text:
Eýranyň şenbe güni işe girizen ilkinji atom elekrostansiýasyna Amerikanyň Birleşen Ştatlary ýadro ýaraglaryny ýaýratmazlyk baradaky şertnama abanýan howp diýip garamaýandygyny aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň bu netijä gelmegine sebäp bolýan zat - Moskwanyň bu reaktory ýangyç bilen üpjün edip, ulanylan ýangyjy hem izyna almak barada Eýran bilen gelen ylalaşygy.
Eýran öz maksadynyň parahatçylykly atom energiýasyny öndürmekdigini aýdýar. Ýöne günbatar ýurtlary Tähran ýadro ýaraglaryny gizlin öndürmäge synanyşýar diýip, güman edýärler.
Buşerdäki bu reaktoryň gurluşygyny 1974-nji ýylda german kompaniýasy «Siemens» başlapdy. Ýöne 1979-njy ýylda yslam rewolýusiýasyndan soň, bu iş togtadyldy. 1990-njy ýyllarda onuň gurluşygyny Orsýet dowan etdirdi.
Orsýetiň kömeginiň «miwesi»
Orsýetiň Ýadro agentliginiň başlygy Sergeý Kiriýenko reaktoryň işe başlamagy mynasybetli rus telewideniýesine beren interwýusynda: “German we rus ýadro tehnoligiýasyny birleşdirmek özboluşly bir tagalla. Tehnoligik taýdan garanyňda bu işi başga biriniň edip bilmejekdigini batyrgaýlyk bilen aýdyp bileris. Biziň muňa guwanýandygymyzyň sebäbi şol” diýdi.
Halkara sanksiýalaryna garamazdan Buşerde Orsýetiň bu reaktory gurmagyny Waşington tankytlap geldi. Ýöne Moskwa: “Eýranyň gizlin ýarag programmasy barada subutnama ýok” diýýär. Ol ilkinji nobatda hem ulanylan ýangyjy yzyna almak barada Tähran bilen gelen ylalaşygyna salgylanýar. Sebäbi reaktorda ulanylan ýangyjy ýarag öndürmäge ýaramly plutonini öndürmek için hem ulanyp bolýar.
Moskwa iýun aýynda Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşiniň Eýran barada girizen sanksiýalarynyň dördünji tapgyryny goldady.
Eýran Günbatary aýyplaýar
Eýranyň Ýadro energiýasy agentliginiň başlygy Ali Akbar Salehi şenbe güni: “Eýran öz ýangyjyny baýlaşdyrmak islemeýärdi. Ýöne Atom energiýasy boýunça halkara agentligi biziň daşardan ýangyç almak baradaky haýyşymyzy ret etdi” diýdi. Ol: “Biz öz hemme uranymyzy 20 prosent baýlaşdyrylan urana öwürmek niýetimiziň ýokdugyny öwran-öwran aýdyp geldik. Biziň isleýänimiz - diňe özümize geregini öndürmek” diýip nygtady.
Ali Akbar Salehi: “Atom elektrostansiýasy üçin urany baýlaşdyrmakdan biziň maksadymyz 20 müň megawat töweregi elektrik öndürmek” diýýär.
Buşer reaktory ýola düşüp-düşmänkä Ysraýyl halkara jemgyýetçiligini Eýranyň ýadro programmasyny togtatmaklyga çagyrdy. Ýurduň Daşary işler ministrligi öz beýannamasynda: “Tähranyň edýan işleri Birleşen Milletler guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşiniň we Atom energiýasy boýunça halkara agentliginiň çykaran kararlaryny birsyhly bozmak. Onuň urany baýlaşdyrmagynyň öňi alynmalydyr” diýdi.
Ysraýyl Eýranyň ýadro ýaragly bolmagyny öz üstüne abanýan howp diýip hasaplaýar.


c: text/html

text:
BMG-niň Adam hukuklary komitetinde 15-16-njy martda Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýy barada geçirilen diňlenişikde türkmen raýatlarynyň ýaşaýan ýerlerinden beýleki şäherlerde emläk satyn almakda hem işe ýerleşmekde propiska meselesi bilen bagly kynçylyklara-da garaldy.
Diňlenişikde bu baradaky soraglara Türkmenistanyň daşary işler ministriniň birinji orunbasary Wepa Hajyýew jogap berip, ol hususy pudakda işe ýerleşmek üçin propiska meselesinde hiç hili kynçylygyň ýokdugyny aýtdy.
“Hususy pudakda işe ýerleşmek üçin propiska problema bolup bilmez” diýip, Hajyýew belledi. “Döwlet edaralarynda işlemek üçin propiska gerek, ýöne şol edara Zähmet ministrligine belli bir adamy işe almak isleýändigi barada maglumat ýetirse, bu meseläni çözüp bolýar”.
Hajyýew sözüniň dowamynda jaý almak meselesi barada hem durup geçdi. Onuň aýtmagyna görä, “hususy pudaga degişli jaýlary satyn almak üçin raýatlaryň şol şäherde propiskasynyň bolmagy hökmän däl, emma hökümete degişli emlägi satyn almak isleýänler üçin propiska problemasy döräp biler”.
Aşgabatly synçy hem ýazyjy Amanmyrat Bugaýew, edil Hajyýewiň aýdyşy ýaly bolmasa-da, soňky döwürlerde adamlaryň beýleki şäherlerde işe ýerleşmek meselesinde käbir özgerişlikler göze ilýändigini aýdýar.
“Iş gözläp paýtagta gelen beýleki welaýatlaryň ýaşaýjylaryna ýarym ýyllyk propiska berilýär, soňra ony ýene ýarym ýyla uzaldyp bolýar” diýip, Bugaýew aýdýar. Ýöne ol wagtlaýyn propiskanyň jaý satyn almak üçin ýeterlik däldigini hem nygtaýar.
Jaý we maşgala
Käbir çeşmelerden gowuşýan maglumatlardan çen tutulsa, jaý almak meselesinde propiska düzgüni henizem belli bir derejede problema bolup galýar. Meselem, Maryda ýaşaýan bir raýatyň Aşgabatda propiskasy bolmasa, onuň hatda hususy eýeçiligikdäki emlägi hem satyn almakda kynçylyk çekýändigi aýdylýar.
Jaý almak bilen bir hatarda beýleki şäherlerden paýtagta baran raýatlar üçin şäherde hasaba aldyrmak meselesinde hem dürli kynçylyklaryň bardygy aýdylýar. Mysal üçin, özüni Bazar Sähedow diýip tanadan Aşgabadyň ýaşaýjysy, öýlenensoň ýaşaýan ýeri boýunça ýazga durup bilmändigini, netijede aýaly ýogalansoň, aýaly bilen 10 ýyl bile ýaşan jaýyndan çykarylandygyny gürrüň berdi.
Ýerli çeşmeleriň aýtmagyna görä, beýleki welaýatyň ýaşaýjysy paýtagtla durumşa çykan ýa-da öýlenen halatynda Nika baradaky şahadatnamanyň esasynda 5 ýyl wagtlaýyn propiska bilen ýaşamaga haky bar. Bugaýewiň resmi çeşmelere salgylanyp beren maglumatyna görä, “ýaş gelin göwreli bolan halatynda ol ýaşaýan ýeri boýunça dessine hasaba alynýar”.
Propiska meselesi beýleki welaýatlardan okuwa gelen ýaşlary hem öz içine alýar. Azatlyk Radiosyna gowuşýan maglumatlardan çen tutulsa, olara okuw döwri 5 ýyllyk wagtlaýyn propiska berilýär. Aşgabatda iş tapan halatynda studente hemişelik propiska hem berilmegi mümkin diýip, ýerli çeşmeler aýdýarlar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gündogar bilen, has dogrusy Ýakyn Gündogar bilen, üýtgewsiz ylalaşyk tapmak barada aladalanýan köp günbatarlylar üçin Mustafa Akýol “yslamyň ýerlikli keşbidir”.
Ol hem yslama ynanýar, hem günbatar usulyndaky demokratiýa. Onuň araçylykly, täzeleýji garaýyşlary “Ekstremizimsiz yslam” atly kitabynda özüniň doly beýanyny tapýar.
Kitabyň esasy temalarynyň biriniň yslama Günbatarda köp adamlaryň ýalňyş düşünýänligi baradadygy geň zat däl. Akýol bu hakda: “Dini erkinlik baradaky döwrebap düşünje bilen Gurhanyň arasynda gapma-garşylyk bolmazlygy mümkin. Gurhanda yslamy ret etmegiň adamyň erk-isleine baglydygyny çaklamaga esas döreýän aýatlar bar” diýip ýazýar.
— Din jemgyýet ýa döwlet tarapyndan däl-de, seniň öz wyždanyň berýän buýruklaryndan gelýän zat bolmaly. Men bu kitabym üçin barlag işlerini geçirenimde yslamyň däp-dessurlaryna şu ynam bilen seretdim. Şonda adamlara namaz okamagy borç etmegiň, dindarlygy borç etmegiň ýa dinden dänmegi gadagan etmegiň, belli günäleri gadagan etmegiň yslamyň asmandan inen çeşmesi Gurhandan däl-de, Gurhana dürli manylaryň berilmeginden gelip çykýandygyna ýa-da Orta asyrlarda ýaşan musulmanlaryň şol döwürlerde bolan düşünjelerine görä döredilendigine göz ýetirdim. Meniň pikirimçe, indi bu zatlary sorag astyna almaga wagt boldy. Sebäbi biz bir erkin dünýäde ýaşaýarys. Yslamy awtoritar, zalym din edip suratlandyrmak bu din baradaky adalatsyzlykdyr — diýip, Akýol nygtaýar.
Akýol özüniň dini erkinlik baradaky garaýyşlarynyň bir çuň çeşmeden, içki ynançdan, çagalyk tejribelerinden gözbaş alýandygyny belleýär:
— Meniň bir atam bardy. Ol gaty takwa adamdy. Men kiçijik oglankam, ol din barada maňa köp zatlary öwretdi. Ol maňa nädip namaz okamalydygyny, nädip Gurhany labyzly okamalydygyny düşündirdi. Bir gün onuň kitaphanasynda bir kitabyň üstünden bardym. Ol kitapda ‘seniň çagalaryň 10 ýaşdaka namaz okamasa, olary ur-ýenç’ diýilýärdi. Bu meni gaty gorkuzdy. Atamyň beýle işleri etmejegini bilýärdim. Ýöne bu dini kitabyň bu buýrugy meni ynjalykdan gaçyrdy. Şondan beýläk mende ‘sen ediljek basyşdan gorkup namaz okasaň, onda namazyň näme peýdasy bar? Seni metjide iberýän din polisiýasy bolsa, onda metjide gatnamagyň näme ähmiýet bar?’ diýen soraglar döredi.
Akýol Stambulda iňlis dilinde neşir edilýän “Hurriýet Daily News” gazetiniň redaktorynyň orunbasary. Onuň öz garaýyşlary sebäpli türk döwleti tarapyndan tankytlanýandygy makalalaryndan görnüp dur. Munuň sebäbi-de türk döwletiniň Mustafa Kemal Atatürk tarapyndan ülňüsi çyzylan syýasy nusga bagly bolup galmaga jan edýänliginden.
Akýol dünýewiligiň Türkiýede ýoýlup, ýalňyş ulanylandygyna ynanýar:
— Türkiýe dünýewilikden-de has artyk dünýewiçil boldy. Bu hem yslam äleminde dünýewi döwlet düşünjesine ýaman at getirdi. Türkiýäniň özüne biçip-tiken dünýewiligi Birleşen Ştatlardan gelenok. Ol 3-nji Fransuz Respublikasyndan gelýär. Bu respublikanyň hem üns merkezinde duran zat dini erkinlige çykarmak däl-de, dinden erkinlige çykmakdy. Bu Türkiýede, mysal üçin, bürenjegiň jemgyýetçilik ýerlerinde gadagan edilmegi ýaly netijelere getirdi. Bu iş musulmanlary ýa berk dünýewileri we olaryň sistemasyny ýa-da olara garşy çykyp, awtoritar yslam döwletini gurmagy wada edýän yslamçylary saýlap tutmaga mejbur etdi. Ýöne, meniň pikirimçe, 3-nji ýol hem bar. Bu liberal demokratiýa we dini hormatlaýan dünýewi döwlet. Meniň garaýşymça, Türkiýe şu wagt şoňa tarap barýar.
Akýoluň soňky belliklerinde Rejep Taýýip Erdoganyň “Adalat we Galkynyş” partiýasyna gönükdirilýän öwgi ýok däl. “Adalat we Galkynyş” partiýasy türk syýasy sistemasyny doly graždan akymyna salmakda öňki hökümetlerden öňe saýlandy.
Ýöne bu ýurduň liberal demokrtiýa tarap barýanlygyny aňladýar diýilmegi gaty jedelli. Akýoluň pikirleri köp adamlar üçin ynandyryjylykly däl. Şolaryň birem Stambulyň Kültür Uniwersitetiniň halkara gatnaşyklar bölüminiň ýolbaşçysy, öňki diplomat Murat Bilhan. Ol şahsy we dini erkinligiň arasyndaky gapma garşylygyň çözülýändigi barada Akýoluň aýdýanlary bilen ylalaşmaýar. Bilhan Erdoganyň yslamy syýasy ýarag hökmünde ulanýandygyny öňe sürýär.
“Türkiýede şahsy erkinlik diýlen zada bütinleý ýalňyş düşünilýär. Yslamyň gymmatlyklar sistemasy bu düşünjäni batgalyga iterýär” diýip, Bilhan aýdýar. “Türkiýede yslamy zor bilen kabul etdirmäge hiç kimiň haky ýok. Emma, dogrymy aýtsam, olar muny edýärler”.
“Yslam gymmatlyklary dünýewi däl” diýip, Bilhan sözüni dowam etdirýär. “Her kimiň ybadat etmäge, haýsydyr bir dine we ynanja eýermäge haky bolmaly. Emma olar şahsy gymmatlyklara garşy başga bir sosial gymmatlyklary öňe sürjek bolmaly däl. Eger sen özüňe musulman diýýän bolsaň, ol sen bilen hudaýyň arasyndaky gatnaşyk bolmaly”.
Soňky sözler bilen Akýol hem ylalaşman duranok. Bu aýdylýanlaryň şikaýat hökmünde ýaňlanmagy, belki-de, onuň düşünjeleriniň öz topragyndaky uniwersal garaýyşlardan näderejede daşdadygyny görkezýär.


text:
Simfoniki sazy ilkinji gezek belent sütünli, ak syrçaly mukam köşgünde däl-de, ýalyn öwüsýän açyk meýdanda diňledim.
Baýramalynyň düzünde, Ahyrly diýen giň takyrlygyň bir çetinde, iki adam bolup, gowaça suw tutýardyk. Tomsuň jokrama yssysy ýakyp-ýandyryp barýardy.
Bir obadaşymyz bolsa şol ýerde ýandak çapýardy. Ol günortan çaýyna biziň ýanymyza, ýagny suwuň başyna geldi.
Onuň „Moskwiç“ kysymly maşyny bardy. Adam-garasyz, it-guşsuz bu takyrlykda ol maşyn edil Aýdan düşen ýaly ýaldyraýardy.
– Ine, ulag diýip şuňa aýdaýsaň – diýip, baş suwçy “Moskwiçe” guwanyp seretdi. – Buhar emiriniň ýüz aty bolupdyr diýýärler. Bolanda näme! Heý, şunuň barjak ýerine olaryň biri baryp biljekmi ýa şunuň yzyndan ýetjekmi?
Maşyn eýesi bu söze monça bolup, ulagyny derrew güne tarap keserdip goýdy.
Biz „Moskwiçiň“ gapdalyndan pilimizi ýere dikip, üstüne ganar gerdik. Bu bir kelle sokaýar ýaly kölege boldy.
Baş suwçy çaýdan bir käse içip, nepesini dürsedi.
– Munuň höziri başgadyr diýdim-ä. Häli görseň, munuň radiosam aýdym aýdyp durandyr.
Maşyn eýesi suwçynyň äheňine düşünip, mähetdel etmän radiony açdy. Hakykatdanam, radioda günortanlyk aýdym-saz gidip duran ekeni.
Örän mylaýym saz ýaňlanyp başlady. Şol saza garylyp, belli opera aýdymçysy Hoja Annaýewiň owazy kem-kemden ýokary galdy.
Bolmady bizge nesibiň, istedim güýzden seni,
Diýdiň: «Ötsün gyş, tapar men täze nowruzdan seni».
Magtymgulynyň goşgusyna döredilen bu aýdymyň soňky setirleri hyýalyma gelip başlady.
“Saýladym, seçdim, sonam, bir bölejik gyzdan seni…”
Aýdymy demimi alman diýen ýaly diňledim. Ol aýdymy kimiň döredenini biljek däl, ýöne saz edil Hojanyň sesine niýetlenen bolsa gerek, ol aşa mylaýym hem ýakymlydy.
Magtymgulynyň bu goşgusynyň setirleri uzyndy. Ol uzynlyk saza hem tenoryň çeküwli sesine laýyk gelýärdi.
Aýdym tamamlandy. Saz gutardy. Ýere seredip oturan suwçy başyny dikledi.
– Bäh, bu sazy görsene, içinde ýekeje-de dutary ýok. Şonda-da nähili ýakymly, dutaryň bar owazyny berip dur – diýdi.
Suwçynyň gulagy ol ýerde dutaryň ýokdugyny takyk saýgarypdyr. Muňa haýran galdym. Dutarsyz mukamy simfoniki orkestr döredýärdi.
Şol ýalazy meýdanda, günüň ýakyp-ýandyryp barýan wagtynda eşiden sazym gaýdyp gulagymdan çykmady.
Simfoniki sazlary men şondan soň söýüp başladym.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň pikiri.


text:
Fransuz harby gämisi Kosta Rikanyň halkara suwlarynda 3 tonna kokain alyp barýan gämini saklady. Saklanan gämidäki ençeme adam tussag edildi.
Fransiýanyň San Žosedäki ilçihanasynyň berýän maglumatyna görä, gämini saklamak operasiýasy duşenbe güni daňdan geçirilipdir.
Fransuz gämileri, neşe gaçakçylygyna garşy baglaşylan Karribiýan ylalaşygy esasynda, bu regiona gözegçilik edýärler. Fransiýadan başga-da bu ylalaşyga Birleşen Ştatlar, Niderlandlar, Kosta-Rika, Guatemala we Dominikan Respublikasy hem gol goýdy.


text:
13-nji martda Tatarystanyň içeri Işler ministri polisiýanyň izolýatorynda gynalandan soň ölendigi aýdylýan Sergeý Nazarowyň ölümine gatnaşygy barlykda aýyplanýan ýene üç polisiýa ofiserini wezipesinden boşatdy.
Tatarystanyň içeri işler ministri Asgat Safarow Kazandaky “Dalniý” polisiýa merkezinden häzire çenli sekiz ofiseri işinden boşatdy.
Sergeý Nazarow geçen hepde keselhanada aradan çykdy.
Polisiýa 52 ýaşly Nazarowy huligançylykda aýyplap, 9-njy martda tussag etdi. Soňra ony deslapky tussag bölüminden keselhana geçirdiler.
Nazarow keselhanada aradan çykmazdan öň lukmanlara polisiýanyň özüni rehimsiz urup-ýenjendigini aýdypdyr.
Adam hukuklaryny goraýjylar bu mesele bilen bagly Tatarystanyň içeri işler ministrini wezipesinden çekilmäge çagyrdylar.


text:
Institut aşakdaky ugurlar boýunça talyplyga kabul edýändigini yglan edýär:
1. Energetika (hünärler: elektroenergetiki ulgamlar we torlar; ýylylyk elektrik stansiýalary; senagat desgalarynyň we tehnologik toplumlaryň elektrohereketlendirilişi hem-de awtomatikasy).
2. Pudak kärhanalarynyň ykdysadyýeti we dolandyrylyşy (hünär: energetika pudagynyň ykdysadyýeti we dolandyrylyşy)
3. Tehnologik maşynlar we enjamlar (hünärler: metallary işläp bejermegiň tehnologiýasy we maşynlary; ýylylyk elektrik stansiýalarynda suwuň we ýangyjyň tehnologiýasy).
4. Kompýuter tehnologiýasy (hünärler: awtomatika we teh¬niki ulgamlarda dolandyryş; senagat elektronikasy; awtomatlaşdyrylan ulgamlaryň maglumat howpsuzlygynyň toplumlaýyn üpjünçiligi).
Instituta Türkmenistanyň umumy orta ýa-da orta hünär bilimli, ýaşy 35-den geçmedik raýatlary giriş synaglarynyň netijeleri boýunça bäsleşik esasynda kabul edilýär.
Resmi iş kagyzlary
Resmi iş kagyzlary welaýat merkezlerinde we Aşgabat şäherinde kabul edilýär.
Resmi iş kagyzlarynyň sanawy:
- bellenilen nusgada rektoryň adyna ýazylan arza;
- bellenilen nusgadaky sowalnama (anketa);
- umumy orta (ýa-da orta hünär) bilim baradaky resminama (asyl nusgasy);
- Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi tarapyndan bellenilen nusgadaky saglyk kepilnamasy;
- soňky okan ýerinden (işlän ýerinden, harby bölümden) häsiýetnama;
- 3x4 möçberde sekiz sany fotosurat;
- işleýänler üçin zähmet depderçesiniň tassyklanan göçürmesi;
- giriş synaglaryndan üstünlikli geçen ýagdaýynda bäsleşiksiz okuwa kabul edilýän ýetim çagalar we ene-atasynyň hossarlygyndan mahrum bolan çagalar, maýyp çagalar‚ lukmançylyk-durmuş taýdan anyklaýyş edaralarynyň netijenamasy esasynda degişli bilim edaralarynda okamak gadagan edilmedik I we II topar maýyplary, harby gulluk borçlaryny ýerine ýetirýän wagty wepat bolan harby gullukçylaryň çagalary, şeýle hem giriş synaglaryndan üstünlikli geçen ýagdaýynda artykmaçlyklardan peýdalanýan okuwa girýän ýylynda mekdep okuwçylarynyň dersler boýunça döwlet bäsleşiginiň ýeňijileri, umumy bilim dersleri boýunça halkara bäsleşiklerine gatnaşan Türkmenistanyň ýygyndy toparynyň agzalary şol ýagdaýlary tassyklaýan degişli resminamanyň asyl nusgasyny tabşyrýar.
Bulardan başga-da, okuwa girmäge isleg bildirýän ýokarda görkezilen resminamalar bilen birlikde resminamalary kabul edýän iş toparyna aşakdakylary görkezýär we nusgalaryny tabşyrýar:
- şahsy pasportyny;
- Türkmenistanyň Ýaragly güýçlerinde harby gullugy geçenler harby şahadatnamasyny, harby gullugy geçmedik ýigitler ýazylyş şahadatnamasyny we ýaşaýan ýeri boýunça harby wekillikden güwähaty.
Dalaşgär talyplyga kabul edilmek üçin artykmaç hukukdan peýdalanýandygyny tassyklaýan beýleki resminamalary görkezip biler.
Giriş synaglary
Giriş synaglary hünärmenleri taýýarlamagyň ähli ugurlary boýunça fizika, matematika derslerinden geçirilýär.
Dersler boýunça giriş synaglary Türkmenistanyň orta mek¬depleriniň okuw maksatnamalarynyň esasynda geçirilýär.
Dersler boýunça giriş synaglary dilden döwlet dilinde geçirilýär.
Giriş synaglarynyň tertibinde bellenilen wagtda synaga esassyz sebäplere görä gelip bilmedikler ýa-da dersleriň biri boýunça synagdan geçip bilmedikler ondan soňky synaglara goýberilmeýär.
Giriş synaglarynyň netijeleri boýunça deň mukdarda baha alanlardan talyplyga kabul edilmek üçin artykmaç hu¬kukdan aşakda görkezilenler peýdalanýarlar:
- saýlan hünäri boýunça iki ýyldan az bolmadyk önümçilik tejribesi bolanlar;
- harby gullugy tamamlap gelenler.


text:
Gyrgyzystanyň Manas aeroportyndaky Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň harby tranzit merkeziniň işgäri huligançylyk aýyplamalary bilen tussag edildi.
Duşenbe güni Gyrgyzystanyň Içeri işler ministrliginiň metbugat gullugy ýekşenbe güni Kornelius Brandeniň özüni soraga çeken gyrgyz polisiýa ofiserine hüjüm etmekde aýyplanýandygyny habar berdi.
Maglumatlara görä, şol pursat ýerli zenanyň şikaýat etmegi netijesinde polisiýa Brandeni sorag edýär eken. Branden 1985-nji ýylda Amerikanyň Kaliforniýa ştatynyň Monterreý şäherinde dogulypdyr.
Gürrüňi gidýän ýerli zenan Brandeniň pul berip, özi bilen zorluk esasynda jynsy gatnaşyk etmäge synanyşandygyny aýdýar.
Polisiýanyň berýän maglumatyna görä, Branden soraga çekilende içgili eken we ol şol pursat polisiýa merkezindäki stoly döwüp, polisiýa ofiseriniň eşigindäki nyşanlaryny goparypdyr.


text:
10-njy ýanwarda geçen hökümet maslahatynda Türkmenistanyň prezidenti Türkmen telewideniýesiniň efirde görkezýän gepleşikleriniň hilinden ýene bir gezek öz nägileligini bildirdi. Prezident olaryň režissurasynyň pesdigini we gepleşikleriniň durmuşdan üzňedigini tankytlap, “Ýaşlyk” telekanalynyň başlygyny wezipesidnen boşatdy.
Prezident öz tankydy bellikleri boýunça jikme-jik maglumat bermedi. Emma onuň çykyşynyň halk köpçüligine ýetirilen bölegini göz öňünde tutup aýdanyňda, şol belliklerde umumy gürrüň edilýär.
Bu prezidentiň döwlet eýeçiligindäki telekanallaryň işi hakda eden ilkinji tankydy däl. Agzalýan tankydy bellikden soň aradan eýýäm iki hepde geçse-de, gepleşikleriň hilinde häzirlikçe asla üýtgän zat ýok.
Gepleşikler, bolşy ýaly, öňki äheňde dowam edýär. Meselem, döwlet eýeçiligindäki telekanallaryň ählisinde görkezilýän we ýarym sagatdan gowrak dowam edýän Watan habarlar, ýagny täzelikler programmasynda, öňküsi ýaly başdan-aýak prezident, onuň eden bellikleri we gatnaşan ýygnaklary hakda gürrüň edilýär.
Telewideniýäniň beýleki gepleşiklerinde hem halkyň derdi, ýurduň sosial ýagdaýy barada uly iliň pikirini öz içine alýan programmalar ýok. Tankydy bellige asla orun berilmeýär. Goňşularymyzda we beýleki ýurtlarda bolup geçýän wakalar hakda hem gürrüň edilenok.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir türkmenistanlylar, täzelikler bilen tanyşmak üçin türkmen telekanallaryna däl-de, daşary ýurt habar serişdelerine, şol sanda Azatlyk Radiosyna bil baglaýandyklaryny aýdýarlar.
Dres-kod
Telewideniýede işleýän kadrlaryň arasynda hem, edaranyň işinden nägilelik bildirýänler az däl. Olar, esasanam, aşa çäklendirmeler we senzuradan şikaýat edýärler. Habarlara bolan çäklendirmeler bilen bir hatarda telewideniýede dowam edýän dres-kod, ýagny egin-eşik syýasaty hem şol çäklendirmelerden ýene biri.
Adynyň agzalmagyny islemedik telewideniýäniň işgärleriniň biriniň aýtmagyna görä, diňe işgärleri däl, hatda telewideniýede görkezilýän ýönekeý adamlar hem gündelik geýýän egin-eşiklerinde surata düşürilmeli däl. Dress-koduň talaplaryna gabat gelmeýän adamlar hatda arkadaky planda hem görünmeli däl.
Telewideniýe işgäriniň aýdýanlaryna ekranda görkezilýän käbir sýužetlerden hem göz ýetirmek mümkin. Meselem, telewideniýede kähalatda kostýum-balakly, galstukly eli pilli meýdanda işläp ýören daýhany hem görmek bolýar. Ýa-da toýa geýilýän egin-eşikli sygyr sagýan sagymça-da duş gelinýär.
Mundan başga-da teleefirde özüňi alyp barmak boýunça hem birnäçe düzgünler bar. Şolardan iň soňky girizileni gepleşige gatnaşýan adamlaryň oturanlarynda ellerini dyzynda goýmaklygy. Gepleşigiň dowamynda gürläp oturan adam elini gymyldatmaly hem däl.
Alkyş
Döwlet eýeçiligindäki telekanallaryň birinde habarçy bolup işleýän galamdaşlarymyzdan biri telewideniýede çykyş edýän ýa-da interwýu berýän adamyň öz gürrüňini prezidente alkyş aýtmak bilen başlamak we ýene alkyş bilen soňlamak ýaly tabşyrygyň bardygyny aýtdy.
“Türkmen telewideniýesi bir adamyň islegini kanagatlandyrmak üçin diýen ýaly işleýär. Ýolbaşçylar prezidentiň göwnüni tapjak bolup, elinde baryny edýärler. Şonuň üçin telewideniýäniň gepleşikleriniň hili pes” diýip, telewideniýäniň adynyň efirde tutulmagyny islemedik işgäri gürrüň berýär.
Diňe habarlar, dres-kod däl, soňky döwürlerde, görkezilip başlanan az sanlyja gysga metražly filmleriň hili hakda hem dürli soraglar bar, sebäbi olaryň aglabasy many we mazmun taýdan hindi filmleriniň hekaýalaryny ýatladýar.
Türkmen rezissýorlary tarapyndan öňki ýyllarda surata düşürilen köne filmler bolsa telewideniýede görkezilmeýär. Özüni Bahar diýip tanadan Aşgabadyň ýaşaýjysy Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde bu barada şeýle diýýär. “Täze ýyl baýramynda görkezilen filmler gowşak, gülkünç bolmadyk ”gülkünç” sahnalaryna tomaşa edesiň gelenok, şonuň üçin daşary ýurt telekanallaryna seredeniň gowy”.
Şol bir wagtyň özünde-de ”Ýaşlyk” telekanaly barada aýdylanda, il içinde geçirilen barlag bolmasa-da, halk arasyndaky gürrüňlerden çen tutsaň, onuň beýleki telekanallar bilen deňeşdirilende, tomaşaçylarynyň köpdügini aýdara esas bar.
Bu telekanalyň, esasanam, “Siziň üçin körpeler” hemem ”Mukamlara seýrana” atly bäsleşik-gepleşiginiň ýaşlaryň arasynda belli bir derejede meşhurdygy aýdylýar. Emma onuň ýaly gepleşikler çäkli bolansoň, Bahar ýaly ildeşlerimiz güýmenmek hemem maglumat almak üçin daşary ýurt habar serişdelerine bil baglaýarlar.
Muňa Aşgabat ýaly uly şäherlerde ýaşaýş jaýlarynyň üçekdir-penjirelerinde goýlan “bol biten kömelekli meýdany” ýatladýan çanak antennalarynyň gürlügindenem hem göz ýetirse bolýar.


text:
Ýewropa Bileleşigi Ukrainadaky krizisde rol oýnamagy sebäpli täze sanksiýalara sezewar edilen 15 adamyň adyny yglan etdi.
ÝB-niň daşary syýasat boýunça ýolbaşçysy Katrin Aştonyň metbugat-wekili Maýa Koçiýançiç Reýters agentligine şeýle diýdi: “ÝB çäklendiriji çärelere sezewar edilýänleriň hataryna goşmaça 15 adamyň adyny goşmak kararyna geldi. Bu adamlar Ukrainanyň territorial bütewiligine, özbaşdaklygyna we garaşsyzlygyna garşy hereketlere jogapkär”.
29-njy aprelde ýaýradylan sanaw Orsýetiň Baş ştabynyň başlygy Waleriý Gerasimowyň we Orsýetiň Harby razwedka agentliginiň başlygy diýip tanadylan general-leýtenant Igor Sergunyň adyny öz içine alýar.
Orsýetiň hökümet baştutanynyň orunbasary Dmitry Kozak, Krymyň we Ukrainanyň gündogaryndaky Luhansk we Donetsk şäherleriniň Orsýete tarapdar separatistleriň liderleri hem sanawa girizildi. Şeýle-de prezident Wladimir Putiniň Krym boýunça ýörite wekili Oleg Belawentsewiň we Orsýetiň hökümetiniň Krym boýunça ýakynda bellenen ministri Oleg Sawelýewiň atlary hem sanawda görkezilýär.
ÝB-niň daşary syýasat boýunça ýolbaşçysy Katrin Aşton sanksiýalar sanawynyň çap edilmegi bilen baglylykda eden çykyşynda “Gündogar Ukrainadaky howpsuzlyk ýagdaýynyň ýaramazlaşýandygyna aladalanma” bildirdi.


text:
Soňky GYZYKLY
-
Mr. Biniň Gyzy: Tama vs. Hakykat
Kim Mr. Bin hakynda bilmeýär? Elmydama özüne çekiji Rowen Atrkinson gülkünç hereketleri we...
-
Bu Eýnşteýnyň matalyny adamlaryň diňe 2% çözüp bilýär
Biz "Nätdiňäý!?" topary bolup matal çözmegi diýseň gowy görýäris - bu beýniňi işletmegiň g...
-
Gyzykly maglumatlar
Ýene siziň üçin birnäçe gyzyklyja maglumatlar.
-
Söýgüli multfilmlerimiz hakynda köp zatlary bilmeýändigimizi subut edýän 17 sany geň galdyrmalar
Janlandyrylan filmleriniň döredijileri öz işlerine düýbünden kellelerini beripdirler. Öz m...
-
Diş barada faktlar
Diş barada gyzykly we geň faktlary siziň bilen paýlaşmakçy
-
Gyzykly Faktlar
Siziň üçin gyzyklyja faktlar.
-
Koka Kola arkaly işleýän telefon
Daizi Zheng Nokia üçin Koka Kolada işleýän mobil telefonyny taýýarlady!
-
"Ýeke Özi Öýde" kino-filminiň 13 syry
"Ýeke Özi Öýde" filmini görmek üçin aýratyn bir sebäp gerek bolmadyk komediýalaryň biridir...
-
Kakasy oglunyň çeken suratlaryny iň gülkünç hakykata öwürýär
Çagalar göz öňüne getirmegi we surat çekmegi diýseň gowy görýärler. Biziň her birimiz bols...
-
Diňe bir suratyň kömegi bilen bu mataly çözüp bilersiňizmi?
Beýniňizi türgünleşdirmek üçin kelläňizde 10 sanly meseleleri çözmek hökman däldir. Käwagt...
-
Ene-atalary we perzentleri üçin ajaýyp pikirler
Ene-atalar diňe bir gyşarnyksyz mugallymlar däl, şeýle hem käwagtlar perzentleriniň gündel...
-
Haýsy ýaşda bu meşhur atalar we ogullary ekiz ýaly bir-birine meňzeýärdiler?
Wagt örän çalt geçip gidýär. Haýsy bolsa-da bir ýagdaýda öz gahrymanlarymyz bir wagtlar ýa...
-
Söýgi ýyllar boýy ýaşaýandygyny subut edýän 16 meşhur ýyldyz jübütleri
Güýçli nika meşhur ýyldyzlaryň arasynda örän gyt duş gelýär, emma durmuş kynçylyklary, çag...
-
Şäherçä baý turist gelip, oteliň hojaýynyna 100$ girewine berýär we otaglary görmäge çykýar...
Şäherçä baý turist gelip, oteliň hojaýynyna 100$ girewine berýär we otaglary görmäge çykýa...
-
Gadymy sungat UKY -FU gerçekleri
Bu adamlar UKY-FU sungatyny kämil derejede özleşdirip, ony başgalara islendik ýerde we isl...
- Has köp ýükle


text:
7-nji dekabrda Moskwada “Miss Asia Moscow 2013” atly bäsleşik geçiriler. Şol bäsleşige türkmenistanly gözel Medine Şirmämmedowa hem gatnaşýar. Bu barada gürrüňi gidýän bäsleşigiň “Vkontakte” sosial ulgamyndaky sahypasynda habar berilýär.
“Miss Asia Moscow 2013” atly bäsleşigiň “Vkontaktedäki” sahypasynda berilýän maglumatlara görä, gürrüňi edilýän ýaryşa Altaý, Burýatiýa, Galmygystan, Tywa, Hakasiýa, Ýakudystan, Gazagystan, Gyrgyzystan, Türkmenistan, Wýetnam, Günorta Koreýa we Mongoliýa ýaly ýurtlardan gözeller gatnaşýarlar.
Medine Şirmämmedowa “Vkontakte” sosial ulgamyndaky sahypasynda galdyran ýazgysynda ähli türkmenistanlylaryň goldawyna garaşýandygyny aýdypdyr. Öz gezeginde türkmenler hem Medinäni goldaýandygyny beýan edip sosial ulgamda öz teswirlerini galdyrypdyrlar.
Şeýle ýaryşa gatnaşyp eýýäm öňdäki orunlaryňy birini eýelän türkmenistanlylardan ýene biri Abadan Ataýewadyr. “Vkontakte” sosial ulgamynda Igor Weliýewiň resmi sahypasy tarapyndan çap edilen surat köp agzalaryň ünsüni özüne çekipdir. Weliýewiň sosial ulgamdaky sahypasynda berilýän maglumata görä, 24-nji noýabrda Moskwada “Miss Wostok 2”, ýagny “Gündogar gözeli 2” atly gözellik bäsleşigi geçirilipdir.
Weliýewiň sahypasynda ýerleşdirilen suratda we maglumatda türkmenistanly gözel Abadan Ataýewanyň gürrüňi edilýän bäsleşikde ikinji ýeri alandygy aýdylýar. Mirlan Şirhanow we Murad Rustamowiç ýaly agzalar bäsleşigiň netijelerini gutlap, öz teswirlerini galdyrypdyrlar.
“Ertir.com”
“Ertir.com-da” Teswir atly agzanyň gozgan “Telekanallaryň reýtingleri (Hemmelere haýyş!)” atly temasy sosial ulgamyň agzalarynyň arasynda uly gyzyklanma döredipdir. Bu tema 1-nji dekabr bilen 3-nji dekabr aralygynda jemi 1788 sapar okalyp, oňa 75 sany hem teswir gelip gowşupdyr. Ol agzalar tarapyndan 51 gezek hem halanypdyr.
Temanyň mazmuny şeýle: “Garaşsyz, Baky Bitarap Türkmenistan watanymyzyň milli telekanallarynyň reýtingini hasaplamak üçin ses bermegiňizi haýyş edýärin. Esasan, haýsy telekanallary görýändigiňizi ses berişlikde görkezseňiz, minnetdar bolardym. Bu mowzuk diňe bir reýtingleri öwrenmek maksatlydyr. Haýyş hiç hili kritika we teswir gerek däl. Daşary ýurt kanallary barada asla teswir gerek däl. Hiç hili deňeşdirme we beýleki zatlary ýazmazlygyňyzy haýyş edýärin. Esasan, görýän telegepleşigiňizi ýazsaňyz, has hem täsirli bolar!” diýen sözler bilen dowam edýär.
Bu tema sosial ulgamyň agzalary tarapyndan ençeme teswir gelip gowşupdyr. Ilkinji teswir Sheffmurat atly agza tarapyndan ýazylyp, onda şeýle diýilýär: “Türkmen sporty bilen Aşgabat kanallaryny hem internetde onlaýn görnüşde görüp bolsady...”
Terazini atly beýleki bir agza bolsa: “Görüp bolaýjagy TW-4. Türkmen Owazam ýene ýagşy. Beýlekiler halys şama-şaýyrdy. Diňe "Watan" bolanda göräýmeseň, diýip-aýdar ýaly däl. Haltura durşy bilen” diýip, öz garaýyşlaryny beýan edipdir.
Kömelek çöpleýänçi agza “Aý türkmen kanallary erbet däl-ä. Soñky döwür hasam gowulaşdy” diýip, öz pikirini galdyrypdyr. Gyrpa atly agza bolsa “Men aýdaýynmy naturany, maňa minus goýanyň dykgatyna. Türkmen kanallaryny öň-ä bir göremokdym welin, inda hijem göremok, kä wagt gözüm düşse-de yüregim bulanýar. Bir söz bilen aýdanda, tormaz bary” diýip, öz pikirini ýazypdyr.
Bu temanyň soňunda “Haýsy telekanallara seredýärsiňiz?” diýlen soraga gelip gowşan sesleriň netijeleri şeýle: iň köp ses alan – Türkmen Owazy telekanaly, iň az ses alanam – Aşgabat telekanaly.
Twitter
Twitter sosial ulgamynda bolsa agzalaryň arasynda gyzyklanma döreden tweetlerden biri– Hanym Atly agzanyň “Nahar bişirip bilemog-a, bişirip görmedim :)" diýip öwünýän gyzlaram bar-aý. Men bazara, şolara ýüp almaga gitjek” diýen tweetidir.
Bu tweet 3-nji dekabrda çap edilip, oňa jemi alty teswir gelip gowşupdyr. Türkmengyz atly agzanyň “Sen näme şolara ýüp alýançymy?” diýip, beren soragyna Hanym atly agza “Almalydygyny özleri bilenok-da” diýip jogap beripdir. Bu gürrüňe Uzujak, Möwlam Amanow ýaly agzalar hem goşulypdyrlar. Gürrüňe goşulan MöwlamH atly beýleki bir agza bolsa “Oglanlardan-a geňem görmeli däl onda” diýen ýazgy goýupdyr.


text:
Türkiýäniň daşary işler ministri Ahmet Dawutogly franzus hökümetini öz taryhyna gaýtadan seretmäge, kolonial geçmişine üns bermäge çagyrdy.
Dawutogly bu çykyşy Fransiýanyň prezidenti Nikolýa Sarkoziniň çagyryşyna jogap hökmünde etdi. Sarkozi Ermenistana eden saparynyň dowamynda Türkiýäni ermenileriň genosidi meselesini ykrar etmäge çagyrdy.
Ermenistan Birinji jahan urşy ýyllarynda Osman türkleriniň 1,5 milliondan gowrak ermenini gyrandyklaryny aýdýar we ony genosid diýip ykrar etmekligi öňe sürýär. Türkiýe muny ret edýär.
Fransiýa ermenileriň genosidini ykrar eden ýurtlaryň biri. Şeýle hem, Fransiýa Türkiýäniň Ýewropa Bileleşigine agza bolmagyna garşy çykýan ýurtlaryň hataryna girýär.
Türkiýäniň Ýewropa işleri boýunça ministri Egemen Bagyş prezident Nikolýa Sarkozi ilki bilen öz ýurdundaky maliýe krizisine garşy çäreleri görüp, soňra ermeniler bilen bagly meselede taryhçy hökmünde çykyş etsin diýdi.
Türkiýanyň daşary işler ministri Ahmet Dawutogly Sarkoziniň bu çykyşlarynyň Türkiýanyň Ermenistan bilen ýola goýan barlyşyk prosesine ýaramaz täsir edip biljekdigini duýdurdy.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýurduň Milli howpsuzlyk ministrliginiň (MHM) döredilmeginiň 25 ýyllygy mynasybetli gutlag haty bilen ýüzlendi.
30-njy sentýabrda Türkmenistanyň resmi metbugatynda çap edilen maglumatda, Berdimuhamedow bu sene mynasybetli ýurduň Milli howpsuzlyk ministrliginiň işgärlerini gutlap, “Türkmenistanyň dünýäde parahatçylygyň, agzybirligiň, gülläp ösüşleriň ýurdy hökmünde uly abraýa eýedigini” aýtdy.
Şeýle-de, ol Milli howpsuzlyk ministrligi “ýurduň howpsuzlygyny üpjün etmekde, halkyň abadan durmuşyny, raýat jebisligini hem-de döwletiň ykdysady bähbidini goramak ugrunda” jogapkärli wezipäni ýetine ýetirýär diýdi.
Azatlyk Radiosy şu günki günde bu ministrligiň Türkmenistanda oýnaýan roly barada häzirki wagt daşary ýurtlarda ýaşaýan käbir türkmenistanlylar bilen söhbetdeş boldy.
Ýaragly güýçlerde gulluk eden, türkmen parlamentiniň öňki deputaty Halmyrat Söýünowyň sözlerine görä, bu ministrlik döwletiň içerki we daşarky howpsuzlygyny üpjün edýän esasy gorag ministrlikleriň biri bolsa-da, onda “bir adamyň bähbidine, görkezmesine” laýyklykda iş alnyp barylýar.
“Ýurtda ilkinji nobatda kanun, Konstitusiýa işlemeýär. Diýmek, adamlaryň hukuklary günde depelenip duran döwletde ministrlik öz borjuny Konstitusiýada talap edilşi ýaly ýerine ýetirip bilmeýär. Olar diňe ýokardan gelen, prezidentiň beren görkezmesi esasynda gündelik işini ýola goýup oturan gurama. Ol ýerde döwlet, halk üçin edilýän iş ýok. Diňe bir adamyň, şahsyýet kultunyň hatyrasyna amal edilýän iş bar diýip düşünýärin” diýip, Halmyrat Söýünow aýdýar.
“Müňlerçe adam türmä basyldy”
Onuň aýtmagyna görä, bu ministrlik ýurtdaky ykdysady ogurlyklaryň, korrupsiýanyň öňüni almaga gönükdirilen gurama bolsa-da, muňa garamazdan, bu meseleler gün geçdigiçe has-da möwjeýär. Şeýle-de, ol soňky 25 ýylyň dowamynda ýurtda müňlerçe adamyň günäsiz türmä basylandygyna hem ünsi çekip şeýle diýýär:
“MHM-niň roluny ‘gorag guramasy däl-de, jezalandyryş guramasy’ diýip atlandyrsak, has jaýdar bolardy. Ol jezalandyryş hem öz halkynyň garşysyna ulanylýan jezalar. Türkmenistan garaşsyzlygyny alany bäri geçen 25 ýylda bu ministrligiň döwletiň, halkyň öňünde bitiren hyzmatyndan döwleti, halky ýumran hyzmaty has köp bolup dur. Islendik döwri alanymyzda-da, MHM tarapyndan ýüzlerçe, müňlerçe adam türmä basyldy. On müňlerçe adam öz hukugyndan mahrum edildi. Ine, MHM-niň bitiren işi”.
Adam hukuklaryny goraýan “Türkmen inisiatiwasy” toparynyň başlygy Farid Tuhbatullin hem MHM-niň işinde sowet döwründe alnyp barylýan syýasatyň heniz hem dowam edýändigini aýdyp, “olaryň esasy maksady döwletiň syýasatyna garşy bolan adamlara garşy göreşmekden ybarat” diýýär.
“Sowet döwründäki syýasat gidip dur”
“Meniň pikirimçe, häzir sowet döwründäki syýasat gidip dur. “Howpsuzlyk” diýip, olaryň esasy maksady döwletiň syýasatyna garşy adamlary duşman edip görkezip, olara garşy göreşmekden ybarat. Syýasat boýunça olara şol gerek. Ol halkyň howpsuzlygy däl-de, döwletiň howpsuzlygy bolýar” diýip, Farid Tuhbatullin belleýär.
Onuň sözlerine görä, bu ministrligiň esasy borjy halkyň howpsuzlygyny üpjün etmekden ybarat bolsa-da, ýurtda adamlaryň hukuklarynyň berjaý edilişine, ykdysady, ekologik we korrupsiýa meseleleriniň çözülmegine üns bermeýärler.
“Ýurtda uly problemalar bar. Mysal üçin, sowet döwründen bäri Daşoguzda ýaş çaganyň we enäniň ölüm derejesi ýokary. Başga-da, ýurtda häzir syrkawlama epidemiýeleriniň, inçekeseliň we beýlekileriň derejesi hem gaty ýokary. Meniň pikirimçe, şu zatlar halka has köp zelel ýetirýär. Gynansak-da, olar [MHM] şu zatlara garşy göreşmeýärler. Olaryň birinji maksady döwleti, ýokary wezipeli adamlary goramakdan ybarat” diýip, Farid Tuhbatullin gürrüň berdi.
2002-nji ýyla çenli Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk komiteti diýlip atlandyrylan ýurduň Milli howpsuzlyk ministrligi 1991-nji ýylyň 30-njy sentýabrynda döredilipdi.


text:
Ýurdumyzyň okgunly ösmegine Türkmenistanyň ýangyç-energetika toplumy saldamly goşant goşýar. Bu toplum milli ykdysadyýetimiziň esasy pudaklarynyň biri bolup durýar. Bu ulgamda esasy orunlaryň birini eýeleýän Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumy nebiti we gazy gaýtadan işlemek boýunça Türkmenistanyň iň iri kärhanasy hasaplanylýar. Onda ýurdumyzda öndürilýän ähli önümleriň 25 göterimden gowragy öndürilýär. Toplumyň düzümine Türkmenbaşynyň we Seýdiniň nebiti gaýtadan işleýän zawodlary, Kenardaky nebit önümlerini saklaýan we ugradýan kärhana we beýleki düzümleýin kärhanalar girýär.
Bu kärhananyň sehleri 450 gektardan gowrak meýdanda ýerleşýär we bu ýerde 3,5 müňden gowrak adam işleýär. “Türkmenistanyň nebitgaz senagatyny ösdürmegiň 2030-njy ýyla çenli döwür üçin Maksatnamasyny” durmuşa geçirmegiň barşynda toplumyň esasy zawodynda tehnologiki desgalary we önümçilik hem-de durmuş-medeni düzümiň desgalaryny gurmak boýunça giň gerimli gurluşyk işleri ýaýbaňlandyryldy.
Hususan-da, bu ýerde kuwwatlylygy gije-gündizde 5,5 müň tonnadan 7 müň tonna çenli çig nebite barabar bolan, ELOU-AT-6 nebiti ilkinji gezek gaýtadan işleýän desga guruldy we işe girizildi. Ol nebiti ilkinji gezek gaýtadan işleýän sehleriň esasylarynyň birine öwrüldi. Şol sehlerde gije-gündiziň dowamynda jemi 18-20 müň tonna çig mal gaýtadan işlenilýär. Bu desga intellektual tapgyrdaky döwrebap amal ulgamlary bilen enjamlaşdyryldy. Olar tehnologiki işi durnuklaşdyrýarlar.
Awiasiýa kerosinini arassalaýan hem-de işlenen aşgary zyýansyzlandyrýan desganyň gurulmagy we işe girizilmegi esasy zawodda durmuşa geçirilen möhüm taslamalaryň biri boldy. Soňra döwrebap önümçilik desgalarynyň sany ýyl-ýyldan artyp başlady. Bu maýa goýum taslamasyny ABŞ-nyň “Meriсhem Сhemiсais Refmery Serviсes LLС” kompaniýasy türkmen hünärmenleri bilen bilelikde amala aşyrdy. Kerosini arassalaýan inženerçilik desgalarynyň ählisi halkara hil standartlary we ekologiýa howpsuzlyk kadalary nazara alnyp guruldy.
Polipropilen haltalary öndürýän täze desga hem “ýaşyl önümçilik” ýörelgeleri esasynda işleýär. Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda alnan degişli kysymly polipropilenden desgada ýylda dürli göwrümdäki ýumşak konteýnerleriň (haltalaryň) 25 müňüsi çykarylýar. Öndürilýän önümleriň şu möçberi nebiti gaýtadan işleýän toplumyň öz önümlerini gaplamak üçin döwrebap gaplara bolan isleglerini doly kanagatlandyrýar. Önümiň galan ep-esli bölegi içerki we daşarky bazarlarda ýerlenilýär.
Bu desganyň, sözüň doly manysynda, nebiti gaýtadan işleýän toplum üçin täsin önümçilige eýe bolan sehiň gurluşygy Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumy tarapyndan baş potratçy—Şweýsariýanyň “VenanсoAG” kompaniýasy bilen hyzmatdaşlykda amala aşyryldy. Kärhananyň giň we ýagty binasynda çig mal we taýýar önümler saklanylýan ammarlar, barlaghana we beýleki otaglar ýerleşýär.
“Nebiti gaýtadan işleýän pudagy ösdürmegiň 2012-2016-njy ýyllar üçin Maksatnamasyna” hem-de “Türkmenistanyň nebitgaz senagatyny ösdürmegiň 2030-njy ýyla çenli döwür üçin Maksatnamasyna” laýyklykda Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda täze inženerçilik desgalarynyň, tehnologiki düzümleriň we umumyzawod hojalygynyň desgalarynyň birnäçesini gurmak göz öňünde tutulýar.
Polipropilenden iki okly plýonkany öndürýän sehiň gurluşygy ýokary depginde dowam etdirilýär. Gudrony asfaltsyzlaşdyrmak bölümli haýal kokslamak desgasynyň gurluşygy tamamlanyp barýar. Mazudy wakum arkaly gaýtadan işlemek desgasy, ýeňil benzini izomerlemek desgalar toplumy we beýleki tehnologiki hem-de düzümleýin desgalar ýokary taýýarlyk derejesindedeir.
Suw üpjünçilik we akaba ulgamynyň durkuny täzelemek taslamasy hem Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň esasy zawodynda iri gurluşyk desgalarynyň biri boldy. Senagat maksatly we tebigaty goraýyş toplumy kärhananyň ekologiýa goraglylyk derejesini ýokarlandyrmaga hem-de çig maly rejelei ulanmaga, önümçilik ýitgilerini azaltmaga we degişlilikde, nebiti gaýtadan işlemegiň çuňlygynyň koeffisientini ýokarlandyrmaga ýardam eder.
Häzirki wagtda Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň harytlyk önümleri nebiti gaýtadan işlemekden alnan önümleriň köp görnüşlerinden hem-de kysymlaryndan ybaratdyr. Olaryň hatarynda suwuklandyrylan gaz, benzinler, kerosinler, dizel ýangyçlary, binýatlaýyn we harytlyk çygzy ýaglary, şeýle hem kokslar, bitumlar, polipropilen, plýonka, haltalar we beýleki harytlar bar. Bu önümler Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň üsti bilen ýerlenilýär.
Önümleri sarp edijileriň çägi örän giňdir. Suwuklandyrylan gaz , Pakistana, Eýrana, Owganystana, Gruziýa we Ermenistan iberilýär. Polipropilen Ýaponiýa, Russiýa, Türkiýä, Eýrana, Hytaýa we beýleki ýurtlara eksport edilýär. Nebit koksuny Russiýa, Täjigistan, Eýran satyn alýar. Binýatlaýyn çalgy ýaglary Eýrana, Italiýa we Russiýa, awtomobil benzinleri bolsa Owganystana, Eýrana, Yraga ugradylýar. Ýangyç mazutyny, esasan hem, Russiýa, Ukraina, Gruziýa ýaly ýurtlar alýarlar. Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumyndaky esasy zawoddan ugradylýan nebit önümleriniň umumy möçberinde eksport önümleriniň udel agramy 50 göterime golýadyr.
Öndürilen önümiň esasy bölegi suwuklandyrylan nebit önümleridir. Olar Kenardaky nebit önümleri saklanylýan we iberilýän kärhananyň rezerwuarlaryna akdyrylýar, şol ýerden bolsa deňiz tankerleri, demir ýol we awtomobil ulaglary arkaly ugradylýar. Suwuklandyrylan gaz zawodyň ýörite termanalyndan awtomobil we demirýol ulaglary bilen iberilýär. Bitumlar sarp edijilere ýörite awtoulaglarda hem-de demirýol wagonlarynda ugradylýar. Olar bitum desgasynyň estakadasyndan ýüklenilýär. Nebit koksy (jemi we gyzdyrylan) haýal kokslamak we koksy gyzdyrmak desgasynyň toplaýjy gaplaryndan demirýol ulagy arkaly iberilýär. Tehniki kükürt bellenen ýere awtomobil ulagy bilen iberilýär.
Zawoda gelip gowuşýan çig malyň, himiki reagentleriň we kömekçi serişdeleriň, aralyk hem-de ahyrky önümleriň seljerme gözegçiligi tehniki gözegçilik bölümi tarapyndan amala aşyrylýar. Bu bölüm özüne sekiz barlaghanany birleşdirýär.
Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň önümleriniň ýokary hiliniň halkara ykrarnamasy oňa daşary ýurtly hyzmatdaşlaryň uly gyzyklanmasyny üpjün edýär. Kärhana abraýly halkara sylaglary – “Altyn globus” (Amesterdam, Niderlandlar, 1995), “Astekleriň ýyldyzy” (Mehiko, Meksika, 1997), “Hil üçin halkara altyn ýyldyzy” (Ženewa, Şweýsariýa, 1999) baýraklarynyň eýesidir. Olaryň hatarynda “Täze müňýyllygyň baýragy” (Pariž, Fransiýa, 2001), “Tehnologiýa we hil üçin täze müňýyllygyň baýragy” (Ženewa, Şweýsariýa, 2001), “Hil üçin halkara baýragy” (Nýu-Ýork, ABŞ, 2002), “Hil üçin altyn ýyldyzy” (Ženewa, Şweýsariýa, 2002), “Täze müňýylygyň baýragy” (Pariž, Fransiýa, 2007) sylaglary bar.
Daşky gurşawy goramak işleri howa taşlanylýan zyňyndylara, galyndy suwlara we önümçiligiň galyndylaryna olaryň düzüm bölegini, zyýanlylyk derejesini hasaba almak bilen gözegçilik edilýär. Şunda täze tehnologiýaly desgalaryň gurluşygy başlanmazyndan ozal hünärmenler tarapyndan täze tehnologiýalara we tehniki çözgütleriň taslamasyna seljerme geçirilýär. Täze taslamalar ekologiýa gözegçiligini hem hasaba almak bilen dürli synaglardan geçirilýär. Ol synaglary ýöriteleşdirilen döwlet edaralary amala aşyrýar. Önümçilik desgalarynyň senagat taýdan ulanylmagynyň barşynda zawodyň merkezi barlaghanasy we gaz halas ediş gullugy tarapyndan enjamlaryň ygtybarlylygyna yzyiderli ýagdaýda gözegçilik amala aşyrylýar.
Umumy ekologiýa gözegçiligi Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň tebigaty goramak bölümi tarapyndan amala aşyrylýar. Kärhananyň ekologiýa howpsuzlygyny gowulandyrmakda onuň tehniki taýdan gaýtadan enjamlaşdyrylmagy, häzirkizaman tebigaty goraýyş tehnologiýalary, könelişen tehnologiýa desgalarynyň yzygiderli ýagdaýda ulanyşdan aýrylmagy uly ähmiýete eýedir.
Mysal üçin, dizel ýangyjyny gidroarassalaýyş desgasynyň işe girizilmegi bilen tehnologiýa işiniň barşynda galyndy önümler – himiki arassa kükürt alnyp, ol geçginli haryda öwrülýär. Şunlukda zawodda, dizel ýangyjynda işleýän awtoulaglarda, demirýol we suw ulagynda kükürt goşundularynyň howa taşlanylmagynyň möçberi azaldylýar.
Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumyň çäginde şeýle hem kitaphana we muzeý ýerleşýär. Kitaphanada Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň eserlerine aýratyn orun degişlidir. Bu ýerde innowasiýa we durmuş taýdan ähmiýetli taslamalara degişli maglumatlar, şeýle hem Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň kärhanalarynda ulanmaga berlen senagat desgalarynyň tehniki resminamalary saklanylýar.
Kitaphananyň okalga zalynda amatly mebeller, häzirkizaman enjamlary we kompýuter tehnikasy bar. Önümçilik bölümleri, zawod müdiriýeti we hatda pudaklaýyn ministrlik bilen hem köpýaýlymly aragatnaşyk ulgamy ýola goýlupdyr. Bu ýerde 100 orunlyk mejlisler zaly hem bar.
Mejlislere gatnaşyjylar hemişelik ýagdaýda işleýän wideoproektora noutbuklary birleşdirip, garalýan meseleleri ara alyp maslahatlaşmaga işjeň gatnaşyp bilerler. Kitaphanada elektron göterijilerde maglumat gaznasy bar. Neşir önümleri aýratyn kitap saklanylýan binada ýerleşdirilipdir, olaryň has köp isleg bildirilýänleri okalga zalynda goýulýar.
Häzirki zaman ylmy neşirler we uglewodorod önümlerini çykarmak we gaýtadan işlemek boýunça dürli ugurlara degişli tejribe häsiýetli işläp taýýarlamalar kitaphananyň esasyny düzýär. Sorag-jogap häsiýetindäki neşirler, bilermenleriň maslahatlary, maglumat-seljeriş äheňli makalalar we ýurdumyzyň hem-de daşary ýurtly alymlaryň köpsanly işleri okyjylaryň uly isleginden peýdalanýar, olarda hünärmenleriň nebitgaz pudagynyň innowasiýa ösüşine şahsy garaýyşlary beýan edilýär. Şeýle hem kitaphanada gadymy we häzir hereket edýän desgalaryň kiçeldilen nusgalary ýerleşdirilipdir.
Bu kärhananyň taryhy, onuň häzirki ýeten derejeleri we geljegi bilen gyzyklanýanlaryň sany az däl. Olar esasan ýaşlardyr. Nesilleriň dowamaty kärhananyň işgärleri bilen ýeterlik üpjün edilmeginiň hem-de üstünlikli işlemeginiň girewidir.
Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň okuw geçilýän ýörite Tehniki merkezi bar, onda işgärleri, şol sanda buhgalter - operator, enjamlar boýunça ussa, elektrik, elektrik bilen kebşirleýji we köpsanly beýleki ugurlar boýunça işgärler taýýarlanylýar. Tehniki merkezde, esasan zawodyň hünärmenleri okuw geçýärler. Okuw otaglarynda ýrdumyzyň tehniki ugurly ýokary okuw mekdepleriniň mugallymlary we daşary ýurtly hünärmenler mugallymçylyk edýärler. Olar zawodyň çäginde türkmen kärdeşleri bilen bilelikde täze desgalary gurmak boýunça sapak geçýärler we ussatlyk tälimlerini berýärler.
Okuw geçmek bilen bir wagtda işgärleri gaýtadan taýýarlamak hem alnyp barylýar, operatorlaryň, maşinistleriň, elektrikleriň we beýleki işgärleriň hünär taýýarlygyny ýokarlandyrmak boýunça okuwlar geçilýär. Okuwçylar zawodyň önümçilik bölümlerinde, barlaghanalarynda we zawod müdirliginde, eger-de olaryň hünäri dolandyryş işleri bilen baglanyşykly bolsa okuw tejribelerini geçýärler. Tehniki merkezde ussahanalar, kompýuter otagy, kitaphana, tehniki türgenleşik enjamlary bar.
Zawodda we nebit önümlerini saklaýan we iberýän Kenar kärhanasynda Saglyk öýi hem-de feldşerçilik bölümçi açyldy. Bu lukmançlyk edaralary häzirkizaman enjamlary bilen üpjün edilendir, rentgen anyklaýyş, ultrases barlaglary otaglary, şeýle hem terapewt, hirurgiýa we stomotologiýa we beýleki otaglar nebirçileriň hyzmatynda.
Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň lukmançylyk gullugynyň işgärleriniň esasy wezipesi nebithimiýa önümçiliginiň dürli ugurlarynyň 150 hünäri boýunça işgärleri özünde jemleýän ýurdumyzyň iň iri kärhanasynyň işgärleriniň kesellemeginiň öňüni almakdyr. Zawodyň "Awaza" milli syýahatçylyk zolagynda deňziň kenarynda gurlan “Arzuw” şypahana sagaldyş toplumynyň bejeriş-sagaldyş otaglary hem şu maksada gulluk edýär.
Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň baş zawody şäher dörediji kärhanadyr. Soňky ýyllaryň içinde zawod tarapyndan şäher üçin durmuş medeni maksatly desgalaryň ençemesi bina edildi. Olaryň hatarynda bir gije gündizde 35 müň kub metr kuwwaty bolan suw arassalaýjy desga, “Awaza” dynç alyş zolagynda gämi gatnawly derýa, 600 orunlyk täze häzirkizaman mekdebi, 160 orunlyk çagalar bagy bar.
Şäheriň taryhy merkezinde ýerleşýän nebitçileriň Medeniýet köşgüniň durkunyň täzelenmegi şäheriň ýaşaýjylary üçin ajaýyp sowgat boldy, bu ýerde çagalaryň we ulularyň döredijilik başarnyklaryny açmak, dürli medeni çäreleri geçirmek üçin ähli şertler döredilipdir. Isleg bildirýänleriň ählisi üçin “Şagadam” stadionynyň we köpugurly bedenterbie-sagaldyş toplumynyň gapylary açykdyr.
Häzirki zaman çagalar baglaryny we kombinatlaryny öz içine alýan zawodyň mekdebe çenli ýaşly çagalar edaralarynyň ulgamy yzygiderli giňelýär. Şu ýyl 160 orunlyk çagalar bagy we her biri 320 orunlyk iki sany häzirkizaman çagalar bagy olaryň üstüni ýetirdi.
Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda ýaşaýyş jaýlaryny gurmak hem giň gerime eýe boldy. Soňky ýyllaryň içinde zawodyň dört sany köp gatly ýaşaýyş jaýy ulanmaga berildi, olar täze görnüşli ýaşaýyş jaý toplumyny emele getirdi. Ýakyn wagtda ýene-de ýaşaýyş jaýlarynyň ikisi, degişlilikde 40 öýli we otaglarynyň ýerleşdirilişi gowulandyrylan 48 öýli ýaşaýyş jaýlary ulanmaga berler. Ýokary amatlyklary bolan 12 gatly 72 öýli ýaşaýyş jaýlarynyň ikisiniň gurluşygynda timarlaýyş işleri alnyp barylýar. Iki sany 52 öýli ýaşaýyş jaýyny öz içine alýan toplum gurulýar. Bulardan başgada şäheriň dürli künjeklerinde 24 öýli iki sany ýaşaýyş jaýynyň gurluşygy dowam edýär.
Nebiti gaýtadan işlemegiň depginleriniň yzygiderli ýokarlandyrylmagy, ýokary hilli önümleriň goýberilişiniň möçberleriniň artdyrylmagy zawod işgärleri we şypahana – şäheriň ýaşaýjylary üçin durmuş düzüminiň desgalarynyň bina edilmegi Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň alyp barýan syýasatynyň ajaýyp netijeleridir, ol syýasatyň esasy maksady döwletimiziň ykdysady kuwwatyny pugtalandyrmak we halkyň abadançylygyny ýokarlandyrmakdyr. Bu syýasat netijesinde biziň garaşsyz Watanymyz ýurduň ilatynyň ýokary durmuş derejesini üpjün edýän gülläp ösýän döwlete öwrülýär.
Bu köpugurly asylly işe Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň işgärleri hem öz goşandyny goşýarlar, kärhananyň işgärler topary milletiň Lideri Gurbanguly Berdimuhamedowyň Türkmenistanyň ýangyç-energetika toplumynyň öňünde goýan wezipelerini üstünlikli durmuşa geçirmekde yhlasyny gaýgyrmaýarlar.


text:
Türkmenistanda şu ýylyň başyndan döwlet-edara kärhanalarynyň işgärleriniň aýlyk haklary bilen bir hatarda, pensiýa haklary 10% ýokarlandyryldy. Resmi metbugatda munuň ýaşaýjylaryň hal-ýagdaýyny gowulandyrmak üçin edilýändigi habar berilýär.
Emma şol bir wagtyň özünde käbir pensionerler ýurtda dollaryň gymmatlamagy, şeýle-de bahalaryň ýokarlanmagy netijesinde öz pensiýalarynyň köpelmän, gaýtam öňküsinden 15% çemesi peselendigini aýdýarlar.
Şeýle pensionerleriň biri Lebap welaýatyndan özüni Hudaýberdi aga diýip tanyşdyran ildeşimiz. Ol bu mesele baradaky garaýyşlaryny Azatlyk Radiosynyň Lebapdaky habarçysy Osman Hallyýewe gürrüň berdi.


text:
8-nji oktýabrda 20-nji asyryň birinji ýarymynda ýaşap geçen iň görnükli hem tragiki rus şahyrlaryndan biri Marina Swetaýewanyň dünýä inenine (1892-nji ýylda doglan) 120 ýyl boldy. Bu sene diňe bir şahyryň watany Orsýetde däl, eýsem dünýäniň köp beýleki ýurtlarynda-da giňden bellenildi. Marina Swetaýewa uly söz ussady hem kommunistik-bolşewikler syýasatynyň pidalaryndan biri hökmünde tanalýar.
Ynsan kalby dogan bolsa ganatly,
Oňa ne öý gerek, ne köşgi-eýwan!
Çingiz han kimmişin, nämemiş Orda!
Iki sany duşmanym bar dunýede,
Iki ekiz taýy – ýelmenen jebis:
Açlaryň açlygy, dokuň doklugy!
(şahyr Şiralynyň terjimesinden)
Marina Swetaýewa 1892-nji ýylyň 8-nji oktýabrynda Moskwa şäherinde dünýä indi. Onuň kakasy belli filolog hem sungaty öwreniji, Moskwa uniwersitetiniň professory Iwan Swetaýew, ejesi pianist-sazanda Mariýa Meýn.
Marina Swetaýewa (çepde), onuň adamsy S.Ýefron (ýokardan çepde) we onuň ýakyn dosty K.Rodzewiç (ýokardan sagda) Pragada immigrasiýada, Praga, 1923.
Gyzynyň terbiýesi bilen ejesi meşgullanyp, onuň sazanda bolmagyny isläpdir. Ýöne Marina 6 ýaşyndan rus, fransuz hem nemes dillerinde goşgy ýazyp başlapdyr. 16 ýaşynda Pariže gidip, ol gadymy fransuz edebiýatyndan ýörite leksiýa alypdyr.
Marina Swetaýewanyň döredijiliginiň agramly bölegini gysga hem örän çeper goşgular düzýär. Onuň 20 çemesi ownukly-irili poemasy bar. Ol ençeme proza eserleriniň-de awtorydyr. Olardan drama eserleri, esse häsiýetli prozasy hem ýatlamalary aýratyn tapawutlanýar. Ol ömrüniň soňky böleginde çeper terjime bilen meşgullandy.
Iki güneş sowap barýar –
Rehm et maňa, eý, Taňrym!
Biri meniň gursagymda,
Beýlekisi asmanda.
Ötermikäm öz günämi –
Nädip bu goşa güneş
Meni dälilik kaddyna
Ýetirmegi başardy!
Ýok şöhleleň agyrysy –
Sowap barýar ikisem!
Haýsy has gyzgyn bolsa,
Ilki bilen şol öçer.
(şahyr Şiralynyň terjimesinden)
Marina Swetaýewanyň döredijiligi hem ömri 20-nji asyryň iň galagoply döwrüne gabat geldi. Çagalyk döwründe hem ömrüniň iň hasylly döwründe ol ençeme ýerlerde, şol sanda köp ýyllap Günbatarda ýaşamaly boldy. Onuň bir çagasy açlykdan öldi. Kämillige ýeten gyzy ömrüniň ýaşlyk döwrüni Staliniň lagerinde geçirdi, onuň adamsyny tussaglykda atyp öldürdiler. Ýeke ogly bolsa geçen uruşda wepat boldy. Şeýlelikde, Marina Swetaýewadan gös-göni nesil galmandyr.
Şahyryň ömür ýoly däl, döredijiligi-de örän gözgyny ýagdaýda boldy. Onuň daşary ýurtlarda ýaşan döwründe döreden eserlerinden köpüsi wagtynda çap edilmedi. Soňra bolsa Staliniň gazabyna duşup, “halk duşmanynyň” hossary hökmünde onuň eserleri gadagan edildi. Diňe 1961-nji ýylda, Nikita Hruşewiň “maýylganlyk” döwri başlananda, onuň eserleri çap edildi.
M.Swetaýewanyň Pragada immigrasiýadaka ýaşan jaýyna berkidilen memorial ýazgy. 31-nji awgust, 2012.
Ýöne, muňa garamazdan, şahyryň dogruçyl hem doly terjimehaly ýokdy. Eserleri-de dolulygyna okyjylara ýetmändi. Ol barada dürli gürrüňler ýaşaýardy hem galp maglumatlara esaslanýan käbir kitap şekilli golýazmalar ýaýradylýardy.
SSSR-de Gorbaçýowyň ýolbaşçylygynda üýtgedip gurmak we aç-açanlyk döwri başlanandan soň, Marina Swetaýewanyň goşgulary köpçülikleýin kitap bolup çykyp başlady. Şol döwürde şahyr barada örän ygtybarly maglumatlary özünde jemleýän, onuň aýal dogany Anastasiýa Swetaýewanyň “Ýatlama” atly iki tomluk kitaby çykdy, şeýle hem şahyry gören adamlar tarapyndan ençeme ýatlamalar ýazyldy.
Häzirki döwürde Marina Swetaýewanyň ýaşan ýerlerinde hormat ýazgylary goýlan, şahyra degişli köpsanly muzeýler döredildi, birnäçe şäherde onuň heýkelini oturtdylar. Marina Swetaýewa barada dokumental we çeper filmler hem surata düşürildi.
Marina Swetaýewanyň kitaplary çykyp başlanyndan soň, onuň türkmen edebiýatyna-da uly täsiri ýetip başlady. Onuň käbir eserleri türkmen diline terjime edildi. Bu ugurda aýratynam Kerim Gurbannepesowyň hyzmatyny ýatlamak möhüm. M.Swetaýewanyň täsirini türkmen şahyrlary Akjemal Omarowada, Gurbannazar Ezizowda, Annaberdi Agabaýewde, Nobatguly Rejepde, Şiraly Nurmyratda we käbir beýleki şahyrlarda görmek bolýar.
Şahyr Şiraly Marina Swetaýewa barada
Marina Swetaewa 1941-nji ýylda Tatarystanyň Ýelabuga şäherine ugrajak bolanda, öz çemodanyny daňmagy uçin Boris Pasternagyň beren ýüpüni öz boýnundan orap, şol ýylyň 31-nji awgustynda Ýelabuga şäherinde ýagty jahan bilen hoşlaşypdy. Şonda onuň bary-ýogy 49 ýaşy bardy.
Marinanyň aýal dogany Anastasiýa Swetaýewa öz yatlama kitabynyň bir ýerinde Marinanyň hemişe gözlerini potologa dikip, berkräk bir ildirgiç gözläp ýörendigini, iň soňunda-da, bir posly çüýüň ýeterlik bolandygyny ýatlapdy.
Anastasiýa doganyny yatlap, ýene bir gözgyny yagdaýy beýan edyär: “Ýelabuganyň öwlüýäsine baryp, Marinanyň dört guburyň haýsysynda ýatandygyyny hem anyklap bilmedim. Şonuň üçinem, dört mazaryň daşyna ýüp aýladym-da, ‘Şu dört mazaryň birinde Marina Swetaýewa ýatyr’ diýen ýazgyny galdyrdym...”
Moskwadaky Edebiýatçylaryň Merkezi Öýündäki aşhanada gap-çanak ýuwmaga-da alynmadyk we “Açlykdan ýaňa ölum derejesine jetdik!” diýip özelenen Marina Swetaýewa hakdaky söhbedi sagatlap däl, hepdeläp, aýlap dowam etse-de bolardy, ýöne bu sapar biz onuň gyzyla gaplaýmaly setirleriniň erkin terjimelerine nobat beräýsek diýdik:
Düýnem diňe gözlerime bakardyň,
Bu gün bolsa gözüň töweregiňde.
Güşlar oýanýança oturardyň düýn,
Bu gün mollatorgaý öwrüldi garga.
Hawa, sen akylly, men bir kemakyl,
Sen durşuňa gujur, men bir garantga.
Aýallaryň dogabitdi nalasy:
“Aýt, men saňa näme etdim, ezizim?!”
Hem-ä suw, hemem gan – seň üçin gözýaş,
Suwa dönen ganly ýaşa ýuwundyň.
Söýgi – öweý ene; söýgi ene däl,
Rehim-şepagata garaşmaň ondan.
Ezizleri alyp gidyä gämiler,
Olary ak yollar demine dartýa.
Bir iňňildi basýa tutuş ýer ýüzün:
“Aýt, men saňa näme etdim, ezizim?!”
Düýn ýatyrdyň aýaklarmy gujaklap,
Çyn-Maçyn güýjüne deňäp zorumy.
Birdenem ýazdyrdyň eljagazlarňy:
Ömür ýere gaçdy – poslan köpük deý.
Göyä sud öňünde – müzzerip durun,
Çagasyn öldüren heleý mysaly.
Dowzahda duşsamam gaytalaryn men:
“Aýt, men saňa näme etdim, ezizim?!”
Oturgyçdan, düşegimden soraryn:
“Nämüçin çydaýaň bu sütemlere?”
Jogap şeyle: “Başgasyny öpmeli,
Gaýdyp öpülmeseň – kerçelmeli sen”.
Ot içinde ýaşamagy öwretdiň,
Soň taşladyň doňup ýatan sährada!
Ine, janym, maňa seň eden zadyň!
“Aýt, men saňa näme etdim, ezizim?!”
Jedelleşme, men bar zatdan habarly,
Gözlerim açyldy – oýnaşyň däl men.
Söygi haçan yza ätse ädimin,
Ajal-bagban gelýä gaýçysyn somlap.
Agaçlary yralamak gerek däl –
Almaň özi ýere gaçýa bişende.
Sen meni bagyşla ähli zat uçin...
“Aýt, men saňa näme etdim, ezizim?!”
Şu temadan taýýarlanan ýörite gepleşigi diňlemek üçin, şu ýere basyň:


text:
Türkmeniň meşhur klassyk şahyry Mämmetweli Kemine bir goşgusynda «Meniň dilim, seniň eliň hünäri, nusga bolup galsyn ilden-illere» diýipdir.
Eýsem dünýä türkmenleri, şol sanda türkmenistanlylar halkyň asyrlardan asyrlara geçirip, şu günlere alyp gelen medeni mirasyny nähili öwrenýärler?
Bu meselde soňky ýyllarda nähili ilerlemeler bar?
Şonuň bilen bir wagtda Owganystanda, Eýranda, Türkiýede we beýleki ýerlerde ýaşaýan türkmenler medeni mirasy öwrenmekde ýene näme etmeli?
Azatlyk radiosynyň nobatdaky «Dünýä türkmenleri» gepleşiginde şu mesele barada gürrüň edilýär we oňa dürli ýurtlarda ýaşaýan synçylaryň, ekspertleriň gözi bilen garaldy.
Gepleşgimizi diňläp, pikir-garaýyşlaryňyzy iberseňiz, hoşal bolarys.


text:
Wladimir Putine jemgyýetiň bildirýän hormatynyň hem baş egmeleriň dürli-dürlüligi indi o diýen haýran galdyryp duranok.
Orsýetiň premýer-ministriniň suratlary futbolkalarda ýerleşdirilýär. Moskwadaky reklama plakatlarynda ol belli kino gahrymany - Jeýms Bonduň görnüşinde suratlandyrylýar. Sibirdäki bir topar bolsa oňa keramatly Pawlyň täzeden direlişi hökmünde tagzym edýär.
Indi bolsa ýeserlik bilen edilen wideoýazgy Orsýetiň internet äleminde ýurduň ýaş gelin-gyzlaryny öz egnindäki eşikleriniň ýakalaryny ýyrtyp, “Putiniň armiýasy” hökmünde premýer-ministri goldamak üçin birleşmäge çagyrýar.
Syýasy oýunmy?
Bu wideoýazgy ýekşenbe güni Orsýetiň iň belli sosial ulgamlarynyň biri bolan
“Vkontakte” atly sosial aragatnaşyk saýtynda ýerleşdirldi. Käbirleri muny köpçülikleýin habar serişdeleriniň üsti bilen ýaşlary öz tarapyna çekmek üçin edilen hökümetiň syýasy oýny hökmünde häsiýetlendirýärler.
Wideoýazgynyň esasy gahrymany ýokary derejede geýnen, elinde “Iphone” telefony bolan, Moskwada beýik ökjeli köwüşde gezmeläp ýören student – Diana atly gyz. Ol Orsýete asudalyk we ösüş getiren adamy jan-dilden gowy görýändigini aýdýar.
“Men ýurdumyzyň durmuşyny üýtgeden adamy jan-dilden gowy görýärin. Ol hormata mynasyp syýasatçy. Şeýle-de ol ýaraşykly erkek kişi. Ol Wladimir Putin. Ony millionlarça adam gowy görýär. Oňa ynanýarlar. Ýöne munuň bilen birlikde onuň üstünden gara dökýän bir üýşmek topar hem bar. Belki, olar muny özlerinden gorkýandyklary üçin edýändirler. Belki, bu olaryň gowşaklygydyr. Sebäbi olar hiç haçan onuň ýerinde bolup bilmezler” diýip, wideoýazgydaky gyz aýdýar.
Diana soňundan Moskwa derýasynyň kenarynda, oturgyçda güneşläp oturan iki sany boýdaşynyň ýanyna barýar. Soňra gyzlar dar, ak futbolkanyň üstünde özleriniň gyzyl dodak boýagy bilen ýürek çekýärler, şeýle-de “Men Putin üçin ýyrtaryn” diýen ýazygyny ýazýarlar.
Diana soňundan “ýaş, akyly ýerinde we owadan” gyzlary Putin üçin özleriniň bir zadyny ýyrtmaga çagyryp, täze bäsleşigiň başlanýandygyny mälim edýär.
“Edenli erkek”
Putin edermen hereketleri bilen, şol sanda ak aýyny huşundan gidermek ýa-da sport ulagynyň rulunyň başyna geçip, özüni edenli erkek hökmünde görkezýär.
Putini goldaýan çäreler ýurduň beýleki partiýalary tarapyndan hem amala aşyrylýar. Synçylar bular ýaly çärelere Kremli goldaýan “Naşi” we “Ýaşlar gwardiýasy” ýaly toparlaryň hem ilteşiginiň bardygyny çak edýärler.
Belli rus bloggeri Aleksandr Morozow şeýle diýýär: “Putin üçin ýyrtaryn” diýilýän çärede onçakly bir täze üýtgeşik zat ýok. Bu ilki bilen söýgi gahrymanynyň görnüşini döretmek synanşygydyr. Ýönekeý söz bilen aýdylanda, bu bir “Berluskoniçilikdir”. Munuň kimiň kellesine gelendigini aýtmak kyn. Bular Kremliň ýaşlar toparlaryndan çykýar. Ýaşlaryň ünsüni çekmek üçin, goşa dyrnakda aýdylanda “oýlap tapyjylyk toparlary” bu ugurda iş alyp barýarlar”.
Sişenbe güni “Vkontakte” sosial ulgamynda “Putine garşy armiýa” atly bir topar hem döredildi. Olar Diananyň toparyny “hökümet tarapyndan maliýeleşdirilýän” diýip, ýazgarýarlar.
“Putin üçin ýyrtaryn” atly topar “Vkontakte” ulgamynda öz esasy maksatlarynyň geljek ýylyň martynda, nobatdaky prezidentlik saýlawlarynda Putiniň yzyna, prezident wezipesine dolanmagyny gazanmakdygyny aýdýar.


text:
2015-nji ýylyň 19-21-nji maýynda «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda VI Halkara gaz kongresi we pudaklaýyn sergi geçiriler. «Türkmengaz» döwlet konserni we Türkmenistanyň Söwda-senagat edarasy onuň guramaçylary bolup çykyş edýärler. TGK-2015-iň Guramaçylyk Komitetinde garaşylyşy ýaly, öňde boljak pudaklaýyn forum dünýäniň 40-dan gowrak döwletinden wekilleriň azyndan 500-sini ýygnar hem-de dünýä bileleşigi we gaz ulgamynda halkara işewürleri üçin ähmiýetli waka öwrüler diýip, "Nebit-gaz" gazeti habar berýär.
Türkmenistan gaz ulgamynda hyzmatdaşlygyň möhüm ugurlaryny, energiýa serişdeleriniň eksport ugurlaryny diwersifikasiýalaşdyrmak, döwletara hyzmatdaşlyk we maýa goýumlary, milli we sebit gaz geçiriji düzümi ösdürmek meselelerini ara alyp maslahatlaşmak üçin eýýäm altynjy gezek netijeli meýdança öwrüler.
Türkmenistanyň Halkara gaz kongresine bolan uly gyzyklanma beýleki energiýa serişdelerinden tapawutlylykda, dünýäniň uglewodorodlary sarp ediş ulgamynda mawy ýangyjyň agramynyň ýylsaýyn ýokarlanmagy bilen şertlendirilendir. Şonuň üçin dünýäniň öňdebaryjy kompaniýalarynyň gaz pudagynda ýurdumyz bilen ysnyşykly gatnaşyklary ýola goýmaga ymtylmagy kanunalaýyklykdyr.
TGK-2015-de Türkmenistanyň pudaklaýyn ministrlikleriniň we edaralarynyň ýolbaşçylary we hünärmenleri öz çykyşlarynda ýurdumyzda amala aşyrylýan giň gerimli taslamalar, şeýle hem gazhimiýa we gazy gaýtadan işleýän senagaty ösdürmegiň mümkinçilikleri hakynda gürrüň bererler. Şol taslamalar gaz ulgamynyň senagat kuwwatyny berkitmäge, gaz geçiriji düzümi ösdürmäge, energiýa serişdeleriniň çykarylmagyny we iberilmegini artdyrmaga gönükdirilendir. Türkmenistanyň ýangyç-energetika toplumyny has-da döwrebaplaşdyrmak, uglewodorod gorlaryny netijeli işläp taýýarlamak we olary gaýtadan işlemek üçin halkara hyzmatdaşlygy, maýa goýumlary, dünýä tejribesini we tehnologiýalary peýdalanmak meseleleri giňden beýan ediler. Forumyň çäklerinde daşary ýurtly işewürler bilen türkmen nebitgaz edara-kärhanalarynyň wekilleriniň arasynda köpsanly iş duşuşyklary meýilleşdirildi.
TGK-2015-e daşary ýurtly gatnaşyjylara tebigy gazy gözlemegiň, çykarmagyň we gaýtadan işlemegiň döwrebap tehnologiýalaryny, enjamlary getirmek, olara hyzmat etmek babatda tekliplerini beýan etmek, «mawy ýangyjyň» eksport ugurlaryny diwersifikasiýalaşdyrmak boýunça iri taslamalary amala aşyrmaga gatnaşmagyny ara alyp maslahatlaşmak üçin netijeli mümkinçilik dörediler.
Öňde boljak gaz kongresi tebigy gazy çykarmagyň depginlerini artdyrmaga, täze ýataklary agtarmaga we özleşdirmäge, energiýa serişdeleriniň iberilmegini diwersifikasiýalaşdyrmaga, gaz ulgamynda öňdebaryjy tehnologiýalary we innowasion çözgütleri ornaşdyrmaga, gazy gaýtadan işleýän senagaty we gazhimiýa pudagyny sazlaşykly ösdürmäge gönükdirilen ileri tutulýan pudaklaýyn maksatnamalary amala aşyrmakda möhüm orun eýelemelidir — diýip, "Nebit-gaz" belleýär.


text:
Siriýanyň Homs welaýatynda parahat ilatdan onlarça adamyň öldürilendigi habar berilýär. Olaryň aglabasynyň aýallar we çagalardygy aýdylýar.
Režime garşy bir ýyl bäri dowam edýän protestleri basyp ýatyrmakda häzir 50 töweregi adamyň “gyrgyna” berilmeginde aktiwistler Siriýanyň režimini aýypladylar.
Siriýanyň döwlet telekanaly bu gyrgynçylykda “ýaraglanan terrorçy topary” aýyplady we olaryň howpsuzlyk güýçlerini ynamdan gaçyrmaklygy maksat edinendiklerini tekrarlady.
Siriýanyň içinden maglumat almaklygyň çäkli bolanlygy sebäpli, bu aýdylýanlaryň hiç birini hem garaşsyz çeşmeler arkaly tassyklatmak başartmady.
Gandöküşlik baradaky bu maglumatlar BMG-niň we Arap Ligasynyň Siriýa boýunça wekili Kofi Annan Damasky terk edenden soň ýüz berdi.
Annanyň Siriýa eden saparynda ot açyşlygy bes etmek barada Siriýanyň režimi bilen ylalaşyga gelmek başartmady.
BMG-niň maglumatyna görä, Siriýada geçen bir ýylyň dowamyndaky bidüzgünçiliklerde 7,500-den gowrak adam ölüpdir. Başga maglumatlarda ölenleriň sanynyň has köpdügi aýdylýar.


text:
Adam hukuklaryny goraýjy tanymal gurama Gazagystanyň hökümetini we birnäçe nebit kompaniýasyny nebit pudagynda işleýän müňlerçe adamyň hak-hukuklaryny yzygiderli depelemekde aýyplady.
Adam hukuklaryny goraýan “Human Rights Watch” guramasy şu gün çap eden hasabatynda geçen ýyl uzaga çeken protestler netijesinde polisiýa tarapyndan 16 adamyň öldürilmeginiň, müňlerçe adamyň işden boşadylmagynyň we zähmet hukuklarynyň, şol sanda käbir beýleki hukuklaryň äsgerilmezliginiň has ulurak problemalara ünsi çekýändigini aýtdy.
Agzalýan guramanyň Gazagystanyň nebit pudagynda zähmet hukuklarynyň bozulmagy baradaky raporty Gazagystanyň hökümetiniň we şol ýerde iş alyp barýan Günbatar nebit kompaniýalarynyň öz işägärleriniň bileleşik döretmek erkinligini, topar bolup ylalaşyga gelmek we söz azatlygy boýunça hukularyny bozandygy baradaky maglumatlary öz içine alýar.
Hukuk goraýjy guramanyň wekili Mihra Rittmann täze hasabatda işçileriň hak-hukuklary bozuldy diýilýän pikirler barada Azatlyk Radiosyna şeýle maglumat berdi:
"Şol hukuk bozmalar, işçileriň bileleşip gepleşikler geçirmek tagallasyna goşulyşmak we parahatçylykly protestlerden soň köpçülikleýin işden boşatmalar ýaly ýagdaýlary öz içine alýar. Biz bu ýagdaýlara ýakyndan syn edip, gelejekde işçileriň hak-hukuklarynyň bozulmagynyň öňüni almagy üçin hökümete öz tekliplerimizi hödürlemegi makul bildik.”
Adam hukuklaryny basgylaýan firmalar
Raportda agzalýan üç kompaniýanyň ikisi bilelikdäki kärhanalar bolup, olar: Gazak-Hytaý kompaniýasy “KarazhanbasMunai JSC”, bir bölegi Italiýanyň “Eni” kärhanasyna degişli bolan “Ersai Caspian Contractor LLC-dir”. Üçünji firma bolsa, “Gazak OzenMunaiGas” kompaniýasydyr.
Kompaniýalaryň üçüsinde işleýän nebitçiler we bileleşigiň liderlerleri bilen geçirilen iterwýularyň hem-de barlag işleriniň esasynda ýazylan raporta görä, 2011-nji ýylyň maý aýynda işçileriň kollektiwleýin ylalaşyga gelmek synanyşyklaryna hökümet resmileri ilkibaşda biparh seredipdiler. Ondan soňra işçiler bileleşiginiň liderlerine basyş edilip, üç kompaniýadan jemi 2000 adamy işden boşadypdyrlar.
Barlyşyk boýunça gepleşikler şowsuz bolansoň, müňlerçe işçi iş taşlaýyş yglan etdi. Olardan käbiri açlyk yglan etdi. Hökümet ýolbaşçylary käbir protestleri zorluk bilen ýatyryp, işçiler bileleşiginiň birnäçe liderini we wekilini türme tussaglygyna höküm edipdiler.
Adam pidalaryna getiren konflikt
Geçen ýylyň dekabr aýynyň 16-synda polisiýa, nebit kompaniýasynyň eşigindäki näbelli adamyň konflikti ýitileşdirmegi sebäpli, Žanözen şäherinde protest görkezýän nebitçileriň garşysyna ot açyp başlapdy. Şol çaknyşykda jemi 16 adam heläk bolupdy.
Şol wakadan soňra resmiler Žanözende protest geçirýän nebitçilere we aktiwistlere garşy berk çäre görüp başladylar.
Adam hukuklaryna gözegçilik edýän “Human Rights Watch” guramasy Gazagystany işçilere degişli kanunlaryny, ýagny olaryň bileleşmek we topar bolup ylalaşyga gelmek hem-de protest bildirmek ýaly hukuklaryny halkara standartlaryna gabat getirmäge çagyrýar.
Ondan başga-da, adam hukularyny goraýan gurama öz raportynda hökümetden bileleşigiň agzalaryny goramagy we olara görkezýän basyşlaryny bes etmegi talap edýär. Şeýle-de, agzalýan gurama öz raportynda Gazagystanyň daşary ýurtly partnýorlaryna, aýratyn-da Ýewropa Bileleşiginiň agzasy bolan ýurtlara ýüzlenip, olary gazak işçilereniň hukuklarynyň bozulmagy bilen bagly meselelere biparh garamazlyga çagyrýar.


text:
Yslamy Öwreneliň
Nebis, ruh we durmuş ýaly manylary aňladyşy ýaly höwes, ýagny bedeniň erbet we ähmiýetsiz islegleri manysyny hem aňladýar
Yslam düşünjesinde nebis esasan adamyň içindäki erbet duýgularyň, legal däl islegleriň çeşmesi manysynda ulanylypdyr. Şeýlelikde nebise garşy göreş, içerki hasaplaşyk bolup, musulmanlar üçin iňňän möhüm ähmiýete eýedir.
Gurhanda beýan edilşine görä nebis hem şeýtanyň was-wasalaryna açyk, hem-de özi adama käbir etbetlikleri etmegi üçin was-wasa berýär. “Kasam edýän, adamy biz ýaratdyk we nebsiniň oňa beren was-wasasyny hem biz bilýäris.”, “Nebisler gabanjaňlyga we men-menlik duýgulary öjükdirýändir” aýatlary bilen Hezreti Ýusubyň dilinden beýan edilýän “Adamyň nebsi erbetlik etmäge ýykgyn edýändir” diýilýän aýat, nebsiň meýilini aňladýar. Adam Atanyň ogullaryndan biriniň doganyny öldürmegi we Ýakup pygamberiň ogullarynyň doganlary Ýusuby guýa taşlamaklary barada gurhanda gürrüň berilýän wakalar, nebsiň adamy nämelere alyp baryp biljekdigini we hiç kimiň nebsin erbetliklerinden goranmaýandygyny görkezýar. Emma Muhammet pygamberiň hem beýan edişi ýaly adam nebsiniň was-wasa hem-de erbet arzuw-isleglerini berjaý etmedigi saýyn borçly däldir.
Yslam düşünjesine görä adama berilen durmuşyň her pursadynyň we berilen nygmatlaryň ählisiniň hasaby ahyretde soralar. Şol synag düşünjesine laýyklykda adamyň öz içki dünýäsininde yzgiderli ýagdaýda hasap ýöretmegi talap edilýär. Musulmanyň özüni yzgiderli häsýetde sorag etmegine nebis hasabaty diýilýär. Düşünjeli musulman edenlerini ýygy-ýygydan seljerip, öz-özüni tankyt edip bilmelidir. Şonuň netiejesine göre bolsa eden haýyr-sahawatlary üçin allaga şükür eder; günäleri sebäpli bolsa puşman bolup, toba eder, özüni düzetmäge synanşar. Şeýlelikde bu hasabat musulman üçin iňňän möhüm tagalladyr. Nebisde oýanan duýgularyna gözegçilik etmegine we musulmanyň içgin, ärdemli adam bolmagyna alyp barar.
Beýik biribar “Nebsini saplan halas bolandyr. Ony erbetliklere gömüp, hapalan adam zyýan çeker” diýip buýurýar. Nebsi saplamak, erbet hüý-häsýetlerden çetleşmek, gowy endikler edinmek we gowy işler etmek bilen bolar. Ony görmek we berjaý etmek üçin bolsa nebis ýygy-ýygydan sorag edilmeli. Hezreti Omardan rowaýat edilýän şu waka ony ajaýyp görnüşde beýan edýär: “Hasap soralmazdan ozal özüňizi sorag ediň, uly hasabat güni üçin özüňizi taýarlaň! Çünki kyýamat güninde hasam bermek diňe aýatdaka özüni sorag edenler üçin ýeňil bolar.” Bu hasabat alla ýolunda edilmeli ähli göreşiň özenini emele getirýär.
Yslam düşünjesine görä nebis adamlardan aýry däldir. Şeýlelikde nebis bilen göreşmek adamyň özi, harsydünýäligi, yzy üzülmeýän islegdir arzuwlary bilen synagy hem-de göreşmegidir. Hezreti pygamber “Akylly adam nebsi bilen hasaplaşyp, oňa höküm edýän we ölümden soňky durmuşy üçin işleýändir. Biçäre adam bolsa nebsinin ähli arzuw-isleglerine boýun egýän we şonuň bilen birlikde entegem alladan gowulyk tama edýändir” diýmek bilen, şol göreşi akyllylygyn talaby hökmünde kabul edipdir.
Muhammet pygamber nebsiň ýa şeýtandan ýa-da melekden alýan ylhamy bilen hereket edýändigini habar beripdir. Şeýtan adama dünýä durmuşyna çekmäge synanşar. Durmuşdan lezzet almagy üçin höweslendirer. Melek bolsa etjek hereketiniň netijesini pikir etmegini ündär. Hasabata çagyrar. Hezreti pygamber musulmanlara şol ylhamlaryň netijelerini ýatlatmak üçin “Jähennem nebsiň hoşuna gelýän zatlara, jennet bolsa nebsiň halaýan kynçylyklary bilen gurşalypdyr” diýip buýurýar. Nebsin hasabynda göz öňünde tutulmaly iň esasy kriteriýadan biri hem şol tabşyrykdyr.
Musulmanyň içerki hasabaty özüni, borçdyr jogapkärçiliklerini ýatlamagyna, ahyrete barýan ýolda geçen aralygyny görmegine we öz ýagdaýyny seljermegine sebäp bolar. Hasabat nebsiň hoşuna gelmän biler. Eýsem ölmegi ýatlamagy, käbir zowky-sapalary terk etmegi, agyr borçlary ýerine ýetirmäge girişmegi talap eder. Eşretli dünýä durmuşy, mäla-mülke ýykgyn etmek, nebsiň erbet arzuwlary bolsa adama borçlaryny, ahyret hasabyny, allany unutdyrar. Aslyna seredilende adam bolmaklygyň borjuny, başga bir söz bilen aýdylanda adamyň özüni unutdyrar. Beýik alla bu barasynda “allany unudan we şol sebäpli allanyň özlerine özlerini unutdyran adamlary ýaly bolmaň” diýmek bilen ünsleri çekýär.
İçki dünýä hasabaty musulmana arzuwlaryna, hereketlerine gözegçilik etmäge pursat döredýär. Dogrylaryny we ýalňyşlaryny wyjdanynyň sğzgüjinden geçirmegine ýardam berer. Nebisde bardygy bilinýän ýaramaz dugularyň haýyra tarap gönükdirilmegine ýol açar. Jemläp aýdanymyzda hasabat musulmany netijä alyp barýan gymmatly ýolbeletdir.


text:
Halkara sergisini Türkmenistanyň Gurluşyk ministrliginiň, Türkmenistanyň Gurluşyk materiallary senagaty ministrliginiň we Türkmenistanyň Söwda-senagat palatasynyň bilelekde gurnandygy habar berildi. Sergä gurluşyk bilen meşgullanýan iri daşary ýurt kompaniýalary bilen bir hatarda türkmenistanly hususy gurluşyk kompaniýalary hem gatnaşdy.
“Türkmengurluşyk-2011” sergisinde, 25-nji awgust.
Ýerli synçylaryň tassyklamagyna görä, ýurtda hususy gurluşyk kompaniýalarynyň ösmegine prezident Berdimuhamedow häkimiýet başyna gelensoň, güýçli itergi berildi. 2009-njy ýylyň iýul aýynda Berdimuhamedow ýerli gurluşyk kärhanalarynyň bäsdeşlik ukybyny ösdürmäge ýardam etjek ýörite karara gol çekipdi. Şol kararda ýerli gurluşyk kärhanalarynyň gurluşyk-montaž, remont we rekonstruksiýa işlerinde daşary ýurt kompaniýalary bilen deň şertlerde tenderlere gatnaşyp biljekdigi aýdyldy.
2008-nji ýylda bolsa prezident Berdimuhamedow turkmen gurluşykçylaryna, daşary ýurt kompaniýalaryna garanda, şol bir eden işleri üçin az hak tölenýändigini nygtap, Gurluşyk ministrligine hemmeler üçin bir tarifiň girizilmegini tabşyrdy.
Gazanylan üstünlikler
Şu ýylyň mart aýynda ýerli metbugatda Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşigine salgylanyp berlen maglumatda ýurtda hasaba alnan ýerli hususy gurluşyk kompaniýalarynyň sanynyň 200-e baryp ýetendigi habar berildi.
Mundan öň türkmen gurluşykçylarynyň esasan subpodrýad, ýagny gurluşyk barada şertnama gol çeken esasy firma däl-de, aýry-aýry işleri etmäge ýardam berýän şirketler hökmünde iş alyp barandyklary, häzir bolsa ýerli hususy firmalara 12 gatly jaýlaryň gurluşygynyň ynanylýandygy habar berilýär.
“Türkmengurluşyk-2011” atly serginiň geçirilmegi bilen bagly ýaýradylan maglumatda gysga möhletde ýurtda “Türkmen Hazar ýollary”, “Doganlar”, “Ajaýyp bina”, “Ak tam”, “Ömür”, “Ussat” ýaly ýerli hususy gurluşyk kompaniýalarynyň köpüsiniň ygtybarly ykdysady hyzmatdaş hökmünde özlerini tanadandyklary bellenildi.
Häzirki wagtda döwlet ýerli gurluşyk firmalaryna ýaşaýyş jaýlaryny, mekdepleri, çagalar baglaryny, stadionlary gurmak boýunça möhüm ähmiýetli taslamalaryň birnäçesiniň amala aşyrylmagyny ynandy. Ýurduň hususy firmalary ilkinji gezek köp gatly ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşygynyň baş potratçylary hökmünde çykyş etdiler diýlip, habar berilýär.
Ösüşe näme päsgelçilik döredýär?
Synçylaryň pikiriçe, ýurduň ýapyklygy, käbir halatlarda kanunlaryň işlemezligi, monopoliýa garşy garaşsyz edaranyň bolmazlygy, telekeçileriň kynçylyklary barada aýdyp biljek garaşsyz metbugata ýol berilmezligi, parahorlugyň giňden ýaýramagy, hökümete degişli däl guramalaryň işiniň çäklendirilmegi hususy gurluşyk kompaniýalarynyň köpelip, olaryň bäsdeşlik ukybynyň ýokarlanmagyna böwet bolýar.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan ýerli ýaşaýjylaryň biri oglunyň gurluşyk kompaniýasyny açmaga synanyşandygyny gürrüň berdi. Ýöne ol şeýle kompaniýany açmak üçin Türkmenistanda ýokarda oturan çinownikleriň arasynda howandarlyk edýän kişi tapylmasa, gurluşyk pudagynda iş alyp barmagyň juda kyndygyny aýtdy.
Özüni Azat diýip atlandyran telekeçi Türkmenistanda gurluşyk firmasyny açyp, Aşgabat şäher häkimligi bilen çagalar bagynyň gurluşygy babatda şertnama gol çekendigini gürrüň berdi. Emma şertnamada gurluşyk desgasyny tabşyrmak üçin bellenilen wagt möhletiniň, gurluşyk tehnologiýasynyň hemme şertlerini ýerine ýetirmäge mümkinçilik bermeýändigini aýdyp, Azat çagalar üçin gurulýan desganyň hili barada alada edip, şertnamadaky möhletden biraz gijigendigini aýtdy.
“Ylalaşygyň şertini ýerine ýetirmediň diýen bahana bilen, Aşgabadyň häkimligi gurluşygy gutarylmadyk desgany elimden aldy. Gurluşyga sarp eden serişdelerimi-de gaýtaryp bermedi” diýip, telekeçi ýurduň prezidentiniň ýerli gurluşykçylary höweslendirmek baradaky inisiatiwasynyň Aşgabat şäher häkimliginde goldanmaýandygyny öňe sürdi.
“Meniň ýaly hökümet bilen belli bir desganyň gurluşygy babatda şertnama gol çekip, onlarça müň dollaryny ýitiren telekeçi az däl. Olardan käbiri gurluşyk bilen meşgullanmagy bes eden bolsa, beýlekileri bu ýakymsyz sapakdan netije çykaryp, hökümet bilen gönüden-göni ylalaşyga gol çekmekden çekinýärler. Şonuň üçin türkmen gurluşykçylary “Polimeks”, “Itera” we beýleki iri daşary ýurt kompaniýalarynda subpodrýadçy hökmünde iş alyp barýarlar” diýip, Azat aýdýar.
Gurluşyk pudagynda hususy kompaniýalaryň sanyny artdyryp, olaryň ösmegini, berkemegini gazanmak üçin näme etmeli? Bu sowala Türkmenistanyň maliýe pudagynda uzak wagtlap işlän, häzir Bolgariýada ýaşaýan ykdysatçy Annadurdy Hajyýew şeýle jogap berýär:
—Ýerli gurluşykçylar iri daşary ýurt kompaniýalary bilen bäsleşip bilmez, şol sebäpden ýerli telekeçiler hökümetiň goldawyna mätäç. Häkimiýet başyndakylar ýurtda hususy gurluşyk biznesini ösdürmek babatda ýörite maksatnamany taýýarlap, ony kabul etmeli. Ýurtda gaty köp serişde gurluşyklara sarp edilýar. Gurluşyk bilen meşgullanýan ýerli kompaniýalary höweslendirmek üçin häkimiýetler türkmen telekeçilerine dürli desgalaryň gurluşygyny tabşyryp, gurluşyk tehnologiýasynyň talaplaryna görä, oýlanyşykly düzülen ylalaşyklara gol çekmeli. Häzir bolsa, gurluşyk desgasynyň belli bir senä tabşyrylmalydygy aýdylyp, gurluşygyň hiline üns bermäge wagt goýulmaýar. Bu bolsa gurluşygy alyp baran kompaniýanyň abraýyna-da ýaramaz täsir edýär.
Türkmen gurluşykçylaryna ýeňillikli karzlar berilmeli, salgyt ýenillikleri girizilmeli, gurluşyk tehnikasy we materiallar getirilmegi üçin gümrük töleglerinde ýörite ýenilleşdirilen tarifler kesgitlenmeli. Şeýle çäreler ýurtda hususy gurluşyk firmalarynyň ösmegine ýardam berer — diýip, Hajyýew aýdýar.
Ykdysatçy Hajyýew döwlet monopoliýasy höküm sürýän ýurtda monopoliýa garşy garaşsyz edaranyň döredilmeginiň manysynyň ýokdugyny aýdýar:
—Garaşsyz sudlary bolmadyk ýurtda monopoliýa garşy garaşsyz edaranyň işlemegine bil baglap bolmaz. Kanunlary kabul etmek hem ýeterlikli däl, bank ulgamynda hakyky reformalary geçirip, şol kanunlaryň işlemegini gazanmaly. Telekeçileriň hak-hukugyny gorap biljek kärdeşler arkalaşygynyň döredilmegi hem ýerli gurluşykçylaryň işlerine has ynamly, ykjam çemeleşmegine ýardam bererdi.
“Türkmengurluşyk-2011” atly halkara sergisi barada berlen maglumatlarda häzir Türkmenistanda 2,100-e golaý desganyň gurulýandygy, olaryň umumy bahasynyň 32,3 millard dollara barabardygy aýdyldy. Türkmen häkimiýetleri 2020-nji ýyla çenli ýurtda öndürilýän içerki önümiň 70%-niň hususy pudaga degişli bolmagyny planlaşdyryp, bu ugurda hereket edýändiklerini aýdýarlar.


text:
Türkiýäniň günorta-gündogar regionynda ýekşenbe güni ýüz beren güýçli ýer yranmadan soň, halas edijiler gözleg we halas edişlerini dowam etdirýärler.
Ýekşenbe güni irden ýüz beren we Rihter ölçeginde 7,2 ball güýji bolan bu ýer yranmanyň netijesinde ölen adamlaryň sany edil häzirki wagt 200-den gowrak diýlip hasaplanylýar. Ýöne gözleg işleriniň barşynda ölenleriň sanynyň has-da köpelmegine garaşylýar.
Bu tebigy betbagtçylygyň netijesinde müňlerçe adam öýsüz-öwzarsyz galdy. Netijede öten agşam müňlerçe adam gijäni sowuk howada, daşarda geçirdi.
Ýykan-ýumrançylyklar ýer yranmanyň episentrine golaý ýerleşýän Wan şäherinde has-da uly gerimde boldy. Bu regionyň ilaty aglaba kürt ýaşaýjylaryndan ybarat. Ýakyn günlerde bu regionda howanyň temperaturasy has-da peselip, garyň ýagmagyna garaşylýar.
Ýykan-ýumrançylyklar ýer yranmanyň episentrine golaý ýerleşýän Wan şäherinde has-da uly gerimde boldy.
Halas ediş işleriniň barşynda eýýäm ençeme adam ýykylan jaýlaryň harabalyklarynyň astyndan diri tapyldy. Erjiş raýonynda diri tapylan bir ýerli ýaşaýjy öz başyndan geçiren ýagdaýy barada şeýle gürrüň berdi: “Biz agam ikimiz harabalyklaryň astynda gabalyp galdyk. Meni diri alyp çykdylar. Ýöne agam henizem harabalyklaryň astynda”.
Türkiýäniň içeri işler ministri Idris Naim Şahin duşenbe güni irden 217 adamyň ölüdiginiň resmi ýagdaýda tassyklanandygyny aýtdy. Onuň aýtmagyna görä, bu ölenlerden 100-si Wan şäheriniň ýaşaýjysy, 117-si bolsa Erjiş raýonynyň ýaşaýjysy.
Idris Naim Şahin bu ýer yranmada Erjiş raýonynda köp gatly ýaşaýyş jaýlaryndan 80-e golaýynyň ýykylandygyny we köp adamlar henizem şol jaýlaryň harabalyklarynyň astynda diridir diýlip hasaplanylýandygyny aýtdy.
Türkiýäniň hökümeti ýurduň 38 şäherinden halas ediş toparlaryny bu raýona gözleg we halas ediş işleri üçin ýollady.
Türkiýäniň hökümeti ýurduň 38 şäherinden halas ediş toparlaryny bu raýona gözleg we halas ediş işleri üçin ýollady. Duşenbe güni irden Erjiş raýonynda 650 töweregi, Wan şäherinde bolsa 300 töweregi halas edijiniň iş alyp barýandygy barada maglumat alyndy.
Mundan daşary, Türkiýäniň Goranmak ministrligi-de halas ediş işleri üçin bu ministrlikden alty sany batalýonyň ýollanandygyny mälim etdi.
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýýip Erdogan ýer yranmanyň yzýany, ýekşenbe güni agşam bu tebigy heläkçiligiň bolan raýonyna bardy.
Azatlyk Radiosynyň Türkiýedäki habarçysy bu heläkçiligiň bolan raýonyna eýýäm Gresiýa we Ysraýyl ýaly ýurtlardanam ýardamlaryň gelip gowşandygyny habar berdi.
Emma premýer-ministr Rejep Taýýyp Erdogan Wan şäherinde habarçylara beren interwýusynda Gresiýa bilen Ysraýylyň hödürlän deslapky kömeklerinden häzirlikçe ýüz öwrendigini we käbir beýleki ýurtlaryň bu işde Türkiýä ýardam berýändiklerini aýtdy.
“Zerur bolan halatynda Türkiýe beýleki ýurtlardan kömek sorar. Häzirki wagt diňe Azerbeýjandan, Eýrandan we Bolgariýadan gelen toparlar iş alyp barýarlar” diýip, Erdogan belledi.
Türkiýäniň Eýran bilen serhet ýakasynda ýüz beren bu gezekki ýer yranmanyň Eýranyň-da serhetýaka raýonlarynda uly başagaýlyklary döredendigi habar berilýär. Ýöne Eýranyň territoriýasynda nähili ýitgileriň bolandygy barada häzirlikçe anyk maglumat alynmady.


text:
Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu çykyş edip, Eýranyň dünýä güýçleri bilen özüniň ýadro programmasy barada gepleşikleri geçirip, ýadro ýaragyny edinmek üçin “wagt utmak” isleýändigini aýtdy.
Netanýahunyň ýekşenbe güni eden bu çykyşy, ýakynda Gazagystanda Eýranyň we dünýäniň iri alty döwletiniň geçiren gepleşiklerine gabat geldi. Şonda Tähranyň ýadro programmasy boýunça öňegidişligi gazanmak başartmandy.
Ysraýylyň goranmak ministri Ehud Barak Waşingtonda çykyş edip, diplomatiýanyň üsti bilen Eýranyň ýadro hyjuwlaryny togtadyp boljakdygyna şübhe bildirdi.
Günbatar döwletleri Eýranyň ýadro programmasyna duwlanyp, ýadro ýaragyny döretmeginden howatyr edýärler. Tähran bu aýyplamalary iňkär edýär.


text:
Sarygetirme keseli dünýädäki iň bir ýokanç keselleriň biridir. Bu keselden lukmanlaryň özleri hem gorkýarlar.
Sarygetirme güýzde hem gyşda giň ýaýraýar. Soňky döwürlerde bu kesel Türkmenistanda has köpelýär. Aýratyn-da, ýaş çagalarda köp gabat gelýär.
Häzirki wagtda Türkmenistanda dünýäniň iň bir ösen döwletlerindäki ýaly hassahanalaryň gurluşygy görlüp-eşidilmedik derejede alnyp barylýar. Adamlaryň saglygyny gorajak hem saglygyny bejerjek medisina edaralary yzly-yzyna gurlup, ulanylmaga tabşyrylýar. Ýurduň gazet sahypalaryna syn edeniňde, radio gepleşiklerini diňläp, telewideniýede görkezilýän sýužetleri synlanyňda Türkmenistan saglygy saklaýyş babatda jenneti mekana öwrülýär.
Saglygy saklaýyş ulgamy boýunça ýurtda gurlan hassahanalaryň we saglyk merkezleriniň birnäçesi — ýagny ýokanç keselleri merkezleri geçen ýylyň birinji sentýabr güni hem açyldy. «Ýewropanyň esasy önüm öndürijilerinden getirilen iň täze lukmançylyk tehnikasy bilen üpjün edilen häzirki zaman merkezleriniň 6-syny özünde jemleýär» diýlip, Türkmenistanda täze açylan lukmançylyk toplumy hakda «Türkmen döwlet habarlar» gullugynyň maglumatlarynda aýdylýar.
«Türkmen döwlet habarlar» gullugynyň maglumatlarynda ýene täze açylan lukmançylyk toplumynyň keselleri anyklaýyş bölüminde täze özboluşly abzal bolan fibroskanyň hem işe girizilendigi barada habar berilýär. «Bu abzal bagryň keselini anyklamak üçin Fransiýada öndürilipdir hem-de ol Merkezi Aziýa sebitinde ilkinji gezek Türkmenistanda ulanyşa berlipdir. Mundan başga-da bu lukmançylyk merkezinde müşderileriň howpsuz şertlerini üpjün etmek üçin zerur tehnika bilen enjamlaşdyrylypdyr. Ýokanç keselli näsaglar üçin izolýatorlar hem göz öňünde tutulypdyr, şol näsaglaryň ýanyna gelýänler olar bilen domofon aragatnaşygy arkaly habarlaşyp bilerler» diýlip, «Türkmen döwlet habarlar» gullugynyň maglumatlarynda ýene aýdylýar.
Okap görmek üçin örän ajaýyp maglumatlar. Bu aýdylanlar boýunça durmuşy göz öňüne getirseň, türkmenler hut ertekiler dünýäsinde ýaşaýan ýaly. Şeýle ajaýyp lukmançylyk merkezlerinde bejerilmek her bir türkmene miýesser etsin!
Perdäniň aňyrsynda näme bar?
Hakykatda, sarygetirme keseli bilen keselhana düşenleri azyndan ýigrimi bir gün hassahanada saklamaly. Ýöne näsaglaryň diýseň köplügi sebäpli demini sanap ýatan hassa bolmasa, köplenç halatda näsaglar üç gün ýa-da bir hepde saklanyp goýberilýär. Ýeriň ýetmeýänligi sebäpli öýünde bejergi alýan näsaglar hem kän. Sary getirme keseli üçin üç gün bejergi alan näsag 800 manat tölemeli bolýar. Bu bolsa 280 amerikan dollary bolýar.
Iş tapmaýan ýa-da ujypsyz aýlyk bilen çaga ekleýän maşgalalar üçin bu pul örän köp pul bolýar. Bir hepde bejergi üçin iki müň manat ýa-da bir müň amerikan dollaryna barabar pul tölenýär. Beýle puly tapyp bilmän, özüniň sarygetirme keseline ulaşanyny duýan oba ýerlerindäki näsaglaryň diňe arassa suw içip gezmek bilen öz-özüni bejermek synanyşygyna ýüz urýan halatlary hem ilat arasynda ýüze çykýar. Beýle bejeriş köplenç halatda gowulygyň üstünden eltmeýär.
Sarygetirme keseline sataşanlaryň ýagdaýy paýtagt şäherde hem aňsat däl, ýöne welaýat, etrap ýaşaýjylary üçin bu kesel has-da howply bolup durýar. Sebäbi oba ýerlerinde lukmanlar örän gowşak, keseli anyklaýyş tehnikalary örän köne bolanlygy üçin sarygetirme keselini ýüze çykarmakda köp kösençlikler çekilýär.
Oba adamlarynyň özleri näsagyň dabanynyň aşagyna gaýnan, gyzgyn şugundyry ýapmak bilen sarygetirmäni ýüze çykarýarlar. Kä halatlarda keseliň wagtynda anyklanmaýanlygy sebäpli bir maşgalada üç-dört adamyň-da sarygetirme keseline sataşýandygy ýaly hadysalar ýüze çykýar.
Çagalar baglarynda keseli wagtynda anyklanmadyk çaga sebäpli bu kesel köp çagalara ýokuşýar.
Umuman, bolup ýören zatlary göreniňde Türkmenistanda bu keseli bejermekde oýun edilýän ýaly. Köp lukmanlar işinden ýadaýarmy-nämemi, bu kesel bilen keselleýän näsaglara örän biparh seredýärler. «Ýer ýok» diýip, näsaglaryň üstüne gygyrýarlar. Gerekli dermanlary gözlemegi olaryň üstüne atýarlar. Käteler, welaýat ýerlerinde näsaglaryny keselhana ýerleşdirip bilmän, tanyş tapyp, tanşyň üsti bilen ýerleşdirilýän halatlary-da az bolanok.
Sarygetirme keseli adamlara ýokuşanda ganyň üsti bilen, iýmitden, howadan geçýär. Şuňa garamazdan, täze gurlan — ýokanç keselleri merkezleri Aşgabadyň eteginde, çölüň içinde dörän Çoganly ilatly punktunyň orruk ortarasynda ýerleşýär.
Serdar Gulgeldiýew aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Çarşenbe güni Moskwanyň şikaýat sudy “Pussy Riot” toparyna agza üç gyzdan birini girew esasynda tussaglykdan boşatmaklygy karar etdi. Şikaýat sudy beýleki iki gyza berlen iki ýyl türme tussaglygyny öz güýjünde galdyrdy.
Ýakynda, awgust aýynda Moskwanyň sudy bu üç gyzy dini ýigrenje esaslanýan huligançylykda aýyplap, olaryň her birine iki ýyl türme tussaglygyny beripdi.
Olar şu ýylyň başynda Moskwadaky prawoslaw kelisesinde prezident Putine garşy kinaýaly protest çykyşyny gurnanlarynda, tussag edilipdiler. Bu aktiwist gyzlaryň tussag edilmegine ynsan hukuklaryny goraýjy aktiwistler we toparlar ýiti reaksiýa bildirdiler.
Wladimir Putin geçen hepde bu barada eden çykyşynda “ahlak gymmatlyklaryna kast ediji we ýurda zyýan ýetiriji” bular ýaly synanyşyklaryň jezalandyrylmalydygyny aýdyp, bu gyzlara berlen jeza çäresini goldaýandygyny mälim etdi.


text:
Türkmenistanda öýlenjek, durmuşa çykjak ýaşlar, nikalaşmazlaryndan ozal, indiden eýläk WIÇ infeksiýasy boýunça medisina barlagyndan geçmeli bolarlar.
Türkmenistanyň döwlet eýeçiligindäki metbugatynyň berýän maglumatyna görä, Aşgabatda şu hepde kabul edilen täze kanun durmuş gurjak jübütlerden başga, gan donorlaryny, göwreli aýallary, türme jezasyny çekýän tussaglary, iş wizasyny almakçy bolýan daşary ýurt raýatlaryny, şeýle-de jynsy gatnaşyklar arkaly geçýän keseller bilen kesellän näsaglary, neşekeşlikde güman edilýän raýatlary WIÇ infeksiýasy boýunça medisina barlagyndan geçmäge borçly edýär.
Täze kanunyň sagdyn maşgalalaryň gurulmagy üçin zerur bolan şertleri döretmek, dogulýan çagalara WIÇ infeksiýasynyň ýokuşmagynyň öňüni almak maksatlaryndan ugur alýandygy aýdylýar.
Täze kanun adama SPID keselini, immun ýetmezçiligini döredýän wirusyň ýokuşmagyna garşy görülmeli profilaktiki çäreleriň hukuk, guramaçylyk we ykdysady esaslaryny kesgitleýär diýip, habarda aýdylýar.
Kanuna laýyklykda, Türkmenistanyň raýatlarynyň, şeýle-de respublikanyň çäginde ýaşaýan daşary ýurtlularyň we raýatlygy bolmadyk şahslaryň meýletin, konfidensial, anonim ýagdaýda türkmen döwlet saglyk edaralarynda WIÇ infeksiýasy boýunça medisina barlagyndan geçmäge hukuklary bar.
Şonuň bilen bir wagtda, Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň kesgitlemeginde, epidemologiýa alamatlary bolan ýagdaýynda, Türkmenistanyň raýatlary, ýurduň çäginde ýaşaýan daşary ýurt raýatlary we raýatlygy bolmadyk şahslar kanun esasynda WIÇ infeksiýasy boýunça medisina barlagyndan geçmäge borçly edilýär.
Emma daşary ýurt döwletleriniň diplomatik wekilçilikleriniň we konsullyk edaralarynyň işgärleri, Türkmenistanyň çäginde diplomatik artykmaçlyklardan we eldegrilmesizlik hukugyndan peýdalanýan şahslar WIÇ infeksiýasy boýunça konfidensial medisina barlagyndan diňe öz razylyklary bolan ýagdaýynda geçirilip bilner.
Eger-de bir adama WIÇ infeksiýasy ýokuşandyr diýip çak etmäge ýeterlik esas bar bolsa, kanun bu hili adamlaryň WIÇ infeksiýasy boýunça medisina barlagyndan mejbury ýagdaýda geçirilmegini nazarda tutýar. Bu hili ýagdaýda barlag medisina derňewinden geçirilýäniň ýa-da onuň kanuny wekiliniň razylygyny almazdan geçirilýär.
Eger-de ol ýa-da beýleki adamda WIÇ infeksiýasy ýüze çykarylsa, näsaga döwlet kepilligi, onuň hukuklary we borçlary, şeýle-de sosial-psihologiki goldaw barada doly maglumat berilýär diýip, täze kanun baradaky habarda aýdylýar.
WIÇ infeksiýasy ýokuşan we SPID bilen kesellän adamlara, Türkmenistanyň Saglygy goraýyş ministrliginiň karary esasynda, ýaşaýan ýerlerinde dispanser hasabyna almak şerti bilen medisina kömegi berilýär.
Şonuň bilen bir wagtda, bu kanuny bozan adamlar ýurt kanunçylygy esasynda jogapkärçilige çekiler.


text:
Orsýet Eýranyň ýakynda amala aşyran raketa synagynyň BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň rezolýusiýasyny bozmaýandygyny aýtdy.
ABŞ we Ýewropanyň üç ýurdy ýaňy-ýakynda BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşine ýüzlenip, Eýranyň raketa synaglary sebäpli Tähran babatynda çäre görmäge çagyrdylar.
Bu ýurtlar Eýranyň synan raketalarynyň ýadro ýaragyny götermäge ukyplydygyny aýdýarlar. Olar raketa synaglarynyň Eýranyň ýadro programmasyny çäklendirmek boýunça halkara ylalaşygynyň baglaşylmagynyň yzýany BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň Eýran babatynda kabul eden rezolýusiýasyna ters gelýändigini belleýärler.
Moskwa munuň bilen razylaşmaýar.
“Rezolýusiýa synaglary gadagan etmeýär”, diýip Interfaks agentligi Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň ýaraglaryň ýaýramazlygyna gözegçilik boýunça departamentiniň müdiri Mihail Ulýanowyň sözünden sitata getirýär.
Eýran mart aýynda synan “Şahab-3” we “Qiam-1” raketalarynyň BMG-niň rezolýusiýasynda agzalmandygyny aýdýar.


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri 3-nji awgustda Merkezi Aziýa döwletleriniň bäş daşary işler ministrini, Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň, Täjigistanyň, Türkmenistanyň we Özbegistanyň baş diplomatlaryny kabul edýär.
C5+1 diýlip at berlen duşuşygyň ilkinji tapgyry geçen ýyl Samarkantda, Özbegistanda geçirilipdi.
Birleşen Ştatlar, Owganystanda bolmagyny kemeltmek bilen,Merkezi Aziýa bilen 15 ýyllap eden gatnaşyklaryny gaýtadan gurmaga synanyşýar. Waşington üçin bu sebitde öň iň ileri tutulýan mesele howpsuzlyk bolup durýardy.
Waşington Merkezi Aziýa bilen täze söwda gatanyşklaryny açmaklyga umyt baglaýar, emmagoňşy Hytaýyň bu sebitde soňky on ýylda guran ykdysadyagalygy bilen bu wezipe kyn bir döwre gabat geldi.
Mundanam başga, Birleşen Ştatlar Merkezi Aziýanyň hökümetleriniň, demokratik institutlary gurmak we ösdürmek üçin, esasy adam hukuklaryna has kän hormat goýmalydygyna we bu ugurda göze ilerlik çäreleri görmelidigine basyş etmäge çalyşýar.
Waşington 1990-njy ýyllarda Merkezi Aziýa döwletlerini demokratik reformalara tarap iteklemekde aktiwlik gökezýärdi, emma 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabrynda bolan hüjümlerden soň öz ünsüni goňşy Owganystandaky terrorçylykly hereketlere garşy tagallalara gönükdirdi.
Käbir tankytçylar Birleşen Ştatlaryň syýasat üýtgetmesi Merkezi Aziýadaky hökümetler we adamlar tarapyndan gowy garşylanmady we sebitiň Birleşen Ştatlar babatdaky garaýşyny üýtgetdi diýen pikiri öňe sürýär.
Kerri häzir, görnüşiýenden, bäş daşary işler ministrini has giň regional hyzmatdaşlyga we integrasiýa hyjuwlandyrjak bolýar, emma hakykatda Merkezi Aziýada emele gelen ýagdaý düýpden başgaça bolup durýar. Sebäbi bu bäş döwlet, 1991-nji ýylda Sowet Soýuzy dargap, garaşsyz ýurt bolaly bäri, biri-birinden has daşlaşmak bilen boldy.
Onsoň bu ýagdaý Waşingtonyň ýurtlar bilen aradaky indiwidual gatnaşyklara has köp üns bermegi saýlap almagyna-da getirip biler.
Günbatar hökümetleri, şol sanda ABŞ üçin Gyrgyzystan şindem Merkezi Aziýada demokratiýanyň kök urjagyna uly umyt beriji ýurt bolup durýar.
Gyrgyzystan indiki ýyl prezident saýlawlaryny geçirýär we iş başyndaky prezident Almazbek Atambaýew baş kanunyň bir möhlet prezidentlik düzgünine boýun bolup, iş başyndan gitjegini gaýta-gaýta dile getirdi.
Häkimiýetiň parahatçylykly çalyşmagy, konstitusiýa esasyndaky çäklendirmeler Waşingtonyň Merkezi Aziýanyň ähli ýurdunda görmek isleýän bir zady. Onsoň ABŞ resmileri gyrgyz daşary işler ministri Ýerlan Abduldaýew bilen uzak maslahat etjege meňzeýär.
Gazagystanyň daşary işler ministri Ýerlan Idrisow bilen ykdysady meseleler barada gürrüň ediljege meňzeýär. Birleşen Ştatlaryň Merkezi Aziýadaky iň uly inwestisiýasy Şewron kompaniýasynyň Gazagystanyň Tengiz nebit ýatagynda alyp barýan işleri bilen bagly. Günbatar Gazagystandaky «TengizChevroil» proýekti ABŞ-gazak ganaşyklaryna ýigrimi ýyldan gowrak esas berdi.
Emma muňa garamazdan, Gazagystan soňky ýyllarda özüniň demokratik reformalary durmuşa geçirmegini kemeltdi we gazak prezidenti Nursoltan Nazarbaýew ölýänçä iş başynda galmak üçin kanunçylyga düzediş girizdi.
Şu ýylyň başynda bolan irki parlament saýlawlaryna bolsa, hakyky oppozisiýa partiýalary gatnaşdyrylmady. Nazarbaýew iýulyň başynda 76 ýaşady weonuň görnüp duran oruntutary ýok. Mundanam başga, Gazagystanda azat saýlaw geçirip, halk tarapyndan saýlanan ikinji prezidenti häkimiýete getirip biljek sistema hem ýok.
Täjigistanyň, Türkmenistanyňwe Özbegistanyň daşary işler ministrleri bilen hem şu esaslarda indiwidual duşuşyklar geçiriler. Bu döwletleriň üçüsinde hem ornaşan prezidentler, repressiw syýasy sistema bar we munuň üstesine olaryň hemmesi goňşy Owganystandan, günortadan abanýan howpsuzlyk aladalary bilen ýüzbe-ýüz dur.
Waşington, görnüşinden, bu üç hökümetiň petige baryp dirän demokratik reformalary ýerinden gozgamagy üçin nähilidir bir yşaratlar etjege meňzeýär.
Emma munuň häzirki pursatda boş umyt bolmagy-da mümkin. Sebäbi bu döwletleriň prezidentleriniň hiç biri entek ornuny boşatjaga meňzemeýär we, oppozisiýa seslerine berk garşy durmak bilen, olar öz syýasy sistemalaryny üýtgewsiz saklamaga çalyşýarlar.
Orsýet şindem Merkezi Aziýa howpsuzlygynyň esasy girewi bolup durýar, Hytaý bolsa bu sebitde ykdysady taýdan agalyk edýär.Birleşen Ştatlar bu ýerde howpsuzlyk we söwda roluny oýnamaga synanýar, emma aýgytly bir derejede bu iki uly güýjüň başarmajak bir zadyny teklip edýär.