text:
Duşenbe güni ukrain parlamentiniň kanunçykaryjylarynyň ýurduň konstitusiýasyna üýtgeşmeler girizmek barada kanun taslamasyny işläp düzmegine garaşylýar.
Köçe protestçileri tarapyndan goldanylýan Ukrainanyň oppozision liderleri 2004-nji ýyldaky konstitusiýanyň gaýtadan dikeldilmegini isleýärler. Şol döwürde Ukrainada döwlet häkimiýetiniň esasy bölegi, häzirkisi ýaly prezidentiň golastynda däl-de, eýse parlamentiň elindedi, mejlise degişlidi.
Emma parlamentde sesleriň köpçüligine eýe bolan prezident Wiktor Ýanukowiç we onuň mejlisdäki tarapdarlary konstitusiýa agzalýan üýtgetmeleriň gaýtadan girizilmegine garşy çykýarlar.
Oppozisiýa
Ýekşenbe güni Kiýewde Ukrainanyň oppozisiýasynyň lideri Witaliý Kliçko on müňlerçe tarapdarynyň öňünde eden çykyşynda konstitusiýa üýtgetmeler girizilmelidigi we prezidentlik saýlawlarynyň wagtyndan öň geçirilmelidigi barada oppozisiýanyň edýän talaplaryny ýene bir sapar tekrarlady.
Ol bu barada şeýle diýdi: “[Prezident Wiktor Ýanukowiç] täze konstitusiýanyň kabul edilmegi üçin bize ýene ýarym ýyl gerek diýýär. Ýöne biziň halkymyz ýene ýarym ýyl garaşmaz. Biz konstitusiýany şu wagt hem üýtgedip bileris, ýagny ilki bilen 2004-nji ýyldaky konstitusiýany dikelderis. Şeýlelikde täze konstitusiýanyň taslamasynyň işlenip düzülmegi üçin wagt gazanarys. Ýöne diňe bu ýeterlik däl. Halk bir zady, ýagny wagtyndan öň prezidentlik saýlawlarynyň geçirilmegini talap edýär”.
Aşa sagçy milletçi aktiwist Oleg Týahnibok bolsa Russiýanyň Ýanukowiçe täsir etmegine garşy çykyş edýär. Anna güni ukrain prezidenti Ýanukowiç Soçide geçirilýän gyşky Olimpiýa oýunlary mahalynda öz rus kärdeşi Wladimir Putin bilen duşuşdy.
Ýanukowiç eýýäm öz ýurduna dolandy. Emma iki lideriň näme hakda gürleşendigi barada henize çenli hiç hili maglumat berlenok.
“Terrorizm howpy”
Beýleki tarapdan, ýekşenbe güni Ukrainanyň howpsuzlyk gullugy terrorçylykly hüjümleriň howpunyň bardygyny duydurdy. Bu gulluk ylaýta-da halkara aeroportlarynyň, otly wokzallarynyň, awtobus duralgalarynyň we elektrik stansiýalarynyň töwekgellikdedigini we howpsuzlyk gulluklarynyň terrorizme garşy bölümleriniň taýýarlyk ýagdaýynda saklaýandygyny habar berdi.
Hökümete garşy protestçiler bolsa Kiýewiň Garaşsyzlyk meýdançasynda barrikadalary gurdular hem-de ukrain paýtagtyndaky we ýurduň beýleki ýerlerindäki birnäçe hökümet binalaryny eýelediler.
Geçen aý polisiýanyň we protestçileriň arasynda bolan ýowuz çaknyşyklarda azyndan üç aktiwist öldürildi, ýene biri bolsa keselhanadan alnyp gaçylandan soň, Kiýewiň çetinde öli tapyldy.
Ukrainada hökümete garşy protestler geçen ýylyň noýabr aýynda prezident Wiktor Ýanukowiçiň Ýewropa Bileleşigi bilen erkin söwda ylalaşygyna gol goýmakdan ýüz öwürmegi netijesinde başlandy.


c: text/html

text:
Şu gün ynsan hukuklaryny goraýjy aktiwistleriň bir topary geçen hepde Hytaýda uýgur žurnalisti Geýrat Niýaza 15 ýyl türme tussaglygynyň berilmegine protest bildirip, ýörite açyk hata gol çekdiler.
Hukuk goraýjy ýuristlerden, alymlardan, ýazyjylardan we žurnalistlerden ybarat bu topar öz hatynda žurnalist Geýrat Niýaza berlen adalatsyz jezanyň Hytaýdaky ekstremizme we etniki dartgynlylyga has-da meçew berýändigini belläpdir.
Uýgur milletinden bolan žurnalist Geýrat Niýaza Hytaýyň sudy geçen ýylky etniki çaknyşyklar barada daşary ýurtly žurnalistlere interwýu berendigi üçin ýakynda 15 ýyl türme tussaglygyny berdi.
Geýrat Niýaz şol gürrüňi edilýän çaknyşyklaryň yzy bilen, geçen ýylyň iýulynda tussag edilipdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Birleşen Ştatly meşhur aýdymçy we aktrisa Witniý Hýuston 11-nji fewralda 48 ýaşynda aradan çykdy. Onuň muşdaklary we dünýä ýyldyzlary Hýustonyň aradan çykmagyna çuňňur gynanç bildirýärler.
Witniý Hýuston 1980-nji we1990-njy ýyllarda “Men nähili bileýin”, “Men elmydam seni söýerin” atly aýdymlary bilen meşhurlyk gazanypdy. Emma onuň neşe ulanmagy saglygyna zeper ýetirdi we soňky ýyllarda jemgyýetde onuň şahsy problemalary barada köp gürrüň edildi.
Hýustonyň 11-nji fewralda Los Anjelesdäki “Bewerli Hilton” myhmanhanasyndaky otagynda aradan çykmagynyň sebäpleri anyk däl. Emma polisiýa onuň ölüminde “jenaýat alamatlarynyň ýokdugyny” aýdýar.
Hýustonyň aradan çykandygy barada habar ýaýranda onuň muşdaklary Los Anjelesdäki “Bewerli Hilton” myhmanhanasynyň töweregine ýygnandylar. Olar şem ýakyp, Hýustonyň aýdymlaryny aýtdylar.
Hýustonyň aradan çykmagy aýdym-saz senagatynyň “Gremmi” baýraklarynyň gowşurylyşyna hem täsir etmegi mümkin. Çünki ol 12-nji fewralda Los Anjelesde geçýän bu dabara gatnaşmakçydy.
Şol baýraklaryň gowşurylyşyny gurnaýjylaryň başlygy Neil Portnow Hýustony “Dünýä boýunça ähli döwürleriň iň ussat pop aýdymçylarynyň biri ” diýip atlandyrdy.
Witniý Hýuston we Kewin Kostner “Janpena” atly filmde, 1992.
Nýu-Jerside önüp-ösen Witniý Hýuston ilki ybadathanada aýdym aýtmaga başlaýar we soňra Nýu-Ýorkdaky gijeki klublarda öz hünärini dowam etdirýär. Hýuston 1980-nji we 1990-njy ýyllarda öz karýerasynda uly üstünlikler gazandy. Ol ençeme baýraklary aldy we öz albomlaryny çykardy.
Hýuston 1992-njy ýylda tomaşaçylara “Janpena” atly kino hödürlenenden soňra hasam meşhur boldy. Ol bu kinoda esasy rollaryň birini oýnady we birnäçe aýdymlary aýtdy. Ýöne onuň soňky ýyllarda neşe ulanmagy sesine hem zeper ýetirdi.
Hýuston aýdymçy Bobbi Brown bilen maşgala gurdy. Emma olar 2007-nji ýylda aýrylyşdylar. Olaryň bir gyzy bar.


text:
Penşenbe güni Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Gyrgyzystana saparynyň barşynda prezident Almazbek Atambaew bilen gepleşik geçirdi.
Bişkegiň eteginde geçirilen bu gepleşiklerde esasan Orsýetiň bu ýurtdaky harby bazalarynyň möhletini uzaltmak, Gyrgyzystandaky gidro-elektrik stansiýasynyň gurluşygyna Orsýetiň gatnaşmak mümkinçilikleri we Gyrgyzystanyň Orsýete tölemeli bergileri bilen bagly meseleleriň üns merkezinde bolandygy aýdylýar.
Bu gepleşikleriň netijesinde iki ýurdun hyzmatdaşlyklaryna degişli birnäçe möhüm dokumente-de gol çekiljekdigi habar berilýär.


text:
Özbegistanda sungat işgärleriniň resmi rugsatnama almazdan täze albomlary we aýdymlary çykarmagyny gadagan etjek täze düzgünleriň ýola goýulýandygy habar berilýär.
Bulara laýyklykda, aýdymçy islendik täze aýdymy ýazga geçirmezden ozal, resmilerden rugsatnama almaly bolar.
Bu rugsatnama Özbegistanyň aýdym-saz industriýasyna gözegçilik edýän “Özbeknawo” atly döwlet gullugy tarapyndan beriler.
“Özbeknawodaky” çeşmeleriň berýän maglumatyna görä, bu çäre “ýeňil mazmunly aýdymlardan dynmak” maksady bilen amala aşyrylýar.
Özbek aýdymçylary gürrüňi edilýän rugsatnamany aljak bolsalar, “Özbeknawo” gullugyna her aýdym üçin 35 amerikan dollary tölemeli bolarlar.
Bu düzgüniň iýun aýynda resmi taýdan yglan edilmegine garaşylýar.


text:
Rus hökümeti ylmy barlaglary sowet döwrüniň şöhratly günlerindäki derejesine galdyrmak barada gaýta-gaýta wada berdi. Emma bu pudagyň esasy howandaryna hüjüm edip, onuň bu wada ters iş eden bolmagy-da ähtimal.
Soňky aý rus ylmy üçin gümürtiklik aýy boldy.
12-nji maýda, hökümet bir million dollara golaý möhleti geçen abuna tölegini töläp bilmänsoň, onlarça uniwersitet we ylmy barlag instituty internetdäki ylmy makalalara elýeterliligini ýitirdi.
Şondan birnäçe gün soň, meksikan hemrasyny alyp barýan «Proton-M» raketa göterijisi uçup-uçman heläkçilige uçrap, Orsýetiň alty ýyldaky 16-njy şowsuz raketasyna öwrüldi.
Emma has ýamany öňdedi. 26-njy maýda, rus hökümeti «Dinastiýa» fonduny «daşary ýurt agenti» diýip tagmalanyndan soň, ýurduň iň baýry ylym adamlarynyň biri, 82 ýaşyndaky Dmitriý Ziminiň millionlarça dollarlyk maliýeleşdirmesi ýatyryldy. Mälim bolşy ýaly, bu tagma adatça hökümet bilen arasy o diýen saz bolmadyk guramalary nyşana almak üçin basylýar.
Bu çäre nädogry dolandyryşdan, býujetiň kemeldilmeginden, ýurduň bir zaman ynamdar ylmy programmasynyň ylym-bilimli adamlaryň gitmegi bilen ysgyndan gaçmagyndan lapykeç bolýan ylmy jemgyýetçilikde ullakan gahar-gazap döretdi. Rus hökümeti özüniň kosmos we ýokary tehniki programmalarynda hem düýpli kemeltmeleri buýurdy.
Çaklaňja bir ylmy gurama bolsa-da, «Dinastiýa» özüniň ýyllyk býujetini ýap-ýaňy 8.6 million dollara galdyrypdy, bu serişdeleriň hemmesi ylmy-barlag stipendiýalaryna, neşir işlerine, ýurt içindäki alymlary iş bilen üpjün etmäge gönükdirilendi.
"Dinastiýanyň ylym üçin eden esasy zady ýaş alymlary grantlar, ýagny ylmy iş üçin serişde bilen üpjün etdi» diýip, Orsýetiň Ylymlar Akademiýasyndaky Ýadro barlaglary institutynyň ylmy-barlaglar boýunça başlygy Boris Ştern aýdýar. "Meniň hut özüm, edil şu programma üçin, Günbatarda galman yzyna gelen iki adamy bilýärin" diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Emma, Şterniň pikirine görä, Ziminiň ylma eden iň uly goşandy neşirleri, ylmy festiwallary, kitaphanalary, abraýly sylaglary maliýeleşdirmegi boldy, bularyň ählisi Orsýetde ylma täzeden höwes döretmegi maksat edinýärdi. Bu ýurt ozal dünýä periodiki tablisany, lazer tehnologiýasyny beren, kosmosa ilkinji adam uçuran ýurt bolupdy.
Ylmy meşhurlaşdyrmak babatdaky tagallalary Zimini tapylgysyz bir adama öwürdi diýip, internetdäki «Troitsky Variant» neşiriniň ýarpy maliýe serişdesini «Dinastiýadan» alýan Ştern belledi. "Ony tapylgysyz eden zat hem şu boldy, sebäbi hökümet bu hili işi asla etmeýär" diýip, ol aýtdy.
«Daşary ýurt agentleri»
Orsýetiň Ýustisiýa ministrligi 2012-nji ýyldan bäri özüniň «daşary ýurt agentleri» kanunyny daşary ýurtlardan maliýe serişdesini alýan ýüzlerçe jemgyýetçilik guramasyny tagmalamak üçin ulanýar. Emma öz emlägini «VimpelCom» telekommunikasiýa läheňini esaslandyrmakdan gazanan ozalky radio inženeriniň gara sanawa girizilmegi köpleri haýran haýran galdyrdy.
«Dinastiýa» fondy 2002-nji ýylda döredileli bäri esasan özüniň jomartlygy we syýasy däl işi üçin hökümet sylag-hormatlaryna mynasyp boldy. Zimin köplenç özüniň mesenatlyk goşantlary üçin ykrar edildi, fewralda bolsa ol «Ylma ygrarlydygy üçin» diýen döwlet sylagyny ilkinji bolup alan alym boldy. Bu sylag Orsýetiň magaryf we ylym ministri Dmitriý Liwanow tarapyndan elin gowşuryldy.
Ýustisiýa ministrligi başda «Dinastiýany» «daşary ýurt agentleri» atly gara sanawa girizmek kararyny bu fonduň syýasy işjeňlige goşulmagy we Ziminiň daşary ýurt hasaplarynda pul saklap, daşary ýurtdan pul almagy bilen düşündirdi. ("Men öz pulumy daşary ýurtda saklaýanymy hiç wagt ýaşyrmadym, Orsýet hem öz puluny daşary ýurtda saklaýar» diýip, Zimin Interfaks habar gullugyna aýtdy.
Ministrlik soňra öz düşündirişini biraz giňeltdi we «Dinastiýany» ozalky ykdysadyýet ministri Ýewgeniý Ýasin tarapyndan dolandyrylýan «Liberal missiýany» maliýeleşdirmekde günäledi.
Orsýetde liberal gymmatlyklary ýaýratmagy maksat edinýän gurama 2013-nji ýylda «Kanun we häkimiýet» atly kitap çap etdi. Ýustisiýa ministrliginiň resmileri «Dinastiýanyň» bu kitaby maliýeleşdirmegini «syýasy işjeňlik» hökmünde häsiýetlendirdiler. Ýasin we onuň «Liberal missiýa» guramasy hem Ýustisiýa ministrliginiň «daşary ýurt agentleri» sanawyna goşuldy.
Goldawçylarynyň pikirine görä, döwlet sylagyny alanyndan birnäçe aý soň Zimine hüjüm edilip başlanmagy hem öz-özüňe garşy gitmegiň, hem döwlet bidüzgünçiliginiň alamaty bolup görünýär.
Makala Walentin Baryşnikow we Sergeý Dobrynin tarapyndan ýazyldy. Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Türkmenistan 12-nji fewralda geçiriljek prezidentlik saýlawlarynyň öň ýanynda Gazagystan we Özbegistan bilen aradaky serhet geçelgelerini birtaraplaýyn suratda ýapdy.
Gazagystanyň Daşary işler ministrliginiň metbugat sekretary Ilýas Umarowyň Azatlyk Radiosyna beren maglumatyna görä, Türkmenistan-Gazagystan serhedi şu aýyň 8-15 aralygynda wagtlaýynça ýapyk bolar.
Adaty ýagdaýda Gazagystanyň Mangystau oblastynda hemişelik ýaşaýan graždanlary Türkmenistanyň Balkan welaýatyna bäş güne çenli wizasyz gelip-gidip bilýärdiler.
Özbegistan-Türkmenistan serhet ýakasynda ýaşaýan hukuk goraýjy aktiwist Haýytbaý Ýakubowyň tassyklamagyna görä, türkmen-özbek serhedi hem Aşgabat tarapyndan birtaraplýayn görnüşde ýapylypdyr: “Serhet ýapyldy. Türkmenistanda geçiriljek prezidentlik saýlawlary sebäpli, serhedi ýapyp goýdular”.
Sebäp näme?
Eýse, saýlawlaryň öňüsyrasynda ýurduň öz serhetlerini ýapmagy adaty bir düzgünmi? Moskwadaky GDA institutynyň Merkezi Aziýa döwletleri bölüminiň ýolbaşçysy, taryh ylymlarynyň kandidaty Andreý Grozin
bu sowala şeýle jogap berýär:
Moskwadaky GDA institutynyň Merkezi Aziýa döwletleri bölüminiň ýolbaşçysy Andreý Grozin
—Aslynda saýlawlaryň öňüsyrasynda bir ýurduň özüni doly izolirlemegi, dünýä praktikasynda onçakly bir adaty ýagdaý däl. Ýöne bular ýaly zatlara awtoritar diýilýän režimlerde has köp duşmak bolýar. Mysal üçin, Mýanmada. Elbetde, ol ýerde saýlawlar bilen bagly serhet ýapylmandy, ýöne her niçigem bolsa ýurduň syýasy durmuşyna täsiriň ýetmezligi üçin, serhet belli bir derejede böwetlenipdi. Bu babatda Özbegistan hem şeýle.
Merkezi Aziýa boýunça bilermen Groziniň öňe sürmegine görä, daşky ýa-da içerki käbir güýçleriň ýurduň syýasy durnuklylygyny bozmak üçin, saýlawlary mümkinçilik hökmünde ulanyp bilmek usulyna resmi Aşgabat gowy düşünýär. Şu sebäpli-de Türkmenistan öz serhedine berk gözegçilik girizen bolmagy mümkin:
—“Arap bahary” diýlip atlandyrylan wakalarda-da, ählisinde bolmasa-da köp ýurtlarda tolgunyşyklar saýlawlaryň fonunda döräpdi. Gyrgyzystanda hem şeýle ýagdaýlara şaýat bolduk. Ol ýerde iki häkimiýet çalşygy hem saýalwlaryň netijesinde döräpdi. Netijede Türkmenistanyň öz serhedini ätiýaçdan ýapan bolmagy mümkin.
Türkmenistan Gazagystan we Özbegistan bilen serhedini birtaraplaýyn görnüşde ýapan bolsa, häzir Owganystan bilen araçäkdäki türkmen-owgan “Serhetabat” geçelgesiniň açykdygy barada maglumatlar gowuşýar.


text:
BMG-niň ýörite hasabatçysy, eýran hökümetiniň «pozitiw çärelerine» garamazdan, bu ýurtdaky adam hukuklary meseleleriniň doly çözülmeýändigini, bu ugurdaky halkara aldalarynyň bolsa azalmaýandygyny aýtdy.
Ahmad Şahid penşenbe güni çap edilen täze hasabatda Eýranda jezalandyryp öldürmegiň köplendigine, azlyklara basyşyň artýandygyna, sudlaryň bolsa garaşsyz däldigine ünsi çekdi.
Şahid bu hasabaty taýrlamak üçin Eýranyň içinde ýaşaýan ýüzden gowrak hukuk goraýjy, aklawçy we etniki azlyklaryň wekilleri bilen söhbetdeş bolupdyr.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Türkmen welosipedçileri belli tälimçiniň ýolbaşçylygynda türgenleşýärler
Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň başlanmagyna bary-ýogy 11 aý galdy. Şonuň üçin hem türkmen türgenleri bu iri sport ýaryşlaryna halkara hünärmenleriniň hem ýolbaşçylygynda ykjam taýýarlyk görýärler. Häzirki wagtda belli hünärmen, Russiýa Federasiýasynyň at gazanan tälimçisi Albert Kolybin Aşgabatda işleýär. Ol ýarym ýylyň dowamynda welosipedçilerimiz bilen Aziada-2017-niň maksatnamasyna girýän welotrek görnüşleri boýunça türgenleşik işlerini geçirer.
Daşary ýurtly hünärmen indi 45 ýyldan gowrak wagt bäri tälimçi bolup işleýär. Albert Fýodorowiç GDA ýurtlarynyň, Efiopiýanyň, Gwatemalanyň, Perunyň, Çiliniň türgenleri bilen işleşip, onlarça welosipedçileri taýýarlady. Olaryň arasynda dünýäniň we Ýewropanyň çempionatlarynyň ýeňijileri hem az däl.
A.Kolybin tälimçi hökmünde ýurdumyza ilkinji gezek gelmeýär. Onuň Aşgabat bilen tanyşlygy geçen asyryň 70-nji ýyllarynda bolup geçdi. Ol bu ýerde bäş ýyl zähmet çekdi hem-de türkmen welosportuny ösdürmäge mynasyp goşant goşdy. Ezber türgenleriň ençemesini ýetişdireni üçin Albert Fýodorowiçe “Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi” diýen hormatly at dakyldy. Ondan tälim alan türgenleriň hatarynda dünýäniň çempiony Wýaçeslaw Kuhtini, şeýle hem Wasiliý Kudrýaşowy, Wiktor Smirnowy we beýlekileri görkezmek bolar.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň goldawy bilen welosport hem tutuşlygyna ähli sport hereketi bilen birlikde täzeden döredi. Kolybine ýene-de türkmen paýtagtynda işlemek barada teklip edilende ol özüniň aýtmagyna görä, birjik-de ikirjiňlemän razylygyny berdi.
-Bu gezek Aşgabada gelenimde men öňküden hem has beter haýran galdym—diýip, Albert Fýodorowiç aýdýar.—Ägirt uly özgerişlikler bolupdyr! Ol göýä täzeden gurlan ýaly. Esasanam Olimpiýa şäherjigi meni haýran galdyrdy. Ol örän uly hem-de şol bir wagtyň özünde diýseň ykjam gurlupdyr. Ýapyk welotrekde men eýýäm birnäçe türgenleşikleri geçirdim hem-de onuň artykmaçlyklaryna baha berdim. Ýoluň düşekçesi ähli böleklerde örän ajaýyp edilip ýazylypdyr. Muny şeýle ynamly aýdýanymyň sebäbi maňa şeýle sport desgalary bolan 60-dan gowrak ýurtlarda bolmak miýesser etdi, ýöne Aşgadatdaky ýaly ajaýyp sport desgasyna men henize bu güne çenli gabat gelip görmändim.
Habarlar #Welosport
- Soňky habarlar
Türkmen welosipedçileri esasy ýaryşlara taýýarlanýar22 Dekabr, 2016 (11:39)
- Soňky habarlar
Türkmen welosipedçileri belli tälimçiniň ýolbaşçylygynda türgenleşýärler16 Oktýabr, 2016 (10:39)
- Soňky habarlar
Daşoguzyň ýollarynda welosiped ýaryşlary boýunça çempionat01 Sentýabr, 2016 (10:04)
- Soňky habarlar
Paýtagtymyzda şosse welosporty boýunça Türkmenistanyň çempionaty geçirildi15 Mart, 2016 (12:09)
- Soňky habarlar
Olimpiýa şäherçesi ilkinji ýaryşlary –welosiped ýaryşy boýunça Türkmenistanyň birinjiligini kabul etdi11 Mart, 2016 (10:44)
- Soňky habarlar
Çempionat ýurdumyzyň ökde türgenlerini kesgitledi15 Iýun, 2014 (20:20)
- Soňky habarlar
Lebapda sport baýramçylygy dowam edýär23 Maý, 2014 (18:28)
- Soňky habarlar
Ýaryşlarda ýaşlar öňde barýar10 Aprel, 2014 (19:25)
- Soňky habarlar
Türkmen sportunyň derejesi ýylsaýyn ýokarlanýar04 Aprel, 2014 (19:49)
- Soňky habarlar
Ýaryşlar we görkezme çykyşlar02 Aprel, 2014 (19:51)


text:
Gresiýada geçirilen parlament saýlawlaryndan soň ýewro pul birligi dessine üç aý mundan ozalky derejesine düşdi we Ýewropa bazarlaryndaky aksiýalar pese gaçdy.
Bu saýlawlarda býujet meselesinde berk çäreleriň tarapynda çykyş edýän iki partiýa ýeterlik ses gazanyp bilmedi. “Täze Demokratiýa” partiýasy we “PASOK” Sosialist partiýasy bilelikde sesleriň diňe 32 prosentini almagy başardylar.
Analitikleriň aýtmaklaryna görä, saýlawlaryň netijesi halkara maliýe krizisinde Gresiýanyň geljegi we hökümetiň berk çäreleriniň täsiri barada alada döredýär.
Ýekşenbe güni saýlawlaryň netijesi yglan edileninden soň Gresiýanyň aksiýalary dessine 7,7 prosent pese gaçdy, ýewro bolsa dünýä bazarlarynda geçen ýanwar aýyndaky iň pes derejesine düşdi.


text:
Germaniýanyň Bawariýa welaýatynyň ýokary derejeli polisiýa işgäri Ansbah şäherinde bir festiwalyň golaýynda özüni partladyp, on iki adamyny ýaralan siriýalyny bu işe itereniň yslam ekstremizmidigine ynanýandygyny aýdýar. Hüjümçi Germaniýa başpena sorap gelipdir.
25-nji iýulda Bawariýanyň içeri işler ministri Ýoahim Herman Germaniýanyň "dpa" habar gullugyna : "Gynansakda, meniň pikirimçe, munuň janyndan geçen yslamçynyň hüjümi bolmagy gaty ähtimal" diýdi.
Herman soňra hem: "Köpräk adamlary öldürmek niýetiniň özi yslam ekstremizmi bilen bolan ilteşikliligi görkezýär" diýip, sözüniň üstüne goşdy.
Polisiýa Germaniýa başpena sorap gelen siriýalynyň 24-nji iýulda giçlik bir aýdym-saz festiwalynyň ýakynynda özüni partladandygyny aýdýar.
“Hüjümçiniň bu işi näme sebäpden edendigi belli däl”
Herman başartdygyndan köpräk adamyny öldürmek üçin hüjümçiniň ýanynda partlaýjylardan we metal böleklerinden doly rýukzakynyň bolandygyny aýtdy.
Bawariýanyň içeri işler ministriniň bildirmegine görä, ady entek belli edilmedik hüjümçi özüni öldürmäge synanyşandygy sebäpli ozal psihiatriýada ençeme gezek bejergi alypdyr.
25-nji iýulda Anbahyň prokurorlygy hüjümçiniň bu işi näme sebäpden edendigi belli däl diýdi.
"Yslamçy ilteşik barmy ýa ýok, bu häzirki wagtda diňe çaklama" diýip, Mihael Şrotberger aýtdy.
Içeri işler ministrliginiň bildirmegine görä, iki ýyl mundan ozal Germaniýa gelen hüjümçiniň gaçybatalga sorap beren arzasy ret edilip, ol Bolgariýa iberilmeli edilipdir.
Zorlukly hadysalar
Germaniýa geleli bäri Ansbah şäherinde bolan hüjümçini neşe bilen ilteşiklilikde polisiýa tanaýar.
Häkimiýetleriň bildirmegine görä, partlamada on iki adam ýaralanypdyr. Bularyň üçüsi agyr ýaraly. Polisiýanyň beýannamasynda hüjümçiniň partlamada ölendigi aýdylýar.
Germaniýada soňky günlerde birnäçe zorlukly hadysalar boldy.
Bu ýere başpena sorap gelen bir siriýaly 24-nji iýulda ýurduň günorta-günbatar şäheri Reutingende bir aýaly gama bilen öldürip, ýene iki adamy ýaralady. Ol soňra polisiýa tarapyndan tutuldy.
22-nji iýulda 18 ýaşly asly eýranly bir germaniýaly Mýunhen şäherinde 9 adamy atyp öldürdi.
Başpena sorap gelen 17 ýaşly bir pakistanly hem 18-nji iýulda bir otluda palta we pyçak bilen bäş adamy ýaralady.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň energiýa boýunça komissary Gýünter Ettinger (Guenther Oettinger) Russiýa bilen Ukrainanyň arasyndaky tebigy gaz baradaky gepleşikleriň 14-nji iýunda gaýtadan geçirilmegini umyt edýändigini aýtdy.
13-nji iýunda Lýüksemburgda eden çykyşynda Ettinger gürrüňi edilýän iki ýurduň energetika ministrleriniň we tebigy gaz kompaniýalarynyň başlyklarynyň gepleşiklere gatnaşmagyna garaşýandygyny belledi.
Ettinger bu gepleşik üçin özüniň islendik ýerde duşuşmaga isleglidigini hem sözüniň üstüne goşdy.
Muňa garamazdan, Russiýanyň Energetika ministrliginiň metbugat wekili Ukrainanyň tebigy gaz karzyny Moskwa tölemek barada 16-njy iýuna çenli berlen möhletden öň, Russiýanyň gepleşikleri geçirmegi planlaşdyrmaýandygyny mälim etdi.
Tebigy gaz gepleşikleri boýunça Ukraina bilen Russiýanyň arasynda 11-nji iýunda Brýüsselde geçirilen gepleşikler netijesiz tamamlanypdy.


text:
Onlarça fransuz ýyldyzy ten satýan aýallaryň müşderilerini jezalandyrmak planynyň garşysyna taýýarlanan petisiýa gol çekdi.
Fransuz parlamentiniň komiteti gelýän hepde dolandyryjy Sosial partiýanyň ten satýanlaryň müşderilerine pesinden 1500 ýewro jerime salmak, jemgyýetçilik ýerlerindäki jynsy gatnaşyklara gadaganlyk girizmek baradaky teklibine seretmekçi.
Fransuz metbugatynda şenbe güni çap edilen beýanatda şeýle diýilýär: "Biz ten satýan adamlaryň we olaryň hyzmatyny ulanýanlaryň hereketleriniň jenaýat hasaplanmagyny ret edýäris." Bu dokumente 60 çemesi meşhur ýyldyz gol çekdi.


text:
Şu gün Yragyň hökümet resmileri Bagdadyň günorta sebitinde iki awtobusyň çakyşmagy netijesinde 16 adamyň ölendigini habar berdiler.
Bu waka ýüz beren wagty awtobusdakylar Yragyň şaýy musulmanlarynyň mukaddes ýerlerine zyýarata barýan ekenler.
Ýerli polisiýa edarasynyň resmisi Muthana Khalidiň berýän maglumatyna laýyklykda, eýranly we ýrakly zyýaratçylaryň awtobuslarda Hillah şäherine barýan wagty olaryň ulaglary çaknyşyp, agdarýlypdyr.
Bu ýol heläkçiliginde iki sany yrakly we 14 sany eýranly ölüpdir.


text:
Bu barada ýakynda Täjigistanyň paýtagty Duşenbe şäherinde geçirilen Aziýanyň zolaklaýyn (Merkezi Aziýa zolagy) çempionatynda mälim boldy, şonda türkmen küştçüsi, haklara derejeli sport ussady Ýusup Atabaýew erkekleriň arasynda geçirilen bäsleşikde ikinji orny eýeläp, şu ýylyň sentýabr aýynda Baku şäherinde geçiriljek dünýä birinjiligine gatnaşmaga hukuk gazandy.
Merkezi Aziýa ýurtlarynyň iň güýçli küştçüleriniň arasyndaky bäsleşikler şweýsar usuly boýunça 9 tapgyrda geçirildi. Erkekleriň we zenanlaryň toparlarynyň hersi boýunça düýnä çempionatyna gatnaşmak üçin iki ýollanma ugrunda bäsleşildi, şol sebäpli hem ýaryşlar çekeleşikli häsiýete eýe boldy. Şunda bu gadymy oýnuň ussatlarynyň köpüsiniň grossmeýsterlerdigini göz öňünde, 20 ýaşly türkmenistanly küştçi Ýusup Atabaýewiň üstünlik gazanmagy örän buýsançly ýagdaýdyr.
Türkmenistanyň Milli sport we syýahatçylyk institutynyň talyby alty döwde ynamly ýeňiş gazanyp, iki oýunda deňme-deň oýnap, bir duşuşykda utuldy we mümkin bolan 9 utukdan 7 utuk toplady. Ýusup diňe gazak küştçüsi, grossmeýster Renat Jumabaýewden asgyn geldi. Bu duşuşyk 6 sagatlap dowam edip, çempionatda iň uzaga çeken oýun boldy – Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Aýdogdy Atabaýewiň şägirdiniň goýberen ýeke-täk ýalňyşy gazagystanly küştçiniň mynasyp bolan birinji ornunyň ykbalyny çözdi.
Şeýlelikde, Ý.Atabaýew güýzde geçiriljek dünýä çempionatynda baş baýrak ugrunda güýç synanyşar. Dünýä birinjiligi olimpiýa usulynda geçirilip, utulan oýundan çykýar. Eýýäm türkmen küştçüsi halkara derejeli ýaryşlaryň köpüsinde ýeňiş gazanmagy başardy, olaryň iň ähmiýetlisi 2010-njy ýylda Türkiýede geçirilen mekdep okuwçularynyň arasyndaky çempionatda gazanan bürünç medalydyr. 2008-nji ýylda Germaniýanyň Drezden şäherinde, 2010-njy ýylda Russiýanyň Hanty-Mansi awtonom okrugynda we 2012-nji ýylda Türkiýäniň Stambul şäherinde geçirilen Bütindünýä küşt olimpiadalaryna gatnaşan Ý.Atabaýew ýokary liga girýän erkekleriň arasynda Türkmenistanyň çempionatynda üç gezek ikinji orna eýe boldy. Indi bolsa ol Aziýanyň zolaklaýyn çempionatynda üstünlik gazanyp, dünýä kubogyna gatnaşmak hukugyna mynasyp boldy.


text:
Günorta Koreýanyň serhetçileriniň ýurduň Demirgazyk Koreýa bilen serhedinden ýüzüp geçmäge synanyşandygy aýdylýan amerikan raýatyny tussag edendigi barada habar berilýär.
Günorta Koreýanyň harby metbugat-wekiliniň Frans Press agentligine (AFP) aýtmagyna görä agzalan adam 16-njy sentýabrda Koreýanyň ýaragsyz zonasynyň golaýynda derýanyň kenarynda tussag edilipdir.
“Yonhap” habar agentliginiň maglumatyna görä, amerikaly özüniň Demirgazyk Koreýa baryp, lider Kim Ýong Un bilen duşuşmak isländigini derňewçilere aýdypdyr.
“Yonhap” agentligi bu adamyň Han derýasynyň günorta kenarynda ýadap ýatandygyny habar berdi. Harby taýdan güýçli gözegçilik astyndaky serhedi kesip geçmäge synanyşyklar örän seýrek bolýan we howply ýagdaý.


text:
Fransuz prezidenti Fransua Olland Bakuwda Azerbaýjandaky hukuk bozulmalar we ýurduň bölüniji Dagly-Garabag sebiti barada maslahatlaşmak üçin azeri kärdeşi Ylham Alyýew bilen duşuşdy.
"Biz bu barada hemişe gürrüň edýäris" diýip, Olland 25-nji aprelde bolan gepleşiklerden soň, Azerbaýjanyň adam hukuklary babatdaky ýaramaz ýagdaýyny nazarda tutup, žurnalistlere aýtdy. Ol biraz soň Pariže dolandy.
Hukuk toparlary Bakuwy, Alyýew 2013-nji ýylda üçünji möhlete prezident saýlanaly bäri, tankytçylary ýuwaşatmak üçin toslama jenaýat aýyplamalaryny ulanmakda aýyplaýarlar.
Dagly-Garabag barada aýdylanda bolsa, Olland bir gün öň Ýerewanda bu barada ermeni prezidenti Serž Sarkisýan, rus prezidenti Wladimir Putin bilen hem maslahat etdi.


text:
Çilimkeşlik - adamyň saglygy üçin zyýanly, diýlip dünýä derejesinde ykrar edilen endikdir. Lukmanlar ony näsaglyk we keselçilik diýip hem häsiýetlendirýärler.
Çilimkeşlige garşy göreşde gadagançylyk, çäreleriň diňe biri bolup durýar.
Şol bir wagtda-da çilimkeşiň çilimden mahrum edilmeginiň onuň bedenine we psihikasyna medisina nukdaý nazaryndan täsiri barmy?
Azatlyk Radiosy orsýetli psiholog Olga Mahowskaýa bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Çilimden mahrum bolmaklyk çilimkeş üçin medisina nukdaýnazaryndan nämäni aňladýar? Munuň adamynyň aňyna, bedenine ýetirýän täsiri barmy?
Olga Mahowskaýa: Çilimkeşlik himiki garaşlylygyň bir görnüşidir. Bu garaşlylyk hatda adam üçin aň, psihologiýa meselesi däl-de, eýse medisina häsiýetli meseledir. Çilimkeşlikden saplanmak çäresi temmäkiniň öwezini ýuwaş-ýuwaşdan medisina serişdeleri bilen dolmak arkaly amala aşyrylmaly. Sebäbi nikotin adamyň bedeninde, ganynda ornaşansoň, onuň birden kesilmegi beden üçin stress bolýar, bu dürli keselleriň döremegine getirýär. Lukmanlar ençeme keseliň döremegini çilimi çürt-kesik taşlamak bilen baglanyşdyrýarlar.
Azatlyk Radiosy: Haýsy keseller barada gürrüň gidýär?
Olga Mahowskaýa: Adamynyň adaty aktiwligindäki islendik arakesme onuň aşa tolgunmagyna getirýär, ýagny çilimi taşlan adamynyň rahatlanmagyna, onuň saglygynyň dikelip başlamagyna derek, tersine, çilim çekmek islegi diňe güýçlenýär. Adatça, çilim çekmek çilimkeşiň esasy islegine öwrülýär we onuň beýleki meseleleri çözmek, işlemek ukyby gowşaýar. Uzak wagt bäri ýa-da köp çilim çekýän çilimkeşler has köp ejir çekýärler. Olaryň çilimden mahrum bolmagy bedende fiziologiýa taýdan sarsgyn döredýär.
Azatlyk Radiosy: Diýmek çilimkeşlik adamyň ilkinji nobatda aň-psihikasyna degişli endik bolman, ol adamynyň bedenindäki nähoşlyk bolup durýar, şeýlemi?
Olga Mahowskaýa: Psihologik tarapy, bu diňe netijesidir. Muňa çilimkeşiň özüne-de düşünmek kyn bolýar. Oňa eger-de çilimi ýene gaýdyp berseler, bar zat kadalaşjak ýaly bolup görünýär. Adatça, bu şeýle-de bolýar, çilim çekip bolansoň çilimkeşiň keýpi göterilýär, ol özüni has gowy duýup başlaýar. Psihika taýdan çilimkeş çilimden mahrum bolanda, onuň ilkinji başdan geçirýän esasy duýgulary aljyraňňylyk, howatyrlanma bolup, bu ýagdaý birnäçe günläp, hatda bir aýa-da çekip bilýär. Bu çilimkeşler üçin örän howply ýagdaýdyr. Aýratynam 45 ýaşdan uly adamlar üçin. Sebäbi 50 ýaşdan soň çilimi taşlamak adamynyň bedenindäki gurluşy üýtgedýär. Lukmanlar düwnük, ýürek-damar keselleriniň döremegi bilen arabaglanyşygyň bardygyny aýdýarlar.
Azatlyk Radiosy: Siziň pikiriňizçe, çilimkeşlige garşy göreşde medisinanyň roly nähili bolmaly?
Olga Mahowskaýa: Adamynyň saglygy bilen bagly köpçülikleýin kampaniýalara ähli taraplaýyn çemeleşmeli. Bu ýerde çilimkeşlige garşy propagandadan başlap, dermanlaryň elýeterliligi ýaly çäreler giň derejede alnyp barylmaly. Elektron çilimler, ýörite kemputlar, plastyrlar we beýleki goşmaça serişdreler hem elýeterli bolmaly. Lukmanlaryň kömegi elýeterli bolmaly.
Gadagançylyklaryň berjek netijesi babatynda aýdylanda, çilim çekmeýänler, elbetde begenerler, bu adatça şeýle bolýar, emma çilimkeşler çilim çekmek üçin has köp pul tölemäge razy bolarlar.


text:
ÝB-niň liderliginiň iş depginine türkmenistanlylaryň, postsowet giňişligindäki beýleki ýurtlaryň graždanlarynyň garaýyşlary nähili?
Gurama özüniň çap eden hasabatynda
berlen soraga jogaby telefon arkaly, şeýle-de her ýurtda 1,000 töweregi adam bilen ýüzbe-ýüz söhbetdeşlik arkaly alandygyny, pikir soralanlaryň on bäş hem şondan ýokary ýaşly adamlardygyny, geçirilen sorag-jogabyň 2010-2011-nji ýyllary öz içine alýandygyny belleýär.
Postsowet giňişliginde ÝB-niň liderligini makullaýanlaryň iň köp ýurdy Gazagystan – 52 prosent, onuň yz ýanyndaky setiri 51 prosent bilen Türkmenistan eýeleýär. Gyrgyzystanyň we Orsýetiň raýatlarynyň dörtden birindenem azragy bu pikiri goldaýar.
Türkmenistanyň goňşusy Özbegistanda pikiri soralanlaryň 39 prosenti, Täjigistanda 42 prosenti Ýewrobirligiň liderligini makullaýandyklaryny aýdypdyrlar. Ýewropa giňişliginde ýerleşýän Azerbaýjanda bu görkeziji 45 prosentdir.
Ýewrobirleşige agza bolmak isleýän, ýöne soňky döwürde Fransiýa bilen gatnaşyklary dartgynlaşan Türkiýäniň graždanlarynyň 60 prosenti muňa özleriniň garşydygyny mälim edipdir.
Gurama berlen maglumatyň 95 prosentiniň hakykata bap gelýändigini, ýalňyşlygyň, säwligiň 1,7 prosentden 5,7 prosente çenli bolup biljekdigini ýazýar. Regionlar boýunça tutuşlygyna alanyňda, Ýewrobirligiň liderligini makullaýanlar 44 prosente, oňa garşylar 22 prosente deň bolupdyr.
Türkmenistan
Postsowet giňişliginde Gazagystandan soň ikinji orny eýeleýän Türkmenistanda görkezijiniň ýokary bolmagyna nähili sebäpler bar?
Adynyň çap edilmezligini soran Aşgabadyň ýaşaýjysy Türkmenistan bilen Ýewrobirlige girýän ýurtlaryň arasynda gatnaşyklaryň soňky ýyllar ösýändigini, Türkmenistana gelip işleýän ýewropa kompaniýalarynyň ýurtda iş bilen üpjünçilikde-de gowy rol oýnaýandygyny aýtdy. Ýöne onuň sözlerine görä, adam hukuklary, söz-metbugat azatlygy, hakyky demokratik reformalar ýaly halkyň garaşýan meselelerinde Ýewrobirligiň tagallalary ýeterlik däl.
“Barybir biz gowy umytda, şonuň üçin eger şol soragy maňa beren bolsalar, oňyn jogap bererdim, çünki dünýäniň köp regionlary bilen deňeşdirilende biz Ýewropa ýakyn” diýip, Aşgabadyň ýaşaýjysy aýdýar.
Maryly telekeçi ýurduň saglyk edaralaryny häzirki zaman medisina enjamalary bilen üpjün etmekde ýewropa ýurtlarynyň Türkmenistana gowy kömek berýändigini aýdyp, Azatlyk Radiosyna şeýle diýdi: “Türkmenistan üçin Ýewrobirleşigiň liderligi bähbitli. Sebäbi ýewropa ýurtlarynyň köpüsi bilen Türkmenistanyň ykdysady, medeni aragatnaşygy ýola goýlan”.
Prezidentiň garaýşy
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Belgiýa, Germaniýa eden saparlarynda türkmenistanlylara ýewropa medeniýetiniň, ýewropa mentalitetiniň golaýdygyny, ony kabul edýändiklerini hem olaryň ýewropa durmuş şertlerinde ýaşamak isleýändiklerini aýdypdy.
Şu ýylyň 25-nji fewralynda geçiren hökümet maslahatynda döwlet işgärlerine ýüzlenip, Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow
şeýle diýipdi:
—Biziň esasy wezipämiz öz halkymyz üçin Ýewropanyň ösen döwletleriniň derejesindäki ýaly ýaşaýyş-durmuş şertlerini döretmekden ybarat. Şoňa görä-de öňde durýan örän jogapkärli wezipeleriň bildirilýän talaplara laýyklykda we ýokary hilli ýerine ýetirilmelidigini size ýene bir gezek ýatladýaryn.
ÝB ýurtlaryndan Türkmenistana gelýän delegasiýalaryň, dürli derejelerde geçirilýän duşuşyklaryň sany geçip barýan ýylda ep-esli artdy. Türkmen gazyny “Transhazar” turbasy arkaly Ýewropa ýurtlaryna akdyrmak meselesi gepleşiklerde esasy orunda durýar.
Emma Türkmenistanda adam hukuklarynyň, iň esasy azatlyklaryň berjaý edilişine Ýewrobirleşikde nägilelik bildirýän, türkmen häkimiýetlerini tankytlaýan guramalaram, syýasatçylaram bar.
“Gallap” merkezi Waşingtonda ýerleşýän Gallap uniwersitetiniň ýanynda 75 ýyl bäri dürli meseleler boýunça jemgyýetçiligiň pikirini öwrenip, hasabat ýaýradýar. Bu merkeziň dünýäniň dürli künjeklerinde 40 edarasy hem 2,000 töweregi işgäri bar.


text:
Öten hepde Gazagystanyň Burabaý şäherinde geçirilen Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň sammitinde Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin “GDA agza ýurtlaryň bilelikdäki serhet güýçlerini” döretmegi teklip etdi. Putin bu teklibini öňki sowet respublikalarynyň käbirleriniň, ýagny bu Arkalaşyga agza döwletleriň käbirleriniň serhetlerinde terrorizm howpunyň artýan mahaly mälim etdi.
Synçylaryň Putiniň täze inisiatiwasyna görkezen reaksiýasy örän çäkli boldy. Şol beýannamanyň öňüsyrasynda Putiniň Astana eden saparynyň dowamynda Gazagystan bilen Orsýet Orsýetden uçurulýan raketalaryň uçuş tertibi we raketalaryň bölekleriniň ýere gaçmagy üçin Gazagystanyň giňişliginiň ulanylmagy baradaky ylalaşyga gol çekdiler.
“Balhaş çigini”
Mundan öň Gazagystanyň prezidenti Nursultan Nazarbaýew Gazagystanyň “Balhaş çigini” atly desgasynyň Orsýetiň öz territoriýasyna geçirilmeginiň şertleri baradaky ylalaşygy tassyklaýan kanuna gol goýupdy. Gazak generallary şeýle ylalaşyklara oňaýly garaýarlar. Munuň töwekgelçiliklerini gazak syýasatçysy Dosym Satpaýew Almatydan beren maglumatynda belleýär.
“Balhaş çigini” - raketa hüjümleri barada öňünden duýduryş berýän sowet sistemasynyň adydyr.
Gazagystanyň Garaganda welaýatynyň Balhaş kölüniň golaýynda ýerleşýän “Balhaş çigini” atly desga kosmos giňişliginde üznüksiz barlaglary geçirmäge, ballistik raketalary we kosmiki desgalary awtomatik görnüşde anyklamaga we oňa gözegçilik etmäge niýetlenendir. Sowet Soýuzy dargandan soň “Balhaş çigini” Russiýanyň Raketa hüjümleri barada öňünden duýduryş sistemasynyň bir bölegi boldy.
Töwekgelçilik
Mundan ozal hut şu ýerde, ýagny Gazagystanyň Saryşagan poligonynda “Balhaş çigininiň” “gözegçiliginde” ganatly raketalar synagdan geçirilipdi. Ýakynda Orsýet bu raketalary uruş maksatlary bilen Hazar deňzinden Siriýa garşy atdy.
“Ganatly raketalar nyşanadan ortaça bir metr gyşarma bilen Siriýadaky nyşanalara baryp degdi” diýip, gazak generaly Sarmantaý Nurgažin aýtdy.
Gazagystanyň howa giňişligi Orsýetiň goşunynyň kömegi bilen goralýar.
Almatyly politolog Dosym Satpaýew bu mesele bilen baglanyşykly şeýle diýýär: “Biziň ýurdumyz biziň harby taýdan howpsuzlygymyz üpjün etmegi goňşy döwlete ynanana meňzeýär. Biziň howpsuzlygymyz nazara alnanda, hususan-da, Russiýa dünýäniň dürli regionlarynda öňünden çak edip kesgitläp bolmaýan agressiw hereketleri amala aşyrýan, şol sanda Kollektiwleýin howpsuzlyk guramasyndaky partnýorlarynyň hereketleri we syýasaty bilen köplenç ylalaşmaýan mahaly, bu örän möhüm we wajyp töwekgelçilikdir”.
Russiýanyň prezidenti Wladimir Putiniň Gazagystana soňky sapary, Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenkonyň Astana eden saparynyň yzysüre amala aşyryldy. Kiýew Moskwany Ukrainanyň öňki baştutanlarynyň kömegi bilen ukrain ýaragly güýçlerini dargatmakda we ukrain harby ýolbaşçylaryny korrupsiýa bilen azdyrmakda yzygiderli aýyplap gelýär. Ukrainanyň pikirine görä, Orsýet tarapyndan ukrain harbylarynyň parahorluga çekilmegi soňra Ukraina üçin örän pajygaly ýagdaýa, ýagny Orsýetiň Krym ýarymadasyny aňsatlyk bilen basyp almagyna getirdi.


text:
Penşenbe güni Saud Arabystanynyň gündogaryndaky Katif şäherinde aglabasy şaýy mezhebinden bolan ýüzlerçe protestçileriň hökümete garşy geçiren protest demonstrasiýasynda ýurduň polisiýasy güýç ulanmaly boldy.
Käbir ýerli ýaşaýjylaryň polisiýanyň protestçilere garşy ýarag ulanandygyny tassyklandyklaryna garamazdan, ýurduň Içeri işler ministrliginiň metbugat sekretary bu wakalarda polisiýanyň diňe adamlaryň üstaşyry ok atandygyny aýtdy.
Şu gün Saud Arabystanynyň esasy uly şäherlerinde demokratiýa tarapdar aktiwistler hökümete garşy köpçülikleýin demonstrasiýalara çykarlar diýlip garaşylýar.


text:
Orsýetde soňky onýyllygyň dowamynda bolan iň aýylganç bu ýangyn 113 adamynyň heläk bolmagyna we 120 gowrak adamynyň ýaralanmagyna getirdi.
Ýaralananlaryň köpüsi agyr ýagdaýda bolup, doktorlar olaryň bedenleriniň ýarysyndan gowragynyň köýendigini aýdýarlar. Ýangynyň pidalarynyň köpüsi 20-30 ýaş aralygynda.
Perm şäheriniň “Hromaýa Loşad” atly gijeki klubunyň harabalygynda gül goýýanlaryň we şem ýakýanlaryň sany azalmaýar. Ýerli ýaşaýjy Sergeý şäheriň merkezinde bolan bu pajygaly wakany akyl ýetirip bolmajak aýylgançlyk diýip atlandyrdy. “Hromaýa Loşad” klubundaky ýangyn feýerwerk raketalarynyň uçgunlarynyň çybykdan örülen üçege düşmeginden başlanypdy. Onuň üstesine-de, klubuň içindäki 230 adamynyň ýeke-täk dar gapa tarap okdurylmagy netijesinde basa-baslyk döredi.
Klubuň eýesi, iki menejeri we feýerwerk tomaşasyny gurnan adam ele salyndylar we ýangyndan howpsuzlyk düzgünlerini bozmakda we bilkastlaýyn bolmadyk ýagdaýda adam öldürmekde aýyplanyp, tussag astyna alyndylar.
Gijeki klubuň awtomatik ýagdaýda işleýän ot söndüriji gurallary bilen üpjün edilmänligini we otly feýerwerkleriň ýapyk jaýda ulanylmaly däldigini häkimiýetler aýdýarlar. Klubuň eýeleri howpsuzlyk şertlerini üpjün etmek barada özlerine ençeme gezek bildirilen talaplary ýerine ýetirmänlikde günälenýärler.
Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew olary “aňsyz we ynsapsyz” adamlar diýip atlandyrdy.
Orsýetiň Baş prokuraturasynyň Perm regiony boýunça derňew komitetiniň başlygy Marina Zabbarowa bolan pajygaly waka öz garaýşyny ýekşenbe günki metbugat konferensiýasynda şeýle mälim etdi: “Orsýetde şeýle jogapkärçiliksizlik haçan gutarar? Ýeke we şeýle gapyly binada nädip restoran açylýar. Nädip tiz ot alýan serişdelerden üçek gurup bolýar”.
Öz nobatynda Orsýetiň adaty raýatlary häkimiýetlerden nägilelik bildirýärler we gijeki klubuň oda garşy talaplary ýyllar boýy äsgermän gelmegine döwlet resmileri derejesindäki korrupsiýanyň şert döredenligini aýdýarlar.
Orsýetde ýangyna garşy düzgünler örän kemçilikli berjaý edilýär. Bu ugurdan gözegçilik etmäge borçly resmiler bolsa barlag çäresini para almak üçin ulanýarlar. Netijede ýurtda her ýylda ortaça 17 müň adam ýangyndan heläk bolýar.


text:
Birleşen Ştatlaryň häkimiýetleri 25 ýaşyndaky amerikan raýatyny Ýemene gidip, arap ýarym adasyndaky jeňçi topara, «Al-Kaýda» goşulmagy planlaşdyranlygy üçin tussag etdiler.
Markoz Alonso Zea anna güni Nýu-Ýork ştatyndaky öýünde tussag edilenden soň, özüniň bigünädigini aýtdy. Ol daşary ýurtda adam öldürmek baradaky dildüwşikde, terrorçylara goldaw bermäge synanyşykda we adalatyň dabaralanmagyna päsgel bermekde aýyplandy.
Resmiler Zeanyň derňelýändigini bilenden soň, öz kompýuterindäki maglumatlary bozmaga çalşandygyny aýtdylar.
Birleşen Ştatlaryň prokurory Loretta Linç: "Birleşen Ştatlarda doglandygyna we kemala gelendigine garamazdan, Zeanyň öz ýurduna dönüklik edendigi, Ýemene gidip, terror gurmasyna goşulyp, adam öldürmekçi bolandygy aýdylýar» diýdi.


text:
Ozalky kinossenariçi we Eýranyň döwlet telewideniýesiniň prodýuseri soňky iki aý bäri Tährandaky türmede saklanýar diýen habar ýaýrady.
2010-njy ýylda Kanada göçen Mostafa Azizi Tährana garyndaşlaryny görmäge gelende tussag edilip, fewralda Ewin türmesine ýerleşdirilipdir.
Aýdylmagyna görä, Azizi Eýranyň ýokary ruhany liderini masgaralamakda we yslam döwletine garşy propaganda ýaýratmakda aýyplanypdyr.
Aziziniň ogly, žurnalist Araş Azizi öz feýsbuk sahypasynda kakasynyň fiziki we ruhy ahwalynyň gowudygyny, onuň türmede gynalmandygyny aýtdy.
Eýran häkimiýetleri Aziziniň tutulmagy barada jemgyýetçilige hiç hat aýtmady.


text:
Peruwyň öňki prezidenti Alberto Fujimori häkimiýetden galp peýdalanandygy üçin 7,5 ýyl azatlykdan mahrum edildi. 1990-2000 ýyllarda prezident bolan Fujimori özüniň Razwedka geňeşçisi Montesinose 15 million dollar tölemek üçin hökümetiň fondlaryndan peýdalananlykda günälendi.
Ol sudda bu puly Montesinose berendigini boýun alsada, öz hereketiniň jenaýatdygyny boýun almakdan ýüz öwürdi.
Peruwyň we Ýaponiýanyň raýatlygyna eýe bolan öňki prezident Fujimori adam hukuklary aýyplamalary we adamzada garşy jenaýatlary üçin 25 ýyllyk türme tussaglygyna aprelde höküm edilipdi.


text:
Owganystanyň Türkmenistan bilen iki sany resmi serhet geçelgesi – Akgine-Ymamnazar we Torgundy – bar. Türkmenistandan Owganystana eksport edilýän harytlaryň aglaba bölegi Akgine-Ymamnazardan geçýär.
Owganystana daşary ýurtlardan import edilýän harytlaryň, esasan, ýurduň Söwda we Senagat ministrligine degişli “Astras” edarasy tarapyndan kabul edilýändigi aýdylýar.
Azatlyk Radiosynyň Kabuldaky habarçysy Şamerdanguly Myrady “Astras” edarasynyň Akgine-Ymamnazar geçelgesindäki bölüminiň başlygynyň orunbasary Enjiner Habibulla bilen söhbetdeş boldy. Habibulla Owganystan bilen Türkmenistanyň arasyndaky özara söwda hyzmatdaşlygynyň barha ösýändigini aýdýar.


text:
Türkiýe Germaniýanyň parlamentiniň bir asyr mundan ozal Osman imperiýasynda ermenileriň gyrylmagyny genosid hökmünde ykrar edýän rezolýusiýany kabul etmegi babatynda çäre görmegi wada berdi.
Türkiýe 2-nji iýunda bolan ses berişligiň yzýany Berlindäki ilçisini yzyna çagydy.
Türkiýäniň premýer-ministri Binaly Ýyldyrym 3-nji uýunda eden çykyşynda Germaniýanyň taryhy “ýalňyşlyk” goýberendigini aýtdy we ony düzetmäge çagyrdy. Ol Ankaranyň amala aşyryp biljek indiki çärelerini takyklaşdyrmady, emma gatnaşyklaryň “düýpden ýaramazlaşyp” biljekdigini belledi.
Taryhçylar Birinji Jahan Urşunyň dowamynda osman türkleriniň 1.5 million ermenini öldürendigini aýdýarlar. Käbir alymlar bu ýagdaýy 20-nji asyryň ilkinji genosidi atlandyrýarlar.
Türkiýe şeýle garaýyşlara garşy çykyş edýär we öldürilen adamlaryň graždan uruşynyň pidalary bolandygyny aýdýar.


text:
BMG şu gün esasy proýektler üçin fondlaryň azlygy sebäpli Päkistandaky ynsanperwer kömek işi howp astynda diýdi.
BMG-niň Ynsanperwerçilik işleriniň kordinasiýasy bölümi şu ýyl göçürilen adamlar we bosgunlar üçin zerur bolan 500 million dollaryň diňe 20%-niň peşgeş berlendigini aýtdy.
Dünýä azyk programmasy ýaşaýan ýerinden göçürilen adamlar üçin azygyň maýdan aňryk etmejegini aýtdy.
«Päkistanda 1.3 million adam ýaşaýan ýerinden göçen we ýurduň uruş-dawaly ýerlerinden gelýän bosgunlaryň yzy üzülmeýär» diýip, BMG aýdýar.


text:
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy şu ýylyň aprelinde Gazagystanda geçirilen prezidentlik saýlawlaryna “oppozisiýanyň kandidatlarynyň gatnaşmandygyny” we onuň “bäsleşiksiz atmosferada geçendigini” ýazgardy. Şeýle-de, synçylaryň pikiriçe, geçen ýyl Täjigistandaky parlament saýlawlarynda “esasy demokratik ölçegler bozuldy”.
Özbegistan we Türkmenistan barada aýdylanda bolsa, düýbi ABŞ-daky adam hukuklary boýunça “Azatlyk öýi” guramasy bu iki ýurdy dünýäniň iň repressiw režimleriniň sanawyna goşdy. Gyrgyzystandan beýleki Merkezi Aziýa ýurtlarynyň aglabasynda häkimiýet başynda uzak möhletden bäri awtokratlar otyrlar.
Parlamentar sistema
30-njy oktýabrda Gyrgyzystanda prezidentlik saýlawlary geçirildi.
30-njy oktýabrda Gyrgyzystanda geçirilen prezidentlik saýlawlarynda ýurduň aram garaýyşly premýer-ministri, 55 ýaşly Almazbek Atambaýew prezident saýlandy. Bu saýlawlarda 16 kandidat bäsleşdi we saýlaw kampaniýasy örän çekeleşikli boldy. Atambaýew merkezi aziýaly kärdeşlerinden tapawutlylykda diňe bir möhlet, 6 ýyl prezident bolar. Ol öz ýurdunyň parlament sistemaly hökümetini saklap galjakdygyny aýtdy.
Merkezi Aziýanyň adaty raýatlarynyň Gyrgyzystanyň modeline “gözi gitse”, beýleki synçylar oňa 5 million ilatly, gowşak, durnuksyz ýurt hökmünde garaýarlar. Gyrgyzystan bilen uzyn serhedi bolan Täjigistan demirgazykda ýerleşýän goňşusyndaky ösen ylymdan we syýasy özgerişlerden keýp alýar. Sebäbi Gyrgyzystan halkara uniwersitetler we syýasy guramalar üçin regiondaky merkez hasaplanýar.
Emma täjigistanly gozgalaňçylar geçen ýylyň iýunynda Gyrgyzystanyň günortasynda bolan etniki çaknyşyklara gatnaşanlykda aýyplandy, bu serhet gyzgyn nokada öwrüldi. Şonuň ýaly-da Gyrgyzystan Täjigistany häkimiýetden agdarylan prezident Kurmanbek Bakyýewiň hossarlaryna gaçybatalga bermekde aýyplady.
Täjigistanyň sosial-demokratik oppozision partiýasynyň başlygy Rahmatullo Zoýrow Gyrgyzystandaky saýlawlara demirgazygyň we günortanyň arasyndaky bäsdeşlik hökmünde garaýar. Gyrgyzystanyň demirgazyk regionynyň kandidaty Atambaýewiň ýeňiş gazanmagynyň sebäbi ol Bişkek we wagtlaýyn prezident Roza Otunbaýewa bilen jebis gatnaşykda diýip, Zoýrow sözüne goşýar.
“Bu saýlawlar kanun çykaryjy häkimiýetleriň we ýerine ýetiriji hökümetiň arasyndaky göreş bolup, ol ýerine ýetiriji hökümetiň has güýçli bolmalydygyny görkezýär. Atambaýewiň iň esasy bäsdeşi parlamentiň öňki başlygy Adahan Madumarow. Madumarow günortaly liderleriň biri. Atambaýew bolsa demirgazykly liderleriň biri. Netijede parlamente garanda ýerine ýetiriji hökümet saýlawlarda has guramaçylykly boldy” diýip, Zoýrow aýdýar.
Özbegistanyň özüni alyp barşy
Yslam Karimow
Daşky dünýäden üzňelikdäki 27 million ilatly Özbegistanyň prezidenti Yslam Karimow gündogardaky kiçi goňşusyna “kese göz bilen” garaýar. Özbegistanyň gazetleri we telewideniýesi Gyrgyzystandaky prezidentlik saýlawlary barada örän az maglumat berýärler. Umuman, olar geçen ýyl Gyrgyzystanda bolan etnik çaknyşyklar ýaly wakalar barada Özbegistanyň atalyk aladasyna we esasy roluna üns berýärler. Hatda özbek synçylarynyň we Karimowyň tankytçylary hasaplanýanlaryň-da Gyrgyzystana “gözleri gitmeýär”.
Merkezi Aziýa boýunça belli kommentator, sosiolog Bahadyr Musaýewiň sözlerine görä, geçen ýylky gazaply çaknyşyklar Gyrgyzystany syýasy ölçegler boýunça görelde bolmak derejesinden mahrum etdi: “Şol çaknyşyklarda köp adam pidasynyň bolandygyny göz öňünde tutsak, eýse bu demokratiýamy? Biz primitiw görnüşdäki ýakymsyz milletçiligi görýäris. Siz bolsa demokratiýanyň ösüntgileriniň gürrüňini edýärsiňiz. Bu ýalan zatlar. Onuň liderleri parlament respublikasynyň düýbüni tutýan pionerler diýlip atlandyrylýar. Bu barypýatan mif. Olar hiç kim we boş gürrüň. Olary syýasy maksatlary üçin bir bölek toprak isleýänleri isleýşiçe oýnaýarlar”.
Adaty ýagdaýda Gyrgyzystan demirgazykdaky ummasyz tebigy baýlykly goňşusy Gazagystan bilen jebis gatnaşyklaryna buýsanýar. Emma tebigy baýlyklary köp bolmadyk we migrant işçileriň ýollaýan pullaryna juda mätäç Gyrgyzystan ilatynyň jan başyna düşýän girdejisi 10 esse köp Gazagystana partnýor bolmaga gurbatsyz.
Nursoltan Nazarbaýew
Käbir synçylar prezident Nursoltan Nazarbaýewiň Gyrgyzystanyň parlament sistemadan ýüz öwürmegini görmek isleýändigini aýdýarlar. Çünki Nazarbaýew oňa güýçli prezidentlik dolandyryşa howp hökmünde garaýar. Emma ol çykyşlarynyň birinde “eger siz Gazagystandaky zatlar ýaramaz diýip pikir etseňiz, onda Gyrgyzystana gidiň we ýaramaz zadyň nämedigini görersiňiz” diýdi.
Ýöne Gazagystanyň sosial-demokratik partiýasynyň başlygynyň orunbasary Amiržan Kossanowyň pikiriçe, eger Bişkek golaýdaky syýasy bidüzgünçilikden sapak almagy başarsa, onda Gyrgyzystanyň modeli ynandyryjy bolup bilerdi: “Näme-de bolsa, Gyrgyzystanyň ýaş demokratiýasy synagdan geçdi. Elbetde, olar Askar Akaýewiň, Bakyýewiň mirasy bilen göreşmeli we olary ýok etmeli. Bu ýerde öňki režimler bilen gatnaşyklar üçin aladalaryň edilmegi we gyrgyz syýasatçylaryna dürli klanlaryň täsir etmegi mümkin. Ýöne bu zatlaryň ählisi janly prosesiň bir bölegi we eger Gyrgyzystan häzirki Baş kanunynyň çäginde hereket etse, onda goňşy döwletlere görelde alarlykly model bolup biler”.
Merkezi Aziýanyň awtokratlarynyň gyrgyz modelini asla halamaýan wagtynda regionyň adaty raýatlarynyň bu modele buýsanç bilen garaýandygyny görkezýän alamatlar bar. Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugynyň websaýtynda çap edilen kommentaride özüni migrant diýip tanadan bir diňleýji şeýle ýazýar: “Täjik halky biz gyrgyz halkyndan üýtgeşik bolmaly diýmäge hiç bir sebäbiň ýokdugyny bilmeli. Biziň beýik halkymyz hem gyrgyz halkynyň özüniň gazanan has gowy durmuşyna mynasyp”.


text:
21-nji ýanwarda Türkmenistanyň Prezidenti "Awaza" milli syýahatçylyk zolagynda gysga wagtlyk dynç alyşda bolmagynyň çäklerinde Hazar deňziniň kenarýaka zolagy boýunça gezelenç etdi.
Ir bilen döwlet Baştutany gämi duralgasyna geldi. Türkmenistanyň Prezidenti bu ýerde egindeşleri bilen “Galkynyş” gämisine münüp, deňiz giňişligi boýunça gezelenç etdi.
Deňiz giňişligi boýunça guralan gämili gezelençden soň, döwlet Baştutany egindeşleri bilen Awaza derýasynyň kenarynda ýerleşýän “Akmaýa” dabaralar merkezinde çaý başynda söhbetdeşlik gurady. Onuň barşynda türkmen kenarynda geçirilýän özgertmeleriň wezipeleri barada gürrüň edildi.
Soňra Türkmenistanyň Prezidenti egindeşleri bilen bilelikde Awaza derýasynyň kenarynda pyýada gezelenç etdi. Bu ýerde döredilýän gök zolaklar, seýilgähler we gezelenç ýodalary daşky gurşawyň ýaramlylyk derejesiniň ýokarlanmagyna oňyn täsir etmelidir diýip, döwlet Baştutany belledi.
Döwlet Baştutany gezelenç etmegiň barşynda köp sanly dynç alýanlara häzirki zaman hyzmatlarynyň doly toplumyny hödürlemegiň hem-de ýokary derejeli amatlyklary döretmegiň wajyp şertdigini belledi. Bu ýerde maşgala bolup dynç almaga gyzyklanma bildirýän adamlaryň sanynyň artýandygyny nazarda tutup, ulular üçinem, çagalar üçinem zerur şertleriň üpjün edilmegine aýratyn ähmiýet berilmelidir.
Soňra milletiň Lideri gezelenjini egindeşleri bilen Awaza derýasy boýunça gämide dowam etdi. Ýol ugrunda döwlet Baştutany milli syýahatçylyk zolagynyň desgalaryny we täze gurluşyklaryny gözden geçirdi. Şol gurluşyklar bolsa bu ýerde köpugurly şypahana düzüminiň okgunly döredilýändigine şaýatlyk edýär. Bu ýerden, derýadan Awazanyň ajaýyp görnüşi açylýar. Kaşaň myhmanhanalar we abadanlaşdyrylan dynç alyş zolaklary Awazanyň keşbine özboluşly öwüşgin çaýýar.
Awazanyň kenarýaka zolagy boýunça gezelenç tamamlanandan soň, Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow egindeşleri bilen mähirli hoşlaşyp, bu ýerden ugrady.


text:
Şol waka bilen bagly geçirilýän çäreleriň dowamynda Srebrenisada tutuş gün bir aýdym ýaňlandy. Käbir synçylaryň aýtmagyna görä, bu aýdym Srebrenisa heläkçiliginiň simwolydyr.
Şol heläkçiligi täsirli ýagdaýda suratlandyrýan aýdym bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir şol aýdymyň goşgusyny ýazan şahyr hem-de Bosniýanyň garaşsyzlygyna gowuşmagynda uly rol oýnan syýasy aktiwist professor Jemaletdin Latiç bilen söhbetdeş boldy. Azatlyk Radiosy: Professor Latiç, ýakynda Srebrenisa gyrgynçylygynyň 15 ýyllygy bellenildi. Şol heläkçilikli wakanyň täsirini Bosniýanyň ilatynyň gündelik durmuşunda heniz hem görmek mümkinmi? Jemaletdin Latiç:
Men bosniýaly musulmanlaryň şu gün gaty gamgyndygyny aýdyp biljek. Şol gyrgynçylyk bilen bagly her ýyl 11-nji iýulda geçirilýän çereler bize şol heläkçilikleri ýatladýar. Sebäbi Srebrenisa bu millete, ýagny bosniýaly musulmanlara garşy amala aşyrylan beýleki ençeme gyrgynçylyklaryň simwolyna öwrüldi.
Emma, gamgyn bolmak bilen bir hatarda, şeýle çäreler bizi millet hökmünde her ýyl has hem güýçlendirýär. Şol gyrgynçylygy amala aşyranlaryň tussag edilmegi baradaky basyşlarymyzy hem barha artdyrýarys.
Azatlyk Radiosy: Srebrenisa barada gürrüň edilende siziň adyňyz diňe ýazyjy ýa şahyr hökmünde däl, Bosniýanyň garaşsyzlygyna gowuşmagy ugrunda alnyp barlan göreşlerde uly rol oýnan sýyasy aktiwist hökmünde hem göze ilýär. Hatda Bosniýanyň ilkinji prezidenti we bu ýurduň özbaşdaklygyna gowuşmagynda esasy roly bolan Aliýa Ezetbegowiç bilen siziň bilelikde ençeme gezek türmä basylandygyňyz hem aýdylýar. Bosniýa konflikti, esasan hem Srebrenisa heläkçiligi barada siz öz başdan geçiren wakalaryňyz barada gürrüň beräýseňiz? Jemaletdin Latiç:
Men Srebrenisa gyrgynçylygyna bagyşlanan ýörite goşgy ýazdym. Şu wagt meniň ýanymda şol goşgyny saz bilen bezän kompozitor jenap Ýusiç hem bar.
Biz Srebrenisa wakasyny “köpçülikleýin gyrgynçylyk” hökmünde ykrar eden we Ýewropa Bileleşigine girýän ýurtlarda geljek ýyl konsert gurnamagy planlaşdyrýarys. Srebrenisada bolan gyrgynçylykdan halky habardar etmek üçin bu işi amala aşyrmak, diňe bir bosniýaly şahyr hökmünde däl, bir adam hökmünde hem meniň borjum bolup durýar. Azatlyk Radiosy: Srebrenisa barada ýazan şol goşgyňyz uly meşhurlyga eýe boldy, hatda käbir synçylar bu goşgynyň şol wakanyň simwolyna öwrülendigini aýdýarlar. Bu goşgy barada gürrüň beräýseniz, ony haçan ýazdyňyz we şol goşgyny ýazmagyňyza sebäp bolan belli bir waka barmy? Jemaletdin Latiç:
Men Srebrenisa wakasynyň yzýany bilen şol gyrgynçylykdan aman galan bir adam bilen duşuşdym. Ol maňa şeýle sorag berdi. “Jemal, sen şahyr. Sen näme üçin Iwan Goran Kowaçiçiň Ikinji jahan urşy baradaky goşgulary ýaly Srebrenisa wakasy barada goşgy ýazaňok?” diýdi.
Iwan Goran Kowaçiç Ikinji jahan urşunda bolan gyrgynçylygy suratlandyryp goşgular ýygyndysyny çap eden horwatiýaly meşhur şahyrdyr.
Men bu barada goşgy ýazmak aňsat bolmasa gerek diýip jogap berdim, emma ol maňa göwünlik berdi.
Näme bolanlygyny we nähili başlanymy men hem biljek däl, emma şol duşuşykdan soň tutuş tomusy goşgy ýazmak bilen geçirdim. Ýazdym, pozdum, ýene ýazdym, ahyrynda başardym. Emma şol goşgymda polşaly şahyr Çzesław Milosiziň täsirini hem görmek mümkin. Men onuň käbir sözlerine-de salgylandym. Agzalýan polşaly şahyr hem Ýewropada bolan uruşlaryň öz halkyna ýetiren ýaramaz täsiri hakda goşgular ýygyndysyny çap eden ýazyjydyr.
Emma Hudaýdan dilegim - mundan beýläk meni şeýle goşgular ýazmaga mejbur etjek ýagdaýyň döremezligidir. Men şeýle goşgular bilen şöhrat gazanmak islemeýärin. Emma zerur bolsa, şahyr hökmünde şeýle goşgulary ýazmak hem meniň borjumdyr. Azatlyk Radiosy: Srebrenisa wakasy barada başga-da ýazylan goşgy köp bolmaly. Näme üçin siziň goşgyňyz şeýle meşhur boldy? Jemaletdin Latiç:
Onuň sebäbi belkem meniň goşgymyň okyjylarda galdyrýan täsiri bilen bagly bolmaly.
Meniň elime zorlanan bosniýaly bir zenan hakda dokument gowuşdy. Şol dokumentde onuň aşa owadan bolanlygy, onuň serbler tarapyndan zorlananlygy, onuň köpçüligiň arasynda köýnegini çykaryp, ýalaňaç namaz okamaga mejbur edilenligi görkezilýär.
Bu dokument we onda aýdylýan zatlar, şeýle-de öz halkymyň düşen güni mende agyr täsir galdyrdy. Sebäbi bizi diňe logiki taýdan dargatmaga däl, ruhy taýdan hem çökermäge synanyşdylar. Şonuň üçin men öz goşgymda şol ýagdaýy suratlandyryp, ony ady näbelli bosniýaly zenana bagyşladym. Azatlyk Radiosy: Bu goşgynyň aýdym görnüşinde halk köpçüligine ýetiriliş prosesi nähili geçdi, meselem, bu goşga saz düzen horwatiýaly kompozitor Jalo Ýusiç bilen nirede we haçan duşuşdyňyz? Jemaletdin Latiç:
Jalo Ýusiç Horwatiýanyň Dobronik obasynda ýaşaýar, ol Horwatiýanyň iň meşhur kompozitorlaryndan biridir. Ol bir gün meniň goşgymy okap, muňa saz düzmek kararyna gelipdir.
Meniň pikirimçe, onuň düzen sazy iň täsirli sazlardan biridir. Stambully meşhur sazandalardan biri eger bu goşgy we oňa düzülen saz professional usulda ýazga geçirilse, onuň Mosartyň sazlarynden hem meşhur boljakdygyny aýtdy. Bu hakykatdan hem gaty täsin saz. Azatlyk Radiosy: Siziň goşgyňyzy bir gyzjagaz aýdym edip aýtdy. Şol aýdymçyny saýlamak prosesi barada maglumat beräýseňiz? Jemaletdin Latiç:
Siz bu gyzyň hekaýasyny bilýäňizmi? Bilmeýän bolsaňyz men aýdyp bereýin. Gynansakda, bu gyzyň boýy ösmän galypdyr. Muňa sebäp bolan zat - onuň daýysynyň özüniň gözüniň öňünde duşmanlar tarapyndan atylyp öldürilmegidir. Şol waka çagada gaty erbet täsir galdyrypdyr. Şonuň üçin onuň boýý ösmeýär, emma onuň sesi gaty täsirli. Azatlyk Radiosy: Srebrenisa gyrgynçylygynyň 15 ýyllygy bilen bagly 11-nji iýulda geçirilen çärelerde Srebrenisa obasynda tutuş gün siziň goşgyňyza düzülen saz we aýdym ýaňlandy. Şol çärelerde mundan 15 ýyl ozal öldürülen we jesedi ýakynda anyklanan 775 adam hem jaýlandy. Şol çärelere gatnaşmak üçin tutuş dünýäden ençeme adamlar Srebrenisa bardylar, sizem şol çärelere gatnaşan bolmaly. Şonuň ýaly möhüm çärede siziň goşgyňyzyň ýaňlanyp durmagy sizde nähili täsir galdyrdy?
Jemaletdin Latiç:
Ynanyň, men Srebrenisada geçirilen şol çärelere diňe bir bosniýaly hökmünde gatnaşdym. Şol goşgy we Jalo Ýusiçiň meniň goşgyma düzen sazynyň ýaňlanyp durşy asla gulagyma ilmedi.
Men çagalary, dogan garyndaşlary Srebrenisa gyrgynçylygynda heläk bolan we mazaryň başynda aglaşyp, göz ýaşlaryny döküp oturan enelere we aýal gyzlara seredýärdim. Şeýle ýagdaýda şol goşgynyň meniňkidigi, onuň meniň öz ellerim bilen ýazylan goşgudygy asla ýadyma düşmedi.
Emma Srebrenisada gözi ýaşly eneleri görenimden soň mende bir sorag döreýär: Biz musulmanlar hökmünde şu regionda ýaşap bilerismi? Biziň şu regionda geljegimiz barmy? Men öz milletimiň geljeginden gorkýaryn, men meniň milletime gelejekde nämeleriň garaşýanlygyndan howatyrlanýaryn. Azatlyk Radiosy: Sizi gorkuzýan zat näme? Jemaletdin Latiç:
Men millet hökmünde biziň şu regionda ýaşap bilip-bilmejegimizden alada edýärin. Bize garşy şular ýaly gyrgynçylyklaryň mundan beýläk gaýtalanmajagyna meniň gözüm ýetenok. Azatlyk Radiosy: Sizi gorkuzýan zatlar barada takyk mysallar berip biljekmi? Jemalletdin Latiç:
Serbleriň köpüsi häzirki günem ýylgyryp ýörler, olar biz ýaly gamgyn däl. Bu wakadan 15 ýyl geçdi, emma şu güne çenli şol gyrgynçylyga näme sebäp boldy, onuň amala aşyrylmagyna esas bolan faktorlar näme - diýlen soraglara-da anyk jogap ýok.
Azatlyk Radiosy: Srebrenisa gyrgynçylygynyň 15 ýyllygy bilen bagly 11-nji iýulda geçirilen şol çärelere gatnaşan halkara liderleriň arasynda Serbiýanyň prezidenti Boris Tadiç hem bardy. Ol özüniň Srebrenisa barmagynyň regionda barlyşygyň emele gelmegine goşant goşjakdygyny aýtdy. Onuň bu sözleri sizi kanagatlandyranokmy? Jemalletdin Latiç:
Biziň sýyasatçylarymyz prezident Tadiçiň iki ýüzli hereket edýändigini aýdýarlar. Onuň sebäbi - Tadiç mundan ozal Serbiýanyň Goranmak ministri bolanda şol gyrgynçylygy amala aşyranlykda aýyplanýan Ratko Mladiçi ele salmady.
Tadiç häzir Serbiýa respublikasynyň prezidenti wezipesini berjaý edýär. Ol heniz hem Ratko Mladiçi tussag etmedi. Eýse onuň sebäbi näme bolup biler? Men Tadiçi iki gezek Srebrenisada gördüm - mundan birnäçe ýyl ozal hem-de 11-nji iýulda.
Men prezident Tadiçiň bosniýaly musulmanlar bilen Serbleriň arasynda barlyşygyň emele gelmegini çyndan hem isleýändigine ynanýaryn. Emma Serbiýadaky jenaýatçy elementleri basyp ýatyrmaga onuň güýjüniň bardygy welin gümana.
Ýöne men bir bosniýaly hökmünde prezident Tadiçi bu çärelere gatnaşanlygy üçin gutlaýaryn, bu biziň gatnaşyklarymyzda täze tapgyrdyr. Emma gynansakda Bosniýadaky serb ýolbaşçylar Srebrenisa gelmediler. Bosniýaly serb liderleriň hiçisi Srebrenisa boýunça Ýewropa hem-de Serbiýanyň parlamenti tarapyndan tassyklanan kararlary hem ykrar etmeýärler. Bu gowlugyň alamaty däl.


text:
Konfliktden gaçyp, öz ýurdunyň çäginde göçüp ýaşamaga mejbur bolan owganystanlylaryň sany soňky üç ýylda iki esse artyp, 1.2 million adamdan aşdy, diýip “Amnesty International” guramasy habar berdi.
Londonda ýerleşýän adam hukuklaryny goraýjy toparyň soňky hasabatynda görkezilen sandan daşary ýene 2.6 million owganystanlynyň ýurduň daşynda bosgun bolup ýaşaýandygyny aýtdy we bu görkezijileriň soňky 40 ýylyň dowamynda “Owganystanda takmynan her bir maşgalanyň öz öýüni terk etmek bilen bagly ýagdaýy başdan geçirendigini aňladýandygy bellendi.
Hasabatda ýurduň içinde göçürilen adamlaryň zerur ýaşaýyş şertleriň, azygyň we suwuň, medisina kömeginiň ýetmezçiliginden mätäçlik çekýändigi, şeýle-de bilim almak hem-de işe ýerleşmek mümkinçiliginden mahrum bolýandygy aýdylýar.


text:
Häzir dünýäde tas bir milliarda golaý adamyň arassa, hiç hili howpsuz agyz suwuna elýeterliligi ýok. Bu dünýäde her 8 adamdan biriniň arassa agyz suwuna elýeterliliginiň ýokdugyny aňladýar.
Ähli keselçilikleriň we dertleriň 80%-niň suwuň hapalygy ýa-da onuň ýeterlik arassalanmazlygy sebäpli döreýändigi hem-de bu dertleriň her ýyl ähli görnüşdäki zorluklardan, şol sanda uruşlardan hem kän adam öldürýändigi aýdylýar.
Maglumatlara görä, her hepdede agyz suwunyň hapalygy zerarly 42 müň adam ölýär, şolaryň 90 prosentiniň 5 ýaşyna ýetmedik çagalardygy aýdylýar.
Halkara jemgyýetçiligi 21-nji martda bütündünýä suw gününi belledi. Türkmenistanda, däp boýunça, her apreliň birinji ýekşenbesinde «Suw damjasy – altyn dänesi» baýramçylygy bellenýär.
Şeýle-de Türkmenistanda 1993-nji ýyldan bäri suwuň mugtdugy aýdylýar. Ýöne ýerli çeşmeler ilatyň ulanýan agyz suwunyň ýurduň köp ýerlerinde mugt düşmeýändigini aýdýarlar. Mysal üçin, Türkmenistanyň Balkan welaýatynda ilatyň arassa agyz suwunyň ýetmezçiliginden gaty kösenýändigi aýdylýar.
Garaşsyz žurnalist D. Ýazgulyýewiň tassyklamagyna görä, Balkan welaýatynyň Çeleken, Nebitdag, Türkmenbaşy ýaly şäherlerinde günüň dowamynda grantdan bary-ýogy 3 sagat suw akýar we ilkinji bir ýarym sagatda akan suwy poslulygy sebäpli içmek mümkin hem däl.
Araly halas etmek boýunça halkara fondunyň maglumatlaryna görä, Türkmenistanda ekerançylyk etraplarynyň ilatynyň köp bölegi agyz suwuny suwaryş ýaplaryndan alýar. Bu hili suwda her dürli himiki dökünleriň galyndylary, dürli duzlar we saglyga zyýanly çökündiler köp bolýar.
Agyz suwunyň ýörite suw çekýän maşynlar bilen getirdilip, betondan edilen guýularda saklanmagy hem ilata arzan düşmeýär. Garaşsyz žurnalist D. Ýazgulyewiň aýtmagyna görä, Türkmenistanyň paýtagtyndaky Hitrowka, Parahat mikroraýyony ýaly ýerlerde mümkinçiligi bolan adamlar, ätiýaç edip, grantdan gelýän suwy içmeýärler.
Ýöne Türkmenistanda adamlar ýanalmakdan çekinip, agyz suwunyň ýetmezçiligi, suwuň hili baradaky nägileliklerini aýtmakdan saklanýarlar. Mysal üçin, Balkan welaýatynyň Magtymguly etrabynyň Sakar obasynyň ýaşaýjysy Amangelen Şapudakow agyz suwy problemalary sebäpli erli häkimietleri tankytlany üçin ýanalýandygyny aýdýar.
Döwlet eýeçiligindäki türkmen metbugaty ýurtdaky agyz suwy problemasy, bu ugurda edilmeli işler barada ýazmakdan saklanýar we esasan birtaraply, öwgüli makalalar çap etmäge ýykgyn edýär.
Türkmen kanunlary raýatlaryň ýaşaýyş hukugyny ykrar edýär, suwsuz bolsa ýaşaýyş ýok.
Eýsem agyz suwy meselesi Aşgabatdan bary-ýogy 100 kilometr gowrakda ýerleşýän Bäherdende nähili? Biz bu soragy bäherdenli graždan aktiwisti Sazak Durdymyrada berdik. Bu söhbetdeşligi diňlemek islesňiz, «Adam hukuklary» programmamyzy diňläň.
Şeýle-de programmamyzda Türkmenistanda köppartiýalylyga ýol açylmagy üçin ilkinji nobatda edilmeli işler, kämillik ýaşyna ýetmedik gyzlar we jynsy zorluk baradaky gepleşiklerimzi diňläp bilersiňiz.
"Adam hukuklary" programmasyny diňlemek üçin sag tarapda ýerleşdirilen audio düwmäni basyň.


text:
Sişenbe güni Müsüriň wise-prezidenti Omar Süleýman Kairiň merkezinde geçirilýän protest çykyşlarynyň tükeniksiz dowam edip bilmejekdigini aýdyp çykyş etdi.
Müsüriň MENA döwlet habar agentligi düýn Omar Süleýmanyň häzirki režimiň ýok bolup gitmejekdigini we prezident Hosni Mubaregiň hem ýakyn wagtlarda wezipesini terk etmejekdigini aýdandygyny habar berdi.
Bu wakanyň fonunda bolsa Kairiň merkezindäki «Tahrir» meýdançasynda 250 müň töweregi adam ýygnanyp, Hosni Mubaregiň haýdan-haý wezipesinden çekilmegine çagyryş etdi.
Müsüriň wise-prezidenti Omar Süleýmanyň oppozisiýa toparlarynyň wekilleri bilen gepleşik geçirip, käbir reformalaryň amala aşyryljakdygyna söz berendigine-de garamazdan, oppozisiýa toparlary bu berlen wadalaryň öz talaplaryny ödemeýändigini aýdýarlar.


text:
Orsýetiň Demirgazyk Kawkaz respublikasy Kabardino-Balkariýada prawoslaw hristiýanlaryň roždestwo dabaralary sebäpli, söweşijileriň amala aşyrmagy planlaşdyran hüjümçileriniň öňi alyndy. Bu barada ýerli howpsuzlyk güýçleri habar berýär.
Ýekşenbe güni giçlik Dugulubgeý obasynyň eteginde howpsuzlyk güýçleri bir ulagy saklanda, onuň içindäki üç söweşiji olara garşy ot açypdy.
Howpsuzlyk güýçleri hem söweşijilere gaýtawul berdiler. Ok atyşlygyň netijesinde söweşijileriň ýanyndaky partlaýjy serişdeleri ýaryldy, munuň netijesinde söweşijileriň üçüsi hem öldi. Howpsuzlyk güýçleriniň arasyndan hiç kim heläk bolmady.
Howpsuzlyk güýçleri ýaraglary we “ulanylmaga taýýar bolan” üç sany öý şertlerinde ýasalan bombany ele geçiripdirler. Bu barada respublikanyň Içeri işler ministrligi habar berýär.
Terrorizme garşy milli komitetiň metbugat wekiliniň habar bermegine görä, söweşijiler partladyjy serişdeleri Kabardino-Balkariýadaky we Stawropol Kraýdaky ybadathanalarda ýerleşdirip, ony roždestwo dabaralary başlananda partlatmagy planlaşdyrypdyrlar.


text:
Beýrutyň günorta böleklerinde bomba partlamasy boldy. Bu liwanly şaýylaryň “Hazballah” toparynyň ýerleşýän ýeri hasaplanýar.
Liwanyň resmi habar agentligine görä, azyndan iki adamyň ölümine sebäp bolan partlamany janyndan geçen ulag sürüji amala aşyrypdyr. Internetde ýerleşdirilende wideoda awtoulagyň partlandygy we köp ýaşaýjyly ýerde jaýyň oda gaplanandygy görkezildi. 20-den gowrak adam ýaralanypdyr.
Liwanyň dürli dini toparlarynyň arasyndaky dartgynlylyk goňşy Siriýadaky konfliktiň güýçlenmegi bilen barha artýar.
“Hizballah” Siriýada prezident Başar Al-Assadyň tarapynda esasan sünni gozgalaňçylaryň garşysyna söweşýär. Sişenbe günki partlamanyň bolan ýerinde şu aýyň başynda bäş adamyň ölümine sebäp bolan awtoulaga goýlan bomba partlamasy amala aşyrylypdy.


text:
Öňi bilen aýtmaly zat, Türkmenistan-Hytaý gaz turbasynyň açylmagy Orsýetiň Türkmenistanda diňe bir ýyllar boýy dowam edýän energiýa monopoliýasynyň tamamlanmagyna getirmedi.
Bu proýektiň durmuşa geçmegi bilen Türkmenistanyň arkasyndan goňşy Gazagystan we Özbegistan hem täze syýasy-ykdysady öwrümleri etmek mümkinçiligine eýe boldular. Hut şonuň üçin-de bu üç döwletiň arasynda gaz monopoliýasyna garşy Merkezi Aziýa bileleşiginiň dörändigini aýtmak mümkin.
Orsýetiň mediasynda eýýäm utulyşyň sebäpleri barada gürrüň edilýär. Kreml bu ýagdaýyň “Gazpromyň” Türkmenistan meselesinde gereginden artyk berk pozisiýasy sebäpli bolandygyny indi öwrenýär.
Halkara mediasy Orsýetiň Türkmenistana şeýle garaýşyny Orsýetiň gopbamsylygy we ulumsylygy bilen düşündirýär. Hut şonuň üçin-de Orsýet regionda güýçli bäsdeşi Hytaýy gazandy. Pekin bolsa özüniň dünýädäki bäsdeşleriniň birinden strategiki taýdan ähmiýetli regiony “gaňryp almakda” yzly-yzyna ädim ädýar.
Muňa kimiň günäkärdigi gözlenilýän wagty “Gazpromyň” “tora düşmeginiň” mümkindigini aradan aýryp bolmaz. Adatça, şeýle ýagdaýlarda bu energiýa monstrynda kadrlar çalşygy bolýar. Iň bärkisi “Gazprom” özüniň berk pragmatiki pozisiýasyna seretmeli we eglişikli karara gelmeli bolar. Eger şeýle edilse, bular türkmen tarapy üçin peýdaly bolardy. Eýse, Medwedew hut şeýle kompromiss bilen türkmen-ors mekdebiniň açylyşyna gatnaşmaga barýarmy?
Elbetde, türkmen gazynyň Orsýete haçan akyp başlajakdygy häzire çenli intriga bolmagynda galýar. Türkmen gazynyň akýan turbasynda aprel aýynda partlama bolandan soňra, ol kesildi. Aşgabat bu wakada Orsýeti aýyplady. Çünki, Kreml öňünden duýdurmazdan, türkmen gazynyň möçberini kemeltdi.
Kelebiň ujy ýitdimi?
Halkara synçylaryň berýän bahasyna görä, Hytaý ýaly partnyýora eýe bolmak bilen Orsýet bilen gepleşiklerinde türkmen tarapy has ähmiýetli pozisiýa eýe bolýar. Hut şunuňam Kremliň täze ylalaşygy gözlemegi üçin bir sebäp bolmagy mümkin.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň bu şansy sypdyrjagy we mydama çylşyrymly partnýor bolup galýan Orsýet bilen gatnaşykdaky manýowrlarda täze ryçagy ulanmajakdygy gümana.Üstesine-de, Türkmenistan täze strategiki ýollary gözlemegini dowam etdirmek bilen Gündogara tarap güýçli gadamlar edýär.
Şu nukdaýnazardan prezident Berdimuhamedowyň Ýaponiýa sapary hem Orsýet üçin ýakymly däl. Merkezi Aziýada Hytaýdan başga-da, ýene-de bir güýşli bäsdeşe – Ýaponiýa eýe bolmak Moskwa üçin “Durnanyň üstüne – urna” bolar.
Bular ýaly goşa galkan Türkmenistany Moskwa üçin düýbünden elýetmez edýär. Eýse, nähili ýol bilen Kreml Merkezi Aziýadaky täsirlerini täzeden dikelderkä? Aslynda şeýle mümkinçilik Orsýetde barmy beri? Ýa-da ýagdaýlar Moskwa üçin düýpden özgerdimi we ol özüniň öňki täsirleriniň iň bolmanda iň gowşaklaryny dikeltmegiň aladasyny edýärmi?
Görnüşi ýaly, resmi taýdan Orsýet Merkezi Aziýadaky täze ösüşleri we regionda güýçleriň bölünişigini asla duýmaýan ýaly. Eýse, bu Merkezi Aziýanyň gitjek ýeriniň ýokdugyna we onuň “jylawyndan çekmäge” entek mümkinçilikleriniň bardygyna Orsýetiň ynanýandygynyň alamatymy? Ýa bolmasa-da, bu Kremliň "kelebiniň ujuny ýitirendigini” we öz ýitgileriniň öwezini dolmak üçin haýsydyr bir çykalgasynyň ýokdugyny aňladýarmy?
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Türkmenistanyň prezidentiniň «Obalaryň, şäherçeleriň, etraplardaky şäherleriň we etrap merkezleriniň ilatynyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini özgertmek boýunça» milli maksatnamasyna laýyklykda ýurtda birnäçe işler amala aşyrylýar.
Daşoguz, Lebap, Mary welaýatlarynda täze etraplar döredilip, ol ýerlere ýaşaýjylaryň göçüp barmaklary üçin käbir şertler döredildi. Esengulynyň etrap merkezi täze durka getirildi. Ozalky Gazanjyk, häzirki Bereket etrabynyň etrap merkezinde hem birnäçe gurluşyklar amala aşyrylyp, düýpli özgertmelere başlandy. Käbir etraplarda dokma we ýüplük fabrikleri guruldy.
Ahal welaýaty boýunça amal edilýän işleriň aglabasy Ruhabat etrap merkeziniň, Babarap
, Yzgant obalarynyň paýyna düşýär.
Şeýle-de bolsa, döwlet maksatnamasynyň durmuşa geçmeginde köp bökdençlikler dowam edýär.
Gökdepe etrabyndan kärendeçi Orazyň aýtmagyna görä, 4 ýyl mundan ozal, obalaryň sosial we medeni durkuny gowulandyrmak üçin, ýurt baştutanynyň döwlet gaznasyndan 4 million amerikan dollaryny göýberýändigi baradaky habardan soň, oba ýaşaýjylary obalarda düýpli özgertmelere garaşypdyr.
Infrastruktura
Oba ýaşaýjylary üçin iň bir zerur, gerekli zat bolan — sandan çykan elektrik liniýalarynyň, transformatorlaryň täzelenmegi, agyz suw meselesi, ýollaryň durkunyň täzelenmegi, täze mekdep jaýlarynyň, çagalar baglarynyň, kitaphanalaryň, medeniýet öýleriniň, saglyk öýleriniň gurulmagy, obalaryň doly gazlaşdyrylmagy ýaly işler boýunça ýetilen sepgitler adamlary kanagatlandyranok.
Etrap merkezleriniň, obalaryň giňelýändigine seretmezden, 1990-njy ýyllardan soňky bölünip berlen mellek ýerlerinde gurlan ýaşaýyş jaýlarynyň ýaşaýjylary suwdan, elektrik togundan, gazdan, ýollaryň ýaramazlygyndan, hatda mekdepdir saglyk öýleriniň ýetmezçiliginden kösenýärler.
“Ýurduň haýsy welaýatlaryna göz aýlasaň, ýagdaý bir meňzeş. Uzak aralykdaky etraplara ýoluň düşse, öz obaň ýagdaýyna şükür edeniňi duýman galýarsyň” diýip, gökdepeli kärendeçi Oraz aýdýar.
Gökdepäniň ozalky Telman adyndaky, häzirki Nyýazow adyndaky daýhan birleşigi Aşgabat — Türkmenbaşy magistral ýolunyň ugrunda ýerleşýär. Obanyň ýaşaýjylarynyň arasynda geçen asyryň 90-njy ýyllarynda bölünip berlen mellek ýerlerinde jaý gurunmaga gurbaty çatman oturanlar kän.
Düşnüksiz düzgünler
Gurplurak hojalyklardan täze tipli jaýlary gurup, ýaşap oturanlary hem az däl. Ýöne sosial ýagdaýlary pes hojalyklar, wagtlaýyn gurlan jaýlarda ýaşaýarlar.
Etrabyň ýolbaşçylarynyň näme maksady niýetlerine düwendikleri belli däl, emma soňky ýylda oba ýaşaýjylaryna azar berip başladylar. Wagtlaýyn jaý guranlara “Bu jaýyň obanyň görküni bozýar, ýyk” diýip, görkezme berseler, täze tipli jaý gurnanlara “Beýle jaý gurunmaga serişdäni nireden aldyň, jaýyňy aýyr” diýip, görkezme berýärler. Hiç bir jaý gurnup bilmedik hojalyklara bolsa, mellek ýerlerinde hiç bir gurluşyga başlamaly däldigi barada duýduryş berilýär.
Bu duýduryşlaryň aňyrsynda näme maksat bar, ol görkezmeler kimden çykýar - ýönekeý halk bu zatlar barada hiç bir zat bilmeýär.
Döwlet tarapyndan 30 ýyllyk möhlet bilen ýeňillikli karzlaryň hasabyna gurulýan jaýlar
bolsa ilatyň islegini doly kanagatlandyryp bilmeýär. Ýa gurluşykçylar bökdençlik tapýar, ýa ilatda ilkinji goýumlary tölemäge ýagdaý ýetenok.
Soltan Açylowa Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


text:
Boston marafonynda bolan partlamalarda güman edilýän Johar Sarnaýewiň student ýoldaşy 21-nji iýulda partlamalaryň derňewine kynçylyk döretmekde günäli tapyldy.
Gazagystanly student Azamat Tažaýakow kanunçylyga päsgel döretmekde we dildüwşükde günälendi.
Žýuri Tažaýakowy, dosty Diaz Kadyrbaýew bilen dilleşip, 2013-nji ýyldaky partlamadan birnäçe gün soň Sarnaýewiň otagyndaky feýerwerkli goşhaltany alyp, onuň içini partlaýjy därilerden boşatmakda günäli tapdy.
Prokurorlar we aklawçylar zatlary zyňanyň hakykatda Kadyrbaýew bolandygyny aýtdylar. Emma prokurorlar Tažaýakowyň bu plan bilen ylalaşyndygyny we ony amala aşyrmakda aktiw rol oýnandygyny öňe sürdiler.
Bostonda bolan marafon partlamasynda üç adam ölüp, 260-dan gowrak adam ýaralanypdy. 20 ýaşly Tažaýakowa, kanunçylyga päsgel bereni üçin, maksimum 20 ýyl, dildüwşük üçin bolsa bäş ýyl türme tussaglygy garaşýar.


text:
Musulmanlaryň iň bir mukaddes baýramy bolan Gurban baýramy şu aýyň 28-30-y aralygynda Türkmenistanda hem bellenilip geçiler. Oňa taýýarlyk işleri şu günler uly depgin bilen alnyp barylýar.
Ýurduň hökümeti Gurban baýramyny guramaçylykly hem-de düzgün-tertipli geçirmek barada ýerli häkimliklere görkezme berdi.
Şu günler Aşgabat şäherinde hem-de ýurduň welaýatlarynyň ähli etraplarynda Gurban baýramynda ilatyň esasy üýşäýjek ýerlerinde hiňňildikleri gurmak, şol ýerlerde medeni çäreleri, estrada aýdymçylarynyň ýerine ýetirmeginde aýdym-sazly çykyşlaryny gurnamaklyk işlerine taýýarlyklar başlanyldy.
Hiňňildikleriň häkimlikler tarapyndan dikilip berilmegi ilat köpçüligi tarapyndan gyzgyn garşylanýar. Hiňňildikler häkimlikler tarapyndan geçen ýyllarda diňe paýtagt Aşgabatda dikilen bolsa, onda bu ýyl olar ýurduň welaýatlarynyň ähli etraplarynda-da ýerli häkimlikler tarapyndan dikiler.
Öňki ýyllarda geçirilen Gurban baýramynda hiňňildikler oba ýaşlarynyň öz hasaplaryna dikilerdi we olaryň käsinde howpsuzlygyň talaplary doly berjaý edilmeýärdi. Gurban baýramynda hiňňildikden gaçyp, şikes alynýan, hatda pajygaly ýagdaý bilen tamamlanýan ýagdýalar her ýylda ýüze çykardy.
Ýerli häkimlikleriň tagallalary bilen Gurban baýramynda hiňňildikleriň dikilen ýerlerinde hukuk goraýjy edaralaryň, saglygy goraýyş, arrassaçylyk gulluklaryň işgärleri hem gözegçilik ederler.
Gurban baýramynyň bellenilýän günlerinde paýtagtyň «Parahat» mikroraýonynda ýerleşýän baş hiňňildikde bolsa ýurduň abraýly estrada ýyldyzlarynyň gatnaşmagynda uly konsertler berler.


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri Merkezi Aziýa saparyny dowam etdirip, 2-nji noýabrda Astanada Gazagystanyň prezidenti Nursultan Nazarbaýew bilen gepleşik geçirdi.
Gazagystanyň prezidentiniň edarasy gepleşikleriň ýapyk gapylaryň aňrysynda geçirilip, beýleki meseleleriň arasynda ikitaraplaýyn ykdysady gatnaşyklaryň hem gozgaljakdygyny habar berdi.
Kerri ABŞ-nyň iň ýokary derejeli diplomaty wezipesinde iki ýylyň dowamynda Merkezi Aziýa birinji gezek sapar edýär.
31-nji oktýabrda başlanan saparynyň dowamynda Kerri Gyrgyzystana we Özbegistana bardy.
1-nji noýabrda Özbegistanyň Samarkand şäherine eden saparynyň dowamynda Jon Kerry Merkezi Aziýanyň bäş ýurdunyň daşary işler ministrleri bilen duşuşdy.
Duşuşygyň netijesinde alty ýurduň bilelikdäki beýannamasynda hyzmatdaşlygy güýçlendirmek we terrorçylyk ýaly serhetdäki howplara garşy bile göreşmek niýetini mälim etdiler.
Kerri Gazagystandan soň Türkmenistana we Täjigistana sapar eder.


text: Şu gün Italiýanyň Daşary işleri ministri Franko Frattini, G-8 ýurtlarynyň daşary işler ministrleriniň şu hepdäniň ahyryna geçiriljek ýygnagyna çakylyk boýunça, Eýranyň jogap bermäge günüň ahyryna çenli wagtynyň bardygyny aýtdy. Penşenbe güni bilen Şenbe güni aralygynda demirgazyk-günorta şäher Triestede geçiriljek duşuşyga, Italiýanyň hökümeti Eýranyň hem gatnaşmagyny hem-de Päkistandaky we Owganystandaky durnuklylyk tagallalary boýunça goşant goşmagyny sorady. Şeýle hem Frattini, Eýranda prezidentlik saýlawlaryny protest edýän demonstrasiýaçylara garşy zorlugyň bes edilmegine çagyryş etdi. Hakimiýetler Şenbe güni azyndan 10 adamyň ýogalandygyny we ýüzlerçe adamyň tussag edilendigini aýdýarlar.


text:
Eýran we dünýäniň iň kuwwatly alty ýurdy Tähranyň ýadro programmasy boýunça hemmetaraplaýyn ylalaşyga gelmek üçin 7-nji iýula çenli wagt möhletini bellediler.
Bu barada Eýran, Britaniýa, Hytaý, Fransiýa, Germaniýa, Russiýa we Birleşen Ştatlar ýadro gepleşiklerini belli bir netije bilen jemlemek üçin 30-njy iýuna çenli goýlan soňky wagt möhleti dolmazdan öň ylalaşdylar.
Araçylar Eýrana garşy girizilen sanksiýalary gowşatmak şerti bilen, Tähranyň ýadro programmasyny jylawlamak boýunça ylalaşygy gelmegiň üstünde işleýärler.
30-njy iýunda Wenada geçirilen gepleşiklere Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Jon Kerri, Eýranyň daşary işler ministri Mohammad Jawad Zarif we olaryň rus kärdeşi Sergeý Lawrow we beýlekiler gatnaşdylar.
“Käbir soraglar saklanyp galýar, olaryň aglabasy tehniki däl-de, prosedura meseleleri bilen baglanyşyklydyr” diýip, Lawrow Kerri bilen geçiren duşuşygyndan soň belledi.


text:
BMG-niň Eýranda adam hukuklary boýunça ýörite dokladçysy özüniň alyp barýan işiniň Eýran Yslam Respublikasynda adam hukuklarynyň ýagdaýyna pozitiw täsir ýetirendigini aýdýar. Ahmet Şahid şu hepdäniň başynda Ženewada BMG-niň Adam hukuklary boýunça geňeşinde soňky hasabaty bilen çykyş etdi. Ol AÝ/AR bilen söbetdeşliginde ölüm jezasyna höküm edilen birnäçe eýranlynyň ölümden halas bolandygyny aýtdy. BMG Şahidiň mandatynyň möhletini uzaltmak üçin şu aýyň aýagynda ses berişlik geçirmekçi.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Siziň bu wezipede alyp baran işleriňiziň täsiri boldumy? Siziň berýän hasabatlaryňyz Eýranda ynsan hukuklarynyň ýagdaýynyň gowulanmagyna täsir ýetirip bildimi?
Ahmet Şahid: Meniň pikirimçe, ýagdaýa syn edilip, hasabatlaryň berlip durmagy öz täsirini ýetirdi. Bolan özgerişlikler ölüm jezasyna höküm edilen käbir eýranlylaryň bu jezanyň ýerine ýetirilmän, ölümden gutulmagy bilen bagly. Hökümetiň käbir problemalara üns beren pursatlary-da boldy. Şeýlelikde Eýrana daşardan edilýän gözegçilik hökümetiň has seresaply hereket etmegine itergi berdi. Geçen ýylda biz pastor Ýosef Naderkaniniň tussag edilmegine aladalanma bildiripdik, netijede ol boşadyldy. Häzir Eýranyň resmi häkimiýetleri blogçy we Faсebookda aktiw çykyş eden Sattar Beestiniň tussaglykda öldürilendigini boýun aldylar we bu wakanyň barlanmagynyň zerurdygy bilen ylalaşdylar.
Şeýlelikde adamlaryň Eýrandaky problemalary gozgap, bu barada habar bermeginiň täsiri bar diýip pikir edýarin. Eýrandaky ýagdaýa üns bermeli, sebäbi Eýran özüni global derejede ähmiýetli ýurt hasaplaýar we öz abraýyny galdyrmaga çalyşýar. Ýurduň raýatlarynyň öz durmuşyndaky kynçylyklar barada köpçüligiň habarlydygyna göz ýetirip, olaryň özlerini has howpsuz duýmagyny gazanmak örän ähmiýetli meseledir.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Eýranda adam hukuklarynyň ýagdaýyna üns artsa-da, siziň soňky hasabatyňyzda ýurtdaky ýagdaýyň ýaramazlaşýandygy aýdylýar.
Ahmet Şahid: Hawa, dogry. Emma bu ýurtdaky ýagdaý barada hasabat berilmegi bilen bagly däl. Berilýän bahalar ýurduň içinde bar bolan problemalara bagly, olar soňky saýlawlardan soň başlanan protestlere bagly, metbugat azatlygynyň, žurnalistleriň, adam hukuklaryny goraýjylaryň we syýasy azatlyklaryň bozulmagy bilen bagly. Bu ugurdan bar bolan kynçylyklar dowam edýär.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Siz gysga wagtyň içinde Eýranyň birinji nomerli duşmanyna öwrüldiňiz. Sizi parahorlukda aýypladylar, terroçylar bilen gatnaşykda günälediler we oppozision aktiwist hökmünde görkezmäge çalyşdylar. Näme sebäpden Eýran size şonça aýyplamalary ýöňkeýär diýip pikir edýärsişiz?
Ahmet Şahid: Meniň pikirimçe, bu, eýran hökümetiniň tankytlary kabul etmek islemeýändigi bilen bagly. Sebäbi meniň hasabatlarymda hökümetiň hereketi barada tankydy maglumatlar berilýär. Bu bolsa olaryň göwnünden turmaýar. Meniň pikirimçe, ýakyn günlerde metbugatda meniň adyma edilen kommentarileriň maksady esasy ünsi biziň resmi toparymyza gönükdirip, ýurtda bar bolan problemalardan ünsi sowmakdan ybarat. Emma bu çykyşlar netije bermedi. Hatda gözegçilik missiýasyna adatça garşy bolýan ýurtlar-da Eýrany [biz bilen] işleşmäge ündedi.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Eýrana barman, ýurduň ynsan hukuklaryny berjaý edişine netijeli gözegçilik etmek mümkinmi?
Ahmet Şahid: Men netijeli işleýärin, şol bir wagtda-da ýurda baryp görmek hem örän möhüm. Bu, alnyp barylýan işleriň ähmiýetini artdyrardy, emma şonda-da häzirki usullary ulanmazdan, işi netijeli berjaý edip bolmazdy. Meniň aýtjak bolýan zadym, eger men ýurda baraýanymda-da, adamlaryň meniň bilen erkin, gorkman we açyk gepleşip biljegine garaşmak kyn. Adamlar repressiýalardan gorkýarlar. Meniň häzirki wagtda ulanýan usulym bolan elektron serişdeleri ýurduň içindäki ýüzlerçe adam bilen olar üçin howpsuz ýol arkaly aragatnaşykda bolmaga mümkinçilik berýär. Emma mende türmelere baryp görmek, suda gatnaşýanlar bilen gepleşmek, sud diňlenişiklerine gatnaşmak we hökümet edaralaryna barmak mümkinçiligi bolan ýagdaýynda, elbetde, meniň elimde has doly maglumat bolardy.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Siz ykdysady sanksiýalaryň negatiw gumanitar täsir ýetirip biljegini aýtdyňyz. Sanksiýalar graždan jemgyýetçiligine zeper ýetirip, Eýranda adam hukuklarynyň ýagdaýyny ýaramazlaşdyryp bilermi?
Ahmet Şahid: Elbetde. Meniň pikirimçe, uzak möhletli sanksiýalar graždan jemgyýetçiligine negatiw täsir ýetirip biler. Eger sanksiýalar puluň hümmetiniň gaçmagyna getirýän bolsa, bu adamlara ykdysady we jemgyýetçilik taýdan zarba urýar. Azyk, derman ýetmezçiliginden, adatça, jemgyýetiň iň garyp gatlaklary ejir çekýär. Men häzir söwda sanksiýalarynyň Eýrana ýetirýän täsiriniň möçberini kesgitläp biljek däl, sebäbi resmi maglumatlar maňa elýeterli däl. Men Eýranyň hökümetinden şeýle maglumatlaryň berilmegini soraýaryn.


text:
Biz bir ýagty Älemde ýaşaýarys. Gijelerine açyk howada ýönekeý göz bilen müňlerçe ýyldyzy görüp bilýäris. Bu ýyldyzlar Akmaýanyň Ýolunyň bize iň ýakyn kiçijik bir bölegini gurşap alýar. Teleskoplar bilen bolsa milliardlarça galaktikadan şöhle alýan has giňräk regionlary görüp bolýar.
Älemiň taryhynyň şu döwründe ýaşaýandygymyz üçin biz özümizi bagtly saýmaly. Sebäbi ol hemişe beýle ýagty bolmandyr. Onuň irki taryhynyň uzak döwründe garaňkylyk höküm sürüpdir. Ýyldyzlar, galaktikalar Uly Ýarylyşdan millionlarça ýyl geçensoň, peýda bolupdyrlar.
Ýöne bu geçiş nähili ýol alyp, garaňkylykdan ýagtylyga haçan geçildikä?
Ilkinji ýyldyzlar
Ilkinji ýyldyzlaryň doglan döwri Älemiň taryhyndaky möhüm salymlaryň biri. Şu wagta çenli gözegçilik etmek başardan iň irki döwürlerde uglerod (carbon) we kislorod (oxygen) ýaly agyr elementleriň ýokundylarynyň üstünden azda-kände hemişe barlypdy. Bu hem bu döwürleriň ýyldyzlaryň dogulmagyndan bärdäki döwürlerdigini aňladýardy.
Planetalar we, şonuň ýaly-da Ýer ýüzündäki ýaşaýyş, şeýle hem biz (adamzat) öz barlygymyz üçin şu agyr elementlere borçly. Bu agyr elemetler hem uly ýyldyzlaryň partlamagyndan dörän.
Alymlar golaýda Älemiň ilkinji milliard ýyllygyna degişli gazyň himiki düzümini anyklapdyrlar. Bu gazyň saldamly bölegi neýtral wodorod (hydrogen) atomlaryndan durýar. Munuň ýyldyzlaryň radiasiýasy kosmosy ionlaşadyrmazyndan öňki eranyň alamaty bolmagy mümkin. Galyberse-de, bu gazda agyr elementler ýok.
Bu ölçegi amala aşyran MIT-iň (Massachusetts Institute of Technology), Kaltehiň (California Institute of Technology), şeýle hem San Diegodaky Kaliforniýa uniwersitetiniň astrofizikleri.
Olar 2012-nji ýylyň 6-njy dekabrynda "Nature" halkara ylmy žurnalynda özleriniň Älemiň uzak geçmişini, ilkinji ýyldyzlaryň, galaktikalaryň döwrüni synlap, agyr elementlerden görnüp duran yz-sor ýok materiýanyň üstünden barandyklaryny bildiler.
Alymlar bu ölçegi amala aşyrmak üçin Ýerden 13 milliarddan hem köp ýagtylyk ýylyna barabar uzaklykda ýerleşýän bir kwazaryň (işjeň galaktikanyň özeni) şöhlesini analizläpdirler.
Bu kwazara edilen gözegçilikler alymlary Älemiň çagalyk eýýamyna, ony döreden iňňän güýçli partlamanyň üstünden ýaňy 750 million ýyl geçen döwre degişli suratlar bilen üpjün edipdir.
Kwazaryň şöhlesi analiz edilende, töwerekdäki gaz dumanlyklarynda agyr elementler tapylmandyr. Hut şundan hem bu kwazar Älemiň ilkinji ýyldyzlarynyň dörän döwürleri peýda bolandyr diýip, netije çykarylýar. Diýmek, bu kwazar bize uzak geçmişden galan ýadygärlik.
"Ilkinji ýyldyzlar Älemde aýry-aýry ýerlerde dörändir. Olaryň hemmesi bir wagtda lowurdap başlan däldirler. Ýöne bu ähli zadyň gyzykly bolup ugran döwri" diýip, MIT-iň fizik professory Robert Simkoe aýdýar.
Alymlaryň aglaba köplügi köp sanly teoretiki modellere esaslanyp, kosmosyň irki ösüş döwründe bolan hadysalaryň umumy yzygiderliligi barada özara ylalaşýarlar.
14 milliard ýyla golaý mundan ozal, indi "Uly Ýarylyş" diýlip atlandyrylýan aşa güýçli partlamanyň, ummasyz mukdardaky materiýany we energiýany daşyna atmagy, bölüp çykarmagy netijesinde Älem döräp, ýokary tizlik bilen giňelip ugrapdyr. Ondan soňraky döwürlerde bolsa, termoýadro reaksiýalarynda protonlar bilen neýtronlar çaknyşyp, wodorod (hydrogen), geliý (helium) emele gelipdir.
Wagtyň geçmegi bilen Älem sowap, ýadro reaksiýasynda bu esasy elementleriň döremegi togtansoň, wodorod kosmosyň agdyklyk edýän düzüm bölegi bolup galypdyr. Uglerod, kislorod ýaly agyr elementler bolsa ilkinji ýyldyzlar peýda bolanyndan soň döräpdir.
Astronomlar bizden uzak aralyklarda ýerleşýän asman jisimleriniň şöhlesini analizlemek bilen, ýyldyzlaryň haçan döremäge başlandygyny anyklamak boýunça köp işleri etdiler.
Kosmosda bir jisim bizden näçe uzak bolsa, onuň ýaşy şonça uly bolýar. Astronomlaryň şu çaka çenli gözegçilik edip bilen obýektleriniň iň ýaşulusynyň ýaşy 11 milliard ýyl töweregidi ýa-da şonuň bäri ýanydy. Bu obýektleriň ählisinde agyr elementleriň bardygy ýüze çykaryldy. Bu hem Älemiň taryhynyň bu döwründe ýyldyzlaryň köp bolandygyny ýa-da olaryň eýýäm düýpli ornaşandygyny görkezýärdi.
Professor Simkoe bu kwazaryň tapylmagy bilen özleriniň "wagtda yza tarap uly böküş edip", bütinleý bir täze zady ölçäp bilendiklerini belleýär.
Kwazaryň açylyşy
Agzalýan kwazar 2011-nji ýylyň awgust aýynda üsti açylyp, "ULAS J1120+0641" diýip atlandyryldy. Häzir bilinýän kwazarlaryň arasynda bize mundan uzagy ýok. "Arslan" diýip atlandyrylýan ýyldyzlar toplumynda ýerleşýän bu kwazaryň şöhlesiniň Ýere gelip ýetmegi üçin 12.9 milliard ýyl gerek bolýar.
Kwazaryň ýagtylygy bize tarap ýoldaka, biz bilen onuň arasyndaky giňişligiň uzalmagy netijesinde tolkunyň uzynlygy süýnüp, ol ýola düşmezinden öňki uzynlygynyň 7.08 essesine ýetipdir. Astronomlar muňa ”7.08 gyzyla tarap süýşme” diýýärler.
Gyzyla süýşme sebäpli – aslynda ultramelöwşe bolan radiasiýa bize infragyzyl tolkunyň uzynlygynda bolup gelýär. Infragyzyl spektri almak üçin Simkoe bilen onuň kärdeşleri Çilidäki Magellan teleskopuny ulanypdyrlar.
Sprektrometr gelýän ýagtylygy dürli tolkun uzynlyklaryna bölýär. "Her bir himiki elementiň öz ”barmak yzy” bolýar. Siňdirilen şöhläniň ülňüleri esasynda ol bize himiki elementiň düzümi barada maglumat berýär" diýip, professor Simkoe aýdýar.
Fizika boýunça professor John O'Mearanyň (St. Michael's College, Vermont, ABŞ) aýtmagyna görä, agyr elementleriň ýokdugyny tassyklamak üçin alymlar has uzakda ýerleşýän kwazarlary analizlemeli bolarlar, ýöne MIT toparynyň eden açyşy "Älemiň ýaşlyk döwri bardaky bilimimizi ilerletmekde ädilen bir güýçli hem möhüm ädimdir".
"Bu netijeden öň biz Älemiň bu ýaşdaky we agyr elementlerden boş regionlaryny görmändik. Şol sebäpden Älemiň elementar düzüminiň wagtyň geçmegi bilen nähili ösendigi baradaky düşünjämizde bir ýetmezçilik bardy. Bu açyşyň bizi Älemiň ýyldyzlary entek döretmedik seýrek ýagdaýy bilen üpjün etmegi mümkin" diýip, O'Meara aýdýar.
ÇEŞMELER:
1. http://www.nature.com/nature/journal/v492/n7427/full/nature11612.html
2. http://web.mit.edu/newsoffice/2012/when-the-first-stars-blinked-on-1205.html
3. http://www.sciencedaily.com/releases/2012/12/121205132405.htm
4. http://www.space.com/13572-early-stars-universe-massive.html


text:
Özbegistanyň Merkezi saýlaw komissiýasy ýurduň prezident saýlawlarynyň kanun esasynda geçýändigini aýdýar.
MSK hasaba alnan saýlawçylaryň 85 prosent çemesiniň ýerli wagt bilen sagat 17.00-a çenli ses berendigini aýtdy.
Saýlawçylar iş başyndaky prezident Yslam Kerimowyň dördünji möhlete hem wezipesinde galjagyna ynamly görünýär. Ol iki onýyllykdan gowrak häkimiýetde bolan wagtynda oppozisiýa wekilleriniň tas ählisini ýok etdi.
Tankytçylar bu saýlawyň aldawçylykdygyny we Kerimowyň öz saýlan garşydaşlarynyň hakykatda onuň saýlanmagy üçin tagalla edýändiklerini aýdýarlar. 21 milliona golaý adamyň ses bermek mümkinçiligi bar.
ÝHHG-nyň Demokratiki institutlar we adam hukuklary guramalary ýaly Günbatar guramalary Özbegistanyň mundan öňki geçiren parlament we prezident saýlawlarynyň hiç birini azat ýa adalatly atlandyrmady.


text:
Çarşenbe güni Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew ýurduň Soçi şäherinde Owganystanyň, Pakistanyň we Täjigistanyň döwlet liderleri bilen gepleşik geçirdi.
Bu regional duşuşykda taraplar käbir özara ykdysady proýektler barada ylalaşyk baglaşdylar.
Şeýle hem, bu maslahatda Orsýetiň, Owganystanyň, Pakistanyň we Täjigistanyň döwlet liderleri Owganystanyň infrastrukturasyny dikeltmek işlerine ýardam bermek barada-da ýörite özara deklarasiýany kabul etdiler.
Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedewiň, Owganystanyň prezidenti Hamyt Karzaýyň, Pakistanyň prezidenti Asif Aly Zardariniň we Täjigistanyň prezidenti Imomoli Rahmonyň geçiren bu gepleşiklerinde Owganystandan daşary çykarylýan neşe maddalaryna hem-de global terrorizme garşy göreş meseleleri barada-da pikir alşyldy.


text:
Germaniýanyň parlamenti Bundestag Ýewropa Bileleşiginiň ýolbaşçylarynyň Ýewropanyň maliýe durnuklylygy barada ýeňillik diýip atlandyrylýan halas ediş fondy barada iýul aýynda gelen ylalaşygyny oňlady.
Bu plan boýnça 440 milliard ýewrolyk halas ediş fonduna hökümet obligasiýalaryny satyn almaga, kyn ýagdaýa düşen banklary halas etmäge, maliýe taýdan kynçylyk çekýän ýurtlara gijikidirmän pul karz bermäge ygtyýar berilýär.
Berlinde parlamentiň aşaky öýünde bu kanun taslamasyny oňlap ses berenleriň sany 523. Muňa garşy ses berenler 85. Ses bermekden saklanan kanunçykaryjylar 3.
Hem hökümet hem-de oppozisiýa tarapyndan goldalan bu planyň Germaniýanyň kansleri Angela Merkeliň öz koalisiýasyndan gerekli 311 sesi alajkdygy gümanady. Ses berişligiň netijelerinde bildirilişine görä, kansleriň öz lagerinden plany oňlap berlen sesler 315. Angela Merkel iýul aýynda bu plana razylyk beren liderleriň biridi. Indi, Bundestagda geçen ses berişlikden soň, Germaniýa bu plany oňlan 10-njy ýurt bolýar.
Germaniýanyň halas ediş fondy baradaky garantiýasyny artdyryp, 123 milliard ýewrodan 211 milliard ýewro ýetirýän bu kanuny Bundestagdaky 620 deputatyň 500 töweregi kabul eder diýip, ozal hem pikir ediýärdi. Ýöne Merkeliň öz lagerinden 20 çemesi deputat bu meselä garşy çykmak bilen onuň ýolbaşçylygynyň sorag astyna alynýandygyny görkezmek isleýändiklerini bildiripdiler.
Ýewropa Komissiýasynyň başlygy Žoze Manuel Barroso 28-nji sentýabrda “Bileleşigiň ýagdaýy” barada Ýewropa parlamentinde eden çykyşynda umumy pul bolan ýewrony çökmekden goramak üçin ýewro zonasynda ykdysady integrasiýanyň zerurdygyny nygtady.
“Biz töwekgelçiliklere global derejede täzeden baha berilmeginiň oňaýsyz netijeleri bilen ýüzbe-ýüz durus. Şol sebäpden täzeden ynam döredip, ýewro we öz bileleşigimize bil baglamak – biziň jogapkärçiligimiz. Biz bu umumy puly, integrirlenen ykdysadyýeti bäsleşige ukyply ýagdaýda, hemme taraplaýyn we resurslary aýap ýöretmek üçin gerekli kararlary çykarmak bilen muny görkezip bileris” diýip, Barroso aýtdy.
Ýewropa Bileleşiginiň halas ediş fonduny giňeltmek barada iýul aýynda gelnen ylalaşygy çarşenbe güni Finlýandiýanyň parlamentiniň oňlamagy hem güýçlendirdi. Bu ses berişlik gaty ähmiýetlidi. Sebäbi Gresiýa berjek kreditleri üçin Finlýandiýanyň kepilnama soramagy netijesinde bu barada öňegidişlik edip bilmez, bu hem halas ediş fonduna girizilen üýtgetmeleriň amala aşyrylmagynyň öňüni bökdär diýip, iňkis edilipdi.


text:
Şu ýyl paýtagtyň köçeleriniň atlarynyň ýerine san belgileriniň ulanylyp başlananyna 10 ýyl dolýar.
2003-nji ýylyň iýul aýynda Aşgabadyň ähli köçeleriniň ozaldan gelýän atlary aýrylyp, olar san belgileri bilen çalşyryldy. Häzirki döwürde paýtagtyň köçeleriniň ählisi diýen ýaly dört sifrden ybarat sanlar bilen belgilenen.
Onuň dört sifrli bolmagynyň sebäbi, bu belgileriň gelejekde köpeldiljekdiigi ýa-da azaldyljakdygy barada hiç hili maglumat ýok. Häzirki döwürde köçe nomerleriniň belgileri 1000 bilen 3000-üň aralygyndaky sanlardan ybarat.
Şol bir wagtyň özünde-de paýtagtyň diňe käbir köçeleriniň öňki atlary galdyryldy. Ol köçeleriň arasynda S.Nyýazowyň, onuň ejesiniň we kakasynyň atlary dakylan köçeler hem bar.
Öňki atlar
Köçeleriň atlary aýrylyp olaryň san bilen belgilenenine 10 ýyl geçendigine garamazdan, halk köpçüliginiň uly bir bölegi şol köçeleriň öňki atlaryny ulanýarlar. Hatda käbir döwlet edaralaryň işgärleri, şol sanda poçta, öý uprawleniýesi ýaly gönüden-göni salgylar bilen iş salyşýan edaralaryň işgärleriniň hem köpüsi öz edaralarynyň garamagyndaky territoriýalarynda ýerleşýän köçeleriň san bilen belgilenen atlaryny dogry aýdyp bilmeýärler.
Bu hem adamlaryň gündelik durmuşynda dürli kynçylyklar döredýär. Aşgabadyň ýaşaýjysy, 42 ýaşlaryndaky Oraz bu barada şeýle diýýär: “Tiz kömek”, ýangyn söndüriji ýaly nobatçy gulluklara ýüz tutulanda hem, köçeleriň öňki atlaryny aýtmasaň, düşünenoklar. Şonuň ýaly-da taksiçilire-de köçeleriň nomerini aýtsaň, barjak ýeriňe ýetjekdigiň gümana”.
Bu düşüniksizlige, gazetlerde çap edilýän bildirişlerde hem göz ýetirmek mümkin. Bildirişlerde köçäniň nomer belgisi goýlup, yzyndan bolsa köplenç halatda ýaýyň içinde onuň öňki köne ady goýulýar.
Bu hem käbir halatlarda halk arasynda şol köçeleriň iki adynyň hem ulanylmagyna getirýär. Bu bolsa öz nobatynda gerek bolan adresi tapmagy kynlaşdyrýar. Köçeleriň resmi we resmi däl iki adynyň ulanylmagy aýratynda paýtagtyň myhmanlary üçin uly kynçylyklary döredýär.
“Gerek bolan salgyny adamlardan sorap tapmaly bolýar. Ylaýta-da şäheriň 'Hitrowka' raýonyndaky köp sanly köçeleriň arasyndan gerek bolan salgyňy tapmak gaty kyn” diýip, Aşgabada gezmäge gelen maryly ildeşimiz Nurmyrat aýdýar.
Munuň üstesine-de Aşgabadyň köçeleriniň kartasynyň satuwda ýoklugy hem köçeleriň atlary bilen bagly kösençligi has-da artdyrýar.


text:
Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary, milli howpsuzlyk ministri Ý.Berdiýew 3-nji sentýabrda Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedowa Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň ýurdumyzyň harby we hukuk goraýjy edaralarynyň şu ýylyň 8 aýynda ýerine ýetiren işleriniň jemlerine nobatdaky mejlisinde 2015-nji ýylyň ýanwar-awgust aýlarynda harby ulgamda özgertmeleri amala aşyrmak boýunça alnyp barlan giň möçberli işler, Milli howpsuzlyk ministrligi tarapyndan durmuş – jemgyýetçilik durnuklylygyny saklamak boýunça görülýän çäreler barada hasabat berdi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow milli howpsuzlygyň esaslaryny mundan beýläk-de pugtalandyrmagyň möhümdigini nygtap, Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk ministrliginiň ýolbaşçysyna ýurdumyzda oňaýly jemgyýetçilik – syýasy ýagdaýyň saklanylmagyna takyk we hemmetaraplaýyn gözegçiligi üpjün etmegi tabşyrdy. Munuň özi ýurdumyzyň ykdysady taýdan gülläp ösmeginiň, halkymyzyň abadançylygynyň has-da ýokarlanmagynyň girewidir.
Mejlisiň çäklerinde Milletiň Lideri harby we hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylarynyň ýylyň başyndan bäri ýerine ýetiren işleriniň we öz garamagyndaky düzümleriň Döwlet Baştutanynyň öňde goýan wezipelerini çözmekde alnyp barlan işler baradaky hasabatlaryny diňledi.
Mejlisiň barşynda ministr Belent Serkerdebaşymyzyň garamagyna “Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Harby-Deňiz Güýçleri serkerdeligini döretmek hakyndaky” kararyň taslamasy hödürlendi.
Milletiň Lideri hasabaty diňläp, Garaşsyz hem Bitarap döwletimiziň dostluk we hoşniýetli goňşuçylyk serhetleri bolup durýan mukaddes araçäkleriniň hemişe mähriban halkymyzyň parahatçylykly we döredijilikli durmuşynyň ygtybarly galkany bolup hyzmat etmelidigini belledi. Diňe goranyş häsiýetine eýe bolan Harby doktrina laýyklykda amala aşyrylýan özgertmeler bilen baglylykda, milli goşunymyzyň maddy-enjamlaýyn binýadyny döwrebaplaşdyrmak we pugtalandyrmak boýunça yzygiderli işler alnyp barylýar. Şu gün kabul edilýän çözgüt hem munuň aýdyň subutnamasy bolup durýar. Belent Serkerdebaşymyz biziň Bitarap Watanymyzyň taryhynda ilkinji gezek ýurdumyzyň Harby – Deňiz Güýçleriniň serkerdeliginiň döredilýändigini belläp, kabul edilýän resminamanyň taryhy häsiýetini nygtady. Bu serkerdelik eziz Watanymyzyň deňiz serhetlerini gorar.
Döwlet Baştutany Gurbanguly Berdimuhamedow "Awaza" milli syýahatçylyk zolagynda Türkmenistanyň Goranmak ministrliginiň buýurmasy boýunça kaşaň “Merdana” myhmanhanasynyň gurluşygynyň tamamlanmagy mynasybetli onuň açylyş dabarasyny ýokary guramaçylyk derejesinde geçirmegi tabşyrdy.
Şeýle hem Milletiň Lideri “Ýol hereketiniň howpsuzlygy—ömrümiziň rahatlygy” atly biraýlygyň çäklerinde jogapkär düzümler bilen bilelikde guralýan çäreleriň meýilnamasynyň durmuşa geçirilişi bilen tanyşdyryldy.
Döwlet Baştutany häzirki döwrüň howplaryna hem-de wehimlerine garşy göreşmekde tagallalaryň birleşdirilmeginiň wajypdygyny nygtap, Türkmenistanyň dünýä bileleşigi bilen bilelikde mundan beýläk hem neşe serişdeleriniň ýaýradylmagyna berk we barlyşyksyz göreş alyp barjakdygyny, kabul edilen milli maksatnamalaryň çäklerinde hem-de abraýly halkara guramalary bilen özara gatnaşyklar babatda neşe serişdeleriniň bikanun dolanyşygynyň öňüni almak, neşekeşligiň düýp-teýkary bilen soňuna çykmak boýunça giň möçberli çäreleri amala aşyrjakdygyny belledi.
Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň başlygy M.Nobatow 8 aýda ýerine ýetirilen işler barada hasabat berip, bu işleriň netijesinde dünýäniň dürli künjeklerinden ýurdumyza iş we tanyşlyk saparlary bilen gelýän daşary ýurtly myhmanlaryň sanynyň barha artýandygyny aýdyňlyk bilen görkezýändigini belledi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow häzirki Türkmenistana, onuň baý taryhyna hem-de täze taryhy eýýamda gazanýan üstünliklerine gyzyklanmanyň barha artýandygyna şaýatlyk edýän bu oňyn ýagdaýy kanagatlanma bilen belläp, gullugyň öňünde duran jogapkärli wezipeleri mundan beýläk-de üstünlikli çözmek babatda anyk tabşyryklary berdi.
Belent Serkerdebaşymyz giň möçberli özgertmeler ýoly bilen ynamly öňe barýan Türkmenistanyň mukaddes Garaşsyzlygynyň esaslaryny pugtalandyrmakda harby we hukuk goraýjy edaralaryň möhüm ornuny belläp, parahatçylygy söýüji döwletimiziň diňe goranyş häsiýetine eýe bolan Harby doktrinadan ugur almak bilen, ýurdumyzyň harby we hukuk goraýjy edaralarynyň maddy-enjamlaýyn binýadyny yzygiderli berkitjekdigini, harby gullukçylaryň maşgalalarynyň ýaşaýyş-durmuş meselelerine aýratyn üns berjekdigini nygtady.