text:
Orsýetiň wise-premýeri hem-de maliýe ministri Alekseý Kudrin hepdäniň duşenbe güni prezident Dmitriý Medwedew bilen bolan dawadan soň, wezipesinden çekildi. Medwedew Kudrine prezident komissiýasynyň maslahatynda wezipesinden çekilmegi teklip etdi. 2000-nji ýyldan bäri maliýe ministri wezipesini eýeläp gelen Kudrin, diňe Putin bilen geňeşip, bir karara geljekdigini aýtdy. Kremliň maglumatyna görä, Kudrin öz wezipesinden Putiniň resmi hatynyň esasynda boşadylypdyr.
Geçen hepdäniň şenbe güni “Bütewi Orsýet” partiýasynyň gurultaýynda prezidentlige dalaşgär edilip görkezilen Wladimir Putin täze hökümete Dmitriý Medwedewiň premier-ministr bolmagynyň mümkindigini aýtdy. Şol gün hem Kudrin Medwedewiň ýolbaşçylyk etjek hökümetinde işläp bilmejekdigini mälim etdi.
Prezident Medwedew Dmitrowgraddaky maslahatda Kudriniň wise-premýerlikden duşenbe gününden gijikdirmän gitmegini talap etdi. Ol: “Siz bilýäňizmi, siz premier-ministr ýa-da islän beýleki adamyňyz bilen maslahatlaşyp bilersiňiz. Emma men prezident bolup otyrkam, beýle karary özüm kabul edýärin” diýdi.
Orsýetiň Konstitusiýasyna laýyklykda prezident hökümeti, şeýle-de premýer-ministri wezipesinden boşadyp ýa-da belläp bilýär. Emma wise-premýeri, hökümet başlygynyň teklibine görä, wezipesinden boşadyp bilýär. Şol sebäpden Medwedew bilen Kudriniň dawasy syýasy krizisi öjükdirmegi mümkin.
“Kudriniň Medwedewiň kabinetine goşulmajagyny yglan etmegi, eger-de Putin prezident bolsa, Kudriniň premýer-ministr bolaýmagynyň mümkindigini aňladýar” diýen gep-gürrüňiň giň ýaýran döwrüne gabat geldi.
Moskwaly analitik Wladimir Priblowskiý Medwedew bilen Kudriniň özara dawasy barada şeýle diýdi:
—Soňky bir ýylyň dowamynda Medwedewň prezident wezipesinde galmagy ugrunda hereket edýän klan we toparlar örän ejizledi. Olaryň bir bölegi Kudrinden umyt edip başlady. Olar ähtimal reformalar we özgerişlikleriň esasy guramaçysy, şýle hem konserwatiw toparlary häkimiýetden daşlaşdyrmagyň esasy inisiatory diňe Kudrin bolup biler diýip ynanýardylar. Olar Putini prezident, Kudrini premýer-ministr, Medwedewi bolsa hiç kim saýýardylar. Belki, ol konstitusion suduň başlygy wezipesine bellenerdi.
Kudrin bilen Medwedewiň arasyndaky dawanyň sebäplerinden biri Medwedewiň üç ýylyň içinde harby çykdajylary ABŞ-nyň dollarynyň hasabynda 65 milliard ýokarlandyrmak kararydygy aýdylýar. Tanymal ykdysatçy Ýewgeniý Ýasin soňky 10 ýylda Orsýetiň ykdysadyýetiniň ösmegine Kudriniň saldamly goşant goşandygyny belleýär:
—Meniň pikirimçe, soňky 10 ýyllykdaky ösüşleriň deň ýarymyndan köpüsi Kudrine degişli. Onuň hyjuwlylygyna, populýarlyga ymtylman, jogapkärli, maliýe kararlary kabul edýändigine men ýokary baha berýärin. Emma ýagdaý üýtgedi. Belki, ol haýsydyr bir wakanyň öňüni almak isländir we emosiýa berlendir. Belki Kremlde Kudrin bilen gepleşip, ony sylaglap orden bererler we ol başga bir wezipede işini dowam etdirer.
Ýasin ýaly köp syýasatçylar Kudriniň dolandyryjy elitadan daşlaşdyrylmaly däldigini aýdýarlar. Şeýle-de olar Kudriniň güýçli premýer-ministr boljakdygyny-da öňe sürýärler. 2012-nji ýylyň martyndaky prezidentlik saýlawlaryndan soň, täze hökümeti Dmitriý Medwedewiň gysga möhlet dolandyryp, ondan soň Putiniň premýer-ministr wezipesine Kudrini bellemeginiň mümkindigini aýdýarlar.
Moskwaly analitik Wladimir Priblowskiý bu meselede anyk bir zat diýmegiň kyndygyny aýdýar:
—Medwedewiň premýer-ministr bolmagy şübhe astynda. Ol premýer-ministr bolaýan ýagdaýynda näçe uzak möhlet oturyp biler diýen sorag hem bar. Hemme zat Hudaýyň elinde. Has anygy, Putiniň elinde.
51 ýaşyndaky Alekseý Kudrin maliýe ministri wezipesini 2000-nji ýyldan bäri eýeläp gelýärdi. Putiniň dar syýasy meýdanynda agramly hasaplanýan Kudrin Günbatarda prinsipiallygy we durnukly pikir ýöredişi bilen hormata we abraýa eýe bolan resmidi. Ol “Uly sekizlikde” iň uzak işläp bilen maliýe ministridir.


c: text/html

text:
Türkmenistanda 2002-nji ýylyň 25-nji noýabr wakalary bilen baglylykda tussag edilen bendileriň ykbaly boýunça halkara kampaniýa başlandy. Adam hukuklaryny goraýjylaryň “Olary diri görkeziň!” atly kampaniýasy şu günler Warşawada geçirilýän ÝHHG-niň (OBSE-niň) adam hukuklary boýunça halkara konferensiýasynda öňe sürüldi.
Bu kampaniýa “Graždan raýdaşlygy” we “Crude Accountability” atly halkara guramalaryň guramaçylygynda we adam hukuklaryny goraýjy aktiwistleriň gatnaşmagynda alnyp barylýar. Kampaniýa gatnaşyjylar mundan on ýyldan gowrak ozal bolup geçen gümürtik wakalar we oňa gatnaşmakda günälenip tussag edilen adamlaryň ykbaly barada türkmen häkimiýetlerinden hasabat soralmagyny we bu ugurda ÝHHG-niň Moskwa mehanizminiň ulanylmagyny talap edýärler.
Azatlyk Radiosy bu inisiatiwa bilen Warşawada çykyş edenleriň biri Arkadiý Dubnow bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Arkadiý, bu kampaniýanyň maksady we talaby näme?
Arkadiý Dubnow: “Crude Accountability” atly halkara gurama, Orsýetiň Adam hukuklary boýunça instituty we birnäçe graždan aktiwistler tarapyndan öňe sürlen “Olary diri görkeziň!” atly inisiatiwa görä, ÝHHG-niň mundan on ýyl ozal kabul eden kararyna dolanyp gelmek, ýagny moskwa mehanizmini janlandyrmak talap edilýär.
Azatlyk Radiosy: Arkadiý, ÝHHG-niň ”Moskwa mehanizmi” barada gürrüň berseňiz.
Arkadiý Dubnow: 2002-nji ýylda bolan we Saparmyrat Nyýazowyň janyna kast etmek synanyşygy diýlip atlandyrylan wakalarda onlarça adam tussag edilende, halkara jemgyýetçiligi, şol sanda ÝHHG tussag edilenleriň sud işleriniň ýapyk we gümürtik ýagdaýda geçirilmegi zerarly aladalanma bildiripdi. Şonda suduň geçirilişinde kanunlaryň, halkara kadalarynyň ýerine ýetirilişi, tussaglaryň hukuklarynyň berjaý edilişi we olaryň aklawçylar tarapyndan näderejede goralyşy barada habar berilmändi.
2003-nji ýylda ÝHHG-niň kabul eden ”Moskwa mehanizmi” şol wakalary öwrenmek üçin Türkmenistana ýörite toparyň iberilmegini göz öňünde tutupdy. Türkmen häkimiýetleri şonda bu topary ýurda goýbermändi. ÝHHG-niň düzgünlerine laýyklykda, ýörite dokladçy bellenipdi. Dokladçy edilip bellenen professor Deko türkmen häkimiýetlerini berk tankyt edýän hasabaty çap edipdi. Türkmen häkimiýetleri ÝHHG-niň çärelerini äsgermezlige salypdy.
Şondan bäri on ýyl geçdi, emma henizem halkara jemgyýetçiligi şol tussaglaryň ykbaly, olaryň ýagdaýy barada hiç zat bilenok. On ýyldan bäri şol adamlary olaryň garyndaşlary, aklawçylar, “Gyzyl haç” guramasynyň işgärleri, halkara synçylary, asla hiç kim görenok. ÝHHG-niň agzasy bolan ýurtda näme bolup geçýändigi barada ahyrsoňy jogap almak üçin on ýylyň örän uly möhletdigi hemmä düşnükli.
Azatlyk Radiosy: Arkadiý, bu meselede ÝHHG-niň mehanizmleri 10 ýylyň dowamynda professor Dekonyň hasabatyndan başga hiç bir görnüşde ulanylmadymy?
Arkadiý Dubnow: Hawa, ulanylmady, ähli synanyşyklar diwary ýumruklan ýaly boldy. Nyýazowyň ýogalansoň syýasy tussaglaryň ykbaly barada habar berilmegine garaşylypdy, prezident Berdimuhamedow olaryň diridigi barada umytlandyryjy sözläpdi, onuň 2007-nji ýylda Nýu-Ýorkda eden şol çykyşyndan soň alty ýyl geçen hem bolsa, ol edilen tamany ödemedi.
Meniň bu ýerde, Warşawada, öňe sürlen häzirki inisiatiwanyň syýasatdan daşdadygyny belläsim gelýär. “Olary diri görkeziň!” atly kampaniýa Türkmenistanda syýasy režimiň üýtgedilmegini göz öňünde tutmaýar, režime howp salmaýar, diňe iki sany gumanitar häsiýetli talaby öňe sürýär. Tussaglaryň ykbaly barada habar bermek we ýagdaýy öwrenmek üçin işçi topary Aşgabada goýbermek talap edilýär.
Azatlyk Radiosy: Bu inisiatiwa ÝHHG-niň maslahatynda nähili kabul edildi?
Arkadiý Dubnow: Ol joşgun we minnetdarlyk bilen kabul edildi. Sebäbi bu inisiatiwanyň durmuşa geçirilmegi ÝHHG-niň abraýyny gorap biler. Bu gurama ahlaga degişli prinsipleri hem ölçegleri kesgitlemek we muny öz agzalarynyň berjaý etmegini gazanmak borjuny öz üstüne aldy.
ABŞ-nyň, Şweýsariýanyň, Norwegiýanyň resmi toparlarynyň we hökümete degişli bolmadyk guramalaryň çykyşlarynda biziň inisiatiwamyzy goldamaga taýýarlyk bildirildi. Bu diňe birinji ädimdir, biz ony dürli derejelerde, şol sanda BMG-de dowam etdirmekçi. Meniň pikirimçe, türkmen häkimiýetleri halkara jemgyýetçiliginiň siwilizlenen agzasy bolup galmak isleýän bolsa, özünden edilýän talaplara jogap bermäge taýýar bolmalydyr.
Azatlyk Radiosy: Arkadiý kampaniýanyň guramaçylary nähili netijelere garaşýarlar?
Arkadiý Dubnow: Guramaçylar tussaglaryň diri görkezilmegine, bu mümkin bolmasa, olardan kimiň dünýäden ötendigi barada açyk habar berilmegine garaşýarlar. Birinjiden, biz türkmen häkimiýetlerini ahlak taýdan arassa bolmaga çagyrmaga synanyşýarys we on ýyldan gowrak wagtlap bihabar bolmagyň tussaglaryň hossarlaryny örän gynaýandygyny düşündirmek isleýäris.
Ikinjiden, tragediýanyň jikme-jik taraplaryny öwrenmek üçin ÝHHG-niň işçi toparynyň Türkmenistana goýberilmegini talap edýäris.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Libýanyň döwlet telewideniýesi ýurduň gündogaryndaky Bengazi şäherindäki harby obýektde bombanyň partladylandygyny habar berýär. Bu partlamada bäş adam öldi we başga-da azyndan 13 sanysy ýaralandy.
Libýanyň howpsuzlyk resmileri duşenbe güni bolan partlamanyň harby bazanyň daşynda amala aşyrylandygyny aýdýarlar. Olar partladyjy serişdäniň awtoulaga ýerleşdirilendigini we Libýanyň armiýasyndaky ofiserleriň okuwy gutaryş dabarasyndan soň partladylandygyny habar berýärler.
Bengazi şäheri ýurtda 2011-nji ýyldaky gozgalaňlaryň dörän ýeri bolup, şonda Libýanyň döwlet ýolbaşçysy Muammar Kaddafi hökümet başyndan agdarylypdy. Gürrüňi edilýän şäherde yslamçy söweşijileri tarapyndan Libýanyň howpsuzlyk güýçlerine we polisiýa işgärlerine garşy amala aşyrylýan hüjümleriň köpelendigi aýdylýar.


text:
Düýn Müsüriň paýtagty Kairde hristianlar bilen hukuk goraýjy güýçleriň arasynda bolan çyknyşyklarda azyndan 23 adam ölup, 150 töweregi ýaralandy. Bu san gitdigiçe artýar.
Müsüriň premýer-ministri Essam Şaraf “bu çaknyşyk ýurdy dartgynlylyga iterdi” diýdi.
Döwlet telewideniýesiniň jaýynyň öňüne ýygnanan müňlerçe hristian protestçileri Müsüriň günortasyndaky Asuan welaýatynda hristian ybadathanasyna hüjüm edilmegine protest bildirdiler.
Protestçiler polisiýa daş hem içi ýangyçly çüýşeleri zyndylar, birnäçe awtomaşyny ýakdylar.
Aksiýanyň dowamynda “Mirinap obasynda kelise bikanun gurlupdyr” diýip çykyş eden welaýat gubernatory Mustafa al-Saýidiň suratyny-da ýakdylar. Protestçiler häkimiň iş başyndan çekilmegini we ybadathananyň dikeldilmegini talap etdiler.


text:
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun Gaza zolagyndaky ok atyşyklaryň dessine togtadylmagyna çagyryş etdi. Bu aralykda Ysraýyl bilen Gaza jeňçileriniň arasyndaky konflikt ýedinji gününe girdi
Ban sişenbe güni Kairde Ysraýylyň ýer operasiýalarynyň konflikti “has hem möwjedip biljekdigini” duýdurup, çykyş etdi.
Şeýle-de sişenbe güni Ak Tam prezident Barak Obamanyň regiona Döwlet sekretary Hillari Klintony ýollaýandygyny mälim etdi. Klinton çarşenbe güni Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu, mundan soň Müsürüň we Palestinanyň liderleri bilen hem gepleşikleri geçirer.


text:
Kreml özüniň prezident Wladimir Putiniň iň esasy tankytçylarynyň biri Alekseý Nawalnyý tarapyndan ýolbaşçylyk edilýän fondy maliýeleşdirendigi baradaky çykan maglumatlary ret etdi.
“Life News” atly habar websahypasy gürrüňi gidýän mesele barada çap eden raportyny websahypasyndan aýyran ýaly bolup görünýär. Bu waka Russiýanyň “TASS” we “Interfax” habar gulluklarynyň adyny köpçülige mälim etmedik Kreml resmilerine salgylanyp çap eden maglumatynda Nawalnyý tarapyndan ýolbaşçylyk edilýän fonduň Kreml tarapyndan maliýeleşdirilendigi baradaky maglumatlaryň “düýbünden bolgusyzlykdygy” bellenilmeginiň yzýanyna gabat geldi.
“Life News” websahypasyndaky raport 6-njy noýabrda “Kreml gizlin ýagdaýda Nawalnyýny maliýeleşdirýär” diýen sözbaşy bilen çap bolup, onda Alekseý Nawalnyýnyň fondy Kremlden pul serişdesini kabul edýärdi diýilýär.
Nawalnyýnyň fondunyň metbugat sözçüsi Kira Ýarmyş hem raporty “bolgusyzlyk” diýip atlandyrdy.


text:
Moskwa hazarýaka döwletlerinden "Trans-Hazar" gaz geçirijisiniň Ýewropa akdyrylmagyna garşy diýip, Russiýanyň daşary işler ministri Sergeý Lawrow aýtdy.
Lawrow: “Biziň ýewropaly hyzmatdaşlarymyz ‘Trans-Hazar’ gaz geçirijisini Azerbaýjan we Türkmenistan ýaly kenarýaka ýurtlaryň “boýnuna dakýarlar” we umuman beýleki hazarýaka üç döwletiň pikirini nazara almaýarlar. Şeýle meseleler Brýusselde däl-de, kenarýaka döwletleriň arasynda çözülmeli” diýip, duşenbe güni Rostow na Donu şäherindäki uniwersitetleriň birinde eden çykyşynda aýtdy.


text:
Fransiýanyň prezidenti Fransua Holland we Germaniýanyň kansleri Angela Merkel Kiýewe we Moskwa barýarlar we gündogar Ukrainada parahatçylygyň bolmagy ugrunda basyş etmek maksadyny öz öňünde goýýarlar.
Holland Orsýete garşy sanksiýalary girizmek baradaky duýduryşlaryň söweşleri togtadyp bilmändigini bellemek bilen, özüniň Merkel bilen bilelikde Petro Poroşenko we Wladimir Putin bilen 5-nji we 6-njy fewralda geçiriljek gepleşikleriniň dowamynda konflikti çözmek boýunça “täze teklipleri” öňe sürjekdigini habar berdi we bu teklipleriň Ukrainanyň territorial bütewiligine esaslanylýandygyny mälim etdi.
Ukrainanyň gündogarynda hökümet güýçleriniň we orsýetçi separatistleriň arasynda dowam edýän söweşleriň pidalarynyň sany geçen ýylyň aprel aýyndan bäri 5 350 adamdan aşdy.


text:
Pakistanda Osama bin-Ladeniň öldürlen jaýynyň duran ýeri hökümetiň eýeçiligine geçdi.
2011-nji ýylyň maýynda “Al-Kaýdanyň” ýolbaşçysy ABŞ-nyň ýörite güýçleri tarapyndan Abbottabad şäherinde öldürilipdi. Resmiler bin Ladeniň bolan jaýynyň “Al-Kaýda” toparynyň wekilleri üçin ybadat ýeri bolmagyndan howatyr edip, fewral aýynda ony ýykypdylar.
Dini işler boýunça ministr Nimroz Khan Azatlyk Radiosynyň pakistan gullugyna şeýle diýdi: "Hawa, bu ýer hökümetiň eýeçiligine geçirildi. Ýer hem häzirkisi ýaly çolalyk bir görnüşde ýatmaly däl. Käbirler muny bikanun ýagdaýda özüne almagy mümkin. Bu hem soňundan belli bir kynçylyklary döredip biler. Şeýlelikde, adamlara peýdaly bolar ýaly bu ýerde mekdep ýa-da başga bir desga bina edilmelidir”.
Mundan öň, welaýat resmileri gürrüňi gidýän ýeriň eýesini gözläp, ýerli gazetde bildiriş çap edipdiler. Emma, hiç kim ýeriň eýesi hökmünde orta çykmandy.


text:
Germaniýanyň daşary işler ministri Kiýewiň Garaşsyzlyk meýdançasynda Ukrainanyň Ýewropa Bileleşigi bilen Assosasiýa ylalaşygyna gol goýmagynyň tarapdary protestçiler bilen duşuşdy.
Demonstrantlary görmäge Gido Westerwelle bilen ukrainaly oppozision lider we boks boýunça çempion Witaliý Kliçko hem bardy.
Westerwelle geçen hepde ukrain hökümeti Ýewropa Bileleşigi bilen Assosasiýa ylalaşygyna gol goýmasa-da, Bileleşigiň gapylary Kiýew üçin açyklygyna galýar diýdi.
Ukrain hökümetiniň gürrüňi edilýän ylalaşyga gol goýmazlygy ýurtda 2004-nji ýyldaky “Mämişi rewolýusiýasyndan” soň iň uly köpçülikleýin protestleriň döremegine sebäp boldy.
Protestler baradaky özgerişikleriň ýene biri bolsa, Ukrainanyň öňki üç prezidenti protestçilere goldawlaryny mälim etdiler.
Russiýanyň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Ukrainadaky syýasy krizise daşardan goşulyşmazlyga çagyryş etdi.


text:
Paýtagtyň halkara aeroportunyň 2-nji terminalynyň öňündäki awtoduralganyň “adaty däl” duralgadygyny bu ýere gelen her bir paýtagtly bilýän bolsa gerek. Paýtagtdaky şuňa meňzeş beýleki duralgalardan tapawutlylykda bu duralga sektorlara bölünip, onda ulaglaryň goýulmaly ýerleri bellenilip görkezilipdir.
Duralgada taksileriň durýan ýeri hem kesgitlenipdir. Awtoduralganyň yşyklandyrylyşam gowy. Her belli bir aralykda yşyklandyryş sütünleri goýlupdyr.
Duralgada ýolagçylar üçin ýörite ýodajyklar hem çekilipdir. Garaz, bu duralga ýurtdaky ähli beýleki duralgalara hakyky görelde bolup biljek. Emma bu duralgadan her bir awtoulag eýesi peýdalanyp bilmeýär.
Bu duralga diňe döwlete degişli taksilerdir, awtobuslar girip bilýärler. Hususy awtoulg eýeleri hem-de hususy taksiler, gije-gündiziň dowamynda hiç wagt bu duralga goýberilmeýär. Oňa barýan ýol hemişe polisiýanyň ýol gözegçilik gullugynyň inspektorlary tarapyndan berk goralýar.
Awiaterminalyň bu awtoduralgasynda köplenç diňe sary reňkli döwlet taksilerini ýa-da bir-iki sany gaýry awtoulagy görse bolýar. Bellemeli zat, adatça, bu duralganyň ýarpy meýdany boş durýar. Onsoň ol awiaterminalyň öňünde aýratyn boşlugy döredýär.
Şol bir wagtda...
Gepiň gerdişine görä aýtsak, bu ýagdaý elmydama şeýle bolmandy. Bir ýyl mundan ozal, awiaterminalyň, ilki açylan döwründe 2 aý çemesi wagtlap gürrüňini edýän duralgamyz adaty ulaglar üçin hem elýeterlidi. Soňra näme sebäp bilen häzirki çäklendirmeleriň girizilendigi belli däl. Bu barada hiç hili resmi düşündiriş alyp bolmasa-da, awiaterminalyň öňünde taksiçilik bilen meşgullanýan Allamyrat muny prezidentiň saparlary bilen düşündirýär.
“Ilki-ilkiler bu duralga ähli ulaglar goýberilýärdi. Ulagly ýolagçylar, adatça, öz şahsy maşynlaryny duralgada gulplap goýup giderdiler. Bir gezek ýaşulynyň (prezidentiň - Red.) saparynyň öňüsyrasynda duralgany boşatmaly diýenlerinde, şol ulaglary aýyrjak bolup, howsala düşüpdiler. Şondan bäri [bu ýere] döwlete degişli taksilerden we ulaglardan ötri hiç kim goýberilmeýär” diýip, Allamyrat gürrüň berýär.
Allamyadyň bu maglumatynyň näderejede takykdygyny awiaterminalyň degişli işgärlerine, resmi derejede tassykladyp ýa-da inkär etdirip bolmady.
Şol bir wagtda hem awiaterminalyň bu duralgasyna barýan adaty awtoulaglar saklanyp, olar şol duralganyň golaýyndaky, emma aeroportuň terminalyndan 100 metre golaý uzaklykdaky beýleki awtoduralga iberilýär.
Bu ýönekeý duralganyň daşy ak reňkli demir haýat bilen örtülüpdir. Dikilen diwar sebäpli adaty ýagdaýda içi görnümeýän bu duralagnyň ýagdaýy ýokarda agzalan “göreldeli” duralgadan tapawutlanýar.
Ýönekeý graždanlaryň awtoulaglary üçin gurlan bu duralga awiaterminalyň golaýyndaky ýaşaýyş jaýlarynyň howlularynda ýerleşýär. Bu duralga paýtagtdaky beýleki duralgalardan tapawutlanmaýar. Awtoulaglar üçin giň ýer ýok. Awtoulaglar biri-birine golaý goýulýar. Şol sebäpden köplenç, eger bir ulag duralgadan çykyp gitjek bolsa, beýleki awtoulag ýerinden gozganyp, oňa ýörär ýaly ”arabaýol” bermeli bolýar. Ýogsa, biri-birina aşa golaý goýulýandygy zerarly, maşynlar bu duralgadan islän wagty öz erkine çykyp bilenok.
Bu awtoduralgada golaýda ýaşaýan ýaşaýjylaryň awtoulaglary bilen bir hatarda aeroporta öz ýakynlaryny garşylamaga gelenler hem ulaglaryny goýýarlar. Hususy taksiler hem şu duralgada öz awtoulaglaryny goýup, awiaterminala müşderi almaga gidýärler.
Bu awiaterminaldan adaty awtoulaglar üçin duralga çenli aralyk o diýen golaý hem däl. Şonuň üçin awiareýs bilen uçup gelen ýolagçylar bu duralga öz elgoşlaryny süýräp, 100 metr töweregi ýöremeli bolýarlar.
Paýtagtyň halkara aeroportunyň täze kompleksiniň 2-nji terminaly ylaýyk bir ýyl mundan ozal, 2014-nji ýylyň mart aýynda açylypdy.


text:
Owgan resmileri şu günki bomba hüjümlerinde azyndan üç raýatyň öldürilendigini, ondan gowrak adamyň bolsa ýaraly bolandygyny aýdýarlar.
Ýurduň Içeri işler ministrligi Jalalabat şäherinde, NATO-nyň harby bazasynyň golaýynda bir adamyň galtaga berkidilen bomba ýarylanda ölendigini aýdýar.
NATO Talybanyň bu baza şenbe güni irden hüjüm edendigini, atyşyk mahalynda 8 jeňçiniň ölendigini aýdýar.
Päkistan bilen araçäkdeş Kandahar welaýatynda bolsa, welaýat gubernatorynyň sözçüsiniň aýtmagyna görä, motorly bombaçy iki adamy öldüripdir.


text:
Ysraýylyň we Türkiýäniň wekilleri iki ýurt arasyndaky gatnaşyklary kadalaşdyrmaga synanyşyk üçin “gizlin gepleşikler” geçirdi.
Gowşan maglumata görä, Brýusselde Ysraýylyň söwda ministri Ben Eliýezer bilen Türkiýäniň daşary işler ministri Ahmet Dawutoglynyň duşuşygy bolupdyr.
Frans press agentliginiň maglumatynda Gaza sektorynyň kenarynda türk gämisini Ysraýylyň harbylarynyň saklamagy bilen ýüze çykan waka üçin Ysraýylyň ötünç soramagyna türk ministriniň aýak dirändigi habar berilýär. Şol wakada 9 türk graždany heläk bolupdy.
Şol çeşmäniň maglumatyna görä, gepleşikler barasynda diňe öz hökümet başlyklaryna habar bermek we ýene-de bir gezek gizlin duşuşmak ylalaşylypdyr.


text:
Arap Ligasy ýekşenbe güni Kairde bolan duşuşyklarynda, on bir aýlyk gandöküşikligi togtatmak üçin, BMG-ni Siriýa parahatçylyk esgerlerini ibermäge çagyrdy.
Arap Ligasynyň ministrleri Siriýanyň prezidenti Başar al-Assady agdarmaga synanýan oppozisiýa hem doly goldaw bildirdiler we olary birleşmäge çagyrdylar.
Siriýa Arap Ligasynyň bu hereketini “Siriýanyň howpsuzlygyny we durnuklylygyny nyşana alýan duşmançylykly hereket” diýip atlandyrdy.
Biraz öň Tunis özüniň 24-nji fewralda “Siriýanyň dostlary” atly aragatnaşyk toparynyň ilkinji duşuşygyny geçirjegini yglan etdi. Bu topara arap döwletleri bilen bir hatarda başga döwletler hem girýär.
BMG-niň diplomatlary Saud Arabystanynyň Baş Assambleýany Siriýa baradaky täze rezolýusiýanyň taslamasy bilen tanyşdyrýandygyny aýdýarlar.
Sudanly general Mohammed al-Dabi
Ministrler sudanly general Mohammed al-Dabiniň Arap Ligasynyň Siriýadaky synçylar missiýasynyň başlyklygyndan çekilmek baradaky arzasyny hem kabul etdiler. Bu missiýa ýanwar aýynda, dowam edýän zorlukly wakalar sebäpli, Siriýany terk edipdi.
Adam hukuklary toparlary Al-Dabini Darfurdaky hereketleri üçin berk tankyt edipdi, Sudan bu ýerde gyrgynçylyk etmekde aýyplanýar.
Şu aralykda “Al-Kaýdanyň” lideri hem al-Assadyň režimine garşy halk gozgalaňyny goldady.
Aýman al-Zawahri internetde ýerleşdirilen wideo ýazgysynda Türkiýedäki, Yrakdaky, Liwandaky we Iordaniýadaky musulmanlary Siriýadaky pitneçileri goldamaga çagyrdy.
Şeýle-de ol siriýalylary al-Assadyň režimine garşy gozgalaňlarynda günbatar ýa-da arap hökümetlerine bil baglamazlyga çagyrdy.
Şularadykda Siriýanyň Gyzyl Ýarymaý jemgyýeti gabawdaky şäher Homsa azyk-suwluk eltdi. Bu ýerde ýekşenbe güni hem üzlem-saplam söweşleriň bolandygy habar berildi.
Aleppo şäherinde ýekşenbe güni 10-njy fewralda harby we howpsuzlyk binalarynyň bombalanmagynyň pidasy bolan adamlar jaýlandy. Siriýanyň müftüsi Ahmed Badr al-Din Hassaun ýas üýşmeleňinde çykyş edip, oppozisiýanyň garşylygy bes etmegine çagyryp, “Oppozisiýadaky doganlar, siz näme üçin öz ýurduňyzy oda bermek isleýärsiňiz?” diýdi. Şeýle-de ol Assady korrupsiýanyň soňuna çykmaga çagyrdy.


text:
Ertir, 19-njy maýda “Awaza” milli syýahatçylyk zolagyndaky “Berkarar” myhmanhanasynda VI Halkara gaz kongresi we pudagara sergi (TGK-2015) öz işine başlar.
Şu gün uçarlar yzly-yzyna Türkmenistanyň gaz kongresine we pudagara sergisine gatnaşyjylary Türkmenbaşy şäherine alyp geldiler.
“Türkmengaz” Döwlet konserniniň Summit Trade Ewents Ltd. Kompaniýasy (Beýik Britaniýa) hyzmatdaşlykda guraýan bu forumy eýýäm bassyr altynjy ýyl hünärmenler duşuşyp, gaz pudagynyň derwaýys meselelerini ara alyp maslahatlaşmaga mümkinçilik döredýär. Şol meseleler gazylyp alynýan tebigy baýlyklaryň daşary ýurtlara ibermegiň diwersifikasiýasyny, döwletara hyzmatdaşlygyny, maýa goýumlary, sebit we milli derejedäki gaz-ulag infrastrukturasyny ösdürmegi öz içine alýar.
Şu gün agşam “Berkarar” myhmanhanasynda forumyň guramaçylary Halkara gaz kongresine gatnaşmak üçin Awstraliýadan, Azerbaýjandan, Belgiýadan, Gruziýadan, Italiýadan, Hindistandan, Eýrandan, gazagystandan, Hytaýdan, Malaýziýadan, Niderlandlardan, Pakistandan, Polşadan, Russiýadan, Singapurdan, Sloweniýadan, Slowakiýadan ABŞ-dan, Şweýsariýadan, Türkiýeden, Fransiýadan, BAE-den, Ukrainadan, Urugwaýdan, Özbegistandan, Günorta Koreýadan we Ýaponiýadan gelen myhmanlara we türkmen hünärmenlerine medeni çäreleri taýýarladylar. Olarda Türkmenistanyň medeniýet we sungat işgärleriniň çykyşlaryna we türkmen milli tagamlarynyň görkezilişine giň gerim berler.


text:
Rus rublynyň hümmeti amerikan dollaryna we ýewro görä täze iň pes derejesine düşdi.
15-nji dekabrda irden Moskwanyň pul alyş-çalyş nokatlarynda 1 amerikan dollary 58,2 rubl, 1 ýewro 71,5 rubl derejesinde boldy.
2014-nji ýylda rus rublynyň amerikan dollaryna görä hümmeti 40%-den hem gowrak pese gaçdy. Rus rublynyň hümmetiniň pese gaçmagy bilen baglanyşykly bu çäräniň aglabasy Russiýanyň Ukrainadaky hereketleri üçin Birleşen Ştatlar, Kanada, Ýewropa Bileleşigi we beýleki Günbatar ýurtlary Moskwa garşy sanksiýalary girizenden soň boldy.
11-nji dekabrda Russiýanyň merkezi banky özüniň ýyllyk göterim derejesini 9,5%-den 10,5%-e çykarypdy. Bu san mart aýynda 5,5%-e barabardy.


text:
Hytaýyň demirgazyk-gündogaryna gelen gazaply sil suwlarynda onlarça adam öldi.
Döwlet eýeçiligindäki metbugat ýekşenbe güni bu sebitde soňky onýyllyklarda bolan iň gazaply sil zerarly azyndan 37 adamyň ýogalandygyny aýtdy.
Liaoniň welaýatynda 12 adamyň ölendigi aýdylsa, beýleki ýerlerde 32 adamyň tapylmaýandygy habar berilýär.
Jilin welaýatynda, Heýloňjiýaň welaýatynda hem adamlaryň ölendigi aýdylýar. 2500-den gowrak jaýyň weýran bolandygy, 140 müň adamyň bolsa ýaşaýan ýerlerinden başga ýere göçürilendigi habar berilýär.
Sil zerarly ýeten zyýanyň 1.5 milliard dollar çemesi bolmagynyň mümkindigi aýdylýar.
Şeýle-de Hytaýyň günortasynda 17 million çemesi adamyň iýun aýyndan bäri dowam edýän gurakçylygyň ejirini çekýändigi aýdylýar.
3 million adam agyz suwunyň ýetmezçiliginden horlansa, 1 million gektar ekiniň gurandygy habar berildi.


text:
Ors dilli websaýtyň Ukrainadaky konfliktde 2000-den gowrak orsýet esgerleriniň öldürilendigini öňe sürüp çap eden makalasy goh-galmagal döretdi.
“Delowaýa Žizn”, ýagny “Işewür durmuş” atly neşir mart aýynda Internetde çap eden maglumatynda Orsýetiň federal býujetiniň öz harby gullugyny berjaý edýän wagtynda öldürilen gullukçylaryň garyndaşlaryna olaryň ýitgisiniň öwezini doluşy barada maglumat çap etdi.
Bu maglumat Ukrainanyň websaýtlarynda we “Forbes” žurnalynyň websaýtynda, şu hepdede üns berilýänçä, şol durşuna galypdy.
ABŞ-nyň Orsýetdäki we Ukrainadaky ilçileri Maýkl MakFaul we Stewen Pifer Twitterde maglumata salgy çap etdiler.
Orsýetiň esgerleriniň gündogar Ukrainada söweşmegine degişli faktlar Kreml üçin ýiti mesele. Orsýet öz ýaragly güýçleriniň Ukrainanyň hökümet güýçleriniň we orsýetçi separatistleriň arasyndaky konflikte gatnaşmagyny, barha köpelýän subutnamalara garamazdan, yzygiderli ret edip gelýär. Käbir halatlarda Kreml Ukrainada söweşýän orsýetlileriň meýletinçilerdigini aýdýar.
Maý aýynda Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Orsýetiň harby gullukçylarynyň parahatçylyk döwründe “ýörite operasiýalardan” wepat bolmagyny döwlet syry diýip kesgitlemek barada permana gol çekdi we bu barada habar berilmegini gadagan etdi.
Şu aýyň başynda Orsýetiň syýasy oppozisiýasy tarapyndan ýaýradylan barlaglarda Ukrainada azyndan 220 orsýet esgeriniň ölendigi habar berildi.
BMG 2014-nji ýylyň aprel aýynda başlanan konflikt zerarly ölenleriň sanynyň 6400 adamdan gowrakdygyny, olaryň arasynda parahat ýaşaýjylaryň we söweşýänleriň bardygyny aýdýar we ölenleriň sanynyň mundan has köp bolmagynyň hem ähtimaldygyny belleýär.
26-njy awgustda “Delowaýa Žizn” neşirinde martda çap bolan makalanyň uly bölegi henizem bardy, emma onuň Orsýetiň harbylarynyň arasyndaky ýitgilere degişli bölegi aýryldy.
Şol bir wagtda-da maglumatyň ýok edilen böleginde 1-nji fewralda 2000-den gowrak ors maşgalalarynyň öz Ukrainada wepat bolan garyndaşlary üçin kompensasiýa alandygy habar berildi. Şeýle-de söweşlerde ýaralanan 3200 esgeriň hem kompensasiýa alandygy aýdyldy.
AÝ/AR sanlary garaşsyz çeşmelere tassykladyp bilmedi. “Delowaýa Žizn” neşirine edilen ýüzlenmä jogap beren we özüni Anatoliý Krawçenko diýip tanadan adam websaýtyň adam ýitgileri baradaky sanlary ölen harby gullukçylaryň maşgalalaryndan, şeýle-de Orsýetiň Goranmak ministrliginiň “içindäki informasiýadan” alandygyny aýtdy, emma takyk çeşme görkezmekden ýüz öwürdi.
Şeýle-de ol makalanyň ýitgiler baradaky böleginiň Orsýetiň mediany düzgünleşdirýän “Roskomnadzor” agentliginden gelen duýduryşdan soň aýrylandygyny aýtdy we saýtyň Orsýetiň kanunlarynyň çäginde işleýändigini belläp, makalanyň aýrylmadyk ýa-da oňa gaýtadan garalmadyk ýagdaýynda howply netijeleriň döremeginiň ähtimaldygyny habar berdi.
“Roskomnadzoryň” edarasyna edilen ýüzlenmelere derhal jogap bolmady.
Orsýetiň Krymy basyp almagynyň yz ýany ýüzi nikaply, kamuflýaž – harby meýdan formasyndaky esgerler Gara deňizdäki ýarymadada peýda bolupdylar. Ol esgerlerde tapawutlandyryş nyşanlary ýokdy, Kreml bolsa olaryň Orsýetiň harby gullukçylarydygyny yzygiderli ret edipdi.
Muňa garamazdan, yz ýany Putin şol esgerleriň Orsýetiň harbylary bolandygyny aýtdy we olary hormatlamak üçin ýörite gün bellendi.
Orsýetiň aýdýanlaryny şübhe astyna goýmak üçin, Ukraina ele salnan we özlerini Orsýetiň harby gullukçylary diýip tanadan esgerleriň suratlaryny we wideolaryny çap etdi.
Şu aýyň başynda Ukrainanyň esasy howpsuzlyk agentliginiň ýaýradan wideosynda Ukrainanyň güýçleri tarapyndan Donetsk şäheriniň golaýynda ele salnan adam Orsýetiň goşunynda 19 ýyl gulluk edendigini aýdýar we özüni boşatmagy sorap, Putine ýüzlenýär.


text:
ABŞ-nyň Missouri ştatynda milli çaknyşyklaryň dowamynda polisiýa “agyr ok atyşykdan” soň 31 adamy tussag edendigini aýtdy. Bu ýerde 10 gün mundan öň polisiýa ýaragsyz garaýagyz oglany atyp öldürdi.
Polisiýanyň kapitany Ron Jonson geçen gije Ferguson şäherinde polisiýanyň protestçilere garşy gözi ýaşardýan gazy we sesli granatalary ulanandygyny aýtdy. Durnuksyzlyklaryň dowamynda iki adamyň atylyp öldürilendigi we dört polisiýa işgäriniň ýaralanandygy barada habar berildi.
Prezident Barak Obama baş prokuror Erik Holderiň ýetginjek oglanyň atylyp öldürilen Ferguson şäherine 20-nji awgustda barjagyny aýtdy. Obama jemgyýeti asudalyga çagyrdy.


text:
Sişenbe güni agşamlyk Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Tatarystan Respublikasynyň paýtagty Kazana sapara bardy. Berdimuhamedowy Tatarystanyň prezidenti Rustam Minnihanow bilen premýer-ministri Ildar Halikow dagylar garşy aldylar.
Çarşenbe güni Kazanda prezident G.Berdimuhamedow bilen prezident R.Minnihanow Türkmenistan bilen Tatarystan Respublikasynyň hyzmatdaşlyklaryny ösdürmekligiň dürli ugurlary barada gepleşik geçirerler.
Şu gepleşigiň netijesinde-de, Türkmenistanyň hökümeti bilen Tatarystanyň hökümetiniň arasynda söwda-ykdysady we medeni-gumanitar pudaklar boýunça hyzmatdaşlyklaryň 2012-2014-nji ýyllar boýunça ýörite programmasyna gol çekmeklik planlaşdyrylýar.
Tatarystana saparynyň öňýany prezident G.Berdimuhamedow sişenbe güni Moskwada GDA döwletleriniň liderleriniň näresmi Sammitine-de gatnaşdy.


text:
Anna güni Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Jon Kerri Federal derňew býurosynyň ozalky agenti, alty ýyl mundan ozal Eýranda dereksiz ýiten Robert Lewinsonyň aýaly we ogly bilen duşuşdy.
Jon Kerri özüniň hanym Lewinson bilen bu duşuşygy barada ýaýradan beýanatynda Birleşen Ştatlaryň henizem Robert Lewinsony gözläp tapmak we ony maşgalasyna sag-salamat gowşurmak ugrunda tagalla edýändigini nygtapdyr.
Bu beýanatda Lewinsony tapmak meselesinde Birleşen Ştatlara ýardam bermek barada Eýranyň hökümetine-de çagyryş edilýär.
Federal derňew býurosynyň ozalky agenti Robert Lewinson 2007-nji ýylyň martynda Eýranyň Pars aýlagyndaky Kiş adasyna baranda, ýitirim bolupdy.
Birleşen Ştatlar onuň diri tapylmagyna ýardam etjek maglumat üçin 1 million dollar pul sylagynyň beriljekdigini yglan etdi. Eýranyň häkimiýetleri Robert Lewinsonyň ykbaly barada özlerinde hiç hili maglumatyň ýokdugyny aýdýarlar.


text:
Türkiýe bilen Ýewropa Bileleşigi müňlerçe bosguny gaýtaryp Türkiýä ibermegi gözöňünde tutýan planyň esasy ugurlaryny ylalaşdylar. Bu plany bolsa Birleşen Milletler Guramasy we adam hukuklaryny gorap çykyş edýän toparlar tankytlaýarlar.
Ýewropa liderleri 7-nji martda, Brýusselde geçen gepleşiklerden bir gün soň, Türkiýäniň bu gepleşiklerde eden teklibi geljek hepde gelinmegi mümkin gutarnykly ylalaşygyň başlangyjy bolar diýip umyt edýärler. Ankara Ýewropa Bileleşigi tarapyndan kabul edilen her bir bosgunyň öwezine özüniň Gresiýadaky bikanun migrantlaryň birini yzyna aljakdygyny aýtdy.
"Hakykat şu, Türkiýe sammite gyzykly teklipler bilen geldi. Meniň pikirimçe, bu köpleri täsin galdyarandyr" diýip, Gresiýanyň premýer-ministri Aleks Tsipras aýtdy.
Germaniýanyň kansleri Angela Merkel, Ýewropa komissiýasynyň başlygy Jean-Klud Ýunker, Britaniýanyň premýer-ministri Dawid Kameron, şeýle hem Ýewropa Bileleşiginiň prezidenti Donal Tusk teklibiň üstünde entek köp işlenmeli diýseler-de, ony "böwsüş" diýip atlandyrdylar.
Ylalaşygyň jikme-jikligi barada geljek hepde Türkiýe bilen gepleşik geçirjek Tusk: "Ýewropa edilýän bidüzgün migrasiýanyň döwri ötdi" diýdi.
Türkiýe Ýewropa gelip guýulýan migrantlar akymyny azaltmak üçin özüne, siriýaly bosgunlary ideder ýaly, ozal ylalaşylan üç milliarddan daşary ýene üç milliard ýewro berilmegini talap edýär. Ol şeýle hem özüniň Ýewropa Bileleşigine agzalygy barada barýan gepleşikleriň çaltlandyrylmagyny we öz graždanlarynyň Bileleşigiň ýurtlaryna wizasyz sapar etmegine tiz ýol açylmagyny isleýär.
Ýewropa liderleri Türkiýäni köpräk kömek bilen üpjün etmek hakda ylalaşydylar, ýöne bu kömegiň näçeräk boljakdygy aýdylanok. Olar şeýle hem türk graždanlarynyň iýun aýynyň aýagyndan beýläk Ýewropa Bileleşigine wizasyz sapar edip biljekdigini bildirdiler. Munuň üçin hem ýerine ýetirilmeli berk şertler bar.
Ýöne Bileşen Milletler Guramasynyň Bosgunlar agentligi çet ýurtlularyň kollektiwleýin bir ýurtdan çykarylmagy halkara hukugy boýunça gadagan diýýär.
Bu gullugyň Ýewropadaky edarasynyň başlygy Winsent Koşetel özüniň "bidüzgün migrantlar diýilýän gürrüňlerden halys irendigini" aýdyp, Gresiýa gelýän adamlaryň 91 prosentiniň uruşdan ýaňa dargan Yrakdan, Siriýadan we Owganystandandygyny belledi.
Türkiýe bilen Ýewropa Bileleşiginiň arasynda gelinmegi mümin ylalaşygy halkara günä geçiş guramasy Amnesty Interational-da tankytlady.
Türkiýäniň premýer-ministri Ahmet Dawutoglu öz teklibini "oýnuň üýtgemegi" diýip, atlandyryp, ol Ýewropa edilýän bikanun migrasiýany azaldar, adamlary ölümden halas eder we adam gaçakçylygy biznesine zarba bolup urlar diýdi.
Dawutoglu: "Biz Türkiýeden Gresiýa gelýän bidüzgün, bikanun migrantlary, haýsy ýurtdandygyna garamazdan kabul etmek bilen, batyrgaý karara geldik" diýdi.
Fransiýanyň prezidenti François Holland hem: "Bosgunlaryň Gresiýa gelmegini duruzmak üçin biz Türkiýe bilen hyzmatdaşlyk etmeli" diýdi. Ol soňra hem: "Sammit bosgunlar meselesiniň çözgüdi üçin bir umyt döretdi" diýip, sözüniň üstüne goşdy.
Dawutoglu bilen Brýusselde geçen gepleşiklerden soň NATO-nyň baş sekretary Ýens Stoltenberg Egeý deňzinde adam gaçakçylygynyň öňüni almaga gönükdirilen missiýanyň çäginde NATO-nyň gämileriniň Gresiýa bilen Türkiýäniň deňiz giňişliklerinde gözegçilik işlerine başlandygyny aýtdy.
Ol bu missiýa goşant üçin Britaniýa bilen Fransiýanyň hem gämi iberjekdigini bildirdi.
Brýusselde geçen sammit Ýewropa Ikinji jahan urşundan bärde iň çylşyrymly migrant krisizi bilen ýüzbe-ýüz bolýarka edilýän iň soňky diplomatik synanyşykdyr.


text:
SALAM, GADYRLY OKYJYMYZ!
Neşekeşlik belasy müňlerçe türkmen oglan-gyzlarynyň durmuşyny dargatsa, ençemesiniň ömür tanapyny gyrdy. Şonuň bilen birlikde, öz maşgalasyna abanýan howp barada pikir hem etmeýän ene-atalarynyň hem ýaşaýşyny bulap, olaryň durmuşynyň manysyny üýtgeden bir musallat bolup başa indi. Şonuň üçin-de, jemgyýetde ýaşaýan adam onda ýüze çykýan meselelerden üzňe ýaşap bilmeýär. Adam "Ol eşekde ýüküm ýok, ýykylsa habarym ýok" diýip-de ýaşap bilmeýär, sebäbi bir adama galtaşan meseläniň günleriň birinde başgalara-da galtaşmagy mümkin. Şonuň üçin-de, biziň şu kitapçamyzy ýaýratmaga kömek et! Ýaş oglan-gyzlarymyzy neşe belasyndan halas edeliň!
Sen kitapçany saýtyň sahypasyndan indirip, ony islendik printerde çap edip bilersiň. Biz şu kitapçany okanyňdan soň, ony öz dost-ýarlaryňa, garyndaşlaryňa, tanyşlaryňa ýetirersiň diýip umyt baglaýarys. Il saglygyna öz goşandyňy goşup bilýandigiňi unutma! Eger şu kitapçany ýaýratmak babatda haýsydyr bir pikirleriň bar bolsa, olary biziň bilen paýlaş. Biz Seniň bilen hyzmatdaşlyk etmäge elmydama taýýar!
Saýtyň işgärler topary.
KITAPÇANY AÇMAK ÜÇIN ÇEP TARAPDAKY SURATA BASYŇ!!!
(KITAPÇA PDF FORMATYNDA ≈1.6 MB)
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
“Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdoganyň tagallasy bilen Türkmenistan Eýrandan geçilýän Lütfabad serhet geçelgesinden [geçmeli ýük ulaglarynyň] mümkinçiligini 50% artdyrdy. Emma bu mümkinçilikden Eýran öz bähbidine peýdalanýar” diýip, Türkiýäniň halkara transportçylar jemgyýetiniň (UND) başlygy Fatih Şener beýanat bilen çykyş etdi.
Beýanatda şu ýylyň 6-7-nji noýabry aralygynda Aşgabada sapar eden türk prezidenti Rejep Taýyp Erdogynyň beýleki meseleler bilen birlikde Türkmenistan-Eýran serhedinde müňlerçe türk ýük ulaglarynyň garaşdyrylýandygy baradaky meseläni hem gozgandygy habar berilýär.
Bu gepleşikleriň netijesinde türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow türk lideri Rejep Taýyp Erdoganyň haýyşy esasynda Eýrandan Türkmenistana geçilýän Lütfabad serhet geçelgesinden bir günüň dowamynda geçip bilýän ýük ulaglarynyň sanyny 50% artdyryp, 200-den 300-e çykarypdyr.
Hormatly prezidentimiz [Aşgabada eden] saparynda bu sany 200-den 300-e çykardy. Emma, Eýran bu mümkinçiligi bize ulandyrman, ondan özi peýdalanýar.
Türkiýäniň halkara transportçylar jemgyýetiniň başlygy Fatih Şener, Eýranyň bu döredilen mümkinçilikden öz haýryna peýdalanyp, müňlerçe türk ulagyny geçirmän, ozalkysy ýaly Eýran tarapynda nobatda saklaýandygyny mälim etdi.
Şeneriň sözlerine görä, ozal serhetden her gün 200 ýük ulagynyň geçmegine rugsat barka-da, Eýran Türkmenistana her gün diňe 45 türk ýük ulagyny geçiripdir.
Şener bu hakda şeýle gürrüň berýär: “Eýran tarapy, eger-de türk ulaglarynyň [Türkmenistana] has köp geçirilmegini isleýän bolsaňyz, onda türkmen tarapyndan [gündelik geçmäge] rugsat edilýän ýük ulaglarynyň sanynyň artdyrylmagyny soraň diýipdir. Hormatly prezidentimiz [Aşgabada eden] saparynda bu sany 200-den 300-e çykardy. Emma, Eýran bu mümkinçiligi bize ulandyrman, ondan özi peýdalanýar”.
Türkiýäniň halkara transportçylar jemgyýetiniň başlygy öz beýanatynda, beýle ýagdaý bilen dünýäniň başga hiç bir ýerinde ýüzbe-ýüz bolmandyklaryny aýdyp, ýagdaýlary üýtgetmek üçin Eýrandan Türkiýä gelýän ulaglara hem çäklendirmeleri girizmek ýaly käbir teklipleri hödürledi.
Türkiýäniň halkara transportçylar jemgyýetiniň başlygynyň üstüni açan faktlaryny we öňe süren aýyplamalaryny Eýran tarapyna tassyklatmak ýa-da muňa degişli nähilidir bir kommentariý almak başartmady.
Türk habar serişdelerinde ozal hem türk ýük ulaglarynyň Türkmenistana geçmek üçin Eýran bilen Türkmenistanyň arasyndaky Lütfabad serhet geçelgesinde has uzak nobata durmaly bolýandygy barada maglumatlar peýda bolupdy.
Lütfabad Eýran bilen Türkmenistanyň arasyndaky resmi serhet geçelgesi hökmünde 1996-njy ýylyň aprelinden bäri ulanylyp gelinýär. Eýranyň bu serhet geçelgesiniň garşysynda Türkmenistanyň “Artyk” gümrük posty ýerleşýär.


text:
Geýdar Aliýew merkezinde Azerbaýjanyň Prezidenti Ilham Aliýew tarapyndan döwlet Baştutanlaryny, dürli ýurtlaryň hökümet wekillerini we beýleki hormatly myhmanlary resmi kabul etmek dabarasy boldy.
Belent mertebeli myhmanlaryň hormatyna guralan kabul edişlikde söz sözlemek bilen, Ilham Aliýew ýurduň ilkinji Ýewropa oýunlaryny ýokary derejede geçirmek üçin ähli tagallalary edendigini, bildirilen hormata abraý bilen hötde gelmek ugrunda zerur çäreleriň görlendigini belledi. Bu sport wakasynyň diňe bir Ýewropa üçin däl, eýsem tutuş yklym we dünýä üçin ägirt uly ähmiýeti bardyr, şeýle hem onuň bäsdeşlik häsiýetiniň bardygyna garamazdan, bu ýaryşlar adamlary we halklary birikdirýär, bilelikde ägirt uyl üstünlikleri gazanyp boljakdygyny äşgär edýär.
Resmi kabul edişlikde ilkinji Ýewropa oýunlary barada wideorolik görkezildi.


text:
Anna güni BMG-niň Howpsuzlyk geňeşi halkara terroristik iki topar - "Al-Kaýdanyň" we owgan hereketi "Talybanyň" garşysyna sanksiýalar barada aýratyn iki rezolýusiýa kabul etdi.
Mundan öň “Al-Kaýda” ýa-da “Talyban” bilen bagly adamlaryň ýeke-täk sanawy bardy, olara syýahat gadagançylygy girizilýärdi, bank hasaplary doňdurylýardy.
Germaniýanyň BMG-däki hemişelik wekili we “Al-Kaýda” hem “Talyban” hereketlerine garşy sanksiýalar boýunça Howpsuzlyk geňeşiniň komitetiniň başlygy Piter Witting şeýle diýdi: “Mundan belýäk owgan hökümeti sanksiýa degişli adamlaryň sanawyna adamlary goşmak ýa ondan aýyrmak prosesinde görnükli rol oýnap biler. Bu bolsa Owganystanda ýaraşyga ýardam eder”.


text:
Amerikan prezidenti Barak Obama Türkiýe bilen Orsýeti bir hepde mundan ozal türk uçarlarynyň Orsýetiň söweş uçaryny urup ýykmagy netijesinde dörän dartgynlylygy "gowşatmaga" çagyrdy.
Obama bu beýanaty 1-nji dekabrda Parižde klimat sammitiniň gapdalynda türk prezidenti Rejep Taýyp Erdogan bilen duşuşanyndan soň etdi.
Amerikan prezidenti "Birleşen Ştatlar Türkiýäniň özüni goramak hukugyny goldaýar", ýöne ähli taraplaryň üns bermeli duşmany "Yslam döwleti" atly jeňçi topar diýdi.
Türkiýe öz F-16 uçarlarynyň ”Suhoý” Su-25M söweş uçaryny 24-nji noýabrda Türkiýäniň howa giňişligine gireninden we türk pilotlarynyň oňa 10 gezek duýduryş bereninden soň atyp ýykandygyny aýdýar.
Habarlaşyk kanallary
Orsýet bolsa uçar Siriýanyň howa giňişliginde uruldy diýýär.
Türkiýäniň premýer-ministri Ahmet Dawutoglu mundan beýläk uçaryň urlup ýykylmagy ýaly hadysalaryň bolmazlygy üçin Türkiýe bilen Orsýetiň arasynda habarlaşyk kanallarynyň açylmagyna çagyrdy.
Bolan hadysa sebäpli Türkiýäniň garşysyna ykdysady sanksiýalary girizmek boýunça permana gol çeken Putin Türkiýe agzalýan uçary "Yslam döwleti" jeňçilerinden gelýän nebit üpjünçiligini goramak üçin atyp ýykdy diýdi.
Dawutoglunyň 1-nji dekabrda bellemegine görä bolsa, Orsýet Ankara Siriýadaky "Yslam döwleti" toparyndan bikanun nebit import edýär diýýän "esassyz" gürrüňleri özüniň Türkiýäniň howa giňişligini bozanlygyny "bassyr-ýussyr" etjek bolup aýdýar.
Ors prezidenti Wladimir Putin Türkiýe düşewüntli nebit söwdasyny goramak üçin ors uçaryny atyp ýykdy diýdi. Ankara bu aýyplamany ret edýär.


text:
Taýlandyň parlamenti ýurduň ilkinji zenan premýer-ministrini saýlady. 44 ýaşly Yingluk Şinawatra Taýlandyň ozalky premýer-ministri Taksin Şinawatranyň aýal doganydyr.
Taksin Şinawatra 2006-njy ýylda harby agdarlyşyk netijesinde häkimiýetden çetleşdirilipdi. Şondan soň ol wezipesinden hyýanatçylykly peýdalananlykda aýyplanyp, iki ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi. Emma ol türmeden gaçyp, häzir Dubaýda ýaşaýar.
Taksin Şinawatra henizem Yinglugyň partiýasynyň iş ýüzündäki lideri hasaplanýar. “Pheu Thai” partiýasy geçen aý geçirilen baş saýlawlarda ýeňiş gazanypdy.
Yinglugyň bu wezipä bellenmegi patyşa tarapyndan tassyklanmaly.


text:
Ýekşenbe güni Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu dört günlük sapar bilen ABŞ-a bardy. Netanýahu saparynyň dowamynda “Eýranyň soňky gepleşikleri bilen baglylykda “hakykaty” aýan etmekçidigini" aýtdy.
Saparynyň dowamynda Netanýahu ABŞ-nyň prezidenti bilen duşuşar, şeýle-de BMG-niň Baş Assambleýasynda çykyş eder. Şol bir wagtda-da, käbir habar serişdelerinde Ysraýylyň premýer-ministriniň Türkmenistanyň daşary işler ministri Raşid Meredow bilen hem gepleşik geçirjekdigi barada maglumat peýda boldy. Netanýahunyň türkmen resmisi bilen gepleşik geçirip-geçirmändigi barada häzirlikçe hiç hili anyk maglumat almak başartmady.
Eýsem, Ysraýyl-Eýran dartgynly gatnaşyklarda Aşgabadyň nähili orny bar? Eýran bilen serhetde ýerleşýän Türkmenistanyň geosyýasy taýdan nähili ähmiýeti bolup biler?
Azatlyk Radiosy bu soraglar bilen “Uruş we parahatçylyk maglumatlary” institutynyň Merkezi Aziýa boýunça bilermeni Jon MakLouda ýüzlenip, söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Jon, ilki bilen Ysraýyl-Eýran gatnaşyklary nukdaýnazaryndan Türkmenistanyň ähmiýeti barada gürrüň beräýseňiz? Aslynda Aşgabadyň bu ugurda nähili orny bar?
Jon MakLoud: Men Türkmensitanyň bu ugurda üýtgeşik bir orny hem ýokmuka diýip çaklaýaryn. Türkmenistan beýleki regional meseleler bilen has köp gyzyklanýar. Ol siziň agzap geçen “uly oýunlaryňyza” girmegi islemez. Aslynda Aşgabat “şu gepleşiklere goşulaýyn” diýse-de, muny başarmaz.
Men Türkmenistan bu meselede ne diplomatiki, ne-de başga bir manyda rol oýnap biler öýdemok.
Emma Türkmenistanyň Eýran bilen özara gatnaşyklara has köp üns berýändigini aýtsa bolar. Resmi Aşgabat Ahmadinejadyň ýa-da Rohaniniň hökümeti bolsun, tapawudy ýok, bu ýurt bilen gowy gatnaşyklary saklamagy maksat edinýär. Munuň, esasan, ykdysady-söwda sebäpleri bar. Şeýle-de Eýran harby taýdan güýçli we degişlilikde bir howply ýurt.
Garaz, Türkmenistan daşarky güýçleriň konfliktine boldugyndan gatnaşmajak bolýar. Ýadymyza salsak, ol Owganystan meselesinde hem başardygyndan çetde saklanjak bolupdy.
Azatlyk Radiosy: Siz Ysraýyl-Eýran gatnaşyklarynda “Türkmenistanyň uly rol oýnap bilmejekdigini” aýtdyňyz. Emma şol bir wagtda, ABŞ-a sapar edýän Netanýahunyň ol ýerde Raşid Meredow bilen hem duşuşmagynyň mümkindigi barada habarlar çykypdyr. Siz muňa näme diýersiňiz?
Jon MakLoud: Hawa, men gepleşikleriň mazmuny barada aýdyp bilmerin. Ýöne, belki-de, gürrüňdeşlikler diňe özara pikir alyşmak bilen çäklener. Meniň ýaňky belleýşim ýaly, men bu ugur boýunça Türkmenistanyň Ysraýyla näme hödür edip biljekdigini göz öňüne getiremok.
Aşgabadyň Eýran babatynda gaty möhüm aňtaw maglumatlarynyň bardygyny ýa-da onuň Ysraýylyň tarapyny tutup çykyş etjekdigini hiç çaklamaýaryn. Men türkmen resmileriniň Eýran bilen gatnaşyklary bozup biljek islendik ädimleri ädip biljekdigine ynanmaýaryn.
Azatlyk Radiosy: Jon, bu meselede Türkmenistanyň bitaraplyk statusy nähili rol oýnap biler.
Jon MakLoud: Bu mesele barada gaty habardar bolmaly. “Türkmenistanyň bitaraplyk statusy” diýilýän zat, ozalky prezident tarapyndan oýlanyp tapylan bir zatdy. Men gürrüňi gidýän bu “bitaraplyk” statusy sebäpli, Aşgabadyň islendik bir dartgynly ýagdaýlarda sebitiň lideri bolup orta çykjakdygyny aýdyp biljek däl. Bu manyda Gazagystan has köp “bitaraplyk statusyna” eýerýän bolaýmasa.
Azatlyk Radiosy: Eger-de ýagdaýlar has dartgynlaşsa, resmi Aşgabat haýsy ýol bilen hereket etse, has amatly bolar?
Jon MakLoud: Onuň [Türkmenistanyň] edip biljek zady bolmaz. Onuň ne bir ägirt harby kuwwaty, ne-de bir güýçli diplomatiki täsiri bar.
Hawa, Eýranda köp etniki türkmen ýaşaýar. Türkmenistan olar barada alada edäýmeli ýaly bolup görünse-de, Aşgabat olary goramak üçin hiç tagalla etmez. Ol diňe ýurduň içi bilen başagaý.
Sebitde Türkmenistanyň hakyky manyda, berk goldawçylary hem ýok. Ähli gatnaşyklar aram derejede diýen ýaly.


text:
NATO-nyň baş sekretary Jens Stoltenberg Russiýanyň Siriýadaky howa kampaniýasy has köp giňäninden bir gün soň, Moskwanyň Siriýadaky harby hereketlerinde “aladaly möwjemäniň” bolandygyny aýtdy.
Stoltenberg 8-nji oktýabrda Brýusselde NATO agza ýurtlaryň daşary işler ministrleriniň geçirjek ýygnagynyň öňýanynda çykyş edip, ol Russiýanyň uruş uçarlary Türkiýäniň howa giňişligini bozansoň, zerur bolan halatynda bileleşik NATO agza Türkiýäniň çägine öz harby güýçlerini ýerleşdirmäge taýýar diýdi.
Stoltenberg NATO “bileleşigiň howpsuzlygy üçin soňky özgerişleri we onuň netijelerini yzarlar” diýdi.
30-njy sentýabrda Russiýa Siriýadaky gozgalaňçy pozisiýalarynda howa zarbalaryny amala aşyryp başlady. Bu çäre Birleşen Ştatlaryň liderliginde Siriýadaky we Yrakdaky “Yslam döwleti” atly topara garşy amala aşyrylýan howa zarbalaryna gatnaşýan Türkiýe we beýleki günbatar ýurtlary tarapyndan tankyt edildi.


text:
Oppozisiýa liderleri prezident Wiktor Ýanukowiçiň gepleşikler teklibini ret etdiler we hökümetiň işden çekilmegini talap edip, aýak depýärler.
Protestçiler Kiýewiň merkezindäki protest meýdanlarynda, şol sanda şäher häkimiliginiň zalynda galmaklaryny dowam etdirýärler. Pitnä garşy polisiýa çarşenbe güni köçeleri protestçilerden arassalamaga synandy, emma soň yza tesdi. Bu gapma-garşylyklarda käbir tutluşyklaryň bolandygy habar berildi.
Pentagon güýç ulanmaly däl diýýär
Pentagon Ukrainanyň goranmak ministri Pawlo Lebedewiň Birleşen Ştatlaryň goranmak sekretary Çak Heýgele Ýanukowiçiň hökümeti demonstrasiýaçylara garşy ýaragly güýçleri ulanmaz diýendigini aýtdy.
Pentagonyň beýanatynda Heýgeliň Lebedew bilen eden telefon gürrüňinde ýaragly güýçleriň asuda ilata garşy hiç bir şekilde ulanylmaly däldigi barada duýduryş berendigi aýdylýar.
Beýanatda Heýgeliň harbylaryň demonstrasiýaçylary dargytmaga goşulmagynyň ýetirip biljek zyýanyny aýratyn nygtandygy we sabyr-kanagatlylyga çagyrandygy bellenýär.
Şu arada, Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamenti Ukrainanyň hökümetine garşy sanksiýa girizmegiň bir mümkinçilik bolup durýandygyny aýtdy.
Sözçi Jen Psaki Waşingtonyň Ukrainadaky gozgalaňlara jogap çäreleri babatda ýewropaly liderler, Halkara pul fondy bilen maslahatlaşýandygyny aýtdy.
"Biziň düýp pikirimiz Ýewropa hem-de Halakara pul fondy bilen gepleşiklere dolanyp gelmekden, elbetde, Ukrainanyň halkyna adalaty we mertebäni getirmekden ybarat. Biziň nukdaý nazarymyzdan ähli syýasat çäreleri, şol sanda sanksiýalar hem nazarda tutulýar, emma bu mesele entek oýlanyp-ölçerilýär."
Döwlet sekretary Jon Kerri hem biraz öň polisiýanyň Kiýewde demonstrasiýaçylary basyp ýatyrmagyna "ýigrenjini" beýan etdi. Ol sabyrlylyga çagyrdy we protestçilere raýdaşlyk bildirip: "Birleşen Ştatlar ukrain halky bilen raýdaş, olar has gowy durmuşa mynasyp" diýdi.
ÝB bilen gepleşilýär
Premýer-ministriň orunbasary Serhiý Arbuzow penşenbe güni Brýusselde Ukrainanyň ÝB bilen Assosiasiýa şertnamasy barada maslahatlaşmak üçin Ýewropanyň giňeliş komissary Stefan Fuele bilen duşuşmaly.
Hökümetiň geçen aý bu şertnama gol çekmekden ýüz öwürmegi we Orsýet bilen gatnaşyklary güýçlendirmäge ýykgyn etmegi protest hereketiniň möwjäp galmagyna itergi berdi. Protestçiler Ukrainada Orsýetiň täsiriniň azalmagyny we ýurduň Günbatar akymyna goşulmagyny isleýärler.
Prezident Ýanukowiç çarşenbe güni Kiýewde ÝB-niň daşary syýasat ýolbaşçysy Ketrin Aşton we ABŞ-nyň döwlet sekretarynyň kömekçisi Wiktoriýa Nuland bilen duşuşykdan soň oppozisiýa bilen gepleşmek üçin çakylyk çap etdi.
Aşton Brýusselde Azatlyk we Azat Ýewropa radiosyna beren gürrüňinde Ýanukowiçiň özüne Ukrainanyň Assosiasiýa şertnamasyna gol çekjek, ýöne ykdysady meseleleri alada edýän diýendigini aýtdy.
"Ýanukowiç maňa özüniň Assosiasiýa şertnamasyna gol çekmek niýetini açyk aýtdy. Biz ýurduň ýüzbe-ýüz bolup duran gysga möhletli ykdysady kynçylyklary hakynda gürleşdik. Meniň pikirimçe, ol kynçylyklar hakykatdanam bar we olary diňe Ýewropa Bileleşiginiň guramalarynyň kömegi bilen çözüp bolmaz. Bu ýerde hakykatda onuň özüniň çynlakaý ykdysady planynyň bardygyny görkezmegi zerur. Onsoň Assosiasiýa şertnamasyna gol çekilmegi hem oňa zerur bolan maýa goýumlaryny içeri getirmäge kömek eder."
Ýanukowiç ylalaşyga çagyrýar
Ýanukowiç hem öz gezeginde milli telewideniýede çykyş edip, «milli dialoga» çagyrdy.
"Eziz watandaşlar, men köp gezek aýtdym, öňe gitmegiň ýeke-täk mümkin bolan ýoly ýaraşyk we düşünişmek. Ehli tarapdan edilýän hereketler diňe Ukrainanyň Baş kanunynyň çäginde bolmaly. Men ähli syýasy güýçleriň wekillerini, raýat jemgyýetiniň wekillerini umumy milli dialoga çagyrýaryn. Men şunuň ýaly tegelek stol gepleşiklerine gatnaşmaga taýýar."
Emma oppozisiýa liderleri bu teklibi şobada ret etdiler. Olar öz talaplarynda, şol sanda hökümetiň işden çekilmegi we ähli tussag edilen demonstrasiýaçylaryň boşadylmagy meselesinde berk durdy.
Ozalky ministri Arseniý Ýatsenýuk, Batkiwşina fraksiýasynyň lideri şeýle diýdi:
"[Ukrain häkimiýetleri bilen gepleşmäge gezek gelende], bu syýasy liderler tarapyndan çözülmeli mesele däl, bu Garaşsyzlyk skwerinde duran halk tarapyndan çözülmeli mesele. Biz islendik gepleşigi geçirmek üçin şol halkdan ygtyýar almaly."
Tussagda oturan öňki premýer-ministr Ýuliýa Timoşenko hem Ýanukowiç bilen hiç hili gepleşik geçirmeli däldigini duýdurýan beýanat ýaýratdy.


text:
Orsýetiň resmileri internet saýtlaryna garşy “gara sanaw” düzgünini ulanmak barada täze kanunyň güýje girmegi bilen, bir günüň dowamynda bu ýurtda çaga pornografiýasy bilen baglanyşykly 5 müň töweregi şikaýatyň gelip gowşandygyny aýdýarlar.
Köpçülikleýin habar serişdelerine we aragatnaşyk serişdelerine gözegçilik edýän “Roskomnadzor” edarasynyň resmileri anna güni özleriniň beýle köp derejedäki şikaýata garaşmandyklaryny mälim etdiler.
Bu edaranyň metbugat sekretary eýýäm internet prowaýderleriniň onusyna şeýle düzgün bozujy materiallary ýerleşdiren saýtlaryň awtorlary bilen habarlaşmaklygyň tabşyrylandygyny aýtdy.
Orsýetiň resmileri täze kabul edilen kanunyň bu ýurduň çagalaryny ýaramaz maglumatlardan goramaklygy göz öňünde tutýandygyny aýdýarlar.


text:
Belarusyň baş prokurorynyň orunbasary Andreý Şwed aprel aýynda Minsk metrosyny partlatmakda güman edilip tutulan iki adama ölüm jezasynyň berilmeginiň ahmaldygyny aýtdy.
Şwediň žurnalistleriň öňünde eden beýanaty belarus häkimiýetleriniň bu iki adama ölüm jezasynyň berilmek ähtimallygy barada ilkinji gezek ýaňzydyşydyr.
Belarus Ýewropada ölüm jezasyny işjeň ulanýan ýeke-täk ýurt bolup durýar.
Minskide 12-nji aprelde bolan metro partlamasynda 15 adam ölüp, onlarça dam ýaraly bolupdy.
Şwed häkimiýetleriň bu iş bilen bagly iki adamy, Kowalew we Konowalow diýen adamlary tussag edendigini, olaryň 2008-nji ýylda Minskide, 2005-nji ýylda Witebskide bolan kiçiräk hüjümlerde hem günälenýändigini tassyk etdi.
Ol deslapky derňewleriň tamam bolandygyny we häkimiýetleriň ol iki adamy terrorizmde günäländigini aýtdy.


text:
Türkmenistanda 2002-nji ýylyň 25-nji noýabr wakalarynyň bolup geçenine dokuz ýyl doldy. Türkmen resmileri tarapyndan “Nyýazowyň janyna kast etmäge synanyşyk” diýlip atlandyrylan waka gatnaşygy bolanlykda aýyplanyp, tussag edilenler häzir türmede. Emma tussaglaryň köpüsiniň ýagdaýlary barada olaryň dogan-garyndaşlaryna maglumat berilmeýär.
Türkmenistanyň öňki daşary işler ministri Boris Şyhmyradow
Uzak möhletleýin türme tussaglygyna höküm edilen Batyr Berdiýew, Boris Şyhmyradow, Serdar Rahymow, Döwlet Gaýybow, Rejepgeldi Nurgeldiýew, Myrat Garataýew, Guwanç Jumaýew dagylar bilen birlikde tussag edilen beýleki adamlaryň köpüsi barada olaryň dogan-garyndaşlaryna düýpden habar berilmeýänligi adam hukuklary boýunça halkara guramalaryň, ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň hasabatlarynda bellenilýär. Şol hasabatlarda tussaglaryň hatda diriligi ýa-da ölendigi hakda-da maglumat berilmeýändigi aýdylýar.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyndan Altyn Amandurdy gyzy bu mesele bilen gyzyklanyp, Türkmenistanyň öňki daşary işler ministri, “Sanjar -25 wakasynda” esasy günä bildirilen Boris Şyhmyradowyň aýaly Tatýana Şyhmyradowa bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Tatýana, mälim bolan maglumatlara görä, 2002-nji ýylda “Nyýazowyň janyna kast etmek synanyşygy” diýlip atlandyrylan wakadan soň tussag edilen Boris Şyhmyradow we şol waka bilen baglanyşykly tussag edilen beýleki adamlar barada türkmen häkimiýetleri düýpden maglumat bermeýärler? Bu hakykatdan hem şeýlemi?
T. Şyhmyradowa:
Hawa, şol wakadan soň 9 ýylyň geçendigine garamazdan, bu meselede hiç hili özgerişlik ýok. 2006-njy ýylda Nyýazow ölenden soň, bizde ýagşylyga umyt döräpdi. Ýöne, Türkmenistandaky häzirki ýagdaýy görüp, şol umytlarymyz puja çykdy diýsem, ýalňyşmaryn. Sebäbi Türkmenistanyň häzirki prezidentiniň-de Nyýazowyň ýoly bilen gidýändigi mese-mälim. Berdimuhamedowa hem ýurtda oppozisiýanyň, garaşsyz metbugatyň, başgaça pikir edýänleriň bolmagy gerek däl ýaly bolup görünýär. Şonuň üçinem tussaglykda saklanýan syýasy, graždan aktiwistleri, öňki režimiň pidalary bilen bagly ýagdaýyň asla özgermeýändigine geň galybam oturmaly däl. Gaýta, şol ýagdaýyň gitdigiçe ýaramazlaşýandygyny belläsim gelýär.
Azatlyk Radiosy: Boris Şyhmyradowyň Orsýetiň raýatydygy belli. Adamyňyz barada maglumat almak üçin ors häkimiýetlerine ýüz tutup gördüňizmi? Olar türkmen häkimiýetleri bilen bu barada gepleşik geçirdilermi?
T. Şyhmyradowa:
Hawa, men Orsýetiň Baş prokuraturasyna, ýurduň prezident edarasyna Borisiň meselesi bilen bagly ýüz tutdum. Olar meniň arzalarymy türkmen häkimiýetlerine iberýärler, ol ýerden bolsa maňa jogap gelmeýär.
Azatlyk Radiosy: Tatýana, ýakynda Täjigistanda orsýetli pilotlar tussag edilende Orsýet öz raýatlaryny gorap cykyş etdi, soňra olar azatlyga çykaryldy. Emma, siziň aýdyşyňyz ýaly, Orsýet Türkmenistanda 9 ýyl türme tussaglygynda oturan raýaty barada maglumat alyp bilmän gelýär. Muňa näme sebäp bolýär?
T. Şyhmyradowa:
Hawa, orsýetli pilot baradaky reportažlara tomaşa edenimde, mende-de şeýle pikir peýda boldy. Ýagny, haýsydyr bir ýurtda öz raýatlarynyň arkasynda durmagy üçin, Orsýete syýasy erk-isleg gerek. Ýöne Borisiň ýagdaýynda 2002-nji ýyldaky wakalardan soň bu meseläniň Orsýetiň Döwlet Dumasynda birki gezek gozgalandygyna garamazdan, men olaryň azat edilmegi orsýetli käbir çinowniklere amatly däl diýen pikire geldim. Orsýetiň Türkmenistandaky ilçihanasy özüni gaty passiw alyp barýar, ýagny öz raýatlarynyň goragy üçin asla çäre görmeýär. Elbetde, olaryň Moswanyň Smolensk meýdançasynda ýerleşen binada ýolbaşçylary bar, diplomatlar şolaryň görkezmesi boýunça hereket edýärler.
Häzir Orsýet bilen Türkmenistanyň arasyndaky gatnaşyklaryň onçakly däldigini özüniz bilýärsiňiz. Ýagny, rus tarapynda gatnaşyklarymyza zeper ýetäýmesin diýen alada ýok. Şeýle-de bolsa, Orsýet hökümetiniň ýokary derejeli syýasatçylarynyň käbirine 2002-nji ýyldaky aýyplamalar boýunça oturanlaryň azat edilmeginiň geregi ýok.
Ýöne, dogan-garyndaşlarymyzyň azat edilmeg-ä aňyrda dursun, biz tussaglykda saklanýanlar barada asla maglumat alyp bilmän kösenýaris. Ýagny, rus häkimiýetleriniň bendileriň nirededigi, olar dirimi ýa ölümi – ine, şu baradaky maglumatlary dogan-garyndaşlaryna ýetirmek borjy ahyry.
Azatlyk Radiosy: Bu meselede rus metbugaty näme sebäpli dymýarka?
T. Şyhmyradowa:
Hawa, bu meň üçin hem tapmaça. Rus tarapy Borisiň meselesi bilen bagly türkmen tarapyna ýüz tutandygyny aýdýar. Türkmen häkimiýetleri bolsa dymmagyny dowam etdirýärler. Meniň pikirmçe, olar tussaglaryň käbiriniň diri däldigini ýaşyrmaga synanyşýarlar. Olaryň diri däldigi bolsa, bolaýjak zat.
Azatlyk Radiosy: Siz Türkmenistanda 9 ýyl mundan ozal tussag edilen dogan-garyndaşlaryňyz barada maglumat almak üçin Halkara guramalara ýüz tutup gördüňizmi?
T. Şyhmyradowa:
Men öz tejribämden bilýärin, BMG ýaly guramalaryň Türkmenistanda işleýän wekilleriniň mümkinçilikleri gaty çäkli. Ýöne men zorluk bilen ýitirim edilen adamlar bilen meşgullanýan işçi topara ýüz tutdum. Olaryň Borisi zorluk bilen ýitirim edilmegiň pidasy hökmünde resmi taýdan ykrar etmegi meni azda-kände ruhlandyrdy. Bu işçi topar Borisiň meselesi boýunça Türkmenistana ýüz tutdy, emma türkmen tarapy bu gezek hem jogap bermedi.
Azatlyk Radiosy: Boris Şyhmyradow barada maglumat almak üçin indi näme etmegi göz öňünde tutýarsyňyz?
T. Şyhmyradowa:
Maňa adamym Boris Şyhmyradowyň hak-hukuklarynyň bozulmagy baradaky mesele bilen bagly ýene-de BMG-niň Adam hukuklary boýunça geňeşine ýüz tutmagy maslahat berdiler. Men Borisiň ýagdaýynda graždan hukuklarynyň pakty boýunça kanun bozulmalary barada hemme dokumentleri toplap, ýörite doklad ýazdym. Şol ägirt uly doklady BMG-ä iberdim. Şu ýylyň iýul aýynda meniň hatyma garalandygy barada maglumat aldym.
BMG-niň wekilleri meniň meseläm boýunça özleriniň Türkmenistana ýüzlenendiklerini, indi alty aýyň dowamynda jogaba garaşýandyklaryny aýtdylar. Ýagny, iýul aýynda ýüz tutulan bolsa, ýanwar aýynda maňa jogap gelmeli. Ýöne, meniň pikirimçe, türkmen tarapy bu gezegem jogap bermez.
Beýleki dereksiz ýiten adamlar barada bir zat eşitsek, ýüregimiz awaýar. Emma biz, ynha, indi uzak 9 ýylyň dowamynda öz dogan-garyndaşlarymyz barada habar alyp bilmän, ejir çekýäris. Men başda olaryň azat edilmegini talap etmeli diýip, pikir edýärdim, soňra olaryň işine gaýtadan garalmagyny talap etmeli diýýärdim, indi bolsa men diňe olar ölümi ýa diri – şony bilesim gelýär. Gündelik şu pikir bilen ýatyp-turýaryn…


text:
Orsýetiň prokurorlary ýurduň derňewçilerine Moskwanyň “Domodedowo” adyndaky halkara aeroportunda bolan ýowuz terroristik hüjüm bilen baglanyşykly howa menziliniň eýesine garşy gozgalan jenaýat işini ýatyrmagy tabşyrdy.
Bu baradaky tabşyryk, mundan bir hepdä golaý ozal Moskwanyň sudy Dmitriý Kamenşçige we aeroportuň iki ýolbaşçysyna garşy girizilen öý tussaglygyny güýçden aýyrmagynyň yzýanyna gabat geldi.
Kamenşçik we aeroportuň iki ýolbaşçysy mundan bäş ýyl ozal “Domodedowo” aeroportunda bolan janyndan geçen bombaçynyň hüjümi döwründe howpsuzlyk bilen baglanyşykly ýalňyşlyklaryň bolan bolmagy mümkin diýlip öý tussaglygyna höküm edilipdiler.
Orsýetiň Baş prokuraturasy özüniň 6-njy iýulda beren maglumatynda bu baradaky kararyň ýurduň Derňew komitetine ugradylandygyny we ony şikaýat edip bolmaýandygyny mälim etdi.
Moskwanyň “Domodedowo” adyndaky halkara aeroportunda bolan şol hüjümde 37 adam ölüp, başga-da 172 sanysy ýaralanypdy.


text:
Fransuz derňewçileri Parižde 129 adamy öldüren, 350-den gowrak adamy ýaralan hüjümleri amala aşyranlaryň biriniň şahsyýetini anyklady.
Alžir asylly fransuz raýaty Mostefai ozal ownuk jenaýatda tanalan we radikallaşan diýip bilinýär.
29 ýaşyndaky Omar Ismail Mostefainiň şahsyýeti hüjümleriň biriniň amala aşyrylan ýerinde tapylan barmak arkaly kesgitlendi diýip, AFP habar gullugy ýazýar.
Aýdylmagyna görä, Mostefaýä golaý alty adam, şol sanda onuň kakasy, erkek dogany we gelnejesi tussag astyna alyndy.
13-nji noýabrdaky utgaşdyrylan hüjümler fransuz paýtagtynyň alty sany dürli ýerinde, şol sanda Bataklan konsert zalynda, Fransiýanyň milli stadionynda, restoranlarda we barlarda amala aşyryldy.
Prokurorlar bu hüjümlerde agyr ýaraglanan we partlaýjy guşak geýen ýedi hüjümçiniň öldürilendigini aýdýarlar.
Terror hüjümleri netijesinde 350-den gowrak adam ýaraly boldy, olaryň 99-synyň ýagdaýy agyr.
«Yslam döwleti» jeňçi topary bu hüjümleriň jogapkärçiligini öz boýnuna alyp, olary Fransiýanyň Siriýadaky we Yrakdaky ekstremist toparlara howa zarbalaryny urmagy bilen baglanyşdyrdy.
Parižiň prokurory Fransua Molins 14-nji noýabrda bu hüjümleri «terrorçylaryň üç utgaşdyrylan toparynyň», elýeterli himiki maddalardan aňsat ýasalýan we bilmesi kyn bolan TATP partlaýjy guşagyny geýen ýedi janyndan geçen bombaçynyň gatnaşmagynda, amala aşyrandygyny aýtdy.
"Biz olaryň nirede gelendigini we nähili maliýeleşdirilendigini anyklamaly..." Molins aýtdy.
Ol Bataklanda belgiýa nomerli maşynyň tapylandygyny, onuň Belgiýada ýaşaýan fransuz erkegi tarapyndan kireýine alnandygyny aýtdy.
Resmiler ýaragly adamlar tarapyndan ulanylan başga bir maşynyň paýtagtyň gündogar çetinden tapylandygyny aýtdylar.
Belgiýanyň polisiýasy Pariždäki hüjümler bilen ilteşiklilikde güman edip, üç adamy tussag etdi.
German resmileri günorta ştat bolan Bawariýada şu aýyň başynda bir adamyň tussag edilendigini, onuň maşynyndan ýarag, partlaýjy tapylandygyny we onuň hem bu hüjümler bilen bagly bolmagynyň mümkindigini aýdýarlar.
«Stade de France» stadionynda hüjümçileriň biriniň jesediniň golaýyndan Siriýanyň bir pasporty tapyldy.
Serbiýanyň Içeri işler ministrligi hüjümçileriň biriniň «Stade de France» stadionynyň ýanyndaky jesediniň golaýynda tapylan pasportuň eýesiniň şu ýylyň 7-nji oktýabrynda Presewo serhet geçelgesinde resmi taýdan gaçybatalga gözleýji hökmünde hasaba alnandygyny aýtdy.
Presewo serhet geçelgesi Serbiýa bilen Makedoniýanyň arasynda ýerleşýär.
Grek resmileri bu dokumentiň 3-nji oktýabrda Leros adasyndan geçmek üçin ulanylandygyny tassyk etdiler.
Prezident Fransua Olland adatdan daşary ýagdaý yglan etdi we Türkiýede 20-de sammitine gatnaşmagyny goýbolsun etdi.
Pidalaryň we aman galanlaryň maşgalalary üçin Parižiň Notre Dame ybadathanasynda ýörite ybadat geçirilýär.
Häzir Ýewropa Bileleşiginiň gezekli prezidentligini ýerine ýetirýän Lýuksemburg ÝB-niň içeri işler ministrleriniň 20-nji noýabrda duşuşyp, Ýewropanyň bu hüjümlere berk gaýtawul bermek barada adatdan daşary maslahat geçirjegini yglan etdi.
Şu aralykda Fransiýa, 2004-nji ýyldaky Madrid partlamalaryndan soň Ýewropadaky iň ganly terror hüjüminiň pidalarynyň hatyrasyny tutmak üçin üç günlük ýasa başlady.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Türkmenistan bilen Ukrainanyň arasyndaky wagtly-wagtynda howa gatnawlaryny maýda täzeden dikeltmek göz öňünde tutulýar. Bu barada Ukrainanyň Döwlet howa gatnawlary gullugy RIA nowosti habarlar agentligine beýanatynda aýtdy.
Ukrainanyň bu degişli edarasy 16-njy aprelde Türkmenistanyň Döwlet milli raýat howa gullugy bilen iki ýurduň arasyndaky wagtly-wagtynda amala aşyrylan howa gatnawlaryny täzeden dikeltmek we gelejekde has-da ösdürmegiň meseleleri boýunça gepleşikleri geçirdi.
“Gepleşikleriň netijeleri boýunça taraplar, takmynan, 2015-nji ýylyň maýynda iki tarapyň howa gatnawy kärhanalarynyň arasynda Kiýew bilen Aşgabadyň arasynda wagtly-wagtynda amala aşyrylmagy bellenilen howa gatnawyny täzeden dikeltmegi ylalaşdylar. Şeýle hem Türkmenistandan Ukrainanyň çäginiň beýleki ýerlerine, amala aşyryljak uçuşlaryň örüsini giňeltmek, ilkinji nobatda bolsa Lwow we Odessa ugurlaryna uçuşlary ýola goýmak göz öňünde tutulýar” diýlip habarda aýdylýar.
Şonuň ýaly-da, türkmen tarapynyň Ukrainanyň howa gatnawy kompaniýalaryna Türkmenistana wagtly-wagtynda howa gatnawlaryny amala aşyrmak barada rugsatnama almagy tizleşdirmäge hemmetaraplaýyn ýardam bermäge taýýardygyny mälim edendigi bellenilýär.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Siriýada boldy diýilýän himiki ýarag hüjümini "uly waka" diýip atlandyrdy. CNN anna güni prezident bilen söhbetdeşligi efire berdi.
"Biziň gören zadymyz munuň düýpli alada döredýän we şübhesiz uly wakadygyny görkezýär. Onsoň biz eýýäm tutuş halkara jemgyýetçiligi bilen gürleşip ýörüs. Biz olaryň has netijeli hereket etmegini gazanmak üçin BMG-niň üsti bilen işleýäris. Biz Siriýanyň hökümetini hem şol diýilýän ýerde barlag geçirilmegine rugsat bermäge çagyrdyk. Sebäbi BMG-niň inspektorlary häzir edil şol ýerde."
Obama Birleşen Ştatlar bir ýol bilen Siriýanyň içindäki çylşyrymly mezhep problemalaryny çözüp biler diýmegiň kähalatda biraz ulaltma bolýandygyny hem sözüne goşdy.
Siriýa derňewe ýol açmaly
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-Mun Günorta Koreýada çykyş edip, Siriýanyň hökümetini BMG-niň bu ýurda baran himiki ýarag inspektorlary bilen çarşenbe güni Damaskyň golaýynda bolan hüjüm babatda hyzmatdaşlyk etmäge çagyrdy.
"Haýsy ýerde, kim tarapyndan, nähili ýagdaýlarda ulanylandygyna garamazdan, himiki ýaraglary ulanmak Halkara kanunyny bozmak bolýar. Adamzada garşy beýle jenaýatyň edilmeginiň ony amala aşyranlar üçin çynlakaý netijeleri bolmalydyr."
BMG-niň himiki ýarag inspektorlary Siriýa ýekşenbe güni, ozalky himiki hüjüm diýilýänleri derňemek üçin bardy. Bu ýurtda hökümet we pitneçi güýçler bir-birini himiki ýaraglary ulanmakda aýyplaýar.
Diýiläýn himiki hüjümden ölen bäbekleriň jesetleri. 21-nji awgust, 2013.
Siriýanyň oppozisiýa çeşmeleri çarşenbe güni irden Damaskyň golaýynda amal aşyryldy diýilýän himiki ýarag hüjüminde ölen adamlaryň sanynyň 500 bilen 1300 aralygyndadygyny öňe sürýär. Emma bu sanlar garaşsyz çeşmeler tarapyndan tassyklanylyp bilinmedi.
"Prowakasiýamy" ýa däl?
Birleşen Ştatlar özüniň şu wagta çenli bu hüjümde himiki ýaragyň ulanylyp-ulanylmandygyny kesgitli aýtmak mümkinçiliginiň bolmandygyny aýtdy.
Birleşen Ştatlar 2003-nji ýylda Yraga çozup gireninden soň ol ýerde köpçülikleýin gyrgyn ýaragyny gözlän Yrak agtaryş toparynyň öňki başlygy Çarles Duelfer çarşenbe güni bolan hüjümden soňky ýagdaýy görkezýän wideoýazgylary synlap, öz pikirini aýtdy.
"Bu gaty täsirli we galp, ýasama bir zat däldigi açyk görnüp dur. Men bularyň hakyky adamlardygy barada aýdýan. Sen bu hili zady ýasap bilmersiň, köp babatda – men käbir halkara taraplaryň bu bir galp, ýasama zat, Orsýetiň daşary işler ministriniň sözleri bilen aýtsak, «prowakisiýa» diýýänini bilýärin. Bu ynandyryjy pozisiýa däl."
Uruş we çagalar
Şu arada BMG raýat urşy zerarly Siriýadan gaçmaga mejbur bolan çagalaryň sanynyň bir milliona baryp ýetendigini aýtdy.
BMG-niň Çagalar fondy, UNICEF we BMG-niň Bosgunlar gullugy anna güni siriýaly ýaşlaryň ýene iki millionynyň Siriýanyň içindäki öýlerinden başga ýere göçürilendigini aýtdy.
Günorta-günbatardaky Daraa şäheriniň ýaşaýjysy, 14 ýaşly Ahmed öz maşgalasynyň başyna düşen zatlar barada BMG-niň Bosgunlar gullugyna şeýle gürrüň berdi:
"Meniň doganym öldürildi, uýamyň beýnisine zeper ýetdi. Biz ilki ony bu ýere getirip bilmeris öýtdük. Ahyrynda biz ony we doganymyň jesedini bu ýere alyp geldik. Doganymy şu ýerde jaýladyk. Uýam häzir bejergi alyp, bolan hadysadan soň gaýtadan ýöremegi öwrenýär. Ol çep aýagyny ulanyp bilenokdy. Men bir gün yzymyza, öe dolanyp bilsek diýip arzuw edýärin."
Siriýadaky uruş başlaly bäri ol ýerden gaçyp çykan adamlaryň jemi sany iki million diýip hasaplanýar.
BMG-niň gulluklary çagalaryň hem köplenç hüjüm astyna düşýändiklerini ýa-da, halkara kanunçylygyny bozup, olary söweşe çekýändiklerini aýdýarlar.
BMG-niň maglumatlaryna görä, siriýaly bosgunlaryň 740 müňüsi 11 ýaşdan aşakdaky çagalar bolup durýar.
Siriýadaky konfliktden gaçan bosgunlaryň köpüsi Türkiýede, Liwanda, Yrakda, Iordaniýada we Demirgazyk Afrikada ýerleşdi.


text:
Zähmetkeşleriň halkara raýdaşlyk güni bolan 1-nji Maý baýramy türkmenleriň arasyna sosializm zamanynda geldi. Ol gün ozallar zähmetkeşleriň halkara raýdaşlyk güni hökmünde bellenýärdi, soňky ýyllarda ol dynç alyş güni boldy.
Bu baýramyň taryhy 1886-njy ýylyň 1-nji maýynda Birleşen Ştatlaryň Çikago şäherinde işçileriň 8 sagatlyk iş gününi talap edip, demonstrasiýa guramagy bilen baglanyşdyrylýar. Soňra 2-nji Internasionalyň Parižde bolan kongresinde her ýylyň 1-nji maý gününde işçileriň demonstrasiýasyny geçirmek karar edildi.
Aslynda 1-nji maý gününi baýram etmek has gadymy döwürden başlanypdyr. Şol döwürde bu baýramyň syýasy maksady hem ýok ekeni.
Maýyň gadymy manysy
Käbir taryhy maglumatlara görä, maý baýramynyň taryhy gadymy Rimden, Hudaýa deňelen zenan Maýýanyň hatyrasyna tutulýan dabaralardan başlanypdyr. Maý sözüniň gelip çykyşy hem şu ýerde öz-özünden düşnükli bolup galýar.
Apreliň ahyrynda hem maýyň ilkinji gününde başlanýan ählumumy baýramçylykda Rimiň ýaşaýjylary suwdan doly küýzelerini gujaklap köçelere çykyp, biri-biriniň depesinden suw eňteripdirler. Birinji maý güni irden Rim şäheriniň aýal-erkegi Tibr derýasynda suwa düşüp, soňundanam eline saz gurallaryny alyp, açyk meýdana çykypdyrlar. Kim aýdym aýdypdyr, kim tans edipdir, kim közüň töweregine egrilip, öýden alyp gaýdan jylka etini çişe düzüpdir...
Zähmetkeşleriň halkara raýdaşlyk gününe öwrülen 1-nji Maýyň dünýäniň dört künjünde birek-birege duýgudaşlygyň, azatlygyň, asudalygyň, şatlygyň hem dost-doganlygyň baýramçylygyna öwrülip gitmegi tebigy bir ýagdaý bolup görünýär.
Maý baýramlarynyň tapawutlary
Esasy bellemeli zat - Sowetler zamanyndan tapawutlylykda, gadymy Rimdäki Maý baýramçylygynda hiç bir gurama, hiç bir edara, hiç bir patyşa ýa prezident milleti mejbury halda köçä kowmandyr. Hiç kimiň eline baýdajykdyr dürli reňkli şarlar paýlap, ol paraddan geçirilmändir. Baýramçylyk dabarasyna islän adam gatnaşypdyr, islemedik öz meýline hem mümkinçiligine görä boluberipdir.
Bahar baýramynyň Sowet Soýuzynda, şol sanda, Türkmenistanda hem bellenişinden habarsyz adam ýok bolsa gerek. Ony ýatladyp oturmak artykmaç. Keçe zawody bolsun, egirme-dokma fabrigi bolsun, medeniýet kärhanasy bolsun, ol baýrama hemme işgärler gatnaşmalydy.
Juma Ýazmyradyň ýa Oguljahan Mämikowanyň çagyryşlaryndan soň: «ura!» diýip gygyryp, tribunanyň öňünden baýdajyk bulap geçmeseň, öz günüňi buladygyň bolýardy.
«Molla diýerler, işan diýerler - adamdan gowsy bolmaz» diýen türkmeniň boýnuna köp ýyllaryň dowamynda «Hasyl baýramy» diýdiler, «Gawun baýramy» diýdiler, «Suw baýramy» diýdiler, her dürli baýramy dakdylar. Ýöne, eysem, adamyň öz dünýä inen gününden hem Täze ýyl baýramyndan başga ona dabara, dogrudanam, gerekmikä?
Şiraly Nurmyrat türkmen şahyry hem publisisti. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Awstraliýanyň premýer-ministri geçen hepdede Sidneýiň kafesinde bolan zamun alyşdan soň “terrorçylyk bilen bagly gürrüňleriň” möwjändigini aýtdy we ýene bir hüjümiň bolmagynyň ähtimallygyna seredilendigini belledi.
Abbot 23-nji dekabrda Milli howpsuzlyk komitetiniň maslahatynyň yzýany eden çykyşynda Awstraliýanyň terrorçylyga garşy taýýarlyk derejesini häzirkisinden ýokarlandyrmaýandygyny mälim etdi, emma adamlary hüşgär bolmaga ündedi.
Eýranda doglan Haron Monis 17 adamy 16 sagatlap Sidneýiň kafesinde zamunlykda saklapdy we yslam baýdagyny galgadyp, premýer-ministr Toni Abbot bilen gepleşmegi talap edipdi. 16-njy dekabrda polisiýanyň kafe eden hüjüminiň netijesinde Monis we iki zamun öldürilipdi.


text:
Ispanýanyň "Barselona" futbol toparynyň hüjümçisi Lionel Messi Ýewropanyň futbol klublary bileleşigi (ECA) tarapyndan, 2015-nji ýylyň iň gowy futbolçysy höküminde, "Globe Soccer Awards" atly baýraga mynasyp görüldi.
Baýragy gowşurmak üçin 27-nji dekabrda Birleşen Arap Emirliklerinde dabara geçirildi.
Messi bäsleşikde "Ýuwentus" futbol toparynyň derwezeçisi Janluýdji Buffon bilen "Real" futbol toparynyň hüjümçisi Kriştian Ronaldo ýeňmegi başardy.
Asly argentinaly futbolçy Messi 2015-nji ýylda Ispaniýanyň çempiony, ýurduň kubogynyň eýesi we UEFA-nyň superkubogynyň eýesi, ”Çempionlar ligasy” bilen bir hatarda klublaryň çempionatynyň ýeňijisi ýaly bäş sany titula, ýagny beýik derejä mynasyp boldy.
Ýewropanyň iň gowy futbol kluby "Barselona" seçilip alyndy.
Türgenleşdirijileriň arasynda bolsa Belgiýanyň milli ýygyndy futbol toparynyň treneri Mark Wilmots ýeňiji boldy.
Iň gowy akademiýa baýragyny bolsa Portugaliýanyň "Benfika" topary gazandy.
Ýylyň arbitri hökmünde bolsa Özbegistandan Rawşan Irmatow, iň gowy agent hökmünde hem portugaliýaly Žorže Mendeş saýlandy. Iň gowy klub prezidenti diýen ada bolsa "Barselonanyň" baştutany Mariýa Bartomeu mynasyp boldy.
2016-njy ýylyň 11-nji ýanwarynda Zýurihde Halkara futbol federasiýasy FIFA-nyň iň gowy oýunça berilýän "Tylla top" baýragynyň gowşurylmagy üçin ýörite dabara gurnalar. Ol baýraga dalaşgärleriň arasynda Lionel Messi, Naýmar ("Barselona") we Kriştian Ronaldo dagylar bar.
Messi, 2009-njy we 2012-nji ýyllarda "Tylla top" baýragyny gazanmagy başardy. Ronaldo hem 2008-nji, 2009-njy we 2012-nji ýyllarda şol baýraga mynasyp bolupdy. Naýmar bolsa öz futbolçy karýerasynda ilkinji gezek ahyrky üç dalaşgäriň arasynda orun almagy başarypdy.


text:
Şahyr Bapba Gökleňiň hatyra gününe
Geçen asyrdaky türkmen poeziýasynyň ajaýyp hem özboluşly ýyldyzlarynyň biri Bapba Gökleň bolsa gerek. Diri wagtynda onuň poeziýasyna ýeterlik ähmiýet berilmedi.
Sada hem täze
Ol türkmen poeziýasyna örän sada hem ýeňil okalýan goşgulary bilen geldi. Poeziýada ýeňillik bilen çuň manylygy baglanyşdyrmagy başardy. Bapba Gökleň az sözi uly many üçin peýdalanyp bildi.
Şahyryň bary-ýogy ýedi sözden döreden bäş bentlik goşgusy şeýle başlanýar.
Bolmaz bolmajak bolsa,
Bolmajak bolsa bolmaz.
Boljak-boljak bor ýogsa,
Bolmajak bolsa bolmaz.
Kommunizmiň soňky ýyllarynda, wezipede oturanlar para-peşgeşe hem ogurlyga ýüz urdular. Bapba Gökleň şeýle möhüm meseläni-de sada dilde aýan etmegi başardy.
Ogurlyk eden uýalmaz,
Ogurlyk eden ulalar.
Ulalansoň ogurlamaz,
Onsoň ol ogurlyk bolmaz…
Goşgy şeýle jemlenýär.
Uýalandan ogry bolmaz,
Ogurlamasa ulalmaz.
Şahyr şol döwürde ýazan başga bir eserinde jemgyýetçilik dertleriniň nadanlyk sebäpli bolýandygyny aýtdy.
Nadanlyk – ýurda kesel.
Il ýüzi solmasady.
Ilim-günüm, ildeşler
Nadanlar bolmasady.
Bapbanyň poeziýasyndaky kesgin rifmalar, täze sözler, açyk hakykat ony özboluşly şahyr hökmünde öňe çykardy.
Ýekelik
Şahyr durmuşyň ýuwdup barýan agyr batgalygyndan çykalga agtarýardy. Bu ýagdaýda diňe gowy hem güçli adamlaryň halasgär bolup biljekdigine ynanýardy. Ol şeýle adamlary ýa-da adamy gözleýärdi.
Ýadyňyzda bolsa, dünýäniň maddy baýlygyny, ähli bol-elinligi ret edip, boş çelegiň içinde-de ýaşap bolýandygyny öz ömri bilen görkezen Diogen gündiziň güni eli çyraly Adam gözläpdi.
Bapba hem belli bir wagtda şol ýola düşdi.
Mähelläň içinde, göýä bir çölde,
Gezdim adam gözläp, suwsan mal ýaly.
Ol isleýän Adamyny jemgyýetiň arasyndanam, “gupbaly jaý” diýilýän köşkden hem, “hukuk goraýjylaryň” arasyndanam tapyp bilmedi.
Nirden geldi oglan başa bu höwes,
Men adam gözledim, biçäre kör deý,
Agyr mähelleden eşdilmedi ses,
Ýogsam men gygyrdym: “Kim bar bu ýerde?!”
Şahyr soňra mähelläniň akymyna düşüp, ýitip gidendigini aýdýar, “başky höwesiniň gaçandygyny, ejizländigini, müşgilligiň özünden zor çykandygyny” boýun alýar.
“Ýolma guşuň ganatyn”
Şahyryň dogry sözi köplere ýaramady. Eýsem oňa: “Seniň aýdýanyň nädory” diýip bilýän-de ýokdy. Ýöne ony modern ýa-da postmodern şahyr hökmünde ýazgarýardylar. Onuň sözüni kesä çekýärdiler. Şeýdip, höwesini syndyrmaga synanyşýardylar.
Bu ýagdaý şahyra agyr täsir etdi.
Ne oýundan, ne çyndan,
Ýolma guşuň ganatyn!
Pent bolsun şu menden,
Ýolma guşuň ganatyn!
Bolsaň bol ýerde ýorga,
Ýolma guşuň ganatyn!
Görşümiz ýaly, Bapba nusgawy edebiýatyň däplerine hormat goýdy. Onuň nusgawy däplere hem onuň ölçegine eýerip ýazan goşgulary-da az däl.
Gül meňiz, goýny jennet
Bir ýara höwür boldum.
Garyp göwnüme medet,
Hossara höwür boldum.
Bu goşgy bize Magtymgulynyň “Janana gözüm düşdi” goşgusyny ýatladýar.
Bapbanyň poeziýasynda örän düýpli aýdylýan nadanlyk we nadan adam baradaky pikirler hem Magtymgulynyň “Nadanam, zat bilmenem” diýen setirinden gözbaş alýan ýaly bolup dur.
Kämilligiň ilkinji alamaty Beýik sadalyga ýetmek dälmi eýsem. Bapbada şeýle sadalygam, halk pikirine goşulyşmagam bar.
Guw aýdymy
Il arasynda “guwlar ölmeziniň öňüsyrasynda aýdym aýdýarmyş” diýen düşünje bar. Il-halky oýarmak üçin aýdylýan aýdym, düzülýän goşgy hem guwlaryň şol aýdymyna meňzeýär. Bu nähili agyr bolsa-da, ahyrynda guw aýdym aýtman durup bilmeýär, has takygy aýdym aýtmaga mejbur bolýar.
Guw aýdymy guwuň
Ömrün paýawlar.
Aýdym ajal bolup,
Guwlary awlar.
Bapba Gökleň 1991-nji ýylyň 23-nji dekabry agşamy awto heläkçiligine uçrap, geň ýagdaýda aradan çykdy. Ol 1949-njy ýylyň 15-nji ýanwarynda dünýä inipdi.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň pikiri.


text:
Türkmen Döwlet gurjak teatry ýaşajyk tomaşaçylar üçin täze oýunlary sahnalaşdyrdy
07.01.2017
Şunuň ýaly gyzykly pursat Amangül Mämmetýazowanyň çagalar üçin ýörüte täze ýyl baýramyna niýetläp ýazan «Durmuş kitaby» ertekisinde bar. Her gün teatryň girelgesinde çagalary kaşaň bezelen arça bilen täze iki oýnuň gahrymanlary garşy alýarlar. «Durmuş kitaby» ertekisiniň gahrymanlary bilen çagalar täze ýyl arçasynyň ýanynda tanyşýarlar. Maýmyn, Tilki, Towuk, Aýaz baba we Garpamyk tans oýnap, çagalary hem dabara gatnaşmaga çagyrýarlar. Soňra Aýazbaba olary «Altyn jüýje» oýnuna tomaşa etmäge çagyrýar.
Körpeler täze ertekiniň gahrymanlarynyň başdan geçirenlerine höwes bilen tomaşa etýärler, ony Ylýas Durdyýew ýörüte täze ýyl baýramy mynasybetli ýazypdyr. Sahnadaky gar depeleriniň aňyrsynda towuk Aýaz babadan özüni ýylyň nyşany diýip yglan etmegi haýyş edýär. Dana goja onuň basyp oturan ýumurtgasyndan çykjak jüýje ýylyň nyşany bolar diýip jogap berýär... Ertekiniň kada-kanunlaryna laýyklykda, baş gahrymana hilegär tilki bilen kezzap möjek garşy durýarlar. Ahyrsoňunda ýagşylyk ýeňýär we bellenilen sagadynda-müddetinde Towuk ýyly gelýär.
Türkmen Döwlt gurjak teatrynyň artistleri her gün täze ýyl oýunlary bilen Gökderedäki çagalar-sagaldyş merkezlerinde dynç alýan çagalaryň öňünde-de çykyş edýärler.
Körpeler bu teatryň zehinli artistleriniň her bir çykyşyny gyzgyn garşylaýarlar.
Tamara GLAZUNOWA,
surata düşüren Dmitriý GORŞKOW


text:
Halkara Gyzyl Haç guramasy özüniň düýnki ýaýradan beýanatynda global ykdysady krizis sebäpli Ýewropa Bileleşiginiň çäklerinde açlyk problemasy ýaly problemalaryň hem ýüze çykandygyny belleýär.
Halkara Gyzyl Haç guramasy öz geçiren barlaglarynyň esasynda taýýarlan 20 sahypalyk dokumentinde Ispaniýa we Italiýa ýaly käbir Ýewropa ýurtlarynda adaty raýatlaryň azyk satyn almak mümkinçilikleriniň hem çynlakaý problema öwrülendigini aýdýar.
Häzirki emele gelen ýagdaýy göz öňünde tutup, Gyzyl Haç guramasy soňky wagtlar Ispaniýada ilata azyk önümlerini paýlamak boýunça iş alyp barýar.


text:
Orsýetiň prokurorlary oppozision lider Alekseý Nawalnyny 10 ýyllyk türme tussaglygyna höküm etmegi soradylar. Nawalnyý özüne ogurlyk barada ýöňkelýän aýyplamalary Kremliň başga pikirliligi basyp ýatyrmak boýunça alyp barýan kampaniýasynyň bölegi diýip atlandyrýar.
Alekseý Nawalnyý we onuň dogany Oleg iki kompaniýadan, şol sanda Fransiýanyň “Yves Rocher” kosmetik kompaniýasyndan 31 million rubl möçberinde pul ogurlamak we şol pullaryň belli bir bölegini ýuwmak bilen bagly aýyplamalaryň esasynda suda çekildiler.
Prokurorlar Moskwanyň sudunda 19-njy dekabrda geçirilen diňleňişikde olaryň günäsiniň tassyklanandygyny aýdyp, Alekseý Nawalnynyň özüne 10 ýyl, onuň dogany Olege-de 8 ýyl möhleti bilen türme tussaglygynyň berilmegini sorady.
Iki jenaýata bir jeza
Prokuror Nadežda Ignatowa Aleseý Nawalnynyň 10 ýyl tussaglyga höküm edilmegi bilen oňa garşy iki aýyplama esasynda gozgalan işler, ýagny häzirki iş we 2013-nji ýylda agaç-gurluşyk materiallar döwlet kompaniýasyndan 16 million rubl möçberinde pul ogurlanlygy bilen bagly iş boýunça jogapkärçilik çekiljekdigini aýtdy.
38 ýaşly Alekseý Nawalnyý Orsýetde korrupsiýa garşy göreş alyp barýan öňdebaryjy aktiwist. Ol 2011-2012-nji ýyllarda hökümete garşy protestleri geçirmäge ýardam beripdi we 2013-nji ýylda Moskwanyň häkimi wezipesine geçirilen saýlawlarda ses berijiler tarapyndan goldanyp, Kremli alada goýupdy.
Alekseý Nawalnyý 2013-nji ýylda sud edilip, şertli tussaglyga höküm edildi. Ol özüne bu jezanyň berilmegine protestler arkaly Putine garşy çykmagy, syýasy aktiwligi we Orsýetde häkimiýetiň ýokary derejesindäki korrupsiýa garşy jemgyýetçilik derňewini geçirmek boýunça alyp baran işleriniň sebäp bolandygyny aýdýar.
Tussaglyk meselesi
Şertli tussaglyk onuň türmede saklanmagyny göz öňünde tutmaýan hem bolsa, Nawalnyý fewral aýyndan bäri öý tussaglygynda saklanýar.
Nawalnyý prokurorlaryň talaby barada Twitterde çap eden maglumatynda şeýle diýdi: “Bar zatda gowulygy tama etmeli. 10 ýyl – hiç bolmanda boşajak wagtyň näçe ýaşyňda boljakdygyňy hasaplamak üçin aňsat san”.
Hökümetiň tankytçylary Kremli sudy syýasy basyş guraly hökmünde ulanmakda aýyplaýarlar.
Sudýalar prokurorlaryň Nawalnyny suddan öň tussag astyna almak talaplaryny ret etdiler. Hususana-da, awgust aýynda bolan şeýle ýagdaý Nawalnynyň gözenegiň aňrysyna salynmagynyň Orsýetde ony gorap gurnalýan protestleri tutaşdyryp biljeginden Kremliň howatyrlanýandygy baradaky çaklamalary döretdi.
2013-nji ýylda Nawalnyý başda türmä höküm edilipdi we tussag astyna alnypdy, emma ol munuň bilen baglanyşykly Moskwanyň merkezinde Kremliň golaýynda geçirilen protestlerden soň boşadylypdy we onuň tussaglygy hem şonuň yzysüre ýatyrylypdy.


text:
Günorta Gyrgyzystanda duşenbe güni ýüzlerçe adam ýygnanyp, deputat ýoldaşyny urmakda aýyplanan parlament agzasyna goldaw bildirdi.
Parlamentdäki “Ata Ýurt” partiýasynyň lideri Kamçybek Taşiýewiň tarapdarlary Jalalabat oblastynyň içeri işler bölüminiň öňünde iki sany öý dikip, protestiň aýyplamalar aýrylyp, iş ýapylýança dowam etjegini aýtdylar.
Deputat Bahadur Suleýmanow 1-nji aprelde Taşiýewi özüne topulmakda we urmakda aýyplap, suda şikaýat etdi. Taşiýew muny ret edýär we bu aýyplamalaryň güýzde boljak prezident saýlawlarynda bäsleşige çykmagynyň öňüni almak üçin bildirilýändigini aýdýar.
“Ata Ýurt” partiýasy Gyrgyzystanyň dolandyryjy koalisiýasynyň agzasy bolup durýar.


text:
Şu gün Orsýetiň häkimiýetleri Belarusyň öz bergilerini wagtynda tölemeýändigini aýdyp, bu ýurda satýan elektrik energiýasyny kesjekdigi bilen duýduryş berdiler.
Orsýetiň «Inter RAO UES» elektrik korporasiýasy Belarusa berýän elektrik energiýasynyň şu gije merkezi Ýewropa wagty bilen sagat 22:00-da kesiljekdigini mälim etdi.
Orsýetiň resmileri Belarusyň häzirki bergisiniň 21,2 million dollara deňdigini aýdýarlar.
Belurasyň häkimiýetleri tölegleriň gijikdirilmeginiň sebäbini tölegler üçin ýurtda rus rublynyň ýetmezçilik edýändigi bilen düşündirýärler.


text:
Penşenbe güni Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow iki günlük sapary bilen Ermenistana barýar.
Türkmen lideri Ermenistanyň prezidenti Serž Sarkisýan, şeýle hem ýurduň beýleki ýokary derejeli resmileri bilen gepleşikler geçirer.
Resmileriň aýtmaklaryna görä, söwda we energiýa boýunça hyzmatdaşlyk we bu ugurlar boýunça ylalaşyklara gol goýmak gepleşikleriň gün tertibinde durýar.
Ermenistana elektrik toguny satmak baradaky mesele gepleşiklerde garaljak esasy meseleleriň biri diýlip çaklanylýar.
Türkmenistandan Eýranyň elektro-sistemasynyň üsti bilen Ermenistana elektrik toguny eksport etmek ideýasy 2010-njy ýylda teklip edilipdi.


text:
Öten agşam Türkmenistanyň prezidenti Sofiýadan Türkiýäniň Antaliýa kurortyna geldi. Onuň Türkiýä iş sapary başlandy-diýip, “Türkmenistan: altyn asyr” internet saýty ýazýar.
Şu gün iki ýurduň prezidentleri türkmen-türk hyzmatdaşlygyny mundan beýläk ösdürmegiň mümkin bolan ugurlaryny, şeýle-de taraplary gyzyklandyrýan regional we dünýä syýasatynyň meselelelerini maslahatlaşar.
Gurbanguly Berdimuhamedow şu gün inwestisiýa forumyna gatnaşar. Oňa uly türk kompaniýalarynyň wekilleri çagyrylypdyr-diýip, “Türkmenistan: altyn asyr” internet saýty ýazýar.


text:
1-nji iýun — Çagalary goramagyň Halkara günüdir!
Gadym döwürlerde ötegçi-geçegçiler bir ýurduň ýagdaýyny biljek bolsalar, şol ýurduň bazarlaryna aýlanar ekenler.
Bazarlar, dogrudanam, halkyň nä haldadygyny-da, ýurduň azyk ýagdaýyny-da aýnada ýaly, aýan görkezip durlar. Bu ýagdaý türkmen bazarlarynyň mysalynda-da şeýle.
Bazarlarda ilkinji nobatda gözüňe ilýän zat — ellerine buzgaýmakdyr kagyza dolangy çigit, gutapdyr suw alyp, ylgap ýören dürli ýaşdaky çagalar. Olar haryt satyp duranlara-da, alyjylara-da, öýlerine gaýtmak üçin awtobuslara münüp oturanlara-da, awtobuslardyr bazara baran ýeňil maşynlaryň sürüjilerine-de ellerindäki harytlary ýeke-ekeden hödürläp, ýalbaryp çykýarlar. «Agam, buzgaýmak alaý», «Gelneje, çigit alaý», «Daýy, gyzgynjak gutap bar, ýekejesini alaý», «Atam, ýekeje gutabymy alaý» diýen sesler bazar başlanyp, soňlanýança bazar meýdançasynda her ädimde eşidilip durýar. Kimler olaryň hödürleýän harytlaryny satyn alýarlar, kimler seslerini çykarman, olaryň ýüzüne-de seretmän geçip gidýärler, kimler bolsa: «Ýürege düşdüň» diýip sögýärler.
Dileg edýän ejesiniň ýanynda durup, el serip duran çagalara-da bazarda duşup bolýar. Cagalaryň käsi bolsa, heniz kämillik ýaşyna ýetmedigi mese-mälim bildirip duran çepiksije göwresini arabanyň agajyna baglap, agyr-agyr ýük urlan arabalary çekýärler.
Gözlerimiziň öňünde
Öňler biz beýle zatlary käbir yzagalak, daşary ýurt filmlerinde synlardyk. Ine, indi bolsa, bu zatlar hut biziň öz Watanymyzda, öz gözlerimiziň öňünde geçip dur.
Dünýäde çagalary goramagyň Halkara güni indi nijeme ýyllar bäri bellenip geçilýär. Ol Türkmenistanda-da bellenilýär. Çagalary goramagyň halkara gününiň bellenmegi elbetde, gowy zat. Ýöne ýylyň bir gününi oňa bagyşlanyň bilen, şol güni aýdym-sazlar bilen garşylap-ugradanyň bilen dünýädäki çagalaryň bary bagtly bolaýanok.
Çagalary bagtly etmek üçin ilkinji nobatda ene-atalary bagtly etmeli, çagalary goramak üçin ilkinji nobatda ene-atalary goramaly. Goragly ene-atalar, bagtly ene-atalar çagalaryny goraýar hem bagtly edýärler.
Türkmenistanyň sosializmden kapitalizme geçmeginiň netijesinde hem-de Sowet soýuzynyň dargamagynyň netijesinde öňki aragatnaşykda bolan on bäş respublikanyň ähli sferalarda gatnaşyklarynyň üzülmeginiň netijesinde ýapylan kärhanalar, täzeden döredilen edara-kärhanalar öýe gazanç getirýän ene-atalaryň durmuşyna örän erbet täsir etdi. Işsiz galanlar örän köpeldi. Şunuň netijesinde maşgaladaky girdeji aladasy çagalaryň-da başyna düşdi. Diňe bazarlarda däl, eýsem öýleriň-de gapylaryny kakyşyp, «Mekge alyň», «Ýumurtga alyň» diýşip, aýlanyp ýören çagalar günsaýyn köpelmese, azalanok.
Köpler “kompýuterlik” däl
Bir ýandan seretseň, hökümet çagalaryň hem aladasyny edýän ýaly. Üç ýaşyna çenli bolan çagalaryň kömek puly dikeldildi. Çagalara gurjak teatry, sirk sowgat edildi. Multimedialy mekdepler gurulýar. Mekdepler kompýuterler bilen doldurylýar. Çagalar üçin şypahanalar, dynç alyş lagerleri açylýar. Ýöne ol şypahanalara, dynç alyş lagerlerine çagalar saýlanyp eltilýär. Hemme çagalaryň ol ýerlerde dynç almaga mümkinçiligi ýok.
Mekdeplerde kompýuterler bolanda-da, ony käbir sapakda elläp göreni bilen çaga kompýuteri doly özleşdirip bilmeýär. Şonuň üçin kompýuter her bir çagaly öýde bolmaly. Bu derejä ýetere entek türkmen maşgalalarynyň ýagdaýy pes.
Aýratyn-da, obalarda ýaşaýan adamlaryň ýagdaýy has pes. Olar çagalaryna 400-500 dollarlyk kompýuter alyp bermegä-hä beýlede dursun, gündelik iýjek çörek pullaryny gazanmak üçin şäherlere bosýarlar. Has kämilleşdirilen, bahasy 700-1000 amerikan dollary bolan kompýuterleri-hä türkmenleriň oba çagalary düýşlerinde-de görüp bilmeýärler. Türkmenistanyň ilatynyň esli bölegi obada ýaşaýar. Şol bölegiň on prosenti çagalaryna kompýuter alyp berýändir diýip pikir edip bilsegem, biziň üçin ýagdaý begenerlikdir.
Ýurduň ilatynyň esli böleginiň çagalarynyň kompýuterli däldigi, olaryň internete çatlyşyp bilmezligi geljekki nesilleri aňly-düşünjeli edip bolar diýen umydy puja çykarýar. Şäherleriň ilatynyň hem her biriniň öýünde kompýuter bardyr diýip aýdyp bolmaz.
Çagalar üçin doly mugt medisina kömegi ýok. Aýratyn-da koordiologiýa merkezi ýaly agyr operasiýalary geçirýän hassahanalara düşýän çagalar üçin ýagdaý kyn. Çagalaryň ýüregini operasiýa etdirmek üçin üç müň amerikan dollaryndan bäş müň amerikan dollaryna çenli tölemeli. Bu puly kim tapýar, kim bolsa tapanok.
Serdar Gulgeldiýew aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Nigeriýanyň paýtagty Abudžede bolan birnäçe bomba partlamasynda azyndan 7 adam heläk bolup, köpüsi ýaralandy.
Ýurduň Adalat ministrliginiň edarasynyň golaýynda iki sany minaly maşynyň partladylandygy habar berilýär. Bu waka ýurduň garaşsyzlygynyň 50 ýyllygynyň bellenilýän wagtyna gabat geldi.
Nigeriýanyň garaşsyzlygynyň 50 ýyllygy bilen bagly geçirilýän dabaralara ýurduň prezidenti Gudlak Jonatanyň, ýokary derejeli çinownikleriň hem daşary ýurt delegasiýalarynyň gatnaşandygy aýdylýar.
Bu wakadan öň Nigeriýanyň günortasynda hereket edýan “Nigeriň deltasyny azat etmek boýunça ýaraglanan topar” terror hüjümlerini amala aşyrmaga taýýarlanýandygyny duýdurypdy.
Bu barada ýaýradan beýanatynda agzalan topar garaşsyzlyk döwrüniň “50 ýyl dowam eden şowsuzlyk” bolandygyny aýdyp, toý tutmaga hiçbir sebäbiň ýokdugyny aýdyar.


text:
Türkmenabadyň A.Puşkin köçesiniň ugrunda ýerleşýän köpriniň aşagyndaky söwdagärler şu günler satuwdaky önümlerini ýygnamak bilen başagaý. Olaryň bu günki başagaýlygy söwda bilen bagly däl-de, köpden bäri oturan söwda ýerinden göçürilmegi bilen bagly.
Ýerli häkimligiň buýrugy bilen birinji martdan başlap açyk bazarda edilýän bu söwda-satyk doly ýatyryldy.
“Düýn bize häkimligiň işgärleri gelip, bu ýerden zatlaryňyzy aýryň diýdiler we düýnden bäri her kim tapan-tupan zadyny ýygnamak bilen başagaý. Häzirki wagtda söwda durdy, her kimem çykaran zatlaryny täzeden maşyna ýükleýär” diýip, Farapdan gelip, bu taýda gök söwdasyny edýän 33 ýaşlaryndaky Parahat gürrüň berýär.
Parahadyň aýtmagyna görä häkimligiň işgärleri birinji martda öýlän sagat üçden soň gelip başlapdyrlar we olar halka bu çäräniň näme üçin geçirilýändigi barada hiç hili takyk maglumat berenoklar.
Göçhä-göçlük ýowar bilen ‘bagly’
Emma dükan eýeleriniň arasynda ýaýran myş-myşlardan çen tutulsa, bu göçhä-göçlük bazaryň töwereklerinde geçirilmäge taýýarlanylýan uly ýowar bilen bagly. Mälim bolşuna görä, prezident Berdimuhamedowyň buýrugy bilen häzirki döwürde tutuş ýurtda ýowar geçirilýär.
Ýowardan soň, şol bazaryň gaýtadan işe başlamagyna rugsat edilip-edilmejegi hem belli däl.
Uly bazaryň gyrasynda ýerleşýän bu açyk söwda nokadyndaky dükan eýeleriniň aglabasy gök söwdasyny edýän adamlar. Gök satýan söwdagärleriň aýtmagyna görä, agzalýan diňe bir köpriniň aşagy –lomaý gök söwdasyny edýänlerden takmynan otuz töweregi adamynyň gazanç edýän ýeri.
Lomaý gök söwdasy bilen meşgullanýan adamlaryň söwda nokatlarynyň göçürilmegi baradaky tabşyrykdan soňra, agzalýan ýerde maşynlaryň uly dyknyşygy emele geldi. Adamlaryň aglabasy söwda nokadynyň ýykylmak howpy bilen ýüzbe-ýüz bolansoň, öz satýan gök önümlerini bu taýdan alyp çykmagyň aladasynda.
Bazaryň harytlary
“Menem häzir maşynymy çykaryp bilmän otyryn, öňümde beýleki maşynlar bolansoň, men bir azajyk garaşmaly bolaryn. Şolar çykarsalar, menem öz maşynymy çykarjak” diýip, 35 ýaşlaryndaky söwdagär ýigit Nurýagdy bu ýerdäki ýagdaýdan söz açýar.
Nurýagdynyň aýtmagyna görä, aldym-berdimli ýagdaý emele gelensoň, söwdagärler üçin kireýine maşyn tapmagam kynlaşypdyr, tapdyran halatynda hem maşynlaryň kireýi adatdakysyndan has ýokary bolup, häzir kiçeňräk maşynlaram her gatnawyna 20-25 manat soraýarlar.
Bu ýeriniň söwdagärleriniň esasy satýan harytlary kartoşka, sogan we dürli sitrus miwelerinden ybarat. Söwdagärler bu taýda satýan harytlaryny uzak obalardan getirýärler. Tomus aýlary bolsa goşmaça pomidor, hyýar ýaly beýleki gök önümler hem satuwa çykarylýar.
Daýhanlar
Bu bazar diňe adaty adamlary däl, Türkmenabadyň käbir beýleki ýerlerinde gök söwdasy bilen meşgullanýan söwdagärleri hem haryt bilen üpjün edýärdi. Özüni Gülsere diýip tanadan söwdagär aýal hem olardan biri. Türkmenabatly 40 ýaşlaryndaky söwdagär bu ýerden lomaý gökçüleriň göçürilmeginiň özi we özi ýaly beýleki söwdagärleriň durmuşyna erbet täsir etjekdigini aýdýar.
“Men günlük aljagymy, arabaçy tutup, şu ýerden getirdýärin. Özüm uly bazaryň içinde oturýaryn, belli alýan ýerim bar we belli arabaçylarym bar, kartoşkam ýa soganym gutaryberse, jaň edip getirdýärin. Bular başga ýere göçürilse, men näme etmeli?” diýip Gülsere Azatlyk Radiosyna gürrüň berýär.
Bu bazaryň ýapylmagy daýhanlara hem erbet täsirini ýetirjek. Sebäbi olaryň öz mellek ýerlerinde ýetişdiren önümleriniň agramly bölegi-de şu bazaryň üsti bilen satuwa çykarylýardy.
Bazaryň ýapylmagy gaty çalt bolup geçdi. Indi dükan eýelerini, alyjylary we satyjylary ýakyndan gyzyklandyrýan zat - bu bazaryň geljekki ykbaly, ýagny bu bazaryň gaýtadan açylyp-açylmajagy. Ýöne bu barada ýerli häkimiýetler häzirlikçe halk köpçüligine hiç hili maglumat bermeýärler.


text:
Soňky döwürlerde Pakistanyň tire-taýpa sebitlerindäki, Owganystanyň demirgazygyndaky, şol sanda Yrakdaky we Siriýadaky jeňçi toparlaryň arasynda merkezi aziýaly söweşijileriň sanynyň barha artýandygy barada aladaly pikirler köp eşidilýär.
Bu wakalara ýakyndan syn edýän synçylaryň pikirlerine görä, merkezi aziýaly söweşijileriň jeňçi toparlarda barha kän gyzyklanma döretmeginiň, olary öz hatarlaryna çekmek islemeginiň birnäçe düýpli sebäbi bar.
Bir tarapdan, Merkezi Aziýadaky işsizlik, garyplyk ýaş hem gujurly adamlary gazanç üçin dürli ýollara itekleýän bolsa, ikinji tarapdan, Merkezi Aziýada önüp-ösen we sowet bilim sistemasynda bilim alan adamlar söweş tälimlerini öwrenmäge has ukyply bolmagy jeňçi toparlaryň gözleýän bir zady bolup biler.
Azatlyk radiosynyň direktory Muhhamad Tahiriň nobatdaky ýörite gepleşiginde şu meseleleriň daşynda pikir alşylýar. Diňläň we pikirleriňizi paýlaşyň.


text:
Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň uly derejeli resmisi internetde zenan žurnalistlere gönükdirilen haýbatlar we ýanamalar babatda alada bildirdi.
ÝHHG-nyň metbugat azatlygy boýunça wekili Dunýa Miýatowiç 6-njy fewraldaky beýanatynda «sosial ulgamlarda zenan žurnalistleriň we blogçylaryň ýekirilmeginden we olara gazaply hüjüm edilmeginden howsala düşendigini» aýdýar.
Ol internet hüjümleriniň käbirinde zenan žurnalistlere zorlamak we seksual zorluk haýbatlarynyň atylmagynyň adaty bir zada öwrülendigini aýdýar.