text:
Orsýetiň harbylary gozgalaňçylaryň Siriýanyň gabawdaky Aleppo şäherinde himiki ýaraglary ulanmagynyň subutnamalarynyň bardygyny aýdýarlar.
“Orsýetiň goranmak ministrliginiň bilermenleri terrorçylara degişli içi zäherli maddaly ulanylan top gurallaryny tapdylar”, diýlip harbylaryň 11-nji noýabrda ýaýradan beýannamasynda aýdylýar.
Beýannama laýyklykda, gozgalaňçylaryň enjamlarynda tapylan zäherli jisimleriň hlorin gazy we ak fosfor bolmagy mümkin.
Hlorini ýarag hökmünde ulanmaklyk Himiki ýaraglar boýunça halkara konwensiýasy tarapyndan gadagan edilýär. Siriýa bu konwensiýa 2013-nji ýylda öz ýarany Orsýetiň basyşy astynda goşulypdy.
Orsýetiň goranmak ministrligi Orsýetiň harby laboratoriýalarynda has köp barlaglaryň geçiriljekdigini mälim etdi.
Geçen aýda Himiki ýaraglary gadagan etmek boýunça gurama Siriýanyň hökümet güýçleriniň 2014-nji we 2015-nji ýyllarda obalarda hlorinli gazy ulanmak arkaly hüjümleri amala aşyrandygy barada netijä geldi.
Muňa garamazdan Orsýet bu netijeleri ret edip, olaryň “ynandyryjy däldigini” aýdýar we munuň bilen baglylykda Siriýa garşy hiç hili sanksiýalaryň girizilmeli däldigini aýdýar.


c: text/html

text:
Media azatlygyna gözegçilik edýän “Serhetsiz reportýorlar” guramasy Azatlyk Radiosynyň habarçysy Soltan Açylowa edilen dowamly hüjümleri we basyşlary ýazgaryp, beýanat ýaýratdy.
Düýbi Parižde ýerleşýän guramanyň 21-nji noýabrda ýaýradan beýanatynda, 67 ýaşly Soltan Açylowanyň 25-nji oktýabrda söwda merkeziniň daşyndaky nobatlary surata alýan pursady polisiýa we dükanyň dolandyryjysy tarapyndan basyşyň edilendigine ünsi çekýär.
“Serhetsiz reportýorlar” haçan-da, Açylowanyň Arçmandaky şypahana baran pursady raýat eşigindäki polisiýa işgärleriniň ony maşgala agzalary barada sorag edendiklerini, şeýle-de rugsatsyz surat almakda aýyplandyklaryny ýatladýar.
Açylowa köçede ençeme sagatlap basyş edilmegine garamazdan, ol polisiýanyň edarasyna gitmekden boýun gaçyrýar. Mundan birnäçe minut soňra, Açylowa raýat eşigindäki üç adam we bir aýal hüjüm edip, onuň şahsy emlägini zor bilen ele geçirýärler.
8-nji noýabrda Açylowa Arçman şypahanasyda wagty, iki aýal onuň öňünden çykyp, habarçyny “Türkmenistany garalamakda” aýyplapdylar. Şol gün Soltan Açylowa bilen bir ýerde bolýan başga bir aýal ýenjilipdir. Hüjümçiler “Bu seniň alýan suratlaryň üçin” diýip gygyrypdylar. “Serhetsiz reportýorlar” guramasy hüjüm edenleriň ol aýaly Soltan Açylowa bilen çalşyrandygyna şübhe ýoklugyna ünsi çekýär.
“Serhetsiz reportýorlar” guramasynyň baş redaktory Wirgine Dangles “Biz Soltan Açylowa edilen hüjümleri berk ýazgarýarys. Halkara jemgyýetçiligi bu ýurtda adamlaryň hukuklarynyň depelenmegine hökmany ýagdaýda reaksiýa görkezmeli. Türkmenistan media erkinligini we beýleki azatlyklary depeleýändigine garamazdan, ýurtlar, şol sanda Fransiýa hem onuň bilen gowy ykdysady gatnaşyklar saklamagyny dowam etdirýärler” diýip çykyş etdi.
Gurama Azatlyk Radiosynyň 2015-nji ýylyň iýulynda tussag edilen habarçysy Saparmämmet Nepesgulyýewe bikanun neşe gaçakçylygy bilen baglylykda ýöňkelen aýyplamalaryň hem toslanyp düzelendigini nygtap, onuň häzirki güne çenli hem tussaglykda saklanýandygyny ýatladyp geçýär.
“Serhetsiz reportýorlar” guramasynyň Media Azatlygy indeksinde Türkmenistan 180 ýurduň arasynda 178-nji orunda ýerleşdirildi. Ýurduň prezidenti G. Berdimuhamedow hem şu ýyl Gurama tarapyndan “Internetiň duşmany” diýlip, atlandyryldy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gazagystanyň günortasynda ýerleşýän Žanaözen şäherinde adam ýitgisine getiren gozgalaňa gatnaşanlykda günälenen 37 adamyň sud diňlenişiginiň geçirilýän wagtlaýyn binasy ýüzlerçe adam tarapyndan gabaldy.
Geçen dekabr aýynda nebitçileriň gozgalaňynda polisiýa işgärleri azyndan 16 adamy atyp öldüripdiler.
Häkimiýetler sud edilýänleri gozgalaňy öjükdürenlikde aýyplaýarlar. Aýyplanýanlaryň tarapdarlary günäkärlemeleri ret edýärler we gandöküşlikde polisiýanyň özüni aýyplaýarlar.
Ýüzlerçe adamdan ybarat märeke sişenbe güni başlanýan sud diňlenişigine barmak üçin Aktau şäherinde gurnalan wagtlaýyn sud binasynyň töwereginde ýygnandy. Aktiwistler bu binanyň sud diňlenişigine syn etmäge gelen märeke üçin kiçiliginden şikaýat etdiler.
Kiçi ýaşdaky günälenenleriň biriniň diňlenişige gelmänligi sebäpli, sud diňlenişiginiň wagty sişenbe güni giçlige geçirildi.


text:
Şu günler Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň Merkezi kazyýet-lukmançylyk edarasynyň şaýatlanma bölüminde adatdakydan köp adamly nobatlaryň bolýandygyny bu edaranyň işgärleri aýdýarlar.
Bu edaranyň işgärleriniň biri “Günde 20-30 adam nobata durýar. Mundan ozal beýle ýagdaý ýokdy” diýip, bu täze dörän ýagdaýdan gürrüň açýar.
Merkezi kazyýet-lukmançylyk edarasynyň şaýatlanma bölüminiň “müşderileriniň” köpelmegi täze girizilen düzgün bilen bagly. Indi dürli şikes alan adamlar keselhana ýüz tutanlarynda lukmanlar bu barada “wakanyň bolup geçen ýeriniň” polisiýa bölümine hökman habar bermeli.
Polisiýa işgärleri bolsa bu boýunça derňew işlerini geçirmeli. Polisiýa işgärleri şikes alnan ýere baryp wakanyň bolan ýerini görüp gaýdýarlar. Adamyň şikes alan wagty oňa şaýat bolanlardan düşündiriş alynýar. Ahyrynda bolsa şikes alan adam ýokarda agzalan Merkezi kazyýet-lukmançylyk edarasynyň şaýatlanma bölüminde medisina ekspertizasyndan geçmeli. Şol ekspertiza esasynda şikes alynmanyň takyk sebäpleri anyklanýar.
Polisiýanyň düşündirişi
Polisiýa işgärleriniň käbirleri bu düzgüni güman edilýän jenaýatyň üstüni açmak üçin edilýän zerur iş hökmünde düşündirýärler.
Merkezi kazyýet-lukmançylyk edarasynyň şaýatlanma bölüminiň sowet döwründen galan hütdük jaýynda nobata duran onlarça adamlaryň arasynda öýde, işde ýa-da başga ýerlerde atanlykda şikes alan adamlar köp. Olaryň arasynda öýde ýykylyp aýagyna, eline ýiti zatlary çümdürenler hem bar.
Özüni Bahar diýip tanadan ildeşimiz öý işi bilen meşgul bolup ýören mahaly aýna gyýçagyna basypdyr. Keselhana baran Bahary polisiýa işgärleri sorag edip, aýna gyýçagy çümen mahaly muňa şaýat bolan maşgala agzalaryndan düşündiriş alypdyrlar. Onuň aýagyna çümen aýna gyýçagy bolsa açylan işde “delil” hökmünde ulanylypdyr.
Beýleki bir zenanyň bolsa aýagy gaňrylypdyr. Ol polisiýa işgärlerine özüni hiç kimiň urmandygyny hem-de bu betbagtçylygyň atanlykda bolandygyny subut etmeli bolupdyr. Hatda öý işini edip ýörkä bilini gypjyndyran ýaş gelin hem Merkezi kazyýet-lukmançylyk edarasynyň şaýatlanma bölüminiň jaýynda nobatyna garaşyp durdy.
Derňew işleri
Bu ýerdäki adamlaryň ählisi hem täze düzgün sebäpli polisiýanyň derňew işlerine gatnaşyp, birnäçe günlerini harçlamaly bolýarlar. Baharyň aýtmagyna görä, ol eýýäm dört gün bäri aýagyna aýna gyýçagynyň atanlykda çümendigini “subut” edýär.
Ilkibaşda ol polisiýa bölümine baryp düşündiriş beripdir. Soň polisiýa işgärleri onuň öýüne baryp, wakanyň bolan ýerini barlapdyrlar. Soň ertesi maşgala agzalaryndan düşündiriş alypdyrlar. Ahyrynda bolsa Merkezi kazyýet-lukmançylyk edarasynyň şaýatlanma bölüminden medisina ekspertizasyndan geçmäge gelipdir.
“Men Büzmeýinden şu ýere ikinji gezek gelýärin. Öň gelenimde nobatym ýetmän gaýtdym” diýip, Bahar gürrüň edýär.
Baharyň aýdyşy ýaly, Merkezi kazyýet-lukmançylyk edarasynyň şaýatlanma bölümindäki nobat haýal gidýär. Bir adamy käwagt ýarym sagat, käwagt bolsa bir sagatlap barlap bilýärler. Şol sebäpden bu edara iki-üç gezek gatnap ýörenler hem bar.
Mundan başga-da, sowet döwründe gurlan bu edaranyň jaýynyň “müşderileriniň” garaşýan koridorynda ne kondisioner bar, ne-de ýeterlik sandaky oturgyçlar. Gepiň gysgasy, betbagtçylyga uçrap şikes alan adamlar azyndan 2-3 gününi polisiýanyň derňew işlerine gatnaşyp, öz gymmatly wagtlaryny bu işe sarp etmeli bolýarlar.
Şol bir wagtda hem täze düzgüniň girizilmegi barada resmi mediada habar berilmeýär. Resmileriň bu barada düşündirişlerini hem alyp bolmaýar.


text:
Hukuk goraýjy halkara guramalar tarapyndan ýaýradylan ýyllyk hasabatlarda bu ýurt iň pes görkezijä eýe bolup, oňa Demirgazyk Koreýa bilen bir hatarda orun berlip gelinýär.
2006-njy ýylda öňki prezident Nyýazow aradan çykansoň, onuň deregine häkimiýet başyna geçen Gurbanguly Berdimuhamedow bu ugurda käbir reformalaryň amala aşyryljakdygyny aýdyp, il arasynda umyt döredipdi.
Berdimuhamedow 2008-nji ýylda eden çykyşlarynyň birinde adam hukuklaryny gowulaşdyrmak boýunça öz planlary barada şeýle pikiri öňe sürüpdi: “Meniň öňümde goýan baş maksadym – adamynyň hukuklaryny we azatlyklaryny goramakdan, kanunlaryň hemmeler üçin deň we hökmany bolmagyny üpjün etmekden, ösen ýokary düşünjeli jemgyýeti gurmakdan ybaratdyr”.Heniz ýagdaý üýtgemedi
Bu pikiriň 2008-nji ýylyň ýanwar aýynda öňe sürülmeginden bäri iki ýyl töweregi wagt geçdi. Emma adam hukuklarynyň halkara güni bellenilýän häzirki döwürde Türkmenistan henizem ynsan haklaryny gödek depeleýän ýurtlaryň hatarynda galýar.
Düýbi Birleşen Ştatlarda ýerleşýän “Freedom House”, ýagny “Azatlyk Öýi” guramasynyň 2009-njy ýyl boýunça ýaýradan hasabatynda Türkmenistan iň pes baha, ýagny ýedinji derejeli görkezijä mynasyp boldy.
Düýbi Londonda ýerleşýän “Amnesty International”, ýagny Halkara günägeçiş guramasy hem bu ugurda Türkmenistany yzygiderli tankyt edýän toparlardan biri.
Ady agzalýan guramanyň metbugat wekili Lidiýa Aroýo ýakynda Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda, türkmen hökümetiniň adam hukuklary boýunça öz wezipesini berjaý etmegi wada berendigine garamazdan, ýurtda syýasy äheňli gorkuzmalar we tussag etmeler dowam edýär diýip, bu barada “Amnesty International” guramasynyň ençeme gezek alada bildirendigini aýtdy.
“Freedom House” guramasynyň 2009-njy ýyl boýunça ýaýradan hasabatynda aýdylyşyna görä, Türkmenistanda syýasy we graždan azatlyklary meselesi iň uly problemalardan biri bolup galýar. Saylawlaryň erkin we adalatly geçirilmezligi, metbugat, söz we hereket azatlygyna ýol berilmezligi hem bu ýurt bilen bagly alada döredýän temalardan biridir diýip, şol hasabatda nygtalýar. Türkmenistanyň borçlary
Türkmenistan BMG bilen bir hatarda ençeme halkara guramalara agza ýurt, diýmek, ol bu guramalaryň gymmatlyklaryny berjaý etmäge borçly. Şol guramalardan biri hem 56 agzadan ybarat ÝHHG, ýagny Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasydyr.
Bu guramanyň Demokratiýa we Adam Hukuklary boýunça Institutynyň metbugat wekili Jens-Hagen Esenbaher agza ýurtlaryň boýun alan borçlaryny şeýle düşündirdi: “Bu borçlar söz azatlygy, graždan jemgyýetçilik toparlaryny döretmekligi, ýygnanyşmak hukugy, hereket azatlygy bilen bir hatarda adam gynamalary bes etmek ýaly düzgünleri öz içine alýar. Şeýle-de ÝHHG-niň Kopengagen jarnamasynda saýlawlaryň nähili geçirilmelidigi bilen bagly möhüm bir madda bar. Ol maddada saýlawlarda halkyň garaýşynyň nähili hasyl bolmalydygy anyk görkezilýär”.
Adamlaryň graždanlyk hukuklarynyň kemsidilýänligi baradaky mesele düýbi Londonda ýerleşýän “Amnesty International” guramasy tarapyndan hem gaýta-gaýta gozgalýan meselelerden biri.
Ady agzalýan guramanyň 2009-njy ýyl boýunça ýaýradan hasabatynda aýdylyşyna görä, soňky ýyllaryň dowamynda Türkmenistanda wyždan ýesirleri bilen bagly hem ençeme wakalar ýüze çykdy.
Biz prezident Berdimuhamedowa ýollan ýüzlenmämizde adam hukuklary barada düýpli reformalaryň geçirilmegini talap etdik.
Guramanyň metbugat wekili Lidiýa Aroýonyň Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda aýtmagyna görä, olar bu baradaky aladalaryny Berdimuhamedowa hem ýollapdyrlar: “Biz prezident Berdimuhamedowa ýollan ýüzlenmämizde adam hukuklary barada düýpli reformalaryň geçirilmegini talap etdik. Bendilere jebir bermeli däldigini we wyždan ýesirleriniň azat edilmeginiň zerurdygyny aýtdyk. Şeýle-de din, söz we metbugat azatlygyna garşy girizilen çäklendirmeleriň ýatyrylmagyny talap etdik. Bu hili düzgünleri berjaý etmek üçin syýasy erk-isleg bilen bir hatarda jogapkärçilikli çemeleşmeklik zerurdyr”.
Lidiýa Azatlyk Radiosyna beren interwýusynyň dowamynda Türkmenistanyň bu jogapkär wezipeleri berjaý etmegi üçin halkara jemgyýetçiligi tarapyndan basyş edilmeginiň zerurdygyny hem mälim etdi.
Bu soragy ÝHHG-niň wekili Jens Hagen Esenbahere berenimizde, ol Türkmenistana bu ugurda basyş etmäge ygtýarlarynyň ýokdugyny belläp, ýöne, eger-de Türkmenistan ýurtdaky bu ýagdaýy üýtgetmek islese, ÝHHG-niň Aşgabada geregiçe ýardam bermäge taýýardygyny aýtdy.
Türkmenistanyň iň uly biznes hyzmatdaşlaryndan biri bolan Ýewropa Bileleşigine hem bu ugurda Aşgabada basyşyny artdyrmalydygy barada hukuk goraýjy guramalar tarapyndan edilýän talaplar barha artýar.


text:
Dünýä
39 adamy öldüren terrorçy Abdulgadir Maşaripow Esenýurt etrabynda tussag edildi
Baş Sekretar Guterres halkara forumyna wideo ýüzlenme ugratdy
Zarif, “Biz olary çagyrmadyk we ol ýerde bolmaklaryny hem islemeýäris” diýdi
Bu barasynda polkownik Dorrian habar berdi
Aýa çykan soňky astronawt Ýudžin Sernan 82 ýaşynda hassahanada aradan çykdy
Lawrow Astanadaky gepleşiklere BMG-niň we ABŞ-nyň wekilleriniň gatnaşmagynyň ýerlikli boljakdygyny aýtdy
Russiýadaky radikal hereketleri bilen dünýä tarapyndan ýakyndan tanalýan rus sungat işgäri Pýotr Pawlenskiý Fransiýadan syýasy syýasy gaçypatalga talap eder
Mogherini “Bir taraply hereketlerden esasan hem dünýäde uly dartgynlyga sebäp bolup biljek hereketlerden gaça durmak biziň üçin diýseň möhüm” diýdi
Zenit ýaraglar taýarlyga getirildi, atylan raketalaryň sesleri eşidildi
Müsüriň Ýokary dolanşyk kaziýety Gyzyl deňizdäki Sanafir we Tiran adalarynyň Saud Arabystanyna berilmegini kabul etmedi
Meşhur iňlis aşpez Džeými Oliwer sarp ediji medeniýetiniň iň uly simwollaryndan biri bolan McDonald’s kärhanasyna garşy gozgan kazyýet işinde üstün çykdy
Ýakyn Gündogar parahatçylyk etaby we Siriýadaky içerki uruş meselesi ara alnyp maslahatlaşyldy
Parahatçylyk gepleşiklerine haýsy oppozisioner toparlaryň näçe adam bilen gatnaşjakdygy entek doly beýan edilmedi
Peskow Trampyň wekilleriniň Astana gepleşiklerine çagyrlyp çagyrylmandygy hakyndaky soraga “Ýok çagyrylmadylar” diýip jogap berdi


text:
Penşenbe güni Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko ýurduň parlamentiniň öňünde ýyllyk ýüzlenme bilen çykyş etdi.
Prezident Lukaşenkonyň bu çykyşy Minsk şäheriniň metrosynda 11-nji aprelde amala aşyrylan bomba partlamasynyň yzýanyndaky aladaly günlere gabat geldi. Şol partlamada 13 adam ölüp, 200-den gowrak adam hem ýaralanypdy.
Lukaşenko ýurduň parlamentiniň öňünde ýyllyk ýüzlenme bilen çykyş edýär, Minski, 21-nji aprel.
Mundan daşary, Lukaşenkonyň ýyllyk çykyşy Belarusyň daşary ýurt walýuta rezerwleriniň garyplaşyp, ýurduň milli pulunyň hümmetsizlenmek howpy bilen ýüzbe-ýüz duran günlerine-de gabat geldi.
Bu wakalardan birneme öňinçä bolsa, geçen ýylyň dekabrynda Belarusda geçirilen prezidentlik saýlawlary uly dawa döreden saýlawlar hökmünde alamatlanypdy.
Galplaşdyrylan saýlawlar hökmünde tankytlanylan bu saýlawlaryň netijelerine protest bildirilip gurnalan demonstrasiýany hökümet gazaply güýç ulanyp dargytdy we köp adamlary tussag etdi.
Tussag edilenleriň arasynda prezidentlik saýlawlarynda Lukaşenko bilen bäsleşen dalaşgärleriň hem birnäçesi bar. Bu tussag etmeler bilen baglanyşykly goh-galmagallar heniz hem ýatyşanok.
Parlamentiň öňünde eden düýnki ýyllyk ýüzlenmesinde prezident Lukaşenko Minskde gurnalan terror hüjüminiň düýp matlabynyň heniz anyk däldigini aýtsa-da, ol, barybir, bu wakany mysal getirip, «Belarusyň durnuklylygyny bulaşdyrmak ugrunda iş alyp barýan adamlaryň» bardygyny nygtady.
«Kimdir-biri çyny bilen ýurtdaky ýagdaýy durnuksyzlaşdyrmak, bulaşyklyk döretmek, adamlarda hökümete garşy ynamsyzlyk oýarmak, soňam ýüze çykjak problemalar bilen biziň ýurdumyzy we biziň garaşsyzlygymyzy bogmak hem-de biziň içerki işlerimize gönüden-göni gatyşyp, belarus halkynyň boýnuna öz erk-islegini dakmak isleýän ýaly görünýär» diýip, Lukaşenko nygtady. “Çakdanaşa liberal”
Şol bir wagtyň özünde-de, Lukaşenko 2010-njy ýylyň dekabrynda gurnalan prezidentlik saýlawlarynda özüniň we öz hökümetiniň çakdanaşa liberal hereket edip, häzirki dartgynly ýagdaýa sebäp bolandygyny aýtdy.
Şeýle hem, ol jemgyýetde çakdanaşa erkinlige we demokratiýa ýol bermekligiň hemişe gowy netijelere hem getirmeýändigini, mundan käbir adamlaryň hyýanatçylykly peýdalanýandyklaryny öňe sürdi.
Bu meselede Belarusyň prezidenti özüniň hiç hili eglişige gitmäge meýilli däldigini we durnuksyzlygyň öňüni almak üçin ähli mümkin bolan çäreleri görmäge taýýardygyny duýdurdy.
«Biz habar serişdelerinde ulanylýan 5-nji, 6-njy ýa 25-nji kolonkalar diýilýän zatlaryň hemmesini ýok ederis. Muny etmek üçin bolsa bizde ýeterlik resurslar bar. Diktator Ýewropanyň merkezinde jemgyýeti weýran etjek bolýar ýa-da nähilidir bir diktaturany ornaşdyrjak bolýar diýilýän düşünje bilen bu zatlaryň hiç bir hili umumylygy ýok».
Belarusda daşary ýurt walýuta rezerwleriniň gytçylygy barada-da durup geçip, Aleksandr Lukaşenko munuň sebäbini dünýä bazarynda nebitiň, gazyň we poladyň bahalarynyň ýokarydygy bilen düşündirdi. Şoňa görä-de, ol harytlaryň bahalarynyň mundan beýläk-de ýokarlanmagynyň mümkindigini duýdurdy.
Belarusda ýakyn wagtlarda geçen ýylyň dekabryndaky demonstrasiýalar sebäpli tussag edilen onlarça aktiwstiň işi boýunça sud diňlenişgi başlanar diýlip garaşylýar, olaryň hatarynda prezidentlige dalaş eden kandidatlardan hem bäşisi bar.


text:
Gündogar Ukrainada ýaraşyk baglaşylypdy. Onda Donetsk aeroportunyň töwereginde beýle kän söweş turmagynyň sebäbi näme?
Orsýetçi separatistler we Kiýewiň güýçleri gündogar Ukrainanyň köp böleginde ýaraşyk şertlerini saklaýarlar.
Emma Donetsk aýeroportunyň töwereginde welin, baglaşylan ýaraşygyň ýol almagy üçin, konflikti soňlamak synanyşygy hem ýok ýaly görünýär.
Aeroportuň töweregindäki separatistler gijelerine aeroportuň içindäki goşun pozisiýalaryny yzly-yzyna top okuna tutýarlar. Esgerler hem muňa özleriçe gaýtargy berýärler we olaryň atan oklary separatist söweşijileriň raketa, minomýot oklaryny ýagdyryp, derrew başga ýana çekilen ýaşaýyş nokatlaryna baryp düşýär.
Aýeroport şäher merkezinden bary-ýogy 10 km uzaklykda ýerleşýär we barha kän pitneçi hüjümine sezewar bolýar. Netijede, uçar meýdanynyň gözegçilik diňi ulanar ýaly bolmady, uçuş ýodalary bolsa top oklary bilen eleme-deşik edildi.
Emma söweş dowam edýär, sebäbi separatistler aeroporty ullakan simwoliki we strategiki ýer hasaplaýarlar.
"Separatistler öz respublikalarynyň garaşsyzlygy diýilýäni saklamak, alyp galmak bilen aşa gümra» diýip, Londondaky Patyşalygyň Birleşen gulluklar institutynyň (RUSI) rus harbylary boýunça eksperti Igor Sutýagin aýdýar.
"Onsoň sen ykrar edilen ýa edilmedik garaşsyz ýurt bolmak isleseň, saňa daşarky dünýä bilen baglanyşyk üçin ullakan aeroport gerek."
Şol bir wagtda bu aeroportuň harby ähmiýeti hem saklanyp galýar.
"Gös-göni harby ähmiýeti nukdaý nazardan, ol ýerde uçuş ýodalarynyň ýagdaýy bilen bagly mesele bar, sebäbi olar esli wagt bäri oka tutulýar” diýip, Londondaky howpsuzlyk institutynyň (IISS) harby eksperti Douglas Barriýe aýdýar.
"Emma uçuş ýodalaryny gaty çalt remont edip, derrew ulanar ýaly ýagdaýa getirip bolar, onsoň bu ýerde pitneçilere goranyş materialyny getirmek üçin koridor döretmek kyn bolmaz" diýip, ekspert aýdýar.
Şeýle-de ol separatistler Kiýewiň aeroporty öz peýdasy üçin ulanyp, ol ýerde harby baza döretmegini islemeýär, sebäbi bu separatistleriň jar eden paýtagtyna wehim salar diýýär.
Pitneçileriň howa güýçleri?
Separatistleriň bu aeroporta kontrollugy elden bermek islemezliginiň ýene bir sebäbi bar, bu olaryň söweş uçarlaryna eýe bolup bilmek ähtimallyklary bilen bagly. Eger bu başa barsa, olar Kiýew bilen has gujurly söweşip biljekler.
Olaryň söweş uçarlaryna eýe bolup-bolmajagy bolsa, dolulygyna Moskwa bagly.
Emma Moskwanyň bu ideýany oýlanyp-ölçerip görendiginiň käbir alamatlary bar we ol mümkinçiligi açyk saklaýar.
Ozalky harby ofiserlerden düzülen we özüni «Garşy duruş maglumaty» diýip atlandyrmak bilen, gündogar Ukraina we Orsýetiň golaýdaky etraplaryna gözegçilik edýän topar geçen aýda Orsýetiň Don boýundaky Rostow regionynda, käbir howa bazalarynda belgisiz söweş uçarlaryny görendigini habar berdi.
Analitikler Donetsk aeroportunyň zaýalanan uçuş ýodalaryny söweş uçarlary uçar ýaly edip bejermegiň gaty aňsat boljagyny, sebäbi söweş uçarlaryna diňe 500-600 metr uzynlykdaky uçuş ýodasynyň gerekdigini aýdýarlar. Donetsk uçar meýdanynyň uçuş ýodalarynyň uzynlygy bolsa, dolulygyna alnanda hem, bary-ýogy 4 km çemesidir.


text:
Türkmenistan durmuş gurmak hakyndaky şahadatnamany almak isleýän islendik raýatyň WIÇ (HIW) testinden geçmegini talap edýän kanuny kabul etdi.
Kanuna laýyklykda SPID keseline sebäp bolýan WIÇ wirusy tapylan islendik adama durmuş gurmak hakyndaky şahadatnama berilmeýär.
Döwletiň gözegçiligindäki medianyň 6-njy aprelde habar bermegine görä, kanun “sagdyn maşgalalary döretmek we WIÇ ýokaşan çagalaryň dogulmagynyň öňüni almak maksatly” kabul edilidir.
Şeýle-de täze kanun neşe ulanyjylary, zähmet wizasyny soraýan daşary ýurtlyulara, tussgalara we gan tabşyrýan dnolaryň WIÇ synaglarynda geçmegini talap dýär.
Awtoritar Türkmenistan ýurtda WIÇ infeksiýasy bilen bagly ýagdaý barada köpçülige az maglumat berýär.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan gol çekilen kanunyň esasynda hökümet SPID bilen kesellänleriň mugt bejerilmegine kepil geçýär.
2002-nji ýylda Türkmenistanyň Saglyk ministrligi ýurtda WIÇ bilen bagly diňe iki wakanyň bolandygyny yglan etdi we wirusyň olara ýurduň daşynda ýokaşandygyny aýtdy.


text:
Birleşen Ştatlaryň goranmak ministri Leon Panettanyň aýtmagyna görä, Birleşen Ştatlar bilen Pakistanyň arasyndaky bar bolan ylalaşmazlyklara garamazdan, Waşingtonyň Yslamabat bilen özara gatnaşyklaryny ösdürmekden başga ýoly ýok. Sebäbi Pakistan “Al-Kaýda” söweşijlerine garşy göreşde ABŞ-a hemaýat berýär.
Panettanyň sözlerine görä, ýadro arsenaly bolan Pakistan regionda möhüm güýje eýedir.
Sişenbe güni Waşingtonda Panetta Döwlet sekretary Hillari Klinton bilen köp ugurly meseleler boýunça maslahata gatnaşypdy. Maslahatyň dowamynda arap dünýäsindäki ýagdaýlara hem garaldy.
Klinton Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň häkimiýetden çekilmegi boýunça Obamanyň administrasiýasynyň çagyryş etmekden saklanmak kararyny hem goldady.
Klintonyň sözlerine görä, Birleşen Ştatlaryň Assadyň wezipeden çekilmegi baradaky çagyryşyndan, tutuş arap dünýäsiniň ony ýazgarmagy has netijeli bolar.


text:
Yrakda penşenbe güni ýüze çykan hüjümleriň netijesinde azyndan 40 adamyň ölendigi habar berilýär.
Hüjümçileriň Bagdatdan 200 km. demirgazykda ýerleşýän Haditha we Baiji sebitlerindäki barlag-gözegçik nokadyna ot açanda, 11 adam heläk boldy.
Paýtagtyň 80 km. demirgazyk-gündogarynda ýerleşýän Mukdadiýa şäherinde partladylan ulagyň netijesinde hem 11 adam öldi.
BMG-niň berýän maglumatlaryna görä, iýunda Yrakda söweşijileriň hüjümi netijesinde 761 adam öldürilipdir.
2006-2007-nji ýyllarda bu görkeziji has ýokary bolup, şol wagtlar her aý 3 müňe çenli adam öldürilýärdi.


text:
Pakistanyň günorta-günbatarynda NATO-nyň ýangyç daşaýan tankerleri ýaraglary adamlaryň hüjümine sezewar boldy. Gije hüjümçiler Pakistanyň Karaçidäki deňiz portundan Owganystana barýan 15 sany ulagdan ybarat kerweni oka tutdular.
Resmileriň aýtmagyna görä, hüjümiň netijesinde bir maşyn sürüjisi atylyp öldürilipdir we sekiz sany ulag ýanypdyr. Bu waka Pakistanyň Owganystan we Eýran bilen serhetdeş Bulujystan regionynyň paýtagty Kwettadan 300 kilometr uzaklykda bolupdyr.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini öz üstüne alan bolmady. Geçmişde şeýle hüjümleri “Talyban” hereketi ABŞ-nyň ýolbaşçylygynda Owganystanda söweşýän NATO güýçleriniň üpjünçiligini gowşatmak üçin amala aşyrypdy.
Pakistan bilen ABŞ-nyň arasynda 2015-nji ýyla çenli NATO-nyň üpjünçilik ulaglarynyň Pakistanyň üstünden Owganystana geçmegine rugsat berýän ylalaşyk bar.


text:
Indiki hepde Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler we howpsuzlyk syýasaty boýunça baş wekili Ketrin Eşton Gürjüstana sapar edip, ondan soň ilkinji gezek Merkezi Aziýa ýurtlaryna aýlanar. Onuň Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň, Täjigistanyň we Özbegistanyň syýasy liderleri bilen duşuşmagyna garaşylýar.
Azatlyk Radiosynyň Brýusseldäki habarçysy Rokard Žozwiak Eşton bilen söhbetdeş bolup, ÝB-niň Merkezi Aziýa strategiýasynyň maksady, Eştonyň regiondaky adam hukuklarynyň ýagdaýyna çemeleşişi, şeýle hem Gürjüstanda syýasy şahsyýetleriň tussag edilip başlanmagy bilen bagly Tbilisidäki liderlere aýtjak zatlary bilen gyzyklandy.
Azatlyk Radiosy: Siziň ilkinji duralgaňyz Gürjüstan bolar, siz ol ýerde hem prezident Mihail Saakaşwili, hem premýer-ministr Bidzina Iwanişwili bilen duşuşýarsyňyz. Siz olara, esasan hem soňky döwür ol ýerde syýasy şahsyýetleriň tussag edilmeginiň fonunda, näme diýmekçi?
Ketrin Eşton: Meniň bilen ylalaşýan bolsaňyz, biz möhüm syýasy karar alan, demokratik geçişi başdan geçiren Gürjüstany gördük. Men premýer-ministr Iwanişwilä onuň premýer-ministr hökmünde öz gujur-gaýratyny ýurduň ykdysady kynçylyklaryna bagyşlamaga isleg bildirmegini gowy garşylaýandygymyzy we onuň ýurduň daşary syýasatyndaky meseleler barada hem pikir etmeginiň gerekdigini, edýän zatlarynyň ählisini, esasan hem adalat dünýäsinde edýän işlerini açyk-aýdyň görnüşde etmeginiň gerekdigini aýtmakçy.
Prezident Saakaşwilä bolsa, bir tarapdan, özüniň Gürjüstanda eýýäm mirasynyň bardygyny, onuň täze hökümet bilen ýakyndan işleşmeginiň zerurdygyny, özüniň ynanýan zatlaryna, esasan hem Ýewropa Bileleşigi bilen gatnaşyklara ygrarly bolup, Gürjüstany öňe iteklemäge dowam etmeginiň möhümdigini aýtjak. Meniň pikirimçe, bu hem Gürjüstan üçin, hem biziň üçin möhüm ähmiýete eýedir.
Azatlyk Radiosy: Siz Merkezi Aziýa baranyňyzda syýasy liderler bilen Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa strategiýasy barada gürrüň edersiňiz. Köp tankytçylaryň pikiriçe, bu strategiýa uly söwda-satyk sanawyna meňzeýär. Üstünligi ölçemek üçin öňde belli bir kriteriýalary goýmak has gowy bolmazmy?
Ketrin Eşton: Bu söwda-satyk sanawyna meňzeýär, emma aslynda biziň etjek bolýan zadymyz dürli-dürli meseleleri gozgamakdyr. Siz mamla, biziň ahyrynda etmeli zadymyz – biziň üstünlik kriteriýamyzyň bolmagyny kepillendirmekdir. Üstünlik gazanandygymyzy nädip bileris? Aýdyşym ýaly, ministrler bilen duşuşmagymyň sebäbi – haýsy ýollar arkaly, haýsy ugurlar boýunça hyzmatdaşlyk edenimizde iň uly üstünligi gazanyp biljegimizi olar bilen bile işleşip, kesgitlemäge çalyşmakdyr.
Men bilim boýunça has köp iş etmek isleýärin. Biz raýat jemgyýetçiligine we bu ýurtlaryň ykdysady taýdan öňe gitmegine goldaw bermek isleýäris. Şonuň ýaly-da, muny başarmak üçin, biz ölçeglerimiziň, hyzmatdaşlygymyzyň we çeşmelerimiziň ýerinde bolmagyny gazanmaly.
Azatlyk Radiosy: Adam hukuklary meselesini gozgamakçymy? Merkezi Aziýa ýurtlaryny adam hukuklaryna has ýakyndan göz-gulak bolar ýaly edip bolanokmy?
Ketrin Eşton: Bu hemişe meniň dialogymyň bir bölegidir. Şeýle hem bu bize onuň iş ýüzünde nämäni aňladýandygy barada gürrüň etmegimize mümkinçilik berýär. Bu zenanlar üçin nämäni aňladýar? Bu zenanlar üçin, diňe bir syýasy manyda däl-de, ykdysady manyda hem nämäni aňladýar? Şuny hem aýdyp geçeýin, men ykdysadyýetleriň zenanlar hem gatnaşdyrylanda has üstünlikli bolýandygyna ynanýaryn, olar has köp üstünlik gazanýarlar. Bu öz syýasy nukdaý nazaryna eýe bolmak isleýänler üçin näme diýmek? Dini azatlykda nämäni aňladýar? Maýyp adamlar üçin nämäni aňladýar? Tapawutly adamlar hökmünde hormat goýmaly adamlarymyz üçin nämäni aňladýar? Meniň geçirjek gepleşiklerim barada aýtsak, ÝB-niň geljekde bu ýurtlar bilen nähili ýagdaýda işleşjekdigini göz öňünde tutanymyzda, bu meseleler bar bolan şol dialogyň esasy bölegi bolar.
Azatlyk Radiosy: Emma siz haýsydyr bir gyzyl çyzyk goýduňyzmy? Sizde Merkezi Aziýa ýurtlarynyň başarmaýandygyny aýdar ýaly mümkinçilik barmy?
Ketrin Eşton: Haýsydyr bir ýurt bilen işleşeniňde, üzňelik bilen ysnyşygyň arasyndaky ýodada bolýarsyň. Biz dünýäde iş alyp barýan ýerlerimiziň ençemesinde şol ýodanyň ugry bilen hereket edýäris. Meniň şahsy ynanjyma görä, üzňeleşdirmek örän seýrek ýagdaýda netije berýär. Ysnyşmak köplenç öňe alyp gidýän has gowy ýoldur, emma ol prinsipleriň esasynda ysnyşmakdyr.
Şeýle hem bu işleriň öňe gitmegini gazanmak üçin edilýän ysnyşykdyr. Muňa wagt gerek, aňsat hem däl. Mesele köplenç adamlary birzady etmegiň has gowy ýolunyň bardygyna ynandyrmakdyr. Olaryň özbaşdak karar alýan ýurtlardygy hem hormata mynasypdyr, gürrüň biziň öz garaýyşlarymyzy ornaşdyrmaga dyrjaşmagymyz barada hem gidenok. Gürrüň dialog, çekeleşik barada, ylalaşýan bolsaňyz, hormat goýýan zatlarymyz boýunça öňegidişlik gazanmagymyza şert döredýän syýasy işleriň dogry görnüşi barada gidýär.


text:
Gresiýanyň premýer-ministri Aleksis Tsipras öz ýurdunyň ýewro giňişliginde galyp, bergi krizisinden çykmagy boýunça çykalga ýolunyň bolmalydygyny aýtdy.
19-njy iýunda eden çykyşynda Tsipras 22-nji iýuna planlaşdyrylan ýewrozona boýunça adatdan daşary sammiti makullady. Sammit Gresiýanyň Halkara Maliýe fonduna 1.8 milliard dollar bergisini gaýtarmagy üçin kesgitlenen senesinden 12 gün öňüsyrasynda geçirilmeli.
Tsipras ýewropaly kreditorlaryň Gresiýa täze ýeňilleşdirilen kriedit bermekden ozal talap edýän maliýe tygşytlaýşyň soňuna çykmagy wada beripdi.
Tsiprasyň 19-njy iýunda Orsýete edýän sapary, Moskwanyň Afinlere maliýe kömegini bermegi barada çaklamalary döretdi.


text:
Ady rowaýata öwrülen boksçy, Amerikanyň iň meşhur musulmanlarynyň biri Muhammed Aly Eýranyň ýokary Ruhany liderine tussaglykda saklanýan iki amerikan raýatyny azatlyga goýbermäge çagyryş etdi.
Eýranda tussaglykda saklanýan şol iki amerikan raýaty 2009-njy ýylyň iýulynda içalyçylykda aýyplanyp tussag edilipdi.
Şeýn Bauer we Joş Fattal Eýranyň Yrak bilen serhedinde tussag edilipdiler. Tussaglaryň aýtmagyna görä, olar serhetden ýalňyşlyk bilen geçipdirler.
Tussag edilen üçünji amerikan raýaty Sarah Şourd geçen ýylyň sentýabrynda, 500,000 dolar möçberinde girewine pul goýlandan soňra, azatlyga goýberlipdi.


text:
Dag
Dag, depäniň uly görnüşi. Dünýäde iň uly dag Gimalaý dagydyr. Onuň iň beýik depesi bolan Ewerest bolsa Ýerýüziniň iň belent depesi hökmünde tanalýar. Dünýäde birnäçe dag bolup olaryň gelip çykyşy dürli-dürlidir.
Aziýanyň %54 göterimi, Demirgazyk Amerikanyň %36 göterimi, Ýewropanyň %25 göterimi, Günorta Amerikanyň %22 göterimi, Awstraliýanyň %17 göterimi we Afrikanyň %3 göterimi dağlar bilen örtülendir.
- Ýetýüziniň guryýeriniň jemi %24 göterimi daglykdyr.
- Adamlaryň %10 göterimi daglyk ýerlerde ýaşaýarlar.
Suratlar[üýtget | edit source]
-
Feathertop Dagy, (1922 m), Wiktoriýa, Awstraliýa
-
-
Erebus Dagy, (3795 m), Antarktika.
-
-
Trillium Kölinden Hood Dagynyň görünişi, Oregon.
-
-
-


text:
Türkmenistandan Owganystanyň günbataryndaky Badgys welaýatyna elektrik geçirijisini gurmak göz öňünde tutulýar. Şunuň bilen baglylykda, ýakynda Owganystanyň suw we energetika ministri Badygys welaýatyna sapar etdi.
Şol bir wagtda “Talyban” hereketi Türkmenistandan elektrik liniýalarynyň çekilmegine rugsat berilmejekdigini aýdyp, Türkmenistandan elektrik satyn almak boýunça ylalaşyga “Talybanyň” elektrik energiýa ministriniň gol goýmalydygyny nygtady.
Bu barada Azatlyk Radiosynyň Owganystandaky habarçysy Şaýymerdanguly Myradynyň taýýarlan maglumatyny diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
22-nji iýulda Şwesiýada bosgunlykda ýaşaýan belli dissident Aýgül Täjiýewa 65 ýaşynyň içinde tarpa-taýyn aradan çykdy.
Aýgül Täjiýewa 1944-nji ýylyň 27-nji awgustynda Mary şäherinde dogulýar. Ol Türkmen Döwlet Medisina Insititutyny tamamlandan soň, Türkmenistanyň saglygy saklaýyş sistemasynda işleýär.
Aýgül Täjiýewa Türkmenistanyň Gyzyl Ýarym Aý jemgyýetiniň başlygy, Türkmenistanyň Ýokary Sowetiniň soňky çagyrylyşynyň deputaty bolupdy.
Ýurtda bir adamyň häkimligi ýol alyp başlanda, Aýgül Täjiýewa oňa garşy çykdy hem-de deputatlyk mandatyndan mahrum boldy. Aýgül Täjiýewa ahyry ýurdy terk etmäge mejbur boldy. Ol Şwesiýada ýaşaýardy.
Aýgül Täjiýewa soňky döwürde Azatlyk radiosy bilen ýakyndan hyzmatdaşlyk edip gelýärdi.Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugynyň işgärleri merhumyň maşgala agzalaryna, ýakynlaryna çuňňur gynanç bildirýärler.


text:
Pakistanyň kuwwatly dini guramasy täze kanunda aýallara garşy zorluklaryň jenaýatlaşdyrylmagynyň "yslama laýyk" bolmajakdygyny aýtdy.
Yslam ideologiýasy geňeşiniň başlygy Muhammad Han Şerani 3-nji martda aýallaryň hukuklarynyň şerigat kanunynda ozaldan berkidilendigini aýtdy.
Konserwatiw ruhanylaryň we dini partiýalaryň köpüsi geçen hepde Panjap welaýaty tarapyndan geçirilen kanun taslamasyny, Pakistan konstitusiýasy bilen Kurany garşylyga salýar diýip, tankyt etdi.
Aýallaryň goragy akty aýal-gyzlara içerki, psihiki, jynsy zorluklardan kanuny gorag mümkinçiligini berýär, düzgün bozmalar barada habar bermek üçin gyssagly telefon aragatnaşygyny, aýallar penahalaryny döretmäge çagyrýar.
2013-nji ýylda diňe Panjap welaýatynda aýallara garşy zorlugyň 5,800 işi habar berildi.


text:
Aşgabat, 17.02.2015. «Türkmenportal».
Guzy, 21.03 - 20.04
Sişenbede Guzylar öz durmuş we professional tejribelerine garamazdan, özleri üçin täze bir zadyň üstüni açarlar. Ýyldyzlar olara gelýän maglumatlary kabul etmek üçin taýýar bolmagy maslahat berýärler. Bu olaryň düşünjesini giňelder.
Öküzçe 21.04 - 21.05
Ýyldyzlar Öküzçelere sişenbede haýsy işiň başyna barslaram bütin durky bilen berilmeli däldiklerini ündeýärler. Eger siz juda işjanly bolsaňyzam edýän işiňize gereginden artyk yhlas siňdirmäň!
Ekizekler 22.05 - 21.06
Sişenbe güni Ekizekler töwerek-daşyndakylar bilen aňsat dil tapyşyp bilerler. Şeýle-de olar başga wagtda suhangöýlük ukybyny aňryýany bilen ulanmaly bolan işlerinem kän zähmet sarp etmezden ýerine ýetirerler.
Leňňeç 22.06 - 22.07
Leňňeçler sişenbede islendik taslamany durmuşa geçirip bilerler. Ol töweregindäkileri öz işleri bilen tanyşdyryp, tarapdarlarynyň kändigine göz ýetirerler. Täze taslama badalga berseler, ajaýyp üstünlik garaşýar.
Ýolbars 23.07 - 23.08
Ýolbarslara sişenbe güni öz pikirlerini bir ýere jemlemek adatdakylardan kyn düşer. Kagyza geçirmeli bolsa-da olara Nostradamusyň özem düşünmez. Munuň deregine onuň el bilen däl-de, kelle bilen edýän işleri ýerine düşer.
Gyz 24.08 - 22.09
Gyzlaryň sişenbede hemme işleri başly-barat bolar. Olar uzakly günüň dowamynda bir minudam elini gowşuryp oturmak miýesser etmez. Esasy zat olar basga düşüp hemme işi birden etjek bolmaly däldirler.
Terezi 23.09 - 22.10
Sişenbede Tereziler özlerine degişli zady batyrgaýlyk bilen almagy başarsalar, bu geljekki üstünlige badalga bolar. Eden hyzmatyň kimdir biriniň gözüne ilmegine garaşmak hem ýerliksiz bolar. Ýöne şu gün siziň taslamalaryňyz weli üns merkezinde bolar.
Içýan 23.10 - 21.11
Içýanlaryň sişenbe güni hemme işleri sazlaşykly bolar. Islendik meseläni çözmäge kän tagalla edilmez. Töweregindäkiler Içýanlar artykmaç janyny gynamazdan üstünlik gazanýandyr öýderler. Ýöne ol siziň guramaçylygyňyzyň miwesidir.
Keman 22.11 - 21.12
Sişenbede Kemanlara Ýuliý Sezar ýaly birnäçe işi bir wagtda ýerine ýetirmek başardar. Adamlaryň size gözleri gider. Siz bu gün üç işi bir wagtda etseňizem oňat netije gazanyp bilersiňiz.
Owlak 22.12 - 20.01
Owlaklaryň duýgurlygy güýçli bolar. Olar beýlekileriň netijesidir öýdýän ýerinde geljegi uly taslama üçin mümkinçiligiň bardygyna göz ýetirip bilerler. Üşügi arkaly olar amatsyz hasaplanan taslamalardanam girdeji alyp bilerler.
Gowa 21.01 - 19.02
Gowalar sişenbede diýseň uly energiýa we güýç duýarlar. Olaryň maksadaokgunlylygyna we erjelligine telpek goýaýmalydyr. Ýöne olar elmydama oýlanyşykly hereket etmeýärler.
Balyk 20.02 - 20.03
Siişenbede Balyklara hemme işde ünsli bolmak gerek. Esasanam, pul, sanlar, resminamalar bilen işleýänler hüşgär bolmalydyrlar. Kiçi harp bilen ýazylanlara, setirleriň arasyndaky ýazgylara üns bermek gerek. Ýogsam, siziň ynanjaňlygyňyzdan kimdir biriniň peýdalanmagy mümkin.


text:
Köp adamlar muňa garşy. Olar bu işe şol belli hüjümde ölen adamlaryň hatyrasyna hormatsyzlyk hökmünde garaýarlar. Olaryň getirýän delillerinde esasan tutaryk edinýäni bu 13 gat, 100 million dollarlyk medeni merkeziň bir metjidi hem öz içine alýanlygy.
Yslam medeni merkeziniň gurulmagy boýunça planyň tarapyny çalýanlar: “Bu dini erkinligiň we ýurduň Baş kanunynda kepillendirilen hukuklaryň beýanyndan başga zat däl” diýýärler.
Üstümizdäki ýylyň başlarynda ile ýaýylandan soň, bu plan dini erkinlik hökmünde onuň tarapyna çalýanlar bilen oňa garşylaryň arasynda kä gaharly, kä göçgünli çekişmelere getirdi.
Bu jedellere, syýasy bähbit arap, konserwatiw syýasatçylar-da goşuldylar. Mysal üçin, Alýaskanyň öňki häkimi Sarah Palin bilen Kongresiň öňki başlygy Nýut Gingeriç özleriniň bu plana garşydyklaryny bildirdiler.
Demokratlar bolsa media bu barada interwýu bermekden saklanyp, dymýarlar. Nýu Ýorkuň senatorynyň býurosynyň aýdany hem diňe onuň bu plana garşydygy boldy. Ak Tam bolsa bu jedele asla goşulanok.Býurokratik böwet ýok
Öten hepdede taryhy binalary goramak baradaky komissiýa Yslam medeni merkezini gurmak üçin ýykylmaly edilen 152 ýyllyk binany gorap saklamak üçin ýeterlik derejede taryhy bina däl diýen karara geldi.
Komissiýanyň agzasy Libby Ryan: “44 ýa 47 maşyn goýulýan bir ýer Nýu Ýork şäheriniň alamaty diýip kesgitlärlik ölçegde däl” diýdi. Şeýdip, Yslam medeni merkeziniň gurulmagyna päsgel berip duran iň soňky býurokratik böwet hem sökülip taşlandy.
Planyň arkasyny tutýanlar: “Bu jedeli turzan musulmanlara garşy adamlar” diýýärler. Mysal üçin, Amerikanyň Yslam gatnaşyklary merkeziniň sözçüsi Ybrahym Huperiň garaýşyça, olaryň maksady yslam dinine uýýan amerikanlar bilen musulman däl amerikanlaryň arasyna agzalalyk salmak.
“Esasy mesele, Amerikanyň niresinde hem bolsa, musulmanlara ybadat etmäge bir ýeri hem öz içine alýan Yslam jemgyýetçilik merkeziniň gurulmagy. Oňa garşy çykýanlar Tennesside, Kaliforniýada, Illinoýda, Brýuklinde we Staten Aýlandda hem metjit gurulmagyna garşy çykýan adamlar. Tapawudy ýok, nirede-de bolsa, olar garşy. Her gezekde-de öz fanatizmlerine bir başga bahana tapýarlar” diýip, Y.Huper aýdýar.Nýu Ýorkuň häkimi goldaýar
Metjit gurmak hukugyny goraýan adamlary Nýu Ýork şäheriniň häkimi Maýkl Blumberg hem goldaýar. Ol 3-nji awgustda metbugat konferensiýasynda komissiýanyň proýektiň ýoly açyk diýip, biragyzdan ses berenligini tassyklady.
M.Blumberg öz çykyşynda “Bütindünýä söwda merkezi biziň şäherimizde we ýüregimizde baky orna eýe. Ýöne Aşaky Mannhattende metjit bolmaly däl diýsek, bu biziň, nýu ýorklularyň we amerikanlaryň, öz iň oňat tarapymyza gabat gelmeýän işi etdigimiz bolar”.
“11-nji sentýabrda ölenleriň arasynda musulmanlaryň hem bolandygyny, musulman goňşularymyzyň hem biz nýu ýorklularyň we amerikanlaryň gynanjyna gynanandygyny ýatdan çykarmalyň” diýip, M.Blumberg sözüniň üstüne goşdy.
M.Blumberg: “Amerikan hökümeti graždanlary öz hususy emläginde öz dini esasynda ybadathana gurmak hukugyndan mahrum etmeli däldir. Amerika dinleriň arasyndan birini resmi taýdan goldamazlyk, bir dini beýlekiden ileri tutmazlyk esasynda gurlandyr” diýdi.


text:
ABŞ-nyň “Respublikan” partiýasynyň agzalaryndan baýry hökümet işgärlerinden we alymlardan ybarat 60 töweregi ekspert, öňümizdäki saýlawlarda bu partiýanyň adyndan prezidentlige dalaşgär bolmaga dyrjaşýan Donald Trumpyň garşysyna herekete geçdiler.
Agzalýan topar Trumpyň alyp barjak syýasatynyň ýurduň howpsuzlygyna wehim saljakdygyny aýdýarlar.
“Daşa garşy söweş” ady bilen 3-nji martda köpçülige ýetirilen bu hatyň aşagynda gol goýanlaryň arasynda Bütindünýä Bankynyň ozalky prezidenti Robert Zoellick, ABŞ-nyň Içerki howpsuzlyk boýunça öňki sekretary Michael Chertoff ýaly weteran ýolbaşçylar bar.
Olar beýleki zatlar bilen birlikde Trumpyň musulmanlara garşy ýaýradan beýanatyny, şeýle-de Meksika bilen ABŞ-nyň arasyndaky serhedi diwar bilen ýapjakdygy baradaky jedelli pikirlerini doly ret edýärler.
Jemgyýetçilige ýetirlen hat
“Respublikan” partiýasynyň wepaly agzalary hökmünde biz Trumpyň partiýamyzyň adyndan prezidentlik saýlawlaryna gatnaşmagyna asla razy däl. Biz prezident edarasynda agzalalyga sebäp boljak bu adamynyň kandidaturasyna garşy göreşmegi planlaşdyrýarys” diýlip, 3-nji martda çap edilen hatda nygtalýar.
Bu hat Donald Trumpyň “Respublikan” partiýadan prezidentlige dalaşgär bolmak ugrundaky tagallasynda nobatdaky uly synagdan üstünlikli geçmeginiň yzysüre jemgyýetçiligiň dykgatyna ýetirildi. Munuň öňüsyrasy, ýagny “Super sişenbe” diýlip atlandyrylýan deslapky saýlawlarda Trump ýedi ştatda üstünlik gazandy.
Agzalýan hat “Respublikan” partiýasynda dörän bölünişigi görkezýär. Çünki bu hata gol goýanlaryň arasynda, öňki döwlet sekretarlary Kondaliza Raýsyň (Condaleeza Rice) we Kolin Poweliň (Colin Powel) we milli howpsuzlyk boýunça öňki maslahatçy Stefan Hadlynyň (Stephan Hadly) atlary ýok.
Alymlar
“Daşa garşy söweş” atly bloguň dolandyryjylary bu bloguň halkara derejede bolup geçýän wakalara dogruçyl baha bermek üçin döredilen we öňki diplomatlary, harby serkerdeleri, Aňtaw gullugynyň işgärlerini we alymlardan ybarat platformadygyny aýdýarlar.
“Jenap Trumpyň öz beýanatlaryndan çen tutsak, onuň prezident hökmünde öz ygtyýarlyklaryndan peýdalanyp ätjek ädimleriniň ýurduň howpsuzlygyny gowşatjakdygyna ynanýarys, bu ýagdaý biziň ýurdumyzyň halkara derejesindäki abyraýyna ýaramaz täsir ýetirer” diýlip hatda aýdylýar.
ABŞ-nyň daşynda ýaşaýan alymlaryň aglabasy hem agzalýan hatda öňe sürülýän şeýle pikirler bilen ylalaşýarlar. Žurnalist Martin Wolf “Financial Times” gazetinde çap edilen makalasynda Trumpyň prezident wezipesine saýlanmagynyň betbagtçylyk boljakdygyny belleýär.
Häzirki ses berişliklerde ABŞ-da şu ýylyň noýabr aýynda geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna “Respublikan” partiýasynyň hem-de “Demokratik” partiýanyň adyndan gatnaşmaly kandidatlar seçilýär.


text:
HHR-niň başlygy Hu Jintao ABŞ bilen gatnaşyklary pugtalandyrmagyň zerurdygyny, ýöne prezident Barak Obama bilen gepleşikleriň ýeňil bolmajakdygyny aýtdy.
“Washington Post” we “Wall Street Journal” gazetleriniň soraglaryna beren jogabynda hytaý lideri “sowuk uruş” döwrüniň pikir ýöretmelerinden düýpli el çekmäge çagyrdy.
Ol ençeme meselede, hususan-da, ýörite peseldilen diýip, Waşington tarapyndan hasap edilýän ýuanynyň kursy meselesinde Pekiniň eglişik etmejekdigini aýtdy.
Hu Jintaonyň ABŞ-a sapary 18-nji ýanwarda başlanýar.


text:
Ýekşenbe güni Tbilisi şäheriniň sudy şu geçen hepde tussag edilen Içeri işler ministrliginiň ozalky resmilerinden 10-synyň tussag izolýatorynda galmalydygy barada karar çykardy. Bu tussag edilenleriň arasynda 19 ýaşly kompýuter programmaçysy-da bar.
Bu tussag edilenlere raýatlaryň elektron aragatnaşyklaryna bikanun gözegçilik etmekde we raýatlary güýç bilen ogurlamakda jenaýat aýyplamasy bildirilýär.
Bu soňky tussag edişlikleriň öňýany Gürjüstanyň ozalky içeri işler ministri we iki sany ýokary derejeli harby ofiseri-de tussag edilipdi.
Oktýabr aýynyň başynda parlament saýlawlarynda ozalky oppozision koalisiýanyň ýeňiş gazanmagynyň yzy bilen, indi täze hökümet prezident Saakaşwiliniň hökümetinde bikanun iş alyp baranlykda aýyplanýan resmileri jogapkärçilige çekip başaldy.


text:
Baýram han Türkmen
Baýram han Türkmen
Baýram han Türkmen 1497-nji ýylda (käbir maglumatlar boýunça 1507-nji ýylda) Badahşanda Seýfaly begiň maşgalasynda dünýä inýär. On alty ýaşyndan başlap ol Mogol patyşalaryna gulluk edip başlaýar.
Baýram han tizlikde özüniň batyrlygy, ökde serkerdelik ukyby, şahandaz şahyrlygy we mertligi bilen Humaýunyň iň ýakyn dostuna öwrüldi. Baýram han Türkmen gelip çykyşy boýunça garagoýunly taýpasynyň baharly kabylasyndandy. Onda-da hökümdarlar neslindendi. Onuň ata-babalary-da bidöwlet adamlar däldi. Kakasy Seýfaly beg-de, atasy Ýaraly beg-de, onuň atasy Allaşükür beg-de Garagoýunly türkmen döwletiniň (1410-1468 ýý.) hökümet gullugynda bolup, köşklerde hyzmat edipdirler. Dürli ýörişlere gatnaşyp, batyrlyk görkezipdirler. „Öň akan ýerden akarmyş aryk“ diýlişi ýaly, asylzada gelip çykyşly Baýram han edep-ekramy, bilim-terbiýäni hökümdarlaryň hyzmatynda bolar ýaly derejede görüpdi. Baýram han ergeneksiz eklenip, terbiýesiz saklanan kişilerden däldi.
Baýram han Türkmen barada ýazanlaryň ählisi onuň durmuşynyň bir pursady barada ýatlaýarlar. Biz hem köplere mälim bolan şol pursadyň deňinden sowlup geçmezligi zerur hasapladyk. Bir gezek Humaýun Knuj söweşinde owganly Şir Şadan ýeňilýär we goşuny dargaýar. Her kim öz başyny çarasa kaýyl bolýar. Şonda Baýram han Şir Şa garşy täzeden goşun toplamak üçin Laknur obasyna barýar. Bu habary eşiden Şir Şa Baýram hany tutmagy we öldürmegi buýurýar. Tutulanlaryň arasynda bolan Gwalýaryň häkimi Abulkasym we Baýram han daş keşbi boýunça biri-birine gaty meňzeş eken. Şir Şanyň jellatlary ol ikisiniň haýsysynyň Baýram handygyny bilmän suran wagtynda Baýram hanyň özi „Men Baýram han!“ diýip, öňe çykypdyr.
Baýramyň ölümi mertlerçe boýun almagy onuň batyrlygyna öňdenem belet bolan Abulkasymy haýran galdyrypdyr. Ol beýle adamyň duşman jellatlarynyň eline elin berilmegini islemändir hem-de merdemsilik bilen: „Men Baýram han, bu meniň nökerim, ol maňa janpidalyk etmek üçin özüni Baýram han diýip tanatjak bolýar. Goýberiň, meniň nökerim gitsin, meni öldüriň“ diýýär. Şeýlelikde Abylkasym özüni Baýram hanyň ýerine gurban edip, ony bolsa ölümden halas edýär.
Mogol döwletiniň ikinji gezek Delide gaýtadan dikeldilmeginde beýik türkmen serkerdesi sözüň doly manysynda birinji derejeli rol oýnaýar. Humaýun ýogalandan soňra 1556-1560-njy ýyllarda Mogollar döwletini Ekberiň adyndan dolandyrýar. 1557-nji ýylda Baýram han Türkmen Babyryň agtygy Selime soltan begime öýlenip, hökümdar neberesi bilen garyndaşlyk açýar. Ýeri gelende ýatlasak, bu maşgala deň etmän, duş etmez diýenlerindendi. Selime soltanam şahyrady. Munşi Debi Praşadyň belleşi ýaly, bu aýal gaty akylly we zehinlidi. Ol öz şygyrlarynda gizlin lakam hem ulanýardy. Onuň şygyrlaryndan ýekeje mysal:
Ýöne ýere «käkiliň janym tary» diýmedim, Wah, meslikden dilimden sypdyranmy duýmadym.
Baýram han Türkmen döwleti dolandyran ýyllarynda owganlaryň we ýerli hökümdarlaryň garşylygyny basyp ýatyrmakda, döwletiň binýadyny berkitmekde köp işleri etdi. Ol döwlet işleriniň gapdalyndan şahandazlygy we şahyrlygy hem ýadyndan çykarmady. Baýram hanyň türkmen we parsy dillerinde ýazan goşgulary aýratyn kitap bolup çykdy.
Baýram hanyň hökümdarlygy onuň duşmanlaryna ýaramaýardy. Göripler ony dürli ýollar bilen häkimiýetden çetleşdirmäge synanyşdylar. Ahyrsoňunda Ekber bilen Baýramyň arasyna tow düşürmek olara başartdy. 18 ýaşyna ýeten Ekbere Baýramyň elinden hökümdarlygy wagtynda almaklygy maslahat berdiler. Hanbabasynyň (Ekber Baýram hana şeýle ýüzlenýän eken) özüniň hökümdarlykdan çetleşmek islemeýändigi baradaky toslamalara ahyrsoňy Ekber ynandy. 1560-njy ýylda ony Mekgä zyýarata ugratdy. Baýram han haja barýarka 1561-nji ýylda Mübärek han atly bir owgan tarapyndan duýdansyzlykda öldürilýär.
1560-1562-nji ýyllar Hindistanyň taryhyna samsyklaç dolandyrylan ýyllar hökmünde girdi. Çünki, Baýram handan dynan Ekber ne-hä ýurdy ýaşlyk edip, özi dolandyryp bildi, ne-de onuň Baýramyň öwezini tutjak ýakyn maslahatçysy bardy. Ýöne, Ekber basym bu böwşeňligi doldurmagy başardy. Ekber 1605-nji ýyla çenli patyşalyk etdi.


text:
Adam hukuklaryna gözegçilik edýän “Human Rights Watch” guramasy Gyrgyzystanyň suduna ýüzlenip, ymam Khabibullo Sulaýmanowy Özbegistana ekstradisiýa etmezligine çagyryş etdi.
Asly özbegistanly ymam oktýabr aýynda, özbek tarapynyň haýyşy esasynda Gyrgyzystanda tussag edilipdi. Dekabrda Gyrgyzystanyň Baş prokuraturasy Sulaýmanowyň ekstradisiýa edilmelidigini aýtdy. Süleýmanowa öz ýurdunda dini ekstremizm bilen baglanşykly aýyplamalar ýöňkelýär.
Sulaýmanow prokuraturanyň çykaran kararyna şikaýat edip, Gyrgyzystandan gaçyp atalga sorady.
“Human Rights Watch” guramasynyň ýaýradan beýanatynda nygtalşy ýaly, ýöňkelýän aýyplamalara garamazdan Sulaýmanow yzyna ekstradisiýa edilip bilinmeýär, sebäbi ol ýerde Sulaýmanowyň gynymalara sezewar edilmek howpy bar.


text:
Türkmenistanda milli howpsuzlyk ministri bilen bilelikde Sagdyn jemgyýeti goramak boýunça döwlet gullugynyň başlygyna käýin berilmeginiň ýurtda nas söwdasyna dessine täsir ýetirendigi barada habar berilýär.
Milli howpsuzlyk gullugynyň 5-nji ýanwarda geçirilen maslahatynda öňki Neşä garşy göreş boýunça döwlet gullugynyň başlygy polkownik Atadurdy Osmanowyň harby derejesi hem peseldildi.
Türkmenistanda kanun taýdan gadagan edilen nas söwdasy bilen bagly şu günki ýagdaý barada türkmenistanly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.


text:
Bosniýada prokurorlar Bosniýa urşy döwri parahat ilatyň arasyndan 150 musulmany öldürmekde 15 etniki serbe aýyplama bildirdi.
12-nji dekabrda ýaýradylan beýanatda prokurorlar “Bu Priýedor regionynda uruş jenaýatlary bilen bagly gozgalan iň uly işleriň biri” diýip, bellediler.
Prokurorlaryň maglumatyna görä, gürrüňi gidýän serbler Zekowi oblastynda bosniýaly musulmanlaryň ilatyna dowamly hüjümleri amala aşyrypdyrlar. Olara “adam öldürmek, gynamak, zorlamak we şahsy emlägi zaýalamak” ýaly aýyplamalar ýöňkeldi.
Aýyplanýanlaryň ählisi geçen birnäçe hepdäniň içinde tussag edildiler.


text:
"War Resisters’ International" guramasy Türkmenistanda ynanjy sebäpli harby gullukdan boýun towlanlygy üçin türmä basylanlaryn sanynyň 10-a ýetendigini habar berýär.
“Forum 18” toparynyň maglumatlary esasynda, Türkmenistanda ynanjy esasynda gulluk etmekden boýun gaçyrany üçin türmä basylanlaryň sany 10-a ýetdi we olaryň 8-si zähmet düzediş lagerlerinde 18 aýdan iki ýyl aralygynda jeza çekýär.
Ýehowa şaýady Ahmet Hudaýbergenow 7-nji sentýabrda tussag edildi we sentýabryň ortasynda Jenaýat kodeksiniň 219(1) maddasy esasynda 18 aý türme tussaglygyna höküm edildi. Ol Seýdi şäheriniň golaýyndaky türmä iberilendir öýdülýär.
Ýehowa şaýady Döwlet Bäşimowa bolsa awgustyň aýagynda iş kesildi. Ýene bir Ýehowa şaýady Aziz Roziýew awgustyň 4-ne 18 aý türmä basyldy.
“War Resisters’ International” guramasy Türkmenistanda ynanjy sebäpli harby gullukdan ýüz öwren we türmä basylan raýatlary goldap, türkmen häkimiýetlerine hat ýazmaga çagyrýar.


text:
2008-nji ýylda Orsýet bilen Gürjüstan arasynda turan uruş, terrorçylyk hüjümleriň Demirgazyk Kawkazda ýene gaýtalanýandygy, Günbatar güýçleriniň Owganystanda asudalygy ornadyp bilmän gelýändigi, Orta Aziýa hökümdarlarynyň ýerli tireleri we neşe hojaýynlaryny jylawlamaga ukypsyzdygy, Ukraina we Moldowada kanuny ýollar bilen saýlanan organlaryň gymyldysyz ýatandygy tutuş regionda barha artýan durnuksyzlygyň subutnamasy bolup durýar.
Orsýetiň Ukraina, Gürjüstan we Türkmenistan bilen bolan konfliktleri zerarly transregional transport ýollarynyň basym kesilmegi mümkin.
Assa-ýowaşdan ýaýraýan gazaply hereketler giň gerimli konflikte ýazar-ýazaryň üstünde. Orsýetiň Ukraina, Gürjüstan we Türkmenistan bilen bolan konfliktleri zerarly transregional transport ýollarynyň basym kesilmegi mümkin. Sowuk uruş tamamlanansoň, Günbataryň Ýewraziýany durnuklylaşdyrmak ugrunda alyp baran tagallalarynyň şowsuzlyga uçrandygyny boýun almak gerek. Ne durnukly ne-de asuda
1990-njy ýyllaryň ortalarynda Zbignew Bžezinskiý ýaly Amerikan geostrategleri Birlşen Ştatlara regionda täze gurlan ors däl döwletleri goramakda Orsýetiň ornuny eýelemek baradaky syýasaty alyp barmagy ündediler. Birleşen Ştatlar bilen beýleki Günbatar döwletleri hem ilki ikirjiňlenseler-de, soňra bu öwüde eýerdiler.
Ýöne Ýewraziýa ne durnukly ýagdaýa geldi, ne-de asudalyga gowuşdy. Ol gaýtam bölünmegini dowam etdirdi. Waşingtondaky we Brýusseldäki burokratlar bu çylşyrymly regiony durnuklylaşdyrara özlerinde serişde, erk we tejribe ýokdugyna düşünmediler.
Birleşen Ştatlar özüniň güýjünden ýokary işlere baş goşandygyna indi Yrak urşy we maliýe krizisinden soň göz ýetirip ýör. Muňa garamazdan, Waşington bilen Brýussel Ýewraziýada başgaça hereket ederli däl.Aşaklaýyşa Orsýetiň goşandy bar
Ýewraziýanyň aşaklamagyna Orsýet-de goşant goşdy. Sowet Soýuzynyň çökmegi, şonuň netijesinde hem Orsýetiň regiondan çekilmegi ony ep-esli durnuksyzlaşdyrdy.
Ýewraziýany çökermän saklamak Orsýetiň regionda durnuklaşdyryjy roluny ykrar etmegi talap edýär. Ýöne kollektiw howpsuzlyk ylalaşygyny ornatmak işine Orsýetden beýleki ýurtlar-da gatnaşmaly. Howpsuzlyk taýdan möhümi – regiondaky iki esasy aktýor NATO bilen Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasynyň abanýan howplara bilelikde baha berip, öz syýasatlaryny ýakyndan utgaşdyrmagy gerek.
Regionyň işläp, ýaşaýjylaryna gerekli hyzmaty ýerine ýetirmek başarnygyny gaýtadan dikeltmegi üçin orslara duşmançylykly milletçiligi jylawlamak möhüm. Özeni Orsýetden ybarat bir imperiýanyň täzeden gurulmagy gaty howply hem bolsa, öňki metropoliýa bilen ykdysady, medeni taýdan berk baglanyşykly döwletleriň arkalaşygyny gurmakdan başga mümkinçilik ýok.
Orslar we beýleki etniki azlyklar erkin sapar edip, öz dil we dini däplerini ösdürip, taryhy senelerini baýram edip bilmeli. Daşky dünýäniň hem ähli maksady Orsýetiň uly regional güýç hökmünde özüne bolan ynamyny güýçlendirmekden, ony rewizionistik hereketlerden saklamakdan ybarat bolmaly.Andreý Sygankow San Fransisko döwlet uniwersitetinde halkara gatnaşyklary boýunça professor. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Atom energiýasy boýunça halkara agentligiň teklip edişi ýaly öz ýurdunyň urany baýlaşdyrmak üçin ony daşary ýurda ugratmaga taýýardygyny, düýn Eýranyň prezidenti Ahmedinejat aýtdy.
Şu wagta çenli halkara planlaryny ret edip gelen Eýran ýolbaşçylarynyň bu beýannamasy şeýle mazmunly ilkinji beýannamadyr.
Ýöne Eýranyň öz uranynyň näçe möçberini baýlaşdyrmak üçin daşary ýurda ugratjagy näbelli bolup galýar. Atom energiýasy boýunça halkara agentligiň planyna görä, ol 70% bolmaly.
Baýlaşdyrylan uran atom reaktorlarynda ulanylýar. Halkara jemgyýetçiligi harby maksatlar üçin ulanmaz ýaly Eýranyň ýadro işläp taýýarlamasyny gözegçilikde saklamak isleýär.


text:
Türkmenler saglygy baýlyga deňeýärler. Orän dogry deňeşdirme. Adam üçin saglykdan uly baýlyk ýok.
Türkmenistanda soňky ýigrimi ýylyň içinde örän köp hassahanalar hem saglyk öýleri guruldy. Her şäherde, her obada, her welaýatda dünýäniň ösen döwletlerindäki ýaly, örän owadan keselhanalar guruldy we gurulýar. Olar şeýle bir köp. Olaryň içi daşary ýurtlardan getirilýän, ýokary derejedäki medisina enjamlary bilen abzallaşdyrylan.
Ýurtda dünýäniň ösen döwletlerindäki derejä laýyk gelýän hassahanalaryň hem saglyk öýleriniň örän köp sanlysynyň gurulýanlygyna we gurlup ulanylmaga berlenligine seretmezden, türkmenleriň saglygy dikeltdirmekde görýän görgüleri az däl.
Birinji nobatda lukmanlaryň köpüsi örän gowşak. Nyýazowyň döwründe medisina institutyny «Ruhnama» okap gutaranlar-a asla zat bilenok. Garaşsyzlykdan öňki döwürdäki tejribeli lukmanlaryň bolsa ençemesi garrap, pensiýa gitdi, ençemesi «sokraşşeniýe» bahanasy bilen işden kowuldy, ençemesi gara spisoga düşüp, işlemesiz edildi, köpüsi režimden nägile bolup, ýurdy taşlap gitdi. Saglyk meselesine seredeniňde ýurt örän gorkunç hem howply ýagdaýda galdy.
Täze gurlan, owadan keselhanalarda akja hem gökje halat, başgap geýen, lukman gelinlerdir gyzlar eýläk-beýläk geçýärler. Ýaş ýigitler epeý-epeý basyşyp, näsaglaryň halyndan habar alýarlar. Ine, şunuň bilenem ähli iş tamamlanýar. Tejribesizlik bildirýär.
Iň bir ýönekeýje zady bilmän duran ýaşajyk lukmanlar-da kän. Nädogry goýulýan diagnozlar sebäpli, nädogry bejergiler sebäpli ýogalýanlaryň bolsa bäri-aňyrsy ýok. Iň gynandyrýan ýeri hem gutulmajagyňy bilip durkaň hem ummasyz pul tölemeli. Däri-dermanlar almak üçin çykarylýan puly, lukmana berilýän puly hasaplasaň, bejerginiň her gününe iki ýüz manada golaý pul çykýar. Bu bolsa ýetmiş dollar bolýar. Işsiz hem az aýlykly işlerde işleýänler üçin bu pul örän uly pul.
«Näsagyň ätiýaçlandyryş pasporty» diýen pasporty alanlar üçin kesel bejertmegiň arzan boljakdygyny söz berip, bu pasporty edinmegi işleýänleriň hemmesiniň boýnuna dakdylar. Ýöne bu pasportdan ýeňillik örän az. Bu - medisina ätiýaçlandyryşy diýilýän pasportyň keselhananyň jaýyna tölegde hem-de lukmana tölemeli pursatda puly birneme azrak tölemäge kömegi bar. Däri-dermanlara bu medisina ätiýaçlandyryşynyň haýry ýok. Näsag dermanlary doly bahasyndan satyn almaly. Operasiýa etmek, gan satyn almak has-da gymmat.
Çoluk Möwlamow aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Anna güni Gyrgyzystanyň ozalky prezidenti Askar Akaýew özüniň bu ýurda ýolbaşçylyk eden ýyllarynda ykdysady, syýasy we öz şahsy ýalňyşlyklary üçin ötünç sorap, çykyş etdi.
Ol bu barada anna güni Gyrgyzystanyň garaşsyzlygynyň ýyl dönümi bilen baglanyşykly Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda belledi.
Askar Akaýew 1990-2005-nji ýyllar aralygynda garaşsyz Gyrgyzystanyň ilkinji prezidenti bolupdy. 2005-nji ýylyň martynda ol hökümete garşy protest çykyşlarynyň netijesinde wezipesinden çekilipdi. Şondan bärem ol Moskwada ýaşamagyny dowam etdirýär.
Anna günki interwýusynda Akaýew öz döwründe Kurmanbek Bakyýewi premýer-ministriň wezipesine hödürlemeginiň öz goýberen iň uly ýalňyşlygy bolandygyny aýtdy.


text:
Türkmenabat şäherinde “Detskiý mir”, ýagny “Çagalar dünýäsi” diýseler, adamlar derrew “ZAGS-my?” diýip soraýarlar. Sowet döwründe çagalar üçin oýunjak satylýan dükanlar toplumy häzirki wagtda-da adamlardan hyryn-dykyn, içi uzyn nobatly.
Soýuz döwründen tapawutlylykda häzirki gün adamlar bu ýere çagalara oýunjak almak üçin däl-de, olaryň dogluş, ýaşlaryň nika şahadatnamasy ýaly dokumentleri almaga barýarlar. Nobata duranlaryň arasynda ýaşy bir çene baran ýaşulularam, gartaşan adamlaram, ýetginjeklerem, ýaşlaram, hatda göwreli zenanlaram bar.
Türkmenabat şäher häkimligine degişli bolan, il arasynda ZAGS diýlip atlandyrylýan, ýagny Raýatlyk ýagdaýlarynyň namalar ýazgysy (RÝNÝ) edarasynyň, takmynan 250 müň adamlyk şäherde diňe bir bölümi bar. Onsoň tebigy ýagdaýda nobatlar döreýär.
Nobatlaryň döremeginiň sebäpleri
Bu nobatlaryň emele gelmeginiň sebäpleri barada, dürli garaýyşlar bar. Käbirleri edarada işleýän adamlaryň sany az diýse, beýlekiler bu problemany gündelik durmuşda adamlardan yzygiderli talap edilýän dokumentleriň sanynyň barha artmagy bilen baglanyşdyrýar.
ZAGS ýaly hökümet edarasyndan dokument almak bolsa aňsat iş däl. Umuman aýdylanda, adamlar bu edaradan bir dokument almak üçin iki.üç gezek gatnamaga mejbur bolýandyklaryny aýdýarlar. Bu hem bir dokument üçin bir adamyň iki-üç gezek nobata durmaly bolýandygyny aňladýar.
Adam köp bolansoň, nobata öňräginden durmak üçin adamlaryň ir daňdandan edaranyň öňünde nobata durup başlaýanlaryna hem duş gelmek bolýar. Diňe nobata duranyň ýeterlik däl, adamlar ilki bilen adyny nobata ýazdyrmak üçin nobata durýarlar, diňe şondan soň nobata durup, garaşmaly bolýarlar.
Gazanç çeşmesi
Talap köp, mümkinçilik az bolansoň, adamlaryň arasynda wagtal-wagtal goh-galmagal hem turýar. Onsoň bu kynçylykdan gazanç etmek üçin peýdalanýanlara-da duş gelse bolýar. Şeýle adamlar kireýine nobata durup berýärler.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan şeýle adamlardan käbirleriniň aýtmagyna görä, olar her nobatdan 5-10 manat aralygynda gazanç edýärler.
Uzyn nobatlara duş gelinýän ýer diňe ZAGS bölüminiň öňi däl, Türkmenabadyň demirýol stansiýasy, gök bazaryň gapdalynda ýerleşýän notarius edarasynyň öňi hem, haçan görseň, toý märekesini ýatladýar. Bu Türkmenabatda işleýän ýeke-täk notarius.
”Fabriçnyý” kiçi etrapçasynyň ýanynda ýerleşýän senagat bankynyň öňi hem mydama köp adamly, kiçi etrapçalarda ýerleşýän Jaý ulanyş edaralarynyň öňündäki nobatlar hem adam sany boýunça senagat bankyndan kem galanok.
Nobatlaryň iň ulusy, belki-de, Türkmenabadyň Migrasiýa gullugynyň öňündäki nobatdyr. Lebabyň ýaşaýjylarynyň uly bir böleginiň daşary ýurtlarda işleýändigi sebäpli, Migrasiýa gullugyna işi düşýänleriň sany az däl. Biometrik pasport düzgüni girizileli bäri, bu san hasam köpeldi.
Garaz, nobatlar Türkmenabadyň ýaşaýjylarynyň gündelik durmuşynyň bir bölegine öwrüldi. Munuň ýylyň-ýylyna gaýtalanýan ýagdaýdygyna garamazdan, bu problemany çözmek, nobatlaryň azalmagyny gazanmak boýunça edilýän iş asla göze ilmeýär.


text:
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow ilatyň durmuş-ýaşaýyş derejesini ýokarlandyrmak üçin goýberilýän serişdeleriň «ýerlerde netijeli hem tygşytly ulanylmaýandygyny» aýdýar.
Bu ýagdaýa prezident ýene bir gezek häkimleri, olaryň orunbasarlaryny işden boşatmak, käýinç bermek bilen çäre gördi.
Emma bu gezek, öň bolşy ýaly,esasan häkimler işden aýrylyp, olaryň orunbasarlary ýerlerine bellenilmän, köpräk orunbasarlar işden boşadyldy.
Türkmen telewideniýesiniň maglumatyna görä, prezident G.Berdimuhamedow Lebap welaýatynda etrap häkimleriniň 3-sini, etrap we şäher häkimleriniň orunbasarlarynyň 8-sini, «işinde goýberen düýpli kemçilikleri üçin» diýip, işlerinden boşatdy.
Ministrler kabinetiniň Lebapda geçirilen göçme mejlisinde welaýat, etrap we şäher ýolbaşçylarynyň 16-syna käýinç we berk käýinç berildi.
Bu soňky döwürde Türkmenistanyň welaýatlarynda geçirilen göçme mejlisleriň dördünjisi bolup, olarda halkyň durmuş-ýaşaýyş derejesini ýokarlandyrmak boýunça edilen işleriň jemlerine seredilýändigi aýdylýar.
Prezident Berdimuhamedowyň tassyklamagyna görä, 2008-2016-njy ýyllarda Milli oba maksatnamasy boýunça, Lebap welaýatynda 6,5 milliard manada golaý maýa serişdesi özleşdirilipdir, 90 müň 300-den gowrak maşgala täze ýer uçastoklary bölünip berlipdir.
Emma muňa garamazdan, Ýokary gözegçilik palatasynyň başlygy Ç.Gylyjowyň, baş prokuror A.Hallyýewiň welaýatda geçiren barlaglarynda bir topar kemçilikýüze çykarylypdyr.
Sebäbi açylmaýan kemçilikler
Hususan-da Hallyýew, habarda aýdylmagyna görä, ykdysadyýetiň esasy ugurlaryna we umumy ösüşe ýaramaz täsir ýetirýän dolandyryş kemçilikleri barada hasabat beripdir. Emma bu diýilýän kemçilikleriň jikme-jiklikleri ýa-da ýurduň welaýatlarynda giň ýaýrandygy yzygiderli tassyklanylýan problemalaryň düýp sebäpleri aýdylmaýar.
Muňa derek, işden boşadylan we käýinç berlen resmiler, ozalky mejlislerde bolşy ýaly, sosial pudaga, ýollara, köprülere, elektrik, suw, gaz bilen üpjünçilige, zeýkeşleriň arassalanmagyna, ýer dolanyşygyna, ykdysady ösüşe we beýlekilere talabalaýyk gözegçilik etmezlik ýaly umumy aýyplamalarda aýyplanypdyr.
Şonuň bilen bir wagtda, kemçilikleriň tiz wagtda düzediljekdigine ynandyrmalaryndan başga, işden aýrylan ýa käýinç berlen resmileriň nähili pikir-garaýyşlarynyň bolandygy belli bolmaýar.
Prezident Berdimuhamedow welaýat häkimi Ç.Çarlyýewe, onuň orunbasaryna hem, «işleriň talabalaýyk alnyp barylmaýandygy üçin» diýip, käýinç berdi.
Şeýle-de ol, ilatyň bol-elin we eşretli durmuşda ýaşamagyny üpjün etmek üçin ähli zerur işleriň geçiriljekdigi, kemçilikler üçin degişli ministrlikleriň, pudak edaralarynyň ýolbaşçylarynyň hem jogapkärçilik çekýändigi barada öňki mejlislerde aýdan sözlerini gaýtalady.
Prezidentiň tassyklamagyna görä, «ýolbaşçylaryň welaýatyň we onuň şäherleriniň hem-de etraplarynyň häkimleri bilen bilelikde, ysnyşykly işlemeýändikleri sebäpli «şu kemçilikler» ýüze çykýar.
Ýöne ol degişli ýolbaşçylaryň bilelikde we ysnyşykly işlemegi, diýmek, welaýatlarda ilatyň durmuş-ýaşaýyş derejesiniň ýokarlanmagyna ýaramaz täsir ýetirýän meseleleriň çözülmegi üçin anyk näme pikiriniň bardygyny aýtmady.
Şonuň bilen bir wagtda, Ministrler kabinetiniň indiki göçme mejlisiniň Maryda geçiriljekdigi aýdylýar.


text:
Türkmenistan Awaza meselesinde Türkiýe bilen turizm ugrundan ýörite hyzmatdaşlyk edýär we ylaýta-da Antaliýanyň turizm boýunça tejribelerinden nusga alýar diýilýär. Eýse, soňky wagtlarda Türkmenistanda turizm pudagynda nähili işler edilýär we mundan beýläk edilmeli zerur işler nämelerden ybarat?
Azatlyk Radiosy şeýle sowallar bilen düýbi Türkiýäniň Antaliýa şäherinde ýerleşýän “Termessos turizm” firmasynyň ýolbaşçylaryndan Metin Ölçere ýüz tutup, turizm işinde türkmen-türk hyzmatdaşlygynyň Awaza ýetirýän täsirleri we Türkmenistanda bu ugurdan edilmeli işler barasynda söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Jenap Metin Ölçer, Firmaňyz Türkmenistan bilen turizm barada nähili işler alyp barýar we nähili aragatnaşyk saklaýar?
Metin Ölçer: Biz Türkmenistan bilen köp ýyldan bäri gaty gowy dostlukly dialoglar arkaly turizm boýunça işleşip gelýäris. Belli bolşy ýaly, her ýyl Aşgabatda geçirilýän Halkara turizm, saglyk we sport sergisine gatnaşýarys.
Şol sergide Türkiýäni we Antaliýany tanadýarys. Şonuň üçinem ol ýerdäki Türkmenistanly doganlarymyz bilen gaty gowy gatnaşyklarymyz bar. Türkmenistanly kärdeşlerimiz Antaliýa gelip, turizm boýunça tälim alýarlar.
Turizmiň kämilleşmegi üçin Türkiýe bilen Türkmenistanyň arasyndaky dowam edýän şeýle iş hyzmatdaşlyklarynyň gaty uly peýdasy degýär. Gysgaça aýdylanda, biz turzim bilen bir hatarda halklarymyzyň birek-biregi gowy tanamagy we ysnyşmaklygy üçin iki ýurduň arasynda hyzmatdaşlyk köprüsiniň wezipesini ýerine ýetirýäris diýsem, öte geçdigim bolmazmyka diýýärin.
Azatlyk Radiosy: Jenap Metin Ölçer, Türkmenistanyň turizm sebiti Awazada, siziň pikiriňizçe, geçen ýyllar bilen deňelende, ösüşler we üýtgeşiklikler barmy?
Metin Ölçer: Men Awaza turizm-dynç alyş ýerini gowy bilýärin. Meniňçe, Awazanyň turizm mümkinçilikleri barha kämilleşýär. Türkmenistanly turizm işgärleri, müdirleri we dürli wezipelerdäki jogapkär adamlar iki ýurduň arasyndaky ylalaşyga laýyklykda gelip, bärde Antaliýada, turizm boýunça döwrebap tälim alýarlar we kämilleşýärler.
Türkiýe bilen Türkmenistanyň arasynda turizm işlerini professional derejede alyp barmak boýunça iş hyzmatdaşlygy bar. Ýaňky, tälim alyp, bu ýerde kämilleşip giden türkmenistanlylar ýurda dolananlarynda, diňe bir Awazanyň turizm hyzmatlaryny däl, eýse Aşgabat we beýleki ýerlerdäki turizm hyzmatlarynyň kämilleşmegine hem uly goşant goşýarlar.
Azatlyk Radiosy: Jenap Metin Ölçer, Türkmenistandaky Awaza turizm dynç alyş sebitiniň daşary ýurtlular üçin hem açylmagy babatda häzir ýagdaý nähili? Meselem, Türkiýedäki siziň turistleriňizden biri Awaza gidip dynç almak islese, arkaýyn, aňsat, kynçylyksyz gidip-gelip bilýärmi? Bu ugurda nähili güzerlerden geçmeli bolýar?
Metin Ölçer:Elbetde, gynansagam, [Türkmenistana barjak bolsaň], wiza problemalary we kynçylyklary öňüňden çykýar. Türkmenistana aňsat wiza alyp bolanok. Ýöne, eşidişime görä, bu ýerde halkara turizmini ýola goýmak maksady bilen Awazada dynç aljaklar üçin ýörite wiza ýeňillikleri giriziljekmiş.
Gönümel Awaza dynç almaga gelip-gitjekler üçin Türkmenistan wiza ýeňilligini döretmekçi diýýärler. Şu wagt munuň bilen baglanşykly ýörite iş alnyp barylýar, men şony bilýärin.
Azatlyk Radiosy: Jenap Metin Ölçer, Siz turizm ugrundan hünärmen hökmünde Siziň pikiriňizçe, Türkmenistanda Awaza turizm-dynç alyş sebitiniň talabalaýyk kämilleşdirilmegi üçin nähili işler edilmeli?
Metin Ölçer: Awazada gaty uly maýagoýumlar edildi we ummasyz pul sowuldy. Şonuň üçinem owal-başdan Awazadan Türkmenistanyň öz halkynyň peýdalanmagy gerek diýip pikir edýärin. Ýagny, Awaza ilki bilen Türkmenistanyň içerki bazarynda halka açylyp, hyzmatyň öz işiniň hilini görkezip, gowy ynam gazanmagy we talaba laýyklygyny subut etmegi gerek.
Awazada owal Türkmenistanyň öz halkynyň dynç alyş mümkinçiliginiň ýokary hilli, döwrebap hyzmat bilen doly üpjün edilmegi zerur. Edil şonuň ýaly daşary ýurtlardan geljek turistleriň-de Awazada dynç alşyň hiliniň ýokary derejede bolmagyna garaşjagy belli.
Awaza dynç alyş hyzmatlarynyň we dynç alyş merkezlerinde iş dolandyrylyşynyň hiliniň ýokary hilliligi bilen bilelikde dynç alyş möwsüminiň yzgiderliligi babatda hem öz işini kämilleşdirmeli. Ýöne turizmde şeýle mümkinçilikler we üstünlikler birden bolmaýar, ýagny wagt gerek bolýar.
Meselem, şu wagt Antaliýa bir ýylyň dowamynda dürli ýurtlardan 12 million turist dynç almaga gelýär. Antalýada turizm birden şeýle ösüşe we mümkinçilige eýe bolmady. Iň azyndan 15-20 ýyllap Antaliýa turizmde kämillik basgançaklaryny geçmeli boldy. Häzir indi Antaliýa turizm pudagy gelýän turistlere professional derejede hyzmat edýär.
Aeroport hyzmatlary, içerki gatnaw hyzmatlary, turizm geňeşçileri, myhmanhanalaryň ýolbaşçylary we ähi işgärleri turzm hyzmatlary babatda yzygiderli döwrebap ýagdaýda özüni kämilleşdirip durmaly. Awazada hem birden hemme zadyň biterine garaşmaly däl.
Turizmiň Awaza ornaşmaklygy üçin owaly bilen 5-10 ýyllyk başlangyç tapgyrynyň geçilmegi gerek. Şeýle başlangyç tapgyry Antaliýa hem başdan geçirdi. Men edilmeli işler edilen halatynda Awazada hem turizmiň Antaliýadaky ýaly boljagyna ynanýaryn.
Türkiýe beýleki ýurtlar bilen bir hatarda Awazanyň turizmde dünýä möçberinde özüni görkezmegini isleýär. Ýöne munyň üçin Awazany tanadyş işleriniň geçirilmegi we guramaçylyk işleri wajyp rol oýnaýar.
Tanadyş we guramaçylyk üçin internetden gowy peýdalanmagy bilmeli. Internetde, ylaýta-da Facebook, Twitter ýaly sosial ulgamlaryň mümkinçiliklerinden doly peýdalanmaklyk örän möhüm.
Awazanyň bütin dünýä tanadylmagy üçin Türkmenistanyň şeýle internet mümkinçiliklerinden peýdalanyp biljekdigine ynanýaryn. Sebäbi Awazada turizme goýlan maýalaryň hökmany suratda öwezini dolmaly we ol maýalar girdeji bermeli.
Azatlyk Radiosy: Jenap Metin Ölçer, Türkmenistanyň turizmi diňe Awaza baglymy? Türkmenistanyň turizminiň nähili kynçylyklary we bökdençlikleri bar? Türkmenistanda ýurduň ähli turizm mümkinçiliklerinden peýdalanmak üçin nähili işler edilmeli?
Metin Ölçer: Türkmenistan turizmde köpçüligi diňe bir ýere gönükdirmeli däl. Ýagny, Türkmenistanda diňe Awaza bar ýaly hereket etmeli däl. Gelip, diňe Awazany görüp gitmeli bolsa, onda munuň Türkmenistana turistleriň köpçülikleýin gelmegi üçin ýeterlik bolmazlygy hem ahmal.
Meselem, ýurduň paýtagty Aşgabat hem turizm üçin gaty ünsi çekiji, özbaşyna ajaýyp owadan bir şäher. Aşgabat dürli çyralaryň şöhle saçýan gijeleri, owadan jaýlary we seýilgähleri hem täsin arhitekturasy bilen turistler üçin özüne çekiji şäher bolup biler.
Aşgabatdan başga hem Türkmenistanda hemme turistleriň ünsüni özüne çekýän gaty köp turistik ýerler bar. Aşgabadyň öz töwereginde, ýagny Ahal sebitinde hem täsin turistik ýerler bar. Galyberse-de, Daşoguz we Marydaky gadymy ýerler bilen dürli sebitlerdäki tebigy gözellikler bar.
Şonuň üçinem şeýle ýerleri görmek isleýän turistler üçin ýörite gezelençler, ekskursiýalar gurnalmaly. Dürli ýerlere gezelençleri öz içine alýan syýahat teklipleri turistleriň has köp ünsüni özüne çeker we olary Türkmenistanda dynç alşa hem gezelenje höweslendirer.
Şeýlelik-de Türkmenistanyň turizmi hem dürli gezelenç, dynç alyş, syýahat mümkinçilikleri bilen has çalt ösüp kämilleşer. Ýaňky zatlar bilen birlikde hökmany suratda wiza almak işi örän aňsatlaşdyrylmaly. Uçuşlary, halkara gatnawlaryny ýeňilleşdirýän mümkinçilikler döredilmeli.
Türkmenistanda turizmde edilmeli ýaňky işler bilen bir hatarda turistleriň saglyk kepilligi babatda hem ähli şertler döredilmeli. Dünýä turizm hereketinde adamlar syýahat, gezelenç, dynç alyş bilen bir hatarda saglyk kepilliginiň hem talabalaýyk bolmagyna gaty uly üns berýärler.
Sebäbi turist dynç almaga, gezelenç etmäge gidýän ýurdunda özüne hödürlenýän saglyk kepilligi babatda gaýgy etmek islemeýär. Turizm diýlende, ýurda geljek turistleriň saglyk kepilligini hem doly üpjün etmekligi unutmaly däl. Şeýle-de, meselem, biz Antaliýada adaty dynç alyşdan tapawutlylykda saglyk turizmini hem doly ýola goýup, kämilleşdirdik.
Türkmenistan hem saglyk turizmine üns berip biler. Antaliýada dynç alyp ýörkäler saglyk ýagdaýyna seretdirmek isleýänler üçin ýa-da şypaly suwlardan peýdalanmak isleýänler üçin ýörite saglyk turizmi mümkinçilikleri döredildi.
Şonuň üçinem Türkmenistan diňe dynç alyş, gezelenç turizmini göz öňünde tutman, ýaňky ýaly saglyk turizmi, sport turizmi ýaly dürli turistik ugurlar bilen turizmiň dürli görnüşlerini köpeltmeli. Halkara turizm sergilerine gatnaşyp, diňe ýurduň turizm mümkinçilikleri barada maglumat bermeklik ýeterlik däl. Turizm barada edilýän işleri hasam kämilleşdirmek gerek.
Azatlyk Radiosy: Jenap Metin Ölçer, Antaliýada işläp ýörkäňiz, Türkmenistany we türkmenistanly iş hyzmatdaşlaryňyzy küýseýän wagtyňyz bolýarmy?
Metin Ölçer: Türkmenistanly doganlarymyza şu pursatdan peýdalanyp, siziň üstüňiz bilen mähirli salam iberýärin. Biz olary gaty gowy görýäris. Türkmenistan halkynyň hem bize mähir bilen çemeleşýändigini her gabatlaşanymyzda we işleşýän her pursatymyzda ýürekden duýýärys.
Dogrusyny aýtsak, türkmenistanly doganlarymyz bilen işleşmeklige gaty öwrenişdik. Nesip bolsa, şu ýylyň turizm möwsüminiň soňunda ýene-de Aşgabady we Türkmenistanyň beýleki ýerlerini görmegi höwes edýäris. . Türkmenistan baradaky bu arzuwlarymyz hasyl bolsa, gaty begeneris.


text:
MTS Türkmenistan
Barash Communication Technologies, Inc. (BCTI, türkm. Baraş Kommýunikeýşn Tehnolojis, Ink., рус. Бараш Коммюникейшн Технолоджис, Инк.) — Türkmenistanyň birinji we iri öýjük operatory bolup, "MTS Türkmenistan" brendinde hyzmatlary üpjün eden aragatnaşyk operatorydyr. Tehasda (ABŞ) registrirlen. 100 % degişli ОАО «Мобильные ТелеСистемы» (Russiýa). MTS Türkmenistan 2 million 400 müňden gowrak abonentlere hyzmat edipdir. "MTS Türkmenistan"-yň baş ofisi Aşgabatda ýerleşen.
Taryhy[üýtget | edit source]
1994 ýyl:
- Mihail we Alla Baraş Tehasda (ABŞ) Barash Communication Technologies, Inc. şereketi registrirleýärler, onuň şahamçasy Türkmenistanda işläp başlaýar.
- Türkmenistanda BCTI şereketiniň şahamçasy 1994-nji ýylda öz işini alyp başlaýar.
- Aragatnaşyk çägine diňe Aşgabat degişli
1999 ýyl:
- GSM standarty girizilýär.
- Aragatnaşyk çägine ähli welaýat merkezleri degişli.
2004 ýyl:
- Ýylyň ahyryna abonentleriň sany 50 müňe golaýa ýetdi.
2005 ýyl:
- 27-nji iýunda ОАО «Мобильные ТелеСистемы» (Russiýa) Barash Communication Technologies 51% aksiýany satyn alýar.
- 28-nji iýunda BCTI Turkmenistanyň Aragatnaşyk ministrligi tarapyndan aragatnasykdaky ygtyýarnamanyň hereketini togtamak barada MTS-e mälim edýär, hem-de BCTI we döwlet fiksirlenen operatory bolan "Türkmentelekom"-yň arasyndaky bolan şertnamanyň bes edilmegine sezewar bolýar. Şoňa görä-de, öýjükli aragatnaşygynyň fiksirlenen aragatnaşykdan öçürilmegi şähere barýan we şäherden gelýän jaňlary mümkin däl bolmagy sebäp bolýar. Formal taýdan lisenziýanyň 10-njy punkty bahana bolýar: şol lisenziýa görä, BCTI-iň lisenziýasyny üçünji şahsyýetlere berilmegini gadaganlygy.
- 5-nji iýulda setiň doly möçberde öz işini dowam edýär.
- 1 noýabrda ОАО «Мобильные ТелеСистемы» Barash Communication Technologies öz aksiýa paýyny 100 % çenli doldurýar.
2006 ýyl:
- 28-nji sentýabrdan başlap, "MTS Türkmenistan" brenda çalşmaklygy.
2007 ýyl:
- Ýylyň ahyryna abonentleriň sany 360 müňe ýetýär
2008 ýyl:
- Martda "MTS Türkmenistan" GPRS tehnologiýasynyň esasynda korporatiw bazar üçin Internede çykmak üçin hyzmady berip başlady.
- Maýda abonentleriň sany 500 müňe golaýa ýetdi.
- 9-njy iýundan başlap, "MTS Türkmenistan" ähli nyrh meýilnamalar üçin GPRS tehnologiýasynyň esasynda internet ulgamyna birikdirilmegine üpjün edip başlaýar.
2009 ýyl:
- "MTS Türkmenistan" Türkmenistanyň 139 ilatly punktlary öýjükli aragatnaşygy bilen üpjün edýär, olaryň arasynda Tahtabazar, Etrek, Bekdaş, Kerkiçi, Hojambaz, Derbent, Bahardok hem bar. Lebap welaýatynda ýaňy döredilen Döwletli etrabynda hem esas stansiýalar gurnalýar.
- Setiň möçberi 30%-e ulalýar. Ulgamyň ähli ýerinde EDGE tehnologiýasy (2.75G) bilen üpjün edilýär, ol tehnologiýa GPRS tehnologiýa garanyňda internet ulgama ýokary hilli işlemegini üpjün edýär.
- Fewralda abonentleriň sany 1 milliona ýetýär.
- Sentýabrda "MTS Türkmenistan" bolup geçen "Ýüpek ýoly-2009" ralli reýdine gatnaşan "Türkmenistanyň ulagsportunyň Milli merkezi" komandasyna howandarlyk edýär.
- Oktýabrda abonentleriň sany 1 million 500 müňe ýetýär.
2010 ýyl:
- Ýylyň birinji çärýeginde 75 sany esas stansiýany girizilmegini üpjün edip, Türkmenistanyň 30 sany ilatly punktlary öýjükli aragatnaşyk bilen üpjün edýär. Türkmenistanyň Ahal, Mary, Daşoguz we Balkan welaýatlaryň çetki raýonlarda esas stansiýalar hem ornaşdyrylýar.
- 9-njy maýda 1500 weteranlardan gowrak "MTS Türkmenistan" kompaniýadan МТС-236 telefon apparaty bilen üpjün edilýär.
- Maýda abonentleriň sany 2 milliondan geçýär.
- Sentýabrda Aşgabatda bolup geçýän IV Halkara tele we radio enjamlaryň sergisinde "Türkmentel-2010" "MTS Türkmenistan" kompaniýasy LTE (4G) tehnologiýasynyň esasynda ýokary tizlikli internedi we ondan gelip çykýan hyzmatlary (widojaň, mobil telewidiniýe, ýokary tizlikli interdet) görkezdi.
- 2010-njy ýylyň noýabrynda "MTS Türkmenistan" HSPA+ tehnologiýasynyň esasynda Aşgabatda 3G ulgamy girizilmegini meýilleşdirilýärdi.
- 15.12.2010 ý. "MTS Türkmenistan" Türkmenistanyň aragatnaşyk Ministrliginden 21.12.2010 ý. başlap aragatnaşyk hyzmatlaryň bes edilmegi barada haty alýar.
- 21.12.2010 ý. "MTS Türkmenistan" aragatnaşyk hyzmatlary bes edýär, ýagny 2 milliondan gowrak abonentler mobil aragatnaşykdan kesilýär. [1].
2011 ýyl:
- 21.01.2011 ýylda "MTS Türkmenistan" öz işini dowam edip başlamandyr. Şol günde "MTS" (Russiýa) Türkmenistanyň Ministrler Kabinetine hat bilen ýüzlenipdir, şol hatda ähli närazyçylyklary çözmekligi çagyrypdyr.
- 17-nji iýunda Türkmenistanyň Daşary Işler ministrliginiň press relizinde MTS Türkmenistanyň ähli çykdaýjylaryny öwezini dolmajakdygyny aýdypdyr.
2012 ýyl:
- 2012-nji ýylyň 2-nji maýynda Russiýa Federasiýanyň "Sistema" Aksioner Maliýe Kompaniýasynyň başlygy Wladimir Ýewtuşenkowyň Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhammedowyň geçirilen gepleşigiň netijesinde MTS-iň Türkmenistanda täzeden lisenziýanyň dikeltmegini aýdypdyr. [2].
- 2012-nji ýylyň 26-njy iýulynda MTS kompaniýasy Türkmenistana gaýdyp barýanlygyny resmi derejede yglan etdi. Resmi maglumata görä, MTS aragatnaşyk kompaniýasy ”Türkmentelekom” bilen 5 ýyllyk şertnama baglaşyp, türkmen tarapyna arassa girdejisiniň 30%-ni bermek barada ylalaşypdyr. [3].
- 2012-nji ýylyň 30-njy awgusta MTS-Türkmenistan doly möçberde öz işini dikeldipdir.


text:
Penşenbe güni Ukrainanyň ozalky premýer-ministri, tussaglykdaky Pawel Lazarenko Birleşen Ştatlaryň türmesinden azatlyga goýberildi.
Bikanun pul ýuwuşlyklarynda günäli tapylan Pawel Lazarenko Kaliforniýanyň türmesinde sekiz ýyl türmede oturdy. Penşenbe güni Kaliforniýanyň bir türme işgäri habar agentliklerine beren interwýusynda Pawel Lazarenkonyň türmäni terk edendigini tassyklapdyr.
1996-97-nji ýyllarda Ukrainanyň premýer-ministri bolup işlän Pawel Lazarenko 1999-njy ýylda Birleşen Ştatlara emigrirläpdi.
Şol ýerde-de ol 2004-nji ýylda maliýe galplyklarynda, bikanun pul ýuwuşlyklarda we adamlary pul bermäge mejbur etmekde günäli tapylyp, sekiz ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi. Oňa garşy Ukrainada hem jenaýat işi gozgalan.


text:
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Gyrgyz gullugynyň onuň bilen geçiren ýörite söhbetdeşliginde Roza Otunbaýewa häzir ýurduň täze syýasy ýagdaýlar we şertler bilen öwrenişýänligini gürrüň berdi. Söhbetdeşligi Burulkan Sarygulowa geçirdi. Azatlyk Radiosy: 2007-nji ýylyň 7-nji aprel wakalaryny nädip häsiýetlendirip bolar? Ony rewolýusiýa diýip atlandyryp bolarmy we ol hereket öz maksatlaryna ýetdimi? Roza Otunbaýewa:
2005-nji ýylda öňki prezident Askar Akaýew häkimiýet başyndan çetleşdirilende, biz, dogrudanam, rewolýusiýany amala aşyrýarys diýip, pikir edipdik. Biz şonda güýçli hyjuw bilen korrupsiýa garşy çykyş etdik. Gynansak-da, şol rewolýusiýanyň netijeleri gaýyp boldy. Bakyýew hatda ondan nam-nyşan hem galdyrmady. Öňki prezident Kurmanbek Bakyýew ony özüniň we öz maşgalasynyň şahsy häkimiýeti üçin ulandy. 7-nji aprel wakalaryna gezek gelende, rewolýusiýa sözi örän ýörgünli boldy. Häzir biziň aprel wakalarynyň yz ýanyndan ýüze çykan meseleleri çözmek ýolundan barýanlygymyzy belläsim gelýär. Biz jemgyýetimizi arassalaýarys we demokratiýa ýoluna düşüp gelýäris. Azatlyk Radiosy: Özleriniň rewolýusion güýçlere degişlidigini aýdyp, parlament demokratiýasynyň tarapynda çykyş edýänlere 10-njy oktýabrda geçirilen parlament saýlawlarynda ýeňiş gazanmak miýesser etmänligine näme sebäp boldy? Roza Otunbaýewa:
Syýasy ambisiýalar bilen hakykatyň arasyndaky ara tapawuda şaýat bolýarys. Rewolýusiýanyň dowamynda bütewi bolan topar saýlawlar döwründe dagynyk hereket etdi. Olar birleşen güýç bolmansoň, saýlawlardaky herektlerini hem gowy guramagy başarmadylar. Olar öz garşydaşlaryny ejiz we bäsdeş bolmaga ukypsyz hasaplap, adamlaryň öz taraplarynda boljakdygyna bil bagladylar we şeýle pikirleriň täsiri astynda hereket etdiler.
Azatlyk Radiosy: Gyrgyzystan näme üçin öňki prezident Bakyýewiň jenaýatçylykda aýyplanýan, emma gaçyp gutulan garyndaşlaryny tussag etmek üçin çäre görmedi? Roza Otunbaýewa:
Hakykaty aýtmak gerek, biz kanunylyk ýagdaýyna kem-kemden geçdik. Goňşy döwletler bizi ýokary derejeli halkara duşuşyklara çagyrmandy. 27-nji iýunda referendum geçirilensoň, men Gyrgyzystanyň ýeke-täk we kanuny resmisi hökmünde ýokary derejeli duşuşyklara gatnaşmak mümkinçiligine eýe boldum. Emma mundan soň hem goňşy döwletler we biziň partnýorlarymyz kanuny parlamentiň we hökümetiň düzülmegine garaşdylar. Olar esasy ünsi parlament, täze hökümet we durnuklylyk meselelerine berdiler we hut şu sebäpden bize hiç kim Bakyýewiň iki garyndaşyny we öňki ýokary derejeli beýleki resmileri saklamaga we ekstradisiýa etmäge ýardam bermedi. Azatlyk Radiosy: Gyrgyzystanyň käbir kanuny goraýjy wekilleri iýun aýyndaky entiki gapma-garşylyklaryň bolmagynyň ähtimaldygyndan öňünden habarly bolanlygyny aýtdylar. Nämüçin siziň hökümetiňiz wagtynda bu wakalaryň öňüni almady? Roza Otunbaýewa:
Iýun wakalarynyň ilkinji we esasy sebäbi ýerli jenaýatçylykly toparlaryň aýaga galmagy bilen bagly boldy. Bakyýewiň hökümetiniň iş başyndan çetleşdirilmegi, täze hökümetiň bolsa iş başyna gelip ýetişmezligi netijesinde häkimiýet boşlugy emele geldi. Ýurduň günortasynda Bakyýewiň maşgala agzalary, onuň ýakyn töweregi, dostlary hem onuň gaýtadan häkimiýete dolanyp gelmegini isleýän adamlar ýerleşýär. Jenýatçylykly toparlar Bakyýewiň maşgalasyny we onuň bähbitlerini goldamak boýunça uly tagalla etdiler. Polisiýanyň we howpsuzlyk güýçleriniň hatarynda öňki režimi goldaýan adamlar işlänsoň, biz wagtynda jenaýatçylygyň öňüni alyp bilmedik. Azatlyk Radiosy: Siz şu ýylyň sentýabr aýynda New Yorkda BMG-niň Baş Assambleýasynyň geçýän döwründe ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama bilen duşuşdyňyz. Siz şonda ABŞ-nyň Gyrgyzystan bilen ýangyç barada baglaşan şertnamalarynyň Bakyýewleriň maşgalasyny baýlaşdyranlygy barada ýaýran pikirleri maslahat etdiňizmi? Roza Otunbaýewa:
Men prezident Obama “Manas” aeroportundaky amerikan tranzit merkeziniň ýangyç resurslarynyň problemasy barada gürrüň berdim. Ol bu meseläniň öwrenilmelidigi bilen ylalaşdy. Men oňa merkezi awiaýangyç bilen üpjün eden “Mina corporation” kompaniýasynyň käbir gümürtik işlere baş goşanlygy we onuň Bakyýewiň maşgalasy bilen gatnaşygynyň bolup-bolmanlygynyň häzir barlanýanlygyny aýtdym. Ähli korrumpirlenen hereketleri bes etmegiň zerurlygyna ünsi çekdim. Biz döwlet tarapyndan dolandyrylýan kompaniýany esaslandyrmaga çalyşýarys, bu kompaniýa amerikan merkezini awiaýangyç bilen üpjün ederdi we döwlet býujetimize pul getirerdi. Jenap Obama munuň bilen ylalaşdy.


text:
Özbegistan uzak wagtlyk prezident Yslam Kerimowy 3-nji sentýabrda jaýlamagy karar etdi, hökümet awtoritar lideriň bir gün ozal, beýnisine gan inmeginden ýogalandygyny aýtdy.
78 ýaşynda ýogalan Kerimow öz dogduk şäheri Samarkantda, Daşkentden 300 km çemesi günorta-günbatarda jaýlandy.
Premýer-ministr, jaýlanyş komissiýasynyň başlygy Şawkat Mirziýaýew jynaza dabarasynda söz sözläp, Kerimowy «döwleti esaslandyryjy», «milletiň beýik we eziz ogly» diýip atlandyrdy.
Wideo: Kerimowyň jynazasy
3-nji sentýabr güni irden müňlerçe adam, Kerimowy soňky ýoluna ugratmak üçin, onuň tabydynyň şäher içinden alnyp barylýan ýolunyň boýuna düzüldi.
Ýas tutýanlaryň köpüsiniň ellerinde gül çemenleri, esasanam gyzyl bägüller bardy. Olar bu gülleri ýerli wagt bilen ir sagat 6-da, prezidentiň jesedini alyp, uçar meýdanyna tarap ýola çykan gölegçilik kerweniniň ýoluna düşedidiler.
Döwlet telewideniýesi esgerleriň Kerimowy Samarkanda, soňky ýoluna ugratmak üçin, onuň jesedi salnan tabydy uçara ýükleýişlerini görkezdi.
Premýer-ministr Şawkat Mirziýaýew, daşarky synçylaryň ähtimal mirasdüşer hasaplaýan resmisi Kerimowyň jaýlanyş komisssiýasyna ýolbaşçylyk edýär.
Özbegistan Kerimowyň ýogalandygyny 2-nji sentýabr güni giçlik, tassyklanmadyk habarlarda Merkezi Aziýanyň iň köp ilatly ýurdunyň garaşsyzlykdan soňky ýeke-täk lideriniň bireýýäm aradan çykandygy habar berleninden birnäçe gün soň yglan etdi.
Döwlet telewideniýesi Kerimowyň 2-nji sentýabrda, Daşkent wagty bilen agşam sagat 8:55-de, beýnisine gan inmeginden ýogalandygyny habar berdi.
Hökümet ýurtda üç günlük milli ýas yglan etdi.
Ozalky kommunist ýolbaşçy Kerimow Özbegistana 27 ýyl ýolbaşçylyk etdi. Ol ýowuz içerki topara we ýurduň howpsuzlyk hem-de aňtaw güýçlerine daýanyp, başga pikirliligi rehimsiz basyş astynda saklady.
Özbek Konstitutsiýasyna görä, eger prezident öz borçlaryny ýerine ýetirip bilmese, parlamentiň ýokary palatasynyň başlygy prezidentlik wezipesini üç aýlap öz üstüne almaly.
Wideo: Özbekler Kerimowy soňky ýoluna ugradýarlar
Özbek senatynyň başlygy Nigmatulla Ýuldaşow.
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Ýuldaşewe gynanjyny beýan edip, Kerimowyň ölüminiň «Özbegistan üçin agyr ýitgidigini» aýtdy.
"Men egin-egne berip 30 ýyllap bile işleşen dostumy ýitirenime gananýaryn" diýip, Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew aýtdy.
Orsýet, Gazagystan we olaryň goňşusy Gyrgyzystan, Kerimowyň jaýlanyşyna gatnaşmak üçin öz prezidentlerini däl, premýer-ministrlerini iberdi.
Iýunda Daşkende sapar eden hytaý prezidenti Si Jinping Kerimowyň Özbegistanyň abadançylykly ösüşine «taryhy goşant» goşandygyny we Hytaý bilen gatnaşyklary ösdürendigini aýdyp, «hakyky dost» ýitgisine gynanç bildirdi.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama «bu synagly pursatda... Birleşen Ştatlaryň Özbegistanyň halkyna goldawyny ýene bir gezek tassyklaýandygyny" aýtdy, beýanatda aradan çykan awtokraty öwmekden saklanyldy.
"Özbegistanyň öz taryhynda täze bir baba başlamagy bilen, Birleşen Ştatlar Özbegistan bilen partnýorlugyna, onuň özygtýarlylygyna, howpsuzlygyna, ýurduň ähli raýatlarynyň hukuklaryna esaslanýan geljegine ygrarly galýar» diýip, ABŞ-nyň prezidentiniň beýanatynda aýdylýar.


text:
Birleşen Ştatlar özüniň «Orsýet bilen gapma-garşylyk» gözlemeýändigini aýdýar.
Emma Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretarynyň sözçüsi Jen Psaki Waşington “Ýewropadaky howpsuzlyk we Demirgazyk Amerikadaky rahatlyk prinsipleri babatda eglişige gidip bilmeýär» diýdi.
Psaki bu ýerde ylalaşmazlyklaryň bolup biljekdigini aýdyp, "emma biz Ukrainanyň özygtyýarlylygyny we toprak bütewiligini saklamagyna ygrarly galýarys» diýdi.
Psaki bu sözleri Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin dünýä barha howply bir ýere öwrülýär, sebäbi Birleşen Ştatlar beýleki ýurtlary öz islegine tabyn etmäge çalyşýar diýeninden soňra aýtdy.
Putin Birleşen Ştatlar Yrakda, Liwiýada we Siriýada «öz syýasatynyň getiren netijelerine garşy söweş alyp barýar" diýdi.
Putin Soçidäki halkara forumda çykyş edip, Günbatar Orsýetiň Ukrainadaky kanuny bähbitlerini äsgermezlik etdi we Ukrainanyň Moskwa ýakyn liderini, öňki prezident Wiktor Ýanukowiçi häkimiýetden çetleşdirmäge goldaw berdi diýdi.
Birleşen Ştatlar we Ýewropa Bileleşigi, Moskwa Gara deňiz ýarymadasy Krymy anneksiýa edeninden soň, gündogar Ukrainada garaşsyzlyk üçin söweşýän pitneçileri ýaraglandyrdy diýilýän habarlar sebäpli, Orsýete garşy sanksiýa girizdi.
Putin bu çäreleri «ýalňyşlyk» hökmünde ret etdi we olar Orsýeti izolýasiýa iteklemegi maksat edindi we «hemmelera zyýan ýetirmek» bilen soňlanar diýdi.
Putin Günbatary beren wadalarynda durmazlykda günäledi we muňa mysal edip fewral aýynda, protestçiler Kiýewde Ýanukowiçi edarasyndan gysyp çykarmazlaryndan birnäçe sagat öň prezident Barak Obama bilen edilen telefon gürrüňini ýatlatdy.
Putin öz döwletiniň öz jana-jan bähbitlerini goramak üçin öz ornunda berk durjakdygyny duýdurdy.
"Aýy Taýganyň hojaýynydyr. Ol başga ýerlere gitmekçi bolmaýar. Emma ol öz Taýgasyny hem hiç kime bermekçi däl» diýip, Putin aýtdy.
"Orsýet dünýäde özi üçin aýratyn, artykmaç bir ýer talap etmeýär» diýip, ol aýtdy. «Özgeleriň bähbitlerine hormat goýmak bilen, biz diňe öz bähbitlerimiziň hem nazara alynmagyny, öz pozisiýamyzyň sylanmagyny isleýäris.»


text:
Kabulda janyndan geçen hüjümçiniň awtoulagy Ýewropa Bileleşiginiň polisiýasynyň ulagyna baryp uruldy we geçip barýan bir owganystanlyny öldürdi.
Ýewropa Bileleşiginiň Owganystandaky Polisiýa missiýasy (EUPOL) 5-nji ýanwarda bolan partlamanyň Kabulyň gündogar çetindäki edarasynyň golaýynda öz ulagyna içi partlaýjy jisimli näbelli bir awtoulagyň eden hüjümi zerarly bolandygyny habar berdi.
Polisiýa missiýasynyň ulagynyň içindäkileriň hiç birine zeper ýetmändir, emma partlamanyň bolan ýerinde parahat ilatdan alty sany adam ýaralanyp, olardan biri soňra ölüpdir.
“Talyban” Twitter arkaly ýaýradan maglumatynda bu hüjümiň jogapkärçiligini öz üstüne aldy.
NATO-nyň söweş missiýasy
Bu hüjüm, NATO-nyň ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky söweş missiýasy tamamlanyp, ýurtda howpsuzlyk boýunça jogapkärçiligi owgan goşunlaryna tabşyrandan sanlyja gün soňra bolup geçdi.
Owganystanyň prezidenti Aşraf Gani Waşingtony ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky goldaw beriji güýçleriň Owganystandan çykarylmagynyň öňden planlaşdyrylan 2016-njy ýylda amala aşyrylmaly gün tertibine “gaýtadan garamaga” çagyrdy.
4-nji ýanwarda ABŞ-nyň telewideniýesinde täzelikler gepleşiginde eden çykyşynda Aşraf Gani plana görä kesgitlenen soňky wagt möhletine üns bermelidigini, emma onuň üýtgewsiz “dogma” bolmaly däldigini belledi.
Gani eger ähli taraplar umumy maksada ýetilmegi üçin elinden gelenini eden bolsalar, “bellenen wagt möhletine gaýtadan seretmäge isleg bolmaly” diýip, sözüniň üstüni ýetirdi.
2001-nji ýylda ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky koalision güýçler Owganystana goşun salyp, 11-nji sentýabrda amerikan şäherlerinde amala aşyrylan terrorçylykly hüjümleriň başynda duranlara pena berendigi üçin “Talybany” häkimiýetden agdarypdy we soňra Owganystanda ýerleşdirilen daşary ýurt harbylarynyň sany 140 000 adama ýetirilipdi.
13 000 çemesi harby, esasan amerikanlar, iki ýyllyk türgenleşik we goldaw missiýasynyň çäginde Owganystanda galarlar.
"Talybanyň" hüjümleri
Ganiniň çykyşy owganystanlylaryň ýurtdaky harby we howpsuzlyk operasiýalara gözegçiligi öz üstüne almaga taýýar däldigi baradaky barha artýan aladalanmalardan habar berýär.
Kabul soňky hepdelerde köp sanly hüjümleriň nyşanyna öwrüldi. ”Talyban” hökümet, harby we daşary ýurt edaralaryna hüjüm etdi. Owgan goşunyna garşy hem heläkçilikli hüjümler amala aşyryldy.
Helmand welaýatynda “Talybana” garşy söweş alyp barýan harbylaryň 31-nji dekabrda atan oky toý geçýän ýeriň golaýyna düşdi we 28 adamyň, şol sanda aýallaryň hem çagalaryň ölümine sebäp boldy.
Bu waka bilen baglanyşykly agzalan wakanyň yz ýany iki esger tussag edildi.
Prezident Gani şol günüň özünde eden Täze ýyl ýüzlenmesinde owganlary öz howpsuzlyk güýçlerini goldamaga çagyrdy.
Ol Owganystany, “problemalara garamazdan, howpsuzlyk we syýasy geçişi netijeli jemlemäge” ukyplylygy bilen gutlady.


text:
Prezident Barak Obama indiki hepde, Birleşen Ştatlarda musulmanlara garşy ritorikanyň ýokarlanmasynyň arasynda, din azatlygynyň goragynda durup, prezident hökmünde amerikan metjidine ilkinji saparyny eder.
Ak tam Obamanyň 3-nji fewralda Baltimor metjidindäki Yslam jemgyýetine baryp, ol ýerde jemagat liderleri bilen gürleşjekdigini, söz sözlejekdigini aýdýar.
Prezident Obama mundan öň amerikanlara ýüzlenip, olary syýasatçylar, has-da respublikanlardan prezidentlige dalaş edýän Donald Tramp tarapyndan aýdylýan anti-musulman sözlerden ýüz öwürmäge çagyrypdy.


text:
Gyrgyzystanly mugallymlar iş hakyny galdyrmak baradaky talaplary ýerine ýetrilýänçä, närazylyk çärelerini dowam etdirjekdiklerini bildirdiler. Olar mugallymlaryň iş hakynyň 6,800 somdan, ýagny 150 amerikan dollaryndan az bolmazlygyny talap edýärler.
Gyrgyzystanyn bilim işgärleriniň respublikan komitetiniň başlygy Asylbek Togtagulow mugallymlaryň talaplarynyň kanunydygyny belleýär. Onuň sözlerine görä, 2008-nji ýylda mugallymlaryň aýlyklary asla galdyrylmandyr. Şol sebäpli olaryň aýlyklaryny 30% galdyrsaň, onda býujetdäki beýleki edaralaryň işgärleriniň aýlygyna deň boljak we şonda onuň 13%-e çenli galdyryldygy bolýar.
“Biz häzir kanunyň ýerine ýetirilmegini talap edýäris. 2003-nji ýylda «Bilim bermek barada kanun” kabul edildi. Onuň 38-nji bendinde mugallymlaryň aýlygy respublikadaky ortaça aýlykdan az bolmaly däl diýlip ýazylan. Orataça aýlyk bolsa 6,832 soma, ýagny 150 dollara deň” diýip, Gyrgyzystanyn bilim işgärleriniň respublikan komitetiniň başlygy Asylbek Togtagulow aýdýar.
29-njy dekabrda parlamentde Gyrgyzystanyň bilim ministri Kanat Sadykow mugallymlaryň aýlygyny galdyrmak boýunça edilýän işler barada maglumat berdi. Ministr, eger býujetde mugallymlaryň aýlygyny galdyrmaga harajat tapylsa, olaryň talaplarynyň 1-nji martdan doly ýerine ýetriljekdigini, oňa çenli-de, eger-de mugallymlar ylalaşsalar, aýlyklarynyň 30% galdyryljakdygyny aýtdy.
“Pul ýok”
Emma Gyrgyzystanyň premýer-ministri Almazbek Atambaýew Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda häzirki wagtda mugallymlaryň aýlyklaryny galdyrmaga mümkinçiligiň ýokdugyny öňe sürdi.
“Her zady ýedi ölçäp, bir kesmeli. Häzir galdyrarys, hemmamize gowy bolar diýip bolanok. Mugallymlaryň graždanlyk duýgusynyň oýanyp, öz hukuklaryny talap edýändiklerine guwanýaryn. Emma biziň halkymyz sabyrly, düşünýän halk, onda-da mugallymlar” diýip, ýurduň hökümet ýolbaşçysy Almazbek Atambaýew aýdýar.
Soňra premýer sözüne şeýle dowam edýär: “Mugallymlaryň aýlygyny galdyrmak üçin puly nireden almaly? Pensionerleriň pulundanmy ýa-da maýyplaryňkydanmy? Diňe mugallymlaryňky däl, medisina işgarleriniňki-de şonuň ýaly. Biz bu meseläni gowuja öwrenip, soň bir netijä geleris”.
Gyrgyzystanly mugallymlar hökümetiň öz aýlyklaryny galdyrmak barada alada edýändigine kän bir ynanmaýarlar. Bilim işgärleriniň respublika boýunça komitetiniň başlygy Asylbek Togtagulowyň pikirine görä, aýdylan sözleriň howaýy bolmazlygy uçin olary tassyklaýan dokumentlere gol çekilmeli.
Jalalabatda başlanypdy
Bütin respublika boýunça dowam edýän mugallymlaryň närazylyk aksiýalary ilki Jalalabat welaýatynda başlanypdy. Jalalabatly mugallym Halyl Garabaýew mugallymlaryň çykgynsyz ýagdaýa düşenden soň, närazylyk çäresine çykmaga mejbur bolandyklaryny belleýär.
“Biz närazylyk aksiýamyza 25-nji maýdan, ýagny ekzamenleri almazdan öň, başlamakçydyk. Emma Roza Otunbaýewa aýlyklaryňyzy galdyrarys diýip, wada berip gitdi. Soňra awgustdaky konferensiýamyzda hem hökman galdyrarys diýdi. Biz garaşdyk. Emma aýlygymyzy galdyrmadylar. Biz aksiýa çykmaga mejbur bolduk” diýip, Halyl Garabaýew aýdýar.
Mugallymlar aýlyklaryny galdyrmak boýunça bäş talapdan ybarat haty hokümete tabşyryp, hökümete bu meseläni çözmek üçin bir aý möhlet berdiler. Eger-de talaplary ýerine ýetrilmese, iş taşlajakdyklaryny mälim etdiler.
Emma gyrgyz hökümeti mugallymlaryň talabynyň ýerine ýetrilmeginiň mümkin däldigini aýdýar. Şol bir wagtda-da gyrgyzystanly mugallymlar hem öz sözlerinden dänmejege meňzeýärler.


text:
20-nji oktýabrda, şenbe güni prezident G.Berdimuhamedow Gökdepe etrabyndaky Yzgant obasynda öz kakasynyň adyna täze gurlan Medeniýet köşgüniň açylyş dabarasyna gatnaşdy.
Bu dabaranyň öňýany Gurbanguly Berdimuhamedow bu obada öz atasynyň adyny göterýän 27-nji orta mekdebe-de sapar etdi. Ol mekdebiň girelge zalynda öz atasy, Beýik Watançylyk Urşunyň weterany, 1948-nji ýylyň ýer yranmasynda aradan çykan Berdimuhammet Annaýewiň heýkeline gül goýup, oňa öz hormatyny bildirdi.
Soňra G.Berdimuhamedow bu obada täze açylan Medeniýet köşgüniň açylyş dabarasyna gatnaşdy. Bu wakanyň öňýany Türkmenistanyň Mejlisi bu täze gurlan Medeniýet köşgüne prezidentiň kakasy Mälikguly Berdimuhamedowyň adyny dakmak barada karar kabul edipdi.
Bu Medeniýet köşgüniň açylyş dabarasynyň soňunda prezident G.Berdimuhamedow Medeniýet köşgüne ýörite bir ýeňil maşyny sowgat berdi.
Bu dabaradan soň prezident şu Yzgant obasynyň merkezinde täze gurlan häzirkizaman tipli sport komplekstine-de baryp gördi.