text:
Pakistanyň “Talyban” hereketiniň lideri Hakimullah Mehsud guramasynyň heniz hem parahatçylykly gepleşikleri geçirmäge açykdygyny aýtdy.
Mehsud çarşenbe güni “BBC” korporasiýasyna beren interwýusynda Yslamabady “Talyban” bilen gepleşikleri geçirmek üçin çynlakaý ädimleri ätmezlikde aýyplady.
Geçen aý Yslamabad “Talyban” hereketi bilen gepleşikleri geçirmegi teklip edenden soň ýurtda söweşijileriň hüjümleri möwjedi.
Mehsud öňümizdäki ýyl halkara koalisiýasy goňşy Owganystandan çykanyndan soň hem Pakistanyň içinde hüjümlerini dowam etdirjekdigini aýtdy. Ol Pakistanda ABŞ-nyň pilotsyz uçarlarynyň howa zarbalary togtadylandan soň, “Talyban” ýurtdaky hüjümleriniň soňuna ýeter diýdi.
Mundan ozal Mehsudyň “Tehreek-e Talyban Pakistan” hereketi hökümetden hüjümleri togtatmagy we Owganystan bilen araçäkleşýän serhediň golaýyndaky tire-taýpa regionyndan harby goşunyny çykarmagy talap edipdi.


c: text/html

text:
Birleşen Ştatlar, Demirgazyk Koreýa şu aýyň başynda ýadro synagyny geçireli bäri ikinji gezek, Günorta Koreýanyň üstünden iki sany ses tizliginden çalt uçýan bombaçyny uçurdy.
Guam adasynda ýerleşýän B-1B bombaçylarynyň biri21-nji sentýabrda Demirgazyk Koreýa bilen serhediň 120 kilometrliginde ýerleşýän howa bazasynda gondy.
ABŞ-nyň harby-howa güýçleri bu uçarlaryň Birleşen Ştatlaryň kuwwatyny we Koreýa ýarymadasyndaky we sebitdäki howpsuzlygy gorap saklamaklyga ygrarlydygyny görkezmek üçin uçurylandygyny aýtdy.
Koreýa ýarymadasynda duşmançylyk güýçlenende şonuň ýaly uçuşlar adaty bir zat. Birleşen Ştatlar Demirgazyk Koreýa 9-njy sentýabrda ýadro synagyny geçireninden soň, geçen hepde hem Günorta Koreýanyň üstünden iki sany B-1B uçaryny uçurdy.
Phenýan 20-nji sentýabrda özüniň hemralary uçurmak üçin täze raketa motoryny ýer astynda «üstünliki» synag edendigini aýtdy.
Demirgazyk Koreýanyň kosmos tagallalary bu ýurduň gadagan edilen raketa synaglaryna we uzak aralyga ýetýän ýadro ýaraglaryny edinmek maksadyna perde hökmünde görülýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kabulda geçýän halkara konferensiýasynda prezident Hamid Karzaý halkara jemgyýetçiligini Owganystana berýän goldawlaryny artdyrmaga çagyrdy.
Owganystanyň paýtagty Kabulda “Aziýanyň ýüregi” ady bilen geçirilýän bu halkara konferensiýasynda eden çykyşynda ol, hususan-da, ykdysady we howpsuzlyk boýunça hyzmatdaşlyklaryň artdyrylmagynyň zerurlygyny nygtady.
Şeýle hem, Hamid Karzaý bu çykyşynda ýakyn wagtlarda Owganystanyň Ýokary Parahatçylyk Geňeşiniň başlygy Salahuddin Rabbaniniň Pakistana we Saud Arabystanyna sapar edip, Talyban liderleri bilen gepleşikleri ýola goýmak meselesi barada bu ýurtlaryň resmileri bilen maslahat etjekdigini aýtdy.


text:
Üstümizdäki aý kürt söweşijileri bilen Eýranyň ”Rewollýusiýa sakçylarynyň” arasynda çaknyşyklar turdy. Taraplaryň ikisi-de beýleki tarapy adam ýitgilerine uçradandygyny aýdýar. Hatda ýurduň berk senzura astyndaky mediasy-da, söweş bolandygyny habar berip, hökümet goşunlarynyň adam ýitgisini çekendigini boýun aldy. Ýöne söweş odunyň garaşylmadyk ýagdaýda tutaşmagyna näme sebäp bolduka?
Uruşýanlar kimler, gazaply hereketleriň gerimi näçeräk?
Geçen iki hepdelikde hökümet güýçleri bilen Eýranyň "Kürt demokratik" partiýasynyň agzalarynyň arasynda bolan çaknyşyklarda ”Rewolýusiýa çakçylaryndan”, şeýle hem kürt pitneçilerinden ençeme adam öldi. Söweşleriň bolan ýeri Eýranyň Yrak bilen serhetdeş we esasy ilaty kürtlerden durýan demirgazyk-günbatar etraplary. Çaknyşygyň 15-16 iýunda Eýranyň Günbatar Azerbaýjan welaýatynda Oşnawiýede bolandygy habar berildi. Ondan soňraky söweşler hem goňşy regionlar bolan Sarwabatda, Mahabatda we Meriwanda boldy.
28-nji iýunda ”Rewolýusiýa sakçylary” öz güýçleriniň Sarwabatda on bir sany kürt pitneçisini öldürendigini aýtdy. Mohammad Hoseýn Rejebi çaknyşyklarda öz ýaragly güýçlerinden hem üç adamynyň ölendigini bildirdi. Eýranyň "Kürt demokratik" partiýasy bolsa özüniň birnäçe söweşijisiniň ölendigini aýdyp, Eýranyň ”Rewolýusiýa sakçylaryndan” ölenleriň sanyny ýigrimiden agdyk diýip berýär.
Pitneçiler näme isleýärler we bu iş näme üçin edil şu wagt bolýar?
Eýranyň "Kürt demokratik" partiýasy eýranly kürtleriň garaşsyzlygy, olara köpräk hukuk berilmegi ugrunda onlarça ýyl bäri göreş alyp barýar. Bu partiýanyň harby operasiýalary we onuň Eýran režimine garşy herekete geçmegi 1989-njy ýylda partiýanyň başlygy Abdol Rahman Gasemlu öldürileninden soň möwjäp ugrady. Ýöne jeňçileriniň aglabasy demirgazyk Yrakda ýaşaýan topar 1997-nji ýylda atyşyklary bes edendigini jar etdi.
Täze çaknyşyklar Eýranyň "Kürt demokratik" partiýasynyň baş sekretary Mostafa Hejri kürt ýaşlaryny öz hatarlaryna we "şäherlerdäki hem daglardaky göreşlere" goşulmaga çagyranyndan soňra turdy. Hejriniň mart aýynda Nowruz baýramynda eden beýanaty Eýranyň garşysyna alnyp barylýan ýaragly göreşiň täzelenmegi diýip häsiýetlendirilýär.
Ýöne partiýanyň ýolbaşçylary özleriniň Eýrandaky kürtler bilen arabaglanyşygyny giňeldip, täze güýç toplamak isleýändiklerini aýdýarlar.
"Biz urşa girişmekçi däl. Eýran Yslam respublikasy bilen barýan uruş geçen 37 ýyllykda dowam etdi" diýip, Eýranyň "Kürt demokratik" partiýasynyň syýasy býurosynyň agzasy Rostam Jahangiri öten hepde Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda aýtdy.
Susseks (Sussex) uniwersitetiniň halkara gatnaşyklar boýunça dosenti Kamran Matiniň pikiriçe, Eýranyň "Kürt demokratik" partiýasy Yragyň Kürdüstan regional hökümetiniň howpsuzlygyny üpjün etmegiň ugrunda öz bähbitlerini pida etmejek bolýar.
"Olar indi Eýranyň öz içinde bolmagyň wagty ýetdi diýip pikir edýärler. Olaryň täze ýaragly göreşe girmändiklerini aýtmagy gaty möhüm. Olar öz ýaragly güýçlerini olaryň Eýranda bolmagy üçin iberendiklerini aýdýarlar. Bu goranyş üçin edilýän hereket, harby manyda. Olaryň ýaragly güýçleri Eýranyň territoriýasynda bolsa, olara Eýranyň howpsuzlyk güýçleri tarapyndan hüjüm edilmek ähtimallygy gaty ýokary" diýip, Matin aýdýar.
Stokgolmda ýaşaýan žurnalist Saman Resulpuruň aýtmagyna görä, "Kürt demokratik" partiýasynyň ýolbaşçylary Eýran güýçleri bilen dikleşmegiň özlerine Eýranda ala tutulmakdan, zulum-sütemden we syýasy taýdan basylyp saklanmakdan zeýrenýän kürtlerden täze tarapdar gazanmaga mümkinçilik döreder diýip pikir edýäne meňzeýär.
Resulpur "Partiýanyň ýolbaşçylary harby işjeňlige, ýagny Eýran güýçlerine garşy goranyşa partiýanyň hereketjeňligi diýip düşünip, munuň halk arasyndan öz daýançlaryny güýçlendirjekdigine ynanýarlar" diýýär.
"Başga hili edip aýdanyňda, olaryň garaýşyça, ýaragly göreş olaryň işjeňligini, olaryň Eýranda häkimiýet başyndakylara kynçylyk döredip bilýändigini aňladýar" diýip, Resulpur sözüniň üstüne goşýar.
Eýranyň "Kürt demokratik" partiýasynyň resmileri toparyň jeňçileriniň Eýran topragyna aralaşmagy dowam etdirjikdigini duýdurdylar.
Gazaply hereketler barada Eýran häkimiýetleri jemgyýetçilige näme maglumat berýärler?
Eýranyň ”Rewolýusiýa sakçylarynyň” harby ýolbaşçylary özleriniň "rewolýusiýa garşy toparlar bilen ilteşikli terroristlere" garşy uruşýandyklaryny aýdýarlar. Olar şeýle hem öz güýçleriniň serhet etraplarynda bolýan "her bir gymyldyny" sypdyrman yzarlaýandyklaryny we "terroristlere" halkyň "durnukly asudalygyny we howpsuzlygyny" bozmaga ýol bermejekdiklerini tekrarlaýarlar.
Eýranyň ”Rewolýusiýa sakçylarynyň” gury ýer güýçleriniň serkerdesi Mohammad Pakpur ”Rewolýusiýa sakçylarynyň” "Kürt demokratik" partiýasynyň Yragyň Kürdüstan regionyndaky pozisiýalaryna hüjüm etmegi mümkin diýip, duýduryş berdi.
Üstümzidäki hepde ýerli habar serişdeleri Pakpura salgylanyp, "Bu terroristeleriň esasy bazalary demirgazyk Yrakda bolansoň, olar özleriniň howpsuzlyga garşy çäre görmezlik barada beren wadalarynda durmasalar, olaryň bazalary, nirede hem bolsa, nyşana alnar" diýip habar berdiler.
2011-nji ýylda Eýran başga bir kürt pitneçi topary bolan "Kürdüstanyň erkin ýaşaýyş" partiýasynyň Yrakdaky lagerlerine zarba urdy.
Söweşiň Eýrana çynlakaý howpy barmy?
Eýranyň "Kürt demokratik" partiýasy öz toparynyň güýjüni we onuň eýranly kürtleriň arasyndaky goldawyny näçe öwse-de, analizçiler bu partiýanyň Eýrana harby taýdan bir çynlakaý howp bolup durmaýandygy bilen umaman ylalaşýarlar.
"Eýranyň 'Kürt demoratik' partiýasy territoriýa basyp alyp, ony öz elinde saklarlyk ýa Eýranyň ýaragly güýçlerine düýpli zyýan ýetirerlik derejede däl, munuň sebäbi hem Eýranyň kürt ilatynyň demografik paýynyň azlygy. Galyberse-de, olaryň geçen ýigrimi ýyllykda harby işjeňligi, hatda sadaja harby türgenleşigi-de bolmady. Olar Eýran döwletine bir uly möçberde problema döredip biljek ýagdaýda däl" diýip, Matin aýdýar.
Munuň Eýranyň regionyň başga ýerlerinde alyp barýan harby işleri bilen baglanyşygy barmy?
Çaknyşyklar Eýranyň Siriýadaky harby işlerine täsir etmejege meňzeýär.
Gazaply hereketler Eýranyň demirgazyk-günbatarynda dowam etse, Tähran hem öz wadasyny ýerine ýetirip, Eýran kürdüstanynda "Kürt demokratik" partiýasynyň bazalaryna zarba ursa, munuň regionda dartgynlylyk döretmegi mümkin.
Matin Yrak, Amerikanyň Birleşen Ştatlary we Türkiýe ýaly ýurtlaryň näme reaksiýa görkezýänini görmeli. "Dartgynlygyň güýjemegi mümkin" diýýär.
Matiniň pikiriçe, Yrakdaky kürt partiýalary "strategik taýdan" Eýrana garaşlydyklary üçin "Kürt demokratik" partiýasyna Eýrana garşy gönükdirilen operasiýalaryny "uzak wagtlap" dowam etdirmäge ýol bermezler.


text:
Gazagystanyň prezidenti Nursultan Nazarbaýew resmi sapar bilen Aşgabada bardy.
Resmi metbugatda berilýän maglumata görä, gazak prezidentiniň Türkmenistana edýän bu saparynyň çaginde türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen duşuşyp, iki ýurduň arasyndaky söwda, ykdysady, medeni we ynsanperwer, şol sanda halkara syýasatyň özara bähbitli käbir ugurlary boýunça hyzmatdaşlygy giňeltmek dogrusynda gepleşikleri geçirmegine garaşylýar.
Şeýle-de, 3-nji dekabrda türkmen prezidenti Berdimuhamedowyň, gazak prezidenti Nazarbaýewiň we Eýranyň prezidenti Hasan Rohaniniň gatnaşmagynda Gazagystan – Türkmenistan – Eýran demir ýolunyň açylyş dabarasynyň bolmagyna garaşylýar.


text:
Russiýanyň Demirgazyk Kawkaz regiony Çeçenistanda söweşijileriň barlag-gözegçilik nokadyna hüjüm etmegi netijesinde alty polisiýa işgäri ýaralandy.
Çeçenistanyň Içeri işler ministrligi, 9-njy maýda Groznynyň golaýynda bolan wakada üç polisiýa ofiseriniň agyr ýaralanandygyny aýtdy.
Orsýet we öňki sowet respublikalary Ikinji Jahan urşunda gazanylan ýeňşiň 71-nji ýyldönümini belleýän mahaly, Çeçenistan ýurtdaky howpsuzlyk çärelerini güýçlendirdi.
9-njy maýda öňki çeçen prezidenti Ahmad Kadyrowyň öldürilenine hem 12 ýyl doldy. Ol Groznynyň merkezi stadionynda “Ýeňiş baýramy” mynasybetli dabaralar geçirilýän mahaly edilen bomba hüjüminde heläk bolupdy.
Ahmad Kadyrowyň ogly Ramzan Kadyrow Çeçenistanyň Kreml tarapyndan bellenen lideridir.


text:
Orsýetiň prezidenti Medwedew we Amerikanyň prezidenti Obama öz ýurtlarynyň ýadro arsenallaryny çäklendirýän täze “START” atly ylalaşyga gol goýmagyna razydygyny aýtdylar.
Olar BMG-nyň Baş Assambleýasynyň nobatdaky sessiýasy wagtynda duşuşdylar.
Amerika we Orsýet dekabrda möhleti tamamlanýan START atly ylalaşygy çalyşjak täze ylalaşyga gol goýjakdygyna umyt edýärler.
BMG-nyň Baş Assambleýasyndaky çykyşyndan soň Orsýetiň prezidenti Medwedew Eýran meselesi barada durup geçdi we dünýä ýadro ýaraglary hakynda Eýrany dogry ugra gönükmäge kömek etmeli diýdi.
Ol käte “ ykdysady gadaganlyklaryň gutulgysyzdygyny” sözüne goşdy. Prezident Obama bolsa, eger Eýran ýadro barlaglaryndan el çekmese, möhüm gadaganlyklara seredilmelidigini aýtdy.
Orsýet ýadro programmasy baradaky şübhe sebäpli, Eýrana garşy 4-nji gadaganlyklary girizmäge dolanylmagyny aradan aýyrmaýar. Bu barada Orsýetli resmi aýtdy.
Adynyň tutulmagyny islemedik şol resmi “eger düýpli deliller bolsa, biz Eýrana garşy gadaganlyklary aradan aýyrmarys” diýdi.
Emma, ol Moskwanyň ilki bilen Eýranyň ýadro programmasy barada Halkara Atom Energiýa Edarasynyň ahyrky statusyny görmek isleýär diýdi.


text:
Aşgabadyň demirgazygyndan geçýän ýol 22 ýaşly Erkiniň indi iki aý bäri ala daňdandan “işe” diýip gelýän ýerine öwrüldi. Il arasynda “obýezdnoý” diýlip atlandyrylýan bu ýol ýük ulaglarynyň iň köp gatnawly ýoly hasaplanýar. Arzan işçi güýjüniň ýygnanyşýan bu nokadynyň töwereginde uly senagat ammarlary, söwda nokatlary, gurluşyk firmalary ýerleşýär.
Erkin Daşoguz welaýatynyň Tagta etrabyndan geçen ýylyň aýagynda iş gözleginde Aşgabada gelendigini aýdýar:
—Men gurluşykda işlärin diýip Aşgabada geldim, ýöne belli bir iş tapmanymdan soň şu ýere gelip, günde kim nähili iş hödürlese, şony edip, iki şaý gazanyp, günümi görüp ýörün.
Işsizlik meselesi Türkmenistanda indi birnäçe ýyl bäri ýiti sosial meseleleriň biri bolmagynda galýar. Ýurtdaky işsizligiň derejesiniň resmi statistikasy berilmese-de, onuň ýokarydygy aýdylýar.
Dünýä Banky, Halkara Pul Gaznasy ýaly halkara edaralary Türkmenistanda işsizligiň derejesiniň 25 prosente ýetýändigini bellese, ABŞ-nyň Merkezi Aňtaw gullugynyň dünýä boýunça Faktlar Kitabynda Türkmenistanda işsizligiň derejesiniň 60 prosentdigi aýdylýar.
1990-njy ýyllaryň ahyrynda, 2000-nji ýyllaryň başynda zähmet migrantlarynyň welaýatlardan Aşgabada we onuň eteklerine gelmegi paýtagtda işçi güýjüniň has hem agdaklyk etmegine getirdi. Hatda Aşgabadyň belli-belli köçelerinde “gul bazary” adyna eýe bolan we hususy hojalyklaryň hödürleýän hakyna tutma işlerini ýerine ýetirýän erkin zähmet bazary hem döredi.
Aşgabatda ýaşaýan ýazyjy, garaşsyz synçy Amanmyrat Bugaýew bu barada şeýle diýýär:
—Geçen asyryň 90-njy ýyllarynda we 21-nji asyryň başky iki-üç ýylynyň dowamynda ýurduň dürli welaýatlaryndan, dürli etraplaryndan iş gözläp gelen ýaş adamlar, 25-35 ýaş aralygyndakylar, her gün Aşgabat şäheriniň Ýubileýni köçesiniň ugruna çykýardylar. Olaryň sany bolmanda 50-60-dan az bolmaýardy. Olar kimdir biriniň özlerine iş hödürlärine garaşýardylar. Kimleri kimdir biriniň howlusynyň içinde ekinine, bag-bakjasyna seredýärdi, ýene birleri howlynyň içinde, köçäniň ugrunda abadanlaşdyryş işlerini geçirýärdiler. Ine şoňa ujypsyzja hak tölenýärdi.
Häzir azaldy
Ýöne soňky döwürde ýurtda alnyp barylýan gurluşyk meýdanynyň merkezden welaýatlara çenli giňeldilmegi bilen ýerlerde iş üpjünçiliginiň ýuwaş-ýuwaş gowulaşýandygy göze ilýär. Ony Aşgabadyň “gul bazary” diýlip atlandyrylýan ýerde köçede durýan migrantlaryň sanynyň azalmagyndan hem duýmak bolýar.
Häzir welaýatlardan gelýän zähmet migrantlary paýtagtyň Aýtyakow-Ýubileýni köçeleriniň çatrygynyň 200 metr töweregi günortasynda jemlenip, olaryň sanynyň bir tapgyrda 10-a çenli azalandygy aýdylýar.
Daşoguzly Erkin welaýatdan gelen zähmet migrantlarynyň bir toparynyň Aşgabadyň demirgazygyndan geçýän ýoluň ugrunda hem jemlenýändigini aýdyp, onuň öz wagtlaýynça ýaşaýan ýerine ýakynrakdygyny aýdýar.
—Men häzir Çoganlyda dört oglan bolup, bir kiçiräk wagonda ýaşaýan. Bu ýaşaýyş “otagy” üçin biziň her birimiz hojaýyna aýda 100 manat töleýäs. Ýaşaýyş şertlerimiz, garaz, öňuşmazça däl. Gazymyz, elektrik togumyz bar. Ýöne tok çäklendirilen režimde. Ol köplenç öçýär.
Erkin şu günki gün Aşgabadyň töweregindäki gurluşuk edaralarynyň birinde zähmet şertnamaly işe eýe bolmagyň arzuwy bilen ýaşaýar.
—Şertnamasyz ýerine ýetirilýän wagtlaýyn işlerde işleýänler goragsyz bolýar. Olar ýurtda sosial we zähmet goraýyş hukuklaryndan mahrum, olary çem gelen hakyny tölemän kowup bilýär—diýip, Erkin bu arzuwy hasyl bolýança, özüniň aýdyşy ýaly, “gul bazaryndaky” wagtlaýynça az hak tölenýän agyr zähmeti ýerine ýetirmäge mejbur bolýandygyny aýdýar.


text:
Duşenbe güni Wladimir Putin Özbegistana sapara barýar. Bu onuň bir aý çemesi öň Orsýetiň prezidenti hökmünde wezipä başlandan soň Aziýa sebitine edýän ilkinji saparynyň çäginde amala aşyrylýar.
Resmileriň aýtmagyna görä, Putin bilen Yslam Kerimow Özbegistanyň erkin söwda zolagyna goşulmagy barada gepleşik geçirerler.
Putin Daşkentden soň Hytaýa barar. Ol ýerde geçiriljek gepleşikleriň arasynda energiýa meseleleriniň agdyklyk etjekdigi aýdylýar.
Pekinde Putiniň Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejad bilen hem duşuşmagyna garaşylýar.
Putin 7-nji iýunda Gazagystana barar.


text:
Gazagystanyň demirgazyk-günbatar Aktobe şäheriniň sudy sekiz sany ýerli ýaşaýjyny terrorçylygy wagyz etmek bilen baglylykda türme tussaglygyna höküm etdi.
Aktobeniň regional sudunyň metbugat-gullugynyň 3-nji awgustda AÝ/AR-na aýtmagyna görä, üç we alty ýyl aralygyndaky tussaglyk möhletli iş kesilen adamlar WhatsApp sosial ulgamy arkaly sosial, etnik, jynsparazlyk we dini ýigrenjini tutaşdyrmakda günäli tapylypdyr.
Türmä höküm edilenleriň arasynda iň ýaşy 21 we iň ulusy 38 ýaşlarynda.
Gazagystanyň Milli howpsuzlyk komiteti ýurduň gündogaryndaky Zyrýanowsk şäherinde ýerli ýaşaýjylary halkara terrorçy guramanyň hataryna çekmek işini amala aşyrmakda güman edilýän zenany saklandygyny habar berdi. Terrorçy guramanyň ady agzalmady.
Gazak resmileri öz raýatlarynyň ýüzlerçesiniň Siriýada we Yrakda yslamçy söweşijileriň düzüminde söweşmegine aladalanma bildirýärler.


text:
ABŞ-nyň wise-prezidenti Joe Biden Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenkony gysga wagtda hökümeti dikeltmäge we Günbataryň garaşýan reformalary amala aşyrmaga çagyrdy.
Ak Tamyň 11-nji fewralda aýtmagyna görä, iki ýurduň ýolbaşçylarynyň arasynda telefon arkaly geçirilen gepleşiklerde giň derejede goldanýan ykdysadyýet ministri Aiwaras Abromawiçiusyň hökümetdäki korrupsiýany tankyt edip, wezipesinden çekilmegi bilen bagly syýasy krizis boýunça tiz çäre görmek meselesi maslahat edilipdir.
Bu gepleşikden bir gün öň Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenkony Halkara Maliýe Fondunyň dolandyryjy ýolbaşçysy Kristine Lagarde bilen gepleşik geçirip, ykdysady reformalary geçirmek we korrupsiýa garşy göreşmek borjuny ýerine ýetirmekçidigini aýtdy.


text:
Tähran “Washington Post» gazetiniň žurnalisti Jason Rezaiany we Eýran-Amerikan goşa raýatlygy bolan üç tussagy azat etdi.
Olar Waşington bilen tussag çalşygy esasynda, ABŞ-nyň ýedi sany eýranly tussagy azat etmegi bilen boşadyldy.
“Washington Post» gazetiniň Tährandaky býurosynyň başlygy Rezaian Eýranda bir ýyldan gowrak wagtlap içalyçylyk aýyplamasy esasynda saklanyldy.
Emma ol we “Washington Post» bu aýyplamany ret etdi we onuň has uly syýasy oýunda söwdalaşmak üçin tutulandygyny öňe sürdi.
Şeýle-de Eýran milli howpsuzlygy gowşatmakda aýyplanyp üç ýyl tussaglykda saklanan eýran-amerikan ruhanysy Saýeed Abedini, ozalky amerikan deňizçi esgeri, duşman hökümetler bilen hyzmatdaşlyk etmekde aýyplanyp 10 ýyl türme tussaglygyna höküm edilen Amir Hekmati azat etdi.
Amerikan resmileri dördünji azat edilen tussagyň Nosratollah Khosravi-Rudsaridigini aýtdylar. Dördünji tussagyň şahsyýeti barada eýran mediasynda garyşyk maglumatlar berildi.


text:
Ukrainadaky Russiýa tarapdary separatistler ýurduň gündogaryndaky Donetsk şäheriniň keselhana jaýyny bölekleýin ele saldylar.
Regional administrasiýanyň metbugat wekiliniň beren maglumatyna görä, separatistler keselhanany ýaralanan söweşijileriň saglyk bejergisini almaklary üçin ulanmak isleýärler.
Bu aralykda Ukrainanyň serhet gullugynyň beren maglumatyna görä, güýçli ok atyşyklardan soň, Donetks we Lugansk regionlarynyň Russiýa bilen serhetleşýän sekiz geçelgesi 6-njy iýunda wagtlaýynça ýapylypdyr.
Ukrainanyň hökümeti separatist söweşijileriň Russiýanyň serhedinden ýurda geçýändigini aýdypdy.


text:
Ilkinji nobatda bellenilmeli ýagdaý, futbol boýunça dünýä we Aziýa çempionatynyň saýlama tapgyrynyň 13-nji oktýabrdaky duşuşyklarynyň Türkmenistanyň milli ýygyndysynyň çykyş edýän toparçasynda — «D» toparçada ýygyndylaryň ýerleşiş tertibini üýtgdendigidir. Biz bu duşuşyklary toparçanyň ikinji aýlawy diýip hem atlandyryp bileris. Çünki şol gün ähli milli ýygyndylar biri-biri bilen ikinji gezek duşuşdylar.
Ildeşlerimiziň Guamyň, Omanyň bolsa Hindistanyň milli ýygyndysyny ýeňen tapgyrynda eýranly futbolçylar dynç aldy. Şeýlelikde, Oman toparçada birinji orna geçdi. Möhüm ýeňiş ildeşlerimiziň bolsa toparçada üçünji orna çykmagyna mümkinçilik berdi.
Toparçadaky beýleki aýratynlyklar:
— Guamyň hem-de Türkmenistanyň milli ýygyndylarynyň diňe utuklary däl-de, beýleki görkezijilerinde hem meňzeşlikler bar. Iki ýygyndy hem bassyr iki oýunda ýeňiş gazanyp gördi. Şol ýeňişleriň ikisi hem milli ýygyndylaryň öz meýdançasynda gazanyldy. Iki topar hem Hindistany şol bir hasap bilen — 2:1 hasabynda ýeňdi. Olaryň özara duşuşyklary bolsa ýer eýeleriniň peýdasyna 1:0 hasabynda tamamlandy.
— Guamyň hem Türkmenistanyň milli ýygyndylarynyň görkezijileriniň arasynda käbir tapawutlar hem bar. Ilkinji nobatda, pökgi gatnaşyklary tapawutly. Ildeşlerimiz garşydaş derwezlere 5 gol geçirip, öz derwezesine 6 pökgi goýbertdiler. Guamyň milli ýygyndysy bolsa garşydaş derwezelere 3 pökgi geçirdi. Olaryň öz derwezesine goýberden gollarynyň sany bolsa 8-e çykdy. Şu artykmaçlyk hem Türkmenistanyň milli ýygyndysynyň toparçada 3-nji orna çykmagyny üpjün etdi.
— Milli ýygyndymyzyň Guam bilen geçiren duşuşyklarynyň ikisinde-de, netijä garamazdan, gollary türkmen futbolçylary geçirdiler.
— Guamyň milli ýygyndysy soňky üç oýunda ýekeje gol hem geçirip görmedik ýeke-täk ýygyndydyr.
— Häzirlikçe Omanyň dünýä Kubogynyň üçünji tapgyryna we Aziýa çempionatyna göni çykmaga hukugy bar.
— Geçen tapgyrda dynç alan we häzirlikçe toparçada ikinji orna düşen Eýranyň milli ýygyndysynyň edil häzirki görkezijileri olara dünýä Kubogynyň üçünji tapgyryna we Aziýa çempionatyna göni çykmaga mmükinçilik berenok. Çünki toparçalarda ikinji orny eýelän 8 milli ýygyndynyň diňe dördüsi bu hukukdan peýdalanýar. Eýranyň milli ýygyndysy bolsa ikinji orny eýeleýän ýyygndylaryň arasynda häzirlikçe 5-nji orunda. Bu bolsa goňşularymyza diňe Aziýa birinjiliigniň üçünji tapgyryna göni çykmak üçin ýeterlik bolup biler.
— Ýokarda-da aýdyşymyz ýaly, ildeşlerimiz üçünji orna geçdiler. Diýmek, olar şu ornuny saklap bilseler, Aziýa çempionatynyň üçünji saýlama tapgyryna göni çykmaga mümkinçilik gazanyp bilerler.
— Toparçada dördünji orna geçen Guamyň milli ýygydysy ähli «dördünjilikleriň» içinde iň gowy netijäni görkezýär. Bu bolsa geçen duşuşykdaky garşydaşlarymyza Aziýa çempionatynyň üçünji saýlama tapgyryna çykmak üçin ýeterlikdir.
— Yzda galan 5 tapgyryň duşuşygyndan soňra entek ýekeje utuk toplap bilmedik Hindistanyň milli ýygyndysynyň dünýä çempionatynyň indiki tapgyryna çykmak üçin hiç hili mümkinçiligi ýok. Olara Aziýa Kubogynyň üçünji saýlama tapgyry hem uzak görünýär. Ýöne her zat bolup biler. Entek öňde 3 oýun bar ahyryn!
— 13-nji oktýabrdaky duşuşyklardan soň Hindistanyň milli ýygyndysynyň kapitany Sunil Çetri bilen eýranly türkmen Serdar Azmun entek hem toparçanyň iň köp gol geçiren futbolçylary.
— Türkmenistan — Guam duşuşygynda milli ýygyndymyzyň «Messisi» Guwanç Abylow bassyr ikinji gezek tapawutlandy. Ol iki goluny hem duşuşyklaryň birinji ýarymynda geçirdi we iki duşuşykda-da ilkinji bolup tapawutlandy. Iki goluny hem Aşgabatda oýnalan duşuşyklarda geçirdi.
— Milli ýygyndymyzyň baş tälimçisi bassyr ikinji gezek angliýaly kärdeşlerinden üstün çykdy.
— Milli ýygyndymyzyň merkezi hüjümçisi Süleýman Muhadow ýygyndynyň hatarynda geçiren duşuşyklaryny tegelekledi. Guam bilen geçirilen duşuşygyň S.Muhadowyň milli ýygyndydaky 10-njy oýnudyr.
— Milli ýygyndymyzyň häzirki düzüminiň iň tejribeli futbolçysy Bagtyýar Hojaahmedow Guam bilen bolan duşuşykda öz karýerasynda 31-nji gezek milli ýygyndymyzyň köýnekçesini geýdi.
— Guam bilen geçirilen duşuşykda milli ýygyndymyzyň düzüminde 21-nji gezek ýaşyl meýdana çykan Guwanç Abylow 4-nji goluny geçirdi.


text:
Eýranyň Merkezi bankynyň başlygy Ýewropanyň bergi problemalary sebäpli ýewronyň arzanlany üçin öz ýurdunyň millardlap ýewrony satmagy planlaşdyrýandygyny ret edýär.
Merkezi bankyň başlygy Mahmud Bahmaniniň bu barada aýdan sözleri döwlet eýeçiligindäki «Eýran» gazetiniň ýekşenbe günindäki sanynda çap edildi.
Ol geçen hepde Eýranyň öz 45 milliard ýewrosyny amerikan dollaryna çalyşmakçy bolýandygy barada çykan habaryň nädogrudygyny aýtdy.
Eýran 2008-nji ýylyň global maliýe krizisinde bolan dollar arzanlaşygy sebäpli öz 83 milliard dollar serişdesini ýewro çalyşýardy.


text:
Dünýäniň boks boýunça uly agramdaky çempiony we “Ukrainanyň reformalary goldaýan demokratik alýansy” atly oppozision toparyň lideri Witaliý Kliçko 21-nji iýunda Germaniýanyň daşary işler ministri Guido Westerwelle bilen duşuşdy. Bu duşuşygyň yz ýany Witaliý Kliçko Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň Ukrain gullugynyň habarçysy Inna Kuznetsowa bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşlikde Kliçkonyň öz syýasy planlary, Ukrainanyň öňki premýer-ministri Ýuliýa Timoşenkonyň işi we ýurduň syýasatynyň häzirki ýagdaýy barada gürrüň edildi.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Siz we ukrain oppozisiýasynyň beýleki agzalary Germaniýanyň daşary işler ministri Guido Westerwelle bilen duşuşykda nähili temalary gozgadyňyz?
Witaliý Kliçko: Biz oppozisiýanyň ayp barýan işleri barada gürrüň etdik. Şeýle-de biz jenap Westerwelleniň öňe süren örän möhüm meselesini maslahatlaşdyk. Westerwelle biziň öz tagallalarymyzy birleşdirip, muny diňe bir parlamentdäki işler bilen çäklenmän, 2015-nji ýylyň prezidentlik saýlawlarynda umumy bir dalaşgäri hödürlemek üçin hem ulanmagymyzy teklip etdi.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Guido Westerwelle 21-nji iýunda eden çykyşynda Ukrainanyň öňki premýer-ministri Ýuliýa Timoşenkonyň sud işiniň açyk-aýdyň bolmandygyny belledi. Şeýle-de ol Timoşenkonyň Germaniýa aşyrylmagyny gurnamagy we ony zerur medisina kömegi bilen üpjün etmegi teklip etdi. Timoşenkonyň türmeden boşadylmazdan, Germaniýa aşyrylmagy näderejede mümkin?
Witaliý Kliçko: Germaniýa Timoşenkonyň saglygyny bejermek üçin ony Germaniýa eltip biler, emma bu mesele, gynansak-da, diňe bir Germaniýa bagly däl. Bu meseläniň çözgüdi, hemmä mälim bolan diňe bir şahsa, ýagny Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiçe garaşly.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Şsiz şu ýylyň aprel aýynda Ukrainada möhletinden ozal prezidentlik saýlawlaryny geçirmäge çagyryş etdiňiz. Prezident wezipesine dalaş etmek niýetiňiz barmy?
Witaliý Kliçko: Men bu sowala sähelçe wagtdan soň jogap bererin. Edil şu günki gün men siziň bu sowalyňyza anyk bir jogap bermäge taýýar däl. Men her gün parlamentde göreşmeli bolýaryn. Ukrainanyň syýasatçylary hakykatdanam göreşmeli bolýarlar. Sebäbi aýdylýan zatlary diňlemek islemeýän we aldamak üçin dürli pirimleri ulanýan adamlar bilen günde diýen ýaly iş salyşmaly bolýar.
Ukrainanyň syýasaty, gynansak-da, sporta meňzemeýär. Sportda göreş düzgüne görä alnyp barylýan bolsa, syýasatda düzgün ýok. Bu agyr iş, emma biziň ählimiz diňe bir syýasatyň däl, durmuşyň düzgünli bolmagyny isleýäris.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Men size Azatlyk Radiosynyň Ukrain gullugynyň Facebook websaýtynda diňleýjilerimiziň ýazan sowalyny beresim gelýär. Nämüçin siz Ýuliýa Timoşenkonyň partiýasy bilen birleşip, uly güýç bolup çykyş etmek islemeýärsiňiz?
Witaliý Kliçko: Biz parlamentde bileleşip, öz tagallalarymyzy şol ýerde birleşdirmeli diýip hasap edýäris. Emma parlamentiň daşynda biz aýrybaşga toparlar. Biziň programmalarymyz hem tapawutlanýar. Biziň saýlawçylarymyz-da dürli. Ukrainanyň parlamentine geçirilen saýlawlardan öň şeýle teklipler öňe sürlüpdi, emma şonda biz aýralykda hereket etmek kararyna gelipdik.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Siz Ukrainada nähili üýtgeşikligiň bolmagyny isleýärsiňiz?
Witaliý Kliçko: Ýakynda örän ýakymsyz bir zady eşitdim. Ukraina ýurduny terk etmek isleýän ilatyň sany boýunça tutuş Ýewropa derejesinde birinji orna çykypdyr. Ukraina ilatyň ölüm derejesi boýunça ikinji orunda duran ýurt. Şeýle-de, Ukraina iň köp arak içilýän ýurtlaryň arasynda üçünji ýerde durýar. Bu sanlar gowulygy aňlatmaýar.
Biz kadaly ýurtda ýaşamak isleýäris. Biz geljege umyt bilen garamak isleýäris. Biz ýewropa ýurdunda, Ýewropanyň düzgünleri we standartlary esasynda ýaşamak isleýäris.


text:
SOWAL: — Hormatly Premýer-ministriň Türkmenistana şu saparynyň esasy maksady nämeden ybarat?
JOGAP: — Men Ýaponiýanyň Premýer-ministri hökmünde taryhda ilkinji gezek Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygynyň 20 ýyllygyny belleýän ýylynda Türkmenistana gelip görýändigime şatdyryn.
Men eýýäm iki gezek Prezident Berdimuhamedow bilen duşuşdym: birinji gezek onuň 2013-nji ýylda Ýaponiýa bolan saparynda hem-de şu ýylyň martynda BMG-niň tebigy betbagtçylyklaryň töwekgelçiligini azaltmak baradaky maslahatyna gatnaşan mahalynda duşuşdym. Şol duşuşyklaryň barşynda men Prezidentden Türkmenistana gelmek baradaky çakylygy aldym. Men Prezidentiň çakylygy boýunça Türkmenistana gelip, Prezident bilen üçünji gezek duşuşmak mümkinçiligine örän şatdyryn.
Soňky wagtlarda Prezidentiň gujurly baştutanlygynda biziň ýurtlarymyzyň arasyndaky gatnaşyklar okgunly ösdürilýär, diňe bir döwlet Baştutanlarynyň derejesinde däl-de, eýsem, ýokary hökümet derejesinde hem işjeň gepleşikler geçirilýär. Meniň şu gezekki saparym mahalynda ýanymda ýapon kompaniýalarynyň 31-siniň wekilleri bolýar. Şu gezekki saparyň çäklerinde biz köp sanly jemleýji resminamalara gol çekmegi göz öňünde tutýarys, olaryň hatarynda hususy kompaniýalaryň işewürlik resminamalary hem bar we häzire çenli bolşy ýaly, diňe bir tebigy gaz ulgamynda hyzmatdaşlyk bilen çäklenmän, beýleki köp ugurlar boýunça hem ýokary netijeleri gazanmaga umyt edýäris.
Meniň şu gezekki saparymyň netijesinde ykdysady ulgamdan başga-da, hyzmatdaşlyk üçin diplomatik gatnaşyklar, medeniýet, sport, ýaşlary özara alyşmak we beýlekiler boýunça täze giňişlikleriň açyljakdygyna ynanýaryn.
SOWAL: — Türkmenistan bilen Ýaponiýanyň arasyndaky ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň häzirki ýagdaýyna we geljegine nähili baha berýärsiňiz?
JOGAP: — Ýaponiýa bilen Türkmenistanyň arasyndaky gatnaşyklar Prezident Berdimuhamedowyň gujurly ýolbaşçylygynda işjeň ösdürilýär, Ol eýýäm üç gezek Ýaponiýada sapar bilen boldy. Men Prezident bilen birnäçe gezek duşuşdym we onuň ygtybarly hyzmatdaşdygyna göz ýetirdim we şu gezekki saparyň çäklerinde Prezident bilen ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň gerimini giňeltmek maksady bilen, hyzmatdaşlygyň dürli ulgamlaryny ara alyp maslahatlaşmagy göz öňünde tutýaryn.
Ýaponiýa hyzmatdaşlygyň çäklerinde her bir aýratyn adama uly ähmiýet berýär. Her bir adamyň özbaşdaklyk gazanmak, öz zehinini ösdürmek we jemgyýetiň durmuşyna uly goşandyny goşmak mümkinçiligi islendik ýurduň durnukly ösüşini üpjün etmek üçin esasy şert bolup durýar. Şeýle çemeleşmäni ugur edinmek bilen, Ýaponiýa şol sanda ýapon inženerçilik bilim ulgamyny peýdalanmak arkaly ýokary derejeli senagat işgärlerini taýýarlamakda Türkmenistanyň tagallalaryny goldamagy meýilleşdirýär.
Daşary syýasat ulgamy barada aýdanda bolsa, Türkmenistan 2015—2016-njy ýyllarda “Merkezi Aziýa+Ýaponiýa” gepleşikleriniň çäklerinde başlyklyk ediji ýurt bolmak bilen, Merkezi Aziýa ýurtlarynyň we Ýaponiýanyň arasyndaky gatnaşyklary pugtalandyrmaga uly goşant goşýar. Ýaponiýa we Türkmenistan meseleleriň aglabasy boýunça birmeňzeş garaýyşlara eýedirler we BMG-niň çäklerinde hem-de beýleki köptaraplaýyn görnüşde hyzmatdaşlyk edýärler.
Emma Ýaponiýa bilen Türkmenistanyň arasynda entek doly peýdalanylmadyk uly mümkinçilikler bar. Men öňki gazanylan netijelerde saklanmak islemeýärin we Prezident bilen bilelikde hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny has-da çuňlaşdyrmagy maksat edinýärin.


text:
Owganystan boýunça onlarça müň dokumentiň aýan bolmagy amerikan goşunlary we olaryň hyzmatdaşlary üçin çynlakaý we howply netijelere getirip biler diýip, ABŞ-nyň goranmak ministri Robert Geýts aýdy.
Düýn Pentagonda bolan metbugat konferensiýada eden çykyşynda Geýts: “Wikileaks saýtanda bu dokumentleriň peýda bolmagy amerikan harby taktikasy we tehniki mümkinçilikleri baradaky maglumatlar hakykatdan duşmana berdi” diýdi.
Ägirt uly möçberdäki gizlin dokumentleriň äşgär bolmagy bilen bagly jenaýat derňew işine ABŞ-laryň Goranmak ministrligi Federal derňew býurosyny çekdi.


text:
«Rostowyň» futbolçylary belli türkmen hünärmeni Gurban Berdiýewiň ýolbaşçylygynda indiki möwsümde Russiýanyň premýer-ligasynda oýnamaga hukuk gazanmak ugrundaky iki geçiş duşuşygynyň ilkinjisinde myhmançylykda 0:1 hasabynda «Tosnodan» üstün çykdylar. Ýeňiş pökgüsini 87-nji minutda Buharow geçirdi.
«Rostowyň» baş tälimçisi Gurban Berdiýew oýundan soň, duşuşygyň dartgynly ýagdaýda geçendigini belledi. Şeýle-de, ol jogap duşuşygynyň öň ýanynda bu üstünlige aşa ýokary baha berip oturmagyň hajatynyň ýokdugyny aýtdy.
—Örän wajyp oýun — diýip, G. Berdiýew «Biziň futbolumyz» teleýaýlymyna gürrüň berdi. — Pökgi geçirtmezlik zerurdy. Ikinji ýarymda jogapkärçiligi ýiti duýduk. Ýalňyşlarymyzdan howatyrlandyk.
—Dzýubanyň Buharow bilen çalşyrylmagy näme bilen baglanyşykly boldy?
—Gol geçiresimiz geldi. Şeýle hem boldy. Olaryň ikisi-de «ikinji gatda» gowy oýnaýarlar.
—0:1 hasabyndaky ýeňişden soň, «Rostowyň» premýer-ligada galmaga nähili mümkinçiligi bar?
—Biraz artykmaçlyk bar diýäýmeseň, üýtgeşik zat ýok.
Biraz soňra, oýundan soňky metbugat maslahatynda «Rostowyň» baş tälimçisiniň özüne Moskwanyň «Spartagy» tarapyndan bildirilýän gyzyklanmany inkär edesi gelmedi.
—Beýle zatlara düşündiriş beremok — diýip, Berdiýew aýtdy.
Muňa garamazdan «Spartagyň» baş direktory Serheý Radionow TASS-a beren beýanatynda bu meselä şeýle düşündiriş berdi: «Biz üç dalaşgäri Dmitriý Aleniçewi, Gurban Berdiýewi we Wiktor Gonçarenkony göz öňünde tutýarys. Täze tälimçiniň ady 8-nji iýuna çenli yglan edilmez».
3-nji iýunda «Spartagyň» direktorlar geňeşi baş tälimçilige dalaşgärleriň biri bolan Dmitriý Aleniçewiň maksatnamasyny diňledi. Biraz öňräk bolsa bu geňeşiň öňünde häzirki wagtda «Rostowa» ýolbaşçylyk edýän Gurban Berdiýew hem çykyş edipdi — diýip, «Sport-ekspress» habar berýär.
Bu neşiriň habar bermegine görä, Moskwanyň «Spartagynyň» täze tälimçisiniň adynyň yglan ediljek güni ýönelige saýlanyp alnanok 7-nji iýunda «Rostow» Gurban Berdiýewiň ýolbaşçylygynda «Tosna» garşy jogap duşuşygyny geçirer.
Eger-de siz sözlemde harp ýalňyşy gören bolsaňyz, şol sözi saýlap Ctrl+Enter basyň


text:
Serbiýanyň polisiýasy korrupsiýa aýyplamalary netijesinde 79 adamy, şol sanda öňki ministri tussag etdi.
Içeri işler ministri Nebojsa Stefanowiç 26-njy dekabrda bu tutulan adamlaryň bilelikde 70 million amerikan dollaryny ogurlamakda aýyplanýandygyny aýtdy.
Ol güman edilýänleriň wezipeden hyýanatçylykly peýdalanmakda, pul ýuwmakda we maliýe jenaýatlarynda jogapkärçilige çekilendigini habar berdi.
Tutulanlaryň arasynda döwlet eýeçiligindäki kompaniýalaryň birnäçe başlygy, içeri işler ministrliginiň iki sany öňki resmisi, birnäçe şäher häkimi hem bar.


text:
Türkmen metbugaty ýurtda saglygy saklaýyş ugurdan uly işleriň edilýändigi barada habar berýär. Bu hakyky ýagdaýa näderejede gabat gelýär?Azatlyk Radiosy 20 ýyldan gowrak wagtyň dowamynda Türkmenistanyň medisina pudagynda işlän, Aşgabadyň Nyýazow adyndaky keselhanasynyň öňki lukmany Maral Nedirowa bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmen metbugatynda saglygy saklaýyşda uly işleriň edilýändigi barada aýdylýar. Bu hakyky ýagdaýa näderejede gabat gelýär?
Maral Nedirowa: Elbetde, öwgüler hem bardyr, emma bu zatlaryň ählisi reklama, telewideniýe üçin, daşary ýurtlara görkezmek üçin, ýurtda bar zadyň kämildigini görkezmek üçin edilýän zatlar. Hemişe bolşy ýaly adamlaryň gözüne gum sowurmak üçin edilýän zatlar. Halkdan bolsa kim pikir soraýar? Ozal bolşy ýaly, saglygy saklaýyş gyrak-çеtlеrdе 1970-nji ýyllaryň dеrеjеsindе dur. Men Türkmenistanyň medisina sistemasynda 20 ýyldan gowrak wagtlap işledim, şol sanda poliklinikalarda, çaga dogruş oýünde, stasionarlarda, Nyýazow adyndaky keselhanada işledim.
Türkmеnistanda mеdisina iň aşaky gatlagyndan iň ýokarsyna çеnli korrupsiýa çümеn. Mysal üçin, mеdisina okuw jaýyna girmеk üçin pul, para tölеmеli. Onsoň adam ol ýerе bilimi bilеn däl, puly bilеn girýär. Soň ol okuw jaýyny okap däl, para, pul bilеn gutarýar. Häzirki wagtda ýokary okuw jaýyna girmеk üçin onlarça müň amеrikan dollaryny bеrmеli. Özеm bu adamlaryň 200 dollar aýlyk alýan wagtynda şеýlе. Şonuň üçin okuwa, esasan, wezipeli adamlaryň çagalary girýär. Olar bolsa okuwyny tamamlansoň, diplomly bolsa-da, analiz almak, kagyz doldurmak ýaly ýönekeý zatlary-da bilmeýärler. Meniň özüm işe täze gelenleriň şeýdip işläp başlanyna şaýat boldum.
Saglygy saklaýyş gyrak-çеtlеrdе: Tеjеndе, Kakada, Daşoguz, Lеbap, Mary, Balkan wеlaýatlarynda 1970-nji ýyllaryň dеrеjеsindе.. Birinjidеn, kеsеlhanalarda profеssional wraçlar, dеrmanlar, mеdisina enjamlary ýetеnok. Hassanyň özi özüni gеrеk dеrmanlar, mеdisina enjamlary bilеn üpjün etmеli. Islеndik opеrasiýa diňе pul, aňlatma üçin bagyşlaň, para esasynda amala aşyrylýar. Şunça pul getirseňiz operasiýa ederis diýip, hassalara göni aýdýarlar.
Azatlyk Radiosy: Operasiýa üçin näçe pul talap edilýär?
Maral Nedirowa: Bu operasiýa bagly. 500 dollardan başlap, müňe çenli, soň bahasy ýene galyberýär. Şеýlеlikdе näsagyň saglygy hiç kimi aladalandyrmaýar. Türkmеn Döwlеt mеdisina institutyny tamamlan wraçlary göz öňünе gеtiriň, olaryň özlеri hеm şеýlе para bеrip okan adamlar. Wagt gеçеnsoň, muny olaryň özlеri hеm boýun alýarlar, biz ynha şunça bеrdik, biz munça bеrdik diýip, gürrüň edýärlеr.
Ýurduň daşynda mеdisina bilimini alanlara bolsa, ýerli häkimiýetlеr diplomalaryny tassyklatmaly edýärlеr. Onsoň ol ýerdе hеm para talap edilýär. Olara işlеmägе rugsat bеrmеýärlеr, hеr hili päsgеlçilik dörеdýärlеr. Şu sеbäpdеn mеdisinada hünärli kadrlar ýetmеýär. Problema hut şu ýerden ugur alýar. Türkmenistanda bilim alan lukmanlar işläp başlan badyna adamlaryň saglygynyň aladasyny etmän, hassanyň hasabyna has köp gazanç etmegiň aladasyny edýärler. Bu örän gynandyrýar.
Azatlyk Radiosy: Adamlaryň talap edilýän puly tölemek mümkinçilikleri nähili?
Maral Nedirowa: Töläp bilmeýänler, gurby çatmaýanlar, pulsuz adamlar bar. Medisina işgärleri jübüsine pul salmasaň, mugt bolmaly hyzmatlary-da ýerine ýetirmeýärler. Hatda keselhanalarda ýönekeý sanitarkalar-da, jübisine 5 manat salmasaň, hassalaryň aşagyny arassalanok.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň keselhanalaryndaky lukmanlaryň iş ukyby, spesialist hökmünde olaryň hili nähili?
Maral Nedirowa: Hassalar merkeze, Aşgabada barmaga mejbur bolýarlar, sebäbi ýerlerde lukmanlar hiç zat bilmeýär diýýärler. Merkeze baryp saglygyny bejertmek bolsa köpler üçin örän gymmada düşýär. Adamlar gije otla münüp, irden Aşgabada barýarlar we operasiýa etdirýärler. Munuň üçin hem kassa töleg edýärler hem-de nagt pul bermeli bolýarlar. Adamlar özlerinde barjasyny toplap, garyndaşlarynyň toplanjalaryny alyp, käte bolsa zatlaryny-da satyp, operasiýa etdirmeli bolýarlar.
Azatlyk Radiosy: Aşgabatda täze gurlan medisina merkezlerinde ýagdaý nähili?
Maral Nedirowa: Aşgabadyň täze medisina merkezlerinde emeli ýagdaýda nobatlar döredilýär. Mermerden gurlan bu täze merkezlerde emeli nobat döredilip, hassalaryň nobatsyz kabul edilmegi we bejerişiň tizleşdirilmegi üçin goşmaça pul alynýar. Meselem, MRT tomografiýa barlagyny geçirmek üçin hassalary nobat diýip, 2-3 aýdan soňky bir güne ýazýarlar. Şol bir wagtda-da merkeziň işgärleri hassa üçin bu barlaglaryň gyssaglydygyny we tizräk bolar ýaly, näçe bolsa-da, onuň tölemäge kaýyldygyny bilýärler.
Şeýlelikde medisina adamyň saglygyny [dikeltmegi] däl-de, hassanyň hasabyna gazanç etmegi maksat edinýär. Täze medisina merkezleriniň gurluşygy bolsa, bir tarapdan, hökümet üçin reklama, ikinji tarapdan bolsa, girdejili biznes. Ýurt ýolbaşçylarynyň şeýle merkezleriň gurluşygynyň bahasyny çişirýändigi we daşary ýurtlardan satyn alnan enjamlaryň bahasyny hem artdyryp görkezýändigi, hiç kim üçin syr däl. Şeýlelikde şu günki gün medisina Türkmenistanda iň korrumpirlenen pudaklaryň biri bolup durýar.
Azatlyk Radiosy: Derman üpjünçiligi nähili? Saglyk ätiýaçlandyryş pasportynda göz öňünde tutulýan sanawa däri-dermanlar girýärmi?
Maral Nedirowa: Dermanlaryň sanawy bar, olaryň käbirleri ätiýaçlandyryş pasportyna görä berilmeli. Emma iň zerur we gymmat bahaly dermanlar bu sanawa girmeýär. Sanawda görkezilen dermanlar hem köplenç tapdyrmaýar, aptekalarda, ýagny dermanhanada köplenç bolmaýar. Emma dermanhanalaryň işinde-de kölegeli taraplar bar. Ýola goýlan düzgünler bar, ýagny hemme zat satylýar. Hassa derman ýok diýýärler-de, özleri bolsa bir-birine satýarlar


text:
Türkmenistanda ýylyň dowamynda döwlet işgärleriniň, studentleriň we mekdep okuwçylarynyň gatnaşmagynda diňe prezidentiň permany bilen köpçülikleýin çäreleriň onlarçasy geçirilýär, ýene ýüzlerçe çäre tutuş ýurt derejesinde dürli maksatlar bilen yzygiderli ýerine ýetirilýär.
Köp adamy gatnaşdyryp, çäre geçirmek tejribesiniň Türkmenistanda düýpli ornaşmagynyň aňyrsynda nähili sebäpler ýatyr? Bu ýagdaýyň jemgyýete ýetirýän täsiri nähili?
Azatlyk Radiosy türkmenistanly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Günbatar Afrika ýurdy bolan Gwineýadaky konsertde bolan dowul depeşeginde azyndan 24 adam heläk boldy.
Bu betbagtçylyk paýtagt Konarkide, 29-njy iýulda, Remezan aýynyň soňlanmagyna bagyşlanyp kenar ýakasynda guralan konsertde boldy.
Ölenlerden başga onlarça adamyň ýaradar bolandygy aýdylýar. Konserte birnäçe aýdym-saz topary gatnaşyp, olaryň arasynda Gwineýanyň meşhur rap topary «Instinct Killers», ýagny «Duýgy öldürijiler» hem bardy.
Ölenleriň köpüsiniň ýaş adamlardygy aýdylýar. Gwineýanyň prezidenti ölenleriň hormatyna bir hepdelik ýas yglan etdi.
Depeşegiň sebäplerini anyklamak üçin jenaýat derňewi başlandy.


text:
Sişenbe güni Gyrgyzystanyň ozalky goranmak ministri Bakytbek Kalyýew saglyk ýagdaýy sebäpli wagtlaýyn izolýatordan öý tussaglygyna geçirildi.
Bakytbek Kalyýew geçen ýylyň 7-nji aprelinde onlarça protestçiniň ölümine getiren wakalarda aýyplanyp jenaýat jogapkärçiligine çekilen 28 sany resmiden biri.
45 ýaşly Bakytbek Kalyýewe parahat demonstrasiýaçylara garşy ýarag ulanmaklyga görkezme berenlikde aýyplama bildirilýär. Şol gürrüňi edilýän wakada 100-e golaý adam ölüp, ýüzlerçe adam ýaralanypdy.
Bakytbek Kalyýewiň aklawçysy onuň häzirki wagt süýjikeselden we ýürek keselinden ejir çekýändigini aýtdy.


text:
Täjigistan bilen Russiýanyň arasyndaky howa gatnawy bilen baglanyşykly gapma-garşylyklaryň dörän mahaly, täjik delegasiýasy 7-nji noýabrda Moskwa bardy.
Täjigistanyň Transport ministrliginiň delegasiýasynyň rus paýtagtyna edýän bu sapary, Russiýa Duşenbe 8-nji noýabra çenli Moskwanyň golaýyndaky Žukowskiý halkara aeroportundan barýan reýsleri kabul etmese, onda özüniň ähli uçar reýslerini ýatyrmagynyň mümkindigi barada duýduryş berenden dört gün soňa gabat geldi.
Täjigistan Russiýanyň Moskwadan Duşenbä gelýän uçar reýsleriniň sanyny birtaraplaýyn artdyrandygyny aýdýar.
Mundan ozal, täjik Transport ministrliginiň metbugat wekili Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda Duşenbe “öz howa kompaniýalarynyň bähbidini goramaly bolýar” diýipdi.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Aşgabat 2017 Oýunlar Akademiýasyna işe almak maksatnamasyna başlaýar
V Aziýa oýunlaryba taýýarlyk görmek baradaky ýerine ýetiriji komiteti Aşgabat 2017-niň Oýunlar Akademiýasynyň başlanýandygyny buýsanç bilen habar berýär.
Ýerine ýetiriji komitet geljekde uly çäreleri geçirmek üçin galdyrylýan mirasyň bir bölegi hökmünde Oýunlar baradaky bilimini we çärelere taýýarlanmak baradaky başarjaňlygyny artdyrmak üçin, işe almagyň döwrebap maksatnamasy boýunça Türkmenistanyň raýatlarynyň arasyndan 400 adamy işe alar.
Aşgabat 2017-niň ýerine ýetiriji menejeri Mik Raýt Oýunlaryň Akademiýasy barada şu sözleri aýtdy: “Biz Oýunlar Akademiýasyna işe almak maksatnamasyna başlandygymyza hakykatdan-da şat. Biziň toparymyzda eýýäm birnäçe başarjaň agzalarymyz bar we biz işçi güýjümizi maksadaokgunly ýaşlary işe almak bilen mundan beýläk hem ösdürmegi we taýýarlamagy maksat edinýäris. Oýunlar Akademiýasy ýerli işgärler üçin Oýunlar wagtynda we synag çärelerde möhüm tejribe gazanmak bilen, halkara toparymyz tarapyndan ugrukdyrylmaga we sport çärelerini dolandyrmagyň iň gowy usullaryny öwrenmäge mümkinçilik döreder. Bu Türkmenistanda geçirilýän iň uly çäräniň bir bölegi bolmak üçin ýeke-täk mümkinçilikdir we muňa gatnaşýan her bir işgär Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryny üstünlikli geçirmek üçin öz goşandyny goşar”.
Oýunlar Akademiýasynyň işgärlerinde Ýerine ýetiriji komitetde esasy wezipeleri ýerine ýetirmäge mümkinçiligi bolar. Olar üçin Oýunlar Akademiýasynyň “Öwrenmek” maksatnamasy arkaly ýörite başlangyç okuwlar geçiriler. Akademiýanyň işgärleri Aşgabat 2017-niň Oýunlaryny meýilleşdirmek we geçirmek baradaky ýardamçysy “Trivandi Chanzo” kompaniýasynyň öňdebaryjy bilermenleri arkaly ösdürilmegini dowam etmek bilen, iş ugurlary boýunça kabul ediler.
Ýerine ýetiriji komitetiň “Sportuň görnüşleri boýunça oýunlaryň meýilnamasyny düzüji” bölüminiň başlygy Ata Akmammedow: “Men esasy menejerleriň biri bolmak bilen, Aşgabat 2017-niň agzasydygyma örän şat. Oýunlar Akademiýasy uly çärelerde alnyp barylmaly işler barada täze bilim almaga we öz başarnygyny artdyrmaga höwesli bolan ýerli ilat üçin ajaýyp bir mümkinçiligi döreder. Men halkara işdeşlerimden eýýäm köp zat öwrendim. Men her gün öz ukyp-başarnygymy artdyryp, özümi işe hyjuwly duýýaryn we ýurdum üçin bu çärä goşant goşýandygyma buýsanýaryn.”.
Hyjuwly we başarjaň adamlar Oýunlar Akademiýasynyň agzasy bolmaga çagyrylýar. Biz dekabr aýyndan başlap, her aýda 50 adamy işe almagy maksat edinýäris. Dürli ugurlarda, meselem, oýunlaryň işleri, täjirçilik, sport, tehnologiýa, işgärler, hukuk we maliýe ugurlarynda almaga mümkinçilik dörediler.
Aşgabat 2017-niň Oýunlar Akademiýasy we elýeter wezipeleri barada giňişleýin maglumat üçin ashgabat2017.gov.tm sahypamyza girip bilersiňiz.


text:
6-njy awgustda Türkmenistanyň Nebitgaz senagaty we mineral serişdeler ministrliginde Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan baş gaz geçirijisiniň taslamasy baradaky Ýolbaşçy komitetiň 22-nji mejlisiniň çäklerinde “Türkmengaz” döwlet konserni biragyzdan “TAPI Ltd.” konsorsiumynyň lideri hökmünde saýlanyldy.
Şeýlelikde, Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan transmilli gaz geçirijisiniň gurluşygynyň taslamasyna gatnaşyjylar gaz geçirijisiniň gurluşygynyň başlanmagyna has golaýlaşdylar. Çünki, mälim bolşy ýaly, taslama boýunça deslapky işleriň ählisi diýen ýaly tamamlandy. Hususan-da, türkmen tebigy gazyny satyn almak-satmak boýunça şertnamalar baglaşyldy, taslamanyň tehniki — ykdysady esaslandyrmasy gutarnykly işlenildi, Tranzaksion Geňeşçi (Aziýanyň Ösüş banky) bilen Ylalaşyga gol çekildi, “TAPI Ltd.” konsorsiumy döredildi. “Türkmengaz” döwlet konserni konsorsiumyň lideri hökmünde saýlanandan soň, taraplar ýakyn wagtda paýdarlar ylalaşygyny ylalaşarlar, onda Direktorlar geňeşiniň agzalarynyň borçlary kesgitlenildi.
Gaz geçirijisiniň gurluşygyna şu ýylyň ahyryna çenli başlamak göz öňünde tutulýar, başlangyç tapgyrda iri “Galkynyş” gaz käni serişdeler binýady bolmalydyr. Konsorsiumyň lideri hökmünde “Türkmengaz” döwlet konserni TOPH gaz geçirijisini gurmak, maliýeleşdirmek, eýeçilik etmek we ulanmak boýunça özara gatnaşyklara ýolbaşçylyk eder.
Türkmen gazy Hindistanyň we Pakistanyň “mawy ýangyja” bolan artýan isleglerini kanagatlandyryp biler. Şol döwletlerde bu islegler 2030-njy ýyla çenli iki esse artyp biler. Mundan başga-da, üstaşyr geçirýän Owganystanda energiýa serişdeleriniň ýetmezçiligini azaldar. Bangladeş hem bu taslama gyzyklanma bildirýändigini mälim etdi. TOPH taslamasy durmuşa geçirilenden soň, Hindistan özüniň ilkinji transmilli gaz geçirijisine eýe bolar. Häzirki wagtda bu ýurt gazy suwuklandyrylan görnüşde satyn alýar we ony tankerler bilen getirýär.
Taslamanyň tehniki-ykdysady esaslandyrmasyna laýyklykda, uzynlygy 1800 kilometre barabar bolan TOPH gaz geçirijisi Türkmenistanyň iri gaz ýataklary ýerleşýän günorta-gündogar sebitinden badalga alar hem-de Owganystanyň we Pakistanyň çäginden geçip, pakistan-hindi serhedindäki Fazilka diýen ilatly ýere (Hindistan) baryp ýeter. Gaz geçirijisi boýunça ýylda 33 milliard kub metre çenli türkmen tebigy gazy uzakmöhletleýin esasda iberiler.
Bu barada TDH-nyň berýän habarynda aýdylýar.


text:
Owganystanda ýerleşýän parahatçylygy goraýjy halkara güýçleri ýakynda Gunduz welaýatynda amala aşyrylan hüjümiň, NATO-nyň düzgüni aýak asty edilip geçirilenligi baradaky hasabatlary ret etdi.
Ady agzalýan halkara güýçleriniň metbugat wekili General Erik Tremblaý, NATO-nyň derňewçileriniň regionda barlaglar geçirýänligini aýdyp, olar henize çenli öz raportlaryny hödürlemediler diýdi.
Gunduz welaýatynyň şäher häkimi Muhammad Omar Frans Pres habar agentligine beren interwýusynda, NATO güýçleri tarapyndan amala aşyrylan şol hüjümde ölenleriň arasynda 6 parahat ýaşaýjynyň hem bardygyny aýtdy.
Ol aýratynam Talyplar tarapyndan alnyp gaçylan ýangyç daşaýan iki maşyn nyşana alnyp amala aşyrylan şol hüjümde, jemi 54 adamyň ölenligini hem habar berdi.
Häkimiň aýtmagyna görä, şol maşynlardan biriniň sürüjisi we onuň ogly hem soňra Talyplar tarapyndan öldürilipdir. Gunduz welaýatynyň şäher häkimi şol hüjümde ölenlerden 48-siniň ýaragly adamlar we galanlarynyň bolsa parahat ýaşaýjylardygyny mälim etdi.


text:
Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew özüniň geljek ýyl boljak prezident saýlawlarynda Wladimir Putine garşy bäsleşige çykmajagyny syzdyrdy.
Duşenbe güni Londonda çykan “Financial Times” gazetinde çap edilen interwýuda Medwedew premýer-ministr Putin bilen arasyndaky boşlugyň giňeýändigini ret etdi.
Putini öz kärdeşi we köne dosty hökmünde suratlandyran Medwedew ikisiniň hem şol bir syýasy güýje wekilçilik edýändiklerini aýtdy.
Medwedew özüniň geljek ýyldaky saýlawlarda Putin bilen bäsleşige çykmagyny göz öňüne getirmegiň kyndygyny hem sözüniň üstüne goşdy.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň Owganystanda geçirilen saýlawlara gözegçilik eden ekspertleri, bu ýurtda ýakynda bolan ses berlişikde aşa galplyklara ýol berilen bolmagynyň mümkindigini aýtdy.
Olaryň aýtmagyna görä, berilen sesleriň dörtden biriniň galplaşdyrylan bolmagy ähtimal.
Ýewropa Bileleşiginiň Owganystanda 20-nji awgustda saýlawlara gözegçilik eden komissiýasynyň başlygynyň orunbasary Dimitra Lowannou, şol saýlawlarda berilen sesleriň 1 ýarym million töwereginiň galplaşdyrylan bolmagynyň mümkindigini aýdypdy.
Ol aýratynam şol seslerden 1 million 100 muň töwereginiň ýurduň häzirki prezidenti Hamid Karzaýa we 300 muň töwereginiň bolsa onuň esasy garşydaşy Abdylla Abdylla berilen seslerdigini mälim etdi.
Mälim bolşuna görä, şol saylawlara 5 ýarym million töweregi owgan raýaty gatnaşypdyr. Mundan öň, BMG tarapyndan saylawlar boyunça gurulan şikaýat komissiýasy, berilen sesleriň 10 prosentiniň gaýtadan sanalmagyna buýruk beripdi.
Owganystanyň garaşsyz saýlawlar komissiýasynyň 20-nji awgustda geçirilen şol saylawlaryň deslapky netijesini şu gün yglan etmegine garaşylýar.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň ýaýradan resmi maglumatynda 17-nji iýunda Aşgabatda Ýewropa Bileleşiginiň we Türkmenistanyň arasynda adam hukuklary boýunça dialogyň 17-nji tapgyry geçirildi diýlip habar berilýär.
Türkmenistanyň resmi toparyna ýurduň daşary işler ministriniň orunbasary Wepa Hajyýewiň baştutanlyk edendigi, şeýle-de Adalat, Içeri işler we Demokratiýa hem adam hukuklary boýunça milli institutynyň wekilleriniň we parlamentiň Adam hukuklary boýunça komitetiniň ýolbaşçysynyň gatnaşandygy aýdylýar.
Ýewropa Bileleşiginiň delegasiýasyna Ýewropanyň Daşary işler gullugynyň Merkezi Aziýa bölüminiň müdiri Toiwo Klaar baştutanlyk etdi.
Resmi maglumatda gepleşikleriň konstitusion reformalar, tussaghanalardaky şertler, söz azatlygy we hereket azatlygy ýaly ençeme meseläniň maslahat edilmegine mümkinçilik berendigi bellenilýär.
Bildirilen aladalanma
ÝB Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýy, şol sanda gynamalaryň ulanylmagy baradaky maglumatlar bilen bagly uly aladalanmalaryny ýene bir gezek gaýtalady diýip, resmi maglumatda aýdylýar. ÝB Türkmenistanyň hökümetini tussaglykda ýitirim bolan tussaglaryň ýagdaýy we olaryň ýerleşýän ýeri barada maglumatlary aýan etmäge, halkara synçylarynyň türmelere baryp görmegini ýola goýmaga we BMG-niň ýörite proseduralary esasynda işleşmäge çagyrdy.
ÝB öz maglumatynda Türkmenistany Internet elýeterligini çäklendirmezlige we websaýtlary petiklemegini bes etmäge çagyrandygyny hem-de adamlary öýlerinden çykarmak, olaryň ulanýan çanak antennalaryny zor bilen ýok etmek baradaky maglumatlar boýunça düşündiriş bermegi sorandygyny habar berýär. ÝB resmi häkimiýetleriň raýat, ýagny graždan jemgyýetine edýän güýçli basyşlaryna, din we ynanç azatlygyna goşulyşmaklygyna hem aladalanma döredýän mesele hökmünde üns beripdir.
Ýewropa Bileleşigi Türkmenistanyň hökümetiniň amala aşyrýan ynamly reformalaryny goldamaga taýýardygyny mälim etdi.
ÝB-niň Türkmenistan bilen adam hukuklary boýunça Aşgabatda geçiren bu dialogynyň öňüsyrasynda adam hukuklaryny goraýjy regional we halkara guramalar gepleşiklerde takyk problemalaryň öňe sürülmegini we türkmen hökümetinden edilen işler barada hasabat soralmagyny ündediler, Türkmenistanda adam hukuklarynyň depelenmegine degişli faktlar boýunça degişli maglumatlary ýaýratdylar.
ÝB-niň pozitiw bellikleri
Resmi maglumatlarda ÝB-niň Türkmenistanyň giňişleýin konstitusion reformalaryň çäginde ombudsmen institutyny döretmek planyny makullap, Ýewropa Bileleşiginiň kanunyň hökmürowanlygy platformasynyň esasynda özara hyzmatdaşlygy tassyklandygy habar berilýär.
Türkmenistan ombudsmen, ýagny adam hukuklary boýunça ýurduň ýörite wekiliniň wezipesini döretmek planyny şu ýylyň ýanwar aýynda yglan etdi. Türkmenistanyň prezidenti ombudsmen institutynyň döredilmeginiň adam hukuklarynyň we azatlyklarynyň konstitusiýanyň kepilligi bolan döwlet baştutanynyň bu ugurdaky işinde ägirt uly ýardamçy boljakdygyny aýdypdy.
Ýewropa Bileleşiginiň dialogda pozitiw diýip bellän bellikleriniň arasynda 2014-nji ýylda Türkmenistanyň birnäçe dini tussagy boşadandygy, prezidentiň 2015-nji ýylyň maý aýynda yglan edilen günä geçişligi agzaldy we ÝB-niň Türkmenistany indiki günä geçişlikleri tussaglykdaky syýasy aktiwistleri, adam hukuklaryny goraýjylary we parahatçylykly dini toparlaryň agzalaryny boşatmak üçin ulanmaga ündändigi aýdylýar.
ÝB we adam hukuklary
Ýewropa Bileleşigi adam hukuklaryny ählumumy we bozulmasyz diýip hasaplaýandygyny we hyzmatdaşlyk hem söwda boýunça ähli ylalaşyklarda, taraplar arasyndaky gatnaşyklarda adam hukuklarynyň esasy orun tutýandygyny aýdýar.
ÝB-niň Türkmenistan bilen ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň 1998-nji ýylda gol çekilen Wagtlaýyn söwda ylalaşygy esasynda dolandyrylyp, Partnýorlyk we hyzmatdaşlyk ylalaşygynyň ÝB-niň ýurtlary we Ýewropa Parlamenti tarapyndan tassyklanmagyna garaşylýandygy aýdylýar.
ÝB-niň we Tükrmenistanyň arasynda 2008-nji ýylda Energiýa ugrundan hyzmatdaşlyk boýunça düşünişmeklik memorandumyna hem gol çekilipdi.
Ýewropa Bileleşiginiň we Türkmenistanyň arasynda adam hukuklary boýunça indiki dialogyň 2016-njy ýylda Brýusselde geçiriljekdigi aýdyldy. Birinji gezek bu dialog 2008-nji ýylda Aşgabatda geçirilipdi


text:
Gündogar Ukrainanyň Slowýansk şäheriniň öz-özüni bellän häkimi ÝHHG gözegçileriniň halkara toparynyň agzalaryny «uruş ýesirleri» hökmünde saklaýandyklaryny aýdýar.
Wýaçeslaw Ponomarew 27-nji aprelde žurnalistleriň kiçiräk toparyna «Biziň şäherimizde, uruş ýagdaýy dowam edýän wagtynda, bizden rugsatsyz gelen islendik harby işgär uruş ýesiri diýlip hasaplanýar» diýdi.
ÝHHG-nyň gözegçileri, 4 germaniýaly, 1 şwesiýaly, 1 daniýaly, 1 çehiýaly 25-nji aprelde tutuldy we Ponomarew birnäçe gezek olaryň Kiýewdäki häkimiýetler tarapyndan saklanýan orsýetçi jeňçiler bilen çalşylmakçydygyny aýtdy.
ÝHHG-nyň gepleşikçiler topary 27-nji aprelde giçlik Slowýanskde Ponomarew bilen duşuşmaly.
Şeýle-de Ponomarew öz güýçleriniň öten agşam geçirilen operasiýa mahalynda ýene üç adamy ýesir alandygyny aýtdy we olary Ukrainanyň Döwlet howpsuzlyk gullugynyň ofiserleri hökmünde häsiýetlendirdi.


text:
25-nji maýda ýurdumyzyň umumybilim berýän orta mekdepleriniň müňlerçe uçurymlary üçin “soňky jaň” ýaňlandy.
Şu gezekki Türkmenistanyň umumybilim berýän orta mekdepleriniň uçurymlarynyň ugradylyşy aýratyn ähmiýete eýedir. Ol 2013-nji ýylyň 1-nji martyndan başlap, umumy orta bilimiň 12 ýyllyk ulgamyna geçilenden soň ilkinji gezek geçirilýär. Orta mekdeplerde okatmagyň möhletiniň halkara ölçeglerine kybap getirilmegi okuwçylaryň bilimini artdyrmaga hem-de onuň düýpli özleşdirilmegine gönükdirilip, bilim ulgamynda amala aşyrylýan özgertmeler ýolundaky kanunalaýyk ädimdir. Döwlet Baştutanynyň “Türkmenistanda bilim ulgamyny kämilleşdirmek hakynda” Permana hem-de “Türkmenistanda umumy we orta bilim bermegiň meseleleri hakynda” Karara gol çekmegi bu ulgamyň ösdürilmegine uly itergi berdi.
Mekdep bilim ulgamyny hil taýdan döwrebaplaşdyrmak mekdep okuwyna nobatdaky möhüm täzelikleri girizdi hem-de ykdysadyýetiň esaslary, Türkmenistanyň medeni mirasy, dünýä medeniýeti, modelleşdirmek we grafika, maglumatlar-kommunikasiýa hem-de innowasiýa tehnologiýalary ýaly täze dersler okadylyp başlanyldy.
Döwlet Baştutanynyň bilim ulgamynda özgertmeleri geçirmek boýunça başlangyçlarynyň üstünlikli durmuşa geçirilýändiginiň nobatdaky mysaly hökmünde türkmen mekdep okuwçylarynyň abraýly halkara ders bäsleşiklerinde dürli ugurlar boýunça her ýyl gazanýan üstünliklerini görkezmek bolar.
Bu gün dabaralaryň esasy sebäpkärleri uçurymlar boldular. Olaryň adyna mugallymlar, jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri, ene-atalar tarapyndan mähirli sözler we iň gowy arzuwlar aýdylýar, olar hem mekdep okuw ýyllarynyň tutuş dowamynda uçurymlaryň bilim-tebiýe alşyna buýsanç bilen syn etdiler.
Mekdeplerde geçirilen dabaraly çärelerden soň, aýratyn bezegli lybaslara beslenen uçurymlar özleriniň mähriban şäherleri we obalary boýunça däp bolan seýle çykdylar, köpçülikleýin gezelençler hem-de belli aýdymçylaryň we artistleriň gatnaşmagynda konsertler guraldy.
Türkmen paýtagtynda “soňky jaň” dabaralarynyň Aşgabadyň güni bilen gabat gelmegi aýratyn buýsançlydyr. Goşa baýram ýurdymyzyň ähli uçurymlary bilen 25-nji maýda bellenilýän şanly günüň şatlyklaryny paýlaşan aşgabatlylaryň göwnüni has-da göterdi.
Türkmenistanyň dürli şäherleriniň mekdepleriniň uçurymlary bu gün Aşgabadyň taryhy-medeni ýadygärliklerine, beýleki ajaýyp künjeklerine baryp gördüler. Olaryň arasynda iň tapawutlanan uçurymlara okuwda ýokary ýetişigi, işjeň durmuş orny, aň-paýhas ugrunda üstünlikleri, döredijilik bäsleşiklerinde we sport ýaryşlarynda gazanan ýeňişleri üçin höweslendiriji baýrak hökmünde paýtagtymyzyň hormatly myhmanlary bolmak hukugy berildi.
Türkmenistanyň ähli künjeklerinde ýörite gurnalan sahnalarda ajaýyp aýdym-sazlar, baýramçylygyň jadyly owazy giç agşama çenli ýaňlandy. Bu çäreleriň ählisi mekdep bilen, çagalyk bilen hoşlaşyp, täze durmuşa girişilýändigi alamatlandyrýar. Ol bolsa uçurymlara täze gymmatly bilimleri we möhüm açyşlary peşgeş eder.


text:
Owganystanyň demirgazygynda ýurduň armiýasy “Talyban” söweşejileriniň eýelän etrabyny azat etmek ugrunda söweşýärler.
Badagşan welaýatynyň häkiminiň wezipesini ýerine ýetiriji Şah Waliullah Adeeb Ýamgan etrabynyň töwereginde dowam edýän "ýiti çaknyşyklarda" 10 söweşijiniň we 4 howpsuzlyk işgäriniň öldürilendigini habar berýär.
Adeeb howpsuzlyk güýçlerine howadan hem hemaýatyň berilýändigini aýtdy. Ýamgan etraby şenbe güni “Talybanyň” kontrollygyna geçipdi. Ýerli resmiler “Talyban” bilen birlikde daşary ýurtly jeňçileriň hem söweşýändigini aýdýarlar.
“Talyban” Ýamgan etrabynyň merkezini basyp alandygyny tassyklady.
2014-nji ýylda hem “Talyban” Ýamgany basyp alypdy. Emma iki günden soň, hökümet güýçleri gözegçiligi öz ellerine geçirmegi başarypdylar.


text:
Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň Türkmenistandaky merkeziniň wekili Gawrat Topanreýna türkmen kölüniň ulanylmaga berilmeginiň asyryň wakasy bolandygyny aýdýar. Topanraýneniň «Altyn asyr» kölüniň sebitiň ekologik ýagdaýyny gowulandyrmakdaky ähmiýeti» atly halkara ylmy maslahatda tassyklamagyna görä, «Altyn asyr» köli diňe bir ykdasady peýda getirmän, eýsem ilkinji nobatda Türkmenistanda, tutuş sebitde ekologiýa ýagdaýynyň gowulanmagyna oňyn täsir etdi.
Türkmenistanda geçýän iki günlük ylmy maslahata dünýäniň 16 ýurdundan 180 gowrak alymyň we ekspertiň gatnaşýandygy aýdylýar. Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedowyň Foruma gatnaşyjylara Ýüzlenmesinde konferensiýada ara alyp maslahatlaşmaga girizilen problemalar, öňe sürlen pikirler we teklipler Türkmenistanyň «Altyn asyr» kölüniň sebitiň ekologiýa ýagdaýyny gowulandyrmakdaky möhüm roluny has-da berkider diýilýär.Şor suwlary gaýtadan ulanmagyň maslahaty
Türkmenistanyň Ylymlar Akademiýasynyň ýaýradan maglumatyna görä, maslahatda kollektor-drenaž suwlaryny ulanmagyň ylmy-tehniki, sosial-ykdysady we ekologiki aspektleri, zeý suwlaryny ekerançylyk, maldarçylyk, balykçylyk, öri meýdanlaryny suwlulandyrmak ýaly pudaklarda ulanmakda gazanylanlar barada maslahat edilýär.
Şeýle-de maslahatda kollektor-drenaž işleriniň täsir ýetirýän zonasyndaky biologiki we geologiki durumuň özgermegi, zeý suwlaryny arassalamak we duzsuzlandyrmak baradaky täze tehnoloigiýalar we enjamlar dogrusynda gürrüň edilýär.
Gyrgyzystanly suw spesialisti Kaýrat Moldaşow Türkmenistanda şor suwlaryň ýygnalyp, gaýtadan ulanylmagy barada edilýän işleri gutlaýar we munuň ýurduň ykdysadyeti üçin möhümdigini, sebäbi Türkmenistanyň çöllük ýurtdugyny, ol ýerde suwuň her damjasynyň altyna barabardygyny aýdýar.“Emeli köl sebitiň ekologiýasyna howp salýar”
Düýbi Londonda ýerleşýän Uruş we parahatçylyk maglumatlary institunynyň Merkezi Aziýaly bilermenleriň pikir-garaýyşlary esasynda taýýarlan analiz makalasynda bu kölüň sebitiň ekologiýasyny has-da ýaramazlaşdyrmak ähtimallygyndan alada bildirilýär.
Bu pikiriň tarapdarlary Türkmenistanda ýygnalan şor suwuň köp böleginiň aşagyndaky topraga siňjegini, bir böleginiň bolsa gyzgyn günüň astynda bugarjagyny we zäherli himiki maddalardan doly ýeliň çar tarapa ýaýrajagyny aýdýarlar. Olar Aral köli, Sarygamyş köli babatadaky ýalňyşlaryň gaýtalanmaly däldigini duýdurýarlar.
Türkmen ýazyjysy Amanmyrat Bugaýewiň pikirine görä, Türkmenistanda ýerleriň ummasyz kän mukdarda şorlaşmagy Garagum kanalynyň başky proýektiniň üýtgedilip, başga ýerden çekilmegi bilen bagly. Ol «Altyn asyr» kölüne ýeriň ýarasyny bejermek, ony şor suwlardan
Türkmenistanda ýerleriň ummasyz kän mukdarda şorlaşmagy Garagum kanalynyň başky proýektiniň üýtgedilip, başga ýerden çekilmegi bilen bagly.
arassalamak nukdaýnazaryndan seredilse, munuň dünýä nusgalyk sogap işdigini, bu işi iki eliň bilen goldamalydygyny aýdýar. Ýöne Bugaýew emeli kölüň tebigata, ekologiýa ýetirjek zyýanynyň eýýämden bildirip başlanlygyna hem ünsi çekýär: «Altyn asyr» kölüne Ahaldan barmaly suw Garagumyň içinden, Ýerbent, Bokurdak ýaly gum içindäki obalaryň deňi bilen geçýär. Zeýkeşler gaty çuň bolansoň, eýýäm şol zeý suwlary ýerasty suwlara ýetdi. Adamlar zeýkeşiň geçýän ýeriniň 10-15 km daşlygyndaky kyrk gulaç guýularyň suwunyň tagamynyň eýýäm üýtgändigini aýdýarlar.»
A. Bugaýew Türkmenistanyň SSSR-de tokaýlyk boýunça dördünji orunda durandygyny, sebäbi şol wagt Garagumdaky sazak jeňňellikleriniň hem hasaba alnandygyny aýdýar. Onuň pikirine görä, zeý suwlarynyň Garagumyň ösümlik, janly-jandar dünýäsine hem ýaramaz täsir etmegi mümkin.
Resmi maglumatlara görä, «Altyn asyr» kölüniň uzynlygy 100 km, ini 19 km. Bu köle ýylda 10 milliard kubometr suw ýygnanmaly we soň ol suw gaýtadan ulanylyp, ýurda ullakan peýda getirmeli.
Uruş we parahatçylyk maglumatlary instituty synçylara salgylanyp, bu kölüň ummasyz mukdarda suw we pul iýjegini ýazýar. Bu institutyň maglumatyna görä, 2002-nji ýylda kölüň düşjek gymmatynyň dört milliard dollardygy aýdylyp, soňra bu çykdajy 6.5 milliard dollara ýetipdir.


text:
Hepdäniň şenbe güni Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň mejlisler zalynda Türkmenistanyň halk ýazyjysy Täçmämmet Jürdekowyň ýazan «Ata arzuwyny amala aşyrýan agtyk» atly kitabynyň fransuz dilindäki neşiriniň tanyşdyrylyş dabarasy boldy.
Kitabyň tanyşdyrylyş dabarasyna ýurduň hökümet agzalary, Umumymilli «Galkynyş» hereketine girýän jemgyýetçilik guramalarynyň, ylym, bilim edaralarynyň, Türkmenistandaky diplomatik wekilhanalaryň we missiýalaryň wekilleri, medeniýet we sungat işgärleri, habar beriş serişdeleriniň wekilleri, ýokary okuw mekdepleriniň ýolbaşçylary hem-de mugallymlary we talyplar gatnaşdylar.
Häzirki güne çenli Täçmämmet Jürdekowyň ýazan «Ata arzuwyny amala aşyrýan agtyk» atly kitaby türkmen, rus, iňlis, nemes, türk, hytaý, ukrain we pars dillerinde neşir edilipdi.
Kitaby Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň we Döwletmämmet Azady adyndaky milli dünýä dilleri institutynyň mugallymlary terjime etdiler. Bu kitap türkmen döwlet neşirýat gullugy tarapyndan çap edildi.
Kitapda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň özi hem-de atasy hakda gürrüň hem maglumatlar berilýär. Kitabyň sahypalarynda dokumental çeşmelere we arhiw materiallaryna esaslanan taryhy wakalar, şeýle hem Türkmenistanyň iň täze taryhynyň wakalary beýan edilýär.
Tanyşdyrylyş dabarasyna gatnaşan Fransiýa Respublikasynyň Türkmenistandaky adatdan daşary we doly ygtyýarly ilçisi Pýer Lebowiks «Ata arzuwyny amala aşyrýan agtyk» atly kitap hakda öz pikirini beýan etmek bilen, onuň fransuz okyjylaryna türkmen milletiniň däp-dessury, milli gymmatlyklary, türkmen jemgyýeti bilen ýakyndan tanyşmaga ýardam berjekdigi hakda çykyş etdi.
Kitabyň tanyşdyrylyş dabarysyna gatnaşanlar dabaranyň ahyrynda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa biragyzdan ýüzlenme kabul etdiler.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Ozalky SSSR-de totalitar režimi saklap galmak üçin edilen we GKÇP ady bilen taryha giren döwlet agdarylyşygy synanyşygyna 19-njy awgustda 20 ýyl doldy. Bu synanyşyga Türkmenistanda şol wagtam döwlet derejesinde baha berilmedi, şu günem baha berlenok. Ýöne GKÇP-niň – Adatdan daşary ýagdaý baradaky döwlet komitetiniň SSSR-iň prezidenti Mihail Gorbaçýowyň reforma, açyklyk ideýalaryny bogmak synanyşygy, diňe SSSR-iň ýykylmagyny çaltlaşdyrman, eýsem ýerli synçylaryň köpüsiniň pikirine görä, türkmen döwletiniň gelejegine hem öz täsirini ýetirdi.
Bary-ýogy birnäçe güne çeken döwlet agdarylyşygy synanyşygynyň birinji çykaran kararynyň 4-nji maddasynda “ýagdaýy kadalaşdyrmaga päsgel berýän syýasy partiýalaryň, jemgyýetçilik guramalarynyň we halk-köpçülik hereketleriniň işiniň togtadylmalydygy” aýdylýardy. SSSR-iň ilkinji we iň soňky prezidenti Mihail Gorbaçýow deňiz boýundaky willasynda izolýasiýa salnypdy we, aýdylmagyna görä, onuň ýurduň ýadro arsenalyna ygtyýary hem elinden alnypdy. Gennadiý Ýanaýewiň baştutanlygyndaky dildüwşijileriň buýrugy esasynda Moskwa goşun we tanklar girizilipdi.
Ýöne onlarça müň moskwalynyň garaşylmadyk ýerden proteste çykmagy, galyberse, GKÇP-çileriň açyk iş-hereket planlarynyň bolmazlygy, olaryň buýruklarynyň hatda generallar tarapyndan hem sorag astyna alynmagy sowet totalitarizminiň gaýtadan doly dikeldilmeginiň öňüni aldy. Ekspertleriň köpüsiniň pikirine görä, GKÇP reforma ýoluna düşmäge synanan SSSR-iň ýykylmagyny çaltlaşdyrdy, emma onuň agzalarynyň öz eden işlerine ökünmeýändigi aýdylýar.
Eýsem şol günler Türkmenistanda nämeler bolupdy?
Azatlyk Radiosy bu barada gürrüňi edilýän taryhy waka ol ýa beýleki derejede şaýat bolan türkmenistanlylaryň birnäçesi bilen söhbetdeş boldy.
Türkmen ýazyjysy Hudaýberdi Hally
Häzir Pragada ýaşaýan türkmen ýazyjysy Hudaýberdi Hally 1991-nji ýylda Kommunistik partiýanyň hataryndan çykandygyny, 19-njy awgustda özüni raýon partiýa komitetine çagyrandyklaryny ýatlaýar.
“Şol wagt Proletar raýon partiýa komitetiniň birinji sekretary Meretgül Alyýewady. Ol birsellem ýaýdanyp oturdy-da, garaşmadyk sözümi aýtdy: “Seniň partiýa bilediň mende dur. Men ony kadrlar bölümine tabşyrmadym. Bilip bolmaz, bir bulaşyklyk bolaýsa, gelip menden partiýa bilediňi al” diýdi.
Hudaýberdi Hally ol wagt GKÇP-den habarsyz eken we şu sebäpden arkaýyn gürläpdir. Ol: “Men ony almak üçin tabşyrmadym” diýip, sekretaryň ýanynda çykyp gaýdypdyr. Soň ol öýe gelip, GKÇP habaryny eşidýär we partiýa guramasynyň sekretarynyň täze tutha-tutluklaryň bolmagyndan ätiýaç eden bolmagynyň ahmaldygyny çaklaýar.
Şol wagt türkmen parlamentiniň deputaty we Gyzylarbat şäher geňeşiniň başlygy bolan Halmyrat Söýünow 19-njy awgustda türkmen metbugatynyň GKÇP-niň kararlaryny ile ýetirendigini ýatlap, 22-sine gije eýýäm bu kararlaryň ýatandygyny, emma şol döwürde birnäçe gün türkmen döwletiniň ýolbaşçylarynyň öz wezipesini ýerine ýetirmändigini aýdýar.
“23-i, 24-i, 25-i, 26-sy Türkmenistanda hiç bir hökümet ýa döwlet edarasy işlemedi, diýmek döwleti dolandyran adam bolmady” diýip, Söýünow aýdýar. Ol şol wagt prezident Saparmyrat Nyýazowyň nirede ýatanyny, nirede gizlenenini adam bilenokdy diýýär we onuň 18-nji awgustdan awgustdan başlap, 27-nji awgusta çenli, 9 günläp öz borjuny ýerine ýetirmändigini belleýär.
Halmyrat Söýünow öz aýdýan zatlaryna şaýadyň kändigini, şol günler Gyzylarbatdan Prezident köşgüne, Ýokary sowete, Ministrler sowetine näçe gezek jaň edendigini, emma trubkany alan adamyň tapylmandygyny aýdýar. Söýünow ahyry 21-ne ýa 22-sine Waleriý Georigiýewiç Otçersow bilen gepleşendigini, onuň şol wagt Ýokary sowetiň başlygynyň orunbasary bolandygyny ýatlaýar. Otçersow Söýünowyň GKÇP-ä jogap bermek barada beren soragyna “birki gün garaş” diýip jogap berýär, “Hany, Nyýazow nirede?” diýen soragyna bolsa,“bilemok” diýýär.
Türkmen parlamentiniň deputaty Halmyrat Söýünow Nyýazowyň hökümetiniň işden çekilmegini talap edip, Ýokary sowetiň jaýynyň öňünde açlyk yglan edýär, Aşgabat, 1991-nji ýylyň awgust aýy.
Söýünow özüne Aşgabatdan 26-njy awgusta çenli hiç kimiň jaň etmändigini, onsoň intellegensiýa wekilleriniň Magtymgulynyň heýkeliniň öňünde miting gurajagyny eşidip, paýtagta gelendigini we owgan urşunda bile söweşen ýoldaşlary, deputat kärdeşi bilen mitinge gatnaşyşyny gürrüň berýär.
“Owgan urşuna gatnaşan esgerler birleşiginiň prezidium agzalary gatnaşdy, men geldim, Ýokary sowetden kärdeş ýoldaşym, ýaşy kiçi hem bolsa, kanunçylyk boýunça halypam Geldimämmet Igdirow gelip, meniň bilen çykyş etdi” diýip, Söýünow aýdýar.
Söýünow mitingde çykyş eden intelligensiýa wekilleriniň köpüsiniň, şol sanda özüniň GKÇP-ni ýazgarandygyny, Nyýazowyň hökümetiniň bolsa, GKÇP-äni goldany üçin işden çekilmegini talap edendiklerini, şu talap ýerine ýetýänçä diýip hem, Igdirow bilen bile açlyk yglan edendiklerini aýdýar.
Gepiň gerdişine aýdylsa, Nyýazowyň ýakyn egindeşleriniň biri bolan we soň türmä basylan Batyr Sarjaýew şol mitingde hökümetiň tarapyny tutup çykyş edipdi.
Mitingden soň açlyk yglan eden iki deputat, intelligensiýa wekilleriniň ugratmagynda, berk ýaraglanan howpsuzlyk işgärleriniň halkasyny böwsüp, Magtymgulynyň heýkeliniň ýanyndan parlament binasynyň, Ýokary sowetiň jaýynyň öňüne çenli ýöriş etdi. Söýünow bilen Igdirow şol ýerde, “Agzybirlik” hereketiniň lideri Nurberdi Nurmämmedowyň getiren keçesidir halyçasynyň üstünde oturyp, açlyga başlady.
Eýsem bu açlyk nähili tamamlandy?
Söýünow bu soraga şeýle jogap berdi: “Ilki bilen Geldimämmedi äkitdiler, kakasy gelip, “meni sylamasaňam ejeňi syla, öýde ýüreginden tutup ýatyr” diýdi”. Ol deputat ýoldaşyna özüniň rugsat berenini, protest hemişe tapylar, eje tapylmaz, birden bir bolmasy zat bolsa ömür ökünip geçmeli bolar diýenini ýatlaýar. Şol gije intelligensiýa wekilleri ol ýerde gezegine nobatçylyk çekýärler. şaýatlaryň aýtmagyna görä, gije sagat ikilerde Milli howpsuzlyk komitetiniň başlygy Daňatar Köpekow gelip, H. Söýünowa töwella edýär.
Türkmen parlamentiniň öňki deputaty we Gyzylarbat şäher geňeşiniň başlygy bolan Halmyrat Söýünow
Halmyrat Söýünow ertesi irden ýanyna Ministrler sowetiniň başlygy Han Ahmedow bilen Waleriý Otçersowyň gelip, “Seni Nyýazow çagyrýar” diýip, özüni prezidentiň ýanyna alyp gidendiklerini ýatlaýar.
“Bärden baramyzda Nyýazow aglap aýtdy, şumjurap, maňlaýy gara der, “Men edemok şu işleri Halmyrat jan, Sähet Nepesowiç etdi” diýdi. Söýünowyň aýtmagyna görä, Nyýazow oňa Ýokary sowetiň başlygy Sähet Nepesowy indiki sessiýada işinden aýyrmagy wada berýär, özüniň hassa bolup, derman içýändigini aýdýar. Söýünowyň Nyýazowy soňky görşi şol bolýar.
Aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew şol günler Nyýazowyň öz wezipesini ýerine ýetirip bilmändigi baradaky pikirler bilen ylalaşmaýar. Ol GKÇP-niň bolanyny 20-nji awgustda Saparmyrat Nyýazowdan eşidipdir. Bugaýew şol gün irden, sagat 8-den işlände, döwlet ýolbaşçysynyň çakylygy bilen baryp, prezident bilen iki sagat çemesi gürrüňleşendigini, onuň “bizde intellegensiýanyň ýagdaýy nähili, bizde şu zatlaryň dowamy bolup bilermi?” diýip, özi bilen pikir alşandygyny aýdýar.
Bugaýew “Nyýazow gaçdy, bukuldy, Nyýazowyň nirdedigini hiç kim bilenok” diýýänler bolmadyk zady bolan edip görkezmäge ýykgyn edýär diýip düşünýär. Onuň pikiriçe, GKÇP döwründe özlerini “demokrat saýýan” türkmenistanlylar juda passiw hereket edipdirler .
Ýöne ol Nyýazowyň şol wagt SSSR-iň prezidentiniň wezipesini ýerine ýetiriji bolan G. Ýanaýewiň özünden öç almagyndan alada edendigini, ýagny öz şahsy howpsuzlygy barada pikir edendigini sözüniň üstüne goşdy. Nyýazowyň şol duşuşykda Bugaýewe aýtmagyna görä, ol TKP MK-nyň birinji sekretarlygyna bellenen wagtyndan kän wagt geçmänkä Türkmenistan profsoýuzynyň başlygy Işangulyýewany işden aýyrmak meselesini gozgapdyr.
Şol wagt Ýanaýew SSSR profsoýuzlarynyň bütinsoýuz guramasynyň sekretary bolup, türkmen profsoýuzlarynyň Aşgabatdaky plenumyna gelende Nyýazowdan Işangulyýewany işinden aýyrmazlygy sorapdyr. Emma Nyýazow Işangulyýewa başga iş berýändiklerini, eger talaby ödeýän bolsa, ony Moskwa, profsoýuzlaryň bütinsoýuz guramasyna işe alyp biljekdiklerini aýdypdyr. Nyýazowyň Bugaýewe gürrüň bermegine görä, Ýanaýew onuň bu sözlerini gaty görüpdir. Nyýazow “men onuň şondan bäri içinde kitüw saklaýandygyny bilýärin” diýipdir.
Bugaýew Nyýazowyň iş otagyndan çykanda kabulhanada şol wagtky prezident geňeşiniň agzalaryny, daşary işler ministri Abdy Kulyýewi, içeri işler ministri Serdar Çaryýarowy, şol döwürde ideologiýa ýolbaşçysy bolan Geldimyrat Nurmuhammedowy we beýlekileri görendigini, olaryň özi çykandan soň Nyýazowyň kabinetine girendigini, emma ol ýerde bolan gürrüňden özüniň bihabardygyny aýdýar.
Türkmenistanyň intelligensiýa wekilleri Nyýazowyň hökümetiniň GKÇP-äni goldany üçin işden çekilmegini talap edipdi.
Şol wagt Türkmenistanyň Döwlet üpjünçilik komitetiniň başlygy bolup işlän, häzir bosgunlykda döredilen Respublika partiýasynyň lideri Nurmuhammet Hanamowyň tassyklamagyna görä, Nyýazow GKÇP günleri Moskwadan gelýän buýruklara doly tabyn bolupdyr.
“Bir gezek Nyýazowyň kabinetinde otyrkam telefon jyrlady, ol trubkany alyp: “Hä jenap Ýanaýew” diýip, oturan ýerinden lokga galdy” diýip, Hanamow ýatlaýar. “Biz ýagdaýy eşitdik, diňleýäs, bärden arkaýyn bolaýyň, hemme zat gülala-güllük bolar, goldarys sizi” diýip, Nyýazow gürrüňini gutaranynydan soň ýerinde oturyp, uludan demini aldy-da: “Bular ýaly ýagdaýda nähili özüňi alyp barjagyňam biler ýaly däl-aý” diýdi”.
Amanmyrat Bugaýew prezidentiň özi bilen gysga wagta ikinji gezek, 21-nji awgustda hem ikiçäk duşuşandygyny aýdýar. Nyýazow bir gün öňki gürrüňini dowam edip, ondan “Biziňkiler ýöne şeýder dymar otyrlarmy, sen şuňa nähili seredýäň?” diýip sorapdyr. Bugaýew bu soraga “biziňkiler uruş gutarandan soň batyr bolar” diýen manyda jogap berendigini, diýşi ýaly, türkmen intellegensiýasynyň diňe 27-nji awgustda miting edendigini we özüniň ol ýere hiç tarapa goşulman, diňleýji bolup barandygyny aýtdy.
Diktaturanyň döreýşi
Bugaýewiň pikiriçe, şonda mitingde demokrat hökmünde öňe çykanlar bir ýyl geçip-geçmän Nyýazowyň diktaturasynyň döremeginiň awtorlary boldular.
Halmyrat Söýünowyň pikiriçe, şol mitingde çykyş eden adamlar soň döwlet maşyny tarapyndan berk gysaja salyndy, olaryň häkimiýetler tarapyndan soraga, söhbetdeşlige çagyrylanlary-da, uly basyş astynda pikirinden-pozisiýasyndan dänenleri-de, syýasatdan çekilenleri-de, şol bir wagtda öz pozisiýasynda berk duranlary-da boldy.
“Bärde iki ýagdaý boldy: öz demokratik prinsipinde duran adamlaryň iýeni taýak boldy şol hökümetden, käsi ýurdy terk edip çykmaly boldy. Käsi ýurtda galdy, olaryň ne ady çykdy, ne kitaby, ol adamlar diriligine çüýredildi” diýip, Söýünow aýdýar. Ol heýkeltaraşlardan başlap, Nyýazowa ýaranjaňlyk edip, onuň heýkelini dikenleriň hem, goşgy goşanlaryň hem bolandygyny, birnäçesiniň bolsa “Ruhnamany” ýazyp berendigini öňe sürýär.
Bugaýew Nyýazowyň 20-nji, 21-nji, 23-nji awgustda iş ýerinde bolandygyny tassyklamak bilen, Ýanaýewiň oňa jaň edeninden habarlydygyny aýdýar. Onuň maglumatyna görä, Nyýazow Ýanaýewe SSKP MK-nyň Moskwada geçirmekçi bolan adatdan daşary plenumyna Mary obkomynyň birinji sekretary Gurban Orazowyň baştutanlygynda delegasiýa ibermek barada umumy wada beripdir, emma beýle delegasiýa ugradylmandyr.
Bugaýewiň hasabyna görä, Nyýazowyň şol günler oňa Garaşsyzlyk jarnamasy barada telewideniýede halka gutlag bilen çykyş etmegi tabşyrmagy hem türkmen hökümetiniň garaşsyzlyk, özbaşdaklyk syýasatyna ygraraly galandygyny tassyklaýar. “22-nji awgust Türkmenistanyň Garaşsyzlyk jarnamasynyň kabul edilen günüdi, Nyýazow 21-inde bolan duşuşykda menden bu jarnamanyň bir ýyllygy mynasybetli telewideniýede çykyş etmegi sorady” diýip, ol aýtdy.
Bugaýew şonda, Garaşsyzlyk jarnamasynyň bir ýyllygy mynasybetli, Ýazyjylar soýuzynyň uprawlenisiniň sekretary hökmünde halka gutlag bilen çykyş edipdir. Onuň pikiriçe, bu Türkmenistanyň Moskwadan ösen şemalyň ugruna gidip, öň kabul eden Garaşsyzlyk jarnamasy hakynda dymmandygyny aňladýar. “Dogry, Nyýazow köçä çykyp, miting geçirip, “Ýaşasyn Sowet Soýuzam” diýmedi, ýa “Ýaşasyn demokratiýa-da” diýmedi, ol ýurdy iş kabinetinde oturyp dolandyrmagyny dowam etdi” diýip, Bugaýew nygtaýar.
Bugaýewiň pikiriçe, ýurtda demokratiýany bogmak soň başlandy, ýagny “demokratsyraýanlar, Magtymgulynyň heýkeliniň gapdalynda “Ýok bolsun Nyýazow” diýip gygyranlar bir ýyl geçip-geçmän ýurtda diktutarany kemala getirdiler, olaryň syýasy şowakörlügi Nyýazow üçin, diktutura üçin uly ýarag boldy.”
Synçylaryň köpüsiniň pikirine görä, Nyýazow Gorbaçýowyň aç-açanlyk reformalaryna, halk hereketleriniň, dürli syýasy partiýalaryň döremegine, garaşsyz metbugata turuwbaşdan, dürli ýollar bilen garşy durupdy we bu işde döwlet maşynyny, öz ygtyýarlyklaryny bikanun ulanmagy kada edinipdi.
Nurmuhammet Hanamowyň pikirine görä, Nyýazow öz kultuna päsgel berjek adamlary ýanamak, işden aýyrmak, olara her tarapdan basyş etmek, has çekinenlerini daşary ýurtlara ilçi edip ibermek ýaly usullardan başlap, elinde bolan ähli güýji demokratiýa, azatlyk meýillerine, pikir dürlüligine garşy ulandy.
Türkmen ýazyjysy Akmuhammet Welsapar
Synçylaryň köpüsiniň pikirine görä, Nyýazowyň “Ýaş kommunist”, “Edebiýat we sungat” gazetlerini, “Sowet edebiýaty” žurnalyny jylawlamak, täze döreýän garaşsyz neşirleriň öňüni almak ugrunda eden tagallalary, intelligensiýanyň aglaba böleginiň dymmagy netijesinde, diktaturanyň peýdasyna gutardy. Şwesiýada ýaşaýan türkmen ýazyjysy Akmuhammet Welsaparyň pikiriçe, 1991-njy ýylyň başynda Türkmenistanyň Ýazyjylar guramasynyň soňky gurultaýynda türkmen ýazyjylarynyň gaýtadan dikeldilýän senzura hakynda dymmagy hem Nyýazow režiminiň we abanyp gelýän diktaturanyň uly utuşy boldy.
“Şol gurultaýda ýazyjylar köplenç öz şahsy durmuşlary hakynda, öz bähbitlerini arap gürrüň etdiler hem-de töwrekleýin, bolup geçýän wakalara göz ýetirip, halkyň aladasyny etjek kanunlary kabul edip bilmediler” diýip, Welsapar Azatlyk Radiosyna aýtdy.
“Şol zalda oturyp, içgin synlasaň, onda şol ýygnagy alyp baran adamlar hem-de bütin ýazyjylar guramasynyň ýolbaşçylygy eýýäm biziň arkamyzdan hem Nyýazow bilen, hem hökümet bilen, geljekde halkyň boýnundan towky bolup injek režim bilen şol wagt separat ylalaşyklary baglaşan ekeni” diýip, ol aýdýar.
Magtymgulynyň heýkeliniň gapdalynda GKÇP-ni ýazgarmak mitingine gatnaşan intelligensiýa wekilleriniň biri bolan Hudaýberdi Hallyýew GKÇP-niň türkmenler üçin 20 ýyl soňam sowulmandygyny aýdýar. Onuň pikiriçe, Nyýazow aýratyn alnan bir respublikada GKÇP-niň maksatlaryny doly amala aşyrdy we onuň bu işi häzirki ýolbaşçylar tarapyndan hem dowam etdirilýär.


text:
Iýulyň ikinji ongünlüginde Gyzyl haç guramasynyň halkara komitetiniň wekilleriniň Türkmenistanda bolandygyndan türkmenistanlylaryň aglabasynyň habarsyz galandygynyň özüne ýetesi sebäbi bar. Çünki bu sapar hakynda Türkmen döwlet habarlar gullugy ýörite habar ýaýratmady, diňe gündelik gazetlerde çap etdiren hepdelik teswirlemesinde agzap geçdi.
"Aşgabat" gazetiniň ýörite habarçysynyň gysgajyk informasiýasyny hasap etmeseň, türkmen mediasy bu waka barada okyjylaryny, diňleýjilerini, tomaşaçylaryny habardar etmediler.
Elbetde, muňa ýokardan ýörite görkezmäniň bolmandygyny çaklamak mümkindir. Çünki türkmen ýolbaşçylary, ideologlary, propagandistleri bu delegasiýanyň türkmenistanlylaryň Abadan partlamasynyň derdini çekýän günlerinde gelmegini oňlap baran däldirler diýip pikir etmek mümkindir. Olaryň bu adatdan daşary wakanyň maddy we ruhy zyýanlaryny ilk-ä inkär edip, soňra-da peseldip görkezmäge çalşandyklaryny dünýä jemgyýetçiligi bilýär. Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň başlygynyň türkmen ýolbaşçysyna gynanç bildirmek bilen birlikde ählitaraplaýyn kömek bermek baradaky hatyny öz ilinden ýaşyrýan resmiler özlerini biabraýçylyga sezewar etdiler.
Ýurduň gündelik gazetleriň ikisiniň-de 18-nji iýuldaky sanynda ýerleşdirilen "Dostluk we bähbitli hyzmatdaşlyk alamaty astynda" atly TDH-niň teswirlemesinde Gyzyl haç komitetiniň onuň Merkezi Aziýadaky sebit wekilhanasynyň baştutanynyň orunbasary jenap Fransua Blansi tarapyndan ýolbaşçylyk edilýän delegasiýasynyň Daşary işler ministrliginde kabul edilendigi hem-de bu iri halkara gurama bilen hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de ösdürmek meseleleriniň gün tertibine girizilendigi barada çäkli maglumat berilýär.
Bu gurama bilen türkmen resmileriniň göwünjeň hyzmatdaşlyk etmeýändigi, onuň wekillerini türkmen türmelerine, aýratynam 2002-nji ýylyň 25-nji noýabrynda boldy diýilýän waka zerarly azatlykdan mahrum edilenleriň ýanyna baryp görmäge ýol bermeýändikleri, olaryň ýurduň içindäki hereketleriniň çäklendirilýändigi öňden bellidir.
Eýsem, Gyzyl hajyň wekilleriniň Türkmenistana şu gezekki saparynda olara Abadan şäherine we onuň golaýyndaky ejir çeken obalara baryp görmäge rugsat berlendir öýdýäňizmi? Eger şeýle rugsat berlen bolsa, türkmen ýolbaşçylary, ideologlary ony öz ynsanperwerlikleriniň deňsiz-taýsyz subutnamasy hökmünde dünýä jar etmäge çalşardylar.
Her niçik bolsa-da "Aşgabat" gazetiniň ýörite habarçysy öz taýýarlan habarynda Daşary işler ministrliginde bolan duşuşykda "...hormatly Prezidentimiziň başlangyjy boýunça Türkmenistanda amala aşyrylýan hukuk özgertmeleriniň çäklerinde milli kanunçylygyň halkara gumanitar hukuga degişli esasy ýörelgelere laýyk getirilmegi boýunça uly işiň geçirilýändigi bellenildi" diýip nygtamagy unutmandyr.
Aşyrguly Baýryýew Aşgabatda ýaşaýan garaşsyz žurnalist, "Edebiýat we Sungat" gazetiniň öňki baş redaktory, Deýwid Börk adyndaky halkara baýragynyň laureaty. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Orsýetiň döwlet eýeçiligindäki “Gazprom” gaz kompaniýasy 2009-njy ýyl bilen deňeşdirilende, geçen ýyl öz girdeýjileriniň 24 % artyp, 35,2 milliard dollara deň bolandygyny aýdýar.
Dünýäniň iň uly gaz kompaniýalarynyň biri bolan “Gazpromyň” ýaýradan beýanatynda nygtalmagyna görä, geçen ýyl umumy satyşlar 20% artyp, 130,7 milliard amerikan dollaryna barabar bolupdyr.
Beýanatda “ozalky sowet soýuzusynyň düzümine girýän döwletlere satylýan gazyň mukdarynyň artdyrylmagy arkaly” ösüş gazanylandygy nygtalýar.


text:
Orsýetiň Moldowanyň çakyryny import etmegi gadagan edýän karary çarşenbe gününden başlap güýje girdi.
Sişenbe güni Orsýetiň saglygy saklaýyş edarasynyň ýolbaşçysy Gennadi Onişenko Moldawanyň çakyrynyň düzüminde garyndylar bar diýdi.
Sişenbe güni Moldowanyň ykdysadyýet ministri Waleri Lazar bolsa, “Moldawan çakyrynyň hili baradaky tehniki problemalaryň nirede gutaryp, nirede syýasy problemalaryň başlaýandygy” aýdyňlaşdyrylmalydyr diýýär.
Çakyr Moldowanyň gowşak ykdysadyýetiniň esasy pudagydyr.
Orsýetiň ýurda moldowan çakyryny import etmegi gadagan edýän bu karary Ukrainanyň şokoladlarynyň ýurda import edilmegine garşy girizen gadagançylygyndan birnäçe hepde soň mälim edildi.
Şu aýyň başynda Orsýetiň premýer-ministriniň orunbasary Dmitriý Rogozin, Moldawanyň noýabr aýynda Ýewropa Bileleşigi bilen Assosiasiýa ylalaşygyna gol goýmak hakyndaky plany barada Moskwanyň ar almagynyň mümkindigini aýdyp, duýduryş beripdi.
Orsýet Moldawa, Ukraina we käbir beýleki post-sowet respublikalaryna Brýussel bilen ýakyn gatnaşyklary ret etmekleri üçin basyş edip gelýär


text:
Adamyň durmuşynda edil dem almagyň, hereket etmegiň möhüm bolşy ýaly, peýdaly we tagamly iýmiti kabul etmek hem wajyp, hem lezzetli bolup durýandyr.
Uly höwes we söýgi bilen täze, ter, peýdaly önümlerden taýynlanan nahar bedenimizi kuwwatlylyk çeşmesi bilen üpjün edýär, hemme fiziologiki hadysalaryň kadaly geçmegine ýardam berýär, biziň keýpimizi çag edip, zähmet çekmäge ruhlandyrýar. Akyldar Sokrat diýmişleýin, "Iýmek üçin ýaşamaly däl-de, ýaşamak üçin iýmeli".
Edil şol maksat bilen, biziň "Sagdyn we tagamly nygmatlar" bölümimizde ussat aşpez tarapyndan hödürlenýän dürli näz-nygmatlaryň taýynlanyş usullary Siz we maşgalaňyz üçin peýdaly we tagamly bolup, göwnüňizden turar diýip tama edýäris.
Hemde okyjylary öz halaýan, sagdyn we tagamly nygmatlarynyň taýynlanyş usuly bilen saýtda paýlaşmaklaryna çagyrýarys.
Nygmatlaryň taýynlanşy barada maglumaty This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it iberiň!
Teswirlemeler
Hormatly saýtyň lukmanlary!Saýtda täze girizen sagdyn we tagamly nygmatlar baradaky maglymatlaryňyz ýerlikli, taýýarlanyşy ýaşlara mekdep. Ýöne meniň pikirimçe onuň baş sahypada keselleriň arasynda ýerleşdirilmegi Saglyk saýtynyň görküni bozýar, manysyna ýaramaz täsir edýär. Tagamly nygmatlar taýýarlanyp iýilende hem işdämen iýiler öýdemok. Sebäbi töweregindäki kesellere her adamyň öz garaýşy bolýar. Her kim bir hili kabul edýär. Şonuň üçin taýýarlanan tagamly nygmatlar işdäli iýlip, lezzet alynar ýaly başgaçarak ýerleşdirseňiz gowy bolardy.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text: Golaýda Türkmenistanyň hökümeti paýtagtyň “Oguzhan” köçesiniň durkuny üýtgetmek boýunça planlaryny mälim etdi. Emma, käbir ýerli ýaşaýjylar häzirki durky hem gowy “Oguzhan” köçesine uly maýa serişdelerini goýberenden, ýurduň beýleki şäherdir etraplarynyň ýollaryna üns berilse has talaba laýyk boljakdygyny aýdýarlar. Wideoda Mary-Guşgy aralygyndaky ýol şekillendirildi. Wideodan hem görnüşi ýaly, erbet ýol şertleri sebäpli, ulaglar esasy ýoldan sowlup, köçäniň gyrasy bilen gitmäge mejbur bolýarlar.


text:
Germaniýanyň kansleri Angela Merkeliň duşenbe güni Ukrainanyň iki oppozision lideri bilen duşuşyp, ýurtdaky syýasy krizisy maslahat etmegine garaşylýar.
Arseniý Ýatsenýuk Witaliý Kliçko bilen bilelikde Berline syýahat edip, maliýe kömegini soramak niýetini mälim etdi. Ýekşenbe güni Kiýewde müňlerçe tarapdarynyň öňünde çykyş edip Ýatsenýuk “Ýewropanyň bize teklip edýän ykdysady ýardamy barada takyk aýtmagyny isleýäris” diýdi. Şeýle-de ol Ukrainanyň raýatlary üçin Ýewropa wizasyz syýahat etmek mümkinçiliginiň döredilmegi barada gepleşik geçirjegini habar berdi.
Ukrainada üç aýa golaý wagt bäri dowam edýän hökümete garşy protestlerde çykyş edýänler prezident Wiktor Ýanukowiçiň wezipesinden çekilmegini talap edýärler.


text:
ÝHHG-niň wekili Ilçi Ý.Lenarçiç (çepde) we Türkmenistanyň daşary işler ministri R.Meredow, 17-nji iýun
ÝHHG guramasy barada gürrüň edilende, ol ýa-da beýleki bir derejede, mesele aýdyň ýaly görünýär. Bu gurama öz maksatlaryna laýyklykda, özüniň ähli gumanitar programmalaryny agyr syýasy režimli ýurtlary liberallaşmak prosesine çekmek maksatlary bilen gurnaýar. Şol bir wagtyň özünde-de, ÝHHG-niň bu ugurdaky täsir ediş mümkinçilikleri örän çäkli bolmagynda galýar.
Haýsydyr-bir ýurduň, häzirki ýagdaýda bolsa, Türkmenistanyň ynsan hukuklaryny goramak prosesinde bökdençilikleri döredýändigine garamazdan, ÝHHG guramasynyň bu ugurdaky edýän ähli tagallalarynyň netijeleri örän ujypsyzja bolup görünýär.
Emma, Türkmenistan babatda netijeleriň ujypsyzdygyna garamazdan, ÝHHG barybir yza çekilmeýär. Ýöne, eýsem, ÝHHG guramasy bilen gatnaşyk we hyzmatdaşlyk saklamak arkaly Türkmenistanyň häkimiýetleri nähili maksada eýerýärlerkä?
Türkmenistanyň köp tankytçylary resmi Aşgabadyň şeýle hereket etmek bilen, esasan, ýurduň jemgyýetçilik-syýasy durmuşynda düýpli özgerişlikleriň amala aşyrylýandygy hem-de ýurduň ýokary demokratik standartlara ymtylýandygy barada durnukly bir mif döretmek isleýändigini aýdýarlar.
Tankytçylar şeýle mifiň ýurduň häkimiýetlerine Günbataryň işewür toparlaryny Türkmenistana maýa ýatarmaga hem-de ýurduň häzirki režimini goldamaga yrmak üçin gerekdigini öňe sürýärler.
Elbetde, daşarky dünýä bilen aktiw hyzmatdaşlyk şu günki gün türkmen häkimiýetlerine örän möhüm. Şeýle hyzmatdaşlyklar bolmasa, Türkmenistanyň konkurentleri bu ýurduň deňinden arkaýyn geçip gitjek. Şeýle konkurentler bolsa dünýäde az däl.
Türkmenistanyň hökümeti ýurduň hatda çäksiz nebit-gaz, uran we beýleki tebigy baýlyklara baýdygyna garamazdan, ozalky köne ýapyklyk şertlerinde onuň doly bankrotlaşmak ýagdaýyna sezewar bolup biljekdigine düşünmän durýan däldir. Özi özüni özgerdermi?
Şu ýagdaýlara görä, Aşgabat näme-de bolsa bir zatlary üýtgetmelidigine düşünýär. Bu meselede bolsa, ÝHHG oňyn rol oýnap biljek. Ýöne, eýsem, şu zerurlyga düşünýän Türkmenistanyň režiminiň özi özüni özgerdip bilermikä?
Käbir tankytçylar ozaly bilen ýurduň hökümetiniň özüni özgertmek islemeýändigini we muňa asla meýil hem etmeýändigini aýdýarlar. Şeýle garaýşa eýerýän synçylar Türkmenistanyň häzirki režimini döretmäge gatnaşan adamlaryň ýurtdaky ýagdaýy düýpli özgerdip bilmejekdiklerini öňe sürýärler.
Şu meselede köp wagtlardan bäri býurokratik maşynyň depesinde oturan esasy şahsyýetlerden biri Wiktor Hramowy mysal almak ýerlikli bolsa gerek. Ol Saparmyrat Nyýazowyň ýurdy dolandyran döwründe Nyýazowa iň ýakyn adamlardan biri bolupdy. Berdimuhamedowyň häkimiýet başyna gelmegi bilenem ol gözden ýitip gitmedi.
Wiktor Hramow we prezidentiň töweregindäki käbir beýleki çinownikler öz ömürlerini bagyş eden işlerine birdenkä garşy hereket edip bilmezler. Döwlet başyndaky bu adamlar akmak adamlar däl, olaryň öz aýaklaryna özleri palta urmak niýetleri ýokdur. Olar döwlet strukturasynda örän möhüm kürsüleri eýeleýän örän anyk adamlar.
Demokratiýadan örän daşdaky bu döwlet sistemasyny bu adamlar öz elleri bilen döretdiler. Bu sistema bolsa, hatda öz propogandasynda demokratik şygarlary ulanýan bolsa-da, ol öz-özüni üýtgetmäge taýýar däl we muny edip hem biljek däl. Beýle Türkmenistan bolsa, ÝHHG guramasy üçin asla adaty bir hadysa däl. Mundan hem daşary, ol hatda türkmen halkynyň özi üçinem adaty bir hadysa däl.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
«Türkmenportalyň» okyjylarynyň arasynda 2015-nji ýylyň iň gowy futbolçysyny yglan etmek üçin ses berlişigiň geçirilendigini ozal hem habar beripdik. Biziň okyjylarymyz «Line», «Wkontakt» we «Odnoklassnik» sosial-aragatnaşyk ulgamlarynda bu hormatly derejä milli ýygyndymyzyň hem-de Çehiýanyň «Ýablones» toparynyň 24 ýaşly ýarym goragçysy Ruslan Mingazowy mynasyp gördüler.
Häzirki wagtda «Ýablones» bilen türgenleşikleri geçirip ýören ýarymgoragçy bilen onuň sylaglanyş dabarasynda (saýtyň ýörite Kubogy onuň kakasy Kamil Mingazowa gowşuryldy) biz Ruslan bilen internet arkaly ýübe-ýüz söhbetdeşlik guradyk.
Ses berlişigi guramaçylykly ýagdaýda geçirenligi üçin «Türkmenportal» saýtynyň redaksiýasyna hem-de meni we beýleki futbolçylary öz sesleri bilen goldandyklary üçin ähli janköýerlerimize tüýs ýürekden hoşallyk bildirýärin — diýip, söhbetdeşligiň başynda Ruslan aýtdy. — Meniň oýnumyň janköýerlerde söýgi döredýänligi üçin şatlygymyň çägi ýok, muny duýmak her bir futbolçy üçin uly mertebedir. Janköýerlerimiziň bu belent ynamy bize geljekde öz işimize has-da yhlasly ýapyşmaga goldaw berýär.
Şu gün men özümiň ilkinji tälimçim Wasiliý Wasilýewiç Karpowa ýene bir gezek hoşallygymy bildirmekçi, çünki ol meniň uly futboldaky ýollaryma ak patasyny beren ynsandyr. Ilkinji ädimlerimden Ýewropanyň çempionatlarynda çykyş etmegime, milli ýygyndymyzyň hataryna alynmagyma, umuman, meniň kämilleşmegime uly goşant goşan ähli adamlara — kakama, ähli futbolçy ýoldaşlaryma, şu wagta çenli işleşen tälimçilerimiziň hemmesine hoşallyk bildirýärin. Meni bu ses berlişikde goldan ähli janköýerlerimize-de öz adymdan we maşgalamyzyň adyndan minnetdarlyk bildirýärin.
Men milli ýygyndymyza-da geljekki oýunlarda has uly şowlulyklary, üstünlikleri arzuw edýärin. Goý, bize Aziýa çempionatyna, diňe bir oňa-da däl, geljekki has uly ýaryşlara hem gatnaşmak miýesser etsin.
— Geçirilen ses berlişik hakdaky pikirleriňizi aýdaýsaňyz.
— Elbetde, Türkmenistanyň Futbol federasiýasy tarapyndan hem ýylyň iň gowy futbolçysy diýlip yglan edilmek ýakymly duýgy. Ýöne meniň üçin has köp adamyň gatnaşmagynda geçirilýän ses berlişigiň netijesini bilmek has gyzykly. Onda ýeňijidigiňi bilmek bolsa has ýakymly duýgulary bagyşlaýan eken.
— Şu günler «Ýablonesde» alyp barýan işleriňiz barada gürrüň beräýseňiz.
— Klubda hemme işler ugruna. Toparymyz häzir Portugaliýada türgenleşik geçýär. Men Çehiýada galdym, biraz agyrylarym bar. Ýöne bejergi alýan, nesip bolsa, möwsüm açylýança, doly gutulyp, toparyma kömek berip bilerin. Toparyň täzelikleri barada aýdylanda bolsa, «Ýablonese» täze baş tälimçi geldi, ol çehiýaly hünärmen. Toparymyz öňde duran duşuşyklaryny has şowly geçirer diýip ynanýarys. Häzir biz Çehiýanyň çempionatynda 16 toparyň arasynda 8-nji orunda barýarys.
— Topar möwsüm üçin öňünde nähili maksatlary goýdy?
— Ilkinji üçlüge girmek. Elbetde, birinji, ikinji orunlara çykyp bilmek ýeňil düşmez. Ýöne üçünji orna çykmak mümkin. Çünki ýaryş tertibinde toparlaryň häzire çenli gazanan utuklary biri-biriniňkä juda golaý. Üçünji orunda barýan topar bilen aramyzda 9 utuk bar. Ýöne öňümizde entek 15 oýun hem bar. Her hili ýagdaý bolup biler.
— Geçen ýyl internetiň dürli çeşmelerinde siziň bilen Ýewropanyň, esasan hem, Portugaliýanyň käbir klublarynyň gyzyklanýandygy barada habarlar çykdy. «Türkmenportalyň» okyjylarynyň saýlan iň gowy futbolçysyna şu ýyl hem Ýewropa klublaryndan teklipler barmy?
— Bu işler bilen meniň agendim gyzyklanar. Ýewropada bolsa gyşky transfer penjiresi ýapyldy. Men häzirlikde «Ýablonesde», topar bilen şu ýylyň tomsuna çenli şertnamam bar.
— Eger «Ýablones» size şertnamanyň möhletini uzaltmagy teklip etse razylaşarsyňyzmy ýa-da täze tekiplere garaşarsyňyzmy?
— «Ýablones» bilen şertnamamy uzaltmaga mümkinçiligim bar. Ýöne men has güýçli toparlarda özümi synamak isleýärin. Diňe öňe tarap ädim ätmek, has belent sepgitlere synanşyp görmek durmuş ýörelgelerimiň biri. Pursat dörän wagty ondan peýdalanmak gerek.
— Edil şu günler siziň bilen haýsy toparlaryň gyzyklanýandygyny anyk bilip bilerismi?
— Hakykatdan-da, meni düzümine çagyrýan klublar bar. Ýöne olar barada has anyk gürrüň etmek üçin tomsa garaşalyň. Meniň agendim Ýewropanyň güýçli klublarynyň birnäçesi bilen gepleşikleri geçirip ýör.
— Özüňiz haýsy ýurtda futbol oýnamagy gowy görýärsiňiz?
— Häzirlikçe, Angliýada çykyş etmäge mümkinçiligim ýok, ýöne ukyplarymy Germaniýada hem barlap görmegi isleýärin. Häzir biziň oýunlarymyza tomaşa etmek üçin güýçli toparlardan wekiller gelýär. Italiýanyň çempionatynda çykyş etmek hem meniň üçin gyzykly bolardy.
— Näme üçin Angliýada çykyş etmek mümkinçiligiňiz az?
— Milli ýygyndymyzyň reýtingdäki orny sebäpli. Onuň üçin ýurdumyzyň futbol ýygyndysynyň dünýäniň iň gowy 100-lüginiň hataryna girmegi zerur. Ýöne ýakyn geljekde bu sepgide ýetjekdigimize ynanýarys.
— Türkmen futbolynyň şu gününe nähili baha berýärsiňiz?
— Uzak wagta çeken arakesmeden soňra Türkmenistanyň futbol ýygyndysy öz ýurdumyzda duşuşyklary geçirmäge başlady. Özem şowly çykyş etdi. Bu janköýerler üçin hemişe-de ýakymly ýagdaýdyr. Biz 2015-nji ýylda dünýä çempionatynyň saýlama tapgyrynyň duşuşyklarynda öz ýurdumyzda dört milli ýygyndydan 10 utuk almagy başardyk. Ýakyn geljekde daşary ýurtlarda geçirýän duşuşyklarymyzda hem şowly çykyş edip başlarys diýip tama edýärin. Häzir ýygyndymyzyň öňündäki esasy maksat Aziýa çempionatyna gatnaşmaga hukuk gazanmak. Men munuň ýetdirmejek sepgit däldigini anyk aýdyp bilerin. Bize ýokary derejede futbol oýnap bilýändigimizi ýene-de subut etmek gerek. Esasy zat bolsa, ertirimize ynam döredip bilýän gazanan gowy netijelerimiz, agzybir toparymyz, ussat tälimçilerimiz bar. Ýene-de iň dogry, iň takyk ýol bilen barha öňe gitmeli.
— Mart aýynda Türkmenistanyň milli ýygyndysy 2018-nji ýyldaky dünýä çempionatynyň nobatdaky saýlama tapgyrynda soňky duşuşygyny geçirer. Hindistanyň ýygyndysy bilen myhmançylykda geçiriljek bu duşuşyk baradaky pikirleriňizi hem biläýsek. Milli ýygyndymyzyň ýeňiş gazanyp bilmek mümkinçiliklerine nähili baha berýärsiňiz?
— Siziň hem aýdyşyňyz ýaly, bu duşuşyk biziň ýygyndymyzyň «D» toparçadaky soňky duşuşygy bolar. Men alan sary kartlarym sebäpli bu duşuşyga gatnaşyp bilmeýänligime gynanýaryn. Ýöne janköýerlerimiz arkaýyn bolsun, her kimiň hem ýerini şol adama mynasyp biri bilen çalşyryp bolýar. Milli ýygyndymyzyň bu duşuşykda esasy maksady ýeňiş gazanyp, 2019-njy ýylda geçiriljek aziýa çempionatynyň nobatdaky saýlama tapgyrynyň duşuşyklarynyň öňüsyrasynda has-da ruhlanmak, şol sanda reýtingdäki ornumyzy has ýokary galdyrmakdyr. Ýeňiş gazanmak bilen, biz Aziýa çempionatyna göni gatnaşmaga hukuk gazanyp bilerismi? Häzir bir zat aýtmak kyn. Çünki toparçada ikinji orny eýeleýän Omanyň milli ýygyndysynyň öňde ýene-de iki duşuşygy bar. Olarda Omanyň ýygyndysynyň şowsuz çykyşlary biziň haýrymyza bolup biler.