text:
Türkmenistanyň prezidenti öz ýurdunyň demokratik ösüş ýoluna düşendigini aýdýar. Emma, muňa garamazdan, ýurtda erkin pikirli adamlaryň yzarlanýandygy hakda barha köp maglumat gelip gowuşýar.
Ýaňy-ýakynda Özbegistanyň adam hukuklaryny goraýjy “Nažot” guramasy Türkmenistanda ynamsyz hasap edilýän adamlaryň has giňeldilen täze “gara sanawynyň” tassyklanandygyny habar berdi.
Azatlyk Radiosynyň Bişkekdäki habarçysy Maýsa Baba gyzy bu barada “Nažot” guramasynyň başlygy Haýytbaý Ýakubow bilen interwýu geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Siz ýakynda ýaýradan maglumatlaryňyzy haýsy çeşmelere salgylanyp ýaýratdyňyz?
Haýytbaý Ýakubow: Men bu maglumatlary Türkmenistanyň içinde we daşynda özüm bilen bile işleşýän adamlardan aldym. Şol çeşmeleriň berýän habarlary esasynda-da bu maglumaty ýazdym.
Azatlyk Radiosy: Siz şol maglumatlar näderejede ygtybarly diýip, pikir edýärsiňiz?
Haýytbaý Ýakubow: Men bu maglumaty beren adamlara we olaryň getirýän faktlaryna doly ynanýaryn.
Azatlyk Radiosy: Onda gara sanawyň iki bölümden durýandygy aýdylýar. Şolar barada anygrak gürrüň beräýseňiz?
Haýytbaý Ýakubow: Bu maglumatlar üç bölekden ybarat. Birinjisi, özleri Türkmenistanyň graždany bolup, ýurtdan çykmagy gadagan edilenler. Olaryň sany 37,057 adam. Bularyň arasynda hakimiýetlerde, döwlet edaralarynda işleýän adamlar we ýörite gullugyň sanawynda duran şahslar bar.
Ikinjisi, Türkmenistana girmegi gadagan edilen adamlar. Bular esasan syýasatçylar, halkara guramalaryň wekilleri, žurnalistler, ýörite gulluklaryň wekilleri, emma olaryň sany berilmändir.
Üçünjisi, jenaýata ýüz uran adamlar. Olaryň sanawyny hem berdik.
Azatlyk Radiosy: Sanawda haýsy halkara guramalaryň wekilleri we çet ýurtly žurnalistler bar?
Haýytbaý Ýakubow: Halkara guramalar we olaryň wekilleri boýunça sanawda “Amnesty International”, ”Soros” we “Memorial”, ”Serhetsiz lukmanlar” ýaly jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri bar. Meselem, 8-nji ýerde, bosgunlykda döredilen ”Türkmen inisiatiwasy” toparynyň başlygy Farid Tuhbatulliniň, 11-nji ýerde orsýetli adam hukuklaryny goraýjy Witaliý Panomarýowyň ady bar.
Azatlyk Radiosy: Daşary ýurt žurnalistleriniň familiýalary-da barmy?
Haýytbaý Ýakubow: Maňa gelip gowşan sanawda adamlaryň ady we familiýasy doly berilmändir. Biziň adamymyzyň eline düşen diňe şol sanaw we onda sanlyja adamyň ady görkezilen. Sanawda Türkmenistana girmegi gadagan edilen daşary ýurt graždanlary-da bar. Olaryň haýsy döwletden hem näçe adamdygyny biz maglumatda görkezdik.
Azatlyk Radiosy: Şeýle maglumatlary ýaýratmak bilen öňde goýan maksadyňyz näme?
Haýytbaý Ýakubow: Türkmenistan indi demokratik ösüş ýoluna düşen döwlet. Elbetde, men Türkmenistana we onuň kanunlaryna hormat goýýaryn. Emma näme üçindir bu döwlet henizem ýapyklygyna galýar. Ýurtdan maglumat almak kyn.
Men öň Türkmenistanda adamlaryň yzarlanyşy barada habar ýaýradypdym. Häzir şol maglumatyň hakykatlygy hasam beter ýüze çykdy. Türkmenistan Merkezi Aziýa döwletleriniň içinde aýratyn ýapyk bir döwlet. Bu döwlet hem biraz açylsa we adamlaryň ýurda girip-çykmagy ýeňilleşdirilse, hemme üçin gowy bolardy.
Azatlyk Radiosy: Siziň beren maglumatyňyzda “gara sanawa” girizilen özbegistanlylaryň sany hem köp eken. Olary kimlerdir öýdýärsiňiz?
Haýytbaý Ýakubow: Men hem şoňa geň galdym. Sanawda Özbegistandan Türkmenistana girmegi gadagan edilen 2814 adam bar. Meniň pikirimçe, olar Türkmenistanda jenaýat jogapkarçiligine çekilen adamlar bolmaly. Şeýle-de, garaşsyzlyga çykylyp, araçäkler belgilenende, Özbegistanyň territoriýasynda galan türkmenistanlylar bolsa gerek. Olarda hiç hili dokument, hatda pasport-da ýok. Şolar hem sanawa girizilen bolmaly.
Azatlyk Radiosy: Siziň ýaýradan bu maglumatlaryňyza türkmen häkimiýetlerinden reaksiýa boldumy?
Haýytbaý Ýakubow: Ýok, maňa türkmen tarapyndan hiç kim jaň etmedi. Bu maglumat bilen gyzyklanyp, Gazagystandan we beýleki döwletlerden jaň etdiler. Emma Turkmenistandan jaň eden ýok.


c: text/html

text:
28-nji sentýabrda Nýu Ýorkda BMG-niň Baş Assambleýasynyň 70-nji sessiýasynyň esasy maslahatlary başlanýar.
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedowyň maslahatyň birinji güni öýlän çykyş etmegine garaşylýar.
BMG-niň Ösüş boýunça sammitiň çäginde 25-nji sentýabrda Nýu Ýorkda eden çykyşynda Türkmenistanyň prezidenti BMG-niň 2030-njy ýyla çenli teklip edýän durnukly ösüş strategiýasynyň kabul edilmegine goldaw bildirdi. Şeýle-de G.Berdimuhamedow Türkmenistanyň “ähli aýal-gyzlaryň doly gender deňligini gazanmak we olaryň hukuklaryny hem-de mümkinçiliklerini giňeltmek” maksadyny goýandygyny mälim etdi.
27-nji sentýabrdan başlap Türkmenistanyň döwlet statistika komitetiniň çagalaryň we 15-49 ýaş aralygyndaky aýallaryň ýagdaýyny öwrenmek üçin tutuş ýurt boýunça ýörite barlaglary geçirip başlajakdygyny türkmen mediasy habar beripdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Amerikan goşunlary Yrakdan çykarylyp başlandy. Munuň soňunyň nämä ýazjagyny anyk bilýän ýok, ýöne prezident Barak Obama saýlawda beren wadasynda durmakçy. Şonuň üçinem amerikan goşunlarynyň esasy bölegi ýedi ýyldan soň, Yragy terk edýär.
2003-nji ýylda amerikan goşunlarynyň öz ýaranlary bilen birlikde bu ýurda çozup girmeginiň düýp sebäbi Yragyň harby taýdan aşa güýçlenmegi boldy. Saddam Huseýn palestinleriň göreşini goldap, Ysraýyla açyk haýbat atyp ugransoň, edil garaşylyşy ýaly, bu režim pitige mündi we ABŞ Saddamyň režimini ýykmaly we Yragy haýdan-haý ýaragsyzlandyrmaly diýen karara geldi. Bu ugurda BMG-niň girizen ykdysady sanksiýalary, ýarag embargosy netije bermänsoň-da, diňe açyk interwensiýa ýüz urmak galdy.
Dünýädäki zalym diktaturalary goldamakda ýöriteleşen totalitar döwletler, şol sanda SSSR-iň syýasy mirasdüşeri Orsýet bu pursatda Saddam Huseýne galp umyt berdiler. Netijede onda Günbataryň berk duýduryşyna garamazdan, prezidentlikde galyp bolar diýen aldawçy düşünje döredi. Emma Saddam Huseýn diňe bir wezipesinden däl, eýse mal-mülkündendir janyndanam jyda düşdi.
Diktatoryň hötjetligi ýurduň basylyp alynmagyna sebäp boldy
Elbetde, bir adamyň tragediýasy ýurduň tragediýasyna öwrülmeli diýen zat ýok. Eger Saddam Huseýn paýhasly bolanlygynda, üstüne abanan howpy diňe öz başyna çekip, ýurdy okkupasiýadan gutaryp biljekdi. Sebäbi ABŞ hem onuň ýaranlary onuň öňünde kesgitli şert goýdular: sen prezidentlikden aýrylsaň, biz Yraga giremzok, ýogsa-da, biz seniň režimiň garşysyna harby güýç ulanjak.
Paýhasly adam bu duýduryşdan dogry netije çykarmalydy. Emma diktatorlarda paýhas bolmaýar, paýhasly adam diktator hem bolmaýar. Şonuň üçinem haý-haýly pursatda Saddam Huseýn Yragyň garaşsyzlygyny däl-de, öz wezipesini, altyn kürsüsini il-günüň hem topragyň bähbitlerinden ileri tutdy.
Netijede Yrak basylyp alyndy. Ýurda gan çaýkaldy. Ýurt üç bölege bölündi: şaýy araplar, sünni araplar we kürtler. Günbataryň garamagynda döredilen hökümet Yragyň taryhynda ilkinji gezek şaýylar bilen kürtleriň eline geçdi. Sünni araplar bilen 3 milliona golaý yrak türkmenleri ýurtda iň hukuksyz azlyga öwrüldiler. Yragyň ýurt hökmünde bütewüligi sorag astyna düşdi. Türkmenler milli kemsitmä 1959-njy ýyldan bäri çydap gelseler-de, sünni araplar muny ýokuş gördüler. Şol sebäpdenem ýurtda rehimsiz partizançylyk, terrorçylyk urşy tutaşdy. Netijede 2003-nji ýyldan bäri parahat ilatdan 100 müňden gowrak adam öldürildi, millionlarça adam-da öý-öwzaryny, mal-mülküni taşlap, bosgunlyga çykmaga mejbur boldy.
Okkupasiýa yraklylara näme berdi?
Emma Yragyň okkupasiýasy manysyz bolmady. Dowamly gan-kokuň içinde ýurtda täze dolandyryş döwlet sistemasy döredi. Häzirki wagtda döwleti eýýäm kesekiler däl-de, olaryň garamagyndaky yrak hökümeti dolandyrýar. Syýasy adalatsyzlyklardan iýmtlenýän terrorçylyk hüjümleri azalyp, ähli milletler, şol sanda yrak türkmenleri-de öz syýasy hukuklaryny demokratik saýlawlarda gazanmagy öwrenip barýarlar.
Entek halka bu ugurda tejribe ýetenok, adamlaram, tutuş ýurdam özgeriş ýolunda. Ýedi ýyl ozal zorluk bilen ekilen demokratik agajyň miwesi entek hiç kesiň agzyny dadyndyrmasa-da, onuň idegini öz ellerine alsalar, hakyky miwe iýip biljekdiklerine yraklylar eýýäm düşündiler. Hut şu hem Amerikanyň we Günbataryň Yrakda gazanan häzirlikçe o diýen berk bolmadyk ýeňşidir.
Hut şeýle çylşyrymly ýagdaýda hem ölüm-ýitimden hem halkara derejesindäki tankytdan halys ýadan amerikan goşunlary Yrakdan meýletin yza çekilýär. Sentýabrdan soň Yrakda 50 müň amerikan goşuny galjak. Bu harby kontingent söweşlere gatnaşmaz, diňe yrak milli harby we howpsuzlyk güýçlerine tälim berer hem olary goldar, bu iş bize başardar diýip, Barak Obamanyň hökümeti halkara jemgyýetçiligini ynandyrmaga çalyşýar.
Amerikanlaryň Yrak hem Owgan urşundan başga ýurtlara çozup girmekden saklanmaly diýen sapagy alandyklaryna ynanmaga esas ýok däl. Sebäbi bu iki uruş dünýäniň iň kuwwatly döwletini ykdysady hem syýasy taýdan düýpli sarsdyrdy. Galanyny-da diňe wagt görkezer.
Ak Welsapar Şwesiýada ýaşaýan türkmen ýazyjysy. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Pakistanyň resmileri ýurduň Karaçi sebitinde yssy howadan ölenleriň sanynyň azyndan 148-e ýetendigini habar berýärler.
Pakistanyň günortasyndaky port şäheri Karaçide howanyň temperaturasy selsiý boýunça 45 gradusa ýetdi. Pakistanda şuňa meňzeş gyzgyn howa 1979-njy ýylda hasaba alnypdy. Şonda howanyň temperaturasy selsiý boýunça 47 gradusy görkezýärdi.
20 million ilatly Karaçi şäheriniň birnäçe böleginde elektrik energiýasynyň ýygy-ýygydan kesilip durmagy, ýagdaýy has-da agyrlaşdyrýar.
21-nji iýunda Pakistanyň Howa maglumatlaryny berýän edarasy öňümizdäki günlerde howanyň temperaturasy ýokary derejede saklanyp galjakdygyna garamazdan, onuň pese gaçjakdygyny habar berdi.


text:
Saýtymyzdaky satlyk göni (prýamoý) nomerleri şu ýerden görüp biersiňiz. Satlyk nomer köpelenligi sebäpli olary satlyk telefonlar bölüminden çykaryp aýry bir bölüme geçirdik. Indi satlyk nomerleri operatora görä (Altyn Asyr TMcell, MTS), göni nomerleri we owadan (krutoý) nomerleri aýratynlyklaryna görä gözlap bilersiňiz.
Eger ulanmaýan göni ýada owadan nomeriňiz bar bolsa naydizdes.com web saýtynda satyp bilersiňiz. Bildiriş goşmagyň mugtlygyny ýenede bir gezek ýatladýarys.
Eýesinden satlyk Clash of Clans bazalaryny şu ýerden satyn alyp we satyp bilersiňiz. Islendik ratuşa we ýagdayda oyunlar NaydiZdes bildiriş saýtymyzda satylýar. Oyun hasaplarynyň eýeleri bilen jaňlaşyp habarlaşyň we duşup satyn alyň.
Goýulýan satlyk Clash hasaplary saýtymyzda köpelenligi sebäpli satlyk online oýunlaryň ählisini jemleýän kategoriýa açdyk. Indi baza satyn almak üçin gireniňizde şol bölümdäki beýleki bazalara hem aňsatlyk bilen seredip iň amatly bazany tapyp bilersiňiz. Şeýle hem satlyk goýan bazalaryňyz internet gözleginde görünýanligi sebäpli makul baha beren bolsaňyz tiz wagtda satylar.
Biz 25.000 ulanyja ýetdik. Bize goşulanyñyz üçin köp sagbolyñ!
Нас 25.000, спасибо что вы с нами!
We are 25.000 happy members. Thank you for being with us!
Satlyk awto http://line.me/ti/p/~@alk0478r


text:
Beýnä dynç bermeli.
Lukmanlaryň tassyklamagyna görä, häzirki zamanda iň köp duş gelýän keselleriň biri nerwiň aşa ýadamagy, ýagny, strestir. Günüň dowamynda 8-10 sagat ýatmak, arassa howada köpräk gezim etmek, umuman, işjeň hem aladasyz ýaşamak her kime başardaýanok. Şonuň üçinem dartgynly iş ýagdaýynyň hem öý-işik, maşgala aladalarynyň beýniň aşa ýadamagyna getirýän halaty seýrek bolmaýar. Bu ýagdaý yzygiderli gaýtalanyp, uzaga çeken pursadynda ol agyr pisihiki bozulma getirýär.
Şeýle bolmazlyk üçin nerw dartgynlygyny ýeňip geçmegi endik edinmeli. Bu beýle bir kynam däl. tansyň kömegi bilenem beýnä dynç berip bolar. Tans etmek hatda juda sussupes adamyň hem keýpini göterýär. Esasy zat gowy ýatlamalary oýarýan ýa-da kalba ýakymly bolan islendik sazy saýlap, oňa goşup sazlaşykly hereket etmekdir. Bedeniň özi zerur hereketi tapyp, oňurga dikelýär, dem alyş çaltlanyp, öýkenler arassalanýar. Nerw dartgynlylygy kem-kemden aýrylýar.
Beýni ýadawlygyny däri-dermansyz bejermegiň ýene-de birnäçe usuly bardyr. Meselem, aşhanada nahar taýýarlap ýa-da gezelenç edip ýörkäňiz haýsydyr bir aýdyma hiňlenmegem nerwi dartgynlylygyny köşeşdirip, keýpiňi göterýär. Örmek ýa-da keşde çekmek bilen meşgullansaňyz bolsa, bu el işleriniň nähili rahatlyk hem içki kanagatlanma duýgusyny döredýändigini şobada duýarsyňyz. Bulardan başga-da, tikin işdir örtmeklik gündelik aladalardan, galagoply pikirlerden ünsüňi sowýar.
Bezeg ösümlikleri tebigatyň gözelligine görk goşýar.Daşky gurşawy gowulandyrýar. Şäherleri,şäherçeleri,oba ýerlerini bezemek bilen bilelikde agaçlar köptaraplaýyn sanitar-gigiena, gorag, estetika, arhitektura ähmiýetine eýedirler.
Bagçylygy ösdürmek ilatly ýerleri abadanlaşdyrmakda ähmiýetli bolmak bilen birlikde olar howany kislorod bilen baýlaşdyrýar, howany arassalaýar. Dürli görnüşli agaçlaryň köpüsi kükürtli gazy, azodyň, uglewodyň birleşmelerini, ftory, hlory özüne siňdirýär.
Howa agaç şahalarynyň arasynda geçende onuň bölüp çykarýan gazlary kesel dörediji mikroblaryň köpüsini ýok edýär.Tokaý agaçlarynyň täsiri bilen howanyň himiki düzümi hem fiziki ýagdaýy hem gowulanýar.
Agaçlaryň şahalary howany iýonlaşdyrýar, sagaldyjy ozonlaryň emele gelmegine ýardam edýär. Bu örän möhümdir. Agaçlar sesiň güýjüni peseltmekde hem ähmiýetlidir. Ýaprakly agaçlar sesiň güýjüni 25 göterim saklaýarlar. Agaçlar dogry saýlanyp oňaýly edilip oturdylanda, olar sesiň güýjüniň 60 göterime çenlisini özüne siňdirip peseldip bilýärler. Şeýlelikde dürli agaçlar,bezeg baglary adamlaryň saglygynyň gowulanmagyna, ruhy taýdan sagdyn bolmagyna we iş öndürijiliginiň artmagyna mümkinçilik berýär.
Agaçlaryň, gyrymsy bezeg baglarynyň gymmatly tarapy diňe bir sagaldyş ähmiýeti bilen çäklenmeýär. Olar şäherleri, obalary bezeýär.
29 марта 2013
Peýdaly maslahatlaryňa sag bol, bilmeýän admlar üçin gaty peýdaly,
29 марта 2013
käbir keselde saglygyňy dikeltmek adamlaryň özlerine bagly bolup durýar
29 марта 2013
Beýnä dynç bermeseňem ýaşap bolarmy elbetde dynç bermeli,
29 марта 2013
Şona dogry aýtýaňyz kellä dynç bermän işleseň gije gowy ukyňam alyp bolanok,
30 марта 2013
Beýnä dynç bermek barada ýazanlaryňyza sagbolsun aýdýarys.


text:
Ýeňiş baýramynyň toýlanmagyna sanlyja gün galdy. Soňky hökümet maslahatynda prezident ýeňşiň ýubileý senesiniň öz ähmiýetine mynasyp, iň ýokary derejede geçirilmegini berk talap etdi. Ýöne ýurtda köpler Gurbanguly Berdimuhamedowdan başga bir beýanata garaşýarlar.
Juda ynjyk hem şol bir wagtda-da sabyrsyzlyk bilen garaşylýan ol karar barada entek häkimiýetlerden şu wagta çenli hiç hili habar eşidilenok.
Bu ýerde gürrüň giň, köp tussagy öz içine aljak amnistiýa, ýagny, günä geçiş barada barýar. Ol häkimiýetleriň her ýyl yglan edýän adaty amnistiýasy ýaly bolmaz diýip, köpçülik garaşýar.
Köp synçylaryň pikiriçe, öňki yglan edilen günä geçişler ynsanperwerlik däl-de, mejbury aktlardy. Çünki olar türkmen türmelerinde täze tussaglara ýer boşatmak üçin geçirilýärdi. Şol sebäpdenem, yzygiderli geçirilýän amnistiýalar soňky döwürde ullakan bir gowur turuzup hem baranok.
Başga hili günä geçişe garaşýarlar
Ýöne bu gezekki Ýeňiş gününe gabatlap, adamlar düýbünden başga hili günä geçişe garaşýarlar. Ony eýýäm halk “Altyn amnistiýa “ diýip hem atlandyrypdyr.
Bölek-büçek gowuşýan maglumatlara görä, eýýäm birnäçe aý bäri il içinde indiki bolmaly aksiýa maslahat edilýär. Il içinde “Altyn amnistiýa” syýasy tussaglary-da öz içine alar diýen tamalar bar. Ol ozaly bilen S.Nyýazowyň garşysyna dildüwşük gurnady diýlen iş boýunça köpçülikleýin tussag edilen hem uzak wagtlyk türmä basylan adamlar bilen bagly.
Oppozisiýa wekilleriniň belli bir böleginiň tassyklamagyna görä, Nyýazow ýörite gulluklaryň kömegi bilen, hamana, özüne garşy hüjümi taslapdyr we amala aşyrypdyr. Şol oýun hem häkimiýetlere oppozisiýa paýhynlaýjy zarba urmak üçin mümkinçilik döredipdir. Netijede ýurtdaky ähli oppozision hereketler iş ýüzünde ýoga çykarylypdyr. Şol gürrüňlere görä, ýörite gulluklar bu operasiýany Türkmenbaşynyň hut öz buýrugy esasynda rehimsizlik bilen üstünlikli ýerine ýetiripdirler.
“Dildüwşügiň” bahasy aşa gymmat bolup çykdy. 2002-2003-nji ýyllarda müňlerçe oppozisiýa aktiwistleri, olaryň dost-ýarlary, dogan-garyndaşlary demir gözenegiň aňyrsyna atyldy. Olaryň köpüsiniň ykbaly henize-bu güne çenli-de belli däl.
Myş-myşa öwrülen umytlar
Nyýazowyň tarpa-taýyn ölmegi, Berdimuhamedowyň häkimiýet başyna gelmegi bilen jemgyýetde Nyýazowyň sudlary tarapyndan derňelip, höküm çykarylan hem agyr şertlerde ýesirlik hupbatyny başdan geçirýän adamlaryň ykbalyna ýaňadan serediler diýen umytlar peýda bolupdy.
Ondan bäri häkimiýetler köp gezek günä geçiş yglan etdi. Neşebentler, huliganlar, ogrular, ownuk kezzaplar tapgyrlaýyn azatlyga goýberildiler. Emma welin, günäsi geçilýänleriň sanawynda syýasy tussaglaryň ady peýda bolubermeýär.
Ine-de, geçen ýylyň güýzünde türmeleriň içinde-de, daşarky azat dünýäde-de “Ýeňiş baýramyna gabatlap, häkimiýetler aýratyn bir amnistiýa geçirjekmişler” diýen gürrüň ýaýrady we ol şondan bäri-de dilden düşmän gelýär. Il içine ýaýran bu gürrüň häkimiýet töwereklerinden çykdy diýlip hasap edilýär.
Bu umyt prezidentiň özi tarapyndan edilen çynlakaý çagyryşlaryň birnäçesinde ençeme gezek pugtalandyryldy. Ol birdenkä oppozisiýa wekillerine öz partiýalaryny döretmäge rugsat beriljekdigini aýtdy. Birdenem, ol ýurduň türmelerini we lagerlerini liberallaşdyrmaga, açyklaşdyrmaga çagyrdy. Bu çykyşlar “Altyn amnistiýa” baradaky umytlary has hem artdyrdy, adamlar indi ony hamana häkimiýetleriň eýýäm kesgitli kabul eden karary däldir öýdenoklar.
Ýeňiş baýramy ýetip gelýär, ýöne häkimiýetlerden günä geçiş barada, altyn-a däl, mis amnistiýa barasynda-da hiç hili habar ýok.
Häkimiýetiň hemişelik ýapyk gapylarynyň aňyrsynda nämeler bolup geçýär? Oppozisiýa wekillerini türmelerden çykaryp başlamak planlary aslyýetinde bar zatmyka? Eger hakykatdan-da şol plan bar bolsa, häkimiýetler näme üçin dymýarlar?
Häkimiýetiň öz içinde bu ideýanyň tarapdarlaryna garşy durýan we sözi daş ýarýan, güýçli garşydaşlarynyň bar bolmagy mümkin. Belki-de olar her edip-hesip edip, Ýeňiş baýramyny bulaşdyrmak isleýändirler.
Elbetde, islendik gün, islendik sagatda amnistiýanyň yglan edilmegi mümkin. Ýöne ol taryhy günä geçiş bolarmyka?
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Ýewropa Bileleşigi Orsýet bilen Ukrainanyň ýadro basyşyny synag etmek programmasyna goşulandygyny aýdýar.
Atom elektrik stansiýalarynyň tebigy hadysalara we betbagtçylyklara çydamlylygyny barlamagy niýet edinýän programma ozal Ýewpropa Bileleşigine girmeýän bäş döwlet goşulypdy.
ÝB döwletleri şeýle programma goşulmak barada geçen aý ylalaşyga geldiler we beýleki ýurtlary hem özlerine goşulmaga çagyrdylar.
ÝB bu synag programmasyna Ermenistan, Horwatiýa, Şweýsariýa, Türkiýe we Belarus ýaly ýurtlaryň hem goşulandygyny aýdýar.


text:
Topragyň şorlamagy we çölleşmegi, şeýle-de biologik dürlüligiň kemelmegi Türkmenistana ekologiýa ugrundan uly howp salýar. Şeýle netijeler BMG-niň Ýewropanyň ykdysady komissiýasynyň ýakyn günlerde çap eden synynda öňe sürüldi.
Komissiýanyň 21-nji dekabrda çap eden maglumatynda Türkmenistanyň ekologiýa boýunça 2000-nji ýyldan bäri alyp barýan işleriniň netijeliligine syn edildi we rekomendasiýalar berildi.
BMG-niň Ýewropanyň ykdysady komissiýasynyň Türkmenistan boýunça synynda ýurt üçin wajyp hasaplanýan 13 meselä garalýar.
Guramanyň resmi maglumatyna görä, olar tebigaty goramak boýunça syýasatyň işlenip düzülmegine, durmuşa geçirilmegine we maliýeleşdirilmegine degişli, şeýle-de howanyň üýtgemegi, suw we ýer resurslarynyň ulanylmagy, howanyň hili, energetika we tokaý hojalygy bilen bagly.
Hasabatda bellenişine görä, ekologik problemalaryň çözgüdine gönükdirilen zerur çäreleriň amala aşyrylmagyna garamazdan, suwarymly meýdanlaryň şorlamagy, çölleşmegi we biologik dürlüligiň azalmagy Türkmenistan üçin iň ýiti meseleler bolup durýar.
Sebäpler
Hasabata görä, Türkmenistanda suw resurslarynyň dolandyrylmagy esasy problemalaryň biri bolup durýar. Ýurtda suwuň 90%-dan gowragy suwaryş üçin ulanylýar, bu suwuň düzümi mineral maddalaryň derejesi boýunça kada laýyk gelmeýär.
Meselem, hlorid we sulfat maddalarynyň derejesi kadadan ýokary bolmagy oba hojalyk meýdanlarynyň şorlamagyna getirýär, diýip hasabatda bellenýär we Türkmenistanyň oba hojalyk meýdanlarynyň 60%-niň şor basyp zaýalanandygy habar berilýär.
Şeýle-de bellenşine görä, suwaryş üçin köne usullaryň ulanylmagy netijesinde gaty köp suw sarp edilýär, bu bolsa topragyň batgalyga öwrülmegine getirýär. Netijede soňky onýyllygyň dowamynda ýurtda topragyň batgalyga öwrülmegi we şorlanmagy netijesinde hasylyň derejesi 25% pese düşüpdir.
Topragyň arryklamagy we çakdanaşa köp ulanylmagy Türkmenistanyň gymmatly ekosistemasy we biologik dürlüligi üçin esasy howplaryň biri bolup durýar, diýip hasabatda aýdylşyna görä, soňky wagtda ýurtda tebigy tokaýlyklaryň, meselem sazak, pisse we gyrymsy ýaly agaçlaryň sany örän azalypdyr.
Teklipler
BMG-niň Ýewropanyň ykdysady komissiýasynyň synynda Türkmenistanda tebigaty goramak boýunça edilen işlere hem üns berilýär. 2000-nji ýyllaryň başynda ekologik strategiýalary we programmalary işläp başlan Türkmenistanyň hususan-da howany goramak, “gök guşaklary” köpeltmek ýaly maksatlary öz öňünde goýandygy maglumatda bellenýär.
BMG-niň Ýewropanyň ykdysady komisisýasy Türkmenistana jemi 67 sany rekomendasiýa berýär. Tükmenistana töwerek-daşy dolandyrmak işini kämilleşdirmek, durnukly ösüş maksatnamalaryny ykdysadyýetiň dürli pudaklaryna ornaşdyrmagy gowulandyrmak, köpçülige giňişleýin maglumat berip durmak we halkara jemgyýetçiligi bilen hyzmatdaşlygy gowulandyrmak ýaly teklipler edilýär.
BMG-niň Ykdysady komissiýasynyň resmi maglumatyna görä, bu teklipler komissiýanyň ekologiýa syýasaty boýunça komiteti tarapyndan tassyklanypdyr.
Ylalaşyklar we planlar
Habar berlişine görä, häzirki wagtda Türkmenistan tebigaty goramak boýunça 11 sany halkara ylalaşygyna goşuldy. 2012-nji ýylda Türkmenistan BMG-niň Ýewropanyň ykdysady komissiýasynyň serhetdäki suwdan we köllerden peýdalanmak boýunça halkara konwensiýasyna goşulypdyr.
Türkmenistanyň resmi maglumatlaryna görä, häzirki wagtda ýurtda tokaýlar boýunça milli programmanyň we howanyň üýtgemeginiň täsirini gowşatmak boýunça milli planyň üstünde işlenýär. Şeýle-de Türkmenistan 2013-nji ýylda tebygaty goramak boýunça we Garagum çölüniň biologik dürlüligini özleşdirmek boýunça ylmy işlerini güýçlendirmekçi.


text:
Türkmenistanda 1948-nji ýylyň aýylganç ýer titremesiniň pidalarynyň hormatyna hatyra güni geçirilýär.
Bütin ýurt boýunça döwlet baýdaklary aşak goýberildi, metjitlerde we ybadatahanalarda hudaýýoly, sadaka berlip, merhumlaryň hatyrasyna doga-dileg edilýär.
1948-nji ýylyň Aşgabat ýer titremesi 6-njy oktýabra geçilýän gije boldy. Dürli çeşmelerde berilýän habarlara görä, bu tebigy betbagtçylyk netijesinde şäheriň jaýlarynyň 98 prosenti ýykylyp, weýran boldy, köp adam öldi.
Emma bu hadysada wepat bolanlaryň anyk sany barada taryhçylar bir pikire gelip bilmeýärler.
Ýöne bu ýer titremesi HH asyrda bolan iň heläkçilikli tebigy betbagtçylyklaryň biri hasaplanýar.


text:
Kosowanyň prezidenti Begjet Pakolli Konstitusiýa sudunyň saýlawyň bikanun bolandygy baradaky kararyndan soň iş başyndan çekildi.
Sud täze saýlanan prezidentiň iş başyndan gitmelidigini, sebäbi onuň saýlawynyň ýurduň Konstitutisiýasyny bozandygyny aýtdy.
Dokuz agzaly sud parlamentdäki saýlawyň «Konstitusiýa gabat gelmeýändigini we indiden eýläk güýçsüz hasaplanmalydygyny» aýtdy.
Suduň Web saýtynda ýerleşdirilen kararda saýlawyň kanuny bolmagy üçin prezidentlige birden artyk kandidatyň gatnaşmalydygy hem 120 agzaly parlamentiň üçden ikisiniň ses bermelidigi aýdylýar.
Emma ol ses berişlige diňe 67 deputat gatnaşypdyr. Sebäbi milliarder telekeçi Pakolliniň prezidentlige hödürlenmegine protest bildirip, oppozision deputatlaryň köpüsi mejlis zalyny terk edipdir.


text:
Daşoguz welaýatynda paýlanýan mellek ýeriniň ilatly punktlardan uzakda ýerleşýän territoriýalardan paýlanyp berilýändigini käbir ýerli ýaşaýjylar aýdýarlar. Şol mellek ýerlerinde hem, ýaşaýyş üçin zerur bolan şertleriň ýeterlik bolmandygy sebäpli ýaşaýjylaryň mellek ýerini almakdan ýüz öwürýändigi aýdylýar.
Bu mesele barada Daşoguz welaýatynyň Gurbansoltan eje etrabynyň Rejepguly Ataýew adyndaky daýhan birleşiginden özüni Baýrambibi diýip tanyşdyran pensioner zenan Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa gürrüň berdi. Söhbetdeşligi aşakdaky düwmä basyp diňläp bilersiňiz.


text:
Ministrler Kabinetiniň ýaňy-ýakynda geçirilen maslahatynda Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň mundan beýläk hem «açyk gapylar» syýasatyny alyp barjakdygyny hem-de regional we global derejede halkara hyzmatdaşlyklary ösdürmek üçin ähli çäreleri görjekdigini ýene-de bir gezek agzady.
Eýse, bu ugurdaky ýagdaýlar, prezidentiň aýdyşy ýaly, şeýle gülala-güllükmikä?
Her näme diýilse-de, Türkmenistanda iň bolmanda mahal-mahal «açyk gapylar» syýasaty ýörite döwlet süzgüjinden geçirilýär. Aýratynam ol adam hukuklary bilen baglanyşykly ynjyk meselelerde şeýle.
Halkara Gyzyl Haç Komitetiniň regional wekilhanasynyň başlygynyň orunbasary Fransua Blansiniň ýurda barmagy bilen ol süzgüçler ýene-de işe girizildi.
Şuňa meňzeş saparlarda, adatça edilişi ýaly, bu gezek hem daşary ýurtly myhmany ideologiýanyň aýratyn ugurlary boýunça ýöriteleşen birgiden döwlet guramalaryna aýladylar. Ol edaralarda bolsa adam hukuklaryny gozgamaga meýilli aýratyn myhmanlara nähili çemeleşmelidigini gowy bilýärler.
Türkmen propagandasy daşary ýurtly myhmanlary Türkmenistanda örän uly demokratik özgerişlikleriň amala aşyrylýandygyny ynandyrmakda öz tejribilerinden belli bir derejede başarnykly peýdalanýar.
Häkimiýetler Fransua Blansini hem belli aýlaw boýunça goýberdiler. Daşary ýurtly myhmany Demokratiýa we adam hukuklary baradaky institutda mylaýym garşy aldylar. Ol Döwlet dolandyryşy akademiýasynda-da, Daşary işler ministrliginde-de boldy.
Görkezer ýaly mysallar bar
Bu edaralaryň daşary ýurtly myhmanyň öňünde öz başarnyklaryny birkemsiz görkezendiklerine şübhelenmese bolar. Bu meselede myhmana görkezer ýaly olarda birgiden mysallar hem bar.
Mysal üçin, täze syýasy partiýalaryň döredilip bilinjekdigi barada prezidentiň eden beýanaty ýa-da onuň Nyýazowyň döwründe gadagan edilen operany we sirki halka gaýtaryp bermegi ýa-da onuň adwokatlaryň roluny güýçlendirmek dogrudaky kanuny kabul etmegi ýaly birgiden mysallary görkezip boljak.
Elbetde, bu mysallar adamda täsir galdyrman duranok, sebäbi bary-ýogy üç ýyl mundan ozal adamlar bu zatlar barada arzuw hem edip bilmeýärdiler.
Emma daşary ýurtly myhmanlar ynsan hukuklary sferasyndaky has çynlakaý öwrülişikler barada gürrüň gozgan halatynda welin, ýurduň häkimiýetleriniň ozalkylardan hiç hili öňe gitmändikleri belli bolýar.
Bu meselede prezidentiň reklama edýän «açyk gapylar» syýasaty hem kölegä bukulmak bilen bolýar. Ol göýä ýom-ýok bolana dönýär.
Zimere hem tassyklady
Adam hukuklaryna degişli temalar ähli türkmen býurokratiýasynda örän ýiti reaksiýa döredýär. Munuň şeýledigini ýakynda Türkmenistana sapar eden ýene-de bir daşary ýurtly myhman – Fransiýanyň Daşary işler ministrliginiň ýanyndaky adam hukuklary boýunça ýörite wekili Fransua Zimere hem tassyklady.
Türkmenistana saparyndan soň, ol halkara synçylaryna özüniň türkmen çinownikleriniň öňünde tussaglykdaky adam hukuklaryny goraýjylar Amangylyjow bilen Hajyýewiň ykbaly baradaky meseläni gozgamaga synanyşandygy barada gürrüň berdi.
Zimereniň aýtmagyna görä, türkmen häkimiýetleri oňa bu tussaglaryň dogan-garyndaşlary we adwokatlary bilen duşuşmaga rugat bermändirler. Şeýle-de oňa bu tussaglaryň tussaglykda saklanyş şertleri bilen tanyşmaklyk hem başartmandyr.
Şeýlelikde Türkmenistanda «açyk gapylar» syýasaty diňe ol häkimiýetlere bähbitli bolan halatynda işleýär. Emma adaty raýatlar we olaryň hukuklary barada gürrüň gidende, ýurtda düýbünden başga syýasat ýöreýär.
Düýbi Amerikada ýerleşýän adam hukuklaryny goraýjy «Freedom House» guramasynyň aýtmagyna görä, Türkmenistan hut şol «başga» syýasatda-da dünýäniň iň repressiw döwletleriniň başky onlugyna girýär.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
25-nji noýabrda Aşgabatda Ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça hökümetara türkmen-belarus toparynyň ýedinji mejlisi geçirildi, oňa gatnaşmak üçin wekilçilikli topar türkmen paýtagtyna geldi.
Iki tarapyň bilelikdäki toparlarynyň başlyklary duşuşygy açyp, soňky wagtda Türkmenistan bilen Belarusuň dürli ulgamlarda özara bähbitli hyzmatdaşlygynyň işjeňleşýändigini kanagatlanma bilen bellediler.
Mejlisiň gün tertibine ileri tutulýan ugurlaryň birnäçesi boýunça türkmen-belarus gatnaşyklarynyň ösdürilmegine degişli meseleleriň giň toplumy girizildi. Olaryň hatarynda ýangyç-energetika we söwda-ykdysady pudaklary, häzirki zaman gaýtadan işleýän kärhanalaryň gurluşygy, ylmy ugurly pudaklar, Belarusdan iberilýän ýöriteleşdirilen enjamlar, awtomobil ulaglar hem-de oba hojalyk tehnikasy, ýeňil we dokma senagaty hem-de beýleki möhüm ugurlar görkezildi, bu ugurlarda hyzmatdaşlyk iki tarapyň hem gyzyklanmasyna eýe bolýar. Dostlukly ýurduň wekiliýetiniň düzüminde Belarus Respublikasynyň esasy ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň ýolbaşçylaryndan başga-da, iri kärhanalaryň we kompaniýalaryň wekilleri bar.
Gepleşikleriň çäklerinde dürli derejelerde gazanylan ikitaraplaýyn ylalaşyklary durmuşa geçirmek meselelerine garaldy hem-de olary tizden-tiz durmuşa geçirmegiň anyk ädimleri barada pikir alyşmalar boldy. Pikir alyşmalaryň barşynda, kuwwatly serişdeler binýadyna, ösen düzüme eýe bolan iki ýurduň mümkinçiliklerini peýdalanmak hem-de ykdysady hyzmatdaşlygy hemmetaraplaýyn pugtalandyrmaga özara gyzyklanmalar täze bilelikdäki taslamalary amala aşyrmak üçin şertleri döredýär.
Mejlise gatnaşyjylar ara alnyp maslahatlaşylan we kesgitlenilen çäreleriň ählisiniň söwda-ykdysady gatnaşyklary mundan beýläk-de çuňlaşdyrmaga, medeni-ynsanperwer ulgamda köpýyllyk netijeli hyzmatdaşlygyň giňeldilmegine, şol sanda bilim ulgamy boýunça we Türkmenistan üçin ýokary hünärli işgärleri taýýarlamak işine, syýahatçylyk, bedenterbiýe we sport ulgamyna täsir etjekdigine ynam bildirdiler.
Ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça hökümetara türkmen-belarus toparynyň mejlisiniň jemleri boýunça teswirnama kabul edildi.
Işewürler maslahatynyň çäklerinde Türkmenistanyň käbir ministrliklerinde we pudak edaralarynda ikitaraplaýyn duşuşyklar göz öňünde tutulýar, olarda anyk ugurlar boýunça bilelikdäki işiň geljegi ara alnyp maslahatlaşylar.


text:
Siriýaly adam hukuklaryny goraýjy aktiwistleriň aýtmagyna görä, şu gün Homs şäherinde azyndan 50 müň adam hökümete garşy ýöriş geçirende polisiýa olara garşy ot açypdyr. Wakada azyndan 10 adam ölüpdir.
Damaskda bolsa 2 müň çemesi adam ýöriş geçirdi, olary polisiýa dargatdy.
Howpsuzlyk güýçleri Deraa şäheriniň golaýyndaky Jassemde hem protestçilere garşy ot açdylar diýlip, habar berilýär.
Protestleriň Dal şäheriniň golaýynda we ýurduň demirgazygynda hem bolandygy aýdyldy.
Aktiwistler ýekşenbe gününden bäri Homs regionynda pesinden 75 asuda ýaşaýjynyň we harbynyň ölendigini habar berýärler.


text:
Şenbe güni siriýaly aktiwistler bir günüň dowamynda hökümet güýçleriniň amala aşyran dürli hüjümlerinde azyndan 43 adamyň ölendigini habar berdiler.
Düýbi Londonda ýerleşýän Siriýa boýunça ynsan hukuklaryny goraýjy topar şenbe güni diňe Hama prowinsiýasynyň töwereklerinde 40 adamyň ölüp, Homs şäherinde-de azyndan 3 adamyň ölendigi barada maglumat alnandygyny aýdýar.
Siriýanyň režimi Arap Ligasy we Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan öňe sürlen parahatçylyk planlaryny 10-njy aprelden başlap durmuşa geçirmeklige borçlanypdy.
BMG-niň Baş sekretary Pan Gi Mun anna güni eden çykyşynda bu soňky hüjümleri berk ýazgardy. Birleşen Milletler Guramasy soňky bir ýyldan gowrak wagtyň dowamynda Siriýada 9 müňden gowrak adamyň öldürilendigini aýdýar.


text:
2017-nji ýylda Merkezi Aziýada inflýasiýa boýunça iň uly görkezijiniň Özbegistanda iň pes görkezijiniň Türkmenistanda bolmagyna garaşylýar.
Bütindünýa maliýe fondunyň çaklamalaryna görä, indiki ýylda Özbegistanda milli puluň hümmeti 9.6%, Türkmenistanda 5.0% derejesinde bolar. Inflýasiýanyň Gazagystanda 9.3%, Gyrgyzystanda 7.4% we Täjigistanda 7.3% boljakdygy çak edilýär.
Çaklamalara görä, 2016-njy ýylda regionda iň uly inflýasiýa Gazagystanda bolup 13.1% derejesine ýeter, Özbegistanda 8.4%, Täjigistanda 6.3%, Türkmenistanda 5.5% bolar. 2016-njy ýylda regionda 1.1%-den ybarat iň pes inflýasiýa derejesi Gyrgyzystana degişli bolar.
Türkmenistanda milli puluň hümmetiniň üýtgemegine degişli resmi stastika maglumatlary çap edilmeýär. Milli manadyň amerikan dollary babatyndaky resmi kursy 3 ýarym manat derejesinde saklandy, nagt walýuta çalyşygy ýylyň başynda ýatyryldy. Ýurtda bir amerikan dollaryň “gara bazardaky” bahasy şu günler 8 manada golaýlady.
Ýylyň dowamynda ýurduň dürli pudaklarynda zähmet çekýän işgärleriň sany azaldyldy we aýlyklaryň berilmegi gijikdirildi.
Türkmenistanyň hökümeti şu ýylyň dowamynda ýurduň ykdysady ösüş derejesiniň 6%-den aşandygyny aýdýar.


text:
Ysraýylyň premýer-ministri Palestinanyň «Fatah» partiýasy bilen «Hamas» toparynyň özara barlyşyk ylalaşygyny baglaşmagyny ýazgaryp çykyş etdi.
Premýer-ministr Benýamin Netenýahu bu ylalaşygyň Palestina bilen Ysraýylyň arasyndaky ýaraşyk mümkinçiliklerine “uly urgy” we “terrorzmiň uly ýeňşi” bolandygyny aýtdy.
Çarşenbe güni Müsürde Palestinanyň «Fatah» partiýasy bilen «Hamas» topary özara barlyşyk baradaky ylalaşyga gol çekişdiler.
«Hamasy» terror topary diýip häsiýetlendirýän Ysraýylyň hökümeti «Hamasyň» wekilleriniň gatnaşmagynda islendik bir resmi organyň döredilmegine garşy çykyş edýär.


text:
20-nji fewralda ABŞ-nyň Helsinki Komissiýasy Türkmenistanda adam hukuklary boýunça brifing geçirip, “Türkmen türmelerinde ýitirim bolanlar: Olar dirimi?” diýen sorag esasynda diňlenişik gecirdi.
Azatlyk Radiosy bu diňlenişige gatnaşmaly aktiwistleriň biri, Türkmenistanyň ozalky daşary işler ministri Boris Şyhmyradowyň ogly Baýram Şyhmyradow bilen Wenada duşuşyp, onuň kakasynyň we beýleki tussaglaryň ykbaly barada söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Siz “Olary diri görkez” kampaniýasyny birnäçe aý mundan öň, Warşawa duşuşygynda başlapdyňyz. Indi bolsa Wenada bu kampaniýanyň ikinji tapgyr ýygnanyşygyny geçirdiňiz. Siziň üçünji tapgyr ýygnanyşygyňyz Waşingtonda bolýar. Siziň öňe süren talabyňyzyň halkara jemgyýetçiligi tarapyndan kabul edilişi nähili? Ýagny bu çäreleriň ýygjamlygy size näme görkezdi?
Baýram Şyhmyradow:
Bu örän çylşyrymly mesele, sebäbi Türkmenistandaky syýasy tussaglar meselesiniň ýagdaýy, ýagny şu syýasy tussaglar we tutuş ýagdaý meniň özüm üçin belli bir zat, ol ýerde bolup geçýän zat jenaýat. Emma syýasatçylar, diplomatlar öz aýdýan sözlerinde maňa garanda has seresap bolmaly bolýarlar.
Hususan-da olar bir mümkinçilik bolup, türkmen resmileriniň käbiri bilen gürleşip bilen ýagdaýlarynda, olara diktatura, zulum-sütem, syýasy tussaglar, adamlaryň ýitirim bolmagy barada göni aýdyp, hüjüm edip bilmeýärler. Olar bu zatlar barada örän seresap bolmaly. Olar muny “hemişe gepleşikler üçin gapyny açyk galdyrmak” diýip atlandyrýarlar.
Olar, eger-de biz Türkmenistanyň hökümetine hüjüm etsek, onda Türkmenistanyň hökümeti hyzmatdaşlygy keser we biz ol ýa-da beýleki bir zat barada maslahat etmegiň şu bolanja kiçijik mümkinçiligini hem ýitireris diýýärler. Şu sebäpden biziň bu kampaniýamyzyň örän görenetin we ýönekeý nyşanasy bar: biz adamlaryň ömri hakynda gürrüň edýäris. Bu syýasy mesele däl we dolulygyna ynsanperwerçilik işi bolup durýar.
Edil häzirki pursatda biz munuň adalatly sud bolandygy ýa bolmandygy hakynda hiç bir söz aýtmaýarys, bu adamlaryň günäkärdigi ýa-da bigünädigi hakynda hem kazylyk etmeýäris.
Elbetde, bu maňa örän kyn, sebäbi bu meniň üçin şahsy mesele, emma biziň kampaniýamyz ol ýerde kast ediş synanyşygy boldumy ýa bolmadymy diýen meseläni hem goýmaýar. Biz diňe bir zady aýdýarys: eger kim-de bolsa biri türmä basylan bolsa, bu-da kanun bolsa, Türkmenistandaky kanun şeýle diýýän bolsa, olar bu kanun diýip aýak depýän bolsa, goý, şeýle bolsun.
Ol ýerde Türkmenistanyň Jenaýat kodeksinde şol wagt ömürlik tussaglyk barada madda ýokdy, soň olar ömürlik tussaglygy yglan etdiler, bolýar, bu olaryň ýurdy, goý, olar şony etsinler diýeli.
Boris Şyhmyradow, 26-njy iýun, 1997.
Emma ol adamlaryň düýpden hiç kime görkezilmän saklanmagy näme? Adamlar, dogan-garyndaşlary öz doganlary, kakalary, ogullary, çagalary hakynda hiç zat bilmeýär, bizde hiç bir dokument ýok. Şu sebäpden hem biziň hiç bir kanun kömegini soramak mümkinçiligimiz ýok. Biz hiç bir zat bilmeýäris. Ýöne biz diňe myş-myşlary eşidýäris.
Ýagny käbir adamlar maňa kakamyň bireýýäm ölendigini aýtdylar, käbir adamlar meniň kakamyň azatdygyny we Türkiýede ýaşaýandygyny aýtdylar, biri maňa kakamyň azatdygyny we Fransiýada ýaşaýandygyny aýtdy diýen ýaly gürrüňleri eşidýäris. Soň ýene biri maňa birini tanaýandygyny, onuň meniň kakamy Owadandepede bir ýerde eli bilen jaýlandygyny aýtdy. Bularyň hemmesi ýalňyş maglumat...
Azatlyk Radiosy: Onda siziňçe dogry maglumat näme?
Baýram Şyhmyradow:
Men bilemok. Mende ynamdar maglumatyň bir bölejigi hem ýok. Biziň aýdýan, gürrüňini edýän zadymyz hem şu: bolýar, sen olary türmede sakla, emma soragyň yzy bar, ilkinji nobatda olaryň diridigini subut et. Sebäbi, her näme-de bolan bolsa, adamy türmede öldürmek düýpden kabul ederlik zat däl. Eger-de kimdir biri şeýle zat edýän bolsa, bu adamlar, bu hökümet, bu hili resmiler bu iş üçin jogapkär bolmaly.
Biziň aýdýan zadymyz şu, bu soragda hiç hili syýasat ýok, bu ýerde diňe adam hukuklary we ynsanperwerlik meseýelesi bar. Şu sebäpden hem biziň egindeş bolan partnýorlarymyzyň, kärdeşlerimiziň, delegasiýalarymyzyň, wekillerimiziň we resmilerimiziň ählisi biz bilen doly razylaşýar we bize doly düşünýär. Biziň etmäge synanan zadymyz hem şudy. Biz diňe örän ýönekeý we görnetin bir soragy galdyrmaga synandyk. Şu sebäpden hem muňa garşylyk bolmady, biziň bilen hemme kişi ylalaşýar.
Azatlyk Radiosy: Siz şu wagta çenli Halkara jemgyýetçiliginden, şeýle-de Türkmensitandan alan goldawyňyz barada näme aýdyp biljek, çünki siziň kakaňyz bu ýurtda daşary işler ministri boldy ahyry?
Baýram Şyhmyradow:
Biz bu iş barada kim bilen gürleşsek, olardan Türkmenistanyň resmileri bilen duşuşan wagtlarynda şu meseläni gozgamaklaryny, şu soaragy galdyrmaklaryny haýyş edýäris. Türkmenistan häzir örän aktiw, olar halkara jemgyýetçiliginiň öňünde gowy bolup görünmek isleýärler. Şu sebäpden olar özleriniň halkara hyzmatdaşlygyny ýygjamlaşdyrýarlar.
Olar Aşgabatda bir topar delegasiýany kabul etmekden başga, ýurt daşyna hem köp delegasiýa ýollaýarlar. Şeýdip olar mümkin boldugyça köpräk halkara foruma, duşuşyga, konferensiýa gatnaşmaga çalyşýarlar. Onsoň biz daşary ýurtlaryň hökümetleriniň adamlary bilen duşuşamyzda, haýsam bolsa bir ýerde, haçan hem bolsa, türkmen resmileri gelse, olardan şu ýönekeý soragy, olaryň diridigini subut etmegi soramaklaryny haýyş edýäris.
Bu sorag hakykatdan hem iş bitirýär. Biziň bilşimizden, bu bireýýäm başlandy we türkmen resmileri eýýäm köp gezek şeýle sorag bilen ýüzbe-ýüz boldy. Olar muňa örän nälaýyk reaksiýa bildirýärler, sebäbi olar örän siňirli. Men edil häzir şu ýerde Türkmenistanyň parlamentiniň deputatyny gördüm, ol meni we Hanamowy görüp, gaçyp gitdi. Olar örän siňirli, hakykatda olar näme diýjeklerini bilmeýärler. Sebäbi olar hiç wagt hiç zat aýtmaýarlar. Bir zat aýtmak üçin, onda-da daşary ýurtla bir zat diýmek üçin olar öz başlyklaryndan ýörite rugsat almaly.
Olaryň başlyklary hem sesini çykarmaýar. Ýöne taryhda bir gezek Türkmenistanyň prezidenti bu tussaglar barada bir zat aýtdy. Bu Berdimuhamedow Kolumbiýa uniwersitetine baranda boldy, ýagny Piter Zalmaýew ondan ozalky daşary işler ministrleri Şyhmyrdow we Berdiýew dirimi diýip sorady. Şonda Berdimuhamedow “hawa, men ol adamlaryň diridigine ynanýan” diýip jogap berdi. Bu türkmen resmisiniň bu adamlaryň bardygyny ykrar etmeginiň ýeke-täk fakty boldy. Emma biz indi bu prosesi janlandyrmak isleýäris. Onsoň olar ir ýa giç bu soraga jogap bermeli bolarlar, şu hem biziň esasy ideýamyz bolup durýar.
Azatlyk Radiosy: Olar näme üçin bu soraga jogap bermeýärler? Olary bu mesele barada gürrüň etmekden näme saklaýar?
Baýram Şyhmyradow:
Men bilemok, mende hiç bir fakt ýok, ýöne ol adamlaryň köpüsiniň Nyýazow ölmezinden ozal aradan çykan bolmagy gaty ähtimal. Onsoň, meniň pikirimçe, Berdimuhamedow häkimiýet başynda gelenden soň, bu maglumaty aýan etmek ýönekeý bir zatdy. Eger ol prezident bolan wagty kimdir biri eýýäm ýogalan bolsa, ol näme üçin bu maglumaty aýtmady? Näme üçin ol Nyýazowyň egnindäki jogapkärçiligi öz egnine aldy?
Men muny bilemok. Bu gaty geň zat. Men düşünip bilemok, ol näme üçin häzir bu adamlary türmede saklaýar? Olaryň oňa garşy hiç zady ýok, onuň olara garşy hiç zady ýok. Olar ol hakda hiç wagt hiç zat aýtmadylar. Ol adamlaryň köpüsi ony tananok diýseňem boljak, sebäbi o waka bolanda Berdimuhamedow orta derejedäki hökümet resmisidi.
Meniň bilşime görä, häzir türmede saklanýan adamlaryň köpüsi onuň bilen kadaly iş gatnaşygynda bolan, hiç kim ol prezident bolar diýip hem pikir etmeýärdi. Hiç kimiň onuň bilen işi hem ýokdy, oňa garşylygy hem ýokdy. Bu Nyýazow bilen onuň oppozisiýasynyň arasyndaky aldym-berdimli söweş bolupdy. Munuň Berdimuhamedowa hiç hili dahyly ýokdy, düýpden galtaşygy bolmandy. Emma ol muny dowam etdirýär we men munuň näme üçindigini bilmeýärin.
Azatlyk Radiosy: Siz ýaňy ol adamlaryň köpüsi diri däl bolmaly diýdiňiz?
Baýram Şyhmyradow:
Bu diňe çaklama, sebäbi ol adamlaryň köpüsi beýle bir ýaş adam däldi. Onsoň türmede bolsaň, hatda gynalmaňda hem, ol ýerde aman galmak kyn. Ol ýerde käbir medisina kömegi hem berläýsin, emma ol ýeterlik diýip bolmaz.
Azatlyk Radiosy: Siz onda öz kakaňyz ýogalandyr öýdýärsiňiz-dä?
Baýram Şyhmyradow:
Men bilemok. Mende bu barada hiç bir pikir ýok, düýpden pikir ýok. Meniň pikirimçe, eger ol ýogalan bolsa, onda bu maglumat Türkmenistanyň hökümeti tarapyndan ile ýetirilip bilerdi. Sebäbi, eger ol ýogalan bolsa, olara bu aladalar nämä gerek? Olara bu konferensiýalaryň, hatlaryň nämä geregi bar? Hawa, ol indi 67 ýaşyna golaýlan adam, oňa her zadyň bolmagy mümkin.
Olar ýalan sözlemäge diýseň gaýym bolan adamlar, onsoň olar ýene ýalan sözläp, ol inçekeselden ýa ýene bir zatdan ýogaldy diýip, ýalan sözläp bilerdiler. Şeýdip olar maglumaty daşaryk çykaryp, häzirki kellagyrylarynyň hemmesinden dynyp bilerdiler.
Emma olar bu maglumaty şindem gizlinlikde saklaýarlar. Men munuň sebäbini bilmeýärin. Meniň pikir edip bilýän diňe bir sebäbim bar, olam bu adamlaryň şindi diridigi we olaryň bu adamlardan şindem gorkýandygy.
Berdimuhamedow şindem bu adamlary azatlyga çykarmakdan gorkýar. Men munuň sebäbine düşünip bilmeýärin. Emma bu meniň ýeke-täk çak edip biljek zadym. Emma bu diňe çaklama, mende hiç bir maglumat ýok.


text:
Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň şu gün geçirilen giňişleýin mejlisinde 2016-njy ýylyň jemleri jemlendi. Onda Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedow harby we hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylarynyň döwlet Baştutanymyzyň beren anyk tabşyryklary we görkezmeleri babatda şu döwürde ýerine ýetirilen işler baradaky hasabatlary diňlendi.
Şeýle hem mejlisiň gün tertibine ýurdumyzyň howpsuzlygyny we asuda durmuşyny üpjün etmek, harby we hukuk goraýjy edaralaryň maddy-enjamlaýyn binýadyny has-da berkitmek bilen bagly meseleler girizildi. Mundan başga-da, Täze, 2017-nji ýyl üçin esasy çäreler we wezipeler kesgitlenildi.
Ilki bilen Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary, goranmak ministri Ý.Berdiýewiň hasabaty diňlenildi, ol ýurdumyzyň harby doktrinasyna laýyklykda onuň goranmak ukybyny güýçlendirmek, Ýaragly Güýçleriň goşunlarynyň ähli kysymlarynyň maddy-enjamlaýyn binýadyny kämilleşdirmek we ýokary hünärli harby işgärleri taýýarlamak maksady bilen, geçen ýylda görlen çäreler barada habar berdi. Bellenilişi ýaly, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başyny başlan giň möçberli harby özgertmeleriň durmuşa geçirilişine aýratyn üns berildi. Harby gullukçylaryň gulluk etmegi we durmuşy üçin amatly şertleri döretmek şol özgertmeleriň esasy ugurlarynyň biri boldy we şeýle bolmagynda galýar.
Hasabatyň çäklerinde ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň şahsy düzüminiň söweşjeň taýýarlygyny yzygiderli ýokarlandyrmaga, şeýle hem olaryň döwrebap harby tehnikalara ussatlyk bilen erk etmegine gönükdirilen taktiki-okuw çäreleriniň birnäçesiniň, şeýle hem şanly sene—Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 25 ýyllygy mynasybetli harby ýörişiň ýokary taýýarlyk derejesinde geçirilendigi barada habar berildi. Mundan başga-da, harby gulluga çagyryş boýunça ýaýbaňlandyrylan çäreleriň ýörite taýýarlanylan meýilnama laýyklykda ýerine ýetirilendigi barada aýdyldy.
Ýaragly Güýçlerimiziň Belent Serkerdebaşysy türkmen topragynda parahatçylygy we durnuklylygy üpjün etmekde harby hem-de hukuk goraýjy edaralaryň esasy ornuny belläp, döwletimiziň gaýduwsyz Watan goragçylarynyň hem-de olaryň maşgalalarynyň gulluk we ýaşaýyş şertleriniň gowulandyrylmagy ugrunda döwlet tarapyndan hemmetaraplaýyn goldaw beriljekdigini aýtdy. Harby doktrinada milli goşunyň kuwwatyny mundan beýläk-de pugtalandyrmak, söweşjeň ukybyny we harby gullukçylaryň taýýarlygyny ýokarlandyrmak boýunça göz öňünde tutulan çäreleriň birkemsiz berjaý edilmegini gazanyp, Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplyk derejesine ygrarly boljakdygy bellenildi. Bitaraplyk derejesi bolsa tutuş adamzadyň beýik gymmatlygyna, sebitde we tutuş dünýäde parahatçylygy hem-de howpsuzlygy üpjün etmegiň girewine öwrüldi.
Döwlet Baştutanymyz goşunymyzyň gaýduwsuzlygyň we watançylygyň hakyky mekdebi, türkmen esgerleri bolsa beden hem-de ruhy kämilligiň, ýokary ahlaklylygyň we gahrymançylygyň nusgalary bolmalydygyny aýtdy.
Soňra Döwlet serhet gullugynyň başlygy B.Gündogdyýew Döwlet serhedindäki ýagdaý we 2016-njy ýylda görlen çäreler hem-de Watanymyzyň mukaddes serhetlerini hüşgärlik bilen goramak wezipesini ýerine ýetirýän serhet goşunlarynyň şahsy düzüminiň ussatlygyny we söweşe ukyplylygyny artdyrmak boýunça alnyp barlan işler barada hasabat berdi. Şeýle hem ol ähli zerur şertleri özünde jemleýän serhet galalarynyň täze binalarynyň we serhetçiler üçin ýaşaýyş jaýlarynyň gurlup ulanmaga berlendigini, olaryň hünär derejesini ýokarlandyrmak boýunça ýörite maksatnamanyň yzygiderli durmuşa geçirilýändigini habar berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow serhetçileriň üstüne ägirt uly jogapkärçiligiň ýüklenendigini aýdyp, olaryň özleriniň mukaddes harby we raýatlyk borjuny ýerine ýetirmek bilen, hemişe hüşgär bolmalydygyny, şunda Türkmenistanyň Döwlet serhediniň goňşy döwletleriň ählisi bilen dostluk we doganlyk serhedi bolmagynda galmalydygyny belledi. Şol döwletleriň halklary bilen bolsa bizi gadymdan gelýän hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklary baglanyşdyrýar. Şeýle hem gulluga degişli dürli maksatly desgalaryň gurluşygynyň barşyna gözegçiligi üpjün etmegiň wajypdygy nygtaldy. Serhet galalarynda serhetçileriň göwnejaý durmuşy, dynç almagy hem-de türgenleşikleri geçmek üçin ähli şertler döredilmelidir.
Içeri işler ministri I.Mulikow Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysynyň düzgün bozmalaryň öňüni almak we ýurdumyzda tertip-düzgüni saklamak boýunça öňde goýlan wezipelerini ýerine ýetirmek, hukuk goraýjy edaralaryň işgärleriniň hünär derejesini ýokarlandyrmak babatda geçen ýylda amala aşyrylan işler barada hasabat berdi. Hususan-da, ýangyn howpsuzlygyny üpjün etmek hem-de ýol-ulag hadysalarynyň öňüni almak boýunça görlen çäreler barada habar berildi.
Şeýle hem ministr geçen ýylyň dowamynda ministrligiň garamagyna degişli düzümlerde dürli maksatly desgalar toplumynyň, ýurdumyzyň sebitlerinde Içeri işler ministrliginiň welaýat müdirlikleriniň edara binalarynyň gurlup ulanmaga berlendigini habar berdi.
Geçen ýylda ministrligiň ýanynda hojalyk desgalar toplumynyň açylmagy bilen ýük awtoulaglaryny, ýeňil awtoulaglary saklamak, olara tehniki hyzmat etmek işleri sazlaşykly ýola goýuldy.
Döwlet Baştutanymyz düzgün-tertibi üpjün etmekde, ýurdumyzyň raýatlarynyň kanuny hukuklaryny we azatlyklaryny goramakda Içeri işler ministrliginiň uly orny barada aýdyp, ministrligiň işgärleriniň hem-de onuň garamagyndaky ähli düzümleriniň işine hemişe berk gözegçiligi amala aşyrmagyň wajypdygyny belledi. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýangyn howpsuzlygyny üpjün etmek hem-de Döwlet ýol gözegçiligi gullugynyň işini kämilleşdirmek boýunça çäreleri güýçlendirmegiň wajypdygyna ünsi çekip, içeri işler ministrine bu babatda anyk tabşyryklary berdi.
Içeri işler ministrliginiň neşe serişdeleriniň hem-de psihotrop maddalaryň ýaýradylmagynyň öňüni almak, hormatly Prezidentimiziň başlangyjy bilen Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýyly diýlip yglan edilen 2017-nji ýylda zyýanly endiklerden ygtybarly goralmagyny üpjün etmek boýunça geçirýän işleri barada aýratyn durlup geçildi. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz meýilleşdirilen çäreleriň ählisiniň ýerine ýetirilmeginiň wajypdygyny belläp, birnäçe görkezmeleri berdi.
Soňra Baş prokuror A.Hallyýew 2016-njy ýylda ýerine ýetirilen işler, döwlet durmuşynyň ähli ulgamlarynda kanunçylygyň berk berjaý edilişine gözegçiligi güýçlendirmek boýunça görlen çäreler barada hasabat berdi. Şeýle hem ol bu ugurda alnyp barylýan işleri has-da kämilleşdirmek, prokuratura işgärleriniň hünär derejesini yzygiderli ýokarlandyrmak bilen baglanyşykly durmuşa geçirilýän çäreler barada habar berdi.
Ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy prokuratura edaralarynyň geçirýän işleriniň esasy ugurlary barada aýdyp, olaryň işiniň täze taryhy eýýamyň belent maksatlaryna we wezipelerine hem-de Türkmenistanyň döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlaryna doly laýyk gelmelidigini ýene-de bir gezek belledi.
Adamlaryň bagtyýar durmuşy we abadançylygy bilen baglanyşykly wezipeleriň üstünlikli ýerine ýetirilmegine örän jogapkärçilikli we kanuny esasda çemeleşilmelidigini belläp, döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow bu ugurda alnyp barylýan işleri yzygiderli kämilleşdirmek boýunça birnäçe tabşyryklary berdi.
Ýokary kazyýetiň başlygy B.Çaryýew milli kazyýet ulgamynyň işini hemmetaraplaýyn kämilleşdirmek, ony umumy ykrar edilen halkara ölçeglerine laýyklykda täze döwrüň talaplaryna laýyk getirmek boýunça görlen çäreler barada hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiz raýatlarymyzyň hukuklarynyň hem-de azatlyklarynyň, döwlet we jemgyýetçilik bähbitleriniň goragynda durýan ýurdumyzyň kazyýet ulgamynyň işiniň netijeleri baradaky hasabaty diňläp, kazyýet edaralarynyň işgärleriniň üstüne uly jogapkärçiligiň ýüklenendigini aýtdy hem-de hereket edýän kanunçylygyň pugta ýerine ýetirilmegine berk gözegçiligi üpjün etmegi talap etdi.
Döwlet Baştutanymyz işleriň takyk hem-de sazlaşykly alnyp barylmagynyň wajypdygyny belläp, Ýokary kazyýetiň başlygyna mundan beýläk-de kazyýet işiniň netijeli bolmagy üçin ähli şertleri döretmegi, işgärleri seçip almak işine, olaryň hünär derejesini yzygiderli ýokarlandyrmaga aýratyn üns bermegi tabşyrdy.
Döwlet Howpsuzlyk geňeşiniň giňişleýin mejlisiniň dowamynda Türkmenistanyň Prezidenti ýurdumyzyň kazyýetleriniň kazylaryny wezipä bellemek we wezipeden boşatmak hem-de olara hünär derejelerini bermek hakyndaky Permana gol çekdi.
Milli howpsuzlyk ministri D.Baýramow ýurdumyzda parahatçylygy we asudalygy üpjün etmek üçin geçen ýylda Milli howpsuzlyk ministrligi tarapyndan görlen anyk çäreler barada hasabat berdi. Parahatçylyk we asudalyk bolsa döwlet ösüşiniň, türkmen halkynyň döredijilikli zähmet çekmegi we bagtyýar durmuşda ýaşamagyny üpjün etmegiň möhüm şerti bolup durýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzda durnukly jemgyýetçilik-syýasy ýagdaýy üpjün etmek bilen baglanyşykly meseleleriň esasy wezipeleriň biri bolup durýandygyny belläp, munuň üçin düzümleriň sazlaşykly işlemelidigine ünsi çekdi. Şeýle hem döwlet Baştutanymyz ministrligiň ähli gulluklarynyň işini kämilleşdirmek, oňa dünýäniň ösen tejribelerini işjeň ornaşdyrmak boýunça maksatnamalaýyn çäreleriň durmuşa geçirilmelidigini belledi.
Soňra Döwlet gümrük gullugynyň başlygy M.Çakyýew gözegçilik edýän düzümlerindäki işleriň ýagdaýy hem-de döwlet Baştutanymyzyň beren tabşyryklary we görkezmeleri babatda geçen ýyl ýerine ýetirilen işler barada hasabat berdi. Şeýle hem hasabatyň çäklerinde ýurdumyzda ulag-üstaşyr geçelgeleriniň artdyrylýandygyny nazarda tutup, Döwlet gümrük gullugynyň bölümleriniň işini kämilleşdirmek boýunça ýörite maksatnamanyň işlenip taýýarlanylandygy barada aýdyldy.
Döwlet Baştutanymyz gullugyň işgärleriniň üstüne uly jogapkärçiligiň ýüklenendigini belläp, öňde durýan wezipeleriň üstünlikli durmuşa geçirilmegi ugrunda zerur çäreleri görmek boýunça birnäçe görkezmeleri berdi. Garaşsyz Türkmenistanyň “açyk gapylar” we giň halkara hyzmatdaşlyk syýasatynyň üstünlikli durmuşa geçirmegi netijesinde soňky ýylda bu gullugyň işi has-da netijeli häsiýete eýe boldy.
Döwlet Baştutanymyz Türkmenistanyň häzirki döwürde halkara ähmiýetli logistik merkeze öwrülýändigini, onuň möhüm ulag-üstaşyr geçelgelerini baglanyşdyrýandygyny belläp, bu ugurda alnyp barylýan işleriň umumy ykrar edilen kadalara laýyk derejede ýola goýulmalydygyny aýtdy we bu babatda birnäçe anyk tabşyryklary berdi.
Döwlet migrasiýa gullugynyň başlygy M.Nobatow geçen ýylda ýerine ýetirilen işler, hususan-da, daşary ýurtly myhmanlary, şol sanda jemgyýetçilik-syýasy we işewür toparlaryň wekillerini hem-de dünýäniň ähli künjeklerinden gelýän syýahatçylary bellige almak işini kämilleşdirmek boýunça görülýän çäreler barada hasabat berdi. Mundan başga-da, hormatly Prezidentimiziň tabşyrygyna laýyklykda, raýatlygy bolmadyk adamlary hasaba almak, olara ýurdumyzyň raýatlygyny bermek baradaky kanundan gelip çykýan wezipeleri üstünlikli ýerine ýetirmek boýunça alnyp barylýan işler barada aýdyldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow dünýä bileleşiginiň özygtyýarly döwletimize, onuň baý taryhyna we Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe gazanýan üstünliklerine uly gyzyklanma bildirilýändigini kanagatlanma bilen belläp, öňde goýlan wezipeleri üstünlikli ýerine ýetirmek babatda anyk tabşyryklary berdi.
“Açyk gapylar” syýasaty we dünýäniň ähli ýurtlary bilen hoşniýetli gatnaşyklaryň ösdürilmegi amala aşyrylýan döwlet syýasatynyň möhüm ugurlarydygyny aýdyp, döwlet Baştutanymyz bu ugurda alnyp barylýan işleriň halkara hukuk kadalaryna we ýurdumyzda kabul edilen Kanunlara laýyk derejede alnyp barylmalydygyny aýratyn belledi.
Adalat ministri B.Muhammedow ýurdumyzda ýaýbaňlandyrylan giň möçberli hukuk özgertmeleriniň ilerledilişi hem-de dünýäniň öňdebaryjy tejribesini we halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalaryny nazara almak bilen, ýurdumyzyň kanunçylyk binýadyny kämilleşdirmek we mundan beýläk-de hemmetaraplaýyn ösdürmek hem-de pugtalandyrmak boýunça geçen ýylda ýerine ýetirilen işler barada hasabat berdi.
Döwlet Baştutanymyz hasabaty diňläp, döwletimiziň hereket edýän kadalaşdyryjy-hukuk binýadyny içgin seljermegi hem-de häzirki döwrüň talaplaryny nazara almak bilen, öňde goýlan döwlet wezipelerini üstünlikli çözmek üçin ygtybarly esas boljak täze kanunlary işläp taýýarlamaga başlamagy tabşyrdy. Hormatly Prezidentimiz kadalaşdyryjy-hukuk namalarynyň ähmiýetini ilata düşündirmegiň we raýatlarymyza ýetirmegiň hem-de zerur bolan hukuk kömegini bermegiň wajypdygy barada aýdyp, beýleki hukuk goraýjy edaralaryň wekilleri bilen bilelikde jemgyýetçilik kabul edişliklerini geçirmek tejribesini dowam etmegi tabşyrdy.
Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedow harby we hukuk goraýjy edaralaryň 2016-njy ýylda ýerine ýetiren işleriniň jemlerini jemläp, kabul edilen meýilnamalary hem-de maksatnamalary doly we öz wagtynda durmuşa geçirmegiň wajypdygyna ünsi çekdi. Şol maksatnamalary üstünlikli amala aşyrmakda bolsa hemmetaraplaýyn taýýarlykly hem-de giň gözýetimli, täzeçe pikirlenmegi başarýan, ýokary hünär we ruhy-ahlak häsiýetlerine eýe bolan harby işgärleri taýýarlamak möhüm ähmiýete eýedir.
Ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýyly diýlip yglan edilen şu ýylda ýurdumyzda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň geçirilmeginiň möhüm ähmiýete eýedigini belledi. Şunuň bilen baglylykda, hormatly Prezidentimiz ýurdumyzyň harby we hukuk goraýjy edaralarynyň ähli düzümleriniň Aziýa ýaryşlarynyň ýokary guramaçylyk derejesiniň üpjün edilmegi, ýaryşlaryň geçirilýän günlerinde degişli tertip-düzgüniň ýola goýulmagy bilen baglanyşykly meselelerde wajyp orun eýeleýändigini belledi.
Bellenilişi ýaly, döwletimiziň ylalaşdyryjylyk syýasatyna hem-de diňe goranyş häsiýetine eýe bolan harby doktrina laýyklykda harby we hukuk goraýjy edaralaryň maddy-enjamlaýyn binýadyny berkitmek boýunça yzygiderli işler geçirilýär. Döwletimiz harby gullukçylar we olaryň maşgala agzalary hakynda hemmetaraplaýyn alada etmek bilen, harbylaryň ýaşaýyş-durmuş şertlerini gowulandyrmak, olaryň göwnejaý dynç almagy hem-de eziz Watanymyzyň bähbidine tutanýerli zähmet çekmegi üçin zerur bolan şertleri döretmek boýunça çäreleri görýär.
Döwlet Baştutanymyz bu ugurda işleriň dowam etjekdigini belläp, Türkmenistanyň Goranmak ministrliginiň harby gullukçylaryny döwlet sylaglary bilen sylaglamak we olara harby atlary dakmak hakynda resminamalara gol çekdi.
Şeýle hem ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy, goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedow mejlisiň çäklerinde “Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň harby bölümleriniň söweşjeň baýdaklaryny döretmek we olaryň teswirlerini hem-de şekillerini tassyklamak hakyndaky” Permana gol çekendigini aýdyp, olary gowşurmak dabarasyna başlamagy tabşyrdy.
Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary, goranmak ministri general-polkownik Ý.Berdiýew döwlet Baştutanymyzyň Permanyny okaýar.
Dabara gatnaşyjylar göni hatarlara düzülip, “Belent Serkerdebaşa şöhrat!” diýip batly seslenýärler.
Harby bölümleriň serkerdeleri söweşjeň baýdagy almak üçin Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysynyň ýanyna gelýärler. Serkerdeler döwlet Baştutanymyzyň elinden söweşjeň baýdagy alyp, harby kasama, eziz Watanymyza wepalylygyň, edermen ata-babalarymyz ýaly janlaryny gaýgyrman, mähriban topragymyzy goramaga taýýarlygyň nyşany hökmünde mukaddes Tuga tagzym edýärler.
Milli mukaddeslikleriň öňünde baş egmek—bu milli gahrymanlarymyzyň edermenliginiň, gaýduwsyz ata-babalarymyzyň—eziz Watanymyz üçin şirin janlaryny gurban edenleriň--ene topragymyzy goraýjylaryň öňünde baş egmegi aňladýar. Türkmeniň beýik gymmatlyk we mukaddeslik hasaplaýan Tuguna uly sarpa bilen garaýşynyň beýanyna öwrülen bu dessur biziň halkymyzyň öz ruhy-ahlak gymmatlyklaryna hem-de ata-babalarymyzyň köp asyrlyk däplerine, olardan miras galan belent maksatlara ygrarlydygyny aýdyň görkezýär.
Söweşjeň baýdak—bu harby bölümiň söweşjeň maksadynyň aýratynlyklaryny, onuň taryhyny we hyzmatlaryny häsiýetlendirýän mukaddes hormat nyşanydyr. Ol harby abraýyň, edermenligiň, şan-şöhratyň nyşany bolup, her bir harby gullukça eziz Watanymyzy goramagyň gahrymançylykly däpleri we onuň mukaddes borjy baradaky hakykaty has aýdyňlygy bilen äşgär edýär.
Döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow harby gullukçylary şu günki şanly waka—söweşjeň baýdaklaryň gowşurylmagy bilen tüýs ýürekden gutlap, olaryň eziz Watanymyzyň edermen goragçylarynyň söweşjeň ruhuny artdyrjakdygyna, mukaddes Kasama üýtgewsiz wepaly bolyp, eziz Watanymyzyň we mähriban halkymyzyň öňünde öz harby we raýatlyk borçlaryny abraý bilen ýerine ýetirjekdiklerine ynam bildirdi.
Hormatly Prezidentimiz harby gullukçylary olaryň harby bölümlerine söweşjeň baýdaklaryň gowşurylmagy bilen tüýs ýürekden gutlady hem-de olara bagtyýarlyk, abadançylyk we öňde goýlan wezipeleri ýerine ýetirmekde üstünlikleri arzuw etdi.
Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary, goranmak ministri Ý.Berdiýew söweşjeň baýdaklary kabul eden harby gullukçylaryň adyndan özleri barada edilýän alada, milli goşunymyzy has-da ösdürmek, onuň kuwwatyny artdyrmak meselelerinde berýän goldawy üçin hormatly Prezidentimize tüýs ýürekden hoşallyk bildirip, ene topragymyzda parahatçylygy we asudalygy üpjün etmek bilen öňde goýlan wezipeleri çalt hem-de doly berjaý etmek üçin ähli tagallalary etjekdiklerine we munuň üçin güýç-gaýratlaryny gaýgyrmajakdyklaryna ynandyrdy.
Harby gullukçylar dabaraly ýagdaýda mukaddes Kasamy aýdýarlar.
Soňra Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy, goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedow harby we hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylaryna hem-de ähli şahsy düzüme berk jan saglyk, maşgala abadançylygyny hem-de eziz Watanymyza we halkymyza wepaly gulluk etmekde, mähriban halkymyzyň asuda we bagtyýar durmuşda ýaşamagy ugrunda alyp barýan jogapkärli işlerinde uly üstünlikleri arzuw etdi.
Türkmen döwlet habarlary
09.01.2017 ýyl.
http://tdh.gov.tm/news/tm/articles.aspx&article4122&cat19


text:
Sişenbe güni Hytaýyň häkimiýetleri Kambojiýanyň ol ýerdäki uýgur bosgunlaryny Hytaýa gaýdyp bermek barada gelen soňky kararynyň Hytaýyň bu ýurda maliýe ýardamyny bermek wadasy bilen baglanyşykly däldigini aýdyp, çykyş etdiler.
Ýakynda Hytaýyň hökümeti Kambojiýa 800 million dollar töweregi möçberinde gumanitar ýardam berjekdigini mälim edipdi.
Şol wakanyň yzy bilenem geçen hepdäniň şenbe güni Kambojiýanyň häkimiýetleri bu ýurda bosup baran 20 sany hytaýly uýgury Hytaýa ekstradisiýa etmek barada karar çykardylar.
Bu gürrüňi edilýän uýgurlar şu ýylyň iýul aýynda Hytaýyň Urumçi şäherinde ýüze çykan etniki bulagaýçylyklaryň yzy bilen, Kambojiýa bosup barypdylar.
Kambojiýanyň bu kararyna dünýäniň dürli ýurtlaryndaky ynsan hukuklaryny goraýjy toparlar we guramalar ýiti protest bilen reaksiýa bildirdiler.


text:
Gyrgyzystanyň howpsuzlyk güýçleri Bişkekde geçirilen ýörite operasiýada terrorçy bolmakda güman edilen dört adamy atyp öldürdi we bäş adamy ele saldy.
Gyrgyzystanyň Milli howpsuzlyk boýunça döwlet komitetine görä, operasiýa Gyrgyzystanyň paýtagtynda 16-njy iýulda geçirilipdir. Komitet öldürilen we tussag edilen adamlaryň ady agzalmadyk halkara terrorçy toparynyň agzalarydygyny aýtdy.
Polisiýanyň ýöriteleşdirilen “Alfa” topary Bişkegiň günorta etrabynda hususy jaýa hüjüm edip, bir sagadyň dowamynda amala aşyran operasiýasynda Milli howpsuzlyk komitetiniň dört ofiseri ýaralanypdyr.
Terrorçy bolmakda güman edilýänlere garşy ýörite operasiýalar Gyrgyzystanda seýrek geçirilýär.


text:
Orsýetiň gelýän ýaz Soçide Paralimpiýa oýunlaryny myhman almaga taýýarlanmagy bilen ýurtdaky 13 million maýyp adamyň ýagdaýy barha ýokarlanýan seljerme astyna düşýär.
Rus häkimiýetleri hemmeler üçin deň şertleri üpjün etmek, eltýerliligi ýokarlandyrmak boýunça käbir möhüm ädimleri ätdiler. Emma Azatlyk we Azat Ýewropa radiosynyň habarçylary Tom Balmfort bilen Kleýr Big Orsýetdäki maýyplaryň köpüsiniň entek jemgyýetden kän üzňelikde galjagyny habar berýär.
Mariýa Gendelewanyň bary-ýogy 25 ýaşy bar, emma ol eýýäm on ýyldan gowrak ömrüni maýyp arabasynda geçirdi.
Ýol hadysasy, maşyn çakyşygy zerarly aýaklary ysmaz bolansoň, ýaş rus aýalynyň durmuşy deň bolmadyk, ýöne onuň ýeňiş gazanmak üçin yhlas edýän söweşine öwrüldi.
Häzir Gendelewanyň doly bahaly işi bar, ol öz maşynyny sürýär we işjeň sosial durmuşyň hözirini görýär.
Orsýet ýaly ýeterlik infrastrukturasy, umumy habardarlygy bolmadyk ýurt mümkinçligi çäkli adamlar üçin jemgyýetden üzňeligi aňladýar we bu onuň ýagdaýyny kadaly bir zat däl-de, kadadan çykma ýaly edip görkezýär.
Adaty kynçylyklar
Emma Gendelewa, alçak we seçelenip duran sary saçly moskwaly zenan, öz maýyp arabasyndaky durmuşynyň kötel basgançaklaryň we barmasy kyn jemgyýetçilik binalarynyň garşysyndaky kynçylyk-külpetiniň az däldigini aýdýar:
Orsýet, maýyp adsamlara kino görkezilýär, Ulýanowsk, 22-nji awgust, 2013.
"Men muňa eýýäm şeýle endik bolup gidipdirin, sebäbi bu hemişe bolýan zat we men ony kän saýgaryp hem duramok. Men, ýeri, bolýar diýýän we ýolumy dowam etdirýän. Meniň üçin tersine, uzakly gün hiç bir päsgelçilik ýa böwetler bolmasa geň."
Orsýet maýyp adamlar üçin durmuş şertlerini gowulaşdyrmakda möhüm ädimleri ätdi. Şol sanda 2012-nji ýylyň maýynda BMG-niň maýyp adamlaryň hukuklary baradaky Konwensiýasyny hem tassyklady we birnäçe aý soň bütin ýurt boýunça Elýeterlilik gurşawy programmasyny kabul etdi.
2014-nji ýylyň martynda Orsýetiň Soçi şäherinde Paralimpik oýunlary geçiriler.
Orsýetde soňky Olimpiýa oýunlary kän öň, baryp 1980-nji ýylda geçirilipdi. Şol wagt sowet häkimiýetleri Sowet Soýuzynda «maýyp adamlaryň ýoklugyna» salgylanyp, Moskwada Paralimpik oýunlara rugsat bermändi.
"Öz günlerini özleri görmeli"
Bu günki ilerlemelere garamazdan, Orsýetiň 13 million maýyby şindem köplenç öz gününi özi görmeli ýagdaýda galýar.
«Human Rights Watch» geçen aýdaky hasabatynda Orsýetde maýyp adamlar üçin ýeterlik uýgunlaşdyrylan şertleriň we hyzmatlaryň bolmazlygyny tankyt etdi.
Bu topar özüniň "Hemme ýerde päsgelçilik" diýip atlandyran 108 sahypalyk hasabatynda Orsýetde maýyp arabasyna baglanan adamlaryň köpüsiniň öýlerinden çykmasynyň hyllalladygyny, sebäbi olaryň ýaşaýan jaýlarynda ne uýgun girelge-çykalgalaryň, ne-de liftleriň bardygyny aýdýar.
Şeýle-de hasabat maýyp arabalary üçin gurlan geçelge-ýodajyklaryň ulanardan amatsyz edilen ýerlerini, olaryň öňüniň köplenç çyra sütünleri, telekeçileriň dükanlary ýa-da goýlup gidilen maşynlar bilen baglangy bolýandygyny ýüze çykardy.
Jemgyýetçilik transporty hem maýyp adamlar üçin kyn synaglygyna galýar we käte howply ýagdaýlara alyp barýar.
Kör adam "Üç gezek ýykyldym" diýýär
Hasabat üçin interwýu alnan kör adam özüniň metro otlusynyň platformasyndan üç gezek ýykylandygyny we bir gezeginde eliniň döwlendigini gürrüň berdi.
Maýyp arabaly adamlaryň münüp bilmegi üçin ýöriteleşdirilen awtobuslar örän az we olaryň gatnaýan wagtynyň arasy uzak diýip, «Human Rights Watch» aýdýar.
Şeýle-de hasabatda sürüjileriň köplenç, beýleki ýolagçylaryň gijikme barada arz etmeginden gorkup, maýyp arabaly adamlaryň maşyna münmegine rugsat bermeýändigi bellenilýär.
Orsýetde maýyp arabaly adamlar üçin taksiler işleýär, ýöne olar gymmat we kän gün öňünden çagyrylmaly.
«Human Rights Watch» guramasynyň berýän maglumatlaryna görä, Orsýetde maýyp adamlar deň iş, okuw mümkinçileri, saglyk hyzmatlarynyň elýeterliligi babatda hem kemsidilmelere duçar edilýär.
Iş, okuw mümkinçiligi
Resmi statistika görä, olaryň 80 prosenti işsiz.
Hukuk toparlary Orsýetiň maýyp adamlary jemgyýete goşmak üçin has köp iş etmelidigini aýdýarlar.
Gendelewa öz otnositel awtonomiýasyny gazanmak üçin berk durup göreşmeli boldy. Ol ýerli häkimiýetleriň ežesi bilen bile ýaşaýan kwartirasynyň girelgesinde ýörite uýgunlaşdyrylan basgançak oturdyp bermeklerini gazandy.
Orsýetiň jemgyýetçilik transporty bilen birnäçe ýyl darkaş guranyndan soň bolsa, ol ahyry maşyn satyn almak üçin pul toplamak kararyna geldi.
Moskwada maýyp adamlara maşyn sürmegi öwredýän birje mekdep bar, Gendelewa oňa girmek üçin birnäçe aý garaşmaly boldy.
Soň ol maşyn satyn aldy we ony öz puluna elde gaz berilýän etdirdi.
Awariýa düşeli bäri birnäçe iş çalşyryp, şol sanda gartaşan adamlara sungat sapagyny berip, ol ahyry alty ýyl mundan öň Moskwadaky «Perspektiwa» maýyp hukuklary toparynda işläp başlady.
Indi ol yzygider syýahat edýär, şol sanda iş üçin we keýpine uçarly daşary ýurtlara hem gatnaýar.
Emma maýyp adamlaryň hemmesi Gendelewa ýaly erjel däl.
Gendelewa we beýleki maýyp hukuklaryny goraýjylar Soçide geçjek Paralimpik oýunlar Orsýetdäki maýyplaryň ýagdaýyna ünsi çekmäge kömek eder diýip umyt edýärler.


text:
Anna güni Orsýetiň resmileri Çeçenistan bilen Inguşystanyň serhet ýakasynda ýüz beren atyşyklarda bäş sany ýaragly söweşijiniň öldürilendigini mälim etdiler.
Orsýetiň terrorizme garşy göreş Komitetiniň bir resmisiniň mälim etmegine görä, bu atyşyklar anna güni Federal Howpsuzlyk gullugynyň we Içeri işler ministrliginiň işgärleriniň bu serhetýaka regionda operasiýa geçirýän wagty ýüze çykypdyr.
Bu operasiýanyň barşynda bikanun ýaragly topara degişli 15 sany söweşijiniň Çeçenistan bilen Inguşystanyň serhetýaka raýonynda ýerleşýändikleri anyklanylypdyr. Atyşyklarda bäş sany söweşijiniň öldürilendigi aýdylsa-da, beýleki söweşijileriň ýagdaýy barada anyk maglumat alynmady.
Bu wakanyň fonunda anna güni Çeçenistanda Orsýetiň Serhet gullugyna degişli bir wertolýotyň ýaramaz howa şertlerinde gonmakçy bolanda heläkçilige uçramagy netijesinde ondaky dört adamdan üçüsi heläk boldy.


text:
Merkezi Aziýa ýurtlarynyň köpüsinde bolşy ýaly Türkmenistanda hem pagta ýygym kompaniýasy başlady. Türkmenistandan gelip gowuşýan maglumatlara görä, pagta ýygmaga ýurduň Lebap welaýatyndaky oba mekdeplerinde okaýan 8-9-10-njy synp okuwçylary hem alnyp gidilýär.
Kähalatlarda okuwçylaryň pagta meýdanlarynda pajygaly ýagdaýlar bilen ýüzbe-ýüz bolýandygy aýdylýar.
Eýsem, mekdep okuwçylarynyň pagta ýygmaga äkidilmegine siz nähili garaýarsyňyz? Siziň pagta tejribäňiz nähili boldy?
Bu nobatdaky ýaşlar programmamyzyň esasy temasy bolar. Öz pikirleriňizi aşakdaky teswir bölüminde galdyryp, programma gatnaşmak üçin bolsa hat@azatradio.org e-mail adresimize hat ýazyp biziň bilen habarlaşyp bilersiňiz.


text:
Sişenbe güni Kubanyň Kommunistik partiýasynyň gurultaýynda ýurduň ozalky lideri Fidel Kastronyň inisi Raul Kastro resmi ýagdaýda Kubanyň Kommunistik partiýasynyň birinji sekretary wezipesine saýlandy.
Bu gezek Fidel Kastronyň özi soňky 46 ýylyň içinde ilkinji gezek bu partiýanyň ýolbaşçylyk düzümine girmedi.
Bu gurultaýda eden çykyşynda Raul Kastro Kubanyň ykdysady syýasatynda hususy eýeçilige ýol açýan käbir düýpli reformalaryň-da amala aşyryljakdygyny ilkinji gezek yglan etdi.
Düýn gurultaýyň maslahatyna häzirki wagt saglyk ýagdaýy ýaramaz diýlip hasaplanylýan 84 ýaşly Fidel Kastro hem gysga wagtlyk diňleýji hökmünde gatnaşdy.


text:
Makedoniýalylar 13-nji aprelde täze prezident saýlamak üçin ses berýärler.
Bu saýlawa Ýewropa Bileleşigine kandidat ýurtda, şu aýyň aýagynda geçjek ýerli saýlawlaryň öňünden, dolandyryjy partiýa üçin bir synag hökmünde seredilýär.
Prezidentlik ugrunda dört kandidat, şol sanda häzirki prezident Gýorge Iwanow hem bäsleşýär.
Prezident Iwanow dolandyryjy partiýadan we ikinji bäş ýyl möhlet üçin göreşýär.
Pikir soraşlyklarda Iwanowyň sesleriň 30 prosent çemesini aljagy çaklanýar, onuň esasy garşydaşy, oppozisiýa kandidaty Stewo Pendarowski bolsa, 16 prosent ses alar öýdülýär.
Eger saýlawlaryň birinji tapgyrynda hiç kim 50 prosentden artyk ses almasa, onda iki esasy kandidat 27-nji aprelde gaýtadan bäsleşige çykar. Şonda parlament saýlawlary hem geçiriler.


text:
Öten agşam Oslodan Stambula uçup barýan Türk howa ýollaryna degişli uçarda bir ýolagçy bomba partlatmak haýbatyny atyp, dartgynly ýagdaý döretdi.
Maglumata görä, asly türkiýeli bu ýolagçy üçaryň Oslo tarap yzyna dolanmagyny talap edipdir. Ýöne pilotlaryň ýerleşýän kabinasyna tarap geçmekçi bolanda, onuň ýolagçylar tarapyndan saklanandygy we zyýansyzlandyrylandygy habar berilýär.
Maglumata gorä, bu ýolagçynyň döreden başagaýlygyna garamazdan, uçar hiç hili howp-hatarsyz Stambulyň aeroportyna gonupdyr. Şol ýerde-de bomba partlatmak haýbatyny atan bu ýolagçynyň polisiýa tarapyndan tussag edilendigi habar berilýär.
Onuň «bomba» diýip atlandyran zadynyň hem toslama enjam bolup çykandygy aýdylýar. Ýöne bu ýolagçynyň uçary yzyna dolamakdan maksadynyň näme bolandygy barada häzirlikçe anyk maglumat ýok.


text:
Eýran ýadro programmasy boýunça dünýäniň iň täsirli ýurtlary bilen geçen ýylda ylalaşyga gelinmegine ýardam beren öz resmilerini sylaglady.
Prezident Hassan Rohani 8-nji fewralda Tähranda geçirilen dabarada “Bitiren hyzmaty üçin medalyny” daşary işler ministri Mohammad Jawad Zarife gowşurdy.
Eýranyň Atom energiýasy boýunça guramasynyň ýolbaşçysy Ali Akbar Salehi we goranmak ministri Hossein Dehghan “Edermenlik medallary” bilen sylaglandy.
“Biz agyr günleri, agyr sagatlary we gijeleri başdan geçirdik”, diýip Rohani “emma biz dogry ýoldan sowulmadyk we Hudaý bizi terk etmedi”, diýdi.
Eýranyň we dünýäniň iň täsirli alty ýurdunyň arasynda iýul aýynda baglaşylan ýadro ylalaşygy BMG Eýranyň öz ýadro programmasyny çäklendirmek boýunça öz üstüne alan ähli borçlaryny berjaý edendigini yglan edensoň geçen aýda güýje girdi.


text:
Şenbe güni Pakistanyň premýer-ministri Raja Perwez Aşraf özüniň bu wezipesinde ilkinji gezek Hindistana sapara bardy. Saparynyň başynda ol şenbe güni Hindistanyň günbataryndaky Jaýpur şäherine bardy.
Ol bu şäheriň golaýynda musulmanlar tarapyndan mukaddes diýlip hasaplanylýan Ajmer dini merkezine zyýarat edip, öz saparyny dowam etdirmegi planlaşdyrýar.
Jaýpur şäherinde Pakistanyň premýer-ministri Raja Perwez Aşraf Hindistanyň daşary işler ministri Salman Hurşid bilen günortanlyk naharynda boldy. Hindistanyň resmileri bu nahar başyndaky duşuşykda düýpli bir meseleleriň gozgalmandygyny aýdýarlar.
Şu ýylyň başynda Hindistanyň demirgazygyndaky dawaly Kaşmir regionynda bu iki ýurduň serhetçileriniň arasynda bolan atyşyklarda iki tarapdan jemi alty esger ölüpdi.


text:
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Türkmenistandaky parlament saýlawlaryna gözegçilik edýän missiýasynyň başlygy Aşgabadyň adam hukuklary we demokratik standartlary baradaky borçnamalaryny doly ýerine ýetirmegi üçin heniz “köp iş etmelidigini” aýtdy. Ýöne ol hyzmatdaşlygyň izolýasiýadan has öndümlidigini” hem belledi.
Jeýms Uolş email arkaly Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda Türkmenistanda geçirlen soňky parlament saýlawlarynda ýurtdaky ses berişlige gözegçilik etmegi üçin Aşgabatdan ÝHHG-nyň Parlament assambleýasyna ilkinji gezek açyk çakylyk gelip gowuşdy diýdi.
ÝHHG-nyň missiýasy Türkmenistanda geçirlen parlament saýlawlaryna baha berýän jemleýji maglumatlary fewral aýynda çap eder.


text:
Türkmenistanly studentleriň ýurtdan çykyp bilmezlikleri bilen baglanyşykly mesele boýunça Birleşen Ştatlaryň Aşgabatdaky ilçihanasynyň metbugat wekili William Stiwens bilen Azatlyk Radiosyndan Allamyrat Rahym ýörite söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Jenap Stiwens, amerikan programmasy boýunça Bolgariýada okamaga barýan ýaşlaryň uçardan düşürilmekleri barada siz nähili pikir edýärsiňiz?
William Stiwens: Munuň özi türkmen-ämerikan stipendiýa programmasy boýunça bilim alýan studentleriň Merkezi Aziýadaky amerikan uniwersitetlerine gitmekleriniň öňüne böwet bolunmagynyň özboluşly bir dowamy.
Ol studentler Bolgariýadaky amerikan uniwersitetine kabul edildiler. Ýöne geçen hepdäniň anna güni we şenbe güni ol studentler Bolgariýa gitmekçi bolanlarynda, olara ýene-de ýurtdan çykmaklyk gadagan edildi.
Azatlyk Radiosy: Bu programma boýunça näçe student Bolgariýa gitmelidi?
William Stiwens: Gürrüň bu ýerde 51 adamdan ybarat studentler topary barada barýar. Olar türkmen-amerikan stipendiýa programmasy boýunça bilim alýan studentler.
Azatlyk Radiosy: Siz bu wakadan öň siz bu student ýaşlaryň Bolgariýa gitmekleri barada Türkmenistanyň häkimiýetleri bilen nähilidir bir ylalaşyga gelmediňizmi?
William Stiwens: Studentleriň daşary ýurda çykyp biljekdigi barada bize ençeme duşuşyklarda, ençeme adamlardan kepil berildi.
Azatlyk Radiosy: Onda geçen hepde olaryň daşary ýurda goýberilmezliginiň sebäbini aeroportda näme bilen düşündiripdirler?
William Stiwens: Ol ýerde studentlere daşary ýurda gitmek bolmaýandygyny aýdypdyrlar. Bar bolany şol. Men ol serhetdäki adamlaryň özlerem munuň sebäbini bilýändirler öýtmeýärin. Olar diňe görkezmä eýerýän bolmaly.
Azatlyk Radiosy: Siz bu waka nähili reaksiýa bildirdiňiz?
William Stiwens: Men bu barada «Associated-Press» habar agentligine birnäçe interwýu berdim. Megerem, meniň olara beren beýanatymy okan bolsaňyz gerek. Elbetde, biz studentleriň ýagdaýy barada we olaryň okuwlaryny dowam etdirip bilmekleri barada uly alada etdik we, elbetde, studentleriň daşary ýurda çykyp bilmezlikleri bizi örän gynandyrdy.
Azatlyk Radiosy: Bu gadagançylygyň sebäpleri barada size Türkmen häkimiýetleri tarapyndan nähilidir bir düşündirişler berildimi?
William Stiwens: Şu çaka maňa berlen düşündirişler diňe Merkezi Aziýadaky amerikan uniwersiteti bilen baglanyşykly boldy. Biz bu regionda bilim alýan studentleri Bolgariýa geçirmek kararyna gelemizde, Türkmenistan tarapyndan muňa hiç kim garşy bolmandy. Olaryň hemmesem Bolgariýadaky amerikan uniwersiteti bilen baglanyşykly hiç hili problemanyň ýokdugyny aýdypdylar.
Azatlyk Radiosy: Bişkekdäki amerikan uniwersiteti barada Türkmen häkimiýetleriniň bildiren aladasy näme bilen baglanyşykly? Siz şonuň anyk sebäbini bir bilýäňizmi?
William Stiwens: Men onuň degerli bir sebäbini bilemok. Men ençeme adamdan onuň ençeme sebäbi barada eşitdim. Ýöne men ol aýdylan sebäpleri size aýdyp biljek däl. Siziň özüňiz Türkmenistanyň hökümetinden soraýyň onuň sebäbini. Ol jogaplardan käbirleri, meniň pikirimçe, ýöne bir myş-myş derejesindäki jogaplar. Biz bu barada türkmen häkimiýetlerinden resmi jogap almadyk.
Azatlyk Radiosy: Indi siziň ilçihanaňyz bu barada näme etmekçi?
William Stiwens: Biz bu meseläni Türkmenistanyň hökümetiniň öňünde goýmagymyzy dowam etdirmekçi we türkmenistanly çaglaryň ýurtdan çykyp bilmekleri üçin elimizden gelenini etmekçi. Biz häzir olaryň öz bilimlerini dowam etdirip bilmekleri üçin dürli hili mümkinçiliklere garaýarys. Belki, olar nähilidir bir ýol bilen öz bilimlerini şu taýda, Türkmenistanyň öz içinde dowam etdirip bilerler.


text:
Penşenbe güni Birleşen Ştatlaryň Kongresiniň daşary gatnaşyklar boýunça komitetiniň başlygy senator Jon Kerri Pakistandan ýene Owganystana dolandy. Munuň özi sentor Jon Kerriniň şu hepdäniň dowamynda Kabula edýän ikilenji saparydyr.
Kongresiň daşary gatnaşyklar boýunça komiteti Jon Kerriniň gyssagly ýagdaýda Pakistandan ýene Owganystana dolanmagynyň sebäbi barada anyk maglumat bermekden saklandy.
Emma käbir çeşmeler sentor Jon Kerriniň Kabulda geçirjek bu gezekki gepleşiklerinde Owganystanda kontrakt boýunça iş alyp barýan hususy gorag kompaniýalarynyň geljek 4 aýyň içinde ýurdy terk etmelidikleri barada prezident Karzaýyň kabul eden kararynyň birneme ýumşadylmagy üçin oňa basyş görkezmeginiň mümkindigini aýdýarlar.


text:
Döwletler boýunça işsizligiň möçberi we tablisasy
Döwletler boýunça işsizligiň möçberi[üýtget | edit source]
Türkmenistanda her ýüz adamyň ýetmiş sanysy işsiz.Men muňa gaty gynanýaryn.
Ýolötendäki iş üpjinçilikleri[üýtget | edit source]
Türkmenistanda işsizlik möçberi köp adamlaryñ diñe belli bir bölegi mydamalyk işläp biljek ýerler bolan döwlet işlerinde işleýärler. Emma uly möçberi bolsa işsiz ýa daýhançylyk bilen meşgullanýar ýa bolmasa taksiçilik etýär ýa aýdym aýtýar, bazarda zat satýar. Ýurdyñ uly möçberi hem oba ýerlerinde ýaşaýanlygy sebäpli diñe daýhançylyk etmeli bolýarlar başga çykalga hem ýok ol adamlar üçin. Daýhançylygyñ ýagdaýy bolsa hiç hili öwerlik däl häzirki ýagdaýda Türkmenistanda we geljegi hem ýok diýsek bolar sebäbi häzirki wagtda Türkmenistana Amyderýadan başga arassa akýan suw ýap ýok we ol derýanyñ hem haçana çenli dowam etjekdigi belli däl. Häzirki wagtda hem suw gytçylygy duýulýar onsoñ egerde geljekde ol hem kesilse daýhanlary geçdim hatda adamlara içmäge suw boljakdygy nägumana.
Emma tolgundyryjy pursatlaryñ biri häzirki wagtda Türkmenistanda iş alyp barýan daşary ýurt firmalarydyr. Esasanda Mary welaýatynyñ Ýöleten etrabynda ägirt uly tebigy gazy gaýtadan işleýän zawod gurulýar. We şeýle ýerlerde häzirki wagtda işleri daşary ýurt firmalary alyp barýar. Onsoñ wagtlaýynça hem bolsa şeýle ýerlerde Türkmen halkymyza iş mümkinçilikleri bolup başlaýar. Mysal üçin Maryda kän boş gezip ýören adam görmek kyn hemme kişi Ýolötende işleýän aý hytaýlarda işleýän, koreýlarda işleýan, hyundaýda işleýän diýip barsynyñ işi bar tüweleme. Bu örän begendiriji ýagdaý Maryda toýlarda zatda kän bir adam hem görmek kyn agşam 10 da eýýam adamlar öýüne gaýtýarlar sebäbi ertir ir bilen işe gitmeli diýip bar kişi işli.
Beýleki welaýatlarda hem bar emma agramly bölegi Maryda bolansoñ şol ýerden mysal berdim sebäbi Ýolöten Osman gaz ojagy häzirki wagtda özünde toplanan rezerwi boýunça dünýäde 4-nji orunda durýar ýalñyşmaýan bolsam. Onsoñ şol ýere tebigy gazy gaýtadan işleýän ägirt uly döwlet kärhanasy gurulýar we häzir gurulmagyna ýardam berýän adamlar hem Türkmenlerimiz. Ol kärhana gurulanyndan soñra hem 6000 çemesi adamy işe alynar diýlip aýdylýär.
Hakykatdan hem bu örän begendiriji buýsandyrjy ýagdaý gowy tarapy öz gazymyzy özümiz çykaryp we ony gaýtadan işlemegimiz we şol bir wagtyñ özünde müñlerçe adama iş mümkünçiligi bolýar. Geljekde bu Türkmenistanyñ ykdysadyýetine hem öz peýdasyny ýetirermikä diýýän. Diñe bir Maryda däl eýsem beýleki welaýatlarymyzda hem ýer asty baýlyklaryny özleri çykaryp halky doly iş bilen üpjin etmeklik miesser etsin.
- Çeşme:©SalamTurkmen, 2013
- Ýolötendäki iş üpjinçilikleri


text:
Türkmenistanda dowam edýän medeniýet hepdeliginiň çäginde 29-njy iýunda "Awazada" geçiriljek konserte daşary ýurtly ençeme meşhur aýdymçylaryň, şol sanda ABŞ-ly estrada ýyldyzy Jenifer Lopeziň hem gatnaşmagyna garaşylýar
.
Şol bir wagtda türkmen hökümeti adam hukuklaryna gözegçilik edýän halkara guramalarynyň hasabatlarynda media azatlygy boýunça iň ýaramaz orunlarda ýerleşdirilip gelinýär.
Bu zatlar nazara alnanda, meşhur estarada aýdymçylarynyň Türkmenistana barmagy olaryň abraýyna nähili täsir ýetirer?
Bu sorag bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosy Helsinki komitetiniň Merkezi Aziýa boýunça proýektleriniň guramaçysy we maslahatçysy Lena Wetteland bilen söhbetdeş boldy.


text:
Russiýanyň öňki nebit tütjary Mihail Hodorkowskiý Kiýewde talyplaryň öňünde eden çykyşynda Moskwanyň Ukrainanyň gündogary babatda alyp barýan çäreleri iki ýurduň adamlarynyň arasyndaky däp bolan dostlukly gatnaşyklary erbetleşdirýär diýdi.
Hodorkowskiý “adalatyň rewolýusiýasy” olary häkimiýet başyna getirdi diýip, Ukrainanyň täze hökümetine goldawyny mälim etdi. Ol “Ukraina Ýewropanyň bir ýurdy bolmaly” diýdi.
Hodorkowskiý munuň amala aşmagy üçin hem daşary ýurduň sermaýasynyň gerekdigini, korrupsiýanyň ýok edilmelidigini we halkara goldawyň bolmalydygyny sözüne goşdy.
Mihail Hodorkowskiý 2003-nji ýylda Russiýada salgyt galplyklary we beýleki aýyplamalar bilen tussag edilipdi. Ol geçen ýylyň dekabr aýynda amnistiýa esasynda azatlyga goýberilipdi.


text: Düýn Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko Orsýetiň söwda sanksiýalarynyň öz ýurduna uly ykdysady urgy urýandygyny aýdyp, Minskiniň Ýewropa Birleşigi bilen ýakyn hyzmatdaşlyklara meýil edýändigini mälim etdi. Bu barada öten agşam eden çykyşynda prezident Lukaşenko Belarusyň süýt önümlerine garşy Moskwanyň girizen gadagançylygynyň Belorusyň maldarçylyk we oba-hojalyk sektoryna uly urgy bolandygyny belledi. Şu hepdäniň başynda Belarusa sapar eden Ýewropa Birleşiginiň daşary gatnaşyklar boýunça komissary Benita Ferrero-Waldner Belorusyň günbataryň demokratik standartlaryna eýeren halatynda, Ýewropa Birliginiň Belarus bilen hyzmatdaşlyklaryny giňeltmäge taýýardygyny aýdypdy.


text:
Türkiýedäki Kürdistan Işçiler Partiýasynyň, ýagny PKK-niň lideri bolanlykda güman edilýän Hasan Adir atly bir adamy ýakynda Daniýanyň howpsuzlyk güýçleriniň tussag edenligi habar berilýär.
Daniýanyň adalat ministrliginiň resmisi Adir bilen beýleki iki adamyň 19-njy ýanwarda Germaniýadan Daniýa geçip barýarka ýolda tussag edilenligini aýtdy.
Türkiýäniň Adiriň ekstradisiýa edilmegini talap edenligini, emma onuň bu pikire garşy çykyp özüniň suda çekilmegini islänligi üçin 18-nji martda Adir bilen bagly sut diňlenşiginiň geçiriljekdigini daniýaly wekil nygtady.
Türkiýede garaşsyz Kürdistan döwletini gurmak maksady bilen PKK tarapyndan 1984-njy ýylda Ankara garşy başladylan konflikt netijesinde jemi 40 müň töweregi adamyň ölenligi aýdylýar.


text:
Ermenistanyň prezidenti Serž Sarkisýan 14-nji martda özüniň konstitusiýa reformalaryny, hökümetiň parlament sistemasyna geçilmegini goldaýandygyny aýtdy.
Konstitusiýa reformasy boýunça döredilen ýörite komissiýa parlament sistemasyna geçmek üçin geçiş strategiýasyny teklip etdi.
Sarkisýan ýörite hökümet komissiýasyna syýasy partiýalar bilen geçiş rekomendasiýalarynyň we teklipleriniň hasabatyny taýýarlamak barada gepleşiklere başlamagy tabşyrdy.
Konstitusiýa reformalary ählumumy referendumda sese goýlar. Emma entek referendumyň geçiriljek wagty aýdylmaýar.


text:
Türkmenistanda adam hukuklary boýunça 2016-2020-nji ýyllar üçin hereketleriň milli meýilnamasy tassyklanyldy diýip, Türkmen telewideniýesi anna güni habar berdi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň bu meýilnama "adam hukuklaryny we azatlyklaryny üpjün etmek ugrunda alnyp barylýan işleri has-da kämilleşdirmek" üçin gol çekendigi habar berilýär.
«Türkmenistanyň ministrlikleri, pudak edaralary, ýerli häkimiýet edaralary hem-de jemgyýetçilik guramalary bu meýilnamada göz öňünde tutulan çäreleriň ýerine ýetirilmegini üpjün etmäge borçly edildi» diýip, resmi habarda aýdylýar.
Ministrler kabinetiniň başlygynyň orunbasary, daşary işler ministri Reşit Meredowyň 15-nji ýanwarda geçirilen hökümet maslahatynda beren hasabatynda aýdylmagyna görä, bu meýilnamanyň baş maksady ýurt raýatlarynyň hukuklaryny we azatlyklaryny goramak boýunça Türkmenistanyň öz üstüne alan borçnamalarynyň ýerine ýetirilmegi babatdaky işleri «has-da kämilleşdirmekden ybarat» bolup durýar.
Halkara hukuk toparlarynyň ýyllyk hasabatlarynda Türkmenistan adam hukuklary we azatlyklary boýunça öz üstüne alan halkara borçlaryny ýerine ýetirmeýän ýurt hökmünde yzygiderli tankyt edilýär.
Hususan-da ýurtda söz, metbugat azatlygynyň, syýasy, ykdysady we medeni azatlyklaryň çäklendirilýändigi, raýatlaryň dine uýmak we uýmazlyk azatlygynyň ýeterlik üpjün edilmeýändigi, şonuň bilen bir wagtda türme, tussag şertlerini görmek üçin garaşsyz halkara ekspertleriniň Türkmenistana goýberilmeýändigi aýdylýar.


text:
Günorta Koreýanyň öňki prezidenti Kim Dae Jungyň ölümi bilen bagly geçirilýän yasa gatnaşmak üçin Demirgazyk Koreýadan ýokary derejeli delegasiýa Seula bardy.
Ýokary derejeli iki resmi bilen bir hatarda 6 adamdan ybarat bolan bu delegasiýa, gün şöhlesi diýlip atlandyrylan we Demirgazyk Koreýa ýardym etmek we onuň bilen aragatnaşyk gurmak üçin Kim Dae Jungyň eden tagallasynyň hatyrasyna Seula barypdyr.
Ol, 2000-nji ýylda Demirgazyk Koreýanyň lideri Kim Jong II-iň gatnaşmagynda parahatçylyk boýunça geçirilen ýygnaga gatnaşanlygy üçin Nobel baýragyna mynasyp bolupdy.
Gunorta Koreýanyň öňki prezidenti Kim Dae Jung sişenbe güni 75 ýaşynda aradan çykdy.


text:
Şu gün Gyrgyzystanyň Oş şäheriniň aeroportunda ýolagçy uçary uçuş zolagyndan çykyp, ot aldy.
Bu waka Bişkekden Oş şäherine uçup baran üsti 82 sany ýolagçyly «Tu-134» kysymly uçar aeroportda gonan wagty ýüz berdi.
Wakada uçuş ýolundan çykan uçaryň ganaty döwlüp, ol ot aldy. Ýöne uçardaky ýolagçylary we pilotlary öz wagtynda uçardan ewakuasiýa etmeklik başartdy.
Oşyň oblast keselhanasynyň lukmany Abdyjalil Muratow bu wakada 12 adamyň ýeňil derejede ýaralanandygyny aýtdy.
Uçaryň uçuş zolagyndan çykmagynyň sebäbi heniz anyk däl.


text:
Nebitiň nyrhy soňky bäş ýylda iň pes derejä düşdi.
9-njy dekabrda çyg nebitiň Brent markasynyň bir barreliniň bahasy 65.33 amerikan dollaryna ýetip, minimal derejede pese gaçdy.
Nebitiň bahasy sähel wagtdan soň biraz durnuklandy emma günüň bu minimumy 2009-njy ýyldan bäri iň pes dereje boldy.
Nebitiň bahasynyň peselmegi nebit-gaz eksportyna bil baglaýan we ABŞ-nyň hem Ýewropa Bileleşiginiň sanksiýalaryndan zyýan çekýän Orsýete zarba urýar.
Orsýetiň Ykdysadyýet ministrligi täze ýylda ýurduň umumy içerki önümçiliginiň 0.8% çenli peselmeginiň mümkindigini aýtdy we nebitiň ortaça bahasynyň garaşylýan derejesini 100 dollardan 80 dollara çenli peseltdi.


text:
Ýewropa Komissiýasy Ýewropa Bileleşigine agza döwletleriň 3-nji ýurtlar bilen baglaşýan energiýa şertnamalaryna garamaga özüne hukuk berilmegini teklip edýär.
Komissiýa ÝB-niň energiýa meselesinde agzybir hereket etmegini üpjün etmek, şeýle hem Orsýet ýaly ýurtlar bilen baglaşylan ikitaraplaýyn şertnamalaryň has hem aç-açan bolmagyny gazanmak üçin bu iş zerur diýip, delil getirýär.
Emma çarşenbe güni köpçülige ýetirilen bu teklibiň Brýussele energiýa şertnamalary boýunça has köp ygtyýarlylyk berilmegini halamaýan ÝB ýurtlarynyň berk garşylygy bilen ýüzbe-ýüz bolmagy mümkin.
Ýewropa Komissiýasy ÝB-e import edilýän energiýa mukdarynyň öňümizdäki ýyllarda artmagyna garaşylýandygyny aýdýar, şol sebäpden energiýa syýasatynyň sazlaşykly alnyp barylmagyny zerur hasaplaýar.
Häzir Ýewropa Bileleşiginde sarp edilýän nebitiň 80 prosenti, tebigy gazyň hem 60 prosenti daşardan gelýär.
“Agzybir ses gaty çykýar”
Ýewropa Bileleşiginiň energiýa komissary Günter Öttinger Brýusseldäki konferensiýada, 7-nji sentýabr.
Bileleşigiň energiýa komissary Günter Öttingeriň nygtamagyna görä, şertnama baglaşylanda agza döwletler özara dawalaşmaz ýaly, “Ýewropa Bileleşiginiň energiýa boýunça daşary gatnaşyklarynda giňişeleýin strategiýa döretmek gerek”.
“Bir bähbit we bir ses bilen bütinleý tapawutly agramymyz bolar. Şeýle bolanda ‘agzyny alart-da, höküm sür’ diýen oýny oýnamak beýleki tarapa aňsat düşmez” diýip, Öttinger aýtdy.
Şol sebäpden Öttinger “hökümetara energiýa ylalaşyklary boýunça alyş-çalyş mehanizminiň” döredilmegini teklip edýär.
Bu telip agza döwletler özleri bilen 3-nji ýurtlaryň arasynda baglaşylan şertnamalary Ýewropa Komissiýasyna ibermeli diýildigi. Ylalaşyklaryň kommersiýa taraplaryna degişli gizlin dokumentler bolsa beýleki hökümetlere görkezilmez.
Komissiýa haýsydyr bir ylalaşyga weto goýup bilmese-de, Ýewropa Bileleşiginiň içki bazarynda bäsdeşlik düzgünlerini bozanlygy üçin, şertnama barada Ýewropanyň Adalat suduna ýüz tutup bilýär.
Öttinger täze teklibiň öňki şertnamalary öz içine almaýandygyny aýtdy. Bu hem soňky ýyllarda Demirgazyk Afrika režimleri bilen jedelli ylalaşyklara gol çekişen Italiýa ýaly ýurtlaryň gorkup ýörmeli däldigini aňladýar.
“Ýok, bar bolan şertnamalar galar. Biz bu teklip bilen yza hereket etmekçi däl” diýip, Öttinger aýtdy.
Teklipde energiýa şertnamalary barada gepleşik geçirilende oňa synçy we geňeşçi hökmünde Brýusseliň resmileriniň hem gatnaşdyrylmagy maslahat berilýär. Muňa hem köp ýurtlaryň Ýewropa Komissiýasy gaty gidýär diýip düşünmegi mümkin.
Öttingeriň metbugat konferensiýasyndaky çykyşyndan, Brýussel, 7-nji sentýabr
Edilýän ýene bir teklip energiýa infrastrukturasy babatda Komissiýanyň Ýewropa Bileleşiginiň adyndan şertnama baglaşyp bilmegi. Köp ýurtlaryň bu teklibi hem kabul edip-etmejekdigi belli däl. “Mysal üçin, Ýewropa Bileleşigi Azerbaýjan bilen Türkmenistanyň arasynda ‘Transhazar’ gaz geçiriji proýekti boýunça gepleşiklerde rol oýnap biler” diýip, Öttinger aýtdy.
Komissiýa ÝB-e agza döwletler bu edilýän teklibi kabul eder diýen pikirden ugur alýar. Bileleşigiň ýerine ýetirije organy bolan Ýewrokomissiýa Ýewropa Geňeşiniň üstümizdäki ýylyň başlarynda 27 agza döwlet tarapyndan kabul edilen bir kararyna salgylanýar.
Kiçi döwletler aç-açanlyga razy bolar
Bu kararda hökümetler 2012-njy ýylyň 1-nji ýanwaryndan başlap, özleriniň 3-nji ýurtlar bilen energiýa babatda baglaşan ikitaraplaýyn täze we ozal bar bolan şertnamalary hakda Ýewrokomissiýany habarly etmäge çagyrylýar. Bu işden maksat Komissiýanyň bu maglumatlary ýaraşykly ýagdaýda beýleki agza döwletlere ýetirmegi.
Ýewropa Geňeşindäki bir çeşmäniň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä energiýa babatda açan-açanlygyň bolmagyny kiçiräk ýurtlar oňat garşylar. Ýöne, mysal üçin Liwiýanyň täze hökümeti bilen düşewüntli nebit şertnamasyna ymtylýan ýurtlaryň ÝB-niň synçylarynyň bu gepleşiklere gatnaşmagyna meýil görkezme ähtimal ýokary däl diýip, bu çeşme aýdýar.
Muňa garamazdan, Öttinger häzir Ýewropa Bileleşige ýolbaşçylyk edýän Polşa bu barada şu ýylyň aýagyna çenli milli hökümetleriň razylygyny alar diýip, umyt edýär.
“Men ÝB-niň Polşa prezidentligi bu teklibe uly gyzyklanma bildirer diýip, umyt edýärin” diýip, Oettinger aýtdy. “Biziň olar bilen gowy hyzmatdaşlygymyz boldy. Olar munuň Ýewropa Geňeşinde çalt ykrar edilmegini gazanmak üçin itergi bererler diýip, umyt edýäris”.


text:
Ermenistanda, rus harby bazasynyň golaýynda bir maşgalanyň alty agzasyny öldüren rus esgeriniň özlerine berilmegini talap edýän protestçiler bilen polisiýanyň arasynda bolan çaknyşykdan soň, dartgynlylyk ýokary bolmagynda galýar.
15-nji ýanwarda Gýumri şäherindäki rus konsullygynyň daş işiginde bolan çaknyşyklarda azyndan 15 adam ýaralandy.
Habarlardan mälim bolşy ýaly, 12-nji ýanwar güni bu şäherde bir maşgalanyň alty agzasy rus esgeri tarapyndan atylyp öldürildi.
Çaknyşyk mahalynda polisiýanyň 20-den gowrak adamy gysga wagtlyk tussag edendigi aýdylýar.
Protestçiler bu jenaýaty boýun alandygy aýdylýan esger Waleriý Permýakowyň özlerine gowşurylmagyny we Ermenistanda sud edilmegini talap edýärler.


text:
Türkmenistanyň resmi metbugatynda dünýäde bolup geçýän möhüm wakalar, şol sanda daşary ýurtlardaky etniki türkmenleriň ýüzbe-ýüz bolýan kynçylyklary barada ýeterlik maglumat berilmeýändigi aýdylýar.
Bilnişi ýaly, soňky hepdelerde Yrakda garaşylmaýan üýtgeşmeleriň ýüze çykmagy bilen, hemmeleriň ünsi täzeden Ýakyn Gündogar sebitine gönükdi.
Yragyň we Siriýanyň territoriýasynda bir dini döwlet döretmek isleýändiklerini aýdýan, özlerini Yragyň Yslam döwleti we Lewant atlandryrýan dinçi guramanyň ýaragly toparlary, gelip gowuşýan habarlara görä, Siriýadaky etniki türkmenlerden soň Yrakda ýaşaýan etniki türkmenlere hem uly howp salmaga başlady.
Azatlyk Radiosynyň “Dünýä türkmenleri” gepleşiginiň nobatdaky sany soňky wakalaryň Yrakda we Siriýada ýaşaýan etniki türkmenleriň durmuşyna, howpsuzlyk ýagdaýyna ýetiren täsirine bagyşlanýar.
Eýsem häzirki emele gelen anyk şertlerde yrak hem siriýa türkmenleriniň ýaşaýyş-durmuşy nähili, olara nähili kömek-ýardam berilýär?
Mundanam başga, olaryň häzirki pursatda halkara jemgyýetçiliginden, dünýä türkmenlerinden islegleri, arzuwlary näme?
Azatlyk Radiosynyň yrak we siriýa türkmenleri hakynda taýýarlajak gepleşigine gatnaşmak, öz pikirdir bellikleriňizi eşitdirmek isleýän bolsaňyz, forumda teswir galdyryň, bize hat ýazyň. Biziň hat salgymyz: hat@azatradio.org


text:
Ukrainanyň gündogarynda hökümet güýçleri bilen orsparaz söweşijileriň arasynda bolan çaknyşyklarda artilleriýa topunyň Donetsk şäherindäki türmä atylmagy netijesinde 100-den gowrak tussag türmeden gaçdy.
Maglumatlara görä, artilleriýa topy bilen amala aşyrylan hüjümiň netijesinde bir tussag öldürilipdir. Donetsk şäher geňeşiniň ýaýradan beýanatynda berk režimli bu türmede howply jenaýatçylaryň saklanylýandygy mälim edilýär.
Gürrüňi edilýän geňeşiň metbugat wekili Maksim Rowenskiýniň sözlerine görä, gaçmagy başaran tussaglaryň arasynda adam öldürmekde, ogurlyk we jynsy zorluk etmekde aýyplananlar bar.
Bu aralykda, Ukrain harbylarynyň metbugat wekili hökümet güýçleri Donetsk şäherini ele salmagyň soňky tapgyryna taýýarlyk görýärler diýýär.


text:
Türkiýäniň armiýasy harby polisiýa merkezine edilen ulagly bomba hüjüminde ýaralanan adamlaryň sanyny artdyrdy.
Soňky maglumatlarda 11-nji aprelde Diýarbakyr welaýatynyň Hani şäherçesine edilen hüjümde 47 adamyň, şol sanda parahat ilatdan sekiz ýaşaýjynyň ýaralanandygy habar berlipdi.
Başlangyçdaky maglumatlarda ýaralananlaryň sanynyň 25-e deňdigi aýdylypdy. Şeýle-de, bu wakada bir sany esger hem heläk boldy.
Türk armiýasy partlamany amala aşyrmakda “Kürdistan Işçilar partiýasy”, ýagny “PKK” bilen ilteşikli söweşijileri aýyplaýar.
Geçen ýylyň iýul aýynda türk hökümeti bilen “PKK-nyň” arasyndaky yrga parahatçylyk prosesi bozulany bäri, Türkiýäniň günorta-gündogary ýowuzlyklara şaýat bolýar.
Täze döran konfliktde ýüzlerçe adam, şol sanda ýurduň howpsuzlyk güýçleriniň 350-den gowrak agzasy heläk boldy.


text:
Bir ýyla golaý wagt bäri Aşgabadyň jygyllyk bazarynyň täze ýere göçüriljekdigi barada ilaty howsala salan myş-myşlar ahyr soňlandy. Ýöne gün-güzeran üçin adamlarda täze dörän aladalar hem ozalkylardan az däl.
Ilkibaşda 19 müň amerikan dollaryna söwdagärlere satylyp başlanan plastik aýna-gapyly dükanlardan satyn alanlar uly utuş gazandylar. Söwdagärleriň ýersiz galmakdan gorkup, basga düşmelerinden peýdalanyp, degişli ýolbaşçylar dükanlaryň nyrhlaryny geçen ýylyň ortalarynda 38 müň amerikan dollaryna çenli ýokarlandyrdylar. Ýylyň ahyryna çenli bolsa nyrhlar 47 müň amerikan dollaryna çenli ýetirildi.
“Şu nyrh bilen alynýan dükanlaryň göwrümi hem uly däl, 26 kwadrat metr meýdançasy bolan bu dükanlar uly konteýnerlerde haryt ýerleşdirýänler üçin juda kiçi. Elbetde, özüm-ä diňe çörek puly gazanmak üçin jygyllyk bazarynda ownuk söwda bilen meşgul bolýanlygym sebäpli dükan eýesi bolup bilmejekdigime gözüm ýetýärdi. Ýöne meniň kimin güzerany kyn müňlerçe adamlar üçin hem ýolbaşçylar alada eder öýdüp oýlanýardym. Adamlaryň güzeranynyň aladasyndan döwletiň gaznasynyň aladasy has ýokary bolup çykdy” diýip, aşgabatly söwdagär Jennet aýdýar.
Bazar göwünlerden turýar
«Altyn asyr» adyny alan bazaryň ýerleşýän ýeri şäherden has uzakda bolsa-da, söwda nokadynyň ýerleşýän meýdançasynda dükanlaryňam, söwda prilawkalarynyňam gurnalyşy göwnejaý. Prilawkalaryň ýerleşýän ýerleri mermer daşlar bilen örtülip, daş-töweregi gök otlar ekilen alleýajyklar bilen görke getirilipdir. Bazaryň içine ýük düşürmek üçin awtoulaglaryň barmagy hem göz öňünde tutulan. Ozalky jygyllyk bazary ýaly ýel tursa çäge sowrulyp, gyşda batganyň içinde, tomus jokrama günde oturjak gumanyň ýok. Ähli ýer basdyrma bilen ýapylan.
Döwrebap bazarlary gurmakda hem soňky ýyllar döwlet tarapyndan alada edilýär. Emma gymmat bahaly dükanlary satyn almaga güýji ýetmeýän ownuk söwdägärler üçin niýetlenen — boýy bir ýarym, ini bir metr bolan prilawkalardan ýer almak üçin salgyt gullugyndan patent alyp gelmelidigi baradaky habar ýaýradylandan soň, ýersiz galmakdan ätiýaç eden ownuk söwdägärleriň ählisi şäheriň etrap salgyt gulluklaryna garşy eňdiler. Bir aýyň dowamynda dörän nobatlardan salgyt gulluklarynyň edara jaýlarynyň golaýyna barar ýaly bolmady.
Bazarda welaýatlardan gelýänlere ýer bolarmy?
Aşgabadyň Çoganly şäherçesiniň ýaşaýjysy Maralyň aýtmagyna görä, Lebapdan, Daşoguzdan, Marydan gelip, güzeran üçin ownuk söwda etjek adamlara täze bazardan ýer berilmez. Onuň aýtmagyna görä, täze açyljak bazardan diňe Aşgabat şäherinde, şeýle hem paýtagta golaý bolan Ahal welaýatynyň etraplarynda ýazgyda (propiska) duran ýaşaýjylara ýer berilýär.
Bu başga bir tarapdan şäher ýaşaýjylarynyň birnäçesi üçin gazanç çeşmesidir hem. Ýagdaýdan peýdalanyp, bazardan dükan satyn alyp, ony kärendesine bermek üçin özüne müşderi gözläp ýören paýtaglylar hem kän.
Döwlet baştutanynyň täze bazaryň açylyş dabarasyna geljek gününe görülýän taýýarlygyň çäginde täze dükanlaryň harytlardan doldurylmagy barada söwdagärlere görkezme berildi. Bu günler her kim görkezmäni ýerine ýetirjek bolup, ber-başagaý.
Soltan Açylowa Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


text:
Täjigistandaky prezidentlik saýlawlarynda ýurduň käbir saýlaw merkezlerinde düzgün bozulmalaryň bolandygy aýdylýarka, saýlawlar geçirildi diýilip yglan edildi.
Ýurduň Merkezi saýlaw komissiýasynyň çarşenbe güni beren maglumatyna görä, ýerli wagt bilen sagat 14:00-a çenli ses berijileriň 60%-i saýlawlara gatnaşypdyr. Şeýle-de, ol saýlawlary geçirildi diýip yglan etmek üçin ýurduň ilatynyň 50%-niň ses bermeginiň zerurdygyny sözüne goşdy.
Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugynyň habarçysy birnäçe adamyň ençeme sapar ses berendigini aýdýar. Mysal üçin, Wahdat etrabynda saýlawlara gözegçilik edýän işgärler seredip durka, birnäçe aýal öz maşgala agzalary üçin guta birnäçe saýlaw býulletenini oklapdyr.
Saýlawlar Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk guramasynyň, Garaşsyz döwletleriň arkalaşygynyň, Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasynyň we hökümete degişli partiýalaryň gözegçiliginde geçirilýär.


text:
Fransiýanyň, Germaniýanyň, Orsýetiň we Ukrainanyň liderleri 2-nji oktýabrda Parižde duşuşyp, Ukrainada parahatçylygy güýçlendirmek boýunça maslahat geçirerler.
Emma mitinge Siriýada dowam edýän uruş zerarly güýçlenen bosgunlar krizisiniň kölege salmagy ähtimal.
Dört ýurduň liderleri Ukrainada parahatçylyk prosesindäki kemçilikleri aradan aýyrmaga umyt baglaýarlar.
Gapma-garşylyk döredýän esasy mesele separatist gündogar Ukrainada şu aýda saýlaw geçirmek, gozgalaňçylaryň gözegçiligindäki giňişliklere halkara synçylarynyň barmagyna kepil geçmek we söweş liniýasyndan agyr ýaraglary aýyrmak ýaly meselelerden ybarat.