text:
Başkurtca (BA)
Karaçay-Malkarca (KRC)
Kazakça (KK)
Kırgızca (KY)
Özbekçe (UZ)
Rusça (RU)
Tatarca (TT)
Türkçe (TR)
Türkmence (TK)
II. Dede Qorkut halkara teatr eseri bäsleşigine gatnaşmagyň şertnamasy
- Mowzuk: Erkin
- Görnüşi: Erkin, ( çaga oýunlary, gysga we uýgunlaşdyrylan oýun görnüşlerden başga)
- Bäsleşigiň dili: Eserler Türkçe, Azerbeýjan, Gazak, Gyrgyz, Türkmen, Özbek, Tatar, Başkurt, Çuwaş, Krym Tatar, Gagauz, Karaçaý-Malkar, Kumuk, Uýgur, Hakas, Altaý, Saha, Tywa. Türk edebi dil we dialektlerinde ýazylan bolmaly.
- Bäsleşik hemmä açyk, ýaş çäklemesi ýok.
- Her ýazyjy bäsleşige bir eseri bilen gatnaşar.
- Bäsleşige iberiljek eserler sahnalama tehnikasyna laýyklykda ýazylmaly.
- Eserler özbaşdak bolmaly, haýsyda başga bir eserden täsirlenen, göçirme we uýgunlaşdyrylan bolmaly däl.
- Bäsleşige iberiljek eserler, hiçbir bäsleşikde baýrak almadyk we hiçbir ýerde çap edilmedik we sahnalanmadyk bolmaly.
- Bäsleşige iberiljek eserler, kompýutorda A4 kagyz boýunda, Times Roman ýazuw font, 12 punto we 1,5 setir boşlugy goýulup ýazylmaly.
- Eserler, iň köp 2 perdelik bolmaly.
- Bäsleşige iberiljek eserleriň üstünde diňe lakam bolmaly; lakamdan başga ýazyjyň şahsy maglumatlaryny görkezjek haýsyda bir yşarat bolan ýagdaýynda eser bäsleşikden çykarylar.
- Bäsleşige gatnaşjak eseriň 6 nusgasy iberiler. Şeýle-de içine eser goýulan konwertiň içine eseriň word formatynda taýarlanan faýl CD ýüknenip goýulmaly.
- Ýazyjy, pasport kopýasy, öý salgysyny, terjimehal we bir suratyny başga bir konwertiň içine goýup diňe lakamyny ýazyp eserin bolan uly konwertiň içine goýmaly. E- poçta adresi bilen iberilen eserlerde bu maglumatlar maile goşular we bäsleşik guramasynda bäsleşigiň soňuna çenli saklanar.
- Bäsleşige gatnaşjak eserler Avrasya Yazarlar Birliği, Sakarya Mahallesi Göztepe Sokak 5/A Ankara/Türkiye salgysyna elden ýada poçta ýada This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. adresine e-poçta üsti bilen iberilmeli.
- Bäsleşik guramasy gerekli gören ýagdaýynda öň saýlama emin agzalary gurnap biler
- Eserleriň Türkçe terjime edilen nusgalary okalyp baha beriler.
- Bäsleşige gatnaşan eserler, yzyna berilmeýär we eseriň ýazyjysy bu mowzukda hiçbir hak öňe sürüp bilmez.
- Bäsleşikde baýraga eýe bolan eserler, TÜRKSOY halkara guramasynyn agzasy bolan ýurtlaryň teatr repertuaryna girizilmegi teklip ediler.
- Emin agzasy wezipesinde bolanlar, olar bilen birinji derejede gan bagy bolanlar we ýakynlary bäsleşige gatnaşyp bilmezler.
- Bäsleşige gatnaşmagyň düzgünlerini ýerine ýetirmeýän eserler dykkata alynmaz.
- Bäsleşige gatnaşjak ýazyjylaryň, bäsleşik şertnamasyny kabul edeni hasaplanar.
Geçiriljek Bäsleşik Barada Esasy Günler
- Bäsleşigiň yglan ediljek güni : 15.04.2017
- Eserleri soňky gowşurma güni : 30.09.2017
- Bäsleşik netijesiniň yglan ediljek güni : 15.11.2017
- Baýrak gowşurma dabarasy : Dekabr 2017
Bäsleşigiň Pul Baýraklary
- 1-nji orna mynasyp bolana : 15.000 TL (on bäş müň Türk Lirasy)
- 2-nji orna mynasyp bolana : 10.000 TL (on müň Türk Lirasy)
- 3-nji orna mynasyp bolana : 5.000 TL (bäş müň Türk Lirasy)
- 1-nji sylaglanan baýrak : 2.500 TL (iki müň bäş ýüz Türk Lirasy)


c: text/html

text:
Edaranyň düzümi
- Sebitleýin geologiýa we mineral çig mal bölümi.
- Nebit-gaz geologiýasy we geologiýa-barlag işleriniň usulyýeti bölümi.
- Geofiziki bölümi.
- Geologiýa-barlag işleriniň ykdysadyýeti we maglumatlar tehnologiýa bölümi (HM bilen).
- Geologiýa-barlag işleriniň tehnikasy we tehnologiýasy bölümi.
- Guýylaryň we gatlaklaryň toplumlaýyn ylmy-barlagy bölümi.
- geoekologiki we geohimiki barlaglaryň laboratoriýasy
Esasy ylmy ugurlar we olaryň gysgaça beýany.
- Gazylyp alynýan peýdaly zatlaryň ýerleşişiniň we çaklamasynyň geologiýa esasy hokmünde Türkmenistanyň sebitleýin geologiýasynyň düýpli we amaly barlaglarynyň ýerine ýetirmek (Türkmenistanyň mezozoýynyň esasy nebit gazly toplumlarynyň stratigrafiýasyny, litologiýasyny we paleogeografiýasyny öwrenmek. Türkmenistanyň daglyk we platforma sebitleriniň tektonikasyny, geomorfologiýasyny we çetwertiçnyý döwrüniň geologiýasyny öwrenmek. Geoekologiki derňewler).
- Sebitleýin nebit-gaz toplanyşynyň geologiki modelini işläp düzmek we şonuň esasynda nebit gaz çykarýan toplumy mundan beýläk ösdürmek maksady bilen nebit-gaz gözleg işleriniň ilkinji nobatdaky ugurlaryny esaslandyrmak. (Esasy nebit gazly toplumlar barada düşünje beýän paleotektoniki, gurulyş, litologiýa-fasial we geohimiýa faktorlarynyň derňewi. Nebit we gaz boýunça geologiýa barlag işleriniň netijeli ugurlaryny we maksatnamalaryny derňemek).
- Geofiziki usullar bilen Türkmenistanyň çäginiň çuňňur geologiýa gurluşyny esasy kanunalaýyklyklaryny we nebit-gazlylyk mümkinçiliklerini öwrenmek, lokal gurulyşlatyň gözlegi we barlagy, geologiýa-geofizika materiallaryny toplumlaýyn jemlemek esasynda olary çuňňur burawlaýyşa taýarlamak. (Gazylyp alynýan peýdaly zatlaryň ýataklarynyň gözleginiň we barlagynyň geofiziki usullaryny we geologiýa-geofizika materiallarynyň toplumlaýyn düşündiriliş usulyýetini kämilleşdirmek).
- Geologiýa barlag işleriniň tehnikasyny we tehnologiýasyny, önümli guýylary özleşdirmegiň usulyýetini kämilleşdirmek (ýerli çig maly ulanmak bilen buraw erginleriniň täze, ýokary netijeli düzümlerini döretmek. Geçirişiň, guýylary berkitmegiň we önümli gatlaklaryň üstüni açmagyň tehnikasyny we tehnologiýasyny kämilleşdirmek.
- Çuňňur burawlaýyş üçin ilkinji nobardaky obýektleri seçmek maksady bilen. Nebit we gaz boýunça geologiýa barlag işleriniň netijelerini umumylaşdyrmak, gurluş fondunyň derňewini geçirmek nebit-gazlylygyň möçberini çaklamak, geologiýa-geofizika maglumaty EHM-de işlemegiň häzirki zaman tehnologiýasynyň esasynda resurslara geologiýa-ykdysady baha bermek.
- Çun guýylaryň toplumlaýyn gidrogeologiýa we gazdinamiki derňewüni geçirmek (gatlaklary barlap görmek, suwuň, gazyň we suwda erän gazlaryň barlag nusgalyklaryny almak. Flýuidleriň himiki düzümini öwrenmek. Guýylary we gatlaklary netijeli özleşdirmek boýunça teklipler bermek.
Döredilen ýyly: 09.02.1998ý.
Filed under: Bütin Temalar, Ylmy Guramalar |

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Peýdaly maglumatlar [ Hemmesi ]
Kätip 2.1 - sözlükli wersiýa
GirişKätibiň 2.1 synag wersiýasynda köp ulanyjylarymyzyň haýyşy boýunça sözlügi Ajap Sözlügi oflaýn hem ulanyp bolar ýaly funksiýa goşuldy. Hemmämiziň bilşimiz ýaly, hemişe onlaýn bolmak başardanok. Ýöne işler ýerine ýetirilmeli.
Bu synag wersiýasynda diňe rusça-türkmençe we iňlisçe-türkmençe jübüti goşuldy, birinjiden Ajap Sözlük saýtynda iň köp rusça-türkmençe gözlegleri ulanylýar. Bu esasan hem talyplar üçin gerek bolup durýar. Ikinjiden, beýleki dilleri işläp bejermek ýene wagt alar emma geljekde hemme diller oflaýn hem elýeterli bolar. Munuň üstünde işlener nesip bolsa.
Eger şu programmany işledip bilmeseňiz ýa-da başga bir mesele çyksa hat@ajapsozluk.com salgysyndan habarlaşalyň. Ýalňyşlary düzedip, hemme kişä peýdaly bolar ýaly edeliň.
TÄZE FUNKSIÝALAR:
- SÖZLÜGI ÝATDA SAKLAMAK: Iň soňky ulanylan sözlük ýatda saklanar ýaly edildi. Ýagny şu gün "Türkmençe-Rusça" sözlükden "alma" diýip gözlän bolsaňyz, indiki gezek açanyňyzda hem ýene şol jübüt bolar. Muňa goşmaça Sözlük penjiresini goýan ýeriňiz hem şol goýşuňyz ýaly açylar. Gyra süýşüren bolsaňyz, gyrada açylar.
- CTRL+SHIFT+INSERT: Word-üň içinde otyrkaňyz islendik sözüň üstünde wagtyňyz şu üç düwmäni bile bassaňyz, üstünde duran sözüňiz sözlükde gözlener. Mysal üçin, "дрсfг" diýen sözüň üstünde wagtyňyz, "Rusça-türkmençe saýlangy bolsa, onda şol sözlükden gözlener. Gidip syçan bilen Sözlük düwmesine basyp oturmak hökman däl. CTRL+SHIFT+DELETE düwmesi hem Sözlügiň penjiresini ýapýar ýöne häzirlikçe bu funksiýa gowy işlänok. Peýdaly bolsa ulanyp bilersiňiz.
- Bellik: MS Office 2013-de şu funksiýa işlemedi diýip habar geldi. Geljekde ugruna çykarys, häzirlikçe aşakdaky çözgüde serediň.
- GOŞULMALARY AÝRYP GÖZLEMEK: Bilşimiz ýaly her diliň öz goşulmalary bolýar. Şol goşulmalary el bilen aýryp sözlükden gözlejek bolsaň kyn bolýar. Wagt alýar. Şonuň üçin, sözlüge goşulmalary sökýän funksiýa goşuldy. Mysal üçin "görýärsiňiz" diýen sözi gözläniňizde şol söz durşuna tapylmasa onda kök söz ýagny "görmek" gözlenýär. Bu funksiýa türkmen dilinde has gowy işleýär, rus we iňlis goşulmalarynyň üstünde işlemeli.
MS Office 2013 üçin wagtlaýyn çözgütBu çözgüt Makro üçin düwme salgylanmasyny döretmäge esaslanýar.
- Ilki bilen File ->Options->Customize Ribbon diýen ýere girmeli.
- Aşakda çepde Keyboard shortcuts->Customize diýen düwmä basmaly.
- Çykan penjirede sagdaky Categories diýen bölümde iň aşagrak gitmeli we Macros saýlamaly. Şonda sagdaky sanaw üýtgeýär we birtopar makrolaryň atlary görünýär.
- Şol sagdaky sanawdan PutWord diýen funksiýany saýlamaly.
- Soňra edil şol sanawyň aşagyndaky Press new shortcut key diýen meýdança girmeli we isleýän düwmeleriňizi basmaly.
- Soňra Assign düwmesine basyp bellemeli we penjiräni ýapmaly.
- Indi bellän düwmeleriňizi basyp bilersiňiz, şonda sözlügiň penjiresi açylmaly.
Nireden almaly?Kätip 2.1.2 synag wersiýasyny şu ýerden alyp bilersiňiz. Ine: katip_gurna2.1.2.zip (9.36 MB). Kompýuterde gurnalanda 60 MB golaý ýer tutýar.
Eger öň kompýuteriňizde Kätip ulanan bolsaňyz we öňki sözlügiňize täze sözler goşan bolsaňyz, bu sözlük şoň ýerini çalyşýar. Ýöne gurnaýarkaňyz çykýan soraglara dogry jogap berseňiz, öňki faýlyňyza köp söz girizen bolsaňyz olary ýitirmän saklap bilersiňiz. Munuň üçin Kätibiň öňki wersiýalaryna degişli gollanmalara serediň.
Nähili ulanmaly?Sözlügiň ulanylşy örän aňsat. Oňa girmek üçin Kätibi gurnanyňyzdan soň, Maýkrosoft Word-y açyň. Kätip menýusyndan Sözlük saýlaň. Aşakdaky suratdaky ýaly açylýan penjirede Gözle diýen düwmäniň öňündäki meýdança isleýän sözüňizi ýazyň, klawiaturada Eňter düwmesine ýa-da Gözle düwmesine basyň. Sag ýokarda sözleriň sanawy görner. Sözleriň sanawynyň üstüne basanyňyzda çep tarapda sözlük görüner.
Word-yň içindeOflaýn wersiýasyny haýsy platformada nähili ýazmalydygy barada örän köp pikirlendim. Dürli platformalary barlap gördüm. Olary ulananyňdan ulanmanyň gowy diýdirdi. Aýratyn programma hökmünde ýazmagyň deregine, Kätibiň içine täze funksiýa hökmünde girizmegi makul bildim. Munuň birnäçe sebäbi bar. Birinjiden, köp kişide eýýäm Word bar. Onsoň şoň ähli mümkinçiliklerini ulanmak aňsat. Oturyp tutuşlygyna täze programma ýazmagyň bir getirýän uly peýdasy ýok. Düwmä basaňda sözi tapsa esasy zat şol. Kätibiň içindäki funksiýa şony ýerine ýetirýär. Islän adamlar öz düwmelerini goşuşdyryp, ösdürip bilerler. Ikinjiden, köplenç sözlük bir zat ýazyp otyrkaň gerek bolýar. Belki Word-yň içinde bolmagy köp ulanyja amatly bolar.
Indiki ädimlerSözlükçilik hiç haçan gutarmaýar. Ýalňyşlary hemişe düzedip durmaly. Täze sözler goşulyp durmaly. Indiki maksat sözlügi kämilleşdirmek, adamlara gerek ýöne terjimesi ýok sözleri anyklap olaryň terjimesini sözlüge girizmek. Mysal alara, internetde gowy sözlükler kän başga diller üçin ýazylan. Şolaryň gowy taraplaryny mysal alyp, türkmen sözlügini hem ösdüreris nesip bolsa.
Telpek: 5.00/6 ses
Ýüklenýär...
Ýazylan teswirler ( 0 )Teswir ýazmak üçin girmeli


text:
Șu makala 1999-njy ýylda taýýarlanyldy:
Dr. Ownuk, H.: 1991-nji ýylda, tutalitar SSR döwletiniň
dagamagy bilen, Sowet-Soýuzynyň tabynlygyndaky duran 14 döwlet öz
garaşsyzlygyna eýe boldular. Șondan
beýläk bu ýurtlar, daşary ýurtlar bilen özbaşdak halkara diplomatic
gatnaşyklary ýola goýdular. Türkmen döwleti öz ýitiren Oguz-Türki
diýasporasynda dünýäniň dürli künjeklerine ýaýrap ýerleşen türkmen
taýpa-tirelerini taryhda ýene bir gezek yzarlamagy borj edindi. Bu hakda belli-belli
nyşanalar ýüze çykaryldy.
Bu
meseläni öwrenmekligiň ugrunda Türkmenistanyň Ministerler Kabinetiniň ýanyndaky
Taryh Institutynyna belli dereje-de, paý düşdi.
Șol sanda Türkmenistanyň
Hytaý döwleti bilen halkara gatnaşygy ýola goýulandan beýläk, Taryh
Institutyndan ýaş alymlar ol ýere gidip ýokary bilimlerini artdyrmaga
mümkinçilik döredildi. Türkmenistanyň Taryh Institutynyň ýaş alymlaryndan Atdaýew Çary, Maşrykow Serdar we …
dagylar saýlanyp, Hytaý ýurduna okuwa gidmäge taýýarlandylar. Bu alymlaryň berýän maglumatyna görä; mälim boluşy ýaly
türkmenler orta asyrlarda dünýäniň dürli künjeklerinde mekan tutupdyrlar. Șol sanda olar Çin (Hytaý) ýurtlaryna-da, barypdyrlar. Olar “Salyr” we “Uýgur” türkmenleri bolupdyr.
Salyr”
sözi kelassik elipbiýinde; “Salyr-سالئر”, “Salur-سالور”, “Salar-سالار”, “Salir-سالیر”,
“Salgyr-سالغیر”, … ýaly görnüşlerde görkeziýar.
WikiPediA: The Salar people (Salar: Salır; Chinese: 撒拉族;
pinyin: Sālāzú) are an ethnic minority of China who largely speak Salar, in the
Oghuz branch of Turkic languages. Read more ...
Türkmenistan
döwleti Hytaý döwleti bilen diplomatic gatnaşyklaryny ýola goýandan beýläk,
Türkmen talyplaryna ol ýere gidip okuwa girmäge amatly şertler döredildi. Iki
ýurduň arasynda ylmy işgärkleriniň iki-taraplaýyn iş tejribelerini artdyrmak
üçin medeni alyş-çalyşlar ýola goýuldy. Salyr türkmenleri barada Hytaý
gaýnaklaryndan hem beýleki çeşmelerde-de gerekli maglumatlary tapsa bolýar. Bu
barada ýaş alym Çary Atdaýew gerekli maglumatlary özi bilen getiripdir.
Türkmenistanyň
Ministerler Kabinetiniň ýanyndaky Taryh Institutynyň “Dünýä Türkmenleri
Öwreniş” bölüminiň kiçi ylmy işgärinden ýaş alym Çary Atdaýew ilkinji sapar
Hytaýa baryp gelenden soň, şu tema boýunça, Taryh Institutynyň “Dünýä Türkmenleri Öwreniş” bölüminiň
tarapyndan, bu ýaş alym bilen söhbetdeşlik geçirdik. Hormatly okyjylaryň ünsüni
bu geçirilen söhbetdeşlige çekýäris:
Ownuk, H. – Hormatly Çary Atdaýewiç!
Hoş geldiňiz! … Siz Hytaýa göçip giden Oguz-Türkmenleri barada nämeler öwrendiňiz, we olar haýsy ýurtlarda mekan tutup ýaşaýarlar?
Atdaýew Çary – Sag bol! ... Salyrlaryň
Hytaýa göçip baryşynyň XIV – asyryň aýaklaryna degişli bolandygyny bu yerde
mälim bolyar. Bu barada “ Gündogar Halklary” atly akademiki neşiriň awtorlary
şeýle ýazýarlar: “ XIV – asyryň ahyrlarynda “Garaman” urugyndan bolan
Samarkandyň Salyrlary Merkezi Azia göçip, “Tsin Se’ei”-den Günorta böleklerinde
ýerleşipdirler. Salyrlar Hytaýyň Tsin Tiýan “Hun-Huwa’a(Uýur)” awtonom
etraplarynda “Gan-Su”, “Tsin Haý” welaýatlarynyň, “Pekin”, “In Sin”
şäherlerinde ýerleşipdirler. Olaryň köp ýerleşen mekany “Tesin Haý” welaýaty
bolupdyr.
5726-Linxia, City a Mosque and "Huihui Xiang-Su", Pen restaurant at the corner of "Hongyuan-Xin-Cun-Lu", and "Huancheng-Xi-Lu"
Gan
Su” welaýatynda ýaşaýan Sayrlar barada, şol ýerde Hytaý dilinde çap edilen “Gan-Su Șa’O
(Șaşu) Șu-Ju”, ýagny “Gan-Su welaýatynyň az sanly milletleriniň ilatlary” atly kitapda ýazylýar. Șol kitabyň berýän
maglumatlaryna görä; Salyrlaryň esasy ýaýran ýerleri “Tsin-Haý” welaýatynyň
gündogarynda, “Sun-Huwa” awtonom uýezdi hasaplanýar.
Ownuk, H. – Salylaryň jemgyýet sany
barada anyk maglumatlar barmy?
Atdaýew Çary – Ol barada 1988-nji ýylyň Ilat hasabatyna görä; Salyrlaryň sany, Hytaý-da 69000 müň 102 sany adam bolup, olardan 88/1 göterimi “tsin Haý” welaýatynda
ýaşayarlaryň.
Gan-Su
welaýatyndaky Salyrlar 5 müň 111 adam, bu bolsa, bütin ýurtdaky Salyrlaryň 704
göterimini öz içine alýar. Gan Su welaýatynda Salyrlaryň esasy ýaýran ýerleri
“Ji-Și-Șan” uyezdi hem “Lin-Uýa”-Hu-Aý” Awtonom okrugy, “Gan-Șan” awtonom okrugy ýaly ýerlerde oturumlaşypdyrlar. Șeýle hem “Lin-Çzaw” şäherinde hem az sanly Salyrlar ýaşaýarlar. “Ji-Și-Șan” şäheristanynda
(uýezdinde) Salyrlaryň hemmesi 4 müň 12 adam, bu welaýatynyň hemme Salyrlarynyň
78/4 göterimini öz içuine alýar. Galanlary bolsa, “Hu-Aý”, “Dun-Siýan”,
“Bar-An” we “Han” milletleri bolupdyr.
Ownuk, H. - Olaryň ýer-ýurtlarynyň
geografiki durumu hem hojalyk meşgulliýatlary barada bir gürriň berseňiz?
Atdaýew Çary – “Ji-Și-Șan” şäheristanynyň
Demirgazyk – Gündogar bölegi örän sowuk we daglyk bolup, ýer üstiniň “Rlifi”
guruluşy Günorta-Günbatara tarap beýiklik, Demirgazyk-Gündogar jähede tarap
bolsa, peslik bolup, oba hojalygynda esasan “tüwi”, ýeralma(kartoşka)”, “dary”
we beýleki däneli ösümlikler ösdürliýär. Salyr ilatly şäheristan maldarçylykda
uly mekan tutup durýar. Ol ýerlerde goýunlar, atlar, sygyrlaryň önümleriniň uly
göwrimi öndürilýär.
Ownuk, H. - Hytaý da ýaşaýan
Salyrlaryň ýnanç däp-dessurlary nä dereje-de, galypdyr?
Atdaýew Çary – Türkmen taýpa-tireleriň arasynda, Salyr taýpalary ilkinji musu;lman dinine uýanlar bolupdyrlar. Olar örän harby, söweşjeň hem çeper hünärmen adamlar
bolupdyrlar. Olaryň sany müňe golaý adam bolup, “Șin-Haý” welaýatynyň “Sun-Huwaý”
etraplarynda ýerleşipdirler. Golaýda ýaşayan ”Tepbetliler”, “Hu-Aý-Li” lar hem
“Han” milleti bilen guda-garyndaşlyklar edip, örän ýakyn gatnaşykda
bolupdyrlar. Salyrlarda, şu günlere çenli hem ýeli Tepbetlileriň birniçe
edimlery, däpleri saklanyp galypdyr.
Mysal
üçin; eşikleri işkafda saklamak, asawaçlardan asyp goýmak, toý toýlanlarynda,
gelin mündürilen atyň toýnuguna süit sepmek, toýda öýüň içinde dört diwaryň
burujynda “ak daş” goýmak, bularyň hemmesi Salyrlar bilen Tepbetlileriň
arasynda ýygy-ýygy gatnaşyklaryň bolandygyny mälim edýär. Salyrlar başda ownuk
hünärmençilik hem ownuk söwdalar bilen meşgullanypdyrlar. Olar musulman dinine
uýup, birnäçe adatlary, däp-dessurlary “Hu-Aý” milletiniň däp-dessurlary bilen
utgaşdyrypdyrlar.
Zenan
maşgalalar kellelerini ýapyp, açyk reňkli eşikleri geýinýärler. Olar, esasan
tikinçilik işleri bilen meşgullanyp, olary ussatlyk bilen ýerine ýetiripdirler.
Erkek kişileri bolsa, kellelerine çür depeli ak ýa-da, gara reňkli öz boluşly
milli telpek geýinýärler.
Ownuk, H. – Salyrlaryn dil-ýazuw
baradaky ýagdaýlary nähilli?
Atdaýew Çary – Salyrlaryň öz dili hem ýazuwy bar. Olaryň Uýgurlar bilen we beýleki bile ýaşayan az sanly milletler bilen dili goşuluşyp, az tapawutlylygy bar. Salyrlaryň uzak
wagtlap Han millet bilen bile ýaşamagy sebäpli olaryň leksikalarynda-da, onuň
täsirleri duýulyar. Özleriniň bolsa, baý dili bar.
Salyrlaryň
“Sun-Hu-Aý” milleti bilen gatnaşyklarynyň ýakyndan bolmagy sebäpli, olaryň
däp-dessurlaryny tiz-ara, biri-birine ýakynlaşdyrypdyr. Olar häzir hem 30-dan
gowurak “Hu-Aý” familýalaryny ulamnýarlar. “Maý”, “Hu-Aý”, “Și-Si-Yi” we başgalar
arasynda, beýleki bir bölegi bolsa, “Lin-Si-Aý” milletiniň familýasyny
ulanýarelar. Az sanly ýerli “Han” milletinden bolanlar hem ýuwaş-ýuwaşdan
Salyrlaryň ýerlerinde ornaşyp, goşuluşyp gidipdirler. 1590-njy ýyllar töweregi
Salyrlaryň esasy sany 10,000 müňden hem köp ekeni. 1781-nji ýylda bolsa, 6 müňden köp maşgala bolup, umumy sany 30 müňden hem köpelipdir. Șol ýyl ýerli ilatyň wekilleri bilen Salyrlar “Tsin” patyşalygyna garşy gozgalaň turuzupdyrlar.
Ownuk H. – Hytaýda ýaşayan Salyr
türkmenleriniň, taryhda syýasy-jemgyýetçilik hereketleri bolupmy? Eger şeýle
bolan bolsa, onuň nähilli alynyp barylyşy haskda azda-kände gurriň berseňiz!?
Atdaýew Çary - Bolupdyr. 1781-nji ýylda ýerli ilatyň wekilleri bilen Salyrlar “Tsin” patyşalygyna garşy gozgalaň turuzupdyrlar.
Bu
gozgalaň “Sin-Hua” uýezdi bilen “Gan-Su” welaýatynyň arasynda bolupdyr. Ilki
başda oňa mugallymlaryň arasyndaky garşylaşyklar sebäp bolan bolsa, soňlar
ulalyşyp, “Tsin” patyşalygynyna garşy gozgalaňa öwrülipdir. Onda 30 müňe golaý
adam göni “Liançyz-Șu” şäherine ýöriş edipdirler. Bu şäheri eýelänlerinden soň, gozgalaň basylyp
ýatyrylypdyr. Tsin hökümeti gozgalaňçylardan we olaryň maşgalalaryndan gazaply
öç alypdyrlar. Gozgalaňa gatnaşanlary hem olara kömek eden ýigit çykanlaryň
hemmesini ölüm jezasyna sezewar edipdirler. Zenanlary bolsa, “Sin-Tsi-Aşa”
ugradyp, olary çoruwlara we gyrnaklara öwüripdirletr. Olaryň çagalaryny bolsa,
“Ýun-Șaşa” ülkelerine tarap
ugradypdyrlar.
Ownuk, H. – Bu wakalar olaryň
jemgyýet sanyna name täsir galdyrypdyr?
Atdaýew Çary – Bu wakalarda, 5 müňe golaý adam gozgalaňy basylyp ýatyrylandan soň, öldürilýär. Șeýlelikde, bu gyrgynçylyk, ol ýerde ýaşayan Salyrlaryň jemgyýet sanynyň azalmagyna uly
täsir galdyrypdyr. Bu baradaky maglumatlar Nemts (Germanýa) syýahatçysy “Stefan
Ringo”-nyň makalasynda berilýär. /Beýik Azat Edişlik, 1949-njy ýyl./.
“Gan
Su” Salyrlary bilen “Pin-Haý” Salyrlarynyň arasynda ýakyn aragatnaşyklar bolup, biri-birine gelip-gidip durupdyrlar.
Hemişe
golaý gatnaşyk edip, bile ýaşaşmaklary ösüş dereje sine uly täsir edipdir. Ýöne olaryň ösüşleri kadaly bolmandyr. Salyrlar “Beýik Azat Edijilik” söweşden soňky 33 ýylyň içinde 1/1 esse (göterim) köpelipdir. Emma şu 33 ýylyň dine 11 ýylynda
ösüş bolupdyr. Mysal üçin 1059-njy ýyllar “Gan-Su” welaýatynyň Salyrlarynyň
öňki ýylyna garanyňda 3 müň 920 adam azalypdyr. 1960-njy ýylda ýene-de, 3 müň
272 adam köpelipdir. Bularyň hemmesi aram ösüş hasaplanypdyr. 1974-nji ýylda
“Gan-Su” Salyrlary öň ýanyndaky ýyla gasranyňda, ýene-de, 39 müň adam,
1975-nji ýylda bolsa, ondan öňki ýyla garanyňda 488 adam köpelipdir. Iki ýylyň
dowamynda ilatyň sany 10 esse-den, hem artypdyr.
Ýokarda
görkezilen sanlar Gan-Suýdaky Salyrlaryň ösüş göwrümini görkezýär. 1985-nji
ýylda “Ji-Și-Șan” uýezdinde geçirilen barlaglara görä; 1-14 ýaşa çenli ösüş 30/-26 göterim bolupdyr. 65-15 ýaşdakylar
65/1 göterim, 65 ýaşdan ulularyňky bolsa, 4/41 göterim bolupdyr.
Ownuk, H. – Salyrlaryň durmuş toý
däp-dessurlary hakda öwrendiňiz mi?
Atdaýew Çary – Elbetde, ol ýerde Salyrlar Yslam şerigatynyň däp-dessurlaryna tabynlykda, gadymdan ir öýlenmek, ir çykarmak däpleri bolupdyr. Gyza 9 ýaşda, oglana 12
ýaşda toý tutmaga rugsat edilipdir. Durmuşa çykjak gyz öýden çykman oturup, tikin, dokma we beýleki öý işleri bilen meşgullanypdyr. Oglan ilki gyza ýüzik gowşurypdyrlar. Ýöne gyzyň razylygyndan öň esasan onuň ejesiniň-kakasynyň
razylygy, soňra enesiniň hem erkek doganynyň razylygyny alypdyrlar. Gyzyň durmuşa çykjak güni goňşy-golamlar, we geliniň ýakynlary gelip, synlapdyrlar. Onuň gamgyn aýtýan aýdymlaryny diňläpdirler. Onuň aýdymlary esasan, özi üçin
ýagşylyk eden adamlara, toýuna kömek edenlere minnetdarlyk, bagytly gününe
şärik, dogan-garyndaşlaryna bagyşlapdyr.
Gyzy joralary bilen öýden alyp çykýarlar we gaýynyň öňüne ýuwasjadan däne sepeläp, gyzy ata mündürýärler. Soňra mähalläniň bosguny bilen gelini gaýyn öýüne
ugradypdyrlar.
Ownuk H. – Hytaý jemhuriýeti
döredilenden beýläk, täzr esasy kanun boýunça, ýaşlaryň arasynda öýlenme ýaşy
özgeripmi dir?
Atdaýew Çary – Howa, olarda ir öyermek däbi Hytaý jemhuriýeti dikeldilenden soňra düýpli özgeripdir. Toý tutulanda ýaşlaryň öýlenmek düzgüni 17 ýaşa ýetenden soň hasaba
alynyp geçirilýär. Ýurtda her az sanly milletleriň kanun taýdan deň hukuklylygy
goralýar. Salyrlaryň Hytaýda hemmesiniň sany 100 müňden gowurak hasaplanýar.
Ownuk, H. – Bu öwrenişikde nähilli
çeşmeleri peýdalandyň?
Atdaýew Çary – Bu barada köp çeşmeleri bar. Hytaý türkmenleri hakda tapylan gaýnaklar “Gan-Su”, “Șa’O-Șu-Žu”, Gan-Su
welaýatynyň az sanly milletleriniň ilaty” atly kitap Nemts syýahatçysy Stefan
Ringonyň “Salyrlar” atly makalasy, Hytaý Salyrlary barada bize azda-kände
maglumat berýär welin, olaryň täze çeşmeleri bilen entek biziň taryhymyzyň
üstüni ýetirilmeli. Taryhymyz ol maglumatlaryň üsti bilen kämilleşmäge
garaşýar. …
Ownuk, H. – Hormatly Atdaýew Çary! Sizing beren maglumatlaryň üçin köp minnetdar, sag bolyň!
OWNUK, Hangeldi
TÜRKMENISTANYŇ MINISTERLER KABINETINIŇ,
ÝANYNDAKY TARYH INSTITUTYNYŇ ULY YLMY IȘGÄRI,
**********
Dr. Hangeldi Ownuk / neşir: 2014 ý. - Toronto
TARYH YLYMLARYNYŇ KANDIDATY -
Aşgabat - 1999
ý.


text:
Biziň döwrümiziň iň aýylganç belalaryň biri adamyň gysga wagtlyk keýpini göterip biljek zatlaryň agdyklyk etmegidir. Gynansak-da, häzirkizaman adamzadyň köp bölegi halal, agyr zähmetiň rehnedinden lezzet alanyndan aňsatlyk bilen gazanylýan, gysga wagtlaýyn lezzeti ileri tutýar. Neşe sereşdelerine öwrenişmegiň, oňa bütinleý özüňi bermegiň esasy sebäpleriniň biri hem şol ýeňil lezzetiň gaýtalanyp durmagyna bildirilýän islegdir.
Neşekeş adam daşyny gurşap alýan dünýä bilen gyzyklanmagyň deregine diňe neşe ulanmak bilen gyzyklanýar. Neşäniň biziň ägirt uly we gyzykly dünýämiziň ujypsyz bir owunjak bölegidigine düşünmän, oňa bütinleý özüni bagş edýär, diňe şonuň bilen gyzyklanýar. Bu ýagdaý fiziologiki, durmuş, nesil taýdan esaslandyrylan agyr kesele uçradýar.
Neşekeşlik aýratyn bir adam bilen bagly bolman, eýsem tutuş maşgala bilen hem bagly keseldir. Hut şol sebäpli neşekeşiň psihologik taýdan dikeldilmegine ähli maşgala gatnaşmaly we bejergi ulgamlaýyn amala aşyrylmalydyr.
Neşekeş fiziologiki we psihologiki özgertmelere sezewar bolýar. Neşe dura-bara adam bedeniniň dokumalarynyň himiki düzümine ornaşýar. Netijede, adam olara öwrenişýär, sebäbi bu onuň bedeniniň biologiki we himiki deňagramlylygyny saklamak üçin zerur bir şertine öwrülýär.
Fiziologiki üýtgeşmelere bagyr keselleri, köplenç gepatit keseli degişlidir. Mundan başga-da jyns agzalarynyň keselleri, deri ýokançlyklary duş gelýär, merkezi nerw ulgamynyň işi bozulýar.
Ilkibaşda neşe serişdesi keýp üçin ulanylýan bolsa, ol soňra ýaramaz, zyýanly, maýyplyga eltýän endige öwrülýändir! Neşekeş öz ýerine ýetirmeli işlerini, borçlaryny unudýar, unutmasa-da, onuň iş etmäge ukyby, başarnygy kem-kemden ýitýär. Ol diňe neşäniň, ony satyn almak üçin puluň ugrunda enteýär.
Neşe serişdesini ýaňy-ýaňy ulanyp başlan adamyň keýpi sebäpsiz ýygy-ýygydan üýtgäp başlaýar, ol köplenç sustupeslik ýagdaýynda bolýar. Soňky döwürde neşe serişdelerini ulanýanlaryň esasy bölegi ýetginjeklerdir. Şeýle ýagdaýlarda ilkinji alamatlara maşgalada üns berilmelidir. Neşe bilen meşgullanýan ýetginjek maşgala agzalary bilen gürrüňdeş bolmakdan gaça durýar, esasanam – ene-atasy bilen. Ýetginjek özüni günäkär duýýar we özüne temmi berilmeginden gorkýar. Ol töweregindäki bolup geçýän zatlar bilen gyzyklanmagyny bes edýär. Ol asla hereket etmek islemeýär. Ol birnäçe sagadyň dowamynda bir nokada seredip, hiç zat etmän we geplemän ýatyp bilýär. Käte ol saz diňleýär. Mümkin saz ýetginjegiň şol ýagdaýyna laýyk gelýändir.
Neşe serişdesini ulanýan adamyň göreçleri kiçelýär, ol ýörände, iki ýana yranýar, sözleýşi bulaşyk we düşnüksiz bolýar.
Neşekeşlik meselesi esasan oňaýsyz maşgalalarda has ýiti bolýar. Maşgalada ene ýa-da ata hemişe içgili bolsa, günde-günaşa dawa-jenjel höküm sürse, çaga özüni betbagt duýýar, bu ýagdaýdan özbaşdak çykalga gözleýär. Neşe bolsa onuň ýagdaýyny ýeňilleşdirýän, halas ediji bir zat ýaly bolup görünýär...
Elbetde, şeýle maşgalalardaky ýagdaý düşnükli, ondaky meseleler aýan bolup görünýär. Emma göräýmäge sagdyn, gurply maşgalada hem neşekeşlik meselesi ör boýuna galyp bilýär. Şeýle maşgalada ene-ata çagasynyň maddy üpjünçiligine uly uns berýär. Ýöne çagasynyň içki dünýäsi, onuň aladalary bilen gyzyklanmagy bolsa düýbünden unudýarlar ýa-da olar bilen asla gyzyklanmalydyr hem öýtmeýärler.
Maşgaladaky terbiýe şahsyýetiň esasy taraplaryny ösdürýär. Her bir ene-ata çagasyna "agy-garany" saýgarmagy öwretjek bolmaly. Şeýle hem dünýäde ähli zada pul ýa-da maddy nukdaýnazaryndan garaman, ruhy taýdan baha bermegi öwretjek bolmaly.
Maşgalada aýdanyna "ýok" diýilmän terbiýelenen çaga durmuşda, geljekde örän kyn bolýar. Ol öz isleg – arzuwlarynyň aýdan badyna berjaý edilýändigine öwrenişýär, soň hem şony talap edýär. Emma oňa jemgyýetde beýle kanunlar boýunça ýaşamak örän kyn düşýär. Kynçylyklary ýeňip geçmegi bolsa ol asla başarmaýar. Şeýle adam ejizläp, öz durmuşyny ýeňilleşdirmek üçin neşe serişdelerini ulanyp başlaýar, neşe salgymlarynyň dünýäsine aralaşýar.
Elbetde, hiç bir ene-ata çagasynda şeýle häsiýetleri bilip terbiýelemeýär. Ýöne enäniň aşa aladaçyllygy, çagasyna bolan hamraklygy özbaşdak, paýhasly şahsyýetiň ýetişmegine böwet bolýar. Ýeke zurýady bolan maşgaladaky ene-ata hem çagany läliksiretmejek bolmalydyr. Çaganyň ähli diýenini etmegiň geljekde oňa zyýan ýetirip biljekdigini hiç wagt ýadyňyzdan çykarmaň.
Kähalatlard çaga gaharjaň ejesiniň ýumşaklygyna, mährine mätäç bolýar. Ol hemişe hemme aýdylanlar bilen razylaşmagyň garşysyna çykýar. Bir tarapdan – ol ejesiniň hoşamaý sözüne garaşýar, beýleki bir tarapdan bolsa ene-atasyna gaharly, öýke-kineli garaýar. Şeýle ýagdaýlarda hakykaty salgyma öwürmegi başarýan neşe serişdesi çaga deňagramlylygy saklamaga kömek edip biljek ýeke-täk serişde bolup görünýär.
Käte ene-atalar çaga köp zatlary gadagan edýärler. Elbetde, ene-ata çaga näme etmelidigini we nämeden gaça durmalydygyny öwretmelidirler. Ýöne her bir zadyň çeni-çaky barada unutmaly däldir. Çaganyň her bir etjek bolýan hereketine, gyzyklanýan zadyna diňe "bolanok" ýa-da "ýok" diýmek hem nädogrudyr. Çaga öýkeläp ýa-da gaty görüp, özüni erksiz duýýar. Garşylyk görkezen ýagdaýynda bolsa, oňa temmi berilýär. Şeýle çaga ene-atasyna gönüden-göni hiç zat aýdyp ýa-da edip bilmän, neşekeşlige baş goşýar. Ol ene-atasyna şeýdip gaýtawul berýär. Olara öz çagasyny neşe bilen üpjün etmäge mejbur edýär, olaryň erkini elden alýar.
Käbir ene-atalar öz edýän zatlaryna doly düşünmän, neşekeş çagasyna ýardam berýärler. Ony bejertmegiň, oňa gutulmaga kömek etmegiň deregine, onuň diýenini edip, neşe serişdesine pul tapmaga kömek edýärler. Şeýle etmek bilen olar öz gerekligini, çagasynyň özlerine mätäçdigini duýýarlar. Olar öz orunlaryny tutup biljek adamyň ýokdugyny, çagasynyň doly özlerine garaşlydygyny duýmak isleýärler.
Maşgalada bolup geçýän ýaramaz zatlaryň ilki bilen çaga zyýan ýetirýändigini hemişe ýatda saklamaly. Çagalykdan galan psihiki şikes adam ulananda hem oňa zyýan ýetirip, durmuşynda kynçylyklaryň döremegine eltip bilýär. Adamyň susty peselip, ol özüni çykgynsyz bir ýagdaýa düşen ýaly duýýar. Hut şeýle ýagdaýlarda neşäniň hatda bir gezek ulanylmagy hem neşekeşlige eltýär.
Perzent edep görmese, edep görkezmez.
Her bir ene-ata öz çagasyny "Çaga eziz, edebi ondan hem eziz" diýen pähimden ugur alyp, öz ýagşy edim-gylymlary, oňat endikleri bilen terbiýelese, geljekde sagdyn, jemgyýete peýdaly, ilhalar adam ýetişdirip biljekdigine şek-şübhe ýokdur.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
AHHG-nyň Ýerine ýetiriji komitetiniň esasy wezipeleri esaslandyryjy döwletleriň Baştutanlarynyň Geňeşiniň, AHHG-nyň Prezidentiniň we Müdiriýetiniň Aral deňziniň sebitiniň meseleleri boýunça çözgütleriniň iş ýüzünde durmuşa geçirilmegini üpjün etmek; Aral deňzi sebitiniň ekologiýa ýagdaýynyň gowulandyrylmagyna gönükdirilen maksatnamalary we taslamalary işläp taýýarlamak, durmuşa geçirmek, bilermenleriň seljermesini geçirmek bolup durýar. Komitet özüniň şahamçalarynyň, ýörite agentlikleriniň hem-de gaznalarynyň Aral sebitinde ýerleşen AHHG-ny esaslandyryjy döwletleriň çäklerinde durmuş we ekologiýa ýagdaýynyň sagdynlaşdyrylmagy boýunça ýardam bermek işlerini utgaşdyrýar, Döwletara utgaşdyryjy suw hojalyk komissiýasynyň we Durnukly ösüş boýunça döwletara toparynyň alyp barýan işlerine ýardam berýär.
Daşky gurşawy goramak meseleleri boýunça durmuşa geçirilýän çäreleri işjeňleşdirmek maksady bilen, sebitiň ýurtlarynyň ministrlikleri, pudak edaralary, jemgyýetçilik we halkara guramalary, donor-ýurtlary, ekologiýa we beýleki gaznalar bilen hyzmatdaşlygy giňeltmek möhüm ugur bolup durýar. Şulardan ugur alnyp Ýerine ýetiriji komitet AHHG-nyň abraýly düzümlerde halkara guramalarynda wekilçilik etmegini üpjün edýär. Maliýe we beýleki serişdeleri jemleýär, olaryň maksadalaýyk peýdalanylmagyny kepillendirýär, AHHG-nyň esaslandyryjy döwletlere maglumat-seljerme üpjünçiliginde ýardam berýär, habardar etmek hem-de redaksion-neşir işlerini amala aşyrýar. Komitetiň beýleki işleriniň hatarynda esaslandyryjy döwletleriň Baştutanlarynyň we Müdiriýetiň Geňeşiniň mejlislerini geçirmek hem-de maglumatlar taýýarlamak, AHHG-nyň ýerine ýetirýän işi bilen baglanyşykly meseleler boýunça maslahatlary, duşuşyklary, okuw maslahatlaryny we beýlekileri geçirýär.
Mälim bolşy ýaly, deňziň sebitindäki derýalaryň gidrologiýa ýagdaýynyň üýtgemegi Aral meselesiniň ýüze çykmagynyň esasy sebäbidir, XX-XXI asyrlaryň sepgidinde deňizýakasyndaky ýagdaý has çylşyrymly häsiýete eýe boldy hem-de häzirki wagtda dünýä bileleşiginiň üns merkezinde saklanýar. Suw serişdeleriniň oýlanyşyksyz peýdalanylmagy netijesinde emele gelen ekologiýa heläkçiliginiň netijeleri Aral deňziniň sebitinde ýaşaýan millionlarça adamyň durmuşyna oňaýsyz täsirini ýetirdi. Mundan başga-da, deňziň suwunyň çekilmegi netijesinde tebigy serişdeleriň zaýalanmagy, şol sanda kenarýaka sebitleriniň çölleşmegi, tebigy öri meýdanlarynyň hiliniň ýaramazlaşmagy, topragyň şorlaşmagy, netijede bolsa biologiýa köpdürlüligiň peselmegi diňe bir Orta Aziýa üçin däl-de, eýsem, serhetýaka döwletler üçin hem howplydyr. Ýer ýüzünde howanyň ählumumy üýtgemek ýagdaýlary hem bu meseläni ýitileşdirýär.
Bu meseleleriň çözülmegi köp babatda ekologiýa heläkçiliginiň oňaýsyz täsirlerini başdan geçirýän döwletleriň ylalaşykly hereketlerine baglydyr. Şulardan ugur alnyp, öz wagtynda Araly halas etmegiň Halkara gaznasy döredildi, Türkmenistan , Gazagystan, Gyrgyzystan, Täjigistan we Özbegistan bu gaznany esaslandyryjy döwletleridir. AHHG-nyň düzüminde Döwletara utgaşdyryjy suw hojalyk komissiýasy we Durnukly ösüş boýunça döwletara topary döredildi.
2008-nji ýylyň dekabrynda AHHG-a synçy derejesini bermek barada BMG-niň Baş Assambleýasynyň kararnamasy kabul edildi, munuň özi halkara guramalary, donor-ýurtlar, ekologiýa gaznalary bilen hyzmatdaşlygyň işjeňleşdirmegine oňyn täsir etdi. Hususan-da, AHHG-niň çäklerinde “Aral deňzi sebitiň ýurtlaryna kömek bermek boýunça Maksatnama”, şeýle hem BMG-niň Baş Assambleýasynyň 68-nji maslahatynda makullanylan “Aralyň guramagynyň netijelerini aradan aýyrmak hem-de Aral sebitiniň ekologiýa ulgamynyň heläkçiliginiň öňüni almak boýunça çäreleriň Maksatnamasy” tapgyrlaýyn durmuşa geçirilýär.
Türkmenistan AHHG-de başlyklyk etmek bilen sebitiň suw serişdelerini rejeli peýdalanmak hem-de Merkezi Azýia ýurtlarynyň howanyň ählumumy derejede üýtgemegine uýgunlaşmak meselelerine içgin üns berýär. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan BMG-niň durnukly ösüş boýunça “Rio+20” Maslahatynda, BMG-niň Baş Assambleýasynyň 70-nji maslahatynyň çäklerinde geçirilen 2015-nji ýyla çenli döwür üçin durnukly ösüş boýunça BMG-niň Sammitinde, tebigy betbagtçylyklaryň töwekgelçiligini peseltmek boýunça Ýaponiýada geçirilen BMG-niň III Bütindünýä maslahatynda hem-de Koreýa Respublikasynda geçirilen VII Bütindünýä suw forumynda öňe süren başlangyçlary hem şu maksatlara gönükdirilendir.
Olaryň hatarynda Aşgabatda Merkezi Aziýada howanyň üýtgemegi bilen baglanyşykly tehnologiýalar boýunça Sebit merkezini açmak barada teklip bar, merkeziň işlemegi üçin türkmen tarapy Aşgabatda zerur bolan düzümleri hödürlemäge taýýardyr, şeýle hem Araly halas etmek hem-de BMG-niň Suw strategiýasy boýunça BMG-niň ýörite maksatnamasyny işläp taýýarlamak hakyndaky başlangyç bar.
Iýun aýynyň başynda Aşgabatda geçirilen “Daşky gurşawy goramak we Merkezi Aziýada durnukly ösüş ulgamynda hyzmatdaşlyk üçin başlangyç” atly Halkara ekologiýa forumy hem bu möhüm meselä bagyşlandy. Ol Türkmenistanyň Daşky gurşawy goramak we ýer serişdeleri baradaky döwlet komiteti hem-de Merkezi Azýianyň Sebit ekologiýa merkezi tarapyndan guraldy.
Maslahatyň gün tertibine Aral deňziniň sebitiniň ýurtlaryna kömek bermek üçin hereketleriň täze Maksatnamasyny işläp taýýarlamak, AHHG-nyň işiniň hukuk esaslaryny pugtalandyrmak Aral deňzi sebiti boýunça bitewi sebit maglumatlary ulgamy hem-de maglumatlar binýadyny döretmek we Aral deňzi sebiti ýurtlaryna kömek bermegiň gözegçiligi we beýleki meseleler girizildi.
Şeýle hem türkmen paýtagtynda DÖDT-iň ýakynda geçirilen nobatdaky mejlisinde Türkmenistanyň teklibi boýunça häzirki zamanyň ýagdaýlary we wehimleri nazara alnyp “Merkezi Aziýada durnukly ösüşi üçin daşky gurşawy goramak boýunça Sebit maksatnamasyny” işläp taýýarlamak barada çözgüt kabul edildi. Hususan-da, AHHG-a gatnaşyjy ýurtlaryň her biriniň öz tagallalaryny anyk ugra jemlemegi göz öňünde tutulýar. Mysal üçin, suw serişdeleriniň hapalanylmagy boýunça meseleler Gazagystana, ýerleriň ýaramazlaşmagy hem-de çölleşmäge garşy göreş meseleleri Türkmenistana, atmosfera howasynyň ýagdaýyna gözegçilik Özbegistana, dag ekologiýa ulgamlary meseleleri we beýlekiler Gyrgyzystan we Täjigistana berkidiler.
Türkmenistanyň AHHG-a başlyklyk etmeginiň çäklerinde amala aşyrylmagy meýilleşdirilýän iri möçberli çäreler Aral heläkçiliginiň netijelerini ýeňip geçmek bilen baglanyşykly meseleleri çözmekde sebitiň döwletleriniň we dünýä bileleşiginiň hyzmatdaşlygynyň pugtalandyrylmagyna ýardam berer, olaryň bilelikdäki işlerine üznüksiz häsiýeti üpjün eder we anyk netijelere ýetilmegine ugrukdyrmaga mümkinçilik berer.


text:
Türkmenistanyň söwda ulgamynyň ösüşi daşary ýurtlardan getirilýän önümleriň ornuny tutup bilýän önümçilikleri döretmek boýunça wezipeleriň üstünlikli ýerine ýetirilişini görkezýär
2016-njy ýylyň netijeleri boýunça hyzmatlary ýerine ýetirýän pudaklaryň içinde jemi önümiň goşulan bahasynyň ýokary ösüş depgini bolan 14 göterimden gowrak görkeziji söwda ulgamynda hasaba alyndy.
Ozal hem bolşy ýaly, 2016-njy ýylda söwda pudagy ösüşiň durnukly depginlerini saklap, baş wezipäni ýerine ýetirdi – önümçiligiň ösmegine uly täsir etmek bilen, ilatyň harytlaryň we hyzmatlaryň giň görnüşlerine bolan islegini üpjün etdi. 2016-njy ýylda jemi içerki önümiň düzüminde söwdanyň paýy 10 göterimden gowrak boldy (2015-nji ýylda 8 göterime golaý).
Umuman, ýurdumyzyň sarp ediş toplumynda 1,2 milliarddan gowrak manat özleşdirildi, bu bolsa ýyllyk meýilnamadakydan 7 esse köpdür. Şol sanda Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrligi boýunça iki esse ýokary.
Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň maglumatlaryna görä, geçen ýyl döwlet ulgamynda bölek haryt dolanyşygynyň ösüşi 10,6 göterime, döwlete degişli däl ulgamda bolsa 17,5 göterime barabar boldy.
2016-njy ýylda Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrligi boýunça lomaý söwdany hem goşmak bilen umumy söwda dolanyşygy 2015-nji ýyl bilen deňeşdirilende 10 göterim ýokarlandy.
Daşary söwda barada aýdylanda bolsa, eksportuň möçberleriniň uly ösüşi elektrik energiýanyň iberilişinde – 16,7 göterim, mineral dökünleriň iberilişinde – 2,1 esse, sementiň iberilişinde – 8 esse, ýüňüň iberilişinde – 36,6 göterim hasaba alyndy.
2016-njy ýylda 2015-nji ýyl bilen deňeşdirilende, halylar we haly önümleri daşary ýurtlara 19 esse köp satyldy. Oba hojalyk önümleriniň eksport edilişinde möçberleriniň artyşy boýunça ilkinji orunlary bugdaýyň iberilişi – 2,3 esse, miweleriň iberilişi – 68,3 göterim, buýan köküniň ekstraktynyň iberilişi – 44 göterim, gök önümleriň iberilişi – 21,6 göterim eýeledi.
Türkmenistanyň importy 2016-njy ýylda 2015-nji ýyldaky bilen deňeşdirilende, 6,2 göterim peseldi. Döwletimizde daşary ýurtlardan getirilýän önümleriň ýerini tutup bilýän önümçilikleriň ösüşi ýurdumyza getirilýän käbir önümleriň görnüşleriniň möçberlerini azaltmaga mümkinçilik berdi. Ine, sarp ediş harytlarynyň getirilişi agzalýan döwürde 9,2 göterim azaldy. Şunda azyk önümleriniň getirilişi 20,4 göterim peseldi.
Şeýle hem mebel önümleriniň getirilişi 20 göterim azaldy. Ýurdumyzda mebel önümçiligi esasan Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalary bolan hususy kärhanalaryň meşgullanýan işleridir.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi


text:
Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş banky karzlaşdyrmanyň indiki görnüşlerini hödürleýär:
Sarp ediş karzy
Sarp ediş karzyny almaklygyň düzgünleri:
Sarp ediş karzyny almaklyk üçin zerur resminamalar:
- Pasportyň nusgasy (asyl nusgasy)
- Ýaşaýyş jaý ulanyş edarasyndan görnüş №3 resminamasy
- Işleýän ýerinden resminama (haçandan bäri, kim bolup we näçe aýlyk alýar)
- Iş ýerinden häsiýetnama
- Zähmet depderçesiniň nusgasy (işgärler bölümi tarapyndan tassyklanan bolmaly
- Girew üpjünçiligi
- Karz hakyndaky ýüztutma
Awtokarzlaşdyrma - awtoulag dükanyndan satyn alnan awtoulaglar uçin karzlar
Awtokarzlaşdyrma karzyny almagyň düzgünleri
* 50 000 manada çenli
Karzlar Türkmenistanyň milli pulunda berilyär.
Karzlar hem gysga möhletli, hem uzak möhletli häsiýete eýe bolup biler.
Karz bermegiň jikme-jik şertleri bilen Siz gös-göni bankda tanyşyp we Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş bankynyň Şahsy taraplara karz bermek bölüminiň işgärlerinden hünärli maslahat alyp bilersiňiz.


text:
Türkmenistanyň şekillendiriş sungaty muzeýiniň giň zallarynyň birinde „Suw damjasy – altyn dänesi“ baýramcylygy mynsybetli sergi guraldy. Onda cekilen suratlar, keramika, heýkeller, gobelenler görkezilýär.
Bütewi çeperçilik taglymlar bilen birleşýän suratkeşleriň portret, peýzaž, natýumort eserleri köp manyly bolup, türkmen topragyny bagy bossanlyga öwürýän suwuň gymmatyny, onuň ýaşaýşyň gözbaşydygyny açyp görkezýär. Sergidäki suratlaryň birnäçesi Hazar deňiz suwuna hem-de onuň çäksiz giňişliklerine bagyşlanypdyr.
Sergide gobelen usulynda döredilen eserleriň hem birnäçesi bar. Olaryň biri „Keýik okara“ – çöllükde ösýän bu täsin ösümlik, onuň syrdam baldaklaryny bezeýän tebigy käselere dirilik suwunyň ýygnalyşy hakynda gürrüň berilýär. Şol piýalalardan eýjejik jerenler suw içmäge gelýärler.
02 апреля 2013
birinji duran surat gwy çekilipdir, bäsleşige goşmaly ekeniňiz, suratlaryňz manysay bilen bile gabat gelýär bu sergä gidip göräýmeli, haladym


text:
Ýakynda Türkmen döwlet ulag we aragatnaşyk institutynda «Ýylyň talyby» döwlet bilim bäsleşiginiň ýeňijileri yglan edildi. Olara Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň Diplomlary hem-de Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkeziniň sowgatlary gowşuryldy. Bäsleşigiň baş baýragyna S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersitetiniň agronomçylyk fakultetiniň oba hojalyk ekinleriniň seçgisi we tohumçylyk hünäriniň 4-nji ýyl talyby Yslam Mommadow mynasyp boldy.
«Ýylyň talyby» döwlet bilim bäsleşigi Türkmenistanyň Bilim ministrligi hem-de Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkezi tarapyndan guralýar. Bäsleşigiň döwlet tapgyryna ýokary okuw mekdeplerinde geçirilen deslapky tapgyrlarda ýeňiji bolan talyplar gatnaşdylar.
Bäsleşigiň döwlet tapgyry 3 günüň dowamynda geçirildi. Birinji güni S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersitetinde bäsleşigiň şertlerine görä, öňünden tabşyrylan resminamalar boýunça talyplaryň üstünliklerine baha berildi. Şeýle-de, olaryň kompýuter tehnologiýasy boýunça bilimleri barlanyldy. Ikinji güni Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersitetinde taryh, türkmen dili dersleri boýunça bäsleşik guraldy. Üçünji güni bäsleşik Halkara türkmen-türk uniwersitetinde iňlis dili dersi boýunça dowam etdi. Bu ýerde talyplar erkin tema boýunça çykyş etdiler.
Yslam Mommadow erkin tema boýunça çykyşynda öz hünärini, bilim ojagyny wasp edip, «Arzyly kesbim» atly goşgyny labyzly okady. Bu hem onuň öz hünärini söýýändigini we ony ürç edip öwrenýändigini görkezýär.
Yslam 2006-njy ýylda Mary welaýatynyň Murgap etrabynyň 22-nji orta mekdebini tamamlaýar. 2008—2010-njy ýyllarda Watan gullugynda bolýar. Şol ýyllarda-da oba hojalygyny söýýän ýigit bu ugurdan ýokary bilim almagy ýüregine düwýär. 2011-nji ýylda S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersitetine okuwa girýär.
Eýýäm mekdep ýyllarynda Yslam biologiýa dersi boýunça ders bäsleşiklerine gatnaşyp, üstünlikleri gazanýar. Talyplyk ýyllarynda-da birnäçe bäsleşiklerde şowly çykyş edýär. Ol şu ýyl Açyk halkara internet olimpiýadasyna informatika we ekologiýa dersleri boýunça gatnaşyp, III derejeli Diplomlara we medallara mynasyp boldy.
Yslam Mommadow «Güýzlük bugdaýyň täze sortlarynyň ösüş aýratynlyklary» atly ylmy işiniň üstünde işleýär. Ol şu işi bilen ýaş alymlaryň we talyp ýaşlaryň arasynda geçen ýylda geçirilen ylmy bäsleşikde 1-nji orna eýe boldy. Geljekde-de oba hojalyk ekinleriniň seçgisini, tohumçylygyny ösdürmek, ylmy esasda kämilleşdirmek boýunça ylmy işleriň üstünde işlemegi maksat edinýär. Ol genetika, molekulýar biologiýa, biotehnologiýa ylymlary bilen hem içgin gyzyklanýar. Oba hojalyk ekinlerini ösdürip ýetişdirmegiň gidroponika usuly, ýagny topraksyz ekinleri ýetişdirmek bilen bagly tejribeleri geçirip, bu ugurda bilimini artdyrýar.
Yslam okaýan bilim ojagynda atly talyp hakynyň eýesi. Ol ýurdumyzyň ýokary okuw mekdepleriniň talyplarynyň arasynda guralan «Akyl giňişligi» telebäsleşigine öz toparynyň toparbaşysy bolup gatnaşdy. Bu topar telebäsleşigiň tapgyrlarynda Kuboga we 1-nji ýere mynasyp boldy.
Zehinli talyp okuwyndan daşary sportuň düzzüm, şahmat, şaşka görnüşleri bilen gyzyklanýar. Ýokary okuw mekdepleriniň arasynda geçirilýän uniwersiadalara işjeň gatnaşyp, ýeňiji bolýar.
Ýurdumyzyň oba hojalyk neşirlerinde, şol sanda «Bereketli toprak» gazetinde Yslam Mommadowyň agzalan ylmy işi, şeýle-de gowaça, mekgejöwen ösdürip ýetişdirmek bilen bagly makalalary, oba hojalygyndaky ylmy-barlag işlerine synlary okyjylara ýetirildi.
Biz hem uly yhlasly hem-de zehinli talybyň geljekde-de uly üstünlikleri gazanmagyny, ylym-bilim, durmuş ýolunyň ýagty bolmagyny arzuw edýäris.


text:
Aktual Meseleler
Siriýadaky çakynyşyksyz zolaklardan biri bolan Idlibde başdan geçirilen soňky çaknyşyklar Astana tapgyryny çykgynsyzlaşdyrýar
Atatürk uniwersitetiniň Halkara gatnaşyklar bölüminiň ylmy işgäri, Dr. Jemil Dogaç Ipegiň Türkiýe-ÝB gatnaşyklary baradaky synyny dykgatyňyza ýetirmekçi
Ýyldyrym Beýazyt uniwersitetiniň Syýasy ylymlar fakultetiniň dekany Professor Kudret Bülbüliň Iýerusalim baradaky synyny dykgatyňyza ýetirýäris
Prezidentiň Metbugat sekretary Ibrahim Kalynyň Daily Sabah gazedinde çap edilen 13.01.2018 senenamaly makalasy
Ýyldyrym Beýazyt uniwersitetiniň Syýasy ylymlar fakultetiniň dekany Professor Kudret Bülbüliň mesele baradaky synyny dykgatyňyza ýetirýäris
"Eýranda mundan soň nämeleriň boljakdygy. Aksiýalaryň gerimi ýaýbaňlanarmy, ýa-da bes edilermi?"
Prezident Erdogan gün tertibiniň ileri tutulýan ugurlary barada beýanat berdi
Ýyldyrym Beýazyt uniwersitetiniň Syýasy ylymlar fakultetiniň dekany Professor Kudret Bülbüliň mesele baradaky synyny dykgatyňyza ýetirýäris
Prezident R.T.Erdogan “Trampyň ýerliksiz kararyndan el çekmegine garaşýarys” diýdi
Siriýada 2011-nji ýylda başlan içerki uruşdan soň millionlarça adam ýurduny terk etmäge mejbur boldy
Şu gün Adam hukuklarynyň Bütin dünýä gününi belläp geçýäris


text:
Türkmen metbugatynda çap edilen maglumata görä, Türkmenistanyň Baş arhiw müdirliginiň ýolbaşçysy Maýa Mollaýewa 78 ýaşynyň içinde pensiýa çykmagy sebäpli wezipesinden boşadylypdyr.
Sowet döwründe Kommunistik partiýanyň ýokary derejeli wezipelerini eýelän Maýa Mollaýewa kommunistik režim dargandan soň hem syýasatdan gitmän, ýokary wezipelerde galdy.
Türkmen metbugatynda 15-nji aprelde berlen maglumata görä, pensiýa çykmagy bilen bagly Türkmenistanyň Baş arhiw müdirliginiň ýolbaşçysy wezipesinden boşadylan Maýa Mollaýewanyň ornuna Gülälek Hanberdiýewa bellenipdir.
TDU-den başlanan ideologiýa ýoly
Mary welaýatynda 1934-nji ýylda dünýä inen Maýa Mollaýewa sowet döwründe ýokary derejeli wezipeleri eýelän sanlyja türkmen zenanlaryň biri boldy. Türkmen-sowet ensiklopediýasynda berlen maglumatlara görä, ol 1957-nji ýylda taryh-ýuridik fakultetini tamamlap, iki ýyl TDU-de mygallym bolup işleýar.
1959-njy ýylda Maýa Mollaýewa komsomolda ýokary derejeli wezipeleri eýeläp, partiýa boýunça karýerasyna başlaýar. Şondan bäri, tä Türkmenistan garaşsyzlygyny yglan edýänçä, Maýa Mollaýewa Türkmenistanda sowet ideologiýasyny ýöreden esasy şahslaryň biri boldy.
Türkmenistanyň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazow 2004-nji ýylda eden çykyşlarynyň birinde M.Mollaýewanyň Kommunistik partiýanyň prinsiplerini gyşarnyksyz ýerine ýetirendigini we beýlekilerden-de şony talap edendigini ýatlapdy.
Ol, hususan-da, şeýle diýipdi: “Birwagt, 1982-nji ýylda, men Aşgabat gorkomynyň birinji sekretarydym. Maýa Mollaýewa-da Merkezi Komitetiň ideologiýa boýunça sekretarydy. Ol bir gezek gorkoma – plenumymyza bardy. Onsoň, meniň bir häsiýetim bar, men familiýany tutanymda ‘Orazow tur, Durdyýew tur, şuny aýt’ diýip soraýaryn. Maýa Mollaýewa birden gögerip başlady. Onsoň, ol durup bilmän ‘Sapar Ataýewiç, bu medeniýetli däl, ýoldaş diýip ýüzlenmeli’ diýdi”.
Türkmenistanly žurnalist-edebiýatçy Döwletmyrat Ýazgulyýew ýurtda nähili syýasy režimiň bolandygyna garamazdan, Maýa Mollaýewanyň hemişe ideologiýa hyzmat edip gelen zenan hökmünde özüni tanadandygyny belledi: “Maýa Mollaýewa üç döwre hyzmat eden adam. Ol Sowet Soýuzy döwründe hem ideologiýa, hem agitasiýa bölüminiň sekretary bolup işledi. Garaşsyzlygymyzyň başky ýyllarynda ony Nyýazow Türkmen döwlet Baş arhiw müdüri wezipesine belläpdi”.
Nyýazowyň ideologiýasyna-da ygrarly boldy
Syýasy karýerasy bilen bir hatarda Maýa Mollaýewa bilimini hem dowam etdirip, 1965-67-nji ýyllarda Jemgyýetçilik ylymlary akademiýasynyň aspiranty bolýar. Sowet döwri ylym we medeniýet, propaganda we agitasiýa boýunça ýokary derejeleri eýelän Maýa Mollaýewa “Zähmet gyzyl baýdak” ordeni we “Zähmetde edermenligi üçin” diýen medal bilen-de sylaglanýar.
Ol türkmen intelligensiýasynyň arasynda “Türkmenistanyň Kommunistik partiýasynyň iň soňky sekretary” diýen ada eýe boldy. Türkmenistan garaşsyzlygyny yglan edensoň, şol döwür ýaşy 60-a ýakynlan Maýa Mollaýewa Nyýazowyň ideologiýasyny ýöredip başlaýar.
Türkmenistandaky “Rus jemgyýetiniň” ýolbaşçysy, Maýa Mollaýewa bilen işleşen Anatoliý Fomin sowet döwründe “Ruslar bize ýol açan halk” diýip ýören Maýa Mollaýewanyň Türkmenistan garaşsyzlygyny yglan edensoň, “Ruslar bizi basyp alypdylar” diýendigini ýatlaýar.
Ýerli synçylaryň käbiri 1990-njy ýyllaryň başlarynda Türkmenistanyň Baş arhiw müdürliginiň ýolbaşçysy wezipesine bellenen Maýa Mollaýewany Nyýazowyň şahsyýet kultuny döretmäge uly goşant goşan adamlaryň biri hasaplaýarlar.
Bu barada türkmenistanly žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew şeýle diýdi: “Maýa Mollaýewa ýokardan gelen islendik görkezmäni berjaý edip, galp terjimehal döretmäge gatnaşan adam. Mysal üçin, Nyýazowyň özi 1990-njy ýylda meniň kakam buhgalter, ejem ýönekeý öý-hojalykçy diýip aýdan bolsa, soňra onuň kakasy mugallym boldy, urşa gatnaşdyryldy”.
Žurnalist Ýazgulyýew Maýa Mollaýewa döwlet arhiwine ýolbaşçylyk edip başlansoň, arhiwiň taryhçylar, ýazyjylar, žurnalistler üçin elýeterli bolmagyny bes edenligini-de belleýär.
Häzirki ideologiýa goşan goşantlary
Saparmyrat Nyýazow ýogalansoň, Türkmenistanyň täze prezidentiniň ýanynda Sungat we medeniýet işleri boýunça ýörite komissiýa döredildi. Häkimiýet başyndakylar Türkmenistanyň Baş arhiw müdirliginiň ýolbaşçysy wezipesi bilen bir hatarda Maýa Mollaýewany bu komissiýa hem jogapkär işgär edip bellediler.
Netijede, käbir ýerli synçylaryň tassyklamagyna görä, Maýa Mollaýewa makullamasa, ýurtda ýazylýan çeper kitaplara, teatr sahnasynda goýulmaly drama eserlerine, kinossenarilere ýol berilmeýärdi.
Çehiýanyň Karlow Uniwersitetiniň professory, Merkezi Aziýa boýunça bilermen Slawomir Horagyň türkmen ideologiýasynyň däpleri barada ýazan makalasynda Gurbanguly Berdimuhamedowyň şahsyýet kultuny döretmäge niýetlenen maglumatlaryň ählisiniň ýurduň Baş arhiw müdirligi hem Türkmenistanyň prezidentiniň arhiw fondy tarapyndan çap edilendigi aýdylýar.
Hut şol sebäpli-de, žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew Maýa Mollaýewa ýaly ähli režimlere wepaly hyzmat edýän adamlaryň pensiýa ugradylyp, ýaşlara ýol açylmagyna oňyn alamat hökmünde baha berdi.


text:
Mekdep okuwçylary her ýyl geçirilýän ders bäsleşiginiň etrap tapgyrlaryna taýýarlanýarlar
Orta bilim berýän hem-de ýöriteleşdirilen mekdepleriň 9-11-nji synp okuwçylarynyň gatnaşýan ders bäsleşigi dowam edýär. Aň-bilim bäsleşigi, däp bolşy ýaly, birnäçe tapgyrlarda geçirilýär. Bu bäsleşige 2017-nji ýylyň dekabr aýynyň ahyrynda badalga berildi.
10-11-nji ýanwarda mekdebiň çäklerinde geçirilen bäsleşigiň ýeňijileri etrap derejesindäki tapgyra gatnaşarlar. Ol tamamlanansoň, fewralda paýtagtymyzda we welaýat merkezlerinde guraljak indiki tapgyra taýýarlyk görmäge başlanylar. Mart aýynda ders bäsleşiginiň jemleýji – döwlet tapgyry geçirilip, ol her taraplaýyn bilimli we maksada okgunly türkmen okuwçylaryny kesgitlär.
Ders bäsleşigi okuw dersleriniň on ugry: fizika, matematika, informatika, himiýa, biologiýa, türkmen, iňlis we rus dilleri, taryh we geografiýa boýunça geçirilýär.
Her tapgyrda ýokary synp okuwçylarynyň bilimine hatarynda abraýly terbiýeçiler bolan ýörite topar baha berýär. Okuwçylaryň mugallymlarynyň pikirine görä, bilim ulgamynyň özgerdilmeginiň, okuwlara täzeçil öwrediş usullarynyň hem-de multimediýa tehnologiýalarynyň ornaşdyrylmagynyň netijesinde mekdep okuwçylarynyň bilim derejesi ýokarlanýar, olaryň dünýägaraýşy giňeýär, degişlilikde bolsa bäsleşigiň ders tapgyrlarynda çagalaryň gyzgalaňly çemeleşiş derejesi artýar.
Mälim bolşy ýaly, döwlet we halkara ders bäsleşikleriniň ýeňijileri Ýokary we ýörite orta okuw mekdeplerine girmekde artykmaçlykdan peýdalanýarlar.
5-nji ýanwarda badalga alan we däp boýunça ähli welaýatlarda hem-de paýtagtymyzda guralan bilim ulgamynyň işgärleriniň maslahatlarynyň barşynda mekdep okuwçylarynyň aň-bilim we döredijilik taýdan ösüşini höweslendirmek, daşary ýurt dilleriniň okadylyşyny kämilleşdirmegiň maksatnamasyny durmuşa geçirmek, häzirki zaman usullaryny ornaşdyrmak boýunça işleriň möhüm ugurlary ara alnyp maslahatlaşylýar.


text:
"Hormatly lukman! Men 16 ÿaşymda. Boýum 182 sm. Men boýumy indi ösdüresim gelenok. Boýy ösdürmezligin ýoly barmyka?"
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Boýuň ösmegi nesil yzarlaýjylyk häsiýete hem eýe bolup, elbetde boýuňyz ene-ataňyzyň boýlarynyň görkezijilerine görä ösüp biler.
Adamynyň boýy beýnidäki gipofiz mäziniň öňki böleginiň işläp çykarýan somatotrop gormonynyň täsiri bilen ösýändir. Nesil yzarlaýjylyk sebäpler bolmanda, bu gormon beýniniň şikeslenmelerinde, gipofiziň täze döremelerinde aşa köp işläp çykarlyp biler.
Ýörgünli bolan pikirlere görä, boýuň ösmegini togtatmak üçin berhiz tutmak, kalsiý mineralynyň kabul edilşini çäklendirmek dogry hasaplanýar. Ýöne bu beýle däldir.
Boýuň ösmegini togtatmak maksady bilen testosteron gormonyny belleme çäresi hem geçirilýär. Ondan başga-da, sport bilen meşgullanyp, myşsalary türgenleşdirme hem maslahat berilýär. Şeýle edilende, biz gormonyň täsirini bedeniň "ýasylaýyn ösmegine" tarap öwürýäris we boý uzyn bolup görünmeýär.
Boýuň aşa ösmeginiň sebäbini anyklamak üçin endokrinolog lukmanyna ýüz tutmak zerurdyr. Ol siziň gormonal durkuňyzy öwrenip, boýuň ösmeginiň sebäplerini anyklamaga we degişli çäreleri kesgitlemäge kömek edip biler.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Orsýetiň resmileri Moskwadan gündogar tarapda otlynyň awtobusy kakmagynyň netijesinde 19 adamyň, esasan Özbegistanyň raýatlarynyň wepat bolandygyny aýdýarlar.
Regional polisiýasy çaknyşygyň Moskwadan 190 kilometr uzaklykda ýerleşýän Wladimir şäheriniň golaýynda 6-njy oktýabrda ýerli wagt bilen 3:30 töwereginde bolandygyny habar berdi.
Ulagyň belgisi Gazagystana degişli. Gazagystanyň Daşary işler ministrliginiň metbugat-wekili Anuar Žainakow awtobusyň içinde 55 özbek raýatynyň we gazagystanly iki sürüjiniň bolandygyny habar berdi. Maglumatda azyndan bir çaganyň wepat bolandygy we azyndan bäş adamyň ýaralanandygy aýdyldy.


text:
I'slamhan ai'yp soqqysynan en' u'zdіk gol avtory atag'yna u'mіtker
QKFL ai'yp soqqysynan en' a'demі goldyn' avtoryna say'alnama ju'rgіzy'dі bastady.
Qazaqstan ka'sіpqoi' fy'tbol li'gasy kezektі say'alnamany bastady. Bul joldy say'alnamada janku'i'erler Premer-li'ganyn' 2017 jylg'y may'symynda ai'yp soqqysynan a'demі gol soqqan oi'yns'yny anyqtamaq. Almatylyq «Qai'rattan» bul tіzіmge komanda kapi'tany Bay'yrjan I'slamhannyn' pavlodarlyq «Ertіs» qaqpasyna soqqan goly endі.
Say'alnama QKFL-nyn' resmi' sai'tynda o'tіp jatyr.


text:
Daşkentde (Özbegistan) 18 ýaşa çenli ýetginjekleriň arasynda 17 ýurtdan—Hytaýdan, Hindistandan, Wýetnamdan, Birleşen Arap Emirliklerinden, Şri-Lankadan we beýlekilerden 400-e golaý türgeniň gatnaşmagynda küşt boýunça Aziýa çempionaty tamamlandy. Ýaryşlaryň barşynda watandaşlarymyz medallaryň altysyny—iki kümüş we dört bürünç medal gazandylar.
Ýurdumyzyň sportda gazananlarynyň üstüne iki kümüş we bir bürünç baýraga mynasyp bolup, Leýla Şöhradowa uly goşant goşdy. Bu üstünligi ol degişlilikde her göçümden soň 30 sekunt goşulmak bilen bir döwe 1,5 sagat “arassa” wagt berilýän nusgawy görnüşde, blis (bäş minut goşmak iki sekunt) we rapide (15 minut goşmak 10 sekunt) görnüşinde gazandy.
Türkmen toparynyň düzüminde hormat münberine iki ýola – ikinji we üçünji basgançagyna Azat Nurmämmedow (14 ýaşa çenli topar) çykdy. Ýene-de bir bürünç medaly Saparmyrat Atabaýew (18 ýaşa çenli) gazandy.


text:
Häzirki wagtda Türkmenistanyň Daşky gurşawy goramak we ýer serişdeleri baradaky Döwlet komiteti halkara guramalary bilen bilelikde aşakdaky taslamalary ýerine ýetirýär:
- Türkmenistanda Monreal Teswirnamasynyň ýerine ýetirilmeginiň institusional güýjüni ýokarlandyrmak we GHFU ulanyşykdan tapgyrlaýyn ýok etmek”, 4-nji Faza
- Türkmenistanda milli we ýerli derejelerde daýhan hojalyk ulgamynda howanyň üýtgemegi bilen bagly ýüze çykýan meselelere jogap çäreler
- “Türkmenistanyň gurak sebitlerinde oba hojalygy bilen meşgullanýan ilatyň howanyň täsiri bilen bagly durmuş-ykdysady ýagdaýlarynyň durnuklylygyny üpjün etmek”
- Howanyň üýtgemegine uýgunlaşma hökmünde ýerli ilatyň durmuşyny gowulandyrmak üçin Amyderýa zolagynyň ýer we tokaý baýlyklaryny dolandyrmaga ekoulgamlaýyn çemeleşmek.


text:
Sport
Futzal boýunça milli birinjiligiň ýeňijisi belli boldy
Çempionatda ýaryşyň sebit tapgyrlaryndan üstünlikli geçen güýçli toparlaryň sekizisi çykyş etdi. Olar iki topara bölünip, aýlaw görnüşli ýaryşda ýarym finala çykmak ugrunda bäsleşdiler.
Aşgabatda diplomatik wekilhanalaryň toparlarynyň arasynda ýaryş geçirildi
„Galkynyş“ we „Türkmenistan“ sport toplumlarynda geçirilen kiçi futbol boýunça ýaryşa jemi 10 topar: BMG-nyň Wekilhanasynyň, Eýranyň, Gazagystanyň, Russiýanyň, ABŞ-nyň, Täjigistanyň, Ukrainanyň ilçihanalarynyň, Kataryň we ÝeHHG-nyň bielelşen, şeýle hem Türkmenistanyň DIM-niň toparlary gatnaşdylar. Birinji orny Russiýa Federasiýasynyň ilçihanasynyň topary, ikinji ýeri gazak diplomatlary, üçünji orny ABŞ-nyň ilçihanasynyň topary eýelediler.
Skaýranning boýunça Türkmenistanyň Kubogy ugrundaky ýaryşlaryň jemleri jemlenildi
Bäsleşikler Çandybil şaýolundan “Türkmenistan” Teleradiogepleşikler merkezine çenli Saglyk ýoly boýunça geçirildi. Türgenler jemi beýikligi 1320 metre golaý bolan 18 kilometrden gowrak aralygy geçdiler.
Türkmen türgenleriniň dünýä derejesinde nobatdaky medallary
Adatça, birinjiligiň ahyrynda agyr we has agyr agram derejede medallar üçin bäsleşildi.
Türkmen taekwondoçylary Minskide geçirilen Söweş sungaty oýunlarynda şowly çykyş etdiler
Goşanyýaz Durdyýewden, Orazmyrat Çaryýewden, Gaýgysyz Atabaýewden, Annamyrat Goşanyýazowdan we Serdar Hydyrowdan ybarat türkmen taekwondoçylarynyň topary iki görnüş: toparlaýyn (toplumlaýyn maşklar) tulda we toparlaýyn sparringlerde oňat netijeleri görkezdi. Ýurdumyzyň ýygyndy topary agzybir we sazlaşykly hereket edip, bürünç medallaryň ikisini eýeledi.
Türkmen agyr atletikaçylary dünýä çempionatynda kümüş medallaryň 4-sini we bürünç medallaryň hem 2-sini eýelediler
Erkekleriň arasynda agyr atletikaçy Rejepbaý Rejepow 77 kilograma çenli agramda çykyş edip, silterläp we itekläp götermekde jemi 352 kilogram netije görkezip, ikinji orna mynasyp boldy. Ol şu ýyl ýaşlaryň arasynda dünýäniň çempiony bolan ABŞ-ly Harrison Deýs Maurusdan 4 kilogramy artyk göterip, öňe saýlandy we Rio—2016 Olimpiadasynyň bürünç medalynyň eýesi Mohamet Mahmuddan bolsa 9 kilogram agramy pes göterdi.
Türkmen pälwanlary Stambulda geçirilýän dünýä çempionatynda şowly çykyş edýärler
4-nji dekabrda tamamlanýan dünýä birinjiligine 35 ýurtdan türgenleriň 270-si gatnaşýar.
Türkmen taekwondoçylarynyň üstünligi
Bu däp bolan ýaryş başa-baş söweşleriň Olimpiýa oýunlaryna girmeýän görnüşlerini birleşdirip, ahyrky netijede olary Olimpiýa görnüşleriniň derejesine ýakynlaşdyrmak üçin halkara derejesinde öz mümkinçiliklerini barlamaga ýagdaý döredýär.
Kristina Şermetowa - agyr atletika boýunça dünýä çempionatynda kümüş medalyň eýesi
Däp bolşy ýaly, türgenleriň arasynda ilki ştangany çekip galdyrmak boýunça bäsleşik boldy. Şunda Türkmenistanyň ýygyndy toparynyň wekili 91 kilorgam netije bilen üçünji orny eýeledi, biziň türgenimizden Rio-2016-nyň olimpiýa çempionlary Sopita Tanasan (Tailand), Sýuý Şuszin (Hytaý Taýbeýi) üstün çykdylar.
Paýtagtymyzda pauerlifting boýunça maýyplary goldamak Merkeziniň Kubogy ugrunda ýaryş geçirildi
Erkekler we zenanlar toparlary ýaryşyň baş baýragy ugrunda bäsleşdiler. Ýeňiji absolýut netije boýunça kesgitlenildi. Zenanlaryň arasynda 61 kilograma çenli agramda çykyş eden halkara derejeli sport ussady Walentina Simakowa garaşylyşy ýaly, 85 kg agramly ştanga göterip, ýaryşyň çempiony boldy. Ol 2013-nji ýylda Antwerpende (Belgiýa) geçirilen dünýä birinjilignde altyn medal (WDFPF ugry) we 2014-nji ýyldaky Aziýa paralimpiadasynda (Koreýa Respublikasy) kümüş baýrak eýeläpdi.


text:
Türkmen wekiliýeti «John Deere» kompaniýasynyň zawodlarynda boldular
Şu günler Maýyn boýundaky Frankfurt şäherinde geçirilýän “Türkmenistan-Germaniýa: geljegi uly hyzmatdaşlygyň mümkinçilikleri” atly bilelikdäki işewürlik maslahatynyň öňüsyrasynda ýurdumyzyň birnäçe ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň hünärmenleri GFR-iň iri maşyngurluşyk käphanalaryna baryp gördüler. Türkmen wekiliýeti Mangeým, Bruhzal hem-de Swaýbrýukken şäherlerinde ýerleşýän «John Deere» kompaniýasynyň iri zawodlarynda bolup, işleriň guralyşy we çykarylýan önümler bilen tanyşdylar, şeýle hem Kaýzerslautern şäherindäki Ýewropa tehnologiýalar we innowasiýalar merkezine baryp gördiler.
«John Deere» kompaniýasy ýurdumyzyň obasenagat toplumynyň öňden gelýän hem-de ygtybarly hyzmatdaşlarynyň biridir. Dünýä belli amerikan kompaniýasy indi 20 ýyldan gowrak wagt bäri türkmen bazarynda öz ornuny eýelemek bilen, oba hojalyk tehnikalarynyň iň häzirki zaman ngusgalaryny hödürleýär. Hyzmatdaşlygyň şu döwründe «John Deere» kompaniýasynyň enjamlary ýurdumyzyň ekin meýdanlarynda öz artykmaçlyklaryny görkezdiler. Ekerançylarymyz olaryň ygtybarlylygyna we netijeliligine ýokary baha berdiler.
Innowasiýa esasynda tehniki taýdan gaýtadan enjamlaşdyrmak obasenagat toplumynda amala aşyrylýan özgertmeleriň örän möhüm ugry bolup, ol milli ykdysadyýetimiziň örän möhüm pudagynyň bäsdeşlige ukyplylygynyň ýokarlandyrylmagyna, ýurdumyzyň azyk howpsuzlygynyň hem-de eksport kuwwatynyň pugtalandyrylmagyna gönükdirilendir. Döwletimiz iş öndürijilik mümkinçilikleri has gowulandyrylan iň täze nusgaly tehnikalary satyn almak bilen, oba hojalyk önümleriniň önümçiliginiň möçberleriniň durnukly artdyrylmagy, şol sanda meýdan işlerini agrotehnikanyň kadalaryna laýyklykda öz wagtynda hem-de ýokary hilli geçirmegiň hasabyna artdyrylmagy üçin şertleri döredýär. Ekerançylaryň önüm öndürijiligi hem-de hünär taýýarlygy ýokarlandyrylýar, olaryň iş we zähmet şertleri gowulandyrylýar.
Şulardan ugur alnyp, türkmen wekiliýetiniň Germaniýa iş saparynyň maksatnamasy düzüldi, bu ýurtda «John Deere» kompaniýasynyň birnäçe zawody işleýär. Mangeým şäherinde aýratyn buýurmalar esasynda oba hojalyk tehnikasy taýýarlanylýar. Ýygnaýjy bölümde işleriň tizligi haýran galdyrýar: bu ýerde traktory ortaça 3,5 sagadyň dowamynda ýygnaýarlar. Bruhzal şäherindäki zawod kabinalary taýýarlamakda ýöriteleşdirilendir. Şeýle hem bu ýerde ätiýaçlyk şaýlarynyň Ýewropa distribusiýa merkezi ýerleşýär, ol dünýäde iň iri merkezleriň biri bolup, GDA, Afrika we Ýakyn Gündogar ýurtlaryna hyzmat edýär.
Swaýbrýukken şäherlerinde ýerleşýän zawod ýurdumyzyň delegasiýasynyň agzalarynda aýratyn gyzyklanma döretdi, bu zawodda galla orujy kombaýnlary, şol sanda «John Deere W540» kombaýnlaryny ýygngaýjy bölüm bar. Bellenilişi ýaly, Türkmenistan bu görnüşli tehnikalaryň iri tapgyryny satyn aldy, şol sebäpli hem biziň hünärmenlerimize ýerinde önümçilik tehnologiýasy bilen tanşyp, işleriň hiline baha bermäge mümkinçilik döredildi.
«John Deere» kompaniýalarynyň zawodlary önümçilik işleriniň ýokary derejeli awtomatlaşdyrylmagy bilen tapawutlanýar. Tehnologiýa ulgamlary asma monorelsleriň birnäçe kilometrini, lazer kesiji enjamlary, robotlaşdyrylan kebşirleýji toplumlary we beýleki enjamlary öz içine alýar, olar önümçilik üçin zerur zatlary taýýarlaýarlar, köpeldýärler, gysýarlar, kesýärler we ençeme tonnalyk polady hasyl ýygnaýan ägirt uly maşyna – kombaýna öwürýärler. Ähli şaýlar örän takyk görnüşde taýýarlanylýar, şunda her bir ýygnalan nusganyň hem-de taýýar önümiň hil ölçeglerine berk laýyk gelmegi gazanylýar. “Tigirli kiçi kärhana” döredilenden soňra «John Deereiň» däp bolan ýaşyl reňkine boýamak işi ýedi sagatlap dowam edýär.
Kompaniýanyň kärhanalarynyň arasynda dessin logistika ulgamy hereket edýär. Mysal üçin, kombaýna niýetlenen kabina ony oba hojalyk tehnikasyna oturtmak işleri başlanmagyna iki sagat galýança gurnamak üçin goňşy zawoda gelip gowuşýar. Tehnikalaryň täze nusgalary döredilende ylmyň iň soňky gazananlary bilen enjamlaşdyrylan zawodyň barlaghanasy peýdalanylýar, bu ýerde wirtual ýagdaýy şertlerinde önümçilik ulgamynyň gaýtadan enjamlaşydyrlmagyna çykdajylara baha berilýär. Şunuň ýaly çemeleşme ep-esli pul serişdeleriniň hem-de wagtyň tygşytlanmagyna mümkinçilik berýär.
«John Deere» kompaniýasy tarapyndan Kaýzerslautern şäherinde açylan Ýewropa tehnologiýalar we innowasiýalar merkezi öňdebaryjy çözgütleriň esasy çeşmesi bolup hyzmat edýär. Ol barlaghanalary hem-de önümçilik bölümlerini, şeýle hem edara binasyny öz içine alýar. Edara binasy binagärlik bezegi bilen hem-de iň häzirki zaman tehniki aýratynlyklary bilen haýran galdyrýar, ol gün sensorlary bilen enjamlaşdyrylandyr, munuň özi içerki yşyklandyryşa, ýyladyş we sowadyş geotermal ulgamlaryna, fotoelektrik ulgamyna we beýlekilere gözegçilik etmäge mümkinçilik berýär.
Merkeziň işi esasan elektronika arkaly traktorlaryň we ýygnaýjy tehnikanyň emele getirilmegine, şeýle hem tehnikany awtomatlaşdyrylan usulda dolandyrmaga ýardam berýän, onuň iş wagtynda önümliligini ýokarlandyrýan, sürüjiniň ýadawlyk derejesini peseldýän täze tehnologiýalaryň işläp taýýarlanmagyna gönükdirilendir. Täze konstruktorçylyk işläp taýýarlamalary, “ekerançylygyň intellektual ulgamlary” hojalyklaryň ekerançylyk meýdanlarynda synagdan geçirilýär.
Türkmen hünärmenleri üçin maşyn gurluşyk zawodlarynyň tehniki we tehnologiýa mümkinçilikleri bilen tanyşmakdan başga-da, «John Deere» tehnikalaryny dolandyrmak boýunça tälim beriş okuwlary, şeýle-de “Oba hojalygyny dolandyrmak” atly tanyşdyryş çäresi guraldy.
Şeýle hem «John Deereiň» ýewropa edarasynyň ýolbaşçylary bilen duşuşyk geçirildi. “Tegelek stoluň başyndaky” söhbetdeşligiň dowamynda döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan Türkmenistanyň oba hojalyk pudagyny mundan beýläk-de ösdürmek boýunça öňde goýlan ileri tutulýan ugurlar nukdaýnazaryndan işewürlik hyzmatdaşlygynyň mümkinçilikleri ara alnyp maslahatlaşyldy, şunda ylmyň soňky gazananlaryna, iň täze iehnologiýalara, innowasiýa işläp taýýarlamalaryna aýratyn ähmiýet berilýär.
Tehnikalara hyzmat etmek ýerlerde, şeýle hem ähli welaýatlarda döredilen tehniki merkezlerde amala aşyrylýar. Merkezleriň işgärleri Ýewropa ýurtlarynda we ABŞ-da iş tejribeliklerini geçdiler. Türkmen hünärmenlerini okatmak tejribesi hem oňat netijelerini berýär, şeýle okuwlar bu kompaniýanyň hyzmatlar merkezlerinde yzygiderli ýagdaýda guralýar, şeýle hem öndüriji zawodlaryň okuw binýatlarynda geçirilýär. Ýurdumyzyň ugrdaş ýokary okuw mekdeplerinde täze tehnikalary netijeli ulanmak boýunça okuwlar alnyp barylýar, gysga wagtlyk okuwlar, degişli hünärmenleriň çykyşlary guraldy.
«John Deere» kompaniýasynyň Ýewropa edarasynyň wekilleri Türkmenistan bilen uzakmöhletleýin esasda özara bähbitli hyzmatdaşlygyň ösdürilmegine uly gyzyklanma bildirýändiklerini tassyklap, ýurdumyzda wirtual-uzak aralykdan hem-de wideoşekiller arkaly okuwlary geçmek üçin ähli zerur zatlar bilen enjamlaşdyrylan ýöriteleşdirilen Bilim merkezini açmak baradaky teklibi aýtdylar. Inžener-tehniki işgärler, sürüjiler, talyplar üçin öwreniş maksatnamalary dürli görnüşli bolup, tehniki anyklaýşy, tehniki hyzmaty we abatlaýyş işlerini, tehnikany dolandyrmagy we olaryň işini sazlamagy we beýlekileri öz içine alar.


text:
24 Temmuz 2015 Cuma
Awstriýa-Türkmen jemgyýetiniň “Galkynyş” Žurnalynyň Nobatdaky Sanynyň Tanyşdyryş Çäresi
Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersitetinde Awstriýa- Türkmen jemgyýetiniň “Galkynyş” žurnalynyň nobatdaky sanynyň tanyşdyryş çäresi boldy. Žurnal Türkmenistanyň we Awstriýanyň halklarynyň arasynda dostlukly gatnaşyklaryň pugtalandyrylmagyna we medeniýet, sungat ulgamlarynda hem-de maglumatlary alyşmakda önjeýli we işewür aragatnaşyklaryň ýola goýulmagyna uly goşant goşýar.
Mälim bolşy ýaly, Awstriýa- Türkmen jemgyýeti 2008-nji ýýylyň güýzünde döredilipdi. Bu döwür içinde jemgyýetde bilelikdäki möhüm taslamalaryň ençemesi durmuşa geçirildi. Olara mysal edip, “Galkynyş” žurnalynyň neşir edilmegini, “Galkynyş” Türkmen-Awstriýa simfoniki orkestriniň döredilmegini, dürli duşuşyklaryň, tanyşdyryş çäreleriniň, sergileriň yzygiderli geçirilmegini aýtmak bolar. Medeniýet ulgamynda aýratyn ähmiýetli waka hökmünde türkmen sungat ussatarynyň Ýewropanyň medeni paýtagty hasaplanýan Wenada çykyşlarynyň guralmagyny, şeýle hem Aşgabatda Wena balynyň geçirilmegini bellemek bolar.
Şu gün tanyşdyrylan Awstriýa- Türkmen jemgyýetiniň “Galkynyş” žurnalynyň nobatdaky sanynda okyjylara ýurdumyz, taryhymyz, medeni däp-dessurlarymyz we türkmen halkynyň adatlary, ösüş ýolundan ynamly barýan häzirki zaman Türkmenistanyň gazanan ägirt uly üstünlikleri barada okyjylara gürrüň berýän köpsanly makalalar we fotosuratlar ýerleşdirilipdir.
Tanyşdyryş çäresinde Awstriýa- Türkmen jemgyýetiniň ýolbaşçysy Neda Berger Awstriýanyň jemgyýetçiligi tarapyndan Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistana örän uly üns berilýänligini belledi. Munuň özi milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň “”Açyk gapylar” syýasatynyň we giň halkara hyzmatdaşlygynyň dünýä jemgyýetçiligi tarapyndan goldanylýandygynyň aýdyň subutnamasy bolup durýar.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Kaka etrabynyň Duşak şäherçesinde "Türkmenistanyň Prezidentiniň obalaryň, şäherçeleriň, etrapdaky şäherleriň we etrap merkezleriniň ilatynyň durmuş-ýaşaýyş şertlerini özgertmek boýunça 2020-nji ýyla çenli döwür üçin rejelenen Milli...
28-nji dekabrda Kaka etrabynyň Artyk obasynda täze Saglyk öýi ulanmaga berildi. Täze saglyk edarasy dünýäniň öňdebaryjy öndürijileriniň innowasion tehnikalaryna eýedir. Onda maşgala lukmanlarynyň we hünärmenleriň,...
27-nji dekabrda Kaka etrabynyň Duşak şäherçesinde "Türkmenistanyň Prezidentiniň obalaryň, şäherçeleriň, etrapdaky şäherleriň we etrap merkezleriniň ilatynyň durmuş-ýaşaýyş şertlerini özgertmek boýunça 2020-nji ýyla çenli döwür üçin...
Türkmenistanyň Syýahatçylyk baradaky döwlet komitetinde Türkmenistanyň “Saglyk” Döwlet maksatnamasy esasynda ministrlikleriň we pudak edaralarynyň öňünde goýlan wezipeleri bilelikde ýerine ýetirmek maksady bilen, Saglygy goraýyş boýunça...
16-njy noýabrda paýtagtymyzyň “Arçabil” myhmanhanasynda UNFPA-nyň “2017-nji ýylda dünýäniň ilaty” Ählumumy çykyşynyň tanyşdyrylyşy boldy. BMG-niň Ilat gaznasy tarapyndan guralan bu çärä ýurdumyzyň Mejlisiniň, Türkmenistanyň Prezidentiniň...
Mukaddes Garaşsyzlygymyzyň 26 ýyllyk toýy mynasybetli Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersitetinde Enäniň we çaganyň saglygyny goraýyş okuw-ylmy merkeziniň "Berkarar döwletiň bagtyýar eneleri we çagalary" atly ylmy-amaly...
Halkara endokrinologiýa we hirurgiýa we merkeziniň maslahatlar zalynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa Germaniýanyň süýjüli diabet keselleri jemgyýetinden hem-de Daşky gurşaw boýunça saglygy goraýyş gaznasyndan paýtagtymyzyň...
1-nji sentýabrda açylyp, ulanmaga berlenHalkara endokrinologiýa we hirurgiýa merkezinde iň häzirkizaman usullar we dünýäniň öňdebaryjy önüm öndürijileriniň ýokary tehnologiýaly enjamlary ulanylýar. Olaryň köpüsi Türkmenistanda ilkinji...
Şu ýylyň 7 aýynda ýurdumyzda meýletin saglygy goraýyş ätiýaçlandyrmasyndan gelip gowşan serişdeleriň ösüş depgini 105,6 göterime deň boldy. Ýerine ýetirilen hyzmatlardan we ýerlenen önümlerden gelen ...
Aşgabatda, Söwda-senagat edarasynyň sergi merkezinde “Saglyk-2017” atly halkara sergi geçirildi, onuň çäklerinde saglygy goraýyş ulgamyny ösdürmek meseleleri boýunça ylmy maslahat guraldy.
Saglygy goraýyş we derman senagaty...
Mary welaýatynyň merkezinde täze ýöriteleşdirilen hassahananyň — Iç keselleri hassahanasynyň açylyş dabarasy boldy. Ol Saglygy goraýyş we derman senagaty işgärleriniň gününiň öňüsyrasynda welaýatyň ýaşaýjylary üçin...
12-nji iýulda Aşgabatda pudagara iş toparynyň bilelikdäki mejlisi geçirildi. Onda “Saglyk” Döwlet maksatnamasyny durmuşa geçirmek boýunça geçirilen işlere syn berildi. Saglygy goraýyş we derman senagaty...
5-nji fewralda Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň maslahatlar zalynda Saglygy goraýyş boýunça köpulgamlaýyn pudagara toparyň birinji mejlisi geçirildi. Mejlise ministrlikleriň we pudaklaýyn edaralaryň,...
Dünýäniň köp ýurtlarynda A/H1N1 dümew keseliniň ýygy-ýygydan gabat gelýändigi sebäpli, Türkmenistanda dümew we beýleki ýokanç keselleriň öňüni almak boýunça çäreler güýçlendirildi. Häzirki wagtda ýurdumyzda dümew...
Halkara lukmançylyk merkeziniň düzümine girýän “Ene mähri” enäniň we çaganyň saglygyny goraýan merkez özüniň açylyp ulanmaga berilmeginiň 10 ýyllygyna bagyşlanyp, ylmy-amalay maslahat geçirildi. Bu ýere...
Aşgabady ösdürmegiň 13-nji tapgyrynyň gurluşyklarynyň çäginde täze saglygy goraýyş edarasy — iň täze enjamlar bilen enjamlaşdyrylan Saglyk öýi hem guruldy.
Saglyk öýünde maşgala lukmanlary, hünärmenler, Tiz...
6-njy awgustda Owganystan Yslam Respublikasynyň Hyrat welaýatynyň Turgundy şäherçesinde çaga dogrulýan öýüň düýbüni tutmak dabarasy boldy, oňa Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrygy boýunça türkmen wekiliýeti...
Ak mermerli Aşgabatda, welaýat we etrap merkezlerinde gurlup ulanylmaga berilýän medeni ojaklaryň, seýilgähleriň, dynç alyş merkezleriniň, ýokary amatlylygy bolan ýaşaýyş jaýlarynyň, döwrebap mekdepleriň, çagalar baglarynyň,...
Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň ykdysatçy hünärmenleri taýýarlaýan okuw merkezi 2015—2016-njy okuw ýyly üçin aşakdaky taýýarlyk ugurlary boýunça okuwa kabul edýändigini yglan edýär.
1. Buhgalter...
“Nahal” hojalyk jemgyýeti Lebap welaýatynyň häkimliginiň buýurmasy boýunça Türkmenabatda 836 orunlyk täze köpugurly hassahanany gurar. Potratçy hassahanany lukmançylyk enjamlary bilen üpjün eder, inžener-kommunikasiýa düzümini geçirer...
Golaýda Türkmenistanda geçirilen iri saglygy goraýyş forumlary giň jemgyýetçilik seslenmesini döredip, şol günlerde dünýä metbugatynda peýda bolan köp sanly makalalarda öz beýanyny tapdy. Golaýdaky we...
22-nji iýulda türkmen paýtagtynda ilatyň sagdyn iýmitlenmeginiň ileri tutulýan wezipeleri boýunça ýokary derejeli milli strategiki maslahat geçirildi.
Saglygy goraýyş we derman senagaty işgärleriniň gününe we «Saglyk»...
—Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň elinden Türkmenistanyň iň ýokary döwlet sylaglarynyň birini — “Bitaraplyk” ordenini almagym meniň üçin uly hormatdyr — diýip, lukmançylyk ylymlarynyň doktory, professor, Mýunhen...


text:
GARADAMAK FOTO HYZMATLARY - "0,50 teňňe" 10x15 ölçegli surat. Bellik diňe 1 aýyň dowamynda -50%
GARADAMAK FOTO HYZMATLARY - biz bilen durmuş pursatlaryny ýatda galdyryň!!!
Aşgabat ş. Garadamak, K. Gurbannepesow köçesi
Hyzmatlar Aşgabat şäheri boýunça ýerine ýetirilýär.
"0,50 teňňe" 10x15 ölçegli surat. Bellik diňe 1 aýyň dowamynda -50% aksiýanyň dowamynda, suratlar hil taýdan ýokary, diňe azyndan 100 surat (eger mümkinçiligiňiz bolmasa 50 sany surat hem bolup biler) bolmaly.
Mümkinçiligi elden gidirme!
Şeýle-de uly ölçegli suratlar (A4 formata çenli) hem ýarym bahadan peçat edilýär. Suratlar telefondan, diskden ýa-da fleşka-çipden hem çykaryp bolýar. Banner, wizitka, mahabat işleri we ak-gara suraty reňkli surata, ýyrtylan köne suratlary hem gaýtadan dikeldip berýäris. Toý suratlaryňyz ýa-da gündelik durmuşda, gezelençlerde telefona düşen bagtly pursatlardaky suratlaryňyzy indi biz arzan hem-de ýokary hilli edip çykaryp bereris. Men adamlar pulsyz surat çykardyp bilmeýändiklerini köp gezek gördüm, şonuň üçin 1manat=0.50 teňňe edip baha goýdum. Goý her bir adamyň surat çykartmak üçin finans ýagdaýy bolsun?!
Doly maglumaty almak üçin:
Jaň ediň: +993 61-18-41-56
« ПЕРЕЗАПИСЬ С ВИДЕОКАССЕТ НА DVD ДИСК ИЛИ НА ЖЕСТКИЙ ДИСК 1 КАССЕТА 15 МАНАТWideo we montaj işleri »


text:
Erkek jyns agzalarynyň şikeslenmeleri öz köpdürliligi bilen tapawutlanyp, olaryň içinde ujydyň pürçiginiň, ujydyň kellejiginiň we gowak görnüşli bedeniniň şikeslenmeleri aýralykda ýa-da ýumurtga haltajygynyň şikeslenmeleri bilen bilelikde ýygy duş gelýändir.
Şikeslenmeleriň görnüşleri
► Ujydyň uly bolmadyk şikeslenmeleriniň arasynda balagyň syrmasy bilen onuň derisiniň gysylmagy iň ýygy ýaýrandyr. Döreýän ýara uly bolmasa hem, ol güýçli agyrynyň döremeginiň sebäbi bolup bilýändir. Ýarany ulaltmaz ýaly, syrmanyň şikeslenen ýeriň aşagyndan açylar ýaly edip kesilmegi zerurdyr.
► Ujydyň şikeslenmeleriniň arasynda ýene bir giňden ýaýrany, onuň sürtülmesidir. Şeýle kynçylyklar esasan seksual hyjuwy dyňzap duran erkek adamlarda ýa-da jynsy gatnaşyklary ýaňy başlaýan jahyllarda ýygy duş gelýändir. Birinjiler üçin tyg yzyny galdyryp biljek deriniň çuň ýaralanmalary, ikinjiler üçin bolsa ujydyň pürçiginiň gasynlarynyň ýyrtylmagy häsiýetlidir.
► Jynsy gatnaşyk mahaly ujydyň kellesiniň uýanjygynyň dogabitdi gysga bolmagy uýanjygyň üzülmegine getirip, agyryny we gan akmany döredip bilýändir.
► Özboluşly şikeslenmelere ujydyň gysylmagyny degişli edip bolar. Bu ýagdaý ujydyň ýüp ýa-da sim, bagjyk bilen daňylmagy, oňa halka görnüşli jisimleri dakma synanşygy netijesinde döreýändir. Uly adamlarda bu masturbasiýa, ujydyň gönelme ýagdaýyny dowamly saklamak ýa-da peşewiň saklanmazlygynyň öňüni almak synanşygynyň netijesi bolsa, çagalarda şeýle nädogry hereketler bezzatlygyň netijesi bolup biler.
► Lukmançylyk edebiýatynda ujydy uzaltmak islegi bilen onuň tozan sorujynyň turbasyna sokulmagy netijesinde alnan çynlakaý şikeslenmesi barada maglumat bardyr. Şeýle hereketler ujydyň wenalarynyň trombozyny döredýändirler. Bu ýagdaýda ujyt gök reňke eýe bolup, güýçli agyrylar döreýändir.
► Seresapsyzlyk we şowsuzlyk sebäpli ujydyň döwülmegi hem ýüze çykyp bilýändir. Bu çynlakaý şikeslenme jynsy gatnaşyk mahaly ujydyň jynshana girmän, uly bat bilen aýalyň buduna ýa-da çanaklyk süňklerine urulmagy netijesinde döreýändir. Ujydyň döwülmegi özboluşly şykyrdy sesini döredip, gan inme netijesinde ujyt gök ýa-da gara reňke eýe bolýandyr.
► Ujydyň çykygy hem, edil onuň döwülmegine getirýän sebäpler – ujydy çanaklyk süňklerine berkidýän baglaýjylaryň üzülmegi netijesinde döreýändir. Ujydyň gowak görnüşli bedenjikleri ýumurtga haltasynyň aşagyna ýa-da ýamza tarap süýşýär we ujyt "boşan halta" ýaly bolup galýar. Ujyt yzyna salnandan soň üzülen baglaýjylar tikilýändir.
► Ondan başga hem, ujydyň gowak görnüşli (kawernoz) bedenleriniň şikeslenmeleri bilen häsiýetlenýän bozulmalarynda olaryň alawlama ýagdaýy – kawernit döräp bilýändir.
► Eger ujyt dowamly wagt gönelme ýagdaýynda saklanýan bolsa (birnäçe sagatdan birnäçe güne çenli), bu gan aýlanşygynyň bozulmagynyň sebäbidir. Ujydyň gönelmegi dowamly saklanýar we adamyny ýiti agyrylar biynjalyk edýär. Bu ýagdaý ujydyň içinden geçýän gan damarynyň şikeslenip, ganyň akmagy bilen häsiýetlendirilýär. Şeýle agyr kesel "priapizm" diýip atlandyrylýandyr. Bu keseliň döremegine süýjüli diabetden we orakgörnüşöýjükli gan azlylykdan ejir çekýän erkek adamlar ýykgyndyrlar.
► Peşew çykaryş kanalynyň ýokançlykly we alawlama kesellerinden ýa-da ujydyň özen görnüşli dokumasynyň, gan damarynyň üzülmeginden soňky dikelme döwründe tyg yzlary emele gelip, diňe bir kadaly gan aýlanşygy bozman, eýsem ujydyň kadaly gönelmegine hem zeper ýetirip bilýändir. Kadaly ýagdaýda ereksiýa wagty ujydyň dokumalary dürli tarapa "giňeýändir". Tygly, üýtgän dokumanyň giňelmesi bolup geçmeýär. Netijede, ujyt gönelme wagty bir tarapa gyşarýar. Bu ýagdaýa Peýronyň keseli diýilýär. Ujyt gowşan wagty onuň gyşarmasy bilinmeýär, ýöne ol gönelende gyşarma netijesinde köp halatlarda jynsy gatnaşyklary geçirmek mümkin bolmaýar.
► Çagalarda olaryň aşa hereketjeňligi, aşak bökme, ýykylma hereketleri netijesinde ýumurtgajyklaryň towlanmagy ýüze çykyp biler. Bu ýagdaý ýumurtgajygy ýumurtga haltajygynyň düýbüne berkidýän baglaýjynyň gowşaklygy bilen düşündirilýändir. Şeýle bolanda ýumurtgajyklar hereketjeň bolýandyr. Şeýle hem, uly adamlarda güýçli urgular netijesinde ýumurtgajyklaryň ýenjilmegi we ýarylmagy döräp bilýändir.
Jyns agzalaryň şikeslenmeleriniň gaýraüzülmeleri we getirýän netijeleri
♦ Ýumurtgajygyň sowuklamagy (orhit);
♦ Şikeslenen ýeriň derisiniň aşagyndaky gan toplanmalaryň iriňlemegi;
♦ Urosepsis – gana ýokançlyklaryň düşmegi netijesinde hemme beden agzalarynyň işiniň bozulmagy;
♦ Ujydyň gyşarmagy;
♦ Peşew bölüp çykaryşyň bozulmagy;
♦ Ýumurtga haltajygynda döreýän dowamly agyrylar;
♦ Kadaly ýagdaýda bolmaýan, ýumurtga haltajygynda döreýän fistulalaryň (swişş) döremegi;
♦ Jynsy gowşaklyk;
♦ Önelgesizlik;
♦ Ýumurtgajygyň şikeslenmegi. Bu ýagdaý ýumurtgajygyň rak keseliniň döreme töwekgelçiligini ýokarlandyrýandyr;
♦ Ýumurtgajygyň kiçelmegi.
Şikeslenmeleriň bejergisi
Bejerginiň hirurgiki däl usuly diňe daşky jyns agzalaryň ýapyk şikeslenmelerde we ujydyň, ýumurtgajyklaryň ýyrtylma alamatlary bolmadyk haladynda geçirilýändir. Ol aşakdaky çärelerden ybaratdyr:
→ Gyşarnyksyz düşek düzgünini saklamak;
→ Gysyp duran içki eşigi (plawki) geýmek;
→ Görkezme boýunça antibiotikleri, gan akmany kesiji, agyrsyzlandyryjy, gormonal däl sowuklama garşy derman serişdelerini ulanmak.
Hirurgiki bejergi aşakdaky bejeriş usullary öz içine alýandyr:
⇒ Peşewiň bölünip çykmasy saklananda sistostomany goýmak. Bu bejergi çäresi netijesinde garnyň aşagyny deşme arkaly peşew halta rezin ýa-da plastik turbajyk sokulýar we peşewiň çykarylmagy üçin mümkinçilik döredilýär.
⇒ Ujytda we ýumurtga haltajygynda dörän ýyrtylmalary tikmek. Ujydyň kellesiniň uýanjygy ýyrtylanda ol ujydyň ugruna parallel tikilýändir.
⇒ Ýumurtga haltajygynyň kesilmegi we ýumurtgajygyň ýagdaýyny kesgitlemek. Ýagdaýa baglylykda ýumurtgajygyň ýyrtylmasyny tikmek ýa-da ony aýyrmak barada karar kabul edilýändir.
⇒ Peýronyň keselinde ujydyň kadaly gurluşyny dikeldiji plastiki usullar ulanylýandyr.
Teswirlemeler
Sinegra erkek adamyň ereksiýa(ujydyň turmagy) bozulmasynda peýdalanylýan derman serişdesi bolýar.Galan maglumaty bejerýän ýa-da derman bellän lukmandan alyp bilersiň-dä!
Diymek mana dermanhanacy diyyan dermanymy bermandir,mana beyle derman nama gerek diysene
Sinegra dermany barada dushundurish berip berayin hey jogap berjek yokmyka? Saydyn lukmany gayrat etda agam?
Sinegra erkek adamyň ereksiýa(ujydyň turmagy) bozulmasynda peýdalanylýan derman serişdesi bolýar.Galan maglumaty bejerýän ýa-da derman bellän lukmandan alyp bilersiň-dä!
Haysy sosial ulgamlaryndaky sahypalarnyz hakda aytyanyz anyk salgy (adres-ssylka) aydynda BASHDAN SOWMA ETMAN HAYYSHT
Quoting Mekan:
Haysy sosial ulgamlaryndaky sahypalarnyz hakda aytyanyz anyk salgy (adres-ssylka) aydynda BASHDAN SOWMA ETMAN HAYYSHT
https://vk.com/club63093142
https://www.facebook.com/saglyk
https://twitter.com/Saglyk
Salam Mekan,
Biziň lukmanlarymyzyň ählisi amaly lukmançylyk bilen meşgullanyp, işden boş wagtlary saýtymyz bilen hyzmatdaşlyk edýärler.Gyssagly soraglaryňyzy Saglygyň sosial ulgamlaryndaky sahapalarynda goýup bilersiňiz. Ýaş lukmanlar jogap bererler diýip umut edýäris. Gyssagly ýagdaýda maşgala lukmanyňyza ýüz tutmagyňyzy maslahat berýäris.
Haysy sosial ulgamlaryndaky sahypalarnyz hakda aytyanyz anyk salgy (adres-ssylka) aydynda BASHDAN SOWMA ETMAN HAYYSHT
ERBEDEM DAL YAZYAN ZATLANNYZ HAYSY BIR SIKIN ALADASYNY ETJEK SIKE ELEM DEGENOK SOKARA DESHIKLERDEN YANA DESHIKDEN ÇHYKYAN WAGTY YOGA
Sik -ujyt, deshik - jynsyhana. Bedenige hormat goy, alada et, sokup yormali goren yerimize
Sinegra dermany barada dushundurish berip berayin hey jogap berjek yokmyka? Saydyn lukmany gayrat etda agam?
Salam Mekan,
Biziň lukmanlarymyzyň ählisi amaly lukmançylyk bilen meşgullanyp, işden boş wagtlary saýtymyz bilen hyzmatdaşlyk edýärler.Gyssagly soraglaryňyzy Saglygyň sosial ulgamlaryndaky sahapalarynda goýup bilersiňiz. Ýaş lukmanlar jogap bererler diýip umut edýäris. Gyssagly ýagdaýda maşgala lukmanyňyza ýüz tutmagyňyzy maslahat berýäris.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
16-njy iýunda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň nobatdaky mejlisini geçirdi, onda ýurduň durmuşyna degişli möhüm meseleleriň birnäçesi ara alnyp maslahatlaşyldy hem-de resminamalaryň taýýarlanylan taslamalaryna seredildi.
Döwlet Baştutany “Oguzhan” köşkler toplumyndan Ministrler Kabinetiniň binasyna tarap welosipedli ugrady. Milletiň Lideriniň nygtaýşy ýaly, yzygiderli türgenleşmek adamyň saglygyna oňyn täsir edýär.
Mejlisiň barşynda türkmen döwletiniň Baştutany ýurdumyzda galla oragynyň barşy, pagta ýygymyna taýýarlyk, 2017 — 2019-njy ýyllarda Araly halas etmegiň Halkara gaznasynda Türkmenistanyň başlyklyk etmegi, milli parlamentiň şu günlerki alyp barýan işleri, eýeçiligi döwletiň garamagynda bolan kärhanalary we desgalary hususylaşdyrmagyň döwlet maksatnamasynyň ýerine ýetirilişi baradaky we başga-da birnäçe meselelere garady.


text:
"1985-nji ýylda mende süýjüli diabetiň I görnüşini anykladylar. Men 1970-nji ýylda dogulan aýal maşgala. Keseli gaty erbet ýagdaýda geçirýän. Gipoglikemiki koma gitjegimi öňünden bilibem bolanok. Garyndaşlar maňa: "Hiç ýere çykman otur, öýde bolsaň bizem arkaýyn bolýas" diýýäler.
Bir gün, söwda merkezdäki gök-önümler bölüminden gerek zatlarymy alyp, başga bölüme ýöräp barýakam, birden aýaklarymy duýman başladym. Goşlarymy ýere goýup, egnimdäki torbamdan mydama ýanymda göterýän gandymy gözleýänçäm, başym aýlanyp ýere ýykyldym. Men gipoglikemiki koma düşdim. Bu ýagdaýda meniň özümi alyp barşyma gözegçilik edip bilmeýänligim üçin, daş-töweregimdäki adamlar meni ruhy taýdan keseli ýa-da serhoş saýýan bolmaklary mümkin. Iki sany garawul elimden saklap durka men olara diabet kesellidigimi aýtdym. Olar maňa geň galyjylyk bilen seretdiler. Tiz kömek geldi. Meni haýsy keselhana äkitjeklerini bilmän duran lukmanlara biraz özüme gelenimden soň ýagdaýymy düşündirdim. Olar: "Biz näbileli! Ýagdaýyňyzyň sebäbine düşünip bilmedik" diýip gitdiler.
Bu waka 2012-nji ýylda boldy. Men heniz ýaş wagtym, 1988-nji ýylda hem bular ýaly ýagdaýlary başdan geçiripdim. Öýmüziň töwereginde ýykylyp galypdyryn, adamlar gapdalymdan geçip barýalar, kömege geleýin diýeni hem bolmady. Polisiýanyň işgäri meni görip, ýakyndaky saglyk öýüne getirdi".
Bu wakany maňa şäheriň saglyk öýüniň birinde, endokrinolog lukmanyň otagynyň daşynda oturan aýal maşgala gürrüň berdi. Meni bu ýagdaý gynandyrdy.
Süýji keseli (süýjüli diabet) – endokrin keseli bolup, bedende insulin gormonyň ýetmezçiligi bilen häsiýetlendirilýändir. Onuň I we II görnüşi tapawutlandyrylyp, I görnüşi doga çagalarda we ýetginjeklerde duş gelse, II görnüşi artykmaç agramlylykdan, nädogry iýmitlenme, fiziki işjeňligiň ýetmezçiligi netijesinde uly adamlarda duş gelýändir. I görnüşi bilen keselli çagalar ömürboýy insulin gormonyna garaşly bolýarlar. Soňky ýyllarda lukmanlar süýjüli diabetiň III görnüşini, ýagny göwreli aýallarda duş gelýän gestasion diabeti hem tapawutlandyrýarlar. (Bu kesel barada doly maglumaty siz saýtda ýerleşdirilen "14-nji noýabr – Süýji keseline garşy göreşmegiň Halkara Günüdir" atly makaladan okap bilersiňiz)
Halk düşünjeleri
XX asyryň 70-nji – 80-nji ýyllarynda bu kesele "baýlaryň keseli" diýýädiler. Sebäbi, halk içinde "süýji keseli bilen diňe gowy we köp naharlanýan baý adamlar keselleýärler" diýen düýbünden ýalňyş düşünje bardy. Dogry, aşa agramlylyk bu keseliň döremegi üçin amatly şertleriň birine degişlidir. Ýöne semizlikden ejir çekýän adam süýjüli diabetyň nämediginden habary hem bolman biler. Hor adamyň hem süýjüli diabete sezewar bolup, gutulyp bilmän ýaşamagy mümkindir. Öňler bu kesele "baýlaryň keseli" diýilýän bolsa-da, häzirki döwürde azyk harytlaryň köpdürliliginiň ýokarlanan we olaryň düzümine ýeterlik gözegçilik edilmeýän wagty, orta gürpde ýaşaýan ilatyň arasynda hem bu kesel bilen keselleýjilik ýokarlanýar. Maddy ýagdaýy pes bolan adamlar arzan bahaly iýmiti, azyk harytlaryny satyn alýarlar. Olaryň düzüminde harydyň ýaramlylygyny uzaldýan duzlar we her dürli peýdaly bolmadyk ýaglar saklanýar. Mundan başga-da, tehniki ösüşiň netijelerinden peýdalanýan adamlaryň fiziki işjeňligi pes bolýar, bu bolsa süýji keseli bilen kesellemek üçin ýenede bir şertdir. Diýmek, halkyň maddy üpjünçilik ýagdaýy gowulaşdygyça bu keselli näsaglaryň sany artmaga ýykgyn bolýar.
Halk we diabet baradaky maglumatlar
Gynansakda, biziň halkymyzyň süýjüli diabet keseli barada şu günki güne deňeç bilýän maglumatlary gaty ujypsyz. "Diabet kesellileriň Ählihalk güni" ýaly köpçülikleýin çäreler, konferensiýalar, forumlar geçirilip, dünýädäki täzelikleri her hepdede ýa-da her aýda bir gezek näsaglara ýetirilip dursa, ýokarda görkezilen wakalar bolmazmyka diýip pikir edýärin. Meniň pikirimçe, halka ýalňyş iýmitlenmäniň we semizligiň olaryň janyna howp salýandygyny düşündirip, sagdyn durmuş ýörelgesini adaty gününe goşmaklaryny ündeme dogry bolardymyka diýýärin.
Diabetikler üçin şu günki gün aňsatlyklar örän az döredilýär. Şol aýal maşgala ganyndaky glýukozanyň mukdaryny bilip, içmeli dermanlaryny dogry içen ýagdaýynda şeýle kynçylyklara duçar bolmazdy.
Saglyk öýlerinde duş gelýän süýji keselli näsaglar köplenç: "Gandaky glýukozany anyklamak üçin ýörite "Glýukometr" diýen enjam gerek. Biziň bu enjamy almana we ony doly görnüşde dolandyrmaga maddy taýdan mümkinçiligimiz asla ýok. Onuň içinde bir gezeklik çalşylyp ulanmaly bölekleri hem bar. Her gezek gandaky glýukozaň mukdaryny bilmek üçin saglyk öýüne gelmeli bolýarys. Gandaky glýukozanyň mukdaryny peseldýän dermanlaryň bahalary bolsa ýanyna barar ýaly däl. Endokrinologyň ýazyp beren dermanlaryny almak üçin dermanhana barsak gapjykdaky pullarymyz ýetmän galýar. Ol dermanlar 50% ýeňillikli edilende bolanokmy?" diýip zeýrenýärler. Olaryň aýdýany hem dogry. Aňsatlyklar näsaglar üçin öňki döwürlerde bardy. Häzir hem bar, ýöne olar öňkiler ýaly däl we düýpgöter geçirilmeli düzedişlere mätäç. Ýöräp bilmeýän, maýyp näsaglar nähili ýagdaýda saglyk öýüne barmaly? Olar üçin ýörite "Tiz kömek" gullugyndan daşary, "Çagyryş boýunça barýan endokrinolog lukmany" diýen gulluk döredilse gowy bolardy. Hem gandaky glýukozany anyklar, hem bejergi belläp, maslahat berer we näsagyň häzirki ýagdaýyna baha berer. Ýurduň býudžetinden "Hemaýata mätäç diabetikler" üçin maddy fond döredilip, näsaglar üçin zerur bolan derman serişdeleri, gerek enjamlary we olaryň ätiýaçlyk bölekleri alnanda oňat bolardy.
Ýurdumyzda keselli çagalara we olaryň ene-atasyna ruhy taýdan goldawy üpjün etmek üçin hem-de olaryň sosial hukuklaryny berkitmek üçin çäreleri geçirme talaby döreýär. Şular ýaly çagalar bilen işleşme, okatma babatda biziň mugallymlarymyz habarly bolmalydyr.
Diabet we berhiz
Meniň ýaşaýan jaýymyň sakçysy Maýsa daýza özüni şeýle gowy görýän, etli-ganly, daýaw aýal. Ol eýýäm 20 ýyl bäri süýjüli diabetiň II görnüşinden ejir çekýär. Lukmanyň maslahatyny doly we dürs ýerine ýetirýär. Dermanlaryny wagtly-wagtyna alýar. Berhiz saklamak kyn düşýär. Dogrusyny aýtsak, berhizini saklanok.
"Berhiziňizi näme sebäpden saklaňzok?" diýen soraga: "Berhizi näme üçin saklaýyn? Men dermanlarymy içýänä!!!" – diýip jogap berýär.
Näsaglaryň köpüsi: "Maňa hiç hili berhiz peýda edenok" diýen bahanalar bilen berhizi saklamakdan boýun gaçyrýalar.
Şular düýbünden ýalňyş pikirler. Şol berhiziň täsiri bolmajak bolsa, lukman ony size bellemezdi ahyryn. Lukman näsagy ähli tarapdan öwrenip, ýagdaýyna görä bejergi belleýär. Berhiz – süýji keseliniň bejergisiniň netijeliliginiň möhüm bir şerti bolup durýar. Berhiziňi saklamasaň, däri-derman kabul edeniň peýdasy ýok.
Bu kesel elmydama adamzada howp salýan, üns merkezinden düşürip bolunmajak kesel bolup galar. Keseliň sebäplerini bilip, onuň bejergisiniň aýratynlyklaryny aýyl-saýyl etmegi başarmaly.
Şu günki gün ýurdumyzdaky süýji keselli näsaglara hemaýat eder ýaly ähli mümkinçilikler barmyka diýýän. Olaryň hakykatdan hem hemaýata mätäçdigini hökümet agzalary düşüner diýip umyt edýän!
Makalada beýan edilýän pikirler, garaýyşlar hem-de teklipler awtoryň özüne degişli bolup, olar Saglyk.info saýtynyň garaýyşlary höküminde kabul edilmeli däldir.
Awtor: Emir Aliýew
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Salam, hormatly lukman! Adamyň ýüregi sag tarapynda doglup bilýärmi? Ol ýaşap bilýärmi?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Ýüregiň sag tarapda ýerleşmegi bilen adam doglup bilýär. Ýüregiň sag tarapda ýerleşmeginiň ýygylygy 10 000 adama 1-2 ýagdaý düşýändir. Ýüregiň ýeriniň üýtgedilmegi, çaga düwünçeginiň ösüşinde kemçilikleriň döremegi netijesinde ýüze çykyp, ýüregiň depesiniň hem-de onuň köp böleginiň döş kapasasynyň sag tarapynda ýerleşmegi bilen häsiýetlendirilýär.
Ýüregiň ýerleşişiniň üýtgemegi başga agzalaryň ýeriniň üýtgemegi bilen (bagyr-çep tarapda, dalak-sagda) hem utgaşyp bilýändir. Bu ýagdaýyň adamyň kemala gelşine hem-de saglygyna hiç hili ýaramaz täsir etmeýänligi sebäpli, bejergi çärelerini geçirilmegini talap edýän däldir.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.