text:
Meksikanyň resmileri “Zetas” atly meşhur neşe karteliniň ýolbaşçysynyň tutulandygyny habar berýärler.
Meksikanyň hökümeti Miguel Angel Trewino Moralesiň ABŞ-nyň serhedine golaý Nuewo Laredo şäherinde tutulyp, tussaglyga alnandygyny aýdýar.
“Zetas” karteli Meksikanyň ýörite maksatlar üçin niýetelen ozalky harby gullukçylary tarapyndan esaslandyrylypdy. Ol ýurduň iň kuwwatly we howply jenaýat guramasy hökmünde häsiýetlendirilýär. Bu topar öz garşydaşlaryny dardan asmak we olaryň kellesini çapmak ýaly çäreleri bilen tanalýar.
“Z-40” lakamy bilen hem tanalýan Trewino Morales toparyň başyna geçen ýyl geçipdi. “Zetasyň” ozalky lideri 2012-nji ýylyň oktýabrynda hökümet güýçleri bilen atyşykda öldürilipdi.
Mundan öň, ABŞ-nyň hökümeti Trewino Moralesiň tutulmagyna hemaýat berjek maglumat üçin, 5 million dollar möçberinde pul baýragyny yglan edipdi.


c: text/html

text:
Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejad, Tähranyň öz ýadro serişdelerini gorajakdygyny aýtdy. Bu maglumaty resmi habar çeşmeleri ýaýratdylar.
Onuň aýtmagyna görä, Tähranyň ýadro programmasyny togtatmak barada gürrüň etmek ýerlikli däl, sebäbi Eýran Halkara atom energiýasy agentligi bilen ýokary derejede hyzmatdaşlyk edýär.
Ahmedinejad aýratynam Tähranyň gaty möhüm soraglar bilen ýüzbe-ýüz bolup duranlygyny aýdyp, olardan biri hem ady agzalýan agentlik tarapyndan hödürlenen teklipdir diýdi.
Şol plana görä, Tähran öz uranyny has baýlaşdyrylan ýadro ýangyja öwürmek üçin daşary ýurtlara ibermeli bolar. Orsýet Eýrany bu teklibe pozitiw jogap bermäge çagyrdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Atabaýew1887-nji ýylyň oktýabr aýynda Tejen uýezdiniň Mäne obasynda Täçgök serdaryň maşgalasynda dünýä inýär. Alty ýaşynda ýetim galýar. Ol başlangyç bilimi Tejendäki ýerli ors-tuzem mekdebinde alýar. 1907-nji ýylda Daşkentdäki mugallymçylyk seminarisini gutarýar. Seminaride okan döwründe rewolýusion herekete goşulýar hem patyşa polisiýasy tarapyndan yzarlanyp başlanýar.
Gaýgysyz Atabaew 1907-1912-nji ýyllarda Maryda we Bäherdende ýerli ors mekdebinde mugallymçylyk edýär. Ýerli halk wekillerine mugallymçylygy ynanmazlyk barada Ors patyşalygynyň magaryf ministriniň beren buýrugy esasynda Gaýgysyz Atabaýew mugallymçylykdan boşadylýar. Şonda soň 1912-1917-nji ýyllarda Mary bankynda işläpdir. Oktýabr rewolýusiýasy ýeňenden soň, Maryda sowet häkimiýetini guramak hem pugtalandyrmak ugrunda tutanýerli göreşýär.
1917-1918-nji ýyllarda işçiler we soldatlar deputatlarynyň Mary uýezd sowetiniň türkmen seksiýasynyň ýolbaşçylarynyň biri, uýezd azyk komitetiniň başlygy, Mary uýezd sowetiniň ispolkomynyň başlygynyň orunbasary, 1919-njy ýylyň iýun aýyndan bolsa başlygy bolup işleýär. 1919-njy ýylyň noýabryndan 1920-nji ýylyň iýulyna çenli Zakaspiý oblast rewolýusion komitetiniň başlygynyň orunbasary, Türküstan ASSR –niň Ýer işleri halk komissary, 20-nji ýylyň sentýabryndan Halk Komissarlar Sowetiniň başlygy wezipelerine saýlanýar. Şol bir wagtda-da Fergana frontunyň rewolýusion sowetiniň başlygy bolýar. 1923-nji ýylyň iýunyndan Buhara Halk Sowet Respublikasynyň Nazirler-Ministrler sowetiniň başlygynyň orunbasary bolýar. 1924-nji ýylyň oktýabryndan Türkmenistan rewolýusion komitetiniň (Türkmenistan SSR- niň ilkinji hökümetiniň), 1925-nji ýylyň fewralyndan Türkmenistan SSR Halk Komissarlar Sowetiniň bamlyklygyna saýlanýar hem ömrüniň ahyryna çenli 13 ýyllap dynuwsyz şol wezipede işleýär.
1922-nji ýylyň oktýabryndan RSFR-iň Milletler işleri baradaky Halk Komissarlygynyň kollegiýasyna agzalyga saýlanýar. 1935-nji ýylda Lenin ordeni bilen sylaglanýar.
1937-nji ýylyň tomsunda Türkmenistanda başlanan tutha-tutluklaryň sebäbini anyklamak hem bu işi togtatmak maksady bilen Gaýgysyz Atabaýew Moskwa gidýär hem Stalin bilen duşuşmak isleýär. Ýöne ondan kiçiräk ýolbaşçylar, köne tanşy Kaganowiç bilen duşuşyp, onuň öýünde Türkmenistanda Moskwa tarapyndan edilýän eden-etdilikler barasyndaky aladalaryny gürrüň berýär.
Kaganowiç howsala düşere esasyň ýokdugyny aýdyp, Ýežowyň ýanyna barmagy maslahat berýär. Ol Lubýanka - NKBD-niň edarasyna-Ýežowyň ýanyna 1937-nji ýylyň 11-nji iýulynda barýar hem şol erden gaýdyp çykmaýar.
Atabaýewe “Türkmen azatlygy guramasyny” döretmekde, daşary ýurtlardaky milletçi kontrrewolýusion guramalara içalyçylyk etmekde günä bildirilipdir, surnukdyryjy, ynsanlyk mertebesini kemsidiji soraglar 1938-nji ýylyň fewralyna çenli dowam edipdir. Ahyrsoňy Atabaew: “Siziň özüňiz kontrrewolýusion iş bilen meşgullanýarsyňyz, arassa adamlara töhmet atýarsyňyz, halk duşmanlary siziň özüňiz” diýip, oturan pola çüýlengi oturgyjyny goparyp, sülçiniň depesinden indirýär, şol wagt Atabaýew sorag edilýän kabinetde atylyp öldürilýär hem şol günüň ertesi oňa ölüm jezasy çykarylýar hem hamana şol hökümden soň atylyp öldürilen hökmünde resmileşdirilýär.
2000-nji ýylda Moskwadaky “Memorial” guramasy Stalin repressiýasynyň pidalarynyň sanawyny kitap görnüşinde çap etdi. Şol kitapda Gaýgysyz Atabaýewiň ady hem bar.
Gaýgysyz Atabaewiň jesedi başga-da 4,5 müň adam bilen bilelikde Moskwa şäherine degip duran “Kommunar” sowhozynda – Sewernaýa Butowa diýen ýerde doganlyk mazarda.
1967-nji ýylda Aşgabatda Atabaýew hem Podwoýsk köçeleriniň çatrygynda Gaýgysyz Atabaýewe Ýadygärlik bina edildi. Geçen asyryň 90-njy ýyllarynyň ortalarynda şol ýadygärligi Türkmenistanyň şol wagtky prezidenti Saparmyrat Nyýazow ýok etdi we köçelerden adyny aýyrdy.


text:
Öz garşydaşy we premýer-ministr Ýuliýa Timoşenko bilen aralarynda dartgynlylygyň dowam edýän häzirki pursatynda, Wiktor Ýanukowiç ýurduň 4-nji prezidenti hökmünde parlamentde geçiriljek dabarada kasam kabul edip, şu gün wezipesine başlar.
Beýleki myhmanlar bilen bir hatarda bu dabara ÝB-niň daşary syýasat boýunça wekili Katerin Aşton, ABŞ-nyň milli howpsuzlyk boýunça maslahatçysy Jeýms Jones we Orsýetiň parlamentiniň spikeri Boris Gryzlowyň gatnaşjakdygy aýdylýar.
Moskwanyň tarapyny tutýan Ýanukowiç 7-nji fewralda geçirilen saýlawlaryň ikinji tapgyrynda ýeňiş gazanandan soň 2004-nji ýylda geçirilen “Mämişi rewolýusiýanyň” simwoly bolan premýer-ministr Ýuliýa Timoşenkony wezipesinden çekilmäge çagyrypdy.


text:
Ukrainanyň tussag edilen öňki premýer-ministri Ýuliýa Timoşenkonyň adamsy Azatlyk Radiosyna özüniň Ukrainadaky awtoritar dolandyryş sebäpli Çehiýadan gaçybatalga soramaga mejbur bolandygyny aýtdy.
Oleksandr Timoşenko ukrain häkimiýetleriniň öz aýalyny fiziki taýdan ýok etmäge çalyşýandyklaryny aýtdy. Ol özüniň bütin dünýäni Ýanukowiçiň režiminiň Ýuliýa Timoşenkonyň diri galmagyny islemeýändigine düşünmäge çagyrandygyny hem sözüniň üstüne goşdy.
Şeýle-de ol Ýewropa ýurtlaryny ukrain häkimiýetlerine we olaryň maşgala agzalaryna garşy sanksiýa girizmäge çagyrdy.
Onuň aýaly geçen ýyl premýer-ministr wagtynda wezipesinden hyýanatçylykly peýdalandy diýen aýyplama esasynda ýedi ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.


text:
Penşenbe güni Täjigistanyň territoriýasynda “Facebook” sosial saýty we Azat Ýewropa Azatlyk Radiosynyň internet saýty ýene gaýtadan petiklendi.
Täjigistanyň internet prowaýderler birleşiginiň başlygy Asomuddin Atoýew penşenbe güni ýurduň Aragatnaşyk gullugyndan bu prowaýderleriň belli-belli saýtlary petiklemelidikleri barada ýörite görkezme gelip gowşandygyny aýtdy.
Emma bu hökümet gullugynyň başlygy Beg Zuhurow öz gullugynyň internet prowaýderlerden hiç birine bular ýaly görkezme bermändigini öňe sürdi. Ol internet saýtlarynyň petiklenmeginiň tehniki näsazlyklar bilen baglanyşykly bolmagynyň mümkindigini aýtdy.
Şu geçen ýylyň martynda we noýabrynda hem Täjigistanyň häkimiýetleri “Facebook” sosial saýtyny we ýene birnäçe internet saýtyny wagtlaýynça petikläpdiler.


text:
Ministrler Kabinetiniň 2-nji sentýabrda geçirilen mejlisinde prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň Ruhnama gününi dabaraly bellemek barada beren görkezmesine laýyklykda, ýurtda bu sene bilen bagly birnäçe çäreler gurnaldy.
Ruhnama güni mynasybetli çärelere eýýäm geçen hepdäniň başynda badalga berildi. Orta hem-de ýokary okuw mekdeplerinde adaty çärelere meňzeş çäreler gurnaldy. Ýöne şol çärelerde «Ruhnama» kitabyna, onuň awtory Saparmyrat Nyýazowa däl-de, eýsem häzirki ideologiýa bolan «Galkynyş zamanasyna» we Berdimuhamedowyň ýurtda alyp barýan syýasatyna üns berildi.
Welaýat merkezlerinde hem-de paýtagtda Ruhnama güni mynasybetli 12-nji sentýabrda gurnalan konsert çäreleri hem adaty çärelerden tapawutlanmady. Bu aýdym-saz dabaralarynda Berdimuhamedowyň waspy ýetirilýän aýdymlar aýdyldy. «Ruhnama» sözüniň öňünden ozal getirilen «Mukaddes» sözi düýbünden aýryldy.
Ýurduň mediasynda bolsa «Ruhnama» seresabrak çemeleşilip, onuň awtory bolan Saparmyrat Nyýazowyň ady asla agzalmady.
2006-njy ýyla çenli 12-nji sentýabr gününde ýurtda uly dabaralar gurnalardy. Şol güne gabatlanyp, «Ruhnamanyň» daşary ýurt dillerinde täze neşir edilen kitaplarynyň tanyşdyrylyş dabaralary gurnalardy, halkara maslahatlar geçirilerdi. Ýurduň hökümet agzalary, ähli edara-kärhanalaryň ýolbaşçylary Ruhnama güni mynasybetli Saparmyrat Nyýazowa gutlag hatlaryny ibererdiler.
Ol hatlarda: «Gudraty güýçli Beýik Taňrynyň Beýik Ynsanyň kalbyna guýan emri bilen dörän mukaddes Kitabyň — Türkmeniň mukaddes Ruhnama kitabynyň dünýä inmegi» diýen mazmundaky sözler beýan edilerdi. Şol gün Nyýazowyň hut özi bu şanly sene mynasybetli tutuş türkmen halkyna gutlag bilen ýüzlenerdi.
Ruhnama güni mynasybetli bu ýyl Berdimuhamedow hem türkmen halkyna gutlag hatyny ýollady. Emma Berdimuhamedowyň bu gutlagynda Saparmyrat Nyýazowyň ady bir ýerde hem görkezilmändir.
Saparmyrat Nyýazowyň döwründe «Ruhnama» mukaddeslik derejesine göterilipdi we onuň awtory hut Nyýazowyň özi diýlip aýdylýardy. «Ruhnama» orta hem-de ýokary okuw mekdepleriniň programmalaryna girizilipdi. Emma Saparmyrat Nyýazowyň aradan çykmagyndan soň, onuň şahsyýet kulty bilen bir hatarda «Ruhnama» kitaby hem aradan aýrylyp başlady.
Häzirki wagtda ýokary okuw mekdeplerinde «Ruhnama» sapaklary ýatyryldy. Şu ýylyň orta mekdeplerini gutaran okuwçylardan bolsa «Ruhnama» dersinden gutardyş ekzameni aýryldy.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Žurnalistleriň hak-hukuklaryny goraýan “Serhetsiz Reportýorlar” guramasy öňki sowet ýurtlarynda maglumat azatlygy bilen bagly ýagdaýyň ýyl-ýyldan erbetleşýändigini habar berýär.
Düýbi Fransiýanyň paýtagty Parižde ýerleşýän gurama çarşenbe güni özüniň ýyllyk “World Press Freedom Index” atly hasabatyny çap etdi. Onda dünýäniň 180 ýurdundaky metbugat azatlygynyň derejesine syn edilýär.
“Sehetsiz Reportýorlar” guramasynyň Gündogar Ýewropa we Merkezi Aziýa bölümi boýunça müdiri Ýohan Bihr AÝ/AR-na beren interwýusynda rus häkimiýetleriniň barha rehimsiz kanunlary kabul etmek bilen repressiw ýoly saýlap alandygy we öz tejribesini tutuş regiona ýaýradandygy aýdylýar.
Gürrüňi edilýän hasabatda Russiýa maglumat azatlygy boýunça dünýäde iň erbet orunlaryň biri bolan 148-nji ýerde ýerleşdirilipdir.
Bu ugurda Bihr Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň berdi. “2013-nji ýyl Russiýadaky maglumat azatlygynyň giňişligini barha çäklendirýän repressiw kanunlar bilen aýratyn tapawutlanýar. Mysal üçin, bu ýurtda milli gymmatlyklar täze çäklendirmeleri aklamak üçin ulanyldy. Olaryň arasynda gomoseksuallygy propaganda etmegiň jenaýat hökmünde sanawa girizilmegi ýa-da Hudaýa dil ýetirmegiň gadagan edilmegi ýaly kanunlar bar. Žurnalistler öz işleri bilen baglanyşykly tussag edildiler”.
Gündogar Ýewropa
Belarus bu sanawda 157-nji orunda ýerleşdirilip, “Serhetsiz Reportýorlar” guramasynyň berýän maglumatyna görä, bu ýurtda köçe protestleri barada maglumat taýýarlaýan žurnalistler “yzygiderli tussag edilipdirler we ýurduň dolandyryjylary resmi liniýa ses goşmaýanlary dymdyrmak üçin “ekstremizme garşy göreşi” bahanalap, çäre görüpdirler.
Bu hasabatda Ukraina 127-nji orunda ýerleşdirilipdir. Ýöne gürrüňi edilýän guramanyň berýän maglumatyna görä, Ukrainada 2013-nji ýylyň dekabr aýynda başlan syýasy krizis we hökümetiň kabul eden “gaty repressiw syýasaty” bu ýylyň indeksini öz içine alýan döwürden soň bolup geçipdir.
Bihr Gazagystan we Azerbaýjan “metbugat azatlygynyň basylyp ýatyrylmagynyň öň ýanynda” diýýär. Hasabatda Gazagystan 161-nji, Azerbaýjan bolsa 160-njy orunda ýerleşdirilipdir.
Azerbaýjanda telewizion stansiýalarynyň uçdantutma hemmesi döwletiň kontrollygynda galýar we “Serhetsiz Reportýorlar” guramasynyň berýän maglumatyna görä, režime boýun egmeýän žurnalistler we bloggerler fiziki hüjümlere, ölüm haýbatlaryna we alnyp gaçylmalara sezewar edilýärler.
Bihr Gazagystandaky metbugat azatlygynyň “erkin aşak gaçýandygyny” aýdyp, şeýle diýýär: “2012-nji ýylyň başynda Gazagystan özüniň ähli milli oppozision metbugatyny ýapdy. Şondan bäri ýerli derejede ýa-da tutuş ýurt derejesinde hereket etmäge synanyşýan tankydy metbugat guramalarynyň ählisiniň garşysyna toslama aýyplamalar, ýagny dürli administratiw bahanalar bilen sud işleri gozgaldy”.
Merkezi Aziýa
“Serhetsiz Reportýorlar” guramasynyň toplan faktlaryna esaslanýan hasabatda Täjigistan maglumat azatlygynyň derejesi boýunça dünýäde 115-nji orunda ýerleşdirilipdir. Hasabatda aýdylmagyna görä, bu ýurtda garaşsyz habar websahypalarynyň eden-etdilik bilen öňi alynýar we 2013-nji ýylda geçirilen prezidentlik saýlawlarynda hem saýlaw kampaniýasy prezident Emomali Rahmonyň peýdasyna “aç-açan ýoýulypdyr”.
Ýuhan Bihr
Hasabatda aýdylyşyna görä, zabun senzura Özbegistanda hem öz hökümini ýöredýär. Maglumat azatlygy boýunça Özbegistan dünýäde 166-njy orunda ýerleşdirilip, häzirki wagtda bu ýurtda “azyndan 10 žurnalistiň we internet ulanyjylarynyň tussaglykda saklanylýandygy” habar berilýär.
“Serhetsiz Reportýorlar” guramasynyň ýaýradan hasabatynda Türkmenistan maglumat azatlygy boýunça dünýädäki iň bir erbet orunda, ýagny 178-nji orunda ýerleşdirilip, bu ýurduň “habar we maglumat azatlygy boýunça hut garaňky gorp” bolup galýandygy aýdylýar we Türkmenistan žurnalistler üçin “ hakyky dowzah” hökmünde häsiýetlendirilýär.
Bu hasabatda regiondaky beýleki ýurtlar bolan Moldowa 56-njy, Ermenistan 78-nji, Gürjüstan 84-nji we Gyrgyzystan 97-nji orunda ýerleşdirilipdir.


text:
Anna güni Aşgabatda “Beýik Ýüpek ýolunyň diplomatiýasy: taryhdan geljege tarap” ady bilen geçirilen halkara konferensiýasy tamamlandy.
Bu konferensiýanyň işine dünýäniň 20-den gowrak ýurdunyň, şol sanda Birleşen Ştatlaryň, Beýik Britaniýanyň, Kanadanyň, Ýaponiýanyň, Gazagystanyň, Täjigistanyň, Owganystanyň, Türkiýäniň, Eýranyň, Pakistanyň, Portugaliýanyň we ençeme beýleki ýurtlaryň ylmy-barlag merkezleriniň we okuw jaýlarynyň belli spesialistleri gatnaşdylar.
Forumda, esasan, gadymy Beýik Ýüpek ýolunyň oýnan roluna hem-de onuň häzirkizamanyň şertlerinde gaýtadan dikelmek tendensiýasyna ylmy baha bermek boýunça pikir alşylandygy habar berilýär.


text:
Owganystanyň prezidentiniň edarasy häzir “Talyban” bilen parahatçylyk ugrunda gepleşiklere tiz başlamak boýunça planynyň ýokdugyny aýtdy.
AP habar agentliginiň maglumatyna görä, prezident Aşraf Ghaniniň metbugat-wekili Haroon Çahansuri “Talyban” bilen gepleşige başlamak umydy bilen döredilen dört ýurdy öz içine alýan toparyň duşuşyk geçirmek boýunça hiç hili planynyň ýokdugyny 14-nji iýulda aýdypdyr.
Owganystany, Pakistany, Hytaýy we ABŞ-ny öz içine alýan topar şu ýylyň dowamynda Pakistanda we Owganystanda bäş gezek duşuşypdyr.
Emma “Talybanyň” wekilleri duşuşyklara gatnaşmakdan ýüz öwüripdir.
Ghani Yslamabady “Talybanyň” liderlerine pena bermekde aýyplaýar. Pakistanyň resmileri bu aýyplamalary ret edýärler.
Ghani 2014-nji ýylda döwlet başyna geçende “Talyban” we onuň ýarany “Hakkani” topary bilen parahatçylygy gazanmak ugrunda hereket etmegi wada beripdi.


text:
Ýekşenbe güni Päkistanyň demirgazygynda bolan ulag partlamasynda azyndan 7 adam ölüp, 32 adam, şol sanda 9 polisiýa işgäri ýaralandy.
Polis resmileri bombaçynyň partlaýjyly maşynyny Kohatdaky Belli Taň polis stansiýasyna sürendigini aýdýarlar.
Kohatyň polisiýa başlygy Dilawar Han Bangaş Maşal radiosyna nyşananyň polisiýa stansiýasy bolandygyny aýtdy. Emma ol garşydan gelýän maşyn bilen çakyşyp, stansiýa ýetmän partlapdyr.
Bangaş öldürilenleriň hemmesiniň graždan ilatdandygyny aýtdy.
Bu Kohatda iki günde bolan ikinji hüjümdir.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Klimat şertlerini öwrenýän komissiýasynyň täze ýaýradan raportynda howa şertleriniň üýtgemegi esasan adamlaryň alyp barýan işleri sebäpli ýüze çykýan bolmagynyň mümkindigi aýdylýar. Bu raport Halkara howa şertleriniň üýtgemegi boýunça ekspertler topary tarapyndan kabul edildi.
Howa şertleriniň üýtgemegi boýunça halkara ekspertler toparynyň metbugat wekili Jonatan Lin Stokgolmda geçirlen ýygnakda delegasiýalara ýüzlenip, BMG-niň Klimat şertleriniň üýtgemegi boýunça çarçuwaly tarapyndan raportyň kabul edilendigini aýtdy.
Delegasiýalaryň aýtmagyna görä, köpçülige anna güni giçlik ýaýradyljak raportda howanyň şertleriniň üýtgemegine sebäp bolýan zatlaryň 95%-i adamlaryň alyp barýan işleri netijesinde bolup geçýär. Bu netije 2007-nji ýylda 90%-e barabardy.
Şeýle-de raportda ýakynda howa şertleriniň üýtgemeginde bolup geçen haýallama uzaga çekmez diýilýär.
BMG-niň baş sekretary Ban Ki-mun dünýäde howa şertleriniň üýtgemegi boýunça 2014-nji ýylyň sentýabr aýynda sammit geçirmäge çagyryş etdi.


text:
Ysraýylda 10 müň töweregi adam aýallaryň gaýra tutulmagyna we dini fanatizme garşy geçirilen protest çäresine gatnaşdy. Protest Ysraýylyň günorta-günbataryndaky Beit Şemeş şäherinde geçdi.
Dartgynlylyk bir telegepleşigiň dowamynda sekiz ýaşly gyzjagazyň mekdebe barýan wagty oňa gara lybasly bir prawoslaw adamyň sögünendigini aýdanyndan soň döredi. Prawoslaw adam gyzjagazyň ýeterlik derejede sada geýinmändiginden zeýrenipdir.
Beit Şemeş şäheriniň aglaba ýaşaýjylary aşa prawoslawlardyr.
Ysraýylyň prezidenti Şemon Peres ýurduň ýaşaýjylaryny proteste gatnaşmaga çagyrdy:
— Hiç kimiň bu sebäp bilen bir gyzjagazy, aýal maşgalany ýa-da başga birini gorkuzmaga haky ýokdur. Olar bu ýeriň eýeleri däl. Biziň ählimiz bu topraklaryň ýaşaýjysy.
Demonstrasiýa demokratiýa we deňlik ugrunda hereket edýän aktiwistler tarapyndan gurnaldy.


text:
Ermenistan, soňky iki günde azeri oklary bilen ermeni graždanlary we esgerleri öldürilenden soň, Azerbaýjanyň güýçlerine garşy top oklary we raketa zarbalary bilen gaýtawul berjegini aýdyp, haýbat atýar.
Ermenistanyň prezidenti Serž Sarkisýan 26-njy sentýabrda hökümet komissiýasyna Azerbaýjanyň 1994-nji ýylda, Azerbaýjanyň dawaly territoriýasy bolan Dagly-Garabag üstündäki ganly konflikti soňlamak üçin baglaşylan ýaraşyk şertnamasyny gödek bozandygyny aýtdy.
Ol «Ermenistan uruşdan gorkýar, emma söweşmekden gorkmaýar» diýdi.


text:
Birleşen Ştatlarda “Powerball jackpot” lotereýa oýnuny gurnaýjylar şenbe güni geçirilen lotereýa oýnunda bir bilediň 590.5 million dollar pul utandygyny aýdýarlar.
Oýny gurnaýjylaryň aýtmagyna görä, bu çakdanaşa uly pul fonduny utan lotereýa biledi Florida ştatynda hasaba alnypdyr, ýöne onuň eýesiniň kimdigi heniz belli däl.
Şenbe güni agşam geçirilen “Powerball jackpot” lotereýa oýnunda utuş nomerleri 10, 13, 14, 22 we 52 nomerler boldy, oýnuň goşmaça “Powerball” nomeri bolsa 11 nomer boldy.
Oýny gurnaýjylar şenbe günki oýunda haýsydyr bir biletde alty nomeriň altysynyň-da gabat gelmek boýunça minimal şansyň 175 milliondan birine deň bolandygyny aýdýarlar.
Birleşen Ştatlaryň taryhynda “Jackpot” loteriýa oýnunda utuşa goýlan iň köp pul 656 million dollar bolupdy. 2012-nji ýylyň martynda bu pul fonduny üç adam utupdy.


text:
Orsýetiň resmileriniň polisiýadaky parahorlugy we gulluk wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanylmagyny aradan aýyrmak ugrunda geçirýän reformalarynyň çäginde Orsýetiň polisiýa güýçleriniň resmi ady, sowet döwründäki “milisiýanyň” ýerine “polisiýa” diýlip, atlandyrylyp başlanar.
Emma orsýetliler bu özgerişlige birneme şübheli garaýarlar. Syýasy analizçi Nikolaý Petrow şeýle gürrüň berýär: "Hiç zada täsirini ýetirmejek kiçi özgeriş diýäýmeseň, oňa reforma diýmegem kyn. “Milisiýanyň” “polisiýa” sözi bilen çalşyrylmagyndan başga men bärde özgerýän hiç zady göremok. Bu reforma ideýalaryň masgaralanmagy, diňe bir polisiýa däl, eýse beýleki reformalara-da ýaramaz täsirini ýetirýär”.
Sowet Soýuzynyň dargamagynyň yz ýany Moskwa milisiýasyna ýolbaşçylyk eden Arkadiý Muraşew hem täze kanunyň güýje girmegi bilen, hakyky özgerişleriň boljakdygyna şübhelenýändigini aýtdy: "1-nji martda ady üýtgediler. Ýöne, edil milisiýanyň erbet işleýşi ýaly, polisiýa-da erbet işlär”.
Atlary üýtgetmek reformasy 2009-njy ýylda prezident Dmitriý Medwedewiň inisiatiwasy bilen başlandy. Bu polisiýa işgärleriniň gözçykgynç jenaýatçylyklaryna jogap hökmünde edilipdi.
Bu jenaýatçylyklaryň içinde gijäniň ýarynda, Moskwanyň söwda merkezinde gazaply ot açma-da bar. Şol wakada üç adam ölüpdi, alty adam bolsa ýaralanypdy. Bu gyrgynçylygy eden milisiýanyň maýory Denis Ýewsukowyň aýtmagyna görä, ol aýaly we gaýyn atasy bilen bolan sene-meneden soňra, adamlary atmaga ýola rowana bolupdyr.
Başga bir ýagdaýda bolsa, gar arassalaýjy maşynyň sürüjisi milisiýanyň podpolkowniginiň maşynyny çyzanda, podpolkownik sürüjini atyp öldüripdi. Polisiýa diýlensoň, ofiserleriň sany azaldylar
Häzirki reformanyň çäginde soňky 10 aýda polisiýa ofiserleriniň sany 20 prosent azaldylar. Şeýle-de olaryň aýlyk haklary hem artdyrylar. Mundan soň ofiserleri seçip-saýlamak has-da güýçlener. Şeýle-de jenaýat işi, arakhorluk we neşekeşlik bilen ilteşigi bolanlar işe alynmaz.
Orsýetde mundan soň ofiserleri seçip-saýlamak has-da güýçlener.
Häzirki geçiriljek reformanyň çäginde polisiýanyň abraýyny artdyrmak maksady bilen Içeri işler ministrligi özüniň Web saýtyny döretdi.
Orsýetlileriň köpüsi täze polisiýa kanunynyň girizilmegine we Web saýtynyň işläp başlanmagyna dogry çözgüt hökmünde garaýar. Emma Petrow we Muraşew ýaly ençemeleriň bu reformalar polisiýa işgärleriniň, düzgüni bozsalar, temmisiz galmaklarynyň soňuna çykyljagyna, olaryň jogapkärçiligini artdyrjagyna ynamlary az.
Geçen ýyl “Lewada” atly garaşsyz pikir soraýyş guramasy bu täze kanun boýunça pikir soralyşygy geçirdi. Bu pikir soralyşygyna gatnaşanlaryň 52 prosenti täze kanunyň girizilmegi bilen položitel özgermeleriň boljakdygyna ynamlarynyň ýokdugyny aýtdylar. Sorag geçirilenleriň diňe 19 prosenti bu reformalaryň oňaýly netije berjekdigine ynanýandyklaryny bellediler. Pikiri soralanlaryň galan 29 prosenti munuň bilen bagly belli bir pikirleriniň ýokdugyny aýdypdylar.


text:
Orsýetiň senatory hökümeti ýurtda Orsýeti melgunlaşdyryp görkezýän daşary ýurt filmleriniň görkezilmegini çäklendirmäge çagyrdy we ýerli kinorežissýorlara bolsa orsýet watançysynyň obrazyny wasp edýän filmleri döretmäge ündedi.
Golliwoodyň filmlerinde köplenç wagşy ýa-da içgili orsy görkezýän obrazlar ýüregiňe düşen bolsa, onda tiz wagtda Orsýet seniň üçin mundan dynmak üçin amatly ýere öwrülip biler.
Orsýetli senator Batu Hasikow 25-nji awgustda “Orsýete garşy” bolan filmleriň görkezilmegine çäklendirme girizmegi teklip etdi. Şeýle-de ol ýerli režissýorlary orsýetli patriotyň il içindäki pozitiw obrazyny döretmäge ündedi.
“Orsýet we Orsýetiň medeniýeti bilen bagly ähli zady açyk melgunlaşdyrýan ýa-da ýöntemleşdirýän we haýasyzlandyrýan filmleriň uly ekranlarda görkezilmeginiň öňüne böwet salmaly” diýip, Itar-Tass habar agentligi Hasikowyň sözünden sitata getirýär.
Kikboksing boýunça öňki dünýä çempiony Hasikow özüniň göz öňünde tutýan filmleriniň sanawyny agzamakdan saklandy we “Filmleri seçip almak üçin şertler Orsýetde hakyky sungat filmleriniň elýeterliligini çäklendirmeli däl” diýdi.
Şol günüň özünde Orsýetiň Medeniýet ministrligi görülmäge mynasyp diýlip kesgitlenen 100 çemesi “klassyky” filmleriň sanawyny çap etdi.
Ministrlige degişli medeniýet websaýtda çap bolan sanawda Çarli Çapliniň (Charlie Chaplin) we Fransis Ford Koppolanyň (Francis Ford Coppola) filmleri, şeýle-de Jeýms Kameronyň (James Cameron) “Titanik” kartinasy agzalýar.
Bu sanawyň Orsýet parlamentiniň ýokarky öýi bolan Federasiýa Geňeşiniň Ylym, bilim we medeniýet boýunça komitetiniň agzasy Hasikowyň çykyşyna gabatlanyp çap edilip-edilmändigi belli däl.
“Patriotik Blokbaster"
Hasikow Orsýetde dowam edýän “Medeniýet ýylynyň” režissýorlaryň döwletiň goldamagynda watançy filmleri döretmegi üçin amatly pursatdygyny aýdyp, sözüniň dowamynda şeýle bellik etdi: “Häzirki wagtda filmlerimiziň köpüsiniň gahrymanlary görelde bolmaga mynasyp däl”.
Hasikow orsýetlileriň pozitiw obrazynyň gahrymanlary hökmünde 2008-nji ýylda döredilen “Biz geljekki döwürden” (“Мы из будущего”) atly kartinanyň gahrymanlaryny agzady. Bu film häzirki döwrüň ýaşlarynyň geçmişe, ýagny Ikinji jahan urşy döwrüne düşüp, başdan geçiren wakalaryny beýan edýär.
Hasikowyň agzan ýene bir filmi geçen ýylda çykan “Legenda No.17” atly terjimehal görnüşli kartina we ol hokkeýde şohrat gazanan Waleriý Harlamow barada. Bu film prezident Wladimir Putin tarapyndan makullanypdy.
Kasikowyň kommentarileri Orsýetiň hökümetiniň watançy medeniýeti döretmek boýunça alyp barýan giňişleýin kampaniýasyna gabat geldi.
2012-nji ýylda Orsýetiň medeniýet ministri wezipesine bellenen Wladimir Medinskiý taryh boýunça ençeme höwesjeňler kitabyny çap etdi we Orsýet barada günbatarly “hyýallary” dargatmak üçin ýurduň režissýorlaryny göreşli, atyşykly “watançy blokbaster” filmlerini döretmäge çagyrdy.
Medeniýet ministrligi filmleriň maliýeleşdirilmegine hökümetiň gözegçiligini güýçlendirdi. Geçen ýylda orsýetli režissýor Fedor Bondarçugyň “Stalingrad” atly uruşly filmi halkara derejesinde täsir döretdi we ýurduň içinde watançy filmleriň nusgasy hökmünde mahabatlandyryldy.


text:
Fransiýanyň ýokary wezipeli polisiýa ofiseri we onuň partnýory Parižiň etegindäki ýerde gije edilen hüjümde pyçaklanyp öldürildi, diýip resmiler 13-nji iýunda aýtdylar.
Hüjümçi hem öldürildi.
“Yslam döwleti” topary bilen bagly habar agentligi toparyň hüjüme jogapkärdigini aýtdy.
Polisiýanyň ýolbaşçysy Parižden 55 kilometr uzaklykda ýerleşýän Magnanwille atly ýerde öz öýüniň daşynda pyçaklanyp öldürildi, diýip Içeri işler ministrliginiň metbugat-wekili Pierre-Henry Brandet žurnalistlere aýtdy.
Polisiýanyň ýöriteleşdirilen topary hüjüme başlanda hüjümçi jaýyň içinde gizlenipdir.
Hüjümçiniň şahsyýeti we maksady barada dessine maglumat berilmedi.
Fransiýa Ýewropanyň beýleki ýurtlary ýaly söweşijileriň hüjümlerine sezewar bolýar, polisiýanyň ofiserleri we esgerler zorluga duçar bolýarlar.


text:
Düýn Eýranyň oppozision web sahypasynyň maglumatyna görä, Britaniýanyň Tährandaky ilçihanasynyň eýranly işgäri Husseýin Rassam içalylyk boýunça özüne garşy ýoňkelýän aýyplamalardan aklanypdyr.
Şeýlelikde, Rassama berlen 4 ýyllyk türme tussaglygy 1 ýyl şertli türme tussaglygy bilen çalşyryldy.
Husseýin Rassam Eýranyň prezidenti Ahmedinejadyň 2009-njy ýylda prezidentlik wezipesine gaýtadan saylanmagyndan soňra Tähranda geçirilen protestleriň çäginde tussag edilipdi.
Ol Eýranda dartgynlylygy meçew bermekde we Britaniýanyň bähbidine içalyçylyk etmekde aýyplanypdy.
Eýranyň oppozision web sahypasy Rassam baradaky kararyň 3-nji oktýabrda ýerli sud tarapyndan çykarylandygyny we karar boýunça oňa 5 ýylyň dowamynda daşary ýurtlaryň ilçihanalarynda işlemegiň gadagan edilendigini habar berdi.


text:
Türkmenistanyň prezidenti geljek ýylyň ýanwaryndan aýlyklary 10 prosent köpeltmek baradaky karara gol çekdi.
Türkmen mediasynyň anna güni beren maglumatyna görä, prezident G.Berdimuhamedow 2017-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan Türkmenistanda zähmet haklarynyň, pensiýalaryň, döwlet kömek pullarynyň, stipendiýalaryň möçberlerini ýokarlandyrmak baradaky permana gol çekdi.
Türkmenistanda indi ençeme ýyl bäri her ýylyň iýulynda geljek ýylyň ýanwaryndan aýlyklaryň 10 prosent köpeldilmegi baradaky karara gol çekilýär.
Şol bir wagtda, inflýasiýanyň derejesi, harytlaryň we hyzmatlaryň näçe gymmatlandygy barada aýdyň maglumatlar çap edilmeýär.


text:
Sefewi Döwleti
Mowzugy: Sefewi Azerbaýjan döwleti
Meýilnamasy
1. Sefewi Azerbaýjan -türkmen döwletiniň emele gelmegi we Ysmaýyl şa
2. Mukaddes Ruhnama we sefewi türkmen şalary.
3. Sefewi türkmenleriniň döwletiniň synmagy.
Azerbaýjanda orta asyrlaryň ahyrlarynda gowşap başlaýar. Näme üçin Azerbaýjan gowşadyka? Oňuň aşakdaky sebäpleri bardyr:
1. Ilki bilen Azerbaýjanyň üstünden öňki söwda ýoly geçmeýärdi. Şol sebäpli Azerbaýjan indi çetde galypdy. Dünýä söwdasyndan üzňedi;
2. Azerbaýjany içki dawa-jenjeller tozdurypdy;
3. Azerbaýjanyň üstüne daşardan wagşyýana çozuşlar köp bolupdy. Araplar, mongollar, Teýmir agsak bu ýurdy birnäce asyr yza taşlapdy.
Ine şeýle şertlerde 1502-nji ýylda yştymagy gelip çykyşy boýunça türkmen bolan Ysmaýylyň baştutanlygynda täze bir döwletiň düýbi tutulýar. Döredenleriň taýpasynyň ady bilen baglanyşykly ol döwlet sefewiler döwleti ady bilen taryha dolýar. Bu döwleti esaslandyryjy Ysmaýyl şa barada giňişleýin durup geçeliň.
Ysmaýyl şa– Sefewi Azerbaýjan-türkmenleriniň döwletini esaslandyryjy we döwletiň birinji hökümdarydyr. Ysmaýyl şa 1487-nji ýylda dogulýar. Onuň kakasy Haýdar sefewiýe dini derwüşçilik toparyny döreden 1254 – 1334-nji ýyllarda ýaşap geçen Sefi od-Din Ishak atly Ardabilli şeýh bolupdyr. Ysmaýyl şa hem şonuň neberelerinden bolupdyr. Şol derwüşçilik toparynda Anadolydan gelen Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň Mukaddes Ruhnamasynda sanaýan ýedi türkmen taýpasy (şamly, rumly, ustaçly, tekeli, baharly dülkadyr, owşar) sopy bolupdyrlar.
1498-1500-nji ýyllarda Akgoýunlylar döwleti ikä bölünmegi bilen baglanyşykly dörän amatly ýagdaýy ulanyp, 12 ýaşly şa Ysmaýyl öz atalygy Hüseýin beg Şamlynyň maslahaty bilen 300 atlysy bilen Ardebile gelýär. Şol ýerde 7 müňli türkmen goşuny bilen häkimiýet ugrunda urşa başlaýar. Olar 1501-nji ýylda Akgoýunlylary ýeňip, Töwrize girýärler. Töwrizde Ysmaýyl Azerbaýjan şasy diýlip jar edilýär. Ol 1503-nji ýyldan 1510-njy ýyla çenli Kazwin, Kum, Yspyhan, Şiraz, Ýezd, Kerman ýaly şäherleri, Ermenistan, Kürdistan, Yrak ýaly ýurtlary basyp alýar. 1510-njy ýylda Marynyň golaýynda Horosan ugrunda özbek hany Şeýbany bilen bolan söweşde Şeýbany han öldürilip, Seistan we Horosan Sefewi türkmenleriniň döwletiniň düzümine goşulýar. Köşkde we goşundaky dil türkmen dilinde bolupdyr. Şa Ysmaýyl şol dilde goşgy ýazypdyr. 1524-nji ýylda şa Ysmaýyl ýogalýar.
Geliň ýeke-ýeke şol döwletiň soňky hökümdarlarynyň taryhda bitiren işleri barada gürrüň edeliň.
TAHMASP I – (144) Sefewi türkmenleriniň döwletiniň ikinji hökümdary. Tahmasp I entek 10 ýaşynda tagta geçmeli bolýar. Ilkibada ol türkmen hanlarynyň we serdarlarynyň (aýratyn-da rumly we ustaçly) diýeni boýunça ýurdy dolandyrýar. Kämillik ýaşyna ýetenden soňra özbaşdak dolandyryp başlaýar. Ýöne ol kakasy ýaly başarjaň hökümdar däldi. Onuň gowuşgynsyzlygyndan peýdalanyp birnäçe ýerli hökümdarlar özbaşdak syýasat ýöretmäge ymtylýarlar. 1538-nji ýylda Astrabatda Muhammet Salyh özüni özbaşdak hökümdar diýip yglan edýär. Türkmen Aba Serdar 1550-1558-nji ýyllarda şa Tahmaspy birnäçe gezek ýeňlişe sezewar edýär. Gilýanda, Şirwanda ýerli hökümdarlar şa Tahmaspa garşy çykýarlar. Bu ýagdaýlaryň ählisi şa Tahmasp I-niň döwründe Azerbaýjanda merkezi häkimiýetiň gowşandygyny görkezýär. Onuň alyp baran içeri syýasatynyň netijesinde Azerbaýjan döwletiniň harby kuwwaty aýratyn-da ykdysady kuwwaty peselýär.
Türkmeniň serhetlerine ýakyn ýerleşýändiginden gorkup, ol ýurduň paýtagtyny Töwrizden Kazwin şäherine geçirýär.
YSMAÝYL II (144) – Sefewi türkmenleriniň üçünji hökümdary. Ol 1576 – 1578-nji ýyllarda şa bolup, Tahmasp I-niň ogludyr. Her şa ýogalyp, täze şa tagta geçmeli bolanda ýurtda galagoply ýagdaý döreýärdi. Şa Tahmasp I ýogalansoň soň hem onuň ogly 12 oglunyň haýsysynyň tagta geçmelidigi barada dawalar başlapdy. Ustaçly türkmenler onuň Haýdar Mürze atly ogluny goldasa, owşar türkmenleri şa Ysmaýyly goldady. Şa Ysmaýyl kakasy dirikä 19 ýyllap tussaglykda bolupdy. Belki tussaghanada oturany üçindir.
Ysmaýyl II häsiýeti boýunça gazaply, öz 6 doganyny jezalandyryp öldürtmek bilen, halky gorkuzmak üçin köplenç köpçülikleýin jezalandyrmak barada buýruk beren hökümdardyr. Ol iki ýyl çemesi dolandyryp tarpa-taýyn ýogalýar.
MUHAMMET HUDABENDE (144) – Sefewi türkmenleriniň döwletiniň dördünji şasy. Ol 1578-1587-nji ýyllarda hökümdarlyk edýär. Sefewi türkmenleriniň döwletiniň ikinji şasy Tahmasp I-niň ogly.
Muhammet Hudabende keselbent, özerkli däl adam bolupdyr. Ol köplenç aýalynyň (Hamza we Abbas atly ogullarynyň ejesiniň) diýeni boýunça ýurdy dolandyrypdyr. Muhammet şanyň Hamza Mürze atly ogly türklere garşy uruş döwründe Kawkazda görkezen edermenlikleri, ýeňişleri bilen öz duşmanlaryny öjükdiripdir. Ony şa tagtyna geçer öýdüp gorkup Azerbaýjanlylaryň özleri dildüwşik gurap öldürýärler. Muhammet Hudabendäniň döwründe onuň döwleti Kawkazda birnäçe ýerlerini Osman türkmenleriniň döwletine bermäge mejbur bolýar. 1587-nji ýylda Muhammet Hudabende öz goşuny tarapyndan tagtdan agdarylýar we köp wagt geçmänkä aradan çykýar.
APBAS ŞA (144,241) - Azerbaýjanda 1502 – 1736-njy ýyllarda hökümdarlyk eden Sefewi türkmenleriniň döwletiniň bäşinji şasydyr. Ol 1581-1628-nji ýyllarda ýaşap geçip, Hudawende şanyň ogludyr. Abbas şa Azerbaýjany 1587-1628-nji ýyllarda dolandyrýar.
Abbas şa 16 ýaşynda wagty kakasy öldürilýär we tagta geçýär. Onuň tagta geçen döwri Sefewi döwleti gowşap, agzalalyk güýçlenip, ýurtdan bereket göterilen döwürdi. Azerbaýjanyň gowşamagyndan peýdalanyp Türkiýe onuň birnäçe ýerlerini basyp alypdy. Şa Abbasyň paýyna çöken ýurdy galkyndyrmak düşdi. Ol birnäçe özgertmeler geçirdi. Goşunda düzgün - tertibi ýola goýdy. Täze goşun bölümlerini döretdi. Salgytlary rejä saldy. Merkezi häkimiýeti berkitdi. Ýerli hökümdarlaryň hukuklaryny çäklendirdi. Pul özgertmesini geçirip, abbasy diýip atlandyrylan täze pul girizdi. Ýollaryň gurluşygyna üns berdi. Ýurduň paýtagty bolan Yspyhany tas täzeden diýen ýaly gurdy. Suw gurluşyk desgalaryny, bentleri gurdurdy. Azerbaýjanda geçirilen özgertmeleriň netijesinde kuwwatlanyp tiz ösüp başlady.
Şa Abbas özüne, döwlete garşy gidenleri rehimsizlik bilen jezalandyrdy. Hat-da ol öz çagalaryna hem rehim etmändir. Uly ogluny öldürip, iki kiçi ogullarynyň gözlerini oýdurandygy onuň gazaplylygyndan nyşandyr.
Şa Abbasyň hemmä deň göz bilen garamagy, Azerbaýjany ösdürmek üçin alyp barýan syýasatyny halkyň goldamagyna sebäp boldy. Ol XVII asyryň başlaryndan başlap Azerbaýjanyň öňki elinden gidiren ýerlerini täzeden eýelemek üçin goňşulary bilen uruşlar alyp bardy. Türkiýe bilen 1603-1612-nji, 1616-1618-nji ýyllarda iki gezek uruş alyp baryp, olaryň netijesinde Töwrizi, Nahiçewany, Ýerewany, Azerbeýjany, Gündogar Ermenistany, Gündogar Gürjüstany, Lurystany Azerbaýjan eýeledi. Geratyň golaýynda özbekleri ýeňip, olardan Horosany aldy. 1623-nji ýylda Türkiýe garşy täze urşa başlady. Yragy aldy. Dogry bu uruş şa Abbas ýogalan soň 1639-njy ýylda gutardy.
Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy Mukaddes Ruhnamada Sefewi türkmenleriniň Azerbaýjandaky hökümdarlygy barada söz açyp, Sefewileriň: “Iň güýçli döwlet bolan wagty şa Abbasyň wagtyna gabat gelýär, bu pajarlap ösmek tä onuň 1628-nji ýlda ölmüne çenli dowam edýär” (241) diýip belleýär.
SEFI I (144) – Sefewi türkmenleriniň döwletiniň altynjy şasy. Ol 1629-1642-nji ýyllarda şa bolupdy. Ol Abbas I-niň uly ogly meşhur Sefi Mürzäniň ogludyr. (Sefi Mürzä kakasy Abbas I gepe girip öldürdipdi).
Sefi I häsiýeti boýunça gaharjaň, ynjyk, rehimsiz , gazaply bolupdyr. Diňe müňkürlik edip, aslynda hiç zat ýok ýerden döwletiň iň ökde harby serkerdesi Ymamkuly hany jezalandyryp öldüripdi.
Daşary syýasatda Sefi I özbek hanynyň çozuşlaryny yza serpikdirse-de, Beýik Mogollardan ýeňilipdir. Ol Beýik Mogollara Gandagary bermäge mejbur bolýar. Sefi I türklerden hem ýeňilýär. Türkiýe bilen 1639-njy ýylda Kasra-Şirin şertnamasyny baglaşyp, ol boýunça 1612-nji ýyldaky serhet dikeldilýär.
APBAS II (144) – Sefewi türkmenleriniň döwletiniň 7-nji şasy. Ol bu döwletiň 6-njy şasy Sefi I-niň ogludyr. Ol 1642 – 1666-njy ýyllarda döwleti dolandyrypdyr. Apbas II häsiýeti boýunça ýumşak, parahatçylyk söýüji, rehimdar adam bolupdyr. Onuň döwründe Azerbaýjanyň ykdysadyýeti ösüp başlaýar. Azerbaýjan Günbatar Ýewropa döwletleri bilen ykdysady söwda gatnaşyklary ýola goýýar. Ol aýratyn-da Gollandiýa bilen söwda gatnaşyklaryň ösmegine üns beripdir. Golland söwdagärleri Azerbaýjanyň ýüpegini hiç-hili gümrük paçsyz ýurtdan alyp çykmaga hukuk alypdyrlar. Fransiýa, Angliýa, Russiýa bilen gatnaşyklar ösüpdir. Apbas II Beýik Mogollar imperiýasy bilen Gandagaryň üstünde uruş alyp barypdyr. 1649-njy ýylda şa Apbas II kakasy Sefi I-niň elden gidiren Gandagar şäherini yzyna gaýtaryp alypdyr.
SÜLEÝMAN ŞA (144) – Sefewi türkmenleriniň 8-nji şasy. Ol 7-nji hökümdar Apbas II-niň ogludyr. Ol 1666-1694-nji ýyllarda şa bolupdyr. Şa Süleýman Azerbaýjanyň taryhynda başarnyksyz, gazaply şa hökmünde tanalýar. Onuň döwründe döwlet gowşapdyr. Özbek hanlary Süleýman şanyň döwründe Horasana çapawulçylykly ýörişler gurapdyrlar. Şa Süleýman olaryň ýörişlerine gaýtawul bermegi guramagy başarmandyr.
HÜSEÝIN ŞA (144) – Sefewi türkmenleriniň 9-njy şasy. Ol sekizinji hökümdar Süleýman şanyň ogludyr. Ol 1694-1722-nji ýyllarda hökümdarlyk edipdir.
Kakasy ýaly Hüseýin şa hem ýurda başarjaňlyk bilen ýolbaşçylyk edip bilmändir. Ýurduň gowşamagy, halkyň ýagdaýy erbetleşmegi dowam edipdir. XVII asyryň ahyrynda Azerbaýjanyň ykdysady babatda ýagdaýynyň üzül-kesil erbetleşýändigi hemmä aýan bolupdyr. 1798-1701-nji ýyllarda salgytlar 2-3 esse artdyrylypdyr. Täze salgytlar girizilipdir. Daýhanlar ýerlerini satyp köpçülikleýin şäherlere göçüp başlapdyrlar. Şa Hüseýin perman bilen daýhanlary ýere berkidipdir.
Şa Hüseýiniň ýurdy tozgunçylyga alyp barýan içeri syýasatyna garşy gozgalaňlar başlanypdyr. Şol gozgalaňlaryň iň irisi Gandagar welaýatyndaky gilzaý türkmenleriniň gozgalaňydyr. Gozgalaň 1709-njy ýylda başlanypdyr. 1722-nji ýylda gozgalaňçylar şa Hüseýini tagtdan agdaryp, öz baştutanlary Mir Mahmudy şa diýip jar edipdirler. Tagtyndan jyda düşen Hüseýin şa şol ýyl ýogalypdyr.
TAHMASP II (144) – Sefewi türkmenleriniň onunjy şasydyr. Ol dokuzynjy hökümdar Hüseýin şanyň ogludyr. Ol 1722-1732-nji ýyllarda şa bolupdyr.
Ol şa diýlip jar edilen wagty Azerbaýjan şasynyň tagtynda Mir Mahmud otyrdy (seret. Hüseýin şa). Tagta geçmek we hakykatdan-da ýurduň eýesi bolmak üçin Owganystanly gozgalaňçylary kowmalydy.
1725-nji ýylda Mir Mahmud öldürilip, ýerine onuň doganoglany Aşraf şa boldy. Tahmasp II Owganyztanly türkmen taýpalarynyň gozgalaňyny basyp ýatyrmak üçin asly türkmen bolan Nedirguly hana ýüz tutýar. 1730-njy ýylda Azerbaýjan doly owganystanlylardan arassalanýar. Nedir türklere garşy uruşda hem abraý gazanýar.
Nediri çetleşdirip özi türk goşunlaryna garşy urşa baştutanlyk edip masgara bolup ýeňilýär. Ruslara garşy alyp baran urşy hem şowsuz gutarýar. Nedir Tahmasp II-niň Türkiýe garşy alyp baran urşuny masgaraçylyk hasaplap, ýurda beýle başarnyksyz adamyň şa bolmaly däldigini aýdyp, 1732-nji ýylda Mugan çölünde ýygnak-gurultaý çagyryp, onda Tahmasp II tagtdan agdarmagy gurapdyr. Şa diýlip, onuň sekizaýlyk çagasy Abbas III jar edilýär.
ABBAS III (144) – Sefewi türkmenleriniň 11-nji we iň soňky şasydyr. Ol 1732-1736-njy ýyllarda resmi Azerbaýjanyň şasydyr. Resmi diýip nygtamagymyzyň sebäbi ol tagta geçen wagty sekizaýlyk çagady. Onuň şalyk etmeli döwründe iş ýüzünde Nedir şa ýurdy dolandyrdy. 1736-njy ýylda ony tagtdan aýryp, Nedir şa tagta geçdi.
Sefewi türkmenleriniň döwletiniň soňky döwürlerinde Azerbaýjan ýene-de gowşap başlady. XYIII asyryň birinji çärýegi Azerbaýjanyň taryhynda iň bir agyr döwürleriň biri boldy. Bir tarapdan owganlar, bir tarapdan ruslar, ýene bir tarapdan osman türkmen döwleti Azerbaýjanyň garaşsyzlygyna howp salýar. Şeýle kynçylykly döwürde türkmenleriň owşar taýpasyndan bolan Nedir şa kese ýerlileri ýrandan kowup çykaryp, ýurtda täze bir türkmen döwletini-owşar türkmen döwletini döredýär.


text:
Şenbe güni, 12-nji ýanwarda Türkmenistanda Hatyra güni bellenilip geçilýär. Hatyra gününi Gökdepe urşunyň we tragediýasynyň ýyl dönümine gabatlap 12-nji ýanwarda bellemeklik 1991-nji ýylyň ýanwaryndan resmi ýagdaýda ýola goýulypdy.
Ýöne bu çäräni ilkinji gezek bellemek inisiatiwasy bilen şol wagtky “Agzybirlik” oppozision guramasy çykyş edip, şeýle hatyra çäresini ilkinji gezek 1990-njy ýylyň 14-nji ýanwarynda belläp geçipdi.
Türkmenistanyň şol wagtky resmi häkimiýetleri muňa garşy çykan-da bolsalar, aradan bir ýyl geçip, Hatyra gününi bellemek çäresi resmi ýagdaýda ýola goýlupdy.
Şeýlelikde, Hatyra güni ozaly bilen Gökdepe galasynyň 1881-nji ýylda rus patyşa goşunlary tarapyndan rehimsizlik bilen syndyrylyp, türkmen topragynyň Rus imperiýasyna güýç bilen boýun egdirilen güni hökmünde alamatlanýar.
Bu ýyl hem Hatyra güni Gökdepe galasynda aýratyn uly gerimde bellenilip geçildi. Oňa ýerli ýaşaýjylar bilen birlikde hökümet resmileriniň, dürli edara-kärhanalaryň we okuw jaýlarynyň wekilleriniň-de gatnaşandyklary habar berilýär.


text:
Anna güni Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat bölüminiň başlygy Ketrin Äşton Gazagystanyň paýtagty Astanada prezident N.Nazarbaýew bilen gepleşik geçirdi.
Žurnalistlere beren interwýusynda hanym Äşton bu duşuşykda Ýewropa Bileleşigi bilen Gazagystanyň söwda-ykdysady hyzmatdaşlyklary, Gazagystanyň Dünýä Söwda Guramasyna agza bolmak meselesi we regional howpsuzlyk ýaly meseleleriň ara alnyp maslahatlaşylandygyny aýtdy.
Mundan öň şu hepdäniň dowamynda Ketrin Äşton Gyrgyzystanda, Özbegistanda we Täjigistanda-da saparda bolup, bu ýurtlaryň hökümet resmileri we ynsan hukuklaryny goraýjy aktiwistleri bilen-de duşuşyklar geçirdi.
Onuň Merkezi Aziýa regionyna eden bu uzak saparynyň barşynda Türkmenistana sapar etmezliginiň sebäbi barada anyk maglumat berilmeýär.


text:
Gürjüstanyň harbylary günorta Owganystanda amala aşyrylan kast ediş hüjüminde 7 gürjüstanlynyň öldürilendigini aýdýarlar.
Gürjüstanyň Goşun ştabynyň komandiri, general Irakli Žneladze penşenbe güni Tbiliside bolan metbugat ýygnagynda ol esgerleriň jeňçiler ýük maşynyny partladanlarynda wepat bolandygyny aýtdy.
Bu waka Helmand welaýatynda, gürjüstanly esgerleriň harby bazasynyň daş işiginde bolupdyr.
Žneladze birnäçe esgeriň ýaraly bolandygyny hem sözüne goşdy. Bu hüjümiň jogapkärçiligini bada-bat öz üstüne alan tapylmady.
Helmandda 13-nji maýda hem üç gürji esgeri öldürilipdi. Owganystanda Gürjüstanyň 1600 esgeri bar.


text:
Özbegistanyň Yslam hereketi (ÖYH) topary "Talyban" hereketini aldawda we dildüwşükde aýyplady. Şeýle-de ÖYH “Talybanyň” ozalky lideriniň ölmegi bilen bagly has açyk maglumatlaryň berilmegini sorady.
Owganystanyň “Talyban” hereketinden edilen bu talaplar 2-nji awgustda beýanat arkaly mälim edildi. Gürrüňi gidýän beýanat 4-nji awgustda e-meýl arkaly Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugyna hem gowuşdy.
Bu beýanatda “Talybanyň” ozalky lideri Molla Muhammad Omaryň ölümi açyk bir görnüşde sorag astyna alynýar.
Owgan resmileri 29-njy iýulda “Talyban” hereketiniň lideri Molla Omaryň 2013-nji ýylda Pakistanyň Karaçi şäherindäki keselhanada bejergi alýan mahaly aradan çykandygyny mälim edipdi.
“Talybanyň” metbugat wekili Zabihullah Mujahid bu beýanatyň ertesi Molla Omaryň hassalyk sebäpli ölendigini tassyklady. Emma Molla Omaryň haçan we nirede ýogalandygy barada hiç hili maglumat berilmedi.
ÖYH-nyň ýaýradan beýanatynda Molla Omaryň ölümi bilen bagly “Talybanyň” ýaýradan beýanatyna “bil baglap bolmaýandygy” bellenilýär. Şeýle-de ÖYH “Talybany” Pakistanyň aňtaw gullugy bilen işleşmekde aýyplaýar.
“14 ýylyň dowamynda yslam jemgyýetine biziň gadyrly ýolbaşçymyz Molla Muhammad Omaryň durmuşy we ölümi barada ýalan maglumatlar berildi. Onuň ölümi bilen bagly ýaýradylan soňky beýanat hem muňa şaýatlyk edýär” diýip, beýanatda nygtalýar.
ÖYH Molla Omaryň ölümi bilen bagly doly maglumatlaryň berilmegini sorap, “ähli talaplarynyň berjaý ediljekdigine umyt baglaýandygyny” hem belleýär.
Özbegistanyň Yslam hereketi topary ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň terror toparlarynyň sanawyna goşuldy. Ol Merkezi Aziýa döwletlerinde we Russiýada gadagan edildi.
Owganystanda we Pakistanda hereket edýän bu toparyň “Al-Kaýda” we “Talyban” jeňçileri bilen baglarynyň bardygy aýdylýar. Şu ýylyň başynda ÖYH “Yslam döwleti” toparyna ygrarlydygyny mälim etdi.
“Talyban” “Yslam döwleti” toparynyň Owganystanda hereket alyp barmagyny açyk bir görnüşde ýazgardy.
“Talyban” iýun aýynda “Yslam döwleti” toparynyň liderine hat ýollap, onda “Amerikalylara we onuň ýaranlara garşy jyhadyň bir baýdagyň aşagynda alnyp barylmalydygyny” aýtdy.
“Talybanyň” ýolbaşçysynyň şol wagtky orunbasary Molla Aktar Mohammad Mansuryň gol çekip ugradan hatynda: “Siziň uzak aralykdan kabul edýän kararlaryňyz dini alymlaryň, mujaheddinleriň goldawyny ýitirer. Öz gazananlaryny goramak üçin Yslam Emirligi [“Talyban”] hereket etmäge mejbur bolar” diýilýär.
Bu hat “Talybanyň” websaýtynda puştu, udru, arap we dari dillerinde çap edildi.


text:
Eýran we dünýäniň iň täsirli alty döwleti, ABŞ-nyň aýdyşyça, Eýranyň ýadro ýaragyny döretmegi üçin “ähli ýollary” böwetleýän esasy ylalaşygyň “esasy parametrleri” boýunça ylalaşyga geldiler.
Şweýsariýanyň Lozanna şäherinde sekiz günüň we dokuz gijäniň dowamynda geçirilen berk gepleşikleriň yz ýany, 2-nji aprelde yglan edilen bu deslapky ylalaşyk Eýranyň ýadro programmasyna çäklendirmeleri girizýär. Oňa derek, Eýranyň ykdysadyýetine zarba uran we onuň Günbatara bilen gatnaşyklaryny has dartgynlaşdyran, ABŞ-nyň, ÝB-niň we BMG-niň sanksiýalary gowşadylýar.
Bu Eýranyň ýadro programmasynyň daşynda iki onýyllykdan gowrak wagt bäri dowam eden dartgynlylykdan soň dünýä ýurtlarynyň çözgüde golaýlaşmagyna getirdi. Tähran öz programmasynyň parahatçylyklydygyny aýdypdy, Günbatar hökümetleri we ysraýyl Eýranyň ýadro bombasyny döretmeginden howatyrlanýardylar.
Eýranyň we dünýäniň iň täsirli alty döwletiniň ABŞ-nyň, Britaniýanyň, Fransiýanyň, Orsýetiň, Hytaýyň we Germaniýanyň arasynda möhleti 30-njy iýuna çenli diýlip kesgitlenen wagtyň içinde geleşigiň detallaryny ylalaşmak we gutarnykly görnüşini tassyklamak üçin üç aý wagt bar.
Ysraýyl ylalaşyga garşy
Ysraýyl Eýranyň ýadro programmasyny çäklendirmek boýunça deslapky ylalaşygy “örän, örän howply ugurdan ädim” diýip atlandyrdy.
3-nji aprelde Ysraýylyň hökümetiniň metbugat wekili Mark Regew ylalaşygyň aňyrsyndaky “ýeke-täk maksat ýadro ýaragyny döretmekdir we, gynansak-da, deslapky ylalaşyk bu tagallalar üçin kanuny esasy, halkara derejesinde kanuny esas döredýär” diýdi.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama mundan öň Ysraýylyň premýer-ministri bilen telefon arkaly gepleşiginde Benjamin Netanýahu ylalaşyga garşy çykyş etdi we hiç bir ylalaşygyň Eýranyň ýadro ýaragyny döretmeginiň öňüni almak üçin ýeterlik däldigini duýdurdy.
Ak tamyň maglumatyna görä, Obama ylalaşygyň Eýranyň ýadro ýaragyna barýan ýollarynyň ählisini kesýän berk karara tarap bolan uly öňegidişlikdigini Netanýahua aýdypdyr.
Obama 2-nji aprelde Waşingtonda eden çykyşynda “Biziň işimiz entek tamamlananok. Ylalaşyk entek baglaşylanok. Häzirden başlap, iýunyň aýagyna çenli gepleşik geçirýänler deslapky ylalaşygyň doly durmuşa geçirilmeginiň we beýleki detallaryň ugrunda öz işini dowam etdirerler” diýdi.
Şeýle-de Obamanyň ýadro meselesi ugrundaky üstünlikleriň “Eýranyň terrorizmi we Ysraýyla salýan howplary” bilen bagly aladalanmalary gowşatmaýandygyny aýdandygyny Ak tam habar berdi.
Munuň öňüsyrasynda Netanýahu Twitterde çap eden maglumatynda Eýran bilen baglaşyljak islendik ylalaşygyň “Eýranyň ýadro ukybyny doly yza tesdirmelidigini” aýdypdy.
Tähranda dabara bilen garşy alyndy
Deslapky ylalaşygyň baglaşylmagy baradaky habar Tähranyň köçelerinde şatlykly dabaralandyryldy.
ISNA täzelikler agentliginiň maglumatyna görä, daşary işler ministri Mohammad Jawad Zarif we onuň resmi topary Lozannadan gaýdyp gelende, Mehr Abad aeroportunda olary onlarça adam garşy alypdyr.
Jemlenen adamlaryň Zarifiň we Eýranyň ýadro meseleler boýunça gepleşik alyp baran wekili Abbas Araghçiniň adyny şygar edinip, goldaw bildirendiklerini aýtdy.
Emma Eýranyň baş ruhanysy Aýatolla Ali Hameneýiniň geňeşçisi Hossein Şariatmadari ylalaşygy berk tankyt etdi. Ol [gepleşigi geçirenler] “Eýranyň çapuwa taýýar atyny döwük uýana çalyşdylar” diýip, ýarym resmi ”Fars” habar agentligine bu ylalaşyga öz garaýşyny beýan etdi.
Sanksiýalary ýatyrmak şerti
3-nji aprelde Tähranda metbugat konferensiýasynda eden çykyşynda Zarif Eýranyň ýadro programmasynyň “dowam etdiriljekdigini” aýtdy we “biziň hiç bir kärhanamyz ýapylmaz” diýip, sözüniň üstüni ýetirdi.
Munuň öňüsyrasynda Lozannada eden çykyşynda Zarif Tähran we dünýäniň täsirli döwletleri henizem “biziň bolmak isleýän ýerimize ýetmekden biraz daşda” diýdi. Ol BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň Eýrana garşy sanksiýalary girizen rezolýusiýalarynyň deslapky ylalaşyga laýyklykda ýatyryljakdygyny aýtdy.
Emma ABŞ-nyň resmileriniň ýaýradan maglumatynda BMG-niň rezolýusiýalarynyň, diňe Eýranyň öz ýadro programmasy babatynda bildirilýän aladalanmalary aradan aýyrmak boýunça degerli çärleri gören ýagdaýynda, ýatyrylyp bilinjekdigi aýdylýar.


text:
Türkmenistan çilimkeşlige garşy göreşi döwlet derejesinde yglan eden ýurt. Türkmen hökümetiniň yglan eden planyna laýyklykda 2020-njy ýyla çenli Türkmenistan çilimden doly azat ýurda öwrülmeli.
Soňky aýlarda döwletiň gözegçiligindäki çilim söwdasynda gytçylygyň emele gelmegi bahalaryň birnäçe esse gymmatlamagyna getirdi, emma çilime garşy resmi göreşiň çäginde gadagançylykdan daşary, çilimkeşlikden saplanmak üçin ilata nähili çäreler hödürlenýär?
Azatlyk Radiosy türkmenistanly ýazyjy Amanmyrat Bugaýewden pikir sorady.


text:
Çarşenbe güni Türkmenistanyň paýtagty Aşgabatda hökümet we döwlet organlarynyň metbugat sekretarlaryna tälim bermek boýunça ÝHHG tarapyndan gurnalan ýörite seminar öz işine başlady.
Üç gün dowam etjek bu seminar ÝHHG-niň Aşgabatdaky merkezi tarapyndan bu guramanyň Media azatlygy boýunça edarasynyň ýardam bermeginde gurnaldy.
ÝHHG-niň ýaýradan press-relizinde bu seminaryň maksadynyň Türkmenistanyň hökümet we döwlet organlarynyň metbugat sekretarlarynyň öz işlerini effektiw ýerine ýetirmeklerine hem-de professional başarnyklary ele almaklaryna ýardam etmekden ybaratdygy aýdylýar.


text:
Türkiýe bilen Siriýanyň serhet ýakalaryny türkmen esasan obalarynyň tutýandygy aýdylýar.
Ýogsa-da golaýda Türkiýäniň Siriýada başladan "Ýefrat galkany" atly harby operasiýasy şol ýerdäki etniki türkmenlere nähili täsir edýär?
Harby operasiýadan ozal ýerli türkmenler nähili şertlerde ýaşaýardy we mundan beýläk olara nähili gelejek garaşýar?
Ýerli türkmenler bu harby operasiýa nähili garaýar?
Siriýadaky etniki türkmenleriň köpçülikde ýaşaýan başga bir sebiti bolan Baýyr-bujakda häzir nähili ýagdaý höküm sürýär?
“Dünýä türkmenleri” gepleşigimiziň myhmanlary siriýa türkmenleriniň wekilleri, Jerablusdan Alaaddin Beýdaly we Baýyr-bujakdan Sadettin Molla.
Aşakdaky sepden gepleşigi diňläp, öz pikir-garaýyşlaryňyzy ýazyp bilersiňiz.


text:
Adam hukuklaryny goraýjy “Human Rights Watch” guramasy (HRW) geçen ýylda Owganystanda aýal maşgalanyň üýşmeleňde urlup öldürilmegi bilen bagly waka dogrusynda ýurduň adalat sistemasyny tankyt etdi.
Guramanyň 10-njy martda çap eden beýannamasynda Farhunda Malikzadanyň ölümi bilen baglylykda 13 adamy jogapkärçilige çeken Owganystanyň adalat sistemasynyň şowsuzlyk görkezendigi bellenýär.
Şeýle-de HRW guramasy Owganystanyň Baş sudunyň olaryň tussaglyk möhletiniň azaldylmagyny 8-nji martda Halkara aýallar güni tassyklamagyny “ajy ironiýa” diýip atlandyrdy.
Geçen ýylyň 19-njy martynda 27 ýaşly Farhunda Malikzada Kabulda gonamçylygyň daşynda üýşmeleňde ýenjilip öldürildi. Adamlaryň biri Farhundany Gurhany otlamakda aýyplamagynyň yzýany zenan hüjüme sezewar edildi. Bu aýyplama soň tassyklanmady.
Bu rehimsiz ýagdaý ýurduň korrupsiýa batan adalat sistemasyny reformirlemäge we aýallaryň hukuklaryny has berk goramaga çagyryşlary güýçlendirdi.
Zenany öldürmekde aýyplanyp tussag edilenlerden dört adam ölüm jezasyna, galanlary uzak möhletli türme tussaglygyna höküm edildi. Muňa garamazdan şu hepdede Baş sud olaryň tussaglyk möhletini azaltmak barada kararyny yglan etdi.


text:
NextTM hödürleýar
Halanan ýazgylar
Bölümler
Soňky jogaplar
Söýgüli ýigidi bilen daşarda gezim edip gelen gyz, öýde ata-enesi ýok
bolsa, ýigide öýe girmegi teklip edipdir.
öýde olar ýok bolsa, gyz ýokardan şaýlyk zyňmagy, ol şyňňyrdap ses edende,
içeri giribermelidigini wadalaşypdyrlar.Gyzyň ata-enesi öýde ýok eken, gyz
şaýlygy zyňypdyr, ýöne näçe garaşsada, ýigit gelmändir. Aradan ep-esli wagt
geçenden soň, gyzyň sabyr-takaty gutaryp, özi aşak düşüpdir. Görse, häliki
ýigit dyzyny ýere berip, eli bolen ýer sermäp oturanmyş.
--Men seniň taşlan şaýyňy gözleýärin—diýip, ol özüni aklajak bolupdyr.
--Men ony sapaga daňyp oklapdym. Bir wagt yzyna çekip aldym-a—diýip
,hezil edip gülüpdir.


text:
Ýewropa Bileleşigi we Birleşen Ştatlar tarapyndan işlenip düzülen Siriýa boýunça rezolýusiýanyň proýekti prezident Başar al-Assada we Siriýanyň razwedka gullugynyň 22 çinownigine garşy sanksiýa girizmäge BMG-ni çagyrýar.
Ýakyn wagtlarda bu proýekti ABŞ-nyň we ýewropa ýurtlarynyň wekilleri BMG-niň Howpsuzlyk geneşiniň garamagyna hödürlär.
Sanksiýalar Siriýada bäş aý bäri dowam edýän oppozisiýanyň aksiýalarynyň ýarag güýji bilen basylyp ýatyrylmagyna Günbataryň jogabydyr. Şol döwür içinde, BMG-niň maglumatyna görä, ýurtda 2,200 adam heläk bolupdyr.


text:
Yrak resmileriniň sözlerine görä, ýurduň demirgazygyndaky Kirkuk şäherinde janyndan geçen hüjümçi tarapyndan amala aşyrylan bomba partlamasynda azyndan 38 adam heläk bolupdyr we 25 adam ýaralanypdyr.
Anna günki bu hüjüm köp adamyň üýşen ýeri bolan kafede amala aşyrylypdyr. Muňa kimiň jogapkärdigi derhal mälim edilmedi. Mundan ozal şeýle hüjümleri amala aşyrmakda “Al-Kaýda” ýakyn sünni ekstremistler aýyplanypdy.
Yragyň köpçülikdäki şaýy we azlykdaky sünni ilatynyň arasyndaky gapma-garşylyklar bilen baglanyşdyrylýan şeýle hüjümler şu ýylda müňlerçe adamyň ölümine sebäp bolupdy. BMG-ä görä, diňe bir iýun aýynyň dowamynda 760 adam wepat bolupdyr.
Ýurdaky syýasy krizis we sünniler bilen şaýylaryň arasyndaky dartgynlylyk, 2006-2007-nji ýyllarda ýurdyň graždan urşuna golaýlamagyna sebäp bolan zorluklaryň ýene-de tutaşmagy baradaky howatyrlanmalary güýçlendirdi.


text:
Gazagystanly bir ýetginjek wideo oýunlary halaýar we ol özi ýaly maýyp çagalaryň hem wideo oýunlaryndan habarly bolmagyny isleýär.
Öz deň-duşlary ýaly, 16 ýaşly Adyl Uralbaýew hem Internete güýmenmegi we dürli saýtlardaky oýunlary oýnamagy diýseň halaýar. Şeýle güýmenjeler gazagystanly ýetginjekleri daşky dünýä bilen tanyşdyrýar. Ynha, Uralbaýewiň hem bütindünýä torunda bile oýun oýnaýan köp sanly dostlary bar.
Bu ýagdaý ony arzuwyny hakykata öwürmäge höweslendirdi. Onuň arzuwy kompýuter oýunlaryny Gazagystandaky özi ýaly batyl hem-de maýyp çagalara elýeterli etmek we olar bilen wideo oýunlary paýlaşmak.
Dogulanda batyl bolup doglan Uralbaýew Internetiň öz durmuşyny düýbünden üýtgedendigini aýdýar. Kompýuterde özi ýaly maýyp çagalar üçin niýetlenen güýmenje programmalaryny öndürmek boýunça alnyp barylýan ýörite işler bilen Uralbaýew hem gyzyklanýar. Ýöne, gynansagam, Gazagystanda bu mümkinçilik hemmä elýeterli däl.
Şonuň üçinem özi ýaly batyl hem-de maýyp çagalaryň Internete girip bilmeklerini amala aşyrmaga ýardam bermek üçin Uralbaýew Gazagystanyň Garaganda şäherinde ýörite kurslara işjeň gatnaşyp, öz deň-duşlaryna kompýuter sapaklaryny okadyp başlady.
Maýyp çagalara kömek bermek maksady bilen döredilen “Akbota” merkezi Uralbaýewiň hepdede bir gezek öz merkezlerinde kompýuter sapaklaryny geçmegine mümkinçilik döretdi.
Merkeziň müdiri Saule Alşynbaýewa bu barada şeýle gürrüň berýär: “Bu töwerekde köp sanly batyl çaga ýaşaýar. Adyl Uralbaýew olara kompýuteri ulanmagyň tilsimlerini öwredýär. Biz Adyla şeýle mümkinçiligi döretdik. Görüp otursak, onuň başarnygy biziň talaplarymyzy artykmajy bilen ödeýär. Bu ugurda geçilýän sapaklar ýaňy-ýakynda açyldy. Ýöne, muňa garamazdan, çagalaryň kompýuter ugry boýunça eýýäm kämilleşip başlandyklaryna şaýat bolýarys”.
Şertleriň ýetmezçiligi...
Gürrüňi edilýän ýörite kurslara gatnaşmaga isleg bildirýän çagalaryň sany köp. Ýöne maýyplara niýetlenen ýörite kompýuterleriň sany az bolansoň häzirlikçe isleg bildirýän çagalaryň hemmesini kursa ýazmaga mümkinçilik ýok.
Uralbaýew ýörite maýyplar üçin niýetlenen kompýuterleri satyn almakda hemaýatkär taparyn diýip umyt edýär.
Adylyň ejesi Adylýa Uralbaýewa ogly barada şeýle gürrüň berýär: “Meniň oglum entek 11 ýaşynda wagty Internet tehnologiýasy bilen gyzyklanyp başlady. Ilki bilen ol öz mobil telefonyna maýyplar üçin niýetlenen ýörite programmany gurnady. Şondan soň ol öz kompýuterini hem bu ugur boýunça uýgunlaşdyrdy. Sebäbi Adyl kompýuter oýunlaryny oýnamaga höwes edýärdi”.
Uralbaýewiň iň halaýan oýny “The Meadow”, ýagny “Çemenlik” diýlip atlandyrylýar. Ol agzalýan oýun batyl kompýuter ulanyjylarynyň arasynda örän meşhur we muňa adaty kompýuter ulanyjylar düşünmeýärler diýýär.
Uralbaýew Gazagystanda batyl we maýyplar üçin niýetlenen kompýuter programmalarynyň we kompýuter oýunlarynyň sanyny köpeltmäge goşant goşmak isleýändigini gürrüň berýär. Munuň üçin ol internetde özüne kömek berjek dostlarynyň bardygyny aýdýar.
Gazagystanyň Zähmet we Sosial meseleleri boýunça ministrliginiň hasabatyna görä ýurtda 3500 sany batyl we maýyp çaga ýaşaýar. Ýöne paýtagt Astanada we ýurduň beýleki şäherleriniň hiç haýsysynda ýörite maýyplar üçin niýetlenen okuw mümkinçilikleri ýok.
Häkimiýetler üstümizdäki ýylda ýörite maýyplar üçin niýetlenen 365 orunlyk mekdep we çagalar bagyny gurmagy meýilleşdirýändiklerini aýdýarlar. Şeýle-de hökümet bu ýörite mekdeplerde sapak geçjek mugallymlary taýýarlamak boýunça hem serişde sarp ediler diýýär.
Häzirlikçe Uralbaýew başardygyndan bu ugurda gaýrat sarp edýär. Ol: “Käşgi mende Braýl elipbiýsinde ýazylyp, ýörite körler üçin niýetlenen kitaplar bolsady. Bizde käbir kitaplar bar, ýöne olar gaty köne we mekdebimizdäki çagalaryň hemmesine ýeterlik däl. Bizde Geografiýa sapaklary üçin niýetlenen kartalar ýok. Printer hem ýok” diýip, gürrüň berýär.
Muňa garamazdan, onuň kompýuteri bar. “Kompýuterler bolsa adamyň durmuşyny özgerdýär”.


text:
Ukrainada dartgynly ýagdaýyň möwjemegi sebäpli Orsýet bilen barýan göreşde amerikan administrasiýasy ritorikany güýçlendirdi.
Orsýetiň aýdýan zatlaryny birin-birin ýalana çykarmakdan başlap, sosial mediada urşuň bir çetine baryp direýän dawa-jenjeller Waşingtonyň Obamanyň "reset" ýagny ýamaşgan diýilýän syýasatyna esaslanýan diplomatiýasyna bütinleý ters gelýär.
"Äheňde üýtgewiň bardygy belli, ýöne Orsýetiň aheňinde-de üýtew bar. Bu oýun iki bolup oýnalýan oýun" diýip, Obamanyň administrasiýasynyň "reset" syýasatyna ýakyndan gatnaşan bir öňki amerikan resmisi aýdýar.
2013-nji ýylda iki taraplaýyn gatnaşyklaryň juda ýaramazlaşmagy, şol sanda "Magnitsky Act" sanksiýalary, Siriýada barýan ganly graždanlyk urşy, Orsýetiň Edward Snowdene pena bermegi hem Waşingtonyň bular ýaly sazlaşykly maglumat hüjümine geçmegine getirmändi.
Ukrainadaky ýagdaýlar
Üstümizdäki hepde orsýetçi ýaragly güýçler gündogar Ukrainada hökümet jaýlaryny eýeläp ýörkä hem amerikan resmileri öz hüjümlerini dowam etdirdiler. Moskwa bu wakalarda eliniň bardygyny inkär edýär.
"Orsýet Ukrainadaky ýagdaýyň graždanlyk urşuna getirmegi mümkin diýýär. Ýöne ors prowokatorlary bolmasady, häzirki zatlar bolmazdy" diýip, Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň 13-nji aprelde Twitterde ýerleşdirilen maglumatynda aýdylýar.
Döwlet departamenti şol gün irden aýry-aýry beýannamalar çykaryp, "Orsýetiň Ukrainanyň durnuksyzlygyna goşýan goşandy baradaky subutnamalary" görkezdi.
Noýabr aýynyň aýaklarynda, Ukrainada köpçülikleýin protestler turmazdan öň, Obamanyň administrasiýasynda käbir işgärleriň çalşylmagyna "reset" döwrüniň real syýasatyndan süýşülip, Moskwa barada has berk liniýanyň ýöredilmegi diýip baha berlipdi.
Mysal üçin, Wiktoria Nuland Ýewropa we Ýewraziýa boýunça döwlet sekretarynyň orunbasary bellenildi. Onuň kandidatlygyny bolsa daşary syýasatda dyzmaç hasaplanýan Jon MkKain we Lindseý Graham ýaly adamlar goldadylar.
Sentýabr aýynda Senat tarapyndan tassyklanan Nuland Waşington tarapyndan Kiýewdäki hökümete görkezilýän goldawda we Ukrainanyň häkimiýet başyndan çetleşdirilen prezidenti Wiktor Ýanukowiçe garşy çykmakda birinji hatarda durýan tanymal ses we ýüz hasaplanýardy.
Has düýpli
Ýöne Waşingtonda ritorikanyň üýtgemegine ilkinji nobatda sebäp bolan Ukrainadaky adatdan daşary wakalar boldy. Olara amerikan resmileri soňky ýyllarda bolan beýleki özara dawalardan täsiri has güýçli, has düýpli diýip baha berýärler.
Muny Birleşen Ştatlaryň Ukrainadaky öňki ilçisi Stewen Pifer şeýle düşündirýär: "Administrasiýanyň Ikinji jahan urşundan soňraky tertip-düzgüniň düýpli bozulmagy diýip garaýany, - meniň pikirimçe hem dogry, - orslaryň edýän işleri. Bu düzgünleriň biri - beýleki ýurtlaryň territoriýasyny harby güýç ulanyp eýelemezlik. Orslaryň Krymda edeni edil şu".
Emma Moskwa bu anneksiýany Krym halkynyň isleginiň beýany diýip gorap, muny Kosowanyň 2008-nji ýylda garaşsyzlyk yglan etmegine deňedi. Kosowanyň garaşsyzlygyny bolsa, günbatar döwletleri goldadylar, ýöne Orsýet oňa garşy çykypdy.


text:
ARETI halkara kompaniýalar toparynyň prezidenti Igor Makarow:
—Biziň kompaniýamyz eýýäm 25 ýyl bäri Türkmenistanda işläp gelýär. Dostlukly döwletde iş alyp barmaga döredilen şeýle ajaýyp şertleri üçin Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa tüýs ýürekden hoşallyk bildirýäris. Biz öz işimiz bilen Türkmenistana hemişe peýdaly bolmaga, ýurduň ösmegine özara bähbitli şertlerde goşant goşmaga çalyşýarys.
Dünýäde çökgünlik ýagdaýynyň dowam edýändigine garamazdan, biz Hazar deňziniň türkmen ýalpaklygyndaky nebitgaz ýataklaryny ösdürmek boýunça uzak möhlete niýetlenen köpýyllyk meýilnamalary batyrgaýlyk bilen öňe sürýäris. Men Londonda geçirilýän “Türkmenistanyň nebitgaz pudagy — maýa goýumlary üçin mümkinçilikleri” atly maslahatyň işine gatnaşmaga we dünýäniň dürli ýurtlaryndan bolan kärdeşlerim bilen pikir alyşmaga mümkinçiligiň dörändigine örän şat.
Pursatdan peýdalanyp, maslahatyň ýokary guramaçylyk derejesi üçin Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Nebitgaz serişdelerini dolandyrmak we peýdalanmak baradaky döwlet agentligine öz hoşallygymy bildiresim gelýär.


text:
Eti çorbanyň içinde iýmekden ýadan bolsaňyz, basylan ýer almasy (pýure) bilen gowrulan etiň sazlaşygy bilen tanşyň. Lezzetli hem elýeterli.
Kaloriýa çyzgyjy (1 adamlyk)
300gr sygyr eti – 750 kaloriýa
200gr püre - 176 kaloriýa
10gr sogan – 4 kaloriýa
Jemi : 930 kaloriýa
Taýýarlamak üçin gerek wagt: 1 sagat 15 minut
Naharyň sagdynlyk çyzgyjy:
Sygyryň eti C, B15 vitaminlerine we belokly süýümlere örän baýdyr. Mundan başga-da, sygyryň eti akyp bişende has hem tagamly bolýar. Käbir adamlar etiň doly bişmedik görnüşini halaýar, çünki doly bişmedik etde beloklaryň köp mukdary saklanýar. Emma ýokary hilli eti saýlama wajypdyr.Eti saýlap alanyňyzda reňkine üns beriň. Eger-de renki soluk bolsa, onda et könedir we bişende gury bolup bişme ähtimallygy bardyr.
Ýer almasy özünde örän köp möçberde krahmaly we B6vitamini, magniý mineralyny saklaýar. Ýer almasynda saklanýan kaliý mineralynyň möçberi bananyňkydan hem has köpdür.
Ýer almasyndaky kaliý adamyň ýokary gan basyşyny peseldýär.
Soganyň ýakymsyz ysynyň bardygy sebäpli ony köpler halaman hem biler, emma iň peýdaly witaminler we minerallar soganda saklanýandyr.Mundan başga-da, soganda diýetik süýümler bolup, olar horlanmak isleýän adamlar üçin örän peýdalydyr.
Gerekli önümler:
1. - 270-300 gr. ýarym jylka we biraz ýagly sygyr eti;
2. - 2 sany orta ululykdaky ýer almasy;
3. - 1 kiçi sogan;
4. - 2 el gysymy ukrop-petruşka oty;
5. - 3 diş sarymsak;
6. - Zeýtun ýagy;
7. - Eger bar bolsa süýji paprika oty (tapyp bilmeseňiz hökman däl);
8. - Gowurmak üçin plastik torbajyk (Supermarketlerde satylýar);
9. - Uksus - Sirke.
Taýýarlanyş usuly:
1. Sygyr etini inedördül şeklinde kesmeli.
2. 3 diş sarymsagy we 1 el gysymy ukrop bilen petruşkany ownuk kesiň we birazajyk zeýtun ýagy hem-de 3 çümmük duz bilen garyşdyryň. Süyji paprika otuny tapan bolsaňyz, ondan hem 3 çümmük garyndyň içine goşuň. (Bu garyndy etimizi marinowka etmek üçin ulanylýar)
3. Inedördül şekilinde kesilen eti marinowka üçin taýýarlan garyndyň içinde garyşdyryň we 15 minut saklaň.
4. Etiňiz marinowka bolýança 2 sany ýer almasyny ýuwup, daşyny arassalaň we kiçiräk böleklere bölüp ýumşaýança gaýnadyň .Ondan pýure görnüşini taýýarlaň. Pýureniň içine birazajyk zeýtun ýagyny we islegiňiz boýunça duz goşuň. Pýureniň tagamyny has artdyrmak üçin birazajyk burç we ukrop-petruşka otuny goşup bilersiňiz.
5. Etimiz bu wagta çenli gowy marinowka bolandyr. Plastik torbajygyň içine marinadly eti salyň we pakediň üstünde kiçiräk deşik açyň. Torbajykdaky eti duhowkada 1 sagada golaý bişiriň. Duhowkanyň temperaturasy 200-250 C. deň bolmaly. Gatyrak et iýmäne halaýanlar üçin eti 40-45 minut bişirmek ýeterlik.
6. Sogany inçe kesiň we 1 gysym kesilen ukrop hem-de petruşka bilen garyşdyryň. Tagamyny artdyrmak üçin birazajyk uksus (sirke) goşuň.
7. Suratdaky ýaly başda püre, onsoň et we üstünden sogandan taýýarlan işdäaçarymyzdan azyrak goýuň. Plastik paketdaky etden galan suwy bolsa naharyňyzyň üstüne sepeläň.
IŞDÄŇIZ AÇYK BOLSUN!
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Nýu-Ýorkuň sudy 2008-nji ýylyň tomsunda Owganystandaky ABŞ-nyň Federal derňew býurosynyň işgärlerini we harbylaryny öldürmäge synanyşykda 37 ýaşly Päkistanyň raýaty Afiýa Syddykyny günäli hasap etdi.
Şol wagt Syddyky “Al-Kaýyda” bilen aragatnaşykda güman edilip saklanypdy. Sorag edilýän wagty ol zenan harby gullukçylaryň biriniň ýaragyny kakyp alyp, atyp başlapdy. Amerikalylardan hiç bir ejir çekmedi, ol aýalyň özi ýaradar bolupdy.
Syddyky özüniň günäsizdigini öňe sürýär. Ol gizlin türmelerde saklanandygyny, ol ýerdäki tussaglaryň gynamalara sezewar edilýändigini aýdýar.


text:
Bilnişi ýaly daşary ýurtlardan Türkmenistana “Western Union” ulgamy arkaly pul ugratmak mümkinçiliklerine täze çäklendirmeler girizildi. Mundan beýläk, Türkmenistandan puly kabul edýän tarap maliýe serişdeleri ugradanyň garyndaşlyk derejesini görkezýän güwanamany, şeýle-de ugradyjynyň bu pullary nädip gazanandygy baradaky aýlyk kepilnamany görkezmäge borçly edildi.
Ýogsa-da bu ýagdaý başda Türkiýedäki we beýleki ýurtlardaky türkmenistanly zähmet migrantlara nähili täsir edýär? Türkmen migrantlar pul ugratmak barada nähili tejribeleri başdan geçirýärler? Türkmenistandaky maşgalasyny Türkiýede işläp ekleýän migrantlar pul ibermek çäklendirmesine nähili çykalgalar gözleýärler?
Azatlyk Radiosy Dünýä türkmenleri gepleşiginiň nobatdaky sanyny Türkmenistana walýuta ibermek çäklendirmesiniň daşary ýurtlardaky türkmen migrantlaryna ýetirýän täsirine gönükdirýär.
Bu temadaky gepleşige gatnaşmak, öz tejribelerini, başdan geçirmelerini we duýgudyr-garaýyşlaryny dünýä türkmenlerine ýetirmek işleýänler hat@azatradio.org ýa-da metbugat@gmail.com elektronik hat salgylarynyň üsti bilen habarlaşyp bilerler. Teswirleriňizi bolsa aşakdaky foruma galdyryp bilersiňiz.


text:
Azerbaýjanyň häkimiýetleri ok-däri zawodynda bolan partlamada iki işçiniň ölendigini, 200-siniň bolsa ýaraly bolandygyny aýdýar.
Bu waka 26-njy iýulda, paýtagt Bakuwdan 100 kilometr çemesi uzakdaky Şirwan şäherinde bolupdyr.
Azerbaýjanyň Goranmak senagaty ministrliginiň beýanatynda ölen iki adamyň hem "Araz" zawodynyň işçisi bolandygy aýdylýar.
Ministrlik wepat bolanlaryň atlaryny Agamir Mamedow we Ilhama Nuriýewa diýip tanytdy.
Azatlyk radiosynyň Azerbaýjan gullugy azyndan 20 adamyň ýaraly bolandygyny, partlamanyň sagatlap şäheri we onuň töweregini sarsdyrandygyny, zawodda bolsa ýangynyň möwç alyndygyny habar berdi.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin ýurduň döwlet ösüş banky – Wneşekonombankyň (WEB) başlygyny wezipesinden boşatdy.
Kremliň 26-njy fewralda ýaýradan beýanatynda WEB-iň başlygy Wladimir Dmitriýewiň deregine “Sberbankyň” wise-prezidenti Sergeý Gorkowyň bellenilendigi mälim edildi.
Orsýetiň ykdysadyýetiniň haýallamagy sebäpli beýleki rus banklary ýaly WEB hem kynçylyklary başdan geçirýär.
Bu bank 24-nji fewralda “Moody” atly agentlik tarapyndan derejesi pese gaçan ýedi rus maliýe edarasynyň biri diýlip atlandyrylypdy.


text:
Bu gün Garaşsyz Türkmenistan 20 ýaşady! Bu geçen ýyllar, hiç bir kynçylyklara garamazdan, milli türkmen döwletiniň ýaşaýyşa ukyplydygyny görkezdi. Bu, elbetde, guwançly zat. Dogrusy, türkmen döwletini 20 ýaşadan türkmen halky, onuň kanagatlylygy, çydamlylygy. Geçen döwürde halk kösense-de, azap çekse-de, 90-njy ýyllaryň ikinji ýarymynda hakyky açlygy, bir döwüm çörege mätäçligi başdan geçirse-de, öz garaşsyzlygyndan ýüz öwürmedi. Halk hemişe ýagty geljege umyt baglady.
Ak Welsapar
Ýöne ýagty günleri diňe garaşyp getirip bolanok, muny geçen 20 ýyl doly subut etdi. Türkmenistanda häkimiýeti hakyky saýlawsyz, bikanun basyp alan bet üýşmeleň ony halka hiç haçanam meýletin yzyna gaýdyp bermese gerek. Munuň şeýle boljakdygyny, gazanylan garaşsyzlygyň entek hakyky demokratik garaşsyzlyk däldigini men 20 ýyl mundan ozal, 1991-nji ýylyň 27-nji oktýabrynda Azatlyk Radiosyndan eden çykyşymda-da açyk ýaňzydypdym. Dogrudanam, hut şeýle-de boldy: bu gün Türkmenistanda adam hukuklary, söz, metbugat azatlygy kolonial döwürdäkidenem erbet. Hukugyň bozulsa, hakyň iýilse, arzyňy ýetirere edara ýok.
Sud, prokuratura organlary korrumpirlenen, olar adalata däl-de, ele bakýarlar. Şol sebäpdenem Türkmenistanda garaşsyzlyk döwründe “Gün – güýçliniňki, gowurga – dişliniňki” diýlen ýagdaý döredi. Bu ýagdaýyň mundan beýläk dowam etmegi türkmen halkynyň, döwletiniň döwrebap ösüşini bökdeýär. Galyberse-de, yzagalak döwlet düzgüni türkmeni bütin dünýäniň öňünde wejera edýär.
S.Nyýazowyň esaslandyran, Gurbanguly Berdimuhamedowyň-da üýtgewsiz dowam etdirýän içki döwlet syýasaty yzagalak, reaksion syýasat. Söz berip, sözünde durmaýan, halka demokratik saýlawlary wada berip, soňam saýlawlary “gurjak oýnuna” öwürýän režim türkmeniň at-abraýyna mynasypmy? Halka gerek zat, eýse döwletiň iru-giç parahat ýol bilen reformirlenmegi dälmi näme?
2006-njy ýylda S.Nyýazow ölende, halk syýasatçy hökmünde entek ile näbelli Gurbanguly Berdimuhamedowyň häkimiýet başyna geçmegine garşylyk görkezmedi. Sebäbi türkmenler S.Nyýazowdan soň döwleti onuňky ýaly eden-etdilik bilen dolandyryp biljek ikinji bir adam türkmeniň arasynda tapylmaz öýtdüler. Emma, gynansagam, şeýle adam tapyldy. Häzirki hökümet ynsapsyzlykda, eden-etdilikde S.Nyýazowdanam ozduryp barýar! Ýurtda ikinji şahsyýet kulty döredi.
Görnüşine görä, köşkde bukulyp oturan käbir kişiler türkmeniň geçirimliligini bigaýratlyga ýorýan bolmaly?! Şol sebäpdenem, hökümet çalyşsa-da, halkyň ýagdaýy üýtgänok. Nyýazowdan soňam adamlaryň adamçylyk mertebesi ýokarlanmady, halkyň demokratik hukuklary artmady. Gaýta ýurtda adam hukuklary gün-günden erbetleşýär. Prezident birçak halkdan arany açdy.
Bu ýagdaýdan baş alyp çykmak üçin halkyň jebis demokratik hereketi zerur, adamlar biri-birine ynanmaly. Türkmeniň hiç bir regiony diktatoryň arkasynda durmasa gowy. Diktator bir regiona daýanyp, beýleki regionlaryň hakyny iýse gelşiklimi näme? Eger-de haýsydyr bir region ýa-da welaýat öz ownuk bähbitlerine çapyp, bütin halkyň däl-de, eýse biabraý hökümetiň arkasynda dursa, bu gelşiksiz bolmazmy? Munuň nähili erbet netijelere getirip biljekdigini Liwiýadaky wakalar aýdyň görkezýär.
XXI asyr bütin dünýäniň täzelenýän döwri! Indi külli admazat diktaturadan dynyp, demokratik döwlet gurluşyna geçýär. Bu adalatly göreş bütin dünýäde esasan parahat ýagdaýda amala aşyrylýar. Biziň ýurdumyzda-da zerur özgerişleriň parahat ýagdaýda geçirilmegi üçin hemme şertler bar. Türkmeniň erkinlik söýüjiligi, milli jebisligi, ähli türkmenistanlylaryň bilelikdäki parahat göreşi geljekki hukuk döwletiniň zerur esaslarydyr. Ýurtda höküm sürýän yzagalak režimiň öz taryhy möhletiniň gutaranlygyna wagtynda düşünmegi bolsa ýurtda demokratiýanyň parahatçylykly ýeňmegini doly kepillendirip biler.
Ak Welsapar Şwesiýada ýaşaýan türkmen ýazyjysy, SSSR Ýazyjylar guramasynyň hem-de Žurnalistler guramasynyň öňki agzasy. Blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.
Redaksiýanyň goşmaçasy
Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň 20 ýyllygy mynasybetli Türkmenistanyň milli garaşsyzlygy ugrunda 1980-nji ýyllaryň ahyrynda açyk baş göteren intelligensiýa wekillerinden Bapba Gökleň, Nurberdi Nurmämmet, Mämmet Sähet, Aman Goşa, Amanmyrat Gara, Akmyrat Şir ýaly demokratik meýilli adamlaryň biri bolan ýazyjy A.Welsaparyň 1991-nji ýylyň 27-nji awgustynda Azatlyk Radiosyndan eden çykyşyny hödürleýäris.
27-nji oktýabr 1991-nji ýyl.


text:
Belgiýanyň howpsuzlyk güýçleri öten agşam geçirilen öý dökmelerden soň täze terror hüjümlerini planlaşdyrmakda aýyplanan 12 adamy tussag etdi.
Belgiýanyň prokuratura edarasy 18-nji iýunda 40 adamyň sorag üçin saklanyp, olaryň 12-siniň tussag edilendigini aýtdy.
Ýewropa ýurtlarynyň köpüsi, goňşy Fransiýada geçirilýän «Ýewro - 2016» futbol çempionaty sebäpli ýokary hüşgärlik ýagdaýynda durýar.
Belgiýa polisiýasynyň VTM neşiri tussag edilenleriň käbiriniň şu hepde ahyrynda Brýusselde hüjüm guramagy planlaşdyrmakda güman edilýändigini aýtdy.
Martda yslamçy janyndan geçen bombaçylar Belgiýanyň paýtagtyndaky aeroportda we iki metro stansiýasynda 32 adamy öldürdiler.
Bu radikal yslamçylar Parižde noýabrda 130 adamy öldürenlerinden soň boldy.


text:
...more
...less
Mätäji Aşgabadyň eteginde, gür baga bürenip oturan Köşi obajygynda dogulýar. Onuň kakasy Amanmuhammet, öz ady Annagylyç, lakamy Mätäjidir. Heniz ösdürimkä mekdebi tiz geçýär, soň öz-özünden okap ösýär. Nowaýy, Meşrep, Fuzuly onuň edebi mekdebi. Milli poeziýasy bilen ilki Ahaly, soň ülkäni aýdyma gark edýär. Özi sazyň muşdagy, dosty Hally bagşy onuň ähli şygyrlaryny aýdyjy we ýaýradyjy. Mätäji Eýranda ýesirlikde bolýar we soň Ahala dolanyp gelýär. Metäji, megerem, Baýly we Kätibi bilen dost, Dykma serdar, Nurberdi han, Gurbanmyrat işan bilen tanyş hem gatnaşykly. Onuň ömri tragediýadan doly: ýaşlykda söýgülisini aldyrýar, soň Eýranda ýesirlikde, soň Russiýa we Ahal tragediýasy döreýär. Ol hemişe öz söz sungaty bilen çykyş edýär. Mätäjiniň ogly Molladurdy, agtygy Myrat şahyrlyk sungatynyň şeýdasy. Mätäji şahyrlar dinastiýasynyň patriarhy.
Mätäji saz bilen sözüň tebigi berikmesidir.
Content rating: UnratedWarning – content has not yet been rated. Unrated apps may potentially contain content appropriate for mature audiences only.
Requires OS: 2.1 and up


text:
Şu gün Gollandiýanyň parlament deputaty Giirt Wilderse yslam dinine garşy ýigrenji öjükdirmekde bildirilýän aýyplama boýunça ilkinji sud diňlenişigi boldy.
Deputat Giirt Wilderse onuň 2008-nji ýylda «Fitna» ady bilen döreden dokumental filmi boýunça jenaýat aýyplamasy bildirilýär. Giirt Wildersiň bu filmi «Gurhanyň» zorluklara meçew berýändigi baradaky ideýany öňe sürýär.
Şeýle hem, Giirt Wilders öz çykyşlarynda yslam dinini faşizm bilen deňeşdirip, «Gurhany» bolsa Adolf Gitleriň «Mein Kampf» kitaby bilen deňäpdi.
Köp synçylar golland deputatyna garşy gozgalan bu sud işini Gollandiýadaky söz azatlygy bilen baglanyşykly özboluşly bir synag prosesi hökmünde baha berýärler.


text:
Şu gün Birleşen Milletler Guramasynyň Çagalar Fondy Gündogar Ýewropa we Merkezi Aziýa regionlarynda AIDS keseliniň ýaýraýyş depgininiň has-da artandygyndan alada bildirip, beýanat ýaýratdy.
ÝUNICEF guramasy öz beýanatynda bu howply keseliň bu regionlarda artmagynyn, esasan, neşekeşlik we goragsyz jynsy gatnaşyklar ýaly sebäpler bilen baglanyşyklydygyny öňe sürýär.
Bu gurama HIV we AIDS keseline ýolugan çagalary bejermek meselesinde ilat arasynda bar bolan sosial gorkynyň we gysyşlaryň bu meseläni has-da kynlaşdyrýandygyny aýdýar.


text:
“Täze doglan çagama şahadatnama almak üçin etrabyň ZAGS bölümine irden sagat 8:40-da bardym. Nobaty kagyza ýazýan ekenler, 94-nji bolup nobata ýazyldym. ZAGS bölümi sagat 8-de öz işine başlaýar. Bu ýere gelen adamlar daňdan has ir gelen bolmana çemeli” diýip, Serdarabat etrabynyň Dogry ýol obasynyň ýaşaýjysy Serdar aýdýar.
Serdar raýatlyk ýaly möhüm dokumentleri resmileşdirýän etrabyň ZAGS, ýagny Graždan ýagdaýlarynyň aktlary ýazylýan bölüminde ýa-da halk arasynda aýdylyşy ýaly Nikalar öýüniň öňünde garaşyp duran onlarça lebaplydan diňe biri. Olaryň arasynda Serdarabat etrabynyň beýleki bir ýaşaýjysy Gülnabat ýaly daňdan dörtde gelen adamlaram bar.
“Irden sagat 4 töweregi gelsem-de, birinji bolmak beýlede dursun, nobatda hat-da 10-njy hem bolmak miýesser etmedi. Men 19-njy bolup, spisoga adymy ýazdyrdym” diýip, Gülnabat daýza gürrüň berýär.
ZAGS bölümine işi düşen adamlar üçin indi nobata durmak kadaly ýagdaýa öwrülip barýar, hatda birinjileriň hataryna girmek üçin bir gün öňünden gelip, gijesini edaranyň gapysynyň öňünde geçirýänleriňem bardygyny aýdýarlar.
Şeýle nobatlaryň döremegine näme sebäp bolýar diýen soraga ýerli hem merkezi hökümet edaralarynyň resmilerinden jogap alyp bolmady.
Diňe Serdarabatda däl, Lebap welaýatynyň beýleki etraplarynda ýerleşýän ZAGS ýaly hökümet edaralarynyň hem ýagdaýynyň Serdarabadyňkydan o diýen tapawutly däldigi aýdylýar.
Eýsem, şeýle nobatlaryň döremegine näme sebäp bolýar diýen soraga ýerli hem merkezi hökümet edaralarynyň resmilerinden jogap alyp bolmady.
Emma şeýle nobatlary başdan geçirenlerden biri Galkynyş etrabynyň ýaşaýjysy, özüni Gülüstan diýip tanadan bir gelniň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, munuň birnäçe sebäbi bar, olardan birem degişli edaralaryň talabalaýyk işlemeýänliginde.
“Näme üçindir ZAGS bölümleriniň köpüsi hepdede diňe üç gün işleýär. Galan günler adamlary kabul edenoklar. Olarda işleýän adamlaryň sany-da ujypsyz, biziň etrabymyzdaky ZAGS edarasynda diňe 1 adam işleýär. Dogry, ýakynda geňeşligiň işgärini-de şahadatnama ýazmana goşmaça bellediler. Ýöne, muňa garamazdan, edara talaby ödäp bilenok” diýip, Gülüstan gürrüň berýär.
Şeýle ýagdaýlarda adamlaryň degişli dokumentleri almak üçin günläp, hepdeläp, hatda kähalatlarda aýlap edara gatnaýan wagtynyňam bolýandygy aýdylýar.
Gülüstanyň aýtmagyna görä, şol edarada işleýän adamyň hem iş ýerinde tapylmaýan wagtlary az bolmaýar. “Onsoň wagtyň az, adamyň köplügi sebäpli dokumentleriň ýalňyş ýazylyp, ýaşayjylar üçin goşmaça kellagyry döredilýän halatlaram az bolanok” diýip, ol sözüni jemleýär.
Şeýle ýagdaýlarda adamlaryň degişli dokumentleri almak üçin günläp, hepdeläp, hatda kähalatlarda aýlap edara gatnaýan wagtynyňam bolýandygy aýdylýar. Özüni Nesibe diýip tanadan Serdarabatly bir gelin hem şolaryň biri.
“Ejemiň şahadatnamasyny ýitiremizsoň, men ZAGS bölümine bardym. Adamlaryň köpdügini görüp, yzyma dolandym, indiki gezek gelenimde, sagat 5-de nobat ýetdi, emma oba geňeşinden, bankadan we käbir beýleki edaralardan degişli dokumentleri getir diýip yzyma ugratdylar” diýip, Nesibe aýdýar. “Olary ýygnaýançam ep-esli wagt geçdi, soňunda alan dokumentimizde ejemiň familiýasyny, adyny ýalňyş ýazypdyrlar”.
“Aýdan zatlaryny taýýarlanymdan soň 4 sapar nobatym ýetmän, yzyma dolanmaly boldum. Gepiň tümmegi, günläp, hepdeläp gatnamagym owarramyna diýseňem, 200 manat töweregi çykdajym boldy” diýip, Nesibe sözüni jemledi.
Hökümet edaralarynyň öňündäki nobatlar türkmenler üçin o diýen täzelik däl, sowet döwründe şeýle nobatlara hasam köp duş gelnerdi. Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir ýerli ýaşaýjylaryň aýtmagyna görä, bu nobatlar sowet döwründäki endigiň Türkmenistanyň käbir hökümet edaralarynda henizem dowam edýändigini görkezýär.


text:
Çarşenbe güni Müsüriň prezidenti Muhammet Мursi çykyş edip, Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad ýakyn taryhyň sapaklaryndan netije çykarmaly diýdi.
Mursi muny yza tesdirmäge wagtyň galmandygyny we Assadyň giç bolmanka wezipesinden çekilmelidigini aýdy.
Arap Ligasynyň daşary işler ministrleriniň Kairde geçirilen duşuşygynda Mursi Siriýadaky konflikti çözmek meselesiniň araplaryň jogapkärçiligindedigini belledi we daşary işler ministrlerini Siriýadaky zorlugy bes etmek üçin çalt herekete geçmäge çagyrdy.
Siriýaly aktiwistleriň sözlerine görä, 18 aý mundan ozal Assadyň režimine garşy gozgalaňlar başlanaly bäri, ýurtda 26 müňden gowrak adam öldürilipdir.


text:
Mälim bolşy ýaly, soňky ýyllarda sosial ulgamlar bütin dünýäde, şol sanda türkmen ýaşlarynyň arasynda-da giňden ulanylýar. Emma bu sosial ulgamlardan käbir adamlar oňyn peýdalansalar, ýagny interneti käbir wakalary, täzelikleri paýlaşmak, dogan-garyndaşlary, joralary, dostlary bilen habarlaşmak üçin ulansalar, käbir adamlar interneti ýaman niýet bilen ulanýarlar.
Ýagny, käbir internet ulanyjylar sosial ulgamlarda öňden bar bolan başga bir adamyň adyna täze galp hasap açyp, onuň suratlaryny goýup, hamana adyna hasap açylan adam ýaly bolup hereket edýärler. Bir adamyň ady bilen täze başga bir galp hasap açmak daşary ýurtlarda mundan öň hem gabat gelýärdi. Emma türkmen ýaşlarynyň arasynda bu ýagdaý soňky aýlarda göze ilip başlady.
"VKontakte"
Ýakynda "VKontakte" sosial ulgamynda türkmen ýaslarynyň biri hem şeýle ýagdaýa duçar bolupdyr. Ol Aýna Saryýewa. Aýna 15-nji maýda öz adyna açylan galp hasaby surata düşürip öz hakyky sahypasynda paýlaşypdyr we onuň ýokarysynda hem şol galp hasabyň linkini goýup, "Haýyş su hasaby bloklaýyň" diýip ýazypdyr. Aýtmaly zat, gürrüňi edilýän galp hasapda Aýnanyň birneme oňaýsyz suratlary hem ýerleşdirilipdir.
Aýna Saryýewany goldamak üçin "Born in Turkmenistan" topary kampaniýa başladypdyr. Bu topar öz goldaw kampaniýasynda şeýle diýýär: "Gyzlar, galp hasap açdylar we ol hasapda hem gyzlaryň oňaýsyz haldaky suratlaryny goýýarlar. Kömek edip bilersiňizmi? Etmelije zadyňyz şol hasaby şikaýat etmek we şikaýat edeniňizden soň, teswir böluminde "+" alamatyny galdyrmak" diýip, Aýna Saryýewa goldaw bermäge çagyrypdyr.
“Born in Turkmenistan” topary tarapyndan Aýna Saryýewanyň adyna açylan galp hasaby şikaýat etmek üçin 15-nji maýda başladylan kampaniýa 26-njy maýa çenli 27 adam şikaýat etdim diýip, “+” alamatyny galdyrypdyr.
“Ertir.com”
“Ertir.com” sosial ulgamynda Kislorod atly agzanyň “Zenanlar näme üçin biwepalyk edýär?” diýen sorag bilen gozgan temasy okyjylaryň arasynda uly gyzyklanma döredipdir. Temanyň adyndan hem belli bolşy ýaly, onda zenanlaryň söýgülisine ýa-da ýanýoldaşyna näme üçin biwepalyk edýändigi barada gürrüň edilýär.
15-nji maýda gozgalan bu tema 26-njy maýa çenli jemi 1443 sapar okalyp, 60 gezek hem halanypdyr we oňa 95 sany teswir ýazylypdyr. Temany gozgan agza “adamyň beýnisindäki hipotalamus diýlen bölegiň erkeklerde has uludygyny we bu bölegiň erkeklerde testeron gormonyny köp bölüp çykarýandygy sebäpli, erkekleriň islegleri hem köp bolýar” diýýär. Ol zenanlar barada bolsa şeýle diýýär: “Bir çagany göwrede götermek (dokuz aý), ony ulaltmak we iýmitlendirmek (5 ýyl töweregi) wagt alýany üçin zenanlaryň islegleriniň az bolmagy tebigy, adaty ýagdaý”.
Tema şeýle sözler bilen dowam edýär: “Bir zenan hiç wagt başga erkegi isläni üçin biwepalyk etmez. Bagtly ýaşaýan we söyülýän bir aýalyň biwepalyk etmek ähtimaly hatda 0 diýip bileris. Ýöne bagtly ýaşaýan, oňat aýaly bar erkegiň biwepalyk etmek ähtimaly 90%-dir” diýýär.
Temany gozgan Kislorod atly agza nobatdaky ýazjak zatlaryny bir daşary ýurt dilindäki maglumatdan terjime edendigini ýazyp, şeýle diýýär: “Zenanlaryň biwepalyk etmegine sebäp bolýan zatlary soranlarynda, olar şeýle jogaplary beripdirler: “Meni kemsidýärdi, hiç wagt söymändi”, “Biwepalykda aýyplaýardy, günasizdim, indi bolsa aýyplamagy ýa-da şübhelenmegi üçin oňa bir sebäp tapyp berdim”, “Meni gynap, lezzet alýardy, özi hem indi ejir çekip görsün” , “Ejesiniň eteginden aýrylmady, işini hem menden gowy görýärdi”, “Maňa köp biwepalyk etdi, öýe hemişe giç gelýärdi”. Bu sebäplere seredip şeyle bir netije çykaryp bolar. Zenanlar köplenç ar alamak üçin ýa-da başga birini söyse, ýa-da sizi hiç wagt söýmedik bolsa biwepalyk edýärler”.
Bu tema teswir galdyran Wonama atly agza “Kimiň biwepalyk edendigine seretmezden, hiç bir ýagdaý hem, hiç kime biwepalyk etmäge bahana bolup bilmez. Söýülmedim, ýene bir gör; bahana diýilýär muňa! Aýal diýýäň, zenan diýýäň, namys diýýäň! Yzyndan söýgini orta oklap, biwepalyk diýýäň! Bahana!” diýip öz pikirini beýan edipdir.
Temany ýazan agza bu teswire şeýle jogap galdyrypdyr: “Elbetde, bahana @wonama agza. Onuň bilen ylalaşýaryn. Men terjime etdim diňe. Ýöne bu zenanlaryň bahanasy däl. Biwepalyk edýän zenanlaryň bir böleginiň bahanasy. Ýagny, ýüz aýaldan 2 aýal biwepalyk edýär. Belki ol 2 aýaly adamsy gynap, kemsideni üçindir. Ýöne söýemok ony, başgasyny söýýän diýip biwepalyk eden müňde bir sany bolaýmasa”.


text:
Çarşenbe güni Gyrgyzystanda özbek dilinde çap edilýän “Uş sadosi” gazetiniň baş redaktory Muhammedsoli Ismailow öý tussaglygyna alyndy.
Gyrgyzystanyň kanun goraýjy organlary Ismailowa we Oş oblastynyň ýene iki sany ýaşaýjysyna üç ýyl mundan ozal özbek-gyrgyz etniki çaknyşyklarynda bir ýerli raýatyň ýitirim bolmagynda aýyplama bildirýärler.
Maglumata görä, Oş şäheriniň sudunyň karary bilen Muhammedsoli Ismailow sud prosesi başlanýança ýakyn iki aýyň dowamynda öý tussaglygynda galar, aýyplanýanlardan beýleki ikisi bolsa tussag izolýatorynda saklanarlar.
2010-njy ýylyň tomsunda Gyrgyzystanyň günorta regionynda ýüze çykan etniki çaknyşyklarda 400-den gowrak adam ölüpdi.


text:
Düýn Aşgabatda Türkmenistanyň döwlet «Saglyk» programmasynyň kabul edilmeginiň 14 ýyllygyna bagyşlanylyp, giňeldilen hökümet maslahaty geçirildi.
Maslahata hökümet agzalary we Mejlisiň deputatlary bilen birlikde pudaklaýyn edaralaryň, ýokary okuw jaýlarynyň, umumymilli «Galkynyş» hereketiniň düzümine girýän guramalaryň, köpçülikleýin habar serişdeleriniň ýolbaşçylary, şeýle hem ylym we medisina edaralarynyň wekilleri gatnaşdylar. Maslahata gatnaşyjylaryň hatarynda käbir daşary ýurtly alymlardyr lukmanlar hem boldy.
Hökümet maslahatynda eden çykyşynda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow garaşsyzlyk ýyllarynda ýurduň medisina pudagynda uly üstünlikleriň gazanylandygyny belledi. Mundan daşary ol bu maslahatda mundan beýläk her ýylyň 21-nji iýulyny Türkmenistanyň saglygy saklaýyş we medişina senagaty işgärleriniň güni hökmünde bellenilip geçilmelidigi barada ýörite karara hem gol çekdi.
Döwlet lideri bu hökümet maslahatynda Aşgabatda göz kesellerini bejerýän merkezi we trawmatologiýa merkezini gurmak ýaly birnäçe kararlara-da gol çekdi.
Soňra ministrler kabinetiniň başlygynyň orunbasary Saparlyýew çykyş edip, prezident Berdimuhamedowy onuň täze çapdan çykan «Türkmenistanyň derman otlary» diýen kitaby bilen gutlap, döwlet liderine kitabyň täze çapdan çykan nusgasyny gowşurdy.
Maslahatda çykyş eden türkmenistanly resmiler bilen birlikde daşary ýurtly myhmanlar hem prezident Berdimuhamedowyň saglygy saklaýyş ugrundaky syýasatyny goldap, öwgüli sözleri aýtdylar.
Moskwanyň döwlet medisina-stomatologiýa uniwersitetiniň prorektory Ýuriý Wasýuk bolsa bu uniwersitetiň Alymlar Geňeşiniň adyndan prezident Berdimuhamedowa uniwersitetiň hormatly professory diýen adyň berilýändigini yglan etdi. Bular barada Türkmen Döwlet Habarlar gullugy öz maglumatynda ýazýar.


text:
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň resmisi Orsýetiň kontinentara täze raketalarynyň onlarçasy bilen öz ýadro ýaraglarynyň üstüni ýetirmek barada yglan eden planlarynyň ähmiýetini peseldip çykyş etdi.
ABŞ-nyň döwlet sekretarynyň Ýewropa meseleler boýunça kömekçisi Wiktoriýa Nuland Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň ýadro raketalary barada 16-njy iýunda yglan eden planlaryny kommentirläp, “şeýle beýannamalar köpçüligiň öňünde şeýdip edilende güýçli şowhun edýär”, “Orsýetde hakykatdan bolýan zatlara seretsek bu onçakly dramatik däl” diýip belledi.
Putin ýurduň ýadro ýaraglarynyň hataryna şu ýyl ýene 40-dan gowrak kontinentara täze ballistik raketalary goşmakçydygyny aýtdy.


text:
Moskwada polisiýa bir dört ýaşly çaganyň kesilen kellesini bulaýlap görkezen bir aýaly tutdy. Häkimiýetler onuň çaga seretmek üçin hakyna tutulan enekedigini aýdýarlar.
Zenan men terrorist diýip gygyran pursaty wideo düşürilipdir. Derňewçiler ony bu gyzjagazy tutuş Moskwany sarsdyran bir aýylganç, ozal görlüp-eşidilmedik hadysada öldürenlikde aýyplaýarlar.
Polisiýa 29-njy fewralda bu aýaly kesilen kelläni haltasyndan çykaranyndan sanlyja salym soň Moskwanyň “Oktýabrskoýe pole” metro stansiýasynda tutdy.
Internetde ýerleşdirilen gorkunç sahnada gara egiň-eşikli, başy yslamçylaryňka çalymdaş bürenjekli aýal görünýär. Mediada berlen habarlarda şaýatlara salgylanylyp, onuň gygyryp, "Allahu ekber" diýendigi aýdylýar.
“Men terrorist...”
Ors mediasynda aýdylmagyna görä, bu aýalyň öňki sowet respublikasy Özbegistandan bolan 39 ýaşly eneke Gülçehredigi anyklanypdyr. Moskwa polisiýasy onuň barlag üçin psihiatriýa äkidilendigini aýtdy.
Internetde ýerleşdirilen sahnada Gülçehräniň orta aziýa aksentinde ors dilinde gyrgyrýany eşidilýär.
Ol: "Men terrorist. Men ölerin, ýöne siziň hemmäňiz jezalandyrylarsyňyz" diýýär.
Polisiýa Gülçehre Bobokulowanyň dört ýaşly ors çagajygynyň kellesini göterip gezendigini tassyklady.
Ors mediasyndaky habarlarda çaga Nastýa M diýip salgylanylýar.
“Demokratiýany ýigrenýärin”
Çaganyň kellesi kesilen göwresi irden onuň öýlerinde çykan ýangyny söndürmäge baran ýangyn söndürijiler tarapyndan tapyldy.
Federal derňew komitetiniň ýerli bölümi eneke çaganyň eje-kakasy we ondan ulurak erkek dogany öýden çykanyndan soň gyzjagazy öldürip, öýi otlapdyr diýip güman edýär.
Orsýetiň "Komsomolskaya Pravda" gazetiniň ýazmagyna görä, Bobokulowa: "Men demokratiýany ýigrenýärin" diýip, gygyrypdyr.
Şaýatlaryň biri gazete aýaly ilki görenlerinde onuň elindäki gurjagyň kellesidir diýip pikir edendiklerini aýtdy. Şaýat şeýle hem Bobokulowanyň "olar meniň çagamy öldürdiler, men siziň hemmäňizi partladaryn" diýip gygyrandygyny aýdýar.
Polisiýa metro stansiýasyny ätiýaç üçin ýapdy, ýöne aýalyň ýanyndan partlaýjy madda çykmady. Polisiýa häzir bu ýagdaýa terrorizm diýip baha berenok.
“18 aý bäri işleýär”
Howpsuzlyk gulluklaryna ýakyndygy mälim habar gullugy "LifeNews" polisiýa dokumentlerini barlamak üçin aýala ýakynlaşanda ol kesilen kelläni haltasyndan çykaryp, özüniň bir çagany öldürendigini aýdyp, çirkin gygyrandygyny habar berdi.
Orsýetiň Içeri işler ministrligi bu barada entek beýanat berenok.
Mediada berlen habarda ölen çaganyň eje-kakasy we onuň 15 ýaşly erkek doganyndan ybarat maşgala günbatar Orsýet regiony Orýoldan. Olar Moskwada bir kwartirany kireýine alypdyrlar.
Habarlarda aýdylyşyna görä, gyzyň ejesi toý esbaplaryny satýan bir dükanda işleýär. Ol gyzynyň başyna näme gelenini eşideninden soň gyssagly keselhana gidipdir. Gyzyň kakasy mobil telefon kompaniýasynda işleýär.
Olar enekäniň 18 aý bäri özlerine işleýändigini aýtdylar.
Orsýetiň Demirgazyk Kawkaz regionyndan bolan yslamçy militantlar geçen 20 ýyllykda Orsýetde ençeme ölümli bomba hüjümlerini amala aşyrdylar. Ýöne bular ýaly hadysanyň bolandygy habar berlenok.
Häzirki waka "Yslam döwleti" atly toparyň ýa beýleki ekstremistleriň Orsýetde bomba hüjümlerini amala aşyrmagy mümkin diýip gorky edilýän wagtda bolýar.
"Yslam döwleti" toparynyň ýüze çykmagy orslar bilen ýurda iş gözlap Orta Aziýa we Kawkazdan gelýän adamlaryň arasynda ozaldan bar bolan dartgynlylygyň güýçlenmegine getirdi.


text:
Noýabr aýyna bellenen saýlawlaryň öň ýany jemgyetçilik radio we telewideinýä gysyşlar üçin Ýewropanyň Habar beriş geňeşi Kosowa häkimiýetlerini aýyplady.
Kosowanyň hökümet başlygy Haşym Täjiniň adyna ýollanan hatda Ýewropa Habar beriş serişdeleri soýuzynyň başlygy Jan Reweýon:- Kosowanyň RTK kompaniýasy tankydy we alternatiw pikirleri basyp ýatyryp, dolandyryjy partiýanyň we hökümet başlygynyň hususy guralyna öwrüldi-diýipdir.
Bu ýagdaýyň Kosowany halkara jemgyetçiligiň ykrar etmek meselesini sorag astyna salýandygyny Reweýon nygtapdyr.
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Ärdogan wizit bilen Tährana geldi. Onuň Eýran ýolbaşçylary bilen gepleşikleriniň baş temasy ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy giňeltmekden ybarat.


text:
Türkmenistan 1991-nji ýylda, SSSR-iň dargamagy netijesinde garaşsyz bolaly bäri, öz energiýa ýollaryny, dünýäniň energiýa bazarlaryna çykmak mümkinçiliklerini giňeltmek, köp ugurly etmek barada alada edýär.
Bu alada netijesinde birnäçe proekt işlenip düzüldi we ozal diňe Orsýete tarap uzan türkmen geçirijileri bu günki gün Hytaý, Eýran taraplaryna hem çekildi.
Şol bir wagtda, türkmen energiýasynyň ýewropa bazarlaryna, Owganystanyň üsti bilen Pakistana we Hindistana çekilmegi baradaky pikir-niýetler heniz amala aşman gelýär.
Azatlyk radiosynyň nobatdaky ýörite gepleşiginde bilermenler türkmen energiýa resurslarynyň halkara bazarlaryna çykarylmak mümkinçilikleriniň töweregindäki ýagdaýa syn edip, öz pikirlerini aýtdylar.
Söhbetdeşligi Azatlyk radiosynyň Türkmen gullugynyň direktory Muhammad Tahir alyp barýar.


text:
Çarşenbe güni Halkara Haga sudunda sülçüler Bosnýadaky serbleriň ozalky goşun ýolbaşçysy Radko Mladiçiň 1992-95-nji ýyllardaky uruşda ýerli musulmanlary, horwatlary we serb milletinden bolmadyk beýleki milletleri ýok etmek meýlinden ugur alandygyny aýdyp, çykyş etdiler.
Olar ähli bar bolan subutnamalaryň şeýle netije çykarmak üçin hiç hili şübhe goýmaýandygyny nygtadylar.
Genosid aýyplamasy-da bar
Bosnýa-Gersogowinadaky uruşlar bilen baglanyşykly alnyp barylýan sud prosesi çarşenbe güni Hagada täzeden başlandy.
Onda serbleriň ozalky goşun ýolbaşçysy, 70 ýaşly Radko Mladiçe genosid bilen baglanyşykly jenaýatlaryň 11 punkty boýunça, şeýle hem uruş jenaýatçylygy we ynsanýete garşy jenaýat etmek ýaly işlerde aýyplama bildirilýär.
Sülçüler ony 1995-nji ýylda Bosnýanyň Srebrenisa obasynda 8 müň töweregi uly ýaşly erkek adamyň we ýaş oglanlaryň öldürilmegine ýolbaşçylyk etmekde-de aýyplaýarlar. Bu waka Ikinji Jahan Urşundan soň Ýewropada amala aşyrylan iň bir aýylganç gyrgynçylyk hasaplanylýar.
Mundan daşary, Radko Mladiç Saraýewo şäheriniň serb güýçleri tarapyndan 4 ýyla golaý wagtlap gabawda saklanmagynda-da esasy oýunçylaryň biri hasaplanylýar. Saraýewonyň gabawa alynmagy-da şol döwürde özara uruşlaryň tutaşmagyna sebäp bolupdy.
“Beýik Serbiýany” döretmek shemasy
1992-95-nji ýyllaryň Bosnýa-Gersogowina urşunda jemi 100 müň töweregi adam ölüp, 2 million 200 müň töweregi adam hem öýwsüz-öwzarsyz galypdy.
Haga sudunyň prokurory Dermot Grume çarşenbe güni sudda eden çykyşynda Radko Mladiçiň şol uruşda “Beýik Serbiýany” döretmek baradaky shema eýerip, ýerli musulmanlary we serb milletinden bolmadyk beýleki milletleri gyrmak boýunça alnyp barlan kampaniýa liderlik edendigini nygtady.
Sud diňlenişiginde Radko Mladiç özüniň günälidigi ýa däldigi barada suduň sowallaryna jogap bermekden-de ýüz öwürdi. Ýöne, şol bir wagtyň özünde-de, ol özüniň Bosnýadaky serbleri goramak ugrunda hereket edendigini aýdyp, nähilidir bir ýaramaz iş edendigini inkär etdi.
Radko Mladiç özüne bildirilýän aýyplamalar boýunça sud tarapyndan doly günäli tapylan halatynda, oňa ömürlik türme tussaglygynyň berilmek howpy abanýar.


text:
Gyrgyzystanda etnik özbek žurnalistiniň öldürilmegi boýunça täze derňew başladyldy. Bu barada Gyrgyzystanyň içeri işler ministriniň orunbasary Melis Turgunbaýew Azatlyk Radiosyna habar berdi.
Turgunbaýew derňewiň jikme-jikleri barada hiç zat aýtmady.
Garaşsyz žurnalist Alişer Saýypow 2007-nji ýylyň 24-nji oktýabrynda Oş şäheriniň merkezinde atylyp öldürilipdi. 2010-njy ýylda Oş şäheriniň sudy bu iş boýunça, ýerli ýaşaýjy Abdulgafar Rasulowy günäli tapyp, ony 20 ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
Saýypowyň kakasy – Awas Saýypow suduň çykaran hökümine protest bildirip, bu işi gurnanlaryň we amala aşyranlaryň jezalandyrylmandygyny öňe sürýär.
Alişer Saýypow regiondaky yslamçy toparlar we oppozisiýadaky syýasatçylar barada makalalary ýazýardy.


text:
12-nji dekabrda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzyň hemişelik Bitaraplygynyň 20 ýyllyk baýramçylygy mynasybetli guralýan dabaralara gatnaşmak üçin paýtagtymyza gelen Ýaponiýanyň Ministrler Kabinetiniň Baş Sekretarynyň orunbasary Seko Hirosigeni kabul etdi.
Mähirli kabul edilendigi we Türkmenistanda geçirilýän dabaraly ýubileý çärelerine gatnaşmaga iberilen çakylyk üçin hoşallyk bildirip, jenap Seko Hirosige şanly sene mynasybetli Ýaponiýanyň Imperatory Akihitonyň we Premýer-ministri Sindzo Abeniň adyndan milli Liderimize tüýs ýürekden gutlag sözlerini we döwlet Baştutanymyza hem-de tutuş türkmen halkyna bagt, rowaçlygyň, gülläp ösüşiň ýokary maksatlaryna ýetmegiň ýolunda ägirt uly üstünlikler baradaky arzuwlaryny ýetirdi.
Türkmenistanyň halkara derejede parahatçylygyň pugtalandyrylmagyna ägirt uly goşant goşandygyny belläp, myhman 2015-nji ýylda BMG-niň Baş Assambleýasynyň sebitde ählumumy parahatçylygy, durnuklylygy we durnukly ösüşi üpjün etmek maksady bilen, täze Kararnamasy esasynda Türkmenistanyň Bitaraplyk derejesiniň gaýtadan tassyklanmagynyň ägirt uly ähmiýetiniň bardygyny belledi.
Hoşniýetli sözler üçin minnetdarlyk bildirip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow myhmanyň ýurdumyz üçin ykbalçözüji senäniň hormatyna guralýan baýramçylyk dabaralaryna gatnaşmagynyň möhümdigini belledi. Şeýle hem döwlet Baştutany Ýaponiýanyň ýokary ýolbaşçy düzümine özüniň iň gowy arzuwlaryny aýtdy. Bellenilişi ýaly, Türkmenistan bilen Ýaponiýany dostluk, beýik ynam we birek-birege düşünişmek gatnaşyklary baglanyşdyrýar. Ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň köpugurly we netijeli häsiýete eýedigini belläp, döwlet Baştutanymyz şu ýylyň oktýabr aýynda Ýaponiýanyň Premýer-ministri Sindzo Abeniň Türkmenistana resmi saparynyň barşynda kuwwatly itergä eýe bolan hyzmatdaşlygyň okgunly ösüşine kanagatlanma bildirdi.
Şunuň bilen baglylykda milletiň Lideri Türkmenistanyň 2015-2016-njy ýyllarda “Merkezi Aziýa+Ýaponiýa” gatnaşygyna başlyklyk ediji ýurt hökmünde yglan edilendigini belledi we Merkezi Aziýada bolşy ýaly, tutuş dünýä üçin açyk ýurt hasaplanýan Türkmenistanda netijeli ösüşiň möhüm meseleleriniň çözgüdi babatda ýola goýulýan sebitleýin gatnaşyklaryň has-da işjeň häsiýete eýe bolmagy ugrunda hemmetaraplaýyn tagalla etmäge taýýardygyny nygtady.
Gürrüňdeşligiň barşynda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow we Ýaponiýanyň Hökümetiniň Baş Sekretarynyň orunbasary däp bolan gatnaşyklary uzakmöhletleýin we hemmetaraplaýyn esasda ösdürmäge ikitaraplaýyn gyzyklanmalaryň bardygyny bellediler. Aýdylyşy ýaly, bu babatda iki ýurduň ägirt uly ykdysady, ylym-bilim we medeni mümkinçilikleri bar.
Bellenilişi ýaly, ýokary derejeli düzümleýin maýa goýumlaryny işjeňleşdirmek, täze tehnologiýalary we usullary ornaşdyrmak, tebigy serişdeleri senagat taýdan gaýtadan işlemek, türkmen ykdysadyýetiniň pudaklaýyn toplumyny, şol sanda ýangyç-energetika ulgamyny köpugurly esasda ösdürmek babatda bilelikdäki taslamalary durmuşa geçirmek söwda-ykdysady ugurdaky hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri hökmünde görkezildi. Türkmenistanda tebigy gazy gaýtadan işleýän, GTL we gazhimiýa zawodlarynyň gurluşygynyň taslamalarynyň durmuşa geçirilmegi ýapon kompaniýalary bilen hyzmatdaşlygyň ösdürilýändiginiň aýdyň subutnamasydyr.
Duşuşygyň barşynda saglygy goraýyş, sport, syýahatçylyk ulgamlaryndaky ýygjam gatnaşyklary ýola goýmak we giňeltmek meselelerine aýratyn ähmiýet berildi. Ylmy barlaglar, Ýaponiýanyň iri ylym-bilim merkezleriniň binýadynda ýurdumyz üçin ýokary hünärli işgärleri taýýarlamak babatdaky hyzmatdaşlyk gumanitar gatnaşyklaryň möhüm bölegi bolup durýar. Şeýle hem köpmüňýyllyk baý taryhy bolan halklaryň ruhy-medeni gymmatlyklaryny, däp-dessurlaryny alyşmagyň möhümdigi bellenildi.
Duşuşygyň ahyrynda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow we jenap Seko Hirosige ýola goýlan netijeli gatnaşyklaryň ösdüriljekdigine, türkmen-ýapon hyzmatdaşlygynyň mundan beýläk-de işjeň häsiýete eýe boljakdygyna, türkmen we ýapon halklarynyň arasyndaky dostluk, ynanyşmak hem-de birek-birege düşünişmek gatnaşyklarynyň berkidiljekdigine ynam bildirdiler.