text:
5-nji martda Moskwadaky «SOWA» guramasynyň direktorynyň orunbasary Galina Kožewnikowa agyr keselden aradan çykdy.
Orsýetde milletparazlyga garşy çykyş edýän az sanly meşhur şahyýetleriň arasynda Galina Kožewnikowa seýrek şahsyýetdi.
Galina Kožewnikowa 2002-nji ýylda döredilen we düýbi Moskwada ýerleşýän «SOWA» atly guramanyň direktorynyň orunbasary hökmünde iş alyp barýardy. Bu gurama tutuş Orsýet boýunça ksenofobiýa we milletçilikli hüjümler barada maglumat ýaýradýan az sanlyja guramalardan biri bolup durýar.
Galina Kožewnikowa 5-nji martda anyklaşdyrylmadyk bir keselden 36 ýaşynyň işinde aradan çykdy.
Milli hereketleriň taryhy boýunça bilermen, orsýetli taryhçy alym Wýaçeslaw Lihaçýoew Galina Kožewnikowany dogruçyl, işbaşarjaň we hoşniýetli şahsyýet hökmünde häsiýetlendirýär.
«Elbetde, bu onuň işidi, emma bu iş onuň üçin aýratyn bir şahsy işdi. Onuň alyp baran bu işi ýöne bir professional matlaplara esaslanýan iş bolman, eýsem aglaba antifaşistik meýle esaslanýan bir hereketdi. Mälim bolşy ýaly, oňa neonasistler tarapyndan köp gezekler çynlakaý haýbatlar hem atylypdy» diýip, taryhçy alym Wýaçeslaw Lihaçýoew belleýär.
Soňra ol şeýle diýýär: «Ol özüniň nähili pudakda iş alyp barýandygyna we munuň näderejede howpludygyna gowy düşünýärdi. Ýöne, şeýle-de bolsa, bu onuň meýletin saýlap alan ýoludy. Ýagny, bu onuň göreşidi diýsen hem boljak».
Sowet Soýuzy darganyndan soňky geçen ýyllarda Orsýetde zähmet migrantlarynyň sanynyň artmagy bilen, milleti slawýan bolmadyk migrantlara garşy milletparazlyk meýilleri hem kem-kem gülläp ösdi.
Milletçi toparlaryň sany örän köpeldi
Soňky ýyllarda ýurtda watançy, milletçi we neonasistik toparlaryň sany örän köpeldi. Orsýetde her ýyl zähmet migrantlarynyň we Orsýetiň raýaty bolmadyk daşary ýurt wekilleriniň ýüzlerçesi milletçiler tarapyndan urlup-ýenjilýärler we öldürilýärler.
«SOWA» guramasy şular ýaly milletçilikli hüjümler barada statistiki maglumatlary ýöredýän we şeýle wakalardan ejir çekýän adamlara maslahat berýän az sanlyja guramalardan biri bolup durýar. Bu guramanyň direktorynyň orunbasary Galina Kožewnikowa Orsýetdäki aşa milletçilik tendensiýalarynyň ýiti tankytçysy hökmünde özüni tanadypdy.
2010-njy ýylyň ýanwarynda ynsan hukuklaryny goraýjy ýurist Sergeý Markelow bilen ýaş žurnalist Anastasiýa Baburowanyň janyna kast edilip öldürilmeginiň yzy bilen Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda Galina Kožewnikowa Orsýetdäki aşa sagçy güýçleriň kem-kem güýçlenýän täsiriniň tutuş döwletiň howpsuzlygyna howp abandyrýandygyny nygtapdy.
Ynsan hukuklaryny goraýjy “Human Rights Watch” guramasynyň Moskwadaky bölüminiň direktory Tatýana Lokşina «Interfaks» habar agentligine beren interwýusynda Galina Kožewnikowany radikal nasionalizm meselesi boýunça «birinji orunda durýan ekspert» diýip atlandyrdy.
Galina Kožewnikowanyň ölümini Orsýetdäki köp milli diasporalaryň wekilleri uly ýitgi hökmünde kabul etdiler. Çünki olar Galina Kožewnikowany öz ýakyn tarapdarlary we hossarlary hasaplaýardylar.
«SOWA» guramasy hem Galina Kožewnikowanyň ölümi bilen baglanyşykly ýaýradan beýannamasynda onuň bitiren işine ýokary baha berip, G.Kožewnikowanyň agyr keseline garamazdan, ömrüniň soňky pursatyna çenli öz işini tutanýerlilik bilen dowam etdirendigini belläpdir.
Galina Kožewnikowanyň Orsýetdäki milletçilik we ksenofobiýa barada 2010-njy ýyl boýunça taýýarlan hasabaty ýakyn wagtlarda neşir ediler diýlip garaşylýar.


c: text/html

text:
Penşenbe güni Molodowanyň parlamenti nobatdaky prezidentlik saýlawlarynyň şu ýylyň 18-nji noýabrynda geçiriljekdigini yglan etdi.
Moldowanyň ozalky kommunist prezidenti Wladimir Woroniniň 2009-njy ýylyň sentýabrynda wezipesinden çekileli bäri, bu ýurtda prezident saýlamak meselesi başa barman gelýär.
Moldowanyň kanunyna laýyklykda, ýurduň prezidentini parlament saýlamaly we prezidentiň saýlanmagy üçin oňa deputatlaryň azyndan 61-si ses bermeli.
Moldowanyň häzirki dolandyryjy koalisiýasy parlamentde 59 orny eýeleýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gürjüstanyň resmileri tussaglykdaky täjik žurnalisti Dodojan Atowullaýewi azatlyga goýberdi. Atowullaýew sişenbe güni Tbilisi aeroportyna gelenden soň, tussag edilipdi.
Çarşenbe güni Atowullaýew Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda, özüniň tussag edilenden birnäçe sagat soň azatlyga goýberilendigini we häzirki wagtda Germaniýa gaýdyp gelendigini aýtdy. Atowullaýewe Germaniýada syýasy gaçybatalga berlipdi.
Atowullaýewiň aýtmagyna görä, ol Çehiýa respublikasyndan Gürjüstana barandan soň, oňa täjik resmileri tarapyndan ekstremizm we terrorizm aýyplamalary bilen gözlenilýändigi aýdylypdyr.
Merkezi Parižda ýerleşýän halkara media hukuklaryny goraýan “Serhetsiz Reportýorlar” guramasy, gürji resmilerine Atowullaýewi derhal boşatmaklary üçin çagyryş edipdi.
Atowullaýew täjik prezidenti Emomali Rahmony we onuň maşgalasyny tankyt edip ýazýan raportlary bilen meşhurdyr.


text:
Azatlyk radiosynyň sosial ulgamlarda “Türkmenistanda maýyplara ýeterlik şertler döredilýärmi?” diýen at bilen açan forumyna gysga wagtda onlarça okyjymyz seslendi we esasan “ýok” diýip jogap berdi.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistan Maýyplaryň hukuklary baradaky konwensiýa gol çeken ýurtlaryň hatarynda bolup, ýurtda fiziki ýa ruhy taýdan kynçylyk çekýän raýatlaryň durmuş-ýaşaýyş şertleri babatda öz üstüne bir topar borçnama aldy.
Emma feýsbukda Azatlyk radiosynyň soragyna jogap beren Gülnaz Allanazarowa, Jana Nurlyýewe, Söhbet Nepesow, Azat Rahmanow, Maral we Sabina Şaýmerdanowalar ýaly okyjylarymyz, öz ynançlaryna görä, Türkmenistanda döwlet, jemgyýetçilik tarapyndan kömege mätäç adamlara ýeterlik şert döredilmeýändigini aýdýarlar.
Okyjylarymyzyň käbiri maýyplara döredilýän şertler baradaky soraga gysgaça “ýok”, “ýok-laý” diýip jogap berse, käbiri bu şertleriň döredilmezligini “ýokardakylar”, ýagny jogapkärli wezipelerde işleýän hökümet adamlary bilen hem baglanyşdyrýar. Mysal üçin, Farruh Behruz, Şöhrat Erjanow ýaly okyjylarymyz bu meselede göni hökümet ýolbaşçylaryny günäkärleýär.
"Berýän soragyňyz nähili?"
Saadet Korkmaz atly okyjymyz bolsa, berlen soraga gatyrganmak bilen, Türkmenistanda her bir adamyň diňe özüni bilýändigini, bu ýerde, ýagny sosial ulgamlarda bir zatlar diýse-de, hiç kim batyrlyk görkezip, orta çykmaz diýen pikiri öňe sürýär.
Hudaýýar Begliýew bolsa şeýle sözleri ýazypdyr: “Ýokardakylar maýyplary pikirlenseler, jübisi galýa, öküzler milleti düşünenoklar, gül ýaly Türkmenistany nirä alyp barýarlar? Watany söýdürmegiň ýerine watandan sowadýarlar. Häzir hemme kişi şolaryň derdinden daşary döwletlerde okap, işläp ýör.” Bu Hudaýýar Begliýewiň pikiri, elbetde.
Kamila atly okyjymyz “maýyplara destek, ýagny goldaw ýok, ýaşululara ýok, gençlere, ýagny ýaşlara ýok” diýmek bilen, bizde baýlaryň çagalarynda durmuş bar, galanlary “bom-boş” diýip ýazýar. Şeýle-de ol “biz türkmenler ýaşap ýören ölüler” diýip, alladan bu zatlaryň soňunyň eýgilik bilen gutarmagyny dileýär.
Ýazjuma Rahmanow Azatlyk radiosynyň feýsbukda “Türkmenistanda maýyplar üçin ýeterlik şertler döredilýärmi?” diýip beren soragyna galdyran teswirinde “maýyplara hossarlary bir şert döredip bilerler, şol hossarlaryna maýyp galmazlygy üçin şert döretselerdi” diýipdir.
Nigara Jumanazarowa atly okyjymyz bolsa, “bu kelle bilen giderse, bir ýere barmaz, bizi sagyp, sogana öwürdiler” diýip, hemme zady eşidýändiklerini, bilýändiklerini aýdýar we mundan soň “dymmazlygy” öňe sürýär. Käbirleri birnäçe jaý alyp, ajaýyp bir durmuşda ýaşaýar, “biz bolsa, hiç kimiň halamaýan işlerinde “gul, gul, gul” diýip, Nigara sözüniň üstüni ýetirýär. “Eýsem biz ol ýurtda dünýä inenimiz üçin günäkärmi?” diýip, ol sorag hem berýär.
Emma Rustam Türkmen bu pikirlere garşy çykýar, ol: “Men bu ýerde Türkmenistan barada köp küti [ýaramaz] zatlar eşidýän, senler biziň döwlete kömek ýoluny tapyň" diýip ýazypdyr. Emma Kamila atly okyjymyz ony “iki ýüzli” bolmakda aýyplapdyr.
Maks Muradogly atly okyjymyz “burdan öýle olmaz diýip oturmak bilen bolanok o zatlar, adam okuwa girjek bolsa, 50 müň dollar para bermeli” diýip ýazsa, Merdan Merdan atly okyjymyz “ýaz, ýaz, ýene-de ýaz, emma ýazmazdan öň pikir et, ýokardaky Nigaranyň hatlaryny okadym, häzirden geçmiş olsun diýesim gelýär” diýip, sosial ulgamlarada pikirini ýazýanlara repressiýa howpuny duýdurýar.
Emma Maýa Ýaňybaýewa “hemmämiz-de türkmen, gelejek siziň eliňizde, ýaşlar, hemmämiz bir bolup, ýardam etsek, bizem ynsan ýerinde durup bileris, ýok diýen zat ýok, göwün islese, her iş bolar meniňçe” diýip, Türkmenistandaky şertler meselesinde ýaşlaryň eýeleýän pikir-pozisiýasynyň möhümligine ünsi çekipdir.


text:
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Ukrainanyň serhedinde ýerleşýän käbir goşun bölümleriniň, harby türgenleşiklerini tamamlansoň, hemişelik ýerleşýän bazalaryna dolanjakdygyny aýtdy we Ukrainadaky krizis bilen bagly çykyşlaryň badyny gowşatmaga çagyrdy.
Penşenbe güni Moskwada Gazagystanyň daşary işler ministri Erlan Idrisow bilen bilelikde geçiren metbugat-konferensiýasynda Lawrow harby türgenleşiklere gatnaşan bir batalýonyň Rostowdan öz harby bazasyna eýýäm dolanyp barandygyny aýtdy: “Biziň prezidentimiz Rostow welaýatynda geçirilen harby türgenleşiklere gatnaşan bir batalýonyň Samara welaýatyndaky bazasyna dolanyp barandygy barada Germaniýa federatiw respublikasynyň kanslerini habarly etdi. Beýleki gatnaşyjylar hem öz öňünde goýlan wezipeleri ýerine ýetirensoň, özleriniň hemişelik bolýan ýerlerine gaýdyp bararlar”.
NATO üçin sowal
Lawrow “Orsýet Federasiýasynyň giňişliginiň çäginde harby bölümleriň hereketlerine hiç hili çäklendirmeleriň ýokdugyny aýtdy we “biziň Günbatarly partnýorlarymyz muny ykrar edýärler” diýdi. Şeýle-de Orsýetiň daşary işler ministri Moskwanyň NATO-dan onuň Gündogar Ýewropadaky hereketleri baradaky soraglarynyň jogabyny sorandygyny aýtdy. Lawrow Orsýetiň we NATO-nyň arasynda bar bolan halkara ylalaşyklara salgylanyp, Gündogar Ýewropa döwletleriniň giňişliklerinde goşmaça harby goşunlaryň bolmaly däldigini belledi.
Lawrow ýakynda ABŞ-nyň harby gämisiniň Gara deňizde ýene peýda bolmagy barada garaýşyny sorap, özüne berlen sowala hem jogap berdi. ABŞ-nyň harby gämisi geçen aýda Gara deňizde NATO boýunça ýaranlary bilen türgenleşiklere gatnaşypdy.
“Biz soňky wagtda amerikan harby deňiz gämileriniň kesgitlenen wagtyň çäginden çykyp, [Gara deňizde] has uzak wagtlap saklanandygyna üns berdik. Şol bir wagtda-da [olaryň] wagt möhletiniň uzaldylmagy Motre konwensiýasynyň çägindäki düzgünlere gabat gelmeýär. Biz muňa hem amerikan tarapynyň hem-de deňiz bogazlarynyň eýesi Türkiýäniň ünsüni çekdik. Biz konwensiýanyň düzgünleriniň gyşarnyksyz ýerine ýetirilmeginiň zerurdygyndan ugur alýarys. Biz muňa gözegçilik ederis”.
Lawrowyň bu kommentarileri Moskwanyň Krymy anneksiýa etmegi bilen baglylykda NATO-nyň sişenbe güni Moskwa bilen “ähli graždan we harby hyzmatdaşlygy” duruzýandygyny aýdansoň, köpçülige ýetirildi.
ÝB-niň tagallalary
Brýusselde Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça ýolbaşçysy Katrin Aşton Günbataryň Orsýet bilen dartgynlylygy gowşatmak boýunça tagallalarynyň dowam etdirilýändigini aýtdy: “Biziň ileri tutýan maksadymyz dartgynly ýagdaýy gowşatmak boýunça işleri dowam etdirmekdir we Orsýeti bu ugurdan anyk ädim ätmäge çagyrmakdyr. Biz Orsýetiň Ukrainanyň özbaşdaklygyny we territorial garaşsyzlygyny depelemeginiň ýol bererliki däldigini açyk aýtdyk”.
Şeýle-de Aşton Gündogar Ýewropa ýurtlarynyň “öz goňşulary bilen gowy gatnaşyk saklamak üçin” öz isleglerine görä hereket etmäge erkindigini belledi.


text:
Demirgazyk Koreýanyň döwlet mediasynyň berýän maglumatyna görä, Phenýang uzak aralyk üçin niýetlenen raketanyň uçuşyny yza çekmek barada pikir edýär.
Ýurduň Kosmos tehnologiýalary boýunça komiteti raketany uçurmak üçin ähli taýýarlyk işlerini gutarypdyr, ýöne muňa garamazdan hem, muny gaýra süýşürmek meselesine seredilýändigi aýdylýar.
Demirgazyk Koreýanyň Merkezi habar gullugy munuň mümkin sebäpleri barada hiç hili maglumat bermedi. Mundan öň Phenýang raketany dekabryň 10-22-si aralygynda uçurjakdygyny aýdypdy.
Demirgazyk Koreýa raketanyň orbita sateliti çykarmak üçin uçurylýandygyny öňe sürýär. Emma ABŞ, Günorta Koreýa, Ýaponiýa we käbir beýleki döwletler munuň interkontinental raketalaryň synagy boljakdygyndan howatyr edýärler. BMG-niň Howpsuzlyk geňeşi Phenýangyň planlaşdyrýan raketa uçuşuny ýazgardy.


text:
15-nji martda adam hukuklary boýunça 200 guramanyň koalisiýasy Orsýeti we Hytaýy Siriýanyň režiminiň bir ýyl bäri dowam edýän gandöküşikligi togtatmagy üçin BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň oňa basyş etmek baradaky rezolýusiýasyny goldamaga çagyrdy.
Guramalaryň bilelikdäki beýanaty Siriýada prezident Başar al-Assadyň režimine garşy protestleriň başlanmagynynyň ýyl dönüminde ýaýradyldy.
Siriýa režiminiň uzak wagtdan bäri ýarany bolan we oňa ýarag satýan Orsýet, şeýle hem Hytaý Günbatar we Arap Ligasy tarapyndan goldanylýan BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň rezolýusiýasyna böwet bolýar.
15-nji martda Siriýanyň hökümet güýçleriniň demirgazykdaky Idlib şäherinde ýerleşýän oppozisiýanyň berkitmelerine artilleriýadan ot açandyklary hem habar berilýär.
Şol bir wagtyň özünde, 15-nji martda Siriýanyň hökümeti Damaskda, Aleppoda we beýleki şäherlerde öz tarapdarlarynyň ýörişini gurnady.


text:
Şu hepdäniň başynda Arap Ligasynyň Siriýa baran synçylary bu ýurduň Homs şäherinden başga-da ýene üç şäherine sapar etmekligi planlaşdyrýarlar.
Olar hepdäniň sişenbe güni öz saparlaryny protestleriň yzygiderli dowam edip gelýän şäheri bolan Homs şäherinden başlapdylar. Bu şäherde soňky günler hökümet güýçleriniň ýarag ulanmaklary netijesinde onlarça adamyň ölendigi habar berildi.
Emma düýn synçylar toparynyň ýolbaşçysy, sudanly general Mustafa al-Dabiniň bu şäherde hiç hili gorkuly ýagdaýyň ýokdugyny aýdyp çykyş etmegi, ýerli aktiwistleriň arasynda uly dawa döretdi. Olar synçylaryň gelmeginiň edil öňisyrasy hökümet güýçleriniň özlerine garşy ok atandyklaryny öňe sürýärler.
Arap Ligasynyň synçylary indi Siriýanyň Deraa, Hama we Idlib şäherlerine-de sapar ederler.


text:
Liwiýanyň dolandyryjy geňeşi häkimiýeti täze saýlanan Milli assambleýa geçirdi.
Häkimiýeti geçirmek çäresi çarşenbe güni giçlik amala aşyryldy. Ýüzlerçe adam Tripoliniň Şehitler meýdanaçasynda ýygnanyp, bu dabarany şatlyk bilen garşy aldylar.
Geçen ýyl Muammar Kaddafini häkimiýetden agdaran oppozisiýa güýçleriniň syýasy ganady – Liwiýanyň Milli geçiş geňeşiniň düzümi dargadylar.
Iýul aýynda saýlanan 200 orunlyk Milli assamleýa ýurduň premýer-ministrini saýlar, täze kanunlary kabul eder we geljek ýyl ýurduň konstitusiýasynyň täze görnüşi taýýar bolandan soň, parlament saýlawlaryny geçirer.
Bu aralykda, häkimiýet ýaragyny tabşyrmakdan boýun gaçyrýan toparlar bilen hem göreşmegini dowam etdirýär.


text:
Aşgabat, 15.03.2015. «Turkmenportal».
Allergiýa –– bu bedeniň immunoulgamynyň, adatça, zyýansyz hasaplanylýan zatlara bolan ýiti reaksiýasy. Allergiýanyň alamatlary bedeniň dürli böleklerinde ýüze çykyp biler. Onuň dowamlylygy bolsa, birnäçe minutdan birnäçe güne çekip biler. Şeýle-de allergiýa agyrlyk derejesi boýunça hem dürli-dürli bolup biler.
Umumy maglumat
Allergiýa käbir haýwanlaryň tüýleri, dürli önümler, tozanlar, dermanlyk serişdeleri, himiki serişdeler, mör-möjekler hem-de gülleriň tozanjyklary sebäpli döräp biler. Allergiýanyň ýüze çykmagyna getirýän bölejikler allergenler diýlip atlandyrylýar. Käýagdaýlarda allergiki reaksiýalar şeýle bir gowşak ýüze çykýar weli, siz asla allergiýadan ejir çekýändigiňizden bihabar galyp bilersiňiz.
Emma allergiýa has agyrlaşyp, adam durmuşyna hem howp salyp biler. Allergiýadan ejir çekýän adamlarda anafilaktiki şok ýagdaýy, ýagny bedeniň allergene bolan adatdan daşary ýiti garşylygy netijesinde döreýän agyr patologiki ýagdaýa getirip biler.
Siz näme edip bilersiňiz?
Burundan suwuklyk akmasy, göz ýaşarmasy we sowuklamanyň ş.m. beýleki ýagdaýlary allergiýanyň ilkinji alamatlary bolup biler. Şeýle-de, bedende uly bolmadyk örgün emele gelip ugraýar. Eger-de siz özüňizde ýa-da ýakynlaryňyzda şuňa meňzeş alamatlary ýüze çykaran bolsaňyz lukmana ýüz tutmak gerek.
Ýadyňyzda saklaň! Anafilaktiki şok ýagdaýynda allergiýa bütin bedene täsir edýändir. Anafilaktiki şok allergen kabul edilenden soň 15 minudyň dowamynda ýüze çykyp biler. Şonuň üçin hem gaýragoýulmasyz çäreleri görmek hökmandyr (tiz lukmançylyk kömegini çagyrmaly).
Sizde allergiýa reaksiýasyny döredip biläýjek iýmit önümlerinden, dermanlyk hem beýleki serişdelerden gaça duruň.
Siziň dost-ýarlaryňyz, dogan-garyndaşlaryňyz hem-de işdeş ýoldaşlaryňyz siziň allergiýaňyzdan habarly bolmalydyrlar. Size gözegçilik edýän ähli lukmanlara (şol sanda diş lukmanyna, kosmetologlara we ş.m.) allergiki reaksiýaňyz, aýratyn hem derman serişdelerine bolan reaksiýaňyz hakynda hökman aýtmalysyňyz. Islendik derman serişdesini kabul etmezden ozal hökman onuň daş gaby hem-de kabul ediş düzgünnamasy bilen tanşyň.
Allergiýanyň ýeňil ýüze çykmasynda oňa garşy ulanylýan ýörite damjalardan hem-de spreýlerden peýdalanyň. Eger-de allergiýa dermanlyk serişdesiniň netijesinde ýüze çykan bolsa haýal etmän derman serişdesini kabul etmegiňizi bes ediň hem-de lukmana ýüz tutuň.
Deride ýüze çykýan allergiki reaksiýalarda gyjyndyrmany ýok etmek üçin örgün emele gelen ýerlerde gijilewüge garşy çalgylardan ýa-da losýonlardan peýdalanyň.


text:
Günorta Afrikada dowam edýän futbol boýunça dünýä çempionatynda Gollandiýa Kamerunyň ýygyndy komandasyny 2:1 hasabynda utdy.
Ýaponiýa Daniýadan 3:1 hasabynda üstün çykdy.
Bu iki topardan sekizden bir finala Gollandiýa hem Ýaponiýa çykdy.
Gollandiýanyň we Slowakiýanyň ýygyndy komandalary 28-nji iýunda oýnar.
29-njy iýunda Ýaponiýanyň hem Paragwaýyň komandalary duşuşar.
Şol tapgyrda bulardan başga-da Urugwaý Günorta Koreýa bilen, Argentina Meksika bilen oýnar.
Sekizden bir finalda oýnajak indiki iki komanda şu gün belli bolar.


text:
Yrakda sünnüleriň, şaýylaryň we kürtleriň bardygy köpler tarapyndan bilinýär, emma bu ýurtda türkmenleriň hem ýaşaýandygy barada daşary ýurtlularyň arasynda o diýen maglumat ýok. Bu pikiri yrakly türkmenler öňe sürýärler.
Emma 7-nji martda Yrakda geçirilen parlament saýlawlaryndan soň yrakly türkmenler bu ýagdaýy üýtgetmek barada tagalla etjekdiklerini aýdýarlar.
Yragyň demirgazygynda kürtlerden soňra ikinji uly etniki topar diýilip hasaplanýan türkmenler şol saýlawlara öňki premýer-ministr Aýad Allawiniň koalisiýasynyň hatarynda gatnaşdylar.
Bu bileleşik aşa üstünlikli netije bilen tamamlandy. Allawiniň “Yrakiýýa” topary bilen saýlawlara gatnaşan bäş türkmen kandidaty parlamente girmegi başardylar. Olaryň ikisi Kerkukdan we üçüsi-de Mosuldan saýlandy.
2005-nji ýylda geçirilen saýlawlarda diňe bir türkmen Yragyň milli parlamentine girmegi başarypdy. Şunlukda türkmenler mundan beýläk Bagdatda öz seslerini has güýçli eşitdirip biljekdiklerini aýdýarlar. Olaryň sözüne görä, saýlawlarda iki uly partiýanyň gazanan orunlarynyň deň derejede bolmagy türkmenleriň pozisiýasyny hasam güýçlendirýär.
Saýlawlardan üstünlikli çykdyk
“Yrak türkmen frontunyň” Stambulda ýaşaýan sözçüsi Orhan Ketene Azatlyk Radiosyna bu barada beren maglumatynda türkmenleriň Yragyň syýasy sahnasynda häzirki pozisiýasyny şeýle beýan etdi: “Häzirki döwürde türkmenleriň bäş sany deputaty bar. Olar “Yrakiýýa” toparynyň syýasy deňagramlylygynde möhüm rol oýnaýarlar. Sebäbi “Yrakiýýa” topary bilen premýer-ministr Nuri Al-Malikiniň partiýasynyň arasyndaky tapawut diňe iki orundyr. Netijede türkmenleriň bäş deputaty bar. Eger olar “Yrakiýýa” toparyndan çekilseler, Allawiniň koalisiýasy ikinji orna düşer we Maliki birinji orny eýelär. Onsoň türkmenleriň roly gaty möhüm bolýar duruberýär”.
Başgaçarak söz bilen aýdylanda, türkmenler häzirki döwürde hökümeti kim eýelemeli diýlen meselede, esasy karar kabul etjek toparlardan biri bolup durýarlar. Olaryň ozal hiç haçan şeýle güýçli pozisiýasy bolmandy.
Türkmenler bilen bir hatarda, elbetde, haýsydyr bir uly koalisiýanyň hataryna girmedik ençeme beýleki toparlar hem bar. Olar kürtler we şaýylaryň “Yragyň milli bileleşigi” atly partiýasyndan ybaratdyr.
Olaryň ählisi häzirki döwürde köpçüligiň goldawyny gazanyp, häkimiýet gurmak barada tagalla edip gelýärler. Hökümet gurmak teklibiniň ilki bilen Allawiniň “Yrakiýýa” partiýasyna hödürlenmegine garaşylýar.
Emma bu tagallalaryň nähili netije bilen tamamlanjakdygyny aýtmak kyn, ençeme synçylar hökümet gurmak baradaky aladalaryň ençeme aýa çekjekdigini çak edýärler.
Türkmenleriň iki maksady bar
Yragyň syýasy sahnasynda şeýle çekeleşikler dowam edýärkä, türkmen wekili Ketene Yrak türkmenleriniň diňe iki maksadynyň bardygyny aýdýar: “Häzirki döwürde olaryň ilkinji maksady – Yragyň milli birligini goramak. Ikinjisi-de, Kerkugyň kürtler tarapyndan dolandyrylýan regiona girizilmeginiň öňüni almak”.
Onuň aýtmagyna görä, Kerkugyň kürtleriň regionyna girizilmezligi baradaky maksat Allawi hemem Mali ikisi tarapyndan hem goldanylýar. Onuň aýtmagyna görä, şol liderlerden, haýsydyr biri Kerkuk bilen bagly has güýçli pozisiýa eýelese, türkmenler şol partiýany goldarlar.
“Yrakiýýa” koalisiýasynyň hatarynda saýlawlarda üstünlik gazanan bäş türkmen bilen bir hatarda şaýy toparlar bilen bilelikde saylawlara gatnaşyp, parlamente girmegi başaran ýene-de üç türkmen deputaty bar. Şol iki toparyň türkmenleriň esasy talaplary barada deň pozisiýa eýelejekdigine garaşyp bolar. Bu hem olaryň pozisiýasyny hasam güýçlendirer.
Kerkuk – türkmen şäheri
Türkmenleriň esasy talaplarynyň biri Kerkugyň kürtleriň regionyna girizilmezligi baradadyr. Kerkugyň ähmiýeti bolsa diňe demirgazykda ýerleşýän esasy şäherlerden biri bolmaklygy bilen çäklenmän, onuň ýerasty baýlyklarydyr.
Türkmenler regionda ýaşaýan araplar bilen bir hatarda bu regionyň kürtleriň kontrollygyna berilmegine garşy çykyp gelýärler. Sebäbi türkmenler bu şäheriň özlerine degişlidigini aýdýarlar.
Yragyň prezidenti Jalal Talibanynyň maslahatçysy Dr. Muzaffer Arslan türkmenleriň Kerkuk baradaky pozisiýasyny şeýle düşündirýär: “Kerkugyň kürtlere degişlidigi barada henize çenli orta atylan hiç hili dokument ýok. Ähli dokumentlerde Kerkuk türkmen şäheri hökmünde häsiýetlendirilýär”.
Yragyň prezidenti Jalal Talibanynyň türkmenler boýunça maslahatçysy Dr. Muzaffer Arslan kürtleriň bu şähere eýe çykmaga synanyşmagynyň sebäbi barada gürrüň edip, Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugyna beren interwýusynda şeýle diýdi: “Kürtleriň bu şäher bilen aşa gyzyklanmagynyň sebäbi Kerkugyň ýerasty baýlygy bilen baglydyr. Çünki haçanda demirgazyk Yrakda garaşsyz kürt döwleti döredilen halatynda olaryň öz garaşsyzlygyny gorap bilmegi üçin bu energiýa çeşmesine mätäçligi bolar”.


text:
Türkiýäniň häkimiýetleri başa barmadyk harby agdarylyşygyň yzýany başlan yzarlamalaryny ýaýbaňlandyryp, 42 sany žurnalisti tussag etmek barada görkezme berdiler, diýip Türkiýäniň telekanallary 25-nji iýulda habar berdiler.
Tussag edilmegine görkezme berlenleriň arasynda meşhur komentator we öňki parlament wekili Nazli Ilijagyň hem bardygyny NTW we CNN-Tükiýe telekompaniýalary habar berdiler. Ilijak 2013-nji ýylda korrupsiýa bilen bagly dawada ministrleri tankyt edendigi üçin hökümete tarapdar Sabah gündeliginden kowulypdy.
Hökümet 2013-nji ýylda ýokary derejedäki korrupsiýa bilen bagly dawanyň tutaşmagynda ABŞ-da ýerleşýän dinçi Fethullah Guleni aýyplapdy. Ankara Guleni 15-nji iýulda agdarylyşygy amala aşyrmaga synanyşmakda hem aýyplaýar.
Ankara agdarylyşykdan öň hem metbugat azatlygyny depelemekde giňden aýyplanypdy.
Türkiýäniň prezident Rejep Taýyp Erdogany häkimiýet başyndan agdarmak maksatly synanyşyk bilen baglylykda iş başyndan çetleşdiren, tussag eden we derňew astyna alan esgerleriniň, polisiýa wekilleriniň, sudýalarynyň, mugallymlarynyň, jemgyýetçilik wekilleriniň we beýlekileriniň sany 60 müňden aşdy.
Erdogan “eger halk talap etse” ölüm jezasyny dikeltmäge taýýardygyny hem aýtdy.
Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Jan Klaude Junker “Türkiýäniň häzirki ýagdaýda Ýewropa Bileleşigine golaýda we hatda uzak wagtyň dowamynda-da agza bolmaga mümkinçiligi ýok”, diýip 25-nji iýulda aýtdy.


text:
Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin, Hytaýa edýän saparynyň çäginde şu gün bu ýurduň premýer-ministri Wen Jiabao bilen duşuşar.
Putiniň bu saparynyň dowamynda, bu iki ýurduň arasynda energiýa, infrastruktura hem-de aragatnaşyk pudaklaryny öz içine alýan sektorlar boýunça 5 millard dollarlyk ylalaşyga gol goýlar.
Bu baradaky habarlarda Orsýetiň iri kompaniýalarynyň ençemesiniň 100 töweregi ýolbaşçysynyň hem Putin bilen bir hatarda Hytaýa sapar edýänligi aýdylýar.
Geçen ýyl bu iki ýurduň arasynda amala aşyrlan söwda aragatnaşygyň möçberiniň 55 milliard dollara barabar bolanlygy aýdylýar.
Hytaý Ýewropa Bileleşiginden soňra Orsýetiň ikinji uly söwda hyzmatdaşy bolup durýar.


text:
Pakistanyň içeri işler ministri Rehman Malik Pakistanyň Karaçi şäherinde işleýän paştun žurnalistleriniň «urgy sanawynyň» bardygyny tassyk etdi.
Ministr Azatlyk Radiosynyň Pakistan gullugyna paştun žurnalisti Wali Han Babaryň ölüminde güman edilýän birnäçe adamyň tutulandygyny aýtdy.
Öldürilmeli žurnalistleriň sanawynyň bardygy baradaky gürrüňler Pakistanda eýýäm öňräkden bäri dowam edýär.
Geçen ýyl bu ýurtda 16 žurnalist öldürildi. Žurnalistlere garşy zorluk 2011-nji ýylda hem dowam edýär. Soňky iki hepdede iki žurnalist öldürildi.


text:
28-nji iýulda Türkmenistanyň döwlet telewideniýesinde bank-maliýe ulgamynda jenaýat eden jogapkär işgärleriň garşysyna edilen açyk kazyýet mejlisi barada maglumat berildi.
Bikanun ulanylan pullar döwletiň haýryna alynmaly edildi.
Türkmenistanyň Merkezi bankynyň jogapkär işgärleri Bäşim Begjanow, Gülnar Gulgeldiýewa, Baýramguly Taňrygulyýew dagy jogapkärli ýagdaýy eýeleýän wezipeli adam bolup deslapdan dilleşmek boýunça uly möçberde gaýtadan para almakda, wezipe ygtyýarlyklaryny hyýanatly peýdalanyp, agyr netijelere getirmekde we bikanun ýol bilen gazanylan pul serişdelerini uly möçberde kanunlaşdyrmakda günäli bilindiler. Olar Türkmenistanyň Ýokary kazyýeti tarapyndan 15 ýyl azatlykdan mahrum edildiler.
Türkmenistanyň Merkezi bankynyň jogapkär işgäri Bäşim Begjanow desgalaryň gurluşygyny maliýeleşdirmekde ýardam bermek bahanasy bilen firmalardan we telekeçilerden jemi 3 million 762,800 amerikan dollary hem-de 90 müň ýewro möçberde para alypdyr. Bäşim Begjanow ol pullary dogany Myrat Begjanowa degişli firmanyň üsti bilen ulanyşa goýberip, pullaryň möçberini artdyrypdyr.
Türkmenistanyň Merkezi bankynyň jogapkär işgäri Gülnar Gulgeldiýewa telekeçilerden 855 müň amerikan dollary hem-de 14,533 manatlyk emlägi para alypdyr. Merkezi bankyň ýene bir jogapkär işgäri Baýramguly Taňrygulyýew bolsa telekeçilerden 73,500 amerikan dollaryny, 16,183 ýewrony para alypdyr.
Jogapkär işgärleriň garşysyna edilen açyk kazyýet mejlisinden, Aşgabat.
Dogany bilen jenaýatçylykly işe baş goşandygy bilen aýyplanan Myrat Begjanow galp resminamalary taýýarlamakda, deslapdan dilleşmek boýunça adamlaryň topary bolup uly möçberde gaýtadan para almakda, gaýtadan para bermekde, kezzapçylyk edip, bikanun telekeçilik işini amala aşyryp, aýratyn uly möçberde girdeji almakda günäli bilnip, Türkmenistanyň kazyýeti tarapyndan 15 ýyl azatlykdan mahrum edildi. Onuň telekeçilikde bikanun ulanan 1 million 439,436 amerikan dollary, 324,800 ýewrosy hem-de 2 million 938,752 manady ýüze çykarylyp, olar kazyýetiň hökümi bilen döwletiň haýryna alynmaly edildi.
Iş kesilen bank-maliýe ulgamynyň işgärleri töleg amallarynyň geçmegini tizleşdirmek bahanasy bilen jemi 4 million 646 müň 300 amerikan dollaryny, 106 müň 183 ýewrony, 14,532 manady para alypdyrlar. Olaryň bu pullary Türkmenistanyň Ýokary kazyýetiniň çözgüdi esasynda döwletiň haýryna konfiskasiýa edildi.
Günäkärleriň 9 sany dürli kysymly awtoulaglary konfiskasiýa edildi.
Mundan başga-da derňew döwründe günäkärlerden 3 million 271,853 amerikan dollaryna, 35,750 ýewro hem-de 55,410 manada barabar bolan pullar we emläkler, şol sanda 493,668 amerikan dollary, 25,570 ýewro, 55,410 manat nagt görnüşinde, şeýle hem 8 sany ýaşaýyş jaýlary, 9 sany dürli kysymly awtoulaglary, 17 sany dürli görnüşli häzirkizaman gurluşyk tehnikalary, altyn şaý-sepleri hem-de beýleki maddy gymmatlyklar konfiskasiýa edildi.
Türkmen telewideniýesi bank-maliýe ulgamynda jenaýat eden beýleki işgärleriň hem eden jenaýatçylykly işlerine görä, jeza çäreleriniň bellenendigini habar berdi.
8-nji iýulda geçirilen Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisinde
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýurduň hukuk goraýjy edaralary tarapyndan desgalaryň gurluşygyny maliýeleşdirmäge ýardam bermek bahanasy bilen telekeçilerden para alyp gelen bank ulgamynyň işgärleriniň bir toparynyň ele salnandygyny habar beripdi we bank ulgamynda köpsanly düzgün bozmalara ýol berendigi üçin, Guwançmyrat Gökleňowy Merkezi bankyň müdirýetiniň başlygy wezipesinden boşadypdy.
Berdimuhamedow döwlet başyna geçenden soň, ýurduň mediasynda korrupsiýa bilen bagly waka diňe 2009-njy ýylyň aprel aýynda efire berlipdi. Şonda Döwletmämmet Azady adyndaky Milli dünýä diller institutynda parahorlugyň üstüniň açylandygy barada habar berildi. Bu institutyň rektorynyň we iki dekanynyň okuwa girmek isleýän sekiz adamdan jemi 119 müň amerikan dollaryndan ybarat pul alandyklary mälim edildi.
“Transparency International” guramasynyň 178 ýurdy öz içine alýan “Korrupsiýanyň Indeksi 2010”
hasabatynda Türkmenistan korrupsiýa boýunça iň ýaramaz ýurtlaryň arasynda - 172-nji orunda ýerleşdirilipdi.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama anna güni Konnektikut ştatynda 26 adamyň ölümine getiren hüjüm bilen bagly ýurtda dört günlük matam gününi yglan etdi.
Anna güni Konnektikut ştatynyň Nýutaun şäherindäki “Sandy Hook” başlangyç klaslar mekdebinde amala aşyrylan hüjümde jemi 26 adam öldi, şolardan 20-si çagalar.
Hüjümiň sebäbi belli däl
Ýerli polisiýa bu hüjümi şu şäheriň ýaşaýjysy, 20 ýaşly Adam Lanzanyň amala aşyrandygyny aýdýar. Polisiýanyň maglumatyna görä, ol okuwçylara garşy ýaragly hüjüm etmeziniň öňýany öz öýlerinde ejesini-de atyp öldüripdir.
Adam Lanzanyň ejesiniň-de şol mekdepde mugallyma bolup işländigi aýdylýar. Ýöne Adam Lanzanyň beýle hüjümi amala aşyrmagynyň sebäpleri barada häzirlikçe anyk bir zat aýdylmaýar.
Bu wakanyň yzýany CNN telewideniýesine beren interwýusynda Nýutaun şäheriniň polisiýa edarasynyň wekili leýtenant Pol Wanse ok atýan ýarag arkaly amala aşyrylan bu hüjümde ýerli mekdebiň okuwçylarynyň we mugallymlarynyň ejir çekendigini aýtdy. Onuň aýtmagyna görä, bu wakada hüjümi amala aşyran Adam Lanza öz-özüni atyp öldüripdir.
Çagalar bagyny öz içine alýan bu “Sandy Hook” başlangyç klaslar mekdebinde 5 ýaş bilen 10 ýaş aralygyndaky çagalar terbiýe we bilim alýarlar.
Ilkinji waka däl
Wakanyň gözli şaýatlaryndan biri žurnalistlere beren interwýusynda bu bolan waka barada şeýle gürrüň berdi: “Ýüzi maskaly bir adam geldi-de, dessine ok atyp başlady. Men onuň nädip mekdebiň jaýyna girenini bilemok. Sebäbi her gezek mekdebe girmek üçin gapynyň jaňyna basmaly. Mekdebiň işgärleri kimiň gelendigini ofisden görüp bilýärler we seni tanansoňlar, girmäge rugsat berýärler”.
Prezident Barak Obama şu ýylyň dowamynda Oregon ştatyndaky söwda merkezinde, Wiskonsin ştatyndaky ybadathanada we Kolorado ştatyndaky kinoteatrda amala aşyrylan şuňa meňzeş hüjümleri ýatlap “Bu raýonlar biziň raýonlarymyz, bu çagalaram biziň çagalarymyz. Biz şuňa meňzeş tragediýalaryň gaýtalanmagynyň öňüni almak üçin tagallalarymyzy birleşdirmeli we netijeli hereket etmelidiris” diýip nygtady.
Şu ýylyň dowamynda ABŞ-nyň Kolorado ştatyndaky kinoteatrda amala aşyrylan şuňa meňzeş hüjümde 12 adam, Wiskonsin ştatyndaky Sikh dininiň ybadathanasynda amala aşyrylan başga bir hüjümde bolsa 6 adam ölüpdi.


text:
Şu gün Türkmenistanyň prezidenti ilkinji resmi sapar bilen Bolgariýa ugrar. Ýokary derejeli duşuşykda hyzmatdaşlygyň esasy ugurlary anyklanar.
Soňky hökümet maslahatlarynyň birinde Berdimuhamedow Bolgariýany geljegi uly hyzmatdaş diýip atlandyrypdy hem “iki ýurduň geografik ýerleşişi hasaba alynsa, Aziýa bilen Ýewropanyň arasynda täze transport ýollaryny döredip bolar” diýipdi.
2008-nji ýylyň dekabrynda Bolgariýanyň prezidenti Georgiý Pyrwanow Aşgabada gelipdi hem öz ýurdunyň her ýyl 2 milliard kubometr türkmen gazyny almaga taýýardygyny aýdypdy.
Berdimuhammedowy Bolgariýanyň turizm boýunça tejribeleri-de gyzyklandyrýar-diýip, ITAR-TASS agentligi ýazýar.


text:
Türkiýede işleýän Gyrgyzystanyň raýaty bile ýaşaýan ýoldaşynyň pyçak ýarasyndan, agyr ýagdaýda keselhana ýerleşdirildi. Beýleki bir gyrgyz maşgalasy bolsa öz ýoldaşyny öldürmekde güman edilip, polisiýanyň derňew gabawhanasynda saklanýar.
Beýle ýaramaz ýagdaý işçi migrantlarynyň alaçsyz hereketinden hem kanuny bilmezlikden döreýär diýilýär.
Şübhe bildirilýän Hanzada
Türkiýäniň Maşgala hem sosial syýasat ministrliginiň barlaglaryna görä, geçem ýylyň dowamynda aýallaryň 35% maşgala sütemine duçar bolupdyr. Aýratyn-da, zähmet migrantlary bolan aýallar süteme köp sezewar bolupdyr.
Ýöne beýle ýagdaýy jemgyýetçilige ýetirip bolanok, olaryň köpüsinde nika baradaky şahadatnama, hemişelik iş ýeri bok. Esasy sebäp bolsa hukuk meselesi boýunça sowatsyzlykdyr.
Golaýda Gyrgyzystandan bolan 26 ýaşly Hanzada Konýa şäheriniň ýaşaýjysy Muammer Başaky öldürenlikde şübhe bildirilip saklandy. Sorag edilende, ol Türkiýä iş gözläp gelendigini, ýöne seksual gulçulyga düşendigini aýtdy. Ölüm wakasynyň bolan güni bile ýaşaýan ýoldaşy serhoş gelip, ony ýenjipdir. Türk neşiri Habertürkiň maglumatyna görä, ol maşgala ezişe çydaman, ony bogup öldürendigini boýun alypdyr.
Gyrgyzystanyň ilçihanasynyň wekili şübhe bildirilýän maşgala bilen duşuşan hem bolsa, oňa ýuridiki taýdan kömek bermekden ýüz öwürdi. Şol wagtda ilçihananyň wekili Türkiýe tarapynyň aklawjysy bilen duşuşyp, derňew işiniň barşy barada maglumat alypdyr.
Gülaýym huşsuz ýagdaýda
Gyrgyzystanyň beýleki bir raýaty Gülaýym Çolponbaýewa indi üç hepdeden bäri Türkiýäniň keselhanasynda huşsuz ýatyr. Ony bile ýaşaşýany Şenol pyçaklandyr diýlip güman edilýär.
Bu waka 3-nji awgust gijesi bolupdyr. Häzir Gülaýym Erzinjan şäheriniň hassahanasynda.
Gülaýymyň ýagdaýy köp wagtlap mälim bolmansoň, dogany Nurjamal Türkiýä gözleg ýollapdyr.
– Ol bolsa 3-nji awgustdan bäri komada, özüni bilmän ýatan ekeni. Mundan üç gün öň ol gözüni açdy. Oňa kimiň beýle hüjüm edenini biz bilemzok. Onuň ýagdaýy örän agyr. Ol gepläp bilmeýär – diýip, dogany Nurjamal aýdýar.
Gülaýymyň ýagdaýy barada Gyrgyzystanyň Türkiýedäki ilçisi Ibragim Junusow şeýle diýdi.
– 8-nji awgustda Ordy şäheriniň klinikasynda Gülaýyma operasiýa edildi. Gynansak-da, ol şol agyr ýagdaýynda ýene Erzinjan şäheriniň hassahanasyna geçirildi. Onuň dogany bolsa Gülaýymy Stambulyň hassahanasyna geçirmegi soraýar. Häzirlikçe ol mümkin däl. Ol ýasama öýkeniň hyzmatyny edýän apparat arkaly dem alýar. Daşary ýurtly bolany üçin, doktorlar oňa aýratyn seredýärler.
Gülaýym göwreli ekeni. Onuň saglyk ýagdaýyna howp abanmaz ýaly, operasiýa wagtynda wraçlar çagany aýyrmaly bolupdyrlar.
Ony pyçaklan bile ýaşaşan ýoldaşy Şenol diýlip çaklanýar. Polisiýanyň maglumatyna görä, Gülaýymyň pyçaklanan güni öýde diňe şol ikisi bolupdyr. Belli bir iş ýeri bolmadyk Gülaýym Şenol bilen Moskwada tanşyp, soň Türkiýä gaýdypdyrlar.
Derňew işiniň ýaşyrynlyk şertlerine görä, polisiýadan başga maglumat alyp bolmandyr.
Ynanjaň migrantlar
Soňky döwürde Internet arkaly iş gözläp, Türkiýä gelýän migrantlaryň sany artýar. Bilermenleriň pikirine görä, dil bilmezlik hem iş berjek adamyň ýagdaýyna doly belet bolmazlyk migrantlaryň agyr ýagdaýa uçramagyna sebäp bolýar.
Köp migrantlar tötänleýin duşuşyklara ýa-da Internet reklamasyna ynanýarlar. Diňe ,,tora” düşenden soňra aldananyny bilýärler. Aýratyn-da bu seksual gulçulyga uçraýan ýaş gyzlara bildirýär.
Aýallara garşy edilýän zorluk bolsa Türkiýede barha ösýär. Şu ýylyň diňe üç aýynda 94 aýal öldürildi. Iýul aýynda Türkiýede 17 aýal, olardan 41% öz adamsy tarapyndan atylan okdan jan berdi. Ýogalanlaryň ählisiniň yzynda çagalary galdy.
Türkiýedäki aýallaryň hukugyny goraýan guramanyň maglumatyna görä, aýallar köp ýagdaýda hiç bir sebäpsiz maşgala süteminden heläk bolýarlar.


text:
Salam lukman! Men 27 ýaşyndaky oglan. Meni içimde howanyň bolmagy biynjalyk edýär. Käwagtlar içimin agyrsyndan ýerimden hem turmaga ýagdaýym galmaýar. Iýýän iýmitlerim hem adaty önümler. Uly täretim hem üýtgewsiz, içim geçmeýär. Içim näme sebäplerden ýellenip biler?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Içiň ýellenmeginiň sebäpleri anyklanylanda ilki bilen iýilýän önümleriň görnüşleri seljerilmelidir. Noýba önümleriň, üzümiň, kelemiň, süýji almanyň, gara çöregiň, ysmanagyň, hurmanyň, kişmişiň, kwas we piwo içgisiniň kabul edilmegi, süýt önümleriň we gazlandyrylan içgileriň aşa köp ulanylmagy içiň gaty ýellenmegine getirip biler.
Aşgazan-içege ulgamynda aýlanýan howanyň (gazlaryň) düzümi kislorod, ammiak, kömürturşy, serowodorod, wodorod, metan, merkaptan, azot gazlaryndan ybaratdyr. Aşgazanda we içegelerde 0,9 l. gazlaryň saklanmagy kada hasaplanyp, täret etme netijesinde içegeler boşadylanda 0,5 l. çenli gazlar bölünip çykýandyr. Nahar iýilýän wagty howanyň ýuwdulmagy, aşa doýup iýme, içegeleriň peýdaly ýokançlyklarynyň düzüminiň üýtgemegi (disbakterioz), içegeleriň hereketiniň bozulmagy, dişleriň näsazlyklary, içegeleriň howply täze döremeleri içiň ýellenmeginiň esasy sebäpleri bolup bilerler. Şonuň ýaly-da, içegeleriň aşa ýellenmegine nerw ulgamyň duýujylygynyň bozulmagy (newroz), iýmit-siňdiriş ulgamyň keselleri (meselem, aşgazanyň baş keseli), içegeleriň gelmintoz keseli, içegelerde geçirilen hirurgiki bejergiler sebäp bolýandyrlar.
Görşümiz ýaly, içiň ýellenmeginiň sebäpleriniň köpdürliligini göz öňüne tutup, sizi biynjalyk edýän alamatyň ýüze çykyş sebäplerini anyklamak üçin gastroenterolog lukmanyna ýüz tutmaklygyň netijeli boljakdygyny nygtasym gelýär.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Owganystanda ABŞ-nyň harby bazasyndaky işine barýan sekiz owgan işgäri “Talyban” hereketi tarapyndan atylyp öldürildi.
Owganystanyň Logar welaýatynyň polisiýa ýolbaşçysynyň orunbasary Reýs Han Sadek penşenbe güni eden çykyşynda, işgärleriň Birleşen Ştatlaryň harby bazasyndaky işine barýarka, ulaglarynyň söweşijiler tarapyndan saklandygyny we golaýdaky oba äkidilip, kellelerinden atylyp öldürilendigini aýtdy.
Hewa etrabyndaky ABŞ-nyň harby bazasynda işleýän owgan işgärleri 15 bilen 25 ýaş aralygynda bolup, olar şol etrabyň golaýyndaky obada ýaşaýar ekenler.
Owganystanda mukaddes Remezan aýynyň dowam edýändigine garamazdan, “Talyban” hereketi öz hüjümlerine dowam etjekdigine söz berdi.
Söweşijiler ýygy-ýygydan NATO we ABŞ-nyň harby bazasynda işleýän owgan işgärlerini nyşana alýar.


text:
Orsýetiň uruş uçarlary we olaryň Siriýadaky hökümet ýaranlary Aleppoda separatistleriň kontrolynda ýerleşýän ýerlere edýän howa hüjümlerini dowam etdirdiler.
Pitneçiler we kömek işgärleri olary şäheriň esasy keselhanalarynyň birini weýran etmekde we azyndan iki näsagy öldürmekde aýypladylar.
Şu aralykda Orsýet Birleşen Ştatlara Siriýanyň hökümet güýçlerine hüjüm etmezlik duýduryşyny berdi, ýagny bu hili çäräniň diňe Siriýada däl, tutuş sebitde "aýylganç, tektonik netijelere" alyp geljekdigini öňe sürdi.
Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň sözçüsi Maria Zaharowa ýene Siriýada režim çalyşmagyň «derrew dürli görnüşdäki terrorçylar bilen dolduryljak boşluk döretjekdigini» duýdurdy.


text:
Şenbe güni Belarusyň Merkezi Saýlaw Komissiýasynyň resmileri ýekşenbe güni geçiriljek parlament saýlawlaryndan öňinçä eýýäm ses bermäge hukukly raýatlaryň 20 prosente golaýynyň öz seslerini berendiklerini mälim etdiler.
Belarusyň oppozisiýasy ses berişlikleriň saýlawlaryň geçirilmeli gününden ir geçirilip başlanmagynyň bu saýlawlary galplaşdyrmak üçin ulanylýan bir usuldygyny aýdyp, muny tankyt edýärler.
Geçen ýekşenbe güni ýurduň esasy oppozision partiýalaryndan ikisi öz kandidatlaryny parlamente dalaşgärleriň sanawyndan çykardy we Belarusyň ilatyny bu saýlawlary boýkotirlemäge çagyrdy.


text:
Muhammet Hudabende
MUHAMMET HUDABENDE (144) – Sefewi türkmenleriniň döwletiniň dördünji şasy. Ol 1578-1587-nji ýyllarda hökümdarlyk edýär. Sefewi türkmenleriniň döwletiniň ikinji şasy Tahmasp I-niň ogly.
Muhammet Hudabende keselbent, özerkli däl adam bolupdyr. Ol köplenç aýalynyň (Hamza we Abbas atly ogullarynyň ejesiniň) diýeni boýunça ýurdy dolandyrypdyr. Muhammet şanyň Hamza Mürze atly ogly türklere garşy uruş döwründe Kawkazda görkezen edermenlikleri, ýeňişleri bilen öz duşmanlaryny öjükdiripdir. Ony şa tagtyna geçer öýdüp gorkup Eýranlylaryň özleri dildüwşik gurap öldürýärler. Muhammet Hudabendäniň döwründe onuň döwleti Kawkazda birnäçe ýerlerini Osman türkmenleriniň döwletine bermäge mejbur bolýar. 1587-nji ýylda Muhammet Hudabende öz goşuny tarapyndan tagtdan agdarylýar we köp wagt geçmänkä aradan çykýar.


text:
Döwleti dolandyryşyň Prezident görnüşiniň ozalky sowet respublikalarynda döredýän nogsanly taraplary az däl. Bu babatda parlamentiň roluny ýokarlandyrmakda Gyrgyzystanyň göreldesine eýermegiň netijeli boljakdygyny aýdyp bolar.
Geçen ýigrimi ýyla golaý wagt döwletiň prezident tarapyndan dolandyrylmagynyň ençeme nogsanlygyny görkezdi. Olar Merkezi Aziýa respublikalarynyň mysalynda has aýdyň ýüz berdi. Eýsem, şol nogsanlyklar nämelerden ybarat?
Birinjiden, döwleti dolandyryşyň bu görnüşinde çäklendirilmedik häkimiýet bir adamyň elinde jemlenilýär.
Ikinjiden, netijede, döwlet baştutanynyň şahsyýet kulty kemala gelýär. Ýolbaşçy islese-islemese, diktatora öwrülýär. Şeýlelikde, döwletiň we jemgyýetiň demokratik ösüşi ýoga çykarylýar, totalitarizm syýasy-jemgyýetçilik, sosial-ykdysady durmuşyň ähli ugurlaryna sowet döwründe uran köklerini has mäkäm ýaýradyp ugraýar. Netijede, raýatlaryň syýasy, ykdysady, wyždan azatlyklary we hukuklary gysaja salynýar, depgilenýär.
Türkmenistan ýaly halkynyň özenini tire-taýpalar düzýän ýurtlarda döwleti dolandyrmagyň prezident görnüşiniň üçünji esasy nogsanlygy ýüz berýär. Döwleti dolandyrmaga ol ýa-da beýleki taýpanyň, sebitiň, welaýatyň, hatda bir etrabyň wekilleriniň çekilýändigi hakyndaky gürrüňler peýda bolýar.
Döwletdäki ýokary wezipeleri, güýç ulanyjy, hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylygyny bir regionyň kadrlarynyň eýelemegi, welaýatlardaky esasy edaralara ýolbaşçylaryň merkezden iberilmegi ilatda nägilelik döredýär. Dogry, bu nägileligi gorky astynda saklanylýan halk diňe özara gürrüňlerde dile getirmäge gaýrat tapýar. Şeýle görnetin adalatsyzlyk — bir regionyň adamlaryna artykmaçlyk berilmegi tire-taýpalaryň millet hökmünde gutarnykly kemala gelmegine, jebisligine, agzybirligine ýaramaz täsirini ýetirýär.
Dördünjiden, döwleti dolandyrmagyň bu görnüşiniň döwlet gaznasyna arzan düşmeýändigini hem hasaba almaly.
Şu agzap geçen dört nogsanymyň soňuna çykmak üçin Gyrgyzystanyňky ýaly döwleti dolandyrmagyň esasan parlament görnüşine geçmek netijeli bolar diýip oýlanýaryn.
Şonda ýurdumyzyň şertlerinde parlamentiň başlygy wezipesine her ýylda bir welaýatymyzyň wekili saýlanylsa, diktatorlygam, şahsyýet kulty hem döräp bilmez. Şuňa pugta ynanýaryn.
Aşyrguly Baýryýew Aşgabatda ýaşaýan garaşsyz žurnalist, "Edebiýat we Sungat" gazetiniň öňki baş redaktory, Deýwid Börk adyndaky halkara baýragynyň laureaty. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Täjik halky geçip barýan ýyly aýdym-saz hem dabara bilen jemleýär. Bu dabaralara dünýä belli aýdymçy Jurabek Murodow sebäp boldy.
Golaýda paýtagt Duşenbe şäherindäki Kohi Borbod adyndaky iň uly konsertler zalynda ussat aýdymçynyň dünýä inen gününiň 70 ýyllygy hem onuň döredijilik işiniň 50 ýyllygy dabaraly bellendi. Bu waka bagyşlanan dabaralar ondan öň hem soň dürli çäklerde, aýratynam radiodyr telewideniýede bellenilip gelindi.
Ussat aýdymçy öz ene topragynyň çäklerinden has daşarlarda, şol sanda türkmenleriň arasynda-da meşhurdyr.
Jurabek Murodow Owagynystanda, Eýranda, Päkistanda, Hindistanda, Ýakyn Gündogar ýurtlarynda hem Türkiýede, Günbatar döwletlerinde, Ýaponiýada ençeme gezek konsert berdi.
Ol Täjigistanyň halk artisti diýen hormatly ada hem ençeme döwlet baýraklaryna mynasyp boldy. Oňa 1979-njy ýylda SSSR-iň halk artisti diýen ýokary at berildi.
Jurabek Murodow 1987-nji ýylda Ýaponiýanyň “Min-on”, ýagny “Ýüpek ýol” konsertler bileleşiginiň altyn medalyna mynasyp boldy. Jurabek Murodowyň beýik hyzmaty barada ençeme kitap ýazyldy hem dokumental filmler surata düşürildi.
Ýazyjy Hudaýberdi Hally bu beýik täjik sungat ussadyny telefon arkaly ýubileý toýy bilen gutlady we onuň bilen söhbetdeş boldy.
Şu baradaky ýörite gepleşigi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň:


text:
Stambulyň häkimi “Atatürk” adyndaky aeroporta edilen hüjümde ölenleriň sanynyň 41 adama, ýaralananlaryň bolsa 239-a ýetendigini aýdýar.
Stambulyň “Atatürk” adyndaky aeroportunda bolan ýowuz hüjümden bir gün soň, howa gatnawlarynyň ählisi gaýtadan öňküsi ýaly dowam edýär.
Türkiýäniň premýer-ministri Binali Ýyldyrym 29-njy iýunda aeroportda žurnalistlere beren beýanatynda howa gatnawlarynyň talabalaýyk dowam edýändigini mälim etdi.
Türk howaýollary kompaniýasynyň websaýtynda berlen maglumatda “uçuş operasiýalarynyň gaýtadan başlanandygyny” aýdylyp, ýolagçylara özleriniň “aktual”, ýagny bar bolan uçuş maglumatlaryny yzarlamak maslahat berilýär.
28-nji iýunda giçlik janyndan geçen üç hüjümçi aeroporta hüjüm etdi. Türk prezidenti Rejep Taýýyp Erdogan “günäsiz parahat ilata” edilen “terrorçylykly hüjümi” ýazgardy.


text:
Öten agşam Birleşen Ştatlaryň Owganystan we Päkistan boýunça ýörite wekili, belli amerikan diplomaty Riçard Holbruk 69 ýaşynyň içinde ýürek keselinden aradan çykdy.
Geçen anna güni ýürek gan aýlanyşygynda ýüze çykan kemçilik sebäpli onuň saglyk ýagdaýy ur-tut ýaramazlaşypdy.
Riçard Holbruk öz döwründe, 1995-nji ýylda Bosnýa meselesi boýunça geçirilen «Daýton» parahatçylyk gepleşiklerine hem araçyllyk edipdi.
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton onuň ölümi bilen bagly eden beýanatynda Riçard Holbrugyň ýarym asyra golaý wagt bäri diplomatik işde işländigini bellemek bilen, «Amerika özüniň iň bir gaýduwsyz syýasatçylaryndan we jemgyýetiň hyzmatlaryna özüni iň bir ýokary derejede bagyşlan diplomatlaryndan birini ýitirdi» diýdi.
Öz döwründe «Time» žurnaly tarapyndan «Amerikanyň iň tutanýerli taktikaçy diplomaty» diýlip atlandyrylan Riçard Holbruk öz syýasy-jemgyýetçilik işi üçin ýedi gezek Nobel baýragyna kandidat hökmünde hödürlenilipdi.


text:
Liwiýanyň lideri Muammar Kaddafi fewral aýyndan bäri öz güýçleri bilen hökümete garşy gozgalaňçylaryň arasynda barýan söweşiň soňlanmagy üçin ýol agtarýana meňzeýär.
Grek häkimiýetleriniň aýtmagyna görä, Kaddafi bu barada Gresiýanyň premýer-ministri George Papandreou bilen gepleşik geçirmek üçin Liwiýanyň daşary işler ministriniň orunbasary Abdelati al-Obeýdini ýekşenbe güni Gresiýa iberipdir.
Bu iki ýurt soňky ýyllarda dostlukly gatnaşykda boldy. Gresiýanyň daşary işler ministri Dimitris Droutsas: “Liwiýa bu konfliktden çykara bir ýol gözleýäne meňzeýär” diýdi.
“Regionda parahatçylyk we durnuklylyk üçin çynlakaý tagalla gerek. Gresiýa şu tagalla tarap ilerlemegi dowam etdirip, öz hyzmatlaryny hödürlär. Biz ähli ýaranlarymyz we hyzmatdaşlarymyz bilen aragatnaşykda. Şu günki duşuşykda olara soňky maglumatlary, Gresiýanyň pikirlerini hem tekliplerini ýetireris” diýip, Droutsas aýtdy.
Näme eglişik ediler?
Liwiýa al-Obeýdiniň diplomatik gepleşikleri dowam etdirmek üçin şu gün Türkiýä we Malta barýandygyny habar berdi. Ýöne söweşiň soňlanmagy üçin Tripoliniň näme eglişikleri etjekdigi barada bilinýän zat ýok.
3-nji aprelde, ýekşenbe güni, “The New York Times” gazeti Kaddafiniň iki oglunyň onuň häkimiýet başyndan aýrylyp, konstitusion demokratiýa geçmek planyny goldaýandyklaryny ýazdy. Habarda, ady agzalmadyk bir Liwiýa resmisine salgylanylyp, bu geçişe Kaddafiniň ogly Seýf al-Yslam el-Kaddafiniň gözegçilik etjekdigi aýdylýar. Ýöne Kaddafiniň özüniň bu teklibi goldýanlygy belli däl.
Kaddafä degişli güýçler bilen gozgalaňçylaryň arasyndaky söweş Brega şäherinde heniz hem öňki güýjünde dowam edýär. Guramaçylygy öwerlik bolmadyk gozgalaňçylar, Günbatar döwletleri Kaddafiniň güýçlerine howadan zarba urýarka, bu şäheri alyp bilmediler.
Gozgalaňçylaryň “Milli geçiş geňeşi” köpräk ýarag we Kaddafä garşy güýçlere harby türgenleşikde kömek bermeklerini sorap, daşary ýurtlara ýüz tutdy.
Gumanitar goldaw
Günbatar Liwiýada Kaddafiniň güýçleri gozgalaňçylaryň elindäki iň soňky şäher Misuratany gabawda saklamagy dowam etdirýärler. Bir türk gämisiniň Misuratada parahat ilatdan ýaralanan adamlary halas etmegi Liwiýanyň günbatar etraplarynda adamlaryň näderjede kynçylyk çekýändigini görkezýär.
Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşi şu gün Liwiýadaky ýagdaý barada duşuşyk geçirmekçi. Bu duşuşykda parahat ilaty ewakuasiýa etmek hakda hem pikir alşylmagy ähtimal.
BMG-niň Liwiýa boýunça gumanitar işlerini koordinirleýän Raşid Halikow parahat ilatyň kyn ýagdaýdadygyny bildirdi: “Adamlar ewakuasiýa edilmän, bu ýagdaýda köp wagtlap galsalar, olaryň gahary artyp, ýerli jemagata, olary kabul etjek ýurtlara ýaramaz täsir ederler. Ol ýerde ýagdaý köşeşer ýaly adamlary ewakuasiýa etmegi dowam etdirmek üçin men hemmelerden kömek soraýaryn”.
Türk gämisi rugsat almak üçin dört gün garaşansoň, ýekşenbe güni Misuratada takmynan 230 ýaralyny mündürip, ýolda hem Bengazide ýaralanan ýene ýüz adamy keselhanda bejermek üçin Türkiýä alyp gaýtdy.


text:
Saýtda reklama
Kärhanaňyzyň reklamasyny Türkmenistanyň meşhur web saýtynda ediň. Bu ýere adamlar haryt satmak, satyn almak we amatly teklepleri görmek üçin elmydama gelýärler.
Naydizdes.com saýtyna aýda 50 000 adam gelýär we 750 000 sahypa görýär *. Saýtdaky reklama mobil telefondan gelen ulanyjylara hem görkezilýär we aktiw ulanyjylaryň köpüsi saýtymyza telefondan girýär. Biz siziň reklamaňyzy BANNER görnüşinde ýerleşdirmegi hödürleýäris.
* Statistika maglumaty Ýanwar 2016 taryhy üçin görkezildi
Ähli sahypalardaky banneriň ýerleşýän ýeri
Sahypa ortasynda sag tarapda, gözleg formynyň aşagynda ýerleşýär, surada serediň.
Banner reklama üçin tehniki maglumat
- Surat ululygy: 200x150 px
- Surat formaty: *.gif, *.png, *.jpeg
- Surat faýl ululygy: 60 KB geçmeli däl
- Web saýtyna ýa-da bildiriş sahypasyna salgy (ssylka, link, url)
Reklama etdirmek üçin habarlaşma formasyny dolduruyň ýa-da line id: @alk0478r arkaly ýüz tutyň (naydizdes.com web saýtynda banner reklama etmek isleýäniňi bildir)


text:
2-nji ýanwarda Türkmenistanyň Söwda-senagat edarasynyň kaşaň binasynda Türkmenistanyň Prezidentiniň adyndan Türkmenistanyň Telewideniýe, radiogepleşikler we kinematografiýa baradaky döwlet komitetiniň “Türkmen owazy” teleradioýaýlymyna häzirkizaman “Pioneer” atly köpugurly sanly, saz kitaphanasyny dolandyrmagyň kämil maksatnanamasyna eýe bolan multipleýer saz guralyny sowgat bermek dabarasy boldy.
Geçen ýylyň 30-njy dekabrynda Täze ýyl baýramçylygy mynasybetli guralan döredijilik duşuşygynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow köpugurly sanly “Pioneer” multipleýer saz guralynda birnäçe saz eserlerini ýerine ýetirdi hem-de bu häzirkizaman saz gurallar toplumyny Türkmenistanyň Telewideniýe, radiogepleşikler we kinematografiýa baradaky döwlet komitetiniň “Türkmen owazy” teleradioýaýlymyna sowgat berýändigini mälim etdi.
Düýn bolsa teleradioýaýlymyň işgärleri döwlet Baştutanyndan bu sowgady kabul etdiler. Şu mynasybetli guralan döredijilik duşuşygynyň barşynda meşhur aýdymçylaryň, belli sazandalaryň hem-de döredijilik toparlarynyň çykyşlary "Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynda" milli medeniýetiň döredijilik mümkinçilikleriniň özboluşly beýanyna öwrüldi.


text:
Arap Ligasy Siriýa üç günüň dowamynda repressiýalary bes edip, halkara synçylaryna ýurda gelmäge rugsat etmese, özleriniň Siriýa garşy sanksiýalary girizjekdigini mälim etdi.
Bu barada 16-njy noýabrda Morokkonyň paýtagty Rabatda Arap Ligasyna agza ýurtlaryň daşary işler ministrleriniň maslahatyndan soň, Kataryň premýer-ministri şeýh Hamad Tani aýtdy.
“Biz Siriýada bolşy ýaly adamlaryň öldürilmegine ýol bermeris. Biz gandöküşligiň dowam etmegine, zorlugyň artmagyna biperwaý garap bilmeris. Hut şol sebäpli, siriýaly doganlarymyzyň ganynyň dökülmeginiň öňüni almak üçin, biz şeýle karara geldik”.
16-njy noýabrda, bu habardan soň, Morokkonyň hem Birleşen Arap Emirlikleriniň Siriýadaky ilçihanalaryna hüjüm edildi. Fransiýa bolsa öz ilçisini Siriýadan yzyna çagyrýandygyny mälim etdi.


text:
“Halkara howa gatnawý bileleşigi” Islandiýada wulkanyň atylmagy zerärli Ýewropanyň howa gatnaw pudagyna ýeten zyýanyň 1.7 milliard dollara barabar bolmagynyň mümkindigini aýdýar.
Bu guramanyň ýolbaşçysy Giowanni Bisignanyň aýtmagyna görä, wulkanyň bu pudaga ýetiren maliýe ýitgisiniň möçberi 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabrynda ABŞ-de bolan terroristik hüjümde uçarlaryň togtadylmagy bilen baglanyşykly çekilen ýitgilerden hem uly boldy.
Sişenbe güni giçlik Britaniýanyň öz howa giňişligini açýanlygyny yglan etmeginiň yzy bilen, Ýewropa ýurtlarynyň howa giňişliginiň aglabasy hem şu gün gaýtadan açyldy.


text:
Pakistan musulmanlaryň mukaddes Remezan aýynyň dowamynda ölüm jezasyny wagtlaýyn ýatyrdy.
Premýer-ministr Nawaz Şarif bu karary “mukaddes aýyň dowamynda mukaddesligi saklamak” maksady bilen düşündirdi.
Remezan Pakistanyň köp böleklerinde 19-njy iýunda başlanýar.
Dekabrda Pakistan “Talybanyň” Peşawardaky mekdebe hüjüm edip 150 adamy öldürmeginiň yzýany ölüm jezasyna gadagançylygy bölekleýin ýatyrypdy.
Mundan soň Nawaz Şarifiň ölüm jezasyna gadagançylygy doly ýatyransoň ýurtda 150 adam babatynda ölüm jezasy ýerine ýetirilipdi.


text:
Badam şekilli mäzleriň ýiti (angina) we dowamly sowuklama keselleri babatda lukmançylyk kömegini berme otorinolaringolog lukmanynyň işiniň agramly bölegini tutýandyr. Güýz we gyş aýlary has ýygy duş gelýän badam şekilli mäzleriň sowuklamagy özwagtynda bejerilmedik ýagdaýynda, çynlakaý gaýraüzülmelere we zähmete ukyplylygyň peselme ýagdaýlaryna getirip biler.
Eýsem, dowamly tonzillit näme?
Dowamly tonzillit-kentlewükde ýerleşýän badam şekilli mäzleriň sowuklamasydyr. Badam şekilli mäzleri bedeniň immunobiologik goranyş mehanizmine işjeň gatnaşýan beden agzasydyr. Bu işjeňlik, esasanam, çagalyk döwründe aýdyň ýüze çykýp, badam şekilli mäzlerinde bolup geçýän sowuklama hadysalary durnukly immunitetiň işlenilmegine getirýär.
Emma badam şekilli mäzleriniň ýygy-ýygydan sowuklap durmagy bakterial ýokançlyklar zerarly immunitetiň işlenilmegini togtadyarlar we dowamly tonzillitiň döremegine sebäp bolýarlar. Mundan başga-da, immunitetiň işlenilmeginiň togtamagy antibiotikler bilen görkezmesiz bejerilmegi, şeýle hem gyzgyny peseldiji derman serişdeleriniň nädogry kabul edilmegi bilen bagly bolýar.
Dowamly tonzillit burun bilen dem alma bozulanda (adenoidler, burun germewiniň gyşarmagy, burnuň polipleri we ş.m.) hem döräp bilýär. Mäze golaý ýerleşýän karioz dişlerdäki, iriňli gaýmoritlerdäki, dowamly adenoidlerdäki ýokançlykly ojaklar ýerli häsiýetli bozulmalaryň sebäbi bolup bilýär.
Dowamly tonzillitiň döremeginde immunitetiň, bedeniň goranyş güýçleriniň, allergik ýagdaýlaryň täsiri uludyr.
Badam şekilli mäzleriň dowamly sowuklamasynda nähili üýtgeşmeler bolup geçýär?
Ýokançlyklaryň täsiri bilen emele gelýän üýtgeşmeler badam şekilli mäzleriniň lakunalarynda (gasynlary) toplanýar. Sowuklama ahwalatlary ýumşak limfoid dokumanyň deregine birleşdiriji dokumanyň emele gelmegine sebäp bolýar. Badam şekilli mäzlerde sepleşme birleşmeleri emele gelýär, lakunalaryň birnäçesi daralýar we ýapylýar. Netijede, töweregi ýapyk iriňli ojaklar döreýär.
Badam şekilli mäzleriň ýumşamagy ýa-da tersine, gatamagy, kentlewük ýaý halkalarynyň (boýuntyryk) we badam şekilli mäzleriniň aralygynda sepleşen birleşmeleriň döremegi ýaly alamatlar dowamly sowuklama ýagdaýynyň barlygyndan habar berip biler.Ýiteleşme döwri üçin mäz gasynlarynda iriňli "dykyjyklaryň" (nokatjyklar görnüşde) ýa-da suwuk görnüşli iriňiň döremegi, boýundaky limfa düwünleriniň ulalmagy mahsusdyr.
Tonzillitiň kompensirlenen we kompensirlenmedik görnüşlerini belleýärler. Tonzillitiň kompensirlenen görnüşinde badam şekilli mäziň sowuklamasynyň diňe ýerli alamatlary ýüze çykýar, bedeniň goranyş ulgamy bolsa ýerli sowuklama ýagdaýyny deňagramlylykda saklap, onuň bedene ýaýramagynyň öňi alynýar.
Tonzillitiň kompensirlenmedik görnüşinde dowamly sowuklamanyň ýerli alamatlaryndan başga-da mäziň ýiti sowuklamasy (angina), badam şekilli mäziň iriňlemegi, onda iriňli boşluklaryň döremegi, ýürek-damar (miokardit, endokardit) ulgamynyň, peşew-jyns agzalarynyň keselleri ýaly beden ulgamlarynyň bozulmalary bilen häsiýetlendirilýän gaýraüzülmeler ýüze çykýar.
Dowamly tonzillitiň islendik görnüşi tutuş bedende allergiýa täsirliliginiň we ýokançly ojaklaryň döremegine sebäp bolup bilýär.Mäz lakunalaryndaky ýokançlyklaryň göwreli aýallar üçin has hem howpludygyny, ýokançly ojagyň düwünçegiň ösüşine ýaramaz (çörekçäniň bozulmalary, çaga ýan suwlarynyň azalmagy ýa-da köpelmegi we başgalar) täsir edip biljekdigini bellemelidir.
Dowamly tonzillit bilen bagly keseller
Guragyry, düwün periarteriiti, sklerodermiýa, dermatomiozit ýaly dokumalar ulgamyny zeperlendirýän keseller, psoriaz, ekzema (süýjübaş) ýaly birnäçe deri keselleri, nefrit, tireotoksikoz, pleksit, radikulit ýaly keseller badam şekilli mäziň dowamly geçýän sowuklamasy bilen bagly bolup bilerler. Uzaga çeken beden zäherlenmesi trombositopeniki purpuranyň we gemmoragik waskulitiň ýüze çykmagyna itergi berip biler.
Dowamly tonzilliti bejermegiň usullary
Bejergi çäreleri tonzillitiň görnüşine bagly bolýar. Tonzillit dekompensirlenen bolsa, onuň ýaýraýyş we zeperlendiriş derejesini kesgitlemelidir. Bejergä başlamazdan, kariýes bilen zeperlenen dişleri bejerme, burundaky we ýüz süňk boşluklaryndaky sowuklamany aradan aýyrma hökmany çäre bolup durýandyr.
Dowamly tonzillidiň bejergisinde derman serişdeleriň toplumyny, fizioemleri we görkezmeler bilen hirurgiki usullary ulanýarlar.
Hirurgiki usullar
Operatiw bejergini tonzillitiň kompensirlenmedik görnüşini derman serişdeleri bilen bejerip bolmadyk ýagdaýynda belleýärler.
Häzirki döwürde lazer lakunotomiýasy ýa-da tonzillektomiýasy ýaly täze hirurgiki usullaryň üstünde işlenilýär.
Badam şekilli mäzlerine hirurgiki ultra ses arkaly hem täsir ýetirilýär. Kriohirurgiki (sowuk temperaturanyň täsiri) usul hem giňden ulanylýandyr.
Tonzillektomiýa gemofiliýada, ýürek-damar, böwrek ýetmezçiliginde, süýji keselinde, inçekeselde, ýiti ýokanç kesellerinde, göwreliligiň soňky aýlarynda, aýbaşydan öň bellenilmeýär we geçirilmeýär. Operasiýadan öň näsag angina bilen kesellän bolsa, ara 2-3 hepde salmak hökmany düzgün bolup durýandyr.
Derman serişdeleri bilen bejeriş usullary
Konserwatiw bejergi tonzillitiň kompensirlenen görnüşinde bellenilip, ol birnäçe görnüşi öz içine alýandyr.
1. Bedeniň goranyş ukybyny ýokarlandyrýan serişdeler: oňaýly gün tertibi, düzümi witaminli ýokumly iýmit, fiziki maşklar, bedeniň goraglylyk ulgamyny berkidiji serişdeler, demir mineralyny saklaýan serişdeler (esasan hem dowamly gan azlylykda) we ş.m.
2. Gönüden-göni immuniteti tijendiriji serişdeler: lewamizol, taktiwin, prodigiozan, timalin we ş.m.
3. Bedene reflektor täsir ediji serişdeler: nowokain bilen gurşap almagyň dürli görnüşleri, iňňe bilen bejergi, oňurganyň boýun bolüminiň manual (el bilen) bejergisi.
4. Kentlewük badam şekilli mäzlerine we olaryň töweregindäki limfa düwünlerine arassalaýjy täsiriniýetirýän serişdeleri ulanma: badam şekilli mäzleriniň lakunalaryny ýuwma olardaky dykylary we iriňi aýyrmak maksady bilen geçirilýär. Ýuwma üçinantiseptikler, antibiotikler, fermentler, kömelejiklere garşy, immuniteti tijendiriji we biologiki taýdan işjeň serişdeler ulanylýar. Bu usul dogry amala aşyrylanda, lakunalardaky ýokançly ojaklar ýok edilýär, badam şekilli mäzler kiçelýär.Elektrosorujy abzalyň kömegi bilen hem lakunalardaky iriňi aýyrmak bolýar.
5. Lakunalara derman serişdeleriniň goýberilmegi. Derman goýbermek üçin ýörite uçly (kanyulýaly) şpris ulanylýar. Onuň kömegi bilen dürli emulsiýalar, pastalar, çalgy ýaglary lakunalara goýberilýär. Ol ýerde derman serişdeler has uzak wagt saklanylyp, olaryň täsiri güýçlenýär. Lukman bu maksat üçin hiorgeksidiniň, dioksidiň erginini, propolisiň, ewkaliptiň, ýapon soforasynyň, hlorofilliptiň spirtli erginlerini ulanyp biler.
6. Badam şekilli mäzlere sanjym edilmegi. Şprisiň kömegi bilen badam şekilli mäzleriň dokumalaryna we olaryň töweregine dürli derman serişdeler sanjylyp siňdirilýär. Häzirki döwürde bu maksatlar üçin köp sanly owunjak iňňeli şprisler hem ulanylyp, derman serişdesi dokumanyň hemme ýerine birmeňzeş siňdirilýändir.
7. Badam şekilli mäzlerine derman serişdeleriniň çalynmagy. Dermanlaryň çalynmagy hem edil olaryň göýberilmegi ýaly täsir edip, bu maksat üçin kollargolyň, Lýugolyň ergini, hlorofilliptiň ýagly ergini, propolis bilen ýagyň demlemesi ulanylýar.
8. Bokurdagy çaýkamak. Bu usuly näsagyň özi geçirip biler. Halk tebipçiliginde bokurdagy çaýkamak üçin (meselem, süýde goşulan owradylan sarymsak) dürli serişdeler hödürlenilýär. Şeýle erginler dermanhanalarda-da (rotokan, elekasol, tonzilgon) ulanylmaga taýýar görnüşde satylýandyr.
Fizioemleri bilen bejeriş usullary
Ultra ses, mikrotolkunlaryň, lazeriň täsiri, induktotermiýa, ýokary ýygylykdaky tolkunlar, ultramelewşe şöhlelendirilmegi, magnitoterapiýa, elektroforez fiziki usullary dowamly tonzillitde giňden ulanylýar. Mundan başga-da, "Witafon" enjamy, "Bioptron" çyrasy, palçyk bilen bejerme, dermanlaryň bugy bilen täsir etme ýaly enjamlar we usullar netijeli bolup biler.
Tonzillitiň bejergisinde emler 10-12 gezege çenli ulanylyp, bir ýylyň dowamynda bejergini güýz we ýaz paslynyň başynda almak maslahat berilýär.
Dowamly tonzillitiň bejergisi has netijeli bolar ýaly, maşgala agzalarynda ýüze çykarylan tonzillit hem doly we özwagtynda bejerilmelidir.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
1-nji oktýabr – ýaşuly adamlaryň Halkara günidir.
Adam öz durmuşynyň tamamlanyp barýanyna haçan göz ýetirýärkä? 60 ýaşdamy ýa-da 70-de? Bizde "Kyrkdan soň – pyrk" diýen düşünje hem bar. Otuzdan biraz alyp ugranymyzda biz entek wagtymyzyň bardygyny bilýäris we köp durmuşy işlere ýetişjekdigimize ynamymyz bar. Ýöne ýetişmek wajypdyr. Biz öz ýaşlygymyzy näçe manyly, peýdaly geçirdigimizçe, şonçada bize eşretli we gaýgysyz garrylyk garaşýandyr.
Şu ýerde we häzir
Adamyň sagdyn garramagynyň esasynda onuň durmuşa bolan garaýşy ýatýandyr. Biz öz durmuşymyzyň heýkeltaraşy bolup, her kabul edýän çözgüdimiz, durmuşda edýän her saýlawymyz bizi garrylygyň iki görnüşiniň birine alyp barýandyr: şatlykly we taply ýa-da tapsyz we ýalňyzlyga gurşalan.
Şonuň üçin hem häzirden pikirlenme gerekdir – biz öz islegimize görä ýaşaýarysmy? Eger sizde häzir bagtlylyk, durmuşdan kanagatlanma bolmasa, geljekde olary nireden alyp bolar? Eger sende häzir kanagatlanma bolmasa, ýene on ýyldan hemme zat üýtgäp bilermi?
Durmuşda köp gezek biz özümizi isleglerden we arzuwlardan mahrum edýäris. Her gün işe edýän işimizi halamaýan bolsak hem, "nätjek, işlemelidä" diýen pikir bilen barýarys. Öz ýanýoldaşymyzyň gylyk-häsiýetinden ejir çekip ýaşaýan bolsak hem, oňa "kysmat işi" diýip çydama bilen bolýarys... Käwagtlar çagalary bilen düşünişmezlik, adamyny ömrüniň dowamynda ejir çekmäge mejbur edýär.
Bagtsyz, dünýä närazylyk bildirýän garrylyk durmuşdan kanagatsyzlanmakdan, öz-özüňden we öz tejribäňden göwnüň geçmegi netijesinde emele gelýändir.
Eger adam geçen durmuş ýoluna seredip, hemme maksatlaryny amala aşyrma bilen manyly ömri ýaşandygyna göz ýetirse, oňa garaşýan ölümi mynasyp durmuşyň soňy höküminde kabul edip biler. Eger ol öz durmuşynyň manysyz we maksatsyz geçip, onuň köp ýalňyşlyklardan we şowsuzlyklardan düzülendigine göz ýetirse, lapykeçlik we gorky döräp biler.
Täze durmuş
Garrylyk – durmuşyň seni "ýasaýşy" ýaly ýaşamaly wagtydyr. Gartaşanlyk döwründen soň hiç hili kämilleşme döwri ýokdur we adam öz durmuşy jemlemelerini yza süýşürmäge wagt hem tapmaýar.
Başga tarapdan bolsa, hormatly dynç alyşa ugradylma erkin bir güňişlige çykan ýaly hadysadyr. Adamda iş bilen baglanşykly wagt ýetmezçiligi we gadaganlyklar bolmaýar we ol öz boş wagtyny özüçe ulanmaga mümkinçilik alýar: özüni kämilleşdirýär, köp söhbetdeş bolýar, dynç alýar, täze gyzyklanmalar döreýär.
Garrylygy bagtyýar, gowy şertli, gyzykly we manyly geçirmek üçin hem taýynlanmalydyr. Alymlaryň aýtmagyna görä, onýyllyklardan soň özüňi bagtly we jemgyýete gerekli duýmak üçin 50 ýaşdan taýynlygy başlamalydyr.
Näme etmeli?
► Zähmet çekmegiň tamamlanmagyna özüňi taýynlamaly: özüňi maddy süýşürmeler bilen üpjün etmeli, nepagada wagtyň we güýjüň näme maksatlara sarp ediljegini kesgitlemeli (maşgala, gyzyklanmalar, özüňi kämilleşdirme).
► Psihologiki jähtden saglygyň ýitirilip, bedeniň tapsyzlanmagyna taýyn bolmaly. Garrylyga köp beden keselleri we tapsyzlyk, ýarawsyzlyk bilen gadam basmaz ýaly, saglygyňyzy ýaşlykdan goramaga başarmalydyr.
► Ýalňyzlykda galmaz ýaly, adamlar bilen bar bolan gatnaşyklaryňyzy goraň we täze tanşlyklary açyň.
Sen ýalňyz däl!
Ýalňyzlyk – garrylyk döwrüniň iň howply duýgusydyr. Bir tarapdan ýaşuly adam daşyndaky adamlardan daşlaşýanyny, ýalňyzlygyny duýsa, başga tarapdan başgalardan çekilip, öz "dünýäsini" goramaga ymtylýar.
Şonuň üçin hem häzirden söhbetdeş bolar ýaly dostlary gözläň. Olar sizi sosial gurşawdan daşlaşman, özüňizi gerekli, sylanýan duýmaga kömek edip biler. Bu ugurda ýaşuly adamynyň ýaşaýan maşgalasy we çagalary, agtyklary uly we bahasyna ýetip bolmajak kömegi we goldawy ýetirip bilerler.
Baky juwanlygyň syry
Asyrlar boýy adam baky juwan galmagyň syrlaryny gözläp, ony bir eýýäm tapandygyny hem duýmandyr. Hemişe ýaş bolup galmak üçin, hemişe döwre görä ýaşamaly we kämilleşmeli. Täze tehniki özgerişleri öwrenmäge çemeleşmeli, täze ugurlara we düşünjelere düşünmäge çalyşmaly.
Adam garranda täze, nätanyş hadysalar bilen gyzyklanmalardan galýar. Eger adam irden täze açyşlary etmäge we täzelikleri öwrenmäge höwesli bolup oýansa – ol hemişe juwanlygyna galar.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Aşgabadyň “Parahat” mikroraýonyndaky çagalar bagynyň birinde terbiýelenýän 4 ýaşly Maýsanyň ejesi Göwher döwlet edaralarynyň birinde işleýär. Maýsa onuň 3 çagasyndan biri. Maýsanyň her gün barýan çagalar bagy “Parahat” mikroraýonyndaky köpgatly ýaşaýyş jaýlary ýaly, betondan gurlan.
Daşyndan göräýmäge çagalar bagynyň binasy kebşirli bolup görünse-de, Maýsanyň ejesi Göwher binanyň içindäki şertlerden razy däl: “Çagalar bagynyň toparlarynyň otaglarynyň köpüsinde gyşyna sowuk, tomsuna gyzgyn bolýar. Şonuň üçin, geçen ýylyň noýabr aýynda ene-atalar bolup 10 manatdan goşup, elektrik pejini satyn aldyk. Ýöne şonda-da gyşyň aşa sowuk günleri Maýsanyň toparynyň otagynda oturar ýaly däldi”.
Göwher tomsuň gelmegi bilenem problemanyň soňlanmaýandygyny aýdyp, şeýle diýdi: “Indi bolsa tomsuň yssy günleri golaýlaşyp gelýär. Geçen hepde Maýsanyň terbiýeçisi ene-atalar ýygnagyny geçirip, howany sowadyjy kondisioner satyn almaklygy bize teklip etdi. Indi her bir ene-ata 30 manat pul bermeli”.
Ýetmezçilikler sanardan köp
Maýsanyň terbiýelenýän çagalar bagy sowet döwründe gurlan iki korpusdan ybarat iki gatly bina. Çagalar bagynyň işgärleriniň aýtmagyna görä, topar otaglaryna barýan suw geçiriji we kanalizasiýa turbalary hem bu çagalar bagy gurlaly bäri çalşyrylmandyr.
Şeýlelikde, suw geçiriji we kanalizasiýa turbalarynyň häli-şindi ýarylmagy ýa-da hapalar sebäpli petiklenmegi ýaly hadysalaryň adaty bir ýagdaýdygyny bu çagalar bagynyň adynyň tutulmazlygyny islemedik bir terbiýeçisi gürrüň berdi.
Ol: “Suw geçiriji turbalar ýarylsa, remont bilen bagly ähli işleri ýerli häkimlik amala aşyrmaly. Emma häkimlik diňe turbany täzelemek üçin işgär iberip biljekdigini aýdýar, turbalary çalyşmaly bolanda bolsa, ene-atalardan pul ýygnap, satyn almaly bolýarys. Emma ähli turbalary çalyşmak üçin köp pul hem-de düýpli remont gerek” diýip, ýagdaýy düşündirdi.
Mundan başga-da, ýagyş ýagsa, çagalaryň bolýan otaglarynyň käbirleriniň üçeklerinden suw akýar. Emma, Göwheriň aýtmagyna görä, onuň gyzynyň bolýan topar otagynyň üçeginden suw akmaýar. Munuň üçin geçen ýyl ýene-de ene-atalar pul goşmaly bolupdyrlar.
Göwher bu barada şeýle gürrüň berdi: “Üçekden suw geçmez ýaly, Maýsanyň toparynyň bolýan korpusynyň üçegini ene-atalar bolup remont etdirdik. Munuň üçin 10 manatdan pul goşduk. Şeýlelikde, geçen güýz we gyş aýlary Maýsanyň bolýan topar otagynyň üçeginden suw akmady. Biz toparyň otagynda gyzgyn suwuň bolmagy üçin boýlerem satyn aldyk. Onuň üçin 20 manat pul goşduk”.
Ene-atalaryň çagalar bagy üçin çykarýan çykdajylarynyň sanawy munuň bilen-de çäklenmeýär. Göwheriň aýtmagyna görä, gap-gaç, tuty, karniz, lampalar we başga-da ençeme beýleki zatlar üçin-de ene-atalar pul çykarmaly bolýarlar. Tomus aýlarynda bolsa remont üçinem aýratyn pul goşulýar.
“Talap ýok, ýöne mejbur bolýarlar”
Maýsanyň kakasy Saparyň aýtmagyna görä, “Ene-atalaryň pul goşmagyny resmi taýdan talap edýän ýok. Adatça, ene-atalar ýygnagynda terbiýeçiler pul goşmagy teklip edýärler. Öz çagalarynyň iň bärkije amatlykly şertlerde terbiýelenmegi üçin, ene-atalar pul ýygnamaga mejbur bolýarlar”.
Sapar özara söhbetdeşlikde talap edilýän puly goşmagyň hemmeler üçin aňsat däldigini belläp, şeýle diýdi: “Biziň maşgalamyzda meniňem, aýalymyňam işimiz bar. Maşgala iki aýlyk gelýär. Emma bir adam işleýän maşgalalaram az däl, olar ýaly maşgalalar üçin talap edilýän puly tölemek kyn bolýar”.
Her bir ene-atanyň çagasy üçin çagalar bagyna her aýda 8 manat pul töleýändigine garamazdan, goşmaça çykdajylaryň talap edilmegi ene-atalarda uly nägilelik döredýär.
Söhbetdeşimiz Sapar ene-atalaryň bu ugurdaky nägilelikleri barada durup geçip, şeýle diýdi: “Çagalar bagy üçin tölenýän adaty tölegleriň nirä gidýändigi her bir ene-atany gyzyklandyrýar. Bu ýagdaýyň ene-atalary närazy edýändigine garamazdan, degişli organlara arz-şikaýat edýän hem ýok diýen ýaly. Sebäbi arz-şikaýat edeniň bilenem, hiç zady düzedip bolmaýar”.
4 ýaşly Maýsanyň ene-atasynyň ýüzbe-ýüz bolýan şeýle kynçylyklary Türkmenistanyň mekdebe çenli ýaşly çagalar edaralary üçin adaty bir ýagdaýa öwrüldi.
Maýsanyň gatnaýan çagalar bagyndaky ýaly meseleler sowet döwründe gurlan ýa-da garaşsyzlygyň ilkinji ýyllarynda gurlan çagalar baglarynyň köpüsine mahsus. Tomus aýlarynda bolsa bu meseleleri çözmek üçin ene-atalardan pul ýygnamaklyk ýylyň-ýylyna gaýtalanýar.


text:
Daşary ýurda gaçan ýokary derejeli syýasatçy prezident Başar al-Assadyň režimi häkimiýet başynda galmak üçin himiki ýaraglary ulanmakdan hem gaýtmaz diýýär.
Siriýanyň Yrakdaky öňki ilçisi Nawaf Faresiň BBС-ä aýtmagyna görä, tassyklanmadyk maglumatlar režimiň Homs şäherindäki asuda ilata garşy eýýäm himiki ýarag ulanan bolmagynyň mümkindigini görkezipdir.
Siriýanyň Yrakdaky öňki ilçisi Nawaf Fares prezident Başar al-Assadyň režiminiň we "Al-Kaýdanyň" Siriýanyň çäginde uly bomba hüjümlerini gurnamak boýunça hyzmatdaşlyk edýändiklerini aýdýar.
“Al-Kaýda” we Assad režimi
Damask öň günbatar döwletlerini, Assadyň azlykdaky allawi agalygyna daýanýan režimine garşy söweşmek üçin, sünni topary bolan “Al-Kaýdanyň” jeňçileriniň arkasyny tutmakda aýyplapdy.
Emma öňki ilçi Fares “Al-Kaýdanyň” we Başar al-Assadyň režiminiň “umumy bähbitler” üçin özara öňşuksyzlyklaryny bir gyra goýandyklaryny aýdýar: “Al-Kaýda” ornaşmak üçin ýer we goldaw gözlese, Başar al-Assadyň režimi Siriýanyň halkyna dowul salmagyň ýollaryny gözleýär.”
Nawaf Fares Siriýany dolandyrýan “Baas” partiýasynda we Siriýanyň howpsuzlyk gulluklarynda uly wezipeleri eýeledi. Şeýle-de ol Siriýanyň birnäçe welaýatynyň häkimi bolup işledi.
Nawaz Fares 2008-nji ýyldan geçen hepde wezipesinden çekilýänçä Siriýanyň Yrakdaky ilçisi boldy.
Fares Assadyň režiminiň “ölendigine” we öz halky üçin hiç bir gowulyk edip bilmejegine göz ýetirendigi üçin Siriýadan gaçandygyny aýdýar.
Ol Siriýanyň režimini adamlary öldürmekde, repressiýada we asuda ilatyň ýaşaýan ýerlerini bombalmakda aýyplap, siriýalylaryň indi Başar al-Assada ynanmagynyň asla mümkin däldigini sözüne goşýar.
Oppozisiýa hüjümini güýçlendirýär
16-njy iýulda Damaskyň birnäçe etrabynda söweş tutaşdy we Azat Siriýa goşunynyň oppozisiýadaky söweşijileri režim güýçlerine garşy “Damask wulknay we Siriýanyň ýer titremeleri” atlandyrylan uly göwrümli operasiýa başlandyklaryny yglan etdiler.
Hökümet güýçleri we oppozisiýa geçen dynç gününden bäri Damaskyň töwereklerinde söweş alyp barýar. Maglumatlara laýyklykda, hökümet güýçleri tanklary, ot açýan wertolýotlary we raketalary ulanýarlar.
Birleşen Milletler Guramasynyň ynsanperwerlik kömegi boýunça edarasynyň başlygy Jon Giň Siriýada ýagdaýlaryň ýaramazlaşmagynyň asuda ilata kömek etmegi örän kynlaşdyrýandygyny, özleriniň hökümet tarapyndan döredilýän ägirt uly syýasy päsgelçilik we konflikt zearly dörän howply şertler astynda işlemeli bolýandyklaryny aýdýar.
Şol bir wagtda BMG-niň we Arap Ligasynyň Siriýa boýunça ýörite wekili Kofi Annan sişenbe güni Moskwada Orsýetiň ýolbaşçylary bilen duşuşyp, BMG-nyň Howpsuzlyk geňeşiniň Siriýa krizisi barada teklip eden täze rezolýusiasy barada gepleşik geçirýär.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow 16-njy iýulda Günbatary Siriýa režimine garşy gadaganlyklara goldaw almak üçin Moskwany gorkuzmaga synanyşmakda aýyplady.


text:
Orsýetde oppozisiýanyň müňlerçe aktiwistleri we tarapdarlary Moskwada köpçülikleýin miting geçirdiler. Bu bäsleşikde aldawa ýüz uruldy diýip tankytlanan regional saýlawlarda häkimiýet başyndaky partiýanyň oppozisiýadan bolan dalaşgärlere agyr zarba urmagyndan az wagt soň geçirilen ýygnanyşykdyr.
Häkimiýeti çalşyrmak boýunça üýşmeleň diýip atlandyrylan protest ençeme aýdan bärde prezident Wladimir Putiniň hökümetine açyk garşy çykmak bolup durýar. Ýöne oňa gatnaşanlar protesti gurnaýjylaryň garaşanyndan az bolup çykdy. Näresmi çaklamalar boýunça mitinge gatnaşan adamlaryň sany iki müň bilen dört müňüň aralygynda.
Paýtagtyň günorta böleginde merkezden ep-esli uzakda ors baýdagynyň, şeýle hem "Parnas" oppozision toparynyň baýdagynyň astynda geçen miting ýurduň gabawda saklanýan oppozisiýasynyň gowşakdygyny görkezdi.
"Bu - ogrularyň hökümeti"
Köp adamlaryň göterýän şygarlarynda fewral aýynda Kremliň golaýynda atylyp öldürilen oppozision syýasatçy Boris Nemtsowa salgylanma bardy. Beýleki transparantlarda bolsa "Putin - patyşa, bir býurokrat" we "ýalanlar, ogurlyklar besdir" diýen ýazgylar bardy.
Aktiwist Ilýa Ýaşin märekä ýüzlenip şeýle diýdi: "Biz bar bolan korrupsiýa we ogurlyklar barada halka habar ýetirmegi dowam etdireris. Sebäbi bu biziň watanymyz. Bu biziň raýatlyk borjumyz".
Ýaşin mitingde eden çykyşynda "Bu - ogrularyň hökümeti" diýdi.
Tanymal antikorrupsiýa blogçusy we oppozisioner Alekseý Nawalnyý hem häkimiýet başyndaky "Bütewi Orsýet" partiýasynyň öten hepdeki saýlawda alan sesleriniň prosent derejesini ýaňsa aldy.
"Korrupsiýa - Orsýeti nirä alyp barýar"
"Biz Türkmenistanda ýa Zimbabwede bular ýaly prosent bolýandygy barada okanymyzda, bu ýumor kategoriýasyna girýär. Biz muňa gülüşýäris. Şonuň ýaly biziň çagalarymyz-da bu günki hökümetiň bähbidine [saýlawyň netijeleri diýip jar edilen] prosente gülerler."
63 ýaşly söwdagär Waleriý Saturowdan näme üçin bu üýşmeleňe gatnaşýarsyň diýip soralanda, ol elindäki "Korrupsiýa - Orsýeti nirä alyp barýar" diýen şygary görkezip şeýle diýdi: "Bu ýerde ýazylan 'korrupsiýa' sozüni görýärsiňiz. Korrupsiýa diňe Orsýeti däl, eýse her bir ýurdy dargadyp bilýän zat. Adamlar hem [şu pikirde]. Siz näçe adamyň gelenini görýärsiňiz. Biz hökümet sesimizi eşitsin diýip geldik. Besdir! Orsýetde beýle ýaşamak mümkin däl! Bu ýerde bütinleý kanunsyzlyk bar, polisiýa eden-etdiligi, häkimiýetleriň eden-etdiligi".
Gubernatorlarlyk orunlara, regional we munisipal parlamentlere 13-nji sentýabrda geçen saýlawlarda Kreml tarapyndan goldalýan "Bütewi Orsýet" partiýasy aýyl-saýyl ýeňiş gazandy. Oppozision toparlar hem regionlaryň ählisinde diýen ýaly ses saýlawlardan çetde saklandy.
Saýlawlara gözegçilik edýän garaşsyz topar "Golos" saýlawdan soň çykaran hasabatynda ses berilşikde syýasy bäsdeşligiň bolmandygyny, netijelere hökümetiň kontrollyk edendigini belledi.
"Kampaniýalaryň köpüsiniň netijeleri dalaşgärler hasaba alnanda we kampaniýa gidende resmiler, saýlaw komissiýalary tarapyndan öňünden kesgitlenildi".
"Bütewi Orsýet" partiýasy korrupsiýa sebäpli geçmişde zyýana uçrasa-da, käbir garaşsyz pikir soralyşyklaryň görkezmegine görä, ilatyň 80 prosenti Putini goldaýar.
Milli parlament saýlawlary geljek ýyla planlaşdyryldy, geljekki prezidentlik saýlawy hem 2018-nji ýylda geçer.
Putiniň kanun boýunça ýene bir alty ýyl prezidentlige hukugy bolsa-da, özüniň dalaşgär bolup saýlawa gatnaşjakdygyny entek aýdanok. Ýöne ekspertleriň aglabasy ol gatnaşar diýip çaklaýar.


text:
Türkmenistanda Nyýazow döwrüni yzyna dolap getirmäge islendik synanyşyk geçmişiň gaýtalanmasy ýaly bolup görünýär. Ýöne şol synanyşyklaryň hiç hili geljegi ýok, onuň birinji sebäbi, eger “Türkmenbaşy” döwrüniň başdan-aýak diktatura gaplanan ýagdaýy gaýtalansa, häzirki ýolbaşçylaryň geljek barada öňe sürýän planlarynyň barysy pagyş-para eräp, ýok bolup gider. Şunuň bilen bagly Milli howpsuzlyk ministrliginiň häzirki gazaply aktiwlik tolkuny Türkmenistany daşarky dünýä üçin, daşarky dünýäni türkmen jemgyýeti üçin açmak baradaky häkimiýetleriň konstruktiw tagallalaryna ters gelýär.
Göräýmäge, ýakyn geçmişiň hasratly diktatura döwri baradaky ýatlamalary adamlaryň gündelik durmuşyndan aýyrmak üçin häkimiýetleriň eden işi azam däl ýaly. Altyn Nyýazowyň baş obrazy adamlaryň gözünden ýitirim edildi. Ýöne ýurtda howpsuzlyk gullugynyň işi welin, hernäçe geňem bolsa, öňküsi ýaly saklanyp galdy. Ýörite gulluklaryň ulanýan usullar toplumy-da öňküleri ýaly. Milli howpsuzlyk ministrliginiň şeýle kampaniýa başlamagynyň sebäbi düşnüksiz bolsa-da, onuň nyşanalary belli. Garaşsyz žurnalizm ojaklary esasy obýektleriň biri.
Sowet usuly
Häkimiýetleriň gözegçiliginde bolmadyk žurnalistlere gysyşlaryň güýçlenmegi aýratyn bir görnüşe hem häsiýete eýe boldy. Ýörite gulluklar hemişe sowet zamanyndan galan usullara ýüz urýarlar. Şol usullar, elbet-de, dogan-garyndaşlary gorkuzmak, işden kowmak, daşary ýurtlara goýbermezlik we ş.m. çäreleri öz içine alýar. Ýöne indi döwür üýtgedi, bu kampaniýa dünýä jemgyýetçiliginiň ünsünden daşda galyp, ýa ondan sypyp bilmez. Häkimiýetlere-de, bir tarapdan, protestleri äsgermezlik etmek, ikinji tarapdan-da, özüniň položitel obrazyny döretmek ýeňil düşmez, gaty kyn bolar. Türkmenistanyň ýörite gulluklarynyň şu günki aktiwliginiň beýleki taraplary-da yz galdyrman bilmez.
Daşary ýurtlara gidip okamak isleýän köp sanly studentler bilen bagly hiç kim tarapyndan düşündirilmeýän türkmen ýörite gulluklarynyň berk pozisiýasy şu wagta çenli dowam edýär. Ýurtdan çykarylmazlygynyň sebäbi düşündirilmedik studentler toparynyň aeroportlarda oturandygy barasynda dürli ýerlerden maglumatlar gelip gowuşýar.
Öz wagtynda ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillary Klinton studentleriň islän ýerinde bilim almagyna rugsat bermäge türkmen häkimiýetlerini açyk çagyrypdylar. Göräýmäge, Aşgabatda iň ýokarda oturanlar bu çagyryş bilen ylalaşan ýaly, oňa razy ýaly. Ýöne bu meselede howpsuzlyk güýçleriniň döwi rüstem gelene meňzeýär. Häkimiýet şol güýçleri hasaba almanam biljek däl.
Emigrasiýada ýaşaýan türkmen oppozisiýa wekilleriniň adresine atylýan haýbatlar baradaky maglumatlar aýratyn bir görnüşe eýe boldy. Dünýäniň habar agentlikleri adam hukuklary boýunça “Türkmen initsiatiwasy” toparynyň ýolbaşçysy Farid Tuhbatullinden türkmen ýörite gulluklarynyň fiziki taýdan ar almak mümkinçiligi barada ýazýarlar. Şol habarlarda Türkmenistanyň MHM-i Aşgabat üçin islenmeýän bir kontekstde görünýär. Netijede tutuş ýurduň üstüne gara bulut örtülýär.
Halkara guramalaryň reaksiýasy
Türkmen ýörite gulluklarynyň alyp barýan işlerine, indiki niýetlerine özüniň çürt-kesik garaýşyny adam hukuklaryny goraýjy täsirli halkara guramalary – Amnesty International bilen Human Rights Watch guramalary beýan etdiler.
Bu iki guramanyň çap eden press-relizinde Farid Tuhbatullinden mümkin boldugyça sessiz-üýnsüz dynmagyň mümkinçilikleri boýunça Türkmenistanyň MHM-niň ýolbaşçy işgärleriniň planynyň gizlin maslahaty paş edilýär. Şol maslahata gatnaşanlar adam hukuklaryny goraýjyny zyýansyzlandyrmakda soň nämäniň nämedigini anyklamagyň juda kyn bolan görnüşi – köçe-ýol hadysasy ýa ýüreginden tutana meňzeş formalary saýlamagy teklip edipdir.
Amnesty International bilen Human Rights Watch guramalary ýörite gulluklaryň adresine bildirilýän bu aýyplamany derňemäge we şeýle wakanyň asla bolmajakdygyny kepillendirmäge türkmen ýolbaşçylaryny çagyrdy. Bu iki gurama halkara jemgyýetçiligine ýüzlenip, Türkmenistanyň öz üstüne alan halkara borçlaryna laýyklykda Tuhbatulliniň adam hukuklaryny goramak işini dowam etdirmegine türkmen häkimiýetlerinden anyk, çürt-kesik ynandyrma almaga çagyrdy.
Türkmen ýörite gulluklarynyň gazaply aktiwligi bilen bagly bolýan bu wakalaryň logikasy düşnüksiz bolup galýar - şeýle ýagdaý näme üçin bolýar? Ol gysga wagtlyk geçmişiň gaýtalanmasymy ýa-da uzak wagtlyk döwlet programmasynyň bir bölegimi? Şol gazaplylyk türkmen häkimiýetleriniň reklama edýän parahatçylyk söýüji syýasaty hem alan halkara borçlaryna wepalylygy bilen nähili sazlaşar?
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Öten hepde gündogar Owganystanda bir ýaş saglyk işgäri atylyp öldürilende, bu işde derrew ”Talyban” güman edilipdi.
Sebäbi bu konserwatiw yslamçy toparyň aýallara garşy zorlukly işlerde uzak etmişli taryhy bar. Işläp ýörkä öldürilen Anisa diýip tanalýan bu saglyk işgärine ”Talybanyň” juda garşydygy hem bir gizlin syr däl. Ýöne 1-nji dekabrda Kapisa welaýatynda bolan bu ölüm barada häzir alnyp barylýan barlaglar täze gümanlary döretdi.
Owgan prezidenti Hamid Karzaý tarapyndan bu ölümi barlamak üçin Kabuldan iberilen ýokary derejeli döwlet işgärlerinden durýan 5 agzaly komissiýa indi ”Talybanyň” bu işde eliniň bolmak ähtimallygynyň özleriniň agtaryşlarynda yzarlaýan ýollarynyň diňe biridigini aýdýar.
Kapisa welaýatynyň häkimi Mehrabuddin Safi hem Anisanyň öldürilmeginde ”Talybanyň” eliniň barlygy ýa ýokdugy indi belli bolmaly diýýär: "Biziň şu wagta çenli geçiren barlaglarymyz bu hadysanyň ”Talyban” tarapyndan amala aşyrylan bir syýasy hadysa däl-de, bir jenaýt işdigini görkezýär. Ýöne biziň bu baradaky barlaglarymyz entek dowam edýär".
Safi Anisanyň ölümi bilen baglanyşykda howpsuzlyk güýçleriniň üç adamy tutandyklaryny mälim etdi. Ýöne ol bularyň atlaryny bermedi.
Anisanyň ölüminiň jogapkärçiligini öz üstüne alan bir gurama ýa bir şahs ýok. Täze ele ilen maglumatlar hem ”Talybanyň” muňa jogapkärdigi baradaky gümany aradan aýranok.
Howply kär
Öldürilmezinden bir gün öň mekdepden öýlerine gelende, Anisa garşy bir adam ot açypdyr. Ýöne oňa zyýan ýetmändir. Ol goňşularynyň öýlerinde bukulyp bu hüjümden aman galypdyr.
Owgan mediasynda berilýän habarlara görä, öldürilmezinden ençeme gün öň hem Anisa jaň edilip, öz işini taşla diýlip, duýduryş berlipdir.
Anisanyň dogany Abdul Ahmed Anisanyň mekdebe gatnamagyny hem-de ýerli saglyk bölüminde poliomiýelit keseline garşy sançgy programmasynda işlemegini maşgalasynyň hemişe goldap gelendigini aýdýar. Sebäbi barlagçylar Anisanyň ölüminde, ol öýde oturman, işe gatnanlygy üçin närazy bolandyr öýdüp, öz maşgalasynyň eliniň bar bolmagyny-da bütinleý aradan aýranoklar.
Ahmed bu ähtimallygy ret edýär: "Biziň maşgalamyz bir garyp maşgala. Şol sebäpden Anisa poliomiýelit sançgysy işgäri bolup işe girdi. Ol hem okaýardy hem-de sançgy geçirýärdi. Öldürilen güni hem waksina almak üçin edara barýardy. Ol mekdep ekzamenini ýaňy gutarypdy".
Prezident Karzaýyň edarasynyň çykaran beýannamasynda Anisanyň nähili ýagdaýda ölendigi barada barlag geçirýän komissiýanyň öňümizdäki birnäçe günlükde prezidente hasabat bermelidigi aýdylýar.


text:
2009-njy ýylda «Bilim hakyndaky» kanunyň kabul edilmegi Türkmenistanda hususy okuw jaýlarynyň döredilmegine ýol açdy. 2011-nji ýylyň 7-nji oktýabrynda kabul edilen «Bilim bermek we işgärleri hünäre taýýarlamak işini ygtyýarlandyrmak» hakyndaky kanun bolsa, hususy okuw jaýlaryny açmagy düzgüne salmaga gönükdirildi.
Emma, şeýle kanunlaryň kabul edilendigine garamazdan, Türkmenistanda hususy okuw jaýlarynyň açylandygy barada maglumat ýok. Ýylda orta mekdepleri tamamlaýan 110 müňden gowrak ýaşlaryň diňe 4-5 prosentine ýurduň ýokary okuw jaýlaryna okuwa girmäge mümkinçilik bar.
Hususy mekdepler, ýokary okuw jaýlarynyň işleýşi we şol pudakdaky düzgünler boýunça tejribe almak üçin hatda Türkmenistanyň käbir goňşy ýurtlarynda-da oňyn tejribeler az däl.
Gazagystan bilen deňeşdirilse…
Mysal üçin, Gazagystanyň Bilim we ylym ministrliginiň berýän maglumatynda bu ýurtda jemi 144 ýokary okuw jaýynyň hereket edýändigi we olardan 75-siniň hususy eýeçilikdedigi aýdylýar. Resmi çeşmelerden belli bolşuna görä, Türkmenistanda işleýän ýokary okuw jaýlarynyň sany bary-ýogy18 töweregi. Olaryň hem ählisi hökümet tarapyndan dolandyrylýar.
Resmi maglumatlara görä, 2011-nji ýylda Gazagystanda 160 müňden gowrak
Almaty şäherindäki Gazak-Britan tehniki uniwersiteti.
uçurym orta mekdepleri tamamlapdyr. Türkmenistanda ilatyň sany Gazagystanyňkydan 3 esse töweregi az bolsa-da, 2011-nji ýylda orta mekdepleri tamamlan ýaşlaryň sanynyň 110 müňden gowrakdygy aýdylýar.
Şol bir wagtda-da, Gazagystanda orta mekdebi tamamlaýan ýaşlaryň sany Türkmenistandakydan diňe 50 müň töweregi köp bolsa-da, bu ýurtda ýokary okuw jaýlarynyň sany Türkmenistan bilen deňeşdirilende 8 esse köpdür.
Ýerli synçylar Gazagystanda ýokary okuw jaýlarynyň köp bolmagyny hususy eýeçilikdäki institutdyr kollejleriň açylmagyna ýol berilemegi bilen düşündirýärler.
Türkmenistanda hem geçen ýylyň oktýabr aýynda hususy okuw jaýlarynyň açylmagyna ýol berýän «Bilim bermek we işgärleri hünäre taýýarlamak işini ygtyýarlandyrmak» hakyndaky karara gol çekildi. Emma bu kararyň iş ýüzünde hereket edýänligi barada maglumat ýok.
Käbir yzagaýdyşlyklar
Beýleki tarapdan, soňky wagtlar Gazagystanda-da ýokary okuw jaýlarynyň sanyny azaltmak tendensiýasynyň göze ilýändigi barada maglumatlar peýda boldy. Soňky wagtlar, hakykatdanam, Gazagystanyň häkimiýetleri ýokary okuw jaýlarynyň lizensiýalaryny gaýtadan gözden geçirip başladylar.
Almatynyň Ykdysadyýet we soňky tehnologiýalar boýunça kollejiniň direktory, professor Talgat Orazbekow Gazagystanda hususy ýokary okuw jaýlarynyň açylmagyna 1990-njy ýyllarda ýol berlendigini, emma soňky döwürlerde olaryň sanynyň azaldylýanlygyny aýtdy.
“Dekabr aýynda Gazagystanyň bilim we ylym ministri çykyş edip, gysga wagtyň dowamynda 20-ä golaý ýokary okuw jaýynyň ýapyljakdygyny mälim etdi. Häzir ýörite komissiýalar hususy okuw jaýlarynda berilýän bilimiň hilini barlamak bilen meşgullanýarlar. Ýagny, hususy okuw jaýlaryna ýardam bermegiň deregine, ministrlik tarapyndan görkezilýän basyşlar artýar” diýip, professor Talgat Orazbekow belledi.
Geçen ýylyň ýanwar aýynda Gazagystanyň bilim we ylym ministri Bahytjan Jumagulow çykyş edip, ýurtdaky ýokary okuw jaýlarynyň sanynyň 100-den köp bolmaly däldigini nygtapdy. Şol beýanatdan soňra ýurduň ýokary okuw jaýlarynda bilimiň hilini barlaýan ýörite komissiýa hem peýda boldy.
“Hususy okuw jaýlaryna goldaw ýok”
Almaty şäheriniň Ykdysadyýet we soňky tehnologiýalar boýunça kollejiniň direktory, professor Talgat Orazbekow şeýle kommissiýalaryň 50 ýyl bäri işläp ýören ýokary okuw jaýlarynyňam, 10-15 ýyl mundan ozal döredilen hususy ýokary okuw jaýlarynyňam öňünde des-deň talaplary goýýandyklaryny aýdyp, bu ýagdaýyň adalatsyzdygny belledi.
“Bilim ministrligi hususy ýokary okuw jaýlaryna ýardam beren bolsa, olar öz işlerini talabalaýyk ýola goýardylar. Häzir bolsa häkimiýet başyndakylar hususy okuw jaýlaryna basyşlaryny artdyrýarlar” diýip, professor Talgat Orazbekow bu ýagdaýa nägileligini bildirdi.
Ýöne, şeýle-de bolsa, Gazagystanyň Bilim we ylym ministrliginiň berýän maglumatyna görä, 2011-nji ýylda ýurduň bilim pudagyna 900 milliard teňňe, ýagny 5 milliard dollara barabar serişde goýberilipdir. Bu san ýurtda jemi öndürilýän içerki önümiň 4.2%-ne deň. Bu bolsa UNESKO-nyň tekliplerinde maslahat berilýan sanlardan sähelçe az.
Türkmenistanda bilim pudagyna sarp edilýän serişdeler barada maglumat berilmeýär. Ilatyň sowatlylyk meselelerini-de öz içine alýan BMG-niň Ösüş programmasynyň 2011-nji ýyl boýunça görkezijisinde Türkmenistan 187 ýurduň arasynda 102-nji orny eýeledi. Gazagystan bu indeksde Merkezi Aziýa regionynda iň öňdebaryjy ýurt hökmünde 68-nji orurnda goýuldy.


text:
Afrikanyň günbataryndaky Benin döwleti Kosowanyň garaşsyzlygyny ykrar etdi. Bu barada Kosowanyň premýer-ministriniň orunbasary aýdýar.
Begjet Pakolliniň beren maglumatyna görä, ol Beniniň prezidenti Homas Boni Yaýidan 2008-nji ýylda Kosowanyň Serbiýadan aýrylmagyny ykrar edýän haty alypdyr. Benin Kosowanyň garaşsyzlygyny ykrar eden 80-nji ýurtdyr.
Pakolliniň Afrika ýurtlaryna saparynyň çäginde, şu hepdäniň dowamynda Kosowanyň garaşsyzlygyny ykrar eden üçünji ýurt Benin boldy.
Mundan öň, Kosowanyň garaşsyzlygyny Niger we Gwineýa hem ykrar etdi.


text:
Ukraina 2015-nji ýylyň noýabryna çenli Türkmenistanyň paýtagtynda metropoliten gurmak boýunça tanyşdyryş maglumatlary hödürlär. Bu barada Sebitara ösüş, gurluşyk we ýaşaýyş-durmuş hojalygy ministrligine salgylanyp INTERFAKS-UKRAINA agentligi habar berýär.
Şeýle ylalaşyk ykdysady we medeni-gumanitar ulgamlarda hyzmatdaşlyk baradaky bilelikdäki hökümetara türkmen-ukrain toparynyň dördünji mejlisiniň barşynda gazanyldy. Gepleşiklerde Ukrainanyň wekiliýetine ýurduň Sebitara ösüş, gurluşyk we ýaşaýyş-durmuş hojalygy ministri Gennadiý Zubko ýolbaşçylyk etdi.
Ozal habar berlişi ýaly, ukrain tarapy türkmen tarapyna energetiki maşyngurluşygy, awtomobil, demir ýol, oba hojalyk tehnikalaryny ibermegi, şeýle hem hyzmat ediş merkezlerini döretmegi teklip etdi.
Iki ýurduň arasynda gazanylan ylalaşyklar G. Zubko bilen Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary Baýmyrat Hojamuhammedow tarapyndan gol çekilen resminama arkaly berkidildi.


text:
Demirgazyk Koreýany dolandyrýan ýurtdaky ýeke-täk “Zähmet” partiýasy 28-nji sentýabrda ýurduň ýolbaşçylarynyň uly maslahatynyň geçiriljekdigini yglan etdi. Bu waka Demirgazyk Koreýanyň lideri Kim Çen Iriň ogly Kim Çen Uny, öz mirasdüşeri diýip yglan etmäge taýýarlyk görýändigi baradaky gürrüňleriň artmagyna getirdi.
Demirgazyk Koreýany dolandyrýan “Zähmet” partiýasynyň ýolbaşçylary ýurduň paýtagty Phenýan şäherinde 28-nji sentýabrda ýygnanyşyp, maslahat geçirmeli. Bu Demirgazyk Koreýanyň habar agentligi tarapyndan ýaýradylan maglumat ýerli metbugatda “taryhy” diýlip atlandyryldy.
Bu waka bolsa Demirgazyk Koreýanyň “hormatly lideri” diýlip atlandyrylýan Kim Çen Iriň öz üçünji hem körpe ogly Kim Çen Uny ýokary wezipeleriň birine belläp, oňa häkimiýetini geçirmäge taýýarlyk görýändigi baradaky gürrüňleriň artmagyna getirdi.
“Möhüm waka”
Angliýanyň Lids uniwersitetiniň eksperti, Koreýa boýunça bilermen Aidan Foster-Karter bu barada şeýle diýýär: “Bu örän möhüm waka. Bu “Zähmet” partiýasynyň gurultaýy-da däl. Bular ýaly maslahatlar Demirgazyk Koreýada soňky 30 ýylda geçirilmedi. Bu, adatça, partiýanyň gurultaýynyň öňüsyrasynda geçirilýän maslahat. Şeýle maslahat soňky gezek 1966-njy ýylda geçirilipdi. Bu seýrek maslahatlar esasan häkimiýet çalşygy meselesi bilen bagly geçirilýär.
Kim Çen Iriň ýerine üç oglundan Kim Çen Unyň saýlanandygy baradaky gürrüňleriň peýda bolanyna bir ýyl doldy. Geçen aýda bolsa Kim Çen Iriň Demirgazyk Koreýanyň ýakyn ýarany Hytaýa sapar etmeginiň esasy maksady Hytaýyň liderlerine öz mirasdüşer ogluny tanyşdyrmak bolandyr diýlip çaklanylýar.
Koreýa boýunça bilermen Aidan Foster-Karteri Şweýsariýada bilim alan Kim Çen Un barada özlerindäki maglumatyň gaty çäklidigini aýdýar. Bilermen özlerinde hatda onuň kämillik ýaşyndaky suratynyň hem ýokdugyny aýdýar: “Ol 27 ýaş töwereginde, basketbol oýnuny gowy görýär. Onuň ýuwaşdygy aýdylýar. Men ol özüni bilgeşli şeýle alyp barýarmy ýa-da ýasawy şeýle agrasmy bilmedim. Ýöne onuň hut şol häsiýetini kakasynyň halan bolmagy ähtimal. Bu bolsa ýurduň içindäki syýasatçylaryň-da kellagyrysydyr. Göz öňune getirip görüň, Demirgazyk Koreýanyň elitasynyň ýa-da harby generallary öz geljegini ýaş, tejribesiz adama ynanaslary gelermi?”
Atadan ogula...
Günorta Koreýanyň Aňtaw gullugy goňşy Demirgazyk Koreýada ýaş Kimiň propagandasynyň ýöredilip başlanandygyny habar berdi. Ýurtda Kim Çen Una bagyşlanyp, goşgydyr-aýdymlaryň ýazylýandygy aýdylýar. Maglumata görä, ýurduň esgerleri hem işçileri ýaş Kimiň doglan gününde, şu ýylyň ýanwar aýynda, oňa wepaly bolmak barada kasam edipdirler.
2008-nji ýylda 68 ýaşly Kim Çen Iriň insult, ýagny beýnä gan inme keselini başdan geçirendigi, soňky ýyllarda onuň Hytaýa baryp, saglygyny bejerdendigi çaklanylýar. Geljekki hepdä planlaşdyrylýan maslahat “Zähmet” partiýasynyň 1980-nji ýylda geçiren ýygnagyndan soň, bu ýurtda iň möhüm waka bolar diýlip hasap edilýär.
1980-nji ýylda geçirilen “Zähmet” partiýasynyň gurultaýynda ýurduň öňki ýolbaşçysy Kim Ir Sen öz ogly, Demirgazyk Koreýanyň häzirki ýolbaşçysy, şol döwürde 38 ýaşly Kim Çen Iri öz mirasdüşeri diýip, yglan edipdi.
1994-nji ýylda Kim Ir Sen ýürek agyrysyndan ölensoň, Kim Çen Ir häkimiýet başyna geçdi. Şondan bäri, Kim Çen Iriň syýasaty ýadro ýaragy bolan Demirgazyk Koreýany has üzňelige saldy. Häzirki wakalar bolsa ýurtda hut öňki senariý boýunça häkimiýet çalşygyna taýýarlyk görülýändigine şaýatlyk edýär.
Ýöne dünýa jemgyýetçiligini Demirgazyk Koreýanyň syýasy elitasynyň ýene bir wekili – Kim Çen Iriň ýeke-täk aýal doganynyň adamsy Jaň Soň Taýegiň şahsyýeti hem gyzyklandyrýar. Ol ýakynda, iýun aýynda, ýurduň Milli goranmak kommissiýasynyň ýolbaşçysynyň orunbasary wezipesine bellenildi. Bu barada Koreýa boýunça bilermen Aidan Foster-Karter şeýle diýýär: “Dogrymy aýtsam, Kim Çen Iriň saglyk ýagdaýy ýaramazlaşyp, ol erte bir gün ölýäse, tä Kim Çen Un häkimiýet başyna geçmäge taýýar bolýança, ýurda ýolbaşçylyk etmek Jaň Soň Taýega tabşyrylar diýip çaklaýarys”.
Ýadro programmasy
Demirgazyk Koreýada geçirilmeli maslahat ýurduň ýeke-täk syýasy partiýasy bolan “Zähmet” partiýasynyň 10-njy oktýabrda bellenilmeli 65 ýyllygynyň öň ýanynda geçirilýär. Bu waka Demirgazyk Koreýanyň ýadro programmasy boýunça alty taraplaýyn gepleşikleriň gaýtadan geçirilmegi ugrundaky tagallalaryň petige dirän wagtyna gabat geldi.
2009-njy ýylyň aprelinde BMG Demirgazyk Koreýanyň raketa synagyny ýazgaryp çykyş etdi. Şondan soň Demirgazyk Koreýa Günorta Koreýanyň, Hytaýyň, ABŞ-nyň, Orsýetiň we Ýaponiýanyň gatnaşmagyndaky öz ýadro programmasy boýunça halkara gepleşiklerinden çykdy. 2009-njy ýylyň maý aýynda bolsa resmi Phenýan ikinji gezek ýadro ýaragyny synag etdi.
Netijede halkara derejesinde bu ýurda garşy has berk sanksiýalar girizildi. Geçen ýyl Demirgazyk Koreýanyň ýadro programmasy boýunça gepleşiklere gaýtadan başlamak perspektiwasy bolmady diýen ýaly.
Demirgazyk Koreýanyň Günorta Koreýa bilen gatnaşyklary hem ur-tut dartgynlaşdy. Halkara jemgyýetçiligi Günorta Koreýanyň harby gämisiniň suwa gark bolmagynda Demirgazyk Koreýany aýyplansoň, iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklar has-da ýaramazlaşdy. Bu tragediýada Günorta Koreýanyň 46 deňizçisi heläk boldy.
21-nji sentýabrda Phenýan Günorta Koreýa bilen ABŞ-nyň bilelikde Sary deňizde geçirýän suwasty gämilere garşy harby türgenleşigini öňünden ýazgaryp, çykyş etdi. Demirgazyk Koreýa bu türgenleşigi “ýadro urşunyň repetisiýasy” diýip atlandyrdy. Sentýabr aýynyň başynda geçirilmegi planlaşdyrylan türgenleşikler geljek hepdäniň başynda başlanar diýlip garaşylýar.


text:
Şu gün Pakistanyň demirgazyk-günbatarynda, Şabkadar şäherindäki harby türgenleşik merkezinde amala aşyrylan bomba partlamalarynda ölen adamlaryň sany 80-e ýetdi.
Ýerli polisiýa bu bomba partlamalarynyň ikisiniňem janyndan geçen hüjümçiler tarapyndan amala aşyrylandygyny aýdýar.
Maglumata görä, bu wakada pida bolanlaryň aglabasy şol harby türgenleşik merkezinde tälim alýan täze harbylar diýlip hasaplanylýar.
Bu wakanyň yzy bilen Pakistandaky Talyban söweşijileri bu partlamalaryň jogapkärçiligini öz üstlerine alyp, munuň Osama bin Ladeniň ölümine jogap hökmünde gurnalandygyny mälim etdiler.


text:
Şenbe güni Türkmenistanda energetika senagatynyň işgärleriniň güni bellenip geçildi. Şu waka gabatlanybam, Aşgabadyň “Sergi köşgünde” energetika meselesi boýunça halkara forumy we sergisi gurnaldy.
Serginiň açylyş dabarasyna Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň we Mejlisiniň agzalary bilen birlikde, käbir daşary ýurtlaryň diplomatik edaralarynyň-da wekilleri gatnaşdylar.
Üç gün dowam etjek bu sergide Türkmenistanyň we daşary ýurtlaryň 70-den gowrak önümçilik kompaniýasynyň elektrik enjamlary we önümleri görkeziler.