text:
Pakistanyň “Tehriki Talyban” topary üçin mirasdüşerlik meselesi elmydama-da ganly geçýär we köplenç ganly netijeler bilen soňlanýar. Diýmek, Pakistanyň “Tehriki Talybany” üçin bu ýagdaý ýene gaýtalanyp biler. Agzalýan toparyň ozalky harizmatiki hem gazaply lideri Hakimullah Mehsudyň Birleşen Ştatlaryň 1-nji noýabrda Pakistanyň Federal gözegçiligindäki taýpalaýyn ýaşalýan regionalarynda amala aşyran dron, ýagny pilotsyz uçarynyň hüjüminde öldürilendigi aýdylýar.
Birnäçe günläp gizlinlikde dowam eden duşuşyk we ýygnaklardan soň, ahyrsoňy “Tehriki Talyban” öz “şurasynyň”, ýagny Geňeşiniň başlygy wezipesini wagtlaýyn ýerine ýetiriji hökmünde Asmatullah Şahin Bittanini saýlady. Ýöne Bittani hemişelik lider saýlanýança Geňeşe başlyklyk eder we onuň wagtlaýyn wezipesiniň örän gysga möhletli boljagy çaklanylýar.
Yza süýşürilýän kararlar bilen bir hatarda beýleki meýletinçi söweşiji toparlar bilen “Tehriki Talybanyň” arasynda erk ugrunda düşünişmezlikler we çaknyşyklaryň bolmagy ahmal. Käbir meýletinçi toparlar ozal hem beýlekiler bilen ganly söweşlere girişipdi.
Waşingtonda ýerleşýän “Woodrow Wilson” adyndaky alymlar merkeziniň hünärmeni Maýkl Kugelman “Tehriki Talyban” toparynyň arasyndaky içki düşünişmezlikleriň köplenç ganly çaknyşyklara sebäp bolandygyny gürrüň berýär: “Agzalýan gurama üçin baştutanlyk wezipesi elmydama-da wawwaly mesele bolup galdy. Sebäbi bu guramanyň içinde başga-da köp sanly kiçi göwrümli toparlar bar. Olaryň hemmesi diýen ýaly dartgynlylyga meýilli toparlar. Şonuň üçin hem baştutan saýlamak olar üçin elmydama kyn mesele bolup gelýär”.
Kugelmanyň aýtmagyna görä, Hakimullah Mehsud “Tehriki Talyban” toparyna demir penje bilen höküm edýärdi. Ýöne onuň gitmegi bilen indi toparyň içinde çaknyşyklaryň bolmagy mümkin.
2009-njy ýylda toparyň ozalky lideri Baýtullah Mehsud hem Birleşen Ştatlaryň amala aşyran dron hüjümi bilen öldürildi diýlipdi. Şondan soň hem topara baştutan saýlamak meslelesi kyn düşüpdi we özara düşünişmezlikler we çaknyşyklar birnäçe hepdeläp dowam edip, hatda olaryň (“Tehriki Talyban” we onuň düzümindäki beýleki meýletinçi toparlaryň) arasynda ýaragly dawalar, atyşyklar hem bolupdy.
Toparyň Geňeşiniň agzalary üstümizdäki günlerde özüne baştutan saýlarlar. Baştutanlyk wezipesine geçmegi ahmal bolan käbir adamlar barada gysgaça gürrüň edeliň.
Han Sajna Said
Wezipä isleg bildirýän adamlardan biri hem Han Said. Ol ozalky baştutanyň orunbasary bolupdy we “Talyban” toparynyň arasynda oňa “Sajna” hem diýilýär. 36 ýaşly Said Hakimullah Mehsudyň wezipesine dalaşgär hökmünde görkezilýär. Ol “Tehriki Talyban” toparynyň günorta Weziristan ganatynyň başlygydyr.
Han Said
Onuň Walinur Rehman bilen gowy gatnaşyk saklaýandygy bilinýär. Walinur Rahman hem Pakistanyň “Tehriki Talyban” toparynyň lideriniň orunbasary bolup ol hem maý aýynda amala aşyrylan amerikan dron hüjüminde öldürlipdi. Said Pakistan hökümeti bilen parahatçylykly gepleşikleri goldaýandygyny aýdyp çykyş edipdi. Käbir habarlardan çen tutsaň, Said täzeçillige we döwrebaplyga eýerýär, beýleki maglumatlara garasaň, ol zalym söweşiji hem-de ideologiýanyň janköýeri.
Demirgazyk we günorta Weziristanda Saidiň giňden goldanylýandygyna ynanylýar. Agzalýan ýerler Pakistanyň “Tehriki Talyban” toparynyň örňän ýeri we olaryň “ştab kwartiralary”, ýagny düýp edarasy hem şol ýerlerde ýerleşýär. Şeýle-de Said mehsud taýpasyna degişli, bu taýpa-da topara agalyk ediji güýç.
Galyberse-de, Saidiň Owganystandaky “Talyban” toparlary bilen hem-de Hakkany şahasy bilen dostlukly gatnaşýandygy aýdylýar. Hakkany şahasy “Al-Kaýdanyň” düzümindäki terrorist topar bolup, olar Owganystandaky owgan güýçlerine we halkara güýçlere garşy ganly söweşleri alyp barýar.
Birleşen Ştatlaryň düýbi Waşingtonda ýerleşýän Atlantik geňeşiniň Günorta Aziýa boýunça müdiri Şuja Nawaz Said barada ol iň “başarjaň” dalaşgär diýýär: “Günorta Wezirstanly we Mehsud taýpasyna degişli bir adam “Tehriki Talybanyň” uzak ýerlerde amala aşyrýan operasiýalaryna “goý” diýip biler. Agzalýan operasiýalar ýerli komandirler tarapyndan amala aşyrylýar. Şeýle-de öňünden şert goýmazdan gepleşikleri geçirmäge taýýarlykly adam saýlanar”.
Şahriýar Mehsud
Şahriýar Mehsud hem “Tehriki Talyban” söweşijilerinden bolup, ol kän bir giňden tanalmaýar. Ol Baýtullah Mehsudyň döwründe demirgazyk Weziristandan çykarylyp kowlupdy. Onuň 2009-njy ýylda Baýtullah Mehsud öldürilýänçä, ýagny 2009-njy ýyla çenli Owganystanda ýaşandygy, we şondan soň ýene Demirgazyk Weziristana dolanandygy aýdylýar.
Şahriýar Mehsud elmydama-da Hakimullah Mehsud bilen ýakyn gatnaşyk saklaýardy, ýöne ol hiç haçan ýokary wezipleri eýelemedi. Hakimullah Mehsud öleli bäri Şahriýaryň tarapdarlary onuň baştutanlygyny goldaýandyklaryny aýtdylar. Ýöne onuň täsir güýjüniň pesdigi we tejribesizligi onuň TTP lideri bolmagyna böwet bolup biler.
Hakimullah Mehsud bilen Saidiň arasynda oňşuksyzlyklaryň bolandygy aýdylýar. Said şu ýylyň başynda toparyň lideriniň orunbasary wezipesine geçirlipdi. Olaryň oňşuksyzlyklarynyň sebäbi Pakistanyň hökümeti bilen geçirilmegi meýilleşdirilen parahatçylykly gepleşiklerdi. Said bu gepleşikleri goldasa, Hakimullah Mehsud şeýle gepleşiklere düýbünden garşydy.
Omar Halid Horasani
Horasani Pakistanyň tire-taýpalar regionynyň “Mohmand” agentliginiň baştutany bolup, ol hem “Tehriki Talyban” toparynyň hatarynda söweşýär. Ýeri gelende aýtsak, Horasani TTP-niň iň bir güýçli liderlerinden biridir. Onuň hakyky ady Abdul Wali bolup, ol Safi Puştun taýpasyna degişlidir.
Horasaniniň “Al-Kaýda” bilen ysnyşykly gatnaşýandygy aýdylýar we onuň Pakistanyň Gimalaý regionynda, has takygy Kaşmirde söweşendigi habar berilýär. Onuň güýçli dalaşgärdigine garamazdan, Horasaniniň baştutanlyk wezipesini eýelemegine soragly garalýar, sebäbi ol Mehsud taýpasyndan däl.
Molla Fazlullah
Fazlullah TTP-niň Swat jülgesindäki toparlarynyň baştutanydyr. Onuň baştutanlyk edýän talyban güýçleri 2007-nji ýylda Swat jülgesini eýlediler we agzalýan ýerde edil owgan talybany ýaly berk hem ýowuz düzgünleri ýola goýdular. Ol ýerde adamlara mejbury sakgal goýberdilýär, aýallaryň daşaryk çykyp aýlanmagyna gadagançylyk girizildi we mekdepler ýykylyp-ýumruldy. 2009-njy ýylda Pakistanyň ýaragly güýçleri Fazlullahy we onuň söweşijilerini Swat jülgesinden esasan gysyp çykardylar. Onuň häzirki wagtda günorta Owganystan bilen Pakistanyň serhedinde bir ýerde ýaşaýandygy aýdylýar.
Muňa garamazdan, Swat jülgesinde entegem onuň söweşijlerinden käbirleriniň bardygy aýdylýar.
Berilýän maglumatlara görä, geçen ýyl Malala Ýusufzainiň we onuň mekdepde bile okaýan klasdaşlarynyň üstüne hüjüm edenler Fazlullahyň toparyna degişli söweşijilerdir.


c: text/html

text:
Eýran özüniň ýadro obýektlerinde urany baýlaşdyrmak üçin täze sentrfugalaryň goýlandygy barada habar berýär.
Eýranyň Daşary işler ministrliginiň metbgugat wekili Ramin Mehmanparastyň aýtmagyna görä, täze sentrfugalar öňkilere görä “has çalt we ýokary derejede” işleýär.
Fransiýanyň daşary işler ministr Eýranyň beýanatyny “nobatdaky prowokasiýa” diýip atlandyrdy we muny ýazgardy.
Geçen aý Tähran, özüne garşy girizilen halkara sanksiýalaryna garamazdan, özüniň baýlaşdyrylan uranyň önümçiligini artdyrýandygyny mälim edipdi.
Eýranyň nygtamagyna görä, onuň alyp barýan bu programmasy diňe parahatçylyk maksatlary üçin niýetlenendir. Emma Günbatar Tähranyň ýadro ýaragyny döretmek boýunça iş alyp barýanlygyndan howatyrlanýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Birleşen Ştatlar we Günorta Koreýa Demirgazyk Koreýanyň köpçülikleýin ýumurmalara sebäp bolup biljek ýadro ýaraglaryny ulanmaklyk ähtimallygynyň öňüni almaga gönükdirilen ylalaşyga gol goýdular.
Bu strategik plana çarşenbe güni ABŞ-nyň Goranmak sekretary Çak Hageliň Seule eden saparynyň dowamynda gol goýuldy. Şertnama barada goşmaça maglumatlar berilmedi.
Şeýle-de, Hagel Demirgazyk Koreýa garşy “giňeldilen öňüni alyş” diýip häsiýetlendirmesine garşy Birleşen Ştatlar öz ýarany Günorta Koreýany gerekli enjamlar bilen üpjün etmek üçin ähli harby mümkinçiliklerini ulanar diýdi.
Hagel we Günorta Koreýanyň goranmak ministri Lim Kwan-Hin Demirgazyk Koreýa bilen uruş bolan ýagdaýynda amerikan güýçleriniň öňküsi ýaly ABŞ we Günorta Koreýanyň komandowaniýesindäki goşunda bolmaga dowam etmegi barada Seulyň eden haýyşyny hem ara alyp maslahatlaşdylar.
Günorta Koreýa 2015-nji ýylda harby komandowaniýany öz üstüne almagy planlaşdyrýar.


text:
BMG-niň Belarusda adam hukuklary boýunça ýörite wekili ýurdy “mediany gysyjy dolandyryşy reformirlemek işine girişmäge çagyrdy”.
Miklos Haraszti Baş Assambleýa beren hasabatynda “Registrasiýa üsti bilen rugsat berýän we lisenziýalary eden-etdilikli ýatyrýan sistemada media garaşsyzlygy mümkin däl”, diýdi.
Şeýle-de ol pikirleriň internet arkaly mälim edilmeginiň ähli görnüşleriniň “hökümetiň göni gözegçiliginde saklanýandygyny” belledi.
Belarus 1994-nji ýyldan bäri Aleksandr Lukaşenko tarapyndan dolandyrylýar. Şu aýyň başynda geçirilen saýlawlaryň netijesinde Lukaşenko bäşinji gezek prezidentlige saýlandy. Günbatarly synçylar saýlawlaryň açyk we adalatly bolmandygyny aýtdylar.


text:
Penşenbe güni Ysraýyl Palestinanyň hökümetine dürli ýyllarda öldürilen palestinaly söweşijileriň 91-siniň jesedini gowşurdy.
Bu jesedi gowşurylan şahsyýetleriň arasynda janyndan geçip, partlama amala aşyran we Ysraýylyň territoriýasynda ýaragly hüjüm eden adamlar-da bar. Olardan käbirleriniň hatda mundan 40 ýyl töweregi öň öldürilen adamlardygy aýdylýar.
Bu adamlaryň jesetleri şu günki güne çenli Ysraýylyň dürli harby öwülýälerinde jaýlanan ýagdaýda saklanypdyr.
Palestinanyň häkimiýetleri bu palestinalylaryň täzeden jaýlanyş çäresi bilen baglanyşykly ýörite hatyra dabarasyny geçirmekligi planlaşdyrýar.


text:
Hindistanda bolan otly heläkçiliginde azyndan 21 adam wepat boldy. Ýurduň günbatarynda ýerleşýän Bihar welaýatynda ýolagçy otly demirýoly kesip geçip barýan içi adamly rikşa ulagyny urupdyr.
Demirýol geçelgesiniň açyk bolandygy aýdylýar. Heläkçilikde wepat bolanlaryň arasynda ýedi çaga we alty zenan heläk bolupdyr. Ýolagçylar golaýdaky Induizm ybadathanasyna dini saparyndan dolanýardy.
Demirýol heläkçilikleri Hindistanda köp bolýar. Bu ýurduň demirýol sistemasy dünýä ýüzünde iň uly hasaplanýar.
Maý aýynda Hindistanyň demirgazygyndaky Uttar Pradeş welaýatynda otly çaknyşygynda azyndan 40 adam wepat bolupdy.


text:
Ýakynda energiýa boýunça belli ekspert, “Platz” žurnalynyň ozalky redaktory Jon Roberts Türkmenistanyň Awaza syýahatçylyk zolagynda gurnalan nebit-gaz konferensiýasyna gatnaşdy.
Hökümet tarapyndan sýyahatçylyk zolagy diýilip atlandyrylýan we milliardlarça dollar serişde göýberlen Awazanyň juda owadan ýerdigini we bu zolaga gezelenje baran adamlara duş gelmändigini aýdýar.
Jon aýratynam Awazada turistler üçin göz öňünde tutulan mümkinçilikleriň gaty çäklidigini aýdyp, onuň hakyky manyda sýyahatçylyk zolagy bolmagy üçin ýurda giriş çykyşlaryň ýeňilleşdirilmeginiň we aragatnaşyk ulgamlarynyň kämilleşdirilmeginiň zerurdygyny aýtdy.
Jon Roberts Azatlyk Radiosyndan Muhamad Tahire beren gürrüňinde Awazanyň özünde galdyran täsirleri hakda söhbet edýär.
Azatlyk Radiosy: Jon, birnäçe gün mundan ozal siz Türkmenistanyň Awaza syýahatçylyk zolagynda bolduňyz. Türkmen häkimiýetleri ony diýseň mahabatlandyrýarlar. Bu ýer turistik zolak hökmünde sizde nähili täsir galdyrdy?
J.Roberts: Daşary ýurtly biri üçin Awaza barada bir zat aýtmak kyn düşäýmese. Ol owadan bir ýer. Emma men baranymda, dynç alyş möwsümi heniz başlanmandy.
Nirä seretseň, owadan myhmanhanalara gözüň düşýärdi, ýahta kluby, howuzlar we suw sportuna gönükdirilen merkezler bar ekeni. Emma gezelenje gelen adamlara duş gelmedim, sebäbi häzir dynç alyş möwsümi başlanmandyr.
Şonuň üçin şol desgalardan adamlaryň nähili peýdalanýandygy barada bir zat aýtmak gaty kyn. Men myhmanhanalaryň uly bir böleginiň hökümete degişli edaralar tarapyndan öz işgärleriniň dynç almagy üçin gurlandygyny bilýärin.
Şonuň üçin men ullakan-ullakan myhmanhanalaryň boş ýatandygyny gördüm, Awazada meniň gatnaşan ýygnagyma gatnaşmak üçin baran adamlar diýäymeseň, men şol ýerde bolanymda bizden başga hiç kim ýokdy.
Azatlyk Radiosy: Awazada şol myhmanhanalardan başga turistleriň ünsüni çekäýjek nämelere duş geldiňiz?
J.Roberts: Elbetde, Awaza Hazaryň gyrasynda ýerleşýär, deňziň gyrasyndaky plýažlar gaty owadan gurlupdyr. Men şol ýerlerde gezelenç etdim, kafeler gurlupdyr, iň azyndan bir gowy naharhana duş geldik.
Emma gezelenje baran adamlar bolmansoň, bu zolagyň dynç alyş güňlerinde nähili bolýandygyna göz ýetirmek gaty kyn. Men myhmanhanada, otagymyň balkonyna çykyp daşaryk syn edenimde, owadan howuzlar, suw sporty bilen meşgullanmak üçin gurlan desgalar gözüme ilýärdi.
Dynç alyş möwsümlerinde, şol desgalarda çagalaryň oýnaýandygyny, eneleriň, ulularyň bolsa suwuň gyrasynda dynç alyp ýatýandyklaryny çaklasa bolar. Edil häzir, adamlar gözüme ilmänsoň, bu diňe meniň çaklamalarym.
Azatlyk Radiosy: Ýaňy men Awazada dynç almaga baranlar üçin suwdan başga nähili mümkinçilikler bar diýen soragy berdim, [ýene] şol tema dolanaýsak… Awaza dynç almaga baran adamlar suwda [ýüzmekden, suw sportundan] başga nämeler bilen meşgullanyp bilerler?
J.Roberts: Türkmenistana turistleriň ünsüni çekmek üçin edip bolaýjak işler barada gürrüň etsek, onda men düýe we at ýaryşlaryny gurnap, turistleriň ünsüni çekip boljakdygyny pikir edýärin. Bu maksat üçin ýurduň her ýerinde diýen ýaly desgalar gurlupdyr. Turistleriň ünsüni çekmek üçin şonuň ýaly proýektler goldanylmaly. Turistler Türkmenistana nebit, gaz ýataklaryny görmek üçin barmazlar. Iň esasy zat, Aşgabat suw turizmini ösdürip biler, meselem, ýahta sportuna üns berip bolar. Munuň nähili amala aşjagy, ýerli ilatyň bu zatlar bilen näderejede gyzyklanýandygyna bagly bolar.
Edil häzirki gün Türkmenistanyň turizm pudagy gaty kontrolly ýagdaýda ýöredilýär. Günbatarda bolşy ýaly, pasportyňy eliňe alyp, [ýüzugra] ”gel şu gün deňziň gyrasynda dynç almaga gideýin” diýip, [ap-aňsat] ýola çykyp bolmaýar. Türkmenistan muny [ýola goýmagy] başarmaly.
Azatlyk Radiosy: Awazanyň turistik zolagy hökmündäki gelejegi barada gürrüň edenimizde, käbir daşary ýurtlular Türkmenistana wiza almagyň gaty kyndygyny, onsoň nähili desgalar gurulsa-da, adamlaryň köpçülikleýin Awaza barmak mümkinçiliginiň ýokdugyny aýdýarlar.
J.Roberts: Elbetde, siz bilen ylalaşýaryn, bu ullakan problema, eger siz konferensiýa gatnaşmak ýa belli bir iş üçin barýan bolsaňyz, wiza almak mümkin. Elbetde, turistik wizany hem alyp bolýar, emma ol gaty kynlyk bilen alynýar. Eger turist hökmünde Türkmenistana barjak bolsaň, belli bir planyň bolmaly.
Turistleriň Gunbatar Ýewropada edişleri ýaly, eliňe pasportyňy alyp, meniň Awstriýa gidesim gelýär, ýa men Fransiýa gitjek, ýa men Bolgariýa gitjek diýip, [ýüzugra] bilet alagada ýola çykyberip bolanok.
Ýurda baraňsoň hem men bu şähere gitjek, ol şäherde bu zady görjek diýip, ýola çykyp bolanok. Bu ýurtda ähli zat planly ýagdaýda amala aşyrylýar.
Azatlyk Radiosy: Siz Awaza bilen bir hatarda ençeme dynç alyş merkezlerinde bolduňyz. Gelejek dynç alyş möwsüminde maşgalaňyzy Türkmenistana äkitmek islegiňiz barmy?
J.Roberts: Türkmenistana suw sporty bilen gyzyklanýan çagalaryňyzy äkidip bilersiňiz, ulular bolsa Awazada bolanda, deňiz ýakada belki kitap okamak bilen meşgullanyp bilerler. emma güýmenmek üçin o diýen mümkinçilikler ýok.
Emma Ýewropada ýa Orsýetiň uly şäherlerinde ýaşaýan islendik döwrebap maşgalany göz öňünde tutup aýdanymyzda, Awaza baranda olaryň ýüzbe-ýüz bolaýjak iň esasy problemasy aragatnaşyk bilen bagly bolar.
Internet aragatnaşygy diýseň kyn, Iphone, Ipad ýaly gurallar arkaly mydama [biri-biri bilen] aragatnaşykda bolmaga öwrenişen çagalar, ýaşlar Awaza baranlarynda aragatnaşygyň kynçylygyndan ýaňa dälirärler...


text:
Täjigistanyň Milli howpsuzlyk boýunça döwlet komitetiniň maglumatlaryna görä, Raşt jülgesindäki yslamçy söweşijilere garşy operasýa üstünlikli amala aşyrylýar we ol ýakynda tamamlanar.
Bu barada şu gün döwlet komitetiniň başlygy Saýmumin Ýatimow GDA agza ýurtlaryň howpsuzlyk gulluklarynyň ýolbaşçylarynyň Duşenbede geçýän duşuşygynda aýtdy.
Onuň sözlerine görä, şol operasiýalar netijesinde birnäçe söweşiji öldürilipdir we başga-da köp söweşiji tussag edilipdir.
Sentýabryň başynda gozgalaňçylar Täjigistanyň harby kerwenine hüjüm edenden soňra Raşt jülgesinde harby operasiýalar başlandypdy.
Şol hüjümde Täjik harby güýçlerinden 25 adam öldürilipdi.
Käbir çaklamalara görä, bu gozgalaňçylar öňki oppozisiýa ýolbaşçylary Mullo Abdullonyň we Ali Bedakiniň tarapdarlary.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Müsüriň prezidenti Hosni Mubarek bilen telefon arkaly gürrüňde Ýakyn Gündogar we Demirgazyk Afrika problemalaryny maslahatlaşdy.
Iki lider hem häkimiýet çalşandan soň Tunisde ýagdaýy durnuklaşdyrmagyň zerurdygyny belledi hem bu ugurdan zerur tagallar etmegi wada berdi.
Liwanyň öňki premýer-ministri Rafik Haririniň ölümi boýunça BMG-niň ýörite tribunalynyň geçiren derňewlerine beren goldawy üçin Barak Obama Müsüriň pozisiýasyna ýokary baha berdi.
Taraplar ysraýyl-palestin gepleşiklerini dikeltmegiň perspektiwalaryny-da maslahatlaşdy.


text:
Warşawada Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň (ÝHHG) "Adamçylyk ölçegleri" boýunça iki hepde dowam eden ýyllyk maslahaty geçirildi. Onuň dowamynda agza döwletleriň, şol sanda Türkmenistanyň hem öz üstüne alan borçnamalaryny nähili durmuşa geçirýändigi barada gürrüň edildi.
ÝHHG-däki Helsinki komissiýasynyň Merkezi Aziýa we Owganystan boýunça syýasy masalhatçysy Janise Helwig (Janice Helwig) Muhammad Tahir bilen söhbetdeşliginde bu maslahatyň dowamynda Türkmenistan babatynda edilen gürrüňler barada maglumat berdi.
Azatlyk Radiosy: ABŞ-nyň delegasiýasy bu ýerde özüniň soňky beýanatynda Türkmenistanyň ozalky prezidenti S.Nyýazowyň janyna kast etmek synanyşygy diýilýän aýyplamalar bilen tussag edilenleriň ykbaly barada çykyş etdi. Siz iki hepde dowam eden maslahatyň dowamynda bu meseläni ozal hem gozgapmydyňyz?
Janise Helwig: Waraşawada iki hepde dowam eden ÝHHG-niň "Adamçylyk ölçegleri” boýunça ýyllyk maslahaty geçirilip, onda agza döwletleriň öz üstüne alan borçnamalaryny näderejede berjaý edýändiklerine her madda boýunça syn edildi.
Bu iki hepdäniň dowamynda biziň missiýamyz azat mebugat, özüňi beýan etmegiň erkinligi, dini azatlyklar ýaly meseleler boýunça çykyş etdi. Şol beýanatlarymyzyň aglaba köpüsinde Türkmenistanyň ady hem tutuldy.
Azatlyk Radiosy: Bilşimiz ýaly, häzirki geçen maslahata Türkmenistanyň resmi delegasiýasy gatnaşmady. Haçan-da ABŞ-nyň we Türkmenistanyň resmileri beýleki maslahatlaryň çäginde ýüzbe-ýüz duşuşanlarynda, belki-de şol wagt şu ýerde gozgalan meseleler türkmen resmileriniň öňünde goýulýandyr? Gürrüňi gidýän ýagdaýlar barada gürrüň edilip başlananda, türkmen resmileri muňa nähili reaksiýa görkezýärler?
Janise Helwig: Türkmenistanyň hökümetiniň wekilleriniň bu ýerde ýokdugy gaty gynandyrýar. Öňümizdäki hepdeleriň dowamynda Wenada ÝHHG-niň Hemişelik geňeşinde duşuşyk geçiriler. Men şol pursatda Türkmenistanyň häzirki ýygnaga gatnaşmandygy baradaky meseläniň gozgalmagyna garaşýaryn.
Bu baradaky mesele mundan ençeme aý ozal, daşary işler ministri Reşit Meredowyň ÝHHG-niň Hemişelik geňeşinde eden çykyşy mahaly hem orta atylypdy. Şonda türkmen wekilleriniň bu maslahata gatnaşdyrylmagy barada köp gürrüň edildi. Emma barybir [Warşawa] hiç bir türkmen resmisiniň gelmändigi gynandyrýar.
Men ABŞ-nyň Kongresiniň Helsinki komitetiniň adyndan aýtsam, biz Türkmenistanda dereksiz ýiten tussaglaryň ykbaly baradaky meseläni gozgadyk. Kongresiň käbir agzalary hem hat ýa-da ikitaraplaýyn duşuşyklaryň üsti bilen bu meseläni gün tertibine girizdiler.
Şu golaýda, ýagny fewral aýynda ABŞ-nyň Kongresinde Türkmenistanyň türmelerinde ýitirim edilen adamlar we olaryň ykbaly barada maglumat soramak barada ýörite brifing hem geçirildi.
Azatlyk Radiosy: ABŞ-nyň delegasiýasynyň çykyşynda “Moskwa mehanizmi” diýilýän barada hem gürrüň edildi. Emma häzirki wagtda bu ugurda uly bir öňegidişligiň bolandygyny aýtmak kyn. Siziň pikirizçe, munuň öňünde duran böwetler nämeler?
Janise Helwig: Bu ugurda ýeke-täk bir “böwet” bar, ol hem türkmen hökümetiniň syýasy islegi. Men Türkmenistanyň öňe tarap ädim ädip, gürrüňi gidýän adamlar barada maglumat berjekdigine we olary görmäge mümkinçilik döretjekdigine umyt bildiresim gelýär.
Azatlyk Radiosy: Siz ýaňy özüňiz hem türkmen wekilleriniň häzirki ýaly maslahatlara gatnaşmaýandygyny aýtdyňyz. “Moskwa mehanizminiň” hem köpleriň isleýşi ýaly işlemeýändigini aýtsa bolar. Siziň pikiriňizçe, bu babatynda Türkmenistan bilen ýene haýsy nukdaýnazardan gürleşip bolar?
Janise Helwig: Meniň pikirimçe, biz başardygymyzdan ähli ýerde bu adamlaryň ykbaly barada gürrüň etmegi dowam etdirmeli. Biz bu şahsyýetleriň ykbalyny ýatdan çykarmaly däldiris. Bu adamlaryň maşgalalary öz ýakynlarynyň nirededigini, nähili ýagdaýda saklanýandygyny, olaryň diridigini ýa ölüdigini bilmelidirler.
Bu ugurda hökümete degişli bolmadyk “Olary diri görkeziň!” atly bir topar hem döredilip, ýörite kampaniýa başladyldy. ÝHHG-e we Halkara normalaryna görä adamlar zor bilen türmelerde ýitirim edilmeli däl. Şu sebäpli hem biz türkmen hökümetinden bu ugurda maglumat bermegini sorap gelýäris.
Azatlyk Radiosy: Bilşimiz ýaly, Türkmenistan ÝHHG-niň “Adamçylyk ölçegleri” ýaly ýygnaklaryna uzak wagtdan bäri gatnaşman gelýär. Bir ýurduň şular ýaly ýygnaklardan ýüz öwürýändigi sebäpli ÝHHG-niň aýratyn göz öňünde tutýan çäreleri, düzgünleri barmy?
Janise Helwig: ÝHHG-niň bu ýagdaýlary düzgünleşdirjek aýratyn bir düzgün-kadasy ýok. Türkmen hökümeti adam hukuklary meseleleri gozgalýan “Adamçylyk ölçegleri” ýaly ýygnaklara gataşmasa-da, ol Hemişelik geňeşiň maslahatlary, ministrler derejesindäki ýaly beýleki duşuşyklara gatnaşyp gelýär.


text:
Täjigistanyň ýokary wezipeli polisiýa ýolbaşçysy, ilki birnäçe hepdeläp ýitirim bolansoň, internetde peýda boldy we öz ýurdunda dini däp-dessurlara resmi çäklendirmelere protest hökmünde “Yslam döwleti” atly jeňçilere goşulandygyny aýtdy.
Täjigistanyň Içeri işler ministrliginiň Ýörite güýçleriniň (OMON) öňki ýolbaşçysy, polkownik Gulmurod Halimow YouTube websaýtynda çap edilen ýüzlenmesinde Täjigistanda özüniň radikallaşmagyna sebäp bolan zatlar hökmünde – ýurtda dini geýimlere girizilen gadagançylygy we dini ybadatlarynyň çäklendirilmegini agzady.
Ýedi çaganyň atasy Halimow täjik işçi migrantlarynyň Orsýetde “dinsizlere hyzmat etmegini bes edip”, beýleki ýurtlarda, şol sanda Täjigistanda Şerigaty ornaşdyrmak üçin Siriýada we Yrakda “Yslam döwletine” goşulmalydygyny aýtdy.
Halimow, esasan orsça eden çykyşynda demokratiýany “dinsizleriň religiýasy” diýip häsiýetlendirdi we amerikanlary “doňuz” diýip atlandyryp, “biz ýanyňyza bararys we siziň ähliňizi öldüreris” diýdi.
Wideonyň hakykydygy derhal tassyklanmady, onuň düşürilen ýeri-de nämälim bolup galýar. 12 minutlyk ýazgy internetde 27-nji maýda peýda bolup, soňra birnäçe sagatdan soň öçürildi.
Halimow wideoda Täjigistanyň polisiýasyna 1990-njy ýyllarda goşulandygyny, soňky birnäçe ýylda Moskwada we ABŞ-nyň Louziana ştatynda türgenleşikleri geçendigini gürrüň berdi.
Halimowyň garyndaşlary onuň, 23-nji aprelde öz aýalyna üç günlük iş bilen öýden gidýändigini aýdansoň, ýitirim bolandygyny gürrüň berdiler.
Kärdeşleri bolsa Halimowyň 6-njy maýda polisiýanyň Ýörite güýçleriniň Duşenbedäki edarasynda Täjigistanyň içeri işler ministri Ramazon Rahimzodanyň ýokary derejeli ofiserler bilen duşuşygyndan soň ýitirim bolandygyny aýtdylar.
Täjigistanyň media maglumatlarynda Halimowyň ýene 10 sany täjigistanly bilen bilelikde Siriýa gidendigi barada çaklamalar peýda bolupdy, emma bu maglumat täjik resmileri tarapyndan tassyklanmandy.
Täjigistanyň Ýörite güýçleriniň (OMON) ofiseri 28-nji maýda AÝ/AR-a ýurduň polisiýa güýçleriniň Halimowy “dine we ýurda” dönüklikde aýyplap, resmi beýannama ýaýratjakdygyny aýtdy.
Adyny agzamazlyk şerti bilen gürrüňdeş bolan ofiser Halimowy gowy bilýändigini we onuň Ýakyn Gündogardaky yslamçy jeňçilere goşulmagyna dini garaýyşlarynyň däl-de, “başga bir zadyň” sebäp bolandygyny çak etdi, emma öz pikirini takyklaşdyrmady.
Halimowyň garyndaşlary özleriniň onuň Siriýadaky we Yrakdaky yslamçy jeňçilere goşulandygyna ynanmaýandyklaryny aýtdylar.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Bowling
Bowling “zyňylýan” sport görnüşi bolup, pökgi nyşanada düzülen “çüýşelere” tarap güýç bilen zyňylmaly we olary ýykmaly. Şoňa görä-de utuk gazanylýar. Bowling oýny üçin gadymy Müsürde bugdaý sypalyndan, , deriden we sapakdan ýasalan pökgi we farfor ulanylypdyr we bu oýun biziň eýýämimizden 3200 ýyl öňden bäri oýnalyp gelýär. Dünýä bowlingiň guramasy 1952-nji ýylyň ýanwar aýynyň 27-sinde Germaniýanyň Gamburg şäherinde esaslandyryldy.
Bowling 10 tapgyr oýnalýar we oýnuň maksady garşydaşlaryň her biiri öz gezeginde başardygyndan köp “çüýşeleri” ýykmakçy bolýar. .
Eger oýunda 300 utuk gazanylan bolsa, bu oýunyň iň gowy derejede oýnalandygyny aňladýar. Bu oýunçy 12 gezek yzly- yzyna ähli “çüýşeleri” ýykmagy başardy diýmekdir.
Gysga maglumatlar
- 1988-nji ýylda Koreýanyň Seul şäherinde geçirilen tomusky Olimpiýa oýunlarynda bowling ýaryşy mahabatlandyrylýan sport hökmünde geçirildi.
- Bowling pökgisiniň agramy on funtdan on alty funta çenli bolmalydyr we ululygy (töwereginiň uzynlygy) 12 dýumden uly bolmaly däldir.
- Bowling üçin içerki ýodalaryň ilkinjisi 1840-njy ýylda Nýu Ýork şäherinde ýasaldy.
Sport görnüşleri
Jemi 21 sany sport görnüşi boýunça ýaryşlar geçiriler.
KüştKüşt oýny 32 sany gara we 32 sany ak, jemi 64 öýjükden ybarat bolan tagtanyň üstünde oýnalýan oýundyr. Küşt çöpleri iki topara bölünip, olar iki sany dürli reňkden ybarat bolýar – gara we ak.
Küşt
FutzalFutzal sporty ilki bilen Günorta Amerika ýurtlary bolan Urugwaý we Brazilýa ýurtlarynda oýnalyp başlandy.
Futzal
TennisÝaryşyjylar pökgisini raketka arkaly tordan geçirmek üçin gezekleşip urýarlar. Sportuň bu görnüşinde ýekeleýin (bire bir) we jübütleýin (iki ikä garşy) çäreler erkekler we aýallar üçin, şeýle hem garyşyk jübütler (her bir topar bir erkek we bir aýal oýunçydan ybarat) üçin gurnalýar.
Tennis
TaýboksTaýboks Tailandyň göreş sporty bolup, dürli klinçiň usullaryny ulanmak bilen dik duryp söweşmek arkaly oýnalýar. Bu fiziki we aň taýdan kämil bolmagy talap edip, injekleriň birleşmegini öz içine alýanlygy sebäpli, “ sekiz uçluklaryň (eliň we aýagyň) sungaty” diýlip atlandyrylýar.
Taýboks
SamboSambo “Samooborona Bez Oruzhia" adalgasynyň gysgaldylan görnüşidir we ol “özüňi ýaragsyz goramak” diýmegi aňladýar.
Sambo
KuraşKuraş sporty gadymy döwürde häzirki Özbekistanyň çäklerinde döredilip, söweş sungatynyň bir görnüşi bolup durýar. Ylmy barlaglaryň soňkularyna esaslanylsa, Kuraşyň ýaşy azyndan üç ýarym müň ýyla barabardyr.
Kuraş
Ju-jitsu"Ju" sözi “mylaýym, ýumşak, çeýe” ýaly sözlere, “jitsu” sözi bolsa “sungat” ýa-da “tehnika” diýmekligi aňladyp, goranýanyň öz güýjüni däl-de, garşydaşynyň güýjüni özüne özüne gönükdirmegi aňladýar.
Ju-jitsu
BowlingBowling “zyňylýan” sport görnüşi bolup, pökgi nyşanada düzülen “çüýşelere” tarap güýç bilen zyňylmaly we olary ýykmaly. Şoňa görä-de utuk gazanylýar.
Bowling
Welosport (trek)Welosport tiz depginli we çekeleşikli ýaryş bolup, ol dürli toparly we ýeke täk şahslar üçin çäreleri öz içine alýar.
Welosport (trek)
Suwda ýüzmek“Gysga aralyk” adalgasy howuzyň uzynlygynyň 25 metrden ybaratdygyny aňlatmak üçin ulanylýar.
Suwda ýüzmek
Basketbol 3/33x3 basketbol oýny üç agzadan ybarat bolan iki toparyň arasynda torly halkanyň bir sanysyndan ybarat bolan basketbol oýun meýdançasynyň ýarymynda oýnalýar.
Basketbol 3/3
Agyr atletikaAgyr atletika güýç derejesini görkezýän esasy synag bolup, onuň düzümine türgenleriň ştangany kellesinden ýokara götermek maşklary girýär.
Agyr atletika
Ýeňil atletikaÝeňil atletika türgenleri ýeňil atletika boýunça 13 çärä gatnaşýarlar
Ýeňil atletika
TaekwondoTaekwondo bu koreý sözi bolup, ol “Aýaklaryň we elleriň usuly” diýmegi aňladýar. Pälwanlar garşydaşynyň göwresine we kellesine el bilen urmak we aýak bilen depmek arkaly utuk gazanýarlar- iň köp utuk gazanan pälwan ýaryşy ýeňýär.
Taekwondo
Tans sportyTans sporty diýip öňler ball tansynyň ýaryşyna aýdylýardy. Bu hili lezzetli çäräniň ady häzirki zamanda talap edilýän sporty aňlatmak üçin üýtgedildi.
Tans sporty
Kik-boksingKik-boksing bu söweş sungatyna degişli sport görnüşi bolup, onda ýaryşyjylar ýörite boks elliklerini geýip boks sportundaky ýaly ýumruklaşmaly we açyk aýaklary bilen karate sportundaky ýaly depmek usullaryny ulanýarlar.
Kik-boksing
Guşakly göreşGuşakly göreş milli göreşiň iň gadymy görnüşleriniň biridir. Bu görnüş taryhda ýazga girizilen sportlaryň biridir.
Guşakly göreş
Sport göreşiGöreş sportuň başa -baş söweş görnüşi bolup, ol aýlawly halkada, hiç hili enjamy we goragly guraly ulanmazdan alnyp barylýar. Göreşiň erkin usulynda pälwanlar ähli bedenini ulanyp bilýär.
Sport göreşi
Bilýard sportyBilýard üç sporty özünde jemleýär, ýagny stol üsti, karambol we snuker.
Bilýard sporty
Atly sport KonkurAtçylyk sportunda erkekler we zenanlar biri-biri bilen oýun meýdançasynda ýaryşýarlar. Üstünligiň esasy görkezijisi fiziki güýç bolman, tehniki usullar bolup durýar.
Atly sport Konkur
Türkmen milli göreşiMilli göreşiň guşagy ulanmaga we ulanmazlyga baglylykda üç emeli bardyr: guşakdan tutup (yzygiderli guşagy goýbermän), guşagy goýberip (guşakdan erkin tutup) we guşakdan tutman göreşmek.
Türkmen milli göreşi


text:
Şu ýylyň 8-29-njy oktýabry aralygynda Türkmenistandan 188 adam hökümet tarapyndan Saud Arabystanyna Haj zyýaratyna ugradylar.
Prezident G.Berdimuhamedow bu baradaky degişli buýruga anna güni, Türkmenbaşy şäheriniň aeroportynda Ministrler kabinetiniň göçme mejlisinde gol goýdy.
Prezident G.Berdimuhamedowyň permanynda “Türkmenhowaýollary” Döwlet kompaniýasynyň öz hasabyna “Boing-757” kysymly ýörite uçarda türkmenistanly bu zyýaratçylaryň Saud Arabystanyna saparyny gurnamalydygy aýdylýar.
Resmi maglumata görä, Berdimuhamedow Haj zyýaratyň üstünlikli geçmegi, adamlarda onuň bilen bagly “röwşen duýgularyň galmagy” üçin guramaçylara uly jogapkärçiligiň düşýändigini hem belläp geçipdir.
Şol bir wagtda, ynsan hukuklaryny goraýjy käbir toparlar Türkmenistandan Haj zyýaratyna gitmek isleýän dindarlaryň sanynyň her ýyl häkimiýetleriň görkezmesine laýyklykda çäkli ýagdaýda saklanýandygyny aýdyp, bu ýagdaýy tankyt edýärler.
Gurban baýramy döwri dünýäniň dürli künjeklerinden Musulmanlar Mekkä gelip Haj zyýaraty bilen bagly ähli kadalary berjaý edýärler.
Türkmenistanda yslama uýýanlaryň aglabasy sünni musulmanlardyr.


text:
Ukrainanyň täze saýlanan prezidenti Wiktor Ýanukowiç Ýewropa bilen integrasiýanyň bu ýurduň daşary syýasatynyň iň öňde goýýan wezipelerinden biridigini aýtdy.
Ol bu pikirini resmi taýdan Ukrainanyň prezidenti hökmünde geçen hepde wezipä başlandan soň Brýussele edýän saparynyň dowamynda şu gün öňe sürdi.
Ýewrokomissiýanyň prezidenti Joze Manuel Barroso bilen duşuşygyndan soňra geçiren metbugat ýygnagynda, Ýanukowiç soňky ýyllaryň dowamynda ýüze çykan problemalardan soň rus gazynyň Ukrainanyň üsti bilen ygtybarly ýagdaýda Ýewropa akdyrylmagyna-da kepil geçýänligini aýtdy.
Ýanukowiç hepdäniň soňunda Moskwa sapar edip, şol ýerde rus ýolbaşçylary bilen hem duşuşjakdygyny habar berdi.


text:
13-15-nji aprel aralygynda Aşgabatda “Bagtyýarlyk döwrüniň teatr sungaty” atly halkara festiwaly geçirildi. Türkmenistanyň resmi habar çeşmeleriniň maglumatyna görä, festiwala dünýäniň 11 döwletinden dürli teatr toparlary hem teatr tankytçylary gatnaşypdyr. Şol sanda, Türkmenistanyň merkezdäki teatr toparlary, “Owaz” estrada ansambly, “Galkynyş” hem “Serpaý” ýaly aýdym-saz kollektiwleri çykyş edipdirler.
Bu festiwala gatnaşyjylaryň dürli ýaşdaky tomaşaçylary nazara alandygyny aýtmak gerek. Sudanyň döredijilik topary halk döredijiligi äheňlerinde çykyş eden bolsa, ABŞ-dan gelen topar “Öz ýurdunyň jadygöýi” atly mýuzik görkezipdir.
Teatr toparlarynyň hatarynda Russyýa Federasiýasyndan hem Gazagystandan gelen gurjak teatrlary-da bolupdyr. Umumy aýdylanda, Gyrgyzystanyň Jalalabat şäheriniň Barpy adyndaky drama teatrynyň getiren “Ak gämi” spektaklyny göz öňünde tutmasaň, beýleki çykyşlar esasan şowhun-şagalaňly, aýdym-sazly we tansly sahna çykyşlary bolupdyr.
Beýleki uly konkurslardan tapawutlylykda, oýunlaryň ählisi döwlet hasabyna, ýagny tomaşaçylara mugt görkezilipdir. Festiwalda tomaşaçynyň islegi ýa-da höwesi nazara alynmandyr. Şeýle-de bolsa, festiwala gatnaşan toparlaryň ählisine diplomlar gowşurylypdyr we ýadygärlik sowgatlar berlipdir. Olaram, öz gezeginde, Aşgabat teatr festiwalyndan diýseň hoşal bolandyklaryny aýdýarlar.
Şu waka baradaky giňişiräk maglumaty diňlemek üçin, şu ýere basyň:


text:
29-njy oktýabrda Türkmenistana resmi sapar mahalynda ýanynda bolýan Ukrainanyň Prezidentiniň maşgalasy Marina Poroşenko Halkara Kardiologiýa merkezine baryp gördi.
Myhman lukmançylyk merkezi bilen tanşyp, onuň häzirki zaman enjamlary bilen enjamlaşdyrylyşyna hem-de bu ýerde döredilen, täsin operasiýalary geçirmäge we näsaglara ýokary halkara ölçeglerine laýyk gelýän degişli lukmançylyk hyzmatlaryny etmäge mümkinçilik berýän şertlerine ýokary baha berdi.
Ukrain Lideriniň maşgalasy üçin medeni maksatnama guraldy. Bu maksatnama paýtagtymyzyň ajaýyp ýerleri bilen tanyşmak, şol sanda çeper halyçylyk sungatynyň hakyky genji-hazynasy bolan Türkmen halysynyň milli muzeýine baryp görmek çäreleri girizildi. Myhman türkmen halyçylarynyň ajaýyp däpleriň esasynda döreden täsin halylaryna haýran galýandygyny aýtdy. Şol däpler bolsa köp asyrlaryň dowamynda aýawly saklanylýar hem-de häzirki wagtda täze pikirler we bezeg çözgütleri bilen baýlaşdyrylýar. Marina Poroşenko paýtagtymyzyň Garaşsyzlyk seýilgähindäki “Altyn asyr” söwda merkezine hem baryp gördi.


text:
Ýekşenbe güni Birleşen Ştatlaryň Goranmak sekretary Robert Geýts amerikan goşunlarynyň Owganystandan örän haýallyk bilen, emma jogapkärçilikli ýagdaýda çykaryljakdygyny aýtdy.
Owganystanyň günortasyndaky Helmand welaýatynda, amerikan harby bazasynda äden bu çykyşynda Robert Geýts amerikan goşunlarynyň Owganystandan çykarylmak prosesiniň bu ýurtdaky beýleki koalision güýçleriň-de haýdan-haý çykyp başlamaklaryna getirmeli däldigini nygtady.
Prezident Barak Obama Owganystandaky amerikan goşunlaryny bu ýurtdan çykarmak planlary barada indiki aý ýörite beýanat bilen çykyş eder diýlip garaşylýar.


text:
Orsýetiň Döwlet dumasy Ilýa Ponamarýowy özüniň deputatlyk mandatyndan mahrum etdi.
Parlamentiň aşaky öýi, Kreml tarapyndan goldanylýan Bütewi Orsýet partiýasynyň agzalarynyň agdyklygynda, oppozision deputata garşy teklip edilen jeza çäresini 413 deputatyň goldamagynda, 3 deputatyň garşy bolmagynda kabul etdi.
2014-nji ýylda OrsýetiňUkrainanyň Krym ýarymadasyny anneksiýa etmegine garşy çykan ýeke-täk deputat bolan Ponamarýow geçen ýyl eýýäm öz kanuny eldegrilmesizlik hukuklaryndan mahrum edilipdi.
Bu Ponomarýowyň garşysyna bildirilýän aýyplamany derňemäge ýol açýar.
Ol döwlet howandarlygyndaky Skolkowo tehnologiýa fondundan ogurlyk etmekde aýyplanýar we muny gaýta-gaýta ret etdi.


text:
Ýewropa Bileleşigi Orsýete garşy täze ykdysady sanksiýalary formal taýdan kabul etdi, emma olaryň güýje girmegini yza tesdirdi. ÝB Ukrainanyň günortasynda ok atyşygy bes etmek barada ylalaşygyň güýje girmegine wagt bermek isleýär.
Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Herman Wan Rompuynyň 8-nji sentýabrda aýtmagyna görä, iýul aýynda yglan edilen çäreleri güýçlendirýän sanksiýalar ýazmaça proseduranyň üsti bilen tassyklanypdyr.
Ukrainanyň hökümeti we orsýetçi separatistler ok atyşygy bes etmek barada 5-nji sentýabrda ylalaşdylar. Ukrainanyň gündogarynda aprel aýyndan bäri dowam edýän söweşlerde 2 600 gowrak adam wepat boldy.
ÝB eger Moskwa ok atyşygy bes etmegiň şertlerine hormat goýsa we öz goşunlaryny Ukrainanyň giňişliginden çykarsa sanksiýalaryň yza tesdiriljegini aýtdy.


text:
Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew bütin dünýä boýunça dini ekstremizme garşy bilelikde göreşmäge çagyrdy.
Nazarbaýew 10-njy iýunda Astanada, Dünýäniň esasy dinleriniň liderleriniň 5-nji kongresinde çykyş edip, «ekstremizm yslam gymmatlyklary bilen aklanylyp bilinmez» diýdi.
Şeýle-de ol, islendik syýasy gapma-garşylygyň güýç ýoly bilen çözüljek bolmagynyň kesgitli ret edilmelidigini aýdyp, ähli harby konfliktleri soňlamaga çagyrdy.
Nazarbaýew Dünýäniň esasy dinleriniň kongresini 2003-nji ýylda, Gazagystanyň halkara abraýyny ýokarlandyrmak üçin döretdi.
Bu kongres dünýäniň syýasy, dini liderlerini we alymlaryny bir ýere jemleýär. Bu ýyl onuň iki günlük maslahatyna BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun, ÝUNESKO-nyň baş sekretary Irina Bokowa, ÝHHG-nyň baş sekretary Lamberto Zanniýer, iordan patyşasy Abdulla II, Finlandiýanyň prezidenti Zauli Ninisto dagy hem gatnaşýar.


text:
Eýranyň häkimiýetleri 21-nji martdan, parslaryň täze ýylyndan başlap döwlet edaralarynda işleýän aýallara iş geýimi düzgünini girizýär.
Bu geýim milletiň dini we medeni aýratynlyklaryndan ugur alar. Ol esasan mawy we garamtyl çal reňkde bolar.
Häkimiýetleriň aýtmaklaryna görä, iş geýimi düzgünini girizmek barada döwlet edaralarynda işleýän aýallaryň özlerinden teklip gelipdir.
Içeri işler ministriniň orunbasary Alireza Afşar iş geýimini geýmek aýallaryň özleriniň islegine görä bolar diýýär.
Eýrandan gowuşýan maglumatlara görä, häkimiýetler uniwersitetleriň zenan studentlerine hem iş geýimi düzgünini girizmek baradaky mesela gararlar.
Yslam kadalaryna laýyklykda, eýranly aýallar uzyn köýnekli we baş örtgüli gezýärler.


text:
Azerbaýjanyň ozalky maliýe ministri Farhad Alyýew öz dogany bilen birlikde türme tussaglygyndan boşadyldy.
Prezident Ylham Alyýew Eid al-Adha, ýagny Gurban baýramy mynasybetli 152 tussagyň günäsini geçdi.
Doganlar Farhad we Rafik Alyýewler 2005-nji ýylda tussag edilip, degişlilikde 10 we dokuz ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdiler. Olara parahorlyk, galplyk, hapa pullary ýuwmak we agdarylyşyk synanşygy boýunça aýyplamalar bildirilipdi.
Farhad Alyýew tussaglykdan azat edileniniň yzýany Azatlyk Radiosyna interwýu berip, prezidente elmydama, şol sanda türmede hem ygrarly bolandygyny aýtdy.


text:
Çarşenbe güni Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy Orsýetiň täze jemgyýetçilik telewideniýesini açýandygy baradaky habara oňyn baha berdi.
ÝHHG-niň media azatlygy boýunça wekili Dunýa Miýatowiç Orsýetiň bu beýanatyny “pozitiw ösüş” diýip atlandyrdy.
“Demokratiýany berkitmekde tomaşaçylara dürli pikirleri we obýektiw maglumatlary ýetirýän jemgyýetçilik telewideniýeleri möhüm orun eýeleýär” diýip, Miýatowiç belledi.
Sişenbe güni Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew 1-nji ýanwardan başlap jemgyýetçilik telewideniýesini döretmeklige çagyrýan permana gol goýdy. Orsýetdäki oppozisiýa aktiwistleri şeýle kanalyň döredilmegine uzak wagtlap çagyryş edip gelipdiler.
Miýatowiç täze dörediljek kanalayň garaşsyz pikirler üçin möhümdigini belläp, “Orsýetiň halkyna niýetlenen häzirki zaman jemgyýetçilik telewideniýesini” açmakda Moskwa kömegini hödürledi.


text:
Birleşen Ştatlaryň harbylarynyň "tarhanlyk hukugy" boýunça meseleleri Owganystanda olaryň galyp-galmazlygyny kesgitlemekde nädip päsgelçilikli meselä öwrüldi?
Waşington bilen Kabulyň ikisi hem, üstümizdäki ýylyň aýagyna çenli halkara güýçler Owganystany terk edenlerinden soň, ol ýerde amerikan esgerleriniň çäkli kontingentiniň galdyrylmagynyň tarapdary. Ýöne olar amerikan esgerleriniň "tarhanlyk hukugy" barada “Güýçleriň statusy boýunça ylalaşykda” bellenen maddalara täzeden garamaly bolarlar.
2-nji oktýabrda, şenbe güni, Owganystanyň prezidenti Hamit Karzaý we Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri Kabuldaky päsgelçilikleri ykrar etdiler. Olar täze howpsuzlyk paktyny ýazmakda diňe bölekleýin üstünligiň gazanylandygyny aýdyp, çykyş etdiler.
Karzaý Birleşen Ştatlaryň Owganystandaky hukugy we olaryň owgan sudundan azat edilmegi boýunça meseleleri düzgünleşdirmek üçin öňümizdäki aýda taýpa baştutanlarynyň mejlisi bolan Loýa Jirga geňeşine sala saljakdygyny belledi. Öz gezeginde Kerri hem “tarhanlyk hukugy” bolmazdan, amerikan esgerleriniň Owganystanda galyp bilmejekdigini mälim etdi.
Näme üçin döwletler öz harbylaryna “tarhanlyk hukugyny” talap edýärler?
Daşary ýurtlara goşun ugradýan hökümetler öz harbylary üçin taryhy aýratynlygy bolan ýörite kanuny statusy talap edýärler. Munuň sebäbi: daşary ýurda goşun ugradýan hökümetler ugradylýan ýurduň adalat sistemasynyň gowşaklygyndan gorkup, öz esgerleriniň esassyz sud edilmeginden çekinýärler.
Günbatar ýurtlarynyň kanunçylygy jenaýat jogapkärçiligine çekilýän adamyň öz hukugyny gorap bilmegi üçin oňa doly mümkinçilik döredýär. Gürrüňi edilen kanunçylykda jenaýat jogapkärçiligine çekilýän adamy güman edilýän jenaýaty boýun almaga mejbur etmeklik ýok, onsoňam sud prosesine aklawjynyň gatnaşmagyna mümkinçilik döredilýär, şeýle-de subutnama bolmazdan we ýeterlik esas bolmasa, adamlaryň saklanmagyna ýol berilmeýär.
Galyberse-de, hökümetler goşun ugradylýan ýurtlaryň adalat ulgamlarynyň negatiw basyşlara sezewar bolmagyndan, hususan-da, eger ol ýurtda daşary ýurtly harbylaryň bolmagyna gahar-gazap bilen seredilýän bolsa, onda kanunçylygyň bu ýagdaýdan täsirlenmeginden howatyrlanýarlar.
Ýöne bir zada oňat düşünmegimiz gerek, ýagny hökümetler öz harbylaryna temmisizlik soramaýar diňe tarhanlyk hukugyny aljak bolýarlar.
Düýbi Şweýsariýada ýerleşýän “Howpsuzlyk syýasaty” merkeziniň halkara howpsuzlyk ugry boýunça hünärmeni Mark Finou bu meselede şeýle diýýär: “Şeýle ylalaşyklarda diňe bir goşun goýberýän ýurt öz harbylary üçin tarhanlyk hukugyny soramaýar.
Eýsem, olaryň [harbylaryň] goşun kabul edýän ýurtda hereket edýän kanunlara berk uýmagy hem talap edilýär. Eger-de goşun kabul edýän ýurduň kanunlary daşary ýurtly harbylar tarapyndan bozulsa, onda kanuny bozan harbylar öz ýurtlarynda jenaýat jogapkärçiligine çekilip, eden etmişleri üçin tussag edilmeli bolarlar”.
Beýle diýmeklik – goşun ugradýan ýurtlaryň harbylarynyň baran ýurtlaryndaky kanunçylyga we öz ýurtlaryndaky kanunçylyga berk tabyn bolmaklary diýmekdir. Hökümetler öz harbylaryna kanuny bozmak hukugyny bermeýärler.
Näme üçin goşun kabul edýän ýurtlar daşary ýurtly harbylary öz kanunçylygyndan azat etmäge göwünjeň däl? (Ýa-da näme üçin olar harbylara tarhanlyk hukugyny bermekden biynjalyk bolýarlar?)
Goşun kabul edýän döwletler daşary ýurtly esgerlere tarhanlyk hukugynyň berilmek ýagdaýyny öz milli garaşsyzlygynyň kemsidilmegi diýip hasaplaýarlar. Esasan hem uruş döwründe, haçan-da daşary ýurtly goşunlar adaty raýatlara-da howp salýan harby operasiýalary amala aşyrýan döwründe, duýgular has hem möwç alýar.
Ýöne hatda parahatçylyk döwründe-de käbir meseleler ýüze çykýar. Haçan-da esgerler goşunyň bähbitlerinden aýratynlykda özbaşdak hereket edip, jenaýata baş goşanlarynda ýerli halk muňa gaharlanyp, esgeri oňa nätanyş kanunçylyk ulgamyna laýyklykda suda çekenlerinde, käbir meseleler ýüze çykyp bilýär.
Düýbi Londonda ýerleşýän “Birleşen karollygyň hyzmatlary” institutynyň harby sowatlylyk boýunça hünärmeni Maýkl Kodner şeýle ýagdaýyň düýpli jenaýatlara baş goşulanda bolup bilýändigini aýdýar. Meselem, Owganystan ýaly ýurtlaryň kanunçylygynda adamyň janyna kast etmekligiň jezasy atuw bolsa, Britaniýa ýaly döwletlerde ýagdaý beýle däl.
“Elbetde kanunçylyk sistemalarynyň biri-birinden tapawutlylygy oňaýsyz ýagdaýy döredýär. Meselem, aýdaly, haýsydyr bir ýurtda britan esgerleri bar diýeli we şol ýurtda britan harbylary adamyň janyna kast eden bolsa we agzalýan ýurduň kanunçylygynda bu jenaýat üçin atuw jezasy berilýän bolsa, elbetde, bu oňaýsyz ýagdaýdyr. Gürrüňi edilýän kanunçylyk sistemasyna laýyklykda britan esgerine britan kanunçylygyna ters gelýän atuw jezasy berilse, ýagdaý kynlaşar.”
Käwagt hökümetler goşun ugradylýan döwletiň adamlarynyň suda gatnaşmagyny gurnap, öz ýagdaýlaryny, aladalaryny beýan etjek bolýarlar. Amerikan esgeri Robert Beýls Owganystanyň Gandagar welaýatynda 16 adamyň janyna kast edipdi.
Awgust aýynda bolsa bir topar Owganystan raýaty, has takygy amerikan esgeriniň bu etmişinden ejir çeken pidalar we şaýatlar onuň sud diňlenişigine gatnaşmak üçin Birleşen Ştatlara getirildiler. Harby sud oňa (Robert Beýlse) ölüm jezasyny bermedi, oňa derek ömürlik tussaglyga höküm etdi. Ýöne owganlar oňa ölüm jezasynyň berilmegini sorapdyrlar.
Döwletleriň arasyndaky tarhanlyk hukugy boýunça kanunlar näderejede tapawut edýär?
Bu meselede belli bir standart ýok. Käbir ýurtlar öz esgerleriniň sud edilmek hukugyna özleri jogap berýär. Käbir ýurtlarda bolsa bu ýagdaý üýtgeýär we olar sud prosesi barada goşun ugradylan döwlete habar edýärler. Bu ýagdaý iki döwletiň näderejede ysnyşykly gatnaşyk saklaýanlygyna-da bagly bolýar.
Ženewanyň “Howpsuzlyk syýasaty merkeziniň” halkara howpsuzlygy boýunça hünärmeni Nils Melser bu barada şeýle diýýär: “Entek “Güýçleriň statusy boýunça ylalaşyklara” gol çekmänkä, Halkara Bileleşikleriň çäklerinde öňden bäri özara esasy ylalaşyklara gol çekişen ýurtlar bolup bilýär. Bu ýagdaý olaryň ylalaşyklaryny aňsatlaşdyryp biler, sebäbi iki döwlet hem ozaldan biri-biriniň kanunçylygyndan habarly. Olaryň öz aralarynda ýurisdiksiýalary alyşmagy has aňsat bolup biler. Ýöne, ynha, kanunlary biri-birinden doly tapawutly bolan Amerika bilen Owganystan üçin bu ýagdaý has çetindir”.
Käwagt goşun ugradylan ýurtlarda amala aşyrylan gabahat jenaýat üçin halkyň reaksiýasy “tarhanlyk hukugy” baradaky ylalaşyklara öz täsirini ýetirip biler. Muňa mysal edip, Ýaponiýada 1995-nji ýylda üç sany amerikan harby gullukçysynyň 12 ýaşly gyzy zorlamagyny agzap bileris.
Şol wakadan soň Waşington “zorlukda we adam öldürmekde” güman edilýän adamlaryň ýapon polisiýasy tarapyndan sorag edilmegine razyçylyk bildiripdi. Ondan ozal Waşington güman edilýänler resmi taýdan günäli hasaplanýança, olary bermeýärdi.
“Tarhanlyk hukugy” boýunça ylalaşyk gazanylmadyk ýagdaýynda daşary ýurtly goşunlar ol ýurtda galyp bilmezmi?
“Tarhanlyk hukugyna” ýurtlaryň garaýşynyň bu meselä täsirliligi, 2011-nji ýylda Amerika bilen Yrak özara ylalaşyga gelip bilmän, amerikanlar ol ýurtdan doly çykmaly bolanlarynda, has aýdyň belli bolupdy.


text:
Täjigistanyň günortasynda ýerleşýän Kulob şäherinde tussaglykda oturan dellek türme ýolbaşçysyny gaýçy bilen öldüripdir.
Täjigistanyň Içeri işler ministrliginiň duşenbe güni aýtmagyna görä, ýekşenbe güni 66 ýaşly türme ýolbaşçysy Umar Kaýumow tussag Umed Teşaýewi öz otagynda saçyny gyrkyp bermegi haýyş edipdir. Tussag Teşaýew Kaýumowy ençeme sapar gaýçy bilen urup öldüripdir. Türme resmisi keselhana ýetmän ýogalypdyr.
29 ýaşly Umed Teşaýew adam öldürmekde günälenip 17 ýarym ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.


text:
Birleşen Ştatlaryň Bişkekdäki ilçihanasy Gyrgyzystanda terrorçylykly hüjümiň amala aşyrylmagynyň mümkindigi barada duýduryş çap etdi.
Ilçihana özüniň 8-nji oktýabrda ýaýradan beýanatynda özlerine oktýabr aýynda Gyrgyzystanda ýerli resmileriň ýa-da daşary ýurtly diplomatlaryň alnyp gaçylmagy we zamun alynmagy ýaly wakalaryň bolup biljekdigi dogrusynda maglumatlaryň gelip gowşandygyny aýdýar.
Şu ýylyň 30-njy awgustda janyndan geçen ulagly bombaçy Bişkekdäki hytaý ilçihanasyna hüjüm edip, öz-özüni öldüripdi we başga-da ilçihananyň üç gyrgyz raýatyny ýaralapdy. Gyrgyz resmileri hüjümçini asly uýgur yslamçy diýip häsiýetlendiripdi.
2015-nji ýylyň oktýabr aýynda Bişkegiň merkezindäki türmeden dokuz sany yslamçy söweşiji gaçyp, dört sany türme sakçysyny öldüripdi. Şondan gysga wagt soň, olaryň altysy ele salyndy, beýleki üçüsi atylyp öldürildi.
Gyrgyz resmileri Ýakyn Gündogar ýurtlarynda yslamçy söweşijilere goşulan gyrgyz raýatlarynyň sanynyň ortaça 500-e barabardygyny habar beripdiler.


text:
ABŞ-nyň ýolbaşçylygynda Yraga goşun girizilmeginiň we uzak wagtlyk lider Saddam Huseýniň agdarylmagynyň on ýyllygynyň bellenilýän güni Bagdatda ulag bombalary ýaryldy, partlamalar boldy we tüpeň sesleri eşidildi.
Yrak resmileri azyndan 20 adamyň öldürilendigini, onlarça adamyň ýaralanandygyny aýdýarlar. Sişenbe güni guralan hüjümlerde yrak paýtagtynyň şaýy mähelleleri nyşana alnan ýaly göründi.
Saddam Huseýiniň agdarylanyna 10 ýyl geçen hem bolsa, howpsuzlyk henizem gowşaklygyna galýar.
Ýogsam soňky ýyllarda zorluk-sütemiň umuman mazaly azalandygy aýdylýar. Soňky hüjümleriň köpüsiniň jogapkärçiligini Al-Kaýda bilen ilteşikli sünni jeňçileri öz üstlerine aldylar, olar ýurtda hökümet durnuklylygyny bozmak isleýärler.
Geçen ýyldan bäri müňlerçe sünni premýer-ministr Nury al-Malikiniň şaýylaryň ýolbaşçylygyndaky hökümetine garşy protest geçirýär. Olar hökümeti Yragyň sünni azlygyny gyraklatmakda günäleýärler.


text:
Düýn Orsýetiň Ýokary Sudy Mihail Hodorkowskiniň biznes partnery, 2003-nji ýyldan bäri tussaglykda oturan Platon Lebedewiň tussag edilmegi bilen baglanyşykly ýagdaýlaryň gaýtadan gözden geçirilmelidigi barada karar çykardy.
Ýokary Sud özüniň bu kararynyň iki ýyl mundan ozal ynsan hukuklary boýunça Ýewropa Sudunyň çykaran kararyna laýyklykda kabul edilendigini mälim etdi. Iki ýyl mundan ozal Strasburgdaky Ýewropa Sudy Platon Lebedewiň tussag ediliş we onuň wagtlaýyn izolýatorda saklanyş ýagdaýlarynda hukuk bozmalara ýol berlendigi barada karar çykarypdy.
Eger indiki geçiriljek barlaglaryň netijesinde Orsýetiň sudy Lebedewiň hukuklarynyň bozulandygynyň üstüni açsa, onda onuň işi boýunça täze sud diňlenişiginiň başlamagy hem mümkin diýlip garaşylýar.


text:
Gepleşikler Geňeşiniň gubernatorlarynyň (BBG) başlygy Wolter Isakson öten agşam Birleşen Ştatlaryň halkara gepleşikleriniň täze ugruny yglan edip, onuň «iň kämil metbugat abzallaryna we tehnologiýasyna eýe bolmak bilen dünýä ýüzünde azat maglumaty bogjak bolýanlardan bir ädim öňde bolmalydygyny» nygtady.
Isakson başlyk hökmünde, bilelikde alnanda, hepdede 171 milliondan gowrak tomaşaça we diňleýjä ýetýän Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň (RFE/RL), Amerikanyň sesi telekanalynyň (Voice of America), Azat Aziýa Radiosynyň (RFA), Marti radio-telewideniesiniň (TV Marti), Sawa radiosynyň we Alhurra telewideniýesiniň işine ýolbaşçylyk edýär.
Ol «Biziň repressiýa we çydamsyzlyga garşy täze global darkaşda ýüzbe-ýüz bolýan synaglarymyz Sowuk uruş döwründäkiden uly bolmasa kiçi däl» diýip, Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň ilkinji gepleşiginiň efire berilmeginiň 60 ýyllygyna bagyşlanan duşuşykda aýtdy.


text:
«Yslam döwletiniň» jeňçileri Siriýadaky kömek işgärini jezalandyryp öldürenlerinden soň, Günbatar ýaranlary 14-nji sentýabrda bu toparyň garşysyna has güýçli kampaniýa alyp barmagy wada berdiler.
«Yslam döwletiniň» jeňçileri 13-nji sentýabrda britan kömek işgäri Deýwid Heýnsiň kellesiniň kesilişini görkezýän wideoýazgyny ýaýratdylar. Jeňçiler bu hereketlerini Britaniýanyň demirgazyk Yrakdaky kürt peşmergesine ýarag iberendigi üçin ar alyş diýip atlandyrdylyr.
Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron ganhorlary tutmak üçin elden gelen zady etjegini aýtdy we 14-nji sentýabrda, hökümetiň adatdan daşary maslahatyny çagyrdy.
Awstraliýa Birleşen Ştatlary, Türkiýäni we 10 sany Aýlak arap döwletini öz içine alýan halkara koalisiýa goşulmak üçin 600 esger we 10 sany harby uçar taýýarlaýandygyny aýtdy.
Fransiýanyň prezident edarasy Heýnsiň öldürilmegi halkara jemgyýetçiliginiň YD jeňçilerine garşy näme üçin jemlenmelidigini görkezýär diýdi.
Şotlandiýaly, 44 ýaşyndaky Heýnes iki çaganyň atasydy, geçen ýyl Fransiýanyň ACTED gullugy üçin işleýärkä zamun alnypdy.


text:
Geçen hepdäniň ahyrynda Moskwada gyrgyz-rus hokümetara komissiýasynyň nobatdaky maslahaty bolup geçdi. Onda iki ýurduň arasyndaky ykdysady hyzmatdaşlygy ösdürmek meselesine seredilip, degişli dokumentlere gol çekildi.
Geçen ýylyň 3-nji fewralynda Orsýetiň Gyrgyzystanyň býujetini goldamaga 450 million, “Kambar-Ata” GES-niň gurluşygyna-da 1 milliard 700 million dollar pul berjekdigi baradaky ylalaşyga gelnendigi habar berlipdi.
Şol bir wagtyn ozünde-de Gyrgyzystanyň prezidenti «Manas» howa meýdanyndaky Amerikan harby-howa bazasyny ýapmagy karar edenligini Moskwada žurnalistleriň öňündäki çykyşynda aýdypdy. Orsýetiň prezidenti-de bu karary Gyrgyzystanyň özbaşdak, ýagny Orsýetsiz kabul edenligini nygtapdy.
Emma aradan birnäçe wagt geçip-geçmän, gyrgyz hökümeti Amerikanyň harby bazasyny Tranzit merkezine öwrüp, kärende üçin tölenýän puluň möçberini köpeltmek şerti bilen galdyrmak barada karar kabul etdi. Parlament bolsa garaşsyz Gyrgyzystanyň hökümetiniň bir ýylda iki gezek üýtgedilen kararyny goldady.
Syýasaty öwreniji Aleksandr Knýazewiň pikirine görä, “Kambar-Ata-1” GES-niň gurluşygyna berilmeli puluň berilmändiginiň sebäbi ýene-de bir mesele bilen bagly bolmaly: “Bu ýerde gep Gyrgyzystanyň boýun alan borjuny ýerine ýetirmändigi bilen baglydyr”.
Orsýetiň karz beren pullarynyň näme üçin kommersiýa maksadyna sarp edilendigini düşündirmegiň gyrgyz hökümetine kyn bolandygyny Orsýetiň Gyrgyzystandaky ilçisiniň birinji sekretary Witaliý Skrinnik hem aýdypdy.
Şeýle-de ýylyň başynda Pekine baryp gelen prezidentiň ogly Maksim Bakyýew Hytaýyň hökümetine birnäçe dokumentleri teklip edip, olary Gyrgyzystandaky uly gurluşyklara çekinmän goşulmaga çagyrdy.
Bu ýagdaýy Aleksandr Knýazew şeýle düşündirdi: “Häzir bularyň «Ösüş» fondy hem-de «Aziýa-uniwersal» banky arkaly daşardan gelýän kreditleriň hemmesini bir ýere toplamaga çalyşýandyklary görnüp ugrady.”
Premýer-ministr başga pikirde
Moskwadaky iki hökumetara komissiýanyň işiniň üstünlikli geçendigini, Orsýet bilen Gyrgyzystanyň gatnaşyklary ýaramazlaşdy diýýänlerine goşulmaýandygyny, bu iki döwletiň arasynda artykmaç gep-sözüň bolmandygyny, rus-gyrgyz gatnaşyklary barada käbir maglumatlary ýaýradýan habar serişdeleriniň bir günde 12 meseläni masalahatlaşyp, soňra kabul edilen kararlardan netije çykaryp biljekdiklerini premýer-ministr Daniýar Usenow käbir maglumat serişdeleri arkaly öňe sürdi.
Orsýetiň energetika ministri ”Kambar-Ata-1” GES-niň gurluşygyny maliýeleşdirmek meselesiniň onuň tehniki-ykdysady esaslary taýýar bolandan soň çözüljekdigini aýtdy.
Geçen ýylky dolandyryş reformasyndan soň «Ösüş» fonduna berlen pullaryň nämelere sarp ediljekdigini «Ösüş merkezi agentliginiň» öz üstüne almagy bilen esasy ykdysady syýasaty dolandyrmak mümkinçiligi hökümetden prezidentiň ogluna geçipdi.
Premýer-ministr Daniýar Usenow bolsa karz pullaryň olardan önjeýli peýdalanyp, köpeltmegiň hötdesinden gelýän adamlara berilmelidigini aýtdy: “Pul hany? - diýip aglaýarys. Biz gyrgyz. Biz gedaý. Pulumyz ýok diýýaris. Bularyň hemmesi galp. Pulumyz köp. Pulumyz bar. Bu ýerde gep şol pullaryň nämelere sarp edilýändiginde. Pul alyp, ony önjeýli işledip, köpeldip biläýjek adamlara bermeli. Şeýle adamlary tapmaly.”
Emma býujeti goldamaga, ykdysady krizis döwründe sosial ýaşaýyş durmuşy agyrlaşan ilata kömek bermek üçin berlen puluň nädip işiň ugruny bilýän adamlara beriljekdigi rus hokümetine düşnüksiz bolup galana meňzeýär.
Şeýlelikde “Kambar-Ata-1” GES-niň gurluşygyna uly kreditiň berlip-berilmejekligi-de, hökümetara maslahatda gozgalan meseleleriň amala aşyp-aşmajaklygy-da gümürtük bolup galýar.


text:
Mälim bolşy ýaly diňe Türkiýäni göz öňünde tutup aýdanymyzda, ençeme ýyldan bäri bu ýurtda bikanun ýaşap hem işläp ýören türkmenistanlylar, yzlaryna dolansa, gaýdyp ýurtdan çykmaga rugsat edilmez diýen gorky sebäpli, dogduk Watanyna gitmeýärler.
Emma şeýle raýatlaryň arasynda çagaly-çugalylary hem bar. Şeýlelikde, şeýle raýatlaryň arasynda ençeme ýyldan bäri çagalaryny görmedik ildeşlerimiz hem bar. Şol bir wagtyň özünde-de, aýraçylyga çydap bilmän ýa-da başga sebäplere görä, Türkmenistana gidip, soň hem daşary ýurtlarda guran durmuşyna dolanyp bilmän aýraçylyk çekip ýören raýatlar hem bar.
Eýse, daşary ýurtda we Türkmenistanda çekilýän aýraçylyklara nähili çäre gözlenýär? Ildeşlerimiz bu agyr ýagdaýyň hötdesinden gelip bilmek üçin nähili çäredir, çykalgalara baş goşýarlar? Bu çäreler olaryň aýralyklaryny gidermek üçin näderejede peýdaly bolýar?
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanyny ýurduň içinde we daşynda çekilýän aýraçylyklaryň adam ykbalyna ýetirýän täsirleri barada taýýarlamak isleýär. Hemmeleri bu temada taýýarlanjak gepleşige goşant goşmaga çagyrýarys.
Gepleşige gatnaşmak isleýänler hat@azatradio.org ýa-da metbugat@gmail.com salgylary arkaly biziň bilen aragatnaşyga geçip bilerler. Bu temadaky garaýyşlaryny halk köpçüligine ýetirmek isleýänler aşakdaky foruma teswir hem galdyryp bilerler.


text:
Günbatarda modeller iň köp gazanç edýän, modellik bolsa iň köp girdeji getirýän pudaklardan biri. Emma bu hünär henize çenli gündogarda, esasanda Merkezi Aziýada o diýen ösmedik.
Munuň her ýurt boýunça aýratyn sebäbi bar. Täze Tolkun gepleşigimiziň şu hepdeki sanynda bu pudagyň goňşy Azerbaýjandaky ýagdaýyna azeri modeller, ýagny 2004-nji ýylda “Best Model of Azerbayjan”, ýagny “Azerbaýjanyň iň gowy modeli” bäsleşiginde birinji orna mynasyp bolan model we aktýor Ilgar Aliýew, şeýle-de ýedi ýyldan bäri modellik edýän we seriallarda oýanaýan Aýsel Baýramowa we 2013-nji ýylyň sentýabr aýyna çenli Azatlyk Radiosynyň Azeri gullugynyň Ýaşlar gepleşigini taýýarlan Rena Allahwerdiýewa bilen syn etdik.
Azatlyk Radiosy: Ilgar, Aýsel we Rena, gepleşigimize hoş geldiňiz! Ilgar, ilki senden başlasak, diňleýjilerimize özüňi tanyşdyraýsaň?
Model we aktýor Ilgar Aliýew.
Ilgar Aliýew:
Men 2004-nji ýylda “Best Model of Azerbayjan” bäsleşigine gatnaşdym we onda birinji ýer aldym. Şondan bäri hem modellik hem-de aktýorlyk edýärin. Şu wagta çenli ençeme serialda, wideoreklamada oýnadym. Şeýle-de Türkiýe, Russiýa ýaly ýurtlarda modellik etdim.
Azatlyk Radiosy: Aýsel, sen?
Aýsel Baýramowa:
Men ýedi ýyldan bäri modellik edýärin. Şeýle-de “Best Model of Azerbayjan” bäsleşigine gatnaşypdym. Ondan daşgary modellik bilen birlikde atktýorlyk edýärin we birnäçe serialda oýnadym.
Azatlyk Radiosy: Rena?
Rena Allahwerdiýewa:
Men soňky üç ýylyň dowamynda Azatlyk Radiosynyň Azeri gullugynda habarçy bolup işläp, şonuň soňky 1,5 ýylynda bolsa Azeri gullugynyň Ýaşlar gepleşigini taýýarlaýardym. Häzirki wagtda ýokary bilimimi Türkiýede dowam etdirýärin.
Azatlyk Radiosy: Ilgar, ilki bilen senden başlasak, modellik etmäge haçan we nähili başlapdyň?
Ilgar Aliýew:
Men ilki 2003-nji ýylda bir modellik agentstwosy bilen işleşmäge başladym. Ondan soň agentstwomyň ýolbaşçylary maňa 2004-nji ýylda geçiriljek “Best Model of Azerbayjan” bäsleşigine gatnaşmagymy maslahat berdiler. Bäsleşikde birinji orna eýe bolanymdan soň, “Best Modeliň” halkara, ýagny jemleýji tapgyryna gatnaşmak üçin Türkiýä gitdim. Şondan soň modellik durmuşymda üýtgeşiklikler bolup geçdi, seriallarda oýnap başladym.
Azatlyk Radiosy: Aýsel, sen modellik etmäge haçan we nähili başlapdyň?
Model we aktrisa Aýsel Baýramowa.
Aýsel Baýramowa:
Men modellik etmäge başlamazdan ozal, žurnallarda diňe ýüz bilen baglanyşykly reklamalarda suratym çap bolýardy. Men şol wagty hem bir agentstwo bilen işleşýärdim. Soňra men 2008-nji ýylda okuwy tamamlanymda, meniň joralarym-dostlarym maňa “‘Best Model of Azerbayjan’ atly bäsleşigi geçirilýär, seniň boýuň, fiziki gurluşyň modellik etmäge amatly, sen şu bäsleşige gatnaş” diýdiler.
Men hem gatnaşdym. Emma bäsleşikde ýer alyp bilmedim. Şondan soňra men modellik etmäge başladym. Şeýle-de men “Miss Charme” bäsleşiginiň ýeňijisi boldum. Soňra birnäçe seriallarda oýnadym we häzirki wagtda hem oýnamagy dowam edýärin. Şu güne çenli oýnan seriallarymyň ählisinde baş rollary ýerine ýetirdim. Häzirki wagtda hem aktýorlyk hem-de modellik edýärin.
Azatlyk Radiosy: Rena, sen mundan birnäçe aý ozal “Azerbaýjandaky modelleriň durmuşy” bilen bagly gepleşik taýýarlapdyň, bu tema barada gepleşik taýýarlamagyňa näme itergi berdi?
Rena Allahwerdiýewa:
Ýagny, Sähra, sen özüň hem gowy bilýänsiň, sebäbi özüň hem ýaşlar gepleşigini taýýarlaýarsyň. Hepde-de bir sapar efire gidýän gepleşikde her sapar ýaşlary gyzyklandyrýan, biynjalyk edýän bir tema barada gürrüň etmäge, gürrüň gozgamaga synanyşýaryn. Azerbaýjanda ýaşlaryň modellik etmeklerine dürli garaýyşlar, olaryň öz ugry boýunça işlemek meselesinde käbir kynçylyklar bar. Şol sebäpden hem bu tema barada gepleşik taýýarlamagy makul bilipdim.
Meselem, Ilgar muny has gowy bilýändir. Mundan sanlyja ýyl ozal diňe bir gyzyň däl, hatda bir oglanyň hem öz maşgalasyna “men model” boljak diýmegi gaty kyn meseledi. Ýöne bu mesele, ýagny modellige bolan garaýyşlar, soňky ýyllarda gowulyga tarap üýtgeýär.
Azatlyk Radiosynyň Azeri gullugynyň öňki habarçysy we häzirki wagt talyp Rena Allahwerdiýewa.
Bu ýagdaýyň Türkmenistanda nähilidigini bilemok. Ýöne bizde, Azerbaýjanda bu biznese bolan oňaýsyz garaýyşlar geçdimika diýip pikir edýärin. Meselem, häli Aýsel belläp geçdi, oňa dostlary-joralary “gaty gowy fiziki gurluşyň bar, model bolmaga mynasyp” diýipdirler. Edil şolar ýaly häzirki wagtda ýaşlar hem bu biznese we bu biznesde işleýänlere oňaýly garaýarlar diýip pikir edýärin.
Meniň pikirimçe, Hudaý birine 170-175 santimetr ýa-da ondan hem uzyn boý beren bolsa we fiziki gurluşy hem model bolmaga mynasyp bolsa, modellik bilen meşgullanmalymyka diýýärin. Sebäbi şeýle adamlara seretmegiň özi-de göze ýakymly.
Azatlyk Radiosy: Aýsel, sen ilkinji sapar öz maşgalaňa “modellik bilen meşgullanjak, model boljak” diýeniňde, olar muňa nähili garadylar?
Aýsel Baýramowa:
Hawa, Azerbaýjan musulman ýurt bolany üçin modellere bolan oňaýsyz garaýyşlar heniz hem bar. Elbetde, mundan 10 ýyl öňki bilen deňeşdireniňde, ýagdaýyň has gowulaşandygyny aýtsa bolar. Hatda men hem modellik etjek diýenimde, ilki dogan-garyndaşlarymyň arasynda dürli garaýyşdaky adamlar peýda bolupdylar.
“Modellik etjekmi? Açyk egin-eşikleri geýjekmi?” diýip, garşy çykanlar hem bardy. Ýöne, muňa garamazdan, ejem-kakam meni goldady, hemişe meniň ýanymda boldular. Modellik etmäge başlanymdan 1-1,5 ýyl soň, dogan-garyndaşlarym hem meni goldap başladylar.
Meniň pikirimçe, işiňi professional görnüşde ýerine ýetirseň, muňa hiç kim garşylyk görkezmez. Dogan-garyndaşlarym hem meniň işimi professional görnüşde edýänimi görendikleri üçin soňundan garaýyşlaryny üýtgetdiler diýip pikir edýärin.
Azatlyk Radiosy: Ilgar, seniň modellik bilen meşgullanmagyňa maşgalaňda ýa-da dogan-garyndaşlaryň arasynda garşylyk görkezeni, oňaýsyz garaýyşda bolany bolupdymy?
Model we aktýor Ilgar Aliýew.
Ilgar Aliýew:
Näme-de bolsa, tapawutly ýeri, men erkek adam. Biziň jemgyýetimizde we musulman jemgyýetlerinde bu iş bilen zenan ýa erkek meşgullananda, olara bolan garaýşyň arasynda tapawut bar. Men maşgalama “men model boljak” diýenimde, olar hiç zat diýmediler. Sebäbi men öz pikirimi aýdanymda, men bu iş bilen meşgullansam hem musulman dinimize gabat gelmeýän zatlary etmeýärin.
Meselem, men podiuma diňe içki geýim bilen çykmaýaryn. Şol sebäpden meniň maşgalamda meniň modellik etmegim problema bolmandy. Ýöne bir zady belläp geçesim gelýär, häzirki wagtda modellik edýänlere garanyňda, meniň modellik etmäge başlan ýyllarym modellik biznesi bilen meşgullanýan gyzlaryň problemalary has köpdi, ilatyň garaýşy hem başgaçady.
Ýöne häzirki wagtda beýle däl. Indi adamlar “Fashion” telekanalyna, moda sergilerine hem tomaşa edýärler. Häzirki wagtda modellik edýänlere bolan garaýyşlar öňküsine seredeniňde has üýtgedi diýse bolar.
Azatlyk Radiosy: Aýsel, Ilgar, ikiňiz hem modellik bilen birlikde seriallarda hem oýnaýarys diýdiňiz. Siziň oýnaýan seraillaryňyz Azerbaýjan döwletiniň hemaýatkärliginde döredilip, döwlet telekanallarynda görkezilýän seraillarmy?
Aýsel Baýramowa:
Ilgar, rugsat berseň, bu soraga men jogap bereýin. Hawa, biziň oýnaýan seraillarymyzyň ählisi diýen ýaly döwlet telekanallarynda goýberilýän seriallar. Öz adymdan aýtsam, edil häzirki wagtda hem biz täze bir serialy ýazga düşürýäris. Şol serial şu ýyl telewideniýede görkeziler. Şol serialda hem men baş roly ýerine ýetirýärin.
Azatlyk Radiosy: Azerbaýjanda modelleriň diňe modellik däl, başga işler bilen hem meşgullanmagyna näme sebäp bolýar?
Aýsel Baýramowa:
Meselem, meniň aktýor bolmagyma, ýagny seriallarda oýnap başlamagyma modellik edýändigim sebäp boldy. Meniň pikirimçe, her bir model modelligi belli bir wagta çenli edip bilýär, ýagny 30 ýaşyndan soň modellik edýänleriň sany gaty az.
Dünýäniň islendik ýurdunda modeller diňe modellik bilen meşgullanman, onuň bilen birlikde aktýorlyk ýaly başga işleri hem ýerine ýetirýärler. Edil meniň durmuşymda bolşy ýaly, modellik etmeklik, modelleriň aktýor bolmagyna ýa-da başga bir iş bilen meşgullanmagyna sebäp bolýar.
Onda-da modelýerleriň sany gaty az bolan Azerbaýjan, Türkmenistan ýaly ýurtlarda her iki-üç aýda bir sapar moda sergileri geçirilýän bolsa, modelleriň başga bir iş bilen hem meşgullanmagyna zerurlyk döreýär. Meselem, men modellikden her aý ortaça 400 amerikan dollary möçberinde gazanç edip bilýärin. Şol sebäpden modeller bu iş bilen birlikde reklamada-da surata düşýärler, seraillarda hem oýnaýarlar.
Model we aktrisa Aýsel Baýramowa.
Azatlyk Radiosy: Ilgar, sen bu barada näme pikirde?
Ilgar Aliýew:
Aýseliň aýdanlaryna men hem goşulýaryn. Modelleriň ählisi diýen ýaly ilki modellik edip başlaýarlar. Soňra olaryň işleýän agentstwosynyň üsti bilen modellere serialdyr kinofilmlerde ýa-da reklamalarda oýnamak üçin teklipler gelip başlaýar.
Munuň sebäbi hem bütin ýylyň dowamynda ýa-da ömrüň soňuna çenli modellik edip bilmeýärsiň. Şol sebäpden, özüňiz hem bilýänsiňiz, Türkiýe ýaly serial döretmek pudagynyň baý bolan ýurtlarynda hem seriallarda oýnaýan aktýordyr aktrisalaryň aglabasy ilki modellik bilen meşgullanan ýa-da gözelllik bäsleşigine gatnaşan adamlardyr.
Azatlyk Radiosy: Rena, sen bu barada näme pikirde?
Rena Allahwerdiýewa:
Azerbaýjanda Aýsel, Ilgar ýaly gaty owadan we görmegeý, fiziki gurluşy hem modellige mynasyp gaty köp ýaşlar bar. Emma ýurtda olaryň öz ugry boýunça işlemekleri üçin mümkinçlik ýok. Meselem, Türkiýedäki ýaly biznes ýok. Modeller professional görnüşde işleýärler. Emma olar gaty az gazanýarlar.
Munuň sebäbi hem näme? Sebäbi ýurtda bu ugur boýunça ösüş ýok. Ösüş bolmany üçin hem ýurtdaky bäş-alty sany professional modele hem az mukdarda pul töleýärler. Galyberse-de, ýurtda bäsdeşlik ýok. Meselem, biziň modellerimiz Türkiýede işleýän bolsadylar, olar has köp gazanç edip bilerdiler. Men 10 ýyl içinde Azerbaýjanda modellik bilen meşgullanýanlara bolan garaýyşlar nähili özgeren bolsa, öňümizdäki 5-10 ýylyň içinde model biznesi hem şonça özgerer diýip umyt edýärin.
Azatlyk Radiosy: Model biznesinde şuňa meňzeş problemalar Türkmenistanda hem bar. Türkmenistanda gözellik ýa-da görmegeýlik bäsleşiginde ilkinji orunlara mynasyp bolan ýaşlar soňy bilen o diýen göze ilmeýärler. Ýa-da eýýäm birnäçe ýyl bäri modellik bilen meşgullanýan ýaşlaryň hem öz ugry boýunça edýän işleri örän çäkli bolýar, ýagny olar her iki-üç aýda bir sapar geçirilýän moda sergilerine ýa-da fotosessiýalara gatnaşýarlar. Modelleriň ýa-da gözellik, görmegeýlik bäsleşiginde üstünlige eýe bolan ýaşlaryň Azerbaýjandaky ýaly Türkmenistanda seriallarda oýnamak mümkinçiligi hem örän çäkli. Aýsel, Rena, Ilgar, siziň pikiriňizçe, Azerbaýjanda ýa-da Türkmenistanda modellik biznesiniň ösmezligine näme sebäp bolýar?
Ilgar Aliýew:
Meniň pikirimçe, türki dilli döwletlerdäki bu problema ýurtda dizaýnerleriň, stilistleriň ýa-da modelýerleriň az bolmagy bilen bagly. Bir ýurtda tekstil pudagy ýok bolsa, şol ýurtda modellik biznesi hem emele gelip bilmez. Modelleriň modellik biznesi bilen meşgullanmagy üçin ýurtda modelýerler köp bolmaly diýip hasaplaýaryn.
Meniň pikirimçe, bu mesele boýunça [türki dilli döwletleriň arasynda] ady o diýen eşidilmeýän ýurt Türkmenistanmyka diýýärin. Sebäbi men şu güne çenli türkmenistanly ýekeje modelýeriň hem adyny eşitmedim, özüm hem tanamaýaryn. Edil şu problema Azerbaýjanda hem bar. Azerbaýjandan käbir meşhur modelýerler bar, ýöne olar hem işine görä däl-de, ady bilen meşhur diýip hasaplaýaryn. Sebäbi bu meşhur dizaýnerleriň döreden egin-eşiklerini başga ýurtlarda geýmeýärler. Olary diňe Azerbaýjanda geýýärler.
Azatlyk Radiosy: Ilgar, seniň pikiriňçe, bu biznesiň ösmegi üçin nämeler edilmeli?
Ilgar Aliýew:
Meniň pikirimçe, bu biznesiň ösmegi üçin türki dilli döwletleriň arasynda “Fashion week”, ýagny moda hepdeligi geçirilse, gowy bolardy. Şol ýurda beýleki türki dilli ýurtlardan modelýerler, modeller çagyrylsa, uly göwrümli mahabatlandyryş işleri geçirilse, bu biznes öser diýip pikir edýärin. Şeýlelikde, biz, ýagny türki dilli döwletler hem öz modelýerlerimiziň egin-eşiklerini Ýewropa ýa-da dünýäniň beýleki ýurtlaryna ýaýradyp bileris.
Edil şolar ýaly, bu “Fashion week”, ýagny moda hepdelikleri arkaly modellerimiz hem beýleki ýurtlarda-da meşhur bolardy. Ýöne, gynansak-da, häzirki wagtda türki dilli döwletleriň hiç biri hiç zat edenoklar. Türkmenistan öz içinde diňe öz modelýerleri we modelleri bilen işleýär. Azerbaýjan hem edil şolar ýaly, diňe öz içinde öz modelýerleri we modelleri bilen işleşýär.
Diňe Türkiýe bu ugurda öňe gitdi diýip bolar. Türkiýäniň hem Ýewropada hem-de dünýäde tanalýan modelýerleri, dizaýnerleri we stilistleri bar. Şol sanda Türkiýäniň modellik agentstwolarynyň arasynda hem Ýewropada tanalýanlary bar.
Azatlyk Radiosy: Aýsel, sen bu barada näme pikir edýärsiň?
Aýsel Baýramowa:
Men hem Ilgaryň aýdanlaryna doly goşulýaryn. Biziň ýurdumyzda tekstil örän gowşak, modelýerler, dizaýnerler we stilistler o diýen öňdebaryjy bolmanlygy üçin biz häzirki wagtda şeýle ýagdaýda.
Azatlyk Radiosy: Siziň hem belläp geçişiňiz ýaly, häzirki wagtda Türkmenistanda we Azerbaýjanda modelleriň diňe öz ugry boýunça işlemekleri üçin o diýen mümkinçilikler ýok. Ýagny, Aýsel, Ilgar, ýaňy ikiňiz hem modellik etmek bilen birlikde seriallarda hem oýnaýarys diýdiňiz. Modelleriň diňe öz ugry boýunça däl-de, başga pudaklarda-da işläp bilmegi üçin başga haýsy pudaklaryň ösmegine zerurlyk bar?
Ilgar Aliýew:
Azerbaýjanda serial düşürmek pudagy hem soňky bir ýyldan gowrak wagtyň dowamynda ösüp başlady. Ýagny, modelleriň seriallarda oýnamagy üçin soňky bir ýyldan gowrak wagtyň dowamynda teklipler gelip, mümkinçilikler döräp başlady. Bu wagta çenli Azerbaýjanda hem modeller, edil Türkmenistanda bolşy ýaly, iki-üç aýda bir sapar geçirilýän moda sergilerine gatnaşýardylar ýa-da reklamalarda surata düşýärdiler.
Azatlyk Radiosy: Rena, sen bu barada näme pikirde?
Rena Allahwerdiýewa:
Azerbaýjanda soňky iki ýyla golaý wagtyň dowamynda serial pudagyna berlen üns modeller üçin hem peýdaly boldy. Ýeri gelende belläp geçsem, Azerbaýjanda bu pudak üçin uly mukdarda maýa goýum goýuldy. Ýagny, prezidentiň baştutanlygynda bu pudaga 5 million manat, ýagny 6 million amerikan dollaryndan gowrak möçberde maýa goýuldy.
Türkiýeden ýa-da beýleki ýurtlardan režissýorlar getirildi. Men bu pudaga berilýän üns dowam eder diýip umyt edýärin. Şeýlelikde modelleriň hem modellik, hem-de onuň ýany bilen aktýorlyk etmäge mümkinçiligi bolar.
Azerbaýjanyň serial pudagyna has köp üns berlip başlanmagynyň ýene bir sebäbi hem ýurtda türk seriallaryna tomaşa edýän ilatyň köpelmegi we çagalaryň aglabasynyň türkçe gürleşip başlamagy bilen baglanyşyklydyr. Ýagny, bu - ýurtda türk seriallarynyň täsirinden özüňi goramak üçin ädilen bir ädimdi. Ýöne bu ýagdaý hem modelleriň iş tapmagyna, hem-de iş orunlarynyň döremegine sebäp boldy.


text:
Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasy grek žurnalistiniň öldürilmegini ýazgardy hem jenaýatçyny mümkin boldugyndan tiz tapmaga häkimiýetleri çagyrdy.
Hususy radiostansiýalaryň biriniň Täzelikler bölüminiň ýolbaşçysy, 37 ýaşly Sokratis Giolias düýn Afinyda üç sany näbelli adam tarapyndan öldürildi.
Bu Gresiýada soňky 20 ýylda öldürilen ilkinji žurnalistdir.
Polisiýa bu jenaýatda ultraçepçi toparlanyşyga şübhe bildirýär. Onuň söweşijileri geçen ýyl terrorizme garşy göreş gullugynyň bir işgärini öldüripdi.


text:
Stambulyň hökümete garşy protest geçirilýän ýerinden uzak bolmadyk işçi mähellelerinde ýerli ilat esasan öz içlerinden çykan Rejep Taýyp Erdogany goldaýar.
Stambulyň hökümete garşy demonstrasiýa geçirilýän Taksim skwerinden 2 kilometr uzaklykda, köçäniň gyrasynda “Ýüzbir” oýnaýanlaryň şowhuny diňe köçäniň gohy bilen bäs edýär.
Bu erkekler çaýlaryny maza bilen owurtlap, domino çalymdaş türk oýnuny oýnap oturan ýerlerinden, birki köçe aralykda protestler myg berýän hem bolsa, Kasymbaşada üýtgän zadyň ýokdugyny aýdýarlar.
Rejep Taýyp Erdogan Stambulyň işçiler mähellesinde önüp-ösdi we ýerli ilat onuň on ýyllyk premýer-ministrligi döwründe öz durmuş derejeleriniň gowulanandygyny aýdýar.
Bu hili mähellelerde adamlar esasan din, deňizçilik däpleri we ýerli futbol komandalary hakynda pikir alyşmagy gowy görýärler. Erdogan geçen saýlawlarda hut şeýle adamlardan arka tapdy. Onsoň ol özüniň dolandyryjy Adalat we Galkynyş partiýasyndan nägile bolýan toparlaryň barha artýan tankydyna garşy durmakda şu hili adamlara bil baglaýar.
Premýer-ministri gedem edýän zat
Stambuldaky “Hurriýet” gezetiniň pikir redaktory Barçin Ýinanç saýlawçylaryň arasyndaky bölünişigi şeýle düşündirýär:
"Ony şeýle gedem edýän zat hem hut şol. Men bu protestler geljekki saýlawlarda netije berermi ýa bermez, muny bilemok. Sebäbi men onuň örän berk saýlawçy goldawynyň bardygyna belet. Emma şol bir wagtda saýlawçylaryň beýleki 50 prosenti AKP-ny goldamady, olar görnetin iki bölünen."
Aglabasy dünýewilerden durýan demonstrantlaryň yslamyň döwlet işleri bilen goşulmagynda öte geçilýändigi baradaky sözleri Kasympaşada hem garyşyk duýgulara sebäp boldy.
Erdoganyň dowam edýän syýasy krizise çemeleşişi bolsa, onuň ýakyn goldawçylarynyň arasynda hem nägilelik döretdi.
“Ýüzbir” oýunçylarynyň biri Bilo, familiýasyny aýtmakdan saklanyp, Erdoganyň Türkiýäniň dünýewi syýasy däplerini üýtgetmekde gyssanmaçlyk edendigini aýtdy:
"Din barada gürrüň edilende, ol mamla, biz musulman. Emma her bir adamyň öz pikiri bar ahyryn."
Stoluň başyndaky erkekleriň ýene biri, 26 ýaşly Badam, ol hem atasynyň adyny aýtmak islemedi, özüniň Erdogany tüýs ýürekden goldandygyny aýtdy. Emma ol hökümetiň “ýaşrak nesillere” düşünmekde has köp iş etmelidigi bilen hem ylalaşýar.
Halk içindäki böleklik
Bu ýerden birnäçe jaý aňyrda, çagalaryň futbol oýnaýan, ulularyň bolsa, ýaşyp barýan Günüň astynda güneşläp oturan çaklaňja meýdançasynda hem Erdoganyň demonstrantlar babatdaky reaksiýasy göwni böleklik döretdi.
60 ýaşyndaky işçi Ibrahim Bodur premýer-ministriň orunbasary Bulent Arinçiň hepde başynda Taksim skwerinde toplananlaryň arasynda “terrorçy elementleriň” hem bardygy hakynda eden duýduryşyny özüçe gaýtalady. Emma Bodur öz goňşusynyň ogluny we Erdogany tankytlaýan iň meşhur ýaşaýjyny beýle häsiýetlendirip biljek däldi.
"Eger-de sen birini bozgak atlandyrsaň, men muny goldap bilmerin. Bu dogry zat däl."
Erdogan Demirgazyk Afrika dört günlük sapara ugramazyndan öň demonstrasiýa gatnaşyjylary “talaňçylar”, “işýakmazlar” diýip atlandyran bolsa, Arinç we türk prezidenti Abdylla Gül, ýaraşyk äheňinde, biraz sypyýyçylykly gürrüň etdi.
Protestleri ýeňil-elpaý tankytlamalaryna, ýazgarmalaryna garamazdan, olar esasan Erdoganyň gömelteý sözlerinden alada galan ýaly göründi.
Aýna döwmek gerek däl"
Bäş çaganyň enesi, başyna çadyra bürenen Remzi Kibar bolsa, esasan protestçileri günäledi:
"Meniň aýnalaryň döwülmegine we ýykgynçylyk edilmegine, bu zatlaryň hemmesine gaharym gelýär. Eger seniň aýdara bir zadyň bolsa, otur-da aýt, içiňi dök" diýip, ol aýdýar.
Demonstrantlar umuman parahat hem bolsa, käbirleriniň dükanlaryň aýnalaryny döwmegi hökümetiň eli bilen edilen ýaly göründi. Onsoň Taksim skweriniň töwereginde häzir hökümete garşy çekilen pürkme-suratlar köpeldi.
Erdogana garşy aktiwistleriň premýer-ministriň öz arzlaryny diňlemekden ýüz döndermeginden nägile bolýandygy ýatladylanda, 60 ýaşly Kibar şeýle diýdi:
"Premýer-ministr işli we syýahatda ýör. Mundanam başga, onuň orunbasary eýýäm ötünç sorady."


text:
Düýn Arap Ligasyna girýän döwletleriň daşary işler ministrleri Siriýa garşy sanksiýalary girizmek boýunça ylalaşdylar. Mundan öň Siriýa Arap Ligasynyň gözegçileriniň ýurda gelip görmek planlaryny jogapsyz goýupdy.
Siriýa garşy girizilen sanksiýalary Kataryň prmeýer-ministri we daşary işler ministri Şeih Hamad bin Ýassim al-Tani Kairde mälim etdi.
Bu sanksiýalar Siriýanyň ýokary derejeli resmileriniň arap döwletlerine syýahat etmegine gadagançylyk girizmek we olaryň bu ýurtlardaky pul hasaplaryny doňdurmak, Siriýanyň merkezi banky bilen gatnaşyklary togtatmak, Siriýanyň hökümeti bilen söwda gatnaşyklaryny togtamak, Siriýa hökümetiniň bank hasaplaryny doňdurmak ýaly ençeme çäreleri öz içine alýar.
Al-Taniniň sözlerine görä, Siriýa garşy girizilen sanksiýalary Arap Ligasynyň 22-i agzasynyň 19-sy goldapdyr.
Siriýanyň Daşary işler ministri Walid Muallem Arap Ligasyny ýurtdaky ýüz berýän krizisi “halkara derejesine çykarmakda” aýypady.
BMG-niň maglumatyna görä, mart aýyndan bäri Siriýda hökümete garşy protestleriň gazaply basylyp ýatyrylmagynda 3 müň 500 töweregi adam ölüpdir.


text:
Günorta Koreýa Demirgazyk Koreýanyň raketalarynyň hüjümlerine garşy durmaga taýýardygyny yglan etdi.
Günorta Koreýanyň Goranmak ministrliginiň metbugat wekili Kim Min-seok hepdäniň penşenbe güni žurnalistleriň öňünde çykyş etdi. Kim Min-seokyň sözlerine görä, eger “Demirgazyk Koreýanyň raketalary Günorta Koreýanyň ”Patriot” raketalarynyň ýerleşýän ýerine gönükdirilse, Seul bu raketalary atyp ýok edip biler”.
Seul tarapyndan edilen bu resmi beýannamanyň öňüsyrasynda Günorta Koreýanyň razwedkasy Demirgazyk Koreýanyň orta uzaklyga atylýan iki sany raketany öz gündogar kenaryndan atmaga taýýarlyk görýändigi baradaky çaklamalaryny mälim edipdi.
ABŞ-nyň nykdaý nazary
Şu hepdäniň çarşenbe güni ABŞ-nyň goranmak sekretary Çak Hagel Demirgazyk Koreýa onuň “howply bir derejä” ýetendigini duýdurdy. Şeýle-de Hagel Phenýanyň edýän çykyşlaryny we özüni alyp barşyny “agressiw” diýip atlandyrdy.
Pentagonda eden bu çykyşynda ABŞ-nyň goranmak sekretary Çak Hagel Demirgazyk Koreýanyň lideri Kim Jong Uny “näme etjegini öňünden çaklap bolmaýan” häsiýetli bir adam diýip atlandyrdy we Waşingtonda ABŞ-a we onuň ýaranlaryna, şol sanda Günorta Koreýa we Ýaponiýa abanýan howplara garşy durmak boýunça planyň bardygyny aýtdy.
Orsýetiň pozisiýasy
Şol bir wagtyň özünde-de Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Moskwa bilen Waşingtonyň arasynda Demirgazyk Koreýa boýunça ylalaşygyň bardygyny aýan etdi. Emma Lawrow ähli taraplary krizisi güýçlendirmekden saklanmaga çagyrdy.
Sergeý Lawrow Orsýetiň ABŞ bilen “Demirgazyk Koreýa boýunça özara garaýyşlarynyň tapawutlanmaýandygyny” aýtdy. Şeýle-de ol harby hereketler bilen haýbat atmakdan saklanyp, ýagdaýy köşeşdirip boljagyny belledi.
Lawrow bu çykyşyny “Uly sekizlik” guramasynyň Londonda bolan duşuşygynda aýtdy.
Şu ýylyň fewral aýynda, Phenýan özüniň üçünji ýadro synagyny geçirensoň, BMG Demirgazyk Koreýa garşy sanksiýalary güýçlendirdi. Şondan bäri Phenýan Günorta Koreýa we Birleşen Ştatlara garşy ençeme sapar haýbat atyp çykyş etdi.
15-nji aprelde Demirgazyk Koreýa ýurduň esaslandyryjysy we häzirki lider Kim Ýong Unyň babasy Kim Ir Seniň doglan gününi bellemäge taýýarlanýar. Munuň bilen birlikde ýurduň bu senä gabatlap raketa synagyny geçirmeginiň ähtimaldygy baradaky howatyrlanmalar hem artýar.


text:
2014-2015-nji okuw ýylynda okajak 110 müňe golaý ýaşajyk, esasan hem alty ýaşyndaky türkmenistanly çagalar ýurduň orta mekdepleriniň bosagasyndan ätlär. Mälim bolşy ýaly, ýurtda 11-12 ýyllyk orta bilime geçilmegi bilen öň çagalar baglarynda terbiýelenýän alty ýaşly çagalar orta mekdeplere kabul edilip başlandy.
Resmi mediada bu çagalar üçin mekdeplerde zerur bolan ähli şertleriň döredilendigi barada häli-şindi raport berilýär. Şeýle-de täze okuw ýylynyň başynda ýurt boýunça 59 sany täze umumy bilim berýän orta mekdepleriň açyljakdygy hem-de olarda 31 müň 800 okuwçynyň okap biljekdigi barada resmi metbugatda habar berilýär.
Ozaldan bar bolan mekdepleriň käbirlerinde öň ulanylmaýan klaslar alty ýaşly çagalar üçin okuw klaslaryna öwrüldi. Käbir mekdeplerde olar üçin ýörite aýratyn hajathanalar döredildi. Hatda alty ýaşly çagalary uly klaslaryň okuwçylary dyknyşyk döräp, basalamaz ýaly iň körpe okuwçylar üçin öňki ýangyn çykalgalary aýratyn girelgelere öwrüldi.
Mundan başga-da alty ýaşly okuwçylaryň arakesme jaňlary hem uly klaslardan aýratyn kakylýar. Şeýle-de bu okuwçylar günde 3-4 sapak okap, sapaklary 35 minut dowam edýär. Käbir mekdeplerde bolsa çagalaryny wagtynda alyp gidip bilmedik, gijä galýan ene-atlar üçin çagalary sapaklardan soň ýene 1-2 sagat mekdepde saklap hem bilýärler.
Ýörite klaslar
Emma bu döredilen şertlere garamazdan, mekdeplerde entegem alty ýaşlylar üçin ýörite okuw klaslary ýetmezçilik edýär. Käbir mekdepleriň mugallymlarynyň özleri hem mekdeplerinde klas otaglarynyň ýetmeýändigini tassyklaýarlar.
Mysal üçin, paýtagtyň 55-nji orta mekdebinde alty ýaşlylaryň okaýan klaslarynda uly klas okuwçylary hem okaýarlar. Olar üçin aýratyn klas bolmansoň, okuwdan soň ene-atalary alyp ýetişmedik çagalar uly klas okuwçylarynyň sapak geçýän klasynda sapak mahaly oturyp, hossarlaryna garaşmaly bolýarlar.
Mekdebiň mugallymlarynyň aýtmaklaryna görä, alty ýaşly çagalary sapaklardan soň saklamak üçin mugallymlaram ýetenok, klas otaglaram ýok. Olara sapaklaryň arasynda dynç alar ýaly ýörite otaglar hem ýok. Ýogsa, mugallymlaryň aýtmaklaryna görä, ýörite diwan ýa-da kürsüli dynç alyş otaglary bolmaly eken.
Mekdepleriň köpüsinde öňem klas otaglarynyň ýetmezçiligi sebäpli okuw iki tapgyrda alnyp barylýar. Bu mekdebiň mugallymlary şolar ýaly iki tapgyrda okalýan 55-nji mekdepde şu ýyl klas otaglarynyň ýetmezçiliginiň has-da duýuljakdygyny aýdýarlar. Çünki geçen ýylky kabul edilen 6 we 7 ýaşly birinji klas okuwçylarynyň üstüne şu ýyl ýene-de birinji klas okuwçylary kabul edilip, 10-njy klasy tamamlanlar bolsa ýene-de okuwlaryny dowam etdirerler.
Ene-atalaryň kynçylyklary
Alty ýaşly mekdep okuwçylarynyň mekdebe kabul edilmegi geçen ýylky alty ýaşly okuwçylaryň ene-atalary üçin hem käbir kynçylyklary döredipdir. Ylaýta-da, ene-atanyň ikisi hem işleýän maşgalalara sapaklardan soň öz çagalaryny mekdepden öz wagtynda alyp gaýtmak kyn bolupdyr. Çünki alty ýaşly mekdep okuwçylaryny mekdepden diňe olaryň ene-atalary ýa-da ýakyn hossarlary alyp gaýdyp bilýärler.
Şonuň üçin, käbiri okuwçylaryň ene-atalary öz ýakyn hossarlaryndan çagalaryny mekdepden almagy haýyş eden bolsalar, käbirleri hakyna ýörite eneke tutmaly bolupdyrlar. Galyberse-de, işleýän ene-atalaryň käbirleri üçin öň uzyn gün çagalar bagynda boljan alty ýaşly çagalaryny indi okuwdan soň öýde saklamak hem goşmaça kynçylyk döredýär.
Umuman, ýurtda orta bilimiň möhletiniň 11-12 ýyla ýetirilmeginiň döwrüň talaby hökmünde garşy alynýandygyna garamazdan, bu ugurda edilmeli işleriň köpdügini bilim işgärleriniň özleri hem aýdýarlar. Olar mekdeplerde alty ýaşly okuwçylar üçin göz öňünde tutulan şertleriň ählisi resmi medianyň raportlarynda däl-de, hakyky durmuşda döredilmelidigini nygtaýarlar.
Geçen okuw ýylynda ýurduň orta mekdeplerinde birinji klasa jemi 190 müňden gowrak okuwçy kabul edildi. Şolaryň 109 müňe golaýy alty ýaşyndaky çagalar.


text:
Gurbanguly Berdimuhamedow 2007-nji ýylda häkimiýet başyna geçeli bäri, daşary ýurt raýatlarynyň bir toparyna Türkmenistanyň döwlet sylaglary gowşuryldy. Azatlyk Radiosy şol daşary ýurt raýatlarynyň birnäçesiniň sanawyny düzdi.
“Türkmenistanyň ilkinji Prezidenti Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy” ordeni – resmi maglumatda bu ordeniň regionda parahatçylygy ornaşdyrmak, Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň esaslaryny berkitmek we onuň halkara abraýyny artdyrmak ugrunda tagalla eden hökümet we jemgyýetçilik igärlerine, şeýle-de ýokary derejeli daşary ýurt resmilerine berilýändigi aýdylýar.
Şeýh Halifa bin Zaýed Al-Nahaýýan
– Birleşen Arap Emirlikleriniň prezidenti. Ol bu sylaga “Ikitaraplaýyn dostlukly gatnaşyklary ösdürmek, şeýle-de iki halkyň arasyndaky özara parahatçylygy we hyzmatdaşlygy ýaýbaňlatmak ugrundaky tagallalary üçin” 2008-nji ýylda mynasyp bolupdy. Şeýh Halifa bin Zaýed Al-Nahaýýan bu ordeni alan ilkinji adam boldy.
“Bitaraplyk” ordeni
– bu orden
“Türkmensitanyň hemişelik bitaraplyk statusyny ykrar etmek, ýurduň ykdysadyýet, ylym-bilim, medeniýet ýaly ugurlaryndaky edilen tagallalar üçin berilýär” diýip, resmi maglumatda bellenilýär.
Täjigistanyň prezidenti Emomali Rahmon (çepde) Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen. Täjigistan. 2011 ý.
Emomali Rahmon
– Täjigistan respublikasynyň prezidenti. Rahmona bu sylag “Regionda howpsuzlygy we durnuklylygy üpjün etmek, şeýle-de Türkmenistan bilen Täjigistanyň arasyndaky dostlukly we özara bähbitli hyzmatdaşlygy artdyrmak boýunça eden tagallalary” üçin, onuň şu ýylyň awgustynda Türkmenistana eden saparynyň dowamynda gowşuryldy;
Sergeý Naryşkin
– Orsýetiň Döwlet Dumasynyň başlygy. Bu sylag oňa şu hepdäniň dowamynda Türkmenistana eden saparynyň çäklerinde “ikitaraplaýyn syýasy, ykdysady, medeni, ylmy we hökümetara gatnaşyklaryň ösmegi ugrundaky tagallalary üçin” gowşuryldy.
“Prezidentiň ýyldyzy” ordeni – bu ýurdy goramak, halklaryň arasyndaky dostlukly hyzmatdaşlygy ösdürmek, şeýle-de hökümetiň we jemgyýetiň öňündäki bitiren beýleki üstünlikleri üçin berilýär diýip, resmi maglumatda bellenilýär.
Oleg Kononеnko
– asly türkmenistanly kosmonawt, Orsýet Federasiýasynyň gahrymany. Ol 2009-njy ýylda Türkmenistanyň prezidentiniň karary bilen “Özüniň görkezen şahsy gahrymanlygy, ýokary derejedäki professionalizmi, şeýle-de kosmosy parahatçylykly ýagdaýlarda öwrenmek baradaky halkara maksatnamanyň çäklerindäki gazanan üstünlikleri üçin” sylaglandy.
“Garaşsyz Türkmenistana bolan uly söýgüsi üçin” ordeni – Türkmenistanyň garaşsyzlygyny we özygtyýarlygyny berkitmek ugrunda edilen tagallalar üçin berilýär” diýip, resmi maglumatda nygtalýar.
W.Matwiýenko 2003-2011-nji ýyllar aralygynda Sankt Peterburg şäheriniň gubernatory boldy.
Walentina Matwiýenko
– Orsýetiň Sankt-Peterburg şäheriniň gubernatory (2003-2011-nji ýyllar aralygynda). Oňa bu sylag 2009-njy ýylda “Türkmen-Rus gatnaşyklaryny ösdürmek boýunça eden şahsy tagallalary üçin” berildi.
Wiktor Sarianidi
– belli arheolog-alym, taryh ylymlarynyň doktory, Orsýetiň ylymlar akademiýasynyň akademigi, Magtymguly adyndaky halkara baýragyň eýesi, professor. Ol bu sylaga 2009-njy ýylda mynasyp boldy. Professor Wiktor Sarianidi ýarym asyra golaý wagt bäri Türkmenistanyň territoriýasynda arheologiki gazuw-agtaryş işlerini geçirýär.
“Gaýrat” medaly – medal
“hökümet, jemgyýetçilik, ylym-bilim, medeniýet, ekerançylyk pudaklaryndaky gazanan üstünlikleri üçin berilýär diýip, resmi maglumatda bellenilýär.
Zeki Pektaş
– Aşgabatdaky Halkara Türkmen-Türk Uniwersitetiniň prorektory (2009 ý.). Pektaş bu sylagy “Türkmenistanyň ylym-bilim pudagynyň ösmegi ugrunda eden tagallalary üçin” diýen kesgitleme bilen 2009-njy ýylda aldy.


text:
Duşenbe güni Gyrgyzystanyň demirgazygyndaky Kemin etrabynda 200-e golaý adam, sebitde iş alyp barýan Hytaýyň altyn gazyp çykaryjy kärhanasynyň ýapylmagyny talap edip, ýöriş geçirdi.
Protestçiler Orlowka şäherinde ýerleşýän “Superb Pacific Limited” kärhanasynyň baş edarasynyň öňünde çadyrlary hem dikdiler. Etrabyň häkimi Umar Izabekowyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, protestçiler kompaniýanyň işiniň togtadylmagyny talap edýärler.
Maglumata görä, kärhana birnäçe işgäri bikanun wezipesinden boşadypdyr, şeýle-de daşky gurşawy hapalamazlyk talaplaryndan boýun gaçyrypdyr.


text:
Prezident Karzaý üçin häzirki iş parlamentiň ýokarky öýüne 34 senatory tassyklap, onuň düzümini jemlemekden ybarat.
Karzaý muny 20-nji ýanwara çenli ýerine ýetirmegi söz berdi. Şonda täze parlament kasam kabul eder. Şondan soň, ýurtda dört aýlap dowam eden syýasy oňşuksyzlygyň tamamlanmagy mümkin.
Emma, prezident köşgündäkileriň aýtmagyna görä, sentýabrdaky parlament saýlawlarynyň netijesi Hamid Karzaýyň keýpini bozýar. Bu saýlawlarda Karzaýyň ýaranlary bolan kandidatlaryň köpüsi utuldy we saýlawlaryň netijelerine garşy protestler dowam edýär.
Parlamentiň aşaky öýi Loýa Jirge kanun çykaryjy organ we ol galplyklar bilen bagly müňlerçe şikaýat sebäpli birnäçe gezek soňa süýşürildi. Bu baradaky karar ahyryn 1-nji dekabrda alyndy.
Mişrano Jirgäniň, ýagny Ýaşulular maslahatynyň 102 agzasy bar. Olaryň 34-ni prezident belleýär we 68-si bolsa, ýurduň 34 welaýatyndaky geňeşlerde saýlanýar.
Kanunlar işledimi?
Kabully Awdul Sattar Saadat kanun meseleleri boýunça analitik. Onuň sözlerine görä, sentýabrdaky saýlawlarda kanunlar ýoýuldy. Sebäbi howply ýagdaýlar sebäpli Owganystanda köp adamlaryň ses bermäge mümkinçiligi bolmady.
Awdul Saadatyň pikiriçe, ýurduň Merkezi saýlaw komissiýasy saýlawlaryň jemleýji netijeleriniň utulan kandidatlara-da kabul ederlikli bolmagy üçin zerur şertleri döretmeli. Ol prezident Karzaýyň administarsiýasy bilen wagtlaýyn parlamentiň aşaky öýüniň gatnaşykalarynyň dartgynlydygyny hem aýtdy.
Parlamentiň aşaky öýi ýurduň Ministrler Kabinetiniň agzalygyna hödürlenen kandidatlaryň köpüsini ret etdi we prezidentiň adminstrasiýasyny resmilerden para alanlykda aýyplady.
“Bizde bar bolan maglumatlara görä, entek hatda täze parlament kasam kabul edip ýetişmänkä, onuň agzalary prezidenti nyşana almak isleýärler. Käbir agzalar prezidenti ýürdy içinden dargatmakda we öz wezipesini ýerine ýetirmezlikde aýyplamak üçin material ýygnaýarlar” diýip, Awdul Saadat aýdýar.
Onuň aýtmagyna görä, käbir parlament agzalary şeýle ýol bilen prezidentiň ýurduň öz içindäki hem Halkara arenasyndaky pozisiýasyna zeper ýetirmekçi bolýarlar: “Hut şunuň parlamentiň we hökümetiň arasyndaky çaknyşyga sebäp bolmagy mümkin. Emma, bu oňşuksyzlygyň bahasyny owgan halky tölemeli bolar”.
“Döwlet agdarlyşygy”
Sentýabrdaky parlament saýlawlarynda täzeden saýlanyp bilmedik Dawut Sultanzoý häzirem saýlawlaryň netijelerine aktiwlik bilen garşy durýar. Ol saýlawlaryň netijelerini meýdan komandirleriniň prezident Karzaýa garşy “döwlet agdarlyşygy” diýip atlandyrýar. Ol saýlawlaryň netijeleri babatda hökümetiň ýa-da Ýokary suduň edip biljek zadynyň ýokdugyna ynanýar.
Puştun asylly Sultanzoý wagtlaýyn parlamente Gazni welaýatyndan wekilçilik edýär. Hut howpsuzlyk meselesi Gaznidäki puştunlaryň saýlawlarda ses bermegine böwet boldy we bu welaýatdan parlamente agza bolanlaryň ählisi puştun. Sultanzoý täze parlamentiň ýurtdaky syýasy ody ölçermegi ahmal. Sebäbi onuň köp agzalary meýdan komandirleriniň tarapdary diýdi.
Fawziýa Koofi bolsa Badahşan welaýatyndan parlamente täzeden saýlanan agza. Ol saýlawlarda galplyklaryň, eden-etdilikleriň köp bolanlygyny we howpsuzlygyň ygtybarsyz welaýatlarynda saýlawçylaryň saýlawa gatnaşygynyň pes bolandygyny ykrar edýär.
Emma Koofi parlament saýlawlarynyň 2009-njy ýyldaky dawaly prezidentlik saýlawlaryndan ýaramaz geçmändigini sözüne goşdy. Ol prezident Hamid Karzaýyň hökümetiniň täze parlament bilen işleşende, seresaply bolmalydygyny hem nygtaýar.
Wagtlaýyn parlamentiň agzalarynyň arasynda sowetlere garşy bolan mujaheddin toparlary we raýat jemgyýetiniň käbir wekilleri hem bar. Synçylaryň pikiriçe, täze parlamentde möhüm meýdan komandirleriniň tarapdarlarynyň köp boljakdygy aýdylsa-da, onuň geljekki ugrunyň nirädigini çaklamak kyn.


text:
Azerbaýjanyň, Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň we Türkiýäniň prezidentleri Türki dilli döwletleriň Hyzmatdaşlyk geňeşiniň sammitinde ykdysady gatnaşyklary mundan beýläk-de ösdürmegi wada berdiler.
Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew anna güni, Azerbaýjanyň demirgazygyndaky Kabala şäherinde bolan duşuşykda has köp söwda hyzmatdaşlygyna, bilelikdäki turizm we kommunikasiýa tagallalaryny döretmäge çagyrdy.
Gyrgyz lideri Almazbek Atambaýew Türkiýe bilen Hytaýyň günbatar şäheri Kaşgary birleşdirýän demir ýol liniýasyny gurmaga çagyrdy, bu ýol Merkezi Aziýanyň üstünden çekilmeli.
Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýew energiýa, magdançylyk we transport ugurlarynda hyzmatdaşlygy ösdürmäge çagyrdy.
Bu dört prezident agza ýurtlaryň arasynda azat söwda zolagyny gurmak barada maslahat etdiler.
Guramanyň gezekli başlyklygy Gyrgyzystandan Azerbaýjana geçirildi.
Türki dilli döwletleriň Hyzmatdaşlyk geňeşi 2009-njy ýylda döredildi.


text:
Islandiýa häkimiýetleri, 9 ýaşly filippinli gyzyň atasydygyny ýa däldigini anyklamak üçin, amerikan küşt çempiony Bobbi Fişeriň jesedini gazyp çykardylar.
Fişeriň jesedi günorta Islandiýadaky Selfosyň golaýyndaky gonamçylykda, doktorlaryň, ruhanynyň we beýleki resmileriň gatnaşmagynda gazylyp çykaryldy we DNA nusgalary alnyp, gaýtadan jaýlandy.
Fişer 2008-nji ýylyň ýanwarynda, 64 ýaşynda ýogalypdy.
Geçen aý Islandiýanyň ýokary sudy DNA barlagy üçin Fişeriň jesedini gazyp çykarmak barada höküm çykardy. Bu höküme Marilin atly aýalyň Fişeriň öz gyzynyň kakasydygyny aýtmagy sebäp boldy.
Fişer 1972-nji ýylda Reýkýawikde geçen dünýä çempionatynda Sowet Soýuzynyň küşt ussady Boris Spasskini utup, dünýä meşhur bolupdy.


text:
Kosowanyň paýtagty Pristinada şenbe güni irden hem dartgynlylyk ýokary boldy.
Bir gün öň bu ýerde studentler uniwersitetiň rektorynyň işden çekilmegini talap edende, polisiýa olary dargytmak üçin göz ýaşardyjy gaz we burç erginini ulanana meňzeýär.
Çaknyşyklar anna güni, protestçiler Pristina uniwersitetiniň rektorynyň ofisine girmekçi bolanda döredi. Daş we gyzyl reňk zyňýan studentler tarapyndan azyndan bäş polisiýa ofiseriniň ýaralanandygy aýdylýar.
Polisiýa ofiserleriniň käbiriniň el-aýagynyň döwülendigi aýdylýar. 30-dan gowrak student tussag edildi. Studentler rektor Ibrahim Gaşiniň we birnäçe professoryň işden çekilmegini talap edip, iki hepde bäri demonstrasiýa geçirýärler.
Bu protest media ol professorlary galp internet žurnallarynda galplaşdyrylan ylmy işleri çap etmekde aýyplandan soň başlandy.