text:
Amerikanyň wise-prezidenti Jo Baýden Ysraýylyň Gündogar Iýerusalimdäki basylyp alnan ýerlerde ýene 1600 ýaşaýyş jaýyny gurmak bilen ýahudylaryň oturymly ýerlerini giňeltmek baradaky planyny ýazgardy.
9-njy martda Ysraýylyň Içeri işleri ministrligi tarapyndan bildirilen bu plan Baýdeniň 10-njy martda Iordan derýasynyň günbatar kenaryna eden saparyna zyýan ýetirýär. Bu sapardan maksat Palestinanyň prezidenti Mahmud Abbas we premýer-ministri Salam Faýýad bilen gepleşik geçirmek.
Bu ýerde hemmeleriň ünsüni özüne çeken bu planyň palestinalylaryň prezident Abbas bilen Ysraýylyň premýer-ministri Benjamin Netanýahunyň arasynda gytaklaýyn gepleşikleriň geçmegine meýilsizlik bilen razylyk bereninden sanlyja sagat soň yglan edilendigi.
Baýdeniň pikiriçe, bu planyň edil şu wagt bildirilmegi, onuň düýp manysy birek-birege ynamyň köküni gyrmak üçin edilen zat.
“Iki tarap-da gepleşikleri goldar ýaly ýagdaý döretmeli, ony çylşymlaşdyrmaly däl” diýip, Biden aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň wise-prezidenti özüniň Iordan derýasynyň günbatar kenaryna edýän sapary palestinalylaryň Ysraýyl bilen gytaklaýyn gepleşiklere bolan şübhesini aradan aýyrmaga kömek bolar diýip, umyt edipdi. Ýöne Palestinanyň gepleşikleri alyp barýan wekili Saeb Erekat Ysraýylyň oturymly ýerleri ýaýbaňlandyrmak baradaky planynyň Baýden bilen Abbasyň duşuşygynda esasy tema öwrülendigini aýtdy.
“Ysraýyl hökümeti Palestina häkimiýetlerine, Birleşen Ştatlara, halkara arkalaşygyna ýaraşyk prosesine tarap bir santimetr-de ilerlemäge mümkinçilik berenok” diýip, Erekat belledi.
Ysraýylyň plany ýazgarylýar
Iýerusalimiň palestin häkimiýetleri tarapyndan bellenen häkimi Adnan al-Hosseiniň çaklamagyna görä hem, gytaklaýyn gepleşikler indi şübheli, olardan bir netije çykar diýen umyt ýok: “Gytaklaýyn gepleşiklere başlamak üçin ýurt Birleşen Ştatlaryň wise-prezidentini, jenap Miçeli kabul edip ýörkä, Ysraýyl hökümetiniň Gündogar Iýerusalimde 1600 sany ýaşaýyş jaýyny gurjakdygyny bildirmegi bizi gaty tukatlandyrdy”.
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Ban Ki Mun hem Ysraýylyň bu planyny ýazgaryp: “Bu iş halkara kanunyna ters. Ol iki tarap arasynda netijeli parahatçylyk prosesini ýola goýmagy bökdeýär” diýdi.
Täze gurluşyk planyny arap ýurtlarynyň arasynda Ysraýylyň iň ýakyn ýarany hasaplanýan Müsür-de ýiti tankytlady.
Müsüriň Daşary işleri ministrliginiň sözçüsi Hossam Zaki Ysraýylyň bu planyny “manysyz” diýip häsiýetlendirdi.
Kataryň pemýeri hem Daşary işler ministri Şeýh Hamad bin Jassem al-Sani hem Ysraýylyň bu planyna biragyzdan jogap bermek maksady bilen arap ýurtlarynyň wekilleriniň 10-njy martda Arap Ligasynyň balşygy Amr Musa bilen duşuşýandyklaryny aýtdy.


c: text/html

text:
Orsýetiň häkimiýetleri 13-nji oktýabrda ukrainaly pilot Nadia Sawçenkonyň aýal doganynyň şaýat hökmünde görkezme bermegine rugsat bermediler.
Sawçenkonyň dogany Wiranyň şu hepdede esasy şaýat hökmünde çykyş edip, iki orsýetli žurnalisti öldürmekde aýyplanýan öz doganyny goramagyna garaşylypdy. Sawçenko günäli diýlip yglan edilse oňa 20 ýyl türme tussaglygy garaşýar.
Adam hukuklaryny goraýjy toparlar Sawçenko garşy gozgalan işi adalatyň şowsuzlygy diýip atlandyrýarlar.
34 ýaşly dikuçar piloty Nadia Sawçenko 2014-nji ýylyň iýun aýynda gündogar Ukrainada iki orsýetli teležurnalistiň ölümine sebäp bolan howa hüjümlerine gatnaşygy baradaky aýyplamalary ret edýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Birleşen Ştatlaryň aňtaw gullugynyň öňki işgäri Edward Snowden Russiýanyň websahypalarynyň birinde iş tapdy. Snowdeniň aklawçysy Anatoliý Kuçerenanyň penşenbe güni beren maglumatyna görä, onuň müşderisi noýabr aýynda işe başlar we “uly rus websahypasyna goldaw berer”.
Aklawçy Kuçerena “howpsuzlyk sebäplerine” salgylanyp, websahypanyň ady barada maglumat bermedi.
Penşenbe güni Russiýanyň habar websahypalarynyň birinde Snowdeniň Moskwanyň derýasynyň kenarynda seýil edip ýörendigi aýdylýan suraty çap edildi.
Waşington Snowdeni ABŞ-nyň global gözegçilik programmalary baradaky gizlin maglumatlary syzdyrandygy üçin, içalyçylyk aýyplamalary bilen gözleýär.
Awgust aýynda Snowdene Russiýa tarapyndan wagtlaýyn gaçybatalga berildi.


text:
Türkmenistanda ýene bir ýüz müň gowrak oglan-gyz mekdebi tamamlaýar. Olaryň öňünde hünär edinmek, işlemek, durmuşda öz orunlaryny tapmak meselesi keserip dur.
Şu mesele hem ýaşlary mekdebi gowy bahalar bilen tamamlamak, okuwlaryny dowam etdirmek, hünärli, jemgyýete gerekli adamlar bolup ýetişmek barada pikirlenmäge mejbur edýär.
Emma okuw, iş we durmuş ýoly, aýdylyşy ýaly, gül düşelen ýoda däl. Onuň çarkandagy, çukanagy, belki-de gatyja büdredýän harsaň daşlary-da bar. Şol daşlaryň biri hem bilim pudagyndaky korrupsiýa hasaplanýar.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan mekdep mugallymlarynyň birnäçesiniň özara gürrüňdeşlikde tassyklamagyna görä, bu ýagdaý sowet ýyllarynda hem bardy we häzir hem dowam edýär.
Olar türkmeniň “gaty kagyz” derdiniň, ýagny pul, tanyşlyk, wezipeli adamlara daýanmak bilen alnan diplomlaryň türkmen jemgyýetindäki kompotentsizligi, parahorlugy köpeltmese, azaltmaýandygyny aýdýarlar.
Şol bir wagtda Türkmenistan indi bazar ýörelgelerine geçýär. Bu ýagdaý bolsa hakyky bilimli, hakyky iş bilýän ýaşlaryň zerurlygyny artdyrýar. Azat bazar gatnaşyklary şertlerinde diplomly, “gaty kagyzly”, emma iş bilmeýän adam gerek däl, beýle adam diňe ýük bolýar diýen pikirleri hem öňe sürýänler bar.
Eýsem şu reallygyň barha çynyrgaýan şertlerinde hem mekdeplerde tanyş, telefon basyşy arkaly gowy baha almak düzgüniniň saklanyp galmagyna näme sebäp bolýar?
Türken halkyny yza çekýän, onuň güýçlenmegine, kuwwatlanmagyna däl, asgynlaşmagyna sebäp bolýan “gaty kagyz” derdiniň beterlemegine kim günäkär?
Ýalta okuwçylar, olaryň pully ýa täsirli ene-atalary günäkärmi, ýa-da bu ýerde magaryf, bilim pudygynyň işgärleri, mugallymlar, kanun goraýjy gulluklar, metbugat hem günäli bolup bilermi?
Bu meselede nähili oňyn tejribelerden ugur almaly, nähili çözgüde eýermeli?
Azatlyk Radiosy nobatdaky “Tegelek stol” söhbetdeşligini şu meselä bagyşlaýar. Pikirleriňize, bellikleriňize, teklipleriňize garaşýarys.


text:
Owganystanyň demirgazygyndaky Gunduz şäherinde owgan howpsuzlyk güýçleri bilen “Talyban” söweşijileriniň arasyndaky çaknyşyklar ikinji gününde hem dowam edýär.
3-nji oktýabrda daňdan “Talyban” söweşijileri Gunduza garşy hüjüme başladylar. Bu waka “Talyban” söweşijileriniň Gunduz şäherini birnäçe günlük basyp almagyndan ortaça bir ýyl soňa gabat geldi.
Resmileriň 4-nji oktýabrda beren maglumatyna görä, Gunduzyň merkezi söweşijiler arassalanan bolsa-da, çaknyşyklar şäheriň çetinde heniz hem dowam edýär.
Owganystanyň Içeri işler ministrliginiň metbugat wekili Sedik Sedikki ýaragly adamlaryň parahat ilatyň ýaşaýan jaýlarynda gizlenýändigi sebäpli, bu babatda öňe gidişligiň haýal dowam edýändigini aýtdy.
Gunduz polisiýasynyň başlygy Mohammad Kasim Jangalbag çaknyşyklarda söweşijilerden we hökümetiň howpsuzlyk güýçleriniň agzalaryndan “ýüzlerçe” söweşijiniň öldürilendigini habar berdi. Henize çenli wakada ölenleriň sanyny tassyklatmak başartmady.


text:
Owganystanyň demirgazygyndaky Türkmenistan bilen serhetdeş regionlaryň ýaşaýjylary Türkmenistanyň serhedi berkitmek bahanasy bilen öz territoriýalaryny alýandygyny aýdyp, Azatlyk Radiosynda öz nägileligini bildirdi. Bu wakadan soň, Garkyn etrabynyň ýaşulularynyň Owganystanyň wise-prezidenti bilen gepleşikleri geçirmek üçin Kabula çagyrylandygy habar berilýär.
Bu wakalar barada Azatlyk Radiosynyň Kabuldaky habarçysy Şamerdanguly Myrady maglumat berýär. Maglumaty diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Şu gün Orsýetiň prezidentiniň kömekçisi Arkadiý Dworkowiç Orsýetiň Dünýä Söwda Guramasyna agza bolmak meselesinde Gürjüstanyň goýýan şertleriniň Moskwa üçin kabul ederliksizdigini aýtdy.
Dünýä Söwda Guramasynyň agzasy Gürjüstan Orsýetiň bu gurama kabul edilmegi üçin onuň Abhaziýany we Günorta Osetiýany garaşsyz ýurtlar hökmünde ykrar etmesini bes etmelidigini öňe sürýär.
Orsýetiň Dünýä Söwda Guramasyna agza bolmagy üçin muňa bu guramanyň ähli agzalarynyň, şol sanda Gürjüstanyň-da öz razylygyny bermegi zerur bolup durýar.
Orsýetiň we Gürjüstanyň wekilleri ýakyn wagtlarda bu mesele boýunça özara gepleşik geçirmekligi planlaşdyrýarlar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen Täjigistanyň prezidenti Imomali Rahmonyň arasynda şu gün Duşenbede geçirilen duşuşykda 6 dokumente gol goýuldy. Bu barada Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugy habar berýär.
Täjigistanyň prezidenti Imomali Rahmon duşuşykdan soň eden çykyşynda, gepleşikleriň oňyn geçenligini we özara bähbitli pudaklar boýunça iş alyp barmak barada ylalaşylanlygyny aýtdy.
Täjik ýolbaşçysynyň aýtmagyna görä, gol goýlan ylalaşyklar transport, howa gatnawlary, suw we energiýa resurslary, tebigi gaz, zähmet we immigrasiýa ýaly ugurlar boýunça hyzmatdaşlyk etmekden ybaratdyr.
Imomali Rahmon Owganystandaky parahatçylygyň ornaşdyrylmagy, terrorçulyga we neşä garşy göreş boýunça-da Täjigistan bilen Türkmenistanyň birmeňzeş syýasat alyp barýanlygyny aýtdy.
Türkmen prezidenti Berdimuhamedow geçirilen gepleşikleriň göwne jaý bolanlygyny aýdyp, Täjigistanyň prezidenti Imomali Rahmony resmi sapar bilen Türkmenistana gelmäge çagyrdy.
Şu gün Berdimuhamedowyň Täjigistanyň ýokary okuw jaýlarynda bilim alýan türkmen studentleri bilen hem duşuşmagyna garaşylýar.
Täjigistanyň Daşary işler ministrliginiň metbugat wekili Döwlet Nazreý häzirki döwürde Täjigistanda ýokary bilim alýan türkmen studentleriniň sanynyň 600 töweregidigini aýtdy.


text:
“Balygyň diriligi suw bilen” diýlişi ýaly, şahyryň diriligi Watan bilen bolsa gerek. Şahyr Şiraly indi köp ýyllar bäri Şwesiýada immigrasiýada ýaşaýar. Ol ýurtdan çykyp gaýdanda dünýä inen çagalar eýýäm kämillik ýaşyna ýetdiler. Köp ýyllaryň geçenine garamazdan, şahyr mydama Watan howasyndan dem alýar, Watanyň aladasy bilen ýaşaýar.
Köne pikirler täze goşguda
Köpi gözläp azdan galyp ýörenden,
Ýeke-täk naçary söýen ýagşydyr.
Soňra “Geç günämi!” diýip durandan,
Birbada “Bagyşla!” diýen ýagşydyr.
Aç ölen ýeg minnetli aş iýenden,
“Aý, namysdan ölen barmy” diýenden,
Myhmanyň öňünde boş gap goýandan
Ýekeje toklyňy soýan ýagşydyr.
Wada berlen “Altyn asyr” küýseler,
“Indi saňa näme gerek?” diýseler,
Soragçylar gara telpek geýseler,
Başyňa ak telpek geýen ýagşydyr.
Aýlawa gireniň, goý, öňki bolsun,
Baýraksyz galanyň, goý, soňky bolsun.
At kimiňki bolsa, goý, şoňky bolsun,
Herne öz eliňde uýan ýagşydyr.
Bar, sen otyrsyňam şanyň tagtynda,
Gör özüňi iliň-günüň bagtynda.
Ýagşy näme, ýaman näme – wagtynda
Perzent gursagyna guýan ýagşydyr.
Tagta çykyp, il göwnüni ýykandan,
Hydyrsyrap, soň hyrs bolup çykandan,
Bulut bolup gara ýere çökenden
Asmanda ak ganat ýaýan ýagşydyr.
***
Ulumsylyk
Serhowuzdan çykan juwan gyz kibi
Aý gizlendi töweregne garanyp.
Döwüň gowagyna dönen gözýetim
Şeýtanyň kalby deý ýatyr garalyp.
Aýperiň üzülen hünjüsi deýin
Ýyldyzlar birgeňsi pytraşyp ýatyr.
Pyragyň goşgusyn diňleýän ýaly
Baglar gamly başyn yralap otyr.
Geçmişe bakýasyň gaňrylyp yza,
Buýsanjyň ökünçden ýeňilrek gelýä.
Ýene güberilýäň beýgeljek bolup,
Başardanok. Göwre hasam kiçelýä.
Nirde gyşyk basdyň, nirde büdrediň –
Geçmişi gaýtaryp mizana salýaň.
Şübhelenýän dürslügine tereziň,
Bitaý tarapynam deňlejek bolýan.
Bäsleşik ýok tebigatyň güýjüne,
Senem il deňinde dyzyňa çökýäň.
Adamlaryň paýlaşmadyk derdini
Merdemsi daragtyň düýbüne dökýäň.
Sary çäge, ýaşyl maýsa, gök asman...
Begres geýen bu meýdandan ganma ýok.
Sen öýden çykypdyň gezelenç üçin,
Nämüçindir – dolanasyň gelenok…
***
Aýlaw
Täze bir syýasat somlaýar biri,
Biri tutup otyr köne heňine.
Ýöne, hersi öňe itjek milleti,
Soňam düşjek şo milletiň öňüne.
Garpyz paçak kimin galyňmy ýüzüň,
Utançdan-haýadan dogduňmy öňräk –
Onda seň ýoluňda gyzyl çyra ýok,
Ýaran üýşüriber arkaýyn ýaňrap.
Samsyklaryň jemgyýetini açaý sen,
Neşekeşleň partiýasyn döredäý,
Parhy ýok, yzyňa düşjek tapylar –
Ýalançylyk syýasatyn ýoredäý.
Bir zady bek belle, täzeçil jenap:
Tutuş millet düwülgi bir ýumrukdyr.
Taňry onuň gara başyn sypalap,
Ak bugdaýyň hamyryna ýugrupdyr.
Yzyňa düşmeg-ä beýlede dursun,
Türkmen seni yzyna-da düşürtmez!
Baknalykdan baky halas bolan il
Indi çem geleni gözüne sürtmez.
Aýak basmaz ýerde göm köne heňiň,
Git, jara dök täze syýasatyňy.
Bu gün türkmen girdi uly aýlawa,
Bar, sen ýeke çapyber öz atyňy!


text:
Owganystanyň Milli polisiýasy tarapyndan germaniýaly suratçy Anja Nidringaus öldürildi we onuň kanadaly kärdeşi Keýti Gannon agyr ýaralandy.
Gürrüňi edilýän bu waka Owganystanda 5-nji aprelde geçiriljek prezidentlik saýlawlaryndan bir gün öň ýurduň Tanaý etrabynda boldy. “Talyban” söweşijileri bombaly hüjümler we adam öldürmeleri arkaly prezidentlik saýlawlaryny bulaşdyrmaga wada beripdi.
“Associated Press” habar gullugy üçin işleýän iki žurnalist anna güni irden wakanyň bolan pursaty Owganystanyň Pakistan bilen serhetleşýän ýerindäki kiçi obada eken.
Nidringaus 2005-nji ýylda “Pulitzer-Prize” baýragyna mynasyp bolan “Associated Press” gullugynyň 11 suratçysynyň arasyndaky ýeke täk zenan suratçydyr.
Geçen aý Kabulda “Talyban” hereketine degişli ýaragly adam tarapyndan belli owgan žurnalisti we başga-da sekiz adam atylyp öldürilipdi.


text:
Russiýanyň prezidenti Wladimir Putiniň metbugat wekili rus resmisi tarapyndan Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenkonyň “nasist” diýip atlandyrylmagy baradaky aýdylanlar Kremliň resmi durşuny aňlatmaýar diýdi.
“Interfax” habar gullugyna beren maglumatynda Dmitriý Peskow Putiniň maslahatçysy Sergeý Glazýew tarapyndan aýdylan söz Russiýanyň hökümetiniň “resmi garaýyşyny serpikdirmeýär” diýdi.
Şeýle-de, Glazýew 27-nji iýunda “BBC” korporasiýasyna beren interwýusynda Ukrainanyň prezidentiniň hukuksyz bolşy ýaly diýip, Poroşenkonyň Ýewropa Bileleşigi bilen ýakyn gatnaşyklary öz içine alýan esasy şertnama gol goýmagyny hem kanuny güýji ýok diýip atlandyrdy. Glazýew Poroşenkonyň Ukrainanyň gündogaryndaky ilat tarapyndan prezidentlige saýlanmandygyny öňe sürýär.
Poroşenko 27-nji iýunda Ýewropa Bileleşigi bilen ýakyn ykdysady gatnaşyklary öz içine alýan şertnama gol goýdy. Russiýa Krymy anneksiýa edensoň, mart aýynda Kiýew bilen Ýewropa Bileleşigi gürrüňi gidýän şertnamanyň syýasy bölegine gol goýupdylar.
Gürrüňi gidýän şertnama Russiýa tarapyndan ýiti garşylyk görkezilýärdi.


text:
ABŞ-nyň Respublikan partiýasynyň Florida ştatynda geçirýän gurultaýynda penşenbe güni giçlik Mitt Romneý prezidentlige dalaş etmek barada öz partiýasynyň eden teklibini resmi ýagdaýda kabul edýändigini yglan etdi.
Özünin bu barada eden çykyşynda ol prezident Barak Obamany öz wadalaryny berjaý etmänlikde tankytlady we özüniň prezident saýlanan halatynda ABŞ-nyň ykdysadyýetini ýokary götermeklige söz berdi.
Respublikan partiýasyndan kandidat saýlanan Mitt Romneý şu ýylyň 6-njy noýabrynda Demokratik partiýadan ikilenji tapgyr prezidentlige dalaş etjek Barak Obama bilen bäsleşer.


text:
Dört ýyl dowam eden arakesmeden soň, Gazagystanyň prezidentiniň gyzy Dariga Nazarbaýewa gaýtadan syýasat bilen meşgullanyp başlady. Ýakynda “Nur Otan” partiýasynyň gurultaýynda Dariganyň ady parlament saýlawlaryna dalaş edýän kandidatlaryň sanawyna goşuldy. 1-nji dekabrda bolsa Dariga Moskwanyň “Uly teatrynda” konsert bilen çykyş etdi.
1-nji dekabrda Gazagystanyň garaşsyzlygynyň 20 ýyllygyna bagyşlanyp “Salam, Orsýet!” ady bilen Moskwanyň “Uly teatrynda” geçirilen konsertde Dariga bilen birlikde gazagystanly “Sazgen sazy” atly folklor-etnografik ansambly we beýleki aýdym-saz, tans toparlary çykyş etdiler.
Syýasy sahnada
Ýurtda bolup geçen soňky wakalar Dariganyň öňki adamsy Rahat Aliýewiň daşary ýurda gaçyp, prezident Nazarbaýewiň etmişleri barada kitap ýazmagy bilen bagly wakadan soň, Dariganyň diňe teatr hem konsert zallarynyň sahnasyna däl, eýse syýasy sahna hem gaýdyp gelýänine şaýatlyk edýär.
Noýabr aýynyň ahyrynda Gazagystany dolandyrýan “Nur Otan” partiýasynyň gurultaýynda Dariga Nazarbaýewanyň ady Mejlise deputatlyga dalaş etjek kandidatlaryň sanawyna goşuldy.
2007-nji ýylda Nazarbaýewiň öňki giýewsi Rahat Aliýew bilen bagly ýüze çykan dawadan soň, Dariga ýa adamsyna wepaly bolup, ýurtdan çetleşmek ýa-da Rahatdan geçip, Gazagystanyň syýasy durmuşynda galjak bolmak şertinden birini saýlamalydy.
Dariga ikinji ýoly, ýagny Nazarbaýewe garşy açyk çykyş eden adamsyndan geçmegi saýlady. Ol 2007-nji ýylyň ýazynda ýüze çykan “Rahatgeýt” dawasyna çenli Nazarbaýew bilen daşary ýurtlara resmi saparlara hem bile gidýärdi. Şonda synçylaryň köpüsi Dariga barada ol Nazarbaýewiň mirasdüşeri diýip ýazýardylar.
Şol döwürde gazak parlamentiniň deputaty Dariga Nazarbaýewa Konstitusiýa Nazarbaýewiň şahsy kultuny güýçlendirýän üýtgetmeleri girizmegi hem goldap çykyş etdi. Emma kakasyny goldap eden bu hereketleri Rahat bilen bagly wakalar ýüze çykansoň, Dariganyň syýasatdan çetleşdirilmeginiň öňüni alyp bilmedi.
2007-nji ýylyň tomsunda gazak parlamenti dargady. “Nur Otan” partiýasyna bolsa Nazarbaýewiň özi ýolbaşçylyk edip başlady. Şol 2007-nji ýylda geçirilen parlament saýlawlarynda Dariganyň ady dalaşgärleriň sanawyna goşulmady.
2007-nji ýyldan soňky döwürde Dariga Gazagystanyň ilkinji prezidentiniň fonduna ýolbaşçylyk etdi. Häzir hem hut şol fonduň ýolbaşçysy hökmünde onuň kandidaturasy parlament saýlawlarynda öňe sürülýär.
Aliýewe garşy syýasy yzarlamalar
Dariga öňki adamsy Rahat Aliýew bilen.
Şol bir wagta Dariganyň öňki adamsy Rahat Aliýewe garşy syýasy yzarlamalar has hem güýjeýar. Oňa garşy birnäçe jenaýat işi gozgaldy. Aliýew 2008-nji ýylda hökümeti agdarmaga synanyşanlykda aýyplandy we gaýybana 40 ýyl azatlykdan mahrum edildi. Dariga bolsa öňki adamsy bilen bagly bu ýagdaý barada gürrüň etmekden ýüz öwürýärdi.
Bu wakalardan bir ýyldan gowrak wagt geçensoň, Dariga “Sentr týažesti” internet saýty bilen söhbetdeşlikde şeýle diýdi: “Meniň garaýyşlarym kan bir özgermedi. Ynsan hökmünde, ömrüňde iň bolmanda bir gezek hemmämiziň başymyza gaty möhüm synagyň düşýändigini aýdasym gelýar. Emma kynçylyklar adamyň ruhdan düşmegine sebäp bolmaly däl. Gaýtam, her bir waka bize durmuş sapagyny berip, biziň has paýhasly hem güýçli bolmagymyza täsir etmelidir”.
Žurnalistiň enäniň, ejäniň we aýdymçynyň rolundan haýsysy ýüregiňize has ýakyn diýen sowalyna Dariga “Ejenaiň hem enäniň roly maňa has ýakyn” diýip jogap berdi.
2008-nji ýylda “Moskowskiý komsomoles” gazeti bilen söhbetdeşlikde Gazagystanyň prezidenti bolmak ambisiýasynyň bardygy ýa-da ýokdugy barada berlen sowala Dariga seresaplyk bilen “Şeýle ambisiýalar ne mende, ne-de meniň ogullarymda bar” diýip jogap berdi.
Dariga Nazarbaýewanyň öňki adamsy Rahat Aliýew gazak häkimiýetlerinden gaçyp, daşary ýurtlarda ýaşaýar. Ol häzir Nazarbaýwiň režiminiň esasy tankytçylarynyň birine öwrüldi.
14-nji dekabrda Gazagystanyň paýtagty Astanada ýurduň garaşsyzlygynyň 20 ýyllygyna bagyşlap, Dariganyň täze konsertiniň gurnalmagyna garaşylýar. Ol gazak, rus, daşary ýurt klassyklarynyň aýdymlaryny, uruş döwrüniň romanslaryny hem aýdymlaryny aýdar diýlip garaşylýar.


text:
Aşgabat, 24.02.2015. “Türkmenportal”.
2012-nji ýyl — Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow BMG-niň Baş sekretarynyň Owganystan boýunça ýörite wekili, Owganystana ýardam bermek boýunça wekilhanasynyň baştutany Ýan Kubişi kabyl etdi.
2011-nji ýyl — Türkmenistanda fewral aýynda Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda, şeýle-de, onuň çäklerinden daşarda bellenilýän däbe öwrülen afroamerikan taryhy aýyna bagyşlanan çäreler tamamlandy.
1942-nji ýyl — “Amerikanyň sesi” radiostansiýasynyň ilkinji gezek efire çykan güni.
1938-nji ýyl — emeli sintetik süýümdäki ilkinji diş arassalaýjy çotgany ulanyşa goýberdiler.
1910-njy — Şwesiýada “Malmýo” futbol topary esaslandyryldy.
1466-njy ýyl — Brýüggede (Belgiýa) belli bolan lotereýa oýnunyň ilkinjisi oýnaldy. Onuň guramaçysy hökmünde flamand suratkeşiniň dul galan aýaly Ýana wan Eýk çykyş etdi.
Meksika, Baýdagyň güni.
Estoniýa, ýurduň Garaşsyzlyk güni.
Anwar ysly howa festiwaly her ýylda aý senenamasynyň ilkinji aýynyň 6-njy gününde başlanyp, üçünji aýyň ahyrynda tamamlanýar. Bu Wýetnamdaky iň dowamly baýramdyr.


text:
Gazagystanyň ýurtda adam hukuklaryny ýerine ýetirişi, demokratik prinsiplere baglydygy baradaky jedeller onuň Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasyna ýolbaşçylyk etmek baradaky haýyşnamasy 2007-nji ýylyň aýagynda kabul edilmezden öň-de ýok däldi.
Ýöne indi onuň bir ýyl möhletli prezidentlige başlamagyna sanlyja hepde barka, bu tankyt we alada-iňkisler özüniň iň ýokary derejesine ýetdi. Bu tankytlary, aladalary ilkinji nobatda agzaýan-da Ýewropada howpsyzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň Demokratik institutlar we Adam Hukuklary edarasy.
Jens Eşenbaeher bu edaranyň başlygy Janez Lenarçiçiň sözçüsi. Ol öz başlygynyň bu barada aýdanlaryny şeýle düşündirdi: “Onuň aýdýany Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasyna ýolbaşçylyk etmegiň bu gurama agza her bir ýurt üçin, şol sanda Gazagystan üçin-de bir uly jogapkärçilikli hem kynçylykly işdigi. Guramanyň Demokratik institutlar we Adam Hukuklary edarasy, şeýle hem beýleki bölümleri munuň bilen baglanyşykly käbir meseleler, mysal üçin, Gazagystanda saýlaw ýagdaýy, media erkinligi we beýleki meseleler barada öz aladalaryny geçmişde beýan edip geldiler”.
Adam hukuklary guramasy Human Rihghts Watch-da 25-nji noýabrda çykaran bir hasabatynda Gazagystan bu orny eýelemäge mynasyp däl diýdi. Human Rights Watchyň Ýewropa we Orta Aziýa bölüminiň direktory Raşel Denber: “Meniň pikirimçe Gazagystanda adam hukuklarynyň ýerine ýetirilişiniň Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň ölçeg we normalaryna laýyk däldigi hemmelere mälim. Adam hukuklary sebäpli Gazagystanyň bu gurama ýolbaşçylyk etmegi aşa jedelli” diýip belledi.
Gazagystan Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasyna ýolbaşçylyk etmegi aslynda 2009-njy ýyl üçin maksat edinipdi. Ýöne käbir agza döwletleriň Gazagystan entek bu orny eýelemek üçin gerekli şertleri ýerine ýetirenok diýmegi netijsinde bu iş 2010-njy ýyla goýuldy. Şeýdip hem Gazagystana käbir ýetmezçilikleri aradan aýyrmaga bir ýyl wagt berildi. Gazagystan hem bu işi etmegi wada etdi. Ýöne Denber bu ugurda edilen bir çynlakaý iş bolmady diýýär.
Onuň bu aýdanyny "Žurnalistleri Goramak Komitetiniň" Ýewropa we Orta Aziýa Programmasynyň işgäri Muzzafer Suleýmanow-da tassyklaýar: “Ýagdaý gaýtam ýaramazlaşdy. Biziň Gazagystanda medianyň ýagdaýy barada beren habarlarymyza seretseňiz görersiňiz. Üstümizdäki ýyl žurnalistleri urup-ýençmek, horlamak bilen başlandy. Ozal beýle zatlar bolmazdy. Onsoň interneti düzgüne salmak kanuny çykdy. Muny amala aşyrmazlyk barada Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy, "Žurnalistleri Goramak Komiteti", Human Rihghts Watch we beýleki erkin media guramalary gazak häkimiýetlerine duýduryş berdiler. Ýöne hökümet olara ähmiýet bermedi”.


text:
Stratosfera
11–55 km aralykda ýerleşip, munda howa örän seýrek bolýar we temperatura az üýtgeýänligi bilen (mydama – 500 C) tapawutlanýar. Temperaturanyň üýtgemän saklanmagy ozon gazynyň köp mukdary we onuň ultramelewşe şöhleleri siňdirmekligi bilen baglanyşyklydyr. Temperatura 40–60 km beýiklikde – 150 C çenli artýar. Stratosferada suw buglary düýbünden diýen ýaly ýokdur. Şonuň üçin bu gatlakda bulutlar we atmosfera ygallary emele gelmeýärler. Ýakyn wagtlarda hem stratosfera hereketsiz gatlak hasaplanýardy. Soňky meteorologik raketalaryň maglumatlary munda howanyň işjeň hereketiniň bardygyny ýüze çykardy. Bu hadysalardan başga munda meteorlaryň süýnmekligi, dury reňkli bultlaryň (perlamutr) döremekligi bolup geçýär. Olar köplenç 20–25 km belentlik aralygynda ýerleşip, buz kristallaryndan durýarlar.


text:
Penşenbe güni Aşgabatda ÝHHG-niň goldamagynda energiýa howpsuzlygynyň berkemegine energiýa diplomatiýasynyň we halkara hyzmatdaşlygynyň hemaýaty boýunça iki günlik seminar öz işine başlady.
Bu seminar ÝHHG-niň Aşgabatdaky edarasy, Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi we düýbi Wenada ýerleşýän ÝHHG-niň ykdysady we daşky gurşaw işlerini koordenirleýän býuro tarapyndan gurnaldy.
Seminara nebit-gaz, energiýa, ykdysadyýet we maliýe pudagynyň 25 töweregi wekili gatnaşýar.
Seminaryň dowamynda energiýa strukturasynyň mümkin bolan transformasiýasy we dünýä ykdysady krizisiniň energiýa bazaryna ýetirýän täsiri baradaky meselelere hem serediler.


text:
O'Genri
O'Genri
(1862-1910)
Amerikan ýazyjysy O.Genri (hakyky ady – Wilýam Sidni Porter) 1862-nji ýylyň 11 sentýabrynda, Demirgazyk Karolina ştatynyň Grinsboro şäherinde dünýä inýär. Üç ýaşynda enesi ýogalýar, daýzasynyň elinde terbiýelenýär. Mekdebi tamamlanyndan soň farmasewtika hünärine okaýar, daýysynyň dermanhanasynda işleýär. Üç ýyldan Tehasa göçýär, ol ýerde ştatyň ýer dolandyryş edarasynda işleýär. Soňra Ostin şäherinde, bankda gaznaçy hem hasapçy bolup işe girýär. 1980-nji ýyllaryň ahyrlarynda edebiýat bilen meşgullanyp başlaýar. 1894-nji ýylda “Rolling Stoun” atly žurnal esaslandyryp, ony tutuşlygyna diýen ýaly özüniň oçerkleri, oýunlary, goşgulary hem-de çeken suratlary bilen doldurýar. Bir ýyldan žurnal ýapylýar, ýazyjy bolsa işden çykarylyp, bankyň kemçilikleri sebäpli kazyýet jogapkärçiligine çekilýär. Ilki ýarym ýyllap Gondurasda bukulyp ýaşaýar, soňra Ogaýo ştatynyň Kolumbus türmesinde üç ýylyny geçirýär(1898-1901). Türmäniň keselhanasynda işläp, şol ýerde hekaýalaryny döredip ugraýar, özüne “O.Genri”edebi lakamyny alýar. Bu ady bilen 1899-njy ýylda çap etdiren “Dik-Sykylykçynyň täze ýyl sowgady” atly ilkinji hekaýasyny hem türmedekä döredipdir.
O.Genriniň “Şalar hem kelemler” atly birinji romany 1904-nji ýylda neşir edilýär we derrew ýazaryna meşhurlyk getirýär. Mundan soň ýazyjynyň jomart galamyndan tiz wagtyň içinden “Dört million”(1906), “Ýakylgy çyra”(1907), “Günbataryň ýüregi”(1907), “Şäheriň sesi”(1908), “Wyždanly kezzap”(1908), “Ykbal ýollary”(1909), “Saýlananlar” (1909), “Takyk hasaplar”(1910), “Pyrlawaçlar”(1910) ýaly hekaýalar ýygyndylary çykýar we ýazyjynyň adyny dünýä belli edýär. Bu hekaýalaryň hemmesi degişme äheňinde, satiriki žanrda ýazylan. O.Genriniň gahrymanlarynyň arasynda ähli kärdäki adamlara diýen ýaly duş gelse bolýar. Ýazyjy amerikan edebiýatynda gysga hekaýany kämilletmekde biçak uly iş bitiren ýazyjy hökmünde tanalýar. Onuň «Wyždanly kezzap», «Saýlaýan ýollarymyz», «Gyzyl tenlileriň serdary», «Söýgüniň sowgady» ýaly 200-den gowrak hekaýalary, «Şalar hem kelemler» romany ýazyjy eýýäm aýatda diri gezip ýörkä dünýä edebiýatynyň altyn hazynasyna girizildi.
O.Genri Nýu-Ýork şäherinde, 1910-njy ýylyň 5-nji iýunynda, bagryň sirrozy hem süýjikeseli sebäpli aradan çykýar.
Bu gün O.Genriniň hekaýalary bütin dünýäde ýokary okuw jaýlaryň okuw maksatnamasyna girizilen.


text:
Gazagystanda haryt daşaýan zenanlar öz maşgalalaryny eklemek üçin uzak ýerlere gatnamaly bolýarlar. Şol bir wagtda-da olaryň bazar ykdysadyýetindäki roly ýönekeý raýatlar tarapyndan minnetdarlyk bilen kabul edilýär. Häzirki wagtda olara ýadygärlik dikmek baradaky teklipler hem edilýär.
Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugynyň habarçysy Aýnur Alimowa haryt daşaýan zenanlaryň gündelik durmuşy bilen ýakyndan tanyşmak üçin şeýle zenanlar bilen Hytaýyň Urumçy şäherinden Almata barýan awtobusa mündi.
Gazagystanly Walentina gujurly we örän açyk, 50 ýaşly zenan. Ol käri boýunça inžener we kartograf. Ol 1991-nji ýylda Sowet Soýuzy dargansoň, geodeziýa we kartografiýa boýunça öz işini ýitirip, daşary ýurtlardan haryt daşamakdan ybarat täze bir kär edinendigini gürrüň berýär.
1992-nji ýylda Walentina karz pul alyp, iki ýaşly ogluny adamsy bilen galdyryp, geýim-gejim satyn alyp getirmek üçin öýüni terk etmeli bolupdy. Getirilen harytlar Gazagystanyň bazarlarynda we söwda nokatlarynda ýerleşdirilipdi. Şonda ol haryt daşamak işiniň howpsuz däldigine hem göz ýetiripdi. Ol bu hakda şeýle ýatlaýar: “Men Polşa gatnapdym. Biz Warşawa daňdan sagat 3-de barýardyk. Awtobusdan çykyp barýarkak toparymyzdan bölünen zenanlary näbelli adamlar gabap olaryň ähli pullaryny ellerinden alypdy. Hudaýa şükür, men şonda talanman gutulypdym”.
Haryt daşamagyň aýratynlyklary
Şu günki gün Walentinany maşgalalaryny eklemek üçin Gazagystanyň öz içinde we daşary ýurtlara gatnaýan müňlerçe gazagystanly zenanlaryň arasynda weteran diýip atlandyrmak mümkin.
Haryt daşaýan zenanlaryň ykdysadyýete goşýan goşandyna ýurtda uly hormat goýulýar. Gazagystanda olara ýadygärlik dikmek proýektine garalýar.
Hytaýyň Urumçy şäherinden Almata gatnaýan awtobus 30 sagat ýöreýär. Sport geýmini geýnen zenanlar awtobusyň öňünde üýşüp başlaýarlar. Olar Hytaýda öndürilen harytlar bilen ulagyň ýük bölümini dolduryp, bir-biri bilen tanyşýarlar. Gazagystanyň dürli böleklerinden gelen bu zenanlar Hytaýdan daşaýan harytlaryny Garaganda, Žanaözen we beýleki şäherleriň bazarlarynda satýarlar. Olaryň ençemesi, Walentina ýaly, bu işden 1990-njy ýyllaryň başyndan bäri gazanç edýärler.
Walentina 1999-njy ýylda gazak teňňesiniň hümmetiniň gaçmagy netijesinde öz maşgalasynyň toplan pulunyň aglaba böleginden mahrum bolandygyny gürrüň berdi. Muňa garamazdan, Walentina haryt daşamak işinden el çekmedi we galan pullaryny alyp, dokma-senagat önümlerini we aýakgap satyn almak üçin Hytaýa gatnap başlady.
“Men lomaý söwda bilen meşgullanmaýaryn. Men girdejili bolar ýaly, agyr bolmadyk, emma has gymmadrak haryt daşamaga çalyşýaryn” diýip, Walentina gürrüň berýär.
Soňky 20 ýylyň dowamynda haryt daşamak biznesi has ýaýbaňlandy. Käbir söwdagärler ulag edindiler, käbirleri söwda şirketlerini, öz dükanlaryny açdylar. Käbirleri söwdagärlere, ulag sürüjilere gözegçilik edýärler we howpsuzlygy üpjün etmek ýaly işler bilen meşgullanýarlar. Emma köp adam bu biznesiň iň aşaky gatynda galyp, barha güýçlenýän bäsdeşlikde bu biznes arkaly gün-güzeranyny zordan dolandyrýarlar.
Urumçy-Almaaty ýoly
Gazagystana barýan awtobusdaky zenanlar öz söwda planlary barada açyk gürrüň berýärler. Bir zenan alyp barýan harytlaryndan peýda görmek we ýol çykdajylaryny ödemek üçin Almaatynyň bazarynda satýan harytlarynyň bahasyny 30-60 prosente çenli galdyrmalydygyny aýdýar.
Hytaý bilen Gazagystanyň serhedinde zenanlaryň biri her ýolagçydan 16 dollar pul ýygnap, awtobus sürüjisine berýär. Zöhre atly bu zenanyň sözlerine görä, bu pul hytaýyň resmi edaralaryna tölenilýär. Sebäbi Gazagystanyň serhedinden geçensoň, harydyň her kilogramyna 4-5 dollar möçberde gümrük salgydy alynýar.
Haryt daşaýjy zenanlaryň uzynlygy 800 kilometrlik bu syýahaty ýarygyjeler Almaaty şäheriniň eteginde ýerleşýän bazarlarda tamamlanýar.


text:
Türkmenistanda üç aýa golaý wagt dowam eden çilim gytçylygyndan soň, Aşgabadyň döwlete degişli dükanlarynda, temmäki önümleri gaýtadan satylyp başlandy. Bu çäre döwlet dükanlarynyň öňünde adamlaryň uly nobatlarynyň emele gelmegine sebäp boldy.
6-njy oktýabrda Aşgabadyň Hitrowka raýonyndaky Şorst köçesiniň 2-nji jaýynda ýerleşýän 20-nji nomerli dükan paýtagtda çilimi satuwa çykaran ilkinji söwda nokatlarynyň biri. Bu ýerde öýlän sagatlarynda satuwa çykarylan çilim iki sagada golaý wagtyň dowamynda satylyp gutardy.
Soňra çilim Aşgabadyň 5-6-njy etrapçalarynyň arasyndaky “Gülşat”, Mir etrapçasyndaky 3 we 18-nji nomerli dükanlarynda we Magtymguly şaýolunyň ugrundaky “Garagum” söwda nokadynda hem satyldy. Bu dükanlarda hem çilimler iňrik garalýança satylyp gutardy.
Azatlyk Radiosynyň habarçylarynyň aýtmagyna görä, döwlete degişli dükanlardan her bir raýat günde 2 guty çilimi satyn alyp bilýär. Olaryň biri Germaniýa Federatiw respublikasynda, beýlekisi Fransiýada öndürilen çilimler bolup, olaryň bahasy 19-20 manatdan barabar.
Çilim nobatlary dowam edýär
Söwda nokatlaryndaky çilimleriň tiz wagtda satylyp gutarýandygy sebäpli, häzirki wagtda döwlete degişli dükanlaryň öňündäki adamlaryň nobaty dowam edýär. Dükanlaryň her biriniň öňünde 40-50 adamy görse bolýar.
“Düýn çilim iki tapgyr geldi. Iki gezeginde-de satylyp gutardy. Nobat ýetmäni üçin, şu gün gaýtadan nobata durdum. Ine, sagat, öýlän 2 boldy, ýöne heniz-ä çilim getirmediler” diýip, Aşgabadyň döwlete degişli dükanlarynyň biriniň öňünde nobata duran Mergen aýdýar.
Paýtagtyň dükanlarynda satuwa çykarylýan çilimiň näme sebäpden gysga wagtyň dowamynda gutarýandygy barada halk köpçüligine resmi taýdan hiç hili maglumat berilmeýär. Bu bolsa ilatyň arasynda ýurtda çilimiň satuwynyň dowam edip-etmejekdigi barada dürli pikirleriň döremegine sebäp bolýar.
“Gara bazaryň” öňüni almak
Türkmenistanyň Söwda we daşary gatnaşyklar ministrliginiň adynyň efirde agzalmazlygyny soran resmisiniň Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda, “ýurda çilimiň getirilendigini, emma ony dükanlara paýlamak işiniň birneme köp wagt talap edýändigini” aýtdy.
“Türkmenistana çilim geldi. Ýöne täze girizilen düzgün sebäpli, ony dükanlara paýlamak işi birneme köp wagt talap edýär. Ýagny indi Türkmenistana getirilen ähli çilimiň gutusyna “Türkmenistanyň Goşmaça töleg nyrhy” baradaky marka ýelmener. Şeýle-de, haýsy dükana näçinji belgili çilimleriň ugradylandygy barada hem resmi hat düzedilýär. Bu bolsa çilimiň ‘gara bazarynyň’ öňüni almaga kömek eder. Şol sebäpli çilimleri dükanlara paýlamak işi uzaga çekýär” diýip, türkmen resmisi aýtdy.
Azatlyk Radiosynyň Daşoguzdaky okyjylarynyň ýazmagyna görä, häzirki wagtda bu welaýatyň döwlete degişli dükanlaryna hem çilim getirilipdir.
“Bize iki döwlet dükanynyň müdirleri çilimiň gelendigini, emma onuň satuw nyrhynyň belli bolmandygy sebäpli satyp bilmeýändiklerini aýtdylar. Şol sebäpli çilimiň gelendigini eşitsek-de, ýöne onuň heniz satuwa çykarylanyny görmedik” diýip, Azatlyk Radiosynyň okyjysy Dostmämmet ýazýar.
Çilimiň bahasy tas 5 esse gymmatlady
Ýeri gelende ýatlatsak, şu ýylyň iýul aýynyň ortalarynda, Türkmenistanyň ähli welaýatlaryndaky we şäherdir etraplaryndaky döwlete degişli dükanlarda çilimiň satuwy doly ýatyrylypdy. Munuň netijesinde, çilimiň “gara bazaryndaky” bahasy öňküsinden tas 5 esse gymmatlady. Öň 10-11 manatdan satylýan käbir çilimleriň bahasy 50-55 manada, 35-40 manada durýan çilimleriň bahasy bolsa 80-85 manada çenli ýetdi.
Şu ýylyň mart aýynda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýörite karara gol çekip, ýurda temmäki önümlerini getirmegiň we satmagyň ähli ygtyýarlyny diňe Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrligine berdi. Bu karar kabul edilmezden üç aý çemesi ozal, Aşgabadyň hususy eýeçilikdäki dükanlarynyň tekjelerinden çilimiň satuwy aýrylypdy.
2015-nji ýylda Bütindünýä Saglyk guramasynyň başlygy Türkmenistanyň iň az çilim çekýän ilatly ýurtdygyny aýdypdy. Aşgabatda geçirilen forum döwründe bu guramanyň başlygy Margaret Çan “derňewler Türkmenistanyň ilatynyň diňe 8%-niň çilim çekýändigini görkezýär” diýdi.
Emma ýurtda çilim gytçylygy we onuň gaýtadan satylyp başlanmagy bilen bagly ilat arasyndaky “dowullar” bu görkezijiniň näderejede hakykata gabat gelýändigi dogrusynda şübhe döredýär.


text:
Gürjüstanyň parlamenti milliarderden syýasatça öwrülen Bidzina Iwanişwiliniň ýolbaşçylygynda düzülen täze hökümeti makullady.
Ony 88 deputat goldady, 54-si garşy çykdy.
Demirgazykdaky Kutaisi şäherinde geçirilen sessiýa parlamentiň sekiz agzasy gatnaşmady.
Öň oppozisiýada bolan "Gürji arzuwy" blogy 1-nji oktýabrda geçirilen saýlawlarda 150 orunlyk parlamentde 85 orun gazanyp, ýeňiji boldy.
Penşenbe güni Gürjüstanyň täze premýer-ministri parlamentiň öňünde çykyş edip, 18 aýdan soň özüniň syýasatdan çekiljekdigini gaýtalady.
"Bu toparyň jogapkärçiligini öz üstüme alaryn, men bir ýarym ýyl soň ondan aýrylmagy göz öňünde tutýaryn. Biziň garşydaşlarymyzyň bu pursatdan peýdalanjakdygyny bilýärin. Men olaryň jemgyýetde şübhe tohumlaryny ekmeklerini islamok. Şonuň üçin men şuny nygtamak isleýärin: bir ýarym ýylyň içinde biz ýurduň ösmegine ýardam berjek hukuk esasalaryny we kanunlary döredip bileris" diýip, Iwanişwili aýtdy.
Iwanişwili syýasatdan çykandan soň özüniň ýurtdaky raýat jemgyýetçiliginiň işjeň agzasy boljakdygyny aýtdy.
Täze premýer-ministr žurnalistlere ýurduň prezidenti Mihail Saakaşwiliniň Günbatara ýykgyn edýän daşary syýasatyny, şol sanda Ýewropa Bileleşigi we NATO agzalygy ugrundaky tagallalary dowam etdirjekdigini aýtdy.
"Biziň toparymyzyň öňünde duran esasy wezipe Ýewropa Bileleşigine, Ýewro-Atlantik integrasiýasyna we NATO ýaranlygyna goşulmak ugrunda yhlas etmekdir. Biz Gürjüstanyň halkara harby operasiýalara gatnaşmalydygyna we dünýä jemgyýetçiliginiň ýüzbe-ýüz bolýan problemalaryny çözmäge ýardam bermelidigine gowy düşünýäris. Biz bu çärä özümiziň milli bähbitlerimizi goramakdaky iň möhüm ugurlaryň biri hökmünde garaýarys" diýip, Iwanişwili aýtdy.
Şeýle hem ol Birleşen Ştatlar bilen hyzmatdaşlygy dowam etdirmegi we Gürjüstanyň separatistler tarapyndan dolandyrylýan regiony bolan Günorta Osetiýa sebäpli 2008-nji ýylda Gürjüstan bilen gysga möhletlik söweşe giren goňşy Orsýet bilen gatnaşyklary gowulandyrmagy wada berdi.
"Gürjüstan strategik hyzmatdaşlyk ustawynyň çäginde esasy ýaranymyz bolan Birleşen Ştatlar bilen hyzmatdaşlyk eder. Gürjüstan bu ustawa öz halkynyň öňündäki borç hökmünde garaýar. Biz häzirki krizisden ýuwaş-ýuwaş baş alyp çykmaga kömek etjek halkara mehanizmleri ulanyp, Orsýet bilen hem gepleşiklere başlarys" diýip, Iwanişwili aýtdy.


text:
Şenbe güni Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Günorta Aziýa ýurtlaryna resmi sapara ugraýar. Munuň özi ýakynda geçen prezidentlik saýlawlarynda gazanan ýeňşinden soň Barak Obamanyň daşary ýurtlara edýän ilkinji saparydyr.
Bu saparynyň ilkinji güni ol Taýlanda barar. Ondan soň onuň Birma we Kambojiýa barmagyna garaşylýar. Kambojiýada prezident Obama Gündogar Aziýa ýurtlarynyň Assosiasiýasynyň maslahatyna hem-de Gündogar Aziýa Sammitine gatnaşmaklygy planlaşdyrýar.
Soňky wagtlar Waşington Hytaýyň güýçlenýän täsirlerini balansirlemekde rol oýnap biler diýlip hasaplanylýan käbir Günorta-Gündogar Aziýa ýurtlary bilen gatnaşyklary ösdürmäge ýykgyn edýär.


text:
Adam hukuklaryny gorap çykyş edýän “Amnesty International” guramasy Tährany ölüm jezasyna höküm edilen alty sünni adamyň janyny halas etmäge çagyrdy.
Düýbi Londonda ýerleşýän adam hukuklaryny gorap çykyş edýän topar, dardan asyljak alty adamyň açlyk yglan edendigini aýdýar.
Şeýle-de, bu toparyň maglumatynda, gürrüňi gidýän alty adamyň “Hudaýa garşy duşmançylyk etmekde” günäli tapylandan soň, ölüm jezasyna höküm edilendigi bellenilýär.
Eýranyň türme resmileri gürrüňi gidýän tussaglaryň öz hossarlary bilen iň soňky gezek duşuşyp biljekdigini mälim edensoň, tussaglaryň dogan-garyndaşlary Karajdäki tussaghana baryp başladylar.
Tussaglaryň dört sanysy – Hamed Ahmadi, Jahangir Dehgani, Jamşid Dehgani we Kamal Molai 2009-njy ýylyň sentýabr aýynda sünni ruhanysyny öldürmekde aýyplanýar. Emma olar özleriniň ruhany öldürilmezden birnäçe aý öň tussag edilendigini öňe sürýärler.


text:
Belarusyň paýtagty Minkside rugsat berilmedik demonstrasiýa geçirilende onlarça protestçi tussag edildi.
Bu wakalaryň bolan ýerinden Azatlyk Radiosynyň habarçysynyň beren maglumatyna görä, ýüzlerçe adam demonstrasiýa gatnaşmak üçin köçelere çykypdyr.
“Wesna” atly adam hukuklaryny goraýjy guramanyň aýtmagyna görä, bu wakalarda polisiýa 100 töweregi adamy tussag edipdir.
Belarusyň hökümetine garşy jemgyýetiň gahar-gazaby gitdigiçe artýar. Bu ýurt häzir post-sowet döwründäki iň agyr ykdysady krizisi başdan geçirýär.


text:
Tanymal futbolçy Lionel Messiden özüniň gol goýan maýkasyny sowgat alan 5 ýaşyndaky owgan oglanjygyň maşgalasy, telefon arkaly gelip gowşan yzygiderli haýbatlar sebäpli Owganystany terk etdi.
Murtaza Ahmadiniň dogan-garyndaşlary oglanjygyň alnyp gaçylmagyndan alada edip, özleriniň aprel aýynda Pakistana göçendiklerini aýdýarlar. Murtaza argentinaly futbolçy Messiniň maýkasynyň belgisi goýlan öýde ýasalan maýkany geýip, futbol oýnaýan wagty surata düşürilenden soň, halkara metbugatynyň ünsüni özüne çekipdi.
Muratazanyň maşgalasynyň aýtmagyna görä, olara guramaçylykly jenaýat topary ýaly bolup görünýän adamlar tarapyndan telefon arkaly haýbatlar gelip gowşupdyr.
Şu ýylyň fewral aýynda meşhur futbolçy Lionel Messi Murtazanyň plastik torbadan ýasalan maýkadaky suratyny görensoň, oňa özüniň gol goýan iki sany maýkasyny we futbol topuny ugratdy.


text:
Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew Türkmenistany we Özbegistany türki dilli halklaryň täze döredilen ykdysady toparyna goşulmaga çagyrdy. Türki dilli halklaryň biznes geňeşi
20-nji oktýabrda Almatada geçirilen Türki dilli halklaryň hyzmatdaşlyk geňeşiniň ilkinji sammitinde döredildi.
GDA döwletleriniň Erkin söwda zonasyny döretmek barada 19-njy oktýabrda Sankt-Peterburg şäherinde kabul edilen dokumente Azerbaýjan, Özbegistan we Türkmenistan gol çekmedi. Olar bu mesele boýunça gutarnykly karara gelmek üçin özlerine ýene birnäçe hepde wagtyň gerekdigini aýtdylar.
Siz Türki dilli halklaryň biznes geňeşine ýa-da GDA döwletleriniň Erkin söwda zonasyna Türkmenistanyň goşulmagynyň tarapdarymy ýa-da garşymy? Siz nähili pikirde? Öz pikiriňizi şu forumda ýazyp bilersiňiz...


text:
Şenbe güni Owganystanyň resmileri NATO-nyň harby bazasynyň golaýynda 2 sany janyndan geçen hüjümçiniň amala aşyran partlamasynda 4 sany polisiýa işgäri bilen 8 sany parahat ýaşaýjynyň ölendigini mälim etdiler.
Wardak welaýat häkimliginiň metbugat sekretary Şahidullah Şahed bu partlamalaryň şu welaýatyň Saed Abad etrabynda amala aşyrylandygyny aýtdy. Onuň aýtmagyna görä, bu wakada koalision güýçleriň-de 2 esgeri ýaralanypdyr.
Partlamalardan birinde NATO-nyň harby bazasynyň golaýyndaky söwda bazarynda ýykan-ýumrançylyklaryň dörändigi aýdylýar. Bu hüjümleriň jogapkärçiligini häzirlikçe hiç bir topar öz üstüne almady.


text:
Atom energiýasy boýunça halkara agentliginiň inspektorlarynyň topary Tährana bardy. Inspektorlar Eýranyň gapma-garşylykly ýadro programmasy boýunça geçen ýylyň noýabr aýynda Tähranyň we halkara jemgyýetçiliginiň arasynda gelnen ylalaşygyň ýerine ýetirilişine gözegçilik ederler.
Massimo Araponyň ýolbaşçylygyndaky toparyň Eýranyň resmileri bilen duşuşmagyna we ylalaşygyň ýerine ýetirilmeginiň ugrunda ädilen ädimler barada Atom energiýasy boýunça halkara agentligine hasabat bermegine garaşylýar.
20-nji ýanwarda alty aý möhletli güýje girýän bu ylalaşyga laýyklykda, Eýran urany baýlaşdyrmakda 5% bilen çäklener we ýadro programmasy boýunça alyp barýan işleriniň ýene birnäçesini togtadar. Muňa derek Günbatar Eýrana garşy ykdysady sanksiýalary belli bir derejede gowşadar.
Ylalaşyk güýje girensoň alty aýynyň dowamynda Eýran we 5+1 atly toparyň agzalary bolan ABŞ, Britaniýa, Hytaý, Orsýet, Fransiýa we Germaniýa gepleşikleri dowam etdirerler.


text:
Golaýda Türkmenistandaky etniki gazaklaryň belli lideriniň Aşgabatdan Almata gitmegine rugsat edilmedi.
56 ýaşly Bisengul Begdesenowyň Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugyna aýtmagyna görä, 2-nji dekabrda Türkmenistanyň Migrasiýa gullugy oňa Almata uçmaga rugsat bermändir.
Resmiler Begdesenowa Baş prokuraturanyň onuň ýurtdan çykmagyna rugsat etmeýändigini aýdypdyrlar.
Maý aýynda Aşgabadyň Köpetdag etrabynyň sudy Begdesenowy Türkmenistandaky etnik gazaklaryň goňşy Gazagystana gitmegi boýunça galplyklar edenlikde we para alanlykda günäli tapdy.
Şonda sud Bisengul Begdesenowy şertli ýagdaýda 5 ýyl azatlydkan mahrum etdi. Ol suduň jaýyny erkin terk etdi. Emma özüni bellik etdirmäge we şertli ýagdaýda azatlykdan mahrum edilenlere gözegçilik edýän Aşgabatdaky ofiserlere yzygiderli maglumat bermäge borçly edildi.
Begdesenowyň aýtmagyna görä, Türkmenistanyň kanuny şertli ýagdaýda azatlykdan mahrum edilenlere gysga möhletleýin ýurtdan çykmaga rugsat edýär.
1995-nji ýylda Türkmenistanda 90 müň çemesi etnik gazak ýaşaýardy. Emma olaryň müňlerçesi Türkmenistany terk etdi.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Çaglar fondy (UNICEF) Ýakyn Gündogardaky konfliktiň 13,7 million çagany bilim almakdan mahrum edýändigini aýdýar.
UNICEF-iň 3-nji sentýabrda ýaýradan raportynda bu görkezijiniň Siriýadaky, Yrakdaky, Ýemendäki, Liwiýadaky we Sudandaky mekdep ýaşly çagalaryň 40%-i çemesini öz içine alýandygy bellenilýär.
Şeýle-de, hasabatda konfliktleriň geriminiň güýçlenmegi netijesinde, öňümizdäki aýlarda bu görkezijiniň 50%-e çenli artyp biljekdigi hem nygtalýar.
“Bilim ot astynda” ady bilen ýaýradylan bu raportda Siriýadaky, Yrakdaky, Ýemendäki we Liwiýadaky 9 müňe golaý mekdebiň ulanyşdan galandygy mälim edilýär.
2014-nji ýylda UNICEF Siriýadaky, Yrakdaky, Liwiýadaky, Palestinanyň territoriýalaryndaky, Sudandaky we Ýemendäki mekdeplere 214 hüjümiň edilendigini hasaba aldy.


text:
Registrasiýa etmek üçin basyň
Bal almak üçin basyň
Düzgünnama
1. Elektron kitaphana ball ulgamy bilen işleýänligi sebäpli registrasiýa eden wagtyňyzdaky öz ýazan adyňyzy (логин) we açar sözüňizi (пароль) ýitirmeli däldir. Ýitiren ýagdaýyňyzda hasabyňyzdaky ballary yzyna gaýtarylmaýar.
2. Elektron kitaphana web sahypasynda registrasiýa bolan her bir agza beýleki bir agzanyň pikirine, onuň ýazýan kommentariýasyna hormat goýmagyna borçlanýar we öz ýazan kommentariýasyna diňe özi jogapkärçilik çekýändir.
3. Iberilýän kommentariýalarda paýyş sözler, hukugy kemsidiji, dini ýazgarma, milletparazlyk ýa-da reklama maksatlary üçin ulanýan agzanyň administrator tarapyndan berk gözegçilikde bolup bu web sahypasynyň dolandyryjysy tarapyndan kommentariýalary, agzanyň özüne duýdurmasyz pozulyp ýa-da banlanyp bilner.
4. "Ýaşyl Ýaprak" elektron kitaphanamyzda kitaplar diňe türkmen dilinde ýerleşdirilýär, agzalaramyzyň web sahypamyzda öz goşandyny goşmak maksady bilen elektron kitaphanamyza, öň ýüklenilmedik dürli maglumatlary iberen halatynda, agzamyza bal sowgat berilýär (balyň möçberi iberilýan maglumatyň derwaýyslygy laýyklykda kesgitlenilýär).
5. Elektron kitaphanada goýlan maglumartlar agzalar tarapyndan ulanylyp onuň düzümine degişli bolan maglumatlaryna administrasiýa jogapkärçilik çekmeýär. Ulanyjy goýlan maglumaty özüniň doly razylygynda peýdalanýar.
6. Elektron kitaphanamyzda kommentariýalarda ýerleşdirilýän keseki gipersalgylranmalara ugrukdyrma bolan ýagdaýynda web sahypamyz tarapyndan amala aşyrylmaýar. Bu ýagdaýda keseki internet salgylanmanyň täsir edýän ähmiýeti awtoryň jogapkärçiliginden daşary ýagdaýda bolup geçýär. Keseki salgylanma ugrukdyrylan agza özüniň doly razylygy boýunça amala aşyrylýar.
Bal sistemasy
1. Bal almak üçin töleg tölenende puly hökmany suratda öz registrasiýa eden nomeriňizden geçirilmelidir. Eger öz registrasiýa eden nomeriňizden geçirilmese biziň serwerimiz siziň töleg reden nomeriňizi tanamaz we bal geçmez.
2. Eger-de siziň nomeriňiz üýtgän bolsa onda haýal etmän özr şahsy maglumatlar bölümiňizden nomeriňizi üýtgediň.
Awtorlara ýüzlenme!
1. Elektron kitaphanamyzda ýerleşdirilen kitaplaryň ýa-da işleriň awtorlary öz işleri baradaky seslenmeleri ýa-da maslahatdyr, düzedişleri girizmek islese kitaphanamyzyň administrasiýasyna ýüz tutmaklyklaryny haýyş edýäris. Habarlaşmak üçin bu gök ýazga basyp bilersiňiz ýa-da biziň elektron poçtamyz tmkitap@gmail.com
2. Biziň elektron kitaphanamyzyň ösmegi, has kämilleşmegi üçin kitaphanamyzda bar bolan eserleriň, ýazuw işleriň awtorlaryna kitaphanamyzyň baýlaşmagy üçin edýän ýardamlaryna (pasportyny ýra-da nusgasyny iberen, görkezen halatlarynda) administrasiýa tarapyndan 5000 bal berilýär.
Edýän kömekleriňize we ýardamdyr, maslahatlaryňyz üçin awtorlara tüýs ýüregimizden minnetdarlygymyzy bildirýäris.


text:
Hindistanyň çäginde howanyň aşa gyzmagy netijesinde azyndan 800 adam öldi. Hindi paýtagty Nýu-Delide howanyň temperaturasy selsiý boýunça 50 gradusa golaýlan mahaly, şäheriň ýollary eredi.
Hindistanyň resmileri ilatyň güne çykmazlygy üçin duýduryş berýär. Şeýle-de, keselhanalar gün urup ejir çekýän adamlary bejermek üçin taýýarlyk derejesine getirildi.
Howanyň gyzmagyndan iň köp ejir çekýän Andhra Pradeş welaýatynda howanyň temperaturasy selsiý boýunça 47 gradusy görkezýän mahaly, geçen hepde bu welaýatda 551 adam heläk boldy.
“Hindustan Times” atly gündelik neşiriň berýän maglumatyna görä, 25-nji maýda Nýu-Delide howanyň temperaturasy soňky iki ýylyň dowamynda iň ýokary derejesine – 45,5 gradusa ýetdi.
Her ýylyň tomus aýlary Hindistanda aglabasy jemgyýetiň garyp gatlagyndan ybarat ýüzlerçe adam heläk bolýar.


text:
Pakistanyň harbylary ABŞ-nyň bu ýurtdaky howa bazasyny bellenen wagtda boşadandygyny aýdýar.
Yslamabat iki hepde mundan öňki howa zarbasyna protest edip, Bulujystan welaýatyndaky Şamsi howa bazasynyň boşadylmagyny talap edipdi. Bu howa bazasy Merkezi aňtaw gullugy tarapyndan Pakistanyň Owganystan bilen serhetleşýän tire sebitinde “Talyban” we “Al-Kaýda” nyşanalaryna garşy adamsyz uçarlary ulanmakda peýdalanylýandyr öýdülýär.
Noýabrda urlan howa zarbasynda pakistan goşunynyň Owganystan bilen serhetde ýerleşýän 24 esgeri öldürilenden soň, Yslamabat Amerikanyň we NATO-nyň Pakistan arkaly Owganystana barýan konwoýlarynyň hem öňüni baglady.
Pakistanyň premýer-ministri Ýusuf Raza Gilani ýol baglamagyň birnäçe hepde dowam etmeginiň ahmaldygyny aýtdy.
NATO bu howa zarbasy üçin ötünç sorasa, Birleşen Ştatlar ony betbagtçylyk diýip atlandyrdy.


text:
Türkmenistanyň Azyk senagaty assosiasiýasy ýag önümçiligi üçin ýörite desgalary gurmak boýunça halkara tenderini yglan etdi. Resmi maglumatlara görä, Baýramalydaky ýag kombinatynda her gije-gündizde 680 tonna pagta çigidini işlemek üçin ýörite seh gurup, ony işe girizmek göz öňünde tutulýar.
Azatlyk Radiosy pagta ýagynyň önümçiliginiň we ulanylyşynyň aýratynlyklary barada Türkmenistanyň hökümetiniň oba hojalygy boýunça öňki geňeşçisi Wladimir Ýerofeýew bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda pagta çigidiniň ýagy näme üçin öndürilýär?
Wladimir Ýerofeýew: Birinji nobatda, Türkmenistanda munuň üçin gowy çig-mal bazasy bar. Ýygylan pagtanyň süýümleri aýrylansoň, onuň çigidi galýar. Bu çigitden köp ýag çykýar, ýagy alynansoň çigidiň künjarasy bilen şulhasy hem mal üçin iýim bolýar. Şeýlelikde, pagta öndüriji ýurt üçin pagta ýagynyň önümçiligi isripsiz önümçilik bolýar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda pagta ýagy öňden bäri iýilýär. Emma onuň peýdasy we zyýany barada köp diskussiýa gidýär. Kim onuň tagam taýdan öz aýratynlyklarynyň bardygyny aýdýar, kim zyýanyna ünsi çekýär? Siziň pikiriňizçe, pagta ýagy zyýanlymy ýa peýdaly?
Wladimir Ýerofeýew: Pagta ýagynda bişirilen palowy gowy görýän adamlaryň köpdügini bellemek gerek. Emma ýagyň peýdasy we zyýany barada aýdylanda, bar zat bu ýagyň arassalanylyşynyň hiline bagly. Ýagyň zyýanly garyndylardan näderejede arassalanyp taýýarlanyşyna bagly. Maňa Ysraýylyň tehnologiýasy boýunça arassalanan ýagy görkezipdiler. Ol asla pagta çigidiniň ýagyna meňzemeýärdi. Ol açyk reňkli, dury we arassa ýokary hilli ýagdy. Pagta çigidiniň ýagynda bar bolan agyr garyndylar we ýaglar aýrylansoň şeýle bolýar.
Azatlyk Radiosy: Pagta ýagy Türkmenistanda iň köp öndürilýän ýag, ýagyň beýleki görnüşleri näme üçin onçakly köp öndürilmeýär?
Wladimir Ýerofeýew: Günebakarlary ösdürip ýetişdirmek Türkmenistanyň şertlerinde kyn. Howa gaty yssy, suw bolsa az. Günebakar ekerançylygy örän köp suwy talap edýär. Ýurtda ýag üçin künji hem öndürilýär. Emma ol köplenç ýurduň demirgazyk böleklerinde, Daşoguzda gowy ýetişýär. Künji önümçiliginiň bahasy hem gymmat bolýar. Mekkejöwen üçinem köp suw gerek bolýar. Şeýlelikde, suw Türkmenistanda oba hojalyk önümçiligini planlaşdyrmakda esasy çäklendiriji mehanizm bolup durýar.
Azatlyk Radiosy: Pagta çigidiniň ýagyny azyk önümçiliginden başga ýene näme üçin ulanyp bolýar?
Wladimir Ýerofeýew: Ýagy tehniki taýdan ulanyp bolýar. Meselem, ýaglaýjy serişdeleriň, şol sanda awtoulaglar üçin ýaglaryň öndürilmegi üçin ulanyp bolýar. Şeýle-de ýangyç üçin ulanyp bolýar. Meselem, soňky döwürde Birleşen Ştatlarda mekkejöwenden ýangyç öndürmegiň meşhurlygy artýar. Pagta ýagyny hem şeýle maksatlar üçin ulanyp bolar. Sebäbi pagta ýagy-da nebit ýaly uglewodly önüm, ýöne onuň himiki formulasy biraz başga. Munuň üstünde işlemek boýunça halkara tejribeleri bar.


text:
Penşenbe güni giçlik Birleşen Ştatlaryň Kongresi iki güne çeken çekeleşikli diskussiýalardan soň, ýurduň harby pudagyna goýberiljek ýyllyk býujet baradaky kanunyň taslamasyny kabul etdi.
Bu kanuna görä, geljekki bir ýylda Birleşen Ştatlaryň harby pudagyna 606 milliard dollar serişde goýbermeklik göz öňünde tutulýar.
Bu serişdäniň 87.7 milliard dollary ABŞ-nyň Owganystanda we käbir beýleki daşary döwletlerde alyp barýan harby çäreleri üçin niýetlenen.
Bu býujet plany şu ýylyň oktýabryndan başlap geljek ýylyň oktýabryna çenli aralygy öz içine alýar.


text:
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-Moon Siriýanyň hökümetini şu hepdede Damaskyň golaýynda humiki ýaraglar bilen hüjüm edildi, diýlip berilen habarlar boýunça BMG-niň derňewçileri bilen bile işleşmäge çagyrdy.
Anna güni Günorta Koreýa eden saparynyň dowamynda eden bu çykyşynda Ban Ki-Moon himiki ýaraglaryň ulanylmagynyň halkara kanunlaryna ters gelýändigini aýtdy we “şeýle jenaýatçylyklar jenaýatçy üçin ýaramaz netijeleri bermeli”, diýip belledi.
BMG-niň maglumatyna görä, Siriýada gidýän graždan urşy zerarly ýurdy terk eden çagalaryň sany bir milliona ýetipdir. Siriýada iki ýarym ýyl bäri dowam edýän uruş zerarly ýurdy terk edenleriň umumy sany iki million adama golaý, diýilip kesgitlenýär.
Anna güni BMG-niň UNISEF çagalar fondy Siriýada ýene iki milliona golaý çaganyň öz öýlerinden göçmäge mejbur bolandygyny habar berdi.


text:
100-den gowrak ýaragly adamdan ybarat topar Ukrainanyň Donetsk şäherinde bir sanatoriýanyň daşyny gabap, 120 çemesi ukrain polisiýa ofiserini ýesir aldy.
9-njy maýdaky habarlara görä, «Donetsk halk respublikasy» diýilýäniň ýaragly adamlary, orsýetçi separatistler Içeri işler ministrliginiň 120 çemesi ofiseriniň kazarma hökmünde ulanýan sanatoriýasynyň daşyny gabadylar.
Habarlarda atyşyk bolandygy we sanatoriýanyň käbir bölekleriniň ot alandygy aýdylýar. Birnäçe minutdan Içeri işler ministrliginiň goşunlary tabyn bolmaga razy boldular.
Olar ýaraglaryny tabşyransoň, awtobuslara ýüklenip, bu ýerden alnyp gidildi.
Ukrainanyň UNIAN habar gullugy ýaragly adamlaryň bu ýere «Kamaz» ýük maşynlaryna münüp gelendiklerini aýtdy.


text:
BMG-niň uruş jenaýatlary boýunça prokurory Serge Brammertz Bosniýanyň öňki goşun baştutany Ratko Mladiçiň tussag edilmegine çagyryş etdi.
Ol bu meselede başga çykalganyň bolup bilmejegini aýtdy. Serge Brammertz bu barada düýn günorta Bosniýada 1995-nýi ýyldaky Srebrennisa gyrgynçylygynyň ýatlama gününde eden çykyşynda nagtady.
Bosniýanyň öňki goşun baştutany Ratko Mladiç ozalky Ýugoslawiýa urşy bilen bagly döredilen halkara tribunalynyň iň uzak wagtlap gözlän gaçgagy bolup durýar.
Mladiç Srebrennisa gyrgynçylygyny planlaşdyrmakda we Saraýewony 44 aýlap gabawda saklamakda aýyplanylýar. Ol häzirki wagt Serbiýada gizlenýändir diýlip çaklanylýar.


text:
Owganystanyň günbatarynda söweşijiler tarapyndan amala aşyrylan hüjümde azyndan bäş owgan polisiýa ofiseri öldürildi.
Hyrat welaýatynyň Farsi etrabyndaky ulaga edilen raketa hüjüminde gürüňi gidýän etrabyň polisiýa başlygy Şir Ahmad hem öldürildi.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini henize çenli hiç bir topar öz üstüne almady.
Bu ýowuzlyklar Owganystanda geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň ikinji tapgyrynyň başlangyç netijeleri yglan edilmezden öň, “Talyban” hereketi owgan güýçlerine garşy hüjümlerini artdyran mahaly amala aşyryldy.


text:
Dünýäde iň çalt ösýän dört uly yurduň, ýagny Hytaýyň, Orsýetiň, Hindistanyň we Braziliýanyň liderleriniň gatnaşmagynda iki günlik sammit düýn öz işine başlady.
Bu duşuşyk “BRIC” diýlip atlandyrylýan bu toparyň ikinji şeýle ýygnagydyr.
Synçylaryň aýtmagyna görä, şol ýygnaga gatnaşýan liderleriň dünýäniň ykdysady düzgüni barada özlerine has uly rol berilmegini talap etmekleri mümkin.
“BRIC” toparyna girýän bu ýurtlar dünýäniň jemi ilatynyň 40%-ni we ykdysadyýetiniň bolsa 20%-ni emele getirýärler.
Bu toparyň Orsýetiň Ýekaterinburg şäherinde geçen ýyl geçirilen ilkinji ýygnagynda dünýänyň maliýe düzgünlerini gaýtadan gözden geçirmek talap edilipdi.


text:
Penşenbe güni Baku şäheriniň ýerli sudy Azerbaýjanyň dolandyryjy partiýasynyň deputatlyk mandatyndan mahrum edilen Gülýar Ahmadowany tussag astyna almak barada karar çykardy.
Suduň karary bilen ol häzirlikçe iki aýa çenli wagtlaýyn tussaghanada saklanar.
Geçen ýylyň sentýabrynda bu ýurduň dolandyryjy partiýasy bolan “Ýeni Azerbaýjan” partiýasynyň şol wagtky deputaty Gülýar Ahmadowanyň parlamentdäki deputatlyk orunlary üçin näçe para berilmelidigi barada edýän gürrüňiniň wideo ýazgysy internetde peýda bolupdy.
Maglumata görä, bu wideo ýazgydaky waka 2005-nji ýylda surata düşürilipdir.
Azerbaýjanyň ozalky deputaty Gülýar Ahmadowa sud tarapyndan bu jenaýat işinde günäli tapylan halatynda, oňa 12 ýyla çenli türme tussaglygynyň berilmegi mümkin diýlip garaşylýar.


text:
Pakistanyň Daşary işler ministrligi Owganystanyň, Pakistanyň, Hytaýyň we ABŞ-nyň wekilleriniň gelýän aý Yslamabatda duşuşyp, Kabul bilen «Talybanyň» arasynda «doňan» gepleşikleri gaýtadan başlamagyň maslahatyny etjekdigini aýtdy.
Daşary işler ministrliginiň sözçüsi Kazi Halilullah 6-njy fewraldaky duşuşygyň uruş tozduran owgan döwletinde parahatçylygy ýola goýmagyň kartasyny işläp-düzmek tagallasynyň bir bölegidigini aýtdy.
Bu soňky hepdelerde bu ugurda geçirilen şeýle maslahatlaryň üçünjisi bolar.


text:
Şu gün Eýranyň ISNA habar agentligi geljek hepde Eýranyň milli futbol komandasynyň Braziliýanyň futbol komandasy bilen ýoldaşlyk duşuşygyny geçirjekdigini habar berdi.
Eýranyň Futbol Federasiýasynyň metbugat sekretary Abbas Torabian bu ýoldaşlyk ýaryşynyň 6-njy ýa-da 7-nji oktýabrda Birleşen Arap Emirliklerinde geçiriljekdigini tassyklady.
Soňky wagtlar Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejatyň Ikinji Jahan urşy ýyllarynda Holokost tragediýasynyň bolmandygy barada eden beýanatlary bu ýurduň milli sport komandalarynyň halkara duşuşyklaryna-da öz ýaramaz täsirini ýetirdi.
Onuň bu çykyşlarynyň netijesinde Ýewropanyň we Amerikanyň köp ýürtlarynyň futbol komandalary Eýranyň milli komandasy bilen ýoldaşlyk duşuşyklaryny geçirmekden hem ýüz öwrüp gelýärler.


text:
13-nji aprelde Beýik Britaniýanyň premýer-ministri Dewid Kameron we Mýanmaryň oppozision lideri, Nobel baýragynyň eýesi San Su Çi Mýanmara garşy gadaganlyklary doňdurmaga çagyrdylar.
Olar şeýle çagyryşy Ýangonda bilelikde geçiren metbugat konferensiýasynda etdiler.
Mundan öň Dewid Kameron Mýanmaryň prezidenti Teýn Seýn bilen gepleşikler geçirdi we onuň hökümetiniň demokratiýa tarap eden hereketleriniň “mizemezdigini” aýtdy.
Kameron birnäçe onýyllyklardan soňra Mýanmara sapar eden günbatarly ilkinji döwlet lideri boldy.


text:
Türkmenistanyň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň adyndan ýazylan "Ruhnamanyň" dürli adamlar tarapyndan, çeşmesi görkezilmezden toplanan kitapdygy hakynda barha köp subutnamaly gürrüňler özara söhbetdeşlikde edilse-de, tema bütewiligi bolmadyk bu "eseriň" gapma-garşylykly many-mazmunynyň merhum diktatoryň pelsepe derejesini kesgitleýändigini hiç kim inkär edip bilmez.
Döredijilikden daş, awtorlyk hukugynyň nämedigine düşünmeýän Saparmyrat Nyýazow dissident, taryhçy alymymyz M.Berdiýewiň subut edişi ýaly, Bosfordyň "Musulman şalyklar nesli" atly kitabyndan 106 sahypany çeşmesini görkezmezden "Ruhnamada" ýerleşdiripdir. 1999-njy ýylyň martynda Saparmyrat Nyýazow döredijilik işgärlerine ýüzlenip: "Halkyň ruhy ýörelgesi bolup biljek kitaby ýazalyň, teklipleriňizi beriň, iň gowy teklipler gelse, "Ruhnamada" awtoryň ady bilen döredijiligini ýerleşdireris" diýip, wada beripdi. Şondan soňra ýazyljak "Ruhnama" gelýän teklipleri bir ýere jemlemek hem öwrenmek üçin ýörite topar döredilipdi.
Ýazyjy-şahyrlara "Ruhnama" üçin döredijiliginden iň gowy bölekleri bermek teklip edildi. Ol tekliplere seslenen ýazyjy-şahyrlaryň "Ruhnama" çapdan çykansoň, öz döredijilikleriniň Nyýazowyň adyna geçirilendigine göz ýetirip, hyrçlaryny dişläp oňmaly bolandygyny galamdaş ýoldaşlarymyz özara söhbetdeşlikde tassyklaýarlar. Nyýazowyň tassyklaýşy ýaly, ýazyljak "Ruhnama" üçin gelen ýüz müňden gowrak teklibiň ýene bu esere laýyk hasaplanany diktatoryň döredijiligine degişli edildi.
Bu-da hemmesi däl, "Ruhnama" gelýän teklipleri öwrenmek üçin döredilen topara türkmen mediasynyň her redaksiýasyndan bir işgär goşup, SSSR döwründe Türkmenistanda çap edilen metbugatdan iň gowy rowaýatlary, geň-taň hadysalary, filosofik manyly makala, goşgy setirlerini ýygnamak barada tabşyrygyň berlendigini agzalan topara agza bolan döredijilik işgäriniň biri gürrüň berdi.
Şonuň üçin "Ruhnamada" rus klassyklary Puşkinden, L.Tolstoý ýaly läheňleriň döredijiliginden bölekleriň bolmagam tebigy bir ýagdaýdyr. Halypa ýazyjymyz, žurnalistimiz A.Baýryýew hem birnäçe döredijilik işgärlerimiz özara söhbetdeşlikde "Ruhnamada" metbugat materiallaryndan, hatda dürli ýyllarda çykan goşgy setirlerinden alnandygyny aýdýarlar. Baýramalyly, altmyş sekiz ýaşly Atajan mugallym "Ruhnamadaky" Jygaly beg hakyndaky goşgynyň özüniňkidigini, ol bu goşgusyny 1975-nji ýylda raýon gazetinde çap etdirendigini aýdýar. "Ruhnamanyň" ogurlyk bir kitapdygy hakynda adyl derňew geçirilse, Atajan mugallym subutnamasyny görkezip biljekdigini hem sözüniň üstüne goşdy. Bir söz bilen aýdanyňda, "Ruhnamanyň" döremegine adyl baha berlip, sud seljerişi geçirilse, onlarça döredijilik işgäriniň awtorlyk hukugynyň aýagasty edilendiginiň subudy doly tassyk bolardy.
"Gelen teklipler"
Dogrudanam, Nyýazowyň hut özem "Ruhnamanyň" ýazylmagy üçin ýüz müňden gowrak teklibiň gelendigini gizlejegem bolmandy, elbetde, merhum diktator döredijilikden sähelçe baş çykaranlygynda, iň bolmanda tema yzygiderliligini özünde jemleýän eseri ýazdyryp bilerdi. Emma uly mümkinçiliginiň bolandygyna seretmezden, merhum diktatoryň döredijilige düşünişi, oňa çemeleşişi hem onuň akyl-paýhas derejesi bilen içi gapma-garşylykdan doly, taryhy ertekileşdiren "Ruhnama" emele gelipdi.
Häzire çenli "Ruhnamanyň" saklanyp durmagyny ýurtda dowam etdirilýän Nyýazowyň syýasatynyň özenidigi bilen düşündirilse maksada laýyk bolardy. "Ruhnamanyň" Türkmenistanda korrupsiýany ösdürmäge hem uly goşant goşandygyny-da aýtmak gerek, Türkmenistanda çişirilen bahaly gurluşyk işlerini alyp barmak üçin daşary ýurt firmalarynyň ýolbaşçylary "Ruhnamany" daşary ýurt dillerine terjime etdiripdiler.
Türkmenstanly ykdysadyýet boýunça hünärmen Şamuhammet aga: "Ruhnama" kyrk dile terjime edilipdir, özem ony başga dile terjime etdiren daşary ýurt firmalaryň ýolbaşçylary owalbaşda "Ruhnamany" öz hasaplaryna terjime etdirip, soňra ýurdumyzdan gurluşyk işlerini alyp barmaga ygtyýar alansoňlar "Ruhnama" üçin eden çykdajylaryny 10-15 esse edip yzyna alýardylar. "Ruhnama" daşary ýurt dillerine terjime edilip başlanandan soňra, Türkmenistanda alnyp barylýan gurluşyklaryň bahasy görnetin ýokarlandy. Türkmenistanda "Ruhnama" çapdan çykandan soňra döwlet emeldarlaram ony dürli dillere terjime etdirip, gazanç etmäge meýilli daşary ýurt firmalarynyň ýolbaşçylary bilen dilleşip, uly peýda gördüler. Şeýdibem, bu kitap çap bolandan soň, Türkmenistanda korrupsiýa sistemalaýyn doly ornaşdy" diýýär. Onuň pikiriçe, ýurduň "Ruhnama" bilen bagly çeken maddy zyýany ýüz millionlarça dollar bolmaly.
Saparmyrat Nyýazow 2006-njy ýylyň 12-nji dekabrynda ýaşlaryň öňünde eden çykyşynda "Ruhnamanyň" daşary ýurt dillerine terjime edilip — million, ýurt içinde bolsa türkmen, rus dillerinde terjime edilip - 250 müň nusgalyk çap edilendigini hem onuň uly böleginiň satylandygyny aýdyp, öwnüpdi. Nyýazow 2001-nji ýylyň oktýabrynda geçiren Ministrler Kabinetiniň mejlisinde: "Adamlar, "Ruhnama" 9 dollara golaý baha - 45 müň manada düşýär, 5 müň manat ony satýanlaryň haky bolup, "Ruhnama" 50 müň manatdan satylsyn, maňa girdeji gerek däl" diýipdi. Emma Nyýazow "Ruhnamany" döwletiň emeli goýan pes nyrhyndan hasaplap, ony bahasyndan has arzan satdyrypdy.
Meniň bilen söhbetdeş bolan ykdysadyýetçileriň tassyklamagyna görä, 2000-nji ýyllarda " Ruhnamanyň" her biri 200 müň manada düşüp, her bir kitapdan döwlete 150 müň manat ýa-da şol döwürdki bazar bahadan ýedi dollar zyýan bolupdyr, ýurdumyzyň içinde çap edilen 250 müň nusgalyk bu kitapdan döwletimize bir million ýedi ýüz elli müň amerikan dollary möçberinde zyýan ýetipdir. Daşary ýurtda çykan "Ruhnamanyň" her bir nusgasynyň bolsa näçe baha düşendigini hasaplamak geljegiň işi.
Finlandiýaly žurnalistiň "Mukaddes kitabyň kölegesi" atly "Ruhnama" barada düşüren filmi türkmenlere görkezilmedik bolsa-da, bu filmiň Türkmenistanda "Ruhnamanyň" korrupsiýany ösdürmäge eden goşandy hakynda maglumat berýändigini ýatlatsak artykmaçlyk etmese gerek. Anyk bahasy aýdylmasa-da Orsýetiň Goranmak ministrligine tabynlykdaky "Dnepr" raketa kosmos gämisinde "Ruhnama" kosmosa çykarylypdy, ykdysadyýetçiler bu hyzmatyň hem arzan düşmändigini çak edýärler. Şeýlelikde içi gapma-garşylykdan doly "Ruhnamanyň" ogurlygyň hem korrupsiýany ösdürmegiň nusgasy bolandygyny çekinmän aýdyp bileris. Elbetde, "Ruhnamanyň" türkmeniň ahlak-ruhy ýörelgesine nähili aýylganç täsir edendigini, şeýle-de uly mukdarda ýetiren maddy zyýanyny doly anyklamak geljegiň işi.
Döwletmyrat Ýazgulyýew türkmenistanly garaşsyz žurnalist, synçy. Blogdaky pikirler we maglumatlar awtoryň özüne degişli.


text:
Sişenbe güni orsýetli oppozisiýa wekilleri we adam hukuklary aktiwistleri Moskwada, Sankt Peterburgda we beýleki şäherlerde resmi taýdan rugsat edilmedik protestleri geçirdiler.
Habarlara görä, Moskwada 60 çemesi adam tussag edildi. Paýtagtyň merkezindäki proteste Ýewropa Bileleşiginiň Orsýete sapar edýän 4 deputaty gatnaşdy we olar protesti gurnaýjylary milisiýanyň tussag etmegini ýazgardylar.
Ýewropa Parlamentiniň adam hukuklary boýunça komitetiniň başlygy Heidi Hautala öňki premýer- ministr Boris Nemsowyň protestde tussag edilmegi “kanunyň bozulmagy” diýdi. Başga bir belli oppozisiýa lideri Limonow hem tussag edildi.
Oppozisiýa wekilleri we adam hukuklary aktiwistleri her aýyň 31-nde protest geçirip, Baş kanynyň 31-nji maddasyna ünsi çekmäge çalyşýarlar. Şol madda ýygnak azatlygyna kepil geçýär.
Adatça, häkimiýeter protestlere rugsat bermeýär we olar başlamanka milisiýa protestçileri dargadýar.


text:
Aşgabat, 25-nji ýanwar. “Türkmenportal”.
24-nji ýanwarda paýtagtyň “Mekan” köşgünde “Sagdyn jemgyýet — kuwwatly döwlet” ady bilen duşuşyk geçirildi. Ol sagdyn durmuş ýörelgesiniň dabaralanmagyna, dünýä möçberindäki wehim bolan neşekeşlik we neşe serişdeleriniň bikanun dolanyşygynyň öňüni almak baradaky meselä bagyşlandy.
19-njy ýanwarda geçirilen wideoşekilli iş maslahatynda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow hukuk goraýjy edaralaryň, ýerlerdäki öz-özüňi dolandyryş edaralarynyň, jemgyýetçilik guramalarynyň öňünde dünýä möçberindäki wehim bolan neşekeşlige, neşe serişdeleriniň bikanun dolanyşygyna we kontrobandasyna garşy göreş çärelerini güýçlendirmek boýunça anyk wezipeleri goýdy.
Döwlet Baştutanynyň tabşyrygy boýunça geçirilen duşuşyga milli parlamentiň deputatlary, ministrlikleriň we edaralaryň, Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň jemgyýetçilik guramalarynyň, ýokary we orta okuw mekdepleriniň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri we döredijilik işgärleri gatnaşdylar.
Duşuşyga gatnaşyjylaryň belleýşi ýaly, Döwlet baştutanynyň üns-aladasy netijesinde Türkmenistanda neşekeşlik ýaly bütindünýä möçberli wehime garşy göreşmekde giň gerimli düşündiriş-öňüni alyş çäreleri amala aşyrylýar. Bu ilkinji nobatda ýaşlaryň, ýetginjekleriň, çagalaryň arasynda guralýan çäreleri öz içine alýar. Ilat arasynda ýygy-ýygydan geçirilýän wagyz-nesihat işlerine hukuk goraýjy we lukmançylyk edaralarynyň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň işgärleri işjeň çekilýär.
Biziň ýurdumyzda alnyp barylýan düýpli özgertmeleriň netijesinde Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş derejesi barha ýokarlanýar. Biziň sagdyn jemgyýetimiziň howpsuzlygyny üpjün etmäge gönükdirilen toplumlaýyn çäreleri durmuşa geçirmek bilen, Türkmenistan adamzat üçin iň howply wehim hasaplanýan neşekeşlige garşy göreşde netijeli işleri amala aşyrmagyny dowam etdirýär.


text:
Owganystanyň “Talyban” topary öňki lider Molla Mohammad Omaryň ogluna söweşi toparyň düzüminde ýolbaşçy wezipesini berdi.
“Talybanyň” 5-nji aprelde çap eden beýannamasyna görä, Molla Omaryň uly ogly Mohammad Ýukuba toparyň harby komissiýasynyň ýolbaşçysy wezipesi hödürlendi.
Ýukub we onuň daýysy Abdul Manan “Talybanyň” ýolbaşçy geňeşine girýärler.
Ýukub we Manan geçen ýylyň iýul aýynda owgan hökümetiniň Molla Omaryň iki ýyl ozal Pakistanda ölendigi barada maglumaty tassyklamagynyň yzýany “Talybanyň” lideri wezipesine Molla Ahtar Mansuryň bellenmegine garşy çykyş edipdi.
“Talybanyň” käbir liderleri Molla Mansury Omaryň ölümini gizlinlikde saklamakda aýyplapdylar.
“Talybanyň” esaslandyryjysynyň iki ýakyn garyndaşyna wezipe berilmegi Molla Mansuryň pozisiýasyny berkidip biler.


text:
Resmi Aşgabat Orsýetiň "Regnum" habar gullugynyň soňky wagtlar Türkmenistan hakynda nätakyk, kähalatda bolsa ýurduň beýleki döwletler we halkara guramalary bilen gatnaşyklarynyň dürli ugurlary barada ýoýulan, ýalan maglumatlary ýaýradýandygyny aýdýar. Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň duşenbe güni ýaýradan beýanatynda "Regnumyň" habarlarynyň birnäçesiniň prowakasiýa häsiýetlidigi we tabşyryk esasynda ýazylandygy bellenýär.
"Golaýda "Regnum" habar gullugy "türkmen hökümetine golaý haýsydyr bir çeşmä" salgylanyp, Türkmenistanda kaliý duzlaryny gazyp almak we işläp bejermek boýunça toplumyň belarusly partnýorlar bilen alnyp barylýan gurluşygy barada prowakasion mazmunly we düýpden ýalan habar ýaýratdy" diýip, Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi ýazýar.
Beýanatda aýdylmagyna görä, "Regnum", hiç bir delile salgylanmazdan, öz çeşmesiniň bu toplumyň gizlin, her dürli shemalar arkaly maliýeleşdirilýändigi baradaky pikirlerini çap edipdir. Türkmenistan bu pikiri ýalana çykarýar we onuň türkmen-belarus gatnaşyklaryny garalamak üçin ýaýradylandygyny öňe sürýär.
Ažubalis Aşgabatda näme diýdi?
Daşary işler ministrliginiň beýanatynda "Regnuma" bildirilýän ikinji nägilelik Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň gezekli başlygynyň Türkmenistana sapary mahalynda hökümete degişli däl guramalar we graždan jemgyýeti barada aýdan sözleri bilen bagly. Türkmen DIM-niň aýtmagyna görä, Litwanyň daşary işler ministri we ÝHHG-nyň gezekli başlygy Audronius Ažubalis Aşgabada sapary mahalynda, "Regnumyň" ýazyşy ýaly, türkmen häkimiýetlerini "hökümete degişli däl guramalary hasaba almak we olaryň işjeňligi babatdaky ähli çäklendirmeleri aradan aýyrmaga" çagyrmandyr.
Türkmenistan ÝHHG-niň gezekli başlygynyň Aşgabatdaky gepleşikleriniň dowamynda beýle çagyryşyň asla bolmandygyny aýdyp, "Regnumyň" ynamdar bolmadyk çeşmä salgylanýandygyny we gepleşikleriň mazmunyna örän erkin düşündiriş berýändigini aýdýar.
ÝHHG-niň gürrüňi edilýän sapar barada 2-nji iýunda Aşgabatdan ýaýradan beýanatynda Audronius Ažubalis: "Graždan jemgyýeti we köpçülikleýin habar serişdeleri bilen hyzmatdaşlyk goldanmaly we goralmaly" diýýär. Ažubalise görä, "olar häkimiýetler bilen adamlaryň arasyndaky möhüm aragatnaşyk kanaly bolup, howpsuzlygy berkitmekde möhüm rol oýnaýar."
Azatlyk Radiosy Ažubalisiň Aşgabatdaky gepleşiklerde graždan jemgyýeti hem metbugat barada aýdan sözleri hakynda giňräk maglumat almak üçin üçin Litwa respublikasynyň Daşary işler ministrligine ýüz tutdy. Ol ýerden ýazmaça şeýle düşündiriş berildi: "Başlyk Aşgabatdaky parlament agzalary bilen duşuşykda graždan jemgyýetiniň howpsuzlygy ilerletmekde we jemgyýetiň ýüzbe-ýüz bolýan iň wawwaly problemalaryny çözmekde möhüm rol oýnaýandygyny nygtady. Ol graždan jemgyýeti we hökümete degişli däl guramalar bilen has işjen hyzmatdaşlyga çagyrdy we HDDG-ler baradaky häzirki kanun barada gürrüň etdi".
Türkmenistanda HDDG-ler azatmy?
Halkara hukuk toparlary we daşary ýurtlarda işleýän türkmen hukuk aktiwistleri Türkmenistanda hökümete degişli däl garaşsyz jemgyýetçilik guramalarynyň işlemegine ýol berilmeýändigini, metbugat azatlygynyň bolsa düýpden ýokdugyny, resmi hasaba alynmadyk dini jemgyýetleriň we toparlaryň ýanalýandygyny aýdýarlar.
Aşgabatly graždan aktiwisti Natalýa Şabunsyň pikirine görä, "graždan jemgyýeti aşakdan görkezilýän inisiatiwalardan başlanýar".
"Bizde bolsa, 2003-nji ýyldan başlap ozalam zordan işläp ýören hökümete degişli däl guramalaryň ählisini ýapdylar, soň inisiatiwa toparlarynyň öňüni gabsadylar, soňra bolsa islendik inisiatiwanyň ýoluny beklediler" diýip, Şabuns Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň "Regnumyň" habarlary baradaky beýanatynda "ýurtda hökümete degişli däl guramalar, şol sanda dini jemgyýetler we toparlar üçin hiç hili çäklendirmäniň ýokdugy", "olaryň Türkmenistanda azat, kanuny işleýändigi we kanunçylykda göz öňünde tutulan ähli hukuga eýedigi" aýdylýar.


text:
Gülle we ölüm belasy durnuksyz Demirgazyk Kawkaz respublikasy Dagystanyň başyndan sowlanok. Bu epidemiýanyň nämedigini hem Hadižat Nasibowadan gowy bilýän ýok bolsa gerek.
Awgust aýynyň aýaklarynda 54 ýaşly Nasibowa adamsy, aýal dogany we gyzy bilen birlikde öz ýaşaýan obasy Kirowauldan Dagystanyň paýtagty Mahaçgala tarap ýola düşýär. Maksady ogly ýaňy atylyp öldürilen bir garyndaşyna "yzy ýarasyn" diýip gaýtmak.
Hadižat Nasibowa
Obadan ýaňy çykanlarynda münüp barýan maşynlary ýüzi maskaly adamlar tarapyndan saklanýar. Nasibowanyň adamsy Saidahmed maşyndan düşürilip, hiç bir duýduryş berilmezden atylyp öldürilýär.
"Onuň gany hemme ýere ýaýrady. Ýanyna baramda, gepläp bilmedi. Dodaklary az-kem sandyrady. Iki gülle degensoň, ol ýere ýykyldy.
Ýöne olar tüpeňiň içindäki ok tükenýänçä ony atdylar. Men onuň başyny dyzymda goýup, doga etmäge başladym. Ony öldüren adam hem şol ýerde maskasynyň deşiginden garap durdy" diýip, Nasibowa gürrüň berýär.
Ganhorlar hiç bir söz aýtman, maşynlaryna münüp, sürüp gidipdirler.
Gazaply ölüm soňky ýyllarda Nasibowanyň maşgalasynyň başyndan aýrylyp gitmändir. Diňe ikije ýylyň içinde onuň garyndaşlaryndan 6 adam öldürilipdir.
Adam hukuklaryny goraýan garaşsyz guramalaryň çaklamagyna görä, üstümizdäki ýyl gozgalaňda, resmi öç alyşlarda ýa beýleki gazaply hereketlerde Dagystanda öldürilen 18 bilen 40 ýaş aralygyndaky adamlaryň sany 800 töweregi bolupdyr.
Näme sebäp bolýar?
Ýerli sünni taryhçy Magomed Nugaýewiň aýtmagyna görä, yzy üzülmeýän ölümlere sebäp bolýan – Dagystanda gadymdan bar bolan sopuçylyk bilen Sowet Soýuzy çökenden soň Saud Arabystanynydan getirilen salafizm dini akymynyň arasyndaky konfliktdir.
Salafizm döwletleriň şerigatyň esasynda gurulmagynyň tarapyny çalýar. Ors häkimiýetleri salafistleri ekstremistik topar diýip yglan etdiler. Salafizmiň tarapdarlary köplenç agyr zulum-süteme sezewar edilýär.
Nugaýew: "Döwletiň salafizme görkezýän reaksiýasy gaty zorlukly. Her bir zorlukly iş hem salafizme bolan raýdaşlygy artdyrýar" diýýär.
Nasibowanyň maşgalasy salafyçylar. Nasibowanyň ýüwürjisi Abdulazym bu pikir bilen ylalaşýar: "Dagystany bölünişige salýan zorlugyň düýp sebäbi häkimiýetleriň edýän işleri".
Ol soňra hem: "Biziň obamyzda dini oňuşmazlyk ýok. Sopular öz metjitlerine gatnaýarlar, biz-de öz metjidimize gatnaýarys. Meniň daýym bilen ýegenim meniň gidýän metjidimden başga metjide gidýärler. Aramyzda bir oňuşmazlyk bolsa, onda uruş turar. Onsoň orslara ara goşulara bir bahana tapylar. Biz biri-birimizi öldüremzok" diýip, sözüniň üstüni ýetirýär.
Hadižat Nasibowanyň ýakynlarynyň jaýlanan mazarlygy. Kirowaul obasy.
Nasibowanyň adamsy syýasata ýa dini kofliktlere goşulan adam däl. Ol bir fermada sürüji bolup işläpdir, rak keseline uçransoň hem pensiýa çykypdyr. Onuň häkimiýetleriň ünsüni özüne çekmegine 2010-njy ýylda öldürilen 21 ýaşly oglunyň ölümi barada barlag geçirmekleri üçin arza üstüne arza ýazmagy sebäp bolupdyr.
Nasibowanyň adamsy Saidahmed barlag geçirmekleri üçin häkimiýetlere şikaýat bilen ýüz tutandan soň ençeme gezek polisiýa edarasyna çagyrylypdyr. "Şikaýatyňy yzyna al" diýip, oňa buýruk berlipdir, haýbat atylypdyr.
Saidahmediň maşgalasy onuň öldürilmeginiň şu wakalar bilen baglanyşyklydyna berk ynanýar.
Gaýgydan, ejirden ýaňa bili bükülen Nasibowa bäş gyzy bilen ýeke galypdyr. Barlag geçirilip, adalatyň ýerine ýetirilmegini talap edere onuň maşgalasynda indi erkek adam ýok. Nasibowanyň islegi öz gününe goýulmagy. Ol indi adam hukuklaryny goraýan guramalaryň işgärleri bilen hem gürleşmän: "Ähli zat Allanyň elinde" diýýär.


text:
15-nji maýda Taýlandyň premýer-ministri Abhisit Wejjajiwa ýerli telewidiniýede eden çykyşynda ýurtda dörän durnuksyzlygy, gan döküşikligi mümkin boldugyça azaldyp, ýagdaýy kadalaşdyrmaga synanyşýandygyny aýtdy.
Bu ýurtdaky ýagdaý barada berlen maglumatda häkimiýetleriň Bankogyň merkezini “atyş zonasy” diýip yglan edip, şol ýere proteste çykanlaryň esgerler tarapyndan oka tutuljakdygyny öňünden duýdurandyklary aýdylýar.
Taýlandyň Adatdan daşary ýagdaýlar boýunça gullugynyň beren maglumatlarynda şenbe günindäki protestlerde ýene azyndan 8 adamyň heläk bolup, 50-den gowragynyň ýaralanandygy aýdylýar.
Özlerini “Gyzyl köýnekliler” diýlip atlandyrýan protestçiler Taýlandyň häzirki hökümetiniň bikanun häkimiýet başyna geçendigini aýdyp, täze saýlawlaryň geçirilmegini talap edýärler.
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki Mun ok atyşyklygy bes etmäge çagyrdy.


text:
Yrakly türkmen halk wekili Nehle Sellame golaýda Bagdatda geçiren metbugat ýygnagynda ýurtdaky çaknyşyklar sebäpli bosgun bolan 350 müň çemesi türkmene açlyk sebäpli ölüm howpunyň abanýandygyny aýdyp, türkmen bosgunlaryna gyssagly kömek edilmegine çagyrdy.
Eýsem Yrakda ýaşaýan ýerlerinden bosmaga mejbur edilen etniki türkmenler, olaryü maşgala agzalary, ýaş çagalar nähili ýagdaýlary başdan geçirýär?
Halkara jemgyýetçiliginiň Yrakda ýaşaýan ýerlerinden gaçan adamlara kömek-ýardam bermek ugrunda edýän işleri barada habarlar çykýar. Eýsem, açlyk howpy abanýan etniki türkmenlere nähili gyssagly kömek edilmeli?
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanynda Yrakda bosgunlyk jebrini çekýän etniki türkmenleriň başdan geçirýän ýagdaýlaryny we olara ýardam bermek üçin alnyp barylýan işleri, edilýän tagallalary olaryň wekilleri bilen söhbetdeşlik arkaly ele alýar.
Bu temada gepleşişe gatnaşmak isleýänler şu salgydan aragatnaşyga geçip biler: hat@azatradio.org
Şeýle-de bu foruma öz pikirdir-garaýyşlaryňyz, teswirleriňiz we teklipleriňiz bilen goşant goşmaga çagyrýarys.


text:
Ýekşenbe güni ýüzlerçe müň protestçi Kiýewiň garaşsyzlyk meýdançasyna çykyp prezident Wiktor Ýanukowiçiň Ýewropa Bileleşigi bilen ýakynlaşmak barada ylalaşyk baglaşmakdan ýüz öwürmek kararyny ýazgardy.
Bu aksiýa gatnaşanlaryň öňünde öňki premýer-ministr, häzir tussaglykda saklanýan Ýuliýa Timoşenkonyň haty okaldy. Timoşenko ukrainalylary Ýanukowiçi häkimiýet başyndan agdarmaga çagyrdy.
“Batkiwşina” partiýasynyň lideri Arseniý Ýatsenýuk protestleriň tutumyny hasam giňeltmegi wada berdi. Ýatsenýuk protestçilere ýüzlenip Kiýewiň hökümet edaralarynyň ýerleşýän bölegini doly gabamaga çagyrdy.
UDAR atly oppozision partiýanyň lideri we boks boýunça dünýä çempiony Witaliý Kliçko ýekşenbe günki protestlere bir milliona golaý adamyň gatnaşandygyny aýtdy.
Polisiýa protestçileriň sanyny 60 müň adam çemesi diýip kesgitledi.
Kiýewiň Garaşsyzlyk meýdançasy üç hepde bäri protestleriň merkezine öwrüldi. Demonstrasiýalar prezident Ýanukowiçiň geçen aýda ÝB bilen assosiasiýa barada ylalaşyga gol çekmekden ýüz öwürmeginiň yzýany başlanypdy.
Ýanukowiç öz kararyny Ukrainanyň Orsýet bilen söwda gatnaşyklaryna zeper ýetirmezlik maksady bilen düşündirdi.


text:
Şu gün dünýäniň dürli ýurtlarynda maýyplaryň Halkara güni bellenilip geçilýär. Maýyplaryň Halkara gününi bellemek çäresi Birleşen Milletler guramasynyň inisiatiwasy bilen 1992-nji ýylda başlanypdy.
Birleşen Milletler guramasy bu çäräniň maksadynyň maýyplar bilen bagly problemalara jemgyýetçiligiň ünsüni çekmekden hem-de olar baradaky aladalary ýokarlandyrmakdan ybaratdygyny aýdýar.
BMG-niň statistiki maglumatyna görä, häzirki wagt dünýä ilatynyň 700 million töweregi ol ýa-da beýleki bir derejede maýyplar kategoriýasyna degişli diýlip hasaplanylýar.


text:
Moskwanyň polisiýasy täjigistanly syýasy aktiwist we žurnalist Dodojon Atowulloýewe garşy edilen hüjüm boýunça jenaýat işini gozgady.
Hepdäniň penşenbe güni agşam Atowulloýew Moskwanyň restoranynda pyçaklandy we ol erbet ýaralandy. Moskwanyň polisiýasy bu jenaýatda güman edilýän bir adamy ele saldy.
Atowulloýew häzir Moskwanyň tiz kömek hassahanasynda ýatyr. Oňa lukmanlar operasiýa etdiler we onuň janyna howp abanmaýar diýip, ors habar agentligi ýazýar.
Dodojon Atowulloýew – “Watandor” täjik hereketiniň lideri. Ol Täjigistanyň prezidenti Emomoli Rahmonyň syýasatyny berk tankyt edýän syýasatçy hökmünde tanalýar. Birnäçe ýyl mundan ozal ol syýasy sebäpler boýunça Orsýete göçüp barypdy.


text:
Orsýetiň we Ukrainanyň premýer-ministrleri sişenbe güni Moskwada duşuşyp, iki ýurduň özara ykdysady hyzmatdaşlygy barada maslahat geçirdiler.
Ukrainanyň premýer-ministri Mykola Azarow Ýewraziýanyň ykdysady geňeşiniň maslahatyna gatnaşmak üçin Moskwa bir günlük sapar etdi.
Orsýetiň premýer-ministri Dmitriý Medwedewiň metbugat-wekiliniň aýtmagyna görä, iki ýurduň hökümet baştutanlarynyň gepleşikleri söwda, energiýa we “möhüm senagat hem infrastruktura” proýektlerine gönükdirildi.
Geçen hepdede Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç Ukrainanyň Orsýetiň ýolbaşçylygyndaky Gümrük bileleşigine synçy hökmünde gatnaşmak mümkinçiligine garaýandygyny aýtdy.
Noýabr aýynda Ýanukowiç Ýewropa Bileleşigi bilen Assosiasiýa barada ylalaşyga gol çekmekden boýun gaçyryp Orsýet bilen ýakyn gatnaşyklar ugrunda gepleşiklere başlapdy.
Geçen hepdede Orsýet Ukrainanyň hökümetiniň 15 milliard dollarlyk bergisini öz üstüne almagy teklip etdi.


text:
Birnäçe aýal metbugat bilen söhbetdeşlikde Donald Trampyň özlerini seksual taýdan kemsidendigini öňe sürdi. ABŞ-nyň Respublikan partiýasynyň kandidaty bu aýyplamalary ret etdi.
“The New York Times” neşiri özüniň 12-nji oktýabrda çap eden maglumatynda nýu-ýorkly Jessika Lidse (Jessica Leeds) salgylanyp, mundan 30 ýyl gowrak öň Trampyň özi bilen uçarda uçýan zenanyň göwsüni elläp, elini eteginiň aşagyna sokmaga synanyşandygyny ýazýar.
Ohioly başga bir zenan Raşel Kruks (Rachel Crooks) agzalýan neşire beren interwýusynda 2005-nji ýylda “Trump Towers” binasynda Trampyň zor bilen özüni dodagyndan ogşandygyny aýtdy.
Şeýle-de, Floridanyň “The Palm Beach Post” neşiri Mindi Makgilliwreýe (Mindy McGillivray) salgylanyp, mundan 13 ýyl ozal Trampyň “Mar-a-Lago” köşgünde zenany ogşajak bolandygyny ýazýar.
Trampyň prezidentlik kampaniýasy gürrüňi edilýän bu wakalaryň hiç biriniň “dogrulyk paýynyň” ýokdugyny mälim etdi.


text:
Çanakgalada bolmagynyň çäklerinde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Pakistan Yslam Respublikasynyň Prezidenti Mamnun Huseýn bilen duşuşdy.
Iki döwletiň Baştutanlary mähirli görşüp, türkmen-pakistan gatnaşyklarynyň ileri tutulýan meselelerini ara alyp maslahatlaşmak üçin dörän mümkinçilige kanagatlanma bildirdiler. Şol gatnaşyklar däbe öwrülen dostlukly häsiýete eýe bolup, ikitaraplaýyn hem-de köptaraplaýyn esasda—abraýly halkara we sebit guramalarynyň çäklerinde üstünlikli ösdürilýär.
Prezidentler Gurbanguly Berdimuhamedow hem-de Mamnun Huseýn döwletara gatnaşyklarynyň okgunly depginini bellemek bilen, Türkmenistanyň we Pakistanyň täze bilelikdäki taslamalary amala aşyrmak üçin açylýan mümkinçilikleri nazara almak bilen, özara bähbitli hyzmatdaşlygy giňeltmäge tarap ugra ygrarlydyklaryny tassykladylar. Şunuň bilen baglylykda, iki ýurduň Liderleri ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň esasy ugurlary boýunça pikir alşyp, olaryň hatarynda söwda-ykdysady we ýangyç-energetika, ulag-aragatnaşyk ulgamlaryny hem-de beýleki birnäçe pudaklary görkezdiler.
Bellenilişi ýaly, Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan (TOPH) gaz geçirijisiniň taslamasy taraplar üçin uzakmöhletleýin hyzmatdaşlygyň aýdyň mysaly bolup durýar. Onuň durmuşa geçirilmegi Aziýa sebitiniň döwletleriniň durmuş-ykdysady taýdan ösmegine uly goşant bolar, dünýäniň energetika howpsuzlygyny berkitmäge hyzmat eder, yklymda syýasy we ykdysady gatnaşyklaryň tutuş ulgamyna goşmaça durnuklylygy çaýmaga mümkinçilik berer. Şunuň bilen baglylykda, Pakistanyň bu iri möçberli taslamanyň iş ýüzünde amala aşyrylmagyna üýtgewsiz gyzyklanma bildirýändigi bellenildi.
Şunuň bilen bir hatarda, söhbetdeşler döwletara gatnaşyklarynyň aýrylmaz we möhüm bölegi bolan medeni-ynsanperwer gatnaşyklary has-da giňeltmek barada pikirlerini aýtdylar.
Söhbetdeşligiň barşynda iki ýurduň Liderleri özara gyzyklanma döredýän sebit we halkara meseleleriniň möhüm ugurlary boýunça pikir alyşdylar. Şunda Pakistanda Türkmenistanyň ýöredýän, oňyn Bitaraplyk ýörelgesine esaslanan parahatçylyk söýüjilik syýasatyna, şeýle hem türkmen Lideriniň öňe sürýän, umumy abadançylygyň we ösüşiň maksatlaryna laýyk gelýän halkara başlangyçlaryna ýokary baha berilýändigi we hemmetaraplaýyn goldaýandygy bellenildi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow şu ýylyň ýurdumyz üçin hemişelik Bitaraplyk derejesine eýe bolmagynyň 20 ýyllygyna beslenendigini belläp, Türkmenistanyň netijeli daşary syýasy ugruny yzygiderli durmuşa geçirmek bilen dünýäniň ähli döwletleri we ilkinji nobatda, sebit boýunça goňşy ýurtlar, şol sanda Pakistan Yslam Respublikasy bilen netijeli gatnaşyklary ösdürmäge çalyşýandygyny nygtady. Milletiň Lideri pursatdan peýdalanyp, pakistanly kärdeşini bu şanly senä bagyşlanyp, şu ýylyň dekabrynda Aşgabatda geçiriljek ýokary derejeli Halkara maslahata gatnaşmaga çagyrdy.
Duşuşygyň ahyrynda Prezidentler Gurbanguly Berdimuhamedow we Mamnun Huseýn türkmen-pakistan hyzmatdaşlygynyň taraplaryň hoşmeýilli erk-islegine daýanyp, geljekde hem hemmetaraplaýyn berkidilip, täze mazmun bilen baýlaşjakdygyna ynam bildirdiler hem-de Türkmenistanyň we Pakistanyň dostlukly halklaryna iň gowy arzuwlaryny beýan etdiler.


text:
Meksikanyň prezidentligine dalaş eden çepçi kandidat Andres Manuel Lopez Obrador özüniň garşydaşy Enrikie Pena Nietonyň ýeňşini ykrar etmekden ýüz öwürdi.
Lopez Obrador metbugat konferensiýasynyň dowamynda, ýekşenbe güni geçirilen ses berilşigiň “pis” bolandygyny aýtdy.
Meksikada geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň ilkinji netijelerine görä, Guramaçylykly rewolýusiýon partiýasynyň (PRI) wekili Enrikie Pena Nieto sesleriň 38% töweregini alyp, ýeňiş gazanypdy.
Demokratik rewolýusiýon partiýasynyň wekili Lopez Obrador bolsa, sesleriň 31% alypdy.
Lopez Obrador 2006-njy ýyldaky prezidentlik saýlawlaryna hem gatnaşypdy. Ol şonda 1% aratapuwut bilen ýeňlipdi. Şondan soň ol Meksika Siti şäheriniň durmuşyny 1 aý çemesi böwetlän protestleri gurnapdy.


text:
Pakistan 9-njy iýunda, adam hukuklary toparlarynyň we Birleşen Milletler Guramasynyň protestlerine garamazdan, 15 ýaşynda adam öldürendigi üçin ölüme höküm edilen adamy asdy.
Aftaf Bahadur Masih 1992-nji ýylda üç adamy öldürendigi üçin ölüme höküm edildi.
Emma «Repriýeve», «Soňa goýma» atly hukuk topary Bahadur bilen baglanyşykly şaýatlaryň ikisiniň gynalandyklaryny aýdyp, beren görkezmelerini yzyna alandygyny aýtdy.
Bahaduryň aklawçylary hem öz müşderileriniň gynalyp, etmedik jenaýatyny boýun almaga mejbur edilendigini aýdýarlar. Gynag astynda alnan görkezme kanuny hasaplanmaýar.


text:
Baku sudy 5-nji noýabrda türmä basylan adam hukuklary aktiwisti Leýla Ýunusyň we onuň adamsy Arif Ýunusyň şikaýatlary boýunça diňlenişigi dikeldýär diýip, olaryň aklawçysy aýdýar.
Aklawçy Elçin Sadikow Azatlyk radiosynyň Azerbaýjan gullugyna biz ýene Baku sudyndan bu är-aýaly tussaglykdan öý tussaglygyna geçirmegi haýyş etmekçi diýdi.
Sadikow suduň 5-nji oktýabrda bolan ozalky diňlenişikde bu jübüdiň işini Bakuwyň agyr jenaýatlar suduna iberendigini aýtdy.
Emma ol bu suduň entek höküm boýunça hiç bir reaksiýa bildirmändigini habar berdi.
Bakuwyň agyr jenaýatlar sudy awgustda Leýla Ýunusy we onuň hassa adamsy Arifi, ykdysady jenaýatlarda günäli diýip, degişlilikde 8 ýarym we 7 ýyl türme tussaglygyna höküm edipdi.


text:
«WikiLeaks» internet saýtynyň soňky ýaýradan diplomatik telegrammalarynda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow “gaty açyk bolmadyk”, “köp adamalara ynamsyzlyk bildirýän” we “tejribeli ýalançy” diýlip häsiýetlendirilipdir.
Bu telegrammalarda prezident Berdimuhamedowyň häsiýeti we gatnaşyklary barada käbir maglumatlar berlipdir.
Gizlin maglumatlarda prezident Berdimuhamedowyň Birleşen Ştatlary, Türkiýäni we Eýrany halamaýandygy, ýöne Hytaýy gowy görýändigi aýdylýar.
Şeýle-de, onuň Özbegistanyň prezidenti Yslam Karimowy we Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýewi hem “gowy görmeýändigi” habar berilýär.


text:
Şu gün Hytaý howanyň maýlamagyna täsirini ýetirýän karbon dioksidiň möçberini kemeltmegi wada berdi.
Analitikleriň pikirlerine görä, bu babatda Hytaý bilen ylalaşylan şertlere laýyklykda tebigata ýaramaz täsir edýän bu himiki maddanyň howa goýberilmeginiň ösüş depgininiň azalmagy mümkin.
7-18-nji dekabr aralygynda Kopengagende geçiriljek sammite dünýäniň 65 çemesi ýurdunyň liderleri bilen bir hatarda Hytaýyň lideri Wen Jiabaonyň hem gatnaşmagyna garaşylýar.
Olar global maýlama garşy göreşmegiň täze şertnamasyny taýýarlamaly.


text:
Myhman ýüzbe-ýüz duşuşyk üçin döredilen mümkinçilige hoşallyk bildirip, milletiň Liderini we tutuş türkmen halkyny dünýäde uly şöhrat gazanan ahalteke bedewlerine bagyşlanan milli baýramçylyk bilen tüýs ýürekden gutlady.
Aleksandr Şohin Aşgabatda guralan dabaralaryň giň gerim bilen geçirilýändiginiň guwançly wakadygyny aýdyp, Türkmenistanyň ajaýyp ahalteke bedewleri ýaly milli medeni gymmatlygyň aýawly saklanylmagynda we ösdürilmeginde tutuş dünýä nusgalyk görelde görkezýändigini nygtady.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow gutlaglar üçin minnetdarlyk bildirip Türkmenistanyň Russiýa Federasiýasy bilen giň ugurlar boýunça netijeli gatnaşyklaryň ösdürilmegine aýratyn ähmiýet berýändigini belledi.
Duşuşygyň barşynda türkmen döwletiniň Baştutany we myhman milli ykdysadyýetimizde ýurdumyzyň telekeçileriniň ornunyň pugtalanýandygyny nazara almak bilen, telekeçi düzümleriň derejesinde iki ýurduň arasynda ýola goýulýan ykdysady gatnaşyklaryň mümkinçilikleri we ony ösdürmegiň geljegi boýunça pikir alyşdylar.
Hususy telekeçiligiň bilelikdäki ýokary tehnologiýaly kärhanalaryny döretmek, şeýle hem işewür düzümleriň wekilleriniň arasynda netijeli maglumatlary alyşmak hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri hökmünde görkezildi.


text:
5-nji aprelde Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilim, saglygy saklaýyş, turizm we sport pudagynyň ýolbaşçylary bilen iş maslahatyny geçirdi. Oňa Ministrler Kabinetiniň başlygynyň bu ugurlar boýunça orunbasary Gurbanmyrat Mezilow hem gatnaşdy.
Şol duşuşykda prezident Berdimuhamedow ýaşlara bilim we terbiýe bermek meseleleri barada hem gürrüň edip, geçen ýyllarda toplanan tejribeleri giňden ulanmagyň zerurdygyny aýtdy. Ol her bir okuwçynyň azyndan üç dil bilmelidigini we sportuň bir görnüşi bilen meşgullanmalydygyny hem tabşyrdy. Berdimuhamedow munuň üçin ýurtda ähli şertleriň bardygyny aýtdy.
Azatlyk Radiosyndan Guwanç Gere türkmen hökümetiniň bilim syýasaty barada Moskwa Döwlet uniwersitetiniň Aziýa we Afrika Institutynyň Merkezi Aziýa hem Kawkaz bölüminiň başlygy professor Leonid Fridman bilen gürrüňdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Jenap Fridman, siz türkmen hökümetiniň bilim syýasatyna nähili baha berýärsiňiz?
Leonid Fridman: Meniň pikirimçe, häzirki prezident ýurduň öz spesialistleriniň bolmalydygyna gowy düşünýär. Hut şonuň üçin-de, ol öňki prezidentiň bilim syýasatyna çäkli düzedişler girizip başlady. Ol mekdeplerde okuwy 10 ýyla ýetirdi, daşary ýurt dilleriniň okadylmagyny, studentleriň döwrebäp dünýäde zerur bolan sapaklary öwrenmegini ýola goýdy. Emma bu düzedişiň nähili hakyky netijeler berjekdigi barada aýtmakdan entek ir. Men Türkmenistanyň ýokary okuw jaýlarynda okaýan studentler degişli täze sanlary entek göremok.
Azatlyk Radiosy: Resmi maglumatlara görä, Türkmenistanda her ýyl orta mekdepleri 100 müňden gowrak oglan-gyz tamamlaýar. Emma geçen ýyl ýurduň ýokary okuw jaýlaryna 5,445 sany oglan-gyz kabul edildi. Eýse, siz bu sanlar barada näme aýdyp bilersiňiz?
Leonid Fridman: Elbetde, bu sanlara dürlüçe seretmek mümkin. Ýerli okuw jaýlaryna kabul edilýän we daşary ýurtlara okuwa ýollanýan ýaşlaryň sanynyň o diýen köp däldigini görmek bolýar. Bular ýokary okuw jaýlarynyň işlemegi we ýurduň zerur ýokary hünärli kadrlar bilen üpjün edilmegi üçin ýeterlik däl. Bu göze görnüp duran netije.
Emma men ýokary okuw jaýlaryna kabul edişlikde hakyky konkurslaryň bolmagy üçin zerur şertleriň döredilmelidigini hem sözüme goşmak isleýärin. Eger-de şol konkurslar hakyky, adalatly bolup, abiturientleriň bilimini dogruçyl görkezse we okuwa has taýýarlykly ýaşlaryň girmegine mümkinçilik döredilse, bu gowy bolardy.
Ýöne men şol konkurslaryň çynlakaý, adalatly geçirilmez diýip, howatyr edýärin. Ýokary okuw jaýlaryna kabul edişlikde köpler üçin oňaýsyz ýagdaýlar emele gelýär. Ýokary okuw jaýlaryna olarda işleýän mugallymlaryň hossarlary, ýokary gatlagyň, çinownikleriň, tüçjar baý telekeçileriň we beýlekileriň çagalary kabul edilýär.
Azatlyk Radiosy: Jenap Fridman, türkmen häkimiýetleriniň bilim pudagyna ýeterlik sermaýa ýatyrmaýandygy aýdylýarka, prezident 5-nji aprelde eden çykyşynda häzir Türkmenistanda 5 milliarddan gowrak amerikan dollarynyň sport toplumlarynyň gurluşyklaryna harçlanýandygyny aýtdy. Eýse, şol pullar ýaşlary Amerikanyň, Ýewropanyň we Orsýetiň abraýly okuw jaýlaryna ýollamaga sarp edilse, Türkmenistan üçin has bähbitli bolmazmydy?
Leonid Fridman: Men onuň has-da bähbitli boljakdygyna ynanýaryn. Häzirki döwrüň teoriýasy we praktikasy “adam kapitaly” diýlip atlandyrylýan ugra sermaýa ýatyrmagyň ähmiýetlidigini, täsirliligi boýunça iň perspektiwaly sermaýa ýatyrmadygyny görkezdi. Eger Türkmenistanda geçen birnäçe ýylyň dowamynda bilim pudagyna sermaýa ýatyrylmandygyny, işine ussat spesialistleri taýýarlamaga zerur ünsüň berilmändigini göz öňünde tutsak, onda häzir bu yzagalaklygyň öňüni almaga köpräk sermaýa ýatyrmaly.
Meniň pikirimçe, eger şol gyzyl pullar bilim pudagy üçin zerur binalaryň gurluşygyna, olaryň ösen tehnologiýa bilen enjamlaşdyrylmagyna, zerur bolan ylmy kitaplary satyn almaga, işine ussat mugallymlary saýlamaga, olara mynasyp aýlyk tölemäge, ýokary okuw jaýlaryna örän gowy taýýarlykly ýaşlary kabul etmäge we ýokary bilimiň hilini ösdürmäge zerur bolan iň ýönekeýje şertleri döretmäge harçlansa, bu birnäçe ýyldan belki-de, has irräk gowy netijeleri bererdi.
Azatlyk Radiosy: Eýse, bu ugurda siziň institutyňyz Türkmenistana nähili kömek edip bilerdi?
Leonid Fridman: Häzir bizde Merkezi Aziýa we günorta Kawkaz boýunça spesialistleri taýýarlamak işi ösýär. Bu ýurtlar boýunça ýörite kafedra açyldy. Oňa işine ussat spesialist, gujurly işgär, asly gazagystanly Žybek Syzdykowa ýolbaşçylyk edýär. Men onuň guramaçylyk işlerine ýokary baha berýärin. Eger Türkmenistan bize ilkibaşda birnäçe, soňra köpräk ýaşlary iberse, biz olardan işine ussat spesialistleri taýýarlamak üçin elimizden gelenini ederis. Meniň hut özüm hem bu işe höwes bilen kömek ederdim.
Biz Türkmenistanda ussat spesialistleriň bolmagyna we bu ugurdan kömek etmäge içgin gyzyklanýarys. Bular Orsýetiň we Türkmenistanyň arasynda ykdysady, tehniki, medeni gatnaşyklary ösdürmäge ýardam ederdi. Men munuň bilen Türkmenistanyňam gyzyklanýandygyna ynanýaryn. Bu iki tarapa-da peýdaly netijeler bererdi.
Azatlyk Radiosy: Jenap Leonid Fridman, mekdep okuwçylary we studentler bilen bagly öňki prezidentiň döwründen bäri dowam edýän bir ýagdaý ene-atalary uly alada goýýar. Ýagny, mekdep okuwçylary we studentler okuwdan boşadylyp, günde-günaşa diýen ýaly resmi dabaralara, baýramlara, prezidenti garşylamaga alnyp gidilýär. Eýse, siz, tejribeli mugallym, alym hökmünde bu ýagdaýlara nähili baha berýärsiňiz?
Leonid Fridman: Meniň pikirimçe, bular asla gerekmejek zatlar. Men prezidentiň, onuň maslahatçylarynyň, ministrleriň we beýleki çinownikleriň şeýle praktikanyň ýolbaşça hormat goýmak zerurlygy ýaly terbiýä diňe bir kömek etmän, onuň ýaşlara ters täsir etmeginiň mümkindigine düşünjekdigine ynanýaryn. Ýaşlary bir zada mejbur etseň, ol ýaşlara ters täsir edýär.
Meniň pikirimçe, Nyýazow döwründen galan şeýle nogsanlary derrew ýok etmeli. Men muny umyt edýärin. Mekdep okuwçylary we studentler, ilkinji nobatda tebigy, gumanitar ylymlar boýunça zerur bolan bilimi almaly. Eger bular bolmalysy ýaly ýola goýulsa, onda mekdep okuwçylary we studentler özleri üçin gowy bilim almaga mümkinçilik döredýän ýolbaşçylara uly hormat goýardy. Bu şol syýasatyň anyk netijeleri bolardy. Ýasama öwgüleri, halka gerekmejek zatlary, özem her gün, mejbury ýagdaýda ulanmak hiç bir gowulyk getirmeýär. Bular ähli ýurtlaryň, halklaryň tejribesiniň görkezişi ýaly, diňe ters netije berýär. Men şular ýaly praktikanyň kem-kemden ýatyryljakdygyna umyt edesim gelýär.
Meniň pikirimçe, reformalary durmuşa geçirmekde has tiz hereket etmek, kesgitli ädimler ätmek zerur. Hut şeýle ädimler häkimiýetleriň pozisiýasyny, sosial daýanjyny pugtalandyrar. Ýöne ýasama öwgüler, lidere wepaly bolmaklyga kasam içmeler – boş zatlar. Men ýasama, mejbury öwgülere, lideriň hakyky adynyň öňünden ulanylýan mahabatlandyrma sözlere we şuňa meňzeşlere garanda, ýürekden hormat goýmak ahyr netijede mydama has peýdaly we maksadalaýyk diýip oýlanýaryn.