text:
7-nji dekabrda Täjigistanyň az ilatly daglyk regionynda güýçli ýer titreme boldy.
Birleşen Ştatlaryň Geologiýa gullugynyň berýän maglumatyna görä, ýer titreme 7,2 bal derejesinde bolup, onuň episentri täjik paýtagty Duşenbäniň 345 kilometr gündogarynda bolupdyr.
Bu sebitde adam ýitgisiniň bolandygy barada henize çenli maglumat berilmeýär.
Birleşen Ştatlaryň Geologiýa gullugynyň maglumatynda ýer titremäniň hindi paýtagty Nýu-Deliden, şeýle-de Owganystandan we Pakistandan hem duýulandygy mälim edilýär.


c: text/html

text:
Täjigistanyň içeri işler ministri Ramazan Rahimzoda Duşenbede hökümete garşy demonstrasiýalary geçirmegi planlaşdyrýan oppozision topary “jenaýatçylar’ diýip atlandyrdy.
7-nji oktýabrda “TASS” rus habar gullugyna beren maglumatynda Rahimzoda “Group 24” hereketiniň liderleri “Täjigistanda dürli jenaýatlar bilen gözlenýän we häzirki wagt ýurduň daşynda ýaşaýan jenaýatkärlerdir” diýdi.
Täjigistanyň metbugat serişdeleri 10-njy oktýabrda Duşenbeniň merkezinde protest çärelerini geçirmek barada onlaýn internetde edilen çagyryşlaryň arkasynda gaçgaklykdaky oppozision lider Umarali Kuwwatowyň guramasynyň bardygyny belleýärler.
Şol maglumatlarda protest çärelerini geçirmek baradaky çagyryşlaryň ýurtda ýüzlerçe websahypanyň, şol sanda Facebook we YouTube saýtynyň petiklenmegi bilen ilteşiginiň bardygy nygtalýar.
Täjigistanda 5-nji oktýabrdan bäri ýüzlerçe websahypa girip bolmaýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sişenbe güni Kolumbiýa bilen Wenesuela diplomatik gatnaşyklary gaýtadan ýola goýýandyklaryny yglan etdiler.
Bu maglumat Kolumbiýanyň prezidenti Juan Manuel Santos bilen wenesuelaly kärdeşi Hugo Çawez duşuşanyndan soň mälim edildi.
Kolumbiýa ABŞ-a ýedi harby bazasyndan peýdalanmaga rugsat edýänligini yglan edenden soň, Çawez geçen ýyl Kolumbiýa bilen diplomatik gatnaşyklaryň ýatyrylýanlygyny yglan edipdi.
Iki ýurduň arasyndaky gatnaşyk Kolumbiýanyň öňki prezidenti Alwaro Uriban Wenesuelany 1,500 töweregi kolumbiýaly söweşijileriň ýurtda galmagyna göz ýumýanlykda aýyplandan soň, 2009-nji ýylyň 22-nji iýulynda düýbünden kesilipdi.


text:
Özbegistanda ilatyň hytaý dilini öwrenmäge bolan islegi barha artýar. Bu artýan islegi ödemek üçin Özbegistanda täze dil mekdepleri we kurslary açylýar.
Merkezi Aziýada Hytaý dilini hem medeniýetini wagyz edýän ilkinji Konfusiý instituty 2005-nji ýylda Daşkentde esaslandyrylypdy.
“Biziň institutymyzda ilkinji bäş ýylyň dowamynda talyplaryň sany hiç haçan hem 100-den geçmändi. Ýöne soňky iki ýylyň dowamynda bu instituta ýazylmak üçin arza tabşyrýanlaryň sany üç-dört esse artdy” diýip, adyny bermekden saklanan Kanfusiý institutynyň resmisi aýdýar.
Agzalýan institutyň resmisiniň berýän maglumatyna görä, şu üstümizdäki semesterde hytaý dilini öwrenmek üçin ýokary okuw jaýynyň talyplaryndan, ýaş professionallardan we işewürlerden ybarat 350-den gowrak adam bu okuwa ýazylypdyr.
Konfusiý instituty özüniň ikinji özbek bölümini açmaga taýýarlyk görýärkä, ýerli uniwersitetleriň we mekdepleriň köpüsi hytaý dilini öz okuw sistemasyna girizýär.
Diňe Daşkent şäherinde hytaý dili we medeniýeti boýunça giň göwrümli klaslary hödürleýän azyndan üç sany uly uniwersitet bar. Olar Gündogary öwreniş uniwersiteti, Dünýä ykdysadyýeti we diplomatiýasy uniwersiteti hem-de Dünýä dilleri uniwersitetleridir.
Hytaý diliniň hödürleýän mümkinçilikleri
24 ýaşly Kümüş Rajabi Gündogary öwreniş uniwersitetinde hytaý dilini öwrenmek üçin Özbegistanyň günbataryndaky Horezm welaýatyndan ýurduň paýtagty Daşkente gelenleriň biri. Ol öz aksentini gowulandyrmak we hytaý dili baradaky ylmyny artdyrmak üçin bir ýylyny hytaýça gürleýänleriň ýanynda, ýagny Pekinde geçiripdir.
Hytaý dilini öwrenýän beýleki studentleriň aglabasynyň pikir edişi ýaly, Rajabi hem bu dili gowy bilmegiň oňa ençeme mümkinçilikleriň gapysyny açjakdygyna ynanýar.
“Bu meniň gelejegim üçin wajyp. Sebäbi Hytaý bilen hyzmatdaşlyklar ösýär we bu hem biziň mümkinçiliklerimizi artdyrýar” diýip, Rajabi aýtdy.
Özbegistanda her üç işçi güýjünden biri daşary ýurtlara iş gözlegine çykmaga mejbur bolup, ýurtda iş gyt, işsizlik bolsa giň ýaýran.
Iş tapmagyň şeýle kyn döwründe hytaýça bilmek goşmaça gazanjy we mümkinçilikleri döredýär.
Hytaý-özbek kompaniýalary
Şol bir wagtyň özünde-de, Hytaýyň “Sinhua” döwlet habar agentliginiň Pekiniň Daşkentdäki ilçisi Wang Kaixuana salgylanyp berýän maglumatyna görä, Özbegistanda 410-dan gowrak hytaý kompaniýasy hasaba alnypdyr.
Özbegistanda Hytaýyň aýak basmadyk ýerini tapmak kyn, ýurduň egirme-dokma senagatynda, energetika we oba-hojalyk, telekomunikasiýa we gurluşyk ulgamynda, ýagny biznesiň ähli ugrunda hytaýlylaryň artyp barýandygy görünýär. Hytaý Özbegistanyň iň uly daşary ýurt maýa goýumçysydyr.
Şeýle-de, Pekin bilen söwda gatnaşyklarynyň şu ýyl 4 milliard amerikan dollaryna barabar bolmagyna garaşylýan Özbegistan Hytaýyň Merkezi Aziýadaky ikinji uly söwda hyzmatdaşydyr.
Hytaý bilen Özbegistanyň arasyndaky hyzmatdaşlyklar barha ösýär. 9-njy sentýabrda Daşkentde Hytaý Halk respublikasynyň başlygy Si Jinpiň we özbek prezidenti Yslam Karimow Özbegistanyň düşewüntli nebit, gaz we uran pudagyny öz içine alýan 15 milliard amerikan dollaryna barabar ikitaraplaýyn söwda ylalaşyklaryna gol goýdular.
Bilim pudagyna goýulýan maýa
Şeýle-de, Hytaý Özbegistanyň bilim pudagyna hem maýa goýýar. Pekin her ýyl, Hytaýyň uniwersitetlerinde ýokary bilim almagy üçin, özbegistanly talyplaryň 120-ne stipendiýa hödürleýär. Şu ýylyň başynda Hytaýyň Şanhaý uniwersiteti Özbegistanda derňew we birža merkezini açypdy.
Ýewropa Bileleşigi tarapyndan maliýeleşdirilip, agzalýan bileleşigiň Merkezi Aziýada alyp barýan strategiýasynyň ýerine ýetirilişine gözegçilik edýän EUСAM-yň ýaňy-ýakynda ýaýradan hasabatynda, 2030-njy ýyldan başlap Merkezi Aziýa ýurtlarynyň ýokary gatlagynyň öz aralarynda rus dilinde däl-de, köpräk hytaý we iňlis dilinde gürleşjekdigi çak edilýär.
Daşkendiň Dünýä dilleri uniwersitetinde hytaý dili mugallymy bolup işleýän Erkin Umarbekowyň aýtmagyna görä, “Özbegistanda hytaý diline bolan islegi eýýäm iňlis diline we fransuz dili ýaly beýleki Ýewropa dillerine bolan isleg bilen deňeşdirip bolar.”
“Esasan-da iş gözleginde bolsaň, hytaý dilini bilmek gowy. Bu ýerde hytaý dilini bilýän adamlary gözleýän ençeme hytaý-özbek kompaniýalary bar” diýip, Umarbekow gürrüň berdi.
Şeýle-de, Umarbekow ýörite hytaý dilini öwrenmek üçin hepde-de iki gün öz ýanyna gatnaýan studentleriň hem köpdügini sözüne goşdy.
“Ene-atalar çagalarynyň hytaý dilini öwrenmegi üçin ýörite sapaklara gatnadýarlar. Sebäbi olar muny çagalarynyň gelejegi üçin ýatyrylýan maýa diýip hasaplaýarlar” diýip, Umarbekow belledi.


text:
Geçen asyryň 70-nji ýyllarynda Türkmenistanyň aýdym-saz äleminde täze bir owaz – bariton ses peýda boldy. Şoňa çenli türkmenleriň milli sungatynda bariton sesli aýdymçy ýok diýerlikdi. Bariton saýylýanlaryň sesi örän pes bolup, sazyň talap edýän derejesine ýetip bilmeýärdi. Şoňa görä, Magtymguly adyndaky Türkmen Döwlet Opera we Balet teatrynda bariton sesi ulanmak üçin, goňşy respublikalardan aýdymçy çagyrylýardy. Bu teatryň sahnasynda azerbaýjanly aýdymçylar Nuhtar Masumow bariton ses bilen, Gurban Ryzaýew bolsa bas bilen çykyş edipdiler. Şonda täze baritonyň peýda bolmagy türkmenleriň milli sungatynda ägirt uly ýetmeziň öwezini doldurdy. Bu ses Atageldi Garýagdyýewiň sesidi.
Myrat Annamämmedow
Atageldi Garýagdyýewiň irki ýaşlyk ýyllary barada onuň ýakyn dosty, uly saz toparynyň ýolbaşçysy, dirižýor Myrat Annamämmedow
Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň berýär:
—Bu beýik aýdymçy, beýik ussat, häzir men oňa çäksiz buýsanýan. Men müňlerçe aýdymçynyň sazyna ýolbaşçylyk etdim. Ömrümiň 36 ýylyny dirižýorlyk bilen geçirdim. Men Atageldini irden bäri tanaýan. Ol Wekilbazardan, obadan ösüp çykan oglan. Bir ýönekeý maşgaladan. Olar hor ýaşasalar-da, çagalaryna örän asylly terbiýe beripdirler. Bir gezek kiçijik Atageldi oglanlar bilen oýnap öýe gelse, içerde myhman oturan ekeni. Ol şeýle bir tolgunypdyr hem utanypdyr, türkmen çagalary örän çekinjeň bolýarlar ahyryn. Ol içeri girmäge çekinipdir. Öýe girse bolýarmy-bolanok - muny soramaga hossarlaryndan golaýda hiç kim ýok eken. Güne gyzan yssy çäge onuň aýagyny ýakyp barsa nädersiň? Ol kesede duran bir daşy aýryp, şol sowujak ýerde ýeke aýagynyň üstünde durýar. Aýagy ýadasa, beýleki aýagynda durýar. Ine, şol oglanjykdan soňra beýik halk artisti, beýik aýdymçy döreýär!
Atageldi Garýagdyýewiň sesiniň mümkinçiligi hem aýratynlygy barada häzirki döwrüň belli dirižýory, Russiýa Federasiýasynyň halk artisti, Sobinow baýragynyň eýesi Myrat Annamämmedow ýene şeýle diýýär:
—Atageldi Garýagdyýew örän gowy aýdymçy, görnükli pedagog. Studentlik ýyllarynda ol konserwatoriýada meniň bilen bile okady. Biz hatda bir otagda ýaşapdyk. Kimiň kimi söýýändigine-de şaýat bolupdyk. Göz öňüne getiriň, biziň ilkinji çagalarymyz hem bileräk dünýä inipdi. Meniň gyzym 19-njy maýda dünýä indi, onuň ogly bolsa 23-nji maýda doglupdy. Gepiň keltesi, biz birek-birege başdan belet. Esasy zat hem – men Atageldi Garýagdyýewiň beýik aýdymçydygyna berk ynanýan. Ol dünýäniň beýik baritonydyr. Men bu ugurdan bilermen. Şonuň üçin muny ynamly aýdýan, Atageldi Garýagdyýewiň sesi, meniň pikirimçe, dünýäde ähli döwürlerde we ähli halklarda bolan iň ýakymly baritonlaryň biri.
Wideo: Atageldi Garýagdyýewiň "Görogly" operasynda Jygalybegiň arizonasyny ýerine ýetirip aýdan aýdymyndan. Kadr "Türkmentelekinofilm" birleşiginiň kompozitor Nury Halmämmedow barada düşüren dokumental filminden.
Atageldi Garýagdyýewiň gysgajyk terjimehaly
Aýdymçy Atageldi Garýagdyýew 1952-nji ýylyň 22-nji martynda Mary welaýatynyň Wekilbazar etrabyndaky Egrigüzer obasynda dünýä indi. Obada onýyllyk orta mekdebi tamamlansoň, 1968-nji ýylda Daňatar Öwezow adyndaky sazçylyk uçilişesine okuwa girip, ony üstünlikli gutardy. Onuň sesine hem ukybyna örän ýokary baha berdiler.
Ýöne beýik aýdymçy diňe bir Hudaýyň beren sesi bilen bolubermeýär. Ol sesi ösdürmek hem kämilleşdirmek gerek. Atageldi Garýagdyýew Moskwanyň Çaýkowskiý adyndaky konserwatoriýasynyň wokal bölümine girip, ony 1980-nji ýylda tamamlady. Ol aýdym ugrundan ýokary bilim aldy. Soňra ol sowet goşunynyň hatarynda gulluk etdi.
Atageldi Garýagdyýew 1983-nji ýyldan Magtymguly adyndaky Türkmen Döwlet Opera we Balet teatrynda opera solisti bolup işe başlady.
Moskwadaky SSSR-iň Uly teatrynda öz professional ukybyny hem döredijilik ussatlygyny kämilleşdirmek üçin, iki ýyllap işledi. Dünýä belli aýdymçylar bilen birlikde, ençeme operalaryň sahna çykmagyna gatnaşdy.
Atageldi Garýagdyýew türkmen we dünýä klassyklarynyň iň meşhur operalarynda baş rollarda çykyş etdi. Doly metražly “Kemine” filminde Keminäniň roluny oýnady. Belli kompozitor Nury Halmämmedow bilen ýakyn aragatnaşyk saklady. Soňra özbaşdak konsert toparyny döredip, özbaşdak çykyş etdi.
Atageldi Garýagdyýew 1994-nji ýyldan Türkmenistanyň Halk artistidir. Häzirki döwürde ol Milli konserwatoriýanyň professory. Ýaşlara tälim berýär.


text:
53 ýaşly şazada Filip ýekşenbe güni kasam edip Belgiýanyň 183 ýyllyk taryhyndaky ýedinji patyşasy boldy.
Patyşalykdan çekilýän Albert Ikinji kasam edişlik dabarasynyň öňüsyrasynda çykyş edip, Belgiýany bütewilige we ykdysady kynçylyklary çözmek üçin Ýewropa Bileleşigi bilen gatnaşykda bolmaga çagyrdy.
79 ýaşly Albert 20 ýyla golaý wagtyň dowamynda tagtda boldy.
Filipiň tagta geçmegi golland dilinde gepleýän Flandriýa we fransuz dilinde gepleýän Walloniýa regionlarynyň arasyndaky çekeleşikleriň güýçlenen döwrüne gabat geldi.
Belgiýanyň patyşalary käwagt syýasy rol oýnaýarlar. Hususan-da, olar potensial hökümet ýolbaşçylaryny belleýärler hem saýlawlardan soň koalision hökümetleri düzmek işine gatnaşýarlar.


text:
Azerbaýjanyň Goranmak ministrliginiň aýtmagyna görä, ermen mergeni dawaly Daglyk Garabag regionynda dokuz ýaşly azeri oglany atypdyr.
Goranmak ministrligiň metbugat wekili Eldar Sabirogly şeýle diýdi: “Ermenleriň okkupirlän territoriýasyndan sişenbe güni mergeniň ot açmagynda bir oglan kellesinden ýaralandy. Ol oglan keselhana äkidilýän wagty aradan çykdy”.
Garabagyň gozgalaňçy resmileri bu aýyplamalary ret etdiler.
Bu waka şu ýylyň hasabyna bu regiondaky bäşinji ölümdir. Iki tarap hem biri-birini ot açmakda günäkärleýär.
Halkara araçylar regionda gazabyň artmagyna öz aladalaryny bildirdiler.


text:
NATO-nyň Brýusseldäki ştab-kwartirasynda Demirgazyk atlantik arkalaşygy ýurtlarynyň daşary işler we goranmak ministrleri noýabr aýynda Lissabonda boljak sammitiň gün tertibini maslahatlaşdylar.
Konferensiýada çykyş eden NATO-nyň baş sekretary Anders Fog Rasmussen “Talyban” hereketi bilen owgan hökümetiniň arasynda bolmagy mümkin ýaraşyk gepleşiklerini alýansyň goldamaga taýýardygyny, ýöne söweşijileriň garşysyna harby operasiýalaryň ýatyrylmajakdygyny aýtdy.
Talyplar bilen ýaraşyk gepleşiklerini ýola goýmak meselesini ABŞ hem goldaýar. ABŞ-nyň goldawa taýýardygyny goranmak ministri Robert Geýts we döwlet sekretary Hillary Klinton aýtdy. Ýöne şol tagallalar toplumynyň işlemezliginiň mümkindigini-de aradan aýyrmaýarlar.


text:
Orsýetde geroin çekýän azyndan 1.5 million adam bar we bu ýurda agzalýan neşe serişdesiniň köp bölegi Owganystandan getirilýär. Kreml öňümizdäki ýylda NATO goşunlarynyň Owganystandan çekilmegi bilen neşe dolanyşygynyň artmagyndan gorkýar. Muňa garamazdan, resmiler bu meselä ünsi çekmek üçin kän bir öwerlikli iş bitirenoklar.
Meňzi solup, horlukdan ýaňa süňke dönen Igoryň dişleri gaçyp, gözleriniň agy saralyp gidipdir. Ol geroiniň adama näderejede zyýan ýetirip bilýändigine magat göz ýetiren adamlardan biri. Neşe belasyna ýolugyp, ondan 10 ýyldan bäri ejir çekýän 27 ýaşly bu moskwaly ýigit neşe atly ýuwdarhadan haçan we nädip gutulyp biljegini göz öňüne-de getirip bilmeýär.
Igoryň hekaýaty
Igor geroine gaty ýaş başyndan başlapdyr. Ol entek ýaňy bir 12 ýaşa gadam basanynda, ejesi ýogalýar. Şunlukda Igor köçe terbiýesini almaly bolýar. Aradan bir ýyl geçip-geçmänkä, ol arak içip başlaýar. Iki ýyldan soň bolsa geroiniň duzagyna düşýär.
“Her kimem ilkibaşda “men başararyn”, “men özümden habarly”, “men özüme ynanýan” diýýän gürrüňler bilen geroine başlaýar. Menem edil şolar ýaly, ilkinji sapar 2001-nji ýylda birinji gezek dadyp görüpdim, ýöne biz, ynha, eýýäm 2013-nji ýylda. Aradan 12 ýyl geçipdir. Häli bu güne çenli men özüme “men oňaryn”, “men özümi gowy bilýän,” “men özüme ynanýan” diýip gelýärin” Diýip, Igor gürrüň berýär.
Geroin tapmak üçin Igor ogurlyga-da baş goşupdyr. Ol çagalykda bile önüp-ösen dostlaryny ýitiripdir, üç ýyllap türmede oturypdyr. Wagtyň geçmegi bilen onuň içki organlarynda näsazlyklar peýda bolup başlapdyr. Şeýle-de ol özüniň impotentdigini ýaňzydyp, özüniň aýallar bilen jynsy gatnaşyk etmäge ukypsyzdygyny aýdýar.
Özüniň familiýasynyň aýdylmagyny islemedik Igor gaty açyk hem-de mylaýym gürleşýärdi. Ýöne haçan-da ol nädip bu ýagdaýa düşüp ýörşi barada gürrüň bereninde, ýüregedüşgünçlik bilen iki ýana yranýardy we çala sakawlaýardy: “Men oňat, ile goşulýan adam. Zähmet çekmegi hem halaýaryn. Bilýäňizmi, bu bir durmuşyň kyn döwrüdi. Siz maňa düşünmersiňiz, ýöne bilýäňizmi, men bir zatlaryň gözlegindedim. Meni gorap biljek bir zatlary gözleýärdim, rahatlanmagyň ýoluny gözleýärdim, men hatda näme gözleýänimi aýdyp düşündirip hem bilmerin. Ine, şeýdibem şu derejä düşdüm. Bilýäňizmi, bu bir nejislik, peslik. Men şu batgalyga çümdüm, läbige çümdüm...”
Neşekeşligiň derejesi
Igor ýeke däl. Neşekeşlige garşy göreşmek boýunça Federal gullugyň çaklamalaryna görä Orsýetde 1-1.5 million aralygynda geroin çekýän adamlar bar. Garaşsyz bilermenleriň aýtmaklaryna görä, Orsýetde geroin çekýän adamlaryň sany ýaňky agzalanyndan iki esse köp. Her ýyl 100.000-e golaý adamyň neşekeşleriň hataryna goşulýandygy çaklanylýar. Bu neşe belasynyň özeninde bolýan ýagdaý.
Neşekeşleriň neşe sançmak üçin ulanýan iňňelerini özara alyş-çalyş etmekleriniň netijesinde ýokanç SPID, ýagny AIDS keseleniň olaryň arasynda has giňden ýaýraýandygyny görkezýär. Orta Afrikada bu keseliň ýaýramagynyň öňüniň alnyp başlanandygyna garamazdan, gürrüňi edilýän Orsýetde SPID has hem möwjeýär.
Dünýäniňiň esasy geroin öndürijisi hökmünde tanalýan Owganystandan Orsýete neşe serişdeleriniň geçirilmegini Kreml “öz ýurdunyň milli howpsuzlygyna abanýan uly gorky” diýip häsiýetlendirdi. Şeýle-de Kreml Owganystanda hereket edýän NATO güýçlerini tankytlap, olaryň ýurda ýerleşmeginden soňra geroin önümçiliginiň artandygyny mälim etdi. Geçen ýyl Orsýetiň saglyk ulgamy boýunça iň ýokary resmisi Gennadiý Onişenko Owganystandan halkara güýçleriň yza çekilmegi bilen, Orsýete has köp mukdarda geroiniň getrilmegi ahmal diýip, çykyş edipdi.
Neşä garşy göreş
Ýagdaýyň şeýledigine garamazdan, ors hökümeti Igor ýaly geroine endik eden adamlara kömek etmek üçin häzire çenli bitiren ullakan bir işi ýok.
Ýurtda SPID keselniň ýaýramagynyň öňüni alyp biljek “iňňe alyş-çalyş” programmasy ýok. Geroinçileri neşesini goýdurmak boýunça hiç hili döwlet derejesinde programma ýok. Şeýle-de köpüsi gepatit, SPID we inçekesel ýaly kesellerden ejir çekýän geroinçiler yzygiderli kemsidilýärler we olara degişli saglyk hyzmatlary berilmeýär. Käwagt olardan doly ýüz öwrülýär.
Maksim Malyşow neşeşekeşlige duçar bolan adamlara ýakyndan ýardam berýän Andreý Rylkow adyndaky döwlete degişli däl guramanyň meýletin işgäri. Onuň aýtmagyna görä, şeýle endige duçar bolan adamlar köplenç jemgyýetden çetleşdirilip, ýekirilýärler we “ýaramaz sferada” ýaşamaga mejbur bolýarlar.
“Olar neşä endik edendikleri sebäpli, her kime elýeterli bolan saglyk hyzmatlaryndan hem peýdalanyp bilmeýärler. Keselhana özüni bejertmek üçin gelen bir hassa: “Saňa bu ýerde näme gerek? Biz näme üçin seniň saglygyňa seredeli, sen barybir ölýäň” diýipdirler”.
Malyşowyň degişli bolan guramasy ýaly beýleki jemgyýetçilik bileleşikleri ýalňyş ýola baş goşan adamlara kömek etmek üçin maliýe kynçylyklaryny başdan geçirýärler. Üstesine, döwlet hem olara şübhe we kitüwlilik bilen seredýär. Andreý Rylkow adyndaky bileleşik
neşä endik eden adamlara kömek edýär. Bileleşik olarda AIDS we gepatit keselleriniň barlygyny ýa-da ýokdugyny anyklap, soňra degişli dermanlar we arassa iňňeler bilen üpjün edýär.
Şeýle-de bileleşik metadonyň kanunylaşdyrylmagy üçin hem işler alyp barýar. Bütindünýä saglyk guramasy metadonyň neşe endiklerini taşlatmakda kömek edýändigini aýdyp, onuň neşä garşy göreşmekde iň “netijeli usuldygyny” nygtaýar. Muňa garamazdan, Orsýetde biziň gürrüňini edýän maddamyz gadagan. Adamlary metadon ulanmaga çagyrandyklary üçin Rylkow bileleşiginiň resmi websaýty 2012-nji ýylyň fewral aýynda häkimiýetler tarapyndan ýapyldy.
Ýaňy-ýakynda Moskwanyň etegindäki raýonlaryň birinde Malyşow we onuň bir kärdeşi Igor ýaly neşekeşlere kömek berýändikleri üçin polisýa tarapyndan edilýän basyşlara sezewar boldular. Polisýa olary “tussag ederis” diýip gorkuzypdyr. Muňa garamazdan, olar köçedäki awtobus duralgasyna baryp, ýaman ýola baş goşan neşekeş aýallara kömek edipdirler.
Malyşowyň özi hem ozallar geroin çekýän ekeni, ýöne ol bu beladan gutulmagy başarypdyr. Onuň aýtmagyna görä, Rylkow bileleşiginiň bitirýän işleri ülkäni neşeden halas etmek üçin “ummanda bir damja” ýaly ekeni, ýöne ol muňa garamazdan, tutanýerlilik bilen öz işini dowam etmek isleýändigni aýdýar: “Biz özümiziň san taýdan azdygymyza garamazdan, ýurtdaky neşe syýasatyny düýpli üýtgedip bilmejekdigmize gözümiziň ýetýändigine garamazdan, öz işimizi dowam etmeli. Biz ýagdaýa garamazdan, muny dowam edýäris”.
Igor neşe ulanýan adamlaryň hasapda durandygyna gowy düşünýär. Polisiýa işgärleri yzygiderli gelip, olary saklaýarlar we bolar-bolugsyz jenaýatlary olara boýun aldyryp, çäre görýärler.
Igoryň çykalgasy
Şonda-da Igor özüne görä iş tapmagy başarypdyr. Ol Moskwada hereket edýän köpçülik ulaglarynyň, awtobuslaryň ussaçylyk işleri bilen meşgullanýar.
“Eger işim bolmadyk bolsady, men bireýýäm gözümi türmeden açardym. Neşe çekmek üçin puluň bolmaly. Işiň bolmasa, puluň bolmaz. Beýle bolsa, daşaryk çykmaly, ogurlyk etmeli, adam talamaly bolýar. Şolar ýaly işlere baş goşup başlasaň, iru-giç türmä düşersiň. Köplenç ir düşülýä, sebäbi uzak wagtlap gaçyp gezip bolmaýar” diýip Igor gürrüň berýär.


text:
“Yslam döwleti” atly ekstremist topar Siriýada iki zenanyň kellesini kesip öldürmek arkaly ilkinji gezek parahat ilatdan zenanlaryň kellesini kesdi diýip, synçy topar aýdýar.
Düýbi Britaniýada ýerleşýän Siriýanyň adam hukuklary boýunça synçy toparyň 30-njy iýunda beren maglumatyna görä, bu zenanlar we olaryň adamsy “jadygöýlükde we gözbagçylykda” aýyplanypdyrlar.
Synçy toparyň maglumatyna görä, bu adam öldürmeler 28-29-njy iýunda Siriýanyň gündogaryndaky Deir al-Zor welaýatynda aýry-aýrylykda amala aşyrylypdyr. Bu iki wakada hem zenanlar öz adamsy bilen birlikde öldürilipdir.
“Yslam döwleti” atly topar elhenç adam öldürmeleri bilen tanalýar we ýakynda bu toparyň bir zenany zyna etmekde aýyplap, daşlap öldürendigi habar berilýär.


text:
Partlama we ýangyn heläkçiligini başdan geçiren Abadan şäherinde ýagdaý kadalaşýar, adamlar ýuwaş-ýuwaşdan öýlerine dolanmaga başladylar. Şähere barýan ähli ýollar açyldy.
Şäheriň käbir böleklerinde elektrik we suw üpjünçiliginiň dikeldilendigi habar berilýär. Köçelerde arassaçylyk işleri geçirilýär. Şäherde telefon aragatnaşygy kadaly ýagdaýda işleýär.
Maglumata görä, şäheriň köçelerinde nobatçy ýangyn söndürijiler bar, emma harby we howpsuzlyk güýçleri känbir göze ilmeýär. Şähere gözegçilik edip ýören patrullar ýygnanmaga başlapdyrlar.
Käbir adamlaryň ähtimal indiki partlamalardan howatyrlanyp, şähere dolanmaga çekinýändikleri aýdylýar. Ähtimal ikinji uly partlama baradaky gürrüňler dowul döredipdir.
Käbir binalara snarýad bölekleriniň gelip urmagy netijesinde oýuklaryň emele gelendigi habar berilýär. Garaşsyz çeşmeler graždan ilatdan ölen adamlaryň sanynyň 100-e golaýlan bolmagynyň mümkindigini aýdýarlar.
Partlama bolan ýerdäki harby bölümde gulluk edip ýören esgerleriň ençemesiniň heläk bolandygy habar berilýär. Olaryň käbiri keselhana getirilenden soň aradan çykypdyr.
Ençeme maşgalalar zeper ýeten jaýlarynda ownuk-uşak bejeriş işlerini geçirmäge başladylar, emma käbir jaýlar tutuşlygyna ýanypdyr. Abadana golaý ýerleşýän obalarda hem ýanan jaýlar bar.
Bu aralykda, Türkmenistanyň Mejlisiniň başlygy Akja Nurberdiýewa anna güni Abadan şäherine baryp, aljyraňlygy başdan geçiren şäheriň ýaşaýjylaryny asudalygy saklamaga çagyrypdyr.
“Associated Press” gullugynyň berýän maglumatyna görä, türkmen parlamentiniň spikeri Nurberdiýewa wakada jaýlaryna agyr zeper ýeten maşgalalara täze jaýlaryň beriljekdigini aýdypdyr.
Häzirki wagtda Abadan şäher häkimliginiň we ýerli döwlet edaralarynyň işgärleri ýaşaýjylaryň öýlerine aýlanyp, jaýlaryna ýeten zeperleri hasaba almaga başladylar diýlip, habar berilýär.


text:
Türkmenistanyň futbol boýunça çempionatynyň 9-njy tapgyrynyň Balkanabatda we Aşgabatda geçirilen soňky duşuşyklary myhmanlar üçin diýseň dartgynly ýagdaýda tamamlandy.
Balkan welaýatynyň merkezindäki emeli ot düşelen 10 müň orunlyk täze stadionda “Balkan” “Merwi” kabul etdi. Duşuşygyň tamamlanmagyna 12 minut galanda ýer eýeleri 1:2 hasabynda ýeňlip durdular. Ýöne Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Aly Gurbanynyň şägirtleri ruhdan düşmediler. Mekan Saparowyň şondan soň geçiren iki pökgüsi “Balkana” ýeňiş getirdi — 3:2. Birinji pökgini bolsa ýer eýelerinden Myrat Ýagşyýew geçirdi, ol häzir 10 pökgi bilen netijeli hüjümçileriň bäsdeşliginde öňde barýar.
Bu duşuşykdan soň, 16 utuk toplan “Balkan” ýaryş tablisasynyň başyny çekýän “Altyn asyryň” yzyndan ýetmek üçin “kowgyny” dowam etdirýär.
Paýtagtda “Aşgabat” — “Şagadam” duşuşygynyň ykbaly hem soňky minutlarda çözüldi. Birinji ýarymdan soň, 1:0 hasabynda ýeňlip gelýän türkmenabatlylar 73-nji minutda hasaby deňlediler — 1:1. Oýun şu hasap bilenem tamamlanyp barýardy. Ýöne duşuşygyň esasy wagtynyň gutarmagyna 4 minut galanda Berdi Şamyradow “Aşgabada” ýeňiş getiren goly geçirdi. Bu hüjümçiniň dokuz oýundaky 7-nji pökgüsidir.
Maglumat toplamagy halaýanlara duşuşygyň sanlaryny we delillerini hödürleýäris.
Türkmenistanyň futbol boýunça çempionatynyň 9-njy tapgyrynyň Balkanabatda we Aşgabatda geçirilen soňky duşuşyklary myhmanlar üçin diýseň dartgynly ýagdaýda tamamlandy.
Balkan welaýatynyň merkezindäki emeli ot düşelen 10 müň orunlyk täze stadionda “Balkan” “Merwi” kabul etdi. Duşuşygyň tamamlanmagyna 12 minut galanda ýer eýeleri 1:2 hasabynda ýeňlip durdular. Ýöne Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Aly Gurbanynyň şägirtleri ruhdan düşmediler. Mekan Saparowyň şondan soň geçiren iki pökgüsi “Balkana” ýeňiş getirdi — 3:2. Birinji pökgini bolsa ýer eýelerinden Myrat Ýagşyýew geçirdi, ol häzir 10 pökgi bilen netijeli hüjümçileriň bäsdeşliginde öňde barýar.
Bu duşuşykdan soň, 16 utuk toplan “Balkan” ýaryş tablisasynyň başyny çekýän “Altyn asyryň” yzyndan ýetmek üçin “kowgyny” dowam etdirýär.
Paýtagtda “Aşgabat” — “Şagadam” duşuşygynyň ykbaly hem soňky minutlarda çözüldi. Birinji ýarymdan soň, 1:0 hasabynda ýeňlip gelýän türkmenabatlylar 73-nji minutda hasaby deňlediler — 1:1. Oýun şu hasap bilenem tamamlanyp barýardy. Ýöne duşuşygyň esasy wagtynyň gutarmagyna 4 minut galanda Berdi Şamyradow “Aşgabada” ýeňiş getiren goly geçirdi. Bu hüjümçiniň dokuz oýundaky 7-nji pökgüsidir.
Maglumat toplamagy halaýanlara duşuşygyň sanlaryny we delillerini hödürleýäris.
«Balkan» – «Merw» – 3:2 (1:0)
25-nji aprel. Balkanabat. «Sport toplumy». 2 000 tomaşaçy.
Pökgüleri geçirenler: Myrat Ýagşyýew 9, Mekan Saparow 80, 90+2 – Begenç Mamedow 48, Toýly Goçnazarow 78.
Duýduryş alanlar: Serdaraly Ataýew 14, Alikber Kerimow 90, Nursähet Sapargylyjow 90+4 – Azat Orazmuhammedow 20.
Emin: Çarymyrat Gurbanow.
Gözegçi emin: Mels Işmuhammedow.
«Aşgabat» – «Şagadam» – 2:1 (1:0)
25-nji aprel. Aşgabat. «Aşgabat» stadiony. 200 tomaşaçy.
Pökgüleri geçirenler: Boris Iwanow 14, Berdi Şamyradow 86 – Ýewgeniý Tkaçenko 73.
Duýduryş alanlar: Berdi Şamyradow 33, Alik Haýdarow 72, Ruslan Serazudinow 79 – Ata Geldiýew 76.
Emin: Jumamyrat Jumamyradow.
Gözegçi emin: Allabergen Sapaýew.
9 tapgyrdan soň toparlaryň ýaryş tablisasynda ýerleşiş tertibi
Iň köp pökgi geçirenler:
Myrat Ýagşyýew ("Balkan") – 10 pökgi (1 – 11 metrlik urgudan).
Süleýman Muhadow ("Altyn asyr") – 8.
Didar Durdyýew ("Hazyna") – 8 (1).


text:
Germaniýanyň kansleri Angela Merkel Berliniň hem Britaniýa bilen gatnaşyklary ösdürmek, hem-de Ýewropa Bileleşigini (ÝB) güýçlendirmek ugurlardan işlemek niýetiniň bardygyny mälim etdi.
“Ýewropa Bileleşiginiň galan 27 ýurdunyň öňe tarap dogry ädim ätmäge islegini we ukybyny görkezmeginiň näderejede wajypdygyna biz düşünýäris”, diýip Merkel 28-nji iýunda Germaniýanyň parlamentinde aýtdy.
Ol ÝB-ni güýçlendirmek boýunça öňe sürlen ähli teklipler üçin minnetdarlyk bildirdi we munuň beýleki ýurtlaryň hem bileleşigi terk etmegine itergi bolup biljek ýagdaýlaryň öňüni almak üçin zerurdygyny belledi.
Merkel Britaniýanyň ÝB bilen gatnaşyklarynyň geljegi barada resmi we resmi däl derejede gepleşiklere başlamazdan ozal bileleşikden çykmak ugrundaky çäreleri amala aşyrmalydygyny belledi.


text:
Daşoguzly 14 ýaşyndaky Meýlis soňky aýlarda, her hepde soňuny daň atandan, gün ýaşýança pagta meýdanlarynda geçirýär. Saparmyrat Nyýazow etrabynyň 1-nji orta mekdebiniň 8-nji klas okuwçysy Meýlis – Türkmenistanyň kanunçylygy tarapyndan gadagan edilen bu işe – meýletin, ene-atasynyň razylygy bilen ugradylýar.
“Men mekdebimizdäki bir mugallymyň ýerine [pagta] çykýaryn. Munuň üçin her günüme 10 manat berilýär, şeýle-de, ýygan her kilogram pagtama 40 teňňe tölenýär. Eger çynymy edip, 40 kilogram pagta ýygyp biläýsem, günlükçi hakym bilen günüme 26 manat gazanýaryn” diýip, Meýlis Azatlyk Radiosynyň Daşoguzdaky çeşmeleriniň birine gürrüň berdi.
Emma okuwçy Meýlisiň çekýän agyr zähmeti diňe bir hepde soňlary bilen çäklenmeýär, ol okuw günleri hem sapaklaryndan soň ýerli hojalyklaryň mal ýataklaryny 2 manada arassalap berýär.
Meýlisiň ýaşyndakylara agyr diýlip hasaplanýan işlere sebitiň ýene-de onlarça mekdep okuwçylarynyň çekilýändigine üns çekilýär. Daşogzuň Köneürgenç etrabynyň 36-njy mekdebiniň 6-njy klas okuwçysy Resul bolsa, “40 ýyllyk” daýhan birleşigindäki kerpiç zawodynda gününe 15 manat alyp işleýär.
Ýokarda hem belläp geçişimiz ýaly, köp halatlarda çagalar ene-atalarynyň razylygy bilen pagta meýdanlarynda, zawodlarda işlemäge mejbur edilýär. Muňa hem sebitdäki hojalyklaryň agyr maliýe ýagdaýynyň sebäp bolýandygy aýdylýar. Ýatlap geçsek, soňky birnäçe aýdan bäri Daşoguzda bir tarapdan aýlyklar gijikdirilýän bolsa, beýleki tarapdan bazardaky harytlaryň bahalary gitdigiçe gymmatlap barýar.
Azatlyk Radiosynyň Daşoguzdaky çeşmesi Mekan Täşliýew ene-atalaryň ýetginjek ýaşyna ýetmedik oguldyr gyzlaryny “alaçsyz ýagdaýda” zähmet çekmäge ugradýandyklaryny gürrüň berýär.
“Olar mejbur bolýarlar-da. Sebäbi işlemeýän hojalyklar bar. Işläýenlerinde-de, berilýän zähmet haklary maşgala [gerekli harytlary almak üçin] ýetip duranok; ýetse-de wagtynda berlenok. Bu [çagalaryň gazanýan puly] nähili hem bolsa – girdeji-dä” diýip, Mekan aýtdy.
Emma bahalaryň soňky gymmatlamagynyň fonunda çagalaryň zähmetinden gelýän pullaryň hem iň zerur hajatlar üçin-de ýetmeýändigi nygtalýar.
“Maşgalada aýlyk alýan baram bolsa, çagalar hem zähmet çekmäge ugradylýanam bolsa, bu pullar häzirki bazar şertlerine gabat gelenok. Bu öňem-ä gabat gelip duranokdy, welin häzir azyklar has hem gymmatlady” diýip, Mekan nygtady.
Sözümiziň başynda hem belläp geçişimiz ýaly, Türkmenistanda çaga zähmeti gadagandyr. Ýurtda bu ugur boýunça 2005-nji, 2008-nji ýyllarda ýörite kanunlar kabul edildi; 2010-njy ýylda hem ýurt Halkara zähmet guramasynyň çaga zähmetiniň iň erbet görnüşlerini gadagan etmek we aradan aýyrmak hakyndaky Konwensiýasyna goşuldy.
Emma ýurduň kagyz ýüzündäki kanunçylygyna garamazdan, iş ýüzünde ýurduň dürli künjeklerinde çagalar üçin agyr diýlip hasaplanýan işlerde ýetginjek ýaşyna ýetmedik türkmenistanlylaryň köpçülikleýin ýagdaýda zähmet çekip ýörendiklerini synlasa bolýar.


text:
26-njy awgustda Misnkde guralan sammite gatnaşýan liderleriň arasynda rus prezidenti Wladimirr Putin bilen ukrain prezidenti Petro Poroşenko hem bar.
Bu duşuşyk Moskwa bilen Kkiýewiň arasynda gündogar Ukrainadaky orsýetçi separatistler sebäpli dörän dartgynlygyň ýokarlanan wagtyna gabat geldi.
Sammite Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko, Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew, Ýewropa Bileleşiginiň uly resmileri hem gatnaşýar.
Poroşenko 25-nji awgustda Ukrainanyň parlamentini dargytdy we 26-njy oktýabrda irki saýlawlary geçirmäge çagyrdy.
Şu aralykda Ukraina gündogarda ony sany rus desantçysyny tutandygyny aýtdy.


text:
Mälim bolşy ýaly, ýurdumyzyň futbol boýunça milli ýygyndysy nobatdaky dünýä we Aziýa çempionatyna çykmagyň üçünji saýlama tapgyrynyň üçünji duşuşygynda myhmançylykda Omanyň milli ýygyndysyndan 3:1 hasabynda ýeňildi. Şeýlelikde, milli ýygyndymyz geçiren 3 duşuşygynyň 2-sinde ýeňlip, birinde deňlik bilen oýnap, bir utuk toplady we häzirlikçe toparçada 4-nji orny eýeleýär. Şu duşuşykdan soňra emele gelen käbir sanlara we maglumatlara ünsüňizi çekmek isleýäris:
— Ilkinji nobatda, diňe «D» toparçanyň, ýagny ildeşlerimiziň çykyş edýän toparçasynyň iň netijeli futbolçylaryna ser salanymyzda, aşakdaky ýaly sanaw emele gelýär:
1. Sunil Çetri, Hindistan, 4 gol;
2. Serdar Azmun, Eýran, 3 gol;
3. Mehdi Taremi, Eýran, 2 gol;
4. Amad Al-Hosni, Oman, 2 gol;
5. Brandon McDonald, Guam, 1 gol;
6. Travis Nicklaw, Guam, 1 gol;
7. Ashkan Dejagah, Eýran, 1 gol;
8. Mehdi Torabi, Eýran, 1 gol;
9. Qasim Said, Oman, 1 gol;
10. Raed Ibrahim Saleh, Oman, 1 gol;
11. Ruslan Mingazow, Türkmenistan, 1 gol;
12. Arslanmyrat Amanow, Türkmenistan, 1 gol.
— Şu sanawdan hem görşüňiz ýaly, ildeşlerimiziň garşydaş derwezelere geçiren pökgüleriniň ikisiniň hem awtory daşary ýurtlaryň ligalarynda oýnaýan ildeşlerimiz.
— Türkmenistanyň milli ýygyndysynyň goragçylary myhmançylykda geçirilen duşuşyklaryň ikisinde hem dartgynly oýun pursatlarynda ýalňyşlyk bilen öz derwezelerine pökgi geçirdiler.
— Diňe ýekeje hüjümçi bilen oýnaýan milli ýygyndymyzyň gollarynyň ikisini hem ýarym goragçylar geçirdi.
— Milli ýygyndymyzyň mümkinçilikleri:
Häzirlikçe Türkmenistanyň milli ýygyndysynyň 1 utugy bar. Ýygyndymyz toparçada dördünji orunda. Eger-de milli ýygyndymyz şu ornundan ýokary galyp bilmese, dünýä çempionatynyň nobatdaky tapgyryna çykmak mümkinçiligini doly ýitirýär, ýöne ildeşlerimiz Aziýa çempionatynyň üçünji tapgyryna gatnaşyp bilerler. Häzir ähli toparçalaryň dördünji orunly eýeleýän ýygyndylarynyň arasynda iň gowy netije Türkmenistanyň milli ýygyndysyna degişli. Bu bolsa ildeşlerimize Aziýa çempionatynyň saýlama ýaryşlarynyň üçünji tapgyryna göni gatnaşmaga mümkinçilik berýär. Toparçalarda 4-nji orny eýeleýän milli ýygyndylaryň arasynda diňe Türkmenistanyň ýygyndysynyň 1 utugy bar, galanlary entek ýeňiş gazanyp görenok.
— Ildeşlerimiz toparçadaky 4-nji duşuşyklarda dynç alar. 8-nji sentýabrda geçiriljek 4-nji duşuşyklarda Guam Omanyň, Hindistan Eýranyň milli ýygyndysyny kabul eder.
— Türkmen futbolçylary nobatdaky duşuşygyny 8-nji oktýabrda Hindistanyň milli ýygyndysy bilen geçirer. Bu duşuşyk Türkmenistanda (Aşgabatda geçirilmegine garaşylýar) bolar.


text:
Aşgabat, 6-njy ýanwar. «Türkmenportal».
“Azerbaýjanyň milli ylymlar Akademiýasynyň Golýazmalar instituty türki halklarynyň edebiýatynyň görnükli wekili, meşhur türkmen şahyry Magtymguly Pyragynyň liriki goşgularynyň ýygyndysyny çapa taýýarlaýar” – diýlip, Baku şäheriniň medeniýet we syýahatçylyk dolandyryş edarasynyň resmi saýty habar berýär.
600 sahypalyk neşir tranliterasiýa (bir diliň ýazuwynyň harlaryny başga bir diliň ýazuwynyň harplary bilen bermek) usulynda azerbaýjan diline geçirilipdir.
Ýygynda şahyryň ozal çap edilmedik goşgulary hem giriziler.
Magtymguly 1933-nji ýylda eneden doglup, Pyragy lakamy bilen şygyr ýazypdyr.
-Magtymgulynyň döredijiligi Molla Panah Wagif, Molla Weli Widadi ýaly tanymal azerbaýjan şahyrlarynyň hem döredijiligine täsir edipdir – saýt belläp geçýär.


text:
Birleşen Milletler guramasynyň Baş Assambleýasy Antonio Guterrişi BMG-niň Baş sekretarlygyna saýlady.
BMG-niň 193 sany agza döwleti Portugaliýanyň ozalky premýer-ministrini 13-nji oktýabrda, aklamasiýa arkaly, Baş sekretarlyga seçdi.
67 ýaşyndaky Guterriş bu wezipede iki möhlet işlän günorta koreýaly Ban Ki-munyň ýerine geçer we 1-nji ýanwardan bäş ýyllyk wezipesine girişer.
Guterriş global krizislere garşy durmak üçin «birleşdiriji, araçy, köpri gurujy we adalatly dellal» bolup işlemegi wada berdi.
BMG-niň iň wajyp krizisi bolan Siriýa barada söz açyp, «her hili bölünişik bolan hem bolsa, indi birleşmek möhüm» diýip, Guterriş Baş sekretarlyga saýlananyndan soň aýtdy.


text:
Şu gün Owganystanyň paýtagty Kabulda prezident Hamyt Kerzeýiň döwlet lideri wezipesine ikilenji gezek saýlanmagy bilen baglanyşykly inagurasiýa dabarasy geçirilýär.
Berk gorag astynda geçiriljek bu kasam edişlik dabarasyna 800 töweregi adam, şol sanda daşary ýurtly diplomatlardan hem 300-e golaýy gatnaşar.
Daşary ýurtly myhmanlaryň hatarynda Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton we Pakistanyň prezidenti Asif Aly Zardari ýaly ýokary derejeli resmiler hem bolar. Türkmenistandan bu dabara ýurduň daşary işleri ministri Reşid Meredow gatnaşar.
Köp synçylar Hamyt Kerzeýiň täze hökümetiniň öňünde korrupsiýa, talyplara garşy göreş we işsizlik bilen baglanyşykly uly problemalaryň durandygyny aýdýarlar.


text:
Türkmenistan bilen Täjigistan sebitiň üç ýurduny – Türkmenistany, Owganystany we Täjigistany bir-birine baglamaly demirýol liniýasynyň owgan bölegi barada ylalaşyp bilmeýär.
«Gynansak-da, biz entek bu demirýoluň programmalaýyn dokumentine gol çekemizok, sebäbi biziň şindem Türkmenistan bilen arada çözüp bilmedik käbir meselelerimiz bar» diýip, Täjigistanyň transport ministri Şerali Ganjalzoda Duşenbede žurnalistlere aýtdy diýip, Asia-Plus neşiri 3-nji fewralda habar berdi.
«Biz Owganystan bilen ähli meseleler boýunça ylalaşyga geldik, onsoň bu ýerde diňe Türkmenistan bilen utgaşdyrmaly käbir aspektler galýar» diýip, ministr aýdypdyr.
Onuň sözlerine görä, täjik hökümeti häzir taraplaryň bilelikde gol çekmeli dokumentini öwrenýär.
«Programmalaýyn dokumente gol çekileninden soň, proekti durmuşa geçirmek boýunça şertnama taýýarlamak mümkinçiligi döreýär we ol şertnama üç ýurduň döwlet baştutanlary tarapyndan gol çekiler» diýip, Ganjalzoda sözüniň üstüne goşdy.
Eger biraz yza çekilsek, sebitiň üç ýurduny bir-birine baglajak TOT demirýol liniýasyny gurmak baradaky düşünişme jarnamasyna 2013-nji ýylyň 20-nji martynda, türkmen, owgan we täjik liderleriniň Aşgabatda bolan duşuşygynda gol çekilipdi.
400 kilometrlik demirýol liniýasy Owganystanyň Akina-Andhoý şäherini Türkmenistanyň Atamyrat-Ymamnazar, Täjigistanyň Panj şäherlerine baglamaly.
Owganystanyň, Täjigistanyň we Türkmenistanyň prezidentleri TOT demirýol liniýasynyň gurluşygyna 2013-nji ýylyň 5-nji iýunynda resmi taýdan badalga berdiler. Türkmenistanyň Lebap welaýatynda geçirilen badalga dabarasyna prezidentler Hamid Karzaý, Emomali Rahmon we Gurbanguly Berdimuhamedow gatnaşdy.
Emma şol dabaradan biraz soň, 2014-nji ýylyň başynda bu proektiň amala aşmagy babatdaky umyda kölege düşdi. Täjigistanyň Demirýol pudagynyň başlygy Amanullo Hukumatullo 29-njy ýanwarda Duşenbede guralan metbugat ýygnagynda çykyş edip, Täjigistan bilen Owganystanyň täze guruljak ýoluň owgan bölegi boýunça diňe iki ýurt bolup, özara karara gelendiklerini yglan etdi.
Ol bu ýoluň owgan böleginiň 200 kilometrden biraz uzynrak boljakdygyny, emma başky plandan gysgaldylýandygyny, netijede Täjigistanyň tranzit töleginiň azaljakdygyny aýtdy.
Emma resmi Aşgabat bu habara derhal reaksiýa bildirdi we Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň 2014-nji ýylyň 30-njy ýanwaryndaky beýanatynda täjik resmisiniň aýdan zatlary ret edildi.
Ýöne muňa garamazdan, Aziýanyň Ösüş banky geçen ýylyň dekabrynda TOT proýektine berýän maliýe goldawyny howpsuzlyk ýagdaýlary sebäpli näbelli bir möhlete çenli soňa goýdy.
AÖB-nyň Täjigistandaky hemişelik wekili Si Si Ýu paýtagt Duşenbede guralan brifingde, howpsuzlyk meselesinden başga, bu demirýol proýektiniň Owganystanyň territoriýasyndan geçýän bölegini gurmak üçin ýeterlik maliýe serişdesiniň ýokdugyny hem aýtdy.
Aziýanyň Ösüş banky üç ýurdy bir-birine baglamaly geljeki demir ýoluň tehniki-ykdysady esaslaryny işläp taýýarlamak üçin ozal 9 million amerikan dollary möçberinde serişde goýberipdi.
News.videonews.us websaýtynyň berýän maglumatyna görä, TOT demirýoly proýektiniň jemi bahasy 2 milliard amerikan dollaryna barabar bolar.


text:
ABŞ-nyň Döwlet departamenti daşary ýurt hökümetleriniň amerikan diplomatlarynyň “Wikileaks” tarapyndan üsti açylan hatlary sebäpli amerikan resmileri bilen iş salyşýan hukuk aktiwistlerinden, žurnalistlerden we beýlekilerden ar alynmaly däldigini duýdurdy.
Döwlet departamentiniň sözçüsi Filip Krowliý anna güni käbir hökümetlere, eger diplomatlaryň hatlarynda agzalýan çeşmelere garşy çäre görseler, munuň olaryň ABŞ bilen gatnaşyklaryna zyýan berjeginiň duýdurylandygyny aýtdy.
Krowliý “Wikileaks” saýtynyň paş etmeleri zerarly dünýä boýunça birnäçe ýüz adamyň potensial töwekgellige salnandygyny sözüniň üstüne goşdy.


text:
Azat Ýewropa/ Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugynyň beren maglumatyna görä, 22-nji aprelde ir bilen gündogar Özbegistandaky Kokand bilen Margilanyň bazarlarynda milli howpsuzlyk gullugynyň ýerli işgärleri hyjaply gelen bir topar aýaly durzup, olary öz hyjabyny çykarmaga mejbur edipdirler.
Özbek gullygy "Milli howpsuzlyk işgärleri öz eden işiniň sebäbini düşündirmedigem bolsa, bu hereket Orta Aziýa hökümetleriniň "yslam eginbaşy halky dini radikallyga iterýär" diýen düşünjä eýerýändiginiň alamatydyr" diýip belleýär.
Azat Ýewropa/ Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugynyň habaryna görä, howpsuzlyk işgärleriniň bazarlardaky reýdleri 23-nji aprelde hem gaýtalanypdyr we şonda hemmeler hyjabyň zor bilen çykardylmagynyň bir gezeklik çäre bolmandygyna göz ýetiripdirler.
Bir zenanyň gürrüň bermegine görä, ol howpsuzlyk işgäri öz hyjabyny çykarmagyny haýyş edende, hyjabyny aýrypdyr we olar gidenden soň täzeden hyjabyny bürenipdir. Soňra howpsuzlyk işgärleri täzeden onuň ýanyna gelip, duýduryş beripdirler. Zenan ahyrynda bazary terk edipdir we howpsuzlyk işgärleriniň gözünden saýlanandan soň gaýtadan hyjabyny bürenipdir.
Bir şaýadyň beren maglumatyna görä, howpsuzlyk gullugynyň işgärleri hatda 50-60 ýaşyndaky garry aýallary hem ýalygyny aýyrmaga mejbur edipdirler.
Özbegistanda zenanlaryň ýalygyny gadagan etmeklik baradaky ilkinji kampaniýa ýurtda 1927-nji ýylda geçirilipdir. Şonda sowet hökümeti zenanlaryň ýalyk, atynja we perenji daňynmagyny we atynmagyny gadagan edipdir.
Sowet häkimiýeti resmi ýagdaýda şeýle etmeklik bilen, Sowet Soýuzynyň bagtly ýaşaýşy üçin Orta Aziýadaky konserwatiw sebitlerde ýaşaýan zenanlara azatlyk getirmek isläpdir. Moskwadaky näresmi häkimýet güýçleri bolsa olaryň geýnişlerine yzagalak halklaryň eginbaşy hökmünde baha beripdirler. Olaryň pikrine görä, Sowet Soýuzy diňe öňe gitmelidi.
Sowet ýolbaşçylarynyň bu hereketleri käbir ýagdaýlarda zenanlaryň başyndaky ýalyklarynyň hem atynjalarynyň zor bilen ýyrtylmagyna çenli baryp ýetipdir. Bu ugurda ikinji kampaniýa 1987-nji ýylda bolupdyr. Şonda Özbegistan Sowet Sosialistik Respublikasynyň sekretary Rano Abdullaýewa komsomollara beren görkezmesinde olara zenanlaryň ýalyklaryny we atynjalaryny zor bilen aýyrmaklygy tabşyrypdyr.
"Temir hotin" (Demir aýal) diýip at alan Abdullaýewa zenanlaryň ýalyk daňynmazlygyny we şonuň ýaly-da surata düşende ýa-da suraty çekilende zenanlaryň ýalyksyz bolmagyny talap edipdir.
Golaýda ýurduň gündogarynda ýüz beren soňky kampaniýadançen tutulsa, onda ol diňe zenanlaryň garşysyna gönükdirilen däl ýaly bolup görünýär.
Azat Ýewropa/ Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugynyň maglumatyna görä, ýurtda milli tahýa geýýän erkek adamlar hem häkimýetiň oňaýsyz garaýşyna duçar bolýarlar. Ýöne munuň bilen baglanyşykly hiç kim bir garaýyş beýan etmek islänok. Belki-de, bu tahýalardaky gara-ak reňkleriň ”Yslam döwleti” atly ýaragly toparyň göterýän baýdagynyň reňklerini ýada salýandygy bilen baglanyşykly bolup biler.


text:
Türkmenistanyň we Orsýetiň prezidentleri arasynda gelnen ylalaşyklara görä, geljek ýylda "Gazprom" Türkmenistndan 30 milliard kubometr mukdarda gaz satyn almakçy. Türkmen gazynyň Orsýete 2010-njy ýylyň 1-10-njy ýanwar aralygynda akdyrylyp başlanjagy habar berildi.
Interfaks agentliginiň maglumatyna görä, ýurtlar arasynda gaz söwdasy boýunça 2003-nji ýylyň 10-njy aprelinde baglaşylan ylalaşyga girizilen üýtgetmelere we goşmaçalara Türkmenistanyň we Orsýetiň prezidentleriniň gatnaşmagynda ”Gazprom” kompaniýasynyň başlygynyň orunbasary Aleksandr Medwedew we “Türkmengaz” döwlet konserniniň başlygy Nury Muhammedow tarapyndan gol goýuldy.
Bu dokumentleriň gazyň gaýtadan akdyrylyp başlanmagynyň ähli şertlerini, şol sanda bahasyny, mukdaryny we düzgünlerini kesgitleýänligini ”Gazpromyň” başlygynyň orunbasary Aleksandr Medwedew aýtdy. Onuň sözlerine görä, “Türkmen-ors gaz gatnaşyklarynyň taryhynda ilkinji gezek gazyň söwädasy Ýewropanyň gaz bazarynyň şertlerine doly gabat gelýän baha formulasynda amala aşyrylar” diýip, Interfaks ýazdy.
Gazyň bahasy Ýewropanyň gaz bazarynyň şertlerine gabat bolar
Emma Orsýetiň Türkmenistandan satyn aljak gazynyň bahasy baradaky sanlar ne Türkmenistanyň, ne-de Orsýetiň resmi maglumatlarynda berildi. Frans Press agentliginiň maglumatynda “Gazyň nyrhy partnýorlar arasyndaky söwda syry bolup durýar” diýlip, Orsýetiň wise-premýeri Igor Seçiniň aýdan sözünden sitata getirilýär.
Şol bir wagtda-da hut gazyň nyrhynyň taraplar arasynda soňky döwürde geçirilen ençeme gepleşikleriň üns merkezinde bolanlygyny we uzaga çeken ylalaşyksyzlyklara esasy sebäp bolanlygyny synçylar belleýärler.
Türkmenistan-Orsýet gaz söwdasy şu ýylyň aprel aýynda “Orta Aziýa-Merkez” gaz geçirijisiniň Türkmenistanyň giňişligindäki böleginde bolan partlamadan soň kesilipdi. Türkmen tarapy ”Gazpromyň” turbadan alýan gazynyň mukdaryny çürt- kesik azaltmagynyň partlama sebäp bolanlygyny öňe sürüpdi.
Öz nobatynda ”Gazpromyň” türkmen gazyny satyn almaga islegsizligine global maliýe krizisi ýagdaýynda dünýäde gaza bolan talaplaryň azalmagynyň we türkmen gazynyň gymmatlygynyň esasy sebäp bolanlygyny ekspertler bellediler. Orsýet bilen gaz söwdasynyň bes edilmegi netijesinde Türkmenistanyň her aýda bir milliard dollar ýitgi çekenligi barada çaklamalar öňe sürüldi. Täze ylalaşygyň taraplar üçin bähbidi
Postsowet döwletlerinde syýasy jemgyýetçilik prosesleri öwrenýän informasion analiz merkezinden Aleksandr Karawaýew Aşgabatda gelnen türkmen-ors ylalaşygyna şeýle baha berdi: “Türkmenistanyň gazyň nyrhyna bagly meselede öz maksadyna ýetip, ony bazar nyrhyna golaýladanlygy düşnükli".
Karawaýewiň aýtmagyna görä, Türkmenistan bilen Orsýet arasynda gelnen ylalaşyklar taraplaryň ikisine-de bähbitli, emma ilkinji nobatda Turkmenistana
Türkmenistanyň öz maksadyna ýetip, gazy bazar nyrhyna golaýladanlygy düşnükli.
bähbitli, sebäbi ýurt halkara bazarlaryna çykmak üçin hakyky mümkinçiliklere eýe bolýança onuň üçin Orsýet bilen gatnaşyklar bähbitli bolup galýar. Orsýetiň bähbitleri bolsa belli bir derejede çylşyrymly görünýär, türkmen gazyny satyn almak meselesinde ençeme dürli nýuanslar bar”.
14-nji dekabrda Türkmenistan Hytaýa tarap guran täze gaz geçirijisini işe girizdi. Emma ýylda 40 milliard kubometr gaz akdyrmaga ukyply turbanyň doly derejede 2012-nji ýylda işläp başlajagy aýdyldy. Geljek ýylda bolsa Türkmenistanyň Hytaýa 4-10 milliard kubometr aralygynda gaz akdyrmagynyň ähtimaldygyny synçylar çak edýärler we üstesine gazyň nyrhynyň-da entek kesgitlenmänligini belleýärler.
Aleksandr Karawaýew Orsýetiň Türkmenistan bilen gatnaşyklarynda syýasy meseleler hem uly orun tutýar diýip, hasap edýär.
Türkmenistanyň soňky döwürde syýasy we energiýa hyzmatdaşlygyny giňeltmek boýunça ädýän köpugurly ädimleriniň Moskwanyň regiondaky geosyýasy täsiriniň gitdigiçe çäklenmegine getirýänligini analitikler belleýärler we Orsýet bu barada öz garaýşyny resmi derejede açyk mälim etmeýän hem bolsa, Hytaýyň we Günbatar döwletleriň regiondaky aktiwliginiň Kremliň göwnünden turmaýanlygyny aýdýarlar.
Türkmen-Orsýet ylalaşygynyň beýleki proýektlere täsiri
”Gazpromyň” resmisi A.Medwedewiň sözlerine görä, ýurtlar bilelikdäki täze proýektlerini amala aşyrmak mümkinçiligine eýe. Ýurtlaryň hyzmatdaşlygynyň perspektiwalary barada aýdyp, Medwedew Türkmenistandan Ýewropa tarap täze gaz geçirijisiniň gurluşygyny, şeýle-de Türkmenistanyň Hazar deňzindäki böleginde uglewodorod serişdelerini gözlemek we öndürmek ugruny agzapdyr. Bu barada France Press agentligi habar berýär.
Aşgabatda gelnen türkmen-ors ylalaşyklary Türkmenistanyň, hususan-da, Ýewropa Bileleşigi bilen energiýa hyzmatdaşlygyny giňeltmek planlaryna we Günbatar döwletleriniň öňe sürýän “Nabukko” proýektine nähili täsir ýetirip biler?
Rumyniýanyň Ylymlyar akademiýasyndan energiýa meseleleri boýunça bilermen Dan Sicio bu täsir Aşgabadyň Moskwa bilen baglaşan täze ylalaşygynyň şertlerine bagly diýip, pikir edýär. Emma taraplaryň özara ylalaşygy barada berilýän maglumatlaryň örän çäklidigini ekspert belledi.
“Mesele ”Gazprom” bilen baglaşylan ylalaşykdaky şertlere degişli. Bu ylalaşyk uzak möhletleýin bolmasa, ýa Türkmenistanyň beýleki taraplar bilen ylalaşyklary baglaşmak mümkinçiligini çäklendirmese, ýagny adatdan daşary bir ylalaşyk bolman, diňe söwda ylalaşygy bolsa, onda Türkmenistanyň ylalaşygyň berýän mümkinçiliginden peýdalanmagy düşnükli” diýip, Dan Sucio aýtdy.
Orsýet Federasiýasy bilen möhüm strategik partnýor hökmünde gatnaşyklaryny berkitmeklige Türkmenistanyň öz daşary syýasatynyň esasy ugurlarynyň biri hökmünde garaýanlygy türkmen metbugatynda bellenildi. Aşgabatdaky gepleşiklerde prezident G.Berdimuhamedow Orsýetiň Türkmenistanyň strategik partnýorydygyny ýene tassyklady.


text:
Argentinada Raul Lemesoff atly bir sungat işgäri ýaşaýar. Raul, söweş tanklaryny kitap tanklaryna, ýagny kitaphana tankyna öwürýär. Ol şeýle kitaphanalaryny bolsa "Köpçülikleýin sowatlandyryş ýaraglary" diýip atlandyrýar.
Suratda görýän "tankyňyz" 1979-njy ýylda öndürilen "Ford Falcon" kysymly bir tank. Ol tank owal Argentinanyň harby güýçlerine hyzmat edipdi.
Hökümet bir wagtlar ol tankdan ýurduň paýtagty Buenos Aýresde ýaşlary we syýasy dissidentleri güllä tutupdyr. Şonda onlarça müň student, öňdebaryjy, aktiwistler heläk bolupdyrlar.
Häzir bolsa Raul oňa kitap baryny ýükläp, Buenos Aýres şäheriniň köçelerinde "Roman bar, roman!" diýip gygyryp sürüp, aýlanyp ýör.
Kitaplary, okajak diýip söz beren adamlara mugt, ýagny pulsuz paýlaýarlar.
Ol geçen ýylyň mart aýynda başlanan bu kitaplary tankly ýaýratmak işini golaýda gurnaljak Günorta Amerikanyň kitap günlerinde hem alyp barmaga taýýarlanýar.
"Eşiden deň bolmaz, gören göz bilen" diýlişi ýaly, bu görnüşi iň gowusy öz gözüň bilen görmek:


text:
Lebap welaýatynyň merkezi bolan Türkmenabat şäherinde deri kabul ediş nokatlary azalýar.
Adatça beýle kabul ediş merkezleri telekeçileriň öz oýünde açýan nokatlary bolýar. Olar deriniň hiline görä, kesik ýerine, ululygyna seredip alýarlar, malyň ajy içegesi diýilýän içegesini-de kabul edýärler. Ýöne deri söwdasyndaky soňky ýagdaýlar bu hili nokatlaryň gitdigiçe ýapylmagyna getirýär.
Häzirki wagtda bir ownuk malyň derisini, bary-ýogy bir manatdan kabul edýärler, emma ony eltip tabşyrmak üçin sarp edilýän ýol çykdaýjylarynyň özi berilýän puldan gymmat bolýandygy sebäpli, deri tabşyrýanam ýok diýerlik.
Bu ýagdaý gurban baýaramynda has hem ýiti duýulýar, soýulýan ençeme mallaryň derisi häzirki wagtda zir-zibillere zyňylýar, gömülýär ýa-da duzlanyp güne serip goýýarlar.
“Gurbanlyk malyndan bolansoň ony zyňasyňam gelenok, şonuň üçin derini ulanyp biljek adam bolsa mugtuna berjek” diýip, 40 ýaşlaryndaky türkmenabatly gassap Myrat aýdýar.
Şol bir wagtda, ýurduň içinde deriniň bahasynyň gitdigiçe pese düşmegine getirýän sebäpleri resmi taýdan anyklamak başartmady. Il arasynda aýdylýan sebäpleriň iň esasysy bolsa, deriniň daşary ýurtlara eksport edilmegine girizilen gadagançylyk we ýurdyň içinde deriniň gaýtadan işlenip bilmeýändigi sepäp bolýar diýen gürrüň bar.
Deri bilen bagly ýagdaý hemişe beýle däldi. Mundan 10-15 ýyl ozalky wagtlarda deriçileriň özleri köçeme-köçe aýlanyp deri toplaýardylar. Deri kabul edilýän nokatlara tabşyrylýan deri üçin, gowy pul tölenýärdi. Myradyň aýtmagyna görä, şol wagtky deriniň iň arzan bahasy hem häzirki pul bilen aýdylanda 7 manatdan ýokarydy.
“Deriniň ýokarky nyrh boýunça kabul edilýän döwri adamlaryň özleri höwes bilen derini tabşyryp gidýärdiler. Häzir bolsa birgiden zaýaçylyk bolýar” diýip 60 ýaşlaryndaky türkmenabatly ýaşuly Haýdar aga aýdýar.
Deri zaýaçylygyndan resmileriň hem habary ýok däl, maldarçylyk sektorunyň girdejisini artdyrmak baradaky meseleleri resmi mediada hem agzalyp gelinýär. Şeýle habarlaryň biri geçen ýylyň fewralynda, telekeçiler we senagatçylar birleşmesiniň agzalaryna ýüň, deri ýaly maldarçylyk çig malyny ilatdan toplamagy we daşary ýurtlarda ýerlemeginiň düzgünlerine laýyklykda toplap satmaga ygtyýar berilipdi. Emma telekeçileriň aýtmagyna görä, häzire çenli ýurtda bu ugurda nähilidir bir oňaýly özgerilişik göze ilmeýär.
Türkmenabatda kiçi telekeçilik bilen meşgullanýanlaryň aýtmagyna görä bolsa, daşary ýurtlara çig mal çykarmak gaty gymmat bolýar. Islendik bir harydyň daşary çykarylmasy Türkmenistanyň çig mal biržasy tarapyndan amala aşyrylýar. Şol biržada agza bolmaklyk, ýer almaklyk, bellenilen paçlaryny tölemek we gaýry býurokratiki kynçylyklar, parahorluk deri söwdasyny girdejisiz pudaga öwürýär diýip aýdýarlar.
“Häzirki wagtda biržadan dahylsyz, telekeçileriň özlerine gönümel şol derini ýa-da deri önümlerini çykarmaga rugsat berilmese, zaýaçylyk köp bolar” diýip, türkmenabatly telekeçi Azat aýdýar.
Azatlyk Radiosyna deri meselesi bilen baglylykda gozgalan faktlar boýunça ne Türkmenistanyň Telekeçiler birleşemesinden, ne-de Çig mal biržasyndan kommentariýa almak başartmady.


text:
-
Awtoulagyňyz üçin ugurtapyjy pikirler
Dünýä ýüzündäki ökde sürüjileri tarapyndan toplanan paýhas, awtoulagdaky ýürege düşýän käb...
-
Ähli zady dadyp gördüm diýeniňde, "Hyýarpyz" hakynda oýlanyp bir gör
Tebigat enaýyja miweleri we gök-önümleri käte döredip durmaýar, emma gürrüň "hyýarpyz" hak...
-
Näme üçin zenanlaryň we erkekleriň köýneklerinde ilikler ters taraplarda ýerleşýärkä?
Siz erkekleriň köýneklerinde ilikler näme üçin sag tarapda we aýallaryň köýneklerinde çep...
-
Bu adam 2 ýyl mundan ozal ördejigi halas edende durmuşynyň bu şekilde ýütgejegine hiç ynanmaýardy
Adam gowy niýetli bolanda ýa-da gowy amallary edende hiç haçan sylagsyz galmaýandyr. "Nätd...
-
Köçelerde tötänden duş gelen görmegeý gyzlar
Käwagt öýde oturan wagtyň, daşarda ähli bolup geçýän ähli wakalardan bihabar bolýarsyň diý...
-
Dünýäniň iň gymmat 10 awtoulagy
Aaaah, gymmat awtomobiller. Bu öz çagaňyzyň ulalyp gymmatlylygy 9000 göterim galmagyna ser...
-
Türk Ýyldyzlarynyň makiýažsyz ýagdaýlary görenleri haýrana goýýar
Aýdýan aýdymlary, düşürilýän filmleri we ençeme eden işleri netijesinde köňüllerimizde tag...
-
Jadylar Baýramy üçin iň gowy kostýum mysallary
Jadylar Baýramy (Halloween) her ýyl 31-nji Oktýabrda bellenip geçilýär. Kostýum üçin hem ö...
-
Ýüzüňi üýtget: Face Swap programmasyndan meşhurlaryň 28 sany gülkünç suraty
Bir biriňiziň ýüzüni çalyşmaga mümkinçilik berýän Face Swap programmasy interneti aýaga ga...
-
Täze Trend: Ýaldyrawuk Göwüs Uçlary
Žurnal dünýäsiniň meşhurlarynyň arasynda tizlik bilen ýaýran bu akym täze bir moda başlada...
-
Eje we kakalaryň çagalary bilen bilelikde taýýarlan Jadylar Baýramy kostýumlary
Jadylar baýramy üçin eje, kaka we çagalar üçin taýýarlanan enaýy kostýum pikirleri.
-
Söýgüsini ýyllaryň dowamynda saklamagy başaran 9 jübüt
Söýgi bu diňe bir ajaýyp duýgy däl - eýsem çylşyrymly mesele. Durmuşyň kynçylyklaryny ýeňm...
-
Golliwud ýyldyzlary esasynda döredilen multfilm gahrymanlary
Multfilmlerdäki käbir gahrymanlar bize Golliwudyň ýyldyzlaryny ýatladýarlar, bu bolsa tötä...


text:
Azerbaýjan oppozisiýasynyň prezidentlik üçin seçen kandidaty Rustam Ibrgimbekow, tussag edilmek ähtimallygyna garamazdan, indiki hepde Bakuwa dolanyp geljegini aýtdy.
Kinossenariçilikden syýasatça öwrülen Ibragimbekow Brýusselde Azatlyk we Azat Ýewropa radiosyna beren gürrüňinde özüniň 31-nji iýulda Azerbaýjana uçup baryp, öz saýlaw kampaniýasyny geçirmäge taýýarlanyp başlajagyny aýtdy.
"Men ol ýere gonan badyma ýa-da iki, üç gün içinde tussag edilmegimiň ähtimaldygyny aradan aýyrmaýaryn. Emma men esasy maksadyň meni saýlawa gatnaşdyrmazlykdygyna, [kandidat hökmünde] hasaba alynmak mümkinçiliginden kesmekdigine düşünýärin."
74 ýaşyndaky Ibragimbekow “Sähranyň ak güneşi" we Çeperçilik Akademiýasynyň sylagyna mynasyp bolan “Günden surnuganlar” ýaly klassyky eserleri bilen ozalky sowet giňişliginde we onuň daşynda kinossenariçi hökmünde tanalýan adam.
Oppozisiýanyň prezidentlige kandidaty
Azerbaýjanyň demokratiki güýçleriniň milli geňeşi, ýurduň esasy oppozision partiýalaryny birleşdirýän topar şu aý oktýabrda geçjek saýlawlarda awtoritar prezident Ylham Alyýew bilen bäsleşmek üçin Ibragimbekowy öňe sürdi.
Alyýewler maşgalasy Azerbaýjana iki onýyllykdan hem köp wagt bäri ýolbaşçylyk edip gelýär. 2009-njy ýylda konstitusiýadaky möhlet çäklendirmesine girizilen düzediş prezident Alyýewe iş başynda soňsuz galmaga ygtyýar berýär.
Şu hepde Azerbaýjanyň metbugatynda Ibragimbekowyň gelen badyna tussag edilmeginiň ähtimaldygy barada tassyklanmadyk maglumatlar peýda boldy.
Oppozisiýanyň ýygnanyşygy, 28-nji maý, 2013 ý.
"Olaylar" habar gullugy, ady aýdylmadyk çeşmelere salgylanyp, häkimiýetleriň oppozisiýa liderini salgytdan gaçmak aýyplamalary esasynda tussag etmäge taýýarlanýandyklaryny habar berdi.
Şu ýanwarda prokurorlar Azerbaýjanyň Kinematografiýaçylar birleşiginiň salgyt tölemekde bidüzgünçiliklere ýol berendigini aýdyp, derňew işine başladylar. Bu Birleşige Ibragimbekow ýolbaşçylyk edýär. Ýerli metbugat habarlaryna görä, Salgyt ministrligi penşenbe güni bu Birleşigiň işgärleriniň birinden sorag etdi.
Oppozisiýadaky "Yenu Musavat" gazeti çarşenbe güni ýurduň baş prokuraturasyna telefon edip, olaryň Ibragimbekowa garşy jenaýat işini açyp-açmandyklaryny sorady. Baş prokuraturanyň sözçüsiniň bu soraga "Biz bu barada derňew syrlary zerarly hiç bir maglumat berip bilmeýäris" diýip jogap berendigi aýdyldy.
"Garalap, biabraý edip bilerler"
Ibragimbekow bu mesele barada Azatlyk we Azat Ýewropa radiosyna şeýle diýdi:
"Men düýn Azerbaýjandan maglumat aldym, baş prokuraturanyň wekili meniň garşyma jenaýat işiniň açylýandygy barada beýanat edipdir. Bu meniň prezident saýlawlaryna gatnaşmagymdan gorkup, Azerbaýjanyň häkimiýetleriniň meni saýlawa gatnaşdyrmazlyk üçin ähli zady etmäge taýýardyklaryny aňladýar. Olar maňa garşy boýdan-başa toslanyp, gyssagara taýýarlanan aýyplamalar bolar we bularyň ählisi meniň Azerbaýjana dolanmagym bilen bagly."
Ol ýene şeýle diýdi:
"[Hökümet] [adamlary] öldürip biler, olar [adamlary] tussag edip biler, olar [adamlary] her usullar arkaly garalap, biabraý edip bilerler."
Goşa raýatlyk kynçylygy
Ibragimbekowyň eýýämden ýüzbe-ýüz bolýan kynçylyklarynyň biri onuň raýatlygyna degişli. Ol hem Azerbaýjanyň, hem Orsýetiň raýaty. Azerbaýjanyň konstitutsiýasy bolsa, goşa raýatlygy bolan adamlaryň prezidentlik ugrundaky bäsleşige gatnaşmagyny gadagan edýär.
Ibragimbekow öz ors pasportynyň ýatyrylmagyny haýyş edip arza ýazdy, emma bu barada karar çykarylmagynyň aýlap wagt almagy mümkin. Bu fakt käbir synçylaryň bu ýerde Moskwanyň gyzyklanmalarynyň möhüm boljagy baradaky meselä ünsüni çekdi.
Ibragimbekow Brýussele ÝB-niň diplomatlary bilen duşuşyp, Azerbaýjanyň demokratiýa tarapdar oppozisiýasyna Günbatar goldawyny almak we öňdäki saýlawlaryň töweregindäki ýagdaýlara ünsi çekmek tagallalarynyň çäginde bardy. Bu tagallalar ony iýun aýynda Waşingtona hem alyp barypdy.


text:
Düýn Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Aşgabada sapara baran Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrowy kabul etdi.
Bu duşuşykda taraplar iki ýurduň arasyndaky baglaşylan ylalaşyklaryň durmuşa geçirilişine oňyn baha berdiler.
Düýn Sergeý Lawrow Türkmenistanyň daşary işler ministri Reşid Meredow bilen hem duşuşdy. Geçirilen bu gepleşikleriň netijesinde 2010-njy ýylda Türkmenistanyň we Orsýetiň Daşary işler ministrlikleriniň özara hyzmatdaşlyklary baradaky ýörite Programma gol çekildi.


text:
Özbegistanyň hökümeti resmi hat alyşmalary ýerli “umail.uz” atly elektron hat alyşmak ulgamyna geçirip başlady.
Adynyň efirde tutulmazlygyny soran Özbek hökümetindäki çeşmeleriň berýän maglumatyna görä, 4-nji iýunda ýurduň Ministrler Kabineti ýygnanyp, gürrüňi edilýän sistema geçişi çaltlandyrmak barada karara gelipdirler.
Özbegistanyň Ministrler Kabineti bu çäräniň ýerli Internet ulgamyny ösdürmak baradaky tagallalaryň we hökümet organlarynyň arasynda aragatnaşygy utgaşdyrmagyň bir bölegidigini aýtdy.
Döwlet edara we guramalarynyň ählisine “umail.uz” ulgamyndan hasap açmaklary we ony diňe resmi hat alyşmalary üçin ulanmaklary barada görkezme berildi.
“Umail.uz” ulgamy 2013-nji ýylyň aprel aýynda açylypdy. Muňa garamazdan, onda şu wagta çenli diňe 55 müň e-mail hasaby ýazga alyndy.
Şeýle-de, Özbegistanyň Bilim ministrliginiň beren maglumatyna görä, 15-nji iýundan başlap öz hat alyşmalaryny “umail.uz” ulgamyna geçirmekleri üçin ýurduň ýokary okuw jaýlarynyň we hünärment mekdepleriniň ählisine duýduryş berilipdir.


text:
Ylaýyk iki ýyl mundan ozal 2012-nji ýylyň 15-26-njy dekabry aralygynda ýurtda ilat we ýaşaýyş jaý gorunyň uçdantutma ýazuwy geçirildi. Emma bu ýazuwyň netijeleri henizem äşgär edilenok.
Ýogsa, bu çäräni geçirýän döwlet edarasy bolan Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň resmi web-saýtynda habar belişine görä, bu ýazuwyň tapgyrlaýyn deslapky netijeleri 2013-nji ýylyň iýul-awgust aýlarynda neşir edilmelidi.
Şol ýylyň noýabr-dekabr aýlarynda bolsa bu ýazuwyň netijeleri elektron we kagyz formatdaky görnüşlerde taýýarlanylyp, köpçülige ýaýradylmalydy. Garaz, resmi maglumatdan çen tutulsa, eýýäm 2014-nji ýylyň başlarynda bu ýazuwyň gutarnykly netijeleri baradaky maglumatlar elýeter bolmalydy.
Iş ýüzünde
Emma türkmen mediasynda hem-de Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň resmi web-saýtynda bu ýazuwyň netijeleri, şeýle-de olaryň gijikdirilmegi barada hiç hili maglumat berlenok. Ýeri gelende aýtsak, ýokarda agzalan edaranyň, Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteteiniň web-saýtyndaky Türkmenistanyň ilatynyň we ýaşaýyş jaý gorunyň uçdantutma ýazuwynyň tapgyrlarynyň meýilnamasy hem aýrylypdyr. Ýogsa, bu meýilnamany 2-3 aý mundan öň hem şol web-sahypada görmek bolýardy.
Häzir bu saýtda 2012-nji ýylyň ýazuwyny ýatladýan diňe bir maglumaty, ýagny şol ilat ýazuwynyň “Berkarar döwletli bagtyýar diýar ilat ýazuwyna ynamly barýar” şygary astyndaky nyşanyny görmek bolýar. Şondan başga bu saýtda 2012-nji ýylyň ilat ýazuwyny ýatladýan nam-nyşan ýok.
Prezidentiň tabşyrygyna garamazdan...
Şu ýylyň 4-nji aprelinde geçen hökümet maslahatynda prezident G.Berdimuhamedow ilat we ýaşaýyş jaý gorunyň uçdantutma ýazuwynyň netijelerini jemlemek boýunça işleri tizleşdirmek barada Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň başlygy A.Mämmedowa görkezme hem berdi. Şondan soň sekiz aý geçdi. Emma hiç hili netije ýok.
Belläp geçsek, 2007-nji ýyldan bäri Türkmenistanyň ilatynyň sany barada hiç hili resmi maglumat çap edilmeýär.
Hatda her ýyl neşir edilýän Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteteiniň ýyllyk statistik ýygyndysynda-da bu barada hiç hili maglumat ýok. Ilatyň sany diňe prosentde görkezilýär. Ýogsa, 2007-nji ýyldan öňki neşir edilen bu ýyllyk statistik ýygyndylarda ýurduň ilaty baradaky maglumatlar berilýärdi.
Mysal üçin, bu edaranyň 2006-njy ýylda çap edilen 2000-2005-nji ýyllar aralygy boýunça statistik ýyllyk hasabatynda ýurduň ilatynyň sany 2000-nji ýylda 5million 369,4 müň adam bolan bolsa, 2005-nji ýylda ýurduň ilatynyň sany tas 1,5 milliona golaý köpeldilip, 6 million 746,5 müň adama ýetirilipdir.
Türkmenistanyň ilatynyň we ýaşaýyş jaý gorunyň uçdantutma ýazuwynyň netijeleriniň äşgär edilmeýänliginiň sebäpleri hem düşündirilmeýär. Habar serişdelerinde 2012-nji ýyldaky geçirilen ilat we ýaşaýyş jaý gorunyň uçdantutma ýazuwy asla agzalmaýaram.
Forum
Emma ilat ýazuwy bilen bagly ýagdaý ildeşlerimizi gyzyklandyrman hem duranok. Mysal üçin, Azatlyk Radiosynyň saýtynda ilat ýazuwynyň gijikdirilmegi bilen bagly açylan foruma Şwesiýadan Halmyrat atly okyjy şeýle ýazýar:
“Dört million ilatly Turkmenistanda bu çäräni geçirmek üçin oturyp sanasagam, ýatyryp sanasagam 10 gün wagt aňrybaşy bilen ýeterlik. 2 ýyllap sanap planlaşdyrar ýaly Türkmenistan Hytaý däl. Millet sany boýunça türkmenler Hytayyň bir obasy” diýip, Halmyrat öz garaýşyny beýän edipdir.
Özüni Gaýgyly Atabaýew diýip tanadan okyjy bolsa munuň sebäbini şeýle düşündirýär: “Meniň pikirimçe, ýazuwyň netijesinde sosial goraglylykdaky we jaý üpjünçiligindäki ýetmezçilikler çak edilenden köp bolup çykdy. Olary gidermek üçin hökümetde ýeterlik býujet ýok. (Sebäbi 2017 Aziýa oýunlary üçin gurulýan Olimpiýa şäherçesiniň gurluşygyna gaty köp pul çykdy we Hytaý we TOPH gaz geçirijileri ägirt uly maýa goýumlary talap edýär). Şoň üçin hökümet ýazuwyň netijelerini yglan etmezligi we 2015-2030 planyny düzmegi goýbolsun etmegi makul bildi”.
Elbetde, foruma gelen teswirleriň näderejede hakykata laýyk gelýändigini degişli resmi edaralara tassyklatmak ýa-da inkär etdirmek başartmady.
Türkmenistanda ilat ýazuwy iň soňky gezek 1995-nji ýylda geçirilipdi. Şonda ýurduň çäginde 4 million 481 müň adam ýaşaýandygy barada maglumat berlipdi.
Ýeri gelende ýatlatsak, häzirki Türkmenistanyň territoriýasynda birinji gezek ilat ýazuwy 100 ýyl mundan ozal geçirilipdir. 1913-nji ýylda geçirilen şol ilkinji ilat ýazuwynyň netijeleri boýunça ýurduň ilat sany 1 million 41,7 müň adama barabar bolupdyr.


text:
Astanada Russiýanyň, Gazagystanyň we Belarusyň liderleri Moskwanyň liderligindäki “Ýewraziýa Ykdysady Birleşigiň” döredilmegi barada şertnama gol goýdular.
Rus prezidenti Wladimir Putin, gazak prezidenti Nursultan Nazarbaýew we belarus prezidenti Aleksandr Lukaşenka tarapyndan gol goýlan bu şertnama laýyklykda, 2015-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan başlap sebitde bütewi gümrük tarifleri giriziler.
Tankytçylaryň sözlerine görä, Moskwa söwda birleşigini döretmek bilen Sowet Soýuzyny gaýtadan döretmäge synanyşýar. Emma Putin bu aýyplamalary ret edýär.
Gazagystanyň paýtagty Astanada Putiniň, Nazarbaýewyň we Lukaşenkanyň duşuşygyna Ermenistanyň we Gyrgyzystanyň prezidentleri hem gatnaşdylar. Mundan öň ermeni we gyrgyz liderleri hem täze dörediljek bu birleşige goşulmak barada gyzyklanmalarynyň barydygyny beýan edipdiler.
Şeýle-de, Gazagystanyň ilkinji atom energiýa stansiýasynyň gurluşygy barada memoranduma gol goýmak üçin Putin bilen Nazarbaýewiň aýrylykda duşuşmagyna garaşylýar.


text:
Ýewropa Bileleşigi “grek tragediýasy” diýilýäne bir çözgüt tapmak üçin iki aýa golaý bäri çekeleşip gelýär. Bu ýurduň 300 milliard ýewro töweregi (ýyllyk tutuş içeri önüminden-de köp) bergisi bar. Muny täzeden maliýeleşdirmek üçin oňa bir aýyň içinde 20 milliard ýewro gerek.
Gresiýanyň halkara pul bazarlaryndan kredit almak mümkinçiligi ýok diýerlik. Sebäbi oňa ynam edip, pul karz berjek ýok. Edilýän çykdajylary çäklendirip, maliýe ýagdaýyny belli bir derejä çenli düzetmek baradaky tagallalar hem protestlere getirip, ýurduň syýasy durnuklylygyna howp salyp gelýär.
Ýöne Bileleşigiň, aýratyn-da ýewro zonasynyň ýolbaşçylaryny alada goýýan Italiýa, Portugaliýa we Ispaniýa ýaly maliýe taýdan gowşak ýurtlaryň-da, Gresiýanyň gününe uçrap, umumy pul bolan ýewronyň geljeginiň howp astyna düşmegi.
Bu alada delilsiz däl
Gresiýanyň ýagdaýy we Ýewropa Bileleşiginiň bu baradaky tutumy zerarly geçen 10 aýyň içinde ýewro dollara bolan gatnaşykda aşaklap, özüniň iň pes derejesine düşdi.
Bu krizis şol bir wagtyň özünde-de Bileleşigiň içinde bölünişik döredip gelýär. Sebäbi bloguň hemmeden gurply ýurdy Germaniýa Gresiýa kömek etmekden saklanýar. Berliniň saklanmagyna sebäp bolýan zat, ýurduň konstitusion sudunyň “jemgyýetçilik pulunyň ýewro zonasyna degişli hökümetlere harçlanmagy bukanun” diýip, ençeme gezek karar çykaranlygy.
Galyberse-de, Germaniýada halkyň aglaba köplügi Gresiýany halas etmek üçin pul goýberilmegine garşy. Şol sebäpden kansler Angela Merkel maý aýynda geçmeli ýerli saýlawlary hem göz öňünde tutýar.
Birlik ýok
Gresiýa nähili kömek edilmelidigi barada ýolbaşçylaryň arasynda birlik ýok.
Germaniýa bu işe Halkara pul fondunyň garyşmagyny isleýär. Bu hem ozal edilen zat däl, onuň Ýewropa Bileleşiginiň abraýyna zyýan ýetirjekdigi görnüp dur.
Bu pikiri Fransiýa we beýleki ýurtlar goldanok. Sebäbi olar ýewro Bileleşigiň syýasy alamaty diýip garaýar. Aýratyn-da Fransiýa soňky hepdelerde Germaniýany Gresiýa we beýleki kynçylyga uçran ýurtlara kömek bermäge çagyryp geldi.
Aslynda Bileleşigiň bu günki duşuşygynda maslahatlaşylmaly “Ösüş we iş orunlary” diýip atlandyrylýan geljekki 10 ýyllyk plandy. Ýöne grek tragediýasy beýleki temalara orun goýmajaga meňzeýär.


text:
Türkmenistanyň prezidentiniň Daşoguz welaýatyna iş sapary boldy. Resmi maglumatlara görä, ýurduň sosial-ykdysady ösüş programmasynyň çäginde regionda bu işleriň gidişine, gurluşyk we oba hojalyk işleriniň amala aşyrylyşyna üns berlipdir.
Hödürlenen gurluşyk proýektleriniň arasynda Daşoguzda tiz kömek merkezi we welaýat kitaphanasy agzaldy. Şeýle-de Köneürgençde pagta egirme-dokma fabriginiň, pagtanyň çigidini gaýtadan işleýän kärhananyň, S.Türkmenbaşy we Boldumsaz etraplarynda bugdaý degirmenleriniň, bugdaý saklanýan desgalaryň gurluşygy boýunça proýektlere seredilendigi aýdyldy.
Saparyň barşynda Türkmenistanyň prezidenti Daşoguz welaýatynda gurulýan we indi guruljak maldarçylyk toplumlary bilen tanyşdy. G.Berdimuhamedow Nyýazow adyndaky etrapda gurulýan maldarçylyk toplumynyň beýleki regionlarda-da şeýle toplumlaryň gurulmagynyň başlangyjy boljakdygyny aýtdy.
Prezident G.Berdimuhamedowyň Daşoguz welaýatyna sapary, 25-nji mart, 2014.
Resmi maglumatlara görä, S.Nyýazow adyndaky etrapda gurulýan bu ferma 500 sany iri şahly mallaryň saklanmagy üçin niýetlenýär we onuň 40 sygyryň bir wagtda sagylmagy üçin ösen tehnologiýa esasynda abzallaşdyrylmagy göz öňünde tutulýar. Şeýle-de bu ýerde ýylda iki müň tonna süýdi işlemek boýunça kärhananyň guruljakdygy aýdyldy.
G.Berdimuhamedow ýurtda azyk bolçulygyny ösdürmek üçin döwletiň mundan beýläk ähli şertleri döretjegini aýtdy.
Berdimuhamedowyň Daşoguzda haly fabriginiň gurluşygy boýunça proýekti öwrenendigi we regionda zenanlaryň iş bilen üpjünçiligini we aýallaryň el hünärlerini ösdürmek üçin çäre görmegi wise-premýer Nurmyradowa tabşyrandygy habar berildi.
Türkmenistanyň prezidentiniň Daşoguz welaýatyna eden iş saparynyň dowamynda welaýatda amala aşyryljak ençeme uly göwrümli gurluşyk planlary barada hem habar berildi.
Resmi maglumatlara görä, Daşoguz-Aşgabat awtomobil ýolunyň ugrunda 35 gektar meýdanda täze bazar gurlar, bazaryň binasy welaýata mahsus haly gölüniň şekilinde ýerine ýetiriler. Welaýatyň merkezinde 5 ýyldyzly myhmanhananyň, şeýle-de 6 gektar ýerde 3 müň adamlyk metjidiň, onuň ýanynda-da 200 adamlyk myhmanhananyň guruljakdygy barada resmi maglumatda aýdyldy.
Medeniýet hepdeligine görülýän taýýarlyklar baradaky hasabatda medeni çäreleriň geçiriljek ýerlerinde türkmen gara öýleriniň dikiljekdigi, baýramçylyga gatnaşýanlaryň telewizion tomaşalary görüp bilmegi üçin bu ýerde uly monitoryň guruljakdygy aýdylýar. Mundan başga-da baýramçylygyň geçiriljek meýdanynda sahnalaryň hem töwerek-daşyň, şeýle-de suw fontanlarynyň nähili bezeljekdigi barada jikme-jik maglumat berildi.


text:
Çehiýanyň prezidenti Waslaw Klaus Ýewropa Bileleşiginiň Lissabon şertnamasyna gol goýanlygyny aýtdy.
Mundan ozal bu şertnama bilen bagly Çehiýanyň ýokary derejeli sudy tarapyndan kabul edilen kararda, onuň bu ýurduň esasy kanuna gabat gelýänligi mälim edilipdi.
Bu karara Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Žoze Manual Barroso gowy baha berip, indi bu şertnamanyň güýje girizilmegine garşy hiç hili böwediň galmanlygyny aýdypdy.
Çehiýa Ýewropa Bileleşigine agza ýurtlaryň arasynda bu şertnamany tassyklamadyk ýekeje ýurtdy. Şertnamanyň güýje girizilmegi üçin onuň bileleşige agza ähli ýurtlar tarapyndan tassyklanmagy zerurdyr.
Ady agzalýan şertnama 27 agzadan ybarat Ýewropa Bileleşiginiň agzalarynyň arasynda gatnaşygy artdyrmak hem-de bileleşigiň prezidentligi boýunça täze orny döretmegi maksat edinýär.


text:
Belli türkmen şahyry, Halkara Kurt Tuholsky baýragynyň we Halkara PenKlub baýraklarynyň eýesi Şiraly Nurmyrat 71 ýaşynyň içinde, 11-nji oktýabrda Stokgolmda aradan çykdy.
Ol 1945-nji ýylyň 6-njy dekabrynda Bäherden etrabynyň Börme obasynda dünýä inipdi. Şol ýerde orta mekdebi gutardy. Türkmen döwlet uniwersitetiniň türkmen filologiýasy fakultetine okuwa girdi. Onuň 3-nji kursundan harby gulluga gitdi hem gullakdan gelensoň, dürli sebäplere görä uniwersitetdäki okuwyny dowam etdirip bilmedi. Ara wagt salyp, Moskwanyň Edebiýat institutyny gaýybana okap gutardy.
Ol studentlik ýyllaryndan döredijilik işine başlady. Metbugatda onuň goşgulary hem käbir hekaýasy çap boldy. Ol turywbaşdan köpçüligiň gözüne ildi hem hatda has ýiti täzelik gözleýändigi üçin, Berdi Kerbabaýewiň resmi tankydyna-da duçar bolupdy.
Türkmenistanda dürli redaksiýalarda işledi, teatrlarda edebiýat bölüminiň müdiri boldy. Ýurtda aýdyňlyk döwrüniň başlanmagy bilen döwlet resmileri barada açyk sözüni aýdyp başlady. Bu ýurduň baştutanyna, aýratyn-da S. Nyýazowa ýaramady. Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynda alymlar topary hem intelligensiýa wekilleri bilen geçirilen duşuşykda, ýurduň döwlet ýolbaşçysy Şiraly Nurmyrady görkezip, “men seni türmä basdyraryn” diýdi. Diýşi ýaly-da ony türmä basdylar.
SSSR-iň dargamagy bilen Orsyet türmesinden çykan Şiraly ýurda dolanyp bilmedi. Ömrüniň galan bölegini Orsýetde hem Şwesiýada geçirdi.
Onuň “Gün bize geňeşmän dogýar” atly liriki powesti, “Gurtmy – tilki” dramasy, Nobatguly Rejep bilen bilelikde ýazan “Bally molla” komediýasy halk arasynda uly meşhurlyga eýe boldy.
Aýartyn-da, ukypsyz döwlet ýolbaşçylary barada ýazan epigrammalary aýratyn meşhurlyga ýetdi. Ony resmi däl ýagdaýda magnit lentasy arkaly ýazgy edip, elden-ele göçürlip köpçülige ýaýradypdylar. Ol goşgulary S. Nyýazowyň özi hem diňläpdir diýen gürrüňler ýaýrady.
Öz ýurduny hem il-gününi jany-teni bilen söýen şahyr hiç wagtda Watan aladasyndan özüni çetde tutmady. Ol Şwesiýada ýaşan döwründe hem esasan Watan barada eserler ýazdy.
Watanyna aşyk bolan şahyr ene topraga ýetmän dünýäden ötdi.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Makalada öňe sürülýän pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
TÜRKMENISTANYŇ DÖWLET ENERGETIKA INSTITUTY
2015/2016-njy okuw ýyly üçin hünärmenleri taýýarlamagyň aşakdaky ugurlary (hünärleri) boýunça talyplyga kabul edýändigini yglan edýär
1. Energetika (hünärler: elektroenergetiki ulgamlar we torlar; ýylylyk elektrik stansiýalary; senagat desgalarynyň we tehnologik toplumlaryň elektrohereketlendirilişi hem-de awtomatikasy; elektroenergetiki ulgamlaryň rele goragy we awtomatikasy; elektrik üpjünçiligi, gazturbina desgalary we dwigatelleri, adaty däl we gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmeleri; elektrik we ýylylyk energiýasyny öndürmegiň tehnologiýasy).
2. Pudak kärhanalarynyň ykdysadyýeti we dolandyrylyşy (hünär: energetika pudagynyň ykdysadyýeti we dolandyrylyşy).
3. Tehnologik maşynlar we enjamlar (hünärler: metallary işläp bejermegiň tehnologiýasy we maşynlary; ýylylyk elektrik stansiýalarynda suwuň we ýangyjyň tehnologiýasy).
4. Kompýuter tehnologiýasy (hünärler: awtomatika we tehniki ulgamlarda dolandyryş; senagat elektronikasy; awtomatlaşdyrylan ulgamlaryň maglumat howpsuzlygynyň toplumlaýyn üpjünçiligi).
Instituta Türkmenistanyň umumy orta ýa-da orta hünär bilimli, ýaşy 35-den geçmedik raýatlary giriş synaglarynyň netijeleri boýunça bäsleşik esasynda kabul edilýär.
Resmi iş kagyzlary welaýat merkezlerinde we Aşgabat şäherinde 2015-nji ýylyň 11-27-nji iýuly aralygynda kabul edilýär.
Resmi iş kagyzlarynyň sanawy:
- bellenilen nusgada rektoryň adyna ýazylan arza;
- bellenilen nusgadaky sowalnama (anketa);
- umumy orta (ýa-da orta hünär) bilim baradaky resminama (asyl nusgasy);
- Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi tarapyndan bellenilen nusgadaky saglyk kepilnamasy;
- soňky okan ýerinden (işlän ýerinden, harby bölümden) häsiýetnama;
- 3x4 möçberde sekiz sany fotosurat;
- işleýänler üçin zähmet depderçesiniň tassyklanan göçürmesi;
- giriş synaglaryndan üstünlikli geçen ýagdaýynda artykmaçlyklardan peýdalanýan okuwa girýän ýylynda mekdep okuwçylarynyň dersler boýunça döwlet bäsleşiginiň ýeňijileri, umumybilim dersleri boýunça halkara bäsleşiklerine gatnaşan Türkmenistanyň ýygyndy toparynyň agzalary şol ýagdaýlary tassyklaýan degişli resminamanyň asyl nusgasyny tabşyrýar.
Bulardan başga-da, okuwa girmäge isleg bildirýän ýokarda görkezilen resminamalar bilen birlikde resminamalary kabul edýän iş toparyna aşakdakylary görkezýär we nusgalaryny tabşyrýar:
- şahsy pasportyny;
- Türkmenistanyň Ýaragly Güýçlerinde harby gullugy geçenler harby şahadatnamasyny, harby gullugy geçmedik ýigitler ýazylyş şahadatnamasyny we ýaşaýan ýeri boýunça harby wekillikden güwähaty.
Dalaşgär talyplyga kabul edilmek üçin artykmaç hukukdan peýdalanýandygyny tassyklaýan beýleki resminamalary görkezip biler.
Nädogry berlen maglumatlar we resmi iş kagyzlary üçin dalaşgär şahsy jogapkärçilik çekýär.
Giriş synaglary we okuwa kabul edilmek institutda (Mary şäheri) aşakdaky möhletlerde geçirilýär:
Aşgabat şäheri –— iýul aýynyň 30-31-i, awgust aýynyň 3-i we 5-i günleri
Daşoguz welaýaty — awgust aýynyň 1-2-si, 4-i we 6-sy günleri
Lebap welaýaty — awgust aýynyň 7-8-i, 11-i we 13-i günleri
Balkan welaýaty — awgust aýynyň 9-10-y, 12-si we 14-i günleri
Mary welaýaty –— awgust aýynyň 15-16-sy, 19-y we 21-i günleri
Ahal welaýaty — awgust aýynyň 17-18-i, 20-si we 22-si günleri
Giriş synaglary hünärmenleri taýýarlamagyň ähli ugurlary boýunça fizika, matematika, Türkmenistanyň taryhy derslerinden geçirilýär.
Dersler boýunça giriş synaglary Türkmenistanyň orta mekdepleriniň okuw maksatnamalarynyň esasynda geçirilýär.
Dersler boýunça giriş synaglary döwlet dilinde dilden geçirilýär.
Giriş synaglarynyň tertibinde bellenilen wagtda synaga esassyz sebäplere görä gelmedikler ýa-da dersleriň biri boýunça synagdan geçip bilmedikler ondan soňky synaglara goýberilmeýär.
Giriş synaglarynyň netijeleri boýunça deň mukdarda baha alanlardan talyplyga kabul edilmek üçin artykmaç hukukdan aşakda görkezilenler peýdalanýarlar:
- saýlan hünäri boýunça 2 ýyldan az bolmadyk önümçilik tejribesi bolanlar;
- harby gullugy tamamlap gelenler.
Türkmenistanyň Döwlet energetika institutynyň salgysy: Mary ş., Baýram han köçesi, 62; tel.: 5-75-02, 5-75-03.


text:
Penşenbe güni Türkmenistanyň resmi mediasy ýurduň goranmak ministriniň sözlerine salgylanmak bilen, Kaspi deňzinde Türkmenistanyň ilkinji gezek harby türgenleşik geçirmegi planlaşdyrýandygyny habar berdi.
Bu baradaky maglumatda goranmak ministri Begenç Gündogdyýewiň Türkmenistanyň harby güýçleriniň sentýabr aýynyň başynda Kaspi deňzinde harby türgenleşik geçirmäge taýýardygy barada ýurduň prezidentine hasabat berendigi aýdylýar.
Türkmenistanyň bu harby türgenleşik planlary Kaspi deňzindäki energiýa ýataklary boýunça Azerbaýjan bilen Türkmenistanyň arasyndaky dawalaryň ýitileşen döwrüne gabat geldi.


text:
Birleşen Milletler Guramasy şenbe güni Siriýadaky söweşijileriň bu guramanyň parahatçylygy goraýjy esgerlerini zamunlykdan boşadandyklaryny tassyklady.
Bu maglumata görä, dört günläp siriýaly söweşijiler tarapyndan zamunlykda saklanan BMG-niň 21 esgeri şenbe güni Siriýanyň territoriýasyndan Iordanyň territoriýasyna geçipdir.
BMG-niň Siriýa boýunça araçyl wekiliniň Damaskdaky ofisine ýolbaşçylyk edýän Mohtar Lamani Iordanyň resmileriniň sözlerine salgylanmak bilen, bu esgerleriň Iordanyň serhetçileri tarapyndan kabul edilendigini tassyklady.
Geçen hepdäniň çarşenbe güni siriýaly söweşijiler Ysraýyl bilen Siriýanyň serhet ýakasyndaky Golan belentliginde parahatçylyk missiýasyny alyp barýan BMG-niň esgerlerinden 21-sini zamun alypdylar. Bu zamun alnan esgerleriň hemmesem filippin esgerleri.


text:
Şu gün Belarusyň döwlet nebit firmasy iki ýurduň arasynda çözülmedik nyrh dawasynyň barlygyna garamazdan, rus nebitiniň Belarusyň üstünden Ýewropa Bileleşigine akýandygyny aytdy.
Roýters we Interfaks habar gulluklary bu barada Belneftehimiň sözçüsiniň sözlerini sitirlediler. Belarus hökümeti şenbe güni Orsýeti Belarusa nebit eksport ýetmegiň şertleri bilen baglylykda Moskwany Minskä basyş etmekde günäledi.
2007-nji ýylyň ýanwarynda Moskwa bilen Minskiniň şu hili dawalary esasynda Orsýetden Germaniýa we Polşa barýan ýangyç kesilipdi.


text:
Penşenbe güni Filippinleriň hökümeti BMG-niň parahatçylygy goraýjy güýçleriniň düzümindäki 21 sany filippin esgeriniň Siriýadaky söweşijiler tarapyndan zamun alynmagyny ýazgaryp, beýanat ýaýratdy.
Hepdäniň çarşenbe güni Ysraýyl bilen Siriýanyň aralygyndaky Golan belentliklerinde siriýaly ýaragly söweşijileriň bir topary BMG-niň parahatçylygy goraýjy esgerleriniň 21-sini zamun aldy.
Olaryň bu zamun alyşlygyny görkezýän wideo ýazgy çarşenbe güni “YouTube” saýtynda peýda boldy.
Zamun alyjylar tä Siriýanyň hökümet güýçleri bu regiondaky Golan ilatly punktuny terk edýänçäler, özleriniň BMG-niň bu esgerlerini goýbermejekdiklerini yglan etdiler.
Penşenbe güni Filippinleriň Daşary işler ministrligi esgerleriň azat edilmegi boýunça häzirki wagt özara gepleşikleriň alnyp barylýandygyny mälim etdi.


text:
Germaniýanyň we Fransiýanyň liderleri gündogar Ukrainadaky ýagdaýlary maslahat edýärler. Bu duşuşyk Ukrainanyň gündogarynda ukrain güýçleri bilen orsýetçi separatistleriň arasyndaky çaknyşyklaryň soňuna ýetmäge gönükdirilen ok atyşygy bes etmek baradaky yrga ylalaşyk baglanyşylan wagty bolup geçýär.
Geçen hepde Minskde gürrüňi gidýän ylalaşygyň baglaşylmagyna araçylyk eden Germaniýanyň kansleri Angela Merkel we fransuz prezident Fransua Olland 20-nji fewralda Parižde duşuşýarlar.
Bu aralykda, Ukrainanyň harbysy separatistleriň Donetsk regionyndaky ukrain pozisiýalaryna, şol sanda Kurahowe obasyna we hökümetiň kontrollugyndaky Mariupolyň golaýynda ýerleşýän Berdýanska şäherine gijäň ýary hüjüm edendigini aýtdy.
Şol bir wagtyň özünde separatistler hem ukrain güýçleriniň artilleriýa hüjümlerini amala aşyrandygyny habar berýärler.


text:
NATO-nyň sammitine jemlenen günbatar ýurtlarynyň liderleri Bileleşigiň Orsýetiň barha artýan agressiwliginiň, ekstremistik “Yslam döwleti” toparynyň, Britaniýanyň Ýewropa Bileleşiginden çykmak kararynyň, şeýle-de millionlarça adamy Ýewropada gaçybatalga gözlemäge mejbur eden konfliktleriň döreden kynçylyklary bilen iş salyşmaly bolýandyklaryny tekrarladylar.
8-nji iýulda “Financial Times” gazetinde çap bolan maglumatda ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň iki günlük sammit “trans-atlantik bileleşigi üçin Sowuk uruş döwründen bäri iň möhüm pursat bolar” diýendigi bellenildi.
Sammitde esasy üns Orsýete gönükdiriler. Günbatar Orsýetiň 2014-nji ýylyň mart aýynda Krym ýarymadasyny Ukrainadan basyp almagyna we 9300-den gowrak adamynyň ölümine sebäp bolan konflikti başdan geçirýän gündogar Ukrainada separatistlere goldamagyny ýazgarýar.
“Orsýetiň Ukraina garşy agressiýasy biziň Ýewropa görşümize, ýagny onuň bütewüligine, azatlygyna we parahatçylygyna howp salýar” diýip, Obama ýazýar.
“Bir syýasy tutumyň daşynda jemlenmek”
Şeýle-de ol “NATO agza ýurtlaryň äginde, ýagny Orlandoda, Parižde, Brýusselde we Stambulda günäsiz adamlaryň ölümine sebäp bolan” “Yslam döwleti” atly toparyň hüjümlerine, Britaniýanyň Ýewropa Bileleşigini terk etmek kararyna, migrantlaryň Ýewropa gaçybatalga gözlemäge gelmegine sebäp bolan Afrikadaky, Siriýadaky we Owganystandaky konfliktlere ünsi çekdi.
“Men bu gyssagly meseläni çözmek üçin biziň ýurtlarymyzyň bir syýasy tutumyň daşynda jemlenmelidigine ynanýaryn” diýip, Ýewropa Bileleşiginiň liderleri we ýakynda premýer-ministr Dawid Kameron bilen duşuşmagyna garaşylýan prezident Obama ýazdy.
Obama “Birleşen Ştatlar bilen Beýik Britaniýanyň arasyndaky gatnaşyklaryň saklanyp galjakdygyny” aýdyp, Britaniýanyň we Ýewropa Bileleşiginiň “täze gatnaşyklara geçiş döwrüni düzgüne salmak boýunça ylalaşjakdyklaryna” ynanýandygyny beýan etdi.
Dört sany batalýon dörediler
Orsýetiň Ukraina goşulyşmagy NATO agza ýurtlaryň arasynda, esasan-da sammite başlyklyk edýän Polşada, Baltika ýurtlary Estoniýada, Latwiýada we Litwada aladalanmalary artdyrdy. Bu ýurtlar Sowet Soýuzy dargap, kommunistik häkimiýetden aýrylýança Moskwanyň garamagyndady.
“Biz Warşawada NATO agza ýurtlaryň her birini goramak üçin Demirgazyk Atlantik şertnamasynyň 5-nji bölümine laýyklykda öz borjumyzy, gaýduwsyzlygymyzy tassyklamaly. Biz Merkezi we Gündogar Ýewropadaky ýaranlarymyzyň goraglylygyny güýçlendirmeli” diýip, Obamanyň “Financial Times” gazetinde çap bolan maglumatynda bellenilýär.
NATO-nyň baş sekretary Jens Stoltenberg sammitiň öňüsyrasynda ekspertleriň forumynda çykyş edip, ýaranlyga agza ýurtlar Warşawada köpmilletli dört batalýony ýerleşdirmek barada ylalaşjakdygyny aýtdy. Şeýle-de ol bu batalýonlaryň Kanadanyň, Germaniýanyň, Britaniýanyň we Birleşen Ştatlaryň ýolbaşçylygyndaky 1000 agzaly harbylardan ybarat boljakdygyny nygtady. Bu batalýonlar Polşada we Baltika ýurtlarynyň üçüsinde ýerleşdiriler.
“NATO biziň kollektiwleýin goranyşymyzy we çydamlylygymyzy has-da güýçlendirmek üçin kararlary kabul ederr” diýip, Stoltenberg belleýär.
Şol bir wagtyň özünde ol NATO-nyň Orsýet bilen “konstruktiw dialogy tapmaga çalyşjakdygyny” beýan edip, “NATO gapma-garşylyk islemeýär. Sowuk uruş taryhda galdy we galmalydyr” diýdi.


text:
24-nji oktýabrda futbol boýunça Türkmenistanyň Kubogyny almak ugrundaky ýaryşyň ýarym finalynyň ilkinji duşuşyklary geçirildi. Olarda «Hazyna» «Şagadamy», «Balkan» «Altyn asyry» kabul etdi.
Ýokary ligada Türkmenbaşy şäheriniň futbol toparyny iki gezek ýeňmegi başaran «Hazyna» bu gezek hem üstünlikli oýun geçirip, taryhynda ilkinji gezek ýurdumyzyň Kubogyna bir ädim ýakynlaşdy. Örän ýokary derejede, çekeleşikli geçen duşuşykda «ykdysadyýetçiler» 27-nji minutda Berdimyrat Rejebowyň goly bilen «Şagadamy» ýeňlişe sezewar etdiler. Ýöne bu netije ýer eýelerini juda bir arkaýynlaşdyrmaýar. Çünki «Şagadam» islendik wagtda 1:0 hasabyndaky ýeňlişe öz meýdanynda jogap berip biljek, artykmaçlygy öz tarapyna geçirip biljek topar. Şonuň üçin hem 31-nji oktýabrda Türkmenbaşy şäherinde «ykdysadyýetçilere» has möhüm we kyn synag garaşýar.
Şu duşuşyk bilen ugurdaş geçirilen beýleki bir duşuşykda bolsa ýer eýeleri uly hasap bilen ýeňlip, Türkmenistanyň Kubogyna mynasyp bolmak umydyny düýbünden diýen ýaly ýitirdiler.
Ýokary ligada «Altyn asyryň» has öňe saýlanmagy bilen «Balkanyň» ähli umydy Türkmenistanyň Kubogyndady. Ýöne şu günki oýnuň netijesi olary Kuboga bolan umydyny başga bir möwsüme goýmaga mejbur etdi.
Jemi 9 golly duşuşykda eýýäm 13-nji minutda Ýokary liganyň iň netijeli hüjümçileriniň biri, HTTU bilen geçirilen çärýek final duşuşyklarynda-da iki gezek tapawutlanan Süleýman Muhadow «Altyn asyry» öňe çykardy. Şondan 10 minut geçensoň, Süleýman Muhadow ikinji gezek tapawutlandy. Duşuşygyň birinji ýarymy hut şu hasap bilen hem tamamlandy. Birinji ýarymyň ýatda galan esasy pursatlarynyň biri hem 42-nji minutda «Balkanyň» kapitany Ýagmyrmyrat Annamyradowyň gyzyl kart alyp, oýundan çykarylmagydyr.
Kubok ýaryşynyň ilkinji duşuşygynda myhmançylykda 2:0 hasabynda ýeňiş gazanyp bilmek hem uly artykmaçlyk. Ýöne «Altyn asyryň» esasy «tupany» ikinji ýarymda başlady. 56-njy minutda Selim Nurmyradow hasaby myhmanlaryň peýdasyna 3:0-a ýetirdi. Doly aljyraňňylyga düşen «Balkan» şondan bir minut soň derwezesinde ýene bir pökgini gördi — Süleýman Muhadow toparynyň dördünji, özüniň bolsa üçünji goluny geçirdi.
Oýunda dartgynlylyk artdygyça, «Balkanyň» goragçylary kän ýalňyşyp başladylar. Hasaplar bolsa «Altyn asyryň» peýdasyna artdy, durdy. 71-nji minutda Umidjan Astanow, 73-nji minutda ýene-de Süleýman Muhadow tapawutlanyp, hasaby 6:0-a çykardylar.
Hasaby deňlemek has uzakda görünse-de, 81-nji minutda «Balkan» bir jogap pökgüsini geçirmegi başardy. Ýer eýelerinden Rustam Matrizaýew tapawutlandy. Ýöne «nebitçiler» şondan soň hem derwezesinde iki pökgi gördüler.
Şeýlelikde, 31-nji oktýabrdaky jogap duşuşyk üçin «Altyn asyr» uly artykmaçlyk gazandy. Toparyň hüjümçisi Süleýman Muhadow bolsa duşuşykda 6 gezek tapawutlanyp, futbolyň dili bilen aýdylanda geksa-trigi amala aşyrdy. Indi Süleýman Muhadow üç duşuşykda geçiren 8 goly bilen Türkmenistanyň Kubogy ugrundaky ýaryşyň iň netijeli hüjümçisi.
"TÜRKMENISTANYÑ KUBOGY — 2015"
Ýarym final duşuşyklary: 24.10.2015 ý.
«Balkan» — «Altyn Asyr» 1:8 (0:2)
Gollar:
0:1 — 13' Süleýman Muhadow;
0:2 — 23' Süleýman Muhadow;
0:3 — 56' Selim Nurmyradow;
0:4 — 57' Süleýman Muhadow;
0:5 — 71' Umidjan Astanow;
0:6 — 73' Süleýman Muhadow;
1:6 — 81' Rustam Matirzaýew;
1:7 — 83' Süleýman Muhadow;
1:8 — 90'+1 Süleýman Muhadow.
Ýagmyrmyrat Annamyradow («Balkan») 42-nji minutda gyzyl kart alyp, meýdandan çykaryldy
«Hazyna» — «Şagadam» 1:0 (1:0)
Gol:
1:0 — 27' Berdimyrat Rejepow.
✔ Jogap duşuşyklary 31-nji oktýabrda geçiriler!
Türkmenistanyň Kubogy — 2015 ýaryşynyň iň kän pökgi geçiren futbolçylar:
Süleýman Muhadow, «Altyn asyr», 8 pökgi;
Kerim Hojaberdiýew, «Energetik», 6 pökgi;
Hojalygurban Öwezow, «Köpetdag», 3 pökgi.


text:
Şu gün Orsýetiň prezident administrasiýasy ýurduň prezidenti Dimitriý Medwedewiň daşary ýurtlarda harby güýç ulanmak mümkinçiliklerini giňeldýän kanuna gol çekendigini mälim etdi.
Bu gürrüňi edilýän täze kanun indi Orsýetiň daşary ýurtlarda ýerleşýän harby bolümlerine nähilidir bir hüjüm edilende ýa-da başga bir ýurda howp abananda kömek soralanda ýa-da Orsýetiň raýatlaryny goramak zerurlygy ýüze çykanda, şeýle hem Orsýetiň gämilerini goramak zerurlygy we deňiz garakçylaryna garşy söweşmek zerurlygy ýüze çykan halatynda Orsýetiň prezidentine daşary ýurtlara goşun ýollamaga rugsat berýär.
Ozalky kanun Orsýetiň prezidentine diňe terrorizme garşy göreşmek hem-de halkara ylalaşyklaryna degişli käbir beýleki möhüm zerurlyklar ýüze çykanda daşary ýurtlara goşun ýollamaga rugsat berýärdi. Prezident Medwedewiň gol çeken bu kanuny oktýabr aýynda Orsýetiň Parlamenti tarapyndan kabul edilipdi.


text:
Ir gelen sowuk gazsyz kösenýän özbegistanlylary gazyň nirä gidýändigi barada oýlanmaga mejbur etdi. Özbegistanyň öz goňşularyna satýan gazynyň möçberini azaldandygy hakyndaky maglumatlar hem bu soragyň has ýiti goýulmagyna sebäp bolýar.
29-njy noýabrda Özbegistan Gyrgyzystanyň Oş we Karasuw etraplaryna berýän gazyny kesdi. Onuň Gazagystana berýän gazyny hem togtadandygy baradaky habarlar 14-nji noýabrda peýda bolupdy. Ýöne, Özbegistanyň Orsýete gaz bermek boýunça alan borçlarynda welin özgerişlik peýda bolmady.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde Özbegistanyň gaz senagatynyň bir resmisi ýurtda özleşdirilýän gazyň 90 göteriminiň ilatyň mätäçliklerine sarp edilýändigini aýtdy. Onuň sözlerine görä, ýurtda ýylda 60 milliard kubometr gaz özleşdirilýän bolsa, daşary ýurtlara şonuň 6 milliard kubometri satylýar. 54 milliard kubometr gaz Özbegistanyň ilatyna satylýar.
Emma ilatda gaz ýok
Şol bir wagtyň özünde, Özbegistanyň dürli welaýatlaryndan Azatlyk Radiosyna jaň eden adamlar öz ilatly punktlarynda gazyň ýoklugyndan şikaýat etdiler. Käbir maglumatlara göra, hatda gaz bilen işleýän kärhanalaryň, ýyladyş sistemalarynyň, hammamlaryň gaz liniýalaryndan kesilip goýlandygy aýdylýar.
Eýsem, ilata satylýan gaz nirä sarp edilip bilner? Bu soragy “Özbekneftegaz” döwlet holdinginiň metbugat wekiline berenimizde, onuň jogaby gysga boldy: “Bu maglumat gizlin. Gizlin bolmaýanda-da, ol telefonda aýdylmaýar”.
Adynyň aýdylmazlyk şerti bilen biziň bilen gepleşen Özbegistanyň gaz senagatynyň resmisi bu ýylky gaz ýetmezçiligini birnäçe faktorlar bilen düşündirmäge çalyşdy.
Onuň pikirine görä, gaz korrupsiýa üçin örän amatly bir resurs bolup durýar. Gazy anyk ölçemek we onuň bar ýa-da ýokdugyny göz bilen anyklamak örän kyn. Magistral turbalarda partlama bolmazlygy üçin, belli bir möçberdäki gazy ýakýarlar. Şunlukda ogurlanan gazy şoňa goşmak aňsat diýip, özbegistanly söhbetdeşimiz düşündirdi.
40 ýyldan bäri gaz pudagynda işleýän we adynyň tutulmagyny islemedik spesialistiň sözlerine görä, iň uly emeldardan başlap, iň kiçi çörek bişirýänlere çenli gaz ogurlamak bilen meşgullanýarlar. Gaz dürli geçirijilerden halka ýetýänça birnäçe gezek ogurlanýar.
Mundan daşary, spesialistinň pikirine görä, halka barýan az mukdardaky gaz hem gazyň möçberini ölçeýji, ýöne bilkastlaýyn bozulan enjamlardan geçýär. Her bir adam azyndan 10 kubdan gaz ogurlan ýagdaýynda-da, Özbegistanyň köp millionly ilatyny hasaba alsak, uly sanlar peýda bolýar diýip, spesialist nygtady.
Käbir beýleki sebäpleri
Özbegistanda elektrik energiýasyny almak üçin gaz ýakylýar. Elektrik energiýasyna bolan zerurlyk ilat sanynyň artýandygy bilen baglanyşykly artýar. Adynyň agzalmagyny islemedik özbegistanly bir spesialist bu ýurtda suwdan ýa-da atomdan alynýan elektrik stansiýalary kämilleşen bolanlygynda, bu pudaga sarp edilýän gazy ilata satyp boljakdygyny aýtdy.
Elbetde, gazdan awtoulaglar üçin ýangyç hem taýýarlanýar. Soňky döwürde awtoulaglaryň benziniň ýerine suwuklandyrylan gazdan peýdalanyp başlamagy-da gazyň halka satylýan böleginiň azalmagyna sebäp bolupdyr.
Gazyň ýetmezçiligine sebäp bolýan ýene-de bir faktor Sowet döwründen galan köne gazgeçirijiler bilen bagly diýlip hasaplanylýar. Özbegistanly spesialistiň pikirine görä, özbek nebit-gaz şirketi özüniň görýän peýdasynyň 50 göterimini nebiti gazyp çykarmaga we alyja ýetirmek ulgamyny modernleşdirmäge sarp etmeli. Bu hakda prezidentiň görkezmesi bar. Emma ýerli spesialist iş ýüzünde henizem Sowet döwründen galan gazgeçirijileriň aktiwlik bilen ulanylýandygyny belleýär. Ýagny, onuň pikiriçe, modernleşdirmeklik göze ilmeýär.
Özbegistandaky žurnalist Sergeý Ýežkow ýurtda 60 milliard kubometr gazyň özleşdirilmeýändigini aýdýar. Onuň sözlerine görä, pagta, galla pudagynda bolşy ýaly, bu pudakda hem artdyryp ýazmak möwç urýar: “Gaz barasyndaky gowy statistikany döwlet ýolbaşçylaryna ýaranmak üçin artdyryp ýazýarlar. Şonuň üçin, gazyň ýetmezçiligine esasy sebäp – gazy özleşdirmegiň peselendigi”.
Türkmenistanyň gaz we nebit boýunça öňki ministri Nazar Söýünow hem gazy özleşdirmek we paýlamak sistemasynda problemanyň bardygy bien ylalaşýar.
“Orsýetde hem gaz köp. Emma ykdysadyýetiň diňe 50 göterimi gaz bilen işleýär. Şeýlelikde “näme üçin gaz bar, emma öýümiz sowuk” diýen soragy goýup bilmeýäris. Mesele sistemanyň modernleşdirilmegine-de bagly. Ünsümizi esasan sistema gönükdirmeli” diýip, Nazar Söýünow belleýär.
Söýünowyň pikirine görä Özbegistanda-da, Türkmenistanda-da özleşdirilen gazy optimal sarp etmäge gönükdirilen sistema ýok. Öňki sistema bolsa diňe Merkezi Aziýa we Gazagystan üçin niýetlenen ýeke-täk gaz üpjünçiligini göz öňünde tutýar.


text:
Orsýetiň “Gazpromy” Ýewropada şu wagta çenli ýakasyny tanadyp geldi. Dünýäniň enegriýa bazarynda örüsini giňeden “Gazprom”, tankytçylaryň aýtmaklaryna görä, temmisizlikden ýaňa öz ýekemenlik kada-kanunlaryny has hem ösdürýär. Ýöne indi welin, “tebigy gaz läheniň” Ýewropadaky tarhanlyk döwrüne soňky nokat goýuljak döwri golaýlaýana meňzeýär.
“Gazprom” bilen Ýewropa Bileleşigi ýangyjyň bahasyny kesgitläp bir çukura tüýkürip bilmedi diýen gürrüň bar. Üstesine-de, “Gazprom” Ýewropanyň energiýa bazaryny hemmetaraplaýyn öz erkine tabyn etmek üçin ölüp-öçüp barýar. Bu ýagdaý hem ÝB bilen “Gazpromyň” arasyndaky özara oňşuksyzlygyň ýarasyna duz sepýär.
Sowet Soýuzynyň söwda tejribelerinden görelde alýan “Gazprom” bilen erkin bazar bäsdeşligini maksat edinýän ÝB-niň arasyndaky düşünişmezliklerde “ykbal kesgitleýji” pursatlara gadam basylýar.
"Açyşlar"
Üstümizdäki baharda gürrüňi edilýän “oňşuksyzlygyň” möwjemegine garaşylýar. Soňky iki ýylyň dowamynda “Gazpromyň” alyp barýan işlerine ýakyndan syn edip, olary derňän Ýewropa Komissiýasy öz alyp baran barlaglarynyň netijesinde üstüni açan “açyşlaryny” öňümizdäki aýlarda çap eder. Bilermenleriň aýtmaklaryna görä, çap ediljek “hasabat” “Gazproma” abraý getirmez.
Britaniýanyň hepdelik neşiri bolan “The Economist” gazetiniň halkara redaktory, şeýle-de “Galplyk: Içalylar, ýalanlar ýa-da Orsýet nädip Günbataryň gözüni boýaýar?” atly kitabyň awtory Eduward Lukas soňky ýagdaýlar barada öz pikirini şeýle beýan edýär: “Meniň pkirimçe, “hasabat” çap edilensoň, ilki bilen “Gazprom” gözden düşer. Sebäbi çap ediljek maglumatlar “Gazpromyň” şu wagta çenli baş goşup gelýän ähli pyssy-pyjurlyklaryny öz içine alýar. Ondan soň “Gazproma” jerime tölediler. Şeýle-de “Gazpromyň” gymmat bahadan gaz satan kompaniýalaryna-da käbir mümkinçilikler dörär...”.
ÝB bilen “Gazpromyň” arasyna düşen çiginli düwüni ýakyndan öwrenýän Lukas Ýewrokomissiýanyň üstümizdäki maýda ýagdaý barada hasabat ýaýratmagyna garaşýar. “Hasabaty çap edýän Gýunter Ottinger we Jokin Almuniýanyň noýabr aýynda iş möhletleri tamamlanýar, şonuň üçinem olar, ýagny Ýewrokomissiýanyň Energiýa boýunça komissary Gýunter Ottinger we Bäsdeşlik boýunça komissary Jokin Almuniýa tizden-tiz hereket etmek isleýärler” diýip, Eduward Lukas öz sözleriniň üstüni ýetirýär.
Negatiw hasabat “Gazpromyň” ezenegini agdyryp, çammalagyny çaşyrar. Kompaniýa jerime tölediler, abraýy elden gider we käbir kompaniýalar “Gazpromyň” garşysyna herekete geçerler. Şeýlelikde döwlet eýeçiligindäki bu kompaniýa regionda alyp barýan iş endikleriniň ugruny üýtgetmeli bolar.
Kreml
Gazap atyna atlanan Moskwa Ýewropa Komissiýasy bilen egri oturyp, dogry gepleşmäge meýil edýär. Soňky birnäçe aýyň dowamynda Orsýetiň wekilçilikli toparlary aýak aldygyna Brýusselle gatnaýarlar. Ýöne geçirilýän gepleşikler barada dil ýarýan adam ýok.
Brýussel eýýäm birnäçe ýyldan bäri Orta we Gündogar Ýewropada “Gazpromy” öz ugruna goýberdi. Sebäbi Ýewropa regionyň taryhy reallyklaryny we bazar gatnaşyklaryndaky görnetinlikleri bir gijede üýtgetmek başartmajakdygy köre hasa, mese-mälim hakykat. Ýagdaý şeýle bolansoň, “Gazpromam” pursatdan tüýs “gözüni çykaryp” peýdalandy we regionda özerkli monopoliýasynyň hökümini rowan etdi.
Sibiriň gazyny Ukrainanyň üsti bilen Günorta Ýewropa akdyrýan esasy gazgeçirji turbalar entek sowet döwründe gurlupdy we oňa dolulygyna “Gazprom” eýeçilik edýär. “Gaz läheňiniň” öz eli - öz ýakasy. “Trans-Ukrain” gazgeçirijisi arkaly kime gaz berjek bolsa, ýa-da “Demirgazyk akym” arkaly Germaniýanyň üsti bilen kimi ýylatjak bolsa, onuň özi çözýär.
Garşy gitmek aňsat däl
“Gazpromyň” regionda hökümini ýöredýän zabun monopoliýasy, ýewropaly müşderileriň gaz üçin tölegleriniň erkin bäsdeşlik esasynda kesgitlenmegine mümkinçilik bermeýär. Onuň garşysyna gitmegem aňsat däl. Sebäbi Ýewropa Bileleşiginiň dörtden bir bölegini tebigy gaz bilen “Gazprom” üpjün edýär.
Diýmek, ýagdaý şeýle bolsa, onda nädip Brýussel ýürek edip, indi “Gazpromy” gysjak bolýarka? Düýbi Warşawada ýerleşýän “Gündogary öwreniş” merkeziniň energiýa syýasaty boýunça bilermeni Agata Lokot-Straçota, Ýewrokomissiýanyň energiýa babatynda bir faktordan ugur alyp, özüne göwni ýetip başlandygyny aýdýar: "Brýussel gaz pudagynda-da öz kanunlarynyň güýje girmegini isleýär. Kanunlaryň öňünde hemme deň. Şonuň üçinem Brýusseliň adam saýlasy gelenok".
Ýewropa Bileleşigi, esasan, 2009-njy ýylda güýje giren “üçünji energiýa paketi” diýen kanunçylygyň has işjeňleşdirilmegine ýykgyn edýär. Agzalýan kanunçylyk gazgeçiriji turbalara “üçünji tarapyň” goşulmak hukugyny kepillendirmegi maksat edinýär. Şeýle-de bu kanunlar “eýeçiligiň bölünişik hukuklaryny” kepillendirmekligi hem maksat edinýär. Ýagny, beýle diýmeklik agzalýan kanunçylyk energiýa üpjünçiligini amala aşyrýan kompaniýa bilen energiýa geçirýän kompaniýanyň aýdyň tapawutlandyrylyp, biri-birinden seljerilmegini maksat edinýär.
Brýusseliň “Gazproma” ýowuz daramagynyň aňyrsynda ykdysady sebäpler hem bar. Sowet Soýuzynyň düzüminde ozallar Orsýet bilen “egindeş” bolup, soňra-da ÝB-niň düzümine giren käbir döwletler, “Gazpromyň” olara “eçilen” monopoliýasy sebäpli, tebigy gazy Günbatar Ýewropadaky ýurtlar bilen deňeşdireniňde 1.5 esse gymmat satyn alýarlar. Günbatar Ýewropanyň dürli tebigy gaz çeşmeleri bar, mysal üçin, Demirgazyk deňzi, Demirgazyk Afrika, Orta Gündogar we Orsýet.
Ýewropa Geňeşiniň Berlindäki Daşary gatnaşyklar edarasynyň orsýetli eksperti Stefan Meýster, ÝB-niň Günorta Ýewropanyň özüni gaz bilen üpjün etjek beýleki taraplara-da mümkinçilik döretmäge gyzyklanma bildirýändigini aýdýar: “Eger-de erkinlik bolsa, onda regionda beýleki kompaniýalara-da, mysal üçin, Azerbaýjanyň, Türkmenistanyň ýa-da bolmasa “Gazpromyň” gazgeçirijilerini ulanýan islendik orta aziýa ýurtlarynyň kompaniýalaryna-da mümkinçilik dörär. Diýmek, gazgeçiriji ulgamlaryny ulanmak boýunça dürli mümkinçilker bar. Polşada we beýleki baltika ýurtlarynda gürrüňi edilýän LNG terminallary üçin hem ýagdaý şeýle”.


text:
Türkmenistanda maşgalada zorluga sezewar bolýanlara niýetlenip, düýn 7-nji sentýabrda ýörite “gyzgyn telefon liniýasynyň” açylandygy barada Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Türkmenistandaky bölümi metbugat beýanaty ýaýratdy.
Bu telefon liniýalarynyň hepdede 6 gün, her gün bolsa 11 sagadyň dowamynda işlejekdigi maglumat berilýär.
Jaňlara “Keýik okara” atly hökümete degişli däl guramanyň işgärleriniň jogap berjekdigi aýdylýar.
“Bu telefon liniýalary maşgalada zörlyga sezewar bolýanlara kömek edip, bu problemanyň öňuni almak meselesine, maşgala zorlugyna garşy göreşiň möhümdigine ünsi çeker”, diýip ÝHHG Aşgabatdaky merkeziniň ýolbaşçysy ilçi Arsim Zikolli aýdýar.
ÝHHG guramasynyň goldawynda amala aşyrylýan bu proýektiň çäginde “Keýik okara” atly hökümete degişli däl guramanyň işgärleri öýdäki zorlugyň pidalaryna mugt ýuridiki konsultasiýalary berip, olary psihologiýa taýdan goldarlar diýlip, maglumatda aýdylýar.
Şeýlede bu hökümete degişli däl gurama halkyň bu problema barada bilimini artyrmak maksady bilen maşgalada ýüze çykýan zorluk dogrusynda 15 seminar gurnar diýlip, ÝHHG-niň Türkmenistandaky bölüminiň ýaýradan metbugat beýanatynda aýdylýar.