text:
Düýn Orsýetiň premýer-minstri Wladimir Putin tussaglykda saklanýan orsýetli belli biznesmenlerden biri Mihail Hodorkowskini “ogry” diýip häsiýetlendirdi. Şeýle-de, ol “ogrular türmede oturmaly” diýip, sözüne goşdy.
"Men bu barada eýýäm ençeme sapar aýdypdym. Eger-de şunuň bilen baglylykda ýene-de goşmaça zat aýtmaly bolsam, onda men Wladimir Wysotskiniň suratlandyran tanymal personažy ýaly ‘ogrynyň türmede oturmalydygy’ baradaky pikir bilen ylalaşýaryn” diýip, Wladimir Putin telewideniýede göni efirde geçiren ýyllyk sorag-jogap alşygynda nygtady.
Orsýetiň iň baý adamlaryndan biri Mihail Hodorkowskiý salgyt galplyklarynda aýyplanyp, häzir 11 ýyl türme tussaglygynda saklanýar.
Häzir ol millionlarça tonna nebit ogurlamakda hem aýyplanyp, ikinji gezek sud hökümine garaşýar. Düýn yglan edilmeli bu höküm 27-nji dekabra çenli gaýra süýşürildi.


c: text/html

text:
Awstriýaly aýdymçy Konçita Wörst (Conchita Wurst) 10-njy maýda Ýewrowideniýe aýdym bäsleşiginiň 59-njy sanynyň ýeňijisi boldy.
Ol 45 ýurtdaky 180 million töweregi teletomaşaçy audtoriýasynyň öňünde “Feniks ýaly ýokary gal» ("Rise Like a Phoenix") atly balladasy bilen çykyş etdi.
Niderlandiýanyň aýdymçylar topary ikinji boldy.
Orsýetli ekizler Anastasiýa we Mariýa Tolmaçewalaryň çykşynda-da, ukrainly Mariýa Ýaremçugyň çykyşynda-da Moskwa bilen Kiýewiň arasyndaky dartganlyklar ýaňzydylmady.
Ukrainanyň aýdymy iň gowy 26 aýdymyň 6-njysy, Orsýetiň aýdymy bolsa 7-nji boldy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Owganystanyň gündogarynda bolan ok atyşykda azyndan 18 söweşijiniň we owgan howpsuzlyk güýçleriniň bir agzasynyň öldürilendigi habar berildi.
Resmileriň aýtmagyna görä, söweş Owganystanyň Pakistan bilen serhediniň golaýyndaky Nangarhar welaýatynyň Nazyan etrabynda bolupdyr.
Welaýatyň polisiýa ýolbaşçysynyň metbugat-wekili Azrat Hussain Maşrikiwal 4-nji fewralda tamamlanan ok atyşygyň netijesinde 26 söweşijiniň we iki howpsuzlyk işgäriniň ýaralanandygyny habar berdi.
Şeýlede ol dört söweşijiniň, şol sanda Pakistanyň bir raýatynyň ele salnandygyny aýtdy. Söweşijileriň elinden ençeme ýarag we partlaýjy serişdeler alnypdyr.
Ýerli tire-taýpalaryň ýolbaşçysy söweşlerde alty sany parahat ýaşaýjynyň hem wepat bolandygyny habar berdi. Owganystanyň “Talyban” hereketi ABŞ-nyň bir dikuçaryny urup gaçyrandygyny we Nazyan etrabynda onlarça owgan harbysyny öldürendigini 4-nji fewralda aýtdy. Bu maglumat ABŞ-nyň resmileri tarapyndan ret edildi.


text:
Düýn Pakistanyň resmileri Owganystan bilen serhet ýakada Amerikan güýçleriniň geçiren raketa hüjüminde Pakistandaky talyp söweşijileriniň lideri Hekimullah Mehsudyň aman galandygyny habar berdiler.
Ýöne wakada 12 sany söweşijiniň ölendigi aýdylýar.
Maglumata görä, bu raketa hüjümi talyp söweşijileriniň meýdan komandirleriniň ýygnanyşan ýeri nyşana alnyp, amala aşyrylypdyr.
Pakistandaky talyplaryň lideri Hekimullah Mehsud Al-Kaýda bilen baglanyşykly hasaplanylýan «Tehrike Taliban» atly ekstremistik topara ýolbaşçylyk edýär. Bu topar soňky birnäçe aýyň dowamynda Pakistanyň territoriýasynda amala aşyrylan köpsanly bomba partlamalarynyň jogapkärçiligini öz üstüne aldy.


text:
Içalyçylykda aýyplanyp, 7-nji iýulda tussag edilen üç gürji fotoreportýorynyň Orsýetiň ýörite gulluklaryna gizlin maglumat berendigini Gürjüstanyň Içeri işler ministrligi tassyklaýar.
Ýekşenbe güni geçirilen brifingde ministrligiň wekili saklananlaryň biri - Zurab Kursikidzäniň Orsýetiň Goranmak ministrliginiň baş razwedka edarasynyň işgäri bilen aragatnaşykda bolandygyny, beýleki iki suratçy - Irakliý Gedenidze bilen Georgiý Abdaladzanyň alan gizlin suratlaryny Orsýetiň wekiline berendigini aýtdy.
Tbiliside sud suratçylary ýene iki aý tussaglykda galdyrdy.
Aklawçylaryň sözlerine görä, sud prosesi 1-nji sentýabrda başlanar we ýapyk režimde geçiriler.


text:
Ukrainanyň Milli gwardiýasy täze adam ýitgilerinden ejir çekýändigini, emma şol bir wagtyň özünde birnäçe söweşijiniň öldürilendigini habar berýär. Ukrain gwardiýasynda adam ýitgilerine we söweşijileriň öldürilmegine sebäp bolan bu waka Russiýa tarapdary separatistleriň esgerleriň bolýan ýerine hüjüm eden pursady bolup geçdi.
Bu waka Ukrainanyň täze saýlanan prezidenti Petro Poroşenko II jahan urşunyň tamamlanmagy bilen bagly öňümizdäki hepde Fransiýada geçiriljek dabaralaryň çäginde ýurtdaky krizis barada Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin bilen gepleşikleri geçirmäge wada bermeginiň yz ýanyna gabat geldi.
Bu aralykda, 28-nji maýda Russiýanyň we Ukrainanyň diplomatlary Ukrainanyň gündogaryndaky ýowuzlyklary tankyt etdiler.
Russiýanyň Birleşen Milletler Guramasyndaky ilçisi Witaliý Çurkin Ukrainada “harby bulaşyklygyň” bes edilmegi üçin bileleşigiň Howpsuzlyk Geňeşi Kiýewe çagyryş etmeli diýdi.
Ukrainanyň BMG-daky ilçisi Ýuriý Sergeýew bolsa, Bileleşigiň Howpsuzlyk Geňeşi Russiýadan Ukrainanyň territoriýasyndaky ýaragly toparlaryny we esgerlerini çykarmagy talap etmeli diýdi.


text:
Aşgabatda döwlet eýeçiligindäki taksiler köpeldilýär, mikroawtobuslarda, il içinde «marşrutka» diýlip atlandyrylýan hususy awtoulaglarda bolsa ýolagçy gatnatmaga rugsat berilmeýär.
Aýdylmagyna görä, şäher arasynda gatnap işleýän raýatlar, şol sanda Aşgabat bilen şäher daşyndaky bazaryň arasynda gatnamaly bolýan adamlar «marşrutkalary» juda amatly ulag hasaplaýarlar.
Sebäbi olar adaty awtobuslara garanda çeýe hereket edip, adamlary wagtynda barjak ýerine ýetirip bilýär diýip, bize gowuşýan habarlarda aýdylýar.
Galyberse, paýtagtyň töweregindäki obalardan we etraplardan şähere süýt, gatyk ýa gök önüm getirýän raýatlar hem bu ulaglary amatly hasaplaýar; şol bir wagtda şäherde we onuň töwereginde jemgyýetçilik transportynyň, awtobuslaryň ilatyň talaplaryny doly ödäp bilmeýändigi aýdylýar.
Azatlyk radiosy hususy «marşrutkalaryň» ykbaly bileni gyzyklanyp, ýerli synçy Nurberdi Nurmmämedow bilen söhbetdeş boldy.


text:
Ýewropa geňeşiniň adam hukuklary komissary rus häkimiýetleri Kawkaz sebitinde korrupsiýa garşy göreşmek we esasy adam hukuklaryny goramak üçin has köp iş etmeli diýdi.
Tomas Hammarberg 24-nji noýabrda çap edilen hasabatda «Demirgazyk Kawkaz sebitinde durnuklylyk gazanylmady» diýýär.
Hammarberg golaýda fakt tapmak missiýasy bilen Çeçenistanda we Inguşystanda boldy. Onuň hasabatynda bikanun ýaragly toparlaryň işjeňliginiň artandygy, adam öldürmeleriniň we ýitrim edilmeleriniň netijeli derňelmeýändigi, adam hukuklaryny goraýjylaryň öldürilmeginiň bolsa aýratyn alada döredýändigi aýdylýar.


text:
Düýbi Moskwada ýerleşýän ynsan hukuklaryny goraýjy Memorial guramasy bu guramanyň aktiwisti Bahrom Hamroýewi düýn Gyrgyzstanyň häkimiýetleriniň ýurtdan deportasiýa edendiklerini habar berdi.
Memorial guramasynyň maglumatyna görä, Gyrgyzstanyň häkimiýetleri Bahrom Hamroýewe kanun tarapyndan gadagan edilen yslamçy Hizb ut-Tahrir guramasyna agzalykda hem-de bu gurama üçin içalyçylykly işler alyp barýanlykda aýyplama bildiripdirler.
Memorial guramasynyň Merkezi Aziýa programmasynyň direktory Witaliý Ponomarýow jenap Hamroýewiň şu hepdäniň çarşenbe güni Gyrgyzstanyň günortasynda polisiýa tarapyndan tussag edilip, düýn hem onuň uçar bilen Moskwa ugradylandygyny aýtdy.
Witaliý Ponomarýowyň aýtmagyna görä, Bahrom Hamroýew Gyrgyzstanda dini kemsitmeler bilen baglanyşykly ýagdaýlary öwrenmek boýunça iş alyp barýan eken.


text:
Moskwada 23 adamyň ýogalmagyna we başga-da onlarçasynyň agyr ýaralanmagyna sebäp bolan metro hadysasyndan soň, iki demirýol resmisi tussag astyna alyndy.
Russiýanyň Derňew komiteti özüniň 16-njy iýulda beren maglumatynda demirýol ulgamynyň Moskwa şäher metrosunyň başlygy Waleriý Başkatowyň we onuň kömekçisi Ýuriý Gordowyň metronyň howpsuzlyk düzgünlerini bozmakda aýyplanýandygyny mälim etdi.
Komitetiň metbugat wekili Wladimir Markin ýurduň derňewçileri metro hadysasyna demirýol geçiş mehanizminiň çalşyrylmagynda alnyp barylan nädogry işleriň sebäp bolandygyna ynanýarlar diýdi.
Moskwada 15-nji iýulda bolan şol hadysada pida bolanlaryň hatyrasyna bir günlük ýas yglan edildi.
Bu wakada heläk bolanlaryň alty sanysynyň daşary ýurtlydygy habar berlip, olaryň ikisiniň hytaýly, ikisiniň täjigistanly, biriniň gyrgyzystanly we biriniň hem moldawalydygy bellenilýär.


text:
Maglumata görä, Ýelena Bonner Birleşen Ştatlaryň Boston şäherinde aradan çykypdyr. Ýöne onuň jesediniň Moskwada jaýlanjakdygy habar berilýär.
Ýelena Bonneriň gyzy Tatýana Ýankelewiç habarçylara beren interwýusynda öz ejesinin Boston şäherindäki öz öýünde ölendigini mälim etse-de, onuň ölüminiň sebäpleri barada anyk maglumat bermedi.
Ýelena Bonner 1976-njy ýylda Moskwadaky ynsan hukuklaryny goraýjy Helsinki toparyny esaslandyryjylaryň biri bolupdy. Ol ynsan hukuklaryny goramak boýunça Sowet Soýuzy döwründe başlan işlerini SSSR darganyndan soň hem aktiw dowam etdirdi.
Ol garaşsyzlykdan soňky ýyllarda Orsýetiň ozalky döwlet lideri Wladimir Putiniň alyp baran syýasatynyň ýiti tankytçylaryndan biri boldy.
Ýelena Bonner 1923-nji ýylyň fewralynda Türkmenistanyň Mary şäherinde dünýä inýär. Birneme soňra onuň maşgalasy Orsýete goçýär.
Onuň kakasy Alihanow Gework Sarkisowiç 1937-nji ýylyň maýynda, ejesi Bonner Ruf Grigorýewna bolsa 1937-nji ýylyň dekabrynda Stalin režimi tarapyndan antisowet işlerinde aýyplanylyp tussag edilýärler.
Ýelenanyň kakasy Alihanow Geworka SSSR-iň ýokary harby tribunaly 1938-nji ýylyň fewralynda atuw jezasyny berýär we ol atylyp öldürilýär. Onuň ejesi Bonner Rufy sud 8 ýyl sürgünlige höküm edýär we ol 1946-njy ýylda sürgünlikden azat edilýär.
Ýelena Bonner (sagda) öz adamsy Andreý Saharow bilen Gorkiý şäherinde, 1985-nji ýyl. Surat olaryň sürgünlikde ýaşap ýören mahallary düşürilen. Olar sürgünlikden 1986-njy ýylda gaýdyp gelýärler.
Ýelena Bonner 1972-nji ýylda belli atomçy alym we ynsan hukuklaryny goraýjy sowet dissidenti Andreý Saharowa durmuşa çykýar.
Andreý Saharow özüniň syýasy garaýyşlary üçin 1980-nji ýylda Gorkiý şäherine sürgün edilýär. Aradan dört ýyl geçip, 1984-nji ýylda Ýelena Bonner hem şol bir aýyplamalar boýunça Gorkiý şäherine sürgün edilýär.
Ýöne är-aýal sürgünlikde-de özleriniň syýasy işlerini dowam etdirýärler. Olar 1986-njy ýylda azat edilýärler, özleriniň sürgünlikde başdan geçirenlerini "Bile ýalňyzlykda" atly kitapda beýan edýärler.
Sürgünlikden Moskwa dolanyp gelensoňlar, olar 1987-nji ýylda Moskwada «Memorial» we «Moskwa tribunasy» ýaly ynsan hukuklaryny goraýjy toparlaryň döredilmegini gazanýarlar.
Andreý Saharow özüniň alyp baran aktiw syýasy-jemgyýetçilik işleri üçin 1975-nji ýylda Parahatçylyk boýunça Nobel baýragyna mynasyp bolýar. Ol 1989-njy ýylda aradan çykýar.


text:
Birleşen Ştatlaryň hökümetiniň sowetlere 1940-njy ýylda Katynda 22 müň töweregi polýagy gyrgyna bermegi bilen bagly günäsini ýaşyrmaga kömek edendigi baradaky aýyplamalary tassyklaýan täze delil tapyldy.
Duşenbe güni ABŞ-nyň Milli arhiwiniň jemgyýetçilige elýeterli edilen dokumentleri Birleşen Ştatlaryň öz ýarany Iosif Staliniň gaharyny getirmek islmändigi baradaky gümany tassyk edýär.
Arhiw dokumentleri amerikan tussaglarynyň 1943-nji ýylda Waşingtona Katyn tokaýynda adam jesetlerini görendikleri barada ýaşryn maglumat iberendiklerini görkezýär.
Amerikan tussaglary ol ýere nasistler tarapyndan, bolan zatlara şaýat bolmaklary üçin eltilipdir. Bu maglumat gyrgynçylygyň nasistler tarapyndan edilmändigini, olaryň bu ýeri soň basyp alandygyny görkezýär.
Orsýet Katyn gyrgynçylygyny diňe 1990-njy ýylda boýun aldy.


text:
Ýakynda Lebap welaýatynyň dolandyryş merkezi Türkmenabat şäheriniň Bitarap Türkmenistan şaýolunyň ugrnda gurlan çagalar meýdançasy ulanmaga berildi. Bu meýdançada çagalaryň dynç almagy we dürli gyzykly oýunlary oýnamagy üçin ähli zerur bolan şertler döredilipdir. Meýdançanyň gyrasynda bolsa çagalary oýunlaryna tomaşa edýän ata-eneler üçin dynç alar ýaly şertler göz öňünde tutulypdyr.
Türkmenabat şäherinde täze çagalar meýdançasy ulanmaga berildi
Eger-de siz sözlemde harp ýalňyşy gören bolsaňyz, şol sözi saýlap Ctrl+Enter basyň


text:
Täjik resmileri tarapyndan içalyçylyk aýyplamalary bilen şu hepdäniň başynda tussag edilendigi habar berlen täjik derňewçisi Täjigistanyň durnuksyz Horug sebitindäki ýerli telewideniýede görkezildi. Gürrüňi gidýän derňewçi Kanadadan Täjigistana barypdy.
Ýiti üýtgedilen ýaly bolup görünýän 10 minutlyk wideo ýazgyda Aleksandr Sodikow gorkan hem-de aljyraňly bolup görünýär. Şeýle-de, ol özüniň Horugdaky derňew işleri we ýerli oppozision aktiwisti bilen geçiren duşuşygy barada gürrüň berýär.
Gürrüňi gidýän wideoýazgy Sadikowyň nirededigini aýdyňlaşdyrmak barada “Freedom House” guramasynyň täjik resmilerine eden çagyryşyndan soň görkezildi.
Täjigistanyň Milli howpsuzlyk boýunça Döwlet komiteti Sadikowyň ady mälim edilmedik ýurduň bähbidine içalyçylyk etmekde tussag edilendigi barada 17-nji iýunda yglan edipdi.


text:
Moskwanyň metro stansiýasynyň daşynda çaganyň kesilen kellesini bulaýlap görkezen mahaly wideo düşürilen özbek zenany bu tisgindiriji hereketi amala aşyrmagy özüne “Allanyň buýurandygyny” aýtdy.
Bu barada Gülçehre Bobokulowa 2-nji martda Moskwanyň sud zalyna girip barýan mahaly mälim etdi.
Şeýle-de, Bobokulowa habarçylara beren maglumatynda özüniň işe alnan ýerinde dört ýaşyndaky çagany öldürendigini hem kabul edýändigini aýtdy.
2-nji martda Moskwanyň Presnenskiý etrap sudy öňüni alyş çäresi hökmünde Bobokulowanyň iki aý tussaghanada saklanylmalydygy barada karar çykardy.
Häkimiýetler Bobokulowanyň psihiki näsazlykdan ejir çekýändigini we onuň barlaglardan geçiriljekdigini aýtdylar.


text:
Mary welaýatyndan daýhanlaryň we maldarlaryň birnäçesi türkmen hökümetine öz haýyşlaryny we tekliplerini beýan edip, hat ýollapdyrlar. Olar hatyň bir nusgasyny Azatlyk Radiosyna ýetirmegi žurnalist Aşyrguly Baýryýewden haýyş edipdirler.
Şol hatda neneňsi pikirler, teklipler öňe sürülýär? Azatlyk Radiosy bu barada žurnalist Aşyrguly Baýryýew bilen gürrüňdeş boldy.
Aşyrguly Baýryýew: Hatyň awtorlary ony “Ýeriň eýelerini tapyp, Türkmenistanyň oba hojalygynda özgertmeleri geçirmek baradaky teklipler” diýip atlandyrypdyr. 32 oba hojalyk işgäriniň gol goýan bu hatynda on üç teklip orta atylypdyr. Hatyň göwrümi uly däl. Şonuň üçin-de teklipler bilen jikme-jigräk tanyşdyrmak köp wagt almaz.
Azatlyk Radiosy: Oba hojalyk işgärleriniň hökümete ýollan hatynyň bir nusgasyny Azatlyk Radiosyna ýollamagynyň sebäbi nämedekä?
Aşyrguly Baýryýew: Munuň, esasan, iki sebäbi barmyka diýýärin. Birinjiden, olar öz hatlarynyň, teklipleriniň ýolbaşçylara gowuşjagyna ynanyp barmaýan bolsa gerek. Ikinjidenem, öz teklipleriniň Türkmenistanyň tutuş oba hojalygyna dahyllydygy üçin, beýleki welaýatlardaky kärdeşleriniň-de habarly bolmaklaryny isleýändirler. Eger türkmen mediasy şeýle teklipleri, hatlary okyjylar, diňleýjiler köpçüligine ýetirendiginde, muny Azatlygyň efiri arkaly ýaýratmaga zerurlyk bolmazdy.
Azatlyk Radiosy: Geliň onda maryly oba hojalyk zähmetkeşleriniň teklipleri bilen tanyşdyraly.
Aşyrguly Baýryýew: Olar ekerançylyk ýerleriniň daýhanlara we maldarlara mülk durumynda ýa-da azyndan 50 ýyllyk möhlet bilen kärendä berilmegini hem gowy netije gazanan kärendeçilere kärende ýeriniň mülk durumynda berilmegini teklip edýärler. Daýhanlaryň we maldarlaryň ýerlerinde erkin işlemegi üçin şertleriň döredilmegi hem olaryň teklipleriniň ýa talaplarynyň biri. Elbetde, ol üns berilmäge mynasyp, sebäbi häzir daýhanlaram, maldarlaram ýokardan berilýän buýruklar, görkezmeler esasynda işlemäge mejbur bolýarlar.
Azatlyk Radiosy: Hatda täzeräk ýaňlanýan teklipler barmy?
Aşyrguly Baýryýew: Meniň pikirimçe, mülk ýerleri üçin ýer salgydyny we kärende ýerler üçin kärende tölegini belläp, olary daýhan birleşigine däl-de, döwlet býujetine geçirmek baradaky teklip, jedel döredip biljekdigine garamazdan, täzelik ýaly. Oba hojalyk tehnikalarynyň, gurallaryň daýhanlara, maldarlara lizing esasynda bermegini gurnamak baradaky teklip hem öwrenilmäge degişli bolsa gerek. Telekeçileriň oba hojalyk tehnikalaryny, gurallaryny, şeýle-de oba hojalyk önümlerini gaýtadan işleýän kiçi önümçilikleri getirmegine şertler döretmek baradaky teklibem öňde agzalan meseläniň çözgütleriniň biridir.
Azatlyk Radiosy: Maryly daýhanlar, maldarlar ýene nähili teklipleri öňe sürýärler?
Aşyrguly Baýryýew: Olar daýhanlara we maldarlara öndüren önümlerini gaýtadan işletmek üçin ýeňillikli şertlerde karz pullaryň berilmegini, mineral dökünleriň erkin nyrhlar boýunça satylmagyny gurnamagy teklip edýärler. Şeýle-de olar kärendeçileriň öz kärende ýerlerinde beýleki kärendeçiler bilen birleşmekden ötri, kärendeçiler bileleşiklerini, daýhan hojalyklaryny, kooperatiwleri, daýhan birleşiklerini döretmäge hukuk bazasyny üpjün etmäge çagyrýarlar.
Azatlyk Radiosy: Oba hojalygynda suwuň esasy meseledigi belli. Daýhanlaryň, maldarlaryň bu ugurdan nähili teklipleri bar?
Aşyrguly Baýryýew: Olar bu babatda üç teklibi gün tertibine getirýärler. Birinjiden, suw desgalaryny abatlap, suwaryş maksatnamasyna laýyklykda ekerançylyk suwlarynyň berilmegini üpjün etmek, berilmedik suw sebäpli ýetirilen zeleliň öwezini dolmak. Ikinjiden, ýerleriň melioratiw ýagdaýynyň ýaramazlaşmagynyň öňüni almak üçin döwlet tarapyndan şor suwlaryň akabalarynyň ulgamlarynyň işlemegini üpjün etmek. Üçünjiden, suwaryş kanallarynyň birinji we ikinji derejelilerini döwletiň dolandyrmagynda saklap, üçünji derejelilerini oba hojalyk önümlerini öndürijileriň etrap, etrabara birleşikleriniň dolandyrmagyna bermek teklip edilýär.


text:
15-nji aprelde UNESCO-nyň döredileniniň 70 ýyllygy we türk dünýäsiniň eposy “Gorkut ata” kitabynyň ilkinji gezek çapdan çykan sanynyň 200 ýyllygy mynasybetli gürrüňi gidýän guramanyň baş ştabynda “Gorkut mirasy we türk dünýäsi” atly çäre geçirilýär.
Azerbaýjanyň paýtagty Baku şäheriniň Medeniýet we turizm departamentiniň berýän maglumatyna görä, bu çäre Azerbaýjanyň, Türkiýäniň, Gazagystanyň we Türkmenistanyň UNESCO-nyň ýanyndaky hemişelik wekilhanasy tarapyndan Halkara Türk akademiýasynyň goldawy esasynda geçirilýär.
Tanymal edebiýatçylaryň we syýasy resmileriň gatnaşmagynda geçiriljek çärede “Gorkut ata” dessany, onuň esasy aýratynlyklary we çap edilen wagty barada Azerbaýjanyň, Türkiýäniň, Gazagystanyň we Türkmenistanyň alymlarynyň we gorkutşynaslarynyň ylmy işleri diňlener.
Bu çäräniň ahyrynda geçiriljek konsert dabarasynda Azerbaýjanyň, Türkiýäniň, Gazagystanyň we Türkmenistanyň sungat işgärleri çykyş ederler.


text:
Türkmenistanda dollara girizilen çäklendirmeler we bazarlarda harytlaryň bahalarynyň gymmatlamagy netijesinde ýurduň käbir ýaşaýjylary hojalyk üçin gerek bolan käbir zerur harytlary gereginden köp satyn alyp, ätiýaçlyk gory hökmünde dullaryna basyp başladylar.
Azatlyk Radiosynyň habarçylarynyň berýän maglumatyna görä, bu ýagdaý indi iki hepdä golaý wagt bäri dowam edip, ilat, esasan, uzak wagtlap zaýalanmaýan we durmuşda gündelik zerur bolan çaý, şeker, tüwi, mäş, hojalyk ýagy, un ýaly azyk önümlerini uly möçberlerde satyn alýarlar.
Bu harytlary ätiýaçlyk üçin köp mukdarda satyn alýan ýaşaýjylaryň esasy bölegi ortaça girdejili maşgalalardyr. Olar bu zerur harytlary haltalap, alty aýa ýa-da bir ýyla ýetjek möçberde köpçülikleýin satyn alýarlar.
“Bazarda harytlaryň bahasy gün-günden gymmatlaýar. Ertir ýa-da iki aý soň näme boljagy belli däl. Harytlaryň mundanam köp gymmatlamagyndan gorkup, mümkin boldugyndan käbir harytlary haltalap satyn alyp, öýe basýarys” diýip, paýtagtly 50 ýaşlaryndaky Maksat aga aýdýar.
“Öňünden aladamyzy edýäris”
Aşgabatda ýaşaýjylaryň käbir harytlary ätiýaçlyk üçin gereginden has köp satyn almagynyň ýurtda dollara girizilen çäklendirmelerden soň birnäçe aýyň dowamynda harytlaryň bahalarynyň 30-40% çemesi gymmatlan döwrüne gabat gelendigi aýdylýar.
“Biz Türkmenistanda garaşsyzlygyň ilkinji ýyllarynda harytlaryň bahasynyň gymmatlamagyny we käbir önümleriň dükanlarda gytalandygyny gördük. Şonda gözümiz gorkupdy. Indem şeýle ýagdaýyň gaýtalanmagyndan çekinip, öňünden aladamyzy edýäris” diýip, 60 ýaşyna golaýlan Döwran aga gürruň berýär.
Harytlaryň ätiýaçlyk üçin köpden satyn alynmagy paýtagtyň dükanlarynda käbir harytlaryň tekjelerden ýitirim bolmagyna, käbirleriniň görnüşleriniň azalmagyna getirdi.
Bu günler paýtagtyň dükanlarynda çaýyň, Türkmenistanda öndürilen ýokary sortly unuň ähli görnüşiniň, şeýle-de şeker, tüwi ýaly önümleriň doly satylyp gutarylan halatlary hem seýrek bolmaýar.
“Günüň ahyryna tekjelerimiz boşaýar”
“Dükanymyzda harytlaryň doly satylyp gutarylýan halatlary meniň-ä ýadyma düşenok. Soňky wagt bolsa dükanyň ammaryndaky harytlary satuwa çykarsak-da, günüň ahyryna çenli tekjelerimiz boşap galýar” diýip, Aşgabadyň döwlet eýeçiligindäki dükanlarynyň biriniň söwdagäri gürrüň berýär.
Başda belleýşimiz ýaly, azyk harytlaryň bahalarynyň gymmatlamagynyň we ilatyň olary gereginden artyk satyn alyp, ýygnap goýmagynyň öňüsyrasy ýurtda amerikan dollarynyň satuwy resmi derejede togtadyldy.
Munuň yz ýany peýda bolan “gara bazarlarda” hem dollaryň bahasy telim esse galyp, ol 6-7 manada deň boldy. Şol sebäpli söwdagärler öz harytlarynyň nyrhyny artdyrmaly bolandyklaryny, käbirleri bolsa düýbünden söwdadan el çekmeli bolandyklaryny gürrüň beripdiler.
Türkmen resmi mediasynda harytlaryň bahalarynyň gitdigiçe gymmatlamagy bilen baglylykda ilata hiç hili maglumat berilmese-de, ýurtda, türkmen resmileriniň sözi bilen aýdylanda, uly ykdysady sepgitleriň gazanylýandygy barada dowamly maglumatlar we sanlar berilýär.


text:
Bir hepde mundan ozal düýbi Britaniýada ýerleşýän “War Resisters” ("Urşa garşy durujylar") atly topar beýanat ýaýradyp, onda Türkmenistanda dini ynanjy sebäpli hökmany harby gullukdan boýun gaçyrandygy üçin tussag edildi diýilýän, Iýegowanyň şaýatlary dini akymynyň wekilleriniň boşadylmagyna çagyrdy.
Agzalýan gurama şol beýanatda bu meselede Türkmenistanyň prezidentine hat ýazylmagyna hem çagyrýar. Azatlyk Radiosy bu beýanatyň döreden reaksiýasy barada agzalýan toparyň wekili Anna Brouk bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Hanna, siziň bu beýanaty ýaýradanyňyzdan bäri bir hepde çemesi wagt geçipdir. Çagyryşyňyza reaksiýa boldumy?
Hanna Broke: Bize türkmen hökümet resmilerinden hiç hili jogap giowuşmady, emma dünýäniň dürli künjeklerinden goldaw aldyk. Bizi goldanlar Türkmenistanda şeýle tussag edilmelere garşy öz pikirlerini, türkmen resmilerine e-mail arkaly ýa-da Türkmenistanda ýerleşýän daşary ýurt ilçihanalarynyň üsti bilen beýän edendiklerini aýdýarlar.
Biziň bilşimize görä, türkmen hökümetine ýüzlenýän adam köp.
Azatlyk Radiosy: Hanna, Türkmenistanyň resmilerine ýüzlenýänleriň arasynda türkmenler ýa-da türkmen aktiwistleri hem barmy?
Hanna Broke: Umuman aýdylanda, Türkmenistanda iş alyp barýan aktiwistler bilen aragatnaşyk gurmakda kynçylyk çekýäris. BMG-niň we hökümete degişli bolmadyk beýleki edaralaryň berýän maglumatlaryna laýyklykda, Türkmenistan dünýäniň iň repressiw ýurtlarynyň biri bolup galýar.
Bu hem, elbetde, aktiwistler bilen aragatnaşyk gurmagy we şol aktiwistleriň ýurtda arkaýyn iş alyp barmagyny kynlaşdyrýar.
Azatlyk Radiosy: Hanna, siziň çagyryşyňyzda Iýegowanyň şaýatlary bolanlygy üçin türmä basylanlaryň BMG-niň Adam hukuklary boýunça komissiýasyna ýüzlenip, özleriniň gynamalara sezewar bolandyklaryny aýdypdyrlar diýen maglumatlar hem bar. Eýsem, olar nähili ýagdaýlary başdan geçiripdirler?
Hanna Broke: Agzalýan wyždan ýesirleri 10 sany Iýegowanyň şaýadyndan ybarat bolup, olar wyždan ýesirleriniň adatça saklanylýan Seýdi şäherindäki zähmet düzediş koloniýasynda dürli wagtlarda saklanypdylar.
Geçen ýylyň sentýabr aýynda olar BMG-niň adam hukuklary boýunça komitetine özleriniň tussaglykda wagtlary dürli ýowuz gynamalara we izolýasiýa sezewar bolandyklaryny gürrüň berip, şikaýat bilen ýüzlenipdirler.
Şikaýat bilen ýüzlenen şol adamlara soňra hökümet resmileri tarapyndan haýbat atylyp, olar we olaryň maşgalalary urlup-ýenjilipdir.
Azatlyk Radiosy: Hanna, “War Resisters” diýlip atlandyrylýan toparyň ýaýradan beýanatynda Türkmenistanyň Halkara raýat we syýasy hukuklar boýunça şertnamanyň agzasydygyna garamazdan, bu ylalaşygyň düzgünlerine garşy hereket edýändigi aýdylýar. Türkmenistan edilýän çagyryşlary äsgermese, onuň nähili netijesi bolar? Şeýle-de Iýegowa şaýatlarynyň geçen gezek tussag edilen wagtlary Türkmenistana nähili duýduryş ýa-da düşündiriş berlipdi?
Hanna Broke: Biz türkmen hökümetine öz täsirimizi ýetirmek üçin mümkin bolan ähli mehanizimlerden, şol sanda [BMG-niň] Adam hukuklary boýunça komitetinden, şeýle-de ýaýradylýan ýyllyk hasabatlaryň netijelerinden peýdalanýarys.
Wyždan ýesirleri bolan adamlaryň hukuklarynyň äsgerilmezligi, umuman aýdylanda, Türkmenistanda adam hukuklarynyň kemsidilmeleriniň bir alamaty bolup biler. Urşa garşy göreşijiler atly topar hökmünde adamalaryň harby gullugy berjaý etmezlik hukugynyň bolmazlygy bizi örän aladalandyrýar.
Şonuň üçin biz Türkmenistanyň tebigy gaz boýunça ylalaşyklary arkaly ýola goýjak bolýan täsirli aragatnaşyklary bilen ugurdaş ýurdy açyp, öz adamlaryna hormat goýmaga başlar diýen umytda.
Azatlyk Radiosy: Hanna, siziň pikiriňizçe, iki tarapa, ýagny Türkmen hökümetine we Iýegowanyň şaýatlaryna bähbitli bolup biljek nähili çykalga bar?
Hanna Broke: Bizi we Iýegowanyň şaýatlaryny kanagatlandyrjak ýeke-täk çykalga - harby gullugy berjaý edip bilmejek adamlaryň oňa mejbur edilmegine ýol berilmezligidir. Bütin dünýäde dürli sebäplere, ýagny syýasy ýa-da dini talaplara görä gulluk etmeýänler bar. Şonuň üçin, meniň pikirimçe, olaryň hukuklaryna hormat goýulmaly.


text:
Owganystanyň Badgys welaýatyna degişli Marçak etrabyna mundan alty gün ozal söweşijiler tarapyndan hüjüm edilipdir.
Ýerli ýaşaýjylaryň aýtmagyna görä, olar serhetdäki tokaýlyga gaçyp atypdyrlar. Hatda olardan bir böleginiň Murgap derýasynyň Türkmenistan tarapyna geçenleri hem bolupdyr.
Azatlyk Radiosynyň direktory Muhammad Tahir bu adamlaryň ýagdaýy we Türkmenistan bosgunlar baradaky halkara borçlary barada dam hukuklaryny goraýan Human Rights Watch guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa bölüminiň direktorynyň orunbasary Reýçel Denber bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Owganystanda, serhet ýakasyna gaçyp gelen onlarça adam Türkmenistandan kömek hantama bolýar. Olaryň Türkmenistandan başga gidere ýeri ýok, çünki beýleki ýerleriň hemmesi jeňçileriň elinde. Bize şol ýerdäki etniki türkmenlerden gowşan habarlara görä, olar ne yzlaryna gidip bilýär, ne-de Türkmenistan tarapyndan kabul edilýär. Bosgunlar boýunça Ženewa konwensiýasyna gol çeken ýurt hökmünde, Türkmenistanyň şu ýagdaýda şol adamlar babatdaky borçlary näme?
Reýçel Denber: Siziň aýdyşyňyz ýaly, Türkmenistan BMG-niň 1949-njy ýyldaky Bosgunlar konwensiýasyna gol çeken ýurt, onsoň bu Türkmenistanyň gorag-pena gözleýänleriň hemmesini goramaga borçlanýandygyny aňladýar. Häzirki pursatda asuda ilata degişli bolan bir topar adam çykgynsyz ýagdaýda we olar zorluk-sütemden gaçyp, gorag-pena berilmegine mätäç.
Bu hili ýagdaýda türkmen hökümetiniň borjy serhedi açyk saklamakdan we gorag-pena gözäp gelen adamlara zerur bolan goragyny almaga şert döretmekden ybarat. Sebäbi bu olar üçin ölüm ýa-da dirilik meselesi-de bolup biler.
Azatlyk Radiosy: Bu Ženewa konwensiýasynyň kanuny aspekti diýeliň, onuň ýene bir aspekti bolsa ynsanperwerçilik bolup durýar. Häzirki ýagdaýda şol adamlara kömek bermek boýunça Türkmenistan ynsanperwerçilik nukdaý nazaryndan nähili gowy işler edip biler?
Reýçel Denber: Türkmen hökümeti, ozalam aýdyşym ýaly, serhedi açyk saklamaly, gaçyp gelen adamlary olara zerur bolan gorag-pena bilen üpjün etmeli, bu onuň kanuny borjy, şeýle-de onuň mätäç adamlara ynsanperwerçilik kömegini bermek hem borjy bolup durýar.
Men Türkmenistan ol adadaky adamlara uly kömek edip biler diýip pikir edýärin, bu onuň borjy bolup durýar. Mundanam başga, ölüm howpundan gaçyp gelen çykalgasyz adamlara ýardam etmek ullakan ynsanperwerçilik hereketi bolup durýar we Türkmenistan bu meselede, ýagny owgan obasyndan gaçyp, öz serhedine gelen adamlara ýardam bermekde halkara kömegini hem alyp biler.
Ýa-da bolmasa, Türkmenistan şol adadaky adamlara ynsanperwerçilik kömegini ýetirmek üçinem, ahyr netijede Türkmenistanyň öz içinde pena almaga rugsat berlen adamlara ýardam etmek üçinem halkara kömegini sorap we alyp biler.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Birleşen Ştatlaryň polisiýasy Boston marafonyndaky partlamalarda aýyplanýanlardan biriniň penşenbe güni agşam Bostonyň golaýyndaky Wotertaun şäherçesinde polisiýa bilen atyşyklarda öldürilendigini mälim etdi.
ABŞ-nyň polisiýasy partlamalarda aýyplanýanlaryň şahsyýetiniň eýýäm anyklanandygyny we olaryň doganlar Johar we Tamerlan Sarnaýewlerdigini mälim etdi.
Polisiýanyň maglumatyna görä, öten agşamky atyşykda Tamerlan Sarnaýew öldürilipdir, Johar Sarnaýewe bolsa häzirlikçe gaçyp gutulmak başardypdyr. Johar Sarnaýewi gözläp tapmak boýunça polisiýanyň häzir giň gerimde gözleg operasiýasyny ýola goýandygy habar berilýär.
Birleşen Ştatlaryň käbir media serişdeleri bu iki doganyň asly demirgazyk kawkazly raýatlarydygyny habar berýär.
Şu hepdäniň duşenbe güni Bostonda geçirilýän marafon ýaryşynyň tamamlanýan ýerinde amala aşyrylan iki sany partlamada üç adam ölüp, 170-den gowrak adam ýaralanypdy.


text:
Penşenbe güni Gazagystanyň parlamentiniň ýokarky palatasy Nursoltan Nazarbaýewiň prezidentlik möhletini ýene-de 10 ýyl uzaltmak boýunça milli referendumy geçirmek teklibini goldady.
Gazagystanyň oppozisiýa wekilleri munuň bilen bagly döredilen “milli inisatiwa” toparynyň esasy maksadynyň 2012-nji ýyldaky prezident saýlawlaryny geçirmezlik bolandygyny öňe sürýärler.
Birleşen Ştatlar bu wakany demokratiýa boýunça yza gaýdyşlyk diýip ýazgardy.
Referendumy geçirip-geçirmezlik boýunça soňky sözi prezident Nazarbaýewiň özi aýtmaly.
70 ýaşly N.Nazarbaýew Gazagystana 20 ýyl bäri baştutanlyk edip gelýär.


text:
Öýjükli geçirimler
Ýakyn adamyň hasabynyň üstüni ýetirmek üçin töleg kartyny satyn almak ýa-da kompaniýanyň ýakyndaky ofisini agtarmak hökman däl – muny öz öýjükli telefonyňyzdan ediň! «Öýjükli geçirimler» Size puly öz hasabyňyzdan islendik wagt "MTS"-iň beýleki müşderiniň hasabyna geçirmäge mümkinçilik berýär.
Hyzmat diňe Türkmenistanyň şahsy taraplaryna, raýatlaryna berilýär.
Anyk maglumatlary satuw we hyzmat ediş ofislerinden alyp bilersiňiz.
Telefony: 0890
Puly öz hasabyňyzdan "MTS"-iň beýleki müşderiniň hasabyna geçirmek üçin ýüztutmany ibermek gerek, şondan soň pul geçirimini tassyklamaly.
Ýüztutmany ibermek
Şu komandany aýlaň: *113# müşderiň telefon belgisi # geçirimiň pul möçberi #
Müşderiň telefon belgisini 8 belgili ölçegde aýlaň, Mysal üçin: 66322222.
Geçirimiň pul möçberini bütewi san hökmünde – manatda görkeziň.
Üns beriň! Ýüztutmany iberip, Siz hyzmaty bermegiň şertleri bilen ylalaşýarsyňyz.
USSD-komandasy iberilenden soň Siz geçirimi tassyklaýan SMS-hasabytyny alarsyňyz.
Ýüztutmany ibermek
Şu komandany aýlaň: *113# müşderiň telefon belgisi # geçirimiň pul möçberi #
Müşderiň telefon belgisini 8 belgili ölçegde aýlaň, Mysal üçin: 66322222.
Geçirimiň pul möçberini bütewi san hökmünde – manatda görkeziň.
Üns beriň! Ýüztutmany iberip, Siz hyzmaty bermegiň şertleri bilen ylalaşýarsyňyz.
USSD-komandasy iberilenden soň Siz geçirimi tassyklaýan SMS-hasabytyny alarsyňyz.
Eger USSD-komandasy sypaýylyk bilen düzülmese, onda Siz iberilen USSD-komandasyny ýerine ýetirmäge mümkinçilik bolmazlygynyň sebäpleri görkezilen USSD-habaryny alarsyňyz. Tölegi alyja Siz tarapyndan görkezilen pul möçberi üçin onuň hasabynyň doldurylandygy hakynda SMS-habar hem geler.
Serişdeleri geçirýänler üçin çäklendirmeler:
Bir pul geçiriminiň möçberi - azyndan 1 manat
Geçirimden soň Siziň hasabyňyzdaky iň az galyndy - 3 manat
Gije-gündizde geçirimiň ýokary möçberi - 1500 manat
Bir gezek üçin geçirimiň ýokary möçberi - 100 manat
Geçirim üçin ýüztutmalaryň ikisiniň arasyndaky iň az aralyk - 5 minut
Bir müşderi üçin gije-gündizde geçirimleriň mümkin bolan ýokary sany - 10 gezek
Gije-gündizde ýerli wagt bilen 00:00:00-dan 23:59:59 aralygyndaky wagtlaýyn interwal kabul edilýär.
Gije-gündizde ýerli wagt bilen 00:00:00-dan 23:59:59 aralygyndaky wagtlaýyn interwal kabul edilýär.


text:
Duşenbe güni Britaniýada ýaşlaryň birnäçe topary Londonyň, Birmingemiň, Bristolyň hem Liwerpulyň kwartallarynda bulagaýçylyklary döretdiler.
Bu wakalardan soň, 9-njy awgustda gije Londonyň köçelerine gözegçilik üçin 16 müň polisiýa işgäriniň çykaryljakdygy habar berildi.
Duşenbe güni Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron Londonda üçülenji gün dowam edýän bulagaýçylyklar bilen baglanyşykly gyssagly maslahat geçirmek üçin öz dynç alşyny bes edip, işine dolandy.
Maslahatda eden çykyşynda Deýwid Kameron: “Bu hakyky jenaýatçylyk, biz oňa garşy göreşeris we jenaýatçylary basyp ýatyrarys” diýdi.
Britaniýanyň içeri işler ministri Tereza Meýiň aýtmagyna görä, diňe Londonyň özünde bu bulagaýçylyklarda aýyplanyp, 450 adam tussag edilipdir.
Londonyň köçelerinde ýüze çykan zorlukda bir adamyň heläk bolandygy habar berildi.


text:
Gyrgyzystanly hukukçy aktiwist Toleken Ismailowa, Gyrgyzystanyň "Bir Dünýä" toparynyň lideri Daşkent aýeroportunda tussag edildi.
Ismailowanyň kärdeşi Dmitriý Kobak bu habary sişenbe güni irden yglan etdi, emma onuň näme üçin saklanandygyny bilmeýändigini aýtdy. Ismailowa telefon arkaly hat ýazyp, özüniň gara sanawda bolandygyny, polisiýanyň onuň deporatsiýa ediljegini aýdandygyny habar berdi.
Ismailowanyň gyzy Lira Azatlyk Radiosynyň Gyrgyz gullugyna Özbegistandaky gyrgyz ilçihanasynyň resmileriniň aýeroporta baryp, Ismailowanyň ýurda goýberilmezliginiň sebäbiniň düşündirilmegini talap edendiklerini aýtdy.
Ismailowanyň hukuk topary ozal "Korrupsiýa garşy raýatlar" diýlip atlandyrylýardy we öz ýurdunda hökümet bidüzgünçilikleriniň berk tankytçysy bolup durýar.


text:
Inbriding
INBRIDING (inl. Inbreeding- yakyn garyndashlara kopelish) – yakyn garyndashlara mallary gatyshdyryp tohumlandyrmak arkaly kopeltmek, atanaklayyn tozalanyan osumlikleri mejbury suratda oz ozunden tozanlandyryp kopeltmek. Tebigy Inbriding osumlikcilikde maldarcylykdaka garanda adaty hadysadyr. Bugday, arpa, shaly nohut, noyba, arahos, soya, pomidor, burc, shetdaly we gowaca yaly birentek ekinler oz ozunden tozanlanyar. Inbriding uzak wagtlap dowam etse, osumliklerde we mallarda zyyanly resessiw genlerin tasirinin yuze cykmagy mumkin, bu bolsa kemciligin doremegine, onumliligin yashaysh ukyplylygynyn peselmegine eltip biler. Mallarda (seyrek halatda osumliklerde-de) Inbriding gecirilende yashayysh ukyplylygy kadaly bolan ayry ugurlary almak bolyar.


text:
19-njy oktýabr güni irden Hoň-Koňda demokratiýaçy protestçiler bilen polisiýanyň arasynda zorlukly çaknyşklar boldy.
Polisiýa Hoň-Koňuň Moň Kok töweregindäki protestçileri dargytmak üçin dürre ulandy. Bu üç hepde bäri dowam edýän protestler netijesinde yzygider dördünji gün çaknyşk bolýar diýildigidir.
Köpüsi studentlerden bolan protestçileriň birnäçesi çaknyşyklarda gana boýaldy we medisina kömegine mätäç boldy.
«Saýawan rewolýusiýasy» adyny alan protestleri gurnaýjylar öz kandidatlaryny hödürlemek hukuklaryna eýe bolmak isleýärler.
Hoň-Koňuň pekinçi lideri Leaň Çan-ýiň 21-nji oktýabrda studentler bilen duşuşmagy wada berýär.


text:
Düýn düýbi Londonda ýerleşýän halkara Amnesty International guramasy Fransiýanyň parlamentiniň bu ýurtda musulman aýallarynyň burka geýmeklerini gadagan ediji kanunyň proýektini goldap ses bermegine alada bildirip, ýörite beýanat ýaýratdy.
Hususan-da, Amnesty International guramasy öz beýanatynda beýle kanunyň Fransiýanyň raýatlarynyň esasy hukuklaryna garşy gelýändigini belledi.
Şeýle hem, bu beýanatda aýallaryň öz isleglerine görä hereket etmeklerini çäklendirmekligiň ýerine, olaryň saýlamak erkinligini goldamalydygy nygtalýar.
Hepdäniň sişenbe güni Fransiýanyň parlamenti jemgyýetçilik ýerlerinde aýal maşgalalaryň burka geýmeklerini gadagan edýän kanunyň proýektini goldap ses berdi.


text:
Şu anna güni suduň öňünde durmaly Halkara pul gaznasynyň öňki başlygy Dominik Straus-Kanyň sud işi bütinleý başga bir ugra gönükjege meňzeýär.
Nýu-Ýorkda bir myhmanhanada işleýän hyzmatçy aýaly zorlanlykda aýyplanýan Straus-Kan özi barada girizilen berk girew şertleriniň ýeňilleşdirilmegi üçin şu gün suda ýüz tutmakçy.
Beýleki tarapdan bolsa, ejir çekeniň ynamdarlygynyň şübhe astyna düşenligi sebäpli, Straus-Kanyň garşysyna gozgalýan sud işiniň gowşamagynyň mümkindigi aýdylýar.
Straus-Kanyň adwokatlarynyň şu gün suddan onuň öz wadasynyň esasynda öý tussaglygyndan boşadylmagyny soramagyna garaşylýar. Bu kabul edilen ýagdaýynda, onda bu suduň onuň gaçma howpunyň ýokdugyna ynanýandygyny aňladar.
Suduň agyr girew şertlerini ýeňletjekdigi entek belli däl. Straus-Kan ýurtdan çykman, islendik mahalay suduň öňünde peýda bolmak üçin 6 million dollar girew hem goýdy.
Indi onuň haýyşy kabul edilse, bu sudýanyň zorlady diýilýän aýyplama ol diýen ynanmaýandygynyň alamat bolar.
Hyzmatçynyň aýdýanlary gümürtik
“The New York Times” gazeti anna güni 32 ýaşly zorlandy diýilýän hyzmatçynyň aýdýanlaryna prokurorlaryň indi şübhelenip ugrandygyny ýazdy. Straus-Kanyň bu aýaly zorlandygyny gören başga adam ýok. Ýeke-täk şaýat ejir çekdi diýilýäniň özi.
Aýdylyşyna görä, ady agzalmadyk bu hyzmatçy prokurorlary ençeme gezek aldapdyr. Şol sebäpden olar indi onuň özi we oňa hüjüm edilmegi barada aýdýan zatlaryna doly ynanmaýarlar. Olaryň aýtmagyna görä, bu aýalyň jenaýat işleri, şol sanda neşe söwdasy we pul ýuwmak ýaly zatlar bilen hem ilteşiginiň bolmagy mümkin.
Mysal üçin, ol özüne hüjüm edilendigini aýdan gününiň ertesi türmede oturan bir adam bilen gürleşip, ondan bu aýyplamany yzarlasa, özüne näçe gazanç getirmeginiň mümkindigini sorapdyr. Bu gepleşik ýazga alnypyr.
“The New York Times” gazetine bir hususy gepleşikde aýtmaklaryna görä, prokurorlary şübhelendirýän ýene bir zat bu türmede oturan adamyň geçen iki ýylyň dowamynda bu aýalyň bank hasabyna 100 müň dollar pul goýanlygy.
Näbellilik
Bu ýagdaýlar Straus-Kana bu aýaly zorlanlykda bildirilýän günäni ýeňletmese-de, ýöne onuň Straus-Kan barada aýdýanlarynyň dogrudygy barada çynlakaý şübhe döredýär.
Häzir belli bolan zat jynsy gatnaşygyň bolandygy. Hyzmatçy aýal özüniň zorlanandygyny aýdýar. Straus-Kanyň adwokatlary hem bu işiň razylyk bilen bolandygyny aýdýarlar.
Sud işiniň nähili tamamlanjagy näbelli, ýöne Straus-Kanyň geljegi-de näbelli.
Straus-Kan aýyplanandan soň, Halkara pul gaznasynyň başlygy wezipesinden çekildi. Ol ozal 2012-nji ýylyň aprel aýynda Fransiýada geçmeli prezidentlik saýlawynda “Sosialistleriň” mümkin bolan kandidaty hasaplanýardy. Ol aýyplanandan soň bu mümkinçilik gitdi.
Ýöne indi onuň geljegi birnäçe gün mundan ozal bolşy ýaly beýle garaňky görnenok. Şol sebäpden Straus-Kan barada ýene-de garaşylmadyk zatlara garaşybermeli bolsa gerek.


text:
Global güýçler bilen ýadro ylalaşygy Eýranyň prezidenti Hasan Rohani üçin ikiýüzli gama bolar.
Sanksiýalary ýeňletmek bilen Eýranyň atom programmasyny çäklendirmek dünýä ýurtlary bilen oňat gatnaşyklary isleýän eýranlylaryň ýanynda Rohaniniň abraýyny ýokarlandyrar.
Beýleki tarapdan bolsa, özüni aramlaryň hataryna goşýan prezidente konserwatiwler tarapyndan basyşyň artmagyna getirer. Bular ýurduň içindäki atmosferanyň gowşadylyp, halka erkinlik berilmegine garşylyk görkezip gelen adamlar.
Merkezi Birleşen Ştatlarda ýerleşýän ylmy barlag “Rand Corporation” guramasynyň işgäri Eýran boýunça synçy Alirza Naderiň aýtmagyna görä, bu ylalaşyk Rohanini “aşa köp syýasy sermaýa” bilen üpjün eder.
Aşa konserwatiwler
Ýöne Nader berk kontrollyk astyndaky teokratiýada esasy institusiýalary öz elinde saklaýan aşa konserwatiwleriň öz gezeginde muňa gaýtawul bermeginiň mümkindigini belleýär.
“Konserwatiwleriň gorkusy, Rohaniniň öz populýarlygyndan peýdalanyp, Eýranda düýpli özgerişleri ýola goýmagy” diýip, Nader Azatlyk Radiosyna aýtdy. “Rohani şu wagta çenli seresaplylyk bilen hereket etdi. Ýöne ylalaşykdan soňra onuň bu hasap-hesibi üýtgärmi? Ýadro ylalaşygynyň onuň at-abraýyny ýokarlandyrmagy mümkin. Emma ol ýene-de giňişleýin konserwatiwleriň kontrollygyndaky syýasy düzgün bilen ýüzbe-ýüz bolýar. Olar reforma ugrunda bolan her bir synanyşyga, nähili ujypsyz hem bolsa, garşylyk görkezerler”.
Rohani şu wagta çenli ýokary ýolbaşçy Aýatolla Ali Hameneýiden goldaw tapyp geldi. Yslam respublikasynda döwlet işlerinde ähli zadyň gutarnykly çözgüdi şonuň elinde.
Ýöne synçylaryň pikiriçe, Hameneýiniň Rohanini goldamagy, Eýranyň ruhy ýolbaşçysy öz güýç-gudratyna howp abanýandygyny duýan badyna kesiler.
“Ýokary ýolbaşçy ýol bermez”
Metbugatda adynyň aýdylmagyny islemeýän bir tähranly syýasy analizçi: “Ýokary ýolbaşçy Rohaniniň täsiriniň aşa köp artmagyna hiç bir ýagdaýda ýol bermez” diýýär.
Analizçi soňra-da “Hameneýi mundan ozal-da prezidentiň sosial syýasatyny tankytlaman duranok” diýip, sözüniň üstüne goşýar.
Tähran bilen dünýäniň alty sany güýçli döwleti sanksiýalary ýeňletmegiň hasabyna Eýranyň ýadro işjeňligine çäklendirme girizmek barada gepleşik geçirýärler. Olar gepleşiklerde gelnen ylalaşyk bu ugurda 12 ýyl bäri yzy üzülmän gelýän dawa-jenjelleriň ýatmagyna getirer diýen pikirde.
Günbatar hökümetleriniň gorkusy Eýranyň atom ýaraglaryny öndürmek başarnygyna eýe bolmagy. Eýran bolsa bu programmanyň bütinleý parahat maksatlara gönükdirilýändigini aýdýar.
Gepleşikler
Ýewropa Bileleşiginiň baş diplomaty Federika Mogerini 7-nji iýulda Wenada barýan gepleşikleriň ýene “birnäçe gün” dowam etjekdigini aýdyp, ozal 30-njy iýunda uzaldylan möhletiň ýene-de uzaldyljakdygyny tassyklady.
Ylalaşyga gelinse, Rohaniniň iki tarapdan gysyş astyna düşmegi-de ahmal. Sebäbi onuň liberal we aram tarapdarlary prezidentiň indi ünsüni ýadro dawasyndan sowup, içerki meselelere gönükdirmegini umyt ederler.
“Ýurt ýadro ylalaşygy barada gürleşip ýörkä, Rohanä zyýan ýetirmejek bolup, köp adamlar dymyp gezdiler. Ýöne ylalaşyk bolsa, halk ykdysadyýet we beýleki meselelerde bir gymyldynyň bolanyny görmek islär” diýip, Tähranly analizçi aýdýar.
Eýranlylaryň köpüsiniň arzuwy
Eýranlylaryň köpüsi dünýä ýurtlary bilen oňat gatnaşyklary, içerde hem açyk jemgyýetiň bolmagyny arzuw edýärler.
Ýöne konserwatiwler öz gysaçlaryndaky güýç-gudrata howp salyp biljek her bir açylyşa garşy. Ýadro ylalaşygy Rohanä goldaw bolsa-da, içerdäki garşydaşlarynyň Günbatara garşy durup bilmedi diýip, muny prezidentiň garşysyna [göreşde] ýarag edinip ulanmagy mümkin.
Söňky aýlarda konserwatiwler Rohaniniň hökümetiniň çäklendirmeleri gowşadyp, Eýrandaky sosial we medeni atmosferany açmagyna garşylyk görkezdiler.
Garaýyşlar
Azatlyk Radiosy tarapyndan interwýu edilen adamlaryň köpüsi ýadro ylalaşygyna gelnip, ykdysadyýetiň gowulanmagy bilen ýaşaýyş şertleri hem gowulanar diýip umyt etseler-de, ýurtda uly sosial özgeriş bolar öýdenoklar.
“Käbir adamlar uly zatlara garaşýarlar. Olar ylalaşyk ýurdy üýtgeder öýdýärler. Men beýle pikir edemok. Şu mollalar häkimiýet başyndaka, ähli zat öňküligine galar” diýip, adynyň aýdylmagyny islemeýän 65 ýaşly bir tähranly zenan aýdýar.
Ol: “Sanksiýalar ýatyrylsa, onda halka iň azyndan gününi dolandyrmak aňsadrak bolar” diýip, sözüniň üstüni ýetirýär.
Bir 19 ýaşly tähranly student bolsa, ylalaşyk ýurduň açylmagyna getirer diýip, umytly gürleýär: “Ekstremistler islese-islemese-de, bu bolar”.
Bu student ýadro ylalaşygyna gelinmegi ykdysadyýetiň gowulanmagyna getirer, daşary ýurtlularyň maýa goýumy artar. Bu hem öz gezeginde iş orunlarynyň köpelmegine getirip, ýaşlaryň gelejege umytly garamagyna sebäp bolar diýen pikirde.
“Häzir mende we meniň ýaşymdaky köp adamlarda bize bu ýurtda gelejek ýok diýen duýgy bar” diýip, student öz pikirini beýan edýär.


text:
Ýaponiýanyň “Fukusimo-Daiçi” ýadro desgasynda zeper ýeten reaktorlary kontrollyk astyna almak barada indi üç hepde bäri tagalla edilýär. Ýöne, üstümizdäki hepde gowşan ýaramaz habarlardan çen tutsaň, bu iş ozal pikir edileninden has kyn boljaga meňzeýär.
Desgada iş alyp barýan halas edijiler topary bu kompleksiň düýbünde ençeme ýerde üýşüp ýatan zäherli deňiz suwunyň üstünden bardylar. Bu bolsa, eremeginiň öňüni almak üçin reaktora goýberilen sowuk suwuň özüniň daşary syrygyp, radioaktiw maddalary ýaýradandygyny görkezýär.
Şol bir wagtyň özünde-de desganyň daşyndan barlag üçin alnan toprakda plutonininiň ýokary derejesi tapyldy. Bu hem 6 reaktoryň iň azyndan birinde ýangyç sterženleri eýýäm eräp ugrapdyr diýen gorka sebäp boldy. Ýadro ekspertleri: “Ýangyç sterženleriniň ep-esli bölegine zeper ýetendigi indi belli” diýýärler.
“Plutoniniň çeşmesi belli. Ol ýangyç sterženleriniň öz içinden gelýär. Reaktorlarda onuň gelip biljek başga ýeri ýok. Bu biziň ozaldan güman edip gelýän zadymyzy tassyklaýar -bu hem reaktorlaryň iň bärkisi birinde ýangyç sterženlerine azyndan belli bir derejä çenli zyýan ýetenligi. Diýmek, ýangyç materialy içki ilkinji galypdan çykypdyr. Onuň ondan aňry hem geçen bolmagy ähtimal” diýip, Britaniýanyň Mançester Uniwersitetiniň Dalton ýadro institutynyň ýadro eksperti Tim Abram aýdýar.
Ýeten zeperiň näderejededigi anyk belli däl. Fukuşimany ýöredýän Tokio elektrik energivasy kärhanasy bu barada ýeterlik maglumat bermedi.
Şwesiýanyň radiasiýa howpsuzlygy baradaky edarasynyň ýadro eksperti Lars Gansel iň agyr zyýan ýeten 2-nji reaktorda ýangyç sterženlerine ýeten zeper derejesini 10-16 prosent diýip çaklaýar. Onuň aýtmagyna görä, ýangyç sterženlerine zyýan ýeten hem bolsa, bu bölekleýin eremäniň reaktoryň özeniniň doly eremegine sebäp boljakdygyny görkezýän alamat ýok.
“Biziň pikirimizçe, ýangyjyň özenine ýeten zyýan uly. Ýöne reaktoryň galybynda ereme bolýandygyny görkezýän maglumat şu wagta çenli ýok. Gowşan maglumatlardan çaklaýşymyza görä, zeper ýeten özen şindi-de reaktoryň galybynyň içinde” diýip, Gansel aýdýar. “Reaktoryň özenlerindäki häzirki gyzgyn radioaktiw ýangyç sterženleriniň tebigy suratda çüýremeginden gelýär. Bu reaktoryň işläp-işlemezligine bagly proses däl”.
Ulanylýan strategiýa
11-nji martda bolan sarsgyn we sunamiden soň Fukuşima ýadro desgasy hatardan çykdy. Häzir kynçylyk döredýän zat çüýremäni çäklendirip, ýene ereme bolmagynyň öňüni almak. Ýaponiýanyň halas ediş toparlary reaktor sistemasyna suw goýbermek bilen reaktoryň ýangyç sterženlerini sowatmaga synanyşýarlar.
Ýadro eksperti Abramyň pikiriçe, bu strategiýa, çüýreme derejesiniň tebigy suratda assa-ýuwaşdan aşaklamagy bilen birlikde, reaktoryň özenine ýene zeper ýetmek howpuny çäklendirmekde üstünlikli bolana meňzeýär.
Abram: “Birinjiden, wagtyň geçmegi bilen çüýreme gyzgynyň tebigy suratda azalmagy netijesinde sistema girýän gyzgyn hem azalýar. Ikinjiden, gyzgynyň reaktorlardan aýrylmak derejesi artýar. Sebäbi sowadyş sistemasynyň bir bölegi täzeden oturdyldy. Bu zatlary bilelikde alanymyzda, özene ýene zeper ýetmek howpy, bütinleý aýrylyp gitmese-de, azalýar” diýýär.
Zyýan ýeten ýadro reaktorlaryny ýadro ýangyjyny saklap, sowadyp biler ýaly edip täzeden dikeldip bolarmy ýa-da muňa bir bütinleý başga çözgüt gerekmi - bu belli däl. Belli zat - çözgüdiň birnäçe hepdä ýa aýa däl-de, ençeme ýyla çekjekligidir.
Ýaponiýanyň ýokary derejeli ýadro resmisi Hidehiko Nişiýama: “Biz sowatma işini uzak wagtlap dowam etdirmeli bolarys, bu iş ençe ýyla çeker diýen pikirden ugur almaly” diýýär.


text:
Owganystanyň prezidenti Aşraf Ganiniň administrasiýasy dawaly saýlawlardan soň ençeme aýa çeken netijesiz gepleşiklerden soň ýurduň täze hökümet agzalaryny hödürledi.
Ganiniň administrasiýasynyň ýolbaşçysy Abdul Salam Raheemi 12-nji ýanwarda Kabulda dabaraly ýagdaýda Ministrler Kabinetine hödürlenýän täze 25 agzanyň atlaryny yglan etdi. Bu dabara prezidentiň özi hem gatnaşdy, emma çykyş etmedi.
“Bütewülik hökümeti” diýlip atlandyrylýan hökümetiň täze düzümine üç zenan hem hödürlendi. Olar Ýokary bilim, Informasiýa hem Medeniýet we aýallar boýunça ministrliklere ýolbaşçylyk ederler.
Şeýle-de öňe sürlen täze ýolbaşçy wezipeleriň arasynda Merkezi bankyň başlygy we Milli howpsuzlyk müdirliginiň, Owganystanyň Aňtaw gullugynyň baştutanlary hem bar.
Ministrler Kabinetiniň täze düzümi entek parlament tarapyndan tassyklananok we saýlawlaryň geçiriljek wagty-da heniz kesgitlenenok.
Ganiniň beren wadasyna laýyklykda, hökümetiň täze düzümine öňki ministrlerden hiç biri teklip edilmedi, emma Milli howpsuzlyk müdirliginiň häzirki ýolbaşçysy Rahmatullah Nabiliň öz wezipesinde galmagy teklip edildi.
Owganystanyň öňki prezidenti Hamid Karzaýyň hökümeti şol döwürde korrupsiýanyň we garyndaşparazlygyň pajarlap ösendigini öňe sürýän tassyklamalar bilen baglylykda berk tankyt edilipdi.
Gani we onuň saýlawlar boýunça bäsdeşi, häzir ýurtda prezidentden soň iň täsirli wezipe bolan ýurduň ýerine ýetiriji ýolbaşçysy bolan Abdylla Abdylla täze hökümeti düzmek boýunça çekeleşiklere birnäçe aý wagt sarp etdiler.
Bu işiň yza tesdirilmegi olaryň bütewi hökümetiniň işlemäge ukybyna şübhe döredipdi.
Gani, galplaşdyrmakda aýyplanyp, güýli tankyda uçran çekeleşikli saýlawlardan soň geçirilen gepleşikleriň netijesinde Abdylla Abdylla bilen häkimiýeti paýlaşmak boýunça özara ylalaşyga gelnip, 29-njy sentýabrda döwlet başyna geçipdi.
Owganystanyň öňki maliýe ministri we Dünýä bankynyň öňki resmisi Gani reformaçy we korrupsiýa garşy göreşjek hökümetiň düzüljekdigini wada berdi.
Muňa garamazdan, täze hökümetiň düzümi ýokary wezipelere adam saýlamakda iki bäsdeş syýasy lageriň agzalaryndan ybarat dalaşgärleriň arasynda deňagramlylygyň berjaý edilendigini görkezýär.
Esasy dört wezipä, ýagny Goranmak, Içeri işler, Maliýe we Daşary işler ministrleri wezipelerine Gani ýa-da Abdylla ýakyn durýan resmi şahslar hödürlendi.
Goranmak ministri wezipesine hödürlenen Şer Mohammad Karimi we Maliýe ministri wezipesine hödürlenen Gulam Jilani Popal Gani ýakyn adamlar diýlip hasaplanylýar.
Içeri işler ministri wezipesine teklip edilen Nur ul-Haq Ulumi saýlaw kampaniýasynda Abdyllany goldapdy.
Daşary işler ministri wezipesine hödürlenen Salahuddin Rabbani Abdyllanyň ýarany bolan öňki daşary işler ministrine ýakyn diýlip hasaplanylýar.
Owganystanda öten ýylyň dowamynda uzaga çeken syýasy krizis we halkara goşunlary 2014-nji ýylyň dekabrynda ýurtdan çykarylandan soň “Talyban” tarapyndan zorlukly hereketleriň tutaşdyrylmak ähtimallygy zerarly ýurduň döwlet edaralarynyň köpüsi wagtlaýynça öz adaty resmi işlerini dowam etdirip bilmediler.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 4-nji oktýabrda döwlet howpsuzlyk geňeşiniň mejlisini geçirip, ýurduň harby we hukuk goraýjy edaralarynyň ýylyň dokuz aýynda alyp baran işleriniň jemine seretdi.
Mejlisiň dowamynda ýurduň milli howpsuzlyk ministri Döwrangeldi Baýramowa berk käýinç berildi.
Baýramow ýolbaşçylyk edýän ministriliginiň ýurtda «durmuş-jemgyýetçilik durnuklylygyny saklamak maksady bilen şu ýylyň dokuz aýynda ýerine ýetiren işleri barada hasabat berdi» diýip, türkmen telewideniýesiniň habarynda aýdylýar.
Emma döwlet baştutany Baýramowa, «wezipe borçlaryny talabalaýyk ýerine ýetirmän, garamagyndaky gulluklaryň işine gözegçiligi gowşadanlygy üçin» berk käýinç yglan etdi.
Resmi habarda prezidentiň goýberilendigi aýdylýan kemçilikleri gysga wagt içinde düzetmegi tabşyrandygy, «Milli howpsuzlyk ministrliginiň işini mundan beýläk-de kämilleşdirmek barada anyk tabşyryklary berendigi» aýdylýar.
Bosgunlykda döredilen Respublika partiýasynyň lideri Nurmuhammet Hanamowyň pikirine görä, resmilere ilki käýinç bermek, soň olary ýygy-ýygydan çalyşmak Nyýazowdan galan «kesel».
Ýöne ol Milli howpsuzlyk ministrine berlen käýinjiň arkasynda düýpli bir sebäbiň-de bolmagynyň hem mümkindigini, sebäbi ýurtda ýokary professional taýýarlykly milli howpsuzlyk kadrlaryny terbiýeläp ýetişdirmekde entek edilmeli işleriň kändigini belleýär.
Hanamow ýurtdaky kadr geldi-geçerliginiň dowam etmeginiň esasy sebäbini hemme kararyň bir adam tarapyndan kabul edilmeginde, resmi habarlarda hiç bir anyk zadyň aýdylmazlygynda görýär.
Şeýle-de Hanamow ýurduň milli howpsuzlyk işgärleriniň kanun esasynda, özbaşdak işläp bilmegine mümkinçilik döredilmeýändigini, olardan edilýän talaplary ýerine ýetirmegiň mümkin däldigini aýdýar.
Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk ministrligi 30-njy sentýabrda döredilmeginiň 25 ýyllygyna belledi. Şu geçen gysga döwür içinde oňa ýolbaşçylyk eden ministrleriň ikisi - Sapar Seýidow we Muhammet Nazarow, jenaýat etmekde aýyplanyp, türmä basyldy. S.Seýidow berlen möhletini dolduryp, azatlyga çykdy, emma M.Nazarowyň ykbaly belli däl.
Mundanam başga, MHM-niň onlarça ofiseri uzak möhletli türme tussaglygyna höküm edildi. Olaryň birnäçesi türmede aradan çykdy.
G.Berdimuhamedow 2007-nji ýylyň başynda prezident bolanyndan soň, MHM-niň dört ministrini dürli sebäpler esasynda wezipesinden boşatdy.
Häzirki ministr Döwrangeldi Baýramow bu wezipä şu ýylyň martynda bellenildi. Ol bu wezipä bellenilmezinden öň ýurduň gümrük gullugyna ýolbaşçylyk edipdi.


text:
Bagdatdaky bomba partlamalarynda azyndan 13 adamyň ölendigi aýdylýar.
Bu partlamalar uzak wagtlyk komendant sagadynyň ýatyrylmazynyň öň ýanynda boldy.
"Assoşeýted Nýus" habar gullugy polisiýa resmilerine salgylanyp, 7-nji fewralda paýtagtyň gündogar böleginde, Täze Bagdatda bolan partlamanyň azyndan 13 adamy öldürendigini, 30 adamy bolsa ýaralandygyny aýdýar.
«Roýters» habar gullugy şäher resmilerine salgylanyp, Şarka bazarynyň hem bomba nyşanasy bolandygyny ýazýar.
Resmiler bu iki hüjümde jemi 23 adamyň ölüp, azyndan 50 adamyň ýaralanandygyny aýdýarlar.


text:
Hytaýa sapara baran Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin duýn Hytaýyň premýeri Wen Jiabo bilen duşuşdy. Bu gepleşikde esasan özara söwda we energiýa meselelerine garaldy.
Şu gün Orsýetiň premýer-ministriniň prezident Hu Jintao bilen hem duşuşmagyna garaşylýar.
Orsýet resmileriniň sözlerine görä, taraplar umumy bahasy 7 milliard dollara ýetýän şertnamalara hem gol goýmagy göz öňünde tutýarlar.
Putin we Hytaýyň lideri Siriýadaky ýagdaýlary hem maslahatlaşarlar diýlip garaşylýar. Geçen hepdede Orsýet hem-de Hytaý Damaska garşy sanksiýalary girizip biljek BMG-niň rezolýusiýasyna weto goýupdylar.


text:
Eýranyň Gilan welaýatynyň Sowmehsara şäherinde 6—16-njy maý aralygynda küşt boýunça halkara ýaryş geçirildi. Bäsleşigiň özboluşlylygy onda erkekleriň hem zenanlaryň, özem ýokary derejeli küştçüleriň oýnanlygynda jemlendi. Şeýlelikde, ýaryşyň «A» toparçasynda 43 küştçi, şol sanda 6 grossmeýster, 12 halkara ussady, dört FIDE-niň ussady we milli ussatlar çykyş etdiler. Olar Polşa, Latwiýa, Daniýa, Gruziýa, Italiýa, Türkmenistan, Russiýa, Ermenistan, Yrak, Eýran ýaly döwletlere wekilçilik etdiler.
Ýaryş şweýsar usulynda dokuz tapgyrda geçirildi. Bäsleşikde FIDE-niň ussady, Türkmenistanyň ýygyndy toparynyň agzasy Bahar Hallaýewa erbet çykyş etmedi. Güýçli garşydaşlar bilen bolan duşuşykda ol dört utuk toplap, 43 küştçiniň arasynda 24-nji orny eýeledi. Russiýaly grossmeýster Liliýa Ružanowa Bahary 0,5 utuk öňürtmegi başardy.
Türkmenistanyň ýygyndy toparynyň uly tälimçisi, at gazanan tälimçi we FIDE-niň ussady Şöhrat Myratgulyýewiň belleýşi ýaly, diňe bir ýaryşda eýelenen orun wajyp bolman, eýsem, güýçli garşydaşlar bilen duşuşmak mümkinçiligine eýe bolmak, şeýlelikde, oýun tejribesini toplamak, küştçülerimiziň jogapkärli ýaryşlara taýýarlygyny barlap görmek babatda hem wajypdyr. «Şonuň üçinem biz ýokary derejeli bu ýaryşda çykyş etmäge çagyrandyklary üçin Eýranyň küşt federasiýasyna minnetdarlyk bildirýäris» diýip, Ş.Myratgulyýew sözüniň üstüni ýetirdi.
«B» toparçadaky garyşyk ýaryşa has-da hem köp küştçi gatnaşdy. Bu ýerde Eýrandan, Türkmenistandan, Russiýadan 113 küştçi çykyş etdi.
Zenanlaryň arasynda öňdäki orny mümkin bolan 9 utukdan 6 utuk toplan Türkmenistanyň Milli sport we syýahatçylyk institutynyň talyby, FIDE-niň ussady Gözel Atabaýewa eýeledi. Oňa altyn medal we gymmatbaha sowgat gowşuryldy.
Türkmenistanyň ýygyndy toparyndan Ogulgerek Atabaýewa, Hurma Weliýewa, Merjen Ýalkanowa hem oňat çykyş etdiler. Olar 113 küştçiniň (özem köpüsi erkek küştçüler) arasynda 19—32-nji orunlar aralygynda ýer aldylar.
Bu ýaryş şu ýylyň oktýabrynda 8—18 ýaş aralygyndaky küştçüleriň arasynda Günrota Koreýada geçiriljek Aziýa çempionatyna taýýarlygyň nobatdaky tapgyry bolar.
* * *
Hanty-Mansiýskide FIDE-niň Gran-pri ýaryşy dowam edýär. Bu tapgyrlaýyn ýaryşyň jemleýji dördünjisidir. Dört ýaryşyň — Baku, Daşkent Tbilisi we Hanty-Mansiýsk bäsleşikleriniň netijeleri boýunça diňe iň gowy iki küştçi ABŞ-da geçjek dalaşgärleriň ýaryşyna gatnaşmaga mümkinçilik alar. Dalaşgärleriň ýaryşynyň ýeňijisi bolsa öz gezeginde dünýä çempionlygy ugrunda küşt täjiniň häzirki eýesi Magnus Karlsen bilen oýnamaga hukuk gazanar.
Häzir Hanty-Mansiýskide geçýän ýaryşda 7 tapgyr oýnaldy. 5 utuk toplan italýan küştçiniň ýyldyzy Fabio Karuana öňde barýar. Kubaly Dominges bilen Karýakin ondan ýarym utuk az topladylar. Nakamura (ABŞ) bilen Swidleriň hersiniň (Russiýa) 4 utugy bar. Ýaryşyň tamamlanmagyna dört tapgyr galdy.


text:
“Seret, olar bize nähili azar berýärler. Seret, bize garşy nämeler edilýär!”
Bu Owganystanyň günbatarynda, Eýranyň serhediniň gapdalynda ýerleşýän Koşan obasynyň ýaşaýjysy Arbap Zerifiň sesi, ol birsalym mundan öň öz doganyny jaýlady.
Zerif Azatlyk Radiosynyň Owgan gullugyna beren interwýusynda öz doganynyň neşe gaçakçylygynda aýyplanyp, Eýranda dardan asylyp öldürilenligini belledi.
Ol doganyny gorap çykyş etmek üçin aklawçysynyň bolmanlygyny, onuň üstesine-de doganynyň jesediniň yzyna iberilmegi üçin eýranyň wekillerine pul tölemeli bolanlygyny aýtdy: “Eýranlylar doganymyň jesediniň deregine menden 100 dollar talap etdiler. Men 100 dollar karz pul alyp, doganymyň jesedini almak üçin eýranlylara pul tölemeli boldum”.
Owganystanyň Hyrat welaýatynda ýerleşýän Goriýan obasynyň ýaşaýjysy Muhammet Nesim Rahmanynyň ýagdaýy hem Zerifiňkiden o diýen tapawutly däl.
Rahmanynyň aýtmagyna görä, onuň dogany Abdyl Kaýum hem Eýranda dardan asylyp öldürilenden soň, onuň jesedi geçen hepde özlerine tabşyrylypdyr.
“Hawa, meniň doganym 33 ýaşyndady, onuň ady Abdyl Kaýum. Onuň dört çagasy bar. Tussag edilenden soň, Kaýuma kömek etjek adam ýokdy, iň soňunda-da oňa ölüm jezasy berildi” diýip, Rahmany zeýrenýär.
Gahar-gazap möwjeýär
Owgan resmileriniň aýtmagyna görä, Eýranda soňky hepdeleriň dowamynda neşe gaçakçylygynda aýyplanyp tussag edilen owganystanlylardan üçüsi dardan asylyp öldürildi.
Owganystanda häzirki wagtda Eýranyň ýakynda azyndan 40 owganystanly bendiniň jesedini yzyna iberenligi baradaky habar bilen baglanyşykly alada hem gahar-gazap barha möwjeýär.
Emma eýran resmileri henize çenli bu barada öz pikirlerini mälim edenoklar. Owganystanyň hökümeti bolsa bu mesele bilen bagly raportlar boýunça derňew geçirýändiklerini aýdýar.
Owganystanyň Daşary işler ministrliginiň metbugat wekili Abdyl Zahir Fakiri 15-nji aprelde Kabulda geçirilen metbugat ýygnagynda eden çykyşynda bu raportlar bilen bagly gepleşikler geçirmek üçin ady agzalýan ministrligiň ýokary derejeli bir delegasiýasynyň ýakynda Eýrana sapar etjekdigini aýtdy.
Bu raportlar owgan hökümetini serpmeden gaýdan ýaly etdi. Daşary işler ministrligi bu baradaky raportlary diplomatik hem howpsuzlyk kanallary arkaly berk yzarlamagy dowam etdirýär.
Bir gijede 30 adamyň jesedi getirildi
Derňewleriň deslapky netijelerinden mälim bolşuna görä, öldürilenligi aýdylýan şol adamlaryň sany birneme çişirilip beýän edilýän ýaly. Bu mesele, elbetde, owgan hökümetini alada goýýar.
Owganystanyň Eýrandaky ilçihanalaryna we konsulhanalaryna bu meseläni Eýran ýolbaşçylarynyň öňünde goýmak barada wezipe tabşyryldy diýip, owganystanly resmi aýtdy.
Bu baradaky gürrüň Owganystanyň Hyrat welaýatyndan saýlanan deputat Gul Ahmet Amininiň bu meseläni 12-nji aprelde parlamentde gozgandan soň, tutuş ýurda ýaýrady.
Hyrat öz çykyşynda şeýle diýdi: “Eýranda dardan asylyp öldürilen 45 owganystanlynyň jesedi ýurda getirildi. Meniň pikirimçe, bu merhemetsizlik bilen amala aşyrylan bir hereketdir. Şonuň üçin halk bu baradaky mesele boýunça gepleşikleriň dowam etdirilmegine we muňa aýratyn ähmiýet berilmegine garaşýar. Bir gijede 30 adamyň jesedi getirildi, beýleki agşam bolsa 15 adamyň jesedi Owganystana getirildi. Şol adamlar Owganystanyň raýatlary, olar şol adamlary ýurduň daşynda öldürip, jesetlerini Owganystana iberdiler”.
Owganystanyň serhediniň golaýynda ýerleşýän bir türmede 18 owganystanlynyň dardan asylyp öldürilmek üçin öz nobatyna garaşýanlygyny hem ol sözüniň üstüne goşdy.
Hyratyň welaýat geňeşiniň ýolbaşçysy Muhammet Rafik Şaheer bolsa owganystanly bendileriň Eýranda öldürilmeginiň ilkinji gezek bolan waka däldigini aýtdy.


text:
Liwiýanyň häkimiýetden çetleşdirilen ozalky lideri Muammar Kaddafiniň tarapynda urşan tussaglar geçiş hökümetiniň güýçleri tarapyndan gynamalara sezewar edilipdir. Bu barada “Amnesty International” guramasy habar berýär.
Guramanyň penşenbe güni ýaýradan hasabatyna görä, Kaddafiniň tarapynda uruşmaga hakyna tutulan afrika söweşijileri ýowuz gynamalaryň nyşanasy bolupdyr. Hasabatda Liwiýanyň Milli Geçiş Geňeşine esassyz tussag etmeleri we tussaglary gynamagy bes etmäge çagyryş edilýär.
“Amnesty International” guramasynyň aýtmagyna görä, Liwiýanyň Milli Geçiş Geňeşi bu baradaky maglumatlary öwrenmegi boýun alypdyr.
Şu aralykda, Kaddafiniň ogly Mutassim Kaddafiniň ele salnyp-salynmandygy barada biri-birine çapraz gelýän habarlar peýda boldy.


text:
Ar-namys diýlip edilýän sütemi görkezýän wideolar internetde adaty bir ýagdaý däl. Şol bir wagtda-da milletiň adyna ysnat getirýär diýlip, gyrgyz aýal-gyzlarynyň öz erkek watandaşlary tarapyndan urlup-ýenjilýän pursatyny görkezýän wideoýazgylar internetde yzygiderli peýda bolýar.
16-njy dekabrda ors dilindäki websaýtda peýda bolan soňky şeýle wideo ony görmäge isleg goýanok.
Hüjüm edýän adamlaryň özleri tarapyndan düşürilen bu wideoda bir ýaş gyrgyz zenanynyň Orsýetiň näbelli bir şäherinde ady belli bolmadyk demirýol stansiýasynda gyrgyz erkekleri tarapyndan erbet urlup-ýenjilýändigi görkezilýär.
Wideoda eşidilýän seslerde hüjümçiler bu zenany gyrgyz bolmadyk erkek adamlar, hususan-da, täjikler we özbekler bilen jynsy gatnaşykda bolmakda aýyplaýarlar.
Olaryň pidasynyň özüne azar berýänleri tanap-tanamaýandygy belli bolman galýar.
Bu wideo ýazgyda şol ýaş zenanyň süteme sezewar edilmeginden ozal şol adamlar bilen bir otluda gelendigi we gyrgyz erkekleriniň bu gyrgyz zenanynyň başga milletli bir adam bilen gepleşenini görendikleri mälim bolýar.
Seslerden çen tutsaň, wideoýazgyda gyrgyz erkekleri gyzy gyrgyzlary äsgermezlikde aýyplaýarlar we oňa seni mynjyradarys diýip, haýbat atýarlar.
Özüni Aýnagül diýip tanadan goragsyz we gorky astyndaky bu gyz özüniň bigünädigini gaýta-gaýta aýdýar. Iň soňunda ol özünden edilýän islendik talaby berjaý etmäge taýýardygyny we daşary ýurtlular bilen hiç wagt gepleşmejekdigini söz berip, ant içýär.
“Watançylaryň” ar-namysy
Aýnagüle edilen bu hüjüm soňky ýyllarda internetde peýda bolan we gyrgyzystanly zenanlara öz watandaşlary tarapyndan sütem edilýändigini görkezýän ençeme wideodan diňe biri.
Iň zorlukly wideolaryň ýene birinde gyrgyzystanly gyz gyrgyz bolmadyk tanşy bilen gepleşendigi üçin öz ýoldaşy hem onuň dostlary tarapyndan ýenjilýär.
Bu zenanyň soň AÝ/AR-nyň Gyrgyz gullugy bilen söhbetdeşlikde gürrüň bermegine görä, ol şol hüjümiň netijesinde zorlanypdyr. Ýaş zenan özüne hüjüm eden adamlary suda beripdir.
Köp wideolarda aýallara hüjüm edýän adamlar özlerini aýal-gyzlaryň ar-namysyny goraýan gyrgyz “watançylary” hökmünde häsiýetlendirýärler. Emma şeýle hüjümleri guramaçylykly toparlar amala aşyrýarmy ýa-da aýry-aýry adamlar edýärlermi bu näbelli bolup galýar.
Gyrgyzystandaky reaksiýa
Şeýle wideolar Gyrgyzystanda uly nägilelik döretdi, döwlet resmileri şeýle hüjümleri namartlyk diýip atlandyrdylar. Emma hüjümçileriň özlerini ýaşyrmaklary, pidalaryň bolsa berk gorkuzylýandygy sebäpli şeýle hüjümleriň öňüni almak kyn bolýar.
Gyrgyzystanyň içeri işler ministri Ernis Osmonbaewiň Facebook sosial ulgamyndaky sahypasynda ýazmagyna görä, Gyrgyzystan Orsýetiň häkimiýetlerine ýüz tutup, wakalary derňemegi haýyş edipdir.
Şol bir wagtda-da wideolaryň peýda bolmagy daşary ýurtlarda zähmet çekýän gyrgyz migrantlarynyň we olaryň öz ýurdunda galan maşgala agzalarynyň arasynda gorkulary güýçlendirdi. Orsýetde işleýän 600 müň gyrgyzystanlynyň 40%-iniň zenanlardagy aýdylýar. Olaryň köpüsi maşgalasyndan aýralykda ýaşaýarlar we olara hemişe sütemiň we jynsy zorlugyň pidasy bolmak howpy abanýar.


text:
"Türkmengaz" döwlet konserni
22-nji maýda döwlet neşiri bolan “Neýtralnyý Türkmenistan” gazeti prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Biz tiz wagtdan öz pulumyza täze Gündogar-Günbatar gazgeçirijisiniň gurluşygyna başlamakçy” diýendigini habar berdi.
Prezident Berdimuhamedowyň gol çeken permanynda döwlet eýeçiligindäki “Türkmengaz” konsernine ýylda 30 milliard kubometr gaz akdyrjak turbageçirijiniň gurluşygyny amala aşyrmak tabşyrygynyň berlendigi aýdylýar. Bu habaryň Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin bilen türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň arasyndaky resmi telefon söhbetdeşliginden köp wagt geçmänka peýda bolmagy aýratyn ünsi çekýär.
“Türkmengaz” döwlet konserni geçen ýyl, has takygy 2009-njy ýylyň mart aýynda, Ýolöteniň Osman gaz ýatagyndan Hazaryň ýakasyna tarap çekilmegi göz öňünde tutulýan 800 kilometrlik gazgeçiriji boýunça halkara tender yglan edipdi. “Türkmengaz” döwlet konserniniň bu proýekt boýunça iň soňky maglumatlarynda turbanyň gurluşygy bilen Orsýetiň, Hytaýyň we Ýewropanyň ýangyç kompaniýalarynyň azyndan 70 töwereginiň gyzyklanýandygy aýdylypdy. Emma näme üçindir bu tenderiň gutarnykly netijeleri soňra asla yglan edilmedi.
Bu gazgeçiriji proýekt amala aşyryylansoň, ýurduň ummasyz gaz zapaslaryna eýe bolan gündogar regionyny merkezi hem Hazar regionlary bilen baglanyşdyrar. Soňky ugur
“Gündogar-Günbatar” proýektiniň häzirki wagtda esasy üç potensial eksport ugrunyň bardygy öňe sürülýär. Olaryň birinjisi: Ýewropa çekilmegi göz öňünde tutulýan “Nabukko” turbalaryna birikdiriljek “Transhazar” gazgeçirijisi.
Emma Hazaryň statusy boýunça ylalaşyga gelinmänligi zerarly dowam edýän päsgelçilikler bu proýektiň durmuşa geçirilmek ähtimallygyny pese gaçyrýar. Şol bir wagtyň özünde-de, türkmen tarapynyň suwuklandyrylan gazy Hazaryň üsti bilen tankerler arkaly “Nabukko” turbalaryna ýetirmegi teklip edýändigi hem aýdylýar.
Ikinji ugur: Hazaryň gündogar kenary bilen Orsýete tarap çekilmegi göz öňünde tutulýan hazarýaka turbalary. Hazarýaka turbalaryndan gazak we türkmen gazy bilen birlikde ýylda jemi 20 milliard kubometrlik gaz akdyrylmagy planlaşdyrylýar.
Üçünji ugur: Pakistanyň we Hindistanyň tebigy gaza bolan islegini kanagatlandyrmak üçin niýetlenýän, emma häzirlikçe durmuşa geçirilmek ähtimallygy az hasaplanylýan “Transowgan” gaz geçirijisidir.
Geçen ýyl Britaniýanyň "Gaffney, Cline and Associates" kompaniýasy Günorta Ýolöteniň ýangyç ýataklaryndaky gaz ätiýaçlyklaryny, geçirilen degişli kontrol barlaglardan soň, ululygy boýunça dünýäde dördünji orunda goýupdy.
“Halkara Business Monitor” edarasy Türkmenistanyň gaz önümçiliginiň 2013-nji ýyla çenli 100 milliard kubometre çenli ýokarlanjakdygyny çak edýär. "Bu bolsa geljek 5 ýylyň içinde Türkmenistanyň gaz eksport potensialynyň 75 milliard kubometre golaýlajakdygyny görkezýär" diýlip, edaranyň 2009-njy ýyl boýunça hasabatynda bellenipdi.


text:
“Arap bahary” diýip atlandyrylan wakalar başlanaly bäri bäş aý geçdi. 19-njy maýda Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama öz ýurdunyň ep-esli üýtgän Ýakyn Gündogar boýunça resmi syýasatyny yglan eder. Döwlet departamentinde ediljek bu çykyş ABŞ-nyň arap döwletlerindäki öwrülişiklere garaýşynyň kesgitsizligini ýazgaryp seslenýän tankytlara gabat geldi.
2009-njy ýylyň ýanwar aýynda, şol döwürde täze saýlanan prezident Barak Obama çykyş edip, pragmatik pozisiýa esaslanan daşary syýasaty öňe sürüpdi. Tutuş dünýä boýunça milliardlarça adamyň öňünde telewideniýe arkaly eden şol çykyşynda Obama dostlukly bolmadyk syýasaty alyp barýan hökümetlere gol uzatmagy teklip edipdi.
Öňki prezident Jorj Buşuň döwründe başladylan Yrakdaky we Owganystandaky uruşlar hem-de Eýran bilen barha güýçlenýän gapma-garşylyklar bilen bagly kynçylyklardan soň Obamanyň bu çykyşy Amerikanyň Ýakyn Gündogar babatyndaky syýasatynda dem almak üçin bir pursat döredipdi.
Emma şol döwürden tapawutlylykda şu sapar Birleşen Ştatlara dünýäniň iň wajyp künjekleriniň birinde emele gelen syýasy öwrülişiklere öz garaýyşlaryny mälim etmek üçin bäş aý gerek boldy.
Haýsy meseleler gozgalar?
Birleşen Ştatlaryň arap döwletlerine garaýyşlarynyň ozalkysyndan näderejede tapawutlanýanlygy Barak Obamanyň 19-njy maýda Döwlet departamentinde edýän çykyşyndan soň belli bolar.
Ak Tamdan gowşan käbir maglumatlarda ABŞ-nyň Müsüri, Tunisi we demokratik özgerişlikleri başdan geçirýän beýleki ýurtlary goldamak üçin milliardlarça dollarlyk kömek bermekçidigi aýdylýar.
ABŞ-nyň administrasiýasynyň resmileriniň biri, 1989-njy ýylda kommunizm dargansoň, Merkezi we Gündogar Ýewropa döwletleriniň tejribelerini mysal hökmünde getirdi we demokratik özgerişlikler üçin ykdysady reformalaryň ähmiýetini nygtady.
Obamanyň çykyşynda arap-ysraýyl parahatçylyk prosesine bat bermek meselesiniň hem gozgalmagyna garaşylýar.
Prezidentiň administrasiýasy bu çykyş üçin belli bir taslamanyň öňünden düzülmänligini belledi. Emma şol bir wagtyň özünde-de ol Obamanyň “demokratik ymtylmalary” edýän regionlara “takyk idealary” teklip etmekçidigini habar berdi.
Ak Tamyň resmi wekili Jeý Karneý Obamanyň zorlukdan saklanmak, ynsan hukuklaryny goramak, syýasy we ykdysady reformalar ýaly gymmatlyklara esaslanýan pozitiw özgerişlikleri goldamagyň usullary barada çykyş etjekdigini aýtdy.
Tankytlaryň güýçlenen wagty
Amerikan prezidentiniň etjek bu çykyşy ABŞ-nyň adyna edilýän tankytlaryň güýçlenen wagtyna gabat geldi. ABŞ Ýakyn Gündogardaky we Demirgazyk Afrikadaky öwrülişikler babatyndaky pozisiýasynyň kesgitsizligi we gapma-garşylyklydygy üçin ýazgarylýar.
Käbir analitikler, hususan-da Hillary Klintonyň Siriýanyň prezidentini “reformator” diýip atlandyrmagynyň Başar al-Assadyň režiminiň gandöküşiklige baş goşmagyna ahlak taýdan ýol açanlygyny belleýärler.
Londonda ýerleşýän “Chatam House” analiz merkeziniň bilermeni Nadim Şehadiniň sözlerine görä, Obamanyň administrasiýasy awtoritar hökümetler bilen gatnaşyga taýýarlygyny yglan edip, öz syýastynyň gabawyna düşdi. Obamanyň prezidentliginiň başynda köpler tarapyndan makullanan şol syýasat indi azatlygy we demokratiýany talap edýän syýasy çykyşlara ters gelýär.
Şehadi ABŞ-nyň prezidenti ýaly şahsyň ýa-da hatda Ýewropa Bileleşigi ýaly guramanyň ýaýdanmaga ýa bitarap bolmaga haky ýok diýip, hasap edýär. Bilermeniň pikirine görä, Siriýadaky wakalar ýaly ýagdaýlar babatynda dymmaklyk režimler tarapyndan özlerine goldaw hökmünde kabul edilýär.
Birleşen Ştatlar 18-nji maýdan Siriýanyň prezidenti Başar al-Assada garşy sanksiýalaryň girizilenligini yglan etdi. Şol sanksiýalar Al-Assadyň maliýe serişdeleriniň doňdurylmagyny öz içine alýar.


text:
Ukrainada oppozisiýa wekilleri hökümete garşy protest çärelerine gatnaşanlygy üçin polisiýa gulluklary tarapyndan saklanan demonstrantlaryň günäleriniň geçilmegi boýunça hökümetiň teklip eden kanunyny ret edýärler.
Agzalýan kanunyň taslamasy çarşenbe güni prezident Wiktor Ýanukowiçe iberildi. Prezidentiň bu kanuna gol goýmak üçin 15 gün wagty bar.
Ýanukowiçiň edarasy bolsa prezidentiň näsaglyk rugsadyna çykandygyny, onuň birden temperaturasynyň galyp, dem alyş ýollarynda näsazlygyň ýüze çykandygy habar berdi. Prezidentiň haçan işe başlajakdygy barada takyk maglumat berilmedi.
Oppozisiýanyň lideri Witaliý Kliçko täze teklip edilýän kanunyň jemgyýetiň içindäki basyşy gowşatmagyň deregine ony galdyrjakdygyny aýtdy.
“Zadyň deregine olary çalyşýarlar”
Kliçko, hökümetiň täze teklip edilýän kanuna daýanyp polisiýa tarapyndan saklanan protestçileri “zamun” ýaly ulanjakdygyny we oppozisiýanyň eýelän binalary boşadylýança, protestçileriň tussag astynda galdyryljakdygyny duýduryp çykyş etdi: “Günä geçişlik barada teklip edilýän täze kanun güýje girýänçä, hiç kimiň ony berjaý etmäge hukugy ýok. Edil beýleki kanunlar ýaly, bu kanun hem halky gyzyklandyrmaýar. Teklip edilýän kanun, hamana, Somalidäki garakçylaryň kanunyna meňzeýär. Ol ýerde-de adamlary ilki “zamun” alýarlar, soňra-da bir zadyň deregine olary çalyşýarlar”.
Köçe demonstrantlary täze kanuny ret edip, onuň ylalaşyk üçin ýeterlik däldigine ünsi çekýärler.
Günä geçişlik baradaky täze kanun taslamasy çarşenbe güni parlamentde kabul edildi. Muny, esasan, Ýanukowiçiň partiýasy goldady. Parlamentdäki oppozisiýa wekilleri bolsa ses bermekden saklandylar.
Ýanukowiçiň hut özi çarşenbe güni, entek bu kanun parlamentden geçmänkä ol ýere bardy we ”Regionlar partiýasynyň” agzalary täze kanunyň teklibini doly goldamasalar, onda saýlawlaryň wagtynyň öňe süýşüriljekdigini duýdurdy.
Kanun kabul edilenden soň
Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç
Penşenbe güni parlamentiň resmi web-sahypasynda neşir edilen kanunyň taslamasynyň tekstinde kanun kabul edilenden soňra 15 günüň dowamynda protestçileriň öz eýelän binalaryny terk etmekleri talap edilýär. Kanun kabul edilensoň, Kiýewdäki we Ukrainanyň beýleki şäherlerindäki administratiw binalary eýelän protestçiler dolandyryş nokatlaryny we Hruşýowskiý köçesini terk etmeli bolarlar. Ady agzalýan köçede geçen hepde hökümete garşy protestçiler bilen polisiýa gulluklarynyň arasynda dartgynly çaknyşyklar bolup geçipdi.
Protestçiler Kiýewde aýratyn ähmiýetli binalary basyp alýarlar. Şeýle-de olar Ukrainanyň paýtagtynyň orta gürpünde öz barrikadalaryny gurdular we iki aýdan bäri şol ýerde bolýarlar.
Teklip edilýän täze kanun taslamasy Ýanukowiçiň şu hepdäniň dowamynda “yza tesen” birnäçe beýleki çärelerinden diňe biridir. Sişenbe güni ol premýer-ministr Mikola Azarowyň işden gidýänligi baradaky arzasyna gol çekmäge razy boldy. Şeýle-de sişenbe güni hökümete garşy geçirilýän protestlere gatnaşýanlara basyşy kanunylaşdyrýan we iki hepde mundan ozal kabul edilen jedelli kanun ýatyryldy.
Hökümete garşy protestler
Ukrainada hökümete garşy geçirilýän protestler prezident Wiktor Ýanukowiçiň noýabr aýynda Ýewropa bilen hyzmatdaşlyk etmekden ýüz öwürensoň başlandy.
Çarşenbe güni Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin, Kremliň Kiýewe bermegi wada eden 15 milliard dollarlyk kömeginiň nobatdaky bölegini duruzýandygyny we Moskwanyň Ukrainada täze hökümet döredilýänçä garaşjakdygyny aýtdy.
Şwesiýanyň daşary işler ministri Karl Bildt özüniň Twitter sosial ulgamynda Ukrainadaky ýagdaýlar baradaky teswirinde “Bu habar Kremliň Ukraina garşy ýene-de ykdysady çäreler görjekdiginiň alamaty” diýip ýazdy.
Ukrainanyň goňşulary Çehiýa, Polşa, Wengriýa we Slowakiýa dartgynly ýagdaýlaryň mundan soň hem güýçlenip dowam etmegi Ukrainada “aňrybaş durnuksyzlygy” döreder diýdiler.
Birleşen Ştatlaryň Kongresi, eger-de Ukrainada dartgynly ýagdaý ýene-de dowam etse, onda Birleşen Ştatlaryň ukrain hökümetine we protestiň liderlerine garşy maddy sanksiýalary girizmegi planlaşdyrýandygyny duýdurdy.


text:
ABŞ-nyň wise-prezidenti Jo Baýden ýekşenbe güni Bagdatda Yragyň liderleri bilen gepleşikler geçirdi.
Baýdeniň premýer-ministr Nury al-Maliki hem öňki premýer-ministr Aýýad Allawi bilen geçiren gepleşiklerinde Yragyň täze hökümetini düzmegiň perspektiwalary maslahatlaşyldy.
Allawiniň we al-Malikiniň ýolbaşçylyk edýän bloklary 7-nji martda geçirilen parlament saýlawlarynda başky iki orny eýeledi. Ýöne olar şu wagta çenli hökümet düzmegiň şertleri boýunça ylalaşyp bilemýärler.
Saparynyň dowamynda Baýden bir wagtlar Saddam Huseýne degişli bolan Al Fao köşgünde ýerleşýän bazada Yrakda gulluk edýän amerikan harbylary bilen duşuşdy.
Baýden harbylar bilen ABŞ-nyň garaşsyzlyk gününi bilelikde belledi hem olara gulluk üçin minnetdarlyk bildirdi.
Baýden soňra şeýle diýdi: “Duşmançylyklar hem zorluklar bilen ýüzbe-ýüz bolan Yragyň halky pugta howpsuzlygy, gülläp ösmegi gazanmaga synanyşýar. Bu işde oňa hökümet, jemgyýetdäki toparlaryň ählisi kömek bermeli. ABŞ Yraga ykdysady, syýasy, diplomatik ýardam teklip edýär. Başgaça aýdylanda, diňe harby kömek däl” diýip, Jo Baýden aýtdy.


text:
Orsýet Siriýada bombalamak kampaniýasyna başlaly aradan üç hepde geçer-geçmez, garaşylmadyk sapar bilen Moskwa baran prezident Başar al-Assad Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin bilen duşuşdy.
Orsýetiň 30-njy sentýabrdan bäri Assada garşy güýçleri bombalamagy geçen ençeme aýyň dowamynda güýji asgyn gelip, goranyşda bolan režimiň söweş meýdanynda öz pozisiýasyny pugtalandyrmagyna getirdi. Ýöne Assady harby taýdan goldamak Orsýetiň Siriýadaky strategiýasynyň diňe bir bölegi.
Onuň beýleki bölegi halkara gepleşiklerine ýol açyp, Siriýada dowam edýän graždanlyk urşuny soňlamakdan ybarat.
“Ýurduň aýak üstünde galmaga başarnyklydyny görkezýär"
Assadyň Kremle barmagy Moskwanyň diplomatik göçüminiň gaýtadan başlanmagynyň alamaty bolmagy mümkin.
Assad 2011-nji ýylda Siriýada krizis başlaly bäri ýurduň daşyna eden ilkinji saparynda Moskwa barmak bilen özüniň işe ukyply döwlet baştutanydygyny görkezýär.
Bu Assadyň "ýagdaýyň durnuklydygyna azda-kände bil baglaýandygyny, paýtagtda özi bolmasa-da, ýurduň aýak üstünde galmaga başarnyklydyny görkezýär" diýip, Moskwanyň Karnegi merkeziniň analizçisi Nikolaý Kožanow aýdýar.
Kožanowyň bellemegine görä, bu sapar Damaskyň özi üçin hem ähmiýetli. Kožanow muny şeýle düşündirýär: "Assadyň saparynyň Damaskyň özi üçin hem aýratyn ähmiýeti bar. Siriýanyň prezidenti uzak wagtdan soň ilkinji gezek ýurdy terk etdi. Bu onuň ýagdaýyň durnuklydygyna azda-kände ynanýandygyny görkezýär. Beýleki tarapdan bolsa, bu Orsýetiň Siriýadaky howa zarbalarynyň Moskwanyň öňünde goýýan maksadyna ýa-da iň bärkisi Siriýa Arap respublikasyndaky režimiň öz pozisiýasyny güýçlendirmek maksadyna ýetip gelýändigini aňladýar".
Indiki iş
Edilmeli indiki iş Orsýetiň Siriýada täsirleri bolan daşky güýçler bilen gepleşiklere täzeden başlamak hakda güýçli herekete geçmegi bolsa gerek.
Bu hereketiň eýýäm başlanan bolmagy-da mümkin. 21-nji oktýabrda Orsýetiň daşary işler ministrligi daşary işler ministri Sergeý Lawrow bilen Amerikanyň döwlet sekretary Jon Kerriniň Siriýa krizisini maslahatlaşmak üçin 23-nji oktýabrda Wenada Türkiýäniň we Saud Arabystanynyň daşary işler ministrleri bilen duşuşmagy planlaşdyrandyklaryny bildirdi.
Siriýa krizisine parahatçylykly çözgüt tapmak barada halkara derejesine ozal edilen tagallalar netije bermedi. Muňa sebäp bolan – geljekki syýasy geçiş döwrüniň bir bölegi hökmünde Assadyň häkimiýet başyndan aýrylyp-aýrylmazlygy baradaky mesele.
Günbatar, Türkiýe we arap döwletleri Assad häkimiýet başyndan gitmeli diýýärler. Orsýet bolsa bu pozisiýany ret edýär.
"Moskwa Assad öz aýaly we ýakyn garyndaşlary bilen Siriýany terk etmeli diýen pikiri Siriýada häkimiýete garşy gozgalaň turaly bäri ret edip gelýär. Assad öz maşgala agzalary bilen Moskwadan pena gözlemeli diýen pikirden maksat ony we maşgalasyny syýasy taýdan ýoldan aýyrmak, şol bir wagtyň özünde-de Siriýanyň prezidentiniň hem aýalynyň howpsuzlygyny kepillendirmek" diýip, Aýlag döwletleri boýunça analiz merkeziniň geňeşçisi Ted Karasik aýdýar.
Putin bilen Assadyň Siriýanyň ýolbaşçysynyň ýurtdaky indiki roly hakda pikir alşan bolmagy ähtimal.
Analizçileriň aglabasy Siriýanyň prezidentiniň häkimiýet başyndan aýrylyp, täze hökümete ýol bermegi barada Putin bilen Assad ylalaşandyr diýen pikirde.
"Orsýetiň ýolbaşçylarynyň uzak möhletli harby operasiýalara gatnaşmaga höwesleriniň ýoklugy belli zat. Ýöne olar operasiýany iň soňky sepgide ýetirmek isleýärler. Soňky sepgit bolsa Orsýet-Siriýa ýaranlygynyň harby taýdan ýeňiş gazanmagy däl-de, eýse Siriýa häkimiýetleri bilen oppozisiýanyň arasynda gepleşik prosesiniň başlanmagy" diýip, Kožanow aýdýar.


text:
Synçylaryň pikirlerine görä, 23-nji iýulda Gyrgyzystanda geçirilmeli prezidentlik saýlawlarynyň netijelerini öňünden çaklamak mümkin.
Dalaşgärleriň biri hökmünde bu saýlawlara gatnaşýan, Gyrgyzystanyň häzirki prezidenti Kurmanbek Bakiýewiň beýleki 5 kandidaty ýeňjekdigine ynamy güýçli ýaly bolup görünýär.
Londonda ýerleşýan Uruş we Parahatçylyk Maglumatlary Institutynyň Merkezi Aziýa boýunça bölüminiň ýolbaşçysy Jon Mak Loud, bu saýlawlara dalaşgär bolup gatnaşýan şahsyýetleriñ ýeňşine köp zadyň bagly bolup durýandygyny belleýär. “Kandidatlardan diňe biri halk arasynda tanalýan belli adam bolup durýar. Ol hem prezidentiň özi. Diňe Bakiýewde öz portretlerini asyşdyryp, saýlawlaryň öňýanyndaky çäreleri alyp barmaga mümkinçilik boldy.”
Mak Loudyň aýtmagyna görä, beýleki dalaşgärlerde şol çäreleri geçirmäge ne adam, ne-de maliýe mümkinçilikleri bar.
Gyrgyzystanyň Jalal-Abad welaýatynda doglan, 1-nji awgustda 60 ýaşy dolýan prezident Kurmanbek Bakiýew, 2005-nji ýylda häkimiýet başyna gelen döwründe Gyrgyzystanyň güýçli oppozisiýasynyň agzasydy. Şol döwürden bäri ol beýleki oppozision partiýalary we hereketleri gowşadyp, özüne garşy duran oppozisiýanyň ähmiýetini peseltmäge çalyşdy.
“Jamestown Foundation” guramasynyň analitigi Erika Marat, Bakiýew häkimiýet başyna geleninden soň Gyrgyzystanyň ýagdaýynyň has-da ýaramazlaşandygyny aýdýar. “Ýurduň içindäki häzirki ýagdaý, 4 ýyl mundan ozalkysyndan has ýaramaz. Akaýewiň režimi döwründe korrupsiýanyň bolandygyna garamazdan, ýurtda jenaýat bilen bagly ýagdaý azda-kände kadalydy.”
Onuň aýtmagyna görä, häzir žurnalistler hem-de oppozisiýanyň liderleri häli-şindi jenaýatçylar tarapyndan hüjüme duçar edilýärler. “Gyrgyzystanyň hukuk goraýjy organlary bolsa, olara garşy göreşmekden ejiz görünýär.”
Erika Marat, 23-nji iýulda geçirilmeli prezidentlik saýlawlarda ýeňiş gazanjakdygyna Bakiýewiň ynamynyň güýçli bolmagyna garamazdan, 2005-nji ýyldaky saýlawlardan tapawutlykda, onuň ilat arasyndaky abyraýynyň pese gaçandygyny aýdýar. “Dürli pikir soralyşyklaryň netijelerine görä, Bakiýewi ilatyň 50-den 60 %-i aralygy goldaýar. Şonuň uçin, saýlawlarda onuň alyp biljek sesi 70 ýa-da 80%-e ýetmeli däl.”
Dalaşgärler kimler?
Kurmanbek Bakiýew Sowet döwründe Kommunistik partiýanyň apparatynda dürli wezipeleri eýeledi. Soňra garaşsyzlyk ýyllary, 1997-nji ýylda Bişkek şaheriniň ýerleşýän ýeri bolan Çuý welaýatynyň häkimi wezipesini ýerine ýetirdi. 2000-nji ýylda Gyrgyzystanyň premýer-ministri wezipesine bellenildi. 2002-nji ýylda bolup geçen demonstrasiýalarda häkimiýetler protestçileri oka tutanyndan soň wezipesinden çekildi. 2005-nji ýylyň mart aýynda bolsa oppozisiýa goşulyşyp, dartgynly ýagdaý has ýitilşen pursatda ýurda wagtlaýyn ýolbaşçy hökmünde bellenildi.
Beýleki kandidatlar barada aýdylsa, Almaz Atambaýew Gyrgyzystanyň oppozision “Sosial Demokrat” partiýasynyň ýolbaşçysy. Ol 2007-nji ýylyň mart-oktabyr aýlary aralygynda ýurduň premýer-ministri wezipesini eýeledi. 52 ýaşly Atambaýewiň biznes bilen meşgullanan döwri hem bolupdyr. Ol 2005-nji, 2006-njy ýyllarda Gyrgyzystanyň senagat ministri wezipesini hem eýeläpdir. Bakiýewden soň ol saýlawlara gatnaşýan 2-nji belli şahsyýet bolup, oppozisiýadan dalaşgärleriň iň görnüklisi diýlip hasaplanylýar.
46 ýaşly Temir Sariýew “Ak-Şumkar” oppozision partiýasynyň ýolbaşçysy. Biznes bilen meşgullanan Sariýew 2000-nji hem 2005-nji ýyllarda deputat saýlandy.
Käri boýunça medisina işgäri Jenişbek Nazaralyýew neşekeşlige garşy terapeýany işläp neşekeşleriň rehabilitasiýasyny üstünlikli alyp barýandygy üçin ýurduň içinde hem-de daşynda meşhur bolan alym. Ol oppozision “Asaba” partiýasynyň agzasy. Şeýlede ol 2005-nji ýylyň başynda Akaýewiň režimine garşy belli bir hereketleriň amala aşyryljakdygyny öňünden aýdandygy bilen halkyň arasynda belli boldy. Şol ýylyň mart aýynda bolan wakalar Nazaralyýewiň çaklamagyndan hem has ýiti bolup geçdi.
Kandidatlaryň arasynda ýeke-täk zenan bolan Toktaýim Umitaliýewa ikinji gezek prezidentlik saýlawlaryna dalaşgär hökmünde gatnaşýar. Umitaliýewa Gyrgyzystanyň graždan jemgyýetçiliginiň düýbini tutan weteranlaryň biri. Ol Gyrgyzystanyň hökümete degişli däl we kommersiýa maksatly bolmaýan guramalar birleşiginiň ýolbaşçysy wezipesini 2000-nji ýyldan bäri eýeläp gelýär.
Soňky kandidat 38 ýaşly Nurlan Motiýew iň syrly kandidat diýlip hasaplanylýar. Halk arasynda oňa “Gara-Keçäniň kömür patyşasy” diýen at dakyldy. Sebäbi Motiýew 2005-nji ýylda Gyrgyzystanyň Naryn welaýatynyň Gara-Keçe regionynda ýerleşýän kömür öndüriji kärhanany häkimiýetlerden rugsat almazdan ele geçiripdir. Ol 2006-njy ýylda tussag edilip bikanuň biznes hereketleri bilen meşgullanandygy üçin oňa garşy 14 jenaýat işi gozgalypdyr. Şeýle-de ol 800 müň dollar möçberinde maddy serişdeleri ogurlanlykda aýyplandy. Häzir Motiýew tussaglykdan boşadylan bolsa-da, ýurtdan çykyp gitmek öňa gadagan edilip gelinýär.
Gyrgyzystan beýleki Merkezi Aziýa döwletlerinden tapawutlykda ösen graždan jemgyýetli ýurt bolup durýar. 2005-nji ýyldaky “Bägül rewolusiýasynyň” hem graždan jemgyýetiniň wekilleri tarapyndan gurnalan demonstrasiýalaryň netijesinde amala aşyrylandygyny synçylar aýdýarlar.
Londonda ýerleşýän Uruş we Parahatçylyk Maglumatlary Institutynyň Merkezi Aziýa boýunça bölüminiň ýolbaşyçysy Jon Mak Loudyň pikirine görä, 23-nji iýulda geçirilmeli prezidentlik saýlawlardan soň hem Gyrgyzystanda demonstrasiýalaryň geçirilmegi gaty ähtimal.


text:
Gyrgyzystanyň öňki prezidentiniň Britaniýada ýaşaýan ogluny Birleşen Ştatlar näme üçin tussag etmek isleýär?
35 ýaşly Maksim Bakiýew geçen hepde Waşingtonyň ekstradisiýa talaby bilen Londonda tussag edileni bäri bu sorag köpleri gyzyklandyrýar.
Häkimiýetden agdarylan gyrgyz prezidenti Kurmanbek Bakiýewiň ogly Maksim Bakiýew sanlyja günlerden soň zamun esasynda boşadyldy. Şondan bäri ol özüniň näme üçin Atlantigiň aňyrsyndan soralýandygy barada hiç zat aýtmady.
Bakiýew dymmaga dowam edýän hem bolsa, bu barada käbir maglumatlar ýüze çykyp başlady. Maksim Bakiýewe bildirilýän çynlakaý aýyplamalar subut edilse, oňa birnäçe ýyllyk türme tussaglygynyň garaşýandygy belli boldy.
"Bu ýerde iki sany aýry-aýry aýyplama göz öňünde tutulýar. Birinjisi galplyk bilen bagly, ýagny ýalan sözlemek ýa-da onuň Bişkegiň etegindäki Manas howa bazasynda işleden kompaniýalarynyň üsti bilen pul ogurlamagy. Ikinjisi bolsa Birleşen Ştatlardaky biržany öz içine alýan howpsuzlyk galplyklarydyr. Bu aýyplamalaryň islendik biri haýsydyr bir adamy birnäçe ýyllyk türme tussaglygyna höküm etmek üçin ýeterlikdir. Aýdylýan jenaýatyň derejesine we Birleşen Ştatlaryň hökümetiniň nämäni subut edip bilýändigine bagly bolmak bilen, bu uzak möhletli hem bolup biler" diýip, Jorjtaun uniwersitetiniň Milli howsuzlyk boýunça dosenti Kristofer Swift aýdýar.
Swiftiň aýtmagyna görä, Bakiýewiň Birleşen Ştatlarda sud edilip-edilmezligi onuň syýasy gaçybatalga boýunça beren arzasy barada Britaniýanyň sudunyň nähili karar çykarjagyna bagly bolar. Gyrgyz raýaty Bakiýew 2010-njy ýylyň iýun aýynda Britaniýa barandan az wagt soň gaçybatalga sorapdy.
"Eger gaçybatalga babatda 'ýok' diýen karar çykarylsa, onda onuň Gyrgyzystana yzyna iberilmegi mümkin. Eger oňa gaçybatalga berilse we britan sudy onuň ekstradisiýa edilmegine esasyň bardygy barada karar çykarsa, ol Birleşen Ştatlara ekstradisiýa ediler" diýip, Swift aýdýar.
Häzirlikçe, britan sudunyň onuň gaçybatalga arzasyna haçan jogap berjegi belli däl. Bakiýew Gyrgyzystany terk etmezden ozal bu ýurduň iň uly bankyndan millionlarça dollar alanlykda aýyplanyp, gyrgyz häkimiýetleri tarapyndan hem soralýar. Bakiýew bu aýyplamalaryň syýasy äheňlidigini öňe sürýär.
Bakiýewiň ekstradisiýa edilmegini soraýan amerikan sülçüleri oňa garşy bildirilýän aýyplamalar barada açyk beýanat bermediler. Emma 17-nji oktýabrda Birleşen Ştatlarda gündelik çap edilýän "The Wall Street Journal" gazeti bu işe ýakyn çeşmelere salgylanyp, aýyplamalar barada jikme-jik maglumat berdi.
Gazetiň habarçylarynyň biri Alan Kalisonyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, Birleşen Ştatlaryň Federal derňew býurosy (FBI) Bakiýewiň 2010-11-nji ýyllarda ABŞ biržalarynda bikanun içki söwda arkaly millionlarça dollar girdeji gazanandygyna ynanýar.
Suduň dokumentlerinde bu barada berlen maglumatlarda Taýýib Ali Muniriň hem ady geçýär. Londonda ýaşaýan fond treýderi Munir 15-nji oktýabrda Nýu-Ýorkuň sudunda peýda boldy we fond biržasynda içki söwda boýunça dildüwşük gurnandygyny boýun aldy.
Munire degişli sud dokumentlerinde onuň ýaranlarynyň ady agzalanok. Emma "The Wall Street Journal" bu işe gatnaşýan ençeme adamlara salgylanyp, iň esasy gurnaýjylaryň biriniň Bakiýewdigini ýazýar.
Bu aralykda, agzalýan dildüwşüge gatnaşan adamlaryň biri hökmünde "The Wall Street Journal" gazetiniň çeşmeleriniň görkezen başga bir adamy bolan Ýewgeniý Gurewiç 17-nji oktýabrda bu işe dahylsyz aýyplamalar esasynda italýan häkimiýetlerine tabyn boldy. Ol 2003-2006-njy ýyllar aralygynda milliardlarça dollarlyk galplyga baş goşanlykda aýyplanýar.
ABŞ-nyň raýaty Gurewiçiň Maksim Bakiýew Gyrgyzystandaka onuň ýakyn dosty we maliýe maslahatçysy bolandygy aýdylýar. "The Wall Street Journal" amerikan sudunyň dokumentlerinde Munire garşy maglumat toplamakda Federal derňew býurosy bilen hyzmatdaşlyk eden "gizlin çeşme" hökmünde görkezilýän adamyň Ýewgeniý Gurewiçdigi baradaky netijä geldi.
Gazetiň habarçysy Alan Kalison içki birža söwdasyny amala aşyrmak üçin zerur bolan "gizlin we bikanun maglumatlara eýe bolan adamlar bilen Maksim Bakiýewi tanyşdyranyň" Ýewgeniý Gurewiç bolmalydygyny hem aýdýar.


text:
Türkmenistanyň Garaşsyzlykdan soň dörän hökümeti täsin hökümet boldy. Birden aýdym-sazyň käbir görnüşlerini ýatyrdylar, birden saz gurallarynyň käbirlerini ýatyrdylar, soň bagşy-sazandalaryň köpüsini gadagan etdiler, soňra ençeme temalardan goşgy ýazmagy gadagan etdiler. Dünýäniň hiç bir ýurdunda bolmaýan täsin gadagan edilmeleriň her hili görnüşi Türkmenistanda ýüze çykyp başlady.
Ýurtda hatda gazetlerde nekrolog — ýagny, adamyň ýogalanlygy üçin gynanç bildirme çap etmegi hem gadagan etdiler.
Nekrologlary çap etmegiň gadagan edilmeginde Onjuk Musaýewiň inisiatiwasynyň bardygy barada aýdylýar. Türkmenistanyň demokratik partiýasynyň ozalky sekretary ýurduň gazetleriniň baş redaktorlaryna nekrologlary bermekden saklanmak barada teklip edipdir. Musaýewiň bu teklibi baş redaktorlar tarapyndan ikielläp goldalynylypdyr.
Biz islesek-islemesek, nekrologlary gazetlerde çap etsek-etmesek, dünýä berlen adamlar yzyna ýygnalýar.
Nekrolog merhuma goýulýan sarpa
Gazetlerde çap edilýän nekrologlar, elbetde, köp adama ýakymsyz täsir edýän bolmagy mümkin. Ýöne adam tebigatyň goýnunda dogulmak bilen bir hatarda dünýeden gaýtmagyň hem bardygyna düşünip okan halaty nekrologlar ýürege ýakymsyz täsir ýetirmez. Nekrologyň merhuma goýulýan sarpadygyna düşünmeli. «Pylany hakda gazetler hem gynanç beripdir» diýip, adamlar öz merhumlary hakdaky gynanjy gazetden okan halatlary hoşal bolýarlar.
Gazetlerde nekrologlaryň berilmegi merhum hakdaky habary köpe ýetirýär. Tanyş-bilişleriň, dost-ýarlaryň hemmesine merhum hakda aýdyp ýetişip bolanok. Şeýle ýagdaýda gazetler uly kömek bolup durýar.
Gazetlerde nekrologlaryň berilmän başlanmagy adamlary dost-ýarlaryň, tanyş-bilişleriň başyna düşýän şum habardan bihabar goýdy. Indi adamlar kimdir biriniň ýogalany hakdaky habary eşidip, diňe gynanç bilen baş ýaýkaýýarlar. «Be, eşitmändirisem» diýen sözi häli-şindi eşidip bolýar.
Öňler tanymal ýazyjy-şahyr, kompozitor, görnükli işgärler ýogalanda gazet sahypasyny dolduryp, söwer dostlaryň merhum hakdaky ýatlamalary, hoş sözleri-de çap edilerdi. Indi hiç zat ýok. Annaberdi Agabaýew ýaly zehinli şahyryň ýogalany halka habar berilmedi. Ony iň soňky ýoluna ugratmaga baryp, merhuma sarpa goýjaklar onuň ölümi hakda birnäçe wagtdan soň eşidip galdylar. «Be, eşitmändirisem» diýmekden başga çäre galanok.
Serdar Gulgeldiýew Aşgabatda ýaşaýan intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
TDH gullugynyň çap eden maglumatyna görä, Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrygy bilen 15-nji iýulda Azerbeýjanyň paýtagty Bakuwa türkmen delegasiýasy geldi.
Şol ýerde Hazar deňziniň meseleleri boýunça türkmen-äzeri gepleşikleri başlandy. Ekspertler toparyna iki ýurduň DIM-leriniň orunbasarlarynyň baştutanlyk edýändigi, gepleşikleriň 17-nji iýulda tamamlanjakdygy habar berildi.
Bu gepleşikleriň häzirki wagtda geçirilmegine nähili zerurlyklar hem-de iki ýurt arasyndaky gatnaşyklarda çözülmegine garaşýan nähili problemalar bar?
Türkmenistanyň DIM-niň metbugat gullugynyň beren habaryna görä, Bakuwda başlanan gepleşikler Hazar deňziniň düýbüniň we baýlyklarynyň çäklerini kesgitlemek boýunça Türkmenistan bilen Azerbeýjanyň arasyndaky gepleşikler prosessiniň nobatdaky tapgyrydyr.
Bu saparky täze gepleşiklerde gozgalan mesele, şol sanda gämi gatnawy, balyk tutmak, gidrometeriologiýa we ş.m. meseleler boýunça pikir alyşmak planlaşdyrylypdyr.
Öň nähili problemalar bardy?
Hazar deňziniň ortasyndaky Azeri-Çyrag-Güneşli nebit ýataklary bilen bagly Türkmenistan - Azerbeýjan arasynda çözülmedik dawalar bar. Şol ýataklaryň kime degişliligi meselesinde iki tarapyň biri-birinden düýpli tapawutlanýan pozisiýasy bolup, Türkmenistanyň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazow şol meseläniň çözgüdi ugrunda alada etmedi. Hat-da Hazardan ganyň ysynyň gelýändigini aýdyp, 2003-nji ýylyň awgustynda Türkmenbaşy şäherinde geçirlen Halk Maslahatyndan soň Hazaryň kenarynda harby manýowrlar geçiripdi.
Şol dartgynlylyk türkmen gazyny baryp 1999-njy ýylyň ahyrynda türk ojaklaryna ýetirmeli Transhazar turbasynyň çekilmegini-de böwetledi. Saparmyrat Nyýazow ölmezinden iki ýarym aý öň, 2006-njy ýylyň 5-nji sentýabrynda eden çykyşynda, Transhazar meselesine seretmäge dolanmaga taýýar däldigini, deňziň statusynyň kesgitlenmändigini, çözülmeli syýasy meseleleriň köpdügini aýdypdy.
Mälim bolşy ýaly, Eýran durumy kesgitlemek meselesinde deňzi deň 5 bölege bölüp, kenarýaka ýurtlaryň hersine 20%-den bermeli diýen şerti goýup gelýär. Nyýazow Eýranyň pozisiýasyna ýakyn durupdy. Emma Orsýet, Gazagystan we Azerbeýjan bu bölünişikden netije çykmajygyna göz ýetirip, öz aralarynda denziň suw asty baýlyklaryny özleşdirmekde öz deňiz çäklerini ikitaraplaýyn ylalaşypdylar. Şol ýerleri tehniki hem senagat taýadan özleşdirmek işlerini dowam etdirýärler.
Stambulyň Goç Uniwersitetiniň Merkezi Aziýa bölüminiň ýolbaşçysy professor Timur Hojanyň pikiriçe, belli bir netijä gelinmezliginde diňe bir Saparmyrat Nyýazow däl, beýleki liderleriň hem günäsi bar.
Demir perdeden çykyş
Prezident Berdimuhamedowyň ýurduň Daşary işler ministri Raşid Meredowy Waşingtona ugratmagy, onuň yz ýany Amerikan delegasiýasynyň Türkmenistana gelmegi, NABUCCO proýektine Türkmenistanyň goşulýandygyny yglan etmegi, indi bolsa Azerbeýjana delegasiýa ugratmagy – bularyň ählisini täze türkmen häkimiýetleriniň Günbatar ugry bilen ýakynlaşmagy, mundan başga-da, öňki prezidentiň guran demir perdesinden çykmak ugrundaky hereket diýip professor Timur Hoja atlandyrdydy hem-de bu ugurda haýalyrak hem bolsa özgerişleriň bardygyny aýtdy.
Azerbeýjanyň “Caspian barrel'” nebit barlaglary merkeziniň direktory Ilham Şaban, Azatlyk radiosyna beren interwýusynda şu wagta çenli türkmen hem Azerbeýjan delegasiýalarynyň diňe Hazarýaka bäş döwletiň ekspertler toparynyň düzüminde duşuşandygyny, şu nukdaý nazardan Hazaryň statusy boýunça iki tarapyň duşuşygynyň möhüm faktordygyny belledi.
Stambulyň Goç uniwersitetiniň professory Timur Hoja, Türkmenistan öz gazyny serhetde satmak prinsipinde galýan hem bolsa, şol gazyň daşary bazara akmak ýolunda öz zerurlygyny, öz tarapyndan aýgytly ädimler ätmegiň gerekdigini duýýar. Bu ýerde diňe bir çig mal söwdasy däl, onuň anyrsynda sosial, syýasy we medeni gatnaşyklaryň geljegine tarap ýol ýatyr diýip professor aýtdy.
Gepleşiklerinden nämä garaşyp bolar?
Professor Timur Hoja NABUCCO proýektinden peýdalanjak ýurtlaryň şertnama gol goýandygyny, emma işiň heniz tamamlanmandygyny, oňa turbany gaz bilen üpjün etjek ýurtlaryň gatnaşmandygyny, Azerbeýjandan başga Türkmenistan bilen Gazagystan hem gatnaşsa, diňe şonda NABUCCO proýektiniň amala aşjakdygyny belledi. Şeýle hem, Türkmenistan bilen Azerbeýjanyň arasynda Hazaryň statusy boýunça belli bir ylalaşyga gelinse, regionyň gazyny Ýewropa akdyrmakda ol möhüm ähmiýete eýe bolar diýen pikiri öňe sürdi.
Azerbeýjanly ekspert Ylham Şaban şu ýylyň ahyrynda Hazarýaka 5 döwletiň liderleriniň Bakuwda Hazaryň statusy boýunça ýokary derejeli sammitiniň geçiriljekdigini, eger goňşy döwletler şoňa çenli umumy dil tapyşsa, onuň 2009-njy ýylyň wakasy boljakdygyny aýtdy.
Ekspertiň sözlerine görä, häzirki azeri-türkmen gepleşiklerine, şol sammite we onda gelinjek netijelere taýýarlyk hökmünde baha bermek mümkin.
Türkmen-äzeri gepleşikleri dowam edýär.