text:
2017-nji ýylyň 8-nji iýunynda Bişkek şäherinde syýasat we howpsuzlyk meseleleri boýunça Ýewropa Bileleşigi-Merkezi Aziýa ýokary derejeli dialogy geçirildi.
ÝB-niň wekiliýetine Ýewropa Bileleşiginiň Daşary aragatnaşyklar boýunça gullugynyň Baş sekretarynyň orunbasary Ž.K.Bellýar ýolbaşçylyk etdi. Merkezi Aziýa ýurtlarynyň we Owganystanyň wekiliýetlerine daşary işler ministrleriniň orunbasarlary baştutanlyk etdiler.
Mejlisiň gün tertibine terrorçylyk, radikalizm, ekstremizm ýaly halkara hem-de sebitleýin howplara garşy göreşmegiň, Merkezi Aziýa we Ýewropa Bileleşiginiň ýurtlarynyň serhetleri dolandyrmak boýunça bilelikdäki hereketleriniň, Ýewropa Bileleşiginiň «BOMKA», «CADAP», «EU-ACT» taslamalarynyň çäginde neşe serişdelerine garşy göreşmegiň, Owganystanda howpsuzlyk ugrundaky häzirki ýagdaýy we Merkezi Aziýa ýurtlarynyň hem-de Owganystanyň sebitleýin hyzmatdaşlygynyň gurallary ýaly meseleleri goşuldy.
Mejlisiň dowamynda taraplar ÝB-niň Merkezi Aziýa boýunça strategiýasyny durmuşa geçirilmegini ara alyp maslahatlaşdylar we söwda-ykdysady, ulag, bilim, daşky gurşawy goramak we suw serişdeleri ulgamlarynda hyzmatdaşlygyň netijeliligini ýokarlandyrmak boýunça anyk teklipler bilen çykyş etdiler.
Gatnaşyjylaryň ählisi Ýewropa Bileleşiginiň, Merkezi Aziýanyň we Owganystanyň terrorçylyga we ekstremizme garşy göreşde tagallalary birleşdirmegiň hem-de utgaşdyrmagyň ähmiýetini bellediler, BOMKA taslamasynyň 9-njy tapgyrynyň we CADAP taslamasynyň 6-njy tapgyrynyň durmuşa geçirilmegini oňyn bahalandyrdylar, neşe serişdelerine we guramaçylykly jenaýata garşy göreşmek boýunça ÝB-niň «EU-ACT» taslamasyny durmuşa geçirmegiň çäginde hyzmatdaşlygyň mümkinçilikli ugurlaryny ara alyp maslahatlaşdylar.
ÝB-niň we Merkezi Aziýa ýurtlarynyň wekiliýetleriniň ýolbaşçylary Owganystandaky ýagdaýy parahataçylykly ýollar arkaly düzgünleşdirmegine goldawyny bildirip, Owganystanyň gatnaşmagy esasynda ÝB-Merkezi Aziýa Howpsuzlyk boýunça dialogyň çäginde geljekde hyzmatdaşlyk etmegiň wajypdygyny bellediler.


c: text/html

text:
TÜRKMENISTANYŇ KANUNY
VI-14
XV-5
I-4-а
I-5-а
Gidrometeorologiýa işi hakynda
(Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary 1999 ý.,№3, 46-madda)
(Türkmenistanyň 18.04.2009 y. № № 32-IV Kanuny esasynda girizilen üýtgetmeler we
goşmaçalar bilen)
Şu Kanun gidrometeorologiýa işi babatda hukuk esaslaryny belleýär hem-de ilaty, döwlet häkimiýet we dolandyryş. organlaryny, ýuridiki we fiziki taraplary gidrometeorologiýa maglumaty bilen üpjün etmäge gönükdirilendir.
I BAP. UMUMY DÜZGÜNLER
1 madda. Gidrometeorologiýa işi
Gidrometeorologiýa işi daş-töweregi gurşap alýan tebigy sredanyň ýagdaýy we onuň hapalanmagy hakynda maglumat almak üçin gözegçilikleri geçirmegiň, toplamagyň, işläp taýýarlamagyň, analiz etmegiň, saklamagyň we peýdalanmagyň toplumlaýyn ulgamydyr, şeýle hem onuň bilen baglanyşykly maglumat häsiýetindäki gaýry işler we hyzmatlardyr.
2 madda. Gidrometeorologiýa işi hakyndaky Türkmenistanyň kanunçylygy
Gidrometeorologiýa işi hakynda Türkmenistanyň kanunçylygy şu Kanundan we Türkmenistanyň gaýry normatiw hukuk aktlaryndan durýar.
3 madda. Gidrometeorologiýa işiniň subýektleri
Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň ýanyndaky Gidrometeorologiýa baradaky milli komitet we onuň territorial organlary we guramalary, şeyle hem özüniň borjuna degişlilikde daş-töweregi gurşap alýan tebigy sredanyň ýagdaýyna gözegçilikler geçirýän döwlet organlary we gulluklary, fiziki we ýuridiki şahslar gidrometeorologiýa işiniň subýektleridir.
4 madda. Gidrometeorologiýa işiniň obýektleri
Gidrometeorologiýa işiniň obýektlerine şular degişlidir: klimat, meteorologik we gidrologik şertler, tebigy we antropogen faktorlaryň täsiri netijesinde daş-töweregi gurşap alýan tebigy sredanyň üýtgemeleri, aýry-aýry regionlar we ekoulgamlar.
2 BAP. GIDROMETEOROLIGIÝA IŞINI DÖWLET TARAPYNDAN DÜZGÜNLEŞDIRMEK WE DOLANDYRMAK
5 madda. Gidrometeorologiýa işini döwlet tarapyndan düzgünleşdirmegi we dolandyrmagy amala aşyrýan organlar
Gidrometeorologiýa işini döwlet tarapyndan düzgünleşdirmek we dolandyrmak Türkmenistanyň Ministrler kabineti, Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň ýanyndaky Gidrometeorologiýa baradaky milli komiteti we ýerli ýerine ýetiriji häkimiýet organlary tarapyndan amala aşyrylýar.
6 madda. Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň ygtyýarlylygy
Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň ygtyýaryna aşakdakylar degişlidir:
gidrometeorologiýa işi babatda ýeke-täk döwlet syýasatyny kesgitlemek we geçirmek;
gidrometeorologiýa işi babatda dolandyrmak;
gidrometeorologiýa işini amala aşyrmagyň şertlerini we tertibini kesgitleýän normatiw aktlary kabul etmek;
gidrometeorologiýa işini amala aşyrmagyň meseleleri bоýunçа döwlet normatiwlerini we metodik maslahatlary tassyklamak;
gidrometeorologiýa işi babatda beýleki meseleleri düzgünleşdirmek.
7 madda. Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň, ýanyndaky Gidrometeorologiýa baradaky milli komitetiň ygtyýarlylygy
Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň ýanyndaky Gidrometeorologiýa baradaky milli komitetiniň ygtyýaryna aşakdakylar degişlidir:
gidrometeorologiýa işi babatda döwlet syyasatyny amala aşyrmak;
gidrometeorologiýa işi babatda döwlet maksatnamalarynyň we çäreleriniň işlenip taýýarlanylmagyna we durmuşa geçirilmegine gatnaşmak;
atmosferanyň, deňiz sredasynyň, ýerüsti suwlarynyň, (suw obýektleriniň), oba hojalyk ekinleriniň we öri meýdanlarynyň ýagdaýyna, ýer üstüniň radiasiýa ýagdaýyna monitoringi guramak;
özüne wedomstwo tabynlygyndaky podrazdeleniýelerine guramaçylyk-tehniki we metodik ýolbaşçylygy amala aşyrmak;
gözegçilik setiniň, gidrometeorologik we geliogeofiziki habary toplamak, saklamak, işläp taýýarlamak, analiz etmek we ýaýratmak ulgamynyň ösdürilmegini we hereket etmegini üpjün etmek;
gidrometeorologiýa işi babatda normatiw aktlarynyň, döwlet normatiwleriniň, metodik we beýleki umumy hökmany talaplarynyň taslamalaryny taýýarlamak;
gidrometeorologiýa babatynda işleriň ähli görnüşleri boýunça talaplaryň berjaý edilişine öz ygtyýarlyklarynyň, çäklerinde gözegçiligi üpjün etmek;
maglumatlaryň ýeke-täk döwlet gidrometeorologiýa gaznasyny, şeyle hem habaryň merkezleşdirilen hasaba alnyşyny girizmek we ony sarp edijilere bermek;
ýoriteleşdirilen gidrometeorologik hyzmatlar we habar üçin tarifleri işläp taýýarlamak;
daş-töweregi gursap alýan tebigy sredanyň ýagdaýyna baha bermek we çaklamak boýunça ylmy barlaglary guramak we geçirmek;
howanyň, suwlulygyň, oba hojalyk ekinleriniň hasylynyň, ösümlik öri meýdanlaryny gidrometeorologik we geliogeofiziki hadysalarynyň, klimatyň global we sebitde üýtgemeleriniň gysga möhletli we uzak möhletli çaklamalarynyň işlenip taýýarlanylmagyny we düzülmegini amala aşyrmak;
döwlet häkimiýeti we dolandyryş organlaryny, ýaragly güýçleriniň, ykdysadyýetiň pudaklaryny, ilaty we beýleki peýdalanyjylary howply gidrometeorologik hadysalar hakyndaky ekstren maglumaty goşmak bilen düzgün-maglumat beriş materiallary, hakyky we çaklama gidrometeorologik habar bilen üpjün etmek;
klimat, agroklimat we suw resurslary hakynda ylmy-tehniki edebiýaty neşir etmek;
hakyky we garaşylýan howa şertleri, howply gidrometeorologik hadysalary hakynda ilata köpçülige habar beriş serişdeleriniň üsti bilen habar bermek;
şertnamalaýyn esasda ýöriteleşdirilen gidrometeorologik hyzmaty amala aşyrmak;
edara görnüşindaki we şahsy taraplara gidrometeorologiýa enjamlary Türkmenistana getirmek we ulanmak üçin rugsatnama bermek (öz iş wezipeleriniň çaklerinde daşky gurşawyň ýagdaýyna gözegçilik edýän döwlet edaralaryndan we gulluklaryndan başga);
kadrlary taýýarlamak, gaýtadan taýýarlamak we hünarini ýokarlandyrmak boýunça çareleri işläp taýýarlamak we amala aşyrmak;
daşary ýurt döwletleri we halkara guramalary bilen gidrometeorologik habaryň we maglumatlaryň global alyş-çalşyna gatnaşmak;
ykdysadyýetiň degişli pudaklaryny gidrometeorologik we geliogeofiziki habar bilen üpjün etmegiň meýilnamalaryny we shemalaryny işläp taýýarlamak;
gurulýan obýektleri proýektirlemek üçin gidrometeorologik häsiýetnamalary hasaplamagyň normalaryny we kadalaryny işläp taýýarlamaga gatnaşmak;
Türkmenistanyň kanunçylygy tarapyndan Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň ýanyndaky Gidrometeorologiýa baradaky milli komitetiň ygtyýaryna degişli edilen beýleki meseleleri düzgünleşdirmek.
Gidrometeorologiýa proseslerine we hadysalaryna işjeň täsir etmek boýunça işleri ýerine ýetirmek diňe Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň kararynyň esasynda amala aşyrylyp bilner.
8 madda. Ýerli ýerine ýetiriji häkimiýet organlarynyň ygtyýarlylygy
Ýerli ýerine ýetiriji häkimiýet organlarynyň ygtyýaryna aşakdakylar degişlidir:
gidrometeorologiýa işini geçirmek üçin ýer uçastogynda we akwatoriýalaryň böleginde işlemäge rugsatlar bermek;
olara wedomstwo tabynlygyndaky territoriýada ýerleşen gidrometeorologik gözegçilikleriň setini ösdürmäge we onuň netijeli işlemegini üpjün etmäge gatnaşmak;
Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň ýanyndaky Gidrometeorologiýa baradaky milli komitete we onuň podrazdeleniýelerine howply gidrometeorologik hadysalaryň derňewlerinde ýardam etmek.
3 BAP. GIDROMETEOROLOGIÝA IŞINI GURMAK
9 madda. Gidrometeorologiýa işiniň ýörelgeleri
Gidrometeorologiýa işi aşakdaky ýörelgeleri berjaý etmegiň esasynda amala aşyrylmalydyr:
gidrometeorologik gözegçilikleriň globallygy, toplumlaýynlygy, sistemalylygy we üznüksizligi;
Türkmenistanyň territoriýasynda gözegçilikleri geçirmegiň ylmy taýdan esaslandyrylan tehnologiýalarynyň gidrometeorologik maglumaty toplamagyň, işläp taýýarlamagyň, analiz etmegiň, saklamagyň we peýdalanmagyň bütewiligi;
döwlet gidrometeorologik ulgamynyň işini halkara gidrometeorologiýa setiniň, işi bilen utgaşdyrmak we goşulyşdyrmak;
daş-töweregi gurşap alýan tebigy sredanyň hakyky we garaşylýan ýagdaýy hakyndaky habary peýdalanmagyň elýeterliligi, ygtybarlylygy, zerur ýeterlikliligi we netijeliligi.
10 madda. Gidrometeorologik maglumatlaryň ýeke-täk döwlet gaznasy
Ilaty we ykdysadyýetiň pudaklaryny gidrometeorologik habar bilen doly möçberde kanagatlandyrmak maksady bilen gidrometeorologik maglumatlaryň ýeke-täk döwlet gaznasy döredilýär.
Türkmenistanyň territoriýasynda gidrometeorologiýa işini amala aşyrýan ýuridiki we fiziki şahslar gidrometeorologik maglumatlaryň ýeke-täk döwlet gaznasy üçin alnan gidrometeorologik habary Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň ýanyndaky Gidrometeorologiýa baradaky milli komitete bermäge borçludyrlar.
Gidrometeorologik maglumatlaryň ýeke-täk döwlet gaznasynyň maglumatlaryny bermegiň, işläp taýýarlamagyň, saklamagyň we peýdalanmagyň tertibi bu gazna hakynda Türkmenistanyň Ministrler kabineti tarapyndan tassyklanan Düzgünnama bilen kesgitlenilýär.
Gidrometeorologik maglumatlaryň ýeke-täk döwlet gaznasynyň bellenilen tertipde Türkmenistanyň Arhiw gaznasynyň düzümine degişli edilen dokumentleri Türkmenistanyň arhiwler we arhiw gaznalary hakyndaky kanunçylygyna laýyklykda saklanylýar.
11 madda. Gidrometeorologiýa gözegçilikleriniň döwlet ulgamy
Gidrometeorologiýa gözegçilikleriniň döwlet ulgamy aşakdaky stansiýalardan, postlardan we gözegçilikleriň tehniki usullaryndan durýar:
ýerüsti meteorologik;
meteorologik awiasiýa, hemra we radiolokasion; agrometeorologik;
gidrologik (tebigy we emeli suw howdanlarynda);
aerologik;
ozonometrik;
radiometrik;
ýöriteleşdirilen gidrometeorologik; geliogeofiziki;
daş-töweregi gurşap alýan tebigy sredanyň ýagdaýynyň monitoringi, şeýle hem habary toplamagyň, işläp taýýarlamagyň, bermegiň we saklamagyň kiçi ulgamlary.
12 madda. Gözegçilik setiniň stansiýalary we postlary, olaryň goragy
Döwlet gözegçilik gidrometeorologiýa setiniň stansiýalary we postlary gidrometeorologiýa maglumatlaryny gös-göni alýan, işläp taýýarlaýan we gidrometeorologiýa merkezlerine berýan, gidrometeorologiýa baradaky ilkinji önümçilik birligidir.
Gözegçilik gidrometeorologiýa setiniň stansiýalarynyň we postlarynyň jemi gözegçilikleriň döwlet gidrometeorologiýa setini emele getirýär.
Gözegçilik gidrometeorologiýa setiniň stansiýalary we postlary, olar üçin bellenilen tertipde bölünip berlen ýer territoriýalarynyň uçastoklaryny we akwatoriýalaryň bölegini, şeýle hem gözegçilikleriň öndürilmegini, maglumatlaryň işlenip taýýarlanylmagyny we berilmegini üpjün edýän tehnologik toplumlary goşmak bilen Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň ýanyndaky Gidrometeorologiýa baradaky milli komitetiň doly hojalygy ýöretmeginiň we operatiw dolandyrmagynyň hukugynda durýar.
Gözegçilik setiniň stansiýalaryny we postlaryny ýatyrmak, şeýle hem olaryň ýerleşýän ýerini üýtgetmek, täzelerini açmak, hereket edýän stansiýalary we postlary ýapmak diňe Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň ýanyndaky Gidrometeorologiýa baradaky milli komitetiň rugsady bilen we ýerli ýerine ýetiriji häkimiýet organlary bilen ylalaşyp geçirilýär.
Gidrometeorologiýa gözegçilikleriniň geçirilýän ýerlerinde tebigy prosesleriň geçişi hakyndaky ygtybarly maglumatyň alynmagyny üpjün etmek maksady bilen gözegçilik ediji gidrometeorologiýa setiniň töwereginde gorag zonalary girizilýär, ol punktuň çäginden 200 metr daşlykda ýapyk liniýa bilen çäklendirilendir.
Ýer uçastoklaryny we akwatoriýalaryň böleklerini olarda gözegçilik ediji gidrometeorologiýa setiniň stansiýalaryny we postlaryny ýerleşdirmek üçin bölüp bermek tehnologik toplumlary goşmak bilen Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň ýanyndaky Gidrometeorologiýa baradaky milli komitetiň towakganamasy boýunça ýerli ýerine ýetiriji häkimiýet organlary tarapyndan geçirilyar.
Gözegçilik stansiýalaryny we postlaryny ýerleşdirmek üçin bölünip berlen ýer uçastoklary Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň ýanyndaky Gidrometeorologiýa baradaky milli komitet bilen ylalaşmazdan yzyna alnyp bilinmez. Uçastoklarynda gözegçilik ediji gidrometeorologiýa setiniň stansiýalary we postlary ýerleşen ýer eýeleri, ýerden peýdalanyjylar, şeýle hem ýer uçastoklarynyň eýeleri we tebigatdan gaýry pendalanyjylar gözegçilikleri öndürmek, synaglary seçip almak, abatlaýyş, dikeldiş, we gaýry işler üçin bu punktlara girelge (geçelge) döretmäge mümkinçilik bermäge borçludyrlar.
13 madda. Gidrometeorologiýa subýektleriniň meteorologiýa babatdaky işi
Gidrometeorologiýa subýektleriniň meteorologiýa babatdaky işi tebigy meteorologik hadysalaryň, tebigy, tehnogen, fiziki, himiki we gaýry prosesleriň atmosferada onuň ýer we suw örtügi bilen, daş-töweregi gurşap alýan sredanyň janly organizmleri we jansyz obýektleri bilen özara hereketindäki ýagdaýyny we ötüşini kesgitlemäge gönükdirilendir.
Aktiw radiasiýanyň radiasion balansyny düzýän maglumatlar toplumyny almak üçin aktinometrik gözegçilikler geçirilýär. Atmosferanyň standart we aýratyn derejelerdäki meteomaglumatlary almak üçin aerologik gözegçilikler geçirilýär. Meteorologik şertleriň oba hojalyk ekinleriniň we öri meýdan ösümlikleriniň ösüşine täsirini öwrenmek üçin agrometeorologik gözegçilikler geçirilýär.
14 madda. Gidrometeorologiýa subýektleriniň gidrologiýa babatdaky işi
Gidrometeorologiýa subýektleriniň gidrologiýa babatdaky işi derýalaryň, kölleriň, suw howdanlarynyň, kanallaryň, deňiz akwatoriýasynyň, gaýry suw obýektleriniň we tutuş aşakdakylar üçin zerur bolan suwuň ätiýaçlyklary hakyndaky maglumatlary toplamak maksady bilen amala aşyrylýar:
ilatyň we halk hojalygynyň suw obýektleriniň gidrologik režimlerini üýtgetmek hakyndaky habara bolan isleglerini üpjün etmek (suw joşmagy, ýagyn suwunyň köp ýygnanmagy, suwda gaýyp ýören buzlar we ş. m.);
giňişlik-gidrologik režimiň wagtlaýyn kanunalaýyklyklaryny öwrenmek, suwuň döwlet tarapyndan hasaba alnyşyny, basseýnleriň we territoriýalaryň suw resurslarynyň we suw balanslarynyň hasaplarynyň ýöredilişini, hojalyk işiniň suw obýektleriniň režimine we suw serişdelerine edýän täsirine baha berişini öwrenmek.
15 madda. Aýratyn şertlerde gidrometeorologiýa işi
Aýratyn şertlerde (betbagtçylykly hadysalar, katastrofalar we awariýalar) we adatdan daşary ýagdaýlarda gidrometeorologiýa işi tebigy we tehnogen häsiýetli adatdan daşary ýagdaylaryň öňüni almagyň we netijelerini ýok etmegiň ýeke-täk döwlet ulgamynyň hereket etmeginiň düzüm bölegidir.
Aýratyn şertlerde gidrometeorologiýa işi şu Kanuna, «Adatdan daşary ýagdaýlaryň öňüni almak we ýok etmek hakynda» Türkmenistanyň Kanunyna, şeýle hem Türkmenistanyň ýörite normatiw hukuk aktlaryna laýyklykda amala aşyrylýar.
16 madda. Gidrometeorologik habary peýdalanmak
Gidrometeorologiýa işiniň netijeleri daşary ýurtlar we halkara guramalary, şeýle hem Türkmenistanyň ýuridiki we fiziki şahslary tarapyndan ykdysadyýetiň çygyrlarynda we pudaklarynda peýdalanylyp bilner.
Gidrometeorologik maglumat we umumy maksatly önüm açyk we umumy elýeterdir, Türkmenistanyň kanunçylygy arkaly çäklendirilen elýeterlik kategoriýasyna degişli edilen maglumat muňa girmeýär. Umumy maksatly habar gidrometeorologiýa babatynda we onuň bilen ýakyn- pudaklarda gidrometeorologik malumatlaryň ýeke-täk döwlet gaznasyna degişlidir hem-de sarp edijilere mugt berilýär.
Yöriteleşdirilen habar sarp edijilere şertnamalaýyn tölegli esasda berilýär.
Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň ýanyndaky Gidrometeorologiýa baradaky milli komitet berilýän habaryň düzümi hakynda, bu habary ýetirmegiň formalary hakynda we sarp edijilere habar hyzmatyny amala aşyrýan guramalar hakynda sarp edijileri habarly etmäge borçludyr.
4 BAP. JEMLEÝJI DÜZGÜNLER
17 madda. Gidrometeorologiýa işine gatnaşyjylaryň arasyndaky jedelleri çözmek
Gidrometeorologik habary öndürijiler bilen sarp edijileriň hem-de üçünji şahslaryň arasyndaky jedeller Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde çözülýär.
18 madda. Şu Kanunyň düzgünleriniň bozulanlygy üçin jogapkärçilik
Gidrometeorologiýa işi hakyndaky kanunçylygyň bozulmagynda günäkär bolan wezipeli adamlar we raýatlar Türkmenistanyň hereket edýän kanunçylygyna laýyklykda jogapkärçilik çekýärler.
19 madda. Halkara şertnamalary
Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň ýanyndaky Gidrometeorologiýa baradaky milli komitet Butindünýä meteorologiýa guramasynda we beýleki halkara guramalarynda Türkmenistanyň bähbitlerine wekilçilik edýär. Eger Türkmenistanyň halkara şertnamalarynda şu Kanunda göz öňünde tutulandaka garanda başga normalar bellenilse, halkara şertnamalarynyň normalary ulanylýar.
Türkmenistanyň Saparmyrat
Prezidenti Türkmenbaşy
Aşgabat şäheri
1999-nji ýylyň Ruhnama aýynyň 15-i
№ 392-1

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
SPORT ULGAMYNDA GADYMY DÖWRÜŇ BEDENTERBIÝESI
Ýazylan wagty: 15 мая 2018 Ýazan Mayichka
SPORT ULGAMYNDA GADYMY DÖWRÜŇ BEDENTERBIÝESI
Bedenterbiýäniň taryhy mugallymçylyk bilimleriniň we taryhyň özboluşly pudagydyr. Ol beden terbiýesi baradaky ylmyň wajyp bölegi hasaplanylýar. Bedenterbiýäniň we sportuň döremegi ony öwrenmekligiň umumy kanunalaýyklygy hasaplanylýar. Durmuşdaky ýaşaýyş aýratyn häsiýete eýe bolýar we zähmet öndürijiliginiň derejesi dürli depginde iş alyp barmagy talap edýär. Köpçülikleýin aw – agzybir hereketiň we bilelikdäki zähmetiň netijesinde amala aşyrylypdyr. Şol bir wagtda aw döwri ýeňilligi, çeýeligi we çydamlylygy talap edipdir. Emma bu diňe beden maşklaryna uýgunlaşyp, beden taýdan oňat ösen adamlara başardypdyr. Gadymy adamlarda tejribesini öwretmek durmuşy görnüşde alnyp barlypdyr. Umumy fiziki taýýarlyk baradaky taryhy ylym kanunlary üpjün etmäge, aýratynlyklara we ş.m. ýolbaşçylyk edýär. Başlangyç tapgyrlarda beden terbiýäniň dürli ulgamlary peýdalanylypdyr. Adamlar oýunlarda we maşklarda anyk aw hereketlerini ýa-da beýleki hereket görnüşlerini şöhlelendiripdirler. Gul eýeçiligi jemgyýeti döwründe hojaýynlar gullary gorkuzmak bilen höküm sürüpdirler. Bedenterbiýäniň görnüşleri feodal jemgyýeti döwründe-de ähmiýetli baha eýe bolupdyr. Bedenterbiýäniň esasy ony döwürlere bölmeklikdir. Şuňa laýyklykda jemgyýeti ösdürmegiň durmuş-ykdysady ugurlaryny kesgitlemek maksady bilen bedenterbiýäniň taryhyny şu aşakdaky tapgyrlara bölüp bolýar: Ilkidurmuş we gul eýeçiligi döwründe bedenterbiýäniň görnüşleriniň aýratynlyklaryny şöhlelendirýän gadymy dünýä bedenterbiýesiniň taryhy. Buržuaz jemgyýetiniň döreýşini we hökümdarlygyny görkezýän orta asyrlar bedenterbiýesiniň taryhy. Kapitalizm jemgyýetiniň bedenterbiýesiniň ösüşini we hökmürowanlygyny görkezýän täze döwrüň bedenterbiýesiniň taryhy. Sosialistik görnüşli bedenterbiýäniň – iň täze döwrüň bedenterbiýesiniň taryhy. Bedenterbiýäniň taryhy öwrenilende onuň ösüşiniň umumy kanunalaýyklygynyň häsiýetnamasyna, ol ýa-da beýleki durmuş ykdysady ösüşe degişliligine, jemgyýetiň ýaşaýyş-durmuş şertlerine täsirini kesgitleýşine we olaryň esasy ösüşiniň sebäplerini kesgitleýşine aýratyn üns bermelidir.
Okalan sany: 12 Jogaplar: ( 0 )


text:
Boz Kurdun Balaları
ahyr Nyyazy Yyldyrym halkyn mertlik, millet söyerlik,watanperwerlik, batyrlyk däplerini örän näzik, inçe,eziz owaz bilen bermegi başardy. Şona görä onun goşgulary dine yigriminji asyrda däl-de,eysem bir näçeasyrlap aydylyp gelin yänklassyk aydymlar yalyeşidilyär.r.
Şahyrbu sarsmaz millilik duygulary üçin azar barynyhem çekdi. Emma ony yolundan dönderip bilen güyç tapylmady.
Nyyazy Yyldyrym Gençosmanogly henizylym tarapyndan doly barlanmadyk – işlenmedik Türkçülik–Türkmençilik däplerini halkyn unutmazlygy üçin, o beyik däpleri gelejek nesillerinem dowam etdirme giüçin jan çekdi.Ona yalnyş düşünilen halatlary hem az bolmady.
Emmaşahyr öz milletine guwanmaga, özgahrymançylykly geçmişini yatlamaga haklydy.
Häzirki döwürde N.Y.Gençosmanoglynyn şeylemeşhurlygynyn ilkinji sebäbi–onun milliduygulary belent–belent owaz bilen beripbilenligindedir.
Bu şahyryn örän inçe şahyrlyk sungaty,gadymyOguz dilinin şirinliginden ussat peydalanyşy hakda–da köp zat aytsa bolardy.


text:
Şu gün “Awaza” syýahatçylyk zolagynda Türkmenistanyň VIII halkara Gaz kongresi öz işine başlady.
Iki gün dowam etjek bu Kongrese dünýäniň nebit-gaz kompaniýalary, halkara guramalarynyň we maliýe institutlarynyň wekilleri gatnaşýar diýlip, resmi maglumatda aýdylýar.
Kongresiň websaýtynda ýerleşdirilen maglumatda aýdylyşyna görä, çäräniň dowamynda türkmen gazynyň eksportynyň ugurlaryny diwersifikasiýalaşdyrmak, döwletara gaz geçirijilerini gurmak, ýurda maýa goýumlaryny çekmek üçin döredilen şertler we mümkinçilikler, dünýä gaz bazarynyň häzirki ýagdaýy we geljekki mümkinçilikleri baradaky meselelere garalar.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow hem öz gezeginde Gaz kongresine gatnaşyjylara ýollan hatynda, Türkmenistanyň dünýäniň iň kuwwatly energiýa döwletleriniň biridigini aýdyp, ýurduň geosyýasy ýerleşişi uly halkara gazgeçiriji proýektlerini durmuşa geçirmäge mümkinçilik berýändigini öňe sürdi.
Şol bir wagtda, halkara energiýa ekspertleri energiýa resurslaryna baý Türkmenistanyň öz gazyny halkara bazyna çykarmakda, uly kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýandygyna ünsi çekýärler. Energiýa howpsuzlyk bilermeni Jon Roberts bu barada Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi:
“Türkmenistan dünýäniň gury ýerdäki iň uly gaz ýataklarynyň biriniň üstünde otyr. Emma ýurduň muny daşarky bazara eksport etmek mümkinçilikleri juda çäkli. Munuň sebäbi hem juda sada: eksport bu hyzmatdaşlygyň esasynda amala aşyrylýar. Öndüriji haryt ahyrky nokadyna baryp ýetýänçä, ähli tapgyrlarda işjeň rol oýnaýar. Emma türkmen resmileri muňa düşünmeýärler. Olar gazyny diňe öz serhedinde satmalydyr diýip pikir edýärler”.
Şol bir wagtda, Kongres aglaba energiýa serişdeleriniň eksportyndan gelýän girdejilere bagly Türkmenistanyň nebitiň we gazyň bahalarynyň aşak gaçmagy sebäpli, agyr maliýe kynçylyklaryny çekýändigi aýdylýan döwrüne gabat galdy.
Dünýä bazaryndaky uglewodorod serişdeleriniň peselmegi bilen birlikde, Türkmenistan gazyny eksport eden üç ugurynyň ikisi boýunça gaz akdyrmagyny bes etdirdi.
Ýatladyp geçsek, Russiýa geçen ýylyň ýanwaryndan bäri türkmen gazyny almagyny togtatdy. Şeýle-de, şu ýylyň başyndan bäri, baha düşünişmezlikleri sebäpli, türkmen gazynyň Eýrana eksporty togtadyldy.
Mundanam başga, Türkmenistanyň ýeke-täk galan ugry, ýagny Hytaýa akdyrýan gazynyň mukdarynyň artdyrylandygy aýdylsa-da, ondan gelýän girdejiniň öňküsine görä peselendigine üns çekilýär.
Naturalgasworld neşiriniň Hytaýyň gümrük gullugynyň statistiki maglumatlaryna salgylanyp berýän maglumatyna görä, 2016-njy ýylda türkmen gazynyň Hytaýa eksporty 6% artyp, 29,64 milliard m3 deň bolan bolsa, ondan gelýän girdeji 28% peselip, $5,48 milliarda barabar bolupdyr.
Jon Roberts bu ýagdaýlara ünsi çekip, Türkmenistanyň energiýa syýasatynyň üýtgedilmelidigini aýtdy.
“[Türkmenistanyň] tutýan ýoly garaşylýan netijeleriň iň bärkijesini hem bermän gelýär. Eger-de bir ýurt iň uly gaz ýatagynda oturýan bolsa, onuň nähili hem bolsa bir baý döwlet boljakdygyna garaşylýar” diýip, energiýa howpsuzlygy boýunça ekspert Jon Roberts Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Galyberse-de, türkmen emeldarlarynyň ýurduň gaz pudagynyň mundan beýläk hem özgermegine ýardam berjekdigini aýdýan bu Kongresiň dowamynda, Türkmenistanyň ýüzbe-ýüz bolup duran ýokarda beýan edilen meseleleriniň maslahat edilip-edilmejekdigi aýdyňlaşdyrylmaýar


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin öz ýurdunyň Futbol boýunça dünýä çempionatyna görülýän taýýarlyklary “umuman tamamlandygyny” yglan etdi. Futbol boýunça dünýä çempionaty şu ýylyň iýun aýynyň 14-den iýul aýynyň 15-ne çenli aralykda Orsýetiň 11 şäherinde geçiriler.
“Orsýet bu ýaryşa taýýar” we diňe soňky “inçe düzedişler” galdy diýip, Putin Futbol boýunça halkara federasiýasynyň (FIFA) prezidenti Gianni Infantino bilen 3-nji maýda Soçide geçiren duşuşygyndan soň aýtdy.
Şeýle-de, Putin ýaryşda rus toparynyň gowy çykyş etmegini umyt edýändigini belledi.
Ýewropanyň gündogar böleginde ilkinji gezek geçirilýän Futbol boýunça dünýä çempionaty häzire çenli geçirilen ýaryşlaryň iň gymmady bolup, ol Siriýada ulanyldy diýilýän himiki ýaraglaryň hüjümi, Britaniýada öňki rus içalysynyň zäherlenmegi, Moskwanyň Ukraina goşulyşmagy we beýleki meseleler bilen baglanyşykly Orsýet bilen Günbatar ýurtlarynyň arasynda dartgynlylygyň möwjän mahalyna gabat geldi.


text:
Amuldan Hazara çenli: kerwen ýollarynyň taryhynyň ýadygärlikleri. Harytlar üçin serhet ýok
Ýüpek ýoly ägirt uly Ýewraziýa giňişliginde söwdany we ykdysadyýeti ösdürmegiň kuwwatly itergi beriji güýji bolup hyzmat etdi, ençeme halklaryň arasynda medeni we ylmy gatnaşyklar ýola goýulmagyna ýardam berdi. Türkmenistan şu işde uly orun tutdy. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň teklibi bilen ýurdumyzda 2018-nji ýylyň yglan edilen şygary türkmen topragynyň üstünden geçen hem-de onuň goýnunda ähmiýetliliginiň gymmatly subutnamalaryny goýan bu taryhy ýoluň aýratynlygyna çuňňur düşünmäge bize esas berýär.
Biziň makalalarymyzyň tapgyrlary bu baradaky gürrüňlere bagyşlanyp, olarda biz eýýäm ajaýyp durmuş ýagdaýy hem-de Türkmenistanda Beýik Ýüpek ýolunyň ugurlarynda saklanyp galan taryhyň, binagärligiň täsin ýadygärlikleri hökmünde kerwensaraýlar we bazarlar barada gürrüň berdik. Bu ýoluň ugrunda Gündogaryň we Günbataryň siwilizasiýalaryň gatnaşygy, olaryň özara baýlaşmagy bolup geçdi hem-de kerwenler bilen birlikde ösüş hereket etdi. Şeýdip, dürli halklaryň we döwletleriň täsin özboluşly aýratynlyk bolan geograýiki, tebigy, etniki, medeni aýratynlyklar esasynda hyzmatdaşlyk etmegiň däpleriniň düýbi tutuldy. Olaryň özara gatnaşygy ähli derejelerde, maddy we ruhy derejelerde bolup geçdi. Söwda bolsa şeýle özara gatnaşygyň baglanyşdyryjysy bolup hyzmat etdi. Ol zähmetiň halkara bölünmegine we ykdysady gatnaşyklaryň ösmegine alyp getirdi. Bu gün biz okyjylaryň dykgatyna tutuş yklymy eklän kuwwatly ugurlar boýunça haýsy harytlaryň daşalandygy barada makalany hödürleýäris.
3. Harytlar üçin serhet ýok
Beýik Ýüpek ýoly boýunça kerwenler näme äkidýärdiler?
Düýeleriň üstüne ýüklenen ägirt uly gülbentlerde näme daşalypdyr?
Adam eli bilen taýýarlanylan zatlaryň, şeýle hem adamlaryň ösdürip ýetişdiren we ýygnan tebigatyň miweleriniň sanawy asla çäksizdir. Ýoluň özboluşly adynyň özi, ol döwrebap bolsa-da, gönüden-göni şol sanawda iň gymmatly önümiň ýüpek bolandygyny aýtmaga esas berýär. Günbatarda örän uly islegden peýdalanan Hytaýdan we Merkezi Aziýadan bolan ýeňil, ykjam serişdeleriň bahasy hem örän gymmat bolupdyr. Ol beýlekilere garanyňda uzak ýurtlara daşamaga ýarapdyr.
Halkara söwdasynyň ösüşiniň ilkinji asyrlarynda hytaýly söwdagärler Parfiýadan ajaýyp we ýelden ýyndam bedewleri—häzirki zaman ahalteke atlarynyň ata-babalaryny, şeýle hem olaryň iýminiýorunja satyn —alypdyrlar. Hytaýlylar üçin daşary ýurtlara önüm äkitmegiň beýleki bir möhüm serişdesi üzüm ekini bolupdyr.
Biz Gadymy Gresiýada, Orta Ýer deňzi ýurtlarynda, Zakawkazýede hem-de Parfiýany goşmak bilen, Gündogarda üzümçiligiň we çakyr ýasamagyň örän çuňňur kökleriniň bardygyny bilýäris. Diňe Türkmenistanyň çäklerinde gazuw-agtaryjylar kömre öwrülen we şol sebäpli hem biziň günlerimize çenli saklanyp galan üzüm çigitlerini tapdylar. Olar eneolit we irki bürünç eýýamlarynyň ýadygärlikleriniň medeni gatlaklarynda ýüze çykarylyp, olaryň ýaşy, radiouglerod seljermesiniň görkezişi ýaly, bäş müň ýyldan hem geçýär.
Hytaýda üzümi örän köp wagt bäri bilmändirler. Parfiýa düşen hytaýly jahankeşdeler çakyryň diňe bir tüwiden öndürilmeýändigini görenlerinde has-da haýran galdylar. Olar öz Watanynda beýleki miwe ösümliklerini: grek hozuny, nary, injiri, şeýle hem sogan, käşir, nohut, hyýar ýaly gök önümleri ýaýradypdyrlar. Uzak Gündogarda Orta Aziýanyň şetdalylary, gawunlary we garpyzlary, şeýle hem ýabany we öý haýwanlary: ýolbarslar, gaplaňlar, aw itleri, algyr guşlar, kürti goýunlar üýtgeşik görlüpdir. Olaryň ählisi täze, uzak ülkelere köplenç ýükli arabalarda eltilipdir.
Beýik Ýüpek ýoly boýunça söwdagärler Hytaýa ýüňden edilen dürli önümleri hem eltipdirler. Ilkinji nobatda, bular elbetde, halylardy. Ýüňi, kendiri gaýtadan işlemegiň, haly we palas dokamagyň tilsimlerini heniz bilmedik hytaýlylarda gobelen matalar, örtgiler, palaslar we penjire tutulary uly täsir galdyrypdyr. Olar bu önümleri köşklerde, buthanalarda hem-de Parfiýa şäherleriniň baý öýlerinde görüpdirler.
Hytaýyň bazarlarynda Günbatardan getirilýän ýarag we harby serişdeler, altyn, kümüş hem-de ýarym gymmat baha daşlar satyn alnypdyr. Hili boýunça Hytaýyňkydan ýokary bolan Orta Aziýanyň aýnasy bezemençiligiň serişdesi hasaplanypdyr. VI-VII asyrlardan başlap, Hytaýdan Günbatara bolsa inçe çyzykly şekiller çekilen ap-ak ajaýyp farfor önümleri: gap-gaçlar, şakäseler, küýzeler, heýkeljikler eltilipdir. Köp wagtlap diňe hytaýlylar örän inçe we ýaň berýän farfor önümleri öndürmegi başarypdyrlar. Bu önümleriň bahasy beýleki ýurtlaryň bazarlarynda örän gymmat bolupdyr.
Hytaý gap-gaçlarynyň ownuk bölekleri barada aýtmanyňda-da, olaryň Türkmenistanda arheologlar tarapyndan ýüze çykarylan bitin görnüşleri Aşgabadyň hem-de Marynyň muzeý toplumlarynda bar. Hytaý farforyna meňzedilip, orta asyrlarda ýasalan önümler hem ýygy-ýygydan duşýar: olar şeýle bir ussatlyk bilen ýasalypdyr, hatda ökde hünärmen hem olary hakykysyndan dessine tapawutlandyryp bilmeýär.
Söwda kerwenleri Türkmenistanyň üsti bilen Hytaýdan bürünçden, aýnadan edilen dürli önümleri, saýawan, lak, müşki anbar, merjen, ýantar, derman serişdeleri, çaý, tüwi, dalçyn, zenjebil, beýleki hoşboý yslary daşapdyrlar. Ýuwka we berk kagyza aýratyn gadyr goýlupdyr. Ony II asyryň başynda Han dinastiýasynyň imperator köşgüniň ýanyndaky agta bolan Saý Lun oýlap tapypdyr. Saý Lun iri sanownige öwrülipdir, ýöne, beýik täzelik ornaşdyryjy hökmünde taryha giripdir.
Hindistandan hem ýakymly ysly önümler, gymmat baha tebigy reňkli daşlar we reňkleýjiler, pil süňkleri we matalar, Persiýadan bolsa kümüş önümler gelip gowşupdyr. Rim imperiýasyna, soňra bolsa Wizantiýa guradylan miweler we şeker, hoşboý ysly önümler we gymmat bahaly daşlar iberilipdir. Aziýa ýurtlaryndan Ýewropa tüwi, ýüpek, ýüň we nah matalary alypdyr, eksporta bolsa Horezme, Persiýa we aňryk Hindistana we Hytaýa bal, gaýyş çig malyny, sütük, bagana, derini eýlemek üçin gabyk, mal iberipdir.
Häzirki Köneürgenje Günorta Gazagystandan hem-de Semireçýeden ýerli oba hojalyk we hünärmentçilik önümleri bilen çalyşmak üçin köpsanly atlary, goýunlary, iri şahly mallary eltipdirler. Bu ýere hytaý ýüpegi hem, hususan-da, onuň “targu” diýen aýratyn görnüşi getirilipdir.
Mawerannahra (Amyderýa bilen Syrderýanyň aralygy) we Horasana gypjaklylaryň ýaşan ýeri bolan Demirgazykdan köpsanly awusiýdik we gornostaý derileri getirilipdir. Talasdan, Hotandan, Ýarkentden musulman söwdagärleri XII asyrda bagana getiripdirler. Ol ýerden bolsa gymmat baha daşlar, altyn, keçe, goýun, aw edýän laçynlar äkidilipdir. Mawerannahra ýarag, nagyşly matalar hem-de Balasagundan we Tarazdan beýleki harytlar iberilipdir. Buharadan matalardan başga goýun ýüňüni, palas, eýerleri... äkidipdirler.
Köneürgenje hem-de oňa Horezmiň tabyn bolan şäherlerine duzly balyk, samyr derisi, pagtadan edilen eşikler, namazlyklar, ýassyklar eltilipdir. Günorta — Gündogar Hazar ýakasynyň türkmen etraplaryndan: Gürgenden we Dehistandan miweler (dürli görnüşli üzümler, narlar), ýumşak ýüpekden taýýarlanan halatlar, sülgünler, ýüpek çig maly gelip gowşupdyr.
Merwde ençeme hünärmentçilik ösüpdir, ýöne, “mulham” matasyndan ýüpek egin-eşikleriň önümçiligi aýratyn şöhratlanypdyr. Nusaýda inçelik bilen taýýarlanan ajaýyp kendir matalaryny, Sarahsda bolsa parça dokapdyrlar.
Biz hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Türkmenistan — Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi” atly kitabyndaky “Bu ýerde dokmaçylygyň ir döwürlerde nähili uly derejä ýetendigi barasyndaky subutnamalar hem ýeterlik tapylýar.Türkmen parçalary Hytaýda, Hindistanda we dünýäniň beýleki ýurtlarynda islenilýän harytlaryň biri bolupdyr” diýen sözleri okaýarys.
Horasan şäherleriniň hünärmentçilik önümleri serhetdeş we uzak ýurtlara äkidilipdir. Dokma önümlerini Köneürgençde we goňşy Kätde hem taýýarlapdyrlar, ýöne, tutuş Orta Gündogarda şöhratlanan türkmen kemanlary uly meşhurlykdan peýdalanypdyr.
XI — XII asyrlarda şäher çenetçiliginde köne oturymly ilatyň, şeýle hem çarwa we ýarym çarwa türkmen taýpalarynyň däpleri saklanypdyr. Dokma önümçiligi bilen bir hatarda halyçylyk, küýzegärçilik, demirçilik, ýarag ýasamak, zergärçilik işleri we beýlekiler uly ösüşe eýe bolupdyr. Bejermegiň, hususan-da, metal we keramika önümlerini bejermegiň tehniki we çeper derejesi görnetin ýokarlandy. Küýzeçiler aşhana we hojalyk gap-gaçlarynyň dürli görnüşlerini, adaty hem-de suwarymly çeper keramikany taýýarlapdyrlar. Amulyň, Merwiň, Abiwerdiň, Nusaýyň, Köneürgenjiň we Dehistanyň ussalary islän önümiňi çykarypdyrlar.
XII asyrda silikat pastasy bolan kaşinadan daşyna ýazgy ýazylan gap-gaçlar innowasiýa bolupdyr. Takmynan, şol wagt hem küýzegärçilik usuly bilen suw geçiriji we lagym turbalarynyň köpçülikleýin öndürilmegi başlanypdyr. Olar Soltangalada, Sarahsda, Şährislamda we beýleki türkmen şäherlerinde geçirilen gazuw-agtaryş işlerinde köp möçberde tapyldy. Horezm ussalary köp möçberde digirleri — suw galdyryjy çarhlar üçin ýakylan palçykdan gaplary çykarypdyrlar. Bularyň ählisi kerwen ýollarynyň ugurlary boýunça jahanyň dürli künjeklerine ýaýrapdyr.
Beýik Seljuklar döwletinde çüýşe çykarýan önümçilik hem uly ösüşe eýe boldy. Önümleriň 40-a golaý görnüşleri: naharhana we himiýa gaplary, müşki anbar ysly suwukluklaryň we derman suwukluklarynyň aýna gaplary öndürilipdir. Aýna bezeg önümlerini, yşyklandyryjylary, agram daşlaryny taýýarlamak üçin hem peýdalanylypdyr. Ölçegi boýunça uly bolmadyk tegelek görnüşli penjire aýnalarynyň önümçiligi täzelik bolupdyr. XII asyrda ýerli aýna önümçiligi ösüşiniň örän ýokary derejesine ýetipdir.
Metaly gaýtadan işlemek, zähmet guralyny, durmuşda ulanylýan serişdeleri, söweş ýaraglaryny, bezegleri ýasamak hünärmentçilik önümçiliginiň möhüm pudaklarynyň biri bolupdyr. Horasanyň, Gürgeniň we Horezmiýň demir ussalary, misgärleri, zergärleri ýokary çeperçilik önümleriň köp nusgalaryny döredipdirler. Nýu-Ýorkyň Metropoliten muzeýinde hem-de Ýewropadaky Yslam sungaty muzeýleriniň toplumlaryndaky XI asyra XIII asyryň başlaryna degişli bolan bürünç serişdeleriniň ýarysyna golaýy Merkezi Aziýada döredilipdir. Şol önümleriň hatarynda gap-gaçlar, kiçeňräk käseler, çüýşeler, haýwan şekiljikli nagyşlar çekilen çyraglar bar. Bürünçden, misden taýýarlanylan aşhana gap-gaçlary gündelik ulanyşda bolupdyr.
Ýarag ussalary ýeňil söweş paltalaryny, aýpaltalary, şekil salnan serdesseleri ýasapdyrlar. Olar şeýle hem demir galkanlary, naýzalar üçin uçlary, şol sanda ikidiş görnüşindäki naýzalary taýýarlapdyrlar. Uly bolmadyk plastinlerden söweş sowutlary uly islegden peýdalanypdyr. Aýratyn polat gylyçlary, gamalary, hanjarlary çekiçläp süýüp ýasamak üçin ulanylypdyr. Metal önümleri köplenç dürli nagyşlar, şeýle hem onuň eýeleriniň atlary ýa-da meşhur şahyrlaryň ýazan setirleri bilen bezelipdir.
... Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň öz täze kitabynda belleýşi ýaly: “Dürli ýazuw çesmeleri, maglumatlar ýüpek bilen deň derejede nefritiň, lazuritiň hem söwda kerwenleriniň esasy harytlarynyň biri bolandygyny tassyklaýar. Aziýa bilen Ýewropanyň arasyndaky gatnaşyklary amala aşyran gury ýerden hem-de deňizden geçýän ýanaşyk, kesişýän gatnaw ýollary ýeke-de däldi.
Ýöne «Ýüpek ýoly» diýen şahyrana at adamlary tizara özüne çekdi. XXI asyrda bu adalga ile dolup, bir döwürler üstünden söwda kerwen ýollary geçen ýurtlaryň ählisinde özboluşly bir täsire we milli buýsanja eýe boldy”.


text:
Durmyş öz akymy bilen gidip dur.
Gülşen bilen Geldi bagtly ýaşap ýörler. Geldi Gülşeni sylaýar oñat göryar. Her gezek olara baramda ol Aýgul joraña aytsana goý ol maña gyžjagaz sowgat etsin, gyz bolsa seniñ adyñy goyjak Aýgul diýip degen bolyardy.
Men bolsa indi maşgalañ bar göwnüne degaýme joramyñ diyip, her gezek gülen bolyp jogap beryadim .
Men bularyñ bagtyna daşyndan guwanyan, joram Gülşen arassaçyl , işeññir,ony gayynlary gaty gowy görýar, olaryñ yanynda Gülşeniñ hormaty hem uly, ol derrew öwrenişdi gitdi.
Aý günler hatar tutyp kerwen gurap geçip durdy.
Aradan 7-8 ay geçdi. Gülşen agyrayakdy. Ol köplenç maña özüne derek smende duryp bermegni hayyş etyardi, men onyñ bu ýagdaýynda smende ayak ustunde durmagna garşydym, yone natjek gowrelik döwründe berilyan işe ukypsyzlyk hatyny açylmagyna az wagt galypdy, şonyñ üçün yakyndan goldaw berip durýadym.
Şeyle günleriñ birinde bulary Geldiniñ lebapdaky jan yaljak krusdaş dosty toyyna çagyrypdyr, gelniñi alyp gelmeseñ razy dàl dost diyip dur, Gülşen natsin gitmeli boldy.
Geldi maşynly gidip gelayeris diyensoñ gitmeli bolyar, smenine meni goyyp bular lebap welayatyna gityaler.....?!
Bu hawary eştdip öy bilen Gulşenleriñ öyleri ep esli bardy, men taksida barýanjam eyyäm olary oye getiripdirler, öye wagirip girdim görsem ikijigam sünüp yatyr, Gülşen boydan başa gara gan, Geldiniñ ýagdaýy hem ondan öwerlik dàl, bulary getiren Gyzylarbatly oglan şey diyip gürrüñ berdi.
Lebap yolda men bularyñ yzyna düşüp gelýardim, birden gapdaldan çykan jip maşynly öñe geçdi, zordan saklap yetişdim, ol jip maşynly oglan şo batly sürüp barşyna bulardan hem öñe geçjek boldy, Geldi maşynyny aylady gapma garşy gelýän türkleriñ uzyn maşyny bulary öz bady bilen süredi, maşyn togalanyp, togalanyp birden durdy.
Men maşyndan düşüp ylgadym, olary görüp gorkdym maşynyñ daşynda gelni ýatyr gana bulaşyp , Geldi zordan telefonyn uzadyp Aygül janym jorasy diyen ada jañ et diydi.
Men jañ edip, hali Geldi Nazarowlaryñ öyi gerekdi diýip, sorap jañ eden mendim, senem onyñ öý salgysyn berip hatda nameuçin gerek hem diyman telefony öçürdiñiz.
Ynha şo salgy boýunça hem men bulary getirdim, diyip gözune yaş aýlap gurruñ berdi.
Yasajyk yaş çatynjalar heniz bir yyl hem bolanok toy tutanlaryna. Men joram söygümi söyende narazy bolmandym, gaytam gözüm alynda mydama görüp ýorerin diýip begendim, Ykbalym keç ykbal, bir günde bir munutda hem jan ýaly joramy hemde joram söyen, söyen yigdimi ýitirdim.
Bularyñ awtomobil yol helakjiligi pajygaly yagdayda bolyp, eger-de bu Gyzylarbatdaky natanyş oglan ýetişmedik bolsa maşyn atylyp ot almaly eken, onda bularyñ Ikisi hem içinde bordy.
Ölüm hem gowy zat dàl weli, ýöne ölüm hem dilemeli eken Alladan , dilegler kabul bolyp öz öyüñde sünüp ölmek hem bagt.
Gülşen bilen Geldi maşyndan
çykyp bilman galan bolsa name o tayda yanan gumyny alyp gaydaymasañ. Namede bolsa Alla diyen yermiz bar eken, Hydyr ata ýaly bu oglanyñ kömegi bilen diri bolmasada ölisi öz öyüne getirildi.
Jaylayyş güni ölini yuwmaly yakyn hossarlaryndan biri giriñ diydi. Menem girdim. Öli yuwlanda aglamaly dàl, geplesmeli dàl. Men diñe kündükden suw akydyp berdim.
Ýöne Gülşeniñ Geldi oglym bolar, Aygüliñ adyny gyzymyz bolsa goyarysda ilkima ogul bolar, ynanmasañ Aygulden sora men hasapladyp gördum diyyan yaly ýüregi elendiryan sözler gulagma eşdilip durdy, eşdilip durdy.
Bu wakadan soñ 3 ay geçdi, yekelik meni halys gowrup barýady, men olary küseyan gelmejegni bilsemde küseyan.
Yatan yeriñ yagty bolsyn doganym dey ezizlan màhriban joram, janymdan eý gören söyen yigdim, jaýyñyz jennetden bolsyn! Iman baýlygyn bersin! Amin............?!
~~~Soňy ~~~
Köyen söygi.(bola waka 3- nji bölumi)
Durmyş öz akymy bilen gidip dur.


text:
28 Şubat 2015 Cumartesi
Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 20 Ýyllygynyň Hormatyna
Ženewa şäherindäki (Şweýsariýa Konfederasiýasy) Millietler Köşgüniň Türkmen zalynda şu ýyl bellenilýän Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygynyň 20 ýyllygy mynasybetli duşuşyk geçirildi.
Bitaraplyk we parahatçylyk ýylynyň şanyna Türkmenistanyň Ilçihanasy tarapyndan guralan duşuşyga Şweýsariýada işleýän diplomatik wekilhanalaryň ýolbaşçylary hem-de abraýly halkara guramalarynyň wekilleri çagyryldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýöredýän daşary syýasatynyň esasy ugurlaryna bagyşlanyp geçirilen duşuşykda Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplyk derejesiniň ähmiýeti aýratyn nygtaldy. Onuň ýörelgeleri halkara syýasatynyň we ählumumy durnukly ösüşiň aýrylmaz şertine öwrülip, netijeli döwletara gatnaşyklary üçin esas bolup hyzmat edýär.
1995-nji ýylyň 12-nji dekabry Garaşsyz Türkmenistanyň Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan ilkinji Bitarap döwlet hökmünde resmi taýdan ykrar edilmegi mynasybetli täze dünýä taryhynyň we halkara diplomatiýasynyň şanly senesine öwrüldi.
Täsin halkara hukuk derejesi diňe giň gerimli döwlet özgertmeler maksatnamalaryny we durmuş-ykdysady özgertmelerini üstünlikli durmuşa geçirmek üçin däl-de, eýsem, sebitde we dünýäde parahatçylygy hem-de howpsuzlygy pugtalandyrmak, gyzyklanma bildirýän ähli ýurtlar we abraýly halkara guramalary bilen özara gatnaşyklary giňeltmek üçin binýat bolup hyzmat edýär.
Türkmenistan saýlap alan ugruna eýermek bilen, geçen ýyllaryň içinde häzirki döwrüň möhüm meselelerini çözmäge işjeň gatnaşyp, ählumumy howpsuzlygyň we durnukly ösüşiň esaslaryny berkitmäge ýardam edýär. Biziň ýurdumyzyň Bitaraplygynyň diňe sebitde parahatçylygy we ynanyşmagy saklamak üçin däl-de, eýsem, syýasy-diplomatik usullary ulanmak arkaly dünýäde ýüze çykýan ähli meseleleri çözmek üçin hem täsirli gural hökmünde ykrar edilmegi tötänden däldir.
Duşuşyga gatnaşyjylar şu ýylyň dekabrynda ýurdumyzda hem-de daşary döwletlerde belleniljek şanly senä gabatlanan çäreleriň meýilnamasy bilen hem tanyşdyryldy.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
AHAL-TEKE BEDEWLERI
Ýazylan wagty: 13 мая 2018 Ýazan Mayichka
AHAL-TEKE BEDEWLERI
Türkmenleriň iki sany guwanjy bar: biri dünýä belli halylary, beýlekisi meşhur ahal-teke bedewleri. Alymlaryň aýtmaklaryna görä, ahal-teke atlary iň gadymy bedewlerdir. Onuň döränine üç müň ýyldan gowrak wagt geçipdir. Gadym wagtlardan bäri türkmen toýlary ahal-teke bedewleriniň çapyşygy bilen bezelipdir. Onsuz toý geçmändir. Ahal-teke bedewlerini türkmen nusgawy şahyrlary hem öz poeziýasynda wasp edipdirler. At üstünde, eýerde oturyp bilmeýän ýigitlere „Bu ýigit däldir” diýlipdir. Aýal adam ata çykanda bolsa ol uly günä hasaplanylypdyr. 1936-njy ýylda döwletimiziň dürli künjeklerinden – Türkmenabatdan, Baýramalydan, Daşoguzdan, Magtymguludan, Türkmenbaşydan Aşgabada birwagtyň özünde atly ýöriş gurnalypdyr. Start berlenden, 18 günden soň olaryň hemmesi sag-aman paýtagtda duşuşypdyrlar. Olary gül-gunçalar, aýdym-saz we gyzgyn mähir bilen müňlerçe adamlar garşylapdyr. Şondan soň „Aýal ata çykanda ahyr zaman bolarmyş” diýen nakyl puja çykypdyr. 1935-nji ýyldaky Aşgabat-Moskwa atly ýörişi ýurdumyzyň taryhyna altyn harplar bilen ýazyldy. 53 ýyldan soň – 1988-nji ýylda ahal-teke bedewleriniň atly ýörişlerini geçirmeklik däbe öwrüldi.
Okalan sany: 11 Jogaplar: ( 0 )


text:
SUWUŇ GADYR-GYMMATYNA BAGYŞLANAN SERGI
Halkymyz taryhyň bütin dowamynda suwuň gadyr-gymmatyny bilip, onuň her bir damjasyny altyn dänesine deňäp gelipdir. Ýurdumyzyň çäginde, oba-hojalygy hem, ykdysadyýet hem, medeniýet hem ilkinji nobatda suw üpjünçigine bagly bolupdyr. Biz gadymy Marguşyň ilat tarapyndan terk edilmegine ir döwürlerde Murgap derýasynyň öz hanasyny üýtgetmeginiň sebäp bolandygyny bilýäris. Ekerançylyk ýerleriniň, esasan, jemgyýetçilik ýerlerinden ybarat bolup, hususy eýeçilikdäki ýerleriň örän az meýdany tutmagy ýurdumyzyň çägine mahsus ýer-suw gatnaşyklarynyň aýratynlygy bilen bagly bolupdyr. Iň bir baý kişileriň hem öz hasabyna uly ýaplary çekmäge, olary arassalap durmaga güýji ýetmändir. Ýurdumyzda her ýylyň aprel aýynyň birinji ýekşenbesinde “Suw damjasy – altyn dänesi” baýramynyň dabaraly bellenip geçilmeginiň uly manysy bar. Ol, bir tarapdan, taryhymyza göz aýlap, suwuň taryhyň akymyny üýtgetmäge, medeniýetleriň peýda bolmagyna we ýok bolup gitmegine täsir edip biljek derejede ähmiýetli bolan gymmatly serişdedigini ýene-de bir gezek aňymyzda aýlamaga ikinji tarapdan bolsa, suw bilen bagly şu günki meseleleri gözden geçirmegimize we geljegimiziň aladasyny şu günlerde etmelidigini ýatlamagymyza sebäp bolýar. Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýiniň işgärleri hem bu baýramyň gadyr-gymmatyny örän gowy bilýärler. 2017-nji ýylyň 1-nji aprelinde bu ýerde “Suw damjasy – altyn dänesi” baýramyna bagyşlanyp gurnalan “Keramatly suwuň sarpasy atly” wagtlaýyn serginiň açylyş dabarasy bolup geçdi. Dabarany Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýiniň direktory Öwezmuhammet Mämmetnurow açyp, myhmanlary bosagada duran baýram bilen gutlady. Soňra dabara gatnaşýanlaryň öňünde Magtymguly adyndaky Turkmen döwlet uniwersitetiniň geografiýa fakultetiniň mugallymy, geologiýa-minerologiýa ylymlarynyň kandidaty Anatoliý Buşmakin, Türkmenistanyň Tebigy gaz institutynyň esasy ylmy işgäri, geologiýa-minerologiýa ylymlarynyň kandidaty Şahy Şadurdyýew, Halkara Nebit-gaz uniwersitetiniň gidrogeologiýa we inžener geologiýasy kafedrasynyň müdiriniň wezipesini ýerine ýetiriji Durdymyrat Orazdurdyýew, Ahal welaýatynyň “Oba hojalyk” önümçilik birleşiginiň bölüm müdiri Gurban Welmyradow, “Watan” radioýaýlymynyň redaktory Jahan Gurbangulyýewa, Türkmenistanyň Suw ylmy taslama institutynyň barlaghana müdiri Baýram Akmämmedow, şol institutyň baş hünärmeni Meret Akmyradow, “Ahal durmuşy” gazetiniň bölüm redaktory Dürnabat Aşyrowa, Türkmenistanyň Demokratik partiýasynyň Aşgabat şäher komitetiniň usulçysy Kümüş Mätnyýazowa dagy çykyş edip, suwuň gadyr-gymaty, ýurdumyz üçin suw üpjünçiliginiň ähmiýeti, bu ugurda alnyp barylýan işler barada gyzykly gürrüň berdiler. Olaryň çykyşy dabara gatnaşan myhmanlarda – Türkmenistanyň Oba we suw hojalyk ministrliginiň, Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrliginiň işgärlerinde, Türkmenistanyň Energetika ministrliginiň Aşgabat şäher orta-hünär mekdebiniň, Nebit-gaz uniwersitetiniň we “Gujurly nesil” okuw merkeziniň talyplarynda, şonuň ýaly-da, muzeýiň işgärlerinde uly täsir galdyrdy. Wagtlaýyn serginiň açyk diýlip yglan edilmegi bilen, dabara gatnaşyjylar sergilenen täsin eksponatlary synladylar.


text:
Sosiologiýa
Sosiýologiýa (lat. societas-jemgyýet, Şablon:Lang-gr [lóɡos]-ylym bilim), jemgyýet we jemgyýeti emele getirýän dürli sosial toparlaryň (gatlaklaryň, synplaryň,stratalaryň, demografiki, etniki we ş.m.) arasyndaky gatnaşyklary öwrenýän ylym. Jemgyýeti takyk derejede (edil fizika, biologiýa ýaly tebigaty öwreniş ylymlary kimin) öwrenýän täze ylmyň zerurlugy baradaky pikiri ilkinji bolup öňe süren we şeýle ylmyň "sosiologiýa"diýlip atlandyrylmagyny teklip eden fransuz alymy Ogýyst Kont (1798-1857)hasaplanylýar. Şonuň üçin-de, O.Kont sosioloýiýanyň esaslandyryjysy hasaplanylýar


text:
BMG 26 ýyl bäri Afinleriň we Skopiýeniň arasynda Makedoniýa adynyň ulanylmagynyň daşynda dowam edýän dawany çözmekde öňegidişligi gazanyp boljakdygyny aýtdy.
“Käbir pozitiw momentler döredildi” diýip, BMG-niň metbugat wekiliniň orunbasary Farhan Hak 29-njy ýanwarda aýtdy we çykalganyň BMG-niň araçylygynda we “iki ýurduň liderleriniň we halklarynyň barlyşygynyň ruhunda” gazanyljagyny belledi.
BMG-niň wekili Matthew Nimetz dawany çözmek maksady bilen 30-njy ýanwarda Gresiýa iki günlük saparyna başlady. Onuň Gresiýanyň daşary işler ministri Nikos Kotzias bilen duşuşyk geçirmegine garaşylýar.
Skopiýeniň 1991-nji ýylda garaşsyzlygyny yglan edeli bäri Makedoniýa adyny ulanmagyna Gresiýanyň garşylygy Balkan ýurdunyň Ýewropa Bileleşigine we NATO goşulmagyny çylşyrymlaşdyrdy.
Afinler Skopiýeniň Makedoniýa adyny ulanmagynyň onuň Gresiýanyň demirgazygyndaky Makedoniýa regionyna territorial dawasynyň bolmagyny aňladýandygyny aýdýar.
Iki ýurduň liderleri dawany 2018-nji ýylyň aýagyna çenli çözmäge isleg bildirdiler.


text:
Düýbi Moskwada ýerleşýän “Memorial” atly adam hukuklaryny gorap çykyş edýän merkez özüniň Inguşystandaky ofisiniň “terrorçylykly” hüjümiň netijesinde otlanandygyny we munuň edarany Demirgazyk Kawkazdan gysyp çykarmak kampaniýanyň bir bölegidigini aýdýar.
“Memorial” merkeziniň tanymal agzalarynyň biri Oleg Orlow 17-nji ýanwarda Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda hüjümçileriň gijäň ýary merkeziň Nazran şäherindäki ofisini otlandygyny aýtdy.
Soňky ýyllarda azyndan bir aktiwistiň öldürilmegine we basyşlaryň dowam edýändigine garamazdan, sebitdäki bidüzgünçilikleri dokumentleşdirmäge synanyşýan Orlowyň aýtmagyna görä, howpsuzlyk kameralarynda gije sagat 3:30 töweregi ýüzi maskaly iki adamyň ofise gelip, merdiwandan ikinji gata çykýan pursatyny görse bolýar.
Orlow telefon arkaly beren maglumatynda wakada ofisiň alty otagyndan üçüsine agyr zeper ýetendigini aýdyp, özleriniň muny “terrorçylykly hüjüm diýip hasaplaýandygyny” belledi.


text:
Uoll-stritiň analitikleri nebitiň bahalary boýunça çaklamalaryny ýokarlandyrdylar
Uoll-stritiň bank analitikleriniň çaklamalaryna görä, ýangyjyň global ätiýaçlyklarynyň azalmagy we ýokarlanýan geosyýasy howplar ýakyn aýlarda bazaryň deňagramlaşmagyna ýardam berer. Bilermenler eýäm bassyr altynjy aý bäri nebitiň bahalary boýunça çaklamalaryny ýokarlandyrýarlar. Mart aýynyň ahyrynda geçirilen pikir soraşma gatnaşan maýa goýum banklarynyň 15 sany wekiliniň pikirine görä, «Brent» söwda belgisi şu ýylda ortaça 63 dollara, «WTI» - 59...


text:
Moskwanyň eteginde orta mekdepde bir ýetginjegiň ot açyp, tüsseli granatalary atmagynyň netijesinde dört adam ýaralandy diýip, Orsýetiň TASS agentligi Içeri işler ministrligine salgylanyp habar berýär.
TASS agentliginiň we Orsýetiň beýleki media serişdeleriniň maglumatlaryna görä, ok atyşyk 5-nji sentýabrda Iwanteýewka şäherçesinde mekdebiň binasynyň jaýynda ýüze çykypdyr.
Içeri işler ministrliginiň ady agzalmadyk resmilerine salgylanylyp, habar berlişine görä, hüjümçi bolmakda güman edilýän oglan tussag edilipdir. Onuň 14 we 15 ýaş aralygyndadygy aýdylýar.
Ýaralanan dört adamyň keselhana ýerleşdirilendigi habar berilýär.


text:
Türkmenistanda şu ýylyň 24-nji ýanwaryndan 22-nji fewralyna çenli aralykda Mejlisiň altynjy çagyrylyşynyň deputatlarynyň, welaýat, etrap, şäher halk maslahatynyň we Geňeşleriň agzalarynyň saýlawlaryna dalaşgärler hödürlener.
TDH döwlet habar gullugy bu maglumaty Türkmenistanda Saýlawlary we sala salşyklary geçirmek baradaky Merkezi topara salgylanyp ýaýratdy. Dalaşgärler fewral aýynyň 3-nden 27-sine çenli bellige alnar.
Saýlawlarda Demokratik partiýa bilen bir hatarda Senagatçylar we telekeçiler, Agrar partiýalary ýaly täze syýasy guramalaryň wekilleri hem dalaşgärlik eder diýip, resmi habarda bellenilýär.
Mundan başga, saýlawlaryň giň bäsleşik esasynda geçiriljekdigi, ses berişlige gözegçilik üçin ÝHHG, GDA ýaly abraýly guramalardan synçylaryň gatnaşjakdygy aýdylýar.
Tapawutly ýeri, öňde duran parlament saýlawlarynda täzeden döredilýän Halk maslahatynyň merkezi geňeşiniň ýörite wekilleri hem saýlanmaly. Olar jemi 240 adam bolmaly, ýagny her welaýatdan 40, Aşgabat şäherinden hem 40 wekil saýlanmaly.
Mälim bolşy, Türkmenistanda geçen ýyl geçirilen Ýaşulular maslahatynda prezident Berdimuhamedow ozal ýatyran Halk maslahatyny dikeltmek we oňa has kän ygtyýarlyk bermek pikirini öňe sürdi.
Elbetde, häzirlikçe Halk maslahaty barada ýörite kanun ýok. Emma şeýle kanunuň mart aýynda kabul edilmegine, netijede, öňki ýyllaryň tejribesinden çen tutulsa, Halk maslahatynyň parlamentden hem ýokarda durýan gurama bolmagyna garaşylýar.
Azatlyk radiosy bilen anonim şertde gürleşen ýerli synçylaryň birnäçesiniň pikirine görä, mart aýdyndan soň Türkmenistanda Nyýazow döwründäki Halk maslahatynyň hereket etjekdigine kän şübhe ýok.
Gepiň gerdişine aýdylsa, Berdimuhamedowyň prezident bolandan soň ýatyran Halk maslahatynyň agzalary 1999-njy ýylda Nyýazowyň ömürlik prezident bolmagyna ses beripdiler, soňra, “25-nji Sanjar wakasy” diýilýän bilen baglylykda ölüm jezasynyň dikeldilmegine çagyrypdylar.
Azatlygyň ýerli çeşmeleriniň maglumatyna görä, saýlawlara taýýarlyk eýýäm başlandy, ýagny mekdep mugallymlaryna, maşgala lukmanlaryna we beýleki aň-bilim edaralarynyň işgärlerine özlerine golaý uçastoklarda ses berjek saýlawçylaryň sanawyny düzmek tabşyryldy. Olar ses berjekleriň 85-90 prosentine golaýynyň sanawyny düzdüler. Indi olardan, fewralyň başky ongünlügine çenli, ilkinji gezek saýlawa gatnaşýan adamlaryň aýratyn sanawyny düzmek talap edilýär.
Emma ýerli synçylar halkyň ýa-da ses bermeli ilatyň saýlawlara garaýşynda görnüp duran üýtgeşmäniň duýulmaýandygyny, adamlaryň bu saýlawlara biparh garaýandyklaryny belleýärler.
“Saýlawlara bolan ynam halkda sowet ýyllarynda gaçdy, SSSR-iň dargamazynyň öň ýanynda Türkmenistan SSR-niň Ýokary sowetine halk deputatlary saýlandy, soň olar garaşsyzlyk döwründe işledi we halk wekilleri diýilýänlere bolan ynam şol ýyllardan gaçdy” diýip, adynyň aýdylmazlygyny soran 65 ýaşly aşgabatly saýlawçy aýtdy. “Sebäbi olaryň içinde bolubilse 6-7 sany halkyň wawwaly meselesini gozgaýan deputat bardy, indi şolar ýaly bir deputat hem ýok” diýip, Azatlygyň söhbetdeşi belledi.
Saýlawçylaryň käbiri şol döwürde türkmen telewideniýesiniň “Parlament sagady” diýen ýörite gepleşiginiň bolandygyny, hepdede bir ýa aýda iki gezek parlamentiň işi hakynda bir sagatlyk gepleşik berlendigini, emma indi şeýle derejedäki açyklygyň hem ýatyp galandygyny gürrüň berdi.
Parlamentiň işi babatdaky dymyşlyk, ýazyjy Amanmyrat Bugaýewiň sözlerine görä, 7-8 ýyllykda döwlet baştutany mejlisiň bir sessiýasyna gatnaşanda bir gezek bozuldy. Şonda prezident “eger-de men sizi saýlan saýlawçy bolan bolsam, sizi öz deputatlyk borçlaryny ýerine ýetirmeýän deputatlar hökmünde yzyňyza çagyrmak hakyndaky meseläni gozgardym” diýip, deputatlaryň işine örän tankydy baha berdi.
“Bu deputatlar hakynda resmi derejede açyk aýdylan ilkinji şeýle söz boldy, emma yzyna çagyrylan deputat bolmady” diýip, Amanmyrat Bugaýew Azatlyk radiosy bilen söhbetdeşlikde aýtdy.
Türkmenistanda şu wagta çenli garaşsyz halkara synçylary tarapyndan azat we adalatly diýlip baha berlen saýlaw geçirilmedi.


text:
Türkmenistanyň ýangyç-energetika toplumynyň ösüşiniň innowasion ýoly
“Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2018-2024-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasy” möhüm resminama bolup durýar. Onuň durmuşa geçirilmegi eziz Watanymyzyň mundan beýläk-de okgunly ösmegine, türkmenistanlylaryň abadançylygynyň has-da ýokarlandyrylmagyna ýardam etmelidir. Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ýaşulularyň geçen maslahatynda eden maksatnamalaýyn çykyşynda bu maksatnamanyň esasy ugurlaryny kesgitledi. Onda milli ykdysadyýeti senagatlaşdyrmak, diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmek hem-de eksport kuwwatyny artdyrmak, sebitlerde daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri öndürýän önümçilik kuwwatlyklaryny işe girizmek, bazar gatnaşyklaryny çuňlaşdyrmak ulgamynda anyk çäreleriň toplumy göz öňünde tutulýar.
Bellenilen döwürde işjeň maýa goýum syýasatynyň geçiriljekdigi, hereket edýän taslamalary, şeýle hem täze, şol sanda halkara we sebit ähmiýetli taslamalary maliýeleşdirmegiň dowam etdiriljekdigi nygtaldy.
2018-2024-nji ýyllarda ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmäge 240 milliard manatdan gowrak serişdäni goýbermek göz öňünde tutulýar, şunda nebitgaz toplumyna 159,9 milliard manat maýa goýumlary gönükdiriler.
Maksatnamanyň ileri tutulýan ugurlaryna laýyklykda, ýurdumyzyň ýangyç-energetika toplumynyň ugurlary we wezipeleri kesgitlenildi. Beýleki pudaklaryň ählisi ýaly, ýangyç-energetika toplumy hem innowasion ösüşiň täze tapgyryna geçýär. Nebitiň we gazyň çykarylýan hem-de daşary ýurtlara iberilýän möçberlerini artdyrmak, pudagyň çig mal binýadyny pugtalandyrmak üçin geologiýa-gözleg işleriniň gerimini giňeltmek bilen birlikde, energetika ulgamynyň kärhanalaryny täze tehnikalar we tehnologiýalar bilen üpjün etmäge, döwrebap düzümleri, nebit we gazhimiýa önümleriniň köp görnüşlerini çykarýan ylym bilen baglanyşykly önümçilikleri döretmäge aýratyn üns berler.
Umuman, bularyň ählisi ykdysadyýetiň durnukly ösmegi, ýurdumyzyň energetika garaşsyzlygyny we howpsuzlygyny, onuň dünýäniň energetika bazarlarynda eýeleýän ornuny pugtalandyrmak üçin tebigy serişdeleriň has netijeli ulanylmagyny üpjün etmäge gönükdirilendir.
Energetika ulgamynda halkara hyzmatdaşlygy tebigy gazyň subut edilen gorlary boýunça dünýäde 4-nji orny eýeleýän Türkmenistanyň ykdysady strategiýasynyň möhüm ugrudyr. Bu ulgamda amala aşyrylýan syýasat açyklyk, aýanlyk, özara jogapkärçilik, önüm öndürijileriň, üstaşyr geçirijileriň we sarp edijileriň bähbitlerini nazara almak ýörelgeleri esasynda guralýar.
Özara bähbitli hyzmatdaşlyk meselelerine oýlanyşykly çemeleşmek, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ählumumy energetika howpsuzlygynyň täze arhitekturasyny döretmäge gönükdirilen halkara başlangyçlary dünýä bileleşiginiň giň goldawyna mynasyp boldy. Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasy tarapyndan iki gezek kabul edilen “Energiýa serişdeleriniň ygtybarly we durnukly üstaşyr geçirilmegi hem-de durnukly ösüşi we halkara hyzmatdaşlygyny üpjün etmekde onuň hyzmaty” hakyndaky kararnama munuň aýdyň subutnamasydyr.
Ýurdumyzda köpugurly energetika düzümini döretmek boýunça amala aşyrylýan giň möçberli taslamalar milli, sebit we halkara energetika howpsuzlygyny pugtalandyrmaga, Ýewraziýa giňişliginde ykdysady gatnaşyklary işjeňleşdirmäge hyzmat edýär. Döwletara ylalaşyklaryna laýyklykda, ýakyn ýyllarda Türkmenistan-Hytaý gaz geçirijisiniň kuwwaty tapgyrlaýyn artdyrylyp, 65 milliard kub metre çenli ýetiriler. Gün tertibinde bu iri energiýa geçirijisiniň dördünji şahasyny (D) gurmak meselesi durýar. Onda müňýyllyklaryň dowamynda yklymyň halklaryny baglanyşdyran Beýik Ýüpek ýoluny gaýtadan dikeltmek pikiri öz beýanyny tapdy.
Möhüm strategiki başlangyçlaryň ýene-de biri Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan (TOPH) gaz geçirijisiniň gurluşygy bilen baglanyşyklydyr. Häzirki wagtda geçirijilik ukyby ýylda 33 milliard kub metre barabar bolan turbageçirijiniň 214 kilometrlik türkmen bölegini çekmek işi güýçli depginde alnyp barylýar. Bu taslamany Owganystanyň we Pakistanyň çäginde durmuşa geçirmek bilen baglanyşykly tehniki işlere badalga berildi.
Günorta-Gündogar Aziýanyň ýurtlaryna türkmen gazynyň uzakmöhletleýin iberiljek TOPH gaz geçirijisiniň gurulmagy sebitiň ykdysady ösüşine kuwwatly itergi berer, durmuş we ynsanperwer häsiýetli meseleleri çözmäge, parahatçylygy hem-de durnuklylygy pugtalandyrmaga ýardam eder. Hususan-da, täze iş orunlarynyň müňlerçesini, degişli elektroenergetika, ulag-aragatnaşyk we durmuş düzümini döretmäge mümkinçilik peýda bolar.
Ozal bellenilişi ýaly, “Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2018-2024-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasyny” durmuşa geçirmegiň çäklerinde sebitleriň aýratynlyklaryny nazara almak bilen, olarda kuwwatly senagat toplumlaryny döretmäge iri maýa goýum serişdeleri gönükdiriler. Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň bu ulgamda öňde goýan wezipelerini çözmek nebitgaz pudagyny ösdürmek bilen berk baglanyşyklydyr. Ol milli ykdysadyýetimiziň hem-de durmuş ulgamynyň energiýa serişdelerine bolan artýan isleglerini üpjün etmäge gönükdirilendir.
“Gündogar-Günbatar” gaz geçirijisiniň ugrunda dürli düzümleýin desgalaryň gurluşygy dowam etdiriler. Bu gaz geçirijisi iki ýyl mundan ozal ýurdumyzyň ähli gaz geçirijilerini bir bitewi ulgama birleşdirdi. Şunuň netijesinde, hususan-da, “mawy ýangyjy” Döwletabat, Malaý, Ýaşlar, Galkynyş ýaly iri tebigy gaz ýataklary ýerleşýän Mary welaýatyna hem-de senagat zawodlarynyň we fabrikleriniň, durmuş maksatly desgalaryň onlarçasynyň gurulýan ýeri bolan Ahal we Balkan welaýatlaryna ibermek mümkinçiligi peýda boldy.
Mundan başga-da, “Gündogar-Günbatar” gaz geçirijisiniň ulanmaga berilmegi bilen energetika pudagynda köptaraplaýyn, özara bähbitli hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de giňeltmek üçin uly mümkinçilikler açyldy. Zerur bolan halatynda ol türkmen energiýa serişdelerini Hazar sebiti arkaly halkara bazarlaryna ibermek üçin işledilip bilner.
2018-2024-nji ýyllar üçin geologiýa-tehniki çäreleriň meýilnamasy—“Türkmennebit” döwlet konserniniň “ýol kartasy” işlenip taýýarlanyldy. Ol nebitgaz gorlarynyň 600-den gowragyny birleşdirýän 30-a golaý ýatagy ulanýar. Hususan-da, meýilnamada täze ýataklary – Demirgazyk Goturdepe, Altyguýy, Uzyn ada ýataklaryny işjeň özleşdirmek, uzak wagtlap ulanylyp gelinýän ýataklarda önümli gorlarda nebitiň çykarylyşyny artdyrmagyň döwrebap usullaryny giňden ornaşdyrmak, guýulary düýpli abatlamak ulgamynda öňdebaryjy tehnologiýalary ulanmak we beýlekiler göz öňünde tutulýar.
Nebitgaz pudagynyň çig mal binýadyny pugtalandyrmak maksady bilen, döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow geologiýa-gözleg işleriniň gerimi giňeltmek, şol sanda üç ölçegli seýsmiki usullary ulanmak arkaly işleriň netijeliligi ýokarlandyrmak barada görkezme berdi. Burawlaýyş işleriniň, gözleg we ulanyş guýularyny gurmagyň möçberleri ep-esli artdyrylar. Uly çuňlukda – 7 kilometre çenli çuňlukda ýerleşýän düzümleri öwrenmäge aýratyn üns berler.
Ýokary netijeli, serişdeleri tygşytlaýan tehnologiýalary ulanmak, şol sanda elektrik usulynda burawlamak, ýapgyt we dik guýulary gurmak ulgamynda türkmen burawlaýjylary uly tejribe topladylar. Munuň özi netijeli gorlardan ýangyç çig malynyň çykarylyşyny ep-esli artdyrmaga, mundan başga-da, uly bolmadyk we barmasy kyn bolan gorlary özleşdirmäge mümkinçilik berer. Hususan-da, bu döwrebap tehnologiýalar Balkan welaýatyndaky ýataklarda giňden ulanylýar.
Hazar deňziniň türkmen böleginde we kenarýaka zolagynda, Amyderýanyň kenarynda, Merkezi Garagumda geljegi uly nebitgaz ýataklaryny, şeýle hem dünýädäki iň iri gaz ojaklarynyň biri bolan “Galkynyş” gaz ojagyny senagat taýdan çalt özleşdirmek boýunça taslamalary durmuşa geçirmek dowam etdiriler. “Galkynyş” gaz ojagynyň gorlary Ýaşlar we Garaköli ýataklaryndaky bilen bilelikde häzirki wagtda 27 trillion kub metr möçberinde bahalandyrylýar.
Ozal bu ýerde ýylda harytlyk gazyň 30 milliard kub metrini öndürmäge mümkinçilik berýän desgalaryň toplumy ulanylmaga berildi, häzirki wagtda şeýle kuwwatlykdaky toplumlaryň gurluşygy alnyp barylýar. Olar TOPH gaz geçirijisini “mawy ýangyç” bilen üpjün etmäge ýardam eder. Bu gaz geçirijisi üçin gaz gysyjy bekedi “Malaý” ýatagynda hem gurmak meýilleşdirilýär.
Nebitiň we gazyň çykarylyşyny artdyrmak, türkmen energiýa serişdelerini dünýä bazarlaryna ibermegiň köpugurly ulgamyny döretmek bilen birlikde, nebitgaz senagatyny diwersifikasiýa ýoly bilen öwdürmäge, ýangyç çig malyny gaýtadan işlemäge ýöriteleşdirilen iri senagat desgalaryny, şol sanda nebithimiýa, gazhimiýa we himiýa pudaklaryna, elektroenergetika degişli desgalary gurmaga uly üns berler.
Hazaryň kenaryndaky Gyýanly şäherçesinde ýylda 386 müň tonna polietilen hem-de 81 müň tonna polipropilen öndürmäge niýetlenen gazhimiýa toplumy, Garababogaz şäherinde bolsa ýyllyk kuwwaty 1 million 155 müň tonna karbamide hem-de 640 müň tonna ammiaga barabar bolan zawod ulanmaga berler. Ahal welaýatynda tebigy gazy gaýtadan işleýän we Euro-5 ölçegine laýyk gelýän A-92 kysymly benziniň 600 müň tonnasyny öndürýän zawodyň gurluşygy tamamlanar.
Sebit we dünýä bazarlarynyň ýagdaýyny, gazhimiýa önümine bolan islegleri seljermegiň esasynda gaz we nebithimiýa pudaklaryny mundan beýläk-de ösdürmegiň maksatnamasy işlenip taýýarlanyldy. Onuň geljegi uly ugurlarynyň hatarynda polimerleri çykarýan iri önümçiligi döretmek göz öňünde tutulýar.
Hususan-da, Lebap welaýatyndaky Bagaja ýatagynda tebigy gazy gaýtadan işleýän we suwuklandyrylan gazy çykarýan desganyň durkuny täzelemek hem-de onuň binýadynda kuwwaty ýylda 80 müň tonna butadiýen – stirol kauçugyna hem-de 45 müň tonna polistirola barabar bolan gazhimiýa toplumyny gurmak meýilleşdirilýär.
Merkezi Garagumda, Daşoguz welaýatynyň Ýylanly gaz gysyjy desgasynyň golaýynda ýerleşen ýataklarda iri maýa goýum taslamasyny durmuşa geçirmek teklip edilýär. Bu ýerde iri zawody gurmak göz öňünde tutulýar. Onda ýylda 2 milliard kub metr tebigy gaz gaýtadan işleniler hem-de 70 müň tonna suwuklandyrylan gaz çykarylar. Bu kärhananyň desgalarynyň ikinji nobatdakysy ýylda pes dykyzly polietileniň 200 müň tonnasyny öndürmäge niýetlenendir.
Balkan welaýatynyň Gyýanly şäherçesinde ýylda pes dykyzly polietileniň 200 müň tonnasyny, polipropileniň 390 müň tonnasyny, poliwinilhloridiň 100 müň tonnasyny, suwuklandyrylan gazyň 10 müň tonnasyny, kaustiki sodanyň 82 müň tonnasyny hem-de duz kislotasynyň 10 müň tonnasyny öndürmäge niýetlenen gazhimiýa toplumyny gurmak meýilleşdirilýär. Şeýle hem ýylda 1,5 milliard kub metr tebigy gaz we 117 müň tonna tehniki duz gaýtadan işleniler.
Mundan başga-da, suwuklandyrylan gazy, metildietanolamini, formaldegidi öndürýän desgany gurmak göz öňünde tutulýar. Bularyň ählisi milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýurdumyzyň ýangyç-energetika toplumyny diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmek boýunça beren tabşyryklaryna laýyklykda, “Türkmengaz” döwlet konserni tarapyndan ýakyn 10 ýylyň dowamynda durmuşa geçirilmegi meýilleşdirilýän taslamalaryň uly bolmadyk bölegidir.
Bilermenleriň çaklamalaryna görä, 2030-njy ýyla çenli ýurdumyzda A-95 kysymly benzine hem-de dizel ýangyjyna islegler iki esse artar. Şundan ugur alnyp, Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň hem-de Seýdiniň nebiti gaýtadan işleýän zawodynyň kuwwatlyklaryny has-da artdyrmak boýunça çäreleriň toplumy işlenip taýýarlanyldy. Olaryň hatarynda, dizel ýangyjyny arassalamak, katalitiki izodeparafinizasiýa, mazutlaryň katalitiki krekingi, ikinji gezek ulanylýan benzinleri arassalamak, wodorod öndürmek we beýleki desgalary gurmak bilen baglanyşykly taslamalar bar.
Häzirki wagtda Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda kuwwaty ýylda 20 müň tonnadan gowrak önüme barabar bolan polipropilen plýonkasyny öndürýän desgada goýberiş – sazlaýyş işleri alnyp barylýar.
Şunuň bilen birlikde, polistirol we kauçuk almak üçin zerur bolan benzoly öndürmegiň tehniki we ykdysady maksada laýyklyklylygy öwrenilýär. Benzoly bölüp aýyrýan desganyň gurulmagy türkmen nebithimiýaçylaryna EURO-5 ölçeglerine laýyk gelýän benzinleriň önümçiligine doly geçmäge, ýokary hilli sintetiki ýaglaryň (“iki plýus” we “üç plýus” toparlary) çykarylyşyny ýola goýmaga mümkinçilik berer.
Nebit koksundan grafit öndürmegiň mümkinçiliginiň üstünde işlenilýär. Owadandepedäki metallurgiýa zawodynda gurnalan synag desgasynda eýýäm bu önümiň ilkinji tapgyry alyndy. “ÜLKE” hususy kärhanasynyň we “Türkmendemirönümleri” döwlet kärhanasynyň hünärmenleri bu tehnologiýany synap gördüler.
Grafitiň we ondan alynýan önümleriň nebitgaz, atom, metallurgiýa, himiýa, komos pudaklarynda işjeň ulanylýandygyny bellemelidiris. Ol ýakynda peýda bolan täze tehnologiki işlerde, hususan-da, biolukmançylyk senagatynda, mikroçipleri taýýarlamakda, ýagtylyk diod tehnikasynda hem zerurdyr. Bu pudaklar tutuş dünýäde güýçli depgin bilen ösýär, diýmek, grafite bolan islegler yzygiderli artar.
Ýurdumyzyň ykdysadyýetinde garaşylýan düzümleýin özgerişlikler bilen birlikde, tebigy gazy we elektrik energiýasyny tygşytlamak, ýagny maksada laýyk energiýa tygşytlaýjy syýasaty durmuşa geçirmek boýunça guramaçylyk we tehnologiki çäreleri amala aşyrmak göz öňünde tutulýar. Ýurdumyzda erkin ykdysady zolaklaryň döredilmegi uglewodorod çig malyny gözlemek, çykarmak we gaýtadan işlemek, nebitgaz pudagy üçin ýokary tehnologiýaly desgalary gurmak ulgamynda iň täze işläp taýýarlamalara eýe bolan daşary ýurtly işewür toparlaryň wekilleri bilen özara bähbitli hyzmatdaşlygy ösdürmäge täze itergi berer.
Şeýlelikde, Türkmenistan energiýa serişdelerini köp möçberde iberýän ýurt hökmünde dünýäniň energetika bazarynda eýeleýän ornuny pugtalandyrmak bilen çäklenmän, eýsem, energetika eksportunyň harytlyk düzümini diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmegiň, halkara energetika işewürliginiň täze usullaryny işjeň giňeltmegiň hasabynda bazarda eýelän ornunyň häsiýetini hil taýdan özgerder.
Nebitgaz toplumy hil taýdan özgerer we ýurdumyzyň tebigy-serişdeler hem-de ylmy-tehniki kuwwatyna, dünýäniň bu ulgamda gazananlaryna daýanýan döwrebap, ýokary tehnologiýaly, netijeli, durnukly ösýän topluma öwrüler.
Umuman, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan işlenip taýýarlanylan ýakyn ýyllar üçin ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň strategiýasynyň we onuň möhüm bölegi bolan nebitgaz senagatyny ösdürmek baradaky ugrunyň durmuşa geçirilmegi eziz Watanymyzyň ykdysady kuwwatynyň pugtalandyrylmagyna, has-da rowaçlanmagyna we ösmegine ýardam eder.


text:
Türkmenistanda gurluşyk işlerinde işlän aýlyk haklarynyň iki ýyldan bäri tölenmeýändigi sebäpli, Ankaradaky türkmen ilçihanasynyň öňünde gaýtadan protest etmäge synanyşan türk işçilerini türkmen ilçisiniň töwellasy raýyndan gaýtardy.
Türk işçilerini tölenmeýän aýlyk haklary üçin, Türkmenistanyň Ankaradaky ilçihanasynyň öňünde şu gün Türkiýe wagty bilen sagat 14:00-da jemlenmäge başladylar. Ýöne aýdylşyna görä, Türkmenistanyň Ankaradaky doly ygtyýarly baş ilçisi Işanguly Amanlyýewiň we beýleki türkmen diplomatlarynyň töwellalary netijesinde, türk işçileriniň taýýarlanan protesti wagtlaýynça goýbolsun edildi.
Azatlyk Radiosy Türkmenistanyň Ankaradaky ilçihanasynyň öňünde protest üçin jemlenen türk işçileri bilen gürrüňdeşlik geçirip, olardan bolup duran ýagdaýlar barasynda maglumat aldy. Türkmenistanyň ilçihanasynyň işgärleriniň metbugatda çykyş etmezligi sorandygy we owalky wideo materialyň hem pozulmagyny isländigi sebäpli türk işçileri Azatlyk Radiosyna anonim ýagdaýda interwýu berdiler.
"Şeýle bir üýtgeşme boldy. Biz türkmen ilçisi bilen duşuşyp, gürleşip, häzir ilçihanadan çykdyk. Bize meseläni çözmek barasynda söz berdiler. Ilçihananyň öňünde şeýle ýagdaýda protest geçirip, metbugata beýannama berlen mahaly Türkmenistan bilen Türkiýäniň özara gatnaşyklaryna oňaýsyz täsir ýetirer diýdiler. Bizden häzirlikçe protest geçirmezligi we 15 gün möhlet bermegimizi haýyş etdiler. Biziň meselämizi ýokaryk ýetiripdirler we olar hem 15 günüň içinde türk işçilerine pul tölenjegini bildiripdir. Bizem bu gezek dürli şäherlerden 60-70 adam bolup protest geçirmäge gelendigimizi, ýöne 15 günden soň mesele çözülmese, onda ähli maşgala agzalarymyz bilen Türkmenistanyň ilçihanasynyň öňünde jemlenip, has giňgerimli protest gurnajagymyzy we tä mesele çözülýänçä ol ýerden gitmejegimizi nygtadyk. Sebäbi bize 2 ýyldan bäri söz berip, soňam zähmet haklarymyzy tölemeýärler. Owalky protestimizi Azatlyk Radiosynyň habar bermegi biziň üçin gowy boldy. Sebäbi Azatlyk Radiosyny Türkmenistanda diňleýän köp we täsirli bolýar" diýip, Türkmenistanyň Ankaradaky ilçihanasynyň öňünde protest geçirmek üçin jemlenen türk işçileriAzatlyk Radiosyna şu günki bolan wakany gürrüň berdi.
Ýatlap geçsek, Türkiýäniň paýtagty Ankarada dekabr aýynyň ahyrynda, Türkmenistanda işläp gaýdan birnäçe türk işçisi zähmet haklary tölenmänsoň, kyn ýagdaýa düşen maşgalalaryň adyndan, türkmen ilçihanasynyň öňünde nägilelik bildirip, metbugata beýannama beripdi.
Sözi jemläp aýtsak, türk işçileriniň meselesi we bolup geçýän ýagdaýlar barasynda, türkmen ilçihanasyndan nähilidir bir kommentariýa almak Azatlyk Radiosyna başartmaýar.


text:
Ateistleriň ýaradylyş baradaky aýdýanlaryna ynanmak üçin gaty uly iman gerek. Ateistler Hudaýa ynanýanlaryň imanyny kritikläp, özleri bolsa aýdýan teorialaryna ‘kör imanly’ bolup galýarlar. Ýagny özleriniň ýaradylyş barada öňe sürýän zatlaryny subut edip bilmeseler-de, bize şolara ynam bilen kabul etmegi öňe sürýärler. Emma hakyky ylym-bilim bolsa ýaradylyşyň bir “Akylly-bilimli Ýaradanyň” ýaradandygyny subut edýär. Ýaradanyň bardygyny bu günki günde ýüzlerçe alymlar ylmy we filosofia, logika prinsipleri bilen subut edýärler we käbir asyrlaryň dowamynda emele gelen ateistik düşünjäni derbi-dagyn edýärler.
Bu sebäpden ine Injilde aýdylan ine şu sözler dogry aýdýar: “Çünki Hudaý hakdaky mälim zatlar olara bellidir, muny Hudaý olara belli edendir. Çünki olar ötünçsiz bolar ýaly, Onuň göze görünmeýän zatlary, ýagny ebedi gudraty, Hudaýlygy dünýä döredilenden bäri ýaradylan zatlar bilen düşünilýär, görülýär. Ýöne olar Hudaýy tanasalar-da, Ony Hudaý hökmünde şöhratlandyrman, Oňa şükür etmän, öz düşünjelerinde batyl boldular, pähimsiz ýürekleri garaňkylykda galdy…”
Ýaradyjynyň bardygyna düşünmek göräýmäge ýönekeý bir zat, çünki şeýle owadan, täsin we takyk bolan bizi gurşap alan tebigatyň, älem-jahanyň öz-özünden döremejegi belli zat. Meniň ateistlere düşünmeýän zadym, ýönekeý bir adam tarapyndan ýasalan iň bir ýönekeý zadyň adamsyz öz özünden döremejegine ynanypda, şeýle täsin, owadan we takyk bolan bizi gurşap alan dünýäni Döredeniň boljagyna ynanmaýanlyklary!?


text:
7 Haziran 2016 Salı
Hepdäniň Wakalary
Türkmenistanyň ägirt uly ykdysady we ruhy mümkinçiliklerini durmuşa geçirmegiň ýolunda netijeli ädimi alamatlandyran ýene bir hepde tamamlandy. Ýurdumyzy ösdürmek, ykdysady kuwwatyny berkitmek, halkymyzyň durmuş derejesini ýokarlandyrmak hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň durmuşa geçirýän syýasatynyň möhüm ugurlarynyň biridir. Bazar gatnaşyklary şertlerinde dünýä ykdysadyýetiniň meýillerini nazara almak bilen, ýurdumyzyň ähli pudaklarynyň durnukly ösüşini saklamak üçin toplumlaýyn çäreler durmuşa geçirilýär.
Şunuň bilen baglylykda, 3-nji iýunda Ministrler Kabinetiniň şu ýylyň 5 aýynda ýerine ýetirilen işleriň netijelerine bagyşlanyp geçirilen mejlisinde 2016-njy ýylyň ýanwar-maý aýlarynyň makroykdysady görkezijileriniň milli ykdysadyýetimiziň sazlaşykly ösüşe eýe bolýandygyny alamatlandyrandygy bellenildi. Hasabat döwründe jemi içerki önümiň ösüş depgini ýokary derejede saklandy. Şol sanda senagat pudagynda bu görkeziji 102,2 göterime, gurluşykda 105,5 göterime, ulag-aragatnaşyk pudagynda 110,1 göterime, söwdada 116,3 göterime, oba hojalygynda 106,5 göterime, hyzmatlar ulgamynda 109,8 göterime barabar boldy.
Ministrlikleriň we pudak edaralarynyň maglumatlaryna laýyklykda, ykdysadyýetimiziň ähli pudaklarynda ýokary netijeler gazanyldy. Tutuşlygyna alnanda, öndürilen önümleriň ösüş depgini 103 göterime deň boldy.
2016-njy ýylyň bäş aýynyň netijeleri boýunça Döwlet býujetiniň girdeji bölegi 91,6 göterim, çykdajy bölegi bolsa 87,8 göterim ýerine ýetirildi. Aýlyk haklary, döwlet kömek pullary, pensiýalar we talyp haklary doly möçberde tölendi. 2015-nji ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, ortaça aýlyk haklary 9,5 göterim ýokarlandy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleýşi ýaly, häzirki döwürde dünýä ykdysadyýetiniň ýokary göterilişi dowam edýär. Ýöne bu ýagdaý örän haýal barýar. Hünärmenleriň bellemegine görä, ösüş depgini töwekgelçilikleriň täsirine düşýär. Ählumumy ykdysadyýete edil ozalkylary ýaly pese düşmek bilen baglanyşykly ýaramaz ýagdaýlar täsirini ýetirýär diýip, milli Liderimiz sözüni dowam etdi. Munuň özi ýurdumyzy ösdürmek boýunça bellenilen maksatnamalaryň ýerine ýetirilmeginde käbir kynçylyklary döredýär. Biz jemi içerki önümiň ösüş depginini 6 göterimden gowrak derejede saklaýarys. Ýöne ýetilen sepgitler bilen kanagatlanyp bolmaz diýip, döwlet Baştutanymyz belledi.
Milli ykdysadyýetimizi mundan beýläk-de ösdürmek üçin täze çözgütleri gözlemeli. Häzir biziň öňümizde ýurdumyzda öndürilýän harytlaryň eksport mümkinçiliklerini ýokarlandyrmak wezipesi durýar. Bu barada aýtmak bilen, döwlet Baştutanymyz geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, ykdysadyýetimiziň ýangyç-energetika toplumyna degişli bolmadyk ulgamynda 2,2 göterim ösüşiň gazanylandygyny belledi. Ýöne munuň özi ýeterlik däldir.
Milli Liderimiz telekeçiler bilen alnyp barylýan işleriň netijeliligini ýokarlandyrmagyň zerurdygyny belläp, ylmyň we tehnologiýalaryň soňky gazananlaryny peýdalanmak arkaly täze önümçiligiň ýola goýulmalydygyny aýtdy.
Milli Liderimiz ähli ugurlar boýunça düzümleýin özgertmeleri nazarlaýan ykdysady ösüşiň täze usullary bilen baglanyşykly umumydöwlet maksatnamalaryna ünsi çekip, ykdysadyýetiň döwlete degişli pudagynda alnyp barylýan syýasatyň netijeliliginiň ýokarlandyrylmagyna, ykdysadyýetde döwletiň paýynyň peseldilmegine aýratyn ähmiýet berilmelidigini belledi. Hormatly Prezidentimiz bazar edaralaryny berkitmegiň, erkin bäsdeşligi ösdürmegiň, telekeçileriň başlangyçlaryny höweslendirmegiň halk hojalygynyň önümçilik pudagynyň esasy wezipeleridigini belledi.
Mejlisiň barşynda döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow Karara gol çekip, Türkmenistanyň Azyk senagaty döwlet birleşigine ýerli gurluşyk kärhanalary bilen Ahal, Lebap hem-de Mary welaýatlarynda ýanaşyk ýerlerini abadanlaşdyrmak bilen häzirki zaman maldarçylyk toplumlarynyň taslamalaryny düzmek we gurmak boýunça şertnama baglaşmaga ygtyýar berdi. Onda daşarky inženerçilik ulgamlaryny, elektrik, gaz, suw geçirijileri, aragatnaşyk we lagym ulgamyny geçirmek, olary umumy ulgama birikdirmek şertleri göz öňünde tutulmalydyr. Resminama laýyklykda, gurluşyk işlerine 2016-njy ýylyň iýun aýynda girişmek we maldarçylyk toplumlaryny 2018-nji ýylyň iýun aýynda doly taýýar edip ulanmaga tabşyrmak bellenildi.
Şeýle hem döwlet Baştutanymyz Türkmenistan—Owganystan—Pakistan—Hindistan gaz geçirijisiniň Owganystanyň we Pakistanyň çägindäki gurluşygynyň başlangyç tapgyryny maliýeleşdirmek üçin “Türkmengaz” döwlet konsernine ABŞ-nyň 45 million dollaryndan gowrak serişdäni karz bermek baradaky Karara gol çekdi.
Döwlet Baştutanymyz “Türkmengaz” döwlet konserni bilen Hindistanyň “Gail (India) Limited”, Pakistanyň “Inter state gas systems (Private) Limited”, Owganystanyň “Afghan Gas Enterprise”, “TAPI Pipeline Company Limited” kompaniýalaryň we “Galkynysh Pipeline Company” ýapyk paýdarlar jemgyýetleriniň arasynda baglaşylan maýa goýum ylalaşygyna laýyklykda turba geçirijiniň gurluşygyna gönükdirilen ilkinji degişli maýa goýum serişdesini goýbermek hakynda çözgüdi kabul etdi.
Häzirki döwürde “Türkmengaz” we “Türkmennebitgazgurluşyk” döwlet konsernleri “Galkynyş” gaz käninden Owganystanyň serhedine çenli bolan aralykda umumy uzynlygy 214 kilometr gaz geçirijiniň türkmen böleginiň gurluşygyny alyp barýarlar. Owganystanyň we Pakistanyň çäginde işlejek potratçy halkara bäsleşiginiň jemleri boýunça seçilip alnar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleýşi ýaly, TOPH gaz geçirijisiniň gurluşygy diňe bir özara bähbitli energetika we ykdysady taslama bolman, eýsem, ol ägirt uly syýasy ähmiýeti bolan hem-de halkara energetika giňişliginde döwletleriň bähbidiniň birleşýändigini tassyklaýan utgaşdyryjy şertdir. Diýmek, ol geosyýasatda durmuşa geçirilmeli taslamadyr. Bu taslama syýasy erkiň we işjeň çemeleşmeleriň bolan ýagdaýynda önüm öndürijileriň, üstaşyr geçirijileriň we energiýa serişdelerini sarp edijileriň bähbidiniň sazlaşygyny üpjün etmek ýaly baş maksadyň amal bolýandygyny alamatlandyrýar.
Oňyn Bitaraplyk, parahatçylyk söýüjilik we giň halkara hyzmatdaşlyk esaslaryna daýanýan daşary syýasat ugruny yzygiderli durmuşa geçirmek bilen Türkmenistan bozulmaz dostluk we köpasyrlyk umumy taryhy-medeni gatnaşyklary bolan goňşy Owganystan bilen özara hyzmatdaşlygyň çägini giňeldýär.
Geçen hepdede Aşgabatda Türkmenistanyň we Owganystan Yslam Respublikasynyň diplomatik edaralarynyň arasynda syýasy geňeşmeler boldy. Onyň barşynda taraplar ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň häzirki ýagdaýyny we geljegini, ileri tutulýan ugurlarda, şol sanda syýasy, sebit howpsuzlygy babatda, söwda-ykdysady, ýangyç-energetika, ulag we beýleki pudaklarda ýola goýulýan hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de ösdürmegiň ugurlary ara alnyp maslahatlaşyldy. Türkmenistan—Owganystan—Pakistan—Hindistan gaz geçirijisiniň, Türkmenistan—Owganystan—Täjigistan demir ýolunyň gurluşygy ýaly iri sebit taslamalary durmuşa geçirmegiň çäklerinde taraplar halkara energetika we ulag-aragatnaşyk düzümlerini ösdürmek boýunça özara gatnaşyklaryň meselelerini ara alyp maslahatlaşdylar. Şeýle hem ynsanperwer ulgamdaky, esasan-da, bilim we saglygy goraýyş ugurlaryndaky iki ýurduň hyzmatdaşlygyny işjeňleşdirmegiň mümkinçilikleri hakynda pikir alyşmalar boldy.
Türkmenistanyň Prezidentiniň gol çeken Kararyna laýyklykda, geçen hepdede goňşy Owganystana ynsanperwerlik ýüki ugradyldy. Ol Hyrat welaýatynyň Turgundy şäherçesinde gurlup ulanmaga berilýän çaga dogrulýan öýi degişli önümler, dermanlar we beýleki zerur lukmançylyk serişdeleri bilen üpjün etmek maksady bilen amala aşyryldy. Bu wakanyň ähli musulmanlar üçin mukaddes Oraza aýy, asylly işleriň we oňyn başlangyçlaryň amala aşyrylýan döwri bilen gabat gelmeginiň çuňňur manysy bar.
Mundan başga-da, geçen hepdede Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedow Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň nobatdaky mejlisini geçirdi. Onuň barşynda ýurdumyzyň harby we hukuk goraýjy edaralarynda 2016-njy ýylyň bäş aýynda ýerine ýetirilen işleriň jemi jemlendi hem-de Ýaragly Güýçleriň maddy-enjamlaýyn binýadyny mundan beýläk-de pugtalandyrmak, türkmenistanlylaryň asuda we döredijilikli durmuşyny goramak, ýurdumyzda parahatçylygy hem-de howpsuzlygy üpjün etmek boýunça öňde durýan wezipeleri üstünlikli ýerine ýetirmek ugrunda amala aşyrylýan anyk çäreler ara alnyp maslahatlaşyldy.
Döwlet Baştutanymyz geçen hepdede Russiýanyň “ARETI” kompaniýasynyň ýolbaşçysy Igor Makarowy kabul etdi. Ol halkara “Katýuşa” welosport toparynyň baş hemaýatkäri bolup durýar we bu ulgamda degişli tejribe toplady.
Duşuşygyň barşynda türgenleriň we tälimçileriň taýýarlyk hem-de hünär ussatlygyny kämilleşdirmek, şeýle hem Türkmenistanda, hususan-da, paýtagtymyzdaky Olimpiýa şäherjiginiň täze welotreginde welosport boýunça iri halkara ýaryşlaryny geçirmek bilen baglanyşykly meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy. Munuň özi Aşgabatda geçiriljek Aziada—2017-ä taýýarlygyň çäklerinde has-da ähmiýetlidir.
Tomsuň ilkinji gününde Ahal,Balkan, Lebap we Mary welaýatlarynyň kärendeçileri galla oragyna girişdiler. 8-nji iýunda bolsa Daşoguz welaýatynyň gallaçylary olara goşular.
Asylly däbe görä, ýerlerde il sylagly ýaşulular galla oragyna ak pata berdiler. Olar Beýik Biribardan mähriban Watanymyzyň we tutuş türkmen halkynyň abadançylygyny hem-de rowaçlygyny dileg etdiler. Ýaşulular ilkinji desseleri orup, nobaty kuwwatly tehnikalara berdiler.
Şu ýyl bugdaý ekilen 760 müň gektar meýdandan 1 million 600 müň tonna däne ýygnalar. Şol sanda Watan harmanyna Ahal welaýaty 450 müň, Mary welaýaty 380 müň, Lebap welaýaty 350 müň, Daşoguz welaýaty 300 müň we Balkan welaýaty 120 müň tonna ak bugdaý goşar. Ýurdumyzyň Zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak ministrliginde Birleşen Milletler Guramasynyň Çagalar gaznasynyň (ÝUNISEF) “Durmuş monitoringi: Merkezi we Gündogar Ýewropa, Kawkaz we Merkezi Aziýa ýurtlarynda çagalaryň hukugynyň we abadançylygynyň durmuş goraglylygy” atly sebit çykyşynyň tanyşdyryş çäresi boldy.
ÝUNISEF-niň döredilmeginiň 70 ýyllygyna bagyşlanyp meýilleşdirilen çäreleriň çäklerinde geçirilýän tanyşdyryş dabarasyna ýurdumyzyň Mejlisiniň, birnäçe ministrlikleriň we pudak edaralarynyň , hukuk goraýjy düzümleriň, jemgyýetçilik guramalarynyň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň, daşary ýurtlaryň Türkmenistanda işleýän diplomatik wekilhanalarynyň, iri halkara guramalaryň, şol sanda BMG-niň agentlikleriniň, ÝHHG-niň, TIKA-nyň, USAID-niň we beýlekileriň wekilleri, şeýle hem talyp ýaşlar gatnaşdylar. Duşuşykda biziň ýurdumyzda çagalaryň durmuş goraglylygynyň durnukly ulgamyny döretmekde oňyn tejribäniň toplanandygy bellenildi we Türkmenistan bilen ÝUNISEF-niň özara gatnaşyklarynyň geljekki meýilnamalary ara alnyp maslahatlaşyldy.
BMG-niň Baş Assambleýasynyň esaslandyran Daşky gurşawy goramagyň bütindünýä gününiň hormatyna 5-nji iýunda ýurdumyzyň Oba hojalyk toplumynda “Mirasa sarpa goýmak, Watany özgermek ýylynda ekologiýa abadançylygy we halkara hyzmatdaşlyk” ady bilen maslahat geçirildi. Oňa tebigaty goraýyş düzümleriniň we pudak edaralarynyň öňdebaryjy alymlary, bilermenleri, hünärmenleri, halkara guramalaryň wekilleri gatnaşdylar.
Maslahatyň çäklerinde tebigatdan netijeli peýdalanmagyň we daşky gurşawy goramagyň, bu ugurda halkara hyzmatdaşlygyny ösdürmegiň hem-de öňdebaryjy tejribäni ornaşdyrmagyň möhüm meselelerine garaldy. Maslahata gatnaşyjylar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa Ýüzlenme kabul etdiler. Onda tebigy serişdelerden netijeli peýdalanmagy, Watanymyzyň her bir künjeginiň gülläp ösýän zolaga öwrülmegini nazarlaýan öňdengörüjilikli ekologiýa syýasatyny üstünlikli durmuşa geçirýändigi üçin döwlet Baştutanymyza tüýs ýürekden hoşallyk bildirilýär.
Geçen hepdäniň dynç günlerinde Aşgabatda ýurdumyzda her ýylda giňden bellenilýän Dokma senagaty işgärleriniň güni mynasybetli “Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe dokma pudagy ösüş ýolunda” atly halkara sergi geçirildi. Oňa Ýewropanyň hem-de Aziýanyň ýurtlarynyň 60-a golaý iri kompaniýalary we kärhanalary, köpsanly daşary ýurtly myhmanlar gatnaşdylar. Köpugurly gözden geçirilişde dokma önümçiliginiň ähli ugurlary görkezildi. Onda tebigy serişdelerden ýokary hilli ýüplükleri taýýarlamakdan nah we ýüpek taýýar önümlerine çenli ähli harytlar görkezildi. Olar hili we bezegi boýunça daşary ýurtly önüm öndürijileriň harytlary bilen dünýä bazarynda mynasyp bäsdeşlik edýärler.
1-nji iýunda tutuş dünýäde bolşy ýaly, Türkmenistanda Çagalary goramagyň halkara güni bellenildi. Ol parahatçylyk, ynsanperwerlik, dostluk ýaly umumadamzat ýörelgeleriniň dabaralanýandygyny alamatlandyrýan baýramdyr. Bu şanly sene biziň döwletimiziň Birleşen Milletler Guramasynyň çagalaryň hukugyny we bähbidini goramak, ýaş nesiller hakynda alada ýaly binýatlyk ýörelgelerine ygrarlydygynyň nobatdaky subutnamasyna öwrüldi.
Tomusky dynç alyş möwsüminiň başlanmagy bilen şatlyk-şowhuna beslenen we Türkmenistanyň ähli künjeklerinden gelen çagalary ajaýyp Gökderäniň dynç alyş, sagaldyş merkezlerine ugratmak dabarasy boldy. Bu gezekki dynç alyş möwsüminde Gökderedäki 14 sany çagalar sagaldyş merkezlerinde dynç alşyň her tapgyrynda mekdep okuwçylarynyň 7 müňden gowragy wagtlaryny şadyýan geçirerler. Awazada 1780-den gowrak çaga dynç alar. Mundan başga-da, tutuş ýurdumyz boýunça 700-den gowrak dynç alyş meýdançalary hereket eder.
Syýahatçylyk baradaky döwlet komitetiniň “Syýahat” žurnalynyň nobatdaky sany çapdan çykdy. Ýurdumyzyň syýahat pudagynyň ösüş ugurlaryny beýan edýän ýöriteleşdirilen neşir okyjylary türkmen wekiliýetiniň “ITB Berlin” ýazky däp bolan sergisine gatnaşyşy bilen tanyşdyrýar. Dünýäde iri syýahatçylyk forumy hasaplanylýan bu sergi Germaniýa Federatiw Respublikasynyň paýtagtynda indi 50-nji gezek geçirildi. Soňky ýyllaryň dowamynda 180-den gowrak döwletiň hatarynda ýurdumyzyň bölümi hem bu sergide orun eýeleýär.
Serginiň barşynda türkmen hünärmenleri dünýäniň syýahatçylyk kompaniýalary, syýahatçylyk agentlikleri, myhmanhanalaryň, mahabat we marketing agentlikleriniň, syýahatçylyk assosiasiýalarynyň wekilleri, syýahatlary, işewürlik gezelençlerini guraýjylar, ugurdaş sergileri, maslahaty geçirýänler bilen duşuşdylar. Olaryň barşynda geçirilen gepleşiklerde milli syýahatçylyk ulgamynda maglumat alyşmak, gatnaşyk etmek, şeýle hem işgärleri taýýarlamak, Germaniýanyň we Ýewropanyň beýleki ýurtlarynyň ýöriteleşdirilen okuw merkezleriniň binýadynda hünärmenleriň işini kämilleşdirmek bilen baglanyşykly meselelere garaldy.
Daşary ýurtly bilermenleriň bellemeklerine görä, ekologiýa we sport syýahatçylygy täze ugurlaryň hatarynda geljegi uly syýahatçylyk ugry hasaplanylýar. Munuň özi hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň syýasatyny durmuşa geçirmek boýunça ýurdumyzda amala aşyrylýan ägirt uly işleriň oňyn netijesidir.
Şeýle hem neşirde 2016-njy ýylda GDA-nyň medeni paýtagty diýlip yglan edilen Daşoguz şäheri, Türkmenistanyň muzeýleriniň bahasyz gymmatlyklary barada gürrüň berilýär. Olar ilkinji gezek Amerikanyň iri sungat merkezinde – Metropoliten muzeýinde “Köşkler dünýäsi we älem: Seljuklaryň beýik asyry” atly sergide görkezilýär. Ahalteke bedewlerine we ýurdumyzda atçylyk sportunyň ösüşine aýratyn makala bagyşlanypdyr.
Türkmenistan bu babatda dünýäniň ykrar edilen merkezine öwrülýär. Türkmen bedewleri we çapyksuwarlary iri gözden geçirişleriň, abraýly atçylyk sport bäsleşikleriniň we dünýäniň dürli ýurtlarynda geçirilýän ýaryşlaryň ýeňijileri bolýarlar. Konkur boýunça Gyrgyzystanyň paýtagty Bişkekde geçirilen halkara bäsleşiginde çapyksuwarlarymyzyň “Arkalaşygyň Kubogyna” mynasyp bolmagy munuň aýdyň subutnamasydyr.
Şu günler ahalteke bedewlerine atlanan 17 çapyksuwaryň Türkmenistan boýunça dabaraly ýörişi dowam edýär. Içoguzdan soňra olar Ahal welaýatynyň Ýerbent obasyna geldiler. Hormatly ýaşulular, oba hojalyk işgärleri we ýaşlar atly ýörişe gatnaşyjylary dabara bilen garşyladylar. Açyk asmanyň astynda folklor we tans toparlarynyň, estrada aýdymçylarynyň, türgenleriň çykyşlary ýaýbaňlandyryldy.
Geçen hepdede türkmen türgenleri medallaryň 12-sine mynasyp boldular. Şwesiýada taýboksy boýunça geçirilen dünýä çempionatynda 57 kilograma çenli agram derejede çykyş edýän Rüstem Baýramdurdyýew we 67 kilograma çenli agram derejede çykyş edýän Mustafa Saparmyradow kümüş medallara mynasyp boldular. Mustafa dört bäsleşige gatnaşyp, olaryň ikisini wagtyndan öň ýeňiş bilen tamamlady.
Antaliýada (Türkiýe) geçirilen peýkamdan ok atmak boýunça halkara bäsleşiginde türkmen türgenleri iki altyn, iki kümüş we bäş bürünç medaly eýelediler. Munuň özi peýkamçylarymyzyň dünýä derejesindäki bäsleşiklerlde gazanan ilkinji üstünligidir. Filippinleriň paýtagtynda 20 ýaşa çenli ýaşlaryň arasynda grek-rim göreşi boýunça Aziýa çempionatynda Didar Amannazarow kümüş medala mynasyp boldy. Ol 66 kilograma çenli agram derejede çykyş etdi.
Şeýlelikde, geçen hepdäniň wakalary ýurdumyzyň sazlaşykly ösüş ýoluna düşendiginiň beýanyna öwrüldi. Ýöne milli Liderimiziň belleýşi ýaly, kabul edilen giň möçberli maksatnamalary, ägirt uly taslamalary üstünlikli durmuşa geçirmek üçin entek köp işleri bitirmeli. Biziň her birimiz halal zähmetimiz bilen gazanylan üstünlikler bilen çäklenmän, döwletimiziň sazlaşykly ösüşine mynasyp goşant goşmalydyrys. Diňe şonda biz ägirt uly maksatlara ýeteris we halkymyzyň abadançylyk derejesiniň, asuda hem-de bagtyýar durmuşynyň üpjün edilmegi ugrunda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň syýasaty netijesinde uly işler bitirilýän özygtyýarly Watanymyzyň ykdysady we ruhy-medeni mümkinçiliklerini artdyrmak babatda öňde durýan beýik wezipeleri ýerine ýetireris.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Maşgala hepdeligine bagyşlanan ýörite gepleşik
Maşgala jemgyýetiň özenini emele getirýär
Maşgala jemgyýetiň özenini emele getirýär.
Şu ýyl hem şu günden başlap “Maşgala hepdeligi” bellenilip geçilýär.
Adamyň iň ýakyn dostlary elbetde maşgala agzalarynyň arasynda çykýar.
Maşgalada dörän söýgi we hormat-sylag bilen birleşen gatnaşyk şeýle güýçli welin, maşgala agzalaryndan biriniň hassalanmagy, haýsydyr bir kynçylyga sezewar bolmagy maşgalanyň beýleki agzalaryny oňa has ýakynlaşdyrar.
Kynçylyga duçar bolanyňyzda size kömege ylgajak maşgala agzalaryňyzdyr.
Maşgala agzalarynyň arasyndaky gatnaşyk näçe ýygjam bolsa, jemgyýetiň geljegi hem şonça berk bolar.
Maşgala hepdeliginiň jemgyýetiň ähli agzalaryna şowlulyk getirmegini arzuw edýäris.


text:
Türkmenistanda dilden berlen görkezme esasynda Aziada geçýänçä alkogolly içgileriň söwdasynyň gadagan edilmegi, Azatlygyň çeşmeleriniň berýän maglumatlaryna görä, bir hepde içinde arak-şerap önümleriniň “gara bazarynyň” döräp başlamagyna, ozal azalan ýasama araklaryň ýasalmagynyň ýene güýçlenmegine, şonuň bilen bir wagtda-da hili gümürtik içgileriň bahasynyň kesgin gymmatlamagyna getirdi.
Aşatlyk radiosynyň birnäçe çeşmesiniň tassyklamagyna görä, häzir Aşgabatda ozal çüýşesi 15-18 manat aralygynda bolan spirtli içgileriň bahasy 30-40 manatdan geçdi.
“Türkmenistanyň Hronikasy” neşiri arak-şerap söwdasynyň gadaganlygynyň ozaly bu söwdadan peýda görýän dükanlaryň işine urgy bolandygyny belleýär. Emma Azatlyk radiosy bilen söhbetdeş bolan ýerli synçy bu söwdanyň çäklendirilmegi ozaly spirtli içgilere garaşly adamlaryň maşgala býujetine, içýän erkegiň we onuň aýalynyň, çagalarynyň saglygyna urlan zarba boldy diýen pikiri öňe sürýär.
“Türkmenistan ýene 90-njy ýyllardaky agyr ýagdaýa dolanmasa ýagşy, sebäbi şol döwürde neşe maddalarynyň açyk diýen ýaly satylmagy ortaça 16-30 ýaş aralygynda köp adamyň ölmegine, maşgalalaryň dargamagyna, çaga dogluşynyň derejesiniň kesgin aşak gaçmagyna alyp geldi” diýip, adynyň aýdylmazlygyny soran 70 ýaşlaryndaky ýazyjy aýtdy.
Ýatladýarys, Türkmenistanda 1980-nji ýyllaryň aýagyndan 2007-nji ýyla çenli aralykda, öňki prezident S.Nyýazowyň 5 gram tirýeklini tutup-basyp ýörmäň diýen görkezmesi bilen baglylykda, neşe maddalary we neşe gaçakçylygy giň ýaýrady. Şeýle-de ol döwürde neşe bilen tutulyp, uzak möhlet bilen türmä basylanlar yzygiderli amnistiýa düşürildi.
Emma Gurbanguly Berdimuhamedow häkimiýet başyna geçenden soň, neşe gaçakçylygyna we neşekeşlige garşy döwlet derejesinde göreş yglan edildi we ýerli synçylar bu göreşiň netijeli bolandygyny aýdýarlar.
Ýöne synçylar soňra nas, temmäki önümleri bilen bagly girizilen gadaganlyklaryň beýle netijeli bolmandygyny, indi bolsa munuň üstüne arak-şerap gadagnlygynyň hem goşulyp, ýagdaýy has çylşyrymlaşdyrmagynyň mümkindigini belleýärler.
Mysal üçin, birinjiden, IIM-niň 4-nji bölüminiň bir ofiseriniň Azatlyk radiosynyň habarçysyna aýtmagyna görä, temmäki önümlerine girizilen döwlet monopoliýasy uly çilim gaçakçylygynyň döremegine, üstesine, döwlet tarapyndan getirilýän pes hilli çilimiň 80 prosentine golaýynyň hususy dükanlarda satylyp, ýokary wezipeli adamlaryň bikanun baýlyk toplamagyna alyp geldi.
Şeýle-de, adynyň aýdylmazlygyny soran ofiser özleriniň serhetde konfiskasiýa edýän temmäki önümleriniň möçberiniň gaty köpelendigini, emma olaryň degişli ýerlere tabşyrlandan soň doly näme edilýändigini bilmeýändiklerini, ýogsa şol tutulan temmäki önümleriniň hem ilatyň islegini kanagatlandyryp biljekdigini aýtdy.
Sagdyn durmuş ýörelgelerini ornaşdyrmak syýasaty astynda çilim we temmäki önümleriniň söwdasynyň çäklendirilmeginiň ýene bir ters netijesi bolsa, olaryň hili bilen bagly diýip, synçylar aýdýarlar. Azatlyk radiosy bilen anonim şertlerde gürleşen aşgabatly çilimkeş soňky bir ýylda çekýän çiliminiň hiliniň pesdigini, emma bahasynyň öňkülerden kän gymmatdygyny we şu ýagdaý sebäpli aýalyndan kän gep eşitmeli bolýandygyny gürrüň berdi.
Şeýle-de çeşmeler nas söwdasyna girizilen gadaganlygyň ters netije berendigini, ýagny bu gadaganlykdan soň nasyň 5-6 esse gymmatlandygyny, nas söwdasynyň arkasyndan bikanun baýlyk toplaýan wezipeli adamlaryň köpelendigini habar berýärler.
Sagdyn durmuş ýörelgeleri babatdaky mejbury çäreleri we gadaganlygy saglyk ekspertleri hem oňlamaýar.
Orsýetli psihologOlga Mahowskaýa adamy sagdyn durmuş ýörelgelerine eýermäge mejbur etmek çäreleriniň ony “aktiw gizlin durmuşa itekleýändigini” aýdýar.
“Bu hili çäreler hususan-da näsag, prinsipde fiziki agrama tap getirmejek, ýürek keselli, onkologiýa ýa beýleki keselli adamlar üçin aýratyn kemsidiji bolup durýar. Bu usulyň köpler üçin heläkçiliklidigi düşnükli we ol özüniň abstrakt mazmuny bilen baglylykda hiç bir anyk netije bermez. Ýöne ol bu hili paýhassyz kararlary kabul edýän häkimiýet bilen halkyň arasyny welin gürrüňsiz açar, ýagny uzaklaşdyrar” diýip, psihologOlga Mahowskaýa Azatlyk radiosyna aýtdy.
Türkmenistanda toýlarda we baýramlarda alkogolly içgileriň esasy hezzetleriň we tagamlaryň hatarynda durýandygy nazara alynsa, Aziada geçýänçä diýlip dilden girizilen gadaganlyk toý tutýan maşgalalar üçin hem uly alada bolup durýar.
Şonuň bilen wagtda, spirtli içgileriň söwdasyna girizlen näresmi we wagtlaýyn gadaganlygyň Aziada geçenden soň hem saklanyp galmagyndan, nas we çilim gadaganlygy ýaly, bahalaryň 5-6 esse ýokarlanmagyna getirmeginden alada galýan raýatlar hem bar.


text:
Siriýanyň goşuny Damaskyň golaýyndaky harby pozisiýalaryň 7-nji fewralda Liwanyň howa giňişliginden Ysraýylyň söweş uçarlarynyň raketalarynyň zarbasyna sezewar edilendigini habar berdi.
Siriýanyň döwlet telewideniýesi arkaly edilen beýanatda howa hüjümleri “Ysraýylyň täze agressiýasy” hökmünde häsiýetlendirildi, emma jikme-jikler mälim edilmedi.
Bu habar bilen baglylykda Ysraýyl tarapyndan dessine kommentariý bolmady.
Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň hökümeti Ysraýylyň hüjümi barada bir aýyň dowamynda ikinji gezek habar berýär.
9-njy ýanwarda Siriýanyň harbylary Ysraýyly Damaskyň golaýyndaky Kutayfeh giňişliginde harby nokadyny raketadan oka tutmakda aýyplady.
Ysraýyl Siriýada 7 ýyl bäri dowam edýän graždan urşunyň dowamynda bu ýurduň territoriýasynda howa zarbalarynyň ençemesini amala aşyrdy we hüjümleriniň Assadyň hökümet güýçleriniň tarapynda söweşýän Liwanyň “Hyzballa” söweşiji toparynyň üpjünçiligi bilen bagly bolmakda güman edilýän nyşanlara garşy gönükdirilýändigini aýtdy.


text:
Waşington Demirgazyk Koreýanyň barha gyssanmaç ýagdaýda Birleşen Ştatlara we beýleki döwletlere wehim salýan ýadro ýaragly raketlary edinmek tagallalaryna “aýdyň we görnetin howp” hökmünde garaýar diýip, ABŞ-nyň goranmak sekretary Jim Mattis aýdýar.
Mattis 3-nji iýunda, Singapurdaky halkara howpsuzlyk konferensiýasynda çykyş edip, Demirgazyk Koreýany "dyzmaç harby howp” diýip atlandyrdy. “Biz diplomatiki ugurdan, ykdysady taýdan işleýäris, Demirazyk Koreýanyň BMG-nyň kararlaryny bozup, ýadro ýaraglanyşygyny haýdatmagynyň öňüni almak üçin mümkin bolan ähli alternatiwlary ulanmaga çalyşýarys” diýip, ol aýtdy.
"Biz muny togtatmak isleýäris. Biz muny gaýragoýulmasyz hasaplaýarys” diýip, Mattis sözüniň üstüni ýetirdi.
Emma muňa garamazdan, Mattis Hytaýyň Amerika we beýlekiler bilen Demirgazyk Koreýanyň ýadro ýaraglaryndan dynmak meselesinde işleşmek wadalaryny täzelemeginiň prezident Donald Trampyň adminstrasiýasyny ruhlanandyrandygyny aýtdy.
Ýöne ol Hytýayň emeli adalarda we günorta Hytaý deňzindäki dawaly adalarda “jedelsiz harbylaşmasyny”, halkara kanunlarynyň äsgerilmezligi hökmünde, berk tankyt etdi.