text:
Bitaraplyk hem Parahatçylyk ýyly.
Türkmen döwleti 2015-nji ýyly Bitaraplyk hem parahatçylyk ýyly diýip yglan etdi. Asuda asmanly, il-güniň jebisligini gazanan Türkmen halky üçin ýene bir ajaýyp ýyllaryň biri başlandy.
Türkmenistanň akyldar ogly, nusgawy şahyrymyz Magtymguly Pragynyň ýyly diýip yglan edilen 2014-nji ýyl biziň halkymyza üstünlik üstüne üstünlik getirdi. Magtymguly atamyzyň 290 ýyllyk toýy toýlandy., Gazakystan, Türkmenistan, Eýran ýurtlaryny birleşdirýän demir ýol ylgamy açyldy. Dünýädäki suw ýoluna gadam goýup, ençeme ýurtlara ýük daşajak äpet “Berkararlyk” gämisi satyn alyndy. Ençeme ýurtlar bilen diplomatik gatnaşyklar ýola goýulup, ilçihanalar açyldy, iki tarapyň hem bähbidini goraýan ykdysady we syýasy gatnaşyklary ösdürjek çäreler, şol sanda medeniýet günleri geçirildi.
Ýurt baştutanynyň orta atan umumy adamzat bähbidini goraýan teklipler ony dünýäniň atly Liderlerininiň birine öwürdi.
Indi her bir obada, her bir öýde ýetilen üstünlikleriň tarypy edilýär. Hem owazly bagşylarymyz, folkýor toparymyz bu ýeňişleriň waspyny ýetirýärler.
Gün-günden uzalyp, bat alýar ösüp,
Ülkämi gurşaýar bu demir ýollar.
Parran ýaryp çöli, derýany kesip,
Halklary dostlaşdyr bu demir ýollar.
Berkarar döwletim –Taňryň ýalkany,
Dürli ýollar gurşap alýar ülkämi.
Derýalarda daşasalar ýükleri,
Deňizleri gulaçlar paromdyr gämi.
Howa ýollar barja ýollaň seresi,
Tizden-tiz aşyrar islän ýeriňe.
Baga besleip dur gara ýollaň gyrasy,
Begenjiňe aýdym geler diliňe.
Hawa, bagşylaryň owazy belentden belent ýaňlanýar. Olar ýetilen derejeleri wasp edýärler. Barha ösüp barýan ykdysadyýetimizi, gurluşyk meýdanyna öwrülen ülkämizi, onuň belent-belent ymaratlaryny, ajaýyp desgalaryny taryp edýärler.
Gurluşyk mekany Türkmenistnym,
Günde tutýar täze binaň toýuny.
Ykdysadyýetim bitirip dur islänim,
Barha baýlaşdyrýär Türkmen aýyny.
Türkmen asyrlar boýy arzuwlan döwletine, Garaşsyz, Bitarap ýurda eýe boldy. Halklaryň nazary bize dikildi, olar bizden hemaýat isleýärler. Ak mermere bürelen Aşgabadymda, häli-şindi halkara maslahatlar geçirilip dur.
Meniň ülkäm ülkeleriň seresine öwrüldi, ýolçy ýyldyz kemin töweregine ýol açýar. Ähli üstünlikleriň başynda-da ýurt baştutanynyň hut özi dur.
Owal başdan pederleriň isläni,
Magtymgulynyň päk kalbynda besläni.
Her işde daýanyp, ylyma-bilime,
Arkadag ösdürýär Türkmenistany.
Ylym atam, alym atam-minetdar,
Döretdiň üýtgeşik Türkmen ýoluny.
Her demde bolup, halka howandar,
Gülzara öwürdiň Türkmen çölüni.
Hawa, ýyllar ötüp barýar. Ýyllar täze ýeňişleri getirýär. Geljek ýyllar ýene-de täzelikler getirer. Ýöne esasy zat, adamzat aslynyň arzuwy-ýurt asudalygy, parahatçylyk kalplarda joşgun döredýär, täze üstünliklere ruhlandyrýar.
2015-nji ýylda Türkmenistanyň Bitarap ýurt diýilip yglan edilenine 20 ýyl bolýär. Birleşen milletler guramasynyň bu karary giňden goldap tapdy. Bitarap watanymyzyň halkara abraýy barha ösýär. Öňem belleýşimiz ýäly gözel paýtagtymyz Aşgabat halkara maslahatlaryň mekanyna öwrüldi. Ylmy maslahatlar, bäsleşikler, festwallar mekanyna öwrülen Türkmenistan, diňe bir sebitde däl, eýsem dünýäde tanalýar. Şu täze ýylda Mary welaýatynyň Türki dilde gürleýän halklaryň medeniýetiniň merkezi diýilip yglan edilmegi, ol ýerde Türksoýuň maslahatynyň geçmegi uly ýeňiş, uly ynam. Biz oňa guwanýarys. Watanmyza geljek myhmanlary mynasyp garşylarys. Geçen ýylda gazanylan üstünlikler bu ýyl has berkidiler.
2015-nji ýyl Bitaraplyk hem Parahatçylyk ýyly bolup, halkymyza agzybirlik, asudalyk, jebislik getirer. Bu ýylda adamlar parahatçylygy berkitmäge uly goşant goşarlar.
H. Bäşimow
Türkmenistanyň at gazanan medeniýet işgäri.


c: text/html

text:
Owganystanda “Talyban” hereketi Kataryň araçylyk tagallalarynda Täjigistanyň dört serhetçisini boşatdy.
Kataryň Daşary işler ministrliginiň 15-nji iýunda çap eden beýannamasynda serhetçileriň “ynsanperwerlik sebäplerden” boşadylandygy aýdyldy.
Duşenbe bu maglumaty entek kommentirlemedi.
Serhet goragçylary Owganystanyň demirgazygynda Täjigistan bilen serhetden uzak bolmadyk bir ýerde geçen ýylyň dekabr aýynda “Talybanyň” söweşijileri tarapyndan ele salnypdy. Serhetçileriň oduň çöpläp ýörkä tutulan bolmagy aýdylýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rus tütjary Mihail Hodorkowskiniň 82 ýaşyndaky kakasy Moskwada derňew komitetiniň soragyna çekilýär.
Boris Hodorkowskiý 6-njy awgustda aklawçysy bilen derňew edarasyna geldi. Ol žurnalistlere özüniň näme üçin soraga çagyrylandygyny bilmeýändigini aýtdy.
Derňew komiteti iýunda Nefteýugansk şäheriniň 1998-nji ýylda öldürilen häkimi Wladimir Petýukowyň işiniň derňewiniň gaýtadan açyljagyny, sebäbi täze deliliň tapylandygyny aýtdy.
Aýdylmagyna görä, täze delil dargadylan «Ýukos» kompaniýasynyň ozalky ýolbaşçysy Mihail Hodorkowskä «barmak çommaldýar». Sebäbi, Petýukow öldürilen wagty «Ýukosyň» esasy emlägi Nefteýugansk şäherinde ýerleşýän eken.
Prezident Putiniň tankytçysy bolan Mihail Hodorkowskiý Derňew komitetiniň esasy maksadynyň öz maşgalasyna basyş etmekdigini aýdýar.


text:
Öten agşam Gürjüstanyň separatistik regionlary bolan Abhaziýa bilen Günorta Osetiýanyň liderleri Wenesuelanyň paýtagtynda bu ýurduň prezidenti Hugo Çawez bilen duşuşdylar.
Hugo Çawez habarçylara beren interwýusynda Abhaziýanyň lideri Sergeý Bagapş hem-de Günorta Osetiýanyň lideri Eduard Kokoýti bilen geçiren gepleşiklerinde, esasan, Wenesuela bilen bu iki regionyň hyzmatdaşlyklary barada pikir alşandygyny aýtdy.
Hugo Çawez öz çykyşynda Latyn Amerikanyň beýleki döwletlerini-de Abhaziýa bilen Günorta Osetiýanyň özbaşdaklygyny ykrar etmeklige çagyrýandygyny nygtady.
Wenesuela Abhaziýa bilen Günorta Osetiýanyň garaşsyzlygyny ykrar eden dört döwletden biri bolup durýar.


text:
Penşenbe güni Azerbaýjanyň Daşary işler ministrligi Eýranyň Birleşen harby güýçleriniň komanduýuşisi general Saed Hassan Firuzabadiniň azeri prezidentiniň adyna eden belliklerine protest bildirdi.
9-njy awgustda eden çykyşynda general Firuzabadi prezident Ilham Aliýewiň yslam dinine hormat goýmagyna umyt baglaýandygyny we munuň azeri hökümetiniň binýadyny has-da berkitjekdigine ynanýandygyny nygtap, bellik edipdi.
Azerbaýjanyň daşary işler ministriniň orunbasary Nadyr Huseýnow Eýranyň goşun ýolbaşçysynyň bu sözlerini “jogapkärçiliksiz we kemsidiji sözler” diýip atlandyrdy hem-de muny tankyt etdi.
Penşenbe güni bu waka bilen baglanyşykly Azerbaýjanyň Daşary işler ministrligi Eýranyň Bakudaky ilçisini gepleşige çagyryp, oňa protest notasyny gowşurdy.


text:
Ak Tam çarşenbe güni prezident Barak Obamanyň özbek lideri Islam Karimowa jaň edip, ýurduň garaşsyzlygynyň 20-nji ýyllygyny gutlandygyny tassyklady. Bu jaň Özbegistanda awgust aýynyň aýagynda geçen garaşsyzlyk baýramyndan takmynan bir aý soň boldy welin, ýöne ol adam hukuklaryny goraýan guramalaryň amerikan hökümetini Islam Karimowa harby kömek bermek planyny täzeden dikeltmezlige çagyran gününe gabat geldi.
Karimow syýasy opponentler diýlip garalýan adamlary gynamakda, ýurduň düşewüntli pagta senagatynda çaga zähmetinden peýdalanylmagyna göz ýummakda aýyplanýar. Bu şeýle hem Pakistan bilen bolan dawanyň Waşingtony Owganystanda barýan uruşda özüniň strategik ýaranlary barada täzeden oýlanmaga mejbur eden mahalyna gabat geldi.
Başga bir mümkinçilik
Lilit Geworgýan Jeýn “Maglumat toparynda” Orsýet we GDA boýunça analizçi. Ol Birleşen Ştatlaryň Owganystana gerekli zatlary ýetirmek üçin Pakistana garaşlylykdan dynyp, Merkezi Aziýadan ýol gözleýändigini belleýär:
—Pakistandaky kynçylyklar zerarly Birleşen Ştatlaryň we NATO-nyň ýolbaşçylygyndaky güýçler, elbetde, başga bir mümkinçilik agtarýarlar. Biz soňky ýyllarda Pakistandaky ýoluň howpsuzlygynyň we oňa bolan ynamyň kem-kemden ýaramazlaşandygyna şaýat bolduk. Birleşen Ştatlar bilen NATO-ny Merkezi Aziýadaky bar bolan mümkinçiliklere gaýtadan dolanyp gelmäge mejbur edýän zat şol.
Pakistan bilen bolan dawadan gelip çykan syýasy ýagdaý sebäpli Birleşen Ştatlaryň terrora garşy uruş netijesinde kyn dostluklara ýüz urmagy ilkinji gezek däl. Amerikan hökümeti 11-nji sentýabr hüjümlerinden soň, 2001-nji ýylyň aýaklarynda hem Gyrgyzystanda we Özbegistanda harby bazalaryny açdy.
2004-nji ýylyň fewralynda Karimow bilen duşuşan şol mahalky goranmak ministri Donald Ramsfeld Özbegistan bilen gülläp ösýän dostlugy taryplady. Ýöne 2005-nji ýylda Andijanda bolan gyrgynçylyk Amerikanyň syýasatynda täzeden oýlanmalara sebäp boldy. Bu waka barada halkara barlagynyň geçirilmegine çagyransoň, Waşington Özbegistandaky Garşy-Hanabat bazalaryny boşatmaly boldy.
—Birleşen Ştatlaryň şu wagt Özbegistanda bazasy ýok. Şol sebäpden munuň bilen deňäniňde goňşy Gyrgyzystan örän ähmiýetli. Ýöne potensial taýdan aýdanyňda, Özbegistan has möhüm. Gyrgyzystandaky “Manas” harby bazasy bilen deňäniňde ol gowy şertleri hödürleýär. Ondan Owganystana göni ýol bar. Gyrgyzystan bilen deňäniňde transport harajaty gaty az bolar—diýip, Geworgýan aýdýar.
Adam hukuklary we harby bähbitler
Ýöne Birleşen Ştatlar Owganystana ýetirilmeli üpjünçilik üçin Özbegistandan peýdalanmazdan öň oňa birnäçe sowgat hödürlemeli. Şoňa laýyklykda Amerikan Senatynda degişi Komissiýa Özbegistana harby kömegi gadagan edýän adam hukuklarynyň ýagdaýy zerarly bu ýurduň garşysyna girizilen çäklendirmäni ýatyrmak baradaky synanyşygy oňlady.
Adam hukuklary ugrunda göreşýän guramalaryň 20-si, şol sanda “Human Rights Watch” we “Amnesty International”, 28-nji sentýabrda hat ýazyp, Döwlet sekretary Hillari Klintondan adam hukuklaryny harby aladalardan ileri tutmagy soradylar. Şeýle hem 60 töweregi aktiwist Waşingtonda ABŞ-Özbegistan söwda palatasynyň gurnan söwda forumynyň öňünde protest geçirdi.
Germaniýanyň paýtagty Berlinde ýerleşýän Konstitusiýa we adam hukuklary merkeziniň işgäri Miriam Saage-Maass Klintona ýazylan hata gol çekenleriň biri. Ol köp ýurtlaryň, şol sanda Germaniýanyň-da Özbegistanda köp bähbitleriniň bardygyny, şol sebäpden adam hukuklary barada berýän wadalarynda durmaýandyklaryny aýdýar.
—Germaniýanyň harbylarynyň Owganystan üçin üpjünçilikleriniň esasy bazasy Özbegistanda. Olaryň Özbegistanda alnyp barylýan syýasata we adam hukuklarynyň bozulmagyna berk garşy çykmaýandyklary üçin köplenç bahana edinýäni şu. Biz adam hukuklary meselesiniň ähmiýeti ykdysady we harby bähbitlerden kemdir öýdemzok—diýip, Saage-Maass aýdýar.


text:
Çynar agajy
Çeper döredijiligiň başlangyç möwrütinde özüňden öňdäki edebi nesle öýkünip eser ýazmak ähli başlangyç awtora mahsus zat. Biziň edebi neslimiz XX asyryň 60-njy—70-nji ýyllarynyň sepgidinde edebiýat meýdanyna geldi.
Şol döwür ölüm hakynda goşgy ýazmak diňe türkmen edebiýatynda däl, Bütinsoýuz edebiýatda-da ýoň bolan zatdy. Atamyrat Atabaýew Resul Gamzatyň goşgularyndaky pikiri gyryp-çyryp edip (öz adyna geçirip): Ölsem meni jaýlaň çynar astynda -diýen setir bilen başlanýan goşgy ýazdy. Şondan 10-12 ýyl soňra oňa Bamako köçesinde salynan jaýdan kwartira berdiler. Ol döwürde Aşgabatda çynar agajy köp ekilýärdi.
Atamyradyň ýaşaýan jaýynyň gündogarynda häzir “100 fontan” ady bilen tanalýan seýilbagyň düýbi tutulyp, ol ýerde köp sanly çynar nahaly oturdyldy. Bir gezek Nobatguly Rejebow, men hem-de Atamyrat üçümiz onuň öýüne myhmançylyga barýardyk. Ýolumyz seýilbagyň üstünden düşdi. Atamyrat ýaňy boý alyp ugran çynarlara elini salgap:
-Beý, şäher ýolbaşçylarynyň bir zada uçugy düşse, ony sypdyrmaýar. Şäheriň ähli ýerine şu agajy ekdiler. Tanaýaňyzmy, şu agaç haýsy agaç? -diýip, nägilelik bilen hüňürdedi. Aşygy alçy gopan Nobatguly hezil edip gülüp durşuna “Şu agajy özüň tanaýarmyň?” diýip, Atamyrada sowal berdi. “Ýok” diýen jogaby eşidip:
-Bu seniň “Ölsem meni jaýlaň çynar astynda” diyip, wesýet eden çynar agajyň. Hökümet- partiýa sag bolsun, seni şäheriň islendik ýerinde jaýlabermeli. Ýöne tanamaýan agajyň saýasynda rahat ýatarmyň? -diýdi. Atamyrat bu söze aljyramady. Ol:
-Ikiňiz iň golaý dostlarym. Ölemde ikiňiz meni jaýlarsyňyz. Ýöne Agrar (Nobatgula deň-duş galamdaşlarynyň dakan ady) sen Pendi çölünden gelen, Begler begi (deň-duş galamdaşlarymyň adymy tutuşy) sen Garagum çölünden gelen. Düýe, goýundan başga tanaýan zadyňyz ýok. Çynary tanaman, başga agajyň astynda jaýlarsyňyz diýen gorky bilen, çynary tanadaýyn-diýip, ýaňky sowaly berdim -diýdi.
Ölümden Çingiz-de gorkýar
SSSR zamanasynda ýaş ýazyjy-şahyrlaryň döredijiligine uly üns berilýärdi. Her ýyl ýaş ýazyjy-şahyrlaryň döredijiligine bagyşlap, seminar-maslahatlar, poeziýa festiwallary geçirilýärdi. Oňa öz ýaşaýan regionynda adygan, Bütinsoýuz edebiýatda göze ilip ugran ýaşlar gatnaşardy.
XX asyryň 80-nji ýyllarynyň başynda Moskwada nobatdaky seminar-maslahat geçirildi. Oňa SSSR-iň dürli regionyndan gelen 100-e golaý ýaş ýazyjy-şahyr gatnaşýardy. Öň şeýle seminarlara, festiwallara bile gatnaşanymyz üçin köpümiz birek-biregi oňat tanaýardyk. Seminaryň 1-nji iş güni tamam boldy.
Agşamara köne tanyşlar: çeçen Zelimhan Ýanderbeýow (Ol soňra Çeçenistanyň prezidenti boldy. Katarda terror hüjüminde wepat boldy), azeri Çingiz Alyogly hem-de men üçümiz seminara gatnaşýan ýazyjy-şahyr gelin-gyzlaryň otagyna myhmançylyga gitdik. Çingiz Alyogly “Çingiz diýen at beýikligiň simwolydyr. Hanlardan Çingiz han, kyssaçylardan Çingiz Aýtmat äleme meşhurdyr.
Ine, görersiňiz, ýene-de iki-üç ýyldan şahyr Çingiz Alyoglunyň-meniň adym-da dünýä dolar. Şonda “Çingiz Alyogly bilen ençeme seminar-festiwala bile gatnaşdyk” diýip, öwünersiňiz” diýip, özüni asmandan asyp öwünýärdi. Çingiziň gomparmasyna Zelimhanyň gahary gelip, 2-3 sapar “Bes et, beýle-de bir öwünmek bolarmy?” diýip, onuň sözüni kesdi.
Zelimhanyň gulagyna çawuş çakyp “Gaharlanma, bu güplemesi üçin Çingize ahmyr etdirerin” diýdim. Gijäniň ýary gelin-gyzlaryň ýanyndan gaýtdyk. Üçümiz otelde duldegşir goňşy otaglarda ýaşaýardyk. Hoşlaşjak wagtymyz Çingiz Alyoglundan “Näçe ýaşyňda?” diýip soradym. Ol “Otuz” diýdi. “Çingiz, deňsiz-taýsyz şahyrdygyňa ynanýan. Ýöne ýadyňda sakla, geniler (taýsyz zehinliler) ir ölýär.
Lermontowyň, Baýronyň, Ýeseniniň ýaşan ýaşyny ýadyňa sal!” diýdim. Aradan 1 sagat çemesi wagt geçdi. Ýaşaýan otagymyň gapysy kakyldy. Gapyny açsam, aljyraňňy hala düşen Zelimhan durdy. Ol “Ýaňy Çingiz “Ýaramok” diýip jaň etdi. Ýagdaýy dogurdanam erbet. Ýör, baryp gör, belki, “Tiz kömegi” çagyrys” diýdi. Çingiziň haly teňdi. Ol içinden tutýan agyra çydaman zaryn uňleýärdi. Çingiz hyk-çok edip, iňläp, az-kem özüni dürsedi. Iňňildä goşup:
-Siz bilen hoşlaşyp, ýerime geçip ýatdym. Amanmyradyň “Geniler ir ölýär” diýeni ýadyma düşdi. Soňra içimden şu agyry tutdy. Ölesim gelenok. Men geniý däl. Zelimhan, Amanmyrat siz geniý. “Çingiz Alyogly geniý däl, biz geniý” diýiň, belki, bu agyry aýrylar -diýip, çyny bilen ýalbardy.
Toplan, taraşlan Amanmyrat Bugaýew.


text:
Müňlerçe protestçi gijesi bilen Kiýewiň köçelerinde galdy.
Ukrain paýtagty prezident Wiktor Ýanukowiçiň Ýewropa Bileleşigi bilen ýakyn gatnaşyk gurmak barada uzak garaşylan şertnamany soňa goýup, Orsýete tarap ýüzüni öwürmegine garşy protestlere indi dört hepdä golaý şaýat bolýar.
Ýekşenbe güni Kiýewde müňlerçe adamyň proteste ýygnanan mahaly ÝB Ukraina bilen söwda we syýasy şertnama baglaşmak baradaky gepleşikleri togtadýandygyny yglan etdi.
ÝB-niň giňeliş komissary Stefan Fuele Twitterde Ýanukowiçiň we onuň hökümetiniň şertnama babatdaky işi we edýän zatlary biri-birinden barha we barha daş düşýär diýdi.
Analitikler indi ünsüň Ýanukowiçiň sişenbe güni Moskwa etjek saparyna gönügýändigini aýdýarlar.
Premýer-ministr Mikola Azarow ýekşenbe güni Orsýetden Ukraina arzan bahadan gaz getirmek barada ylalaşyk baglaşylmagyna garaşýandygyny aýtdy.
Moskwa bilen Brýusseliň aralygynda
Oppozisiýa Ýanukowiç Moskwanyň ýolbaşçylygyndaky gümrük birleşigine goşulmak barada ilkinji ädimleri äder diýip howatyr edýär, bu bilelişige Belarus bilen Gazagystan hem girýär.
Ukrainanyň oppozisiýa lideri Oleh Tiahnibok Ýanokowiçe Ukrainany satmaly däldigini duýdurdy.
"Biz, häzirki zaman ukrainalylary, Moskwa öz hapa aýakgaby bilen ukrainalylary basgylamaz ýaly, öz geljegimiz üçin edil häzir elimizden gelýän ähli zady etmeli. Şu sebäpden biz prezident [Wiktor Yanukowiçe] ukrain döwletiniň bähbitlerine ters gelýän hiç bir zada gol çekmäge ygtyýar bermeýäris."
Protestçiler sişenbe güni, Ýanukowiçiň Moskwa saparyna syn etmek üçin, ýene bir köpçülikleýin ýygnanyşygyň geçirilmegine çagyrdylar.
Analitikler Ýanukowiç hem Moskwanyň, hem Brýusseliň ünsüni özüne çekip, Moskwa gaz tölegleri babatda bermeli bergisi boýunça mümkin boldugyça gowy ylalaşyk gazanyp biler diýýärler.
Amerikan goldawy
Hökümete garşy protestçiler ýekşenbe güni, Birleşen Ştatlaryň senatory Jon Makkeýn Kiýewiň Garaşsyzlyk skwerinde çykyş edip, olaryň ykbalynyň Ýewropadadygyny aýdanda, uly ruhy goldaw aldylar.
"Biz bu ýere siziň parahatçylykly prosesiňiz üçin geldik we parahatçylykly protest hem siziň ýurduňyzy ruhlandyrýar, hem dünýäni ruhlandyrýar. Biz bu ýere siziň adalatly işiňizi goldamaga geldik, Ukrainanyň öz ykbalyny azat we garaşsyz kesgitlemegine özbaşdak hukugy bar. Onsoň siziň gözleýän ykbalyňyz Ýewropada" diýip, ol aýtdy.
Garaşsyzlyk meýdanyndan uzak bolmadyk ýerde 15 müň çemesi demonstrasiýaçy hökümeti goldaýan ýygnanyşyk geçirdi.
Makkeýn soňra Ýanukowiç bilen duşuşyk geçirdi, emma perzidentiň edarasy bu duşuşyk barada hiç bir detaly açmady. Biraz öň Makkeýn oppozisiýa liderleri bilen hem duşuşypdy.
Köçe protestleri Ýanukowiç 21-nji noýabrda ÝB bilen baglaşylmagy şertnamany soňa goýandan soň möwjäp galdy. Bu şertnama gol çekmek üçin ençeme ýyl taýýarlyk görlüpdi, emma hökümet Ukrainanyň ykdysadyýetini halas etmek üçin ýüzüni Moskwa tarap öwürdi.


text:
Ukrainada Kiýewiň Ýewropa Bileleşigi bilen ýakynlaşmak ylalaşygyndan ýüz öwürmegi netijesinde başlanan protestleriň tarapdarlary gitdigiçe köpelýäne meňzeýär. Ýurduň talyplaryna hem bu demonstrasiýalaryň esasy sütüni hökmünde garalýar.
Talyplar prezident Wiktor Ýanukowiçiň Russiýa bilen ýakyn gatnaşyklary gurmak üçin Ýewropadan duýdansyz daşlaşmak syýasatyna garşy protest bildirmek üçin okuwlaryny taşlaýarlar. Bu karar Ýanukowiçiň 29-njy noýabrda Wilnýusda geçiriljek sammitde gol goýmagyna garaşylýan ylalaşykdan sanlyja gün öň yglan edildi.
27-nji noýabrda protestleriň ýedinji güni boldy. Şol gün tutuş ýurtda on müňlerçe talyp deprekleri kakyp, şygarlary gygyryp, Ýanukowiçi pälinden gaýdyp, Ýewropa Bileleşigi bilen ylalaşyga gol goýmagyna çagyrdylar.
26-njy noýabrda Ukrainanyň günbataryndaky Lwow şäherinde 30 müň töweregi talyp köçelere çykdy. Bu şäher protestleriň episentrine öwrüldi.
Oba-hojalyk ugrundan bilim alýan 23 ýaşyndaky talyp Boris Poşiwak Lwow şäherindäki protestleriň lideri. Ol şeýle diýýär: "Talyplar özlerini ýewropaly duýýarlar, olar Ukrainanyň Ýewropa maşgalasynyň doly hukukly agzasy bolmagyny isleýärler. Olaryň diňe mertebeli ýaşaslary gelýär".
Demonstrasiýalar garaşsyz Ukrainada ulalan we Sowet Soýuzy barada o diýen ýatlamalary bolmadyk protestçileriň täze neslini orta çykardy. Olar özlerini ýewropaly duýýarlar, adatça bolşy ýaly, olaryň syýasatdan göwni galan we olar oppozision gurluşdan barha daşlaşýarlar.
Nesil bölünişigi
Lwowly taryhçy Ýaroslaw Hritsak bu barada şeýle diýýär: “Häzirki wagt biz Ukrainada nesil bölünişigine şaýat bolýarys. Ukrain ýaşlary italýan, çeh, polýak ýa-da nemes ýaşlaryna meňzeýärler. Olar 50 ýaşyndaky we ondan ýokary ýaşdaky ukrainlere meňzemeýärler. Bu nesil Ýewropa integrasiýasyna güýçli höwes bildirýärler we regional bölünişigi islemeýärler. . Olar “Mämişi rewolýusiýanyň” ýaşdaşy we olar düýbünden üýtgeşik nesil”.
Ukrainanyň günbataryndaky Lwow şäheri.
Ukrainanyň paýtagtyndaky protestler 2004-nji ýylda bolan “Mämişi rewolýusiýadan” soň iň köp adamly demonstrasiýa diýlip hasaplanylýar. Şol taryhy demonstrasiýalarda Ýanukowiçiň saýlawlardaky ýeňşi galplaşdyrylan diýlip yglan edilip, ol häkimiýetden çetleşdirilipdi.
Täze protestler eýýäm “Ýewromaýdan” diýlip atlandyryldy. Ýöne demonstrantlaryň ählisi Ýewropa integrasiýasy üçin umumy isleg tarapyndan birleşseler-de, olar öz protest geçiriş usullary bilen birek-birekden düýpli tapawutlanýarlar.
Ýaşlar we gartaşan oppozisiýa wekilleri
Bir tarapda - raýat protestlerine gatnaşýan talyplar we aglabasy ýaşlardan ybarat demonstrantlar. Olar öz daş-töweregini syýasy partiýalaryň gurşap almagyny islemeýärler.
Beýleki tarapda bolsa - gartaşan oppozision wekiller. Olar häzirki bolýan protestleri “syýasy” diýip häsiýetlendirip, öz goldaýan partiýalarynyň plakatlaryny we baýdaklaryny galgadýarlar.
Şu wagta çenli oppozision liderler studentleriň eden haýyşyny ret edip gelýärler. Talyplar protestleriň dowamynda partiýanyň simwollaryny ulanmazlygy soraýarlar.
Aşa milletçi “Bütinukrain bileleşiginiň” “Azatlyk partiýasynyň” lideri Oleg Týahnibok Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň berdi: “Bu maketleri bannersiz galgatmak, esasan, ýolbaşçylaryň islegi. Olar adamlaryň höwesini gaçyrmak isleýärler. Banneri bolmadyklaryň syýasy talaplary hem ýok. Ýöne Ýewropa Bileleşigi bilen Assosiasiýa ylalaşygyna gol goýmaklyk talaby syýasy talap dälmi?”.
Bölünişigi ylaýta-da Kiýewde has gowy görmek bolýar. Iki protest lageri hem sişenbe güni özleriniň birlikde çykyş edýändigini aýdandygyna garamazdan, olaryň ikisi hem geografiki taýdan aýry-aýrylykdaky mitingleri geçirýärler.
Gije-gündiz dowam edýän protestler
Howanyň temperaturasynyň 0 gradusdan aşakdadygyna garamazdan, talyplar 29-njy noýabrda Wilnýusda geçiriljek sammit tamamlanýança meýdanlarda gurnalan çadyrlardan gije-gündiz aýrylmajakdyklaryna söz berdiler.
Olar çaknyşyklaryň öňüni almak we öz depelerinde hiç hili syýasy bannerleriň galgadylmazlygyny üpjün etmek isleýärler. Muny berjaý etmek üçin studentler öz howpsuzlyk patrullaryny döretdiler.
Meýletinçilerden düzülen Koordinasion komitetler bu parahatçylykly protestleri goldaýanlar tarapyndan haýyr-sogap diýlip berlen ýyly egin-eşikleri, iýgi-içgileri we ýorganlary protest meýdanyndaky protestçilere paýladylar.
Şeýle-de Kiýewdäki Koordinasion komitet beýleki şäherlerden gelen demonstrantlary ýaşaýyş jaýlary bilen üpjün etmegi hem guramalaşdyrýar.
Ukrainada ýaýbaňlanan güýçli sosial medianyň goldawyna daýanýan protestler sosial we ykdysady deňsizlige ýiti garşylygy hem-de ýurtda dowam edýän n syýasata ynamsyzlyk görkezmegi bilen “Okkupirle!”, ýagny “Eýele!” atly halkara derejesindäki meşhur herekete meňzeýär.


text:
«Ahal» — HTTU
Tapgyryň ilkinji duşuşygy, belki, onuň iň esasy oýny däldir. Ýöne şu duşuşygyň netijesiniň ýaryş tertibiniň ýagdaýy bilen baglydygyny turuwbaşdan aýtmak ýerlikli bolar. Çünki ýer eýeleri ikinji, HTTU bolsa 6-njy orun üçin göreş alyp barýar. Utulyş «Ahalyň» üçünji orna ymykly düşmegine, HTTU-nyň bolsa 7-nji orna aşak gaçmagyna sebäp bolup biler.
Ýaryş tertibinden çen tutsaň, duşuşykda artykmaçlyk «Ahalyň» tarapynda ýaly görünse-de, iki toparyň arasynda şu möwsümde geçirilen ilkinji duşuşygyň (şol duşuşykda hem «Ahal» ýer eýesidi) HTTU-nyň garaşylmadyk ýagdaýda ýeňiş gazanandygyny ýatdan çykarmaly däl. HTTU ikinji aýlawda öz meýdanynda hem bir pökgi tapawudy bilen ýeňildi. Jemi 5 golly duşuşykda HTTU «Ahalyň» derwezesine 2 pökgi girizmegi başarypdy.
«Ahal» bilen HTTU-nyň arasynda şu möwsümde geçirilen duşuşyklarda Alymyrat Annadurdyýew («Ahal») bilen Nurýagdy Muhammedow (HTTU) iki gezek tapawutlanan futbolçylardyr.
Eger HTTU şu duşuşykda öz derwezesine ýekeje pökgi goýbertse, myhmançylykda 20 we ondan gol geçirden 4-nji topar bolar.
«Hazyna» — «Daşoguz»
Geçen tapgyrda «Şagadamdan» öz meýdanynda 2:3 hasabynda ýeňlip, Kubok ýaryşynyň çärýek finalynda-da «Aşgabady» edil şol hasap bilen ýeňen «ykdysadyýetçilere» bu gezek ýeňiş gazanmaga mümkinçilik bar. Öz meýdanynda, öz janköýerleriniň arasynda ajaýyp oýun görkezmegi başarýan «Hazyna» birinji aýlawda hem demirgazykdan gelen myhmanlaryny 4 gol bilen sylaglapdy. Geçen möwsümiň iň netijeli hüjümçileriniň biri, bu möwsümde bolsa biraz Guwanç Abylowyň kölegesinde galan Didar Durdyýew şol duşuşykda 3 gezek tapawutlanypdy.
Ýaryş tertibi «Daşoguzyň» şu möwsümde ýekeje ýeňiş gazanandygyny görkezýär. Ol ýeňşi-de haýsy topardan gazanandygy ýadyňyzdadyr-la! Elbetde, «Hazynany» ýeňipdi. Ikinji aýlawda. Şonuň üçin bu günki duşuşykda «Hazyna» juda bir arkaýynlaşmaga sebäp ýok. Üstesine-de «Hazyna» ýaryş tertibiniň 6-njy orny üçin dalaş edýän 3 toparyň biri.
Ýokarda-da aýdyşymyz ýaly, Didar Durdyýew şu ýyl geçirilen «Hazyna» — «Daşoguz» duşuşyklarynyň iň netijeli futbolçysy. Onuň 3 pökgüsi bar.
«Energetik» — «Aşgabat»
Geçen tapgyrda myhmançylykda «Balkandan» uly hasap bilen ýeňlen «energetikçiler» bu gezek «Aşgabadyň» myhmany. Olar enteg-ä «paýtagtlylary» ýeňip görenok. Hatda birinji aýlawda öz meýdanynda geçirilen duşuşykda-da asgyn geldiler. Toparyň iň netijeli futbolçysy Kerim Hojaberdiýew birinji ýarymyň ahyrynda hasaby deňläpdem welin, 71-nji minutda Berdi Şamyradow «Aşgabady» ýene-de öňe geçirip, ýeňşe sebäp bolupdy.
«Energetik» «Aşgabat» bilen ikinji aýlawda geçiren duşuşygynda has şowsuz çykyş etdi. Öz derwezesine 4 pökgi goýberden «energetikçiler» Begenç ýazberdiýewiň ýeketäk goly bilen jogap berip bilipdiler. Ýöne ol ýeterlik däl ahyryn!
Garaz, ýene-de «Energetik» «Aşgabady» kabul edýär. Topar, belki, bu gezek seresaplyk bilen oýnar. Her näme-de bolsa «Aşgabady» ýeňmek aňsat däl. Ýöne «Energetigiň» öz meýdanynda HTTU-ny ýeňip, «Ahaldyr» «Balkan» bilen hem deňe-deň oýnandygyny ýatdan çykarmalyň!
Şu ýylky «Energetik» — «Aşgabat» duşuşyklarynyň iň netijeli futbolçysy Berdi Şamyradow. Ol yzda galan iki duşuşykda «Energetigiň» derwezesinden 3 pökgi geçirdi. Berdiniň topardaşy Ruslan Kurbanow bolsa iki duşuşykda 2 gezek tapawutlanmagy başardy.
«Altyn asyr» — «Balkan»
Biziň hasaplamalarymyz «Balkanyň» şu möwsümde öz meýdanynda ýekeje gezek ýeňlendigini görkezýär. Ol duşuşykda hem «nebitçiler» «Altyn asyry» kabul edipdiler....
«Altyn asyr» — «Balkan» — tapgyryň duşuşygy. Ýaryş tertibiniň birinji hem-de ikinji orunlarynyň eýeleri duşuşýarlar. Belki, iň ýakyn garşydaşlaryndan 12 utuk öňe saýlanan «Altyn asyr» ýeňläýende-de hiç zat ýitirmän biler, ýöne utulyş ýaryş tertibiniň ikinji orny üçin «Ahal» bilen barlyşyksyz göreş alyp barýan «Balkana» howply.
Iki toparyň arasynda şu möwsümde geçirilen duşuşyklaryň ikisi hem «aragatnaşykçylaryň» peýdasyna tamamlandy. Birinji aýlawda 61-nji minuda çenli deňlik bilen dowam edip gelýän duşuşygyň ykbalyny «Altyn asyrdan» Aelim Nurmyradowyň 11 metrlik jerime urgusy kesgitledi.
Ikinji aýlawdaky gudraty bolsa aklyňa sygdyrmagam kyn. Duşuşygyň 85-nji minudy... 1:0 — «Balkan» öňde! Janköýerler «nebitçileriň» bu gezek ýeňiş gazanjakdygyna ynanyp başladylar... Soň näme boldy?! 85-nji minut, Ahmet Ataýew 1:1, 90-njy minut, ýene Ahmet Ataýew 1:2, 90+7-nji minut Selim Nurmyradow 1:3. Şeýdip, ýene «Altyn asyr» ýeňiş gazandy.
Täsin tarapy Ýokary liganyň häzirlikçe iň netijeli hüjümçileri Myrat Ýagşyýew bilen Süleýman Muhadow bir-biregiň toparyna garşy entek gol geçirip görenok. Belki bu «sylaşyk» şu duşuşykda bozular!.. Ýöne isle Myrat geçirsin, isle Boliýan, isle Serdaraly ýa isle başga biri, tapawudy ýok, eger «Balkan» şu duşuşykda «Altyn asyryň» derwezesine ýekeje gol geçirip bilse, onda topar şu möwsümde myhmançylykda 20 we ondan kän pökgi geçiren 3-nji topar bolar.
«Şagadam» — «Merw»
Üçünji aýlawda öz futbolçylarynyň ýalňyşlygy bilen «Altyn asyrdan» ýeňildi diýäýmeseň, enteg-ä şowly çykyş edip gelýän «Şagadam» şu möwsümde «Merw» bilen bolan ilkinji duşuşygynda myhmanlary «öz gurçugy bilen awlapdy». «Merwde» ýetişen, «Merwde» kämilleşen Döwlet Baýramow «kenarlylaryň» şol duşuşykda ymykly ýeňiş gazanmagyna uly goşant goşupdy. Ýöne Döwlet Maryda geçirilen duşuşykda ildeşlerini «sylady», «sesini çykarmady». Futbolyň kadasy bu — gol geçirmeseň, geçirýärler. Hemişe-de soňky minutlarda bir zatlar tapýan Toýly Goçnazarow golsuz tamamlanyp barýan duşuşygyň 88-nji minudynda «Merwi» öňe çykardy. Şol golam duşuşygyň ykbalyny kesgitlemek üçin ýeterlik boldy.
Bu gezek ýene «Şagadam» kabul edýär. Artykmaçlyk ýene «kenarlylaryň» tarapynda ýaly görünýär. Eger biziň bujagaz çaklamamyz dogry çykaýsa, «Merwe» 6-njy orun ugrundaky göreşde ýeňliş garaşýar. Ýöne ýeňiş ýer eýelrine-de juda zerur. Tapgyrda «Energetigiň» myhmany boljak «Aşgabat» «Şagadamdan» bary-ýogy bir utuk yzda.
Eger duşuşyk «Merwiň» ýeňşi bilen tamamlansa, onda bu utulyş «Şagadamyň» Ýokary ligadaky 270-nji gezek utulyşy bolar. «Şagadam» şu duşuşykda «Merwiň» derwezesine ýekeje gol geçirse, onda topar möwsümde 40 we ondan kän gol geçiren 4-nji topar bolar. «Merw» iň bolmanda bir gol geçirmegi başarsa, onda möwsümde myhmançylykda 10 we ondan kän gol geçiren 8-nji topar bolar.
24-nji tapgyryň duşuşyklaryna çenli ýaryş tertibi:
«Altyn asyr» 22/55
«Balkan» 22/43
«Ahal» 22/43
«Şagadam» 22/38
«Aşgabat» 22/37
HTTU 22/27
«Merw» 22/27
«Hazyna» 22/24
«Energetik» 22/12
«Daşoguz» 22/4


text:
Eýranyň oppozisiýa liderleriniň biri saýlawdan soňky protestlere gatnaşany üçin tutulan adamlaryň käbiriniň türmede zorlanandygyny aýdýar.
Prezidentlige kandidat Mehdi Karrobi öz internet saýtynda bir hata salgylanyp, käbir ýaş aýallaryň türmede şeýle ýowuzlyk bilen zorlanandygyny hem olara agyr ýara düşendigini aýdýar.
Ozalky prezident Akbar Haşemi Rafsanjanä ýazylan hatda bolsa türmede ýaş erkekleriň hem käbiriniň zorlanandygy aýdylýar.
Eýran polisiýasynyň başlygy Ismail Ahmadi Mohaddam şu gün irden Tähranyň Kahrizak türmesinde käbir protestçileriň urlandygyny tassyklady. Ýöne ol urlup-ýeňjilmekden öleniň bardygyny ret etdi.


text:
Şu gün Hytaýyň häkimiýetleri ýurduň demirgazyk-günbataryndaky Kinghaý prowinsiýasynyň daglyk raýonynda ýüz beren güýçli ýer yranmanyň netijesinde 400 töweregi adamyň ölendigini habar berdiler.
Maglumata görä, Rihter ölçeginde 6.9 ball güýji bolan bu ýer yranmanyň netijesinde käbir ilatly punktlarda ýer süýşgünleri hem ýüze çykypdyr we aragatnaşyk liniýalaryna uly zeper ýetipdir.
Hytaýyň resmileri ýer yranmanyň episentriniň Tibet regionynyň serhetlerine golaý ýokary daglyk raýonda bolandygyny aýdýarlar.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň metbugat wekili Birleşen Ştatlaryň diplomatynyň Orsýetiň Aňtaw gullugynyň işgärini içalyçylyga çekmek synanyşygy Waşington bilen Moskwanyň arasyndaky oňaýly gatnaşyklaryň peýdasyna däl diýdi.
Putiniň metbugat wekili Dmitriý Peskowyň çarşenbe güni eden beýanaty, gysga wagt tussaglykda saklanyp, soňra-da ýurtdan çykarylan amerikan diplomaty barada Kremlin resmisi tarapyndan edilen ilkinji çykyşdyr.
Çarşenbe güni orsýet häkimiýetleriniň çakylygy bilen ABŞ-nyň ilçisi Maýkel Makfaul Daşary işler ministrligine bardy. Şol duşuşukdan soň jenap Makfaul bu waka barada beýanat bermekden saklandy.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow bilen Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri çarşenbe güni Şwesiýanyň Kiruna şäherinde Arktik Geňeşiniň ýygnagynda duşuşdylar. Lawrow Kerri bilen geçiren söhbetdeşliginde bu meseläniň gozgalmandygyny aýtdy.
“Biz bu mesele barada gürleşmedik. Jon Kerri bu mesele barada gürrüň açmady. Men hem bu meseläni gozgamagyň wagty däl diýip pikir etdim. Sebäbi eýýäm köpçülik hemme zatdan habarlydy we hemmeler üçin hemme zat düşnükli” diýip, Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow belledi.
Raýan Kristofer Fogle
Sişenbe güni Orsýetiň Federal howpsuzlyk gullugy agzalýan diplomatyň Raýan Kristofer Fogledigini mälim etdi we onuň Birleşen Ştatlaryň Moskwadaky ilçihanasynyň syýasy bölüminde 3-nji sekretar wezipesinde gizlinlikde işländigini aýtdy.
Orsýetiň Federal howpsuzlyk gullugynyň aýtmagyna görä, amerikaly diplomat Orsýetiň terrorizme garşy göreşýän we Kawkaz regiony boýunça spesialistini içalyçylyga çekmäge synanyşandygy üçin sişenbe güni gysga wagtlyk tussag edildi.
Orsýetiň döwlet telewideniýesi amerikan diplomatynyň tussag edilişini görkezýän wideoýazgyny we oňa degişlidigi aýdylýan käbir içalyçylyk enjamlaryny telewideniýe boýunça halka ýaýratdy.
Ol zatlaryň arasynda iki emeli saç, kompas, Moskwanyň kartasy we ors ofiseri Amerikanyň Aňtaw gullugyna işlemäge razy bolsa, onda oňa 1 million amerikan dollary beriljekdigi baradaky hat, şeýle-de geljekki içalynyň Amerikanyň Merkezi aňtaw gullugy bilen email arkaly nähili habarlaşmalydygy barada instruksiýa bar.
Ekspertleriň pikiri
Amerikaly awtor we Amerikanyň Merkezi aňtaw gullugynyň öňki ofiseri Robert Baer bu waka barada CNN telekanalyna beren interwýusynda Orsýet tarapyndan öňe sürülýän bu aýyplamalaryň örän şübhelidigini aýtdy.
Bu meselede Baer öz pikirini şeýle beýan edýär: “Merkezi aňtaw gullugy alyp-satar däl. Merkezi aňtaw gullugy onuň bilen işleşäýmegi mümkin aňtawçylara hat paýlanok. Olar emeli saç geýenoklar, olar email ulananoklar, olar kimdir biri bilen gatnaşyk gurmak üçin çüňkde oturyp garaşanoklar“.
Baer bu wakanyň Orsýetiň howpsuzlyk gulluklary tarapyndan ýörite sahnalaşdyrylan bolmagynyň mümkindigini çaklaýar.
Habarçylaryň aýtmagyna görä, ilki gysga wagt tussag edilip, soňam ýurtdan çykarylan Kristofer Fogl soňky 10 ýyl çemesi wagtyň içinde Orsýetde köpçüligiň öňünde içalylykda aýyplanan ilkinji amerikan diplomaty boldy.


text:
Liwanyň aňtaw gulluklary “Al-Kaýda” bilen ilteşikli toparyň ýolbaşçysyny tussag etdiler.
Liwanyň goranmak ministri Faýez Ghosnyň beren maglumatyna görä, aňtaw işgärleri “Abdullah Azzam Brigadalarynyň” “emiri” Majid al-Majidi ele salypdyrlar.
Ghosny al-Majidiň gizlin ýerde sorag edilýändigini hem sözüne goşdy.
Al-Majid terrorçylyk aýyplamalary esasynda Saud Arabystany we ABŞ tarapyndan gözlenilýär.
Al-Majidiň toparynyň ady “Al-Kaýdanyň” esaslandyryjysy Osama bin Ladeniň halypasy Abdullah Azamyň hatyrasyna dakyldy.


text:
BMG-niň pikir we söz azatlygy boýunça ýörite hasabatçysy Täjigistanda raýat azatlyklary boýunça guramalaryň, garaşsyz medianyň we syýasy oppozisiýanyň ýagdaýyna “çuňňur” aladalanma bildirdi.
10-njy martda çap bolan hasabatda Dawid Kaýle “websaýtlaryň we sosial ulgamlaryň, şol sanda mobil hyzmatlaryň täjik häkimiýetleri tarapyndan petiklenmeginiň ýaýbaňlanýandygyny” belledi.
Kaýle “Täjigistanyň yslam gaýtadan döreýiş” partiýasynyň ýakynda gadagan edilmegine, partiýanyň liderleriniň yzarlanmagyna we gizlin sudlaryň geçirilmegine, “Topar 24” guramasynyň agzalaryna we beýleki garaşsyz syýasatçylara garşy edilen hüjümlere aladalanma bildirdi.
Kaýle täjik häkimiýetlerini ähli syýasy sebäplerden tussag edilen ähli adamlary boşatmaga we agyr aýyplamalar esasynda sud edilýänleriň işlerine adalatly çemeleşmäge çagyrdy.
Kaýle Täjigistana eden saparlarynyň esasynda Adam hukuklary boýunça geňeş üçin hasabat taýýarlaýar.


text:
Aşgabat, 14.03.2015. “Türkmenportal”.
Russiýanyň ýaşlar ýygyndysy (1996-njy ýylda doglanlar) 2015-nji ýylyň ýewropa çempionatynyň saýlama bölegine taýýarlygyň çäklerinde Awstriýada okuw-türgenleşik ýygnanyşygyny geçirer.
Türkmenistanyň ýygyndysynyň öňki ýarym goragçysy Dmitriý Homuhanyň baştutanlygyndaky tälimçiler topara 23 futbolçy çagyrdylar. Olaryň dördüsi: derwezeçi Maksim Rudakow, hüjümçi Ramil Şeýdaýew, goragçylar Dmitriý Skopinsew we Jamaldin Hojanyýazow “Zenite” wekilçilik edýärler. Bu oýunçylaryň soňkusy Türkmenistanda doglandyr.
Topar Awstriýadaky okuw-türgenleşik ýygnanyşygyny 24-nji marta çenli dowam etdirer. Soňra 2015-nji ýylyň yklym birinjiliginiň iň saýlama böleginde çykyş etmek üçin Şwesiýa ugrar.
Şwedler, belgiýalylar we litwalylar russiýalylaryň toparçadaky garşydaşlary bolar. Ýaryşyň şertine görä, Ýewropa çempionatynyň final bölegine toparçadan diňe bir topar çykar.


text:
Owgan prezidenti Aşraf Gani Yslamabatda Pakistanyň premýer-ministri Nawaz Şarif bilen duşuşdy.
Şarif gepleşiklerden soň Pakistanyň we Owganystanyň söwdany, maýa goýumyny giňeltmek we infrastrukturany ösdürmek arkaly «berk ykdysady hyzmatdaşlygy» döretmek barada ylalaşandygyny aýtdy.
Pakistan resmileri Gani Bilen Şariniň arasynda 15-nji noýabrda geçirilen gepleşikleriň giň gerimli bolandygyny aýtdylar.
Gani bir gün öň prezident Mamnun Husssaýn we birnäçe geňeşçi, şol sanda Pakistanyň maliýe ministri Ishak Dag bilen duşuşdy.
Gani bilen Şarif howpsuzlyk meseleleri, bilelikde tälim operasiýalaryny geçirmek barada hem maslahat etdi.


text:
Aýal-gyzlaryň maşyn sürmegi dünýäniň beýleki ýurtlarynda adaty zat hasaplansa-da, bu ýagdaý Owganystanda, esasanam owganystanly türkmenleriň arasynda entek seýrek duş gelýär.
Diňe aýallar üçin däl, hatda gowşagrak erkek adamlar üçin hem maşyn sürmegiň kyndygy aýdylýan Owganystanyň köçelerinde, eýsem aýal-gyzlar maşyn sürende nähili kynçylyklara duş gelýärler? Olara halkyň garaýşy nähili?
Azatlyk Radiosy owganystanly türkmen zenanlarynyň arasynda maşyn sürüp başlan ilkinjilerden biri bolan 23 ýaşly Latifa Han bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Maşyn sürüp başlamagyňyza näme itergi berdi?
Latifa: Biz mundan 5 ýyl öň atamyň işi sebäpli Türkmenistana göçüp gidipdik, ol ýerde dört ýyl ýaşanymyzdan soňam, bir ýyl [mundan] öňem Owganystana göçüp geldik.
Türkmenistanda ýaşan wagtymda maşyn sürmäge gyzyklanyp başladym. Şondan soňam Türkmenistanda sürüjilik kurslaryna gatnadym, soňam maşyn sürmegi öwrendim, sürüjilik şahadatnamamy Türkmenistanda alypdym.
Azatlyk Radiosy: Maşyn sürmegi öwrenmegiňize ýa-da maşyn sürmek isleýändigiňizi ejeňize-kakaňyza aýdanyňyzda, olaryň muňa garaýşy nähili boldy?
Latifa:
Ejem bilen kakam, bu barada aýdanymda, garşy çykmadylar, sebäbi meniň ejemem, kakamam gyzyň maşyn sürmegine garşy çykýan maşgala däl, gaýtam tersine, bu barada olara gürrüň edenimde, ikisem begenipdi.
Azatlyk Radiosy: Siziň Owganystanda maşyn sürmegiňize halkyň garaýşy nähili?
Latifa:
Olar maşynlaryny saklaýarlar-da, gelip gapyny açjak bolýarlar, aýnany kakýarlar, her dürli zatlar diýýärler...
Owganystanda adamlaryň garaýşy, dogrymy aýtsam, gaty kyn, olar her dürli zatlar diýýärler, ýagny gyzam bir maşyn sürermi, ahyrzaman gelipdir, gyz maşyn sürüp başlapdyr, indi dünýäniň soňy gelipdir, şular ýaly birgiden zatlary diýýärler.
Bilýäňiz, Owganystanda entäk aýal-gyzlaryň maşyn sürmeg-ä beýle-de dursun, olaryň okamagyna, bilim almagyna, işlemegine-de entäk adamlar öwrenişip bilenok. Öňden hemme halkyň aňyna ornaşypdyr, gyz okamaly däl, işlemeli däl, maşyn daga asla sürmeli däl! Gyz diýeniň öýde oturmaly, haly dokamaly, öýüň işlerini etmeli – diýen düşünjeler bar. Şonuň üçinem halkyň garaýşy gaty pes.
Azatlyk Radiosy: Bir zenan hökmünde, Owganystanda maşyn süreniňizde nähili kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýaňyz?
Latifa:
Bu barada aýdanymda, her hili kynçylyklar bar, meselem, maşyn sürüp barýanyň gyzdygyny görseler, her dürli zatlar diýýärler, ýol bermejek bolýarlar, azar berýärler, ýoluňy kesýän wagtlaram bolýar, şuňa meňzeş birgiden zatlar bar.
Azatlyk Radiosy: Ýaňy ýoluňy kesýän wagtlaram bolýar diýdiňiz, ýoluňyzy kesende näme edýärler?
Latifa:
Polisiýa-da gyzlaryň maşyn sürmegini geňirgeýär
Bu diýjek bolýanym, eýýäm men şeýle ýagdaýa 4-5 gezek duş geldim. Gyzdygyňy görýärler, eger maşynyň içinde-de erkek ýok bolsa, köplenç bir ýere gidenimde-de ejem ýa-da jigilerim bilen bile gidýän, şonda-da maşynda erkegiň ýokdugyny görýärler.
Ilkibaşda maşynyň gapdalyndan gelip, azar berýärler, her hili hereketler edýärler, soňam maşynlary bilen oňümizi kesýärler, maşynlaryny saklaýarlar-da, gelip gapyny açjak bolýarlar, aýnany kakýarlar, her dürli zatlar diýýärler, soň mobil telefonymy çykaryp polisiýa jaň etjek diýip görkezenimden soňam gidýäler.
Azatlyk Radiosy: Maşynyň gapysyny açjak bolýarlar diýdiňiz, maşynyňyzyň gapysyny açan ýagdaýlary boldumy?
Latifa:
Ýok, entäk beýle ýagdaýa duş gelip görmedim. Men her gezeginde maşyna münemsoň maşynyň gapylaryny gulplaýan, şonuň üçin, Alla şükür, bu güne çenli beýle ýagdaýa düş gelmedim, gapysyny açyp bilenem bolmady.
Azatlyk Radiosy: Siz şeýle ýagdaýlara duş geleniňizde polisiýa ýüz tutduňyzmy?
Latifa:
Polisiýa hiç ýüz tutmadym. Sebäbi Owganystanda kanun bolsa-da, şol kanuny ýola goýýan ýa-da goýjak bolýan adamlar ýok. Soňam ýene bir zat bar: hatda polisiýalaram gyzlaryň maşyn sürmegini geňirgeýärler.
Bir saparynda men ýolda ýene, ýaňky aýdyşym ýaly, kyn bir ýagdaýa duş gelipdim, polsiýada maňa azar berilýändigini görüp durdy, menem elimi bulap, polisiýa maňa azar berýändiklerini görkezdim. Ýöne olar hiç zat etmediler, ýogsa polisiýa menden bir 10 metr ýaly uzaklykdady. Hemme zady gorübem, ýöne hiç zat etmedi.
Azatlyk Radiosy: Siz şeýle ýagdaýlara duş geleniňizden soň, indi maşyn sürmäýin diýen ýagdaýyňyz boldumy?
Latifa:
Ýok, olar näçe şeýtse-de, men hiç haçan aýtmadymam, aýtmarynam. Dogry, köp kynçylyklara duş gelýäs. Umuman, Owganystanda gyz bolup, aýal bolup, ýaşamak kyn. Ýöne muny indi biz üýtgetmeli, adamlaryň pikirini üýtgetmeli, aýal-gyzlar okap, işläp, maşyn sürmeli, şolaryň gözlerini öwrenişdirmeli şeýle zatlara.
Azatlyk Radiosy: Siz Türkmenistanda-da, Owganystanda-da maşyn sürüp gördüňiz, ikisini deňeşdireniňizde, arasynda nähili tapawutlar bar?
Latifa:
Türkmenistan bilen Owganystanyň arasyndaky tapawut, Türkmenistanda her kim kanuna uýýar, şol kanuna göra hereket edýärler. Türkmenistanda-da, başga ýurtlarda bolşy ýaly, ýol hereketi düzgünleri bar. Her kimem şol ýol düzgünlerine görä hereket edýär. Meselem, ýol bermeli ýerlerinde biri-birine ýol berýärler, her kimem şol kanuna uýýar.
Owganysatanda beýle däl. Owganystanda her kim öz kellesine görä hereket edýär. Kanun ýok, ýol berýän adam ýok. Soňam Türkmenistanda başga ýurtlarda bolşy ýaly swetofor bar. Her kimem şol swtofora görä hereket edýär. Owganystanda swetofor bar aslynda, bolsa-da swetofory köp ýerlerde işledenoklar, işletselerem her kim oňa uýanok, her kim öz kellesine görä hereket edýär.
Azatlyk Radiosy: Siz durmuşa çykmadyk ýaş gyz, maşyn sürýändigiňizi görüp, sizi ýadyrganlar boldumy?
Latifa:
Biziň daş-töweregimizdäki garyndaşlarymyzyň düşünjeleri beýle zatlara garşy däl. Ýöne bir ýagdaýy aýtsam… öňräk bize daş ýerden sawçylyga gelipdiler, olaram meniň maşyn sürýänimi bilenden soň, guda bolmakdan çekindiler.
Ejem-kakam şonsuzam meni olara berjek bolanokdy, ýöne bu ýagdaý meniň size näme diýjek bolýanymy has anygrak düşündirýän bolsa gerek. Ýagny, her hili düşünjede adamlar bar, hemme adam deň bolup duranok-da.


text:
Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Joze Manuel Barroso ýanwar aýynyň 13-15-i aralygynda Türkmenistana we Azerbaýjana sapar eder diýip, Germaniýanyň milli habar agentligi aýdýar.
Manuel Borrosonyň delegasiýasynyň düzüminde Ýewropa Bileleşiginiň ýokary derejeli resmileri, şol sanda Bileleşigiň energiýa boýunça komissary Günter Öttinger hem bolar.
Bu saparlaryň dowamynda ÝB ýurtlarynyň tebigy gaz bilen üpjün edilmegi meselesi boýunça maslahat ediler.
“Men geljek hepde energiýa boýunça komissar Günter Öttinger bilen “Günorta Korridor” inisiatiwasyny ýola goýmak üçin Türkmenistana we Azerbaýjana bararyn” diýip, Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Joze Manuel Barroso aýtdy.
ÝB Orsýetiň gazyna bolan garaşlylygyny azaltmak ugrunda tagalla edýär. Emma Türkiýäniň üstünden geçiriljek “Günorta Korridor” atly proýekt we “Nabukko” häzire çenli garaşylýan netijeleri berenok.


text:
Germaniýanyň Frankfurt aeroportunda bolan hüjümde ABŞ-nyň Howa güýçleriniň harby polisiýasynyň 2 ofiseri öldürildi, 2-si bolsa ýaralandy.
Bu hüjüm Kosowa asylly adam tarapyndan edilendir öýdülýär.
“Associated Press” gürrüňi edilýän hüjümçiniň maşgalasyna salgylanyp, onuň 21 ýaşly Arif Ukadygyny, aslynyň Kosowanyň Mitrowisa şäheriniň töwregindendigini ýazýar.
Ol çarşenbe güni ABŞ-nyň Howa güýçleriniň Frankfukrt aeroportundan awtobusly Ramsteýin howa bazasyna barýan goşunlaryna ok atandan soň tussag edildi.


text:
Gambiýa Eýran üçin diplomatik koalisiýany düzmek boýunça iň möhüm ýurtlaryň biri bolmasa-da, 23-nji noýabrda Demirgazyk Afrikada ýerleşýän bu ýurt Eýran bilen ähli gatnaşyklaryny kesýändigini mälim edipdi. Şeýle-de ol Eýranyň wekillerinden 48 sagadyň dowamynda ýurdy terk etmeklerini sorady.
Bu ýagdaý Gambiýada Eýranyň maliýeleşdirýän birnäçe proýektleriniň, şol sanda ýük we ýeňil awtomobilleri getirmek boýunça iki milliard dollarlyk ylalaşygynyň hem ýatyrylamgyna getirdi.
Gambiýanyň bu hereketlerine entek hiç hili düşündiriş berilmedi. Emma, edilýän çaklamalara görä, muňa oktýabrda Nigeriýada Eýrana degişli ýaraglaryň saklanmagy sebäp bolana meňzeýär. Resmileriň aýtmagyna görä, bu ýaraglar Gambiýanyň garşysyna niýetlenipdir.
Bu waka Eýran bilen Nigeriýanyň özara gatnaşyklarynda tiz dartgynlygyň döremegine sebäp boldy. Ýöne Eýranyň daşary işler ministri Manuçehr Mottaki şol ýarag ýükleriniň arkasynda hökümetiň däl-de, şahsy kompaniýalaryň durandygyny nygtady.
Muňa garamazdan, Nigeriýa Mottakiniň bu düşündirişlerini kabul etmän, bu ýagdaý barada BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşine habar berdi. Çünki bu hereket Eýrana garşy girizilen sanksiýalaryň düzgünlerini bozýar diýen pikirler hem bar.
19-njy noýabrda Nigeriýanyň Lagos aeraportunda Eýrandan gelen uçaryň içinde gizlenen 10 million dollarlyk geroiniň tapylmagy, Eýranyň diplomatlary üçin hasam utançly ýagdaýy döretdi.
Eýranyň Gambiýa näme sebäpden ýarag eltmäge synanyşandygy henizem syr bolup galýar. Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejadyň we Gambiýanyň baştutany Ýahýa Jammehiň özara gowy gatnaşyklary bardy. Prezident Ahmedinejad Gambiýa iki gezek: 2006-njy we 2009-njy ýyllarda sapar edipdi. Prezident Jammeh hem 2006-njy ýylda Tährana barypdy.
‘Başga güýçler’
Bu ýerde diňe bir zady anyk aýtmak mümkin: Eýranyň Daşary işler ministrliginiň arkasyndan yslam režiminiň başga güýçleri hereket edýärler. Ýakyn Gündogaryň ykdysady we syýasy analiz kompaniýasynyň analizçisi Meir Jawedanfaryň aýtmagyna görä, Eýranyň “Rewolýusiýa sakçylarynyň” hereketlerinden ýurduň Daşary işler ministrligi bihabar galýar.
“Meniň pikirimçe, bu iki ugurdan ýalňyş edilen hereket boldy. Birinjiden, Günbataryň aňtaw gulluklarynyň Eýranyň ýarag daşaýandygyny Nigeriýa duýduran bolmagy mümkin. Ikinjiden, biz Eýranyň Daşary işler ministrligi bilen Eýranyň “Rewolýusiýa sakçylarynyň”, hususan-da, Al-Kuds toparynyň arasynda uly tapawudyň bardygyny görýäris. Muňa delil hökmünde Manuçehr Mottaki bu wakalar sebäpli Nigeriýa bilen dörän düşünişmezlikleri aradan aýyrmak we özara gatnaşyklaryny ösdürmek üçin köp tagalla edipdi. Ýöne “Rewolýusiýa sakçylary” bu mesele boýunça hiç kömek bermedi” diýip, Meir Jawedanfar aýdýar.
Eýranyň parlamentiniň Daşary syýasat boýunça komitetiniň başlygy Alaeddin Borujerdiniň aýtmagyna görä, birnäçe ýyl mundan owal ýarag satmak üçin “Eýranyň kompaniýasy” Gambiýa bilen degişli ylalaşyk baglaşypdyr, şeýle hem bu ylalaşyk esasynda şol ýaraglar “Halkara kanunyna” laýyklykda daşalypdyr.
Alaeddiniň pikirine görä, Gambiýa Eýran bilen gatnaşyklaryny Birleşen Ştatlaryň basyşy esasynda kesipdir. Emma ol bu ýagdaýyň Eýrana kän bir täsir ýetirmejekdigini, çünki Eýranyň Gambiýada hatda ilçihanasynyň hem ýokdugyny hem belleýär.
‘Häkimiýet ugrundaky göreş’
Ýöne, “Enduring America” websaýtynyň redaktory we Birminhem uniwersitetiniň Eýran boýunça eksperti Skot Lukasyň aýtmagyna görä, ol ýaraglaryň 2009-njy ýylda Jammehini häkimýetden çetleşdirmek synanşygy üçin niýetlenip, ugradylan bolmagy hem mümkin. Şol synanyşyk şowsuz tamamlanypdy.
Skot Lukas: “Gambiýada ýakynda bolan döwlet agdarylşygyndan soňra, ýurtda häkimýet üçin göreşýän ençeme toparlar döredi. Bu ýaraglaryň, şol toparlanyşyklaryň haýsysyna niýetlenendigini anyk aýtmak kyn, ýöne ýaraglaryň şol toparlaryň biri üçin ugradylan bolmagy mümkin. Gambiýadaky öňki diplomat prezidente barmak çommaltdy. Ýöne onuň muny syýasy sebäplerden eden bolmagy hem ähtimal. Sebäbi ol ýakyndaky bolan agdarylyşyk sebäpli häkimiýetden çetleşdirilipdi” diýýär.
Lukasyň aýtmagyna görä, şol toparlanyşygyň häzirki häkimiýetiň öz içinden bolmagam mümkin: “Ýöne beýleki bir tarapdan, bu ýaraglary kimiň berendigi barada hem sorag döreýär. Bu soraga ol ýaraglaryň eýran hökümetiniň içinde bir topar, “Rewolýusiýanyň sakçylary” ýa-da olar bilen baglanşykly bir topar diýip, jogap bermek mümkin”.


text:
Duşenbe güni “Bilimler we talyp ýaşlar” gününe gabatlanyp, paýtagtyň Andalyp prospektiniň ugrunda gurulan Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersiteti açyldy. Bu ýokary okuw jaýynyň binalar toplumynyň baş binasynda birbada 2 müň student bilim alyp biler.
Bu çärä Türkmenistanyň prezidenti Berdimuhamedow bilen birlikde ýurduň beýleki ýokary wezipeli döwlet ýolbaşçylary hem-de daşary ýurt diplomatik korpusynyň we guramalarynyň wekilleri gatnaşdylar. Şeýle-de bu dabara ýokary okuw jaýlarynyň ýüzlerçe studentleri we olaryň mugallymlary gatnaşdylar.
Täze açylan ýokary okuw jaýynyň studentleri prezidenti türkmen we iňlis dillerindäki gutlaglar bilen garşyladylar.
Bölümler
Bu uniwersitetde ýurtda ilkinji gezek studentlere iki basgançak boýunça bakalawr we magistr derejeli ýokary bilim berler. Uniwersitetde bäş fakultet açylyp, 13 kafedra döredilipdir.
Halkara uniwersitetiniň düýnki açylyş dabarasyndaky eden çykyşynda Türkmenistanyň prezidenti bu uniwersitetde studentleriň okadyljak ugurlary barada şeýle maglumat berdi: “Bu ýokary okuw mekdebinde 2000 talyp bilim alar. Uniwersitetde esasy 6 fakultet we 13 kafedra bolup, filosofiýa, sosiologiýa, halkara jemagat hukugy, halkara gatnaşyklar we dünýä syýasaty, žurnalistika we halkara ykdysadyýet ýaly 14 ugur boýunça okuwlar iňlis dilinde alnyp barlar.”
Halkara uniwersitetinde iňlis dilini kämilleşdiriş we studentiň geljekki hünäri boýunça terminologiýalary öwreniş bir ýyllyk okuwyň göz öňünde tutulandygy hem resmi metbugatda habar berilýär.
Bu ýokary okuw jaýynyň uniwersitet şäherjiginiň çäginde 800 studente niýetlenen üç sany umumy ýaşaýyş jaýynyň, 300 orunlyk naharhananyň, 240 tomaşaçy orunlyk ýapyk sport toplumynyň, açyk woleýbol, basketbol, tennis meýdançalarynyň, şeýle hem kömekçi desgalaryň we awtoduralganyň bardygy resmi metbugatda aýdylýar.
Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň buýurmasy esasynda “Buig” kompaniýasynyň guran bu uniwersitetinde häzirki zaman elektron tehnologiýalary, multimediýa enjamlary, internet ulgamy, interaktiw okuw otaglary hem bar. Mundan başga-da uniwersitetde elektron kitaphana, lingafon we okuw-tejribe otaglary bar.
Mugallymlar
Şeýle-de Halkara uniwersitetinde ýerli mugallymlar bilen bir hatarda daşary ýurtly hünärmenleriň hem bilim berjekdikleri aýdylýar. Häzir bu ýokary okuw jaýynda ýörite hünärler boýunça sapak bermek üçin mugallymlary çagyrmak we olary toplamak işleriniň alnyp barylýandygy resmi metbugatda habar berilýär.
Açylyş dabarasynyň çäklerinde prezident uniwersitetde döredilen mümkinçiliklerden hem talyplaryň hem-de professorlaryň “netijeli” peýdalanjakdylaryna umyt bildirdi.
Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersitetine her ýyl 300-e golaý student kabul ediler. Şu ýyl bu uniwersitete 280 student kabul edildi. Hojalyk hasaplaşygy esasynda işleýän bu uniwersitetde okuwlar tölegli bolar.
Okuw tölegleri barada bu uniwersitetden jikme-jik maglumat alyp bolmady.
Ýeri gelende belläp geçsek Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersiteti ýurtda tölegli ýokary bilim berýän ikinji ýokary okuw jaýydyr. Mundan ozal diňe Halkara türkmen-türk uniwersitetinde tölegli bölümler bardy.


text:
Ysraýylda Ierusalimiň etegindäki bir şäherde polisiýa bilen aşa-prawoslaw protestçileriniň arasynda çaknyşyk boldy.
Wakada bir polisiýa işgäri ýaralandy, şeýle-de gara eginbaşa geýnen ençeme protestçi tussaghana äkidildi.
Dartgynlylyk bir telegepleşigiň dowamynda sekiz ýaşly gyzjagazyň mekdebe barýan wagty oňa gara lybasly bir prawoslaw adamyň sögünendigi aýdanyndan soň döredi.
Beit Şemeş şäheriniň aglaba ýaşaýjylary aşa-prawoslawlardyr. Olaryň öňe sürýän taglymatyna görä, erkekler we aýallar biri-birinden aýry tutulmaly.


text:
Eýranyň prezidenti Mahmut Ahmedinejat öz teklip eden hökümet ministrlerini gorap çykyş etdi. Konserwatiw we reformaçy deputatlar onuň hödürlän adamlarynyň zerur taýýarlygynyň ýokdugyny, Ahmedinežadyň tejribesiz adamlary minist belleýändigini aýdýarlar.
Bu ýagdaý prezidentiň hödürleýän ministrleriniň käbiriniň mejlisde tassyklanmagynyň kyn boljagyny görkezýär.
Teklip edilýän hökümetiň 21 agzasy bolmaly. Oňa üç aýal hem girýär. Olar magaryfa, saglygy saklaýyşa we sosial abadançylyga ýolbaşçylyk ederler.
Bu üç aýal Yslam respublikasynyň taryhynda şeýle wezipä bellenýän ilkinji zenanlardyr.


text:
Soňky ýyllarda Türkmenistanyň dürli welaýatlarynda ilata mellek ýerleri paýlanyp berilýär. Kähalatlarda paýlanýan şol mellek ýerleri gumuň içinden berilýär. Şeýle mellek ýerleriň biri Lebap welaýatynyň Halaç etrabynyň ýaşaýjylaryna paýlanyp berildi.
Lebap welaýatynyň Lebap daýhan birleşiginden özüni Döwran diýip tanyşdyran kärendeçi, gürrüňi edilýän mellek ýerleriniň ilata mundan bir ýyl çemesi ozal paýlanyp berlendigine garamazdan, bu sebite elektrik togy, suw, gaz ýaly gündelik durmuş üçin zerur bolan serişdeleriň çekilmändigini aýdýar.
Lebaply kärendeçi Döwran bu barada Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa gürrüň berdi.


text:
Biziň galaktikamyz Akmaýanyň Ýolunyň ýazgydynda nämäniň bardygy, oňa geljekde nämeleriň garaşýandygy indi belli. Ol goňşy galaktika Andromeda (Andromeda dumanlygy hem diýilýär) bilen çaknyşar.
Uly Ýarylyşdan (Big Bang) birnäçe milliard ýyl soň gaz dumanlyklarynda bilelikde dörän galaktika toparlary dartyş güýji sebäpli özara baglanyşkly bolup galýarlar. Akmaýanyň Ýoly bilen Andromeda galaktikasy-de şeýle. Şol sebäpden bu iki galaktikanyň sagatda 400,000 kilometr tizlik bilen biri-birine barha ýakynlaşýandygy köp wagtdan bäri bilinýärdi. Ýöne bular çalaja galtaşýarmy ýa uzak aralykdan biri-birinden sowa geçip gidýärmi ýa-da göni çaknyşýarmy – bilinmeýäni diňe şudy. Sebäbi Andromedanyň iki gapdala edýän gymyldylaryny ölçäp, onuň göni ugruny kesgitläp bolmaýardy.
Messier 31 ýa-da NGC 224 diýlip atlandyrylýan Andromeda galaktikasynyň şekli
Ýöne 31-nji maýda Birleşen Ştatlaryň Aeronawtika we kosmiki giňişligi derňemek boýunça milli gullugy NASA kosmos teleskopy "Hubble" arkaly bu işiň özüne başardandygyny habar berdi. Bu teleskopdan alnan maglumatlaryň esasynda döredilen kompýuter simulýasiýasynyň görkezmegine görä, ýene 4 milliard ýyldan Akmaýanyň Ýoly bilen Andromeda çaknyşar. Ondan 2 milliard ýyl soň hem bu iki spiral galaktika birigip, bir elliptik galaktika emele geler.
"Andromeda galaktikasy bilen öz galaktikamyz Akmaýanyň Ýolunyň ykbaly barada bir asyra golaý dowam eden pikir ýöretmelerden soň ahyrsoňy indi geljek milliardlarça ýyllarda nämeleriň boljakdygy baradaky düşünje aýdyňlaşdy " diýip, Baltimorda (Amerikanyň Merilend ştaty) Space Telescope Science Institutynyň işgäri Sangmo Tony Sohn aýtdy.
Simulýasiýa: "Hubble" teleskopy arkaly alnan maglumatlaryň esasynda döredilen kompýuter simulýasiýasynyň görkezmegine görä, ýene 4 milliard ýyldan Akmaýanyň Ýoly bilen Andromeda çaknyşar.
Bu çaknyşmada Gün ulgamyna, şol sanda biziň planetamyz Ýere-de boljak zat ýok. Gün ulgamy bu garma-gürmelikde bir çete taşlansa-da, dargap gitmez. Ýöne onuň täze formirlenen galaktikada eýeleýän ornunyň galaktikanyň merkezinden häzirkisinden has uzakda bolmak ähtimaly gaty ýokary.
Galaktikalar çaknyşanda ýyldyzlar köplenç, iki sany maşyn ýaly, göni çakyşmaýarlar. Munuň sebäbi hem olaryň aralarynyň aşa uzak bolmagy. Mysal üçin, Güne iň ýakyn ýyldyz Proksima Sentawra ondan 4,2 ýagtylyk ýyly uzaklykda ýerleşýär. Bir ýagtylyk ýyly 9,46 milliard kilometre barabar.
Astronomlaryň aýtmagyna görä, Älemiň irki döwürlerinde galaktiklar biri-birine gaty ýakyn bolansoň, bular ýaly çakyşmalar häzirkisinden 10, belki-de 100 esse köp bolupdyr. Ýöne ondan bäri Älemiň giňemegi bilen galaktikalaryň arasy barha açylýar. Olar biri-birinden gitdigiçe daşlaşýarlar. Muňa garamazdan, bu täsin hadysanyň bizden ýüzlerçe million ýagtylyk ýyly uzaklarda bolýan mahallary ýok däl.
Andromeda galaktikasynyň Ýerden aralygy 2,5 million ýagtylyk ýyly. Açyk howada bulutsyz, aýsyz gijelerde teleskopsyz ýönekeý göz bilen görüp bolýan bu asman jisimini ilkinji bolup ýazga alan 10-njy asyrda ýaşap geçen eýranly ýyldyzşynas Abdulrahman al-Sufi bolupdyr. Ol ony "kiçi bulut" diýip atlandyrypdyr.
Näme diýip atlandyrylsa-da, bu goňşy galaktika o diýen kiçi däl. Ol hiç bolmanda biziň galaktikamyzdan uly. Onuň görünýän diskiniň diametri takmynan 140,000 ýagtylyk ýyly. Akmaýanyň Ýolunyň diametri bolsa 100,000 ýagtylyk ýyly diýip çaklanýar. Andromedadaky ýyldyzlaryň sany hem 1000 milliard bardyr diýilýär. Biziň galaktikamyzyň ýyldyzlary bolsa 100 bilen 500 millardyň aralygynda.
Bu iki galaktikanyň birigenini görmek biziň planetamyzyň ýaşaýjylarynyň ýazgydynda ýoga meňzeýär. Alymlaryň hasaplamagyna görä, ýene 5 milliard ýyldan termoýadro reaksiýasynda wodorody tükenip, Gün uly gyzyl ýyldyza öwrüler. Onuň golaýynda ýerleşýän planetalar – Merkuriý, Wenera, Ýer we belki-de Mars hem howra çydaman, gara köýük bolup gowrularlar.
Araz Perwiş Germaniýada ýaşaýan türkmen žurnalisti, syýasy ylymlaryň doktory, Gamburg şäheriniň Daşary diller institutynyň mugallymy.
ÇEŞMELER
1. http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/20/full/
2. http://www.spiegel.de/wissenschaft/weltall/milchstrasse-wird-laut-hubble-mit-andromeda-galaxie-kollidieren-a-836399.html
3. http://www.bild-der-wissenschaft.de/bdw/bdwlive/heftarchiv/index2.php?object_id=31316844
4. http://www.astronews.com/news/artikel/2012/06/1206-001.shtml


text:
Ukrainanyň prezidenti wezipesini ýerine ýetirýän Oleksandr Turçynow 30-njy aprelde eden çykyşynda ýurduň goşunynyň söweşe doly taýýarlyk derejesindedigini aýtdy. Ukrainanadaky orsýetparazlar ýurduň gündogarynda ýene bir şäheriň administratiw binasyny eýelediler.
Turçynow regional ýolbaşçylaryň Kiýewde geçiren maslahatynda “Orsýetiň Ukrainanyň esasy bölegine garşy urşa başlamak howpunyň hakykydygyny” aýtdy. Turçynow “biziň ýaragly güýçlerimiz söweşe doly taýýarlykly” diýip belledi.
Harby taýýarlyk
Turçynowyň bu beýannamasy wagt taýyndan ukrain goşunynyň we polisiýasynyň orsýetparaz separatistleriň ýurduň gündogar böleklerinde öz täsirini artdyrýan döwrüne gabat geldi. Mälim bolşy ýaly, Ukrainanyň separatistik hereketleriň öňüni almak boýunça geçirýän çäreleri häzirlikçe degerli netijeleri berenok.
Turçynow mundan ençeme hepde ozal hem Ukrainanyň ýaragly güýçleriniň ýokary taýýarlyk derejesindedigini yglan edipdi. Emma olar geçen hepdeleriň dowamynda ýurduň günortasyndaky ona golaý şäherde separatistleriň hökümet jaýlaryny we polisiýa bölümlerini eýelemeginiň öňüni almagy başarmady.
Soňky wakalarda orsýetparaz aktiwistler 30-njy aprelde Gorlowka şäherinde hökümet jaýyny we polisiýa bölümlerini eýelediler. Turçynow ýerli polisiýanyň birnäçe ýolbaşçysyny wezipesinden boşatmaga we olary “hereketsizlikde, ygtybarsyzlykda we belli bir derejede dönüklikde” aýyplamaga mejbur boldy.
Şol bir wagtyň özünde-de ABŞ we Orsýet Ukrainada durnuksyzlygy güýçlendirmekde bir-birini günälediler.
Bir-birini günälemek
29-njy aprelde ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri Moskwany Ukrainada dartgynlylygy gowşatmak baradaky ylalaşygy ýerine ýetirmegiň deregine durnuksyzlyga bat bermekde aýyplady.
Şol günüň özünde Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Günbataryň Ukrainada dartgynlylygy tutaşdyryp, indi bolsa günäni başga biriniň boýnuna dakmakçy bolýandygyny aýtdy. Şeýle-de Putin Ukrainada orsýet harbylarynyň ýokdugyny belledi.
Germaniýanyň kansleri Angela Merkel 29-njy aprelde eden çykyşynda Orsýeti Ukrainanyň işlerine goşulyşmazlyga çagyrdy. Merkel “Orsýetiň ukrain häkimiýetleriniň gelen kararlaryna goşulmaga” hakynyň ýokdugyny aýtdy we, eger Orsýet halkara kanunlaryna boýun bolmaýan bolsa, “biz ozalkymyz ýaly, sanksiýalar bilen jogap bermäge borçly” diýip belledi.
Orsýete garşy çäre
Angela Merkel şeýle diýdi: “Biz Ukrainada ençeme dürli pikirleriň bardygyny bilýäris. Emma biz olara ýardam bermek isleýän bolsak, biz olaryň erkin karara gelmäge ukyplydygyny aýtmaly. Orsýetiň bu kararlara goşulyşmaga haky ýok”.
Merkel bu barada ÝB-niň täze sanksiýalara sezewar edilen 15 orsýetliniň adyny yglan etmeginiň yz ýany aýtdy. Agzalan sanawdaky orsýet raýatlarynyň Ukrainadaky krizisde rol oýnandygy aýdylýar.
Täze sanksiýalaryň sanawy Orsýetiň baş ştabynyň ýolbaşçysy general Waleriý Gerasimowy we Orsýetiň Harby aňtaw gullugynyň ýolbaşçysy diýlip tanadylan general Igor Serguny hem öz içine alýar


text:
Azatlyk Radiosynyň ýaşlara niýetlenen “Täze Tolkun” gepleşiginiň nobatdaky sanynda:
- Tagtabazar etrabynda internediň durky we onuň ilatyň gündelik durmuşyna ýetirýän täsiri;
- Türkmenistanda neşe serişdelerini ýok etmeklikde edilýän aladalaryň Marydaky netijeleri barada ildeşimiziň beren gürrüňi;
- Owganystanly turkmen aýdymçy gyzy Latifanyň "Owgan Ýyldyzy" atly bäsleşigine gatnaşýanlygy sebäpli oňa atylýan haýbatlar barada kakasy Gulam Sahy bilen geçirilen söhbetdeşligi;
- Şeýle hem Keramatly Walentiniň güni, ýagny Aşyklar güni barada ýaşlaryň pikirleri we söýgi hakda goşgyny diňläp bilersiňiz.
Gepleşigi diňlemek üçin aşaky düwmä basyň!


text:
Polisiýa Garaşsyzlyk meýdanynyň ýanyndaky protestçileri dargatmak üçin güýç ulanandan soň, 1,000 çemesi protestçi Kiýewde bir ybadathananyň ýanynda toplandy.
Merhemetli Mihail ybadathanasynyň ýanynda toplanan protestçiler şenbe güni "utanç" , "işden çekil" diýip gygyrýardylar.
Şenbe güni irden polisiýanyň ýörite güýçleri Garaşsyzlyk skwerine toplanan protestçilere garşy güýç ulandy, käbir protestçileri dürre bilen urdy.
Student Iwan ir säherde polisiýanyň geçiren reýdini suratlandyryp, şeýle diýdi:
"O ýerde biz tarapdan hiç bir prowakasiýa bolmady. Polisiýa gelip, adamlara topulmaga, olary urmaga başlady. Olaryň biri, komandirleri bolsa gerek, «Siz näme edýärsiňiz? Beýle ýowuz bolmaň» diýip gygyrýardy. Emma olar örän ýowuzdylar, aýallary ýerden süýreýärdiler."
Aktiwistler onlarça demonstrantyň ýaralanandygyny aýtdylar. Protestçi Ýuliýa şeýle diýdi:
"Sebäbi daňdan sagat dörtde, faşistler ýaly bolup, olar şol terzde Kiýewe hüjüm etdiler. Biziň polisiýamyz protestçilere hüjüm edip, öňýeteni: studentleri, aýallary, çagalary urdy. Olar kellelerinden ýaralandylar. Bu elhençdi, muny hemmeler gördi, senem muny bilýäň. Beýle ýagdaýda ýaşamak mümkin däl."


text:
“Indiki jahan urşy suw resurslarynyň üstünde turar”. Bu pikir howsalaly bolup eşidilse-de, ol degişli ylmy bolmadyk duşuşyklaryň hersinde diýen ýaly ýygy-ýygydan dile getirilýär.
Munuň nä derejede hakykata bap gelýändigi belli däl. Emma bu garaýyşlar dogry bolup çykaýsa, suw dartgynlygy tutaşaýjak ilkinji sebitlerden biri Merkezi Aziýa.
Sebäbi, Merkezi Aziýa ýurtlaryny suw bilen üpjün edýän Amyderýanyň we Syrderýanyň gözbaşyny emele getirýän daglardaky buz gatlaklary gutaryp barýar; gürrüňini edýän derýalarymyzyň suwlary hem gitdigiçe azalýar.
Bir wagtlar gury ýeriň üstündäki dünýäniň iň uly deňizleriniň biri hasaplanan Aral deňziniň uly bir bölegi gurap, ýok bolup gitdi.
Suwuň üstünde Özbegistanyň, Täjigistanyň, Gyrgyzystanyň arasynda hem wagtal-wagtal çekeleşikli çekişmeler döreýär. Eýse, Merkezi Aziýada suw resurslarynyň azalmagy bilen, regionyň geljekki ykbaly nähili bolar?
Mejlis atly ýörite programmanyň bu sanynda bu soraga jogap tapmaga synanyşylýar. Gepleşigimiziň myhmanlary:
Kaveh Madani : Londondaky Ipmerial kollejiniň uly ylmy işgäri, häzirki Eýranda Urumiyah köli barada barlag işlerini geçirýär,
Ryskeldi Satke; Merkezi Aziýada suw ýagdaýlary barada iş alyp barýan bişkekli ekspert
Bruce Pannier; Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa sebiti barada makalalary çap edýän “Kişlog owazi” blogunyň redaktory.
Programmany Azatlyk Radiosynyň müdiri Muhammad Tahir alyp barýar.
Gepleşigi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
British Petroleum kompaniýasynyň ýolbaşçysy Toni Heýword 1-nji oktýabrdan başlap wezipesinden çekiler diýlip, bu kompaniýanyň ýaýradan resmi beýanatynda aýdylýar.
Toni Heýwordyň ýerine Robet Dadliniň geçjekdigi habar berilýär.
Häzir Robert Dadli iň uly ekologik betbagtçylyga sebäp bolan Meksikan aýlagyndaky nebit skwažinasynyň partlamagy netijesinde deňze guýlan nebiti arassalamak boýunça işlere ýolbaşçylyk edýär.
Bu betbagtçylyk bilen bagly suda beriljek şikaýatlary kanagatlandyrmak üçin BP kompaniýasynyň 32 milliard dollara barabar serişde goýberendigi aýdylýar.
Şu gün tebigaty goramak boýunça “Greenpeace” hereketiniň wekilleri protest aksiýalaryny geçirip, Londonda BP kompaniýasyna degişli 50 ýangyç stansiýasynyň birnäçesiniň işine päsgelçilik döretdiler.
Bu protestler BP kompaniýasynyň işi boýunça ýylyň ikinji çärýeginiň netijeleriniň aýan edilmegine gabatlanyp geçirildi.
Şol netijeler kompaniýanyň 17 milliard dollara barabar çykdajy edendigini görkezdi.


text:
Eýran häkimiýetleri özüniň ýadro programmasy barasyndaky soňky gepleşiklerde uly ýeňiş gazanandyklaryny öňe sürýärler.
Ženewadaky gepleşiklerde özleriniň ýadro programmasynyň üns merkezinde durmanlygyny Tähran öňe sürdi. Eýranyň Daşary işler ministrliginiň wekili Hasan Gaşgawi öz döwletiniň oňyn etapa girendigini aýdýar.
BMG-niň howpsuzlyk şurasyna hemişelik agza 5+1 döwletleriň resmileri Tähranyň oňynlyga tarap ymtylmagyny we sesini ýumşatmagyny gowy garşyladylar.
BMG-niň ýadro edarasynyň ýolbaşçylygynda taraplar geçen hepde gepleşikler geçirdiler. Şonda jedelli ýadro programmasy hakynda Eýran tarapynyň köpräk aç-açan hereket etmelidigi öňe sürüldi.
Başgaça garaýyşlar
Ýöne ýurduň içinde Eýran resmileri duşuşyk hakynda düýbünden başgaça garaýşy beýan edýärler, olar gepleşiklerde Eýranyň ýeňiş gazanandygyny we parahatçylykly maksatlar üçin ýadro energiýasyna özüniň eýe bolmaga we urany baýlaşdyrmaga hukugynyň ykrar edilendigini aýdýarlar.
Eýranyň daşary işler ministrliginiň wekili Hasan Gaşgawi 5-nji oktýabrda habarçylara maglumat berip, öz döwletiniň 1-nji oktiýabrda BMG-niň Howpsuzlyk şurasyna hemişelik agza döwletler - ABŞ, Orsýet, Hytaý, Fransiýa we Britaniýa hem-de Germaniýanyň wekilleri bilen maslahatda Tähranyň ozalky pozisýasyndan yza çekilmändigini mälim etdiler.
Berk liniýanyň tarapdary Eýranyň prezidenti M.Ahmadinejad öz döwletiniň ýadro programmasy baradaky işiň ýatyrylandygy hem-de Eýranyň ýadro energiýasyna bar bolan hukugyny Halkara derejesinde seredilmeli mesele hasaplamaýandygyny aýtdy.
Tährana baran Halkara atom energiýasy agentliginiň başlygy Muhammet el-Baradei 4-nji oktýabrdaky çykyşynda Eýranyň gapma-garşylyklardan aç-açanlyga we hyzmatdaşlyga tarap ädim ädýändigini aýtdy.
Gepleşiklerden soňra Günbatar diplomatlary Eýranyň özüne gerekli uranyň daşary ýurtlarda baýlaşdyrylmagyna hem-de Kum şäheriniň golaýyndaky täze ýadro merkezini barlatmaga halkara inspektorlaryna rugsat bermäge taýýardygyny mälim etdiler.
Ýöne Hasan Gaşgawi Ženewada ýurduň ýadro programmasy hakynda däl-de, global meseleler hakynda Tähranyň orta atan teklipleriniň maslahat edilendigini öňe sürdi.
Saýlawlardan soňky krizis
Region boýunça tähranly garaşsyz ekspert Hassan Fethi Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde Gaşgawi we Eýranyň beýleki resmileriniň Ženewa bilen bagly şeýle çykyşlaryň ýurtda saýlawlardan soňra dörän krizis bilen baglydygyny aýdýar.
Saýlawlardan dört aý geçendigine garamazdan, bir topar eýranlylar Ahmadinejady ýurduň prezidenti hökmünde ykrar etmekden ýüz öwürýärler. Fethiniň pikiriçe, gepleşiklerde Tähranyň güýçli pozisiýasyndan dänendigi hakynda aýdylmagy Ahmadinejadyň prezidentligini kanunlaşdyrmakdan ybarat.
«Bularyň ählisi, garşy çykýanlaryň seslerini sem etmek üçin alnyp barylýan propaganda» diýip, Fethi aýdýar.
Analitik Fethiniň aýtmagyna görä, Eýran bu meselede wagt utmak isleýär, şol bir wagtyň özünde prezident Ahmadinejad Waşington bilen ylalaşmagy juda isleýär.
«İçerde garşy durýanlaryň sesini bogmaga elleriniň açyk bolmagy üçin bular Obamanyň hökümeti bilen belli bir ylalaşyga ýetilmegini berk isleýärler. Obamanyň özleri bilen iş salyşjagyna göz ýetirseler, bular käbir egilşige-de razy bolarlar, sebäbi olara häkimiýetde galmak esasy mesele» diýip, Fethi aýdýar.
Ženewadaky gepleşikleriň barşynda daşary ýurtlarda okap ýören eýranly studentler we alymlar öz ýaýradan açyk hatlarynda tähran režimi bilen konstruktiw dialogy talap etdiler.
Studentler öz çykyşlaryny režim tarapyndan parahatçylykly protestleriň berk basylyp ýatyrylmagynyň garşysyna gönükdirdiler.


text:
1985-njy ýylyň 11-nji martynda, 54 ýaşly Mihail Gorbaçýow Sowet Soýuzynyň ýolbaşçysy boldy. Ol bu işe reformalary geçirmekden, şeýdip hem çagşan, günbatardaky basdeşlerinden ähli ugurlarda yza galyp gelýän Sowet sistemasyny halas etmäge synanyşmak bilen başlady. Şu niýet bilen başlanan synanyşyk iň soňunda ýurduň tanar ýaly bolman, üýtgemegi bilen soňlandy.
Häzir 79 ýaşly Gorbaçýow ýaňy-ýakynda Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda reformalar islän netijelerini bermedik hem bolsa, muňa özüniň asla ökünmeýänligini aýtdy: “Gije-gündiz edilýän synanyşyklar, işler gaty köpdi. Ýöne adamlar minnetdarlyk bildirmeýärdiler. Onsoň men özüme: ‘Halk näme üçin saňa minnetdarlyk bildirmeli?’ diýen soragy berdim. Sorag munuň tersine bolmalydy: ‘Saňa bu uly ýurdy üýtgetme bagty berildi. Mundan ýokary näme şatlyk gerek?’”
Sowet Soýuzy Brežnew we onuň döwürdeşleriniň ýolbaşçylygynda dünýä derejesinde ägirt güýje öwrülipdi. Ýöne 1970-nji ýyllaryň aýaklarynda, 1980-njy ýyllaryň başlarynda ykdysadyýet durgunlyga düşüp, halkyň ýaşaýyş ýagdaýy peselip ugrady.
Wadim Medwedew Gorbaçýowyň öňki kömekçisi, Kommunistik partiýanyň öňki ýokary derejeli işgäri. Ol: “Ýaş, işjeň ýolbaşçylar gerek diýen pikir bilen 1980-nji ýyllaryň ortalarynda hemmeler ylalaşýardy” diýýär: “Özgerişiň zerurdygyna, bu özgerişiň hem bir täze, ýaş ýolbaşçynyň saýlanmagyna baglydygyna men düşünýärdim, başga-da köp adamlar düşünýärdiler”.Syýasy we ideologik özgeriş
Gorbaçýow möhüm orunlara özi bilen pikirdeşleri getirdi. Ol 1987-nji ýylyň başlarynda ownuk hususy biznese rugsat bermek bilen çäkli bazar mehanizmlerini girizdi. Ol şeýle hem käbir ýerli hökümet wezipleri üçin köp kandidatly saýlawlary teklip etdi. Kommunistik partiýanyň içindäki konserwatiw elementleri basmarlamak üçin aç-açanlyk syýasatyny girizdi. Media senzurasy gowşadyldy. Syýasy tussaglar boşadyldy. Ozal gadagan kitaplar neşir edildi.
“Biz syýasy we ideologik özgeriş bolmasa, ykdysady özgerişiň mümkin däldigine basym göz ýetirdik. Bize gerek jemgyýetimiziň nukdaýnazarynyň bütinleý üýtgemegidi” diýip, Medwedew bu düýpli syýasy göçümleriň näme üçin gerek bolandygyny düşündirýär.
1980-nji ýyllaryň aýaklarynda 1990-njy ýyllaryň başlarynda Gorbaçýow inisiatiwany elden berdi. Demokratlar reformalary ýeterlik ilerletmänligi üçin oňa gaharlanyp başladylar. Konserwatiw kommunistler bilen ors milletçileri ony ýurdy dargadanlykda aýypladylar.
Respublikalarda bolsa garaşsyzlyk hereketleri möwjedi. Iň soňunda hem Sowet Soýuzy dargap, 15 garaşsyz döwlet döredi. Bular 25 ýyl mundan ozal Gorbaçýow häkimiýet başyna gelende, asla pikir hem edilmändi.
Medwedew: “Abanyp gelýän özgerişleriň güýjüni hiç kim, Gorbaçýowyň özi-de beýle göz öňüne getirmändi. Bular soňra prosesiň dowamynda ýaýbaňlandy” diýýär.


text:
ÝHHG Gyrgyzystanyň günortasyndaky ýagdaýy durnuklaşdyrmak üçin regiona halkara polisiýa güýçleriniň iberilmegine çagyryş etdi.
ÝHHG-niň Merkezi Aziýa boýunça ýörite wekili Kimmo Kiljunen çarşenbe güni Bişkekde eden çykyşynda regiona 100-e golaý howpsuzlyk işgärleriniň iberilmeginiň bosgunlaryň parahat ýagdaýda yzlaryna dolanmagyna ýardam etjekdigini belledi.
ÝHHG-niň Merkezi Aziýa boýunça ýörite wekili Kimmo Kiljunen bu barada jikme-jik maglumat bermedi.
Gyrgyzystanly resmiler 10-njy iýunda başlan çaknyşyklardan soň regiony terk edip Özbegistana geçen bosgunlardan 35 müň töwereginiň yzyna dolananlygyny habar berdiler.


text:
Belli türkmen tälimçisi Gurban Berdiýew «Rostow» klubynyň ýolbaşçylarynyň öz öňünde goýan wezipesini ýerine ýetirdi — topary Russiýanyň premýer-ligasynda alp galdy. Bu «Rostow» geçiş oýnunyň jogap duşuşygynda birinji liganyň — FNL-iň wekili «Tosnony» (Leningrad oblasty) uly hasap bilen ýeňeninden soň belli boldy — 4:1. Bu toparlaryň ilkinji duşuşygy hem «Rostowyň» peýdasyna tamamlanypdy. (0:1).
Jogap duşuşygynda «Rostowa» ýeňil düşmedi. Eýýäm 6-njy minutda myhmanlar hasaby açmaga dörän pursatdan ýerlikli peýdalandylar. Şeýlelikde, iki oýnuň netijesi boýunça hasap deňlendi. Ýöne Gurban Berdiýewiň şägirtleri öz oýunlaryny ýola goýup ynamly ýeňiş gazandylar. Toparyň pökgülerini Witaliý Dýakow (39, 59 we 62-nji minutlar) Serdar Azmun (88-nji minut) geçirdiler.
—Geçirden pökgimiz topary alasarmyk etdi. Hudaýaşükür, soňra oýny ýola goýduk we öz ýörelgämize eýermäge çalyşdyk — diýip, ýeňiji toparyň baş tälimçisi Gurban Berdiýew duşuşykdan soň aýtdy.
—Dýakow bu oýunda üç pökgi geçirdi...
—Onuň ilkinji iki pökgüsi jerime urgularyndan soň geçdi. Biz muny türgenleşiklerde işledik. 11 metrlik urgy barada aýdylanda bolsa, ol biziň şeýle urgulary ýerine ýetirýän oýunçymyz.
—«Rostowa» geleniňize öküneňizokmy?
—Ýok. Ýöne «Rostow» aşaky liga düşen bolsa, men özümi bagyşlamazdym. Men ähli kynçylyklary bilelikde ýeňip geçendikleri üçin oglanlara sagbolsun aýdýaryn. Olar — hakyky professionallar.
—Siz «Rostowda» galarsyňyzmy?
—Entäk hiç zat belli däl. Heniz hiç hili karara gelemzok. Ertir gubernator bilen duşuşmaly...
«Rostow» bilen birlikde «Ural» hem premýer-ligada galdy. Bu topar iki duşuşygyň netijesinde Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Waleriý Nepomnýaşiniň ýolbaşçylyk edýän «Tomundan» üstün çykdy (1:0 we 0:0)


text:
Gyrgyzystanda 18-nji maýda adam hukuklary boýunça aktiwistler ýurduň Yssyk–Köl welaýatynda gyzlary zorluk bilen alyp gaçmagy ýazgaryp, köpçüliklerýin çäre geçirmegi planlaşdyrýarlar.
Zenanlar Alýansy toparynyň ýolbaşçysy Banur Abdiýewa şu ýyl zorluk bilen alnyp gaçylyp, nätanyş adama durmuşa çykarylan iki ýaş zenanyň öz janlaryna kast edip, heläk bolandyklaryny Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Gyz alyp gaçmak däbi Merkezi Aziýa döwletleriniň käbir regionlarynda duş gelýär. Emma Gyrgyzystanda bu däp has ýowuz görnüşde amala aşyrylýar.
Gyrgyzystanda köp halatda zorluk bilen durmuşa çykmaga mejbur edilen gyzlaryň bile maşgala gurjak adamsyny düýpden tanamaýanlygy aýdylýar.


text:
Gaz ölçeýji abzallaryň oturdylmagy tebigy baýlygy tygşytlamaga kömek berer, şol bir wagtda-da raýatlar üçin çykdajyly bolmaz diýip, türkmen metbugatynda çap bolan maglumatda aýdylýar.
Türkmen hökümetiniň metbugat organy bolan “Altyn asyr” internet saýtynda çap bolan maglumatda döwlet tarapyndan adam başyna berilýän mugt gazyň mukdaryna, bahasyna we onuň hojalykda sarp edilişini hasaplamagyň aýratynlyklaryna degişli sanlar berilýär.
Habar berlişine görä, Türkmenistanda 1993-nji ýyldan beýläk mugt berlip başlanan gazyň, suwuň we elektrik togunyň möçberini kesgitleýän düzgünlere görä, her adam başyna ýylda 600 kubometr gaz mugt berilýär. Bu möçberden artyk harç edilen gazyň bir müň kubometriniň bahasynyň iki manada durýandygy bellenýär.
Gaz plitasynyň mysalynda
Resmi maglumatda şeýle düşündiriş berilýär: “Köplenç ýaşaýyş jaýlarda gaz plitalary oturdylan. Gaz plitasy onuň dört gözeneginiň ählisi bir wagtda işledilende, 1.2 kubometr gazy harç edýär. Gaz plitasy dört sagadyň dowamynda yzygiderli işlände, 4.8 kubometr gaz harçlanýar. Bu bir ýylda 1728 kubometr bolýar”.
Bu maglumatda “Üç adamdan ybarat maşgala ýylda berilýän 1800 kubometr mugt gazyň möçberinden çen tutulsa, onda maşgalalar gaz üçin goşmaça pul tölemeli bolmazlar, sebäbi maşgala mugt berilýäninden artykmaç gaz harçlamaly bolmaz, bu ölçeýji abzal arkaly kesgitlener” diýilýär.
Habar berlişine görä, oturdylýan ölçeýji abzallar arkaly gazyň nahar bişirmek ýa-da suw gyzdyrmak üçin ulanylýanygyna parh goýmazdan, harç edilen gazyň mukdaryny hasaba almak göz öňünde tutulýar.
Gaz infrastrukturasy
Resmi maglumata görä, ýurtda eýýäm 61 müň gaz ölçeýji abzal oturdylypdyr. “Türkmengaz” döwlet konserni oturtmak üçin jemi 124 müňden gowrak abzaly satyn alypdyr.
Şeýle-de şu güne çenli Türkmenistanyň giňişliginiň 96.5%-ine gaz çekilendigi we bu işiň “Türkmengazüpjünçilik” bileleşigi tarapyndan amala aşyrylandygy habar berilýär. Şol bir wagtda-da bellenişine görä, bu bileleşik uzynlygy 39 müň kilometrlik gaz turbasyna gözegçilik edýär we onuň müşderileriniň sany 839 müň adamdan ybarat.
Türkmenistanda gazdan tygşytly peýdalanmak meselesine 17-nji ýanwarda geçirilen hökümet maslahatynda aýratyn üns berildi. Bu ugurda prezident G.Berdimuhamedow “gazyň kesgitlenen derejeden köp harçlanmagynyň ilat üçin, maşgalalar üçin kynçylyk döretmejegini adamlara düşündirmegiň” zerurdygyny aýtdy.


text:
Türkiýäniň raýaty Zafer Atlyhan türkmen aýalynyň indi 11 aýdan bäri Türkmenistandan çykarylmaýandygyny aýdýar. Onuň aýtmagyna görä, aýalynyň ýurtdan çykarylmazlygynyň esasy sebäbi - onuň daşary ýurtla durmuşa çykmagy bilen bagly.
Alihan soňky döwürde bu ugurdan başdan geçiren wakalaryny Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Azatlyk Radiosy: Aýalyňyzy iň soňky sapar haçan gördüňiz?
Zafer: Meniň aýalymyň geçen ýyl ejesini we kakasyny görmek üçin Türkmenistana gidesi geldi. Men hem gitmegine rugsat berdim. Aýalym bilen toý edenimize üç ýyl boldy.
Azatlyk Radiosy: Aýalyňyzyň pasport durumy nähilidi?
Zafer: Aýalym ikimiz biri-birimizi takmynan alty ýyl bäri tanaýarys we dört ýyl öň hem resmi taýdan durmuş gurduk. Türkiýäniň raýatlygyny almak üçin arza tabşyrmandygy sebäpli, Türkmenistanyň pasportyny ulanýardy.
Türkmensitana baranda-da, türkmen resmileri aýalyma pasportyny çalyşmaly diýipdirler. Aýalymam maňa pasportymy çalyşmaly diýdi. Menem oňa sen Türkiýede ýaşajak bolsaň, pasportyňy çalyşmak nämä gerek diýdim. Ýöne çalyşmaly diýleni sebäpli aýalymam pasportyny çalyşmaly boldy. Bu işiň täsin tarapy hem şu taýda başlanýar.
Türkmen resmileri meniň aýalymyň ady Djennet wagty, onuň “d” harpyny aýryp, Jennet edýärler. Şeýle-de, aýalymyň familiýasy hem türkmendi, onuň türkmen familiýasyny üýtgedip, oňa meniň familiýamy berýärler. Şeýlelikde-de meniň aýalymyň ýoluny petikleýärler.
Azatlyk Radiosy: Türkmen resmileri aýalyňyza pasport almaly diýipdirler, aýalyňyz hem alypdyr. Häzirki wagtda aýalyňyzy goýbermeýändikleriniň sebäbi näme?
Zafer: Meniň aýalym Türkmenistanyň Daşary işler ministrligine arza ýazdy. Hatda onuň bu arzany ýazmagyny Türkiýäniň Aşgbatdaky ilçihanasy maslahat berdi. Meniň aýalym özüniň näme üçin ýurtdan çykmagyna rugsat berilmeýändigi barada arza ýazdy. Arzalara, adatça, 15 günde jogap berilýär. Ýöne meniň aýalyma 45 günde jogap berildi. Onuň arzasyna berlen jogapda-da “netijä gelinmedi”, ýekeje söz bilen “netijä gelinmedi” diýip ýazypdyrlar.
Azatlyk Radiosy: Siz näme hakda netijä gelip bilmeýändiklerini öwrenmäge synanyşdyňyzmy? Ýagny, türkmen ýolbaşçylary näme netijä gelip bilenoklar?
Zafer: Elbetde, biz munuň anygyna ýetmäge synanyşdyk. Meniň aýalym gaýtadan ýene ministrlige gitdi. Hatda ministriň özi bilen duşuşdy. Aýalym diýýär, men aglap, düşündirmäge synanyşdym, çagam bar diýdim diýýär. Türkiýede okar diýip, çagamyzy Türkmenistandaky mekdebinden hem çykardyk. Şol sebäpden çagamyz hem bir ýyl bäri okuwa-da gidip bilenok.
Meniň aýalym bu zatlaryň baryny, aglap, ministre gürrüň berýär. Ministr hem näme diýjegini bilmeýär we ”bolýa biz bu meseläni çözeris” diýýär. Biziň soňky ýagdaýymyz şeýleräk. Türkmen resmileri “netijä gelinmedi” diýýärler, men düşünemok olar nämäniň netijesine gelip bilenoklar. Meniň aýalymyň deporty ýok, günäsi ýok, ol arassa bir zenan maşgala.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistandan çykmaga rugsat berilmezligi üçin bir sebäp barmy? Ýagny, türkmen häkimiýetleri näme diýýärler?
Zafer: Ýok, sebäbem ýok. Meniň aýalym islän ýurduna wiza alyp bilýär. Ýöne gümrüge baran wagty ony yzyna ugradýarlar. Meniň aýalym ilki Eýrana wiza aldy, soňra-da Russiýa wiza aldy. Işiň täsin tarapy hem şu ýerde, oňa islän ýurduna wiza berýärler. Ýöne gümrükden geçmäge rugsat berenoklar.
Azatlyk Radiosy: Aýalyňyzyň Türkmenistandan çykmagyna rugsat berilmezliginiň sebäbini siz nämede görýärsiňiz? Siziň pikiriňizçe, bu onuň adynyň we familiýasynyň çalşyrylmagy bilen baglymy?
Zafer: Hakykatda aýalym familiýasyny çalyşmady, ol öz türkmen familiýasyny ulanýardy. Aýalym pasportyny almaga gidende, şol ýerdäki resmiler ondan “sen näme üçin daşary ýurtla durmuşa çykdyň?” diýip sorapdyr. Aýalym hem “Halaşdym, şonuň üçin daşary ýurtla durmuşa çykdym” diýipdir.
Soň pasport berýän edaradaky resmi hem “Türkmenistanda toý eder ýaly erkek ýokmudy?” diýip sorapdyr. Aýalym hem “Meniň adamymam türkmen, ol türk bolsa-da onuň asly türkmen, biz halaşdyk. Şonuň üçin hem durmuş gurduk” diýipdir.
Şondan soň aýalymyň ýoly ýapylyp başlanýar. Şonda aýalymyň familiýasyny çalşyp, meniň familiýamy berýärler. Şondan soň hem aýalym demir zynjyra baglanýar.
Meniň ýene bir zat aýdasym gelýär. Men häzir, islesem, aýalymy arkaýyn Türkmenistandan alyp gaçyp bilýärin. Owganystandan köp adamlar bikanun ýollar arkaly aňsatlyk bilen Türkiýä gelip, Ýewropa gaçýarlar. Biz hem şu zatlary edip bilýäris, ýöne biz ony edesimiz gelenok. Sebäbi şu wagta çenli kanundan çykýan iş etmedik. Mundan beýläk-de edesimiz gelenok.
Hemme zadyň kanuna laýyk bolmasyny isleýäris. Ýöne, muňa garamazdan, Türkmenistanyň häkimiýeti aýalymy ugratmajak bolup, elinden gelenini edýär. Türkmen ýolbaşçylarynyň hem wyždany bardyr. Olar hem wyždanly hereket ederler diýip umyt edýärin. Sebäbi şo taýda [pasport berilýän edarada] işläp ýörenleriň hem aýaly, çagalary, maşgalalary bardyr. Olar ynsaply hereket ederler diýip umyt edýärin. Sebäbi dünýäde ylahy adalat bar.
Azatlyk Radiosy: Siz özüňiz Türmenistana gidip, çagalaryňyzy görüp bilýäňizmi?
Zafer: Men Türkmenistana gidip, olary görmegi köp isledim. Bir firma arkaly gitmäge synanyşdym. Sebäbi adaty görnüşde gitmäge rugsat hem-de wiza bermezler diýdiler.
Men soňra firmanyň ýolbaşçylary bilen gürleşdim. Olar hem maňa Türkmenistanyň wizasyny almak hem-de ol ýere gitmek üçin inžener bolmalydygyny aýtdylar. Olar maňa siz inžener bolmasaňyz, sizi işe alyp biljek däl diýdiler.
Azatlyk Radiosy: Siz Türkmenistana adaty turist hökmünde gidip bileňizokmy?
Zafer: Men Türkmenistanyň wizasyny almak üçin ençeme gezek dokumentlerimi tabşyrmaga synanyşdym. Ýöne hemme kişi dokumentleriňizi tabşyrmaň, barybir soňunda wiza bermeýärler diýensoňlar, türkmen wizasyny almak üçin ýüz tutmadym. Sebäbi ýüz tutup, ”ýok” diýen jogaby alasym gelmedi.
Biz hemişe aýalym “şu gün geler, ertir geler” diýip garaşdyk. Men hem Türkiýäniň häkimiýetleri bilen yzygiderli ýazyşdym. Olaryň “bolar” diýeni we aýalymyň hem ministrlige arza ýazany üçin, biz hemişe “oňyn jogap alarys” diýip garaşdyk.
Başgalaryň tabşyran arzalaryna 15 günde jogap berilse, biziňkä 45 günde jogap çykdy. Ýagny, biz hemişe oňyn jogaba garaşdyk. Şeýdibem şu günlere geldik.


text:
Ukrainanyň häkimiýetleri Russiýada hemişelik ýaşamaga ygtyýarnamasy bolan ukrain raýatynyň ýurduň demirgazyk-günbataryndaky Riwne şäherinde tussag edilendigini aýdýarlar.
Ukrainanyň Howpsuzlyk gullugynyň 9-njy oktýabrda beren maglumatyna görä, şahsyýeti köpçülige mälim edilmeýän adam Ukrainanyň harby ofiserlerine uly göwrümde pul we Russiýanyň raýatlygyny hödürläp, gizlin maglumatlary almaga synanyşmakda güman edilýär.
Gürrüňi edilýän bu adam, Russiýanyň häkimiýetleri ukrain žurnalisti Roman Suşçenkony resmi taýdan içalyçylykda aýyplandan bir gün soň, ýagny 8-nji oktýabrda tussag edildi. Suşçenko 30-njy sentýabrda Russiýada tussag edilipdi.
Ukraina bilen Russiýanyň arasyndaky gatnaşyklar 2014-nji ýylda Moskwa Ukrainanyň Krym ýarymadasyny zor bilen anneksiýa edip, gündogar Ukrainadaky söweşlerde Russiýa tarapdar separatistleri goldany bäri ýaramazlaşdy.
Bu aralykda, Ukrainanyň daşary işler ministri Pawlo Klimkin özüniň 9-njy oktýabrda beren maglumatynda Kiýewiň “Garaşsyz döwletleriň arkalaşygy” guramasyndan çykmagy göz öňünde tutýandygyny aýtdy. Bu gurama Russiýa we başga-da sekiz post-sowet respublikasy agzadyr.
Ukraina we Türkmenistan bu guramanyň assosirlenen, ýagny çäkli agzalarydyr.


text:
Türkmenistanyň Konstitusiýasyna laýyklykda, prezidentiň wezipesi Mejlisiň başlygy tarapyndan ýerine ýetirilip, iki aýyň dowamynda täze prezident saýlawlary geçirilmelidi. Emma Öwezgeldi Ataýew derrew türmä salyndy. Howpsuzlyk geňeşi ýurduň Saglygy saklaýyş ministri G.Berdimuhamedowy prezidentiň wezipesini ýerine ýetiriji hökmünde ykrar etdi.
S.Nyýazowyň aradan çykmagy bilen Türkmenistanda häkimiýet başyna gelen täze ýolbaşçylaryň golastyndaky döwür özgerişlikleriň we reformalaryň yglan edilmegi bilen tapawutlandy. Täze ýolbaşçylyk tarapyndan, hususan-da, ýurduň daşary syýasatyna, energiýa strategiýasyna, kanunlara, bilim we ylym ugurlaryna degişli reformalaryň zerurlygy nygtaldy.
GDA Institutynyň Merkezi Aziýa bölüminiň müdiri Andreý Grozin Türkmenistandaky özgerişliklere şeýle baha berdi: “Ýurtda köne mirasdan has kadaly jemgyýete tarap käbir ädimler ädildi. Olar orta we ýokary bilim prosesine degişli boldy. Internet elýeterliligine tarap hereket edildi. Kadrlar syýasatynda üýtgeşiklikler göze ilýär. Manadyň denominasiýasyndan ybarat maliýe reformasy hem amala aşyryldy. Şeýlelikde täze prezidentiň ady bilen baglanyşdyrylýan pozitiw tendensiýalara esaslanylyp, “Galkynyş eýýamy” yglan edildi”.Dörän mümkinçilikler
Türkmenistanyň parlamentiniň öňki deputaty, oppozisiýa wekili Halmyrat Söýünow Türkmenistanda häkimiýet çalşansoň özgerişliklere dörän mümkinçilikler häkimiýetler tarapyndan ulanylmady diýip, hasap edýär.
“Indi üç ýyl bäri Niýazow ýok. Diýmek G.Berdimuhamedowyň halka beren wadalaryny amala aşyrmagy üçin hem hiç hili päsgelçilik ýok. Ýöne faktlar düýpgöter başga zatlary, ýagny diktatoryň ölenine garamazdan, prezident G.Berdimuhamedowyň dünýäsini täzelän diktatoryň ýoluny we iş stilini gyşarnyksyz dowam etdirip gelýänligini subut edýär” diýip H.Söýünow aýdýar.
Onuň aýtmagyna görä, şu güne çenli Nyýazowyň ýurdy dolandyran döwrüne we onuň eden jenaýatçylykly hereketlerine syýasy we ýuridiki taýdan baha berilenok. “Iň esasy-da ýurtda demokratik özgerişlikleri üpjün etmäge iňňän zerur bolan guralyň, syýasy reformanyň golaýyna-da barylanok”.
Oppozisiýa wekiliniň sözlerine görä, graždanlaryň syýasy hukuklary Nyýazow döwründe basgylanyp gelindi we Berdimuhamedowyň döwründe-de üpjün edilenok.
Türkmenistanda raýatlaryň ynsan hukuklarynyň berjaý edilmeýänligini, metbugatyň döwletiň gozegçiliginde galýanlygyny, garaşsyz halkara gurmalarynyň ýurda barmagyna rugsat berilmeýänligini, köp partiýalylygyň we oppozision hereketleriň gadagan edilýänligini, başga pikirdäki adamlaryň basyşlara sezewar edilmeginiň dowam etdirilýänligini ynsan hukuklaryny goraýjylar aýdyp gelýärler.
Şeýle-de Türkmenistan daşary syýasatyny aktiwleşdirip, bilim ugrunda reformalary yglan edýärkä, öz raýatlarynyň ýurtdan çykmagyna we daşary ýurtlarda okamagyna çäklendirmeleri ýöredýänligini belleýärler. “Jemgyýetde özüne mynasyp orun tutan eser”
Käbir synçylar Türkmenistanda öňki prezident S.Nyýazowyň “Ruhnama” eseriniň rolunyň güýçlüligine galýanlygyny bellemek bilen muňa ýurtda syýasy ideologiýanyň üýtgemänliginiň alamaty hökmünde garaýarlar. “Ruhnama” güni döwlet derejesinde bellenilýän baýramçylyklaryň biri bolmagynda galýar.
2008-nji ýylda ýurtda “Ruhnama” kitabynyň 7-nji ýyl dönümi dabaraly ýagdaýda bellenliip geçilipdi. Şonda G.Berdimuhamedow Ruhnamany türkmen jemgyýetinde özüne mynasyp orun tutan eser diýip, atlandyrypdy.
“Ruhnamanyň” ýurduň okuw jaýlarynda öwredilmegi-de dowam etdirilýär. Hatda käbir daşary ýurt ýokary okuw jaýlaryna girmek üçin şu ýyl türkmen ýaşlary “Ruhnamadan” ekzamen bermeli edildiler.
Hususan-da, Tatarystanyň Kazan Döwlet Uniwersitetiniň medeniýet we sungat fakultetine we Kazan şäheriniň Ziganow adyndaky Döwlet konserwatoriýasyna 2009-2010-njy ýyllar üçin giriş ekzamenlerinde ýaşlar öz saýlan ugry, Türkmenistanyň taryhy we “Ruhnama” boýunça synagdan geçmeli boldular. Ekzamenler Aşgabatda geçirildi. Bu barada “Türkmenistan.ru” internet gazetiniň maglumatynda aýdylypdy.
Ýakynda prezident G.Berdimuhamedow “Ruhnamanyň” ýaşlary terbiýelemekde ulanylmalydygyny aýtdy. Orsýet we Günbatar habar beriş serişdeleriniň birnäçesinde G.Berdimuhamedowyň şol çykyşyndan sitata getirildi.
15-nji dekabrda bolan şol hökümet maslahatynda Türkmenistanyň prezidenti bilim, ylym, saglygy saklaýyş, syýahatçyk we sport meselelerine gözegçilik edýän wise-premýer Hydyr Saparlyýewe özgerdiş programmalaryna degişli meseleleri berk gözegçilik astynda saklamagy tabşyrdy we bu işde “Ruhnamanyň” ähmiýetini nygtap, kitapdaky beýik ruhy ahlak gymmatlyklaryň türkmen milletiniň häsiýetine bap gelýänligini we muňa ýaş nesilleriň hem eýermelidigini belledi. “Ata arzuwyny amala aşyran agtyk”
Şol bir wagtda-da postnyýazow döwründe “Ruhnamanyň” rolunyň öňküsine garanda gowşanlygyny synçylar belleýärler. Emma munuň täze ýolbaşçylaryň köne ideologiýadan el çekenligini aňlatman, ideologiýanyň merkezinde duran şahsyýetiň çalşyrylanlygyny görkezýänligini belleýärler.
Soňky üç ýylyň dowamynda ençeme döwlet sylaglaryna we hormatly atlara eýe bolan G.Berdimuhamedowyň soňky döwürde birnäçe eserleri-de çap boldy.
Ýakyn günlerde G.Berdimuhamedowyň ömrüne we edýän işlerine bagyşlanan kitap çap edildi. “Ata arzuwyny amala aşyran agtyk” atly bu kitap 13-nji dekabrda Mejlisde maslahat edildi.
Kitabyň çap edilmeginiň Türkmenistanyň syýasy-jemgyýetçilik we medeni durmuşynda ägirt uly ähmiýete eýe bolan wakadygyny türkmen metbugaty nygtady.
Daşary syýasy we energiýa aktiwliginiň netijeleri
Halkara synçylarynyň bellemegine görä, Nyýazowdan soňky döwrüň dowamynda Turkmenistana degişli esasy üýtgeşiklikler ýurduň daşary syýasatyna we energiýa strategiýasyna degişli boldy.
Türkmenistan öz tebigy serişdelerini halkara bazarlaryna çykarmak boýunça köpugurly energiýa strategeýasyny yglan etdi we ykdysady hyzmatdaşlyga taýýarlyk bildirip, ýurda daşary ýurt maýa goýujylaryny çagyrdy. Daşary syýasy dialogyny güýçlendirdi.
“Üýtgeşiklikler prezidentiň daşary ýurtlara has köp syýahat edýänligine degişli boldy. G.Berdimuhamedow Ýewropa, Orsýete, Hytaýa, ABŞ-a, Ýakyn we Orta Gündogara ýurduň tebigy baýlyklaryny wada berýär. Gyzyklanma bildiren islendik tarap bilen hyzmatdaşlyga taýýardygyny yglan edýär. Emma aktiw daşary we energiýa syýasatynyň netijelerine baha berlende, diňe ýakyn günlerde açylan Türkmenistan-Hytaý gaz geçirijisi barada aýdyp bolar” diýip, GDA Institutyndan A.Grozin aýtdy.
Türkmenistan-Hytaý gaz geçirijisiniň gurluşygy boýunça Hytaý tarapy bilen 2006-njy ýylyň aprel aýynda baglaşylan ylalaşyga Türkmenistanyň öňki prezidenti S.Nyýazow tarapyndan gol çekilipdi.


text:
Günorta Koreýada ýadro stansiýanyň kompýuter ulgamyna internet hüjümi edildi.
Ýöne ýurduň energiýa ministrliginiň we kompaniýanyň berýän maglumatyna görä, stansiýanyň kompýuter ulgamynda diňe wajyp bolmadyk maglumatlar ýitirim bolupdyr.
Bu hüjümler Demirgazyk Koreýanyň senagat we sosial desgalara garşy internet hüjümlerini edip biljekdigi barada aladalanmalar artan mahaly boldy. Bu aladalanmalar Birleşen Ştatlar “Sony Pictures” kompaniýasyna edilen hüjümlere Demirgazyk Koreýanyň jogapkärdigini öňe sürenden soň artdy.


text:
Türkmenistanyň prezidenti öz ýurdunuň Hytaý bilen ykdysady partnýorlygyny ýaýbaňlandyrmak üçin ýörite programmany işläp düzmegi tabşyrdy.
Türkmen hökümetiniň sişenbe günki beýannamasyna görä, iki ýurduň arasyndaky söwda-ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça komitetiniň çäginde taýýarlanmagy teklip edilýän programmada energetika, transport, ösen tehnologiýalar boýunça aragatnaşyklara esasy üns beriler.
Bu mesele Türkmenistanyň we Hytaýyň hyzmatdaşlyk boýunça hökümetara komitetiniň ýanyndaky söwda-ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça komitetiniň hepdäniň başynda Aşgabatda geçirilen dördünji maslahatynda gozgaldy.
Hytaý Türkmenistanyň esasy söwda partnýory we türkmen gazynyň esasy hyrydarydyr. Halkara Walýuta Fondunyň maglumatyna görä, 2014-nji ýylda Türkmenistanyň Hytaýa eksportynyň möçberi 8,65 milliard amerikan dollaryna barabar bolupdyr.
2009-njy ýylda işe girizilen umumy bahasy 6,5 milliard dollarlyk Türkmenistan-Hytaý gazgeçirijisi ýylda 40 milliard kubometr gazy geçirmäge ukyply.


text:
Salam, hormatly lukman! Men ýaňy-ýakynda öýlendim, ýöne näme üçindir diňe bir sapar gatnaşyk bolýar, yzygider bolanok. Gelniň islegini nädip kanagatlandyrsa bolar?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Ilkinji gijeden soň wagtlaýyn döreýän amatsyz ýagdaýlar (agyry, gyzlyk perdäniň ýyrtylmasyndan soň döreýän çişginlilik, gan akmalar) soňky jynsy gatnaşyklaryň gijikmeginiň sebäbi bolup biler. Esasy düzgün-ýaş çatynjalaryň biri-birine düşünmegi, özara isleglerini beýan etmegi, biri-birini duýmagy başarmagydyr. Diňe biri-biriňi diňläp hem-de duýup Siz jynsy islegleriňizi kesgitläp bilersiňiz. Jynsy gatnaşyklar barada has doly maglumaty almak üçin saýtymyzda ýerleşdirilen "Ilkinji gijäniň syrlary we... ýalňyşlyklary", "Aýalyň we erkegiň seksuallygynyň arasynda tapawut barmy?" atly makalalardan okap bilersiňiz.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
On yygy-yygydan gecirsen nahili tasirleri bar(mysal ucin hepdede bir gezek)?
Dölde ganyň görünmegi jyns agzalaryň sowuklama (prostatit, orhit we baş.) kesellerinde, gan damarlarynyň zeperlenme ýagdaýlarynda, täze döremelerde ýüze çykyp biler. Has hem 40 ýaşdan uly erkeklerde beýle alamatyň döremegi haýal etmän lukmana ýüz tutmaga esas döredip biler. Elbetde, bu alamat, has takygy onuň sebäbi bolan kesel önelgelilige ýaramaz täsir edip bilýändir.
menem size taze goshuldym oran kop soraglara bu yerde jogap tapyp bolyar.
meninem size soragym bar,eger sperma gan gatyshykda chyksa name sebapden beyleka ve ol sperma aktivnymy yagny ondan chaga bolup bilermi?
menin shu soragyma jogap berseniz oran hoshal bolardym sagbolun sizin okujynyz.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Fransiýa resmi sapary dowam edýär.
Düýn prezident Berdimuhamedow Fransiýa edýän bu ilkinji saparynyň barşynda ýurduň prezidenti Nikolas Sarkozi bilen gepleşik geçirdi. Bu gepleşikde iki ýurduň prezidentleri Türkmenistan bilen Fransiýanyň, şeýle hem Türkmenistan bilen Ýewropa Bileleşiginiň hyzmatdaşlyklaryna degişli meseleleri ara alyp maslahatlaşdylar.
Bu gepleşiklerden soň, Berdimuhamedow Fransiýanyň ykdysadyýet we senagat ministri Kristin Lagard bilen hem duşuşdy. Bu duşuşykda-da türkmen-fransuz ykdysady hyzmatdaşlyklaryna degişli meseleler giň orun tapdy.
Öz saparynyň barşynda türkmen prezidenti Fransiýanyň daşary işler ministri Bernard Kuşner bilen hem gepleşik geçirdi.
Maglumata görä, Berdimuhamedowyň bu üç günlük saparynyň barşynda Fransiýanyň hökümetinde we Senatynda-da möhüm duşuşyklar bolar.


text:
Müsüriň paýtagty Kairde polisiýa bilen protestçileriň arasynda bolan çaknyşykda azyndan 50 adamyň ýaralanandygyny aktiwistler habar berýärler.
Protestçiler ýolda duran maşynlary oda berip, hökümet edaralarynyň binalaryny goraýan howpsuzlyk işgärlerine garşy daş zyňypdyrlar. Polisiýa hem 300-e golaý protestçini dargatmak üçin, ýaraglardan howa ot açdy.
Protestçileri tussaglykda saklanýan Abboudi Ibrahim alty aktiwistiň ýenjilendigi baradaky gep-gürrüňler gazaplandyrdy.
Protestçiler üç hepde bäri hökümet binasynyň öňünde ýygnanyp, täze bellenen premýer-ministr Kamal al-Ganzowuryň bina girmegini böwetleýärler.
Demonstrantlaryň nygtamagyna görä, al-Ganzowuri Müsüriň ozalky prezidenti Hosni Mubaregiň režiminiň bir bölegi.


text:
Orsýetiň prezidenti Dimitriý Medwedew bu yurduň demokratiýasynyň gowşakdygyny we ykdysadyýetiniň bolsa netijesizdigini aýtdy.
Onuň öňümizdäki 10 ýylyň dowamynda Orsýetiň geljegi baradaky programmasyny öz içine alýan şol maglumatda, Moskwanyň ýüzbe ýüz bolup duran iň uly problemasynyň ykdysadyýeti döwrebaplaşdyrmak we korrupsiýa garşy durmakdygy hem mälim ediliyär.
Gazete.ru gazetiniň web sahypasynda çap edilen şol maglumatda, Medwedew bu yurduň yüzbe-yüz bolup duran beýleki kynçylyklary barada hem durup gecip, olaryň Orsyetiň negatiw demografik strukturasy we dartgynly kawkaz regionyndan ybaratdygyny aýdýar.
Ol durnukly Orsýetiň, bu ýurda gerek bolan syýasy we ykdysady mümkinçilikleri hödürlejekdigini hem öz makalasynda belläpdir.


text:
Gazagystanyň sudy bäş adamy ýurtda gadagan edilen yslamçy toparyň agzasy bolmakda günäli tapyp, olary 18 aý bilen 20 aý aralygynda türme tussaglygyna höküm etdi.
Bu baradaky höküm 15-nji ýanwarda Gazagystanyň günorta-gündogaryndaky Taldykorgan şäher sudy tarapyndan çykaryldy.
Gazak derňewçileriniň aýtmagyna görä, gürrüňi gidýän bäş adam Bangladeş şäherindäki yslamçy mekdepde okap, ol ýerde “Tabligi Jamaat” atly yslamçy topara goşulypdyrlar. Bu topar Gazagystanda, Russiýada, Özbegistanda we Täjigistanda resmi taýdan gadagan edilendir.
Sud diňlenişiginiň dowamynda çykyş eden prokuroryň sözlerine görä, gürrüňi gidýän bäş adam Gazagystana dolanandan soň, ekstremist garaýyşlary propaganda edip, öz toparyna täze agzalaryň goşulmagyny gazanmaga çalyşypdyr.


text:
Meşhur brendleriň ilkinji awtoulaglary
1902 ýylyň 17 Oktýabrynda, ýagny 114 ýyl mundan öň Detroitde "Kadillak" brendiniň ilkinji ulagy çykarylýar.
Bu maşynyň maksimal tizligi 48 km/sag bolup, bahasy 750 dollardy. Goşmaça töleg bilen 2 sany passažir ýeri we epilýän ýumşak ýokarky gapak alyp bolýardy. Biz brendleriň ilkinji modellerini ýatlamak isledik.
Alfa Romeo — A.L.F.A. 24 h.p. (1910)
Belli bolşy ýaly, bu meşhur milan brendiň adynyň ýarysy abbrewiaturadan ybarat. Başlarda onuň ady A.L.F.A.- Anonimo Lombardo Fabbrica Automobili, ýagny "Lombardiýa Awtozawody" diýmek eken. Adynyň ikinji bölegi bu brende A.L.F.A. zawodyny 1951 ýylda satyn alan Nikola Romeodan ýetýär. Ilkinji A.L.F.A. modeli bolan 24h.p.-2,4 litr göwrümli motor we 24 at güýjüne eýe bolupdyr. Soňraky wagtlarda bu maşyna 4 litrlik motor goýulýar we bu "Alfanyň" tizligi 100 km/sag golaý bolýar. XX asyr üçin erbet tizlik däl.
Aston Martin «Coal Scuttle» (1914)
Bu markanyň adynyň diňe bir bölegi ony döredijiniň adyna eýe. Ikinji bölegi bolsa, 1913 ýylda Aston Klinton depesine uly tizlikde maşynda çykmak ýaryşynda birinji ýere eýe bolan awtodiler Laýonel Martiniň ýeňşinden soň emele gelýär. Ol begenjinden şol wagt diňe kagyz ýüzünde proýekt bolmagyna garamazdan, gelejekdäki ulag modelleriniň adyny Aston Martin diýip atlandyrýar, ýagny ulagyň ady ýaryş we öz familiýasyndan emele gelýär.
Brendiň ilkinji tehnikasy Isotta Fraschini atly şassi bolup, onu motory 1,4 litrlik Coventry Simplex. Laýonel öz maşynyna örän döredijilikli Coal Scuttle (kömür üçin bedrejik) adyny berýär. Urşuň başlamagy bilen gülki, ýaryşlar we onuň bilen birlikde ulaglaryň öndürilmegi 4 ýyllap ýatyrylýar.
Audi Type A (1910)
Haçan-da August Horh öz hususy kompaniýasy "Horhuň" direktorlar maslahaty bilen gaty sögüşeninde (sebäbi olar awtoýaryşlary güýji we wagty boşuna harjamak hasap edipdirler), gapyny batly ýapyp, täze kompaniýany döretdi. Latynçada Audi, nemesçede Horch sözi bilen manydaş, ýagny bu işlik- "diňlemek" manysyny berýär.
Täze kompaniýanyň ilkinji seriýasynyň ulagy "Audi" A tip bolup, motory 2,6 litr eken.
Bentley 3-liter (1919)
Ady motorynyň güýji däl-de, Bentley 3-litrlik göwrümini aňladýan ilkinji britan awtomobili. Ol Wolter Bentli we onuň dosty Frenk Berjess (öňler Humber firmasynyň ýaryşçysy we konstruktory) tarapyndan döredilýär.
Ilki başlarda, Bentley Motors öz müşderilerine kuzowsyz şassi hödürleýär eken. Bahasy 1000 funtdan geçýän bu awtomobil, şol wagtlarda awtobazaryň iň gymmat maşyny bolupdyr. Onuň tizligi sagatda 160 km/sag eken.
BMW 3/15 DA1 (1929)
Birinji Jahan urşundan soň, meşhur awiamotor öndürijisi öz güýçli önümçiligini täze sferada ulanmagy meýilleşdirmäge mejbur bolupdyr. Bir mahallar BMW aşhana mebelleri bilen hem meşhullanypdyr, ondan soň motosikllere geçip, 1928 ýylda bolsa, Dixi atly lisenzion ýygyndy bilen meşhullanýan Austin Seven kompaniýasyny satyn alypdyr. Ýagny ilkinji BMW iňlis maşynynyň kanuny kopiýasy bolupdyr.
Original BMWniň bu modeliniň ady 3/15 DA1 -ol biraz çylşyrymly görünse-de, ony çözmek kyn däl. Ilkinji san-güýç, ikinji san-"atlaryň" sany (at güýji). DA harplar bolsa, nemesçäniň Deutsche Ausführung abbrewiaturasy- ýagny "Germaniýada ýasalan" manysyny berýär.