text:
Uniwersitete Türkmenistanyň umumy orta ýa-da orta hünär bilimli, ýaşy 35-den geçmedik raýatlary giriş synaglarynyň netijeleri boýunça bäsleşik esasynda kabul edilýär.
Ugurlar:
1. Fizika we matematika (hünärler: matematika, amaly matematika we informatika, fizika, radiofizika we elektronika).
2. Kompýuter tehnologiýasy (hünär: maglumat ulgamlary we tehnologiýalary).
3. Tebigy bilimler (hünärler: biologiýa, daşky gurşawy öwreniş, geografiya, himiya, kartografiýa, meteorologiýa, psihologiýa).
4. Ynsanperwerlik-durmuş bilimleri (hünärler: taryh, gündogary öwreniş, syýasaty öwreniş, arheologiýa, ylahyýet).
5. Dil we edebiýat (hünärler: türkmen dili we edebiýaty; roman-german dilleri: iňlis dili we edebiýaty, nemes dili we edebiýaty, fransuz dili we edebiýaty, italýan dili we edebiýaty; gündogar dilleri: arap dili we edebiýaty, türk dili we edebiýaty, pars dili we edebiýaty, hytaý dili we edebiýaty; žurnalistika).
6. Hukuk işi (hünär: hukuk öwreniş).
Resmi iş kagyzlary:
Resmi iş kagyzlary welaýat merkezlerinde we Aşgabat şäherinde kabul edilýär.
Resmi iş kagyzlarynyň sanawy:
- bellenilen nusgada rektoryň adyna ýazylan arza;
- bellenilen nusgadaky sowalnama (anketa);
- umumy orta (ýa-da orta hünär) bilim baradaky resminama (asyl nusgasy);
- Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi tarapyndan bellenilen nusgadaky saglyk kepilnamasy;
- soňky okan ýerinden (işlän ýerinden, harby bölümden) häsiýetnama;
- 3x4 möçberde alty sany fotosurat;
- işleýänler üçin zähmet depderçesiniň tassyklanan göçürmesi;
- giriş synaglaryndan üstünlikli geçen ýagdaýynda bäsleşiksiz okuwa kabul edilýän ýetim çagalar we ene-atasynyň hossarlygyndan mahrum bolan çagalar, maýyp çagalar‚ lukmançylyk-durmuş taýdan anyklaýyş edaralarynyň netijenamasy esasynda degişli bilim edaralarynda okamak gadagan edilmedik I we II topar maýyplary, harby gulluk borçlaryny ýerine ýetirýän wagty wepat bolan harby gullukçylaryň çagalary, şeýle hem giriş synaglaryndan üstünlikli geçen ýagdaýynda artykmaçlyklardan peýdalanýan okuwa girýän ýylynda mekdep okuwçylarynyň dersler boýunça döwlet bäsleşiginiň ýeňijileri, umumy bilim dersleri boýunça halkara bäsleşiklerine gatnaşan Türkmenistanyň ýygyndy toparynyň agzalary şol ýagdaýlary tassyklaýan degişli resminamanyň asyl nusgasyny tabşyrýar.
Bulardan başga-da, okuwa girmäge isleg bildirýän ýokarda görkezilen resminamalar bilen birlikde resminamalary kabul edýän iş toparyna aşakdakylary görkezýär we nusgalaryny tabşyrýar:
- şahsy pasportyny;
- Türkmenistanyň Ýaragly güýçlerinde harby gullugy geçenler harby şahadatnamasyny, harby gullugy geçmedik ýigitler ýazylyş şahadatnamasyny we ýaşaýan ýeri boýunça harby wekillikden güwähaty.
Dalaşgär talyplyga kabul edilmek üçin artykmaç hukukdan peýdalanýandygyny tassyklaýan beýleki resminamalary görkezip biler.
Nädogry berlen maglumatlar we resmi iş kagyzlary üçin dalaşgär şahsy jogapkärçilik çekýändir.
Giriş synaglary:
Giriş synaglary aşakdaky dersler boýunça geçirilýär:
matematika, amaly matematika we informatika, maglumat ulgamlary we tehnologiýalary hünärleri—matematika, fizika;
fizika, radiofizika we elektronika hünärleri—fizika, matematika;
biologiya hünäri—biologiýa, himiýa;
himiýa hünäri—himiýa, biologiýa;
geografiýa, daşky gurşawy öwreniş hünärleri—geografiýa, biologiýa;
kartografiýa hünäri—geografiýa, matematika;
meteorologiýa hünäri—geografiýa, matematika;
psihologiýa hünäri—biologiýa, türkmen dili we edebiýaty;
taryh, arheologiýa, gündogary öwreniş, syýasaty öwreniş, ylahyýet hünärleri—Türkmenistanyň taryhy, türkmen dili we edebiýaty;
türkmen dili we edebiýaty, žurnalistika hünärleri—türkmen dili we edebiýaty, Türkmenistanyň taryhy;
iňlis dili we edebiýaty, fransuz dili we edebiýaty, nemes dili we edebiýaty, pars dili we edebiýaty, türk dili we edebiýaty, arap dili we edebiýaty, hytaý dili we edebiýaty hünärleri—saýlap alan hünär dili boýunça ýa-da iňlis dili, türkmen dili we edebiýaty;
italýan dili we edebiýaty hünäri—iňlis dili, türkmen dili we edebiýaty;
hukuk öwreniş hünäri—Türkmenistanyň taryhy, türkmen dili we edebiýaty;
Dersler boýunça giriş synaglary Türkmenistanyň orta mekdepleriniň okuw maksatnamalarynyň esasynda geçirilýär.
Degişli dil öwredýän derslerden başga, ähli dersler boýunça giriş synaglary dilden döwlet dilinde geçirilýär.
Giriş synaglarynyň tertibinde bellenilen wagtda synaga esassyz sebäplere görä gelip bilmedikler ýa-da dersleriň biri boýunça synagdan geçip bilmedikler ondan soňky synaglara goýberilmeýär.
Giriş synaglarynyň netijeleri boýunça deň mukdarda baha alanlardan talyplyga kabul edilmek üçin artykmaç hukukdan aşakda görkezilenler peýdalanýarlar:
- mugallymçylyk mekdebini tamamlan we mugallymçylyk ugrundan 2 ýyldan az bolmadyk iş tejribeleri bolanlar (mugallymçylyk hünärine);
- harby gullugy tamamlap gelenler;
- hukuk öwreniş hünärine girýänler üçin hukuk goraýjy edaralarda 2 ýyldan az bolmadyk iş tejribesi we şol guramalaryň döwlet we welaýat derejesindäkilerinden hödürnamasy bolanlar.


c: text/html

text:
Her ýyl iýul aýynda Jemşit kellesini kitaplaryndan galdyrman okamagy halys endik edinipdir. Beýleki okumyş özbek ýaşlary ýaly, ol hem tutuş aýyny taryh kitaplaryna göz aýlap, dil baýlygyny kämilleşdirmek maksady bilen okap geçirmäge synanyşýar. Şol synanyşyklaryň hemmesi her ýyl 1-nji awgustda geçirilýän giriş synaglaryna gatnaşyp, abraýly Daşkent Döwlet Hukuk institutynda öz ornuňy eýelemekden ybarat.
Hakyky adynyň agzalmagyny islemeýän Jemşit adaty bir talyp däl. Ol belli bir möçberde edilen tölegiň öwezine, beýleki kandidatlaryň ornuna synaga gatnaşyp girdeji gazanýanlaryň biridir.
Jemşidiň başgalara synaglardan galplyk bilen geçmäge ýardam edýän toparlarda “işlemekde” dört ýyllyk tejribesi bar. Şeýle işleri amala aşyrýanlara halk arasynda “esgerler” hem diýilýär.
"Meniň wezipäm her ýyl galp pasport bilen "esger" hökmünde instituta girmekdi. Surat meniňkidi, emma ondaky maglumatlar maňa degişli däldi. Biz iýun aýynda öz okuwymyzy tamamlap, yzy bilen iýul aýynyň 1-nden okamaga başlaýardyk. Biz iki ýa-da üç otagly kwartirada ýaşaýardyk we biziň işimiz diňe synaglara taýýarlanmakdy” diýip, Jemşit gürrüň berýär.
Merkezi Aziýa hem-de öňki Sowet Soýuzyna girýän ýurtlaryň bilim sistemasynda korrupsiýa esasy problema bolup gelýär. Şol ýurtlarda uniwersitetlerde hödürlenýän orunlar az we synaglaryň görkezijileri bolsa has ýokary.
Bu ýyl 431 müň özbek ýaşlary ýurduň uniwersitetlerine we institutlaryna kabul ediljek 56 müň talybyň arasyna girip bilmek üçin ýaryşýarlar. Kabul ediljekleriň sany dalaşgärleriň sekizden birine deň.
Daşkent Medisina Akademiýasynyň Fergana bölümi ýaly köp isleg bildirilýän okuwlarda bolsa problema has hem ýiti, oňa her orna 21 arza gowşupdyr. Daşkent Yslam uniwersitetinde bolsa her orna 13 dalaşgär arza beripdir.
Bu ýyl 431 müň özbek ýaşlary ýurduň uniwersitetlerine we institutlaryna kabul ediljek 56 müň talybyň arasyna girip bilmek üçin ýaryşýarlar.
Özbegistanyň demirgazygynda ýerleşýän Horezm welaýatynyň ýaşaýjysy Gülruh Daşkent uniwersitetiniň Daşary ýurt dilleri fakultetiniň Iňlis dili bölüminde okamagy umyt edýär. Onuň aýtmagyna görä, uniwersitetleriň hödürleýän orunlary gyt bolany üçin, Gülruh ýaly talyplara bäsdeşlerinden saýlanmak üçin diňe bir ýol galýar.
"Men uniwersitete girmegi özüme maksat edindim. Ýöne häzirki günlerde bu gaty kyn. Munuň üçin hem puluň bolmaly hem-de gowy bilimiň" diýip, Gülruh aýdýar.
Günbatardaky talyplaryň tersine, Özbegistanda we beýleki postsowet ýurtlarynda dalaşgärler her ýylda diňe bir okuw jaýyna öz arzasyny tabşyryp bilýärler. Giriş synagynda şowsuzlyk - ýene bir ýyllap garaşmalydygyny aňladýar, indiki ýyl dalaşgärler ýene-de netijesi näbelli bolan şeýle synagdan geçmeli bolýarlar.
Gazyklanmanyň şeýle köplügi sebapli, dalaşgärleriň uly bir bölegi synagdaky galplyklarda ussatlaşan adamlara ýüz tutýarlar. Olar nyrhy 10 müň amerikan dollaryna baryp ýetýän giň möçberdäki hyzmatlary hödürleýärler.
Şeýle hem synag jogaplaryny gowşuryjy "esgerler" synaga gatnaşýan adaty dalaşgärlere zerur jogaplary gizlenen telefonlar arkaly aýdyp bermek, synag geçirilýän formulanyň koduny gowşurmak, göçüriji galamlar ýaly, synag galplyklarynda peýdalanyp boljak käbir beýleki zatlary synag geçirilýän otaglara gizlin eltip bermek ýaly hyzmatlaram hödürleýärler.
Jemşit synagda galplyk etmek bilen bagly işi boýunça bir aýda 3 muň dollar gazanandygyny, emma bu işi guramalaşdyrýanlaryň girdejisiniň juda ýokarydygyny aýdýar.
Synaglar bilen meşgullanýan resmi agentlik hem-de Magaryf ministrligi bilen ýakyn aragatnaşykda bolan şeýle toparlaryň bolsa ýyllyk girdejisiniň 50 müň dollara golaý bolýandygy aýdylýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Geçen ýylyň dekabr aýynyň başynda Türkmenistanyň, Eýranyň we Gazagystanyň prezidentleriniň gatnaşmagynda Demirgazyk-Günorta demirýol ugrunyň açylyş dabarasy amala aşyrylypdy.
Şondan soň bu demirýol ugrunyň Türkmenistana degişli böleginde Balkan welaýatynyň Etrek-Bereket (öňki Gazanjyk) şäherçeleri aralygyna gatnaýan otly gatnawy hem ýola goýulupdy. Emma bu otly gatnawynyň häzirki wagtda ýatyrylandygy habar berilýär.
Azatlyk Radiosy bu mesele bilen gyzyklanyp, häzirki wagtda Balkan welaýatyna sapar edýän Aşgabatda ýaşýan ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Fransiýada “Şagal” lakamy bilen tanalýan söweşiji Karlos ömürlik türme tussaglygyna höküm edildi.
Ol 1982-83-nji ýyllar aralygynda Fransiýada dört bomba hüjümini amala aşyrmakda günäli tapyldy. Bu partlamalaryň netijesinde 11 adam ölüp, 140 çemesi adam hem ýaralanypdy.
Wenesuelada doglan we asyl ady Ramirez Sançez bolan bu terrorçy şol hüjümlere ilteşiginiň bolmandygyny aýdýar.
62 ýaşly Ramirez 1975-nji ýylda üç adamy öldürendigi üçin, häzir hem ömürlik türme tussaglygynda otyr.
Bir wagtlar Ramirez dünýäniň iň köp gözlenýän halkara jenaýatçylarynyň biridi. Çaklamalara görä, ony Sowet blogy we Ýakyn Gündogar goldapdyr.
Ramirez 20 ýylyň dowamynda Ýewropa boýunça hüjümleri amala aşyryp gelýärdi.
“Şagal” lakamly Karlos 1994-nji ýylda Sudanda ele salnypdy we sud üçin Fransiýa ugradylypdy.


text:
Eýranyň demirgazyk-gündogaryndaky Horasan welaýatynda ýaşaýan salyr türkmenleri ýat ýurtda ýaşaýandyklaryna garamazdan özleriniň milliligini gowy gorapdyrlar. Olar türkmeniň aýdym-saz sungatyny diňe bir dowam etdirmeklik bilen çäklenmän, onuň halkara derejede tanalmagyna we kämilleşmegine hem öz goşantlaryny goşmaga dowam edýärler.
Azatlyk Radiosy, Eýranyň Horasan welaýatynyň Türbet-jam şäherinde ýaşaýan salyr türkmenleriniň meşhur bagşysy Gulam Salyr bilen, salyr türkmenleriniň arasynda türkmen aýdym-saz sungatynyň ýagdaýy barada söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Gulam Salyr, bagşyçylyga nähili we haçan başladyňyz?
Gulam Salyr
: Bagşyçylyga Türbet-jam şäherinde başlanyma 30 ýyl boldy. Halypam Halmyrat bagşy. Esasy ugurlary Halmyrat halypadan öwrendik. Soň Türkmenistandaky we Türkmensähradaky bagşy-sazandalary diňläp, kämilleşdirdik.
Halmyrat halypa häzirki döwürde her ýyl 10-15 dutar ýasaýar. Şol dutarlaryň hiç biri galanok. Halkymyz şol dutarlaryň hemmesini satyn alyp durlar. Bize türkmeniň aýdym-saz sungatyny, dutaryny öwrediň diýip ýüz tutýan gaty köp höwesjeň bar.
(çepden saga) Gulam Salyr, Suhan Salarniýa, Halmyrat Myrat halypa. 2012 ý.
Türkmeniň aýdym-saz sungatyny öwredýän mekdep ýaly ýerler ýok. Halmyrat halypa bilen men öz öýlerimizde dutar öwredýäris. Hepde-de bir-iki gije sapak goýýarys. Höwesjeňler öýlerimize gelip dutar sapagyny alýarlar. Şu wagt Türbet-jam şäherimizde 20-ä golaý dutar öwrenýän bar.
Dutar öwrenýänleriň arasynda gyzlarymyz hem bar. Meselem olaryň arasynda hut meniň iki sany gyzym hem bar. Olaryň biri dutarda saz çalýar, beýlekisi bolsa aýdym aýdýar. Ýene bir-iki sany täze dutar öwrenmäge ýaňy-ýakynda gelen höwesjeň gyz bar.
Biz Eýranda Magtymguly günlerinde, Magtymguly işanyň ýadygärliginiň ýanyna baryp çykyş edýäris. Türkmensähra sebitiniň toýlary bilen bir hatarda, ähli şäherlerde geçirilýän döwlet çärelerinde hem çykyş edýäris. Türkiýä baryp çykyş edýäris.
Azatlyk Radiosy: Türkmen bagşylardan kimleri diňleýärsiňiz?
Gulam Salyr
: Türkmen bagşylardan ylaýta-da Oraz Salyry, Rejep Gylyjy, Ödeniýaz Nobaty, Garly Bagşyny diňleýäris. Ahal ýolundan bolsa Sahy Jepbar, Orazgeldi Ylýas, Aman Saçly ýaly bagşylary kän diňleýäris.
Azatlyk Radiosy: Türbet-jamdaky türkmenleriň arasynda has köp haýsy ýola ýykgyn edilýär?
Gulam Salyr
: Biziň aramyzda “salyr-saryk” ýoly gowy görülýär.
Gulam Salyr Türbet-jam şäherinde ýaşaýan salyr türkmen gyzjagazlary bilen.
Azatlyk Radiosy: Salyr türkmenleriniň arasynda ýaşlaryň aýdym-saz sungaty bilen gyzyklanyşy nähili? Aýdym-sazyň haýsy görnüşine has köp üns berilýär?
Gulam Salyr
: Ýaşlaryň aýdym-saza gaty uly höwesi bar. Türkmen aýdym-sazlarymyzy has gowy diňleýärler. Diňe bir höweslenmeklik we diňlemeklik bilen çäklenmän, hut özleri türkmen aýdym hem aýdýarlar.
Azatlyk Radiosy: Döwrebap ýa-da halk arasynda aýdylşyna görä dik-durma diýilýän aýdym görnüşlerine nähili höwes bar?
Gulam Salyr
: Şu wagt biziň aramyzda döwrebap ýagny dik-durma aýdym aýdýan ýok. Ýöne ýaşlaryň arasynda höwes bildirýänler bar. Indiden soň ýene bir-iki ýyldan biziň ýaşlarymyzyň arasynda döwrebap aýdymlar aýdýan hem çykar. Edil şu wagt şol gadymky ýol ýagny dutar bilen aýdym aýtmaklyk has ýörgünli bolup durýar.
Azatlyk Radiosy: Çagalaryňyzyň hem aýdym-saz bilen meşgullanýandygyny aýtdyňyz. Olara siziň bir täsiriňiz boldumy?
Gulam Salyr
: Men olaryň eline çal diýip dutar bermedim. Ganynda bar bolansoň we öýde hem dutar bolansoň özleri höwes edip öwrendiler. Diňe bilmeýän ýeri bolanda dutarda özüm görkezip berdim. Aýdymyň niresi nähili aýdylmaly şony hem görkezýärdim.
Azatlyk Radiosy: Gyzlaryňyzyň türkmen aýdym-sazy bilen meşgullanmagyna halk köpçüliginiň garaýşy nähili?
Gulam Salyr
: Bu ugurda hiç kim hiç zat diýip bilmez. Sebäbi ol biziň milli baýlygymyz. Aýdym-saz, türkmeniň gadymdan bäri, ata-babalarymyzdan gelýän däbimiz ahyryn. Hiç hili gysyş ýok. Aýal-gyzlarymyz öz aralarynda läle kakyp, aýdym aýdýarlar.


text:
Ýewkurowyň inisiniň we 3 sany jan penasynyň heläk bolandygy, hem-de ýene 5 jan penasynyň Duşenbe günindäki partlamada ýaralanandygy habar berilýär. Käbir maglumatlarda hüjüme öz janyndan geçen terrorçynyň sebäp bolanlygy çak edilýär.‘Hüjümler ýyly’
Soňky 5 ýylyň dowamynda ýurduň Içeri işler ministligine çeçen we inguş söweşijileri tarapyndan edilen we çak bilen 80 adamyň ölümine sebäp bolan hüjümler hasaba alynyp, Ýewkurowa edilen hüjümde hem Demirgazyk Kawkazyň garşylyk hereketiniň eliniň bardygy çak edilýär.
Aprel aýynyň aýagynda garşylyk hereketiniň ýolbaşçysy Doku Umarow özüniň wideo ýüzlenmesinde, Riyadus Salikhiin atly öz janyna kast edijiler toparynyň dikeldilenligini aýdypdy we şu ýylyň hüjümler ýylyna öwrüljekdigini duýdurypdy.
Geçen üç hepdäniň dowamynda Dagystanyň Içeri işler ministri general-leýtenant Adilgireý Magomedtagirow we Inguşystanyň iki resmisi öldürilipdi.
Emma Ýewkurowa edilen hüjümiň jogapkärçiligi garşylyk hereketiniň kavkazcenter.com, şeýle-de Inguşystanyň garşylyk hereketiniň saýty ýaly Internet sahypalarda boýun alynmady. Agyr problemalar
Orsyýetiň düzümindäki iň durnuksyz we garyp respublikalaryň biri bolan Inguşystana ýolbaşçy bellenenden soň, Ýewkurow hökümediň ähli gatlaklaryny gurşap alan korrupsiýa we dolandyrmak ukypsyzlygy ýaly agyr poblemalar bilen ýüzbe-ýüz bolupdy.
Ýewkurow şeýle-de Inguşystanyň az sanly emma täsirli oppozisiýasy bilen hem hyzmatdaşlygy ýola goýmaga çalyşdy.
Orsyýet - Inguşystanyň prezidenti Ýunusbek Ýewkurow, Iýun 12, 2009
Kreml tarapyndan bellenen täze prezidentiň respublikanyň netijesiz ykdysadyýetini dikeltmegi we işsizlik derejesini peseltmegi başarjagyna umyt baglandy. Häzirki wagtda Inguşystan işsizlik boýunça örän agyr ýagdaýda.
Ýewkurowa baglanan esasy umytlar bolsa regionyň garşylyk hereketi tarapyndan polisiýa, goşuna we howpsuzlyk gullugynyň işgärlerine edilýän hüjümleri azaltmak meselesine bagly bolupdy. Diňe 2008-nji ýylyň özünde Inguşystanda azyndan 61 sany terrorçylyk wakasy bolupdy. Olaryň netijesinde 70 gowrak polisiýa işgäri we harbylar öldürilipdi, 167 adam ýaralanypdy. Hüjümlere jogap hökmünde polisiýa dinçileri atmak ýaly çäreleri ulanyp, musulman dinine uýýan ýaşlary Yslam söweşijileri diýip atlandyrmak bilen meşgullandy.
Ýunusbek Ýewkurow öz tarapyna birnäçe ýaş oppozisiýa aktiwistlerini çekmegi başardy. Ol korrupsiýany ýok etmek boýunça çärlerine görkezilen garşylygy basyp ýatyrmak işine aktiw girişdi. Geçen hepdede mobil telefon nomerlerini yglan edip, raýatlary korrupsiýa wakalary, adamlaryň işden bikanun kowulmagy ýa aýlyklaryň wagtynda berilmezligi bilen bagly ýagdaýlar barada habar bermäge ündedi.
Ýewkurowyň korrupsiýa garşy soňky wagtda amala aşyran işleri, oňa edilen hüjümiň aňyrysynda Inguşystanyň öňki prezidenti Myrat Zýazikowyň durmagy ähtimal, diýen çaklamalary hem döretdi.
Zýazikowdan tapawutlylykda Ýewkurow jemgyýetçilik wekilleri bilen duşuşyk geçirmek, halky aladalandyrýan meselelerden habarly bolmak ýaly ädimleri ätdi we şu maksatly elektron adresini açdy. Medwedewiň goldawy
Orsyýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew Ýewkurowa goldaw bildirip, şu ýylyň ýanwar aýynyň aýgynda Magasa eden gysga wagtlyk saparynyň dowamynda, Inguşystanyň ykdysadyýetini dikeltmek maksatlaryna 29 milliard rubl (877,8 million dollar) puluň beriljekdigini aýtdy. Ýewkurowa hüjüm edilmegi bilen baglylykda eden çykyşynda, Dmitriý Medwedew Inguşystanyň häzirki ýolbaşçysynyň ýurtda tertip-düzgüni ýola goýmak we parahatçylygy dikeltmek boýunça eden işlerine ýokary baha berdi.


text:
Halkara günä geçiş guramasy Amnesty International Moskwanyň köçesinde alnyp gaçylan özbek bosgunynyň ykbalyndan alada bildirdi.
Günä geçiş guramasynyň beýanatynda Umyt Ýakubowyň BMG tarapyndan bosgun hökmünde resmi taýdan ykrar edilendigi aýdylýar.
Ol 29-njy aprelde BMG-niň Bosgunlar edarasyna söhbetdeşlik üçin barýan wagty, polisiýa onuň içinde oturan maşynyny ýoldan sowýar.
Beýanatda polisiýa eşigini geýen üç adamyň Umyt Ýakuwoby zor bilen miniawtobusa mündirendigi bellenýär we onuň şondan bäri hiç ýerde görülmändigi aýdylýar.
Halkara günä geçiş guramasy Ýakubowyň Özbegistana iberilen bolmagynyň ähtimaldygyny hem duýdurýar.
Ol gadagan edilen Hizb ut-Tahrir guramasynyň agzasy bolmakda güman edilip, gaýta-gaýta tussag edilensoň, 2008-nji ýylda Özbegistandan gaçmaly bolupdy.


text:
SPID-e garşy göreşýän özbegistanly aktiwistiň tussaglykdan boşadylandygyny onuň aklawçysy sişenbe güni Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Maksim Popow hökümete degişli bolmadyk “Izis” guramasynyň başlygydy. Bu topar WIÇ-iň öňüni almak boýunça neşekeşler we spesialistler bilen işleşýärdi.
Popow WIÇ-iň we jynsy gatnaşyklar arkaly ýokuşýan keselleriň ýaýramagynyň öňüni almak barada kitap ýazdy. Oňa BMG goldaw berdi.
Özbegistanyň sudunyň kararyna görä, “bu kitap bikanun”. Sebäbi döwlet komissiýasy şol kitap milli medeniýete we özbek halkyna “hormatsyzlyk” diýen netijä gelipdir.
Popow wagtyndan öň, iýun aýynda tussaglykdan boşadylsa-da, bu habar sişenbe güni gelip gowuşdy. Onuň azatlyga çykarylmagynyň sebäbi anyk däl.
Popowyň tussag edilmegini adam hukuklary boýunça halkara guramalar berk tankytlapdylar.


text:
29-njy sentýabrda Sankt-Peterburgyň gubernatory Walentina Matwiýnekony kabul edip, Gurbanguly Berdimuhamedow Turkmenistanyň köne we ynamdar hyzmatdaşlaryna mydama şatdygyny aýtdy.
Gepleşiklerde Türkmenistanyň Orsýet bilen dostlukly we özara bähbitli hyzmatdaşlyga eýerýänligi, onuň giň we konstruktiw dialogy ösdürmek arkaly Orsýetiň regionlary we iri senagat hem medeni merkezleri, şol sanda Sankt Peterburg bilen göni gatnaşyklary dowam etdirmekçidigi aýdyldy. Bu barada Türkmenistanyň resmi maglumat çeşmeleri habar berdiler.
Sankt-Peterburgyň gubernatory Aşgabada saparynyň dowamynda Türkmenistanda ors dili günleriniň açylyş dabarasyna gatnaşdy we Orsýetiň döwlet kitaphanasynyň we orsýet neşirýatlarynyň sergisini açdy, şeýle-de Puşkin adyndaky ors-turkmen mekdebine baryp gördi.
W.Matwiýenko bilen duşuşygynda, G.Berdimuhamedowyň aýtmagyna görä, dünýä medeniýetiniň ykrar edilen ojagy, şeýle-de möhüm ykdysady, senagat, ylym-bilim merkezi we transport nokady bolan Sankt-Peterburgyň mümkinçiliklerinden peýdalanmak, türkmen-orsýet hyzmatdaşlygynda Türkmenistan üçin wajyp we strategiýa taýdan möhüm ugur bolup durýar. Bu barada W.Matwiýenkonyň Turkmenistana sapary bilen baglylykda TDH gullugynyň ýaýradan maglumatynda aýdyldy.
Aýratyn gatnaşyklaryň taryhy
Garaşsyzlyk ýyllarynyň dowamynda Türkmenistan bilen Sankt-Peterburgyñ arasynda aýratyn gatnaşyk saklanyp gelýär. Şu ýylyň mart aýynda Türkemenistanyň prezidentiniň Orsýet Federasiýasyna saparynyň dowamynda G.Berdimuhamedow Sankt-Peterbuga hem barypdy. Şol döwürde Aşgabat bilen Sankt Petrburg arasynda göni howa gatnawy açylypdy. Sankt Peterburgda Dünýä Türkmenleriniň gumanitar assosiasiýasynyň bölümi we Türkmen medeniýetiniň “Mekan” atly jemgyýeti hereket edýär.
Tükrmenistanyň Orsýetiň Sank-Peterburg şäheri bilen aýratyn gatnaşyklarynyň sebäpleri barada Türkmenistanyň parlamentiniň öňki deputaty Halmyrat Söýünow şeýle diýýär: “Ýygjam gatnaşyk Sowet Soýuzy dargansoň başlandy. Onuňam iki sebäbini men görýärin. Saparmyrat Nyýazow öz döwründe Leningradda okady we onuň şol ýerde studentlik ýyllary geçip, onuň şähere bolan duýgulary esasynda gatnaşyklar ýola goýuldy diýip, men düşünýärin. Bu birinji we moral tarapy. Ikinjiden bolsa, Sankt-Peterburg ykdysady taýdan Orsýetiň uly söwda ojagy bolup durýar, gämileriň gelip durýan ýeri we daşary gatnaşyklar merkezleriniň biri bolup durýar”.
29-njy sentýabrda Sankt-Peterburgyň gubernatory W.Matwiýenko “Garaşsyz Turkmenistana bolan beýik söýgüsi üçin” medal gowşuryldy.
Arany sazlamak syýasaty
Merkezi Aziýa boýunça analitik Artýom Ulunýan W.Matwiýenkonyň Aşgabada saparyna Orsýetiň Türkmenistan bilen arasyny sazlamak boýunça syýasatynyň dowamy hökmünde garaýar.
“Onuň häzirki saparyna Gazprom bilen Türkmenistan arasyndaky ylalaşyksyzlyklar sebäp bolan bolmagy mümkin. Häzirki wagtda Orsýet hem Türkmenistanyň ýolbaşçylaryna hem-de häkimiýet başyndaky aýratyn toparlara täsir ýetirmäge çalyşýar. Munuň üçin türkmen-orsýet gatnaşyklarynyň ähmiýeti nygtalýar. Şeýlelikde W.Matwiýenkonyň Türkmenistana sapary Orsýetiň türkmen gazy boýunça syýasatynyň dowamydyr” diýip, A.Ulunýan belledi.
Ekspertiň sözlerine görä, öz döwründe Orsýetiň Gresiýada ilçisi bolup işlän W.Matwiýenko Orsýetiň daşary syýasatynda uly rol oýnaýan syýasatçy bolmasa-da, Türmenistanyň Sankt Peterburg bilen arada öňden gelýän aýratyn gatnaşyklary onuň täsirini güýçlendirýär. Sankt-Peterburgyň gubernatorynyň Türkmenistana bolan söýgüsi üçin medal bilen sylaglanmagyny Artýom Ulunýan Türkmenistanyň Orsýet bilen aradaky gatnaşyklara ähmiýet berýänligini görkezmek islegi bilen baglanyşdyrdy.
Ýewroatlantik ugurdaky aktiwlik
“Aşgabat Ýewroatlantik ugurda aktiw syýasat alyp barýar. Munuň Moskwada makullanmaýanlygy hiç kim üçin syr däl. Şonuň üçin Orsýetiň täsirinden çykýanlygyny açyk görkezmek islemeýän türkmen ýolbaşçylarynyň öz häkimiýetine zyýan ýetirilmeginden we ykdysady mümkinçiliklerden mahrum bolmagyndan howatyrlanyp, Moskwa bilen arasyny bozmak we gapma-garşylyklary güýçlendirmek islemeýänligini çak etmek mümkin” diýip, A.Ulunýan belledi.
Şol bir wagtda-da ekspert köne düzgünleriň geçmişde galanlygyny bellemek bilen Moskwanyň täsirini dikeltmek synanyşyklary netije bermez diýip, hasap edýär.
Hyzmatdaşlygyň ugurlary
W.Matwiýenkonyň Türkmenistana saparynyň dowamynda Aşgabadyň täze ýol kompleksiniň düýbi tutuldy. Taraplar arasynda amala aşyrylýan iň uly proýekt bolan 12 obýektden ybarat “Gündogar-Günbatar transport koridory” atly kompleks St.Peterburgyň “Wozroždeniýe” senagat bileleşiginiň proýekti boýunça gurlar.
Sankt-Peterburgyň adminsitrasiýasynyň maglumatyna görä, W.Matwiýenko bilen Aşgabada sapar eden resmi toparyň düzümine Sankt-Peterburgyň iň iri senagat kärhanalarynyň ýolbaşçylary girdi. Olaryň türkmen tarapyna dürli ugurlardan hyzmatdaşlygy teklip etmäge taýýardygyny aýdan Matwiýenko perspektiw ugurlaryň arasynda medeniýeti, sporty we syýahaty belläp geçdi.


text:
Döwlet eýeçiligindäki Sinhua habar gullugy, Hytaýa garşy gozgalaňlardan soň, üç müňden gowrak hytaýlynyň Wýetnamdan ewakuasiýa edilendigini habar berýär.
Wýetnamdaky gahar-gazap Pekin günorta Hytaý deňzindäki dawaly ýerde nebit wyşkasyny gurmak kararyna gelenden soň möwjedi.
Hytaýly işçiler bilen wýetnam gozgalaňçylarynyň arasynda bolan çaknyşyklarda iki hytaýly öldi we ýene 100 çemesi ýaralandy.
Sinhua Hytaýyň öz raýatlaryny ewakuasiýa etmegi tizleşdirmek üçin bäş gämi ýollandygyny aýtdy.
Wýetnam paýtagt Hanoýda Hytaýa garşy protestleriň togtadylmagyny buýurdy we ýekşenbe güni polisiýa Hytaý ilçihanasynyň öňündäki protestçileri we žurnalistleri dargytdy.


text:
Gazagystanyň jeza beriş koloniýasyndaky resmiler türmede bolan gozgalaňy ýaragly güýçleriň basyp ýatyrandygy barada çykan maglumatlardan soň, tussaglaryň dogan-garyndaşlaryna türmedäki ýakynlary bilen duşuşmaga rugsat bermediler.
Tussaglaryň howsalaly dogan-garyndaşlary Oskemen şäherindäki “OW-156/3” belgili türmäniň golaýynda ýygnanyp, türmedäki ýakynlarynyň ýaragly güýçler tarapyndan ýowuzlyklara sezewar edilendigi baradaky aladalanmalaryny köşeşdirmek üçin olary görmäge rugsat berilmegini talap etdiler.
Türme resmileri Azatlyk Radiosyna beren maglumatlarynda ýaragly güýçleriň “tussaghanada adaty barlaglary geçirmäge hem-de pyçak we mobil telefony ýaly gadagan edilen zatlary konfiskasiýa etmäge gatnaşandygyny” aýtdylar.
Şeýle-de, resmiler tussaglaryň dogan-garyndaşlaryna gürrüňi gidýän gün ýaragly güýçleriň tussaghana gelmegine protest bildirip, iki tussagyň özüne şikes ýetirip keselhana ýerleşdirilendigini mälim etdiler.


text:
NATO-nyň baş sekretary Anders Fog Rasmussen 2014-nji ýyldan soň owgan güýçlerine öz ýurdunyň howpsuzlygyny doly öz üstlerine almakda halkara jemgyýetçiliginiň kömeginiň dowam etdiriljekdigini penşenbe güni Kabula saparynda aýtdy.
2014-nji ýylda kaolisiýa güýçleriniň Owganystandaky söweş missiýasy tamamlanýar. Kabulda žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda Rasmussen “alýansyň maksady - Owganystanyň öz aýagynda doly durmagyny gazanmakdyr” diýip aýtdy. Ol bu işde Owganystanyň ýeke goýulmajakdygyny hem sözüne goşdy.
Rasmussen: “Biziň şu günki saparymyz yhlasymyzyň aýdyň alamatydyr. Halkara howpsuzlyk kömek fondy boýunça kaolisiýa girýän ähli 50 döwlet Owganystana häzir we uzak möhletde ýardam bermek barada alada etmegini dowam etdirýär. Bu häzirki gazanýan üstünliklerimizi öz gözümiz bilen görmäge uly mümkinçilikdir”.
NATO-nyň başlygy Kabula penşenbe güni bardy. Ol NATO-nyň ýokary derejedäki kararlaryny kabul edýän Demirgazyk Atlantik Geňeşiniň delegasiýasyna ýolbaşçylyk edýär.
Rasmussen Owganystanyň güýçleriniň ýurtdaky howpsuzlygy goramak işlerini öz üstlerine eýýäm alyp başlandyklaryny aýtdy.
Rasmussen: “Owganystanyň howpsuzlyk güýçleri eýýäm köp işleri etdiler. Olar häzir ýurduň ilatynyň dörtden üç böleginiň howpsuzlygyny goramakda ýolbaşçylyk edýärler. Şeýle hem olar bidüzgünçilikleriň gowşan regionlarynda howpsuzlygy goramak işlerini alyp barýarlar. Siziň güýçleriňiz ähli operasiýalaryň 80 prosentinde ýolbaşçylyk edýärler we türgenleşigiň 85 prosentini alyp barýarlar”.
NATO-nyň başlygy Owganystana ykdysady we sosial taýdan ösmegi üçin halkara jemgyýetçiliginiň yhlas etjekdigini ýene-de nygtady.
NATO 2014-nji ýyldan soň owgan güýçlerini türgenleşdirmek, olara maslahat we kömek bermek boýunça täze missiýasy barada ylalaşdy.
Prezident Hamid Karzaý bilen dyşuşykdan soň Demirgazyk Atlantik Geňeşiniň delegasiýasynyň owgan hökümetiniň we parlamentiniň agzalary, halkara jemgyýetçiliginiň wekilleri we Owganystanyň Milli howpsuzlyk güýçleri bilen duşuşygy planlaşdyryldy.


text:
Ministrler kabinetiniň nobatdaky mejlisinde prezidentiň garamagyna Aşgabatdaky «Altyn asyr» seýilgähiniň durkuny täzelemegiň şekil-taslamasy hödürlendi.
Türkmen telewideniýesiniň bu proekt barada beren habarynda Bitarap Türkmenistan şaýoly bilen Atamyrat Nyýazow şaýolunyň çatrygynyň günorta-gündogar tarapynda ýerleşýän seýilgähiň durkuny täzelemek we abadanlaşdyryp gurmak işi üçin harçlanjak döwlet serişdesiniň möçberi we bu işiň haçan başlanylyp, haçan tamamlanyljakdygy barada maglumat berilmeýär.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bu proýekti makullap, Aşgabady abadanlaşdyrmak boýunça alnyp barylýan işleriň depginini güýçlendirmegiň wajypdygyny aýdypdyr.


text:
16-njy awgustda Türkmenistanyň ähli sebitlerinde Geňeşleriň agzalarynyň, şeýle hem Aşgabat şäheriniň 7-nji “Güneş” we 8-nji “Dostluk” saýlaw okruglary boýunça Mejlisiň deputatlarynyň saýlawlary geçirildi diýlip, türkmen döwlet metbugatynda habar berilýär.
Şeýle-de, Türkmenistanda Saýlawlary we sala salşyklary geçirmek baradaky Merkezi toparyň maglumatlaryna görä, saýlaw uçastoklary ýapylýança Geňeşleriň agzalarynyň saýlawlaryna saýlawçylaryň 92,88 göterimi, milli parlamentiň deputatlaryna saýlawçylaryň 91,96 göterimi gatnaşdy diýlip, maglumatda bellenilýär.
Şol bir wagtyň özünde Daşoguz welaýatynyň Gurbansoltan eje etrabyndan özüni Humaý diýip tanyşdyran pensioner zenan özüniň ses bermäge gatnaşmandygyny we her ýyl bolşy ýaly bir adamyň saýlaw býulletenlerini guta tutuş maşgala agzalarynyň adyndan oklandygyny aýdýar.
Ol bu barada Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa gürrüň berdi.


text:
“Türkmenhowaýollary” Döwlet konserniniň “Lebapgurluşyk” welaýat önümçilik birleşigi Amyderýanyň sag kenarynda umumy uzynlygy 375 kilometr bolan Farap — Garlyk awtomagistralynyň gurluşygyny güýçlendirilen depginde dowam etdirýär.
Eýýäm täze Garlyk şäherçesinde ýol infrastrukturasyny döretmek işi tamamlandy. Köýtendag — Mukry — Amyderýa böleginiň 100-nji kilometrinde “Gara ýollary” iş dolandyryş müdirliginiň iş topary bilen bilelikde asfaltyň birinji gaty doly ýazyldy.
Magistralyň Kerkiçiden uzak bolmadyk ýerdäki bölekleriniň birinde “Gara ýollary” iş dolandyryş müdirligi dürli tehnikalaryň 100-den gowragynyň hyzmatyndan peýdalandy. Öz üstüne ýüklenen wezipä hötde gelen bu kärhana asfaltlanan ýoluň 36 kilometrini çekdi we indi öz işini beýleki gurluşyklarda dowam etdirer.


text:
Ukrainanyň merkezi Kirowohrad şäherinde bolan partlama zerarly iki adam keselhana düşdi.
Partlama 22-nji martda şäheriň merkezindäki Bohdan Hmelnitskiý meýdançasynda boldy we netijede iki awtoulag weýran boldy.
Kirowohrad regionynyň kanun goraýjy resmileri näbelli partlaýjy serişdesiniň zibil taşlanýan demir gutusynda partlandygyny aýdýarlar.
Derňewçiler hadysany barlaýarlar.
Geçen ýylda birnäçe partlama Ukrainanyň Harkiw we Odesa şäherlerine zarba urupdy.
Häkimiýetler partlamalary amala aşyrmakda Orsýeti we orsýetçi separatistler bilen gatnaşykdaky toparlary aýyplapdy.


text:
Eýranyň saýlantgy Rewolýusiýa goragçylarynyň uly komandiri öz ýurdunyň ele salnan amerikan uçaryny yzyna bermejekdigini aýtdy, ýöne bu meselede ylalaşygyň mümkindigini syzdyrdy.
General Hosseýin Salami düýn Eýranyň döwlet telewideniýesinde efire berlen çykyşynda Birleşen Ştatlaryň adamsyz uçarynyň Eýranyň howa serhetini bozmagy «duşmançylykly hereket» diýdi.
Muňa garamazdan, ol Birleşen Ştatlar bu hereketiň öwezini «käbir dogry syýasy çäreler bilen dolduryp bilerdi» diýip, sözüniň üstüni ýetirdi.
Eýran telewideniýesi geçen hepde eýran harbylarynyň RQ-170 Sentinel uçary diýip kesgitlän uçaryny gözden geçirýän pursatyny görkezdi. Olar bu uçaryň howa giňişliginde, Owganystanyň serhetinden 225 km uzaklykda ele salnandygyny aýtdylar.
Amerikan häkimiýetleri bir adamsyz uçary ýitirendiklerini tassyk etdiler.


text: Horwatiýanyň premýer ministri Iwo Sanader işden çekilýändigini we “işjeň syýasatdan” çetleşýändigini, ýagny prezident bolmak üçin bäsleşmejekdigini aýtdy. Ol bu beýanaty Zagrebde bolan metbugat ýygnagynda, 2010-njy ýylyň başynda geçirilmeli prezident saýlawlarynyň öňünden etdi. Sanader, öz konserwatiw Horwat Demokratik Birleşigi 2003-nji ýylda Sosial demokratlardan häkimiýeti alaly bäri premýer ministrdi. Ol şu ýyl Horwatiýany NATO girizdi, ýöne Ýewropa Birleşigine girmek meselesi, Sloweniýa bilen serhet dawasy zerarly bökdelip galdy.


text:
Şu aýyň başlarynda geçirilen referendumyň deslapky netijesinden belli bolşuna görä, Sudanyň günortasynda ýerleşýän regionyň dünýäniň öz garaşsyzlygyna gowşan iň täze ýurdy bolmagy mümkin.
Günorta Sudanyň saýlawlar komissiýasy tarapyndan 21-nji ýanwarda yglan edilen netijä görä, günorta sudanlylar tarapyndan berlen sesleriň 83% töweregi sanaldy we olaryň aglaba köpüsi Günortanyň, ýurduň demigazygyndan bölünmegini goldap, ses berdiler.
Sesleri doly sanamak işiniň ýanwaryň aýagyna çenli dowam etjekdigi we resmi netijäniň-de fewralyň ortalarynda yglan ediljekdigi aýdylýar.
San ýeterlik
Ses berişligiň deslapky netijesine görä, bu çärä gatnaşanlaryň sany saýlawlara gatnaşmaga hukugy bolan adamlaryň 60%-den geçipdir, bu san geçirilen referendumyň netijesiniň ykrar edilmegi üçin zerur diýlip hasaplanýardy. 9-njy ýanwarda başlan we bir hepde dowam eden bu ses berişlik 2005-nji ýylda prahatçylyk boýunça gelnen ylalaşyga esaslanýar.
Şol ylalaşyk Ýurduň Demirgazygynda ýaşaýan musulmanlar bilen ýurduň Günortasynda ýerleşýän hristianlaryň arasynda 22 ýyl töweregi dowam eden çaknyşygyň soňlanmagyna ýol açypdy. Şol çaknyşyklarda Sudanyň günortasyndaky ýaşaýjylardan azyndan 2 million adamyň ölenligi çak edilýär. Bu çaknyşyklara etniki, dini agzalalyklar bilen bir hatarda ýer asty baýlyklaryň üstündäki dawalaryň-da sebäp bolanlygy aýdylýar.
Graždanlyk uruşlary bu ýurduň Britaniýadan we Müsürden öz milli garaşsyzlygyny almagynyň yzysüre başlanypdy.
Günorta Sudanyň paýtagty Jubanyň ýaşaýjylaryndan käbirleri garaşsyzlygy azatlyk diýip hasap etjekdigini mälim edýärler. Ses berijilerden biri Emanuel Keri referendumyň başlanan güni irden saýlaw bölümine baryp, “gulçulyga garşy” ses bermek üçin sabyrsyzlyk bilen garaşýandygyny aýtdy.
”Men gije uklamadym. Meniň daňdan 3-de gelşim. Hatda men gije 12-lerde gelen adamlara-da duş geldim. Hawa, men öz sesimi ulanmaga, bölünmegi goldap ses bermäge geldim. Men häzir gul ýaly, emma indiki gezek sesimi bermäge gelenimde, gul hökmünde gelmerin” diýip, Günorta Sudanyň ýaşaýjysy Emanuel Keri aýtdy.
Entek garaşmaly
Günorta Sudanyň resmileri ses berişligiň deslapky netijesine seresaply çemeleşip, onuň doly netijesi yglan edilýänçä, halky gutlamazlyga çagyrýarlar. Şol bir wagtyň özünde-de günorta sudanlylar Demirgazygy hem öjükdirmezlige synanyşýarlar. Sebäbi bu ýagdaýyň dartgynlygyň gaýtadan başlanmagyna iterge berip biljekdigi çak edilýär.
Referendum başlanmazdan ozal Sudanyň prezidenti Omar ul-Başir we onuň Demirgazykda ýerleşýän partiýasy ses berişligiň netijesini ykrar etjekdigini emma Günorta Sudanyň durnukly bolmajagyny aýdypdy.
Eger referendumyň deslapky netijesi tassyklansa, Günorta Sudanyň öz garaşsyzlygyny iýun aýynyň başlarynda yglan etmegine garaşylýar. Emma serhetleri kesgitlemek ýaly meseleler hem çözülmeli. Serhet liniýasy ýerasty baýlyklara eýe bolan regionlardan geçmeli, onsoň bu işiň hem aňsat bolmajagy çak edilýär.
Aby diýlip atlandyrylýan we göni serhet liniýasynda ýerleşýänligi aýdylýan regionyň kime degişli boljakdygy baradaky mesele bolsa ýagdaýy hasam çylşyrymlaşdyrýar.
Garaşsyz ýurt bolar diýlip garaşylýan Günorta Sudanyň infrastruktura taýdan hem dürli kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolmagy ahmal.


text:
Özbegistanyň günorta-günbataryndaky Buhara welaýatynda birnäçe çaga ýitirim bolansoň, ýurduň ýerli mekdeplerinde we çagalar baglarynda howpsuzlyk güýçlendirildi.
Buharanyň Içeri işler direktoratyndan bir resmi 20-nji maýda Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda ýitirim bolan çagalaryň biri, ýagny 11 ýaşyndaky gyzyň jesedi 12-nji maýda ýapdan tapylandygyny aýtdy. Onuň ölmegine nämäniň sebäp bolandygy barada henize çenli maglumat ýok.
Soňky iki aýyň dowamynda Özbegistanda mekdepleriň we çagalar baglarynyň golaýynda çagalaryň alnyp gaçylýandygy habar berlipdi. Soňky hepdeleriň dowamynda ýitirim bolan çagalaryň sany barada takyk maglumat ýok. Çagalary alyp gaçanlar ene-atalara hiç hili talap bilen ýüz tutmadylar.
Ýerli ýaşaýjylaryň Azatlyk Radiosyna beren maglumatyna görä, ýolbaşçylar ene-atalardan çagalaryň mekdebe gidiş we gaýdyş ýolundaky howpsuzlygynyň jogapkärçiligini doly öz üstüne alýan ýazmaça hata gol goýmagyny sorap, olary ätiýaçly bolmaga çagyryş edipdirler.


text:
Siriýanyň demirgazyk-günbatarynda gozgalaňçylaryň kontrollygyndaky şäherde Orsýetiň harby uçarlarynyň amala aşyrandygyna ynanylýan howa zarbalarynda köp adamyň öldürilendigi aýdylýar.
20-nji dekabrda urlan bu zarbalarda Idlib welýatynyň merkezi bolan Idlib şäherinde märekeli bir bazar, ençeme resmi binalar, şeýle hem ýaşaýyş jaýlary nyşana alnypdyr.
Heläkçilige uçranlar barada berilýän maglumatlar biri-birinden tapawutly.
Siriýanyň adam hukuklaryna gözegçilik topary ölenleriň sanyny 36 diýip berip, köp adamlaryň-da ýaralanandygyny aýtdy.
Orsýet tassyklanok
"Reuters" habar gullugynyň, halas ediş işgärlerine salgylanyp bildirmegine görä bolsa, 43 adamynyň ölendigi tassyklanýar. Ýene-de, kimdigi anyklanmadyk, azyndan 30 jeset bar.
Habar gullugy 150-den agdyk adamyň ýaralanandygyny, agyr ýaralylaryň Türkiýedäki keselhanalara äkidilendigini bildirdi.
Idlibi üstümizdäki ýylyň başlarynda yslamçy toparlar, şol sanda ”Al-Kaýda” bilen ilteşikli ”al-Nusra Frontuny-da” öz içine alýan gozgalaňçy toparlaryň koalisiýasy eýeledi.
Orsýet özüniň bu sebitde howa zarbalaryny amala aşyrandygyny tassyklanok.
Orsýet sentýabr aýynda Siriýada ýaragly toparlara garşy howa zarbalaryna başlady. Ol nyşana alynýanlar "Yslam döwleti" atly toparyň jeňçileri, şeýle hem beýleki "terroristler" diýýär. Ýöne Birleşen Ştatlar bilen onuň ýaranlarynyň aýtmagyna görä, Orsýetiň Siriýadaky konflikte harby taýdan goşulmagyndan maksat - prezident Başar al-Assady goldamak.
Rezolýusiýa
20-nji dekabrda Siriýanyň goşuny Orsýetiň howadan kömek bermegi bilen özüniň Halabyň (Alepponyň) golaýyndaky bir şäheri gozgalaňçylardan yzyna alandygyny aýtdy.
Günbatara, ýagny Idlibe tarap ilerlemäge ýol açan Han Touman şäheriniň alynmagy diýilýär.
18-nji dekabrda Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşi Siriýada parahatçylyk prosesini ýola goýmak üçin rezolýusiýa kabul etdi. Parahatçylyk planynda atyşyklaryň bes edilmegi, Siriýa hökümeti bilen oppozisiýanyň arasynda gepleşikleriň geçirilmegi göz öňünde tutulýar. Şeýle hem 6 aýyň içinde aralyk hökümet gurlup, 18 aýyň içinde hem Birleşen Milletler Guramasynyň gözegçiliginde saýlawlar geçirilmeli.
Ýöne Siriýanyň geljeginde Assadyň näme rol oýnamalydygy hakda uly döwletleriň arasynda ylalaşyk ýok.


text:
Soçide duşenbe güni medallaryň ýedi komplekti ugrunda bäsdeşlik gidýär. Howa şertleri amatly bolsa lyžada typýan zenan sportçylary 12.5 kilometrlik biatlon bäsdeşligini jemlärler.
Erkek sportçylaryň snowboard bäsdeşliginiň jemi jemlenýär. Şeýle-de duşenbe günki sport bäsdeşlikleriniň gün tertibinde erkekleriň arasyndaky iki adamlyk bobsleý ýaryşynyň finaly we freestyle ýaryşy agzalýar.
Altyn medal ugrunda buzda typmak ýaryşy hem bolar. Şeýle-de aýallaryň arasynda hokkeý boýunça ýarymfinal duşuşykda ABŞ Şwesiýa we Kanada Şweýsariýa bilen ýaryşarlar.


text:
Penşenbe güni Indoneziýanyň häkimiýetleri Orsýetde gurlan “Superjet-100” atly täze kysymly uçaryň gaçan ýerinden diri galan adamyň tapylmandygyny mälim etdiler.
Bu uçar penşenbe güni irden Indoneziýanyň paýtagty Jakartadan uçandan soň, tiz wagtdan howa radarynyň ekranyndan ýitirim bolupdy.
Gözleg işleriniň barşynda uçaryň galyndylary Indoneziýanyň günbataryndaky daglyk raýondan tapyldy. Onuň içindäki 50 töweregi adamyň hemmesiniň ölendigi aýdylýar.
Italian we fransuz kompaniýalarynyň gatnaşmagynda Orsýetde gurlan bu täze uçar gözden geçiriliş uçuşyny amala aşyrýardy we ol Indoneziýa barmazyndan öň, Gazagystanda, Pakistanda we Mýanmarda-da gonupdy.


text:
Owganystanyň resmileri ýurduň gündogaryndaky iki welaýatda amala aşyrylan bomba hüjümlerinde azyndan 10 polisiýa ofiseriniň we parahat ilatdan bir adamyň öldürilendigini habar berýärler.
10-njy noýabrda amala aşyrylan hüjümleriň birinde janyndan geçen hüjümçi Logar welaýatynyň Baş polisiýa edarasynyň öňünde bombany partlatdy. Bu wakanyň netijesinde ýedi polisiýa işgäri we parahat ilatdan bir adam heläk boldy.
Welaýat häkiminiň metbugat sözçüsiniň berýän maglumatynda Pul-e-Alam şäherindäki partlamada ölenleriň arasynda ýerli polisiýa komandiriniň bardygy bellenilýär.
Şeýle-de, owgan resmileri Nangarhar welaýatynda “rikşa” kysymly ulaga bombanyň ýerleşdirilmegi netijesinde üç polisiýa işgäriniň öldürilendigini habar berdiler.


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri bu ýurduň Ýakyn Gündogardaky bäsdeşi Eýran bilen arasyndaky dartgynlyklary azaltmak maksady bilen Saud Arabystanyna bardy.
Kerriniň Aýlak hyzmatdaşlygynyň alty döwletiniň daşary işler ministrleriniň maslahatyna gatnaşmagyna garaşylýar.
Şeýle-de ol BMG-niň howandarlygynda Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad bilen geçiriljek gepleşikleriň öňünden Siriýanyň oppozisiýa wekilleri bilen gepleşer.
Şu aralykda wise-prezident Jo Baýden Türkiýä bardy, ol bu ýerde Siriýadaky krizisi ara alyp maslahatlaşar.


text:
Yragyň häkimiýetleri häzirki wagt daşary ýurtda gizlenýän wise-prezident Tarek al-Haşemini ýörite adam öldüriji topara ýolbaşçylyk edenlikde aýyplap, jenaýat işini gozgady.
Tarek al-Haşemi şaýylaryň agdyklyk edýän hökümetinde ýokary wezipe eýeleýän azsanly sünni resmilerinden biri. Şu hepdäniň duşenbe güni Tarek al-Haşemi bilen birlikde onuň birnäçe jenpenasyna ýurduň sudýalaryndan altysynyň ölüminde resmi günä bildirildi.
Yragyň sudunyň metbugat sekretary Tarek al-Haşemä we onuň toparyna ýene 150 töweregi waka bilen baglanyşykly aýyplama bildirilýändigini mälim etdi.
Tarek al-Haşeminiň özi bu bildirilýän aýyplamalary syýasy matlaba esaslanýan galp aýyplamalar diýip atlandyrýar. Ol ýakynda Kürdüstan regionynyň üsti bilen ýurduň daşyna gaçyp çykdy.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň telewideniýe arkaly guraýan ýyllyk sorag-jogap sessiýasynyň başky böleginde ykdysady meseler, soňra Orsýetiň Türkiýe, Ukraina we Siriýa ýaly ýurtlar bilen daşarky gatnaşyklary baradaky soraglar agdyklyk etdi.
Putine berlen ilkinji soraglaryň biri azyk önümleriniň we beýleki zerurlyklaryň bahalarynyň ýokarlanmagy barada boldy. Putin özüniň adamlaryň aladasyna, olara inflýasiýanyň ýetirýän täsirine düşünýändigini aýtdy.
"Hökümet bizi ýoldan azaşdyrmaýar, bizde hakykatdanam 12.9 prosent inflýasiýa bar, bu kiçi san däl. Azyk harytlarynyň bahalary düýpli gymmatlady» diýip, Putin boýun aldy.
Emma ol Orsýete import edilýän harytlara girizilen çäklendirmeleriň Ukrainadaky konflikt zerarly girizilen Günbatar sanksiýalaryna garşy görlen jogap çäresidigini hem sözüne goşdy.
Onuň tassyklamagyna görä, bu çäre Orsýetiň oba hojalygyny daýandyrypdyr we bahalaryň durnuklylaşmagyna alyp geler.
Putin rus ykdysadyýetiniň haýsy zonadadygy, akda ýa-da garadadygy baradaky soraga jogap berip, «Ol çalda, men munuň näme üçindigini hem aýdaýyn, sebäbi ykdysadyýetiň ýagdaýy entek gowulaşanok, emma tendensiýa şindi hem gowy» diýdi.
"Men eýýäm aýtdym, bizde 2015-nji ýylda jemi içerki önüm ösüşinde 3.7 prosent gaýdyş boldy. Bu ýyl rus hökümeti peselişiň 0.3 prosent boljagyny çaklaýar, indiki ýyl bizde 1.4 prosent ösüş bolar" diýip, Putin sözüniň üstüni ýetirdi.
Ol rus ykdysadyýetiniň ýuwaş-ýuwaşdan tebigy serişdeleriň eksportyna daýanmak ädehedinden «ýokary tehnikaly önümleriň eksportyna” geçýändigini aýtdy.
Rus prezidenti göni aragatnaşykly telewizion programma arkaly, göni efirde ýurduň çar künjeginden we studiýanyň içinden berilýän soraglara jogap berdi.
14-nji aprelde prezident bilen gurnalan sorag-jogap sessiýasy indi Putin 2000-nji ýylda Kremle geleli bäri 14-nji gezek geçirilýär.
Guramaçylaryň berýän maglumatlaryna görä, rus raýatlary prezidente telefon, ýörite websaýtlar we sosial media arkaly 2 milliondan gowrak sorag iberdiler.
Putine ilkinji wideo soragyny beren Sibiriň Omsk şäherinden bir ýaş aýal bolup, ol öz ýaşaýan ýerindäki ýollaryň juda ýaramazdygyny, ýagny döwük-ýenjikden doludygyny aýtdy.
Putin bu soraga kanundaky näsazlyklaryň regional liderlere döwletiň ýollar üçin goýberýän serişdelerini başga maksatlar üçin ulanmaga şert döredýändigini aýdyp jogap berdi.
Putin daşary gatnaşyklar baradaky soraglara hem jogap berdi. Ol, halkara terrorçylyk howpy saklanyp galýan-da bolsa, Orsýetiň Siriýada geçiren harby operasiýasynyň üstünlikli bolandygyny aýtdy.
«Biz Siriýanyň goşunyny beýleki galan toparlaryň goldawynda çynlakaý hüjüm operasiýalaryny geçirip biljek ýagdaýda galdyrdyk, onsoň biziň goşunlarymyzyň bölümleri çykarylandan soň, olar Palmirany, strategiki taýdan möhüm beýleki ilatly nokatlary eýelediler» diýip, Putin aýtdy.
Ol Orsýetiň Siriýadaky konfliktiň soňuna çykmak prosesine içgin gatnaşýandygyny nygtap, bu ýurtda syýasy çözgüde çagyrdy.
Bir öwrümde Putinden, aýdylmagyna görä, 12 ýaşly gyz, onuň gark bolýan iki adamyň haýsysyny: Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdoganymy ýa-da Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenkony ilki halas etjegini sorady.
Prezident bu soraga göni jogap bermekden saklanyp, «Eger-de biri gark bolmagy karar etse, ony halas etmek mümkin däl. Emma, elbetde, biziň partnýorlarymyzyň islendigi islese, biz olara kömek bermek üçin dostluk goluny uzatmaga taýýar» diýdi.
Putin orsýetlileriň adatça dynç alýan ýerleri bolan türk kenarlaryna gitmeginiň howpsuz däldigini aýtdy. Şeýle-de ol Türkiýe hakykatda «raýat urşy» ýagdaýyndaky döwlet we türk hökümeti munuň çäresini tapmaýar diýdi.
Prezident Putin özüniň indiki dynç alşyny Krymda, Orsýetiň 2014-nji ýylda Ukrainadan anneksiýa eden regionynda geçirmegi wada berdi.
Şeýle-de prezident 14-nji apreldäki sorag-jogap duşuşygynda «panama kagyzlarynyň» syzdyran paş etmelerini orsýetlileriň arasynda şübhe döretmek üçin gurnalan «prowakasiýa» diýip atlandyrdy.
Iňlisçeden türkmençä geçiren Ýowşan Annagurban.


text:
Gazagystanda resmiler Almaty şäheriniň golaýyndaky milli seýilgähde 12 adamy öldürmekde aýyplanyp, iki aşa yslamçynyň gözlendýändigini yglan etdiler.
Sişenbe güni giçlik ýaýradylan beýanatda nygtalmagyna görä, gözlege yglan edilenler ýaragly bolup, olar hukuk goraýjy edaralaryň işgärlerine hüjümleri amala aşyrmagy planlaşdyrýarlar.
Geçen aý Ile-Alatau seýilgähinde 12 adamyň, şol sanda aýal maşgalalaryň hem jesedi tapylypdy. Olaryň altysynyň bedeni ýakylypdy.
Öldürlenleriň arasynda ýerli tokaý sakçysy Panaýot Zakharopulo we onuň garyndaşlary-da bardy. Ilki polisiýa bu hüjümleri amala aşyrmakda Zakharopulonyň ýitirim bolan oglundan şübhelenipdi.


text:
Çarşenbe güni Gürjüstanyň ozalky goranmak ministri Dmitriý Şaşkin we onuň maşgalasy Birleşen Ştatlardan bosgunlykdaky ýaşaýyşdan Gürjüstana dolandy.
Ol geçen ýylyň oktýabrynda şol wagtky oppozisiýa lideri Bidzina Iwanişwiliniň syýasy koalisiýasynyň parlament saýlawlarynda ýeňiş gazanmagynyň yzy bilen Gürjüstany terk edip, Birleşen Ştatlara gidipdi.
Dmitriý Şaşkin şonda munuň sebäbini öz garaýşynyň saýlawlarda ýeňiş gazanan güýçleriňki bilen gabat gelmeýändigi bilen düşündiripdi.
Gürjüstanyň prokuraturasy oňa goranmak ministri bolup işlände maliýe galplyklaryna ýol berenlikde aýyplama bildirýär. Dmitriý Şaşkin Tbilisiniň aeroportunda žurnalistlere beren interwýusynda özüniň prokuraturanyň soraglaryna jogap bermäge taýýardygyny aýtdy.


text:
Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrligi tarapyndan ýurdumyzyň ilatynyň ýokary tizlikde Internete elýeterliligini giňeltmek boýunça işler geçirilýär. Internetiň ýokary tizlikli akymynyň birini kärendä almak bilen baglanyşykly çäreler görülýär.
Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrligi tarapyndan baglaşylan şertnamalara laýyklykda, Gazagystan, Beýik Britaniýa, Russiýa we Türkiýe ugurlary boýunça optiki-süýümli aragatnaşyk ulgamlary kärendesine birleşdirildi. Ministrligiň hünärmenleri tarapyndan Eýran Yslam Respublikasy ugry boýunça Internet akymyny kärendä almak üçin taslama işlenip düzüldi. Onuň durmuşa geçirilmegi Internet akymynyň tizliginiň artmagyna, optiki-magistral ugurlaryny döwrebaplaşdyrmaga ýardam berer.
Pudaklaýyn düzümleriň toplumlaýyn döwrebaplaşdyrylmagynyň we diwersifikasiýalaşdyrylmagynyň, iň öňdebaryjy enjamlaryň hem-de innowasiýalaryň ulanylmagynyň netijesinde ýurdumyzda aragatnaşygyň, tele we radio aragatnaşygynyň ýaýbaňlandyrylan ulgamy üstünlikli işleýär, maglumat serişdeler terminaly işlenip düzülýär. Telefon beketleriniň sanly ulgamlaryny hem goşmak bilen ösen awtomatlaşdyrylan tory ýokary hilli aragatnaşyk hyzmatlaryny, şeýle hem giň gerimli internete girmek hem-de maglumatlar bermek üçin ýokary tizlikli ýaýlymlary üpjün edýär. Döwletara telefon ulgamyny giňeltmek maksady bilen, transmilli optiki-süýümli aragatnaşyk geçirijilerini çekmek dowam etdirilýär.
Häzirki wagtda Internetiň hem-de döwrebap aragatnaşyk tehnologiýalarynyň raýatlaryň her birine elýeterli bolmagy üçin hemme şertler döredilýär, telearagatnaşygynyň ösdürilmegine uly ähmiýet berilýär.


text:
Pakistanyň demirgazyk-günbataryndaky awtobus duralgasynda bolan partlamada “Talybana” garşy göreşýän söweşijileriň azyndan 30-sy öldi.
Resmileriň sözlerine görä, partlama Hyber sebitiniň Jamrud şäherinde amala aşyrylypdyr. Ejir çeken ýaşaýjylaryň biri bu barada şeýle diýdi:
—Meniň adym Amirullah Han. Men maşynyň içinde otyrdym. Ulag ýaňy ugrap başlanda uly partlama boldy. Parlamada men, sürüji we başga-da ençeme adam ýaralandy.
Gowuşýan maglumatlara görä, partlamada azyndan 25 adama hem şikes ýetipdir.


text:
Russiýa “Yslam döwleti” atly söweşiji toparyň ýaýradan wideosynda öldürilen ýaly bolup görünýän iki adamyň rus raýatydygyny tassyklaýan maglumatyň heniz ýokdugyny mälim etdi.
Internetde ýaýradylan wideo ýazgyda ýaş oglanyň Russiýanyň içalylary diýip aýdylýan iki adamy atyp öldürýändigi öňe sürülýär.
Şeýle-de, wideo ýazgyda rus dilinde gürleýän iki adam Russiýanyň Federal howpsuzlyk gullugy üçin Siriýadaky yslamçy toparyň arasyna gizlin aralaşandygyny aýdýar. Olaryň biri özüniň Gazagystandandygyny belleýär.
Russiýanyň Siriýadaky ilçihanasy “hakykatdan hem rus raýatlarynyň, hususanda Russiýanyň ýörite gulluklarynyň agzalarynyň öldürilip-öldürilmändigini anyklamak üçin maglumata seredýär” diýip, ilçihananyň metbugat sözçüsi Oleg Samoçkin “Interfax” habar gullugyna beren maglumatynda belleýär.
Russiýanyň Federal howpsuzlyk gullugy wideo barada kommentariý bermekden saklandy.


text:
Ýekşenbe güni Türkmenistanda milli Galla baýramy bellenilip geçilýär. Bu waka bagyşlanyp şenbe güni Aşgabatdaky “Ak bugdaý” muzeýinde ýurduň spesialistleriniň we resmileriniň gatnaşmagynda gallaçylyk meselesine bagyşlanyp, ýörite iki günlük konferensiýa açyldy.
Ýekşenbe güni prezident Gurbanguly Berdimuhamedow ýurduň gallaçylaryny we ähli raýatlaryny bu baýramçylyk bilen gutlap, olara gutlag ýüzlenmesi bilen ýüzlendi.
Ol öz ýüzlenmesinde ýurduň gallaçylarynyň bu ýyl “gowy galla hasylyny ýetişdirendiklerini” aýdýar.
Emma bu baýramçylygyň öňýany Türkmenistanyň resmi mediasy şu günki güne çenli ýurt boýunça 1 million 200 müň tonna galla hasylynyň döwlet harmanyna tabşyrylandygyny habar berdi. Munuň özi bellenilen döwlet planyndan 400 müň tonna azdyr.
Soňky günler ýurtda unuň we çörek önümleriniň bahasynyň ep-esli ýokarlanandygy-da habar berilýär.


text:
Gowy habar: olaryň galplyga ýüz urmanlygy. Erbet habar hem, Magaryf ministrliginiň goýberen deslapky netijeleri boýunça, Gürjüstanyň mugallymlarynyň aglaba köplüginiň kwalifikasiýa synagyndan geçip bilmänligi.
Ministrligiň bildirmegine görä, mugallymlaryň 86 prosenti matematika synagynda bahalaryň iň azyndan 60 prosentini gazanyp bilmändir.
Synagdan ýykylanlaryň derejesi fizikada 96 prosent, jemgyýetçilik bilimlerinde 83 prosent, biologiýada hem 77 prosent.
Mugallymlaryň köplügi - 51 prosenti - diňe geografiýa synagyndan geçip bilipdirler.
Bu ýylky synaga gatnaşan mugallymlaryň sany takmynan 26 müň.
Ýaramaz netijeler syýasatçylaryň arasynda eýýäm birek-biregi aýyplama oýnuny turuzdy.
Prezident Mihail Saaakaşwiliniň "Birleşen Milli Hereket" partiýasynyň agzasy, parlamentiň wekili Sergo Ratiani bu netijelere getiren premýer-ministr Bidzina Iwanişwiliniň "Gürji arzuwy" koalisiýasynyň alyp baran syýasaty diýýär: "Geçen birnäçe ýyllykda mugallymlara berlip gelnen türgenleşik we metodologik goldaw bu ýyl berilmedi. ”Gürji azuwy” saýlaw kampaniýasynda bu synagy garalamak üçin tagalla baryny etdi. Bu hem bu synag geçmişdäkiler ýaly kyn bolmaz diýen duýgyny oýardy".
"Netijeler täze zat däl"
Ýöne, ekspertleriň aýtmagyna görä, bu netijeler täze zat däl.
Tamar Mosiaşwili
Tamar Mosiaşwili magaryf boýunça ekspert. Ol bu ýylky netijeler barada turan jedellere geň galyp, bu netijeleriň 2011-nji ýylda agzalýan synag girizileli bäri öňki ýyllarda gazanylan netijelerden tapawudynyň ýokdugyny belleýär: "Men bu meseläniň şu ýyl munça ünsi özüne çekenine geň galýaryn. Sebäbi biz indi üç ýyl bäri şu statistiki netijeleri alyp gelýäris. Bu üç ýyllykda şahadatnama alyp bilen diňe 9895 mugallym boldy. Bu hakykatyň bize ýaramazlygy mümkin. Ýöne bu biziň hakykatymyz".
Synagdan maksat mugallymlaryň taýýarlyk derejesine baha berip, kwalifikasiýalary gowulandyrmak üçin degişli programmalary düzmäge hökümete kömek etmek. Synagdan ýykylmak hem mugallymçylykdan çykarylmagy aňladanok.
10 ýylyň netijesinde
Gazanylan ýaramaz netijeler mugallymlaryň synagyna gözegçilik edýän Magaryf ministrliginiň milli synag merkezini hem lapykeç edene meňzeýär. Merkeziň direktorynyň orunbasary Iwa Mindadzäniň pikiriçe, hökümet ünsüni ilkinji nobatda synaga däl-de, öwrediş derejesini uzak möhletleýin ýokarlandyrmaga gönükdirmeli.
Boş synp
"Hökümet serişdelerini mugallymlara gönükdirmeli. Ol synag prosesi bilen mugallymlara indiwidual kömek berjek bolmaly däl. Serişde öwrediş kärini düýpli gowulandyrmaga sarp edilmeli. Meniň pikirimçe, geljekki mugallymlaryň okuwy üçin köp serişde goýberilmeli bolar" diýip, Mindadze aýdýar.
Mosiaşwili öwrediş derejesini bir günde gowulandyryp bolmajagy bilen ylalaşýar. Onuň pikiri şeýle: "Käbir 60 ýaşly mugallymlaryň professionallyk derejesini ösdürmelimi ýa-da uniwersitetlerimiziň programmalaryny gowulandyryp, zehinli ýaş studentleri mugallymçylyga çekmelimi? Biz şu zat barada oýlanmaly. Şu zat barada şu wagt oýlanmaga başlasak, onuň netijesini ýene on ýyldan göreris".
Ýöne bu çagalarynyň, ine, sentýabrda mekdeplere dolanmagyna taýýarlanýan ene-atalaryň eşitmek isleýän jogaby däl bolsa gerek.


text:
Dogrumdan soňky döwür, çaganyň ýoldaşynyň çykmagyndan soň başlanýar we dogrum wagtynda üýtgeme geçiren hemme agzalar we beden ulgamlary öňki ýagdaýyna gaýdyp gelýänçä dowam edýär. Ol 6-8 hepde aralygy öz içine alýar.
Bu döwürde çaga dogran enäniň hemme agzalary göwrelilikden öňki ýagdaýyna gaýdyp gelýär.
Dogrumdan soňky döwürde, diňe çaga barada dälde, eýsem ene barada alada etmek wajypdyr. Enäni alada, ünsli, mähirli gatnaşyk bilen gurşamaly. Bu ýerde çaganyň atasynyň, başga maşgala agzalaryň orny ulydyr.
Göwrelilik döwründe, geljekki ene özünde döräp, ulalýan täze ýaşaýşy kabul etmäge öwrenişýär. Dograndan soň ol ene bolýar. Ol çagany duýmaly, oňa öwrenişmeli, onuň aladasy bilen ýaşamaly. Çaga degişli hemme işlerde ol özüne uly jogapkärçiligi almaly bolýar.
Çaga barada alada enäniň hemme wagtyny alýan hem bolsa, dograndan soňky bir aý, aýal öz ýagdaýyna gözegçilik etmegi ýatdan çykarmaly däldir. Sebäbi, diňe sag, şähdiaçyk, mähirli ene öz çagasy ugrunda dogry we göwnejaý alada edip biler.
Dogrumdan soň aýal haýsy ýagdaýlara üns bermeli?
Jynshanadan bölünip çykmalar.
Dogrumdan soň, jynshanada aýbaşy gelýän ýaly ganly bölünip çykmalar bolýar. 6-8 hepdäniň dowamynda, olaryň umumy mukdary 500-1500ml. deň bolup, özboluşly dymyljyk yslydyr.
Eger bölünip çykmalaryň ysy ýitelse ýa-da gaty porsy bolsa, onda bu ýokançlyklaryň alamaty bolup biler. Haýal etmän lukmana ýüz tutmalydyr.
Başda bölünip çykmalar gan görnüşinde bolup, soň goňrymtyl reňke öwrülýär. Dogrumdan 4 hepde geçenden soň, olaryň reňki agaryp, azalyp, gutarýarlar. Eger bölünip çykmalar 2-3 hepdäniň dowamynda hem açyk gyzyl reňkde bolup, köpelse, bu käbir keselleriň alamaty bolup biler. Lukmana ýüz tutmak hökmandyr.
Aýal ýönekeý gigiýeniki çäreleri geçirmegi ýatdan çykarmaly däldir. Ýygy-ýygydan duşuň aşagynda ýuwunmaly. Daşky jyns agzalary (ýöne içini däl) ýuwmaly.
Bölünip çykmalar sebäpli gigiýeniki serişdeleri ulanmak zerurdyr. Şu sorag babatda dürli pikirler ýüze çykýar. Bir gezek ulanylýan gigiýeniki serişdeler howany geçirmeýär. Şonuň üçin hem dürli ýokançlyklaryň ösmegine sebäp bolup biler. Galybersede, olarda bölünip çykmalaryň häsiyetini seljermek kyn bolýar. Şonuň üçin hem, pagtadan dokalan matalardan (ýa-da arlykdan) ýörüte serişde tikmek gowy bolar.
Dogrumdan soňky hepdelerde jynsnana bir gezek ulanylýan dykylary ulanmak bolmaýar. Olar hem dürli ýokançlyklaryň döremeginiň sebäbi bolup biler.
Ýatgynyň ýygrylmagy.
Dogrumdan soň, ýatgynyň agramy 1 kg. barabardyr. Şol döwrüň birinji hepdesinde ol 50 gr. çenli kiçelýär. Ikinji hepdäniň soňunda ol 350gr, üçünji hepdäniň soňuna çenli bolsa, ol 250 gr. çenli kiçelýär.6-8 hepdeden soň, ýatgy doly ýygrylýar we öňki ýagdaýyna gelýär. Dogran aýalyň yatgysynyň agramy 75gr. deňdir. Ýatgynyň ýygrylmagy, bedeniň umumy ýagdaýyna, onuň nerw we endokrin ulgamynyň işine, aýalyň ýaşyna, dogrumlaryň sanyna, dogrumyň geçişine baglydyr. Ýatgynyň ýygrylmagy, onuň açyk gan damarlarynyň ýapylmagyna, göwrelilik döwründe emele gelen bardalaryň çykmagyna ýardam berýär.
Ýatgynyň ýygrylma derejesi her aýalda dürli-dürlidir. Soňky çagalarda ýygrylma güýçli duýulýar. Güýçli ýygrylmany çaga emende hem duýup bolýar. Çaga emende, ol emzigi gyjyndyrýar. Bu bolsa beýnide oksitosin gormonynyň işläp çykmagyna ýardam berýär.
Oksitosin bolsa, süýt emele getiriji gormon bilen bilelikde ýatgynyň ýygrylmagyny güýçlendirýär. Bu ýagdaý aýaly ynjalyksyzlandyryp biler. Kä aýal ýatgynyň ýygrylmagyny duýmasa hem, käbir aýala çaga emdirmek kyn bolýar. Adatça agyrylar birnäçe gün dowam edip, aýrylýar.
Eger ýatgynyň ýygrylmagy güýçli bolsa, öz ýagdaýyňyzy ýeňilleşdirmäge çalşyň. Ýassygy garnyňyza goýup, öňe egiliň. Bu ýagdaý agyryny azaldyp biler. Gaty ýassygyň üstünde ýüzin ýatsaňyz hem bolýar. Oturgyçda oturyp, eliňizi ýatga goýup, öňe egilseňiz hem ýeňleme duýarsyňyz.
Çagany gapdal ýatyp ýa-da gapdallayyn oturyp emdirseňiz hem ýygrylma güýçli duýulmaz. Ýatgynyň ýygrylma wagty, jynshanadan bölünip çykmalar köpelip biler. Bu adaty ýagdaýdyr.
Dogrumdan soňky birinji hepdede garnyň myşsalary hem agyryp biler. Dogrumda olaryň aşa ýygrylmagy netijesinde, şikesiň ýetmegi mümkin. Bu ýagdaýda emaý bilen geçirilen owkalama gowy kömek eder. Garnyň myşsalary gowşamaz ýaly, çaga bolan aýal garnyny berk daňsa ýa-da dogrumdan soňky geýilýän ýörite guşaklary (bandaž) geýse peýdaly bolar.
Ýamzyň kesilmegi (epiziotomiýa).
Ýamzyň ýumşak dokumalarynyň ýyrtylmagy ýa-da onuň ýyrtylmagynyň öňüni almak üçin ýörite kesilme (epiziotomiýa) geçirlende, oňa tikin goýulýar. Tikinleri arassa we gury saklamak hökmandyr.
Dogrum öýünden çykandan soň, tikinlere aýal seretmelidir. Günde birnäçe gezek duş kabul etseňiz hem, jynshana suwy düşürmejek boluň. Daşky jyns agzalary çopantelpegiň, kalendulanyň, ewkaliptiň suwy bilen ýuwmak peýdaly bolar.
Tikinler bitende biraz agyry bolup biler. Ýöne agyry güýjese ýa-da tikinde iriň, ýaramaz ys dörese, hökman lukmana ýüz tutmalydyr.
Bölünip çykmalar gutaryp, goýlan tikinler bitenden soň, yzynda galýan tyglar barada pikir etme möhümdir. Tygy ýumşatmak üçin, it burunyň, oblepihanyň ýaglaryny ulanyp, owkalama geçirme peýdalydyr.
Çopantelpekden, jerebaýdan, kalenduladan taýynlanan suwda oturmak hem gowy netije berer. Kegeliň maşklaryny ediň (birnäçe gezek, çanaklyk düýbüniň myşsalaryny gysyp, goýberme). Eger size tikin goýlan bolsa, emaý bilen hereket ediň. Çagany gapdal ýatyp ýa-da gapdallaýyn oturyp (doly ýanbaş bilen dälde) emdirjek boluň. Birinji üç aý agyr işleri etmekden gaça duruň.
Babasil (gemorroý) keseli.
Babasil – bu artbujagyň damarlarynyň giňelmegidir.
Göwrelilik döwründe ýatgynyň basmagy hem-de çanaklyk agzalarynyň gan aýlanşygynyň ýokarlanmagy netijesinde ýüze çykýar. Keseliň başynda artbujakda gijeme, täret edilende agyry ýüze çykýar. Soňundan giňelen damarlaryň çykyp, olaryň ganamagy bolup biler.
Haýal etmän lukmana ýüz tutuň. Lukmanyň maslahatyna goşmaça, öz iýmitiňize üns beriň. Täretiň gatamagyna ýol bermäň. Iýmitiňize kelem, şugundyr, käşir, guradylan garaly, buga bişen almany goşyň. Babasil keselinde bölünip çykmalar gutarandan soň, otlardan ýasalan ýyly wannalarda oturmak peýdalydyr. Onuň üçin çeňňeli, ýorunja, kyrk bogun ýaly otlar ulanylýar.
Dogrumdan soňky ýadawlylyk, sustupeslik.
Çaga dogandan soň, aýal özüni bagtly we şähdiaçyk duýýar. Ol ene boldy we onda çagasyna bolan ýagty duýgy, mährililik, söýgi döreýär. Ýöne durmuşda gapma-garşy ýagdaýlar hem ýüze çykyp biler.
Endokrin ulgamyň işiniň üýtgemegi we bedende bolup geçýän köpsanly başga üýtgemeler aýalyň emosianal ýagdaýyna täsir edip biler. Enäniň çaga baradaky üznüksiz aladasy, gijeki ukysyzlyk, köp işi birden etjek bolmaklyk, aýaly güýçden gaçyrýar,ony ýadadýar. Onuň özüne bolan ynamy gaçýar.
Dogrumdan soňky ýadawlyk, sustupeslik dogran aýallaryň 10-11%-de duş gelýär.Ýewropa ýurtlarynda bu ýagdaý ýygy-ýygy duş gelýär.
Özüňe nähili kömek bermeli?
- Köp dynç alyň. Dogrumdan soň, aýalyň durumsyzlygyna we işjeňligine garamazdan, ol çalt ýadap biler. Özüňizi gowy görüp, aýap saklaň. Özüňiz üçin wagt tapyň. Köp gezmeläň, ukyňyzy alyň. Eger mümkin bolsa, çaga ýatanda siz hem şondan peýdalanjak boluň. Hojalyk işlerine kömekleşmek üçin, ýakynlaryňyz öz hyzmatyny hödürlese, ýüz öwürmäň. Bu siz üçin uly kömekdir.
- Köşeşdiriji içgileri içiň: süýtli çaý, gara smorodinadan, brusnikadan taýynlanan içgileri, käşir şiresini, çopantelpekden, melissadan, lawandadan taýarlanan çaýlar peýdalydyr.
- Beloklara, ýaglara, witaminlere, uglewodlara baý iýmiti iýiň. Iýmitiň hiliniň çaganyň ýagdaýyna täsir etjekdigini yatda saklaň.
- Nerw ulgamyny köşeşdirmek üçin, rozmarim, melissa,beryuza, çopantelpekden taýynlanan wannalary ulanmak peýdalydyr.
Ýokardaky maslahatlar ýadawlygyň, gaharjaňlygyň, sustupesligiň ýeňil ýagdaýlarynda kömek edip biler. Ýöne ukysyzlyk, içdäniň kemelmegi, aşa howsalaly ýagdaý ýüze çykanda, psihoterapewt lukmanyň maslahatyny almak juda zerurdyr.
Teswirlemeler
Dogrum wagty ýamzyň ýyrtylmalary netijesinde goýlan tikinler 7-14 günüň dowamynda bitip gidýändirler. Olaryň arassa bitmegi üçin daşky jynz agzalary arassa saklamak,hajathana işleri geçirilenden soň ýuwunmak, tikinler bitişýänçä furasilin ýa-da marganes turşylygynyň gowşak arassalaýyş erginleri bilen ýuwmak we soňundan arassa, ýumşak süpürgiç bilen sürtmän, çala basybrak süpürip guratma wajypdyr. Tikin goýlan ýaralaryň gowy bitmegi üçin 7-10 gün oturmazlyk, çagany gapdallaýyn gyşaryp ýa-da dik durup emdirmeklik maslahat berilýär. Tikin goýlan dogrumdan soňky ýaralar biraz açylyp, olardan nemli bölünip çykmalar syn edilse, wodorodyň öteturşy ergini, hlorgeksidin, dioksidin ergini bilen ýuwup, Lewomekol ýagyny, çalt bitişip gitmegi üçin Kontratubeks, Solkoseril, Wişnewskiniň ýagyny ulanmak maslahat berilýär.
Dogrumdan soňky tikin goýlan ýaralaryň açylmagy, olaryň ganamagy, olardan ysly, nemli bölünip çykmalaryň peýda bolmagy lukmanyň maslahatyny almak üçin görkezme bolup durýandyr.
Dogrumdan soň daşky jyns agzalaryna tikin goýlan bolsa, çişginlilik 3-5 gün biraz saklanyp biler.Şonuň ýaly-da, oturan wagtyňyz (size 10 güne çenli oturma rugsat berilmeýär) tikin ýerinde agyrylaryň döremegi häzirlikçe adaty ýagdaý ýaly seredilip bilner.Ýöne ýatan ýa-da dik duran wagtyňyz hem agyrylaryň bolmagy, çişginliligiň azalyp, aýrylmazlygy luimanyň goşmaça barlagyny we maslahatyny talap edip biler.Şikeslenip, tikin goýlan ýerde alawlama hadysasynyň döränligini anyklamak ýa-da inkär etmek üçin ginekolog lukmanyňyza ýüz tutuň.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Şu gün Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejat, ýurdyň ýokary sudýasyny ýakynda protest çykyşlary wagtynda öldürilen zenan Neda Agha Soltanyň ölümi bilen baglanyşykly wakany anyk derňemeklige çagyrdy.
Ýokary suduň sudýasyna ýazan bu baradaky hatynda, prezident Ahmedinejat Neda Agha Soltanyň näbelli adamlar tarapyndan örän gümürtik ýagdaýda öldürilendigini we Eýranyň duşmanlarynyň bu wakany Eýran döwletiniň abraýyny pese gaçyrmak üçin ulanýandyklaryny belläpdir.
Hanym Agha Soltan 20-nji iýunda Tähranda prezidentlik saýlawlarynyň netijesine protest bildirilip geçirilen demonstrasiýa wagtynda, protestçiler bilen polisiýa güýçleriniň çaknyşan pursaty atylyp öldürilipdi. Onuň ölüm pursatyny görkezýän wideo ýazgyny internet arkaly millionlarça adamlar gördüler.


text:
Türkmenistan garaşsyzlygyny alandan soň sowet ýyllarynda döredilen, şol sanda ýurtdaky etniki azlyklaryň dilinde çykarylan gazet-žurnallaryň bir topary ýapyldy.
Ýogsam şol döwürde metbugatda erkinlik meýilleri güýçlenip, olar okyjylara has gyzykly, maglumata baý materiallary hödürlemegi güýçlendiripdi diýip, okyjylaryň käbiri ýatlaýar.
Türkmenistanda garaşsyzlyk ýyllarynda ýapylan neşirler barada Lebapdaky habarçymz Osman Hallyýewiň taýýarlan maglumaty diňläp, pikirleriňizi aýtsaňyz, hoşal bolarys.


text:
Waşingtonyň resmileri Orsýetiň öňki metbugat ministri Mihail Lesiniň kellesine degen kütek urgulardan ölendigini aýdýarlar. Bu kesgitleme prezident Wladimir Putiniň noýabr aýynda Birleşen Ştatlaryň paýtagtynda bir myhmanhananyň otagynda öli tapylan ýaranynyň öz ajalyna ölmänligini çaklamaga esas döredýär.
Şäheriň baş medisina barlagçysynyň 10-njy martda Azatlyk Radiosyna gowşan beýannamasynda Lesiniň ölümine goşant goşan beýleki faktorlar - onuň boýnuna, göwresine we kellesine hem-de aýaklaryna degen "kütek urgulardan ýeten ýaralar" diýilýär.
"New York Times" gazetiniň ady agzalmadyk bir resmä salgylanyp ýazmagyna görä, Lesin Waşingtonyň "Dupont Circle Hotelindäki" otagyna dolanyp gelmezden öň ýaralanypdyr.
Häzirlikçe beýanat berilmeýär
Waşingtonyň polisiýa departamentiniň sözçüsi Dustin Sternbek ýagdaýyň häzir barlanýandygyny, ýöne medisina barlagçysynyň raporty muňa bir jenaýat iş diýip garalmagyny görkezýärmi ýa ýok, muny aýdyp bilmejekdigini belledi.
Sternbek "Häzirki etapda biz hiç bir zady ýapmakçy däl" diýýär.
Federal derňew býurosy (FBI) hem bu barada häzirlikçe beýanat berenok.
Lesin 5-nji noýabrda myhmanhananyň otagynda öli tapyldy. Ol 59 ýaşyndady.
Şonda Kreml tarapyndan maliýeleşdirilýän media, Lesiniň maşgala agzalaryna salgylanyp, uzak wagtlap Putiniň geňeşçisi bolup islän bu millioneriň tarpa-taýyn ölendigini habar beripdi.
Medisina işgärleriniň gutarnykly hasabatynyň uzaga çekmegi Lesiniň ölümi barada köp çaklamalaryň orta atylmagyna getirdi.
“Maşgala meseleleri”
Bu aralykda Orsýetiň daşary işler ministrliginiň bir sözçüsi ministrligiň Lesiniň ölümi barada barýan barlaglar hakda amerikan häkimiýetlerinden ençeme gezek maglumat sorandygyny aýtdy.
Maria Zaharowa 11-nji martda "Facebookda" şeýle ýazdy: "Orsýetiň ilçihanasy ors raýatynyň ölümi baradaky barlaglarda bolan ilerlemeler hakda diplomatik ýollar bilen öwran-öwran soraglar etdi. Amerikan tarapy bizi düýpli maglumatlar bilen üpjün edenok".
Zaharowa öz ýazgysynda "Biz Waşington tarapyndan aýdyňlyga garaşýarys. Mediada şu gün ýaýradylan maglumatlar tassyklansa, onda ors häkimiýetleri, halkara kanunlary boýunça kömek sorap, amerikan tarapyna bir haýyşnama iberer" diýýär.
1999-njy ýyldan 2004-nji ýyla çenli Putiniň metbugat ministri bolan Lesin Kremliň kontrollygyndaky “Gazprom-Media” ýolbaşçylyk edip, iňlis dilindäki "Russia Today" habar ulgamynyň gurulmagyna gatnaşdy.
Ol 2013-nji ýylda “Gazprom-Media Holdinge” başlyk boldy, ýöne ondan bir ýyl soňra bu wezipeden aýryldy. Şol wagt onuň bu wezipeden çekilmegine sebäp bolan maşgala meseleleri diýildi.
Emläk
2014-nji ýylda bir amerikan senatory Birleşen Ştatlaryň Adalat departamentinden Lesiniň Los-Anjeles etrabyndan ençeme million dollarlyk öý satyn alanda bikanun maliýe serişdelerinden peýdalanandygy ýa-da peýdalanmandygy boýunça barlag işleriniň geçirilmegini sorady.
Umumy emläk registrasiýa edarasy "Dastel" diýip tanalýan bir korporasiýanyň 2011-nji ýylyň awgustynda Bawerli Hillsde 1208 kwadrat metrlik öýi 13.8 million dollara, 2012-nji ýylda hem 985 kwadrat metrlik Brentwood öýüni 9 million dollara satyn alandygyny görkezýär.
Kaliforniýanyň Ýokary sudunyň garamagyna berlen we Azatlyk Radiosyna elýeterli edilen dokumentleriň görkezmegine göre, 2011-nji ýylyň iýul aýynda Kaliforniýada registrasiýa edilen "Dastel" korporasiýasynyň ýeke-täk eýesi Lesin.
Beýleki umumy hasaba alyş we sud dokumentleri Los-Anjeles etrabynda ýene iki sany gymmat bahaly emlägiň Lesiniň ýakyn maşgala agzalaryna degişlidigini görkezýär.
Lesiniň ogly Anton Lessine Hollywood kinolarynyň birnäçesini, şol sanda Woody Allen, Jon Turturro, Arnold Şwarzenegger we Bred Pittiň gatnaşmagyndaky şowly proýektleri maliýeleşdiren adam diýlip tanalýar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Taýlanda planlaşdyran resmi saparyny geljek ýyla goýýar.
Türkmenistanyň daşary işler ministri Reşit Meredow anna güni geçirilen hökümet maslahatynda prezident G.Berdimuhamedowyň Taýland patyşalygyna planlaşdyrylan resmi saparynyň geljek ýyla geçirilýändigini habar berdi.
Türkmen telewideniýesiniň maglumatyna görä, «häzirki wagtda bu sapara taýýarlyk görmegiň barşynda bu ugurda goşmaça işleri geçirmegiň, resminamalaryň üstünde has netijeli işlemegiň zerurlugy ýüze çykdy».
Habarlardan mälim bolşy ýaly, Taýlandda dowam edýän halk protestlerinde premýer-ministriň işden çekilmegi talap edilýär.


text:
Sentýabr aýynyň başynda türkmen bazarlarynda dünýäniň meşhur brendleriniň etiketkasy ýerleşdirilen ýerli tekstil önümleriniň ençeme görnüşi peýda boldy diýip, “Türkmenistanyň alternatiw habarlary” neşiri habar berýär.
Bu neşiriň 2-nji oktýabrda çap eden maglumatynda Levi’s, Zara, Bershka, Pull&Bear, Nautica, Montana, Marc Ecko we beýleki brendleriň etiketkasy ýerleşdirilen jinsi önümleriniň bazarlardaky ýük daşalýan galtaklarda satylýandygy we olarda “Türkmenistanda öndürilen” belgisiniň ýazylandygy aýdylýar.
Ýeri gelende ýatlatsak, bu waka ýokarda agzalýan brendleriň, şeýle-de sermaýaçylaryň, biznes jemgyýetleriniň, kärdeşler arkalaşyklarynyň we adam hukuklaryny goraýjy toparlaryň 60 wekiliniň Türkmenistanyň gowaça meýdanlarynda mejbury zähmete ýol berilýändigi baradaky maglumatlara aladalanma bildirip, prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň adyna ýörite hat ugratmagynyň we bu meselä üns bermegini soramagynyň yz ýanyna gabat geldi.
Şu ýylyň maý aýynda ugradylan şol hatda köp sanly kompaniýalaryň öz harytlarynyň önümçiliginde mejbury zähmetiň, gulçulygyň ulanylmandygyny kepillendirmek üçin, dowamly hasabat bermek boýunça düzgünleriň bardygy aýdylyp, “Kompaniýalar bular ýaly şertlerde öndürilen harytlary ýa-da önümleri ulanyp bilmeýärler” diýlip nygtalýar.
Şeýle-de, mebelleri we öý hajatlary üçin esbaplary ýasaýan we satýan dünýä belli IKEA kompaniýasy hem Türkmenistanda pagta ýygymy döwründe mejbury zähmet ýa-da adam hukuklarynyň depelenmegi ýaly ýagdaýlar ýüze çyksa, türkmen pagtasyndan ýüz öwürjekdigini aýdypdy.
Häzirki wagtda Türkmenistanyň ähli welaýatdyr şäherleriniň bazarlarynda bu harytlaryň uly göwrümde peýda bolmagynyň ýokarda agzalan mesele bilen baglanyşykly bolup-bolmandygy barada Azatlyk Radiosyna anyk maglumat almak başartmady.
Emma maglumatlardan çen tutulsa, bu tekstil önümleriniň hili iň ýokary derejede bolup, olaryň etiketkalary, ölçegleri we ideg etmek instruksiýalary Günbatar ýurtlarynyň standartlaryna laýyklykda taýýarlanylypdyr.
Hatda käbir önümleriň, mysal üçin, U.S. Polo Assn., Giovanni we Hanes brendleriniň etiketkasy ýerleşdirilen maýkalaryň bir gabynyň (3 sany) $16 barabardygy barada daşary ýurt walýutasyndaky bahasy hem görkezilipdir. Bu maýkalar türkmen bazarlarynda 5 manada, ortaça 1-1,5 amerikan dollaryna satylýar.
Ýeri gelende belläp geçsek, pagta we pagta önümleri Türkmenistanyň esasy eksport harytlarynyň biri bolup, ýurtda her ýyl göz öňünde tutulan pagta planyny dolmak meselesine döwlet derejesinde çemeleşilýär.
Geçen aýyň ahyrynda Türkmenistan şu ýylky pagta planynyň dolandygyny we daýhanlaryň döwlet harmanyna 1 million 50 müň tonna pagta hasylyny tabşyrandygyny yglan etdi.
Emma şol bir wagtyň özünde, şu hepdäniň başynda prezident Berdimuhamedow gowaça meýdanlarynda pagtanyň galan hasylyny zaýasyz ýygnap almak bilen baglanyşykly işleriň pes derejede alnyp barylýandygyny aýdyp, bu kemçilikleri aradan aýyrmagy üçin käbir welaýat häkimlerine görkezme berdi.
Prezidentiň bu tabşyrygyny ýerine ýetirmek üçin, nähili çäreleriň amal ediljekdigi barada, halk köpçüligine anyk maglumat berilmeýär. Şeýle-de, bu işleri güýçlendirmek meselesinde mekdep okuwçylaryny pagta ýygymyna gatnaşdyrmak göz öňünde tutulýarmy ýa-da ýok – bu hem aýdyňlaşdyrylmaýar.
Emma şu ýyl pagta ýygym möwsüminiň başlanmagy bilen ýurduň esasan-da Daşoguz we Lebap welaýatynda döwlet býujetinden aýlyk alýan işgärleriň we mekdep okuwçylarynyň pagta ýygymyna mejbury gatnaşdyrylýandygy barada maglumatlar gelip gowşupdy.
Türkmenistan öz pagta önümlerini Hytaýa, Russiýa, Günorta Koreýa, Türkiýä, Eýrana, Indoneziýa we käbir beýleki ýurtlara eksport edýär.


text:
Anna güni düýbi Parižde ýerleşýän Serhetsiz Reportýorlar Guramasy “Azat metbugatyň ganym duşmanlary” ady bilen ýörite sanawy çap etdi.
Bütindünýä metbugat azatlygy gününe gabatlanyp çap edilen sanaw söz we metbugat azatlygyny bogýan diýlip hasaplanylýan döwlet liderleriniň we hökümet resmileriniň bir toparynyň adyny öz içine alýar.
39 adamyň adyny öz içine alýan bu sanawa Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň-da ady girizilipdir.
Serhetsiz Reportýorlar Guramasy Türkmenistanda prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygy astynda-da söz we metbugat azatlygynyň berk çäklendirilmeginiň dowam edýändigini we bu ugurda düýpli öňegidişlikleriň göze ilmeýändigini aýdýar.
“Azat metbugatyň ganym duşmanlarynyň” sanawynda Azerbaýjanyň, Belarusyň, Gazagystanyň we Eýranyň prezidentleriniň atlary-da bar.


text:
Aşgabat. 19-njy dekabr. “Türkmenportal”.
Düýn Aşgabatdaky Sportuň gyşky görnüşleri boýunça sport toplumynda rus estradasynyň ýyldyzy, muşdaklarynyň arasynda Nýuşa ady bilen tanalýan Anna Şuroçkinanyň konserti geçirilip, ol uly şowhuna beslendi. Aýdym-sazly agşamyň bütin dowamynda onuň zehininiň türkmenistanly muşdaklary rus estradasynyň ýyldyzyny gyzgyn goldap, göwnüne has ýaran aýdymlary onuň sesine ses goşup bilelikde ýerine ýetirdiler. Ol her gezek sahna çykanda şowhunly el çarpmalar bilen garşylap, “Nýuşa, Nýuşa, Nýuşa...” diýip adyny köpçülik gaýtaladylar.
Buzly köşge ýygnanan 8 müňden gowrak tomaşaçy aýdymçy gyz Nýuşanyň diňe bir Russiýada däl, eýsem Türkmenistanda hem uly meşhurlykdan peýdalanýandygyny subut etdiler. Konsertden soňra Nýuşa bilen pikir alyşanymyzda ol ençeme gezek aýdym-saz baýraklaryny alandygyny, iň islegli aýdymlaryň sanawynda öňdäki orunlary eýeleýändigini ýatlap, türkmenistanly muşdaklarynyň şatlykly keşplerini görmegiň özünde has uly täsir galdyrandygyny dile getirdi.
Rus estradasynyň wekilleriniň sahnadan ak mermere beslenen aşgabadyň arassalygyna we gözelligine gözleriniň gidýändigini ýüreklerinden syzdyryp aýtmaklary konserte baran 8 müňden gowrak watandaşymyz üçin diýseň tolgundyryjy boldy. Paýtagtymyzyň ýaşaýjylary zehinine sarpa goýýan adamlarynyň dilinden eşiden bu habarlaryny uly buýsanç bilen kabul etdiler. Şondan soň olar özleriniň watansöýüjilik duýgularyny we Türkmenistana, Aşgabada bolan söýgilerini uzak wagtlap el çarpmak arkaly ýüze çykardylar.
Konsertiň dowamynda Nýuşa aýdymlary ýerine ýetiren mahaly sahnadan aşak düşüp, Buzly köşgüň gyrasy bilen özüniň türkmenistanly muşdaklarynyň arasyna bardy. Bu bolsa olarda şatlygyna şatlyk goşdy. Çykyşynyň öňüsyrasy ol “Türkmenportalyň” žurnalistlerine iki sany garaşylmadyk sowgat taýýarlandygyny aýdypdy. Megerem, bu şolaryň ilkinjisidi. Onuň kakasy Wladimir Şuroçkin bilen bilelikde aýdym aýtmagy türkmen tomaşaçysyna taýýarlan ikinji sowgady boldy. Ozal meşhur «Ласковый май» toparynda aýdym aýdan B. Şuroçkin häzirki wagtda zehinli gyzyna prodýuserlik edýär.
Bu agşam Nýuşa türkmen diňleýjisine özüniň iň saýlama çykyşlaryny, soňky iki ýyl bäri Russiýadaky iň islegli aýdymlaryň sanawynda öňdäki orunlary eýeleýän aýdymlaryny hödürledi. Şol aýdymlar bolsa Nýuşanyň Ýewropa biçüwindäki zehinli hem ýaş aýdymçydygyny bireýýäm dünýä buşlady.
Aýdymçy gyz Nýuşanyň konserti uly üstünlik bilen tamamlandy. Ol köp sanly muşdaklarynyň haýyşy boýunça aýdymlarynyň birnäçesini sahnada ikilenç ýerine ýetirdi. Ata Watanymyzyň aýdym-saz sahnasynda ussatlygyny görkezen Nýuşanyň konserti uly şowhunly tomaşa hökmünde tomaşaçylaryň uzak wagtlap ýadynda galar.
Konsertden soňra žurnalistler Nýuşa bilen we onuň kakasy wladimir Şuroçkin bilen duşuşdylar we “Türkmenportal” üçin interwýu bermegini haýyş etdiler. Şol interwýu saýtymyzda ýakyn günlerde dykgatyňyza ýetiriler.


text:
Daşary ýurt puluna Şweýsariýadan, Birleşen Arap Emirliklerinden, Owganystandan, Kiprden we beýleki ýurtlardan gelen telekeçiler Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilen gidrousulda arassalanan dizel ýangyjyny, binýatlyk ýagy, dizel ýangyjyny, şeýle hem uçar, yşyklandyryş we tehniki kerosini satyn aldylar. Germaniýaly işewürler Seýdiniň nebiti gaýtadan işleýän zawodynda öndürilen agyr wakuum gazoýlyny, türkiýeli işewürler bolsa “B” kysymly karbamidi (“Türkmenhimiýa” DK) satyn aldylar. Bulardan başga-da, daşary ýurt puluna boýalan tüýjümek önümler we nah ýüplügi ýerlenildi. Olary Russiýadan, BAE-den, Türkiýeden, Gruziýadan, Gyrgyzystandan, Ukrainadan we beýleki ýurtlardan gelen telekeçiler satyn aldylar. Geleşikleriň jemi bahasy ABŞ-nyň 62 million 610 müň dollaryndan gowrak boldy.
Manat serişdelerine Russiýadan, Hytaýdan, Türkiýeden we Hindistandan gelen işewürler jemi bahasy 3 million 387 müň manatdan gowrak bolan arassalanan pagta ýagyny we nah ýüplügi satyn aldylar.
Türkmen telekeçileri içerki bazar üçin, umumy bahasy 6 million 410 müň manatdan gowrak möçberde azyklyk bugdaýy we süýümli ulugy satyn aldylar.
“Türkmenistan: hepdäniň wakalary”, TDH.


text:
Ysraýyl Günbatar kenarda we Gündogar Ýerusalimde ýewreý obalary üçin bir müňden gowrak täze jaý gurjagyny aýdýar.
Ysraýylyň Jaý bilen üpjün etmek baradaky ministrligi şenbe güni 1187 kwartiranyň gurulmagy üçin soňky tassyknamanyň berlendigini aýtdy. Ol jaýlaryň 800-e golaýy Gündogar Ýerusalimde, 400 çemesi bolsa Günbatar kenardaky birnäçe ýewreý obasynda gurlar.
Gepleşiklerden üç gün öň
Bu habar Ysraýyl bilen Palestinanyň Ýerusalimde planlaşdyrylan ikinji tapgyr göni gepleşikleriniň üç gün öňünden yglan edilýär. Ol gepleşikler taraplaryň uzaga çeken konfliktini soňlamagy maksat edinýär.
Göni gepleşikler üç ýyllyk arakesmeden soň, geçen aý Waşingtonda dikeldildi. Iki tarapyň arasyndaky göni gepleşikler 2010-njy ýylda, täze döredilýän ýewreý obalarynda gurulýan jaýlar sebäpli togtadylypdy.
Palestinalylar bu gurluşyklar togtadylmasa, gepleşikleriň bolmajagyny aýdyp, uzak wagt aýak depdiler.
Olar Birleşen Ştatlaryň araçylyk etmekleri netijesinde, Ysraýyl uzak wagt bäri türmede saklanýan palestin tussaglarynyň 100-den gowragyny azat etjegini aýdanyndan soň, gepleşikeleriň gaýtadan başlanmagyna razy boldular.
Basylyp alnan ýerler
Ysraýylyň 1967-nji ýyldaky Ýakyn Gündogar urşunda basyp alan ýerlerinde gurlan onlarça obada bäş müňden gowrak ysraýylly ýaşaýar.
Palestinalylar ol ýerleriň Günbatar kenarda, Gündogar Ýerusalimde we Gaza zolagynda dörediljek geljekki döwletleriniň bir bölegi bolmagyny isleýärler.
Halkara jemgyýetçiliginiň köp bölegi bu täze obalary bikanun diýip hasap edýär.
Palestinanyň baş gepleşikçisi Saýeb Ýerekat ýekşenbe güni Ysraýylyň täze oba jaýlary baradaky plany parahatçylyk gepleşiklerini bozmagy maksat edinýär diýdi.
Emma ol palestinalylar parahatçylyk babatda edilen soňky tagallalara olaryň mynasyp bolan ähli mümkinçiligini bermekçi diýdi.
Ysraýyl, Birleşen Ştatlar bilen gelnen ylalaşyklara görä, dokuz aý içinde palestinaly tussaglaryň 104-sini azat etmegi wada berdi. Ol tussaglaryň ilkinji 26-sy sişenbe güni boşadyldy.


text:
XIX asyryň iň tanymal hudožniklerinden biri bolan Iwan Aýwazowskiýniň eserleriniň biri Gyrgyzystanyň Sungat muzeýinden ýitirim boldy.
Bişkek şäher polisiýasynyň aýtmagyna görä, “Krymda deňziň kenaryndaky peýzaž” atly eseriň ýitirim bolandygy baradaky habar penşenbe güni agşam muzeýiň işgärleri tarapyndan gurnalan möwsümlik şagalaňdan bir gün soň gelip gowşupdyr.
Gürrüňi edilýän muzeýiň direktory Ýuristanbek Şygaýew Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda agzalýan eseriň bahasynyň näbellidigini aýtdy.
Bu eser 1955-nji ýyldan bäri Bişkegiň muzeýinde saklanylýardy.


text:
Ýekşenbe güni Ysraýylyň häkimiýetleri bu ýurda raketa hüjümi amala aşyrylanda ilaty habardar etmek boýunça täze SMS sistemasyny synag edip başlady.
Ysraýylyň ýörite gullugy bu synagda mobil telefon aragatnaşygy arkaly özlerini hasaba aldyran müşderilere mobil operatorlarynyň üçüsiniň üsti bilen hebru, arap, iňlis we rus dillerinde SMS arkaly ýörite duýduryş ugradýar.
Geljek aýdan başlap resmi ýagdaýda işe giriziljek bu sistema Ysraýylyň raýatlaryny Eýran ýa-da Liwanyň Hizbulla topary tarapyndan amala aşyrylmagy mümkin hüjümlerden goramaklygy maksat edinýär.


text:
13-nji aprelde paýtagt Skopýeniň çetinde 5 adamyň öldürilendigi baradaky habardan soň Makedoniýada etniki dartgynlylyk güýçlendi.
Bu waka makedoniýalylar bilen etniki albanlaryň arasyndaky dartgynlylygyň ýitelmegine ebäp boldy.
Polisiýa jesedi tapylan bäş adamyň Skopýe kölüniň golaýynda jezalandyrma görnüşinde öldürilendigini aýtdy.
Dördünji gün jesedi tapylan pidalaryň ählisiniň makedoniýalydygy aýdylýar.
Gazaba çykan makedoniýalylar anna güni şol töwerekde birnäçe köçäni baglady we ol ýere, çaknyşygyň öňüni almak, üçin polisiýa güýçleri ýerleşdirildi.


text:
Öňki Yugoslawiýa boýunça Halkara Jenaýat Tribunaly uruş jenaýatynda aýyplanýan Bosniýaly Serpleriň öňki lideri Radowan Karadiçe wekilçilik etjek ýörite aklawçy belledi.
Londonly adwokat Riçard Harwynyň bu wezipä bellenmegi baradaky karar 5-nji noýabrda sudyň çykaran hökümi bilen baglylykda kabul edildi, şonda Karadiçe aklawçy bellenmelidigi aýdylýar.
Mälim bolşuna görä, Karadiç özüni gorap çykyş etmäge taýýarlanmak üçin goşmaça wagt gerekdigini aýdyp, şu aýyň başlarynda geçirilen sut diňlenşigini boýkot edipdi.
Karadiç 1992-95-nji ýyllaryň aralygynda Bosniýa uruşy boýunça 11 jenaýaty, şol sanda köpçülikleýin gyrgynçylyk bilen bagly özüne ýöňkelýän iki aýyplamany ret edýär.


text:
Şu gün Siriýanyň döwlet mediasy hökümete garşy protestlerde tussag edilen 755 tussagyň azatlyga goýberilendigini habar berdi.
Ýurduň SANA habar agentligi bu baradaky maglumatynda diňe “elleri gana boýalan” adamlaryň günäsiniň geçilmändigini belleýär.
Protestler bilen baglanyşykly tussag edilenleri azatlyga goýbermeklik Arap Ligasy tarapyndan Siriýanyň öňünde goýlan şertlerden biri bolup durýar.
Şu hepdäniň duşenbe güni Arap Ligasynyň synçylary ilkinji gezek Siriýadaky wakalara syn etmek üçin bu ýurduň territoriýasyna goýberildi. Olar Siriýanyň režiminiň Arap Ligasynyň öňünde boýun alan borçnamalaryny ýetirip-ýetirmeýändigine syn ederler.


text:
Owganystanda ýaşaýan etniki türkmenleriň topary Türkmenistanyň ýaragly güýçleri dawaly territoriýany almagy dowam etdirse, onda özleriniň açlyk yglan etjekdigi barada haýbat atdylar. Bu sebitdäki etniki türkmenler gürrüňi gidýän territoriýanyň özlerine degişlidigini öňe sürýärler.
Owganystanyň demirgazygyndaky Garkyn etrabynyň ýaşaýjylary Amyderýada emele gelen “adadaky öz territoriýalaryny türkmen güýçleriniň basyp alýandygyny” aýdýarlar. Amyderýa Owganystanyň we günorta-gündogar Türkmenistanyň arasyndaky serhediň bir bölegi diýip hasaplanylýar.
Oba ýaşaýjylary Amyderýanyň öz akymyny üýtgedendigini we onuň özlerine degişli owgan territoriýalaryna aralaşandygyny aýdýarlar.
Etniki türkmenler ýakynda Türkmenistanyň gürrüňi gidýän ada öz harby güýçlerini ýerleşdirendigini we oba ýaşaýjylarynyň ada girmeginiň öňüni almak üçin simleri dikip başlandygyny belleýärler.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa boýunça ýola goýan strategiýasyna gözegçilik ediji EUCAM proýekti ýakynda Merkezi Aziýa regiony boýunça özüniň nobatdaky hasabatyny çap etdi. Hasabatda Merkezi Aziýa regionyndaky esasy oýunçylar bolan Orsýetiň, Hytaýyň we Ýewropa Bileleşiginiň sebite çemeleşişi seljerilýär.
Hasabatda şol üç güýjüň her biriniň regiondaky araýan bähbidi barada hem gürrüň edilýär. Hasabatyň awtorlary şol üç esasy güýjüň Merkezi Aziýada alyp barýan özara gatnaşyklaryna hem baha berdiler.
Azatlyk Radiosyndan Merdan Saryýew düýbi Brýusselde ýerleşýän EUCAM, ýagny Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa Monitoring programmasynyň başlygy, şeýle hem düýbi Ispaniýada ýerleşýän “Fride” analiz merkeziniň spesialisti Ýos Bunstra bilen söhbetdeş boldy.
Ýos Bunstra Merkezi Aziýa regionyna Orsýetiň, Hytaýyň we Ýewropa Bileleşiginiň haýsy taraplardan çemeleşýändigi, olaryň alyp barýan hyzmatdaşlygynyň esasy ugurlary barada gürrüň berdi.
Azatlyk Radiosy: Ilki bilen hasabatyňyz barada gysgarak maglumat berseňiz. Bu hasabatda siz haýsy meseleleri gozgadyňyz?
Ýos Bunstra: Biz “EUCAM” programmamyzda esasan Ýewropa Bileleşiginiň alyp barýan syýasatyny öwrenýäris. Eger-de Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa regionynda alyp barýan syýasatyny ol ýerdäki beýleki syýasy oýunçylaryň, ýagny Orsýetiň we Hytaýyň syýasaty bilen deňeşdirsek özüne çekiji bolarmyka diýdik.
Merkezi Aziýa regionyndaky syýasy oýunçylar barada gürrüň edilende, onda özüniň kuwwaty we gyzyklanmasy boýunça ilkinji orunlarda, elbetde, Orsýet bilen Hytaý dur. Soňky bäş ýylyň dowamynda sebitde Ýewropa Bileleşiginiň hem gyzyklanmasy artyp başlady.
Biz hasabatymyzda sebitäki bu üç güýjüň alyp barýan syýasatyna iki tarapdan, ýagny howpsuzlyk we ösüş nukdaý nazaryndan çemeleşdik. Ýagny, olaryň Merkezi Aziýany has durnukly we howpsuz ýer etmek üçin nähili işler alyp barýandyklaryny seljerdik.
Azatlyk Radiosy: Indi geliň ýaňky agzan üç güýjüňiziň her biri barada aýratynlykda durup geçeliň. Siz hasabatyňyzda Orsýete “Ikirjiňlenýän esger” diýen ady beripsiňiz. Bu barada anygrak gürrüň berseňiz?
Ýos Bunstra: Orsýet Merkezi Aziýanyň howpsuzlygy meselesinde elmydama möhüm orunlaryň birini eýeleýärdi. Merkezi Aziýanyň köp ýurdy Kollektiwleýin Howpsuzlyk Şertnamasy Guramasyna we Şanhaý Hyzmatdaşly Guramasyna agza bolup dur.
Biziň pikirimizçe, Orsýet entegem Sowet düşünjisinden aýrylyp bilenok. Moskwa Merkezi Aziýada howpsuzlygy üpjün edäýmelidirin diýip pikir edýär. Şol sebäpdenem, sebitde Orsýetiň harby bazalary saklanyp dur.
Biziň Orsýeti “ikirjiňlenýän esger” diýip atlandyrmagymyzyň esasy sebäbi, Moskwa kä halatlarda bu ugurdaky ýolundan dänýär. Mysal üçin, 2010-njy ýylda gyrgyz resmileri ýurtda etnik gazaplylygyň dowam edýän mahaly ors goşunlaryny ugratmagy soranda Orsýet muny ret edipdi.
Diýjek bolýanym, bizde dörän garaýyşa görä, haçan-da zerurlyk ýüze çyksa, Orsýet howpsuzlyk matlabyndan Merkezi Aziýanyň ýurtlaryna aralaşyp biler. Emma bu olaryň islendik halatda ýeňillik bilen etjekdigini aňlatmaýar.
Azatlyk Radiosy: Orsýet barada gürrüňi dowam etsek, Putiniň prezidentlige saýlanmagy bilen Orsýetiň Merkezi Aziýa çemeleşişi üýtgäp bilermi?
Ýos Bunstra: Mundan öň, Putin “Ýewraziýa birligini” döretmek baradaky pikiri orta atypdy. Indi munuň nä derejede amala aşjakdygyny synlamaly bolarys. Meniň pikirimçe, mundan beýläk Putin bu ugurda öňe dyzamasa gerek. Şeýle-de, meniň çakymça, Putiniň gelmegi bilen Orsýetiň Merkezi Aziýa boýunça syýasatynda uly bir üýtgeşmeler bolmasa gerek. Soňky 15 ýylyň dowamynda Orsýetiň regionda uly söwda gatnaşyklary-da bolmandy. Şonuň üçin bu ugur boýunça Merkezi Aziýanyň Orsýete onçakly uly bir wajyplygy hem ýok.
Azatlyk Radiosy: Geliň, indi Hytaý barada gürrüň edeliň. Siz ony hasabatda “Ümsüm söwdagär” diýip atlandyrypsyňyz.
Ýos Bunstra: Merkezi Aziýada Hytaýyň iş alyp barýandygy barada köp gürrüň eşitmersiňiz, emma Pekiniň regionda juda uly täsiri bar. Hytaýyň alyp barýan işleri esasan ösüş programmalaryna gönükdirildi. Ýewropa Bileleşigi hem regionda bu ugurda iş alyp barýar. Emma Ýewropa Bileleşigi munuň ornuna Merkezi Aziýa döwletlerinden demokratik reformalary geçirmegi talap edýär. Hytaý bolsa muny edenok.
Ýewropa Bileleşiginden tapawutlykda, Pekin Merkezi Aziýa ýurtlarynyň hökümetlerini özgertjek ösüş programmalaryny-da alyp baranok. Muňa derek Hytaý infrastrukturany ösdürmek bilen has köp meşgullanýar. Mysal üçin, Hytaý Täjigistanda gara ýollary gurýar. Ol Merkezi Aziýanyň energiýa pudaklaryna sermaýa ýatyrýar. Emma ondan uly ses çykanok.
Azatlyk Radiosy: Indi Ýewropa Bileleşigi barada gürrüň edeliň. Bilşimize görä, Ýewropa Merkezi Aziýa ýurtlaryna bir tarapdan energiýa matlabyndan, beýleki tarapdan hem demokratik reformalar nukdaý nazaryndan çemeleşýär.
Ýos Bunstra: Hawa, siziň-de ýaňy belleýşiňiz ýaly, Ýewropa Bileleşiginiň regionda bähbitleri bar, bu esasan hem energiýa resurslarynda degişli. Energiýa barada gürrüň edilende, regionyň iki ýurdy göz öňüne tutulýar. Bular Gazagystan we Türkmenistandyr. Türkmenistanyň Ýewropa Bileleşigi üçin strategiki ähmiýeti bar. Bu hem gurulmagy göz öňünde tutulýan “Nabukko” proýekti bilen bagly. Ýöne, şahsy pikirime görä, bu proýekt entek-entekler amala aşmaýmasa... Şunlukda, energiýa bähbitleri Ýewropa Bileleşigi üçin edil häzir birinji derejeli zat däl.
Ýewropa Bileleşigi regiondaky edil beýleki oýunçylar ýaly, howpsuzlyk meselesine uly üns berýär. Bu hem 2014-nji ýylda Owganystandan halkara güýçleri çykarlandan soň regionda döräp biljek ýagdaýlar bilen bagly.
Azatlyk Radiosy: Orsýetiň, Hytaýyň we Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa regionynda özara nähili gatnaşyklary bar? Siz hasabatyňyzda Orsýet bilen Hytaýyň dil tapyşýandygyny hem aýdyp geçýärsiňiz.
Ýos Bunstra: Şol üç güýjüň, elbetde, özara umumy bähbitleri bar. Ýöne şol bir wagtyň özünde-de, olaryň çapraz gelýän ýerleri-de bar. Eger-de bularyň adam hukuklary, demokrtatik institutlar ýaly meselelere çemeleşişi göz öňünde tutulsa, onda Orsýet bilen Hytaý dil tapyşýar diýse bolar. Moskwanyň we Pekiniň alyp barýan syýasaty Merkezi Aziýa ýurtlarynyň içerki syýasatyna gönüden-göni degenok. Ýewropa Bileleşigi bolsa, bu gymmatlyklary öňe sürýär.
Bu ugurda Birleşen Ştatlar hem Ýewropa Bileleşiginiň ýarany bolup, olar hem özara dil tapyşýar diýse bolar. Sebäbi ABŞ hem Merkezi Aziýada demokratik gymmatlyklary öňe sürýär. Şunlukda, ABŞ-ny regiondaky dördünji güýç diýip atlandyryp bolar. Emma biz gürrüňini edýän hasabatymyzda ABŞ-nyň üstünde durmadyk.
Azatlyk Radiosy: Siz ABŞ-ny regiondaky güýçleriň biri diýip atlandyrdyňyz. Eýsem 2014-nji ýylda halkara güýçleri Owganystandan çekilenden soň ýagdaýlar nähili özgerer? Bu ýagdaýda regiondaky güýçler nähili hereket edip bilerler?
Ýos Bunstra: Bärde başdan belläp geçmeli zat, halkara güýçleri çykarlandan soň, iň esasy üýtgeşmäniň boljak ýeri Owganystanyň özüdir. Mundan soň Owganystanyň durnuklylygy nä derejede saklap biljekdigi uly sorag astynda. Ikinjiden, munuň Pakistana ýetirjek täsiri hem möhümdir. Bular göz öňüne tutulsa, onda Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýadaky roly onçakly bir ýokarlanman hem biler. Ýöne Merkezi Aziýada neşe gaçakçylygy artyp biler.
Emma häzir Merkezi Aziýa ýurtlary Owganystandaky goşunlaryň çykarylmagyndan has uly meseleler bilen ýüzbe-ýüz bolup durlar.
Azatlyk Radiosy: Haýsy meseleler?
Ýos Bunstra: Owganystan Merkezi Aziýanyň howpsuzlygy babatynda käbir aladalary döredip biler. Emma, başga bir tarapdan, Owganystan bu ugurda şol ýurtlaryň hyzmatdaşy bolmagy-da mümkin.
Ýöne, meniň pikirimçe, Merkezi Aziýa ýurtlary üçin iň uly howp bu ýurtlaryň öz içindäki durnuksyz ýagdaýlardyr. Bu hem regiondaky prezidentler bilen bagly. Diýjek bolýanym, käbir ýurtlaryň uzak wagtlap häkimiýet başynda oturan prezidentleri hökümet başynda durmagy dowam etdirip bilerlermi? Mysal üçin, Gazagystanyň we Özbegistanyň prezidentleri. Olar indi diýseň gartaşdy.
Şeýle-de, regionda etniki dargtynlylyk güýçli. Mysal üçin, Gyrgyzystanda. Beýleki bir tarapdan, döwletleriň öz arasynda hem dartgynlylyk bar. Meselem, Özbegistan bilen Täjigistanyň arasynda. Meniň pikirimçe, bu meseleler 2014-nji ýylda halkara güýçleriniň Owganystandan çykmagyndan has möhüm.


text:
Hormatly lukman! Meniň öýlenenime 3 aý boldy. Jynsy gatnaşyklarda nähili ýagdaýlar, gatnaşyk görnüşleri aýalyň doly kanagatlanmagyna getirip bilýärkä? Aýalda dörän orgazmy nädip duýup bolýar?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Siz maşgala durmuşynyň gyrasyndan ýaňy aýak basan ýaş çatynjalar bolup durýarsyňyz. Şonuň üçin hem, biri-biriňize ýaramly gyjyndyryjy (erogen) nokatlary, gatnaşyk görnüşlerini (poza) siz diňe biri-biriňizi öwrenip tapyp bilersiňiz.
Aýal maşgalany jynsy gatnaşyklarda kanagatlandyryp, oňa lezzetli duýgulary bermek üçin taýynlaýjy çäreleriň (posalar, sypalamalar, erogen nokatlary gyjyndyrma) geçiriliş häsiýeti, dowamlylygy diýseň wajypdyr. Ol barada bir-iki sözde aýtmak mümkin hem däl. Şonuň üçin, men Size aýal seksuallygynyň aýratynlyklary barada giňişleýin maglumaty almak üçin, saýtymyzda ýerleşdirilen "Aýalyň we erkegiň jynsy isleginiň arasynda tapawut barmy?" atly makala bilen tanyşmaklygy maslahat berýärin.
Aýal orgazmy barada aýdylanda bolsa, bu düşünjäni bir kesgitleme bilen düşündirip bolmaýar. Eger erkek orgazmynyň (lezzetliligiň ýokary nokady) aýdyň alamaty höküminde eýakulýasiýany (döli dökme) bellemeli bolsa, aýal orgazmynyň aýdyň alamatyny belläp bolmaýar. Şonuň üçin hem, erkek adamlar tarapyndan berilýän "Aýal maşgala "döküp" bilýärmi?" diýen sorag aýdyňlaşdyrylmany talap edýändir.
Aýalyň jyns ýollaryndan bölünip çykýan nem jynsy gatnaşyklaryň başynda, "taýynlanma" döwründe hem çykyp, onuň gyjyndyrmalara "jogap" berip, jynsy gatnaşyga taýyndygyny aňladyp bilýändir. Şeýle-de, nem orgazmyň alamatlarynyň biri bolan ýatgynyň we jynshana myşsalarynyň ýygrylmagy netijesinde hem bölünip çykyp, "dökme" alamatyny berip biler. Ýöne bölünip çykýan nemiň ujypsyzlygy sebäpli köp ýagdaýlarda bu alamat esasy alamat höküminde jübütler tarapyndan duýulmaýar hem. Görşümiz ýaly, jyns agzalaryň nemlenmegi aýal orgazmynyň ýeke-täk alamaty däl.
Jynsy gatnaşyklarda aýalyň hereketiniň we dem almasynyň çaltlanmagy, sojamagy, göwsüniň we emzikleriniň gatamagy, jyns dodaklarynyň ulalmagy, ýatgynyň we jynshana myşsalarynyň ýygrylmagy (we nemiň bölünip çykmagy) onuň lezzetli duýgyny başdan geçirjekdigini alamatlandyryp biler. Jynsy gatnaşykdan kanagatlanan aýalyň keýpi hem ýokarlanyp, şähdaçyk bolýar, gujurlylygy ýokarlanýar. Sebäbi onuň bedeninde endorfin gormonlary döräp, ol şolaryň täsirinde bolýar.
Aýal seksuallygynyň wagtyň geçmegi bilen ýaýbaňlanýandygyny ýatda saklamalydyr. Şonuň üçin hem adamsy tarapyndan bildirilýän duýgular, gözlegler, tagallalar hökman aýal maşgalanyň duýgurlylygyny ýokarlandyryp, är-aýal düşeginde oňa kanagatlanma bermäge ýardam berer.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Hormatly lukman hacanda birinji gezek gatnasyk edyan yone name ucin gan akmadyka mende bu mende gyzlyk perdan yoklugymyka name ucin beyle boldyka jogap yazaysanyz
Salam
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Latifa Azizi - uly gara gözli, ak ýüzli, mylaýym ýylgyryşly bir gyz. Ol Owganystanda ýaşaýan turkmen gyzy. Ol Owganystanyň “Tolo” telekanalynda goýberilýän “Afghan Star” ("Owgan ýyldyzy") atly aýdym-saz bäsleşiginde çykyş edýän ilkinji türkmen gyzydyr.
17 ýaşly Latifa Azizi, müňlerçe dalaşgäriň arasyndan saýlanyp, ilki bu bäsleşikde iň öňdäki 12-ligiň arasyna düşen bolsa, soňra ol has hem uly üstünlik gazanyp, ýaryşyň jemleýji final bäsleşigine gatnaşmaga hukuk gazanan alty sany aýdymçynyň biri bolmagy başardy.
Häzirki wagtda Kabulda ýaşaýan Latifanyň aýdym-saza bolan höwesi çagalyk ýyllaryndan başlanypdyr. Latifanyň daýzasynyň ogly Hudaýberdi, Latifanyň ýaşlykdan mawy ekrana çykmagy hem-de wideokliba düşmegi arzuw edendigini gürrüň berýär.
Wideo: Latifa haýbatlar atylýar
Hudaýberdi: “Men öýlerine baran wagtym, [Latifa] köp aýdymlara hiňlenýärdi. Men ondan 'Näme aýdym-saza höwesiň barmy?' diýip soraýardym. Ol hem maňa 'Bir sapar telewizora çykyp aýdym aýdyp bilsem, wideokliba düşüp, meşhur bolup bilsem, soň şol klipleri dostlaryma goýup bersem' diýerdi. Latifa hemişe aýdym diňleýärdi, radiodan diňleýärdi, her dürli aýdymlary diňleýärdi”.
"Türkmen dilini tanatmak isleýär"
Hudaýberdiniň aýtmagyna görä, Latifa dari, puştun, özbek dillerinde aýdym diňleýär we aýratynda hindi aýdymlaryna hiňlenmegi gowy görýär. Hudaýberdi, Latifanyň türkmen dilinde aýdym aýdyp, öz dilini, milletini dünýä tanatmagy arzuw edýändigini aýdýar.
Hudaýberdiniň aýdyşy ýaly, Latifa “Afghan Star” bäsleşiginde üstünlik gazanyp, gelejekde hem türkmen dilini we milletini tanatmagy arzuw edýär. Latifa bu arzuwlaryny şu wagtdan amala aşyrmaga başlana meňzeýär.
Muny aýtmagymyň sebäbi bäsleşigiň dowamynda Latifa türkmen milli egin-eşiginde, ýagny keşdeli ýakaly türkmen köýneginde, türkmen donunda we türkmen tahýasyny geýip, Owganystanyň dari dilinde alnyp barylýan bäsleşiginde ilkinji gezek türkmen dilinde aýdym aýtdy.
Latifa türkmen aýdymyny ýerine ýetirende, zalda oturan tomaşaçylar, ony goldap uly şowhun bilen çapak çaldylar. Latifa häzirki wagtda bäsleşikde öz çykyşlaryny uly üstünlik bilen dowam edýär.
Latifanyň bu üstünligi onuň tarapdarlaryny begendirse-de, käbir konserwatiw, aşa dinçi toparlaryň gaharyny getiripdir. Netijede, bu zehinli türkmen gyzyna häzirki döwürde ölüm gorkusy bilen haýbat atylýar.


text:
Sişenbe güni ABŞ-nyň döwlet sekretary Hillary Klinton Muammar Kaddafiniň güýçlerine garşy urulýan howa zarbalary liwiýa lideri BMG-niň goýan şertleriniň ählisini ýerine ýetirýänçä dowam eder diýdi.
Klinton bu beýanaty Londonda Liwiýanyň geljegine bagyşlanyp geçirilýän halkara konferensiýada aýtdy.
«Bu koalisiýanyň harby aksiýasy Kaddafi 1973-iň şertlerini, BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň rezolýusiýasynyň talaplaryny doly berjaý edip, raýatlara hüjümini bes edýänçä, goşunlaryny zor bilen giren ýerlerinden yza çekýänçä, esasy hyzmatlaryň we ynsanperwer kömekleriň liwiýalylaryň ählisine ýetirilmegine ýol berýänçä dowam eder» diýip, Klinton aýtdy.
Şeýle-de ol Amerikanyň Kaddafi «gitmeli» diýen pozisiýasyny gaýtalady.
Kaddafä ygrarly güýçler bilen pitneçileriň arasynda söweş barýan wagty geçýän London konferensiýasy 40-dan gowrak ýurduň delegatlaryny we halkara guramalaryny bir ýere jemledi.