text:
Aşgabatda “Türkmen halkynyň gelip çykyşy we dünýä medeniýetiniň taryhy” ady bilen halkara konferensiýasy geçirilýär. 23-24-nji fewral günlerinde geçirilýän bu maslahat Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň we onuň düzümine girýän Milli golýazmalar institutynyň howandarlygynda gurnaldy.
Halkara konferenisýasyna dünýäniň 40-dan gowrak ýurdunyň bilermenleri gatnaşýarlar. Türkmenistanyň resmi maglumatlarynda forumda aýratyn hem türkmen alymlarynyň ylmy işleriniň ünsi özüne çekýänligi nygtalýar.
“Günbataryň iň gadymy etnoslarynyň biri bolan türkmenler we olaryň uruglary adamzadyň maddy we ruhy medeniýetinde ägirt uly roý oýnady” diýip, ýurduň resmi maglumatlarynda bellenýär.
Türkmenistanyň Merkezi Aziýada iň gadymy siwilizasiýalaryň biri bolandygy türkmenleriň gelip çykyşyny öwrenmek boýunça geçirilen düýpli barlag işleri arkaly anyklanypdyr. Bu barada Moskwanyň entologlar we atropologlar assosiasiýasynyň agzasy Sergeý Polýakow aýdýar.
Taryhy hakykat
Türkmenleriň gelip çykyşy boýunça ylmy kitaplaryň we işleriň awtory, taryh ylymlarynyň doktory Sergeý Polýakow Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde Türkmenistanda garaşsyzlyk ýyllarynda öňe sürülýän taryhyň gapma-garşylykly taraplarynyň barygyna hem ünsi çekdi.
Polýakowyň sözlerine görä, bu meseläniň gozgalmagyna türkmen häkimiýetleri böwet salyp gelýärler: “Halkara duşuşyk ýurtda ylmyň bardygyny we ýurtda resmi derejede öňe sürülýän taryhyň hakykydygyny, şübheli meseleleriň bolsa ýokdugyny görkezmek üçin geçirilýär”.
Sergeý Polýakow türkmen hökümetiniň öňe sürýän taryhy faktlaryna şübhe bildirip biljek we öz tapawutly garaýyşlaryny delillendirip biljek alymlaryň Türkmenistanda geçirilýän çärelere çagyrylmaýanlygyny belledi. Ol türkmen hökümeti iş ýüzünde ylmyň ösüşine gyzyklanma bildirmeýär diýen pikirde.
“Täze gelen ýolbaşçy hakykatdan hem öz ýurduny ösdürmek isleýän bolsa, ol öz ýurdunyň beýleki ýurtlar bilen giň gerimli ylmy gatnaşyklaryny ýola goýup başlaýar. Emma Türkmenistanyň bu ugurdan edýän çynlakaý ädimleri gözüme ilenok” diýip, alym Polýakow aýdýar.
Taryhçy alym soňky ýyllarda Türkmenistanda ylmyň ösüşi barada köp aýdylýan hem bolsa, ýurtda alnyp barylýan işler baradaky maglumatlaryň daşary ýurtly alymlar üçin elýeterli däldigini, ýurduň ylmy institutlarynyň Orsýetiň ylmy jemgyýetçiligi bilen hem işleşmeýänligini belledi.
Milletiň ösüşi
Türkmenleriň gadymy geçmişine buýsanmak we onuň adamzat üçin ähmiýetini nygtamak tendensiýasy Türkmenistanda köpden bäri dowam edip gelýär. Şol bir wagtyň özünde-de ýurtda halkyň we milletiň ösüşi, şol sanda medeni ösüşi üçin mümkinçilikler örän çäkli bolmagynda galýar.
“Niýazow döwri bilen deňeşdirilende belli bir özgerişlikler boldy. Emma olar kosmetiki. Häzir halk aýdymlary aýdylsa-da, radioda we telewideniýede klassikleriň diňe söýgi baradaky eserleri efire berilýär. Sosial temadan goşgular berilmeýär” diýip, türkmenistanly žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew aýdýar.
Özbegistanly taryhçy Umyt Babamatow bolsa milletiň taryhyna buýsanmagyň häkimiýetleriň halkyň beýik bolmagyny islemeginiň alamaty hökmünde garamaýar: “Ýolbaşçylar milletiň saýlananlygyny nygtamak bilen, halkyň diňe hökümetiniň daşynda birleşmegini gazanmak işleýär”.
Babamatow şeýle syýasatyň halkyň milletçilik duýgularyny tutaşdyrmak ýaly netijelere hem getirýänligini belleýär. Onuň pikirine görä, halkyň beýik bolmagyna itergi berýän güýç intelligensiýa bolup durýar, emma intelligensiýa ähli döwürlerde-de diktaturalaryň esasy baş agyrysy.


c: text/html

text:
Orsýetiň ozalky nebit tütjary, türmeden azat edilen Mihail Hodorkowskiý ýekşenbe güni öýlän Berlinde metbugat ýygnagyny geçirip, öz geljekki planlary barada maglumat berer.
Habar gulluklary Hodorkowskiniň sözçüsine salgylanyp, onuň bu habary şenbe güni aýdandygyny ýazýarlar. Bu metbugat ýygnagynyň anyk nirede geçiriljegi bada-bat tassyk edilmedi.
Germaniýanyň metbugat habarlarynda Hodorkowskiniň şenbe güni irden Berlinde ogly Pawel bilen duşuşandygy, onuň Nýu-Ýorkdan gelendigi habar berildi.
Şeýle-de Hodorkowskiniň Berlinde öz ene-atasy bilen duşuşmagyna garaşylýar.
Hodorkowskiniň Orsýetde anna güni türmeden boşadylyp, şol günüň özünde hem Berline gitmegi, onuň ýurdy şeýle çalt terk etmegi hem-de azat edilmeginiň arkasynda ýatan sebäpler, geljekde nähili planlarynyň bolup biljegi barada dürli pikirleriň ýüze çykmagyna getirdi.
Hodorkowskiniň azat edilen badyna Germaniýa uçmagy moskwaly ýaşaýjylaryň arasynda hem garyşyk pikirleri döretdi.
Mysal üçin, moskwaly Gennadiý Kuznesow «Roýterse» şeýle diýdi:
"Başgaça pikir etmek kyn, ol öz şahsy durmuşynyň, maşgalasynyň jemgyýetçilik durmuşyna garanda has möhümdigine göz ýetirdi, ýogsam bolamas ýene bir 10 ýyl türmede oturyp bilerdi. Onsoň ol nähili adam bolýar?"
Başga bir moskwaly, özüni diňe Dmitriý diýip tanadan adam bolsa, özüniň Hodorkowskiniň daşary ýurtdan yzyna dolanyp geljek şübhelenýändigini aýtdy:
"Ol başga nirä gitsin? Orsýetde indi oňa orun ýok. Oňa bu ýerde adam ýaly ýaşamak mümkinçiligi berilmez. Onuň başga edip biljek zady ýokdy."
Hodorkowskiý Kremliň tanymal tankytçysydy, ol salgytdan gaçmak we jemgyýetçilik emlägini ele geçirmek aýyplamalarynda günäli tapylyp, on ýyldan gowrak türmede oturdy. Kremliň tankytçylary oňa ýüklenen günäleriň syýasy sebäpleriniň bolandygyny aýdýarlar.
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri anna güni Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň Hodorkowskiniň günäsini geçmegini we ony türmeden boşatmagyny gutlady, Kreml bu işiň ynsanperwerçilik esaslarynda edilendigini aýtdy.
Putiniň sözçüsi Dmitriý Peskow anna güni giçlik Hodorkowskiý Orsýete dolanyp gelmek meselesinde erkin diýdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Freedom House, Azatlyk öýi guramasy Türkmenistan bilen Özbegistany syýasy hem graždan azatlyklary boýunça dünýäniň iň ýaramaz ýurtlarynyň arasynda goýýar.
Azatlyk öýüniň ýyllyk hasabatynda dünýäde tapgyr dört ýyl graždan hem syýasy azatlyklarynyň derejesiniň aşak gaçýandygy aýdylýar.
Azatlyk öýi guramasynyň ylmy-barlag direktory Kris Woker Azatlyk Radiosynyň türkmen gullugyna beren interwýusynda Türkmenistanda Nyýazowyň ölüminden soň ownuk özgerişleriň bolandygyny, emma açyk hem adalatly saýlawlar, syýasy köp dürlülik, metbugat garaşsyzlygy ýaly sistema özgermeleriniň bolmandygyny aýtdy.


text:
Rim papasy Fransis Hawana, Kuba bardy. Ol bu saparynyň dowamynda Birleşen Ştatlara hem barar.
Rim papasy 19-njy sentýabrda Kubanyň prezidenti Raul Kastro bilen görüşdi we Kuba bilen Birleşen Ştatlaryň arasyndaky gatnaşyklaryň golaýdaky taryhy ýylamasyna ýokary baha berdi.
«Indi birnäçe aý bäri biz umyt beriji wakalara şaýat bolýarys, ýyllara çeken kesekileşmeden soň iki halkyň arasynda gatnaşyklaryň kadalaşma prosesi barýar» diýip, ol aýtdy.
Ol iki ýurduň liderlerini şu ýol-ýodany, bütin dünýä üçin ýaraşygyň we oňşuklylygyň mysaly boljak ugry dowam etdirmäge çagyrdy.
78 ýaşynda pop Birleşen Ştatlara ugramazyndan öň Kubada üç gijesini geçirer we geljek hepde ABŞ-nyň Kongresinde hem-de BMG-niň Baş Assambleýasynda çykyş eder.


text:
Germaniýa Owganystanda dowam edýän zorluklar sebäpli bu ýurduň döwlet edaralarynda hem ministrliklerinde işläp ýören öz raýatlaryny yzyna çagyrýandygyny mälim etdi.
Bu mesele bilen bagly çykyş eden Germaniýanyň hyzmatdaşlyk ministri Dirk Niýebel ony “ýerlikli ätiýaçlylyk çäresi” diýip atlandyrdy.
Ýekşenbe güni irden Fransiýanyň Daşary işler ministrligi hem owgan ministrliklerinde işläp ýören işgärlerini wagtlaýynça yzyna çagyrýandygyny mälim etdi.
Geçen şenbe güni NATO we Britaniýa hem Owganystanyň döwlet edaralaryndan öz işgärlerini yzyna çagyrýandygyny aýtdy.
Hepdäniň şenbe güni NATO-nyň koalision güýçleriniň düzüminde işleýän iki amerikan ofiseri Kabulda Owganystanyň Içeri işler ministrligine baranlarynda Owganystanyň aňtaw gullugynyň bir ofiseri olary atyp öldürdi.


text:
Orsýetde aýal-gyzlardan düzülen “Pussy Riot” pank toparynyň tussaglyga höküm edilen üç agzasy prezident Wladimir Putini ýazgaryjy kinaýaly protest aýdymyny aýdandygy üçin, ýurduň telewideniýesinde ötünç soramajakdygyny aýtdy. Mundan öň olara aýdan aýdymlary üçin ötünç soramaga teklip edilipdi.
Orsýetde gidýän “Adam we kanun” atly gepleşigiň dolandyryjylary “Pussy Riot” toparynyň agzalaryna ötünç soramaklaryny teklip edipdiler. Eger-de olar ötünç sorasa onda telekanalyň ýolbaşçylary toparyň agzalaryna berlen 2 ýyl türme tussaglygynyň kemeldilmegi üçin basyş etjekdiklerini aýtdylar.
“Pussy Riot” pank toparynyň agzalarynyň aklawçysy Nikolaý Polozow duşenbe güni çykyş edip, öz müşderileriniň bu teklibi ret edýändiklerini mälim etdi.
“Pussy Riot” pank toparynyň üç agzasy “dini ýigrenje esaslanýan huligançylykda” günäli tapylypdy.


text:
Türkmenistanyň prezidentiniň ýakyn günlerde aýtmagyna görä, tutuş ýurt boýunça 140 çemesi täze desga ulanylyşa berilipdir, emma işlemän dur. Resmi maglumatlara görä, olardan 15-i Balkan welaýatyna degişli.
Balkan welaýatyna golaýda syýahat eden ýazyjy Amanmyrat Bugaýew işlemän duran iri obýektleriň arasynda Demirgazyk-Günorta halkara demirýolunuň Türkmenistanyň üstünden geçýän böleginde täze gurlan ondan gowrak stansiýany agzady. Uly bölegi Türkmenistanyň üstünden geçýän bu halkara demirýoly dekabryň aýagynda Türkmenistanyň, Eýranyň we Gazagystanyň prezidentleriniň gatnaşmagynda dabaraly ýagdaýda açylypdy.
Türkmenistanly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeşligi diňlemek üçin şu sepe basyň:


text:
Demirgazyk Kawkazyň Dagystan respublikasynda näbelli hüjümçiler ýerli yslam mekdebiniň bir mugallymyny atyp öldürdiler.
Dagystanyň Içeri işler ministrliginiň duşenbe güni beren maglumatyna görä, Magomed Biýarslanowyň jesedi ýekşenbe güni, onuň Gubden obasyndaky öýünden tapylypdyr.
Bu waka boýunça derňew başlandy. Soňky ýyllaryň dowamynda Dagystan Demirgazyk Kawkazyň iň gazaply respublikalarynyň birine öwrüldi. Aşa dinçiler aram musulmanlara, polisiýa işgärlerine we resmilere ýygy-ýygydan hüjümleri amala aşyrýarlar.


text:
Orsýetiň premýer-ministri Dmitriý Medwedewiň aýaly Swetlana Medwedewa Türkmenistanyň ‘Ruhubelentlik” ordenine eýe boldy. Resmi maglumatlarda Türkmenistanyň Medwedewany bu beýik sylaga mynasyp görmegi onuň türkmen-rus hyzmatdaşlygynyň ösüşine goşan goşandy bilen düşündirildi. Türkmenistan Medwedewa bilen bilelikde Orsýetiň parlamentiniň ýolbaşçysy Sergeý Naryşkini hem sylaglady, oňa “Bitaraplyk” ordenini berdi.
Azatlyk Radiosy 15-nji oktýabrda Aşgabatda gowşurylan sylaglar temasyndan orsýetli bilermen, Moskwadaky “Syýasy informasiýa merkeziniň” müdiri we W.Putin barada kitaplaryň awtory Alekseý Muhin bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň Swetlana Medwedewany beýik döwlet sylagy bolan “Ruhubelent” ordeni bilen sylaglamagyna nähili garaýarsyňyz?
Alekseý Muhin: Ýakynda Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň dzýudo boýunça 8-nji dan bilen sylaglanandygyny ýatladasym gelýär. Bu sylagy Ýaponiýanyň Dzýudo boýunça halkara federasiýasy gowşurypdy. Türkmenistanyň Orsýet wekillerine gowşuran häzirki ordenleri-de şoňa meňzeş sylaglar bolmaly. Şeýle sylaglar, adatça, awans hökmünde berilýär. Şeýle sylagy beren tarap geljekde öz bähbitlerine sylaglanan adam tarapyndan has uly üns we hormat bilen garalmagyny isleýär.
Azatlyk Radiosy: Ýurduň bähbitleri barada aýdylanda orden ýaly sylaglaryň berilmegi iş ýüzünde nähili täsir ýetirip bilýär?
Alekseý Muhin: Bu hilli forma, satyn almak diýesim-ä gelenok, ýöne özüňe ünsi gönükdirmek günbatarda kabul edilen we giňden ýaýran bir usul. Şeýle sylaglar juda ýakymly bolýar, olar adamyň ähmiýetini artdyrýar. Umuman, döşüňde sylaglaryň agramyny duýmak ýakymlydyr, adamyň öz özüňe has gymmatly görünmek üçin peýdalydyr. Ýöne sylaglar belli bir borçlary hem göz öňünde tutýar. Şonuň üçin, Türkmenistanyň ýolbaşçysynyň beren sylaglary, onuň orsýet wekilleriniň eden işlerini ykrar edýänliginiň alamaty däl-de, Orsýetiň ýolbaşçylary bilen gatnaşyklaryň täze ugruny ýola goýmaga synanyşyk, diýip hasap edýärin. Türkmenistan orsyýetiň pemýer-ministri Dmitriý Medwedewe ýakynlyşmak üçin ýol gözläp, muny onuň aýaly Swetlana Medwedewanyň üstünden edýän bolmagy mümkin.
Azatlyk Radiosy: Türkmen prezidentiniň Swetlana Medwedewany Türkmenistan bilen Orsýetiň arasyndaky hyzmatdaşlygyň ylym, bilim, medeniýet we gumanitar ugurlardan ösdürilmegine şahsy goşant goşanlygy üçin sylaglandygy habar berildi. Medwedewanyň Türkmenistana degişli alyp barýan işleri köpçülige mälim däl. Ol Orsýetde nähili iş alyp barýar?
Alekseý Muhin: Swetlana Medwedewa ynsanperwer meselelerinde we jemgyýetçilik inisiatiwalar nukdaý nazaryndan dogrudanam aktiw. Onuň bu işleri sylaglanmaga mynasyp. Şeýle-de Swetlana Medwedewa aragatnaşykly adam hökmünde tanalýar, ol ýuduň we daşary ýurtlaryň täsirli adamlary bilen gatnaşyklary ýola goýýan adam hökmünde tanalýar. Türkmen häkimiýetleriniň onuň şu häsiýetlerinden peýdalanmak isleýän bolmaklary ähtimal.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistan tarapyndan berilen sylaglaryň “awans” häsiýetlidigini aýtdyňyz. Türkmen ýolbaşçylary Orsýetden näme isleýär, diýip pikir edýärsiňiz?
Alekseý Muhin: Türkmenistan, ilkinji nobatda, öz energiýa syýasatynyň ugruny üýtgetmek isleýär. Ol bu ugurdan gatnaşyklaryny diňe bir Orsýet bilen däl-de, Ýewropa Bileleşigi hem Birleşen Ştatlar bilen osdürmekçi bolýar. Dmitriý Medwedewiň Birleşen Ştatlar bilen gatnaşyklary giňeltmäge ýykgyn edýän syýasatçydygyny hasaba alsak, Türkmenistanyň ýolbaşçylarynyň Orsýetiň Birleşen Ştatlar bilen gatnaşyklara tarapdar syýasy topary bilen gatnaşykda bolmak isleýändigini çäk etmek mümkin. Şeýle bolanda, Türkmenistanyň Medwedewiň aýalyna sylag we hormat bildirmeginiň sebäbi düşnükli görünýär. Türkmenistanyň Orsýet bilen gaz ylalaşygynyň Aşgabadyň energiýa syýasatyny çäklendirip gelýändigini bellemek gerek. Häzirki ýagdaýda Türkmenistan köpugurly energiýa syýasaty barada aýdýan hem bolsa, iş ýüzünde, Orsýet bilen ylalaşyklaryny şu günki güne çenli berjaý edip gelýär.


text:
Gyrgyzystanyň demirgazyk-günbatarynda demonstrantlaryň we ýurduň polisiýasynyň arasynda bolan çaknyşykda azyndan 17 adam ýaralandy.
Gürrüňi edilýän demonstrantlar Talas welaýatynyň golaýyndaky altyn gazyp almak işleriniň daşky-gurşawy hapalamagyna garşy protest bildirýärdiler. Aglabasy Bu-Terek obasyndan bolan 150 çemesi protestçi esasy ýoly ýapmaga synanyşdylar.
Maglumatlara görä, iki polisiýa ofiseri keselhana ýerleşdirilipdir. Soňky maglumatlarda gürrüňi edilýän territoriýadaky ýoluň heniz hem ýapyklygyna galýandygy aýdylýar.
Gyrgyzystanyň hökümeti protestçiler bilen gepleşikleri geçirmek üçin durnuksyzlygyň bolan ýerine öz resmilerini ugratdy.


text:
Penşenbe güni Pakistanyň Daşary işler ministrligi tussaglykdaky talyban söweşijilerinden bir toparynyň azatlyga goýberilendigini mälim etdi.
Bu barada penşenbe güni Pakistanyň Daşary işler ministrligi bilen Owganystanyň parahatçylyk baradaky Ýokary Geňeşi bilelikde beýanat ýaýratdy.
Beýanatda bu çäräniň Owganystandaky “barlyşyk prosesini öňe itermek” maksady bilen, owgan tarapynyň haýyşy esasynda amala aşyrylandygy aýdylýar.
Pakistanyň we Owganystanyň häkimiýetleri talybanlaryň wekilleriniň tussaglykdan boşadylmagynyň Talyban hereketi bilen parahatçylyk barada özara dil tapmaklyga ýardam eder diýip umyt edýändiklerini aýdýarlar.


text:
Paýtagtdaky awtoulag sürüjileriň arasynda taksiçilik bilen meşgullanýanlary az däl. Awtoulag eýeleriniň käbirleri, olaryň öz aýdyşlary ýaly, “benzin puly” üçin kireý edýän bolsalar, käbirleri üçin taksiçilik olaryň esasy girdeji çeşmesidir.
“Benzin puly” üçin kireý edýänleriň aglabasy döwlet ýa-da hususy kärhanalarda işleýän adamlar. Olardan birem döwlet edarasynda işleýän Maksat. “Işden soň 1-2 sagat kireý edip, 15-20 manat gazanýaryn. Bu pul meniň benzine edýän harajatymy ýapýar. Şeýle-de aýlygymyň üstüne az-owlak goşmaça girdeji bolýar” diýip, 35 ýaşly Maksat gürrüň berýär.
“Hýundaý Elantra” kysymly sary reňkli taksi. Aşgabat
Emma Maksat taksiçilik girdejilerinden salgyt tölemeýär. Ýöne bu ýagdaýyň mundan beýläk dowam etmezligi mümkin. Beýleki bir taksiçi Amanyň aýtmagyna görä, soňky günler Salgyt gullugynyň işgärleri tarapyndan salgyt tölemeýän hususy taksiçilere jerime salnyp başlanypdyr.
Aman patentli işleýän hususy taksiçi. Ol 6 aýlyk patent üçin 240 manat töleýär. “Salgyt gullugynyň işgärleri patentsiz taksiçini tutsalar, 150 manat jerime salýarlar. Öňem käwagt şular ýaly jerime salynýan halatlary bolýardy. Ýöne bu gezek olar has berk çemeleşýärler” diýip, Aman aýdýar.
Amanyň pikiriçe, Salgyt gullugynyň patent tölemeýän hususy taksiçilere jerime salmagy paýtagtyň köçelerinde kireý edýän taksiçileriň sanyny azaldar. Bu ýagdaý bolsa esasanam welaýatlardan gelip kireý edýänler üçin kynçylyklary döreder.
Döwletiň eýeçiligindäki taksiler
Salgyt gullugynyň patentsiz taksiçilik bilen meşgullanýanlara jerime salmak çäresini paýtagtyň şäher taksi gatnawynyň işindäki gelejekde bolup geçjek özgerişler bilen hem baglanyşdyrylýar. Häzir paýtagtyň köçelerinde hususy taksiler bilen bir hatarda döwlete degişli taksiler hem işleýär.
“Hýundaý Elantra” kysymly sary reňkli taksi. Aşgabat
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir taksi sürüjileriň aýtmaklaryna görä, Aşagabadyň taksomotor awtoulag kärhanasynyň işinde indiki ýyl uly özgerişlige garaşylýar. Kärhana indiki ýyldan başlap, öz eýeçiligindäki “Hýundaý Elantra” kysymly sary reňkli taksi awtoulaglaryny welaýatlara iberip, olaryň deregine “Mercedes” kysymly täze taksi awtoulaglaryny satyn almakçy.
Bu habar henize çenli resmiler tarapyndan tassyklanmady. Emma täze taksileriň satyn alynjakdygy aýdylýan häzirki wagtda agzalýan kärhananyň eýeçiligindäki taksileriň käbir sürüjileri gündelik planlaryny hem dolup bilmeýandiklerini aýdýarlar.
“Her smenada tabşyrmaly 100 manady köplenç halatda dolup bolmaýar. Şol sebäpden hem ýol kireýini hasaplaýan “sçýotçikleri” işletmeýäris. Kärhanamyzyň başlyklary hem ýagdaýa düşünip, muňa gözlerini ýumýarlar” diýip, Aşagabadyň taksomotor awtoulag kärhanasynyň taksiçisi Arslan gürrüň berýär.
Arslan Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde häzirki döwürde hususy taksiçilere garşy Salgyt gullugy tarapyndan gözegçiligiň güýçlendirilmeginiň bir sebäbiniň döwlet eýeçiligindäki taksileriň sürüjileriniň öz planlaryny dolup bilmeýändikleri bilen baglydygyny aýdýar.
Arslanyň sözlerine görä, hususy taksileriň köplügi sebäpli, döwlet eýeçiligindäki taksileriň muşderileri azalýar. Bu hem olaryň gündelik girdejisine ýaramaz täsirini ýetirýär.
2010-njy ýylda Aşagabadyň taksomotor awtoulag kärhanasyna 300 sany “Hýundaý Elantra” kysymly taksi awtoulaglary satyn alyndy. Kärhananyň Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir işgärleri häzirki döwürde şol taksileriň ýarpysynyň işledilmeýändigini aýdýarlar.


text:
Yraga sapar edýän ABŞ-nyň wise-prezidenti Jo Baýdeniň sözlerine görä, Yragyň liderleri täze hökümeti gurmaga juda ýakynlaşdylar.
Jo Baýden ABŞ-nyň goranmak ministri Robert Geýts bilen amerikan harbylarynyň Yragyň güýçlerine kömek we maslahat bermek baradaky täze missiýasyny baýram etmek üçin Yraga bardy.
Bu sapara Yrakda alty aýlap dowam eden syýasy dawadan soň täze hökümeti gurmak üçin amerikan resmileriniň Bagdada basyş etmegine mümkinçilik hökmünde garalýar.
Düýn prezident Barak Obama ABŞ-nyň Yrakdaky söweş missiýasynyň resmi suratda tamamlanandygyny yglan etdi.


text:
Penşenbe güni eýranly belli oppozisiýa lideri Mir Husseýin Musawi ýedi aý öý tussaglygynda saklanandan soň, ilkinji gezek öz çagalary bilen duşuşdy.
Bu barada penşenbe güni Eýranyň oppozision «Kaleme» internet saýty maglumat ýaýratdy.
Şeýle hem, bu internet saýty Mir Husseýin Musawiniň özüne görkezilýän häzirki basyşlar dowam eden ýagdaýynda, geljek ýylyň martynda geçiriljek partlament saýlawlaryna gatnaşmak üçin özünde mümkinçiligiň bolmajakdygyny aýdandygyny belleýär.
Oppozisiýa liderleri Mir Husseýin Musawi bilen Mehdi Karrubi şu ýylyň fewral aýyndan bäri öz aýallary bilen bilelikde öý tussaglygynda saklanýarlar.


text:
Orsýetde daşary ýurtlarda ýaşaýan raýatlaryna kömek etmek üçin nähili mümkinçilikler bar? Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy Orsýetiň strategik barlaglary institutynyň bilermeni, kanuny öwreniji ýurist Aždar Gurdow bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Ýakynda Orsýetiň Federasiýa Geňeşinde geçirilen maslahatda türkmen-ors goşa raýatlygyna degişli sanlar yglan edildi. Şol sanlara görä, goşa raýatlaryň sany 130 müňden aşýar, ýylyň başyndan bäri olardan diňe 19 adam orsýet pasportyny tabşyrypdyr. Bu sanlar nämäni aňladýar?
Aždar Gurdow: Federasiýa Geňeşinde bolan şol maslahata Türkmenistanyň resmi wekilleri gatnaşmady, şonuň üçin berlen sanlar birtaraplaýyn bolup göründi. Emma Orsýetiň konsullyk gulluklarynyň yglan eden sanlarynda 100 müňden gowrak adam barada gürrüň gitdi. Bu bolsa uly tapawutly san.
Azatlyk Radiosy: Orsýet tarapynyň resmi maglumatlarynda 130 müňden gowrak adamyň ýarpysyna golaýynyň Türkmenistanda ýaşaýandygy aýdylýar. Olaryň arasynda orsýete göçüp gaýtmak islänler tapylsa, munuň üçin edil häir nähili mümkinçilikler bar?
Aždar Gurdow: Birinjiden, türkmen-orsýet goşa raýatlygy bolan admlardan näçesiniň Türkmenistandan göçüp gaýtmak isleýändigini anyklamaly. Meniň pirikimçe, şeýle adamlar köp däl. Sebäbi olaryň göçmegi üçin kanuna we ykdysdyýete degişli dürli kynçylyklar bar. Ilkinji nobatda ýaşaýyş jaý meselesi köpler üçin uly päsgelçilik döredýär.
Orsýetde göçýän adamlara ýardam bermek üçin bar bolan ýörite programmalar jaý meselesinde ýardam bermeýär. Programma laýyklykda adamlara Orsýetde ornaşmak üçin wagtlaýyn mümkinçilik doredilýär we käbir halatlarda jaý edinmek üçin bankdan karz pul almaga mümkinçilik döredilýär. Emma berilýän pul örän ujypsyz. Umuman, bu programma işlemäge ukyply adamlara we Orsýetiň zähmet bazarynda talap edilýän hünärli zähmet güyçlerine degişli.
Emma goşa türkmen-ors rayatlaryna gezek gelende, Türkmenistandan gaýtmak isleýän adamlaryň Türkmenistanda oz emlägini kadaly satmagyna degişli kynçylyklaryň hem ýüze çykmagynyň ähtimaldygyny aradan aýryp bolmaýar.
Azatlyk Radiosy: Agzan programmaňyz Orsýete dürli ýurtlardan göçüp gelýän adamlara degişli. Orsýetde türkmen-ors raýatlaryna aýratyn şertleri döretmäge mümkinçilik barmy?
Aždar Gurdow: Orsýetde ýurduň daşary syýastynda gumanitar meselelere uly üns berilýändigi barada kop aýdylýar, emma iş ýüzünde Orsýetiň býurokratiýasy uly päslgelçilikleri doredýär. Häzirki wagtda Orsýetde 1990-njy ýyllaryň başynda gelip, henizem raýat statusyny tassykladyp bilmän kösenýän adamlar az däl. Jemgyýetçilik guramalary onlarça we hatda ýüzlerçe müň adamyň şeýle ýagdaýa düşendigini aýdýarlar.
Üstesine, Orsýetiň häzirki ykdysady ýagdaýy-da öwerlikli däl. Makroykdysady görkezijilere syn etsek, eksportdan gelýän girdejiler azalýar, inflýasiýa güýçlenýär, ýurduň altyn-walýuta rezerwleri köpelmeýär. Şeýle ýagdaýda Orsýetiň köp sanly adamlaryň göçmegi üçin ýörite programmany işläp düzjegine garaşyp bolmaýar.
Azatlyk Radiosy: Siz goşa raýatlyk problemasynyň düýp sebäplerini nämede görýärsiňiz?
Aždar Gurdow: Häzirki wagtda emele gelen ýagdaý örän gelşiksiz. Bu ýagdaýyň döremegine Orsýetiňem,Türkmenistanyňam göze dürtülip duran konflikte şunça ýyllap göz ýumup gelmegi sebäp boldy. Esasy ýalňyş orsýet diplomatiýasy tarapyndan goýberildi.
1993-nji ýylda ylalaşyga gol çekilende, onuň durzulmagynyň düzgünleri işlenip düzülmelidi. Sebäbi konfliktli ýagdaýyň döremeginiň ähtimaldygyny hiç wagtda aradan aýryp bolmaýar. Emma şol ylalaşykda ”döräp biljek konfliktler diplomatik kanallar arkaly çözülmeli” diýlip görkezilipdi. 10 ýyl bäri dowam edýän konflikt şu formulirowkanyň netijesizdigini doly görkezdi.
Men kanuny öwreniji ýurist hökmünde şeýle pikir edýärin. Eger-de taraplar, [geljekde] konfliktli ýagdaýlar dörände jedeli çözmek üçin , taraplaryň nirä ýüzlenmelidigini kesgitlän bolsalardy, onda häzirki kynçylyklar döremezdi. Şeýlelikde ýalňyşlyklar hem Orsýet hem-de Türkmenistan tarapyndan goýberildi diýip hasap edýärin.


text:
Öňki prezident Ben Alini gaýdyp bermek haýyşy bilen Tunis hökümeti Saud Arabastynana ýüz tutdy.
Tunise 23 ýyl prezident bolan Ben Ali özüniň iş başyndan çekilmegini talap edýän köpçülikleýin protest aksiýalaryň iň gyzgalaňly döwri –14-nji ýanwarda Tunisi terk edipdi.
Şondan bäri Saud Arabystanyna gaçan öňki prezidentiň ykbaly barasynda gapma-garşylykly informasiýalar gowuşýar. Ol agyr keselläpdir, hat-da ölüpdir diýen myş-myşlaram bar.
Öz ýurdunda Ben Ali adam hukuklaryny bozmakda, korrupsiýada we maliýe galplyklarynda aýypylanýar.


text:
Ýekşenbe güni Owganystanda geljek ýylky prezidentlik we welaýat geňeş saýlawlary üçin täze ses berijileri hasaba almak işleri başlandy. Bu saýlawlar 2014-nji ýylyň 5-nji apreline planlaşdyrylýar.
Owganystanyň Garaşsyz saýlaw komissiýasynyň başlygy Fazel Ahmad Manawi ýekşenbe güni habarçylara beren interwýusynda hasaba alyjylaryň diňe howpsuzlygy üpjün edilen ilatly ýerlere gidip, işlejekdiklerini aýtdy.
“Biz öz toparlarymyz üçin polisiýanyň howpsuzlygy üpjün eden ýerlerine gideris. Hasaba alyş toparlary howpsuzlyk güýçleriniň talabalaýyk howpsuzlygy üpjün etmedik ýerlerine gitmezler. Öz işgärlerimizi we tehniki ýardam toparlaryny ugratmak we zerur işleri ýola goýmak biziň borjumyz. Emma biz diňe polisiýa güýçleriniň yzyna eýereris we diňe olaryň bizi äkiden ýerine gideris ” diýip, Fazel Ahmad Manawi mälim etdi.
Ýekşenbe güni ses berijileri hasaba almak işi ähli 34 welaýat boýunça 41 sany hasaba alyş merkezinde ýola goýuldy. Bu merkezlerde ýaşy 18-e ýeten we ozalky ses berişliklerde hasaba alynmadyk ses berijiler hasaba alynýar.
20 million ses beriji bolar
Birnäçe aýa çekjek bu hasaba alyş prosesiniň barşynda saýlawçylaryň sanawyna ýene 4 million töweregi ses berijiniň ady goşular diýlip garaşylýar. Edil häzirki wagt Owganystanda resmi hasaba alnan ses berijileriň sany 16 million töweregi diýlip hasaplanylýar.
Geljek ýyl geçiriljek prezidentlik we welaýat geňeş saýlawlary Owganystanda NATO-nyň 100 müň töweregi goşunynyň bu ýurdy terk etjek ýylyna-da gabat gelýär.
Geljekki prezidentlik saýlawlaryna ýurduň häzirki prezidenti Hamid Karzaý gatnaşmaz, çünki kanun boýunça ol iki möhletden artyk prezident saýlanyp bilinmeýär. Edil şu günki güne çenli Owganystanda prezidentlige dalaş etmekçidigini yglan eden adam ýok.
Ýöne käbir synçylar geljekki saýlawlarda prezidentlige dalaş etmegi mümkin adamlaryň hatarynda prezident Karzaýyň inisi Kaýum Karzaýy, ABŞ-nyň Kabuldaky ozalky ilçisi Zalmaý Halilzady we Balh welaýatynyň häzirki häkimi Muhammed Atta Nur ýaly käbir şahsyýetleri görkezýärler.


text:
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň karary bilen nas atmak, temmäki çekmek, olary ýurda getirmek gadagan edildi. Häzir nas atýan adamlara birinji gezek ele düşende, agyr jerime salyp, soňky gezekde olary jenaýat jogapkärçiligine çekip bolýar. Gadagan edilen nasy, temmäkini satýan hojalyklara has ýowuz jeza berilmek mümkinçiligi bar.
Mahlasy, raýatlaryň nas atmagynyň, çilim çekmeginiň öňüne döwlet tarapyndan hernäçe böwet basylsa-da, çilimiň bahasy hernäçe gymmatladylsa-da, adamlara çilim çekmäge ýol tapylýar. Bialaçlykdan nas atýan, temmäki çekýän adamlar kanun boýunça jenaýata baş goşýandygyny bilip durka, çilim gytçylygynyň dörän halatynda az sanly çilim söwdagärleri aşa baýaýarlar.
Häkimiýetiň çalyşmagynyň netijesinde daşary ýurt walýutasynyň “gara bazardaky” kursy bilen döwlet bahasynyň deňlenmegi çilim söwdagärleriniň uly gazanç çeşmesiniň öňüne böwet basdy.
Gümrük gullugynyň işgärleriniň aýtmagyna görä, häzir serhetden çilim getirmek öňkülerden 4-5 esse möçberinde azalypdyr. Lomaý çilimi gümrükden ýokardan rugsat berlen az sanly adamlar geçirip bilýär. Özüni Tagan diýip tanyşdyryan ykdysadyýet boýunça ýokary hünärmen çilim gytçylygynyň sebäpleri hakynda şeýle diýdi:
—Çilim satýan birinji el söwdagärleri öň bir guty çilimden 25 sent gazanýardylar. Çilimi konteýnerli getirýänlerden başga ownuk çilim söwdagärlerem bardy. Häzir serhetden geçýän islendik adama diňe bir blok - 10 guty çilim geçirmäge rugsat berilýär. Ownuk söwdagärler ýatdy. Lisenziýaly, elde satýan çilim söwdagärleri bir guty çilimden arassa bäş amerikan dollary möçberinde peýda görýärler
Çilim söwdagärleriniň näçe gazanç edýändigini çopan hasabyny edenimizde-de şeýleräk kesgitlese bolar: häzir günde 200 müň guty çilim serhetden geçýär diýenimizde hem, bir gutudan 5 amerikan dollarynyň peýda görülýänliginden hasap çykaranymyzda olaryň bir günki gazanjy bir million amerikan dollary bolýar. Meniň bu aýdanlarymy çilimiň bahasy hem subut edýär.
Lomaý çilim söwdasyny edýän ikinji el söwdagäri Amanyň özara söhbetdeşlikde aýtmagyna görä, bir guty iň arzan çilimi 17 manat 20 teňňeden satyn alyp, 19 manat 20 teňňeden satýan eken, iki manat sap girdejiniň bir manadyny gizlin çilim söwdasy üçin çykdajy edip, bir gutudan diňe bir manat özüne girdeji eken. Çilim çekýänler bolsa üçünji elden çilimiň arzanynyň gutusyny 20 manatdan ýokarda satyn alýarlar.
Türkmenistanyň Bütindünýä Saglygy goraýyş guramasynyň “Temmäkä garşy göreşmegiň” çarçuwaly konwensiýasyna goşuldy. Şol sebäplem çilim gytçylygy ýurdumyzyň agzalan abraýly halkara guramasyna agza bolmagynyň netijesi hasaplanýar. Dogry, ol halkara guramasyna agza bolan ýurt temmäki önümlerini gymmat satmaga borçlanýar. Ýöne Türkmenistandaky çilim gytçylygy halkyň sosial ýagdaýy göz öňünde tutulmazdan, täze çilim söwdagärleriniň dilleşip, çilimiň iň arzanynyň bir gutusynyň 20 manatdan ýokarda satylmagyna şert döredip biljek mukdarda az getirmekleriniň netijesi bolaýmasyn?
Döwletmyrat Ýazgulyýew türkmenistanly garaşsyz žurnalist, synçy. Blogdaky pikirler we maglumatlar awtoryň özüne degişli.


text:
Birleşen Milletler Guramasy gündogar Ukrainadaky konfliktler zerarly geçen ýylyň aprel aýyndan bäri azyndan 5 müň adamyň öldürilendigini aýdyp, hakyky sanlaryň mundan hem “ep-esli ýokary” bolmagynyň mümkindigini belleýär.
Birleşen Milletler Guramasynyň adam hukuklary boýunça metbugat sözçüsi Rupert Kolwilleniň (Rupert Colville) berýän maglumatyna görä, bu san soňky dokuz günüň dowamynda öldürilen 262 adamy hem öz içine alýar. Bu döwür 5-nji sentýabrda ok atyşygy bes etmek barada orsparaz separatistler bilen Ukrainanyň arasynda ylalaşyk baglaşylany bäri bolan “iň ýowuz” döwürdir.
Kolwille 23-nji ýanwarda Ženewada geçiren metbugat brifinginde Ukrainada “harby hereketleriň ep-esli güýjemegi netijesinde ölenleriň sany 5 müň 86 adam boldy we biz hakyky sanlaryň mundan hem ýokary bolmagyndan alada edýäris” diýdi.


text:
Žurnalistleri goramak boýunça komitet (CPJ) ABŞ-nyň döwlet sekretarynyň adyna hat ýollap, onda Merkezi Aziýa ýurtlaryndaky, şol sanda Türkmenistandaky medianyň ýagdaýynyň barha ýaramazlaşýandygyna ünsi çekýär.
Jon Kerriniň Merkezi Aziýa ýurtlaryna edýän saparynyň öňüsyrasynda ugradylan bu hatda amerikan resmisiniň sebitiň ýokary derejeli resmileri bilen duşuşygynda erkin metbugat meselelerini hem gozgamagy soralýar.
Žurnalistleri goramak boýunça komitetiň 28-nji oktýabrda ýollan bu hatynda Merkezi Aziýa döwletlerinde metbugata edilýän basyşyň artandygyna üns çekilip, tankydy makalalary çap edýän žurnalistleriň we bloggerleriň yzarlanmalara, şol sanda türme tussaglygyna hem duçar edilýändigi bellenilýär.
Komitet özüniň geçiren derňewlerine salgylanyp, soňky döwürde sebitiň döwletlerinde tankydy maglumatlary berýän žurnalistleriň seslerini sem etmek boýunça kampaniýanyň hem alnyp barylýandygyny nygtaýar.
Düýbi Nýu-Ýorkda ýerleşýän gurama sebitiň beýleki žurnalistleri bilen birlikde Türkmenistanda şu ýylyň 7-nji iýulynda tussag edilen Saparmämmet Nepesgulyýewiň ýagdaýyna hem ünsi çekýär.
Gepiň gerdişine görä ýatladyp geçsek, Azaltyk Radiosynyň we ”Türkmenistanyň Alternatiw habarlary” neşiriniň habarçysy Saparmämmet Nepesgulyýew 31-nji awgustda “bikanun neşe serişdeleriniň gaçakçylygy” barasyndaky aýyplama esasynda üç ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Žurnalistleri goramak boýunça komitetiň Jon Kerriniň adyna ýollan hatynda, hususan-da, şeýle setirler getirilýär: “Jenap Sekretar, siz ABŞ-nyň senatory bolan döwrüňiz, indi hem döwlet sektretary hökmünde erkin metbugatyň tarapynda çykyş edip gelýärsiňiz. Biz Siziň [Merkezi Aziýa edýän saparyňyzyň çäklerinde] mümkinçilikden peýdalanyp, Merkezi Aziýadaky basylan žurnalistlere arka çykmagyňyzy soraýarys”.
Žurnalistleri goramak boýunça komitet hökümete degişli bolmadyk gurama bolup, ol media azatlygyny öňe sürüp, žurnalistleriň hak-hukuklaryny goraýar.


text:
Türkmenistanyň sambo ussatlary Drezdende geçen halkara ýaryşynda öz çykyşlaryny 12 altyn we bir kümüş medal bilen jemlediler. «A» derejeli ýaryş 13 döwletden türgenleri ýygnady. Ýagny oňa Türkmenistanyň, Russiýanyň, Niderlandlaryň, Rumyniýanyň, Çehiýanyň, Slowakiýanyň, Awstriýanyň, Bolgariýanyň, Ukrainanyň we beýleki ýurtlaryň türgenleri gatnaşdylar.
Ýaryş birnäçe ýaş derejelerinde geçirildi: gyzlaryň arasynda, ýetginjekleriň, kadetleriň, şonuň ýaly-da, ulularyň arasynda boldy.
1997—1999-njy ýyllarda doglan gyzlaryň arasynda Dinara Jumadurdyýewa 44 kg agramda halkara ýaryşyň ýeňijisi boldy. Ol awstriýaly, bolgariýaly, germaniýaly garşydaşlaryny ýeňmegi başardy. 51 kilogram agramda russiýaly, slowakiýaly, germaniýaly pälwanlara garşy üç tutluşygynda ýeňiş gazanan Angelina Filippowa altyn medala mynasyp boldy. Drezdende 56 kg agramda Gulmira Rozyýewa öz çykyşlaryny altyn medal gazanmak bilen jemledi. Ol rus, çeh, niderland türgenlerini ýeňmegi başardy.
Olaryň üstünligini kadetler dowam etdirdiler. 49 kg agramda Mahmyt Allaberdiýew altyn medala eýe çykdy. 52 kg-de Şaberdi Babaýew garşydaşlaryna hiç hili mümkinçilik goýmady. Gurbanmyrat Sähedow kümüş medal aldy. Ol Russiýadan, Slowakiýadan bolan samboçylary ýeňdi we diňe özbek pälwanyndan ýeňildi. Hormat münberiniň ýokarky basgançagyna 65 kg-de Muhammet Kösekow, Mekan Nurjykow, Kerimberdi Döwletow çykdy. Olaryň hersi Germaniýadan, Ukrainadan, Bolgariýadan, Russiýadan, Slowakiýadan bolan pälwanlary ýeňmegi başardy. Uly ýaşlylaryň arasynda 74 kg-de Döwlet Tejenow, 81 kg-de Kowusberdi Garaýew, 68 kg-de Berdi Annaberdiýew altyn medal bilen Watanynyna dolanyp geldiler. Olaryň hersi üç tutluşyk geçirdi. Drezdendäki «A» seriýasynda gazanylan uly üstünlige ýetmekde Baýram Hallyýew, Ata we Muhammet Ödäýewler, Omar Muhammetnazarow, Döwlet Tejenow we Öwez Atalyýew dagy tälimçilik etdi.


text:
Peýdaly maglumatlar [ Hemmesi ]
Iňlis dilini öwrenmäge giriş
Bu sapaklar iňlis dilini özbaşdak öwrenmek isleýänläre gollanma hökmünde taýýarlanýar. Olarda grammatikanyň çylşyrymly düzgünlerine girmezden öň aňsatlaşdyrylan usulda gündelik durmuşda gabat gelýän ýagdaýlara esaslanyp öwrediler.
Bilşimiz ýaly iňlis dili dünýäniň dürli ýurtlarynda ulanylýar, olaryň iň ýaýran görnüşi Britan dialekti we Amerikan dialektidir. Biz esasan Amerikan ýazuwyna üns bereris. Ýöne haýsysyny öwrenseňiz hem aslynda kän tapawudy ýokdur.
Dil öwrenmek kyn we köp zähmeti talap edýän iş. Şonuň üçin bu sapaklardan başga özbaşdak kitap okamagyňyz, gepleşmegiňiz we beýleki öwrediji materiallary ulanmagyňyz zerurdyr. Internetde häzirki wagtda örän köp mugt we ulanmasy amatly çeşmeler bar. Şolardan hökman peýdalanyň. Iň esasy zat bolsa düşünmedik zadyňyz ýüze çykanda göwniçökgünlik etmän dynç almaga gidiň. Dynç alyp geleniňizden soň kyn zatlaram aňsat görner.
Iňlis dilini öwrenmek üçin käbir maslahatlary bereliň. Öz tejribämiz esasynda biz size şulary maslahat berýäris.
Dili öwrenmegi hemişelik endige öwürmek. Pylan dili öwrendim diýip onuň aňyrsyna çykyp bolanok. Dil diýlen zat mydama öwrenip ýörmeli. Ony 100% öwrenip gutaryp bolanok. Şonuň üçin azrak öwrenseňiz hem, köpräk öwrenseňiz hem muňa begenmeli we diňe öňe gitmeli.
Dil öwrenmegi birnäçe tapgyrlara bölmek. Dili näçe çuňlukda öwrenmelikä? Dili birnäçe tapgyr arkaly öwrenmek peýdaly bolup biler. Ýagny pagta ýygymyny göz öňüne getiriň. Pagtalaryň gozasy açylyp agaranda bir ýüzüni ýygýarlar. Soň beýleki gozalar açylanda ikinji ýüzüni ýygýarlar. Daýhanlar hany hemme gozasy açylsyn şonda ýygarys diýenoklar. Dil öwrenmegem şeýle tapgyr tapgyr edilmeli iş. Siziň beýniňiziň bir gezekde ýa-da bir ýylyň dowamynda dile degişli hemme zady öwrenmäge güýji ýetmez, belki oňa wagtyňyz hem puluňyz hem ýokdur. Bu ýyl meň wagtym ýok ýene 10 ýyldan wagtym bolar diýip garaşyp otursaň, ömür diýlen zat geçip gidip otyr. Elliňde dutar öwrenip görüňde çaljakmy diýlişi ýaly. Dil diýleni zady näçe ir öwrenip başlasaň şonça gowy. Soňa goýmaň, häzir öwrenip başlaň.
Dil öwrenmegiň rejesini düzmek. Maslahatly biçilen don gysga bolmaz diýipdirler. Sizem öz alan maslahatlaryňyz esasynda bir meýilnama düzüň. Men pylança wagtda pylança söz öwrenjek ýa-da diliň şu aýratynlyklaryny öwrenjek diýiň. Şol meýilnamany hem durmuşa geçiriň. Ony çylşyrymly edip düzmek hökman däl. Aňsat edip düzüň dil öwrenmekden lezzet alyň.
Dil öwrenmegiň esasy bölekleri haýsylar?
Onuň esasy bölekleri dört sanydyr: okamak we düşünmek, ýazmak, diňläp düşünmek we geplemek. Ilki okamagy öwrenjek soň ýazmagy öwrenjek diýip bolmaýar. Hemmesini bilelikde alyp gitmeseňiz dil öwrenmek ýüregedüşgünç bir hupbata öwrüler. Şoň üçin başyndan başlap şu dört bölegiň hemmesine üns bermeli. Ýokardaky pagta ýygymy mysalyny dowam etdirsek, pagta agaranda birinji ýüzi ýygylanda hemme keşleriň hemmesi ýygylýandyr. Pagta meýdanyň bir ýeri ýygylyp beýleki ýerini soň ýygarys diýip taşlanýan däldir. Dil öwrenmegem şeýle. Bir ýüzüni bir laý öwreneneňizde şu dört bölegiň hemmesini bilelikde alyp gitmeli. Şeýtmeseňiz kyn bolar.
Okamagy nädip öwrenmeli?
Iňlis dilini okamagy öwrenmek üçin esasy elipbiýi bilmeli we soňra gysgajyk tekstlerden başlap kynlaşdyrmaly. Birden kyn tekst bilen başlasaňyz öz-özüňizden göwnüňiz geçip, aý men muny başarmaýan diýip dil öwrenmegi taşlarsyňyz. Beýtmäň. Aňsadyndan başlaň. Bizem nesip bolsa bärde aňsatjak tekstler bilen size kömek ederis. Aňsat diýilse şol bir bilinýän zady gaýtalap oturmagyň manysy ýok. Ýagny okaýan tekstiňizde her 100 sözden 3-4 sanysyny bilmeseňiz şol hem gowy zat. Ol bilinmeýän sözleri öwrenersiňiz sözlemiň içindäki manysyndan ýa-da sözlüge seredip. Ýöne eger 100 sözüň içinden 20-sine düşünmeýän bolsaňyz onda siz okaýan tekstiňiziň derejesini birneme peseltmeli, aňsatlaşdyrmaly. Eger juda kyn tekst saýlasaňyz kyn bolar.
Ýazmagy nädip öwrenmeli?
Ýazmak indi näme esasan kompýuterde ýazylýar. Şonuň üçin ýazmagy öwrenmek üçin Türgenleşdiriji bölüminden peýdalanyp bilersiňiz. Ýa-da başga-da peýdaly programmalar bölümine girip websaýtlarda ýa-da programmalarda ýazmagy öwredýän funksiýalary öwrenip bilersiňiz. Bu sözleri dogry ýazmaga degişli. Indi ýazmagyň sözlemleri dogry düzmäge degişli bölümi hem bar. Munuň üçin grammatiki düzgünleri öwrenmek gerek bolar. Sebäbi grammatikany bilmezden manyly sözlemler düzmek mümkin däl. Muny hem biz sapaklarymyzda öwretmäge çalşarys emma siz hem başga kitaplar tapyp öwrenip başlaberiň.
Diňlap düşünmek?
Iňlis dilindäki habarlary, teleýaýlymlary, Türkmenistan TW-4 ýaýlymyny diňläň. Onda iňlis dilinde hem dubl goýberilýär. Soňra filmleriň iňlisçe titrlerini açyp diňe iňlisçe seslilerini diňläň. Düşünmedik sözleriňizi aşakdaky titrlerden görersiňiz. Diňleýän aýdymlaryňyzyň manysyna düşünjek boluň. Özüňize pylan düzüň. Günde 10-15 minut iňlisçe bir zat diňlejek diýip. Diňlän zadyňyzy ýazmagy özüňize endik ediniň. Mysal üçin bir sözlem diňlän bolsaňyz, "bäh şu söze düşünäýdimaý" diýeniňizde şol sözi bir kagyza ýazyň. Soň her sözlemden şol ünsüňizi çeken sözi ýazyp gidiň. Soňam dogry ýazypsyňyzmy dogry düşünipsiňizmi barlaň.
Geplemek
Geplemek üçin ýene-de grammatikany bilmeli bolýar. Onuň ýazmakdan tapawudy hemme zat ses bilen edilýär. Sözleri özüňiz aýtmagy öwreniň, her öwrenen sözüňizi täzeden gaýtalaň. Köçeden geçip barýan her bir daşary ýurtlyň ýakasyndan ýapyşyp olar bilen gürleşjek bolmaň. Özüňiz ýaly iňlisçe öwrenip ýören birini tapyň. Şoň bilen dürli dialoglary bilelikde ýeriňizi çalşyp aýdyp görüň. Internetde dürli iňlisçe öwrenmek saýtlary bar. Şolardan hem peýdalanyp bilersiňiz. Meň gürleýşim iňlisleňkä meňzänok diýip gynanmaň. 60-70% meňzedip bilseňiz galanyna amerikanlar düşüner özleri. 100% meňzetmek hökmanam däl, üstesine ol kyn. Her bir halkyň öz aksenti bolýar, şondan sypjak bolup birine meňzejek bolup kösenip ýörmäň. Aksentli bolmak erbet zat däldir. Esasy zat grammatikany dogry gürlemek we sözleriň manysyny dogry bilmekdir.
Bu sapagy şu ýerde tamamlaýarys. Ýöne ýene gyzykly maslahatlar tapsak bu ýere goşubereris.
Bilşimiz ýaly iňlis dili dünýäniň dürli ýurtlarynda ulanylýar, olaryň iň ýaýran görnüşi Britan dialekti we Amerikan dialektidir. Biz esasan Amerikan ýazuwyna üns bereris. Ýöne haýsysyny öwrenseňiz hem aslynda kän tapawudy ýokdur.
Dil öwrenmek kyn we köp zähmeti talap edýän iş. Şonuň üçin bu sapaklardan başga özbaşdak kitap okamagyňyz, gepleşmegiňiz we beýleki öwrediji materiallary ulanmagyňyz zerurdyr. Internetde häzirki wagtda örän köp mugt we ulanmasy amatly çeşmeler bar. Şolardan hökman peýdalanyň. Iň esasy zat bolsa düşünmedik zadyňyz ýüze çykanda göwniçökgünlik etmän dynç almaga gidiň. Dynç alyp geleniňizden soň kyn zatlaram aňsat görner.
Iňlis dilini öwrenmek üçin käbir maslahatlary bereliň. Öz tejribämiz esasynda biz size şulary maslahat berýäris.
Dili öwrenmegi hemişelik endige öwürmek. Pylan dili öwrendim diýip onuň aňyrsyna çykyp bolanok. Dil diýlen zat mydama öwrenip ýörmeli. Ony 100% öwrenip gutaryp bolanok. Şonuň üçin azrak öwrenseňiz hem, köpräk öwrenseňiz hem muňa begenmeli we diňe öňe gitmeli.
Dil öwrenmegi birnäçe tapgyrlara bölmek. Dili näçe çuňlukda öwrenmelikä? Dili birnäçe tapgyr arkaly öwrenmek peýdaly bolup biler. Ýagny pagta ýygymyny göz öňüne getiriň. Pagtalaryň gozasy açylyp agaranda bir ýüzüni ýygýarlar. Soň beýleki gozalar açylanda ikinji ýüzüni ýygýarlar. Daýhanlar hany hemme gozasy açylsyn şonda ýygarys diýenoklar. Dil öwrenmegem şeýle tapgyr tapgyr edilmeli iş. Siziň beýniňiziň bir gezekde ýa-da bir ýylyň dowamynda dile degişli hemme zady öwrenmäge güýji ýetmez, belki oňa wagtyňyz hem puluňyz hem ýokdur. Bu ýyl meň wagtym ýok ýene 10 ýyldan wagtym bolar diýip garaşyp otursaň, ömür diýlen zat geçip gidip otyr. Elliňde dutar öwrenip görüňde çaljakmy diýlişi ýaly. Dil diýleni zady näçe ir öwrenip başlasaň şonça gowy. Soňa goýmaň, häzir öwrenip başlaň.
Dil öwrenmegiň rejesini düzmek. Maslahatly biçilen don gysga bolmaz diýipdirler. Sizem öz alan maslahatlaryňyz esasynda bir meýilnama düzüň. Men pylança wagtda pylança söz öwrenjek ýa-da diliň şu aýratynlyklaryny öwrenjek diýiň. Şol meýilnamany hem durmuşa geçiriň. Ony çylşyrymly edip düzmek hökman däl. Aňsat edip düzüň dil öwrenmekden lezzet alyň.
Dil öwrenmegiň esasy bölekleri haýsylar?
Onuň esasy bölekleri dört sanydyr: okamak we düşünmek, ýazmak, diňläp düşünmek we geplemek. Ilki okamagy öwrenjek soň ýazmagy öwrenjek diýip bolmaýar. Hemmesini bilelikde alyp gitmeseňiz dil öwrenmek ýüregedüşgünç bir hupbata öwrüler. Şoň üçin başyndan başlap şu dört bölegiň hemmesine üns bermeli. Ýokardaky pagta ýygymy mysalyny dowam etdirsek, pagta agaranda birinji ýüzi ýygylanda hemme keşleriň hemmesi ýygylýandyr. Pagta meýdanyň bir ýeri ýygylyp beýleki ýerini soň ýygarys diýip taşlanýan däldir. Dil öwrenmegem şeýle. Bir ýüzüni bir laý öwreneneňizde şu dört bölegiň hemmesini bilelikde alyp gitmeli. Şeýtmeseňiz kyn bolar.
Okamagy nädip öwrenmeli?
Iňlis dilini okamagy öwrenmek üçin esasy elipbiýi bilmeli we soňra gysgajyk tekstlerden başlap kynlaşdyrmaly. Birden kyn tekst bilen başlasaňyz öz-özüňizden göwnüňiz geçip, aý men muny başarmaýan diýip dil öwrenmegi taşlarsyňyz. Beýtmäň. Aňsadyndan başlaň. Bizem nesip bolsa bärde aňsatjak tekstler bilen size kömek ederis. Aňsat diýilse şol bir bilinýän zady gaýtalap oturmagyň manysy ýok. Ýagny okaýan tekstiňizde her 100 sözden 3-4 sanysyny bilmeseňiz şol hem gowy zat. Ol bilinmeýän sözleri öwrenersiňiz sözlemiň içindäki manysyndan ýa-da sözlüge seredip. Ýöne eger 100 sözüň içinden 20-sine düşünmeýän bolsaňyz onda siz okaýan tekstiňiziň derejesini birneme peseltmeli, aňsatlaşdyrmaly. Eger juda kyn tekst saýlasaňyz kyn bolar.
Ýazmagy nädip öwrenmeli?
Ýazmak indi näme esasan kompýuterde ýazylýar. Şonuň üçin ýazmagy öwrenmek üçin Türgenleşdiriji bölüminden peýdalanyp bilersiňiz. Ýa-da başga-da peýdaly programmalar bölümine girip websaýtlarda ýa-da programmalarda ýazmagy öwredýän funksiýalary öwrenip bilersiňiz. Bu sözleri dogry ýazmaga degişli. Indi ýazmagyň sözlemleri dogry düzmäge degişli bölümi hem bar. Munuň üçin grammatiki düzgünleri öwrenmek gerek bolar. Sebäbi grammatikany bilmezden manyly sözlemler düzmek mümkin däl. Muny hem biz sapaklarymyzda öwretmäge çalşarys emma siz hem başga kitaplar tapyp öwrenip başlaberiň.
Diňlap düşünmek?
Iňlis dilindäki habarlary, teleýaýlymlary, Türkmenistan TW-4 ýaýlymyny diňläň. Onda iňlis dilinde hem dubl goýberilýär. Soňra filmleriň iňlisçe titrlerini açyp diňe iňlisçe seslilerini diňläň. Düşünmedik sözleriňizi aşakdaky titrlerden görersiňiz. Diňleýän aýdymlaryňyzyň manysyna düşünjek boluň. Özüňize pylan düzüň. Günde 10-15 minut iňlisçe bir zat diňlejek diýip. Diňlän zadyňyzy ýazmagy özüňize endik ediniň. Mysal üçin bir sözlem diňlän bolsaňyz, "bäh şu söze düşünäýdimaý" diýeniňizde şol sözi bir kagyza ýazyň. Soň her sözlemden şol ünsüňizi çeken sözi ýazyp gidiň. Soňam dogry ýazypsyňyzmy dogry düşünipsiňizmi barlaň.
Geplemek
Geplemek üçin ýene-de grammatikany bilmeli bolýar. Onuň ýazmakdan tapawudy hemme zat ses bilen edilýär. Sözleri özüňiz aýtmagy öwreniň, her öwrenen sözüňizi täzeden gaýtalaň. Köçeden geçip barýan her bir daşary ýurtlyň ýakasyndan ýapyşyp olar bilen gürleşjek bolmaň. Özüňiz ýaly iňlisçe öwrenip ýören birini tapyň. Şoň bilen dürli dialoglary bilelikde ýeriňizi çalşyp aýdyp görüň. Internetde dürli iňlisçe öwrenmek saýtlary bar. Şolardan hem peýdalanyp bilersiňiz. Meň gürleýşim iňlisleňkä meňzänok diýip gynanmaň. 60-70% meňzedip bilseňiz galanyna amerikanlar düşüner özleri. 100% meňzetmek hökmanam däl, üstesine ol kyn. Her bir halkyň öz aksenti bolýar, şondan sypjak bolup birine meňzejek bolup kösenip ýörmäň. Aksentli bolmak erbet zat däldir. Esasy zat grammatikany dogry gürlemek we sözleriň manysyny dogry bilmekdir.
Bu sapagy şu ýerde tamamlaýarys. Ýöne ýene gyzykly maslahatlar tapsak bu ýere goşubereris.
Telpek: 3.04/27 ses
Ýüklenýär...
Ýazylan teswirler ( 1 )
Teswir ýazmak üçin girmeli
Admin saňa minnetdar men hem iňlis dilini öwrenip daşary ýurda gitmek höwesim bar. Nesip bolsa Allajan ýol berse. Maslahatyňa taňryýalkasyn17.11.2014 19:50:41


text:
Birleşen Ştatlar Eýranyň, Waşingtonyň atlandyryşy boýunça, «gurnalan gorkuzyş kampaniýasyny» ýazgaryp çykyş etdi.
Ak Tam Eýran syýasy liderleri we aktiwsitleri, adam hukuklaryny goraýjylary hem student liderlerini, žurnalistleri we bloggerleri tussag etdi diýýär.
Şeýle-de Ak Tam Tährany hemra antennalaryna bökdençlik döretmek, Internet saýtlaryny baglamak bilen öz ilatyny informasiýadan kesmekde günäledi.
Ak Tamyň beýanaty Eýranyň iki oppozisiýa lideri, Mir Hosseýin Musawi bilen Mehdi Karrubi, aýallary bilen bile, öýlerinden başga bir ýere göçürildi diýen habardan soň ýaýradyldy.


text:
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow ABŞ-nyň ukrain resmilerine garşy sanksiýalaryny we şeýle çäreleriň ÝB tarapyndan girizilmeginiň ähtimaldygyny “şantaž” diýip atlandyrdy.
Penşenbe güni Bagdada eden saparynyň dowamynda Lawrow ukrainaly “esktremistler we berk syýasatyň tarapdarlary” graždan urşuny tutaşdyrmaga synanyşýarlar diýdi.
Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň metbugat wekili Aleksandr Lukaşewiç sanksiýalary girizmek barada edilýän duýduryşlaryň ýol berilmesiz bir hereketdigini aýtdy we munuň hökümetiň hem garşydaşlaryň arasyndaky gapma-garşylyklary hasam tutaşdyryp biljekdigini belledi.
Orsýetiň premýer-ministri Dmitriý Medwedew penşenbe güni eden çykyşynda Kiýewe 15 milliard dollarlyk maliýe kömegini hödürlän Moskwanyň Ukrainada hökümetiniň “aýak asty” bolman berk bolmagyny isleýändigini nygtady. Penşenbe güni premýer-ministriň orunbasary Dmitriý Rogozin Ukraina sapar eder.


text:
Singapuryň ilkinji premýer-ministri, singapur “ykdysady gudratynyň” awtory Li Kuan Ýu penşenbä geçilen gije 91 ýaşynda aradan çykdy, ýurtda ýedi günlük matam yglan edildi. Bu barada hökümet baştutanynyň konselýariýasynyň saýtynda ýekşenbe güni ýaýradylan habarynda aýdylýar.
Li Kuan Ýu hökümet başyna 1959-njy ýylda geçdi we 1990-njy ýyla çenli şäher-döwlete baştutanlyk etdi. Hut onuň ýolbaşçylygynda Singapur “üçünji dünýä” döwletinden ýer ýüzüniň esasy maliýe merkezleriniň birine öwrüldi. Ilatyň ýaşaýyş-durmuş derejesi boýunça bolsa dünýäniň öňdebaryjy döwletleriniň üçlügine girdi.
Ýurtda Merkezi maliýe gaznasy döredilip, her bir singapurly her aýda öz aýlygynyň 20 göterimini geçirmeli bolupdyr. Toplanan maliýe serişdeleri pensiýa maksatnamasyny durmuşa geçirmäge, saglygy goraýyş ulgamyny ösdürmäge, ýaşaýyş-jaý gurluşygyny alyp barmaga mümkinçilik berdi.
1980-nji ýyllaryň başlarynda ol kompýuter tehnikalaryny öndürmek boýunça bäsdeşlige ukyply senagaty döretmäge gönükdirilen habarlar tehnologiýasyny ösdürmegiň döwlet maksatnamasyny öňe sürdi.
Döwlet ähli özgertmeleri pugta gözegçilikde saklady, munuň özi bolsa ykdysadyýetiň özmeginiň esasyna öwrüldi.
1990-njy ýylyň noýabrynda Li Kuan Ýu häkimiýeti “ýaş nesle” geçirmek hadysasyny amala aşyrdy, premýeriň wezipesini terk edip, uly ministriň kürsüsini eýeledi. 2004-nji ýylyň awgustynda bolsa özi üçin ýörite döredilen Singapuryň ministr-halypasy wezipesine geçdi. Şol ýylyň awgustynda onuň uly ogly Li Sýan premýeriň wezipesini eýeledi we ol häzire çenli hökümete baştutanlyk edip gelýär.


text:
Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameronyň Liwiýadaky ýagdaýy ara alyp maslahatlaşmak üçin, Fransiýa barýandygy habar berilýär. Parižde ol Fransiýanyň prezidenti Nikola Sarkozi bilen duşuşyp, gepleşik geçirer.
Fransiýanyň prezidentiniň edarasy iki lideriň agşam naharynyň başynda, Liwiýanyň asuda ilatyny Kaddafiniň hüjümlerinden goramak meselesi barada gepleşik geçirjekdiklerini habar berdi. Bu duşuşyga iki ýurduň goranmak ministrleriniň hem gatnaşjakdyklary aýdylýar.
Bu duşuşyk Katarda geçirilýan “aragatnaşyk toparynyň” maslahatyndan soň bolar.
Dohada geçýän maslahata 40 döwletiň hem halkara gurmalarynyň wekilleriniň gatnaşýandygy habar berilýär.


text:
Türkiýede we onuň töweregindäki ýurtlarda soňky döwürlerde uly özgerişlikler bolup geçýär.
Ýakynda Türkiýäniň armiýasynyň ýokary derejeli dört harby ýolbaşçysy - Baş general, Gury ýer, Howa we Harby-deňiz güýçleriniň ýolbaşçylary wezipelerinden çekilip, pensiýa çykdylar. Olaryň bu ädimi Türkiýäniň goňşusy Siriýa bilen bir hatarda regionda ýerleşýän käbir beýleki ýurtlarda ýurduň häkimiýetlerine garşy protestleriň dowam edýän we barha möwjeýän wagtyna gabat geldi.
Türkiýäniň Çehiýadaky ilçisi Jihad Erginaý Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynda myhmançylykda boldy. Regional ýagdaýlar, Türkiýäniň içerki meseleleri barada gyzyklanyp, Azatlyk Radiosy ilçi bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdogan Siriýada hökümete garşy protest edýän toparlary howpsuzlyk güýçleriniň basyp ýatyrmaga synanyşmagyna “wagşylyk” diýip, baha berdi. Mundan ozal prezident Başar al-Assadyň ýolbaşçylygyndaky hökümet bilen Türkiýäniň gowy gatnaşygy bardy. Şeýle gandöküşlikden soňra, Assadyň Siriýanyň ýolbaşçysy hökmünde wezipesini dowam etdirmegine Türkiýe nähili baha berer?
Erginaý: Siziň hem bilişiňiz ýaly, Siriýa Türkiýäniň iň ýakyn we möhüm goňşularyndan biri. Ol uly ýurt. Biziň Siriýanyň ilaty bilen juda oňyn gatnaşygymyz bar. Biziň şol ýurtda garyndaşlarymyz bar.
Serhediň iki tarapynda ýaşaýan şol maşgalalar ençeme ýyllap biri-birinden üzňelikde ýaşadylar. Emma soňky birnäçe ýylyň dowamynda iki ýurduň arasynda wiza režiminiň ýatyrylmagy olaryň gatnaşygynyň gaýtadan ýola goýulmagyna mümkinçilik döretdi. Wiza režiminiň ýatyrylmagynyň iki ýurduň ykdysadyýetine hem oňyn täsirini ýetirendigine ynanýaryn.
Mysal üçin, iki ýurduň arasynda ýola goýlan bu gatnaşyk serhet liniýasynyň Siriýa tarapynda ýerleşýän Aleppo we Türkiýe tarapynda ýerleşýän Gaziantep şäherleriniň ykdysadyýetine juda pozitiw goşandyny goşdy.
Geçen ýyllarda iki ýurduň Ministrler Kabinetiniň bilelikdäki ýygnaklary geçirilerdi we olar ähli problemalar, ýagny infrastruktura, energiýa, we suw ýaly meseleler barada pikir alşyp, oňa bilelikde çözgüt tapmak barada tagalla ederdiler. Gatnaşyklaryň derejesi ýokarydy.
Emma soňky birnäçe aýyň dowamynda Siriýada bolup geçýän wakalar, Türkiýäniň Daşary işler ministrliginiň metbugat wekiliniň-de belläp geçişi ýaly, Ankarany juda alada goýýar.
Biz Ýakyn Gündogarda bolup geçýän wakalara halkyň gijigen reaksiýasy hökmünde baha berýäris. Ol Gündogar Ýewropada bolşy ýaly, halk tarapyndan mundan onlarça ýyl ozal görkeziläýmeli reaksiýalardy. Biz şol wakalary ýakyndan yzarlaýarys. Biz olara gumanitar ýardam berip, Türkiýäniň demokratik tejribelerini paýlaşmak we strukturalaryny senagatlaşdyrmak nukdaýnazaryndan olara elimizden gelen kömegi etmäge synanyşýarys.
Tunisi mysal hökmünde alsak, haçanda şol ýurtda rewolýusiýa amala aşyrylanda, biz Ýewropanyň geňeşiniň ýolbaşçysydyk. Onsoň Geňeşiň baş sekretarlygy bilen bilelikde Türkiýäniň daşary işler ministri Tunise sapar edip, olar bilen gepleşikler geçirdiler.
Biz olar bilen öz tejribelerimizi paýlaşyp, Tunisiň wagtlaýyn hökümetiniň Ýewropanyň geňeşiniň Wenesiýa Komissiýasyndan peýdalanmalydygy barada ylalaşdyk. Bu prosesiň dowamynda olar öz demokratiýalarynda öňegidişlik gazanmak üçin Geňeşiň strukturalary bilen hyzmatdaşlyk edýärler we bu komissiýa degişli ugurda ýardam berýär.
Biz regionda bolup geçýän wakalar, şol sanda Siriýadaky gozgalaňlaryň gepleşik, hyzmatdaşlyk we demokratik prosesler arkaly çözülmelidigine ynanýarys, emma bu zatlar soňky döwürlerde Siriýada göze ilmeýärdi.
Biz bolup geçýän şol wakalar barada alada galýarys, biz ähli reformalar we şol ýurduň administrasiýasy tarapyndan wada berlen reformalar iş ýüzünde amala aşyrylar diýip, umyt edýäris.
Azatlyk Radiosy: Ol prezident Assadyň ýagdaýy barada nämäni aňladýar?
Erginaý: Prezident Assad - bu Siriýanyň halkyna degişli mesele. Men başga bir ýurduň lideri barada pikir beýän edip biljek däl.
Azatlyk Radiosy: 2010-njy ýylda Türkiýe Eýran bilen onuň ýadro programmasy barada ylalaşyga gelmäge synanyşypdy, emma ol başa barmandy, sebäbi ol Birleşen Ştatlar tarapyndan kabul edilmändi. Türkiýe, Eýranyň urany baýlaşdyrmagy dowam etdirendigi üçin, BMG tarapyndan Tährana garşy girizilen goşmaça sanksiýalara hem goldaw bermändi. Türkiýe, Günbatarda ýerleşýän aglaba ýurtlar ýaly, Eýranyň ýadro programmasynyň ýadro ýaraglaryny ýasamaga gönükdirilendigine ynanýarmy?
Erginaý: Türkiýäniň bu meselä garaýşy şundan ybarat: islendik ýurduň parahatçylykly maksatlar üçin ýadro programmasyny ösdürmäge hukugy bar.
Biz Eýranyň ýadro programmasy barada hem şeýle pikir edýäris. Ýagny, şol programma diňe parahatçylykly maksatlara gönükdirilmeli we onuň başga maksady bolmaly däl.
Diňe Eýranda däl, islendik ýurtda ýarag programmasy ösdürilse, bu Türkiýäni alada goýýar. Eýran Türkiýäniň goňşusy. Şonuň üçin şol ýurtda bolup geçýän wakalary biz ýakyndan yzarlaýarys. Onsoň biz Braziliýa bilen bilelikde Eýranyň urana bolan zerurlygynyň belli bir mehanizm boýunça üpjün edilmegi baradaky meseläni öz içine alýan we üç ýurduň goly bolan deklarasiýa boýunça iş alyp bardyk.
BMG-niň Howpsuzlyk geňeşiniň hemişelik agzasy bolan käbir ýurtlar tarapyndan garşy çykylmagynyň netijesinde, şol ylalaşyk iş ýüzünde amala aşyrylmady. Eger ol öz wagtynda işe girizilen bolsady, onda Eýranyň saglyk pudagy we keselhanalaryna zerur bolan baýlaşdyrylan uran Türkiýedir Braziliýanyň üsti bilen Eýrana tabşyrylardy.
Emma bu plan başa barmady. Indi häzirki döwürde Türkiýe Eýran bilen P5+1, ýagny ABŞ-nyň, Orsýetiň, Hytaýyň, Germaniýanyň, Fransiýanyň we Britaniýanyň wekilleriniň arasynda gepleşikleriň geçirilmegine hemaýat berýär. Bu mehanizm boýunça gepleşikleriň birinji tapgyry Ženewada we ikinjisi bolsa, Türkiýäniň Stambul şäherinde amala aşyryldy.
Biz bu gepleşige howandarlyk etdik we şol prosesiň hem dialogyň dowam etmegine umyt baglaýarys. Biz bu mesele boýunça hemmeler tarapyndan kabul ederlikli netijä gelnip, Eýrana garşy girizilen sanksiýalar ýatyrylar diýip, umyt edýäris.
Azatlyk Radiosy: Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdogan Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejady Türkiýäniň dosty hökmünde häsiýetlendiripdi. Onuň bu beýanaty ençeme günbatarlylary geň galdyryp, olary alada goýupdy. Bu dostlugyň esasy özeni näme, bu diňe özara gymmatlyklardan ybaratmy?
Erginaý: Türkiýe bilen Eýranyň gatnaşygynyň uly geçmişi bar. Bu käbir halatlarda dartgynly bolup, käbir halatlarda bolsa dostlukly gatnaşyklardan ybaratdyr. Olar möhüm goňşy. Bu iki ýurduň serhet liniýasy dünýäniň iň gadymy serhetlerinden biridir, ol 650 ýyl bäri üýtgewsiz galýar.
Biziň şol ýurt bilen juda giň göwrümli söwda we ykdysady gatnaşygymyz bar. Bu hasam uly bolup bilerdi, ýöne, elbetde, oňa sanksiýalar ýaramaz täsirini ýetirdi. BMG tarapyndan girizilen şol sanksiýalara boýun bolup, biz şol sanksiýalaryň çägine girmeýän ugurlarda Eýran bilen mümkin bolan iň gowy gatnaşyklary dowam etdirmäge synanyşýarys. Bu iki ýurduň ilatynyň arasynda örän dostlukly gatnaşyk bar.
Eýranyň türk diline çalymdaş aksentde gepleýän millionlarça raýaty bar (azeri dilliler Eýranyň ilatynyň 25%-ini emele getirýärler). Onsoň biziň üçin olar bilen aragatnaşykda bolmak juda aňsat. Eger taryhy nukdaýnazardan seretsek, Türkiýäniň edebiýatynda Eýranyň, Eýranyň edebiýatynyň we diliniň uly täsiriniň bardygyna göz ýetirmek mümkin.
Şunlukda biz şeýle aýratyn gatnaşyklary iki ýurduň halkynyň, şeýle hem halkara jemgyýetçiliginiň bähbidine ösdürmäge çalyşýarys.
Azatlyk Radiosy: Ermenistan bilen gatnaşygyňyz barada aýdylanda, onuň ösmeginiň öňündäki päsgelçilik diňe Ýerewan tarapyndan köpçülikleýin gyrgynçylyk diýlip häsiýetlendirilýän 1915-nji ýylyň wakalaryndan ybaratmy?
Erginaý: Hawa, iki ýurduň, ýagny Ermenistan bilen Türkiýäniň 1915-nji ýylda bolan şol wakalara garaýyşlary biri-birinden tapawutly. Ermeniler oňa köpçülikleýin gyrgynçylyk diýip baha berýärler.
Emma biz birinji Jahan urşunda bolan şol wakalara gynandyryjy hadysa hökmünde garaýarys. Bu meselede iki tarapyň arasynda gowy pikir alşylmaly. Şol waka nähili boldy we oňa sebäp bolan zatlar näme diýlen meseläniň çözgüdi taryhçylara goýulmaly.
Türkiýä garşy şeýle aýyplamalar orta atylýarka, Türkiýäniň beýleki tarapynda 1915-nji ýylda bolan Gallipoli kampaniýasy ýatdan çykarylýar.
Şol döwürler Osmanly patyşalygy ençeme frontda göreşýärdi. Şol waka, elbetde, gynandyryjy, emma bu waka barada, premýer-ministr Erdoganyň aýdyşy ýaly, komissiýa düzülip, iki ýurduň taryhçylarynyň arasynda aç-açan pikir alşylmalydy. Mundan ençeme ýyl ozal edilen bu teklip, gynansak-da, kabul edilmedi. Emma biz iki ýurduň arasynda dostluk gapylarynyň açylmagy üçin ermenileriň şol komissiýa baradaky teklibi bir gün kabul etjekdigine umyt edýäris.
Azatlyk Radiosy: Türkiýäniň içerki meselelerine gelsek, mundan bir hepde ozal ýokary derejeli dört harby generalyň bir wagtda wezipelerinden çekilmegine nahili baha berýärsiňiz?
Erginaý: Generallaryň wezipelerinden çekilmek baradaky kararlaryna biz, elbetde, hormat goýýarys. Olar pensiýa çykdylar, emma ondan soň bolan wakalar Türkiýede demokratik sistemanyň düýpli ornaşandygyny görkezdi.
Şol generallaryň wezipelerinden çekilmeginden soňra, käbir gatlaklar tarapyndan bolmagyna garaşylýan krizis emele gelmedi. Ýagny, durum örän çalt kadaly ýagdaýa girdi. Netijede käbir harbylaryň ýokary wezipelere bellenmegi boýunça Harby geňeşiň ýygnagy kadaly ýagdaýda geçirildi we gün tertibindäki meselelere kadaly ýagdaýda garaldy.
Şol sebäpli, bu ýagdaý Türkiýede demokratiýanyň näderejede galyba girenligini we, Günbatarda bolşy ýaly, graždanlaryň harbylaryň üstünden gözegçiliginiň berkeýändigini görkezýär. Bu Günbatardaky ýurtlaryň hem özlerinde isleýän zatlary, ugrunda işleýän zatlary.
Mysal üçin, men NATO guramasynda hem işledim. Şol wagt NATO tarapyndan gurama agza bolmadyk hyzmatdaş ýurtlara berilýän proýektlerden biri hem graždanlaryň harbylara gözegçilik ediş strukturasy baradady. Netijede Türkiýe ýaly ýurduň şeýle maksada ýetmegi diňe gowulygyň alamaty.


text:
Dünýäniň nebiti öndüriji iň uly döwletleri Orsýet we Saud Arabystany nebit önümçiligini azaltmak barada ylalaşdylar, emma nebit öndüriji beýleki ýurtlaryň hem muňa eýermelidigini aýtdylar.
Önümçiligi ýanwar aýynyň derejesinde doňdurmak “ýagdaýa laýyk” bolar, diýip Saud Arabystanynyň nebit ministri Ali al-Naimi 16-njy fewralda Orsýetiň energiýa ministri Aleksandr Nowak bilen geçiren duşuşygynyň yzýany aýdy.
Naimi Kataryň we Wenesuelanyň hem nebit önümçiligini doňdurmak çäresine goşulmaga razylyk berendigini aýtdy we beýleki ýurtlaryň hem goşuljagyna umyt baglady.
Eýran özüne garşy ençeme ýyllap dowam eden sanksiýalar ýanwar aýynda ýatyrylandan soň nebit önümçiligini artdyrjakdygyny aýtdy.


text:
Polýak sudy Ysraýyl Mossadynyň agenti hasaplanýan Uri Brodskini Germaniýa bermegi karar etdi. Germaniýa onuň ýanwar aýynda Dubaýda Hamazyň liderini öldürmek bilen ilteşiklidigini aýdýar.
Sudýa Tomaş Talkiýewiç ýapyk gapylaryň arkasyndaky diňlenşikden soň Uri Brodskiniň ýuridiki proseduralar üçin Germaniýa tabşyryljakdygyny aýtdy.
Uri Brodskiý ýanwar aýynda Mahmud al-Mabhouhy öldürmekde ulanylan german pasportlaryny galplaşdyrmaga kömek etmekde güman edilýär.
Brodskiý Polşada iýun aýynda, Germaniýanyň ýaýradan gözleg-agtaryş talaby esasynda tussag edildi.


text:
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun, bu guramanyň ýolbaşçylaryndan ilkinji bolup, köpçýlikleýin gyrgynçylyk bolan Srebrenisa bardy.
Ol Srebrenisanyň golaýyndaky Potokari gonamçylygynda gyrgynçylygyň pidalarynyň mazaryna gül goýdy.
Ban Ki-mun 1995-nji ýylda öldürilen 8 mün musulman erkeginiň atlary ýazylan diwara hem zyýarat etdi.
Bu Ikinji Jahan urşyndan soň Ýewropada ýüze çykan iň aýylganç gyrgyn hasaplanýar.
1995-nji ýylda bosniýaly serbler, regionda BMG-niň parahatçylyk güýçleriniň bolmagyna garamazdan, şeýle gyrgynçylygy amala aşyrypdylar.
Şonda serb goşunlary öňe hereket edende, parahatçylyk güýçleriniň goragy netije bermändi.
ban Ki-mun hepdäniň çarşenbe güni bosniýaly deputatlaryň öňünde eden çykyşynda şol krisiz döwründe BMG-niň öz borçlaryny ýerine ýetirip bilmändigini aýtdy.
Ban Ki-mun Bosniýa-Gersegowina sapary bilen öňki Ýugoslawiýa respublikalaryna edýän saparyny tamamlaýar.


text:
Eýranda öňki prezident Akbar Haşemi Rafsanjaniniň hatyrasyna üç günlük ýas yglan edildi. Rafsanjani 8-nji ýanwarda 82 ýaşynda aradan çykdy.
9-njy ýanwarda prezident Hassan Rohani we ýurduň hökümeti Tähranyň Jamaran merkezinde Rafsanjaniniň hatyrasyna geçirilen matam çäresine gatnaşdylar.
Bu merkez ýa-da metjit Eýran yslam respublikasynyň esaslandyryjysy Aýatolla Rohullah Homeýininiň öňki rezidensiýasynyň çäginde ýerleşýär.
Rafsanjaniniň tabydy goýlan bu merkezdäki matam çäresine gatnaşýanlaryň arasynda onuň maşgala agzalary hem boldular. Olaryň käbirleri Rafsanjaniniň tabydynyň gapdalynda aglap, ony ellemäge synanyşýarlar.
Bu aralykda, jemgyýetiň dürli gatlagyndan eýranlylar Rafsanjaniniň ölümine gynanç bildirýärler.
1989-njy ýyldan 1997-nji ýyla çenli Eýrany dolandyran Rafsanjani 10-njy ýanwarda topraga berler. Bu sene ýurtda resmi dynç alyş güni diýlip yglan edildi.
Rafsanjani Eýranyň parlamentiniň, täsirli ruhanylarynyň biridi we Gözegçiler geňeşiniň arasyndaky dawalary çözmek maksatly döredilen Synçy geňeşine baştutanlyk edipdi.
Şeýle-de, ol Eýranyň Ekspertler assambleýasynyň agzasydy. Bu assambleýa ýurduň ýokary dini liderini wezipä bellemek we gerek bolanda, ony wezipeden aýyrmak işini ýerine ýetirýär.
Rafsanjana Günbatar bilen gatnaşyklary gowulandyrmaga açyk garaýyşly “progmatik konserwator” hökmünde garalýardy.
Rafsanjani özüniň prezidentlik eden iki möhletinde içerki erkin bazar ykdysadyýetiniň elementlerini öz içine alýan reformalary öňe sürmäge synanyşdy.
Muňa garamazdan, käbir eýranly reformatorlar Rafsanjanini özüniň prezidentlik eden möhletinde liberallaryň we dissidentleriň ölümine gatnaşmakda aýyplapdylar. Ol bu aýyplamalary ret edipdi.
Şeýle-de, Rafsanjaniniň ady Argentinanyň prokurorlary tarapyndan 1994-nji ýylda Buenos-Airesdäki ýewreý merkezini bombalamaga gatnaşmakda güman edilýän birnäçe eýran resmisiniň arasynda agzalypdy. Şol bomba hüjüminde 85 adam ölüpdi.
Eýranly adam hukuklaryny goraýjy, aklawçy we Nobel baýragynyň laureaty Şirin Ebadi Rafsanjaniniň prezident bolan döwründe “adam hukuklary bilen bagly betbagtçylyklaryň ençemesinden” hiç bolmanda habarly bolandygyny belledi.
“Şeýlelikde, onuň adam hukuklary babatyndaky işlerine pozitiw garap bolmaýar”, diýip, Ebadi AÝ/AR-a beren interwýusynda aýtdy.


text:
Türkiýäniň raýaty bilen resmi nikada durýan türkmenistanly Gözel, biometrik pasporty bolmansoň, Türkiýede ýaşaýyş wizasynyň möhletini uzaldyp bilmeýän türkmenlerden diňe biri. Ol bu ugurda Türkmenistanyň Türkiýedäki ilçihanalaryna ýüzlenip kömek alyp bolmaýandygyny we maşgalasyndan hemişelik jyda düşmek howpy sebäpli, täze pasport edinmek üçin Türkmenistana gitmekden saklanýandygyny aýdýar.
Mälim bolşuna görä, Türkmenistan iýul aýyndan başlap täze biometrik görnüşli pasporta geçdi, bu pasporty bolsa diňe ýurduň içinde edinip boljakdygyny yglan etdi. Täze pasport güýje girensoň, Türkmenistanyň esasanam Türkiýede ýaşaýan raýatlary, köne pasportlarynyň kabul edilmeýändigini we munuň bolsa öz durmuşlarynda dürli kynçylyklaryň döremegine, şol sanda maşgala agzalarynyň bir-birinden jyda düşmegine sebäp bolýandygyny aýdýarlar.
Azatlyk Radiosynyň Türkiýedäki habarçysy Döwlet Baýhan şeýle türkmenistanlylardan biri, özüni Gözel diýip tanadan gelin bilen söhbetdeş boldy we onuň ýagdaýy bilen gyzyklandy.
Azatlyk Radiosy: Gözel, Azatlyk Radiosyna ýüzlenmegiňize näme sebäp boldy?
Gözel: Meniň ýüzlenmegimiň sebäbi ynha şeýle. Men Türkiýede durmuşa çykdym. Bilşiňiz ýaly häzir Türkmenistanda kanunlar üýtgeýär we pasport çalyşmaklyk talap edilýär. Şu sebäpden bize Türkiýede wiza berilenok. Pasport çalyşmaly diýilensoň bu ýerde wiza ýa-da türk raýatlygyny alyp bilemzok we bu biziň maşgala ýagdaýymyza uly zyýan berýär.
Azatlyk Radiosy: Wiza diýýäniňiz näme, iş wizasymy?
Gözel: Elimizde Türkmenistanyň köne pasporty bolansoň Türkiýede maşgala wizasyny alyp bilemizok. Pasportyň möhleti gutarandygy sebäpli bu ýerde ýaşaýyş rugsady hem berilmeýär.
Azatlyk Radiosy: Siziň ýaşaýyş rugsadyňyz ýokmudy?
Gözel: Bizde häzir resmi dokument hökmünde diňe nika şahadatnamasy bar. Ýöne indi ýaşaýyş rugsadymyzy täzelemegimiz gerek. Türkmenistan pasportyňyz köne, diýip bize kömek etmekden ýüz öwürýär. Biz kömek sorap Türkmenistanyň Konsulhanasyna ýüz tutdyk.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň Konsulhanasynda näme diýdiler? Size kömek etdilermi?
Gözel: Konsulhanada kömek edenoklar. Üstesine-de olar agza alynmajak sözleri aýdyp gaty daraýarlar, adamkärçiliksiz çemeleşýärler. Pasportyňy we dokumentleriňi ýüzüňe zyňýarlar. Hiç kim hiç hili kömek edenok.
Azatlyk Radiosy: Kömek edilmeýändiginiň sebäbi näme?
Gözel: “Türkmenistana gidiň. Näme Türkmenistanda özüňize är tapmadyňyzmy? Näme üçin türke durmuşa çykýaňyz?”, diýen ýaly bir topar gürrüňleri eşidýäris. Eger biziň öz halkymyz bize kömek etmese, onda bize kim kömek eder?
Azatlyk Radiosy: Türkiýäniň kanunlaryna görä, eliňizde resmi nika hatyňyz bar bolsa näme üçin Türkiýe size ýaşaýyş rugsadyny berenok? Size munuň sebäbi düşündirilýärmi?
Gözel: Hawa, olar ynha şeýle düşündiriş berýärler. Gidip pasportyňyzy çalyşyp geliň. Bu bize bagly iş däl, eýsem siziň ýurduňyza degişli iş. Türk polisiýasy, hiç zat edip bilmejegini we özlerinden kömege garaşmaly däldigini aýdýar. Geň galdyrýan zat hem bu ýerde hiç kim prosedurany bilenok. Diňe öz başyndan sowmak üçin "gidiň öz ýurduňyz bilen çözüň meseläňizi" diýýärler.
Azatlyk Radiosy: Häzirki ýagdaýda türk polisiýasy çözgüt üçin Türkmenistana iberýär diýýärsiňiz we meseläniň çözülmeýändigini aýdýarsyňyz. Eger bu kynçylykly ýagdaýa çözgüt tapylmasa onda näme etmek isleýärsiňiz we özüňizçe nahili çözgüt tapmak isleýärsiňiz?
Gözel: Dogrusyny aýtsam, men näme etjegimi bilemok. Ynha şonuň üçinem siziň üstüňiz bilen bütin dünýä we halkara guramalaryna ýüzlenip, kömek soraýaryn. Bu ýerde pasport meselesi sebäpli diňe meniň maşgala ýagdaýym däl, eýsem gaty köp maşgalanyň ýagdaýy bulaşýar we maşgalalar bozulýar.
Azatlyk Radiosy: Şu wagta çenli bu meselede Türkiýäniň içindäki jemgyýetlere ýüz tutup gördüňizmi ýa özüňizçe bir ýol gözläp gördüňizmi?
Gözel: Men gaty köp çykalga gözledim. Men hatda Aşgabada jaň etdim. Konsulhana, ilçihana we Migrasiýa gullygyna jaň edip, hemme ýerden kömek sorap gördüm. Hemmesi Türkmenistana gelmegimi isleýärler. Men bolsa Türkmenistana baran gaty köp maşgalanyň yzyna dolanyp bilmeýändigini aýtdym.
Türkmenistandakylar Türkiýedäki resmi nikanyň diňe Türkiýede kanunydygyny, Türkmenistanda bolsa kanuny däldigini nygtaýarlar. Türkiýedäki maşgalalaryň Türkmenistana gelen halatynda deport möhrüniň uruljakdygyny we ondan soň biziň hiç ýere çykyp bilmejekdigimizi aýtdym. Türke durmuşa çykan gelin-gyzlaryň Türkiýede maşgalasy we çagalary bilen kyn ýagdaýda galýandygyny hem-de ýene galjakdygyny aýtdym. Türkiýede Türkmenistanly gelin-gyzlar eýýäm ençeme ýyllap resmi ýagdaýda çaga-çugaly maşgala bolup ýaşap ýörler.
Türkmenistana gidip şol ýerde çagalary bilen eýýäm bir ýarym we ondan hem köpräk wagtlap ýurtdan goýberilmän oturan türke durmuşa çykan türkmen gelin-gyzlar bar. Olaryň Türkiýede hemme dokumentleri düzüw, olar hemme taraplaýyn kanuny ýagdaýda ýaşaýan maşgalalar. Sebäbi olaryň Türkiýede ýaşaýyş rugsadynyň möhleti gutarypdyr we ony uzaltmaklyk üçin täze pasport almaklyk talap edilýär. Olar täze pasport aljak bolup Türkmenistana gidýärler we o taýda Türkiýede ýaşaýyş rugsadyňyz ýok, diýilip yzyna goýberilmeýärler. Eger Türkiýede ýaşaýyş rugsadyny alman Türkmenistana gitseňiz, onda ol ýerden yzyňyza goýbermeýärler.
Türkiýe tarapy ýaşaýyş rugsadynyň möhleti gutaranlara, onuň köne pasporty bilen wizasynyň möhletini uzaldyp berenok we Türkmenistana täze pasport almaga gidenlere-de ol ýerde Türkiýede ýaşaýyş rugsadyňyz ýok ekeni, diýip bäş ýyllap ýurtdan çykmaklygy gadagan edýär. Türkiýede ýaşaýyş rugsady alman, elinde resmi nika şahadatnamasy bilen gelenler barybir Türkmenistandan bäş ýyldan owal çykyp bilmezler, diýip bize aç-açan aýdýarlar.
Dogrusy, Türkmenistandakylaryň näme isleýändigine düşünip bilemok. Mundan daşary ýene bir sebäpden türke durmuşa çykan gaty köp tanyş gelin-gyz maşgalalar iki-üç çagasy bilen bir ýarym, iki, üç ýyldan bäri Türkmenistandan yzyna maşgalasynyň ýanyna gaýdyp bilmän otyrlar. Nämemiş, olaryň ýaşy otuz bäş ýaşyň aşagyndamyş.
Siziň Türkiýede maşgalasy bolan Türkmenistanly gelin-gyzlary goýbermän saklamaga nähili hakyňyz bar? Aslynda bularyň hemmesi bolgusyz bahana. Ýaşaýyş rugsadyň ýok, ýa-da otuz bäş ýaşyň aşagynda bolanyň üçin Türkmenistandan çykmaklyk gadagan diýip, edenini edip ýörler. Hemişe Türkmenistanda kanunlar üýtgäp dur we her gezeginde-de gaty köp maşgalany dargadyp dur. Bu nämäniň alamaty? Eger mejbur galsak biz onda Türkmenistany doly terk ederis. Sebäbi bu kynçylyklary, agyr hupbatlary çekip-çydar ýaly däl.
Azatlyk Radiosy: Gözel, özüňiz ýaly kyn ýagdaýa düşenlere we ýaňky aýdyşyňyz ýaly Türkmenistandan çykyp bilmän we çäre tapyp bilmän oturan maşgalalara nähili maslahat berýäňiz, şolar näme etmeli?
Gözel: Hiç kim hiç zatdan gorkmaly däl. Sesiňi çykarman oturmaly däl. Öz hakyň we hakykat üçin hökman göreşmeli. Näme üçindir bilemok biziň türkmenistanly adamlarymyz hemme zatdan gorkýarlar.
Meniň bir joram Türkiýede durmuşa çykdy. Onuň Türkmenistanda kakasy aradan çykdy. Türk raýatlygy bolany sebäpli goýbermediler. Onsoň joram, türk pasporty bilen Türkmenistana gitmäge rugsat berilmegi üçin Türkmenistan raýatlygyndan çykmaga boýun boldy. Joram gidip kakasyny jaýlap, Türkiýä dolanyp geldi. Ondan iki hepde geçensoň ejesiniň öýüne türkmen resmileri gelip, "Türkmenistanyň raýatlygyndan çykyp, olar ýaly akylly bolýan bolsaňyz, Türkmenistany iki hepdäniň dowamynda terk ediň. Seniň gyzyňy beýdip eýläk-beýläk arkaýyn gatnap ýörmez ýaly ederis. Olar ýaly akylly gyzyň bar bolsa senem şonuň ýanyna git" diýipdirler.
Ynha şeýle ýagdaýlar sebäpli biziň türkmenistanlylarymyz dogan-garyndaşlaryna degilmez ýaly hemme zatdan gaty gorkýarlar we çekinýärler. Biziň halkymyzy ynha şeýle gaty erbet gorkuzypdyrlar. Adamlar öz haklaryny talap edip ýa-da ol barada söz açyp hem bilenoklar. Biz öz hak-hukuklarymyz üçin hökman göreşmeli. Biziň içimizde janymyz bar. Biz öli däl, diri adamlar ahyryn. Biz hemme zady göreşip almaly.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Siriýanyň prezideni Başar al-Assada oppozisiýa protestçilerini güýç bilen daramagy bes etmäge hut öz adynan çagyryş etdi.
BMG-niň Baş sekretarynyň metbugat wekiliniň aýtmagyna görä, Ban Ki-mun Başar al-Assady Siriýadaky bidüzgünçilikleri derňemek üçin, BMG-niň Adam hukuklary boýunça geňeşi bilen hyzmatdaşlyk etmäge-de çagyrypdyr.
Siriýanyň prezidenti ýurtdaky harby operasiýalaryň “tiz wagtyň içinde” gutarjakdygyny aýdýar. Onuň bu beýanaty “Al-Watan” gazetinde çap edildi.
Mundan öňinçä, Siriýada howpsuzlyk güýçleriniň köpçülikleýin tussag edişlikleri amala aşyrandyklary habar berlipdi.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow şu gün Belarusa bardy.
Ol bu saparynyň dowamynda Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko bilen bir hatarda beýleki Belarus ýolbaşçylary bilen duşuşýar.
Bu duşuşyklaryň dowamynda ýolbaşçylaryň özara bähbitli meseleler barada gepleşikler geçirmegine we bu ugurda dürli ylalaşyklara gol goýmaklaryna garaşylýar.
Günbatar guramalary tarapyndan ady agzalýan bu iki ýurt hem demokratik gymmatlyklar babatda erkin bolmadyk döwletler diýlip hasaplanýar.
Düýbi Nýu Ýorkda ýerleşýän “Azatlyk Öýi” ýagny “Freedom House” guramasy ýakynda ýaýradan hasabatynda Türkmenistany 198 ýurduň arasynda 194-nji we Belarusy 188-nji orunda ýerleşdiripdi.
Şeýle-de ykdysady erkinlik barada “Heritage Foundation” we “Wall Street Journal” gazeti tarapyndan ýakynda ýaýradylan hasabatda hem bu iki ýurt erkin bolmadyk döwletleriň hataryna goşulypdy.


text:
Haçanda siz Türkmenistanyň çäginden daşarda syýahatda ýa-da işewürlik saparynda bolanyňyzda Rouming hyzmaty Size aragatnaşykda bolup, telefon belgiňizi çalyşmazlyga mümkinçilik berer.
Daşary ýurda gitmezden öň siziň gitmekçi bolýan ýurduňyzy Rouming ýurtlarynyň sanawyndan tapyň. TMCELL müşderilerine rouming hyzmatlaryny hödürleýän ýerli aragatnaşyk operatorlary barada biliň.
Hasabyňyzy doldurmagy ýadyňyzdan çykarmaň! Rouming hyzmaty hasabyňyz 70 manatdan pes bolan ýagdaýynda awtomatiki usulda öçürilýändir.
Hyzmatyň birikdirilmegi üçin siziň hasabyňyzda 525 manatdan az bolmadyk möçber bolmalydyr, ol tutum hökmünde alynman Siziň gepleşikleriňize sarp ediler.
Rouming hyzmatynyň işlemegi üçin «Halkara elýeterlilik» hyzmatyna birikdirilmelisiňiz.
Rouming hyzmatynyň özi mugtdyr, emma ýerli aragatnaşyk operatorlary jaňlar üçin siziň nyrhnamaňyza goşmaça töleg alyp bilerler.
USSD hyzmatyň üsti bilen birikdirmek *0809*1*3*1#
USSD hyzmatyň üsti bilen öçürmek *0809*1*3*0#


text:
Howpsuzlyk güýçleri 29-njy iýul güni agşam ermeni paýtagtynda oppozisiýa bilen bagly ýaragly adamlar tarapyndan eýelenen polisiýa stansiýasynyň golaýynda ýüzlerçe protestçi bilen çaknyşdy.
Bu wakada Azat Ýewropa we Azatlyk radiosynyň üç žurnalisti hem ýaralandy. Olara bu ýerde giň möçberli howpsuzlyk çärelerini geçirýän howpsuzlyk güýçleriniň hüjüm edendigi birbada aýdyň bolmady.
Ýerewanda howpsuzlyk güýçleri bilen polisiýa stansiýasyny eýelän ýaragly adamlary goldamaga barýan protestçileriň arasyndaky çaknyşyk barada material taýýarlaýan mahaly, Azatlyk radiosynyň Ermeni gullugynyň üç žurnalistine taýak we demir bilen ýaraglanan adamlar hüjüm etdi.
AÝ/AR-nyň prezidenti Tomas Kent bu hüjümi berk ýazgardy. "Azat Ýewropa/Azatlyk radiosy öz professional borjuny ýerine ýetirýän žurnalistlere edilen bu hüjüme örän gaharlandy» diýip, Kent aýtdy. "Biz ermeni häkimiýetleriniň hüjümçileri jogapkärçilige çekmegine we öz kanuny işini ýerine ýetirýän žurnalistleri goramagyna garaşýarys."
Ermeni gullugynyň üç žurnalistine -- Karlen Aslanian, Hovannes Movsisian we Garik Harutiunian daga hüjüm eden adamlar taýak, demir bilen ýaraglanandy we özleriniň žurnalistlere hüjüm edýändiklerinden habarlydylar.


text:
Häzirki döwürde adamzat ähli edýän işinde, hatda nahar taýynlamakda hem wagty tygşytlamaga ymtylýar. Adamlaryň öý hojalygynda indi hökmany enjam bolup galan mikrotolkunly peçleri günde bir näçe sapar, esasan hem nahar taýynlamak üçin ulanýarlar. Köpleri mikrotolkunly peçleriň zyýany we peýdaly taraplary barada soraglar iňkisä goýsa-da, ony peýdalanmakdan boýun gaçyrmak islemeýärler. Esasy mesele olaryň zyýanly täsirini azaldyp, peýdaly häsiýetlerinden dogry peýdalanmakdyr.
MIKROTOLKUNLY PEÇLER NÄHILI IŞLEÝÄRLER?
Mikrotolkunlar, edil beýleki ýagtylyk we radioşöhleleri ýaly, elektro magnetik energiýanyň bir görnüşi bolup durýarlar. Bu örän gysga we ýagtylygyň tizligi ýaly hereket edýän elektromagnit tolkunlardyr. Häzirki zaman döwrebap tehniki enjamlarda mikrotolkunlar mikrotolkunly peçlerde, şäherara we halkara telefon aragatnaşygynda, telewizýon gepleşikleri ýaýlyma çykarmakda, Internetiň ýerde we hemralaryň arasynda işlemegi üçin ulanylýar. Ýöne bize mikrotolkunlar ýörite öndürilen peçleri işledýän energiýa çeşmesi höküminde bellidir.
Her bir mikrotolkunly peçiň elektrik energiýasyny elektrik meýdanyna öwrüp işleme täsiri bardyr we ol azyk we suw molekulalaryna täsir edýändir. Bu elektrik meýdança iýmitiň içini gyzdyrýp, onuň gurluşyny üýtgetmäge ukyplydyr. Mikrotolkunlar iýmitiň we suwyň molekulalaryna täsir edip, olary sekuntda millionlarça gezek tiz aýlanmaga mejbur edýärler we netijede iýmiti gyzdyrýarlar. Emma bu hadysa iýmitiň molekulalaryny bozýar, olaryň fiziki häsiýetine zyýan ýetirýär. Başgaça aýdylanda, mikrotolkunly peçler şöhle ýaýratmagyň netijesinde azyk önümleriniň molekulýar gurluşyny üýtgedýärler we bozýarlar. Her bir tokdürtgije birikdirilen elektroenjam we tokdürtgiçleriň özleri, hatda elekrtik simleri geçýän diwarlar biziň saglygymyz üçin zyýanly elektromagnit meýdançalaryny döredýärler. Sebäbi adam bedeni tok geçiriji hasap edilip, elektromagnit meýdança onuň bedenine täsir edýändir.
ZYÝANLY TÄSIRI
Geliň barlaglara ýüzleneliň. 1992-nji ýylda ABŞ-da bu ugurda geçirilen ylmy-barlag işleri şeýle netijeleri görkezdi:
"Lukmançylyk nukdaýnazaryndan, milkrotolkunlaryň täsiri astynda galan molekulalar adam bedenine düşende, olaryň adamyň bedenine berýän peýdasyndan zyýany kändir. Mikrotolkunly peçlerinde bişirilen iýmitiň molekulalarynyň düzüminde mikrotolkunly energiýa bolýar. Bu energiýa adaty usullar bilen bişirilen iýmitiň düzüminde bolmaýar".
Doktor Hertel, milkrotolkunly peçlerde bişirilen naharyň molekulýar düzüminiň, şonuň bilen birlikde onuň ýaramlylyk häsiýetiniň hem üýtgeýändigini subut etdi. Bu barlag işi Şweýsariýanyň Federal Tehnologiya we Biohimiki Institutynyň doktory Bernard H. Blan bilen bilelikde geçirildi.
Ylmy-barlag işiniň dowamynda, ýagny bäş günüň dowamynda meýletinçiler indiki görkezilen azyk önümlerini açlyklaryna kabul etdiler:
1. çig süýt;
2. adaty usul arkaly gyzdyrylan süýt;
3. pasterizasiýa usulyny geçen süýt;
4. mikrotolkunly peçde gyzdyrylan, pasterizirlenen süýt;
5. ter gök önümleri;
6. adaty usul arkaly bişirilen ter gök önümleri;
7. adaty usul arkaly doňy çözülen gök önümleri;
8. mikrotolkunly peçde bişirlen ter gök önümleri.
Her iýmiti kabul etmekden öň we iýmitler kabul edilenden soň, dürli wagtyň dowamynda meýletinçileriň ganynyň barlagyny geçirdiler. Mikrotolkunly peçde gyzdyrylan iýmit kabul edilenden soň, barlaglar ganda gemoglobiniň derejesiniň peselýändigini, holesteriniň düzüminiň üýtgeýändigini, ganyň ak öýjükleriniň (limfositler) derejesiniň ýokarlanýandygyny äşgär etdi.
Şeýle-de, barlaglar mikrotolkunly peçleriň tebigatda bolmadyk täze baglanyşyklary, ýagny radiolitik baglanşyklary döredýändigini we olaryň biologiki dargama getirip bilme häsiýetiniň bardygyny subut etdi.1
ÖÝ HOJALYGYNDA KÖMEKÇI
Häzirki wagtda mikrotolkunly peçler ähli öýlerde bar diýseň hem boljak. Mikrotolkunly peçlerinde iýmit taýyarlamak örän amatly, çalt we olar energiýany tygşytly ulanmak nukdaýnazaryndan düşewüntli hasap edilýär. Mikrotolkunly peçler nahar bişirmek, nahar we içgileri gyzdyrmak üçin ulanylýar. Şeýle peçde nahar taýynlama, adaty peç bilen deňeşdirlende gözegçiligi az talap edýär. Siz wagt tutujyny gurup, naharyňyz taýyn bolýança hatda gezelenje çykyp hem bilýärsiňiz. Mikrotolkunly peçleri siziň naharyňyzy gyzdyrsa hem, aşhanany gyzdyrmaýar.
Üstesine, mikrotolkunly peçleriň energiýasynyň beýleki peçler we gaz plitalary bilen deňeşdireniňde, geçijilik ukyby has ýokary bolýar. Ondan tapawutlylykda, nahar bişirmek üçin ulanylýan adaty ýylylyk energiýasy haýallyk bilen naharyň içinden daşyna hereket edýär.
Siz mikrotolkunly peçleri wagtyňyzy tygşytlamak üçin adaty bişiriji peçleri bilen bilelikde ulanyp bilersiniz. Wagtyňyzyň çäkli wagty nahary taýynlap ýa-da taýyn nahary gyzdyryp bilersiniz. Şonuň bilen birlikde hem azygyň üsti bilen geçýän ýokançlyklaryň öňüni alarsyňyz, çünki bu peçlerde iýmit 5-600 C derejede gyzdyrylýandyr we bişirilýändir.
ÖNÜMIŇ ÝOKUMLYLYGYNY SAKLAMA PEÝDASY
Aýdylanlara garamazdan, mikrotolkunly peçleriň artykmaç taraplarynyň ýene biri bardyr: olar azyklaryň düzümindäki peýdaly witaminleriň we minerallaryň dargamagyna getirmeýärler. Witamin C we kaliý köplenç önümleriň gaýnadylmagy netijesinde ýitirilýär. A we E witaminler bolsa köplenç turşama netijesinde bozulýarlar.2 Käbir peýdaly goşulmalar, olary gyzdyrmak üçin ulanylýan peçleriň görnüşine garamazdan dargaýarlar meselem, witamin C olaryň biridir.
Şeýlelikde, bellenen ýaramsyz häsiýetlerine garamazdan, mikrotolkunly peçler nahary tiz bisirme we gyzdyrma, önümleriň peýdaly düzümini saklama babatda gaz ojaklaryndan ýaramly hasap edilýär.
GÖZ ÖŇÜNE TUTMALY MASLAHATLAR
Siz hökman mikrotolkunly peçlerinde bişirilen nahary bişirip bolandan soňra, doly bişip-bişmedigini barlap görmelisiňiz. Käwagtlar mikrotolkunly peçlerinde düzümindäki önümleri ownuk kesilmedik nahar doly bişmän hem biler. Mikrotolkunly peçde taýynlanan nahar saçaga sowadylyp berilse peýdaly bolar, sebäbi iýmitiň içindäki molekulalar nahar bişirilip bolýança "titremegini" dowam edýändir.
Teswirlemeler
Ylmy-tehniki ösüşiň döreden telewizorlaryna, kompýuterlere, ykjam, mobil telefonlaryna we başga enjamlaryna mahsus peýdaly we ýaramaz häsiýetleriň degişli edilşi ýaly, bu makalada awtor hem mikrotolkunly peşleriň ýaramly we ýaramsyz tarapyny açyp görkezmäge ymtylýar.Maglumat bilen tanyşanyňyzdan soň, ony ulanjagyňyz ýa-da ulanmajagyňyz,elbetde, Siziň saýlawyňyz bolup durýandyr.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Ýekşenbe güni Siriýada tutuş ýurt boýunça harbylar we howpsuzlyk güýçleriniň işgärleri bilen çaknyşyklarda oppozisiýa tarapdarlaryndan onlarça adam öldürildi.
“Associated Press” agentligi ýerli aktiwistlere we gözi bilen görenlere salgylanmak bilen 60-dan gowrak adamyň ölendigini habar berýär.Harbylaryň ylaýta-da Hama şäherinde gazaply hereket edendigini belleýär. Hama şäheri prezident Başar al-Assadyň iş başyndan çekilmegini talap edýän protest aksiýalarynyň merkezi hasap edilýär.
Adam hukuklaryny goraýjylar ilatyň garşysyna zorluklaryň güýçlenmegini şu gün başlanýan musulmanlaryň mukaddes Remezan aýynda köpçülikleýin protest aksiýalaryň güýçlenmeginden siriýa häkimiýetleriniň gorkýandygy bilen baglanyşdyrýarlar.


text:
Türkmenistanyň baş kanunynyň rejelenen görnüşini sentýabrda geçjek Ýaşululylar maslahatynda soňky gezek geňeşip, soň parlamentde kabul etmek planlaşdyrylýar. Käbir oppozisiýa agzalary bolsa, prezidentiň «ömürlik» bolmagyndan alada bildirýärler.
Türkmen parlamentiniň spikeri Akja Nurberdiýewa 9-njy iýunda Moskwada rus kärdeşleri bilen duşuşyp, Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň rejelenen görnüşiniň taslamasynyň soňky gezek Ýaşulular maslahatynda, sentýabrda ara alnyp maslahatlaşyljakdygyny, şondan soňra parlamentde kabul ediljekdigini habar berdi.
Şeýle-de ol bu kanun aktynda «bilim, ekologiýa, ýurtda adam hukuklary boýunça ygtyýarly wekiliň statusynyň döredilmegi babatda örän köp düzedişiň bardygyny» aýtdy.
Nurberdiýewanyň tassyklamagyna görä, täze kanun taslamasynda ilatyň abadançylygyna gönükdirilen köp düzediş bar.
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow soňky çykyşlarynyň birinde Baş kanunyň rejelenen görnüşinde ilata berilýän ýeňilliklere hem gaýtadan seretmelidigini duýduryp, garaşsyzlygyň başky ýyllarynda kabul edilen käbir kararlaryňbazara geçmekde päsgelçilik döredýändigi baradaky pikirlerini gaýtalady.
Ikinji tarapdan, Baş kanunyň rejelenen görnüşinde prezidentlik möhletiniň, «ilatdan gowşan teklipler esasynda», bäş ýyldan ýedi ýyla çenli uzaldylmagy, prezidentiň ýaş çäginiň düýpden aýrylmagy bilen bagly aladalar eşidilýär.
Türkmenistanyň bosgunlykdaky Respublika partiýasynyň lideri Nurmuhammet Hanamow golaýda türkmen prezidentiniň adyna açyk hat çap edip, ony ömürlik prezident bolmak, soň bolsa ýerine agtygyny geçirmek maksadynda aýyplady.
Jenap Hanamow Azatlyk radiosynyň«näme üçin beýle pikir edýärsiňiz?» diýen soragyna Wenadan telefon arkaly şeýle jogap berdi:
«Öňki konstitusiýa boýunça prezident diňe iki möhlet bolmaly, emma indi ony hem üýtgetmekleri mümkin, täjikler ýaly. Ýa şolardan görelde alýamy, nämemi? Bolýan zatlary analiz edip görseň, ol şoňa barýar...»
Mälim bolşy ýaly, prezident Berdimuhamedow 2014-nji ýylyň maýynda ýurduň Baş kanunyny kämilleşdirmek boýunça ýörite komissiýa düzmegi, kanun düzedişleriniň jemgyýetçilik bilen maslahatlaşylmagynybuýurdy.
Emma ýerli synçylar, öňki ýyllardan tapawutlylykda, häzir Baş kanuna girizilýän düzedişleriň ilat bilen açyk maslahatlaşylmaýandygyny habar berýärler. Aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew Azatlyk radiosynyň «türkmen metbugatynda konstitusiýa düzedişler barada çekişme barmy?» diýen soragyna «ýok» diýip jogap berdi.
“Diňe gowy konstitusiýa kabul ediljek diýip, käwagt aýdylýar, bolany. Plan maddany şeýle üýtgetmeli, zat diýip, öň 3-4 konstitusiýanyň üýtgedilişini gördük. Aýdylýan teklipler hasaba alynsa-alynmasa-da metbugatda berilýärdi, o zatlar ýok» diýip, Bugaýew aýtdy.
Türkmenistanyň häzirki konstitusiýasy boýunça iş başyndaky prezident G.Berdimuhamedowyň ikinji möhleti 2017-nji ýylda tamamlanmaly. Ol ikinji gezek 2012-nji ýylda prezident saýlanypdy.
1992-nji ýylyň 18-nji maýynda kabul edilen türkmen konstitusiýasyna mundan ozal 1995-nji, 1999-njy, 2003-nji we 2008-nji ýyllarda düzediş girizildi.
Türkmenistanyň öňki prezidenti S.Nyýazow 1999-njy ýylyň aýagynda ýurduň parlament agzalary tarapyndan «ömürlik prezident» diýlip ykrar edildi.


text:
Malayziyada yokary bilim almak isleyanler uchin.
Ýazylan wagty: 10 января 2015 Ýazan Ahmedio
Malayziyada yokary bilim almak isleyänler ücin okuwa girmek ücin komek beryän.Malayziyadaky universitetleriñ kopüsi Amerikanyñ yada Angliyanyñ we Awstraliyanyñ filiallary bolup duryar.Malayziyada siz yokary bilim (bakalavr), Aspirantura(magistratura) okap bilersiniz. Ondan dashary iñles dili kurslaryny hem öwrenip bilersiniz. Okuwa yylyn dowamynda 3 sapar yagny (fewralda, iyunda, oktyabrda) girip bolyar. Okuw dine iñlis dilinde okadylyar. Eger iñlisje bilmeyàn bolsañyz iñlis dili kurslar hödürlenyär. Malayziyadan iki yil okap Amerika yada Angliya okuvyñyzy dowam etdirmäne mümñinciligiñiz bar. Meniñ edyän kömegim mugut. Eger soraglarynyz bar bolsa meniñ Line Id ahmedhho1 shotak yazsanyzda bolyar jykma jyk maglumat beräyerin, gysga wagtyn icinde jogap bermäne tayin.
Okalan sany: 444 Jogaplar: ( 0 )


text:
Liwiýada häkimiýetden agdarylan Muammar Kaddafiniň ýurduň günorta-günbatarynda Niger hem Alžir bilen serhede ýakyň ýerlerde gizlenýändigini ýurduň tauregler taýpasynyň wekilleri öňe sürýärler.
Bu barasynda duşenbe güni Milli geçiş geňeşinde bu taýpa wekilçilik edýän Musa al-Kouni aýtdy. Şol gün Liwiýanyň täze häkimiýetleri Kaddafiniň dogduk şäheri bolan Sirte şäherinde onuň tarapdarlarynyň burça gabalandygyny, şäheriň 90% territoriýasyna Milli geçiş geňeşiniň güýçleriniň kontrollyk edýändigini habar berdi.
Kaddafiniň tarapdarlarynyň kontrollygyndaky ikinji şäher bolan Beni-Walidde düýn oppozision güýçler bir gün öň eýelän pozisiýalaryndan yza çekildiler.


text:
Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmadinejad kosmosa gözegçilik edýän merkeziň açylyş dabarasyna gatnaşdy.
Paýtagt Tährandan 200 km. töweregi uzaklykda ýerleşýän Deljan şäherinde geçirilen çärä Ahmadinejad bilen birlikde, ýurduň goranmak ministri Ahmad Wahidi we beýleki resmiler gatnaşdy.
IRNA habar agentliginiň habar bermegine görä, merkez özüniň maglumatlaryny beýleki döwletler bilen hem paýlaşar.
Häzirki wagt Eýran özüniň kosmos programmasy çäginde dokuz merkezi dolandyrýar. Olaryň biri Siriýada ýerleşýär.


text:
2008-nji ýylyň 19-njy ýanwarynda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýurduň döredijilik intelligensiýasy bilen geçiren duşuşygynda opera sungatyny ýaňadan dikeltmek barada çykyş edipdi.
Ýurduň prezidentiniň türkmen operasyny gaýtadan dikeltmek baradaky eden çykyşy diňe bir Türkmenistanda däl, eýsem dünýä jemgyýetçiliginde hem uly gowur turuzdy.
Türkmen operasynyň taryhy
Türkmenistanda opera teatry 1941-nji ýylda açylýar. Bu teatryň açylmagyna 1937-nji ýylda Aşgabatda döredilen, düzüminde wokal hem-de balet bölümleri bolan opera studiýasy esas bolýar.
1956-njy ýylda opera teatrynyň adyna türkmeniň klassyk şahyry Magtymgulynyň ady dakylýar. 1985-nji ýylda bolsa oňa akademiki teatr diýen dereje berilýär. 1941-nji ýylda teatryň sahnasynda «Bagşynyň ykbaly» ady bilen ilkinji gezek milli opera goýulýar.
Türkmen operasynyň ösmeginde W.Muhadow, A.Kulyýew, D.Öwezow ýaly kompozitorlaryň goşan goşantlary örän uludyr. Bu kompozitorlar özleriniň rus hem-de ukrain kärdeşleri A.Şapoşnikow, Ý.Meýtus dagy bilen «Şasenem—Garyp», «Aýna», «Leýli — Mejnun», «Kemine we kazy», «Zöhre—Tahyr», «Abadan» operalaryny döredýärler. Bu operalaryň ählisi Magtymguly adyndaky opera we balet teatrynda sahnalaşdyrylyp, türkmen tomaşaçylyryna hödürlenilýär.
2001-nji ýylda Türkmenistanyň ozalky prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň görkezmesi bilen Magtymguly adyndaky opera we balet teatry ýapylýar we onuň dört ýüzden gowrak işgärleriniň tas ýarysy diýlen ýaly işden boşadylýar. Opera we balet teatrynyň bazasynda bolsa 2001-nji ýyldan Magtymguly adyndaky sazly-drama teatry döredilýär.
Türkmen operasynyň «galkynyşy»
Ýurduň mediasynda türkmen operasynyň gaýtadan galkynýandygy barada indi iki ýyl bäri yzygiderli gepleşikleriň guralýandygyna garamazdan, türkmen opera sungatynda bärden gaýtmalar uly.
Aslynda, ýurduň mediasynda uly şowhun bilen mahabatlandyrylyşy ýaly, Türkmenistanda opera sungaty beri barmyka - diýen sorag hem öz-özünden döreýär.
2008-nji ýylyň 19-njy ýanwarynda Türkmenistanyň prezidentiniň döredijilik intelligensiýasynyň wekilleri bilen bolan duşuşygyndan soň, sungat işgärleriniň tagallalary bilen «Şasenem — Garyp» operasy sahnalaşdyryldy. Bu opera şol ýylyň 27-nji iýunynda halk köpçüligine görkezildi.
«Şasenem — Garyp» operasynyň ilkinji görkezilişine Türkmenistanyň prezidenti Berdimuhamedow hem gatnaşdy. Ýurduň baştutany şonda opera eserleriniň mundan beýläk-de sahnalaşdyrylmalydygy barada çykyş etdi.
2008-nji ýylyň 27-nji iýunynda opera eseriniň görkezilmegini ýurduň mediasy tutuş türkmen sungatynyň galkynmagy bilen baglanyşdyrdy. Hut şu sebäpden hem, 27-nji iýun güni Türkmenistanyň medeniýet we sungat işgärleriniň güni diýlip yglan edildi.
Opera teatrsyz operalar
Opera — sungatyň iň bir çylşyrymly görnüşleriniň biri. Islendik opera eserini kämil derejede sahnalaşdyrmak üçin kän wagt gerek. Opera eserlerinde sahnada çykyş edýän aktýorlar hem juda köp bolýar. Aktýorlardan başga-da, hor, ansambl, köpçülikleýin sahnadakylar — bularyň ählisini jemleseň, bir opera eseri üçin azyndan 200 adam zerur.
Sahnalaşdyrylýan operanyň diňe dekorasiýasy, artistleriň egin-eşikleri üçin ummasyz çykdajylar edilýär. Opera gatnaşýan artistlere berilýän haky hasaba almanyňda, dekorasiýadyr egin-eşikler üçin ortaça 50 müň amerikan dollarynyň harç edilýändigini bilermenler aýdýarlar.
Häzirki güne çenli, «Şasenem — Garyp» bilen «Leýli — Mejnun» operalary sahnalaşdyrylyp, tomaşaçylara hödürlendi. 27-nji iýuna ýakyn bolsa, ýene bir opera eseriniň, «Zöhre—Tahyr» operasynyň görkezilmegine garaşylýar.
Bu opera eserleri Magtymguly adyndaky sazly-drama teatrynda sahnalaşdyrylýar. Ýöne bu teatryň aktýorlarynyň 80 prosenti opera teatrynyň aktýorlary bolmansoň, opera eserlerinde çykyş etmek üçin, konserwatoriýanyň mugallymlary, talyplary, şeýle hem sazly uçilişşäniň talyplary çagyrylýarlar. Çagyrylyp getirilen mugallymlardyr talyplaryň ählisi sungatyň hatyrasyna, öz işlerinden, okuwlaryndan daşary, opera gatnaşýarlar. Opera eserine gatnaşanlary üçin olara artykmaç pul berilmeýär.
Opera teatry döremese...
Ýurtda ýöriteleşdirilen opera teatrynyň bolmazlygy sahnalaşdyrylýan operalaryň tiz ýitip gitmegine sebäp bolýar. Operalarda çykyş edýän konserwatoriýanyň, ýörite sazçylyk mekdebiniň talyplary öz okuwlaryny tamamlanlaryndan soň, öz hünärleri boýunça degişli ugradylan ýerlerine gidýärler. Olaryň gitmegi bilen bolsa, sahnalaşdyrylan operalar hem dargamak bilen bolýar. Netijede ýarym ýyllap döredilen opera eseri bary-ýogy dört-bäş gezek halka görkezilensoň, düýbünden ýatyp galýar. Gaýdyp ol eser halka görkezilmeýär.
Umuman alanyňda, opera teatryny saklamak her bir ýurda başardyp hem duranok. Teatry saklamak üçin juda uly pul gerek. Ýerli synçylaryň aýtmagyna görä, 2001-nji ýylda ýurduň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň opera we balet teatryny ýapmagynyň düýp sebäbi-de bu teatryň döwlet üçin çykdajysynyň juda köplügi sebäplidi.
Opera inçe sungat bolansoň, oňa ilatyň diňe ýokary gatlagy tomaşa edýär. Şonuň üçin köp ýurtlarda bolşy ýaly, Türkmenistanda hem opera, esasan, intelligensiýa wekilleri tomaşa edýärler.
Geçmeli ýollar kän
Ýekeje fontan üçin 45 million dollarlyk şertnama gol goýup bilýän türkmen hökümeti opera teatrynyň binasyny gurmak barada häzirlikçe ýeterlik tagalla etmeýär. Ýöne teatryň binasyny saldyranyň bilen, opera teatry tizden-tiz dörärmika diýen sorag hem keserip dur.
Ýerli intellektuallar munuň üçin ilkinji nobatda opera sungatyna zerur kadrlary taýýarlamalydygyna ünsi çekýärler. Häzirki wagtda opera eserinde çykyş edip biljek tenorlar, baritonlar, sopranalar ýok. Soňky sahnalaşdyrylan «Şasenem — Garyp», «Leýli — Mejnun» operalarynda çykyş edenleriň derejesine çeper höwesjeňleriň operasy diýip, baha berýärler.
Opera aýdymçylaryndan başga, librettolary ýazyp biljek dramaturglara, sazyny düzüp biljek kompozitorlara hem zerurlyk duýulýar. Häzirki wagtda döwrebap operanyň döremegi üçin libretto ýazmagy başaryp biljek dramaturg hem, librettonyň sazyny düzüp biljek kompozitor hem Türkmenistanda aňsat-aňsat tapylanok.
Sahnalaşdyrylan «Şasenem — Garyp», «Leýli — Mejnun», «Zöhre — Tahyr» operalary bolsa geçen asyryň ortalarynda ýazylyp, Sowet Soýuzynyň ideologiýasyna laýyklanyp döredilen eserlerdir.
Türkmen operasy Galkynyş zamanasynyň ideologlarynyň aýdyşy ýaly galkynardan entek daşda. Türkmen operasynyň hakykatdan hem galkynmagy üçin oňa çyn ýürekden ünsüň berilmeginiň gerekdigi nygtalýar.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Eýranyň “Pars habar gullugynyň” ýazmagyna görä, Türkmenistanyň Maşatdaky baş konsuly Tagalakow öz ýurdunyň Eýran bilen ähli ugurda gatnaşygyny ösdürmeginiň örän möhümdigini belläpdir.
“Eýran bilen ähli gatnaşyklary ösdürmek biziň prezidentimiziň öňde goýýan möhüm wezipeleriniň biri” diýip, ol Maşatda türkmen önümleriniň sergisi ýapylanda “Pars habar gullugyna” aýtdy.
Tagalakowyň sözlerine görä, bu sergi geljekde Türkmenistanyň we Eýranyň söwda, ykdysady hyzmatdaşlygyny ösdürmek üçin geçirildi.
Geçen sişenbe güni Türkmenistanyň Tährandaky ilçisi Ahmet Gurbanow bolsa, “Pars agentligine” Eýran Türkmenistan bilen söwda dolanyşygynyň ösmegine ýokary baha berýär diýdi.
“Iki ýurt möhüm ykdysady proýektleri durmuşa geçirmegi göz öňünde tutýar. Tähranyň we Aşgabadyň arasynda özara söwda dolanyşygynyň ösmegi netijesinde ykdysady hyzmatdaşlygyň möçberi 4 milliard amerikan dollaryndan geçdi” diýip, Gurbanow aýtdy.
Prezidentiň buýrugy: kompýuteri öwreniň!
“CentralAsiaOnline.com” neşirinde Aman Durdyýewiň ýazmagyna görä, 10-njy ýanwardaky hökümet maslahatynda resmileriň kompýuter öwrenmelidigi barada prezident Berdimuhamedowyň beren tabşyrygyndan soň bu ugurda türgenleşik kurslary köpeldi.
Aşgabat şäher häkimliginiň planlaşdyryş bölüminiň resmisi bu inisiatiwiany goldaýar: “Meniň ýaşym 50-den geçdi. Meniň pikirimçe, kompýuteri we e-mail ýazmany öwrenmek ylaýtada meniň ýaly başga edaralaryň resmileri bilen işleşýänler üçin hasam peýdaly bolar. Hökümet resmileriniň köpüsi kompýuterde işläp bilmeýärler”.
Aşgabatdaky 45-nji mekdepde kompýuter mugallymy bolup işleýän Usniýa Gahrymanowanyň sözlerine görä, her kimiň kompýuter öwrenmegi örän möhüm: “Meniň bilşimçe, Aşgabadyň mekdeplerinde bular ýaly problema ýok. Çünki bilim barada täze kanun kabul edilenden soňra, 2009-njy ýylda mekdepleriň aglabasy kompýterleşdirildi. Emma başga şäherlerde, ylaýtada oba ýerlerinde, uly problema”.
“Haçanda 9-njy klasyň okuwçylary meniň sapagyma gelenlerinde, olaryň ýanynda kompýuteri bar we olar esasy programmalary bilýärler” diýip, Gahrymanowa sözüne goşýar.
Okuwçylar wada berlen kompýuterlere garaşýarlar
Wilýura Hangeldiýewa bolsa öz maşgalasyna kompýuteriň elýeterli däldigini belleýär: “Men öý-hojalykçy we maşgalamyzy adamym ekleýär. Ol aýda 400 dollar gazanýar. Biz alty ýaşly gyzymyzy hem eklemeli. Biziň kompiýuter edinmäge ýagdaýymyz ýok”.
Soňra ol şeýle diýýär: “Meniň oglumyň okaýan mekdebinde hem kompýuter elýeterli däl. Emma häzir prezidentimiz bu meseläni gozgady we tizlikde oglumyň okaýan mekdebine hem kompýuter berler”.
Media maglumat bermäge ygtyýarynyň ýokdugy üçin adynyň tutulmagyny islemedik bir resmi gullukçy Bilim ministrligine mekdepleriň näçe kompýutere mätäçdigini kesgitlemek tabşyryldy diýýär.
“Kompýuter mugallymlary öz bilimini ösdürmek üçin Orsýete we Belarusa iberiler” diýip, şol resminiň aýdandygyny “CentralAsiaOnline.Com” internet neşirinde Aman Durdyýew ýazýar.
Türkmenbaşy – garyplygyň mekany
“Eurasianet.Org” neşirinde onuň Merkezi Aziýa boýunça redaktory Dewid Trilling “Aşgabadyň örän owadan şäherdigine garamazdan, Hazaryň kenaryndaky Türkmenbaşyda garyplygy her ädimde görüp bolýar” diýip ýazýar.
Dewid Trilling bu hakda şeýle ýazýar: “Türkmenbaşyda garyplygyň derejesi edil Merkezi Aziýanyň iň garyp künjeklerindäki ýaly. Ýerli ýaşaýjylar 100 müň çemesi ilaty bolan şäherde alnyp barylýan giň möçbedräki gurluşyklar täze iş ýerleriniň açylmagyna getirer diýip, umyt edýärler”.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň liderleri Britaniýanyň Bileleşigi terk etmek baradaky kararynyň yzýany, Ýewropa Bileleşigini berkitmegiň ýollaryny ara alyp maslahatlaşmak üçin ilkinji gezek 27 agza ýurt formatynda duşuşýarlar.
Duşuşygyň birinji günündäki maslahatyna gatnaşan britan premýer-ministri Deýwid Kameron (David Cameron) 29-njy iýunda Brýusselde geçirilýän sammite gatnaşmady.
“Meniň pikirimçe, bu günki duşuşyk ol [Deýwid Kameron] barada däl... Bu günki duşuşyk biz barada, biziň jebisligimiz we Britaniýanyň Bileleşikden çykyş döwrüne taýýarlyk görmek barada...” diýip, Litwanyň prezidenti Dalia Gribauskaýte aýtdy.
Şeýle-de, Gribauskaýte: “Men we meniň kärdeşlerim syýasy elita däl-de, raýatlara degişli meselelere üns bermelidiris” diýdi.