text:
Türkmen ideologlary nyýazowçylykdan saplanmaga çalyşýarlar
Prezident Berdimuhamedow 12-nji ýanwarda Türkmenistanda Hatyra gününiň bellenilmegi bilen bagly resmi dabara gatnaşmak üçin Gökdepedäki metjide baranda, prezidentiň öňünden çykan ýaşulular ýurtda bellenilýän matam seneleriniň hemmesini jemläp, ony ýylyň dowamynda ýekeje bir güne geçirmegi teklip etdiler.
Ýaşulularyň bu teklibi türkmen telewideniýesinde hem ile ýetirildi. Prezident bu teklip barada oýlanyp görjekdigini mälim etdi.
Elbetde, Türkmenistan ýaly awtoritar döwletde beýle teklipleriň has düýpden turýandygy öz-özünden düşnükli. Ýaşulularyň bu teklibiniň hut prezidentden, ýa bolmasa onuň egindeşlerinden gaýdýandygyna sada halk düşünmese-de, intelligensiýa aňryýany bilen göz ýetirýär.
Häzirki wagtda Türkmenistanda dört sany hatyra-ýatlama güni bar. Olaryň birinjisi 1881-nji ýylda rus goşunlary bilen göreşde Gökdepe galasynyň synmagy netijesinde wepat bolanlaryň Hatyra güni. Ikinjisi bolsa, 1948-nji ýylyň Aşgabatdaky aýylganç ýer titremesinde wepat bolanlaryň Milli matam güni.
2001-nji ýylda ýurduň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazow öz kakasy Atamyrat Nyýazowyň ruhuny ebedileşdirmek maksady bilen, 8-nji maý gününi “1941-1945-nji ýyllaryň Beýik Watançylyk urşunda wepat bolan türkmenistanly Mill Gahrymanlaryň Ýatlama güni” diýip, kalendara üçünji bir ýas güni hökmünde goşdurypdy.
Emma bu ýas güni 2008-nji ýyldan ýatyryldy we resmi düşündirişde Ýatlama gününiň 9-njy maýda, Beýik Watançylyk urşunyň Ýeňiş gününde ýatlanylmaly edilýändigi aýdyldy.
2006-njy ýylda Saparmyrat Nyýazowyň aradan çykmagy bilen bolsa, her ýylyň 21-nji dekabry “Türkmenistanyň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň ýatlama güni” diýlip, kalendara girizildi.
Şeýlelikde, Türkmenistanda bir ýylyň dowamynda jemi dört sany ýatlama, hatyra güni bellenilýär.
Matam günleriniň birleşdirilmegi baradaky teklibiň, elbetde, gökdepeli ýaşululardan gaýdan pikir däldigi düşnükli zat. Geçen ýylyň maýynda paýtagtda uly memorial kompleksi gurmak barada Türkiýäniň “Polimeks” kompaniýasy tarapyndan işlenilip taýýarlanan proýektiň işe girizilmegi bu zatlaryň öňräkden taýýarlanylandygyny aýan edýär.
Mundan başga-da, 2013-nji ýylyň metbugatda çap edilen kalendarynda geljek ýylyň senenamalary düýbünden görkezilmedi. Bu ýagdaý ýurduň baýramçylyk-hatyra senenamalarynyň sanawynda düýpli özgerişlikleriň boljakdygyndan habar berýär.
Türkiýäniň “Polimeks” kompaniýasy tarapyndan işlenilip taýýarlanan proýekt esasynda ýurduň paýtagtynda 1941-1945-nji ýyllaryň urşunda wepat bolan türkmenistanly esgerler we 1948-nji ýylyň Aşgabat ýer titremesinde wepat bolanlar baradaky hakydany ebedileşdirýän ýadygärlikler oturdylmaly. Ýöne soň bu ýerde 1881-nji ýylyň urşunda wepat bolanlaryň heýkelleriniň hem oturdylmagy mümkin. Sebäbi Berdimuhamedowyň ideologiýasy matam günleriniň ählisini bir ýere jemlemegiň aladasynda ýaşaýar.
Matam günleriniň iň ilkinji jedelli hem dawaly seneleriniň biri 1881-nji ýylda Gökdepe galasynyň synmagy bilen bagly bellenilýän senedir. Bu senäni bellemek baradaky karar ilkinji gezek 1989-njy ýylyň 2-nji dekabrynda, Aşgabat şäheriniň 14-nji mekdebinde “Agzybirlik” guramasynyň geçiren mitinginde kabul edilipdi.
Nyýazowyň baştutanlygyndaky režimiň her hili päsgelçiliklerine garamazdan, 1990-njy ýylyň 14-nji ýanwarynda, “Agzybirlik” guramasynyň aktiwistleriniň guramaçylygy netijesinde, Gökdepe galasynda rus goşunlary bilen bolan söweşde wepat bolanlaryň hatyrasy tutuldy.
Ýöne “Agzybirlik” guramasynyň aktiwistleri şol wagt bir zady ünsden düşüripdiler. Olaryň pikiriçe, Gökdepe galasy 1881-nji ýylyň 12-nji ýanwarynda synypdy we bu sene olaryň göreşiniň esasy baýdagyna öwrülipdi. Soňy bilen bu baýdagy Nyýazowyň režimi öz adyna geçirdi.
Emma Gökdepe galasynyň synan senesi 1881-nji ýylyň 12-nji ýanwary bolsa-da, bu şol döwürde ulanylýan Ýulian kalendary hasabyndadyr. 1918-nji ýylyň 26-njy ýanwarynda Leniniň gol çeken dekretine laýyklykda, SSSR-iň çäginde Grigorýan kalendary girizilýär. Biziň şu wagtky ulanýan Grigorýan kalendarymyza laýyklasak, onda Türkmenistanda bellenilýän Hatyra gününiň hakyky senesi 12-nji ýanwarda däl-de, eýsem 25-nji ýanwarda bellenilmelidir. “Gökdepe galasy Tatýana gününde synypdyr” diýlip, taryhy maglumatlarda aýdylýar. Orsýetde Tatýana güni şu wagtky döwürde 25-nji ýanwarda bellenilýär.
Türkmenistan garaşsyzlygyny alandan soň, Saparmyrat Nyýazow Gökdepe galasynda wepat bolanlaryň ýatlanmagyny öz adyna geçirmek maksady bilen, bu senäniň takyk gününi anyklamak barada pikirlenmäge ýetişmändi. Netijede, 1992-nji ýyldan şu günki güne çenli, resmi taýdan bellenilýän Hatyra güni nädogry senede bellenilip gelinýär.
Elbetde, bu senäniň nädogry bellenilýändigine basym öwrenje taryhçylardan başlap Nyýazowyň özüne çenli, hemme kişi düşünipdi, emma yza ýol ýokdy.
Senäniň bellenilişiniň nätakyklygyndan başga-da, Gökdepe galasynyň synmagynyň Hatyra güni kiçijik we biçäre Türkmenistany äpet Orsýetiň öňünde hem tagaşyksyz ýagdaýa salýardy. Ýurduň Ministrler Kabineti her ýylyň 12-nji ýanwarynda köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň ýolbaşçylaryna Gökdepe galasynyň synmagy bilen bagly taýýarlanylýan gepleşiklerdir makalalarda Orsýetiň göwnüne degjek maglumatlardan daşda durmak barada ýörite görkezme berýärdi.
1948-nji ýylyň 6-njy oktýabrynda tutuş maşgalasyny ýitiren Saparmyrat Nyýazow bu senäni döwlet derejesinde ýas gününe öwrüpdi. Türkmenbaşynyň şahsyýet kultunyň arşa galdyrylan ýyllarynda türkmen ideologiýasy 6-njy oktýabr gününiň betbagtçylygy, hamala, diňe S.Nyýazowyň başyndan inen ýaly edip görkezipdi. Milli matam gününde ýurduň mediýasynda, esasan, Nyýazowyň ejesi Gurbansoltan hem-de onuň doganlary hakynda elegiýalar aýdylardy.
Berdimuhamedowyň döwlet başyna gelmegi bilen ýurduň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazowa dahylly ýatlamalar ýuwaş-ýuwaşdan hakydadan aýrylyp başlandy. Aşgabatda “Polimeks” kompaniýasynyň gurjak memorial kompleksi Berdimuhamedowy 1948-nji ýylyň ýer titremesinde wepat bolanlaryň hatyrasyna bellenilýän Milli matam gününde Saparmyrat Nyýazowyň ejesi Gurbansoltanyň öňünde baş egmekden azat eder.
Mundan başga-da, Berdimuhamedow geçen ýylyň dekabrynyň ortalarynda Ministrler Kabinetiniň mejlisinde eden çykyşynda ýurduň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazowy her kimiň ýatlamaga hukugynyň bardygyny aýtmak bilen, bu senäniň döwlet derejesinde uly bir senä öwrülmeginiň hökmany däldigini mälim etdi we özi 21-nji dekabr gününde, ilkinji gezek Nyýazowyň guburyna gül goýmak dabarasyna gatnaşmakdan el çekdi.
Türkmenistandaky ýatlama günleriniň ýene biri hem 1941-1945-nji ýyllaryň Beýik Watançylyk urşunda gazanylan Ýeňiş güni bilen bagly. Mälim bolşy ýaly, Türkmenistan bu seneden eýýäm geçen ýyl ýüz öwrüp başlady. Geçen ýyl türkmen mediasynda “Beýik Watançylyk urşy” diýen sözi ulanmak gadagan edildi.
Alyp barýan syýasatyndan çen tutsaň, türkmen ideologiýasy şu ýyldan başlap, soýuz döwründen hem-de Nyýazowyň režiminden galan kultlardan doly saplanmagyň ugruna çykana meňzeýär.


c: text/html

text:
Gazagystan
Gazagystan - Merkezi Aziýada ýerleşýän döwlet. Onuň umumy meýdany 2.717.300 inedördül kilometre barabardyr. Döwlet dili – gazak dili. Prezidenti – Nursultan Nazarbaýew. Hökümet başlygy – Karim Masimow. Ilaty – 16 milliondan gowrak adam. Paýtagty – Astana.
Gazagystan tutýan meýdany boýunça dünýäde dokuzynjy orunda durýar. Gazagystan Türkmenistan, Russiýa Federasiýasy, Özbegistan, Gyrgyzystan we Hytaý Halk Respublikasy bilen araçäkleşýär. Şeýle hem ýurduň günorta-günbataryny Hazar deňzi, günortasyny bolsa Aral köli ýuwýar. Iri şäherleri: Astana, Almaty, Garaganda, Çimkent, Semeý, Akmolla, Aktau we ş.m.
1991-nji ýylda garaşsyzlygyny gazanan Gazagystanda nebitiň, demriň, altynyň, gurşunyň we uranyň baý gorlary bar. Gazagystan tebigy baýlyklary we geografiki ýerleşişi babatda uly ähmiýete eýe ýurt. Gazagystan ykdysady taýdan çalt depginler bilen ösýär. Häzir Gazagystanda orta hasap bilen 3 müňe golaý daşary ýurt kompaniýasy iş alyp barýar. Häzirki döwre çenli ýurtda özleşdirilen daşary ýurt maýa goýumlarynyň umumy bahasy 8 milliard dollara barabar boldy. Bu görkeziji garaşsyzlygyny gazananyna bary-ýogy 18 ýyl dolan ýaş döwlet üçin uly üstünlik hasaplanýar.
Gazagystanda işleýän ABŞ-nyň we Beýik Britaniýanyň kompaniýalary nebitgaz we dag magdany senagatynda işleýär. Türk kompaniýalary bolsa söwda, telekomunikasiýa, myhmanhana dolandyryjylygy, dokma we hyzmat sektorynda iş alyp barýarlar. Türk gurluşyk kompaniýalary Gazagystanda alyp barýan gurluşyk taslamalarynyň umumy bahasy 2 milliard dollardan geçýär.
Döwlet dili: Ýurduň konstitusiýasyna laýyklykda, ýurduň döwlet dili gazak dilidir. Ýurtda rus dili hem giňden ulanylýar. Ýurduň ilatynyň agramly bölegi şäherde ýaşaýar. Şäherleri we olaryň ilatynyň sany: Almaty (Gazagystanyň öňki paýtagty, 1,3 million ilaty bar.) Garaganda (600 müň), Çimkent (400 müň), Pawlodar (350 müň), Yst-Kamenogorsk (350 müň), Semipalatinsk (330 müň), Taraz (Jambul, 310 müň) we beýlekiler.
Döwlet gurluşy[üýtget]
Gazagystan – prezident respublikasydyr. Häzirki konstitusiýa 1995-nji ýylyň 30-njy awgustynda kabul edildi we 1998-nji ýylda oňa birnäçe üýtgetmeler girizildi. Döwlet baştutany – prezident. Ol ýurduň içeri we daşary syýasatynyň esasy ugurlaryny kesgitleýär, ýurduň hökümetiniň ähli organlarynyň işine gözegçilik edýär. Mundan başga-da, ýurduň prezidentiniň köp ygtyýarlyklary bar. Ýurduň ýokary kanun çykaryjy organy – parlament. Ol iki palatadan: Senat we Mejlisden durýar. Senatyň ygtyýarlyk möhleti 6 ýyl. Onuň düzüminiň ýarysy her 3 ýyldan täzeden saýlanýar. Senatyň düzüminde 47 deputat bar. Olaryň 7-si prezident tarapyndan saýlanýar. Mejlisiň düzüminde bolsa 77 deputat bar. Olar ählihalk saýlawlary esasynda 5 ýyllyk möhlete saýlanylýar. Gazagystanyň parlamenti konstitusiýa üýtgetmeler girizýär (prezidentiň teklibi boýunça), döwlet büjetini, hökümetiň hasabatyny we maksatnamasyny tassyklaýar, kanun kabul edýär, halkara ylalaşyklaryny tassyklaýar. Ýurduň ýerine ýetiriji häkimiýeti – premýer-ministriň ýolbaşçylygyndaky hökümet alyp barýar.
Daşary syýasaty[üýtget]
Gazagystan Birleşen Milletler Guramasynyň, Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň, Ýewropa Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň, NATO-nyň „Parahatçylyk üçin hyzmatdaşlyk“ maksatnamasynyň, Bütindünýä Söwda Guramasynyň agzasydyr. Şeýle hem Gazagystan Nebiti eksportirleýän ýurtlaryň guramasyna (OPEK) synçy hökmünde gatnaşýar.
Ykdysadyýeti[üýtget]
Gazagystanyň ykdysadyýeti çalt depginlerde ösýär. Ýurduň halk hojalygynda dag magdany senagaty öňdäki orunda durýar. Oba hojalygynyň ösdürilmegine hem uly ähmiýet berilýär. Gazagystan ykdysady taýdan bäş bölege bölünýär. Ýurduň demirgazyk böleginde däne hojalygy, daş kömri we demir magdanlarynyň çykarylmagy, maşyngurluşyk, nebit önümleriniň önümçiligi we energetika pudagy has ösen. Gündogar böleginde reňkli metallurgiýa, energetika, maşyngurluşyk we tokaý hojalygynda ösüş gazanyldy. Gazagystanyň günbatary iri nebitgaz çykarylýan sebit hasaplanýar. Ýurduň merkezi bölegindäki halk hojalygynyň esasy pudaklary – gara we reňkli metallurgiýa, maşyngurluşyk we maldarçylyk. Gazagystanyň günortasynda pagta, şaly, bugdaý, dürli bakja we gök önümler, miweli agaçlar, üzüm ýetişdirilýär. Günorta böleginde ýeňil we azyk senagaty hem-de balyk hojalygy ösendir.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gyzylja
Gyzylja (krasnuha) (lat. rubella) – ýiti ýokanç keseli bolup, ol deride örgüniň ýüze çykmagy we daşky limfa düwünleriniň ulalmagy bilen häsiýetlenýär. Gyzylja keselini RNK saklaýan toparyna degişli wiruslar döredýärler. Olar daşky gurşawyň täsirine çydamsyz bolup, ultramelewşe şöhleleriniň täsiri bilen tiz gyrylýarlar.
Iňlis dilinde gürleýän döwletlerde gyzyljany käwagt "nemes gyzamygy" diýip atlandyrýarlar, sebäbi bu kesel XIX asyryň ahyrlarynda Germaniýada has gowy öwrenilipdi.
Birnäçe asyrlaryň dowamynda daşky alamatlarynyň meňzeşlikleri üçin gyzylja, gyzamyk we garamyk bir kesel hasap edilip gelnipdi. Gyzylja ilkinji gezek nemes lukmany F. Hofman tarapyndan 1740-njy ýylda öwrenilýär. Ýöne gyzyljany aýratyn kesel hökmünde 1881-nji kabul edýärler.
Keseliň ýaýramagy. Gyzyljadiňe adamlaryň arasynda ýaýraýar. Kesel ýaýradyjy çeşme gyzylja bilen kesellän adam bolup biler. Gyzylja ýolugan adam örgüniň peýda bolmazyndan 7 gün öň we peýda bolandan 4 gün soň ýokançly hasap edilýär. Kesel adamlara howanyň üsti bilen ýokuşýar. Şeýle hem wiruslar kesellän adamyň peşewinde we nejasatynda bolup bilýändigi üçin, ol käbir zatlaryň (oýnawaçlaryň, gap-gaçlaryň) üsti bilen hem geçip biler. Aýal göwrelilik döwründe gyzylja ýolugan bolsa, bu kesel onuň göwresindäki çaga-da ýokuşýar. Şeýle çaga dünýä inenden 1-2,5 ýyla çenli gyzylja wirusynyň "ojagy" hasaplanylýar
Gyzylja bütin dünýäde ýaýran keseldir. Ol adamlara aňsatlyk bilen ýokup bilýär. Bu keseliň möwsümleýin, ýagny gyş we ýaz aýlary hem-de her 3-5 ýyldan ýaýraýandygyny bellemek gerek. Gyzylja bilen esasan hem 1-2 ýaşdan 7-10 ýaş aralygyndaky çagalar keselleýärler.
Keseliň döreýşi. Gyzylja keseliniň wiruslary dem alyş ýollarynyň üsti bilen gana düşýärler. Soňra bedeniň limfalarynda, deri dokumalarynda mekan tutýarlar, köpelýärler we zyýanly täsirini ýetirip başlaýarlar. Gyzylja bilen kesellän göwreli aýalyň çagasyna hem ýokýar (ýatgy içindäki gyzylja). Göwreliligiň ilkinji aýlarynda gyzylja köplenç göwredäki çaganyň ölmegine we düşmegine getirýär. Bu kesel bilen kesellän göwreli aýallardan maýyp, şikesli çagalaryň dünýä inmegi ahmaldyr (60%).
Keseliň alamatlary. Keseliň inkubasion döwri 15-24, köplenç 16-21 güne çenli bolýar. Onuň ilkinji we esasy alamaty - endama örgüniň örmegidir. Syrkawyň umumy ýagdaýy gaty agyr bolmaýar. Onda ýüzleý ysgynsyzlyk, kellagyry, burnundan suw akmak, gözüniň içiniň gyzarmagy ýaly alamatlar peýda bolýar. Adaty alamatlarynyň biri – limfa düwünleriniň, esasan hem boýnunyň ýeňse mäzleriniň çişmegi we agyrmagydyr. Birbada ýa-da 1-2 günden syrkawyň ýüzünde we 2-3 sagadyň içinde bolsa bütin teninde açyk gülgüne reňkli örgün peýda bolýar. Ol esasan hem el-ýagyň epilýän ýerlerinde, otyrýerde, arkada we butlarda bolýar. Örgün az-kem gyzgynyň galmagy bilen bolup geçýär we ol 2-3 gün saklanyp, yz goýman, aýrylyp gidýär. Gyzyljany käbir adamlar ýeňil geçirse, käbirleri agyr geçirýär (gyzgynyň has ýokary galmagy, kelläniň we myşsalaryň agyrmagy).
Gyzylja keseliniň gaýraüzülmeleri gaty seýrek ýüze çykyp, bogunlaryň (artrit) we beýniniň sowuklamasy (ensefalit) görnüşinde geçip biler.
Gyzyljany beýleki ýokanç keselleri bolan gyzamykdan, täjihorazdan, mononukleazdan tapawutlandyrmalydyr. Gyzylja sowuklama alamatlaryň ýüzleý döremegi, ýaňagyň iç ýüzünde Filatowa – Kopligiň alamatynyň ýoklugy, örgüniň birden örmegi we limfa düwünleriniň ulalmagy bilen tapawutlanýar.
Keseliň bejerilişi. Gyzyljanyň ýörite bejergisi ýokdur. Syrkawy köplenç öýde saklaýarlar. Örgün döwründe düşek düzgüni berjaý edilmeli, şeýle hem syrkawyň şahsy arassaçylyk düzgünlerini oňat saklamagyny gazanmaly. Adatça hiç hili derman ulanylmaýar, ýöne witaminleri bermek bolar. Eger kesel agyr geçäýän bolsa, syrkawy keselhana ýerleşdirmeli. Syrkaw keselden gutulandan soň dowamly lukman gözegçiligine alynmaýar. Onuň ýaşan öýünde, edil gyzamykdaky ýaly, ýokançsyzlandyrma işleri geçirilýär. Syrkaw bilen gatnaşykda bolan çagalar 21 günüň dowamynda lukmanyň gözegçiliginde bolmaly.
Keseliň öňüni alyş çäreleri. Gyzylja keseliniň garşysyna ýörite waksina döredildi we häzir ony keseliň öňüni alyş çäresi hökmünde ulanýarlar. Bellenilen meýilnama boýunça gyzylja garşy öňüni alyş sanjymlary 12-15 aýlykda we 6 ýaşda geçirilýändir.


text:
Bagration
BAGRATION Pýotr Iwanowiç [1765—12(24). IH. 1812] —knýaz, rus serkerdesi, 1812 ý-yň Wat. ur-nyň gahry-many. Gen. B. Kizlýar ş-inde gadymy gruzin knýazlary-nyň ieslinden bolan polkownik maşg-synda dogulýar. Ol 1787—91 ý-larda rus-türk urşuna, 1793—94 ý-lar-da Polşa kampaniýasyna gatnaşýar. Ol 1799 ý-da A. B. Suworowyň Italiýa we Şweýňariýa eden ýörişlerinde gen-maýor çininde awangardda komandirlik edip, äh-li uly söweşlerde tapawutlanýar. 1805—07 ý-larda Fraissiýa b-n bolan uruşlarda rus goşunynyň arer-gardyna baştutanlyk edýär we Şengrabeiiň, Preýsiş--Eýlauwyň, Fridlandyň ýanyndaky söweşlerde tapawut-lanýar. 1808—09 ý-laryň rus-şwed uruşlaryna gatna-şyp, 1809 ý-yň baharyida Aland adalaryny eelän diw, komandirlik edýär. 1806-12 ý-laryň rus-türk urşun-da B. 1809 ý-yň iýulyidai 1810 ý-yň martyna çenli Moldawiýa goşunypa komandirlik edýär. B. 1811 ý-yň awg-yndan Podolsk goşunynyň, 1812 ý-yň martyndai II Gb. goşunyiyn komanduýuşisi bolup, 1812 ý-yň Wat, ur-nda ussatlyk b-n söweşip, şol goşunlary güýç taý-dan agdyklyk edýän duşman goşunlarynyň zarbasynyň astyndan alyp çykýar we Smolenskiniň etegindäki I Gb. goşunlary b-n birikdirýär. Borodino söweşinde rus goşunlarynyň çep ganatyna komandirlik edip, uly ba-tyrlyk gärkezýär we agyr ýaralanyp aradan çykýar.


text:
Gurbannazar Ezizow
Gurbannazar Ezizow (1940-1975)
Gurbannazar Ezizow - talantly türkmen şahyry, Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Döwlet baýragynyň eýesi.
Gurbannazar Ezizow 1940-njy ýylyň 1-nji martynda Aşgabat saherinin Büzmeýin obasynda eneden bolýar. 1948-nji ýylda mekdebe barýar we 1959-njy ýylda Aşgabat şäherindäki 29-njy orta mekdebi tamamlaýar. Şol ýyl Türkmen döwlet uniwersitetiniň filologiýa fakultetine okuwa girýär. Uniwersiteti 1964-nji ýylda tamamlaýar we Çagalar edebiýatynyň birleşen neşirýatynyň redaksiýasyna işe iberilýär. Şol ýylam goşun gullugyna çagyrylýar. 1965-nji ýylda gullugy tamamlap geleninden soň, 1970-nji ýyla çenli “Edebiýat we sungat” gazetiniň poeziýa (şygyrýet) bölüminiň müdiri bolup işleýär. 1972-nji ýyldan ömrüniň ahyryna çenli Türkmenistan Ýazyjylar birleşiginde edebi geňeşçi bolup işleýär.
Gurbannazar Ezizow 1975-nji ýylyň 29-njy sentýabrynda Turkmenbaşyda ýaş ýazyjy-şahyrlaryň bütinsoýuz duşuşyklary wagtynda Gazanjyk obasynyň ýanyndaky şossede tragiki ýagdaýda (sowet esgeri tarapyndan atylyp öldürilýär) aradan çykýar. Onuň bilen bilelikde moskwaly şahyr Wasiliý Şabanow we türkmen şahyry Ýuriý Rebinow hem aradan çykýar.Onuň dört gyzy we bir ogly bar.


text:
Sen hakda oylanman durup bolanok,
bu name uchin beyleka asla bilemok...
Hava, oyundan bashlady hemme zat. Oyun etmek isledim, emma chyna yazdyn ol oyun. Soygi beyle duydansyz geler oytmezdim....
Gelende duydansyz gelen soygi, gidende name uchin duydurman gidip bilenokka?
Men namede yalnyshdymkam? Bar yalnyshlygym seni soymegimmika? Indi seni soymegim uly yalnyshlygym bolaydymyka?
Sen aydardyn:
- ...... jan, meni soyyarmin?
Men diyerdim:
-Havala.
A sen :
-Chynyn bilen soyyanmi?
Men :
- Yokla oyun edyan -diyerdim..
Sen :
- Bolya. Yone bilyanmi name men senin tuys yurekden soymegini isleyan , mana bashga hich zat gerek dal..- diyerdin....
Asyl gorup otursam, sana soygumde gerek dal eken.....
Dushundim, chyn soygi yok eken... Yok, dur chyn soygi bar, yone ol soygin gadyry bolmaz eken. Aldanan yurek , gaytadan soyup bilermi?
Ey vay ...Bu nahili bolday???? Gaytadan soymek, tazeden soymek? Munadanam bir gurrun bolarmy? Soygi yeke-tak, ve pak bolmalymyka diyerdim.....Belki sheyledirem, emma beyle dal yaly...
Durmushy oyuna dondurdiler, utan boldular utulan boldular.... bu bolyar
emma soygini oyuna dondurip, utmak utulmak name manyny beryarka? Durmushymyzda indi yekeje hakykata hem orun yokmuka?
Halanan (42)


text:
Indira Gandi
Indira Gandi (1917-1984).
Hindistanyň azatlygy ugrunda göreşýän maşgalada önüp-ösýär. Onuň atasy Motilal Neru 20-nji ýyllarda Mahatma Gandiniň egindeşleriniň biridi. Kakasy Jawaharlal Neru Hindistanyň garaşsyzlygyny gazanmakda beýik göreşijileriň biri bolupdy. Jawaharlal Nerunyň “Hindistanyň açylmagy” atly meşhur kitaby Indira Gandiniň ykbalyna uly täsir etdi. Indira Gandi hem maşgalanyň däbine eýerip, durmuşyny syýasata bagyşlady. Ogly Rajiw Gandini maşgala däbine görä terbiýeledi. 1984-nji ýylda sikh milletçileriň guramagy bilen atylyp öldürildi.
70-nji ýyllaryň ortalarynda Indira Gandiniň hökümetiniň goýberen durmuş-ykdysady kemçilikleriniň netijesinde halk köpçüligi 1977-nji ýylyň saýlawlarynda ony goldamady. Häkimiýet ugrunda dalaş edýän beýleki syýasy partiýalar birleşip, Janata Parti atly täze partiýany döretdiler. Bu partiýanyň 1977-1979-njy ýyllarda ýurdy dolandyran döwründe ýurtda syýasy ýagdaý çylşyrymlaşdy. Partiýanyň düzüminde bolup geçen 1979-njy ýyldaky bölünişikden soňra ol tizlikde häkimiýetden aýryldy. 1980-nji ýylda ýene-de Indira Gandiniň ýolbaşçylygyndaky HMK häkimiýete gaýdyp geldi.
80-nji ýyllaryň başynda Hindistanda milletara dawalar güýçlendi. Sikhleriň merkezi häkimiýetden bölünip aýrylmak meýilleri güýçlendi.


text:
Inwersiýa
INWERSIYA - haysy-da bolsa bir sozun manysyny nygtamak ya-da butin sozleme ayratyn tasirli ahen bermek maksady bilen, sozlemdaki sozlerin ornunyn uytgedilmegi. I. poeziyada kop dush gelyar. I. goshgularda sozlerin belli bir ritmik yerleshishini talap edyan goshgy duzulish olceglerinin haysy-da bolsa birini saklamak ucin ulanylyar. Mazmunyn emosiyanal hasyetini okyja yetirmekde ol uly rol oynayar. I. dine bir poezyanyn dilinde dal-de prozada hem gahrymanlaryn dilini indiwiduallashdyrmakda cepercilik maksatlar ucin I. janly gepleshik dilinde hem kop dush gelyar.


text:
Uýgurlar
Türki kowumlarynyñ arasynda iñ gadymy halk bolan we türkmenleriñ gan garyndashy hasaplanýan uýgurlaryñ uly bólegi (3,6 milliony)Hytaýyñ Sinszýan - Uýgur awtonom raonunda, azragy Hindistanda, Owganystanda, Päkistanda,173 múñúsi hem óñki SSSR-de (Gazagystanda, Gyrgyzystanda, Özbegistanda we Türkmenistanda)ýashaýar. Bu halkyñ etnik ady biziñ eramyzdan óñki III asyrda dush gelýár. VI asyrda Beýik Türk Kaganaty synandan soñ uýgurlar ózbashdak dówlet gurýarlar. Edil túrkmenler ýaly uýgurlaryñ hem añyrsy gunlara direýár. Hytaý çeshmelerinde getirilyán rowaýata górá, gun patyshasy ózúniñ iññán owadan gyzyny hiç kime rowa górmán, gelýán sawçylary yzyna gaýtarypdyr. Tañrynyñ emri bilen asmandan bir bóri inýár.Shu bórúden we shol owadan gyzdan dórán neberelere soñra uýgur diýilipdir.
Merkezi Aziýada iñ medenýetli we juda gadymy halk bolan uýgurlaryñ etnik ady hem onlarça alymlaryñ únsúni ózúne çekipdir. Meselem 974-nji ýylda ýazylan Kýu-Wu-taý diýen hytaý çeshmesinde uýgur sózi hókúmdary shóhratlandyrýan we hújúm edýán diýlip terjime dilýár.
Reşideddiniñ pikiriçe, Oguz hanyñ iline goshulyp, onuñ Gara hanyñ garshysyna alyp baran sóweshlerine ýardam berenligi úçin, Oguz han bu halka Uýgur diýip at beryár.Bu túrki sóz uýmak ishliginden bolup uýujy ,goshulan,birleshen, diýen manydadyr.Abylgazy hem bu ady sheýlerák terzde dúshúndirýár.
Türk etnonimleri diýen kitabynyñ bir babyny ýórúte uýgur sózúni derñemeklige bagyshlan garagalpak alymy D.Aýmyradow bu etnonimi Uý (ýúñ, túý, saç manysynda) we gur (gara) sózlerinden hasaplap, onuñ gara saçlylarmanysynyñ tarapyny tutýar.Shu kitapda bu etnonimiñ manysy barada dúrli pikirleri hem getiryár.
Biziñ çaklaýshymyza górá uýgurlaryñ we oguzlaryñ gadymy garyndash bolshy ýaly, olaryñ etnik atlary hem shol bir kókden dórápdir.Kábir túrki halklar meselem(çuwaşlar) z sesi bilen gutarýan túrki sózleri r sesi bilen aýdýarlar: oguz+ogur,,,dokuz+tohar,sekiz+seker, geler + gelmez ýaly sózlerde bu fonetiki hadysa túrkmen dilinde-de dush gelýár.Diýmek, uýgur sózi r - dilli túrki taýpalar.Oguz hem z dilliler tarapyndan dóredilen atlardyr.Muny VIII asyr uýgurlaryna dokuzoguz diýlendigi hem tassyklaýar(ilki dówlet guranda, uýgurlar 9 sany oguz taýpasyndan ybarat eken)


text:
28.10.2014 • Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Halkara atçylyk sport toplumyndaky baýramçylyk dabaralaryna gatnaşdy
Türkmenistanyň Prezidenti ýurdumyzyň Garaşsyzlygynyň 23 ýyllygy mynasybetli geçirilen dabaralara gatnaşdy
27.10.2014 • Şu gün agzybir we bitewi türkmen halky esasy hem-de beýik baýramçylyk hasaplanýan Watanymyzyň mukaddes Garaşsyzlygynyň 23 ýyllyk toýuny toýlady. Şu gün tutuş ýurdumyzda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy esasynda yglan edilen Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwri diýlip atlandyrylýan täze taryhy eýýamyň ýokary döredijilik ruhuny açyp görkezýän umumymili dabaralar ýaýbaňlandyryldy. 27-nji oktýabr aýratyn, ykbal ...
gündiz
+18... +20°
gije
+3... +5 °
Türkmenbaşy
+15... +17°
Balkanabat
+19... +21°
Mary
+19... +21°
Türkmenabat
+18... +20°
Daşoguz
+14... +16°
29.10.2014 • Türkmenistanyň şypahanalarynyň ösüşi – durmuş syýasatynyň ugry
25.10.2014 • Türkmenistan daşary ýurtlaryň habar beriş serişdeleriniň üns merkezinde
21.10.2014 • Döredijilik we ählumumy ösüş – Türkmenistanyň daşary syýasatynyň ugry
15.10.2014 • Täze kanun elektrik energetikasyny ösdürmegiň hukuk binýadyny üpjün edýär
30.09.2014 • Türkmenistanyň Hazar duşuşygynyň üstünligine goşan goşandy dünýä metbugatynyň sahypalarynda
29.10.2014 • Şu gün Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde Belgiýa Patyşalygynyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi hanym Karin Peti bilen duşuşyk geçirildi. Duşuşygyň barşynda Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 23 ýyllygy mynasybetli geçirilen dabaralara gatnaşmak mümkinçiligine eýe bolan belgiýaly diplomat hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan alnyp ...
26.10.2014 • Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalarynda geleşikleriň 42-si hasaba alyndy. Daşary ýurt walýutasyna Şweýsariýadan, Birleşen Arap Emirliklerinden, Owganystandan we beýleki ýurtlardan gelen telekeçiler Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilen awtobenzini, uçar kerosinini, nebit koksyny, göni arassalaýyşdan geçen benzini, ...
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň ýylýazgysy
30.10.2014 • >“Beýik özgertmeleriň ýyl ýazgysy” atly dowamly senenamalaýyn neşiriň 7-nji goýberilişi çapdan çykdy. Onuň sahypalarynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň eziz Watanymyzyň gülläp ösmegine we türkmen halkynyň abadançylygyny üpjün etmäge gönükdirilen köpugurly döwlet işi, şeýle hem Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýaýbaňlandyrylan okgunly ...
Maslahat köşgündäki baýramçylyk konserti
26.10.2014 • Şu gün paýtagtymyzdaky Maslahat köşgünde ýurdumyzyň medeniýet we sungat ussatlarynyň gatnaşmagynda geçirilen döwlet konserti beýik Garaşsyzlygymyzyň 23 ýyllygynyň hormatyna ýaýbaňlandyrylan dabaralaryň aýdym-sazly çykyşlara beslenýändigini alamatlandyrdy. Garaşsyzlyk güni ýurdumyzyň baş baýramy bolmak bilen, mähriban Watanymyzyň her bir raýaty üçin örän ýakymlydyr we ...
Türkmen mugallymlary okatmagyň täze tehnologiýalaryny we usullaryny özleşdirýärler
20.10.2014 • Türkmenistanyň Milli bilim institutynda Halkara hyzmatdaşlygy boýunca German jemgyýeti bilen hyzmatdaşlykda “Merkezi Aziýada bilim ulgamynyň özgertmeleri” üç fazaly bilim maksatnamasyny amala aşyrmagyň çäklerinde işler işjeň alnyp barylýar. 2014-2016-njy ýyllar döwrüni öz içine alýan jemleýji ...
Türkmen pälwanlarynyň uly üstünligi
28.10.2014 • Stambulda (Türkiýe) geçirilýän söweş sungatlarynyň Bütindünýä oýunlarynyň nobatdaky güni Türkmenistanyň toparyna medallaryň 34-sini getirdi! Olaryň 22-si altyn, 5-si kümüş we 7-si bürünç medallardyr. Watandaşlarymyz bu ajaýyp üstünligi guşakly göreş, kikboksing, taý boksy we jiu-jitsu boýunça ýaryşlarda gazandylar. Göreş ýaryşlarynda pälwanlar altyn medallaryň 11-sini we ...
Türkmenistanyň Döwlet muzeýiniň hazynasynda gadymy aýnalaryň, şeýle hem rowaýata öwrülen Marguş ýurdy barada kolleksiýa saklanýar
Şäheriň çäklerini bezemegi guramagyň täze ýörelgeleri, ýadygärlik we seýilgäh heýkelleriniň giňden ulanylmagy Aşgabadyň häzirki zaman arhitekturasynyň alamaty bolup durýar
Ekerançylygyň döremegi barada gürrüň berýän 5 müň ýyl bolan bugdaýlar “Ak bugdaý” muzeýiniň esasy gymmatlygydyr
Maglumatlar arhiwi
Copyright © 2011
«Türkmenistan: altyn asyr» elektron gazeti
«Neýtralnyý Turkmenistan» gazetiniň
we Türkmen döwlet habarlar gullugynyň (TDH) habarlar babatda goldaw bermeginde


text:
ilki bilen salam saytyn hormatly agzalary.
"pis pisi tapar,suw pesi"diyipdirler.sheydip menem ozum yaly(pis diyjek bolyan daldirin) goshgy okamany gowy goryanlerin gozlegine chykdym.
menin sheyle teklibim bar.gelin her birimiz ozunin okap goren in uytgeshik,gyzykly goshgularyndan yazsynlar.yogsam menin yeke ozum uytgeshik goshgy gozlap hemme kitaby dorup chykdym,onda-da edinen zadym yok.
shu barada sheyleajik bir goshgy okap gorupdim:
mende bir alma bar
sende bir alma.
men sana bir alma bersem
senem mana bir alma,
mende bir alma bolar,sende-de bir alma
mende bir bilim bar,
sende bir bilim.
men sana bir bilim bersem,
senem mana bir bilim,
mende iki bilim bolar,sende-de iki bilim
meninem aytjak bolyan zadym shuna menzesh,bilyan bilgilerinizi bizin bilenem paylashayyn.
Telpekler (1 kisiden 5 sany)
Bu yazgi ucin
- vatan 5 telpek goyyar we yazyar: "Gaty gowy yazipsin! Berekella!"


text:
Hakyky Isa buthanasy
"Çyn Isa Serkowy" (Hytaýça: 真耶穌教會) garaşsyz serkowdyr. Ol 1917de Pekin, Hytaý da guruldy. Şu wagt munyn 45 döwletde çenek bilen 1.5 million agzasy bar. Bu serkow Hristiyanlygyn 20-nji asyrda yüze çykan Protestanlyk bölümüne degişli. Bu serkow Taze Yyl Bayramyny gutlamayar. Serkowyn 10 sany ynanjy:
- Mukaddes Ruh
- Baptizm
- Mukaddes Birleşmek
- Ruh güni: "Sishenbe, (Altynjy guni) hepdanin yedinji guni, Mukaddes guni, Allanyn yalkan we eshretlan guni. Ol guni Allanyn doredilen guni hasaplanylmalydyr."
- Ayak Yuwmak
- Isa Pygamber
- Mukaddes Injil
- Halas Bolmak
- Serkow
- Sonky hukuk/hak


text:
Ebu Reýhan Biruny
ABU REÝHAN BIRUNY Muhammet ibn Ahmet (973-1048) - Horezmde önüp-ösen alym, filosof, şahyr, lingwist. Ol geografiýa, matematika, minerologiýa, astronomiýa, farmakologiýa ýaly ylmyň dürli pudaklaryna degişli uly açyşlar edipdir. Ol köp sanly tebigy-ylmy, fil-sosiologik, syýasy-etik we poetik traktatlar ýazypdyr. Onuň ylmy we dini işleri özüniň köptaraplylygy, giňligi, meseleleriň batyrgaýlyk bilen goýluşy hem-de olaryň çözülişiniň originallygy bilen tapawutlanypdyr. Özara gan dökülişikli dawalaryň, dyngysyz harby çaknyşyklaryň, azat edijilik hereketiň güýçlenmegi, imperiýalaryň (Sasanitler, Gaznewiler, Garahanlylar, Seljuklar) ýykylmagy, dinastiýalaryň we häkimleriň (Mahmyt Gaznewi, Kabus, Mamun, Masut) çalşyp durmagy sebäpli, ol Gündogaryň dürli ýurtlarynda (Owganystanda, Eýranda, Hindistanda) sergezdanlykda ýaşamaly we eser döretmeli bolupdyr. Arap syýahatçysy geograf Ýakut Hamawy (13. asyr) Mary metjidiniň wakyfnamasynda bu uly alymyň kitaplarynyň ady ýazylan uly spisogy görenligini hanar berýär. Emma olaryň köpüsi ýa-ha ýitip ýok bolupdyr, ýa-da Gündogaryň we Günbataryň köp ýurtlarynyň kitaphanalarynda sanlyja golýazma galypdyr. Onuň 154 sany eseriniň ady belli bolup, olardan bize gelip ýeteni 40 çemesidir. Beýik akyldaryň "Geçen nesilleriň ýadygärlikleri", "Hindistan", "Minerologiýa", "Farmakognoziýa", "Masudyň kada-kanuny", ýaly işleri biziň günlerimizde hem gymmatyny gaçyrmadyk kitaplardyr. Ýokarda agzalan işleriň birinjisinde ("Geçen nesilleriň ýadygärliklerinde") awtor matematika, astronomiýa, meteorologiýa ýaly ylymlaryň esasy prinsipleri hakynda gürrüň berýär. Ol şonda Orta Aziýanyň gadymy halklarynyň ahlaklaryny we däp-dessurlaryny häsiýetlendirýär. Olaryň taryhynda bolup geçen esasy, has möhüm wakalary, dinlerini beýan edýär. Abu Reýhan Biruny özüniň göwrümi we içine alýan meseleleri boýunça ensiklopediýa ýaly bolan bu uly işinde Gündogaryň we Günbataryň köp halklarynyň - horezmlileriň, sogdularyň, farslaryň, araplaryň, ýewreýleriň, grekleriň, rimlileriň, we başgalaryň kalendarlaryny , ýyl hasaplaýyşlaryny deňeşdirýär hem analizleýär. Onuň beýleki işi ("Hindistan") Hindistanyň taryhyny, aýratyn-da onuň baý ruhy medeniýetini öwrenmekde häzire çenli möhüm çeşme bolup gelýär. 19. asyryň iň görnükli rus gündogar öwrenijisi W. R. Rozen bu ajaýyp eser barada şeýle diýýär: "Bu özboluşly ýeke-täk ýadygärlikdir we Günbataryň hem Gündogaryň ähli gadymy we orta asyr ylmy eserleriniň arasynda oňa taý geljegi ýokdyr...".


text:
Pifagoryň teoremasy
Geometriýada gönüburçly üçburçlugyň taraplarynyň arasyndaky baglanyşyklary görkezýän teorema.Bu teoremany gadymy grek alymy Pifagor subut edýär.Ilkibaşda bu teorema gönüburçly üçburçlukda gipotenuzada gurlan kwadrat, katetlerde gurlan kwadratlaryň jemine deň ululyklydyr diýip, kwadratlaryň meýdanlarynyň arasyndaky baglanyşygy görkezýärdi, ýöne bu teorema aşakdaky ýaly gysgaça alynýar: şol bir birlikde gönüburçly üçburçlugyň katetleriniň kwadratlarynyň jemi gipetenuzanyň kwadratyna deňdir.Eger üçburçlugyň bir tarapynyň kwadraty onuň beýleki iki tarapynyň kwadratlarynyň jemine deň bolsa , onda şeýle üçburçluk gönüburçly üçburçlukdyr diýip tassyklaýan ters teorema hem dogrudyr.
Mysallar[üýtget]
Subutlar[üýtget]
- Meňzeş gönüburçly üçburçlukdan peýdalanyp subut etmek
Suratdan . (1) we (2) deňlemeleri ýerine goýuň:
Deňlemäň iki tarapynam c bilen köpeldiň:
Çeşmeler[üýtget]
- Türkmen Sowet Ensiklopediýasy, Tom 7, sah.92
Daşarky çykgytlar[üýtget]
- [1] Matematikany öwredýän kiçijik programmalar
- Сайт о теореме Пифагора с большим числом доказательств
- Теорема Пифагора и пифагоровы тройки
- История теоремы Пифагора
- О теореме Пифагора и способах её доказательства
- компьютера, iPhone, iPad
- Теорема Пифагора на WolframMathWorld (iňlis dilinde)
- Cut-The-Knot, секция, посвящённая теореме Пифагора, около 70 доказательств и обширная дополнительная информация(iňlis dilinde)


text:
Ingi
INGI - icki organlaryn ya-da icrakde yerleshen dokumalaryn oz yerlerini uytgedip, dashky ortuginin bitewiligine zyyan yetirman, derasty ya-da myshsara kletcatka boshluklaryna cykmagy. Adamlarda koplenc garyn ingisi bolyar. I-nin doreyshine gora dogabitdi we son doran (operasiyadan son we bashga yagdaylarda) gornushleri bolup biler. Garyn I-sinin doran yerine gora gasyk, but, gobek, yanjyk we icki (diafragma, garyn yaglary) I-ler yaly gornushleri bolyar. I-nin doremegine garyn boshlugynyn diwarynda bolyan uytgeshmeler we anatomic gurlushynyn (gasyk ginishliginin we gobek halkasynyn)we bashgalaryn ayratynlyklary sebap bolyar. Shu sebaplerin utgashmagy netijesinde garyn boshlugynyn diwarynyn gowshak yerleri pokgeryar we I. haltasy doreyar. I. haltasyna ayry-ayry organlar (koplenc halatlarda ince icege, garyn yagy) giryar. Dashky I. onat bildiryar. Keselli yatanda I-nin pokgerip cykan yeri oz-ozunden ya-da cala basylanda, garyn boshlugyna gidyar. I otusdigice ulalyar we hereket edilende azar beryar. Deri astyndaky I haltasyna dushen organlara sahel bir zat bolsa zeper yetmegi mumkin. Icki organlar I haltasynda kop saklansalar, olar ozara bitishyar. Sheyle bolanda I-nin son yerine yetip bolmayar. I-nin agyr gornushi onun gysylmagydyr. Usgurlende we agyr fiziki ish we s.m zerarly bedene agram salynanda I.haltasyna icege dushup gysylyar. Sheyle yagdaylarda I-ni yerine eltmek kyn, ony operasiya etmeli.
Bejerilishi: I. dine hirurgiya yoly bilen bejerilyar. Yorite dany (bandaj) peydalanylanda, I wagtlayynca onatlashyar. Yone icki organlaryn ozara bitishmegine we garyn boshlugynyn gowshamagyna eltyar. I-nin beterleshmezligi ucin, ol hokman operasiya edilmelidir.
Profilaktikasy: nasaga bedenterbiye bilen meshgullanmak hroniki usgulewugin bejertmeklik, horlanmazlyk, asha semremezlik, ayallara gowreli wagty gushak (bandaj) danmaklyk we cagasy bolandan son, garyn muskullaryny massaj etmelik maslahat berilyar.


text:
Bir talantyň bahasy näçekä? Talant diýenimizde, baş "T" harp bilen Talant. Dünýä tanymal talant.
Özlerimiziň köpimiz daşary ýurtlarda gezip ýörüs, niredendigimiz häli-şindi soralýar. Jogap elbetde "Türkmenistan". Ýöne köp kişiniň Türkmenistan barada tekiz pikiri ýok. Biziň dünýä belli talantymyz bolsa...
Biziň Şewçenkomyz bolsa (Şewa).
Biziň Şekspirimiz bolsa (Magtymguly bardy welin, häzir ýokda).
Biziň bir sany beýik suratçymyz, skulptorymyz, i.e. heýkeltaraşymyz bolsa.
Biziň bir dünýä belli kompozitorymyz bolsa.
Biziň dünýä belli alymymyz bolsa. Nobel baýragynyň eýesi bolsa.
Biziň dünýä belli kärhanamyz bolsa, azyndan şol bilinse.
Biziň dünýä belli aýdym-saz grupbamyz bolsa.
Biziň dünýä belli sportsmenimiz bolsa.
Biziň dünýä belli kinofil rejisserymyz bolsa.
we ş. m.
...
Şu sananlarymyň azyndan BIRIJIGI BOLSA, bizem şoňa guwansak...
Ol bize mysal we görelde bolsa, halk tarapyndan söýülse we halky söýse, halkyň, biziň lal halkymyzyň dili bolsa, eşitmeýän ker ýolbaşçylara we dünýä eşitdirse kemçilikleri.
...
Biziň dünýä belli bir Talantymyz bolsa...
Telpekler (2 kisiden 2 sany)
Bu yazgi ucin
- aslymarly 1 telpek goyyar we yazyar: "şu wagt okadym we agym tutdy songky setirlere!!"
- BlueDomino 1 telpek goyyar we yazyar: "Gaty gowy yazipsin! Berekella!"


text:
Günota Afrika respulikasy 1918-1939 ýyllarda
Günota Afrika respulikasy iň täze döwrüň başlarynda 1910 ýylda döredilen Günorta Afrika Soýuzyna (GAS) girýärdi. Jynsy we milli düdimi boýunça GAS örän dürlidi. Gottentotlar, buşmenler kýp mukdarda ýok edilýär, birnäçe müňi çöllük ýerlere gysylyp çykarylýar. Ýurduň ilatynyň 3/2 bölegini bant taýpalary tutýardy. Şeýlede burlar, iňlisler, hindiler ýuduň ilatyny düzýärdi. GAS ykdysady babatda ösen ýurtlaryň biridi. Х1Х asyryň 70-80 ýyllarynda almaz , altyn känleriniň açylmagy bilen senagatyň täze pudaklary döredi.
Senagat we oba hojalygy esasan Afrikalalaryň zähmeti esasynda saklanýardy. Bant taýpalaryň ýerleriň alynmagy, olaryň maldarçylyk bilen meşgulmagyna päsgel beripdir. Şonuň üçin olar maldarçylyk fermalaryna batrak bolupdyrlar. Afrikalalaryň ýaşaýan ýeri bütin ýurduň 12 %-i tutupdyr.
1913 ýylda kabul edilen “ýer hakyndaky” kanuna laýyklykda afrikalylaryň ýere eýeçilik etmäge hukugy bolmandyr. Bu kanun afrikalylara “ak” fermeriň erinde ýylda 90 gün işläp bermek şerti bilen ýaşamaga mümkinçilik beripdir.
Birinji jahan urşy döwründe ýurduň ykdysadyýeti mese –mälim ösýär. Antantanyň Gd we Go-Gb Afrikada we Ýewropada uruş hereketlerini alyp barmagy, ýurduň hojalygynyň ösmegine itergi berdi. Dünýä ykdysady gatnaşykjlarynyň kesilmegi ýurduň içki bazarynyň ösmegine şert döretdi.
Täzeden işleýän senagat kärhanalarynyň sany 1915-1920ýyllarda iki esse artýar. 1922 ýylda demir we polat eretýän kärhanalar döredilýär.
1920-1921 ýyllaryň dünýä ykdysady çögüliligi GAS-a hem agyr täsir edýär.
ХХ asyryň 20 ýyllary GAS-yň taryhynda synpy göreşiň ýitileşen döwri boldy. “ Afrikanyň senagat işçileri” guramasy 1912 ýylda döredilen Afrikanyň milli kongresi bilen işçileriň çykyşlaryna ýolbaşçylyk etdi. 1919 ýylda “Afrikanyň söwda we senagat işçileriň birleşigi” guramasy döreýär. Bu gurama GAS –yň afrikan ilatynyň iň iri milli guramasydy. Oňa ilatyň dürli gatlaklaryndan gireipdir. 1922 ýylyň Nowruz aýynda şahtaçylaryň uly gozgalaňy bolup, basyp ýatyrmak üçin 18 müň adamly, toply, pulumýotly, uçarly goşun iberilýär. Şahtaçylar 5 gün güçli garşylyk gökezýärler. Emma gozgalaň basylyp ýatyrylýar we gazaply öç alynýar.
1929-1933 ýyllaryň dünýä ykdysady çökgünliligi döwründe esasy kynçylyk halk köpçüliligiň gerdenine düşüpdir. Bu döwürde halkyň göreşi güçlenýär. 1929 ýylda “Afrikalalaryň hukuk ligasy” döredilýär. Liga her ýyl Bitaraplyk aýynyň 16 –y bitewi milli frontuň dörän güni höküminde bellemekligi karar edýär.
(1838 ý Bitaraplyk aýynyň 16–da Dingaanyň ýolbaşçylygynda zulum goşunlarynyň burlara garşy gahrymançylykly göreşi bolýar). “Dingaanyň güni soňky ýyllarda köçülikleýin demonstrasiýalar, ýygnaklar guralypdyr.


text:
2013 Bütindünýä tomusky uniwersiada
XXVII Bütindünýä tomusky uniwersiada (rusça: XXVII Летняя Универсиада) - 2013 ýylda Russiýa Federasiýayň Tatarystan Respublikasynyň Kazan şäherinde geçirýa. Uniwersiada sportunyň halkara federasiýasynyň şygary astynda iki ýyldan bir gezek geçirilýän bu iri möçberli ýaryşlar Zeminiň ähli künjeginden talyp sportunyň iň oňat wekillerini ýygnaýar. 6-njy iýulda açylyş bolýar[1].
Türkmenistan ilkinji gezek Bütindünýä talyp oýunlaryna örän wekilçilikli düzümini ugrady. Onuň düzümine 117 adam, şol sanda sportuň dokuz görnüşi boýunça—boks, agyr atletika, küşt, tennis, ýeňil atletika, dzýudo, sambo, guşak göreşi, erkin we grek-rim göreşleri boýunça çykyş etjek 83 türgen girdi.
-
-
-
-
-
-
Kazan-universiade-opening-arena1.jpg
opening ceremony
-
Kazan-universiade-closing-arena-flags1.jpg
flags of nations
-
Kazan-universiade-opening&closing-tickets .jpg
tickets on opening, closing
-
Kazan-universiade-tickets .jpg
tickets on games


text:
Zanetti
Hawyer Zanetti 1973nji yylyn 10njy awgustynda Argentinanyn Buenos-Ayres shaherinde dogulyar.Lakamy-"El Capitano".Hazirki wagtda bu flang goragchy we yarymgoragchy Interda kapitanlyk derejesini berk eyelap dur.Interin rowayaty we nyshany hasaplanyan weteran,hem Argentinada we Interin duzuminde in kop oyun gechiren rekordsmendir.Futbol yoluny Hawyer 1992de Argentinan 2nji ligasynda chykysh edyan Talyeres klubunda bashlayar.Shol yerde ozuni tanatdyryp,eyyam 93de ony Argentinan in meshhur toparlaryn biri bolan Banfildy ozune chekdiryar.2 yyl Banfiltde oynap,berk we durs goragda oz meshhurlygy artdyrdy.We 95de ony Boka Huniors we Riwer Pleyt aljak bolup nache alada etdi.Emma Zanetti Italiyany saylap,Intere gechyar.Interde tiz wagtda tiffozilerin soygusini gazanyp,1999njy yylda Bergomi ona hem oz kapitanlyk roluny gowshuryar.Zanetti hem oz soyguli gollary yatlap gechen wagty,98nji yyldaky Uefa kubogynyn finalyndaky Lasio garshy gechiren golyny we 98nji yyldaky dunya chempionatynyn Angliyan derwezine gechiren pokguleri elmydama yadymdan chykmaz diyyar.Zanetti Interin duzuminde 600e golay oyun gechirip,15 goly bar.Inter bilen 5 sapar Serie A-da chempion boldy,Italiyan kubogynyn we Superkubogynyn 4ni gazandy,Chempionlar ligasyny we Uefa Kubogyny hem oz adyna yazdyrdy.Klublar-ara dunya chempionatynyn yenijisi,FIFA-100 sanawynda hem ona yer berildi.2010njy yylda bolsa Tottenheme gol urup,Chempionlar ligasynda gol gechiren in yashuly futbolist boldy.Argentinan milli yygyndysynda 1994den bari chykysh edip gelyar.Jemi 145 oyun gechirip,5 pokgusi bar.Yurt bilen 2 sapar Amerika kubogynyn we Konfederasiya kubogynyn kumush medalchysy bolyar.


text:
Ýozef fon Aýhendorf
Ýozef fon Aýhendorf
(1788-1857)
Nemes romantizminiň beýik ýazyjy-şahyry Ýozef Karl Benedikt fon Aýhendorf dworýanlaryň maşgalasynda, Lýubowitz galasynda dünýä inipdir. 1801-1805-nji ýyllarda ol Breslau şäheriniň katoliki gimnaziýasynda okaýar, soňra Galle şäheriniň uniwersitetinde, Geýdelberg uniwersitetinde, Wena uniwersitetinde hukugy öwrenýär. 1813-1815-nji ýyllarda Aýhendorf Watan goragyna çykyp, Napoleona garşy söweşlere gatnaşýar. Uruşdan soň ol birnäçe ýyllap harby guramalarda işleýär, ýurduň jemgyýetçilik we syýasy meselelerine işjeň gatnaşýar. Emma ýaşlykdan ömrüni edebiýata bagyş etmek kararyna gelen Aýhendorf ýazyjylygy özüniň esasy borjy hasaplapdyr. Onuň «Güýz jadysy» atly ilkinji iri eseri 1808-nji ýylda çap edilipdir. Ýazyjynyň «Syzgy we hakykat»(1815) we «Mermer heýkel»(1819) ýaly kyssa eserleri okyjylar we tankytçylar tarapyndan örän gyzgyn garşy alnypdyr. Emma hakyky şöhraty ýazyja diňe «Ýaltanyň ýatlamalary»(1826) nowellasy getiripdir. Aýhendorfyň «Ýok ýerden turan galmagal»(1833), «Şahyr we onuň ýoldaşlary»(1834), «Dürande galasy»(1836), «Garamaňlaý», «Talaň» (1839) , «Garadan gaýtmaz»(1841) ýaly powestdir nowellalaryny eýýäm bütin dünýä okyjylary uly gyzyklanma bilen garşylaýarlar. Aýhendorfyň bu kyssa eserleri häzir hem özüniň döwrebaplygyny ýitirmän, elden düşürilmän okalýar.
Mundan ötri, ýazyjy şygryýet dünýäsinde hem ägirt uly miras goýupdyr. Onuň «Ýulian»(1853) we «Lusiý»(1857) eposlary romantizm žanrynda döredilen iň ajaýyp eserleriň hatarynda bolup, XIX asyr nemes ýazyjylaryna uly täsir ýetiripdir. Şygyrlary bolsa F.Mendelson, R.Ştrauss, R.Şuman, H.Wolf ýaly beýik kompozitorlar tarapyndan saza goýulypdyr.
Öz döwrüniň iň şöhratly ýazyjylarynyň biri bolan Aýhendorf 1857-nji ýylda, Ýokarky Sileziýanyň Naýse şäherinde aradan çykypdyr.


text:
Ösümlikler
Ösümlikler (lat. Plantae, ýa-da Vegetabilia) — biologik şalyk bolmak bilen, ol siňekleri, paporotnikleri, hwoşlary, plaunlary, ýalaňaç tohumlylary we gülli ösümlikleri öz içine alýan köp öýjükli organizmleriň esasy toparlarynyň biridir. Ýygy-ýygydan ähli suw otlary ýa-da olaryň käbir toparlary hem ösümliklere degişli diýlip hasap edilýär. Ösümlikleriň (ilkinji nobatda, gülli ösümlikleriň) köp sanly ýaşaýyş görnüşleri bar bolup, agaçlar, gyrymsy agaçlar, otlar we ş.m. şolaryň hataryna girýär.


text:
Ýüzýyllyk uruş
Ýüzýyllyk uruş (iňl. Hundred Years' War, fr. Guerre de Cent Ans) bir tarapda Angliýa bilen onuň soýuzdaşlarynyň, beýleki tarapda bolsa Fransiýa bilen onuň soýuzdaşlarynyň arasynda takmynan 1337-nji we 1453-nji ýyllar aralygynda dowam eden harby konfliktleriň tapgyrydyr.
Uruş arakesmeler bilen 116 ýyla çekipdir. Aslynda, ol şu konfliktleriň tapgyryndan ybarat bolupdyr: birinjisi (Edwardian urşy) 1337—1360 aralygynda bolup geçipdir, ikinjisi (Karoling urşy) — 1369—1389 ýyllar, üçünjisi (Lankaster urşy) — 1415—1429 ýyllar, dördünjisi — 1429—1453 ýyllar.
Fransiýa iňlisleri Giýenden gysyp çykarmak isleýär, iňlis koroly bolsa Giýeniň Fransiýa wassal garaşlylygynyň soňuna çykmak we [A[ngliýa]]nyň elden gideren oblastlaryny – Normandiýany, Anžuwy we başgalary yzyna gaýtaryp almak isleýär. Ýüzýyllyk uruş 1337-nji ýylyň maýynda başlanýar. Urşuň birinji döwründe (1337-1360) iňlisler yzly-yzyna ýeniş gazanyp, Fransiýanyň ep-esli bölegini basyp alýarlar. Ýurduň tozmagy, halkyň durmuşynyň agyrlaşmagy, ýurtda keselçiligiň, epidemiýalaryň ýaýramagy Fransuz hökümetini 1380-nji ýylda örän amatsyz şertlerde ýaraşyk baglaşmaga mejbur edýär. Fransuz koroly Karl V birnäçe reformalar geçirýär. Angliýanyň goly astyna geçen oblastlarda milli-azat edijilik göreşi tutaşýar. Fransuzlar XIV asyryň 70-nji ýyllarynda iňlisleri öz ýurtlaryndan bütinleý diýen ýaly kowup çykarýarlar, emma Fransiýanyň içindäki özara feodalçylyk çaknyşyklar uruşda gazanylan ýeňşi berkitmäge mümkinçilik bermeýär. XV asyryň başlarynda Angliýa täzeden urşa başlaýar we 1415-nji ýylda Demirgazyk Fransiýany (Pariž bilen bilelikde) basyp alýar. Iňlisler okkupirlän ýerlerinde ilatyň umumy gahar-gazabyny döredýär. Partizançylyk urşy başlanyp, bütin fransuz halky aýaga galýar. 1429-njy ýylda fransuz halkynyň gahryman gyzy Žanna d’Arkyň ýolbaşçylygynda iňlis feodallaryna güýçli zarbalar urulýar. Şondan soň bu urşuň Fransiýa üçin ýeňişli gutarjakdygy belli bolýar. Iňlisleriň Bordoda gürrüňsiz boýun egmekleri (1453-nji ýylyň 19-njy oktýabry) bilen Ýüzýyllyk uruş gutarýar. Urşuň netijesinde Giýeniň Fransiýa birikdirilmegi tamamlanýar. Iňlisler basyp alan ýerleriniň (1558-nji ýyla çenli Angliýanyň gol astynda galan Kale okrugyndan başgasy) hemmesini ýitirýär.


text:
Al-Faraby
ABU NASYR MUHAMMET ibn Tarhan al-Faraby (870-950)- ensiklopedik bilimi bolan orta aziýaly alym. Ol şol döwürde arap Gündogarynyň uly ylmy, dini, medeni merkezleri bolan Damask, Bagdat, Basra, Halap ýaly şäherlerinde terbiýe we ylym alypdyr. Öz döwrüniň bilimli, çuň döredijilik pikirli, paýhasly, akyly köp adamy: tebigaty öwreniji, matematik, lukman, astronom, sazanda, psiholog, din adamy, etik, sosiolog, himik, filosof bolupdyr. Ol adamzat biliminiň ähli ugurlaryny döredijilikli ele alypdyr we olaryň her birine önjeýli goşandyny goşupdyr. Alym ylymlaryň dürli pudaklaryna degişli 200-den gowrak iş ýazypdyr. Emma biziň günlerimize çenli onuň işleriniň diňe ujypsyzja bölegi gelip ýetipdir. Ýöne şolar-da onuň barlaglarynyň giňligine we çuňlugyna ynandyryjykly şaýatlyk edýär. Ol tebigy-ylmy, sosiologih we yslam dini mowzuklardan işler ýazyp, olarda öz döwrüniň öňde baryjy jemgyýet pikirlerini beýan edýär. Ol şol işlerinde tüýs döredijilik pikir-paýhasly, hakyky alym hökmünde çykyş edýär. Faraby arap dilinde şygyrlar hem ýazypdyr.


text:
Muhammet al-Idrisi
Abu Abdyllah Muhammet ibn Muhammet aş-Şerif al-Idrisi (1100-65) - arap geografy we syýahatçysy.
Ömri[üýtget]
Ol Seutda (Ispaniýada) doglyp, Kordowada okapdyr. Portugaliýa, Fransiýa, Angliýa, Kiçi Aziýa syýahat edip gelensoň, 1138 ýylynda Palermo göçüp, Sisiliýa koroly Rožer II-niň (1130-54) köşgünde bolupdyr. Onyň tabşyrygy bilen geografiýa boýunça iş ýazypdyr. Ol ömrüniň ahyrynda Seuta gaýdyp gelip, şol ýerde aradan çykypdyr.
Eden işleri we Eserleri[üýtget]
Awtor taryhy geografiýa we taryh boýunça gymmatly çeşme bolan "Welaýatlara syýahat edip ireniň güýmenjesi" ("Nuzhat al-muştak fi-htirak al-afak") diýen eser ýazypdyr. Ol eser Ýewropanyň, Afrikanyň we Aziýanyň käbir halklary barada gyzykly maglumatlar berýär. Awtor ýer ýüzüni 7 yklyma, her bir yklymy 10 bölege bölüp, her bir bölegiň kartasyny taýýarlapdyr. Onuň işiniň Afrika, Pireneý ýarym adasyna, Sisiliýa, Italiýa, Fransiýa, Şotlandiýa, Irlandiýa, Germaniýanyň welaýatlaryna, Balkan ýarym adasyna bagyşlap ýazylan bölegi has gymmatlydyr. Ol Aziýa baradaky materiallaryny ýazanda, özünden öňki alymlaryň işlerinden peýdalanypdyr. Onuň II ýygyndysy "Seýil-sapa bagy" ("Raud al-üns ba nuzhat an-nafs") bolup, ondan diňe käbir bölekler saklanyp galypdyr.


text:
Bawariýa Sowet Respublikasy
BAWARIÝA SOWET RESPUBLIKASY — Oktýabr sossialistik rewolýussiýasynyň täsiri bilen Germaniýada ýaýbaňlanan rewolýussion ýokary göteriliş netnjesinde 1919 ýylynyň 13 aprelinde Bawarnýada dörän sowet respublikasy. Ol 1919 ýylynyň 1-nji maýyna çenli dowam edýär. 1918 ýylynyň Noýabr rewolýussiasyndan soň häkimiet başyna geçen sagçy s-d-laryň liderleriniň dönükçilikli syýasat ýöretmegi zerarly Bawariýada synpy göreş has ýitileşipdwr. Rewolýussion hereketiň çuňlaşmagyndan we öz täsiriniň ýitirilmeginden howatyrlanan Bawariýa s-d-lary köpçüligi aldamak maksady bilen sowet adyna perdelenen hökümet döretjek bolup synanyşypdyrlar. Kommunistler olaryň bu planlaryny paş edipdir. Emma Tolleriň baştutanlygyndaky «garaşsyz s-d-lar» 1919 ý-yň 7 aprelinde Sowet respublikasyny yglan edýärler. Tolleriň hökümeti halkyň bähbitlerini goramak üçin hiç bir iş geçirmändir, iş ýüzünde ol ýöne hyýaly sowet respublikasy bolupdyr. Buržuwa diktaturasyny aç-açan dikeltmek maksady bilen kontrrewolýussionerler tarapyndan guralan pitne Mýunhen işçileri tarapyndan basylyp ýatyrylýar. 13 aprelde Mýunhende häkimiýet kommunistleriň eline geçýär. Respublikanyň ýokary häkimiýeti bolan Hereket ednji komitet we kommunistleriň (E. Lewineniň we b-yň) başda durmagynda "Ýerine ýetiriji sowet" döredilýär. Hereket ediji komitetiň we Ýerine ýetiriji sowetiň düzümüne «garaşsyz s-d-dar» hem giripdir. B.S.R-nyň hökümeti proletar diktaturasynyň programmasyny amala aşyryp başlaýar: kärhanalarda işçi kontrollygyny giriznär, buržuwany ýaragsyzlandyrmaga girişýär, banklary millileşdirýär, Gyzyl Goşun düzýär, kontrrewolýussiýa garşy göreşmek boýunça adatdan daşary komissiýa döredýär. Emma Bawariýa kommunistleri öz işlerinde birnäçe ýalňyşlyklar goýberýärler. Olar garyp we orta daýhanlaryň ýagdaýlaryny gowulandyrmak, işçi synpy bilen daýhanlaryň birleşigini dikeltmek üçin gaýra goýulmasyz çäreler görmediler, içerki kontrrewolýussiýa garşy göreşde ýaýdanjaňlyk etdiler. B.S.R-na garşy Ebertiň-Şeýdemanyň merkezi german hökumetiniň birleşen ýaragly güýçleri we beýlekiler çykyş etdiler. Respublikanyň ýeňilmegine «garaşsyz s-d-laryň» başbozarlygy sebäp bolupdyr, olar töhmet we şugulçylyk edip, kommunistleriň hökümetiň düzümünden gitmeklerini gazanypdyrlar, soňra olaryň garşysyna front açypdyrlar. 1919 ýylynyň 1 maýynda B.S.R. dargadylýar, emma Gyzyl Goşunyň esgerleri şäheriň köçelerinde 5 maýa çenli söweşler alyp barýarlar.


text:
Submitted by biomurgaply on 30 October, 2006 - 18:31. Hemme gurrunler bu yerde!
Men bir kitapda okapdym.Yaman gowy pikir.
Magtymguly Pyragy turkmening ing beyik shahyry, alymy. Yone onung hem Mengli atly soygulusu bar eken diyilyar, goshgylarynda bar. Indi pikir edip gorung,shol dowurler bir obadash gyzyng hakda goshgy yazyarsyng.Ozuna uly alym,weli, Azady ahunyng ogly. Shuwagt hem bir shahyr bir obadash gyzy hakda goshgy yazsa gidip depip gaydarlar:) Onsong bu komunistlering toslan zady bolup bilermi? Ya da Magtymguly Mengli adyny lakap gornushunde ulanyarmyka?
‹ Ekzamenler Türkmen gelin -gyzlary we olaryn daşary yurtlardaky masgaraçylykly hereketleri! ›
» 88 reads
Comment viewing options
Select your preferred way to display the comments and click "Save settings" to activate your changes.
any
Submitted by JanPolat on 30 October, 2006 - 18:46.
Her hili zat bolup biler.Yone bu dowurde eger mena bir obada yaşayan gonşymyn gyzy hakynda şygyr yazsam onda adyny bermen :)
» reply
Menem shu zatlar hakynda
Submitted by Bayram on 30 October, 2006 - 19:46.
Menem shu zatlar hakynda oylandym. Eger birini halanam bolsa Mengli daldir hakyky ady. Ay yone oba oba bolya, hazir alyp gitdiler zat diyip adyny uytgedip yazsa-da belli bolardy. Onson beyle abrayly adam Mengli diyip bagyryp yatsa abray galarmy? Esasanam durmusha chykan bir ayal barada? Eger durmusha chykmanka yazan bolsa ene-atasy Magtymgula bermezdimi gyzyny? Butun turkmenin ichinde ady-abrayi bar...
Garaz, shu yerde edebiyatchylaryn "iki Magtymguly bolupdyr" diyen teoriyasy has manyly gelyar. Biri soygi hakynda yene hakynda yazip yoren...
» reply
Magtymguly'nin gadry bugunki
Submitted by badboy on 30 October, 2006 - 20:28.
Magtymguly'nin gadry bugunki yali bilinilenokdi ol vagtlar,kop beyik adamin durmyshynda bolushy yali...
Onsonam Menli adynyn Allah'a refer etdigini one suren teoriya eshitdim...shu nahili gelya size???? Logichnomy ya-da ol sozleri Yaradan'a yakishtiranizokmi ??
» reply
a men esitdim Muhammet
Submitted by atamyrat on 30 October, 2006 - 20:35.
a men esitdim Muhammet (s.a.v) pygambere diyyar diyip. Sebabi ol hem "Menli" eken.
yone bir oglan bilen alyp gosgilarini gozden gecirdik, has kop gyzyn gurruni gidyane menzeyar. Isleseniz iberip bileris gosgylari...
Yenede esitdim, ol gosgylary ozi yazmadi diyip....
» reply
Gyza yuzlenilyan
Submitted by atamyrat on 30 October, 2006 - 20:54.
Gyza yuzlenilyan yeri;
Quote:
İlleri bar diňli-diňli,
Sowuk suwly, ter öleňli,
İli – gökleň, ady – Meňli,
Näzli dildardan aýryldym.
AÝRYLDYM gosgydan alynan.
» reply
Birinjidena, hakykatdanam
Submitted by Bayram on 31 October, 2006 - 01:56.
Birinjidena, hakykatdanam Menli diyip gyza yuzlenya. Ikinjidenem, abrayly adam bolan Magtymguly shol dowrem! Kakasy ahun bolup otyrka, ozi gidip Buharada okap gelen adam hokmunde abrayly adam. Ondan bashga-da molla bolupdyr oz yashayan yerinde, chagalara sapak beripdir. Goshgularyny kitap edip chap eden adam dal, kop bolegi halkyn anynda galypdyr, adamlar yat tutupdyrlar. Goshgularyny yat tutan bolsalar sheyle azap bilen, Kemine shahyr oz dowrunde "Magtymguly gallany orup gitdi, bize dine yzyndan galanjany choplemek galya" diyen bolsa elbetde bu yonekey abray dalde hakykyn ilin soygusine mynasyp bolandygyny anladya.
PS + Goshgularyndan Chowdur Han bilen gowy gorushendigem belli bolya
» reply
Janym bolaa:) Menin Kerim
Submitted by serdar01 on 31 October, 2006 - 09:54.
Janym bolaa:)
Menin Kerim agany dile getirip yzyndanam Magtymgulyny gatirmekdi, biyomurgap goryan velin ikimizinem yuregimiz denirak urayar oydyan:) sen derrow temany acyan:)
Diymek kop adamlarda su pikir bar hatta Turkmenbasy hem bir gurruninde Magtymgula degip gecdi,
Men gepi uzatjakdal gysgaja pikirimi yazjak galanyny adamlaryn ozi pikir edip gorsun;
Magtymguly diyip bir sahsiyet bolupdurmu?
Yeri dine iki sany kitaby galypdyrmy, beylekiler yanypmysyn, 3. kitaby yada 5. kitaby yanman galip bilmandirmi?
suna menzes soraglar kop aslynda yone menin pikirim,
Magtymguly(hakyky ady kimem bolsa) yali bir sahsyyet sahyr bolandyr, sebabi oran yerlikli gosgular kop we bu sahsiyet gaty uly ruhy baylygy eye bolan adam bolmali, Ony 5 atly gelip alyp gidyar we s.m.
Ol dereje yetmek ansat dal, ol ruhy baylygyn uly mertebelerinin biri, YONE
Ol mertebedaki adam bir gyzy sypatlandyrmaz, Menlini asygy diyip olup yatmaz.
Bu bir duzulen bir duzmece...
sag bolun.
PS:Turkmenbasy ka wagtlar halkyna gizli habar ugradyar govja dinleseniz dusunersiniz onyn in uly habary onyn kitaplary icinde govja zatlar oran kop.
» reply
serdar01 wrote: Ony 5 atly
Submitted by atamyrat on 31 October, 2006 - 10:51.
serdar01 wrote:
Ony 5 atly gelip alyp gidyar we s.m.
Ol dereje yetmek ansat dal, ol ruhy baylygyn uly mertebelerinin biri,
Asakdaky gosgy bu sozleri goldasa gerek;
“TURGUL !” DIÝDILER
(Düýş)
Bir gije ýatyrdym tünüň ýarynda,
Bir tört atly gelip: “Turgul !” diýdiler.
“Habar biýrmiz saňa pursat jaýynda,
Şol ýerde ärler bar, görgül” diýdiler.
Nazarym ýetişgeç şol tört merdana,
Köňlüm joşa geldi, başym gerdana,
Şol wagtda bar idi iki diwana:
“Durma, oglan, anda bargyl !” diýdiler.
Şol iki diwana tutdy golumdan,
Alyban gitdiler durgan ýerimden.
Bir yşarat boldy anyň birinden:
“Seýranda baryban durgul !” diýdiler.
Olturypdyk, geldi iki pirzada,
Gözünden ýaş akar, dili dogada,
“Hüw, hak !” diýip çykdy alty pyýada,
“Adam indi geler, görgül !” diýdiler.
Bir tört atly geldi, bary sebzebaz,
Asalary ýaşyl, aty teblebaz.
“Mejlis halkasyny gurmaň beýle az,
Adam köpdür, ulug gurgul !”diýdiler.
Daşdan çykdy, altmyş atly gördüler,
“Muhammet !” diýip, tamam garşy ýördüler,
Saglyk-salamatlyk bir-bir sordular,
“Durmaň, ulug jaýa ýörgül !” diýdiler.
Bir atyň ardyna meni berdiler,
Seýranda şol jaýa baryp durdular,
Tamam olturdylar, mejlis gurdular,
“Oglan-maňa-ara girgil!” diýdiler.
“Alydyr” diýdiler, tutdy destimden,
Borýa düşegimi aldy astymdan.
Men bilmedim, bir zat guýdy üstümden,
“Ýolugan döwrandyr, sürgül!” diýdiler.
Haýdardan soradym barça atba-at:
“Hazreti pygamber oldur, bolma ýat,
Ol Selim hojadyr, ol Baba zürýat,
Ol Weýsel Karadyr, bilgil!” diýdiler.
“Ol Bahaweddindir, ol hem bir ärdir,-
Biri Zeňňi Baba ol-da namdardyr,
Ol söýenşip duran tört çaryýardyr,
Maksadyň ne bolsa aýgyl!” diýdiler.
Şol wagytda duran iki şeýhi-şap,
“Bu oglana pata beriň – diýdi – sap –
Ýüz ýigrimi tört müň enbiýa, eshap,
Barysy şolardyr, bilgil!” diýdiler.
Resululla aýdy: “Ýa, Şahymerdan,
Eýa, Selim hoja, ýa, Baba Selman,
Ebubekir-Sytdyk, ýa, Omar, Osman,
Bu gulnuň maksadyn bergil!” diýdiler.
Selim, Baba Selman buýurdy merde,
Pyýalany tutup, saldylar derde,
Gitdi akyl huşum, ýatdym şol ýerde
“Arşda, ferşde ne bar, görgül!” diýdiler.
Ýel boldum, ýügirdim ýeriň damarna,
Nazarym tokundy Arşyň kemerne,
“Jebrut äleminde Jelil syryna –
Gelip, özüň garap götgül!” diýdiler.
Näge hyýal etsem, ele getirdim,
Kaýda baksam, aňa nazar ýetirdim,
Bu hal ile men parahat ýatyrdym,
Ýüzüme tüýkürip: “Tur gul!” diýdiler.
Resululla aýdy: “Eshaplar, ýörüň,
Oglany uzadyň, bir pata beriň,-
Buýurdy tört atla, eltip tabşyryň,
Getirgen jaýyňda goýgul!” diýdiler.
Turup, Magtymguly gözün açypdyr,
Serine ne köýler gelip geçipdir,
Hyra ner dek ak köpükler saçypdyr,
“Oglan, Alla ýaryň bargyl, bargyl!” diýdiler.
Magtymguly Pyragy,
» reply
Seredin, Magtymgulyn
Submitted by Unnamed (not verified) on 31 October, 2006 - 21:51.
Seredin, Magtymgulyn goshgulary dilden dile gechip gelen bolsa, shol sozler uytgan daldirmika?! mumkin aslynda Mengli daldir?!
» reply
dogrydanam bas atly nireden
Submitted by serdar01 on 1 November, 2006 - 08:01.
dogrydanam bas atly nireden cykday, dort caryarlary yazyardy,
Asyl menin diymek isleyan zadym, Hristiyanlaryn bible'larini utgedisleri yali bu ajayip kitap hem utgedilipdir.
sag bolun.
PS: bu bir pikir...
» reply
Onyn agzap gechmedik zady
Submitted by badboy on 3 November, 2006 - 12:51.
Onyn agzap gechmedik zady yokla,on men bu goshgyny okamda Veysel Karani'ni,Zenni baba'ni zady tanamanim uchin kan uns hem bermandir,Magtymguly barsyndan habarly ekenda,hatda duysh bolsada Pygamber'imiz(s.a.v) bilen gorshen bolsa olam asryn in beyik adamlarindan bolmali!!!


text:
Pagta
Pagta gowaça hasyly bolup tekstil pudagynda giňden ulanulýan tebigy süým. Türkmenistan'da pagta öndürilmegi esasan hem SSSR döwründe iň esasy ekerançylyk ugurlarynyýň biridi.
Pagta gowaça hasyly bolup tekstil pudagynda giňden ulanulýan tebigy süým. Türkmenistan'da pagta öndürilmegi esasan hem SSSR döwründe iň esasy ekerançylyk ugurlarynyýň biridi.
Pagta süýüme baha berilende şeýle enjamlar ulanylýar.
Hil barlaýjy enjamlar.
Enjam
Ölçeg
Fibrograf
Uzynlyk
Pressley
Süýümleriñ toparlaýyn berkligi
HVI
Uzynlyk, berklik, deñölçeglilik, mikroner, reñk, hapalyk
Stelometer
Berklik, uzalma
Mikroner
Inçeligiñ we ýetişigiñ utgaşdyrylan barlagy
Shirley hapa ölçeýji
Hapalaryñ mukdary
El bilen
Ştapel uzynlyk
Çyglyk ölçeýji
Çyglyk
Kalorimetr
Ýagtylyk we sarylyk. Reñk.
Polýarizirlenen ýagtylykly mikroskop ýa-da Casricaire testi
Ýetişik
Hile baha bermegiñ zerurlygy we standart howa şertleri.
Çig malyñ hiline baha bermek şular ücin gerek:
1. Iñ kiçi baha bilen iñ amatly hilli çig maly almak üçin
2. Alnan çig maldan talap edilýän hilli ýüplük öndürip bolup-bolmajakdygyny bilmek üçin
3. Nusgalyk süýüm bilen satyn alnan süýümi deñeşdirmek üçin
4. Maşynlary dogry sazlamak we işleniş tizlikleri saýlamak üçin
5. Satyn alnan çig maldan nähili girdejini alyp boljakdygyny barada bilmek üçin
Dokma materiallaryñ üstünde fiziki tejribeler (testler) geçirilende şeýle standart howa şertler üpjün edilmeli.
· Otnositel howa çyglygy 65 +/-2% we temperatura 20 +/-2 °C bolmaly.
· Tropiki we sub-tropiki ýurtlarda başga howa şertleri ulanylyp biliner, ýagny otnositel howa çyglygy 65 +/-2% we temperatura 27 +/-2 °C.
Diñe çig malyñ häsiýetlrini bilemek ýeterli däldir. Onuñ hil görkezijilerini dolylygyna peýdalanmak üçin giñ tejribe we çuñ bilim gerek bolup durýar.
Käte süýümiñ diñe bir görnüşini ýa-da partiýasyny ulanyp islenen hilli önümi almak bolanok. Şeýle ýagdaýlarda dürli çig malyñ görnüşlerini we partiýalaryny saýlap ulanmaly bolýar.
Eger baha dogry berlen bolsa girdejiler artar. Şeýlelikde hile baha bermek bu düşewüntlik üçin zerur işdir, ol hem müşterileri oñat hilli ýüplük bilen kanagatly etmegine ýardam edýär.
Hünärmenler süýümi el bilen ýa-da göz bilen barlap çig malyñ hiline ýeterli dogrylyk bilen baha berip bilýärler. Emma soñky zamanalar, HVI ýaly kämil esbaplaryñ döredilmegi bilen satyn alynýan süýümiñ hilini goşmaça hil barlaýjyl enjamlar bilen barlamak maslahat berilýär. Hil barlaýjy enjamlar çig mal satyn alynanda süýümiñ hili barada we şol süýümiñ gerek hilli ýüplügi çykarmaga ýaramlylygy barada dogry karar etmek üçin köp maglumat berip bilýärler.
2.Çig maly saýlamak.
Birinji bilen üpjün edijini ýa-da agenti dogry saýlamaly. Satyn alyjy diñe baglanşdyrylýan kontraktda gowy şertleri üpjün etmek bilen çäklenmän üpjün edijiniñ ynamlydygyny barlamaly. Kä-bir üpjün edijiler ýa-da agentler bazarlardaky bahalar galanda belli bir bahana bilen çig maly üpjün etmekden boýun gaçyrýarlar ýa-da pes hilli çig maly üpjün edip başlaýarlar.
Az sanly üpjün edijileri bilen ýa-da pagta söwdasy bilen meşgullanýan abraýly söwda edaralaryñ wekilleri (agentleri) bilen uzak-möhletleýin gatnaşyk dikeltmek amatly bolýar. Olar adatça bazardaky hiliñ we bahalaryñ ýagdaýlary barada ygtybarly maglumat berip bilýärler. Şeýlelikde satyn alyjy akylly kararlary edip bilýär. Köp tebigy süýümler, meselem pagta, zawod ýaly önümçilik şertlerinde öndürilýän önümler däldir. Şonuñ üçin satyn alyja bagly bolan üpjün ediji rugsat edilýän çäklerde üýtgeýän oñat hilli çig maly wagtynda getirip bilmeli.
Satyn almakdan öñürti satyjyñ aýdan bahasyndan başga-da goşmaça çykdajylary göz öñünde tutmaly:
· Satyjyñ ammaryndan çykandan soñ harydyñ satyn alyja çenli ýetmegine sarp edilýän wagt. Eger bu möhlet uzak bolsa satyn alyjy has uly goşmaça çykdajylary çeker.
· Daşamanyñ çykdajylary we salgytlar.
Eger çig malyñ hiliniñ, agramyñ we daşalma wagtynyñ üstünde dawa çyksa satyjylar köplenç ony derrew we dostluk bilen çözmäge ymtylýarlar. Eger dawa başga bir araçynyñ (arbitratoryñ) garamagyna geçirilse, araçynyñ karary derrew güýje girmeli.
Talaplary we islegleri mydama üýtgäp duran bazar şertlerinde çykaryljak önümiñ hilini dogry saýlamaly. Satyn alyjy haýsy ýüplük nomerini egirjekdigi barada dogry karar etmeli. Satyn alyjy önümçilik meýilnama (plan) boýunça öndürilmeli ýüplügi çykarmak üçin süýümiñ nusgasyny ulanyp biler. Köp egirmeçiler egirijilik ukybyny doly ulanmaýarlar. Meselem Ne 44 üçin ýaraýan pagta Ne 40 üçin ulanylýar. Kä-bir egirmeçiler artykmaç egirýärler. Meselem, olar Ne 40 üçin ýaraýan pagtany alýarlar we ony Ne 44 ýüplügi çykarmak üçin ulanýarlar. Emma gowy hili üpjün etmek üçin hem-de çig mala edilýän çykdajylary iñ pes derejede saklamak üçin iñ amatly nomer saýlanmaly. Kä-bir egirmeçiler çig malyñ iki ýa-da ondan köp görnüşini satyn alyp olary garyşdyrýar. Onuñ üçin süýüm bilen ýüplügiñ häsiýetleriniñ özarabaglanşygyny gowy bilmeli. Satyn alyjy süýümiñ hiline baha bermek üçin çuñ bilimi we tejribäni gazanan bolmaly. Tejribehanalaryñ laborator enjamlarynda edilýän barlaglar diñe el bilen edilen barlaglaryñ dogrylygyny barlamak we tassyklamak üçin ulanylmaly.
3.Süýümleriñ esasy hil görkezjileri.
Uzynlyk bu süýümiñ iñ möhüm hil görkezjisidir. Ol täsir edýär:
· Egirijilik ukybyna
· Ýüplügiñ berkligine
· Ýüplügiñ düzgünsizligine
· Önümiñ ýalpyldysyna
· Ýüplügiñ tülüligine
· Öndürijilige
Uzynlyk öndürijilige üzülmeler sany, galyndylaryñ sany we berilmeli towlaryñ sany arkaly täsir edýär. 5mm-den gysga süýümler önümçilikde galynda bolup ýitýärler. 15 mm-den gysga süýümler ýüplügiñ berkligine ýardam etmän, diñe ýüplügiñ dolylygyny üpjün edip bilýärler.
Pagta süýüminiñ uzynlyklaryñ bahalandyrylyşy.
Toparyñ ady
Uzynluk, mm Ýaraýan ýüplük nomeri, Ne
Gysga ştapel
25,4 we ondan kiçi Ýogyn 20-den pes
Orta ştapel
26 – 28 Orta 20-34
Uzyn ştapel
28 – 34 Inçe 34-60
Has uzyn ştapel
34 we ýokary Gaty inçe 80-140
Bellikler:
· Egirilýän nomer diñe ştapel uzynlygyna bagly däldir. Ol goşmaça inçelige we ulanylýan enjamlara bagly bolup durýar.
· Uzynlyk el ştapelde ýa-da fibrografda (2.5% aralyk uzynlyk) ölçenilýär.
Uzynlygyñ deñölçegliligine baha berlende şeýle iki görkezjiler ulanylýar.
1)Deñölçeglilik indeksi UR (uniformity index)
UR%
Baha
50-55
Gaty gowy
45-50
Gowy
40-45
Kanagatlanarly
35-40
Ýaramaz
30-dan aşak
Ulanylyp bolmajak
2)Deñölçeglilik gatnaşygy UI (uniformity ratio)
UI
Baha
77-den aşak
Gaty kiçi
77-99
Kiçi
80-82
Ortaça
83-85
Ýokary
85-den ýokary
Gaty ýokary
Inçelik ýüplügiñ kese kesiginde näçe süýüm sygyp bilýändigini kesgitleýär, şonuñ üçin ol möhüm görkezjidir. Kese kesige mümkin boldukça has köp süýümler sygdyrylmaly.
Ýüplügiñ kese kesiginde inçe süýümleriñ has köp sanynyñ ýerleşişi.
Süýümler näçe inçe bolsa şonça-da kese kesikde olaryñ sany artar, ýüplügiñ deñölçegliligi gowulandyrylar. Emma has inçe süýümler añsat nepsleri emele getirip bilýärler. Süýümleriñ inçeligine göni-däl baha bermek üçin çyzykly dykyzlyk ulanylýar. Dürli ýurtlarda bu ölçeg üýtgeşik bolýar. Uniwersal ölçeg hökmünde dteks, ýüpek önümçilikde denier, pagtada mikrogramm/inch ýaly ölçeg birlikleri ulanylýar. Pagta süýümiñ inçeligi köplenç mikroner ölçegi bilen ölçenilýär we alnan netijelere görä inçelige şeýle baha berilip biler:
İnçelik(mikroner) Baha
< 3 gaty inçe
3 - 3,9 inçe
4 - 4,9 ortaça
5 - 5,9 galyñ
> 6 gaty galyñ
Pagtada inçelik bilen ýetişik bir wagtda mikroner usuly bilen ölçenilýär. Mikroneriñ bahalary pagtañ dürli görnüşleri üçin 2.6 – 7.5 aralykda üýtgäp biler. Adatça mikroner görkezjini pagtañ inçeligi hem-de onuñ pylan nomerli ýüplügi çykarmaga ýaramlylygy boýunça baha bermek üçin ulanýarlar. Mikroneriñ öz barlaýjy enjamy bar. Ilki bilen gowy tüýdülen we arassalanan pagtadan silindrik şekilli dykyzlanan nusgasy taýýarlanylýar (agramy 3.24 gr). Soñ nusga mikroner enjama goýulýar, şol ýerde onuñ içinden belli basyş bilen howa geçirilýär. Nusgadan geçýän howanyñ mukdary süýümleriñ inine bagly bolup durýar. Howanyñ akymy rotor-görnüşli ölçeýji bilen ölçenýär.
Emma mikroner inçeligiñ we ýetişikligiñ utgaşdyrylan görkezjisi bolandygyny ýatdan çykarmaly däldir. Her pagtañ görnüşi üçin öz amatly mikroner bahasy bar. Ýagny mikroner seresaplyk bilen ulanylmaly. Pagtañ inçeligi gowaçañ görnüşine hem ýetişikligine bilelikde bagly bolup durýar, şu iki sebäpleriñ haýsysynyñ täsiri ulydygyny bilmeli.
Mikroner ýaly süýümleri köpçülikleýin ölçeýän enjamlardan daşary ýeke süýümleriñ inçeligini bir-birden ölçeýän usullar bar. Ýöne olar agyr we çykdajyly bolýarlar, sebäbi ynamly netijeleri almak üçin has köp sanly süýüm bir-birden ölçenilmeli. Mikroner bolsa dürli usullaryñ arasynda iñ ýönekeý, añsat we seretmäge amatly bolan esbapdyr. Meşgur HVI enjamy hem mikroner barlaglary geçirip bilýär.
Berklik halkara pagta söwdasynda köplenç lb/inch2 (bir kwadrat duýmiñ funtlarda bolan agramy) bilen añladylýar. Bu ölçeme Pressley atly enjam arkaly amala aşyrylýar. Pressley görä süýümiñ berkligine şeýle bahalar berilip biler:
≥ 93 gaty berk
87 - 92 berk
81 - 86 ortaça
75 - 80 erbet däl
70 - 74 gowşak
70-den pes gaty gowşak
Pressley usulyna tapawutlylykda Stelometer we HVI ulgamynda berkligi ölçemek üçin g/teks ölçeg birligi ulanylýar. Pagta süýümiñ berkligi 15-40 g/teks aralykda bolýar. Gowy pagtada berklik 25 g/teksden aşakda bolmaly däldir. Kä wagt süýümleriñ berkligi cN/teks birliklerde ölçenilýär. Pagta süýümleriñ berkliklerine şeýle baha berilýär:
g/teks
Baha
23-den kiçi
Gowşak
24-25
Aralyk
26-28
Ortaça
29-30
Berk
31-den ýokary
Gaty berk
Berklik has berk ýüplükler çykarmak we ýokary işleniş tizlikleri saýlamak üçin süýümiñ zerur häsiýetidir.
Elastiklik (uzalma) ýüplügiñ üzülen wagty uzalmasyny kesgitleýär we ýüplügiñ sezewar boýlan agramlaryna garşy durmak häsiýetine täsir edýär. Bu görkezji pagta üçin 6-10%, ýüñ üçin 25-45% aralykda bolýar. Üzülme uzalmasy bilen üzülme berklik bir wagtda ölçenilýär. Süýümleriñ uzalmasynyñ artykmaç bolmagy hem dokma önüm üçin gowy zat däldir. Çüñki bu ýagdaýda çekim işler agyrlaşýar.
Ýetişiklik pagta süýüminiñ sellýuloza gatlaklaryñ galyñlygy bilen bagly. Şol gatlaklar süýümiñ galyñlygy bilen baglylykda näçe uly bolsalar şonça-da süýüm has ýetişen hasaplanylýar. Ýetişik dürli himiki usullar bilen kesgitlenýär. Eger sellýuloz gatlagy hiç emele gelmedik bolsa bu süýüm öli diýilip hasaplanýar. Olar gaty inçe bolýarlar. Ýetişik boýajylyk ukyba uly täsir edýär. Sebäbi pagta önümler boýalanda boýag maddalar sellýuloza bilen baglanşdyrylýar. Ýetişmedik ýa-da öli süýümler boýagy gowy almaýar we hile ýaramaz täsir edýärler.
Ýetişiklige baha bermek üçin ýetişiklik gatnaşygy (iñlisçe Maturity ratio) ulanylýar:
Ýetişiklik gatnaşygy = ((Normal - Öli)/200) + 0.70
Bu ýerde: N - % normal süýümler D - % öli süýümler
Pagta süýüminiñ diwarynyñ we içki kanalyñ (lýumen) özara gatnaşygyna baglylykda şeýle bahalar berili biliner:
1. Ýetişen : (Lumen ini "L")/(diwaryñ galyñlygy"W") <1
2. Ýarym ýetişen: (Lumen ini "L")/(diwaryñ galyñlygy"W") 1-den uly we 2-den kiçi
3. Ýetişmedik : (Lumen ini "L")/(diwaryñ galyñlygy"W") >2
Mundan başga ýetişik koeffisiýenti ulanylýar (iñlisçe Maturity Coefficient)
Ýetişik koeffisiýenti = (M + 0.6H + 0.4 I)/100
Bu ýerde:
M – ýetişen süýümleriñ mukdary, %
H – ýarym-ýetişen süýümleriñ mukdary, % I – ýetişmedik süýümleriñ mukdary, %
Eger ýetişiklik koeffisiýenti
0.7-den kiçi, bu ýetişmedik pagtadyr 0.7 we 0.9 aralykda bolsa, bu ortaça ýetişen pagtadyr 0.9-den köp bolsa, bu gowy ýetişen pagtadyr
Pagtadaky özge maddalaryñ mukdaryna baglylykda arassalyga şeýle bahalar berilip biler:
Özge maddalaryñ mukdary
Baha
!,2 çenli
Gaty arassa
1,2 – 2,0
Arassa
2,0 – 4-0
Orta
4,0 – 7,0
Hapa
7,0 we ýokary
Gaty hapa
Pagtadaky tozanlar dürli mikroskopik bölejiklerden durup emele gelýärler. Tozanlar önümçilikde hapalyk, saglyga zyýan, rotor egirmede üzülmeleriñ artmasy ýaly meseleleri ýüze çykarýar. Tozanlaryñ ölçegine baglylykda olar şeýle toparlara bölünip bilerler:
Bölejikleriñ ululygy(µm)
Hapa
500 we ýokary
Tozan
50 – 500
Mikrotozan
15 – 50
Dem alynýan toz
15 we ondan kiçi
Şirelik önümçilikde uly meseleleri döredip bilýän süýümiñ aýratynlygydyr. Ony dürli himiki metodlar arkaly kesgitlemek mümkin bolýar.
Elläniñde ýakymlygy. Eger süýüm elläñde ýylmanak duýulsa, onda bu süýümden has ýylmanak ýüplügi çykaryp bolar. Ýylmanak ýüplükden has gowy matalary dokap bolýar.
Reñk pagta süýüm synplaşdyrylanda möhüm bir görkezjidir. Çüñki pagtañ reñkine seredip onuñ keseli geçiren ýa-da geçirmedigini, ýagşyñ aşagyna düşendigi barada bilip bolýar. Pagtañ reñki başga-da köp hil görkezjiler bilen berk baglanşyklydyr. Pagta egirme fabriklerde garyşdyrylanda reñk tapawut ýüze çyksa önüm ala bolar (abraž hadysasy). Reñke baha berilende iki ölçeg ulanylýar: %Rd (ýalpyldy) we b+ (sarylyk). Bu bahalar kalorimetrde (Nickerson-Hunter) ýa-da HVI enjamynda tapylýar. Söwdada reñke baha berlende şeýle toparlara bölüniş ulanylýar:
Light
Çal ýa-da çala goñur reñkli
Spotled
Tegmilli, goñur reñkli
Tinged
Goýy sary reñkli
Yellow stained
Goýy sary reñkli we tegmilli
Pagta süýüme synp (klass) berilende reñk, hapalyk we çigitden arassalanmagyñ hili göž öñünde tutulýar. Synp näçe ýokary bolsa, şonça-da ýüplügiñ daşky görnüşi gowy bolar we az galyndy emele geler. Her ýurtda dürli synplaşdyrma ulgamlar ulanylýar. GDA ýurtlarynda Sowt Soýuzdan galan 7 sortlara bölünişi ulanylýar. ABŞ-de we Türkiýede bölüñiş şeýledir:
ABŞ-de pagtanyñ synplara bölünişi (AMERICAN UPLAND görnüşi üçin)
S.NO
SYNP/GRADE ALAMAT/SYMBOL KODY/CODE
1(iñ gowysy)
GOOD MIDDLING GM 11
2
STRICT MIDDLING SM 21
3
MIDDLING M 31
4
STRICT LOW MIDDLING SLM 41
5
LOW MIDDLING LM 51
6
STRICT GOOD ORDINARY SGO 61
7
GOOD ORDINARY GO 71
8(iñ pesi)
BELOW GRADE
Türkiýede pagtanyñ synplara bölünişi
1(iñ gowysy)
Ekstra
2
Mıntıka
3
Garanti
4
Sıra
5(iñ pesi)
Benekli
Tekstil barada okuw web-site link: http://bola-bola.narod.ru/index.html
http://www4.ncsu.edu/~bovezmu/
Edebiýatlar - References
W.Klein, Short-staple spinning series 1995 Миловидов Н.Н., Фаминский П.П., Шишкунова Е.Н. Проектирование хлопкопрядильных фабрик. М.: Легкая и пищевая промышленность 1983 Справочник по хлопкопрядению. М.: Легкая индустрия 1987 Власов П.В., Сурнина Н.Ф. Проектирование ткацких фабрик. М.: Легкая индустрия 1983 Бадалов К.И., Жоховский В.В., Осьмин Н.А. Прядение хлопка и других текстильных волокон. Москва 1980. Bülent Gemici. Pamuk iplikçiligi ders kitabı. Bornova/İzmir 1999


text:
Buddaçylyk
Buddaçylyk.
Buddaçylyk iň gadymy dünýä dini hasaplanýar. Ol hinaýana we mahaýana atly iki ugra bölünýär. Bulardan başga-da lamaçylyk hem buddaçylygyň bir ugrudyr. Buddaçylygyň esasy düzgüni şulardyr: bu dünýä ejir çekmekdir; adamyň islegleri we hyjuwlary ony ejir çekmäge mejbur edýär; hyjuwlaryndan halas bolan adam aýratyn bir hala (nirwana) düşüp, Hudaý bilen birleşýär, halas bolýar.
Buddaçylyk adamy öz şahsyýetini kämilleşdirmek ugrundaky göreşe çagyrýar. Onuň taglymatynyň merkezinde şahsyýetiň ruhy haly durýar. Buddaçylyk adamlary kastalara bölmeýär, ol dünýäni özgertmäge, kämilleşdirmäge çagyrmaýar.
Buddaçylyk Hindistanyň üsti bilen Seýlona, Birma, Siama, Indoneziýadaky adalara, Hytaýa we Ýaponiýa ýaýrapdyr. Afrikada ýerli dinler hem köp ýaýrandyr.


text:
Anna güni prezident G.Berdimuhamedow 2013-2014-nji okuw ýylyndan başlap ýurtda 12 ýyllyk orta bilim sistemasyna geçmek barada ýörite permana gol çekdi.
Bu permanda 12 ýyllyk bilim sistemasy bilen baglylykda Türkmenistanyň kanunlaryna we kanunçylyk aktlaryna girizilmeli üýtgetmeler barada ýurduň Bilim ministrligine we Adalat ministrligine ýörite teklipleri taýýarlap, Ministrler Kabinetiniň garamagyna hödürlemeklik tabşyrylýar.
Mundan daşary, Bilim ministrligine 12 ýyllyk orta bilim sistemasyna geçilmegi bilen baglylykda degişli okuw planlaryny işläp düzmeklik hem-de ony Ministrler Kabinetiniň başlygynyň garamagyna hödürlemeklik hem tabşyrylýar.
Bu baradaky permanda täze işlenip düzüljek okuw planlarynyň esasynda degişli okuw programmalarynyň, okuw kitaplarynyň we esbaplarynyň tassyklanylmalydygy aýdylýar.
Prezidentiň tabşyrygy boýunça bu çäreleriň durmuşa geçirilişine Ministrler Kabinetiniň başlygynyň orunbasary S.Toýlyýew bilen bilim ministri G.Mämmedowa gözegçilik eder.
Orta bilimiň bölünişi
Anna güni Aşgabatda geçirilen hökümet maslahatynda umumy bilim beriş mekdeplerinde 12 ýyllyk orta bilim sistemasynyň nähili esaslarda derejelere bölünjekdigi barada-da gürrüň edildi.
Maslahatda bellenmegine görä, 2013-2014-nji okuw ýylyndan başlap çagalaryň orta bilimi alty ýaşdan başlanar. Orta mekdepleriň başlangyç bilimi 1-4-nji klas aralyklaryny öz içine alar. 5-10-njy klas aralygynda çagalar umumy orta bilim alarlar. 11-12-nji klas okuwçylary bolsa, ýokary orta bilim alarlar.
Täze sistema boýunça, orta mekdepleriň 11-12-nji klas okuwçylaryna özlerini gyzyklandyrýan hünär ugurlaryna laýyklykda okuw programmalaryny saýlamaklyga-da mümkinçiligiň beriljekdigi aýdylýar.
Anna günki geçirilen hökümet maslahatynda Türkmenistanyň umumy bilim beriş mekdeplerinde giriziljek bu täze sistemanyň maksadynyň ýurduň milli bilim sistemasyny dünýäniň öňdebaryjy bilim standartlaryna laýyk getirmekden ybaratdygy bellenilip geçildi.
Bu baradaky permana gol çekilmeginiň yzy bilen, şenbe güni Türkmenistanyň Bilim ministrliginde bu meselä bagyşlanyp ýörite maslahat hem geçirildi.
Bilim ministrliginiň resmileri we spesialistleri 2013-2014-nji okuw ýylyndan başlap 12 ýyllyk orta bilim sistemasyna geçmek bilen baglanyşykly gaýragoýulmasyz çözülmeli meseleler barada maslahat etdiler.


text:
Bronhial astma
Bokurdagyň, bronhlaryň, öýkeniň, ýürek-damar we nerw ulgamynyň demgysma alamaty bilen geçýän 50-den gowrak keseli bardyr. Öz gelip çykyş sebäpleri, görnüşleri, kliniki aýratynlyklaryna baglylykda bronhial astma (grekçe “astma“ - demgysma) aýratyn keselleriň görnüşiniň hataryna girizildi.
Bronhial astma (BA) – dem alyş ýollaryň zeperlenmegi bilen geçýän dowamly, gaýtalanyp durýan keseldir.
Ýer ýüzüniň ilatynyň 2%-den az bolmadyk bölegi BA-dan ejir çekýändir. Bu kesel we onuň gaýraüzülmeleri sebäpli her ýylda 2 mln-dan gowrak adam aradan çykýandyr. Soňky ýyllarda BA bilen keselçiligiň artmagy, ekologiki ýagdaýyň erbetleşmegi bilen düşündirilýär.
Öýken keselleriň içinde, bronhial astma we demgysma alamatly dowamly bronhitden maýyplyk ýagdaýynyň döremegi has ýygy-ýygy duş gelýändir.
5 ýaşa çenli ýa-da 60 ýaşdan uly erkek adamlarda has ýygy duş gelýändir. Şol ýaşlaryň arasynda aýallaryň keselçiligi köpelyändir. BA-nyň esasan iki görnüşini tapawutlandyrýarlar – allergiki we allergiki däl görnüşleri. Ondan başga-da onuň dürli kliniki görnüşlerini belleýärler: atopiki, infeksion, disgormonal, psiho-newrologiýa we bronhlaryň ýagdaýynyň üýtgemegi sebäpli – “aspirin“ astmasy we fiziki işden soň ýüze çykýan astmadyr.
Fiziki we farmakologiki (derman serişdeleri) faktorlara bronhlaryň duýujylygynyň üýtgemegi, olarda emele gelýän biologiki işjeň maddalaryň uly täsiri, BA-nyň hemme görnüşleri üçin umumy ýagdaý bolup durýandyr.
BA getirýän genetiki üýtgemeleriň we daşky faktorlaryň täsirini belläp geçmelidir. Genetiki üýtgemeler, bronhlaryň we öýkeni goraýan mehanizmleriň zeperlenmegine, ol agzalaryň işini kadalaşdyryjy nerw we endokrin ulgamynyň sazlaşykly işiniň bozulmagyna getirýär.
Daşky faktorlara bolsa öý allergenleri (allergiki täsirine getirýän jisimler) sebäp bolup biler. Olara öý tozany we haýwanlary, saçakçy ýaly mör-möjekler, kömelekler mysal bolup biler. Öý tozanynda sakyrtgalaryň 30-dan gowrak görnüşi duş gelýändir. Esasan hem olaryň täreti ýokary allergiýa täsirine getirip biler.
Öý tozanyna ýokary duýgurlylyk şol sakyrtgalaryň bolmagy bilen düşündirilýär. Dürli ösümlikleriň tozanjyklary hem allergiki täsiriň sebäbi bolup biler. Meselem, otlardan-bozagan, ambroziýa, tilkiguýruk; güllerden-tozga,margaritkalar; agaçlardan-dub agajy,berýoza, sireniň tozgajyklary demgysmanyň sebäbi bolup biler. Allergiýa kömelekleriň käbir görnüşi we heň hem getirip biler.
Önümçilikde duş gelýän himiki organiki maddalardan hem allergiýa döräp, hünärmençilik bronhial astmasynyň ýüze çykmagyna sebäp bolup biler.
Azyk allergenleri hem möhüm orny eýeleýändir. Olary derrew anyklamak hem kyn bolýar. Sebäbi iýmit kabul edilenden soň, allergiki täsir ençeme wagtdan soň döräp biler. Azyk aller- genlerine - bal, sitrus miweleri, deňiz önümleri, sygyr süýdüniň we ýumurtganyň belogy degişlidir.
Derman serişdelerine allergiki duýgurlylyk näsaglaryň 20%-de ýüze çykýandyr. Köplenç allergiýa täsiri antibiotiklere, ferment serişdelerine, asetilsalisil turşulygyna (“aspirin“ demgysmasy) ýüze çykýandyr.
BA-nyň kliniki ýüze çykmasy, tutgaý görnüşli üsgürme, burundan köp mukdarda suwuklyk görnüşli bölünip çykmalar, asgyrma ýaly alamatlar bilen başlanýar. Keseliň tutgaýly döwründe näsagda gysga dem alma, bronhlaryň gysylmagy netijesinde bolsa, demi goýberme kynlaşan bolýar. Her dem alyp, goýberme daşda eşidilýän hyşşyldy bilen utgaşýar. Astmanyň tutgaýy dem alyş ýollaryndan şepbeşik gakylygyň çykmasy bilen gutarýandyr.
Uzaga çekýän agyr tytgaýlar, keseliň agyr gaýraüzülmesi bolan, astmatiki ýagdaýa getip biler.
Astmatiki ýagdaýda geçirilýän bejergä täsir peselip, üsgürme netijesinde goýy gakylygyň bölünip çykmagy ýüze çykmaýar. Bronhlaryň gysylmagynyň güýjemegi netijesinde, astmatiki ýagdaý beterleşýär. Öýkende, has hem onuň aşaky böleginde howasyz bölekler döräp, diňlenilende dem alyş sesleri ol ýerlerde eşdilmeýär. “Lal“ öýken emele gelýär. Bedeniň gerekli kislorod bilen üpjün edilmezligi,dokumalarda we agzalarda kömürturşy gazynyň ýygnanmagyna, olaryň işiniň bozulmagyna getirýär.
Ganyň lagtalanmasy peselýär. Kislorod “açlygy“ nerw ulgamynyň, esasan hem beýniniň işine şikes ýetirýär.
Uzak wagt dowam edip, anatomiki üýtgemelere getirýän BA dürli başga gaýraüzülmeleri hem ýüze çykaryp biler. Öýkeniň emfizemasy (çendenaşa howaly bolup, öýkeniň çişmesi), öýken ýetmezçiligi, öýken-ýürek ýetmezçiligi, ýokançly bronhit şol ýagdaýlara degişlidir.
BA-ny anyklamakda kynçylyklar ýüze çykmaýar. Esasy kynçylyk onuň görnüşini, ýüze çykaran sebäbini anyklamakdyr. Näsagdan soramak bilen, nesil yzarlaýan we iýmit faktorlaryna üns bermelidir. Dem alyş ýollarynyň ýagdaýyny (sinusit, otit, rinit, burun germewiniň gyşarmagy, polipler) anyklamalydyr.
Allergenlere duýujylygy, olary dem alyş ýollaryna pürküp (aerezol görnüşde) ýa-da derä galtaşdyrma ýoly bilen anyklap bolar.
Ganyň umumy barlagynda eozonofil öýjüklerini köp mukdarda ýüze çykaryp bolar.Ýöne ol hemişe beýle bolmaýar.Gakylygyň sitologiki barlagynda hem eozonofilleriň ýokary derejesi anyklanylýar. Ondan başga-da gakylykda demgysmanyň esasy alamatlary bolan, Kurşmanyň spiralyny (kiçi dem alyş ýollaryň görnüşini gaýtalaýan emele gelmeler), Şarkoleýdiniň kristallaryny (eozonofil öýjükleriň düzüminiň kristallary) we Kreolyň bedenjikleri (bronhlaryň öýjükler toplumy) tapmak bolýar.
Bronhoskopiýa barlagy hem bronhlaryň nemli gatlagynyň ýagdaýy, olaryň gysylma derejesi barada uly maglumatlary berýändir. BA bejergisi, keseliň görnüşi, ýüze çykyş sebäpleri, geçişi, bar bolan gaýraüzülmelere laýyklykda geçirilýär.
BA-ny bejermek üçin keseliň sebäplerine täsir edýän (bazis) serişdeler hem-de alamatlaryna täsir edýän (simptomatiki) serişdeler (meselem, bronhlary giňeldijiler) ulanylýar.
Esasy (bazis) serişdeleri ulanylmadyk ýagdaýynda alamatlara täsir edýän serişdelere talap artýandyr. Esasy serişdeleriň mukdarynyň azalmagy ýa-da bronhy giňeldijileriň köp ulanmagy, keseliň geçişine gözegçiligiň peselenliginden habar berýändir.
I. Esasy (bazis) serişdeleri:
1. Kromonlar – bu topara intal we taýled serişdeleri degişlidir. BA-nyň ýeňil derejesinde ulanylýar. Ingalýasion (dem alyş ýoly bilen) ulanylşy amatly bolan glucokortikoidlerden peýdalylygy pesdir. Şol sebäpli ulanmakda giň gerim almady.
2. Ingalýasion glucokortikoid serişdeleri (IGKS) – BA-ny bejermekde esasy derman toparydyr. Olara klenil, budesonid, azmokort, flutikazon propionat we başgalar degişlidir. Glucokortikoidleri wena goýbermek ýoly bilen, uzak wagt gerdejikler görnüşde hem kabul edip bolýar. BA-nyň agyr görnüşinde, IGKS-iň kömek etmedik ýagdaýynda, ol serişdeleri uzak, umumy ýagdaýda ulanyp bolar.Agyzdan kabul etmek üçin prednizalon, prednizon, gidrokortizon, metilprednizolon ulanylýar. Bu serişdeler umumy ýagdaýda ulanylanda birnäçe ýaramaz täsirlere getirip biler: osteoporoz, gan basyşynyň galmagy, süýji keseline, semizlik, myşsa gowşaklygyna, böwrek üsti mäziň işiniň peselmegi ýaly ýagdaýlar.
3. Antileýkotriýen serişdeler – bronhlaryň nemli gatlagynyň fermentleriniň işjeňligini peseldip, olaryň gysylmagynyň öňüni alýar. Olara pranlukast, zafirlukast, montelukast ýaly serişdeler degişlidir. Bu serişdeler esasan BA-nyň “aspirin“ görnüşinde giňden ulanylýar.
II. Alamatlara täsir edýän (simptomatiki) serişdeler.
1. B2-adrenomimetikler.
a) Uzak wagt täsir edýän görnüşlere – salmeterol, formoterol degişlidir.
b) Gysga wagt täsir edýän görnüşler – berotek, salbutamol, brikanil.
Häzirki wagtda iň peýdaly bronhlary giňeldijiler bolup, islendik ýagdaýda BA-nyň tutgaýlaryny ýatyrmak üçin ulanylýar. Ingalýasion ýoly bilen goýbermek has oňaýlydyr. Sebäbi ol dermanyň az mukdaryny ulanyp, peýdalylygy çalt gazanmaga kömek edýär. Ýaramaz täsirleri azdyr. Bu serişdeleriň ingalýasiýasy 0,5-2 sagadyň dowamynda fiziki agramlylykdan ýa-da başga faktorlar netijesinde dörän bronhlaryň gysylmasynyň öňüni alýar.
2. Ksantinler.
Bu topara demdysma tutgaýlaryny gyssagly ýatyrýan eufillin we uzak wagt täsirli teofillin degişlidir. Bu serişdeler B2-adrenomimetiklerden öň giňden ulanylýardy, ýöne käbir ýagdaýarda häzir hem netijeli ulanylýar. Teofillini 5 ýaşdan uly çagalarda özbaşdak ýa-da ICKS-i bilen utgaşykda üstünlikli ulanyp bolýar. Agyr demgysmaly çagalarda teofillin GKS-iň mukdaryny azaltmaga kömek edip biler. Häzirki wagtda ksantinler başga seişdeleriň bolmadyk ýagdaýynda, goşmaça kömek ediji serişdeler höküminde ulanylýandyr.
III. Başga serişdeleriň topary.
1. Gakylygy goparyjy serişdeler,onuň ýumşamagyna we ýeňil bölünip çykmagyna kömek edýärler. Nebulaýzerleriň kömegi bilen goýberlende, olaryň täsiri has hem artýandyr. Şepbeşik, kynlyk bilen aýrylýan gakylykda günüň dowamynda 3-4 litra çenli suwuklyk kabul etmek peýdalydyr. Esasan gakylygy goparyjy serişdeler höküminde iodyň demanlary, N-asetilsisteini, ambroksany, gwaýfenezini ulanýarlar.
2. Antibiotikler – BA-nyň bakterial ýokançlyklar bilen gaýraüzülmeleri ýüze çykanda ulanylýar. Olara bronhitler, öýken sowuklamasy ýaly ýagdaýlar degişlidir. 5 ýaşa çenli çagalarda demgysma wirus ýokançlygy bilen gaýraüzülip biler. Şeýle ýagdaýlarda antibiotikler ulanylmaýar. 5 ýaşdn 30 ýaşa çenli mikoplazmaly öýken sowuklama ýüze çykyp, ol ýagdaýlarda tetrasiklin ýa-da eritromysin maslahat berilýär.
Has köp duş gelýän streptokokkli öýken sowuklamasynda sefalosporinler we penisillinler ulanylýar. Öýken sowuklamasyna güman edilende gakylygy ýokançlyga barlamak hökmandyr.
IV. Allergiki immunobejergi.
BA-nyň allergiki gelip çykyşyna täsir edýän bejergi usulydyr. 5 ýaşdan 50 ýaş aralygy näsaglarda ulanylýar. Ýörite taýynlanan allergenleri (meselem, agaçlaryň tozanjygy, sakyrtgalaryň bölekleri) belli bir wagt aralygynda deriniň aşagyna goýberýärler. Olaryň mukdaryny kem-kemden ýokarlandyryp, bedeniň oňa bolan durrnuklylygyny gazanýandyrlar.
Bejerginiň dowamlylygy 3 aýdan az bolmaly däldir. Birbada, arasy 30 minutdan az bolmadyk wagtda, 3-den köp bolmadyk allergeni ulanmaga ýol berýärler.
Soňky ýyllarda allergenleri burna damdyrmak ýa-da diliň aşagyna goýmak ýoly bilen hem goýberýärler. Allergenler höküminde gistaglobulinleri (dokumalaryň belogy) hem ulanýarlar.
Nebulaýzerleri ulanmak
BA-ny netijeli bejermek üçin, dermanlary zeperlenen bronhlara doly ýetirmek wajypdyr. Onuň üçin dermanlary belli bir kiçijik bölekler görnüşde goýbermek zerurdyr. Şol maksat üçin ýörite nebulaýzerler diýip atlandyrylan enjamlar ulanylýar. Nebulaýzerler derman serişdelerini gerekli bolan kiçijik ululykda (ownuk dispersli) dem alyş ýollaryna (hat-da kiçijik bronhlara hem) goýbermäge kömek edip, bejerginiň netijeliligini ýokarlandyrýar.
Keseliň geçiş häsiýeti we dowamlylygy näsagyň ýaşyna baglylykda dürli-dürlidir. Demgysma köp çagalarda ýeňil geçse-de, bejergi doly bolmadyk ýagdaýynda, BA-nyň agyr ýagdaýlary ýüze çykyp biler. Köplenç çaga ýetginjeklik ýaşyna ýetende, olarda keselden “saplanma“ bolup geçse-de, öýkeniň işiniň näsazlyklary galýandyr.
Uly ýaşda ýüze çykan demgysmanyň agyrlygy onuň görnüşine baglydyr. Allergiki demgysma has ýeňil geçip, gaýraüzülmelere seýrek getirýändir. Uly ýaşda aspirinli demgysma bilen kesellän näsaglar ony agyr geçirýändir.
Kesel dowamly häsiýete eýe bolup, doly geçirilen bejergi onuň alamatyny aradan aýryp biler, yöne oňa getirýän sebäplere täsir edip bilmeýär. Lukman tarapyndan kadaly gözegçilik we wagtynda geçirilen bejergi, keseliň gowşama döwrüni birnäçe ýyllara uzaldyp biler.


text:
Otit
Otit (gad.-grek. oὖς, ὠtός — gulak) – bu gulak sowuklamasydyr. Onuň birnäçe görnüşleri bolýar. Agyrynyň toplanýan ýerine laýyklykda, daşky, ortaky we içki otiti bellemek bolýar. Şeýle hem otitiň ýiti we dowamly görnüşleri bardyr.
Daşky otitde gulak perdesiniň we gulagyň girelgesiniň arasynda ýerleşýän eşidiş geçelgesi çişýär. Ortaky otitde gulak perdesiniň aňyrsynda, sesleri içki gulaga ýetirýän üç sany süňkden emele gelen boşlukda ýerleşýän ortaky gulak çişýär. Içki otitde içki gulak çişýär.
Otitiň sebäpleri
Otit ýokançly kesel däldir. Ol şemaldan ýa-da sowukdan döremeýär. Gulak perdesi ol ýere howanyň we bakteriýalaryň geçmegine ýol bermeýär. Ýokarky dem alyş ýollarynyň we ortaky gulagyň nemli bardasynyň goranmak ukybynyň bozulmagy, ol ýerdäki mikroblaryň işjeňliginiň artmagy otitiň döremegine eltýär.
Adam bedeniniň kesele bolan durnuklylygynyň peselmegi hem otitiň döremegine sebäp bolup bilýär. Bu ýagdaý sowuklamada, ýiti respirator keselinde we beýleki ýokanç kesellerde ýüze çykýar. Ortaky gulagyň şikeslenmegi netijesinde-de otitiň döremegi mümkindir. Burnuň we burun-bokurdagyň şikesleri ýa-da keselleri hem otitiň döremegine itergi berýärler: burun germewiniň gyşarmagy, gipertrofik rinit, bokurdak mäzleriniň çişme keseli (adenoidler) we beýlekiler. Güýçli üsgülewük, asgyrma hem bakteriýalaryň ortaky gulaga düşmegini tizleşdirýär.
Otitiň alamatlary
Otitiň alamatlary onuň görnüşine bagly bolýar. Gulakdaky sorkuldaýan, sanjaýan agyrylar otitiň aýdyň alamatlarydyr. Otitde ýüze çykýan agyry kelläniň beýleki ýerlerine, hatda dişlere hem ýaýrap bilýär. Ol agyrylar adam ýuwdunanda, üsgürende we asgyranda beterleşýär. Otit bilen kesellän adamyň ukusy bozulýar, işdäsi kesilýär, başy aýlanýar we ol ysgynsyz bolýar. Bedeniň gyzgyny köplenç 38-39ºС ýetýär, käte kadaly hem bolup bilýär.
Gulaklaryň şaňlamagy we dykylmagy hem otitiň häsiýetli aýratynlygydyr. Otit bilen kesellän adamyň eşidişi hem peselýär. Gulakdan gutuň, ganyň ýa-da iriňiň bölünip çykmagy gulak perdesiniň deşilmesiniň alamatydyr.
Gulak agyranda, ol hökman otitdir diýmek nädogrudyr. Ilki göräýmäge alamatlar otitiň alamatlaryna meňzeş bolsa-da, käte gulagyň agyrmagy başga keseller bilen bagly bolýar. Mysal üçin, daşky eşidiş geçelgesinde çyban çykanda, diş agyryda, gulakýany limfodüwünleri çişende, beýni we ýüz nerwleriniň sowuklamasynda hem gulagagyry biynjalyk edýär.
Käte adamlar otite kän bir üns bermeýärler. Olar gulagagyry öz-özünden aýrylyp gider diýip nädogry pikir edýärler, otiti sowuklamanyň ýüzleý alamatyna deňeýärler. Otit bilen keselläniňizde, lukmana wagtynda ýüz tutmaly, düýpli bejergi almaly. Şeýle edilmese, kesele biperwaý garalsa, näsag eşidiş ukybyny ýitirýär we ker bolýar. Ker bolmadyk ýagdaýynda hem kelle beýnisine agyr zyýan ýetýär.
Gulagagyry köplenç kiçi çagalarda duş gelýär. Ene süýdüni emýän çagalaryň kesele bolan durnuklylygy berk bolýar. Şeýle çagalar üçin otit howply bolmaýar. Emma çagalarda otit keseli döremez ýaly, sowuklama kesellerini wagtynda bejermelidir. Ýönekeň sowuklama otite öwrülip biler. Çagalaryň gulagy agyranda, ol biynjalyk bolýar, onuň ukusy bozulýar, çaga gulagyny elleýär. Has kiçi, heniz gepläp bilmeýän çagalaryň gulagy agyranda, onuň sebäbini bilmek kyn bolýar. Şeýle çagalarda otitiň başlandygyny onuň gaty aglamagyndan we ýassyga gulagyny oýkamagyndan aňyp bolar. Şeýle hem çaganyň gulajygyna çalarak basyp görmeli. Çaga birden aglap başlasa, eliňizi aýyryň. Çagany hökman lukmana görkeziň, barlaglardan geçirip, degişli bejergini alyň.
Otitiň bejerilişi
Otit doly göwrümde we tapgyrlaýyn bejerilýär. Bejergi geçirmezden ozal otitiň agyrlygyny kesgitlemeli. Adatja bejergi geçirilende, näsag düşekde ýatmaly, sebäbi rahatlyk bedeniň kesele bolan durnuklylygyny dikeltmegiň deňi-taýy bolmadyk usulydyr.
Bejergi derman serişdeleri (konserwatiw) we hirurgiki ýol bilen alnyp barylýar. Konserwatiw bejergide gulakdan akýan iriň arassaçylyk düzgünlerini berjaý etmek arkaly aýrylýar. Iýmit ýeňil, ýokumly we witaminlere baý bolmalydyr. Burun bilen dem almak dikeldilmeli. Munuň üçin burnuň içine damar giňeldiji damjalar ulanylmaly: haftizin, galazolin, sanorin, farmazolin.
Bedeniň allergiki täsirlere duýujylygyny peseltmek üçin, antigistamin derman serişdelerini ulanýarlar. Agyrylar güýjände agyrysyzlandyryjy gerdejikler içilýär.
Otit ýerli bejerilende, daşky eşidiş geçelgesi 40% etil spirti ýa-da 2% bor turşulygy bilen yzygider ýuwlup durmalydyr, pagta bilen guradylmalydyr. Arassalamak üçin 10% sintomisin emulsiýasyny hem ulanmak maslahat berilýär.
Gulakdan akýan bölünip çykmalar köpelse, olary 3% wodorodyň öteturşusynyň 5-7 damjasy bilen pagta siňdirip aýyrmaly. Daşky eşidiş geçelgesine arassalanan wazelin ýa-da beýleki ýaglar çalynmaly. Ýag deriniň şikeslenmegine ýol bermeýär.
Gulakýany töwerege gyzdyryjy ýapgyny diňe lukmanyň görkezmesi bar bolsa, ulanmaly. Şeýle ýapgyny suw bilen garylan spirtden ýa-da gyzdyrylan iri duzy galyň mata dolap ýapmak bolar.
Fizioemleri
Otiti bejermekde ultra tolkunlar (UWÇ), ultra melewşe şöhleleri (kwars) ulanylýar. Gulagy lazer bilen bejermek hem netijeli bolýar. Elbetde, fizioemlerine lukman görkezme bermeli we onuň geçirilişine gözegçilik etmeli. Öý şertlerinde „gök çyra“ hem giňden ulanylýar.
Halk tebipçiliginde otitiň bejerilişi
Itburny ajy demläp, oňa gyrgyçdan geçirilen käşiriň şiresini we çig gaýmagy (sliwki) garyň. Gulak iriňlände, bu garyndyny gulagyň içine damdyrmaly.
Iriňli otitde gaýnadylan sogany ýumşadyp, oňa mesge ýagyny garyň we taýýarlan garyndyňyzy pagtanyň kömegi bilen gulagyňyzyň içine çalyň.
Otitde gulagyňyzy çopantelpegiň demlemesi bilen arassalamaly.
Lawr ýapragynyň 5-6 sanysyny bir bulgur suwda gaýnadyp, 2-3 sagat saklaň. Soňra süzüp, 8-10 damjadan agyrýan gulagyňyza damdyryň, 2-3 çaý çemçesini bolsa içiň. Bu emi 2-3 gezek gaýtalaň.
Kesel ötüşen bolsa, hirurgiki bejergi geçirilýär.
Otit ýüze çykanda, antibiotikleri içmek gerekmi?
Ýok, hemişe däl. Ortaky otitde antibiotikleriň hiç hili haýyr etmeýändigi barada maglumatlar hem bar. Antibiotikleri diňe lukmanyň görkezmesi bolan ýagdaýlarynda kabul ediň. Otit bejerilende, eşidiş ulgamy şikeslendirýän antibiotikleri ulanmak hem bolmaýar: gentamisin, streptomisin, amikasin.
Otitiň öňüni almak
Bedeni taplanma arkaly berkidip, otitiň öňüni almaga kömek edip bolar. Mundan başga-da ýokary dem alyş ýollaryndaky çişmeleri aradan aýyrmaly. Ýokarky dem alyş ýollaryna burun, burun-bokurdak, bokurdak degişlidir. Gulak bu agzalar bilen berk baglanyşyklydyr. Ýokançlyklar ýüze çykanda, gulak çukurjygynyň ýagdaýyna üns beriň. Goýy nemiň eşidiş turbasynda galmagyna ýol bermeli däldir. Antiseptik damjalaryny ulanmak hem bolýar. Şeýle edilse, suwa düşülende gulaklaryňyz arassa we gury bolup galar.
Gulak keselleri bejerilende, seresap bolmaly.
Çagalar ulalanda, otitiň döremek howpy aradan aýrylýar. Bu dowamly otite degişli däldir. Ulularda bu kesel beýle ýeňil geçmeýär. Käte gaýraüzülmeler hem ýüze çykyp bilýär.


text:
Mur kanuny
Moore's law
Mur kanuny
Sözbaşy ýazgysy[üýtget]
== Her 1,5 (bir ỳarym) ỳylda kompỳuterleriň prosessorlarynyň tizligi 2 esse artỳar.
70-nji ỳyllarda alymlaryň öỳ kompỳuter barada beren netijesi. Köp adamlar öỳ üçin satyn alan kompỳuteriň doly güỳjünden diňe 10%-ini ulanỳarlar, ondan köp däl. Şondan soň kompỳuterleriň güỳji müňlerçe artdy.
Netije: öỳ üçin täze kompỳuter satyn alaňyzda, magazinda bar bolan kompỳuterleriň iň pes we arzan prosessorly görnüşini (konfigurasiỳany) alsaňyz amatly bolar. Iň güỳçli kompỳuteri aljak bolmaň – bary bir ol 2 ỳyldan soň köneleşer, onuň güỳjünden bolsa doly peỳdalanyp bilmersiňiz. ==
Link


text:
Babuşkin Iwan Wasilýewiç
BABUŞKIN Iwan Wasilewiç (partiýa lakamy Nikolaý Nikolaewiç, Bogdan, Nowisskaýa we b.) (1873—1906) — bolşewik, rewolýusýoner. Özüniň rewolýussion işini 1893 ýylynda W. I. Leniniň ýolbaşçylyk eden gizlin işçiler kružogyňda başlaýar. 1895 ýylyndan başlap Peterburgdaky «Işçiler synpyny azat etmek ugrundaky göreş soýuzynyň» aktiw çlenleriniň biri bolýar. 1898 ýylynyň oktýabrynda RSDIP-niň Ýekaterinoslaw komitetini döredýär. W. I. Lenin tarapyndan esaslandyrylan «Iskra» gazetiniň aktiw habarçysy we Russiýada ony işjeň ýaýradyjy. Ol marksistik partiýany döretmek ugrundaky leninçilik hereketiň öň hatarlarynda bolup, «ykdysatçylaryň» garşysyna tutaýerli göreşýär. 1896—1903 ýyllarda rewýussion iş üçin Babuşkin üç gezek tussag edilýär. 1905—07 ýyllaryň rewolýussiasyna aktiw gatnaşýar. Ol RSDIP-niň Irkutsk we Çita komntetleriniň sostawyna girýär. 1906 ýylynyň ýanwarynda patyşa jellatlary tarapyndan atylyp öldürilýär.


text:
Edil şu wagt saýtlarda aýlanyp ýörkäm, bir şum habary okadym. Belki ýalan bolsun, ýöne eger çyn bolsa, gaty gynandym. Atamyrat Atabaýew zehinli şahyr. Ýöne eger şeýle bolan bolsa, onda alaç ýok. Mert bol, agam, diýäýmesem...
Türkmenistanyň halk ýazyjysy, ýurtda tanymal şahyr we publisist Atamyrat Atabaýewiň eserleriniň türkmen metbugatynda çap edilmegi geçen ýylyň dekabryndan bäri bes edildi.
Ýagdaýy bilýän adamlaryň aýtmaklaryna görä, A.Atabaýew kärdeşleriniň arasynda prezidentiň edebiýat baýraklaryny paýlaşyndan nägile bolandygyny dile getiripdir we şu hem onuň gadaganlyga düşmegine sebäp bolupdyr.
Geçen ýylyň 8-nji dekabrynda Awazada döredijilik intelligensiýasyna baýrak gowşurmak dabarasy boldy. Baş baýrak, Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky döwlet baýragy prezidenti wasp etmekden başga zat etmeýän Gözel Şagulyýewa gowşuryldy. Ozal onuň gahrymany Türkmenbaşydy, indi onuň ähli goşgy-poemalarynyň gahrymany Arkadag, ýurduň häzirki prezidenti bolup durýar. Şahyr şondan başga hiç zat barada ýazmaýar. Bu baýragyň pul sylagy $10000-e barabar.
Şonda edebiýat söýüjileriň köpüsiniň has talantly hasaplaýan şahyry Atamyrat Atabaýewe “Türkmenistanyň Altyn asyry” baýragy gowşuryldy, bu baýragyň pul sylagy $1000-e barabar.
Şu ýagdaý hem baýraklary we sylaglary hakykatda ýurduň prezidentiniň hut özüniň paýlaýandygyny gaty gowy bilýän Atabaýewi gynandyrýar. Elbetde, bu ýagdaýda prezidenti kim köp öwse, iň uly baýragy hem şol alýar.
Şahyryň aýdan nägile sözleri prezidentiň gulagyna baryp ýetýär we indi Atabaýewiň eserlerini metbugatda çap etmek gadagan. Dekabr aýynyň dowamynda onuň ady ýurtda çap edilýän gazet-žurnallarda görünmedi.
Gepiň gerdişine aýdylsa, Magtymguly adyndaky halkara baýrak soňky gezek S.Nyýazow döwründe gowşurylypdy. Şonda bu baýrak Magtymgulynyň goşgularyny iňlis diline terjime eden Ýusup Azmuna berlipdi. Ine, indi 20 ýyl soň, bir zaman şeýle uly abraýa eýe bolan baýrak köşk şahyry G.Şagulyýewa berildi. Onsoň A.Atabaýewiň ýagdaýyna düşünmek mümkin.
Çeşme http://www.chrono-tm.org/tm/2014/01/tanymal-edebiyatcy-gadaganlyga-dusdi/
Ses berilşik ýok.
Halanan (54)


text:
Daş asyry
Daş asyry — adamzadyň ösüşinde iň gadymy medeni-taryhy döwür, şonda esasy zähmet gurallary we ýaraglar esasan daşdan ýasalypdyr, emma agaç bilen süňk hem ulanylypdyr. Daş asyrynyň ahyrynda toýun gap-gaçlaryň ulanylyşy giňden ýaýrapdyr.
Daş gurallar daşyň dürli görnüşlerinden ýasalypdyr. Çakmak daşy we hek daşynyň slanesleri kesiji gural hem-de ýarag hökmünde ulanylypdyr, bazalt bilen gum daşyndan bolsa iş gurallary, meselem, el degirmenleri üçin daşlar ýasalypdyr. Şeýle hem agaç, süňk, gabyk, sugun şahy ulanylypdyr.