text:
Gazagystanyň Prezidenti Nursultan Nazarbaýew şu gün öz 75 ýyllyk ýubileýini belleýär. Astana bolsa bu gün 17 ýyllygyny baýram edýär. Bu şähere paýtagt derejesi döwlet baştutanynyň teklibi bilen berlipdi.
2008-nji ýylda baýrama döwlet derejesi berildi — Paýtagtyň güni ýurt möçberinde dynç alyş güni bolup durýar. Duşenbe güni ýurduň muzeýleriniň köpüsinde prezidentiň ýubileýine bagyşlanyp sergiler geçirilýär. Nazarbaýewiň özi-de doglan gününi keýpiçaglykda garşylaýandygyny boýun aldy. “Hudaýa şükür, biziň ýurdumyzda asudalyk höküm sürýär” — diýip, syýasatçy TASS-a beren beýanatynda aýtdy.
Onuň sözlerine görä, onuň “şahsy meýillerine girmedik şu ýylda geçirilen wagtyndan öňki prezident saýlawlary hemmeler üçin ajaýyp netije bilen başlandy hem tamamlandy”.
Nazarbaýewiň respublikanyň baştutanynyň wezipesinde 1989-njy ýyldan bäri eýeleýändigini ýatladýarys. 2010-njy ýyldan bolsa Milletiň lideri diýen resmi derejäni göterýär.


c: text/html

text:
Hepdäniň ýekşenbe güni Moskwada, käbir maglumatlara görä, 50-ä, beýleki maglumatlara görä, 100-e golaý protestçi polisiýa tarapyndan saklandy.
Protestçiler Moskwadaky “Ostankino” telewizion diňiniň öňünde geçirilen bu mitingde döwlet telewideniýesinde ýurduň syýasy oppozisiýasynyň abraýyna kölege salýan maglumatlaryň berilmegine garşy çykyş etdiler.
Resmi bolmadyk bu protest çykyşlarynyň öňüsyrasynda Orsýetiň döwlet gözegçiligindäki NTW telekanaly 4-nji martda geçirilen prezidentlik saýlawlarynda ýeňiş gazanan Wladimir Putine garşy çykyş etdirmek üçin adamlara pul tölenenligi barada film görkezdi.
Protestler
Käbir oppozision hereketler “NTW” telekanalyny suda berjekdiklerini hem aýdýarlar.
Ýekşenbe günki proteste jemlenen birnäçe ýüz adam Moskwanyň “Ostankino” telewizion diňiniň golaýynda geçiren bu aksiýasynda “NTW - masgara!”, “Putinsiz Orsýet!” diýen şygarlary öňe sürdüler.
Polisiýa tarapyndan tussag edilen protestçileriň arasynda oppozisiýanyň liderleri Boris Nemtsow we Sergeý Udaltsow hem bar.
Moskwada mundan bir gün öň hem polisiýa tarapyndan azyndan 20 sany protestçi saklandy. Olar hem Putiniň döwlet başynda galmagyna we Orsýetiň telewideniýesinde oppozisiýany biabraý edýän maglumatlaryň berilmegine garşy çykyş edipdiler.
Putin we onuň ýaranlary öňem öz syýasy garşydaşlaryny abraýdan düşürmäge we käbir oppozision liderleri daşary ýurtlaryň, şol sanda ABŞ-nyň maliýe kömegine daýanýan şahslar hökmünde häsiýetlendirmäge synanyşypdylar.
Pul kime tölendi?
“NTW” telekanalynyň geçen hepdede görkezen programmasynda Orsýetiň oppozisiýasynyň Waşingtondan maliýe kömegini alyp, protest çykyşlaryna gatnaşdyrmak üçin ýönekeý raýatlara pul töleýänligi barada çaklama öňe sürüldi.
Ýekşenbe günki proteste jemlenen birnäçe ýüz adam Moskwanyň “Ostankino” telewizion diňiniň golaýynda geçiren bu aksiýasynda “NTW - masgara!”, “Putinsiz Orsýet!” diýen şygarlary öňe sürdüler.
Käbir oppozision hereketler “NTW” telekanalyny suda berjekdiklerini hem aýdýarlar. “Demokratik seçgi” atly hereketiň başlygy Igor Drandiniň sözlerine görä, “NTW” telekanalynyň görkezen “Protestiň anatomiýasy” atly programmasynda “Demokratik seçgi” hereketiniň surata düşüren we aslynda Putiniň tarapdarlaryna pul tölenýänligini görkezýän wideoýazgy ulanylypdyr.
Igor Drandin “NTW”-ni öz wideoýazgysyny birugsat ulanmakda we onuň mazmunyny bilkastlaýyn galplaşdyrmakda aýyplaýar.
“NTW” telekanaly, 2000-nji ýylda Wladimir Putiniň birinji prezidentlik möhleti başlanansoň, döwletiň gözegçiligindäki “Gazprom” kompaniýasynyň eýeçiligine geçirilipdi.
Şu ýylyň mart aýynyň başynda Wladimir Putin üçünji prezidentlik möhletine saýlandy.
Onuň döwlet başyna gelmeginiň perspektiwasy we geçen ýylyň dekabr aýynda geçirilen parlament saýlawlaryndaky galplyklar ýurtda köpçülikleýin protest aksiýalarynyň geçirilmegine sebäp boldy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bütindünýä Banky 18-nji martda Gündogar Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça hasabatyny ýaýratdy. Şol hasabatda ady agzalýan sebitde elektrik energiýasynyň üpjünçiligi meselesine garalýar.
Hasabatda bellenişine görä, regionyň ýerasty energiýa serişdelerine baý bolmagyna garamazdan, elektrik togunyň üpjünçiligi boýunça geljekki ýyllaryň dowamynda dürli problemalaryň ýüze çykmagy mümkin.
Şol hasabatda aýratynam gidroelektrik serişdelerini öndürýän kärhanalaryň aşa könelenligi mälim edilip, Sowet Soýuzy dargandan bäri bu pudaga ýeterlik maýa goýulmanlygy aýdylýar.
Bu mesele bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosy Bütindünýä Bankynyň Gündogar Ýewropa we Merkezi Aziýa departamentiniň durnukly ösüş boýunça bölüminiň ýolbaşçysy Peter Thomson bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Siz ýaňy-ýakynda ýaýradan hasabatyňyzda Merkezi Aziýa we Gündogar Ýewropanyň elektrik energiýasynyň ýetmezçiligi bilen ýüzbe-ýüz bolup biljekdigini bellediňiz, bu barada bize dolurak maglumat berip biljekmi?
Peter Thomson: Gündogar Ýewropa bilen öňki Sowet Soýuzyna girýän ýurtlar geçen 20 ýylyň dowamynda, umuman aýdylanda, energiýa infrastrukturasyna o diýen kän maýa goýmady. Bu hem ady agzalýan regionda bu sektoryň gowşamagyna getirdi.
Elektrik öndürýän kärhanalaryň 80 %-den köpüsi mundan 40 ýyl ozal gurlan, şunlukda şol regiony ýyladyş sistemasy we elektrik üpjünçiligi boýunça gaty könelen infrastrukturadan peýdalanýar. Bu sektoryň aýaga galdyrylmagy we elektrik toguna bolan talabyň ödelmegi üçin bu pudaga maýa goymaklyk zerur. Geljek 20 ýyl göz öňünde tutulanda, bu maýanyň möçberiniň tutuş region boýunça 3,3 trillion dollara barabar bolmagy mümkin.
Bu serişdäni tapmak üçin sebitde ýerleşýän ýurtlar hususy sektory ösdürmek barada tagalla etmeli, sebäbi olar bu serişdäni şol sektordan üpjün etmeli bolarlar. Bu hem şol regionyň hususy sektora garaýşyny düýpden üýtgetmegini talap edýär, ýagny olar bu pudagy maýa goýujylar üçin has bähbitli biznese öwürmäge mejbur.
Azatlyk Radiosy: Merkezi Aziýa barada gürrüň edilende, şol regionda ýerleşýän ýurtlaryň köpüsi gaza we nebite baý, beýleki tarapdan, Täjigistan bolsa geçen alty aýdan bäri elektrik ýetmezçiligi bilen ýüzbe-ýüz. Aýtjak bolýan zadym, belkem, bu problemanyň hötdesinden gelmek üçin sebitde ýerleşýän ýurtlaryň arasynda hyzmatdaşlygy artdyrmak zerurdyr, bu barada siz näme diýmekçi?
Peter Thomson: Elbetde, Merkezi Aziýa gaz we nebit serişdelerine baý region, olar beýleki ýurtlaryň energiýa hajatlaryny üpjün etmek nukdaýnazaryndan möhüm çeşme bolup durýar. Emma şol bir wagtyň özünde Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlaryň köpüsi öz gidroenergiýa pudagyny ösdürmäge-de üns bermeli, sebäbi bu pudagy ösdürmäge amatly şertler bar.
Emma bu region bilen bagly başga bir kynçylyk hem bar. Meselem, Sowet Soýuzy döwründe regionyň energiýa serişdelerini dolandyrmak boýunça merkezi sistema bardy. Soýuz dargandan soň, her ýurt bu pudagy özüçe dolandyryp başlady, bu hem käbir problemalaryň döremegine sebäp boldy.
Sowet döwründe gidroenergiýa sistemasy tutuşlygyna diýen ýaly suwaryş sektorynyň talaplaryny üpjün etmek üçin ýola goýlupdy, elektrik öndürmeklik mydama bu sektorda ikinji plandady. Şonuň üçin Merkezi Aziýada suwuň çeşmesi diýlip hasaplanýan Gyrgyzystandan we Täjigistandan gözbaş alýan suw Özbegistana, Türkmenistana we Gazagystana uly peýda ýetirýär.
Suwyň çeşmesi bolan Gyrgyzystan we Täjigistan ýaly ýurtlara Sowet döwürinde şol suwdan peýdalanýan beýleki respublikalardan elektrik togy berlerdi. Şol ýurtlara gaz we kömür hem iberilerdi.
Sowet Soýuzy dargandan soň, her ýurt öz başyny özi çaramaly boldy, onsoň bu ugurda problemalar ýüze çykyp başlady. Sebäbi Özbegistan, Gazagystan we Türkmenistan ýaly ýurtlar şol suwdan henizem peýdalanýarlar, emma onuň deregine olar Täjigistan bilen Gyrgyzystana mugt elektrik bermegi bes etdiler.
Bu barada geljekde çykaýmagy mümkin ylalaşmazlyklaryň öňüni almak üçin şol ýurtlaryň arasynda hyzmatdaşlygyň ýola goýulmagy zerurdyr. Esasanam regionyň suw resuslaryny, elekterik energiýasyny hemem ýerleri suwarmak boýunça şol serişde-den ulanylyş düzgünini kadalaşdyrmak barada hyzmatdaşlyk edilmegi zerur.
Biz Bank hökmünde bu ugurda aktiw iş alyp barýarys. Bu pudak boýunça käbir proýektlerimiz bar. Biz şol ýurtlaryň bu meseläniň çözgüdini tapmak üçin bilelikde iş alyp barmaklarynyň zerurdygyna olaryň ünsüni çekip gelýäris.
Azatlyk Radiosy: Siz gidroelektrik energiýasy sistemasyndan sebitde, umuman, suwaryş maksady bilen peýdalanýandyklaryny aýtdyňyz, emma Özbegistan ýaly ýurtlar, Täjigistanda gurulmaly suw bendine garşy çykyp gelýär. Bu baradaky problema siz nähili garaýarsyňyz?
Peter Thomson: Men bu barada sizi diňe Bankyň garaýşy bilen tanyşdyryp biljek. Biziň pikirimizçe, sebitde ýerleşýän ýurtlaryň ählisi haysydyr bir proýekte başlamazdan ozal şol taslamanyň tutuş regiona ýetirjek peýdasy we zyýany barada pikirlenmeli we özara ylalaşyga gelmeli, bu olaryň ählisiniň bähbidine bolar.
Eger Täjigistanda guruljak suw bendi we onuň ýetirjek täsiri barada Özbegistan halkara ekspertler tarapyndan barlag geçirilmegini talap edýän bolsa, bu ýerliksiz talap däl. Şol proýektiň regiona we Täjigistana ýetirjek täsiri barada doly maglumat ýygnamaklyk, elbetde, Täjigistanyň hem bähbidine tamamlanýar. Ýagny, ähli ýurtlar bileleşip karara gelseler, has gowy netije alyp bolar.
Azatlyk Radiosy: Mundan birnäçe gün öň Gazagystan bilen Özbegistanyň prezidentleri duşuşyp, Täjigistanda gurulýan bent bilen bagly dünýä bankynyň gözegçiliginde barlaglar geçirilmegini we bu barlaglaryň netijesi çap edilýänçä, bendiň gurluşyk işleriniň togtadylmagyny talap etdiler. Emma Täjigistan bu talaba gulak asmajak ýaly, bu ýagdaýa nähili çözgüt tapyp bolar?
Peter Thomson: Meniň pikirimçe, iň gowy çözgüt bu baradaky barlaglaryň haýal etmezden geçirilmegidir. Şonda mundan beýläk näme etmeli diýlen meselede düşünişmezlikler azalar. Sebäbi şeýle barlaglar geçirilen halatynda bu barada belli bir ylalaşyga gelner. Biz bu meseläniň çözgüdi we bu barlaglaryň mümkingadar tiz amala aşyrylmagy üçin elimizden gelen tagallany etmäge taýýar.
Biz şol bir wagtyň özünde-de Täjik ýolbaşçylary bilen hem gepleşikleri dowam etdirip, şeýle barlaglaryň olaryň hem bähbidinedigini, şeýlelikde bu barlaglar geçirilip onuň netijesi yglan edilýänçä, bu bent bilen bagly gurluşyk işleriniň belli bir böleginiň togtadylmagy barada olary razy etmäge synanyşyp gelýäris.
Azatlyk Radiosy: Eger “Roghan” atly bu bent Täjigistanda gurulsa, bu Özbegistan we Gazagystan ýaly ýurtlar üçin has köp suw tygşytlamaga hem ýardam eder. Suw gaz ýa nebit ýaly ätiýaçlyk görnüşinde saklanyp bilinjek zat däl, ol hökmän akmaly, bu pikire siz nähili baha bermekçi?
Peter Thomson: Haçanda suw bendini gurmak ýaly proýekt barada iş alyp baranyňyzda, siz akar suwuň öňüne böwet basmaly. Bu, elbetde, gaz ýa nebit serişdesi ýaly däl, gaz-nebiti ätiýaç üçin saklap, diňe islän wagtyňda olardan peýdalanyp bolýar. Emma suw bilen bagly gürrüň edilende, munuň dolanyşygy kadaly ýagdaýda amala aşyrylsa, gowy bolar.
Ekspertler bu proýektiň düzgünleriniň hiç bir toparyň bähbidine gapma-garşy gelmezligi üçin sebitdäki ýurtlara bu meselä dogry çemeleşmäge kömek ederler.
Onsoň bu sistemany dolandyrmak düzgüni ýola goýlan halatynda suwyň bol we gyt bolan wagtlarynda hem ondan tygşytly peýdalanmaga mümkinçilik dörär.
Azatlyk Radiosy: Regionda suw bolsun ýa elektrik togy, dartgynlyga sebäp bolaýjak dürli problemalar keserip dur, umuman aýdylanda, şeýle kynçylykaryň hötdesinden nähili gelip bolar?
Peter Thomson: Häzirki ýagdaý göz öňünde tutulanda, geljekde bolaýmagy mümkin elektrik ýetmezçiligi baradaky problemany çözmek boýunça şu wagt tutuş region üçin mümkinçilik döreýär. Şol ýurtlar häzirki mümkinçiliklerden peýdalanyp, bu pudagy halkara we hususy şirketler üçin maýa goýmak jähtinden bähbitli sektora öwürmäge synanyşmaly.
Şol bir wagtyň özünde-de Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlar häzirki döwürde ykdysadyýetini köp ugurly etmäge synanyşýarlar. Bu, elbetde, şol ýurtlaryň Orsýetden ýüz öwürjekdigini aňlatmaýar, emma şeýle syýasat sebitde ýerleşýän ýurtlaryň energiýa howpsuzlygyny üpjün etmäge gönükdirilen ädimdir.
Azatlyk Radiosy: Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlar bilen Owganystan we Pakistanyň arasynda hyzmatdaşlygy ýola goýmak nukdaýnazaryndan siz näme aýdyp biljek?
Peter Thomson: Biziň Bankymyz beýleki donor guramalar bilen bir hatarda geljekde Merkezi Aziýadan Owganystanyň üsti bilen Pakistana elektrik energiýasyny eksport etmek baradaky plan boýunça iş alyp barýarys.
Meniň pikirimçe, Merkezi Aziýanyň, iň bärkisi tomus we ýaz aýlarynda Owganystanyň we Pakistanyň belli bir regionlarynyň elektrik ýetmezçiligini üpjün etmäge ýagdaýy bar. Bu barada biz uzak wagtdan bäri pikirlenýäris. Elbetde, bu proýekte ençeme ýurduň dahyly bar we ony amala aşyrmak aňsat däl. Emma biz bu baradaky tagallalarymyzy dowam etdireris.
Sebäbi, biziň pikirimizçe, Merkezi Aziýa Owganystana, Pakistana hatda Hindistana-da energiýa eksport edip biljek serişdelere eýe.


text:
Eýran Günbataryň saýlaw protestçilerine garşy geçirilýän köpçülikleýin sudlar baradaky tankydyny ret etdi.
Tähran bu tankydy öz içki işlerine daşardan gatyşylmagy hökmünde suratlandyrdy. Eýranyň Daşary işler ministrliginiň sözçüsi Hassan Haşgawi Günbataryň tankydy “bikanun we geň galdyryjy” diýdi.
Birleşen Ştatlaryň BMG-daky ilçisi Suzan Raýs Eýranda saýlaw protestçilerine garşy geçirilýän sudy “görelde sudlary” hökmünde ýazgaryp çykyş etdi. Britaniýa bilen Fransiýa hem Tährany özleriniň ýerli ilçihana işgärlerini tussag edenligi üçin berk tankytlady.


text:
Yragyň saýlaw komissiýasy 7-njy martda geçirilen saýlawlar boýunça berlen sesleriň gaýtadan sanalmagy baradaky çagyryşlary ret etdi.
Ses berişlikler barada çap edilen deslapky netijelere görä, Yragyň öňki premýer-ministri Aýad Allawiniň koalisiýasy premýer-ministr Nuri Al-Malikiniň toparyndan sähelçe köp ses aldy.
Saýlawlaryň ahyrky netijesi 26-njy martda yglan ediler.
Yragyň prezidenti Jalal Talibani we premýer-ministri Maliki sesleriň gaýtadan sanalmagyny talap edipdiler.
Yragyň saýlaw komissiýasynyň wekiliniň aýtmagyna görä, ses berişliklerde bolanlygy aýdylýan galplyklar barada derňewler geçiriler , emma sesler gaýtadan sanalmaz.
Saýlawlaryň ahyrky netijesi yglan edilenden soň, bu barada şikaýat bilen ýüzlenmek üçin 3 gün möhlet berler.


text:
Şenbe güni “Google” kompaniýasy interneti dünýäniň dürli künjeklerine elýeterli etmek maksady bilen howa şarlary arkaly internet signallaryny ýaýratmaklygy synag edip başlady.
Şu maksat bilen şu gün “Google” kompaniýasynyň alymlary Täze Zelandiýanyň Kraýstçerç şäherinde içine gel gazy goýberilen 30 töweregi şary asmana uçurdylar.
20 kilometr töweregi belentlige göterilmäge ukyply bu şarlaryň her birine internet signallaryny tutup Ýere ýollaýan ýörite antennalar berkidildi.
“Google” kompaniýasy geljekde internetiň elýeterli bolmadyk regionlaryny internet signallary bilen üpjün etjek müňlerçe şary asmana uçurmaklygy planlaşdyrýandygyny aýdýar.
Şu günki gün dünýä ilatynyň üçden iki bölegi, ýagny 4 milliarddan gowrak ilat internetden peýdalanyp bilmeýär.


text:
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow 12-nji ýanwarda Mejlisiň deputatlary bilen duşuşyp, «dünýäde terrorçylykly hereketleriň güýçlenmegi» bilen bagly ýurduň din baradaky kanunçylygyny seljermelidigini aýtdy.
Türkmen metbugaty döwlet baştutanynyň bu duşuşykda ýurduň mirasa sarpa goýmak we watany özgertmek ýyly diýlip atlandyrylan 2016-njy ýylda kanunçylyk pudagynda öňde tutulmaly wezipeleri kesgitländigini habar berýär.
Prezident Berdimuhamedow öz çykyşynyň başynda kanun çykaryjylyk boýunça köp işleriň bitirilendigini, ýerlerde saýlaw okruglarynda deputatlar tarapyndan geçirilýän duşuşyklaryň geriminiň giňeldilýändigini belledi.
Şeýle-de ol Türkmenistanyň adam hukuklary boýunça ygtyýarly wekili hakyndaky kanunynyň taslamasyny taýýarlamagyň möhüm wezipe bolup durýandygyny aýtdy. Ol bu işiň şu ýylyň dowamynda tamamlanmagy üçin zerur çäreleri görmäge çagyrdy.
Mundanam başga prezident, halkara hukuk normalaryna laýyklykda, milli kanunçylyga adam söwdasyna garşy göreş boýunça hem zerur bolan üýtgetmeleri girizmelidigini aýtdy.
«Dünýäde terrorçylykly hereketleriň güýçlenmegi döwletleriň milli howpsuzlygyna, bir çäk bitewüligine, raýatlaryň konstitusion hukuklaryna we azatlyklaryna aýratyn hem howp salýar» diýip, prezident häzirki döwürde dünýäde din bilen bagly bolýan ýaragly çaknyşyklara ünsi çekdi.
Türkmen prezidentiniň pikirine görä, milli we dinara garşylyklaryň ýitileşmegi bu meselä aýratyn üns berilmegini talap edýär.
Berdimuhamedow bu pikirini has-da anyklaşdyryp, «dünýäde emele gelen howply ýagdaýlary göz öňünde tutup, milli kanunçylyga gaýtadan seredilmelidigini we degişli üýtgetmeleri girizmelidigini» aýtdy.
Bu gürrüňden gelip çykýan netijä görä, Türkmenistanyň parlamenti «Dine uýmak erkinligi we dini guramalar hakyndaky kanunyň» rejelenen görnüşiniň taslamasyny taýýarlamaly.
Dünýäde terrorçylykly hereketleriň güýçlenmegi döwletleriň milli howpsuzlygyna, bir çäk bitewüligine, raýatlaryň konstitusion hukuklaryna we azatlyklaryna aýratyn hem howp salýar.
Halkara hukuk guramalarynyň ýyllyk hasabatlarynda Türkmenistanda adam hukuklarynyň we azatlyklarynyň ähli ugurlar, şol sanda din azatlygy boýunça çäklendirilýändigi, ýurt içinde garaşsyz adam hukuklary aktiwistleriniň işlemegine şert ýokdugy aýdylýar, metbugat, köp partiýalylyk barada döwrebap kanunlaryň kabul edilendigine garamazdan, ol kanunlaryň işlemeýändigi bellenilýär.
Şonuň bilen bir wagtda Türkmenistan dini azatlyklary hem çäklendirýän ýurt hökmünde tankytlanylýar.
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri geçen ýylyň noýabrynda Merkezi Aziýa saparynyň çäginde täjik we türkmen prezidentleri bilen duşuşanda bu ýurtlardaky yslam ekstremizmi we serhet howpsuzlygy meseleleri barada hem gürrüň edipdi.
«Roýters» habar gullugynyň habarçysy Mat Spetalnigiň ýazmagyna görä, Kerri şonda olara syýasy opponentlere basyş görkezmegiň garşylykly netije berjekdigini we radikalizmi çuňlaşdyrjakdygyny aýtdy. Mundanam başga, Azatlyk radiosyna ýurt içinden interwýu berýän raýatlaryň käbiri Türkmenistanda dini yzarlanmalaryň az däldigini aýdýarlar.
Prezident Berdimuhamedow deputatlar bilen duşuşykda Adalat ministrliginiň işini kämilleşdirmek, hukuk kadalarynyň berjaý edilişine gözegçiligi güýçlendirmek, raýatlaryň hukuklaryny hem azatlyklaryny kepillendirmek boýunça hem netijeli işleriň amala aşyrylmalydygyny belledi.
Türkmen lideriniň pikirine görä, bu wezipeleriň durmuşa geçirilmegi üçin «adalat ulgamynyň işini düzgünleşdirýän kanunyň kabul edilmegi» gerek.
Şeýle-de ol zähmet kodeksi, derman üpjünçiligi, çaga iýmit önümleri, maşgala kodeksi, suw kodeksi, ilaty durmuş taýdan goramak we beýleki kanunlar boýunça edilmeli işleri ýatlatdy.


text:
Şu gün Aşgabatda Türkmenistanyň öndürýän pagta önümleriniň halkara sergi-ýarmarkasy açyldy.
Bu sergini gurnamak bilen, dünýä jemgyýetçiligini ýurduň oba hojalyk pudagyndaky ösüşleri bilen tanyş etmek, dünýäniň öňdebaryjy önümçiligi boýunça tejribe alyşmak, şeýle hem bu ugurda daşary ýurtly kompaniýalaryň we kärhanalaryň wekilleri bilen bilelikde iş alyp barmak maksat edinilýär.
Pagta Türkmenistanyň oba hojalygynyň esasy önümçiligi hasaplanýar. Häzirki döwürde Türkmenistanyň pagta önümleri Hytaýa, Orsýete, Ukraina, Britaniýa, Koreýa Respublikasyna, Türkiýä, Eýrana we beýleki birnäçe ýurtlara eksport edilýär.


text:
2014-nji ýylda depe saçyňy üýşürýän, hopukdyryjy ýa-da gowulygy bilen geň galdyrýan wideolaryň ençemesi halkara köpçüliginiň üns merkezine düşdi. Ine-de, olardan käbiri.
Wideo marketing boýunça bilermenler gowy önümi derrew saýgaryp bilýärler. Şeýlelikde 2014-nji ýylda peýda bolan bu hopukdyryjy wideo hiç kimi biparh goýmady. Siz munuň täze bir zat däldigini aýdarsyňyz? Şeýlemi? Siz muny Arwahyň perzendi barada täze bir gorkunç kinonyň üstünde işleýän spesialistleriň pidasyna öwrülen Nýu Ýork şäheriniň köçelerinden geçip barýan adamlara aýdyň.
1. “Bagtly” Tähranda
Pharrell Williamsyň “Happy” ýagny bagtly atly üstünlikli meşhur aýdymy we sazly wideosy tutuş dünýä boýunça şatlyk duýgusyny mälim etmegiň sazly bir görnüşine öwrüldi.
Gazadan
Ýamaýka çenli
we Malaýziýada
Ýönekeý adamlar bu meşhur amerikan aýdymynyň “Bagtyň hakykatdygyna ynanýan bolsaň, el çarp” diýen sözlerini gaýtalap, hiňlendiler. Bu saza hatda öýdeçi haýwanlaram herekete geldiler.. Awstraliýada itleriň gatnaşmagynda düşürilen wideo 10 million gezek görüldi.
Emma tähranly bir topar “Bagtly Tähranda” ady bilen bu wideonyň özboluşly görnüşini döredenlerinde, bu Eýranyň häkimiýetleriniň göwnünden turmady. Sud wideoda surata düşürilen alty sany ýaş adamy gamçylamaga we türmä höküm etdi. Bu şertli tussaglyk boldy we wideony döreden türme tussaglygynda boldy. Bu waka halkara adam hukuklaryny goraýjy jemgyýet tarapyndan ýazgaryldy.
3. Ägirt möý-it mutanty
Bu önüm 2014-nji ýylda YouTube saýtynda öňe saýlanan wideolaryň biri boldy.
Sylwester Wardega öz iti "Chikana" ataýry möýüň geýmini geýdirip, ony mundan bihabar adamlaryň öňünden duýdansyz çykaryp, bu görnüşiň adamlara edýän täsirini surata düşürdi. Bu wideo 100 milliondan gowrak gezek görüldi.
4. Germaniýa Braziliýada dünýä kubogynyň ýeňijisi
FIFA-nyň 2014-nji ýylyň Dünýä kubogy ugrundaky ýaryşynyň braziliýaly guramaçylary 3.4 million gatnaşyjylara we dünýä boýunça 1 milliard çemesi tomaşaçylara hakyky ýaryşy görkezmäge taýýarlanypdylar. Emma Braziliýanyň abraýly milli komandasy, ýarymfinala çyksa-da, soňra kemsidiji ýagdaýda utuldy. Germaniýa 7:1 hasaby bilen ýeňiş gazandy. Ine-de, bu täsir galdyryjy wideo:
5. Siriýaly gahryman oglan gyz doganlaryny “halas edýär”
Noýabryň başynda peýda bolan wideo urşa gark bolan Siriýada üç ýyl bäri dowam edýän betbagtçylykly we çykalgasyz ýagdaýda ýagşy umyda we gahrymançylyga bolan ynamyň kiçijik bir subutnamasy boldy. Emma Siriýanyň tozanly köçesinde bir ýaş oglanyň öz doganyny howpsuz bir ýere äkitmäge synanyşýandygyny görkezýan wideo galp bolup çykdy. Tutuş dünýä boýunça habar serişdeleri tarapyndan görkezilen bu wideo şübhe bildirilensoň, norwegiýaly film döredijiler filmi tutuş dünýäde çagalaryň urşuň täsirinden ejir çekýändigini görkezmek üçin döredendiklerini boýun aldylar.
Emma mundan öň millionlarça adam “siriýaly gahryman oglanyň”, ýagny Maltadaky film alynýan meýdanda öz roluny ýerine ýetiren tölegli artistiň – mergeniň okundan aman galyp, ýaş gyzy halas edişine demini alman, syn etdi.
Hakykatyň üstüniň açylmagy gahar-gazap döretdi.
6. Perthde iPhone 6 telefonyň ilkinji eýesi ony söhbetdeşligiň dowamynda gaçyrdy
Dünýä ýüzünde iň girdejili kompaniýalaryň biri ýokary tehnologiýa läheňi Apple öz ýokary derejeli önümçiligini 2014-nji ýylda hem dowam etdirdi. Futuristik iWatch önüminden daşgary kompaniýa öz meşhur iPhone önüminiň ýaýraýyş gerimi boýunça gazanan öz soňky rekordlaryndan hem öňe geçdi.
Apple öz önümleriniň möçberini ägirt uly derejelere ýetirip, gymmatbaha täze gurallarynyň hyrydarlarynyň sanyny artdyrmak ugrunda hem ädim ätdi. Awstraliýanyň telewideniýesi Perthde iPhone 6 telefonynyň ilkinji hyrydaryny görkezdi.
7. RT telekanalynyň amerikan žurnalisti Liz Wahl işden çekildi
Orsýetiň Krym ýarym adasyny Ukrainadan basyp alyp, öz düzümine goşmagy, Ukrainanyň gündogarynda Malaýziýanyň uçarynyň heläkçilige uçramagy we Ukrainadaky beýleki wakalar bilen baglylykda Moskwa 2014-nji ýylda wakalara öz garaýşyny köpçülige ýetirmek boýunça gaýduwsyz kampaniýany alyp bardy.
Azat Ýewropa/ Azatlyk Radiosy we Orsýete syn edýän beýlekiler informasiýanyň we medeniýetiň “ýaraglandyrylandygyny” bellediler. Emma bu tagallalar Orsýet üçin negatiw netije berdi, Orsýetiň iňlis dilindäki RT halkara telekanalynyň alypbaryjylary göni efirde gidýän gepleşigiň dowamynda öz wezipelerinden ýüz öwürdiler.
Alypbaryjylaryň biri, amerikaly Liz Wahl göni efirde “Orsýet hökümeti tarapyndan maliýeleşdirilýän we Putiniň hereketlerini aklamaga gönükdirilen propagandistik habar serişdesiniň düzüminde galmak islemeýändigini” aýtdy.
8. Şotlandiýanyň garaşsyzlygyna Williniň garaýşy
Ýylyň dowamynda üns merkezinde bolan wakalaryň ýene biri – Şotlandiýanyň garaşsyzlygy boýunça ses berişlik boldy. Ses berişligiň netijeleri “Bile bolmak has gowy” atly kampaniýanyň ýeňiş gazanandygyny görkezen hem bolsa, jemgyýetiň ikä bölünendigi hem belli boldy.
Beýik Britaniýanyň premýer-ministri Gordon Brown we Şotlandiýanyň milletçi lideri Alex Salmond hersi mälim eden wagtynda:
alasarmyk ýagdaýdaky şotlandiýalylar we daşary ýurtlular ABŞ-nyň “The Simpsons” atly multfilminiň gahrymany Willä nazarlaryny dikdiler.
9. Nýu Ýorkda aýal-gyz halyňa 10 sagatlap ýöremek
Ýaş zenan bolsaň, hatda Nýu-Ýorkyň köçelerinden ýöräp barýanam bolsaň, munuň döredýän kynçylyklary az däl. Bu wideo dünýäniň köp şäherlerinde aýallaryň günde diýen ýaly kemsitmeleriň dürli görnüşlerine uçraýandyklaryny görkezýär. Bu wideoda meýletin surata düşen bir gyzyň köçeden ýöräp barýarka ýüzbe-ýüz bolýan oňaýsyz pursatlary görünýär. Aýallaryň hatda liberal jemgyýetde-de häli-şindi çylşyrymly ýagdaýlara gabat gelýändigini paş edýän bu wideo halkara derejesinde uly diskussiýalary döretdi.
Goşmaça wideo
800 milliondan gowrak gezek seredilen bu wideony ýene bir gezek görseňiz, ýylgyrsaňyz gerek.


text:
Şwesiýanyň lukmanlary dünýäde ilkinji bolup ýatgyny “peresadka” etmek, ýagny organy kesip birikdirmek ýoly arkaly edilýän operasiýany geçirendiklerini mälim edýärler.
Geçen hepde ahyrynda iki sany 30 ýaşlaryndaky şwed aýalyna olaryň ejeleriniň ýatgysy oturdyldy.
Göteburg uniwersitetiniň spesialistleriniň aýtmaklaryna görä, lukmanlar bu operasiýany kynçylyksyz amala aşyrypdyrlar. Ýöne bu operasiýa şowly geçdi diýip onuň diňe “peresadka” edilen aýalyň sagdyn çaga doguranyndan soň aýdyp boljakdygyny spesialistler nygtaýarlar.
Operasiýa edilen aýallaryň biriniň ýatgyda rak keseliniň döremegi sebäpli birnäçe ýyl mundan ozal ýatgysy kesilip aýrylan aýaldygy, beýlekisiniň bolsa ýatgysyz dünýä inen zenandygy aýdylýar.


text:
Gaýgy-gama batan Jyldyz Azaýewa Gyrgyzystanyň günortasynda, uzakda ýerleşýän bir obada aradan çykan 76 ýaşly ejesini jaýlamaga gideninde, has agyr gaýgy-hasrat entek öňdedir diýip, asla pikir etmändir.
Geçen hepde sanlyja günüň dowamynda Kanygül Satybaldiýewanyň galyndysy iki gezek jaýlanyp, çykarylyp, ahyr-soňy bir gizlin ýerde topraga berildi.
Bu waka Merkezi Aziýanyň resmi taýdan dini erkinlige eýerýän bu respublikasynyň sowa jemagatlarynda dini ynançlary saýlap almak çygrynyň nädereje çäklidigini görkezýär.
Azaýewanyň ejir-azaby Satybaldiýesawa Günorata Gyrgyzystanyň Ala-Buka etrabynda ýerleşýän dogduk obasy Sary-Talaada 13-nji oktýabrda ýogalanyndan soňra başlandy. Onuň ýasly maşgala agzalary obalarda bar bolan däp boýunça nesiller boýy edilýän ähli zatlary edip, ony ýerli gonamçylykda, ondan ozal aradan çykan garyndaşlarynyň mazarynyň ýanynda jaýlamagy planlaşdyrýar.
Ýöne basym jedel döräp, obanyň ähli ilaty diýen ýaly Azaýewa garşy çykýar. Sebäp? Satybaldiýewa ilatynyň aglaba köplügi musulmanlardan bolan obada öz dini ynanjyny ýerine ýetiren hristian ekeni. Ýerli dini ýolbaşçylar hem gonamçylykda diňe musulmanlar jaýlanmaly edipdirler.
Gizlin ýerde jaýlamak
Maşgalanyň dini ynanjynyň garyşykdygy-da – Satybaldiýewanyň adamsy musulman, ýöne onuň özi bilen iki gyzy hristian dinine giren – dawa-jenjeli ýatyryp bilmändir. Tersine, oba ymamy, ejeleriniň gonamçylykda jaýlanmagyna tölenýän baha ýaly hristianlykdan çykmak üçin, gyzlara basyş ederli görnüpdir.
14-nji oktýabrda ymamyň ýolbaşçylygynda uly märeke maşgalanyň öýüne gelýär.
"Olar menden hristianlykdan çykyp, yslam dinine girmegimi soradylar. Muny ejemiň hatyrasyna kabul etmeli diýdiler. Olar meni bu işe mejbur edip, munuň beýlekilere sapak bolmagyny isleýändiklerini aýtdylar" diýip, Azaýewa Azatlyk Radiosynyň gyrgyz gullugyna gürrüň berdi.
Ýöne bu-da bolmandyr. Azaýewa onuň talaplary bilen ylalaşanyndan az salym soňra ymam oňa ejesini maşgalanyň melleginde jaýlamalydygyny bildirip, "keseki dinden" halas etmek bilen özüniň oňa ýeterlik kömek edendigini aýdypdyr.
Ymamyň pikiri üýtgärli görünmänsoň, Azaýewa maşgalasynyň ýerli resmileriň ejesini golaýdaky Oruktu obasynda jaýlamak boýunça eden teklibi bilen ylalaşandygyny aýdýar.
Umydyny ýitiren maşgala ýerli resmileriň Satybaldiýewany etrap merkezi Ala-Bukanyň şäher gonamçylygynda jaýlamak baradaky teklibini kabul edipdir. Ýöne Azaýewanyň aýtmagyna görä, ejesi jaýlanyndan soň ýerli musulman hem hristian ýolbaşçylar ol mazardan çykarylyp, başga ýere geçirilmeli diýip ylalaşypdyrlar. Sebäp? Satybaldiýewa baptist. Bu-da köp gyrgyz raýatlarynyň, däp boýunça, kabul eden hristianlyk ynanjy bolan ors prawoslaw kilisesine degişli däl.
Ahyr-soňy Satybaldiýewa bir gizlin ýerde jaýlanýar. Munuň hem nirededigini diňe ýerli resmiler bilen maşgala agzalary bilýärler.
Dini erkinligiň çäkli definirlenmegi
19-njy oktýabrda aýalynyň mazarynyň başynda duran Akjol Azaýew gözünden ýaş akdyryp: "Wah, ezizim, başyňdan geçen bu ejir-azaplardan soňra seniň indi behiştde bolmagyňy dileg edýärin. Bu zatlary saňa kim eden hem bolsa, eden işleriniň jogabyny berer" diýýär.
78 ýaşly Azaýew öz aýaly bilen 50 ýyla golaý bile ýaşapdyr.
Synçylaryň aglabasy öňki Sowet giňişliginde, hatda ähli dini ynançlary gowy garşylaýandygy resmi taýdan ileri sürülýän ýurtlarda-da, dini erkinligiň çäkli definirlenmegi şindi-de dowam edýär diýip zeýrenýärler.
"Soňky ýyllarda Gyrgyzystanda ymamlaryň we oba ýaşulularynyň musulman dälleriň ýerli gonamçylyklarda jaýlanmagyny ret etmegine ençeme gezek şaýat bolduk" diýip, Norwegiýada ýerleşýän we dini erkinliklere gözegçilik edýän "Forum 18" guramasynyň işgäri Feliks Korleý aýdýar. "Bu protestantlary, bahaýylary, ýehowanyň şaýatlaryny we hare krişna eýerýänleri öz içine alýar. Merhumyň maşgala agzalarynyň bu barada edip bilýän zady köp däl".
Merkezi Aziýanyň beýleki ýurtlarynda bolşy ýaly, Gyrgyzystanda-da hristian dinine girenleriň aýry ýerde, hristianlaryň gonamçylyklarynda jaýlanmagy üçin basyş edilýär. Bu gonamçylyklar hem taryhy taýdan etnik orslaryň gonamçylyklary. Ýöne ýerli musulman häkimiýetler köplenç ýerli yslam däplerinden daşardakylary gowy garşylamaýandygy sebäpli tutuş öňki Sowet Soýuzyndaky prawoslaw kiliseleriniň hem täzeräk bolan hristiýan mezheplerine bäsdeş diýip garap, olary ýekirmegi mümkin.
Korleý dini ynançlar sebäpli döreýän dartgynlylyklaryň merhumyň şäher gonamçylyklarynda - bular kanun boýunça hemmelere açyk- jaýlanmagyny-da bökdemegi mümkin diýýär.
Gyrgyzystan resmi taýdan ateist bolan Sowet Soýuzyndan 1991-nji ýylda garaşsyz bolanda dini erkinlik baradaky halkara konwensiýalaryny ratifisirledi. Ýöne gyrgyz halky islän dini ynanjyny saýlap tutmakda erkin bolsa-da, merhumy jaýlamaga gezek gelende bu konwensiýa gowşaýana meňzeýär.
"Biziň garaşsyz ýurdumyzyň ilkinji müftüsi Kimsanbaý Hajy bir fatwa çykaryp çykaryp, beýleki dinlere eýerýänleriň musulmanlar bilen bir ýerde jaýlanmagyny gadagan etdi. Häzirki mollalar hem şol tabşyryga eýerýärler" diýip, döwlete degişli däl "Yslam Taalimi" atly guramanyň wekili Dilmurat Orazow 19-njy oktýabrda Azatlyk Radiosyna aýtdy.


text:
Halkara boks federasiýasy türkmen emini Işanguly Meretnyýazowy “yzyna ugratdy” diýip, “Euronews” telekanalynyň habar merkezi maglumat berýär.
BBC Rus gullugynyň berýän maglumatyna görä, Olimpiýa oýunlarynyň çäklerinde azeri boksçusy Magomed Abdulhamidow bilen ýaponiýaly boksçy Satoşi Şimizunyň arasynda geçirilen bäsleşigiň netijesi boýunça dawa ýüze çykypdyr. Bu duşuşyga türkmenistanly Işanguly Meretnyýazow eminlik etdi.
Abdulhamidowyň duşuşygyň üçünji tapgyrynda alty gezek ýere ýykylandygyna garamazdan, bäsleşigiň netijesinde onuň 22:17 hasaby bilen yeňiji diýlip yglan edilendigi habar berilýär.
Azeri boksçusynyň ýere ýykylandygyna garamazdan, Meretnyýazow duşuşygy duruzman, bäsleşigi dowam etdiripdir. Üstesine-de, Meretnyýazow Abdulhamidowyň kellesindäki baş goragyny düzedip, munuň bilen ýaponiýaly boksçynyň toparynda nägilelik döretdi diýip, “Associated Press” habar berýär.
Türkmenistanly boks emini Işanguly Meretnyýazov (çepde) ýaponiýaly bokusçy Satoşi Şimizunyň (sagda) we azerbaýjanly atlet Magomed Abdulhamidowyň (merkezde) bäsleşigini synlaýar.
Halkara boks federasiýasy çarşenbe güni giçlik Meretnyýazowyň çykaran netijesine täzeden seredip, türkmen emininiň duşuşygyň dowamynda üç nokdauny hem gözden sypdyrandygyny belledi, diýip “CBCsport” ýazýar.
Şeýle-de Abdulhamidow bilen Satoşiniň duşuşygynda goýberilen nogsanlyklar sebäpli, Azerbaýjanyň tehniki resmisi Agajan Abyýew hem Olimpiýa oýunlaryndan çetleşdirildi.
Abyýew baglaşylan şertnamadaky “öz ýurduň wekili bilen habarlaşmaly däl” diýen düzgüni bozandygy üçin, oýunlardan gyrakladyldy.
Olimpiýa oýunlarynyň çäklerinde penşenbe güni geçirilen bäsleşikleriň netijesinde, gazanylan umumy medal sany boýunça ABŞ öňde barýar. Birleşen Ştatlaryň hasabynda 37, şol sanda 18 altyn medal bar. Ikinji orunda Hytaý bolup, onuň 34, şol sanda 18 altyn medaly bar. Üçünji orunda bolsa Ýaponiýa dur. Ol ýaryşlarda häzire çenli 19 medal almagy başardy.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Ussat taekwondoçylaryň bäş medaly
Tailandyň paýtagty Bangkok şäherinde WTF taekwondo görnüşi boýunça iri halkara ýaryş geçirildi. Oňa 12 ýurtdan — Hytaýdan, Hindistandan, Nepaldan, Malaýziýadan, Şri-Lankadan, Wýetnamdan, Omandan, Taýpeýden we beýlekilerden 300-e golaý türgen gatnaşdy. Türkmenistanyň ýygyndysy bäş medal — dört kümüş we bir bürünç medal gazanyp, ýokary netije görkezdi.
Muhammet Rozyýew (59 kilograma çenli), Aleksandr Kuwarzin (63 kilograma çenli), Serdar Çaryýew (68 kilograma çenli) we Rzaguly Toýmyradow (73 kilograma çenli) özleriniň jemleýji tapgyra çykmagyna ýol açdylar. Aýlar Gurbanowa (53 kilograma çenli) hormat münberiniň üçünji basgançagyna çykdy.
Habarlar #Taekwondo
- Soňky habarlar
Höweslendirmek — sport ýeňişleriniň kepili05 Dekabr, 2016 (15:12)
- Soňky habarlar
Ussat taekwondoçylaryň bäş medaly30 Oktýabr, 2016 (17:43)
- Soňky habarlar
Türkmen taekwondoçylary - Aziýanyň iň gowy toparlarynyň üçlüginde30 Mart, 2016 (18:30)
- Soňky habarlar
Aziýanyň çempionatynda türkmen taekwondoçylary iki kümüş we bir bürünç medala eýe boldular: iki günde 10 medal28 Mart, 2016 (16:25)
- Soňky habarlar
Taekwondoçylaryň Aziýa çempionatynda üstünlikli badalga almaklary27 Mart, 2016 (17:59)
- Soňky habarlar
Türkmen taekwondoçylary Almatyda Aziýanyň çempionatynyň hem-de Italiýada dünýä çempionatynyň medallary ugrunda göreşerler16 Fewral, 2016 (12:51)
- Soňky habarlar
Türkmen taekwondoçylarynyň üstünligi06 Dekabr, 2015 (21:10)
- Soňky habarlar
Ýaryşyň başynda dört medal04 Dekabr, 2015 (21:11)
- Soňky habarlar
Türkmen taekwondo ussatlarynyň ajaýyp çykyşy08 Noýabr, 2015 (21:21)
- Soňky habarlar
Dünýä çempionatyndaky üstünlikli badalga28 Awgust, 2015 (21:49)
- Soňky habarlar
Biziň watandaşlarymyz halkara ýaryşlarynda uly üstünlik gazandylar19 Mart, 2015 (22:39)
- Soňky habarlar
Söweş sungatynyň ussatlarynyň bäsleşigi26 Dekabr, 2014 (18:29)
- Soňky habarlar
Dünýäniň kubogyny almak ugrundaky ýaryşda türkmen taekwondoçylary bäş sany medala eýe boldular07 Dekabr, 2014 (18:32)
- Soňky habarlar
Jogapkärli ýaryşlaryň öň ýanynda28 Awgust, 2014 (19:45)
- Soňky habarlar
Täze üstünlikleriň bosagasynda14 Awgust, 2014 (19:52)
- Soňky habarlar
Dünýä çempionatynda türkmen türgenleriniň nobatdaky medallary09 Awgust, 2014 (19:55)
- Soňky habarlar
Türkmenistanlylaryň dünýä çempionatynda ilkinji ýeňişleri07 Awgust, 2014 (19:56)
- Soňky habarlar
Dünýä çempionatynyň öň ýanynda27 Iýul, 2014 (20:05)
- Soňky habarlar
Sport täzelikleri18 Maý, 2014 (18:35)
- Soňky habarlar
Türkmen mekdep okuwçylary Kazanda geçirilen Halkara sport festiwalynda altyn we kümüş medallary aldylar27 Aprel, 2014 (19:07)


text:
Azatlyk Radiosy: Oş we Jelalabat şäherlerinde ýüze çykan çaknyşyklaryň düýbünde nähili sebäpler ýatyr?A.Welsapar:
Oş wakalarynyň düýbünde etniki problemalar ýatyr. Oş şäherinde 250 müň töweregi adam ýaşaýar. Şolaryňam gylla ýarysy diýen ýaly etniki özbekler. Olar özlerini etniki taýdan kemsidilýän hasap edýärler. Ýerli gyrgyzlar bolsa, tersine, özbek ilatyny çakdanaşa aktiwlikde günäleýärler, hamana, olar biziň hakymyzy iýýärler diýip hasap edýärler. Munuňam sebäbi ol regionda ozaldan belli problema – ilat gür, ýerem az.
Taryha göz aýlasaň, onda Oş şäheri Orta Aziýanyň köneden oturymly ýerleriniň biri. Umuman, Fergana jülgesinde, şol sanda Oş hem Jelalabat şäherlerinde, şular ýaly konfliktiň ýüze çykmagynyň esasy sebäbi – bu ýerler etniki taýdan garym-gatym hem Orta Aziýanyň köneden gür ilatly regionlary. Bu taýda mydama-da ilat sany köp, ýerem hemişe az, üstesine-de häzirki wagtda sosial ýagdaýam agyr. Bu regiondaky etniki hem sosial konfliktleriň köki şolar ýaly düýpli problema barýar. Häzirki ýaly dawalar, ganly çaknyşyklar bu taýda ozalam bolupdy 1990-njy ýylda, Sowet Soýuzy döwründe, häzirem, ine, şeýle ýagdaý, gynansagam, gaýtalandy.
Agzalan problemalar kiçi-girim mesele däl, ýagny regionda ilatyň köplügi, ýeriňem ýetmeýänligi, adamlaň sosial-durmuş şertleriniňem pes bolmagy we şonuň bilen bagly problemalaryň hem kem-kemden toplanyp, wagtynda-da çözülmänsoň, ahyry, ynha, 2010-njy ýylda öňki bolan tragediýa gaýtadan ýene-de gaýtalandy, ýene-de etniki konflikt turdy. Azatlyk Radiosy: Häzirki konflikti nähili çözüp bolar? Meseläniň çözgüdi nämede diýip hasap edýärsiňiz?
A.Welsapar:
Häzirki konfliktiň çözgüdi, elbetde, ykdysady hem sosial sferada ýatyr. Eger-de Oşda we Jelalabatda, umuman, şol regionda hem şoňa meňzeş beýleki ýerlerde häkimiýetler öz wagtynda ýaşlaň problemalaryny, işsizlik problemasyny akylly-başly çözen bolsalar, onda häzirki çaknyşyklar ýüze çykmazdy. Şol ýerde etniki meseleleriň, problemalaryň barlygy ozaldanam bellidi. Ýöne häkimiýetler öňki gezegem, ýagny 1990-njy ýylda, Sowet goşunyny salyp, güýç bilen basyp ýatyrdylar. Bu, elbetde, dogry, ganly konfliktlere ýol bermeli däl, olary güýç bilenem bolsa, derrew duruzmaly. Ýöne, gynansagam, şondan soň bar bolan problemalar ýatdan çykaryldy, şol durşuna düýpli çözülmän galdyryldy. Olaram kem-kemden artyp, toplanyp, ynha, täzeden ýene urup çykdy. Indi häzir şol konfliktlerden hemişelik dynmak üçin ilki bilen sosial hem ykdysady problemalary çözmeli. Adamlara mellek ýerleri gerekmi – bermeli, beýleki zerur meselelerine esewan etmeli. Şol taýdaky problemalar bilen tanşyp görseň, köp zatlara göz ýetirýärsiň: ýaşlar öýsüzlikden, işsizlikden kösenýärler. Olara mellek ýerleri gerek, öý gurunmaga serişde gerek, iş ýerleri gerek. Eger-de häkimiýetler bu soraglary tizden-tiz hem uzak möhletleýin çözüp bilseler, onda, meniň pikirimçe, regionda şuňa meňzeş konfliktleriň hemişelik öňüni alsa bolardy.Azatlyk Radiosy: Azatlyk Radiosynyň websahypasyna Oşdaky wakalar bilen baglanyşykly çap edilýän maglumatlara gelýän teswirlerde şeýle düşünjeler öňe sürülýär: “Merkezi Aziýa ýurtlarynyň halklaryna erkinlik bererden ir. Bu taýda entek awtoritarizm nähilem bolsa bir görnüşde dowam etdirilmeli”. Eýse, häzirki wakalaryň demokratiýa ýa awtoritarizm bilen nähili baglanyşygy bar?
A.Welsapar:
Ol wakalaň demokratiýa bilen baglanyşygy ýokdur, ýöne awtoritarizm bilen welin, näçe diýseň, baglanyşygy bardyr. Sebäbi Orta Aziýada uzak wagtlap diktatura höküm sürdi: ozal-a tas bir asyrlap totalitar sowet gurluşy dowam etdi, ýaňy ondan dynylyp, garaşsyzlyga çykylansoňam, bu regionyň döwletlerinde milli awtoritar režimler emele geldi. Awtoritar dolandyryşly režimlerde-de söz azatlygyna, demokratiýa ýene-de ýol berilmedi, onsoň ozaldan gelýän problemalar toplandy gitdi oturdy. Oşda we Jelalabatda ýüze çykanam hut şol wagtynda çözülmedik problemalardan. Oşda adamlara ýörite meçew berlipdir diýen habarlar bar. Belki, şeýledir, kimdir birine Gyrgyzystanda 27-nji iýunda ýurduň täze Konstitusiýasy bilen baglanyşykly geçirilýän referenduma päsgel bermek gerekdir? Ýöne eger aslynda düýpli problema bolmasa, meçew berip, beýle ullakan ganly konflikti turuzmak mükin däl.
Çözülmedik meseleler häzir Orta Aziýanyň käbir beýleki ýerlerinde-de bar hem assyrynlyk bilen ösüp gidip otyr. Sebäbi üstüni basyranyň bilen hiç bir problama öz-özünden çözülenok ýa ýok bolup gidenok, ol diňe bildirmän ulalýar we özüni görkezmek üçin diňe amatly pursata garaşýar, amatly ýagdaý dörände-de, ýagny häkimiýet sähel gowşasa ýa şoňa meňzeş ýagdaý bolsa, ozal çözülmedik, üsti gömlen dawa-jenjeller ”dişini” görkezýär. Ýöne olary demokratiýa bilen baglanyşdyrmak örän adalatsyzlyk bolar. Sebäbi demokratik ýurtlarda şeýle problemalar açyk hem has öňünden çözülýär. Diktaturanyň höküm sürýän ýurtlarynda welin, ençeme düýpli problemalar çözülenok-da, diňe basylyp ýatyrylýar. Onsoň şol basylyp ýatyrylan konfliktler, soňra islendik wagtda ýene-de täzeden gaýtalanyp bilýär.
Şonuň üçinem häzirki wagtda Gyrgyzystanda bolup geçýän bu tragiki konflikti, ganly çaknyşyklary demokratiýa bilen baglanyşdyrýan adamlar, elbetde, ol problemalaň köküne ýa-da düşünenoklar, ýogsa-da düşünmek islänoklar.Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň iki sany uçary iberip, türkmen studentlerini alyp gaýtmagyna nähili baha berýäňiz?A.Welsapar:
Bu örän gowy ädim.Bu meselede biz garaşsyzlyk döwründe ilkinji gezek Türkmenistanyň öz graždanlary hakynda, onda-da öz ýaş adamlary, studentleri hakynda eden aladasyny gördük. Şeýle ýagdaýlarda islendik döwlet, eger-de ol özüne hormat goýýan bolsa, onda hökman öz adamlarynyň aladasyny edäýmeli! Bu başga hili bolubam bilmez. Şonuň üçinem edil häzir Türkmenistandan iki sany uçaryň baryp, türkmen studentlerini ýurda alyp gaýtmagy – örän gowy waka. Biz şu meselede ilkinji gezek Türkmenistanyň döwlet hökmünde öz adamlary, graždanlary hakynda edýän aladasyny görýäris.
Bu işde geleňsizlik edilse, örän uly ýalňyşlyk bolardy. Sebäbi Gyrgyzystanda häzirki wagtda müňlerçe türkmen studentleri okaýar. Türkmenistanyň daşary ýurtlarda okaýan türkmen ýaşlaryna gyýa göz bilen garaýanlygy sebäpli, gynansagam, Gyrgyzystandaky türkmen studentleriniň anyk sanyny bilemzok. Ýöne diňe Oşuň özünde bäş sany ýokary okuw jaýynyň bardygyny göz öňünde tutsaň, onda häzirki günlerde gandöküşikli etniki konfliktleriň barýan ýerinde müňden gowrak türkmen ýaşlarynyň barlygyny çak etse bolar.
Iň möhüm mesele-de, häzirki wagtda zerurlyk bilen Türkmenistana alnyp gaýdylan studentleriň soňra koflikt ýatansoň, regionda we Oş şäherinde dunuklylyk dikeldilensoň, gurmaçylykly ýagdaýda öz okaýan şäherlerine dolanyp barmagyna ýardam bermeli. Sebäbi ýaşlar soňra öz okuwlaryny ýene-de dowam etmeli. Ýaşlaryň okuwyny giden-gitdi kesmek hem olaryň ene-atalarynyň öz çagalaryna Türkmenistanda mümkin bolmadyk ýokary bilimi berjek bolup eden çykdajylaryny köýdürmek bolmaz.


text:
Azerbaýjan Daglyk-Garabag regionynda Ermenistan tarapyndan goldanýan separatistleri ok atyşygy bes etmek baradaky ylalaşygy bozmakda aýyplady.
Azerbaýjanyň Goranmak ministrligi 7-nji aprelde ýaýradan beýannamasynda separatistleriň soňky 24 sagatda ýaraşygy 119 gezek bozandygyny aýtdy.
Goranmak ministrliginiň ýene bir beýannamasynda Ermenistanyň güýçleriniň Azerbaýjanyň Nahçiwan eksklawyny ençeme gezek oka tutandygyny habar berdi.
Nahçiwan Ermenistanyň, Eýranyň we Türkiýäniň arasynda ýerleşýär.
5-nji aprelde ok atyşygy bes etmek barada ylalaşyga gelneli bäri Azerbaýjan we Daglyk-Garabagdaky separatistler “kontakt liniýasyndaky” ýagdaýyň dartgynly bolandygyny, emma asudalygyň saklanandygyny aýtdylar.
Baku we Ýerewan Daglyk-Garabag boýunça konfliktli ýagdaýda galýarlar.
2-nji aprelde başlanyp, dört günläp dowam eden söweşler esasan ermeni ilatly Daglyk-Garabag 1990-njy ýyllaryň başynda bolan uruşdan soňky döwürde iň zorlukly ýagdaýy başdan geçirdi.


text:
Dünýäde amatsyz şertlerde ýaşaýan çagalaryň köpüsine garyplyk, sowatsyzlyk we ir ölmek howpy abanýar diýlip, BMG-niň UNICEF çagalar fondy 28-nji iýunda ýaýradan täze hasabatynda aýdýar.
Çagalaryň dünýä derejesindäki ýagdaýyna syn berilýän hasabatda bellenişine görä, häzirki tendensiýalar dowam edip, amatsyz şertlerde ýaşaýan çagalara üns artdyrylmasa, 2030-njy ýyla çenli dünýäde 69 million çaga bäş ýaşyna ýetmän ýogalar, 60 million çaga bilim almak mümkinçiliginden mahrum bolar, 167 million çaga garyplykda ýaşar.
Çagalara abanýan howplaryň esasy sebäbi garyplyga bagly bolýar.
Türkmenistanda şu günler bazarlarda araba sürýän, ýük daşaýan ýa-da awtoulaglary ýuwup, gazanç edýän çagalary has köp görse bolýar.
Gazanç edýänleriň eli ýuka maşgalalaryň çagalardygyny ýerli synçylar aýdýarlar we munuň bilen bir wagtda Türkmenistanda döwletiň çagalar barada edýän aladalaryny mahabatlandyrýan çäreleriň hem köpelendigini belleýärler.
Şu günler oba ýerlerinde çagalaryň mal bakýandygyny we ekin meýdanlarynda işleýändigini görmek mümkin.
“Mundan 5-6 ýyl ozal men, çaga wagtymda, tomus kanikulyna dynç alyş diýseler, geň görýärdim. Obada, esasan, okuwa gitmedik wagtyňy diňe işläp geçirmeli, çaga bolsaňam. Ýeriň bolsa işi gutaranok, daýhan çagasy bolsaň dagy hasam” diýip, Azatlyk Radiosynyň ”Azathabar.com” websaýtyna ýazylan teswirleriň birinde bellenilýär.
Türkmenistanly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew häzirki wagtda guramaçylykly dynç almagyň türkmenistanly çagalaryň ençemesine elýeterli däldigini aýdýar: “Bellemeli ýagdaý, öň etraplarda, mekdeplerde gündiz işleýän dynç alyş lagerleri bardy. Olaryň sany üzül-kesil azaldy. Ýene bir bellemeli ýagdaý, her etrabyň özüniň tomus paslynda işleýän dynç alyş lagerleri bardy. Ine, olar çeşmeleriň boýunda, dag jülgelerinde bolýardy. Indi her näçe gynandyryjy bolsa-da, häzir şol lagerler işlänok. Ýogsa, çagalaryň dynç almagy üçin şert döretmäge şol ýerde uly mümkinçilik bar, tebigatam. Emma, haýp, edilýän alada ýok, baş alada-da şolary ýola goýmak üçin maliýe serişdesi goýberilenok”.
Çagalaryň saglygy
Tükrmenistanda çagalaryň saglygy bilen bagly ýagdaýa degişli elýeterli resmi sanlar örän ujypsyz.
UNCEF çagalar Fondunyň Türkmenistandaky edarasy ýurtda her ýyl 100 müň çemesi çaganyň dogulýandygyny habar berýär. Şeýle-de bäş ýaşyna ýetmedik çagalaryň arasyndaky ölüm derejesini azaltmak ugrunda iş alynyp barylýandygy we häzir her bir müň çagadan ýogalýanlaryň sanyny 50-den 33-e ýetirmek maksadynyň göz öňünde tutulýandygy bellenilýär.
Türkmenistanly aýallar lukmany Ýelena Serebrýannik ýurtda çaga ölümine medisina hyzmatlarynyň ilat köpçüligi üçin gymmatlygynyň, lukmanlaryň taýýarlyk derejesiniň gowşaklygy sebäpli nädogry bejeriş berilýändiginiň esasy sebäp bolýandygyny aýdýar.
Türkmenistanly lukman hakyky ýagdaýyň ýaşyrylmagynyň hem saglygy saklaýyşdaky problemalara netijeli çemeleşmegiň öňüne böwet bolýandygyny belledi: “Keselhanalara, laboratoriýalara nädogry sanlary bermek barada ýörite tabşyryk berilýär, näsaglar sagat diýlip keselhanadan çykarylýar, keselhananyň statistikasyny ýaramazlaşdyrýar diýlip, agyr keselli çaganyň keselhana alynmaýan halatlary hem bolýar, netijede çaganyň ene-atasy bir keselhanadan başgasyna gatnap, bolmasyz ýagdaýa duçar bolýarlar”.
Resmi çäre
UNCEF guramasynyň Türkmenistandaky edarasy şu aýda çap eden maglumatynda çagalaryň sosial taýdan goralmagynyň zerurlygyna ünsi çekdi. Maglumatda sosial goragyň pul kömegi, saglyk we bilim taýdan üpjünçilik, jemgyýetçilik aladalary we maşgala ýagdaýy ýaly meseleleri öz içine alýandygy bellendi.
UNICEFI-iň maglumatynda köp çaganyň esasy zerurlyklardan mahrum bolup, garyplykda ýaşaýandygy, iň gowşak we kemsidilen topara maýyp çagalaryň, millet we dil taýdan azlyk toparlaryň we migrasiýanyň täsiriniň astyna düşen çagalaryň girýändigi aýdyldy.
UNCEF öz maglumatynda türkmen hökümetini çagalaryň hukuklaryny goramaga çagyrýar, şeýle-de çagalaryň öz hak-hukuklaryndan habarly bolmagynyň ähmiýetini nygtaýar: “Çagalary sosial taýdan goramak üçin çagalaryň we olaryň maşgalalarynyň durmuşyny gowulandyrmak üçin pudagara hyzmatdaşlyk, maliýe çykdajylar we syýasy erk-isleg gerek”.
Türkmenistan 1994-nji ýylda BMG-niň “Çagalaryň hukuklary boýunça konwensiýasyny” makullady, 2005-nji ýylda çaga zähmedini gadagan edýän “Ýaşlaryň zähmet kepilligi hakynda” kanuny kabul etdi, 2008-nji ýylda çaga zähmetiniň oba hojalygynda ulanylmagyny gadagan edýän prezidentiň ýörite karary çykaryldy, 2014-nji ýylda “Çagalaryň döwlet kepilnamalary hakynda" kanun kabul edildi.


text:
Makedoniýanyň sudy bäş söweşijini “Yslam döwleti” atly topara gatnaşmakda we bu topara söweşijileri hakyna tutmakda dört ýarym ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
18-nji maýda Skopýeniň jenaýat sudy agzalýan bäş adamyň “daşary ýurt armiýasyna” goşulmakda günäli tapylandygyny aýtdy. Gürrüňi edilýän adamlar ýöňkelýän aýyplamalar dogrusynda özleriniň günälidiklerini boýuna aldylar.
Makedoniýanyň jenaýat kodeksine laýyklykda, ýurduň daşyndaky konfliktlere goşulan ýa-da daşary ýurt konfliktlerinde söweşmegi üçin söweşijileri hakyna tutan raýatlar bäş ýyla çenli türme tussaglygyna höküm edilip bilinýär.
Suduň aýtmagyna görä, gürrüňi edilýän adamlaryň bäşisi hem Siriýada we Yrakda söweşlere gatnaşyp, yzyna dolanandan soň tussag edilipdir.


text:
London şäherinde tomusky Olimpiýa oýunlarynyň açylyş dabarasy
boldy.
Şenbe güni ir ertire çenli dowam eden bu dabara telewideniýe arkaly 1 milliard töweregi adamyň seredendigi habar berilýär.
Londonyň Olimpiýa stadionynda sahnalaşdyrylan bu dabara 80 müň adam, şol sanda Britaniýanyň korolewasy Ýelizaweta II we ýüz töweregi döwletiň ýolbaşçylary tomaşa etdiler.
Öňümizdäki 16 günüň dowamynda 205 ýurtdan on ýarym müň sportsmen olimpiýa medallaryny gazanmak üçin bäsleşerler.
Türkmenistandan bu oýunlara 10 sportsmen gatnaşýar. Olar sportuň bäş görnüşi: ýeňil atletika, agyr atletika, boks, göreş we suwda ýüzmek boýunça bäsleşerler.


text:
Eýranyň studentleri, parlamentiň deputatlary, ýurduň uly medisina we okuw merkezleriniň başga ýere göçürilmegine garşy protest geçirdiler.
Şenbe güni ýurduň saglyk ministri Marzieh Wahid Dastjerdi Eýranyň Medisina uniwersitetiniň Tährandan göçürilýändigini habar beripdi.
Wahid Dastjerdi şeýle kararyň prezident Mahmut Ahmedinijadyň edarasyndan gelen tabşyryk esasynda çykarylandygyny aýtdy. Şol tabşyryga laýyklykda, hökümet edaralary Tähranyň daşynda ýerleşdirilmeli.
Ministriň bu habaryndan soň şol uniwersitetiň studentleri protest geçirdiler.
Eýranyň parlamentiniň 18 agzasy saglyk ministrine bu karary ýatyrmagy haýyş edip, hat ýazdylar.
Eýranyň Medisina uniwersitetiniň düýbi 1974-nji ýylda tutulypdy. Onda 6,000 çemesi student okaýar.


text:
Türkiýäniň premýer-ministri Türkiýe bilen Ýewropa Bileleşiginiň arasynda baglaşylan migrasiýa ylalaşygyndan soň Gresiýa bikanun barýan migrantlaryň sanynyň düýpli azalandygyny aýtdy.
Ahmet Dawutoglu 23-nji aprelde german kansleri Angela Merkel we ýokary derejeli ÝB resmileri bilen bilelikde gurnalan metbugat ýygnagynda çykyp gürledi.
Olar Türkiýäniň Siriýa bilen serhediniň golaýyna Ankara bilen baglaşylan aladaly ylalaşygy ilerletmek maksady bilen geldiler.
Bu topar bosgun lagerine aýlanyp gördi we ÝB-niň maliýeleşdirilmeginde gurlan çaga goldawy merkeziniň dabaraly açylyşyna gatnaşdy.
Ýewropa geňeşiniň prezidenti Donald Tusk ÝB şu tomusda Türkiýedäki siriýaly bosgunlaryň ýagdaýyny gowulaşdyrmak babatdaky proektler üçin 1 milliard ýewronyň harçlanjakdygyny aýtdy.
Dawutoglu bolsa bileleşigiň eýýäm 187 million ýewrolyk proektlere başlandygyny aýtdy.
Adam hukuklary toparlary bu sapary tankytlap, ÝB resmilerini indi on müňlerçe siriýaly bosgunyň Türkiýä salynmazlygy meselesine hem seretmäge çagyrdylar.


text:
Türkmenistanyň paýtagty Aşgabat şäherine degişli bolan jygyldyk bazarynyň Garagum çölüniň has içrägine göçürilendigi barada tankydy göz bilen köp habarlar ýazyldy. Bu bazar hakda gowy söz aýdyp bolarmy?
Jygyldygy öňki ornundan täze tipde salnan bazar jaýyna göçürmek bilen utulan zat köp. Şonuň bilen bir hatarda utduranlar-da köp.
Ilkinji nobatda bazar ýygnanypdyr. Tertiplenipdir. Eger öňki jygyldygy «Garyplaryň kwartaly» diýip atlandyrsak, täze jygyldygy «Baýlaryň kwartaly» diýip atlandyryp bolar. Bazaryň territoriýasyna degişli ähli ýer asfaltlanan, daş-töweregine arçajyklar ekilen.
Her pawilýonda ýüz adam haryt satýandyr diýip, doly aýdyp bolar. Şundan çen tutsaň, owadan bazarda zat satmak hukugyny edinenleriň sany bir müňe ýetýändir. Köne jygyldykda welin haryt satýanlaryň sany täze bazardan juda kändir diýip aýdyp bolar. Köne bazaryň aňyrsyna-bärisine göz ýetmeýärdi.
Täze jygyldykda üsti ýükli arabalary eginleri bilen çekip ýören arabaçylar (hamallar) ýok. Sebäbi haryt satylýan prilawkalaryň ählisiniň aşagy haryt goýmak üçin şkafjyklardan düzülen. Indi söwdagärler harytlaryny şol şkafjyklarda goýup gaýdýarlar. Bazaryň islendik nokadyna maşyn barmaga mümkinçilik barlygy sebäpli indi söwdagärlere arabaçynyň geregi ýok. Ähli harytlary bazara maşynlar bilen eltip bolýar.
Arabaçylary köpräk haryt alýan alyjylar küýseýärler. Ýöne olaryň aladasyny hiç kim etmändir. Umuman, bazaryň esasy derwezesiniň agzynda duran polisiýa işgärlerinden, täze bazarda arassaçylygy, owadanlygy, tertipliligi berk saklamagyň düzgünlerinden çen tutsaň, arabaçylar bazara goýberilmeýän bolarly. Bäş welaýatyň çar künjünden gelip, ýükli arabalary eginleri bilen çekip, gazanç edip ýören dürli ýaşdaky ýetginjekler, juwanlar, ýaşuly adamlar belki, paýtagtdan kowlandyrlar, belki-de, başga-başga bazarlara siňip gidendirler.
Bazar owadan hem arassa. Daşary ýurtlardan gelýän myhmanlaryň ýanynda bazarymyzy güjeňläp, mazaly öwnüp boljak. Bu bazarda asly aşgabatly bolan, özüni oňarýan gurply adamlar baý harytlary satýarlar. Artykmaç zat ýok. Diňe arassalyk hem owadanlyk höküm sürýär. Bu ýerde bir döwüm çörek puly gazanmak üçin gaýnadylan mekgesini satjak bolup, bogazyna sygdygyndan öten-geçene ýalbarýan pukara gelinler ýok. Alaja ýüp, sallançak bagy satyp gün görmäge çalyşýan garryja eneler, orakdyr piljagaz satmak üçin aýlanyp ýören garry babalar-da ýok. Gaty kän adamlar ýok.
Jygyldyk bazarynyň içinde tamdyr ýasap, täzeje tamdyr gutabyny bişirip satýan aýaldyr-u-erkekler, çaldyr-agaran satýanlar, telpekdir don satýanlar, köneje maşynlaryndan gopan şaý-sepleri satýanlar-da ýok. Iň esasy zat — täze jygyldykda el serip, geçenden bäş şaýy ýygnap duran gedaýlar-da ýok. Daşary ýurtlardan gelýän myhmanlaryň gözünden bukmak üçin polisiýa olary kowalap-kowalap tükedip bilmezdi. Täze jygyldyk öz meýdançasyna gedaýlaryň aýagyny-da sekdirmeýär.
Ýeri gelende aýtsak, bahasy 30-40 müň amerikan dollaryna barabar bolan dükanlar örän dar. Olara bir alyjy girse, ikinji alyjy daşarda garaşaýmasa, ýer darlyk edýär. Şonça ummasyz pula alnan dükanlaryň ini – uzynlygy iki metrden köp däl.
Satyjylaryň az bolşy ýaly, alyjy hem köp däl. Köne jygyldykda eýläk-beýläk geçmek üçin uly dyknyşyklar döreýärdi. Täze jygyldykda welin, alyjylar keliň saçy ýaly, her ýerde bir görünýär.
Alyjylar az bolansoň, öňler ötere-geçere ýer goýmaýan, ýolagçy daşaýan uly awtobuslar hem ýok. Bu ýagdaý öz şahsy awtobuslarynda kireý edip, maşgala ekleýän ençeme sürüjileriň bir gazanç ojagyndan çetleşdirileninden habar berýär.
Täze jygyldygy owadanlykda, arassalykda näçe öwseň-öwüp oturmaly. Ýöne ol — bazardan çörek puly gözläp barýan garyplaryň welin hiç birine çörek puly berjek ýer däl. Täze bazar özlerini kabul etmänsoň, olar nirädir bir ýerlere siňip gidipdir.
Alyjylaryň öz aralarynda: «Jam nirede satylýarka? Köwüş nirede satylýarka? Ýag niredekä? Pagta niredekä?» diýşip gygyryşýan sesleri halkyň täze hem owadan bazar sebäpli başagaý bolanyndan habar berýär.
Her zadam bolsa, bazar owadan hem arassa. Häzir Türkmenistanda şygar şeýle —ähli zat dünýäň öňünde owadan hem arassa görünmeli.Alyjan Döwletow Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
2009-njy ýylyň soňy Türkmenistanyň gaz söwdasyna degişli wakalara baý boldy. Türkmenistan Hytaýa tarap gaz geçirijisini işe girizdi, 2010-njy ýyl üçin Orsýet bilen gaz söwdasyny ylalaşdy we şu günler Eýrana tarap hem täze gaz geçirijisini açmaga taýýarlanýar.
Türkmenistanyň yglan eden köpugurly energiýa strategiýasynyň durmuşa geçirilmegi ugrunda 2009-njy ýylyň üstünlikli bolanlygyny Türkmenistan boýunça regional ekspert, Ankarada ýerleşýän Strategik barlaglar institutynyň ýolbaşçysy Mehmet Seýfetdin belledi: “2009-njy ýylda Türkmenistanyň energiýa syýasty, meniň pikirimçe örän üstünlikli boldy. Aýratynam bu Orsýetiň türkmen gazyna degişli monopoliýasynyň we bu ugurdan edýän basyşlarynyň çäklendirilmegine degişli boldy”.
Mehmet Seýfetdiniň sözlerine görä, Türkmenistanyň energiýa syýasatynyň üstünlikleriniň çäginde, şeýle-de Hytaýa we Eýrana tarap turbalaryň gurulmagyny we Ýewropa Bileleşiginiň “Nabukko” proýektine öz garaýşyny yglan etmegini hem bellemek mümkin.
Täze gaz geçirijiler guruldy
Ýakyn günlerde işe girizilmegine garaşylýan täze turbanyň gurluşygy bilen Türkmenistanyň Eýrana satýan gazynyň umumy mukdaryny ýylda 20 milliard kubmetre ýetirmek göz öňünde tutulýar. Döwletabat-Salyrýap gaz geçirijisiniň tehniki synaglardan geçip, işe girizilmäge doly taýýardygy noýabrda habar berlipdi.
Türkmenistanyň we Eýranyň arasynda 1997-nji ýylda gurlan, geçirijilik ukyby ýylda 8 milliard kubmetrden ybarat “Körpeje-Gurtguýy” gaz geçirijisiniň daşyndan ýene goşmaça gaz geçirijini gurmak ylalaşygy şu ýylyň tomsunda baglaşylypdy.
Türkmenistanyň 14-nji dekabrda Hytaýa tarap açan gaz geçirijisi arkaly ýylda 40 milliard kubmetr gazy akdyrmak planlaşdyrylýar. Umumy uzynlygy 7 müň kilometrden ybarat bu gaz geçirijisi Amyderýanyň sag kenaryndaky gaz ýataklaryndan başlanýar we Özbegistanyň hem Gazagystanyň üstünden geçýär.
Aşgabat we Pekin arasynda 2006-njy ýylyň aprel aýynda baglaşylan ylalaşykda 30 ýylyň dowamynda ýylda 30 milliard kubometr gaz akdyrmak göz öňünde tutulypdy we yz ýany bu turba arkaly akdyryljak gazyň mukdary artdyrylyp, ýylda 40 milliard kubometre ýetirilipdi.
Resmi maglumatlara görä, Türkmenistan-Hytaý gaz geçirijisi doly güýjünde 2012-nji ýylda işläp başlar. Indiki ýylyň dowamynda Hytaýa tarap akdyryljak gazyň mukdarynyň 4-10 milliard kubmetr aralygynda bolup biljegini bilermenler çak edýärler.
Şeýle ýagdaýda Türkmenistanyň ýakyn günlerde Orsýet bilen baglaşan ylalaşygynyň örän ähmiýetlidigini synçylar belleýärler. 22-nji dekabrda Aşgabatda bolan türkmen-ors gepleşikleri netijesinde gol çekilen ylalaşyga görä, 2010-njy ýylda “Gazprom” Türkmenistandan 30 milliard kubmetr gazy satyn alar. Gaz täze ýylyň ilkinji günlerinden akdyrylyp başlanmaly.
Türkmenistanyň Orsýet bilen gaz söwdasyny dikeltmegi we täze eksport marşrutlaryna eýe bolmagy bilen özüniň gaz söwdasynyň derejesini dikeltmegi başaranlygyny synçylar belleýärler.
Ýüze çykan şowsuzlyklar
Şol bir wagtda-da hut türkmen-ors gaz dawasynyň Türkmenistanyň ýylyň dowamynda energiýa ugrundan uçran esasy şowsuzlygy bolanlygyny Merkezi Aziýa boýunça bilermen Artýom Ulunýan aýtdy.
Ekspertiň pikirine görä, dünýädäki maliýe ykdysady krizisi sebäpli gaza bolan talaplaryň peselmegi hem Türkmenistanyň gazdan gelýän girdejileriniň azalmagyna getirdi. Emma ýurduň ykdysdyýetine agyr zarba bolan şeýle ýagdaýyň başga bir tarapdan Aşgabada täze bazarlary gözlemek işini tizleşdirmek taýdan itergi bolanlygyny Ulunýan belledi.
2009-njy ýylyň aprel aýynda “Orta Aziýa-Merkez” gaz geçirijisinde bolan partlama netijesinde Türkmenistandan Orsýete tarap gazyň akdyrylmagy bes edilipdi. Käbir çaklamalara görä, şol döwürden bäri Türkmenistan her aýda 1 milliard dollar çemesi zyýan çekdi.
“Nabukkonyň” geljegi
Häzirki wagtda gaz söwdasyny kadalaşdyran Aşgabadyň Günbatar döwletleri tarapyndan goldanylýan “Nabukko” proýektine ünsüni gowşatmagy ähtimal diýen pikirler-de orta atylýar. Türkmenistan “Nabukko” proýektine öz gyzyklanmasyny Orsýet bilen özara dawa güýçlenen döwründe beýan edipdi.
Artýom Ulunýanyň pikirine görä, Orsýetiň Türkmenistan bilen energiýa hyzmatdaşlygyny giňeltmak barada ylalaşyga gol çekmegine Moskwanyň syýasy maksatlarynyň esasy sebäp bolanlygyny Aşgabat ünsden düşürmeli däl.
“Gazpromyň” gaz syýasatynyň ykdysadyýetden öňürti syýasata baglydygyny ýatdan çykarmaly däl. Öz döwründe Kreml Orsýeti kuwwatly çig mal döwletine öwürmek maksadyny yglan edipdi. Moskwa Merkezi Aziýany elden gidermejek bolýar, ilkinji nobatda-da uly gaz baýlyklaryna eýe Türkmenistany” diýip, Artýom Ulunýan aýtdy.
Öz nobatynda Mehmet Seýfetdin Turkmenistanyň Orsýet bilen baglaşan soňky ylalaşygy özi üçin bähbitli boldy diýip hasap edýär we Moskwanyň täsirini çäklendirmekde belli bir derejede öňegidişlik bolanlygyny belleýär.
Mehmet Seýfetdin Türkmenistanyň öz energiýa howpsuzlygyny üpjün etmegi üçin onuň “Nabukko” proýektine ünsüni güýçlendirmeginiň ähmiýetini hem belleýär: “Nabukko şans berýär we Türkmenistanyň gaz garaşsyzlygy üçin alternatiw ýol bolup durýar. Şeýlelikde Türkmenistan “Nabukko” proýektini goldamaly we proýektiň durmuşa geçirilmegi üçin zerur meseleleri çözmäge çalyşmaly diýip, pikir edýärin, bu Hazar deňziniň statusyna hem degişli”.


text:
Daşary ýurtlarda geçirilýän halkara ýaryşlara gatnaşýan türkmen sportsmenleriniň gazanýan üstünlikleri barada aram-aram ýurduň resmi metbugatynda hoş habarlar çap edilýär. Elbetde, bu üstünlikleriň aňyrsynda döwletiň, galyberse-de prezidentiň hut özüniň “sporty ösdürmek boýunça alyp barýan tagallalarynyň” ýatandygy şol resmi maglumatlarda öwran-öwran nygtalýar.
Emma türkmen sportsmenleriniň halkara ýaryşlara gatnaşmak üçin daşary ýurtlara gidenlerinde ýol çykdajylaryny olaryň öz jübüsinden tölemeli bolýan, ýogsa-da maliýe ýardamyny almak üçin ýörite sponsor-hemaýatçylary tapmaly bolýan halatlary seýrek däl.
Bu ýerde bir mysala ýüzlenmek ýerlikli bolar. Meselem, 2013-nji ýylda 7 ýaşa çenli mekdep okuwçylarynyň arasyndaky küşt boýunça Gresiýada geçirileen dünýä çempionatynda türkmenistanly Bägül Ezizowa ýeňiş gazandy. Şeýdip, ol öz ýaşynda dünýäniň çempiony bolup, Türkmenistana uly şöhrat getirdi. Emma Bägül Ezizowanyň şol ýaryşa gatnaşmak üçin sarp eden ýol, ýaşaýyş we iýmit üçin zerur bolan hemme çykdajylaryny onuň öz maşgalasy üpjün etmeli boldy.
Öz hasabyňa
Aýdylyşyna görä, dünýäniň ýaş çempionynyň ýüzbe-ýüz bolan bu ýagdaýy türkmen sportunda ýygy duşýar. Paýtagtdaky küşt mekdebiniň tälimçisi Hemranyň gürrüňinden çen tutsaň, onda türkmen küştçüleriniň öz hasabyna ýa-da sponsorlaryň kömegi bilen daşary ýurt ýaryşlaryna gatnaşýan halatlary asla seýrek däl.
“Käbir ýaryşlara bolsa, pul tapylmansoň, gidilmedi. Ýogsam, küştçüleriň ussatlyklaryny artdyrmak üçin şol ýaryşlara gatnaşmak örän zerur” diýip, Hemra häli-şindi duşup duran ýagdaý bilen tanyşdyrýar.
Hemranyň gürrüň berýän ýagdaýy sportuň beýleki görnüşlerinde hem bar. Kikboksing boýunça tälimçi Ahmediň aýtmagyna görä, sportuň bu görnüşi boýunça daşary ýurtlardaky ýaryşlara türkmen sportsmenleriniň ählisi diýen ýaly öz hasaplaryna ýa-da döwlete degişli bolmadyk goldaýjylaryň ýardamy bilen gidýärler.
“Daşary ýurda gitmek üçin sponsor tapmak aňsat däl. Şonuň üçin öz puluňa gitmeli. Bu bolsa her kime başardanok. Daşary ýurda gitmek arzan düşenok” diýip, Ahmet aýdýar.
"Pul ýok"
Emma daşary ýurtlarda geçirilýän ýaryşlara asla gidip bilmeýändiklerini aýdýan sport tälimçileri hem bar. Mysal üçin, paýtagtdaky şäheriň Sport baradaky komitetiniň Tennis sport mekdebiniň treneriniň aýtmagyna görä, bu sport mekdebiniň tennisçileri pul serişdeleriniň ýoklugy sebäpli daşary ýurtlarda geçirilýän halkara ýaryşlaryna gatnaşyp bilmeýärler.
“Biziň mekdebimize hatda sport inwentary üçinem pul berlenok. Daşary ýurtlara gitmek barada gürrüň hem edemok. Iň bärkisi goňşy döwletde geçirilýän ýaryşa gitmek üçinem pul ýok” diýip, adynyň efirde aýdylmazlygyny soran tennis sport mekdebiniň treneri gürrüň berýär.
Onuň aýtmagyna görä, daşary ýurtdan halkara ýaryşyna çakylyk gelende we Sport komitetine ýüz tutulanda, ”pul ýok” diýip jogap berýärler.
Şol bir wagtda hem käbir ýaryşlara gitmek üçin döwlet tarapyndan puluň berilýändigi hem aýdylýar. Küşt treneri Hemranyň aýtmagyna görä, ylaýta-da soňky bir ýylyň içinde daşary ýurtlara gitmek üçin döwlet tarapyndan pul serişdeleri köp berlip başlanypdyr. Döwletiň bu kömegi sportsmenleriň ýol harajatlaryny, barýan ýurtlarynda ýaşamaklary üçin çykdajylary öz içine alýar.
Eýranda...
Geçen ýyl Eýranda ýuniorlaryň arasynda geçen küşt boýunça Aziýanyň çempionatyna 16 sany türkmen küştçüsiniň sapary dolulygyna döwlet tarapyndan maliýeleşdirilipdir. Emma küşt treneri Hemranyň aýtmagyna görä, şol ýaryşa gatnaşan türkmen küştçüleriniň sany beýleki ýurtlardan gelen küştçüleriň sanyndan has az.
“Eýranda geçen ýaryş, ýaş aýratynlygy boýunça toparlara bölünip, geçirildi. Biziň komandamyzyň küştçüleri her toparda bir küştçüden diýen ýaly gatnaşdylar. Beýleki ýurtlardan bolsa her toparda azyndan üç küştçi bardy” diýip, Hemra gürrüň berýär.
Emma...
Şol bir wagtda-da döwletiň agzalýan maliýe ýardamyny almagyň hem öz şertleri bar. Köplenç halatda küştçiniň şol ýaryşa gidip ýeňiş gazanyp biljekdigini ynandyryp bilseň, pul berilýändigi aýdylýar. Özem çinownikleri, esasan, çempionatlar gyzyklandyrýar. Hemranyň aýtmagyna görä, şonuň üçinem käbir beýleki, gerimi kiçeňräk halkara ýaryşlaryndan galmaly bolýar.
Ýeri gelende belläp geçsek, daşary ýurda ýaryşa gitmek üçin zerur bolan dokumentleri toplamak, awiabiletleri satyn almak üçin köplenç trenerleriň özleri tagalla etmeli bolýarlar. Mysal üçin, paýtagtdaky küşt sport mekdebinde bu hili iş bilen meşgullanýan ýörite guramaçy bolmansoň, trenerleriň özleri bu meseleler bilen meşgullanýarlar.
Türkmen sportsmenleriniň daşary ýurtlarda geçirilýän ýaryşlardyr, bäsleşikleriň köpüsine maliýe serişdeleriniň ýoklugy sebäpli gatnaşmak mümkinçilikleriniň çäklidigine, kähalatlarda bolsa daşary ýurda gitmek üçin ençeme dokumentleri toplamak ýaly býurokratik meseleler bilen ýüzbe-ýüz bolýandyklaryna garamazdan, olaryň halkara arenasynda gazanýan üstünlikleri az däl.
Şu ýylyň ýanwar-iýun aýlary aralaygynda türkmen sportsmenleriniň 89 sany halkara ýaryşlaryna gatnaşyp, 179 sany medaly gazanandyklary barada resmi metbugatda habar berilýär. Ol medallaryň 61 sanysy altyn, 69-sy kümüş we 49-sy bolsa bürünç medallardyr.


text:
Britaniýanyň öňki premýer-ministri Toni Bleýr we onuň kitaby "A Journey” barada
"The Wall Street Journal Europe" gazetiniň redaktorynyň orunbasary Iain Martin bilen söhbetdeşlik. Söhbetdeşligi alyp baran John O'Sullivan.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Siz ilki “The Scotsman” gazetiniň redaktory, soňra “The Daily Telegraph” gazetiniň redaktorynyň orunbasary, indi hem “The Wall Street Journal Europe” gazetiniň redaktorynyň orunbasary bolup, britan syýasatyny yzarlap gelýärsiňiz. Siz beýleki adamlar bilen birlikde ýurduň öňki premýer-ministri Toni Bleýre hem ýakyndan belet. Onuň ýaňy bir kitabynyň neşir edilmegi ýeke Britaniýada däl, eýsem Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda we dünýäniň beýleki ýurtlarynda hem halkara hadysasy boldy. Muny näme bilen düşündirip biljek? Toni Bleýriň halkara derejesinde beýle gyzyklanma döretmegine näme sebäp bolýar?
Iain Martin: Meniň pikirimçe Toni Bleýr bir ýokary derejeli syýasy şahsyýet. Muny onuň duşmanlary hem boýun alýan bolsa gerek. Aýratyn-da Demirgazyk Amerikada 11-nji sentýabr wakasyndan soň ol amerikan prezidentiniň gapdalyndan aýrylmadyk egindeşi diýip tanalýar. Ondan soň gelnen dürli kararlaryň käbiri gowy kararlar bolmasa-da, ol Amerika we amerikan bähbitlerini gyşarnyksyz goldan adam hasaplanýar. Şol sebäpden hem amerikanlar oňa täsin galyp, kyn günlerde batyrlyk görkezen adam diýip garaýarlar.
Ýewropalylar, ylaýta-da ýewropa syýasatçylary oňa Britaniýanyň muňa görä tapawutly syýasatçysy bolar diýip garaşypdylar. Ol uruşlarda beýle tutanýerlilik bilen Amerikany goldar öýtmändiler. Ýöne onuň gazanan adatdan daşary syýasy üstünliklerini hem ýatdan çykarmaly däl. Bleýr ýaly üç gezek uly ýeňiş gazanyp, dünýä sahnasynda beýle uzak wagtlap galan ýolbaşylar köp däl.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Dublinde turan bidüzgünçilik ony, daşary ýurtlarda bolşy ýaly, Britaniýada halkyň o diýen halamaýanlygyny görkezdi. Britaniýada Bleýre garşy bu duýgular nireden gözbaş alýar?
Iain Martin: Bleýre garşy duýgulary döreden onuň Yrak urşy bilen baglanyşykly işleri. Onuň belli bir derejä çenli ýalan sözler bilen Britaniýany bikanun urşa çekenligi. Onuň garşysyna hatara düzülen güýçli topar bar. Londonda Bleýr harby jenaýtçy diýen pikirler ýok däl. Ýöne ýaňy geçirilen bir pikir soralyşygyň görkezmegine görä, britanlaryň ýarpysyndan gowragy oňa gowy syýasatçy diýýär.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Synçy Fraser Nelsonyň pikiriçe, Toni Bleýriň kitaby ony hiç bir ýurda bagly däl, dünýä syýasatçysy, täze globallaşan elitanyň “Birleşen Milletler Guramasy”, “Halkara Jenaýat Sudy” ýa şolar ýaly başga global organlaryň ýolbaşçysy edip görkezýär. Siziň pikiriňizçe, Bleýriň gelejegi üçin bu realistik ýolmy?
Iain Martin: Bu gaty gyzykly syn. Bleýriň özüne şeýle garaýandygyna şübhe ýok. Meniň pikirimçe, ol özüne bir global graždan diýip düşünýär. Bleýr dürli kontinentlerde bolmagy gowy görýär. Ýöne bu işiň bir jebis gelmeýän tarapy bar. Britaniýa indi bir ähmiýetli ýurt däl. Ol şindi-de möhüm, ýöne men Britaniýanyň siziň aýdýan global guramalaryňyza ýolbaşçylyk etmegine beýleki ýurtlar begener öýdemok. Mysal üçin, Toni Bleýr Ýewropa Bileleşiginiň prezidenti bolmaga gaty meýillidi. Ýöne oňa bu işiň berilmejekdigi görnüp durdy. Ýewropanyň beýleki güýçli döwletleri Germaniýa we Fransiýanyň orta-sagçy hökümetleriniň muňa razylyk bermejekdigi bellidi. Bleýriň bir kontinentden beýleki kontinente gedip, maliýe maslahatlaryny bermegi, kä mahallar hem bir global roly ýerine ýetirmegi mümkin. Ýöne dünýäniň prezidenti diýilýän bir orun bolaýanda-da, ol Toni Bleýre ýetdirmez.


text:
Ukrainanyň Howpsuzlyk gullugy ýurduň gündogaryndaky Russiýa tarapdar separatistleriň hatarynda hakyna tutulyp söweşýändigi aýdylýan şübheliniň tussag edilendigini habar berýär.
Ukrainanyň Howpsuzlyk gullugynyň 2-nji aprelde beren maglumatyna görä, 26 ýaşly harkiwli ýaşaýjy Russiýanyň Rostow regionyndan gündogar Ukrainadaky şähere dolanandan soň tussag edilipdir.
Ukrain derňewçileri gürrüňi gidýän adamyň Harkiw welaýaty bilen serhetleşýän Donetsk welaýatyndaky separatistleriň hatarynda söweşmek üçin pul alandygyna ynanýarlar.
Olaryň aýmagyna görä, deslapky derňewler onuň geçen ýyl ýaralanyp, Rostow regionynda saglyk bejergisini görendiginiň üstüni açdy.
Gürrüňi gidýän şübheli Ukrainanyň territorial bitewüligine howp salmak aýyplamalary bilen ýüzbe-ýüz bolýar. Eger-de ol günäli tapylsa, bäş ýyl türme tussaglygyna höküm edilip bilner.


text:
BMG-niň Howpsuzlyk geňeşi Demirgazyk Koreýanyň soňky ýadro synagyny berk ýazgardy we «düýpli çäreleri» görmegiň, şol sanda Phenýana garşy täze sanksiýalary girizmegiň maslahatyny etmäge başlady.
Geňeş 9-njy sentýabrda Demirgazyk Koreýanyň şu wagta çenli eden iň güýçli ýerasty partlama synagyndan soň ýapyk gapylaryň arkasynda adatdan daşary ýygnak geçirip, derrew beýanat etmek ylalaşygyna geldi.
Bu ýygnak ABŞ-nyň, Ýaponiýanyň we Günorta Koreýanyň talaby bilen geçirildi. Geňeşiň beýanatynda bu «düzgün bozmanyň agyrlygy» hem-de Phenýanyň BMG-niň ozalky rezolýusiýalaryny «gözçykgynç äsgermezlik etmegi» bellenilip, muňa jogap üçin has berk çäreleriň görüljekdigi wada berilýär.
Demirgazyk Koreýa bu ýazgarmany ret etdi we özüniň ABŞ-nyň ýadro «şantažyna» boýun bolmajagyny aýtdy.


text:
Redingiň bu hüjüminiň Pariži aljyraňňylyga salandygyna şübhe ýok. Ýöne bu işiň kanuny netijeleri bolarmy, ol entek belli däl. Reding Ýewropa Komissiýasynyň geljek iki hepdäniň içinde Fransiýanyň garşysyna kanuny çäre görmegi mümkin diýýär.
Ýewropa Bileleşiginiň Adalat baradaky komissary Wiwiane Reding düýn beren beýanaty bilen müňden agdyk syganyň Fransiýadan çykarylmagy sebäpli Pariž bilen Brýusseliň arasynda dörän dawany güýçlendirdi. Media ýaňynyň hepdäniň soňunda ýagdaý beýle däl diýip, dünýä jemgyýetçiligine arkaýynlyk berendigine garamazdan, fransuz hökümetiniň syganlaryň lagerlerini ýapmak maksady bilen resmi taýdan herekete geçendiginiň üstüni açdy.
Reding düýn Brýusselde bu işi “biabraýçylyk” diýip atlandyrdy. “Adamlar belli bir etniki topara degişlidigi üçin Ýewropa Bileleşigine agza bir döwletden göçürilýär diýen täsiri galdyrýan bu ýagdaý meni aňk-taňk etdi. Men Ikinji jahan urşundan soň Ýewropa beýle zada şaýat bolar diýip, asla pikir etmändim” diýip, Reding aýtdy.
Reding: “Fransiýanyň syganlary ýurtdan kowmagy biziň Ýewropa Bileleşigimiziň umumy gymmatlyklarynyň we kanunynyň sorag astyna alynmagy” diýdi. Redingiň pikiriçe, Ýewropa Bileleşiginiň 2004-nji ýyla degişli erkin hereket baradaky görkezmelerini kem-käsleýin ýerine ýetirenligi üçin Komissiýanyň Fransiýanyň garşysyna kanuny çäre görmekden başga ýoly ýok.
“Bu prosedura geljek iki hepdäniň içinde ýola goýlar. Ýitirmäge wagtymyz ýok” diýip, Ýewropa Bileleşiginiň adalat baradaky komissary Wiwiane Reding aýtdy. Ýöne komissar bu çäreleriň näme sanksiýalary öz içine aljakdygy barada anyk bir zat aýdanok.Ynjyk mesele
Fransiýanyň Içeri işler ministrligi, aýratyn-da syganlara degişli bikanun lagerleri ýykmak barada 5-nji awgustda polisiýa güýçlerine ýörite hat ýaýradyp, buýruk beripdir. Ýewropa Bileleşiginiň kanuny boýunça bolsa milleti, jynsy ýa etniki gelip çykyşy sebäpli bir topara degmek gadagan. Bu mesele aýratyn-da Ýewropada nasistik Germaniýada beýleki toparlar bilen birlikde syganlaryň hem gyrlandygy sebäpli gaty ynjyk mesele bolup durýar.
Komissaryň aýtmagyna görä, iki hepde mundan ozal Fransiýanyň emigrasiýa ministri Erik Besson bilen Ýewropa ministri Piýer Lelluşyň özüne aýdanlaryna laýyk gelmeýän bu işiň buýruk ýaýradylyp edilendigi.
“Meniň aýdyp biljek ýekeje zadym – Fransiýanyň bu mesele barada Ýewropa Komissiýasy bilen pikir alyşmaly iki ministriniň kepil geçip aýdanlarynyň şol hökümet tarapyndan çykarylan buýruga ters gelýänligine gaty gynanýandygym” diýip, Reding nygtady.
Pariž ýene edaralara gyssagly hat ýaýradyp, syganlar baradaky salgylanmany öçürmegi buýrupdyr. Ýöne komissar: “Möhüm zat sözleriň üýtgemegi däl, üýtgemeli edim-gylym” diýdi.
Ýewropa Komissiýasynyň Redingiň yzyna eýerjekdigi belli däl. Eýeren ýagdaýynda bu onuň Bileleşigiň bir uly agzasynyň garşysyna herekete geçmegi bolýar. Bu hem, syýasy synçylaryň pikiriçe, aňsat iş däl.


text:
Siriýanyň hökümeti "ýaragly söweşijileriň" ýurduň demirgazygynda 120 sany howpsuzlyk işgärini öldürmegine garşy berk gaýtawul berjekdigini wada etdi.
Siriýanyň içeri işler ministri Ibrahim al-Şaar: “Döwletiň wezipesi graždanlaryň we harbylaryň janyny, halkyň mal-mülki bolan döwlet jaýlaryny goramak. Biz kanuna laýyklykda berk we aýgytly hereket ederis. Ýurduň we ilatyň howsuzlygyna garşy gönükdirilýän hiç bir hüjüm barada dymmarys” diýdi.
Duşenbe güni Siriýanyň Jisr al-Şugur şäherinde bolan wakalary barlamaga hiç hili mümkinçilik ýok. Sebäbi Siriýanyň resmileri ýurduň çäklerinde halkara media gulluklarynyň aglabasynyň işlemeginiň öňüni aldy.
Adam hukuklaryny goraýjy guramalaryň berýän maglumatyna görä, mart aýynyň ortalarynda prezident Başar al-Assadyň režimine garşy başlanan protestleriň basylyp ýatyrylmagy üçin geçirilýän çärelerde parahat ilatdan 1,000 töweregi adam ölüpdir.


text:
Brýussel Kiýewiň Wilnýusdaky Gündogar hyzmatdaşlygy sammitinde ÝB bilen assosiasiýa şertnamasyna gol çekmezlik barada karara gelmegine gananandygyny aýdýar.
ÝB-niň giňeliş komissary Stefan Fuele penşebe güni Wilnýusda geçirilen raýat jemgyýeti konferensiýasynda şeýle diýdi:
"Men bu karara gynanýan. Bu Ukraina ýatyrylýan göni daşary ýurt maýasynyň azalmak tendensiýasyny yzyna dolap, Halkara pul fondy bilen täze ykdysady programmalar baradaky gepleşiklere itergi berjek özboluşly mümkinçilikdi. Indi assosiasiýa şertnamasynyň Ukraina we onuň raýatlaryna berip biljek döwrebaplaşdyrma we maýa goýum mümkinçilikleri gijiger."
Emma Fuele eger Ukriana özüniň ÝB bilen syýasy assosiasiýa we ykdysady integrasiýa ýoluny dikeltmeklige taýýar bolsa, Brýusseliň assosiasiýa şertnamasyna gol çekmek taýýarlagyny dikeltmäge taýýar boljagyny aýtdy.
ÝB-niň başga bir wekili, Ýewropa parlamentiniň ozalky prezidenti we Ukrainadaky Koks-Kwaşniýewskiý missiýasynyň agzasy Pat Koks bolsa, Moskwa Kiýewe şu hepde bu şertnama gol çekmezligi üçin basyş etdi we bu ýagdaý Orsýetiň öz goňşy döwletleriniň özygtyýarlylygyna goýýan hormaty babatda sorag döretdi diýdi.
Post-sowet ýurtlary we ÝB
ÝB-niň resmileri penşenbe güni giçlik açylýan Gündogar sammitiniň öňüsyrasynda, resmi nahar wagtynda, ÝB-niň we hyzmatdaşlyk programmalaryna gatnaşýan post-sowet ýurtlarynyň altysynyň resmileriniň gatnaşmagynda pikir alyşdylar.
Bu alty döwlet Ermenistan, Azerbaýjan, Belarus, Gürjüstan, Moldowa we Ukraina.
Wilnýusdaky duşuşyk, ÝB-niň Gündogar hyzmatdaşlygy programmasynyň üçünji sammiti 2009-nji ýylda geçirilip başlandy we anna güni hem dowam edýär.
Ýygnanyşyk mahalynda gatnaşyjylaryň bilelikde bu hyzmatdaşlygyň ähmiýetini gaýtadan tassyk edýän jarnama gol çekmeklerine garaşylýar.
Bu hyzmatdaşlyk alty Gündogar Ýewropa we Günorta Kawkaz döwletine, assosiasiýa we azat söwda şertnamalary arkaly, eger olar belli bir şertleri kabul etseler, ÝB bilen ýakyn ykdysady integrasiýa mümkinçiliklerini teklip edýär.
Bu şertler korrupsiýa hem-de jenaýatçylyga garşy göreşi we ÝB ölçeglerine gabat gelýän durnukly demokratiýa, kanun, sud we ykdysadyýet sistemalaryny gurmakdan ybarat.
Ukrainanyň bu sammitde ÝB bilen assosiasiýa şertnamasyna gol çekmezlik baradaky karary Gündogar hyzmatdaşlyk programmasynyň alty döwletiň birinjisi bilen şeýle ylalaşyga gelmek umydyna urlan çynlakaý bir zarba boldy.
Gürjüstan bilen Moldowanyň karary
Emma muňa garamazdan, sammitde Gürjüstan bilen Moldowanyň ÝB bilen başlangyç assosiasiýa şertnamasyny baglaşmagyna garaşylýar. Bu biraz soň iki tarapyň hem şeýle şertnama gol çekişmäge taýýar bolmagy niýet edinýändigini, ýagny bu ideýany goldaýandygyny aňladýar.
Ermenistan hem assosiasiýa şertnamasyny baglaşmak ideýasyna gol ýapýardy, emma sentýabr aýynda bu niýetinden dänip, muňa derek Orsýetiň Belarus we Gazagystan bilen döreden Gümrük bileleşigine goşuljagyny aýtdy.
Sammitde Azerbaýjanyň Brýussel bilen wiza ýeňillikleri baradaky şertnama gol çekişmegine garaşylýar, bu şertnama geljekde azeri raýatlarynyň ÝB ýurtlaryna wiza almak mümkinçiliklerini çaltlandyrmaly.
Belarus Gündogar hyzmatdaşlygynyň çägindäki syýasy reformalara o diýen gyzyklanma bildirmedi we bu Bileleşik bilen has ýakynlaşmaga derek ÝB-niň sanksiýalarynyň subýektine öwrüldi.


text:
Orsýet BMG-niň Atom energiýasy boýunça halkara agentliginiň ýyllyk hasabatyny ret etdi. Sebäbi hasabatda Sewastopol şäherindäki atom reaktorynyň Ukrainada ýerleşýändigi aýdyldy.
Orsýetiň BMG-niň Wenadaky wekili Moskwanyň Atom energiýasy boýunça halkara agentliginiň hasabatyna garşy çykýandygyny 8-nji iýunda tassyklady. Diplomat Wladimir Woronkow hasabat “hakykata ters gelýär” diýdi.
Orsýetiň Ukrainanyň Gara deňizdäki Krym ýarymadasyny 2014-nji ýylyň mart aýynda anneksiýa edip, öz düzümine goşmagy halkara jemgyýetçiliginiň uly bölegi tarapyndan ykrar edilmedi.
Ukrainanyň EnergoAtom agentligi Krymdaky ýadro obýektlerine özüniň jogapkär däldigi, sebäbi Krymyň bölünmeginden soň ol ýere baryp bilmeýändigi barada Atom energiýasy boýunça halkara agentligini habarly etdi.


text:
Türkmneistanyň Ministrler Kabinetiniň 20-nji oktýabrda geçirilen mejlisinde Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary S.Satlykow Türkmenistanyň Prezidentiniň tabşyrygy boýunça GDA gatnaşyjy ýurtlaryň döwlet Baştutanlarynyň 16-njy oktýabrda geçirilen Sammitine gatnaşmak üçin Gazagystan Respublikasyna bolan iş sapary barada hasabat berdi.
Sammitiň gün tertibine birnäçe möhüm meseleler we resminamalaryň taslamalary, şol sanda 2016-njy ýylda Türkmenistanyň Daşoguz şäherini Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň medeni merkezi diýip yglan etmek baradaky mesele girizildi. Bu teklip “Garaşsyzlygyň medeni merkezleri” döwletara maksatnamasynyň çäklerinde biragyzdan makullanyldy we kabul edildi.
Milletiň Lideri hasabaty diňläp, Türkmenistanyň iri halkara medeni-ynsanperwer çäreleri geçirmegiň tejribesine baýdygyny belledi. Döwlet Baştutanymyz geljek ýyl Daşoguz şäheriniň hem bu hormatly wezipäni üstünlikli ýerine ýetirjekdigine ynam bildirdi. Milli Liderimiz Daşoguz şäherinde guralmagy göz öňünde tutulýan çäreleriň goňşy ýurtlar bilen dostluk gatnaşyklaryny mundan beýläk-de ösdürmäge we pugtalandyrmaga, Arkalaşygyň giňişliginde ynsanperwer hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmäge hem-de netijeli özara gatnaşyklaryň täsirli gurallaryny döretmäge gönükdiriljekdigini belläp, degişli ýolbaşçylara çäreleriň maksatnamasyny öz wagtynda taýýarlamak barada tabşyryklar berdi.


text:
Kaddafiniň režminiň agdarylandygyna garamazdan, Liwiýada NATO-nyň howa hüjümleri dowam etdiriler diýip, Fransiýanyň goranmak ministri Žerar Longe penşenbe güni aýtdy
Kaddafiniň tarapdarlarynyň garşylygy doly ýatyrylýança, täze Liwiýa häkimiýetleri operasiýalary goýbolsun etmegi soraýança, bu işiň dowam etdiriljekdigini ministr habar berdi.
Liwiýada NATO-nyň howa hüjümleri mart aýynda başlanyp, şondan bäri harby obýektlere dokuz müňden gowrak zarba uruldy.
Penşenbe güni Brýusselde NATO agza ýurtlaryň goranmak ministrleriniň duşuşygy tamamlanýar.


text:
Eýranyň prezidenti Mahmut Ahmedinejat geçen hepde dünýäniň alty döwleti, şol sanda Birleşen Ştatlar bilen Eýranyň arasynda Tähranyň dawaly ýadro programmasy barada geçirilen gepleşikleri «öňe ädilen ädim» atlandyrdy. ,
Eýranyň resmi metbugaty Ahmedinejadyň «dünýäniň ähli möhüm meselelerini çözmek üçin konstruktiw hyzmatdaşlyga» umyt edýändigini ýazdy.
Birleşen Ştatlar sişenbe güni eger Tähran özüniň ýadro ýaragyny edinýändigi baradaky şübhäni aradan aýyrmagy başarmasa, Waşingtonyň we onuň ýaranlarynyň Eýrana garşy has berk sanksiýalary girizmäge taýýardygyny aýtdy.
Eýran özüniň ýadro programmasynyň arassa parahatçylyk maksatlary üçindigini aýdýar.


text:
Russiýada “Pussy Riot” pank toparynyň tussaglykdaky agzasy Nadeşda Tolokonnikowa açlyk yglan edenden bäş gün soň, türmäniň keselhanasyna ýerleşdirildi.
Tolokonnikowanyň adamsy Pýotr Werzilow aýalynyň özüni erbet duýanyndan soň, lukmançylyk bölümine geçirilendigini habar berdi.
Anna güni irden Tolkonnikowa türme sakçylarynyň onuň suwuny alyp gidýändiklerini aýdypdy. Türmäniň administrasiýasy bu aýyplamalary inkär etdi.
Tolokonnikowa Moskwanyň ybadathanalarynyň birinde prezident Putine garşy kinaýaly aýdym aýdandygy üçin, iki ýyl türme tussaglygy berilipdi.


text:
Aşgabatda Türkmenistan bilen Hytaýyň arasyndaky diplomatik gatnaşyklaryň 25 ýyllygyna bagyşlanylan bilelikdäki kosert
Magtymguly adyndaky Türkmen milli sazla-darama teatrynda Türkmenistan bilen Hytaý Halk Respublikasynyň arasynda diplomatik gatnaşyklaryň ýola goýulmagynyň 25 ýyllygyna bagyşlanyp türkmen we hytaý sungat ussatlarynyň bilelikdäki konserti geçirildi.
Hytaý Halk Respublikasynyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi jenap Sun Weýdun baýramçylyk konsertine gatnaşyjylary we tomaşaçylary mübärekläp, biziň halklarymyzyň dostlugynyň çuňňur köklerini belledi. Şol gözbaşlar iki ýurduň hem Beýik Ýüpek ýoly bilen ysnyşykly baglanyşykly bolan mahaly iki müň ýyldan gowrak döwre barabardyr. Sun Weýdunyň nygtaýşy ýaly, häzirki zaman tapgyrda iki ýurduň hyzmatdaşlygynyň hemmetaraplaýyn berkidilmegi syýasy taýdan ynanyşmagyň ýokary derejesi, iki döwletiň Liderleriniň - hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň hem-de Hytaý Halk Respublikasynyň Başlygy Si Szinpiniň berk dostlugy, ýurtlarymyzyň ösüş strategiýasynyň gabat gelmegi we halklaryň däp bolan dostlugy goramaga hem-de ony geljekki nesillere ýetirmäge bolan islegleri bilen şertlenendir.
Soňra bolup geçen dostluk konsertiniň maksatnamasyny türkmen we hytaý artistleriniň ajaýyp çykyşlary düzdi. Aýdym-saz, horeografiýa we akrobatika, folklor çykyşlary hem-de häzirki zaman estrada aýdymlary şol maksatnama girdi.
Hytaýyň Sinszýan-Uýgyr awtonom etrabynyň “Suar” tans we aýdymçy toparynyň artistleri gyzykly we çylşyrymly çykyşlary bilen tomaşaçylary bendi etdiler. “Suar” döredijilik topary Hytaýda iň gadymylaryň biri bolup, ol 1949-njy ýylda esaslandyryldy hem-de milletleriň 12-sini, şol sanda uýgurlary, hanlary, gazaklary we beýlekileri birleşdirýär. Topar dünýäniň 90-dan gowrak ýurdunda, şol sanda Fransiýada, Niderlandlarda, Belgiýada, ABŞ-da, Awstraliýada, Täze Zelandiýada we beýlekilerde bolup çykyş etmek bilen, örän köp janköýerlerini gazandy.
Görnükli türkmen aýdymçylary hem-de “Aşgabat” tans topary we “Galkynyş” halk döredijilik topary sazlaşykly goşulmak bilen myhmanlaryň çykyşlarynyň üstüni ýetirdi. Sahnada bilelikdäki konserte gatnaşyjylaryň ählisini bir ýere jemlän, “Türkmenistan” atly watançylyk aýdymy türkmen-hytaý dostluk baýramçylygynyň jemleýji bölegine öwrüldi.
Dostlukly ýurduň artistleri şeýle hem paýtagtymyzyň muzeýleriniň gymmatlyklary hem-de Aşgabadyň beýleki gözellikleri bilen tanyşdylar.


text:
Düýn ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton çykyş edip, Wikileaks internet saýtynda gizlin diplomatik dokumentleriň çap edilmegini “halkara jemgyýetçiligine hüjüm” diýip atlandyrdy.
Amerikan hökümetiniň wekili Robert Gibbs hem Wikileaks internet saýtynda gizlin diplomatik dokumentleriň çap edilmegine jogap hökmünde prezidentiň administrasiýasy ençeme ädimleri planlaşdyrýar we şol dokumentleriň aýan edilmegi boýunça jenaýat derňewine başlamak meselesine seredilýär diýip belledi.
ABŞ-nyň soýuzdaşlary-da bu hereketi jogapkärçilikçiz ädim diýip atlandyrdylar we bu ABŞ bilen gatnaşyklaryň ýaramazlaşmagyna sebäp bolmaz diýen pikiri öňe sürdüler.
Wikileaks internet saýty bazar güni ABŞ-nyň 250 müň gizlin diplomatik dokumentlerini çap etdi.


text:
Ýerewanda polisiýa stansiýasyny eýelän ýaragly toparyň ýolbaşçysy Pawel Manukian we onuň ogly öten agşam polisiýa bilen bolan atyşykda ýaralandy diýip, ermeni polisiýasynyň sözçüsi Aşot Aharonian 27-nji iýulda tassyk etdi.
Şeýle-de ol Sasna Tsrer (Sasunyň garadan gaýtmazlary) toparynyň iki agzasynyň, Gagik Ýeghiazarian bilen Aram Hakobian kanun goraýjy guramalar özlerini tabşyrandygyny aýtdy.
“Ol ýerde atyşyk boldy we bir polisiýa ofiseri ýaralandy. Şeýle-le Pawel Manukian we onuň ogly Aram ýaralandy. Bularyň üçüsi hem derrew hassahana alnyp gidildi» diýip, Aharonian häzirki wagtda atyşygyň kesilendigini, ýaragly toparyň tabyn bolmagyny tamamlamak üçin gepleşikleriň dowam edýändigini feýsbukda habar berdi.


text:
Nižni Nowgorod ýeparhiýasynyň bir firma 300 müň rubl bergisi bar. Ýöne dini dolanşygyň bu bergisini tölemäge gurby çatmaýar. Kazyýet bolsa, pul bergisiniň doga bilen üzlüşmegine rugsat beripdir.
Şeýlelik-de Nižni Nowgorodly işewürler Rusiýanyň kazyýet taryhynda täze bir açyş edipdirler.
Nižni Nowgorodyň ýeprhiýasy golaýda şäheriň merkezinde täze alan buthana jaýyny oňarmagy bir hususy firma tabşyrypdyr. Firma bilen 91600 rubl ýagny 11540 dollar möçberinde şertnama gol çekilipdir. "Era" MMC atly firma tabşyrylan işi berjaý edenem bolsa, buthana oňaryş işiniň pulunyň diňe ýarysyny töläp bilipdir. Ondan soň firma buthananyň bergisi barada kazyýete arza ýazypdyr. Ýöne iş kazyýetde seredilmäge başlanmanka çözülipdir.
Firmanyň hojaýyny "Komsomolskaýa Prawda" gazetine beren beýannamasynda, firmanyň ýeparhiýa bilen işleşen döwründe tölegler barasynda şu wagta çenli hiç hili problema duş gelmändigini ýatladypdyr.
Şol sebäpdenem meseläni egilşikli ýagdaýda çözmek üçin bar bolan mümkinçiliklerden peýdalanmagy saýlap alypdyr. Ondan soň taraplar kazyýet işe seretmäge başlamanka bir ylalaşyga gelipdirler.
Ylalaşyga görä, galan berginiň 200 müň rublyny buthana nagt pul bilen, jerimeler we salgytlar bilen bilelikde ondan galan 320 müň rubly ýagny 4032 dollary bolsa "aýat-dogalar" bilen tölär.


text:
Türkmenistanda pagta ýygym kampaniýasy dowam edýär. Türkmen metbugatynda aýdylmagyna görä, 29-njy awgustda başlanan pagta ýygymyndan öň jemi 500 sany pagta ýygýan kombaýn, şol sanda 3027 awtotransport tehnikasy, pagta daşamak üçin 2340 traktor we 3558 sany traktor tirkegi, teležkasy taýýar edilipdir.
Käbir kärendeçiler we daýhanlar tehnika, dökün üpjünçiliginiň kadaly berilýändigini aýdyp, öz hasylynyň talabalaýyk bolandygyny aýdýarlar.
Bu barada Lebap welaýatyndan özüni Hojanazar aga diýip tanyşdyran 78 ýaşly pensioner Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa gürrüň berdi.


text:
BMG-de eden çykyşynda Berdimuhamedow BMG-niň arka durmagynda Merkezi Aziýa regionynda we Hazar basseýninde global howpsuzlygy üpjün etmek üçin bu ýerde hemişelik işleýän mehanizmi, regional problemalary maslahatlaşmak üçin halkara gepleşiklerini ýola goýmagyň, şol esasda özara makullanan kararlary kabul etmegiň gerekdigini öňe sürüp, şol işleri amala aşyrmakda Türkmenistanyň halkara jemgyýetçiligine syýasy, guramaçylyk, tehniki mümkinçilik döretmäge taýýardygyny aýtdy.
Berdimuhamedowyň sözlerine görä, regionyň hem dünýäniň ykdysady, energetik, azyk howpsuzlygyny döretmezden, syýasy hem harby howpsuzlygy birtaraplaýyn üpjün edip bolmaz. Türkmenistanyň prezidenti bularyň arasynda iň möhümleriniň biri hökmünde energetik howpsuzlygy agzapdyr.Howpsuzlyk meselesi öňde
Hazar regionynyň howpsuzlygy meselesine beýle uly üns gönükdirmäge nähili esaslar bar?
Türkmenistanyň prezidenti şu ýylyň 30-njy awgustynda geçiren Howpsuzlyk Geňeşiniň maslahatynda Hazarda harby-deňiz bazasyny döretmek barada çykyş edipdi.
Berdimuhamedowyň sözlerine görä, harby-deňiz bazasyndaky güýçler hemişelik esasda ornaşdyrylar. Hazaryň türkmen kenarynynyň goragyny üpjün etmek masady bilen yzygiderli harby-deňiz okuwlary geçiriler.
Bu çykyş dürli habar serişdelerinde köpsanly reaksiýalaryň peýda bolmagyna getiripdi. Azerbeýjanyň Milli Mejlisiniň howpsuzlyk we goranmak komitetiniň başlygy Aýdyň Mirzozade: “Türkmenistan Azerbeýjan üçin dostlukly ýurt. Ol şu mesele boýunça ýardam üçin Azerbeýjana ýüz tutsa, meniň pikirimçe, ýok diýilmez. Çünki Azerbeýjanyň bu ugurdan uly tejribesi bar hem dünýäde ykrar edilen harby-deňiz güýçleri bar” diýipdi.
Energetiki meseleler hem GDA ýurtlary boýunça german eksperti Aleksandr Rar Berdimuhamedowyň Türkmenistanyň berkändigini, öz bähbitlerini gorajakdygyny beýleki döwletlere görkezmek isleýändigini aýdypdy. Bu çykyşlar habar serişdelerinde 1-nji sentýabrda peýda bolupdy. BMG-niň Baş Assambleýasynda gozgaldy
Synçylaryň pikiriçe, bu ýerde ýerleşýän bäş döwletiň deňizdäki harby potensialy deň däl. Iň güýçlä deňleşjek bolmak deňizde ýaraglanyşygyň haýdadylmagyna getirerdi.
Stambulyň Goç Uniwersitetiniň Merkezi Aziýa boýunça eksperti professor Timur Hoja Hazar basseýnininiň howpsuzlyk meselesini Berdimuhamedowyň BMG-niň Baş Assambleýasynyň 64-nji sessiýasynda gozgamagynyň esasy sebäbi, deňziň kenarynda ýerleşýän ýurtlaryň arasynda dowam edýän oňşuksyzlyklar diýen pikiri öňe sürdi.
Türkmenistan boýunça bilermen professor Artýom Ulunýan Berdimuhamedowyň meseläni Baş Assambleýanyň mejlisinde goýmagynyň ýerliklidigini hem muňa birnäçe sebäbiň bardygyny aýdýar: “Birinjiden, Türkmenistan bilen Azerbeýjanyň arasyndaky dawalaryň çözülmezligi, Azerbeýjanyň harby güýçleriniň agdyklyk etmek mümkinçiligi, ikinjiden, Hazarda Gazagystan bilen Orsýetiň harby flotunyň bardygy sebäpdir. Gazyny Hazaryň üsti bilen Günbatara gaz geçirmek isleýän Türkmenistanda geljekki ýollaryň howpsuzlygyny üpjün etmekde esasly aladalar bar”.
Artýom Ulunýanyň pikirine görä, ýene bir sebäp diňe bir Hazar basseýninde däl, Merkezi Aziýa regionynda-da soňky hereketini öňünden aňyp bolmaýan käbir güýçler bar. “Olaryň etmegi mümkin radikal hereketleri Türkmenistanyň geljekki turbalaryna howp salyp biler. Şondan Aşgabat howatyrlanýan bolsa gerek”.Üç döwletiň iki döwlete täsiri
Azerbeýjanyň, Gazagystanyň, Orsýetiň we Türkmenistanyň liderleri Hazaryň kenarynda ýerleşýän Aktau şäherinde, 11-nji sentýabr, 2009 ý.
Ankaraly alym Timur Hoja halkara derejesinde bu meselä üns berilmeginiň zerurdygyny, ýöne ozaly bilen üç ýurduň – Türkmenistanyň, Gazagystanyň we Azerbeýjanyň birleşmeginiň gerekdigini, şonda olaryň pozisiýasynyň güýçlenjekdigini, beýleki iki uly döwlete - Orsýet bilen Eýrana güýçli täsir ýetirip biljekdigini aýdýar.“At almankaň, eýer al”
diýen türkmen nakyly bar. Azat Ýewropa we Azatly Radiosynyň Merkezi Aziýa ýurtlary boýunça eksperti Brýus Paniýeriň sözlerine görä, Türkmenistan indiki gaz turbalarynyň howpsuzlygyny öňünden üpjün etmäge halkara jemgyýetçiliginiň ünsüni çekýär, munuň manysy bar. “Bu ideýany Amerikanyň hem beýleki ýurtlaryň çinownikleri-de goldadylar” diýip, analitik aýtdy.
Berdimuhamedow BMG-niň Aşgabatdaky öňüni alyş diplomatiýasy merkezini güýçlendirmegi-de, çykyşynda öňe sürüpdir. Şeýle edilende, onuň sözlerine görä, ol terrorizme, bikanun neşe söwdasyna, neşe tranzitine garşy göreşe hem Owganystan problemasyny çözmäge ýardam eder.


text:
Pakistanyň demirgazygynda NATO-nyň Owganystandaky esgerlerine üpjünçilik serişdelerini daşaýan ýük maşynlaryna ýaragly topar hüjüm etdi.
Sişenbe güni Khyber tire-taýpalar sebitiniň Jamrud şäheriniň golaýynda bolan bu hüjümde ulagyň bir sürüjisi öldi we ýene-de biri ýaralandy. Resmileriň berýän maglumatyna görä, söweşijiler motosikletde hüjüm edip, soňra wakanyň bolan ýerinden gaçypdyrlar.
Geçen ýylyň noýabrynda Pakistan NATO-nyň ýük ulaglary üçin özüniň serhedini ýapandan soň, üç hepde mundan ozal Yslamabat şol marşrut ýollaryny ýaňadandan açypdy. Pakistanyň “Talyban” hereketi NATO-nyň ýük ulaglaryna we olaryň sürüjilerine garşy hüjümleri amala aşyrjakdyklaryny duýdurypdylar.


text:
Türkmenistanyň banklarynda döwlete dahylsyz kärhanalaryň ofşor zonalardaky şertnamalary boýunça, türkmen manadyny daşary ýurt walýutasyna konwertasiýa etmek düzgüni doly ýatyryldy.
Bu barada Türkmenistanyň Maliýe ministrliginiň jogapkär resmisi Azatlyk Radiosyna ýörite maglumat berdi. Howpsuzlyk ýagdaýlary sebäpli efirde atlandyrylmasyzlygyny soran ýokary derejeli türkmen emeldary bu barada ýurduň Merkezi bankynyň adyndan 21-nji iýunda ýurduň ähli degişli banklaryna ýörite görkezmeli hatyň ýollanandygyny habar berdi.
Türkmen resmisi 1-nji iýuldan güýje giren bu täze düzgüniň “bahalaryň esassyz ýokarlanmagy” maksady bilen kabul edilendigini mälim etdi.
“Döwlete dahylsyz kärhanalaryň käbirleri ofşor zonalarda harytlary arzan bahasyna satyn alyp, şertnama baglaşýarlar. Şol harytlary-da ýurda getirip, [täze şertnama esasynda] gymmada satýarlar. Şeýle ýagdaýlar göz öňünde tutulyp, bu düzgün güýje girizildi” diýip, türkmen resmisi aýdyňlaşdyrdy.
Ofşor sebitleriň ýörite sanawy
Şeýle-de, türkmen emeldary Maliýe ministrligine degişli ýörite gözegçilik edarasy tarapyndan bu çäklendirmäniň degişli ofşor sebitleriniň ýörite sanawynyň hem düzülip, degişli banklara we olaryň şahamçalaryna ugradylandygyny sözüne goşdy.
Şol bir wagtyň özünde-de, Azatlyk Radiosynyň ýurduň Maliýe ministrligindäki çeşmesi bu düzgüniň “diňe döwlete dahylly bolmadyk kärhanalara degişlidigini, ýagny döwletiň eýeçiligindäki edaradyr kärhanalara degişli däldigini” hem aýtdy.
Türkmen resmisiniň Azatlyk Radiosyna gizlinlik şerti bilen beren bu maglumaty barada, ýurduň habar serişdelerinde häzirlikçe hiç hili maglumat berilmedi.
Mundan ozalky çäklendirmeler
Ýeri gelende bellesek, bu hususy kärhanalaryň manady dollara konwertasiýa etmek mümkinçiliklerine girizilen çäklendirmeleriň iň soňkusydyr. Mundan owal, ýurtda hereket edýän käbir döwlete dahylly däl, ýagny hususy firmalaryň we kärhanalaryň Türkmenistanyň banklarynda türkmen manadyny daşary ýurt walýutasyna konwertasiýa etmek meselesine-de çäklendirmeler girizilipdi.
Bu çäklendirmeleriň esasynda, “Senagatçylar we Telekeçiler birleşigine” agza firmalaryň ençemesine ýurduň banklaryndan türkmen manadyny daşary ýurt walýutasyna çalyşmak mümkinçiligi doly ýatyrylypdy.
Gürrüňi edilýän birleşige agza firmalaryň biriniň ýolbaşçysy ýurduň banklarynyň jogapkär resmileriniň ozaldan bar bolan konwertasiýa etmek ýeňilliginiň ýatyrylmagynyň sebäbi, bu çäräniň wagtlaýyndygy ýa däldigi barada anyk maglumat bermekden saklanýandyklaryny aýdypdy.
Sözümiziň ahyrynda ýatlatsak, 2015-nji ýylyň başyndan bäri türkmen manadynyň dollara görä hümmetsizlenmeginden soň, ýurtda dollary satmak we satyn almak mümkinçiliklerine dowamly çäklendirmeler girizilip gelinýär.


text:
Duşenbe güni Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen Orsýet Federasiýasynyň prezidenti Wladimir Putin telefonda ikitaraplaýyn we köpugurly hyzmatdaşlygyň meseleleri barada maslahat etdi.
Türkmen metbugaty prezidentleriň iki ýurduň arasyndaky döwletara gatnaşyklarynyň sazlaşykly ösüşini kanagatlanma bilen belläp, Türkmenistanyň GDA başlyklygyny nazarda tutmak bilen, ikitaraplaýyn we köptaraply hyzmatdaşlyklary mundan beýläk-de ösdürmek baradaky meýillerini mälim edendiklerini ýazýar.
Telefon söhbetdeşliginiň dowamynda gumanitar hyzmatdaşlygy ösdürmek, Türkmenistanyň we Orsýetiň arasyndaky medeni alyş-çalyşlary mundan beýläk-de giňeltmek barada gürrüň edilipdir.
Söhbetdeşlik Orsýet tarapynyň inisiatiwasy bilen geçirilipdir.


text:
Türkiýäniň günorta-gündogarynda türk harbylary bilen kürt pitneçileriniň arasynda ýüze çykan çaknyşykda 3 türk esgeriniň we 9 kürt gozgalaňçysynyň heläk bolandygy habar berilýär.
Türkiýänyň Anatoliýa habar gullugy bu wakanyň Yrak bilen araçäkde ýerleşýän Hakkari raýonynda bolup geçendigini, pitneçileriň türk esgerlerine hüjüm edendiklerini habar berdi.
Çaknyşykda 3 türk esgeriniň ýaralanandygy aýdylýar.
1984-nji ýylda “Kürdistan işçi partiýasy” Türkiýeden garaşsyz bolmak ugrunda hereket edip bäşlany bäri dürli ganly çaknyşyklarda 40 müňe golaý adamyň öldürilendigi aýdylýar.


text:
Birleşen Ştatlaryň metbugatynda peýda bolan maglumatlara görä, ýurduň Döwlet departamenti Orsýetde öldürilen ýurist Sergeý Magnitskiniň ölümine dahyly bolanlykda şübhelenilýän onlarça ors raýatlaryna ABŞ-a girmegi gadagan edipdir.
Häzir ABŞ-nyň Senatynda Magnitskiniň işine dahylly bolan Orsýetiň hukuk goraýjy organlarynyň 60 işgäriniň bu ýurtdaky aktiwlerini doňduryp, olara ýurda girmegi gadagan etmek meselelerini öz içine alýan kanunyň proýektine garalýar.
“Hermitage Capital” fondunyň ýuristi, 37 ýaşly Sergeý Magnitskiý 2009-njy ýylda Moskwada ýerleşýän derňew izolýatorynda 11 aýlap saklanansoň, näbelli sebäplere görä aradan çykypdy.


text:
Duşenbe güni Duşenbede 20 ýylyň içinde ilkinji gezek gündelik gazetiň ilkinji sany çap edildi.
“Imruz news”, ýagny “Şu günki täzelikler” diýlip atlandyrylýan bu gazet hepdede 5 gezek çap ediler.
Sowet Soýuzy dargaly bäri Täjigistanda diňe hepdelik gazetler neşir edilýärdi.
Täze gazetiň baş redaktory Rajab Mirzo Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda gazetde esasan soňky habarlaryň çap ediljekdigini, onda käbir analitiki makalalaryň hem beriljekdigini aýtdy.
Şeýle hem R.Mirzo bu gazetiň hiçbir guramalara degişli däldigini, onuň Täjik bankyndan alnan karz pul bilen dolandyrylýandygyny aýtdy.


text:
Belgiýanyň paýtagty Brýussel, Pariždäkä çalymdaş hüjüm ähtimallygy barada alnan anyk informasiýa esasynda, ýokary hüşgärlik ýagdaýyna getirildi diýip, ýurduň premýer-ministri aýdýar.
Premýer-ministr Çarlz Mişel bu beýanaty 21-nji noýabrda etdi. Mişel howpsuzlyk resmileriniň ýaragly we partlaýjyly birnäçe şahsyýetiň birnäçe ýerde hüjüme başlamagynyň ähtimallygyndan howatyr edýändiklerini aýtdy.
Şäheriň metrosynyň we ýeňil-demirýol sistemasynyň işi togtadyldy, ýaşaýjylara içerde galmak maslahat berildi.
«Biz jemgyýetçilige dowla düşmezligi maslahat berýäris» diýip, Mişel aýtdy we özleriniň ähli zerur çäreni görýändiklerini sözüne goşdy.


text:
Halk arasynda “Bir gülden bahar gelmez” diýen nakyl bar. Sansyz köp gül bahary getirýär ýa-da köp gül zemini bezeýär.
Biziň medeniýetimiz hem şeýledir. Her bir ugurda parlak ýyldyzlar bolupdyr. Şeýle hem şol ýyldyzlaryň töweregini beýleki ýyldyzlar bezäpdir. Olardan biri, megerem, şahyr Allaberdi Haýydow bolsa gerek. 15-nji iýunda onuň doglan gününe 80 ýyl boldy.
Allaberdi Haýydow çeper edebiýatyň ähli ugurlaryndan eser döretdi. Ol çagalar edebiýatyndan hem goşgular, hem hekaýalar ýazdy.
Allaberdi Haýydow ençeme şahyrana eserleriň – goşgularyň hem poemalar kitaplarynyň awtorydyr. Ol hekaýalar hem powestler ýazdy. Uly göwrümli romanlaryň awtory boldy. Kinodramaturgiýa hem opera librettolaryny ýazdy. Onuň rus hem dünýä ebiýatyndan eden çeper terjimeleri bardy. Ol döwürdeşleri hakda ýatlamalar ýazdy.
Ol edebi tankyt, şol sanda Magtymgulynyň poeziýasynyň filosofiýasy boýunça ylmy iş alyp bardy. Allaberdi Haýydow kompozitorlar, aýaratyn-da, Nury Muhadow bilen ýakyn döredijilik aragatnaşygyny saklap geldi. Bu iki ynsanyň bilelikde döreden “Komsomol” diýen aýdymyny Orsyýet Federasiýasyndaky Omskiniň halk hory aýdýardy. Ol aýdym häli-şindi Bütinsoýuz radiosyndan hem berilýärdi.
Şeýlelikde, Allaberdi Haýydowyň köptaraply hyzmaty sungatyň hem edebiýatyň dürli ugurlary bilen utgaşykly boldy. Şonuň üçin geçen asyryň türkmen medeniýetini agzasak, Allaberdi Haýydowyň adyny hem ýatlamaly bolýarys.
Onuň biziň aramyzdan gidenine birnäçe ýyl boldy. Indi şeýle adamlaryň saýlanan eserlerini aýratyn kitap edip çykarmaga bireýýäm wagt ýetdi. Şeýle adamlar barada ýatlamalar kitaplary çykarylsa-da bolardy. Nähilem bolsa, o zatlar halkyň geçmişi hem taryhy.