text:
Şu hepde Orsýetde Internetdäki azatlyklary çäklendirmek boýunça bir topar çäre görüldi. Internet ulanyjylar we telekeçiler ýeke-täk dogry çykalga bir ädim öňde bolmakda diýip hasaplaýarlar.
Orsýetiň iň meşhur sosial ulgamynyň işden aýrylan baş direktory biznes etmek üçin täze ýurt tapmakda geňeş-maslahaty nireden gözlemeli? Elbetde, konkurentden.
«Biz özümize täze jaý saýlaýarys – diýip, Pawel Durow «Feýsbuk» sosial ulgamyndaky hasabynda ýazdy. Ýogsa ol bu hasabyny 2006-njy ýyldan bäri tasdan ulanmandy, sebäbi şonda ol özüniň diýseň üstünlikli bolan rus dilli analogyny, VKontakte (VK) sosial ulgamyny işe girizipdi.
«Bu bize, söz azatlygy we hususy durmuşa gytyşmazlyk syýasaty bilen, öz proýektlerimizi ýaýbaňlandyrmaga şert döretjek ýurt bolmaly» diýip, Durow aýtdy
.
29 ýaşly Durow 22-nji aprelde, VK-däki aksiýalaryny satmaga mejbur bolandan soň, Orsýeti terk edendigini aýtdy. Bu aksiýalara indi kremlçi oligarhlar Alişer Usmanow bilen Igor Seçin eýelik edýär.
Bu täzelik, Durowyň ulanyjlaryň şahsy maglumatlaryny bermekden boýun gaçyrandygy baradaky beýanaty bilen bilelikde, şeýle-de Internete girizilen ýowuz çäklendirmeler orsýetlileri tisginmäge mejbur etdi. Dünýäniň bu böleginde, köpçülikleýin habar serişdeleriniň döwlete garaşly ýerinde Internet diýseň möhüm aragatnaşyk we maglumat çeşmesi bolup durýar.
Putin - Durow - Nawalnyý
«Eger Internet bolmadyk bolsa, bizde bireýýäm demir tuty bolardy - diýip, Wolgodonsk hadysasynda ejir çekenleriň hukuklaryny goramaga kömek edýän jemgyýetçilik guramasynyň başlygy Irina Halaý aýdýar. Ol öz saýtynyň
we sosial ulgamlaryň kömegi arkaly daşary ýurtlar bilen berk aragatnaşyk gurdy we Orsýetde has giňden bilinýän terror aksiýalarynyň, şol sanda 2002-nji ýyldaky Nord-Ost, 2004-nji ýyldaky Beslan tragediýalarynyň pidalarynyň hukuklaryny goraýar. – Biz ähli maglumaty Internet arkaly ýaýradýarys. Biziň häkimiýetlerimiz sosial ulgamlary netijeli ulanyp başlasaň, biraz çekinýär we gulak asýar.»
Halaý 1999-njy ýylda Wolgodonskde bolan terror aksiýasynda ýaralandy. Synçylaryň käbiri bu terror aksiýasynyň ikinji çeçen urşuna başlamak üçin rus howpsuzlyk gulluklary tarapyndan gurnalandygyny aýdýarlar.
«Sap oppozision däl», emma wajyp
Orsýet Durowy ýitirmek bilen, dolandyrmasy kynrak hem bolan bolsa, bu köp taraply wunderkinde bolan hukugyndan hem mahrum bolýar. Ony köplenç «Feýsbugy» esaslandyran Mark Sukerberg bilen deňeýärler. Ýogsam bolmasa onuň oglantak keşbi we gara wodolazka bolan yhlasy Appli döredijeleriň biri, merhum Stiw Jobsy ýada salýar. Durow ony özüniň kumiri hasaplaýar.
Durowyň hususy baýlygy 300 million dollar hasaplanýar. Ol özüni et iýmekden, çilimden we spirtli içgilerden saklanýan asket hasaplaýar. Şonuň bilen birlikde onuň, mysal üçin, bäş müňlük rubldan kagyz samolýotjyklary ýasap, VK-nyň Peterburgdaky edarasynyň äpişgesinden aşak zyňmak ýaly geň-taň hereketleri
hem bar.
VK-nyň meşhurlygy köplenç halatda garakçylyk oýunlarynyň, filmleriň we sazly wideolaryň giň bazasyna daýanýar. Emma onuň rowaçlygynyň ýene bir sebäbi post-sowet döwründäki jemgyýetçilik özgerişleri mahalynda ulanyjalara ýygjam aragatnaşyk mümkinçiligini bermegi bilen hem bagly boldy. «ŽiwoýŽurnal» ýaly blog-platformalar bilen bir hatarda, WK ýerli syýasata gyzyklanmanyň güýçlenmegine itergi berip, sahawatçylyk işleriniň utgaşdyrylmagynyň merkezi boldy.
Pawel Durow sosial ulgamda
Iň esasysy bolsa, ol oppozisiýa syýasatçylarynyň öz pozisiýalaryny aýtmaklaryna şert döredýän wirtual şäher meýdany bolup hyzmat etdi.
Görnüşinden, Durowyň ýykylmagy VK-nyň içinde dörän iki toparyň biri, Kremle garşy blogger Alekseý Nawalnyny goldaýanlar we Ukrainanyň Ýewromaýdan protestçileriniň tarapdarlary bilen bagly. Ol ulanyjlaryň şahsyýetleri baradaky maglumatlary Federal howpsuzlyk gullugyna tabşyrmakdan
ýüz öwürdi.
Korparatiw azatlyklary adam azatlyklaryndan ýokary goýýan ýaly görünýän Durow basyşlara doly hötde gelýänlerden hem däl. 2010-njy ýylda Belarusda bolan azat däl prezident saýlawlarynyň öňüsyrasynda WK-nyň garaşsyz kandidat Andreý Sannikowyň goldaw toparyny öçüreni gizlin zat däl.
Şeýle-de, Durowyň Ýedward Snowdene iş teklip edip, Kremliň eline oýnanadygy aýdylýar. Mälim bolşy ýaly, geçen ýyl amerikan razwedkasynyň öňki işgäri Snowden rus prezidenti Wladimir Putinden syýasy gaçybatlaga aldy.
Hatda Durowyň gaçmagyna hem onuň täze bir proýektiniň, «Telegram» smartfonunyň reklamasyna gönükdirilen mekir strategiki göçüm hökümende baha berip bolar. Tölegsiz messenjerlik hyzmatyny hödürleýän «Telegramyň» ynamdar şifr sistemasy bolup, ony döredijileriň arasynda matematik, Paweliň dogany we VK-ny esaslndyryjylaryň biri Nikolaý Durow hem bar. Bu täze goşmaçany ulanyjylaryň hasaba alnan sany sekiz aý wagt içinde 40 milliona ýetdi. Websaýtyň goşmaçasy telegram.org hususy durmuşa bolan hukugymyzy yzyna alarys diýýär.
Rus we amerikan syýasatynyň konfidensiallyga bolan gatnaşygyna uly üns berýän amerikan bloggeri Ketrin Fitzpatrik Durowy «arassa oppozisiýa şahsyýeti» hasaplap bolmaz diýýär. Emma muňa garamazdan, onuň sözlerine görä, Durowyň Orsýetden gitmegi häzirki wagtda rus dilli sosial ulgamlarda 250 million adamyň peýdalanýan wajyp sosial ulgamy bolan VK-nyň abraýyna ýaramaz täsir ýetirer.


c: text/html

text:
10-njy dekabr Adam hukuklarynyň halkara günüdir. Bu sene BMG-niň Baş assambleýasynyň teklibi boýunça 1950-nji ýyldan bäri 10-njy dekabrda, ýagny Adam hukuklary boýunça ähliumumy deklarasiýasynyň (1948 ý.) kabul edilen ýyl dönüminde bellenip gelinýär.
Türkmenistanda raýatlaryň üç arkasyny barlamak düzgüni ýurtda adam hukuklaryny iň gödek depeleýän ýagdaýlaryň biri bolmagyna galýar. Bu düzgün kanunlarda göz öňünde tutulmadyk hem bolsa, iş ýüzünde eýýäm 20 ýyla golaý wagtlap berjaý edilýär.
Azatlyk Radiosy bu mesele barada türkmenistanly graždan aktiwisti Nurberdi Nurmämmedow bilen söhbetdeş boldy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Owganystanyň howpsuzlyk güýçleri “Talyban” söweşijilerine garşy ýurduň günortasynda giň göwrümli hüjümleri başlatdy. Bu çäre “Talyban” hereketiniň ýazky hüjümlerinden öň alnyp barylýar.
Owganystanyň Goramak ministrligi “Zolfikar” diýlip atlandyrylýan operasiýanyň 16-njy fewralda Helmand welaýatynda başlandygyny habar berdi. Bu welaýat “Talyban” pitneçileriniň ýygy ýerleşen ýeri hasaplanylýar.
Şeýle-de, maglumatda Gandahar, Farah we Oruzgan welaýatlarynyň käbir etraplarynda hem operasiýalaryň geçiriljekdigi nygtalýar.
Bu operasiýa ýolbaşçylyk edýän general Abdul Halik: “ Bu dolulygyna owganlar tarapyndan planlaşdyrylan we owganlar tarapyndan ýolbaşçylyk edilýän operasiýadyr. Bu operasiýalar üstünlik gazanylýança dowam eder” diýdi.


text:
TDH gullugy Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistanda “Döwrebap Ýewropa” atly dört günlük seminar geçirýändigini habar berýär.
Aşdabadyň «Prezident» myhmanhanasynda geçirilýän bu seminaryň Türkmenistandaky Ýewropa Öýi bilen Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň bilelikde gurnandygy habar berilýär.
Seminara pudaklaýyn ministrlikleriň we edaralaryň spesialistleriniň, Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň, Ykdysadçylar birleşmesiniň, Ykdysadyýet we telekeçilik mekdebiniň wekilleriniň, Halkara gatnaşyklary institutynyň we Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň mugallymlarynyň we studentleriniň gatnaşýandygy aýdylýar.
Seminaryň maksady oňa gatnaşyjylary Ýewropa Bileleşiginiň häzirki zaman guramaçylyk gurluşy we onda bolup geçýän ýagdaýlar bilen tanyşdyrmakdan ybarat.


text:
Birleşen Milletler Guramasy we Arap Ligasy tarapyndan Siriýa boýunça missiýa ýolbaşçy hökmünde bellenen Kofi Annan Siriýanyň prezidentini ýurtdaky gan döküşikligi bes etmek prosesine gatnaşmaga çagyrdy.
BMG-niň öňki Baş sekretary Kofi Annan Siriýada 11 aý bäri dowam edýän zorlugy bes etmek meselesinde uly kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýandygyny mälim etdi. Bu protestlerde ýedi ýarym müňe golaý adamyň heläk bolandygy çak edilýär.
Kofi Annan ýakyn wagtda Siriýa sapar etmegi planlaşdyrýandygyny aýdyp, Homs şäheriniň ýaşaýjylaryna ynsanperwerlik kömegini ýetirmek ýaly gaýragoýulmasyz meseläniň çözgüdini tapmaga synanyşjakdygyny aýtdy.
Hepdäniň çarşenbe güni Siriýada Başar al-Assadyň režimi Homs şäherini gozgalaňçylardan arassalamagy wada berdi. Maglumatlara görä, Assadyň inisi Maher al-Assadyň ýolbaşçylygyndaky 7 müň esgerden ybarat harby goşun Homsuň golaýyndaky Baba Amr kwartalynda şu maksatlar bilen ýerleşdirilipdir.
Waşingtonda prezident Barak Obamanyň edarasy Siriýanyň Birleşen Ştatlardaky ýorite wekili Zuheir Jabboury çagyryp, Homs şäherine garşy edilýän hüjüm boýunça düşündiriş sorady.
BMG-niň Ynsanperwerlik boýunça bölüminiň ýolbaşçysy Waleriýa Amos özleriniň Siriýa barmaga rugsat alyp bilmeýändiklerini aýtdy.
BMG-de amerikan missiýasyna ýolbaşçylyk edýän Sýuzan Raýs bu meselede Siriýanyň özüni alyp barşyny “masgaraçylyk” diýip atlandyrdy.
Homs şäherinden çykyp bilmän ýören iki ispan žurnalistine çarşenbe güni Liwiýa aşmak başartdy.


text:
“Hýuman raýts wotç” (HRW) Özbegistanda tussaglaryň gynalýandygyny, aklawçylaryň bolsa dymdyrylýandygyny aýdýar. Adam hukuklaryny goraýan guramanyň 104 sahypalyk täze hasabaty ýurtda giň ýaýran hukuk bozmalaryň göni şaýatlary bilen edilen 100-den gowrak interwýu esasynda taýýarlanypdyr.
Azatlyk Radiosyndan Ýowşan Annagurban “Hýuman Raýts Wotçuň” Merkezi Aziýa we Ýewropa bölüminiň eksperti Stiw Swerdlow bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: HRW-niň täze hasabaty bilen baglylykda özüňiziň Özbegistandaky tapyndylaryňyz barada Azatlyk Radiosynyň diňleýjilerine anygrak gürrüň berip bilmezmisňiz? Bu ýurtda adamlaryň gynalmagy näderejede çynlakaý we bu ýagdaýy adamlar nähili kabul edýär?
“Hýuman Raýts Wotç” guramasynyň Merkezi Aziýa we Ýewropa bölüminiň eksperti Stiw Swerdlow
Stiw Swerdlow:
Bilýäňizmi näme, meniň Özbegistanda öwrenen iň bir täsin zatlarymyň biri şu boldy: adamlar hatda şeýle agyr, şeýle repressiýa ýagdaýynda hem, hökümetiň adam gynamalary we beýleki hukuk bozmalar barada gürrüň eden adamlary berk jezalandyrýan wagtynda hem gürlemek isleýärler, öz başdan geçirenlerini aýtmak isleýärler. Sebäbi olaryň adalat üçin söweşmekleri üçin öz başdan geçirenlerini aýtmaklary gerek. Bilşimiz ýaly, adalat adamy mertebeli, deňli-derejeli edýär. Mertebe bolsa adam hukuklarynyň esasy bolup durýar. Gynag bolsa, adam mertebesiniň bolup biljek iň bir erbet depelenmesidir.
Men Özbegistanda adamlaryň gelip, özüm bilen duşuşmaga hem-de başdan geçirenlerini gürrüň bermäge ýürek edişlerine haýran galdym. Ol ýerde sany az, ýöne örän işjeň hukuk goraýjy topar bar. Olar aklawçylardan, garaşsyz žurnalistlerden ybarat bolup, pidalar bilen duşuşyp, adamlaryň gynalyşyny dokumentleşdirýärler. Şolaryň kömegi bilen hem men tussagda gynaga sezewar bolýan adamlaryň bir toparynyň garyndaşy bilen duşuşdym.
Azatlyk Radiosy: Bagyşlaň, sözüňizi böleýin, ol gynalýan tussaglar nähili tussag, olara näme üçin şeýle sütem edilýär?
Stiw Swerdlow:
Ol adamlaryň käsi syýasy tussag, onsoň olar öz syýasy ynançlary üçin gynalýarlar, ýa-da bolmasa, olar döwlet tarapyndan ekstremist hasaplanýan toparlar bilen bardyr öýdülýän gatnaşyklary üçin gynalýarlar. Biziň bilşimiz ýaly, Özbegistanda, hatda Türkmenistanda hem kimiň ekstremist bolýandygy baradaky kesgitleme örän giň. Meniň beýleki duşuşan adamlarym bolsa, talaňçylyk, ogurlyk diýen ýaly adaty jenaýatlar esasynda tussag edilen adamlaryň garyndaşlary. Olar Özbegistanda kada öwrülen ýagdaýy jikme-jik suratlandyryp berýärler. Aýdaly, polisiýa ofiseri kimdir birini tutýar we gynag ulanyp, ony ýöňkelýän günäni boýun almaga mejbur edýär. Adam gynama olara derrew günäniň boýun alynmagyny gazanmaga kömek edýär we köplenç güman edilýäniň has kän günäni, goşmaça jenaýatlary hem boýun almagy üçin hem gural bolup hyzmat edýär. Eger güman edilýän bigünä bolsa, gynag olary öz etmedik jenaýatlaryny boýun almaga mejbur edýär. Onsoň bu ýurtda adam gynama örän giň ýaýran, kada öwrülen zat bolup durýar.
HRW bu ugurdaky barlaglary birnäçe ýylyň dowamynda geçirdi, meniň özüm Özbegistanda geçen ýyl, birnäçe aýlap bolup, ýanýoldaşy tussag edilen aýallar, ogullary tussag edilen eneler, hatda tussaglaryň gyzlary bilen duşuşdym. Men hatda polisiýa stansiýalarynda zorlamagyň hem ulanylýandygyny eşitdim. Ýöne, elbetde, HRW Özbegistanyň hemme ýerine baryp bilenok we biz üç aýyň dowamynda 100-den gowrak interwiýu geçirdik. Emma biz bu ýurtdaky adam gynama meselesini köp ýyl bäri öwrenip gelýäris.
Biziň barlaglarymyz Özbegistanda adam gynymagyň azalmaýandygyny, tersine, köpelýändigini görkezýär. Bu ýagdaý gaty erbetligine galýar. Ýöne ol ýerde adam mertebesi üçin göreş hem dowam edýär we bu hereket Özbegistanda gaýduwsyz aktiwistler näçe saklanyp galsa, şonça-da dowam eder.
Azatlyk Radiosy: Siziň täze hasabatyňyzda Özbegistanda aklawçylaryň dymdyrylýandygy aýdylýar. Bu pikiri käbir ýerli synçylar hem tassyklaýarlar, has anygy olar özbek hem türkmen režimleriniň islendik başgaça pikiri susdurmakda örän üstünlikli bolandygyny aýdýarlar. Siziňçe, bu üstünligiň sebäbi näme bolup biler?
Stiw Swerdlow:
Türkmenistan we Özbegistan öz hökümetleriniň repressiwligi meselesinde dünýäniň beýleki ýurtlary bilen deňeşdirilende köp babatda tapawutlanan ýurtlar. Ozalky sowet ýurtlarynyň arasynda başga-da adam hukuklaryny bozýan respublikalar bar, ýöne Türkmenistan we Özbegistan adam hukuklaryny bozmakda aýratyn bir kategoriýada, “ýamanyň ýamany” diýen derejede durýar.
Biziň Özbegistanyň mysalyndan bilşimize görä bolsa, adam gynamak struktura, gurluş fenomeni bolup durýar. Bu ýurtda adam gynamak jenaýat agtaryş, adalat sistemasyna örän berk ornaşan. Onsoň bu ýerde hökümetiň öz tankytçylaryny ýuwaşatmakda şeýle üstünlikli bolup bilmegine kömek eden usullaryň biriniň adam gynamak, şeýle-de güýç ulanmak bilen baglydygyny aýdyp bolarmyka diýýärin. Mysal üçin, hökümet Andijanda ýüzlerçe graždan ilaty, köpüsi ýaragsyz adamlardan bolan protestçileri oka tutmakda aşa artyk harby güýji ulanmaga hem ýaýdanmady. Onsoň şu hili zorluk taktikasy ilatyň arasynda gorky, dowul ýaýratdy.
Azatlyk Radiosy: Eýsem bu taktika Türkmenistanda hem ulanyldymy?
Stiw Swerdlow:
Meniň pikirimçe, bu taktika, Özbegistan bilen deňeşdirilende has az ilatly Türkmenistanda hem ulanyldy, ýagny raýat jemgyýeti, azat metbugat diýen zatlar uzak wagtyň dowamynda basylyp ýatyryldy. Eger Özbegistana dolanyp gelsek, Andijan gyrgynyndan soň Özbegistanda ýagdaý has ýaramazlaşdy we ol has ýapyk ýurda öwrüldi. Ýöne bu ýagdaý diňe zorluk bilen däl, gözegçiligiň güýçlüligi, howpsuzlyk organlarynyň täsirliligi bilen hem bagly bolsa gerek.
Özbegistanda barlag geçiren döwrümde maňa jemgyýetiň agzalarynyň örän saldamly bir böleginiň nähilem bolsa bir ýagdaýda howpsuzlyk organlary bilen ilteşiklidigini aýtdylar. Aýdyşlaryna görä, ol ýerde her bäş maşgaladan biriniň ekleýjisi polisiýada ýa goşunda, milli howpsuzlyk gullugynda ýa prokuraturada, ýa-da beýleki bir guramada işleýär. Onsoň, Türkmenistanda we Özbegistanda döwletde howpsuzlyk guramalarynyň täsirliligini güýçlendirmek üçin bol maýa ýatyryldy. Mundanam başga ol ýerde sowet däpleriniň çuňlaşdyrylmagy dowam edýär. Aýdaly, Gyrgyzystan ýa Ukraina ýaly respublikalar sowet däplerini sökýän, aýyrýan bolsalar, Türkmenistan we Özbegistan ýaly sowet tendensiýalaryny çuňlaşdyrmak we ilata kontrollugy güýçlendirmek üçin köp emel we tehnologiýa ulanýarlar.
Azatlyk Radiosy: Siz “Arap ýazy” ýa-da Orsýetde golaýda bolan protestler bu iki ýurduň dolandyryjy elitasynyň pikir-düşünjesine nähilidir bir täsir ýetirip biler öýdýärsiňizmi?
Stiw Swerdlow:
Meniň pikirimçe, şu ýyl rewolýusiýalara gaplanan jemgyýetlerde, aýdaly Liwiýada halkyň gozgalaňa galjagyny, Siriýada bolýan protestleri we zorluklary hiç kim öňünden çaklap bilmedi. Bu şeýle režimler gorky bilen dolandyrýan wagty, hiç hili hasap bermek ýok ýagdaýynda we giň ýaýran hukuk bozmalar dowam edýärkä durnukly görünýän hem bolsa, çuň ornan nägilelikleriň rewolýusiýa getirmeginiň diňe wagt meselesidigini görkezýär.
Meniň pikirimçe, “Arap ýazy” pesinden Özbegistandaky we Türkmenistandaky ýolbaşçylyga biraz täsir ýetirdi. Mysal üçin, biz Özbegistanda medianyň daşarda bolýan belli zatlary görmezlige salanyny gördük. Onsoň, elbetde, Orsýetde bolýan zatlar, ol ýerdäki migrantlary nazar alsak, Türkmenistana we Özbegistana uly täsir ýetirýär, hökümetler bu bolýan zatlara örän ynjalyksyz seredýärler. Dogry, men media ýapyklygy ýerli ilatyň daşarda bolýan zatlar barada maglumat almagyny gaty kynlaşdyrýar diýip pikir edýärin. Ýöne maglumat haýalam bolsa içeri girýär.
Men özbek jemgyýetinde özgerişligiň geljegi boýun alynýarmyka diýip pikir edýärin. Geçen ýyl men Özbegistanda protest ýygnanyşyklaryny geçirmek planlary barada käbir habarlary eşitdim, ol ýygnanyşyklaryň köpüsi bolmady, ýöne şeýle pikirleriň ara alnyp maslahatlaşylany welin çyn. Bu Özbegistanda özgerişligiň beýle gaty daşda däldigini görkezýän alamatmyka diýýärin.
Ýöne Türkmenistan barada öňünden bir zat aýtmak Özbegistana garanda has kyn, sebäbi bu has ýapyk ýurt. Meniňçe, bu zatlar bize taryhyň öwredýän esasy sapaklarynyň birini ýatladýar: režimleriň hiç biri baky däl. Onsoň bu ýerde bir zady aýdyp bolarmyka diýýärin, bu ýurtlar diňe bir gün durnuklylyk bozulýança durnukly.
Azatlyk Radiosy: Soňky döwür, has anygy “Arap ýazyndan” soň türkmen ýaşlarynyň hem özara gürrüňde Müsür, Tunis režimleriniň günbatar syýasatçylary tarapyndan goldanyp gelnendigi barada tankydy pikirleri aýdýanyny eşidýäris. Siziňçe, “Arap ýazy” günbatar syýasatçylarynyň bu ýalňyşynyň Orta Aziýada gaýtalanmagynyň öňüni alyp ýa-da bu ýagdaýa nähilem bolsa bir oňyn täsir ýetirip bilermi?
Stiw Swerdlow:
Gynansagam, bizem hem şeýle bolar öýdüp umyt edipdik. HRW Birleşen Ştatlaryň hökümeti we Ýewropa hökümetleri Orta Gündogarda we Demirgazyk Afrikada ýol beren ýalňyşlyklaryny Merkezi Aziýada gaýtalamaly däl diýen pikiri öňe sürýär. Emma häzirki görünýän alamatlaryň ählisi muňa garşy gelýär. Alamatlaryň ählisi Birleşen Ştatlaryň hiç bir tolkun döretmän, adam hukuklary ýagdaýyny gaty berk tankytlaman, ähli mümkin zady synap, Owganystandaky uruşda hyzmatdaşlyk etmekleri üçin, Berdimuhamedow we Kerimow bilen gatnaşyklary sazlamaga yhlas edýändiklerini görkezýär. Gynançly ýeri, Birleşen Ştatlaryň Merkezi Aziýa babatdaky syýasaty Orta Gündogar we Demirgazyk Afrika baradaky syýasatyndan has yzda görünýär. Onsoň bu ýalňyşlyklar şu wagta çenli-hä özüni gaýtalajak ýaly görünýär.


text:
Yragyň parlamenti 12-nji iýuna bellenen we sünni gozgalaňçylaryň hüjümini güýçlendirmegi bilen baglylykda ýurtda adatdan daşary ýagdaýy girizmek meselesini geňeşmek üçin niýetlenen ýörite maslahatyny yza tesdirdi.
Maslahatyň yza tesdirilmegine umumy pikire gelinmezligiň sebäp bolandygy aýdylýar. Maslahata garşy çykyş edenleriň köpüsi sünnüleriň we kürt toparlarynyň wekilleridir. Olar şaýy premýer-ministr Nury al-Malikä çäksiz häkimiýet berilmegine garşy çykyş edýärler.
11-nji iýunda “Al-Kaýda” bilen bagly “Yragyň yslam döwleti we Lewant” atly toparlaryň (ISIL) söweşijileriniň Mosul şäherini öz gözegçiligine almagynyň ertesi Tikrit şäherini hem basyp aldylar we 80 sany türk raýatyny zamun aldylar.
Indiki nyşan
Söweşijiler indiki nyşanynyň Bagdatdygyny aýdýarlar.
“Yragyň yslam döwleti we Lewant” atly toparlaryň metbugat wekili Abu Mohammed al-Adnani söweşijileriň websaýtynda ýerleşdirilen ses ýazgysynda “Biz Bagdada barýarys, biziň etmeli işimiz bar” diýdi.
Şeýle-de Adnani söweşijileriň şaýylaryň Kerbala we Najaf şäherlerini hem basyp aljakdygyny aýdyp, haýbat atdy.
Kürtleriň “Peşmerga” ýaragly toparynyň metbugat wekili Jabbar Ýawar 12-nji iýunda eden çykyşynda federal güýçler Kerkuk şäherinden çekilensoň, ýarym awtonom Kürt regionynyň harby güýçleriniň nebite baý bu şähere doly gözegçilik edýändigini aýtdy.
Yragyň syýasy toparlarynyň liderleri, şol sanda Maliki we sünni parlament ýolbaşçysy Osama al-Nujaifi 11-nji iýunda Bagdatda duşuşyp, krisizi maslahat etdiler.
Maliki Mosulyň söweşijileriň eline düşmegini “dildüwşük” diýip atlandyrdy we şäheriň üstünden gözegçiligi güýç bilen gaýtaryp almaga çagyrdy. Ol, öz wezipelerini taşlap, yza çekilen harbylar jezalandyrylmaly diýdi.
Söweşijler 10-njy iýunda Mosuly basyp alansoňlar, howpsuzlyk güýçleriniň wekilleriniň öz ýörite geýimlerini taşlap, şäherden gaçyp çykan graždan ilatyň arasyna garyşyp, gaçyp gidendikleri habar berilýär.
Tas 2 million ilatly Mosulyň 500 müň çemesi ilatynyň öz öýlerini terk edendigi barada maglumatlar gelip gowuşýar.
Halkara raýdaşlygy
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-Moon Yrak bilen raýdaşlyga çagyrdy.
Ban Ki-Moon 11-nji iýunda Mosulda türk diplomatlarynyň zamun alynmagy barada eden çykyşynda şeýle diýdi: “Men Yragyň hökümetini we regionyň ýurtlaryny, tutuş halkara jemgyýetçiligini birleşmäge we günäkärleri jogapkärçilige çekmäge, diplomatik wekilleriň mümkin boldugyndan tiz we sag-aman boşadylmagy ugrunda elimizde baryny etmäge çagyrýaryn”.
Ak Tam soňky 24 sagatda howpsuzlyk ýagdaýynyň ýaramazlaşandygyny aýtdy.
Döwlet departamentiniň metbugat wekili Jen Psaki 11-nji iýunda Waşingtonda eden çykyşynda ýagdaýy, hakykatdanam, howsalaly diýip häsiýetlendirdi. Jen Psaki Waşingtonyň söweşijilere garşy göreş üçin Yraga kömek bermegine garaşylýandygyny aýtdy.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow 12-nji iýunda eden çykyşynda jyhadçylaryň soňky hüjümleriniň ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky güýçleriň 2003-nji ýylda Yraga harby goşun salmagynyň şowsuz ädimdigini görkezendigini aýtdy.


text:
Eýran Yslam Respublikasynyň esaslandyryjysy aýatolla Ali Homeýniniň gyrkylyp, tagta ýelmenen suratynyň dürli dabaralarda görkezilmegine degişli waka Eýranda gopgun turuzdy we berk ýazgaryldy.
Bu wakalar, 1989-njy ýylda ýogalan Aýatolla Ali Homeýniniň 1979-njy ýylda 14 ýyllyk sürgünlikden soň Eýrana dolanmagynyň nobatdaky ýyl dönümine gabatlap, 1-nji fewralda geçirilen dabaralarda
ýüze çykdy.
Häkimiýet resmileri merhum Homeýniniň tagta ýelmenen suratyny onuň 33 ýyl mundan ozal ýurda dolanyp gelşini gaýtadan görkezmek maksady bilen sahnalaşdyrmak üçin ulandylar. Şol dabaralarda ulanylan suratlaryň birinde Homeininiň şekili göterilip uçardan düşürilýär. Bu çäre harbylaryň gatnaşmagynda dabaraly ýagdaýda geçirilýär.
Ýene bir suratda ýurduň resmileri Homeýnini şekillendirýän suratyň daşynda oturyp, çaý başynda söhbet edýärler.
Tankytlar
Eýranyň öňki prezidenti Ali Akbar Haşemi Rafsanjany tankyt bilen çykyş eden ýokary derejeli eýran resmileriniň biri boldy. 4-nji fewralda eden çykyşynda Rafsanjany şeýle ýagdaýda Homeýniniň suratlarynyň Eýran Yslam Respublikasynyň “duşmanlary” tarapyndan ulanylmagynyň ähtimaldygyny belledi.
“Nemets Tolkuny” radiosynyň maglumatyna
görä, Rafsanjany döwlet edaralary Homeýniniň suratlaryny görkezmek ýaly “hil taýdan gowşak” çärelerden el çekmeli diýip pikir edýär.
Eýranyň syýasy wekilleriniň köpüsi Homeýniniň suratlary bilen bagly wakalary tankyt etdiler we olary “ýakymsyz”, “zyýanly” we “gynandyryjy” diýip atlandyrdylar. Eýranly deputat Muhammet Reza Tabeş bu suratlaryň Eýran yslam rewolýusiýasynyň we Homenýniniň tarapdarlaryna dil ýetirýänligini belledi
.
Homeininiň agtygy Hojatoleslam Morteza Eşraghi babasynyň suratlaryny ulanmak bilen geçirilen dabaralaryň guramaçylarynyň ötünç soramaklaryny talap etdi.
Eýranyň käbir habar serişdeleri hem nägilelik bildirdiler. Hususan-da, “Mardomsalari” gazeti Homeýnini ýatlamak boýunça wakalaryň geçirilişine Eýran yslam rewolýusiýasyna duýduryş hökmünde garalmalydygyny ýazdy.
Eýranyň döwlet telewideniýesi bolsa bu çäreleri geçirmek ýaly ideýalaryň öňüni almagyň zerurlygyny öňe sürdi
. Telewideniýede, hususan-da, şeýle “döredijiligiň” öňi alynmasa, soňunyň erbet boljakdygy bellendi.
Degişmeler
Homeýniniň suratlary bilen bagly waka ilat arasynda degişmeleriň döremegine getirdi. Resmi suratlara edilýän parodiýa-öýkünmeler interneti gurşap aldy.
“Kagyzdan ýasalan Homeýni”
atly internet blogy ýasama Homeýniniň soňky döwürde dünýäde bolan wakalara gatnaşýanlygyny görkezýän 20-den gowrak suraty çap etdi. Bu ýerde merhum aýatolla Homeýniniň Aýa syýahat edýänligini ýa-da onuň Demirgazyk Koreýanyň geçen ýylda ýogalan ýolbaşçysy Kim Çen Iriň jaýlanyş dabarasyna gatnaşýanlygyny görmek mümkin.
Ýasama Homeýniniň “Facebook” ulgamynda hem sahypasy bar
. Bu sahypada Homeýni barada şygarlara degişli ýaňsylamalar we suratlar ýerleşdirilýär.


text:
Hytaýda kömür käninde bolan partlamada 13 adam wepat bolup, bu wakada 66 adamyň hem ýitirim bolanlygy mälim edilýär. Bu waka Hytaýyň Henan welaýatynda bolupdyr.
Hytaýyň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň maglumatyna görä, şol partlama bolan wagtynda 90 töweregi işçi käniň içinde ekeni. Mälim bolşuna görä, Hytaýda ýerleşýän kömür känleri dünýäniň iň howply känleri diýlip hasaplanýar.
Geçen ýyllyň dowamynda Hytaýda kömür känleri bilen bagly bolan wakalarda azyndan 3 müň töweregi adam heläk bolupdyr.


text:
Anna güni Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin ýurduň raýatlaryna “Zähmet gahrymany” diýen adyň dakylmagy boýunça ozalky däbi dikeltmek baradaky permana gol çekdi.
Sowet häkimiýeti ýyllarynda özleriniň zähmetde görkezen adatdan daşary ýokary netijeleri üçin raýatlara “Sosialistik zähmetiň gahrymany” diýen at dakmak däbi bardy. Zähmetkeşlere şeýle ýokary at bermek däbi 1921-nji ýylda girizilipdi.
Sowet Soýuzynyň ozalky lideri Nikita Hruşew, Gazagystan Kompartiýasynyň ozalky birinji sekretary Dinmuhammet Kunaýew we akademik Andreý Saharow dagylar bu ýokary ada üç gezek eýe bolupdylar.
Ýöne Andreý Saharowyň oppozision garaýyşlary we çykyşlary üçin onuň bu ady Sowet häkimiýetleri tarapyndan yzyna alnypdy. SSSR darganyndan soň Orsýetde zähmetkeşlere beýle at bermek däbi ýatyrylypdy.


text:
Anna güni Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Akdepe şäherçesinde Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň göçme mejlisini geçirdi we milli goşunyň maddy-tehniki binýadyny döwrebaplaşdyrmagyň barşy, hususan-da onuň ygtyýaryna gelip gowşan täze ýörite tehnikalar bilen tanyşdy.
Türkmenistanyň Harby edaralaryna degişli dikuçar, 2-nji iýul.
Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň mejlisinde Berdimuhamedow Hazar deňziniň türkmen böleginde deňiz serhetlerini mundan beýläk-de berkitmegiň zerurdygyny aýratyn nygtap aýtdy we şunuň bilen baglylykda ol Türkmenistanyň Döwlet serhet gullugynyň gämi gurýan we abatlaýan kärhanasyny gurmak hakyndaky karara gol çekdi.
Mejlisiň barşynda Berdimuhamedow Türkmenistanyň Goranmak ministrliginiň harby gullukçylarynyň egin-başlar bilen üpjünçiligini gowulandyrmak hakyndaky karara we Türkmenbaşy lukmançylyk orta
AN-74 kysymly uçar, Akdepe, 2-nji iýul.
okuw mekdebiniň binalaryny Goranmak ministrliginiň hasabyna we Balkanabat şäheriniň ikinji hünärment mekdebiniň binalaryny Saglygy goraýyş we derman senagaty minisitrliginiň hasabyna tölegsiz bermek hakyndaky buýruga gol çekdi.
Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň mejlisini jemlänsoň, Berdimuhamedow ýörite meýdana gelip, harby düzümiň ygtyýarynda bar bolan pilotsyz uçary, ýurduň Goranmak ministrligine, Döwlet serhet gullugyna, Milli howpsuzlyk ministrligine, Içeri işler ministrligine degişli dikuçarlary, şeýle hem AN-74 kysymly uçary synlady.
Türkmen resmileriniň berýän maglumatlaryna görä, AN-74 kysymly uçarlar ýakyn geljekde satyn alnar. Ýolagçylar üçin hem-de ýük gatnatmaga niýetlenen bu uçar çylşyrymly howa şertlerinde, uçup-gonup bilýär. Şeýle hem bu uçar çägeli ýerlerde-de gonmaga ukyplylygy bilen tapawutlanýar.
Şondan soňra Berdimuhamedow harby okuw merkezine bardy we ol ýerde esgerleriň görkezme çykyşlary bilen tanyşdy. Berdimuhamedow harby okuw merkeziniň meýdançasyndaky harby ulaga münüp, ony dürli ugurlar boýunça dürli tizlikde sürüp, synagdan geçirdi we onda enjamlaşdyrylan häzirki zaman ulanyş ýaragyndan ýörite oturdylan nyşana ok atdy.
Sarpanyň nyşany hökmünde Berdimuhamedowa ýurduň harby we hukuk goraýjy edaralarynyň wekilleriniň adyndan Esger diýen at sowgat berildi.Dawaly Hazar üns merkezinde
Berdimuhamedow Akdepedäki türgenleşik wagtynda, 2-nji iýul.
Geçen ýyl Türkmenistan gysga wagtyň içinde Hazar deňzinde Goranmak ministrliginiň we Türkmen Döwlet serhet gullugynyň harby-deňiz bazasyny gurmagy hem planlaşdyrýandygyny yglan edipdi.
2009-njy ýylyň 30-njy awgustynda bolup geçen Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşinde ýurduň prezidenti planlaşdyrylýan harby-deňiz bazasynda ýaragly güýçleriň hemişelik esasda ýerleşdiriljekdigini we raketa sistemasyna eýe bolan iki sany harby gäminiň hem satyn alynjakdygyny mälim edipdi.
Türkmenistanyň prezidentiniň bu çykyşy Hazar deňziniň hukuk statusy we Serdar ýangyç ýataklary boýunça düşünişmezlik sebäpli ýurduň Azerbaýjan bilen gatnaşyklarynyň dartgynlaşan wagtyna gabat gelipdi. Şeýle hem şol döwürde Russiýa Federasiýasynyň we Eýranyň ýaragly güýçleri Hazar deňzinde 800 sany harbylaryň gatnaşmagyndaky bilelilkdäki harby türgenleşigi geçiripdi.
1990-njy ýyllaryň ahyrynda Hazar deňzindäki nebit ýataklary boýunça Türkmenistan bilen Azerbaýjanyň arasynda düşünişmezlikler ýüze çykyp başlanda iki ýurduň arasynda diňe bir diplomatik gatnaşyklar dartgynlaşman, eýse harby bäsdeşlik hem ýüze çykypdy. Şonda Azerbaýjanyň iki sany amerikan harby katerlerini satyn almagyna reaksiýa hökmünde Türkmensitan hem Ukrainadan birnäçe harby katerleri satyn alypdy.
Munuň bilen birlikde, "Alborz" diýlip atlandyrylýan nebit ýatagy boýunça Eýran bilen Azerbaýjanyň arasyndaky düşünişmezlik 2001-nji ýylda Eýranyň güýç görkezmegine çenli baryp ýetdi.
Şu ýylyň 8-nji iýunynda geçirilen Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň mejlisinde bolsa prezident Berdimuhamedow Türkmenistanyň Ýaragly güýçleri üçin zerur hünärmenleri taýýarlamak maksady bilen ýurduň Harby-deňiz institutyny döretmek hakyndaky karara gol çekdi.
Geçen ýyl Türkmenistan şeýle howpsuzlyk we harby çäreleriň ýola goýulmagyna sebäp edip, sebitde ekstremistik, kontrabanda we terror hereketleriniň köpelýändigini we şeýle howplara garşy sebitdäki beýleki döwletleriň hem öz harby býujetlerini artdyrýandyklaryny görkezipdi.Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Liwiýanyň baştutany Muammar Kaddafiniň güýçleriniň çarşenbe güni gozgalaňçylaryň gözegçiligindäki Misurata şäherine artilleriýa hüjümlerini amala aşyryp başlandyklary habar berilýär.
Häzire çenli gowşan maglumata görä, bu hüjümde dört adam ölüpdir.
Kaddafä ygrarly güýçler gozgalaňçylaryň karargähi bolan Bengazi şäherine hem barha golaýlaşýarlar.
Muammar Kaddafiniň ogly Saif al-Islam BMG-niň Liwiýanyň howa giňişligi arkaly uçuş gadaganlygyny girizmek rezolýusiýasy barada şeýle diýdi: "Harby operasiýalar tamamlandy. 48 sagadyň içinde ähli zat gutarar. Biziň güýçlerimiz Bengaziniň bosagasynda dur. Karar näme bolsa-da, bu eýýäm gaty giç bolar”.


text:
Türkmenistanyň garaşsyzlygyny ykrar eden ilkinji ýurtlardan biri Türkiýedir. Bu, elbetde, ýöne ýerden däl, bu aragatnaşyk soňra "iki ýurt bir millet" şygary bilen has berkidildi. Bu hem özara aragatnaşygyň artmagyna itergi berdi.
Özara aragatnaşygyň çäginde onlarça, hatda ýüzlerçe türk şirketleri Türkmenistana bardy, bu şirketler bilen müňlerçe türkiýeli, Türkmenistanda işlemäge, şeýlelikde ata Watanymyz bolan Türkmenistanyň raýatlary bilen ýakyndan tanyşmaga mümkinçilik tapdylar. Olardan biri hem Oguzhan.
Oguzhan diňe Türkmenistanda ýaşamak bilen çäklenmän, türkmen gyzyna öýlenen türklerden biri, ol bu aragatnaşygyň bolmaly derejesine çykyp bilmändigini we onuň sebäplerini habarçymyz Döwlet Baýhana gürrüň berdi.
Azatlyk Radiosy: Oguzhan, Türkmenistanda näçe ýyl bolduňyz we nähili işler bilen meşgullandyňyz?
Oguzhan: Men Türkmenistanda arakesmesiz bäş ýyl boldum. Özüm kompýuterçi, ýagny kompýuter hünärmeni. Türk firmalarynda kompýuter hünärmeni bolup işledim. Häzir hem wagtal-wagtal Türkmenistana gidip gelýärin.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda iş alyp barýan türk firmalarynyň ýerli halk bilen gatnaşyklary nähili? Bu ugurda sizi geň galdyrýan, ýagny aslynda şeýle zat bolmasa gowy diýen ýagdaýlara duş gelen wagtyňyz boldumy?
Oguzhan: Türkmenistanda meniň işlän firmamda türkmenlere we beýleki ýerli halka gowy çemeleşilenokdy. Türk işçilerine we ýerli halkdan bolan işçilere aýratyn aşhanalarda nahar berilýärdi. Munuň sebäbine men özüňi ýerli halkdan ýokarda tutmaklyk hökmünde baha berýärin. Ýagny, türk işçileri ýerli işçilerden has köp aýlyk alýandyklary sebäpli özlerini has ýokary orunda tutmaly diýen düşünje bar.
Azatlyk Radiosy: Oguzhan, türk işçileri bilen türkmenistanly işçileriň tapawutly aýlyk almagynyň sebäbi näme?
Oguzhan: Dogrusyny aýtsak, ýerli işçileriň aglabasy iş bilenok. Hut meniň ýanymda işleýänler hiç iş bilenokdy. Ýöne iş bilýän ýerli türkmenistanly işçileriň hem soň aýlyklary köpeldildi. Mundan daşgary Türkmenistanda alnyp barylýan bir syýasat bar. Türkmenistanda bir döwlet işgäriniň iň az aýlygy ýetmiş bäş dollar bilen ýüz dollaryň arasynda çäklendirilen.
Türkmenistanda iş alyp barýan türk firmalary hem şeýle kanun sebäpli köp aýlyk bermäge ýagdaýy bolmaýar. Muny çäklendirýän Türkmenistan döwleti. Eger Türkmenistan döwleti işçileriň alýan iň az aýlygynyň möçberini köpeltse, onda firmalar hem aýlyklary köpeltmäge mejbur bolarlar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda iş alyp barýan türk firmalarynda ýerli halkdan bolan işgärlere başgaça çemeleşilmegine ýerli halk nähili garaýar?
Oguzhan: Bu ýagdaý gönümel agzalalyk döredýär. Türkmenistanda daşary ýurtly hemişe nyşana astynda durandyr. Sebäbi onuň jübüsinde hemişe ep-esli dollar bardyr. Ogrular hem talaňçylar hem bu sebäpden ilki bilen türk işçilerine hüjüm edýärler.
Bu sebäpdenem Türkmenistanda iş alyp barýan türk firmalarynyň köpüsi işledýän Türk işçileriniň aýlygyny eline berenok. Olaryň aýlyklary Türkiýedäki banklara ýatyrylýar. Aslynda bu ýagdaý, meniňçe, dogry däl. Sebäbi Türkmenistanda gazanylan pul ol ýerde sowulmaly. Köp adamlar Türkiýedäki taýýar işini taşlap, daşary ýurda gidýär.
Daşary ýurtda işlän mahaly hem aýlygyny türk lirasy ýa-da manat görnüşinde däl-de, amerikan dollary görnüşinde almaly bolýar. Türkmenistanda işleýän türk işçileriniň aýlyklary müň iki ýüz, müň üç ýüz, müň bäş ýüz we hatda iki müň dollar möçberinde bolýar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistan bilen Türkiýäniň ýolbaşçylary iki ýurduň halklarynyň dogandygyny aýdýarlar. Muňa garamazdan, aýdyşyňyz ýaly, iki ýurduň gatnaşygynda wiza düzgüni ýaly dürli problemalar bar. Şeýle ýagdaýyň öňüni almaklyk üçin näme edilmeli?
Oguzhan: Hemme zatdan owal iki ýurduň ýolbaşçylary türk hem türkmen halkynyň, dogrydanam, dogandygyny beýan edýän bir jarnama gol çekmeli. Bilnişi ýaly, Türkiýeden wiza talap etmeýän ýurtlar bar we ol ýurtlar bilen Türkiýäniň hiç hili dogan-garyndaşlyk bagy ýa-da dostlugy ýok.
Türkiýeden wiza talap etmeýän ýurtlaryň arasynda dogan ýurt Türkmenistan hökmany suratda bolmaly. Meselem, Türkiýeden wiza islemeýän ýurtlaryň arasynda Gazagystan we Gyrgyzystan hem bar. Bulara Türkmenistan hem goşulmaly we aramyzdaky dostluk pugtalanmaly.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň garaşsyzlygyny alanyna ýigrimi ýyldan köp wagt boldy. Ýöne, muňa garamazdan, dogan we dost diýilýän Türkmenistan bilen Türkiýäniň arasynda wiza päsgelçiligi bar we dowam edýär. Oguzhan, size görä, munuň nähili sebäbi bolup biler?
Oguzhan: Türkmenistan iň azyndan Türkiýe üçin wiza şertlerini ýeňilleşdirmeli. Türkiýeden islän adam arkaýyn Türkmenistana gidip, bir aý ol ýerde galyp bilmeli. Türkmenistan türklerden iş wizasyny talap etsin, sebäbi ol düýpgöter başga tema.
Türkmenistana turist bolup gitmäge Türkiýeden höwes bildirýän gaty köp adam bar. Awazada bir topar turizm desgasy guruldy. Men Türkiýeden Awaza turist bolup gezmäge hem dynç alşa gitjek bolsam, üç-dört aý wiza garaşmaga mejbur edilýärin.
Başga bir ýere dynç almaga gitmek islän mahalym bolsa, arkaýyn wizasyz gidip bilýärin. Wiza bökdençligi sebäpli Türkmenistana gitmek islenenok. Wiza bökdençligi bilen Türkmenistan gaty nädogry tanadylýar. Häzir Türkmenistanda henizem gije sagat on birden soň köçä çykmaklyk gadagandyr öýdýän adamlar bar.
Wagtynda türkiýelileriň howpsuzlygy üçin gije sagat on birden soň köçä çykylmasyn diýlipdir. Ýöne aslynda şeýle gadaganlyk ýok. Meselem, Türkmenistanda şeýle geň ýagdaýlar hem bolýar. Telewizorda Türkmenistanyň baştutany Türkmenbaşy bir gün çykyş etdi.
Türkmen gyz-gelinleriniň öz milli eginbaşlaryny geýen mahaly has owadan görünýändigini, köçede gysga etekli gyzlary gören mahaly gaty gynanýandygyny aýtdy. Şol günüň ertiri köçede gezip ýören türkmen gelin-gyzlaryny türkmen eginbaşyny geýeňok diýip, polisiýa ýygnap başlady. Ynha, Türkmenistandaky hakyky ýagdaý.
Türkmenistanda bir kada-kanun ýok. Men Türkmenistana turist hökmünde giden mahalym ýurtda maňa göz öňünde tutmaly kada-kanunlarym barada dilden ýa-da ýazmaça maglumat berlenok. Resmileriň özlerem bilenok şol kada-kanunlary.
Azatlyk Radiosy: Oguzhan, siz Türkmenistandan öýlenen bir türkiýeli türkmen. Türkmenistanyň halky türkmen bilen öýlenen türklere nähili garaýar?
Oguzhan: Türkmenistanda resmiler: bir türkmen gyzy nädip bir türke durmuşa çykyp biler? Türkmen gyzy türke durmuşa çykmaly däl diýen düşünje bilen, daşary ýurtla durmuşa çykanlara erbet göz bilen garaýarlar. Häkimiýetler hem ýagdaýy kynlaşdyrýardylar, owallar türkmen bilen öýlenjeklerden elli müň dollar nagt pul talap edilýärdi. Häzir şeýle pul talap edilenok.
Türkmenistanda häzir halkyň bu temada düşünjesi öňküler ýaly däl, indi ösmäge başlady. Internetiň döredýän mümkinçilikleri, aragatnaşygyň ýaýbaňlanmagy, iki ýurduň arasyndaky gatnawyň artmagy ýaly ýagdaýlar Türkmenistanda halkyň türke durmuşa çykýan gelin-gyzlara bolan garaýşyny hem özgertdi.
Gatnap ýörenler arkaly Türkmenistan halky indi türkiýelileriň özlerinden tapawutly adamlar däldigini gowy bilýär. Galyberse-de, şu wagt Türkiýede bikanun ýagdaýda işläp ýören ýüz müňlerçe türkmenistanly bar. Elbetde, bularyň hem özara gatnaşyklarda gaty uly roly bolýar.
Azatlyk Radiosy: Oguzhan, Türkmenistan we Türkiýe halklarynyň biri-birini dogry tanamagy we gatnaşyklaryny kämilleşdirmegi üçin näme edilmeli?
Oguzhan: Bu ugurda edilmeli işler aslynda golaýda edilmäge başlandy. Türkmenistanlylar gelip, Türkiýede şäher häkimlikleri we beýleki guramalar bilen bilelikde işleşip başladylar. Turuwbaşdan edilmeli iş dilimizdäki meňzeş sözleriň jemlenmegi we dil meselesiniň çözülmegi.
Türkçedäki başga dillerden alnan sözleriň deregine türkmençeden ene dilimize gabat gelýän gerekli sözler alynmaly. Bu ugurda türkmen dilçileri bilen bilelikde tagallalar edilmeli. Meselem, biziň ata-babalarymyz, ýagny taryhymyz bir. Şonuň üçinem bu temada bilelikde bir kino surata düşürilip bilner.
Biziň bir beýik atamyz bar ady Oguzhan. Onuň dessany bar. Emma atamyz Oguzhan hakynda bir kino şu wagta çenli surata düşürildimi? Meselem, Magtymguly hakynda talabalaýyk näme edilýär?
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň pulunda, seýilgählerinde we hatda daşary ýurtly myhmanlaryň kabul edilýän köşgünde Oguzhan bar. Bular ýeterlik dälmi size görä?
Oguzhan: Hawa, olardan habarym bar. Ýöne olaryň hemmesi diňe bir şekilden ybarat, ýagny mesele düýpli ele alynmandyr. Onsoňam Türkiýe bilen bilelikde bu temalarda edilen bir iş ýok. Türkiýe diňe Osman döwletinden ybarat däl. Ondan owal Seljuk döwleti bardy. Seljuk döwleti Türkmenistanda gurlan bir döwlet. Soltan Sanjar Türkiýe döwletiniň gözbaş alýan taryhy şahsyýetidir.
Seljuk döwletinden soň Osman döwleti we onuň tebigy dowamy hökmünde-de Türkiýe gurlandyr. Hemmesiniň aňyrsy türkmendir. Soltan Sanjaryň mawzoleýi, ýagny gubury Türkmenistanda, gadymy Merwdedir. Türkiýelileriň Türkmenistana ata Watan diýmeginiň sebäbi, ynha, şeýledir. Türkiýelileriň aňyrsy, olaryň gelen ýeri Türkmenistandyr.


text:
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýýip Erdogan prezident Başar al-Assada Siriýanyň lideri hökmünde sanalgy gününiň galandygyny duýdurdy.
Stambulda çykyş eden Erdogan Assadyň “diňe belli bir wagta çenli tanklara we top oklaryna” daýanyp biljekdigini aýtdy. “Seniň hem aýrylmaly günüň geler” diýip, ol sözüne goşdy.
Ankara Siriýada Assadyň hökümetine garşy proteste çykanlaryň gazaply basylyp ýatyrylmagyny gitdigiçe ýiti tankytlaýan mahaly Türkiýe bilen Siriýanyň arasyndaky gatnaşyklar barha dartgynlaşýar.
Duşenbe güni ir bilen Türkiýäniň mediasynyň habar bermegine görä, Siriýanyň demirgazygynda Haj zyýaratyndan gaýdyp gelýänleriň awtobus kerwenine edilen hüjümde iki türk raýaty ýaralanypdyr.
Mediada çykan habarlarda ýolagçylara salgylanylyp aýdylmagyna görä, hüjüm serhet geçelgesindäki barlag-gözegçilik nokadynda Siriýanyň esgerleri tarapyndan amala aşyrylypdyr.
BMG-niň maglumatlaryna görä, Siriýada mart aýynda başlanan protestleriň wagşylyk bilen basylyp ýatyrylmagynda häzir çenli 3,500 töweregi adam öldürilipdir.
Aktiwistleriň aýtmagyna görä, duşenbe güni irden howpsuzlyk güýçleriniň Homs şäherinde geçiren reýdinde azyndan dört adam öldürilipdir.


text:
13-nji aprelde Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk guramasynyň Parlament assambleýasynyň Merkezi Aziýa boýunça Ýörite wekili jenap Terri Marianiniň ýolbaşçylygyndaky wekiliýet Türkmenistanyň Mejlisinde kabul edildi.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen ýurdumyzda ýaýbaňlandyrylan durmuş-ykdysady, şol sanda milli kanunçylyk ulgamyndaky düýpli özgertmeleriň çäklerinde ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň geljekki ugurlary boýunça gyzyklanma bildirilýän pikir alyşmalar boldy. Häzirki döwürde halkymyzyň bähbidiniň goralmagyna, raýatlaryň hukuklarynyň we azatlyklarynyň üpjün edilmegine gönükdirilen demokratik özgertmeleriň durmuşa geçirilmegi Türkmenistanyň döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biridir. Bu babatda dünýäniň öňdebaryjy tejribeleriniň özleşdirilmegine aýratyn ähmiýet berilýär.
Abraýly halkara guramasynyň wekiliýetiniň agzalary milli kanunçylygyň halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalaryna laýyk getirilmegine aýratyn ähmiýet berilýän hukuk özgertmeleriň wajyp ugurlary bilen tanyşdyryldy. Duşuşyga gatnaşyjylar Türkmenistanyň we ÝHHG-niň netijeli gatnaşyklaryň mundan beýläk-de ösdürilmegine aýratyn ähmiýet berýändiklerini belläp, parlament edaralaryny ösdürmek ulgamyndaky netijeli gatnaşyklaryň pugtalandyrylmagy barada aýtdylar.
Wekiliýetiň Türkmenistanda bolmagynyň maksatnamasynda olaryň “ÝHHG-niň Parlament assambleýasy: mandat, işiň ugurlary we möhüm meseleler” ady bilen geçirilýän maslahata hem-de Türkmenistanyň Milli gyzyl ýarymaý jemgyýetinde geçiriljek duşuşyga gatnaşmagy göz öňünde tutulýar.


text:
Eýranda oppozisiýa goldawçylary bilen howpsuzlyk guýçleriniň arasynda soňky aýlarda bolan iň bir ganly çaknyşykda demonstarsiýaçylaryň käbiri öldürilse, bir topary ýaralandy.
Howpsuzlyk guýçleriniň bazar guni Tähranda hem beýleki şäherlerde ýygnanan protestçileri dargtymak üçin ot açandygy we göz ýaşardyjy gazlary ulanandygy aýdylýar.
Polisiýa Tähranda bolan zorlukly wakalarda azyndan 5 adamyň ölendigini, 300-den gowrak adamyň bolsa tussag edilendigini aýdýar.
Tähranda öldürilen 5 adamyň arasynda ozalky prezidentlige kandidat Mir Hosseýin Musawiniň ýegeni Aly Musawi hem bar.
Reforma tarapdar saýtlar Töwriz şäherinde hem 4 adamyň ölendigini habar berýärler.
Isfahanda, Nažafabatda, Şirazda hem çaknyşyklaryň bolandygy aýdylýar. Ýöne ol habarlary garaşsyz çeşmeler arkaly barlap bolmaýar.


text:
Penşenbe güni Müsürde prezidentlik üçin ses berişlikler ikilenji gün dowam etdi. Munuň özi geçen ýylyň fewralynda Müsüriň ozalky diktator lideri Hosni Mübäregiň häkimiýetden çetleşdirileli bäri ýurtda ilkinji gezek geçirilýän alternatiw prezidentlik saýlawlarydyr.
Bu prezidentlik saýlawlarynda 12 sany dalaşgär prezidentlik ugrunda özara bäsleşýär.
Olaryň arasynda Arap Ligasynyň ozalky başlygy we Hosni Mübäregiň döwründe daşary işler ministri bolup işlän Emr Mussa hem-de “Musulman Doganlygy” partiýasyndan kandidat Muhammad Mürsi köp goldaw gazanmagy mumkin dalaşgärler hasaplanylýar.
Ýöne köp synçylar birinji tapgyr saýlawlarda dalaşgärlerden hiç biriniň 50 prosentden köp ses alyp bilmejekdigini aýdýarlar.


text:
AÝ/AR-nyň Ukrain gullugynyň habar bermegine görä, prezident Wiktor Ýanukowiçiň ençeme müň tarapdary Kiýewiň merkezinde jemlendi. Ýewropa meýdançasynda polisiýanyň gözegçiliginde geçirilýän bu aksiýada ýurduň premýer-ministri Mykola Azarow çykyş etdi. Bu demonstrasiýa döwlet telewideniýesinde göni efirde görkezilýär.
Ukrain hökümetine goldaw bildirýän bu aksiýa müňlerçe oppozision protestçiniň jemlenen ýeri Kiýewiň Garaşsyzlyk meýdançasynyň golaýynda geçirilýär.
Kiýewiň polisiýasy gapma-garşylykly toparlary bir-birinden aýra saklajakdygyny aýtdy.
Günüň dowamynda prezident Ýanukowiçiň ýokary derejeli iki döwlet resmisini işden boşadandygy barada habar berildi. Kiýewiň administrasiýasynyň ýolbaşçysy Oleksandr Popow we Milli howpsuzlyk hem goranmak geňeşiniň başlygynyň orunbasary Wolodymyr Siwkowyç 30-njy noýabrda polisiýanyň protestçiler bilen çaknyşygy sebäpli wezipelerinden mahrum edildiler.
Prezident Ýanukowiçiň geçen aýda Ýewropa Bileleşigi bilen hyzmatdaşlygy güýçlendirmek barada ylalaşyga gol çekmekden boýun gaçyrmagy Ukrainada köpçülikleýin protestleri döredipdi.
Anna güni Ýanukowiç oppozisiýa bilen duşuşyk geçirdi. Duşuşykda ýurtda emele gelen krizisden çykalganyň tapylandygy barada habar berilmedi. Prezident hökümeti dargatmak we täze saýlawlary geçirmek barada oppozisiýanyň öňe süren talaplaryny ret etdi.


text:
Ýewropanyň öz pul fonduny döretmek baradaky teklip ara atylan badyna bu pikir köpleriň goldawyny gazandy. Bu teklibi ilkinji bolup agzan Germaniýanyň Maliýe ministri Woflgang Şoýble boldy.
Woflgang Şoýble 6-njy martda “Welt an Sonntag” gazetine beren interwýusynda: “Gresiýanyň bergi krizisi ýaly ýagdaýlara garşy göreşmäge Ýewropa Bileleşigine Halkara walýuta fondy ýaly edara gerek” diýdi.
Şoýble şol interwýusynda özüniň Halkara pul fondy bilen bäsdeşlik etjek bir guramany göz öňünde tutmaýanlygyny nygtap: “Bu organ ýewro zonasynyň durnuklylygynyň aladasyny etmeli” diýdi.
Halkara walýuta fondunyň dünýä derejesinde iş alyp barşy ýaly, Ýewropanyň pul fondy hem ýewro zonasynda kynçylyga düşen ýurtlary kredit bilen üpjün etmeli. Ol özüne ýüz tutan ýurtlara ýagdaýyny düzetmäge guramaçylyk kömegini hem bermeli.
Sebäp hem maksat
Ýewropa Bileleşiginiň sözçüsi Amadeu Altafaj Tardionyň aýtmagyna görä, iň möhümi krizisleriň abanyp gelýändigini öňünden aňyp, olaryň öňüni almak üçin gerekli çäreleriň görülmegi.
“Biz häzirki wagtda hemmetaraplaýyn açyk çekişmäniň içinde. Hem krizisli ýagdaý döräninde oňa garşy çäre görmegiň hem-de öňünden onuň aladasyny etmegiň ýollaryny we usullaryny agtarýarys. Men aýratyn-da ikinji elementiň, öňünden çäre görmegiň möhümdigini nygtamak isleýärin. Ýewro zonasyna degişli ýurtlaryň arasynda ykdysadyýet köpräk koordinirlenmeli diýýänimiziň sebäbi şol” diýip, Tardio aýtdy.
Tardio: “Ýewropanyň pul fondy Gresiýa kömek etmek üçin döredilenok. Ol gurulýança entek wagt gerek. Maksat indiki problemalaryň öňüni almak”.
Goldaýanlar we goldamaýanlar
400 milliard töweregi bergili Gresiýa häzir gymyldar ýaly ýagdaýda däl. Onuň bergilerini wagtynda töläp biljekdiginiň näbellidigi zerarly ýewronyň bahasy soňky hepdelerde ep-esli aşaklady.Gorky döredýän ýene bir zat-da bu näbelliligiň ýewro zonasynyň Ispaniýa ýaly ykdysady taýdan gowşak beýleki ýurtlaryna-da syrygyp, ýewronyň çökmegi.
Sahnanyň esasy aktýory Almaniýanyň Kansleri Angela Merkel 8-nji martda Ýewropanyň pul fonduny döretmek baradaky pikiri goldap, ony “gowy” hem “gyzykly” teklip diýip atlandyrdy. Ol: “Ýöne bu ugurda edilmeli işler entek köp” diýdi.
Ýewropanyň öz pul fondy bolmaly diýlen teklibi goldamaýanlar-da bar. Ýewropanyň Merkezi Bankynyň dolandyryjy toparynyň agzasy Ýürgen Stark bu teklibi ýiti tankytlady. Onuň garaýşyça, bu maliýe ýagdaýy berk ýurtlary jezalandyrmakdan başga zat däldir.


text:
Gyrgyzystanyň günortasynda polisiýa öz tanyş aýalyny seksual gulçulyga satmakda aýyplanan zenany tussag etdi.
Oş şäher polisiýa departamentiniň resmileriniň 25-nji noýabrda Azatlyk Radiosyna beren maglumatyna görä, 33 ýaşyndaky aýal 41 ýaşyndaky şübheliniň özüni Türkiýede seksual gulçulyga satandygy barada polisiýa habar berensoň, gürrüňi gidýän şübheli zenan adam gaçakçylygynda güman edilip tussag edildi.
Wakada pida bolandygy aýdylýan zenan şübheli aýalyň özüne Türkiýede öý arassalaýan işini tapyp bermäge wada berendigini, emma soňra özüni türk raýatyna 5 müň amerikan dollaryna satandygyny aýdýar. Ol türk raýatyň özüni üç aýlap tenini satmaga zorlandygyny sözüniň üstüne goşdy.
Gyrgyz polisiýasy şübheliniň adynyň Aýnura, wakada pida bolanyň adynyň Gülnaradygyny mälim etdi.


text:
11-nji ýanwarda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow göni aragatnaşyk arkaly wideoşekilli iş maslahatyny geçirdi. Oňa ýurdumyzyň welaýatlarynyň we Aşgabat şäheriniň häkimleri gatnaşdylar.
Ahal welaýatynyň häkimi A.Ýazmyradow welaýatda alnyp barylýan işleriň barşy, şeýle hem welaýatyň ekerançylyk meýdanlarynda ýerine ýetirilýän işler barada hasabat berdi. Şeýle hem ol bina edilýän dürli ähmiýetli gurluşyk desgalaryndaky işleriň ýagdaýy, ilkinji nobatda, ýakyn wagtda ulanmaga tabşyryljak desgalar barada habar berdi.
Balkan welaýatynyň häkimi D.Durdyýew häzirki döwürde sebitde alnyp barylýan işleriň ýagdaýy, Ministrler Kabinetiniň geçen hepdäniň anna gününde geçirilen giňişleýin mejlisinde ähli ulgamlar boýunça öňde goýlan wezipeleri durmuşa geçirmek bilen baglylykda edara-kärhanalarda guralýan çäreler hem-de welaýatyň oba hojalygynda işleriň alnyp barlyşy barada hasabat berdi.
Şeýle hem häkim "Türkmenistanyň Prezidentiniň obalaryň, şäherçeleriň, etrapdaky şäherleriň we etrap merkezleriniň ilatynyň durmuş-ýaşaýyş şertlerini özgertmek boýunça 2020-nji ýyla çenli döwür üçin Milli maksatnamasyndan" gelip çykýan wezipelere laýyklykda, sebitiň çäklerinde gurulýan desgalar, olarda alnyp barylýan işleriň ýagdaýy hem-de ulanmaga tabşyryljak desgalar barada hasabat berdi.
Daşoguz welaýatynyň häkimi O.Gurbannazarow sebitde işleriň ýagdaýy, Ministrler Kabinetiniň 2015-nji ýylyň jemlerine bagyşlanyp geçirilen giňişleýin mejlisinde döwlet Baştutanymyzyň welaýaty mundan beýläk-de durmuş-ykdysady taýdan ösdürmek babatda beren tabşyryklaryny ýerine ýetirmek boýunça ýaýbaňlandyrylan çäreler barada hasabat berdi. Şeýle hem sebitiň çäklerinde gurluşygy alnyp barylýan desgalar, olary Türkmenistanyň döwlet Baýdagynyň gününe ulanmaga bermegiň meýilnamalary barada habar berildi.
Lebap welaýatynyň häkimi Ç.Çarlyýew sebitiň çäklerinde amala aşyrylýan möwsümleýin oba hojalyk işleriniň barşy, şeýle hem ýakyn döwür üçin hereket etmegiň maksatnamasy barada hasabat berdi. Şeýle hem welaýatyň senagat düzümini we durmuş ulgamyny yzygiderli ösdürmek maksadynda alnyp barylýan işler, hususan-da, ýakynlaşyp gelýän Döwlet Baýdagynyň gününe gabatlanyp açyljak desgalar barada habar aýdyldy.
Mary welaýatynyň häkimi B.Annagurbanow sebitde işleriň ýagdaýyna degişli meseleler boýunça hasabat berip, Ministrler Kabinetiniň geçen ýylyň jemlerine bagyşlanyp geçirilen mejlisinde öňde goýlan wezipeleri ýerine ýetirmek ugrunda işlenip taýýarlanylan iş meýilnamasynyň çäklerinde alnyp barylýan işler barada habar berdi. Mundan başga-da, häkim welaýatyň ekerançylyk meýdanlarynda, maldarçylyk hojalyklarynda alnyp barylýan işler barada hasabat berdi. Şeýle hem häkim sebitde Döwlet Baýdagynyň gününe gabatlanyp açyljak dürli ähmiýetli desgalarda işleriň ýagdaýy barada aýtdy.
Aşgabat şäheriniň häkimi M.Abilow paýtagtymyzda alnyp barylýan işleriň ýagdaýy, Ministrler Kabinetiniň 8-nji ýanwarda geçirilen giňişleýin mejlisinde öňde goýlan wezipeleri berjaý etmek boýunça iş meýilnamasyny ýerine ýetirmegiň çäklerinde ýaýbaňlandyrylan uly möçberli işler, ýurdumyzyň baş şäheriniň abadançylygyny üpjün etmek boýunça görülýän çäreler barada hasabat berdi. Şeýle hem ol şanly seneler mynasybetli paýtagtymyzda ulanmaga tabşyrylmagy bellenilýän desgalarda işleriň barşy barada aýtdy.
Hasabatlary diňläp, döwlet Baştutany ýurdumyzyň welaýatlarynda, paýtagtymyzda alnyp barylýan işleriň ulgamlaýyn we anyk meýilleşdirilen bolmalydygyny nygtady. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz ähli etraplaryň häkimleriniň şahsy jogapkärçiligini ýokarlandyrmaga ünsi çekip, bu babatda birnäçe anyk görkezmeleri berdi.


text:
Garaşsyzlykdan öňki taryhymyzy ýatlasak, 27-nji oktýabr Türkmenistan Respublikasynyň döredilen günüdi. Öň köpmilletli sosialistik respublikalaryň düzüminde bolan Türkmenistan azyndan üç döwlete garaşlydy. Gaýgysyz Atabaýew, Nedirbaý Aýtakow, Halmyrat Sähetmyradow ýaly röwşen pikirli, öňdebaryjylaryň adamlaryň tagallasy bilen Türkmenistany özbaşdak respublika öwürmek ideýasy resmi suratda hem açyk ýagdaýda 1924-nji ýylda öňe sürlüpdi. Şol ýylyň 12-nji iýunynda Russiýa Kommunistik (bolşewikler) partiýasynyň Merkezi Komiteti “Orta Aziýa respublikalarynyň milli bölünişigi hakynda” diýen karary kabul etdi. Soňra SSSR Merkezi ispolnitel komitetiniň 1924-nji ýylyň 27-nji oktýabrynda geçen 2-nji sessiýasy şol karary makullap, Türkmenistan SSR-ini döretmek hakynda karar çykardy. Şol karar hem iş ýüzünde amala aşyrylyp, häzirki Türkmenistan döwleti emele gelipdi.
Öňler bu sene aýratyn baýram güni hökmünde bellenmese-de, köpçülikleýin habar serişdelerinde giňden bellenilerdi. Aýratyn-da ýurduň döredilmeginiň tegelek senelerini dabaraly ýagdaýda bellemek däbi dowam edipdi. Şol belli senelere bagyşalanyp, dürli baýramçylyk we medeni çäreler geçirilerdi. Ýöne soňky ýyllarda ol sene ýatdan çykaryldy.
Garaşsyzlyk, şeýle-de Türkmenistan Respublikasynyň döredilen güni mynasybetli Azatlyk Radiosyndan Hudaýberdi Hally ýazyjy hem publisist Ak-Muhammet Welsapar bilen gürrüňdeş boldy.
H. Hally: Ak-Munammet, bilşiň ýaly, Garaşsyzlyk gününi indi mukaddes baýramçylyk saýýarlar. Garaşsyzlygyň mukaddes saýylmagy gowy bolsa gerek?
A. Welsapar: Elbetde, Hudaýberdi, ol şeýle. Ýöne şol mukaddeslik dilde bolmaly däl. Eger-de ýurduň Konstitusiýasyny häkimiýetleriň özleri bozup ýören bolsa, halka şol Konstitusiýada ýazylan, görkezilen azatlyklar berilmeýän bolsa, Garaşsyzlyga mukaddeslik diýeniň bilen ol mukaddeslige öwrülip bilmez.
H. Hally: Ýene baýramçylyk günlerine gelsek, yurt garaşsyzlygyny alanynda, ýurduň öz iň esasy alamatlary bardy. Ilki bilen ene dilimize döwlet statusy berilmelidi. Sebäbi her bir döwletiň öz resmi dili bolmaly. Ikinjiden, ol döwletiň Konstitusiýasy bolmaly, onuň garaşsyzlygyny ykrar edýän Konstitusiýa. Şeýle hem döwletiň ýene käbir alamatlary: baýdak, gimn diýen ýaly alamatlar bardy. Şolar döredilende, şol meseleler öňe sürlende, Türkmenistan öz Garaşsyzlygyny alanda, şoňa şaýat bolanlaryň biri sendiň.
A. Welsapar: Hawa, elbetde, bize şeýle bagt ýetdirdi, onuň üçin ykbaldan razy bolmaly. Diri şaýatlar, Hudaýa şükür, bir ýa iki adam däl, olar kän. Türkmeniň milli garaşsyzlygy üçin göreşen adamlar, ynha, Nurberdi Nurmämmet bar, Amanmyrat aga bar. Hudaýberdi, seniň özüňem şol adamlaň arasynda bar. Atba-at sanap boljak başga-da birentek adamlar bar. Eger-de ötüp gidenleriň atlaryny ýatlamaly bolsa, ilkinji nobatda, şahyr Bapba Gökleňiň, ýazyjy Akmyrat Şiriň atlary ýatlanylmaly. Garaşsyzlyk üçin göreşen adamlaryň hormaty öz ýerinde bolmasa, onda birhili, göwnüňe, şol Garaşsyzlyk baýramam kem-käsleýin ýaly bolup görünýär. Emma bu baýramçylygyň kemisli bolmagynyň özüne ýetesi sebäbi bar. Çünki bu günki gün indi mukaddes diýilýän Garaşsyzlyk ozalynda şol garaşsyzlyga kes-kelläm garşy bolan adamlaryň eline düşdi. Olaram, elbetde, näme, döwlet garaşsyzlygyny halkyň peýdasyna däl-de, öz bähbitleri üçin ulandylar.
H. Hally: 27-28-nji oktýabryň Türkmenistanyň Garaşsyzlyk güni diýlip alynmagy näme sebäpden? Näme üçin hut şol sene belli gün hökmünde saýlanyp alyndy?
A. Welsapar: Onuň, meniň pikirimçe, iki sany sebäbi bar. Birinjisi, S.Nyýazow Sowet respublikalarynyň hemmesi öz garaşsyzlygyny yglan edýänçä, näden-nä bolarka diýip, ýöwsellik bilen garaşdy. Bizden soňra diňe Gazagystan galdy, ýöne olaryň ýagdaýy düýbünden başgaça, olar bilen deňleşmek kynrak bolar. Ikinji sebäbi, S.Nyýazow resmi suratda boýun almasa-da, türkmen döwletiniň döredilen gününiň haçandygyny gowy bilýän adam. Şonuň üçin Garaşsyzlygam şol güne gabat getirdi. Türkmenistanyň döwlet hökmünde döredilen güni 1924-nji ýylyň 27-nji oktýabry. Şol gün Gaýgysyz Atabaý öz ýakyn egindeşleri bilen bileleşip, ine, mysal üçin, olaryň arasynda Nedirbaý Aýtagyň adyny tutmak hökmany, şolaryň goldawyna daýanyp, halkyň goldawyna daýanyp, türkmen döwletini esaslandyrmagy hem-de ony biziň häzirki şu görýän çäklerimizde, territoriýamyzda ykrar etdirmegi başarypdy. Ana, şol günem türkmen döwletiniň iş ýüzünde, resmi suratda döredilen güni diýlip baýram etmäge mynasyp.
H. Hally: Ak-Muhammet, şonuň bilen birlikde Türkmenistanda dürli baýramçylyklar. Meselem, Suw baýramçylygy, Medeniýet işgärleriniň baýramçylygy, At baýramçylygy, Haly baýramçylygy diýen ýaly seneler bar. Bizde hatda Gawun baýramçylygy-da bar. Emma häzirki resmi sanawda Türkmenistan döwletiniň döredilen güni diýen baýramçylyk ýok. Şoňa nähili garaýaň?
A. Welsapar: Elbetde, türkmen döwletiniň döredilen güni biz üçin esasy iki sany baýramçylygyň biri bolmaly. Eger Garaşsyzlyga şeýle derejede guwanylyp baýram edilýän, toýlanýan bolsa, onda türkmen döwletiniň esaslandyrylan güni, haýsydyr bir formada-da bolsa, ykrar edilen günem hökman şol derejedäki, hatda şondanam beýik baýramçylyk bolmaly. Eger-de Gaýgysyz Atabaý 1924-nji ýylda türkmen döwletini döredip, ony häzirki çäklerinde ykrar etdirmedik bolsa, onda biziň garaşsyzlyk baýramymyzam bolmasa bolmazdy. Diýmek, häzirki zaman türkmenleriniň guwanjynyň gözbaşy 1924-nji ýylyň 27-nji oktýabryndan gaýdýar. Onsoň beýle beýik senäni nädip kiçi baýramçylyklar bilen garyşdyrjak?!
H. Hally: Diýmek, Türkmenistanyň döredilen güni öz ähmiýeti boýunça iňňän ýokary bolmaly-da?
A. Welsapar: Iňňän ýokary bolmaly. Dünýä praktikasyna seretseň, islendik demokratik ýurdy alsaň, şol döwletiň öz döredilen güni hökman ullakan baýramçylyk edilýär. Sebäbi dünýäde şeýleräk bir ýagdaý bar: döwletleriň köpüsi ilki haýsydyr bir formada döreýär-de, ýöne bada-bat milli garaşsyzlygyny alyp bilenok. Onsoň pylança wagt geçensoň, öz milli garaşsyzlygyna gowuşýar. Şeýle ýagdaýda diňe milli garaşsyzlygy, hamana şol döwletiň döredilen güni hökmünde baýram etmek, öz taryhyňy garyplaşdyrmak bolýar, ony gysgaltmak, kelteltmek bolýar. Oňa kembaha garamak bolýar.
H. Hally: Onda, seniň pikiriňçe, näme etmeli?
A. Welsapar: Eger-de Türkmenistanyň döwlet hökmünde ýüze çykan, dörän güni baýram edilse hem-de soňra onuň döwlet hökmünde garaşsyzlyk alan güni baýram edilse, onda bu talabalaýyk bolardy.
H. Hally: Meselem. Takygrak aýtsak?
A. Welsapar: Meniň pikirimçe, 27-nji oktýabr gününi döwletiň döredilen güni hökmünde toýlanylsa, ertesi 28-nji otýabram şol döredilen döwletiň Garaşsyzlyk alan güni diýlip baýram edilse, onda örän gowy bolardy. Bu halkyň göwnünden turardy diýip, men umyt edýän. Eger başgaça bolsa onda bu öz döwletiňi döreden adamlary unudyp, onsoň onuň garaşsyzlygyny sen nädip mukaddes diýip, sylap biljek?
H. Hally: Ak-Muhammet, meniň ýene-de Garaşsyzlyk gününe dolanasym gelýär. Hakykatdanam, bu uly baýramçylyk. Geljekde, belki, şeýle pikirlere-de üns berler diýip umyt edýäris.
A. Welsapar: Men sözümiň ahyrynda bu beýik sene bilen, türkmen döwletiniň döredilmegi – oňa bu ýyl 86 ýyl dolýar! – hem-de döwletimiziň Garaşsyzlygynyň 19 ýyllygy bilen bütin türkmen halkyny tüýs ýürekden gutlaýaryn!


text:
Eýranyň prezidenti Hassan Rohani Yslam respublikasyna suw ýetmezçiliginiň, işsizligiň, inflýasiýanyň we neşekeşlik ýaly problemalaryň wehim salýandygyny aýtdy.
Rohany bu bellikleri 15-nji sentýabrda, Eýranyň Rewolýusiýa gwardiýa korpusynyň öňünde sözlän sözünde dile getirdi. Rohani «Biziň duşmanlarymyz diňe zionstler, Amerika we terrorçylar däl» diýdi.
Ol Eýranyň üstün çykmaly başga duşmanlarynyň bardygyny aýtdy we olaryň arasynda inflýasiýa, ykdysady çökgünlik, ahlak ýagdaýynyň gowşamagy hem bardy diýdi.
Şeýle-de Rohani neşekeşligiň we är-aýallaryň aýrylşmagynyň yslam gurluşynyň garaşsyzlygy üçin howply duşmanlar bolup durýandygyny aýtdy.


text:
Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş banky öz müşderilerine pul geçirmeleriniň şu aşakdaky görnüşlerini hödürleýär:
- Türkmen manadyndaky pul geçirmeleri
- Daşary ýurt pulundaky pul geçirmeleri
Siz türkmen manadyndaky pul geçirmeleriňizi hem öz adyňyza, hem üçünji taraplaryň peýdasyna Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş bankynyň üsti bilen amala aşyryp bilersiňiz.
Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş bankdaky türkmen manat puluny geçirmegi aşakdaky ýaly amala aşyryp bolar:
- Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş bankynyň çäklerinde
- Türkmenistanyň çäginde ýerleşýän beýleki karz guramalaryna
Siz daşary ýurt pulundaky pul geçirmeleriňizi hem öz adyňyza, hem üçünji taraplaryň peydasyna Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş bankynyň üsti bilen amala aşyryp bilersiňiz.
Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş bankdaky daşary ýurt puluny geçirmegi aşakdaky ýaly amala aşyryp bolar:
- Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş bankynyň çäklerinde
- Türkmenistanyň çäginde ýerleşýän beýleki karz guramalaryna
- Türkmenistanyň çäginden daşyna
Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş bankynyň SWIFT Halkara maliye telekommunikasiya bileleşiginde agzalygy, daşary ýurt korrespondent banklarynyň giň ulgamynyň bolmagy. Size daşary ýurt pulundaky pul geçirmesini dünýäniň islendik nokadyna günibirin, pul geçirmäni doly möçberinde we ýygym tölegleriniň az möçberinde amala aşyrmaga mümkinçilik berer.
Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş bаnкуnyň ähli hyzmatlary we amallary Türkmenistanda hereket edýän kanunçylygyna layyklykda amala aşyrylýar.


text:
Şu gün adam hukuklaryny goraýjy halkara “Amnesty International” guramasy Demirgazyk Koreýada «aýylganç şertlerde» saklanýan 200 müň töweregi tussagy işletmek üçin zähmet lagerleriniň geriminiň giňeldilendigi barada maglumatlaryň bardygyny aýdyp, muňa alada bildirdi.
“Amnesty International” guramasy bu baradaky maglumatlaryň ýakynda sputnik arkaly alnan suratlara hem-de bu ýurduň türme sakçylarynyň beren görkezmelerine esaslanýandygyny aýdýar.
Guramanyň maglumatyna görä, Demirgazyk Koreýanyň türmelerinde oturyp çykan käbir ozalky tussaglar hem özleriniň gulçulyk ýagdaýyndaky ýaly agyr zähmetlere we gynamalara sezewer edilendikleri barada maglumat beripdirler.


text: Şu gün Tähranyň merkezindäki ýöreýişde, polisiýa güýçleri ýüzlerçe demonstrasiýaçylary basyp ýatyrmak üçin göz ýaşardyjy gazy ulandylar we howa ok atdylar. Protestçiler bilen howpsuzlyk güýçlerininiň arasyndaky bu günki gapma-garşylyk, Eýranyň Rewolusiýa Goragçysy guramasy saýlawdan soňky krizis döwründäki özüniň iň ýiti beýanatyny edeninden soň boldy. Eger demonstrasiýaçylar her günki diýlen ýaly ýöreýişlerini dowam etdirseler, rezolusiýa, hem-de Goragçylar, Basij we beýleki howpsuzlyk güýçleri bilen ýüzleşmäge taýýar bolmaly diýlip duýduryldy. Şu gün Goragçylaryň internet sahypasynda çap edilen bu duýduryş, demonstrasiýaçylaryň hereketlerini bes etmelidiklerini aýtdy we bu hereketleri “sabotaž we başbozarlyk”, şeýle hem olaryň aýaga galyşlaryny Eýrana garşy gizlin dildüwüşik diýip atlandyrdy.


text:
Çeçenistanyň lideri Ramzan Kadyrow Türkiýe bilen futbol ýaryşynda Putiniň suraty çekilen köýnegi geýip çykandygy üçin Ýewropanyň futbol guramasy tarapyndan jezalandyrylan futbolça Çeçenistanyň komandasynda ýer hödürledi.
Kadyrow “Terek” komandasy oýunçy Dmitriý Tarasowy satyn almaga taýýar, diýip 21-nji fewralda Instagram ulgamynda ýazdy. Kadyrow Çeçenistanyň “Terek” futbol komandasynyň hormatly prezidenti.
Ýewropanyň futbol federasiýasy UEFA Tarasowy ýagdaýa laýyk gelmeýän hereketler üçin jogapkärçilige çekdi. Tarasow 16-njy fewralda Stambulda Türkiýäniň “Federbahçe” komandasy bilen duşuşykda geýip çykan köýnegindäki ýazgylar bilen syýasy şygarlara girizilen gadagançylyga garşy çykdy.
Oýunçynyň geljekki aýda işe alynmaga potensial gadagançylyk bilen hem ýüzbe-ýüz bolmagy mümkin.
Şeýle-de Kadyrowyň aýtmagyna görä, Tarasowyň çeçen komandasyna goşulmak islemedik ýagdaýynda, Çeçenistan Moskwanyň “Lokomotiw” komandasyna girizilen jerimeleri tölemäge taýýar.
Orsýetiň we Türkiýäniň arasyndaky gatnaşyklar noýabr aýynda Siriýanyň dawaly serhet ýaka giňişliginde Ankaranyň orsýet uçaryny urup ýere gaçyrmagyndan soň ýaramazlaşypdy.


text:
Birleşen Ştatlaryň goranmak ministri ýurtdaky serişde ýetmezçiligi sebäpli özleriniň NATO-nyň harby programmalarynyň defisitiniň üstüni dolduryp bilmejegini mälim etdi. Bu barada Leon Panetta Brýuselde NATO ýurtlarynyň daşary işler ministrleriniň çarşenbe güni başlanan maslahatynda aýtdy.
Panetta NATO ýurtlarynyň wekillerini has ýakyn hyzmatdaşlyk etmäge çagyrdy. Ol Atlantikanyň iki tarapynda hem maliýe krizisiniň ýiti duýulýan döwri howpsuzlygy has netijeli üpjün etmek meselesine köp ünsüň berilmelidigini nygtady.
NATO agza ýurtlaryň daşary işler ministleri Brýuselde geçýän maslahatda Liwiýadaky hem Owganystandaky harby hereketleriň gidişi bilen tanşyp, dörän kynçylyklar barada pikir alşarlar diýlip garaşylýar.


text:
Eýranyň prezidenti Hassan Rohaniniň döwlet başyndalygyna diňe üç aýyň geçendigine garmazdan, onuň saýlaw kampaniýasynyň gidişinde beren wadalary barada eýýäm ýatladylýar.
Hassan Rohaniniň beren esasy wadalarynyň biri syýasy tussaglary boşatmak bolupdy, bu wadanyň entek ýerine ýetirilmändigi aýdylýar.
Ýakyn günlerde Eýranyň ýolbaşçylarynyň alyp barýan syýasatynyň iki sany meşhur tankytçysy Ronanä ýüzlenip, onuň Mir Hossein Musawini we Mehdi Karrubini öý tussaglygyndan boşatmagy wada berendigi üçin köp ses berijiler tarapyndan goldanandygyny ýatlatdylar. Eýran oppozisiýasynyň görnükli wekilleri Musawi we Karubi, şeýle-de Musawiniň aýaly Zahra Rahnward 2011-nji ýylyň fewral aýyndan bäri öý tussaglygynda saklanýarlar.
Ali Mohammad Dastgheýbiň tankydy
Şu hepdede gozgalan bu meseläniň öň ýanynda aýatolla Ali Mohammad Dastgheýb Musawiniň gyzlaryna garşy edildi diýilýän hüjüm babatynda Rohaniniň dymmagyny tankyt edipdi. Musawiniň gyzlarynyň biri 24-nji oktýabrda Facebookda ýazan kommentarisinde özüniň we öz doganynyň ene-atasyny görüp gaýdanlaryndan soň garawul aýal tarapyndan ýenjilendigi barada habar berdi. Bu maglumat oppozisiýanyň tarapdarlarynyň arasynda gahar-gazap döretdi.
“Size öz seslerini beren adamlar, sizi Musawi bilen baglylykda saýladylar. Emma, gynansak-da, siz dil ýarmadyňyz” diýip, Eýranyň oppozisiýasynyň websaýtlary Dastgheibiň sözünden sitatany çap etdiler.
Bilermenler geňeşiniň agzasy bolan Dastgheibiň pikiri agramly hasaplanýar. Bu edara ýurduň baş lideri aýatolla Ali Hameneýiniň işine gözegçilik etmäge ygtyýar berilýär. Dastgheib geçmişde Eýranyň liderine garşy çykyş edipdi we ýurtda adam hukuklarynyň depelenmegini ýazgarypdy.
28-nji oktýabrda çap bolan kommentarilerde habar berlişine görä, Dastgheib özüniň we beýlekileriň Rohanini şertli saýlandyklaryny mälim edipdir.
“Biziň ilkinji şertimiz: siziň ähli syýasy tussaglary boşatmaga synanyşmagyňyzdy, aýratynam Musawiniň we Karubiniň öý tussaglygynyň soňuna çykmagyňyzdy” diýip, aýatolla Dastgheib aýdypdyr.
Abdollah Nuriniň çykyşy
Öňki içeri işler ministri we abraýly reformaçy Abdollah Nuri hem Rohanini saýlanlaryň syýasy özgerişliklere umyt baglandyklaryny ýatlatdy.
Nuri bu barada geçen hepdede Karrubiniň maşgalasy bilen geçiren duşuşygynda aýtdy. Onuň bu kommentarileri 28-nji oktýabrda AÝ/AR-a elektron poçta arkaly gowuşdy we oppozision habar serişdelerinde çap boldy.
Nuri Rohani özüne goldaw berilmegiň köpçüligiň ýurtdaky “eden-etdilikden”, “raýat azatlyklarynyň çäklendirilmeginden” we “çäkli pikirlerden” bizar bolmagy bilen baglydygyny “ýatdan çykarmaly däl” diýdi.
Sentýabr aýynda Eýranda ona golaý syýasy tussag azatlyga goýberilipdi. Bu çäre adam hukuklaryny goraýjy toparlar tarapyndan gowy kabul edilipdi. Bu waka Hassan Rohaniniň BMG-niň Baş Assambleýasynyň sessiýasyna gatnaşmak üçin Nýu-Ýorka eden saparynyň öňüsyrasynda amala aşyryldy.


text:
Demirgazyk Owganystanda aýal-gyzlaryň gynalmagy artdy. “Aýal-gyzlar jynsy zorluga duçar bolýarlar, maşgala gynamalaryna-da duçar edilýär” diýip, aýal-gyzlaryň hak-hukuklaryny goraýjy guramalar mälim edýärler.
Owgan türkmenleriniň arasynda hem aýal-gyzlara artykmaç azar berilýär. Aýal-gyzlar öz janyna kast etmäge mejbur bolýarlar.
Owganystanyň Jöwüzjan welaýatynyň aýallar guramasynyň başlygy, hanym Nejibe Kuraýşynyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, türkmenleriň arasynda gyzlar ýaş durmuşa çykarylýar. Ýaş gyzlar özünden ençeme ýaş uly goja adamlara äre berilýär.
Ýaş gyzy özünden ula berýärler
“16-15 ýaşyndaky gyzy 50 ýaşyndaky adama berýärler. Şeýle 87 waka biziň edaramyzda hasaba alyndy. Ýaş gyzlary zordan durmuşa çykarmak gadagandyr. Şoňa garamazdan obalarda gyzlar islenmedik adama durmuşa çykarylýar. Has dogrusy, gyzlar pula satylýar” diýip, hanym Nejibe gürrüň berdi.
Jöwüzjan welaýatynyň on etraby bar. Welaýatyň sekiz etrabynda türkmenler kowçum bolup ýaşaýarlar.
Türkmen obalarynda öz janyna kast edýän aýal-gyzlaryň sanynyň köpelýändigini hanym Nejibe belledi.
Halyçy zenanlar çagalaryna tirýek berýär
Owgan türkmenleriniň aglabasy halyçylyk bilen meşgullanýar. Halyny köplenç aýal-gyzlar dokaýar.
Hanym Nejibäniň sözüne görä, halyçy aýal-gyzlar öz çagalaryna tirýek berýär. Haly dokaýarka, tirýek datdyryp, çagasyny ukladýar.
“Ýöne neşäniň zyýany barada biz aýallara düşündiriş berýäris” diýip, Nejibe aýdýar.
Hanym Nejibe Kuraýşy şeýle diýýär: “Dokma dokanda olar çagalaryna azrakdan tirýek berýärler. Özüm gördüm sallançakda bir çagajyk ýatyr. Bu çaga
oýanmady. Men soradym, keselmi, näme? Bular aýtdy çaga neşe berýäris. Neşäniň çaga nähili zyýany bar? Ene elindekä çaga nähili zyýan ýetýär? Bu hakynda men söhbet etdim”.
Owgan türkmenleriniň aýal-gyzlarynyň aglabasy okuwsyzdyr. Soňky döwürde Owganystanda gyzlara-da mekdeplerde bilim almaga mümkinçilik dördi, ýöne türkmen aýal-gyzlarynyň bilim almakdan mahrum bolýandygyny hanym Nejibe sözüniň üstüne goşdy.


text:
Gazagystanda tussaglykdaky žurnalistlere kanunlar boýunça ýardam berýän hökümete degişli bolmadyk guramanyň başlygy hökümetiň ýeri hususylaşdyrmak baradaky dawaly kanunyna garşy açlyk yglan etdi.
“Agyr gündäki žurnalistler” atly bileleşigiň prezidenti Ramazan Esergepow açlyk çekýändigini 20-nji iýunda Almatyda yglan etdi.
Esergepow hökümeti ekerançylyk ýerlerini hususylaşdyrmak boýunça yza tesdirilen kanun barada “açyk düşündiriş” bermegi talap etdi.
Şeýle-de ol häkimiýetlerden resmi plana garşy çykyş edendigi üçin tussag edilen žurnalistleri boşatmaga çagyrdy.
Aprelde we maýda Gazagystanda müňlerçe adam hökümetiň planyna garşy çykyş edip protestlere gatnaşypdy. Ýeri hususylaşdyrmak boýunça kanun 1-nji maýda güýje girmelidi. Protestler hökümetiň kanuny 2017-nji ýyla çenli yza tesdirmäge mejbur edipdi.
Emma protestleriň netijesinde müňlerçe adam tussag edilipdi. Käbirler boşadyldy, emma ençeme adam sosial tertipsizligi tutaşdyrmakda aýyplanyp, deslapky tussaglykda saklanýar.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Küşt: halkara ýaryşlaryndaky üstünlikler
Tähranda (Eýran Yslam Respublikasy) 17 ýaşa çenli ýetginjekleriň arasynda badalga alan küşt boýunça Aziýanyň çempionatynda türkmen türgenleri “rapid” düzgüni boýunça medallaryň eýýäm üçüsini (bir altyn we iki kümüş) gazandylar. Bu ýaryşyň öň ýanynda bolsa küşt boýunça iri halkara ýaryşy Izmir şäherinde (Türkiýe Respublikasy) geçirilip, onda ýurdumyzyň sportda gazananlarynyň üsti bürünç medal bilen ýetirildi.
Aziýanyň çempionatynda biziň ýygyndy toparymyzyň düzüminde 15 ýaşa çenli toparda çykyş eden Soltan Myradow birinji orny eýeledi. Bu toparda onuň bilen bilelikde “altyn medal” ugrunda türgenleriň 36-sy bäsleşdi. Oýunlaryň barşynda Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Serdar Annaberdiýewiň şägirdi bir oýunda hem utulman, mümkin bolan ýedi utukdan 6,5 utuk toplady.
13 ýaşa çenli türgenleriň toparynda altyn medal ugrunda 3 türgen bäsleşip, olaryň her biri 6 utuk topladylar. Türgenleriň arasynda watandaşymyz Azat Nurmämmedow koeffisiýentleriň gatnaşygynda kümüş medala mynasyp boldy. Bu ýaş toparda hormat münberine çykmak ugunda çekeleşikli göreşe türgenleriň 49-synyň gatnaşandygyny bellemek gerek.
Kümüş medallaryň ýene-de biri 11 ýaşa çenli gyzlaryň toparynda gazanyldy. Bu ýerde 5,5 utuk toplan Läle Şöhradowa tapawutlandy. Biziň ýaş küştçi gyzymyz ýaryşyň ýeňijisi--Eýranyň toparyndan Zöhre Heýdariden bary-ýogy 0,5 utuk yza galdy.
Türkiýede geçirilýän halkara ýaryşda biziň toparymyzyň düzüminde bürünç medaly FIDE-niň ussady Bahar Hallaýewa gazandy. Türkmenistanyň ýokary ligadaky çempionatynyň üç gezek ýeňijisi 5,5 utuk toplap, belli türgenlerden—halkara ussatlaryndan we grossmeýsterlerden öňe geçmegi başardy.
Habarlar #küşt
- Soňky habarlar
Ýaş küştçüsiniň üstünligi11 Dekabr, 2016 (14:46)
- Soňky habarlar
Küşt boýunça dünýä çempionatynda altyn we kümüş medallar01 Noýabr, 2016 (11:10)
- Soňky habarlar
Türkmen küştçüleri Aziýanyň çempionatynda hem-de Moskwada geçirilen ýaryşda tapawutlandylar19 Iýul, 2016 (10:41)
- Soňky habarlar
Küşt: halkara ýaryşlaryndaky üstünlikler15 Iýul, 2016 (11:05)
- Soňky habarlar
Küşt: geljekki çempionlaryň mekdebi21 Maý, 2016 (00:54)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň güýçli küştçüleri Budapeştde geçirilýän “First Saturday” halkara ýaryşyna gatnaşar03 Maý, 2016 (16:46)
- Soňky habarlar
Ýazky ýaryşlar güýzde Bakuda geçiriljek Bütindünýä küşt olimpiadasyna gatnaşmak üçin milli ýygyndyny kesgitlär02 Mart, 2016 (18:41)
- Soňky habarlar
Küşt bilen meşgullanyp başlaýanlar üçin kitap neşir edildi: taryhdan käbir maglumatlar we 300 küşt meselesi02 Mart, 2016 (18:38)
- Soňky habarlar
Ýokary küşt toparynyň agzalarynyň sany artdy27 Ýanwar, 2016 (22:09)
- Soňky habarlar
Täze ýylda halkara ýaryşlaryndaky ilkinji ýeňişler21 Ýanwar, 2016 (15:48)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň çempionatlarynyň ikisiniň ýeňijileri kesgitlenildi01 Oktýabr, 2015 (21:11)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň wekilleri küşt boýunça dünýä kubogy ugrundaky ýaryşlara gatnaşarlar21 Iýun, 2015 (21:57)
- Soňky habarlar
Maksat Atabaýew — 2015-nji ýylda Türkmenistanyň iň gowy küştçüsi30 Aprel, 2015 (22:09)
- Soňky habarlar
Sagdyn durmuş ýörelgesiniň ýurdy02 Aprel, 2015 (22:24)
- Soňky habarlar
Bahar baýramyna bagyşlanan üstünlikler18 Mart, 2015 (22:40)
- Soňky habarlar
Bir zalda dört ýaryş05 Mart, 2015 (22:49)
- Soňky habarlar
Türkmen küştçüleriniň medallary we rekordlary22 Fewral, 2015 (22:53)
- Soňky habarlar
Halkara bäsleşiklerinde gazanylan nobatdaky ýeňişler31 Awgust, 2014 (19:44)
- Soňky habarlar
Küştçüler ýeňiş ruhunda çykyş edýärler24 Awgust, 2014 (19:47)
- Soňky habarlar
Türkmen küştçüleriniň halkara ýaryşynda gazanan nobatdaky üstünligi23 Iýul, 2014 (20:06)


text:
Ýekşenbe güni Litwada we Çernogoriýada parlamente saýlawlar geçirilýär. Litwadaky saýlawlarda ilatyň arasynda geçirilen pikir soraýyşlyklar saýlawçylaryň köpçüliginiň premýer-ministr Andrius Kubiliusyň konserwatiw hökümetini goldamaýandygyny görkezýär.
Bu saýlawlarda Litwanyň oppozision çepçi güýçleriniň we sosial-demokratlaryň öňbaşçylygyndaky milli partiýalaryň parlamentdäki orunlaryň köplügine eýe bolmaklary mümkin diýlip garaşylýar.
Çernogoriýadaky parlament saýlawlarynda bolsa ýurduň häzirki dolandyryjy syýasy koalisiýasynyň parlamentdäki öz agdyklygyny saklamagy mümkin diýlip çaklanylýar.
Ýekşenbe güni Orsýetiň regionlarynda-da ýerli geňeşlere saýlawlar geçirilýär. Mundan daşary, saýlawçylar ýurduň Amur, Brýansk, Nowgorod, Belgorod we Rýazan oblastlarynyň gubernatorlaryny saýlamak üçinem ses berýärler.
Bu saýlawlaryň gutarnykly netijesi ýakyn günlerde yglan ediler diýlip garaşylýar.


text:
Owganystanda etrap gubernatory we üç polisiýa işgäri öldürildi.
Bu waka demirgazyk-gündogar Owganystanda, olaryň maşyny ýol ýakysynda goýlan bombanyň üstünden baranda bolupdyr.
Welaýat polisiýasynyň sözçüsi Hamiudulla Hakjo Tahar welaýatynyň Işkameş etrabynyň gubernatorynyň, polisiýa ofiseriniň we onuň iki sany janpenasynyň 14-nji iýun güni irden bolan hadysada wepat bolandygyny aýtdy.
Ol gubernatoryň etrabyň gyrak-bujaklarynda ýerleşýän we öten agşam pitneçiler tarapyndan hüjüm edilen barlag nokatlarynyň ýagdaýyny bilmekçi bolandygyny aýtdy.
Bu partlamanyň jogapkärçiligini «Talyban» öz üstüne aldy. Kandahar welaýatynda hem ýol ýakasynda goýlan bombanyň bir aýaly öldürip, üç adamy ýaralandygy habar berilýär.
Ýurduň Farah welaýatynda bolsa, 14-nji iýunda hökümet güýçleri bilen pitneçileriň arasyndaky söweşlerde azyndan bir asuda adam öldürilip, üç adam ýaralanypdyr.


text:
Düýn Yragyň wise-prezidenti Tarek al-Haşemi ýakynda ýurduň Parlamenti tarapyndan oňlanylan saýlawlar baradaky kanunyň proýektine weto goýdy.
Araplaryň sünni mezhebinden bolan Tarek al-Haşemi özüniň bu kanuna weto goýmagynyň sebäbini onda daşary ýurtlara bosup çykan yraklylara Parlamentden we ýerli geňeşlerden ýeterlik orunlaryň berilmeýändigi bilen düşündirdi.
Wise-prezident Tarek al-Haşemi şol daşary ýurtlara bosup çykan yraklylaryň hukuklaryny göz öňünde tutýan punktlara düzedişleriň girizilmegi üçin saýlawlar baradaky kanunyň proýektini gaýtadan Parlamentiň garamagyna hödürlejekdigini aýtdy.
Bu kanuny proýektiň ýakyn wagtlarda gutarnykly kabul edilmedik halatynda, Yrakda geljek ýylyň 18-nji ýanwaryna bellenen Parlament saýlawlarynyň yza süýşürilmegi hem mümkin diýlip garaşylýar.


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri 5-nji iýulda Wenada çykyş edip, Eýranyň ýadro gepleşiklerinde hakyky progresiň bolandygyny aýtdy we "emma biz entek, birnäçe iň kyn mesele sebäpli, barmaly ýerimize ýetip bilemzok" diýdi.
Şeýle-de ol gepleşikleriň iki tarapa-da gidip biljegini aýtdy.
Kerri žurnalistlere biziň ylalaşyga golaýdygymyzy ýa däldigimizi görkezjek wagt geldi diýdi.
Ol, eger-de absolýut barlyşyksyzlyk bolsa, Birleşen Ştatlaryň bu gepleşiklerden çykmaga taýýardygyny hem sözüne goşdy.
Eýran we dünýä döwletleri 4-nji iýulda uzaga çeken ýadro gepleşiklerinde Tährana garşy girizilen sanksiýalary ýatyrmakda progres gazandylar, emma Eýranyň geçmişdäki ýadro işjeňliklerini seljermek ýaly meselelerde başga-başga pikirlerde galdylar.
Diplomatlar ABŞ-nyň we Ýewropa Bileleşiginiň Eýrana garşy girizen sanksiýalaryny ýatyrmak mehanizmleri babatda deslapky şertnamanyň eýýäm öz ellerinde bardygyny aýtdylar.
Emma entek bu alty döwletiň BMG-niň Howpsuzlyk geňeşiniň sanksiýalary ýatyrmak babatdaky rezolýusiýasynda, ýagny Eýran geljekki şertnamanyň şertlerini ýerine ýetirmedik ýagdaýynda olary gaýtadan girizmek meselesinde ylalaşyk gazanmaklary gerek.
Eýranyň esasy gepleşikçileriniň biri Abbas Aragçi sanksiýalar meselesinde entek «dört ýa bäş» sany çözülmedik meseläniň, şol sanda olaryň ýatyrylmagyny Tähranyň öz ýadro işjeňliklerini jylawlamak hereketleri bilen sinhronlaşdyrmak meselesiniň bardygyny aýtdy.
"Sanksiýalary ýatyrmak bilen Eýranyň tehniki borçnamalaryny ýerine ýetirmeginiň şol bir wagtda amala aşyrylmagy meselesinde çylşyrmly ýagdaýlar bar» diýip, ol aýtdy.
Gepleşikçiler Eýrany, belki-de indiki hepde baglaşylmagy mümkin ylalaşyga gelnenden soň, öz ýadro programmasyny gowşadyp başlamaga çagyrýarlar.
Emma bu, Aragçiniň aýtmagyna görä, dört aýa çenli wagt alar. Şeýle-de ol Eýranyň bu ysgyndan gaçyryjy sanksiýalaryň ýatyrylmagyna beýle uzak garaşmak islemeýändigini nygtady.
"Bu biz üçin problema bolar» diýip, ol aýtdy.
Aragçi bu gepleşikleriň indiden soňam puç bolmagynyň mümkindigini duýdurdy.
"Eger biz öz bellän çäklerimize hormat goýulýan ylalaşyga gelip bilsek, ylalaşyk bolar. Eger bu başgaça bolsa, onda biz Tährana elimiz boş gaýtmagy ibaly göreris" diýip, ol aýtdy.
BMG-niň sanksiýalaryny ýatyrmak, beýleki çatak dawalar bilen bile, 5-nji iýulda Awstriýanyň paýtagtyna gelip, ylalaşyga soňky itergini berjek daşary işler ministrlerine galdyrylar diýip, resmiler aýtdylar.
"Hatda meseleler ekspertler derejesinde çözlen halatynda hem, käbir açyk soraglar saklanyp galar we olar diňe ministrler tarapyndan çözlüp biler» diýip, ABŞ-nyň uly derejeli resmisi žurnalistlere aýtdy.
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri, Eýranyň daşary işler ministri Mohammad Jawad Zarif, Hytaýyň daşary işler ministri Wang Ýi, öz ýurtlarynyň ekspertleri bilen, Wenada galmagy dowam etdirýär. Kerri bilen Zarif 4-nji iýulda iki gezek duşuşyp, gepleşik geçirdi.
Sanksiýalary ýatyrmak ABŞ, Britaniýa, Hytaý, Fransiýa, Germaniýa we Orsýet tarapyndan teklip edilýär we Eýran muňa derek öz ýadro programmasyny azyndan on ýyl jylawlamaly.
Gepleşikçiler jemleýji ylalaşyk üçin 30 iýuna bellenen soňky möhlete ýetişmediler we özlerine 7-nji iýula çenli wagt aldylar.
Taraplaryň ählisi ylalaşygyň elýeterlidigini aýdýar.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Täjigistanyň prezidenti Emomoli Rahmon Daglyk-Badahşanda hökümet goşunlary bilen çaknyşan ýaragly toparlary ýaragsyzlandyryp, jogapkärçilige çekmegi talap etdi.
Täjigistandan gowşan maglumatlarda Rahmonyň hemme “jenaýatçy toparlaryň” kanunyň önünde jogap bermelidigini aýdandygy bellenilýär.
Daglyk-Badahşandaky ýagdaý barada adatdan daşary maslahat geçiren täjik prezidenti ýaraglaryny meýletiň tabşyran toparlary amnistiýa etjegini aýtdy.
21-nji iýulda Daglyk-Badahşanda ýurduň howpsuzlyk gullugynyň ýokary derejeli resmisi öldürilensoň, Täjigistanyň hökümet goşunlary bu regionda häkimiýetleriň “söweşijiler” diýip atlandyran toparlaryna garşy hüjüme başlapdy.
Hökümet resmileri, dini liderler hem oba ýaşululary “söweşijiler” bilen gepleşik geçirip, eýýäm 60-a golaý adamyň ölümine sebäp bolan harby hereketleri bes etmeklige yrmaga synanyşdylar.
Bu ýaragly çaknyşykda heläk bolanlaryň arasynda asuda ýaşaýjylaryň hem bardygy habar berilýär.


text:
Birleşen Ştatlaryň ýokary derejeli komandirleri we diplomatlary “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijilerine garşy göreşi maslahat etmek üçin 23-nji fewralda duşuşýarlar.
Birleşen Ştatlaryň Kuweýtdäki harby lagerinde geçiriljek duşuşyga Birleşen Ştatlaryň täze Goranmak sekretary Aşton Karter (Ashton Carter) hem gatnaşýar.
Şeýle-de, bu ýygnaga gatnaşýanlaryň arasynda general Loýd Austin (Lloyd Austin), Birleşen Ştatlaryň Ýakyn gündogardaky güýçleriniň ýolbaşçysy we pensiýa çykan general Jon Allen, prezident Barak Obamanyň “Yslam döwletine” garşy düzülen koalisiýadaky ilçisi dagylar bar.
Şol bir wagtyň özünde bu duşuşyga Birleşen Ştatlaryň Müsürdäki, Iordaniýadaky, Kuweýtdäki, Saud Arabystanyndaky we Birleşen Arap Emirliklerindäki ilçileri hem gatnaşýarlar.


text:
Gyrgyzystanyň Milli Uniwersitetinde okan döwrüm, 1989-njy ýylyň iýun aýynda, kursdaşlarymyň biri ýanyma gelip, meni özleri bilen bile protest demonstrasiýasyna çykmaga çagyrdy.
“Ýör, şu gün gündiz Frunzäniň daşynda gyrgyz maşgalalaryny ýaşaýyş jaýy bilen üpjün etmegi talap edip geçiriljek proteste gatnaşaly” diýip, dostum meni çagyrdy.
Men geň galyp, ol protesti kimiň gurnaýandygyny soradym. Ol şeýle protesti geçirmek haýyşy bilen ýokary derejeli wezipeleri eýeleýän partiýa çinownikleriniň studentlere ýüzlenendigini aýdyp, muňa Gyrgyzystana göçüp baran meshet türklerini jaý bilen üpjün etmek babatda Moskwadan gelen buýrugyň sebäp bolandygyny aýtdy.
Şol döwür Özbegistanda ýaşan meshet türkleri bilen özbekleriň arasynda çaknyşyklar döräp, türkleriň köpüsi Özbegistandan bosup gitmäge mejbur bolupdylar. Emma mesele bu turklerde däldi. Mesele Gyrgyzystanda gyrgyzlaryň özleriniň ýaşaýyş jaý üpjünçiligi meselesinde gaty köp kynçylyk çekýändiklerindedi.
Şonuň üçin biz protest geçirilýän uly meýdança beýleki ýüzlerçe studentler bilen bile bardyk. Şonda men ömrümde ilkinji gezek demonstrasiýa gatnaşdym. Bu şeýle bir tolgundyrýardy. Taryhy öwrenýän student hökmünde men şol pursatda, hamana, özüm taryha girjek waka gatnaşýan ýaly duýdum.
Şol ilkinji gün hem biz beýleki ýüzlerçe studentler bilen bir hatarda, tä öz talaplarymyz berjaý edilýänçä, günde demonstrasiýa çykmaklyk barada ylalaşdyk. Şol sözümizde hem durduk. Ýagny, dekanlaryň, professorlaryň haýbat atmalaryna garamazdan, biz günde demonstrasiýa gatnaşýardyk.
Näme itergi berdi?
Şeýle erjellik bilen bu protestlere gatnaşmaga bize – ýaş studentlere nämäniň itergi berendigini bilmeýärin. Belki, gyrgyzlaryň agyr durmuşy barada şol demonstrasiýalarda edilen çykyşlar biziň yzygiderli protestlere gatnaşmagymyza sebäb bolandyr.
Çykyş edenleriň biri, kyrk ýaşyndaky saçlary doly agaran erkek kişi özüniň Uniwesitetde instruktor bolup işleýändigini, aýaly hem üç çagasy bilen studentleriň umumy ýaşaýyş jaýynyň bir otagynda ýaşamaly bolýandygyny gürrüň berdi. Şäherde propiskasynyň bolmandygy zerarly hökümetden jaý almak üçin nobata durup bilmeýändigini proteste gatnaşýanlara düşündirdi.
Şol döwür Sowet hökümetiniň geçirýän ýörite plany boýunça Gyrgyz milletinden bolanlar uly şäherlerden gysylyp çykarylyp, olaryň ýerlerine Orsýetden we beýleki Soýuz respublikalardan adamlar göçürilip getirilýardi.
1989-njy ýylda geçirilen ilat ýazuwynyň netijelerine görä, şol döwür Gyrgyzystanyň paýtagty Frunze şäheriniň ýaşaýjylarynyň diňe 22%-ti ýerli gyrgyzlardan ybarat bolupdyr, 60%-den gowragy bolsa rus, ukrain hem beýleki slawýan milletlerinden ybaratdy.
Şeýlelikde Gyrgyzystan öňki Sowet respublikalarynyň içinde iň ruslaşdyrylan ýurtlaryň biridi. Ilat ýazuwynyň netijelerine görä, Gyrgyzystanyň ilatynyň 36%-ti özleriniň birinji dili hökmünde rus dilini görkezipdirler.
Gynançly wakalar
Demonstrasiýalar geçirilen şol günler men gaty köp gynançly wakalary eşitdim. Olaryň köpüsine ýüregim agyryp, agym tutýardy. Şol wakalaryň köpüsinde ruslaryň eýeçiliginde bolan jaýlarda gazanýan aýlygynyň takmynan ýarysyna bir otagy kreýine alyp 3-4 adamdan ybarat gyrgyz maşgalalarynyň ýaşamaly bolýandygy, şeýle ýagdaýda olaryň çagalarynyň ösüp, geljegiň ýagty boljakdygyna umytlarynyň galmaýandygy aýdyldy.
Şol bir wagtda hem Moskwa täze bir zawodyň gurluşygy barada karara gelse, dessine şol ýerde işlejek adamlar Orsýetden we beýleki respublikalardan Gyrgyzystana iberilip, olaryň birden ýaşaýyş jaýlar bilen üpjün edilýändikleri aýdyldy.
Şeýle wakalar hakda eşitmek sussuňy basyp, başyňy salladýardy. Şol demonstrasiýada gyrgyz milletçileri gyrgyz dilinde çykyş edenlerinde bu köp adamy geň galdyrdy. Hatda Kommunistik partiýanyň agzalary-da şol çykyşlara ümsümlik bilen gulak asyp durdular. Olar Moskwanyň alyp barýan syýasatyny tankytlaýjylara garşy çykyp bilmediler.
KGB-niň agentleri bolsa biziň aramyzda gulaklaryny gabardyp gezip, geljekki günlere gurýan planlarymyz hakda maglumat ýygnaýardylar. Biz bolsa, günde işe gatnaýan ýaly, şol demonstrasiýalaryň geçirilýän meýdanyna baryp, öz nägileligimizi beýan edýärdik.
Şeýdip, häkimiýetler bilen bir aýa golaý dowam eden gapma-garşylyklardan soň, partiýanyň emeldarlary ýaşaýyş jaýa mätäç ýaş gyrgyz maşgalalarynyň sanawyny düzüp başladylar. Elbetde, şeýle hereket etmek üçin hem Moskwanyň rugsaty zerurdy.
Şondan soň...
Şondan soň müňlerçe gyrgyz maşgalasyna ýaşaýyş jaý gurmak üçin kiçijik ýer böleginden paýlap başladylar. Şol paýlanan ýerler ne maşgalalaryň ýadgaýyny gowulandyryp bildi, ne-de şäheriň durkuna öňyn täsir etdi. Emma millilik basyşyň hem biziň yzygiderli protest geçirmegimiziň netije berendigi welin, guwandyrman durmaýardy.
Şol günlerde süňňüme siňen milletçilik düýgusyndan çykmak üçin maňa ençeme wagt gerek boldy. Bu wakadan soň bolsa, meniň mekdepde bile okan klasdaşlarymdan, ussat mugallymlarymdan gyrgyz bolmadyklaryň köpüsi Gyrgyzystany terk edip başladylar. Olar Günbatara, Orsýete we beýleki ýurtlara göçüp gidýärdiler.
Bu waka hem meni gaty gynandyrdy. Olaryň gitmegini islemän, men göçjek bolýan dostlaryma jaň edip “Gitmäň, galyň, bu ýurtda siziň hem geljegiňiz bar, bu siziň hem watanyňyz ahyryn” diýip, olara ýalbardym. Emma olar göçüp, Gyrgyzystany terk etmeklerini dowam etdirdiler.
Olaryň hemmesiniň göçüp gitmändigine şükür edýärin. Häzir hem Gyrgyzystanda dürli milletli adamlar asudalykda ýaşaýarlar. Emma 1989-njy ýylyň wakalaryna syn etsem şol ýagdaýyň bolşundan has ýaramaz ýagdaýa ösüp geçmeginiň mümkin ekenligine düşünýärin. Meniň pikirimçe, şonda biz oýnaýan odumyzyň näderejede howpludygyny doly bilmeýärdik.
Wenera Jumataýewa Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Gyrgyz gullugynyň žurnalisti. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Owganystanyň paýtagty Kabulda daşary ýurt potratçylary tarapyndan ulanylýan myhmanhanada owgan güýçleri bilen “Talyban” hereketiniň arasynda güýçli çaknyşyklar boldy.
Polisiýanyň berýän maglumatyna görä, 1-nji awgustda gije sagat 01:30 töweregi söweşijiler “Northgate” myhmanhanasynyň girelgesinde ýük ulaga ýerleşdirilen güýçli bombany partladyp, binanyň içine hüjüm etdiler.
Bu sebitdäki ýollar owgan howpsuzlyk güýçleri we owgan armiýasynyň ulag kerweni tarapyndan böwetlenip, territoriýada polisiýa güýçleri ýerleşdirildi.
Kabulyň polisiýasynyň başlygy Abdul Rahman Rahiminiň aýtmagyna görä, häzirki wagtda tamamlanan söweşde bir söweşiji öz ulagyny partladan mahaly heläk boldy we başga-da iki sanysy polisiýa tarapyndan atylyp öldürildi.
Şeýle-de, çaknyşyklarda bir polisiýa ofiseri öldi we başga-da dört sanysy ýaralandy.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini “Talyban” hereketi öz üstüne aldy.


text:
Ýewropanyň Adam hukuklary geňeşiniň komissary Nils Muizniýeks Baku Ýewropa geňeşiniň başlyklygyny öz üstüne almazdan öň Azerbaýjanyň bir topar reforma geçirmeginiň gerekdigini aýtdy.
Ol penşenbe güni Azatlyk radiosy bilen söhbetdeşlikde Azerbaýjan resmileri häkimiýete ynamy gaçyrmak synanyşygynda aýyplanan aktiwistleri, žurnalistleri we oppozision syýasatçylary türmeden goýbermeli diýdi.
Şeýle-de Muizniýeks Bakuwy öz başlyklygyndan öň söz azatlygyny we ýygnanyşmak azatlygyny sylamaga çagyrdy.
Ol Azerbaýjanyň Ýewropa geňeşine üstünlikli ýolbaşçy bolmagy üçin çynlakaý öňegidişligiň ýeke-täk ýol bolup durýandygyny aýtdy.
Azerbaýjanyň Ýewropa geňeşine alty aý başlyklygy maýda başlanýar.


text:
Eýran Orsýete yslam respublikasynyň ýadro künjeklerine howa zarbasy urlanda gorap biljek raketa gorag sistemasynyň söwdasyny çaltlaşdyrmak barada basyş etdi.
Waşington Moskwanyň Tährana S-300 uçara garşy sistemany bermezligini isleýär.
Eýranyň Daşary işler ministrliginiň sözçüsi Ramin Mehmanparast žurnalistlere Eýran Orsýetiň beýleki ýurtlaryň täsirine düşmezligine garaşýar diýdi.
Birleşen Ştatlar Eýrana garşy BMG tarapyndan teklip edilýän täze sanksiýalary Orsýetiň hem goldamagyny isleýär.
Günbatar ýurtlary Eýran öz ýadro programmasyny bomba ýasamak üçin ulanýandyr öýdýärler.
Eýran öz programmasynyň parahatçylykly maksatlydygyny aýdýar.


text:
Moswada ýylda geçirilýän we halkara medeni hem biznes gatnaşyklaryny pugtalandyrmak, şeýle-de Orsýetiň neşir önümlerini dünýä ýaýratmak maksadyna gönükdirilýän halkara kitap sergisiniň çäginde şu gezek 500-den gowrak dürli çäre geçirildi.
Şol çäreleriň ikisine, ýagny “GDA-nyň medeni mirasy” atly kitap sergisine we GDA döwletleriniň “Kitap sungaty” atly 8-nji halkara konkursyna Türkmenistanyň neşir önümleri-de gatnaşdy.
Baýrak
“Kitap sungaty” konkursynyň jemleri boýunça “Çagalar we Ýaşlar üçin” diýen nominasiýada Türkmenistanyň Döwlet neşir gullugynyň “Galkynyşyň ak ganatly arzuwy” kitabyna ýörite baýrak gowşuryldy. Konkursyň esasy “Gran-pri” baýragy bolsa Orsýetde çapdan çykan Gazagystanyň atlasyna we Ukrainada neşir edilen taryh kitabyna berildi.
Bu halkara konkursyň žýuri toparynyň agzasy Galina Şetininanyň Azatlyk Radiosyna gürrüň bermegine görä, ýeňijiler mazmun taýdan 7 topara bölünen kitaplara baha berýän GDA döwletleriniň wekillerinden düzülen halkara žýuri tarapyndan kesgitlenýär.
Galina Şetininanyň aýdyşyça, türkmen kitabyna “Çagalar we ýaşlar” nominasiýasyndan baýrak beren žýuri toparyna Türkmenistan tarapyndan ýurduň Orsýetdäki ilçihanasynyň medeniýet boýunça attaşe diplomaty gatnaşypdyr.
Türkmen kitaplary
Moskwanyň 24-nji halkara sergisinde Türkmenistan ýurtda çap edilýän örän köp neşir önümlerini görkezdi. Türkmenistanyň Döwlet neşir gullugynyň ekspozisiýasy çagalar üçin kitaplardan, taryhy, medeni we okuw kitaplaryndan şeýle-de G.Berdimuhamedow barada we onuň awtorlygyndaky eserlerden ybarat boldy.
Moskwadaky halkara sergä käbir günbatar döwletleriniň neşirýatlary hem
Elen Mela: “Meni geň galdyran zat, kitaplaryň üçden biriniň siziň prezidentiňiziň kitaplarydygy boldy”.
gatnaşdylar. Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan Fransiýanyň Orsýetdäki ilçihanasynyň kitap boýunça bölüminiň ýolbaşçysy Elen Mela Türkmenistanyň neşir önümleriniň käbir täsin aýratynlygyna üns berendigini belledi.
“Meni geň galdyran zat, kitaplaryň üçden biriniň siziň prezidentiňiziň kitaplarydygy boldy. Kitaplaryň ählisiniň daşynda onuň suratlary ýerleşdirilipdir. Bu meni geň galdyrdy, sebäbi Fransiýada beýle zadyň bolmagy mümkin däl” diýip, Elen Mela öz haýran galmasyny mälim etdi.
GDA sergisi
Moskwadaky halkara kitap sergisinde türkmen kitaplaryny “GDA-nyň medeni mirasy” atly kitap sergisinde-de görmek mümkindi. Guramaçylaryň sözlerine görä, bu sergi Orsýetiň kitap bileleşigi we GDA-nyň Gumanitar hyzmatdaşlyk boýunça hökümetara fondy tarapyndan amala aşyrylýan proýektiň başlangyjydyr.
Orsýetiň kitap Bileleşiginiň agzasy we Kommunikasiýa tehnologiýalary boýunça merkeziniň başlygy Nelli Petkowanyň Azatlyk Radiosyna gürrüň bermegine görä, bu sergi GDA döwletlerinde çap bolýan kitaplary tutuş regionyň okyjylarynyň dykgatyna ýetirmek maksady bilen döredildi. Onuň ýurtdan-ýurda göçmegi planlaşdyrylýar.
“GDA-nyň medeni mirasy” atly bu göçme sergi Moskwadan soň yzly-yzyna Azerbaýjanyň, Ermenistanyň we Belarusyň paýtagtlarynda görkeziler. Türkmenistanyň Döwlet neşir gullugynyň wekilleri serginiň bu bölümine bäş sany türkmen kitabynyň berlenligini Azatlyk Radiosyna aýtdylar.


text:
Azatlyk Radiosyndan Merdan Saryýew Merkezi Aziýanyň Amerikan Uniwersitetinde okan türkmen talyby bilen söhbetdeş boldy. Azat atly ýaş ýigit Türkmenistanda näme sebäpden ýokary okuw jaýyna girip bilmändigi, daşary ýurtda okuwa başlanda nähili kynçylyklara duçar bolandygy barada gürrüň berdi.
Azatlyk Radiosy: Azat, ine, sen Türkmenistanda orta mekdebi gutardyň. Şondan soň sen näme etdiň?
Azat: Mekdebi tamamlanymda, mende okuwy dowam etdirmäge diýseň uly höwes bardy. Men ýerli okuw jaýlaryna girmäge synanyşdym. Haçan-da bize olara girmek üçin berilmeli para-peşgeş barada aýdylanda, ata-enem muňa garşy çykdy. Garaz, dogrymy aýtsam, bizde olar ýaly puly tampaga mümkinçiligem ýokdy. Soňra käbir tanyşlarym Orsýete gitmegi maslahat berdiler. Emma ene-atam ol ýerini gaty daş hem bulaşyk görüp, meni goýbermediler.
Garaz, men wagtymy boş ýitirmäýin diýip, ABŞ-nyň Türkmenistandaky dil merkezlerine gatnap başladym. Ol ýerdäki oglanlaryň biri Merkezi Aziýanyň Amerikan Uniwersiteti barada maňa gürrüň berdi. Ol ýere maliýe hemaýaty esasynda hem okuwa girip bolýandygyny hem aýtdylar. Ýagny, okajak okuwyň, ýaşaýyş jaýyň, beýleki durmuş harajatlaryň hem käbirleri tölenýär eken. Üstesine-de, ol ýerde sapaklar iňlis dilinde okadylýar.
Men şol ýere gitmegi ýüregimi düwdüm. Ýöne ol ýere dokumentleriňi tabşyrmak üçin ilki iňlis diliniň derejesini kesgitleýän TOEFL testini tabşyrmaly eken. Şol döwre çenli men iňlis dilini diňe bir ýyl töweregi öwrenipdim. Garaz, men TOEFL boýunça talap edilýän baly alyp bilmedim. Ýöne men yza tesmek islemedim. Şol okuw jaýynda ýörite taýýarlyk bölüminiň hem bardygyny aýtdylar, men ilki şoňa girmek kararyna geldim. Men okuw üçin tölegi tölemäge ene-atamy razy etmegi başardym.
Azatlyk Radiosy: Azat, sen taýýarlyk bölümine ýazylanyňdan soň, nähili kynçylyklar bilen duçar bolduň?
Azat: Birinjiden, bu maliýe meseleleri boldy. Üstesine-de, men mundan owal daşary ýurtda bolup görmändim, indi hem ýeke özüm nätanyş daşary ýurda barýardym. Nähili hem bolsa, meniň uly hyjuwym bardy. Bar bolan kynçylyklara garamazdan, meniň diýseň okasym gelýärdi.
Iň esasy kynçylyk hem başga ýurduň bilim sistemasy bilen bagly boldy. Sebäbi bu biziňkiden düýpgöter tapawutlydy. Onsoň olaryň okuw sistemasyna öwrenişýänçäm hem belli bir kynçylyklar boldy. Meniň bilen bile okaýan talyplaryň taýýarlyk derejesi meniňkä görä has ýokarydy. Men Türkmenistanda mekdebi gowy bahalar bilen tamamlapdym. Ýöne bu ýokary okuw jaýyndaky ýaşlar bilen deňeşdirilende, meniň bilimim gaty yzdady. Olar maňa garanyňda iňlis dilini, rus dilini, sapaklary hem gowy bilýärdiler. Öwredilýän zatlary-da çalt özleşdirýärdiler. Ýöne meniň anyk maksadym bardy. Maňa kyn düşse-de, beýlekileriň yzyndan ýetjek bolup jan etdim. Köp okadym.
Azatlyk Radiosy: Hawa, Azat sen taýýarlyk bölüminden soň okuwa girmegi başarypsyň. Uniwersitetden soň sen Türkmenistana gaýdyp geleniňde, şol alan bilimiňi ulanyp bildiňmi? Bilim taýdan ýerli ýokary okuw jaýlaryny gutaran talyplar bilen özüňde aratapawut gördüňmi?
Azat: Birinjiden, belläp geçmeli zat, bu, elbetde, ýerli okuw jaýlaryny gutaranlar bilen deňeşdireniňde, meniň has köpräk mümkinçiligim bardy. Ähli ýagdaýlar babatda şeýle diýip biljek däl, ýöne daşary ýurt firmalaryna, halkara guramalaryna işe ýerleşmeli bolanda, meniň mümkinçiligim has uludy.
Ýöne, elbetde, hökümet işine girjek bolsaň, onda bilimiň nähili-de bolsa, ýerli okuw jaýyny gutaranlara artykmaçlyk berilýär. Üstesine-de, olaryň tanyş-bilişleri hem bar.
Meniň hiç kimiň göwnüne degesim gelenok, ýöne ýerli ýokary okuw jaýlaryny gutaran talyplaryň pikirlenme ukyby daşary ýurtlarda bilim alanlar bilen deňeşdirilende juda çäkli. Ýerli ýokary okuw jaýyny gutaranlar köp halatda birtaraply bolup, olarda tankydy pikir ediş ukyby, tankydy kabul etmek mümkinçiligi kämilleşmedik. Men munuň bizdäki berilýän bilimiň derejesine we hiline bagly döreýändigine ynanýaryn. Türkmenistanda beýle zatlar, tankydy pikirlenmek ukyby ýaly zatlar öwredilmeýär.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistana geleniňde nähili kynçylyklara duçar bolduň?
Azat: Ilki bilen-ä, elbetde, başda iş tapmak meselesinde. Sebäbi men ýerli talaplary bilemokdym. Ýöne biraz aýlanyp görenimden soň, men özüme iş tapdym. Eger-de daşary ýurt dilini bilseň, şeýle-de başgaçarak pikirlenip bilýän bolsaň, onda daşary ýurt firmalary seni gujak açyp işe alýarlar.
Ikijnji bir kynçylyk, belki-de, bu alan bilimiň bilen bagly hem däldir, ol propiska meselesi. Eger-de paýtagtda işlejek bolsaň, munuň üçin senden ýörite rugsat hatyny soraýarlar. Muny adaty ýol bilen almak onçakly aňsat hem däl. Bu hem meniň duçar bolan uly kynçylyklarymyň biri boldy.
Azatlyk Radiosy: Azat, indi sen şu ýerde türkmen ýaş oglan-gyzlaryna ýüzlenip, käbir ugrukdyryjy maslahatyňy aýtsaň. Sebäbi seniň özüň hem, ýaňy belleýşiň ýaly, ýerli ýokary okuw jaýlaryna girmekçi bolanyňda, belli bir kynçylyklara duçar bolupsyň. Ýaşlaryň köpüsi daşary ýurda okuwa gitmegiň şertleri barada hem köp zatlary bilenoklar. Sen okamak islegi bolan ýaşlara nämeleri aýdyp bilersiň?
Azat: Dogrymy aýtsam, meniň özüm hem ilkibaşda bu zatlary başarjakdygyma, okuwa girip biljekdigime ynanmaýardym. Men çynymy aýdýan, men öz ýurdumda okamak isläpdim. Ýagny, öýüň, ene-ataň ýanynynda bolsaň, bu, gürrüňsiz, gowy ahyryn. Emma öz ýurdumyzda esasy zat seniň bilimiň däl eken. Men öz ýokary okuw jaýlarymyza girmäge iki gezek synanyşdym. Men ýaňy hem aýtdym, meniň enem-atamyň para berip, meni okuwa salmaga mümkinçilikleri ýokdy.
Meniň ilkinji ädimim iňlis dilini öwrenip başlamagym boldy. Dil bilseň azda-kände gözüň açylýar, daşary ýurt habarlaryna, maglumatlaryna düşünip bolýar. Men okuwa höwesli ýaşlara ýüzlenýärin, ilki bilen öz isleýän ugruňyzy kesgitläň. Göwnüňizde hiç ikirjiňlenme bolmasyn. Özüňizdäki ähli maglumatlary ulanyp, täze zatlary öwrenjek boluň.


text:
Eýran bilen dünýäniň uly döwletleriniň arasynda oktýabr aýynyň başyna bellenen gepleşikler Türkiýede bolmagy mümkin - diýip, Ýewropa Bileleşiginiň liderleriniň biri Hawýer Solana aýtdy.
Brýusselde žurnalistleriň öňünde çykyş edip, günbatar döwletleriň syýasatynyň üýtgewsiz galýandygyny, Eýrany ýadro programmasyndan ýüz öwürmäge yrmak üçin synanyşyk ediljekdigini, eger bu iş başartsa, Eýrana hyzmatdaşlyk hem dürli ugurlar boýunça ýardam teklip ediljekdigini aýtdy.
Gepleşikleriň birinji tapgyryna başlamak 1-nji oktýabra planlaşdyryldy.
Halkara jemgyetçiligi Eýrany ýadro ýaragyna ee bolmaga synanyşykda güman edýär. Eýran ony inkär edýär. Onuň garşysyna BMG -nyň sanksiýalary girizilipdi.


text:
Duşenbe güni Ýaponiýanyň “Fukusimo-Daiçi” atom stansiýasyndaky işlenen ýadro ýangyjyny saklaýan binadan çal tüsse çykyp başlady. Şol sebäpli atom stansiýasynyň işgärleri ewakuasiýa edildi.
Ýapon resmileriniň aýtmagyna görä, häzirki ýüze çykan problemanyň sebäpleri derňelýär.
11-nji martda Ýaponiýada dörän ýer yranma we sunami sebäpli, bu atom stansiýa zeper ýetipdi.
Bütindünýä bankynyň aýtmagyna görä, Ýaponiýa bu ýykgynçylyklaryň öwezini dolmagy üçin 235 milliard çemesi amerikan dollary gerek bolar.
Ýaponiýanyň milli polisiýa agentliginiň berýän maglumatyna görä, ýer yranma we sunami sebäpli ölenleriň sanynyň 18,000 adamdan hem geçmek howpy bar.