text:
07/07/2017
2017-nji ýylyň 7-nji iýulynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň 2017-nji ýylyň alty aýynda ýurdumyzyň durmuş-ykdysady ösüşiniň netijelerine bagyşlanan giňişleýin mejlisini geçirdi. Mejlisiň barşynda hökümetiň, ministrlikleriň we pudak edaralarynyň işiniň netijelerine garaldy, hormatly Prezidentimiziň we beýleki milli özgertmeler maksatnamalarynyň durmuşa geçirilişine baha berildi.
Mejlise Türkmenistanyň Mejlisiniň wekilleri, welaýatlaryň, şäherleriň we etraplaryň häkimleri, ýokary okuw mekdepleriniň rektorlary, gazetleriň we žurnallaryň redaktorlary, beýleki ýolbaşçylar çagyryldy.
Hormatly Prezidentimiz mejlisiň gün tertibine geçip ilki bilen, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Hojamämmedowa söz berdi. Wise-premýer 2017-nji ýylyň birinji ýarymynyň makroykdysady görkezijileri barada hasabat berdi. Wise-premýeriň habar berşi ýaly, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň baştutanlygynda milli ykdysadyýetimiziň durnukly ösüşiniň üpjün edilmegine gönükdirilen toplumlaýyn çäreleriň geçirilmegi netijesinde ýurdumyzda döwlet maliýe serişdeleriniň netijeli peýdalanylmagy üçin zerur şertler döredildi.
Hasabat döwründe jemi içerki önümiň ösüş depgini 6,4 göterim ýokarlandy, şol sanda senagat pudagynda 3,2 göterim, gurluşykda 4 göterim, ulag we aragatnaşyk ulgamynda 10,9 göterim, söwdada 9,4 göterim, oba hojalygynda 3,8 göterim, hyzmatlar ulgamynda 10,3 göterim ösüş depgini gazanyldy.
Geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende jemi öndürilen önümiň möçberi 4,3 göterim artdy.
Alty aýyň jemleri boýunça bölek-satuw haryt dolanyşygy 2016-njy ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 17,2 göterim ýokarlandy. Sarp ediş harytlarynyň we ilata edilýän hyzmatlaryň nyrhlarynyň derejesi bellenilen çäklerde saklanyldy.
Ýurdumyzyň iri we orta kärhanalarynda ortaça aýlyk zähmet haky 2016-njy ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 9 göterim ýokarlandy.
Wise-premýer hormatly Prezidentimiziň ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada hasabat bermek bilen, maliýe-ykdysady we bank ulgamlarynyň edaralarynyň işiniň netijeliligini üpjün etmegiň we Döwlet býujetiniň serişdelerini tygşytlamagyň çäklerinde alnyp barylýan işler barada jikme-jik habar berdi.
Hökümet Baştutanynyň orunbasary, 2018-nji ýyl üçin Döwlet býujetiniň taslamasyny düzmek boýunça işleriň çäklerinde ministrlikleriň we pudak edaralarynyň maliýe-hojalyk işleriniň deslapky maglumatlaryna seljerme geçirilendigi barada hem hasabat berdi. Geçirilen işleriň netijelerine laýyklykda hem-de ilatyň ýaşaýyş-durmuş derejesini mundan beýläk-de ýokarlandyrmak we durmuş goraglylygyny üpjün etmek maksady bilen, 2018-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan býujetden maliýeleşdirilýän edara-kärhanalaryň, hojalyk hasaplaşygyndaky kärhanalaryň we jemgyýetçilik guramalarynyň işgärleriniň zähmet haklaryny, pensiýalaryň we döwlet kömek pullarynyň, talyp we diňleýji haklarynyň möçberini ýokarlandyrmak meýilleşdirilýär.
Hasabatyň çäklerinde wise-premýer “Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2018—2024-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasynyň” taslamasyny işläp taýýarlamak boýunça geçirilen işleriň jemleri barada habar berdi. Bu resminama 2008—2016-njy ýyllarda gazanylan makroykdysady görkezijilere geçirilen seljermäniň esasynda taýýarlanyldy we ol döwletimiziň mundan beýläk-de gülläp ösdürilmegine hem-de halkymyzyň abadançylygynyň ýokarlandyrylmagyna gönükdirilendir.
Esasy wezipeleriň hatarynda maýa goýumlaryň netijeliligini ýokarlandyrmak, durnukly ösüş üçin bar bolan ähli serişdeleri we mümkinçilikleri doly peýdalanmak, ähli sebitleri durnukly ösdürmek, ýurdumyzda öndürilýän önümleriň daşary ýurtlara iberilýän möçberlerini artdyrmak, daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri öndürmek, bazar gatnaşyklaryny çuňlaşdyrmak, hususan-da, ykdysadyýetiň döwlete dahylsyz bölegini ýokary depginler bilen ösdürmek işleri kesgitlenildi. Şeýle-de, Maksatnamanyň taslamasynda ähli pudaklara öňdebaryjy tejribäni, innowasiýa tehnologiýalaryny ornaşdyrmak, milletimiziň intellektual mümkinçiliklerini doly herekete getirmek ýaly ileri tutulýan ugurlar öz beýanyny tapdy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, ýurdumyzy geljek 7 ýylda ösdürmegiň täze nusgasynyň taslamasynyň esasy ugrunyň berkarar döwletimizi senagat taýdan ösdürmek boýunça alnyp barylýan işleri mundan beýläk-de dowam etmekden, ýurdumyzda elektron senagatyny ösdürmekden ybaratdygyny aýtdy. Bu işler bolsa, Garaşsyz döwletimiziň ykdysadyýetiniň bäsleşige ukyply bolmagyny üpjün eder, onuň eksport mümkinçiligini artdyrar.
Ykdysadyýetimize maýa goýumlaryny çekmek hem ileri tutulýan örän möhüm maksatnamalaýyn ugurlaryň biridir. Bu meselä biz ýurdumyzyň ykdysadyýetini ýokary depginler bilen ösdürmegiň, döwrebaplaşdyrmagyň hem-de diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmegiň örän möhüm we zerur şerti hökmünde garaýarys. Onuň dünýä bazarlarynda bäsleşige ukyply bolmagyny ýokarlandyrmagyň usuly diýip hasap edýäris diýip, milli Liderimiz belledi.
Biziň Konstitusiýamyzyň maddalaryna laýyklykda, hususy eýeçilik ykdysadyýetiň önüm öndürýän pudaklarynda, ilkinji nobatda bolsa, oba hojalygynda, senagatda hem-de onuň esasy ugurlarynda uly orny eýelemelidir diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy we hususylaşdyrmagyň häzirki strategiýasynyň we tejribesiniň çäklerinde göz öňünde tutulan çärelere ünsi çekdi.
Ýangyç-energetika toplumynda, maglumat-kommunikasiýa tehnologiýalarynda, sarp edilýän harytlary öndürmekde hem-de halkara syýahatçylygynda maýa goýum mümkinçiliginiň geljegi uludyr. Bu ýagdaý işewürligi we maýa goýum işini kämilleşdirmäge hem degişlidir diýip, milli Liderimiz belledi.
Biz bazar özgertmelerine ýurdumyzyň ösüşiniň maksatlaryna laýyk gelýän hakyky mazmun bermek üçin, onuň alnyp barlyşyna tankydy nukdaýnazardan gaýtadan seretdik. Onuň hukuk binýadyny berkitmegi, eýeçilik üçin hukuk kadalarynyň we kepillikleriniň netijeli ulgamyny emele getirmegi göz öňünde tutduk. Şunuň esasynda bolsa, hususyýetçileriň güýçli synpyny döretmegi maksat edindik diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow nygtady.
Döwlet Baştutanymyz bu Maksatnamany kabul etmegiň wajypdygyny aýdyp, onuň üstünde goşmaça işlemegiň hem-de oktýabr aýynda geçiriljek Türkmenistanyň Ýaşulularynyň maslahatynda seretmek üçin hödürlemegiň zerurdygyny belledi.
Milli Liderimiz ykdysady ulgama girýän edaralaryny düzümleýin özgertmek meselesi barada durup geçip, Baş döwlet salgyt gullugyny Maliýe ministrliginiň garamagyna bermek baradaky teklibi makullady we degişli Karara gol çekdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň Maliýe ministrliginiň hem-de Türkmenistanyň Zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak ministrliginiň merkezi edaralarynyň gurluşyny tassyklamak hakyndaky Kararlara gol çekip, wise-premýere olaryň ýerine ýetirilişine gözegçiligi üpjün etmek boýunça anyk tabşyryklary berdi.
Soňra Statistika baradaky döwlet komitetiniň başlygy A.Öräýewa ýurdumyzyň ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň şu ýylyň alty aýynda gazanan ykdysady görkezijileri barada hasabat berdi. Şeýle hem gözegçilik edýän düzümleriniň işlerini kämilleşdirmek boýunça geçirilýän işler barada habar berildi.
Döwlet Baştutanymyz hasabaty diňläp, Döwlet komitetiniň ýolbaşçysynyň ünsüni bu düzümiň öňünde durýan esasy wezipelere çekdi. Milli Liderimiz pudaklaryň ösüşiniň esasy görkezijileriniň içgin seljermesini geçirmegiň ähmiýetini belläp, ykdysady strategiýanyň möhüm wezipeleriniň durmuşa geçirilmegini üpjün etmek boýunça goşmaça çäreleri işläp taýýarlamak boýunça teklipleri taýýarlamak barada anyk görkezmeleri berdi. Daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleriň hem-de daşary ýurtlara iberilýän harytlaryň möçberlerini artdyrmak şol strategiýanyň ileri tutulýan ugurlary bolup durýar. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow şeýle hem statistiki maglumatlary ýygnamagyň usullaryny kämilleşdirmegi, bu ulgamda hereket edýän halkara standartlaryny ornaşdyrmagy tabşyrdy.
Soňra maliýe ministri M.Muhammedow Döwlet býujetiniň ýerine ýetirilişi, şeýle hem 2017-nji ýylyň birinji ýarymynda maliýe-býujet ulgamynda geçirilen işleriň jemleri barada hasabat berdi.
1-nji iýula çenli ýagdaýa görä, baş maliýe meýilnamasynyň girdeji bölegi hasabat döwründe 115,9 göterim, çykdajy bölegi bolsa 91,2 göterim derejede ýerine ýetirildi. Ýanwar — iýun aýlarynda durmuş ulgamynyň maliýeleşdirilmegine býujet serişdeleriniň 76,7 göterimi bölünip berildi.
Ýerli býujetleriň girdeji bölegi 114,6 göterim, çykdajy bölegi bolsa 91,3 göterim ýerine ýetirildi.
Aýlyk zähmet haklary, pensiýalar, döwlet kömek pullary we talyp haklary öz wagtynda doly möçberde maliýeleşdirildi.
Şeýle hem hormatly Prezidentimiziň ministrlikleriň we pudak edaralarynyň maliýe ýagdaýyna göwnejaý gözegçiligi üpjün etmek, olaryň işlerini kämilleşdirmegiň çäklerinde netijeli çäreleri kabul etmek babatynda beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada habar berildi.
Hormatly Prezidentimiz ministrligiň işini guramagyň derejesiniň bildirilýän talaplara laýyk gelmeýändigini aýdyp, entek işde köp kemçilikleriň bardygyny we olary çalt düzetmegiň wajypdygyna ünsi çekdi. Milli Liderimiz M.Muhammedowy başga işe geçmegi sebäpli, maliýe ministri wezipesinden boşatdy we bu wezipä G.Myradowy belledi.
Soňra ykdysadyýet we ösüş ministri B.Bazarow gözegçilik edýän düzümlerinde şu ýylyň alty aýynda ýerine ýetirilen işleriň netijeleri barada hasabat berdi.
Geçirilen işleriň jemlerine laýyklykda, birinji ýarym ýylyň dowamynda sebit we halkara ähmiýetli köpsanly desgalaryň gurluşygy alnyp baryldy, olaryň 55,5 göterimi önümçilik, 44,5 göterimi bolsa durmuş we medeni maksatly desgalardyr.
Türkmenistanyň Prezidentiniň obalaryň, şäherçeleriň, etrapdaky şäherleriň we etrap merkezleriniň ilatynyň durmuş-ýaşaýyş şertlerini özgertmek boýunça 2020-nji ýyla çenli döwür üçin Milli maksatnamasynyň rejelenen görnüşiniň ýerine ýetirilişi barada hasabat bermek bilen, ministr ýanwar — iýun aýlarynyň maglumatlaryna laýyklykda, 1 milliard 49,1 million manat möçberinde maýa serişdeleriniň özleşdirilendigini habar berdi.
Hasabat döwründe Döwlet býujetine 34 desganyň hususylaşdyrylmagynyň netijesinde 21,2 million manat pul serişdesi geçirildi.
2017-nji ýylyň 1-nji iýulyna çenli ýagdaýa görä, “Türkmenistanyň Edara görnüşindäki taraplarynyň ýeke-täk döwlet sanawynda” jemi 365 edara görnüşindäki tarap hasaba alyndy. Ykdysadyýet we ösüş ministrliginiň Intellektual eýeçilik boýunça döwlet gullugynyň umumy patent işinden Döwlet býujetine 5482,95 müň manat maliýe serişdesi gelip gowuşdy. Ýeke-täk döwlet sanawynda oýlap tapyşlaryň 20-si, senagat nusgalarynyň 10-sy we haryt nyşanlarynyň 341-si bellige alyndy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Milli oba maksatnamasynyň esasy maksadynyň adamlaryň ýaşaýyş-durmuş derejesini has-da ýokarlandyrmakdan, ilatymyzyň abadançylygyny artdyrmak üçin şertleri döretmekden ybaratdygyny belläp, bu resminamada kesgitlenen wezipeleri öz wagtynda çözmegiň wajypdygyny nygtady. Döwlet Baştutanymyz welaýatlaryň senagatlaşdyrylmagyny, ýurdumyzyň önümçilikleriniň kuwwatlyklarynyň artdyrylmagyny, sebitleriň ýaşaýjylarynyň täze iş orunlary bilen üpjün edilmegini esasy wezipeleriň hatarynda görkezdi. Milli Liderimiz ministre Maksatnamanyň durmuşa geçirilmegi bilen bagly wajyp meselelere içgin seljerme geçirmegi hem-de bu meseläni berk gözegçilikde saklamagy tabşyrdy.
Soňra Merkezi bankyň başlygy M.Annadurdyýew şu ýylyň alty aýynyň dowamynda ýurdumyzyň pul-karz syýasatyny üstünlikli durmuşa geçirmek we bank ulgamyny kämilleşdirmek boýunça alnyp barlan toplumlaýyn çäreler barada hasabat berdi. Merkezi bankyň ýolbaşçysy ministrlikleriň we pudak edaralarynyň hasaplaryna harytlaryň eksport edilmeginden we hyzmatlaryň ýerine ýetirilmeginden gelip gowşan walýuta serişdeleriniň meýilnamasynyň ýerine ýetirilişi barada hasabat bermek bilen, 2016-njy ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende bu görkezijiniň 128,39 göterime deň bolandygyny habar berdi.
Şeýle hem ýurdumyzyň eksport mümkinçiliklerini ulanmagyň hasabyna daşary ýurt pulundaky girdejileri köpeltmek maksady bilen geçirilýän işleriň netijeleri hem-de bank edaralarynyň teklip edilýän düzümleýin üýtgetmeleri barada habar berildi.
Milli Liderimiz ýurdumyzyň eksport kuwwatlyklarynyň hasabyna daşary ýurt pulundaky girdejileri köpeltmek hakyndaky Karara gol çekip, degişli pudak edaralary bilen bilelikde birnäçe kanunçylyk namalaryna üýtgetmeleri we goşmaçalary girizmek hakyndaky teklipleri taýýarlamagy tabşyrdy.
Döwlet Baştutanymyz ýurdumyzyň bank edaralarynyň düzümleýin üýtgedilmegi hakyndaky teklipler baradaky meselä geçip, käbir banklary üýtgedip guramak hakyndaky hem-de käbir ministrliklere berlen karzlary “Halkbank” döwlet täjirçilik bankyna resmileşdirmek hakyndaky degişli Kararlara gol çekdi hem-de Merkezi bankyň başlygyna birnäçe tabşyryklary berdi.
Soňra hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzda öndürilýän önümleriň beýleki döwletlere iberilýän möçberlerini köpeltmek we daşary ýurt pulunda gelip gowuşýan serişdeleriň mukdaryny artdyrmak bilen bagly meselä ünsi çekdi. Döwlet Baştutanymyz bu meselä Ministrler Kabinetiniň şu ýylyň jemlerine bagyşlanyp geçiriljek giňişleýin mejlisinde serediljekdigini belläp, ýolbaşçylardan bu tabşyrygy ýerine ýetirmäge örän jogapkärli çemeleşmegi talap etdi.
Hormatly Prezidentimiz pudak edaralarynyň birnäçesiniň, hususan-da, Oba we suw hojalyk, Demir ýol ulaglary, Senagat ministrlikleriniň daşary ykdysady işi bilen baglanyşykly käbir meselelere ünsi çekdi. Milli Liderimiz degişli ýolbaşçylardan bu ugurdaky işi häzirki döwrüň talaplaryna laýyklykda guramagy talap etdi.
Döwlet Baştutanymyz mejlisiň barşynda Türkmenistanda zähmet haklarynyň, pensiýalaryň, döwlet kömek pullarynyň, talyp we diňleýji haklarynyň möçberlerini ýokarlandyrmak hakyndaky Permana gol çekdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary M.Babaýew “Türkmenistanyň nebitgaz senagatyny ösdürmegiň 2030-njy ýyla çenli döwür üçin maksatnamasyny” ýerine ýetirmegiň barşy, şeýle hem ýangyç-energetika toplumynyň işini döwrebaplaşdyrmak boýunça görülýän çäreler barada hasabat berdi.
Hususan-da, şu ýylyň alty aýynda nebitiň we gaz kondensatynyň çykarylyşynyň meýilnamasy 105,1 göterim, tebigy we ugurdaş gazyň çykarylyşy 101,9 göterim ýerine ýetirilip, “mawy ýangyjyň” daşary ýurtlara iberilişiniň möçberleriniň ösüş depgini 103,2 göterim artdy. Geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende awtomobil benzininiň önümçiligi boýunça meýilnama 105,1 göterim, dizel ýangyjynyň öndürilişi 104,4 göterim, polipropileniň öndürilişi 106,2 göterim, çalgy ýaglarynyň öndürilişi 112,9 göterim, suwuklandyrylan gazyň öndürilişi 123,4 göterim ýerine ýetirildi.
Nebitgaz toplumynyň kärhanalarynda maýa goýumlaryny özleşdirmek boýunça ösüş depgininiň 108,9 göterim derejä ýetirilendigi habar berildi.
Wise-premýer hasabatyň çäklerinde Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan gazgeçirijisiniň türkmen böleginiň gurluşygynyň barşy, gurluşyk işleriniň meýilnama laýyklykda alnyp barylýandygy barada habar berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, ýangyç-energetika toplumynda ýurdumyzda tebigy gazyň we nebitiň çykarylyşynyň möçberleriniň, şeýle hem dünýä bazarlarynda uly islege eýe bolan nebit önümleriniň dürli görnüşleriniň önümçiliginiň mundan beýläk-de artdyrylmagyna gönükdirilen iri maýa goýumlarynyň durmuşa geçirilmeginiň barşyny hemişe gözegçilikde saklamagy talap etdi.
Milli Liderimiziň belleýşi ýaly, Türkmenistanyň eýe bolan örän baý tebigy serişdeleriniň netijeli peýdalanylmagy türkmen halkynyň abadançylygynyň üpjün edilmegine gönükdirilen iri möçberli durmuş-ykdysady maksatnamalaryň üstünlikli ýerine ýetirilmeginiň möhüm şerti bolup durýar.
Wise-premýer M.Babaýewe nebitgaz toplumyny döwrebaplaşdyrmak boýunça işleri dowam etmegi tabşyryp, döwlet Baştutanymyz dünýä bazarynda emele gelen ýagdaýy hasaba almak bilen, şu ýylyň ahyryna çenli ýangyç-energetika toplumynyň işini degişli derejede ýola goýmagy talap etdi.
Hormatly Prezidentimiz ýurdumyzyň nebitgaz pudagynyň işini we dolandyrylyşyny has-da kämilleşdirmek hem-de pudagyň işiniň netijeliligini artdyrmak maksady bilen, “Türkmengaz” döwlet konserniniň garamagyndaky “Türkmenturba” zawodynyň guramaçylyk hukuk görnüşini üýtgedip, ony “Türkmenturba” açyk görnüşli paýdarlar jemgyýetine öwürmek baradaky Karara gol çekdi hem-de bu Kararyň ýerine ýetirilişine gözegçilik etmek barada degişli ýolbaşçylara anyk görkezmeleri berdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary M.Aýdogdyýew gözegçilik edýän düzümlerinde 2017-nji ýylyň birinji ýarymynda alnyp barlan işleriň jemleri barada hasabat berdi.
Senagat ministrligi boýunça degişli döwürde öndürilen önümleriň umumy möçberiniň, ýerine ýetirilen işleriň we hyzmatlaryň meýilnamasy 112,6 göterim ýerine ýetirildi.
Dokma senagaty ministrligi boýunça önümçilik meýilnamasy 111,8 göterim ýerine ýetirildi, şunda umumy ösüş depgini 4,5 göterim derejede hasaba alyndy.
“Türkmenhaly” döwlet birleşigi boýunça şu ýylyň ýanwar — iýun aýlarynda önümçilik meýilnamasy 101,7 göterim berjaý edilip, ösüş depgini 1,7 göterim derejede bellige alyndy.
“Türkmenhimiýa” döwlet konserni boýunça hasabat döwründe meýilnama 105,2 göterim, şol sanda tehniki ýoduň öndürilişi boýunça tabşyryk 122,4 göterim berjaý edildi.
Döwlet balyk hojalygy komitetiniň kärhanalary önümçilik meýilnamasyny 101,2 göterim ýerine ýetirdiler.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, köp pudakly ösen senagaty, öz tebigy serişdelerimiziň binýadynda ylma esaslanýan önümçiligi kemala getirmek ýurdumyzyň ýokary ykdysady ösüşiniň, halkymyzyň abadançylygynyň yzygiderli ýokarlandyrylmagynyň üpjün edilmegi boýunça wezipeleriň üstünlikli berjaý edilmeginiň möhüm şerti bolup durýandygyny belledi.
Milli Liderimiz bu ulgamyň düşewüntliligini hem-de eksport kuwwatlyklaryny ýokarlandyrmak, tebigy baýlyklary gaýtadan işlemegiň döwrebap tehnologiýalaryny önümçilige meselelerine ünsi çekip, onuň ähli ugurlarynyň sazlaşykly ösdürilmeginiň wajypdygyny nygtady.
Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz ýokary hilli hem-de bäsdeşlige ukyply önümleriň öndürilýän möçberlerini artdyrmagyň, ony içerki we daşarky bazarlarda üstünlikli ýerlemegiň zerurdygyny aýdyp, wise-premýere pudaklaýyn kärhanalaryň işini mundan beýläk-de kämilleşdirmek maksady bilen, dokma pudagyndaky işleriň ýagdaýyny içgin seljermegi tabşyrdy.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Annameredow 2017-nji ýylyň ýanwar — iýun aýlarynda gözegçilik edýän ulag we aragatnaşyk ulgamynda alnyp barylýan işleriň jemleri barada hasabat berdi.
Wise-premýeriň hasabat berşi ýaly, tutuşlygyna ulag-aragatnaşyk toplumy boýunça garalýan döwürde 2 milliard 336 million manatlyk ýük daşamak we ýolagçy gatnatmak boýunça hyzmatlar ýerine ýetirildi.
Demir ýol ulaglary ministrligi boýunça ýük dolanyşygynyň ösüş depgini 100,4 göterime, ýolagçy gatnatmak boýunça 100,2 göterime deň boldy.
Şeýle hem içerki demir ýollary döwrebaplaşdyrmak, şol sanda köprüleriň hem-de demir ýollaryň üstünden geçelgeleriň, pudagyň tehniki parkynyň durkuny täzelemek boýunça işleriň ýokary depginde alnyp barylýandygy habar berildi.
Awtomobil ulaglary ministrligi boýunça alty aýyň dowamynda hyzmatlary ýerine ýetirmegiň ösüş depgini 100 göterime deň boldy. Bu görkeziji ýük daşamakda 104 göterime, ýolagçy gatnatmakda 102 göterime barabar boldy.
Aragatnaşyk ministrligi boýunça ýanwar — iýun aýlarynda ýerine ýetirilen işleriň ösüş depgini 102 göterim boldy.
“Türkmenhowaýollary” gullugy boýunça seredilýän döwürde awiahyzmatlary ýerine ýetirmegiň ösüş depgini 120 göterime ýetirildi. Bu görkeziji ýük we ýolagçy dolanyşygynda degişlilikde 121 we 110 göterime deň boldy.
Hasabat berlişi ýaly, ýurdumyzyň raýat awiasiýasynyň maddy-enjamlaýyn binýady yzygiderli pugtalandyrylýar, pudak üçin häzirki zaman tehnikasy satyn alynýar. “Türkmenhowaýollary” gullugynyň ygtyýaryna “Boeing-737-800” uçarlarynyň ikisi gelip gowuşdy.
Deňiz we derýa ulaglary döwlet gullugy boýunça hasabat döwründe ýerine ýetirilen işleriň ösüş depgini 104 göterime deň boldy. Ýük daşamak boýunça meýilnama 181 göterim ýerine ýetirildi, ýolagçy dolanyşygy boýunça ösüş depgini 128 göterime deň boldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, Türkmenistanyň ulag ulgamynyň uly önümçilik kuwwatlyklaryna eýedigini, onuň ýük daşamagyň we ýolagçylary gatnatmagyň barha artýan möçberlerini, şol sanda ýurdumyzdan üstaşyr geçýän ýükleriň we ýolagçylaryň möçberlerini üpjün etmäge mümkinçilik berýändigini belledi. Häzirki zaman ulag we üstaşyr düzümleriniň kemala getirilmegi, oňa täze çäkleriň goşulmagy häzirki wagtda diňe bir ýük dolanyşygynyň möçberleriniň artýandygyny aňlatmak bilen çäklenmän, eýsem, ählumumy ösüşiň meýillerine hem-de gadymy türkmen topragynyň siwilizasiýalaryň çatrygy hökmünde hyzmat etmek ýaly taryhy wezipesiniň ýerine ýetirilmegine laýyk gelýär.
Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiz Türkmenistanda demir ýol ulgamyny ösdürmegiň meselelerine degip geçip, iň täze tehnologiýalary ulanmak arkaly gurluşygyň ýokary hilini gazanmagyň wajypdygyny belledi. Munuň özi ýurdumyzyň tutuş demir ýol ulgamynyň uzak möhletläp ulanylmagyny üpjün etmelidir.
Hormatly Prezidentimiz häzirki zaman ulag-aragatnaşyk ulgamynyň ösdürilmegine ünsi çekmek bilen, bar bolan mümkinçilikleriň doly möçberde peýdalanylmagyny talap etdi we wise-premýere bu babatda birnäçe anyk tabşyryklary berdi.
Soňra döwlet Baştutanymyz A.Ataýewi pensiýa gitmegi sebäpli, Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Milli kosmos agentliginiň başlygy wezipesinden boşatmak hakyndaky Permana gol çekdi.
Milli Liderimiz A.Ataýewe agentligiň işini ýola goýmakda bitiren işleri üçin minnetdarlyk bildirdi we ony “Garaşsyz Türkmenistana bolan beýik söýgüsi üçin” ordeni bilen sylaglamak hakyndaky Permana gol çekdi.
Döwlet Baştutanymyz Milli kosmos agentliginiň başlygy wezipesine A.Garaýewi belläp, ony aragatnaşyk ministriniň orunbasary wezipesinden boşatdy.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary O.Gurbannazarow söwda toplumynyň işiniň netijeleri we geçen ýylyň degişli döwründäki bilen deňeşdirilende şu ýylyň ýanwar — iýun aýlarynda ykdysadyýetiň döwlete dahylly bolmadyk pudagynyň esasy görkezijileri barada hasabat berdi.
Söwda we daşary-ykdysady aragatnaşyklar ministrligi boýunça umumy haryt dolanyşygy 2 milliard 222 million manatdan gowrak boldy. Meýilnama 124,4 göterim ýerine ýetirildi. Hasabat döwründe 42,7 million manat maýa goýum serişdeleri özleşdirildi.
Döwlet haryt-çig mal biržasy boýunça şu döwürde 122 birža söwdalary geçirilip, onda 11 milliard 430 million manada deň bolan 6 müň 244 şertnama hasaba alyndy. Meýilnama 149,6 göterim ýerine ýetirildi.
Söwda-senagat edarasy boýunça 9,85 million manatlyk hyzmat işleri amala aşyryldy. Meýilnama 159,6 göterim ýerine ýetirildi. Hasabat döwründe Söwda-senagat edarasynyň gatnaşmagynda 15 sergi we 11 maslahat geçirildi.
Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi boýunça 360 million manatlyk senagat önümleri öndürildi, onuň ösüş depgini 45,3 göterime deň boldy, 534,4 million manatlyk oba hojalyk we azyk önümleri öndürildi. Şunda, ösüş depgini 5,8 göterim artdy. Ýerine ýetirilen gurluşyk-gurnama işleriniň möçberi 2,6 milliard manatdan gowrak boldy. Söwda dolanyşygynyň möçberleri 5,7 milliard manatdan gowrak bolup, onuň ösüşi 6,6 göterim artdy. Hyzmatlar ulgamynda 487 million manatlyk işler ýerine ýetirilip, onuň möçberleri 13,13 göterim ýokarlandy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzda öndürilýän harytlaryň bezeginde Aziada — 2017-niň nyşanlarynyň ýerleşdirilmelidigi barada degişli ýolbaşçylara anyk görkezmeleri berdi.
Mundan başga-da, döwlet Baştutanymyz paýtagtymyzda iri häzirki zaman söwda merkezlerini gurmak, söwdanyň dürli ulgamlaryny guramaga täze çemeleşmeleri girizmek boýunça täze teklipleri öwrenmegi tabşyrdy. Hormatly Prezidentimiz daşary ykdysady gatnaşyklary mundan beýläk-de ösdürmegiň, eksport we daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümçilik syýasatyny durmuşa geçirmegiň, bazarlary giňeltmegiň hasabyna içerki önümçiligi höweslendirmegiň hem-de ýurdumyzyň halkara söwda giňişligindäki ornuny pugtalandyrmagyň ugurlaryny kesgitledi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary D.Amangeldiýew geçen ýarym ýylyň dowamynda gurluşyk, energetika toplumlarynda, jemagat hojalygynda ýerine ýetirilen işleriň netijeleri barada hasabat berdi.
Aşgabat şäheriniň häkimligi boýunça 2017-nji ýylyň ýanwar — iýun aýlarynda ýerine ýetirilen işleriň we hyzmatlaryň meýilnamasy 108,7 göterim ýerine ýetirildi. Geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende ösüş depgini 143,3 göterime deň boldy.
Gurluşyk we binagärlik ministrligi boýunça şu ýylyň alty aýynda önümçilik meýilnamasy 105,2 göterim berjaý edilip, 107,5 göterim ösüş depgini gazanyldy.
Energetika ministrligi boýunça hasabat döwründe ýerine ýetirilen işleriň we hyzmatlaryň möçberi 553 million 843 müň manatdan gowrak boldy. Meýilnama 110,7 göterim ýerine ýetirilip, ösüş depgini 101,5 göterime deň boldy.
Jemagat hojalygy ministrligi boýunça şu ýylyň birinji ýarymynda ýerine ýetirilen işleriň hem-de hyzmatlaryň möçberi 105 million 87 müň manatdan gowrak boldy. Meýilnama 110,9 göterim berjaý edilip, ösüş depgini 112,5 göterime deň boldy.
“Türkmenawtoýollary” döwlet konserni boýunça ýarym ýylda ýerine ýetirilen işleriň we hyzmatlaryň möçberi 342 million 533 müň manatdan gowrak boldy. Meýilnama 103,5 göterim ýerine ýetirilip, ösüş depgini 102,7 göterime deň boldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow şu ýyl ulanmaga tabşyrmak meýilleşdirilen köpsanly desgalaryň gurluşygynyň möhletinden yza galýandygyna nägilelik bildirdi. Aziada — 2017-ä taýýarlygyň çäklerinde ähli gurluşygy alnyp barylýan desgalary bellenen möhletlerde ulanmaga bermek boýunça zerur çäreleri görmegi we bu ugurda alnyp barylýan işlere berk gözegçiligi ýola goýmagy wise-premýerden talap edip, döwlet Baştutanymyz binalaryň we desgalaryň seýsmiki durnuklylygyna degişli seljermäni geçirmegi tabşyrdy.
Milli Liderimiz işde goýberen kemçilikleri üçin D.Amangeldiýewe käýinç yglan etmek hakynda resminama gol çekdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary S.Toýlyýew gözegçilik edýän bilim we ylym, saglygy goraýyş hem-de sport ulgamlarynda şu ýylyň alty aýynda ýerine ýetirilen işler barada hasabat berdi.
Wise-premýer hasabat döwründe okuw kitaplarynyň hem-de gollanmalaryň 224-siniň taýýarlanylandygyny, olardan 105-siniň neşir edilendigini habar berdi.
Mekdep okuwçylarynyň tomusky dynç alyş möwsüminiň birinji tapgyrynda jemi Türkmenistan boýunça 27 müň 486 çaga dynç aldy.
Hasabat döwründe ýurdumyzyň zehinli mekdep okuwçylary halkara ders, taslama bäsleşiklerinde üstünlikli çykyş edip, 76 medala, şol sanda 11 altyn, 25 kümüş we 40 bürünç medala mynasyp boldular.
Ýurdumyzyň ýokary okuw mekdepleriniň talyplary hem halkara derejesinde geçirilen bäsleşiklerinde üstünlikli çykyş edip, 21 medal, şol sanda 4 altyn, 6 kümüş, 11 bürünç medal gazandylar. Mundan başga-da, halkara internet bäsleşiklerinde mekdep okuwçylary 135, talyplar 169 baýrakly orunlara we dürli derejeli diplomlara mynasyp boldular.
Saglygy goraýyş we derman senagaty pudagynda üç desganyň gurluşygy alnyp baryldy.
Şu pudak boýunça döwlet meýletin saglygy goraýyş ätiýaçlandyrmasyndan gelip gowşan serişdeleriň möçberi 103,6 göterim, ýerine ýetirilen hyzmatlardan we ýerlenen önümlerden gelen girdejiler 108 göterim, şypahana edaralary tarapyndan ýerine ýetirilen hyzmatlardan alnan girdeji 114 göterim, derman önümçiligi 102 göterim üpjün edildi.
Hasabat döwründe Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk işleri giňden alnyp baryldy, şeýle hem ýurdumyzda bedenterbiýäni we sporty ösdürmek boýunça alnyp barylýan işler dowam etdirildi.
Ýanwar — iýun aýlarynda Türkmenistanda içerki ýaryşlaryň 143- si we köpçülikleýin sport çäreleriniň 77-si geçirildi. Türgenlerimiz 83 halkara sport ýaryşyna gatnaşdylar we jemi 409 medal, şol sanda 135 altyn, 138 kümüş we 136 bürünç medal gazandylar, bu bolsa geçen ýylyň degişli döwründäkiden 65 medal köpdür.
Hormatly Prezidentimiz hasabaty diňläp we wise-premýer S.Toýlyýewe hem-de bilim ministri P.Agamyradowa ýüzlenip, ýakyn wagtda ýurdumyzyň bilim işgärleriniň öňünde bilim ulgamyndaky özgertmeleriň nobatdaky tapgyry bolan örän möhüm çäräniň ýokary okuw mekdeplerine talyplary kabul etmek wezipesiniň durýandygyny belledi. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow onuň hiç-hili ýaramaz ýagdaýlara ýol bermezden, ýokary derejede we aç-açanlykda geçirmelidigi barada ýene-de bir gezek duýdurdy we biziň ýokary okuw mekdeplerimize zehinli we zähmetsöýer ýaşlaryň girmelidigini we okamalydygyny nygtady.
Milli Liderimiz bular barada aýtmak bilen, bilim özgertmelerini geçirmegi çaltlandyrmagyň möhümdigini belledi. Biziň üçin bu ulgamy mundan beýläk-de ösdürmek aýratyn möhüm ähmiýete eýe bolup durýar. Şonuň üçin hem, ilkinji nobatda, mekdep okuwçylaryny belli bir ugurlar boýunça netijeli taýýarlamaly. Okatmagyň täze usullaryny we tehnologiýalaryny işe ornaşdyrmaly. Iň esasy zat bolsa, geljekki hünärmenleri halkara derejesinde, sazlaşykly we hemmetaraplaýyn ösen derejede taýýarlamaly diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aýdylanlary jemläp, bu iş, birinjiden, okatmagy döwrebap ýagdaýa getirmekden, orta mekdepden başlap, ýokary okuw mekdebine çenli bilim bermegiň ähli derejelerinde iň öňdebaryjy tehnologiýalary ornaşdyrmakdan ybaratdyr diýip belledi. Ikinjiden bolsa, mugallymlar düzüminiň taýýarlyk derejesine zerur ähmiýet bermeli. Hut mugallym çagalara täze bilimleri esasy öwrediji bolup durýar. Okuwçynyň ýa-da talybyň diňe sapagy netijeli özleşdirmegi däl-de, eýsem, onuň pikirlenmek, maglumatlary kabul etmek we olar barada tankydy nukdaýnazardan oýlanmak ukybyny ösdürmek hem, köp babatda mugallymyň başarnygyna we zehinine baglydyr diýip, milli Liderimiz aýtdy.Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz Mejlisiň başlygy A.Nurberdiýewa, wise-premýerler S.Toýlyýewe we B.Hojamämmedowa ýaş hünärmenleri edara-kärhanalara we hojalyklara berkitmek boýunça maksatnamany taýýarlamagy tabşyrdy.
Milli Liderimiziň belleýşi ýaly, ýokary okuw mekdebini tamamlan ýaş hünärmen özi üçin ýaşaýyş jaýyny gurar ýa-da satyn alar ýaly, işe baran edara-kärhanasynyň kepil geçmegi bilen, karz serişdesini alyp bilmelidir.
Mejlisiň barşynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow 2017-nji ýylyň 9-njy oktýabrynda Ahal welaýatynyň Ak bugdaý etrabynda Türkmenistanyň Ýaşulularynyň maslahatyny geçirmek hakyndaky Permana we degişli Buýruga gol çekdi.
Döwlet Baştutanymyz 2017-2018-nji okuw ýylynda ýurdumyzyň orta mekdepleriniň 1-nji synpyna kabul ediljek okuwçylary şahsy kompýuterler bilen üpjün etmek boýunça Karara gol çekdi. 1-nji sentýabrda körpe türkmenistanlylaryň 142 müň 819-sy ilkinji gezek mekdebe barar. Olaryň hemmesine hormatly Prezidentimiziň adyndan öwrediji kompýuterler sowgat berler.
Şeýle hem milli Liderimiz 2017-nji ýylda Türkmenistanyň ýokary we orta hünär okuw mekdeplerine okuwa kabul etmek boýunça döwlet toparynyň düzümini tassyklamak hakyndaky hem-de 2017-2018-nji okuw ýylynda Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Döwlet gullugy akademiýasyna diňleýjileri kabul etmegiň meýilnamasyny tassyklamak hakyndaky Buýruklara gol çekdi. Öňümizdäki okuw ýylynda Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Döwlet gullugy akademiýasyna jemi 240 diňleýjini kabul etmek meýilleşdirilýär.
Mundan başga-da, döwlet Baştutanymyz Türkmenistanyň ýokary we orta hünär mekdeplerine okuwa kabul etmegiň meýilnamasyny tassyklamak hakyndaky Buýruga gol çekdi. Şu ýyl ýurdumyzyň ýokary okuw mekdeplerine jemi 8 müň 308 adam kabul etmek meýilleşdirilýär, ol geçen ýyldakydan 1 müň 52 adam köpdür. Orta hünär okuw mekdeplerine hem-de başlangyç hünär okuw mekdeplerine degişlilikde 8 müň 317 we 25 müň adam kabul etmek meýilleşdirilýär.
Hormatly Prezidentimiz şu ýyl ýurdumyzda täze ýokary okuw mekdebiniň –Jemagat hojalygy institutynyň açylýandygyny belläp, onda bu ulgam üçin iş başarjaň, ýokary derejeli hünärmenleriň taýýarlanmalydygyny, munuň üçin bolsa bu ýerde okuw usulyýet merkezini döretmegiň zerurdygyna ünsi çekdi. Döwlet Baştutanymyz A.Aşyrowy Türkmenistanyň Oguzhan adyndaky Inžener-tehnologiýalar uniwersitetiniň ylmy işler boýunça prorektory wezipesinden boşadyp, ony Türkmenistanyň Jemagat hojalygy institutynyň rektory wezipesine hem-de G.Orazowy Jemagat hojalygy institutynyň okuw işleri boýunça prorektory wezipesine bellemek baradaky resminamalara gol çekdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary A.Garajaýew gözegçilik edýän ulgamlarynda şu ýylyň birinji ýarymynda alnyp barlan işleriň netijeleri barada hasabat berdi.
Alty aýyň dowamynda milli we halkara senenamasynyň şanly seneleri, baýramçylyklar mynasybetli, şeýle hem gurlup ulanmaga berilýän desgalaryň açylyşlarynda medeni çäreleriň köpüsi guraldy.
Iýun aýynda Aşgabatda geçirilen Medeniýet hepdeligi ýylyň birinji ýarymynyň esasy wakalarynyň hatarynda görkezildi. Bu çäre ýurdumyzyň medeniýetiniň we sungatynyň okgunly ösýändiginiň we täze many-mazmun bilen baýlaşdyrylýandygynyň, bütin dünýäde milli mirasy giňden wagyz etmek we aýawly saklamak boýunça netijeli işleriň geçirilýändiginiň aýdyň subutnamasyna öwrüldi.
Daşary ýurtlar bilen gatnaşyklary ösdürmek boýunça işler dowam edýär. Hasabat döwründe dürli döredijilik çäreleri geçirildi.
Ýurdumyzyň medeniýet ulgamynyň wekilleri dünýäniň döwletleriniň birnäçesinde iş saparynda bolup, dürli çärelere gatnaşdylar. Ýaşlarymyzyň bilim alýan ýurtlarynda hem türkmen sungat ussatlarynyň çykyşlary guraldy.
Döwrüň talaplaryna laýyklykda, teatrlaryň, muzeýleriň, kitaphanalaryň we medeniýet ulgamynyň beýleki edaralarynyň hem-de köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň işini kämilleşdirmek, ýurdumyzyň medeni kuwwatyny artdyrmak boýunça işler dowam etdirilýär.
Hasabat döwründe Türkmen döwlet neşirýat gullugy boýunça haryt öndürmegiň meýilnamasy 118 göterim ýerine ýetirildi, kitap önümleriniň umumy sany 8 million 250 müň 808 nusgalykdaky 180 görnüşi çap edildi.
Syýahatçylyk baradaky döwlet komiteti tarapyndan meýilnama 134,6 göterim ýerine ýetirildi.
Ýurdumyzyň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň, şol sanda Telewideniýe, radiogepleşikler we kinematografiýa baradaky döwlet komitetiniň maddy-enjamlaýyn binýady berkidilýär. Munuň özi ýurdumyzyň dürli ulgamlarda gazanýan üstünliklerini giňden şöhlelendirmäge, amala aşyrylýan özgertmeleriň many-mazmunyny we ähmiýetini açyp görkezmäge, milli mirasy giňden wagyz etmäge ýardam edýär.
Soňra wise-premýer döwlet Baştutanymyzyň tabşyrygyna laýyklykda, “2018-nji ýylda Ahal welaýatynda Medeniýet hepdeligini geçirmek hakyndaky” kararyň, şeýle hem “Türkmenistanyň Telewideniýe, radiogepleşikler we kinematografiýa baradaky döwlet komitetiniň işini kämilleşdirmek hakyndaky” kararyň taslamalarynyň işlenip taýýarlanandygyny aýtdy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, Türkmenistanda giň möçberli baýramçylyk çärelerini hem-de gündelik medeni-köpçülikleýin işlerini geçirmekde uly tejribäniň toplanandygyny belledi. Ýöne döwür hem-de möhüm wezipeler ýurdumyzyň medeni taýdan okgunly ösdürilmegi, aň-bilim işiniň kämilleşdirilmegi, türkmen ýaşlarynyň döredijilik işjeňliginiň höweslendirilmegi, milli mirasymyzy çuňňur öwrenmegimiz bilen bagly täze çözgütleri gözlemegi talap edýär.
Medeniýet döwlet syýasatynyň möhüm ynsanperwer ugrudyr hem-de ýurdumyzyň durmuş-ykdysady taýdan durnukly ösmeginiň netijeli guralydyr diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy we wise-premýere bu ulgamda halkara hyzmatdaşlygyny has-da ösdürmek, döredijilik gatnaşyklaryny pugtalandyrmak hem-de tejribe alyşmak babatda anyk tabşyryklary berdi.
Hormatly Prezidentimiz öňdebaryjy daşary ýurt tejribesiniň öwrenilmeginiň dünýä gatnaşyklar ulgamy bilen özara sazlaşýan giň medeni we maglumat ulgamyny döretmekde aýdyň beýanyny tapmalydygyny nygtady. Milli Liderimiz medeniýet ulgamyna döwrebap tehnologiýalaryny işjeň ornaşdyrmagyň wajypdygyny belläp, medeniýet işgärleriniň döredijilik kuwwatyny artdyrmagyň, olary netijeli işlemäge höweslendirmegiň möhümdigini aýtdy.
Aziada—2017-ä taýýarlyk görmek boýunça çäreleri guramak hem-de geçirmek babatda hem tabşyryklar berildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hödürlenen resminamalaryň taslamalaryny oňlap, degişli Kararlara gol çekdi.
Telewideniýe, radiogepleşikler we kinematografiýa baradaky döwlet komitetiniň işine ünsi çekip, döwlet Baştutanymyz döwrüň talaplaryna we ylmy-tehniki ösüşiň gazananlaryna laýyklykda, onuň işini has-da işjeňleşdirmegiň zerurdygyny belledi hem-de wise-premýere bu ugurda alnyp barylýan işlere berk gözegçilik etmegi tabşyrdy. Milli telewideniýäniň işi barada aýdyp, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow wakalary beýan etmekde öz ugurlary boýunça gepleşikleri taýýarlamakda teleýaýlymlaryň arasynda bäsdeşligiň bolmagynyň zerurdygyny belledi. Milli mirasymyzyň giňden wagyz edilmegine aýratyn üns berilmelidir. Taryhy-binagärlik ýadygärlikleri, halk döredijiliginiň ajaýyp eserleri, şeýle hem aýdym-saz we şekillendiriş sungatynyň gaýtalanmajak nusgalary, başga-da köpsanly milli gymmatlyklarymyz ýaly ugurlara ähmiýet berilmelidir.
Köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň, ilkinji nobatda bolsa telewideniýäniň öňünde V Aziýa oýunlaryny we bu iri ýaryşlara görülýän giň möçberli taýýarlyk işlerini, dostluk we myhmansöýerlik däplerini wagyz etmek wezipesi durýar. Ýaýlyma berilýän gepleşikler mazmun taýdan tapawutlanmalydyr we gyzykly, adamlary belent işlere ruhlandyrýan gepleşikler bolmalydyr diýip, milli Liderimiz belledi we bu babatda wise-premýere birnäçe anyk tabşyryklary berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, daşary işler ministri R.Meredow “Türkmenistanyň daşary syýasat strategiýasynyň 2017—2023-nji ýyllar üçin Konsepsiýasyny” yzygiderli durmuşa geçirmek babatda Daşary işler ministrliginiň şu ýylyň birinji ýarymynda alyp baran işleri hem-de döwlet Baştutanymyzyň ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdi.
Ýylyň başyndan bäri milli Liderimiziň daşary ýurtlara amala aşyran saparlarynyň hem-de daşary ýurt döwletleriniň birnäçesiniň ýolbaşçylarynyň we BMG-niň Baş sekretarynyň ýurdumyza bolan saparlarynyň netijeleri oňyn Bitaraplyk, parahatçylyk söýüjilik, hoşniýetli goňşuçylyk we oňyn hyzmatdaşlyk ýörelgelerine esaslanýan bu döredijilikli strategiýanyň üstünlikli durmuşa geçirilýändiginiň aýdyň subutnamasy bolup durýar. Ýokary derejede geçirilen ikitaraplaýyn duşuşyklaryň we gepleşikleriň barşynda ikitaraplaýyn we köptaraplaýyn görnüşde, abraýly halkara guramalaryň hem-de düzümleriň ugry boýunça netijeli hyzmatdaşlygy has-da pugtalandyrmaga we ösdürmäge gönükdirilen möhüm ylalaşyklar gazanyldy.
Şu ýylyň ýanwar — iýun aýlarynda Daşary işler ministrliginiň üsti bilen dürli derejedäki wekiliýetleriň 248-si döwletimize sapar bilen geldi. Şol döwürde Türkmenistandan daşary ýurtlara 404 wekiliýet iberildi. Ýurdumyzda hem-de daşary ýurtlarda dürli derejeli çäreleriň ençemesi, şol sanda maslahatlar, duşuşyklar we beýleki çäreler guraldy. Ýylyň başyndan bäri halkara resminamalarynyň 105-sine gol çekildi.
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň we beýleki döwletleriň daşary syýasat edaralarynyň arasynda syýasy maslahatlaşmalary geçirmek boýunça netijeli işler alnyp barylýar. Umuman, hasabat döwründe bu ugurda 22 duşuşyk guraldy.
Bitarap Türkmenistanyň daşary syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri hem daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen söwda-ykdysady we medeni-ynsanperwer hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de giňeltmekden ybaratdyr. Şunuň bilen baglylykda, ýylyň başyndan bäri ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça bilelikdäki hökümetara toparlarynyň mejlisleriniň birnäçesi hem-de ikitaraplaýyn işewürler maslahatlarynyň ençemesi geçirildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, Daşary işler ministrliginiň hem-de ýurdumyzyň diplomatik düzüminiň öňünde goýlan esasy wezipelere ünsi çekip, gyzyklanma bildirýän daşary ýurtly hyzmatdaşlaryň ählisi bilen netijeli gatnaşyklary mundan beýläk-de ösdürmek üçin bar bolan kuwwatdan we mümkinçiliklerden netijeli peýdalanmagyň zerurdygyny nygtady. Bitarap Türkmenistan beýleki döwletler we halkara guramalar bilen gatnaşyklaryny özara hormat goýmak, deňhukuklylyk hem-de uzakmöhletleýin ýörelgeler esasynda guramak bilen, mundan beýläk hem sebit we ählumumy gün tertibiniň wajyp meselelerini çözmekde işjeň orny eýelär.
Milli Liderimiz bular barada aýtmak bilen, wise-premýere, daşary işler ministrine birnäçe görkezmeleri, şol sanda türkmen tarapynyň BMG-niň Baş Assambleýasynyň we beýleki wekilçilikli halkara forumlarynyň münberinden beýan edilen hem-de ählumumy parahatçylygy, howpsuzlygy we abadançylygy üpjün etmäge gönükdirilen oňyn başlangyçlaryny ilerletmäge we durmuşa geçirmäge degişli tabşyryklary berdi.
Hormatly Prezidentimiz Aziada—2017-ä taýýarlyk görmek meselelerini hemişe gözegçilikde saklamak babatda hem degişli görkezmeleri berdi. Bu oýunlar ýurdumyzyň we tutuş Aziýa yklymynyň sport durmuşynda möhüm waka öwrülip, döwletleriň hem-de halklaryň arasyndaky dost-doganlyk gatnaşyklarynyň pugtalandyrylmagyna ýardam etmelidir.
Mejlisiň Başlygy A.Nurberdiýewa milli parlamentiň ýylyň birinji ýarymynda alyp baran işleriniň jemleri barada habar berdi.
Geçen 6 aýyň dowamynda milli parlamentiň maslahatlarynyň dördüsiniň geçirilendigi bellenildi, olaryň çäklerinde deputatlar Türkmenistanyň Kanunlarynyň 57-sini we Mejlisiň Kararlarynyň 37-sini kabul etdiler.
Deputatlar düzümi ýurdumyzyň kanunçylyk-hukuk binýadyny döwrebaplaşdyrmagyň toplumlaýyn maksatnamasyna laýyklykda täze kanunçylyk namalaryny işläp taýýarlamak hem-de hereket edýän kanunçylyk namalaryny kämilleşdirmek boýunça işi dowam edýärler, bu kanunçylyk namalary milli Liderimiz tarapyndan başy başlanan iri göwrümli döwlet ösüş maksatnamalaryny mundan beýläk-de durmuşa geçirilmeginiň ygtybarly binýadynyň üpjün edilmegine, türkmen jemgyýetiniň berkliginiň pugtalandyrylmagyna, onuň demokratik esaslarynyň berkidilmegine ýardam bermelidir.
Halkara hyzmatdaşlygyny ösdürmek meselelerine, şol sanda parlamentara gatnaşyklary pugtalandyrmagyň hem-de dünýä kanun çykaryjylyk tejribesini öwrenmegiň çäklerinde ösdürmek, şeýle hem BMG-niň we beýleki iri halkara guramalarynyň wekilhanalary bilen hyzmatdaşlygy ösdürmek meselelerine aýratyn üns berildi.
Türkmenistanyň Ýaşulularynyň nobatdaky maslahatyna görülýän taýýarlyk işleri hem-de deputatlaryň ýerlerde alyp barýan işleri barada habar berildi.
Döwlet Baştutanymyz habary diňläp, ýurdumyzda häzirki zaman kanunçylyk-hukuk binýadynyň kemala getirilmeginde milli parlamentiň möhüm ornuny hem-de saýlawçylaryň deputatlara bildirýän ynamynyň olary ýokary jogapkärçilige borçlandyrýandygyny belledi.
Milli Liderimiziň nygtaýşy ýaly, türkmen halkynyň demokratik gymmatlyklary hasaba alnyp, döwletimiziň hukuk we ykdysady esaslarynyň mundan beýläk-de pugtalandyrylmagyna ýardam berýän täze Kanunlaryň işlenip taýýarlanylmagyna aýratyn üns berilmelidir.
Soňra döwlet Baştutanymyz oba hojalyk toplumynyň ýolbaşçylarynyň hasabatlaryny diňledi. Ýurdumyzyň welaýatlarynyň häkimleri hasabat döwründe ýerlerde alnyp barlan işleriň ýagdaýy, gowaçalara we beýleki ekinlere agrotehniki kadalara laýyk derejedäki bejergi işlerini geçirmek, Oba milli maksatnamasyny durmuşa geçirmek babatda ýaýbaňlandyrylan giň möçberli çäreler hakynda aýtdylar.
Aşgabat şäheriniň häkimi Ş.Durdylyýew ýylyň başyndan bäri paýtagtymyzyň binagärlik keşbini, ýaşaýyş toplumlarynyň çäklerini, desgalaryň daşky görnüşini özgertmek, seýilgähleri, gök zolaklary abadanlaşdyrmak, yşyklandyryş ulgamyny we ulag ulgamynyň hereketini kämilleşdirmek boýunça ýerine ýetirilen işleriň netijeleri barada hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, Aziada—2017-niň ýaryşlaryna taýýarlygyň çäklerinde Aşgabady mundan beýläk-de abadanlaşdyrmak işlerini, jemagat hojalygy gulluklarynyň işiniň netijeliligini ýokarlandyrmak, ulaglary duralgalar bilen doly üpjün etmek maksady bilen, awtoduralgalaryň gurluşygyny işjeňleşdirmek meselelerini yzygiderli gözegçilikde saklamagy tabşyrdy.
Mejlisiň barşynda Ýokary gözegçilik edarasynyň başlygy Ç.Gylyjow ýurdumyzda 2017-nji ýylda bugdaý hasylyny öndürmek boýunça alnyp barylýan işlere geçirilen seljermäniň netijeleri barada hasabat berdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary E.Orazgeldiýew gözegçilik edýän obasenagat ulgamynda birinji ýarym ýylda geçirilen işleriň jemleri, möwsümleýin oba hojalyk işleriniň barşy hem-de Oba milli maksatnamasynyň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdi.
Tutuşlygyna obasenagat toplumy boýunça öndürilen önümleriň, ýerine ýetirilen işleriň we hyzmatlaryň möçberleriniň ösüş depgini geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 102,6 göterime deň boldy. Oba we suw hojalyk ministrligi boýunça meýilnamanyň ýerine ýetirilişi 110,6 göterime, Daşky gurşawy goramak we ýer serişdeleri baradaky döwlet komiteti boýunça 107,7 göterime, “Türkmen atlary” döwlet birleşigi boýunça 106,3 göterime, Azyk senagaty döwlet birleşigi boýunça 105,5 göterime deň boldy.
Ministrlik we pudak edaralary tarapyndan maýa goýum serişdelerini özleşdirmek boýunça meýilnama 160,8 göterim ýerine ýetirildi.
Gowaçalara ideg etmek boýunça hatarara bejergi işleri geçirilýär, mineral dökünler bilen iýmitlendirilýär hem-de agrotehnikanyň talaplaryna laýyklykda öz wagtynda ösüş suwy berilýär. Gowaçalara zyýan beriji mör-möjeklere garşy himiýa we biologiýa usullarynda göreş çäreleri geçirilýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, bugdaý öndürmek babatda görkezijileriň pesdigine nägilelik bildirdi. Şu ýyl ýurdumyzda 1 million tonnadan sähel gowrak galla hasyly ýygnalyp alyndy. Bu görkeziji döwlet tabşyrygynda bellenen möçberden ep - esli az. Welaýatlaryň hiç biri-de şertnamalaýyn borçnamasyny ýerine ýetirip bilmedi.
Şeýle pes netijeleriň gazanylmagynyň esasy sebäbi welaýat we etrap häkimleriniň, daýhan birleşikleriniň ýolbaşçylarynyň işleri talabalaýyk gurap, ýerden - suwdan netijeli peýdalanyp, adamlary üstünlige ruhlandyrmagy başarmanlygyndan gelip çykýar diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy.
Biziň kesewini gögertjek, gyzyla barabar ýerimiz, bol suwumyz bar. Mineral dökün we tehnika bilen üpjünçilik-de erbet däl. Adamlarymyz hem zähmetsöýer. Ýylyň gelşi-de ýaramaz bolmady, ýeterlik möçberde ygal ýagdy diýip, milli Liderimiz belledi.
Ýöne, göz öňünde tutulan meýilnamalaryň ýerine ýetirilmezligi galla öndürmek boýunça öňde goýlan wezipeleriň berjaý edilmändigi welaýatlaryň we etraplaryň häkimleriniň degişli ulgamlaryň sazlaşykly işini üpjün edip bilmeýändiginden gelip çykýar diýip, milli Liderimiz aýtdy.
Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz wezipe borçlaryny göwnejaý berjaý etmän, welaýatyň galla taýýarlamak boýunça şertnamalaýyn borçnamasynyň ýerine ýetirilmegini üpjün etmändikleri üçin, Ahal welaýatynyň häkimi T.Atahallyýewe, Balkan welaýatynyň häkimi S.Satlykowa, Daşoguz welaýatynyň häkimi M.Baýramgulyýewe, Lebap welaýatynyň häkimi Ç.Çarlyýewe we Mary welaýatynyň häkimi B.Annagurbanowa, soňky gezek duýdurmak bilen, berk käýinç yglan etdi.
Milli Liderimiziň belleýşi ýaly, pagta ýygymynyň netijelerine seredip, ýokarda agzalan ýolbaşçylar pagta ýygymy möwsüminde ýaramaz netijeler gazansalar, olara başga çäre görmeli bolar.
Hormatly Prezidentimiz ýurdumyzda galla taýýarlamak boýunça şertnamalaýyn borçnamanyň ýerine ýetirilmegini üpjün etmändigi üçin, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary E.Orazgeldiýewe käýinç yglan etdi.
Döwlet Baştutanymyz Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň welaýatlara berkidilen orunbasarlaryna hem-de welaýat häkimlerine şu ýyl galla taýýarlamak baradaky şertnamalaýyn borçnamasyny ýerine ýetirmedik etraplaryň häkimleriniň işini seljermegi hem-de degişli netije çykarmagy tabşyrdy.
Soňra hormatly Prezidentimiz mejlise gatnaşyjylaryň öňünde maksatnamalaýyn çykyş etdi. Döwlet Baştutanymyz çykyşynda geçen alty aýyň dowamynda ýerine ýetirilen işleriň netijelerini häsiýetlendirip, ýurdumyzyň içeri we daşary syýasatynyň esasy meseleleri barada durup geçdi we şu ýylyň ikinji ýarymynda çözülmeli ileri tutulýan wezipelere ünsi çekdi.
Milli Liderimiziň belleýşi ýaly, geçen ýarym ýylda biziň baş maksadymyza ýetmäge gönükdirilen örän möhüm özgertmeleri amala aşyrmakda nobatdaky ädimler ädildi. Bu maksat mähriban halkymyzyň ýaşaýyş-durmuşynyň mynasyp derejesini we hilini üpjün edýän, adamlaryň hal-ýagdaýyny gowulandyrmaga gönükdirilen dünýäniň ösen demokratik döwletleriniň derejesine çykmakdan ybaratdyr.
Biziň daşary syýasatymyz üýtgewsiz dowam edýär. Bu syýasat häzirki döwürde hem Birleşen Milletler Guramasy, Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy, Ýewropa Birleşigi, Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasy, Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygy we beýleki halkara guramalary bilen işjeň hyzmatdaşlyk etmekden ybaratdyr. Dünýäde energetika howpsuzlygyny gazanmak, ekologiýa meselelerini çözmek hem-de ulag üpjünçilik ulgamlaryny ösdürmek bilen baglydyr. Bilim we medeniýet ulgamlaryny ösdürmegi, adam hukuklaryny hem-de azatlyklaryny, ählumumy howpsuzlygy berkitmegi üpjün etmäge degişlidir diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy.
Içeri syýasat babatda aýdylanda bolsa, biz ygtybarly salgyt - býujet we pul-karz syýasatyny alyp barýarys. Häzirki döwürde ýurdumyzda hususy we döwlet düzümleriniň üpjünçilik ulgamlaryna goýulýan maýa goýumlarynyň möçberleri artýar diýip, hormatly Prezidentimiz sözüni dowam etdi.
Ykdysadyýetiň birnäçe pudaklarynda önüm öndürmekde we hyzmatlary etmekde gowy netijeler gazanyldy. Bu bolsa, jemi içerki önümiň ösüşini 6,4 göterime ýetirmäge mümkinçilik berdi.
Döwlet býujetiniň girdejileri hem artdy. Bu bolsa, netijede, ortaça aýlyk zähmet haklaryny 9 göterime çenli köpeltmäge mümkinçilik berdi. Milli pulumyz bolan manadyň hümmeti hem bellenen derejede durnukly saklanýar.
Ýurdumyzda senagat we durmuş maksatly desgalaryň gurluşygyny giň gerim bilen alyp barýarys diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy. Häzirki döwürde umumy bahasy 47 milliard amerikan dollaryna golaý bolan iri desgalaryň 1900-e golaýy gurulýar. Biziň milli gurluşyk kompaniýalarymyzyň gurýan desgalarynyň sanynyň barha artýandygy aýratyn guwandyrýar diýip, milli Liderimiz kanagatlanma bilen belledi we häzir ýurdumyzda jemi gurulýan 1900 desganyň 1800-e golaýynyň gurluşygyny öz gurluşykçylarymyzyň alyp barýandygyny aýtdy.
Şu ýylyň birinji ýarymynda biz iri desgalaryň 59-syny işe girizdik. Umumy meýdany 632 müň 500 inedördül metr bolan ýaşaýyş jaýlaryny, şol sanda has oňaýly ýaşaýyş jaýlaryny ulanmaga berdik. Bu gurluşyklaryň umumy bahasy 2 milliard amerikan dollaryna golaýlaýar. Işe girizilen desgalarda köp sanly täze iş orunlary döredildi diýip, hormatly Prezidentimiz belledi.
Häzirki döwürde biz ýurdumyzyň ykdysadyýetini diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmäge aýratyn üns berýäris. Bu ugurda alnyp barylýan işleriň çäklerinde daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri öndürmek hem-de ýurdumyzda öndürilýän önümleriň beýleki döwletlere iberilýän möçberlerini artdyrmak, elektron senagatyny döretmek boýunça kabul eden Döwlet maksatnamalarymyzy üstünlikli durmuşa geçirýäris diýip, milli Liderimiz aýtdy.
Mälim bolşy ýaly, şu ýyl biziň üçin aýratyn ýyldyr. Ýakyn wagtda ýurdumyzda V Aziýa oýunlary, şeýle hem birnäçe möhüm halkara çäreleri geçiriler. Şunuň bilen baglylykda, ähli ministrlikleriň we pudak edaralarynyň öňünde ikinji ýarym ýylda möhüm wezipeler durýar diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy.
Döwlet Baştutanymyz wise-premýer, daşary işler ministri R.Meredowa ýüzlenip, şu wezipelere laýyklykda V Aziýa oýunlaryna halkara guramalarynyň gatnaşmagy boýunça çäreleriň anyk meýilnamasyny häzirden işläp taýýarlamagyň wajypdygyny belledi. Göz öňünde tutulan birnäçe iri halkara maslahatlaryna hem gowy taýýarlyk görmeli. Ýylyň ahyryna çenli olary ýokary derejede geçirmeli. Bular Owganystan boýunça Sebitleýin ykdysady maslahat, ýurdumyzyň Energetika Hartiýasyna başlyklyk etmegi, şeýle hem Halkara Bitaraplyk güni bilen bagly çärelerdir.
Mundan başga-da, ýurdumyzyň Hökümet wekiliýetiniň beýleki döwletlere boljak saparlaryna, daşary ýurtlaryň Hökümet wekiliýetlerini ýurdumyzda kabul etmäge gowy taýýarlyk görmeli. Beýleki syýasy we guramaçylyk çärelerini hem ýokary derejede geçirmeli diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy.
Soňra milli Liderimiz Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Hojamämmedowa, ykdysadyýet we maliýe toplumynyň ministrlikleriniň hem-de pudak edaralarynyň ýolbaşçylaryna ýüzlenip, ýaňy-ýakynda olaryň adyna edilen tankydy belliklerden dogry netije çykarmagyň wajypdygyny belledi. Makroykdysady dolandyryşy gowulandyrmak üçin ähli zerur çäreleri görmek, maliýe we bank ulgamynda geçirilýän özgertmeleri dowam etmek zerur bolup durýar.
Gymmatly kagyzlaryň bazaryny guramak, hususylaşdyrmak boýunça işleri talabalaýyk alyp barmaly. Üpjünçilik, bilim, saglygy goraýyş ulgamlaryna uly möçberlerde maýa goýumlaryny goýmaly we täze tehnologiýalary önümçilige giňden ornaşdyrmaly. Şeýle hem ykdysadyýetimiziň ähli pudaklarynda zähmet haklaryny mundan beýläk-de artdyrmagy üpjün etmeli diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy we kabul edilen maksatnamalaryň durmuşa geçirilişine berk gözegçilik etmelidigine, bellenen çäreleri göz öňünde tutulan möhletlerde ýerine ýetirmelidigine ünsi çekdi.
Soňra milli Liderimiz milli parlamentiň Başlygy A.Nurberdiýewa, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlaryna, häkimlere, ministrlikleriň we pudak edaralarynyň ýolbaşçylaryna ýüzlenip, geljek ýylyň Döwlet býujetiniň üstünde häzirden işläp başlamagy tabşyrdy. Döwlet býujeti halkymyzyň ýaşaýyş - durmuş ýagdaýyny we abadançylygyny mundan beýläk-de gowulandyrmagy doly derejede üpjün eder ýaly bolmalydyr.
Hususan-da, döwlet Baştutanymyz wise-premýer B.Hojamämmedowdan geljek ýylyň Döwlet býujetinde her bir etrapda we şäherde mätäçlik çekýän adamlara ýaşaýyş jaýlaryny gurmak üçin serişdeleri hökmany tertipde göz öňünde tutmagy talap etdi.
Ýaşulularyň maslahatyny geçirmäge-de gowy taýýarlyk görmeli. Biz şu ýyl Ýaşulularyň nobatdaky maslahatyny ýurdumyzyň baş baýramy bolan Garaşsyzlyk baýramyna çenli Ahal welaýatynda geçirmegi göz öňünde tutýarys. Maslahatda geljek 2018-nji ýylda öňümizde duran wezipeleri ara alyp maslahatlaşarys diýip, hormatly Prezidentimiz aýtdy.
Milli Liderimiz Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary S.Toýlyýewe, welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň häkimlerine ýüzlenip, okuw ýylynyň başlanmagyna çenli täze mekdepleriň ýokary hilli gurlup, ulanmaga berilmegini üpjün etmegiň, şeýle hem ýokary okuw mekdepleriniň binalarynda we orta mekdeplerde abatlaýyş işlerini geçirmegiň zerurdygyny aýtdy.
Şonuň ýaly-da, Saglygy goraýyş we derman senagaty işgärleriniň baýramyny ýokary derejede geçirmeli. Ýurdumyzda kabul edilen «Saglyk» döwlet maksatnamasynyň durmuşa geçirilen döwründe ilatyň saglygyny berkitmek, jemgyýetimizde sagdyn durmuş kadalaryny ornaşdyrmak boýunça köp işler edildi. Şeýle hem saglygy goraýyş ulgamyny dünýä derejesine çykarmak boýunça düýpli özgertmeler geçirildi diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy.
Döwlet Baştutanymyz wise-premýer E.Orazgeldiýewe, welaýatlaryň we etraplaryň häkimlerine, oba hojalyk toplumynyň ýolbaşçylaryna ýüzlenip, ýurdumyzyň oba hojalygyny ösdürmek boýunça kabul edilen maksatnamalary durmuşa geçirmekde netijeli işleri alyp barmagyň wajypdygyny nygtady.
Häzirki döwürde galla oragy tamamlandy diýen ýaly. Gallanyň ýygnalan möçberi döwletimiziň azyk howpsuzlygyny üpjün edýändigini tassyklaýar. Onuň özümizden artýan bölegini bolsa, daşary ýurtlara eksport ederis.
Meýdanlarda gowaçanyň hem oňat hasyly ýetişdirilýär. Ýurdumyz üçin bu ekiniň möhümdigini göz öňünde tutup, gowaça hasylyny ýetişdirmek boýunça zerur bolan ähli agrotehniki çäreleri talabalaýyk geçirmeli. Ýetişdirilen bol pagta hasylyny zaýasyz ýygnap almak üçin tehnikany häzirden ýygym möwsümine doly taýýar etmeli diýip, döwlet Baştutanymyz nygtady.
Hormatly Prezidentimiz ýurdumyzda biologiýa barlaghanalaryny giňden döretmegiň, häzirki zaman suw tygşytlaýjy ulgamlary, ýagyş ýagdyryjy we damjalaýyn usulda suwarmagy giňden ornaşdyrmagyň zerurdygyna ünsi çekip, ilatly ýerleri arassa agyz suwy bilen üpjün etmek boýunça kabul edilen Baş maksatnamany durmuşa geçirmäge hem aýratyn üns bermegiň möhümdigini belledi.
Milli Liderimiz wise-premýer D.Amangeldiýewe, Aşgabat şäheriniň häkimi Ş.Durdylyýewe, ministrlikleriň we pudak edaralarynyň ýolbaşçylaryna, welaýatlaryň we etraplaryň häkimlerine ýüzlenip, ýurdumyzda desgalary hem-de binalary ýokary hilli gurmagyň we öz wagtynda ulanmaga bermegiň zerurdygyna ünsi çekdi. Şäherlerdäki we obalardaky, aýratyn-da, paýtagtymyz Aşgabat şäherindäki ýollary, ýaşaýyş jaý gorlaryny, seýilgähleri we seýilbaglary talabalaýyk saklamak zerurdyr diýip, hormatly Prezidentimiz aýtdy.
Döwlet Baştutanymyz täze okuw ýylyna, V Aziýa oýunlaryna, ýurdumyzyň Garaşsyzlyk baýramyna hem-de Bitaraplyk gününe çenli ulanmaga berilmegi göz öňünde tutulan ähli desgalaryň gurluşygyny hökmany ýagdaýda bellenen möhletlerde tamamlamagy talap etdi.
Mundan başga-da, 2018-nji ýylda gurulmaly desgalaryň maksatnamasynyň üstünde häzirden işläp başlamaly. Maksatnamada ýaşaýyş jaýlaryny, mekdepleri, çagalar baglaryny we beýleki durmuş maksatly desgalary gurmaga, ozalkysy ýaly, uly üns bermeli.
Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz 2018-nji ýylyň maýa goýum maksatnamasyny Ýaşulularyň nobatdaky maslahatynda seretmek üçin hödürlemegi we bu maksatnama üçin ähli çykdajylary geljek ýylyň Döwlet býujetinde göz öňünde tutmagy tabşyrdy.
Çykyşynyň dowamynda milli Liderimiz wise-premýer M.Aýdogdyýewe, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlaryna, toplumlaryň ýolbaşçylaryna ýüzlenip, biz daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri öndürmek, beýleki döwletlere iberilýän önümleriň möçberlerini artdyrmak, elektron senagatyny hem-de bilelikdäki senagat kärhanalaryny döretmek we täze iş orunlaryny guramak boýunça gowy Döwlet maksatnamalaryny işläp taýýarladyk we kabul etdik diýip aýtdy. Emma, gynansak-da, bu maksatnamalaryň hiç biri hem häzire çenli doly möçberde ýerine ýetirilmeýär. Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiz häzir bu ugurda ýol berlen kemçilikleri çalt düzetmek üçin ähli zerur çäreleriň görülmegini talap etdi we Ýokary gözegçilik edarasynyň başlygy Ç.Gylyjowa kabul edilen şu maksatnamalaryň durmuşa geçirilişiniň netijelerini barlamagy hem-de ýylyň jemlerine bagyşlanyp geçiriljek Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisinde bu barada hasabat bermegi tabşyrdy.
Döwlet Baştutanymyzyň belleýşi ýaly, önümçilik pudaklaryny döwrebap ýagdaýa getirmek, gowy zähmet haky tölenýän, oňat bilimli işgärleri talap edýän täze iş orunlaryny döretmek, ýurdumyzyň çäklerinden daşarda uly isleg bildirilýän ýokary hilli önümleri öndürmek zerur bolup durýar.
Soňra hormatly Prezidentimiz Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary A.Garajaýewe, Medeniýet ministrliginiň, metbugatyň we telewideniýäniň ýolbaşçylaryna ýüzlenip, ýurdumyzyň medeniýet ulgamynyň soňky ýyllarda döredilen maddy-tehniki binýadyny doly möçberde we netijeli ulanmagyň, biziň emeli hemramyz arkaly halkymyzyň ruhy gymmatlyklaryny we taryhyny giňden beýan etmegiň wajypdygyny belledi.
Şunuň bilen baglylykda, hormatly Prezidentimiz biziň ýurdumyz bilen sebitiň hem-de dünýäniň dürli döwletleriniň arasyndaky medeni gatnaşyklary pugtalandyrmak boýunça işleri dowam etmegiň, zehinli sungat işgärlerini ýüze çykarmagyň hem-de dünýä jemgyýetçiligine tanatmagyň, ýer ýüzüniň dürli ýurtlarynyň medeniýet we sungat işgärleri bilen dost-doganlyk gatnaşyklaryny ösdürmegiň möhümdigini belledi.
«Altyn asyr» bäsleşigini ýokary derejede geçirmeli, şeýle hem V Aziýa oýunlaryna, ýurdumyzyň Garaşsyzlyk baýramyna, Bitaraplyk gününe we Täze ýyl baýramyna gowy taýýarlyk görmeli hem-de teleýaýlymlarda gyzykly gepleşikleri taýýarlamaly, teatrlarda täze oýunlary goýmaly, biziň merdana halkymyzy wasp edýän ajaýyp eserleri we aýdymlary döretmeli diýip, döwlet Baştutanymyz sözüni dowam etdi.
Milli Liderimiz wise-premýer M.Babaýewe, nebitgaz toplumynyň ýolbaşçylaryna ýüzlenip, toplumda guramaçylyk işleri bilen bagly meseleleri çaltrak çözmegiň zerurdygyny aýtdy. Toplumyň düzüm birliklerini amatly ýagdaýa getirmek, onuň netijeli bolmagyny ýokarlandyrmak boýunça şu gün kabul edilen çözgütler bu ugurdaky işiň diňe bir bölegi bolup durýar.
Şunuň bilen baglylykda, toplumyň düzümlerini kämilleşdirmek boýunça işi dowam etmek, dolandyryş ulgamynda artykmaçlyklary aradan aýyrmak we pudak edaralarynyň arasynda emele gelen maliýe ýagdaýlaryny düzgünleşdirmek möhümdir.
Energiýa serişdelerimizi dünýä bazarlaryna çykarmagyň ýollaryny diwersifikasiýalaşdymak boýunça işleri hem dowam etmeli. Şu maksat bilen, gaz we nebit geçirijileri ýokary hilli gurmaly. Nebitiň we gazyň täze ýataklaryny açmaly. Şeýlelikde, nebitgaz toplumynyň takyk we netijeli işlemegini gazanmak üçin ähli zerur çäreleri görmeli diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy.
Soňra hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow wise-premýer B.Annameredowa, ulag we aragatnaşyk toplumynyň ýolbaşçylaryna ýüzlenip, şu ýylyň ikinji ýarymynda köp işleri etmegiň zerur bolup durýandygyny belledi. Ýurdumyzda aragatnaşyk serişdelerini, aýratyn-da, öýjükli aragatnaşyk ulgamyny ösdürmeli, önümçilige täze tehnologiýalary we Internet ulgamyny ornaşdyrmaly, biziň emeli hemramyzyň ulanyş gerimini mundan beýläk-de giňeltmeli, şeýle hem pes orbitada hereket edýän ikinji emeli hemrany uçurmak meselesiniň üstünde işlemeli diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy.
Ähli ugurlar boýunça işgärleri taýýarlamak, halkara güwänamalaryny almak meselelerine hem üns bermek zerurdyr diýip, milli Liderimiz nygtady.
Tomus pasly dowam edýär. Ulaglaryň ähli görnüşlerinde ýolagçylary gatnatmagyň möçberi artýar. Şoňa görä-de, bu pudaklarda müşderilere we ýolagçylara hyzmat etmegiň, aýratyn-da, demir ýol we howa ulaglarynda hyzmat etmegiň hilini ýokarlandyrmak wajypdyr diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy.
Döwlet Baştutanymyz wise-premýer O.Gurbannazarowa, söwda toplumynyň ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň ýolbaşçylaryna ýüzlenip, ilaty ýokary hilli harytlar bilen üpjün etmek boýunça işi dowam etmegiň, eksportuň möçberlerini artdyrmak we daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri öndürmek boýunça kabul edilen Döwlet maksatnamalaryny ýerine ýetirmegiň häzirki döwürde esasy wezipeleriň biri bolup durýandygyny nygtady. Biz geljekde hem telekeçilerimizi giňden goldamak syýasatyny dowam ederis diýip, milli Liderimiz aýtdy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow çykyşynyň ahyrynda 21-nji iýulda Saglygy goraýyş we derman senagaty işgärleriniň baýramyny ýokary derejede hem-de guramaçylykly geçirmegiň wajypdygyny belledi. Şol gün birnäçe saglygy goraýyş merkezlerini açyp, ulanmaga bermek göz öňünde tutulýar.
Geçen ýarym ýylda gazanan netijelerimiz erbet bolmady diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy we ähli ministrlikleriň we pudak edaralarynyň ýolbaşçylaryna ýakyn günlerde alty aýyň jemlerine bagyşlanan maslahatlary we mejlisleri geçirmegi tabşyrdy.
Döwlet Baştutanymyz şeýle hem ministrlikleriň we pudak edaralarynyň ýolbaşçylaryna we beýleki ýolbaşçylara 10-njy iýuldan – 1-nji awgust aralygynda dynç almaga rugsat berdi. Olar Awazadan başga-da, ýurdumyzyň Arçman, Ýylysuw we beýleki şypahanalarynda dynç alyp, öz saglygyny berkidip bilerler.
Hormatly Prezidentimiz Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisini tamamlap, Aziýa oýunlaryny ýokary derejede geçirmek üçin gowy taýýarlyk görmelidigini ýene-de bir gezek ýatlatdy we hemmelere berk jan saglyk, maşgala abadançylygyny we uly üstünlikleri, Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýylynda berkarar Watanymyzyň ähli halkyna gülläp ösüş arzuw etdi.
TDH-niň maglumatlary esasynda taýýarlanyldy


c: text/html

text:
TYA-nyň Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň Botanika bagynda hem ösümlik dünýäsiniň köpdürlüligini artdyrmak, olary gorap saklamak boýunça işler ylmy esasda alnyp barylýar.
Türkmen milli göreşi medeniýetimiziň aýrylmaz bölegidir. Türkmen halky gadymy döwürlerden bäri göreş sungaty bilen içgin gyzyklanyp gelipdir.
Halyçylyk sungaty uzak heňňamlarda timarlanyp, gitdigiçe owadanlanyp, türkmeni dünýä ýüzüne tanadyp gelen milli guwanjymyzdyr, halkyň ýüzüniň tuwagydyr.
Daşky gurşawy goramak, ekologiýanyaýawlysaklamak bilen baglanyşykly meseleler häzirki zaman dünýäsinde esasy meseleleriň birine öwrüldi.
Ýurdumyzda ylym-bilime, dünýä ylmynyň iň soňky gazananlaryny özleşdirmäge uly ähmiýet berilýär. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň tagallalary bilen ylym-bilim ulgamyny kämilleşdirmek babatda, alymlaryň işine itergi bermek, türkmen ylmynyň taze binýadyny tutmak boýun-ça düýpli işler amala aşyrylýar.
Öňňin, 15-nji iýunda hormatly Prezldentimiziň paýtagtymyzda we Ahal welaýatynda alnyp barylýan işler bilen dikuçarda, guşuçar belentlikden tanyşlykda, akyldar şahyrymyz Magtymguly Pyragynyň ýadygärlik heýkelini Köpetdagyň belentliginde ýerleşdirmek barada aýdanlary halkymyzda uly buýsanç duýgusyny döretdi.
Şu gün ýurdumyzda giňden bellenilýän Ylymlar güni mynasybetli paýtagtymyzda Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi geňeşi we Ylymlar akademiýasy bilen bilelikde her ýyl geçirilýän ýaşlaryň arasynda ylmy işleriň bäsleşiginiň ýeňijilerine sylaglary gowşurmak dabarasy boldy.
Gadymy hem şöhratly taryhynda Änew, Nusaý, Dehistan, Marguş, Merw, Köneürgenç, Amul, Sarahs, Abywerd ýaly medeni ojaklary döredip, umumadamzat medeniýetiniň ösüşine uly goşant goşan türkmen halky ylym-bilime aýratyn sarpa goýup gelipdir.
Ylym biziň düşünjämizde, ýönekeýleşdirilip aýdylanda, döredijilikli işiň netijesidir.
Sagdynlygyn we ruhubelentligiň ýylynda ynsany bagtly, eşretli durmuşa ýetirýän güýç ylymdyr.
Halkymyz «It geldi gut geldi» diýýär. Gut sözi gadymy türkmen sözi bolup, ol bagt manysyny aňladýar.
Öz durmuşyny türkmen topragyndan üzňe görmedik alym-arheolog Wiktor Iwanowiç Sarianidi ömrüniň köp bölegini türkmen sährasynda, has takygy, Garagum çölünde, gadymy ýadygärlikleri öwrenmek üçin gazuw-agtaryş işlerini alyp barmak bilen geçirdi.
«Mirasa sarpa soýmak, Watany özgertmek ýyly» diýlip atlandyrylan 2016-njy ýylyň 4-nji ýanwarynda geçiren wideoşekilli iş maslahatynda hormatly Prezidentimiz türkmen halkynyň müňýyllyklaryň dowamynda toplanan maddy we ruhy gymmatlyklaryny gorap saklamagyň döwlet syýasatynyň möhüm ugry bolup durýandygyny aýratyn nygtady.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzda bolup geçýän öz-gerişlikler halk hojalygynyň ähli pudaklaryny öz içine alyp, halkyň medeni babatda hem kämilleşmegine şert döredýär.
Milli Liderimiz şu ýylyň 13-nji ýanwarynda il içinde Paryzdepe ady bilen meşhur bolan gadymy taryhy ýadygärlige baryp gördi. Döwlet Baştutanymyzyň belleýşi ýaly, örän baý medeni-taryhy ýadygärliklere eýe bolan bu toprakda geçmişde dünýä ýaň salan beýik işler bitirilipdir: şäherler
döredilip, binalar gurlupdyr.
Şu ýylyň dowamynda paýtagtymyzda, onuň
töwereklerinde hem-de ýurdumyzyň welaýatlarynda agaç nahallarynyň 3 million düýbüni oturtmak bellenildi. Gahryman Arkadagymyz ýurdumyzyň baş şäheriniň binagärlik keşbini özgertmek hem-de abadanlaşdyrmak boýunça meýilnamalaryň öz wagtynda we
ýokary hilli ýerine ýetirilmegine berk gözegçilik etmegiň wajypdygyny sargyt edýär.
Edermen ekerançy daýhanlarymyzyň
nesilme-nesil çekip gelýän päk zähmeti netijesinde sadymy döwürlerden şu günlere gelip ýeten maddy mirasymyz bolan gawunlar milletimizin ruhy mirasynda-da ykjam orun alypdyr: türkmen dilinde, däp-dessurlarynda, halk döredljiliginde gawun bilen bagly aýtgylaryň, durnukly söz düzümleriniň, rowaýatlaryň... giden ulgamyny görmek bolýarŞu toý günlerinde şolaryň kähirini ýatlasak, datly gawunlarymyzyň ýakymyna hem-deýokumyna sarpa goýdugymyz bolar.
Geobotanika we Milli gerbariý gaznasynyň, şeýle hem Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň barlaghanalarynda biziň ýurdumyzyň dürlik künjeklerine bolan ýazky ekspedisiýanyň barşynda toplanan maglumatlary we ösümlik materiallaryny işläp taýýarlamak boýunça işler alnyp barylýar.
Häzirki döwürde ata-babalarymyz tarapyndan bize miras galdyrylan milli baýlyklarymyz bolan taryhy ýadygärliklerimizi öwrenmäge, olarda rejeleýiş, öň ki durkuny dikeldiş işlerini geçirmäge hem-de täze nesle abat ýagdaýynda ýetirmäge, olar barada nesihat işlerini alyp barmaga giň ýol açyldy.
Zenanyň şirin owazyna eýlenip, çagany uklatmak maksady bilen hiňlenilip aýdylýan sallançak başyndaky hüwdülerden başga-da, oňy ele alyp, bökdürip, hopba edip ýa-da aýagyň üstünde ýatyryp, yralaýan wagtyňda aýdylýan her hili çeper setirler hem folklor diýlip atlandyrylýan gymmatly hazynanyň içinde kän gabat gelýär.
Halkymyzyň ata-babadan gelýän halal we arassa ýoluny döwrebap dowam etdirýän hormatly Prezidentimiz türkmen halkynyň geçmiş taryhyny, edebiýatyny, sungatyny, milli däp-dessurlaryny täzeçil, töwerekleýin hem-de düýpli öwrenmegiň, nesillerimizi watansöýüjilik, halallyk, ynsan-perwerlik ruhunda terbiýele-mekde egsilmez hazyna bolan milli mirasymyzy dikeltmek bilen, halkymyzyň medeni-ruhy dünýäsini baýlaşdyrmagyň döwletimiziň gaýragoýulmasyz wezipeleriniň biridigini nygtaýar.
Häzirki döwürde iň wajyp meseleleriň biri hem ylym we önümçilik bähbitli ösümlikleriň tohumlarynyň asyl nusgalaryny genetika banklarynda saklamak hem-de olaryň nesil toplumynyň gorlaryny ýöriteleşdirilen ekin ýerlerinde diri görnüşde ösdürmek we öwrenmek bölüp durýar.
Ýakynda Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Tehnologiýalar merkezinde «Ýurdumyzy özgertmekde innowasion tehnologiýalar» atly ylmy maslahat geçirildi.
Milli Liderimiz ylym ulgamyny ösdürmegiň, alnyp barylýan ylmy-barlag işlerinde ýokary netijeleri gazanmagyň esasy şerti hökmünde ýaş alymlaryň täze neslini terbiýeläp ýetiş-dirmäge aýratyn üns berýär.
Hormatly Prezidentimiz Türkmenistanda düýpli we amaly ylymlary, innowasion senagaty ösdürmegi, ylmy, bilimi halka peýda berer ýaly derejä ýetirmegi wezipe edip goýdy we geljegi has uly bolan ylmyň ileri tutulýan ugurlaryny kesgitledi. Şol ugurlaryň biri hem ynsanperwer ylymlardyr.
Magtymgulynyň döredijiliginiň özeni türkmeniň gadymy hem baý halk döredijiligidir. Halkyň dünýa hakyndaky oýlanmalary, dünýa düşünmeleri ähli çuňlugy we danalygy bilen şahyryň döredijiligine siňipdir.
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň Botanika bagynyň bu işi ýokary hünärli biolog-floristiçileri we sistematikaçylar amala aşyrýarlar. Bu işiň esasy ugry daşary ýurtlaryň howa şertlerine uýgunlaşan ösümlikleri ýurduň howa-toprak şertlerine uýgunlaşdyrmak ýa-da introduksiýa, ösümlikleriň seýrek duş gelýän görnüşlerini goramak bolup durýar.
Ýurdumyzyň çäginde ýerleşen taryhy ýadygärlikleri gorap saklamak, milli medeni mirasymyzy öwrenmek, wagyz etmek bilen baglanyşykly il-ýurt bähbitli işler Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe has giň gerim bilen dowam etdirilýär.
Merdana türkmen halkymyz gözbaşyny asyrlaryň jümmüşinden alyp gaýdýan, edermen pederlerimizden şu günki bagtyýar nesillere miras galan behişdi bedewlerimizi milli buýsanjy saýyp arzylaýar.
Hormatly Prezidentimiziň başlangyjy bilen «Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýyly» diýlip atlandyrylan üstümizdäki ýylda eziz Watanymyzy mundan beýläk hem ösdürmek, özgertmek ugrunda alnyp barylýan ägirt işleriň her biri milli mirasa sarpa goýmak bilen utgaşdyrylýar.
Bu prosess anyk, nätanyş ösümlik bilen alnyp barylýan işiň ykdysady we sosial maksada laýyklygyny, onuň ýerli flora bilen ekologik we biologik deňeşdirip bolujylygyny nazara almak bilen oýlanyşykly toplumlaýyn ylmy çemeleşmäni talap edýär.
Özüniň milli medeni, edebi we taryhy gymmatlyklary bilen adamzat jemgyýetiniň ösmegine saldamly goşant goşan türkmen halkynyň geçmiş taryhyny çuňňur öwrenmek we dünýa ýaýmak Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň döwlet syýasatynyň ileri tutudan ugurlarynyň biri bölüp durýar. Belent maksatlara beslenen bu ugurlary has-da ýaýbaňlandyrmak Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynda giň gerime eýe bolýar.
Ol ýazgylar ilkinji gezek kiçi Bezegli deräniň diwar ýazgylarynda gabat gelýär. Diwar suratlary, alymlaryň pikirine görä, takmynan, 14 müň ýyl ozalrak döredilipdir. Şeýlelikde, şol gowak ýazgylaryndan 8 kilometr uzaklykda ýerleşýän Çendir jülgesiniň, Ak obasynyň, Gyzyl Ymam gonamçylygynyň gapdalynda, iki dagyň arasynda, beýik gumly dag depelerinde ýerleşen daş heýkelleriň ýaşy, takmynan, 10ó11 müň ýyla golaýdyr. Şol ýadygärlikler birbada döremändir. Olar müňýyllyklaryň dowamynda ýasalypdyr. Şonuň üçin olaryň dörän wagty we daşky şekili asyrlar boýunça üýtgäp durupdyr.
Repetek Döwlet biosfera goraghanasy 1927-nji ýylyň Garaşsyzlyk aýynyň 27-sinde Gündogar Garagumuň ajaýyp gara ojar tokaýlaryny hem-de onuň daş-töweregindäki meýdanlary gorap saklamak üçin döredildi. Goraghananyň wezjpesine Garagumuň çägeli çölüniň aýratyn, ÖTjboluşly iiýtgeşik ösümlik we haýwanat dünýäsini öwrenmek, goramak hem-de dikeltmek işleri girýär. Olardan başga-da, demir ýol duralgalarynyň, säginelgeleriň we öri meýdanlaryndaky guýularyň töwereklerini gök-bagçylyga öwürmäge uly iins berüýär.
Türkmenistanyň biçak baý geçmişi bar. Bu gün Altyn depe, gadymy Merw, Coltan Sanjaryň mawzoleýyi, Köneürgenjiň binalary, Maşady-Misserian galalary, Nusaý galasy köpleri haýran galdyrýar. Bu ýadygärlikler dünýä siwilizasiýasynda aýratyn orun tutýar. Türkmenistanda olar bilen bir hatarda henize çenli doly öwrenilmedik ýadygärlikler hem az däldir.
Şeýle ýadigärlikleriň biri hem Magtymguly etrabynyň Çendir jülgesiniň Ak obasynyň golaýynda, Gyzyl Ymam gonamçylygyň günorta-günbatarynda ýerleşýär. Ol ýerdäki gadymdan dikeldilen, ýogynlygy 30-40 santimetre ýetýän, iň beýigi ýerden 5 metrden gowrak saýlanyp duran daşlar öz ýasalyş aýratynlyklary boýunça ençeme jogapsyz sowallary orta atýar. Bu täsin mesgen baradaky ilkinji maglumatlar baryp 1929-nji ýylda peýda bolýar. Olary ilkinji bolup şol döwrüň belli alymlary A.P.Poseluýewskiý, W.E.Masson we beýlekiler öwrenipdirler. Şol alymlar olary başujy daşlar diýip, hasaplapdyrlar.
Emma, ol ýere baryp, iň günorta-günbatarda oturdulan daşdan beýlekilerine seredilen halatyňda, welin, bu daşlaryň ýörite bir maksat bilen oturdylandyklaryna göz ýetirmek bolýar. Çünki, burçdaky daş beýleki daşlara görä hasapbaşy hökmünde oturdulypdyr diýen netijä geleniňi duýman galýarsyň. Ol daş gönüburçyň bissektrisasyna perpendikulýar, ýüz tarapynda bolsa töwerek 45 gradusdan sekiz bölege bölünipdir. Ol daşdan beýleki daşlara seredilen halatynda, beýik daşlaryň dörtburçlugyň perimetrinde oturdylandygy aç-açan görnüp dur. Ol dörtburçlygyň içinde bolsa beýik bolmadyk, dürli aralyklarda, dürli ugurlarda dikeldilen daşlaryň ençemesini görmek bolýar. Dörtburçlugyň günorta-günbatar böleginde ýerleşýän, ýykylan binanyň düýbi bolsa ol ýerde bir wagtlar gözegçilik edilen binanyň bolanlygyna şaýatlyk edip dur. Çünki, ol nokatdan töwerek-daşa gözegçilik etmek diýseň amatlydyr.
Eger-de, bu daşlara astronom hökmünde ser salynan halatynda, olaryň belli bir maksat bilen gurulandygyna, göz ýetirmek bolýar. Daşlardaky ýazgylaryň käbiri bolsa ol ýerden 8 kilometr uzaklykdaky Bezegli deräniň gowaklarynyň diwarlarynda, gaýalarda mundan 14 müň ýyl öň çekilen käbir nyşanlary ýada salýar. Diýmek, ol nagyşlary şol ýerlerde ýaşan adamlaryň ýa-da olaryň nesilleriniň galdyran bolaýmagy gaty ähtimaldyr. Daşlary gören adamlarda ilki döreýän sowallaryň biri hem "Bu daşlar nireden getirildikä?!" diýen sowal bolsa gerek. Çünki, ýakyn golaýlardan asla şeýle uzynlykdaky daşlary tapar ýaly ýeriň ýoklugy mälimdir. Galyberse-de, beýik daşlaryň kiçi daşlara görä ýerleşişi, ol ulgamyň Türkmenistanda, şeýle-de adamzat siwilizasiýasynda iň gadymy dörän sada obserwatoroiýalaryň biridir diýen netijä gelmäge mümkinçilik berýär. Şeýle halatda, ol "türkmen Stounheji" diýen ada mynasyp bolýar.
Mälim bolşy ýaly, Angliýanyň Stounhej obserwatoriýasyndaky daşlar boýunça pasyllaryň çalyşmagyny, Aýyň we Günüň tutulmaklaryny kesgitlemek üçin oturdulana meňzeýär. Gyzyl Ymamdaky köp sanly ululy-kiçili daşlar, belli bir kanunalaýyklykda ýerleşdirilen ýaly bolup görünýär. Emma onuň anygyna ýetmek üçin bu mesgende hemmetaraplaýyn arehologiýa we astronomiýa ylymlaryna görä ylmy-barlag işleriniň geçirilmegi zerurdyr. Eger, ol, hakykatdan hem, türkmen "Stounheji" bolup çykaýsa, onda bu ylym we taryh üçin iňňän uly ähmiýete eýe bolar we Türkmenistanyň bu çäginde öň siwilizasiýanyň henize çenli mälim bolmadyk aýratyn ojagynyň barlygy ykrar ediler hem-de Türkmenistanyň taryhynda ýene-de bir ajaýyp altyn sahypa açylar.
Hojamuhammet MELÄÝEW, astronom.
"Diýär" Žurnaly, 12/2007
Muhammet GELDIÝEW, etnograf.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Daşary ýurt walýutasyna Türkiýeden gelen telekeçiler Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilen nebit koksuny, BAE-den we Owganystandan gelen işewürler bolsa Seýdiniň nebiti gaýtadan işleýän zawodynda öndürilen awtobenzini, agyr wakum gazoýlyny satyn aldylar.
Russiýanyň, BAE-niň, Gazagystanyň işewürler toparynyň wekilleri tehniki kükürde isleg bildirdiler. Mundan başga-da, daşary ýurt walýutasyna nah mata we ýüplük, tekiz boýalan hem-de žakkard tüýjümek önümleriň giň görnüşi, azyklyk bugdaý ýerlenildi. Bu önümleri Russiýa Federasiýasyndan, Türkiýeden, Owganystandan we Azerbaýjandan gelen telekeçiler satyn aldylar. Geleşikleriň jemi bahasy ABŞ-nyň 36 million 180 müň dollaryndan gowrak boldy.
Ýurdumyzyň telekeçileri içerki bazar üçin jemi bahasy 63 müň manatlyk azyklyk bugdaýy satyn aldylar.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow we Belarus Respublikasynyň Prezidenti Aleksandr Lukaşenko Aşgabatda Belarus Respublikasynyň Ilçihanasynyň täze binasynyň açylyş dabarasyn gatnaşdylar.
Dabara gatnaşyjylaryň elçarpyşmalary astynda Türkmenistanyň we Belarus Respublikasynyň Prezidentleri toý bagyny kesdiler hem-de täze bina bilen tanyşdylar. Bu ýerde diplomatlaryň netijeli işlemegi üçin ähli şertler döredildi.
Belarus Respublikasynyň ilçihanasynyň täze binasy okgunly ösýän türkmen-belarus gatnaşyklarynyň uzakmöhletli häsiýete eýediginiň nyşanydyr. Bu bina türkmen paýtagtynyň günorta böleginde, ilçihana şäherjiginiň çäginde peýda boldy. Dürli ýurtlaryň diplomatik wekilhanalary eýýäm bu ýere göçüp geldiler. Diplomatik wekilhanalaryň binalarynyň ählisi ak mermerli Aşgabadyň umumy keşbi bilen ajaýyp sazlaşykda taslanyldy.
Geçen ýylyň maýynda iki döwletiň Baştutanlarynyň gatnaşmagynda Türkmenistanyň Minsk şäherinde Ilçihanasynyň täze binasy dabaraly açyldy. Aşgabatda-da, Minskide-de Ilçihanalaryň işleri hemişe baş maksada hyzmat eder. Bu maksat iki ýurduň arasyndaky dostluk we özara düşünişmek gatnaşyklaryny yzygiderli pugtalandyrmakdan, özara bähbitli, netijeli işewür hyzmatdaşlygy ösdürmekden, iki döwletiň raýatlarynyň, jemgyýetçilik guramalarynyň arasyndaky gatnaşyklary goldamakdan we ýardam bermekden ybaratdyr. Häzirki wagtda munuň üçin hemme şertler we mümkinçilikler döredildi diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow açylyş dabarasynda nygtady.
Döwlet Baştutanlary Belarus Respublikasynyň ilçihanasynyň edara binasynyň öňündäki meýdançada agaç nahallaryny oturtmak dabarasyna gatnaşdylar.


text:
Çekişme:Türkmen dili
İnsan tuhaf hissediyor okurken, çok rahat anlaşılıyor.
Meniň ene dilim-Türkmen dilim[edit source]
Ýewropa, Ýaponiýa, ABŞ we ş.m. ösen ýurtlar ýaly, türkmen döwleti- ebedi halk bolmak maksady bar bolsa, türkmen dilini ösdürmekde uly goşant goşmalydyrys, aslynda dil meselesi, halkyň siwilizasiýa bolup döremegi ýa-da onuň ýitip gitmeginede sebäp bolup bilýär. Ýerli halkyň diliniň esasy sakçysy-ýazuw bolýar we şol ýazuwuň üsti bilen aň-huşy ýitiletýän kitap çeşmesinde, halkyň ruhybelentligi we ylym-bilimi artdyrylýar. Munuň hilini artdyrmakda, häzirki ösen telewizor, kompýuter, internet, öýjükli telefonlar arkaly halkyň dykgatyna hasda giňeşliýen ýetirlýär. Esasanam, diliň berkemegine, medenýet- uly itergi berip bilýär. Gynansakda, türkmen dili- häzirki wagyta çenli, örän kyn günleri başyndan geçirdi, tasdan-da onuň ýitip gitmegnede sebäp boldy. Türkmen diliniň ýitip gitmegine nähili howpyň sezewar bolandygyny we näme boljagyny analiz edeliň: XVII, XVIII ,IX-njy asyrda ýaşap geçen görnükli şahyr Magtymguly, Mollanepes, Kemine, Seýdi we beýleki şahyrlar - türkmen dilini arap elipbiýinde ýazypdyrlar. Elbet-de ýurdyň durnuksyz ýagdaýynda (ýagny uruş, açlyk, ysgynsyzlyk) halkyň sowatlylyga asla eli degmeýär. Sowatsyzlygyň sebäbi arap diliniň elipbiýinde ýazylan kitaplary okap bilmezlikde däldä, eýsem durnuksyz ýylyň döwürunde, huşuň ýeke, çykalga tapmak wagtyna sarp edýändigini bilýän bolsaňyz gerek. Türkmen elipbiýi we ýazuwy arap elipbiýinde bolan bolsady, türkmen halkynyň intelektual baýlygyna otrisatel, ýagny erbet täsiri bolarmydy ? Häzirki wagytda, arap elipbiýini ulanýan Arap, Pars, Hindi, Pakistan dilli döwletlerde, başga elipbiýe geçmän, medenýetini giňden alyp barýarlar we daşary ýurt dillerini öwrenmekde hiç-hili bökdençlik görmeýäler. Ýa-da bolmasa, Ýapon we Hytaý halkynyň islendik ylym bilimi öz dilinde öwrenmek we şol döwlet dilinde, çagalary ylym alyp, durmuşda içgin ulanmakda, hiç-hili päsgelçilik görmeýärler. Ýogsa Hytaý,Ýapon elipbiýi arap elipbiýindenem çylşyrymly ahyryn!. Geliň taryhy senelere, seredip geçeliň, Russiýanyň ak padşa diýip atlandyrlan Nikolaý padşasy, geosyýasadyny ýöretmek maksady bilen türkmenleri doly penjesine alandan soň, türkmenleriň görnükli hanlary we begleri, russiýa hökümýetiniň gol astynda bolmaly bolýar(onuň düzümüne ähli Orta Aziýa, kawkaz, milletlerem girýär), ýöne Lenin atly kommunist gozgolaňçy-ak padşa Nikolaýy syndyrmak maksat bilen onyň garşysyna göreşip, onuň häkimýetini doly derbi-dagyn edýär we Nikolaý padşanyň özüni we onuň maşgalasyny tutup, syrly ýere äkidip atýarlar we şaýady bolmasyn diýip olaryň jesediniň üstünden kislota erginini guýarlar we onuň üstünden ot ýakýarlar. We Nikolaý padşalygyndan galan ähli mülkdarlyk, kommunist gozgalaňçy Leniniň täze yglan eden Sosiýalistik Sowet döwletiň eline geçýär. Türkmenistan döwleti, söwet häkimýetine doly geçenden soň, sowet häkimýetniň ideologiýasyny (ýörelgelerini) ýerli halka düşündürmek maksady bilen sowatlylyk programmasyny alyp barýarlar. (eger-de seneler nädogry bolsa düzediň) 1919-20 njy ýyllardan başlap 1928-nji ýyla çenli kitaplar, žurnallar, gazýetler jezitçe(basmaça şrift) diýip atlandyrlan arap elipbiýinde çap edilip ugraýar. Şol wagytalr ylym bilim berip biljek mugallymlary we talyplary doly derejede taýynlap ugrapdylar. Ýöne 1928-nji ýylyň 3-nji Ýanwarynda söwet rus kommunistik hökümdarlary, arap elipbiýinden latyn elipbiýine geçmegine buýruk berýär. Şeýlelikde sowatlylyga ýol açan türkmen halkynyň sowatlygynyň köküne palta urulýar. Türkmenistanlylar erjellik bilen latyn elipbiýine geçilenden başlap, türkmen intelgesiýasynyň köpelmegine uly zähmetler çekýärler, ýagny ýeterlikli kitaplary, jurnal-gazýetleri çap edilip başlaýar , ýöne bulam uzaga gitmeýär. Bu latyn elipbiýi 1940-njy ýyla çenli dowam edip, soňrada ýatyrylýar. Onuň deregne häzirki ruslaryň dowam edip gelen krillisiýa elipbiýine geçýäler. Bu ýene-de ikinji sapar sowatlylyga ýol açan türkmen halkynyň sowatlygynyň köküne palta urulýar. Biziň ata-babamyzyň ýaňyja alyp ugran ujypsyzja ylym-bilim sowatlylygyna kast edilýar. Türkmenleriň ruhy ölüşigi hasda möwjäp ugraýar. Bu dil kastynyň we bir elipbiýden beýleki elipbiýe geçilmeginiň sebäbi, näme sebäp boldykan ? Meniň pikirimçe (siziň pikiriňiz bilen gabat gelmezligi mümkindir) dil we elipbiý kasty şeýle sebäplerden durýar: • Arap elipbiýinde ýazylan kitaplary, sowet rus kommunistik häkimlerine düşünmek agyr düşýär. • Arap elipbiýinde ýazylan kitaplaryň üstü bilen, dindarçylygyň duýgusynyň we din biliminiň türkmen halkynyň arasynda möwjemek gorkusy. • sowet rus kommunistik häkimleriniň arap elipbiýinde idieologiýany alyp barmak kynçylygy. • Ata-babalarymyzyň miras galan Gurhan, Magtymguly, Gorkutbaba w.ş.m gymmat bahaly mukaddes kitaplaryň manysyny türkmen halkyna ýetirmezlik we watana bolan söýgüsiniň ýok edilmegi. • Arap elipbiýinden Latyn elipbiýine geçilmeginiň sebäbi, söwet häkimýetiniň içine girýän döwletleriň arasynda umumy ortak dilli elipbiýiniň döretmek maksady.
Arap elipbiýinde ýazylan kitaplar terjime edilmedi we geljeki okuwçylar olary okamakdan mahrum boldylar. Çünki türkmen halkynyň geçmiş taryhyny bilmese, rus kommunistik hökümdarlaryň, türkmen halkynyň medenýetine, däp-dessuryna täsir etmek we şeýlelik bilen ol, halky, öz bähbidi üçin, gul hökümünde ulanyp bolýandygyny görüpdürler. Latyn elipbiýiňem edil arap elipbiýisi ýaly mahrum bolýar. Latynçada ýazylan kitaplary , arap elipbiýinde ylym alan ata babalarymyz okap bilmeýärdi. Şol döwrüň ideologiýasyna we syýasatyna gabat gelmeýän edebýatdyr-kitaplary terjime etmek gadagandy we rus kommunistik hökümýet tarapyndan yzarlanýardy. Ýeke, şol döwrüň ors kommunistik şahslary bolan Leniniň, Marksyň, Engelsiň, Staliniň kitaplaryny terjime edip, türkmen halkyna hödür edip ugradylar. Ýazmak, sanamak, okamak ýaly zatlary öwredilenem bolsa, esasy prinsipler, kommunistik düşünjeleri giň ýaýratmakdady. Ýaş okuwçylar öz geçmeşini köpüsü bilse, bir bölegi bilenokdy. 1940-njy ýyllarda „watançylyk“ urşy başlanýar. Ähli bilimli we ylymly mugallymlary urşa ýygnaýarlar. Şol wagytlar Russiýanyň paýtagty Moskwa, türkmenleriňem paýtagty hem-de watany diýip düşündürilýärdi. Şol wagytlar Latyn elipbiýinden Krilisiýa elipbiýine geçilen döwürleridi. Ýagny 1940-njy ýyllarda krillik (rus harpy) elipbiýine geçilmeginiň sebäplerine meniň pikirimçe şeýle düşünmek bolar: • Sowet kommunistik ideologiýasynyň dörän ýeri Russýet bolanlygy hem-de krilliýsiýa elipbiýini ulanýanlygy sebäpli we orta aziýadaky halklaryň arasynda ýaşap ýören slowýan (rus, ukraýyn, belorus w.ş.m) milletlere latyn dilinde ýazylan gazýetler we žurnallar, kitaplar düşnüksüz boljaklygy üçin we rus dili, ähli söwet häkimýetiniň içine girýän orta aziýa döwletleriň milleti bolan türkmenler, özbegler, gyrgyzlar, gazaklar üçin, ortak umumy rus dili döretmek maksady laýyklyk bolanlygy sebäpli, Latyn elipbiýinden Krilisiýa elipbiýine geçilmek zerurlygy. • Latyn elipbiýinde okap bilýän türkmenleriň, dykgatyna iňlis, franzus, nemes dilli halklaryň täsirinden daşyrakda saklamak maksady. • Türkmen halkynyň köp intelgesiýanyň (sowatly adamlaryň aglaba köpüsüni) 1940-njy ýylda urşa alynmagy we latyn elipbiýinde okatýan öwrediji mugallymlaryň azalmagy. • Uruş ýyllarynda Russyýet döwletiniň horluk bilen intelgesiýasynyň ýitip gitmek gorkusy netijesinde, wagytlaýynça Türkmenistanda unwersitetleriň, institutlaryň döredilmegi hem-de rus intelgesiýasyny (sowatly adamlaryny) iberilmegi, uruşdan wepat bolan sowatly adamlaryň öwezini dolar ýaly, ýerli halklardan özüne gerek bolan kadyrlar meselesini çözmek üçin rus dilini giňden girizilmegi. Bu zatlara akyl nazary bilen seredeniňde, elipbiýden başga bir elipbiýe geçmekligiň özi, şol halkyň gerekli bolan millet duýgasyny ösdürüp biljek maglumaty okap düşünüp bilmezlik we şeýlelikde şol halkyň medenýetiniň pese düşürmek maksady bilen, onuň ýerine kommunistik medenýetini girizirmek we ýerli halky, isledigiçe üstünden agalyk edip, halky elinde saklamak usuly, rus kommunistik ideologlary ň esasy maksatnamalaryna giripdi. Şol döwürlerde ýokardaky sanalan we agzalyp geçilen punktlaryň garşysyna gitmek mümkün däldi, çünki „ýüzüň üstünde burnuň bar“ diýeniň özüni gaty erbet horluga ýa-da ölüme sezewar edýardiler. 1930-njy ýyllarda ýaňy köpelip ugran intelgesýasynyň (sowatly adamlaryň) garşysyna zulum edilipdi, eýäm 1940-njy ýyllarda sowatly adamlaryň aglaba köpüsi hasda azalypdy. Şol wagytlarda islendik, ujypsyzja ýüze çykan milli ýa-da ýerli meseleleri, Russýetiň paýtagty Moskwada bolýan kommunist ýolbaşçylaryň gözýetimine we olaryň egoistik prinsiplerine görä çözulýärdi, ýagny hasda düşnükli edip aýdanyňda, ideolgiýa gabat gelmeýan mesele bolsa, düýbünden çözülenokdy. Şol pyjagaly döwürlerde, rus kommunistik häkimýetiniň eden-etdiklerine yrza bolmadyk halkyň, köp bölegi, döwletiň çäginden çykyp, başga ýurtlara gitýärdi, ylalaşmadyklar „ölsek galarys, söweşsek ýeňeris“ diýip, söwet rus kommunistik häkimýetiniň garşysyna göreşip wepat bolýardylar. Käsi bolsa „diri galanyma şükür“ diýip näme etseler şoňa kaýyl bolýardylar. Şol 1930-njy ýyllarda şugullamak, bir-birine töhmet atmak, ýamanlamak, garalamak, hyýanat etmek ýaly häsýetler, hasda köpelipdir. Kommunist ýolbaşçylary bir-biriniň ýerini aljak bolup, bir-birine şyltak atmakdan başga aladalary bolmandyr. Töhmet edilenden garaman, adamlary subutsuz-şaýatsyz ony tussaghana(türmä) basypdyrlar hem-de atuwa sezebar edipdirler. Urşdan, horlukdan, açlykdan peti bizar bolan türkmen halky, Russýetiň kommunistik edeplerini, onuň ýollaryny, maksatlaryny alaçsyz kabul edipdirler. Şeýlelikde, türkmen halkynyň başyna gelen rewolýusiýa belasy, 1930-njy ýyllara çenli dörän intelgentleri (sowatly adamlary) „tutda-bas“ syýasatynda ýogyna çykylýar. Türkmen milletiň döwlet derejesinde ösmegine, örän päsgel berilýär. „Watançylyk“ urşynda rus intelgesiýasynyň ýitip gitmek gorkusy sebäpli, öz sowatly adamlaryň aglaba köpüsüni Orta Aziýa iberilýär. Türkmenistanyň Aşgabat şäherinde komunistik häkimleri, ýokary okuw jaýlarynyň birnäçesini gurýalar we onda rus dilinde okadylan okuwçylar üçin niýetlenendi. Sebäbi birinjiden: rus dilinde okap bilýän türkmen okuwçylary iki-ýeke bar diýmeseň, ýok diýen ýalydy. Ikinjiden türkmen okuwçylary, öz ene dilini, täze harpy bolan rus (krilisiýa) elipbiýinde täze geçip ugrapdy. Täze döredilen unwersitetlere we institutlara, Russýet döwletinden gaýdan mugallymlar, rus dilinde okap bilýän okuwçylar üçin iberilipdi.1946-njy ýylda, Aşgabatdaky ýer titremeden soň, rus intelgensiýasynyň aglaba köpüsi, Russýede gaýdyp barýar, galanam Türkmenistanda galýar. Russlaşdyrmak syýasady 1950-nji ýyllarda giňden möwüç alyp ugraýar. Şol döwrüň, Sowet Türkmenistan diýip atlandyrlan döwlediň, türkmenistanlylary öz çagalaryny rus mekdebe berýärdiler. Rus mekdebi gutaranyňdan soň, hala Türkmenistanyň, hala Russýediň we islendik Söwet Birleşen Respublikalarynyň ýokary-okuw jaýlaryna girip, ylymy-bilimi dowam etjek bolsaň, rus dilinde gürläp, okap, ýazmak ýeterlikdi. Türkmen dilli talyplar üçin, rus ýazyjysy Maksim Gorkiý adyny göterýän Unwersititet-de(häzir Magtumguly adyndaky unwersititet), ýeke türkmen dili we edebiýaty fakultetinden türkmen dilinde sapak berilýärdi. Inžener, lukman, ýagny alym derejede öwrenjek bolsaň, rus dilinde öwrenmeli bolýardy, iň bolmanda kiçi kärler, sürüji, elektrik, şepagat uýasy(medsestra) we ş.m hünärleriň hemmesem rus dilinde alyp barylýardy. Islendik, edarada işgär ulaljak bolsa, rus dilinde ökde ýazyp we gürläp bilmeseň, ýokary derejä asla çekmeýärdiler. Türkmen halky, rus dilini öwrenseň köp ýeňňilikler alyp bolýandygyny görüp, öz çagalaryny rus mekdebe berip ugraýar, hat-da ene atalar, öýlerde, daşarda, islendik ýerlerde, çagalary bilen rusça gürleşip ugraýar. Türkmen dilini bilmeseňem kynçylyk ýokdy, bary-bir şähere çyksaň, awtobusda, edaralarda, ýokary ökuw we kiçi hünärment jaýlarda, harby goşunlarda, hassahanada islendik ýerde rus dilinde alynyp barylýardy. Türkmen dili, ýeke öz-ara türkmenler bilen gürleşip bolýardy we radiýoda telewizorda hem-de aýdym-sazda eşdilýärdi. Esasanam obalarda we sowhozlorda giňden ulanýarlar. Türkmen kommunistik ýolbaşçylary, türkmen dilini, jemgiýetiň ähli pudagyna ýerleşdirmekde, nähili işler alyp barandygy barada maglumat tapyp bilmedik. Ýöne nakylyň „Dokuň açdan habary ýok „ diýişi ýaly, türkmen itelgesiýasynyň aglaba köpüsi, rus mekdepde, terbiýe, ylym-bilim alansoň, türkmen dilinde gürlemek, rus dilinden çykýan hünärment periýodiki kitaplary terjime etmek, ýokary okuw jaýlarda bilimi türkmen dilinde alyp barmak, bu işler dereksiz ýaly bolup görünýärdi. Şol Sowet häkimýetiniň düzüminde bolan, türkmenistanlylar, ýokary okuw jaýynda ylym-bilim dersleri, türkmençe alyp barmak we tehniki ylym kitaplary rus dilinden terjime meýliňi ýola goýmak islegiňi görkezseň, seni millet parazlykda aýyplap, masgara etmekden gaýtmaýardylar. Aslynda şäherdäki ýaşaýan türkmenler, rusça gürleşmäge çalyşýardylar, sebäbi kä bir adamlar türkmençe gürleseň „sen ors dilinde gürläp bileňok, utanmaýarmyň“ „orsçany dogry gürle akmak“ diýip masgaralaýardylar. Bu ýagdaý 1940-njy ýyldan başlap, ynha şu günlere çenli dowam edip, rus dili durmuşymyza şeýle bir ornaşdy welin, hatda rus diliniň ýitmegi, türkmen halkynda tragediýa hökümünde görülýärdi. Sebäbi biziň, aglaba türkmen intelgensiýasy türkmen halkyndan diýip hasap etsekde, olar rus dilinde ylym-bilim alyp, ruslaryň medenýetini üýtgemesiz kabul etdiler, çagalary türkmen bolsada, rus dilinden başga dile bermeýärdiler. Ähli türkmen halkyny ösdürjek intelgensiýa adamlary şulardan ybaratdy: • ors • ors dilini ene dili bilen çalşan türkmenler (ata-babalary türkmen) • ors dilli gaýry milletler Şonuň üçinde türkmen halkynyň milli görnüşde ösmegi asla mümkin däldigi aýdyň görünip durdy. Geçen asyryň 1950,60,70,80,90-njy ýyllarda şeýle epizody(suratlandyrmak) häli şindi görmek bolýardy. Türkmen çagalaryny okuwa beren ýagdaýyňda, şeýle kynçylyklara we päsgelçiliklere sezewar bolýardy: 1-nji klasdan 10-njy klasa çenli türkmen dilinde okuw derslerini öwrenip gutarýarlar. Ýokary okuw jaýlarda we kär öwredýän hünärment liseýler üçin, okuw derslerini rusça okadýardylar muňa ýeke: • rus çagalary • ors mekdebi gutaran çagalar • şäherde ýaşaýan türkmen çagalary (ors çagalarynyň arasynda önüp ösen türkmen çagalary)
Obadan gelen türkmen okuwçylary, rus diline asla düşünüp bilmeýärdi, olaryň kä birleri erjellik bilen öwrenýärdiler, kä birleri bolsa, okuw derslerini rusça okap bilmän uly kösençliklere duçar bolýardylar. Mysal üçin, ýokary okuw jaýyna giren derejesinden başlap, ähli ylym-bilim derslerini rus dilinde berdiler, şonuň üçinde, rus diline düşünüp bilmän, okuwa höwesi gaçyp, okuwlaryny zyňyp gitýärdiler ýa-da kowulýardylar. Kä talyplaryň guruplyrak ene-atalary, çagasyny kursdan-kursa galdyrmazlyk üçin, ýokary okuw jaýlarynyň mugallymlaryna „para“ bermek we hödürlemek däp-dessura öwürdüler. Hatda türkmen mugallymlardan, okuw derslerini türkmençe düşündürmek haýyşyny etseňem, „rus diline düşünmän näme okuwa geldiň“, diýip ýüzüňi alyp goýberýärdiler, masgaralaýanlarda bardy. Bir fakultetiň içinde, rus diline düşünmeýän ýigrimi okuwçy türkmen bar bolsa, arasynda üç sany rus dilli talyby bolsada, okuwy rus dilinde alynyp barýardy.
Ylyma-bilime degişli kitaplary terjime kän bir edilmeýär, mekdep okuw kitaplaryny terjime edilsede, durmuşa gerek kitaplary, ýagny, ýokary okuw jaýlarynyň programmasyna degişli wajyp kitaplaryny asla terjime edilmeýär. Türkmen dil edebiýat ýagdaýam öwerlikli däldi. Edebi mazmunlary, şol döwrüň kommunistik ideologiýasyna degişlidi we kommunistik durmuşy öwmelidi. Edebiýatda, türkmen gahrymanlaryny gowylykda, gahrymanlykda görkezen ýerlerde, edebeiýatyň awtoryny- milletçilikde aýyplapdyrlar, çaphanada kitaby çap edilmegi gadagan edilipdir, edebiýat eserlerini elinden alyp ýok edipdirler, onuň bilenem çäklenmän prokratura çagyryp, bir näçe ýyl kesip, tussaghana basypdyrlar. Bu ýagdaýlaryň garşysyna çykan adamalary, işinden kowupdyrlar, tä özi hassa bolmagyna çenli ezýet baryny berip, akylyndan azaşdyrypdyrlar. Russýetiň kommunistik ideologiýasynyň we gysgyjynyň täsiri netijesinde, türkmen halkynyň göz ody alynan soň, kän bir milli duýgulary, türkmen bolmak höwesini, daşyna çykaryp bilmändirler. Öz geçmişini bilmedik halk, hasda ownap ugraýar. Bu bolsa öz gezeginde, geşmişinden bilmek mahrumçylygy, başga milletleriň din we dil medenýetini kabul edilmegi we türkmen halkynyň orslaşdyrma syýasady has giňden ýaýraýar,. Çünki türkmen milletiniň ikä bölünmek howpy abanýardy, türkmenleri bir-birinden hasda daşlaşdyrdy, ýagny orslaşdyrlan milletiň döremegine getirýär (ýagny milleti bir,dilleri aýratyn). Garaşsyzlyk alan wagtymyzdan soňrada türkmen diline geçmek programmasy doly ýerine ýetirilmedi. Onuň sebäbi şu päsgelçiliklerden ybaratdyr: • ýokary okuw we hünärment liseýleriň kitaplaryny terjime edilmedi, şol okadylýan kitaplaryň terjimesi ýeke okadýan mugallymyň we talyplaryň üstüne atyldy. • türkmen dili ösdürmek maksady bilen döwlet tarapyndan programmalary düzülmedi we doly goldaw alynmady. • jemgiýetiň esasy sütüni durýan mugallymlaryň, ylmy ýolbaşçylaryň, inženerleriň, lukmanlaryň rus dillinden başga dile geçip bilmezligi we türkmen dilinde ýazyp we okap bilmezligi. Bu ýagdaýdan çykalga tapmak mümkünmi ? Biziň pikirimizçe şunuň ýaly zatlardan ybaratdyr: • Ähli rus we iňlis dilinde ýazylan ylmy, hünärment kitaplary, edebiýatlary, ylmy populýar žurnallary, çap etmek üçin gerekli bolan milli maksatnamany ähli syýasatdan birinji prioritetde goýmak. • Ähli rus we iňlis dilinde ýazylan ylmy, hünärment kitaplary, edebiýatlary, ylmy populýar žurnallary, çap etmek üçin gerekli derejede pul we maýa goýyumlary harj etmek. • Ähli rus we iňlis dilinde ýazylan ylmy, hünärment kitaplary, edebiýatlary, ylmy populýar žurnallary, çap etmek üçin terjime fakultetiniň döredilmegi we terjimeçi hünärmentleriň taýarlanmagy. (Bu ýeke kitap terjimesine degişlilikde bolmaly). • ýeke bir rus we iňlis dilinde ýazylan kitaplar bilen çäklenmän, eýsem ähli ýewropadaky çykýan ylmy neşirýatlary terjime edip, halka hödürlemek. • Her fakultetiň hünärment bölümlerine degişli bolan terjime edilen ylmy kitaplary ýarty bahasyna döwlediň tölemegine, galan ýarty bahasyna bolsa talyplaryň özi tölemegi. • terjime we çaphana telekeçiligini ösdürmeli, sebäbi telekiçilegiň arasynda bäsleşik ösüp, terjime edilen kitaplaryň bahalary gaçyrlar. Bize ýakynrak goňşymyz bolan, Eýran Islam we Türkiýe döwleti daşary ýurt meýdanynda, orun tutjak bolup, Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň, Beýik Britaniýanyň, Fransiýanyň ähli ýokary okuw jaýlarynyň hem-de hünärment okuw kitaplaryny terjime edip, halkyna hödür edildi. Russiýa, Hytaý, Ýaponiýa ýaly ýurtlaram ösmegne itergi beren zat, daşary ýurtdaky peýdaly we gyzykly kitaplaryny we dürli neşirýatlaryny terjime edip, ylym ýöretýän ähli pudaklaryna ýaýradyldy, şol sebäpdende olaryň ösen ýurtlaryň hataryna goşuldy. Munyň ýaly özgerişiklere biz taýynmykan ? Bizem Eýran, Turkiýe, Russiýa, Hytaý, Ýaponiýa ýaly ýurtlaryň tejribesini kabul edip bilermikäk ? Ýa bolmasa, bize entek Garaşsyzlygymyzy bermedik bolaýmysynlar ? Ýa biziň egnimiz gysyk, gul ýaly bolup, gezip ýörmegimiz tebigi bolaýmasyn ? Elbet-de biz türkmenler, biziň ýurdumyzda ýaşap ýören ors dilli milletleriň göwnüne degjek bolup, we olary masgaralajak bolup durmaly däldir. Çünki, garaşsyzlyk alanymyzdan soň, rus dilli halkyň, türkmen diliniň öwrenip bilmeýänine özümiz günäkärdiris we olaryň, biziň ýurdymyzda galyp, watandaş boljak islendik gaýry milletine, türkmen diliniň öwrenmekligine ýardam bermelidiris we olary öz milletimize kabul etmelidiris. Mekdeplerde, Unwersitetlerde, Institutlarda, Liseýlerde okaljak dersleri türkmen dilinde alyp barmaly we kitaplary terjime etmekde we maliýe kömegini bermekde bökdençlik görkezmeli däl. Ýöne bir zadam ýatdan çykarmaly däl, hakykatdan-da rus dili, medenýetimize, ylymymyza, bilimimize çuňňur ornaşdy, şonuň üçinde , rus diliň ornuny türkmen dili doly we anyklaýyn tutynça, rus dilini biziň durmuşymyzdan zorlyk bilen aýyrmaly däl, türkmen dilini zorlyk bilen öwretmeli däl. Ýöne halk derejesinde saklanjak bolsak, onda ýokardaky agzalan teklipleri kabul edip, durmuşda şol programmany doly ýerine ýetirmelidiris. Biziň prezidentimiziň ýglan eden Latyn elipbiýini indiden beýläk, geljeki prezidentler üýtgetmeli däl. Eger-de biz öyke-kine etmän Watanymyzy abat saklamak üçin agzybir bolsak onda duşmanlar nähili güýçli bolsada, bize dişi ötmez. Bu bolsa öz gezeginde Watanymyzyň gülläp ösmegine has itergi berer diýip umyt etýärin.
Eger-de kimiň şahsyýetine nädogry maglumatlar bilen zeper ýetiren bolsak, Sizden ötenç soraýarys, ýöne kemçiligimizi aýdyp bilýän bolsak bu bir ynsanperwer halkyň bagtynyň hemişe açyk boljagyna tüýs ýurekden ynamymyz bar !