text:
HTTU — «Daşoguz»
Üçünji tapgyrda enteg-ä diňe ýeňlip gelýän iki toparyň duşuşygynda köp sanly janköýerler ýaly, biz hem HTTU-nyň ýeňşine garaşýarys. Çünki möwsümiň netijelerine seredeniňde-de «Daşoguzyň» HTTU-a görä-de şowsuz çykyş edýändigini görmek kyn däl. Ýöne «talyplaryň» duşuşykda has köp gol geçirmegine (azyndan 3 gol) garaşyp bolarmy? Dogry, «Daşoguz» HTTU bilen 3-nji tapgyrda duşuşan «Daşoguz» däl. Şol duşuşykda HTTU myhmanlaryny Dawid Sarkisowyň 6-njy minutdaky ýeketäk goly bilen juda kyn ýeňipdi. Ondan soň «demirgazyklylar» düzüminden käbir güýçli oýunçylaryny ýitirdiler we güýçli toparlaryň gol maşynyna öwrülip başladylar. Ýöne geçen tapgyrda «Merw» bilen bolan duşuşyk «Daşoguzyň» üçünji aýlawa ýene biraz güýçlenip gelendigini görkezdi. Toparyň ýatdan çykmajak hüjümçisi Hamza Allamow bolsa ýene-de topardaşlaryna kömek edýär.
Hemmeleriň garaşyşy ýaly, duşuşykda ýer eýeleri — HTTU ýeňiş gazansa, topar 6-njy basgançakdaky ornuny has berkidip biler. Ondan ýokary galmaga entek mümkinçilik ýok. Çünki ýokary ligadaky toparlaryň ilkinji bäşligi bilen ikinji bäşliginiň arasy şeýle bir üzüldi welin, 5-nji orundaky topar bilen 6-njy orundaky toparyň arasynda 10 utuk bar. Ruslan Kurbanowyň tas ähli tapgyrlarda diýen ýaly derwezelere geçirýän pökgüleri, üçünji aýlawda Wahyt Orazsähedow ýaly türkmen futbolynyň ýetişdiren zehininiň topara goşulmagy bilen, şowly çykyş edip gelýän «Aşgabadyň» bolsa 4 duşuşykda ýeňlip, 5-njy basgançakdaky ornuny HTTU-a ýa-da «Merwe» berjekdigine ynanmak juda kyn. Eger ýeňiş gazanaýan-da, bu ýeňiş «Daşoguzyň» ýaryş tertibindäki ornuna hem täsirini ýetirip bilmez.
Eger «demirgazyklylar» şu duşuşykda hem ýeňilseler, olar şu möwsümde myhmançylykda geçirilen duşuşyklarynyň sanyny 10-a çykaran ilkinji topar bolar. Duşuşykda ýer eýeleriniň geçirjek ýekeje goly bolsa olary şu möwsümde öz meýdanynda 10 we ondan kän gol geçiren 9-njy topar eder.
Şu möwsümde yzda galan iki duşuşygyň netijesi boýunça «Daşoguz» HTTU-nyň geçiren 4 pökgüsine entek jogap berip bilenok. «Daşoguzyň» derwezesinden şol 4 goly geçiren futbolçylaryň ikisi bolsa indi HTTU-nyň düzüminde ýok. 3-nji tapgyrda ýeňiş goluny uran Dawid Sarkisow hem, 12-nji tapgyrda HTTU-nyň myhmançylykda geçiren 3 golunyň başyny başlap beren Nazar Baýramow hem indi «Aşgabat» üçin der dökýär.
«Şagadam» — «Altyn asyr»
Kimden ýeňilse ýeňilsin, ýöne «Şagadam» şu möwsümde eýýäm çempionlyga ýakynlaşan «Altyn asyryň» gorkuly düýşüne öwrüldi. 3-nji tapgyrda derwezeleriň ikisine hem gol girmedik bolsa-da, 12-nji tapgyrda «Altyn asyr» şu ýyldaky ýeketäk ýeňlişi başdan geçirmeli boldy. «Kenarlylar» myhmançylykda 2:1 utup gaýdyp, çempionyň badyny serpikdiräýdi.
«Altyn asyr» «Şagadamy» Türkmenbaşy şäherinde ýeňip, aryny alyp bilermi? Belki biler, belki bilmez. Ýöne ýeňläýen-de çempion entek hiç zat ýitirenok. Bar boljak zat, eger «Hazynadan» üstün çyksa, «Ahal» «Altyn asyr» bilen arany 7 utuga çenli ýygrar. Dogry, Milli çempionatymyz hatda üçünji aýlawda-da ikinji orundaky topardan 10 utuk öňde barýan, ahyrky netijede-de çempion bolup bilmedik toparlary-da gördi, ýöne häzirki «Altyn asyr» iki aýlawda ajaýyp oýun görkezip, üçünji aýlawda-da iň gowy oýunçylaryny garşydaşlaryna paýlaşdyryp berip, şeýdibem taryhynda ýakyn gelen ýeketäk çempionlygy elden gidiren «Merw» bilen deňeşdirer ýaly däl. Tersine «aragatnaşykçylar» tomusky arakesmede düzümini has-da güýçlendirdiler.
Tomusky arakesme döwründe «Şagadamyň» düzümini Eýrandan alnan futbolçylar bilen güýçlendirendigi hakyndaky gürrüňler çykdy. Ýöne olar «Ahalyň» ukrain futbolçylary ýaly, enteg-ä özlerini görkeziberenoklar. Şeýle-de bolsa şu duşuşykda «Şagadamyň» çempiony ýeňip biljek, iň bolmanda ýene deňme-deň hasapda oýnap biljek güýji bar. Ýeňliş welin, «Şagadam» üçin howply. Tapgyrda «Balkan» bilen güýç synanyşjak «Aşgabadyň» toplan utugy «kenarlylardan» bary-ýogy bir utuk az. Şonuň üçin «Şagadamy» deňlik hem o diýen kanagatlandyranok. Olara welaýatdaşlaryna — «Balkana» üstünlik arzuw edäýmek galýar.
Duşuşykda derwezelere giriziljek pökgülerden hem şeýle hasabatlar gelip çykýar. Eger duşuşykda «Altyn asyr» garşydaş derwezä ýekeje gol geçirip bilse, şu ýylky çempionatda myhmançylykda geçirilen duşuşyklarda 20 we ondan kän gol geçiren 2-nji topar bolar. Häzirlikçe myhmançylykda oýnalan oýunlaryň netijesi boýunça diňe «Şagadamyň» 20 goly bar. Eger-de «kenarlylara» gol geçirmek «Altyn asyryň» futbolçylaryna başartsa, «Şagadam» şu möwsümde öz meýdanynda 10 we ondan kän gol geçirden 6-njy topar bolar.
Geçen tapgyrda öňdebaryjylaryň arasyndaky duşuşygyň deňme-deňlik bilen tamamlanmagy netijesinde ýeňiş tapgyrlary boýunça iň gowy görkeziji häzirlikçe «Şagadamyň» elinde. «Kenarlylar» bassyr üç tapgyr bäri ýeňiş gazanyp gelýär.
Yzda galan iki duşuşykdan soň, «Altyn asyr» «Şagadamyň» iki goluna Süleýman Muhadowyň ýekeje goly bilen jogap bermegi başardy.
«Merw» — «Energetik»
Ýokary liganyň täze wekili bolsa-da, ýaryş tertibinde 9-njy basgançakda barýan bolsa-da, «Energetik» «Merwden» çekinip durmaýana meňzeýär. Kubok ýaryşynda bolsa ol «Merwiň» başarmadygyny başardy — çärýek finala çykdy. Ýöne «Merwe» şu duşuşykdaky ýeňiş has zerur. Topar HTTu bilen 6-njy orun ugrunda göreşýär. Diňe HTTU bilen hem däl, 8-nji orundaky «Hazyna-da» bu iki topary gyssap, utugyny deňläp gelýär. Garaz, çempionatda esasy ýaryş 3-nji hem 6-njy orun ugrunda gidýär diýsek ýalňyşmarys.
Toparlaryň arasynda şu möwsümiň 3-nji tapgyrynda geçirilen ilkinji duşuşykda «Energetik» «Merwi» ýeňmegiň bosagasyndan gaýtdy. Toparyň iň netijeli hüjümçisi, Ýokary liganyň iň netijeli futbolçylarynyň 10-lugyna girýän Kerim Hojaberdiýewiň 60-njy minutdaky goluna «Merw» duşuşygyň esasy wagtynyň tamamlanmagyna bary-ýogy dört minut galanda Toýly Goçnazarowyň goly bilen jogap berip bildi. Öz meýdanynda welin, «Energetik» «Merwe» şol ýekeje goly hem geçirtmedi. Göreliň, Tirkiş Muhammetberdiýewiň topara gaýdyp gelmegi «Merwiň» bu gezek üstün çykmagyna kömek edip bilermikä ýa-da Kerim Hojaberdiýewiň «energetikçileri» Ýokary liganyň iň baýry toparyny ýene-de aljyraňňylyga salarmyka?!
Şu tapgyrdan başlap, «Merw» futbol topary öz oýunlaryny Mary şäherindäki 10000 adamlyk stadionda geçirer.
«Balkan» — «Aşgabat»
«Balkan» üçünji aýlawda özüniň «SUPER TRIOSYNY» düzdi diýsek, ylalaşarsyňyzmy? Biziň pikirimizçe «Balkan» muny başardy. Geçen tapgyrda Myrat Ýagşyýewem, Serdaraly Ataýewem, Aleksandr Boliýanam tapawutlanmagy başardy. Dogry S.Ataýew bilen A.Boliýanyň köýdüren 11 metrlik jerime urgulary bar, ýöne toparyň ýeňiş gazanmagynda şu «trionyň» hyzmaty uly. Eger bu üçlük mundan beýläk hem düşünşip, gowy oýun alyp barsa, Myrat Ýagşyýew möwsümiň iň netijeli futbolçysy bolmak mümkinçiligini ýitirmän biler. Ol häzir-ä iň gowusy! «Aşgabatda» bolsa soňky döwürde Ruslan Kurbanow öňe çykýar diýäýmeseň, ne annaberdi Çaryýewden, ne Berdi Şamyradowdan, ne-de uly umyt bilen topara goşulan Wahyt Orazsähedowdan ses çykýar. Wahyt bolsa Ýokary ligadaky taryhyna gol bilen däl-de, sary duýduryş karty bilen başlady.
Ýeňiş! Futbolda-da, durmuşda-da esasy zat bolan bu ýekeje söz toparlaryň ikisi üçin hem zerur. «Balkan» ýeňip bilse, belki häzir özünden 2 utuk öňde barýan «Ahaly» ýetip ýa has ýakynlaşyp biler. «Aşgabat» ýeňäýse, «Şagadamdan» öňe geçip, «Balkan» bilen utuk sany deňlemäge mümkinçiligi bar.
Eger-de «Aşgabat» şu duşuşykda derwezesine ýekeje gol goýbertse, şu möwsümde myhmançylykda 10 we ondan kän gol geçirden toparlaryň sanawyna 9-njy bolup goşular. Bu bolsa Ýokary ligadaky toparlaryň tas ählisi diýen ýalydyr. Soňky çempion «Altyn asyr» bolsa möwsümde myhmançylykda geçiren duşuşyklarynda derwezesine diňe 2 pökgi goýbertdi.
Toparlaryň arasynda şu möwsümde bolup geçen duşuşyklarda her kim öz meýdanynda ýeňdi, ýöne pökgi gatnaşyklary «Aşgabadyň» peýdasyna: «Balkan» — «Aşgabat» 1:2. Toparlaryň futbolçylarynyň arasynda özara geçen duşuşyklaryň ikisinde-de tapawutlanyp bileni ýok.
«Ahal» — «Hazyna»
Şol gün başyny Guwanç Abylow başlapdy. Duşuşygyň ýaňy 2-nji minudynda, garaşylmadyk ýagdaýda Ýokary liganyň täze wekili AFK-nyň Kubogynda oýnap ýören topardan öňe saýlanypdy. Ýöne 8 minutdan soň Rahmet Şermetow hasaby deňledi. «Ahal» bu goldan soň özüni dürsäp, ýene gol salaýjak ýalydyr welin, bu gezegem Guwanç Abylow «ykdysadyýetçileri» öňe çykardy. Hatda duşuşygyň esasy wagtynyň tamamlanmagyna 7 minut galýança bu hasap üýtgemedi. Janköýerler «Hazynanyň» ilkinji ýeňşine garaşyp başladylaram welin, «Ahalyň» düzümine täze goşulan, asyl-ha, Ýokary ligada ilkinji möwsümini geçirýän Altymyrat Annadurdyýew bilen Mihail Titow «Ahala» ýeňşi getirdi.
Hawa, biz 3-nji tapgyrdaky ýatdan çykmajak duşuşygy ýatladyk. Şol gün «Ahal» «Hazynany» kabul edip, kynlyk bilen ýeňiş gazanypdy. Bu gezek hem şeýle bolarmyka? Belki ukrainaly futbolçylar «Ahalyň» futbolynyň has güýçlenmegine täsir eder?! Garaz, çaklama kän. Ýöne başga bir hakykaty welin, öňünden aýdyp bileris. Gurban Annaýew bilen Berdimyrat Rejebow ilkinji gezek öňki toparynyň, Süleýman Orazow bilen bir institutda bile okaýan dostlarynyň garşysyna meýdana çykar.
Ýeňiş «Ahalyň» esasy baýdagy hem şygary bolsa gerek. Sebäbi topara utulmak juda howply. Geçen tapgyrdaky deňlikden soň «Balkan» arany 2 utuga çenli ýygyrdy. «Hazynanyňam» ýeňip, 6-njy orun ugrundaky bäsleşigi dowam etdiresi gelýär. Ýokary liga ilkinji gezek gatnaşýan ýylyňda çempionaty 6-njy orunda tamamlap bilmegem uly üstünlik.
Ahal şu duşuşykda ýekeje gol geçirip bilse, şu ýylky çempionatda 40 we ondan kän gol geçiren üçünji topar bolar. Häzir Balkanyň 48, Altyn asyryň 46 goly bar. Eger-de ýer eýelerine bu başartsa, onda «Hazyna» şu möwsümde myhmançylykda geçirilen duşuşyklaryň netijesi boýunça öz derwezesine 20 we ondan kän gol geçirden üçünji topar bolar. Bu sanawyň başyny myhmançylykda 33 gol geçirden «Daşoguz» bilen 26 gol geçirden «Energetik» çekýär.
«Ahal» bilen «Hazynanyň» ikinji aýlawdaky oýny bolsa «ykdysadyýetçileriň» tehniki ýeňlişi bilen tamamlanypdy.


c: text/html

text:
Şenbe güni Yragyň Basra şäherinde, Türkiýäniň konsullygynyň öňünde 200 töweregi protestçi Türkiýäniň hökümetini Yragyň içerki işlerine goşulmazlyga çagyryp, demonstrasiýa geçirdi.
Protestçilerin eden talaplarynyň arasynda Yragyň bosgunlykdaky wise-prezidenti Tarik al-Haşiminiň Türkiýeden Yraga ekstradisiýa edilmegi baradaky talap hem boldy.
Tarik al-Haşimi özüniň ýörite adam öldürmek bilen meşgullanýan ýaragly topary saklandygy barada Yragyň hökümetiniň bildirýän aýyplamalaryny ret edýär. Türkiýäniň häkimiýetleri Tarik al-Haşiminiň Yraga ekstradisiýa edilmejekdigini mälim etdi.
Ýakynda Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýýyp Erdogan Yragyň premýer-ministri Nuri al-Mälikini ýurduň sünni, şaýy we kürt toparlarynyň arasyndaky dartgynlylygy artdyrmakda aýyplap çykyş etdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ýekşenbe güni Gyrgyzystan bu ýurduň günortasynda ýüz beren etniki çaknyşyklaryň iki ýyllygyny belläp geçýär.
2010-njy ýylyň 10-njy iýunynda Gyrgyzystanyň Oş şäherinde ýerli gyrgyzlar bilen özbekleriň arasynda ýüze çykan şol etnki çaknyşyklarda jemi 400-den gowrak adam ölüpdi. Şol wakadan soň Gyrgyzystanyň hökümeti 10-njy iýuny Milli Hakyda Güni diýip yglan edipdi.
Ýekşenbe güni bu waka bilen baglanyşykly Bişkekde gurnalan ýatlama çäresine ýüzlerçe adam, şol sanda hökümet agzalary-da gatnaşdylar.
Ynsan hukuklaryny goraýjy Norwegiýa Helsinki Komiteti, Orsýetiň “Memorial” guramasy we düýbi ABŞ-da ýerleşýän “Freedom House” guramasy ýekşenbe güni bu waka gabatlap bilelikde ýaýradan hasabatlarynda Gyrgyzystandaky bu etniki çaknyşyklaryň sebäpleriniň henizem gümürtik bolmagynda galýandygyny belläpdirler.


text:
Merkezi Afrika Respublikasynda gumanitar ugurdan iş alyp baran we ýaragly söweşijiler tarapyndan zamun alnan Fransiýanyň iki sany raýaty düýn zamunlykdan azat edildi.
Fransiýanyň raýatlary Oliwier Denis bilen Oliwier Frappe geçen ýylyň noýabrynda Merkezi Afrika Respublikasynda ýaragly söweşijiler tarapyndan alnyp gaçylypdy.
Fransiýanyň daşary işler ministri Bernard Kuşner bu iki raýatyň düýn Sudanyň Darfur regionynda zamunlykdan boşadylandygyny mälim etdi. Ýöne bu wakanyň jikme-jikligi barada ol anyk maglumat bermekden saklandy.


text:
Sişenbe güni Britaniýanyň polisiýasy şu geçen şenbe güni Londondaky öýünden öli tapylan orsýetli biznesmen Boris Berezowskiniň bedeninde asylyp ölmeklige meňzeş alamatlaryň ýüze çykarylandygyny mälim etdi.
Polisiýa Berezowskiniň bedeninde geçirilen barlaglarda onuň öz ölüminden öň nähilidir bir fiziki urgulara sezewar bolandygyny görkezýän almatlaryň anyklanmandygyny aýdýar. Ýöne Londonyň polisiýasy henizem Berezowskiniň özüni asyp öldürendigini doly tassyklamaýar.
Polisiýanyň maglumatyna görä, Berezowskiniň ölüminiň anyk sebäbini takyklamak boýunça onuň jesedinde ýene goşmaça barlaglar geçiriler.
Orsýetli milliarder Boris Berezowskiý 2000-nji ýylda özüne bildirilen käbir jenaýat aýyplamalarynyň yzy bilen, Orsýeti terk edip, Britaniýadan gaçybatalga alypdy. 67 ýaşly Berezowskiý geçen şenbe güni Londondaky öýünden öli tapyldy.


text:
"Aýgytly ädim" filminden bölek
1939-njy ýylyň güýzünde Berdi Kerbabaýew tussaglykdan boşap gelensoň, onuň ýazan "Aýgytly ädim" romanyny çap etmäge girişilýär. Kitap çap edilip dükanlara ýaradylmaly wagty ony saklaýarlar. 1940-njy ýylyň 5-nji noýabrynda Türkmenistan Ýazyjylar guramasynda Berdi Kerbabaýewiň kitaby we onuň durmuş pozisiýasy maslahatlaşylýar. Ýygnakda beýleki belli türkmen ýazyjy-şahyrlary bilen Berdi Kerbabaýewiň oglanlyk dosty Garaja Burunow hem çykyp gepleýär.
Şol ýygnagyň geçirilişi we "Aýgytly ädim" romanynyň birinji neşiriniň ykbaly hakynda tanymal žurnalist Mämmetdurdy Annagurdow ölmeziniň öň ýanlary „Sowet edebiýaty“ žurnalynyň 1987-nji ýylyň 10-njy sanynda öz şahsy arhiwinde saklan, şol ýygnagyň protokolyny çap edipdi. Ine elimde şol žurnalyň sahypalary:
“Otuzynjy ýyllaryň ikinji ýarymynyň ortalarynda men Berdi Kerbabaýew bilen ýakyn gatnaşykda bolup başladym. Berdi Kerbabaýew 1937-nji ýylda “halk duşmany” diýen ýarlyk bilen tutulypdy. Elbetde, şeýle ýarlyk bilen tutulanlar başga-da az däldi.
1939-njy ýylyň güýzünde Berdi Kerbabaýew tussaglykdan boşap gelipdi. Şondan soň basym onuň “Aýgytly ädim” romanyny neşir etmek meselesi-de ýüze çykdy. Meniň Kerbabaýew bilen tanyşlygym şol ýyldan başlandy. Biz onuň bilen edebiýat, metbugat, halk magaryfy, sungat meseleleri dogrusynda pikir alyşýardyk. Kerbabaýew özüniň häzirki ýagdaýy, aýry-aýry adamlaryň özüne garaýşyny, hatda ozal ýakyn we dost diýip hasap edýän adamlarynyň käbiriniň görmedik bolup geçýändigini aýdyp zeýrenýärdi.
1940-njy ýylyň 5-nji noýabrynda “Aýgytly ädim” romany ýazyjylaryň ýygnagynda ara alnyp maslahatlaşylýar. Ýygnaga şol wagtky Aşgabat ýazyjylarynyň köpüsi gatnaşypdyr. Çykyp geplänlerem az däl. Olaryň aglabasy roman barada erbet pikirde bolup, ony neşir etmek, okaýjylara hödürlemek gerek däl, ony ýatyrmak-ýygnamak gerek diýip, hasap edýärler. Ýöne, näme-de bolsa, onda çykyş edenleriň esasy pikirlerini getirip görkezmek zerur diýip hasap edýärin. Olar ine şeýle.Ata Nyýazow:
“Aýgytly ädim” kitaby taryhy roman däl. Oňa durmuş powesti diýilse, has dogry bolardy, çünki awtor taryhy 1916-njy ýyly beýan etmäge synanyşyp, gozgalaňyň wakalaryny umumylaşdyryp bilmändir, hatda umumylaşdyrmaga synanyşmandyram... Kitap çeperçilik taýdan örän emelsiz ýazylypdyr. Onuň sýužeti gowşak, kitabyň personažlary işlenilmändir, köp baplary gereksiz we ýüregedüşgünç...”Beki Seýtäkow
: “Kerbabaýewiň romany 16-njy ýylyň gozgalaňy hakynda dogry düşünje bermeýär... Men şu wagta çenli Eziz hany kellekesen, ganhor, sowet häkimýetiniň ganym duşmany diýip düşünýärdim. Roman bolsa başgaça öwredýär... Tutuşlygyna roman partiýasyz bolup çykypdyr. Awtor öz halkynyň taryhyna marksistik-leninçilik ylmy nukdaýnazardan garamaga synanyşmadyk bolarly... Romanda hiç hili položitel pikir ýok. Romany okyja hödürlemek gerek däl ekeni we hödürlemeli däl”.Gurbanmyrat Eýemberdiýew:
“...Aýgytly ädim” patyşa samoderžawiýasyna we baý-han agalygyna garşy halk gozgalaňyna töhmet atmakdan başga zat däl... 16-njy ýylyň rewolýusion gozgalaňy romanda talaňçylykly ýöriş ýaly görkezilipdir, ol ýörişi başyna giden galtamanlar şaýkasy amala aşyrýar... Roman ideýa we çeperçilik taýdan zyýanly”.Ýakup Nasyrly:
“...Roman partilaýyn däl, syýasy taýdan durnuksyz. Şoňa görä-de sowet okaýjysyna hödürlenip bilinmez”.Baýmuhammet Garryýew:
“Eziz han 16-njy ýylyň gozgalaňynyň hereketlendirijisi, merkezi figurasy edilip görkezilipdir... Awtoryň indiki kitapda Ezizi erbet şekilde görkezmek isleýärin diýmegi gülkünç zat...”Rehmet Seýidow:
“...Aýgytly ädim” çeperçilik taýdan-da ynandyryjy däl. Tipler birmeňzeş we bir kysymly... “Aýgytly ädim” ady laýyk gelmeýär, munda hiç hili ädim ýok”.Hajy Ysmaýylow:
“...Aýgytly ädim” roman däl, ol ýöne etnografiýa. Onuň çeper eser hökmünde terbiýeçilik ähimýeti ýok, ters, zyýanly täsir ýetirip biler”.Agahan Durdyýew:
“Roman ideýa taýdan ýalňyş, hatda zyýanly. Gozgalaňyň keşbi we sebäbi nädogry görkezilipdir. Roman şu görnüşde sowet okaýjysyna mynasyp däl”.Garaja Burunow:
“Men ozal çykyp geplän ýoldaşlaryň, hususan-da, G. Eýemberdiýew we Hajy Ysmaýylowyň pikiri bilen doly suratda razylaşýaryn. Kitabyň çeperçilik taýdan esasy nogsany diýip, awtoryň sözüň bütin çeperçilik ýitiligini, bütin maňzyny otrisatel personažlara bermegini hasap edýärin...Kitabyň kä ýerinde položitel tipažy bezäýjek ýaly aýry-aýry owadan sözler we momentler duş gelýär, emma kitaby tutuşlaýyn gözden geçireniňde, ýaňky bezeýji ýerleri gözboýagçylykdan başga zat däl diýen pikire gelýärsiň... Roman syýasy taýdan durnuksyz”.Amandurdy Alamyşow:
“...Romanyň ähli tekstiniň, bolaýsa 25 prosentini edebiýat hasap etmek bolar. Galany edebiýat jähtden derde ýaramaýar”.Ata Gowşudow:
“Kitap halky söýmezden ýazylypdyr. Beýle kitaplar bize gerek däl. Ýoldaşlaryň adalatly çykyşlary boýunça diňe bir netije çykarmak boljak: romany ýatyrmaly, ony sowet okaýjysyna teklip etmek bolmaz”.Berdi Soltannyýazow:
“Romany okanyňda, onuň esasy gahrymany Artyk däl-de, Halnazar baý diýen netijä gelýärsiň...Romanda göreş musurmanlaryň ruslara garşy göreşi hökmünde görkezilipdir”.Durdy Haldurdy:
“Eziz han diňe bir bandit we kellekeser bolup durman, ol iňlis içalysy. Romanda bolsa ol örän rehimdar, hatda halk gahrymany we rewolýusioner ýaly edilip görkezilýär...Çykyş edenleriň hemmesiniň diýeni ýaly pikiri bir we kitaby ýatyrmagy haýyş etmeklige syrygýar. Menem şeýle etmek zerur diýip hasap edýärin”.Nurmyrat Saryhanow
(ýygnaga başlyklyk eden): “ Men “Aýgytly ädim” kitabyny sowet okaýjysyna hödürlemeli däl ekeni diýen ýoldaşlaryň pikirini doly suratda makullaýaryn”.
Ýygnaga gatnaşanlaryň roman barada hoş söz aýdanlary-da bolupdyr. Ýöne olar azlyk bolupdyr.Jahan Efruz
: "Awtoryň wakalary görkezişi dogry, çünki şol wagtlar rus proletariaty we partiýa tarapyndan kömek bolmandyr. Romanda oba aýallarynyň durmuşy oňat suratlandyrlypdyr. Roman ýeňil okalýar".Berdinyýaz Dolihan:
“Romanda edebi taýdan gyzykly sahypalar duş gelýär, şeýle sahypalary ýazmagy şu ýerde oturanlaryň her biri başaryp bilmezdi”.Aman Kekilow (kitabyň redaktory):
“Romanda kemçikler köp. Gaýtalamalar köp duş gelýär, çig-çarsy ýerleri bar. Dilinde hem kemçilikler bar. Elbetde, şunuň ýaly romanda şeýle kemçilikler hemişe bolup biler. Elbetde, awtor ýalňyşlyklary görkezilýän çykyşlary peýdalanar. Awtor şu romanyň üstünde ýene bir gezek işlände, ol ýazyjylaryň belliklerini nazara alar. Agahan Durdyýew položitel gahrymanlar sölite, gowşak diýýär. Beki Seýtäkow roman partiýalaýyn däl diýýär. Men olaryň çykyşlaryny esassyz diýip hasap edýärin, çünki hiç bir roman partiýalaýyn däl bolup bilmez. Ol biziň ideologiýamyza ýugrulan bolmaly. “Aýgytly ädimiň” ideýasy bize garşy gönükdirlipdir diýmek, romana we onuň awtoryna töhmet ýüklemek bolar. Bu ýerde roman barada köp adam gürrüň etdi. Çykyşlaryň hemmesine jogap bermek mümkin däl. Eger şu kitaba umuman baha bermeli bolsa, onda onuň birnäçe kemçiliklerine garamazdan, Kerbabaýewiň romany ýaman däl. Ol türkmen-sowet prozasynda görnükli ýeri eýelär. Roman hakynda meniň pikirim şeýle. Sözümiň ahyrynda özümi geň galdyrýan bir fakty belläp geçesim gelýär. Iki günüň dowamynda roman ara alnyp maslahatlaşylanda, ony tankytlap çykyş edenlere, romanyň kemçilikleri hakynda gürrüň edenlere sahylyk bilen söz berildi. Emma romana položitel baha berip çykyş etmäge synanyşan käbir ýoldaşlara öz pikirlerini doly aýtmaga mümkinçilik bermediler”.
Nurmyrat Saryhanow: “Bu ýerde bir oratoryňam wagty çäklendirilmedi, ählisi öz aýtjak zatlaryny doly suratda aýtdy. Kekilow Jahan Efruzy nazarda tutýan bolsa gerek. Romany diňe şol nahilidir bir hili edip aklamaga synanyşdy, emma ol öz çykyşynda bulam-bujar bolup, romany doly okap çykmanlygyny boýun almaga mejbur boldy”.
Şeýlelikde, biz ýygnakda çykyş edenleriň hemmesiniň adyny tutduk we belli bir derejede olaryň aýdan pikirlerini getirip görkezdik. Emma ýygnaga olardan başga-da Çary Babanyýazow, Gazak Horramow, Çarykuliýew, P. Karýagin, Meret Sopyýew, A. Aborskiý, Aşyr Amanow, Kömekow, Kerimow, Çarmanow, Şaly Kekilow, J. Tahyrow, Taýymow, Baýlyýew, Alahwerdow, Kemal Işanow, Mädeminow, Sapar Garaýew dagy hem gatnaşypdyrlar. Ýygnaga gatnaşanlaryň umumy sany kyrk adam bolup, olaryň arasynda ýazyjylaryň daşyndan alymlar Baýlyýew. B.Garryýew, Taýymow, žurnalistler Aşyr Amanow, A.Mämmetgulyýew, Sapar Garaýew, neşirýat we glawlit işgärleri H. Welmyradow, Kerimow, terjimeçiler G. Eýemberdiýew, Meret Sopyýew, poligrafçy Çary Babanyýazow bolupdyr. Ýygnaga TK(b)P MK-nyň medeniýet sektorynyň şol wagtky müdiri Juma Tahyrowam gatnaşypdyr.
Umuman alanyňda, ýygnak örän gyzgalaňly geçipdir. Oňa gatnaşyjylaryň ýarysy roman hakynda çykyp gepläpdir. Çykyp geplänleriň ýek-ýarymy bolaýmasa, aglabasy roman hakynda hoş söz aýtmandyr, ony zyýanly hasap edipdirler”.
Ine, şu sözler bilen žurnalist Mämmetdurdy Annagurdow “Aýgytly ädim” kitabynyň keç ykbaly hakyndaky gürrüňini tamamlaýar. Wagtyň geçmegi bilen Berdi aganyň “Aýgytly ädim” kitaby türkmen edebiýatynyň naýbaşy eserleriniň birine öwrüldi. Eger-de şol ýygnakda türkmen ýazyjy-şahyrlary "Aýgytly ädimiň" birinji neşirini goldan bolsadylar, onda, belkem, bize üýtgeşik "Aýgytly ädim" gelip ýeterdi. Emma ol beýle bolmady. Olar kitabam, onuň awtorynam ýok etjekdiler.
Ýöne täleý özüçe erk etdi. Oňa buýrup bolmaýar. Uzak ýyllardan soň, şol ýazyjylaryň köpüsi Berdi Kerbabaýewiň adynyň diňe Türkmenistanda däl, eýse onuň çäklerinden hem uzakda dünýä ýaýranlygyny gördüler, oňa şaýat boldular.
Ýogsa-da, olar ökündilermikä, jellat bolanlaryna? Bilmedim! Ýöne biziň döredijilik işgärlerimizde göripçilik, ýallak-ýullaklyk etmek häsiýetleri, gorkak we körzehin, gerek ýerinde jellat bolmak, gynansagam, häzirem ýaşap gelýär. Şeýle ýagdaýam bizi ösüşlerden saklaýar. Ine, şu zatlara düşünmek biz üçin parzdyr. Pikirimiň nokadyny bolsa, Berdi Kerbabaýewiň "Päsgel berme" şygry bilen tamamlamagy makul bildim:Öňde bolsaň, biri yzyňdan ýetse,
Guwan, päsgel berip, döşünden itme.
Kim senden bir basym ýokary ätse,
Sen oňa hiç haçan görüplik etme.
Päsgel berme, öňe geçýän adama,
Ýaryş, çalyş, gaýrata gal, ýadama.Gurbangeldi Töräýew aşgabatly intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Pakistanyň resmileri ýurtda aýry-aýrylykdaky bolan bomba hüjümlerinde dört oglanyň we üç esgeriň ölendigini habar berýärler.
Polisiýa ýurduň gündogaryndaky Karaçi şäheriniň dini mekdebiniň okuwçysy bolan dört oglanyň 10 we 15 ýaş aralygyndaky çagalardygyny mälim etdi. Gürrüňi edilýän hüjümde başga-da ondan gowrak okuwçy ýaralandy.
Şeýle-de, ýurduň harbylarynyň berýän maglumatyna görä, başga bir wakada armiýanyň harby kerweniniň ýoluň gyrasyna düşelen bombanyň üstünden barmagy netijesinde üç esger öldi. Bu partlama Pakistanyň Owganystan bilen serhetleşýän tire-taýpalar sebitinde boldy. Bu sebit “Al-Kaýda” ilteşikli yslamçy söweşijileriň köpçülikleýin ornaşan ýeri hasaplanylýar.
Henize çenli bu iki hüjümiň jogapkärçiligini hem hiç bir topar öz üstüne almady. Ýöne mundan öň ýurtda harby kerwenlere amala aşyrylan hüjümleriň arkasynda “Talyban” hereketi bardy.


text:
Bütindünýä Söwda Guramasy
Bütindünýä Söwda Guramasyna agza döwletler Ýewropa Bileleşigine hem-de Bütindünýä Söwda Guramasyna agza döwletler Gözegçi döwletler Agza bolmaýan döwletler
Türkmenistan Bütündünýa söwda guramasyna (WTO) girse näme bolar?[üýtget | edit source]
Bilişimiz ýaly Türkmenistan bütündünýä söwda guramasy (World Trade Organization) agza bolmak üçin arzasyny berdi. We ýakyn wagtda Merkezi aziýa döwletlerinden Täjikistan hem bu guramnyñ agzasy boldy. Hakykatdan hem Türkmenistanyñ şol gurama agza bolmak üçin arza bermegi, şol guramanyñ içinde bolmagy biziñ üçin ýurdumyz üçin, Türkmen halky üçin oňyn täzelik diýip aýdyp bileris.
Türkmenistan garaşsyzlygy alanyndan soñky 20 ýyl içinde durnuklylyk strategiýasy bilen ýol aldy we öñümüzdäki 20 ýyllyk wagtda bolsa dünýä ýüzüne açylyp söwda babatynda we beýleki pudaklarda Türkmenistany ösdürmek we ösen döwletleriñ hataryna goşmak strategiýasy berjaý edilýär diýip öñki ýazgylarymyñ birinde hem belläp geçipdim.
Eýsem egerde arzamyz kabul edilip Bütündünýä söwda guramasyna agza bolsak Türkmenistan üçin nähili peýdalary we zyýanlary bolup biler şol barada az kem aýdalyñ. Aýdyp bellemek gerek, egerde şol guramanyñ agzasy bolsak meñ pikirime görä Türkmenistan üçin uly bir özgerme bolar diýip pikir etýän. Zyýanly tarapy hakynda kän pikir edip otyramok sebäbi biziñ üçin howply bolaýjak zyýanly tarapyny göremok.
Peýdalary barada bolsa örän kän zat aýtmak bolar, häzirki wagta çenli bu gurama agza bolan ýurtlaryñ sany 159, ýagny birinji bilenä agza bolan ýagdaýyñda guramanyñ hem hemaýat etmeginde şol 159 ýurduñ barysy bilen örän peýdaly boljak söwda aragatnaşygy edip boljakdygy we guramanyn giňişligindäki amatlykdan peýdalanyp biljegi hemmämize mälim. We häzirki wagtda Türkmenistan dünýä ýüzünde maýadarlaryñ ünsini özüne çekmegi başardy, dünýäniñ dört künjeginden daşary ýurt maýadarlary Türkmenistanda maýa goýum işlerini alyp barmak we bu ugurda amatly şertleriň döredilmegi üçin uly isleg bildirýärler.
Şu wagt Türkmenistan syýasy ýagdaýynyň durnuklylygy we çig mal baýlygy esasynda dünýäde maýa goýumlaryny çekmek potensiýaly hemde daşary ýurt maýadarlarynyň gyzyklanmak derejesi boýunça 12-nji ýerde barýar. Şeýle uly potensial barka bu gurama agza bolmak tortyñ üstüne gülüni goýmak ýaly bolýa ýagny hemme işler tamamlanyp diñe bezegi hökmünde gül bolup durýar. Birinji bilen Türkmenistanda senagat pudagy soñky döwürde ösüp başlady ýagny entek doly derejede ösmedik we şol 159 ýurt bilen boljak söwda aragatnaşygy netijesinde senagat pudagynda uly özgertmeleriñ boljakdygyny aýdyp bilers, we bu ýagdaý Türkmenistanyñ içindäki ýerli maýadarlara hem uly peýdaly iş bolup durýar. Sebäbi söwda babatynda elbetde hökümediñ hem goldawy bilen ýerine ýetiriljek kärhanalar arasyndaky ýaryş Türkmenistanda hem senagat pudagyny hemde ýerli maýadarlary we şol bir wagtyñ özünde Türkmen hususy kärhanalarynyñ hem uly kämillik derejesine ýetjekdigini aýdyp bileris.
Mundan başgada Türkmenistanyñ dünýäde nebit we gaz babatyndan baý döwlet hasaplanýar we nebit we nebit önümlerini has oñat işläp bütündünýä söwda guramasyna agza ýurtlaryñ hemmesine satmak barada uly mümkinçilik boljakdygyny aýdyp bileris.
Ondan daşary guramanyñ Türkmenistanda geçirjek çäreleri netijesinde Türkmenistana daşary ýurtly turistlary çekmek barada uly işler alynyp barlyp biler. Elbetde dünýä açylmak gerek sebäbi häzirki döwürde Türkmenistan dünýäde gaty bir tanalyp barylýan ýurt däl şonuñ üçin ýurduñ reklamasyny etmek gerek, reklama üçin bolsa şeýle halkara geçiriljek çäreler uly mümkinçilik bolup durýar. Mysal üçin 2017 Aziýa Olimpiýadalary Türkmenistanyñ diñe bir turistik pudagy babatynda däl eýsem hemme taraplaýyn örän oñar pursat.
Elbetde bu gurama agza bolmagyñ howply boljakdygyna ynanýanlar hem bar Türkmenistana ägirt uly derejede azyk girse, ýada uly möçberde azyk önümleri daşary ýurda gitse ondan onyñ barlagy kyn bolar diýýänler hem bar, emma bu babatda men Türkmenistan hökümediniñ barlag işlerini erjellik bilen alyp barjakdygyna ynanýan. Şeýle hem biziň karhanalarymyzyň öndürýän önümleri daşary yurt önümleri bilen ýaryşyp bilmez we kärhanalarymyz batar diýýänler hem bar, ýöne dünýä açylan döwletleriň mysalyny alyp görsek, olaryň kompaniyalary erkin bazaryň bäsleşikli şertlerine laýyk gelýän önümleri öndürmäge öwrenişdiler , bu prosess 1-2 yylda dälde ençeme ýyllara çekdi we netijede hiç hili howply ýagdaý bolmaz diýip pikir etýän.
Bu babatda siziñ hem pikirleriñizi bilmek isleýärin?!
- Çeşme:©SalamTurkmen, 2013
- Türkmenistan Bütündünýa söwda guramasyna (WTO) girse näme bolar?


text:
Eýran Britaniýada ýerleşýän Oksford Uniwersitetiniň Tähranda geçirilen protestlerde ölen ýaş gyzyň hatyrasyna stipendiýa döretmek baradaky kararyny tankyt etdi.
Mälim bolşuna görä, iýun aýynda Tähranda geçirilen prezidentlik saýlawlarynda galplyklara ýol berilenligini aýdyp müňlerçe adam köçelere çykypdy.
Olardan biri 27 ýaşyndaky gyz maşgala Neda Aga Soltani bolup, ol 20-nji iýunda şol protestelerden birinde atylyp öldürildi. Onuň jesediniň ýazgysyna millionlarça adam tarapyndan seredildi.
Şol bir wagtyň özünde, Neda Eýranyň oppozisiýasynyň güýçli simwolyna hem öwrüldi.
Eýran bu hili çärä baş goşmakda ady agzalýan uniwersiteti syýasy äheňli hereketlere aralaşýanlykda aýyplady.


text:
Publisist ýazyjy we şahyr Amanmyrat Bugaýewiň täze goşgulary.
SERWI
Kine etme, çapraz gelen ykbala,
Sen gitseň, aman bar, aman gez, Serwi!
Git, giden şekilli, dolma gubara,
Sen gitseň, aman bar, aman gez, Serwi!
Dag başyna çykmak asan, iýnmek kyn,
Ýyldyz bolsaň, ýana-ýana süýnmek kyn,
Kim bilipdir, ýanmak kynmy, sönmek kyn?—
Sen gitseň, aman bar, aman gez, Serwi!
Daňyň ýaňagyndan gözýaş syrygyp,
Şemal çawuş çaksa, zaryn sygyryp,
Ýatla, ýöne gezip ýörme sargaryp,
Sen gitseň, aman bar, aman gez, Serwi!
Boz bulanan siller akar, da:ş galar,
Bu düýşe meňzeş gün yzda, daş galar,
Bir gün… Göwün höwes eýläp Arş galar,
Sen gitseň, aman bar, aman gez, Serwi!
ŞEMAL
Bilmedim, bu şemal ýa dul galypdyr,
Ýa hyýalbent sallah öýünden elkin?
Kä sygyryp, kä penjiräň kakyp dur,
Gaçyryp sabryny, ýitirip eňkin.
Bilmedim, ýa ýetim galypdyr şemal,
Ýa eziz ojakdan azaşan bala?!
Çüw ýalaňaç baga ýaplanyp şu hal,
Baý-baý, kän aglady, gözýaşa dola.
Bilmedim, ol garabagyr enemi,
Ýa ýary ýitiren keç ykbal gelin?!
Bir ah çekdi elendirip älemi,
Meger, jahan ýüzün çirkizdi ýalyn…
Bilmedim, ol hakmy göwnüne deglen,
Ýa mejnun telbemi akyly çaşan?!
Möňňürdi, eý, dünýä, daglan sen, daglan,
Aýnadan syrykdy, hol-ha, gözýaşam.
Ýürek lerzan bolup bu agyr hala,
Şemal zary galdy daş çyksam ýortup.
Düşünmedim bu ötegçi şemala,
Ýa düşünjek boldum bolşundan artyk?!
GÜZER
At segredip, kä pyýada geçdigim,
Güzerim suw basyp, kenary ýitmiş.
Ýüregim “Ýüz” diýip, gop berýär şu hal,
Hyýalym “Bök” diýip, ýeňsämden itmiş.
Ýüzjek, bökjek boldum, boldum men heläk,
Boş azap, barybir bolmadym türgen.
Şu güzeri saklap galmaly boldum,
Ol kenardan birçak ugrandyr kerwen.


text:
Ýaragly adam, ýaragyny özüne öwürmezinden ön, Nýu-Ýokrda iki sany polisiýa ofiserini atyp öldürdi.
Nýu-Ýork polisiýasynyň başlygy ol ofiserleriň Bruklinde öz maşynlarynyň içinde, hiç bir duýduryşsyz we prowokasiýasyz tüpeňlenip öldürilendigini aýtdy.
Ýaragly adam soňra metro stansiýasynyň ýanynda özüni öldüripdir. Nýu-Ýork şäheriniň meri Bill de Blasio ol ofiserleriň «jezalandyryş stilinde» öldürilendigini aýtdy.
Prezident Barak Obama bu zalymlygy ýazgaryp çykyş etdi. Häkimiýetler ol adamyň bir gün öň öz öňki söýgülisini atyp ýaralandygyny we sosial ulgamda polisiýa haýbat atandygyny aýdýarlar.


text:
Türkmenistan-Owganystan-Päkistan–Hindistan gaz turbasyny gurmagyň praktiki başlangyjyna taýýarlyk barada Türkmenistanyň DIM–niň ýaýradan metbugat beýanatynda habar berilýär.
Şu maksat üçin ýakyn wagtda dört döwletiň nebit-gaz ministrleriniň derejesinde bilelikdäki komitetiň maslahaty geçiriler. Onda ylalaşyklar pugtalandyrylar, ähli zerur dokumentler gutarnykly makullanar.
Bu proýektiň amala aşyrylmagy Owganystan üçin ykdysady we sosial taýdan uly peýda getirer. Ilatyň iş bilen üpjünçiligi ýokarlanar, türkmen gazynyň tranziti ýurduň býujeti üçin girdeji çeşmesi bolar.
Dört ýurdy baglanyşdyrjak turbanyň bilelikde gurulmagynyň Aziýadaky ýagdaýy we syýasy klimaty gowulandyrmaga ýardam etjekdigi metbugat beýanatynda nygtalýar.


text:
Pakistanda poliomielit keseline garşy sanjym işini alyp barýan bir işgär, ýaragly adam tarapyndan edilen hüjümde atylyp, ýaralandy. Bu barada Pakistanyň resmileri habar berýär.
Bu hüjüm, çarşenbe güni Peşawar şäheriniň demirgazyk-günbatarynda bolup geçdi. Mundan ozal, duşenbe we sişenbe günleri wakansiýalaşdyrmak programmasyndaky alty saglyk işgäri atylyp öldürilipdi.
Şolaryň biri sişenbe güni Peşawarda, galanlary bolsa Karaçi şäherinde atylyp öldürilipdi. Amala aşyrylan bu hüjümleriň jogapkärçiligini hiç kim öz üstüne almady.
Ýöne Talyban ekstremistleri, mundan öň wakasiýalaşdyrmak programmasyny “Günbataryň içalylygy üçin örtgi” hökmünde häsiýetlendirip, ony ýatyrypdylar.
Bu öldürmeler, Karaçi welaýatynyň paýtagty Sind welaýatynda anti-poliomielit programmasynyň gyssagly soňa goýulmagyna getirdi.
Bütindünýä saglyk guramasy we BMG-niň çagalar fondy (UNICEF), hüjümçileri pakistanlylary esasy saglyk ätiýaçlygyndan mahrum etmekde ýazgardy.
Pakistan, Owganystan we Nigeriýa entäk hem poliomielit bar bolan ýeke täk ýurtlardyr.


text:
Ýaponiýanyň Nagasaki şäheri şu gün amerikan atom bombasynyň pidalarynyň gününi belleýär.
Hatyra çäresinde Nagasaki şäheriniň meri çykyş edip, ol bombanyň 65 ýyl mundan öň, ýerli wagt bilen 11 sagat 2 minutda taşlanandygyny aýtdy. Bu gün şol wagtda bütin şäher boýunça 1 minutlyk dymyşlyk yglan edildi.
Mitiňde şäher meri Tomohisa Taue şeýle diýdi: “Biz Ýaponiýany, şeýle hem Günorta we Demirgazyk Koreýany ýadro ýaragsyz zona öwürmek ugrunda göreşmelidiris. Şonuň üçinem bize ABŞ-nyň ýadro penasyna bil baglamak ýeterlik däl. Ýadro zarbasynyň pidasy bolan Ýaponiýa dünýäde, şol sanda Demirgazyk Aziýada ýadro ýaragyna garşy göreşýänleriň lideri boldy”.
1945-nji ýylyň 9-njy awgustynda bolan şol bomba hüjüminden Nagasaki şäherinde 80 müň adam ölüpdi. Ondan 3 gün öň, ýagny 1945-nji ýylyň 6-njy awgustynda Hirosimä ilkinji atom bombasy taşlanypdy.
Ol ýerlerde şol günüň özünde we birnäçe aýyň dowamynda 140 müň çemesi adam ölüpdi.
Geçen anna güni Hirosimada bolan ýas çäresine ilkinji gezek ABŞ-nyň resmi delegasiýasy gatnaşdy.


text:
Owganystanyň resmileri ýurduň gündogarynda ABŞ-nyň howa hüjümleri zerarly azyndan dört parahat ýaşaýjynyň wepat bolandygyny habar berdiler.
Kunar welaýatynyň polisiýanyň başlygy Abdul Habib Sayedheli 10-njy sentýabrda irden Narang etrabynda “Talybanyň” hüjümine duçar bolan owgan howpsuzlyk güýçleriniň NATO güýçlerinden kömek sorandygyny aýtdy. Onuň sözlerine görä, NATO-nyň uçarlary söweşijilere howada hüjüm edipdir we ýedi sany söweşiji bilen bilelikde dört parahat ýaşaýjyny hem öldürip, 10 adamy ýaralapdyr.
NATO bu operasiýanyň dowamynda raýatlaryň heläk bolmagyna degişli maglumatyň hasaba alynmandygyny aýtdy.
Prezident Hamid Karzaýyň metbugat-wekili Aimal Faizi Karzaýyň bu hüjümleri berk ýazgarandygyny Twitter arkaly habar berdi.


text:
Şu gün Ukrainanyň ozalky prezidenti Wiktor Ýuşenko Ýuliýa Timoşenko garşy bildirilýän aýyplamalar boýunça sudda şaýatlyk görkezmesini berdi.
Kiýewiň sudy Ýuliýa Timoşenko hökümet ýolbaşçysy bolup işlän döwründe wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanmakda aýyplama bildirýär.
Hususan-da, oňa 2009-njy ýylda Orsýet bilen gaz söwdasy baradaky ylalaşyga gol çekende, Ukraina üçin gazyň gymmat satyn alynmagyna sebäp bolanlykda aýyplama bildirilýär.
Wiktor Ýuşenko öz görkezmesinde Ýuliýa Timoşenkonyň hakykatdanam örän gymmat gaz söwdasynyň baglaşylmagyna sebäp bolandygyny aýtdy.
Bu iş boýunça günäli tapylan halatynda, oppozisiýa lideri, 50 ýaşly Ýuliýa Timoşenko 10 ýyla çenli türme tussaglygynyň berilmegi mümkin.
Timoşenkonyň özi bu aýyplamany syýasy matlaba esaslanýan aýyplama diýip hasaplaýar.


text:
Prezident Medwedew regional ýolbaşçylary täze, ýaş elita bilen çalşyrmagy ýola goýanynda, Tatarystanda halk tarapyndan sylanýan 73 ýaşly Mintimer Şaýmiýew, özüniň bir çete çekilmegi üçin Kremliň ýokary baha tölejekdigini bilýärdi.
Şaýmiýew öz oruntutaryny özi saýlady. Muny Kremle hem kabul etdirdi. Tatarystanyň indiki ýolbaşçysy Şaýmiýewiň köne ýarany premýer-ministr Rustam Minnihanow.
Şaýmiýewiň özi hem Tatarystanda “döwlet geňeşçisi”. Bu hem nebite baý respublikada onuň gepiniň ýene-de belli bir derejä çenli ýörejekdigini aňladýar.
Moskwanyň Karnegi merkezinde ors regionlary boýunça spesialist Nikolaý Petrow muny şeýle suratlandyrýar: “Başga bir regionyň ýolbaşçysynyň Şaýmiýewiňki ýaly edip, wezipe başyndan gideni meniň ýadymda däl. Ol öz kandidatyny wezipe başynda oturdyp, Federal merkez tarapyndan bir çete itilmän, öz wagtynda gitdi. Ol ajaýyp syýasatçy, bir syýasy tilki”.
Synçylar: “Tatarystan Orsýetde adatdan daşary bir region. Ol ýerde ilatyň aglaba köplügi musulman bolsa-da, etniki we dini toparlar arasynda dawa-jenjel köp däl” diýýärler.
“Orsýet köp milletli ýurt. Köp zatlar biziň parahatçylykly ýaşamagymyza bagly. Meniň pikirimçe, Şaýmiýew bu babatda gaty köp üstünlik gazandy” diýip, Tatarystan bilen goňşy Samarada ýerli parlamentiň başlygy Wiktor Sazonow aýdýar.
Tatarlary lapykeç etdi
Milli arzuw-hyýallary kä beýgeldip, kä peseldip durmagyň Kremli aňyrrakda saklamaga peýdasy degdi welin, ýöne ol şol bir wagtyň özünde-de köpräk özbaşdaklyga ymtylýan tatarlary lapykeç etdi.
“Tatarlaryň hemmesi we Tatarystan halky onuň Tatarystanyň özbaşdaklygyny goramagyny isleýärdi. Ýöne, gynansak-da, ol indi bir özbaşdak respublikanyň prezidenti bolup däl-de, bir ors regionynyň Moskwa tarapyndan bellenen ýolbaşçysy hökmünde wezipe başynda galýar. Tatarystanyň özbaşdaklygyny ýitirmeginde ol uly rol oýnady” diýip, Nižnekamsk şäherinden Tatar merkeziniň direktory Halil Aýupow aýdýar.
Halk Demokratik partiýasynyň başlygy Muhammad Minaçew hem tatar milletçileriniň Şaýmiýewden eden tamasynyň çykmanlygyny nygtaýar.
“Onuň bitiren bir uly işi Kazan şäheriniň 1000 ýyllygynyň uly dabara bilen bellenmegi boldy. Onuň uly şowsuzlygy hem, tatar dilinde gürlese-de, tatarlaryň ýagdaýyna düşünse-de, tatarlaryň bähbitlerini goramanlygy. Biziň hemmämiz Sowet döwründe önüp-ösdük. Ýöne ol Sowet gymmatlyklaryna bagly galdy. 90-njy ýyllarda tatarlar batyrgaý ädimler ädip bilýärdiler, ýöne muny etmediler” diýip, Minaçew gynanýar.


text:
Adam hukuklaryna gözegçilik edýän halkara “Human Rights Watch” guramasy Türkmenistanda soňky iki aýyň dowamynda syýasy matlap bilen azyndan dört adamyň tussag edilendigini habar berýär. Olar: Bazargeldi we Aýjemal Berdiýewler, Bisengul Begdesenow we 80 ýaşyndaky Amangelen Şapudakow.
Şu aýyň 19-na ýurduň Milli hopwsuzlyk ministrliginiň işgärleri diýlip gümän edilýän 10 adamyň Berdiýewleriň öýüne kürsäp girip, Bazargeldini we onuň aýaly Aýjemaly ellerine gandal urup, alyp gidendikleri habar berilýär.
Wenada ýerleşýän Adam hukuklary boýunça “Türkmen inisiatiwa” toparynyň berýän maglumatyna laýyklykda, Berdiýewler türkmen häkimiýetleri tarapyndan adalatsyzlyga sezewar edilendiklerini, emläkleriniň bikanun konfiskasiýa edilendigini aýdyp, adalaty dikeltmek üçin ençeme ýyllap şowsuz synanyşyk edipdirler.
2008-nji ýylda Aýjemal Berdiýewa bu ýagdaý barada Azatlyk Radiosyna telefon arkaly şeýle diýipdi: “Meniň kelläme urdular. Meniň 2,5 aýlyk çagamy hem düşürdiler. Mende hemme sprawkalar bar. Pulumy soraýan, pulumy hem berenoklar. Men näme etjegimi bilemok...”.
Türkmenistandaky gazak jemgyýetiniň ýolbaşçylarynyň biri Bisengul Begdesenow
11-nji aprelde Türkmenistandaky gazak jemgyýetiniň ýolbaşçylarynyň biri Bisengul Begdesenow tussag astyna alyndy. Begdesenowyň kezzaplykda aýyplanýandygy habar berilýär. Bu barada Bisengulyň aýaly Bagt Begdesonowa Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Şu ýylyň mart aýynda Balkan welaýatynyň Magtymguly etrabynyň Sakgar obasynyň ýaşaýjysy 80 ýaşly Amangelen Şapudakow zor bilen ruhy hassahana ýerleşdirildi. Ýerli graždan aktwistleri ýaşulynyň öz ýaşaýan etrabyndaky bikanunçylyklar barada öz pikirlerini açyk aýdandygy sebäpli ýerli häkimiýetler bilen problemalarynyň bolanlygyny çak edýärler.
Bu tussag edişlikler häzir Ýewropa Parlamentiniň wekilleriniň Türkmenistandaky adam hukuklarynyň berjaý edilişini barlamaga gelen wagtynyň öň ýanynda bolup geçdi. Bu sapar Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistan bilen gatnaşyklaryny ösdürmek boýunça planlaryna täsir ýetirer.


text:
Halkara sudy tarapyndan tussag edilmelidigi barada höküm çykarylan Sudanyň prezidenti Omar al-Başir şu gün Hytaýa etjek saparyny ýatyrdy.
Bu wakanyň öňýany ynsan hukuklaryny goraýjy halkara guramalary Sudanyň prezidentiniň Hytaýa çagyrylmagyna aladalanyp, muňa protest bildiripdiler.
Halkara sudy 2008-nji ýylda prezident Omar al-Başiri Sudanyň Darfur regionyndaky wakalar bilen baglanyşykly uruş jenaýatçylyklarynda we ynsanýete garşy jenaýat etmekde aýyplap, onuň tussag edilmelidigi barada karar çykarypdy.


text:
Ýewropanyň Brýusseldäki sammite gatnaşan liderleri Gresiýanyň täze, 159 milliard ýewro golaý maliýe girewini almagy barada ylalaşyga geldiler.
Olaryň bilelikde çap eden beýanatynda ýewropa hökümetlerinden we Halkara pul gaznasyndan beriljek kömegiň jemi 109 milliard ýewro barabar boljagy aýdylýar, hususy pudak bolsa, 49,6 milliard ýewro berer.
Ýewropanyň Merkezi bankynyň başlygy Žan-Klod Triçet Gresiýanyň täze halas ediş girewini ýewropa zonasyndaky maliýe durnuklylygyny saklamakda ädilen aýgytly ädim hökmünde gutlap çykyş etdi.


text:
1-nji martda Aşgabatda zenanlara interneti öwretmek boýunça ýörite hepdelik başlandy. ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçihanasy tarapyndan amala aşyrylýan bu proýektiň çäginde 1-9-njy mart aralygynda aýal-gyzlaryň internet bilen tanyşdyrylýanlygy habar berilýär.
Azatlyk Radiosyndan Gözel Hudaýberdiýewa bu proýekt bilen gyzyklanyp, ABŞ-nyň Aşgabatdaky ilçihanasynyň jemyýetçilik meseleleri boýunça wekili Bredly MakGwaýer bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Jenap MakGwaýer, ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçihanasy häzirki çäresini kim üçin we näme maksat bilen geçirýär?
Bredly MakGwaýer: “Zenanlar üçin ilkinji gezek internetde işläp görmek” atly çärämiz Türkmenistanda interneti we kompýuteri öň ulanmadyk aýal-gyzlar üçin geçirilýär. Aýal-gyzlar kompýuteri işletmek, internete girmek üçin, brauzeri işletmek, maglumat gözlemek we elektron poçtany açmak ýaly zatlary öwrenýärler. Esasy maksat dürli ýaşlardaky aýal-gyzlaryň interneti öwrenmegi üçin mümkinçilik döretmekden ybarat. Sapaklarymyza 10 ýaşly gyz hem, 70 ýaşly aýal hem gatnaşyp bilýär.
Azatlyk Radiosy: Hepdeligiň çärelerine aýal-gyzlar nädip gatnaşyp bilýärler, siz olara bu sapaklar barada maglumatlary nädip ýetirýärsiňiz?
Bredly MakGwaýer: Biz çäräniň geçirilişi barada habar bermek üçin e-mail arkaly maglumat iberyaris, çap edilen bildirişleri paýlaýarys we köpçülkleýin habar serişdeleri üçin maglumat ýaýradýarys. Ýörgünli usullaryň ýene biri adamlaryň birek-birege habar bermegidir. Geçen sapar gowy tejribe alan adamlar öz maşgala agzalaryna we tanyş-bilişlerine maslahat berýärler.
Azatlyk Radiosy: Ilçihana aýallar üçin internet sapaklaryny öňem geçiripmidi?
Bredly MakGwaýer: Biz bu işe geçen ýyl başladyk. Ilkinji sapar şeýle hepdelik 2011-nji ýylyň mart aýynda geçirilipdi. Oňa gatnaşan adamlar şeýle çäreleriň dowam etdirilmegini soradylar.
Azatlyk Radiosy: Sapaklaryňyza näçe adam gatnaşýar?
Bredli MakGwaýer: Geçen ýylda biziň hepdeligimize çak bilen 240-250 çemesi aýal-gyz gatnaşdy. Şu ýylky sanlar barada aýtmaga entek ir, biz iş günleri 6 gezek we şenbe güni 2 gezek sapak geçirýäris. Şu ýyl bu sapaklarymyza näçe adamyň gatnaşjagyny öňünden aýtmak kyn, emma 200-300 adamyň gatnaşmagy ähtimal.
Azatlyk Radiosy: Zenanlara interneti öwretmek boýunça proýektden siz nähili netijelere garaşýarsyňyz?
Bredly MakGwaýer: Şeýle mümkinçilikleri hödürlemek bilen göz öňünde tutýan ýeke-täk maksadymyz adamlaryň internetden erkin peýdalanmagyny gazanmak. Biz adamlaryň islendik informasiýadan öz islegine görä peýdalanmak üçin mümkinçilgiň bardygyny bilmegini isleýäris.
Azatlyk Radiosy: Siziň häzirki proýektiňizde öwredilýän zatlar aýal-gyzlaryň gündeki durmuşynda näderejede peýdaly bolup biler?
Bredly MaGgwaýer: Aýallaryň internetden nädip peýdalnýanlygy biziň üçin möhüm däl. Biziň üçin möhümi - olaryň internetiň berýän mümkinçiliklerine we internetiň hemmeler üçin deň derejede elýeterlidigine göz ýetirmegi.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda internetiň elýeterliliginiň häzirki derejesinde ilçihananyň berýän bilimini iş ýüzünde ulanmak näderejede mümkin?
Bredly MakGwaýer: Bu gowy sowal. Emma biziň 20-25 minutlyk sapaklarymyzda başlangyç zatlaryň öwredilýänligini ýatladýaryn. Şonda-da biz bu sapaklaryň aýal-gyzlaryň internete syýahat etmegi üçin itergi boljagyna we olaryň internetden has giň peýdalanmagy üçin bilesigeljiligini güýçlendirjegine umyt baglaýarys.


text:
Ýakynda Türkmenistanda Saýlawlary we sala salşyklary geçirmek boýunça Merkezi saýlaw topary Gurbanguly Berdimuhamedowy 2017-nji ýylyň 12-nji fewralynda geçiriljek Prezident saýlawlarynda dalaşgär hökmünde bellige aldy. Kanunçylyga laýyklykda, döwlet Baştutany HBS-de öz dalaşgärlik maksatnamasy bilen çykyş etdi.
Ilkinji nobatda Gurbanguly Berdimuhamedow döwletiň ykdysady kuwwatyny has-da artdyrmak, senagatda we oba hojalygynda, telekeçilikde ýokary zähmet öndürijiligini gazanyp, bäsleşige ukyply türkmen harytlaryny halkara bazarlara öňküden-de has köp çykarmagyň ykdysady usullaryny durmuşa ornaşdyrmak we ilatymyň jan başyna düşýän girdejisini öňdebaryjy döwletleriň görkezijileriniň derejesine ýetirmek wezipesini kesgitledi.
«Bilimli nesil – kuwwatly Watan!» şygaryny öňe sürmek bilen Prezident « ylmyň we bilimiň, medeniýetiň, ynsanperwer ulgamyň ösüşine giň ýol açjak ähli şertleri döretmek» boýunça meýilnamalaryny beýan etdi. Munda kommunikasiýalar we multimediýa tehnologiýalary ulgamynda hünärmenleri taýýarlamaklyga aýratyn üns berilýär.
Durmuş syýasaty ulgamynda halkyň durmuş taýdan goraglylygyny has-da berkitmek, bu ugurda kanunçylygy döwrüň talabyna laýyklykda yzygiderli kämilleşdirmek, şeýle hem raýatlar üçin lukmançylyk hyzmatlarynyň ösen dünýäniň talaplaryna laýyk derejede bolmagyny üpjün etmek meýilleşdirilýär. Saglyk öýlerini, saglygy goraýyş merkezlerini, hassahanalary, dynç alyş-sagaldyş merkezlerini gurmak boýunça alnyp barylýan işler mundan beýläk-de dowam eder.
Şeýle hem ilatyň girdejilerini yzygiderli artmak, zähmet haklaryny, pensiýalary, talyp haklaryny, döwlet kömek pullaryny köpeltmegi, raýatlara niýetlenen ýaşaýyş-durmuş ýeňilliklerini üns merkezinde saklamak meýilleşdirilýär. Ýurduň raýatlaryny, aýratyn hem, ýaşlary iş bilen üpjün etmek, olaryň döwrebap bilim almaklary üçin ähli zerur çäreleri durmuşa geçirmek meýilleşdirilýär.
Prezidentiň maksatnamasyna laýyklykda maşgalany maddy taýdan goldamagy dowam etdirmek, her bir maşgalanyň ýaşaýyş-durmuş meseleleriniň çözülmegine gönükdirilen serişdeleriň zerur möçberlerde goýberilmegini gazanyp, jemgyýetiň binýady hasaplanýan maşgalanyň, şeýle hem eneligi we çagalygy goramagyň düýpli meselelerini mundan beýläk-de üstünlikli çözmäge ýardam bermek göz öňünde tutulýar. Ýokary amatlykly ýaşaýyş jaýlarynyň, bilim we sport merkezleriniň we durmuş-medeni maksatly beýleki desgalaryň gurluşygy dowam eder.
Senagatda uglewodorod serişdelerini iň häzirki zaman tehnologiýalary esasynda düýpli gaýtadan işlemegi, benzin, polipropilen, suwuklandyrylan gaz ýaly önümleri öndürmegi ýola goýmak, elektron senagaty döretmek, energiýanyň alternatiw çeşmelerini ösdürmek, ýurdy senagat taýdan ösen döwlete öwürmek maksat edinilýär. Şeýle hem telekeçiligi mundan beýläk hem ösdürmek üçin amatly şertler dörediler.
Älem giňişligini öwrenmek üçin häzirki zaman obserwatoruýalar merkezini döretmek, täze emeli aragatnaşyk hemralaryny älem giňişligine çykarmagy dowam etmek meýilleşdirilýär.
Döwlet Baştutanynyň öňe sürýän maksatnamasynyň aglaba bölegi obasenagat toplumyny pugtalandyrmak, ekin meýdanlarynyň melioratiw ýagdaýyny gowulandyrmak, suw serişdelerinden rejeli peýdalanmak ýaly çärelere bagyşlanýar. «Obalarda şäherlere bäs edýän şertleri dörederis» diýip Prezident nygtaýar.
Azyk önümleriniň arzan bahadan, elýeterli bolmagyny ygtybarly üpjün etmek üçin dowarlaryň we iri şahly mallaryň, guşlaryň baş sanyny artdyrmak göz öňünde tutulýar.
Syýasy ulgamy döwrebaplaşdyrmak, ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralarynyň ornuny ýokarlandyrmak, jemgyýetçilik durmuşyny demokratiýalaşdyrmak boýunça işler dowam etdiriler.
Halkara syýasaty ulgamynda Gurbanguly Berdimuhamedow halkara terrorçylyga, ekstremizme, serhetüsti guramaçylykly jenaýatçylyga, neşeleriň bikanun dolanyşygyna, parahorluga garşy alnyp barylýan göreşi halkara guramalar bilen ysnyşykly hyzmatdaşlyk etmek arkaly dowam etdirmäge ünsi çekdi.
Milli goşuny, Harby-deňiz güýçleri, serhet birikmeleriniň kuwwatyny artdyrmak, hukuk goraýjy edaralaryň işini has-da kämilleşdirmek, gullukçylaryň ýaşaýyş-durmuş şertleriniň has-da gowulandyrylmagyny gazanmak meýilleşdirilýär.
Dalaşgärlik maksatnamasynda syýahatçylyk ulgamyny ösdürmäge aýratyn üns berilýär. Şeýle hem 2017-nji ýylda Aşgabatda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryny üstünlikli geçirmek üçin tagallalary güýçlendirmek meýilleşdirilýär.
Dalaşgärlik maksatnamasy bilen çykyş edenden soňra Gurbanguly Berdimuhamedow ýurduň teleýaýlymlarynda özüne berlen wagty Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine beýleki dalaşgärlere paýlamagy Saýlawlary we sala salşyklary geçirmek baradaky Merkezi topardan haýyş etdi.


text:
Uzak wagtdan bäri uly güýçleriň ünsüni çekip gelýän Merkezi Aziýa indi regionda haýsydyr bir syýasy oýunçynyň agalyk etmegine garşy durýar. Russiýa bolsun, ABŞ, Hytaý ýa-da Ýewropa bolsun – şol oýunçylaryň haýsynyň syýasatynyň şowly boljakdygy Merkezi Aziýanyň bäş döwletinde bolup geçýän, öňünden çaklamasy kyn bolan wakalara bagly.
Merkezi Aziýa döwletleriniň garaşsyzlyk alanlaryna 18 ýyl geçdi. Daşarky güýçler regiondaky täsirlerini güýçlendirmek üçin bäsleşigi dowam etdirýärler. Esasy oýunçylar bolan Russiýa, ABŞ, Hytaý we Ýewropa regiondaky öz agalyklaryny gorap saklamak ýa-da muny gazanmak üçin iki usuly ulanýarlar: birinjisi, özara howpsuzlyk boýunça şertler, ikinjisi bolsa, ägirt uly energiýa ýataklaryndan paý almak üçin ulanylýan maliýe we söwda çäreleri.
Merkezi Aziýa döwletleri bolan Gazagystan, Gyrgyzystan, Täjigistan, Türkmenistan we Özbegistan Yslam dünýäsiniň demirgazyk bölegini emele getirýän we halklarynyň aglaba köpüsi musulman bolan döwletlerdir. Regionyň günortasynda bolsa, Eýrandyr Owganystan ýerleşýär. Daşarky döwletler we Merkezi Aziýa ýurtlarynyň özleri hem şol döwletleri howpsuzlyga abanýan potensial gorky çeşmesi hasaplaýarlar.
Şol bir wagtyň özünde goňşy döwletler bolan Russiýa we Hytaý Merkezi Aziýany öz ýurtlarynyň çäklerindäki oppozision hereketleriň gaçybatalgasy hökmünde görýärler.
Merkezi Aziýanyň nebit, tebigy gaz, uran zapaslary häzirki döwrüň iň özüne çekiji baýlyklarydyr we Gündogar bilen Günbataryň arasyndaky söwda gatnaşyklarynyň taryhynda bu agzalan baýlyklar mydama-da esasy orun eýeläpdi. Merkezi Aziýa döwletleriniň bäşisi hem özleriniň adaty orunlaryny täzeden eýelemäge taýyndyklaryny bildirýärler, emma indi olar pursatdan peýdalanyp, howpsuzlyk we söwda hyzmatdaşlygyny hem talap edip biljekdiklerine düşünýärler.
Russiýanyň azalýan täsiri
Russiýa uzak wagtdan bäri iň uly regional oýunçy bolup galýar. Ol Merkezi Aziýa 100 ýyldan, regiondaky käbir ýurtlara bolsa 200 ýyldan gowrak wagt bäri gözegçilk ýa-da agalyk edip geldi.
1991-nji ýylda Sowet Soýuzy ýykylansoň, Gazagystan, Gyrgyzystan, Täjigistan, Türkmenistan we Özbegistan garaşsyzlyklaryny yglan etdiler. Emma Moskwa bilen uzak ýyllar boýy dowam edip gelýän gatnaşyklar 1990-njy ýyllardan soňam, häzirki günlere çenli olary Russiýanyň täsir çygrynda galdyrdy.
Londondaky Çatam öýüniň Russiýa we ÝewrAziýa programmasynyň alymy we dolandyryjysy Jeýms Nikseýiň aýtmagyna görä, indi bu ýagdaý üýtgeýär. “Reiondaky esasy oýunçy diňe bir Moskwa däl. Şu ýerde bir fakt bar. Ol üstünde bäsleşik edilýän topraklaryň özleridir. Gyzyklanma bildirýän beýleki ýurtlar – Hytaý, Ýewropa Bileleşigi we Hindistandyr. Syýasy, medeni, tehnologiýa, harby we energiýa ugurlary boýunça ABŞ hem bu regiona uly gyzyklanma bildirýär.”
Merkezi Aziýada halkara gatnaşyklarynda deňagramlylygy saklamagyň nusgasy hökmünde Gazagystany görkezip bolar. Bu ýurduň Hytaý we Russiýa bilen örän uzyn araçäkleri bar. Prezident Nursoltan Nazarbaýewiň häkimiýeti eýelän döwründe, Gazagystan hem Günbatar döwletleri, hem Gündogar Aziýa döwletleri bilen özara bähbitli ykdysady we syýasy gatnaşyklary ýola goýmagy başardy, Moskwa we Pekin bilen ysnyşykly gatnaşyklary saklap gelýär.
Londonda ýerleşýän Jeýns Barlaglar toparynyň ÝewrAziýa boýunça analitigi Mätiw Klementsiň aýtmagyna görä, Merkezi Aziýa ýurtlary ykdysady ugurlar boýunça orunlaryny güýçlendirmegi Gazagystandan öwrendiler. “Meniň pikirimçe, Merkezi Aziýa regionyndaky beýleki döwletler Gazagystanyň daşary syýasatyndan käbir meseleler boýunça sapak alýarlar. Olar Hytaýa we Günbatara hödürläp boljak we ykdysady taýdan peýda getirjek eksportlyk harytlarynyň bardygyny görýärler. Ýeke-täk müşderi bolan Russiýa bilen işleşmek we diňe Russiýa bilen hyzmatdaşlyk etmek şol ugurlar boýunça olaryň mümkinçiliklerini çäklendirýär.”
Howpsuzlyk we energiýa
Bu regionda sahna täze gelen ABŞ Sowet Soýuzy dargansoň Merkezi Aziýa ýurtlarynda ilkinji bolup ilçihanalaryny açdy. Amerikan kompaniýalary haýal etmän, regiona bardylar. Mysal üçin Şewron ýangyç kompaniýasy Tengiz nebit ýataklaryny özleşdirmek üçin 1993-nji ýylda Gazagystan bilen bilelikdäki hyzmatdaşlyk yalalaşygyna gol goýdy.
Owganystandaky we Pakistandaky ýagdaýlardan habardar bolan Merkezi Aziýa döwletleri Russiýa we ABŞ bilen howpsuzlyk boýunça täze hyzmatdaşlyklary ýola goýdular.
Owganystanyň meseleleri 1990-njy ýyllarda birnäçe gezek Merkezi Aziýa regionyna syzylyp geçipdi. Şu nukdaýnazardan ABŞ-nyň yolbaşçylygyndaky koalision güýçlere Gyrgyzystandaky (Manas), Täjigistandaky (Duşanbe) we Özbegistandaky (Hanabad) harby bazalary ulanylmaga berildi.
Güýçden gaçan Moskwa Nýu Ýorkdaky 11-nji sentýabr wakalaryndan soň, ABŞ-nyň harby güýçleriniň Merkezi Aziýa regionyna ýerleşdirilmegine göwünli-göwünsiz razylyk berdi. Emma soňky döwürde gaýtadan güýçlenip ugran Russiýa, ABŞ-nyň regiondaky täsirini azaltmak boýunça hereketlere başlady.
Bähbitler çaknyşygynda bähbit
Merkezi Aziýa döwletleri Moskwa bilen Waşingtonyň, kähalatlarda Pekin bilen Brusseliň arasyndaky bähbitleriň çaknyşygynda öz bähbitlerini yzarlamak boýunça ukyplaryny synag edip gördüler. Şeýlelikde zeruryýetlerini üpjün etmek üçin olara täze mümkinçilikler döredi.
Mysal üçin, 2005-nji ýylda Özbegistanyň gündogaryndaky Andijan wakalary boýunça Günbataryň özbek hökümetini tankyt etmegine ABŞ hem goşuldy. Soňra özbek prezidenti Yslam Karimow ABŞ-nyň ýaragly güýçleriniň Özbegistany terk etmegini talap etdi. Bu çagyryşa Russiýadyr Hytaý hem goldaw berdi.
Gatnaşyklar petige diränsoň, özbek prezidenti Karimow 2008-nji ýyldaky NATO-nyň sammitine çagyryldy. Duşuşyk tamamlanýança, NATO güýçleriniň harby däl ýükleriniň öz üstünden Owganystana daşalmagyna Özbegistan razyçylyk berdi. Bu iş birnäçe hepde mundan amala aşyrylyp başlandy. Munuň bilen birlikde Özbegistanyň serhedine golaý ýerleşýän Termez posýologyndaky Germaniýanyň gözegçiliginde bolan harby baza giňeldildi. Indi ABŞ-nyň harby ýükli uçarlarynyň Özbegistanyň demirgazygyndaky “Nowaýy” aeroportuny ulanmagyna-da rugsat berildi diýse bolar.
Şu ýylyň başlarynda Gyrgyzystanda sosial we ykdysady kynçylyklar ýüz çykyp başlansoň, prezident Kurmanbek Bakyýew Moskwa saparynyň dowamynda ABŞ-yň harby güýçleriniň Manas halkara aeroportundaky öz bazasyndan alty aýyň dowamynda doly çykmaklaryny talap etdi. Şol baza bolsa ABŞ-nyň Owganystandaky harby hereketleri üçin örän möhümdi. Şol bir wagtda Gyrgyzystana ykdysady ýardam hökmünde Russiýanyň 2 millard amerikan dollaryny berýändigi yglan edildi.
Birnäçe aý dowam eden çekişmelerden soň, ABŞ Manasyň ulanylmagy boýunça şertnamanyň möhletiniň uzaldylýandygyny iýun aýynda mälim etdi. Täze şertnama görä, Waşington ýyllyk kärende tölegini üç essä artdyrmaga, ýagny 60 million dollara ýetirmäge razy boldy. Munuň bilen birlikde aeroportuň durkunyň täzelenmegi hem-de neşe maddalaryna we terrorçylyga garşy göreş boýunça ABŞ-nyň 100 million dollar sarp etjekdigi ylalaşyldy. Şol aýyň ahyrynda Russiýanyň “RBK Daily” gazeti “Moskwanyň 2 milliard dollar puly wada berendigine garamazdan, Bişkek ABŞ-nyň Manasdaky harby howa bazasyny ýapmaly diýip, buýruk bermedi” diýip ýazdy.
ABŞ-nyň Merkezi Aziýadaky roly terrorçylyga we ekstremizme garşy kepil geçmek däl, bu Russiýanyň işi bolmagynda galýar we Kollektiwleýin Howpsuzlyk Şertnamasy Guramasynyň çäginde amala aşyrylýar. Bu gurama Türkmenistandan başga ähli Merkezi Aziýa döwletleri, şeýle-de Belarusdyr Ermenistan agza bolup durýar.
Häzirki wagtda Russiýanyň Täjigistanda harby bazasy bar. Şeýle hem Russiýa Gyrgyzystanyň demirgazygynda terrorçylyga garşy niýetlenen bir harby bazany saklaýar.


text:
Demirgazyk Owganystanda söweşijiler Gunduz şäherinden soň, Türkmenistan bilen serhetleşýän Farýab welaýatynyň paýtagty Meýmene şäherine hem hüjüm etdiler.
Bu welaýatda söweşijiler bilen owgan güýçleriniň arasynda 13 sagatlap ok atyşygyň dowam edendigi habar berilýär. Farýab welaýatynyň häkimi wezipesini ýerine ýetiriji Abdulsetdar Bariziň aýtmagyna görä, bu çaknyşyklara daşary ýurtly jeňçiler ýolbaşçylyk edýär.
Demirgazyk Owganystandaky howpsuzlyk şertleri barada Azatlyk Radiosynyň Kabuldaky habarçysy Şaýymerdanguly Myrady ýörite maglumat taýýarlady.


text:
Ýekşenbe güni Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow hepdäniň anna güni Norwegiýada amala aşyrylan terror hüjümi bilen baglanyşykly bu ýurduň koroly Herald 5-jä öz gynanç notasyny gönderdi.
Onda Berdimuhamedow terrorizmiň we ekstremizmiň islendik bir görnüşini Türkmenistanyň berk ýazgarýandygyny hem-de şeýle howplaryň öňüni almak ugrunda dünýä jemgyýetçiliginiň alyp barýan göreşini doly goldaýandygyny nygtapdyr.
Şeýle hem, türkmen prezidenti Norwegiýadaky bu wakalarda ejir çekenleriň hossarlaryna öz çuňňur duýgudaşlygyny bildiripdir.


text:
Moskwa Ukrainanyň döwlet mediasynyň žurnalistini içalyçylykda aýyplap, tussag edeninden soň, Ukraina Kiýewdäki rus konsulyny çagyrdy.
Ukrianformuň Pariždäki habarçysy Roman Suşçenko Moskwada, 30-njy sentýabrda tussag edildi we soňy bilen içalyçylykda aýyplandy.
Ukrainanyň Daşary işler ministrliginiň sözçüsi Mariana Betsa rus konsulynyň 6-njy oktýabrda, Kiýew resmileriniň žurnalist bilen duşuşmagyna näme üçin rugsat berilmeýändigine düşündiriş almak üçin çagyrylandygyny aýtdy.
“Bu halkara adam hukuklary kanunynyň gös-göni bozulmagy bolup durýar" diýip, Betsa aýtdy.
Orsýetiň Kiýewde ilçisi ýok.
Şu aralykda 30 çemesi ukrain žurnalisti Orsýetiň ukrain paýtagtyndaky ilçihanasynyň öňünde, Suşçenkonyň tutulmagyna garşy protest geçirdi.


text:
Gazagystanyň häkimiýetleri tussaglary köpçülikleýin amnistiýa etmek baradaky teklipnamanyň netijesinde onlarça müň bendiniň boşadyljakdygyny aýdýarlar.
29-njy noýabrda gazak prezidenti Nursultan Nazarbaýew Gazagystanyň garaşsyzlygynyň 25-nji ýyl dönümi mynasybetli tussaglary amnistiýa etmegi teklip etdi.
Kanunçykaryjylaryň bu teklipnamany ýurduň 16-njy dekabrda bellenilýän Garaşsyzlyk gününden öň kabul etmegine garaşylýar.
Gazagystanyň baş prokurorynyň orunbasary Iogan Merkeliň 2-nji dekabrda beren maglumatyna görä, eger bu teklipnama kabul edilse, onda ol 30,000 tussaga we deslapky tussaghanalarda saklanylýan adamlara täsir ýetirer.
Onuň sözlerine görä, olaryň 1,800 sanysy azatlyga goýberiler we galan bendileriň tussaglyk möhleti kemeldiler.


text:
TÜRKMENISTANYŇ
K A N U N Y
Melhemçilik işi we derman üpjünçiligi hakynda
(Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary¸ 2002 ý.¸ № 2¸ 19-njy madda)
Türkmenistanyň 18.04.2009 ý. № 32-IV Kanuny esasynda girizilen üýtgetmeler we
goşmaçalar bilen)
Şu kanun Türkmenistanda melhemçilik işiniň we derman üpjünçiliginiň hukuk esaslaryny belleýär.
I bap. Umumy düzgünler
1 madda. Melhemçilik işi we derman üpjünçiligi
1. Melhemçilik işi diýlip derman serişdelerini işläp taýýarlamak (agtarmak), öndürmek (taýýarlamak), saklamak we ýerlemek (goýbermek) bilen baglanyşykly işe düşünilýär.
2. Derman üpjünçiligi, munuň özi ilaty we bejeriş-öňüni alyş edaralaryny Türkmenistanyň çäklerinde ulanmaga rugsat berlen derman serişdeleri bilen üpjün etmäge gönükdirilen maddy, guramaçylyk we gaýry çäreleriň jemidir.
2 madda. Derman serişdeleri
1. Derman serişdeleri, munuň özi adamyň we haýwanlaryň kesellerini bejermek üçin, şeýle hem keselleriň öňüni almak we anyklamak üçin ulanylýan, bejeriş häsiýetlerine eýe bolan jisimlerdir.
2. Derman serişdelerine derman serişdelerini öndürmek (taýýarlamak) üçin niýetlenen ösümlik, mineral, mal ýa-da gelip çykyşy boýunça sintetik bolan jisimler hem degişlidir.
3 madda. Melhemçilik işi we derman üpjünçiligi hakynda Türkmenistanyň kanunçylygy
1. Melhemçilik işi we derman üpjünçiligi hakyndaky Türkmenistanyň kanunçylygy şu kanundan we derman üpjünçiligi çygryndaky gatnaşyklary düzgünleşdirýän Türkmenistanyň gaýry kadalaşdyryjy hukuk namalaryndan ybaratdyr.
2. Neşe serişdeleriniň we beýnä täsir ediji jisimleriň dolanyşygy Türkmenistanyň aýratyn kanuny bilen düzgünleşdirilýär.
4 madda. Şu kanunyň hereket çygry
Şu kanun Türkmenistanyň çäginde melhemçilik işini amala aşyrýan düzgünnamaly we jismi şahslara we derman serişdeleriniň dolanyşygy çygryndaky işe degişlidir.
II bap. Melhemçilik işi we derman üpjünçiligi çygryndaky
döwlet syýasaty
5 madda. Melhemçilik işi we derman üpjünçiligi çygryndaky döwlet syýasaty
Melhemçilik işi we derman üpjünçiligi çygryndaky döwlet syýasaty şu aşakdakylara gönükdirilendir:
Türkmenistanyň raýatlarynyň saglygyny goramaga bolan hukuklarynyň durmuşa geçirilmegine;
ilatyň saglygy goraýyş gurluşyny we dolandyrylyşyny, derman üpjünçiligi çygrynda döwlet gözegçiligi ulgamyny kämilleşdirmäge;
ilatyň derman serişdelerine bolan isleglerini üpjün etmek üçin derman senagatyny ösdürmegiň umumydöwlet maksatnamalaryny işläp taýýarlamaga we amala aşyrmaga;
melhemçilik işi we derman üpjünçiligi çygrynda hukuk binýadyny kämilleşdirmäge;
ylmy barlaglary amala aşyrmaga hem-de täze derman serişdelerini işläp taýýarlamaga, melhemçilik işi babatynda ylmyň gazananlaryny saglygy goraýyş işine ornaşdyrmaga;
ilatyň derman üpjünçiligini kämilleşdirmäge;
ýokary netijeli we hilli derman serişdeleriniň öndürilişini ösdürmäge;
has zerur derman serişdeleriniň elýeterli bolmagy üçin kepillikleri üpjün etmäge;
derman üpjünçiligi babatynda habar binýadyny ösdürmäge;
melhemçilik bilimi, hünärmenleri we ylmy işgärleri taýýarlamak we gaýtadan taýýarlamak ulgamyny kämilleşdirmäge;
derman serişdeleriniň bazarynyň ösdürilmegine ýardam etmäge.
6 madda. Derman üpjünçiliginiň döwlet kepillikleri
Döwlet şu aşakdakylary kepillendirýär:
durmuş taýdan möhüm bolan derman serişdeleriniň bellenilen Sanawyna laýyklykda Türkmenistanyň ilatyny zerur derman serişdeleri bilen üpjün etmegi;
şu aşakdakylar üçin ýeňillikli şertlerde derman üpjünçiligini:
meýletin saglygy goraýyş ätiýaçlandyryş şertnamasyny baglaşan adamlar;
Türkmenistanyň Ministrler kabineti tarapyndan bellenilen tertipde raýatlaryň aýry-aýry toparlary.
7 madda. Melhemçilik işini we derman üpjünçiligini döwlet tarapyndan düzgünleşdirmek
1. Melhemçilik işini we derman üpjünçiligini döwlet tarapyndan düzgünleşdirmek şu aşakdakylar arkaly amala aşyrylýar:
derman serişdelerini döwlet tarapyndan bellige almak;
melhemçilik işini ygtyýarlylandyrmak;
melhemçilik işi we derman üpjünçilik çygrynda işleýän hünärmenleriň hünär synagy;
derman serişdeleriniň önümçiliginiň (taýýarlamagyň) ekologik we sanitariýa-epidemiologik howpsuzlygynyň seljerilmesi;
derman serişdeleriniň öndürilişine (taýýarlanylyşyna), saklanylyşyna, ýerlenilişine (goýberilişine), olaryň hiline döwlet gözegçiliginiň geçirilmegi.
2. Melhemçilik işini we derman üpjünçiligini döwlet tarapyndan düzgünleşdirmek Türkmenistanyň Ministrler kabineti, Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi, beýleki döwlet edaralary tarapyndan öz ygtyýarlarynyň çäklerinde amala aşyrylýar.
8 madda. Melhemçilik işini ygtyýarlylandyrmak
Melhemçilik işini ygtyýarlylandyrmak Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenen tertipde amala aşyrylýar.
III bap. Derman serişdelerini işläp taýýarlamak we
öndürmek (taýýarlamak)
9 madda. Derman serişdelerini işläp taýýarlamak
1. Derman serişdelerini işläp taýýarlamak diýlip bejeriş häsiýetine eýe bolan täze jisimleriň agtarylmagyna we öwrenilmegine, soňra olaryň farmakologik häsiýetleriniň barlanylmagyna düşünilýär.
2. Derman serişdeleri düzgünnamaly we jismi şahslar tarapyndan işlenilip taýýarlanylyp bilner. Özüniň döredijilik zähmeti bilen derman serişdesini döreden jismi şahs derman serişdesini dörediji (şärikli dörediji) hasaplanylýar.
3. Derman serişdeleriniň klinikadan öňürti barlaglary olaryň netijeliligine baha bermek we subut etmek maksady bilen geçirilýär. Derman serişdelerini işläp taýýarlaýjylar alnan derman serişdeleriniň klinikadan öňürti barlaglaryny Türkmenstanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi tarapyndan tassyklanylýan şertlerde we tertipde, şeýle hem halkara talaplaryna laýyklykda geçirmäge boçrludyrlar.
4. Täze derman serişdelerini işläp taýýarlaýjylaryň hukuklary Türkmenistanyň kanunçylygy bilen goralýar.
10 madda. Derman serişdeleriniň kliniki barlaglary
1. Derman serişdeleriniň kliniki barlaglary Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň karary boýunça geçirilýär.
2. Derman serişdeleriniň kliniki barlaglary ýöriteleşdirilen bejeriş-öňüni alyş edaralarynda geçirilýär, olaryň sanawy Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi tarapyndan tassyklanylýar.
3. Derman serişdelerini işläp taýýarlaýjylar ýa-da kliniki barlaglary buýrujylar kliniki barlaglary geçirmek üçin Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligine degişli haýyşnama berýärler. Şol haýyşnamanyň ýanyna derman serişdesiniň nusgalary we ol hakdaky maglumatlary bar bolan habary, klinikadan ozalky barlagyň netijeleri, şeýle hem kliniki barlaglaryň maksatnamalarynyň taslamasy goşulýar.
Derman serişdelerini işläp taýýarlaýjylar ýa-da kliniki barlaglary buýrujylar kliniki barlagyna degişli bolan derman serişdeleriniň zyýanly täsiriniň ähli halatlary hakynda, şeýle hem olaryň beýleki derman serişdeleri bilen özara täsirleriniň aýratynlyklary hakynda Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligine habar bermäge borçludyrlar.
4. Ýöriteleşdirilen bejeriş-öňüni alyş edarasy belli bir derman serişdesiniň kliniki barlaglaryny geçirmek hakynda derman serişdesini işläp taýýarlaýjy ýa-da kliniki barlaglary buýrujy bilen şertnama baglaşýar. Nusgalaýyn şertnamanyň görnüşi Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi tarapyndan tassyklanylýar.
Kliniki barlaglaryň netijeleri Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligine berilýär.
5. Bejeriş-öňüni alyş edarasy kliniki barlaglara başlamazdan öň ätiýaçlandyryş guramasy bilen barlaga gatnaşýan adamyň ömrüniň we saglygynyň ätiýaçlandyryş şertnamasyny baglaşmaga borçludyr. Barlaga gatnaşýan adamyň meýletin razylygy ýazmaça tassyklanylmalydyr. Kämillik ukyplylygy bolmadyk ýa-da kämillik ukyplylygy çäkli bolan adam öz kanuny wekilleriniň ýazmaça razylygy bilen derman serişdesiniň kliniki barlagyna gatnaşyp biler.
6. Eger derman serişdesiniň kliniki barlaglaryny geçirmegiň barşynda barlaglara gatnaşýan adamyň ömri we saglygy üçin howp ýüze çykarylsa, şol barlaglaryň arasy kesilip bilner. Derman serişdesiniň kliniki barlaglaryny bes etmek hakyndaky karary görkezilen barlaglaryň maskatnamasynyň ýolbaşçysy kabul edip biler. Derman serişdesiniň kliniki barlagyna gatnaşýan adam barlagyň islendik basgançagynda oňa gatnaşmakdan ýüz döndermäge haklydyr.
7. Kliniki barlagy maliýeleşdirmek derman serişdesini işläp taýýarlaýjynyň ýa-da kliniki barlaglary buýrujynyň serişdeleriniň, şeýle hem gaýry kanuny çeşmeleriň hasabyna geçirilýär.
8. Ýurdumyzda ýa-da daşary ýurtda öndürilen derman serişdeleriniň kliniki barlaglary halkara tejribesinde ulanylýan talaplary nazara almak bilen doly ýa-da gysgaldylan maksatnama boýunça geçirilýär. Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň çözgüdi boýunça aýratyn halatlarda derman serişdesiniň kliniki barlagy geçirilmän bilner.
9. Kliniki barlaglarda döwlet belligine alynmagyndan geçmedik derman serişdeleriniň ulanylmagyna ýol berilýär.
11 madda. Derman serişdelerini öndürmek (taýýarlamak)
1. Derman serişdelerini öndürmek (taýýarlamak) melhemçilik işine ygtyýarnamasy bolan derman serişdelerini öndürýän kärhanalar tarapyndan amala aşyrylýar.
2. Derman serişdeleri melhemçilik işine ygtyýarnamasy bolan dermanhana edaralarynda lukmanlaryň rugsat hatlary boýunça taýýarlanylyp bilner. Dermanhana edaralarynda derman serişdelerini taýýarlamagyň kadalary Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi tarapyndan tassyklanylýar.
3. Türkmenistanda diňe döwlet belligine alnan derman serişdeleriniň öndürilmegine (taýýarlanylmagyna) ýol berilýär, kliniki barlaglar geçirmek üçin niýetlenen derman serişdeleri muňa girmeýär.
4. Derman serişdelerini öndürmek (taýýarlamak) derman serişdeleriniň öndürilmegini guramak we hiline gözegçilik etmek kadalaryny, döwlet ölçeglerini, tehniki şertleri, şeýle hem halkara kadalarynyň talaplaryny berjaý etmek bilen tehnologik kada boýunça amala aşyrylýar.
Derman serişdelerini öndürmegiň we derman serişdelerini öndüriji kärhana tarapyndan önümçilik gözegçiligini geçirmegiň tehnologik kadalary Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi bilen ylalaşylýar.
5.Ähli öndürilýän (taýýarlanylýan) derman serişdeleriniň “Türkmenstandartlary” Baş döwlet gullugy bilen bilelikde Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi tarapyndan bellenilýän talaplara laýyk gelýän nyşany bolmalydyr.
IV bap. Derman serişdelerini döwlet tarapyndan bellige almak
12 madda. Derman serişdelerini döwlet tarapyndan bellige almak
1. Derman serişdeleri döwlet tarapyndan bellige alnandan soň olaryň Türkmenistanda ulanylmagyna ýol berilýär, şu kanunda göz öňüne tutulan halatlar muňa degişli däldir.
2. Şu aşakdakylar döwlet tarapyndan bellige alynmaga degişlidir:
täze derman serişdeleri;
öň bellige alnan derman serişdeleriniň täze utgaşmalary;
öň bellige alnan, ýöne başga derman görnüşlerinde öndürilen (taýýarlanan) derman serişdeleri, täze mukdarly (dozirowkaly) we başga düzümli kömekçi jisimler, şeýle hem täze görkezijiler üçin hödürlenýänler;
gaýtadan öndürilen derman serişdeleri.
3. Derman serişdelerini döwlet tarapyndan bellige almak Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi ýa-da onuň ygtyýarly edarasy tarapyndan geçirilýär.
4. Türkmenistanda bellige alnan derman serişdeleri derman serişdeleriniň Döwlet sanawyna girizilýär, ol Türkmenistanda ulanmaga rugsat edilen derman serişdeleriniň sanawydyr.
Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi derman serişdeleriniň Döwlet sanawyny ýöretmegi we neşir etmegi amala aşyrýar.
13 madda. Döwlet tarapyndan bellige alynmagyny geçirmegiň tertibi
1. Derman serişdelerini döwlet tarapyndan bellige alynmagy Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligine ýa-da onuň ygtyýarly edarasyna ýazmaça ýüz tutmagy esasynda geçirilýär.
Derman serişdesiniň döwlet tarapyndan bellige alynmagy hakyndaky ýazmaça ýüz tutma degişli halatlarda şu aşakdakylar goşulýar:
derman serişdesiniň hödürlenilýän gapdaky nusgalary, onuň ady, söwda kysymy;
derman serişdesini öndürijiniň ady we salgysy;
derman serişdesini öndürmek üçin ygtyýarnama;
hereketdäki jisimiň ady (manydaş sözleri);
derman öndürmegiň görnüşi;
derman serişdesiniň düzümi;
dermanyň ulanyş usullary, ulanmak üçin görkezijileri we garşy görkezijileri;
dermanyň ulanyş mukdary (dozirowkasy);
goýbermegiň şertleri;
saklamagyň möhleti we şertleri;
derman serişdesiniň beýleki ýurtlarda bellige alnandygy hakyndaky maglumatlar;
klinika çenli we kliniki barlaglaryň maglumatlary;
derman serişdesi üçin kadalaşdyryjy resminama;
hil güwänamasy;
bellige alyş ýygymynyň tölenendigini tassyklaýan resminama. Bellige alyş ýygymynyň möçberi Türkmenistanyň Ykdysadyýet we ösüş ministrligi bilen ylalaşylyp Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi tarapyndan bellenilýär.
2. Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi ýa-da onuň ygtyýarly edarasy üç aý möhletde derman serişdesini bellige almak hakynda ýa-da bellige almakdan ýüz döndermek hakynda karar kabul edýär.
3. Bellige alynmagy geçen derman serişdelerine bellige alyş belgisi dakylýar, haýyşnamaça şahadatnama berilýär, onda derman serişdesini Türkmenistanda ulanmaga rugsat berýän hereket ediş möhleti görkezilýär. Bellige alnandygy hakyndaky karar bilen derman serişdesine kadalaşdyryjy resminama hem tassyklanylýar.
4. Derman serişdesi onuň bellige alnan gününden başlap bäş ýylyň içinde Türkmenistanda ulanylyp bilner. Derman serişdesini bellige aldyrmaga arza beren adamyň islegi boýunça oňa Türkmenistanyň çäginde ulanmaga rugsat edilýän bellenilen möhlet bellige alyjy edaranyň karary boýunça gysgaldylyp bilner.
Bellige alnan derman serişdesini Türkmenistanda ulanmaga rugsat edilen möhletiň gutarmagy bilen derman serişdesi gaýtadan bellige alnan mahalynda ol ulanylyp bilner.
5. Derman serişdesiniň kadalaşdyryjy resminamanyň talaplaryna laýyk gelmeýändigi ýüze çykarylan mahalynda Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi ýa-da onuň ygtyýarly edarasy onuň ulanylmagyny doly ýa-da wagtlaýyn gadagan etmek hakynda karar kabul edip biler.
6. Eger derman serişdesiniň netijeliligi we hili hakynda netijenamalar tassyk bolmasa, onda ony bellige almakdan ýüz döndermek hakynda karar kabul edilýär.
Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi ýa-da onuň ygtyýarly edarasy derman serişdesini bellige almakdan ýüz döndermek hakynda on gün möhletde arz edijä ýazmaça esasly jogap iberýär. Ýüz döndermek hakyndaky karara Türkmenistanyň kadalaşdyryjy hukuk namalarynda bellenilen tertipde şikaýat edilip bilner.
7. Ulanmaga rugsat berlen, ulanylýan we kömekçi jisimlerden lukmanlaryň rugsat hatlary boýunça we bejeriş-öňüni alyş edaralarynyň buýrmagy boýunça dermanhanalarda taýýarlanylýan derman serişdeleri döwlet tarapyndan bellige alynmaga degişli däldir.
8. Bellige almak üçin berlen resminamalar, bilermenlik netijenamalary, bellige alyş şahadatnamalarynyň nusgalary we gaýry degişli resminamalar bellige alyş edarasynda saklanylmaga degişlidir.
V bap. Derman serişdeleri bilen üpjün etmek
14 madda. Derman serişdelerini getirmek
1. Şu kanunyň 13 maddasyna laýyklykda döwlet bellige alnyşyny geçen derman serişdeleri Türkmenistanyň çägine getirilip bilner.
Derman serişdeleri getirilende derman serişdelerini öndürýän kärhananyň hil güwänamasynyň we olaryň hiliniň Türkmenistanda bellenilen döwlet ölçeglerine laýyk geliş güwänamasynyň bolmagy hökmandyr.
2. Derman serişdeleri şu kanunyň 13 maddasynyň talaplaryny berjaý etmezden, şu aşakdaky maksatlar bilen Türkmenistanyň çägine getirilip bilner:
kliniki synaglary geçirmek;
derman serişdelerini bellige almak (derman serişdeleriniň we özenini düzüjileriň nusgalary);
olary ýerlemek hukugy bolmazdan sergilerde, ýarmarkalarda, maslahatlarda görkezmek;
raýatlar tarapyndan hususy peýdalanmak;
haýwanat baglarynda anyk haýwanlary bejermek;
ýokanç keselleriň ojaklaryny, weýrançylyklaryň we beýleki adatdan daşary ýagdaýlaryň zyýanlaryny ýok etmek.
3. Ynsanperwerlik kömegi üçin niýetlenen derman serişdeleri Türkmenistanyň çägine Türkmenistanyň Ministrler kabineti tarapyndan kesgitlenýän tertipde getirilýär.
4. Türkmenistanda bellige alnan derman serişdeleriniň galplaşdyrylan ýa-da bikanun nusgalary bolan derman serişdelerini Türkmenistanyň çägine getirmek gadagandyr.
15 madda. Derman serişdelerini bellemek
Derman serişdelerini bellemegiň tertibi, şeýle hem lukmanyň rugsat haty boýunça goýberilýän derman serişdeleriniň sanawy Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi tarapyndan bellenilýär.
16 madda. Derman serişdelerini ýerlemek (goýbermek)
1. Türkmenistanyň çäginde diňe döwlet belligine alnan derman serişdeleri ýerlenilip bilner, muňa şu kanunda göz öňünde tutulan halatlar girmeýär.
2. Derman serişdelerini ýerlemek (goýbermek) degişli ygtyýarnamasy bolan düzgünnamaly we jismi şahslar tarapyndan amala aşyrylýar.
3. Derman serişdeleri raýatlara dermanhana edaralarynyň üsti bilen ýerlenilýär. Dermanhana edaralaryna dermanhanalar, şol sanda saglygy goraýyş edaralarynyň dermanhanalary, şeýle hem derman nokatlary, dermanhana dükanjyklary degişlidir.
Derman serişdelerini ýerlemek (goýbermek) Türkmenistanyň Ministrler kabineti tarapyndan bellenilen tertipde tassyklanylýan derman serişdelerini ýerlemegiň (goýbermegiň) Kadalaryna laýyklykda amala aşyrylýar.
4. Dermanhana edarasyny açmak şeýle halatlarda amala aşyrylýar, ýagny:
ilatly mekanyň çäginde ýerli ýerine ýetiriji häkimiýet we ýerli öz-özüňi dolandyryş edarasy bilen ylalaşmak boýunça;
saglygy goraýyş edarasynyň çäginde Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi bilen ylalaşmak boýunça.
5. Dermanhana edaralary derman serişdeleri bilen birlikde saglygy goraýyş maksatly önümleri, arassalaýjy serişdeleri, sanitariýa we gigiýena, kesellilere seretmek üçin närseleri, saraýjy serişdeleri, bejeriş-mineral suwlaryny satyn almaga we satmaga hukuklydyrlar.
Dermanhana edaralarynda ýerlenilýän saglygy goraýyş maksatly önümleriň, arassalaýjy serişdeleriň, sanitariýa we gigiýena, kesellilere seretmek üçin närseleriň, saraýjy serişdeleriň, bejeriş mineral suwlarynyň sanawy Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi tarapyndan bellenilýär.
6. Derman serişdelerini öndüriji kärhana tarapyndan berilýän hil güwänamasy bolmadyk derman serişdelerini, şeýle hem ýaramsyz, ýaramlylyk möhleti geçen derman serişdelerini ýa-da Türkmenistanda bellige alnan derman serişdeleriniň galp, bikanun nusgalaryny ýerlemek (goýbermek) gadagandyr.
7. Ýaramsyz, ýaramlylyk möhleti geçen derman serişdeleri ýa-da Türkmenistanda bellige alnan derman serişdeleriniň galp, bikanun nusgalary ýok edilmäge degişlidir. Şeýle derman serişdelerini ýok etmegiň tertibi Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi tarapyndan kesgitlenilýär.
17 madda. Derman üpjünçiligi çygrynda işleýän adamlara bolan talaplar
1. Derman serişdelerini öndürmek (taýýarlamak), ýerlemek (goýbermek) çygrynda belli bir wezipäni eýeleýän jismi şahslaryň ýokary ýa-da orta melhemçilik bilimi bolmalydyr.
2. Meşgullanmak üçin ýokary ýa-da orta melhemçilik bilimi talap edýän derman serişdelerini öndürmek (taýýarlamak), ýerlemek (goýbermek) çygryndaky wezipeleriň sanawy Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi tarapyndan kesgitlenilýär.
18 madda. Derman serişdeleri hakynda habar
1. Derman serişdeleri dolanyşyga derman serişdelerini ulanmak boýunça gözükdirme (işlik) bilen gelmelidir.
2. Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi derman serişdeleriniň Döwlet sanawyna girizilen, şeýle hem ondan çykarylan derman serişdeleri hakynda ilatyň habarly edilmegini üpjün edýär.
3. Saglygy goraýyş we dermanhana edaralary derman serişdelerini ulanylyşy, bellenilişi, olaryň ýaramaz täsirleri we gaýry häsiýetleri hakyndaky habary bermäge borçludyrlar.
19 madda. Derman serişdelerini mazamlamak
Türkmenistanyň çäginde derman serişdelerini mazamlamak Türkmenistanyň kadalaşdyryjy hukuk namalarynda göz öňüne tutulan tertipde amala aşyrylýar.
20 madda. Derman serişdeleriniň umumydöwlet gorlary
Adatdan daşary ýagdaýlaryň ýüze çykyş halatyna Türkmenistanyň Ministrler kabineti tarapyndan kesgitlenilýän tertipde derman serişdeleriniň umumydöwlet gorlary döredilýär.
21 madda. Derman serişdelerini Türkmenistanyň çäginden çykarmak
Derman serişdelerini Türkmenistanyň çäginden çykarmak Türkmenistanyň kadalaşdyryjy hukuk namalarynda göz öňünde tutulan tertipde amala aşyrylýar.
VI bap. Melhemçilik işi we derman üpjünçilik çygrynda
döwlet gözegçiligi
22 madda. Derman serişdelerine döwlet gözegçiliginiň hökmanylygy
Türkmenistanyň çäginde öndürilen (taýýarlanan) we Türkmenistana getirilýän derman serişdeleri olaryň hiliniň döwlet ölçegleriniň talaplaryna we tehniki şertlerine laýyk gelşine döwlet tarapyndan hökmany gözegçilige degişlidirler.
23 madda. Döwlet gözegçiligi edaralary
Melhemçilik işi we derman üpjünçiligi çygrynda döwlet gözegçiligi Türkmenistanyň Ministrler kabineti, Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi, derman serişdeleriniň hiline gözegçiligi amala aşyrmaga ygtyýarly edara, ýerine ýetiriji ýerli häkimiýet we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralary, Türkmenistanyň kadalaşdyryjy hukuk namalarynda kesgitlenilen ygtyýarlylyklaryň çäklerinde beýleki döwlet edaralary tarapyndan amala aşyrylýar.
24 madda. Derman serişdeleriniň hiline gözegçiligi amala aşyrmaga ygtyýarlylykly edara
1. Derman serişdeleriniň hiline gözegçiligi amala aşyrmaga ygtyýarlylykly edara Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň ýanynda döredilýär. Bu edara hakyndaky düzgünnama Türkmenistanyň Ministrler kabineti tarapyndan tassyklanylýar.
2. Derman serişdeleriniň hiline gözegçiligi amala aşyrmaga ygtyýarlylykly edaranyň ygtyýary melhemçilik işini we Türkmenistanyň çäginde derman serişdeleriniň dolanyşygy boýunça işi amala aşyrýan eýeçiligiň ähli görnüşindäki düzgünnamaly şahslara, şeýle hem derman serişdelerini satyn alýan, lomaý we (ýa-da) bölekleýin ýerleýän jismi şahslara degişlidir.
VII bap. Jemleýji düzgünler
25 madda. Şu kanunyň bozulmagy sebäpli jogapkärçilik
Şu kanunyň bozulmagynda günäkär adamlar Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen jogapkärçiligi çekýärler.
26 madda. Halkara hyzmatdaşlygy
Türkmenistan raýatlaryň ömrüni we saglygyny goramaga, ýokary netijeli we ýokary hilli derman serişdeleriniň öndürilişini we elýeterligini üpjün etmäge gönükdirilen halkara hyzmatdaşlygynyň ähli görnüşlerini ösdürýär we goldaýar.
27 madda. Halkara şertnamalary
Türkmenistanyň halkara şertnamasynda, eger şu kanunda göz öňünde tutulandakydan başgaça kadalar bellenilen bolsa, onda halkara şertnamasynyň kadalary ulanylýar.
Türkmenistanyň Saparmyrat
Prezidenti Türkmenbaşy
Aşgabat şäheri
2002- nji ýylyň 5-nji iýuly
№ 122-II


text:
Pakistanyň ýolbaşçylary Abbottabad şäherinde dynç alyş seýilgähini gurmagy planlaşdyrýarlar. Bu barada ýurduň resmileri habar berýär. Abbottabad şäherinde ABŞ-nyň harby güýçleri “Al-Kaýda” hereketiniň lideri Usame bin Ladini öldüripdiler.
Şol şäher ýurduň demirgazyk-günbatardaky Haýber Puhtunhwa welaýatynda ýerleşip, welaýatyň resmileriniň aýtmagyna görä, gurulmagy göz öňünde tutulýan seýilgähde haýwanat bagy, sport we suw desgalary bolar.
Maglumatlara görä, seýilgähiň gurluşygy bäş ýylyň dowamynda tamamlanar we onuň çykdajysy $30 milliona barabar bolar. Onuň gurluşygyny kimiň maliýeleşdirjegi häzirlikçe belli däl.
2011-nji ýylyň maý aýynda ABŞ-nyň ýörite harby topary Bin Ladeniň bolýan ýerini gabawa alyp, ony öldüripdi.


text:
Türkmenistanda ýene bir zapowednik işläp başlady. 10-njy dekabrda işe girizilen “Bereketli Garagum” atly täze döwlet zapowednigi Ahal welaýatynyň demirgazyk böleginde geçen tomus esaslandyryldy. Resmi maglumatlarda bu zapowednigiň serhetleriniň we öňa degişli giňişlikleriň araçäkleriniň kesgitlenendigi we häzirki wagtda bu ýerde işlejek gorag bölüminiň inspektorlarynyň taýýarlanýandygy barada aýdylýar.
Türkmen zapowednikleri nähili işleýär, olaryň nähili aýratynlyklary, nähili kynçylyklary bar?
Azatlyk Radiosy türkmenistanly ekolog, Andreý Zatoka bilen söhbetdeş boldy. Häzir Orsýetde ýaşaýan Andeý Zatoka ençeme ýyllap Türkmenistanyň Gaplangyr zapowedniginde işläpdi.
Azatlyk Radiosy: Andreý, Türkmenistanda täze döredilen zapowednik barada siz näme bilýärsiňiz?
Andreý Zatoka:
Mende bu zapowednik barada köp maglumat ýok, sebäbi onuň takyk ýerleşýän ýeriniň kartalary elýeterli däl, ýöne onuň mundan köp wagt öň, 1980-nji ýyllarda planlaşdyrylandygyny aýdyp biljek. Ol Türkmenistanda zapowednik ulgamynyň geljekdäki ösüş planyna hem girizilipdi. Zapowednigiň açylmagy şol planyň oňyn amala aşyrylýandygyny görkezýär.
Azatlyk Radiosy: Bu zapowednigiň tebigy we ekologiýa taýdan nähili aýratynlyklary bar?
Andreý Zatoka:
Onuň tebigaty barada aýdylanda, ol merkezi Garagum çölüniň çöketliginde ýerleşýär. Men şol zapowednigiň düzümine Amyderýanyň gadymy akym ugry bolan Üňüz boýy-da girizilendir diýip umyt edýärin. Sebäbi şol ýerde örän gyzykly giňişlikler bar. Dürli bio toparlaryň birleşýän ýerlerinde has köp bio dürlülik duş gelýär.
Bu ýerde öňden bäri ýaşap gelýän ýerli ilatyň edermenligi bilen el degrilmän saklanyp galýan ösümlikler we haýwanlar hem köp. Meselem, Gamyş oý obasynyň ýaşaýjylary töwerek-daşa örän aýawly çemeleşýärdi we tebigy resurslardan iňňän tygşytly peýdalanýardy. Şol obada Durdy aga atly bir goja bardy. Ýaşlar ondan hemişe çekinýärdi. Durdy aganyň “keýigi öldürene gargaryn” diýmegi tebigaty goraýjy inspeksiýanyň haýbatyndan has täsirli bolýardy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň zapowednikleriniň nähili aýratynlyklary bar?
Andreý Zatoka:
Türkmenistanda tutuş öňki Sowet Soýuzy boýunça zapowednikleriň iň progressiw sistemasynyň bolandygyny aýtmak mümkin. 1984-nji ýylda Garry gala şäherinde zapowednikler boýunça geçirilen Bütinsoýuz konferensiýada Türkmenistanda zapowednikler sistemasy tutuş Soýuz boýunça iň gowy diýlip ykrar edilipdi.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň zapowedniklerine şeýle ýokary baha berilmegi näme bilen bagly bolupdy?
Andreý Zatoka:
Türkmenistanda zapowednikleri döretmek boýunça aktiw işleriň başlanan döwründe 1970-nji ýyllaryň aýagynda ýurtda “türkmen desanty” diýlip atlandyrylan kampaniýa geçirilipdi. Onuň çäginde Sowet Soýuzynyň dürli künjeklerinden ýaş alymlar, howesjeňler, dürli ýokary okuw jaýlaryny gutaran spesialistler, jemi 50-den gowrak adam Türkmenistana barypdy. Türkmenistanyň Tokaý-hojalyk ministrliginiň ýardamy bilen şol toparyň alyp baran işleriniň netijesinde ýurtda zapowednikleriň ösen sistemasy döredildi.
Onuň düýp maksady diňe bir zapowednikleriň öz giňişligini goramak we bio dürlüligini gorap saklamak bilen çäklenmän, tutuş regionyň goragy we rasional ulanylmagy boýunça ylmy merkez hökmünde hereket etmegini göz öňünde tutupdy. Türkmenistanyň tutuş giňişligi fiziki-geografik zonalara bölünipdi we her bir şeýle zonanyň öz zapowednigi bolmaly edilipdi. Gysga wagtda ähli zapowednikler bir sistema birleşdirilip, ählisi Tokaý-hojalyk ministrliginiň garamagyna berlipdi. Diňe Krasnowodsk şäheriniň zapowednigi Sowet Soýuzynyň Oba-hojalyk ministrliginiň göni garamagynda bolupdy. Häzirki wagtda Türkmenistanyň zapowednikleri Tebigaty goramak ministrliginiň garamagynda.
Zapowednikleriň baş wezipesi diňe olaryň giňişligindäki tebigaty gorap saklamak we öwrenmek däl-de, zapowednigiň daşynda ýerleşýän we öňa degişli bolan giňişlikleri we degişli bolmadyk ýerleri öwrenmek we goramak işini-de öz içine alýardy. Bu bolsa deňeşdirme geçirmäge we tebigatda bolup geçýän proseslere doly syn etmäge, tebigatdan tygşytly peýdalanmak boýunça rekomendasiýalary bermäge mümkinçilik döredýärdi.
Azatlyk Radiosy: Şeýle rekomendasiýalar kim üçin niýetlenýär?
Andreý Zatoka:
Zapowednik hojalyk mehanizminiň bir bölegi bolup durýar. Meselem, Sünt Hasardag zapowednigi bir wagtlar ylmy merkez hökmünde regionyň agro-senagat bileleşiginiň düzümine girýärdi.
Azatlyk Radiosy: Andreý, Türkmenistanda zapowednikleri esaslandyrmak işine gatnaşan alymlar, ýagny siziň “türkmen desanty” diýip atlandyran toparyňyz Türkmenistanda şu günlerem işleýärmi?
Andreý Zatoka:
1979-njy ýylda başlanan bu kampaniýa 1992-nji ýylda işini tamamlady, diýse bolar. Sebäbi Türkmenistan garaşsyzlygyny yglan edensoň, ýurduň zapowednikleri boýunça sistemanyň başyna ylmy barlaglary hem tebigaty goramak boýunça işleri öz şahsy gazanjy üçin ulanyp başlan adamlar geldi.
Azatlyk Radiosy: Zapowedniklerde öň işlän şol ylmy işgärler we tebigaty goraýjylar ýurtdan gaýtdylarmy ýa-da ýöne işden çykdylarmy?
Andreý Zatoka:
Ýurtda [bu ugurdan bilimli] sanlyja adam galdy. Ýaňy-ýakynda Walentina Maroçkina dünýäden ötdi. Asly Ukrainaly bu alym Amyderýa zapowedniginde zähmet çekipdi. Ol ýogalansoň, ýurduň zapowedniklerindäki ýagdaý barada elýeterli maglumat hem alyp bolmaýar.
Azatlyk Radiosy: Andreý, Siz 1992-nji ýyly agzadyňyz. Şol döwürden soň nämeler bolup geçdi?
Andreý Zatoka:
Türkmenistanyň zapowednikler sistemasy köp sarsgynlary başdan geçirdi. Emma ýurduň zapowednikleriniň regional bölünişik ideýasy, ýagny olaryň regionlarda tebigaty goramak boýunça merkezler bolup hyzmat etmegi üçin döredilen düzgün saklanyp galdy. Şu günki günem Türkmenistanda zapowednikler sistemasynyň rasional düzülişine hatda Orsýetiň alymlarynyň hem gözi gidýär.
Bar bolan kynçylyklar barada aýdylanda bolsa, bilimli we ýokary hünärli spesialistler ýurdy terk etdiler. Käbirleri Sowet Soýuzynyň dargamagyndan howatyrlanyp, Türkmenistandan gaýdyp başladylar, beýlekilerini işden bilgeşleýin gysyp çykardylar. Şol wakalar barada uly kitap ýazar ýaly maglumat bar.
Meniň özümiň Türkmenistandan gaýdanyma dört ýyl boldy. Mende edil şu günki maglumatlar bolmasa-da, soňky ýyllarda ýurduň zapowedniklerinde dowam edýän kynçylyklar barada aýdyp biljek. Esasy kemçilikler alnyp barylýan barlaglaryň ylym taýdan derejesiniň örän pesdigi bilen bagly. Işgärleriň sany azaldylansoň, işgär ýetmezçiligi hem duýulýar. Üstesine, beýleki ýurtlaryň alymlary bilen gatnaşyklara uly mätäçlik bar. Şeýle gatnaşyklar ylmy barlaglar üçin örän zerur bolýar. Bilelikdäki eskpedisiýalaryň geçirilmegi möhüm, sebäbi hiç bir zapowednik ähli barlaglary öz güýji bilen amala aşyryp bilmeýär.
Azatlyk Radiosy: Näme üçin?
Türkmenistanyň ähli zapowedniklerinde mydama tutuş Söwet Soýuzynyň Ylymlar akademiýasynyň, pudak institutlarynyň spesialistleri işleýärdi, olar barlaglary geçirýärdiler, bu käte zapowednik üçin örän gyzykly maglumatlary berýärdi. Soňky ýyllarda wiza almakdaky kynçylyklar, aragatnaşyga we internete degişli kynçylyklar dürli ýurtlaryň alymlarynyň aragatnaşyklaryna zyýan ýetirdi.
Bu aragatnaşyk kesildi. Yzygiderli aragatnaşyk we janly hyzmatdaşlyk bolmadyk ýerde bar zat çäklenýär we döwre laýyk işlemäge mümkinçilik bolmaýar.
Akademiýanyň kadrlary hem garrady. Ozal ýapylan Akademiýa gaýtadan dikeldilensoň, belli bir serişdeler harçlanyp, käbir ylmy işler hem çap edilip başlandy. Ýöne materiallaryň köpüsi türkmençe çap edilýär-de, ors ýa iňlis dillerine geçirilmeýär. Elbetde, bu hem Türkmenistana bolan gyzyklanmalary azaldýar. Emma uly böwedi wiza režimi döredýär. Hut şu sebäpden indi Ýabany dünýäni goraýjy halkara fond hem Türkmenistandaky işlerini bes etdi. Bu gurama soňky pursata çenli ýurtda saklanyp, zapowednikler boýunça köp işleri alyp barýardy. Olaryň ýurda baryp bilmeýändigi sebäpli kontaktlar kesildi.
Azatlyk Radiosy: Andreý, Zapowednikleriň maliýe üpjünçiligi barada gürrüň beräýseňiz. Bu kimiň hasabyna we nädip amala aşyrylýar?
Andreý Zatoka:
Men takyk detallary bilmeýärin, emma tejribelere syn etsek, käbir propagandistik maksatlar üçin pul mydama tapylýardy, meselem, 2009-njy ýylda türkmen leopardlaryny tutup, olary Orsýetiň prezidenti Putine Soçä ibermek üçin serişde tapylypdy. Üstesine, Türkmenistana aw awlamak üçin barýan araplar üçin mümkinçilik döretmäge-de mydama serişde tapylýar. Ýöne soňky wagtda baý araplaryň ýurda gelmegi azaldy. Türkmen häkimiýetleriniň olaryň tebigata uly zyýan edýändigine göz ýetiren bolmaklary ähtimal.
Azatlyk Radiosy: Baý araplaryň Türkmenistanda aw awlamaklary giňden ýaýran bir ýagdaýmy?
Andreý Zatoka:
Baý araplar dynç almak we tebigaty öwrenmek üçin gelýän adamlar hökmünde türkmen wizasyny alyp, özlerinden soň Türkmenistanda takyr meýdany galdyrýardy. Olaryň aw awlan ýerlerinde hatda towşanlar hem galmaýardy olar bar janly-jandarlary atyp çykýardylar.
Azatlyk Radiosy: Bu brakonýerlikmi ýa-da guramaçylykly syýahatçylygyň bir görnüşimi?
Andreý Zatoka:
Muňa WIP-awçylyk diýmek mümkin. Baý adamlar Türkmenistanda aw awlamak üçin uly möçberde pul töleýärdi. Olar ýany bilen elguşlaryny getirýärdiler. Olar bilen awa çykýardylar. Şeýle-de araplar türkmen elguşlaryny satyn alýardylar, käte serhetden geçirmek üçin öz ýany bilen getirilen garry elguşlaryny Türkmenistanda taşlap, ýaş guşlary ýany bilen äkidýärdiler. Şeýle wizitleriň iň erbet tarapy – tebigaty goramaga borçly adamlaryň özleri, ýagny gözegçilik inspektorlary we tokaý gözegçileri baý awçylaryň hyzmatkärlerine öwrülýärdiler.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama 50 ýyl gowrak wagtdan soň iki ýurduň arasyndaky ilkinji ýokary derejeli gepleşiklerde Kubanyň prezidenti Raul Kastro bilen duşuşdy.
Obama Kastro bilen Amerikalar sammiti mahalynda bolan hususy görüşmesini «taryhy» diýip atlandyrdy we bu iki ýurduň Sowuk uruş zamanyndaky antagonizmi soňlap biljekdigini aýtdy.
Emma Obama özüniň kommunistleriň ýolbaşçylygyndaky ýurda demokratiýa we adam hukuklary meselesinde basyş görkezmegi dowam etdirjegini hem sözüne goşdy.
Ol bu ýerde iki hökümetiň arasynda «çuň we düýpli tapawutlaryň» boljagyny, özüniň Kubada demokratiýa we adam hukuklary meselesini gozgajagyny, Kastronyň bolsa ABŞ-nyň syýasatlaryny tankytlajagyny aýtdy.
Bu iki syýasatçy dekabrda 1961-nji ýylda Waşington tarapyndan kesilen gatnaşyklary dikeltmek synanyşygy barada ylalaşyga geldi.


text:
Aşgabat, 10.02.2015. “Türkmenportal”.
2015-nji ýylyň 10-njy fewralynda Howpsuz Internetiň güni bellenilýär.
Bilermenleriň aýtmagyna görä, habar beriş tehnologiýalary ýyldyrym çaltlygyndaky tizlikde ösýär we örňeýär. Internet çagalaryň barha köp sanlysyna öz kompýuterlerinden daşlaşman, täze bilimleriň jümmüşine aralaşmaga, özüni görkezmäge, gatnaşyk saklamaga we oýun oýnamaga mümkinçilik döredýär.
BMG Internetiň çagalar üçin has elýeterli, şol bir wagtda hem howpsuz bolmagyny üpjün etmäge çagyrýar.


text:
“Çeşmeler” gepleşiginiň bu sanynda dünýäniň futbol ýaryşy baradaky maglumatlary, futbol temasyndan şahyr Şiralynyň çykyşyny diňläp bilersiňiz.
Türkmenistanyň medeniýet ulgamyndaky meseleler barada publisistik çykyşlar bar. Bu tapgyrdan sungatyň häzirki ýadaýy barada ýazyjy Akmuhammet Welsapar çykyş edýär.
Žurnalist Myrat Gurban türkmen telewideniýesiniň ýagdaýy hem daşary ýurt habar serişdelerine baglanmak meseleleri barada gürrüň berýär.
Poeziýa sahypamyzda şagadamly şahyr Durdy Hanmyrat gysga goşgularyndan birnäçesini okap berýär.
Dünýä ýaýran türkmenler hakynda hem gepleşik bolar. Bu gezek owgan türkmenleriniň metbugaty barada habarçymyz Şaýmerdanguly Myrady gepleşik taýýarlady.
“Çeşmeler” programmasyny ýazyjy H. Hally alyp barýar.
Programmany diňlemek üçin sag tarapda ýerleşdirilen audio düwmäni basyň.


text:
Moskwada Orsýetiň, Belarusyň we Gazagystanyň premýer-ministrleri Ýewraziýa Ykdysady Bileleşigini döretmek boýunça ylalaşygy maslahat edýärler.
Orsýetiň hökümetiniň metbugat-gullugy premýer-ministr Dmitriý Medwedewiň 15-nji aprelde Gazagystanyň we Belarusyň hökümet baştutanlary Karim Masimow we Mihail Mýasnikowiç bilen ikiçäk duşuşyklary hem geçirjegini mälim etdi.
Bu üç döwlet Gümrük Bileleşigine agza ýurtlardyr. Orsýetiň resmileri bu Gümrük Bileleşigine öňki sowet ýurtlaryny çekmäge synanyşyp gelýärler we bu guramanyň 2015-nji ýyldan soň ÝB-ne meňzeş regional bileleşige öwrüljekdigini aýdýarlar.
Şol bir wagtda-da, Gümrük Bileleşiginiň agzalary söwda degişli çözülmäge mätäç agyr meseleleriň bardygyny hem aýdýarlar.


text:
Owganystanyň prezidentiniň sözçüsi Kerzeýiň parahatçylygy dikeltmek we Talyban bilen ýaraşmak üçin jeňçileri hem Loýa jyrga çagyrmagy ahmal diýýär.
Roýters sözçi Hamit Elmininiň sözlerine salgylanyp, hökümetiň ýa owganlaryň giň köpçüligini öz içine alýan Loýa jyrga çagyryp, jeňçiler bilen ýaraşyk barada maslahat etmekçi bolýandygyny, ýa-da jeňçileri hem geňeşe çagyrmakçy bolýandygyny habar berýär.
Kerzeý geçen hepde kasam kabul edende parahatçylygy dikeltmek maksady bilen Loýa jyrga çagyrmak plany hakda aýtdy, ýöne anyk gürrüň etmedi.
Talyban liderleri günbatar goşunlary ýurtdan çykmasa, Kerzeý bilen gepleşmejeklerini aýdýarlar.