text:
Türkmenistanda hökümet edaralarynyň işgärleriniň aýlyklarynyň banklaryň üsti bilen tölenip başlananyna indi ep-esli wagt boldy. Bu düzgün, umuman aýdylanda, ilatyň uly bir bölegi üçin ýeňillik döretse-de, Mary welaýatynyň Tagtabazar etrabynyň ilaty bu düzgün sebäpli täze problemalar bilen ýüzbe-ýüz boldy.
“Bize-de aýlygymyzy bankomatdan almaly etdiler, bu düzgüne geçilenine iki aý boldy, emma bank kartym bilen bankomata baranymda, mydama bankomatda pul ýok, banka barsaňam, bankomatdan al diýýärler” diýip, ýerli firmalaryň birinde sürüji bolup işleýän 35 ýaşlaryndaky Döwran Azatlyk Radiosyna gürüň berdi.
Aýlygyňy näme üçin diňe bankomatdan almaly diýlen soraga etrapdaky Türkmenistan we Halk bankynyň Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan işgärleri diňe düzgün şeýle diýip jogap bermek bilen çäklendiler.
Mary welaýatynyň käbir beýleki etraplarynda ýaşaýan ildeşlerimiz hem bankdaky hasabyna ýatyrylan aýlygyny diňe bankomat arkaly çykaryp bilýändiklerini gürrüň berdiler. Emma Aşgabatdan berlen maglumatda aýlygyň banklardan nagt pul görnüşinde alnyp bilinýändigi aýdylýar.
Aýlyklaryň bank hasabyna geçirilmegi
Aýlyklaryň bank hasabyna geçirilmegi Günbatarda hatda postsowet ýurtlarynda hem indi ep-esli wagtdan bäri düzgüne giren ýagdaý, bu düzgün, esasanam, adamlary bank işleri üçin uzak wagtlap nobata garaşmakdan dyndarýar.
Hatda daşary ýurtlarda pul ugratmak, başga bir hasaba pul geçirmek, tok we beýleki kommunal hyzmatlaryň töleglerini hem banka barman, öýüňden internede çatylan kompýuteriň üsti bilen amala aşyrmak düzgüni-de indi kada öwrülen. Ilatyň uly bölegi indi kän wagtdan bäri öz bank işlerini kompýuter we Internet arkaly dolandyrýar.
Bu hem banklarda diňe nobatlaryň azalmagyna däl, eýse adamlaryň köp halatlarda wagt sarp edip, banka gitmek zerurlygyny aradan aýyrýar. Netijede bu bank müşderileri üçin ullakan ýeňillik diýlip hasaplanýar.
Bankomat tölegindäki näsazlyklar
Jemi ilat sany 70,000 töweregi diýlip çaklanýan Tagtabazarda gürrüňi edilen şol düzgünleriň haçan ornaşyp, munuň haçan kadaly ýagdaýda işläp başlajakdygyny aýtmak kyn. Emma, aýlyklar banklara geçirilip başlanaly bäri iki ýyl geçendigine garamazdan, bankomat tölegindäki nasazlyklar welin, henizem dowam edýär.
Tagtabazarda bu problema Döwran ýaly ýüzlerçe adamlary gyzyklandyrýar, sebäbi edaralarda we kärhanalarda işleýän adamlaryň aglabasynyň aýlygy soňky iki ýyldan bäri banka geçirilýär. Bu düzgüne geçilmegi bilen, elbetde, bankomatlaram guruldy.
Bankomatlar banklaryň ýanynda ýerleşýär. Olaryň sany barada takyk bir zat aýtmak kyn, emma olaryň talaby ödemeýänligine welin, bankomatlardaky puluň sähelçe wagtda gutarýanlygyndan hem göz ýetirmek bolýar.
Bankomatlaryň näme üçin boş durandygy barada berlen soraga, Tagtabazaryň Türkmenistan bankynyň Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan işgäri takyk maglumat berip bilmedi.
Sebäbi bu barada soralanda, bank işgärlerinden käbirleri munuň sebäbini bankyň nagt pul aýlanyşygynyň azlygy bilen düşündirmäge synanyşsalar, käbiri bankomatlaryň azlyk edýändigi, onsoň bankomatlar boşanda onuň wagtynda doldurulmaýandygy bilen düşündirmäge synanyşýarlar.
Tehniki näsazlyklar
Elbetde bankomatlarda tehniki näsazlyklaryň ýüze çykyp, olaryň aýlap bejerilmeýän wagtlary hem bolýar. Edil häzirki wagtda etrabyň Halk bankynda duran bankomadyň biri tehniki nasazlyk sebäpli işlemeýär. Bu indi ep-esli wagtdan bäri şeýle, onuň köpden bäri işlemän duranlygy bolsa, etrapda ony bejermeli spesialistleriň ýoklugy bilen düşündirilýär.
Beýleki goňşy etraplar bilen deňeşdirilende Tagtabazardaky bankomatlaryň ýene bir aýratynlygy - olaryň banklaryň içinde ýerleşmegidir. Bu bolsa, Bank ýapylan badyna, bankyň içinde ýerleşýän bankomatlaryň hem ýapylýandygyny aňladýar.
Etrabyň käbir banklary öz gapylaryny gündiz sagat 4-lerde ýapýarlar, hepdäniň soňunda bolsa banklar asla işlänok. “Aýlygymyzy iş arasynda baryp almaly bolýarys, bir-ä işden galýaň, ikinjidenem, baran badyňa bankomatdan pul alyp bolmasa, birnäçe gezek gatnamaly bolýaň” diýip, özüni Aganur diýip tanadan 40 ýaşlaryndaky ýene bir tagtabazarly Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.


c: text/html

text:
15-nji oktýabrda Waşingtonda türkmen-amerikan gepleşikleri geçirilýär.
Türkmenistanyň prezidentiniň tabşyrygy bilen ABŞ sapar edýän türkmen delegisiýasy Waşingtonda syýasy konsultasiýalara gatnaşarlar.
Türkmenistanyň resmi toparyna daşary işler ministri Reşit Meredow baştutanlyk edýär.
Türkmenistanyň resmi maglumatynda türkmen-amerikan gatnaşyklarynda ileri tutulýan ugurlaryň söwda-ykdysady, transport, aragatnaşyk, energiýa, oba hojalygy we ösen tehnologiýalar bilen baglydygy aýdylýar.
Şeýle-de Türkmenistanyň ABŞ bilen gatnaşyklarynda parahatçylyk, howpsuzlyk, global howplara garşy durmak boýunça partnýorlyga ähmiýet berýändigi bellenýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Şu gün Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň 2017-nji ýyldaky ilkinji mejlisini geçirdi, onda käbir resminamalaryň taslamalaryna garaldy hem-de döwlet durmuşynyň möhüm meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy.
Hormatly Prezidentimiz mejlisiň gün tertibine geçip, ilki bilen Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Hojamämmedowa söz berdi. Wise-premýer gözegçilik edýän düzümlerindäki işleriň ýagdaýy hem-de milli ykdysadyýetimiziň bäsdeşlige ukyplylygyny we döwlet emlägini dolandyrmagyň netijeliligini ýokarlandyrmak, hususy ulgamyň ornuny pugtalandyrmak maksady bilen görülýän çäreler barada hasabat berdi. Şunuň bilen baglylykda, “Eýeçiligiň döwletiň garamagyndan aýrylmagy we döwlet emläginiň hususylaşdyrylmagy hakynda” Türkmenistanyň Kanunyny ýerine ýetirmegiň çäklerinde geçirilen işleriň netijeleri barada aýdyldy. Gelip gowşan teklipleriň seljerilmegi netijesinde, desgalaryň birnäçesini hususylaşdyrmaga degişli bolan desgalaryň sanawyna goşmak teklip edilýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bu ugurda geçirilýän işleriň ýakyn geljekde bäsdeşlige ukyply bazary kemala getirmek üçin zerur şertleriň döredilmegine mümkinçilik berjekdigini belledi. Döwlet Baştutanymyz hödürlenen teklipleri makullap, wise-premýere degişli maksatnamalaýyn resminamalarda kesgitlenen wezipeleriň çözülmegini berk gözegçilikde saklamagy tabşyrdy. Hormatly Prezidentimiz garamagyndaky edaralaryň netijeli işlemegini üpjün etmek üçin toplumlaýyn çäreleriň görülmelidigini belläp, bu babatda anyk görkezmeleri berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary Ý.Kakaýew döwlet Baştutanymyzyň tabşyryklaryny ýerine ýetirmek boýunça alnyp barylýan işleriň barşy, ýurdumyzda nebitiň çykarylýan möçberlerini artdyrmak, pudaga daşary ýurt maýa goýumlaryny çekmek boýunça geçirilýän çäreler barada hasabat berdi.
“Türkmenistanyň durmuş-ykdysady ösüşiniň 2011-2030-njy ýyllar üçin milli Maksatnamasynda” ýurdumyzyň iri senagat toplumlaryny hem-de gazgeçiriji ulgamlaryny döretmek, geljegi uly nebit ýataklaryny özleşdirmek barada öňde goýlan sepgitlere ýetmek üçin soňky döwürde köp işler alnyp barylýar. Hormatly Prezidentimiziň ýurdumyzda nebitgaz serişdeleriniň çig mal goruny artdyrmak barada alnyp barylýan geologiýa-gözleg işleriniň depginlerini ýokarlandyrmak we täze ýataklary senagat taýdan özleşdirmegi çaltlandyrmak barada beren tabşyryklaryny öz wagtynda ýerine ýetirmek maksady bilen,“Türkmennebit” döwlet konserni tarapyndan geljegi uly Demirgazyk Goturdepe ýatagynyň Hazar deňziniň suw ýalpaklygynda ýerleşýän meýdanyny özleşdirmek boýunça geçirilen seljerme işleriniň netijeleri barada habar berildi. Geçirilen seljermeler bu meýdanda örän baý uglewodorod ýataklarynyň bardygyny tassyklaýar.Bu meýdany daşary ýurt maýa goýumlarynyň hasabyna özleşdirmegiň deslapky seljermesi işlenip taýýarlanyldy. Taslamanyň esasy maksady Hazar deňziniň türkmen bölegini özleşdirmegi çaltlandyrmakdan, daşarky bazara ýerlenilýän nebit önümleriniň möçberini artdyrmakdan ybaratdyr.
Täze ýatagy özleşdirmegiň birinji tapgyrynyň çäklerinde jemi 60 sany gözleg-barlag we ulanyş guýularyny, şeýle hem beýleki zerur desgalary gurmak meýilleşdirilýär. Deslapky hasaplamalara görä, bu meýdany özleşdirmegiň birinji tapgyrynda nebitiň ätiýaçlyk geologiýa gorlarynyň takmynan 38,5 million tonna, bu işleriň dowam etmegi bilen, ýatagyň umumy ätiýaçlyk gorlarynyň 87,3 million tonna ýetmegi mümkin. Ilkinji ýedi ýylyň dowamynda bu ýerden 7 million tonna golaý möçberinde nebit çykarmak göz öňünde tutulýar.
Bu meýdany özleşdirmegiň birinji tapgyrynda ABŞ-nyň 600 million dollaryna golaý serişde zerur bolup durýar. Ýurdumyzyň maýa goýum babatda özüne çekijiligi, Türkmenistanda amala aşyrylýan taslamalar dünýäniň öňdebaryjy kompaniýalarynda we maýadarlarynda uly gyzyklanma döredýär. Bu taslamany durmuşa geçirmek üçin daşary ýurt maýa goýumlaryny çekmek hem-de sarp edilen çykdajylary bu ýerden çykaryljak nebitiň belli bir bölegi bilen gaýtarmak maksadalaýyk hasaplanylýar. Şunuň bilen baglylykda, daşary ýurt kompaniýasy bilen bilelikdäki kärhanany döretmek göz öňünde tutulýar, şunda işleriň esasy möçberlerini “Türkmennebit” döwlet konserni ýerine ýetirer, geljekki maýa goýujy bolsa hyzmatlary ýerine ýetirer. Maýa goýum maksatnamasynyň birinji tapgyrynda Demirgazyk Goturdepe ýatagynyň 15 müň inedördül metr çägini özleşdirmek göz öňünde tutulýar. Bu taslamanyň çäginde amala aşyryljak işleriň 90 göterimi türkmen tarapynyň ýerine ýetirmeginde durmuşa geçiriler.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, Türkmenistanyň örän baý tebigy serişdelerini netijeli peýdalanmagyň ýurdumyzda milli ykdysadyýetimiziň okgunly ösdürilmegine, halkymyzyň abadançylygynyň ýokarlandyrylmagyna gönükdirilen iri möçberli maksatnamalaryň üstünlikli ýerine ýetirilmeginiň möhüm şerti bolup durýandygyny belledi.
Döwlet Baştutanymyz ýurdumyzyň ýangyç-energetika toplumynyň öňünde durýan anyk wezipeler barada durup geçmek bilen, täze nebitgaz ýataklaryny, şol sanda Hazar deňziniň türkmen böleginde ýerleşýän ýataklary senagat taýdan çalt özleşdirmek işleriniň depginlerini güýçlendirmegiň zerurdygyny belledi. Şunuň bilen birlikde, nebit çykaryjy hem-de nebithimiýa senagatynyň kärhanalaryny toplumlaýyn döwrebaplaşdyrmak we gaýtadan enjamlaşdyrmak, dünýä bazarlarynda uly islege eýe bolan önümleri öndürýän gazy gaýtadan işleýän döwrebap toplumlaryň gurluşygynyň taslamalarynyň durmuşa geçirilmegine ilkinji derejeli üns berilmelidir.
Şunuň bilen baglylykda, hormatly Prezidentimiz wise-premýere ýangyç-energetika toplumyna daşary ýurt maýalaryny çekmek, energetika ulgamynda uly tejribä hem-de öňdebaryjy tehnologiýalara eýe bolan iri halkara nebitgaz kompaniýalary bilen özara bähbitli hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de giňeltmek babatynda birnäçe anyk görkezmeleri berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary R.Bazarow möwsümleýin oba hojalyk işleriniň barşy barada hasabat berdi. Häzir welaýatlaryň ekin meýdanlarynda güýzlük bugdaýa ideg etmek -- birinji ösüş suwuny tutmak, mineral dökünler bilen iýmitlendirmek, haşal otlaryň garşysyna himiki serişdeleri ulanmak işleri geçirilýär.
Gowaça ekiljek meýdanlarda ýerleri tekizlemek işleri dowam edýär. Şeýle hem ýazky ekişe tehnikany we enjamlary taýýarlamak, pagta arassalaýjy kärhanalarda bolsa ýokary hilli tohum taýýarlamak işleri alnyp barylýar. Täze oba hojalyk möwsümine biokärhanalaryň 379-sy taýýar ediler, olar etraplaryň we daýhan birleşikleriniň çäklerinde işledilýär hem-de pagtaçylary ekologiýa taýdan arassa we ykdysady bähbitli gowaçanyň zyýankeşlerine garşy ulanylýan bioönümler bilen üpjün eder.
Wise-premýer ýurdumyzda gök-miwe we bakja önümleriniň möçberlerini artdyrmak maksady bilen geçirilýän çäreler barada hasabat berdi. Welaýatlarda ýeralma we beýleki gök-bakja önümlerini ýetişdirmek üçin ekin meýdanlary bölünip berilýär, ekişde zerur bolan tohum serişdelerini, oba hojalyk tehnikasyny we enjamlary taýýarlamak işleri dowam edýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, bugdaýyň we gowaçanyň hasyllylygyny ýokarlandyrmak, sürüm meýdanlarynyň melioratiw ýagdaýyny gowulandyrmak, olary suw bilen üpjün etmek meselelerine Türkmenistanda ýaýbaňlandyrylan obasenagat özgertmeleriniň möhüm ugry hökmünde aýratyn üns bermegi talap etdi. Döwlet Baştutanymyz gowaça ekişi möwsümi başlanmazyndan ozal tehnikany öz wagtynda taýýarlamak we ýokary hilli tohum bilen üpjün etmek meselelerini aýratyn gözegçilikde saklamagy tabşyrdy. Wise-premýere obasenagat toplumynda we ekerançylyk pudagynda öňdebaryjy usullary ornaşdyrmak babatynda anyk görkezmeler berildi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Ereşow gözegçilik edýän pudaklarynyň işleriniň ýagdaýy, olaryň önümçilik düzümini, şol sanda himiýa senagatyny ösdürmek boýunça amala aşyrylýan çäreler, şol sanda şekilleri görkezmek arkaly Balkan welaýatynyň Garabogaz şäherinde ýyllyk kuwwaty 1 million 155 müň tonna karbamid öndürmäge niýetlenen zawodyň gurluşygynyň barşy barada hasabat berdi.
Täze gazhimiýa toplumy Daniýanyň “Haldor Topsoe”, Italiýanyň “Saipem”, Niderlandlaryň “Uhde Fertilazer”, ABŞ-nyň “UOP” kompaniýalarynyň döwrebap tehnologiýalary we häzirkizaman enjamlary bilen üpjün edilýär.
Häzirki wagtda tassyklanan taslama laýyklykda gurluşyk-gurnama işleri güýçli depginde alnyp barylýar.
Zawodda işlemek üçin ýokary hünärli hünärmenleri taýýarlamak işleri alnyp barylýar. Häzirki wagtda “Türkmenhimiýa” döwlet konserniniň Türkmenabat şäherindäki tehniki orta hünär okuw mekdebiniň Garabogaz şäherindäki bölüminde 287 hünärmen taýýarlanylýar. Talyplar önümçilik tejribeligini konserniň “Tejenkarbamid” we “Marykarbamid” zawodlarynda geçýärler.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, gazhimiýa pudagyny we tutuş Türkmenistanyň ykdysadyýetini okgunly ösdürmek üçin karbamid öndürýän täze zawody gurmak baradaky ägirt uly taslamanyň ähmiýetini belledi. Bu taslama ýurdumyzyň ägirt uly serişdeler kuwwatyndan has doly peýdalanmaga, daşary ýurtlara iberilýän senagat önümleriniň, şol sanda bütin dünýäde uly isleg bildirilýän mineral dökünleriň öndürilýän möçberlerini artdyrmaga gönükdirilen toplumlaýyn senagatlaşdyrmak maksatnamasyna laýyklykda amala aşyrylýar.
Döwlet Baştutanymyz bu baradaky gürrüňi dowam edip, ýurdumyzda hem-de bütin dünýäde azyk howpsuzlygyny üpjün etmek bilen baglylykda, dökünleriň dürli görnüşleriniň öndürilişini artdyrmagyň wajypdygyny belledi. Munuň özi himiýa senagatyny ösdürmegiň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolup durýar. Täze desgalary ulanmaga bermegiň hem-de häzir işleýän desgalaryň durkuny täzelemegiň netijesinde, geljekde bu senagat pudagy ägirt uly ykdysady peýda getirer. Şunuň bilen baglylykda, hormatly Prezidentimiz iri senagat desgalaryny gurmaga hem-de enjamlaşdyrmaga işjeň gatnaşýan daşary ýurt kompaniýalary bilen hyzmatdaşlygyň uly tejribesiniň toplanandygyny aýratyn belledi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow himiýa pudagynyň kärhanalarynda işlemek üçin ýokary hünärli işgärleri taýýarlamagyň zerurdygyna ünsi çekip, bu ulgamda gurluşyk işleriniň ýokary hilli hem-de öz wagtynda ýerine ýetirilmegine berk gözegçiligi amala aşyrmak babatda anyk görkezmeleri berdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, Türkmenistanyň Prezidentiniň Diwanynyň we Ministrler Kabinetiniň iş dolandyryjysy Ş.Durdylyýew Aşgabat şäherini abadanlaşdyrmak boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat derdi.
Türkmen paýtagtyny ösdürmegiň meýilnamasyna hem-de döwlet Baştutanymyzyň ozal beren tabşyryklaryna laýyklykda, abadanlaşdyrmak, jaýlaryň daşky görnüşlerini, inžener-tehniki ulgamlary abatlamak, ýurdumyzyň baş şäherini bagy-bossanlyga öwürmek boýunça iri möçberli işler dowam etdirilýär. Paýtagtymyzyň ýol-ulag düzümini kämilleşdirmek baradaky meýilnama laýyklykda, umumy uzynlygy 46 kilometr bolan köçeleriň 18-sinde abatlaýyş işleri geçirildi, ýerüsti geçelgeleriň 15-si we ýerasty geçelgeleriň 30-sy guruldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, wise-premýere nägilelik bildirdi we meýilnamada bellenilen ähli işleriň ýokary hil derejesinde hem-de öz wagtynda tamamlanmalydygyna onuň ünsüni çekdi. Döwlet Baştutanymyz Aşgabady mundan beýläk-de abadanlaşdyrmak boýunça meýilleşdirilen işleriň berjaý edilmegine berk gözegçiligiň zerurdygyny nygtap, bu babatda wise-premýere birnäçe anyk tabşyryklary berdi.Hususan-da, şu ýylyň güýzünde geçiriljek Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmek bilen baglylykda, türkmen paýtagtynyň gaýtalanmajak binagärlik keşbini döretmek boýunça işleri güýçlendirmek, şäheriň köçeleriniň arassalygyna we abadançylygyna hem-de yşyklandyrylyşyna berk gözegçiligi amala aşyrmak babatda görkezmeler berildi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Atdaýew ýurdumyzda öndürilýän harytlaryň daşary ýurtlarda ýerlenmegi boýunça alnyp barylýan işleri kämilleşdirmegiň ugurlary hakynda hasabat berdi. Türkmenistanda öndürilýän önümlere daşary ýurtlarda bildirilýän islegler ýyl-ýyldan ýokarlanýar. Şunda ýurdumyzyň ýokary hilli harytlary halkara bazarlardaky ornuny barha pugtalandyrýar.
Ýurdumyzda öndürilen harytlar daşary ýurt bazarynda ýerlenende söwdanyň dünýä ykdysady ulgamyna üstünlikli goşulyşmagyna hemmetaraplaýyn ýardam bermek maksady bilen, harytlaryň Türkmenistanda öndürilendigini alamatlandyrýan güwänamalar berilýär. Halkara düzgünnamalaryna we Türkmenistanda hereket edýän kadalaşdyryjy namalara laýyklykda, bellenilen nusgalar boýunça şahadatnamalar berilýär. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň garamagyna hyzmatdaş ýurtlar bilen söwda gatnaşyklarynyň ýola goýulmagyny, ýurdumyzyň harytlarynyň eksport ugurlarynyň giňeldilmegini nazara almak bilen, halkara söwda ulgamynda ulanylýan umumy nusga boýunça güwänamalary bermek barada teklipler hödürlenildi.
Döwlet Baştutanymyz ýurdumyzyň söwda-senagat toplumynyň hemmetaraplaýyn ösüşine, Türkmenistanyň önüm öndürijileri üçin has amatly şertleriň döredilmegine aýratyn ähmiýet berilýändigini belläp, ýurdumyzda öndürilýän önümleriň görnüşlerini yzygiderli artdyrmagyň, dünýä bazarlarynda bäsdeşlige ukyplylygyny hem-de hilini ýokarlandyrmagyň zerurdygyna ünsi çekdi. Hormatly Prezidentimiz halkara söwda-ykdysady gatnaşyklary we gyzyklanma bildirýän ýurtlar bilen özara bähbitli hyzmatdaşlygy yzygiderli ösdürmegiň wajypdygyny belläp, wise-premýere bu ugurda alnyp barylýan işleriň gerimini giňeltmek hem-de işjeňleşdirmek boýunça birnäçe anyk görkezmeleri berdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary S.Satlykow “Türkmenhowaýollary” döwlet milli gullugynyň “Türkmenistan” howa ulaglary kärhanasyny paýdarlar jemgyýetine öwürmek boýunça geçirilýän işler barada hasabat berdi.
Wise-premýer Demir ýol ulaglary ministrliginiň guramaçylyk düzümini halkara ölçeglerine laýyk getirmek maksady bilen, onuň işini kämilleşdirmek boýunça görülýän çäreler barada-da habar berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow döwletimiziň köpugurly hem-de bäsdeşlige ukyply ulag-aragatnaşyk toplumyny ösdürmäge hemmetaraplaýyn üns berýändigini aýdyp, wise-premýere bu pudagyň kärhanalarynyň işiniň ýokary hilli bolmagyny üpjün etmek meselesine gözegçiligi güýçlendirmegi tabşyrdy. Döwlet Baştutanymyz Türkmenistanyň okgunly ösýän ykdysadyýetiniň ýurdumyzyň ulag ulgamynyň öňünde düzümiň geçirijilik ukybyny ýokarlandyrmak hem-de täze tehnologiýalary we innowasion çözgütleri ornaşdyrmak babatda goşmaça talaplary bildirýändigini belläp, ýerine ýetirilýän işleriň netijeliligini üpjün etmek üçin ähli çäreleri görmegiň zerurdygyny aýtdy.
Hormatly Prezidentimiz demir ýol toplumynyň işiniň netijeliligini ýokarlandyrmaga gönükdirilen guramaçylyk çäreleriniň geçirilmelidigi barada aýdyp, hojalygy ýöretmegiň hem-de dolandyrmagyň öňdebaryjy usullaryny işjeň ornaşdyrmagyň wajypdygyny belläp, bu babatda wise-premýere anyk görkezmeleri berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary G. Mämmedowa gözegçilik edýän ulgamlarynda işleriň ýagdaýy hem-de ýanwar aýynda boljak şanly wakalara we senelere bagyşlanan çärelere, durmuş- medeni ähmiýetli desgalaryň açylyşyna taýýarlyk görlüşi barada hasabat berdi.
1-nji ýanwardan 10-njy ýanwar aralygynda Söwda-senagat edarasynda, “Älem” medeni-dynç alyş merkezinde, Gökderedäki çagalar sagaldyş –dynç alyş merkezlerinde hem-de ýurdumyzyň welaýatlarynda çagalaryň gatnaşmagynda Täze ýyl baýramçylyk dabaralary geçirilýär. Döwlet sirkinde Russiýa Federasiýasyndan gelen sirk artistleriniň çykyşlary dowam edýär. Şu aýyň dowamynda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlary mynasybetli meýletinçi talyplaryň gatnaşmagynda birnäçe çäreler hem-de Türkmenistanyň açyk çempionatlaryny geçirmek meýilleşdirildi.
Şu aýyň medeni çäreleriniň hatarynda zehinli çagalara hem-de çagalar döredijilik toparlaryna Gulbaba adyndaky çagalar baýragynyň gowşurylyş dabarasy bar. Şeýle hem Magtymguly adyndaky milli sazly drama teatrynda Türkmenistan bilen HHR-iň arasynda diplomatik gatnaşyklarynyň ýola goýulmagynyň 25 ýyllygyna bagyşlanyp, 16-njy ýanwarda Hytaýyň tans we aýdymçy toparynyň çykyşlary bolar. 27-nji ýanwarda “Halk hakydasy” ýadygärlikler toplumynyň “Watan mukaddesligi” muzeýinde hem-de Goranmak ministrliginiň harby birikmelerinde Watan goragçylarynyň güni mynasybetli baýramçylyk dabaralary göz öňünde tutuldy.
Ýurdumyzyň paýtagtynda hem-de welaýatlarda bina edilen täze desgalaryň açylyş dabaralarynyň geçirilýän ýerlerinde sungat ussatlarynyň gatnaşmagynda çäreler bolar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, medeniýet we köpçülikleýin habar beriş serişdeleri ulgamyny innowasion taýdan has-da ösdürmegiň, işlemegiň täze, döwrüň ruhuna hem-de tehniki ösüşe laýyk gelýän görnüşlerini we usullaryny tapmagyň, berkarar Watanymyzda bolup geçýän ähli beýik özgertmelere döredijilik taýdan akyl ýetirmegiň we Türkmenistanyň häzirki zaman gazananlarynyň giňden wagyz edilmeginiň zerurdygyna ünsi çekdi. Döwlet Baştutanymyz ýurdumyzda geçirilýän ähli köpçülikleýin medeni çäreleriň ýokary hil derejesinde taýýarlanmalydygyny, raýat-watançylyk hem-de aň-düşünje ugurly bolmalydygyny belläp, şunuň bilen baglylykda, wise-premýere degişli görkezmeleri berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary S.Toýlyýew mekdep okuwçylarynyň gyşky dynç alyş möwsüminde ýurdumyzdaky çagalar sagaldyş—dynç alyş merkezlerinde wagtyny şadyýan geçirmegini guramak boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat berdi.
Gökderedäki çagalar sagaldyş-dynç alyş merkezleriniň 14-sinde we welaýatlardaky bäş sany çagalar sagaldyş toplumlarynda mekdep okuwçylarynyň göwnejaý dynç almagy üçin ähli zerur şertler döredildi. Häzirki döwürde Gökderede çagalaryň 3 müňden gowragy, welaýatlaryň merkezlerinde bolsa 1 müňden gowragy çaga dynç alýar. Mekdep okuwçylarynyň doly derejeli we netijeli dynç almagy üçin, ýurdumyzyň Bilim we Medeniýet ministrlikleri hem-de Sport baradaky döwlet komiteti we jemgyýetçilik guramalary bilelikde Aýazbabanyň we Garpamygyň täze ýyl baýramçylygyny, teatr we sirk artistleriniň, sungat ussatlarynyň, çagalar döredijilik toparlarynyň, ýaşajyk aýdymçylaryň çykyşlaryny, dürli oýunlary we bäsleşikleri özünde jemlenýän çäreleriň meýilnamasy durmuşa geçirilýär.
Şu günlerde çagalar sagaldyş-dynç alyş merkezlerinde çagalaryň arasynda täze ýyla bagyşlanan birnäçe döredijilik bäsleşikleri, amaly sport ýaryşlary, belli medeniýet işgärleri we türgenler bilen duşuşyklar, Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýyly mynasybetli sportuň dürli görnüşleri, şol sanda milli göreş, küşt, şaşka, düzzüm we stoluň üstünde oýnalýan tennis boýunça merkezara ýaryşlar guralýar.
Şeýle hem çagalar paýtagtymyzyň gözel ýerleri we onuň muzeýleriniň gymmatlyklary bilen tanyşýarlar.
Döwlet Baştutanymyz hasabaty diňläp, ýaş nesilleriň ahlak, aň-bilim we beden taýýarlygy bilen baglanyşykly meselelere yzygiderli üns bermegiň zerurdygyny belledi. Hormatly Prezidentimiz ýokary hilli bilim, aň-bilim taýdan ösüş, ýaşlaryň sagdyn durmuş ýörelgeleri ruhunda terbiýelenilmeginiň, bedenterbiýäň, sport hereketine işjeň çekilmeginiň milletimiziň nurana geljeginiň binýady bolmagyny belläp, wise-premýere bu ugurda alnyp barylýan işleriň netijeli häsiýete eýe bolmagy babatda birnäçe tabşyryklary berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, daşary işler ministri R.Meredow 2017-nji ýylyň möhüm wakalarynyň birine öwrüljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryny giňden wagyz etmek boýunça çäreleriň işlenip taýýarlanylan meýilnamasy barada hasabat berdi. Bu ägirt uly halkara ähmiýetli sport ýaryşlaryny ýokary guramaçylyk derejesinde geçirmek üçin ýurdumyzda giň möçberli işler ýaýbaňlandyryldy.
Türkmenistanyň sport ulgamy boýunça halkara hyzmatdaşlygy işjeňleşdirildi we ýurdumyz soňky ýyllarda dünýäniň sport bileleşiginiň abraýly agzasyna öwrüldi. Şeýle hem ýurdumyz sebitleýin, yklymara we dünýä derejesindäki geçirilýän sport ýaryşlarynyň merkezine öwrüldi. Türkmen türgenleri abraýly halkara bäsleşiklerinde ýokary sylaglara mynasyp bolýar. Olaryň gazanýan medallarynyň sany ýyl-ýyldan artýar.
Aziada-2017-niň maglumat işiniň kämilleşdirilmegi we onuň wagyz edilmegi boýunça alnyp barylýan çäreler taýýarlyk işleriniň möhüm ugurlarynyň birine öwrüldi. Döwlet Baştutanymyzyň bu ugurda beren tabşyryklaryndan we netijeli tekliplerinden ugur alnyp, ýurdumyzyň Daşary işler ministrligi beýleki döwlet edaralary bilen bilelikde degişli çäreleriň Meýilnamasyny taýýarlady.
Meýilnamanyň mazmuny barada aýtmak bilen, wise-premýer Türkmenistanda we daşary ýurtlarda halkara köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň işjeň gatnaşmagynda dünýä jemgyýetçiligini ýurdumyzyň häzirki döwri, onuň gazanýan üstünlikleri we ýeten derejesi, şeýle hem Aziada-2017-ä taýýarlyk işleri bilen tanyşdyrmaga gönükdirilen çäreler toplumyny guramagyň meýilleşdirilendigini habar berdi. Şunuň bilen baglylykda, şu ýylyň sentýabrynda geçiriljek oýunlaryň maglumat-diplomatik işleri boýunça bellenilen çäreleriň möhüm tapgyrlary kesgitlendi.
Munuň özi, birinjiden, dünýäde meşhur teleýaýlymlar bilen ýygjam aragatnaşyk saklamakdan ybaratdyr. Şu maksat bilen Aziada-2017-ä bagyşlanan mahabat filmlerini, ýörite reportažlary we telegepleşikleri taýýarlamak göz öňünde tutulýar.
Ikinjiden, milli elektron habar beriş serişdeleriniň mümkinçiliklerini işjeň ulanmaly. Munuň üçin DIM-niň, Sport baradaky döwlet komitetiniň, Medeniýet we Bilim ministrlikleriniň, beýleki döwlet edaralarynyň resmi Internet-saýtlarynda aýratyn sahypalary ýa-da bölümleri açmaly.
Halkara durmuş ulgamlarynyň mümkinçilikleriniň peýdalanylmagy maksada laýyk bolar. Şeýle hem beýleki ýurtlaryň Milli Olimpiýa komitetleriniň we Halkara sport federasiýalarynyň web-saýtlarynda Aziada-2017-i hakynda maglumatlary ýerleşdirmek göz öňünde tutulýar.
Üçünjiden, Aziýa oýunlarynyň tanyşdyrylyş çäreleriniň giňden wagyz edilmegine ähmiýet berilýär. Olary şu ýylyň fewral aýynda Ýaponiýada geçiriljek Gyşky Aziýa oýunlarynda we beýleki ýurtlarda geçiriljek ýaryşlaryň barşynda guramak meýilleşdirildi.
Şeýle hem şol döwürde Aziada bagyşlanan sergileri we tanyşdyrylyş çärelerini daşary döwletlerde guramak meýilleşdirilýär.
Maksatnamalaýyn meýilnamalaryň beýleki bölümlerinde Türkmenistanda we daşary ýurtlarda halkara köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleriniň gatnaşmagynda maslahatlary, mediaforumlaryny we beýleki çäreleri geçirmek meýilleşdirildi. Şeýle hem Aziada -2017-ä bagyşlanan dürli neşirler, birnäçe žurnallaryň we beýleki metbugat serişdeleriniň ýörite goýberişleri taýýarlanylar.
Bu meýilnamalar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň garamagyna hödürlendi.
Wise-premýer, DIM-niň ýolbaşçysy döwlet Baştutanymyzy Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň resmi keşbini we käbir tumarlaryny döwlet Baştutanymyzyň garamagyna hödürledi. Bellenilişi ýaly, olar milli amaly-haşam sungatynyň däp bolan bezeg serişdeleri esasynda, ýöne häzirkizaman döredijilik ýörelgelerine laýyklykda taýýarlanyldy. Aýratyn-da, Oýunlaryň resmi keşbinde türkmen halylarynyň belli nagyşlary, gölleri, lybaslaryň keşdeleri öz beýanyny tapdy.
Aziadanyň bezegli keşbinde häzirki döwürde ösüşleriň belentliklerine tarap ynamly gada urýan Türkmenistanyň taryhy, medeniýeti, halkymyzyň däp-dessurlary jemlendi. Bu ýerde Beýik Ýüpek ýoly boýunça türkmen sährasyndan geçip barýan söwda kerwenini, ak öýleriň, gadymy milli binagärlik ýadygärliklerini, häzirkizaman binalaryň şekillerini, pälwanlaryň, eli dutarly bagşylaryň, alabaýyň we ahalteke bedewiniň şekillerini görmek bolýar. Birnäçe bezeg bölümlerinde türkmen gawunlary, halylar we zergärçilik eserleri görünýär.
Oýunlaryň resmi keşbiniň reňkleri öz görnüşi boýunça tumary ýatladýar. Onuň reňkleri, gurluşynyň sazlaşygy şekilde geçmişden geljege bolan ösüşi alamatlandyrýar. Laçynyň açylan ganatlarynda güýç-kuwwat janlanýar. Ol keşbiň tutuş şekilinde duýulýar.
Tumarda esasan türkmen alabaýynyň şekili janlandyrylýar. Munuň özi alabaý itleriniň halkymyz üçin asyrlaryň dowamynda wepaly ýoldaş bolandygyny we häzirki döwürde hem olaryň tutuş dünýäde meşhurlygynyň artýandygyny alamatlandyrýar. Alabaýlar öz batyrlygy, wepalylygy, beden gurluşynda sagdyndygy bilen tapawutlanýarlar.
Ol Aziýa oýunlarynyň resmi keşbi üçin mahabat we maliýe gymmatlyklarynyň pugta alamatlaryny özünde jemleýär. Tumar desgalaryň monitorlarynda we oýna tomaşa edýänleriň kitapçalarynda sportuň görnüşlerini beýan edýän usul hökmünde ulanylar. Şunlukda, Aziada-2017-niň ýaryşlarynyň dowamynda tumar diňe bir sowgatlyk önümler görnüşinde bolman, olar dürli harytlaryň görnüşinde satuwa çykarylar, şeýle hem tumar arkaly sportuň görnüşleri janlandyrylar.
Aziada-2017 boýunça alnyp barylýan taýýarlyk işleriň we bu ugurda toplanan tejribeleriň ählisi barada aýtmak bilen, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow biziň maksadymyz öňdebaryjy işläp taýýarlamalary we ägirt uly sport çärelerini geçirmekde hem-de ony maglumat-mahabat bilen üpjün etmekde täzeçil çözgütleri ornaşdyrmakdan ybaratdygyny belledi. “Aziada-2017-niň” taslamasy milli telewideniýämizi, türkmen Internet-žurnalistikasyny ösdürmek, onuň mümkinçiliklerini artdyrmak, ähli ýaýlymlar boýunça ýurdumyz baradaky maglumatlary ýaýratmak, Türkmenistanyň halkara giňişligindäki abraýyny ýokarlandyrmak üçin zerur şertleri döredýär diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy.
Oýunlary wagyz etmekde ýurdumyzyň ajaýyp keşbini, köpöwüşginli medeniýetini, halkymyzyň myhmansöýerligini we tutuş dünýä üçin açyklygyny, ähli ugamlarlda netijeli gatnaşyklary ýola goýmaga taýýarlygyny görkezmek has-da zerurdyr. Döwlet Baştutanymyz Aşgabatda geçiriljek Aziýa oýunlarynyň ähmiýeti barada aýtmak bilen, ony Türkmenistanyň içeri we daşary syýasatynyň möhüm ugry hökmünde görkezilmelidigini, olaryň täsirliligini ýokarlandyrmagyň, diňe bir ýurdumyzyň sport ulamy üçin däl, eýsem döwletimiziň we jemgyýetimiziň ähli ulgamlaryndaky başlangyçlarynyň ösdürilmeginde möhüm orun eýelemelidigini tabşyrdy. Munuň özi durmuş we ykdysady pudaklardan başlap, sebitleýin we ählumumy möçberde parahatçylyk döredijilikli syýasatymyza çenli bolan ugurlary öz içine almalydyr.
Döwlet Baştutanymyz Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlaryna ýüzlenip, türkmen halkynyň Täze ýyl baýramyny ýokary ruhubelentlik ýagdaýynda agzybir, şatlykly geçirendigini belledi. Hormatly Prezidentimiz baýramçylyk günleri nobatçylyk edip, halkymyzyň bu baýramy ýokary derejede we asuda ýagdaýda belläp geçmegini üpjün eden adamlaryň ählisine minnetdarlyk bildirdi.
Ministrler Kabinetiniň mejlisinde döwlet durmuşynyň käbir beýleki meselelerine hem garaldy, olar boýunça degişli çözgütler kabul edildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň mejlisini jemläp, oňa gatnaşyjylaryň ählisine berk jan saglyk, maşgala abadançylygyny, işlerinde uly üstünlikler, Berkarar Watanymyzyň halkyna bolsa Sagdynlyk we ruhubelentlik ýylynda abadançylyk we bagtyýar durmuş arzuw etdi.
Türkmen döwlet habarlary.
06.01.2017 ýyl.
http://tdh.gov.tm/news/tm/articles.aspx&article4088&cat19


text:
Owganystanyň demirgazyk-gündogarynda ýerleşýän çetki welaýatyň ýaşaýyjylary sebitiň gelejekde iň wajyp ykdysady merkezlerinden birine öwrülmek mümkinçilgini elden gidermejek bolup çytraşýarlar.
Geçen hepde Gunduz welaýatynyň resmileri we welaýatdaky taýpalaryň kethudalary jem bolup, Owganystanyň paýtagty Kabula bardylar. Olaryň merkezi hökümetden ýeke-täk haýyşy bardy.
Resmiler we kethudalar hökümetden Owganystanyň demirgazyk welaýatlaryny Türkmenistan we Täjigistan bilen sepleşdirjek köp garaşylan demirýol taslamasynyň meýilnamasyny üýtgetmezligi soradylar.
Iýun aýynda Owganystanyň, Täjigistanyň we Türkmenistanyň prezidentleriniň ak pata bermegi bilen agzalýan demirýol taslamasynyň gurluşygy başlanypdy.
Şol wagt taslamanyň Owganystan tarapynda gurulmagy göz öňünde tutulýan 400 kilometrlik böleginiň Mazary-Şerifden gündogar tarapa, ýagny Gunduz welaýatyna tarap çekilmegi meýilleşdirilýärdi. Ol ýerden hem çalaja demirgazyk gündogara öwrülip, Owganystanyň Şir Han Bandar derýa portunyň üsti bilen demirýol Täjigistana birikdirilmelidi.
Üýtgetmeler
Ýöne, Owganystanyň Gurluşyk ministrliginde wagtlaýynça tassyklanan karara görä, has gysga täze bir taslama meýilleşdirilýär. Muňa laýyklykda, Gunduzyň üstünden geçmeli demirýol goýbolsun edilýär. Täze taslamada Owganystanyň Täjigistan bilen duldegşir goňşusy bolan Balh welaýatynda iki döwletiň demirýollary birikdiriler, şol ýerden hem ortalyk araçägiň günbatar ugry bilen çekiler.
Gunduzyň häkimi Muhammet Anwar Jagdalak Azatlyk Radiosynyň Owgan gullugyna beren gürrüňinde täze taslamanyň öz welaýatynda ýerleşýän Amyderýa portunyň (Şir Han Bandar) ähmiýetini gaçyrýandygyny aýdyp, portuň Täjigistany, Owganystany, Hytaýy we Günorta Aziýany birikdirip biljek merkezdigini aýtdy: “Täze kabul edilen taslama Şir Han Bandar üçin gaty zyýanly bolar. Biz prezidentimize, täze taslamanyň deňagramly regional ösüşler prinsipine ters gelýändigini aýtmagyny sorap, arz edýäris.”
Gunduzlylaryň talaplary Owganystanyň demirgazyk-gündogarynda ýerleşýän Badahşan, Takhar, Baglan welaýatlarynyň resmileri we kethudalary tarapyndan goldaw tapdy.
Muňa garamazdan, Kabuldaky ýokary wezipeli resmiler hökümetiň göz öňünde tutulýan täze proýekte düýpli üýtgeşiklikleri girizmegi meýilleşdirmeýändigini aýtdy.
Zerurlyk
Gurluşyk ministri Najibullah Ojan aýratyn ähmiýetli taslamanyň gurluşygyny tamamlamakda zerur bolan maliýe üpjünçiliginiň hem-de wagtyň çäkli bolandygy üçin häkimiýetler demirýol taslamasyny wagtlaýynça gysga ýoldan çekmäge mejbur boldular diýdi.
Ol Azatlyk Radiosynyň Owgan gullugyna beren gürrüňinde öňümizdäki dört ýylyň dowamynda Gunduzda gurluşygy dowam etjek demirýol taslamasy tamamlananda, häzirki meýilleşdirilýän ýoluň geregi bolmaz diýdi. Ol öz hökümetiniň bu meseledäki tutumyny şeýle beýan etdi: “Umuman aýdanymyzda, hökümetiň syýasaty we meýilnamalary üýtgemedi. Biziň baş maksadymyz demirýoly Şir Han Bandaryň üsti bilen Täjigistana seplemek. Ýöne häzirki wagtda biz biraz pul tygşytlamak isleýäris we şonuň üçinem Täjigistan bilen has gysga ýol arkaly, ýagny Balh welaýatynyň üsti bilen demirýollarymyzy birikdirýäris. Bir zada düşünmegimiz gerek – häzirki göz öňünde tutulýan täze taslamanyň uzynlygy bary-ýogy 50-60 km, ýöne hemişelik demirýol 300 kilometrden hem has uzyn bolar.”
Taslama
Täjigistan täze taslamany goldaýar. Täjigistanyň ulag we aragatnaşyk ministriniň birinji orunbasary Juma Han Zuhurow, Balhdan göni Täjigistana seplenjek demirýoluň çekilmegi bilen ýüzlerçe kilometr uzynlykdaky ýoluň gysgaldyldygy bolar diýdi.
Ýöne ol Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugyna beren interwýusynda iki taslamadan islendigini durmuşa geçirmäge Kabulyň güýjüniň ýetýändigni aýtdy: “Bu olaryň öz topragy, şonuň üçinem etjek işleri babatda iň soňky karary kabul etjeklerem özleri.”
Demirýol taslamasy ilkibaşda Türkmenistanyň çäginde Kerki şäheri (häzirki ady Atamyrat) bilen Ymamnazary birikdirýär. Ondan soňra bolsa Owganystanyň demirgazygynda ýerleşýän Farýab welaýatynyň çägindäki Akin-Antköýe çekilýär we şol ýerden hem Mazary-Şerife tarap dowam etdirilýär.
Aziýanyň Ösüş banky taslamanyň owgan bölegini maliýe taýdan üpjün etmäge isleg bildirýändigini aýtdy.
Owganystanda 1920-nji ýylda bary-ýogy 7 kilometrlik demirýol çekilip, soňra demirýol ulgamynda ulanyşykdan galdyrylan bu ýoldan başga ösüşler göze ilmedi. Bu günki taslama Owganystan üçin öwrülişik häsiýetli ösüş bolar.
Ýurduň demirgazygynda ýerleşýän Mazary-Şerif şäherinden Özbegistana çekilen 75 kilometrlik demirýol üçin ADB, ýagny Aziýanyň Ösüş banky 160 million dollar maýa goýupdy. Bu taslama 2011-nji ýylda tamamlandy.


text:
Guwantanamo Beý türmesindäki amerikan häkimiýetleri tussaglaryň Ramadan sowlandan soň has köp açlyk yglan etmeklerine taýýarlanýarlar.
ABŞ-nyň goşun sözçüsi Sam Hous Ramadan başlamazyndan öň 166 tussagyň 106-synyň açlyk yglan edendigini aýtdy.
Türme resmileriniň aýtmaklaryna görä, häkimiýetler düzgün bozan bendilere «Ramadan günä geçişini» yglan edeninden soň, açlyk yglan edýänleriň sany azalypdyr.
Guwantanamonyň sözçüsi, kapitan Robert Durand tussaglaryň açlyga gaýtadan başlap-başlamajagy indi belli bolmaly diýýär.
Eger olar açlyk yglan etseler, resmiler olaryň zor bilen, turbajyklar arkaly naharlanmagynyň dowam etdiriljegini aýdýarlar.


text:
Horwatiýa Serbiýa bilen aralykdaky serhetde gabawa düşüp, hiç bir ýere aşyp bilmän ýatan müňlerçe migranta öz territoriýasyna girmäge ýol berdi.
19-njy oktýabrda derwezeler açylmazdan öň, sowuk we ýagynly howada serhet geçelgesi Berkasowo üç müňden agdyk migrant ýygnandy.
Berkasowodaky koordinatorlaryň biri bolan Ýan Pinos ýagdaýy şeýle suratlandyrdy: "Bu ýerde köp adam bar. Olaryň sanynyň häzir üç müňden agdyk bolmagy mümkin. Ýöne bu basym bäş müňe barsa gerek. Sebäbi bu ýere sagat saýyn ýüzlerçe adam gelýär. Biz bu ýere mundan artyk bosgun almaň diýip, serb häkimiýetlerine duýdurdyk".
Ol soňra hem: "Şu wagt bu ýerde ýagyn ýagýar. Hemme ýer läbik, howa sowuk, adamlar üşeýärler" diýip, sozünuň üstüni ýetirdi.
Migrantlaryň arasynda dartgynlylyk
Birleşen Milletler Guramasynyň Bosgunlar gullugynyň sözçüsi Melita Sonjiçiň aýtmagyna görä, öňünden bildirilmän serhet açylanda hemmeler şol tarapa ylgapdyr.
Täze girizilen serhet çäklendirmeleri sebäpli günbatara tarap ýollary baglanansoň, migrantlaryň arasynda dartgynlyk döredi.
Wengriýa howpsuzlyk aladalaryna salgylanyp, Serbiýa we Horwatiýa bilen serhedini ýapanyndan soň, demirgazyga tarap barýan migrantlar Horwatiýa bilen Sloweniýadan geçmeli boldular.
Horwatiýa özi ýaly Ýewropa Bileleşiginiň agzasy bolan Sloweniýadan günde bäş müň migranty kabul etmegi sorady. Onuň demirgazyk goňşusy bolsa, Awstriýanyň serhet gözegçiligini artdyrandygyna salgylanyp, bu sanyň diňe ýarpysyny aljakdygyny aýtdy.
Goşundan peýdalanmak
Bu göçüm migrantlaryň we bosgunlaryň Horwatiýanyň Serbiýa bilen serhedinde toplanmagyna getirdi.
"Bu ýerde hiç bir ýere gidip bilmän duran adamlaryň sanyny [anyk bilemzok] çaklaýarys. Görşüňiz ýaly, olar bütin aralygy tutup ýatyrlar. Biz bu ýerde gabawa düşenleriň sanyny 1500 bilen 2500-iň aralygy diýip çaklaýarys" diýip, Birleşen Milletler Guramasynyň Bosgunlar gullugynyň koordinatory Iroda Askarowa aýtdy.
Üstümizdäki ýyl Owganystan, Yrak we Siriýa ýaly ýurtlarda höküm sürýän zorlukdan we garyplykdan gaçyp Ýewropa gelen adamlaryň sany häzir alty ýüz müňden agdy. Bularyň aglabasy hem siriýaly. Bular Türkiýäniň, Gresiýanyň, Makedoniýanyň we Serbiýanyň üsti bilen Awstriýa we Germaniýa gelýärler.
16-njy oktýabrda Wengriýa özüniň Horwatiýa bilen aralykdaky serhedini ýapanyndan soň migrantlar iki million ilatly Sloweniýanyň içinden geçmeli boldular.
Sloweniýa 19-njy oktýabrda, Horwatiýadan gelýän üsti 1800 adamly otla öz territoriýasyna girmäge ýol bermän, diňe aglabasy aýallardan we çagalardan ybarat bäş ýüz adamy geçirdi.
Ýurduň premýer-ministri Mirow Serar ýekşenbe güni hökümetiň indi goşundan peýdalanjakdygyny bildirdi.
"Hökümet mundan beýläk goşun polisiýa kömek etmeli diýen karara geldi. Döwlet serhediniň goragyny güýçlendirmekde indi harby goşundan we goşunyň dürli tehnikasyndan peýdalanylar" diýip Serar aýtdy.
18-nji oktýabrda Sloweniýanyň girizen çäklendirmelerini ýurduň Içeri işler ministrliginiň sözçüsi Bostýan Sefiç Awstriýanyň kabul edýän adamlarynyň sanyny aşakladyp, günde 1500-e getirendigi bilen düşündirdi.
Awstriýa bolsa muny inkär edýär. Içeri işler ministrliginiň sözçüsi Hemann Muhr "status kwo" dowam etdiriler diýdi. Ýöne onuň ýa beýleki resmileriň bu meselede beren anyk sany ýok.
Ýewropa Bileleşigi 120 müň bosguny agza döwletleriň arasynda paýlaşmak baradaky plan hakda ylalaşdy. Ýöne birnäçe döwlet muňa garşy. Blok, öz territoriýasyndan geçýän migrant akymynyň öňüne böwet basmak üçin, Türkiýe bilen hem ylalaşmaga synanyşýar.


text:
Döwletler owalda-ahyrda terrorçy guramalara garşy söweşde gutarnykly ýeňiş gazanyp bilerlermi? Azatlyk we Azat Ýewropa radiosynyň habarçysy Çarlz Reknagel bu barada general-maýor, Jeýms "Spider" Marks bilen söhbetdeş boldy. Ol ozal ABŞ Goşunynyň Aňtaw-maglumat merkezine we Mekdebine komandirlik edipdi we terrora gaşy ekspert bolupdy.
Azatlyk Radiosy: Islendik döwletiň özüni terrorçy guramalardan gorap bilmek başarnygy köp derejede jeňçi toparlaryň işleri barada aňtaw-maglumatlary toplap bilmek ukybyna bagly bolýar. Emma şunuň ýaly maglumat toplamak, biziň Edward Snowdeniň Milli howpsuzlyk gullugynyň operasiýalary baradaky syzdyrmalaryna bolan jemgyýetçilik reaksiýalaryndan görşümiz ýaly, adaty raýatlaryň şahsy durmuşyň eldegrilmesizligi baradaky duýgularyna hem täsir ýetirýär. Eýsem adamlaryň maglumatlaryň diňe kompanpiýalar däl, hökümetler tarapyndan hem seljerilmegi sebäpli öz şahsy eldegrilmesizliklerini barha köp ýitirýänliklerinden ynžalyksyz bolmagy ýerliklimi?
Jeýms Marks: Men, fundamental taýdan, biziň ösüşimiz sebäpli, digital-sifr gurluşlarynyň berýän mümkinçiliklerine garaşlylygymyz üçin, biz ýyldyrym çaltlygynda gatnaşyk gurýan, aragatnaşyk edýän döwlete öwrüldik, dünýä öwrüldik, halklaryň toplumyna aýlandyk diýip aýdardym. Onsoň hut şu ýagdaý netijesinde hem maglumat, informasiýa bölekleri birbada bir topar adama mälim we elýeterli bolýar. Şeýle bolansoň, biziň howpsuzlyk babatynda garaşýan zatlarymyz hem peseldi, bu biz olar näderejede peseldi diýip ykrar etsek, şol derejede hem peseldi. Her gezek sen digital gurluşy eliňe alyp, «iber» diýen düwmä basanyňda ýa öz telefonyňda gürläniňde, sen gözegçilik astyna alynmagyňa kaýyl. Olar, seniň iberýän ýa aýdýan zatlaryň kimdir biri tarapyndan, bir ýerlerde toplanýar. Bu olaryň hökman ulanyljagyny ýa-da kimdir biriniň hakykatdanam wagt harçlap, detallary köwläp başlajagyny aňlatmaýar.
«Men edinmek, eýe bolmak isleýän» diýen fundamental darkaşda sende näme bar - Men, Ýer planetasynda bir ýeriň indiwidual raýaty hökmünde, «Men öz islän wagtym informasiýa almak isleýärin, ol maňa eltýerli bolmaly, meniň garaşýanlarym şular. Onsoň, Birleşen Ştatlaryň raýaty hökmünde, men belli bir derejede şahsy eldegrilmesizlik hem isleýärin. Bu ýerde düzgünler bar, bu ýerde meniň şahsy durmuşyma gatyşylmagynyň öňüni alýan kanun normalary bar." [Emma] haçanda men digital gurluşda wagtym, ýönekeý onuň özünde, ol ýerde gatyşma bolar we eger ol gatyşma hökümet tarapyndan, ýa-da ýörite biziň gözegçilik edýär diýen Milli howpsuzlyk gullugymyz tarapyndan bolsa, men bu ýerde ony goramakçy ýa-da oňa garşy hüjüm etmekçi däl, emma ol bar bolan programma hem-de şonuň bilen baglylykda gatyşma bolup geçýär.
Azatlyk Radiosy: Hökümetler howpsuzlyk bilen şahsy dumuşyň arasyndaky çäk-çyzygy nireden çekmeli?
Marks: Birleşen Ştatlaryň hökümetiniň bir wezipesi Birleşen ştatlaryň hökümetiniň howpsuzlygyny, Birleşen Ştatlaryň hökümetiniň uzagyndan dowamlylygyny üpjün etmekden ybarat. Bu birinji iş, bu biziň öz hökümetimiziň etmegini isleýän işimiz. Gynançly ýeri, bu biziň durmuşymyzyň beýleki bir topar aspektlerine hem galtaşýar. Sebäbi ol ýerde Birleşen Ştatlaryň hökümetiniň howpsuzlygyny üpjün etmek aspekti hem bar. Onsoň hemişe şeýle sorag gelip çykýar: «Bu öte geçme dälmi?» Mende bu soragyň jogaby ýok. Emma bu biziň bir bölegine öwrülen digital atmosferamyzyň bir fakty we ol ýerde gatyşma bolar, onsoň biziň ratýalarymyz örän alada galýarlar we olar alada galmaly hem. Şol bir wagtyň özünde, olar, ikinji tarapdan, howpsuzlyk wehim astynda bolmasyn diýip hem aladalanmaly.
Azatlyk Radiosy: Terrorizme gaşy söweşiň beýleki bir aspekti bu toparlara garşy fiziki taýdan göreşmek, olaryň agzalaryny azaltmak ýa-da ýok etmek. Biz Birleşen Ştatlaryň strategiýasynyň Yrakdaky we Owganystandaky gury ýer goşun hereketlerinden aňtaw maglumatlaryna daýanýan dron urşuna tarap ewolýusiýasyna şaýat bolýarys. Eýsem dron urşy ýeňşi üpjün edip bilermi?
Marks: Bu soragyň jogaby, eger ýeňiş haýsam bolsa bir ýekme-ek görnüşde, «bir dron, bir hüjüm, şu-da ýeňiş» şekilinde kesgitlenmese, ýok. Bu örän dar manyly kesgitleme, bu ýerde strategiýa garanda has kän taktikalara ýykgyn edilýär. Şu sebäpden men dronlary ulanmak arkaly doly ýeňiş gazanyp bolmajagyny berk nygtap bilerin. Emma mundan hem wajyby, eger siz dron gürrüňini aradan aýyrsaňyz, ol ýa-da beýleki görnüşdäki ýeňiş ahyrynda nähili göz öňüne getirilmeli?
Men häzir biz ideýalar urşunyň gidýän dünýäsinde ýerleşýäris diýip pikir edýärin, özem bu ýerdäki ideýa darkaşy barha möwjeýär we onuň erk-ygtyýar berilmedik ýaşlara ullakan galtaşygy bar. Onsoň bu ýerde ullakan adam çekmek, nöker toplamak bazasy bolup, ýaş erkekler bu howza höwes bilen bökmek, ýagny oňa çekilmek, özlerine ullakan şahsy aýratynlyk we soňy bilen şehitlik berýän bir zadyň bölegi bolmak islärler. Dronlar diňe ýarag sistemasy, mümkinçilik, eger sen isleseň, ol saňa durgunlyk derejesine ýetmäge şert döredýär.
Azatlyk Radiosy: Dronlar, adamsyz uçarlardan urulýan zarbalar baradaky pikir-garaýyş gapma-garşylykly, sebäbi olar diňe öz nyşana alan adamlaryny öldürenok, eýsem şol wagt şol töwerekde bolan beýleki adamlary hem öldürýär. Dynç alşa çykan general, Owganystandaky operasiýalaryň ozalky serkerdesi Stanliý MakKristal bir gezek şeýle diýdi: “Meni dron zarbalary barada gorkuzýan zat olaryň dünýä ýüzünde nähili kabul ediljegi... Olar hiç wagt bir dron zarbasyny görmedik ýa-da bir gezek onuň netijesine şaýat bolan adamlar tarapyndan hem intuitiw derejede ýigrenilýär." Eger şeýle bolsa, onda dronlaryň terrorçy guramalara täze adamlary, hatda olaryň liderleriniň ýok edilmegi bilen has gazaba münen adamlary toplamaga, özlerine çekmäge kömek etmek howpy ýokmy?
Marks: Dron hüjümlerini ulanmak bilen siz hakykatdanam urmak isleýän naşanaňyzy urup bilersiňiz, emma ol ýerde ugurdaş, islenilmedik ýa niýetlenilmedik zyýan, ýitgi hem bolar. Ol ýerde beýleki gatnaşygy bolan adamlar hem bolar. Bu adam derejesinde nöker çekmegi, raýdaş toplamagy ýokarlandyrmakda ähmiýetli. Ýöne men onsuzam, dronlardan daşgary hem bu ýerde ygtyýarsyz, hak-hukuksyz adamlar üçin ýeterlik motiw berijiler, itergi berýän zatlar az däl diýip pikir edýärin.
Şeýlelikde, eger-de biz «dronlar, netije nöker toplamak, netije zorluk-sütemiň artmagy we hiç soňky gelmeýän aýlaw» diýsek, bu biziň gürrüňimiziň çygryny gaty daraldar. Men dronlar örän netijeli mümkinçilik diýip aýdardym, olar ulanylmaly,
käbir ýagdaýda diýseň uly peýdasy bolan anyk netijeleri gazanmak üçin örän takyk we minimal ýagdaýda ulanylmaly. Ugurdaş zyýan, islenilmeýän ýitgi meselesi, belki-de, ol ýerde hemişe bolup biler, ýöne ol azaldylyp hem bilner.
Azatlyk Radiosy: Söhbetiň soňunda, geliň, haýsy terror guramalarynyň biziň özümiziň terrora garşy ýaýbaňlanýan göreş strategiýalarymyza näderejede uýgunlaşyp biljegine göz aýlalyň. «West Point Counterterroism» merkeziniň täze statistiki maglumatlary 1-nji iýuldan bäri dünýä boýunça 60-dan gowrak terror hüjüminiň bolandygyny, golaýda bolsa Keniýa molunda amala aşyrylan hüjümde 60-dan gowrak adamyň öldüriýelndigini görkezýär. Bu terror toparlary bilen barýan häzirki darkaşyň hiç wagt soňunyň gelmejegini aňladýana däldir-dä? Bu 21-nji asyryň durmuşynyň aýrylmaz bir bölegi bolarmyka?
Marks: Bu soraga meniň gysga jogabym şeýle – men bu bir täze kadalylyk diýip pikir edýärin. Bu biziň dowamlylygymyzyň bir bölegi. Bu hakykatdanam ideýalar urşy, başga zat däl. Açygy, biz soňky 20 ýylyň dowamynda bu ýerde lokallaşma, ýerlileşme düşünjesiniň bardygyny, ýagny terror guramalarynyň komanda we kontrol gurluşynyň böleklere bölünip, ideýalara we nöker toplamaga esaslanmak bilen, örän ýaýraň görnüşli motiwasiýa tagallasyny alyp barýandyklaryny görýäris.
Men muny örän bölünen dünýä, diýseň kyn ykdysady döwür diýip atlandyrardym we hut şu emele gelen ýagdaý sebäpli, ideýalaryň çaknyşygy sebäpli, ozal bizde hemişe wagt taýdan, giňişlik babatynda örän uly üzeňelik bolan bolsa, biz indi digital asyrda bu zatlaryň ählisini ýitirdik. Indi hemmme kişi hemme kişiniň üstünde we hemmeler hemme kişini halap hem barmaýar.
Onsoň başgalaryň pikirleniş ýollarynyň, herketiniň we işiniň şunuň ýaly açylmagy, medeniýetler we DNA-lar şunuň ýaly akyla sygmajak pikir bölünişiklerine sebäp bolýar. Şol pikir bölünişikleriniň içinde hem sen nöker toplamaklyga eýe bolýarsyň, terrorçylyga, daşardan hereket etjek adamlara eýe bolýarsyň.
Biziň soňky döwürde Kniýada gören zadymyz örän özboluşly bir töwerekde käbir örän özboluşly idelogiýalara garşy radikallaşma meselesi bolup durýar, bu ýerde ýaraglara bolan elýeterlilik hem bar, bu bir senagat we ol o taýda hemişe bolupdy. Onsoň bu häzir dörän mesele däl, şeýle-de bu hiç wagt ýok bolup gitjek bir zat hem däl.
Emma şonuň ýaly görnüşdäki elýeterlilik bilen, köp görnüşli elýeterlilik, ideýalaryň elýeterliligi, personala elýeterlilik, nöker tutulyp biljek adamlara elýeterlilik, ýaraglar sistemasyna elýeterlilik, birek-birege bolan elýeterlilik - bu hili wakalara sebäp bolýan şular we men bular täze bir kadalylyk diýip pikir edýärin.


text:
Fransiýanyň Normandiýa regionynda iki hüjümçi hristian kilisesinde ruhanyny öldürdiler.
Hüjümçileriň polisiýa tarapyndan atylyp öldürilendigi habar berildi.
Hüjümçileriň şahsyýeti we maksady anyklanmady.
Fransiýanyň terrora garşy derňew toparynyň aýtmagyna görä, (St.-Étienne-du-Rouvray) şäher kilisesinde bolan hüjüm boýunça derňew geçirilýär.
Fransiýanyň mediasy hüjümçileriň ruhanynyň damagyny çalyp öldürendigini habar berdi. Beýleki zamunyň “ölümiň gyrasynda” bolandygyny Fransiýanyň Içeri işler ministrligi mälim etdi.
Fransiýanyň prezidenti Fransua Holland we içeri işler ministri Bernard Kazeneuwe hüjümiň bolan ýerine bardylar.
Fransiýanyň mediasyna görä, hüjümçiler ruhanyny, iki monah aýaly we birnäçe dinçini zamun alypdyr.
Watikan hüjümi ýazgaryp, ony “wagşyçylykly gyrgynçylyk” diýip atlandyrdy.
Fransiýanyň premýer-ministri Manuel Walls “ybadathana edilen wagşyçylykly hüjüm” bilen bagly aladalanma bildirdi. “Tutuş Fransiýa we katoliklere zarba uruldy. Biz bile durarys”, diýip Walls Twitterde ýazdy.


text:
Nýu-Ýorkda ýerleşýän Human Rights Watch guramasy Saud Arabystanyny jezalandyrmalaryň köpelmeginde aýyplady. Agzalan jeza beriş çäreleriň ençemesi köpçülikleýin geçirilip, adamlaryň kellesi kesildi.
Adam hukuklaryny goraýjy guramanyň 21-nji awgustda ýaýradan beýannamasynda Saud Arabystanynda 4-nji awgustdan bäri 19 adama jeza berilendigi, şol sanda zorluk bilen bagly bolmadyk sebäplere görä aýyplanan sekiz adamyň we ýene bir adamyň jadygöýlükde aýyplanyp öldürilendigi aýdylýar.
“Saud Arabystanynda ölüm jezasynyň dowam etdirilmegine, aýratynam şeýle jenaýatçylyklar babatynda ulanmagyna hiç hili delil ýok”, diýip HRW guramasynyň Ýakyn Gündogar we Demirgazyk Afrika boýunça müdiri Sarah Leah aýtdy.
HRW guramasy Saud Arabystanynda ýene has köp jeza beriş çäreleriň planlaşdyrylýandygyny we ölüm jezasyna höküm edilenleriň garyndaşlarynyň aladalanma bildirýändigini aýtdy. Jeza beriş çäreleri barada patyşalygyň döwlet agentlikleri tarapyndan yglan edildi.


text:
Şenbe güni “Siriýanyň dostlary” diýlip atlandyrylýan topara girýän ýurtlaryň daşary işler ministrleri Siriýanyň oppozision söweşijilerine gyssagly harby goldaw bermek barada karara geldiler.
Kataryň paýtagty Dohada geçirilen bu maslahatda 11 ýurduň daşary işler ministrleri Siriýanyň oppozisiýasyna material we harby enjam taýdan goldaw bermek üçin her bir ýurduň aýratynlykda zerur çäreleri görmelidigini karar etdiler.
Olar muny Siriýanyň režiminiň hem-de onuň ýaranlarynyň rehimsiz hüjümlerine oppozisiýanyň garşy durup bilmegi üçin zerur diýip hasaplaýandyklaryny mälim etdiler.
Maslahatyň ahyrynda kabul edilen beýanatda bu ýurtlar Siriýanyň hökümet güýçlerine ýardam berýän Liwanyň “Hizbulla” toparynyň bu konfliktde oýnaýan roluny-da ýazgardylar.


text:
Eýranyň prezidenti Mahmut Ahmedinejad gyzlary 16 ýaşynda durmuşa çykmaga çagyrýar.
Döwlet eýeçiligindäki «Jam–e Jam» gazetiniň ýekşenbe günündäki sanynda prezidentiň häzir gyzlaryň ortaça 24-26 ýaşlarynda durmuşa çykmalaryny gaty giç diýip tankytlaýandygy aýdylýar.
Ahmedinejad maşgala planlaşdyrmasyny Günbataryň hokgasy hasaplaýar we Eýranyň ilatyny çaltrak köpeltmek isleýär.
Tankytçylar bu hili syýasatyň ýurduň häzir resmi taýdan ykrar edýän 9 prosent işsizligini has-da ýitileşdirjegini aýdýarlar.


text:
Düýbi Nýu Ýorkda ýerleşýän Hýuman Raýts Wotç guramasy Liwiýadaky gozgalaňlaryň basylyp ýatyrylmagy netijesinde üç günüň dowamynda öldürilen adamlaryň sanynyň 84-e ýetendigini aýdýar.
Adam zaýaçylygynyň iň köp bolan ýeri ýurduň ikinji uly şäheri Bengazi. Bu şäherde, bir hassahanadan berlen habara görä, anna güni 35 adam ölüpdir.
Şu hepde Liwiýanyň başga-da azyndan dört şäherinde polisiýa bilen protestçileriň çaknyşygy boldy.
Döwlet metbugaty 40 ýyldan gowrak häkimiýet başynda oturan Muammar Kaddafiniň tankytçylaryndan öç alynjakdygyny duýdurdy.


text:
Hökümet adatça polisiýa resmilerini, korrupsiýa derňewini açanlarynda, «syýasy dildüwşikde» aýyplamaýar. Ýöne Türkiýede häzir edil şeýle zatlar bolýar.
Türk polisiýasynyň Eýran bilen bagly diýilýän köp milliard dollarlyk gyzyl satyn alýan shema babatda geçirýän derňewi premýer-ministr Rejep Taýyp Erdoganyň hökümeti üçin uly syýasy krizis döredýär.
Bu çylşyrymly iş şu hepde (18-nji dekabr) Erdogan polisiýa resmilerini öz hökümetine garşy «hapa operasiýa» başlamakda aýyplanda aýan boldy. Olar, ýagny polisiýa hökümet agzalarynyň üçüsiniň ogullaryny we 80 çemesi biznesmeni, döwlet emeldarlaryny para almak we gapllyk aýyplamalary esasynda derňemäge başlady.
Erdogan bu derňewi başlanlaryň hökümetiň aýagyny köwmäge hem-de «döwlet içinde döwlet bolmaga» çalyşýan bir gurama degişlidiklerini ýaňzytdy.
Erdogan ol guramanyň adyny agzamady, emma ulanýan sözlerinden türk diňleýjilerine belli bolmagyna görä, ol bu ýerde täsirli musulman ruhanysy, Birleşen Ştatlarda ýaşaýan Fethulla Güleniň yzyna eýerijileri aýyplaýar.
"Döwlet içindäki döwlet"
Stambulda çykýan «Hürriýet» gazetiniň syýasy synçysy Barçin Ýinanç Erdoganyň Güleniň sud we polisiýa güýçleriniň arasynda täsirli wezipeleri eýelän tarapdarlaryny ilkinji gezek aýyplmaýandygyny aýdýar:
"Premýer-ministr ýa-da onuň ministrleri parallel bir gurama ýa-da döwlet içindäki döwlet barada gürrüň edende, jemgyýetçilik kim hakda gürrüň edilýändigini bilýär, sebäbi bu türk premýer-ministriniň we onuň kömekçileriniň şeýle bir guramanyň bardygyndan ilkinji gezek zeýrenişleri däl."
Korrupsiýa derňewi üstündäki tutluşyk polisiýanyň sülçülerini we käbir prokurorlary Erdoganyň ýakyn töweregini düzýän ministrleriň garşysyna goýýar.
Sülçüler güman edilýänleriň öýlerini dökenlerinde, öz tapan zatlary barada metbugata maglumat syzdyrdylar. Olaryň iň sensasiony köwüş gapyrjaklaryna dykylyp goýlan 4.5 million dollar baradaky habar boldy. Bu pullar döwlet eýeçiligindäki «Halkbankyň» ýerine ýetiriji direktorynyň öýünden tapyldy. Başga bir ministriň oglunyň ýatyş otagyndan bolsa, pul sanalýan maşyn bilen depe bolup ýatan nagt pul çykdy.
Metbugat habarlarynda aýdylmagyna görä, derňew Türkiýäniň Eýrandan import edilýän nebit we gaz üçin eden tölegleri, nagt pullaryň altyna öwrülişi we Dubaýyň üstünden Eýrana getirilişi bilen bagly korrupsiýa üns berýär.
Pul ýuwmaga, ýagny bikanun pullary kanunlaşdyrmaga türk hökümetinden kimiň gatnaşandygy, Eýranyň hökümetiniň bu işe ilteşiginiň bardygy ýa ýokdugy belli däl, emma korrupsiýa işinde esasy güman edilýän eýranly biznesmen Reza Zarrab, ol Türkiýede ýaşaýar we türk pop ýyldyzyna öýlenen. Şeýle-de onuň hem Türkiýede, hem Eýranda täsirli tanyşlary bar.
Altyna öwrülýän lira
Türkiýe, halkara sanksiýalaryna garamazdan, Eýrandan energiýa import edýär, sebäbi ol öz ykdysadyýetiniň nebit-gaza mätäçdigini aýdýar. Ankara bu import üçin resmi taýdan türk lirasynda töleg edýär, çünki sanksiýalar onuň tölegi ýewroda ýa dollarda etmeginiň öňüni alýar.
Emma muňa garamazdan, habar serişdeleri eýranlylaryň «Halkbankdaky» hasapda saklanýan şol liralary Türkiýede altyn satyn almakda ulanýandyklaryny, soň kurýerleriň millionlap dollara durýan altyn plitalaryny çemodanlap Dubaýa alyp gidýändiklerini, ol ýerde bolsa ýa daşary ýurt puluna öwürýändiklerini, ýa-da Eýrana iberýändiklerini aýdýar.
Bu işiň täsirleri Türkiýeden we Eýrandan has aňyrlaryk çykýar, sebäbi Birleşen Ştatlaryň resmileri, ýadro programmasy sebäli girizilen Günbatar sanksiýalary netijesinde global bank sistemasyndan köp babatda gyrakladylan Tährana maliýe halas ediş mümkinçiliginiň döredilmezligi üçin, Türkiýäniň altyn eksportlarynyň öňüni almaga çalyşdy. Bu altyn satyn alyş shemasy Birleşen Ştatlaryň Tährana gymmatbaha metallaryň eksport edilmeginiň gadaganlygy baradaky sanksiýalaryna hem ters gelýär.
Ulalyp barýan galmaga jogap hökmünde, hökümet penşenbe güni uly polisiýa ofiserleriniň altysyny işden aýyrdy. Işden aýrylanlaryň arasynda Stambulyň polisiýa başlygy Huseýin Çapkin hem bar. Erdogan bu derňewiň geçirilmegine kömekleşmek üçin özüniň iki sany prokorury belleýändigini yglan edip, metbugatda onuň tutuşlygyna bassyr-ýussur edilmek islenýän bolmagynyň ahmaldygy barada gürrüň döretdi.
"Arassa" gelen hökümet
Bu korrupsiýa derňewi hususan-da Erdogan üçin oňaýsyz, sebäbi onuň Adalat we Galkynyş partiýasy 2003-nji ýylda häkimiýete «arassa el» bilen gelipdi we saýlawçylaryň uly goldawyny alypdy. Häzirki korrupsiýa derňewi hökümetiň ab-abraýyny şeýle derejede synaga salýan ilkinji barlag bolup, indiki ýyl Türkiýede geçiriljek ýerli saýlawlaryň we prezident saýlawlarynyň birnäçe aý öňünden amala aşyrylýar.
Ýinanç derňew üstünde barýan tutluşyk Erdogana ygrarly adamlar bilen Gülene eýerijileriň arasynda görnetin bir bölünişgiň emele gelendigini aňladýar, ýogsa olar, Güleniň tarapdarlary dini konserwatiw AKP-nyň häkimiýete gelmegine ýardam edipdiler diýýär:
"Bu iki güýç ozal umumy duşmana, durnukly kemalçylara hem-de harby we sud elitasyndaky dünýewilere esaslanýan düzgüne garşy göreşmek üçin birleşdiler. Indi bu ikisi hökümet dolandyryş stili üstünde söweşe başlady, aslynda bu häkimiýeti bölüşmek, belli meselelerde kimiň sözüniň geçmelidigi baradaky dawa."


text:
Boş çüýşe
Bir gezek biri dostunyň öýüne myhman bolupdyr. Ol öýüň öňünde seňňerläp duran boş arak çüýşelerini görüp “Bulary öýme-öý aýlanyp, çüýşe satyn alýanlara satsaň bolmaýarmy? Esli pul bolardy” diýipdir. Öý eýesi:
-Her kim arak-şeraby bir maksatdan ugur alyp içýär. Men arak içenimde batyr adama, has anygy, eli düýrme gylyçly Görogla dönýärin. Arak gylyç bolsa, bu çüýşeler onuň gyny. Gylyjyň gynyny satmak, zyňmak günä bolar -diýip, ýagdaýy düşündiripdir.
Göwünlik
Bir gezek biri keselhanada ýatan daýysynyň halyndan habar almak üçin onuň yzyndan barypdyr.
Daýysy “Men näçe gün bäri keselhanada. Ýagdaýym agyr. “Şu keselden gutulman, Ezraýyl janymy alar” diýen gorkym bar. Sen welin halymdan habar tutaňok” diýip gatyrganypdyr. Ýegeni:
-Daýy, Hudaýa-da adamyň gowusy gerek. Seniň gowularyň sanawunda adyň geçenok. Enşalla, gutularsyň -diýip, çyny bilen göwünlik beripdir.
Dul höwesi
SSSR darganyndan soňra Russiýa Federasiýasyna gezelenje gidip-gelen “Aňyrda birküç ýyl ozal Türkmenistandan Russiýa göçüp gidenlere-de sataşdym. Olaryň käbiri “Ýalan albaýa aldanyp, bärä göçüp gelipdiris. Yzymyza, Türkmenistana dolanjak” diýýär” diýip, gören-eşdenini gürrüň beripdir. Bu gürrüňi diňläp oturan syrma sallah dul kişi:
-Şeýle gürrüňi edýänleriň arasynda başy boş dul zenanlar-da barmy? -diýip, agzyny suwardyp sowal beripdir.
Kellä minnetdarlyk
Bir gezek biri irden işe gelende özi bilen bir kabinetde bile oturýan işdeş ýoldaşyna “Dynç günleri: şenbe, ýekşenbede toý-şagalaňa, meýlis-märekä baryp, gereginden artyk arak-şerap içýäris. Soňra hepdäniň birinji güni, duşenbede kellämiz syzlap agyrap, azar berýär. Iş bilen küýüň bolanok. Bu gezek Hudaýa şükür, çenimi bilip içipdirin. Duşenbe bolsa-da kelläm asla agyranok” diýip öwnüpdir. Işdeş ýoldaşy:
-Tizden-tiz başlygyň ýanyna bar. Ol seniň işe çykaryňa garaşyp otyr. Düýn, duşenbede işe çykmanyň üçin hasabat sorap, akyly ýuka tüňňi maňlaýyňa ýaglyja käýinç ýelmär welin, kelläň näme üçin agyrmaýanyna magat gözüň ýeter. Bu gün hepdäniň ikinji güni, sişenbe -diýipdir.
Haýat
Bir gezek iki ülpet toýa baryp, kekirdegine gelýänçä arak içipdir. Il deňinde olar-da saçak başyndan turup gaýdypdyr. Serhoşlykdan ýaňa aýak üstünde durup bilmeýändikleri üçin olaryň biri haýada ýaplanyp ýöräpdir.
Beýlekiniň haýada ýaplanyp ýöremäge-de rowagaty (kuwwaty) bolmany üçin onuň gapdaly bilen emedekläpdir. Haýada ýaplanyp ýöreýän “Mugt arak “ diýip, çeniňi bilmän içdiň. Indem ýöräp bilmän emedekläp gelýäň. Utan!” diýipdir. Emedekläp gelýän:
-Haýat gutarsyn, onsoň seňem kimdigiň aýan-äşgär bolar -diýipdir.
Çöplän, taraşlan Amanmyrat Bugaýew.


text:
Gyrgyz prezidenti Almazbek Atambaýew rus harbylary geljekde Gyrgyzystandaky harby bazadan çykmaly diýdi.
Atambaýew 1-nji dekabrda, Bişkekde guralan ýyllyk metbugat ýygnagynda eden çykyşynda Gyrgyzystan öz topragynda hiç bir daşary ýurt goşunyny saklamazdan, öz ýaragly güýçlerine daýanmaly diýdi.
Gyrgyzystan we Orsýet 2012-nji ýylda Orsýetiň Bişkegiň alkymyndaky Kantdaky harby bazany kärendesine almagynyň möhletini, indiki ýyldan başlap, 15 ýyl uzaltmak barada ylalaşyga geldi.
Gyrgyzystanyň ozalky hökümeti bu kireý möhletini 49 ýyl uzaltmaga razy bolupdy. Atambaýew ABŞ-nyň Manas uçar meýdanyndaky harby tranzit desgalarynyň 2014-nji ýylda ýapylmagyny hem dogry karar diýip atlandyrdy.


text:
Soňky döwürlerde Türkmenistanda býujet işgärleriniň mugt zähmetinden peýdalanmak, olara bag ekdirmek we işleýän ýerleriniň remontyny etdirmek ýaly ýagdaýlaryň gaýtalanýandygyny käbir türkmenistanlylar aýdýarlar.
Şeýle ýagdaýlara, esasanam, Lebap welaýatynyň Galkynyş we Garaşsyzlyk etraplarynda täze gurulýan çagalar baglarynda we mekdeplerde köp duş gelinýär. Ulanmaga beriljek binalarda mekdep mugallymlary we çagalar baglarynyň terbiýeçileri mugt işledilýär. Özem bu iş bir ýa iki gün däl, aýlap dowam edýär.
Öz ýolbaşçylary tarapyndan mugt işe çekilenlerden biri hem Galkynyş etrabynyň mekdepleriniň biriniň mugallymy, özüni Joraguly diýip tanadan ildeşimiz.
“Gurluşyklaryň proýekt-smeta resminamalarynda zir-zibilleri aýyrmak, abadanlaşdyryş işleri üçin pul serişdeleri göz öňünde tutulyp, şol pul serişdeleri gurluşyk firmasyna geçirilýän bolmaly. Emma olar öz işini doly etmänsoň, galan-gaçan işler biziň boýnumyza galýar” diýip, iňlis dili mugallymy Joraguly gürrüň berýär.
Gurluşyk planlary berjaý edilmeýär
Joragulynyň aýtmagyna görä, gurulýan mekdeplerdir çagalar baglary proýekt resminamasynda görkezilen plan doly berjaý edilmezden, ulanmaga berilýär. Şeýlelikde, binalaryň daş-töweregini abadanlaşdyrmak, zir-zibilden arassalamak ýaly işler üçin goýberilen pul serişdeleri ikarada ýitýär.
Ol sözüni dowam etdirip, ýene şeýle diýdi: “Onsoň bilim işgärlerini – orta mekdepleriň mugallymlaryny we çagalar baglarynyň terbiýeçilerini mejbury şol binalaryň ýetmezini bejermekde, daş-töweregini abadanlaşdyrmakda we bag ekmekde ulanýarlar, olary mugt işledýärler”.
Lebap welaýatynda gurluşyk planlary doly tamamlanman ulanyşa tabşyrylan täze mekdeplerden biri. Lebap, awgust, 2012.
Lebap welaýatynyň Galkynyş etrabynyň Galkynyş şäherçesinde ýaşaýan we özüni Setdar diýip tanadan beýleki bir mugallym hem şeýle işe çekilen lebaply mugallymlardan ýene biri. Onuň aýtmagyna görä, diňe onuň özi däl, bu etrabyň “Watan” daýhan birleşigindäki çagalar baglarynyň käbir terbiýeçileri we mekdepleriň käbir mugallymlary hem häzirki wagt şeýle ýagdaýlary başdan geçirýärler.
“Olar her gün ertirden günortana çenli işledilýär, 17 sany mekdepden 170 sany mugallym gurluşyga kömekleşmeli edilipdir. Täze gurlan çagalar bagynyň gurluşygyny bir hususy firma alyp barýar, eger şol kompaniýa öz işiniň hötdesinden gelip bilmejek bolsa, näme üçin gurluşyk etmegi boýnuna alýar?” diýip, Galkynyş şäherçesinde ýaşaýan edebiýatçy mugallym Setdar janygyp gürrüň berdi.
Biziň bilen söhbetdeş bolan mugallymlaryň aýtmaklaryna görä, 1-nji sentýabra çenli Lebap welaýatynda 9 sany çagalar bagy we 3 sany orta mekdep ulanmaga berler. Emma ulanmaga berlenden soň-da şol mekdepleriň ählisinde gurluşyk işleriniň doly tamamlanjakdygyna ynanmak kyn.
Bu ilkinji gezek däl
Bu ýagdaý mugallymlaryň işledilmegi bilen bagly şu ýyl ilkinji gezek ýüze çykýan waka däl, mugallymlar we çagalar baglarynyň terbiýeçileri täze gurlan mekdepdir çagalar baglarynyň binalaryny abatlamak, nahal ekmek, binanyň daş-töweregini zir-zibillerden arassalamak ýaly işlerde mundan ozalam işledilýärdi.
Galkynyş etrabynda ýerleşýän mekdepleriň biriniň mugallymy Setdaryň sözlerinden çen tutulsa, Galkynyş şäherçesindäki 17-nji orta mekdebiň gurluşygynda hem şol etrabyň mekdepleriniň käbir mugallymlary mugt işledilipdir.
Garaşsyzlyk etrabynda gurlan we ulanmaga berlenine bir ýyla golaý wagt geçen 2-nji sport mekdebiniň gurluşygynda-da mugallymlaryň we mekdebe gatnaýan çagalaryň hyzmatyndan mugt peýdalanylandygy barada maglumat bar.
Garaşsyzlyk etrabyndan adynyň agzalmagyny islemedik bir ýaşaýjynyň aýtmagyna görä, bu etrabyň merkezindäki seýil bagyň golaýynda ýerleşýän we ulanmaga berlenine bir ýyldan gowrak wagt geçen 2-nji çagalar bagynda-da onuň kemçilikli ýerlerini bejermek ýaly işlerde etrabyň beýleki çagalar baglarynyň terbiýeçileri işledilýär.
Mekdep mugallymlarynyň we çagalar baglarynyň terbiýeçileriniň işledilişi baradaky mesele boýunça ýerli administrasiýanyň wekillerinden jogap alyp bolmady. Emma mugallymlar özleriniň remont hem gurluşyk işlerinde mugt işledilmeginiň sebäbini soranlarynda, ýolbaşçylaryň olaryň aýlyk hak alýandyklaryny aýdyp çäklenýändiklerini biziň bilen söhbetdeş bolan mugallymlar gürrüň berýärler.


text:
Polşanyň gündelik gazeti üçin işleýän belarusly meşhur žurnalist Andrzeý Poçobuto garşy sişenbe güni Belarusyň Grodno şäherinde sud prosesi başlandy. Ol prezident Aleksandr Lukaşenkony kemsidenlikde we oňa şyltak atanlykda aýyplanýar.
Poçobuto aprel aýynda tussag edildi we Polşanyň “Gazýeta Wyborça”gazetinde çap eden makalalarynda we internetdäki kommentarilerinde Lukaşenkony kemsidenlikde hem oňa “şyltak atanlykda” aýyplandy.
Belarusyň raýaty Andrzeý Poçobuto öz ýurdundaky polýak diasporasynyň aktiw wekili we “Belarusdaky polýaklaryň bileleşigi“ atly medeni guramanyň öňdebaryjy agzasy. Eger ol günäli tapylsa, onda 2 ýyldan başlap, 4 ýyldan gowrak möhlete çenli türme tussaglygyna höküm edilmegi mümkin.
“Syýasy äheňli”
Belarusly žurnalistleriň assosiýasiýasynyň başlygy Žanna Litwinanyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, žurnalist Poçobuto garşy sud “syýasy äheňli”. Ol şuňa meňzeş üç suduň Belarusda 2002-nji ýylda hem bolandygyny ýatlady: “Bu suduň ýapyk gapylaryň aňyrsynda geçirilmegi onuň syýasy äheňlidigini goşmaça subut edýän fakt”.
“Belarusdaky polýaklaryň bileleşigi” atly guramanyň agzasy Renata Demençuk “Roýtere” beren interwýusynda Poçobutonyň prezidentiň sözlerini gaýtalandygyny aýtdy: “Ol prezidente “şyltak atanlykda” aýyplanýar. Ol prezidente “şyltak atmady”. Poçobuto prezidentiň özüniň aýdanlaryny gaýtalady. Men şu pozisiýamda durýaryn. Sebäbi men ony goldaýaryn. Men Belarusyň azat ýurt boljakdygyna we ýurtda demokratiýanyň ýeňjekdigine ynanýaryn. Andrzeý Poçobuto hormata örän mynasyp adam”.
Grodna şäherinde sud başlananda, žurnalist Poçobutonyň boşadylmagyny talap edip, onlarça adam suduň jaýynyň öňüne ýygnandy. Olaryň arasynda Poçobutonyň aýaly we ene-atasy hem bardy.
Gurama basyş astynda
Belarusdaky polýaklaryň medeni guramasynyň häzirki başlygy Anželika Arehwanyň Grodna sapar etmek plany başa barmady. Çünki polisiýa ony Polşanyň žurnaly üçin işleýän habarçy Alekseý Saleýiň meselesi boýunça soraga çagyrdy. Arehwanyň sözlerine görä, polisiýa soraga barmakdan ýüz öwrendigi üçin onuň Lapenka obasyndan Grodna gitmegine böwet bolupdyrlar.
Geçen ýyl häkimiýetler Belarusdaky polýaklaryň medeni guramasyny Minskiniň golaýyndaky jaýyndan çykardy. Şeýle-de bu guramanyň aktiwistlerini polisiýanyň tussag etmegi Belarusyň we Ýewropa bileleşiginiň, şeýle-de Polşanyň gatnaşyklaryny dartgynlaşdyrdy.
Bu gurama bäş ýyldan bäri Belarusda resmi registrasiýa almaga çalyşýar. 2009-njy ýylda hökümetiň tarapdary bolan Belarusdaky polýaklaryň bileleşigi hasaba alyndy. Emma Polşanyň hökümeti diňe medeni guramany Belarusdaky etniki polýaklaryň ýeke-täk kanuny guramasy diýip hasaplaýar.
Belarusyň 9 million 700 müň ilatynyň 4 prosente golaýy etniki polýaklardyr.


text:
BMG-niň iki resmisi Siriýada edildi diýilýän himiki hüjümleriň derňewleri barada gepleşik geçirmek üçin Siriýanyň paýtagty Damaska sapar ederler.
BMG-niň berýän maglumatyna görä, agzalýan guramanyň himiki ýaraglar toparynyň ýolbaşçysy Ake Sellstorma we guramanyň ýaragsyzlandyrmak boýunça ýolbaşçysy Angela Kane Siriýanyň häkimiýeti tarapyndan çakylyk gelip gowuşypdyr.
Çarşenbe güni Siriýanyň oppozision milli koalisiýasy, Orsýetiň siriýaly söweşijileriň sarin gazyny ýasap, mart aýynda Aleppo şäheriniň çetinde himiki ýaragly hüjümleri amala aşyrandygy baradaky aýyplamalaryny ret edipdi.
Penşenbe güni Orsýetiň BMG-däki ilçisi Witaliý Çurkin aýyplamalaryň Orsýetiň ylmy barlaglar analizine esaslanýandygyny aýtdy.
Mart aýynda Allepponyň çetindäki Han al-Assal şäherindäki hüjümde 20-den gowrak adam ölüpdi.
Şol wakada hökümet we söweşijiler bir-birlerini himiki ýaraglary ulanmakda aýyplapdylar.


text:
Daşary ýurt habar serişdeleri Türkmenistanyň goşa raýatlygy bar bolan raýatlaryna basyşy artdyrýandygyny habar berýär.
Nemes tolkuny radiosy türkmen häkimiýetleriniň iki raýatlygy bolan graždanlary yzarlamaga başlandygyny, Aşgabat aeroportunda Moskwa uçmakçy bolan 40 çemesi ýolagçynyň saklanandygyny habar berýär.
Aýdylmagyna görä, saklanan raýatlaryň hemmesiniň hem rus, hem türkmen raýatlygy bar eken. Türkmen häkimiýetleri olaryň ýurtdan çykmak üçin iki raýatlygyň birinden ýüz öwürmelidiklerini aýdypdyrlar.
BBC radiosy bolsa, Türkmen inisiatiwasy guramasyna (TIHR) salgylanyp, türkmen häkimiýetleriniň 1-nji iýulda Moskwa uçmakçy bolan 12 raýaty ýoldan saklandygyny ýazýar. Olaryň hem goşa raýatlygy bar eken.


text:
Orsýetde näbelli hakerler aýal-gyzlardan düzülen “Pussy Riot” pank toparynyň agzalaryny türme tussaglygyna höküm eden suduň web saýtyna hüjüm etdiler.
Hakerler Moskwanyň Hamowniçeskiý sudunyň web sahypasynda “Pussy Riot” toparynyň agzalaryny goldaýan ýazgylary we bolgariýaly sazanda Aziziň hem aýdymyny ýerleşdirdiler.
Hamowniçeskiý sudunyň metbugat wekili özleriniň web sahypasyna hüjümiň edilendigini tassyklady.
Geçen anna güni sud “Pussy Riot” toparynyň agzalaryny dini ýigrenje esaslanýan huligançylykda günäli tapyp, olary iki ýyl türme tussaglygyna höküm edipdi. Olar şu ýylyň mart aýynda Moskwanyň merkezi hristian ybadathanasynyň içinde prezident Putiniň dolandyryşyny ýazgaryjy kinaýaly protest aýdymy bilen çykyş edenlerinde, tussag edilipdiler.


text:
Şwesiýada ýaşaýan türkmen şahyry Şiraly Nurmyradyň goşgusy.
Dürli-dürli bormuş manysy ömrüň:
Kim kagyza aşyk, kim guly demriň.
Gije-gündiz uky haram bolanda,
Bal bolarmyş sarymsak-da, sogan-da.
Saňa aşyk bolan, saňa näz eden
Zenanyň gujagy gyzmaz täzeden.
Bar, sen tutupsyňam tylla balygy,
Haltalap daşaýaň öýe baýlygy,
Syňrakdan syzmasa açylman aýaň,
Yhlas ýele gider, azap hem zaýa.
Nädip beýle bolýa – düşünmek kyndyr,
Nebis bir pyçakdyr, ynsap bir gyndyr.
Dürli-dürli bormuş manysy ömrüň:
Kimse ot küýseýä, kim zary kömrüň,
Kimse öz nyrhyny özi bilenok,
Hem öz bahasyna laýyk gelenok.
Ýa arzan nyrh kesýä, ýa kemter gaýdýa,
Ýa ýalňyşyp özgäň aýdymyn aýdýa.
Ne bir puldan doýup, ne-de bir maldan,
Öýkeläp ýör, özünden däl – ykbaldan.
Çem gelen sebäpkär, it-guş günäli,
Onuň täk özi sag, uly il – däli!
Çekgäňi gyzdyran şarpyga dözüp,
Ýaşap bolýamy nä arkaýyn gezip?
Dürli-dürli bormuş manysy ömrüň:
Kimse haýyşa zar, kim guly emriň.
Döşüňi gaýşardyp ýaşajak bolsaň,
Ilki pikir gelsin, hereket – onsoň.
Subut et nämüçin gelenňi dünýä,
Nämüçin aglaňda ýakynyň gülýä?
Ne beýle giç ýada saldyn Hudaýy!
Ne ýeňil tereziň sogaply taýy…


text:
Türkiýäniň daşary işler ministri Mewlut Kawusoglu basym «Yslam döwleti» jeňçi toparyna garşy «köpgyraňly» söweşiň başlanjagyny aýtdy.
Kawusoglu 5-nji awgustda, Kuala Lumpurda geçýän ASEAN sammitinde amerikan dronlarynyň we uçarlarynyň Türkiýäniň "Injirlik" howa bazasyna gelip başlandygyny aýtdy.
«Basym Birleşen Ştatlar we Türkiýe Daeşe, ýagny «Yslam döwleti» diýilýän topara garşy köpgyraňly söweşe başlar» diýip, Kawusoglu aýtdy.
Ol 5-nji awgustda malaýziýada ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri bilen duşuşdy. Türkiýe iýulyň aýagynda «Yslam döwleti» toparynyň Siriýadaky bazalaryna zarba urdy we ABŞ-nyň söweş uçarlaryna "Injirlik" harby howa bazasyny ulanmaga rugsat berdi.


text:
2-nji dekabrda Aşgabatda Türkmenistanyň baş “howa derwezesi” bolmagyna gönükdirilip, Aşgabatda gurulýan täze Halkara howa menziliniň toplumyna girýän uçuş-gonuş zolagy hem-de howa hereketlerini dolandyryş desgasy we beýleki desgalar ulanmaga tabşyryldy.
Ulanmaga berlen desgalaryň hatarynda howa nawigasion, radiotehnika, yşyklandyryş-signalizasiýa ulgamlary bilen enjamlaşdyrylan magistraly hem-de birleşdiriji öwrüm ýollary bolan emeli uçuş-gonuş zolagy bar. Halkara raýat awiasiýasy guramasynyň hemme talaplaryna laýyk gelip,
3 müň 800 metr uzynlygy we 75 metr ini bolan bu uçuş-gonuş zolagy islendik howa şertlerinde howa ulaglarynyň ähli görnüşlerini kabul etmäge ukyplydyr.
Iň döwrebap howanawigasion enjamy goşmak bilen iň çylşyrymly elektron-tehniki “özeni” bolan, beýikligi 65 metrlik howa hereketini dolandyryş gullugynyň diňi howa hereketlerini dolandyryş, gözegçilik ediş we synlaýyş ulgamynyň hem-de şonuň bilen birlikde howa menziliniň ajaýyp esasy binagärlik keşbini alamatlandyrýan “beýni merkezine” öwrüldi. Umumy meýdany 7 müň inedördül metr bolan binanyň 6 gatynda dolandyryş, tehniki we beýleki gulluklar ýerleşdirildi. Bu ýerde “Thales” bütin dünýä meşhur fransuz kompaniýasynyň enjamlary gurnaldy, işgärleriň işlemegi üçin has oňaýly şertler döredildi.
Mundan başga-da, ýangyna garşy-halas ediş hem-de gorag gullugy üçin niýetlenen dört gatly diňi bolan iki gatly bina ulanmaga tabşyryldy. Olaryň ygtyýarynda “Zeigler” (Germaniýa) kompaniýasy tarapyndan öndürilen ýöriteleşdirilen ýangyn söndüriji ulaglaryň 5-si bar.
Häzirki wagtda taslamanyň çäklerinde geçirijilik ukyby ýylda 200 000 tonna ýüke barabar bolan ýük terminalynyň hem-de howa gämilerini azyk önümleri bilen üpjün ediji gulluk üçin niýetlenen binanyň gurluşygy tamamlanyp barýar. Esasy ýolagçy we VIP terminaly, bir wagtyň özünde tehniki taýdan hyzmat etmäge hem-de howa gämileriniň 5-sini abatlamaga niýetlenen angary bolan tehniki merkez, lukmançylyk merkezi, uçarmanlar we uçaryň üstündäki beýleki işgärler üçin merkez, beýleki desgalar güýçli depginler bilen bina edilýär.
Dabara gatnaşyjylar täze desgalar bilen tanşyp, täze uçuş-gonuş zolagyna “Boing” howa gämisiniň uçup-gonşunyň şaýady boldular.


text:
Ispaniýanyň sudy pul ýuwýan gürjüstanly jenaýatçy toparyň lideri Zahar Kalaşowy 7,5 ýyl azatlykdan mahrum etdi.
Sud tarapyndan düýnki çykarylan hökümde agzalýan jenaýatça 24 million dollar töweregi jerime hem salnanlygy aýdylýar.
Zahar Kalaşow 2006-njy ýylda Dubaýdan deportasiýa edilipdi.
Ispaniýanyň sudy Kalaşowy bikanyn hereketler arkaly gazanylan puly ýuwanlykda aýyplady.
Şol kararda Kalaşowyň berlen möhletiň dörtden üç bölegini Ispaniýada geçirenden soň deportasiýa ediljekdigi we onuň Ispaniýa gelmeginiň 10 ýyl gadagan ediljekdigi bellenilýär.
Kalaşowyň aklawçysy sudyň çykaran bu kararyna garşy Ýokary suda ýüz tutjakdygyny habar berdi.


text:
NATO-nyň täze başlygy agzalýan birleşigiň gündogar Ýewropadaky agza ýurtlarynyň goranyşyny güýçlendirmek baradaky ädimlere garamazdan, Russiýa bilen “konstruktiw” gatnaşyklary isleýändigini aýtdy.
Bu barada geçen hepde öz wezipesine başlan NATO-nyň baş sekretary Jens Stoltenberg 6-njy oktýabrda “Gazeta Wyborsza” atly neşirinde çap bolan interwýusynda belleýär.
“Güýçli NATO-nyň Russiýa bilen konstruktiw gatnaşyklary gurmagynyň arasynda hiç hili gapma-garşylyk ýok” diýip, Stoltenberg nygtaýar.
Ukrainadaky krizis bilen baglanyşykly NATO bilen Moskwanyň arasyndaky gatnaşyklar ýiti dartgynlylaşypdy.


text:
Germaniýanyň günortasyndaky Mýunhen şäherindäki bir söwda merkezinde ýüze çykan ok atyşykda azyndan 9 adam öldürildi. Bu barada Germaniýanyň polisiýasy maglumat berýär.
22-nji iýulda Olympia Einkaufszentrum söwda merkezinde ýüze çykan ok atyşykdan soň, sebite Germaniýanyň ýörite güýçleri çekildi.
Germaniýanyň Mýunhen şäherinde, Söwda merkezinde bolan atyşygyň günäkäriniň ýeke adamdygy belli bolanyndan soň we ol adamyň özüni öldürmegi bilen, polisiýa güman edilýän ýaragly adamlary gözlemegini togtatdy.
Bu atyşykda azyndan 9 adam öldürildi. Şäher häkimiýetleri 23-nji iýulda adatdan daşary ýagdaý düzgünini bes etdiler we dowla düşen mýunhenlilelere seresaplyk bilen hemme zadyň kadalaşýandygyny aýtdylar.
Ýogsa, 2,300 çemesi organ işgäri şähere dökülip, 3 diýlip hasaplanylan ýaraglary adamlary gözlän wagty ýaşaýjylara öýden çykmazlyk, mähelleli ýerlerden gaça durmak maslahat berlipdi.
Mýunheniň polisiýasynyň metbugat-wekili Thomas Baumannyň dpa habar agentligine beren maglumatyna görä, ok atyşyk ýerli wagt bilen sagt 18:00 töweregi, söwda merkeziniň garbanyşhanalarynyň birinde ýüze çykypdyr. Ol hüjümçiniň ýeke özüniň hereket edendigini ýa-da muny söweşijileriň bir toparynyň amala aşyrandygy barada häzirlikçe maglumatlarynyň ýokdugyny aýtdy.
Bild neşiri hüjümçiniň Olimpiýa şäheriniň golaýyndaky söwda merkezinde adamlary oka tutup, soňy bilen metro tarap gaçyp gidendigini ýazýar.
Ok atyşykdan soň polisiýa territoriýany petikledi.
Mýunheniň polisiýasy Twitter hasabynda “söwda merkezinde giň gerimli operasiýanyň geçirilýändigini” habar berdi.
Telewideniýe sebite gelen onlarça tiz kömek ulaglaryny görkezdi.
Mýunheniň transport resmileri ençeme awtobus, tramwaý we metro gatnawlaryny togtadandyklaryny mälim etdiler.
Güman edilýän ýeke ýaraglynyň jesedi Olimpia Einkaufszentrum söwda merkezinden 1 km çemesi uzaklykda tapyldy. Ol, görnüşinden, özüni kellesinden atyp öldürene meňzeýär diýip, polisiýa aýtdy.
Öli tapylan we 18 ýaşyndaky eýran asylly german diýlip tanadylan ýaragly adam Mýunhende ýaşaýan eken we häkimiýetler onuň bu işi näme üçin edendiginiň belli däldigini aýtdylar.
Polisiýa onuň öldüren adamlarynyň sanynyň, biraz soň hassahanada ok ýarasyndan ölen adam bilen, 9-a ýetendigini aýtdy.
Bu atyşykda azyndan 21 adam ýaralandy.


text:
Azatlyk Radiosy Birleşen Milletler Guramasynyň Ženewadaky edarasynyň metbugat bölüminiň başlygy Ýelena Ponomarýowa bilen telefon arkaly gürrüňdeş bolup, Ban Ki-Munuň Türkmenistanda geçirjek gepleşiklerinde Human Rights Watch guramasynyň gozgamagy haýyş eden meseleleriniň gozgaljakdygy ýa gozgalmajakdygy bilen gyzyklandy.
Ýelena Ponomarýowa bu ýüzlenmeden özüniň habarsyzdygyny aýdyp, Azatlyk Radiosyna bu baradaky sowal bilen göni BMG-niň Baş sekretarynyň metbugat sekretaryna ýüz tutmagy maslahat berdi: «Gynansak-da, mende bu barada maglumat ýok, sebäbi men entek Human Rights Watch guramasynyň beýannamasyny görmedim. Bu baradaky sowallara diňe BMG-niň Baş sekretarynyň metbugat wekili jogap berip biler. Ol häzir Nýu-Ýorkda».
Birleşen Milletler Guramasynyň Aşgabatdaky edarasynyň jemgyýetçilik gatnaşyklary boýunça wekili hem özlerinde Ban Ki-Munuň Aşgabada etjek saparynyň anyk gün tertibiniň we onuň gepleşikleriniň temalary barada maglumatyň ýokdugyny aýtdy: «Gynansak-da, bizde BMG-niň Baş edarasynyň Ban Ki-Munuň regiona sapar etjekdigi bilen bagly ýaýradan resmi beýanatyndan başga hiç hili anyk maglumat ýok. Onuň sapary bilen baglanyşykly programma bolsa Türkmenistan tarapyndan işlenilip düzülýär».Nägilelikler bar
Türkmenistanda häzirki wagtda Birleşen Milletler Guramasynyň Ösüş Programmasy, Dünýä saglyk guramasy, Çagalar fondy, Bosgunlar baradaky Ýokary komissarlygy, Ilat fondy, Neşä we jenaýatçylyga garşy göreş edarasy ýaly birgiden programmalar we agentlikler ýörite ugurlar boýunça iş alyp barýarlar. Käbir ýerli synçylar bu programmalaryň we agentlikleriň alyp barýan käbir işleriniň oňyn netijeleriniň hem göze ilýändigini belleýärler.
Emma ynsan hukuklary meselesine gezek gelende, bu ugurda Birleşen Milletler Guramasynyň Türkmenistandaky alyp barýan işlerinden nägilelik bildirýän adamlar hem az däl. Bu nägilelikleriň sebäbini aşgabatly garaşsyz žurnalist Aşyrguly Baýryýew BMG-niň Türkmenistandaky edaralarynda adam hukuklary bilen meşgullanýan bölümleriň we wekilleriň ýoklugy bilen düşündirdi. Ol bu ugurda raýatlaryň BMG-niň bölümlerine arz-şikaýat edip bilmeýändiklerini aýtdy.
Birleşen Milletler Guramasynyň Aşgabatdaky edarasynyň jemgyýetçilik gatnaşyklary boýunça wekili Türkmenistanda BMG-niň dürli hili programmalarynyň hereket edýändigine garamazdan, henize çenli bu ýurtda bu guramanyň ynsan hukuklary boýunça iş alyp barýan bölüminiň ýa-da wekiliniň ýokdugyny tassyklady.
Ol ynsan hukuklaryna degişli Türkmenistandaky ýeke-täk bölümiň BMG-niň Bosgunlar baradaky Ýokary komissarlygynyň Uprawleniýesidigini aýtdy: «Bu ugurda bizde ýüz tutup bolaýjak ýeke-täk organ, olam Bosgunlar baradaky Ýokary komissarlygyň Uprawleniýesi. Ondan başga adam hukuklary boýunça iş alyp barýan özbaşdak bölüm bizde ýok».
Türkmenistanyň ynsan hukuklary we syýasy azatlyklar meselesinde halkara guramalarynyň sanawynda iň bir ýaramaz ýurtlaryň arasynda galýandygyny göz öňünde tutsaň, bu ýurtda Birleşen Milletler Guramasynyň ynsan hukuklary boýunça wekiliniň ýa-da bölüminiň bolmazlygy birneme geň bolup görünýär.Ofis Bişkekde
Birleşen Milletler Guramasynyň Adam hukuklary boýunça Ýokary komissarlygynyň metbugat sekretary Rubert Kolwille BMG-niň Bişkekdäki edarasynda ynsan hukuklary boýunça bölümiň bardygyny aýdyp, onuň hem tutuş region boýunça iş alyp barýandygyny belledi: «Ynsan hukuklary boýunça biziň Bişkekde regional ofisimiz bar, ol tutuş region boýunça iş alyp barýar. Bu regional ofisiň döredilmegine Türkmenistan garşy bolmady. Elbetde, bu ofis bosgunlar agentligi ýaly uly bir edara däl. Özi-de bu ofis ýaňy-ýakynda, bir ýyl töweregi mundan öň açyldy. Ynsan hukuklary boýunça biziň bölümlerimiz dünýäniň diňe 55 ýurdunda bar, 150 töweregi ýurtda bolsa beýle bölümlerimiz ýok».
Türkmenistanyň graždanlarynyň öz hukuklarynyň bozulmalary barada BMG-niň ýerli edaralaryna ýüz tutmak islän halatlarynda anyk nähili hereket etmelidikleri baradaky soragymyza Rubert Kolwille anyk jogap berip bilmän, özüniň birneme soňrak bize jaň edip, bu sowala anyk jogap bermekçidigini aýtdy. Emma nämüçindir ol gaýdyp bize jaň etmedi.
Biz Türkmenistanda sosial ähmiýetli proýektleri ýola goýmak isleýän ýerli raýatlara grant bermek boýunça Birleşen Milletler Guramasynyň iş alyp barýan programmalarynyň bardygy ýa ýokdugy bilen hem gyzyklandyk. Birleşen Milletler Guramasynyň Aşgabatdaky edarasynyň jemgyýetçilik gatnaşyklary boýunça wekili biziň bilen söhbetdeşliginde Türkmenistan boýunça beýle grant programmalarynyň ýokdugyny aýtdy.
Soňky wagtlar BMG-niň inisiatiwasy bilen Türkmenistanda kadrlara we spesialistlere belli-belli ugurlar boýunça tälim beriş seminarlarynyň geçirilýändigini bellemek hem ýerlikli bolar. Ýöne käbir ýerli synçylar, şol sanda garaşsyz žurnalist Aşyrguly Baýryýew hem bu seminarlaryň we treýningleriň gündelik durmuşda oňyn netijeleriniň welin, göze ilmeýändigini belleýär.
Žurnalist Aşyrguly Baýryýew köp raýatlaryň Türkmenistanda BMG-niň adam hukuklary ugrunda öz alyp barýan işlerini gowulandyrmagyny hem-de graždanlaryň arz-şikaýatlaryna ünsi güýçlendirmegini isleýändiklerini nygtady.


text:
ABŞ-da ýaragly adam mekdep otagynda ot açyp, dokuz adamy öldürdi. Hüjümçi polisiýa tarapyndan atylyp öldürildi.
Günorta Oregonda Roseburg şäheriniň jemgyýetçilik mekdebinde bolan bu ok atyşykda hüjümçiniň dört sany ýaragy ulanandygyny CNN habar berdi. Ýedi adam ýaralanypdyr.
Diri galanlaryň biriniň sözlerine görä, hüjümçi ok atmakdan ozal pidalardan öz dinini aýtmagy talap edipdir.
Prezident Barak Obama bu habar bilen baglylykda eden çykyşynda ABŞ-nyň köpçülikleýin ok atyşyklara ýol berýän “syýasy islegi” ykrar edendigini aýdyp, ýurtda ýarag götermegiň kanunlaşdyrylmagyny goldaýan esasy topary Milli tüpeň assosiasiýasyny tankyt etdi.


text:
Günodogar Liwiýanyň bir portuna, gozgalaň sebäpli martyň başynda togtadylan eksporty dikeltmek üçin, nebit çekýän tankeriň gelendigi aýdylýar.
Habarlara görä, tanker ikinji gün, Tobruk şäheriniň golaýyndaky Marsa el-Hariga eksport terminalyna gelipdir.
Liberiýa baýdakly gämä bir million barrel çemesi nebitiň ýüklenmegine garaşylýar.
Bu nebit Katara äkidiler öýdülýär. Bu Aýlak ýurdy Liwiýanyň pitneçilerini ýurduň kanuny hökümeti hökmünde ykrar etdi we pitneçileriň elindäki ýerleriň nebitini bazara çykarmaga razy boldy.


text:
Türkmenistan halkara demirýol proýektlerine gatnaşýan ýurt. Ýaňy-ýakynda prezident Berdimuhamedow Еýran-Türkmenistan-Gazagystan halkara demirýolunyň Türkmenistana degişli böleginiň gurluşygynyň eýýäm tamamlanyp barýandygyny aýtdy. Emma şu günki gün Türkmenistanda demirýol arkaly ýurduň daşyna ýolagçy gatnawy düýbünden ýok. Şu günki gün Türkmenistanyň daşyna diňe uçar ýa-da awtoulag arkaly syýahat edip bolýar. Ozalky döwürde ýolagçylar üçin elýeterli bolan demirýol ýa-da parom gatnawy garaşsyzlyk ýyllarynda ýapyldy. Emma öňler Türkmenistanyň üstünden Orsýetden Merkezi Aziýa gatnaýan tranzit, ýagny durman geçýän otlular gatnaýardy. Duşenbe-Moskwa otlusy bilen syýahat eden orsýetli kinorežissýor we žurnalist Mumin Şakirow Türkmenistanyň üstünden otly bilen eden syýahaty barada Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Azatlyk Radiosy: Mumin, Türkmenistanyň üstünden otly bilen eden syýahatyňyz barada gürrüň beräýseňiz, bu syýahat haçan boldy?
Mumin Şakirow: Bu syýahat bäş ýyl mundan öň bolupdy. Biz Duşenbe-Moskwa otlusynda Täjigistandan Özbegistanyň, Türkmenistanyň soň ýene Özbegistanyň, Gazagystanyň üstünden Orsýete gidipdik. Bu syýahat dört gün dowam etdi we onuň sekiz sagady Türkmenistanyň üstünden geçdi. Otlymyz özbek-türkmen serhedini kesip geçende örän berk barlag boldy, otludaky ýolagçylaryň ählisine otlynyň Türkmenistanyň giňişliginden geçýän sekiz sagadynyň dowamynda öz oturan kupesinden çykmaga hukugynyň ýokdugy berkden-berk tabşyryldy. Naharhananyň gürrüňi ýok, hatda hajathana-da çykyp bolmaýandygy duýduryldy.
Azatlyk Radiosy: Mumin size bu duýduryşlar haçan edildi?
Mumin Şakirow: Biz Özbegistandan Türkmenistana serhetden geçen ýerimizde pasportlary barlap, serhet gozegçiliginden geçirilýän ýerde duýduryş berildi. Iş ýüzünde bu tabşyrygy berjaý etmezlige mümkinçilik ýok diýen ýalydy, sebäbi otly Türkmenistanyň giňişliginden barýan wagtynda tamburda Türkmenistanyň ýaragly serhetçisi durdy. Bir wagondan başgasyna geçmek hem mümkin däldi.
Azatlyk Radiosy: Mumin türkmen serhetçileri bilen problemanyň hem dörändigini siz özara söhbetdeşlikde gürrüň beripdiňiz. Neme boldy?
Mumin Şakirow: Men gyzykly wakany başdan geçirdim. Meniň uly bir arzuwym bardy. Men köpden bäri Türkmenistana barmagy we Hojaguly Narlyýewiň “Gelin” atly filminde görkezilen gum depelerini öz gözüm bilen görmek isläpdim. Men, çekinsem-de, kameramy çykardym. Biz şol syýahatymyzda Moskwa barýan merkezi aziýaly migrantlar barada film alýardyk. Meniň gahrymanlarym otlynyň dürli wagonlarynda barýardy. Men kameramy elime aldym-da koridora çykyp, aýnadan gören zatlarymy surata düşürip başladym. Birden kamerama gözegçilik wyşkasy düşdi. Wyşkadaky sakçy gygyrdy. Soň otly tunnele girdi. Ondan soň otly garaşylmadyk ýagdaýda stansiýada saklandy.
Stansiýada meniň oturan wagonyma güýç edaralarynyň işgärleri, polisiýa girdi we meni sorag edip başladylar. Menden näme üçin koridora çykandygymy, kamerama surat, wideo düşürendigimi sorap başladylar. Men gum depelerini surata düşürmek isländigimi, ýolda tunneliň boljagyny we Türkmenistanyň strategiýa taýdan wajyp obýektini surata düşürmek niýetimiň bolmandygyny düşündirmäge çalyşdym we ýörite düşündiriş hatyny ýazdym. Şonda maňa hatda otludan düşürilmek we tussag edilmek howpy abandy. Otlynyň brigadiri meni gorady. Üstesine, men howpsuzlyk gulluklarynyň wekillerine Türkmenistanyň giňişliginde surata düşüren zatlarymy görkezdim we öçürdim. Bu çekeleşik bir sagada golaý wagtlap dowam etdi.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň giňişliginde siz näme gördüňiz?
Mumin Şakirow: Biz Türkmenistanyň giňişliginden sekiz sagadyň dowamynda geçdik. Obalary gördük, umuman Aziýa mahsus görnüşleri, ýakyp-ýandyryp barýan güni, gumly-çägeli topragy, käbir ýerde agaçlary, atyzlarda işleýän daýhanlary gördük. Özbegistanyň serhedini kesip geçenimizden soň ählimiz diýen ýaly uludan dem aldyk, sebäbi Türkmenistanyň giňişliginden geçmek biz üçin ýakymsyz bir syýahat boldy.


text:
Hytaýyň habar agentligi çarşenbe güni irden ýurduň Ksiňjan Uýgur Awtonom regionynda ýüze çykan bulagaýçylyklarda 27 adamyň ölendigini habar berýär.
“Ksinhua” habar agentliginiň maglumatyna görä, çarşenbe güni irden bu regionyň Lukkun şäherinde pyçak bilen ýaraglanan adamlaryň bir topary ýerli polisiýa edarasyna, hökümet binasyna we gurluşyk obýektine hüjüm edipdirler.
Habar agentliginiň maglumatynda polisiýanyň hüjümçilere garşy ot açmazyndan ozal hüjümçileriň 17 adamy öldürendikleri aýdylýar. Maglumata görä, polisiýanyň atan oklaryndan hem hüjümçilerden 10 adam ölüpdir.
Ýöne bu hüjümi amala aşyranlaryň kimlerdigi barada häzirlikçe anyk maglumat alynmady. Hytaýyň Ksiňjan regionynda ýerli uýgurlar bilen hytaýlylaryň arasynda etniki çaknyşyklar ýygy-ýygydan ýüze çykyp durýar.


text:
Türkmenistanda adamlaryň dynç alyş medeniýetiniň öňki ýyllara garanda özgerýändigi, tomusky zähmet rugsatlaryny deňiz boýunda, maşgalasy bilen geçirmäge çalyşýan raýatlaryň barha köpelýändigi aýdylýar.
Emma türkmen halkynyň dynç alyş medeniýetiniň örän haýal ösýändigini, türkmenlerde dynç almagy, saglyga seretdirmegi soňa goýmak endiginiň milli gylyk-häsiýet ýaly bir zada öwrülendigini aýdýarlar hem bar.
Türkmeniň klassyk şahyry Magtymguly Pyragy “Saglygyň gadyryn bilgil, hassa bolmazdan burun” diýipdir. Galyberse, ylmy barlaglar adamyň iş, durmuş-ýaşaýyş ukybynyň dynç alşa köp derejede baglydygyny tassyklaýar. Şundan ugur alyp, türkmen halkynda dynç alyş medeniýetiniň has giňemegi, çuňlaşmagy üçin nähili işleriň edilmegi gerek?
Bu baradaky söhbete Şwesiýada ýaşaýan türkmen synçylary, Türkmenistanyň Merkezi bankynyň ozalky başlygy Hudaýberid Orazow, türkmen parlamentiniň öňki deputaty Halmyrat Söýünow, Azatlyk Radiosynyň Türkiýedäki habarçysy Döwlet Baýhan dagy gatnaşdy.
Söhbeti diňläp, siz hem pikirleriňizi aýtsaňyz, hoşal bolarys.


text:
Owganystanyň ýokary derejeli regional resmisi ýurduň Helmand welaýatyndaky toýa edilen minomýotly hüjüme owgan esgerleriniň jogapkärdigini aýtdy.
Bu wakada azyndan 20 adam öldürildi. Olaryň 17 sanysy zenanlardan we çagalardan ybarat bolup, hüjümde başga-da 50-den gowrak adam ýaralandy.
Helmand welaýat häkiminiň orunbasary Mohammad Jan Rasoulýar (Mohammad Jan Rasoulyar) öz maglumatynda: “Söweşijiler gürrüňi gidýän territoriýadaky harby barlag-gözegçilik nokadyna hüjüm edensoň, owgan güýçleri toý dabarasynyň geçirilýän sebitine minomýotlary uçurdy” diýdi.
Rasoulýaryň 2-nji ýanwarda “AFP” habar gullugyna beren maglumatyna görä, minomýotlary uçurmakda aýyplanýan owgan armiýasyna degişli harbylaryň atlary “harby suda ugradylypdyr”.
Bu waka bilen ilteşikli dört esger, şol sanda bir komandir tussag edilip, Helmand welaýatynyň paýtagty Laşkar Gah şäherine alnyp gidildi.


text:
Russiýanyň ýokary derejeli diplomaty Moskwa, onuň öňe sürmegine görä, Birleşen Ştatlaryň rus prezidenti Wladimir Putini häkimiýetden agdarmaga gönükdiren sanksiýalaryna boýun bolmaz diýdi.
Russiýanyň daşary işler ministriniň orunbasary Sergeý Rýabkow 8-nji dekabrda rus parlamentinde amerikan-rus gatnaşyklary barada eden çykyşynda Moskwa “möhüm meseleler babatynda Birleşen Ştatlara eglişik etmäge taýýar däl”, emma “deňagramly bähbitleri” araýar diýdi.
Birleşen Ştatlar we Ýewropa Bileleşigi Russiýanyň Ukrainanyň Krym sebitini anneksiýa etmegine we gündogar Ukrainadaky orsparaz separatistlere goldaw bermegine gaýtawul hökmünde Moskwa garşy ykdysady sanksiýalary girizipdiler.
Rýabkow Döwlet Dumasyna ýüzlenip eden çykyşynda Birleşen Ştatlaryň girizen sanksiýalarynyň maksady “Russiýada häkimiýet çalşygyny amala aşyrmak üçin sosial we ykdysady şertleri döretmäge” gönükdirilendir diýdi.


text:
Düýn Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýýyp Ärdogan şu mart aýynyň ahyryna çenli öz dolandyryjy partiýasynyň ýurduň Konstitusiýasyna täze üýtgetmeler girizjekdigini mälim etdi.
Aýratynam ol bu üýtgetmeleriň syýasy partiýalary dargytmak meselesini has kynlaşdyrmaklygy maksat edinýändigini aýtdy.
Rejep Taýýyp Ärdoganyň «Adalat we Galkynyş» partiýasy 2007-nji ýylda parlament saýlawlarynda ýeňiş gazananda, özüniň esasy maksatlaryndan biriniň ýurduň Konstitusiýasyna üýtgetmeler girizmek boljakdygyny yglan edipdi.
Ýöne bu partiýanyň parlamentdäki ses sany Konstitusiýany üýtgetmäge mümkinçilik bermeýär. Şoňa gorä, dolandyryjy partiýanyň bu meselede oppozision partiýalaryň az-owlak sesini özüne çekip bilmedik halatynda, Konstitusiýa üýtgetme girizmek meselesi referenduma goýulmagy mümkin diýlip çaklanylýar.


text:
Ysraýyl bilen Hamaz jeňçi topary Gaza zolagyndaky atyşyklary ynsanperwer esaslarda, hiç bir şertsiz ýagdaýda 72 sagatlap togtatmak barada ylalaşyga geldi.
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri bilen BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-munyň 31-nji iýulda çap eden bilelikdäki beýanatynda bu ýaraşygyň 1-nji awgustda, Praga wagty bilen sagat 0700-da başlanjagy aýdyldy.
Beýanatda ýaraşyk mahaly «wakanyň bolýan ýerindäki güýçleriň öz orunlarynda galjagy" aýdyldy.
Ysraýylyň we Hamazyň delegasiýalarynyň «gyssagy bilen» Kaire gidip, uzak möhletli ýaraşyk ylalaşygyna gelmek üçin, Müsüriň hökümeti bilen gepleşik geçirmeklerine garaşylýar.
Beýanatda bu ýaraşygyň asuda ilata gyssagly ynsanperwer kömegini ýetirmek, ýaralylara seretmek, azyk ätiýaçlyklaryny toplamak üçin zerurlyk bolandygy aýdylýar.
Ysraýylyň we Hamazyň resmileri iki tarapyň ýaraşyga razy bolandygyny resmi taýdan tassyk etdiler.
Gazada üç hepdeden gowrak ozal başlanan konfliktde birnäçe gezek ynsanperwer ýaraşygy yglan edildi, emma olaryň her biri atyşygyň gaýtadan başlanmagy bilen bozuldy.
Kerri Nýu-Delide žurnalistleriň öňünde çykyp gürläp, atyşygyň bes edilmegini «asudalyk mümkinçiligi» diýip atlandyrdy we taraplary umumy dil tapyşmak üçin elden gelen tagallalaryny etmäge çagyrdy.
Kerri Ysraýyla entegem «goranyş» operasiýalaryny geçirmäge, ýagny onuň Gazadaky ötükleri ýok etmeklige gönükdirilen çärelerine rugsat beriljekdigini aýtdy.
Ýewreý döwleti palestin jeňçileriniň hüjüm etmek üçin ulanýan ötüklerini ýok etjegini aýdýar.
Gaza resmileri 24 günlük konfliktde, Ysraýyl öz Gazadaky hüjümine başlaly bäri 1,450-den gowrak palestinalynyň öldürilendigini, olaryň köpüsiniň asuda adamlardygyny aýdýarlar.
Ysraýyl tarapdan 61 esger we üç sany asuda adam öldürildi.
BMG-niň maglumatlaryna görä, söweş sebäpli Gazanyň ilatynyň bir çärýegi ýaşaýan ýerinden bosdy.
Ysraýyl bu hüjümiň öz ilatyny palestin jeňçileriniň hüjümlerinden goramak niýeti bilen amala aşyrylýandygyny aýdýar.
BMG-niň adam hukuklary başlygy Nawi Pillaý Ženewada çykyş edip, Ysraýyly Gaza konfliktinde halkara kanunçylygyna «bilkastdan boýun bolmazlykda» tankytlady.
Pillaý ýaşaýyş jaýlaryna, mekdeplere, hassahanlara we BMG-niň Gazada 25 müň asuda adama pena bolan desgalaryna edilen hüjümleri ýatlatdy.
Ysraýylyň toplary 30-njy iýulda Jabaliadaky bosgun lagerinde BMG-niň garamagyndaky mekdebi oka tutup, 16 adamy öldürdi.
Ak tam 31-nji ýanwarda bu topa tutmany "düýpden kabul ederliksiz we düýpden aklap bolmajak zat" hökmünde häsiýetlendirdi.
Ysraýyl Hamazy BMG-niň desgalaryny we beýleki ýerleri ýarag saklamak hem raketa hüjümlerini etmek üçin ulanmakda aýyplaýar.


text:
Şu hepde Ukrainanyň premýer-ministri Nikolaý Azarow 2010-njy ýylda prezident Ýanukowiçiň gaz barada Orsýet bilen gol çeken ylalaşygynyň ýurda göze ilerlikli bir bähbit getirmändigini boýun alyp, çykyş etdi. Ol bu barada Ýewropa Parlamentinin deputatlary bilen duşuşygynda aýtdy.
Bu gürrüňi edilýän ylalaşyga Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç Orsýetiň şol wagtky prezidenti Dmitriý Medwedew bilen 2010-njy ýylyň aprelinde Harkow şäherinde gol çekipdi.
Aýdylan sözler dogry çykmady
Şonda Ukrainanyň häkimiýetleri we mediasy bu wakany Kiýewiň utuşly bir uly ädimi hem-de Orsýet-Ukrain gatnaşyklaryndaky öwrülişikli bir waka hökmünde häsiýetlendiripdiler.
Şol gaz ylalaşygynyň çäklerinde-de prezident Ýanukowiç Orsýetiň Gara deňiz flotunyň Ukrainanyň Krym ýarym adasynda 2042-nji ýyla çenli galmagyna öz razylygyny beripdi. Ol şonda muny Moskwanyň öz gazynyň bahasyny 30 prosent arzan bahadan satmaga razy bolandygy üçin edilen eglişik hökmünde düşündirip, açyk çykyş edipdi.
Emma, bu edilen beýanatlara garamazdan, 16-njy maýda eden çykyşynda Ukrainanyň premýer-ministri Nikolaý Azarow Orsýetiň gazynyň bahasynyň hakykat ýüzünde arzanladylmandygyny boýun aldy.
Şeýlelikde, ol Orsýetiň Gara deňiz flotunyň Sewastopoldaky kärende möhletiniň uzaldylmagynyň gazyň bahasy bilen baglanyşykly bolmandagyny mälim etdi.
Oppozisiýanyňky dogrumy?
Ukrainanyň “Naşa Ukraina” oppozision partiýasyndan parlament deputaty Taras Steçkow premýer-ministr Azarowyň häzirki boýun almasynyň oppozisiýanyň bu barada şu çaka çenli öňe sürüp gelen delillerini tassyklaýandygyny aýtdy.
Ol prezident Ýanukowiçiň Orsýetiň Gara deňiz flotunyň Sewastopolda galmak möhletini uzaltmagynyň Ukrainanyň döwlet bähbitlerine wehim salýan bir çäre bolandygyny we Orsýetiň öz gazynyň bahasynda hiç hili eglişige gitmek niýetiniň-de ýokdugyny belledi.
Şol bir wagtyň özünde-de, premýer-ministr Azarowyň eden bu çykyşy ýurduň ozalky premýer-ministri Ýuliýa Timoşenkonyň 2009-njy ýylda Ukraina üçin bähbitsiz gaz kontraktyna gol çekendigi barada bildirilýän aýyplamalaryň näderejede esaslydygyny şübhe astynda goýdy.
Geçen ýyl Ukrainanyň sudy Ýuliýa Timoşenko şol ozalky gaz kontrakty bilen baglanyşykly meselede öz wezipesinden hyýanatçylykly peýdalalanlykda aýyplap, ony ýedi ýyl türme tussaglygyna höküm edipdi.


text:
Şu gün Birleşen Ştatlaryň Ýewroaziýa energiýa meselesi boýunça ýörite wekili Riçard Morningstar Azerbaýjan bilen Türkiýäni gaz tranziti boýunça uzaga çekdirilen ylalaşyga çözgüt tapmaga çagyrdy.
Kaspi basseýninde energiýa önümçiligini ösdürmek meselesine bagyşlanylyp Bakuda geçirilýän konferensiýada eden bu çykyşynda Riçard Morningstar Ýewropanyň Orsýetiň gazyna bolan garaşlylygyny azaltmak meselesinde Azerbaýjan bilen Türkiýäniň arasynda gelinjek bu ylalaşygyň uly rol oýnajakdygyny nygtady.
Azerbaýjan bilen Türkiýe indi iki ýyl bäri Günorta korridor boýunça gazyň tranziti barada özara ylalaşyga gelip bilmän gelýärler.