text:
Nebitgaz pudagy türkmen döwletiniň Garaşsyzlygynyň ilkinji ýyllarynda onuň kemala gelmeginde möhüm orun eýeledi we häzir hem milli ykdysadyýetimiziň esasy sütüni boiup durýar. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda üstünlikli amala aşyrylýan Türkmenistanyň energetika syýasaty ählumumy durnukly ykdysady ösüşiň we syýasy durnuklylygyň möhüm şerti hökmünde sebitde we dünýäde energetika howpsuzlygyny berkitmäge gönükdirilendir.
Ýurdumyzda çykarylýan «gara altynyň» möçberini artdyrmak, ýangyç-energetika toplumynyň çig mal binýadyny berkitmek boýunça wezipeleriň çözülişi barada «Türkmennebit» döwlet konserniniň başlygynyň orunbasary Döwletdurdy HAJYÝEW «Nebit-gaz» gazetine şeýle gürrüň berdi:
– Baý nebitgaz gorlaryna eýe bolmak bilen, Türkmenistan iri energetika döwletleriň hataryna girýär, dünýäniň energetika bazarlaryny ösdürmäge işjeň gatnaşýar. Nebitiň, gazyň öndürilişini ýokarlandyrmak, içerki sarp edijiler üçin çykarylýan önümleriň hilini gowulandyrmak, energiýa serişdeleriniň dünýä bazarlaryna iberilişini artdyrmak ýurdumyzyň energetika syýasatynyň ileri tutulýan ugurlaryna öwrüldi. Häzir «Türkmennebit» döwlet konserni tarapyndan işlenip geçilişiň dürli tapgyrlarynda bolan meýdançalaryň otuza golaýy ulanylýar.
Önümçiligi toplumlaýyn döwrebaplaşdyrmak hem-de täze tehnologiýalary we ýokary netijeli enjamlary giňden ornaşdyrmak arkaly nebitiň çykarylýan möçberini artdyrmak konserniň möhüm wezipeleriniň hatarynda durýar. Munuň özi köp wagt bäri özleşdirilýän ýataklarda çykarmasy kyn bolan nebit gorlary, şeýle hem özleşdirmek üçin ýetip bolmaýan uly çuňlukdaky nebit gatlaklaryny işlemäge girizmegiň hasabyna önümçiligiň kuwwatlylygyny artdyrmaga mümkinçilik döredýär.
Şu maksat bilen öňdebaryjy daşary ýurt kompaniýalary bilen hyzmatdaşlyk berkidilýär. Hususan-da, ýurdumyzyň günbatar welaýatynyň köp wagt bäri özleşdirilýän guýularyny düýpli abatlamak boýunça hyzmat ediş işlerini geçirmekde «Türkmennebit» döwlet konserni bilen daşary ýurt kompaniýalarynyň arasynda ýola goýlan işjeň hyzmatdaşlygyň gerimi barha giňeldilýär.
Ynha, eýýäm 50 ýyldan gowrak wagt bäri işlenip taýýarlanýan Goturdepe ýatagynda täze tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagy netijesinde häzir ýatagyň diňe üstünlikli ulanylmagy dowam etdirmek bilen çäklenilmän, eýsem, onuň nebit berijiligi hem artdyrylar.
Mundan başga-da, konsern geljekde Hazar deňziniň türkmen bölegindäki ýataklary özleşdirmek boýunça meýilnamalary amala aşyrmaga taýýarlyk görýär. Olar nebitiň we gazyň uly goruna eýedir. Häzir ol ýerde «Petronas» we «Dragon Oil» ýaly daşary ýurt kompaniýalary önümi paýlaşmak şertinde iş alyp barýarlar. Ýurdumyzyň nebit senagatynyň taryhynda ilkinji gezek türkmen nebitçileri hem Hazar deňziniň uglewodorod gorlaryny işläp taýýarlamakda ilkinji ädimlerini ädip ugradylar.
Hormatly Prezidentimiziň «Türkmennebit» döwlet konsernine alyp beren 10 sany buraw desgalary önümçilikde netijeli ulanylýar. Häzirki wagtda bu buraw desgalary bilen Demirgazyk Goturdepe we Altyguýy ýataklarynda çuň gözleg guýularynyň gazuw işleri alnyp barylýar. Geçirilýän gözleg gazuw işleriniň netijesi bu ýataklaryň geljeginiň uludygyny görkezýär.
Ýene-de bellemeli zatlaryň biri konsern tarapyndan kese we eňňit ugurly guýulary burawlamak işleriniň amala aşyrylyp başlanmagydyr. Kese ugurly 199-njy guýy şeýle guýularyň biri bolup, ol 80 gradus eňňitli 721 metr kese burawlandy. Şeyle guýulary Demirgazyk Goturdepe we Altyguýy meýdanlarynda gazmak goz öňunde tutulyar.
Uglewodorodlaryň öndürilişini artdyrmak diňe bar bolan ýataklarda nebitiň we gazyň çykarylyşyny çaltlandyrmagyň däl-de, eýsem, gury ýerde täze meýdanlary açmagyň we özleşdirmegiň hasabyna hem gazanylýar. Türkmenistanyň çäginde geologlar tarapyndan täze nebitgaz ýataklaryny açmak nukdaýnazaryndan gyzyklanma döredýän geljegi uly birnäçe ýataklar ýüze çykaryldy we gözleg üçin taýýarlanyldy. Mysal üçin konsern tarapyndan ýurdumyzyň günorta-günbatarynda ýerleşýän Altyguýy, Kemer, Garadaşly meýdanlarynda täze ýataklaryň üsti açyldy.
Türkmenistanyň günorta-günbatarynda ýerleşýän Uzynada we Akpatlawuk ýataklary hem geljegi uly meýdançalar hasaplanýar. Plioseniň aşaky gyzyl reňkli çökündilerinde uglewodorodlaryň ýatagyny gözläp tapmak maksady bilen, ýurdumyzyň nebitgaz senagatynyň taryhynda ilkinji gezek Uzynada meýdançasynda taslama çuňlugy 7150 metr bolan gözleg guýusyny burawlamak işleri 3344 metr çuňluga ýetirildi, häzirki wagtda burawlamak işleri batly depginde dowam edýär.
Nebitiň çykarylyşyny artdyrmak boýunça uly mümkinçilikleriň biri hem, guýulary düýpli abatlamak babatda öňdebaryjy tehnologiýalary ulanmaga bagly bolup durýar. Biziň hünärmenlerimiz tarapyndan ilkinji gezek XJ-450 desgasyny ulanmak bilen, Goturdepe we Barsagelmez ýataklarynyň işlemeýän guýularynda ikinji sütünini gazmak boýunça işler üstünlikli amala aşyrylyp başlandy.
Türkmenistanyň energetika kuwwatyny has-da berkitmek boýunça hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň nebitgaz pudagynyň öňünde goýan uly möçberli wezipeleri ýataklary netijeli işlemek, täze ýataklary senagat taýdan özleşdirmek arkaly, şeýle hem geljegi uly bolan nebitgazly meýdanlary gözläp tapmagyň hasabyna toplumlaýyn çözülýär.


c: text/html

text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Demirgazyk Kawkazdaky Kabardino-Balkariýa respublikasynda teležurnalistiň öldürilmegine dahylly her bir adamy jenaýata jekmek üçin tagallalary güýçlendirmek barada Demirgazyk Kawkazyň kanun goraýjy we howpsuzlyk edaralaryna görkezme berdi.
28 ýaşly teležurnalist Kazbek Gekkiýew çarşenbe güni giçlik Nalçik şäherinde işden gaýdyp barýarka atylyp öldürildi.
Ýerli häkimiýetler žurnalistiň ölüminde yslamçy söweşijileri aýyplaýarlar.
Orsýetiň ombudsmany Soçi şäherinde Putin bilen duşuşygynda “žurnalistleriň howpsuzlygyny”, hususanda ynjyk işleri alyp barýanlaryň howpsuzlygyny üpçün etmek boýunça prezidentiň çäre görmegine çagyryş etdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Moskwada onlarça adam 15 ýyl mundan ozal bomba partlamasynyň bolan ýerine gül eltdiler we şem ýakdylar. 1999-njy ýylyň 9-njy sentýabrynda ýaşaýyş jaýlarda bolan partlamalarda 92 adam wepat bolupdy we 200-den gowrak adam ýaralanypdy.
1999-njy ýylyň sentýabr aýynda Orsýetiň günortasyndaky Buýnaksk we Wolgodonsk şäherlerinde-de, Moskwada-da ýene bir meňzeş partlama boldy.
Häkimiýetler bu partlamalarda çeçen separatistlerini aýypladylar.
Şol döwürde Orsýetiň premýer-ministri bolan Wladimir Putin berk jogap berjegini adyp, Çeçenistanda ikinji urşy başlapdy. Urşyň goldanmagy Putiniň meşhurlygyny artdyryp, oňa 2000-nji ýylyň prezidentlik saýlawlarynda ýeňiş gazanmaga ýardam beripdi.
Kremliň käbir tankytçylary şol bomba partlamalaryny gurnamakda Orsýetiň häkimiýetlerini aýypladylar.


text:
Owganystanda geçen ýyl ýüz beren wakada adam öldürenlikde güman edilip Britaniýanyň Roýal deňiz goşunynyň ýedi esgeri tussag edildi.
Penşenbe güni Britaniýanyň goranmak ministrligi wakanyň graždan ilat bilen baglanyşygynyň ýokdugyny we onuň “pitneçiler bilen baglydygyny” mälim etdi.
Ministrligiň maglumatyna görä, bu ýedi esger Roýal harby polisiýasy tarapyndan penşenbe güni tussag edilipdir we olar Owganystanda tussag edilmändir.
Bu işiň harby ýustisiýa sistemasy tarapyndan alnyp baryljakdygy aýdylýar.
Ministrlik tussag edilen deňiz harby gullukçylarynyň atlaryny aýan etmedi we bu güman edilýän waka barada jikme-jik maglumat bermekden saklandy.
Owganystanda 9500 Britan esgeri gulluk edýär. Owganystandaky britan esgerleri sany boýunça ABŞ-dan soň ikinji orunda durýar.


text:
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynda Türkiýe Respublikasynyň Premýer-ministriniň diwanynyň ýanyndaky hyzmatdaşlyk we utgaşdyrmak baradaky Türk agentligi bilen bilelikde täze okuw ýylynyň öňüsyrasynda Halkara gatnaşyklar institutynyň halkara žurnalistikasy bölüminiň talyplarynyň tejribe sapaklary üçin döwrebap okuw studiýasynyň, halkara gatnaşyklary boýunça türk we iňlis dillerindäki neşirleriň kitaphanasynyň açylyş dabarasy boldy.
Bu ýerde geçirilen dabara Türkiýe Respublikasynyň Premýer-ministriniň diwanynyň ýanyndaky hyzmatdaşlyk we utgaşdyrmak baradaky Türk agentliginiň başlygynyň orunbasary Mehmed Sureýýa Eromyň ýolbaşçylygyndaky türk wekiliýetiniň agzalary, Türkiýe Respublikasynyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Mustafa Kapuju, Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynyň ýolbaşçylary, mugallymlary we talyplary, ýurdumyzyň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri gatnaşdylar.
Dabara gatnaşyjylaryň kanagatlanma bilen belleýişleri ýaly, Türkmenistan we Türkiýe birnäçe möhüm ugurlar, şol sanda ylym we bilim ulgamlary boýunça özara gatnaşyklarynyň baý tejribesini topladylar. Munuň özi döwletara gatnaşyklaryny iş ýüzünde ösdürmek üçin ygtybarly binýady emele getirýär. Aşgabatda Halkara türkmen-türk uniwersitetiniň täze binalar toplumynyň gurluşygy batly depginlerde alnyp barylýar. Köpsanly türkmen talyplary Türkiýäniň ýokary okuw mekdeplerinde bilim alýarlar.
Şu ýylyň 7-nji awgustynda milletiň Lideriniň Stambul şäherine bolan iş saparynyň barşynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen Türkiýäniň Prezidenti Rejep Taýyp Ärdoganyň arasynda geçirilen gepleşikler iki doganlyk halklaryň milli bähbidine laýyk gelýän ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň yzygiderli ösdürilýändiginiň we çuňlaşdyrylýandygynyň subutnamasyna öwrüldi. Stambulda geçirilen gepleşikleriň dowamynda taraplar türkmen-türk gatnaşyklary diňe bir özara bähbitli hyzmatdaşlygyň giňeldilmegini däl, eýsem, sebitiň durnukly ösüşiniň üpjün edilmegini we häzirki zamanyň möhüm meseleleriniň oňyn çözülmegini şertlendirýär diýip nygtadylar.


text:
Osama bin Laden ölen hem bolsa, 4-nji iýulda Saud Arabystanynda bolan partlamalar global derejede jihadistik zorluklaryň güýçlenip gelýändigini aýan etmek bilen birlikde ýene bir zady görkezdi. Ol hem bin Ladeniň başyny başlan oýun düzgünleriniň, girizilen düýpli üýtgetmelere garamazdan, öz täsirliligini şindi-de dolulygyna saklap galandygy.
4-nji iýulda bolan we utgaşyklydygy mese-mälim zarbalarda janyndan geçen üç hüjümçi Jeddäni, Katifi, şeýle hem yslamyň ikinji mukaddes şäheri we Muhammet pygamberiň jaýlanan ýeri bolan Medinäni nyşana aldy.
Jeddede bir pakistanly emigrant Birleşen Ştatlaryň konsulhanasyny nyşana alyp, iki sany howpsuzlyk işgärini ýaralady. Katifde hem nyşana alnan şaýy metjidi boldy. Medinede-de Pygamberiň metjidiniň (المسجد النبوي) golýayndaky howpsuzlyk edarasyna hüjüm edilip, dört garawul öldi.
Hüjümleriň hakyky häsiýetine düşünjek bolsaň, olaryň amala aşyrylan wagtyna we nyşana alnan ýerlere seretmeli. Bu hüjümleriň jogapkärçiligini entek öz üstüne alan hiç bir topar ýok, ýöne munuň özüni "Yslam döwleti" diýip atlandyrylýan terrorçy toparyň işidigini görkezýän alamatlar az däl.
“Kapyrlaryň we duşmanlaryň ganynyň dökümeli wagty”
Hüjümler musulmanlaryň mukaddes oraza aýynyň aýagyna gabatlaşdyrylyp amala aşyryldy. Bu bolsa, Orta Gündogar barada ylmy barlag işlerini alyp barýan Nikolas Herasyň aýtmagyna görä, "Yslam döwleti" atly toparyň oraza kampaniýasyna laýyk gelýär. Bu topar "oraza aýyny kapyrlaryň we duşmanlaryň ganynyň dökümeli wagty diýip yglan etdi".
Has möhümi nyşana alynmaly ýerleriň saýlanyp tutulyşy. Bin Ladeniň mirasynyň has aýan bolýan ýeri hem edil şu. Saud Arabystanynyň raýaty bolan bin Laden saud maşgalasynyň Yslamyň iki iň mukaddes şäherleri bolan Mekge bilen Medinäniň (Mekge Muhammet pygamberiň doglan ýeri, Medine hem onuň jaýlanan ýeri) goragçylarydygynyň kanunydygyny hemişe inkär edip geldi.
"Yslam döwleti" atly toparyň hem esasy maksady mümkin boldugyça, tutuş dünýäde yslam halyfatyny gurmak. Iň möhümi hem yslamyň iň mukaddes topragyna eýe bolmak. Herasyň aýtmagyna görä, "Yslam döwleti" Saudy döwletine "biz indi seni almaga gelýäris" diýip, duýduryş berýär.
Saudy patyşalygy iki esasy direge daýanýar. Bularyň biri onuň Yslamyň iki iň mukaddes mekanynyň goragçysydygyndan gelip çykýan kanunylyk. Ýöne bu kanunylyk jedelli. Al-Saud taýpasy soňra Saud Arabystany diýlip atlandyrylan territoriýany 1932-nji ýylda zor bilen basyp aldy.
Yslamyň berk wahabyçylyk ugruny “ösdürmek”
Onuň hakyky dini ygtybary ýok. Ol şondan bäri öz ruhanylaryna Yslamyň berk wahabyçylyk ugruny ösdürmegine ýol bermek bilen aýak üstünde galdy. Patyşanyň maşgalasyna ruhanylardan gerekli goldaw berildi. Patyşalygyň täsiriniň tutuş dünýäde musulmanlaryň arasynda ýaýramagyna sebäp bolan şu goldaw bilen onuň Mekge we Medinäniň "goragçysydygy". Saud maşgalasyna "sünnileriň arslany" diýilmegi ýöne ýere däl.
Medinä edilen hüjüm hem edil şundan gelip çykýar. Has dogrusy, "Yslam döwleti" üçin bu bir töwekgelçilikli iş. Muhammet pygamberiň guburyna hüjüm edilmeginiň yslam dünýäsini gahar-gazaba mündürmek ähtimallygy ozaldan bar. Saud Arabystanynyň ýokary dini organy hüjümleri biragyzdan ýazgardy.
Ýöne bu işi edenler gaty seresaply hereket edipdirler. Olar Medinäniň metjidiniň özüni däl-de, onuň golaýyndaky howpsuzlyk edarasyny nyşana alypdyrlar. Hüjüme saudy patyşalarynyň iki mukaddes mekanynyň "goragçysydygyny" sorag astyna almak üçin edilen iş diýip düşünmek mümkin. Beýle bolsa, onda hüjümde pygamber däl-de, saudy döwletiniň howpsuzlyk gulluklary nyşana alnypdyr.
Saudy maşgalasynyň ikinji diregi onuň Birleşen Ştatlardan alýan goldawy. Bu hem patyşalygy maliýe taýdan güýçlendirýän nebitden gelýän girdeji bilen baglanyşykly. "Yslam döwletiniň" Jeddede Birleşen Ştatlaryň konsullygyna eden hüjümi aslynda ideologik taýdan günbatarly duşmanlara gönükdirilýär, özi-de 4-nji iýul Amerikanyň Garaşsyzlyk güni.
Şaýy metjidine edilen hüjüm
Ýöne regionda has howply netijeleri bolup biljek zat Katifiň şaýy metjidine edilen hüjüm. Häzirki wagtda Orta Gündogarda sünniler bilen şaýylaryň arasynda Yrakda, Siriýada we Ýemende barýan çaknyşyklar genosid derejesine ýetip barýar. Sünni "Yslam döwleti" şaýylary dinden çykan hasaplaýar, olar günbatarly kapyrlardan hem beter.
Bu hüjümde iki zat göz öňünde tutulýar. Birinjisi, Nikolas Herasyň aýdyşy ýaly, "Yslam döwleti" Saudy Arabystanyndaky şaýylara kapyr diýip, olara Yslamyň mukaddes ýurdundan çykmagy duýdurýar. Ikinjisi hem Saudy Arabystanynda ýanalýan şaýy azlygy bilen hökümetiň arasyna öňküden hem beter agzalalyk salmak. Bu hem ýurdy durnuksyzlaşdyrmak üçin ýene bir ýol.
Saud Arabystanyndan daşarda Yrakda we Siriýada "Yslam döwletine" garşy söweşýän şaýy ýarym harby toparlar - olaryň aglabasyny Eýran goldaýar - metjide edilen hüjümi halamaz. Şol sebäpden bu ýurtlardaky sünni ilatdan rehimsizlik bilen ar alynmagy mümkin.
Bular ýaly zulum-süteme uçran we başga ýerlerden goldawy ýok sünnileriň hem "Yslam döwletiniň" hataryna goşulýandygyny taryh bize görkeze-görkeze gelýär.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň energiýa meselesi boýunça täze saýlanan komissary Guenter Oettinger penşenbe güni Ýewropa parlamentiniň Daşary gatnaşyklar boýunça komitetinde eden çykyşynda bileleşigiň Orsýet bilen öz gatnaşyklaryny ýaramazlaşdyrmazdan, oňa bolan energiýa garaşlylygyndan çykmalydygyny nygtady.
Guenter Oettingeriň ”Nabukko” proýekti bilen baglanyşykly eden çykyşynyň özeni aglaba hut şuňa syrykdy. Mälim bolşy ýaly, Ýewropa üçin strategik taýdan möhüm gaz proýekti hasaplanylýan ”Nabukko” proýekti Hazar sebitiniň gazyny Orsýetden sowa Günbatara akdyrmaklygy maksat edinýär.
Guenter Oettinger öz çykyşynda Azerbaýjanyň we Türkmenistanyň gazy Ýewropa Bileleşigi üçin hem elýeterli bolsa, munuň gowy boljakdygyny, emma, beýleki tarapdan, bu ugurdaky tagallalaryň Orsýetiň bütünleý çetleşmegine hem getirmeli däldigini aýtdy.
«Men Orsýetiň gazyna garaşlylygymyzy başga alternatiwler bilen çalyşmaga-da mümkinçilik görýärin. Ýagny, Orsýet bilen öz aramyzda soňky onýyllyklaryň dowamynda döredilen we geljekki onýyllyklaryň dowamynda-da ösdürilip bilinjek partnýorlyk gatnaşyklarymyzy azaltmazdan, energiýa taýdan oňa bolan garaşlylygymyzy çäklendirmek üçin mümkinçilikleriň bardygyny gorýärin» diýip Guenter belledi.
Şeýle hem jenap Oettinger Orsýetiň Ýewropa täsir etmäge çalyşýandygyna hem düşünýändigini, ýöne munuň üçin Ýewropa Bileleşiginiň howsala düşüp durman, Orsýeti inwestisiýa hem-de söwda boýunça köp sanly beýleki uly gerimdäki özara ykdysady-senagat gatnaşyklary bilen gyzyklandyrmalydygyny nygtady.
Bar bolan aladalar
Ýöne, beýleki tarapdan, Orsýetiň täsirleri baradaky aladalar hem ýöne ýerden ýüze çykman, anyk statistiki görkezijilere esaslanýar. Ýagny, umumy alnanda, häzirki wagt Ýewropa Bileleşiginiň ulanýan gazynyň we nebitiniň 50 prosenti Orsýetden gelýär. Bu ýagdaý häzirki depginde ösüp gidip otursa, 2020-nji ýyla çenli bu san 70 prosente çenli baryp ýeter diýlip garaşylýar.
Polşanyň we Baltika ýurtlarynyň hökümetleri şu çaka çenli Orsýetiň öz energiýa eksportyndaky agalygyny syýasy maksatlar üçin ulanýanlygyndan şikaýat edip gelýärler.
Ýöne, beýleki tarapdan, Ýewropa Bileleşiginiň energiýa meselesi boýunça täze saýlanan komissary Guenter Oettingeriň ”Nabukko” konsorsiumyna girýän Germaniýanyň RWE hem-de EON kompaniýalary bilen ýakyn baglanyşygynyň barlygy hakdaky habarlar hem peýda boldy.
Käbir synçylar, eger bu habarlar hakykata laýyk gelýän bolsa, Guenter Oettingeriň Bileleşigiň energiýa komissary hökmünde bitarap syýasat alyp baryp bilmejekdigini öňe sürýärler. Bu meselede synçylar Guenter Oettingeriň ýagdaýyny häzirki wagtda Orsýetiň ”Gazprom” kompaniýasyndan hak alýan Germaniýanyň ozalky kansleri Gerhard Şröderiň ýagdaýy bilen deňeşdirýärler.
Ýewropa Bileleşiginiň energiýa komissary hökmünde Guenter Oettingeriň öňünde ykdysady ösüş, atmosferanyň hapalanmagy we klimatyň özgermegi ýaly dawaly meseleler boýunça-da örän jogapkärçilikli wezipeler dur.
Azerbeýjan we Türkmenistan oýlandyrýar
Penşenbe güni Guenter Oettinger Ýewropa parlamentindäki çykyşynyň barşynda energiýa importynyň Bileleşigiň daşarky syýasatyna ýetirjek täsirleri barada Gündogar Ýewropa ýurtlaryndan käbir deputatlaryň beren soraglaryna jogap berip, şeýle diýdi: ”Nabukko” proýektine gezek gelende, elbetde, biz öňi bilen daşarky syýasata degişli meseleleri maslahatlaşmaly. Ýagny, biz özümiziň esasy gymmatlyklarymyza şeýle bir hormat goýmaýan ýurtlar bilen bu ugurdaky hyzmatdaşlyklarymyzyň öz daşarky syýasatymyza ýetirjek täsirleri barada-da pikirlenmelidiris».
”Nabukko” turbageçirijini gaz bilen üpjün etmeli esasy ýurtlardan biri Azerbaýjan demokratik ýurt däl. Birneme soňrak bu proýekte özüniň uly energiýa ýataklaryndan gaz akdyryp başlar diýlip garaşylýan Türkmenistan bolsa iň bir ýaramaz görnüşdäki repressiw režimli ýurt hasaplanylýar. Biznes hyzmatdaşlyklarynda-da bu iki ýurduň ikisem Ýewropa Bileleşiginde uly bir ynam döretmeýär.
Ýakynda Türkmenistan Hytaýa ýylda 40 milliard kubometr, Eýrana 20 milliard kubometr we Orsýete-de 30 milliard kubometr gaz akdyrmaklygy karar etmek bilen Ýewropa Bileleşiginde uly alada döretdi. Çünki, Brýusseliň resmileriniň pikirine görä, bu eksport ediljek gazyň umumy möçberi Türkmenistanyň häzirki eksport mümkinçiliginiň ýokary çäklerini görkezýär.
Ýewropa Bileleşiginiň energiýa meselesi boýunça täze komissary Guenter Oettinger ”Nabukkonyň” gurluşygy barada şu üstümizdäki ýylda ahyrsoňy gutarnykly netijä gelner diýip, umyt edýändigini aýtdy.


text:
Gyrgyzystanyň kanun çykaryjy organlary gyz alyp gaçanlara beriljek iň ýokary tussaglyk möhletini uzaltmakçy. Täze kanunyň taslamasyny goldaýanlar bu görüljek çäräniň Gyrgyzystanda giň ýaýran hadysanyň, ýagny gyzlaryň ir durmuşa çykarylmagynyň öňüni almaga hem-de aýallaryň hak-hukuklaryny goramaga kömek etjegini aýdýarlar.
Haýsysy has erbet: mal ogurlamakmy ýa-da gyz alyp gaçmak?
Gyrgyzystanda mal ogurlan adam 11 ýyla çenli türme tussaglygyna höküm edilýär. Ýöne kämillik ýaşyna ýetmedik gyzy alyp gaçyp, ony durmuşa çykmaga mejbur edeniň garşysyna has ýeňil deslapky derňew işi alnyp barylýar. Soňra-da, häzirki bar bolan kanunçylyga görä, 3 ýyl azatlykdan mahrum etmek jezasy berilýär.
Bu ýagdaý indi görnetin üýtgeýän ýaly. Gyrgyz parlamentinde 17 ýaşa çenli bolan gyzy alyp gaçana berilmeli iň ýokary jezany 10 ýyla çykarjak kanunyň taslamasy kabul edilýär. Şeýlelikde bu adaty adam ogurlygy bilen bagly berilýän jeza bilen deňleşer.
Täze kanunçylyga görä, 17 ýaşdan uly bolan gyzlary we zenanlary alyp gaçanlar 5 ýyl tussaglyga höküm ediler.
18-nji oktýabrda ikinji okalyşdan geçen kanun taslamasy indi üçünji okalyşdan geçmeli we kanun hökmünde kabul edilmegi üçin oňa prezident Almazbek Atambaýew gol goýmaly.
Täze çykarylan hökümler entägem mal ogrusyna berilýän jezadan ýeňil, ýöne şonda-da ony goldaýanlar täze giriziljek kanunçylygyň ägirt uly ösüşdigini belleýärler. Galyberse-de, goldaýanlaryň aýtmagyna görä, bu kanunçylyk aýallaryň hukuklaryny goramagy kämilleşdirmek bilen bir hatarda Gyrgyzystanda giňden ýaýran kämillik ýaşyna ýetmedikleriň durmuş gurmak meselesini düzgünleşdirmäge-de kömek eder.
Banura Abdyýewa zenan hukularyny goraýjy guramanyň ýolbaşçysy. Ol penşenbe güni kanun çykaryjylar taslamany ara alyp maslahatlaşýarka, parlament binasynyň öňünde aktiwistleriň eden ýörişinde Azatlyk Radiosynyň Gyrgyz gullugyna şeýle diýdi: “Jenaýat kodeksiniň gyz alyp gacmak baradaky 155-nji maddasy hökmany suratda derhal durmuşa geçirilmeli. Gyz alyp gaçmaklyk şerigatyň kanunlaryna-da, döwletiň kanunlaryna-da ters gelýär. Özüňizden sorap görüň: gyrgyz jemgyýetini näme dolandyrýar?”
Däp-dessur
Kanun çykaryjylar parlament binasyna giren mahaly Abdyýewa we beýleki aktiwistler özüni heläklän 20 ýaşly alnyp gaçylan Yrys Kasymbainiň hatynyň nusgalaryny paýladylar. Yrys Kasymbaini alyp gaçan adam ony özüne durmuşa çykmaga mejbur edipdir we, gyz islemese-de, ony jynsy gatnaşyga zor bilen mejbur edipdir. Şondan soň ol öz-özüni asypdyr.
Kasymbaini alyp gaçanlygy we zorlanlygy üçin Şaimbek Imankulow sentýabr aýynda ýurduň demirgazyk-gündogarynda ýerleşýän Yssyköl welaýatynda alty ýyl azatlykdan mahrum edilip, türme tussaglygyna höküm edildi. Bu gyz alyp gaçmak bilen baglanyşykly şu wagta çenli berlen iň agyr jeza boldy.
Täze kanunçylyga garşy bolan adamlar ýokarlandyrylan jezalaryň aşa agyrdygyny aýdyp, onuň bilen ylalaşmaýarlar we gyz alyp gaçmagyň gyrgyz däp-dessurlarynda bardygyny belleýärler.
Gyrgyz kazyýetinde her ýyl mal ogurlygy bilen bagly ýüzlerçe diňlenişigik geçirilse-de, gyz alyp gaçanlaryň garşysyna gaty az iş gozgalýar. Netijede alnyp gaçylan gyzlar baran ýerlerine gabalyp, takdyra ten bermeli bolýarlar. Olar maşgalasyndan, jemgyýetden, ýerli kethudalardan basyş görýändikleri üçin kazyýete-de ýüz tutup bilmeýärler.
Alyp gaçmaklyk köplenç ýagdaýda jynsy zorluk ýaly zorlukly jenaýatlar bilen utgaşýar. Bu hem örän seýrek derňelýär.
Anyk maglumat bolmasa-da, zenanlaryň hukuklary boýunça aktiwistleriň çaklamalaryna görä, her ýyl 12.000 sany aýal we gyz alnyp gaçylýar we durmuşa çykmaga mejbur edilýär.
BMG-niň, barlaglara esaslanyp, 2011-nji ýylda goýberen hasabatynda oba ýerlerindäki nikalaryň 80 göterimden gowragynyň gyz alyp gaçmagyň netijesinde gyýylýandygy aýdylýar.
Gyrgyzystandaky gyz alyp gaçmak hadysalary kämillik ýaşyna ýetmediklere nika gyýmak meseleleri bilen hem içgin baglanyşyklydyr. Sebäbi alnyp gaçylýan gyzlaryň köpüsi nika üçin kanuny ýaş bolan 18 ýaşdan kiçidir.
Çagalaryň hukuklary boýunça aktiwist Ýelena Woroninanyň pikirine görä, bu fenomen soňky ýyllarda has hem artypdyr: “Men we kärdeşlerim kämillik ýaşyna ýetmezden öň gyýylýan nikalaryň azalmakdan geçen, gaýta barha beter ýaýbaňlanýandygyny arkaýyn aýdyp bileris. 2006-njy ýylyň statistikasyna görä aýallaryň takmynan 12 göterimi 18 ýaşa ýetmänkä durmuş gurupdyr. Olaryň köpüsi oba ýerlerinde ýaşaýarlar we gurpsuz maşgalalaryň gyzlary. Biziň soňky statistiki maglumatlarymyza görä, oba ýerlerindäki gyzlaryň 14.2 göterimi, şäher ýerlerinde bolsa gyzlaryň 9 göterimi kämillik ýaşyna ýetmezden öň durmuş gurupdyrlar”.
"Yslamda ýok"
Tankytçylaryň aýtmaklaryna görä, ýaş başyndan durmuşa çykmaga mejbur edilen gyzlaryň bilim almaklaryna rugsat berilmeýär we olar zorlukly öý hyzmatçylygynyň pidalary bolýarlar.
Musulman zenanlarynyň hökümete degişli bolmadyk “Matakallim” atly guramasynyň başlygy Jamal Frontbek gyzy, kämillik ýaşyna ýetmedik gyzlar hakda gürrüň gidende, nikanyň başga biriniň däl-de, eýse diňe şol gyzyň öz meýletin islegine görä kanunlaşdyrylyp bilinjekdigini aýdýar: “Irki ýaşlarda durmuşa çykmaklyk gyzyň öz şahsy karary bilen bolup biler. Hiç kim, hatda ene-atalary hem olary mejbur edip bilmez. Gyz kämillik ýaşyndan ozal durmuşa çykmak islän halataynda, ene-ata ony soraga tutup başlaýar. Bu ol gyzyň öz şahsy karary. Men ýene bir gezek gaýtalaýaryn, alyp gaçmaklyk we mejbury nika yslamda ýok zatdyr”.
Alnyp gaçylan gyzlaryň köpüsine dini nika gyýylýar. Emma kämillik ýaşyna ýetmedik gyzlar hökümet tarapyndan nika şahadatnamasy berlip, hasaba alynmaýar. Bu hem gyzlaryň hukuklaryny çäklendirýär.
Günortada ýerleşýän Batken şäheriniň ýaşaýjysy, 20 ýaşly Alimahan alnyp gaçylanda heniz 16 ýaşynda ekeni. Ol häzir 3 ýaşly çagasy bilen ýeke ýaşaýar. Ol agzalýan meselede öz pikirini şeýle beýan edýär: “Okuwy tamamlan badyma meni obadaş oglanlaň biri alyp gaçdy. 26 gün bile ýaşanymyzdan soň ol Orsýete gitdi. Men onuň ene-atasynyň öýünde galdym we alty aý olar bilen bile ýaşadym. Soňra meniň gaýnenem maňa iňirdäp we meni günäkärläp başlady. Biz aýrylyşdyk we men ol öýi terk etdim. Men çagamy ene-atamyň öýünde dogurdym. Häzir meniň çagam 3 ýaşynda. Men nika şahadatnamasyny almanlygym zerarly öňki adamymyň maşgalasyndan hiç hili kömek alyp bilemok”.
Şu ýylyň başynda gyz alyp gaçmagyň öňüni almagy maksat edinen kanun taslamasy parlamentden geçip bilmedi. Taslama nika şahadatnamasy bolmadyk adamlara nika gyýýan işan-mollalaryň garşysyna jeza çärelerini girizmegi göz öňünde tutýardy.


text:
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri Bagdatda Yragyň söweş taýýarlygyndaky premýer-ministri Nury al-Maliki bilen, has açyk we köp tarapy içine alýan yrak hökümetini düzmek barada basyş etmek üçin, gepleşik geçirdi.
Kerri tas iki sagada çeken gepleşkileri «gowy» diýip häsiýetlendirdi.
Kerri Yragyň paýtagtyna 23-nji iýunda, Yragyň yslam döwletiniň we Lewantyň jeňçileriniň garaşylmadyk ýerden hüjüme geçip, Siriýanyň serhedinden günbatar we demirgazyk Yragyň köp ýerini ýele geçirmesinden iki hepdä golaý soň geldi.
Kerriniň Bagdatdaky ýolbaşçylaryň has açyk we köp tarapy içine alýan hökümet düzmegi üçin basyş etmegine garaşylýar, emma Waşingtondaky resimler onuň Malikiniň işden çekilmegine çagyrmajagyny aýdýarlar.
Kerri 22-nji iýunda Kairde çykyp gepläp, Waşington yrak halkynyň ähli yraklylara wekilçilik edýän ýolbaşçylary tapmagyny isleýär diýdi.
Yragyň hökümetinde ýurduň şaýy köplüginiň agzalary agdyklyk edýär we ýurtdaky sünni musulmanlarynyň köpüsi özlerini çetleşdirilen hasaplaýar.
Kerriniň sapary Yragyň yslam döwletiniň we Lewantyň (YYDL) Yrakda gazanan üstünliklerini berkitmegi dowam etdirýän wagtyna gabat geldi.
YYDL indi Siriýadan we Iordaniýadan Yraga geçilýän serhet geçelgeleriniň üçüsine, Tal Afar şäherine we onuň aeroportuna kontrolluk edýär.
Yragyň hökümet güýçleri YYDL söweşijilerini Mosuldan çykarmak üçin hüjüme geçjek bolsalar, olara Tal Afar aeroportuny ulanmak gerek. Mosul, Tikrit bilen bir hatarda, şu aýyň başynda YYDL söweşijeleriniň öňünde ýan beren ilkinji uly şäherler bolupdy.
YYDL-yň hüjümi haýallady, emma ol Yragy mezhep liniýalary boýunça iki bölege böldi.
21-nji iýunda dyzmaç ruhany Muktada al-Sadra ygrarly şaýy mlisiýasy, YYDL söweşijilerine garşy durmaga taýýardyklaryny görkezmek üçin, Yragyň şäherlerinde ýöriş geçirdiler.
Eýran hem Yragyň hökümetine kömek teklibi bilen öňe çykdy we Tährandaky resmiler YYDL-a Yragyň mukaddes şaýy şäherlerini eýelemäge ýol bermejekdiklerini aýtdylar.
Eýran eýýäm Yraga, hökümet güýçlerini goldamak üçin, harby geňeşçilerini ýollady.
Eýranyň prezidenti Hassan Rohani 22-nji iýunda YYDL-y goldamakda güman edilýän arap sünni hökümetlerine duýduryş berip, «başgalara küşgürilen wagşy terrorçylaryň özüňize zyýan ýetirmejegine ynanmaň» diýdi.
Rohany «ertir siziň nobatyňyz bolar» diýdi.
YYDL-yň Yrakda peýda bolmagy Tähran bilen Waşingtonyň dialog açmagyna iterdi, sebäbi olaryň hiç birisi Yragyň YYDL ekstremistleriniň öňünde ýan bermegini islemeýär.
YYDL Yrakda ýüzläp adamy eden-etdilikli ýagdaýda jezalandyryp öldürmekde günälenýär.


text:
Şol hasabatda aýdylyşyna görä, ady agzalýan temalar boýunça 2009-njy ýylyň dowamynda tutuş dünýäde yza gaydyşlar bolup, Merkezi Aziýada Özbegistan bilen bir hatarda Türkmenistan bu ýyl hem erkin bolmadyk ýurtlaryň hataryna girizilipdir.
Şu tema boýunça “Azatlyk Öýi” guramasynyň ylmy-barlaglar boýunça bölüminiň ýolbaşçysy Kris Walker bilen Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir söhbetdeş boldy.Azatlyk Radiosy: Region barada gürrüň etmezden ozal, bu gezekki hasabatyňyz we şonda üns berlen temalar hakynda dolurak maglumat beräýseňiz?Kris Walker:
198 ýurdy we käbir jedelli regionlary öz içine alan bu ýylky hasabatymyzda biz umuman demokratik ösüşlere syn etdik. Hasabatda gelnen netijä görä, ady agzalýan pudak boýunça geçen 40 ýylyň dowamynda ilkinji gezek dört ýyldan bäri yzygiderli yza gaýdyşlygyň bolanlygyna şaýat boldyk. Azatlyk Radiosy: Bu hasabat boýunça Merkezi Aziýa bilen bagly nähili ýagdaýlara duş geldiňiz? Kris Walker:
Umuman aýdylanda, geçen ýyl tutuş dünýäde bu ugurda yza gaýdyşlygyň bolanlygyna göz ýetirdik. Esasanam graždan jemgyýetçiligi we metbugat azatlygy meselesi hakda dürli kynçylyklaryň dowam edýänligini aýtmak mümkin.
Elbetde, Merkezi Aziýa hem şeýle kynçylyklardan üzňe däl. Regionda bolup geçýän wakalaryň arasynda gowy habar gaty az, hatda käbir negatiw wakalara duş geldik. Esasanam bu ugurda Gyrgyzystan barada gürrüň etmek mümkin, sebäbi bu ýurt geçen ýyl belli bir derejede erkin diýlen katagoriýa giren hem bolsa, bu ýyl Gyrgyzystan erkin bolmadyk ýurtlaryň hataryna goşuldy.
Munuň ençeme sebäbi bar. Olardan käbirleri prezidentlik saýlawlarynda goýberilen galplyklar we ygtyýarlyklaryň has merkezleşdirilmegi baradaky synanyşykdyr. Ýylyň aýagyna gelnende, bu ýurtda metbugat azatlygy bilen bagly käbir aýylganç wakalar bolup geçdi. Meselem, žurnalist Gennadiý Pawlýuk we Saýid Şulembaýew dagylar öldürildiler. Azatlyk Radiosy: Türkmenistan bu ýyl hem siziň sanawyňyzda iň ýapyk ýurtlaryň hataryna girizilipdir. Oňa iň pes baha, ýagny 7-nji derejeli görkeziji berlipdir. Munuň sebäbi näme, bu barada jikme-jik maglumat berip biljekmi?Kris Walker:
Özbegistan bilen Türkmenistan dünýäniň erkin bolmadyk iň ýapyk ýurtlary diýlip hasaplanylýar.
Türkmenistan barada aýdylanda, Nyýazowyň ölüminden soňra belli bir derejede erkinlik we aç-açanlyk bolar diýlen umyt peýda bolan hem bolsa, ol soňra puja çykdy. Sebäbi Nyýazow aradan çykaly bäri ýurtda bolan özgerişilikler gaty çäkli boldy.
Erkin we adalatly saýlawlaryň geçirilmegi, köp pikirlilik we metbugat azatlygy ýaly ugurlarda göze ilerlik ösüş bolmady. Şonuň üçin bu ýurt syýasy we graždan azatlyklary boýunça biziň hasabatymyzda iň ýapyk ýurtlaryň hatarynda galmaklygyny dowam etdirýär. Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda demokratiýa taýdan haýsydyr bir ösüşiň bolmanlygyny aýtdyňyz. Siz bu maglumatlary nireden alýarsyňyz? Kris Walker:
Biz ýagdaýa hemmetaraplaýyn seredýäris. Esasanam syýasy we graždan azatlyklary kategoriýasyna girýän dürli görkezijilere üns berýäris. Beýle diýildigi, biz şol ugurlar boýunça dürli görkezijileri analizläp, olara synçylara baha berdirýärys.
Şeýle kategoriýalar esasynda Türkmenistandaky ýagdaýlara ýakyndan seredilende bu ýurduň näme üçin henizem erkin bolmadyk ýurtlaryň hatarynda galýanlygyna göz ýetirmek kyn däl. Gurama döretmek we jemlenişmek azatlygy, şeýle-de graždan jemgyýetçiligi boýunça ýurtda höküm sürýän düzgünler we metbugat azatlygynyň häzirky ýagdaýyna ser salnanda, bu ýurtda haýsydyr bir ösüşin bolanlygyny aýtmak kyn.
Elbetde, käbir kiçiräk ädimler ädildi, meselem, bilim pudagy bilen bagly käbir kararlar kabul edildi. Emma syýasy we graždan azatlyklary barada düýpli ösüş göze ilenok. Azatlyk Radiosy: Jenap Kris, Türkmenistanda ýagdaýlaryň özgermegine päsgelçilik döredýän esasy zat näme hemem ýagdaýyň gowulyga tarap özgermegine nähili täsir ýetirip bolar? Has anygrak aýdylanda, bu ugurda Türkmenistana we türkmen ýolbaşçylaryna kim we nähili täsir ýetirip biler? Kris Walker:
Bu gaty çylşyrymly we uly sorag. Türkmenistanda bolaýmagy mümkin pozitiw ösgerişligiň öňünde päsgelçilik döredýän dürli meseleler bar. Türkmenistanyň agzalan sanawda 190-njy orunda ýerleşdirilmegi bu problemalaryň näderejede uludygyny aňladýar.
Emma Türkmenistan ýaly ygtyýary çäksiz bolan prezident tarapyndan dolandyrylýan ýurtlarda sýyasy we graždan jemgyýetçiligi meselelerinde iň bärkisi kiçeňräk ösüşlere garaşyp bolardy, ýöne sebäbi näme bolanda-da, biz bu ýurtda şeýle çäkli ösüşe-de gabat gelmedik.
Eger aç-açanlyk we jogapkärçilikli hökümet häkimiýet başynda bolan bolsady, halkyň ýagdaýy gowulaşardy. Emma öň hem aýdyşym ýaly, bu ugurda o diýen ösüş göze ilmeýär. Azatlyk Radiosy: Aýdýan zatlaryňyzy nähili amala aşyryp bolar, munuň hötdesinden kim gelip biler, ýurduň içindäki güýçlermi, ýogsa-da şeýle özgerişlikleriň bolmagy üçin daşarky güýçler hereket etmelimi? Kris Walker:
Öň hem aýdyşym ýaly, bu gaty çylşyrymly we kyn sorag. Esasy zat, Türkmenistanda adam hukuklary we demokratiýa bilen bagly problemalara halkara jemgyýetçiligi tarapyndan üns berilmeginiň dowam etdirilmegidir. Ilki bilen problemanyň nämedigine göz ýetirip, soňra onuň çözgüdi ugrunda hereket etmeli. Özgerişligiň bolmagy üçin bu problemany mydama gün tertibinde saklamaly.
Elbetde, bu aňsatlyk bilen amala aşyryljak iş däl. Metbugat azatlygy uly meselelerden biri bolup durýar. Halkara jemgyýetçiligi bilen bir hatarda ýurtda aç-açanlygyň emele gelmeginde we halkyň ýeterlik maglumat bilen üpjün edilmeginde halkara metbugat serişdeleriniň roly hem gaty möhümligine galýar. Azatlyk Radiosy: Günbataryň Türkmenistan bilen bagly häzirki alyp barýan syýasatyna seredilende, bu ýurtda demokratiýa boýunça geljekde haýsydyr bir özgerişligiň bolmagyna garaşyp bolarmy?Kris Walker:
Meniň pikirimçe, Günbatarda ýerleşýän demokratik ýurtlar Türkmenistanda özgerişlige itergi berip biljek ugurlary tapmaga synanyşýarlar, elbetde, bu gaty çylşyrymly bir mesele.
Geçen ýyllaryň dowamynda Türkmenistan bilen aragatnaşyklary artdyrmak boýunça edilen tagallalar, adam hukuklary pudagyna o diýen täsirini ýetirmedi.
Häzirki döwürde bu ugura täsir ýetirip bilmek üçin mümkinçilikleriniň gaty çäkli bolanlygy sebäpli käbir Günbatar ýurtlarynyň sussypeslige uçranlygynyň şaýady bolýarys.
Şol ýurtda ähli zady öz kontrolynda saklaýan we özgerşlik islemeýän bir hökümet bar, onsoň Günbatar ýurtlary has täsirli bolmak we gowy netije gazanmak üçin dürli syýasy bileleşikleri düzmäge ymtylýarlar. Türkmenistan bilen goňşy ýurtlar, esasanam Orsýet bolsa Aşgabatdaky häzirki sýyasy ýagdaýdan hoşal, şonuň üçin olar häzirki ýagdaýyň dowam etmegini isleýärler. Azatlyk Radiosy: Häzirki ýagdaýlar we geografiki şertler göz öňünde tutulanda bu ýurt bilen bagly indiki ýyl ýayratjak hasabatyňyzda nämeler ýazylar diýip garaşýarsyňyz?Kris Walker:
Men bu ugurda çaklama beýan etmek islemeýärin. Meniň pikirimçe, islendik pudak barada gürrüň edilende-de, bu ýurtda uly kynçylyklaryň we problemalaryň bardygyna göz ýetirersiňiz.
Adalat sistemasy barada bolsun ýa metbugat azatlygy – ýurtda höküm sürýän päsgelçilikleriň möçberi gaty uly. Şonuň üçin bu ýurt dünýäde iň ýapyk ýurtlaryň hatarynda galýar.
Men, hususanam, adam hukuklary barada gürrüň edilende, oňyn özgerişligiň öňündäki päsgelçilikleriň mundan beýlägem dowam etjekdigini çak edýärin.


text:
Şu gün Türkmenistanda Azatlyk Radiosynyň ştatdan daşary habarçysy Döwletmyrat Ýazgulyýewe garşy bildirilýän aýyplamalar boýunça sud diňlenişigi geçiriler diýlip garaşylýar.
43 ýaşly Döwletmyrat Ýazgulyýew 27-nji sentýabrda Kaka etrabynyň polisiýa edarasy tarapyndan tussag edilipdi.
Ýazgulyýewiň dogan-garyndaşlary onuň maşgala dawalary bilen baglanyşykly aýyplanyp tussag edilendigini we oňa bildirilýän aýyplamalaryň ýerliksizdigini aýdýarlar.
Döwletmyrat Ýazgulyýewiň işi bilen baglanyşykly şu gün geçiriler diýlip garaşylýan sud diňlenişiginiň açyk ýagdaýdamy ýa ýapyk gapylaryň aňyrsynda geçiriljekdigi heniz belli däl.
Döwletmyrat Ýazgulyýew 2007-nji ýyldan bäri Azatlyk Radiosy bilen ýakyndan hyzmatdaşlyk edip gelipdi.


text:
Salam lukman. 16 ýaşly oglanyn göwüs mäzleriniň uçlary nämeden çişip biler?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
14-15 ýaşly oglanlarda jyns kämilligi döwri başlanda bedendäki estrogen gormonynyň täsiri bilen göwüs mäzleriniň, şol sanda emzikleriň biraz çişmegi, döş mäzinde agyrylaryň bolmagy syn edilip bilner. Gormonal üýtgeşmeleriň geçmegi we testosteron gormonynyň derejesiniň kadalaşmagy soňundan bu üýtgeşmeleri aradan aýyrýandyr. Ýumurtgajyklaryň işiniň bozulmalary, onuň howply täze döremeleri, käbir endokrin keselleri gormonal bozulmalara getirip, başga alamatlar bilen birlikde göwüs mäzleriniň ulalmagyna hem getirip biler.
Şonuň ýaly-da, beden agramynyň ýokarlanmagy, sport türgenleşiklerde myşsalary ösdürmek üçin gormonlaryň kabul edilmegi hem erkek adamlaryň döş mäzini ulaldyp biler.
Eger göwüs mäzleriniň emzikleriniň çişginliligi dowamly wagt saklanýan bolsa, sebäbi anyklamak üçin endokrinolog we androlog lukmanlarynyň maslahatyny almak ýerlikli bolar.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
On manat
Bir gezek, 1975-nji ýylyň tomsy bolsa gerek, 10 töweregi ýazyjy bolup, Ýazyjylar birleşigi bilen duldegşir goňşy 1-nji parkyň piwohanasyna gitjek bolup durdyk. Ýazyjylar birleşigine golaýlap gelýän halk ýazyjysyna, şol döwürde Ýazyjylar birleşiginde uprawleniýaň başlygynyň orunbasary bolup işleýän Hydyr Derýaýewe gözümiz düşdi. Hydyr aganyň şondan 2-3 gün ozal 70 ýaşy dolupdy.
Ol ýokary hökümet sylagy - “Oktýabr rewolýusiýasy” ordeni bilen sylaglanypdy. Ol häsiýeti boýunça gysganç, husyt adamdy. Her niçigem bolsa, bagty synap görmek üçin, şol wagt Ýazyjylar birleşiginde edebi konsultant bolup işleýän, Hydyr aganyň juda hormatlaýan şahyry Gurbannazar Ezizowdan Hydyr agany 70 ýaşy, berlen ordeni bilen gutlamagy, olary “ýuwmak” üçin biraz pul eçilmegini haýyş etmegi towakga etdik.
Gurbannazar birbada “Nämüçin ýaşuluny eksperiment - barlag obýektine öwürjek bolýaňyz?” diýip, tykyrasa-da, ýüzümizden geçip bilmän, teklibimize razy boldy.
Hydyr aga bize golaý geldi. Barymyz edep bilen salam berip, doglan güni, alan ordeni bilen gutladyk. Gurbannazar biziň öwreden sözlerimizi nokatma-nokat gaýtalady. Hydyr aga “Bu ýanyňdaky bozgaklara ýeke köpügem dözjek däl. Aralarynda seň bardygyň üçin ýuwmaga pul bereýin” diýip, gapjygyndan 10 manady çykaryp, Gurbannazara uzatdy.
Bu Hydyr aganyň biziň her birimize 1 manat eçildigidi. “Nemeden bir gyl ýolmak-da bir peýda” diýip, piwohana tarap ýöneldik. Bolup bilse, 10-12 ädim ätdik. Hydyr agaň “Gurbannazar jan, saklan!” diýen sesi ýaňlandy. Gurbannazar “Hydyr aga, näme hyzmat?” diýip, aýak çekdi. Hydyr aga:
"Gurbannazar jan, dünýäň baýlygyny - on manady size berdim. Onuň ählisine arak-şerap içip, ile ryswa bolmaň!” -diýip, agalyk, ýaşulylyk maslahatyny berdi.
Sahylyk
Anyk ýadymda däl, 1987-nji ýyldamy ýa-da 1988-demi, ýazyjy Hudaýberdi Hallyýew “Ikatýok” atly romanynyň elýazmasyny maňa berip, “Täze romanymy okap görmegiňi haýyş edýän. Bu seň belet temaň. Seň pikiriň meň üçin gymmatly” diýdi. 1 hepdäň dowamynda romany 2 gezek okap çykdym. Oňa “Hudaýberdi däde, romanyňy okadym. Pikirimi aýtmaga taýýar” diýdim. Ol “Gelnejeň çagalar bilen oba gitdi. Öýe gel, pikiriňi diňlärin” diýdi.
Men “Meňem çagalarym obada. Seň jaýyň köp gatly beton jaý, gowusy, meň Garadamakdaky howlymda oturaly” diýdim. Men ol döwürde SSSR-iň Çeper edebiýaty wagyz ediş býurosynyň Türkmenistan bölüminiň direktory bolup işleýärdim. Şertleşen günümiz duşuşdyk. Ol “Hudaýberdi däde, gürrüňimiz gury bolmaz ýaly birki çüýşe arak alaly” diýen teklibim bilen göwünjeň razylaşdy.
Ol ýyllar Gorbaçýowyň arakkeşligiň garşysyna yglan eden “Ser saglyk” syýasatynyň dowam edýän ýyllarydy. Meniň gulluk maşynym bilen 3 sagadyň dowamynda 30 töweregi dükana baryp, 1 çüýşe-de arak tapmadyk. Gulluk maşynymyň sürüjisi Sapar “Başlyk, üç sagatda kyrk litr benzin ýakdyk. Benzin bagyndaky benzin gutaryp gelýär” diýip, ýagdaýy aýan etdi. Üç sagatlap dyman Hudaýberdi:
-Bolmady, inim, Sapar jan, otuz dükandan bir çüýşe arak tapdyrmaýan bolsa, bu hökümet halys yzyndan ýetdiripdir. Gelnejeň oba gitmänkä “Amanmyrat şowhun-şagalaňy gowy görýän oglan. Ol bilen duşuşjak bolsaň, gepbaşy bolar” diýip, ýarym litr, togsan alty graduslyk medisina spirtini goýup gitdi. Ýör, öýe baryp, şony alaly-diýdi.
Soňra öz deňsiz-taýsyz “sahylygyny” heňe getirmek üçin “Biri ogluny goňşularyna palta dilegine ugradypdyr. Ogly sähel salym soňra “Paltamyz ýok” diýdiler -diýip, yzyna dolanypdyr. Kakasy “Adamlarda ynsap galmandyr. Bar, öz paltamyzy alyp gel” diýipdir” diýen halk henegini aýdyp berdi.
Biz Pommadan ozdurdyk
Mihail Gorbaçýowyň arakkeşligiň garşysyna “Sersaglyk” syýasatyny yglan eden ýyllarydy. Arak-şerap iň gyt haryda öwrülipdi. Bir gezek arak tapman, halys petige dirän günümiz “Kommunist” žurnalynda işleýän žurnalist, publisist Ata Yklymowyň ýanyna baryp, “Ata kaka, tanyş-bilşiň kän, arak tapmaga kömek et!” diýip haýyş etdik. Ol 20-30 dükana jaň etdi. Hiç ýerde arak ýokdy. Lapykeç bolan Ata kaka:
-Ýaş döwrümiz ýaşuly ýazyjylar “Hökümetiň aýbyny açjak bolup, Pomma Nurberdi aldygyna arak içýär. Ýöne ýurduň arak-çakyr zawodlarynyň binýady berk tutulan. Pomma kast edip içse-de, arak-şerap gytçylygy ýok" diýerdiler. Ine, indi arak-şerap rahatlygy döredi. Biz Pommadan dagy ozdurdyk. SSSR-iň arak-şerap gorunyň berk däldigini dünýä subut etdik - diýip “öwündi”.
Toplan, taraşlan Amanmyrat Bugaýew.


text:
Russiýanyň Adalat ministri prezident Wladimir Putiniň tankytçysy Alekseý Nawalnyýnyň liderligindäki syýasy partiýany hasaba almakdan ýüz öwürdi.
Adalat ministrliginiň 28-nji aprelde beren maglumatyna görä, “Progres partiýasy” hasaba alyş üçin zerur bolan talaplary Russiýanyň regionlarynyň azyndan ýarysynda berjaý etmändir.
Nawalnyýnyň partiýasy ýurtda 2016-njy ýylda geçiriljek parlament saýlawlaryna “RPR-Parnas” partiýasy bilen bilelikdäki platformada gatnaşmak dogrusynda ylalaşypdylar. Bu partiýanyň döredijileriniň biri öldürilen syýasatçy Boris Nemtsowdyr.
“Elbetde, bu hereket demokratik koalisiýanyň döredilmegine garşy bildirilýän reaksiýadyr” diýip, Nawalnyý öz websaýtynda çap eden maglumatynda belledi.
Şeýle-de, ol: “Progres partiýasy syýasy gurluş bolup saklanyp galar. Sebäbi... partiýa diňe bir kagyzyň bölegi däl, eýse ol adamlar we ideýalardyr” diýdi.


text:
Anna güni Aşgabatda geçirilen hökümet we parlament maslahatlarynda 2013-nji ýylyň döwlet býujeti bilen bagly meselelere garaldy.
Hökümet maslahatynda edilen teklipleriň esasynda anna güni Türkmenistanyň Mejlisi bu meselä giňişleýin garap, “Türkmenistanyň 2013-nji ýyl boýunça döwlet býujeti baradaky” kanunyň taslamasyny kabul etdi.
Býujet barada kabul edilen bu täze kanuna laýyklykda, geljek ýyl döwlet býujetiniň girdeji bölegi 86 milliard 336 million manada golaý, çykdajy bölegi bolsa 89 milliard 736 million manada golaý bolar.
Ozalky ýyllarda bolşy ýaly, geljek ýyl hem döwlet býujetiniň, esasan, nebit-gaz, himiýa, elektroenergetika we gurluşyk pudaklaryndan geljek girdejileriň hasabyna düzüljekdigi habar berilýär. Bu býujet pulunyň 47.4 milliard manadyny geljek ýyl önümçilik we sosial-medeni pudaklara gönükdirmeklik göz öňünde tutulýar.
Türkmenistanyň resmi mediasynyň maglumatyna görä, 2013-nji ýylda, geçen ýyldaky bilen deňeşdirilende, bilim pudagyna gönükdirilýän serişdeler 15.7%, saglygy saklaýyş pudagyna gönükdirilýän serişdeler 10.8% we medeni pudaga gönükdirilýän serişdeler 22.6% artdyrylar. Emma pu pudaklara anyk näçe puluň goýberiljekdigi barada maglumat berilmeýär.
Mundan daşary, sport çärelerine goýberilýän serişdeleriňem geçen ýyldaky bilen deňeşdirilende, 2013-nji ýylda 1.9 esse artdyryljakdygy aýdylsa-da, bu maksat üçin anyk näçe serişdäniň goýberiljekdigi barada resmi mediada habar berilmeýär.
Türkmenistanyň prezidentiniň ozalky gol çeken permany esasynda geljek ýyl ilatyň aýlyk haklaryny we döwlet posobiýalaryny 10%, pensiýa töleglerini bolsa 15% artdyrmaklyk-da göz öňünde tutulýar.
Anna güni býujet meseleleri bilen bir hatarda parlament “Ilatyň sosial goragy baradaky Türkmenistanyň Kodeksini tassyklamak hem-de güýje girizmek” barada kanunyň taslamasyny-da taýýarlady.


text:
Metbugatda Ýewropa Bileleşigi bilen Türkiýäniň arasynda, bosgun problemasynyň çözülmegi bilen baglanyşykly gelnen ylalaşyga görä, türk raýatlarynyň “Shengen” sebitine wizasyz gidip bilmegi üçin, Ankaranyň şu ýylyň iýun aýynda 89 ýurt bilen bolan wiza şertnamasyny ýatyrmaga taýýarlanýandygy habar berildi.
Wiza ylalaşygynyň goýbolsun ediljek ýurtlarynyň arasynda Türkmenistan hem bar.
Bilnişi ýaly, Türkiýe türkmenistanly migrantlaryň iň agdyklyk edýän ýurtlarynyň başyny çekýär. Ykdysady-söwda gatnaşyklarynda hem iki ýurduň arasynda üznüksiz gündelik gatnawlar bar.
Eýsem, häzirki wiza ylalaşygynyň goýbolsun edilmegi Türkiýedäki türkmenistanly migrantlaryň we söwdagärleriň durmuşyna nähili täsir ýetirer? Olar Türkiýede wiza düzgüniniň üýtgemeginden soň näme garaşýarlar?
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sany Türkiýäniň wiza düzgünini üýtgetmeginiň Türkmenistanyň raýatlaryna ýetirjek täsirine bagyşlandy.


text:
Altyn Sähra etraby Mary welaýatynyň beýleki etraplaryndan düýpgöter tapawutlanýar. Etrabyň ýaşaýyş jaylarynyň köpüsi iki gatly kottejlerden ybarat bolup, köçeleriniň aglabasy asfaltlanan we doly yşyklandyrylan.
Altyn Sähra suw, elektrik togy, tebigy gaz bilen üpjünçiligi taýdan-da töweregindäki beýleki etraplardan tapawutlanýar. Hatda bu etrapda beýleki obalaryň köpusinde bolmadyk kanalizasiýa-da bar.
Etrapda näçe jayyň eýýäm ulanyşa berlendigini anyklap bolmady, emma 2010-njy ýylda açylyşy bolup geçen bu “göreldelik” etrabyň gurluşygy henizem dowam edýär. Şol bir wagtyň özünde-de ýurduň beýleki welaýatlaryndan hem etraba göçüp barýanlaryň köpelýändigi barada maglumatlar bar.
Ýaşamagyň şertleri
Emma bu ýönekeý etrap däl, eýse şol ýerde ýaşamagyň hem öz şertleri bar. Ol şertlerden birem, etraba göçüp barmak üçin ol ýerden ilki bilen jaý edinmeli. Bu ýerdäki jaýlar bolsa hususy gurluşyk firmalary tarapyndan gurlup, ilata ipoteka esasynda berilýar, dört otagly jaýyň bahasy-da 40-50 müň dollar aralygynda.
Oba göçüp barmagyň şertleriniň bolşy ýaly, ipoteka boýunça jaý satyn almagyň hem öz şertleri bar. Bu proses etrap häkimliginiň adyna arza ýazmak bilen başlanyp, sonar-da onlarça dokumenti ýygnap, degişli ýolbaşçylara tabşyrmak bilen dowam etdirilýär.
Ipoteka boýunça jaý almak üçin soralýan dokumentlerden biri hem oz adyňa hususy emlägiň bolmazlygy we jay aljagyň, özüne kepil geçer ýaly, döwlet edarasynda işleýän garyndaşynyň ýa-da tanyşlarynyň bolmagydyr.
Ynha, problema hem şol ýerde döreýar. Altyn Sähranyň ýaşaýjylaryndan bolan Söhbet bu kynçylygy başdan geçirenleriň biri, ol bu barada şeyle diyýar: “Döwlet edarasynda işleýän tanşyň bolsa-da, olaryň zamun bolasy gelmeýar, sebäbi bu ullakan jogapkärçilik”.
Emma ähli şertler berjaý edilip, dokumentler degişli edaralara tabşyrylansoň hem arzaňa 3-4 aýyň dowamynda jogap berilýär. Oňa çenli dokumentleriň ählisiniň Aşgabada ugradylýandygy aýdylýar. Jaý almaga rugsat berlenden soňra onuň töleginiň 10% tölenmeli, galan bergiňi 30 ýylyň dowamynda tölemäge rugsat berýärler.
Hajathanalar ýok
Marynyň aglaba etraplarynyň şertleri göz oňünde tutulyp aýdylanda, Altyn Sähra, uzakdan göräýmäge, meniň obam bolsun diýer ýaly oba, ýöne kanaliziasiýa sistemasy hem göz oňünde tutulan etrapda, käbir jaylaryň içinde hajathanalar göz oňünde tutulmandyr. Şol sebäpden häzirki döwürde jaýlaryň içinde hajathana niýetlenen goşmaça gurluşyklary gurup ýören adamlara kän duş gelmek mümkin.
Agzalan oňaýly şertleriň Altyn Sähra etrabynyň her jaýyna degişli däldigini görmek üçin uzaga gitmegiň zerurlygy ýok, etrap merkeziniň beýleki tarapyna gözüň düşende, Asgabadyň planlaşdyrylyp gurlan bölegi bilen köne Aşgabadyň arasyndaky tapawut ýada düşýär.
Sebabi Altyn Sähranyň beýleki ýarpysy köne oturymly merkezden ybarat, diňe jaýlaryň däl, bu ýerde yşyklandyryş sistemasy asla göz oňünde tutulmadyk we asfaltlanmadyk köçeler hem göze ilýär. Ýoldaky çukurlar göz oňüne alnanda, gije ýola çykan we ýoluň ýagdaýyndan bihabar adamlaryň saglygy barada alada etmäge sebäp bar.
Emma köne etrabyň köçeleriniň ýagdaýyny gürrüň edeniňde-de, täze gurluşyklaryň bu ýerdäki köneden oturymly ýerlere-de öz oňyn täsirini ýetjekdigine umyt baglaýarsyň. Sebäbi köne Altyn Sähranyň uly ýollarynyň birinde çagyl döküp ýören maşyn hut şunuň gowy alamaty ýaly bolup görünýär.


text:
Owganystanyň hökümeti duşenbe güni 8 aýaly öldüren we 10 adamy ýaralan NATO zarbasyny ýazgardy.
Prezident Hamid Karzaýyň ýolbaşçylygynda geçirilen hökümet maslahatyndan soň çap edilen beýantada ýekşenbe güni bolan hüžümi «aklap bolmajakdygy», onuň Kabul bilen Waşingtonyň arasyndaky düşünişme jarnamasyny bozýandygy aýdylýar.
Beýanatda Lagman welaýatynyň gubernatorynyň edarasyna salgylanyp, Alingar etrabyna edilen hüjümde öldürilen aýallaryň odun çöpäp ýörendigi aýdylýar.
Halkara howsuzlyk kömek güýçleri bu bolan işi derňemek üçin bir topar ýollaýandygyny aýtdy.


text:
Gyrgyzystanyň Milli howpsuzlyk gullugynyň ýolbaçysynyň wezipesini ýerine ýetiriji Keneşbek Duişenbaýew Gyrgyzystanyň günortasynda bolan çaknyşyklara ýurduň öňki prezidenti Kurmanbek Bakyýewiň maşgala agzalarynyň dahylynyň bardygy hakdaky maglumatlaryň özlerinde bardygyny žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda aýtdy.
Duişenbaýewiň aýtmagyna görä, Bakyýewiň ogly Maksim şu ýylyň aprel aýynda Dubaýda Özbegistanyň yslamçy hereketiniň wekilleri bilen duşuşyp, gepleşik geçiripdir.
Maglumata görä, şu ýylyň maý aýynda Bakyýewleriň maşgalasyndan iki adam Owganystandaky talyp gozgalaňçylarynyň liderleri, Özbegistanyň yslamçy hereketiniň agzalary we Birleşen täjik oppozisiýasynyň wekilleri bilen duşuşypdyr.
Duişenbaýew Bakyýewleriň maşgalasynyň ýurtda bulagaýçylygy gurnamak maksady bilen 30 million dollara golaý serişde sarp edendiklerini habar berdi.
Keneşbek Duşenbaýew Özbegistanyň yslamçy hereketiniň 15 pitneçisiniň Pakistandan Täjigistanyň üsti bilen günorta Gyrgyzystana baryp, ilaty öjükdirmek bilen meşgullanandyklaryny, bu topara Ilhom atly gozgalaňçynyň ýolbaşçylyk edendigini aýtdy.
10-11-nji iýunda Gyrgyzystanyň günortasynda bolan etnigara çaknyşyklarda ýüzlerçe adam öldürilip, müňlerçesi öýlerini terk etmäge mejbur bolupdy.


text:
Aşgabat, 17.03.2015. “Türkmenportal”.
16-njy martda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow wideoşekilli iş maslahatyny geçirdi. Oňa welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň häkimleri gatnaşdylar. Maslahatyň barşynda welaýat häkimler häzirki döwürde welaýatda alnyp barylýan işleriň ýagdaýy, Oba milli maksatnamasyny üstünlikli durmuşa geçirmegiň çäklerinde ýerine ýetirilýän işler, ekerançylyk meýdanlarynda agrotehniki çäreleriň berjaý edilişi barada hasabat berdiler. Häkimler, şeýle-de, köpçülikleýin ýowara görülýän taýýarlyk işleri, Halkara Nowruz baýramyny guramaçylykly geçirmek boýunça ýaýbaňlandyrylan çäreler hakynda aýtdylar.
Şeýle hem gowaça we beýleki ekinleriň ekişine guramaçylykly girişmek, gurluşygy dowam edýän desgalardaky işleriň depginlerini ýokarlandyrmak boýunça alnyp barylýan işler barada durup geçildi.
Milletň Lideri köpçülikleýin bag ekmek çäresiniň ýokary guramaçylyk ýagdaýyny üpjün etmek, ekilen baglara göwnejaý ideg etmek boýunça alnyp barylýan işleriň talabalaýyk guralmagy babatda Aşgabat şäheriniň we welaýatlaryň häkimlerine birnäçe görkezmeleri berdi.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow tomus paslynyň golaýlap gelýändigini, şoňa görä-de welaýatlarda we Aşgabat şäherinde çagalaryň we ulularyň sagaldyş-dynç alyş merkezlerinde abatlaýyş işlerini geçirmegi, täze gurulýan sagaldyş we dynç alyş merkezlerini ulanmaga bermek boýunça meýilnamalaryň düzülmelidigini tabşyrdy. Mundan başga-da, döwlet Baştutany Nowruz baýramyny guramaçylykly geçirmek boýunça degişli çäreleriň görülmelidigini aýtdy.
Aşgabat şäheriniň häkimi paýtagty mundan beýläk-de ösdürmek, şäheriň durmuş ulgamyny kämilleşdirmek boýunça alnyp barylýan işler barada aýdyp, ählihalk ýowaryny guramaçylykly geçirmek, şanly senelerimizi mynasyp garşylamak babatda ýaýbaňlandyrylan taýýarlyk işleri barada durup geçdi. Hasabatyň çäklerinde döwlet Baştutanymyzyň garamagyna paýtagtymyzda ýakyn wagtlarda ulanmaga berilmegi meýilleşdirilýän dürli maksatly binalaryň görnüşleri hödürlendi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow ak mermere beslenýän Aşgabadyň ähli babatda dünýäniň iň ösen şäherleriniň hatarynda ornuny pugtalandyrmagy ugrunda alnyp barylýan işleriň netijeli häsiýete eýe bolmalydygyny nygtap, paýtagtymyzy sazlaşykly ösdürmek boýunça göz öňünde tutulan çäreleriň üstünlikli ýerine ýetirilmegine örän jogapkärçilikli çemeleşilmelidigini aýratyn belledi. Döwlet Baştutanymyz şäheri abadanlaşdyrmak, onuň durmuş ulgamyny kämilleşdirmek, jemagat hojalygynyň işiniň netijeliligini ýokarlandyrmak boýunça Aşgabat şäheriniň häkimine birnäçe anyk görkezmeleri berdi.
Döwlet Baştutany geçirilmegi meýilleşdirilýän ählihalk ýowaryna ünsi çekip, bar bolan bag nahallara göwnejaý ideg etmek, bag ekmek üçin bölünip berlen meýdanlary meýilleşdirmek boýunça Aşgabat şäheriniň häkimine birnäçe tabşyryklary berdi.
Türkmenistanyň Prezidenti iş maslahatynyň barşynda Milli bahar baýramy mynasybetli 2015-nji ýylyň 22-nji martyndaky dynç gününi 23-nji marta geçirmek hakyndaky Permana gol çekdi.


text:
Ozalky gyrgyz deputaty Gyrgyzystanda atylyp öldürildi. Aýdylmagyny görä, onuň guramaçylykly jenaýatçylyk bilen baglanyşygy bolupdyr.
«Geniý» lakamly Altynbek Arzymbaýew 26-njy awgustda, Bişkegiň merkezinde tüpeňlendi.
Ol biraz soň hassahanada jan berdi. Bişkegiň polisiýa sözçüsi Azatlyk radiosyna Arzymbaýewiň ýüzi maskaly adam tarapyndan tüpeňlenendigini we onuň wakanyň bolan ýerinden gaçyp gidendigini aýtdy.
Arzymbaýew 2012-nji ýylda demirgazykdaky Karakol şäherinden ýerli deputatlyga saýlanypdy. Ýöne geçen aý, jenaýatçylykly geçmişi belli bolandan soň, ol wezipelerinden boşadyldy.


text:
Türkmenistanyň çagalar baglarynda terbiýelenýän köp çagalarda soguljanyň döremegi bilen bagly wakalar indi köp ýyllar bäri dowam edip gelýär.
Soguljan — adamyň we haýwanyň içegeleriniň içinde emele gelýän ýasy uzyn gurçuk bolup, onuň iň uly görnüşleri 35-50 mm çemesi bolup bilýär. Soguljanlar içegeleriň has jümmüşine aralaşyp, ol ýerde öýjük suwuklyklaryndan we gandan iýmitlenýärler.
Soguljanyň urkaçy görnüşi bir sutkanyň dowamynda 60 müň ýumurtga taşlamaga ukyplydyr. Ýumurtgalar daşky sredada 25-30 gradusda liçinka öwrülýärler we iýmite ýa agyz boşlugyna düşen halaty, içegelere ornaşyp bilýärler.
Soguljan ýogyn içegäniň nemli bardalaryna zeper ýetirip, uzagyndan organizmiň zäherlenmegine getirip bilýär.
Soguljanyň mesgeni
Çagalar baglarynda körpeleriň meýdana oturdylýan gaplarynyň (garşoklarynyň) soňky döwürlerde hlor bilen ýuwulmaýanlygynyň netijesinde soguljanyň ýaýramagyna sebäp bolýandygyndan ene-atalar nalaýarlar. Käbir çagalar baglarynda on-on bäş çaga üçin ýekeje garşogyň ulanýandygy, şeýle ýagdaýda çagalara biri-birinden soguljanyň geçýändigini aýdýarlar.
Eger çagada soguljan bar bolsa, onuň nahar iýýän çemçesinden-de, oýnaýan oýnawajyndan-da beýleki çagalara geçip bilmek howpy bar. Ene-atalaryň köpüsi çagalar bagyna bermezden öň çagalarynda gurçugyň bolmandygy, çagalarynyň soguljan keselini diňe çagalar bagynda alandygyny nygtap, çagalar bagynyň işgärleri bilen dawalaşýarlar. Çagalar bagynyň şepagat uýasy bolsa olar bilen ylalaşman, “Çagalar bagyna getirmänkäňiz çagaňyzy barladan dälsiňiz. Soguljan çagaňyzda öňem bardyr. Sebäbi soguljan adamdan-adama geçmeýär, käbir adamyň özünde doga bolýar” diýip jogap berýärler.
Bir ene-ata çagalar bagyna gatnaýan çagalarynyň dördüsinde-de soguljanyň bardygyny aýdyp, nalaýar. Çagalaryna soguljana garşy aldygyna derman içirýändiklerine garamazdan, gurçugyň aýrylyp gidibermeýändigini aýdýar.
Gözegçilik gowşak
Çagalar baglaryna gözegçilik edýän edaralaryň, Arassaçylyk we keselleriň ýaýramagyna garşy göreş gullugynyň (sanepidinstansiýa) işgärleriniň aglabasy hem öz işlerini göwnejaý ýerine ýetirmeýärler. Sebäbi çagalar baglarynyň müdirleri barlaga gelen dürli edaralaryň işgärlerini öz kabinetinden yzyna aňsat ugratmagy başarýarlar.
Şeýle häsiýetdäki “barlaglar” bolsa ahyrky netijede çagalar baglarynda keselçiligiň ýüz bermegine getirýär.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersiteti
Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersiteti
Gurluşy[üýtget | edit source]
8 fakultetden we 23 kafedradan ybarat:
- Fakultetler:
- Matematika
- Himiýa we biologiýa
- Türkmen dili we edebiýaty
- Daşary ỳurt dilleri we edebiỳaty
- Taryh
- Hukuk we halkara gatnaşyklary
- Fizika
- Geografiýa
- Kafedralar:
- Beỳik Saparmyrat Türkmenbaşynyň Mukaddes Ruhnamasy
- Pedagogika we psihologiýa
- Türkmen dili
- Türkmen edebiýaty
- Konstitusiýa we halkara hukugy
- Raýat we jenaýat hukugy
- Iňlis dili
- Nemes we fransuz dilleri
- Daşary ýurt edebiýaty
- Arap, pars we türk dilleri
- Amaly matematika
- Umumy matematika
- Matematiki analiz
- Ähtimallyklar nazaryýeti we matstatistika
- Nazary we tejribe fizikasy
- Umumy fizika
- Biologiýa
- Himiỳa
- Geografiýa
- Daşky gurşawy öwreniş
- Türkmenistanyň taryhy
- Dünỳä taryhy
- Arheologiỳa we etnologiỳa
- Hünär ugrundan dil taỳỳarlygy
- Dünýä tejribesini öwreniş
Esasy ylmy ugurlary[üýtget | edit source]
Türkmen halkynyň geçmiş taryhyny, täze taryhyny çuňňur we dogruçyl öwrenmek, türkmen dilini we edebiýatyny hemmetaraplaýyn öwrenmek, ýurduň orta we ýokary okuw mekdepleri üçin türkmen dilinde okuw kitaplaryny taýýarlamak, şonuň ýaly-da differensiýal nazaryỳetiň we oňa ýakyn ylymlaryň birnäçe meselelerini özleşdirmek, differensiýal we operatorlyk deňlemeler, amaly meseleleriň hasaplaýyş usulynyň çözlüşi, jisimleriň fiziki özboluşlylygynyň magnit düzümli faza geçirijisini barlamak, günüň şöhlesiniň giň diapazonyna we gysga tolkun uzynlykly ültramelewşe bölegine ýokary duýujylykly fotokabuledijileri ýarymgeçiriji gurluşlaryň esasynda işläp düzmek we olaryň nusgalaryny taýýarlamak, Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy – Köneürgenç meteoritiniň düzumini, häsiýetnamalaryny we gurluşyny öwrenmek, nebitli we gazly ýataklara suwuň aralaşmak hadysasyny modelirlemek, Türkmenistanyň tebigy baýlyklaryny kompleksleýin peýdalanmak we goramak meseleleri we ş.m.


text:
Soňky wagtlar Türkmenistanda «Arkadag» temasyndan aýdylýan aýdymlaryň we ýazylýan goşgularyň kem-kem artýandygyny görmek bolýar.
Ýakynda prezident G.Berdimuhamedowyň Baýramaly etrabynyň «Üç ajy» obasyndaky çagalar bagyna baranda, çagalaryň oňa goşgular bilen «Arkadag» diýip ýüzlenmekleri-de bu kampaniýanyň giňden alnyp barylýandygyny görkezen ýaly boldy.
Bu çagalar bagynda terbiýeçi zenanyň G.Berdimuhamedowyň elini ogşap we çagalaryň-da ony «Arkadag» diýip atlandyryp garşy almagy ýaly wakany ýazyjy Akmuhammet Welsapar Türkmenistanda ýaramaz bir prosesiň, ýagny, täzeden beýni ýuwmak prosesiniň başlamagy hökmünde häsiýetlendirýär.
Ýurduň garaşsyzlygynyň 19 ýyllygy bilen bagly geçirilen dabara, Aşgabat, 26-njy oktýabr.
Gurbanguly Berdimuhamedowy «Arkadag» diýip atlandyrmak boýunça uly kampaniýanyň başy 26-27-nji oktýabrda ýurduň garaşsyzlygynyň 19 ýyllygy bilen bagly geçirilen paradda hem-de «Olimpiýa» stadionynda geçirilen dabarada köpçülikleýin ýagdaýda başlanypdy.
Şol dabaralarda çykyş eden aýdymçylar we ýöriş geçiren harbylar prezidente diňe «Arkadag» diýip ýüzlenýän şygarlar we aýdymlar bilen ýüzlenipdiler. Gaýtalanýarmy?
1990-njy ýyllaryň başlarynda ýurduň ozalky prezidenti Saparmyrat Nyýazowa «Beýik Serdar», «Milletiň Atasy», «Hak Howandar» diýen ýaly epitetlerden daşary, «Türkmenbaşy» diýen aýratyn bir at hem dakylypdy.
Şonda Nyýazowyň özüniň bu ady höwes bilen kabul edendigine garamazdan, «Türkmenbaşy» ady halkara jemgyýetçiliginde Nyýazowyň şahsyýet kultuny suratlandyrýan we onuň awtoritarlyga ýykgyň edýän aýratynlygyny görkezýän bir at hökmünde kabul edilip gelnipdi.
"Edebiýat we sungat" gazetiniň 12-nji dekabrdaky sanyndan, 2010.
Türkmenistanly synçy Açar häzirki tendensiýanyň hem Nyýazowyň ýoly bilen ýöremek ýaly bir tendensiýadygyny aýdýar. Şwesiýada ýaşaýan türkmen ýazyjysy Akmuhammet Welsapar hem bu pikir bilen ylalaşýar.
Akmuhammet Welsapar döwlet liderlerine adaty resmi atlardan daşary olary adatdan daşary bir şahsyýet hökmünde görkezmekligi maksat edinýän atlaryň dakylmagynyň hut şahsyýet kultuny döretmek tendensiýasy bilen baglanyşyklydygyny öňe sürýär.
“Bu örän düşnükli hem aýdyň tendensiýa. Ýurtda täze şahsyýet kultunyň kerpiçleri goýulýar, täze şahsyýet kulty döredilýär. Sebäbi ‘Arkadag’, ‘Stalin’, ‘Türkmenbaşy’, ‘Fýürer’ diýen ýaly titullary hemişe diktatorlara dakýarlar. Diktatorlar şolar ýaly titullaryň arkasynda durup hereket edýärler” diýip, ýazyjy Welsapar belleýär. Günbatar bilen gatnaşyklar
Eýsem, günbatar döwletleri bilen öz hyzmatdaşlyklaryny gowulandyrmaga çalyşýan Türkmenistanda täzeden şahsyýet kultuny döretmek ýaly tendensiýalaryň bolmagy ýurduň Günbatar bilen gatnaşyklarynyň ösmeginde kynçylyklary döredip bilmezmi?
Germaniýada ýerleşýän «Euro-Asian transition group» barlaglar merkeziniň analitigi Maýkl Laubş onsuzam ynsan hukuklarynyň ýaramazlygy üçin tankytlanylyp gelinýän Türkmenistandaky bu tendensiýalaryň Ýewropa Bileleşiginde hökman göz öňünde tutular diýip hasaplaýandygyny aýdýar.
«Meniň garaýşymça, eger Ýewropa Bileleşigi Türkmenistandaky bu şahsyýet kulty bilen bagly meseläni gozgamasa, munuň özi Bileleşigiň öz standartlarynyň bozuldygy bolardy» diýip, Maýkl Laubş belledi.
Maýkl Laubş günbatar döwletleriň Türkmenistan bilen geçirýän öz gepleşiklerinde Türkmenistandaky bu tendensiýalary hökman öňi alynmaly bir ýaramaz ýagdaý hökmünde gozgamalydyklaryny aýdýar.


text:
Geçen hepde Eýranyň ýokary derejeli resmileri, eger günbatar döwletleri eýran nebitiniň eksportyna gadagançylyk girizseler, onda Ormuz bogazyny böwletlemekçidiklerini duýdurypdylar.
Şol haýbat bilen baglylykda 1-nji ýawarda Eýranyň IRINN telekanaly Eýranyň ýer-howa kysymly täze raketasynyň Ormuz bogazyndaky synagyny görkezdi.
Eýranyň harby-deňiz güýçleriniň ýolbaşçysynyň orunbasary Mahmud Mussawi ýurduň döwlet telewideniýesinde görkezilen çykyşynda uzakda ýerleşýän nyşana zarba urujy yer-howa kysymly “Kader” atly raketanyň, şeýle-de orta uzaklyk üçin niýetlenen “Nur” atly raketanyň synag edilenligini habar berdi. Mussawi raketalaryň öňünden kesgitlenen nyşanalara üstünlikli ýetenligini hem belledi.
“Roýter” agentliginiň habar bermegine görä, mundan öň Eýran “Kader” we “Nur” atly raketa sistemalaryny “Ysraýyl ýa ABŞ ýaly duşmanlarynyň hüjümlerine garşy durmak üçin synamakçydygyny” yglan edipdi.
Eýranyň Ormuz bogazynda geçirýän 10 günlük deňiz türgenleşikleriniň ahyrky gününe Tähranyň arap dünýäsindäki iň ýakyn ýarany bolan Siriýanyň synçylarynyň gatnaşjakdygy habar berildi.
Basyş guraly
Tähran Ormuz bogazyny böwetlemek niýetiniň ýokdugyny aýdýar, emma şol bir wagtda-da ýagdaýyň islendik tarapa özgermegine özüniň taýýardygyny yglan edýär.
Eýranyň harby-deňiz güýçleriniň ýolbaşçysy admiral Habibolla Saýari Tähranyň Ormuz bogazyna doly gözegçilik edýänligini yglan etdi.
Ýewropa Bileleşigi bolsa soňky döwürde Eýran bilen Günbataryň arasynda dörän dartgynlygyň çäginde Eýranyň çig malyny satyn almagy bes etmek meselesine garaýar. Bu ABŞ tarapyndan Eýrana garşy eýýäm amala aşyrylan basyş çäresi bolup durýar.
Käbir maglumatlarda halkara derejesinde söwda edilýän nebitiň 40%-e golaý mukdarynyň Ormuz bogazynyň üstünden geçýändigi aýdylýar.
“Roýter” agentliginiň habar bermegine görä, Eýranyň Ormuz bogazynyň üstünden geçýän nebitiň eksport ýoluny petiklemek barada atan haýbatyna ABŞ-nyň Bäşinji floty reaksiýa bildirdi we nebit eksportyna päsgel döredip biljek hereketlere yol bermejekdigini duýdurdy.
Günbatar bilen Eýranyň arasynda dörän dartgynlygyň täze tapgyry Eýranyň ýadro programmasy bilen bagly ýüze çykdy. Günbatar Eýranyň ýadro programmasynyň ýadro ýaragyny döretmeklige gönükdirilenligini aýdýar. Tähran bu aýyplamalary ret edýär.


text:
Hususy emläk diýmek, näme diýmek? Raýatyň şahsy emläginiň eldegrilmezligi näme? Türkmenistanda raýatlaryň şahsy emläginiň eldegrilmezligi haýsy kanunlar esasynda kepillendirilýär? Bu sowallara türkmenistanly ýurist Ýewgeniý Greçuhin jogap berýär.
Azatlyk Radiosy: Hususy emläk we onuň eldegrilmezligi barada kanun taýdan düşündiriş beräýseňiz. Bu näme?
Ýewgeniý Griçuhin: Hususy emläk, bu raýatyň şahsy emlägidir. Hususy emlägiň mukaddesligi we eldegrilmezligi Türkmenistanyň konstitusiýasynda kepillendirilýär. Raýat hususy emläkden diňe kanunyň çäginde we resmi düzgünleriň esasynda mahrum edilip bilinýär. Türkmenistanyň kanunlarynda adamlaryň hususy emläginiň nämedigi barada aýdylýar. Bu ýaşamak üçin binalar, transport serişdeleri, tebigy baýlyklar, suw resurslary bolup bilýar. Mellek bolsa ýurtda köplenç hususy eýeçilige däl-de, uzakmöhletli ulanyşa berilýär. Raýaty hususy emläkden diňe kanun esasynda mahrum edip bolýar we bu Jenaýat Kodeksi tarapyndan düzgünleşdirilýär.
Azatlyk Radiosy: Raýatlaryň hususy emlägi ýene haýsy kanunlar tarapyndan kesgitlenýär we düzgünleşdirilýär?
Ýewgeniý Griçuhin: Ikinji nobatda, Türkmenistanyň Konstitusiýasy we Graždan Kodeksi tarapyndan. Türkmenistanda raýatlar hususy emläginiň esasynda kärhanalary döretmäge-de hukukly. Bu hususy kärhana bolup bilýär, ýa-da ýuridiki taýdan edara döretmezden hususy telekeçilik hem bolup bilýär, hususy hojalyk jemgyýeti-de bolup bilýär.
Azatlyk Radiosy: Adamlaryň hojalykdaky zatlary, öý goşlary hem raýatlaryň şahsy emlägi hökmünde eldegrilmesiz hasaplanýarmy?
Ýewgeniý Griçuhin: Bu gowy sorag, bu ýerde nika-maşgala kanunçylygyny hem agzamak mümkin. Emma bu kanunda maşgaladaky emlägiň maşgala agzalarynyň arasynda kime degişliligini kesgitleýär. Aslyýetinde raýatlaryň öý goşy, elbetde, olaryň hususy emlägi we ol eldegrilmesizdir.
Azatlyk Radiosy: Anyk mysallara göz aýlasak, Türkmenistanda, meselem, öň ýaşaýyş jaýlaryndan telewizion antennalar köp aýrylan bolsa, şu günler häkimiýet tarapyndan kondisionerler aýrylýar. Jaýlaryň aýnalarynda duran kondisionerler eldegrilmesiz hususy emläkmi?
Ýewgeniý Griçuhin: Hawa, bu maşgalanyň hususy emlägidir. Bu jaýda ýaşaýan adamlaryň hususy emlägidir. Bilşime görä, adamlara kondisionerleri aýyrmak teklip edilýär. Adamlaryň özleriniň aýyrmadyk halatynda, häkimiýetler olary diňe ýörite resmi karar esasynda aýryp bilýär. Bu hökümet derejesinde gol çekilen dokument, ýa-da häkimiň permany bolup biler. Şeýle perman bolan halatynda-da, ol Türkmenistanyň kanunlaryna laýyk gelmeli.
Azatlyk Radiosy: Kondisionerleri aýyrmak barada ýörite perman häzir barmy?
Ýewgeniý Griçuhin: Şeýle kararyň bardygy meniň özüme-hä mälim däl.
Azatlyk Radiosy: Kararyň bolmadyk ýagdaýynda häkimligiň işgärleriniň baryp, jaýlardan kondisionerleri aýryp başlamagy bikanunçylykmy?
Ýewgeniý Griçuhin: Eger bu çäre kanun esasynda düzgünleşdirilmedik bolsa, bu, elbetde, bikanunçylyk. Adamlara häkimiň gol çeken permanyny ýa-da hökümetiň, prezidentiň kararyny görkezmeli. Adamlara şeýle çäreleriň haýsy dokumentiň esasynda edilýändigini düşündurmeli.


text:
Türkmenistanyň DIM-i Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygynyň 20 ýyllygy hem-de parahatçylyk ýyly diýlip yglan edilmegi mynasybetli geçirilmegi bellenen dabaralar we çäreler Maksatnamasyny durmuşa geçirmegiň çäklerinde uly işleri alyp barýar.
Bu Maksatnama ýurdumyzda we daşary döwletlerde dürli forumlary, şol sanda maslahatlary, “tegelek stoluň” başyndaky duşuşyklary, sergileri, medeni-sport we beýleki çäreleri geçirmegi, şeýle hem tematik neşirleri taýýarlamagy hem çap etmegi, köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde makalalar toplumyny çykarmagy göz öňünde tutýar. 2015-nji ýylyň 12-nji dekabrynda geçiriljek Ýokary derejedäki Halkara maslahaty we baýramçylyk dabaralary hem şanly senä bagyşlanar.
Bu günki gün türkmen Bitaraplygy sebit we dünýä möçberinde parahatçylygy, howpsuzlygy we durnuklylygy üpjün etmegiň hereket edýän esasy şerti şol bir wagtyň özünde-de türkmenistanlylaryň abadan durmuşynyň, ýurduň gülläp ösmeginiň kepili bolup çykyş edýär.


text:
Jesetli tabydy prezidentiň wezipesini ýerine ýetiriji Bronislaw Komarowskiý, hökümet başlygy Donald Tusk, beýleki resmiler garşyladylar.
Ýekşenbe güni günortan Polşada iki minutlap sirena sesi ýaňlandy, şol wagt içinde tutuş ýurt uçar betbagtçylygynda heläk bolan prezident Leh Kaçinskiniň hem beýleki heläk bolan 95 adamyň hatyrasyny dymmak bilen tutdular.
Warşawanyň ýaşaýjysy Silwiýa şeýle diýdi: “Häzir öz syýasy duýgudaşlygyň ýa oňa garşylygyň barada pikir etmegiň wagty däl. Meniň pikirimçe bu betbagçylyk hemmeleri birleşdirer. Biz heläk bolanlaryň garyndaşlarynyň nähili ejir çekişini duýmaly. Edil häzir olaryň hasratyny bölüşmegiň wagty!”.
Betbagtçylykda heläk bolanlaryň arasynda Polşanyň ýaragly güýçleriniň baş ştabynyň başlygy, beýleki ýokary derejeli harbylar, ýurduň Merkezi bankynyň başlygy, parlamentiň deputatlary, jemgyýetçilik işgärleri , hökümet agzalary, din hadymlary, katyn tragediýasynda wepat bolanlaryň garyndaşlary bar.
Polşanyň delegasiýasy NKWD-niň goşunlarynyň polýak ofiserlerini atyp öldürmeginiň 70 ýyllygy bilen bagly ýas dabarasyna gatnaşmak üçin Orsyetiň Smolenski oblastyndaky Katyn obasyna barýardy. Uçarda diri galan ýekeje adamam ýok.
Polşanyň prezidenti Leh Kaçinskiniň heläk bolmagy sebäpli, Gürjüstanyň prezidenti Mihail Saakaşwili Leh Kaçinskä “Gürjüstanyň milli gahrymany” diýen at-dereje berdi.


text:
Rus mediasy 14-nji maýda Moskwanyň iň uly gonamçylygynda bolan köpçülikleýin darkaşda iki adamyň ölendigini ýazýar.
Kowanskoe gonamçylygyndaky darkaşa 200-e çenli adam gatnaşdy.
"Ýaralanan 10 adamdan ikisi öldi» diýip, polisiýanyň sözçüsi Sofýa Kotina Interfaks habar gullugyna aýtdy.
RIA nowosti habar gullugy bu ýumruklaşma gatnaşan käbir adamlaryň ok atýan ýaraglary ulanandygyny aýtdy.
Orsýetiň Içeri işler ministrligi 50-den gowrak adamyň tussag edilendigini aýtdy diýip, Interfaks ýazdy.
Habarlarda aýdylmagyna görä, polisiýa ofiserleri mähelläni dargytmak üçin howa ok atypdyr.
Metbugat habarlarynda aýdylmagyna görä, Merkezi Aziýanyň we Kawkazyň etniki toparlary gonamçylygyň düşewüntli biznes hyzmatlarynyň üstünde urşupdyr.


text:
OPEC we oňa girmeýän döwletleriň nebit çykarylyşyny çäklendirmek boýunça ylalaşykdaky borçnamalaryny durmuşa geçirmek bilen baglanyşyklylykda sişenbe güni nebitiň dünýä boýunça bahalary ýokarlanýar, diýip РИА Новости söwda geleşikleriniň maglumatlaryna salgylanyp habar berýär.
20:15 wagtda çenli Brent kysymly demirgazykdeňiz nebit garyndysynyň martdaky fýuçersleriniň bahasy 1,16 göterim ýokarlanyp – barrel üçin 56,55 dollara barabar boldy. WTI kysymly nebitiň fewraldaky fýuçersleriniň bahasy 1,26 göterim artyp, barrel üçin 53,69 deň boldy.
Sişenbe güni nebitiň bahalarynyň ýokarlanmagynyň esasy şerti hökmünde OPEC-iň we oňa degişli bolmadyk 11 sany döwletiň 1-nji ýanwardan nebit çykarylyşyny çäklendirmegi boýunça maýadarlaryň ýagşy niýetde bolmagy çykyş edýär. Çäklendirmäniň möçberi bir günde 1,8 mln barrel bolar. Ylalaşyk möhletini uzaltmak mümkinçiligi bilen birinji ýarymýyllyk üçin baglanyşyldy.


text:
Gurbanguly Berdimuhamedow Horwatiýa saparynyň dowamynda dünýäniň iň meşhur turistik kurortlarynyň biri - Dubrownige, onuň töweregindäki halkara dynç alyş ýerlerine baryp gördi. Horwatiýanyň turizm boýunça baý tejribesi Türkmenistan üçin juda peýdaly bolup biler.
Horwatiýanyň Adriatik deňiz kenarynda gurlan giň hem ajaýyp infrastrukturanyň ýurda uly möçberde girdeji getirýändigine türkmen prezidentiniň göz ýetirendigi, onuň reaksiýasyndan belli bolýar. Turizm bu ýurtda köpçülikleýin halkara hadysa öwrülipdir.
Öň beýle däldi
Ýöne bu ýagdaý hemişe häzirkisi ýaly bolup durmandy. Kommunizm zamanynda, Iosif Broz Titonyň Ýugoslawiýa Federasiýasyna baştutanlyk eden ýyllary, bu baý hem gözel ýerler diňe Kompartiýanyň saýlantgy çinownikleriniň hem daşary ýurtly myhmanlaryň dynç alyş bazasydy. Diňe Horwatiýa garaşsyzlyga eýe bolandan soň, Berdimuhamedowy haýran galdyran Adriatik deňiz kenary, hususan-da Uly Briun adasy giň möçberli, hemmelere elýeterli turizm mekanyna öwrüldi. Ýurt daşarky dünýä üçin näçe giň açyldygyça, horwatlara ýurtdan çykmak hem ýurda dolanmak şonça-da ýeňilleşdi. Serhedi geçmek işi näçe ýeňil hem erkin boldugyça, şonça derejede turizm hem ösüp başlady.
Türkmen häkimiýetlerem soňky hepdeler Türkmenistanda turizmi ösdürmek ideýasyny aktiw ösdürýärler. Ol “Awaza” turizm zolagynda täze myhmanhanalaryň açylyşyna bagyşlanan dabaralarda has aýdyň göründi. Ýöne dynç alyş zolagynda diňe myhmanhanalary gurmak turistleri çekmek üçin ýeterlik däl, bu iş üçin has giň hem amatly şertler döretmeli. Türkmenistanlylaryň özleriniň ýurtdan çykmak ýa-da Türkmenistana dolanmak meselesi aşa kyn, çylşyrymly bolup galýan häzirki wagty, daşary ýurtlylary Türkmenistanyň kurortlaryna getirip bolarmy?
Ýugoslawiýada kommunizmiň höküm sürýän döwri, onuň serhet ýagdaýy Türkmenistanyň häzirki düzgünlerine ýakynrakdy. Ýöne ony sowet serhetleri bilen deňeşdirmek mümkin däl, ýöne şol düzgünler ýumşagragam bolsa, ol prinsipde turizmi düwünçekde ýa-da sallançakdaka öldürýär, ýok edýär.
Türkmenistan üçin nä derejede mümkin?
Şu nukdaý nazardan Türkmenistana syn etsek, diktator Nyýazowyň onýyllyklaryň dowamynda berkden-berk ornaşdyran ýapyklyk düzgüni, daşarky dünýä bilen arada dikenli demir diwary ýurdy doly üzňelige, ýapyklyga alyp geldi. Ýurdy dolandyryşy öz ýumrugyna gysmak islän Nyýazowa, tutuş halky bir ýüpe çatmak, ýurdy durşy bilen öz hususy türmesine öwürmek gerekdi. Şonam etdi.
Horwatiýa kommunizm döwrüniň şol ýapyklygyndan nam-nyşan goýman gutuldy, halas boldy. Ol bolsa turistler köpçüliginiň ýurda gelýän akymyny güýçlendirdi. Hut açyk serhet tutuş Ýewropadan ýüzlerçe müň turistiň diňe bir tomus möwsümi däl, ýylyň tutuş dowamynda Horwatiýa gelmegine itergi berýär. Horwatiýany özüne çekiji ýurt edýär. Bu ýurtda dynç alýanlaryň arasynda öňki soýuz respublikalar - Orsýetden, Ukrainadan, Belarusdan, Gazagystandan adamlar bar.
Adriatik deňziniň kenaryndaky Horwatiýanyň ajaýyp kurortlarynda türkmenleriň dynç alyp bilmegi nä derejede mümkin? Meseläniň maliýe tarapy hasaba alynmanda-da, türkmenler beýle eşrete eýe bolup bilermi? Türkmenistanyň 5 million ilatynyň içinden näçe adam Horwatiýa dynç almaga gitmek üçin ýurtdan çykmaga rugsat alyp biler? Türkmenistan turizmi ösdürjek bolsa, iş ýüzünde durmuş sistemasyny üýtgetmeli. Onda-da onuň bir ugruny - türmäni azatlyga öwürmeli, çalşyrmaly.
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça Britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Gazagystanda geçirilen düýnki parlament saýlawlarynyň deslapky netijelerine görä, parlamente “Nur otan” partiýasyndan başga-da, “Ak žol” we “Halk kommunistik” partiýalary hem girer.
Prezident N.Nazarbaýew bu saýlawlary “uly synag” diýip atlandyrdy: “Biz saýlawlaryň açyk we adalatly bolmagy üçin ähli zeryr zady etdik. Bu saýlawlar biziň üçin uly synag”.
Bu saýlawlarda köp galplyklaryň bolandygy habar berilýär. Düýbi Gazagystandaky “Garaşsyz synçylaryň respublikan networki” atly topar Astanada köp çynlakaý galplyklaryň bolandygyny we synçylaryň käbir saýlaw merkezlerine goýberilmändigini habar berýär.
ÝHHG guramasy Gazagystanda geçen parlament saýlawlarynyň demokratiýanyň esasy prinsiplerine laýyk gelmändigini aýdýar.


text:
Türkmenistanlylaryň käbiri ýurt içinde bolsun, daşynda bolsun, Azatlyk Radiosynyň efirinde öz pikirini açyk aýtmakdan çekinmeýär. Ol pikirler dürli başga pikirleri hem döredýär we umumy hakykata gelmäge belli bir derejede kömek edýär.
Şol bir wagtda öz problemalary, umumy ýurt meseleleri, il-ýurt aladalary barada resmi kabul edilen pikirlerden başga pikirleri aýtmakdan saklanýan adamlar hem az däl.
Käbir türkmenler hatda daşary ýurtlarda hem özlerini ynjalykdan gaçyrýan zatlar barada açyk gürlemekden, maslahatlaşmakdan we hemmeler üçin peýdaly çözgüt gözlemekden çekinýärler.
Eýsem bu çekinjeňligiň arkasynda nähili sebäpler bar?
Dünýä türkmenleri gepleşigimiziň bu gezekki sanynda şu mesele barada pikir alyşmakçy bolýarys. Pikirleriňizi aýtsaňyz, tejribeleriňizi paýlaşsaňyz, hoşal bolarys.


text:
Yragyň premýer-ministri Haidar al-Abadi Fallujany “Yslam döwleti” (YD) atly toparyň söweşijilerinden gaýdyp almak boýunça harby çäreleriň başlanandygyny yglan etdi.
Abadi 22-nji maýda agşam telewideniýede eden çykyşynda Yragyň güýçleriniň söweşijilere garşy “uly ýeňiş pursadyna ýetip barýandygyny” aýtdy. Falluja Bagdatdan 65 kilometr uzaklykda ýerleşýär.
Munuň yzýany Yragyň resmileri YD toparynyň gözegçiligindäki Garma şäheriniň daşynda guryýer söweşleriniň alnyp barylýandygyny aýtdylar.
Bu maglumatlar Yragyň güýçleriniň YD toparyna garşy söweşlerde üstünlik gazanýan wagtyna gabat geldi. Ýaňy-ýakynda hökümet güýçleri Anbar welaýatynyň gyrasyndaky Rutba şäherini öz gözegçiligine geçirdiler.
YD Yragyň demirgazygynda we günbatarynda uly giňişliklere, şol sanda ýurduň ululygy boýunça ikinji şäheri Mosula gözegçilik edýär.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça bölüminiň başlygynyň metbugat wekiliniň sözlerine görä, Azerbaýjan Wengriýada ermeni esgerini öldürip, ömürlik türme tussaglygyna höküm edilen azeri harbysyny yzyna alyp, soňundan hem onuň günäsini geçmek bilen, Budapeşte beren wadalaryny tutmadyga meňzeýär.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça baş wekili Katrin Aştonyň sözçüsi Maýa Kosiýansiçiň Azatlyk Radiosynyň Brýusseldäki habarçysyna aýtmagyna görä, Bakuwyň bu hereketi regiondaky bar bolan “dartgynly” ýagdaýy, mundan beýläk hem ýitileşdirmegi mümkin.
Kosiýansiç Ýewropa Bileleşiginiň näme sebäpden Bakuwyň Ramil Safarowy türme tussaglygyndan boşadandygy barada azeri resmilerinden düşündiriş soraýandygyny mälim etdi. Safarow ermenistanly ofiser Gurgen Margarýany paltalap öldürmekde günäli tapylypdy.
Kosiýansiç: “Bizdäki bar bolan maglumatlardan çen tutulsa, onda Safarowy tabşyrmak boýunça Azerbaýjan bilen Wengriýanyň arasyndaky gelnen ylalaşyklaryň we şertleriň käbirleri berjaý edilmedik ýaly bolup görünýär. Biz munuň bilen baglylykda azeri resmileri bilen habarlaşyp, regionda ýagdaýlary dartgynlaşdyryp biljek hereketleriň näme sebäpden edilýändigi barada olardan düşündiriş almak ugrundaky tagallalarymyzy dowam etdireris” diýdi.
4-nji sentýabrda Ýewropa Bileleşiginiň prezidenti Herman Wan Rompuý we Ýewropa Parlamentiniň başlygy Martin Şulz hem Bakuwyň bu hereketini ýazgardylar.
Prezident Ylham Alyýew Safarowyň 31-nji awgustda Azerbaýjana dolanan dessine, onuň günäsini geçdi. Soňkusy gün Safarowyň harby çini hem beýgeldildi. Muňa Ermenistan protest bildirdi, ABŞ hem özüniň “nägileligini” mälim etdi.
Wengriýa Safarowy Azerbaýjana berenden soň, Ýerewan Budapeşt bilen özüniň diplomatik we beýleki özara gatnaşyklaryny togtatdy.
Wenger resmileriniň bellemegine görä, olar halkara kanunçylygynyň esasynda hereket edipdirler, şeýle-de Azerbaýjan özüniň üstüne belli bir borçlary alypdyr.
Safarowyň ekstradisiýa edilmegi adaty wengerleriň hem nägileligini döretdi. Paýtagt Budapeştde 2 müň töweregi adam protest geçirip, ýurduň premýer-ministri Wiktor Orbanyň hökümeti bilen özleriniň närazylyklaryny bildirdiler.
30 ýaşly Laszlo Muhari hem protestçileriň arasyndady. Ol: “Adam öldürmekde aýyplanan adamlar, etniki jenaýatlaryň edermenlik diýlip hasaplanylýan ýurtlaryna asla eksdradisiýa edilmeli däldir. Demokratik ýurtda bular ýaly ýagdaýlar asla kabul ederliksizdir” diýdi.
Azatlyk Radiosynyň Brýusseldäki habarçysy bu meseläniň 7-nji sentýabrda Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleriniň Kiprdäki duşuşygynda hem maslahat edilip bilinjekdigini aýdýar.


text:
Daglyk Garabag problemasy sebäpli Baku bilen Ýerewanyň gatnaşyklaryny kadalaşdyrmak meselesini özüniň daşary syýasatynda ileri tutulýan ugurlaryň biri etmäge ABŞ Azerbaýjana wada berdi.
Bu barasynda ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň Azerbaýjanyň prezidenti Ilham Alyýewe ýollan hatynda aýdylýandygyny, haty azeri prezidentine sapar bilen Bakuwa gelen ABŞ-nyň goranmak ministri Robert Geýtsiň gowşurandygyny günbatar agentleri habar berýär.
Obama şeýle-de Azerbaýjanyň Owganystandaky harby operasiýalara gatnaşmagyna ýokary baha berdi.
Alyýew bilen ýekşenbe güni geçiren gepleşiklerinde baş temanyň harby-tehniki hyzmatdaşlyk meseleleri bolandygyny duşenbe güni Robert Geýts žurnalistlere aýtdy.


text:
Polşanyň saýlaw resmileri ýekşenbe güni prezident saýlawynda berlen sesleriň 95 prosentini sanap, Polşanyň dolandyryjy biznese tarapdar syýasy partiýasynyň lideri Bronislaw Komorowskiniň 52.63 ses alandygyny aýtdylar.
Komorowskiniň garşydaşy Ýaroslaw Kaçinski bolsa sesleriň 47.37 prosentini alypdyr.
Sag-ganat oppozisiýa partiýasynyň lideri Kaçinski biraz öň özüniň ýeňlenini boýun aldy we Komarowskini saýlawdaky ýeňşi bilen gutlady.
Gutarnykly resmi netijeleriň duşanbe güni öýlänler çap edilerine garaşylýar.


text:
Türkmenistanda daşary ýurt diplomlaryny ykrar etmek boýunça resmi çäreleriň nobatdaky tapgyry başlandy.
Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň daşary ýurtlarda ýokary we orta bilim alan türkmenistanly ýaşlaryň diplomlaryny ykrar etmek işine, arakesmeden soň, gaýtadan girişendigi, ýagny, daşary ýurtlaryň ýokary okuw jaýlaryny tamamlap, öz diplomlaryny Türkmenistanda ykrar etdirmek isleýän türkmen raýatlarynyň dokumentlerini kabul edilip başlanandygy habar berilýär.
Türkmenistanda raýatlaryň daşary ýurtlarda alan diplomlaryny öz ýurdunda resmi taýdan ykrar etdirmegi talap edýän resmi düzgün 2014-nji ýylyň baharynda girizlipdi.
Kynçylyk bolsa-da..
Şonda daşary ýurt diplomynyň ýurduň içinde ykrar edilendigi baradaky dokumentiň bolmasa, diplom eýesiniň goşunda, harby goşunda diňe bir ýyl gulluk edýän beýleki ýokary bilimlilerden tapawutlylykda, iki ýyl gulluk etmelidigi resmi derejede yglan edilipdi.
Daşary ýurtlarda bilim alan ýa alýan türkmenistanlylar öz ýurdunda daşary ýurt diplomlaryndan peýdalanmakda, hususan-da işe ýerleşmekde, indi bolsa diplomlaryny ykarar etdirmekde-de dürli kynçlyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar.
Muňa garamazdan, onlarça müň türkmenistanlylar ýokary bilim almak üçin daşary ýurt okuw jaýlaryny saýlap alýarlar. Näme sebäpden?
Tapawut nämede?
Türkmenistanda berilýän bilim daşary ýurtlardakydan näme bilen tapawutlanýar?
Azatlyk Raidosynyň resmi websaýtynda we sosial ulgamlaryndaky sahypalarynda ýerleşdirilen bu sowala diňleýjilerden gelen teswirleriň ençemesinde bu meselede tapawudyň uludygy aýdylýar.
Umyt ady bilen ýazylan teswirde "Türkmenistandakydan tapawutly ýeri, bilim alýanlar durmuşyň kynçylyklaryny görýärler we durmuş ýolunda kän zatlary öwrenýärler, a Türkmenistanda näme, her gün – çare” diýilýär.
Shadmanay Kochkarowa ”Turkmenistanda bilim ýok, çäre bar diňe” diýýär.
Türkmen Studenti ady bilen ýazylan teswirde ”Türkmenistanda orta okuwlar gowy, yöne uniwersitetler erbet, uniwersitetde studentler rahat bolmaly olar özbaşyna hereket etmeli, düşünjelerini beýan etmegi bilmeli”, emma ”[Türkmenistanda] ýöne – çäre[bolup dur]” diýýär.
Türkmenistandaky bilimiň daşary ýurtlardakydan tapawudyny korrupsiýa-parahorluk bilen baglanyşdyrýan mazmunly teswirler hem bar.
Aska Surgun Kendim: ”Bilim - jübiňdäki para” diýýär.
Rose Malik: ”Türkmenistanda bilimi bazara öwürdiler. Kim näçe pul berse, şoña garap, baha goýýarlar. Çaganyň bilimine seredenoklar” diýýär.
Myrat Sapaýewiç Orazgeldiýew orsça ýazan teswirinde Türkmenistanda orta mekdebiň gowudygyny aýdýar, ”Emma ýokary bilime gezek gelende, özleriňiz para berýärsiňiz, bermeseňiz, mugtuna ýerleşerdiňiz” diýýär.
Mortaza Sirat: ”Tükmenistanda, puluň bolmasa, okap bilmeýäň, ýokary okuwlarda diňe baý oglanlar okap bilýär, bu okaýanlar okasy gelenok, sebäbi hemme zady taýyn we Türkmenistanyň bilimi bu günki tehnologiýadan gaty yza galýar” diýip belleýär.
Aziz Döwletow bolsa ”Okuw bar uniwersitetlerde, yöne puluň bolsa” diýip, Türkmenistanda ýokary bilimiň para-peşgeşe ýatandygyny ýaňzydýar.
Zamira Bäşimowna Hujamkulowa: "Öz ýurduňa geljek ýurt ýok, elbetde, Ukrainada 4-nji kursda okaýan, diyseň okuw bar şu taýda, yöne öz ýurduňy ata watanyňy küýsedýär, Türkmenistan ata watanymyz” diýip, öz teswirinde ýazýar.


text:
Şwesiýanyň Sundswal şäherinde sud bir özbek raýatyny ymamy öldürmek synanşygy bilen baglylykda ömürlik türme tussaglygyna höküm etdi. Mundan owal Ýuriý Žukowskä bu iş boýunça 18 ýyl kesilipdi.
Sud 37 ýaşly Žukowskini 2012-nji ýylda belli özbek ymamy Obidkhon Kori Nazarowyň janyna kast etmek synanşygynda günäli tapdy.
Özbegistanyň prezidenti Yslam Kerimowyň häkimiýetine garşy çykýan Nazarowa azyndan üç ok atylandan soň, ol iki ýyllap huşsuz, komada ýatdy.
Nazarowyň ýakynlarynyň aýtmagyna görä, onuň beýnisine hem şikes ýetipdir.
Žukowskiý Nazarowyň işi bilen baglylykda sud edilmegi üçin, awgust aýynda Russiýadan Şwesiýa ekstradisiýa edilipdi.
Nazarow 1990-njy ýyllaryň başlarynda Merkezi Aziýadaky belli ymamlaryň biridi. 2006-njy ýylda oňa Şwesiýadan gaçybatalga berildi. Ol Özbegistany 1998-nji ýylda terk edipdi.


text:
Türkmenistanda döwlet we hususy önüm öndürijiler tarapyndan öndürilýän harytlary daşary ýurtlarda giňden mahabatlandyrmak maksadynda ýöriteleşdirilen kataloglary çap etmäge taýýarlyk görülýär.
Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasy hem-de Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi tarapyndan taýýarlanan kataloglaryň ilkinji tapgyry türkmen, iňlis we rus dillerinde neşir ediler. Olarda harytlaryň görnüşlerini, hil görkezijilerini, tehniki we beýleki häsiýetnamalaryny özünde jemleýän maglumatlar getiriler.


text:
Türkmenistanda soňky ýyllarda sporta uly üns berilýändigi aýdylýar. Ýurtda sagdyn durmuş ýörelgeleriniň döwlet derejesinde wagyz edilmegi bilen baglanyşykly soňky ýyllarda gurlan häzirkizaman sport desgalary hökümetiň bu pudaga serişde gysganmaýandygyny-da görkezýär.
Mundanam başga, Türkmenistanda sporty wagyz etmekde hem belli bir işler edilýär. Muňa mysal edip, täze açylan “Türkmenistan sport” telekanalyny, sport gazetini agzamak bolar. Ýöne, muňa garamazdan, türkmen sportsmenleri halkara ýaryşlarynda uly bir netije gazanyp bilmän gelýärler.
Ikinji tarapdan, Türkmenistandan gelýän habarlarda ýurtda geçirilýän sport ýaryşlaryna tomaşaçy tapmagyň uly mesele bolup galýandygy aýdylýar. Elbetde, bu diňe Aşgabat aýlawynda geçirilýän at çapyşyklaryna degişli däl.
Türkmenistanda sporta döwlet derejesinde üns berlip, uly serişde goýberilýän wagtynda sport muşdaklarynyň köpelmezliginiň sebäbi näme? Umuman, türkmen sporty we sport muşdaklary näme üçin gowuşgynsyz görünýär?
Bu soraglara jogap tapmak üçin Azatlyk Radiosy türkmen sportsmeni Aly Agaýewi, ýerli synçylar Amanmyrat Bugaýewi we Nurberdi Nurmämmedowy “Tegelek Stol” söhbetdeşligine çagyrdy.
Şu temadan geçirilen “Tegelek Stol” gepleşigini diňlemek üçin, şu ýere basyň:


text:
Döwlet departamentiniň ýokary derejeli resmisi Kairde müsür ýolbaşçylary bilen gepleşik geçirmekçi.
Döwlet sekretarynyň orunbasary Williýam Börnsiň sapary bu ýurda harbylar demokratiki esasda saýlanan prezident Muhammad Morsini 3-nji iýulda häkimiýetden çetleşdireli bäri şeýle derejede edilýän ilkinji sapardyr.
Börnsiň sapar mahalynda, sişenbe gününe çenli harby resmiler, şeýle-de geçiş hökümetiniň ýolbaşçylary bilen duşuşmagyna garaşylýar.
Onuň Morsiniň wezipesine dikeldilmegini talap edip protest geçirýän yslam hereketiniň, “Musulman doganlygynyň” resmileri bilen duşuşyp-duşuşmajagy anyk däl. Morsi harbylar tarapyndan aýdylmaýan bir ýerde saklanýar.
“Musulman doganlygy” täze geçiş adminstarsiýasyna goşulmakdan ýüz öwürdi we olaryň duşenbe güni has köp protest geçirmegine garaşylylýar.
Zorluklary bes etmeli
Döwlet departamenti Börnsiň zorluklary soňlamagy we hemme tarapy içine alýan, demokratiki esasda saýlanan raýat hökümetine eltýän geçişi ündejegini aýtdy.
Morsi häkimiýetden çetleşdirileli bäri 90-dan gowrak adamyň zorlukly wakalaryň pidasy bolandygy aýdylýar. Olaryň arsasynda Kairdäki Respublika gwardiýasynyň binalarynyň ýanynda, esgerler bilen çaknyşykda öldürilen 53 adam, Morsiniň tarapdarlary hem bar.
Obama adminstrasiýasy Morsiniň çetleşdirilmegini “agdarylyşyk” hökmünde häsiýetlendirmekden saklandy. Beýle kesgitleme berse, ABŞ-nyň kanunçylygy esasynda, Waşington Müsüriň harbylaryna berýän ýyllyk 1 millarddan gowrak amerikan dollaryny togtatmaly bolardy.
"Musulman doganlygynyň" agzalary protest mahalynda, Kair, 12-nji iýul, 2013 ý.
Börns Kairdäki häkimiýetleriň “Musulman doganlygyny” basyp ýatyrmagyny dowam etdirýän wagtynda gelýär. Müsüriň jemgyýetçilik prokurory ýokary derejeli yslamçylaryň 14-sine degişli emläkleri doňdurmagy buýurdy.
Müsürlileriň arasyndaky bölünişik
Müsüriň harby ýolbaşçysy, general Abdel Fattah Al-Sissi ýekşenbe güni telewideniýede özüniň Morsini iş başyndan çetleşdirmek kararyny gorap çykyş etdi.
Ol Morsini geçen ýyl halk mandatyny bozmakda we özüne has köp ygtyýar almak üçin konstitusiýa referendumyna goldaw bermekde aýyplady. Bu ygtyýarlyklar soň garşylyk sebäpli ýatyrylypdy.
"Men ozalky prezident bilen geçen noýabrda gepleşdim we biz özümiz tarapyndan öňi çekilmeýän milli dialoga çagyrdyk, emma liderleriň arasyndaky bölünişik müsür halkyny hemişeki ýaly aşak iterer we müsürlileriň arasynda has çuň bölünişige sebäp bolar öýdüp gorkduk."
Şeýle-de harby serkerde Morsiniň çetleşdirilmegine onuň yslamçylar bilen baglanyşygynyň sebäp bolandygy baradaky aýyplamany ret etdi.
Jemgyýetçilik prokurorynyň edarasy ýekşenbe güni “Musulman doganlygynyň” liderleriniň 14-siniň, şol sanda Muhammed Badiniň emläginiň doňdurylmaly edilendigini yglan etdi.
Emlägi doňdurylmaly edilenleriň arasynda Badiniň orunbasary Haýret El-Şater we “Musulman doganlygy” partiýasynyň başlygynyň orunbasary Essam El-Erianyň hem ady bar.
Bu ädim prokurorlar şenbe güni özleriniň Morsä garşy jenaýat şikaýatlaryny derňeýändiklerini aýdanlaryndan soň ädildi.
Şu arada Müsüriň geçiş premýer-ministri Hazem el-Beblawi geçiş hökümetini düzmek boýunça has köp gepleşik geçirdi.
Halkara atom energiýasy gullugynyň öňki başlygy we Nobel parahatçylyk baýragynyň eýesi Muhammed ElBaradeý bolsa, ýekşenbe güni daşary işler meseleleri boýunça geçiş wise-prezidenti bolmak barada kasam kabul etdi.


text:
Türkmenistanda prezidentiň kubogyny almak ugrunda 17 ýaşa çenli bolan oýunçylaryň arasynda geçirilen halkara ýaryşyň final tapgyrynda türkmen topary özüniň russiýaly bäsdeşlerinden üstün çykdy. Penşenbe güni Aşgabatda geçirilen bu duşuşyk türkmen ýaşlarynyň peýdasyna 2:1 hasaby bilen tamamlandy.
Hasap boýunça 19-njy gezek geçirilen bu ýaryşda sekiz ýurduň toparlary özara bäsleşdiler.
Emma 17 ýaşa çenli ýetginjekleriň arasyndaky bu ýaryşa gatnaşan türkmen toparynyň düzümindäki azyndan üç oýunçynyň görkezilen ýaş çäginden uludygy barada maglumatlar gelip gowuşdy.
Eýsem, halkara sport tejribesinde boldy diýilýän şeýle ýagdaýlara nähili garalýar, olara garşy nähili çäreler görülýär? Bu soraglara Azatlyk Radiosynyň Rus gullugynyň sport synçysy Alekseý Kuznetsow jogap berýär.
Azatlyk Radiosy: Alekseý, Türkmenistanda 17 ýaşa çenli ýetginjekleriň arasynda geçirilen ýaryşda türkmen toparynyň düzüminde has uly ýaşdaky oýunçylaryň hem bolandygy aýdylýar. Siz bu barada näme aýdyp bilersiňiz?
Alekseý Kuznetsow: Gynansak-da, bolup geçen zat, iň azyndan bu baradaky maglumatlar, tutuş dünýäde yzygiderli dowam edip gelýän gynandyryjy bir tejribedir.
Bu nähili bolup geçýär, käbir sportsmenleri belli bir sport türgenleşiklerine gatnaşdyrmak üçin, olaryň dokumentleri galplaşdyrylyp, şahsy maglumatlary üýtgedilýär. Beýtmek bilen-de, näme, ýaşy uly bolan oýunçy beýlekilere görä has güýçli, has çydamly bolýar. Emma dokumentlerde bolsa, onuň ýaşy beýlekileriňki bilen deň edilip görkezilýär.
Azatlyk Radiosy: Alekseý, şu ýerde sözüňizi böläýsem. Hawa, ýaňky siziň aýdýanyňyz, sportçynyň öz edýän işleridir. Emma, bize gowşan tassyklanmadyk maglumatlara görä, tälimçileriň özleri käbir oýunçylary komandadan çykaryp, olaryň ýerine has uly futbolçylary alypdyrlar. Siz sport türgenleriniň ýaşynyň üýtgedilmegine ýerli resmileriň dahylly bolmagyna nähili garaýarsyňyz?
Alekseý Kuznetsow: Hawa, men düşünýän. Emma, gynansak-da, sportdaky parahorluk mähnedini ýeňmek entek başardanok. Eger-de Halkara Olimpiýa komitetiniň içinde korrupsiýa bar bolsa, onda siziň ýaňky agzaýan ýagdaýlaryňyzy agzap oturmak hem gerek däl.
Bilýäňizmi, futbol dünýäsi, jemgyýetiň edil beýleki pudaklary ýaly çylşyrymlydyr. Futbolçy, onuň ene-atasy, tälimçi, komanda, hökümet... garaz, sanasaň, sanap oturmaly, bularyň her biriniň öz şahsy bähbidi bolýar. Ýagny, futbolçy gol salanyny, tälimçi öz toparynyň ýeňenini, hökümet hem sport pudagynyň özgerýändigini görkezmek isleýär.
Gynansak-da, häzire çenli bu korrupsiýa shemasyndan çykmak başartman gelýär.
Azatlyk Radiosy: Beýle ýagdaýlar oýunça, sport toparyna ýa-da ýurda nähili täsir ýetirýär?
Alekseý Kuznetsow: Beýle ýagdaýlaryň äşgär edilmegine iki – ýuridiki we sport – kanunçylygynyň düzgünleri esasynda baha berip bolar. Men Türkmenistanyň kanunçylygyny bilmänimden soň, munuň kanuny taraplary barada hiç zat aýdyp biljek däl.
Bu sport düzgünleri nazaryndan, elbetde, bir kanunbozmadyr. Muňa-da belli bir temmi görler. Ýagny, oýunçynyň ýa-da toparyň ballarynyň kemeldilmegi, ýeňşiň ýatyrylmagy, netijeleriň üýtgedilmegi ýaly çäreleriň görülmegi mümkin.
Azatlyk Radiosy: Alekseý, şeýle ýagdaýlaryň ýüz bermegi “sportuň ruhuny” öldürmeýärmi?
Alekseý Kuznetsow: Elbetde, öldürýär. Elbetde, bular ýaly wakalara şaýat bolmak lapykeç edýär. Şular ýaly nogsanlyklar sebäpli, sport hem ösüp bilmeýär.
Ýöne, düşüniň, sport munuň özi aýratyn bir ulgam bolman, bu durmuşyň bir bölegi. Ýagny, ol daş-töwerekdäki ykdysady, syýasy, jemgyýetçilik ýagdaýlaryny şöhlelendirýär.


text:
Birleşen Ştatlaryň hökümet togtadylmasy Waşingtonyň myhmanlarynyň esasy gelýän ýerleriniň ýapylmagyna getirip, şäheriň muzeýlerine, ýadygärliklerine we milli haýwanat bagyna baryp görmegi planlaşdyran syýahatçylary lapykeç etdi.
Şol bir wagtda, barlarda we restoranlarda dynç alyşdaky federal işgärlere teselli üçin, ýörite arzanlaşyklar teklip edilýär.
Waşington hökümet şäheri bolmak bilen bir hatarda Amerikanyň iň uly syýahat merkezleriniň hem biri bolup durýar.
Şeýle bolansoň, hökümetiň togtadylmagy diňe 800 müň çemesi hasaplanýan federal işgäre, töleg tölemezden dynç alşa iberilen adamlara täsir ýetirmeýär.
Myhmanlar üçin ýapylan Linkoln memorialy, Waşington, 1-nji oktýabr, 2013.
Ýerli biznesler müşderilerini ýitirseler, syýahatçylar dünýä meşhur Smitsonian ýaly muzeýleriň ýapykdygyny, Linkoln memorialy ýaly ýadygärlikleriň daşynyň gabsalandygyny görüp, lapykeç boldular.
"...milli parklaryň ählisi ýapyldy"
Bu ispan syýahatçylarynyň bir toparynyň çarşenbe güni, maýylgan güýz agşamynda baraýjak ýerleriniň biridi. Emma olar, oturan Abraham Linkolnyň meşhur ýadygärligini görmek üçin basgançakdan galmaga derek, “Federal hökümetiň togtadylmagy sebäpli milli parklaryň ählisi ýapyldy" diýen ýazgyny surata düşürdiler.
Atlantadan gelen Heýliý Monette hem şol ýerde bolup, onuň ýanynda 9 ýaşly gyzy Izabella hem bardy:
"[Biz Waşingtona diňe] bir günlük geldik, emma biziň bu ýerde bolmagy saýlan günümiz hemme zadyň ýapylan wagtyna gabat geldi. Men bilemok, bu biraz gülkünç diýip pikir edýärin. Biz diňe syýasat oýnaýarys."
Ýaşuly weteranlaryň gahary
Sişenbede (1-nji oktýabr), hökümetiň togtadylan ilkinji güni, Birleşen Ştatlaryň uzakdaky şäherlerinden gelen ýaşuly harby weteranlaryň bir topary paýtagtyň Milli molunda, II Jahan Urşunyň gahrymanlaryna dikilen ýadygärligiň daşy sary lenta bilen gabsalan meýdançasyna “zabt” etdiler. Olara ahyry, Kongres agzalary goşulyşandan soň, içeri girmäge rugsat berildi.
Haby weteranlar II Jahan Urşunyň gahrymanlaryna dikilen ýadygärligiň ýanynda, Waşington, 1-nji oktýabr, 2013.
Illinoýsden gelen Ken Kalvert çarşenbe güni diňe adamlary başga ugra gönükdirmek üçin duran park gözegçilerine ýüzlenip, öz lapykeçiligini bildirdi:
"Biziň bu ýere gelmegimiziň sebäbi şu: biz öz ýurdumyzyň milli ýadygärliklerini görmäge geldik. Men şu ýerde doguldym we meniň kakam II Jahan Urşunyň weterany. Bu bir dälilik. Ol şunuň üçin söweşipmidi?"
Golaýda duran dynç alyşdaky işçi Jon Aukotuň elindäki plakatda şeýle ýazgy bardy: “Biziň weteranlarymyz öz işlerini etdi. Kongres, haýyş edýäris, öz işiňi et!"
"Dogrusy, hakykatda men häzir bu ýere biziň owadan monumentlerimizi görmäge gelen adamlar üçin biraz utançly. Meniň utanmagymyň sebäbi, bu biziň hökümetimiziň işlemeýändiginiň bir alamaty bolup görünýär. Men ol edil häzir işleýändir diýip pikir etmeýärin."
Waşingtonyň köp babatda syýahatçylardan gelýän girdejä daýanýandygy üçin, hökümet togtadylmasynyň şäher gaznasyna gymmat düşmegi-de mümkin.
Şäher resmileri myhmanhana otaglaryndan we restoranlardan toplanýan salgytlarda her gün 200 million dollar möçberinde ýitgi çekilmeginiň mümkindigini aýdýarlar.


text:
Anna güni Hytaýyň we Eýranyň habar agentlikleri eýranly harby gämileriň Hytaýyň ýük gämisiniň 28 sany işgärini deňiz garakçylaryndan halas edendigini habar berdiler.
Maglumata görä, anna güni irden Somaliniň deňiz garakçylary Eýranyň portunyň golaýyndaky Oman aýlagynda Hytaýyň ýük gämisine hüjüm edipdirler.
Şol wakanyň yzy bilen, Hytaýyň Eýrandaky ilçihanasynyň haýyşy boýunça Eýran özüniň iki sany harby gämisini şol wakanyň bolan ýerine ugradypdyr.
Bu wakada Eýranyň harbylarynyň hiç hili ýitgi çekmezden, deňiz garakçylaryny tussag edendikleri aýdylýar.


text:
Azerbaýjanyň Goranmak ministrligi düýn dawaly Daglyk-Garabag regionynyň serhetlerine golaý ýerde ermeni we azeri harbylarynyň arasynda bolan atyşykda Azerbaýjanyň üç sany esgeriniň ölendigini habar berdi.
Azerbaýjanyň resmileri bu atyşygyň ýüze çykmagynda Ermenistanyň harbylaryny aýypladylar.
Azerbaýjanyň Goranmak ministrligi bu çaknyşykda ermeni harbylarynyň hem ýitgi çekendigini öňe sürdi. Ýöne Daglyk-Garabag regionyny dolandyryjy ermeni häkimiýetleri öz taraplarynda nähilidir bir ýitginiň bolandygyny inkär etdiler.


text:
Yrak “Yslam döwleti” atly topardan Mosulyň kontrollygyny yzyna alansoň we Ankara öz serhetlerini “YD” söweşijilerinden arassalandan soň, Türkiýe Rakka şäherini nobatdaky nyşana ýeri etmek ugrunda tagalla edýär. Rakka şäheri “Yslam döwleti” atly toparyň Siriýadaky esasy galasy hasaplanýar.
“Türkiýäniň Rakka operasiýalary babatdaky duruşy anykdyr. Mosul operasiýalary we Türkiýäniň Ýewfrat galkany operasiýalary tamamlanandan soň, bu operasiýalary harby we strategik taýdan geçirmek gowy bolardy” diýip, 31-nji oktýabrda Türkiýäniň premýer-ministriniň orunbasary Numan Kurtulmuş aýtdy.
Geçen hepde Birleşen Ştatlaryň Goranmak sekretary Aş Karter hem, Birleşen Ştatlaryň liderligindäki koalisiýanyň howa zarbalary bilen goldanylýan yrak güýçleri Mosulyň kontrollygyny ele geçirensoň, Rakkada harby operasiýalary güýçlendirmegi goldap çykyş etdi.