text:
Türkmenistan bilim ugrundan daşary ýurtlar bilen hyzmatdaşlygyny ösdürmegini dowam etdirýär. Bu pudakda başga nähili işler zerur?
Ýurtda amala aşyrylýan halkara programmalaryň çäginde ýakyn günlerde Aşgabatda geçirilen çäreleriň arasynda hususan-da Türkmenistanyň orta we ýokary mekdepleriniň mugallymlary üçin Fransiýanyň we Germaniýanyň ilçihanalarynyň guramaçylygynda dil seminarlary geçirildi.
Soňky döwürde bilim we ylym pudagyny ösdürmek maksadyny yglan edýän türkmen hökümeti bu ugurdan halkara hyzmatdaşlygynyň ähmiýetini nygtaýar. Ýurtda alynyp barylýan çäreler ýurduň bilim ugrundaky ösüşine nähili täsir ýetirýär?
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň sözlerine görä, “Türkmenistanyň diňe öz içerki tagallary bilen bilim we ylym ugurlaryny döwrüň derejesine ýetirmek mümkin däl, şonuň üçin dünýäniň görnükli ylmy we bilim merkezleri bilen halkara hyzmatdaşlygyny ösdürmek ýurduň bilim syýasatynyň iň möhüm tarapy bolup durýar”, diýip Türkmenistan Altyn Asyr Internet saýtynda döwlet baştutanynyň sözünden sitata getirilýär.
Degişli çäreleriň geçirilýändigi aýdylýar
Maglumatda ýakynda Aşgabatda Fransiýanyň Türkmenistandaky ilçihanasynyň we Türkmenistanyň bilim ministrliginiň bilelkdäki guramaçylygynda ýurduň orta we ýokary mekdepleriniň mugallymlary üçin geçirilen iki hepdelik seminaryň dowamynda diňleýjileriň fransuz dilini okatmagyň umumy usullarynyň we tejribeleriniň kämilleşdirilmegine gönükdirilen ýörite okadyş kursuny geçendikleri aýdylýar.
Habar berilişine görä, seminara gatnaşanlaryň professional taýdan biliminiň baýlaşmagy we türkmen hem fransuz hünärmenleriniň gatanaşmagyndaky şeýle çäreleriň ýylda geçirilmegi barada karar gelinmegi, şol çäräniň netijesi bolupdyr. Seminar Türkmenistanyň Daşary gatnaşyklar institutynda fransuz dilini okadýan Flirian Liner we Fransiýanyň Ilçihanasynyň ýanyndaky Fransiýanyň medeni merkeziniň baş secretary Noemi Larruý tarapyndan geçirildi.
Ýakynda Aşgabatda Türkmeistanyň nemes dili mugallymlary üçin hem seminar geçirildi. Türkmenistn Altyn Asyr internet saýtynyň ýazmagyna görä, Germaniýanyň Aşgabatdaky ilçihanasynyň, Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň we ýurduň milli bilim institutynyň guramaçylygynda geçirilen seminar Mýunheniň Gete institutynyň we Germaniýanyň Daşary işler ministrliginiň goldamagyndaky “Mekdepler: Geljegiň hyzmatdaşlary” atly programmanyň çäginde geçirildi.
Bu proýektiň maksady azyndan bir müň hyzmatdaş mekdepleri birleşdirýän halkara bileleşigini döretmekden we dünýä ýaşlarynyň şu günki Germaniýa we onuň halkynyň durmuşyna gyzyklanmalary artdyrmakdan ybarat. Proýekt hyzmatdaş mekdeplerine nemes dilini öwrenmekde ýadam bermegi, şol sanda döwrüň ösen tehniki okuw serişdeleri bilen üpjün etmegi, şeýle-de bilim derejesini ýokarlandyrmak boýunça kurslary guramagy göz öüňünde tutýar.
Germaniýa bilen hyzmatdaşlygyň çäginde şu ýylyň 1-nji awgustyndan başlap, DAAD ýagny Germaniýanyň okuw alyş-çalyş programmasy boýunça Turkmensitnyň Azady adyndaky daşary ýurt diller institutynyň studentleri Germaniýada guralan tomusky dil kurslarynda okap başlarlar. Güýzde bolsa Türkmenistanyň welaýat mekdepleriniň dil mugallymlary hünärini ýokarlandyrmak üçin Germaniýa bararlar diýip, Türkmenistan Altyn Asyr internet saýtynyň maglumatynda aýdyldy. Şeýle hem şol maglumatda Türkmenistanyň dürli döwlet edaralaryndan bolan hünärmenler toparynyň ýakynda ABŞ-niň Kaliforniýa politehniki institutyna sapar edenligi hem habar berildi.
Synçylaryň nazarynda zerurlyklar
Öz nobatynda daşary ýurtly synçylar, Turkmenistan bilen soňky döwürde aktiwleşen aragatnaşyklarynda Günbatar döwletleriniň bilim ugrundan hyzmatdaşlygyna uly üns berýändigini aýdýarlar. ABŞ-niň Daşary Syýasaty Boýunça Milli Komitetinden Piter Sinnot bilim ugrundaky gatnaşyklaryň Türkmenistanyň halkyny halkara durmuşa gatnaşdyrmak üçin hem uly ähmiýetiniň barygyny belledi. “Meniň pikrimçe biz bilim boýunça gatnaşyklary hasda giňeltmegiň ýollaryny gözlemeli. Türkmen studentleriniň ABŞ-da okamagy boýunça şeýle-de beýleki derejelerdäki gatnaşyklary giňeltmeli” diýip Piter Sinnot aýtdy.
Bilim meselesine Türkmenistanyň ministler kabinetiniň 10-njy iýuldaky maslahatynda hem garaldy. Gurbanguly Berdimuhamedow hususan-da ýurduň ýokary okuw jaýlaryna kabul etmek çäresiniň “örän ýokary derejede, aç-açan, hiç bir päsgelçiliksiz we bidüzgünçilige ýol berilmezden geçirilmegini” talap etdi.
Türkmenistanda bilim we ylym pudagyny ösdürmek üçin edilýän meýilnamalar bilen çäklenmän, düýpli çärelere geçmek zerur diýlen pikirler hem öňe sürülýär. Sosiolog Farhat Ilýasowyň pikirine görä, Türkmenistanyň uzak ýyllaryň dowamynda dargadylan “intellektual sferasyny” dikeltmek işi düýpli çäreleriň görülmegini talap edýär. Bu ugurdan orta we ýokary mekdepleriň berýän bilim derejesini galdyrmaly, alyş-çalyş programmalaryň möçberini artdyrmaly we kadrlar meselesini çözmeli, diýip alym hasap edýär.
Sosiolog Ilýasowyň pikirine görä, ýurtda umumy, orta we ýokary bilimi ösdürmek we alymlaryň hem mugallymlaryň kwalifikasiýasyny ýokarlandyrmak boýunça global we köptaraplaýyn programmany işläp düzmegiň uguryna çykmaly. “Bu uzakmöhletleýin düýpli programma bolup, hökümet, ylymlar akademiýasy, ýokary okuw jaýlarynyň mugallymlary tarapyndan işlenip, setirme-setir düzümeli, onuň üçin bütjetde maliýe serişdeler göz öňünde tutulmaly.”
Onuň pikirine görä, bu prosese daşary ýurtly ekspertler hem gatnaşdyrylmaly. “Emma ýurtda şeýle programmany işläp düzmek barada dil ýarylmaýarka, edilýän beýannamalar bilen ýagdaý üýtgemeýär” diýip, Farhat Ilýasow aýtdy.


c: text/html

text:
Penşenbe güni Ukrainanyň Krym awtonom respublikasynyň paýtagty Simferopolda ýüzlerçe adam Amerikada döredilen Muhammet pygambere dil ýetirýän filme protest bildirip ýörüş geçirdiler.
Esasan Krym tatarlaryndan bolan protestçiler “Amerika, Muhammet päkdir, Siziň göwnüňize degildi!” diýen şygarlar bilen ýörüş etdiler.
Şeýle protest ýürüşleri çarşenbe güni Tatarystanyň paýtagty Kazanda hem geçirildi.
Hususy topar tarapyndan döredilen “Musulmanlaryň bigünäligi” diýlip atlandyrylan bu film ýaýradylandan soň, musulman dünýäsinde şu aýyň dowamynda protestler möwç aldy. Şol protestleriň käbirinde adam ýitgisi hem boldy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
26-njy sentýabrda Türkmenistanyň prezidenti Hytaýyň wekilçilikli delegasiýasyna baştutan bolup Aşgabada gelen Hytaýyň jemgyýetçilik howpsuzlygy ministri Meň Jaýanžuny we Hytaýyň daşary işler ministriniň orunbasary Çen Gopini kabul etdi.
Döwletara gatnaşyklary giňeltmegiň perspektiwalary boýunça pikir alyşmanyň çäklerinde türkmen prezidenti we myhman ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň ägirt uly mümkinçlikleriniň bardygyny bellediler.
Diňe bir nebit-gaz pudagynda däl, beýleki ugurlarda, şol sanda transport, himiýa, gurluşyk ýaly pudaklarda, tekstil, azyk senagatynda we şuňa meňzeşlerde işewür partnýorlygy ösdürmek ugrunda Türkmenistanyň we Hytaýyň çykyş edýändigi bellenip geçildi diýip, TDH habar berýär.


text:
Britaniýada iş alyp barýan habar korporasiýasynyň ýerine ýetiriji direktory Rebekah Bruks bu korporasiýa raýatlaryň telefonlaryny diňlemekde bildirilýän aýyplamalar bilen baglanyşykly öz wezipesinden çekilýändigini yglan etdi.
Onuň ýolbaşçylyk eden «News International» habar korporasiýasy ýurtdaky iň bir meşhur «Times of London» we «Sun» ýaly gazetleri, şeýle hem «Sky News» telekanalyny öz içine alýar.
Ýakynda bu korporasiýanyň düzümine girýän žurnalistleriň birnäçesi ýurduň raýatlarynyň telefonlaryny bikanun ýollar arkaly diňlemeklikde aýyplanyp, tussag edildi. Hut şol wakanyň netijesinde-de, Britaniýadaky iň köp tiražly gazet hasaplanylýan «News of the World» gazeti ýapyldy.


text:
Kreml 20-nji oktýabrda agşam Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin bilen duşuşmak üçin Moskwa barandygyny habar berdi.
Kremliň metbugat-wekili Dmitriý Peskow Assad bilen duşuşygy “iş sapary” diýip häsiýetlendirdi. Peskow iki tarapyň Siriýada “Yslam döwleti” toparyna garşy bilelikdäki harby kampaniýasyny maslahat edendiklerini aýtdy.
Peskow gepleşikleriň “terrorçy topara” garşy söweşe we Orsýetiň Siriýadaky harby operasiýalaryny, şol sanda howa hüjümlerini dowam etdirmegine gönükdirilendigini belledi. Şeýle-de ol Assadyň Siriýanyň hökümet goşunlarynyň planlary barada Putini habarly edendigini aýtdy.
Putiniň Assad bilen bu gepleşikleri Pentagonyň Moskwanyň we Waşingtonyň arasynda Siriýanyň howa giňişliginde çaknyşyklaryň töwekgelçiligini azaltmak barada ylalaşyga gol çekendigini yglan eden güni geçirildi.
Orsýetiň we ABŞ arasynda gol çekilen ylalaşykda orsýet goşunlarynyň we ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky koalisiýanyň arasynda radio aragatnaşygynyň amala aşyrylmagy göz öňünde tutulýar.


text:
Owganystan 30 ýyl töweregi graždanlyk urşuny başdan geçirip, 10 ýyl töweregi hem "Talybanlaryň" berk düzgünli, despotik häkimiýeti tarapyndan dolandyryldy. Bu tutuş ýurt bilen bir hatarda zenanlara hasam erbet täsirini ýetirdi.
"Talybanlaryň" döwrüinde olar sosial durmuşdan çetleşdirilip, zenanlaryň aglaba köpüsi öýlerine gabaldy, olaryň arasynda türkmen zenanlary hem bar. Emma täze hökümet häkimiýet başyna geçensoň, ýagdaý kem-kemden özgerýär.
Owganystanda ýaşaýan aktiw türkmen zenanlaryndan biri Fatyma Rasulynyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, ýurtdaky bar bolan ösüşlere garamazdan, kynçylyklaram dowam edýär. Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde ol gündelik duş gelýän kynçylyklar barada gürrüň berdi.
Azatlyk Radiosy: Fatyma, ilki bilen özüňiz barada biraz gürrüň berseňiz?
Fatyma Rasuly: Meniň adym Fatyma Rasuly. Men Jöwzjan welaýatynda ýaşaýaryn. Häzir men 25 ýaşymda we men diş hekimligini (lukmanlygyny) okaýaryn. Welaýatlary gaýtadan gurmak boýunça Türkiýe tarapyndan alnyp barylýan işlerde, zenanlara gönükdirilen işlerde maslahatçy bolup işleýän.
Azatlyk Radiosy: Owganystanda türkmen gelin-gyzlary işleýän döwürleri nähili kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar?
Fatyma Rasuly: Muny düşündirmek üçin ilki bilen size biraz özüm barada gürrüň bereýin. Ilkibaşda işe başlanymda, men "Aýna" telewideniýesinde iki ýyl işledim, ondan soň germaniýalylar bilen dört ýyl, amerikalylar bilen alty aý işledim. Häzirki wagtda türkler bilen işleşip ýörenime iki ýyl boldy.
Türkmen aýal-gyzlaryna mekdebe gitmäge, ýagny bilim almaga rugsat berilmeýär. Rugsat berlen ýagdaýynda-da belli bir wagt berýärler, mysal üçin, sen 13-14 ýaşyňa ýa-da bäşinji synpa çenli oka, ondan soň [mekdepden] çyk diýýärler. Ondan soň okamaga hakyň ýok, ulugyz bolýaň, ulugyzyň öýi, etmeli işleri bar diýilýär. Şol işler bilen meşgullanmaly diýip, türkmen gyzlaryna okamaga rugsat bermeýärler. Bu sebäden hem okap, iş tapyp bilmedik aýallar hem bolýar.
Eger iş tapan ýagdaýynda, meniň ýaly okasa ýa-da işlese, onuň adyny erbede çykarýarlar. Öýünden çykan gyza hiç haçan, ol okaýar, onuň pikirlenişi özgerer, gowy bolar, öňe gider diýip, hiç haçan aýtmaýarlar. Gaýtam, bu daşaryk gidýär, daşaryk gidenler bozuk bolýar diýip, bizlere bozuk gyzlara sereden ýaly garaýarlar. Esasanam, öz türkmenlerimiz.
Azatlyk Radiosy: Fatyma, siz özüňiziň dürli hili gorkuzmalara sezewar bolýandygyňyzy aýtdyňyz, şeýle ýagdaýlardan mysal getirip bilermisiňiz?
Fatyma Rasuly: Käbirleri gelip haýbat atýarlar, näme üçin gyzlaryňyzy işledýärsiňiz, biz beýle zatlary islemeýäris, türkmen diýeniň, gyzlary öýde otursa [bolar] diýýärler. Meselem, men türkmen gyzlaryndan ilkinji bolup aýdym aýtdym.
Meni aýdym aýdanyma puşman etdirdiler, bu gyz biziň abraýymyzy dargatdy, türkmen gyzam aýdym aýdarmy, türkmene gelşermi şeýle zat, bu aýdym ýene bir gezek goýulsa (aýdylsa) ony diriligine ýere gömeris diýen gepler köp boldy.
Meniň işläp başlanyma ep-esli wagt boldy. Beýle gepler ýyldan-ýyla kemelip, ýok bolup gelýär. Biz indi, birinji ýola çykanlardan, iň köp pidakärçilik görkezenlerden biri bolduk. Inşalla bizden soňky gyzlar biziň çeken azabymyzy çekmezler diýip umyt edýän.
Biziň türkmen erkeklerimiz okasa we olaryň aň-düşünjesi özgerse, onda olar soň türkmen zenanlaryna-da okamaga rugsat bererler.
Men ýedi ýyl mundan öň işe başlanymda, sen näme üçin işe gitdiň, sen bozuk gyz diýenler, indi puşman edip, maňa duş gelen wagtlary dogry işi sen edipsiň, çünki adam okasa, köp zatlara düşünip başlaýan ekeni diýýärler. Beýle kynçylyklar ýene iki ýyldan aradan doly aýrylyp has hem gowy bolar diýip umyt edýärin.
Türkmenler geçmişinde näme bolanyny bilseler (gowy boljak). Mysal üçin, gülýaka nämä gerek? Birwagtlar aýallar erkekler bilen söweşe çykýan ekeniler, gülýaka hem olary okdan goramak üçin niýetlenen ekeni.
Eger geçmişe, türkmenleriň geýen eşiklerine biraz göz aýlasalar, onda türkmen aýalynyň mert we gahryman zenanlar bolandygyna göz ýetirerler. Muňa ilki bilen türkmenleriň özleriniň göz ýetirip soňra başgalara aýan etmegi gerek.


text:
Göbek ingisi – göbek halkasynyň gowşaklygy we giňelmegi sebäpli, ondan garyn boşlugynyň agzalarynyň (içegeler, içýag, garnyň ýylmanak bardasynyň) çykyp bilmeginiň kadasyz ýagdaýydyr.
Çagalarda döreýän göbek ingisi
Çaga göbek ingisi göbek bagy gaçandan soň göbek halkasynyň ýapylmagynyň saklanmagy ýa-da ol ýeriň garyn fassiýasy bilen doly ýapylmazlygy netijesinde döreýär. Çagalarda döreýän ingileriň 4%-10% aralygyny göbek ingisi tutup, ol köplenç gyzjagazlarda ýüze çykýar. Ýaýran düşünjelere görä, üsgürme, çaganyň uzak we gaty aglamagy, içegelerde howanyň toplanmagy, gaýtarma hem göbekde inginiň döremeginiň sebäbi bolup bilýär diýip hasaplaýarlar. Bu sanalan ýagdaýlar diňe bar bolan anatomiki ýetmezçiligiň ýüze çykmagyna itergi berýän sebäpler bolup, inginiň döremeginiň ilkinji sebäpleri höküminde bellenilip bilinmeýär.
Alamatlary
Göbek ingisi tegelek ýa-da süýrümtik çiş görnüşinde ýüze çykýar. Haçan-da çaga arkan ýatan ýagdaýynda göbek ingisini ýeňillik bilen düzedip, göbek halkasyny elläp bolýar. Eger inginiň göwrümi uly bolsa, onuň üstündäki deri örtügi süýnýär we ýukalýar.
Çagada inginiň duýulmagy göbek halkasynyň ýagdaýyna bagly bolýar. Göbek halkasynyň giňän ýagdaýynda, çaga sähelçe birahat bolan halatynda hem ingi çişi ýüze çykýar we eliň bilen basaňda ýeňillik bilen, agyry döretmezden önki ýerine barýar. Göbek halkasy juda kiçi we gyralary dartgynly bolan halatynda çaganyň bimaza bolmagyna sebäp döräp biler.
Göbek ingisiniň bejergisi onuň ululygyna we çaganyň ýaşyna bagly bolýar. Bejergi dogry geçirlende, kiçi çagalarda 60-70% ýagdaýlarda 2-3 ýaşa çenli sagalmanyň gazanylmagy syn edilýär. Köp çaga hirurglary göbek halkasynyň giňligi 0,5-0,7 sm. uly bolmasa, ingi çişi kiçi bolup, ýerine aňsatlyk bilen salynýan bolsa, "Göbek ingisi" kesel kesgidini goýman, netijäni "Göbek halkasynyň giňemegi" diýip belleýärler.
Bejergişi
Çagalarda giňän göbek halkasynyň ýapylmagy üçin garnyň diwarlarynyň myşsalaryny ösdürýän maşklar we owkalama ulanylýar.
Çagalarda bejergi 1 aýlyk döwründen başlanýar. Şunuň üçin körpäni emdirmezden öň garnynyň üstüne 1-3 minut ýatyrmaly we bu maşky günde 5-10 gezek gaýtalamaly. Bu ýagdaýda çaga kellesini galdyrjak bolup, arka myşsasynyň dartgynlygyny güýçlendirýär, elleri we aýaklary bilen hereket edýär. Bu maşk beden myşsalarynyň, şol sanda garnyň diwarynyň myşsalarynyň berkemegine itergi berýär. Ondan başga-da, göbek halkasyny ýapyp durar ýaly, lukmanyň maslahatyndan soň ýörite plastyrleri (meselem, Porofiks) 10-20 günüň dowamynda ýelmemek maslahat berilýär.
Üç aýlyk döwürde bejeriş owkalamalary geçirilip, lukmanyň görkezmelerinden we maslahatyndan soň, ene-atalaryň özleri çaganyň garyn myşsalaryny taplandyrýan owkalamalary geçirip bilýärler.
Geçirilýän bejergi çäreleriň netijesiz bolmagy, inginiň ulalmagy ýa-da inginiň göbek halkasynda gysylmagy hirurgiki bejergini talap edýändir. Öňler göbek ingisini hirurgiki ýoly bilen aýyrmak 2 ýaşdan soň maslahat berilýärdi. Häzirki döwürde agyrsyzlandyrma usullarynyň kämilleşmegi, has kiçi ýaşly bäbeklerde hem göbek ingisini operatiw usuly bilen bejermeklige giňden ýol açdy.
Ulularda döreýän göbek ingisi
Uly ýaşly adamlarda göbek ingisi köplenç 40 ýaşdan geçen, köp dogran aýallarda, aşa fiziki agramy talap edýän işde zähmet çekýän adamlarda, artykmaç beden agramly we dowamly iç gatamalardan kösenýän adamlarda, şikeslenme almak netijesinde, göwrelilik döwründe ýüze çykyp biler.
Bu sebäpleriň täsiri garyn diwarynyň myşsalarynyň we baglaýjylarynyň gowşamagyna hem-de garyn boşlugyndaky agzalaryň göbek halkasyndan çykmagyna getirýär. Ingileriň ululygy 1-3 sm-den 20 sm. aralygy bolup, köplenç ýagdaýlarda ol 10 sm-den uly bolmaýar.
Alamatlary
Göbek ingisiniň döremegini näsag göbegiň ýanynda ýa-da üstünde çişiň, "dömmäniň" döremegi bilen baglanyşdyrýar. Köp göwreli aýallar onuň döremegini göwrelilik döwri bilen baglanyşdyryp, oňa aýratyn üns hem bermeýärler. Başda ingi aňsatlyk bilen ýerine salynýar, ýatan wagty ýitýar we näsagda biynjalyklylyk döretmeýär. Keseliň ýaýbaňlanmagy netijesinde garyn boşlugynyň agzalarynyň arasynda sepleşme döräp, inginiň yzyna salynmagynda kynçylyk döredýär. Näsagy agyrylar, içiň gatamagy, içegedäki howanyň kynçylyk bilen çykmagy, ýörek bulanma kösäp başlaýar.
Gaýraüzülmeleri
Ulularda döreýän göbek ingisi ýiti agyrylaryň döremegi, ingi çişiniň derisiniň reňkiniň üýtgemegi, gaýtarma bilen häsiýetlendirilýän inginiň göbek halkasynda gysylmagy, ingide alawlamanyň döremegi, täretiň saklanmagy ýaly howply ýagdaýlar bilen gaýraüzülip bilner.
Bejergisi
Uly adamlarda göbek ingisi dine operatiw usuly bilen bejerilýär. Lukmanlar bu operasiýany entek ingi erkin hereketli wagty, ýagny basaňda garyn boşlugyna gidýän wagty ýerine ýetirmegi maslahat berýärler. Bu ýagdaýda operasiýanyň göwrümi azalyp, göbek halkasynyň berkidilmegi bilen çäklenilýär. Haçan-da ingi halkasy has giň bolanda, onda plastika usulyny ulanmaly bolýar. Operasiýa wagty garnyň öňki diwaryna gözenek görnüşli implantant goýlup dikeldilme bejergisi geçirilýär. Bu operasiýanyň şu wagta çenli hiç hili kemçiligi bellenilmeýär. Operasiýadan soňky dikeldiş döwri 1 aý dowam edip, näsag öňki fiziki işjeňligini doly dikeldip biler. Operasiýadan soň näsaga ýörite guşagy (bandaž) geýmek maslahat berlip, ulanma möhleti ýagdaýa görä kesgitlenýär.
Göbek ingisiniň göwrelilerde bejerilşi
Köplenç göwreliligiň bu kesele getirip bilýändigine garamazdan, bu döwürde gyssagly bejergi çäreleri geçirilmeýär. Operatiw bejergi bilen bagly stress ýagdaýynyň we ulanyljak derman serişdeleriniň düwünçege ýaramaz täsir edip biljekdigini ýatdan çykarmaly däldir. Göwreli aýallara ýörite saýlanan bandažlary geýmek we hirurg lukmanyň gözegçiliginde bolmak maslahat berilýär. Lukman operatiw bejergi üçin amatly wagty we bejerginiň göwrümini kesgitlemäge kömek berýär. Dogrumdan soň geçirilýän operatiw bejergi göbek ingisi bilen bilelikde, göwrelilik bilen bagly başga beden näsazlyklaryny (garnyň süýnen derisi, artykmaç ýag gatlagy) hem aýyrmaga mümkinçilik döredýär. Hirurgiki bejergini dogrumdan 6-8 aý geçenden soň geçirmek maslahat berilýär, çünki diňe şu wagt aralygynda garnyň diwarynyň süýnen myşsalarynyň we bedeniň dikelmegi bolup geçýär.
Öňüni alyş çäreleri
Göbek ingisiniň döremeginiň öňüni almak üçin birnäçe düzgünleri berjaý etmek maslahat berilýär:
► Garnyň öňki diwarynyň myşsalaryny maşklar bilen berkitmek;
► Beden agramyny kadaly ýagdaýda saklamak;
► Göwrelilik döwründe bandaž geýmek;
► Iýmitiňe gözegçilik etmek, içiň gatamagynyň öňüni almak;
► Agyr fiziki işlerden we agyr ýükleri götermekden gaça durmak.
Teswirlemeler
Ingi ýüze çykmagy lukmanlaryň barlagyndan soň oňat bejergi hirurgig operasiýa bolup, beýlekiler, dermanlar we maşklar bilen gutarnykly netije alyp bolmaýar. Sebäbi ol döremegine görä şeýle bejergä mätäç.
Siz dogry aýdaýarsyňyz. Emma maşklaryň hem peýda eden ýerleri bolandygyny size aýdasym gelýär. maşklary çaga entek bäbek wagty başlansa gowy netije berýär.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Şenbe güni agşamlyk Şwesiýanyň Malmo şäherinde aýdym aýtmak boýunça geçirilen halkara “Ýewrowideniýe”
festiwalynyň final tapgyrynda daniýaly Emmelie de Forest
ýeňiji boldy.
Ol final bäsleşikde “Only teardrops” atly aýdymy bilen bu bäsleşigiň final tapgyryndaky 25 sany beýleki aýdymçydan öňe geçdi.
20 ýaşly daniýaly Emmelie de Forest dünýäniň dürli künjeklerinden tomaşaçylaryň we emin agzalarynyň beren sesleri boýunça 281 bal gazandy. Ikinji orna özüniň “Hold me” atly aýdymy bilen azerbaýjanly Farid Mammedow
eýe boldy, ol 234 bal gazandy.
“Ýewrowideniýe” bäsleşiginde azerbaýjanly Farid Mammedow (sagda) ikinji orna eýe boldy.
Ukrainaly ýaş aýdymçy gyz Zlata Ognewiç
“Grawity” diýen aýdymy bilen üçünji orny eýeledi, ol 214 bal gazanmagy başardy.
Aýdymçylara baha bermeklik Ýewropanyň 39 ýurdunyň her birinden ýerli emin agzalarynyň sesi hem-de tomaşaçylaryň telefon arkaly göni ýollan sesleri esasynda kesgitlendi. Bu ses berişlikde haýsydyr bir aýdymçynyň öz ýurdundan oňa ses bermeklik gadagan.
“Ýewrowideniýe” festiwalyny gurnaýjylar bäsleşigiň final tapgyryna tutuş dünýä boýunça göni efirde 125 million töweregi adamyň tomaşa edendigini aýdýarlar.
Geljek ýyl Daniýada geçer
Bu bäsleşikde daniýaly aýdymçynyň ýeňiş gazanmagy geljek ýyl bu “Ýewrowideniýe” bäsleşiginiň Daniýada geçiriljekdigini hem aňladýar.
Munuň özi “Ýewrowideniýe” festiwalynyň taryhynda daniýaly aýdymçylaryň gazanan üçülenji ýeňşidir. Soňky gezek şeýle ýeňşi Daniýadan Olsen Brozers 2000-nji ýylda özüniň “Fly on the wings of love” atly aýdymy bilen gazanypdy.
Şenbe günki final bäsleşikde daniýaly Emmelie de Forest sahna aýakýalaňaç çykdy
we öz aýdymyny fleýtanyň hem-de deprekleriň sazy astynda ýerine ýetirdi.
“Ýewrowideniýe” bäsleşiginde ukrainaly Zlata Ognewiç üçünji orny eýeledi.
Ýeňşiniň yzýany habarçylara beren interwýusynda
Emmelie de Forest öz ýeňşini ejesine we kakasyna bagyşlaýandygyny aýdyp, şeýle diýdi: “Men özümiň Daniýa üçin, aýratynam Şwesiýa üçin ýeňiş getirendigime şeýle şat. Sebäbi meniň kakam şwed, ol muňa örän buýsanar. Men edil häzir özümi örän bagtly duýýaryn”.
Şenbe güni Şwesiýada gurnalan “Ýewrowideniýe” festiwalynda şwesiýaly legendar “ABBA” aýdym-saz toparyna aýratyn hormat we minnetdarlyk bildirildi. “ABBA” topary hem 1974-nji ýylda “Ýewrowideniýe” bäsleşiginiň ýeňijisi bolupdy we şondan soň bu toparyň aýdym-sazlary bütin dünýä meşhur bolup başlapdy.
Final agşamsynyň başynda “ABBA” toparynyň agzalary Bjorn Ulwaeus bilen Benni Anderssonyň bilelikde ýazan aýdymy diňleýjilere eşitdirildi. Bäsleşigiň netijeleri yglan edilende bolsa, şwesiýaly aýdymçy Sarah Daun Finer “ABBA” toparynyň “The winner takes it all” atly aýdymyny aýtdy.


text:
“Talybanyň” ABŞ-nyň Owganystandaky goşunlaryna garşy amala aşyran hüjümleri bilen baglylykda sud edilýän Orsýetiň raýatynyň öz işine ABŞ-nyň Wirginia ştatynda federal sudda garalmazlygyny sorap eden arzy ret edildi.
ABŞ-nyň etrap sudunyň sudýasy Henry Hudson 13-nji iýulda Irek Hamidulliniň özüniň uruş ýesiridigini aýdyp, öz işine raýat sudunda garalmazgyny sorap eden arzyny ret etdi.
Sudýa “Talybanyň” we oňa ýakyn terrorçy toparlaryň ýolbaşçylygynyň gurluşygynyň anyk däldigini we olaryň urşuň şertlerine boýun bolmaýandygyny aýtdy.
Hamidullin terroçlyk bilen bagly özüne ýöňkelýän 15 aýyplamany ret edýär. Onuň işine 27-nji iýulda garalar.
ABŞ-nyň resmileri Hamidulliniň Sowet Soýuzynyň Owganystanda galan uruş weterany bolup, “Talybana” goşulandygyny aýdýarlar. Ol 2009-njy ýylda owgan serhedinde amerikan esgerleri tarapyndan ele salnypdy.


text:
Täze düýbi tutulan şäherçede ähli amatlyklary bolan ýaşaýyş jaýlary, häzirkizaman mekdepler, çagalar baglary, medeni we sport desgalary, şeýle hem sosial maksatly desgalaryň birnäçesi gurlar diýip, ýurduň mediasy habar berýär.
Ýerli ýaşulular prezidentiň sapary mahalynda, Lebap welaýaty, 2-nji fewral
Garlyk şäherçesiniň düýbüniň tutulyş dabarasynda Berdimuhamedow täze şäherçäniň Lebap welaýatyny ösdürmegiň berk binýadyna öwrüljekdigini aýratyn belledi.
Oba ýerlerini şäher tipine öwürmek syýasatyny ýurduň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazow başlapdy. Ol Ahal welaýatynyň ozalky Aşgabat etrabynyň adyny Ruhabat diýip üýtgedip, bu ýerde düýpli gurluşyklara badalga beripdi hem-de Ruhabadyň beýleki etraplara nusga bolmalydygyny öňe sürüpdi. Emma bu iş ýurduň beýleki etraplarynda başa barmandy.
Ruhabat etrabynda, hususan-da, bu etrabyň çäginde ýerleşýän Gypjak şäherçesinde düýpli gurluşyklar amala aşyryldy. Nyýazowyň dogduk mekany bolan Gypjak obasyna döwlet tarapyndan uly serişdeleriň goýberilmegi netijesinde Ruhabat etraby ýurduň beýleki etraplaryndan ep-esli derejede saýlandy.
Gurbanguly Berdimuhamedow ýurduň prezidenti wezipesine saýlanandan soň, oba ýerlerini şäher tipine öwürmek syýasatyny Saparmyrat Nyýazowa garanyňda has giňişleýin alyp barmaga başlady. Onuň bu syýasaty ilki bilen prezidentiň dogduk obasy bolan Gökdepe etrabynyň Babarap obasynda durmuşa geçirilip başlandy.
2007-nji ýylyň martynda Berdimuhamedow ýurduň iň bir çetinde ýerleşýän Esenguly etrabyna baryp, bu ýerde täze şäherçäni döretmek hakda karara gol çekdi. Şondan soň Lebap welaýatynda Döwletli, Mary welaýatynda Altyn sähra, Daşoguz welaýatynda Ruhubelent etrap merkezleriniň we häzirki zaman ilatly ýerleriniň döredilmegine badalga berildi.
2010-njy ýylyň jemlerine bagyşlanylyp geçirilen Ministrler Kabinetiniň mejlisinde Berdimuhamedow ýurduň ähli welaýatlaryna iş sapary bilen aýlanmakçydygyny habar beripdi.
Tutuş 2011-nji ýylyň dowamynda Berdimuhamedowyň ýurduň 65 etrabyna baryp görmegininiň meýilleşdirilýändigi habar berilýär.
Türkmenistanyň Prezidentiniň «Obalaryň, şäherçeleriň, etraplardaky şäherleriň we etrap merkezleriniň ilatynyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini özgertmek boýunça» milli maksatnamasyna laýyklykda şu ýylyň dowamynda ýurduň birnäçe etraplarynda döwlet tarapyndan maliýe serişdeleriniň goýberilmegi netijesinde desgalaryň gurluşygyna badalga beriljekdigi barada habar berilýär.
26-njy ýanwarda Baýramaly etrabynyň Üçajy şäherçesine bolan saparynda Berdimuhamedow bu ýerde 160 orunlyk täze çagalar bagynyň, 600 orunlyk mekdebiň, medeniýet öýüniň, dermanhananyň guruljakdygyny mälim edipdi.Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
2009-2013-nji ýyllar aralygynda Türkiýe döwletinde Kompýuter mugallymçylygy hünäri boýunça ýokary bilim aldym.
Kompýuterde: Offiсe programmalar toplumyndaky Word, Excel, Powerpoint programmalaryny doly ulanyp bilýärin. Access-i orta derejede bilýärin. Bulardan başgada orta derejede Photoshop, Corel Draw programmalaryny bilýärin. Microsoft Visual Studio programmasynda C sharp programmirleme dilinde programma düzüp bilýärin.
Kompýuter mugallymy
0
432
Комментарии
Для того, чтобы оставить комментарий, авторизуйтесь или зарегистрируйтесь
Комментариев еще нет


text:
Soňky 1-2 aýdan bäri paýtagtyň köpgatly ýaşaýyş jaýly mikroraýonlarynda häkimiýetleriň atlandyryşlary ýaly abadanlaşdyrmak işleri
alnyp barylýar. Bu işleriň çäginde esasan hem hususy garažlar, goşmaça binalaryň käbirleri ýumrulýar.
Ýumrulýan obýektler bilen bir wagtda şol mikroraýonlaryň içinde ekilen baglar, maklýuralar kesilip ýa-da buldozerler bilen düýbünden sogrulyp aýrylýar. Ýaşaýyş jaýlaryň birinji gatlarynda ýaşaýan ilatyň mellekleri, olardaky ösüp oturan baglardyr-ösümlikler hem tep-tekiz edilýär.
Düşündiriş ýok
We are sorry, but this feature is currently not available
"Bolýan zatlara ýüregim çydanok"
Şäheri abadanlaşdyrmak üçin amala aşyrylýandygy aýdylýan bu çäre barada ýerli häkimiýet wekilleri ilata takyk maglumat bermekden saklanýarlar. Emma halk arasynda edilýän gürrüňlerden çen tutulsa, onda bu çäräniň bir maksady ýollary giňeltmek, beýlekisi-de mikroraýonlary gözelleşdirmek. Ösümlikler mikroraýonlary hapa görkezýär diýip, baglary şol sebäpden kesişdirýärler diýip, bu mikroraýonlaryň ýaşaýjylary gürrüň berýärler.
Emma maksat näme hem bolsa, Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir ýaşaýjylar bu çäräniň jaý eýelerinden birugsat edilýändiginden we köp halatlarda ýykylan bag-bakjalary we garažlary üçin kompensasiýa tölenmeýänliginden şikaýat edýärler.
Parahat 1 mikroraýonynyň özüni Agageldi diýip tanadan ýaşaýjysy Azatlyk Radiosy üçin geçiren söhbetdeşligimizde baglarynyň kesilmegi bilen jaýynyň ozalky ujypsyzja kölegeden hem mahrum bolandygyny aýdýar: “Ýigrimi ýyl bäri ösüp oturan baglary kesdiler. Öňem betonyň içinde ýaşamyzsoň, bu ýaşyl zolajyklar günden goranmaga ýa-da agşamara olaryň ýanynda oturmaga örän gowy bolýardy”.
Baglar
Paýtagtyň içindäki ösüp oturan baglaryň kesilýändigini we düýbi bilen sogrulýandygyny onuň dürli künjeklerinde görse bolýar. Bu iş bilen meşgullanýan ýerli häkimiýet wekilleri baglaryň kesilmeginiň sebäbi, kanuny esaslary barada o diýen bir maglumat bermeýärler.
Emma şol bir wagtyň özünde-de mikroraýonlaryň içinden geçýän kiçijek köçeleriň hem käbirleri giňeldilýär. Ylaýata-da, Parahat-1-2 mikroraýonynyň içinden geçýän köçeleriň köpüsi giňeldildi, bu çäre hem onlarça adamyň jaýynyň öňündäki bag-bakjalaryň aýrylmagyna sebäp boldy.
Bu hem käbir özboluşly goşmaça problemalary döretdi.
“Indi men jaýymdan çykanymda, göni uly köçä çykýan ýaly bolýaryn. Maşynlaram bu köçelerden gaty sürýärler. Bu ýagdaý çagalar üçin has howply” diýip, Parahat-2 mikroraýonynyň 55-nji orta mekdebiniň ýanyndaky ýaşaýyş jaýynda ýaşaýan 38 ýaşly Geldi gürrüň berýär.
Köçeleriň giňeldilip, uly awto ýollara öwrülmegi, çagalaryny Parahat-2 mikroraýonyndaky biri-birine golaý ýerleşýän 55-nji, 52-nji, 48-nji mekdeplere iberýän ýa-da şol mekdeplerde çagalary okadýan mugallymlary hem alada goýýar.
Sebäbi maşynlaryň hereketine kontrollyk edilmeýär, bu ýagdaý hem çagalaryň heläkçilige uçramak howpuny artdyrýar diýip, Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir ildeşlerimiz aýdýarlar.
Garaz, häzirki döwürde Aşgabatda abandanlaşdyryş ady bilen geçirilýän bu çäreleri oňlaýan ýaşaýja duş gelmek kyn. Şol bir wagtyň özünde-de käbir ýerli ýaşaýjylar, ýerli häkimiýetleriň bir tarapdan bag-bakja ekip “Gök guşak” proýektini amala aşyrýan döwründe, adaty ýaşaýjylaryň bag-bakjalarynyň ýumrulmagyna özleriniň düşünmeýändiklerini aýdýarlar.


text:
Duşenbe güni Gazagystanyň Halk gurultaýynda eden çykyşynda ýurduň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew özüniň 2030-njy ýyla çenli häkimiýet başynda galmak niýetiniň bardygyny ýanzytdy.
Hususan-da, ol 1990-njy ýyllaryň başynda geçirilen Halk gurultaýynda delegatlaryň özünden 2030-njy ýyla çenli häkimiýet başynda galmagyny haýyş edendiklerini we muny durmuşa geçirmek üçin heniz wagtyň bardygyny aýtdy.
Mundan daşary, dini meselelere degip geçmek bilen bolsa, ol: «Musulmanlaryň we prawoslaw hristanlaryň arasynda däp bolup gelýän biziň bitewiligimiz esasy dini bitewilikdir. Öz gymmatlyklary şu gymmatlykdan tapawutlanýan beýleki dini sektalaryň Gazagystana girmeklerine ýol berilmeli däldir» diýip nygtady.


text:
Kenarýaka bäş döwlet: Azerbaýjan, Eýran, Gazagystan, Orsýet we Türkmenistan geljekde bu deňziň aşagyndaky 44 milliard barrel bardyr diýlip çaklanylýan nebitini gazyp almagy planlaşdyrýarlar. Bu hem haýsydyr bir hadysanyň ýüz berip, nebitiň suwa akmak howpuny, şonuň netijesinde-de ullakan tebigy betbagtçylygyň döremek ähtimallygyny artdyrýar.
Meksika aýlagyndaky ýakylýan nebtiň tüssesi
Azerbaýjanyň “Ýaşyllar partiýasynyň” ýolbaşçylarynyň biri Maýys Gülalyýew Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda adamlary bular ýaly howpuň hakykata öwrülmeginiň öňüni almaklyga çagyrdy.
“Meksika aýlagynda ýüz beren hadysa bular ýaly betbagtçylygyň her bir ýerde bolmagynyň mümkindigini görkezdi. Birleşen Ştatlar özüniň şol aňrybaş, döwrebap tehnologiýasy bilen bu betbagtçylygyň öňüni almakda kynçlyk çekýär. Onsoň bular ýaly hadysanyň Azerbaýjan ýaly ýurtlarda tebigata näderejede zyýan ýetirjekdigini özüňiz göz öňüne getirip bilýänsiňiz” diýip, Gülalyýew aýdýar.
Meksika aýlagyndaky nebit heläkçiligi köp ýurtlary bu howpdan habarly etdi. Mysal üçin, Orsýetiň döwlet Dumasy häzir suwlary nebitiň syzmagyndan goramak üçin ýörite kanun çykarmak barada pikir alyşýar.
Gazagystanyň premýer-ministri Kerim Masimow hem ýurduň nebit-gaz we tebigaty goramak baradaky ministrlerine nebit burawlaýjy platformalary pugta gözden geçirmek barada görkezme berdi.Şübheli garalýar
Tebigaty goramak bilen gyzyklanýan hökümete degişli däl gurama "Krud Akkountebilitiniň" (Crude Accountability) ýerine ýetiriji direktory Kate Watters Gazagystanyň bu çäreleriniň netije berjegine şübheli garaýar.
“British Petroleum tutuş dünýäde iň gowy tehnologiýaly, ýaşyl kompaniýa diýlip tanalýar. Meksika aýlagynda häzir bolýan zatlara-da şolar jogapkär. Şular ýaly hadysa garşy göreşmek üçin olaryň öňden hiç bir taýýarlygy, plany ýok eken. Şol sebäpden Hazar deňzinde iş alyp barýan beýleki Günbatar kompaniýalary şular ýaly ýagdaýda şondan tapawutly hereket eder diýmäge hiç hili delil ýok. Gazak hökümetiniň edýäni dogry. Ýöne şular ýaly hadysa bolanda onuň aladasyny etmäge olarda mümkinçilik barmy? Ýok” diýip, Watters aýdýar.
Regionda iş alyp barýan energiýa kompaniýalary bolsa öz işlerinde howpsuzlygy üpjün etmek üçin elde baryny edýändiklerini aýdýarlar. Azerbaýjanda barýan buraw we önümçilik proýektleriniň köpüsine British Petroleum hem gatnaşýar.
“Bu barada arkaýyn boluň. Biz Hazar deňzindäki işlerimiziň hemmesinde tehniki howpsuzlygy üpjün etmek üçin ähli mümkin zatlary etdik we ederis. Biziň ileri tutup gelen zadymyz hemişe tehniki howpsuzlygy, adamlaryň howpsuzlygyny üpjün etmek we tebigaty goramak boldy. Şeýle bolup hem galar” diýip, British Petroleum kompaniýasynyň Azerbaýjandaky metbugat gullugynyň wekili Tamam Baýatly aýdýar.


text:
Hamasyň söweşijileri tarapyndan ýesir alnan ysraýylly Gilad Şaliti palestin tussaglaryna çalyşmak hepdäniň sişenbe güni bolar diýip, Ysraýyl bilen radikal Hamas toparynyň arasyndaky gepleşiklere gatnaşyja salgylanmak bilen “Roýter” agentligi habar berýär.
Agentligiň maglumatyna görä, gepleşiklerde çalşygyň ähli jikme-jigi ylalaşylypdyr. Ysraýyl müňden gowrak palestinliniň günäsini geçer diýlip garaşylýar. Olar iki tapgyrda azat ediler.
Azatlyga çykjak ilkinji ýüzlerçe palestinli tussagyň sanawy Ysraýylyň türme edarasynyň saýtynda ýerleşdirildi.
Gilad Şalit Hamasyň söweşijileri tarapyndan 2006-njy ýylda ele salnypdy.


text:
Owganystanyň paýtagty Kabulda janyndan geçen bombaçy tarapyndan amala aşyrlan partlamada 6-sy italiýaly harbylar bolan jemi 16 adamyň heläk bolanlygy habar berildi.
NATO-nyň ýolbaşçylygyndaky parahatçylyga ýardym ediji halkara güýçleri, bu hüjümüň özlerine degişli bir harby konwoýuň nyşana alnyp amala aşyrylanlygyny tassyklady.
Italiýanyň goranmak ministrligi, şol partlamada 4 italiýaly esgeriň hem ýaralananlygyny mälim etdi. Owganystanyň Içeri işler ministrliginiň metbugat wekili General Zahir Azimi bolsa, şol wakada Owganystanyň 10 raýatynyň ölenligini we 50 töwereginiň bolsa ýaralananlygyny aýtdy.
Talyplar bu hüjümiň özleri tarapyndan amala aşyrylanlygyny mälim etdi. Bu, geçen 5 hepdäniň dowamynda paýtagt Kabulyň töwereginde bolan şunuň ýaly dördünji uly wakadyr.


text:
Türkmenabadyň Görogly köçesinde ýaşaýan Hemra aganyň jaýynyň diwarlarynyň içki suwagy gyrlyp aýrylan, diwarlaryň kagyz bezegi, suwagyň ýüzüne ýelmenýän oboýlar hem sypyrylan. Muny ilki göreniňde öý eýesi tutuş jaýy gowy edip remonta taýýarlapdyr diýdirýär. Emma, hakykatda welin, ýagdaý düýbünden başgaça. Hemra aganyň maşgalasy aladaly günleri başdan geçirýär.
Mejbury çäreler
Aladanyň düýp sebäbi, olaryň jaýyny tagtabitiniň basmagy bilen bagly. Bu bite garşy jaý eýeleri özleriçe çäre görüp, ýorgan-düşeklerini güne seripdirler, jaýyň içine bolsa mör-möjek öldürýän dürli himiki serişdeleri-de sepipdirler. Emma biti ýok etmäge gönükdürilen çäreler netije bermändir.
Tagtabitinden ejir çekýän diňe Hemra aga däl, Türkmenabadyň 3-nji kiçi etrapçasynyň dört gatly ýaşaýyş jaýlaryndan birinde ýaşaýan Narjan atly ýaş gelin hem ol bitden zeýrenýär. Ol tagtabitiniň öz çagasynyň saglygyna salýan howpundan alada edýär.
Narjan üç ýaşly çagasynyň bedeninde gyzyl örgünleriň peýda bolup başlandygyny, güýçli gijilewüge sebäp bolýan bu örgünleriň tagtabitindendigini aýdýar. Narjan çagasynyň geýminde şol bitleriň peýda bolandygyny görüp, hasam alada galandygyny gürrüň berýär.
Şäheriň Bahar kiçi etrapçasynyň özüni Gülaýym diýip tanadan ýene bir ýaşaýjysy hem täzelikde öz ýaşaýan kwartirasynyň mebellerinde tagtabitiniň peýda bolandygyny mälim edip, bu beladan goňşularynyň hem ejir çekýändigini Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Tagtabitiniň peýda bolandygy barada öňler paýtagt Aşgabatda kän gürrüň edilýärdi, emma onuň bu ýyl Türkmenabada hem ýaýrap başlandygy barada il arasynda gürrüň kän. Bu bitleriň türkmen oba-şäherlerinde nähili döreýändigi barada welin, hiç hili takyk maglumat ýok.
Resmi çeşmelerde şeýle ýagdaýyň bardygy hakda kelam agyz söz aýdylmansoň, tagtabiti we onuň peýda bolşunyň sebäpleri barada adamlarda ýeterlik maglumat ýok, bu hem öz nobatynda dürli çaklamalaryň döremegine getirýär.
Nädip ýok etmeli?
Abadan şäheriniň özüni Humaý diýip tanadan ýaşaýjysynyň tagtabitiniň peýda bolmagyna garaýşy takyk. Humaý “Azatlyk” Radiosyna bu hakda şeýle diýýär: “Adamlar oňa “Hytaý tagtabiti” diýýärler, adamlaryň bilýän ýerli tagtabitini jaýy arassa saklap, hepdede bir gezek pollary hloromin bilen ýuwup, belli serişdeler bilen ýok edip bolýardy, ýöne şol dermanlar Hytaý tagtabitine täsir edenok”.
Adaty dermanlaryň täsir etmeýän, şol bir wagtyň özünde-de aşa çalt ýaýraýan bu bite garşy täsirli derman tapyp bolmansoň, Türkmenabadyň ýaşaýjylarynyň arasynda jaýyny gulplap, çykyp gidýänleriniň-de bardygy aýdylýar.
“Olardan biri hem meniň goňşym - diýip, söhbetdeşimiz türkmenabatly Gülaýym gürrüňini dowam etdirýär: - Goňşularymdan biri tagtabitini ýok edip bilmän, birnäçe wagtlap ejir çekensoň, kwartirasyny gulplap, oba göçmäge mejbur boldy”.
Häzirki döwürde bu bitlerden ejir çekýän türkmenabatlylaryň öňünde keserip duran esasy sorag ol bitleriň döremegi bilen bagly däl-de, olary nädip ýok etmelidigi bilen bagly. Adaty bitlere garşy ulanylýan ýerli dermanlar olara täsir etmänsoň, olary öldürmek üçin Hytaýdan getirilen ýörite dermany ulanmaly bolýar.
Ol dermanyň bir jaýy arassalamak üçin ýeterlik derejesi, ýagny bir gutusy 100 manat töweregi, bu hem köp adamlar üçin gymmat hasaplanýar.
Şol bir wagtyň özünde-de, esasanam, güýz aýlarynda peýda bolýan bu bitiň adam saglygyna ýetirýän zyýany barada hem aladalar kän, emma häzirlikçe resmi habar serişdlerinde bu hakynda halka takyk maglumat berlenok.


text:
Moskwa bilen Pekiňiň arasynda Orsýetden Hytaýa akdyryljak gazyň bahasy bilen bagly prinsipde ylalaşyga gelinenligi aýdylýar.
Orsýetiň Gazprom kompaniýasy bilen Hytaýyň Milli nebit korporasiýasynyň arasynda gelnen ylalaşyga görä, gazyň bahasy nebitiň Aziýadaky nyrhy bilen bagly tutular.
Bu habary Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin Hytaýa eden saparyny tamamlandan soň düýn eden çykyşynda öňe sürdi.
Ady agzalýan kompaniýalaryň arasynda sişenbe güni gelnen ylalaşyga görä, Orsýet her ýyl Hytaýa 70 milliard kub meter gaz akdyrar. Emma şol dokumentde gazyň bahasy barada anyk maddanyň ýokdugy aýdylýar.
Gazprom Hytaýy hem ýewropaly müşderileri tarapyndan tölenýän baha razy etmäge synanyşýardy. Emma Hytaý munuň bilen ylalaşman, Orsýeti has pesiräk baha razy etmäge çalşyp geldi.


text:
ABŞ-nyň harbylary gabawdaky Kobani şäheriniň daşynda “Yslam döwletine” degişli nyşanlara dokuz sany zarba urdy.
ABŞ-nyň baş harby ýolbaşçylygynyň beýannamasynda Kobaniniň günortasynda howadan urlan alty sany zarbanyň “Yslam döwletiniň” iň uly toparlaryna we ýene kiçiräk ikisine garşy amala aşyrylandygy we söweşijileriň iki sany binasynyň we tankynyň hem agyr top ýaragynyň ýok edilendigi habar berildi.
Beýleki üç howa hüjümi Kobaniniň demirgazyk tarapynda edilip, “Yslam döwletiniň” iki sany kiçi toparyna garşy gönükdirilipdir.
Siriýada adam hukuklaryna syn edýän gurama, ABŞ-nyň soňky harby hereketlerine garamazdan, “Yslam döwletiniň” 9-njy oktýabrda basyşyny güýçlendirendigini we Kobaniniň üçden bir bölegine gözegçilik edýändigini habar berdi.
Kobaniniň ýaraglanan kürt goragçylarynyň ýolbaşçysy söweşijileriň basyşynyň üstünlikli bolandygyny tassyklady.


text:
Pakistanyň demirgazyk-günbatarynda geçip barýan polisiýa patrolynyň golaýynda partlan bomba azyndan bäş ofiseri öldürdi.
Ýerli polisiýa duşenbe güni bolan hüjümiň Peşawaryň 230 kilometr çemesi demirgazygyndaky Şangla etrabynda, adaty patrol gözegçiligi wagtynda bolandygyny aýtdy.
Partlamada ölen ofiserleriň arasynda uly derejeli ofiser hem bar eken.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini bada-bat öz üstüne alan bolmady, emma ýurduň demirgazyk-günbatarynda howpsuzlyk güýçlerini adatça talyban jeňçileri nyşana alýar.


text:
Hytaýly adam hukuklaryny goraýjy aktiwist we öňki syýasy tussag Harry Wu 79 ýaşda aradan çykdy.
Aktiwistiň esaslandyran “Laogai barlaglar fondy” onuň 26-njy aprelde Hondurasda ýoldaşlary bilen dynç alan wagtynda aradan çykandygyny habar berdi.
Wu onlarça ýyllap Hytaýyň zähmet lagerleri barada habar berip gelipdi. “Laogai” ady bilen tanalýan bu lagerler Mao Zedongyň goly astynda döredilipdi.
Aktiwist 1960-njy ýylda Hytaýyň ýakyn ýarany bolan Sowet Soýuzyna garşy eden çykyşyndan soň ömürlik türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Ol 19 ýyllap zähmet lagerinde dag-magdançylyk, ýol gurluşyk we ýer önümçilik işlerinde işländen soň, 1979-njy ýylda boşadylypdy.
Harry Wu ýenjilipdi, gynalypdy we ölüme ýakyn halda bolupdy, şeýle-de hytaýly tussaglaryň ençemesiniň ölümine şaýat bolupdy.
Wu 1985-nji ýylda ABŞ syýahat edip, Hytaýyň zähmet lagerleri barada maglumat ýaýratmak ugrunda iş alyp bardy. “Laogai barlaglar fondy” 1992-nji ýylda Waşingtonda döredildi.


text:
Orsýete sapar eden ABŞ-nyň kanunçykaryjylary Bostondaky marafonda bolan bomba partlamalarynyň öňüni almak üçin amerikan agentleriniň zerur çäreleri görmändikleri barada öňe sürülýän çaklamalaryň tassyklanmandygyny aýdýarlar.
Amerikan resmileriniň bellemegine görä, ABŞ we Orsýet geljekde terrorçylykly hüjümleriň öňüni almak üçin terrorçylyk howpuna garşy has ýakyn hyzmatdaşlyk alyp barmaly. Bu barada ABŞ-nyň Respublikan partiýasynyň kaliforniýaly wekili Dana Rohrabaher ýekşenbe güni ABŞ-nyň Moskwadaky ilçihanasynda geçirilen metbugat-konferensiýasynda žurnalistlere aýtdy.
Bostondaky partlama
Amerikan derňewçileri 15-nji aprelde Bostonda bolan we üç adamyň ölümine hem 260-dan gowrak adamyň ýaralanmagyna getiren bomba partlamalaryny Birleşen Ştatlara Orsýetden baran iki dogan, etnik çeçenler Sarnaýewleriň amala aşyrandygyny aýtdylar.
Orsýetiň howpsuzlyk gulluklary doganlaryň ulusy Tamerlan Sarnaýewiň radikal yslamçy bolmagynyň ähtimaldygy barada amerikan kärdeşlerini 2011-nji ýylda habarly edipdir.
ABŞ-nyň Federal derňew býurosy Sarnaýew bilen Massaçusetsde interwýu geçirip, derňew işini ýapypdyr.
Sarnaýew 2012-nji ýylda Orsýetiň Demirgazyk Kawkaz regiony bolan Dagystana baryp gaýdypdyr.
Bostonda bolan bomba partlamalaryndan dört gün geçensoň, 26 ýaşly Tamerlan Sarnaýew polisiýa bilen ok atyşykda öldürilip, onuň 19 ýaşly inisi Johar ele salyndy.
Johar Sarnaýewiň Bostondaky bomba partlamasyna günäkärdigi tassyklansa, onuň ölüm jezasyna höküm edilmegi ähtimal. Sarnaýewleriň ejesi ogullaryna ýöňkelýän aýyplamalary, “galplyk” diýip atlandyrdy.
Bostondaky partlamalardan soň amerikan syýasatçylary howpsuzlyk gulluklaryny hüjümleriň öňüni almaga ukypsyzlykda aýyplap gelýärler.
Moskwadaky duşuşyklar
Şol bir wagtda-da Dana Rohrabaher Moskwada geçiren duşuşyklarynyň dowamynda amerikan agentleriň hüjümleriň öňüni almak üçin zerur çäre görmändiklerini tassyklaýan subutnamalary tapmandygyny belledi. Ol amerikan tarapynyň orsýetli kärdeşleri bilen düzgüne görä hyzmatdaşlyk etmäge çalşandyklaryny aýtdy.
Muňa garamazdan, Dana Rohrabaher amerikan-orsýet hyzmatdaşlygynyň derejesini “kabul ederlikli däl” diýip atandyrdy. Ol amerikan we orsýet taraplarynyň arasynda has ýakyn hyzmatdaşlyk edilen ýagdaýynda, ýagdaý başgaça bolup bilerdi diýip belledi.
ABŞ-nyň Respublikan partiýasynyň Kaliforniýadan bolan wekili Dana Rohrabaheriň sözlerine görä, amerikan delegasiýasynyň Orsýetde geçiren duşuşyklary, şol sanda Federal howpsuzlyk gullugynda bolan gepleşikleri Holliwudyň meşhur aktery Stiwen Sigalyň guramaçylygynda geçirilipdir.
Ýekşenbe güni amerikan ilçihanasynda geçirilen metbugat konferensiýasyna gatnaşan Stiwen Sigal mart aýynda Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin bilen duşuşypdy. Şeýle-de, ol ýakynda Çeçenistana sapar etdi we Kreml tarapyndan goldanýan prezident Ramzan Kadyrow bilen duşuşdy.


text:
ABŞ-nyň goranmak ministri Leon Panetta Eýrana duýduryş berip, Tähranyň ýadro ýaragyny edinmeginiň öňüni almak üçin "ähli mümkinçilikleriň", şol sanda harby çözgüdiň hem gün tertibinde durandygyny aýtdy.
Panetta bu barada Aşkelon şäheriniň etegindäki “Demir gümmez” atly raketa hüjümine garşy goranyş sistemasyny görmäge baranda aýtdy.
Panettanyň ysraýylly kärdeşi Ýehud Barak Eýrana garşy girizilen sanksiýalaryň üsti bilen Tähranyň ýadro programasyndan el çekjekdigine “juda az mümkinçiligiň” bardygyny aýtdy.
Mundan öň, Tel-Awiwde eden çykyşynda Panetta ABŞ bilen Ysraýylyň özara “berk gatnaşyklarynyň” bardygyny belläp, howpsuzlygy üpjün etmek üçin iki ýurduň hem tagalla etjekdigini aýtdy.
Panetta: “Biziň ýurtlarymyzyň arasynda berk gatnaşyklar bar, bu diňe dostluk gatnaşyklary bolman, eýsem muňa howpsuzlyk hem girýär. Biz bilelikde işläp, iki ýurduň howpsuzlygyny goramak üçin, elimizden gelen ähli tagallany ederis” diýdi.
Çarşenbe güni Panettanyň premýer-ministr Benýamin Netanýahu bilen hem gepleşikleri geçirmegine garaşylýar.
Panetta gepleşikleriň dowamynda Eýranyň ýadro programmasy bilen bagly döräp biljek “dürli ýagdaýlar we olara beriljek jogaplar” barada gürrüň ediljekdigini aýtdy. Ol Eýrana garşy bolup biljek hüjüm baradaky planlaryň maslahat edilmejekdigini hem sözüne goşdy.
Eýranyň baýlaşdyrylan urany ýadro ýaragyny döretmek üçin ulanyp biljekdigi baradaky howatyrlanmalar sebäpli, Tährana garşy ençeme tapgyr halkara sanksiýalary girizilipdi.
Ysraýyl bolsa Eýranyň ýadro programmalaryna harby hüjüm bilen jogap beriljekdigini öňe sürüp gelýär.


text:
Norwegiýanyň polisiýasynyň aýtmagyna görä, olar Anders Breýwigiň kärendesine alan fermasyndan partlaýjy serişdeleriň bir bölegini tapypdyrlar we olary ýok edipdirler.
Sişenbe güni ýok edilen partlaýjy serişdeleriň mukdary barada maglumat berilmedi.
Breýwik geçen hepde Norwegiýada amala aşyrylan iki sany terror hüjüminiň jogapkärçiligini öz üstüne alýar.
Geçen hepdäniň anna güni Oslonyň merkezinde bomba partlamasy amala aşyrylypdy, Utoeýa adasyndaky ýaş oglan-gyzlar oka tutulypdy. Soňky maglumatlara görä, bu wakalarda azyndan 76 adam ölüpdir.
32 ýaşly Breýwigiň aklawçysynyň aýtmagyna görä, ol özüni günbatar ýurtlaryny musulmanlaryň eýelemeginden halas edýän söweşiji hasaplaýar.


text:
Gyrgyzystanyň kanun çykaryjylary ýurduň iň uly altyn känini özleşdirýän Kanadanyň “Centerra Gold” kompaniýasy bilen dörän meseläni maslahat etmek üçin barlyşyk boýunça komissiýany döretdiler.
Çarşenbe güni döredilen komissiýa parlamentdäki ähli toparlaryň wekillerini öz içine alýar. Parlamentde “Kumtor” bilen bagly mesele boýunça ýedi aý bäri çekeleşik dowam edýär.
2003-nji ýylda baglaşylan ylalaşyga görä, “Kumtor” altyn käniniň 17%-ti gyrgyz hökümetine degişlidi, 2009-njy ýylda gaýtadan garalan bu ylalaşykda gyrgyz hökümetiniň paýy 33%-te çenli artdyryldy. Häzirki wagtda Gyrgyzystanyň hökümeti öz paýynyň 67%-te çenli artdyrylmagyny isleýär.
“Centerra Gold” kompaniýasynyň ýolbaşçylary öz paýynyň 50%-den az bolmagy bilen razylaşmajagyny duýdurdylar. Oppozisiýa we ýerli ýaşaýjylar geçen ýylda “Kumtor” altyn käniniň golaýynda protest geçirip, onuň millileşdirilmegini talap etdiler.


text:
“Sandmonkey”
Müsürdäki ençeme aktiwistleriň we blogçularyň biri. Ol ýurduň içinde bolýan wakalar baradaky habarlary “Twitter” arkaly ýurduň daşyna ýaýradýar. Ol muny Iordaniýadaky dostunyň üsti bilen amala aşyrýar. Azatlyk Radiosy ondan aktiwistlik işi we Müsür tolgunyşyklaryndaky orny barada sorady.
Azatlyk Radiosy: Interneti we jübi telefon aragatnaşygyny hökümetiň islendik wagt kesmegi mümkin bolan ýurdy terk edeniňizde, özüňizi nähili duýduňyz? Sandmonkeý:
Bu, elbetde, gülkünç däl. Onuň ýaramaz täsir etjekdigi düşnükli. Halky 1980-nji ýyla doladylar. Halk tehnologiýanyň ösüşinden binesip bolup, ýene öý telefonyny ulanmaga başlady. Hatda adamlaryň aglabasy dostlaryna jaň etmekçi bolsalar, olaryň öý telefonynyň nomerini hem bilmeýärler.
Internetiň elýeterli bolmazlygy we komendant sagadynyň girizilmegi halkyň “kejebesini daraldýar”. Bu zatlar aktiwistler üçin uly kynçylyklar döredýär. Olar köçelerde bolýan eýmençlikleri surata alyp bilmeýärler ýa-da wideoýazgy edip bilmeýärler. Hiç kim işe gitmeýär. Çünki internet ýok. Banklar işlemeýär. Çünki internet ýok. Umuman, ýurt daşky dünýäden üzňelikde galdy. Hökümetiň islendik wagt interneti ýa-da jübi telefon aragatnaşygyny kesmeginiň mümkindigi bolup biläýjek zat.Azatlyk Radiosy: Siz näme üçin öz internet bloguňyzda öz hakyky adyňyzy däl-de, lakam ulanýarsyňyz? Sandmonkeý:
Men mydama özümiň kimdigimi gizledim we ony açmak islemeýärin. Çünki meniň maşgalamyň käbir agzalary ýurdy dolandyrýan partiýanyň hatarynda durýar. Men olary töwekgellikde goýmak islemeýärin.Azatlyk Radiosy: Müsürde aktiwist bolmak ýeňilmi? Size basyş etdilermi ýa-da haýbat atdylarmy?Sandmonkeý:
Häzirki günlerde örän güýçli gorky duýýarsyň. Bir gün barrikadalary böwsüp geçýärsiň, ikinji gün saňa garşy gözden ýaş akdyryjy gaz ulanýarlar we soňra köçelerdäki atyşyklardan gutulmaga synanyşýarsyň. Emma bulardan lezzet alýarsyň. Çünki biz bu wakalarda özümizi görüp bilýäris we halkymyz özüni dogry alyp barýar. Biz halkymyzyň öz ykbalynyň jogapkärçiligini eline alandygyna buýsanýarys we durmuşymyzda ilkinji gezek “ýok” diýmegi başardyk.
Öňler köpler biziň bilen ylalaşmaýardylar. Biziň bütewi halk bolup, hereket edip biljekdigimize ýa-da haýsy-da bir zady edip biljekdigimize hiç kim ynanmaýardy. Bu gün hemmeler biziň bilen. Häzir adamlar bu zatlaryň mümkindigine ynanýarlar. Men bäş ýyl mundan öň azlyk oppozisiýanyň hataryndadym. Bu gün men halk bilen. Bu duýgyny beýan etmek mümkin däl. Azatlyk Radiosy: Eýse, Müsüriň halkynyň aň-düşünjesini üýtgeden esasy faktorlar barada näme aýdyp bilersiňiz?Sandmonkeý:
Ony özgerden zat – ýaşaýyş şertleri. Hatda Müsüriň baý döwletdigine, ýurda gelýän girdejileriň ösýändigine, nyrhlaryň ösmeginiň saklanýandygyna garamazdan, aýlyklar öran az bolmagynda galýar. Halk ýadady. Adamlar özlerini hiç bir hukuksyz duýýarlar. Adamlary islendik polisiýa ofiseri kemsidip, ýa-da olara hüjüm edip bilýär. Emma halkyň polisiýa garşy edip biljek zady örän az. Umuman, halk Hosni Mubarekden we onuň režiminden 30 ýylda gerk-gäbe doýdy.


text:
Meksikanyň demirgazygyndaky Montereý şäherinde bir humarhana hüjüm edildi, 50 töweregi adam öldi.
Resmileriň maglumatyna görä, penşenbe güni alty ýa-da has köp adam “Kazino Roýal” girip, onuň geçelgesine ýangyç serişdesini döküp, otlapdyrlar. 53 adamyň ölendigi tassyklandy.
Meksikanyň Milli howpsuzlyk edarasynyň metbugat wekili Alehandro Poire telewideniýede çykyş edip, şeýle diýdi: “Bu çenden aşýan terror hüjümleri jezalandyrylman goýulmaz. Biz günäkärleri yzarlap tutarys. Olar bu elhenç, kadadan çykma, kabul ederliksiz jenaýat üçin jogap bermeli bolarlar”.
Montereý Meksikanyň üçünji uly şäheri bolup, soňky wagtlar bu ýerde ýowuzlyk, hususan-da neşe gaçakçylygy we jenaýat toparlary bilen bagly gazaplylyk has hem artypdy.


text:
Sişenbe güni Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý Talyban söweşijilerine “doganlarym” diýip ýüzlenmek bilen, Talyban hereketi hüjümlerini dowam etdirse, munuň halkara güýçleriniň ýurtda galmaly möhletini uzaldyp biljekdigini aýtdy.
Mundan öň söweşijiler paýtagt Kabula we ýurduň beýleki şäherlerine hüjümleri amala aşyrypdy. Gandöküşlikde 35 söweşiji, 11 owgan esgeri we 4 adaty raýat heläk boldy.
Hamid Karzaý ýekşenbe güni amala aşyrylan hüjümleriň netijesinde diňe owganlylalaryň ölendigini we ýurduň ykdysadyýetine zarbanyň urlandygyny aýtdy.
Karzaý söweşijilere: “Siz yslam üçin hiç zat etmediňiz. Siz Owganystanyň garaşsyzlygy, milletiň aladasy üçin hiç zat etmediňiz” diýdi.
Emma Karzaý bolup biläýjek parahatçylyk gepleşiklerini göz öňünde tutup, Talyban söweşijilerini “doganlarym” diýip atlandyrmagyny dowam etdirjekdigini aýtdy.


text:
Yrak goşunlary Fallujanyň «Yslam döwleti» toparynyň jeňçileriniň elinde galan iň soňky böleklerini hem yzyna aldylar.
Bu habary operasiýa ýolbaşçylyk edýän general 26-njy iýunda jar etdi.
"Biz merkezi Golan etrabyndan onuň terrorçylyga garşy gulluk tarapyndan arassalanandygyny yglan etmek bilen, yrak halkyna Falluja ugrundaky söweşiň tamamlanandygy baradaky hoş habary ýetirýäris» diýip, general leýtenant Abdul Wahab al-Saidi döwlet telewideniýesinde berlen çykyşynda aýtdy.
Fallujany yzyna almak baradaky operasiýada azyndan 1,800 jeňçi öldürildi diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Yrak goşuny bu söweşde ABŞ-nyň howa zarbalary we esasan şaýy milisiýasyndan ybarat ýarym harby toparlar tarapyndan goldanyldy.


text:
Russiýanyň döwlete degişli däl guramasy özüniň Çeçenistanyň paýtagtyndaky edarasyna ýüzi örtgüli adamlaryň hüjüm edendigini habar berýär.
3-nji iýunda “Gynamalara garşy komitetiň” beren maglumatyna görä, demir taýakly birnäçe adam guramanyň Groznidäki baş edarasyna hüjüm edipdir.
Guramanyň berýän maglumatynda işgärler kömek soramak üçin polisiýa jaň edende, olaryň telefon jaňlaryna jogap berilmändigi bellenilýär. Şeýle-de, edara giren ýüzi örtgüli adamlaryň penjireden çykyp, gaçyp gidendigi nygtalýar.
Mundan öň agzalýan guramanyň Çeçenistandaky edaralaryna reýd geçirilip, onuň wekilleri urlup-ýenjilipdi.


text:
Pakistanyň Karaçi şäherinde bolan ok atyşlykda heläk bolan adamlary sany 45-e ýetdi.
Hepdäniň ýekşenbe güni ýerli deputat Raza Haideriň öldürilmegi bilen bagly 2-nji awgustda ýüze çykan bu zorlukda 80-e golaý adamyň ýaralanandygy habar berilýär.
Ilat sany 16 milliona golaý bolan Karaçidaky ýagdaýy kadalaşdyrmak üçin şähere harby goşunlar salyndy.
Muňa garamazdan, ok atyşlygyň 3-nji awgustda daňdan hem eşidilendigi habar berilýär.
Bu waka bilen bagly Karaçi şäherindäki mekdepler we ýokary okuw jaýlary sişenbe güni ýapyk boldy.


text:
Orsýetli oligarh Mihail Prohorow tarapyndan kontrollyk edilýän “Onexim holding” kompaniýasynyň Orsýetdäki emläginiň ählisini satmaga çalyşýandygy habar berilýär.
4-nji iýulda “Vedomosti” gazeti kompaniýanyň içindäki nämälim çeşmelere salgylanyp beren maglumatynda, kompaniýa özüniň “Rusal” alýuminýum önümçiligindäki, “Uralkali” kaliý döküni firmasyndaky, “Kuadra” elektrik generatory we beýleki şereketlerdäki paýlaryna alyjy gözleýär diýilýär.
“Onexim holding” kompaniýasy bu maglumatlar barada resmi beýanat ýaýratmagy ret etdi.
Şu ýylyň aprel aýynda Orsýetiň Federal Howpsuzlyk Gullugy “Onexim holding” kompaniýasynyň Moskwadaky baş edarasynda gözleg işlerini geçirdi. Şonda bu gözleg işleriniň salgyt derňewleri bilen ilteşiklidigi habar berlipdi.


text:
Gyrgyzystanda prezident Kurmanbek Bakyýewiň döwlet başyndan gitmegine getiren häkimiýet agdarylyşygy Merkezi Aziýanyň beýleki ýurtlaryna nähili täsir edip biler? Gyrgyzystandaky hökümete garşy gan döküşikli protestlerden bäri regionda şu sorag häli-şindi gaýtalanýar.
Bu ýöne ýere däl. Sebäbi Gyrgyzystanda bu protestlere getiren şertler Orta Aziýanyň beýleki ýurtlarynda-da bar. Bäş respublikanyň bäşisi-de, tapawutly derejelerde-de bolsa, syýasy erkinligi, söz azatlygyny çäklendirýänligi, garaşsyz media gysyş görkezilýänligi sebäpli ýiti tankyt astynda.
Gyrgyzystanda Bakyýewiň hökümetiniň başyna ýeten zatlardan birem onuň möhüm döwlet wezipelerinde öz ogullaryny, garyndaşlaryny ýa ilen-çalanyny oturtmagy bilen bagly dörän gahar-gazap boldy.
Meňzeşlikler we tapawutlar
Tire-taýpaçylygyň tasirleri örän ýiti duýulýän Türkmenistany hasaba almasaň-da, Orata Aziýanyň beýleki ýurtlarynda uly söwdany, banklary öz kontrollygynda saklaýan, syýasata güýçli täsir edýän prezidentleriň maşgala agzalary bolup durýar. Ýöne Gyrgyzystan bilen onuň goňşularynyň arasynda bar bolan bu meňzeşlikler bu ýurtlarda hökman Gyrgyzystandaky ýaly netijelere getirer diýip garaşyp bolmaz.
Mysal üçin, Gyrgyzystanda oppozisiýanyň parlamentde öz fraksiýasy bar. Özbegistanda bolsa parlamenti düzýän güýçler häkimiýet başyndaky partiýanyň agzalary bilen hökümetiň gepinden çykmaýan beýleki toparlar.
Türkmenistanda ýörgünli zat - şol öňki bir partiýalylyk. Gazagystanda parlamentiň ähli orunlary prezidentparaz “Nur Otan” partiýasynyň elinde.
Täjigistanly syýasy analizçi Sabur Wahhobyň pikriçe, Orta Aziýanyň beýleki ýurtlarynda Gyrgyzystandaky ýaly güýçli oppozision şahsyýetler ýok: “Regionyň beýleki ýurtlarynda adamlary öz daşyna üýşürip biljek tejribeli syýasy ýolbaşçylar ýok. Adamlara ynanyp, bil baglar ýaly bir ýolbaşçy gerek”.
Bakyýew bilen Merkezi Aziýanyň beýleki prezidentleriniň arasyndaky esasy tapawut olaryň töweregindäki adamlar. Merkezi Aziýanyň beýleki ýolbaşçylary möhüm ministrlikleri öz kontrollygynda saklaýarlar.
Moskwaly žurnalist Wladimir Muhin bu barada birnäçe mysal getirýär: “Mysal üçin, Täjigistanda birnäçe ýyl bäri Goranmak ministri bolup oturan Şeraly Haýrullaýew Emomaly Rahmonyň welaýatdaşy, ol hem Kulýabdan. Özbegistanda hem prezident ilki-ilkiler bular ýaly orunlara diňe öz obadaşlaryny getirýärdi”.
Goňşy ýurtlardaky gorky
Gyrgyzystanda bolan wakalara Merkezi Aziýanyň döwlet kontrollygyndaky mediasynda köp orun berilmänligi onuň özlerine ýetjek täsirinden gorkulandygyny görkezýär. Merkezi Aziýa ýurtlarynyň resmi mediasynda Gyrgyzystan wakalaryna aýratyn üns berilmedi. Türkmenistanda bolsa, bu barada asla dymyldy. Ýöne munuň özi bu wakalaryň regionyň hökümetleriniň ünsüni özüne çekmän, sowa geçip gidendigini aňlatmaýar.
Gyrgyzystanda gozgalaňyň möwjän döwri Nursoltan Nazarbaýew: “Beýle zatlar Gazagystanda bolmaz” diýip, welilik satdy. Ol 27-nji aprelde hem Gyrgyzystandaky wakalary “häkimiýet üstünde barýan göreş” diýip häsiýetlendirdi. Nazarbaýew: “Bu rewolýusiýa däl-de, duranja garakçylyk” diýip, goňşularyndaky wakalara özüçe baha berdi.
Gyrgyzystandaky rewolýusion ýagdaýy goňşy ýurtlara eksport etmek mümkinçiligi nähili? Elbetde, bu gozgalaňyň gyrgyz topragyna hakyky demokratik özgerişleri getirip biljekdigine ýa-da bilmejekdigine bagly bolar.


text:
Liwiýada hökümete garşy aksiýalar geçirilýär. Liwiýanyň lideri Muammar Kaddafiniň režimine garşy çykýanlar sosial "Facebook" saýtynda köçelere çykmaga çagyryş etdiler.
Çarşenbe güni adam hukuklaryny goraýan “Amnesty International” guramasy Liwiýanyň häkimiýetlerini syýasy aktiwistleri yzarlamagy bes etmäge we parahatçylykly demonstrasiýalara rugsat bermäge çagyrdy.
Hepdäniň sişenbe we çarşenbe günleri Liwiýada ululygy boýunça ikinji şäher - Bengazide polisiýa bilen çaknyşyklarda 38 demonstrasiýaçy ýaralandy.


text:
Täjigistanyň polisiýasy Duşanbeniň golaýyndaky iki ýerasty medresesinde onlarça ýiten çagany tapandygyny habar berýär.
Duşenbe güni Täjigistanyň Içeri işler ministrliginiň habar bermegine görä, derňewçileriň bäş ýaşly çagany alyp gaçmakda aýyplanylýan adamy sorag etmegi netijesinde yslamçy dini mekdepleriň üsti açylypdyr.
Täjigistanyň ýolbaşçylarynyň aýtmagyna görä, medresedäki çagalaryň aglabasy garyp maşgaladan gelip çykyp, olaryň hiç biriniň ene-atasy çagalarynyň alnyp gaçylandygyny polisiýa habar etmändir.


text:
Dünýäniň esasy döwletleri Siriýada duşmançylygy bes etmek we konfliktiň arasynda galan adamlara ynsanperwerçilik kömekleriniň eltilmegini artdyrmak barada ylalaşyga geldiler diýip, Mýunhene toplanan baş diplomatlar 12-nji fewralda aýtdylar.
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri orsýetli we Siriýa goldaw toparynyň beýleki onlarça ýurdundan gelen diplomatlar bilen bir sagat çemesi bolan duşuşykdan soň žurnalistlere bir hepde içinde ýurt boýunça söweşi soňlamagy durmuşa geçirmegiň bellenilendigini habar berdi.
Ol gatnaşýan taraplaryň ählisiniň resmi gepleşikleri, Siriýada has gutarnykly parahatçylygy ýola goýmagy maksat edinýän Ženewa gepleşiklerini mümkin boldugyça çalt dikeltmek barada ylalaşandyklaryny aýtdy.
Kerri ylalaşylan ýaraşygyň «arakesme», «atyşygy bes etmek» bolman eýsem, has uzagyndan parahatçylyk bolmagyna, konfliktiň soňlanmagyna çagyrdy.
"Maksat uzagyndan, belli bir wagt içinde atyşygy kesmegi gazanmak bilen, hakyky gepleşikler arkaly durnukly parahatçylygy ornaşdyrmak» diýip, Kerri aýtdy. Ýöne ol Mýunhende boýun alnan borçnamalaryň diňe kagyz ýüzündedigini, olaryň indi durmuşa geçirilmelidigini hem sözüne goşdy.
Bu ýaraşyk «Yslam döwleti», «Al-Nusra front» taraplaryny, «Al-Kaýdanyň» Siriýadaky bölümlerini, beýleki ekstremist toparlary öz içine almaz diýip, ol aýtdy.
Britaniýanyň daşary işler sekretary Philip Hammond bu ylalaşygyň diňe bir ýagdaýda, Orsýetiň howa zarbalary bilen Siriýanyň hökümetine goldaw bermegini togtadyp bolan halatynda we olaryň Aleppodaky oppozisiýa mesgenlerine tarap ilerlemesi durzulan wagtynda «böwsüş» hasaplanyljakdygyny aýtdy.
"Eger doly we düzüw halda durmuşa geçirilse, bu Siriýadaky adam öldürmelerini we jepa-jebir çekilmelerini gowşatmak üçin möhüm ädim bolar» diýip, Hammond aýtdy. "Emma bu diňe Siriýanyň režimi we onuň goldawçylary öz häsiýetlerini düýpli özgerden ýagdaýynda mümkin» diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Kerri we Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow ABŞ bilen Orsýetiň Siriýadaky ynsanperwerçilik kömekleri babatda işleýän täze kömekçi topara, şeýle-de wagtlaýyn ýaraşyk gurmak üçin esaslary goýýan topara bilelikde, ýagny egindeş başlyklyk etjekdiklerini aýtdy.
Millionlap siriýalynyň çekýän jebir-jepasyny azaltmak üçin ynsanperwerçilik kömeklerine ýol açylmagynyň juda zerurlygy bilen bir hatarda, BMG-niň bellän möhletinde, 25-nji fewralda Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň hökümeti bilen oppozisiýanyň arasynda doňan gepleşikleriň gaýtadan başlanmagy hem zerur bolup durýar.
Parahatçylyk gepleşikleri 3-nji fewralda, hakykatda başlanmazyndan ozal, Assadyň harbylarynyň Aleppo welaýatynda, rus howa zarbalarynyň güýçli goldaw bermegi netijesinde gazanan we şu güne çenli dowam edýän ilerlemeleri netijesinde togtady.
Başlanmanka togtan Siriýa gepleşikleriniň çatak meseleleri, şol sanda «Yslam döwleti» we «Al-Nusra» toparlaryndan başga haýsy toparlaryň terrorçy hasaplanylmalydygy we parahatçylyk gepleşiklerine goşulmaly däldigi henizem çözülmän galýar.
Orsýet bilen Siriýa Aleppoda söweşýän toparlaryň terrorçydygyny aýdýar, emma olaryň käbiri Türkiýe, Saud Arabystany we Günbatar tarapyndan goldanylýar.
Lawrow 2-nji fewralda Orsýetiň Assada terrorçy toparlara garşy söweşde harby goldaw berýän howa kampaniýasynyň dowam etdiriljekdigini, ýagny «terrorçylaryň» ýaraşykdan daşarda galýandygyny aýtdy.
Iňlisçeden türkmençä geçiren Ýowşan Annagurban.


text:
Ukrainanyň resmileri Orsýet tarapyndan goldanýan separatistleriň gündogar Ukrainada hökümetiň pozisiýalaryny, şol sanda deňizýaka Mariupol şäherine golaý ýerleri oka tutup, ok atyşygy bes etmek baradaky ýaraşygy bozandygyny aýtdylar.
Goşunyň metbugat-wekili Wladislaw Seleznewiň 10-njy martda Kiýewde aýtmagyna görä, soňky günlerde separatistler Donetsk regionynyň Pisky, Wodyane, Tonenke, Opytne, Awdiiwka, Troitsk, Luhansk we Dutiwska käniniň golaýynda ot açypdyr.
Seleznew Luhansk regionynda gozgalaňçylaryň 9-njy martda agşam goşunyň Sokolnyky we Krymske ýerlerdäki pozisiýalaryna hüjüm edendiklerini, emma yza serpikdirilendigini aýtdy.
Gozgalaňçylaryň öz-özüni yglan eden goranmak resmisi Eduard Basurin Ukrainanyň goşunlarynyň hem hüjüm edip, ok-atyşygy bes etmek baradaky ylalaşygy bozandyklaryny aýtdy.
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko ok atyşygy bes etmek barada Minskde gelnen ylalaşygyň 15-nji fewralda güýje girmeginden bäri 64 esgeriň öldürilendigini aýtdy.
Ukrainanyň gündogarynda dowam edýän konflikt zerarly geçen ýylyň aprel aýyndan bäri 6 000-den gowrak adam wepat boldy.


text:
Dünýäde ýarag eksporty boýunça ikinji orunda durýan Orsýet Bangladeşe ors ýaragyny satyn almak üçin, 1 milliard dollar karz bermegi planlaşdyrýar. Bu barada sişenbe güni Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Moskwada Banlgadeşiň premýer-ministri Şeýh Hasina bilen eden duşuşygynda yglan etdi.
Putin Bangladeşiň Orsýetden nähili görnüşdäki ýarag satyn almagy isleýändigi barada maglumat bermedi.
Moskwanyň bu döwletiň birinji atom elektrik stansiýasyny gurmak üçin goşmaça 500 million dollar karz bermegi-de mümkin.
Orsýetiň “Rosatom” döwlet kärhanasy tarapyndan gurulmaly zawod 2014 ýylda bina edilip başlanar.


text:
Oppozisiýadaky adam hukuklary topary Siriýanyň harbylarynyň howa zarbasy netijesinde demirgazyk-günbatardaky Latakiýa welaýatynda 20 adamyň öldürilendigini habar berýär.
Britaniýada ýerleşýän Siriýa obserwatoriýasy topary şenbe güni Salma şäherine gijeki howa zarbalarynyň urlandygyny aýtdy.
Siriýaly aktiwistleriň aýtmaklaryna görä, Salma sünni musulmanlaryň köplükde ýaşaýan şäheri bolup, hökümet güýçleri bu ýere kontrollugy gaýtadan ele geçirmäge synanýarlar.
Assad günorta we merkezi Siriýanyň köp ýerini kontrolda saklaýar, pitneçiler bolsa Türkiýe bilen serhede golaý demirgazyk taraplary, Ýefrat jülgesini elinde saklaýar.
BMG 28 aýlyk konfliktde 100 müňden gowrak adamyň öldürilendigini, 1.7 million siriýalynyň bolsa ýurtdan gaçandygyny aýdýar.


text:
Žurnalist Anna Politkowskaýanyň öldürilenine şu gün dogry üç ýyl boldy.
Žurnalist Anna Politkowskaýanyň öldürilenine şu gün dogry üç ýyl boldy. 2006-njy ýylyň 7-nji oktýabrynda bu tanymal žurnalistiň öldürilmegi halkara derjesinde gahar-gazap döredip, Orsýetde adam hukuklarynyň ýagdaýy barada bütin dünýäni aladalandyrypdy.
Kremli ýadawsyz tankytlan, Çeçenistanda adam hukuklarynyň depgilenilmegini üznüksiz paş eden Politkowskaýa Moskwada öz öýüniň gapysynda atylyp öldürildi. Ol 48 ýaşyndady.
Ony öldürenlikde günälenip, tussaglyga höküm edilen adam entek ýok. Barlagçylar onuň kimiň tabşyrygy boýunça öldürilendigini şu wagta çenli anyklap bilmän gelýärler. Onuň çagalary Wera bilen Ilýa ejelerini öldürenler suduň öňünde dikeldiler diýen umydyň indi ýitip barýandygyny aýdýarlar.
“Ejemiň ölenine üç ýyl boldy. Bu jeneýatda eli bar adamlaryň kimlerdigi bilnip, sud öňüne getiriler diýen umydymyz indi ýitip barýar. Sebäbi wagt geçdigiçe, bu jenaýata gatnaşanlary tapmak mümkinçiligi-de azalýar” diýip Politkowskaýanyň gyzy Wera aýdýar.
Şübhelenilýän adamlar
Politkowskaýany öldürenlikde şübhe bildirilen üç adam şu ýylyň fewralynda “günäsiz” diýip boşadyldy. Şondan soň onuň yzynda galanlar bu jenaýatyň täzeden derňelmegini talap etdiler.
“Sülçülere ýene bir mümkinçilik berildi. Meniň pikirimçe, bu iň soňky şans bolup durýar. Sebäbi aradan köp wagt geçdi. Biz olar bu pursatdan peýdalanar diýip umyt edýäris” diýip, Ilýa Politkowskiý aýdýar.
Sergeý Sokolow Politkowskaýanyň işlän gazeti “Nowaýa Gazetanyň” baş redaktory. Onuň aýtmagyna görä, sülçüler indi bu jenaýaty edendir diýip, başga adamlara şübhelenýärler.
“Barlag geçirjekler şol öňki topar. Olara ençeme täze barlagçy goşuldy, ençemesi gitdi. Derňewçiler bilen geçiren gepleşigimden düşünişime görä, şübhelenilýän başga adamlar bar. Ähli zat oňat öňe gitse, suduň öňünde dikeldiljek adamlaryň öňküden köpeljekdigini pikir edýärin” diýip, Sokolow aýdar.
Sülçüler bilen ýakyndan hyzmatdaşlyk eden Sokolow täze şübhelenilýän adamlar barada maglumat bermekden saklandy. Sebäbi barlag işi entek doly tamamlanmandyr.
Sişenbe güni Moskwada geçirilen metbugat konferensiýasyna merkezi Parižde ýerleşýän “Serhetsiz Žurnalistler” gurmasynyň iki wekili gatnaşmakçydy. Ýöne Orsýet olara wiza bermedi. Bu toparyň başlygy Jean-Francois Julliard ors häkimiýetlerini bu iki adama bilgeşleýin wiza bermänlikde aýyplaýar.


text:
2012-nji ýylyň Fiziologiýa ýa medisina boýunça Nobel baýragy ýaponiýaly Şinýa Ýamanaka bilen britaniýaly Jon Gardona berilmeli edildi. Olar bu baýraga özleriniň sütünli öýjük baradaky ylmy gözlegleri üçin mynasyp boldular.
Nobel baýraklary baradaky komitetiň Fiziologiýa ýa-da medisina boýunça agzasy Goeran Hansson duşenbe güni Stokgolmdaky Karolinska institutynda şeýle beýanat etdi:
“Karolinska institutynyň Nobel assambleýasy şu gün 2012-nji ýylyň Fiziologiýa ýa-da medisina boýunça Nobel baýragyny, kämil öýjükleri köp potentlä öwürmek üçin gaýtadan programmirläp boljagy barada eden açyşlary üçin, Jon B. Gardon bilen Şinýa Ýamanaka bermeli diýen karara geldi.”
Medisinada rewolýusion öwrülişik
Karolinska institutynyň Nobel assambleýasynyň beýanatynda "bu açyşyň öýjükleriň we organizmleriň nähili ösdürilip bilinjegine düşünmekde rewolýusion öwrülişik" edendigi aýdylýar.
Beýanatda Gardonyň 1962-nji ýylda öýjükleriň ýöriteleşdirilmeginiň dolanyş häsiýetini açandygy aýdylýar.
40 ýyldan gowrak soň, 2006-njy ýylda Şinýa Ýamanaka syçandaky zyýan ýetmedik kämil öýjükleriň köp potentli sütünli öýjüklere öwrülmegi üçin gaýtadan programmirlenip bilinjegini açdy, kämil däl öýjükler bedende islendik görnüşe geçmäge ukyply bolýar.
Institut alymlaryň, adam öýjüklerini gaýtadan programmirlemek bilen, keselleri öwrenmegiň we kesgitlemegiň, bejermegiň täze mümkinçiliklerini döredendiklerini aýtdy.
Sütünli öýjük tehnologiýasy
Häzir Kioto uniwersitetinde işleýän Ýamanaka Ýaponiýada guralan metbugat ýygnagynda "meniň bütin ömrümdäki maksadym şu sütünli öýjük tehnologiýasyny düşegiň gapdalyna, hassa, hassahana getirmek boldy" diýdi.
Häzir Kembrij uniwersitetindäki Gardon institutynda işleýän Gardon bolsa, öz ylmy barlaglaryny uly adamyň öýjüklerinden başlangyç öýjükleri almak usullaryny tapmaga synanyşyk hökmünde häsiýetlendirdi.
“Ahyrky maksat adatça aýratynlykdaky bir adamdan alyp bolýan öýjüklerden başlap ähli görnüşdäki öýjükleriň çalşyrylmagyny üpjün etmek” diýip, ol sözüniň üstüne goşdy.
“Mysal üçin, biz deriden ýa gan öýjüklerinden goşmaça ýürek ýa-da beýni öýjüklerini alyp bilmek usullaryna eýe bolmak isleýäris” diýip, Gardon aýtdy.
Medisina baýragy şu ýyl beriljek alty Nobel baýragynyň ilkinjisidir.


text:
Kosowanyň howpsuzlyk güýçleriniň aýtmagyna görä olar 1998-nji we 1999- njy ýyllarda Kosowada bolan uruşda etniki Albanlary öldürenlikde şübhe edilýän bir Serp asylly adamy tussag edipdirler.
Kosowanyň polisýa departamentiniň metbugat wekili Arber Bekanyň aýtmagyna görä, 33 ýaşyndaky bu şübheli, Ýewropa Bileleşiginiň prokurorlary bilen guramaçylykly ýagdayda amala aşyrlan çärede sişenbe güni ela salnypdyr.
Şol adamyň Prizren etrapynyň töwereginde uruş jenaýatyna gatnaşanlygy güman edilýär. 1990-njy ýyllaryň aýagynda Serbiýanyň harby güýçleri Kosowa çozanda 10 müň töweregi seperatist Albanlaryň ölenligi çak edilýär.
Şol waka bilen bagly dereksiz ýitirim bolan 1 900 töweregi adamdan heniz hem habar ýok.


text:
Sanlyja gün öň tamamlanan 2016-njy ýylda kino muşdaklary müňlerçe filme tomaşa etdi. Olaryň arasynda bilermenlerdir muşdaklardan ýokary baha alanlary-da kän, almadyklary-da. Gadam basan 2017-nji ýylymyzda-da ýene-de ýüzlerçe, hatda müňlerçe dürli görnüşdäki filmler muşdaklaryň dykgatyna ýetiriler. Bu ýyl hem edil öňki ýyllarda bolşy ýaly, ozaldan dowam edýän filmleriň nobatdaky bölümleri, Golliwudyň ykdysady taýdan halasgäri hasaplanýan hyýaly gahrymanlaryň täze başdan geçirmeleri, diňe bir körpeleri däl, eýsem, ululary-da biparh goýmaýan gyzykly animasiýalar, edebiýat eserleri esasynda taýýarlanan kinolar, ozal surata düşürilen filmleriň rimeýkleri, dramalar, komediýalar, fantastik başdan geçirmeler, uruşly, triller hem-de söweş kinolary ekranlarda peýda bolar. Mahlasy, 2017-nji ýylda öňki ýyllara garanyňda, garaşylýan filmleriň sany juda köp.
PROKATYŇ LÄHEŇLERI
“XXX: Return of Xander Cage”: Ýanwar aýynda ekranlarda peýda boljak ozaldanam dowam edýän kinolardan “Üç iks” filmleriniň nobatdakysy “XXX: Return of Xander Cage” kinosydyr. Filmde esasy keşbi Golliwudyň görnükli aktýory Win Dizel ýerine ýetirýär we oňa bu gezekki başdan geçirmesinde Donni Ýen, Dipika Padukone, Nina Dobrew dagy ýoldaşlyk edýär.
“Resident Evil: The Final Chapter”: Zombi filmleriniň arasynda özboluşly orun alan “Resident Evil” kinolarynyň täze we iň soňky nusgasy “Resident Evil: The Final Chapter” filminde baş keşbi ýene-de Mila Ýowowiç janlandyrýar. Ekran eserine 1-nji, 4-nji we 5-nji filmleri surata düşüren, şol sanda baş keşbi janlandyryjy Ýowowiçiň ýanýoldaşy Pol W. S. Anderson režissýorlyk edýär. Film ýanwar aýynyň ahyrynda prokata çykarylar.
“The Fate of the Furious”: Ýokary tizlikli ulaglardan we hereketli kinolardan lezzet alýanlaryň söýgüli filmler toplumy bolan “Forsaž”-yň ýene bir bölümi, has takygy, 8-nji filmi aprelde tomaşaçylaryň dykgatyna ýetiriler. Win Dizel, Dweýn Jonson, Jeýson Stetham, Taýrese Gibson, Mişel Rodriges, Kurt Rassel, Şarliz Teron, Elsa Pataki ýaly tanalýan ýyldyzlaryň dürli keşpde çykyş eden kinosyny F. Gari Greý surata düşürdi.
“John Wick: Chapter 2”: 2014-nji ýylda “Jon Wik” ady bilen halk köpçüligine ýetirilen kinonyň 2-nji bölümi-de şu ýylyň sanawyndaky filmleriň biridir. Onda baş keşbi bu gezegem Keanu Riwes janlandyrýar. Jon bu sapar ar almak üçin Rime gaýtmaly bolýar. Çad Stahelskiniň režissýorlyk eden kinosynda Riwesden başga-da Kommon, Laurens Fişburn hem-de Iýn MakŞeýn surata düşýär. 10-njy fewral filmiň görkeziljek wagty diýlip bellenilipdir.
“The Mummy”: “Mumiýa” atly filmler aslynda 1932-nji ýyldan bäri düşürilip gelinýär. Bu barada 10-dan gowrak film ekranlaşdyrylyp, soňky üçlemäniň tamamlanyndan bu ýana-da 9 ýyl geçdi. “Universal” şereketiniň garamagyndaky täze filmde esasy keşpler kino sungatynyň 2 ägirdi – Tom Kruz bilen Rassel Krowa ynanyldy. 9-njy iýunda prokata çykaryljak kinonyň režissýory Aleks Kurtzman.
“Alien: Covenant”: Ilkinjisi 1979-njy ýylda Ridleý Skott tarapyndan ekranlaşdyrylan “Gelmişek” filminiň 6-njy nusgasy maý aýynda kinoteatrlara ýaýradylar. 2012-nji ýylda-da “Prometeýi” surata alan ussat režissýor Skott 5 ýyldan soň, ýene-de 6-njy “Gelmişekler” kinosy üçin kamerany ele aldy. Dünýäde köp muşdagy bolan bu filmler toplumynyň täze görnüşinde Maýkl Fassbender, Katerina Woterson, Billi Krudup, Danni MakBraýd, Damien Bişir dagy çykyş edýär.
“Pirates of the Carribean: Dead Man No Tell Tales”: Prokatyň ägirtlerinden diýlip görkezilýän “Karib deňziniň garakçylary” filmler toplumynyň nobatdakysynda Kapitan Jek Sparrow ýene bir başdan geçirmä gadam basýar. Oskaryň dalaşgäri norwegiýaly režissýorlar – Joahim Ronning bilen Espen Sandbergiň bilelikde taýýarlan kinosynyň kastinginde Jonni Depp, Jeoffreý Raş, täzeden dolanan Orlando Blum bar bolup, olaryň hataryna Hawier Bardem, Kaýa Skodelario dagy hem goşuldy. Soňky günlerde ilkinji 3 filmde çykyş eden owadan aktrisa Kira Naýtliniň-de goşulandygy baradaky habarlar kinonyň muşdaklaryny diýseň begendirdi. Filme muşdaklar maý aýynyň ahyryndan başlap tomaşa edip bilerler.
“Transformers: The Last Knight”: Robotlaryň arasyndaky söweşiň waspyny ýetirýän “Transformerler” filminlerini 4-nji kinodan soň, surata almagy Maýkl Beý bes etjekdigini habar beripdi. Ýöne ol 2 ýyl geçip-geçmänkä-de, prodýuserleriň isleginden ýüz döndürip bilmä,n 5-nji filmi-de taýýarlady. Filmde 4-nji kinonyň ýyldyzy Mark Wolberg, şol sanda Stenli Tuççi, Izabel Moner, Joş Duhamel ýaly artistler dürli keşpleri janlandyrýarlar. Prokatdan ýokary derejede girdeji gazanmagyna garaşylýan kino 23-nji iýunda görkeziler.
“War of the Planet of the Apes”: “Maýmynlar planetasy” filmleriniň 3-njisi “War of the Planet of the Apes” iýul aýynyň ortalaryna prokata çykar. Mett Riwesiň režissýorlygyndaky kinoda baş keşbi – Sizar atly maýmynyň keşbini ýene-de Endi Serkis janlandyrýar. Sabyrsyzlyk bilen garaşylýan kinoda Wudi Harrelson, Stiw Zan, Gabriel Çawarria dagy hem dürli keşpleri ýerine ýetirýär.
“Blade Runner 2049”: Mundan öňküsi 1982-nji ýylda Ridleý Skott tarapyndan surata alnan “Blade Runner” kinosynda esasy keşbi Harrison Ford janlandyrypdy. Halypa aktýor täze filmde-de şol öňki keşbini ýerine ýetirýär. Ýöne şol wakalaryň üstünden 30 ýyl geçýär. Täze kinony kanadaly şowly çykan filmleriň režissýory Denis Willenýow ekranlaşdyrar. Oktýabr aýynda görkeziljek kinoda Raýn Gosling, Ana de Armas, Jared Leto, Makkenzi Dewis ýaly artistler hem çykyş edýär.
“Kingsman: The Golden Circle”: Oktýabr aýynda ekranlara goýberiljek kinolaryň ýene-de biri “Kingsman: The Golden Circle” bolup, aslynda, 1-nji filmiň prokata çykanyna entek köp wagt hem geçmändi. 2014-nji ýylda surata alnan 1-nji film tomaşaçylaryň ýokary bahasyna mynasyp bolupdy. Mattýuw Wonuň režissýorlyk edýän kinosynda Taron Ejerton, Julianna Mur, Mark Strong, Halle Berri, Çaning Tatum hem-de Kolin Fert dagy surata düşýär.
“Star Wars: Episode VIII”: Soňky ýyllarda birnäçe bölümi prokata çykarylan we kino senagatynyň özbaşyna pudagy diýlip görkezilýän “Ýyldyz söweşleri” kinolar toplumynyň 2-nji üçlemesiniň 2-nji filmi-de 2017-nji ýylda tomaşaçylaryň dykgatyna ýetiriler. “Ýyldyz söweşleri: 8-nji epizod” ady bilen görkeziljek filme Rian Jonson režissýorlyk etse, bu ekran eserinde Mark Hamill, Karri Fişer, Daizi Ridleý, Jon Boýega, Oskar Aýzaak, Lupita Nýong’o, Domnall Glison, Benesio Del Toro, Endi Serkis hem-de Laura Dern surata düşýär. Film dekabr aýynyň 15-ine prokatlara ýaýradylar.
“Jumanji”: 1995-nji ýyldaky “Jumanji” filminde merhum Robin Williams özüne ynanylan keşbi ussatlarça janlandyrypdy we kinonyň uly meşhurlyk gazanmagyna saldamly goşant goşupdy. Şol filmiň dowamy hasaplanýan täze “Jumanji” filmi-de 22 ýyldan soň, tomaşaçylaryň dykgatyna ýetirilýär. Bu ekran eserinde esasy keşpleri Dweýn Jonson, Kewin Hart, Jek Bläk, Karen Jillian hem-de Nik Jonas dagy ýerine ýetirýär. Ýylyň ahyrynda görkeziljek kinony Jeýk Kasdan surata düşürýär.
HYÝALY GAHRYMANLARYŇ
TÄZE BAŞDAN GEÇIRMELERI
“Logan”: Soňky ýyllarda Golliwuda maliýe taýdan uly goldaw bolýan “Marvel” we “DC Comics” şereketleriniň önümleri 2017-nji ýylda-da az däl. Olaryň ilkinjisi “Logan” bolup, “Rosamaha” (Wolwerine) filminiň dowamynda ýene-de Hýu Jekman, Patrik Stýuwart, Boýd Holbruk, Dafne Kin dagy surata düşdi. Jeýms Mangold tarapyndan ekranlaşdyrylan kino 3-nji martdan başlap, tutuş dünýädäki kinoteatrlara ýaýradylar.
“Guardians of the Galaxy Vol. 2”: “Galaktikanyň goraýjylary” filminiň 2-njisi-de bu ýyl prokata çykjak “Marvel” önümi bolup, ol 5-nji aprelde tomaşaçylaryň dykgatyna ýetiriler. Jeýms Gannyň režissýorlyk edýän kinosynda Kris Pratt, Zou Saldana, Win Dizel, Bredli Kuper, Elizabet Debiki, Kurt Rassel ýaly Golliwudyň tanalýan ýyldyzlary dürli keşpleri janlandyrýar.
“Spider-Man: Homecoming”: 3-nji gezek täzeçe surata düşürilýän “Möý adam” filminde bu sapar baş keşbi ýaş aktýor Tom Holland ýerine ýetirýär. Jon Wattsyň režissýorlygyndaky filmde oňa Maýkl Kiton, Marisa Tomei, Robert Dawni Jr., Zendaýa, Jon Fawro dagy ýoldaşlyk edýär. “Möý adamyň” täzeçe başdan geçirmeleri barada söhbet açýan kino 7-nji iýulda prokata çykar.
“Thor: Ragnarok”: Başga bir planetadan gelip, ýer şaryny howpdan halas edýän eli çekiçli hyýaly gahryman Toruň nobatdaky başdan geçirmesinde ýene-de Kris Hemswort, Tom Hiddlestoun, Idris Elba, Antoni Hopkins, şol sanda, Keýt Blanşett, Mark Ruffalo, Benedikt Kumberbetç ýaly artistler çykyş edýär. Taiki Waititiniň režissýorlygyndaky kino noýabr aýynyň başlaryna kinoteatrlara goýberiler.
“Wonder Woman”: Hyýaly gahrymanlar filmlerinde “Marvel”-iň esasy bäsdeşi “DC Comics”-iň önümi bolan “Wonder Woman” filmine garaşýanlaryň sany az bolmasa gerek. Baş keşbini owadan aktrisa Gal Gadotyň janlandyrýan kinosyna Petti Jenkins režis- sýorlyk edýär. Iýun aýynyň ilkinji günlerinde ekranlarda peýda boljak kinoda Kris Paýn, Konni Nelson, Robin Raýt dagy hem dürli keşpleri janlandyrýar.
“Justice League”: “Marvel”-iň hyýaly gahrymanlary “The Avengers” filminde bilelikde hereket edýän bolsa, “DC Comics”-iň hyýaly halas edijileri-de “Justice League” kinosynda jemlenýärler. Ýylyň iri taslamalarynyň biri diýlip görkezilýän bu filmi ussat režissýor Zek Snaýder surata düşürýär. “Batman”, “Superman”, “The Flash”, “Wonder Woman”, “Aquaman” dagynyň bilelikdäki ilkinji başdan geçirmesinde Ben Afflek, Henri Kawil, Emi Adams, Gal Gadot, Jeýson Momoa, Ezra Miller, Reý Fişer, Ember Hörd, Jou Manjaniello, Willem Defoe, Jessi Aýzenberg, Jeremi Aýrons, Daýana Leýn, J.K. Simmons ýaly Golliwudyň tanalýan birnäçe artisti dürli keşpleri ýerine ýetirýär. Sabyrsyzlyk bilen garaşylýan bu kino 17-nji noýabrdan soň, prokatdaky ornuny alar.
Ýylyň garaşýylýan kinolary –1:
“Underworld: Blood Wars”
“XXX: Return of Xander Cage”
“Resident Evil: The Final Chapter”
“The Fate of the Furious”
“John Wick: Chapter 2”
“The Mummy”
“Alien: Covenant”
“Pirates of the Carribean: Dead Man No Tell Tales”
“Transformers: The Last Knight”
“War of the Planet of the Apes”
“Blade Runner 2049”
“Kingsman: The Golden Circle”
“Jumanji”
“Star Wars: Episode VIII”
“Guardians of the Galaxy Vol. 2”
“Spider-Man: Homecoming”
“Logan”
“Wonder Woman”
“Thor: Ragnarok”
“Justice League”


text:
Sungat
“Forbes” žurnalynyň habar bermegine görä, “Marvel”-iň hyýaly gahrymany Gara duly janlandyrýan...
Sanlyja gün öň tamamlanan 2016-njy ýylda kino muşdaklary müňlerçe filme tomaşa...
Ady: “Passengers” Režissýory: Morten Taýldum Keşplerde: Jennifer Lawrens, Kris Pratt, Maýkl...
Beýonse 9 ugurdan dalaşgär Aýdym-saz dünýäsiniň iň abraýly sylagy bolan 59-njy...
Kinotankytçylar (Critics’ Choice Awards) 2016-njy ýylyň iň gowy filmi diýip, “La-La...
Özbaşyna bir pudaga öwrülen “Ýyldyz söweşleri” filmler toplumynyň hataryna ýene biri...
Kino dünýäsiniň iň uly sylagy bolan Oskaryň buşlukçysy hasaplanýan “Altyn globus”...
Bolliwudyň dünýä belli ýyldyzy Şah Ruh Han bilen soňky wagtlarda şöhraty...
Garaşsyz filmleriň iň uly sylagy bolan “Independent Spirit” (“Garaşsyz ruh”) baýraklarynyň...
Teleseriallar we telefilmler ugrundan gowşuryljak baýraklaryň arasynda “Iň gowy drama serialy”...


text:
Yragyň baş şaýy ruhanysy aýatolla Ali al-Sistani hakyky reformalar geçirilmese ýurduň ençeme problemalar bilen ýüzbe-ýüz bolup, hatda bölünmeginiň-de ähtimaldygyny aýtdy.
Yrakda uly abraýa eýe bolan Sistani soňky hepdelerde premýer-ministr Haidar al-Abadiniň yglan eden korrupsiýa garşy reformalaryna degişli ençeme gezek çykyş etdi.
Sistani aýratynam howpsuzlyk güýçleriniň çägindäki korrupsiýanyň we ýokary derejeli resmileriň öz wezipelerinden hyýanatçylykly peýdalanmagynyň “Yslam döwleti” söweşiji toparyň geçen ýylda ýurduň uly böleklerini basyp almagyna ýol açandygyny, 20-nji awgustda AFP agentligine aýtdy.
Sistani Yragyň syýasatçylaryny günäledi we olaryň köpüsiniň “Yragyň halkynyň bähbitlerine ýeterlik üns bermändiklerini, muňa derek öz şahsy, syýasy, dini we etnik bähbitlerine ünsüni gönükdirendigini” aýtdy.


text:
Halkara Pul fondy Türkmenistanda ykdysady ösüş derejesiniň peselýändigini, onuň geçen ýylky 10 %-den şu ýyl 7 %-e düşendigini, indiki ýylda bolsa 6 %-e çenli peseljekdigini aýdýar. Bu sanlar nämeden habar berýär? Azatlyk Radiosy Orsýetiň 'RosBiznesKonsalting' agentliginiň baş analitigi Aleksandr Ýakowlewden düşündiriş sorady.
Azatlyk Radiosy: Halkara Pul fondy Türkmenistanda ykdysady ösüş derejesiniň peselýändigini, onuň geçen ýylky 10 %-den şu ýyl 7 %-e düşendigini, indiki ýylda bolsa 6 %-e çenli peseljekdigini aýdýar. Bu sanlar nämeden habar berýär?
Aleksandr Ýakowlew: Umumy içerki önümçilik derejesi barada aýdylanda, bu gowy görkezijiler. Muny Aziýanyň beýleki ösýän ykdysadyýetleri bilen deňeşdireniňde, elbetde Hytaý we Hindistan ýaly bolmasa-da, şolara ýakyn we gowy diýse bolar. Deňeşdirme üçin, eger Orsýetiň görkezijilerini alyp görsek, şu ýyl ösüş minus 4 % bolar, indiki ýylda-da minus bolar. Ýewropanyň köp ýurdunda ösüş 0 derejesinde, ençemesinde otrisatel. ABŞ-da bir prosentden sähel gowrak. Şeýlelikde, 5-6 % ösüş gowy görkeziji hasaplanylýar. Elbetde, geçen ýylky 10 % çakdanaşa ýokary görünýär, munuň sebäplerine düşünmek üçin ýurduň umumy içerki önümçiliginiň gurluşyny öwrenmeli. Ýöne, umuman aýdylanda, agzalan sanlar peselmek bilen hem bolsa, ýurduň ykdysady taýdan ösýändigini görkezýär.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň häkimiýetleri öz statistiki maglumatlarynda ýurduň ykdysady ösüşiniň ýokary derejede saklanýandygyny habar berýärler.
Aleksandr Ýakowlew: Statistika takyklyga esaslanýan hem bolsa, oňa ýalançylygyň öýjügi diýilýär, şonuň üçin sanlara düşünmek üçin olaryň nädip hasaplanandygyna düşünmeli, sebäbi hasaplamagyň birnäçe usuly bar. Ýöne, meniň pikirimçe, Türkmenistanyň ykdysadyýeti barada aýdylanda, ösüşiň 5-6 % derejesinde bolmagy hakykata ýakyn görünýär.
Azatlyk Radiosy: Ösüş görkezijisiniň pese tarap ugur almagynyň täsiri ýokmy?
Aleksandr Ýakowlew: Bu milli ykdysadyýetiň biraz gowşaýandygyny, ykdysady yzagaýdyşlygyň, biziň düşünişimize görä, belli bir derejede ýumşak geçýändigini görkezýär. Bu hakyky çökgünliligiň ýokdugyny, emma şol bir wagtda-da güýçli ösüşiň çäklenip, gowşap başlandygyny aňladyp biler. Biziň Aziýanyň iri ýurtlarynyň mysalynda görşümiz ýaly bu ýagdaý güýçli ösüşden soňky böwşeňlik hem bolup biler, bu kadaly bir ýagdaý. Has takyk düşündiriş bermek üçin her bir ykdysadyýeti aýratynlykda alyp görmeli, onuň strukturasyna, umumy içerki önümçilik derejesini kesgitleýän ugurlaryna aýratynlykda seretmeli, ähli ykdysady we makroykdysady görkezijileri hasaba almaly, ilatyň alyjylyk, iş bilen meşgullyk, demografik derejelerini göz öňünde tutmaly. Üstesine, dünýäde häzir uly ösüş ýok, köp ýurtlaryň, şol sanda Hytaýyň ykdysady ösüşini haýalladýar. Hytaý tutuş Aziýa regiony üçin kesgitleýji ugur bolup durýar. Bu prosesleriň hem [Türkmenistanyň ykdysadyýetine] täsir ýetirýän bolmagy ähtimal.


text:
Taryh düýbi görünmeýän, çuň okeana çalym edýär. Taryh — düýnki gün. Düýnki gün bolan wakalary gözleri bilen görmedik adamlar düýnki gün hakda diňe düýnki günden galan ýazgylara salgylanyp gürrüň etmeli bolýar. Düýnki günden galýan ýazgylar hem iki dürli bolýar, ýagny olaryň biri hakyky taryhy faktlar, ikinjisi bolsa halkyň rowaýatlary esasynda dörän gürrüňler.
Men şu makalamda türkmenleriň iň bir uly tiresi bolan ärsarylar hakda gürrüň gozgamazymdan ozal alym Naderiden pars taryhyna siňip galan ýazgylary okyjylara hödürlemek isleýärin (2-nji tom, sahypa-788), ine, şol ýazgylar: «Hijriniň 1153-nji ýylynda, miladynyň 1740-njy ýylynda Nedir şa afşar Hindistandan dolanyp gelenden soň Horezmi hem-de Mawerennähri basyp almak üçin Balh bilen Çeharjuýa (Çärjew — häzirki Türkmenabat) goşunyny salmak isleýär. Çeharjuý (Çärjew) şäherine Jeýhun derýasynyň üstünden geçmek üçin köpri gurmagy hem-de şol köpriniň iki tarapynda bek galalar galdyrmagy emr edýär. Her galada bäş-alty müň tüpeňçi, ýene-de otuz-kyrk müň söweşiden ybarat goşun ýerleşdirmek isleýär. Soňra ol Buhara hüjüm edip başlaýar. Emma hut şol pursatdan soň, ýagny hijriniň 1160-njy ýylynda, milady hasaby boýunça 1747-nji ýylda Nedir şa ýogalýar. Onuň uly goşuny Çeharjuýyň üsti bilen Mawerannähre geçmäge synanyşýar. Ýöne şol wagt saryk hem-de ärsaý türkmenleriniň ýolbaşçylary we beýleki türkmen tireleri naýza bilen ýaraglanan otuz müň atly goşun bilen olaryň ýoluny baglaýarlar. Şol sebäpli Nedir şanyň goşunlary häzirki Täjigistanyň golaýyndan geçip gitmäge mejbur bolýarlar. (Ýokarda agzalan kitap, 3-nji tom, 1127-nji sahypa we şondan aňry).
Ärsarybaba taryhy şahsmy ýa-da rowaýatmy?
Ýokarda aýdyp geçişim ýaly, taryh düýbüne ýetip bolmaýan çuň okeana çalym edýär. Ony näçe dördügimizçe täze-täze faktlaryň üstünden barýarys. Ine, biz goňşy Eýran halklarynyň taryhy ýazgylaryny okadyk-da, Amyderýanyň boýunda ýaşaýan ärsarylara bir döwürler «Ärsaý» diýleniniň üstünden bardyk. Belli bir ýyllaryň dowamynda sözleriň aýdylyş äheňiniň üýtgemeginiň netijesinde sözler mydama başga görnüşe geçip durýar. Ençe wagtyň geçmegi bilen «ärsaý» sözem «ärsary» sözüne öwrülip gidipdir.
Taryhy faktlaryň, rowaýatlaryň üstünde dawa etjek bolmaly däl. Gaýtam olary öz pikiriň bilen baýlaşdyrjak bolmaly. Halka düşnükli bolmadyk her bir taryhy waka, taryhy şahs hakda hernäçe köp pikir aýdylsa, şonça gowy. Onsoň, müňläp-müňläp pikirleri orta döküp, olaryň haýsysy hakykata gabat gelýän bolsa, şony hem alyp, hakyky fakt hökmünde halka hödürlemeli.
Türkmen alymy Amantagan Begjanowyň «Gömlen akabalar» atly kitabynda türkmenleriň ärsary tiresi hem onuň ýolbaşçysy Ärsarybaba hakdaky maglumatlar berilýär. Ol kitapda alym Ärsarybaba hakdaky ýazgylaryny şeýle başlaýar: («Gömlen akabalar», 17-nji sahypa) «Ärsarybaba hakynda gürrüň edilende ýeke-täk taryhy çeşme bolan «Şejerei teräkime» («Türkmenleriň nesil daragty») diýen kitaba ýa-da halk rowaýatlaryna salgylanaýmasaň, ol barada maglumat berýän başga bir suwytly zat ýok diýerlikdir. Mälim bolşy ýaly, bu kitaby onuň awtorynyň aýtmagyna görä, türkmenleriň haýyşy boýunça olaryň taryhyny beýan etmek maksady bilen, on ýedinji asyrda Hywa hany Abulgazy ýazypdyr».
Amantagan Begjanow özüniň «Gömlen akabalar» atly kitabynyň 18-nji sahypasynda rus alymy Bartoldyň «Şejerei teräkime» kitaby barada aýdanlaryny mysal getirip, şeýle ýazýar: «Bu kitapdan örän ägälik bilen peýdalanmaly bolar, sebäbi käbir maglumatlary Reşit-ed-dinden alandygyny hasap etmeseň, Abulgazy ony başdan-aýak dilden aýdylýan hekaýalar esasynda ýazypdyr».
Halk arasyndaky gürrüňlere seretmezden, biz islendik şahsyň taryhy şahsmy ýa-da rowaýaty şahslygyny anyklamak üçin onuň doglan ýyly, ýogalan wagty hakdaky senä gabat gelmeli. Biziň eramyzdan öňki asyrlarda, biziň eramyzyň ähli asyrlarynda ýaşap geçen taryhy şahslaryň — patyşalaryň, hanlaryň, pygamberleriň, alymlaryň, ýazyjylaryň, şahyrlaryň, lukmanlaryň doglan ýyllary, ýogalan wagtlary, ýaşan ýerleri, ýaşan döwründe eden anyk işleri hakda biz hakyky faktlary tapyp bilýäris. Ýöne halkyň dilindäki köp şahslaryň halk tarapyndan döredilen şahslardygyny bilip bolýar. Ýa-da kimdir biriniň prototipi bolan rowaýaty şahslardygyny bilip bolýar.
Mysal üçin, Türkmenistanyň öňki prezidenti Nyýazowa ýazylyp berlen «Ruhnamada» getirilýän Oguz han taryhy şahs däl. Türk alymy Faruk Sümeriň «Oguzlar — türkmenler» atly kitabynda «oguz» diýen söz «taýpa» diýen manyny berýär. Oguzlar — taýpalar. Oguz han — şol taýpalaryň hany. Soňra bu ýagdaýy halk rowaýat görnüşinde ösdürýär. Oguz hanyň gadym döwürde ýaşap geçen batyr han Bode hanyň prototipiniň bolmagynyň-da mümkindigini Faruk Sümer öz kitabynda ýazýar.
Ärsarybabanyň-da şeýle şahs bolmagy mümkin. Onuň doglan hem ölen ýyly hakda hiç hili fakt ýok. Birnäçe türkmen hem rus alymlary Ärsarybabanyň ölen hem doglan ýyly hakda çaklama faktlary oklaýarlar («Gömlen akabalar», 26-njy sahypa), ýöne akademik A.N.Samoýlowiçden mysal getirmek bilen, Amantagan Begjanow ol çaklamalary hem puja çykarýar.
Şeýle hem Abulgazy Ärsarybabany Ogurjyk alpyň (batyryň) çowlugy hasaplaýar. Ogurjyk alpy bolsa Oguz hanyň 16-njy arkasy hasaplaýar («Gömlen akabalar», 19-21-nji sahypa). Oguz han bolsa taryhda bolmadyk şahs. Ýok adamdan nädip arka döreýär? Hatda öz aýdýan bu faktyna Abulgazynyň özem gaty bir ynanmandyr (şol ýerde).
Taryhy şahslar öwrenilende olar hakdaky ýazgylara öz döwrüniň gözi, aňy bilen nazar aýlamaly. Sebäbi sülä gelse-gelmese, aňyrsyny güýçli patyşalara, pygamberlere diretmek, özlerini gudratlylaryň nesilleri edip görkezmek gadymy döwürleriň şahslaryna mahsus bolupdyr. Köp taryhy şahslaryň ömür beýanlaryny okanyňda muňa göz ýetirse bolýar.
Ärsarybabanyň «Ärsary» adyny alşy hakda hem türkmenleriň arasynda Salyr Gazan bilen baglanyşykly iki rowaýat bar. Bu rowaýatlaryň birinde Salyr Gazanyň iki ogly bolup, olaryň biriniň ady Teke, beýlekisiniň ady Sary bolup, Sary duşman tarapyndan öldürilen atasynyň aryny almakda edermenlik görkezip, Ärsary adyny alýar. Bu wakany beýan edýän ikinji rowatda bolsa Salyr Gazanyň Saryk, Sary, Janmämmet atly ogullarynyň bolup, duşman tarapyndan öldürilen atalarynyň aryny almakda Sary edermenlik görkezýär we Ärsary adyny alýar. Ahyrsoňy, bu hem taryhy hakykat däl-de, rowaýat.
Ärsary baýyň Mama atly owadan gyzynyň bolanlygy, soňra ony duşman sorap, onuň üstünde uruş bolanlygy, şol uruşda hem Ärsary baýyň ölenligi hakdaky rowaýat hem Abulgazyda berilýär. Hut şeýle epizod Oguz handaky rowaýatlarda-da bar. Rowaýatlar dilden-dile, ilden-ile geçýärler.
Ärsarybaba hakdaky maglumatlary Hywa hany Abulgazy iliň arasyndaky rowaýatlar boýunça ýygnan hem bolsa, Amantagan Begjanowyň «Gömlen akabalar» kitabynda Ärsarybaba hakda şeýle ýazgylar hem berlipdir: «Krasnowodskiden has demirgazyk-gündogarda, Nebitdagdan bolsa ep-esli demirgazyk tarapda Ärsarybaba daglary diýilýän baýyrlyklar we depeler uzap gidýär. Şol alaňlyklarda Ärsarybaba gonamçylygy bolup, onda nesilbaşy, tirebaşy bolan bu gerçegiň jesedi ýatyr». (29-njy sahypa). 1819-njy ýylda bu gonamçylygyň gapdalyndan geçen rus kapitany Murawýow hem Ärsary baba gonamçylygy hakynda: «Onuň duşundan geçen her bir adam, hatda ol başga tireden bolsa-da, bu ýere gelip, aýat okap gidýär» diýip, ýazgy galdyrypdyr. (Şol ýer.)
Amantagan Begjanow özüniň «Gömlen akabalar» kitabynda: «Ärsarybabanyň jesedi arheologlar tarapyndan öwrenildi we şonda onuň öldürilendigi takyklandy. Il-günüň arasynda saklanyp galan rowaýatlarda aýdylyşyna görä, Ärsarybaba ömrüniň ahyryna çenli öz halkynyň ar-namysyny we mertebesini mertlerçe goramagy başaran adam bolupdyr» diýip ýazýar. Soňra bolsa, awtor: «Ärsarybabanyň şahsyýeti entek doly öwrenilenok» diýip ýazypdyr.
Alymlar ony taryhy şahsa öwürjek bolýarlar. Taryhy hakykatda bolsa ol hakda hiç hili maglumat ýok. Ýöne Balkan welaýatyndaky Tüwer obasynda Ärsarybaba gonamçylygy bar hem-de ol ýerde özüniň Mama atly owadan gyzyny almaga gelen duşman bilen söweşip ölen Ärsarybaba hem-de onuň bilen deň söweşip, gurban bolan ärsarylaryň gonamçylygy bar. Owadan gyz Mama bilen baglanyşykly waka rowaýat. Ýöne Ärsarybaba gonamçylygy hem-de şol ýerde jaýlanan Ärsarybabanyň mazary, Ärsarybabanyň jesedini şu günki alymlaryň barlap, netije çykaryşlary şu günüň gürrüňi. Rowaýatda ýogalan adamyň jesedini barlap bolarmy? Rowaýatda ýogalan adamyň mazaryny anyklap bolarmy?
Sary atly bir kişiniň Ärsary adyny alşy-da rowaýat. Belki, bu rowaýatlaryň aňyrsynda hakykatyň ýatan bolmagy-da ahmal.
Türkmenlerde «Görogly» eposy bar. «Görogly» eposy regionyň halklarynyň köpüsinde, şol sanda türklerde-de bar. «Ker ogly», «Kör ogly», «Är ogly» ýaly atlar bilen Orta Aziýanyň köp halklarynda çap edilen bu epos okuw kitaplarynda halk döredijiliginiň bir görnüşi hökmünde öwredilip gelindi we ol häzir hem şeýle. Halk Görogly hakda hakykatda bolup bilmejek wakalary toslap, halkyň göwnünden turaýjak, ajaýyp bir eposy döredipdir. Şu çaka çenli Göroglynyň halkyň toslap tapan rowaýaty gahrymanydygyna ynanyp geldik. Ine, birdenem, Göroglynyň hakykatdan-da taryhda ýaşap geçen gahrymandygy hakda eşidildi. Bu barada türk alymlarynyň biri ylmy iş gorapdyr. (Entek muny türkmenleriň köpüsi eşiden däldir). «Görogly» eposynyň Köpetdagdan ilerde, dag eteginde kowçum-kowçum bolup ýaşan tekeleriň eposydygyny, tekeleriň ony hemmelere gürrüň berendiklerini alym ýazypdyr. Bir döwürler Köpetdagyň ileri ýüzünde oturan tekeleriň Eýran şasynyň garşysyna gozgalaňa galandyklaryny, şol gozgalaňa-da Görogly atly batyr ýigidiň ýolbaşçylyk edendigini, soňra tekeleriň öz gahrymanlary hakda rowaýat-epos dörendigini, ol rowaýatlaryň dilden-dile, ilden-ile geçendigini türk alymy öz ylmy işinde belläpdir. Hatda ol işde Göroglynyň jaýlanan ýerine, haýsy patyşa bilen urşanyna çenli anyk berilýär.
Ärsarybabanyň-da öz iliniň öňüne düşen şeýle batyr kişileriň biri bolan bolmagy mümkin. Soňra halk hakyky bolan wakanyň üstüni rowaýatlar bilen dolduryberýär. Belki, ylmyň geljekde Ärsarybabanyň prototipiniň-de üstüni açmagy mümkin. Häzirlikçe dünýede bir-ä ärsarylar bar, birem Ärsarybaba gonamçylygy bar, birem Ärsarybaba hakdaky rowaýatlar bar. Ärsarybaba hakda taryhy hakykat, taryhy ýazgylar ýok.
Belki, Ärsarybaba gonamçylygyň-da ärsarylaryň jaýlananlygy üçin oňa «Ärsarybaba» gonamçylygy diýlip at berlen bolmagy mümkin. Sebäbi türkmenler öwlüýädir gonamçylyklara «baba», «ata» sözüni mydama ýanaýarlar. Meselem, «Ärsarybaba», «Asdana baba», «Didar baba», «Goçgar ata», «Hekim ata», «Mäne baba» we şuňa meňzeşler.
Haýsydyr bir taryhy şahs hakda öz pikirini aýtmaga hemmeleriň haky bardyr. Bu birek-birek bilen pikir alyşmadyr, ylma tarap kiçijik ylmy pikir oklandygydyr. Şol pikire alymlar üns sowsa-ha sowar, sowmasalar-da, janlary sag bolsun, okarlar, goýarlar. «Belki, biziň bu gürrüňlerimiz ylym üçin kiçijik goşant bolar» diýip, alym Amantagan Begjanow hem öz kitabynda belläpdir. Hemmeler hem şeýle pikir bilen, gowy pikir bilen taryhy ýazgylary derňeýärler.
Taryhy derňeýänleriň ýüreginde hiç hili gara pikir bolmaýar. Olar garaňkylykda bukulyp ýatan faktlary ýagtylyga — hemmeleriň görüp biljek ýerine çykarmaga ymtylýarlar.
Çoluk Möwlamow Aşgabatda ýaşaýan intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Siriýanyň harby güýçleriniň resmileri Ysraýylyň uçarlarynyň Damaskyň etegindäki bir “ylmy-barlag merkezini” bombalandyklaryny habar berdiler.
Siriýanyň resmileri çarşenbe güni amala aşyrylan bu howa hüjümlerinde iki adamyň ölüp, bäş adamyň ýaralanandygyny aýdýarlar.
Şol bir wagtyň özünde-de, Siriýanyň Goranmak ministrligi Liwanyň “Hizbulla” topary üçin ýarag alyp barýan ýük maşynlaryň Liwanyň serhet ýakasynda Ysraýylyň uçarlary tarapyndan bombalanandygy barada peýda bolan maglumatlary ret etdi.
Siriýa bular ýaly ýük daşalyşygynyň asla bolmandygyny öňe sürýär. Ysraýylyň Goranmak ministrligi we “Hizbulla” toparynyň metbugat sekretary bu soňky maglumatlar barada kommentariýa bermekden saklanýarlar.


text:
Gyrgyz syýasatçysy we aktiwisti Toktaýim Umetaliýewa Gyrgyzystanyň paýtagtynyň adyny üýtgetmek üçin gol ýygnalýandygyny aýdýar.
Umetaliýewa sosial we syýasy toparlaryň bir toparynyň Bişkegiň adyny Manas diýip diýip üýtgetmek isleýändiklerini aýdýar.
Manas gyrgyz halkynyň rowaýaty gahrymany bolup, halk döredijiliginde müň ýyldan gowrak wagt bäri ýaşap gelýär.
Umetaliýewa bu kampaniýa gatnaşyjylaryň 1-nji sentýabrda 10 müň gol ýygnamagyna garaşylýandygyny, şondan soň bu meselä parlamentde serediljegini aýdýar.