text:
Wolgogradda ýaşaýan Firuza Mirhamidowa, adamsy Abdulwasi Latipowyň türmeden duýdansyz boşadylandygy baradaky garaşylmadyk telefon jaňyny alanda, öz dogduk mekany Daşkende maşgalasyny görmäge gidipdi.
Orsýete dolanmak üçin Firuza Mirhamidowa 6 ýaşyndaky gyzy Mihrona bilen dört gün ýol ýöremeli otla howlukmaç mündi. Latipow aýalyna yzly-yzyna jaň edip, iki ýyla golaý dowam eden tussaglykdan soň, özleriniň täzeden birikmegini bellemek üçin, çişlikli we garpyzly şagalaň etmek baradaky planlaryny gürrüň berýärdi.
Mirhamidowanyň gelmezinden bir gün öň är-aýal [telefonda] iň soňky gezek gürleşýär. Şondan birnäçe sagat soň ýaragly adamlar tarapyndan öýüne hem-de garyndaşlaryna hüjüm edilen we, aýdylmagyna görä, süýrelip alnyp gidilen Latipow yzsyz-sorsuz ýitirim bolupdyr.
Mirhamidowa maşgalasynyň başyna düşen ýagdaýy şeýle ýatlaýar: "Gara eşikli hem-de maskaly adamlar öýe giripdirler. Olar ähli kişiniň ellerini we aýaklaryny baglap, gözlerini gaty lenta bilen daňypdyrlar. Maskaly adamlar olary daňyp, ýenjipdirler, gidenlerinde-de gapyny gulplap gidipdirler. Şeýlelikde-de hiç kim daşary çykyp bilmändir. Haçan-da iki sagatdan soň garyndaşlarymyz gaýtadan huşuna gelenlerinde, olar penjireden daşary çykmaly bolupdyrlar. Olar, belki, Abdulwasini tapyp bileris öýdüp, beýleki otaga baryp gorüpdirler, ýöne ol ýok eken. Olar ony alyp gidipdirler".
Nirä äkitdiler?
Latipowyň ýitirim bolanyndan bir aýa golaý wagt geçdi, onuň nirededigi entägem näbelli. Ýöne Mirhamidowa öz adamsynyň, 1992-1997-nji ýyllardaky Täjigistandaky graždan urşy bilen bagly ýöňkelen terror aýyplamalary sebäpli, alnyp gaçylandygyny we Täjigistana bikanun äkidilendigini çaklaýar.
Ekspertleriň pikiriçe, Orsýetde ýaşaýan merkezi aziýaly raýatlar ilki öz ýurtlarynda dini ekstremizmde aýyplanyp, olara gözlegi yglan edilip, soňra-da syýasy matlap bilen alnyp gaçylýar. Latipowyň ýitirim bolmagyny-da şu ýagdaý bilen düşündirse bolar.
Orsýetdäki adam hukuklaryny goraýjy toparlaryň çaklamalaryna görä, geçen ýyl täjigistanly, özbegistanly we beýleki Merkezi Aziýa ýurtlaryndan 10 töweregi raýat gizlin alnyp gaçylyp, yzyna – öz ýurtlaryna äkidilipdir. Şol wakalaryň her birinde, gözlenýänler öz ýurtlaryna ekstradisiýa edilen halatlarynda, adalatsyz sud edilip, hatda gynamalara sezewar edilmeginden howatyrlanyp, Orsýetden syýasy gaçybatalga almak isläp, ýüz hem tutupdyrlar.
Göz-görtele adam alyp gaçmalar Orsýetiň öz territoriýasyndaky şübheli alyp gaçmalary derňemäge we öz ýurtlarynda rehimsiz gynamalara duçar bolup biljek bosgunlaryň hak-hukuklaryny goramaga borçludygyny belleýän “Amnesty International” ýaly adam hukularyna gözegçilik edýän toparlary howsala saldy.
Täjigistan resmi ýagdaýda Latipowyň nirede ýerleşýändigi barada hiç zat bilmeýändigini mälim etdi. Ýöne Täjigistanyň Içeri işler ministrliginiň içindäki çeşmeleriň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, häzirki wagtda Latipow Duşanbäniň näbelli ýerinde kanun goraýjy organlar tarapyndan saklanýar.
“Amnesty International” guramasynyň işgäri Býugleriň aýtmagyna görä, eger-de Latipow hakykatdan hem ýurduna äkidilen bolsa, mundan ozalky alnyp gaçylanlaryň ýagdaýy hem nazara alynsa, onda onuň häzirki ýagdaýy howatyrlandyrýar: "Bu ýagdaýda aýratyn alada bildirmegimiziň sebäbi Täjigistanyň raýatlarynyň Orsýet Federasiýasynyň territoriýasynda arkaýyn hereket edýän Täjigistanyň howpsuzlyk gulluklary tarapyndan alnyp gaçylyp, yzyna Duşenbä äkidilen ýagdaýlary birnäçe gezek boldy. Ol ýerde olar käte gynamalara we rehimsiz azar bermelere duçar bolupdyrlar."
Latipow Täjigistana ekstradisiýa edilmek boýunça buýrugyň yz ýany Wolgagradda tussag edilipdi. Orsýetiň resmi edaralary öz syýasy gaçybatalga sorap ýazan ýüzlenmesini ret edensoň, ol Strasburg suduna gyssagly ýüz tutupdy.
Bu ädim Latipowyň Täjigistana gaýtarylyp berilmegi baradaky talabyň wagtlaýyn togtadylmagyna getiripdi. Ýöne Merkezi Aziýa bosgunlarynyň hukuklary boýunça ekspert we adwokat Ýelena Rýabininanyň aýtmagyna görä, şeýle ädimler howpsuzlyk gulluklarynyň has güýçli çärelere ýüz urmagyna, ýagny adam alyp gaçmagyna itergi berip biler.
Rýabinina bu hakda şeýle diýýär: "Bu adam alyp gaçmalary gümansyz tendensiýa diýip hasaplap bolar. Ýöne ýagdaý aýratyn häsiýete eýe. Şahsyýetiň öz ýurduna gaýtarylyp berilmegi üçin hiç hili kanuny esas ýok bolsa, adam alyp gaçmalara baş goşulýar. Beýle ýagdaýlar köplenç Ýewropa sudy tarapyndan adamy ekstradisiýa etmek synanyşygy petiklenen halatynda ýüz berýär".
Özbegistanyň raýaty Azamatjon Ermakow
Ýaňy-ýakynda bolan bir wakada Özbegistanyň raýaty Orsýetiň Nižniý Nowgorod şäherinde deslapky tussaghanadan goýberilenden soň, gysga wagtyň içinde ýitirim boldy.
El granatyny saklaýanlykda aýyplanyp, jezasyny çekýän Azamatjon Ermakow garaşylmadyk ýagdaýda 2-nji noýabrda tussaglykdan boşadylypdyr. Şol gün onuň adwokaty tussaghana baranda, oňa öz müşderisiniň eýýäm boşadylandygyny aýdýarlar.
Şondan soň hem Ermakowyň yzy basym ýitdi. Şondan bäri ne adwokat, ne-de Ermakowyň ýakynlary ondan habar alyp bilýärler. Ermakow tussaglykdan boşadylandan soň, onuň haýsydyr bir ýerde görlendigi barada hem hiç hili habar ýok.
Seýle ýagdaýlarda Orsýetden gaçybatalga gözleýän merkezi aziýalylylar öz ýurtlaryna mejbury ekstradisiýa edilenlerinden Orsýetiň türmesinde galanlaryny-da eý görýärler.
Ýaňy-ýakynda Orsýetiň Baş prokuraturasy täjigistanly üçünji bir bosgun Ismon Azimowyň tussaglyk möhletiniň ýene 6 aýa çenli uzaldylyp bilinjekdigini yglan etdi.
“Özbegistanyň yslamy hereketi” atly gadagan edilen toparda iş alyp barýanlykda aýyplanýan täjigistanly Azimow 2-nji noýabrda tussagykdan boşadylmalydy. Azimowyň tussaglyk möhleti “Amnesty International” we Orsýetiň adam hukuklaryny goraýjy toparlary tarapyndan, eger tussaglykdan boşadylsa, onda onuň alnyp gaçylmagynyň we gynamalara sezewar edilmeginiň mümkindigi aýdylansoň, uzaldyldy.


c: text/html

text:
Bişkekde Hytaýyň prezidenti Si Jinpingiň we Gyrgyzystanyň prezidenti Almazbek Atambaýewiň arasynda beýleki ylalaşyklar bilen bir hatarda ikitaraplaýyn strategik hyzmatdaşlyk deklarasiýasyna hem gol goýuldy.
Hytaý prezidenti bilen geçiren gepleşiklerinden soň, çarşenbe güni Atambaýew žurnalistlere beren interwýusynda gol goýlan ylalaşyklaryň arasynda Pekiniň ulaglaryny Bişkege getirmek, Bişkekde milli gaz geçirijini gurmak, saglygy saklaýyş ulgamynda hyzmatdaşlyk etmek ýaly şertnamalar bar diýdi.
Şeýle-de, Atambaýew Bişkekdäki elektrostansiýanyň durkyny täzelemek, Gyrgyzystanyň demirgazygyny we günortasyny birikdirýän gara ýoly gurmak we Hytaýyň Gyrgyzystana 10 million amerikan dollary möçberinde pul karz bermegi barada hem ylalaşyga gelinendigini sözüne goşdy.
Dokumentlerde bellenmegine görä, Hytaý Gyrgyzystana 3 milliard amerikan dollary möçberinde maýa goýupdyr.
Si Jinping Gyrgyzystana edýän bu saparyna sişenbe güni başlapdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tähranyň we dünýäniň iň kuwwatly alty ýurdunyň wekilleri 23-nji noýabrda ýadro meseleleri boýunça gepleşikleri doňup duran ýerinden gozgamak boýunça gepleşiklerde uly kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar.
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri 22-nji noýabrda eden çykyşynda gepleşikleri alyp barýan taraplaryň “öňegidişlik gazanmak ugrunda” iş alyp barýandygyny belledi, emma “uly boşlugyň” henizem galýandygyny aýtdy.
Kerri 22-nji noýabrda Wenada Eýranyň daşary işler ministri Jawad Zarif bilen üç günüň dowamynda dördünji gezek duşuşmak üçin Pariže saparyny yza tesdirdi.
ABŞ, Britaniýa, Fransiýa, Hytaý, Orsýet we Germaniýa Eýranyň ýadro ýaragyny döretmejegine kepil geçýän ylalaşyk baglaşmak ugrunda Tähran bilen gepleşik alyp barýarlar we öz tarapyndan halkara ykdysady sanksiýalarynyň gowşadylmagyny wada berýärler.


text:
“Freedom Now” guramasy Ýewroparlamentiň ençeme agzasynyň türkmen prezidentine ýollan hatynda, Ýegowa şaýatlary dini akymynyň wekilleriniň ýagdaýyna üns berilmegini oňlap, beýanat ýaýratdy.
Düýbi Waşingtonda ýerleşýän “Freedom Now” guramasynyň çarşenbe güni ýaýradan beýanatynda Ýewropa Parlamentiniň agzalarynyň türkmen türmelerinde saklanylýan Ýegowa şaýatlarynyň boşadylmagyna çagyrmagy gutlanylýar.
Ýewroparlamentiň 13 agzasy 1-nji martda Gurbanguly Berdimuhmedowyň adyna hat ýollap, onda Türkmenistanda Ýegowa şaýatlary dini akymynyň wekilleriniň yzygiderli tussag edilmegine alada bildiripdi.
Türkmen prezidentine ýollanan hatda Ýegowa şaýatlarynyň özleriniň dini ynançlaryna görä harby gullugy geçip bilmeýändigi, şol sebäpli-de häkimiýetler tarapyndan “mejbury harby gullukdan boýun gaçyrandygy” üçin türme tussaglygyna höküm edilýändigi; ýurtda harby gulluga alternatiw bolup biljek şertleriň hem döredilmeýändigi bellenilýär.
Türkmen baştutanyna ýollanan hatda ýokarda agzalan sebäpler bilen soňky bäş ýylyň dowamynda azyndan 17 Ýegowa şaýadynyň türmä basylandygy, häzirki wagtda hem olaryň sekizisiniň tussaglykda saklanýandygy barada maglumat berilýär.
Aladalar
Ýeworparlamentiň agzalary 2008-nji ýylda Türkmenistana sapar eden BMG-niň Dinler we ynançlar azatlygy boýunça ýörite dokladçysynyň eden belliklerini hem nygtap geçýärler. Şol wagt BMG-niň resmisi Türkmenistanda ynançlaryna görä adamlaryň tussag edilmegine aladasyny bildiripdi.
G.Berdimuhamedowa ýollan hatynda Ýewroparlamentiň agzalaryTürkmenistanyň Graždanlyk we syýasy hukuklar boýunça halkara konwensiýasynyň agzasydygyny, onda-da harby gulluga alternatiw şertleriň döredilmeginiň göz öňünde tutulandygyny nygtaýarlar.
Mundan başga-da, hatda 2012-nji ýylyň martynda geçen BMG-niň Adam hukuklary boýunça komitetiniň diňlenişiginiň mazmuny hem getirilipdir. Onda BMG-niň Dinler we ynançlar azatlygy boýunça ýörite dokladçysynyň bellikleri hem nazara alnyp, Türkmenistanda ynanjyna görä harby gullugy geçip bilmeýän adamlaryň tussag edilmeginiň togtadylmagyna çagyrylypdy.
Ýewroparlamentiň agzalary Türkmenistanyň prezidentine ýollan hatynda, türkmen hökümetiniň adamlaryň esasy din we ynanç azatlygyna hormat goýýandygyndan nyşan hökmünde, tussaglykdaky Ýegowa şaýatlarynyň azat ediljekdigine umyt baglaýandyklaryny bildirdiler.
Ýewropa Parlamentiniň 13 agzasynyň bu hatyny goldap beýanat ýaýradan "Freedom Now" guramasynyň direktory “Türkmenistanda dini ynançlar sebäpli yzarlanmalaryň uly meseledigini, şeýle-de muňa ýeterlik ünsüň berilmeýändigini” belledi.
“Emma Ýewroparlamentiň 13 agzasynyň haty Türkmenistanda dini ynanjy sebäpli ýalňyşlyk bilen türmä basylanlaryň meselesini halkara jemgyýetçiliginiň öňüne çykardy” diýip, guramanyň 13-nji martda ýaýradan beýanatynda bellenilýär.


text:
Türkmenistan Garaşsyzlygyny alandan soň, 2005-nji ýylda Köneürgenç Bütindünýä medeni we tebigy mirasyny gorap saklamak baradaky konwensiýanyň «Bütindünýä mirasy» sanawyna goşuldy. Ýadygärlikler toplumynyň bu sanawa goşulmagy onuň ajaýyp dünýä gymmatlygydygyny tassyklaýar we ol ähli adamzat üçin goralyp saklanmaga degişlidir diýip, ýerli synçylar aýdýarlar.
Öňki Soýuzyň döwründe bu gymmatly ýadygärliklere o diýen üns berilmän gelindi.
Köneürgenjiň Akgala obasynyň ýaşaýjysy Dädebaý Öräýewiň aýtmagyna görä, Garaşsyzlyk ýyllary Türkmenistanda taryhy ýadygärliklere üns çekmäge-de, keramatly hasaplanýan ýerlere-de, türkmeniň däp-dessurlaryna-da giň ýol açyldy.
Ýaşuly nesliň tagallasy bilenem, döwletiň goldawy bilenem, asyrlardan-asyrlara keramatly hasaplanyp gelinýän, ýüz ýyllyklaryň taryhy syrlaryny özünde saklaýan taryhy ýadygärliklerde, gonamçylyklarda abatlaýyş işleri geçirilip başlandy.
Dini däp-dessurlara uýýan adamlar üçin gadagançylyk, yzarlanmak ýaly sowet döwrüniň nogsanlyklary aradan aýrylyp, dine gulluk etmek isleýän her bir türkmenistanly üçin obalarda, şäherlerde, gonamçylyklarda gurlan metjitler gapysyny açdy.
Şeýle metjitleriň biri Köneürgenjiň ýadygärlikler toplumynyň golaýynda hem guruldy. Bu ýere gelýänler üçin metjitde ähli amatlyklar döredilen. Aýallar we erkekler üçin aýratyn namaz otaglary bar. Bu zatlardan başga-da, ýatak jaýlar, aşhana, hammam ýaly zeruryýetler tämiz saklanyp, gije-gündiz bu ýere gelip- gidýänlere hyzmat edilýär.
Döwlet tarapyndan ýörite bellenen işgärler bu ýere gelýän zyýaratçylara-da, syýahatçylara-da ýadygärlikleriň döreýşi, geçmişi, şu güni barada gyzykly gürrüňler berýärler.
Bu ýerde ýerleşýän ýadygärlikler toplumyna 14-nji asyra degişli Törebeg hanymyň mawzoleýi, 1307-nji ýylda gurlan Seýit Ahmet piriň mawzoleýi, 12-nji asyrda gurlan Soltan Tekeşiň kitaphanasy, Alow piriň mawzoleýi, 1321-1336-njy ýyllar aralygynda Köneürgenjiň hökümdary bolan Gutlug Temuryň minarasy we başga-da birnäçe taryhy ýadigärlikler girýär.
Üstünden ençeme asyrlary geçiren bu taryhy ýadygärliklere ýel-ýagmyrdan ýeten zyýanlar öz tagmasyny goýupdyr.
2005-nji ýylda Köneürgenjiň Bütindünýä medeni we tebigy mirasyny gorap saklamak baradaky konwensiýanyň Bütindünýä sanawyna goşulmagy bilen, ýadygärlikler toplumynda abatlaýyş işleri geçirilip başlandy.
Gutlug Temuryň 64 metr beýiklikdäki minarasynyň takmynan 15 metr beýikligine çenli, Seýit Ahmet piriň, Alow piriň mawzoleýlerinde hem abatlaýyş işleri geçirilipdir.
Ýöne abatlaýyş işleriniň ýarpy ýolda taşlanan halatlary hem bolupdyr.
«Soltan Tekeşiň kitaphanasy» diýlip atlandyrylýan ymarata gezek gelende işler togtadylypdyr. Uzaklardan seleňläp görünýän mawzoleýiň kümmediniň daşyna aýlanan agaç basgançaklar güne-ýagna garalyp gidipdir. 4-5 ýyldan bäri ol ýerdäki gurluşyk işleri togtapdyr.
Törebeg hanymyň, Nejmeddin Kubranyň, Soltan Alynyň, Pirýar Weliniň mawzoleýleri örän gözgyny ýagdaýda. Dogry, ol ýerler örän arassa saklanýar. Ýöne arassaçylyk üçinem, tertip-düzgün üçinem işlemäge goýlan işgärler döwletiň hasabyna däl-de, bu ýere gelýän zyýaratçylaryň haýyr-sahawatynyň hasabyna saklanýar.
Dünýäde diňe Hindistanda hem-de Orta Aziýa boýunça Türkmenistanda saklanyp galan, taryhy öwrenijiler tarapyndan tassyklanan, başky beýikligi 80 metr, wagtyň geçmegi bilen 64 metre çenli gysgalan, diametri 12 metre barabar, 145 basgançakly Gutlug Temuryň minarasy hem, beýleki taryhy ýadygärlikler hem üns berilmegine mätäç.
“Gaýtalanmajak taryhy ýadygärlikleri goramagy başarmasak, biziň öz geljek nesillerimiziň öňünde uly ýalňyşlyga ýol berdigimiz bolar. Bu gymmatlyklar biziň geçmişimiz. Bular bize şu günem gerek, ertirki günem” diýip, Dädebaý aga bu ýadygärlikler toplumyna döwletiň ünsi güýçlendirjekdigine umyt baglaýandygyny aýtdy.Soltan Açylowa Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


text:
Pakistanyň resmileri Balojistan welaýatyndaky barlag-gözegçilik nokadyna edilen giň gerimli hüjümde ýedi sany ýarym harby esgeriň öldürilendigini habar berýärler.
Pakistanyň harbysynyň metbugat wekiliniň berýän maglumatyna görä, 12-nji ýanwarda 40 çemesi söweşiji Mehtar atly daglyk regionyndaky Lorlaý etrabynyň barlag-gözegçilik nokadyna hüjüm edipdir.
Lorlaý etraby Balojistan welaýatynyň paýtagty Kwettanyň 250 kilometr demirgazyk-gündogarynda ýerleşýär.
Pakistanyň resmisi bu hüjüme kimiň jogapkärdigi barada henize çenli maglumat bermedi. Muňa garamazdan, “AFP” habar gullugynyň berýän maglumatynda “Baluj azat ediş armiýasy” atly söweşiji toparyň metbugat wekili Nirak Baluj barlag-gözegçilik nokadyna edilen hüjümiň jogapkärçiligini öz üstüne alýar.


text:
Pentagon ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Yrakdaky amerikan goşunlarynyň sanyny artdyrmagy teklip eder diýip, döwletiň iň uly derejeli harby ofiseri 25-nji martda aýtdy.
"Bizde bir topar rekomendasiýa bar we, Yragyň howpsuzlyk güýçlerine berýän goldawymyzy ilerletmek üçin, biz olary gelýän hepdelerde prezident bilen maslahatlaşarys" diýip, general, ştab ýolbaşçylarynyň birleşdirilen komitetiniň başlygy Joseph Dunford aýtdy.
"[Goranmak sekretary Aşton Karter] we men, ikimiz-de gelýän hepdelerde Yrakdaky ABŞ güýçleriniň sanynyň ýokarlandyryljakdygyna ynanýarys, emma entek karar edilenok» diýip, Dunford aýtdy.
Karter prezidente teklipleriň beriljekdigini, olaryň içinde Yraga goşmaça esger, söweş missiýalaryna niýetlenen Apaçi dikuçarlaryny, ABŞ-nyň has kän ýörite operasiýa güýçlerini ýerleşdirmegiň ýa-da Yrakdaky amerikan harby geňeşçilerini front liniýalaryna has golaýda ulanmagyň hem bardygyny aýtdy.


text:
Russiýanyň Krymy anneksiýa etmegi bilen baglanyşykly bir hepde dowam etjek dabaralar, 16-njy martda Gara deňzindäki ýarymadada Moskwa tarapyndan goldanylýan hukuk goraýjy organyň geçiren ýörite ýygnagy bilen başlady.
Russiýanyň döwlet telewideniýesinde görkezilen dabaranyň başynda rus milli gimni goýberildi.
Russiýanyň prezidenti Wladimir Putiniň Krymdaky wekili Oleg Belawentsew Döwlet geňeşiniň deputatlaryny Krymyň “Russiýa dolanmagynyň” birinji ýyl dönümi bilen gutlady.
Russiýa Kryma öz goşunyny ugradandan we 2014-nji ýylyň 16-njy martynda sebitde referendum geçirlenden soň, ýarymadany anneksiýa etdi.


text:
Häzirki döwürde biziň jemgyýetimizde baglanşylýan garyndaşara nkalaryň sany azalyberenok. Dogry, Ýewropa ýurtlarynda we Demirgazyk Amerikada beýle nikalaryň sany 1%-den ýokary däl, ýöne Aziýa ýurtlarynda olaryň sanynyň ýokary bolmagy syn edilýär.
Türkmenistanda garyndaşara nikalaryň derejesi barada anyk maglumat ýok, ýöne biziň jemgyýetimizde hem baglanşylýan şeýle nikalaryň sany öňki ýyllar bilen deňeşdirlende biraz peseldi. Bu peselmäni bolsa ilki bilen ýaşlaryň gözýetiminiň giňelmegi, migrasiýanyň ýokarlanmagy bilen düşündirip bolar. Oňa garamazdan, ýaşuly nesliň pikirine görä, garyndaşara nikalar öz berkligi we agzybirligi bilen tapawutlanyp, guda bolan maşgalalaryň maddy we ruhy gymmatlyklaryny saklamaga ýardam berýär. Onuň şeýledigini tassyklaýan ýa-da ret edýän maglumatlar ýok, ýöne bu nikalaryň täze, doguljak nesil üçin howplydygy barada lukmanlaryň düşündirişleri aýratyn ünsi talap edýär.
Genleriň "oýny"
Geliň genetikanyň kanunlaryny ýada salalyň. Adam özünde 30 müňe golaý geny göteriji bolup, olar jübütler görnüşinde ýerleşýärler. Olaryň biri atasyndan "miras" alynsa, beýlekisi enesinden alynýar. Dominant (üstün çykyjy) we resessiw (gowşak täsirli) genler tapawutlandyrylýar. Şeýle dominant geniň özi hem "sag" jübütinden üstün çykyp, nesil yzarlaýan keseliň döremegine getirýär. Meselem, Gentingtonyň horeýasy ýaly seýrek duş gelýän kesel. Resessiw geni göteriji adam bolsa bütin ömrüni sag bolup, bu şikesli geny çagalaryna geçirip bilýändir. Ýöne şikesli, resessiw geniň täsiri, beýleki atadan (ýa-da eneden) alnan sag gen jübütiniň kömegi bilen basylýança, kesel ýaýbaňlanmaýar. Garyndaşara nikalaryň howplulygy hem şonda: garyndaşlarda meňzeş genler köp bolýar. Edil şuňa meňzeş ugur bilen ençeme agyr nesil yzarlaýjy keseller geçirilýär: lal-güňlük keseli, albinizm, nerw ulgamynyň we nesil yzarlaýjy alyş-çalyş ulgamynyň keselleri. Şonuň ýaly-da, ýakyn garyndaşlaryň nesillerinde diňe bir nesil yzarlaýan keselleriň döreme derejesi ýokarlanman, eýsem çaga düwünçeginiň düşme, öli çaga bolma we doga kemçilikli çagalaryň dünýä inme töwekgelçilikleri ýokarlanýandyr.
Ýöne garyndaş ene-atanyň ikisi hem şeýle üýtgän (keselli) geni göteriji hem bolsa, olardan dogjak çagalar hemişe nesil yzarlaýan keseller bilen kesellemeýär. Sebäbi üýtgän geni göterijileriň jynsy öýjükleriniň diňe ýarsy bu üýtgemeleri saklaýandyr. Eger düwünçek iki sany kadaly, sag öýjüklerden ösüp başlasa, çaga geljekde sag bolup biler, çünki ol ene-atadan uýtgän geni almaýar. Eger düwünçek bir sag we bir üýtgän öýjüklerden emele gelse, onda hem sag bolar, ýöne öz ene-atasy ýaly ýaramaz geni göteriji bolar.
Aýdylanlardan bir esasy netije çykaryp bolýar: nesilde garyndaşara nikalaryň sany näçe köp boldugyça, şonça hem ýaramaz, keselli genleriň utgaşmagynyň köp emele gelme töwekgelçiligi artýandyr. Şuňa mysal edip, lukmanlar Ýewropada belli bolan Gabsburglaryň maşgala daragtyny ýatladýarlar. Patyşa maşgalalarynyň agzalary köp ýyllaryň dowanynda garyndaşara nikalary baglanşypdyrlar: Filipp-II birinji nikasynda öz doganoglan uýasyna öýlense, ikinji nikasyny ýegeni bilen baglanşypdyr. Onuň ogly Filipp-III doganoglan uýasyna öýlense, agtygy Filipp-IV ýegeni bilen nika baglanşypdyr. Taryha olaryň ruhy taýdan kemçilikli, kemakyllylygyň dürli derejelerinden ejir çeken, hiç hili döwlet işlerine ýaramadyk nesilleri bellidir. Ýene bir mysal – nesilden nesle, süýtdeş aýal we erkek doganlary bilen nika baglanyşan müsür faraonlarynyň maşgalalary. Eger olaryň nesilleri edil şu sebäpden ýitip giden bolsalar hem, olaryň nesillerinde garyndaşara nikalaryň baglanşylmagynyň düzgün bolup galandygyny ýatdan çykarmaly däldir.
Howplulyk derejeleri
Genetikler ýakyn garyndaşara nikalary howplulyk derejesi boýunça aşakdaky toparlara bölýärler:
1. Süýtdeş erkek we aýal doganlar, dürli ýumurtgalyklardan emele gelen ekizler, ene-atalar we çagalar birinji derejeli garyndaşlara degişli bolup, olaryň arasyndaky gatnaşyk "insest" (latyn. – gadagan) diýip atlandyrylýar. Şeýle gatnaşyklar lukmançylyk we etiki kadalara görä köp ýurtlaryň kanunçylygy tarapyndan gadagan edilendir. Şeýle-de, eneleri ýa-da atalary bir bolan erkek we aýal doganyň arasynda baglanşylýan nikalar gadagan edilýändir. Şeýle nikada näsag çagalaryň dogulma töwekgelçiligi 60-65%-e deňdir.
2. Daýylar, daýzalar, ýegenler, mamasy we babasy ikinji derejeli garyndaşlara degişli edilip, olardan keselli çaganyň dogulma töwekgelçiligi 25%-e barabardyr.
3. Doganoglan aýal ýa-da erkek, üçünji derejeli garyndaşlara degişli bolup, olarda näsag çaga dogulma howpy 4-6%-i düzýändir (maşgalada nesil yzarlaýan keselleriň we nesillerinde ýakyn garyndaşlyk nikalaryň bolmadyk halatynda). Başga tarapdan seredeniňde, doganoglan jübütlerinde sag çaga dogma ähtimallygy 94-96% barabardyr.
Men doganoglanymy halaýaryn
Eger bardy-geldi, müňlerçe oglanlaryň we gyzlaryň içinde, sizde dörän söýgi oduny diňe doganoglanyňyz tutaşdyryp, diňe onuň bilen bagtly durmuşy meýilleşdirýän bolsaňyz, onda sizi gutlaýmak galýar. Ýöne toý dabarasyny tutmazdan öň, öz nesil daragtyňyzy düzüp we öwrenip (geçen nesilleriňizde garyndaşara nikalaryň sany we duş gelen nesil yzarlaýan keseller barada maglumatlar), genetik lukmanyň maslahatyny almak örän ýerlikli bolar. Genetik lukmanlar siziň nesil daragtyňyzy öwrenip, geljekki nesilleriňize howp salyp biljek keselleriň bardygy ýa-da ýokdugy babatda maglumat almaga kömek edip bilerler.
P. S. Bir maşgalada nesilden nesle diňe nesil yzarlaýan keselleri saklaýan genler geçirilmän, akyllylyk, başarjaňlyk häsiýetlerini kesgitleýän genleriň toplumy hem geçirilýändir. Taryha ylyma we sungata uly goşandyny goşan agzalary bilen tanalýan maşgalalar bellidir. Meselem, kompozitor I. S. Bahyň kyrk alty garyndaşy ussat sazandalar höküminde belli bolupdyrlar. L. N. Tolstoýyň we A. S. Puşkiniň eneleriniň ejeleri süýtdeş dogandyrlar.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Köpümize mälim bolşy ýaly, maly gysga wagtda ulaltmak we semretmek maksady bilen daşary ýurtlarda onuň iýmitine ösüş gormonlaryny we başga-da şonuň ýaly derman serişdelerini goşýarlar. Daşary ýurtlardan getirilen (importirlenen) etiň bahasynyň, elin, ýerli et bilen deňeşdirlende arzan bolýandygy hemmämize hem bellidir. Eýsem, daşary ýurtdan getirilen et adamyň saglygyna nähili howp salyp bilýär?
Daşary ýurtly etiň "alamatlary"
► Gormonal dermanlary bilen ösdürilen malyň etiniň reňki ýiti gyzyl bolýar.
► Ýerli etiň gaplanylşy bilen deňeşdirlende, daşynyň gaby gaty tämiz görnüşde bolýar.
► Weterinar gullugynyň güwä geçýän şahadatnamasy, delilnamasy bolmaýar. Siz etiň getirilen ýurduny we saglygyňyz uçin möhüm bolan başga-da maglumatlary anyklamak uçin bu delilnamalary satyjydan talap etmeli.
► Import edilen et daşyndan owadan görünýär, ýone bişirlende gury, tagamsyz bolýar.
► Bahasy gaty pes bolýar. Şu sebäpli, arada durup alyp satýan adamlar uçin şunuň ýaly söwdä bahbitli bolup durýar.
Antibiotikler
Ösen (we käbir ösüp barýan) ýurtlaryň fermalarynda mallary, guşlary hapa, sanitariýa kadalaryna laýyk gelmeýan şertlerde saklaýalar. Saklanýan ýataklarda mallaryň sany bolmalysyndan gaty ýokary bolýar. Semretmek maksady bilen mallaryň iýmitine kadaly ýagdaýda antibiotikleriň pes mukdary goşulup berilýär. Şunuň esasy maksady, mallaryň kesellemeginiň önüni alyp we gysga wagtyň içinde olary ýetişdirip, girdeji almak bolup durýandyr. Ulanylýan antibiotikler adamyň saglygyna we daşky gurşawyň ýagdaýyna çynlakaý howp salýar. Antibiotik serişdeleriň bimaksat we görkezmesiz ulanylmagynyň netijesinde, adamlarda antibiotiklere durnukly keselleriň döremeginiň töwekgelçiligi artýandyr.
2009-nji ýylda, Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda (ABŞ) hemme satylan antibiotikleriň 80%-i mallary we guşlary ösdürip ýetişdirmek üçin ulanylan bolsa, galan 20%-i adamlary bejermek uçin ulanylypdyr (U.S. Food and Drug Administration).
Gormonlar we toksinler
Maldarçylykda ulanylýan sintetik gormonlaryň galyndysy adamyň saglygyna uly howp salýar. Meselem, adamlarda düwnük (rak) keselleriniň, haýwanlarda bolsa dürli ýokançly keselleriň döremeginiň töwekgelçiligini artdyrýar.
1999-nji ýylda, Ýewropaly alymlar mal we guş ösdürmekde ulanylýan gormonlaryň, esasan hem ABŞ-da ulanylýan gormonlaryň ýaramaz täsiri barada çynlakaý aladalanma bildirdiler. 1999-nji ýylda, Ýewropa Bileleşiginiň weterinariýa we adam saglygy boýunça komiteti öz metbugat hasabatynda, köp ulanylýan alty sany gormonlaryň süýt mäzlerinde, erkeklik jyns mäzinde we içegede rak keseleriniň döremeginiň töwekgelçiligini ýokarlandyrýandygyny bellediler. Etde we et önümlerinde tapylýan gormonlaryň ujypsyz mukdarlary hem adamyň saglygyna howply bolup durýalar. Ýewropa Birleşigi ylmy barlaglara esaslanyp Amerikadan iberilýän sygyr etiniň importyny gadagan etdi. Ýöne ABŞ Dünýä söwda guramasynyň usti bilen bu gadagançylygy ýatyrdy.
Daşky gurşawdaky toksinler mallaryň we guşlaryň dokumasynda toplanýarlar. Zaherleýji maddalar esasan hem mallaryň ýagynda toplanýar. Toksinler adamyň onelgelilik ulgamynyň bozulmalarynyň, ýürek keselleriniň, süýji keseliniň we düwnügiň döremeginiň sebabi bolup bilýärler.
Az bolsun, howpsuz bolsun...
Et satyn alanyňyzda gyssanmaň. Etiň diňe bahasy bilen gyzyklanman, onuň nireden getirilendigini, malyň haýsy şertlerde önüp-ösdürlendigi barada maglumaty biljek boluň. Elin eti satyn almana çalşyň. Hazirki döwürde lukmanlar etiň az iýilmeginiň peýdalydygyny we gaty uly muktarda iýilmeginiň (meselem, her gün) zerurlygynyň ýokdugyny nygtap geçýärler.
Teswirlemeler
Atsyz hany iýesiň gelmeýän iýmiti iýjek bolup gör! Aşgazanyňy göwün isleýän iýmitiňden "doldurmasaň" eliň işe-de baranok. Türkmen etli nahar bolmasa oňup bilmez. Iýseň iýersiň, ýöne göwnüň hoş bolmaz.
Gök önümlerini Türkmenlere çagalykdan iýmäne owretmeli. Ýone häzirki zamanda olar kola içýärler, gowrylan kartoşka iýärler. Ine Söwet döwründe biz iýadigä "orsuň" naharyny, kaşa diýdi, greçka, kelem, ysmanak, pyure...indi näme bolupmyş? Bular Türkmeniň naharlary dälmiş...Näme "türkmençilik" diýlende hepdede ýedi gezek ýagly et iýmelimi?
Eti-hä iýer ýaly etmänsiňiz. Onda etiň ýerine näme iýjek? Et iýmeseň bolmaza!
Türkmene mahsus bolmadyk, ony kemsidýan gök önumlerini iýmeli. Halys palow, gowrulan etli zat iýyp ýitip gitjek halk.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Yragyň premýer-ministri Nury al-Maliki ýurduň demirgazygyndaky kürt awtonom regionynyň ýolbaşçylaryny wise-prezident Tarik al-Haşemini derňewe tabşyrmaga çagyrdy.
Duşenbe güni Yragyň häkimiýetleri ýurduň sünni jemgyýetinden iň ýokary wezipeli lider Al-Haşemini tussag ýetmäge rugsat berdi. Oňa birnäçe ýokary derejeli çinownigi öldürmegi gurnamakda şübhe bildirilýär. Al-Haşemi bu aýyplamany ret edýär.
ABŞ-nyň wise-prezidenti Jo Baýden hepdäniň sişenbe güni Yragyň hökümetiniň başlygy, şaýy mezhebinden bolan Al-Maliki bilen gürrüňinde Yragyň liderlerini iki dini mezhebiň arasynda täze garşy durmalara ýol bermezlige çagyrdy.


text:
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň 50-den gowrak resmisi Waşingtonyň Siriýa boýunça alyp barýan syýasatyny tankyt edýän beýannama gol çekip, ABŞ-ny Siriýanyň hökümet güýçlerine garşy howa hüjümleri amala aşyrmaga çagyrdylar.
Beýannama Döwlet departamentiniň ABŞ-nyň Siriýa boýunça syýasatynyň kesgitlenmegine gatnaşygy bolan orta we ýokary derejeli 51 resmi tarapyndan gol goýulandygyny “The Wall Street Journal” neşri habar berdi.
ABŞ-nyň döwlet sekretary John Kerri 17-nji iýunda Kopengagende eden çykyşynda beýannamanyň ähmiýetini belledi, emma ony entek görmändigini we meseläni Waşingtona dolanyp baransoň maslahat etjekdigini aýtdy.
Siriýanyň hökümet güýçlerine garşy howa hüjümleri Obamanyň administrasiýasynyň Siriýadaky graždan urşuna göni goşulyşmazlyk syýasatyna uly üýtgeşiklik getirip bilerdi.
Siriýada 2011-nji ýylda başlanan graždan urşy zerarly 270 müň adam wepat boldy we millionlarça adam ýaşaýan ýerlerini terk etmäge mejbur boldy.


text:
1-nji iýunda Saud Arabystanynyň liderligindäki uruş uçarlary Ýemeniň Eýran tarapyndan goldanylýan Huthi pitneçilerine garşy ýurduň demirgazygynda, merkezinde we günorta böleklerinde howa zarbalaryny amala aşyryp başladylar.
Ýemeniň demirgazygyna edilýän howa hüjümleri, Saud Arabystanynyň serhetýakasyndan şaýy Huthi pitneçileriniň kontrollygyndaky Saada welaýatyna edilýän artilleriýa oklary bilen bilelikde amala aşyrylýar.
Saud Arabystanynyň liderligindäki koalisiýanyň Ýemendäki howa zarbalary ýurduň prezidenti Abd-Rabbu Mansur Hadiniň häkimiýetini gaýtadan dikeltmek maksady bilen mart aýynda başlanypdy.
Häzirki wagtda Saud Arabystanynda gaçgaklykda ýaşaýan prezident Hadi mart aýynda Ýemeniň paýtagtyny terk edipdi.


text:
Gündogar Ukrainada hökümet güýçleriniň we orsýetçi separatistleriň arasynda Debaltsewe şäheriniň üstündäki söweşler Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk guramasynyň adamlary ewakuasiýa etmek üçin ok atyşygy bes etmek barada çagyryşlaryna garamazdan dowam edýär.
Ukrain harbylarynyň 4-nji fewralda aýtmagyna görä, gozgalaňçylar Debaltseweniň golaýyndaky öz pozisiýalaryndan eden hüjümlerinde “ýaraglaryň ähli görnüşlerini” ulanypdyrlar, emma hökümet güýçlerini gysyp çykarmagy başarmandyrlar.
Söweşleriň dört sagatdan köp wagtlap dowam edendigi habar berildi. Harbylaryň metbugat wekili Wýaçeslaw Seleznew soňky 24 sagadyň dowamynda iki ukrain esgeriniň wepat bolandygyny we 18 adamyň ýaralanandygyny habar berdi.
Regionda dowam edýän konflikt zerarly geçen ýylyň aprel aýyndan bäri azyndan 5 350 adam wepat boldy.
3-nji fewralda ÝHHG-nyň häzirki ýolbaşçysy Serbiýanyň daşary işler ministri Iwisa Daçiç ok atyşygy bes etmeklige çagyrdy.


text:
Türkmenistanyň habar çeşmelerinde 5-nji dekabrda welaýat, şäher we etrap Halk maslahatlaryna geçirilen saýlawlaryň giň alternatiw esasda geçirilendigi nygtaldy.
Resmi maglumatlara görä, saýlawlara 3 müň 375 kandidat gatnaşyp, welaýat, şäher we etrap Halk maslahatlaryndaky her bir orna 2-3 adam dalaş edipdir. Tutuş ýurt boýunça ses berijileriň 95,79 prosentden gowragynyň gatnaşanlygy habar berildi.
Görkezijiler hakykata laýykmy?
Emma ýerli ýaşajylar ozalky ses berişliklerde bolşy ýaly, ýekşenbe ýekşenbe günündäki saýlawlara-da ilatyň gatnaşygynyň derejesiniň pes bolanlygyny aýdýarlar.
Türkmenistanly synçy Döwlet Hojamedowyň bellemegine görä, 5-nji dekabrda ýerli Halk maslahatlaryna bolan ses berişlik barada ilatyň aglaba köpüsi habarsyz galdy. Käbir ýerli ýaşaýjylar bolsa, ses berijileriň saýlaw uçastoklaryna barmagy üçin ýörite çäreleriň geçirilenligini gürrüň berdiler.
Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy bilen söhbetdeş bolan aşgabatly telekeçi Wepa Orazow şeýle gürrüň berdi: "Meniň özüm bu saýlawlara gatnaşmakçy däldim. Emma ses beriş uçastogynyň ýerleşýän ýeri bolan 52-nji mekdebiň mugallymy gelip, haýyş edensoň, ses bermäge bardym".
Ol sözüni şeýle dowam etdirdi: "Saýlaw uçastogynda ses berijiler ýok diýen ýalydy. Ses berip çykyp barýanlaryň hem ellerinde birnäçe pasportlar bardy. Şol wagt başga bir saýlawçy hem gelip, dört sany pasporty stoluň üstünde goýdy-da, pasport eýeleriniň ýerine men ses berjek diýip, saýlawçylaryň spisogyna dört adam üçin gol çekdi”.
Emma, habar berilýän şeýle kanun bozmalara garamazdan, Türkmenistanyň köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde Türkmenistandaky saýlawlara "demokratik reformalaryň dabaralanmagynyň subutnamasy" diýip, baha berildi.
Saýlawlaryň geçirilişine syn
Şol bir wagtda-da, maglumata görä, saýlawlara ýerli synçylar, ýagny, Türkmenistanyň prezidentiniň ýanyndaky Demokratiýa we adam hukuklary institutynyň we umumymilli “Galkynyş” hereketine girýän jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri gözegçilik edipdirler. Türkmen metbugatynda ýörite çagyrylan daşary ýurtly synçylaryň hem bu saýlawlara syn edenligi bellenildi.
Emma saýlaw proseslerine syn edýän ÝHHG-niň Demokratiýa we adam hukuklary baradaky býurosynyň metbugat wekili Ýan Eşenbeher bu býuronyň wekilleriniň 5-nji dekabrda geçirilen bu saýlawlara resmi derejede syn etmänligini aýtdy we şol sebäpden saýlawlaryň geçişine resmi ýagdaýda baha berip bilmeýänligini belledi.
Türkmenistanyň ýerli halk maslahatlaryna geçirilen saýlawlara syn etmek üçin ÝHHG-niň wekilleriniň çagyrylyp-çagyrylmandygy barada soralanda, Ýan Eşenbeher: “Türkmenistandan ÝHHG-niň adyna çakylyk boldy we şoňa laýyklykda ekspertleriň kiçi bir topary ýurtda boldy. Olar häzir hasabatyň üstünde işleýärler” diýip, jogap berdi.
Emma ÝHHG-niň Demokratiýa we adam hukuklary boýunça institutynyň metbugat wekili Ý.Eşenbeheriň sözlerine görä, ÝHHG-niň ekspertleriniň taýýarlaýan hasabaty köpçülik üçin däl-de, türkmen häkimiýetleri üçin taýýarlanylar.
Käbir bilermenler Türkmenistanyň Halk maslahatlarynyň iş ýüzünde ygtyýarsyz organdygyny we wekilçilik wezipesini ýerine ýetirmeli bu organyň iş ýüzünde halk köpçüligini gyzyklandyrýan meseleleri çözmek ukybyna eýe däldigini belleýärler.


text:
Kitaphana
Gollanma© Kitaphana hoş geldiňiz!
Hormatly okyjylar! Biz bu ýerde siziň bilen türkmen çeper eserleriniň elektron görnüşleri (.pdf, .epub we .jar görnüşli faýllar) bilen paýlaşmagy göz öňünde tutýarys. Şu ýerde goýuljak faýl görnüşleri barada:
1. PDF – Kompýuterlerde okamak üçin niýetlenen. Käbir ykjam telefonlarda ýa-da planşetlerde hem ulanylyp bilner (maslahat berilmeýär).
2. EPUB – iOS we Android (şeýle hem Symbian OS-ly käbir enjamlar) dolandyryş ulgamy bolan ykjam telefonlar we planşetlar üçin niýetlenen. Kompýuterde hem “Adobe Digital Editions” ýaly programmalaryň kömegi bilen ulanylyp bilner.
3. JAR – JAVA ýa-da Symbian OS dolandyryş ulgamy bolan ykjam telefonlar üçin niýetlenen.
(Bellik: Biziň saýtymyzdaky maglumatlary başga saýtlarda ýerleşdirmezligiňizi haýyş edýäris)
KITAPLAR:
Hydyr Derýaýew – “Ykbal” romany
(Birinji tom) Halk ýazyjysy Hydyr Derýaýewiň okyjylar köpçüligine özüni aldyran “Ykbal” romanynyň birinji tomunda Beýik Oktýabr sosialistik rewolýusiýasyndan öň türkmen halkynyň garyp daýhan, çarwa gatlagyny ýerli baý, işan-mollalaryň, patyşa çinownikleriniň rehimsiz ezişleri suratlandyrylypdyr. Romanyň ikinji tomunda rus patyşasy tagtyndan taýdyrylýar, emma zähmetkeş halkyň gün-güzerany öňküsinden ýeňilleşmedi. Üçünji tomda Beýik Oktýabr rewolýusiýasynyň üstünlikli ýeňşi, Sowet häkimiýetini berkarar etmek ugrundaky göreş beýan edilýär. Dördünji tomda Türkmenistanda Sowet häkimiýetiniň doly berkarar edilişi çeper suratlandyrylypdyr.
PDF (1.29 mb) – Ykbal - Hydyr Derýaýew (16173)
EPUB (354 kb) - Ykbal - Hydyr Derýaýew (4557)
JAR (442 kb) - Ykbal - Hydyr Derýaýew (6278)
Mämmet Seýidow – “Kesearkaç” romany
Görnükli şahyrymyz, zehinli ýazyjy Mämmet Seýidow bu romanynda Köpetdagyň eteginde ýaşan türkmenleriň Russiýa meýletin (mejbury) birikmezinden öňki ýagdaýlaryny, gelmişeklere garşy alyp baran söweşlerini suratlandyrýar.
PDF (2.16 mb) – Kesearkaç - Mämmet Seýidow (13734)
EPUB (597 kb) - Kesearkaç - Mämmet Seýidow (2395)
JAR (536 kb) - Kesearkaç - Mämmet Seýidow (1882)
Bu kitabyň elektron görnüşine geçirilmesinde uly iş eden Ýusup Berdiýewe minnetdarlyk bildirýäris!
Ata Gowşudow – “Perman” romany
Ýazyjy Ata Gowşudowyň “Perman” romanynyň ykbaly çylşyrymly boldy. Ol uzak ýyllaryň dowamynda birnäçe sebäplere görä, okyjylara mälim bolman galypdy. Ine-de ol roman siziň eliňizde. Bu kitapda edebi gahrymanlar, şonuň ýaly-da Öwezmyrat batyr, Dykma serdar, Seýitmyrat beg ýaly taryhy şahslar bilen ýüzbe-ýüz bolup bilersiňiz. Roman Gökdepe urşunyň gandöküşikli wakalaryndan başlap, sowet häkimiýetiniň üstün çykýan günlerine çenli döwri öz içine alýar.
PDF (3.02 mb) - Perman - Ata Gowşudow (15208)
EPUB (723 kb) - Perman - Ata Gowşudow (3224)
JAR (807 kb) - Perman - Ata Gowşudow (2613)
G. Hanmyradow, O. Çaryýewa - Diplom işlerini taýýarlamak
Ýokary okuw mekdepleri üçin usuly gollanma – Aşgabat: Ylym, 2008. – 52 sah.
Türkmenistanyň ýokary okuw mekdepleri üçin niýetlenen bu usuly gollanmada diplom işiniň temasyny saýlamagyň we tassyklamagyň, meýilnamasyny düzmegiň, iş ýazylanda çeşmelere we edebiýata salgylanmagyň, şeýle-de edebiýatyň sanawyny taýýarlamagyň hem-de diplom işini goramagyň usullary beýan edilýär. Türkmen dilinde ilkinji gezek neşir edilýän bu usuly gollanma taryh hünäriniň talyplarynyň ýerine ýetirýän diplom işleriniň mysalynda taýýarlanyldy.
PDF (3.72 mb) – Diplom işlerini taýýarlamak - G. Hanmyradow, O. Çaryýewa (6932)
Tom Soýeriň we Geklberri Finniň başdan geçirenleri
EPUB (585 kb) - Tom Soýer - Mark Twen (6311)


text:
Warşawada Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň adam hukuklary boýunça ýyllyk maslahatynyň iş dowam edýär. Agza ýurtlarda Adam ölçegleri boýunça borçlaryň ýerine ýetirilişine garaýan bu ýyllyk maslahat 26-njy sentýabrda başlanyp, 7-nji oktýabrda tamamlanar. Oňa 56 ýurtdan müňe golaý resmi wekiller, ekspertler, hukuk goraýjy aktiwistler gatnaşýarlar.
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň agza ýurtlarynda Adam ölçegleriniň berjaý edilişine syn edip, Warşawada geçirýän häzirki maslahatyna Türkmenistanyň resmi wekilleri şu ýyl hem gatnaşmaýarlar. Maslahatda Türkmenistandaky ýagdaýlar boýunça adam hukuklaryny goraýjylar, oppozisiýa agzalary we graždan aktiwistleri çykyş edýärler.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan bosgunlykdaky oppozision ”Respublikan” partiýanyň lideri Nurmuhammet Hanamow hökümete degişli bolmadyk türkmen wekilleriniň ÝHHG-niň şu ýylky maslahatyna gatnaşmagy üçin geçen ýylkysyndan tapawutlylykda ýeňillikleriň döredilenligini belledi. Adam ölçegleri boýunça geçen ýylky maslahata türkmen oppozisiýasynyň we graždan aktiwistleriniň goýberilmezligi bilen bagly waka ýüze çykypdy. Şol döwürde ÝHHG Gazagystanyň ýolbaşçylygyndady.
Metbugat azatlygynyň çäklendirilmegi
Şu ýylky maslahatda türkmen wekilleriniň gozgan problemalary, hususan-da, metbugat azatlygynyň çäklendirilmegine degişli boldy. Maslahatda çykyş eden graždan aktiwisti Annadurdy Hajyýew Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň berdi:
—Plenar maslahatda eden çykyşymda men ÝHHG-niň Metbugat boýunça komitetini tankyt etdim. Komitetiň Türkmenistana sapar eden resmisi hanym Miýatowiçiň ÝHHG-däki öz çykyşynda ýurtda žurnalistleriň yzarlanýanlygy barada dil ýarmanlygyna ünsi çekdim. Ýurtda žurnalsitler, hususan-da Azatlyk Radiosy bilen işleşýän žurnalistler we internet bloggerleri yzralanýarlar. Internet çaklendirilýär, raýatlar internetden peýdalanyp bilmeýärler.
Hajyýewiň pikirine görä, ÝHHG-niň Türkmenistana sapar edýän resmileriniň öz çykyşlarynda ýurtdaky agyr problemalary ýeterlik derejede gozgamazlygy, türkmen resmileri tarapyndan, öz bikanun hereketlerini aklap, başga pikirdäkileri yzarlamagy dowam etdirmek üçin ulanylýar.
Saýlawlar we oppozisiýa
Türkmen oppozisiýasynyň liderlerinden, “Respublika” oppozision partiýasynyň wekili Nurmuhammet Hanamow ÝHHG-niň Warşawadaky şu ýylky maslahatynyň 30-njy sentýabrda geçirilen mejlisinde çykyş etdi. Hanamow 2012-nji ýylda Türkmenistanda boljak prezidentlik saýlawlaryna oppozisiýanyň gatnaşmagyna degişli meseläni gozgady. Bu meselede Hanamow Azatlyk Radiosyna şeýle diýdi:
—Men, birinjiden, Berdimuhamedowyň oppozisiýa Türkmenistana gelip biler we saýlawlara gatnaşyp biler diýen sözlerine ünsi çekdim. Biz şoňa begendik hem “Watan” hereketi bilen bilelikde beýannama ýaýradyp, barmak we saýlawlara gatnaşmak niýetimizi duýdurdyk. Biz ÝHHG-den goldaw soradyk. Türkmenistan bolýar diýse, biziň käbir şertlerimiz bar. Biz şony Türkmenistanyň wekilleri bilen maslahatlaşjakdyk. Biz muňa ÝHHG-niň hem gatnaşmagyny haýyş etdik.
2012-nji ýylyň prezidentlik saýlawlaryna gatnaşmaga isleg bildirýän oppozisiýa wekilleriniň birnäçesi Türkmenistanda jenaýat işi kesilip, uzak möhletleýin türme tussaglygyna höküm edilipdi. Ýurduň daşynda ýaşaýan oppozisiýa wekilleriniň saýlawlara gatnaşmagyna Konstitusiýanyň käbir maddalary hem päsgelçilik berýär. Hanamowyň sözlerine görä, şeýle ýagdaýda oppozisiýanyň saýlawlara gatnaşmagy üçin oppozisiýanyň we türkmen resmileriniň arasynda syýasy dialogyň geçirilmegi zerur.
ÝHHG-niň saýlawlardaky roly
Resmi Aşgabat 2012-nji ýylyň prezidentlik saýlawlarynyň halkara standartlaryna laýyk geçirljegini yglan etdi. Hanamow saýlawlaryň açyk-aýdyň we adalatly geçirilmeginde ÝHHG-niň uly rol oýnap biljegine ynanýar. Emma, Hanamowyň pikirine görä, munuň üçin ÝHHG Türkmenistanyň halkara kadalaryny berjaý etmegini has berk talap etmeli:
—ÝHHG halkara synçy hökmünde saýlawlara çagyrylmaly. Birinjiden, Türkmenistanyň çagyrmak üçin hereket etmelidigine ünsi çekdim. Ikinjiden, çagyrlaýan ýagdaýynda ÝHHG-niň öz missiýasynyň Türkmenistan tarapyndan 10 ýa 20 adam bilen çäklendirilmegini kabul etmeli däl. Türkmenistan, adatça, şeýle şertleri öňe sürýär. Şeýle bolanda, haýsy bir saýlaw bölümine ýetirip biljek 10-20 adamy? Şonuň üçin päsgel bermesinler, özüňiz näçe adam gerek diýip hasap edýän bolsaňyz, şony talap ediň diýip, ikinji meseläni hem kesgitledik.
Türkmen wekilleriniň gatnaşmazlygy
Türkmenistan ÝHHG-niň Adam ölçegleri boýunça maslahatlaryna ýyllar boýy gatnaşman gelýär. Graždan aktiwisti Annadurdy Hajyýew türkmen resmileriniň ÝHHG-niň maslahatlaryna gatnaşmazlygyna olaryň öz halkara borçnamalaryna ýeterlik derejede ähmiýet bermezliginiň alamaty hökmünde garaýar:
—Biz şeýle maslahatlara gatnaşanymyzda dürli delegasiýalar bilen duşuşýarys. Bu sapar, hususan-da, ABŞ-nyň resmi topary bilen duşuşygymyzda olar türkmen resmileriniň ÝHHG-niň maslahtlaryna gatnaşmaýanlygyna geň galma we gynanç bildirdiler. Sebäbi türkmen resmileriniň şeýle çärelere gatnaşmazlygy, olaryň halkara guramalaryň we demokratik döwletleriň Türkmenistan barada we türkmen režimi barada aýdýan zatlaryny diňlemekden boýun gaçyrmagydyr.
Şu ýyl Warşawada Adam ölçegleri boýunça geçirilýän konferensiýanyň dowamynda esasy çäreler bilen bir hatarda 50-ä golaý dürli maslahatlar geçirilýär. Agza ýurtlaryň dürli problemalaryna bagyşlanyp geçirilýän bu duşuşyklary häkimiýet wekilleri we graždan aktiwistleri ÝHHG bilen bilelikde gurnaýar.


text:
Anna güni Birleşen Ştatlaryň doping problemasyna garşy göreş alyp baryjy agentligi welosiped sürmek boýunça tanymal amerikan sportsmeni Lans Armstronga garşy neşe maddasyny ulanmak bilen baglanyşykly resmi aýyplama bildirmekçidigini mälim etdi.
Welosiped sürmek boýunça halkara “Tour de France” ýaryşynyň ýedi gezek çempiony Lans Armstronga yzygiderli ýagdaýda kanun taýdan gadagan doping maddalaryny ulananlykda aýyplama bildirilýär.
Oňa bildirilýän bu aýyplamalar doly subut edilse, ol öz gazanan sport baýraklarynyň hemmesinden mahrum bolar. Sportsmeniň özi bu bildirilýän aýyplamalary ret edýär.


text:
20 ýyl mundan ozal, 1990-njy ýylyň 20-nji ýanwarynda sowet goşuny Bakuwa hüjüm etdi. Kreml şol wagt kommunistik režimi halas etmäge hem azerileriň garaşsyzlyk ugrundaky göreşini basyp ýatyrmaga synanyşýardy.
Birnäçe günüň dowamynda 26 müň esgerden ybarat gyzyl goşun protestleri basyp ýatyrmak üçin adamlary oka tutdular. Şonda 200-den gowrak adam ölüp, bärkisi 700 adam hem ýaralandy.
Moskwa Bakuwda bir ýyldan gowrak wagta çeken adatdan daşary ýagdaýy yglan etdi. «Halk fronty» toparynyň müňlerçe agzasy tyssag edildi, olary türmä basdylar hem gynadylar. 1989-njy ýylyň 9-njy aprelinde gyzyl goşun Tbilisini gana çaýkandan soňra Bakuwda-da şeýle wakanyň boljagny hiç kim oýlamandy.
Bakuwdaky ganly wakadan soňra, däbe görä, şehitleriň kyrky bellenilip, köpçülikleýin iş taşlaýyş akty amala aşyrylypdy.
«1990-njy ýylyň 19-njy martyna niýetlenen saýlawlarda Azerbaýjanyň Halk frontunyň ýeňiş gazanmazlygy üçin biz olary ýok etdik» diýip, Sowet Soýuzynyň şol wagtky goranmak ministri Dmitriý Ýazow Bakuwa geçirilen hüjüme düşündiriş beripdi.
Sowet Soýuzynyň şol wagtky prezidenti M.Gorbaçow-da bu hüjümi goldap çykyş etdi we yslamçy fundamentalistleriň Azerbaýjanda oranşmak howpunyň öňüni almak üçin şeýle hüjümiň amala aşyrylandygyny öňe sürüpdi.
Sowetleriň bu hüjümi hiç zady üýtgetmedi, dogry, gyzyl goşun ýüzlerçe adamynyň ölümine hem ýaralanmagyna sebäp boldy, ýöne 20 aý soňra Azerbaýjan öz döwlet garaşsyzlygyny jar etdi we kommunistik režimiň soňuna çykyldy.
Arzuw heniz hasyl bolmady
Häzir Azerbaýjanyň öz goşuny we milli puly bar, ol regionda energiýa we howpsuzlyk meselelerinde möhüm rol oýnap gelýär. Garaşsyzlyk gazanyldy, ýöne azatlyk elýeterden uzakda, Sowet tanklaryna garşy çykan adamlar, indi azatlygy talap edip, köçä çykýarlar.
Azatlyk öýi “Freedom House” bolsa bu gün Azerbaýjana «Azat däl» diýip, baha berdi. Hökümete degişli bolmadyk gurmalar bolsa demokratik institutlaryň, erkin medianyň we garaşsyz suduň ýeterlik derjede ýokdugyny tankyt edýärler. Halkara transparansy bolsa hökümetde uly möçberde korrupsiýanyň bardygyny mälim etdi.
Awtoritar döwletlere garanyňda azat döwletler has güýçli, sebäbi olar halka hasabat berýärler we halkyň razyçylygy esasynda iş alyp barýarlar. Sowet tanklarynyň kommunistik düzgüni saklap bilmändigini, Baku unutmaly däl.
1990-njy ýyldaky hüjümde ýerli telewideniýe bir hepdeläp ýapyldy, diňe azeri dilinde gepleşik berýän Azatlyk Radiosy yzygiderli habar berip durdy.
Azerbaýjan öz taryhynda iň möhüm günlerini başdan geçirýärdi, Azerbaýjanlylar garaşsyzlyk ugrunda göreşýärdiler, ýöne esasy mesele – olaryň azatlyk ugrundaky talaplary henizem öz aktuallygyny saklap gelýär. Sebäbi Azerbaýjan demokratik döwlete öwrülmedi we azatlyk ugrunda pida bolanlaryň arzuwy heniz hasyl bolmady.
Kenan Aliýew RFE/RL-niň Azeri gullugynyň direktory. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Germaniýada müňlerçe adam däp bolan «Pasha ýörişleriniň» çäginde hepde ahyrynda ýöriş geçirdi.
Bu gezekki ýöriş ýurduň Owganystandaky harby operasiýalaryna gönükdirildi.
Guramaçylar Berlinde bolan ýörişe 2200 töweregi adamyň gatnaşandygyny aýtdylar.
Şeýle ýörişler Germaniýanyň beýleki birnäçe şäherinde hem guraldy.
Bu demonstrasiýalar Owganystanda anna güni 3 german esgeriniň Talybanyň gabawynda öldürilmeginiň yzýanyna gabat geldi. Bu waka german esgerleri ýalňyşyp 6 owgan esgerini öldürenden soň bolupdy.


text:
Esasy sport täzelikleriniň biri diýip hepdäniň anna güni Slowakiýada başlanan hokkeý boýunça dünýä ýaryşyny görkezmek bolar. Final ýaryşlara dünýäniň iň güýçli 16 sany hokkeý komandasy gatnaşar. Olaryň arasynda esasy hokkeý ýurtlarynyň, ýagny Kanadanyň, ABŞ-nyň, Orsýetiň, Şwesiýanyň, Çehiýanyň, Finlýandiýanyň, Slowakiýanyň we beýlekileriň komandalary bar.
Dünýä çempionatynyň geçirilýän döwri Milli Hokkeý Ligasynda, ýagny NHL-de, Stenliniň Kubogy üçin bäsleşigiň "Utulan-çykdy" şerti bilen oýnalýan iň gyzgalaňly tapgyrlaryna gabat gelýär. Şol sebäpli NHL-de bäsleşige gatnaşýan komandalaryň öz milli komandalaryna kömek berip biläýjek ökde oýunçylary dünýä ýaryşyna gatnaşmaýarlar. Detroýtly Pawel Datsýuk, waşingtonlylar Aleksandr Oweçkin, Aleksandr Sýomin we Semýon Warlamow dagylar we ýene-de birnäçe oýunçy bu ýylky Dünýä çempionatynda oýnamaz.
Gepiň gerdişine görä bellesek, NHL-de konferensiýalaryň ýarym final oýunlary başlandy. Regulýar hokkeý möwsüminde iň üstünlikli çykyş eden Wankuweriň “Känaksy” birinji oýunda Näşwilliň “Predatorsyndan” üstün çykdy. Waşingtonyň “Kapitalzy” anna güni giçlik Tampa Beýiň komandasy bilen ilkinji ýarym final oýny oýnady. Tampa Beýiň komandasy 4-2 hasap bilen garşydaşyndan üstün çykdy.
Futbol boýunça Ýewropa Ligasynyň ilkinji ýarym final oýunlarynyň birinde, penşenbe güni, Portugaliýanyň iki komandasy duşuşdy, şonda “Benfika” 2-1 hasaby bilen “Bragadan” üstün çykdy. Başga bir portugal topary – “Porto” öz meýdançasynda Ispaniýanyň “Wiýarealyny” kabul etdi we ony 5-1 hasabynda agyr ýeňlişe sezewar etdi. Portonyň hüjümçisi Falkao oýnuň ikinji ýarymynda ispaniýalylaryň derwezesine 4 gol salmagy başardy. Umuman, öz garşydaşlaryny 5-1 hasabynda utmak “Porto” üçin adata öwrülýän ýaly. Mundan ozal, “Porto” hut şeýle hasap bilen Orsýetiň “Spartak” komandasyny hem utupdy. Şonda-da Falkao orsýetli futbol jankoýerleriň lapyny keç edipdi.
Azatlyk Radiosynyň sport habarçysynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Türkmenistan Hazar deňzinde ilkinji gezek geçiren operatiw-taktiki okuw türgenleşikleriniň ýurduň ýaragly güýçleriniň söweşe taýýarlygyny kämilleşdirmek we harbylarynyň professional derejesini ýokarlandyrmak maksadyna gönükdirenligini aýdýar.
Resmi maglumatlara görä, bu çäre ýurduň 2009-njy ýylda kabul edilen “Harby doktrinasyna” gabat gelýär. Bu doktrina “Ýurduň alyp barýan we goranmak häsiýetine eýe bolan daşary syýasy kursuna doly gabat gelýär” diýip, Türkmenistanyň prezidentine salgylanyp, türkmen metbugaty ýazýar.
Harby taýýarlyk
Bu türgenleşikleriň geçirilişi Türkmen telewideniýesinde käbir wideoýazgylar arkaly görkezildi. Resmi maglumatda, hazarýaka regionynda harby ýagdaýyň hamala dartgynlaşan ýagdaýynda Türkmenistanyň dartgynlylygy köşeşdirmek üçin çäreleri görüp, ýurduň ýaragly güýçleriniň edermenlik bilen mysaly duşmany agressiw niýetinden dänmäge mejbur edendikleri jikme-jik gürrüň berildi.
“Hazar 2012” atly harby-okuw türgenleşiklerinde Türkmenistan harby söweş uçaryny, harby dikuçarlaryny, serhete gözegçilik edýän katerlerini, polatlanan harby maşynlaryny, tanklaryny, serhede gözegçilik ediji gämilerini, howadan goranmak sistemasyny, şeýle-de resmi maglumatlara görä, harby deňiz we gury ýer harby tehnikasynyň we ýaraglarynyň onlarçasyny görkezdi.
Harby türgenleşiklere ýurduň ýaragly güýçleriniň düzümine girýän ähli goşunlaryň gatnaşdyrylanlygy habar berilýär.
Türkmenistanyň prezidenti döwlet baştutany wezipesi bilen bir wagtda ýurduň ýaragly güýçleriniň belent serkerdebaşysy we goşun generaly wezipelerini hem ýerine ýetirýär.
Türgenleşiklere Türkmenistanyň prezidenti bilen bilelikde hökümet we Mejlisiň agzalarynyň, daşary ýurt diplomatik missiýalarynyň ýolbaşçylarynyň we harby attaşe ilçileriniň syn edendikleri aýdylýar.
Daşary ýurt diplomatlaryň käbirsiniň türgenleşigiň geçirilişi barda hoş sözli çykyşy milli telewideniýede görkezildi.
Türgenleşikleriň teatrlaşdyrylan aýdym-sazly çykyşlar bilen dowam etdirilenligi hem resmi maglumatlarda ýatlanýar.
Deňiz türgenleşikleri
Türkmenistan Hazar deňzinde harby-taktiki okuw türgenleşiklerini ilkinji gezek geçirýär.
Statusy kanun taýdan henize çenli kesgitlenmän galýan nebit-gaza baý Hazar deňziniň kenarynda ýerleşýän beýleki ýurtlar türgenleşikleri, şol sanda harby türgenleşikleri-de yzygiderli geçirip durýarlar.
Hazarda bilelikdäki çäreler hem geçirilýär. Geçen ýylda Orsýet, Azerbaýjan we Gazagystan tarapyndan adamlary we gämileri halas etmek boýunça geçirilen “Kaspiyý2011” atly bilelikdäki türgenleşiklere Türkmenistan hem synçy hökmünde gatnaşypdy.
Iň uly flotly regional döwletleriň biri Orsýet Hazar deňzinde 140-den gowrak gämiden ybarat flotuny mundan beýläk ýene-de güýçlendirjegini aýdýar. Şu ýyl flotuň düzümine azyndan ýene iki harby gämi goşuldy.


text:
19-njy awgustda türkmen paýtagtynda Söwda-ykdysady, ylmy-tehniki we medeni hyzmatdaşlyk boýunça bilelikdäki türkmen-özbek toparynyň nobatdaky, 11-nji mejlisi boldy. Oňa döwlet düzümleriniň birnäçesiniň, şol sanda iki ýurduň pudaklaýyn ministrlikleriniň hem-de edaralarynyň ýolbaşçylary we wekilleri gatnaşdylar.
Mejlise gatnaşmak üçin Özbegistan Respublikasynyň daşary ykdysady gatnaşyklar, maýa goýumlary we söwda ministri E.Ganiýewiň ýolbaşçylygynda goňşy döwletiň wekilçilikli topary Aşgabada geldi. Mejlisiň barşynda türkmen-özbek gatnaşyklarynyň okgunly ösýän döwründe şu duşuşygyň ähmiýeti nygtaldy, şol hyzmatdaşlyga bolsa taraplaryň bilelikdäki tagallalary bilen kuwwatly itergi berildi. Yzygiderli geçirilýän ýokary derejedäki duşuşyklar we gepleşikler, şeýle hem ähli ugurlar boýunça netijeli hyzmatdaşlygy güýçlendirmäge gönüden-göni ýardam berýän dürli derejedäki wekilleriň işjeň gatnaşyklary muňa şaýatlyk edýär.
Mejlise gatnaşanlaryň belleýşi ýaly, soňky birnäçe ýylda netijeli hyzmatdaşlygy ösdürmegiň anyk ýollaryny kesgitleýän täze ikitaraplaýyn resminamalar bilen türkmen-özbek gatnaşyklarynyň şertnama-hukuk esasynyň üsti ýetirildi.
Söwda-ykdysady, ylmy-tehniki we medeniýet ugurlarynda hyzmatdaşlyk boýunça bilelikdäki türkmen-özbek toparynyň nobatdaky mejlisiniň gün tertibine ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň esasy ugurlary bolan ulag- aragatnaşyk toplumy we üstaşyr geçirmek, söwda we beýleki pudaklaryň birnäçesi boýunça dürli meseleler girizildi.
Söwda-ykdysady pudagy boýunça ikitaraplaýyn amatly hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de ösdürmek üçin möhüm meseleleri ara alyp maslahatlaşmak bilen bilelikde, toparlaryň agzalary, döwletara gatnaşyklaryň aýrylmaz bölegi bolan, iki goňşy halklaryň taryhy, ruhy-medeni umumylyklary bilen şertlendirilen, däbe öwrülen ynsanperwer gatnaşyklara aýratyn üns berdiler.
Bilelikde ýerine ýetirilmeli işleriň möhüm ugurlaryny kesgitlemäge mümkinçilik berýän, yzygiderli geçirilýän hökümetara maslahatlaryň wajyplygyny nygtap, mejlise gatnaşanlar, toparyň işiniň mundan beýläk-de taraplaryň ýagşy erk-islegine esaslanýan türkmen-özbek işjeň gatnaşyklarynyň giňelmegine we pugtalanmagyna, iki tarapa hem bähbitli bolan hyzmatdaşlygyň ägirt uly mümkinçiliklerini netijeli peýdalanmaga iki goňşy ýurduň meýilleriniň amala aşyrylmagyna hemmetaraplaýyn ýardam berjekdigine ynam bildirdiler.


text:
Türkiýäniň prezidenti Abdullah Gül üç günlük resmi sapar bilen Türkmenistana bardy. Bu saparyň dowamynda liderler dürli meseleler, şol sanda iki ýurduň arasyndaky ykdysady gatnaşyklar barada pikir alyşarlar.
Ykdysady gatnaşyk diýlende, mundan birnäçe ýyl ozal Türkmenistana işlemäge baran, işläp, algylaryny alyp bilmän ýurtdan çykarylan, şu sebäpden hem halkara sudlara ýüz tutandygy aýdylýan käbir türk şereketleriň ýagdaýy nähili boldyka diýen sorag ýada düşýär.
Azatlyk Radiosy şol şereketlerden biriniň eýesi Faruk Bozbeý bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Jenap Bozbeý, Türkiýäniň prezidenti Abdullah Gül üç günlük sapar bilen Türkmenistana bardy. Bilşimiz ýaly siziň hem Türkmenistan bilen araňyzda käbir problemalar bardy. Bu üç günlük sapardan siz nämelere garaşýarsyňyz?
Faruk Bozbeý: Biz Türkiýäniň prezidentiniň bu problemalary çözmäge içgin gatnaşmagyny, hakykatdan, arzuw edýäris. Türkmenistanda zyýana uçran türkiýeli potratçylar bilen Türkiýäniň prezidenti ýakyndan gyzyklanýar. Ýöne Türkmenistan soňky üç ýylyň dowamynda beren sözleriniň hijisinde durmady.
Türkmenistanda zyýana uçran türk işewürleri, şol sanda men hem, bu problemalar babatynda Aşgabat bilen dostlukly ylalaşyga gelmek, düşünişmek hem-de Türkmenistanda çeken zyýanymyzyň öwezini dolmak üçin ençeme gepleşikler geçirdik. Hem Türkiýäniň prezidenti, hem-de biz bu gepleşiklerden bir netije almagy arzuw edýärdik.
Türkmenistanyň prezidentiniň hem bu işiň dostlukly çözülmegi üçin türkiýeli işewürleriň Türkmenistanda uçran zyýanlarynyň öwezini dolmak babatynda görkezmeler berendigini eşitdik. Ýöne häzirki güne çenli hiç hili ylalaşyga gelinmedi.
Enşalla, Türkiýäniň prezidentiniň Türkmenistana edýän bu sapary problemalaryň çözülmegine kömek eder. Bu iş bilen Türkmenistanyň prezidenti Berdimuhamedowyň özi gyzyklanmaly. Şeýle edilen ýagdaýynda bu iş çözler, ýogsam ondan pesdäki ýolbaşçylar bu işi çözüp bilenoklar.
Azatlyk Radiosy: Jenap Faruk Bozbeý, bu agzaýan problemalaryňyz barada gysgaça gürrüň beräýseňiz? Şol problemalar nämelerden ybarat?
Faruk Bozbeý: Bu problemalar Türkmenistana baran, şol ýerde işläp, zawod-fabrik guran men ýaly türk işewürleri bilen baglanyşykly. Şol işewürler Türkmenistanda nähak ýerden, her dürli bahanalar bilen, käbirleri döwlete salgyt tölemedi bahanasy bilen, käbirleri bolsa başga bahanalar bilen tussag edildiler, türmä basyldylar. Maly-mülki, maýa goýumlary ellerinden alyndy.
Bu sebäpli türk işewürleri sud işlerini gozgadylar. Meselem, men hem suda ýüz tutdum. Men birinji sud işimde hakly hasaplanyp, üstünlik gazandym. Emma ikinji sud ýüzlenmäm entäk soňuna ýetmedi. Ol şu wagt hem dowam edýär. Menden başga-da zyýana uçran türk işewürleriniň 12-14 sanysy sud işine ýüz tutdy. Bu sud işleriniň hemmesini hasaplanymyzda, olaryň umumy möçberi 1 milliard dollardan geçýär.
Türkmenistan Halkara sud kanunlaryna görä, bu pullary iru-giç tölemeli bolar. Muňa garamazdan, hem türkiýeli işewürler, hem-de Türkiýäniň prezidenti bu problemalaryň dostlukly çözülmegini isleýär. Şeýle bolmagyny hemmämiz isleýäris. Emma Türkmenistan tarapy dostlukly çözülmegini islemeýär. Şonuň üçin hem problemalar dowam edýär.
Azatlyk Radiosy: Bu problemalar nähili başlady? Şol problemalaryň başlanmagyna sebäp bolan takyk bir zat bolupdymy?
Faruk Bozbeý: Ýok, Türkmenistanda adamlara garşy dildüwşük gurýarlar, bir bahana tapýarlar-da, işewüriň elinden zawod-fabrigini alýarlar. Meniň elimden hem firmamy, desgalarymy, mal-mülkümi aldylar. Ýagny, her hili zyýana uçratdylar. Munuň her dürli sebäpleri bar. Meselem, Türkmenistandaky käbir ministrler para-peşgeş isleýärler.
Şol para-peşgeşi bermeseň-de, saňa garşy dildüwşük gurnaýarlar. Şol dildüwşügiň netijesinde hem salgyt gullugynyň, polisiýanyň, prokuraturanyň işgärlerini üstüňe ugradýarlar. Şondan soň türk işewürleri näme etjegini bilenoklar. Olaryň käbirleri gaçýar, käbirleri hem türmä düşýär. Şeýdip, olaryň köpüsi hem nähak ýere zyýana uçraýar.
Azatlyk Radiosy: Jenap Bozbeý, siz takmynan 12-14 töweregi türk potratçysynyň şeýle problemalara uçrandygyny we olaryň gozgan sud işleriniň hem häzirki wagtda dowam edýändigini aýtdyňyz. Bu agzaýan potratçylaryňyzdan başga hem häzirki wagtda Türkmenistanda iş alyp barýan türk şereketleri-de bar. Näme üçin agzaýan bu problemalaryňyz olary däl-de, sizi zyýana uçratdy?
Faruk Bozbeý: Olara täsirini ýetirmezliginiň sebäbi, Türkmenistandaky býurokratlaryň käbirleri olar bilen hyzmatdaşlyk edip, türk işewürleriniň edýän işleriniň belli bir prosentini alýarlar. Munuň başga usuly ýok. Eger pul berseň, işiň dowam edýär, bermeseň, onda seniň öňüňde problema döredýärler. Hemme zat şondan ybarat.
Azatlyk Radiosy: Siziň gozgan sud işleriňiz nähili we nirelerde dowam edýär?
Faruk Bozbeý: Meniň gozgan sud işlerim bir ýylyň dowamynda tamamlanar. Bir ýylyň içinde Türkmenistan gaty uly pullary tölemeli bolar. Kompensasiýa, ýagny çeken zyýanymyzyň öwezini dolmaklaryny sorap, suda ýüz tutdum.
Azatlyk Radiosy: Kompensasiýa diýeniňizde näçeräk puly göz öňüne getirýärsiňiz?
Faruk Bozbeý: Bu sud işleriniň jemi möçberi 1 milliard dollardan geçýär.
Azatlyk Radiosy: Jenap Bozbeý, bu aýdýan problemalaryňyz, şol barada gozgan sud işleriňiz haýsy ýyllary öz içine alýar?
Faruk Bozbeý: Bular 2004-nji ýyldan başlap, şu güne çenli bolan aralygy öz içine alýar.
Azatlyk Radiosy: Bu problemalar barada Türkmenistanyň dolandyryjylary, resmileri bilen hem gepleşikler geçirdik diýdiňiz. Mundan netije bolmadymy?
Faruk Bozbeý: Ýok, bir aýdýan zatlary beýleki aýdýan zatlary bilen gabat gelenok. Wagt geçirýärler. Biz ederis, çözeris diýýärler. Bizem, eger-de siz bu problemalary çözmek isleseňiz, bir ýuriste, öz wekiliňize görkezme berersiňiz, olar hem biziň bilen bir stoluň maşyna geçip, bu problemalary çözerler diýýäris. Emma olar bular ýaly edenoklar.
Bize Aşgabada geliň, Aşgabatda gepleşeli diýýärler. Aşgabada hiç kim gitmeýär. Adamlar Aşgabatda bir problema dörederler, başymyza bir iş salarlar diýip, ol ýere gitmäge gorkýarlar. Biz bitarap ýerde, Türkiýede-de bolmasa-da, Ženewada bolýarmy, ýa Şweýsariýada, ýa-da Awstriýada [gepleşik geçirmäge taýýar].
Türkmenistanyň prezidentiniň görkezmesi bilen ýurduň ýolbaşçylaryndan biri gelsin, şeýle-de Türkmenistanyň amerikan ýuridik firmasy bar, şonuň ýuristleri bilen biziňkiler bir stoluň başynda otursynlar we bu problemalary çözsünler. Eger Türkmenistan bu problemalary çözmek islese, onda bu gozgalan sud işleriniň hersi iki günde çözler.


text:
Owgan paýtagty Kabulda janyndan geçeniň eden bombaly ulag partlamasynda Türkiýäniň ilçihanasynyň ulagy nyşana alyndy. Partlamanyň netijesinde bir türk esgeri öldi we başga-da bir sanysy ýaralandy.
Türk harbysynyň berýän maglumatyna görä, 26-njy fewralda edilen hüjümde NATO-nyň Owganystandaky iň ýokary derejeli wekiliniň howpsuzlygyny üpjün etmek bilen wezipelendirilen toparyň ulagy nyşana alnypdyr.
Bu waka Türkiýäniň Owganystandaky missiýasynyň binasynyň golaýynda ýerleşýän Eýranyň Kabuldaky ilçihanasynyň girelgesiniň öňünde boldy.
Owganystanyň Içeri işler ministrligi hüjümde nyşana alnan ulagyň Türkiýäniň ilçihanasyna degişlidigini we partlamada ulagyň sürüjisiniň ölendigini habar berdi.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini “Talyban” hereketi öz üstüne aldy. Bu Owganystanda türklere garşy hüjüm edilendigi barada çykan ilkinji maglumatdyr.


text:
Halkara migrasiýa guramasy söweşijiler Yragyň Mosul şäherini ele salanyndan soň, takmynan 500 müň adamyň şäheri terk edendigini çaklaýar.
“Yrak yslam döwleti we Lewant” atly toparyň söweşijileri birnäçe gün dowam eden çaknyşyklardan soň, 10-njy iýunda Mosulyň we ýurduň demirgazygyndaky Nineweh welaýatynyň aglaba böleginiň kontrollygyny öz gözegçiligine geçirendigini öňe sürüpdiler.
Halkara migrasiýa guramasynyň maglumatyna görä, Mosulda bolan çaknyşyklaryň “netijesinde parahat ýaşaýjylaryň arasynda uly adam ýitgileri bolupdyr”.
Bu aralykda Yragyň daşary işler ministri Hoşýar Zebari Mosuldan söweşijileri çykarmak üçin Yragyň merkezi hökümetiniň demirgazykdaky Peşmerga kürtleriniň güýçleri bilen hyzmatdaşlyk etjekdigini aýtdy.
Zebari iki harby güýjüň arasyndaky hyzmatdaşlyk barada jikme-jik maglumat bermedi.
“Yrak yslam döwleti we Lewant” atly toparyň söweşijileri şu ýylyň ýanwar aýyndan bäri Yragyň Anbar welaýatynyň paýtagty Ramadi we onuň golaýyndaky Falluja şäheriniň bir bölegini öz gol astynda saklaýarlar.
Yragyň premýer-ministri Nuri al-Maliki ýurduň parlamentinden döwletde adatdan daşary ýagdaýy yglan etmegi sorady.


text:
29-njy aprelde eýranlylar Tähranyň parlamentiniň düzümi kesgitlejek parlament saýlawlarynyň ikinji tapgyrynda ses berýärler. Häzirki wagt Eýranyň parlamentinde hiç bir partiýa esasy köplügi eýelemeýär.
Bu saýlawlarda 17 milliona golaý adam ses berýär we onuň ilkinji netijeleri 29-njy aprel gijesi mälim ediler.
Eýranda 26-njy fewralda geçirilen parlament saýlawlarynyň ilkinji tapgyrynda prezident Hassan Rohaniniň aram we merkezçi ýaranlary uly üstünlik gazanypdylar. Emma olar parlamentde esasy köplügi eýelemekde şowsuz bolupdylar.
Rohaniniň fewral aýynda gazanan şowlulygy, onuň şu ýylyň ýanwarda aýynda dünýäniň iň kuwwatly alty ýurdy bilen baglaşan ýadro ylalaşygy netijesinde Eýrana garşy halkara sanksiýalarynyň ýatyrylmagy dogrusynda gazanan üstünligi bilen baglanyşdyrylypdy.
Rohani şol üstünligi parlament saýlawlarynyň ikinji tapgyrynda hem gazanmagy umyt edýär.


text:
Penşenbe güni agşam Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama öz kandidaturasynyň Demokratik partiýa tarapyndan indiki saýlawlara hödürlenmegini resmi ýagdaýda kabul etdi.
Demirgazyk Karolina ştatynyň Şarlotte şäherinde gurnalan bu gurultaýda eden çykyşynda Obama özüniň teklip edýän ýolunyň ýurduň halky üçin tiz we ýeňil ýol bolar diýip ýalan beýanat edip bilmejekdigini aýtdy.
Ol soňky onýyllyklaryň dowamynda dörän problemalary çözmek meselesiniň sanlyja ýyly dal-de, has köp wagty aljakdygyny belledi.
Şu ýylyň 6-njy noýabrynda geçiriljek prezidentlik saýlawlarynda Barak Obama Respublikan partiýasyndan Mitt Romneý bilen bäsleşer. Soňky pikir soraýyşlyklar Barak Obamanyň Mitt Romneýden birneme köpräk goldawdan peýdalanýandygyny görkezýär.


text:
17-nji martda Orsýetiň kommunistik partiýasy KPRF postsowet döwletleriniň, şol sanda Türkmenistanyň Moskwadaky ilçihanasynyň öňünde piket geçirdi.
“Halk SSSR-iň saklanmagynyň tarapynda çykyş etdi”, “SSSR biziň umumy öýümiz”, “Biz halklaryň täzelenen bileleşiginiň tarapdary” - şeýle şygarlar 17-nji martda Türkmenistanyň Moskwadaky ilçihanasynyň öňünde jemlenen kommunistler tarapyndan öňe sürüldi.
Orsýetiň kommunistik partiýasynyň bu çäresi 1991-nji ýylda Sowet Soýuzynyň geljegi boýunça respublikalaryň ählisinde geçirilen pikir soralyşygyň 20 ýyllygyna gabatlap, öňki sowet respublikalarynyň ahlisiniň Moskwadaky ilçihanalarynyň oňünde geçirildi.
Türkmen ilçihanasynyň öňündäki piketiň guramaçysy, Orsýetiň Döwlet Dumasynyň KPRF fraksiýasynyň deputatynyň kömekçisi Olga Winogradowa bu senäni referendumyň netijeleriniň inkär edilmeginiň ýyl dönümi diýip atlandyrdy: “Bu gynandyryjy aksiýa. Halkyň erk-islegi inkär edileli bäri 20 ýyl geçdi. 20 ýyl mundan ozal geçirilen şol referendumda Sowet Soýuzynyň halkynyň 70 prosenti SSSR-iň saklanmagyna isleg bildiripdi”.
Orsýetiň kommunistik partiýasynyň resmi maglumatynda şol referenduma 148 million adamyň, ýagny ses bermäge hakly raýatlaryň 80 prosentiniň gatnaşanlygy we ses berijileriň 76 prosentiniň Sowet Soýuzynyň saklanmagynyň peýdasyna ses berenligi bellenilýär.
“Nostalgiýa duýgusy”
Käbir protestçiler geçmişe gynanmak bilen çäklenmän, Sowet Soýuzyny dikeltmek ýa-da postsowet döwletlerini öz içine alýan täze bir görnüşli bileleşigi döretmek ýaly pikirleri öňe sürdüler.
“Men geljegi sosializmde görýärin. Sebabi sosializm zähmetkeş adamlar üçin iň dogry ýol bolupdy. Bu şu gün ýa ertir bolmasa-da ýakyn ýyllarda gaýdyp geler” diýip, piketçi Tamara Kartintsewa aýtdy.
Şeýle piketler gijigen bir aksiýa diýen pikirler hem öňe sürüldi. Piketçileriň duşundan geçip barýan Igor Sowet Soýuzynyň dargamagyna gynanýanlar gijä galdylar diýen pikirini mälim etdi. Moskwaly Igoryň aýtmagyna görä, Sowet Soýuzy döwri onda diňe nostalgiýa duýgusyny galdyrypdyr.
Siz şol döwür bilen baglylykda nämäni küýseýärsiňiz diýlen sowala Igor “Watan duýgusyny” diyip, jogap berdi.
Serdar Rahymow
Orsýetiň kommunistik partiýasynyň Türkmenistanyň Moskwadaky ilçihanasynyň öňünde geçiren piketinde “Türkmenistanyň kompartiýasynyň lideri Serdar Rahymowa azatlyk beriň” diýen şygar hem öňe sürüldi.
Serdar Rahymow 2002-nji ýylyň dekabr aýynda, Saparmyrat Nyýazowyň janyna kast etmäge synanyşyk diýip atlandyrylan waka gatnaşmakda aýyplanyp, 25 ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Rahymowyň ykbaly nämälimligine galýar. Orsýetiň Kommunistik partiýasy onuň ykbalyna aladalanma bildirip, ýakynda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň adyna hat hem ýollady.
Türkmenistanyň Moskwadaky ilçihanasynyň öňünde geçirilen piketiň guramaçylary öz talaplaryny ilçihananyň resmilerine tabşyrmaga synanyşdylar. Olaryň bu synanyşygy başa barmady, piketçiler ilçihana goýberilmedi.


text:
Çarşenbe güni irden Orsýetiň Samara oblastyndaky harby türgenleşik merkeziniň bir ýarag ammarynda partlama ýüze çykdy.
Orsýetiň Adatdan daşary ýagdaýlar baradaky ministrliginiň krizisler boýunça merkeziniň başlygy Wladimir Stepanow bu partlamanyň ýüze çykan ýerine golaý ýerdäki obalardan 6 müňden gowrak adamyň ewakuasiýa edilendigini aýtdy.
“Bu zonadan jemi 6 müň 489 adam ewakuasiýa edildi. Medisina kömegi üçin 33 adam ýüz tutdy, olardan 10-sy keselhana ýerleşdirildi. Ir sagat 6-da howa gözegçiligi geçirildi we bu gözegçiligiň netijesinde bu territoriýada iki sany ýangyn nokadynyň bardygy anyklanyldy” diýip, Wladimir Stepanow ýagdaýy suratlandyrdy.
Resmiler bu partlamada ýumrulan jaýlaryň harabalyklarynyň birinden bir adamyň jesediniň tapylandygyny aýdýarlar. Ýarag ammarynyň partlanmagynyň sebäplerini anyklamak boýunça derňew işleriniň ýola goýlandygy habar berilýär.


text:
Dünýä liderleri Eýranyň ýadro programmasy boýunça Tährana garşy girizilmegi mümkin täze sanksiýalar barada pikir alyşdylar.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Eýrana garşy täsirli boljak täze sanksiýalaryň wagtynda girizilmegi barada Waşingtonuň tagalla edýänligini aýtdy.
“Sanksiýalar jadyly taýak däl. Sanksiýalaryň Eýran ýaly ýurtlara berjek sapagy ýadroly programmany dowam etdirmekligiň peýdasyndan zyýanynyň köpdügine göz ýetirmäge olary mejbur etmekdir. Biziň mundan umyt edýän zadymyz, bu programmanyň zyýany aşa uly we bähbidi aşa azalan ýagdaýynda, olar diňe dünýäniň howpsuzlygy üçin däl, öz halkynyň bähbidi üçin hem dogry karar kabul ederler” diýip, Obama aýtdy.
Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew Eýrana garşy girizilmegi mümkin bu sanksiýalaryň diňe ýadro ýaraglarynyň ýaýradylmagynyň öňüni almaga gönükdirilmelidigini we onuň ýönekeý ilata zyýan ýetirmeli däldigini aýtdy.
Hindistanyň premýer-ministri bolsa täze sanksiýalaryň girizilmegine Deliniň garşydygyny we sanksiýalaryň diňe garyp gatlaga zyýan ýetirjekdigini özüniň Obama aýdanlygyny mälim etdi.
Hytaýyň daşary işler ministriniň orunbasary Pekiňiň diplomatik çözgüdi goldaýanlygyny, emma ykdysady gatnaşyklara zyýan ýetmejek bolsa “täze pikirleri” diňlemäge özleriniň taýýardygyny aýtdy.
Liderler bu pikirlerini ABŞ-da ýadro howpsuzlygyna bagyşlanyp geçirilen ýygnakdan soň beýan etdiler.


text:
Türkmenistanyň prezidenti G. Berdimuhamedow 12-nji dekabrda baýram edilýän Bitaraplyk güni mynasybetli nobatdaky günä geçiş kararyna gol çekdi. Ol bu barada 10-njy dekabrda geçirilen hökümet maslahatynda aýtdy.
Prezident Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary, milli howpsuzlyk ministri Ýaýlym Berdiýewe günäsi geçilen raýatlaryň baýramçylyga çenli öz maşgalasyna gowuşmagy üçin zerur bolan çäreleri görmegi tabşyrdy.
Şeýle-de prezident Berdimuhamedow häkimiýetleriň azatlyga çykan tussaglary iş bilen üpjün etmelidigini aýdy.
Bitaraplyk güni mynasybetli günäsi geçilenleriň sany, olaryň içinde syýasy tussag hasaplanýanlaryň bardygy ýa ýokdugy aýdylmaýar.


text:
1-nji sentýabrda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda täze gurlan köp gatly awtoduralganyň açylyşy boldy. Bu desga ilata gije-gündiziň dowamynda hyzmat eder. Onuň içinde bir wagtda 300 sany awtoulag ýerleşýär.
Bu ýerde iň ýokarky gatdan paýtagtymyzyň gözel keşbi görünýär. Aşgabat şäheriniň ýol ulag düzüminiň çalt depginler bilen döwrebaplaşdyrylýandygyny, täze ýollaryň çekilýändigini, bar bolan ýollaryň durkunyň täzelenýändigini, estakada köprüleriniň, ýerasty we ýerüsti pyýada geçelgeleriniň çalt depginlerde gurulýar.
Awtoduralganyň açylyş dabarasynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow paýtagtymyzda awtoulaglaryň hereketiniň artmagy bilen baglylykda degişli ýolbaşçylara awtoduralgalaryň sanyny artdyrmak, olary oýlanyşykly ýerleşdirmek, aýratyn-da ýaşaýyş jaý toplumlarynda we iri söwda merkezleriniň golaýynda ýerleşdirmek boýunça işleri dowam etmegi tabşyrdy.


text:
Nebit-gaz söwdasy Türkmenistanyň döwlet girdejileriniň esasy böleginini düzýär we ol strategiýa taýdan ahmiýetli ugur. Türkmenistanyň 2011-nji ýylyň 1-nji oktýabrynda yglan eden resmi sanlaryna göra, ýurduň tassyklanan gaz baýlyklarynyň umumy möçberi 25,213 trillion kubometrden ybarat. Şol bir wagtda-da ýurduň Günorta Ýolöten gaz ýatagynda anyklan gazyň möçberiniň maksimal derejesiniň 26 trillion kubometrden-de ýokary bolup biljekdigi çak edilýär. Türkmenistanyň yglan edýän bu sanlary Britaniýanyň “Gaffney Cline&Assosiates” kompaniýasynyň audit barlaglaryna esaslanýar.
Mundan daşgary Türkmenistan umumy energiýa baýlyklarynyň şertli möçberine degişli sanlary-da yglan etdi. Täze sanlar ozalkysyndan iki esse ýokary bolup, 71 milliard tonnadan aşýar. Bu görkezijiler Türkmenistanyň energiýa serişdelerine bütin dünýäde iň baý ýurtlaryň biridigini aňladýar.
Türkmenistanyň häkimiýetleriniň yglan edýän resmi pozisiýasyna görä, şu günki gün gaz eksportynyň möçberini çürt-kesik artdyrmak we munuň üçin köpugurly gazgeçiriji ýollaryna eýe bolmak hem-de öz tebigy gazyňy halkara bazarlaryna çykarmak ýurduň ileri tutýan maksadydyr.
Soňky ýyllarda Türkmenistan iki sany täze gazgeçirijini işe girizdi. 2009-njy ýylyň aýagyndan bäri Türkmenistan Hytaýa gaz satmak mümkinçiligine eýe boldy. 2010-njy ýylyň ýanwarynda türkmen gazynyň Eýrana ozalkysyndan has köp satylmagyna mümkinçilik döredi. Häzirki wagtda Türkmenistanyň Hytaýa, Eýrana we Orsýete gaz akdyrmagy üçin gazgeçirijiler bar. Üstesine-de, Türkmenistan Günorta-Gündogar Aziýanyň bazarlaryna çykmak üçin “Transowgan” gazgeçirjisiniň we Ýewropanyň gaz bazarlaryna çykmak üçin “Transhazar” gazgeçirijisiniň gurluşygy barada gepleşik alyp barýar.
Türkmenistan häzirki wagtda daşary ýurtlara näçe gaz satýanlygyny resmi derejede mälim etmeýär. Ýurtda näçe gazyň öndürilýänligi we haýsy ýurda näçeden satýanlygy hem köpçülik üçin ýapyk maglumat bolup galýar. Emma garaşsyz bilermenler we habar çeşmeleri türkmen gazynyň häzirki önümçilik we eksport derejesiniň ozalky ýyllardan ep-esli pesdigini aýdýarlar. Şeýle-de ýurduň täze gaz eksport ýollaryny gözleýärka we goşmaça gaz satmak barada täze ylalaşyklary baglaşýarka, öňden bar bolan mümkinçiliklerden hem doly peýdalanman gelýänligini aýdýarlar.
Türkmenistanyň tebigy baýlyklaryna görä, eksportynyň möçberiniň-de çürt-kesik artmagyna we türkmen gazynyň halkara bazarlaryna çykmagyna şu günki gün näme päsgel berýär? Bu mesele bilen gyzyklanyp, Türkmenistanyň nebit-gaz pudagynda 30 ýyldan gowrak wagtlap işlän, pudagyň öňki ýolbaşçysy, halkara energiýa proýektleriniň ençemesiniň awtory, ykdysadyýetçi alym we Türkmenistanyň ilkinji nebit-gaz ministri Nazar Soýünow bilen söhbetdeş bolduk. Ol häzir Moskwada ýaşaýar.
Azatlyk Radiosy: Nazar Toýlyýewiç, size berjek bolýan soraglarymyz iki meselä degişli: Türkmenistanyň gaz eksportynyň aýratynlyklaryna we ýurduň “Transhazar” proýekti baradaky pozisiýasyna. Birinji meseleden başlasak, şu günki gün köpleri gyzyklandyrýan sowallaryň biri – Türkmenistanyň gaz eksportynyň möçberiniň artmagyna we nebit-gaz pudagynyň netijeliligini ýurduň her bir raýatynyň hut öz şahsy durmuşynda duýup başlamagyna näme pasgel berýär? Siz bu barada näme pikirde?
Nazar Söýünow: Türkmenistan nebit-gaz pudagynyň mümkinçiliklerini görkezmek üçin halkara sergileri ýaly çäreleri geçirýär, ýokary derejeli saparlary amala aşyrýar. Emma netijelere garasak, ýurduň ykdysadyýetine daşardan bir köpük pul ýatyrylmaýar. Bu zatlar Türkmenistanyň energiýa syýasatynyň netijesizdigini görkezýär.
Meniň pikirimçe, esasy päsgelçilik Türkmenistanyň halkara derejesinde ykrar edilen düzgünlere eýermeýänliginde. Energiýa serişdeleri ähli ýurtlaryň ykdysadyýetleriniň ugurlaryny kesgitleýji pudak bolup durýar. Şuny bilip, regional hem halkara ykdysady sistemalara aralaşmak zerur. Munuň üçin bolsa Türkmenistan gazyny öz serhedinde satmak ýaly özboluşly usullaryndan el çekmeli. Türkmenistan gazyny öz serhedinde dal-de, hyrydar ýurtlara eltip, şol ýerde satmaly. Şonda yurduň ykdysady gurluşy we ýurda bolan garaýyşlar hem üýtgär.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistan tebigy gazyny öz serhedinde satmak usulyny mundan beýläk -de dowam etdirjegini ýakynda ýene-de tassyklady. Türkmen ýolbaşçylary muny noýbarda Aşgabatda geçirilen halkara energiýa konferenisýasynda nygtadylar. Nazar Toylyýewiç, Turkmenistanyň gazy serhetde satmak pozisiýasyna siz näme üçin garşy çykyş edýärsiňiz?
Nazar Söýünow: Gazy öz serhedinde satmak Türkmenistana ykdysady taýdan bähbitli däl. Sebäbi bu Türkmenistany onuň daşary ýurtly gaz hyrydarlarynyň bazarlaryndaky ýagdaýa garaşly edip goýýar. Üstesine, bu ýurduň içinde işsizlik problemasyny güýçlendirýär we korrupsiýanyň gülläp ösmegine amatly ýagdaý döredýär. Sebäbi Nyýazowyň karary bilen 1994-nji ýylda girizilen bu usul gaz söwdasynyň diňe prezidentiň gözegçiliginde bolmagyna we girdejileriň ýaşyrylmagyna getirdi. Gaz ýurduň öz serhedinde satylman, hyrydar ýurda eltilip, satylan ýagdaýynda girdejiler Türkmenistanyň Merkezi bankyna we hyrydar ýurduň banklaryna belli bolýar. Hasaplaşyk aýdyňlaşdyrylýar we korrupsiýa üçin mümkinçilikler aradan aýrylýar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň gazy öz serhedinde satmak usuly ýurtdaky işsizlige sebäp bolýar diýdiňiz. Bu meseleleriň arasynda nähili baglanyşyk bar?
Nazar Söýünow: Gaz sowdasy bilen işsizligiň arasyndaky baglanyşyk ýurduň ykdysady gurluşygynyň çig mal serişdeleriniň eksportyna garaşly bolup galýanlygy bilen bagly. Türkmenistanyň gazyny öz serhedinde satmagyny dowam etdirmegi ýurduň ykdysady gurluşygynyň özgermegine päsgel berýär. Eger Türkmenistan gaz söwdasynyň bu usulyndan el çekse, ýurduň halkara bazarlaryna çykmagy we ykdysady gurluşy özgerip, täze iş orunlarynyň döredilmegi üçin dürli mümkinçilikler emele gelerdi.
Türkmenistanyň diňe çig mal öndüriji bolup galmagy, ýurda häzirem zyýan ýetirýär, ozallaram zyýan ýetirýärdi. Bu ýerde ýurduň söwet döwründäki negatiw tejribelerini mysal hökmünde getirip bolar. Sowet Soýuzy boýunça işsizligiň iň agyr ýagdaýy, çig mal çeşmesi bolan Türkmenistan respublikasyndady. 1978-80-nji ýyllarda bu ýerde işsizlik 25%-e ýetýärdi. Elbetde, bu sanlar köpçülige mälim edilmeýärdi.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň gaz söwdasynyň usulyny üýtgetmegi iş ýüzünde nähili takyk netijeleri berip biler?
Nazar Söýünow: Türkmen dowleti üçin gazy hyrydar yurduň özüne eltip satmak näme üçin möhüm? Ilkinji nobatda bu Türkmenistanyň regional we halkara ykdysady sistemalaryna aralaşmagy üçin möhüm. Garaşsyzlygyň ilkinji ýyllarynda biz gazy hyrydar ýurtlara eltip satýardyk. Meselem, türkmen gazynyň Ukrainada satylmagy çig mal çeşmesi bolan türkmen ykdysadyýetine senagat taýdan ösen Ukrainanyň ykdysady mümkinçiliklerinden peýdalanmak üçin mümkinçilik berýärdi. Şu günki gün Türkmenistan öz gaz serişdeleri bilen halkara bazarlaryna, şol sanda Yewropanyň bazarlaryna çykyp bilse, ösen ykdysadyýetlere aralaşyp, dünýäniň innowasion ösen tehnologiýalaryny öz ykdysady hem senagat ösüşi üçin ulanyp bilerdi. Türkmenistanyň ykdysady strukturasy özgererdi. Emma şu çaka çenli ýurduň ykdysady gurluşy çig mal söwdasyna garaşly we birtaraplaýyn bolup galýar.
Azatlyk Radiosy: Siz Türkmenistanyň gazyny serhetde satmak usulyna garşy çykyş edýärsiňiz we hut şu pozisiýaňyzyň, ýagny 1994-nji ýylda bu düzgüniň girizilmegine garşy çykyş etmegiňiziň Türkmenistanyň nebit-gaz pudagynyň başyndan çekilmegiňize sebäp bolanlygyny gürrüň berdiňiz. Mälim bolşuna görä, siz gazy serhetde satmak usulynyň kemçilikleri bilen bagly meseläni söňky ýyllarda Türkmenistanyň hökümetine hat arkaly edýän ýüzlenmeleriňizde gozgap gelýärsiňiz. Siz muny näme sebäpden edýärsiňiz?
Nazar Söýünow: Berdimuhamedow prezident bolanda, mende ýurduň özgerip başlajagyna umyt döräpdi. Şol döwürden bäri men türkmen hökümetine ýurduň ykdysadyýetini reformirlemegiň ýollary barada öz tekliplerimi hat arkaly ýollap gelýärin. Bu bir tarapdan ýurduň ykdysadyýetiniň halkara ykdysadyýetlerine we maliýe sistemalaryna aralaşmagy, başga bir tarapdan bolsa, ýurduň gaz söwdasynyň dünýäde ykrar edilen ykdysady düzgünlerine laýyk amala aşyrylmagy üçin ýol görkezer diýip umyt edýärin. Meniň edýän tekliplerim ýurduň gaz söwdasynyň we ondan gelýän girdejileriň aýdyňlaşdyrylmagyna degişli. Sebäbi aýdyňlyk halkara inwestorlary Türkmenistana maýa ýatyrmaga höweslendirer. Men bu barada türkmen hökümetine noýabr aýynda ýollan hatymda hem ýazdym.
Azatlyk Radiosy: Teklipleriňize türkmen ýolbaşçylary tarapyndan gyzyklanma bildirildimi, hatlaryňyza jogap boldumy?
Nazar Söýünow: Ýok, jogap bolmady.
Azatlyk Radiosy: Onda siz näme üçin türkmen hökumetine hat üsti bilen ýüzlenmegi dowam etdirýärsiňiz. Maksadyňyz näme?
Nazar Söýünow: Sebäbi men umytdan düşmeýärin. Men Türkmenistanyň mümkinçiliklerinden habarsyz bolsadym, bu maňa aňsat düşerdi. Emma ýurduň elden berýän mümkinçiliklerine göz ýetirip, rahat oturmak maňa kyn düşýär. Bu meniň öňki wezipämi küýseýänligimi aňlatmaýar. Men hat ýazmak bilen özüme wezipe soramaýaryn. Ýurduma etjek hyzmatymy etdim. Men tekliplerimiň ýurda peýdasy deger diýip, türkmen hökümetine hat ýazýaryn. Yurduň şonça baýlyga eýe bolup, bar bolan ykdysady mümkinçiliklerden peýdalanmaýanlygy meni gynandyrýar. Türkmenistanyň töweregindäki ýurtlar hem ondan tiz ösýär. Muňa Gazagystany mysal görkezmek bolar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistan Ýewropanyň energiýa bazaryna çykmak isleýänligini aýdýar we bu ugurdan häzirki wagtda ÝB bilen “Transhazar” gazgeçiriji proýekti barada gepleşik alyp barýar. Emma proýekte entek goşulman gelýär. Nazar Toýlyýewiç, siz türkmen gazyny dünýä bazarlaryna çykarmak boýunça ençeme proýektiň, şol sanda “Transhazar” proýektiniň awtory. Bu proýektiň amala aşyrylmagy näderejede real?
Nazar Söýünow: Men bu proýektiňem awtory, Türkmenistanyň gaz önümçiliginiň 2025-nji ýyla çenli ösüş programmasynyň hem awtory. Türkmenistanda bu proýekti amala aşyrmak üçin geosyýasy gapma-garşylyklardan daşlaşmak üçin hem, Ýewropa gaz akdyrmak üçin hem real mümkinçilikler bar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň gatnaşmagynda “Transhazar” proýektiniň durmuşa geçirilmegine näme päsgel berýär?
Nazar Söýünow: Birinjiden, Türkmenistanyň Ýewropa Bileleşiginiň teklip edýän proýektine goşulmagy üçin türkmen tarapy Hazar deňzinde Azerbaýjan bilen serhedine çenli gazgeçirijisini gurmaly. “Transhazar” gazgeçirijisiniň bu bölegini Türkmenistandan başga hiç kim gurup bilmeýär. Ýewropa döwletleri regiona degişli bolmadyk üçünji bir tarap bolup durýarlar. Hazar deňziniň statusy kesgitsiz galýarka olaryň muňa kanun taýdan haky ýok. Başga bir tarapdan Türkmenistanyň häzirki şertlerde-de Ýewropa gaz satmagy üçin ýollar bar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň gaz eksportynyň netijeliligini artdyrmak üçin, gysgaça aýdylanda, siz nähili teklip edip bilersiňiz?
Nazar Söýünow: Professional bilermenleri çekmek zerur. Energiýa serişdeleriniň önümçiligi we eksporty boýunça hünärmenleri çekmek üçin ýörite işçi toparyny döretmeli.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow anna güni Ministrler Kabinetiniň Ahal welaýatynda alnyp barylýan işleriň ýagdaýyna bagyşlanan göçme mejlisinde, "düýpli kemçilikleriň goýberilendigini" aýdyp, nobatdaky kadr çalşygyny geçirdi.
Türkmen telewideniýesiniň maglumatyna görä, prezident ilki nobatdaky hökümet maslahatyny geçirip, «döwlet durmuşyna degişli möhüm meselelere» we «möhüm resminamalaryň käbirine garady» we ara alnyp maslahatlaşylan meseleler boýunça «birnäçe anyk tabşyryklary» berdi.
Ahal welaýatynda geçirilen göçme mejlise, döwlet baştutanynyň tassyklamagyna görä, möhüm meseleleri at-abraýly ildeşler bilen «aç-açan ara alyp maslahatlaşmak üçin» Ahal welaýatynyň ähli şäher-etraplarynyň wekilleri çagyrylypdyr.
Emma muňa garamazdan, resmi habarda prezidentiň umumy öwgi-tankydyndan we täze işe bellenen resmileriň «jan aýaman zähmet çekjekdikleri» baradaky ynandyrmalaryndan başga aç-açanlyk görünmeýär.
«Biziň garaşsyz döwletmiz indi 25 ýyl bäri öz saýlap alan ýoly bilen öňe barýar» diýip, prezident Berdimuhamedow öz çykyşynyň başynda çärýek asyr wagt içinde durmuşyň ähli ugurlarynda «belent sepgitlere ýetilendigini we uly üstünlikleriň gazanylandygyny» nygtady.
Prezident garaşsyzlyk ýyllarynda Ahal welaýatynda hem uly üstünlikleriň «gazanylandygyny», welaýatyň ykdysadyýetiniň «ösendigini» belledi. Ýöne ol welaýatda halkyň ýaşaýyş-durmuş şertleri bilen bagly «köp sanly kemçilikleriň bardygyny» hem boýun aldy.
Prokuror derňewleri
Aýdylmagyna görä, Türkmenistanyň baş prokurory A.Hallyýewiň, Ýokary gözegçilik edarasynyň başlygy Ç.Gylyjowyň mejlisde beren hasabatlarynda welaýatda «ýüze çykarylan kemçilikler» barada habar berlipdir.
Emma bu kemçilikleriň real sebäpleri we geljekde nähili düzedilmelidigi barada anyk bir zat aýdylman, Ak budaý etrabyndaky gurluşyk işleriniň «depgininiň pesdigi, ýollaryň ýagdaýyna seredilmeýändigi» üçin, etrap häkiminiň işden boşadylandygy habar berilýär.
«Altyn asyr» etrabynyň häkimi bolsa etrapda «maýa goýumlarynyň ýaramaz özleşdirilýändigi», «ilatyň elektrik energiýasy, arassa agyz suwy, aragatnaşyk hyzmatlary bilen üpjünçiliginiň» gowşakdygy üçin işden boşadyldy. Kaka, Saragt, Tejen etraplarynyň häkimleri, Tejen şäheriniň häkimi hem «işde goýberen kemçilikleri» üçin wezipesinden boşadyldy.
Baharly etrabynyň «düýpli kemçilikleri» üçin wezipesinden boşadylan häkiminiň ornuna «düýpli kemçilikleri» üçin Ahal welaýatynyň häkimliginden boşadylan A.Ýazmyradow bellenildi.
Köp möçberde serişde goýberilse-de...
Prezident Berdimuhamedow mejlisde Ýazmyradowa ýüzlenip, «welaýaty ösdürmäge köp möçberde serişde goýberilýändigini» aýtdy we «muňa garamazdan, welaýat oba milli maksatnamasy we kabul edilen beýleki maksatnamalar näme üçin ýaramaz ýerine ýetirilýär?» diýip sorady.
Emma habarda Ýazmyradowyň bu soraga nähili jogap berendigi aýdylmaýar.
«Ýazmyradow, seni oba milli maksatnamasyny ýerine ýetirmekde yzda barýan Baharly etrabynyň häkimi wezipesine belleýärin» diýip, prezident Ýazmyradowyň öňünde Baharly etrabyny iň bir göreldeli etraba öwürmegi şert edip goýdy. Eger bu işi başarmasa, oňa «başga çäre görüljegi» duýduryldy.
Prezident Ahal welaýatynda has amatly ýaşaýyş jaýlarynyň, hassahanalaryň, mekdepleriň, çagalar baglarynyň, ýollaryň we köprüleriň gurluşygynyň haýal alnyp barylýandygyny aýdyp, täze bellenjek ýolbaşçylaryň bu işleri gysga wagtda düzetmek üçin «yhlas bilen, tutanýerli zähmet çekmelidigini» belledi.
Ahal welaýatynda geçirilen göçme mejlisde Gökdepe etrabynyň häkimi hem duýduryş aldy, oňa «ýol beren kemçilikleri üçin berk käýinç» berildi.
Prezident Berdimuhamedow täze ýolbaşçylary wezipä bellände welaýat, şäher we etrap ýolbaşçylarynyň kabul edilen maksatnamalaryň ýerine ýetirilmeginde «gönüden-göni jogapkärçilik çekýändiklerini we alnyp barylýan işleriň ýagdaýy barada kanun esasynda jogap berýändiklerini» hem ýatlatdy.
Şol bir wagtda habarda işden aýrylan häkimleriň goýberendigi aýdylýan "düýpli kemçilikleri" üçin kanun jogapkärçiligine çekiljekdigi ýa çekilmejekdigi, prokuratura derňewleriniň baran ýeri barada hiç bir zat aýdylmaýar.
Mejlisde Ahal welaýatynyň iki etrabynyň ýatyrylyp (Derweze we Babadaýhan), başga etraplara – Ak bugdaý, Gökdepe we Tejen etraplaryna birikdirilýändigi aýdyldy.
Ministrler kabinetiniň şuňa meňzeş indiki göçme mejlisi biraz wagtdan Balkan welaýatynda geçirilip, ýerli häkimleriň "oba maksatnamasy" diýilýän boýunça hasabatlary diňleniler.


text:
Russiýanyň alyjylaryň hukuklaryny goraýan gullugy Ukrainanyň süýt önümlerini öndürýän alty kompaniýasyndan harytlary import etmegi togtadandygyny habar berýär.
“Rospotrebnadzor”-yň ýaýradan beýanatynda Ukrainadan getirilýän süýt önümleri laboratoriýa barlaglaryndan geçenden soň, onuň süýt önümleriniň kadalaryny bozýandygy kesgitlenildi diýilýär.
Gürrüňi edilýän beýanatda “Rospotrebnadzor alyjylaryň hukuklaryna kepil geçmek üçin Ukrainanyň [alty] süýt öndürijisiniň harytlaryny Russiýa import etmekden saklandy” diýilýär.
Bu ädim Ukrainanyň Krym sebiti Russiýa tarapyndan anneksiýa edileni bäri iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklaryň ýaramazlaşýandygyny görkezýän alamatlaryň biridir.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Ýeňil atletika toplumy-Aşgabadyň Olimpiýa şäherçesiniň esasy binalarynyň biridir
Ýüzi Oguzhan şaýoluna bakyp duran binada özboluşly üýtgeşik binagärlik bezegleri, iň täze tilsimat çözgütleri we gurluş nepisligi sazlaşykly utgaşýar.
Köpugurly klasteriň içi hem nepis bezegleri we ulanylyş amatlyklary bilen tapawutlanýar. Ýeňil atletika manežlerinde, göwnejaý enjamlaşdyrylan sport meýdançalarynda, tomaşaçylar üçin münberlerde, dynç alyş otaglarynda, fitnes-zallarda, eýwanlarda, kafeteriýalarda, mejlisler jaýlarynda, edara ediş otaglarynda oňaýlylyk we täzeçillik, döwrebap dizaýn we amatlylyk, özboluşly çyralar bezegi binadakylaryň böleklere amatly bölünişi bilen sazlaşykly utgaşýar.
Binagärlik derejesinden we özboluşly tilsimlrden başga-da, Ýeňil atletika toplumy, ozaly bilen köpugurly sport desgasydyr. 40 müň inedördül metrden gowrak ýerde sportuň dürli görnüşleri üçin birnäçe zallar ýerleşýär.
Olaryň iň irisi—„sport melikesiniň“ ýaryşlary geçiriljek ýeňil atletika manežidir. Ol iň döwrebap sport gurallary we enjamlary bilen üpjün edilipdir, olary Italiýanyň „Mondo“ kompaniýasy oturdypdyr. Bu kompaniýa mundan başga-da, döwrebap ylgaw ýodajyklaryny hem ýörüte örtük bilen örtdi, olar golaýda Aşgabatda geçirilen halkara ýeňil atletika ýaryşynda synagdan üstünlikli geçdi. Aziýanyň ýeňil atletika federasiýasynyň başlygy Aýrat Nygmatow Türmenistan ähli ugurlarda, şol anda sportda hem görlüp-eşidilmedik ösüş gazandy diýip belledi. Halkara ölçeglerine laýyk gelýän sport toplumlary-da muňa şaýatlyk edýär. Daşary ýurtly hünärmen ýapyk ýeňil atletika manežiniň dünýäde iň gowularynyň biridigini belledi.
Halkara ýeňil atletika assosiasiýasynyň wekili, döwründe ajaýyp türgen bolan-syrykly bökmekde dünýäniň ençeme gezek çempiony Sergeý Bubka Aşgabatda ýurdymyzyň sport guramalarynyň wekilleri bilen duşuşanda täze topluma haýran galýandygyny aýtdy.
Aşgabatda geçiriljek V Aziýa oýunlarynda toplumyň ýodajyklarynda 60-dan gowrak döwletiň wekilleri güýç synanşarlar. Olar 60, 400, 800, 1500 we 3000 metre, päsgelçilikli 60 metre ylgamakda, 4x100metr estafeta ýarynda bäsleşerler. Bu ýerde geçiriljek uzynlyga we ýokary bökmek, üçürdikläp bökmek, daş zyňmak ýaryşlaryna we bäşewi bäsleşiklere janköýerleriň 5000-si tomaşa edip biler.
100х55 metrlik esasy ýeňil atletika maneži baş ýaryşlara, türgenleşiklere bolsa—71,75x53 metrlik el-ýaýk ýazar ýaly zal niýetlenip, onda ylgaw ýodajyklary, böküş çukurlary, päsgelçilikler we zerur sport enjamlarydyr gurallary bar.
Ýeňil atletikaçylaryň taýýarlygy we çykyşlary üçin toplumda zerur şertleriň bary döredilen. Lukmançylyk we owkalama otaglary, hammamlardyr saunalar, dynç alyş otaglary, eşik çalşyrylýanlar we ýunulyş otagçalary olaryň hyzmatynda. Toplumda naharhanalaryň dördüsi we 176 orunluk kafeteriýalaryň üçüsi bar, türgenlerem, janköýerlerem olardan peýdalanyp bilerler.
Ýeňil atletika toplumynda Aziada-2017-ä girýän sportuň beýleki görnüşleri boýunça-da ýaryşlar geçirse bolar. Bu ýerde gurnalan ajaýyp bouling zalynda ýodajyklaryň 32-si bar. Janköýerleriň 500-si türgenleriň çykyşlaryna syn edip bilerler.
Bu ýerde küşt boýunça-da ýaryşlar geçirmek göz öňünde tutulan. Munuň üçin bu ýerde aň-paýhas oýny üçin we ýaryşlar otaglary enjamlaşdyrylypdyr. Mundan başga-da, toplumda 96 orunluk köpugurly zal bar, onda kompýuter we stol üstünde oýnalýan oýunlary gurasa bolar. Edara ediş bölüminde iş otaglarynyň birnäçesi, maslahatlar otaglary, 80 orunluk mejlisler jaýy we beýleki kömekçi otaglar bar.
Ýeňil atletika toplumy Fotogalereýa / Olimpiýa şäherjigi / 17 sany surat
...
Habarlar #Ýeňil atletika
- Resmi habarlar
Ýeňil atletika toplumy-Aşgabadyň Olimpiýa şäherçesiniň esasy binalarynyň biridir13 Oktýabr, 2016 (14:51)
- Soňky habarlar
Türkmen türgenleriniň ýeňşi25 Sentýabr, 2016 (12:54)
- Soňky habarlar
XXXI Olimpiýa oýunlarynda türkmen ýeňil atletikaçylary dünýäniň iň güýçli türgenleri bilen bäsleşige girişdiler15 Awgust, 2016 (13:59)
- Soňky habarlar
Almatydaky ýaryş Rio-de-Žaneýroda geçiriljek Olimpiýa oýunlaryna ýurdumyzdan gatnaşjak ýeňil atletikaçylaryň ikisini kesgitlär03 Maý, 2016 (16:48)
- Soňky habarlar
Türkmen türgenleri üçin halkara sertifikatlary10 Noýabr, 2015 (21:18)
- Soňky habarlar
Aşgabatlylar we lebaplylar ýeňşi paýlaşdylar31 Mart, 2015 (22:32)
- Soňky habarlar
Bahar baýramy mynasybetli ýaryşlar01 Mart, 2015 (22:51)
- Soňky habarlar
Türkmen ýeňil atletikaçylarynyň ýene iki medaly19 Iýun, 2014 (20:17)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň birinjiligini almak ugrunda ýaryşlar geçirildi18 Mart, 2014 (22:28)
- Soňky habarlar
Güýzki möwsümiň jemleýji ýaryşlary07 Oktýabr, 2013 (23:02)


text:
5-nji awgustda Saud Arabystanynyň Saglyk ministrligi adamyň ölümine getirýän “Ebola” wirusynyň ýokandygy guman edilýän Saud arabystanlynyň lukmanlar tarapyndan barlagdan geçirilendigini aýtdy.
40 ýaşynyň töweregindäki erkek adam ýakynda Günbatar Afrikanyň Sierra Leone döwletine iş syýahatyndan gaýdyp gelipdir. Sierra Leone “Ebola” wirusynyň ýaýramagy sebäpli epidemiýany yglan eden üç ýurduň biri.
Medisina barlagyndan geçirilen Saud arabystanly Gyzyl deňzindäki Jeddah şäherinde karantinden saklanýar.
“Ebola” wirusy şu ýylyň fewral aýyndan bäri Afrikada 900 çemesi adamyň ölümine sebäp boldy. Keseli bejermek boýunça anyk usul ýok, kesellänleriň arasyndaky ölüm derejesiniň 60% töwereginde kesgitlenýändigi aýdylýar.


text:
Türkiýede daşary ýurtlulary öz içine alýan täze kanun çykdy. Bu kanunda Türkiýede bikanun ýaşaýan zähmet migrantlary barada hem dürli maddalar bar. Türkiýe, türkmenistanly migrantlaryň hem köpçülikde ýerleşýän ýurdy bolansoň, bu kanun barada türkmenistanlylaryň arasynda hem dürli soraglar bar.
Täze kanun çykdymy? Kanunda bikanun migrantlar barada näme diýilýär? Deport edilermi ýa olaryň günäsi geçilermi? Deport edilse, nähili jeza tölemeli edilerler? Bikanun migrantlaryň Türkiýäni terk edensoň yzyna gaýdyp gelmek mümkinçiligi barmy?
Şonuň ýaly soraglar bilen Azatlyk Radiosyna ýüz tutýan türkmenistanlylaryň hem sany soňky döwürler barha artýar. Bu ýagdaýlary göz öünde tutup, Azatlyk Radiosynyň Dünýä Türkmenleri gepleşiginiň nobatdaky sanynda ynha şu tema hakda gürrüň ederis.
Eger siziň hem soragyňyz bolsa, soragyňyzy aşakdaky forumda galdyryň ýa soragyňyzy bize hat@azatradio.org e-mail adresi arkaly ugradyň. Gelen soraglaryň ählisine degişli bilermenden jogap almaga synanyşarys.


text:
Ýekşenbe güni Yragyň hökümet resmisi ýurtda tire-taýpa dawalaryny we zorlukly çäreleri öjükdirýändikleri üçin 10 sany satelit telewizion kanalynyň işiniň gadagan edilendigini mälim etdi.
Işleri gadagan edilen telewizion kanallaryň arasynda meşhur “Al-Jazira” telekanaly-da bar.
Yragyň Kommunikasiýa we media boýunça komitetiniň resmisi Mujahid Abu al-Haýl häzirki gadagançylygyň esasynda bu telewizion kanallara Yragyň içindäki wakalary surata düşürmekligiň-de gadagan edilendigini aýtdy.
Bu wakanyň öňýany, şu geçen hepdäniň sişenbe güni Yragyň demirgazygynda sünni protestçileri bilen howpsuzlyk güýçleriniň arasynda ýüze çykan ýaragly çaknyşyklarda 180-den gowrak adam ölüpdi.


text:
Şu gün Ženewada Orsýet bilen Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň resmileri ýadro ýaraglarynyň sanyny azaltmak barada täze baglaşylmagy göz öňünde tutulýan özara şertnama boýunça pikir alyşmak üçin duşuşarlar.
Täze baglaşyljak özara şertnama bu iki ýurduň arasynda 1991-nji ýylda baglaşylan Strategik Ýaraglary azaltmak baradaky ozalky şertnamanyň ýerini tutar. Ol gürrüňi edilýän ozalky şertnamanyň möhleti şu ýylyň dekabrynda tamamlanýar.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow ýakynda, 13-nji oktýabrda Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klintonyň Moskwa eden sapary wagtynda täze şertnamanyň proýekti boýunça düýpli öňegidişlikleriň bolandygyny aýtdy.


text:
Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejad Günbataryň Tähranyň nebitine girizen gadagançyklaryny “bolgusyz” diýip atlandyrdy. Ahmedinejad bu barada Tähranda nebiti gaýtadan işleýän desganyň açylyş dabarasynda çykyş etdi.
Mundan öň, duşenbe güni ABŞ-nyň Kongresi Eýrana garşy maliýe we ykdysady sanskiýalaryň täze tapgyryny oňlapdy.
Eýranyň nebit eksportynyň 18%-ini düzýän Ýewropa Bileleşigi 1-nji iýuldan başlap Tähran bilen ähli nebit şertnamalaryny togtatdy.
Waşington Hindistan we Günorta Koreýa ýaly Aziýa ýurtlaryna basyş edip, eýranyň nebitini almakalaryny togtatmaklaryny gazanmaga synanyşýar.


text:
Türkmenistan Owganystana ýeňillikli şertlerde elektrik energiýasyny iberýär we goňşy ýurda edilýän eksportyň möçberini artdyrmak ugrunda yzygiderli tagalla edýär diýip, Trend habar gullugy türkmen metbugatyna salgylanyp ýazýar.
Ozal baglaşylan hökümetara şertnamasyna laýyklykda, bu tok 300 million kilowat-sagat kuwwatlykly Ymamnazar-Andhoý elektrik geçirijisi, 200 million kilowat-sagat kuwwatlykly Serhetabat-Hyrat-Turgundy geçirijisi arkaly iberilýär.
Neşiriň bellemegine görä, ýurduň elektrik pudagyny dolulygyna döwrebaplaşdyrmak, onuň kuwwatlylygyny ýokarlandyrmak üçin degişli kararlar kabul edildi.
Bu kararlaryň durmuşa geçirilmegi Owganystana Serhetabat-Hyrat-Turgundy ugry boýunça iberilýän elektrik toguny 200 million kilowat-sagatdan 400 million kilowat-sagada çenli artdyrmak mümkin boldy diýip, habarda aýdylýar.


text:
Türkmenistanyň «Altyn asyr» öýjükli aragatnaşyk ulgamynyň 1-nji martdan 3G internet hyzmatlaryny müşderilerine paýlap başlamagy bilen, ýerli ýaşaýjylaryň arasynda internete bolan höwes barha artyp başlady.
Ozal Orsýetiň MTS kompaniýasynyň internet hyzmatlaryndan peýdalanýan köp raýatlar bolsa «Altyn asyryň» 3G internet hyzmatyna geçip başladylar.
Ýurduň ýaşaýjylarynyň MTS-iň internet hyzmatyndan ýüz öwrüp, «Altyn asyryň» 3G internet hyzmatyna geçmeginiň öz sebäpleri bar. «Altyn asyryň» internet hyzmaty MTS-iňkä garanyňda kän elýeterli bolmagynda galýar. Onuň bahasy hem arzan, internetiniň tizligi hem MTS-iňki bilen deňeşdireniňde kän ýokary.
Ýöne «Altyn asyryň» 3G internetine birikmeklik üçin ýurduň raýatlary käbir kynçylyklara duş gelýärler. Paýtagtlylar «Altyn asyryň» islendik nokadyna baryp, 3G internetine birigip bilmeýärler. Munuň üçin olar bu aragatnaşyk ulgamynyň düýbüne barmaly bolýarlar. Ol ýerde bolsa nobatyň köplügi zerarly, birneme kösençlik çekilýär.
Ýurduň welaýatlarynda ýaşaýan raýatlar bilen deňeşdireniňde paýtagtlylaryň ýagdaýy gowy. «Altyn asyryň» 3G internet hyzmaty heniz welaýatlaryň ýaşaýjylary üçin elýeterli däl.
«Altyn asyryň» ýerli wekillikleriniň 3G internetiniň tizara welaýatlara-da paýlanylyp beriljekdigini müşderilerine wada berýändiklerine garamazdan, kanagatsyz ýaşlar isleglerini tiz amala aşyrmak üçin paýtagta sary gidýärler. Ýöne ýaşlaryň paýtagta barybam arzuwlary hasyl bolubermeýär. Aşgabatdaky «Altyn asyryň» işgärleri propiskalarynyň paýtagta degişli däldikleri üçin olary yzlaryna gaýtarýarlar.
Emma şeýle ýagdaýda-da çykalga tapýan ýaşlaram bar. Olar paýtagtda ýaşaýan dogan-garyndaşlarynyň atlaryna «Altyn asyryň» 3G internetini açdyrýarlar we onuň hyzmatyndan peýdalanýarlar.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.