma muňa garamazdan, Türkmenistandan gelip gowuşýan maglumatlara görä, Daşoguz welaýatynyň kärendeçi daýhanlary suwuň, oba-hojalyk kombaýnlarynyň ýetmezçiliginden kösenýärler.
Kärendeçi daýhanlaryň ýagdaýy bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosy Daşoguz welaýatynyň Akdepe etrabynyň ýaşaýjysy özüni Akbibi diýip tanyşdyran pensioner zenan bilen söhbetdeş boldy.


text:
20-nji fewralda Türkmenistanyň prezidentiniň kubogy ugrundaky halkara futbol ýaryşy başlandy. Ýaryşyň ilkinji oýunlary Ahal welaýatynyň Abadan şäherindäki stadionda geçirildi.
1995-nji ýyldan bäri geçirilip gelinýän bu haklara futbol ýaryşynyň düýp maksady Türkmenistanyň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň doglan güni bolan 19-njy fewral gününi has-da dabaralandyrmakdan ybarat bolupdy.
Ozal 19-njy fewral güni, ýagny ilkinji prezidentiň doglan güni, final oýny geçirilýän bu futbol ýaryşy Saparmyrat Nyýazowyň aradan çykmagy bilen, indi 19-njy fewraldan soň bat aldyrylýar.
Bu gezekki futbol ýaryşynyň umumy gory 35 müň amerikan dollary bolup, birinji orny eýelän komanda 20 müň, ikinji orny eýelän komanda 10 müň, üçünji orny eýelän komanda 5 müň amerikan dollary gowşurylar.
Ýaryşyň býujetiniň az bolmagy sebäpli, Türkmenistanyň prezidentiniň kubogy ugrundaky halkara futbol ýaryşyna daşary ýurtlaryň juda gowşak komandalary geldiler.
Halkara futbol ýaryşynda «A» toparda Orsýetiň «Anži» komandasynyň ikinji düzümi, Ermenistanyň «Gandzasar», Eýranyň ikinji ligasynyň ýaşlar komandasy bolan «Ogab Gonbad», şeýle hem Türkmenistanyň prezidentiniň häzirki kubogynyň eýesi, Türkmenistanyň wise-çempiony «Altyn asyr» çykyş edýär.
«B» toparda Orsýetiň ikinji ligasynyň komandasy bolan «Şeksna», Täjigistanyň «Regar-TadAZ», Marynyň «Merw» hem-de Balkanabadyň «Nebitçi» komandalary çykyş edýär.
Gowşak komandalaryň gatnaşdyrylmagy Türkmenistanyň prezidentiniň kubogy ugrundaky futbol ýaryşynyň janköýerler üçin gyzyksyz bolmagyna getirýär. Futbol janköýerleri bu ýaryşa düýbünden barmaýarlar.
Prezidentiň kubogy ugrundaky geçirilýän ýaryşlarda stadionlaryň boş bolmazlygy üçin ýaryşy gurnaýjylar mekdepleriň mugallymlaryny, çagalar baglarynyň terbiýeçilerini, okuwçylary futbol ýaryşyna sürýärler.
Futbol ýaryşy geçýänligi sebäpli, şu günler paýtagtyň hem-de Abadan şäheriniň mekdeplerinde ýokary klaslarda okuwlar ýatyrylýar. Olaryň hemmesi mugallymlar bilen birlikde stadiona futbol görmäge sürülýär.
Türkmenistanyň prezidentiniň kubogy ugrundaky futbol ýaryşyna zenan mugallymlaryň görkezme bilen eltilýändigi baradaky maglumat daşary ýurt mediasyna ýaýransoň, türkmen telewideniýesi futbol ýaryşynda stadiondaky tomaşaçylary mümkin boldugyndan ekranda görkezmekden saklanýar.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Ýaňy hepdäniň soňunda protestçiler bilen howpsuzlyk güýçleriniň arasynda turan çaknyşyklarda resmi maglumatlarda iň azyndan 20 adamyň ölüp, 1,750 töweregi adamyň hem ýaralanandygy aýdylýar.
Müsürde täzeden möwç alan protestler öten fewralda öňki prezident Hosni Mubarek häkimiýet başyndan kowlaly bäri reformalaryň haýal gidýänligi barada halkyň gaharynyň, şeýle hem ýurdy wagtlaýyn dolandyrýan harbylaryň häkimiýeti öz ellerinde saklamaga synanyşýandygy üçin ünji-aladanyň barha artýandygyny görkezýär.
Ýewropa Bileleşigi gandöküşikligi ýazgardy. Bileleşigiň baş diplomaty Katerin Aşton ýurduň häkimiýetlerini gazaply hereketleri soňlamaga çagyrdy.
Habarlarda aýdylyşyna görä, hepdäniň soňunda protestçileri dargatmak üçin esgerler we polisiýa işgärleri göz ýaşardyjy gaz, rezin ok we serdesse ulanypdyrlar.
Tahrir meýdanynda barýan demonstrasiýalarda 24 ýaşly diş lukmany Giza şäheriniň ýaşaýjysy Sabry Halede
iki gezek rezin ok degipdir. Ol ýurduň harby hökümdarlaryndan adamlaryň halys irendigini aýdýar:
—Halk Ýaragly Güýçleriň Ýokary Geňeşinden (ÝGÝG) halys irdi. Adamlar ÝGÝG Mubarekden hem erbet diýýärler. Parahatçylykly protestlere gezek gelende, ol Mubaregiň režiminden tapawutly däl. Halk indi harby hökümetiň her bir zadyny ýigrenýär. Biz dowamly 'Eskat, eskat Hukm-ul-Asker' diýýäris. Bu 'ýok bolsun harby hökümet' diýmek.
23 ýaşly protestçi işewür Ahmad Aiýad
Tährir meýdanyndaky märekä ýekşenbe güni goşulypdyr. Ol zorlugyň özüni ank-tank edendigini belleýär. Aiýad:
—Adamlaryň atylyp öldürilýändigi döwlet telewideniýesinde görkezilýär, ýöne adamlarda gymyldy ýok, pajygaly zat, ine, şu. Men häkimiýet başyndaky adamlar, hökümet ýa harby geňeş bu bolýan zatlary boýun alar öýdemok. Telewideniýede görnüp durka-da, olar 'biz hiç kimi öldüremzok' diýýärler. Bu janly görnüş, ony dünýäde hemmeler görüp bilýärmi, bilemok. Bize goldaw berlenok.
Harby hökümetler “güýç-gudraty öz elinde saklap, ony graždan hökümetine geçirmezlige synanyşýar” diýilýäni ret edýär.
Müsürde 28-nji noýabrda esasy parlament saýlawlary başlanýar. Tapgyrlaýyn geçýän bu saýlawlar mart aýynyň ortasyna çenli dowam eder.
Döwlet telewideniýesinde okalan bir beýannamada hökümet bidüzgünçilikleriň saýlawlary üýtgedip bilmejekdigini aýtdy.


text:
Anna güni “Roýter” habar agentligi “Türkmengaz” döwlet konserniniň sözlerine salgylanmak bilen, Türkmenistandan Eýrana gaz akdyrylmasynyň gaýtadan ýola goýlandygyny habar berýär.
“Türkmengaz” döwlet konserniniň başlygy Sähetmyrat Mämmedow “Roýter” habar agentligine beren interwýusynda şu hepde Türkmenistanyň Eýrana akdyrýan gazynyň wagtlaýynça togtadylmagynyň Tähranyň haýyşy esasynda ýüze çykandygyny aýdypdyr.
“Roýteriň” maglumatyna görä, Sähetmyrat Mämmedow bu bökdençligiň gazyň bahasy bilen bagly ylalaşmazlyklar sebäpli ýüze çykandygy barada habar serişdeleriniň ýaýradan maglumatyny ret edipdir.
Emma şu hepdäniň çarşenbe güni Eýranyň “Mehr” habar agentligi Eýranyň nebit ministri Rostam Koseminiň sözlerine salgylanmak bilen, Türkmenistandan akdyrylýan gazyň wagtlaýynça kesilmegine gazyň bahasy baradaky ylalaşmazlyklaryň sebäp bolandygyny habar beripdi.


text:
Şu gün Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýew 92 sany tussagyň, şol sanda syýasy aktiwist Jabbar Sawalanliniň günäsini-de geçmek barada permana gol çekdi.
Azerbaýjanyň Halk Fronty atly oppozision partiýasynyň agzasy, 20 ýaşly Jabbar Sawalanli şu ýylyň başynda «Feýsbuk» sosial setinde hökümete garşy demonstrasiýa gurnalmagyna çagyryş edip maglumat ýaýratmagynyň yzy bilen tussag edilipdi.
Ýöne maý aýynda sud ony bikanun neşe serişdelerine eýelik edenlikde günäli tapyp, oňa 2,5 ýyl türme tussaglygyny beripdi.
Ynsan hukuklaryny goraýjy köp guramalar onuň türme tussaglygyna höküm edilmegini syýasy taýdan galplaşdyrylan iş diýip atlandyryp gelipdiler.


text:
25-nji maýda agşam “Arkadag” binasynyň ýanynda ýurdumyzyň saýlama döredijilik toparlary bu ýerde özleriniň aýdym-sazly çykyşlaryny ýaýbaňlandyrdylar.
Binanyň ýanyndaky meýdança ussat we höwesjeň artistler üçin çykyş meýdançasyna öwrüldi. Bu ýerde aýdymçylar, sazandalar, tansçylar özleriniň joşgunly çykyşlary bilen dabara gatnaşyjylary özüne çekdiler. Şeýle hem bu ýerde çeperçilik we amaly-haşam sungatynyň we zergärçilik önümleriniň sergisi guraldy. Olaryň hatarynda nakgaşlyk eserleri has-da görnükli orun eýeledi. Ýaşajyk suratkeşleriň elinden çykan eserlerde baýramçylygyň ajaýyp pursatlary öz beýanyny tapdy.
Dünýä belli suratkeşler Rafaeliň, Rembrandtyň, Salwador Daliniň we Bäşim Nuralynyň lybaslaryny geýnen artistleriň bu ýerde peýda bolmagy has-da täsirli boldy.
Meýdançanyň bir künjeginde halk senetkärçiliginiň ýurdumyzyň bäş welaýatyna mahsus önümleri görkezildi. Ol künjek folklor çykyşlarynyň we milli däpleriň esaslaryny emele getirýän ýere öwrüldi. Mälim bolşy ýaly, bu ýörelge häzirki döwürde özüniň ähmiýetini ýitirmän, eýsem, ol baýlaşdyrylýar we ösdürilýär. Bu ýerde zenanlar el işlerine meşgul boldular, dokadylar, keşde çekdiler, köýnekleri, tahýalary keşdelediler, haly dokadylar, keçe basdylar. Bu zatlaryň hemmesi bagşylaryň owazy bilen utgaşyp gitdi.
Hemmeler Aşgabadyň gününe bagyşlanan esasy çärä baýramçylyk konsertine garaşýarlar. “Arkadag” binasynyň eteginde gurnalan dürli öwüşginli çyralary öwşün atýar. Şu pursatda alypbaryjy Aşgabat şäheriniň gününe we şu gün ýurdumyzda giňden bellenilen “Soňky jaň” dabaralaryna bagyşlanan medeni çäreleriň başlanandygyny yglan edýär.
Şu pursatlarda bu ýerde oturdylan monitorlarda ak mermerli Aşgabada, onuň täze gurluşyklaryna, ajaýyplyklaryna, ýaş nesilleriň dowam etmeli özgertmeleriniň barşyna bagyşlanan wideofilm görkezilýär. Onuň ýokarsynda bolsa parahatçylygyň, hoşniýetliligiň we bagtyň buşlukçylary bolan ak kepderiler ganat ýaýýarlar...
Soňra dabaraly ýagdaýda okuwda we jemgyýetçilik durmuşynda has tapawutlanan uçurymlara Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň adyndan ýörite sowgatlar, Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň Hormat hatlary we ajaýyp gül desseleri gowşuryldy.
Aşgabat şäheriniň güni we täze binalaryň açylmagy hem-de okuw ýylynyň tamamlanmagy mynasybetli “Arkadag” binasynyň ýanyndaky meýdançada sungat ussatlarynyň gatnaşmagynda baýramçylyk konserti boldy.
Konserte gatnaşyjylaryň hemmesiniň bilelikde ýerine ýetirmeginde Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe, mähriban Watanymyza we Arkadagymyza bagyşlanan aýdymyň ýaňlanmagy dabaranyň jemini jemledi.
Aşgabat şäheriniň güni, täze binalaryň açylyşy hem-de ýurdumyzyň mekdeplerinde guralan “Soňky jaň” dabaralary baýramçylyk feýerwerkine ulaşyp gitdi. Olar paýtagtymyzyň owadan gijesinde älemgoşar öwüşginli şekilleri döredip, dabara gatnaşyjylarda ýatdan çykmajak täsir galdyrdy. Ýyldyzlara beslenen asmanda emele gelýän köp öwüşginli şekiller şu günki guralan baýramçylyklaryň belent dabarasyny has aýdyňlygy bilen äşgär etdi.


text:
Babbit
Babbit esasy galaýy ýa-da gurşun bolan antifriksion splaw. Babbit podşipnikleriň wkladyşlaryny guýmak üçin ulanylýar. Babbitleriň käbirleri surmadan, misden, nikelden, myşýakdan, kadmiden, tellurdan, kalsiden, natriden, magniden we ş. m-lerden ybarat bolýar. Babbiti 1839-nji ýylda I. Babbit (ABŞ) oýlap tapýar. Babbitiň ýokary antifriksion häsiýete eýe bolmagynyň sebäbi onuň gurluşynyň aýratynlygy bilen düşündirilýär, ýagny splawyň ýumşak çeýe esasynda gaty bölejikleri bolýar. Babbit aşak temperaturada (300—440 °C) ereýänligi we gowy işleýänligi bilen tapawutlanýar. Galaýy esasly babbit has berk podşipnikleri ýasamakda ulanylýar. Galaýyly babbit gurşunly babbite görä korroziýa çydamlylygy, durnuklylygy, ýylylyk geçirijiligi hem-de sürtülme koeffisientiniň azlygy bilen tapawutlanýar. Gurşunly babbit galaýyly babbite garanda podşipnigiň ýokary temperaturasynda hem işläp bilýär. Gurşunly babbit awtomobilleriň, traktorlaryň we ş. m-leriň podşipniklerini guýmak üçin ulanylýar. Gurşunly-kalsili babbit demirýol trapsportynyň podşipniklerini guýmakda ulanylýar.


text:
Şu ýyl Ukrainada geçen ýyl sarp edilen gazyň ýarym mukdary ulanylar. Bu barada Ukrainanyň energiýa ministri Ýuriý Boýko maglumat berýär.
Boýkonyň sözlerine görä, şu ýyl Ukraina 27 milliard kub metr möçberinde gaz ulanar. Geçen ýyl bu görkeziji 54 milliard kub metre deň bolupdy.
Ukraina Orsýetden 33 milliard kub metr gaz almak barada şertnama baglaşypdy. Orsýetiň “Gazprom” şirketiniň resmileri, nähili bolanda-da, Ukrainanyň şertnamada görkezilen mukdardaky gazyň tölegini tölemeldigini gaýta-gaýta nygtap gelýärler.
Boýko “eger-de ors hyzmatdaşlarymyzda soraglar bar bolsa, onda olar muny özara düşünişip çözmelidirler” diýdi.


text:
Eýranyň möhleti tamamlanyp barýan prezidenti Mahmud Ahmedinejad oňümizdäki ýekşenbe güni (4-nji awgustda) häkimiýet başyndan gidýär. Ýöne ýurduň içinde hem daşynda onuň ýagşylykda ýatlanjakdygyny görkezýän alamatlar köp däl.
Onuň galdyran mirasy sekiz ýyllyk prezidentlik döwründe Eýranyň problemalarynyň çözgüdi ugrunda köp iş bitirmedik, käwagtlar hem bu problemalaryň artmagyna gös-göni sebäp bolan bir ýolbaşçynyň mirasy bolsa gerek.
"Iň uly üstünlik"
Ahmedinejady Günbatar dünýäsinde giňden ýatlatjak zat - onuň Eýranyň duşmanlaryna, aýratyn-da Ysraýyla gezek gelende, sogünçli äheňde gürlänligi bolar.
Londonyň "Royal United Services" institutynyň synçysy Şaşank Joşynyň aýtmagyna görä, Ahmedinejad muny özüniň uly üstünlikleriniň biri hasaplaýar.
"Ahmedinejadyň galdyran mirasynyň nämedigini, onuň iň uly üstünliginiň nämedigni sorasaňyz, dogrudanam, bu häkimiýet başyndan aýrylmagyna bir hepde galanda ondan soraldy. Onuň beren jogaby gaty gyzykly. Ol özüniň, bar zatdan öň, holokosty üstünlikli inkär edendigi üçin ýatlanjakdygyny aýtdy" diýip, Joşy nygtaýar.
Mahmud Ahmedinejadyň parlament bilen bolan konfrontasiýalarynyň köpüsi ykdysady syýasat barada boldy. Ol 2005-nji ýylda prezidentlige saýlananda, ýurda nebitden gelýän baýlygy adaty halka paýlamagy wada etdi. Ýöne onuň Eýranyň ykdysadyýetini gowulandyryp, iş orunlaryny döretmegiň deregeine garyplara pul paýlamagy giň gerimli tankytlara uçrady.
Jorj Waşington uniwersitetinde halkara söwda we halkara syýasaty barada Eýran boýunça professor Hoseýn Askary muny şeýle düşündirýär: "Dogry, ol nebitden gelýän girdejini ulandy, ony garyplara berdi. Ýöne berenleri köp pul däldi. Ol obalara baranda, adamlar 'bize şu gerek, bize bu gerek' diýende, onuň puluny biz töläris diýýärdi. Hökümet hem, elbetde, onuň syýasy goldawyny artdyrjak bolup, gowudygy ýa erbetdigi belli bolmadyk we öňünden oýlanyp planlaşdyrylmadyk işleri edýärdi".
Askary Ahmedinejadyň ykdysady teoriýa barada ýokary düşünjesiniň bolmandygyny, oňat düşünjeli maslahatçylaryň pikirlerini-de, öz ornundan peýdalanyp, ret edendigini aýdýar: "Jenap Ahmedinejad özüniň merkezi bankçylarynyň birini inflýasiýa ýokarlanda wezipeden boşatdy. Ahmedinejad onuň ykdysadyýete köpräk pul goýbermegini, soňra hem prosent derejesini aşaklatmak isleýärdi. Bu işi, bilşiňiz ýaly, edip bolanok. Sebäbi sen iki sany biri-birine ters gelýän işi edýärsiň. Men ykdysadyýete pul üstüne pul goýbersem, inflýasiýany güýçlendirerin. Inflýasiýany güýçlendirsem hem, prosent derejesi ýokarlar".
Wagtyň geçmegi bilen Ahmedinejadyň öz populistik güýç bazasyny döretmek baradaky islegi Eýranyň ruhanylardan durýan häkimiýet eýelerinde şübhe döretdi. Ol howply bäsdeş bolar diýip pikir edildi. Hameneýi 2009-njy ýylda onuň täzeden saýlanmagyny goldasa-da, Ahmedinejadyň lageri bilen ýokary ruhy lideriň töweregindäkileriň gatnaşygy ýaramazlaşyp ugrady.
Ahmedinejadyň abraýyna zyýan ýetiren ol ikinji gezek saýlanandan soňraky wakalar boldy. ”Ýaşyl hereketiň” ýolbaşçylygynda ýüz müňlerçe adam ”saýlaw galplaşdyryldy” diýip, köçelere dökülende, hökümet muňa protestçileri urup-ýenjip, türmä dykmak, gynamak, hereketiň esasy ýolbaşçylaryny öý tussaglygyna salmak bilen gaýtawul berdi.


text:
ABŞ pitneçiler bilen Kaddafä ygrarly güýçleriň arasynda söweşleriň dowam etmegi netijesinde Liwiýa halkara harby interwensiýasynyň ähtimallygyna yşarat edýär.
Goranmak sekretary Robert Geýts çarşenbe güni Liwiýa garşy uçmasyz zona düzgünini girizmek uruş yglan etmek bilen deňeçer bolar diýdi.
Ol uçmasyz zona düzgüniniň Liwiýa garşy hüjüm bilen başlanjagyny, sebäbi munuň üçin bu ýurduň howa goranyşyny weýran etmelidigini aýtdy.
Ak Tam Waşingtonyň ýagdaýy seljermegini dowam etdirýändigini, entek hiç bir ähtimallygyň aradan aýrylmandygyny aýtdy.
Birleşen Ştatlar eýýäm iki sany harby deňiz hüjüm gämisini Ortaýer deňzine süýşürdi we Kaddafini häkimiýetden çekilmäge çagyrdy.
Liwiýada barýan söweşlerde gozgalaňçylaryň Kaddafä wepaly güýçleriň Brega şäherini gaýtaryp almaga eden synanyşygyna gaýtawul berendigi aýdylýar.
Kaddafi iň soňky aýal-erkege çenli söweşjegini we eger günbatar güýçleri ýurda girse, müňläp adamyň öljegini aýdyp, haýbat atýar.


text:
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow 6-nji noýabrda TOPH, Türkmenistan-Owganystana-Pakistan-Hindistan gaz geçirijisiniň Türkmenistanyň içinden geçýän böleginiň gurluşygyna başlamak baradaky karara gol çekdi.
Bu iş, şeýle-de geçirijiniň kömekçi ýerüsti ulgamlarynyň taslamalaryny düzmek “Türkmengaz” we “Türkmennebitgurluşyk” döwlet konsernlerine tabşyryldy.
Türkmen mediasynyň maglumatyna görä, TOPH geçirijisi ýylda 33 milliard kub metr gaz geçirmek kuwwatyna eýe bolar.
Gurluşyk işlerine 2015-nji ýylyň dekabr aýynda başlap, ony 2018-nji ýylyň dekabrynda ulanmaga doly taýýar edip tabşyrmak bellenildi diýip, habarda aýdylýar.


text:
Aşgabatda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen Eýranyň prezidenti Hassan Rohaniniň arasynda geçirilen ýokary derejeli gepleşiklerde Tähran bilen Aşgabadyň arasyndaky energiýa hyzmatdaşlygyny giňeltmek, belki-de, türkmen gazynyň Eýranyň üstünden beýleki ýurtlara geçirilmek mümkinçiligi barada hem maslahat edildi.
Azatlyk radiosy Türkmenistan bilen Eýranyň arasynda gürrüňi edilýän energiýa hyzmatdaşlyk barada pikirini aýtmagyny sorap, Londonda ýaşaýan Ýakyn Gündogar we Eýran eksperti Hosseýn Arian bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk radiosy: Düýn Aşgabatda türkmen-eýran energiýa hyzmatdaşlygyny ýokarlandyrmak barada bir topar gürrüň edildi. Görnüşinden, Eýranyň prezidenti Hassan Rohani Türkmenistan bilen energiýa hyzmatdaşlygyny örän giňeltmek isleýär. Emma bu ýerde käbir içerki kynçylyklar hem bar. Aýdaly, eýran resmileriniň käbiri türkmen gazynyň importunyň togtadylmak ähtmallygyny hem ýaňzytdy. Ozaly türkmen-eýran energiýa hyzmatdaşlygynyň şu tarapyna göz aýlap bilmezmisiňiz?
Hosseýn Arian: Meniň pikirimçe, ozal bolan kynçylyklara garamazdan, Eýranyň täze hökümeti, ýagny Rohaniniň kabineti energiýa meselesinde indi öz goňşulary, ýagny Türkmenistan we Azerbaýjan bilen gatnaşyklaryny hakykatdan hem giňeltmek isleýär. Hut şu pozitiw atmosfera sebäpli hem Eýran Türkmenistandan has kän gaz import etmek isleýär. Eýran Türkmenistandan ozalam her ýylda 10 milliard kub metr gaz alýar. Indi ol bu gazyň möçberini ýene köpeltmek isleýär.
Şol bir wagtda-da Eýran Türkmenistanyň gazyny Türkiýä we beýleki ýurtlara geçirmek üçinem has amatly geçelge üpjünçiligini döretmek isleýär. Sebäbi Eýran Transhazar gaz geçirijisi proýektine garşy durýar. Bir topar ýurt, şol sanda ýewropa ýurtlary bu proekti oňlaýar. Ýagny bu Türkmenistanyň we Azerbaýjanyň gazyny Eýrandan, Orsýetden sowa Ýewropa aşyrmagy aňladýar. Onsoň, Eýranyň şu hili pozitiw çemeleşmesi esasynda, Eýran bilen hyzmatdaşlygyň we Eýrandan gaz almagyň hem ýokarlanmagy mümkin.
Azatlyk radiosy: Emma, öňki tejribeleriň görkezişi ýaly, halkara ykdysady sanksiýalar zerarly, Eýranyň bir topar kynçylygy bar. Onsoň şeýle ýagdaýda Aşgabat hakykatdanam öz gazyny Eýranyň üstünden başga ýurtlara iberip bilermi? Bu realmy? Ikinji tarapdan, Eýranyň özünde-de gaz kän, näme üçin ol öz potensial bäsdeşine kömek etsin?
Hosseýn Arian: Birinjiden, Eýran bilen Amerikanyň arasyndaky ýadro gepleşikleri sebäpli indi geljekde ýadro meselesiniň çözülmegine bir umyt döredi. Şu sebäpdenem Eýran özüniň Türkmenistan bilen hyzmatdaşlygyny ýokarlandyrmak isleýär. Sebäp diýseň, eger ýadro meselesi çözülse, sanksiýalaryň bir topary aýrylar.
Onsoň bu ýerde ýewropa ýurtlarynyň we Amerikanyň hem pozitiw çemeleşmegine umyt edilýär. Ýagny bu ýerde umyt bar we Rohaniniň hökümeti hut şu sebäbe görä öz işjeňliklerini güýçlendirmek isleýär. Geçmişde ol ýerde problema boldy, emma men indi ýagdaý üýtgedi diýip pikir edýärin.
Ozal hem aýdyşym ýaly, eger ýadro meselesi çözülse, sanksiýalaryň köpüsi aýrylar we Eýran bilen Türkmenistanyň, Eýran bilen Azerbaýjanyň we beýleki goňşy ýurtlaryň arasynda has gowy hyzmatdaşlyk etmäge mümkinçilik dörär.
Azatlyk radiosy: Dogry, bu ýerde umyt bar diýeli. Eýran hem, Türkmenistan hem bu pursatdan peýdalanmak isleýär. Eýsem bu isleg uzagyndan nähili başa barar? Siz ekspert hökmünde türkmen-eýran gatnaşyklarynyň geljegine nähili garaýarsyňyz?
Hosseýn Arian: Meniň pikirimçe, bu ýerde örän gowy mümkinçilik we örän gowy gelejek bar. Sebäbi, sanksiýalaryň aýrylmagy bilen, Eýrana has kän energiýa, hususan-da has kän gaz gerek bolar.
Emma Eýranda gaz sektoryna ýeterlik maýa ýatyrylmaýar. Bu wagt alar, birnäçe ýyl gerek bolar. Oňa çenli Eýrana has köp energiýa gerek bolar we bu ýerde iň gowy ýurt goňşy Türkmenistan bolup dur. Onsoň bu ýerde örän gowy mümkinçilik bar.


text:
Owganystanyň häkimiýetleri ýurduň günortasyndaky Gandahar şäheriniň polisiýa barlag-gözegçilik nokadynda bolan bomba partlamasynda üç adamyň ölendigini we başga-da 13 sanysynyň ýaralanandygyny aýdýarlar.
5-nji iýulda bolan bu partlama motosiklete ýerleşdirilen bombanyň ýarylmagy sebäp boldy diýip, Gandahar welaýat häkiminiň metbugat sözçüsi Samim Hpolwak belledi.
Ýerli resmiler bu hüjümiň janyndan geçen bombaçy tarapyndan amala aşyrlan ýaly bolup görünýändigini aýdýarlar.
Owgan polisiýasynyň maglumatyna görä, bu hüjüm agşamara agyz açardan gysga wagt soň amala aşyrylypdyr.
Polisiýanyň metbugat sözçüsiniň maglumatynda hüjümde ölenleriň iki sanysynyň parahat ilatdandygy we biriniň polisiýa ofiseridigi mälim edilýär.


text:
Aşgabatda ýene uly bazarlaryň biri ýumrulyp, ýer-ýegsan edildi. Paýtagtyň ilat arasynda “Hitrowka” diýlip atlandyrylýan sebitinde, has takygy “Hoja Ahmet Ýasawy” köçesi bilen “Andalyp” (ozalky “Mir”) köçesiniň demirgazyk böleginde ýerleşen “Arzuw bazaryndan” häzir diňe bir zir-zibil depeleri galdy.
Ýerli resmiler bazaryň bassyrmaly söwda nokatlarynyň, 100-den gowrak dükanlarynyň, garbanyşhanadyr kafeleriniň ýumrulmagyna “Andalyp” köçesiniň giňeldilmegi bilen baglylykdaky alnyp barylýan işleriň sebäp bolandygyny aýdýarlar.
Şol bir wagtda, bu bazardaky söwdagärler dükanlaryny terk etmelidigi barada özlerine diňe iki gün öňünden duýdurylandygyny, gyssag arada uly zyýana galandyklaryny gürrüň berdiler.
“Köçäniň giňeldilýändigi sebäpli bazaryň hem ýykylmagynyň mümkindigi barada gep-gürrüňler öňräkden peýda bolup başlapdy. Emma bu barada gyzyklanyp soranymyzda, ne bazaryň, ne-de häkimligiň resmileri bize aýdyň jogap berip bildiler. Netijede, iki hepde ozal ‘iki günden bazary boşadyň’ diýip tabşyrdylar. Harytlary özümiň, tanyş-bilişlerimiň öýlerine daşamakdan başga çäräm galmady” diýip, özüni Wepa diýip tanyşdyran “Arzuw” bazarynyň ozalky söwdegärleriniň biri Azatlyk Radiosynyň habarçylaryna gürrüň berdi.
Wepa ozalky “Arzuw” bazaryndaky dükanyndan mahrum bolanyndan soň, aradan iki hepde töweregi wagt geçse-de, täze söwda nokadyny tapyp bilmändigini aýdýar.
“Arenda tölegleri gaty gymmat. ‘Täze söwda merkezlerine gidiň’ diýdiler. Ol ýerdäki soralýan baha bizde ýok. Harydymyz geçmän dur. Uly zyýana galdyk. Hökümetde hem kompensasiýa [ýitginiň öwezini dolmak] diýen düzgün ýok” diýip, Wepa zeýrendi.
Iki ýüzden gowrak söwda nokatly “Arzuw” bazarynyň ýykylmagy diňe bir söwdegärlere däl, eýse sebitiň ýaşaýjylaryna-da oňaýsyz täsirini ýetirdi.
“Indi ownuk-uşak söwda üçinem onlarça kilometri söküp çölüň içindäki ‘Altyn Asyr’ bazaryna gatnaýarys. Ýarym günümiz diňe ýola gidýär. Bazary wagtlaýyn hem bolsa golaý-goltuma göçüräýseler bolmaýarmy?” diýip, “hitrowkaly” Sülgün daýza öz nägileligini bildirdi.
Bazardan çykarylan söwdegärler ýerli häkimiýetleriň “Andalyp” köçesi giňeldilip gutarandan soň, “Arzuw” bazarynyň öňki ornundan täzeden guruljagyna söz berlendigini aýdýarlar. Emma söwdegärler muňa haçan amal ediljekdigi barada anyk hiç hili maglumatyň berilmändigini hem sözlerine goşdular.
Azatlyk Radiosynyň bu mesele dogrusynda şäher häkimliginden hem nähilidir bir maglumat almak synanyşyklary netije bermedi.
Galyberse-de, soňky ýylyň dowamynda paýtagtyň dürli sebitlerinde uly bazarlaryň ençemesi ýumruldy ýa-da “abatlaýyş işleri” bahanasy sebäpli uzak möhletleýin ýapyldy. Bu ýagdaýlaryň hem öz gezeginde söwdegärlerden başlap, ýerli ýaşaýjylara çenli özüniň ýaramaz täsirini ýetirendigine üns çekilýär.


text:
Owganystanyň prezidentlik saýlawlarynyň daşyndaky ýagdaýyň çykgynsyz görünýändigine garamazdan, prezidentlik wezipesinden çekilýän Hamid Karzaý täze prezidentiň wezipä geçmek boýunça inaugurasiýa dabarasynyň gününi kesgitlemek we oňa taýýarlyk görmek barada görkezme berdi.
Owganystanda prezidentlik saýlawlarynyň netijeleriniň daşyndaky uzaga çeken dawaly ýagdaýdan çykalga tiz tapylmajaga meňzeýär.
Muňa garamazdan, häzirki wagtda döwlet baştutany wezipesinden çekilýän prezident Hamid Karzaý indiki prezidentiň öz wezipesine geçmegi üçin inaugurasiýa dabarasynyň gününi 2-nji sentýabra bellemegine pasgel bermedi. Üstesine, Karzaý bu taryhy waka bilen bagly gyssagly taýýarlyk görmek üçin ýörite hökümet komissiýasyny döretdi.
Bäsdeşler ylalaşmaýar
Emma bu ýerde çözülmedik bir mesele bar, 14-nji iýunda geçirilen prezidentlik saýlawlaryna degişli sekiz million sesiň gaýtadan barlanmagyna degişli ägirt uly işler entek jemlenenok. Bäsdeş dalaşgärler Abdylla Abdylla we Aşraf Gani häkimiýet bölünişigi barada şu aýyň başynda gelnen ylalaşygyň detallaryny henizem anyklaşdyranoklar. Olaryň hiç biri yza çekilmek islemýär, bu bolsa dawanyň güýçlenmegine getirýär.
Sesleri barlamak prosesi 27-nji awgustda başda Abdylla, yzysüre-de Gani mundan yza çekilensoň, wagtlaýynça togtadyldy we saýlawlaryň netijesiniň hasam bulaşmagyna hem çykalga tapmak mümkinçiliginiň çäklenmegine getirdi.
Ilkinji netijeler ýurduň öňki maliýe ministri Aşraf Ganiniň öňe saýlanandygyny görkezdi. Emma ýurduň öňki daşary işler ministri Abdylla Abdylla netijeleri ret etdi we “yzygiderli galplyklar” barada aýyplamalary öňe sürdi.
Bir hepdeden az wagtyň dowamynda sesleriň barlanjagyna we netijeler bilen bagly şikaýatlara garaljagyna, dalaşgärleriň bolsa netijeleri kabul edip, syýasy çykalgalar barada özara ylalaşjagyna garaşmak çakdanaşa optimistik umyt bolup görünýär.
Innaugurasiýa taýýarlyk
Muňa garamazdan, Karzaý inaugurasiýany guramaçylykly geçirmek barada görkezme berdi.
Komissiýanyň we onuň dürli komitetleriniň 25-nji awgustda bolan duşuşygy taýýarlyklaryň görülýändigini mälim etdi. Maslahata Administratiw meseleler we Ministrlikleriň geňeşi boýunça edaranyň müdiri Sadek Modaber ýolbaşçylyk etdi. Maslahatyň detallary edaranyň resmi websaýtynda çap boldy.
Karzaýyň edarasynyň ýolbaşçysynyň orunbasary Mohammad Zahir Gousa çakylyk hatlaryny ibermek we dabaranyň geçiriljek ýeri bolan Kabulyň ”Salam Hana” köşgüni bezemek tabşyrygy berildi.
Informasiýa we medeniýet boýunça ministriň orunbasary Gulam Nabi Faraha media merkezini döretmek we inaugurasiýa gatnaşjak onlarça daşary ýurt resmileri üçin terjimeçileri taýýarlamak tabşyryldy.
Şol bir wagtyň özünde-de Kabulyň Arassaçylyk boýunça milli edarasynyň ýolbaşçysy Nisar Ahmad Habibi Kabulyň halkara aeroportundan köşge tarap barýan esasy ýoly täzelemek we ony ýol belgileri hem liniýalar bilen üpjün etmek tabşyrygyny aldy. Oňa şeýle-de ýoluň gyrasynda bildirişleri hem milli baýdaklary dikmek we gül ekmek tabşyrygy berildi.
Kabulyň halkara aeroportunyň ýolbaşçysy Mohammad Yaqub Rasula esasy terminaly reňklemek we ýokary derejeli ýolagçylar üçin WIP zalyny täzelemek tabşyryldy.
23-nji awgustda ýaýradylan beýannamada prezidentiň köşgüniň dabara doly taýýardygy aýdyldy.
Täze prezidentiň wezipä geçiş dabarasy başda 2-nji awgustda bolmalydy. Şondan bäri bu çäre iki gezek yza tesdirildi.
Abdullanyň we Ganiniň saýlaw kampaniýalarynyň wekilleri 26-njy awgustda prezident Hamid Karzaý bilen duşuşdylar we inaugurasiýanyň geçirilmeli gününi geňeşdiler.
Abdullahyň wekilleri wagt möhleti “hakykata laýyk gelmeýär” diýdiler. Ganiniň topary bolsa bu möhüm çäräni yza tesdirmezlige çagyrdylar.
Prezidentiň metbugat wekiliniň orunbasary Fayek Wahidi inaugurasiýanyň gününiň üýtgedilmejegini mälim etdi.
NATO-nyň duşuşygynyň öňüsyrasynda
ABŞ Owganystanyň indiki prezidentiniň NATO-nyň 4-5-nji sentýabrda boljak sammitiniň öňünden geçirilmegini ündeýär. Bu maslahatda NATO-nyň söweşiji missiýasynyň şu ýylyň aýagynda tamamlanmagyndan soň Kabula beriljek maliýe kömegiň möçberi kesgitlenmeli.
Karzaý häkimiýetden çekilmäge islegli görünýär. Karzaýyň metbugat wekili Aimal Faizi Karzaýyň duşuşyga özüniň däl-de, eýse oňa täze prezidentiň barmagyny isleýändigini aýan etdi.
Karzaý gijeki çaknyşyklar we howa zarbalary zerarly parahat ilatyň pida edilmegi meselesinde NATO bilen garşylaşdy.
Şeýle-de prezident Karzaý, ikitaraplaýyn howpsuzlyk ylalaşygyny baglaşyp, halkara güýçleriniň Owganystanda dekabr aýyndan soň galmagyna rugsat bermekden ýüz öwürdi.


text:
Eýranyň şikaýat sudy reformaçy žurnalisti bäş ýyl türmä basmaly etdi.
Oppozisiýa lideri Mir Hosseýin Musawiniň Kaleme.org websaýty žurnalist Bahman Ahmadi Amoýiniň türme möhletiniň 7 ýyldan 5 ýyla getirilip, oňa 74 gamçy urmaly edilendigini ýazýar.
Aboýi oppozisiýa goldawçylary basylyp ýatyrylanda tussag edilipdi.
Rahesabz.net websaýty bolsa Abdolla Momeni, Mehdi Foruzandepur, Ehsan Mehrabi, Akbar Montajabi we Wahid Purostad ýaly aktiwistleriň azat edilendigini ýazýar.
Olar hem saýlawdan soňky protestler basylyp ýatyrylanda tussag edilipdi.


text:
Yrakda howpsuzlyk güýçleri Al-kaýda ýakyn bolan söweşijileriň müňlerçesi bilen söweşýärler. “Yrak yslam döwleti” atly toparyň we “Lewant” atly toparyň söweşijileri bilen çaknyşyklaryň Anbar welaýatynyň Fallujan we Ramadi şäherlerinde bolandygy barada habar berildi.
“Frans press” agentligine görä Ramadi şäherindäki söweşler penşenbe güni agşam biraz gowşapdyr, emma häkimiýetleriň şäheri doly öz gözegçiliginde saklap-saklamaýandygy nämälimligine galýar.
Anbar welaýatyndaky söweşler hepdäniň duşenbe güni howpsuzlyk güýçleri Ramadi şäheriniň golaýynda protest lagerini dargadansoň başlanypdy we sünni araplaryň hem hökümet başyndaky şaýylaryň arasynda dartgynlylygy güýçlendiripdi.
Penşenbe güni agşam Bagdaddan 70 kilometr uzaklykda ýerleşýän Balad Ruz atly şäherde içi bombaly ýük maşyn partlady, netijede azyndan 19 adam wepat boldy we 37 adam ýaralandy.


text:
Türkmenistanda geçirilýän hökümet maslahatlarynda prezident oba hojalyk işlerine agrotehniki kadalar esasynda, ylmy esasda çemeleşmelidigini, pagta ýygym kampaniýasynyň guramaçylykly we talabalaýyk geçirilmelidigini tabşyryp durýar. Bu duşenbe güni geçirilen maslahatda hem şeýle boldy.
Şol bir wagtda-da sowet döwründäki döwlet planlary, pagta ýygymynyň başlanmaly senesiniň ýokardan bellenmegi dowam edýär.
Lebap welaýatynda bolsa, pagta ýygymynyň ýokardan bellenen senesinden hem ir başlanandygy aýdylýar. Elbetde, «ir turan işinden dynar, ir başlan bolsalar, gowy zat» diýilmegi hem mümkin. Emma açylmadyk pagtany ýygmak, entek doly bişmedik gozalary el bilen açmak aňsat däl.
Bu barada Lebapdaky habarçymyz Osman Hallynyň beren maglumatyny diňläň.


text:
Pakistanli resmileriň aýtmagyna görä, Owganystanyň serhedine golaý raýonda 25-nji dekabrda bolan partlama janyndan geçen zenan bombaçy tarapyndan amala aşyrylypdyr.
Bu partlama BMG-niň azyk-iýmit edarasynyň etrapdaky bölüminiň öňünde ýardam almak üçin nobata garaşýan adamlaryň arasynda amala aşyrylypdy. Başda bu partlamany kimiň amala aşyrandygy barada dürli myş-myşlar peýda bolupdy.
Pakistanyň hökümetiniň ýokary derejeli resmisi Sohail Ahmet düýnki eden çykyşynda şol partlamanyň janyndan geçen bir zenan tarapyndan amala aşyrylanlygyny aýtdy.
Owganystanyň serhedine golaý ýerde bolan şol wakada azyndan 43 adam heläk bolupdy. BMG nyň baş sekretary Pan Gi Mun bu wakany elhenç terrorçylykly iş diýip häsiýetlendirdi.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler kabinetiniň anna güni geçirilen mejlisinde ýurduň regionlarynda pagta ýygymynyň guralyşyndan nägilelik bildirdi. Prezident regionlaryň gowaça meýdanlarynda ýaprak düşürmek işiniň ýaňy başlanýandygyny, pagta hasylyny ýygmaga çykarylan kombaýnlaryň bolsa ýeterlik däldigini aýtdy.
Emma şol bir wagtda ýerli ýaşaýjy hökümet tarapyndan üpjün edilmeli zerur serişdeleriň ýetmezçilik edýändigi sebäpli öz hasyllarynyň gija galýandygyny ýa-da göz öňünde tutulan hasylyny alyp bilmeýändigini aýdýar.
Ahal welaýatyndan özüni Şekersoltan diýip tanyşdyran pensioner zenan bu barada Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa gürrüň berdi.


text:
Ýakynda daşary ýurt we ýerli žurnalistler üçin prezidentiň geçiren metbugat konferensiýasy hem propagandistik çärä öwrüldi.
Bu metbugat konferensiýasynda G.Berdimuhamedow edil häzirki pursatyň haýsydyr bir möhüm meselesine ýa meselelerine däl-de, öz ünsüni häkimiýetiň baş syýasy doktrinasyna gönükdirdi. Elbetde, ol muny özi üçin iň amatly hem bähbitli kontekstde etdi.
Türkmen ýolbaşçylarynyň “edýän tagallalary” we “gazanýan ýeňişleri” barada demokratik ritorikalary ulanyp edýän çykyşlaryna garamazdan, Aşgabadyň ol aýdýanlarynyň durmuş hakykatyndan daşdadygyna ýurduň daşynda-da, ýurduň synçylar gowy göz ýetirýärler.
Prezident, hususan-da, ýurdy täzelemäge esas edilip, “ynsan ölçegleriniň “ alnandygyny aýdýar. Bu tezise tassyklama hökmünde bolsa, G.Berdimuhamedow Türkmenistanyň “Sosial üpjünçilik baradaky” täze kanunyny mysal edip getirdi.
Şu kontekstde prezident uruş we zähmet weteranlary, köp çagaly maşgalalar, maýyp-müjrüpler ýaly birnäçe graždan kategoriýalaryna döwletiň berýän sosial goldawyny ýatlatdy. Eger şol döwlet goldawy ilat köpçüliginiň mätäçlik çekýän aglaba bölegini öz içine alýan bolanlygynda, onda ol kömegi öwseň we alkyşlasaň hem bolardy.
Ünsden daşda galýan mesele
Name üçindir türkmen jemgyýetiniň iň agyr problemalarynyň biri - uly işsizler armiýasy häkimiýetleriň gözýetim meýdanyndan daşda galýar. Resmi türkmen propagandasy hem jübi statistika gullugy işsizlik baradaky maglumatlary öz halkyndanam, dünýä jemgyýetçiligindenem ýaşyryn saklaýar.
Ýöne Türkmenistanda bärsinden işe ukyply ýarym million adamynyň işsizdigi daşary ýurt çeşmelerine-de mälim. Iň bärki hasapdan işsizlik ýurtda 25%-e ýetipdir, emma käbir çeşmeler ýurduň käbir regionlarynda onuň 60 bilen 70% -iň arasyndadagyny hem tassyklaýarlar. Şol bir wagtda-da, döwlet bu fakty inkär etmek bilen, işsizlere goldaw bermekden özüni çete çekýär.
Şu nukdaýnazardan seredeniňde “Döwlet halk üçindir” diýen şygar ýüzlerçe müň işsizleriň, olaryň dogan-garyndaşlarynyň üstünden gülmek ýaly bolup ýaňlanýar. Bu adamlar işsizligiň derdi-azaryny her gün, her sagat duýup durlar. Türkmen ýolbaşçylarynyň sözlerine görä bolsa, Türkmenistan, hamala, dünýäniň ösen döwletleri bilen deňleşmek isleýärmiş.
Ýöne onuň sol “deňleşmek” isleýän döwletlerinde işini ýitiren adamlary goldamak döwletiň esasy borçlaryndan biri bolup durýar. Ol borç bolsa her aý işsizlere belli bir derejede pul tölemek bilen ýerine ýetirilýär. Bu hem öz gezeginde işsizleriň we olaryň maşgalalarynyň wagtlaýyn başdan geçirýän kynçylyklaryny biraz ýeňilleşdirýär.
Türkmen häkimiýetleri welin, öz işsizlerine munuň ýaly hemaýaty bermeýärler. Olar öz watandaşlarynyň işden mahrum bolmagynyň jogapkärçiliginiň, hiç bolmanda, bir bölegini-de prinsipde öz üstlerine almakdan ýüz öwürýärler.
Jogapsyz galýan sowallar…
Metbugat konferensiýasynda prezident Berdimuhamedow bir fakty welin dilinden sypdyrdy. Şol faktyň özi hem köpsanly soraglarý döredýär. Emma ol soraglar bu metbugat konferensiýasynda oňa berilmedi.
Hususan-da, prezident býujet serişdeleriniň ortaça 70 prosentiniň sosial ugry ösdürmäge gidýändigini aýdy. Onda näme üçin ýurtda ilatyň üçden bir bölegi garyplygyň çägindenem aşakda ýaşaýar? Diýmek, ägirt uly möçberdäki maliýe serişdeleri býujetden sowlup geçýär-dä!
Hut şu ýagdaý hem ýerli propagandanyň ýadaman-ýaltanman “Türkmenistan dünýäde gaz gorlary boýunça dördünji orny eýeleýär” diýýän ýurdunda bolup geçýär. Şol baýlygyň uly bir bölegi häzir saga-çepe satylýar. Eysem, garyplygy başdan geçirýän ýurduň üçindaki köp adamlar näme üçin bu söwdanyň netijeleriniň hözirini asla duýmaýar?
Şu ýyl Türkmenistan garaşsyzlygynyň 19 ýyllygyny toýlaýar. Ýöne Kataryň, Kuweýtiň ýa-da nebit-gaza baý beýleki ýurtlaryň derejesi Türkmenistandan juda alysda, olaryň yzyndan ýeterden ara gaty daş. Elbetde, döwlet mätäçlere goldawyň derejesini häzirkisinden ep-esli artdyryp bilerdi. Döwlete gelýän ägirt uly girdejileriň ýanynda şu wagtky berilýän kömek hiç zat bolup galýar.
Döwlet mätäçlere goldawyny artdyran halatynda, türkmen propagandasyna agzynda aş gatykladyp, ýok zady bar edip görkezmäge zerurlyk hem bolmazdy. Adamlaryň özleri hiç bir hili ideologiýasyz hem edilýän goldawa baha berip bilerdiler.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.