text:
Döwlet Baştutanymyz ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň täze binalarynyň açylyş dabaralaryna gatnaşdy11.08.2021
Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Harby-Deňiz Güýçleriniň täze harby bölüminiň hem-de Döwlet serhet gullugynyň serhet galasynyň täze binalar we desgalar toplumynyň açylyş dabarasyna gatnaşdy.
Watanymyzyň hemişelik Bitaraplyk derejesine esaslanan hem-de diňe goranyş häsiýetine eýe bolan Harby doktrina laýyklykda, Milli goşunymyzyň goranyş ukybyny pugtalandyrmak we maddy-enjamlaýyn binýadyny döwrebaplaşdyrmak meseleleri döwlet Baştutanymyzyň hemişe üns merkezinde durýar.
Irden Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedow wakalaryň geçýän ýerine geldi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary Ç.Amanow Harby-Deňiz Güýçleriniň harby bölüminiň täze desgalar toplumynyň açylmaga taýýardygy barada döwlet Baştutanymyza hasabat berdi.
Belent Serkerdebaşymyz hasabaty kabul edip, Watan goragçylaryny bu şanly waka bilen gutlady. Soňra milli Liderimiz Harby-Deňiz Güýçleriniň täze harby bölüminiň dolandyryş binasynyň esasy girelgesine tarap ugrady.
Ýygnananlaryň şowhunly el çarpyşmalary astynda döwlet Baştutanymyz toý bagyny kesip, täze harby bölümi açyp, onuň düzümleri bilen tanşyp başlaýar.
Dolandyryş binasynyň tehniki taýdan enjamlaşdyrylyşynyň hem-de bu ýerde döredilen şertleriň ýokary halkara ölçeglere doly laýyk gelýändigini bellemek gerek.
Baş binada dolandyryş bölümi, şeýle hem nobatçylyk alyp barýan harby deňizçiler üçin iş otagy ýerleşýär. Hemme bölümlere Harby-Deňiz Güýçleriniň hünärmen-serkerdeleri tarapyndan taýýarlanylan ýörite programma üpjünçiligi ornaşdyryldy.
Täze tehnologiýalaryň we sanly ulgamyň, elektron kartanyň kömegi bilen Hazar deňzindäki ýolagçy we harby gämileriň hereketlerini yzarlamak mümkin. Munuň özi deňziň kenarýaka bölegine gözegçilik etmek üçin niýetlenen radiolokasiýa enjamlaryň we HDG-niň söweşjeň gämilerinde bar bolan tehniki toplumlaryň üsti bilen amala aşyrylýar. Şeýle hem sanly enjamyň, hemra aragatnaşygynyň kömegi bilen gämileriň deňizde ýerleşýän ýerleri, olaryň ýangyç we suw üpjünçiligi kesgitlenilýär. Bu bolsa dolandyryş nokadyndan harby gämiler bilen yzygiderli aragatnaşyk saklamaga mümkinçilik berýär.
Dolandyryş bölüminde alnan maglumatlar toplanylýar we işlenilýär, bu ýerde oturdylan enjamlar işleri ýeňilleşdirýär hem-de maglumatlary bellenen ýerleri boýunça ibermäge şert döredýär.
Harby gullukçy gulluk etmäge we öňde goýlan wezipeleri üstünlikli ýerine ýetirmäge döredilen ajaýyp şertler üçin Belent Serkerdebaşa tüýs ýürekden hoşallyk bildirdi hem-de Ýaragly Güýçleriň ähli şahsy düzüminiň adyndan Watan goragçylarynyň mähriban Watanymyza mundan beýläk-de ak ýürekden we wepaly gulluk etjekdiklerine ynandyrdy.
Şol pursatda “Sanjar” gorag gämisiniň serkerdesi onlaýn görnüşinde gäminiň taýýarlyk ýagdaýy, şahsy düzüm tarapyndan geçirilen degerli taýýarlyk barada hasabat berip, milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa Harby-Deňiz Güýçleriniň maddy-enjamlaýyn binýadyny pugtalandyrmak barada döwlet derejesindäki aladasy üçin hoşallyk bildirdi.
Ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy harby gämini dürbi arkaly gözden geçirdi. Häzirki wagtda HDG-ne Watanymyzyň deňiz giňişliklerinde parahatçylygy we abadançylygy üpjün etmekde uly orun degişlidir.
Hormatly Prezidentimiz, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedow serkerdä jogapkärli gullugynda üstünlikleri arzuw edip, binanyň birinji gatyna bardy.
Soňra döwlet Baştutanymyz harby bölümiň Hormatly myhmanlar kitabynda ýadygärlik ýazgy galdyrdy. Şeýle hem milli Liderimiz Harby-Deňiz Güýçleriniň harby gullukçylaryna täze awtoulaglaryň açarlaryny gowşurdy.
Harby-Deňiz Güýçleriň täze harby bölüminiň desgalarynyň bu ulgamdaky döwrebap talaplara laýyk gurlandygyny bellemek gerek. Onuň çäklerinde esgerler ýatakhanasy bolup, onda harby gullukçylar üçin amatly durmuş şertleri üpjün edildi. Şunda arassaçylygyň we düzgün-tertibiň saklanylmagyna degişli düzgünleriň berk berjaý edilmegine aýratyn üns berilýär.
Harby gullukçylar üçin niýetlenen naharhana we onuň enjamlaşdyrylyşy häzirki zaman talaplaryna doly laýyk gelýär. Ammar önümlerini saklamak üçin sowadyjylar bilen üpjün edildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň nygtaýşy ýaly, Watan goragçylarynyň gulluk etmegi we dynç almagy üçin has oňaýly şertleri döretmek Türkmenistanyň döwlet syýasatynyň we amala aşyrylýan harby özgertmäniň ileri tutulýan ugurlarynyň biridir.
Şeýle hem harby bölümde dabaraly çäreleri geçirmäge niýetlenen hem-de ýyladyş we salkynlaşdyryş ulgamlary bilen degişli derejede üpjün edilen jaý bar.
Iň täze tehnologiýalar we sanly ulgamlar bilen üpjün edilen okuw binasy hem göz öňünde tutuldy. Bu ýerde okuwlaryň Harby-deňiz institutynyň talyplary tarapyndan işlenip taýýarlanylan programma üpjünçiligi esasynda geçirilýändigi bellärliklidir. Sanly ulgamlaryň kömegi bilen harby gämileriň dolandyrylmagy, ugurdaş enjamlaryň ulanylyşy, deňiz giňişligine gözegçiligiň alnyp barlyşy öwredilýär.
Okuw binasynda öňdebaryjy tehnologiýalaryň ulanylmagy bilen, harby talyplar we ýaş serkerdeler degişli bilim alýarlar hem-de hünär derejelerini ýokarlandyrýarlar.
Harby bölümiň çäklerinde üsti açyk we ýapyk sport meýdançalary ýerleşdirildi, şolarda harby gullukçylar sportuň dürli görnüşleri bilen meşgullanyp, boş wagtlaryny peýdaly geçirip bilýärler. Şeýle hem halkara ölçeglere kybap gelýän iň täze enjamlar bilen üpjün edilen lukmançylyk bölümi bar. Bu ýerde harby gullukçylara we olaryň maşgala agzalaryna zerur lukmançylyk kömegini bermek üçin ähli şertler üpjün edildi.
Häzirki döwürde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň gönüden-göni aladasy netijesinde ähli ýaşdaky türkmenistanlylaryň, aýratyn-da, ýaşlaryň çeper döredijilik we aýdym-saz bilen meşgullanyp bilmeklerine döwlet derejesinde uly üns berilýär. Medeniýet öýünde harby gullukçylaryň zehinlerini hem-de özlerine sungat dünýäsini açyp bilmekleri üçin giň mümkinçilikler döredildi.
Harby bölümiň düzümine baý kitap gaznasyna eýe, okalga zaly bolan döwrebap kitaphana girýär. Ol Watan goragçylaryna bilimlerini artdyrmaga hem-de boş wagtlaryny kitap, şol sanda çeper eserleri okamak bilen geçirmäge mümkinçilik berýär. Bu ýerde islän kitabyňy almak işi sanly ulgam arkaly amala aşyrylýar, bu bolsa wagtyňy ep-esli tygşytlaýar.
Döwrebap binasy bolan we häzirki zaman täzeçil tehnologiýalary hem-de ugurdaş enjamlar bilen enjamlaşdyrylan umumybilim berýän mekdepde harby gullukçylaryň çagalary orta bilim alarlar. Bu ýerde sapaklar häzirki zaman usulynda alnyp barlar. Bu bolsa çagalaryň ylymlara işjeň aralaşmaklary üçin zerur şertleri üpjün eder.
Şeýle hem harby bölümiň çäginde ösüp gelýän ýaş nesillere bilim-terbiýe bermegiň häzirki zaman usullaryny özünde jemleýän çagalar bagy hereket edýär. Iki gatly döwrebap binada körpeleriň wagtlaryny gyzykly hem-de peýdaly geçirmekleri, olaryň başlangyç bilim almagy üçin ýokary derejeli şertler döredildi.
Çagalar baglarynda birnäçe gurnak otaglary bolup, olarda körpeleriň islegine görä, birnäçe ugurlar boýunça okuw sapaklary geçiriler. Şol bir wagtyň özünde çagalarda zähmet endiginiň ösdürilmegine uly üns berler. Bu bolsa ýaş nesliň sowatly, edep-terbiýeli bolup ýetişmeginde ähmiýetlidir.
Çagalar üçin niýetlenen, ajaýyp görnüşde enjamlaşdyrylan oýun meýdançalary bar. Munuň özi ýurdumyzda ýaş nesilleriň sazlaşykly ösmekleri, bilim-terbiýe almaklary ugrunda edilýän aladanyň hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň parasatly baştutanlygynda amala aşyrylýan döwlet syýasatynyň möhüm ugurlarynyň birine öwrülendiginiň aýdyň beýanydyr.
Toplumyň binalarynyň köptaraply häsiýete eýe bolmagy ýurdumyzda durmuş maksatly binalaryň taslamalarynyň taýýarlanmagyna jogapkärçilikli we toplumlaýyn esasda çemeleşilýändigini aňladýar.
Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Harby-Deňiz Güýçleriniň harby bölüminiň çäginde iki sany 3 gatly, 60 öýli ýaşaýyş jaýy, şeýle hem ýaş serkerdelere niýetlenen 2 gatly umumy ýaşaýyş jaýy bar. Otaglarynyň ýerleşdirilişi gowulandyrylan ýaşaýyş jaýlarynda amatly ýaşaýyş we dynç alyş üçin ähli zerur şertler üpjün edildi.
Şonuň bilen birlikde, täze jaýlaryň binagärlik çözgüdine hem-de bezegine uly üns berlipdir. Olarda giň, ýagty otaglar, döwrebap talaplara laýyklykda enjamlaşdyrylan amatly aşhanalar bar. Munuň özi ýaşaýyş jaýlarynyň taslamalary taýýarlananda hormatly Prezidentimiziň tabşyrygyna laýyklykda, öýleriň amatlylyk derejesinde bolşy ýaly, olaryň zamanabap ýagdaýda enjamlaşdyrylmagynyň esasy şert hökmünde kesgitlenendigini aňladýar.
Toplumyň çäklerinde ugurdaş binalardan başga-da, alyjylara gündelik zerur bolan harytlaryň giň görnüşini hödürleýän köpugurly dükan hereket edýär. Bu goşmaça amatlyklary döredýär.
Täze jaýlara göçüp gelmek bagty miýesser eden harby gullukçylar we olaryň maşgala agzalary ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysyna Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini has-da gowulandyrmak babatynda edýän hemmetaraplaýyn aladasy üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirip, alkyş sözlerini aýdýarlar. Täze öýleriň töründe giňden ýazylan bereketli desterhanlaryň başynda agzybirlikde tagam dadylyp, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa öwran-öwran alkyş sözleri aýdyldy.
Toplumyň çäginde bar bolan ýaşaýyş jaýlarynyň we beýleki desgalaryň ýanaşyk ýerleri abadanlaşdyryldy. Bu ýerde dürli gülleriň hem-de saýaly baglaryň ekilmegi ekologiýa abadançylygyny saklamaga ýardam edýär.
Harby gullukçylar we olaryň maşgala agzalary üçin mukaddes Garaşsyzlygymyzyň 30 ýyllyk senesine ajaýyp baýramçylyk sowgadyna öwrülen bu täze binalar we desgalar toplumy olaryň mähriban Watanymyza bolan buýsanjyny artdyrdy. Munuň özi hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Döwlet adam üçindir!” diýen asylly şygary baş ýörelge edinýän syýasatynyň durmuş ulgamyny has-da kämilleşdirmegi esasy ugur edinýändiginiň nobatdaky subutnamasyna öwrüldi. Milli Liderimiziň başlangyjy boýunça amala aşyrylýan giň möçberli özgertmeleriň tutuş ýurdumyzy gurşap almagy Watanymyzyň ähli ugurlar boýunça ösüşleriň belentliklerine tarap ynamly gadam urýandygynyň nobatdaky beýanydyr.
Soňra ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy harby bölümiň Dolandyryş nokadyna çykyp, harby gämileriň duralgasyna bardy. Bu harby bölümde harby gämiler üçin duralganyň göz öňünde tutulandygyny bellemek gerek, şeýle hem bu ýerde milli HDG-niň ygtyýarynda bolan täze “Deňiz han” atly harby gämi bar. Ol Türkmenistanyň Goranmak ministrliginiň Gämileri abatlaýyş kärhanasynda guruldy.
Ýola goýlan asylly däbe eýerip, söweşjeň gäminiň serkerdesi gämä gelen ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysyna Türkmenistanyň Döwlet baýdagyny, Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Harby-Deňiz Güýçleriniň baýdagyny galdyrmaga rugsat bermegi barada haýyş bilen ýüzlendi. Soňra Türkmenistanyň Döwlet senasy ýaňlanýar.
Şol pursatda harby gämileriň ýokarsynda asman giňişliginde ýurdumyzyň harby howa güýçleriniň ygtyýaryna gelip gowşan harby uçarlar peýda boldy. Olar dürli belentlikde birnäçe çylşyrymly öwrümleri ýerine ýetirdiler. Bu görnüşler uçarmanlaryň ussatlyk derejesiniň ýokarydygyny görkezýär.
Soňky ýyllarda ýurdumyzda dürli düzümlerde gulluk edýän harby gullukçylaryň hünär taýdan kämilleşmegine möhüm ähmiýet berilýär. Bu bolsa Watan goragçylarynyň, şol sanda harby uçarmanlaryň özleriniň saýlap alan hünärlerinde täze belentliklere çykmaga çalyşýanlarynyň sanynyň barha artmagyna getirýär. Munuň özi mukaddes Garaşsyzlygymyzyň 30 ýyllyk baýramçylygyna taýýarlyk görülýän döwürde has-da möhümdir. Ýakynda döwlet Baştutanymyzyň harby-söweşjeň uçarda synag uçuşyny üstünlikli amala aşyrmagy harby gullukçylary öz ussatlyklaryny mundan beýläk-de kämilleşdirmäge ruhlandyrdy.
Häzirki döwürde ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysynyň tagallalary netijesinde harby we hukuk goraýjy edaralaryň maddy-enjamlaýyn binýadynyň yzygiderli döwrebaplaşdyrylmagy, olaryň häzirki zaman tehnikalary bilen üpjün edilmegi dowam edýär.
Harby uçarlaryň uçuşyny synlap, döwlet Baştutanymyz bu ýerden Döwlet serhet gullugyna degişli täze binalar toplumynyň açylyş dabaralarynyň geçirilýän ýerine tarap ugrady.
Bu ýerde wise-premýer, Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary Ç.Amanow ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysyna täze binalar toplumynyň açylmagyna taýýarlygy barada hasabat berdi.
Milli Liderimiz serhet galasynyň täze binalar toplumynyň toý bagyny kesip, onuň işine ak pata berdi. Munuň özi merdana serhetçiler üçin mukaddes Garaşsyzlygymyzyň 30 ýyllygy mynasybetli ajaýyp baýramçylyk sowgadyna öwrüldi.
Döwlet Baştutanymyz halkymyzyň gadymy ýörelgelerine laýyklykda, amala aşyrylýan hoşniýetli goňşuçylyk, goňşy ýurtlar we halklar bilen özara ynanyşmak gatnaşyklaryny berkitmekde Garaşsyz, Bitarap Türkmenistanyň parahatçylyksöýüjilikli daşary syýasatyny durmuşa geçirmekde, ýurdumyzyň mukaddes çäklerini dost-doganlyk serhedine öwürmek babatda Watan goragçylaryna möhüm ornuň degişlidigini nygtady.
Şeýlelikde, ýurdumyzda harby we hukuk goraýjy edaralarynyň, şol sanda Döwlet serhet gullugynyň ähli düzümleriniň maddy-enjamlaýyn binýady yzygiderli berkidilýär. Şol bir wagtyň özünde türkmenistanlylaryň durmuş derejesini ýokarlandyrmak, ähli amatlyklary bolan ýaşaýyş jaýlaryny we beýleki durmuş maksatly binalary gurmak hakynda yzygiderli alada edýän hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bu işleriň üstünlikli dowam etdirilmeginiň wajypdygyny nygtaýar.
Serhet goşunlarynda degişli düzümleriň sazlaşykly hereketine, serhetçileriň işlerine täzeçil tehnologiýalaryň, sanly ulgamyň ornaşdyrylmagyna möhüm ähmiýet berilýändigini bellemek gerek. Bu bolsa galanyň gözegçilik edýän çägi boýunça degişli maglumatlary toplamak, olary seljermek we gaýtadan işlemek wezipesiniň dessin hem-de dürs ýerine ýetirilmeginde serhetçilere kömek edýär.
Bu ýerde Dolandyryş merkeziniň işiniň täzeçil tehnologiýalar esasynda alnyp barylmagy toplanylan maglumatlaryň öz wagtynda hem-de maksadalaýyk ulanylmagyny üpjün edýär, bu bolsa gullugyň döwrüň talaplaryna laýyklykda alnyp barylmagyna ýardam edýär. Serhet bölüminiň serkerdesi döredilen amatly şertler üçin hoşallygyny beýan edip, Watana ak ýürekden gulluk etjekdigine kasam etdi.
Döwlet Baştutanymyzyň tagallasy bilen ýaýbaňlandyrylan harby özgertmeler bilen baglylykda, serhet galasynyň täze binalary gurlanda, olarda serhetçiler üçin ýokary derejeli gulluk we amatly ýaşaýyş şertleriniň döredilmegi esasy wezipe hökmünde kesgitlenilýär. Galanyň çäginde beýleki durmuş maksatly binalar bilen bir hatarda, gulluk itleriniň saklanylýan desgalarynyň bardygyny hem bellemeli.
Ýatakhanalarda ýaş serhetçileriň amatly dynç alşyny üpjün edýän ähli zerur şertler bar. Harby gullukçylaryň naharhanasynyň binasynda ýokumly tagamlary taýýarlamak, azyk önümlerini degişli derejede saklamak aýratyn möhüm wezipe hökmünde kesgitlendi. Bu ýerde nahar taýýarlaýan aşpezleriň “Bereketli türkmen saçagy” atly kitaby esasy gollanma öwrendikleri aýratyn nygtaldy.
Döwrebap kitaphana serhetçileriň hyzmatynda, onda gözýetimiňi giňeltmäge hem-de göwün söýen çeper edebiýatyňy okamaga zerur mümkinçilikler bar. Serhetçi esgerler bu ýere höwes bilen gelip, kitaplardan özlerini gyzyklandyrýan sowallaryna jogap tapýarlar.
Toplumyň çäginde ýokary derejede enjamlaşdyrylan sport meýdançalary ep-esli orun tutýar. Häzirki wagtda ýurdumyzda sportuň dürli görnüşleri bilen meşgullanmak, özara bäsleşikleri guramak ugrunda ähli zerur mümkinçilikleriň bardygyny belläp, serhetçiler döredilýän şertler üçin hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa alkyş sözlerini aýtdylar.
Toplumyň serhetçi itler üçin niýetlenen meýdançasynda alabaýlar bilen türgenleşik işleri yzygiderli geçirilýär. Olar serhetçileriň ýakyn ýardamçylaryna öwrüldiler. Şu ýyl ilkinji gezek Türkmen bedewiniň milli baýramy bilen Türkmen alabaýynyň baýramy bilelikde geçirildi. Onuň çäklerinde “Ýylyň türkmen edermen alabaýy” ady bilen bäsleşik geçirildi. Onda Döwlet serhet gullugyna degişli Akhan atly alabaý ýeňiji boldy.
Mundan başga-da, toplumda serhetçiler we olaryň maşgalalary üçin ýaşaýyş jaýy, çagalar üçin oýun meýdançasy, awtoulaglar üçin duralga we beýleki desgalaryň gurluşyk-gurnama işleri ýerine ýetirilipdir.
Ähli amatlyklary bolan döwrebap ýaşaýyş jaýlarynyň milli hünärmenler tarapyndan bina edilmegi aýratyn bellärliklidir. Täze jaýlara göçüp gelen bagtyýar ýaşaýjylar türkmeniň asylly däp-dessurlaryna eýerip, toý saçagyny giňden ýazdylar. Ýaşaýyş jaýlarynyň otaglary döwrebap mebeller bilen, aşhanasy bolsa ýokary hilli hojalyk enjamlary bilen üpjün edilipdir. Serhetçiler we olaryň maşgalalary özleri barada taýsyz tagallalary edip, şeýle ajaýyp ýaşaýyş-durmuş hem gulluk şertlerini döredip berýän hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa sagbolsunlaryny, çäksiz alkyşlaryny beýan etdiler.
Soňra döwlet Baştutanymyz bu ýerde ýurdumyzyň harby we hukuk goraýjy edaralarynyň ýolbaşçylarynyň gatnaşmagynda maslahat geçirdi. Onuň dowamynda milli Liderimiziň baştutanlygynda ýurdumyzda ýaýbaňlandyrylan harby özgertmeleri üstünlikli durmuşa geçirmegiň ugurlary ara alnyp maslahatlaşyldy.
Harby we hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylary ýolbaşçylyk edýän düzümlerinde alnyp barylýan işleriň ýagdaýy, degişli gulluklaryň işine häzirki zamanyň ösen tehnologiýalaryny ornaşdyrmak boýunça döwlet Baştutanymyzyň ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysyna hasabat berdiler. Aýratyn-da, Watanymyzyň Garaşsyzlygynyň 30 ýyllygy mynasybetli geçiriljek dabaraly harby ýörişe taýýarlyk barada aýdyldy.
Harby we hukuk goraýjy edaralaryň maddy-enjamlaýyn binýadyny berkitmek, harby gullukçylaryň hünär derejesini ýokarlandyrmak, ýurdumyzda kanunçylygy we hukuk tertibini berjaý etmek, Türkmenistanyň Bitaraplyk derejesine laýyklykda, parahatçylyk söýüjilik syýasatyny yzygiderli durmuşa geçirmek boýunça amala aşyrylýan işler barada hasabatlarda aýdyldy.
Döwlet Baştutanymyz ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň ähli düzümleriniň harby gullukçylarynyň şöhratly pederlerimiziň gahrymançylykly ýoluny mynasyp dowam etdirmekleri, olaryň watansöýüjilik ruhunyň belende galmagy ugrunda zerur tagallalary etmekleri babatda birnäçe tabşyryklary berdi.
Mukaddes Garaşsyzlygymyzyň 30 ýyllygy mynasybetli geçiriljek baýramçylyk çäreleriniň, aýratyn-da, dabaraly harby ýörişiň ýokary guramaçylyk derejesiniň üpjün edilmegine möhüm üns berilmelidir. Şeýle hem hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow harby we hukuk goraýjy düzümlere degişli binalar we desgalar toplumlarynyň mümkinçiliklerini netijeli peýdalanmagyň zerurdygyna ünsi çekdi.
Döwlet Baştutanymyz harby we hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylaryna alyp barýan jogapkärli işlerinde üstünlik arzuw etdi we maslahaty jemledi.
Şeýle hem milli Liderimiz Hormatly myhmanlaryň kitabynda ýazgy galdyrdy. Soňra ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy Döwlet serhet gullugy üçin täze awtoulaglaryň açarlaryny gowşurdy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hemmelere üstünlikleri arzuw edip, bu ýerden ugrady.


c: text/html

text:
DKTR-nyň BMG-den Uly Tamasy Ýok
Demirgazyk Kipr Türk Respublikasynyň Birleşen Milletler Guramasyndan Artykmaç Uly Tamasynyň Bolmandygy Beýan Edildi
DKTR-nyň Daşary işler ministri Tahsin Ertugrulogly Kipr meselesiniň çözgüdinde BMG-niň eýeleýän pozisiýasy hakynda beýanat berdi.
Ministr Ertugrulogly: “BMG-den artykmaç tamamyz ýok, şu günki güne çenli haýsydyr bir syýasy hakykaty çözmändigi hemmelere äşgär” diýdi.
Ertugrulogly DKTR-nyň Prezidenti Ersin Tataryň ABŞ-nyň Nýu-Ýork şäherinde BMG-niň baş Sekretary Antoniu Guterriş we K...
-
26.10.2021
-
-
-
26.10.2021
-

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hytaý türkmen-hytaý gatnaşyklaryny täze derejä çykarmaga taýýar...
Президент Туркменистана принял участие в заседании Совета глав государств СНГ
Türkmenistanyň Prezidenti GDA-nyň Baştutanlarynyň Geňeşiniň onlaýn mejlisine gatnaşdy
Şu gün – 12-nji oktýabrda Gazagystanyň Prezidenti Kasym-Žomart Tokaýew Aziýada özara hyzmatdaşlyk we ynamy berkitmek çäreler boýunça Geňeşiniň (CICA) mejlisine gatnaşýan Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary,...
Türkmenistanyň daşary işler ministri Raşid Meredow Aziýada özara hyzmatdaşlyk we ynamy berkitmek çäreler boýunça Geňeşiniň (CICA) Gazagystanda geçirilen mejlisine gatnaşýar. Bu barada akorda.kz habar berýär. Mejlisiň...
Türkmenistanyň döwlet habarlar agentliginiň habar bermegine görä, 12-nji oktýabrda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow “ARETI” halkara kompaniýalar toparynyň ýolbaşçysy Igor Makarowy kabul etdi.Işewür türkmen Liderine wagt tapyp kabul...


text:
PARLAMENTARA BIRLEŞIGINIŇ BAŞ SEKRETARY BILEN HYZMATDAŞLYGY ÖSDÜRMEGIŇ MESELELERI ARA ALNYP MASLAHATLAŞYLDY
2018-nji ýylyň 30-njy maýynda Türkmenistanyň Daşary işler ministri R.Meredow Parlamentara Birleşiginiň Baş Sekretary (PB) Martin Çungong bilen duşuşyk geçirdi. Duşuşygyň barşynda taraplar Parlamentara Birleşiginiň işiniň esasy ugurlaryny, şeýle hem bu guramanyň çäklerinde hyzmatdaşlygyň we gatnaşyklaryň mümkinçiliklerini ara alyp maslahatlaşdylar.
Türkmenistan PB-ni dürli döwletler hem-de PB-niň milli parlament wekiliýetleri bilen köptaraplaýyn we ikitaraplaýyn gatnaşyklary ösdürmäge ýardam edýän meýdança hökmünde garaýar diýip türkmen tarapy belläp geçdi. Şu jähtden 2017-nji ýylyň 15-nji oktýabrynda Sankt-Peterburg şäherinde geçen PB-niň 137-nji Assambleýasynyň çäklerindäki Dolandyryjy geňeşiň biragyzdan karary esasynda Türkmenistanyň PB-niň agzalygyna kabul edilmegi biziň ýurdumyz üçin uly bir waka boldy diýip bellenilip geçildi.
Deputatlaryň maglumat üpjünçiligini we mümkinçiliklerini ýokarlandyrmak hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolup durýar. Şunuň bilen baglylykda, taraplar Türkmenistanda PB-niň deputatlar üçin tegelek stollaryny we tematiki hünär okuwlaryny, maslahatlaryny, parlamentleriň aýal spikerleriň sammitlerini, şeýle hem PB-niň beýleki uly çärelerini geçirmekligiň mümkinçiliklerini ara alyp maslahatlaşdylar.
Şeýle-de, taraplar demokratiýany öňe sürmek, adam hukuklary, parahatçylyk we howpsuzlyk, ylym we bilim ugurlary boýunça Durnukly Ösüş Maksatnamasyny durmuşa geçirmegiň ulgamynda hyzmatdaşlygyň meselelerini ara alyp maslahatlaşdylar.


text:
Sezarda özüne ynanýan ýeke-täk dosty bardy: lukmany. Mundan başga-da, syrkaw bolan-da, diňe lukmanynyň eli bereninde derman kabul etýärdi.
Bir gezek Sezar özüni gowy duýmaýan wagtynda, näbelli bir haty aldy: “Iň ýakyn dostuňyzdan, lukmanyňyzdan gorkuň. Ol sizi zäherlemek isleýär! "
Birnäçe wagtdan soň lukman gelip, Sezara derman berdi. Sezar alan belligini dostuna berdi we ol okap durka derman garyndysyny soňky damjasyna çenli içdi.
Lukman birhili bolup doňdy:
“Hökümdarym, muny okanyňdan soň beren zatlarymy nädip içip bildiň?
Sezar oňa şeýle jogap bilen diýdi:
- Öz dostuňa şübhelenmekden, öleniň gowudyr!
G. Maral Muhammedowna


text:
Şwesiýanyň Karollyk Ylymlar akademiýasynda geçirilen metbugat ýygnagynda şu ýylky baýragyň ýarysynyň ýapon meteorology we klimatology Manabe we nemes okeanografy we klimat modeli Hasselmann, galan ýarysynyň bolsa italýan teoretiki fizigi Parisi -a gowşurylandygy mälim edildi. "Ýeriň howasynyň fiziki nusgasyny düzýän, global ýylylygy takyk çaklaýan we üýtgeýşini ölçän" Manabe we Hasselmann "çylşyrymly ulgamlara düşünmäge düýpli goşant goşýarlar" diýilýär. Parisiniň "atomdan planetar masştabyna çenli fiziki ulgamlardaky üýtgemeleriň we bidüzgünçilikleriň özara täsirini açandygy" üçin bu baýraga-da gowşurylandygy mälim edildi. Fizika boýunça Nobel baýragy 2020-nji ýylda gara deşikleriň tapylmagyna goşant goşan işleri üçin Iňlis matematik fizigi Rojer Penrose, nemes astrofizigi Reýnhard Genzel bilen Amerikaly astronom Andrea Geziň arasynda paýlaşyldy. Gez, 1901-nji ýyldan bäri bu baýragy alan dördünji aýal boldy. Mari Kýuri 1903-nji ýylda fizika boýunça Nobel baýragy, 1963-nji ýylda Mariýa Goeppert-Maýer we 2018-nji ýylda Dana Striklend bilen sylaglandy. Fizika boýunça Nobel baýragy, fizika pudagynda adamzada möhüm goşant goşan adamlara 1901-nji ýyldan bäri her ýyl berilýär. 100 ýyl ozal, 1921-nji ýylda meşhur nemes fizigi Albert Einşteýn bu baýragy aldy. 1915-nji ýylda rentgen şöhleleriniň kömegi bilen kristallaryň gurluşyny seljeren Lawrens Bragg, 25 ýaşynda kakasy William Henry Bragg bilen fizika boýunça Nobel baýragyny paýlaşdy we bu baýragy alan iň ýaş fizik boldy. Artur Aşkin 96 ýaşynda Fizika boýunça Nobel baýragyna-da eýe bolup, bu baýragy alan iň garry fizik boldy.
Çeşme:dunya.com
Orazjemal ÇARYÝEWA
Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň dünýa ykdysadyýeti kefedrasynyň uly mugallymy


text:
Çagalykda töweregindäki hemme zat täsin görünýär: gök asmanda ak reňkli bulutlar, ýalpyldap ýanýan ýyldyzlar we älemgoşar. Adamyň ýaşy ulalyp geçdigiçe dünýäniň gözelliginiň lezzeti we haýranlygy kem-kemden azalyp ýatdan çykýar. Emma planetamyz hemişe ýaşaýjylaryny nädip geň galdyrmalydygyny bilýär. Bu gün size tebigatda üýtgeşik hadysalar bilen 15 sany täze surat ýygnadyk.
1. Jaýlaryň öňündäki awtoulag geçýän ýolunda gögerip ösen agaç we ýokarky tarapyndan has köp ösen agaçlar
2. Ýerde atlar ylgap barýarka, serçeleriň sürüsi howada uçup atlary şekillendirdiler
3. Bu buzuň emele gelşi kiçijik tokaýa meňzeýär
4. Üýtgeşik zat ýok, diňeje guşjagaz iýip otyrka, otyr diýäýmeseňiz...
5. Bu pişigiň genetiki mutasiýasy bar. Gözleri aýna bölegi ýaly jaýrylan ýaly
6. Ak keýik
7. Kiçijek baýguş ýaly görünýän kömelek
8. Benewşe görnüşindäki kelemiň içi (фиолетовая капуста)
9. Stig baýguşy gözleriniň gyzyl şöhlelenmesi bilen tanalýar, şonuň üçin köplenç şeýtan bilen deňeşdirilýär.
10. Bu daşa dönen agaç bölegi. Oňa 225 million ýyl.
11. Ak gara belka
12. Şol bir ýerde, ýylyň 4 sany passylaryň dowamynda, alynan suratlar
13. Başga bir agajyň şahasynda ösýän agaç
14. Buz şelpelerden, küşt böleklerine meňzeýän şekiljikleri tapdym
15. Meniň siluetim bu tegelek älemgoşaryň içinde peýda boldy
G. Maral


text:
Aqtóbede jeksenbi kúni de avtobýstar júretin boldy
AQTÓBE. QazAqparat – Aqtóbede qoǵamdyq kólikterdiń jeksenbi kúni de júrýine ruqsat berildi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Aqtóbe oblystyq sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq departamentiniń basshysy Nursulý Berkimbaeva jańa qaýlyǵa qol qoıdy. Endi qalada jeksenbi kúni de qoǵamdyq kólik ishke erejege saı júretin boldy. Meıramhanalar jumysyna tyıym salynǵanymen, «Ashyq» jobasyna qatysatyn kásipkerlerge 7:00-00:00 aralyǵynda jáne «kóshbasshylary» 7:00-02:00 aralyǵynda jumys isteýge ruqsat berildi. Tek adam sany 50-den aspaýy tıis. Senbi-jeksenbi kúnderi munda tek «jasyl» mártebesi bar adamdar kire alady.
«Meıramhanalarda ujymdyq basqosý, saltanatty shara ótkizýge bolmaıdy. Tek karantın shekteýin saqtap, tamaqtaný uıymdastyrýǵa ruqsat. Azyq-túlik satatyn dúken de ishke erejege saı qyzmet kórsetedi. Sporttyq is-shara da «Ashyq» jobasyna qatysatyn nysandarǵa ruqsat. Senbi, jeksenbi kúnderi «jasyl» mártebesi bar adamdarǵa ǵana kire alady», - dep jazylǵan qaýlyda.


text:
Häzirki wagtda “Türkmenistanyň demir ýol ulagynyň Tertipnamasynyň” taslamasyny işläp taýýarlamak boýunça degişli işler alnyp barylýar. Bu barada Ministrler Kabinetiniň ýanyndaky Ulag we kommunikasiýalar agentliginiň Baş direktory M.Çakyýew Hökümetiň nobatdaky sanly ulgam arkaly mejlisinde türkmen Liderine hasabat berdi.
Şoňa görä-de, döwlet Baştutanynyň garamagyna ýurdumyzyň çäginde demir ýol ulaglarynda ýükleri daşamak üçin kämilleşdirilen ýol resminamasyny ulanmak bilen baglanyşykly teklip hödürlenildi.
Bellenilişi ýaly, bazar ykdysadyýetine geçilmegi we döwlet-hususy gatnaşyklary ösdürmek bilen baglylykda, demir ýol pudagynda kadalaşdyryjy hukuk namalaryny kämilleşdirmek boýunça degişli işler alnyp barylýar. “Demir ýol ulagy hakynda” Türkmenistanyň Kanunyna laýyklykda hem-de bu ugurda ýerine ýetirilýän hyzmatlaryň görnüşlerini artdyrmak we hilini gowulandyrmak, demir ýol ulaglary düzümini kämilleşdirmek, demir ýol ulagynyň üpjünçilik ulgamlarynyň arasyndaky gatnaşyklary düzgünleşdirmek boýunça degişli işler dowam edýär.
Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, ýurdumyzyň ulag-üstaşyr mümkinçiliklerini ösdürmek üçin demir ýol düzümleriniň häzirki zaman desgalarynyň kuwwatyny doly peýdalanmagyň, demir ýollar arkaly daşalýan ýükleriň mukdaryny artdyrmagyň zerurdygyna ünsi çekdi. Düzümleýin taslamalary durmuşa geçirmegiň çäklerinde täze çekilen hem-de döwrebaplaşdyrylan demir ýollaryň geçirijilik ukybyny ýokarlandyrmak, daşary döwletleriň we ýurdumyzyň harytlaryny halkara bazarlara eksport etmegiň mümkinçiliklerini öwrenmek, daşary ýurtlardan döwletimize getirilýän ýükleri gysga hem-de amatly ýollar arkaly getirmek bilen baglanyşykly meseleler öwrenilmelidir diýip, türkmen Lideri bu ugurda birnäçe anyk görkezmeleri berdi.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow BMG-niň Durnukly ulag ulgamy boýunça ikinji ählumumy maslahatyna gatnaşdy
Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Hytaý Halk Respublikasynyň Başlygy Si Szinpiniň çakylygy boýunça Birleşen Milletler Guramasynyň Durnukly ulag ulgamy boýunça ikinji ählumumy maslahatyna onlaýn tertipde gatnaşdy. Bu maslahat şu gün HHR-iň paýtagty Pekin şäherinde öz işine başlady.
“Durnukly ulag, durnukly ösüş” atly utgaşykly tertipde geçirilýän forum ählumumy möçberde durnukly ulagyň ösdürilmegine täze kuwwatly itergi bermäge gönükdirilendir. Munuň özi BMG-niň 2030-njy ýyla çenli döwür üçin Durnukly ösüş ulgamynda Gün tertibiniň maksatlaryna ýetmek üçin aýratyn ähmiýete eýedir.
Mälim bolşy ýaly, ýurdumyz özüniň döredijilik kuwwatyny umumy abadançylygyň bähbidine ulanmaga çalşyp, abraýly halkara guramalar we düzümler bilen işjeň gatnaşyk edýär hem-de häzirki döwrüň wajyp meseleleriniň sazlaşykly çözgüdini işläp taýýarlamak boýunça netijeli hyzmatdaşlygy pugtalandyrmaga saldamly goşant goşýar.
Şu ýylyň 29-njy iýulynda BMG-niň Baş Assambleýasynyň 75-nji maslahatynyň 96-njy umumy mejlisinde milli Liderimiziň başlangyjy boýunça kabul edilen “Koronawirus keseliniň (COVID-19) pandemiýasy we ondan soňky döwürde durnukly ösüş üçin üznüksiz we ygtybarly halkara ýük daşamalary üpjün etmek maksady bilen, ulagyň ähli görnüşleriniň arabaglanyşygyny berkitmek” atly Kararnama munuň nobatdaky subutnamasydyr.
Dünýäniň 48 döwletiniň awtordaşlygynda kabul edilen bu ýörite Kararnamanyň esasy wezipeleri häzirki döwürde dünýä ykdysadyýetinde, hususan-da, ulag ulgamynda ýüze çykýan howplary azaltmak boýunça halkara bileleşigiň tagallalaryny utgaşdyrmakdan hem-de bu ugurda degişli hukuk binýadyny döretmekden ybaratdyr.
Türkmenistanyň başlangyjy boýunça “Halkara parahatçylyk we ynanyşmak ýyly” diýlip yglan edilen şu ýylda Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan bu örän möhüm halkara resminamanyň kabul edilmegi hem-de hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň bu ýokary derejeli foruma çagyrylmagy ata Watanymyzyň halkara abraýynyň has-da belende galýandygynyň, milli Liderimiziň öňe sürýän başlangyçlarynyň we durmuşa geçirýän oňyn daşary syýasatynyň giňden ykrar edilýändiginiň aýdyň subutnamasydyr. Şol syýasat bolsa parahatçylyk söýüjiligiň we deňhukukly hem-de özara bähbitli hyzmatdaşlygyň ýörelgeleri esasynda guralýar.
Bu gün ulag ulgamy dünýä ykdysadyýetiniň esasy ugurlarynyň biridir. Ol dünýä hojalyk gatnaşyklarynyň durnuklylygyna we deňagramlylygyna gönüden-göni täsir edýär hem-de Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan kabul edilen Durnukly ösüş maksatlaryna ýetmekde möhüm ähmiýete eýedir.
Bitarap Türkmenistan bu ugurda umumy tagallalary utgaşdyrmak işinde, şol sanda BMG-niň we beýleki abraýly halkara düzümleriň çäklerinde amala aşyrylýan işlerde işjeň orny eýeläp, iri düzümleýin taslamalaryň başyny başlaýar hem-de daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen bilelikde olary durmuşa geçirip, köp şahaly utgaşykly ulag düzümini kemala getirmäge saldamly goşant goşýar.
Çäk taýdan örän amatly ýerleşýän Türkmenistan soňky ýyllarda sebit we yklym ähmiýetli möhüm ulag-üstaşyr hem-de logistik merkez hökmünde eýeleýän ornuny barha berkidip, özüniň ägirt uly kuwwatyny ählumumy abadançylygyň bähbidine ulanmaga çalyşýar.
Iri halkara forumlar hem ysnyşykly gatnaşyklar, bilelikdäki işiň meýilnamalaryny ara alyp maslahatlaşmak, ulag ulgamynyň ählumumy ösüşine ýardam edýän hyzmatdaşlygyň täze ýollaryny we usullaryny gözlemek üçin netijeli meýdança bolup durýar.
BMG-niň howandarlygynda Durnukly ulag ulgamy boýunça birinji ählumumy maslahatyň 2016-njy ýylyň noýabrynda hut Aşgabatda geçirilendigini hem-de ulag ulgamynda hyzmatdaşlygy giňeltmek maksady bilen, türkmen tarapynyň teklip eden möhüm çäreleriniň biri bolandygyny ýatlatmalydyrys.
Şu gün bu çäräni Hytaý geçirýär. Ol dürli ýurtlaryň Hökümetleriniň, işewürliginiň, raýat jemgyýetçiliginiň hem-de iri halkara düzümleriň, ilkinji nobatda bolsa, BMG-niň giňden wekilçilik etmeginde geçirilýän üç günlük forumyň guramaçylarynyň biri boldy.
Hytaý Halk Respublikasynyň Başlygy Si Szinpin hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa iberen çakylyk hatynda munuň BMG-ä agza ýurtlaryň arasynda durnukly ösüş ulgamynda tejribe alyşmak hem-de özara gatnaşyklarda hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrmak boýunça meýilnamalary ara alyp maslahatlaşmak üçin oňat mümkinçilikdigini nygtady. Hytaý Lideriniň pikirine görä, bu forum COVID-19-a garşy halkara raýdaşlyga, 2030-njy ýyla çenli döwür üçin Gün tertibini bilelikde durmuşa geçirmäge hem-de dünýä ykdysadyýetini dikeltmäge itergi berer.
Bu foruma Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Antoniu Guterrişiň gatnaşmagy halkara maslahatyň ähmiýetini has-da artdyrdy. Onuň çykyşy wekilçilikli forumyň işiniň başlanmagyna özboluşly badalga boldy.
BMG-niň ýolbaşçysy maslahata gatnaşyjylary mübärekläp, gozgalýan meseläniň ähmiýetini belledi. Ol ulag ulgamyndaky hyzmatdaşlygyň zerurlygyna umumy düşünilmelidigini, dünýä ykdysadyýeti üçin häzirki çylşyrymly döwürde döwletler, sebitler we yklymlar üçin özara bähbitli hyzmatdaşlygyň açýan ägirt uly mümkinçiliklerine göz ýetirilmelidigini beýan edýär.
Antoniu Guterriş ählumumy ösüşde durnukly ulag ulgamynyň aýratyn orny barada aýdyp, häzirki döwrüň derwaýys meselelerini çözmäge netijeli çemeleşmeleri işläp taýýarlamaga işjeň gatnaşýan Garaşsyz, Bitarap Türkmenistanyň oňyn ornuny aýratyn belledi.
Nygtalyşy ýaly, hut Türkmenistan öz döwründe BMG-niň howandarlygynda ulag meselesi boýunça ählumumy dialogy ýola goýmak başlangyjy bilen çykyş edip, BMG bilen bilelikde Durnukly ulag ulgamy boýunça birinji ählumumy maslahaty geçirmegi teklip etdi hem-de gurady. 2016-njy ýylyň noýabrynda Aşgabatda geçirilen forum Durnukly ösüşiň aýrylmaz bölegi hökmünde halkara ulag ulgamyny ösdürmek boýunça giň halkara gatnaşyklaryň täze tapgyryna badalga berdi.
Soňra Hytaý Halk Respublikasynyň Başlygy Si Szinpine söz berildi.
HHR-iň Başlygy Hytaý tarapyndan BMG bilen bilelikde geçirilýän Durnukly ulag ulgamy boýunça ikinji ählumumy maslahata gatnaşyjylary mähirli mübärekläp, häzirki döwürde ulag ulgamynyň dünýä ykdysadyýetiniň möhüm pudagy bolup durýandygyny belledi. Taryhdan belli bolşy ýaly, gadymy döwürlerde söwda kerwenleri Gündogar bilen Günbatary baglanyşdyryp, ýurtlaryň we halklaryň arasyndaky gatnaşyklaryň netijeli häsiýete eýe bolmagyna öz täsirini ýetiripdir diýip, ol sözüni dowam etdi.
Häzirki döwürde СOVID-19 ýokanjy sebäpli, ulag ulgamyndaky halkara hyzmatdaşlykda käbir kynçylyklaryň ýüze çykandygyny belläp, HHR-iň Başlygy bu wehimiň garşysyna bilelikde göreş alyp barmagyň zerurdygyny nygtady. Şunuň bilen baglylykda, ol dünýä ýurtlarynyň ulagyň ähli görnüşleri boýunça hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmek, bar bolan mümkinçiliklerden doly peýdalanmak üçin zerur tagallalary etmelidigini aýtdy.
Ulagyň ähli görnüşleri boýunça hyzmatdaşlygyň ösdürilmeginiň, milli ykdysadyýetleriň pugtalanmagynda bolşy ýaly, deňze çykalgasy bolmadyk ýurtlaryň ählumumy hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryna goşulmagynda-da aýratyn ähmiýetlidigi nygtaldy.
Si Szinpiniň belleýşi ýaly, häzirki döwürde ähli ýurtlarda önümçilik kuwwatlyklary täzeçil usullar, sanly ulgam arkaly ösdürilýär. Bu bolsa öňde durýan wezipeleriň üstünlikli çözülmegine täzeçil, häzirki döwrüň ruhuna laýyk gelýän derejedäki çemeleşmeleriň zerurdygyny aýan edýär. Şunuň bilen baglylykda, sanly ykdysadyýeti ösdürmek, gatnaşyklaryň täze ugurlaryny işläp taýýarlamak, şunda ählumumy internet mümkinçiliklerini işjeň peýdalanmak meselelerine aýratyn üns berilmelidir.
Şol bir wagtyň özünde ählumumy ekologiýa ýagdaýynyň ünsden düşürilmezligi häzirki döwrüň wajyp meselesidir diýip, HHR-iň Başlygy sözüni dowam etdi we bu ugurda hyzmatdaş ýurtlaryň bilelikdäki tagallalarynyň zerurdygyny nygtady.
Si Szinpin ulag ulgamynyň parahatçylygy, ählumumy durnukly ösüşi üpjün etmekde möhüm orun eýeleýändigini hem-de dürli ýurtlaryň we halklaryň arasyndaky gatnaşyklary pugtalandyrmakda uly ähmiýete eýedigini belläp, Hytaýyň bar bolan mümkinçiliklerini we toplan tejribesini paýlaşmaga taýýardygyny nygtady.
Şu gezekki Durnukly ulag ulgamy boýunça ikinji ählumumy maslahata gatnaşýan ýokary wezipeli adamlar Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň çykyşyny uly üns bilen diňlediler.
Döwlet Baştutanymyz, ilki bilen, Hytaý Halk Respublikasynyň Başlygy jenap Si Szinpine hem-de Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Antoniu Guterrişe bu möhüm hem-de wekilçilikli duşuşyga gatnaşmaga çakylyk üçin tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirdi.
Türkmenistan ulag ulgamynda ysnyşykly hem-de giň halkara hyzmatdaşlyga berk we yzygiderli ygrarlydyr. Hut biziň ýurdumyzyň başlangyjy boýunça, BMG-niň we beýleki köp sanly hyzmatdaşlaryň goldaw bermeginde, 2016-njy ýylyň noýabrynda Aşgabatda Durnukly ulag ulgamy boýunça birinji ählumumy maslahatyň geçirilendigini bellemek isleýärin diýip, milli Liderimiz aýtdy. Onuň işiniň barşynda häzirki zaman, hakyky ýagdaýlara we isleglere laýyk gelýän hyzmatdaşlyga çemeleşmeler beýan edildi, geljegi uly meýilnamalar göz öňünde tutuldy, täze mümkinçilikler hödürlenildi, möhüm Jemleýji resminama kabul edildi.
Milli Liderimiziň nygtaýşy ýaly, döwlet-hususy hyzmatdaşlyk ýörelgelerinde ulag ulgamynda köptaraplaýyn gatnaşyklary ösdürmek üçin giň mümkinçilikleri açýan Aşgabat çäresine badalga berilmegi birinji ählumumy maslahatyň möhüm ähmiýetli netijeleriniň biri boldy.
Şu gün bu forumyň geçirilmeginiň zerurlygy durnukly ählumumy ösüşi üpjün etmegiň möhüm şerti hökmünde ulag meselesi boýunça giň gepleşikleriň şonda binýady goýlan däpleriniň dowamatlylygy we zerurlygy tassyklanylýar diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow kanagatlanma bilen belledi.
Çykyşda Türkmenistanyň bu gepleşikleriň yzygiderli tarapdary hem-de işjeň gatnaşyjysy bolmak bilen, syýasy derejede, ilkinji nobatda, BMG-de ençeme ýyllaryň dowamynda durnukly ulag ulgamynda möhüm ähmiýetli, çuň manyly we anyk Kararnamalaryň başyny başlaýandygy nygtaldy.
Baş Assambleýanyň şu mejlisiniň barşynda biz Baş Assambleýanyň “Koronawirus keseliniň (COVID-19) pandemiýasy we ondan soňky döwürde durnukly ösüş üçin üznüksiz we ygtybarly halkara ýuk daşamalary üpjün etmek maksady bilen, ulagyň ähli görnüşleriniň arabaglanyşygyny berkitmek” atly Kararnamasynyň düzgünlerine daýanyp, adatdan daşary ýagdaýlaryň şertlerinde ulag durnuklylygyny pugtalandyrmak boýunça tagallalary güýçlendirmegi dowam ederis diýip, milli Liderimiz aýtdy hem-de bu resminamanyň Türkmenistanyň başlangyjy boýunça şu ýylyň 29-njy iýulynda kabul edilendigini ýatlatdy.
Şeýle hem hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistan tarapyndan BMG-niň ulagy ösdürmek boýunça Ýörite sebitara maksatnamasyny işläp taýýarlamak barada ozal öňe sürlen teklibe gaýdyp gelmegi teklip etdi. Döwlet Baştutanymyzyň pikirine görä, şeýle maksatnamanyň maksatlary we wezipeleri Baş Assambleýanyň ulag ulgamynda halkara hyzmatdaşlygy ösdürmek hakynda yzygiderli kabul edilen dört Kararnamasyndan, 2016-njy ýylda geçirilen Durnukly ulag ulgamy boýunça birinji ählumumy maslahatyň Jemleýji resminamasyndan, dünýä derejesinde ulag babatda özara arabaglanyşygy pugtalandyrmak boýunça beýleki köptaraplaýyn resminamalardan ugur alnyp beýan edilmelidir.
Mümkinçilikden peýdalanyp, döwlet Baştutanymyz pandemiýa şertlerinde ösüp gelýän ýurtlaryň, ilkinji nobatda, dünýä ummanyna göni çykalgasy bolmadyk döwletleriň aýratyn goragsyzdygyna ünsi çekdi. Ulag gatnawlaryndaky mejbury çäklendirmeler hut şolara has güýçli täsir etdi. Hut şol sebäpli-de, olara çökgünlikden soňky derejä çykmak beýlekilerden kyn boldy.
Bu gün dünýä bileleşigine BMG, halkara edaralar arkaly şu ýagdaýdaky döwletlere kömek we goldaw bermek, şol sanda dünýäniň ulag ulgamyna sazlaşykly goşulyşmagyň pese düşmegini ýeňip geçmekde goldaw bermek wajypdyr diýip, milli Liderimiz aýtdy.
Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz Türkmenistanyň ulag boýunça netijeli we maksadalaýyk ählumumy gatnaşyklary saklamaga jogapkärli hem-de başlangyçly goşandyny goşmagyny dowam edip, Birleşen Milletler Guramasy bilen bilelikde, 2022-nji ýylyň aprel aýynda deňze çykalgasy bolmadyk ösüp gelýän ýurtlaryň ministrleriniň halkara maslahatyny geçirmegi guramagy meýilleşdirýändigini belledi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow gyzyklanma bildirýän ýurtlaryň ählisini we halkara edaralary bu möhüm foruma gatnaşmaga çagyryp, öňümizdäki maslahatyň guramaçylarynyň biri hökmünde türkmen tarapynyň islendik çuň many-mazmunly başlangyçlara, tekliplere we maslahatlara açykdygyny aýtdy.
Döwlet Baştutanymyz Durnukly ulag ulgamy boýunça ikinji ählumumy maslahata gatnaşyjylara ýüzlenip, häzir çökgünligiň täsirini azaltmaga, ykdysady ösüşiň durnukly görkezijilerine çalt çykmaga gönükdirilen utgaşykly, jogapkärli we öňdengörüjilikli çözgütleriň zerurdygyny nygtady.
Biziň pikirimize görä, BMG-niň derejesinde ulag ulgamynda özara gatnaşyklaryň ählumumy strategik meýilnamalary bilen birlikde, kadalary, düzgünleri sazlaşdyrmak, gümrük we migrasiýa işlerini aňsatlaşdyrmak hem-de ulag ulgamynda halkara hyzmatdaşlyga degişli beýleki wajyp meseleleri ara alyp maslahatlaşmak munuň üçin oňaýly şertleri döreder diýip, milli Liderimiz aýtdy.
Şeýle ýakynlaşmagyň görnüşleri, olaryň geografik ýagdaýy, tizligi we ugurlary dürli bolup biler. Esasysy bolsa, olaryň özara bähbitleri nazara almak arkaly, netijeli hyzmatdaşlyga ýardam etmegi, durnukly ösüşiň ählumumy meýilnamalaryna goldaw bermegi zerurdyr. Elbetde, olar syýasylaşdyrmakdan azat bolmalydyr.
Türkmenistan özüniň şu maksatlara we ýörelgelere ygrarlydygyny tassyklaýar hem-de olaryň çalt amala aşyrylmagy üçin has ysnyşykly we netijeli hyzmatdaşlyga taýýardyr diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow sanly ulgam arkaly çykyşyny tamamlady.
Döwlet Baştutanymyz hemmelere üns berip diňländikleri üçin minnetdarlyk bildirip, maslahata gatnaşyjylaryň ählisine üstünlikleri we netijeli işleri arzuw etdi.
Şu foruma gatnaşyjylaryň wekilçilikli düzümi, gozgalan meseleleriň işjeň ara alnyp maslahatlaşylmagy ählumumy parahatçylygyň, ösüşiň we rowaçlygyň bähbidine durnukly ulag ulgamynda netijeli halkara hyzmatdaşlyga gyzyklanma bildirýän dünýäniň dürli döwletleriniň wezipeleriniň hem-de maksatlarynyň umumylygynyň görkezijisine öwrüldi.


text:
Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň mejlisi
25-nji sentýabrda paýtagtymyzyň Ruhyýet köşgünde Türkmenistanyň Prezidenti, Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň Halk Maslahatynyň Başlygy Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlyklyk etmeginde Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň mejlisi geçirilip, ol döwletimiziň we jemgyýetimiziň durmuşynda şanly waka öwrüldi. Ata Watanymyzyň Garaşsyzlygynyň şanly 30 ýyllygynyň öň ýanynda geçirilýän maslahatyň gün tertibine özbaşdaklyk ýyllary içinde gazanylan netijeleri jemlemek, durmuş-ykdysady we demokratik özgertmeler ýoly bilen ynamly öňe barýan ýurdumyzy mundan beýläk-de hemmetaraplaýyn ösdürmegiň esasy meselelerini ara alyp maslahatlaşmak girizildi. Ýaýbaňlandyrylan özgertmeleriň baş maksady eziz Diýarymyzy ösdürmek hem-de mähriban halkymyzyň abadan durmuşyny üpjün etmek bolup durýar.


text:
Jańa sport túri — tekboldan Túrki keńesiniń týrnırin Majarstanda ótkizý usynyldy
TAShKENT. QazAqparat – Majarstan jańa sport túri — tekboldan Túrki keńesiniń birinshi halyqaralyq týrnırin ótkizýdi usyndy. Bul týraly búgin Tashkentte Túrki keńesiniń Jastar isi jáne sport mınıstrleriniń 5-otyrysy barysynda Majarstan Syrtqy ister jáne saýda mınıstrligi sport dıplomatııasynyń bas dırektory Istvan Igloı-Nagı málimdedi, dep habarlaıdy QazAqparat menshikti tilshisi.
Majarstandyq dıplomat qatysýshylarǵa osy sport túriniń óz otanynda damyp jatqanyn, sondaı-aq tekboldy basqa elderde tanymal etý kerek ekenin aıtty.
«Basty maqsat – jańa sport túrin damytý jáne tanymal etý, osy sport túrinen kásibı jáne áýesqoı sportshylardy daıyndaý, sondaı-aq, halyq arasynda salaýatty ómir saltyn nasıhattaý. 2021 jyldyń naýryzynda Halyqaralyq tekbol federatsııasy, Ózbekstannyń Bilim Mınıstrligi jáne Ulttyq Olımpıada komıteti yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıdy. Túrki keńesiniń basqa elderinde de tekboldyń damı bastaǵanyn qalaımyn», - dedi dıplomat.
Majarstandyq sportshylar qatysýshylardy tekbol sportymen tanystyrdy.
Tekbol – bul ústel tennısin eske túsiretin jańa sport túri, onda qısaıǵan ústel men fýtbol dobyna uqsas dop qoldanylady, ony qoldan basqa deneniń kez-kelgen bóligimen urýǵa bolady.
Tekboldy 2014 jyly Majarstanda eki fýtbol áýesqoıy Gabor Borshanı (burynǵy kásibı fýtbolshy) jáne Vıktor Hýsar (baǵdarlamashy) oılap tapty. Álemdik deńgeıdegi birqatar fýtbolshy (mysaly, Neımar jáne Koýtıno ) tekboldan jarystarǵa qatysyp úlgerdi, osy sport túriniń yqtımal olımpıadalyq mártebesi talqylanýda.
- Óner juldyzdary, Olımpıada júldegerleri, jekpe-jek sheberleri bozkilemde beldesti
- Qazaqstandyq tennısshi elordadaǵy týrnırdiń jeńimpazy atandy
- Vıtse-mınıstr Kemelbek Oıshybaev Túrkııanyń iri medıaholdıngi «TRT» basshysymen kezdesti
- Ádil Ǵalıahmetov short-trekten Álem Kýboginiń kúmis júldegeri atandy
- Aqmolalyq atlet álem chempıonatynyń kúmis júldegeri atandy
- Tennıs: Zarına Dııas AQSh-taǵy týrnırdiń jartylaı fınalyna shyqty
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Awstraliýaly we daniýaly alymlar sport bilen meşgullanýan erkek adamlaryň beden etiniň nusgalaryny öwrenip, fiziki maşklaryň dowamynda adamynyň bedeninde molekula derejesinde müňden gowrak reaksiýalary hasaba alypdyrlar.
Sidneý we Kopengagen uniwersitetlerinde işleýän alymlaryň fiziki maşklaryň adamyň myşsalarynda örän çylşyrymly yzygiderli reaksiýalara sebäp bolýandygyny we bu reaksiýalaryň energiýanyň özleşdirilmeginde we insulina bolan duýgurlykda iňňän möhüm rol oýnaýandygyny anyklandyklary habar berilýär.
Bu tejribäniň esasynda alymlar sport maşklarynyň berýän netijesiniň ornuny tutup biljek dermany döretmek işine girişdiler.
Barlaglaryň awtory professor Dawid Jeýmsiň sözlerine görä, fiziki aktiwlik süýjülik keseline, ýürek-damar kesellerine, newrologiýa kesellerine garşy güýçli berejeriş usuly bolup durýan hem bolsa, fiziki aktiwlik hemme adama, hususan-da garrylara we fiziki mümkinçilikleri çäkli bolan adamlar üçin elýeterli däl.
Şol bir wagtda-da alymlar dermanyň ýakyn geljekde fiziki maşklaryň doly ornuny tutup bilmejegini belleýärler we dörediljek dermanyň kömegi bilen adamynyň süňklerini berkitmegiň we myşsalaryň göwrümini artdyrmagyň mümkin däldigini aýdýarlar.
Fiziki maşklary etmezden olaryň adamynyň bedenine ýetirýän oňyn täsirlerinden peýdalanmaga mümkinçilik berip biljek dermanyň döredilmeginiň ähtimaldygy barada şu ýylyň tomsunda habar berlipdi.
Britaniýanyň Southampton uniwersitetiniň alymlarynyň işläp tapan “Compound 14” atly serişdesi adamynyň bedeniniň öýjüklerini energiýa we ýag ätiýaçlygyndan mahrum bolan ýaly alyp barmaga mejbur edýär diýip, “The Washington Post” gazeti habar beripdi.
Biohimik Ali Tawasolliniň we integratiw fiziologiýa boýunça alym Felino Kagampanganyň barlaglarynyň netijesinde döredilen dermanynyň diňe gemrijilerde synalandygy aýdylypdy. Emma onuň zerur barlaglardan geçen ýagdaýynda geljekde semizlige garşy we süýjülik keselini bejermek üçin ulanylyp bilinjekdigi bellendi.


text:
Adam ömri boýunça gözleg geçirýän alymlar, Ewolýusiýa mehanizmini bozanymyzda adamlar 500 ýyldan gowrak ýaşap bilerler diýýärler. Adamyň ortaça ömrüniň geçmişde 30-40 ýyl aralygyndadygyny bilýäris, ýöne…View More Alymlaryň pikiriçe, adamlar 500 ýyldan hem uzak ýaşap bilerler
Category: Habarlar
Russiýa global internet birikmesini kesdi
Internet tarapyndan açylan täze gapylar gündelik durmuşymyzy diýseň ýeňilleşdirýär. Aramyzda müňlerçe kilometr bar bolsa-da, dürli ýurtlardaky adamlar bilen maglumat alyşmaga mümkinçilik berýän internet soňky döwürde…View More Russiýa global internet birikmesini kesdi
Erkekleriň dünýäni zenanlardan has köp hapalaýanlygynyň üsti açyldy
“Journal of Industrial Ecology” žurnalynda çap edilen gözlegiň netijesine görä, erkekler planetamyzy zenanlardan has köp hapalaýarlar. Munuň sebäbi, erkekleriň gündelik endikleriniň aýallara garanyňda tebigata has…View More Erkekleriň dünýäni zenanlardan has köp hapalaýanlygynyň üsti açyldy
Saud Arabystany şu ýyl haj zyýaratyna 60 müň adam kabul eder
Saud Arabystany tarapyndan neşir edilen maglumata görä, şu ýyl geçiriljek haj zyýaraty üçin ýerli we daşary ýurtly zyýaratçylar bilen birlikde diňe 60 müň adam kabul…View More Saud Arabystany şu ýyl haj zyýaratyna 60 müň adam kabul eder
79 ýyl bäri tapylmaýan iňlis suwasty gämisi barada käbir maglumatlar peýda boldy
“HMS Urge” atly iňlis deňiz suwasty gämisi ikinji jahan urşy döwründe Maltadan Müsüre gitmek barada buýruk alandan soň ýitirim boldy. 1942-nji ýyldan bäri tapylmaýan suwasty…View More 79 ýyl bäri tapylmaýan iňlis suwasty gämisi barada käbir maglumatlar peýda boldy
ABŞ sanjym etdirenler üçin örtük talabyny ýatyrdy
ABŞ-nyň prezidenti Jo Baýden koronawirusa doly sanjym edilen adamlara örtük geýmegiň zerurlygynyň ýokdugyny aýtdy. ABŞ-nyň Kesellere gözegçilik we öňüni alyş merkezi COVID-19 düzgünleri barada täze…View More ABŞ sanjym etdirenler üçin örtük talabyny ýatyrdy
Russiýada şu ýylyň ahyryna çenli 5400 jemgyýetçilik kitaphanasy internete birikdiriler
11-nji maýda Russiýanyň wise-premýeriniň orunbasary Dmitriý Çernyşenko 2021-nji ýylyň ahyryna çenli 5400 jemgyýetçilik kitaphanasyny internete birikdirmek barada beýanat berdi. Şoňa laýyklykda, şu ýylyň ahyryna çenli…View More Russiýada şu ýylyň ahyryna çenli 5400 jemgyýetçilik kitaphanasy internete birikdiriler
Putin, Soçide oýnalan gije hokkeýinde meýdança çykdy
Russiýanyň Prezidenti Wladimir Putin Soçidäki “Большой” buz köşgünde geçirilen buz hokkeý gijesi ligasynyň 10 ýyllyk festiwalynda meýdançadaky oýnuna gatnaşdy. Rus lideri Putin, adaty 11 belgili…View More Putin, Soçide oýnalan gije hokkeýinde meýdança çykdy
“Instagram” täze aýratynlygyny yglan etdi
“Instagram” sosial ulgamy täze bir aýratynlyk hödürledi. Ýagny ol aýratynlyk arkaly, ulanyjylar gelen paýyş ýa-da kemsidiji sözleri gizläp bilerler. Bu barada kompaniýanyň blogynda aýdylýar. Funksiýany…View More “Instagram” täze aýratynlygyny yglan etdi
“Ýylyň awtoulagy – 2021” bäsleşiginiň ýeňijileri belli boldy
2021-nji ýylyň “Ýylyň awtoulagy” bäsleşiginiň ýeňijileri ahyrsoňy yglan edildi. Bäsleşigiň ýeňiji awtoulag markalarynyň aglabasy nemes kompaniýalaryna degişli bolup durýar. Bäsleşige 28 ýurtdan 93 halkara guramalaryň…View More “Ýylyň awtoulagy – 2021” bäsleşiginiň ýeňijileri belli boldy


text:
Türkmenistanyň wekiliýeti Milli Geňeşiň Mejlisiniň Başlygynyň ýolbaşçylygynda Russiýa Federasiýasynyň Federal Ýygnagynyň Federasiýa Geňeşiniň we GDA gatnaşyjy döwletleriň Parlamentara Assambleýasynyň gatnaşmagynda guralan III Ýewraziýa zenanlar forumynyň işine gatnaşdy. Gibrid görnüşde geçirilen duşuşygyň esasy mowzugy “Zenanlar: täze döwürdäki ählumumy wezipe” diýlip atlandyryldy. Gün tertibine sagdyn durmuş ýörelgesini kemala getirmekde, ekologiýa ugrundaky göreşde, sanlylaşdyrmagy, ykdysadyýeti ösdürmekde hem-de durmuş özgertmelerinde zenanlaryň orny bilen bagly möhüm meseleler girizildi.
Forumyň işine zenan parlamentariler, ýerine ýetiriji häkimiýet edaralarynyň, abraýly halkara guramalaryň, iri korporasiýalaryň, jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri we halkara zenanlar hereketiniň görnükli wekilleri gatnaşdylar. Duşuşyga gatnaşyjylaryň biragyzdan belleýişleri ýaly, bu forum ýurtlaryň arasyndaky hyzmatdaşlygyň çäklerini giňeltmek, Durnukly ösüş maksatlaryna ýetmekde parlamentde işleýän beýleki kärdeşleri bilen pikir hem-de tejribe alyşmak üçin uly mümkinçilikleri döredýär.
Milli parlamentimiziň wekilleri “Diplomatiýany, parahatçylygy we ynanyşmagy ösdürmekde zenanlaryň wezipesi” atly umumy mejlisde çykyş edip, foruma gatnaşyjylary ýurdumyzyň dürli ulgamlarda, şol sanda parlamentara gatnaşyklarda netijeli hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrmaga, integrasiýa işlerini giňeltmäge gönükdirilen oňyn başlangyçlary bilen tanyşdyrdylar.
Foruma gatnaşyjylar tutuş dünýäde howpsuzlygy, durmuş rowaçlygyny üpjün etmek, saglygy goraýşy ösdürmek hem-de ählumumy ekologiýa meselelerini çözmek bilen bagly meseleleriň giň toplumyny ara alyp maslahatlaşdylar. 15-nji oktýabra çenli dowam etjek forumyň iş maksatnamasy umumy mejlislerden, strategik mejlislerden, pikir alyşma, şol sanda jemgyýetçilik pikirleriniň liderleri meýdançalaryndan, işewürlik dialoglaryndan, forsaýt mejlislerinden we beýlekilerden ybaratdyr.


text:
17-nji sentýabrda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow hormatly myhman hökmünde Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasyna agza ýurtlaryň döwlet Baştutanlarynyň Geňeşiniň sammitine gatnaşmak üçin Täjigistan Respublikasyna iş sapary bilen ugrady.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasynyň agza ýurtlarynyň döwlet Baştutanlarynyň Geňeşiniň mejlisine çagyrylmagy hem-de ŞHG-niň ozalky sammitlerine hormatly myhman hökmünde gatnaşmagy ata Watanymyzyň halkara abraýynyň uludygyna, milli Liderimiziň alyp barýan parahatçylyk söýüjilik, hoşniýetli goňşuçylyk we deňhukukly özara bähbitli hyzmatdaşlyk ýörelgelerinde guralýan daşary syýasatynyň giňden ykrar edilýändigine aýdyň şaýatlyk edýär.


text:
TÜRKMENISTANYŇ PREZIDENTINIŇ RUSSIÝA FEDERASIÝASYNYŇ PREZIDENTI BILEN TELEFON ARKALY SÖHBETDEŞLIGI GEÇIRILDI
2021-nji ýylyň 7-nji oktýabrynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen Russiýa Federasiýasynyň Prezidenti Wladimir Putiniň arasynda telefon arkaly söhbetdeşlik geçirildi.
Söhbetdeşligiň başynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Russiýanyň Prezidenti Wladimir Putini doglan güni bilen mähirli gutlap, berk jan saglyk, abadançylyk we uly üstünlikleri arzuw etdi.
Telefon arkaly söhbetdeşligiň dowamynda taraplar şeýle-de ikitaraplaýyn we sebitleýin gün tertibiniň wajyp meselelerini ara alyp maslahatlaşdylar. Hyzmatdaşlygyň oňyn häsiýetini kanagatlanma bilen belläp, döwlet Baştutanlary däbe öwrülen dostlukly gatnaşyklary geljekde hem ählitaraplaýyn ösdürmäge ygrarlydyklaryny tassykladylar.
Söhbetdeşligiň ahyrynda taraplar dostlugyň gadymdan gelýän däpleriniň, ynanyşmagyň we özara düşünişmegiň esasynda türkmen-russiýa strategiki hyzmatdaşlygyň mundan beýläk hem ähli ugurlarda giňeldiljekdigine ynam bildirdiler.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 4-nji dekabrda wideoşekilli iş maslahatyny geçirdi we onuň dowamynda täze bellenilen ministr – Türkmengaz döwlet konserniniň başlygy Myrat Arçaçew hasabat bilen çykyş etdi.
Arçaýew Eýranyň Milli gaz kompaniýasynyň (EMGK) ozal ugradylan gazyň tölegi boýunça ägirt uly bergileriniň bardygyny gürrüň berdi.
Ministriň sözlerine görä, bu meseläniň özara kabul ederlikli oňyn çözgüdini tapmak maksady bilen eýranly hyzmatdaşlar Halkara araçyl kazyýete ýüzlenmegi teklip edýär.
Prezident sud üçin dokumentleri taýýarlamagy tabşyrdy.
Ýadyňyza düşýän bolsa, Türkmengaz 1-nji ýanwardan, biraz öň gazanylan ylalaşyklara garamazdan, $1,8 milliard (başga hasaplamalara görä $2 milliard) möçberindäki bergisini tölemegini talap edip, Eýrana iberýän gazyny kesdi.
Eýran bergisiniň bardygyny boýun alýar, emma onuň möçberlerine gaýtadan seretmegi talap edýär. EMGK 2017-nji ýylyň dowamynda türkmen tarapyny halkara arbitraž suduna bermek barada ençeme gezek haýbat atdy.
ÇEŞME: Türkmenistanyň Hronikasy


text:
Türkmen klassyky edebiýatynyň görnükli wekilleriniň birti-de Nurmuhammet Andalypdyr. Andalyp häzirki Ýylanly raýonynyň Garamazy diýen ýerinde eneden bolýar. Şahyr Ýylanly, Ürgenç, Hywa töwereginde ýaşap geçipdir. Ol bu barada "Ýusup-Züleýha" dessanynda gysgajyk maglumat berýär. Andalybyň biografiýasyna degişli başga hiç hili maglumat ýok....
Awtor:
gyzgyn
(Talyp)
|
Kategoriýa: Biýografiýa |
04.12.2018 08:41
Gyzgyn, Turkmence, Sosiyal, interaktiw, sayty, Turkmen, Türkmen, Türkmenistan, Turkmenistan, Türkmençe, Sosiýal, saýty
(#239)


text:
Kelbejere Barýan Ulag Kerwenine Ýaragly Ermeni Toparlary Tarapyndan Ot Açyldy
Kelbejere gurluşyk enjamlaryny alyp barýan ulag kerwenine ýaragly ermeni toparlary tarapyndan ot açyldy
Azerbaýjanyň Goranmak ministrligi, Sukawuşan şäherçesinden Kelbejere gurluşyk enjamlaryny alyp barýan ulag kerwenine ýaragly ermeni toparlary tarapyndan ot açylandygyny habar berdi.
Ministrlikden berlen beýannamada, hüjümde ýogalanyň ýada ýaralananyň bolmandygy nygtaldy.
Beýannamada, basyp alyşlykdan halas edilen ýerleriň ýaňadandan dikeldilmegi üçin gurluşyk enjamlaryny alyp barýan ulag kerwenine ýaragly ermeni toparlary tarapyndan ot açylmagynyň kabul edilmesizidigi ýatladyldy.
Wakanyň derňelmegi üçin rus güýçlerine ýüz tutulandygy bellenildi.
Degişli Habarlar
DKTR Bilelikdäki Beýannama Reaksiýa Bildirdi
DKTR, Kipriň grek böleginiň, Gresiýa we Müsür bilen beren bilelikdäki beýannamasyna reaksiýa bildirdi.
Prezident Erdogan Azerbaýjany Garaşsyzlygynyň 30 ýyllygy bilen gutlady
Prezident Rejep Taýýip Erdogan Azerbaýjanyň Garaşsyzlygynyň 30 ýyllygy mynasybetli gutlag ýüzlenmesini çap etdi
Ilham Aliýew Türkiýäniň Zähmet we sosial howpsuzlyk ministrini kabul etdi
Resmi sapar bilen Azerbaýjanyň paýtagty Baku şäherine giden Türkiýäniň Zähmet we sosial howpsuzlyk ministri Wedat Bilgin, Azerbaýjanyň Prezidenti Ilham Aliýew tarapyndan kabul edildi


text:
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
keshe 21:55
-
-
-
-
-
-
-
ShQO-da balalardyń 50%-dan astamy sportpen tegin aınalysady
ÓSKEMEN. QazAqparat - Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń «Halyq birligi jáne júıeli reformalar - eldiń órkendeýiniń berik negizi» atty Joldaýyn talqylaý maqsatynda ShQO ákimdiginde jınalys ótti.
«Joldaýda balalar sportyn damytý jóninde kaıtylǵan edi. Memleket basshysynyń tapsyrmasyn oryndaý baǵytynda óńirde 2025 jylǵa deıin jalpy bilim beretin mektepterde qosymsha 3213 sport sektsııasy ashylady. Osy jyly 22 myń balany qamtıtyn 1268 sektsııa jumysyn bastamaq, - dedi oblys ákimi Danıal Ahmetovóz sózinde.
Sondaı-aq óńirde sport sektsııalaryn qarjylandyrýǵa arnalǵan memlekettik tapsyrys júıesin engizýdiń arqasynda balalardy tartý birneshe esege artady.
- Osylaısha, bıyl balalar men jasóspirimderdiń 109 myńy nemese jalpy sanynyń 56,4%-y sportpen tegin aınalysýǵa múmkindik aldy. Ótken jyly olardyń sany 85 myń bolǵan, - dep atap ótti Danıal Ahmetov.
- Qurlyqtyq hokkeı lıgasy: «Barys» elordada «Lokomotıvke» ese jiberdi
- Ulttyq joba: 2025 jylǵa deıin negizgi taýarlardy bırjada ótkizý úlesi 20% jetedi
- Óskemende páterden 19 mln teńgeniń múlkin urlaǵan úsh adam ustaldy
- Semeı turǵyny 16-qabattan sekirip ketti
- Semeıde 8 jasar balany kólik qaǵyp ketti
- Prezıdenttiń QHA Keńesinde bergen tapsyrmalary boıynsha Úkimet keńesi ótti
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Şahamça YouTube marketingi, Semalt hünärmeni tarapyndan düşündirildi
“YouTube” şahamça marketinginiň täsirli usulydyr. Internet ulanyjylary her aý azyndan 6 milliard sagat “YouTube” wideolaryny görýärler. “YouTube” dünýädäki ikinji uly gözleg motorydyr. Saýtda 1 milliarddan gowrak işjeň ulanyjy bar. Islendik kabel torundan has giň tomaşaçylara ýetýär. Şonuň üçin “YouTube” arkaly şahamça marketingi özüne çekiji iş.
“ Semalt Digital Services” -iň Müşderi Üstünlik Dolandyryjysy Aleksandr Peresunko şahamça “YouTube Marketing” bilen paýlaşýar.
“YouTube Affiliate Marketing” näme?
“YouTube” şäriklik marketingi wideo mazmunyny ösdürmegi we wideo düşündirişlerinde baglanyşyk baglanyşyklaryny görkezmegi öz içine alýar. Baglanyşyklaryň maksady, ulanyjylaryň traffigini şahamça gonýan ýere ugrukdyrmak. Şeýle hem baglanyşyklar ulanyjylary şahamça hyzmatlaryny ýa-da önümlerini mahabatlandyrmak maksady bilen e-poçta bellige alyş görnüşine ugrukdyryp biler.
Şahamça marketingi bilen meşgullanýan ulanyjylar
YouTubehli YouTube ulanyjylary şahamça marketingi bilen meşgul bolup bilerler. Netijeli YouTube mazmunyny döredýän ulanyjylaryň wideo düşündirişlerinde birnäçe şahamça teklipleri bar. “YouTube” mazmun döredijileriň we ulanyjylaryň arasynda meşhur tor. Şahamça marketologlarynyň iki kategoriýasy bar. Birinji kategoriýa tötänleýin marketologlardan ybarat. Bu çynlakaý mazmuny döredijiler, baglanyşyk wideolaryny wagtal-wagtal YouTube wideolarynda görkezýärler. Girdejileriniň bir bölegini gazanmak üçin şahamça marketingini ulanýarlar. Işläp düzüjileriň beýleki girdeji çeşmeleri bar; mysal üçin mahabat görnüşleri we hemaýatkär mazmun. Ikinji kategoriýa hünärmen marketologlary öz içine alýar. Diňe şahamça komissiýalaryny döretmek üçin “YouTube” kanalyny ulanýarlar. Mark Braunli (MKBHD), SEO amalyny güýçlendirmek üçin Amazonda şahamça baglanyşyklary bolan bir YouTube sahypasydyr.
“YouTube Affiliate Marketing” -den girdeji derejeleri
Işjeň “YouTube” ulanyjylary, baglanyşyk baglanyşyklaryndan emele gelen traffikden millionlarça dollar gazanyp bilerler. Meşhur mazmuny ösdürmäge çynlakaý garamaýan dahylly marketologlar, iň az girdeji gazanyp bilerler. “YouTube SEO” -dan alýan girdejisi ulanyjylaryň pikirlerine, tekliplerine we oýunlaryna baglydyr. Käbir mazmun hiç wagt wirusa çykyp bilmez. Şeýle-de bolsa, dörediji henizem girdeji gazanyp biler. "BlueHost-y gurmak", YouTube-da wirus bolup bilmeýän wideonyň mysaly. Emma mazmun gözleg motorlaryndan ulanyjy traffigini özüne çekip biler. Wideo gözleg motorlarynda kanagatlanarly ýerleşdirilse ýeterlik girdeji getirer. Güýçli açar söz sebäpli ulanyjylar ýeterlik derejede nyşana alynýarlar. Şeýle hem, teklip güýçli ugrukdyrma tölegini üpjün edýär.
“YouTube Affiliate Marketing” -iň peýdalary
SEO prosesi YouTube-da täsirli, sebäbi platformada dünýäde milliardlarça işjeň ulanyjy bar. Wideo mazmuny “YouTube” -da ýokary ösüş depginini başdan geçirýär. 2019-njy ýyla çenli internet mazmunynyň takmynan 80% -i wideo bolar. Şonuň üçin YouTube-da wideo döredijiler köp tomaşa eder we ýokary girdeji gazanar. Wideo pudagy özüne çekiji tomaşaçylary özüne çekýän üýtgeşik mazmun sebäpli çäkli bäsdeşlik edýär. YouTube-da durnukly gözleg algoritmi bar. Şeýlelik bilen, mazmuny döredijiler SEO prosesinden traffigi aljakdygyna ynanýarlar. Mazmuny döredijiler YouTube-da wepaly tomaşaçy alyp bilerler. Ulanyjylaryň “YouTube” kanallaryna ýazylmak mümkinçiligi bar. Döredijiler wideo mahabaty bilen meşgullanmasa-da, kanallardan täze wideo alarlar. SEO prosesi ýönekeý, sebäbi google gözlegleriniň 55% -i YouTube wideolaryny döredýär.
“YouTube Affiliate Marketing” -iň kynçylyklary
Ulanyjylar hil mazmunyny makul bilýärler. SEO amalynyň täsirli bolmagy üçin döredijiler özüne çekiji wideo öndürmeli. Käbir ýerlere mahsus mazmuny ösdürmek kyn. Mysal üçin, in engineeringenerçilik wideolary öndürmek üçin ýokary hünärleri we çeşmeleri talap edýär. “YouTube” -da spam mazmuny döredýän ulanyjylara baglanyşyk çäklendirmeleri bar. Käbir umumy mowzuklar YouTube-da ýeterlik traffigi özüne çekip bilmeýär. Munuň sebäbi mazmun döredýän köp sanly dörediji.
Netije
Mazmuny döredijiler üçin YouTube platformasyny SEO we şahamça marketing maksatlary üçin ulanmak maslahat berilýär. Highokary hilli wideo mazmunyny yzygiderli döredýän döredijiler üçin minimal bäsdeşlik bar.


text:
(Nizametdin Mir Alyşyr, 1441-1501)
Gündogar edebiýatynyň klassik şahyry, döwlet işgäri, sazanda, suratçy, dilçi şeýle-de ylym we medeniýet işgäri.
Alyşir Nowaýy Owganystanyň Hyrat şäherinde eneden bolýar. Ol Timurly döwletiniň uly işgäri Kyýasetdin Kiçginäniň ogludyr. Alyşir Timur hanyň ýuwlugy bolan Söýün Baýkara bilen ýaşdaş bolup, bir mekdepde okapdyr. 1469-njy ýylda Söýün Baýkara Horasanyň şasy bolýar we Nowaýyny özüne möhürdar edip alýar. Ol 1472-nji ýylda bolsa wezirlige bellenýär we adyna EMIR (Mir) sözi goşulýar. Emir Alyşir bu wezipelerde bolan wagtlarynda bütin alymlary, sazandalary, suratçylary, bitikçileri, şahyrlary goldapdyr we olara arka bolupdyr.
Emir Alyşir Nowaýynyň 30-a golaý goşgy ýygyndylarynyň köpüsi türki we çagataý dillerindedir. Onuň pars dilinde ýazan eserleri hem bar.
Türkmen sazynyň Nowaýy perdesi hem adyny Emir Alyşirden alýar.


text:
06 Mamyr, 2021 Saıasat
Foto: Dmıtrıı Dýhanın / Kommersant
Reseıdiń Syrtqy ister mınıstri Sergeı Lavrov "Habar agenttiginiń" basqarma tóraǵasy Erlan Bekhojınge bergen suhbatynda Reseı dýmasy depýtattarynyń "Qazaqstan terrıtorııasy Reseı tarapynan jasalǵan syı" degen mazmundaǵy daýly málimdemesine pikir bildirdi.
– Saıasatkerler mansabyn ártúrli jasaıdy. Sensasııalyq málimdemege qumarlary bar. Qoǵamda pikir týǵyzatyn jaıttardy kóterip, este saqtalyp qalǵysy keledi. "Bastysy, gazettiń alǵashqy betine shyqsaq boldy" degendeı. Biraq Reseı Federasııasynyń Qazaqstanǵa degen kózqarasyn aıqyndaıtyn naǵyz kóshbasshylar mundaı qadamǵa barmaıdy. Eshqashan olaı jasamaıdy da. О́ıtkeni ol odaqtastyǵymyzǵa, arada jasalǵan kelisimderge saı kelmeıdi. Biz bir-birimizdiń táýelsizdigimiz, aýmaqtyq tutastyqtyǵymyz, saıası kózqarastarymyzdy syılaýymyz kerek. Qarym-qatynasty memleket basshylary qol qoıǵan qujattar, parlamentter bekitken zańdar, halyqaralyq quqyq normalar negizinde jalǵastyramyz. Osyndaı arandatýshylyq baǵyttaǵy málimdemeler demokratııanyń bir qundylyqtaryna aınalyp ketti. Olar tek belgili bir ortada talqylanyp qalýy qajet. Naqty saıasatqa kelgende arandatýshylyq bolmaıdy dep sendiremin, – dedi Lavrov.
Byltyr jeltoqsanda Reseı memlekettik birneshe depýtat Qazaqstan terrıtorııa Reseı tarapynan jasalǵan syılyq ekenine meńzep, ony Reseıge qaıtarýy kerektigi týraly málimdeme jasaǵan.
Bul málimdemeler Qazaqstan qoǵamynda qyzý talqylanyp, azamattardyń narazylyǵyn týdyrdy. Bastapqyda Qazaqstan Syrtqy ister mınıstrligi narazylyq notasyn jarııalasa, artynsha prezıdent Q.Toqaev 2020 jylǵy jańa jyldyq quttyqtaýynda, sondaı-aq 2021 jylǵy 5 qańtarda jarııalanǵan "Táýelsizdik bárinen qymbat" atty maqalasynda "biz ulttyq múddeni aspen de, taspen de qorǵaýǵa daıyn bolýymyz qajet" dep daýly málimdemelerge jaýap bergen.
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir
Usynylǵandar


text:
Almaty oblysyndaǵy monıtorıngtik toptar 87 mln teńgege aıyppul saldy
TALDYQORǴAN. QazAqparat - Almaty oblysyndaǵy monıtorıngtik toptar 87 mln teńgege aıyppul saldy, - dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Almaty oblystyq sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý departamentiniń baspasóz qyzmeti taratqan habarlamada monıtorıngtik toptardyń músheleri 29 884 reıd júrgizgeni habarlanady.
«Almaty oblysynyń aýmaǵynda koronavırýs ınfektsııasynyń taralýynyń aldyn alý, Halyqtyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatynda karantın kezinde qyzmet kórsetetin nysandardyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq rejımdi saqtaýyn baqylaý úshin monıtorıngtik toptar quryldy.
268 monıtorıngtik toptyń quramyna jergilikti atqarýshy organdar, «Atameken» Ulttyq Kásipkerler palatasy, quqyq qorǵaý organdary men BAQ ókilderi kiredi.
2021 jyldyń 1 qańtardan 21 qyrkúıekke deıin monıtorıngtik toptardyń músheleri 29 884 reıd júrgizdi. 158 405 nysandy tekserýmen qamtyldy, buzýshylyqtary bar 1399 obekt anyqtaldy»,- delingen vedomstvonyń taratqan habarlamasynda.
Vedomstvonyń málimetinshe, nysandardyń barlyq basshylarymen túsindirý jumystary júrgizilip, eskertý jasalǵan.
Tekserý materıaldary boıynsha 87 104 940 teńge somasyna 787 nysanǵa ákimshilik aıyppul salyndy. Onyń ishinde qoǵamdyq tamaqtaný obektilerinde jáne kóńil kóterý oryndarynda – 255 hattama toltyrylǵan.


text:
BIZ BARADA
"Umytly Teklip" hojalyk jemgyýeti Türkmenistanda lukmançylyk enjamlaryna hyzmat etmekde öňdebaryjy kompaniýa. 10 ýyldan gowrak hünärli hyzmat bermek. Türkmenistandaky lukmançylyk edaralarynyň köpüsi üçin ileri tutulýan hyzmatlary üpjün ediji we öňdebaryjy kompaniýalaryň biridir. Kwalifikasiýaly we diplomly hünärmenler.
HYZMATLARYMYZ
Döwrebap enjamlary oturtmak we işe girizmek
Lukmançylyk enjamlary bilen üpjün etmek
Medisina edaralarynyň dizaýny we meýilnamasy
Lukmançylyk enjamlaryna hyzmat etmek
Ätiýaçlyk şaýlary we sarp edilýän zatlar bilen üpjün etmek
Lukmançylyk enjamlaryna hyzmat etmek we ulanmak barada tehniki brifing
Näsazlyklaryň diagnostikasy, lukmançylyk enjamlaryny abatlamak we sazlamak
Lukmançylykda häzirki zaman sanly tehnologiýalary ösdürmek we ornaşdyrmak


text:
Bir bar eken, bir ýok eken. Gadym eýýamlarda Hajymelik atly bir pälwan adam bar eken. Ol nahar iýende, gaty köp iýýän eken. Ol her näçe iýse-de, asla doýmaz eken. Ol öz hojalygyndaky zatlar bilenem oňman, beýleki adamlaryň hem zatlaryny iýer eken. Hajymelik goňşy-golam, dogan-garyndaşlarynyň zatlaryny hem iýip gutaryp baransoň, ähli oba bolup, ondan dynmagyň maslahatyny edipdirler. Şonda bir garry kempir şeýle maslahat beripdir.
– Eý adamlar, Hajymelik ýöne adam däldir. Onuň iýip garny doýmaz, sowukdan üşemez, endamyna tyg ötmez. Ol pälwan-Alpdyr. Alp diýilýäne bolsa, hiç zat kär etmez. Ol diňe ynanjaň bolar. Ol mekirligi bilmez, örän sada bolar. Näme diýseň, çynmyka diýip ynanar. Şol sebäpli siz oňa bir hoş söz aýdyň. Şeýdip ony bu obadan beýleki bir oba gider ýaly ediň. Başga bir obany öwüň. Ol şeýlemikä diýip, size ynanar, onsoň onuň öz-özi bu ýerden gider – diýip, maslahat beripdir.
Onsoň oba adamlary Hajymeligiň daşyna geçip başlapdyrlar. Her gün birisi onuň ýanyna baryp, bu obany ýamanlap, beýleki obany öwüpdirler. Ol obada iýere zadyň köpdügini aýdypdyrlar. Hajymelik bolsa olaryň sözüne ynanyp, şol öwülýän oba gitmekçi bolupdyr. Adamlar ony ugradyp goýberipdirler.
Hajymelik ýaňky öwülýän oba baransoň: “Men ajykdym” diýip, çem gelen zady iýip ugrapdyr. Adamlar ilki ony doýurjak bolup, ojuk-bujuk getirip beripdirler weli, olaryň getirýän zatlary Hajymelige ýokam bolmandyr. Hajymelik obanyň ähli zadyny iýip gutaryp barýan eken. Onuň her naharyna kyrk tamdyr nan, kyrk goýun, kyrk küýze suw gerek bolupdyr. Hajymelik şol zatlary iýeninden soň: “Häzir-ä bir azajyk ýürekse boldy” diýip, gyşarar eken. Ukudan oýanansoň, ýene-de şol öňküsi ýaly iýmäge başlar eken. Bermeseler özi alyp iýiberer eken. Hajymelik şeýdip, bu obany hem halys ulukjyn aldyryp baransoň, adamlar üýşüp:
– Mundan nähili dynarkak, bu biziň ähli zadymyzy iýip gutarjak, indi nätsekkäk? – diýip, maslahat edipdirler.
Şonda biri:
– Bu adam Alp bolara çemeli. Bu hili Alp-pälwan adam asla ölmez, beýleki adamlary hem öldürmez, ony başga adam öldürip hem bilmez. Ol iýer-içer ýörer. Özem juda ynanjaň, sada bolar. Aldamak aňsat bolar. Ony, iň gowusy aldalyň-da, bir ýerde daňyp goýalyň – diýipdir. Adamlar maslahata gelip, Hajymeligi daňar ýaly telim düýe ýüp ýygnapdyrlar. Onsoň oňa:
– Eý Hajymelik, biz “el daňdy” diýen bir gyzykly oýun oýnajak, senem oýnajakmy? – diýipdirler. Hajymelik hem:
– Menem oýnaryn – diýipdir.
– Oýnasaň, gel onda – diýip, adamlar onuň el-aýagyny daňyp başlapdyrlar. Hajymeligiň daşyna telim düýe ýüp aýlap, ýüpden ýaňa görünmez ýaly edip berk sarapdyrlar. Onsoň Hajymelik, saralan ýüplerden ýaňa hiç ýeri görünmän, göýä bir depe ýaly bolup galypdyr. Adamlar bolsa:
– Indi bu ömürem boşap bilmez, şu ýerde ölüp galar – diýip gidipdirler.
Hajymelik bolsa adamlar gidiberensoň, ýüregi gysyp, ýerinden turup, bir gernipdir weli, ähli daňlan ýüpler paýrap üzülipdir. Onsoň Hajymelik hem adamlaryň yzyna düşüp, ýene oba gelipdir. Adamlar muňa haýran galyp: “Indi nätsekkäk?” – diýipdirler.
Onda biri:
– Eý Hajymelik, sen bir gije şu buzly suwuň içinde durup bilseň, biz seniň garnyňy oňat edip doýraly – diýipdir. Hajymelik hem: “Bolýar” diýip, doňup ýatan derýanyň buzlaryny owradyp, içine girip oturypdyr. Adamlar oňa ertire çenli doňup galarmyka öýdüpdirler. Ertesi baryp görseler, Hajymelik suwdan kellesini çykaryp oturan eken. Adamlar bolsa: “Häzir munuň ysgyny gaçandyr, turubam bilmez, öldürip dynalyň” diýip, öýlerinden palta, pil, pyçak, taýak baryny getirip, Hajymelige tarap zyňyp başlapdyrlar. Zyňylan zatlaryň käbiri buzuň üstünden taýyp, Hajymelige degip başlapdyr. Hajymelik bolsa olaryň näme üçin beýdýänligini hem bilmän, indi turaý diýýändirler öýdüp, ýerinden turupdyr-da, adamlara tarap ýöräp başlapdyr. Hajymeligiň ýörän ýeriniň buzlary şatyrdap döwlüp, endamyndaky tüýlerine ýelmeşen buzlar şakyrdaşyp, uly ses döredipdir. Adamlar bolsa: “Baý-bo-ow, muňa hiç zadam bolmandyr” diýip, ondan gaçyp başlapdyrlar. Hajymelik hem olaryň yzyndan galmandyr. Adamlar oňa: “Hajymelik, biz oýun etdik, sen indi suwuň içinde oturma-da, içine girip, gymyldaman dik dur, onsoň biz seni doýuraly” diýipdirler. Hajymelik: “Bolýar” diýip, bu gezek derýanyň içinde dik durupdyr. Derýanyň suwy onuň bilinden ýokary geçmändir. Ol uzyn gije gymyldaman duransoň, endam-jany buz bolup doňupdyr. Adamlar bolsa: “Şu gezeg-ä öldüreris” diýip, ýene oňa tarap pil-palta zyňyp başlapdyrlar. Zyňlan zatlar özüne degiberensoň, ol sömelip durman, aşak oturypdyr weli, derýanyň ähli buzlary şatyrdap döwlüpdir.
Adamlar bolsa oňa ýene-de:
– Eý Hajymelik, biz seni urjak bolamzok-da, seniň bilen oýun edýäris – diýen bolupdyrlar. Hajymeligem olara ynanyp, “bolýar” diýenmiş.
Ýöne adamlar ýene üýşüp, geňeş edipdirler. Olar:
– Bu Hajymelik munuň bilenem-ä ölmedi. Indi nätsekkäk? – diýşipdirler.
Onda bir garry:
– Şuňa “Sen syrkawlapsyň, sen ýat” diýeliň. Eger şoňa ynanyp, ol ýataýsa, aradan birki gün geçensoň hem “Sen ölüpsiň” diýeris. Şoňa-da ynanar. Onsoň biz ony gömeris, şeýdip, ondan dynarys – diýipdir.
Onsoň adamlar yzly-yzyna gelip:
– Hajymelik, sen bir hili horlanýarsyň. Syrkawlapsyň – diýýärler. Soňragy birisi gelip:
– Hajymelik, seniň niräň agyrýar? – diýen bolup, onuň halyny sorap başlapdyrlar. Hajymeligem ynanjaň adam bolansoň: “Hakykatdan hem syrkawlan bolaýmaýyn” diýip oýlanypdyr. Ol bir hili syrkaw ýaly birki gün ýorganly-ýassykly ýatypdyr.
Onsoň adamlar ýene-de:
– Be-e, Hajymelik seniň endamyň sop-sowuk-la. Sen öläýipsiň öýdýän – diýşip başlaýarlar.
Onda Hajymelik:
– Mümkin, ölsem ölendirin-dä – diýip, gözüni ýumýar.
Onda adamlar oňa:
– Eý, Hajymelik, eger sen ölen bolsaň, seni gömmeli bolar. Gömmek üçin hem çukur gazmaly bolar. Senem şol çukura girmeli bolarsyň – diýipdirler.
Hajymelik hem:
– Bolýar, gazyň göreýin – diýipdir.
Onsoň obanyň ähli adamlary üýşüp, üç günläp işläp, Hajymelige gabyr gazypdyrlar. Üç günden soň, baryp:
– Eý, Hajymelik, indi sen şu çukura gir, ynha, seniň öýüň – diýipdirler. Hajymelik hem öz aýagy bilen şol çukura girip ýatyberipdir. Onsoň adamlar onuň üstüne üç günläp gum sürüp gömüpdirler. Hajymeligiň gömülen ýeri giden bir depe ýaly bolup ýatan eken. Adamlar onuň ölenligini takyklamak üçin ertesi gelip “Hajymelik” diýip gygyrypdyrlar weli, ol “Näme?” diýip, şol gumuň aşagyndan zöwwe ýerinden turaýypdyr. Turubam: “Men-ä ajykdym” diýip, oba tarap ugrapdyr. Ol ýola düşüp, köwşüniň gumuny kakypdyr weli, onuň köwşüniň her taýynyň gumundan ýoluň her tarapynda bir depe döräpdir.
Hajymelik ýene turup gidiberipdir weli, dünýäde iň güýçli pälwan Rüstem Zal diýilýän pälwan oňa duşupdyr. Rüstem Zal onuň ýanyna gelip, özüniň müň batmanlyk gürzüsi bilen Hajymeligi urupdyr. Emma Rüstem Zalyň gürzüsi Hajymeligiň topugyndan ýokary geçip bilmändir. Hajymelik bir görse topugy gijäp, aýagynyň ýanynda bir adamjyk gybyrdap ýörenmiş. Hajymelik ony tutup, ýokaryk galdyryp görse, onuň agzy gymyldaýarmyş. Hajymelik ony gulagynyň ýanyna getirip:
– Sen kim, bu ýerde näme işleýärsiň? – diýip sorapdyr.
Rüstem hem ondan gorkusyna öz adyny aýtman:
– Men Rüstemiň at bakary, onuň atyny gözläp ýörün, şony görmediňmi? – diýip, soran bolupdyr. Hajymelik hem Rüstemiň özüni görmän, diňe adyny eşidip, ondan çekinip ýörer eken. Ol sebäpli hem ol:
– Hol, görünýän Rüstemiň atydyr, ýöne sen meniň bardygymy Rüsteme aýtma – diýip, Rüstemi goýberipdir. Şeýdip Rüstem hem ondan zordan gutulypdyr. Ondan soň, bir günden bir gün Hajymelik Syr derýasynyň boýuna baryp, aýagyny derýanyň beýleki kenaryna diräp otyrka, birden jany çykyp, gatap galaýanmyş. Onuň aýagy bolsa şol direlgiligine derýanyň köprüsi ýaly bolup galyberipdir. Soň adamlar Hajymeligiň aýagynyň iki ýanyny deşip, derýanyň köprüsi edip ulanypmyşlar. Onuň aýagynyň süňkleriniň içinden ýükli düýeler geçip gidermiş. Ýöne bir tarapyndan kerwen girende, beýleki tarapdan kerwen girmesin diýip, ilki girenler tüpeň atar ekenler. Şol tüpeň sesi hem Hajymeligiň aýak süňkleriniň içinde ýaňlanyp, beýleki tarapyna habar berer eken. Onsoň ilki giren kerwen çykýança, beýleki tarapdan girjek kerwenler gezegine durarmyşlar.


text:
Beỳik Seljuk döwleti
Paýtagty: Nişapur, Reý, Yspyhan.
Dini: Yslam.
Dolandyryjylar: Kagan, Soltan, Şa.
Başlangyç şahsyýet: Seljuk beg (960-1009) Sońky şahsyýet: Ahmet Sanjar (1131-1157)
Taryhy bellikleri
Dańdanakan sóweşi (1040) Malazgirt sóweşi(1071) Katwin sóweşi (1141) Sanjaryń Oguzlar tarapyndan ýesir alynmagy (1153)
Seljuklylardan óń:
Gazna dówleti. Gúnbatar Garahanlylar. Buweýh ogullary. Gúndogar Rim hókmúrowanlygy
Seljuklylardan şoń:
Horezmşalar dówleti. Anadolydaky seljuk dówleti. Ildeńizliler. Zeńńiler. Artykly begligi. Türkmen taryhynyň üçünji eýýamynda uly öwrülişigi Beýik Seljuk döwletiniň döremegi bilen baglanyşdyrmagyň taryhy ähmiýeti bardyr. Çagry begiň we Togrul begiň döreden Beýik Seljuk döwleti gysga döwrüň içinde Günbatara, kiçi Aziýa tarap ummasyz giňişliklere ýaýraýar. Bu döwlet dargandan soň, onlarça özbaşdak döwletler döreyär.
Mälik şa aradan çykandan soň (1092) Horasanda Sanjara mäliklik wezipesi berlipdir. Şeýlelikde Sanjar hem meşhur atalary Çagrybeg, Alp Arslan ýaly Seljuk türkmenleriniň Horasandaky döwletiniň başyna geçipdir. Merw şäherinde oturyp hökümdar eden Mälik Sanjar on dört ýaşynda, ýagny 1100-nji ýylda gündogarda turan birtopar Seljuk türkmenleriniň häkimligine garşy, baş galdyrlan gozgalaňlary basyp ýatyrmak bilen özüniň bu ägirt döwletiň soltanlygyna tarap aýgytly ädimleriniň ilkinjisi ädipdir.
Seljuk döwletine ýarym garaşly, garaşsyz onlarça döwletler ozalky ýoluny dowam edipdirler. Beyik Seljuk türkmen döwletiniň esaslandyrylmagynda uly ähmiýetli waka bolan Daňdanakan söweşinden soňra Seljuklar häzirki Mary welaýatynyň çäginde bir ýerde uly maslahat çagyrypdyrlar hem-de tabyn eden ýerlerini neberäniň agzalarynyň arasynda peýdalanypdyrlar. Şu paýlanyşykda Eýranyň Tabes we Kerman welaýatlary Gurda berlipdir. Türk taryhy çeşmelerinde onuň ady Kabert hökmünde geçip onun “Gurt” manysynda gelýändigi barada aýdylýar. Gurt Dawut Çagry begiň ogly bolupdyr. Oňa gara Arslan hem diýlipdir.
Gaznalylaryň Daňdanakanda ýeňilmeginden soňra Seljuklar günorta tarapa akgyn edip başlapdyrlar. Bu döwürde Kerman Büweýhi hökümdary Ebu Kalijar Merzubanyn gol astynda bolupdyr. Togrul beg Reý şäherine girenden soň esgerleriniň bir toparyny Kermana gönderipdirler. Seljuklar bu ýere gelip käbir etraplary özüne boýun egdiripdirler. Emma buweýhiler olara garşy söweşde ýeňiş gazanyp birnäçe ýyllap kermandaky ýagdaýy öz peýdalaryna saklamagy başarypdyrlar, ýöne Gurt (Gara Arslan) 1048-nji ýylda Demirgazyk Kermany özüne tabyn etmagi başarypdyr. Şeýlelikde Kermanda Seljuk türkmen döwletini esaslandyrypdyrlar. Kermana köp mukdarda türkmen ilaty göçüp gelipdir. Kermandaky Seljuk türkmen döwleti Mälik Gurt Kermana häkim bolanda Arabystan ýarymadasynyň gündogaryndaky umma (oman) ülkesi Büweýhileriň golastyndady. Hazynalara baý bu ülke derrew Gurduň ünsüni özüne çekipdir. Ony boýun egdirmek maksady bilen gurt ýörişe başlapdyr. Seljuk türkmenleriniň taryhynda ikinji sapar deňiz ýörişini amala aşyran Mälik Gurt Ummana häkim bolupdyr. 1062-nji ýylda Kermanyň günbatarynda ýerleşýen Fars welaýatyny eýeläpdir. Gurt Kermana häkim alyp barypdyr. Häkimiýet alamaty bolan hökümdar saýawanyny ýanyndan goýmandyr. Onuň ýüzünde Seljuk neberesiniň alamaty bolan ok-ýaýyň şekili bolupdyr. Mälik Gurt öz dolandyran welaýatynda özbaşdak bolsa-da beyik türkmen Seljuk Soltanlaryna tabynlykda bolupdyr. Mälik Gurt Mälik şa garşy söweşde wepat bolýar.
Tagta bolsa Soltan şa çykypdyr. (1074) Mälik şanyň Kermana ýöriş eden wagty Soltanşa Berdesir şäherinde gizlenipdir. Soňra gymmat bahaly sowgatlar bilen Mälik şany garşylap, onuň gyzyna öýlenipdir. Ol Kermanda 12 ýyllap döwleti dolandyrypdyr. 1085-nji ýylda aradan çykýar. Şondan soň tagta Turan şa gecipdir. (Gurduň ogly). Turan şa kermandaky Seljuk türkmen döwletini 13 ýyllap dolandyrypdyr. Ol adalatly hökümdar bolupdyr. 1097-nji ýylda Turanşa hem aradan çykýar, onuň ogly Eýran şa tagta oturypdyr. Onun döwründe ilat horluk çekipdir.
Horasanda ýaşaýan oguzlaryň Kermana aralaşmagy bu ýerdäki türkmen Seljuk döwletiniň gowşamagyna hem-de onuň ýykylmagyna täsir edipdir. 1181-nji ýylda Oguzlar Berdesir basyp alýarlar. Şeýlelikde Kermanda 136 ýyl dowam eden Kermandaky türkmen Seljuk döwleti 1187-nji ýylda öz ornuny ýitiripdir, döwlet ýykylypdyr.
Dolandyryjy Şalary:
Togrul beg [ hakyky ady :Mikaýyl ogly Togrul ] unwany: Rukneddin, Ebu Talib, Beg, Soltan. Alp-Arslan [ doly ady: Dawut Çagry ogly Muhammet ] unwany: Abudeddewl Ebu Şuja, Soltan. I. Málik şa [ doly ady: Hasan ] unwany: Soltan Jelaluldewle weddin, Muzziddin, Ebul Feth, Málikşa. I. Mahmyt.[...] Unwany Nasireddin, Ebulkasym,soltan, Berkýaryk, (Muhammed Berkýaryk bin Málikşa. II. Málikşa. [...] Unwany: Muizziddin, Ebulfeth, Soltan. Muhammet Tapar [ Ahmet ] Unwany: Gyýaseddin, Ebu Şujja, Soltan. Sanjar: [ Ahmet ] unwany Muizzidin, Ebulharit, Soltan.
Seljuklar döwründäki meşhur alymlar we şahyrlar[düzet | çeşmäni düzet]
Abu Abdylla Muhammet ibn-Abdylmälik Muezzi (1045-1125) Mälik şanyň köşgünde “dilewarlyk meýdanynyň şasuwary” , “şahyrlar şasy” diýen belent ada eýe bolan adam. Onuň kakasy Abdylmälik Burhany hem köşk şahyry bolan. Muezzi öz ömründe 19000 beýt şygyr ýazan hem-de Soltan Sanjaryň döwründe şöhraty ýer sarsdyran şahyr bolupdyr. Emir Muezzi öz ömründe hökümdarlara, wezir-wekillere, olaryň ýaranlaryna, dogan-garyndaşlaryna, ogul-gyzlaryna bagyşlap örän köp medhnamalar ýazyp, Seljuk soltanlarynyň köşgünde iň ýokary derejä ýetýär. Baýlygy babatda-da “Gazanynyň tagany kümüşden, ähli gap-gaçlary bolsa altyndan ” diýilen örän baý şahsyýete öwrülen... Soltan Sanjaryň ýaýdan atan okunyň tötänlikde degmegi meşhur şahyr Emir Muezziniň ölümine sebäp bolupdyr. Muezziniň ýetginjeklik döwri Mälik şanyň köşgünde geçýär. Muezzi Mälik şanyň köşgünde edil şahyr Unsurynyň Soltan Mahmydyň köşgünde gazanan üstünlikeri we eýelän orny ýaly orun eýeläpdir. Muezzi öz döwrüniň şahyrlarynyň köpüsi bilen aragatnaşyk saklapdyr, olaryň arasynda uly abraýa eýe bolupdyr. Köp şahyrlar Muezziniň şygyrlaryndan görelde alyp, şygryýet äleminde şonuň ýeten derejesine ýetmäge çalşypdyrlar, oňa bagyşalap şygyrlar hem döredipdirler. Muezzi pars dilinde ýazan we Seljuklaryň häkimlik eden döwründe ýaşan şahyrlaryň biri hasaplanylýar. Aly Auhadeddin Enweri hem edil Mälik şa döwründe Emir Muezziniň meşhur bolşy ýaly, Sanjar Soltanyň şalyk eden ýyllarynda “Köşk şahyrlarynyň şasy” bolup, örän uly hormatdan peýdalanypdyr. Onuň öýünde dabarasy belent Soltan Sanjaryň özi telim gezek myhmançylykda bolupdyr. Orta asyr Gündogarynyň beýik şahyry ömrüniň dowamynda 14722 bent kasydalar, gazallar, kytgalardyr, rubagylar ýazan Enweriniň kakasyna Muhammet, atasyna hem Yshak diýipdirler. Enweri Abywerdiň “Deşdi - Haweran” düzlügindäki Badna obasynda eneden bolupdyr. Lakamy ilki Hawary, soňra welin Enweri bolan bu şahyr edebiýat taryhyna Aly Auhaddin Enweri ady bilen girýär. Ol ýaşlygyndan irginsiz okap, bilim alýar. Tusuy “Mansuriýe” medresesinde okap, astranomiýadan, matematikadan we pelsepeden düýpli bilim alýar. Soltan Sanjar öz söýgüli köşk şahyryny ýörüşlerde-de ýanyndan aýyrmaýar. Enweriniň Seljuk Horasanynyň medeniýetli adamlarynyň arasynda gyzykly, çylşyrymly, dogruçyly şahs bolandygy barada taryhy maglumatlar habar berýär. “Köşgüň birinji şahyry” , “Horasanyň meşhur hem başarjaň şahyry” ýaly atlara mynasyp bolan Enweri hakykatdan-da özüniň aşa ylymdar we sowatly bolandygy bilen köpleri haýran galdyrypdyr. Soltan Sanjara bagyşlap ýazan köp sanly kasydalaryndan başgada Oguzlaryň Maryny tozdurmagynyň öňüsyrasynda, Nyşapurda eden weýrançylyklaryna bagyşlap Enweriniň “Horasanyň gözýaşlary” at bilen ýazan elegiýasy-gynançnamasy şahyryň meşgurlygyny has-da artdyrypdyr. Soltan Sanjar oguzlar tarapyndan ýesir alnyp, Termeziň zyndanyna salnandan soň, Enweri kömek sorap özüniň “Horasanyň gözýaşlary” elegiýasyny Samarkandyň hökümdary Gylyç Tamgaç hana iberipdir. Soltan Sanjar ölenden soň, Enweri galan ömrüniň köp wagtyny Nyşapurda, Balhda geçiripdir. Enweri (takmynan 1186-1187-nji ýyllar) soň hem 4-5 ýyl ýaşap, 1191-nji ýylda 75-80 ýaş töwereklerinde Balhda aradan çykypdyr, şol ýerde-de jaýlanypdyr. Onuň gubury keramatly pir, Soltan Ahmet Hezrewiniň gubyrynyň ýanynda bolmaga çemeli. Mänije Soltan Sanjaryň garyndaşy hem-de dilewarlygy üçin hormatlanýan Seljuklar zamanynda öz öňüne oýunçy geçirmeýän ökde sadrançy (küştçi) hökmünde özüni tanadan zenandyr. Mahesti, XI asyrda ýaşan belli zenan şahyrlarynyň biridir. Onuň durmuşy, gelip çykyşy, alyp barýan işleri hat-da ýaşan zamanasy dogrusynda hem dürli garaýyşlar, ýazgylar bar. Esasy hem-de ygtybarly tezkirelerde Mahesti beýik Türkmen seljuklary döwründe ýaşap, Soltan Sanjaryň häkimlik eden döwründe (1117-1156) köşkde şygyr sungaty bilen meşgul bolupdyr diýlip maglumat berilýär. Mahesti öz goşgularyny Ýakyn we Orta Gündogarda IX asyrdan başlap, edebi dil hökmünde ykrar edilen pars dilinde ýazypdyr. Ol esasan rubagy ýazmaga ussat bolupdyr. Şonuň üçinem onuň edebi mirasynyň köp bölegi rubagylardan ybaratdyr. Bu bolsa oňa Omar Haýýamyň rubagylyk mekdebiniň belli bir derejede täsir edendigini görkezýär. Bu şahyryň edebi döredijiligi dürli temalary öz içine almak bilen, durmuşdan lezzet almak, söýgülisine gowuşmak, oňa wepaly bolmak, aýralyk hasraty, şeýle-de jemgyýetde bolup geçýän syýasy we ykdysady egsiklige hem özüniň närazylygyny goşgy setirleri bilen beýan edipdir. Jöwheri Zergäriň “Mahestä” bagyşlap ýazan “Mahesti we Emir Ahmet” atly dessanyndaky şahyr zenanyň : “Gidýän Horasan ýurduna, Balh diýilýän şähere. Ozalam men şol ýerdendim, Şondan geldim bu ýere” -diýen setirlerine garap, ony ir zamanlarda türkmenleriň köpçülikleýin oturymly ýeri bolan Owganystanyň Balh welaýatynda dünýä inendigini anyklamak bolýar. Mahesti 1121-nji ýylda dünýä inipdir. Mahestiniň kakasy , öz döwrüniň giň dünýägaraýyşly adamlarynyň biri bolupdyr. Ol öz gyzyny 4 ýaşyndaka mekdebe beripdir. Onuň kakasy sazyň, şygryýetiň, tansyň janköýeri bolansoň, öz gyzynyň zehininiň kämilleşmegine üns berip, öz öýüne belli saz we tans ussatlaryny çagyryp, gyzyna sapak bermeklerini ýola goýupdyr. Mahesti 300-e golaý rubagy ýazypdyr. Köp wagtlap Seljuklaryň paýtagty Maryda, Soltan Sanjaryň köşgünde ýaşan Mahesti Soltan diri mahaly aradan çykan bolmaly. Seljuklar zamanynyň görnükli alymlarynyň biri hem Abu Seýit ibn Muhammet as Samany al Merwezidir (1112-1113-1167). Onuň asly araplaryň Samany kabylasyndan bolup, ir wagtlardan bäri Maryda ýaşap gelen Samaniler neberesindendir. Samanynyň dünýä inen ýeri-de, aradan çykyp, jaýlanan ýeri-de Marydyr. Örän medeniýetli maşgalada dünýä inen Abdylkerim ýaşlykdan sowat öwrenmeklige, bilim, ylym almaklyga teşne bolupdyr. Ol Marynyň at-owazaly medreselerinde okapdyr. Ýakut Hamawynyň ýazmagyna görä, Marynyň her birinde 12 müň jilt çemesi kitap saklanan on sany kitaphanasynyň iki sanysy-da şol Samaniler maşgalasyna degişli bolupdyr. As-Samany ýaşlykdan syýahat etmäni gowy görüpdir. Şonuň üçinde ol diňe bir Amul, Ürgenç, Sarahs, Mäne, Abywert, Nusaý ýaly Türkmenistanyň şäherlerinden däl, şol zamanlarda dünýäniň iň iri ylym hem medeni merkezleri hasaplanan Buhara, Nişapur, Ispihan, Gürgen, Bagdat, Halap, Damask Kuddansy Şerif hem başga-da onlarça şäherlerde bolupdyr. Köp taraply hem düýpli ylym almaklyga teşne bolan Abu Seýit baran şäherleriniň hemmesinde şol ýeriň kitaphanalaryna, görnükli alymlaryň mejlislerinde bolmak bilen, öz gözýetimini giňeltmäge, çuňaltmaga çalşypdyr. Alym Marydan Arabystanyň dürli şäherlerine çenli köpýyllyk syýahat döwründe Türkmenistanyň bolsa tas ähli oba-şäherlerinde bolup, toplan örän köp takyk täsin hem gymmatly maglumatlarynyň esasynda “Kitap al-ansab” (Geneologiýa kitaby) ady bilen sekiz jiltlik eser ýazyp 1156-njy ýylda tamamlapdyr. Abu Seýit as-Samany özüniň biziň günlerimize çenli saklanyp gelen sekiz jiltlik bu meşhur sözlüginden başga, Bagdat hatyfynyň taryhynyň dowamy hökmünde ýazylan 15 jiltlik Marynyň taryhyna degişli “Taryhy Merw” atly 20 tomluk we ş.m. garaz taryha, geografiýa, etnografiýa, toponomika degişli jemi 50 jilt töweregi işiň ýazarydyr. Bäheweddin al Bekr Muhammet ibn Ahmket ibn Abdyljepbar al Hüseýini al Haraky Marynyň golaýyndaky Herek obasynda dünýä inip, ilki Maryda Soltan Sanjaryň köşgünde, soňra Nyşapurda işläpdir. Az wagtdan Horezme çagyrylypdyr ýöne ömrüniň ahyrynda ýene dogduk mekanyna Herege gelip 1138-nji ýylda aradan çykypdyr. Ol bize gelip ýetmedik “Taryhy Merw” (“Merwiň taryhy”) atly ylmy eseriň ýazarydyr. Özüni taryhçy, hasabyýetçi, astranom, žugrafiçy hem pelsepeçi hökmünde tanadan bu görnükli alymyň “Pelekleriň sferalarynyň bölünişleriniň akyl ýetirip boljak aýňry çägi”, “Astranomiýa giriş”, “Günbatar hakda traktat” atly eserleri astranomiýa, “Hasap hakdaky ähli zady öz içine alýan traktat” bolsa arifmetika degişlidir, başdaky iki eser bize çenli gelipdir. Omar Haýýam. Onuň doly ady Kyýaseddin Abulfatyh Omar ibn Ybraýym Haýýam Nyşapurydyr. 1048-nji ýylyň maý aýynyň 18-ne doglup 1131-nji ýylyň dekabr aýynyň 4-ne aradan çykypdyr. Çagalykdan dury zehinliligi, düşbüligi bilen tapawutlanýan Omar Balhda, Tusda, Buharada, Samarkantda, Bagdatda, Maryda bilim alypdyr. Ýaşlykdan al Farabynyň, Abu Reýhan Birunynyň, Abu Ali Ibn Sinanyň eserlerini gaýta-gaýta okamagy gowy görüpdir. Omar Haýýam 26 ýaşyndaka Beýik Seljuk türkmenleriniň imperiýasynyň Soltany 17 ýaşyndaka tagta çykan Abul Fatyh Jelaletdin Ibn Alp Arslanyň köşgüne işe çagyrylypdyr. Şahyr alym hökmünde tanalýan Omary şanyň nedimligine çagyran Seljuklar köşgüniň baş weziri Nyzamylmülkdir. Omar Haýýam “Arifmetikanyň meseleleri”, “Algebranyň we al-Mukabalanyň çylşyrymly meselelerini çözmek” diýen ýaly hasabyýete degişli birnäçe işlerinde, kub kwadrat deňlemeler, gaýry bir topar çylşyrymly meselelerde uly açyşlar edip Muhammet Horezmi döwründe aýratyn ylym hökmünde ýüze çykyp ugran, algebranyň hasabyýetden bölünip aýrylmagyna, onuň kämil özbaşdak ylym hökmünde tanalmagyna goşant goşupdyr. Ol algebra ýörite kesgitleme beripdir. “Algebra durmuşa san hem ölçeg taýdan näbellilikler tapyp, takyk hasaby, ölçegi ýola goýmakdyr”. Omar Haýýam algebrany ylmy sungat hasaplapdyr. Akyldar “Ýewklidiň hasabyýetini düşündiriş” diýen işine özüniň “Predmetiň mazmuny sandyr” diýip algebranyň kömegi bilen onuň çözen deňlemesini geometriýanyň burç hem ölçeg ululygy diýen teoremasynyň üsti bilen işläp, algebra bilen geometrýanyň arasyndaky “Hytaý diwaryny aýrypdyr”. Omar Haýýam öz döwründe astranomiýa ylmynyň pajarlap ösmegine uly goşant goşupdyr. Mälik şanyň görkezmesi bolýunça akyldar 5 ýylyň dowamynda “Mäligiň ýyl hasaby” diýen at bilen (1074-1079) ýylnama özgertmesini amala aşyrypdyr. Seljuklar imperiýasynda 1074-nji ýylyň Mart aýnyň 15-ne Omar Haýýamyň düzen takyk gün hasabyna esaslanýan milady ýyl hasaby ýöredilip ugrapdyr. XI asyryň ahyrynda dogulyp XII asyryň birinji ýarymynda Maryda ýaşan asly grek maryly Abulfath Ali al Hazynynyň guly, ýöne biçak zehinliligi üçin hojaýyny tarapyndan döwrüniň ýokary bilimini almaga mümkinçilik berlen Omar Haýýamyň zehinli şägirtleriniň biri Abu Mansur Abdyrahman Al Hazyny esasan kämil astranom, hasabyýetçi hem fizik hökmünde tanalyp Soltan Sanjaryň köşgünde işläpdir. Onuň “Hazyny” lakamy üns bererlikdir. Orta asyrlarda kitaphanalaryň ylmy we guramaçylyk işlerine jogapkär adamlara “Hazyn” diýilipdir. Al Hazyny ömrüni ylym-bilime bagyşlan takwa adam bolupdyr. Abdyrahman Al Hazynynyň üç eseri bize mälimdir. “Mizan-ul-Hikmet” (“Paýhas terezisi”) atly birinji kitabyny alym hut özüniň ýasan gidrostatik terezisi bilen baglanyşykly 1121-nji ýylda ýazypdyr. Türk alymy Sadeddin Ökteniň “Yslam ensiklopediýasyndaky” makalasynda habar berilşine görä arap dilinde ýazylan bu kitabyň dört nusgasy tapylyp, ol 1940-njy ýylda Haýdarabatda neşir edilipdir. Eseriň bir bölegi 1859-njy ýylda iňlis diline terjime edilipdir. 1967-nji ýylda bu kitap pars diline terjime edilip Tähranda çap edilendir. Hazynynyň “Mizan-ul-Hikmet” atly bu kitaby 8 bölekden durýar. Abdyrahman Al-Hazynynyň ikinji eseri Soltan Sanjaryň hormatyna ýazylan “Al-Zij-Al-Mutabar-Al-Sanjary” (“Sanjaryň jetweli”) atly kitabydyr. Türk dilindäki “Yslam ensiklopedisiýasynyň” maglumatyna görä, kitabyň 50x32 sm. ululugyndaky 192 ýaprak görnüşindäki bir nusgasy Watikanda, ikinji nusgasy Britan muzeýinde, Tähranyň Sipehsalar medresesiniň kitaphanasynda bolsa bu kitaba hut özüniň ýazan düşündirişi saklanýar. Astranomiýa degişli bu eser 1126-njy ýylda ýazylyp, onda asman jisimleri bilen bagly gyzykly maglumatlar berlipdir. Eserdäki jetweller alymyň 1115-1116-njy ýyllardaky gözegçilikleriniň esasynda düzülipdir. Olarda ýyldyzlaryň asmanda ýerleşişi, olaryň doguşy baradaky maglumatlar Merw şäheriniň geografik kardinatlaryna görä berilipdir. Kitapda beýik Seljuk döwletiniň düzümine girýän ýerleriň merdianalary we uzaklyk, giňlik derejeleri takyk görkezilipdir. Hazyny Soltan Sanjaryň tabşyrygy bilen onuň döwletiniň ähli şäherlerinde kyblany görkezmek üçin gün sagadyny hem ýasapdyr, hasaplamalar geçirip, jetwelleri düzüpdir. Al-Hazynynyň üçinji kitaby “Risaleý-I-Filat” diýlip atlandyrylýar. Asman jisimlerine gözegçilik etmäge degişli enjamlar baradaky bu kitap Tähranyň Sipehsalar medresesiniň kitaphanasyndan Aýdyň Saýyly tarapyndan tapylypdyr, 17 sahypalyk bu eserde 7 sany gurala häsiýetnama berlip, olaryň gurluşy aýdyňlaşdyrylypdyr. Abdyrahman Al-Hazynynyň fizikadaky uly açyşy onuň ýeriň dartylma güýji hakyndaky pikiri Nýutondan birnäçe asyr öň aýdanlygydyr. Willi Durantyň “Ynam çagy” atly eserinde bellemegine görä Hazyny her bir jisimi ýeriň merkezine dartýan bir güýjiň ýagny ýeriň dartylma güýjüniň bardygyny orta atan alymdyr.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti: «Dünýä syýasatyna hukuga bolan hormatyň, gepleşikler medeniýetiniň, ynanyşmagyň hem-de döwletleriň arasyndaky gatnaşyklaryň kesgitliliginiň gaýtaryp getirilmegi derwaýysdyr»
Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň Döwlet Baştutanlarynyň Geňeşiniň göni wideoaragatnaşyk arkaly geçirilen mejlisinde eden çykyşynda, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow: «Biziň pikirimizçe, ýakyn ýyl...Dowamy
Türkmenistanyň Prezidenti Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň Döwlet baştutanlarynyň Geňeşiniň mejlisine gatnaşdy
2021-nji ýylyň 15-nji oktýabrynda Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň Döwlet baştutanlarynyň Geňeşiniň sanly wideoaragatnaşyk ulgamy arkaly mejlisi geçirildi. Mejlise Azerbaýjan Respublikasynyň Prez...Dowamy
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow: «Türkmenistan durnukly ulag ulgamynda ähmiýetli, netijeli hem-de takyk kararnamalar bilen çykyş edýär»
BMG-niň Durnukly ulag ulgamy boýunça ikinji ählumumy maslahatynyň barşynda çykyş etmek bilen, Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow, ulag ulgamynda döwlet-hususy hyzmatdaşlyk ýörelgeleri...Dowamy
Türkmenistan BMG-niň Durnukly ulag ulgamy boýunça ikinji ählumumy maslahatyna gatnaşdy
2021-nji ýylyň 14-16-njy oktýabry aralygynda Hytaýyň Pekin şäherinde Birleşen Milletler Guramasynyň Durnukly ulag ulgamy boýunça ikinji ählumumy maslahaty gibrid görnüşinde geçirilýär. Hytaý Halk R...Dowamy
Minskde GDA-nyň Daşary işler ministrleriniň Geňeşiniň nobatdaky mejlisi geçirildi
2021-nji ýylyň 14-nji oktýabrynda Belarus Respublikasynyň Minsk şäherinde Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň Daşary işler ministrleriniň Geňeşiniň nobatdaky mejlisi geçirildi. Mejlise GDA gatnaşyjy...Dowamy
Türkmenistanyň DIM-niň Halkara gatnaşyklary institutynda Prezidentiň türk dilindäki kitabynyň tanyşdyrylyş dabarasy geçirildi
2021-nji ýylyň 14-nji oktýabrynda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynyň mejlisler zalynda Türkmenistanyň Prezidentiniň “Ak şäherim Aşgabat” atly kitabynyň türk d...Dowamy
Türkmenistanyň BSG agza bolmagy bilen bagly meseleleri öwrenmek boýunça Hökümet toparynyň mejlisi
2021-nji ýylyň 14-nji oktýabrynda wideoaragatnaşyk ulgamy arkaly Türkmenistanyň Bütindünýä Söwda Guramasyna (BSG) agza bolmagy bilen bagly meseleleri öwrenmek boýunça Hökümet toparynyň mejlisi geçiril...Dowamy


text:
Türkmen lybasynyň özboluşlylygy
Türkmeniň milli lybasy halkyň däp-dessuryny, durmuş ýörelgesini we ýaşaýyş ýörelgesini häsiýetlendirýän maddy hem ruhy medeniýetiniň özboluşly we iň täsirli hadysasydyr. Özboluşly maddy medeniýetiň, halkyň ahlak dünýägaraýşynyň iň tapawutly aýratynlyklaryndan birine öwrülen esasy geýim nusgasy müňlerçe ýyllaryň dowamynda saklanyp galypdyr.
Şeýlelikde şol geýim nusgalarynda ökde hünärmenleriň çeperçilik ussatlygynyň jemlenendigini-de görmek bolýar, bu, şeýle hem, berk ahlak düzgünleri we özüňi alyp baryş edep kadalary bilen kesgitlenen gündelik durmuş ýörelgeleriniň örän möhüm pursadydyr.
Düzümi köp bölekli we aşa bezegli, jadyly alamatlar siňdirilen, çeper keşbi kämil başarjaňlygy talap edýän adaty geýimiň özboluşlylygy onuň häzirki wagtda-da ähmiýetini ýitirmänligindedir.
Lybas medeni, ykdysady we sosial ösüşiň, durmuşy gurmak şertleriniň täsiri astynda, bir bada däl-de ýuwaş-ýuwaşdan özgeripdir. Şeýlelik bilen, käbir düzüm aýratynlyklary könelip, düýbünden ýitipdir, käbirleri görnüşini üýtgedipdir, üçünjileri bolsa täzeden ýüze çykypdyr. Eýsem-de bolsa, däp boýunça etnik aýratynlyklary özünde jemläp, taryhyň yzygiderli ösüş döwründe-de asyl düzüm aýratynlyklary üýtgewsiz saklanyp galypdyr.
Türkmen halk lybasynyň jadyly güýji şeýle bir täsirlidir welin, bir gezek bu hazyna göz aýlap, onuň däp-dessurdyr urp-adaty, şeýle hem medeniýetimiziň toplan şekilleriniň jadyly manysynyň sungata öwrülen döwrüne degişli iň gadymy çeşmeler bilen arabaglanyşygyna göz ýetireiňden soň, ondan daşlaşyp bilmersiň. Dürli häsiýetli sebäpler: jemgyýetçilik, dini ýörelgeler, tire-taýpa, däp-dessur we ş.m. pederlerimiz tarapyndan belli bir nagyşlary, nusgalary, reňkleri saýlap, «janlandyrmak» üçin itergi bolupdyr.
Türkmeniň egin-eşikleri asyrlaryň dowamynda kämilleşip, onuň medeniýetiniň we durmuşynyň milli aýratynlyklaryny görkezmek bilen, halkyň taryhy bilen aýakdaş yzygiderli ösüpdir. Türkmen halkynyň geýiminiň gadymy döwürlerden häzirki güne çenli özgerişi onuň tutuş taryhyny görkezýän aýnadyr. Türkmenleriň her bir etnik toparynyň geýimleri diňe bir biçüwinde däl, eýsem görnüşlerinde-de ýüze çykýan özboluşlylyga eýe bolupdyr.
Adaty türkmen geýimi diýseň çylşyrymly toplumdyr. Bu toplumyň esasyny dürli maksatlara niýetlenen düzüm bölekleri esaslandyrypdyr: içki geýim, daşky geýim we ýokarky geýim, şeýle hem gündelik, baýramçylyk we dabara lybaslary.
Aýal-gyzlaryň geýimleri, erkekleriňkä garanyňda, etniki şeýle hem gadymy görnüşlerini ýitirmän galandygy sebäpli, hut aýal lybasy dürli reňkliligi, nagyşlaryň dürli öwüşginde etniki eldegirmesizligini saklanlygy, gaýtalanmajak özboluşlylygy bilen tapawutlanýar.
Türkmenler maşgala, hojalyk we gündelik durmuş üçin zerur zatlaryň hemmesini gadym döwürlerden bäri senetçilik usuly arkaly özleri öndüripdirler. Önümleriň ähli görnüşleri, esasanam geýim görnüşleri, hiç hili garyndysyz, ekologiýa taýdan arassa bolan çig mallardan bolany üçinem özboluşlydyr. Öndürilýän matalaryň pagtadan, ýüpekden, ýüňden bolan görnüşleri dürli-dürli bolupdyr:
Geçmişden gymmatly we peýdaly nusgalary saýlap alan ýokary hilli täze biçüwdäki milli lybas häzirki zaman türkmenleriniň geýimleriniň hataryna girdi.
(Dowamy bar…)
Ajap Baýryýewa,
etnograf, taryh ylymlarynyň kandidaty
Surat awtoryňky