text:
Siriýadaky uruş hemmeler bilen bir hatarda ol ýurtda ýaşaýan türkmenleriň durmuşynda hem uly kynçylyklar döredýär. Obadyr-şäherlerine hüjüm edilýän Siriýadaky türkmenler mejbury ýagdaýda ýurduny terk edip, Türkiýä bosgun bolup gelýärler.
Siriýaly türkmenlerden adwokat, ýagny aklawçy Halit Ali, Siriýadaky Gojalar atly türkmen obasynda öz maşgalasynyň başdan geçirenlerini Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Azatlyk Radiosy: Halit Ali, siz Siriýanyň niresinden we häzir nirede ýaşaýarsyňyz?
Halit Ali:
Men Halap türkmenlerinden. Özüm aklawçy we häzir Stambulda ýaşaýaryn.
Azatlyk Radiosy: Halit Ali, Siriýada siziň maşgalaňyzyň başdan geçiren gaty gynançly bir wakasy bar diýdiler. Şol waka näme? Dünýä türkmenlerine bu barada maglumat beräýseňiz?
Halit Ali:
Hiç hili sebäp ýokka käbir ýaragly araplar biziň obamyza hüjüm etdiler. Obamyzyň ady Gojaly. Ol Türkiýäniň Gaziantep şäheriniň Ilbegli diýen ýerine has ýakyn. Ýagny Türkiýe-Siriýa serhedine bir kilometrden hem ýakyn türkmenleriň Gojaly obasy. Biziň obamyza hüjüm eden araplar harby serişdeleri Türkiýeden alýarlar.
Azatlyk Radiosy: Halit Ali, Gojaly diýen siziň türkmen obaňyza edilen hüjümiň maksady näme bolup biler?
Halit Ali:
Munuň sebäbi, olar şol sebitde özlerinden başga güýç islemeýärler. Siriýadaky türkmenler birleşip, harby serişde edinip bilseler hiç kim şonda şeýle hüjümler gurnap bilmez. Mundan owal hem Siriýadaky türkmenlere garşy şuňa meňzeş iki hüjüm edildi.
Siriýaly tükmen çagalary
Azatlyk Radiosy: Siriýadaky türkmenleriň birleşip, näme harby hem syýasy güýje öwrülmek maksady barmy?
Halit Ali:
Elbetde, Siriýadaky türkmenleriň hem özbaşdak bir güýç bolmaklyk maksady bar. Ýöne gynansagam, siriýaly türkmenlere bu ugurda goldaw berýän ýok. Şeýle sebäpden hem Siriýada türkmenleri birleşdirip bilenoklar. Türkmenlerden biri dagy aýaga galjak bolsa derrew oňa garşy çäre görýärler.
Azatlyk Radiosy: Siriýadaky Gojaly atly oba edilen hüjümiň ylaýta-da siziň maşgalaňyza nähili täsiri boldy?
Halit Ali:
Oba hüjüm eden ýaragly käbir arap toparlar, kakamy, doganoglanymy we daýzamyzyň oglyny özlerine tussag edip alyp gitmek islediler.
Azatlyk Radiosy: Näme üçin kakaňyzy, doganoglanyňyzy we daýzaňyzyň ogluny tussag edip, alyp gitmek islediler?
Halit Ali:
Sebäbi olar Gojaly obasynyň liderleridi. Şonuň üçin olary tussag edip, özlerine boýun egdirmek islediler. Siriýada türkmenleriň ýaragly araplara hyzmat etmegini isleýärler. Ýaragly arap toparlary sebitde türkmenleriň özleri bilen bäsleşip biljek güýje öwrülmegini islänoklar.
Azatlyk Radiosy: Halit Ali, onda şeýle diýip bilerismi, Siriýada uruş diňe Başar Asad bilen garşydaşlarynyň arasynda däl, eysem türkmenler bilen ol ýerdäki başga halklaryň öz arasyndada bar. Şeýlemi?
Halit Ali:
Hawa, elbetde ýagdaý bar. Ynha, şonuň üçinem obamyza gelip baştutanlarymyzy almak islediler. Biz bolsa olary bermek islemedik. Onsoň olar oba halkynyň üstüne ot açdylar. Şeýlelik-de, çaknyşyk döredi we ikitaraply atyşyk başlady. Gynansagam, obamyzyň liderleri bolan kakamy, doganoglanymy we daýzamyň oglyny ýitirdik. Olar şehit boldylar.
Şonda ýaragly arap toparlaryndan hem iki adam öldi. Gojaly obasyndaky türkmenleriň bar harby serişdesi ýekeatar aw tüpeňleri. Obany basanlarda bolsa döwrebap awtomatiki tüpeňler bardy. Şol ýaragly arap toparlary Halapdaky iň uly harby birleşik bolan Liwat-Tewhide degişli.
Azatlyk Radiosy: Töwerekdäki türkmenleriň ýaşaýyş ýerlerinden size kömege gelen bolmadymy ýa-da size arka çykan bolanokmy?
Siriýaly türkmenler
Halit Ali:
Netijede, edilen jenaýata garşy hiç kim çäre görmedi. Daş-töwerekdäki türkmen obalaryndan köp adam kömek etjek bolup geldi. Emma, ýaragly toparlara garşy durup biljek güýjümiz ýokdy. Meselem, Azat Siriýa goşuny bar. Ilki bilen şolar kömek etmelidi.
Ýöne etmediler. Olar isleseler ýaragly toparlardan jogapkärçilik talap edip bilerdi. Azat Siriýa goşunyndan adamlar Gojaly diýen türkmen obamyza gelip, çäre görjeklerini aýdyp gitdiler. Ýöne bir netije bolmady.
Azatlyk Radiosy: Siriýa-Türkiýe serhedindäki Gojaly atly türkmen obasyndaky şol waka haçan boldy?
Halit Ali:
Şol waka mundan bir ýarym aý owal boldy. Türkiýeden goldawa hem kömege garaşýardyk. Ýöne Türkiýeden hem bir goldaw bolmady.
Azatlyk Radiosy: Halit Ali, seniň özüň aklawçy. Seniň pikiriňe görä, şeýle wakalara garşy näme edilip biliner ýa-da nähili çäreler görülmeli?
Halit Ali:
Şeýle iş edýänleri jezasyz goýmak bolmaz. Azat Siriýa goşuny şeýle hereket edýänleri jezalandyrmaly. Azat Siriýa goşunynyň kazyýetleri döredildi we sudlary işläp dur. Käbir adamlara jeza berýärler. Emma, biziň Gojaly obamyza gelip liderlerimizi ýagny meniň hem kakamy, hem-de doganoglanymy we daýzamyň oglyny öldürenlere şu wagda çenli jeza berilmedi.
Azatlyk Radiosy: Halit Ali, näme üçin jeza berilmedi diýýärsiňiz. Munyň bir aýratyn sebäbi bolup bilermi? Siz bir aklawçy hökmünde öldürilen ýakyn hossarlaryňyz üçin nähili işler edýärsiňiz?
Halit Ali:
Wakanyň esasy maksadyny bilýän ýok. Bolan wakanyň üstüni ýapmak isleýärler. Aklawçy hökmünde jogapkär ýolbaşçylar bilen görüşmek isledim. Türkiýedäki Siriýa türkmenleriniň mejlisi bilen görüşdim. Olaryň hem bolan wakadan habary bar.
Azatlyk Radiosy: Siriýa türkmenleri mejlisi, Azat Siriýa goşuny tarapyndan ykrar edilen bir guramamy we mejlisiň isleglerini göz öňünde tutýarmy?
Halit Ali:
Käwagt gulak asan mahaly bolýar. Siriýa türkmen mejlisi halkara derejede ykrar edilmeýän hem bolsa, Siriýada ykrar edilýär. Bu wakadan Siriýa koalisiýasynyň hem habary bardy. Ýöne hemmesi bu işi harby mejlisiň ygtyýaryna berdiler. Harby mejlis hem hiç hili çäre görmedi.


c: text/html

text:
Neşelere garşy göreşmek baradaky döwlet gullugynyň başlygynyň hasabatyna görä, bu gullugyň hukuk goraýjy edaralary bilen bilelikde alyp baran operatiw-gözleg we derňew işleriniň netijelerinde aýratyn uly möçberde neşe söwdasyny edenleriň birnäçesiniň ýüze çykarylandygy habar berildi.
Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň mejlisine gatnaşyjylara neşe söwdagärleriniň saklanylmagy bilen bagly görkezilen wideoşekil «Watan» habarlar gepleşiginiň üsti bilen tutuş ýurda hem görkezildi.22 adam saklandy
Tussag edilen jenaýatçylar telewideniýede görkezildi
Wideoşekilde beýan edilişine görä, hukuk goraýjy edaralar tarapyndan Balkan hem-de Ahal welaýatlaryndan neşe söwdasy bilen meşgullananlaryň 22-siniň saklanylandygy habar berildi. Neşe kontrabandaçylaryň ählisiniň ady we ýaşaýan ýeri telewideniýe arkaly köpçülige ýekän-ýekän mälim edildi. Olaryň arasynda iki sany zenan maşgalanyň-da ady tutuldy.
Geçirilen barlaglaryň netijesinde bu jenaýatçylar topary tarapyndan Türkmenistana 65 kilogram tirýegiň geçirilendigi anyklanylypdyr. Guramaçylykly jenaýatçy topara degişli bolan pullar, birnäçe awtoulaglar hem-de jaýlar hukuk goraýjy edaralar tarapyndan konfiskasiýa edilendigi barada habar berildi.
Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň mejlisiniň barşynda jenaýata baş goşanlaryň birnäçesiniň toba gelip, eden çykyşlary görkezildi.Ýolbaşçylaryň eli bar
Konfiskasiýa edilen ulaglar
Jenaýatçy toparyň esasysy hasaplanýan Balkan welaýatynyň Etrek etrabynyň ýaşaýjysy Meret Meredow Eýranyň raýatyndan alan 65 kilogram tirýegi ýurda geçirendigini boýun alyp çykyş etse-de, ol neşe maddasyny alan eýranly meslekdeşiniň adyny aýtmakdan saklandy.
Telewideniýe arkaly görkezilen gepleşikde Balkan welaýatynyň Etrek etrabynyň «Daýhanbankynyň» dolandyryjysynyň, Balkan welaýatynyň Serdar etrabynyň «Gyzylarbat» daýhan birleşiginiň başlygynyň atlarynyň tutulmagy bu jenaýatçy toparlara etrabyň çägindäki iň bir uly wezipeli adamlaryň goşulandygyny aýan etdi.
Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň mejlisinde Lebap welaýatynda saklanan neşe kontrabandaçylarynyň saklanylyşy barada hem wideoşekil görkezildi. Bu guramaçylykly toparyň 18 kilograma golaý tirýek hem-de 2 ýarym kilogramdan gowrak geroin bilen ele salnandygy habar berildi.Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Täze Metbugat öýi toplumy hil babatda ýokary halkara ölçeglerine laýyk gelýän gazetler, žurnallar, okuw kitaplary, kitapçalar çykaryp başlady. Toplumyň kuwwatlylygy 3 milliard 180 million 400 müň reňk çap basmasyna deňdir. Şunda Metbugat merkeziniň kuwwatlylygy öňküden iki ýarym esse ýokarlandy.
Toplumyň umumy eýeleýän meýdany 8 gektara barabar bolup, onuň düzümine Türkmen döwlet neşirýat gullugy, Metbugat merkezi, “Çaphana hyzmatlary” döwlet kärhanasy, “Türkmenmetbugat üpjünçilik” maddy-tehniki üpjünçilik kärhanasy, mejlisler zaly, naharhana, ýapyk ulag duralgalary, sport meýdançalary hem-de beýleki kömekçi desgalar girýär.
Kämil enjamlar bilen üpjün edilen toplum önümleriň dürli görnüşlerini öndürmäge, diňe bir içerki islegleri däl, eýsem, daşary ýurtly sarp edijileriň isleglerini doly kanagatlandyrmaga ukyplydyr.
Bölümde işler biri-birinden tehniki taýdan enjamlaşdyrylyşy, önümleriň görnüşi boýunça önümçiligi guramagyň tehnologiýalary bilen tapawutlanýan 15 sany önümçilik bölüminiň üsti bilen amala aşyrylýar.
Toplumda alnyp barylýan işleriň ählisi awtomatlaşdyrylypdyr. Bu ýerde Wallsсreen ekranlary bilen enjamlaşdyrylan otagda toplumy dolandyrmak işi kompýuterler arkaly amala aşyrylýar. Ýurdumyzyň neşirýat ulgamyna ilkinji gezek ornaşdyrylan Prinect elektron ulgamy ulanýan serişdeleri we ähli tapgyrlarda geçirilýän çap etmek işlerini bir ulgama birleşdirýär. Maşynlar umumy Prinect kompýuter ulgamy arkaly awtomatiki usulda iş ýagdaýyna geçirilýär. Işiň barşynda reňk gatlagynyň galyňlygy we erginiň çap ediş zolaklaryna berlişi kadalaşdyrylýar.
Bu ýerde Integral sahaplama usuly ýurdumyzda ilkinji gezek çaphana önümçiligine ornaşdyryldy. Bu tehnologiýa Petratto SAB 100 M kesiji-ýelmeýji enjam arkaly ýerine ýetirilýär. Bu usulda gaty daşly ýeňiljek kitaplar çap edilýär, şeýlelikde, bu integral usul “önümiň” agramyny azaltmaga mümkinçilik berýär. Bu okuw kitaplary neşir edilende aýratyn ähmiýete eýedir. Döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň beren degişli tabşyrygyny ýerine ýetirmek maksady bilen, täze toplumda öňümizdäki okuw ýylynyň başyna çenli ýurdumyzyň okuwçylarynyň ygtyýaryna owadan, berk we ýeňil okuw kitaplarynyň gelip gowuşmagy üçin netijeli işler alnyp barylýar.
Bu ýerde oturdylan döwrebap enjamlar kagyz kesmek işini kämilleşdirmäge, aýratyn-da, Soma Cut-900L uly top kagyzlardan kitap we žurnal hem-de beýleki neşir önümlerini taýýarlamak üçin zerur bolan ölçegdäki kagyzlary taýýarlamak işini göwnejaý ýerine ýetirmäge mümkinçilik berdi. Bu enjamyň bir minudyň dowamynda üç top kagyzdan 130 metr kagyzy taýýarlamaga ukyply kuwwaty bar.
Çap galyplary taýýarlananda häzirki zaman kompýuter tehnologiýalary hem-de Suprasetter 106 we Lüscher XPose 230 galyp ýasaýjy enjamlary ulanylýar. Bu çap enjamlary bir gezekde bäşden sekize çenli dürli reňkli çap önümlerini, kagyz gatlaryny agdarýan goşmaça enjamlaryň hasabyna bolsa kagyzyň bir bölegini birbada iki tarapyndan çap etmäge ýardam edýär. Bu usul žurnallar çap edilende ulanylýar. Iň täze enjam ýurdumyzyň neşirýat işiniň tejribesinde ilkinji gezek çap önümini doly, şeýle hem ultrafiolet lagyň peýdalanylmagy bilen aýry-aýry ýerlerini laklamaga mümkinçilik berýär.
Bu ýerde bir sahypada birnäçe çylşyrymly şekilleri ýerleşdirmäge ukyply, köp reňkli neşirleri çap edýän enjam bolup, ol neşir işiniň has-da kämilleşdirilmegini üpjün edýär. Çap önümini bezemek üçin Komfi Sagitta 76 we Komfi Delta 52 güberçekli laminasiýa basmak mümkinçiligi bolan täze laminasiýa enjamlary ulanylýar.
Döwürleýin neşirleri çap etmek amala aşyrylýan bölümde hem döwrebap maşynlar işleýär. Bu ýerde oturdylan enjamlaryň her biri bir sagadyň içinde 64 müň nusgalyk gazeti çap etmäge ukyplydyr. MANROLAND Gromoman usuly bilen toplum kagyzda ofset görnüşinde neşir önümleriniň üç görnüşini — gazetleri, (şol sanda köp sahypaly gazetleri) žurnallary we kitaplary çap etmek bolýar. Çap ediş bölümlerinde QI IDS reňke spektrofotometriki gözegçilik etmegiň awtomatiki ulgamy oturdylypdyr, ol çap etmekde ulanylýan kagyzda çap işleriniň ýerine ýetirilişine gözegçilik etmäge mümkinçilik berýär. Häzirki zaman Ferag ulgamyny peýdalanmak arkaly neşir önümlerini saýpallamak we ulagda ibermek işleri awtomatlaşdyrylandyr.
Önümçilik işiniň möhüm bölegi taýýar neşir önümini kitap görnüşine salmakdan ybaratdyr. Neşirleri taýýarlama işini çaltlaşdyrmak, olary birikdirmegiň hilini gowulandyrmak maksady bilen, ýurdumyzyň neşirýat işinde ilkinji gezek termosapaklar bilen tikmek üçin awtomatlar ulanylýar. Şeýle tikmek usuly örän berkdir, çünki termosapak ýelim bilen birleşip, ereýär we bir bitewi maddany emele getirýär.
Ýumşak sahaply kitaplar we kitapçalar üçin tikinsiz berkitmek ulgamy niýetlenendir. Ol däp bolan termoýelimler, şeýle hem döwrebap poliuretan ýelimler bilen işleýär. Munuň özi kitap böleklerini berkitmegiň hilini gowulandyrýar we sagatda 5 müň kitap böleklerini berkitmäge mümkinçilik berýär.
Şu tehnologiýalaryň esasynda bu ýerde Türkmenistanyň ilkinji “TürkmenÄlem 52oE” aragatnaşyk hemrasynyň älem giňişligine çykarylmagyna bagyşlanan ýumşak daşly kitap ilkinjileriň biri bolup neşir edildi. Gaty sahypaly kitaplary çykarmak üçin ýörite awtomatik ulgam niýetlenendir.
Sanly çap etmek üçin niýetlenen enjamlar örän gysga wagtda aýry-aýry kitaplaryň nusgalaryny, şeýle hem kiçi möçberli neşirleri, şol sanda synag nusgalaryny ýa-da sowgatlyk önümleri çykarmaga mümkinçilik berýär. Toplumda şeýle hem buýrujylaryň tassyklamagy üçin gyssagly suratda synag nusgalaryny taýýarlaýan enjam oturdyldy. Türkmen çaphana işgärlerinde dürli möçberdäki aýry-aýry sowgatlyk neşirleri, şol sanda arassa gaýyşdan hem-de altyn çaýylan neşirleri ýokary hilli we döwrebap usulda sahaplamak mümkinçiliginiň peýda bolandygyny bellemek möhümdir.
Ýurdumyzda Braýl elipbiýinde kitaplar neşir edilip başlandy. Bu kitaplaryň çykarylyp başlanmagy soňky ýyllarda paýtagtymyzda hem-de ýurdumyzyň welaýatlarynda açylan täze ýöriteleşdirilen okuw mekdeplerini okuw kitaplary, çeper eserler we beýleki edebiýatlar bilen üpjün etmäge mümkinçilik berer.
Neşir önümlerini öndürmekde ulanylýan ähli enjamlar ekologiýa kadalaryna we lukmançylyk talaplaryna laýyk gelýär. Önümçilik otaglarynyň ählisinde enjamlary ornaşdyrmagyň kadalary berk berjaý edilýär, pollar tozan siňdirmeýän antistatik boýaglar bilen örtülipdir. Toplumda işden boş wagtyňda sport bilen meşgullanmak üçin şertler, çaýhana, naharhana göz öňünde tutuldy. Medeni çäreleri geçirmek üçin 258 orunlyk mejlisler zaly bar.
Ýokary tehnologiýaly enjamlara hyzmat edýän hünärmenleriň ählisi Germaniýada tapgyrlaýyn okuwlary geçdiler. Ýurdumyzyň neşirýat ulgamy üçin ýokary hünärli işgärleri taýýarlamak indi önümçilik şertlerinde dowam edýär.
Häzirki döwürde çaphana senagaty okgunly ösýän ulgamlaryň biri, maglumat we kommunikasiýa pudagynyň möhüm bölegi bolup durýar. Ylmyň we tehnikanyň ösdürilmegi bazaryň talaplaryna laýyklykda neşirýat tehnologiýalaryny yzygiderli kämilleşdirmäge mümkinçilik berýär. Türkmenistanyň Prezidenti neşirýat senagatynyň işgärleriniň hünär derejesini mundan beýläk-de ýokarlandyrmagyň wajypdygyny nygtaýar. Olar tehnikalaryň netijeli ulanylmagyny üpjün etmelidir, çylşyrymly tehnologik işi hem-de önümçiligiň guralyşyny başarjaňlyk bilen dolandyrmalydyrlar.
Ýurdumyzda her ýylda neşir edilýän önümleriň möçberiniň we görnüşleriniň yzygiderli artdyrylmagy türkmen döwletiniň Baştutany Gurbanguly Berdimuhamedowyň durmuş ugurly syýasatynyň ylym-bilim we ruhy ugurlarynyň ileri tutulýandygyny görkezýär. Ýokary hilli önümleriň çap edilmegi okamak medeniýetini baýlaşdyrmaga, ilatyň, aýratyn hem ýaşlaryň milli hem-de dünýäniň ruhy genji-hazynasy bilen ýakyndan tanyşmagyna ýardam etmelidir.


text:
Birleşen Ştatlar Belarusy adam hukuklaryny goraýjy aktiwist Ales Býalýatskini, ýurtdaky beýleki syýasy tussaglar bilen bilelikde, derhal azatlyga goýbermäge çagyrdy.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň sözçüsi Mari Harf bu çagyryşy Býalýatskiniň tussag edilmeginiň ikinji ýyl dönüminiň öňüsyrasynda çap etdi.
Ol Býalýatskini syýasy represssiýanyň pidalaryny goldamakda, Belarusdaky hukuk bozulmalarynyň katalogyny düzmekde iden işleri üçin öwdi.
Biraz öň BMG-niň ýörite dokladçysy Miklos Harasti bu tussaglygyň dowam etmegi adam hukuklaryny goraýžylaryň garşysyna edilýän repressiýanyň bir simwoly diýdi.
Býalýatskiý "Ýaz" adam hukuklary guramasyna ýolbaşçylyk edýärdi.
Ol 2011-nji ýylda salgytdan gaçdyň diýlip, dört ýarym ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Hukuk goraýjynyň tarapdarlary bu aýyplamanyň syýasy äheňlidigini aýdýarlar. Halkara günä geçiş guramasy ony wyždan ýesiri diýip yglan etdi.


text:
Orsýet Ýewropa Bileleşiginiň Moskwanyň Ukraina goşulyşmagy bilen bagly girizen sanksiýalaryny ýaýbaňlandyrmagynyň gatnaşyklary mundan beýläk hasam ýaramazlaşdyryp biljekdigini duýdurdy.
Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň 30-njy ýanwarda ýaýradan beýannamasynda ÝB-niň kararynyň Ukrainanyň gündogarynda hökümet güýçleriniň we orsýetçi separatistleriň arasyndaky konfliktiň soňuna çykmak boýunça mümkinçiliklere zeper ýetirip biljekdigi hem bellenýär.
“Ýewropa Bileleşiginiň sanksiýalar bäsdeşliginiň geljegi barada çynlakaý öýlanmagy üçin wagt geldi, sanksiýalar diňe adamlarymyzyň we ýurtlarymyzyň ykdysadyýetine zeper ýetirýär” diýilip beýannama aýdylýar.
ÝB-niň daşary işler ministrleri Orsýetiň geçen ýylyň mart aýynda Krymy anneksiýa etmeginiň yzýany Moskwa garşy girizilen sanksiýalary ýene ýaýbaňlandyrmagy 29-njy ýanwarda karar etdiler.
Şeýle-de olar geçen aýyň başynda girizilmegine garaşylýan sanksiýalar sanawyna ýene goşmaça şahslary goşmak barada ylalaşdylar.
Orsýetiň resmi beýannamasynda soňky günlerde Ukrainanyň gündogarynda zorlugyň güýçlenmeginde Kiýew aýyplanýar.
Kiýew we Günbatar gündogar Ukrainada söweşleriň güýçlenmeginde separatistleri we Orsýeti aýyplaýar. Bu regionda geçen ýylyň aprel aýyndan bäri 5 100 çemesi adam wepat boldy.


text:
2012-nji ýylda Londonda geçiriljek XXX tomusky olimpiýa oýunlarynyň saýlama ýaryşynda futbol boýunça Türkmenistanyň olimpiýa ýygyndysy öz meýdançasynda siriýaly bäsdeşlerinden 0:4 hasabynda ýeňildi.
Bu duşuşygyň birinji oýnunda Türkmenistanyň olimpiýa ýygyndysy Siriýa bilen 2:2 hasabynda deň oýnapdy. Duşuşyk bitarap meýdançada, ýagny Iordaniýada geçirilipdi.
Myhmançylykda 2:2 hasabynda deň oýnan türkmenistanly futbolçylaryň öz meýdançalarynda garşydaşlaryndan üstün çykjagyna umytlar uludy. Emma oýnuň netijesi türkmen futbolunyň ösüşlerden kän yzda barýandygyny subut etdi.
0:4! Özi hem öz meýdançaňda! Futbolda şeýle uly hasap bilen öz meýdançaňda ýeňilmek iň bir biabraýçylyk hasaplanýar. Şeýle netijeden soň, köplenç halatda komandanyň türgenleşdirijisi wezipesinden çetleşdirilýär.
Eýsem-de bolsa 23-nji iýunda «Olimpiýa» stadionynda türkmen futbolçylarynyň şowsuz oýnunyň aňyrsynda näme sebäpler ýatyr?
Umuman alanyňda, türkmen sportundan gaty uly umytlara bil baglaýan ýolbaşçylar, gynansaň-da, bedenterbiýe bilen sportuň düýbünden aýratyn zatdygyna kän bir düşünmeýäne meňzeýärler. Bedenterbiýe höwesjeň görnüşde bolsa, sport eýýäm professional derejededir. Professionalizme bolsa aýlyk, hak tölenmeli. Professional sport «bol-bola», basyşa boýun egmeýär. Onuň ösmegi üçin, şertler gerek, esasanam hak gerek. Türkmen sportunda bolsa bu şertler göze ilmeýär.
Türkmenistanda sporta juda uly ünsüň berilýändigi barada Galkynyş ideologiýasy näçe şowhun turuzsa-da, bu diňe bir boş galypdyr. Iň bärkisi Siriýa bilen geçirilen jogap oýnunda «Olimpiýa» stadionyna baran tomaşaçylaryň aglaba bölegi hem ol ýere mejburylyk bilen eltilenlerdi.
Ýürekden ýapyşylmasa…
Haçanda bir işe söýgi bilen çyn ýürekden ýapyşylmasa, onda onuň ahyry netijesiz tamamlanýar. Sport mejburylyga ýugrulman, eýsem erkinlige, höwese daýanmasa, onda ol hiç haçanam ösüşe eýe bolmaz.
Dogry, ýurtda sportuň ösmegi üçin döwrebap stadionlar, sport desgalary gurulýar. Emma giden gurluşyga ummasyz çykdajylar edilse-de, sportsmenlere, trenerlere çaklaňja aýlyklar tölenýär. Olaryň daşary ýurda bäsleşiklere gatnaşmagy üçin çykdajyny döwlet, köplenç halatda öz üstüne almaýar. Bu bolsa sportsmenleriň sportdan daşlaşmagyna getirýär.
Geçen ýylyň 20-nji dekabrynda Aziýanyň Olimpiýa geňeşi 2017-nji ýylda Aşgabatda ýapyk binalarda Aziýa oýunlaryny geçirmäge hukuk berýän karary kabul edensoň, Türkmenistanda sport çäreleri görlüp-eşidilmedik derejede ýygjamlaşdy. Edara-kärhanalaryň, hususan-da býujet edaralarynyň işgärleri, okuwçylar sport çärelerine sürülýärler. Olar hepdede bir gezek köpçülikleýin ylgaw ýodasyny geçýärler, sportuň dürli oýunlaryny oýnaýarlar.
Ýurduň köpçülikleýin habar beriş serişdelerinden çen tutsaň, hakykatdan hem, Türkmenistanda sport bilen meşgullanýanlaryň sany barha artýan ýaly. Ýöne bu alnyp barylýan çäreler ýurtda sportuň ösmegine goşant goşman, eýsem sporta bolan ýigrenji oýarýar. Sebäbi ol çärelere halk zorluk bilen çykarylýar.
Ýurtda professional sporty ösdürmek barada düýpli işi geçirmän, ýolbaşçylar ownuk bedenterbiýe işleri bilen meşgul bolýarlar.
Parahat Ilmyradow Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
23-nji ýanwarda adam hukuklary boýunça halkara “Human Rights Watch” gurmasynyň ýaýradan soňky ýyllyk hasabatynda Türkmenistan bilen bagly çap edilen maglumatda Türkmenistanyň iň repressiw ýurt bolmagynda galýandygy aýdylýar.
Hasabatda Türkmenistanda metbugatyň erkin däldigi, dini azatlyklaryň, adam hukuklarynyň köp halatda berjaý edilmeýandigi bellenilýar.
Şeýle hem, bu hasabatda BMG-niň Gynamalara garşy komitetiniň Türkmenistanda tussag edilýänlere ýowuz daramaklygyň giňden ýaýrandygy, tussaglaryň gynamalara sezewar edilýandigi, tussaglykdaky adamlaryň ýitirim bolýandygy baradaky maglumatlara alada bildirýandigi-de nygtalýar.


text:
Hytaý bilen ABŞ, Google kompaniýasynyň Hytaý bazaryndan gitmek kararyna gelendigine garamazdan, özara gatnaşyklaryny dowam etdirjekdiklerini mälim etdiler. Bu barada Hytaýyň Daşary işler ministrliginiň wekili habar berdi.
Maglumata görä, bu iki ýurduň arasyndaky syýasy we ykdysady meseleler boýunça gepleşikler maý aýynyň ahyryna planlaşdyrylýar.
Ýakynda, iň uly internet kompaniýalaryň biri - Google hytaýly internet ulanyjylar üçin gözlegiň netijelerine mundan beýläk senzura girizmekden ýüz öwrüp, Hytaýyň bazaryndan gitmegi karar etdi.
Internetde gözleg gurallarynyň Hytaýyň esasy territoriýasyndan Gonkonga geçiriljekdigi kompaniýanyň ýaýradan beýanatynda bellenildi.
Googlyň Hytaýyň bazaryny terk etmegine bu ýurtdan kompaniýa edilen güýçli elektron hüjümler sebäp bolupdy.
Şol hüjümden maksat - hytaýly dissidentleriň elektron poçtasyny açmakdan ybarat diýilip, maglumatda aýdylýar.


text:
Ýewropanyň dikeldiş we ösüş banky Türkmenistan boýunça täze strategiýasyny yglan etdi.
Ýewropanyň dikeldiş we ösüş banky tarapyndan ýaýradylan beýanata görä, bu ädim bankyň Türkmenistanda ykdysady we syýasy reformalaryň amala aşyrylmagy üçin öz işlerini dowam etdirmek isleýänligini aňladýar.
Şol beýanatda ÝDÖB Türkmenistanda käbir özgerişleriň bolanlygyny ykrar edýär, emma ýurtda syýasy we ykdysady ugurlar boýunça mundan beýlägem ösüşleriň bolmagynyň zerurdygyny aýdýar.
Düýbi Londonda ýerleşýän “Global Witness” atly gurama bank tarapyndan kabul edilen bu strategiýanyň Türkmenistanyň hökümet ýolbaşçylary tarapyndan başga bähbitler üçin ulanylmak howpunyň bardygyny aýdýar.
“Global Witness” tarapyndan 1-nji aprelde ýaýradylan beýanatda Türkmenistanda aç-açanlygy ornaşdyrmak we adam hukuklarynyň ýagdaýyny ösdürmek barada edilýän talaplary ödemegi türkmen hökümetiniň başarmanlygy hem aýdylýar.


text:
Pakistanyň polisiýasy göwreli zenanyň öz maşgalasy tarapyndan daşlanyp öldürilmegi bilen ilteşikli dört adamy tussag edendigini habar berýär.
29-njy maýda pida bolan zenanyň daýysy we iki sany doganoglanysy, şeýle-de ýene bir adam tussag edildi.
25 ýaşyndaky Farzana Parwin 26-njy maýda Lahor şäherindäki sud binasynyň daşynda öz maşgala agzalary, şol sanda kakasy we erkek doganlary tarapyndan öldürildi.
Parwiniň kakasy wakanyň bolan ýerinde dessine tussag edilipdi. Polisiýa öldürilen gyzyň erkek doganlaryny we öňki adaglysyny tussag etmek üçin reýdleriň geçirilýändigini aýtdy.
Parwiniň maşgalasy özleriniň närazylygyna garamazdan, gyzlarynyň Muhammad Ikbal bilen nikalaşany üçin özlerini abraýdan gaçyrandygyny aýtdylar.


text:
Amerikan şahyrlar akademiýasy Şygryýet aýyny bellemäge 1996-njy ýylda başlapdy we şu aprelde Milli poeziýa aýynyň bellenilip başlanmagyna 20 ýyl dolýar.
Milli poeziýa aýy dünýäde iň bir uly edebi baýramçylyklaryň biri bolup, ol onlarça million okyjy, studentler, mugallymlar, kitaphanaçylar, kitap satýanlar, edebi çäreleriň kuratorlary, neşirçiler, bloggerler we, elbetde, şahyrlar tarapyndan, poeziýanyň biziň medeniýetimizde we durmuşymyzda tutýan wajyp ornuny nygtamak bilen, giňden bellenilýär.
Iň bir hormatlanýan we giňden çap edilen afrikan-amerikan ýazyjylarynyň biri, şahyr, dramaturg we öz galamyny jynsparazlyga garşy ýarag edip ulanan ýazyjy Amiri Baraka (1934-2014) elli ýyla golaý öndümli işläp, esasan garaýagyzlaryň azatlygy we jynsparazlyk meselelerine üns berdi.
Ol "Adam ýa azat, ýa-da azat däl, sebäbi azatlygyň hiç bir şägirtligi ýok" diýerdi. Şeýle-de ol "Sen beýleki amerikanlara garyndaş bolman amerikan bolup bilmersiň" diýýärdi. Onuň üçin "Poeziýa sazdy, başga hiç zat däldi, sazlaşykly sözlerdi".
Milli poeziýa aýynda Azatlygyň okyjylaryna meşhur amerikan şahyry Amiri Barakanyň iki goşgusynyň terjimesini hödürlemegi makul bildik.
Hudaý we 911
Men uzak gün çokunyp,
doga okap bilerin,
emma hudaý ýetişmez,
tapmaz ýykylan ýerim.
Ýöne eger jaň etsem
9 bilen 11-e,
ol Arwah bir minutdan
tapar girsem-de nirä.
Eger-de sen
Eger sen azaşyp,
ýitirseň ýoluň,
hem daşyňy alsa duşman,
öz diliňde gepletmän,
heýkellerňi, gurallarňy döwseler,
gadagan etseler seniň
omm bomm ba bumyň,
bulaşansyň onda sen,
çolaşansyň çoçgara çuň,
olar seniň bum ba bumyň
gadagan etseler dogan,
çolaşansyň çoçgara çuň,
çolaşansyň çoçgara çuň,
humf!
Belki bir gün çykmak, gutulmak ondan,
birnäçe ýüz ýyly aparar senden!


text:
Tebigat tarapyndan zenan maşgalalara adamzat neslini dowam etdirmek, ojagy goramak ýaly derwaýys wezipeler niýetlenendir. Emma ajaýyp jynsyň wekillerine hem elhenç kysmat duçar bolaýar. Sebäbi neşekeşlige ýaşlaram, orta ýaşan adamlaram, zenanlaram, erkeklerem uçrap bilýärler.
Neşekeşlik zenanlaryň organizmine nähili täsir edip bilýär? Olar nämelerden ägä bolmaly?
Neşekeşlige baş goşan adamda hakyky gymmatlyklar ölçeginiň üýtgeýändigini biz bilýäris. Hakyky durmuş bilen arabaglanyşyk, öz-özüňi goramak babatdaky tebigy hüşgärlik duýgusy ýitirilýär.
Neşekeş zenanlaryň köpüsi loluçylyk bilen meşgullanyp, özleriniň bir atymlyk neşesini satyn alar ýaly puly gazanýarlar. Olaryň gözüne diňe neşäniň bir atymlyk mukdary görnüp, kim bilen, nirede, haçan bolýandyklary eýýäm olaryň parhyna-da däl. Şoňa görä-de, zenanlaram, olaryň köpsanly oýnaşlaram dürli kesellere uçraýarlar. Bu kesellere esasan-da jynsy gatnaşyk arkaly bir adamdan beýleki adamlara geçýän ýokanç keselleri, mysal üçin, merezýel, sözenek, peşew jyns ýollarynyň hlamidiýaly we trihomonadly keselleri degişlidir. Bu keseller jynsy gatnaşykda, hapa iňňe bilen sanjym edilende, neşekeşleriň öýündäki hapa gap-gaçlar we şahsy zatlar arkaly ýokuşyp bilýärler. Neşe belasy adamyň önelgesiz galmagyna sebäp bolýar. Neşekeşlige baş uran zenan 3-4 ýyldan çaga dogurmak ukybyny ýitirýär. Göwrede çaganyň galmagy mümkin, ýöne düwünçek hemişe diýen ýaly ölýär. Neşe zenanlaryň saglygyny weýran edýär, göwreliligiň we düwünçegiň ösmegini togtadýar. Neşe bilen zäherlenen göwreli organizmde elhenç üýtgeşmeler bolup geçýär.
Göwreliligiň ilkinji 3 aýynda şu ýagdaýlar ýüze çykyp bilerler:
- çaganyň düşmesi;
- göwredäki düwünçegiň ösüş döwründe düýpli kemçilikleriň döremegi;
- düwünçegiň dogabitdi kemsikli bolup ösmegi.
Göwreliligiň ikinji we üçünji 3 aýynda şu kynçylyklar ýüze çykyp bilerler:
- göwredäki düwünçegiň ösüşiniň saklanmagy;
- düwünçegiň ösüşiniň yza galmagy;
- göwreli aýalyň agramy kadalaýyk derejede atrmazlygy;
- düwünçegiň gapdallaýyn ýatmagy çaganyň dünýä inmegini kynlaşdyrýar;
- çaganyň öli dogulmagyna ýa-da onuň dünýä inip ýogalmagy.
Şeýle-de, göwrelilik döwründe şu kynçylyklaryň ýüze çykmagy ähtimal:
- aýy-güni ýetmedik çaganyň dogulmagy;
- çaganyň ýoldaşynyň bölünip düşmegi;
- düwünçegiň daşyndaky suwly haltanyň wagtyndan ir böwsülmegi;
- çaganyň okgunly dogulmagy (bu çaganyň şikeslenmegine we enäniň ýatgysynyň ýyrtylmagyna sebäp bolýar).
Zenanlaryň göwrelilik döwürlerinde neşe ulanmaklary olaryň çagalarynyň dogabitdi şikesli dogulmagyna sebäp bolup, olaryň geljekki ykbalyna täsir edýär. Şeýle çagalar ünslerini kesgitli bir zatda jemläp bilmeýärler. Olaryň okuwa ýetişigi örän pes bolýar. Özlerini alyp barşy kada laýyk däl, olaryň tertibi olaryň keýpine bagly bolýar. Bu zatlaryň bary olaryň heniz eneleriniň göwresindekäler neşekeşlere öwrülendikleri bilen düşündirilýär. Bu çagalar öz deň-duşlary bilen oňat gatnaşyk saklap bilmeýärler. Olaryň geplemek ukyby ýaramaz, söz baýlygy az, gaharjaň bolýarlar. Neşekeş zenanlaryň çagalary mekdep maksatnamasynyň doly özleşdirip bilmeýärler. Bu çagalaryň akyl başarjaňlyklary ösmeýär. Çaganyň enesi göwrelilik döwründe neşäni köp çeken bolsa, bu çaganyň daş keşbine hem täsirini ýetirýär. Çaga kemsikli ýa-da maýyp dogulýar. Soňra bu çaganyň boýy hem kada laýyk ösmeýär. Zenanyň göwrelilik döwründe neşe ulanmagy çagada mikrosefaliýanyň döremegine, ýagny beýniniň ösüşden yza galmagyna we çaganyň kemakyl bolmagyna eltýär. Şular ýaly çagalaryň kellesi kiçi, burunlary ýemşik, burun-dodak aralygy dogry ösmedik bolýar.
Şoňa görä-de, eý, zeminiň görki bolan gelin-gyzlar, şu makalany okap, bir salymlyk keýpiň çagaňyzyň tutuş ömrüniň zaýalanmagyna degip-degmeýändigi barada oýlanyň! Çünki siziň neşeden ýekeje pursatlyk alýan keýpiňiz çagaňyzyň tutuş ömrüni kül edip biler.
Ulanylan WEB Salgy
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Sport tanslary boýunça Türkmenistanyň ýygyndy toparynyň düzümi kesgitlenildi
Şu gün paýtagtymyzdaky “Galkynyş” sport toplumynda Aziada-2017-niň saýlama ýaryşlarynyň çäklerinde sport tanslary boýunça ýaryşlar geçirildi. Onuň netijeleri boýunça Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynda çykyş etjek milli ýygyndynyň düzümi döredildi.
Sport baradaky döwlet komiteti hem-de Sport tanslary federasiýasy tarapyndan guralan ýaryşa gatnaşyjylar ýaş aýratynlyklary boýunça iki topara bölündiler. Olar ýetginjekler topary hem-de ýaşlardan we ululardan ybarat bolan bilelikdäki topardyr. Ýeňijiler we baýrak eýeleri Latyn-Amerikan tans görnüşleri bolan rumba, ça-ça-ça we jaýw görnüşlerindäki çykyşlaryň netijeleri boýunça kesgitlenildi.
Geçiriljek Aziada-2017-ä gatnaşjak türkmen türgenleriniň düzümine ozal üç adamyň – Nikita Swetilnigiň, Mariýa Korçaginiň we Anastasiýa Ýužakowanyň atlary goşuldy. Häzirki ýaryşlar her toparda iň oňat jübütleriň üçüsini – ýene-de 12 türgeni kesgitledi. Şoňa görä-de, arzuw edilýän ýollanma eýe bolmak üçin umyt bildirilýän dalaşgärler sport toplumynyň tans meýdançasynda ajaýyp joşgunly şüweleňi emele getirip, özleriniň sport ussatlygyny hem-de şol bir wagtda artisçiligini görkezmäge çalyşdylar.
Uly ýaşlylaryň toparynda aýratyn ýiti göreş emele gelip, ol eminleriň netije çykarmagy babatda örän çylşyrymly ýagdaýda geçdi. Şunda altyn medallary Aleksandr Sisekin—Waleriýa Nepomnýaşaýa jübüti eýeledi. Şu jübüte aýratyn umyt bildirilýär, çünki A.Sisekiniň halkara ýaryşlarynda çykyş etmekde uly tejribesi bar. Hususan-da, ol 2014-nji ýylda Moskwada geçirilen Bütindünýä tans olimpiadasynyň kümüş baýragynyň eýesi boldy.
Ikinji orny Tahyr Şebekow we Darýa Gokowa eýeledi, üçünji orna bolsa Meýlis Atamyradow – Lidiýa Gogolewa jübüti mynasyp boldy.
Ýetginjekleriň tans bäsleşiginde Ali Rejepow bilen Darýa Makarkina taý tapylmady. Kümüş baýraga Jemşit Atamyradow—Angelina Grigorýewa jübüti, bürünç baýraga bolsa Ahmet Ibragimow we Wera Žilkubaýewa jübüti mynasyp boldy.
Ýaryşlaryň baş emini Aleksandr Nowokşonowyň belleýşi ýaly, sport tanslarynyň türkmen mekdebiniň ussatlyk derejesi soňky ýylda örän ýokarlandy. Munuň özi uly tälimçilik işleriň netijesidir. Şol işler öňdebaryjy halkara tälimçileriň tejribesine hem-de türgenleriň özleriniň yhlasyna esaslanandyr.
2016-njy ýylda Russiýada we Gazagystanda biziň tansçylarymyz üçin okuw-turgenleşik ýygnanyşyklary guraldy. Sankt-Peterburgdaky taýýarlyk işleri Aziada-2017-ä geljekki gatnaşyjylar üçin aýratyn ähmiýetli boldy. Çünki sport tanslarynyň rus mekdebi halkara derejesinde umumy ykrar edilendir. Türkmenistanlylara nazaryýet we amalyýet sapaklaryny Nataliýa Simagina geçdi. Onuň türgenleri dünýäniň we Ýewropanyň ýaryşlarynyň ençeme gezek ýeňijileri hem-de baýrak eýeleri boldular.
Sözüniň ahyrynda A.Nowokşonow ösüşleriň görnüp durandygyna garamazdan, türkmen türgenleriniň we tälimçileriniň türgenleşiklerini dowam etmeginiň zerurdygyny aýtdy. Gazanylan tejribäni dürli ýaryşlara we ýygnanyşyklara yzygiderli gatnaşmak bilen, kämilleşdirmek we artdyrmak gerek. 2017-nji ýylyň fewral aýynda biziň ýygyndy toparymyz üçin Belarus Pespublikasynda okuw-türgenleşik ýygnanyşyklary, onuň yz ýany bilen halkara ýaryşynda baýraklar ugrunda bäsleşige goşulmak meýilleşdirildi.


text:
Newseum ýagny Täzelikler muzeýi 2014-nji ýylyň dowamynda iş üstünde wepat bolan 14 žurnalisti, şol sanda Owganystanda, Pakistanda we Ukrainada heläk bolan dört žurnalisti ebedileşdirildi.
Bu çäre 8-nji iýunda Waşingtonda muzeýiň ýadygärlik diwarynyň öňünde geçirildi.
Ýadygärlige goşulan žurnalistleriň arasynda “Associated Press” agentliginiň 48 habarçysy Anja Niedringhaus bar. Ol Owganystanda howpsuzlyk barlag-geçiş nokadynda wepat bolupdy.
Şeýle-de sanawa goşulanlaryň ýene biri Ukrainada ýüzi nikaply ýaragly adamlary surata düşüren wagty atylyp öldürilen 32 ýaşly Wýaçeslaw Weremiý.
Emma ebedileşdirilenleriň arasyna geçen ýylda Siriýada öldürilen 17 žurnalist goşulmady, olaryň birnäçesi “Yslam döwleti” tarapyndan köpçüligiň öňünde öldürilipdi.


text:
Türkmenistan Gazagystan bilen umumy serhedini wagtlaýyn ýapdy. Gazak tarapynyň aýtmagyna görä, Türkmenistan öz kararyny howpsuzlyk sebäpleri bilen düşündiripdir.
Gazagystanyň Türkmenistan bilen serhetleşýän günbatar Mangystau regionynyň resmileri serhediň 4-nji awgustdan bäri ýapyk galýandygyny aýdýarlar we türkmen resmilerine salgylanmak bilen bu çäräniň azyndan 5 günläp dowam etjekdigini aýdýarlar.
Mangystau regionynyň ýaşaýjylary Türkmenistanyň Balkan welaýatyna bäş gün möhletli wizasyz syýahat etmäge hukukly.
Aşgabat türkmen-gazak serhedini soňky günlerde ikinji gezek ýapýar. 20-nji iýulda Türkmenistan howpsuzlyk sebäpleri bilen düşündirip, serhedi bäş günlük ýapypdy.
Türkmenistanyň serhedi ýapmak bilen bagly hereketleriniň Gazagystanda iýun we iýul aýlarynda polisiýa bölümlerine edilen adam pidaly hüjümler bilen bagly bolup-bolmazlygy belli däl.


text:
Biziň türgenlerimiz golaýda Gruziýanyň paýtagty Tbilisi şäherinde geçirilen uşu söweş sungaty boýunça 8-nji halkara ýaryşynda uly üstünlige eýe boldular: Türkmenistanyň sport gazananlarynyň üsti sekiz medal bilen ýetirildi. Olaryň üçüsi altyn, ikisi kümüş we üçüsi bürünç medallardyr.
Ýaryşa 9 ýurtdan – Russiýadan, Türkiýeden, Eýrandan, Bolgariýadan, Hindistandan, Azerbaýjandan, Gazagystandan we beýleki ýurtlardan dürli ýaşdaky türgenleriň 400-e golaýy gatnaşdy. Medallar ugrundaky bäsleşik iki görnüşde — sanda (başa-baş duşuşyklar) we taolu (toplumlaýyn maşklar) boýunça geçirildi.
Erkekleriň arasynda 60 kilograma çenli agram derejesinde aşgabatly Çarygylyç Tagangylyjow ýeňiş gazandy. Ol erkekleriň toparynda üstünlikli çykyş edip, altyn medala barýan ýolda ol gruziýaly türgenleriň ikisinden, finalda bolsa Eýranyň örän güýçli türgeninden üstün çykdy. Çarygylyç aýgytlaýjy duşuşygyň birinji böleginde garşydaşyndan asgyn geldi, ýöne soňky iki tapgyrda eýranly söweş sungatynyň ussadyny ýeňmegi başardy.
Altyn medaldan başga-da, ýaryşy guraýjylar Ç.Tagangylyjowa ýörite baýragy — “Gowy tehnikasy üçin” diýen baýragy gowşurdylar. Munuň özi kanunalaýyk ýagdaýdyr, çünki tälimçi Ýazmyrat Annamyradowyň şägirdi halkara bäsleşiklerinde ýekeje gezek hem utulmady. Ç.Tagangylyjow daşary ýurtlarda geçirilen ýaryşlaryň sekizisine gatnaşyp, olaryň ählisinde altyn medala eýe boldy. Bu haýran galdyryjy ýokary görkeziji onuň geljekde hem üstünlikli çykyş etjekdigine şaýatlyk edýär. Zehinli türkmen türgeni Tbiliside eýýäm ikinji gezek üstünlik gazanmagy başardy. Ol bu ýerdäki ilkinji ýeňşine geçen ýyl mynasyp bolupdy.
Erkekleriň arasyndaky ýene-de bir baýraga daşoguzly türgen Saparmyrat Janaýew eýe boldy. Tälimçi Döwletgeldi Sapardurdyýewiň şägirdi 65 kilograma çenli agramlyk derejede ýeňiş gazandy.
Marydan Mekan Paltaýew (tälimçisi Sylap Ataýew) Türkmenistanyň toparyna üçünji ýeňşi getirdi. Ol 14-15 ýaşly türgenleriň arasynda 60 kilograma çenli agramlyk derejede tapawutlanmagy başardy.
Aşgabatly Nurmyrat Babaýew (75 kilograma çenli agramlyk derejede) we Baýrammyrat Babaýew (52 kilograma çenli agramlyk derejede) kümüş medala mynasyp boldular. Paýtagtymyzdan Bäşim Geldiýew (60 kilograma çenli agramlyk derejede), şeýle hem Daşoguzdan Aýgözel Gurbangeldiýewa (48 kilograma çenli agramlyk derejede) we Merjen Saparowa (52 kilograma çenli agramlyk derejede) hormat münberiniň üçünji basgançagyna çykmagy başardylar.
Häzirki wagtda türkmen uşu ussatlary iri halkara ýaryşlarynyň birnäçesine taýýarlyk görýärler. Olaryň hatarynda Hytaý Halk Respublikasynda awgust aýynyň başynda geçiriljek ýetginjekleriň arasyndaky 8-nji Aziýa çempionaty bar. Sentýabr aýynda Eýranyň paýtagty Tähran şäherinde “Persiýanyň Kubogy” ugrundaky bäsleşik, noýabr aýynda bolsa Jakartada (Indoneziýa) erkekleriň we zenanlaryň arasynda dünýä çempionaty geçiriler.
Bu barada TDH-nyň berýän habarynda aýdylýar.


text:
Yrakda bolan partlamada azyndan 13 adam heläk boldy.
Howpsuzlyk güýçleriniň maglumatyna görä, içine bomba goýlan awtomaşyn Yragyň merkezi böleginde ýerleşýän Baakuba şäherinde partlapdyr. 26 adamyň ýaralanandygy habar berilýär.
Täze hökümeti düzmek prosesiniň süýndürilmegi söweşijileriň işjeňleşmegine alyp geler diýip, daşary ýurt synçylary aýdýarlar.
Ählumumy parlament saýlawlary 7-nji martda geçen hem bolsa Yrakda koalision hökümet üçin syýasy güýçler gepleşikleri şu wagta çenli tamamlap bilmeýärler.


text:
Ýurduň günortasyna edilen jeňçi hüjümi Pakistanyň köp ýerini elektrik togundan mahrum etdi.
Suw we elektrik ministrliginiň sözçüsi Zafarýab Han Bulujystan welaýatyndaky elektrik geçirijä edilen jeňçi hüjümi ullakan tok kesilişine sebäp boldy diýdi.
Käbir hasaplamalara görä, Pakistanyň 80 prosentine çenli toksuz galdy. Aýdylmagyna görä, ýurduň esasy şäherleri, şol sanda Yslamabat, Karaçi, Lahor hem toksuz galdy.
Elektrik kompaniýasyndaky resmiler toguň 25-nji ýanwar güni irden dikeldilmegine umyt bagladylar.


text:
Dünýä liderleri BMG-niň Baş Assambleýasynyň 70-nji maslahatyna jemlenýärler.
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki Moon 160 ýurduň baştutanlarynyň gatnaşmagyndaky bu duşuşygy “bulam-bujarlyk we umyt pursady” diýip atlandyrdy.
Maslahatyň esasy meselesi Siriýa bolup, dünýäniň liderleri 200 müň adamyň ölümine we millionlarça adamyň göçmegine sebäp bolan konfliktiň soňuna çykmagyň ýollaryny maslahat ederler.
Baş Assambleýanyň birinji güni 28-nji sentýabrda çykyş etjekleriň arasynda ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama we Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin çykyş ederler.
Putin soňky on ýylyň dowamynda Baş Assambleýanyň maslahatyna ilkinji gezek gatnaşýar.


text:
Duşenbe güni Belarusda resmiler ýurtdaky ölüm jezasy barada taýýarlanan dokumental filmiň nusgalaryny konfiskasiýa etdiler.
Adam hukuklaryny goraýjy aktiwistler Wiktor Sazonowyň we Wladimir Hilmanowiçiň aýtmagyna görä, Wilniýusden dolanyp gelýärkäler, olaryň ulagy Belarus-Litwa serhedinde barlanypdyr.
Olar ýakynda Litwada surata düşürilen dokumental filmiň DVD nusgalarynyň konfiskasiýa edilendigini aýdýarlar. Gümrük resmileri diskleriň ýurduň içine geçirilmezinden ozal ol diskleriň barlanylmalydygyny aýdypdyrlar.


text:
Türkmenistanda bellenilýän “Sagdynlyk we bagtyýarlyk” hepdeliginiň çäginde 7-nji aprelde ýurtda ilkinji gezek awtoulag ýaryşy geçirildi. Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa hem bu ýaryşa gatnaşmaga “rugsat berildi”.
Köpçülik bilen tanyşdyrylandan soň, Berdimuhamedow çäräniň masterinden “[Ýaryşa] gatnaşmak mümkinmi?” diýip sorady.
Rugsat berlenden soň, Berdimuhamedow ýaryş egin-eşigini geýip, Türkiýede öndürilen “Volkicar” awtoulagyna mündi we beýleki sürüjileriň hataryna geçdi.
Ýaryşyň netijesinde Berdimuhamedow ýeňiş gazandy.
Berdimuhamedowyň ýeňşi yglan edilenden soň, çäräni gurnaýjylar prezidentiň süren maşynyny ýurduň milli sport muzeýine geçirmegi karar etdiler.
Berdimuhamedow ýaryş meýdançasyna “Bugatti Veyron” sürüp geldi. Sagatda 400 kilometr aralygy geçmäge ukyply bolan bu ulagyň bahasy 2 million dollara barabar.


text:
Gong Kongyň lideri Leung Çun-ýing (Leung Chun-ying) birnäçe hepde bäri dowam edýän protestler barada maslahat etmek üçin talyp ýaşlarynyň lideri bilen duşuşmagy ýene bir gezek teklip etdi.
16-njy oktýabrda Leung habarçylara beren maglumatynda gepleşikleri geçirmek baradaky teklibini üçünji şahslaryň üsti bilen talyplara aýdandygyny mälim etdi.
Leungyň talyplar bilen duşuşmak baradaky bu täze teklibi 15-nji oktýabrda ýurduň polisiýasynyň protestçini urup-ýençýändigi baradaky wideo ýazgy internetde giňden ýaýransoň, amala aşdy.
Bu wideo ýazga gaýtawul hökmünde 15-nji oktýabr agşamy Gong Kongyň merkezindäki protestçileriň sany ozalkysyndan ep-esli artdy.
Aglabasy talyp ýaşlaryndan ybarat protestçiler Gong Kongda geçiriljek ilkinji göni saýlawlar üçin kandidatlary seçip-saýlamak baradaky Hytaýyň planlaryna gahar-gazap bildirýärler. Gürrüňi gidýän saýlawlar 2017-nji ýylda geçiriler.


text:
– Narzy Nurmämmedi tanaýaňmy?
Işe baryp, entek zatlarymy-da goýmaga ýetişmänkäm berlen bu sorag inimi tikenekletdi.
Tanalýan ynsan
Gündogarda “Ýanyňda müşk bolsa, ony aýtmagyň hajady ýok” diýilýär. Narzy diýen at Türkmenistanda seýrek, ýöne şol at tutulanda, bütin yurt bir oftalmology göz öňüne getirýär. Ol diýseň tanymal wraç boldy, ondan köp adam haýr tapdy. Öz döwründe bejergi işinde-de, ylymda-da örän öňe saýlandy.
Hudaýa müň gezek şükür edýän; meniň gözüm agyrmady, töwerek-daşymdakylardan hiç biri gözden ejir çekmedi. Şonuň üçin Narzy barada bir zat diýsem, ony öz möhümimi bitireni üçin däl, iliň sözünden çen tutup aýdýan.
Beýleki bir tarapdan, gözden ejir çekmedigim üçin, hut Narzy Nurmämmede, onuň beýik halypasy Sary Karanowa hem beýleki ynsanlara minnetdar bolýan. Sebäbi olar ençeme göz keselleriniň öňüni almak üçin, köp jan çekdiler. Çaga wagtymyzda, trahoma diýen ýokanç göz keseli bolardy. Biz eýýäm oglan döwrümizde, ol kesel ýok edildi.
Göze garasuw inme aýratyn bir bela hasaplanýardy. Soňra ol keseli bejerip başladylar hem howply dertden ynsan gözüni halas etdiler. Munuň özi ynanyp bolmajak hakykatdy. Sebäbi gözüň açylmagy – bagtyň açylmagy ahyryn. Şeýdip, 60-njy ýyllarda milletiň gözünde hem kalbynda ýagtylyk peýda bolupdy. Muny şolar gazandylar. Şol uly hyzmatyň bir çetinde Narzy Nurmämmediň durandygy belli. Ýogsa onuň ady bütin ile dolmazdy.
Maglumat
Türkmen ensiklopediýasynyň ýazmagyna görä, N. Nurmämmedow 1932-nji ýylda, öňki Çärjew, häzirki Türkmenabat şäheriniň etegindäki Çömmekdepe obasynda dünýä inýär. Medisina institutyny tamamlandan soň, bütin ömrüni oftalmologiýany ösdürmäge sarp edýär. Ol medisina ylymlarynyň doktory bolýar hem professorlyk derejesini alýar. Töwerekleýin alyp baran ylmy-barlaglary hem bejergi işleri üçin, professor N. Nurmämmedowa Türkmenistanyň Ylym we tehnika baradaky döwlet baýragy berilýär.
Ol göz keselleri boýunça 125-den gowrak ylmy işiň, üç monografiýanyň, dört oýlap tapyşyň hem 20 sany örän peýdaly teklibiň awtory diýip, ensiklopediýada ýazýar. Türkmenistanda ilkinji bolup, gözüň mikrohirurgiýasynyň esasyny goýujy hökmünde N. Nurmämmedow tanalýar. Glaukomany (garasuw inme), kataraktany, pterigiumy, beterleşýän şowa körlügi, göze güýçli şikes ýetmeleri we beýleki keselleri bejermek bilen baglanyşykly onuň öňe süren usullary oftalmologlar tarapyndan makullanýar hem iş ýüzünde giňden ulanylýar. Öň mikrohirurgiýada tikin üçin, daşary ýurtdan getirilen sapak ulanylýan ekeni. N. Nurmämmedow türkmen ýüpeginden, has amatly sapagy teklip edýär. Bu usul hem iş ýüzünde amala aşyrylýar.
Onuň ýolbaşçylygynda göz keselleri ugrundan onlarça adam kandidatlyk hem doktorlyk işlerini taýýarlapdyr.
Ol ylmy derňewleri, praktiki bejeriş işlerini hem ýaşlara tälim bermegi, öz tejribesini şägirtlerine öwretmegi yzygiderli dowam etdirdi.
Köpüň adamy
Narzy Nurmämmedowy diňe bir ylmy jemgyýetçilik däl, köpler tanaýardy. Ol örän dostana hem girişgem adamdy. Dostlarynyň toý-märekesinden galmazdy. Şeýle üýşmeleňlerde ony köpçüligiň arasynda görmek bolýardy. Ol örän mylaýym, töwerek-daşyny bezäp duran nurana ýüzli hem süýji dilli ynsandy.
Adamçylyk derejesiniň medeniýetli bolmagy hem seýrek ukyby bilen köpüň ýüreginden orun tapdy. Onuň ukybyndan haýyr görenler Narzynyň örän ýeňil eliniň, süýji diliniň hem aşa sada kalbynyň bardygyny aýdýardylar. Halk arasynda: “Ol ruhy körlerden başganyň kalbynda ýagtylyk döredip bilýär” diýen gürrüň ýaýrdy.
Ol barada oçerkler hem goşgular ýazyldy. Aýratyn-da, Türkmenistanyň halk ýazyjysy Beki Seýtäkow “Ýagty jahan” powestinde bu ynsanyň hyzmatyna sarpa goýdy. Şahyr hem ýazyjy Ýylgaý Durdy bolsa “Göz” diýip roman döretdi. Ol bu ýerde N. Nurmämmedowyň ömür ýoluny hem hyzmatyny açmaga çalyşdy.
Soňky maksat
Medisina Döwlet institutynyň rektory wezipesinden çekilensoň, N. Nurmämmedow Türkmenistanda Medisina ylymlarynyň akademiýasyny döretmek işine girişdi. Ol akademiýa medisina pudagynda bolan dürli ylmy-barlag institutlaryň hem merkezleriň otuzdan gowragyny özüne birleşdirmelidi. Sebäbi olaryň işlerini hem gazanan tejribesini umumy bähbide gönükdirmek üçin, bir merkez gerekdi. Öň beýle hyzmaty Moskwa alyp barýardy.
Ýöne oňa ýol berilmedi. Onuň gazanan tejribesinden hem ukybyndan peýdalanmak islemediler.
Narzy Nurmämmedow 2012-nji ýylyň 4-nji ýanwarynda, 80 ýaşynyň içinde aradan çykdy.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň pikiri.


text:
BMG-niň adam hukuklary boýunça ýolbaşçysy guramanyň bilermenleriniň 5-nji maýda Siriýanyň bosgunlar lagerine edilen we azyndan 28 adamyň ölümine sebäp bolan howa hüjümlerini derňejekdigini aýtdy.
“Bu pajygaly hüjümleriň tötänlik bolmagy aňryçäk derejede mümkin däl” diýip, Zeid Raad al-Hussein 6-njy maýda eden çykyşynda aýtdy.
Ol howa hüjümleriniň Siriýanyň uçarlary tarapyndan amala aşyrylandygy baradaky hasabatlaryň entek tassyklanmandygyny belledi.
Siriýanyň harbylary hüjüme öz uçarlarynyň gatnaşygyny ret edýärler.
Fransiýa we beýleki ýurtlaryň birnäçesi Siriýanyň demirgazygynda bolan hüjümleri ýazgardylar we derňewleriň geçirilmegine çagyryş etdiler.
Çadyrly lagerde Siriýada bäş ýyl bäri dowam edýän graždan urşy zerarly öýlerini terk eden siriýalylar ýaşaýar.


text:
Ankaranyň garaşsyz deputaty Emrehan Halyçy elektroniki partiýa gurmaklyk ýolunda ilkinji ädim äden ýaly, www.eparti.org internet sahypasyny hyzmata girizdi.
Halyçy Anadoly habar gullugyna beren beýannamasynda, şeýle partiýa (eParti) gurmaklyk pikriniň özünde haçan dörändigi we mundan soňky sepgitler barada gürrüň beripdir.
Ol şeýle islegini ilkinji gezek 2002-nji ýylda Türkiýäniň owalky premýer-ministri Bülent Ejewide ýetirendigini aýdypdyr.
Ejewidiň ýolbaşçylyk edýän Demokratik sol partiýasy (DSP) şondan soň geçirilen saýlawlara "Maksat informasiýa jemgyýeti" şygary bilen gatnaşypdyr.
Halyçy şol ýyldaky "Eý, Türkiýe, ynha bu-da e-Türkiýe" we "Ymaratly şäherden teknoşähere" ýaly beýleki şygarlara ünsi çekip, "Ejewit şeýle meselelerde gaty uzagy görüp bilýän bir adamdy" görnüşinde sözüniň üstüni ýetiripdir.
Elektron partiýanyň gurjusy ondan soň 2011-nji ýylda şol bir maksat bilen Respublikan halk partiýasyna (CHP) agzalyga ýazylanam bolsa, partiýanyň göz öňünde tutan maksadyna ýetip bilmändigini aýdypdyr. Şeýlelikde, ol "eParti" diýen elektron partiýasyny döretmeklik kararyna gelipdir.
Halyçy "Şeýle partiýa döretmäge nähili mätäçlik bardy?" diýen sowala hem "Raýatlarymyz syýasy partiýalaryň alyp barýan işlerine öz täsirlerini ýeterlik ýagdaýda ýetirip bilenoklar. Görnüşine görä, adaty agzalaryň partiýanyň ýolbaşçylaryna we karar mehanizmlerine täsiri ýok diýen ýaly derejede" diýip, jogap berdipdir.
Ol soň öz garaýyşlaryna şeýle dowam edipdir: "Elektron partiýany döretmekligiň maksady diňe bir ses bermäge we ideýanyň ýaýradylmagyna gatnaşmaklykdan ybarat däldir. Biz, raýatlarymyzyň - ýagny partiýa agzalarymyzyň syýasy işleriň her bir sepgidine öz täsirini has güýçli ýagdaýda ýetirip bilmegini we syýasy hereketde has köp paý almagyny göz öňünde tutýarys".
Öz edýän işlerine uly gyzyklandyrma bildirilýändigini nygtan Halyçy sözleriniň üstüni şeýle ýetiripdir:
"Elektron partiýanyň maksatnamasy we düzgünnamasy doly tamamlanandan soň, resmi agzalyk üçin raýatlara ýüz tutarys... Olaryň şahsy pikirlerini gönümel bize ýetirjek elektron ulgam taýýarlaýarys. Bu partiýa ýaşaýyşdan üzňe bolmaz. Ýagny bu owal karar kabul edip, soň ol karary agzalaryna açyklaýan partiýa bolmaz".


text:
Garaşsyzlygyň başky ýyllary, ýurtdaky ykdysady kynçylyklaryň netijesinde, iň bir ünsden düşürilen meseleleriň biri hem çagalaryň dynç almaklary baradaky mesele bolupdy.
Garaşsyzlykdan ozal ýurduň ähli etraplarynda tomus möwsümi çagalar üçin sagaldyş meýdançalary açylyp, mekdep okuwçylarynyň ählisi diýen ýaly tapgyrlaýyn kabul edilýän dynç alyş-sagaldyş meýdançalarynda dynç alýardylar.
Çagalar üçin sport oýunlary, gyzykly konsertler, kinofilmler, ekskursiýalar gurnalyp, çagalarda täsir galar ýaly çäreler geçirilýärdi. Mekdepde oňat okaýan okuwçylaryň käbiri Soýuz möçberinde tanalýan “Artek” pioner lagerinde dynç almaga ugradylsa, ozalky Çüli — häzirki Gökdere jülgesinde dynç alýan çagalar hem köpdi.
Arçabilde, Gökderede çagalaryň ozaldan bar bolan, «pioner lagerleri» atlandyrylýan dynç alyş-sagaldyş öýleriniň ýykylyp aýrylmagy bilen hem-de oba ýerlerindäki çagalar dynç alyş-sagaldyş meýdançalarynyň ýapylmagy netijesinde, 10 müňlerçe çagalar gyzykly gurnalýan dynç alyşdan mahrum bolupdylar.
Soňky ýyllar
Häzir Türkmenistanyň ähli mekdeplerinde “soňky jaň” dabaralary geçirilip, mekdep okuwçylarynyň tomusky dynç alyç möwsümi başlandy.
Gökderedäki dynç alyş-sagaldyş öýi
Soňky ýyllar çagalaryň oňat dynç almaklary, ösüp gelýän ýaş nesli terbiýelemek, aň-düşünje taýdan ösen we döredijilik ukyplary bolan ýaşlary ösdürip ýetişdirmek üçin döwlet derejesinde edilýän aladalaryň artýandygy belli bir derejede görünýär.
Gökderede gurlup, ulanylmaga berlen “Daýanç”, “Arzuw” dynç alyş-sagaldyş öýleriniň işläp başlamagy bilen, türkmenistanly çagalaryň ýüzlerçesi ýene-de salkyn jülgede dynç alyp, saglyklaryny berkitmäge mümkinçilik aldylar.
Tomus möwsümi 3 tapgyrda çagalary kabul edýän bu dynç alyş öýleriniň her biri bir bada 200 çagany kabul edip bilýär. Döwletiň aladasy bilen Gökdere jülgesinde gurulýan şeýle çagalar sagaldyş-dynç alyş öýleriniň sany ýyl-ýyldan artýar.
Çagalar Gökderede dynç alyş döwründe, sportuň birnäçe görnüşleri — ýeňil atletika, futbol, şaşka, küşt oýunlary bilen meşgul bolýarlar. Aýdym-saz toparlarynyň çykyşlary gurnalýar. Toparlaryň arasynda «Iň oňat çaga kim?», «Eýjejik gyzjagaz» bäsleşigi geçirilýär. Orun alan çagalara diplomlar gowşurylýar.
“Dynç alyş döwri welaýatlardan gelen çagalar biri-biri bilen dostlaşýarlar. Öýe gaýtmaly bolanda olar aglaşyp hoşlaşýarlar” diýip, Ahal welaýatyndan Sona mugallyma gürrüň berýär.
Gökdere jülgesinde gurlup ulanylmaga berlen çagalar dynç alyş-sagaldyş öýleriniň birnäçesi “Türkmennebitgaz” konserniniň garamagynda bolup, ol ýere esasan Balkan welaýatyndan bolan nebitçileriň çagalary dynç almaga ugradylýar.
Edara-kärhanalardan kärdeşler arkalaşygynyň ýeňillikli ýollamalary bilen çagalaryny dynç alyş öýlerine ugradýan ene-atalar 20 günlük dynç alyş üçin ýollama 120 manat möçberinde pul töleýärler. Emma ýollamany doly bahasyna aljak bolsaň, onuň bahasy 190 manat.
Awaza dynç alyş zolagynda hem bir tapgyrda her welaýatdan 200 çaganyň dynç alyp bilmegi üçin çagalar şäherçesiniň gurulmagy bilen, türkmenistanly çagalaryň dynç alyş öýlerine ugradylmak mümkinçilikleri artdy.
Ugradyp bilmeýänler
Emma bir öýden 2-3 çagasyny dynç alyş öýlerine ugratmak isleýän ene-atalaryň köpüsinde şeýle mümkinçilik ýok. Käbir ene-atalar bir çagany hem şu möçberdäki puly töläp ugradyp bilmeýändiklerini aýdýarlar. Etraplardaky çagalary hasaba almanyňda-da, paýtagtda ýaşaýan çagalaryň hem agramly bölegi dynç alyş öýleriniň gapysyndan ätläp görenoklar.
“Pully, wezipeli adamlaryň çagalary dynç alyş-sagaldyş öýlerine gidip bilýärler. Pukara maşgalalaryň çagalary bolsa mal yzynda gezýärler, ýa bolmasa kärende ýerlerinde ene-atalaryna kömek berip, işlemeli bolýarlar” diýip, Sona mugallyma aýdýar.
Tomus möwsümi 3 tapgyrda çagalary kabul edýän bu dynç alyş öýleriniň her biri bir bada 200 çagany kabul edip bilýär.
“Ýollamalaryň sanyny artdyryp, bahasyny arzanlatsalar, her bir maşgala üçin elýeter ýagdaý döretseler ähli çagalar hem tomus möwsümini ýatda galar ýaly dynç alyşda geçirerdiler” diýip, mugallyma sözüniň üstüne goşdy.
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň soňky geçen mejlisleriniň birinde döwlet baştutany Gurbanguly Berdimuhamedow çagalary goramagyň halkara güni mynasybetli Gökderede ýene-de 500 orunlyk “Şöhle” dynç alyş merkeziniň açyljakdygy barada habar berdi.
Prezident her bir welaýatda çagalaryň tomusky dynç alyş döwründe olaryň alada bilen gurşalyp alynmalydygy hakda aýtdy hem-de her bir ýaş türkmenistanlylaryň göwnejaý dynç almaklary we hemmetaraplaýyn sazlaşykly ösmekleri üçin ähli çäreleriň döredilmegini degişli ýolbaşçylardan talap etdi.
Bu ýylky tomus kanikulynyň çagalaryň dynç almaklary üçin has oňaýly ýyl boljakdygyna ynam bardygyny Sona mugallyma belledi.
Soltan Açylowa Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


text:
Aşgabadyň döwlete degişli dükanlarynda, geçen şenbe gününden başlap, aýal-gyzlara hem-de 18 ýaşyna ýetmediklere çilim satmaklyk gadagan edildi.
Paýtagtyň “Türkmen bakaleýa” döwlet kärhanasynyň 3-nji we 18-nji dükanlarynyň, şeýle-de käbir beýleki söwda nokatlarynyň işgärleriniň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, şeýle çäräniň amala aşyrylmagyna “ýokardan berlen görkezme” sebäp bolupdyr.
“Biziň dükan müdirlerimize ýokardan berlen görkezme bar. Aýal-gyzlara we 18 ýaşyna ýetmediklere çilim satmaly däl. Biz hem şol görkezmäni berjaý edýäris. Eger satyjylar oglanlaryň 18 ýaşyna ýetip-ýetmändigi dogrusynda ikirjiňlenseler, olardan şahsy pasportlaryny talap edip, şoňa görä çilim satýarlar” diýip, adynyň efirde agzalmazlygyny haýyş eden satyjy gürrüň berdi.
Ýeri gelende ýatlatsak, Türkmenistanda üç aýa golaý wagt dowam eden çilim gytçylygynyň yz ýany, oktýabr aýynyň başyndan başlap, paýtagtyň döwlete degişli dükanlarynda, temmäki önümleriniň iki görnüşi gaýtadan satuwa çykaryldy.
Resmi düşündiriş berilmeýär
Şonda dükanlara her iki-üç günden bir gezek getirilýän bu çilimlerden iki guty satyn almak üçin, nobata durýan adamlaryň arasynda aýal-gyzlaryň hem bardygyny görse bolýardy.
Türkmenistanda 18 ýaşyna ýetmediklere spirtli içgileri we temmäki önümlerini satmagyň gadaganlygy hakyndaky kanun hereket edýär. Hatda käbir temmäki önümleriniň gutusynda, degişli harydy 18 ýaşyna ýetmediklere satmaklygyň gadaganlygy barada ýazgy hem bar.
Emma edil häzirki wagtda türkmen häkimiýetleri tarapyndan çilimiň aýal-gyzlara näme sebäpden satylmaýandygy barada, resmi düşündiriş berýän hiç hili maglumat halk köpçüligine ýetirilmeýär.
Düýbi Wenada ýerleşýän “Türkmen Inisiatiwasy” toparynyň maglumatynda bu gadaganlygyň bolaýmagy mümkin sebäpleri barada şeýle diýilýär: “Söwda-satuw bilen meşgullanýan aýal-gyzlaryň ençemesi döwlet dükanlaryndan çilimiň her gutusyny 19-20 manada satyn alyp, soňra ony iki ýa-da üç esse bahasyna satýarlar”.
Aýal we erkekleriň deň hukuklylygy
Paýtagtyň döwlete degişli dükanlaryndan çilim satyn almakçy bolýan käbir aýal-gyzlar özlerine garşy girizilen gadaganlyk dogrusynda nägileligini bildirip, şeýle diýýärler:
“Dükanlara çilim bir gün gelse, beýleki gün ýok. Şonuň üçin käbirimiz erkek doganymyza, käbirlerimiz ýan ýoldaşymyza ýa-da kakamyza çilim satyn alyp goýýarys. Bu göz-görtele hukugymyzyň depelenýändigini görkezýär” diýip, çilim nobatyna duran 30 ýaşlaryndaky Maral aýdýar.
2015-nji ýylyň awgustynda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanda aýallaryň we erkekleriň deň hukuklaryny hem-de deň mümkinçiliklerini berjaý etmegi güwä geçýän ýörite kanuna gol goýdy. Onda döwlet we jemgyýetçilik durmuşynyň ähli pudaklarynda aýallaryň we erkekleriň deň hukuklarynyň we deň mümkinçilikleriniň bardygyna kepil geçilýär.


text:
Azatlyk Radiosy: 27-nji iýuna bellenen Gyrgyzystanyň Konstitusiýasy boýunça referendumyň geçirilmegine üç hepde wagt galdy. Ses berişlige taýýarlyk döwründe wagtlaýyn hökümetiň esasy ünsi nämä gönükdirilýär?Roza Otunbaýewa:
Ilkinji nobatda biz Merkezi saýlaw komissiýasyna ýardam bermek üçin ştab döretdik. Bu ştabyň baştutany “Ata Meken” sosialistk partiýasynyň ýolbaşçysy we wagtlaýyn hökümetiniň başlygynyň orunbasary Ömürbek Tekebaýew biziň ählimiz we häkimler bilen duşuşyp, guramaçylyk meselelerini maslahatlaşdyk.
Saýlawdan öň köp taýýarlyk işler edilmeli. Bu şäherleriň we obalaryň köçelerinde referendum barada habar berýän bannerleriň we reklama maglumatlarynyň ýerleşdirilmegine, şeýle-de ses berijileriň sanawlary boýunça düşündirişleriň berilmegine degişli.
2009-njy ýylyň maglumatlaryna görä, ýurtda çak bilen 3 155 000 ses beriji bar. Biz şol maglumatlary, ýagny ses berijileriň takyk sanyny anyklamaly. Gyrgyzystanda adamlaryň bir ýerden başga ýere göçmeginiň derejesi soňky ýyllarda örän ýokary bolupdy. Üstesine tomus aýlaryny raýatlaryň belli bir bölegi oba ýerlerinde geçirýär.
Agzalan işler edilensoň, bizde referendumyň adalatly geçirilmegi üçin şert dörär. Gyrgyzystana köp sanly halkara synçylary gelýär. Diňe ÝHHG-niň özi 300-e golaý synçy iberýär. Merkezi saýlaw komissiýasynyň alty agzasy BMG-niň mandatyna eýe boldular. Bu synçylaryň köp boljagyny we bize dürli tarapdan gözegçilik ediljegini aňladýar. Azatlyk Radiosy: Prezidentlik saýlawlarynda dalaş etmek mümkinçiliginden el çekip, geçiş döwründe hökümete ýolbaşçylyk etmäge razylyk bermegiňize näme sebäp boldy? Ynsan hukuklaryny goraýjy käbir aktiwistler siziň bu ädimiňizi ýazgaryp, kimdir biri siziň hukugyňyzdan bilkastlaýyn peýdalanmaga çalyşýar diýen pikiri öňe sürýärler.
Roza Otunbaýewa:
Jemgyýetimiz häzir örän agyr ýagdaýda. Biz köp möhüm wakalara şaýat bolduk. Biz köp möhüm ideýalara eýe bolduk. Dürli pikirler we syýasy ambisiýalar kän. Biz häzir özboluşly şertlerde ýaşaýarys. Bize prezidenti we parlamenti saýlamak işi garaşýar. Biz referendumy hem geçirmeli. Jemgyýetimiziň öňünde duran synaglar, ine, şundan ybarat. 27-nji iýunda biz referendumy geçirip, hudaýyň kömegi bilen Konstitusiýamyzy kabul ederis. Bu biz üçin öňe tarap uly bir ädim bolar.
Köp syýasy partiýalar umumymilli saýlawlara taýýarlyk görýärler, öz kongreslerini geçirýärler, syýasy toparlara bölünişip, ylalaşyk baglaşýarlar. Ýurdumyzda 100-den gowrak syýasy partiýanyň bardygy we olaryň sanynyň ýene köpelýänligi habar berilýär.
Adamlar saýlawlaryň guramaçylygynyň parahatçylykly geçmegini isleýärler we muňa aladalanma bildirýärler. Soňky günlerde ýagdaýyň dartgynlaşýanlygyny görýäris. Ýurduň günortasyndaky soňky wakalar, demirgazykdaky şol sanda Naryndaky protest çykyşlary aladamyzy artdyrýar.
Azatlyk Radiosy: Geljekki prezidentlik saýlawlarynda saýlanmak mümkinçiligini elden berenligiňiz barada oýlanýarmysyňyz? Roza Otunbaýewa:
Men beýle pikir etmeýärin, sebäbi ýurduň bähbitleri meniň öz şahsy bähbitlerimden has möhüm. Askar Akaýaewi soň Kurmanbek Bakiýewi häkimiýet başyndan çetleşdirip, özümiziň höküm sürmek isleýänligimiz barada biziň adymyza edilýän käbir çykyşlary men ret etmek isleýärin.
Biz ýurdumyzy agyr krizisden çykarmaga çalyşýarys. Prezidentlik wezipesine dalaş etmek isleýänler hem şeýle mümkinçilige bir, bir ýarym ýyldan eýe bolarlar. Men bolsa prezidentlige öz kandidaturamy teklip etmeýärin. Meniň wezipäm jemgyýetiň 2007-nji ýylyň Konstitusiýasyndan 2010-njy ýylyň täze Konstitusiýasyna geçiş ýolunyň diňe bir bölegidir.


text:
BMG-niň Ynsanperwerlik meseleleri boýunça bölüminiň ýolbaşçysy 14-16-nji awgust aralygynda Siriýadaky konflikt bilen bagly “gumanitar ýagdaýyň ýaramazlaşýandygyna” alada bildirip, Siriýa bilen Liwana sapar etjekdigini aýtdy.
BMG-niň Ynsanperwerlik işlerini utgaşdyrmak boýunça bölüminiň ýolbaşçysy Waleriýa Amos Siriýadaky dowamly konfliktiň ýurduň içinde galan hem goňşy ýurtlara bosup çykan raýatlara ýetirýän täsirini derňemäge barýandygyny aýdýar.
Onuň Siriýanyň hökümet wekilleri hem “Gyzyl Ýarymaý” guramasynyň agzalary bilen duşuşyp, bu regionda ynsanperwerlik kömegini ýaýbaňlandyrmagyň ýollary barada gepleşik geçirmegine garaşylýar.
BMG-niň berýän maglumatlaryna görä, ýurtda 2 milliona golaý adam Siriýadaky konflikden ejir çekipdir. Siriýada 1 milliona golaý adamyň ýaşaýan ýerinden göçmeli bolandygy hem aýdylýar.
Bu konflikt zerarly 140 müňe golaý siriýaly göňşy Liwana, Iordaniýa, Türkiýä hem Yraga bosup çykmaga mejbur boldular.


text:
Bilşimiz ýaly, öýjükli telefonlar liftlerde, ýerasty geçelgelerde, ýerasty gatlarda, galyň diwarly otaglarda işlemeýär, ýa-da gürleşip barýan bolsak, şol ýerlere girenimizde aragatnaşyk ýitýär we antennanyň signaly iň pes derejesine ýetýär. Eýsem, näme üçin şeýle bolýandygyny gyzyklanyp gördüňizmi?
Bu ýagdaýy fizikanyň “Faraday cage” (Клетка Фарадея) effekti bilen düşündirmek bolar. “Faraday cage” – Faradeýiň öýjügi manysyny bermek bilen, bu enjam iňlis fizik we himigi Maýkl Faradeý tarapyndan daşky elektromagnit meýdanlaryndan goranmak üçin 1836-njy ýylda oýlanyp tapylýar. Faradeýiň öýjügi fizika we himiýada köp tejribelik we barlag işlerinde ulanylýar.
Faradeýiň öýjüginiň işleýşi örän ýönekeý – uçlary birleşdirilen elektrogeçiriji gabygy elektrik meýdanyna düşende, gabygyň boş elektronlary şol meýdanyň esasynda hereket edip başlaýar. Netijede, daşky meýdan esasynda öýjügiň garşy tarapy güýjeýär, öýjügiň içi bolsa hiç hili täsirlenmeýär. Gysgaça aýdylanda, daşky elektrik meýdany esasynda Faradeýiň öýjügi elektrik zarýadyny almak bilen, içine hiç hili täsir goýbermeýär. Faradeýiň öýjügi, öýjügiň içini elektrik meýdanyndan goraýar, hiç hili elektrik aragatnaşygyny içine salmaýar, olara böwetlik döredýär.
Liftler, galyň diwarly otaglar, ýerasty geçelgeler hem şul fiziki ýagdaýa esaslanyp, telefon, radio signallaryna böwetlik döredýärler. Liftler jaýyň içinde ýerleşýär, bu diýmek jaýyň içinde ýapyk metalliki bir otag. Liftiň daşy metallik we galyň. Faradeýiň öýjügi hökmünde, liftiň içi daşky elektrik meýdanlaryndan goranýar we şeýlelikde aragatnaşyk ýitýär. Edil şolar ýaly, ýerasty geçelgeler we ýerasty gatlary mysal bermek bolar. Şol sebäpden telefonlaryň aragatnaşygy liftler, ýerasty gatlar, ýerasty geçelgeler ýaly ýerlerde işlemeýär.
Bulardan başga, telefon aragatnaşygy kämahal daglarda, obalarda, çetlik ýerlerde hem tutanok. Munuň sebäbi bolsa, telefon operatorynyň şol töwereklerde antennasynyň bolmazlygydyr.


text:
Mirlan Hudaýbergenow dünýäni görmek maksady bilen Ýewropa gidipdir. Ol Gyrgyzystana halka gök önümleri internetiň üsti bilen satmaly diýen täze pikir bilen dolanyp gelipdir.
24 ýaşyndaky telekeçi fewral aýynda daýhanlaryň internetdäki ilkinji dükany bolan ”eBazar.kg” websahypasyny açdy. Geçen üç aýyň dowamynda eBazar.kg
şäherde ýaşaýan müňlerçe müşderiniň ünsüni özüne çekdi.
Agzalýan internet dükany azyk önümleriniň dürli görnüşlerini, ýagny tüwi, un, şeker we süýt önümlerini hödürleýär. Emma bu dükanda ýurtda öndürilen, ýagny obalardaky daýhanlaryň özünden satyn alyp bolýan önümlere köpräk üns berilýär.
Internet dükanynyň düýbüni tutujysy Hudaýbergenowyň aýtmagyna görä, Gyrgyzystan üçin beýle dükanyň açylmagy täzelik we beýle zady hatda iki ýyl mundan ozal göz öňüne getirmek asla mümkin däl.
Emma adamlar internetde söwda etmäge çalt öwrenişýärler, sebäbi bu usul amatly diýip, Hudaýbergenow aýdýar. Ol bu barada şeýle gürrüň berýär: "Biz gowy hilli önümleri arzan bahadan satyp, gowy hyzmatymyz bilen dükanlardan tapawutlanmaga çalyşýarys.
Biz "Önümi öndürijiniň özünden al" we "Müşderi hemişe mamla" diýen şygarlar esasynda iş alyp barýarys. Adaty dükanlardan tapawutlylykda, önümi halamasa, müşderiniň ony yzyna gaýtarmak mümkinçiligi bar. Biz hem ötünç sorap, kemçilikleri düzetmäge synanyşýarys".
Bäsleşik
Resmi maglumatlara laýyklykda, ýurduň 5.5 million ilatynyň ýarpysynyň internetden peýdalanmaga mümkinçiligi bar. Bu san paýtagt Bişkekde 70 prosente barabardyr. Internetden peýdalanýan adamlaryň sany hem barha artýar.
Internet dükanlary Gyrgyzystanda soňky iki-üç ýylyň dowamynda peýda bolup, olar esasan mebel, egin-eşik we elektroniki enjamlary satýardylar.
”eBazar.kg-niň” esasy bäsdeşi täzelikde açylan we, aýdylyşyna görä, 150-den gowrak ekerançylyk önümlerini hödürleýän, prodsklad.kg
internet dükanydyr.
Her niçigem bolsa, bu iki dükanyň arasynda tapawut bar.
“Prodsklad.kg” azyk önümlerini lomaý görnüşinde kafelere, restoranlara we myhmanhanalara ýaýratmak bilen meşgullanýar. “eBazar.kg” bolsa, esasan, işi köp bolan adamlara, ýaş çagaly öý-hojalykçy aýallara we wagtyny sarp etmän, gök önümleriň öýlerine getirilmegini isleýänlere hyzmat etmek üçin niýetlenendir.
"Gök önümleri internetde satyn almaklyk meniň günümi iki sagat uzaltdy" diýip, hususy kafeniň eýesi Kutmanow aýdýar. Mundan ozal Kutmanow gök önümleri satyn almak üçin ertir irden şäheriň merkezindäki bazara maşynly gitmeli bolýardy.
"Men bazarda gök önümler satylýan hatarlardan birnäçe gezek geçip, bahalary deňeşdirip, ylalalaşyp, gutulary maşyna ýükläp, şäheriň beýleki çetindäki kafeme getirmeli bolýardym. Häzir bolsa men gök önümleri internetde saýlap, goşmaça iki sagat ukymy alyp bilýärin" diýip, Kutmanow gürrüň berýär.
Hyzmatlaryň nyrhy
Eger Kutmanow öz sargydyny ertir sagat sekize çenli internetde ýerleşdirse, "prodsklad.kg" talap edilen gök önümleri günortan onuň kafesine getirýär.
Kredit we debit kartlary henizem Gyrgyzystanda giňden ulanylmansoň, ýurtda iş alyp barýan internet dükanlary harytlary sargytça eltende, bahasyny diňe nagt pul bilen alýarlar. ”Prodsklad.kg” bahasy $20 bolan önümi talap edilen ýere elteni üçin $1.6 alýar.
”eBazar.kg” hem şeýleräk bahadan önümleri sargalan ýerine eltmek hyzmatlaryny hödürleýär. Ýakynda bolsa bu internet dükany, eger bir gün öňünden sargalsa, islendik önümiň sargytça ýol kireýsiz, ýagny mugt eltilip beriljekdigini yglan etdi.
Hudaýbergenow ýakyn wagtda Gyrgyzystanyň beýleki şäherlerinde, şol sanda Oş, Talas, Çolpon Ata ýaly şäherlerinde hem öz biznesini ösdürmegi göz öňünde tutýandygyny aýdýar.
Mundan başga-da, ýaş telekeçi öz biznesini Gyrgyzystanyň daşynda hem ýola goýmagy planlaşdyrýar.


text:
Yrak resmileriniň aýtmagyna görä, Bagdadyň söwda zolaklarynda bolan birnäçe bomba partlamalary zerarly 40-dan gowrak adam wepat bolupdyr we onlarçasy ýaralanypdyr.
Awtoulaglara goýlan bombalar şenbe güni agşam köp adam agyz açardan soň dynç alyp, dükanlara gezelenç edýärkä partladylypdyr. Partlamalar Bagdadyň Karrada, Baiaa, Şurta, Tobçi we Zafaraniýah böleklerinde bolupdyr.
Diňe iýul aýynda Bagdatda 500-den gowrak adam öldürildi, olardan 250 adam 10-njy iýulda başlanan Remezan aýynyň başyndan bäri heläk boldy.
Bu zorluklar sünnileriň we şaýylaryň arasyndaky gapma-garşylyklar bilen baglanyşdyrylýar. Azlykdaky sünniler şaýylaryň baştutanlygyndaky häkimiýetleri öz bähbitlerini depelemekde aýyplaýarlar.


text:
Ýekşenbe güni Eýranyň Içeri işler ministrligi Tähranda geçirilen soňky demonstrasiýalar wagtynda tussag edilen adamlardan aglabasynyň tussaglykdan azat edilendigini habar berdi.
Ministrligiň resmileri bu wakalarda ozalbaşda jemi 1032 adamyň tussag edilendigini we olardan üçden iki böleginiň eýýäm azatlyga goýberilendigini tassykladylar.
12-nji iýunda geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň resmi yglan edilen netijelerine protest bildirilip gurnalan şol demonstrasiýalarda azyndan 20 töweregi adam ölüp, ýüzlerçe adamlar ýaralanypdy.


text:
Ukrainada syýasy krizisyň öňüni almak boýunça tagallalaryň sişenbe güni ýene güýçlenmegine garaşylýar. Soňky ençeme hepdäniň dowamynda müňlerçe protestçi Kiýewiň köçelerine çykyp, prezident Wiktor Ýanukowiçiň ÝB bilen köp wagtlap garaşylan ylalaşyga gol çekmekden boýun gaçyrmagyna nägilelik bildirdi.
ÝB-niň daşary syýasat boýunça ýolbaşçysy Katrin Aşton sişenbe güni Ukrainanyň paýtagty Kiýewe eden iki günlük saparynyň dowamynda krizisden çykalga tapmak meselesini maslahat eder.
Prezident Ýanukowiç Ukraindaky ýagdaýy barada ýurduň öňki üç prezidenti Leonid Krawçuk, Leonid Kuçma we Wiktor Ýuşenko bilen maslahat geçirer.
Duşenbe güni Ýanukowiç oppozisiýa bilen bilelikde maslahat geçirilmegine goldaw bildirdi. Emma onuň sözlerine garamazdan, duşenbe güni dartgynlylyk güýçlendi, ýöriteleşdirilen polisiýa bölümleri oppozision “Batkiwşina” partiýasynyň edarasyna hüjüm edip, kompýuterleri we beýleki enjamlary ele saldylar.
Geçen gijäniň dowamynda polisiýanyň we protestçileriň arasynda birnäçe çaknyşyklaryň bolandygy barada habar berildi, ençeme protestçi ýaralanypdyr.


text:
Orsýetiň Demirgazyk Kawkaz regiony Çeçenistanyň sudy iki ukrain raýatyny 1990-njy ýyllarda çeçen separatistleriniň düzüminde söweşmekde günäli tapdy we olary uzak möhletli türme tussaglygyna höküm etdi.
Çeçenistanyň sudunyň 26-njy maýda çykaran permanyna görä, Mykola Karpýuk 22 ýyllap, Stanislaw Klyh bolsa 20 ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdir.
19-njy maýda oturdaşlar ikisiniň-de söweşiji toparyň düzüminde adam öldürmek we adamlary öldürmäge synanyşmak ýaly jenaýatlara baş goşandygy barada netije çykardy.
Derňewçiler olaryň Ukrainanyň milletçi UNA-UNSO toparynyň agzalary bolup, 1994-nji ýylda Çeçenistana barandygyny we çeçen separatistleriniň düzüminde Orsýetiň federal güýçlerine garşy söweşendigini aýdýarlar.
UNA-UNSO Orsýetde ekstremist gurama hökmünde gadagan edildi.
Moskwada ýerleşýän adam hukuklaryny goraýjy Memorial guramasy Karpýugy we Klyhy syýasy tussaglar diýip atlandyrýar.


text:
Döwrüň ösmegi bilen medeniýet, şol sanda medeniýetden edilýän talap we onuň jemgyýetdäki orny hem üýtgeýär.
Eger geçen asyryň başlarynda sazandalar, bagşylar, aýdymçylar belli-belli üýşmeleňlerde köpçülige özbaşdak hyzmat eden bolsalar, asyryň ortalarynda bu iş guramaçylykly häsiýetde bolup, döwlet ähmiýetli jemgyýetçilik işine öwrüldi.
Jemgyýete diňe bir aýdymçylar ýa sazandalar däl, medeni çäreleri gurnaýjylar hem gerek boldy. Kadrlary ýerli şertde Aşgabadyň sazçylyk uçilişesi hem Medeni aň-bilim tehnikumy taýýarlaýardy. Bu iki okuw jaýynyň kadrlary örän azdy, tutuş ýurda ýetmeýärdi.
Bu ugurdan nähilidir ýokary okuw jaýyny döretmek meselesi örän ýiti duýulýardy. Şol zerurlyk esasynda 1972-nji ýylyň tomsunda Aşgabatda Türkmen Döwlet pedagogik sungat instituty döredildi. Üstümizdäki 2012-2013-nji okuw ýylynda onuň döredilenine 40 ýyl bolýar.
Bu okuw jaýyny döretmäge bütin ömrüni bagyş eden ynsanlar hem bar. Ýazyjy Hudaýberdi Hally şu barada aşgabatly žurnalist we publisist Aşyrguly Baýryýew bilen gürrüňdeş boldy.
Şu baradaky gepleşigi diňlemek üçin aşaky düwmä basyň:


text:
Türkmenabatda Türkmenistanyň göreş boýunça çempionaty geçirildi. Türkmen metbugaty 11-nji aprelde çempionatda diňe lebaply pälwanlaryň finala çykandyklaryny habar berdi.
Pälwanlar ýedi agram kategoriýasy boýunça, 4-nji sport mekdebinde ýöriteleşdirilen üç halyda şol bir wagtyň özünde bäsleşige çykdylar.
60 kg agramly pälwanlaryň arasynda türkmenabatly Serdar Ahmedow ýeňiji bolsa, 66 kg agramly pälwanlaryň arasynda köýtendagly Nedir Allaberdiýew, 73 kg agramly pälwanlaryň arasynda günorta lebaply Nurýagdy Jepbarow ýeňiş gazandy.
81 kg agramly pälwanlaryň arasynda Muhammet Temirow, 90 kg agramly pälwanlaryň arasynda bolsa halaçly Ýalkap Myradow ýeňiji boldy.
100 kg agramly pälwanlaryň arasynda Nuraly Ýalkabow, 100 kilogramdan agyr pälwanlaryň arasynda bolsa, faraply Nesipjan Yzbasarow ýeňiji boldy.
Şeýle-de bu ýaryşda Batyrjan Hojagulyýewiň ussatlyk görkezip, finalda hojambazly ussat päliwan Nepes Baýramowdan üstün çykandygy aýdylýar.
Türkmen pälwanlary aprel aýynyň aýagynda Liwanyň paýtagty Beýrutda göreş boýunça geçýän ýaryşa gatnaşar.
Habarçymyz Osman Hallyýew by ýaryşda pälwan gyzlaryň hem gowy netijeleri görkezendigini aýdyp, Lebapda göreş däpleriniň dikeldilişi barada şeýle maglumat berdi:


text:
Russiýanyň «LUKOÝL» nebit kompaniýasy 2015-nji ýylyň birinji çärýeginde Özbegistanda gözleg we gaz çykaryş üçin 160 million dollar maýa goýdy. Russiýanyň kompaniýasynyň maglumatlaryna görä, Özbegistanda gözleg we gaz çykaryş işlerine edilen düýpli çykdajy 2014-nji ýylyň ýanwar-mart aýlarynda 133 million dollar bolanlygyndan 2015-nji ýylyň birinji çärýeginde 160 million dollara çenli artdy. Ösüş 20,3 göterime deň boldy.
«LUKOÝL» kompaniýanyň Özbegistanda gaz çykarmagy artdyrandygyny belledi. Ýöne ýurtda çykarylan gazyň möçberleri baradaky netijenamany çap etmedi.
Özbegistanda we Azerbaýjanda gaz çykarmagyň artdyrylmagynyň hasabyna daşary ýurtlarda gaz çykarmagyň möçberleri 2014-nji ýylyň birinji çärýegi bilen deňeşdirilende 10,2 göterim artdy.
Häzirki wagtda «LUKOÝL»-yň Özbegistanda üç — SRP — Kandym-Hauzak-Şady-Kungrad taslamalary durmuşa geçirmegiň üstünde işleýändigini, Gissaryň günorta-günbatar ýataklaryny özleşdirýändigini, şeýle hem Aral deňziniň özbek böleginde gözleg-barlag işlerini alyp barýandygyny ýatladýarys. Kompaniýanyň häzire çenli Özbegistanda çykaryp toplan gazy 20 milliard kubometrden-de artdy.
Kompaniýa 2020-nji ýyla çenli Özbegistanda ýylda 17-18 milliard kubometr gaz çykarmagy meýilleşdirýär.
UzDaily.uz


text:
Arab Ligasynyň we BMG-niň Siriýa boýunça ýörite wekili Kofi Annanyň Moskwa saparyndan soň Pekine barmagyna garaşylýar.
Annan Orsýetiň paýtagtyna öz parahatçylyk planyna goldaw tapmak üçin bardy. Bu plan ok atyşlygy bes etmekligi, Siriýanyň hökümet güýçleriniň şäherlerden we şäherçelerden çykarylmagyny we ol ýerlere ynsanperwer kömegini ýetirmäge mümkinçiligiň döredilmegini göz öňünde tutýar.
Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew Moskwanyň Annany doly goldaýandygyny we munuň Siriýada garždan urşunyň tutaşmazlygy üçin iň soňky mümkinçilikdigini aýtdy.
Mundan ozal Orsýet we Hytaý Siriýadaky gandöküşlik sebäpli Damasky tankytlaýan BMG-niň iki rezolýusiýasyna garşy çykypdy, ýöne bu döwletleriň ikisi hem Howpsuzlyk Geňeşiniň Annanyň missiýasy baradaky beýannamasyny goldadylar.
Aktiwistleriň maglumatlaryna görä, Siriýada Başar al-Assadyň tarapdarlary Homs şäherini gabap, başga bir oppozisiýa toparyna degişli pitneçiler bilen çaknyşypdyrlar. Bu çaknyşyklarda 27 adamyň öldürilendigi aýdylýar.


text:
Türkmen döwlet habarlar gullugy türkmen we özbek prezidentleriniň Aşgabatda geçiren gepleşikleriniň «örän netijeli we baý mazmunly» bolandygyny habar berýär.
Iki lideriň duşuşygy mahalynda Hytaýa gaz geçiriji gurmagyň nobatdaky tapgyry, Merkezi Aziýada suw bölünişigi, ekologiýa, Owganystanda parahatçylygy pugtalandyrmak, söwda gatnaşyklaryny ösdürmek, biznes hyzmatdaşlygyny giňeltmek barada maslahat edilipdir.
Özbegistanyň prezidenti Yslam Karimow bilen Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň arasynda geçirilen gepleşikler mahalynda bir topar ylalaşyga gol çekilipdir.
Şeýle-de prezidentleriň biri-birine sylag-hormatyny bildirip, sylag gowşurandygy, türkmen lideriniň Yslam Karimowa Magtymguly adyndaky halkara baýragy, özbek lideriniň bolsa Berdimuhamedowa Özbegistanyň «Garaşsyzlyk» ordenini gowşurandygy habar berilýär.
Prezident Berdimuhamedow metbugat wekilleriniň öňünde eden çykyşynda şeýle diýdi: «Özbegistan sebitde biziň möhüm we ygtybarly hyzmatdaşymyzdyr, biz Merkezi Aziýada parahatçylygy, durnuklylygy üpjün etmak, dürli ugurlarda sebit hyzmatdaşlygyny giňeltmek üçin amatly şertleri döretmek ugrunda işjeň gatnaşyklary alyp barýarys.»
Türkmen prezidenti öz sözüniň dowamynda «Biz Owganystandaky ýagdaýlara uly üns berýäris» diýdi.
«Türkmen we özbek halklary Owganystany parahat, gülläp ösýän döwlet, hoşniýetli goňşy hem-de sebitiň ähli ýurtlarynyň hyzmatdaşy hökmünde görmek isleýärler» diýip, ol aýtdy.
Prezident Berdimuhamedowyň sözlerine görä, bu iki ýurduň alyp barýan daşary syýasaty "halkara hukugynyň we BMG-niň Düzgünnamasynyň ykrar edilen kadalaryna ygrarlylyga» esaslanýar.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistan we Özbegistan, boýun alan halkara borçlaryna garamazdan, adam hukuklary meselesinde, raýatlaryň syýasy, ykdysady, medeni azatlyklaryny çäklendirmekde yzygiderli tankyt edilýär. Şonuň bilen birlikde, Türkmenistanda ýaşaýan özbek azlygynyň, Özbegistanda ýaşaýan türkmen azlygynyň, serhediň iki tarapyndaky garyndaşlaryň iki ýurduň çäginde hereket, syýahat, baryş-geliş mümkinçilikleriniň çäklendirilýändigi barada habarlar çykýar.
Eýsem iki ýurduň döwlet baştutanlarynyň geçiren gepleşiklerinde şu meseleler hem ara alnyp maslahatlaşyldymy? Azatlyk radiosy bu soragy ýerli synçy, Aşgabatda ýaşaýan publisist ýazyjy Amanmyrat Bugaýewe berdi.


text:
“Wladimir Putiniň tussag edilmegi: Sud otagyndan reportaž” diýlip atlandyrylan 50 sekuntlyk klibe “YouTube” saýtynda diňe iki günde iki million çemesi adam tomaşa etdi we bu klip rus websaýtlarydyr bloglarynyň onlarçasynda gaýtadan ýerleşdirildi.
Tomaşaçylar bu klibiň aşagynda 18 müňden gowrak teswir galdyrypdyrlar. Olaryň arasynda klibiň prodýuserini film redaktirlemek ussatlygy üçin Oskar baýragy bilen sylaglamaga çagyrýanlar hem bar.
Orsýet telewideniýesiniň habarlar gepleşiginiň äheňinde, çynaberimsiz edilip ýasalan klipde “öňki” premýer-ministr Wladimir Putin Moskwada bir sud otagyna getirilip, uly mukdardaky korrupsiýada hem ilaty gorkuzmak we hökümete täsir etmek üçin terrorçylyk hereketine goşulmakda aýyplanýar.
Bu aýyplama, görnüşinden, 1999-njy ýylda ýaşaýyş jaý bolgunda bolan partlamalar bilen bagly. Bu partlamalar Putiniň 2000-nji ýylda prezident saýlanmagynyň öňüsyrasynda bolup, Moskwada we beýleki rus şäherlerinde ullakan ruhy sarsgyn döredipdi.
Tomaşaçylarda uly gyzyklanma döreden klipde Putin, demir kapasynyň içinde ýüzüni turşudyp oturan ýerinden, sudýanyň soraglaryna jogap berýär:
“Sudýa: “Siziň familiýaňyz, adyňyz we ataňyzyň ady näme?” Putin: “Putin, Wladimir Wladimirowiç.” Sudýa: “Milletiňiz näme?” Putin: “Orsýet Federasiýasynyň raýaty.”
Putiniň klipdäki ses ýazgysy onuň 2010-njy ýylda Orsýetde geçen ilat ýazuwynda aýdan we telewideniýede köpçülige ýetirilen sözlerinden alnypdyr.
Umuman alnanda, bu wideo ýazgy, bir tarapdan, kompýuterde galplaşdyrma mümkinçilikleriniň nähili uludygyny görkezse, ikinji tarapdan, tomaşaçylara rus sudunyň öňki oligarh Mihail Hodorkowskiniň garşysyna geçiren sud seljerişlikleri ýaly uly derejeli sud işlerini ýatlatdy.
Putiniň “sudunda” kazylyk edýän sudýa Wiktor Danilkin Hodorkowskiniň 2010-njy ýylda bolan soňky sud diňlenişiginde başlyklyk ediji sudýa bolupdy.
Häzirlikçe bu wideo ne Putiniň edarasyndan, ne-de prokurotura tarapdan resmi reaksiýa bildirildi.


text:
Aşgabadyň golaýyndaky Çoganly posýologynyň bagbançylyk üçin berlen ýerlerinde gurlan daça jaýlarynyň ýykylmaly edilendigi aýdylýar, ýöne şäher häkimiýetleriniň bu kararynyň sebäpleri ýa-da bakja ýerleri ellerinden alynýan adamlaryň çekjek maddy zyýany üçin kompensasiýa alyp biljegi belli däl.
Türkmen kanunçylygyna görä, bagçylyk uçastoklary raýatlara bag ekmek, miwe we bakja önümlerini ýetişdirmek üçin berilýär we ol ýerde kiçiräk jaý salmaga rugsat edilýär. Şol bir wagtda döwletiň ol ýeri islendik wagt yzyna hem alyp bilýändigi aýdylýar.
Emma Türkmenistanda adamlar, başga ýeri ýa jaýy bolmadyk halatynda, maşgalasy bilen, bagçylyk üçin berlen uçastokda ýaşaýar.
Çoganly daçalygy diýilýände hem şeýle ýagdaýda, ýagny başga alaç tapman, bagbançylyk uçastogynda salnan jaýlarda tutuş maşgala bolup ýaşaýan adamlaryň az däldigi aýdylýar.
Eýsem daça jaýlary ýykylsa, ol adamlar näme etmeli bolar?
Azatlyk radiosy bu barada aşgabatly synçy we raýat aktiwisti Nurberdi Nurmmämedow bilen söhbetdeş boldy.


text:
Şu hepde ynsan hukuklaryny goraýjy «Freedom House» guramasy dünýäniň dürli ýurtlaryndaky metbugat azatlygynyň ýagdaýy barada ýyllyk hasabatyny ýaýratdy.
Dünýäniň 196 ýurduna baha berlen bu hasabatda Türkmenistan bilen Demirgazyk Koreýa iň ýaramaz iki ýurt hökmünde 195-nji we 196-njy orunlarda goýlupdyr.
Türkmenistanyň metbugat azatlygy meselesinde indi ençeme ýyllar bäri iň bir ýaramaz ýurtlaryň arasynda-da ýaramazy hökmünde baha alyp gelmeginiň sebäbini bu guramanyň ýerine ýetiriji direktory Kristofor Wolker ýurtda bu ugurdaky ýagdaýlaryň köptaraplaýyn ýaramazlygy bilen düşündirýär.
“Resmi Türkmenistan hiç bir hili tankydy garaýyşlara, oppozisiýanyň sesiniň eşidilmegine, garaşsyz raýat jemgyýetleriniň bolmagyna ýol bermän gelýär. Raýatlaryň hereket azatlygynyň-da çäklendirilýändigini göz öňünde tutsak, bu görkezijiler bilelikde Türkmenistany iň bir ýaramaz görkezijili ýurtlaryň hatarynda saklaýar” diýip, Wolker ýagdaýa baha berdi.
1990-njy ýyllaryň başlarynda Sowet Soýuzy dargap, öz garaşsyzlygyna eýe bolaly bäri, Türkmenistan adam hukuklary we metbugat azatlygy meselesinde halkara guramalarynyň sanawynda kem-kem iň bir soňky orunlara geçdi.
Köp synçylar ýagdaýyň şeýle derejede ýaramazlaşmagynyň sebäbini ýurduň ozalky prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň alyp baran awtoritar we öz-özüni kultlaşdyrmak syýasatynda görýärler.
Nyýazowyň ölüminiň yzy bilen, 2007-nji ýylyň başynda häkimiýet başyna gelen Gurbanguly Berdimuhamedow söz azatlygy we demokratiýa melesinde ýurduň ozalky lideriniň goýberen ýalňyşlyklaryna düşünen ýaly gürrüňler hem edipdi. Hususan-da, 2007-nji ýylyň iýulynda bu barada eden çykyşynda, ol bu ugurlarda “käbirleriniň edişi ýaly” howul-hara iş etmän, düýpli işleriň ediljekdigine söz beripdi.
Berdimuhamedow özüniň şol çykyşynda ýurduň teleýaýlymlarynda we gazet-žurnallarynda teletomaşaçylarydyr okyjylary gyzyklandyraýjak mazmunly zatlaryň berilmeýändigini-de boýun alyp, bu ýagdaýy berk tankytlapdy.
Gaýtalanýar...
Emma döwlet lideriniň eden bu çykyşyndan bäri dört ýyla golaý wagtyň geçendigine-de garamazdan, prezidentiň eden bu tankytlarynyň we beren wadalarynyň netijesiniň welin göze ilmeýändigi barada yzygiderli maglumatlar gelip gowuşýar.
Türkmenstanda bu ugurdaky ýagdaýlaryň gowulanmaýandygyny «Freedom House» guramasynyň şu hepde ýaýradan hasabaty-da görkezýär.
Lebaply graždan aktiwisti Rozybaý Jumamyradow hem ýurduň prezidentiniň metbugat azatlygy barada eden tankytlaryna we beren görkezmelerine garamazdan, ýagdaýyň şol öňküligine galýandygyny tassyklady.
Jumamyradow ozalky ýyllarda bolşy ýaly, ýurduň gazet-žurnallarynda we radio-telewideniesinde henizem bir şahsyýeti mahabatlandyrmak syýasatyndan el çekilmeýändigini, bu ýagdaýyň bolsa ýurduň raýatlaryny juda irizendigini aýdýar.
Nyýazowyň ýurdy dolandyran ýyllarynda beýle syýasatyň Türkmenistanyň içerki ösüşi üçinem, daşarky gatnaşyklary üçinem hiç bir hili bähbit getirmändigi barada indi köp gürrüňler edilip gelinýär, muňa bagyşlanylyp köp hasabatlar taýýarlanyldy, makalalardyr synlar ýazyldy.
Emma, muňa garamazdan, Türkmenistanyň häzirki häkimiýetleri bu köne ýalňyşlyklardan sapak almaga we ondan degerli netije çykarmaga howlukmaýan ýaly görünýär.
Şwesiýada ýaşaýan türkmen ýazyjysy, garaşsyz žurnalist Akmuhammet Welsapar habar serişdelerini Berdimuhamedowyň şahsyýet kultuna gulluk etdirtmek syýasatyndan el çekilmese, munuň ýene-de ýurduň içinde ählmiumumy boýun egijilige, daşarky dünýäde bolsa Berdimuhamedowyň abraýynyň mundan beýläk has-da pese düşmegine getirjekdigini aýtdy.
Welsapar bu ýagdaýdan oňyn çykalganyň halkyň sesine ýol bermekdedigini we ýerlerdäki bar bolan problemalary-da raýatlaryň pikirlerini diňläp, çözmekdedigini belledi.


text:
Ýekşenbe güni Ysraýylyn hökümeti Palestinanyň hökümetine ýardam bermek üçin ýygnaýan 100 million dollardan hem gowrak salgyt we käbir beýleki ýygymlaryny ýygnamagyny bes edýändigini yglan etdi.
Ysraýylyn bu ädimi şu geçen hepde BMG-niň Baş Assambleýasynda Palestina “synçy-döwlet” statusynyň berilmegine garşy yglan eden özboluşly protesti hökmünde alamatlandy.
Ysraýylyn maliýe ministri Ýuwal Stenits bu ýygnalýan puluň şu çaka çenli Ysraýylyn elektrik kompaniýasyna we käbir beýleki kompaniýalaryna Palestinanyň töleglerini tölemek üçin ulanylyp gelnendigini aýtdy.
Bu wakanyň fonunda ýekşenbe güni BMG-niň Baş Assambleýasyndan dolanyp gelen palestin lideri Mahmud Abbasy “ýeňiji” hökmünde garşylamak üçin Palestinanyň Ramallah şäheriniň köçelerine müňlerçe adam çykdy.


text:
ABŞ harbylarynyň berýän maglumatyna görä, soňky 72 sagadyň içinde Amerikanyň ýolbaşçylygyndaky halkara koalisiýa Siriýadaky we Yrakdaky “Yslam döwleti” söweşijilerine garşy 30 harby howa hüjümini amala aşyrypdyr.
ABŞ-nyň Merkezi kommandowaniýesi howa zarbalarynyň 23-siniň Yrakda amala aşyrylyp, söweşijilere degişli binalaryň, ulaglaryň we taktiki nokatlaryň nyşana alnandygyny mälim etdi.
Şeýle-de Siriýanyň Kobani şäheriniň golaýynda hem alty howa hüjüminiň geçirilendigi mälim edildi. Bu şäheriň üstünde kürt harbylary bilen “Yslam döwleti” toparynyň söweşijileri uruşýar.
Bu aralykda “Yslam döwleti” toparynyň söweşijileriniň Yragyň Ramadi şäherine hem täze hüjümleri amala aşyrandyklary habar berilýär. Anbar welaýatynyň merkezi şäheri paýtagt Bagdatdan 100 km günbatarda ýerleşýär.


text:
Fransiýanyň prezidenti Fransua Olland we Germaniýanyň kansleri Angela Merkel rus prezidenti Wladimir Putine ýüzlenip, ok atyşyklary bes etmek baradaky Minsk ylalaşygynyň şertlerini “gyssagly” berjaý etmäge çagyrdy.
Ýaraşyk ylalaşygynyň fewral aýynda baglaşylandygyna garamazdan, Ukrainanyň gündogarynda Moskwa tarapyndan goldanylýan orsýetparaz separatistler bilen Kiýewiň hökümet güýçleriniň arasynda çaknyşyklar ýüze çykýar.
Fransiýanyň prezident edarasynyň berýan maglumatyna görä, 29-njy maýda prezident Olland we kansler Merkel telefon arkaly Putin bilen söhbetdeş bolup, “anyk netijeleri görmek isleýändiklerini” mälim edipdirler.


text:
Waşingtonda maslahata ýygnanan Amerika Döwletleri Guramasynyň daşary işler ministrleri şenbe güni Britaniýany we Ekwadory Julian Assanjyň ykbaly bilen baglanyşykly meseleleri gepleşikler arkaly çözmeklige çagyrdylar.
“WikiLeaks” internet saýtyny esaslandyryjy Julian Assanj iki aý mundan ozal syýasy gaçybatalga sorap, Ekwadoryň Londondaky ilçihanasyna gaçyp atypdy.
Ekwadoryň oňa resmi gaçybatalga berendigine garamazdan, Britaniýanyň häkimiýetleri Şwesiýada aýal maşgala jynsy taýdan el gatanlykda bildirilýän aýyplamalar boýunça Julian Assanjy tussag etmekçidiklerini aýdýarlar.
Ekwadoryň prezidenti Rafael Korreýa “WikiLeaks” saýtynyň ABŞ-nyň gizlin diplomatik hatlaryny ýaýradandygy bilen baglanyşykly Julian Assanjyň Birleşen Ştatlara ekstradisiýa edilmek howpunyň bardygyny nygtap çykyş edipdi.


text:
Garşylyklara garamazdan Gresiýanyň parlamenti 2013-nji ýyl üçin ýurduň tygşytlaýjy býudjetini kabul etdi.
Tygşytlaýjy býujetiň kabul edilmegi Gresiýany bankrotdan halas etmek üçin halkara maliýe ýardamlaryny almaklyga tarap ädilen möhüm ädim hasaplanýar.
Bu býujet 300 agazaly Parlamentde sesleriň köplügi bilen kabul edildi.
Mundan dört gün öň ýurduň ykdysadyýetini uly çökgünlikden halas etmek maksady bilen, býujet çykdajylaryny uly derejede çäklendirýän täze kanun sesleriň az-owlak artykmaçlygy bilen kabul edilipdi.
Býujet boýunça Parlamentde ses berilýän wagtynda müňlerçe protestçi ýöriş geçirdi.
Ýekşenbe güni çap edilen maglumata görä, Gresiýanyň ilatynyň 85 prosenti maliýe kynçylyklary başdan geçirýär.


text:
Türkiýe ýurduň günorta-gündogarynda, kürtleriň köplük bolup ýaşaýan ýerlerinde kürt jeňçilerini goldaýar diýip hasaplaýan ýerli häkimlerini işden aýryp, 24 munisipalitetde täze adminstrator belledi diýip, welaýat gubernatorynyň edarasy 11-nji sentýabrda aýtdy.
Bu munisipalitetler Kürt Halk demokratik partiýasynyň – HDP-nyň ýerli goldawçylary tarapyndan dolandyrylýardy diýip, Diýarbekir gubernatorynyň edarasy aýtdy.
Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan bu partiýany PKK --niň, Kürt işçiler partiýasynyň giňeldilen görnüşi hasaplaýar. Emma HDP PKK bilen göni arabaglanyşygyynyň bardygyny ret edýär we pitneçiligi gepleşikler arkaly ýatyrmagy ündeýändigini aýdýar.
Şu aralykda Ankara ABŞ-da ýaşaýan ruhany Fethulla Güleniň on müňlerçe goldawçysynyň garşysyna geçirýän arassalaýyş çärelerini dowam etdirýär.
Türkiýe Güleni iýulda başa barmadyk agdarylyşyk synanyşygynda aýyplaýar, Gülen bu aýyplamany ret edýär.


text:
Seuldaky Sammitiň ikinji gününiň ahyrynda Günorta Koreýanyň, ABŞ-nyň we Hytaýyň liderleri ýadro howpsuzlygy boýunça has giňişleýin hyzmatdaşlyga çagyryş etdiler.
50-den gowrak ýurduň resmileri Günorta Koreýanyň paýtagty Seulda geçirilen bu duşuşykda ýadro serişdeleriniň terrorçylaryň eline düşmeginiň öňüni almak meselesini geňeşdiler.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama, “erbet niýetli köp adam” ýadro serişdelerine eýe bolmaga synanyşýarka we bu howply serişdeler köp ýerde elýeterli bolup galýarka, howply ýagdaýyň saklanýanlygyny belledi.
Günorta Koreýanyň prezidenti Li Myung-bak, “ýokary derejede baýlaşdyrylan uran we plutoniý” ýaly serişdeleriň “erbet niýetli” adamlaryň eline düşmezligi üçin halkara hyzmatdaşlygynyň zerurdygyny nygtady.
Günorta Koreýanyň prezidentiniň sözlerine görä, halkara hyzmatdaşlygy howply serişdeleriň elýeterliligini çäklendirmek we ýadro serişdeleriniň bikanun söwdasynyň üstüni açyp, muňa garşy çäre görmek üçin hem zerur. Li Myung-bak bu ugurdan halkara düzgünleriniň girizilmeginde hem öňegidişligiň gerekdigini belledi.
Hytaýyň prezidenti Hu Jintaonyň sözlerine görä, ýadro ýaragynyň we ýadro terroçylygynyň çeşmelerini ýok etmeli, BMG-niň hartiýasynyň prinsiplerine eýermeli, howpsuzlygyň özara ynama, özara bähbide, deňlige we hyzmatdaşlyga esaslanýan täze düşünjesine daýanmaly we günüň ýiti meselelerini hem halkara dawalaryny çözmekde parahatçylykly ýoldan gadam basmaly, şeýle-de “ýadro howpsuzlygyny güýçlendirmek üçin halkara jemgyýetçiliginde oňaýly pikir döretmeli”.
Demirgazyk Koreýa we Eýrana duýduryş
Demirgazyk Koreýanyň uzaga gidýän raketa arkaly öz emeli hemrasyny uçurmak planlary Seuldaky sammitiň birinji gününe kölege saldy. Günbatar döwletleri Phenýanyň bu raketalary ýadro ýaragyny döretmek uçin synaýanlygyny çak edýärler.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Demirgazyk Koreýa bilen Eýrana duýduryş berip, halkara jemgyýetçiliginiň ýadro ýaragynyň ýaýbaňlanmagyna ýol bermejegini aýtdy.
Amerikan prezidenti şeýle-de ABŞ-nyň Orsýet bilen ýadro ýaraglaryny çäklendirmek ugrunda işleşmek planlaryny mälim etdi. Obama ABŞ-da gereginden has köp ýaragyň bardygyny belledi.
Seuldaky sammit 2010-njy ýylda Waşingtonda geçirilen ýokary derejeli duşuşygyň dowamy boldy.
Waşingtondaky duşuşykdan bir ýyl ozal Çehiýanyň paýtagty Pragada eden çykyşynda Barak Obama dünýäniň ýadro ýaragsyz bolmagy baradaky öz garaýyşlaryny köpçülige ýetiripdi.


text:
Eýran barha beterleşýän sanksiýalar bilen ýüzbe-ýüz bolanyndan soň, iň zerur bolan önümler üçin milliardlap dollary tygşytlamak maksady bilen, daşary ýurtlarda öndürilen maşynlardan başlap, mobil telefonlaryna çenli, aşa bezegli we gymmat harytlaryň importuna wagtlaýyn gadaganlyk girizýär.
Eýran aşa bezegli hasaplanýan we zerur däl harytlaryň 75 çemesini daşary ýurtlardan getirmäge gadaganlyk girizdi. Ol harytlaryň arasynda maşyn-motordan başlap, dürli görnüşdäki kosmetika harytlary, tualet kagyzlary, delikates azyk önümleri hem bar.
Bu çäre daşary ýurt walýutasynyň ýurtdan çykarylmagynyň öňüni almak we günbatar sanksiýalaryndan zyýan çeken ýerli senagaty goldamak maksady bilen görülýär.
Sanksiýalaryň netijesi
Eýranyň dawaly ýadro programmasy sebäpli Birleşen Ştatlar we Ýewropa tarapyndan girizilen sanksiýalar ýurduň esasy walýuta çeşmesi bolan nebit eksportunyň birden aşak gaçmagyna getirdi. Eýran resmileri bu sanksiýalara garşy durmak üçin “garşy duruş ykdysadyýetine” geçmelidigini, ýagny nebit girdejilerine garaşlylykdan çykyp, içerki önümçiligi ýokarlandyrmalydygyny aýtdylar.
Eýranyň milli puly 40 prosent çemesi hümmetini ýitirdi we eýranlylaryň köpüsi öz tygşytlan pullaryny gyssanmaçlyk bilen berk walýuta we altyna öwürmäge başladylar.
Kommersiýa ministrliginiň resmisi Sasan Hodaýeniň 8-nji noýabrda döwlet eýeçiligindäki “Eýran” gazetinde sitirlenen sözlerine görä, bu gadaganlyk Eýrandaky daşary ýurt walýutalaryny ýurduň öz çäginde saklamak üçin girizilýär.
“Geçen ýyl zynatly harytlaryň importy 4 milliard dollar çemesi boldy. Şeýle harytlary getirmäge rugsat berilmezligi berk walýutanyň mazaly tygşytlanmagyna getirer” diýip, ol aýtdy.
Bu gazet kommersiýa ministri Mehdi Gazanfariniň eýranlylar ýylda import edilýän zynatly harytlara 12 milliard dollar çemesi pul harçlaýar diýendigini ýazdy.
Haryt gaçakçylygy köpeler
Parižde ýaşaýan professor Jamşid Assadiniň “Farda” radiosyna aýtmagyna görä, bu çäre Eýranyň döwlet krizisine düşýändigini aňladaýar. Ol bu gadagançylyk haryt gaçakçylygyny köpelder we zynatly harytlaryň bahasyny gymmatladar diýip pikir edýär.
“Ol ýerde gara ýollar arkaly, serhetaşyr haryt gaçakçylygy köpeler. Netijede, zynatly harytlar köp pully adamlar üçin eleterli bolmmagyny dowam etdirer, ýöne gymmat bahadan” diýip, ol aýdýar.
Gadagan edilen harytlaryň sanawyna, saç we ýüz kremleri, şokoladdyr dürli süýjüler ýaly, ýurt içinde öndürilen harytlar hem girýär. Emma eýranlylaryň köpüsi bu önümleriň daşary ýurtlarda öndürilenini we gowy hillisini ileri tutýar.
Bu gadaganlyk ýurt dükanlarynyň tekjelerini doly boşatjaga meňzemeýär. Sebäbi ýerli zawod-fabrikleriň önümleriniň daşary ýurtlarda öndürilýän bölekleri: “Peugot” maşynlary, Ýewropa markaly tehniki harytlar, laptoplar we mobil telefonlar gadaganlyga düşmeýär.
Gadaganlyk wagtlaýynam diýýärler
Eýran resmileri käbir harytlara girizilen gadaganlygyň wagtlaýyndygyny aýdýarlar.
Kommersiýa ministriniň orunbasary Hamid Safdel kompýuterler, mobil telefonlary babatdaky gadaganlygyň, eger eýran senagatçalyry öndürip ýetişmese, ýatyryljagyny aýdýar.
Habar gulluklary 8-nji noýabrda Safdeliň “Bular ýa ýurduň içinde öndürilmeýän ýa-da ýerli önümçiligiň bar bolan talaba hötde gelmeýän harytlary bolar” diýen sözlerini ile ýetirdiler.
Eýran geçen aý 50 çemesi harydyň eksportuny gadagan edipdi, olaryň içinde bugdaý, şeker we alýumin hem bardy.


text:
Dünýäniň nebit öndüriji iň uly ýurtlary Saud Arabystanynyň we Orsýetiň nebit önümçiligini doňdurmak barada eden teklibi 16-njy fewralda nebitiň bahasyny galdyrmady. Bu ýagdaý iri nebit öndüriji Eýranyň nebit önümçiligini çäklendirmäge razy boljagyna şübhe bildirilmegi bilen bagly bolmagy mümkin.
Nebiti eksport ediji ýurtlaryň OPEK guramasynyň agzalary Wenesuelanyň we Yragyň wekilleri 17-nji fewralda Tährana sapar edip, Eýranyň nebit ministri Bijan Zangane bilen gepleşik geçirýärler. OPEK Orsýetiň, Saud Arabystanynyň, Kataryň, Wenesuelanyň we Kuweýtiň nebit önümçiligini çäklendirmek barada yglan eden kararyna Eýranyň hem goşulmagyny isleýärler.
Emma Eýran ençeme ýyllap dowam eden ykdysady sanksiýalarynyň ýanwar aýynda ýatyrylmagyndan soň nebit önümçiligini iki esse artdyrjakdygyny yglan edipdi.
Maýa goýujylar önümçiligiň çäklendiriljegine ynam bildirmediler, netijede çig nebitiň Brent markasynyň bahasy 16-njy fewralda 3.6% pese gaçyp, barreliň bahasy 32.18 dollara ýetdi.


text:
Wideo: Çikagoda taksi sürýän etniki özbek Nematillo
Meşhur taksi sürüjileri barada aýdylanda günbatarlylaryň ilki bilen göz öňüne gelýän adam Trawis Bikl, başgaça aýdylanda, aýnanyň öňünde durup, “Meň bilen gürleşýäňmi?” diýip sorag soraýan Robert De Niro.
Emma Çikagoda has ýakymly pursatlar göz öňüne gelýär. Bu şäherde taksi sürüjisi bolup işleýän etniki özbek Nematillo öz müşderilerini özbek we iňlis dilindäki aýdymlar bilen güýmeýär. Onuň ady bolsa gitdigiçe meşhurlyk gazanýar.
Nematillo özüniň ýerine ýetirýän ençeme aýdymlaryny wideo ýazga geçirýär we “YouTube” saýtyndaky kanalyna
ýerleşdirýär. Ol aýdymlaryndaky goşmaça sesleri “Adobe” kompýuter programmasy arkaly ýasap, karaoke görnüşindäki sözsüz sazlary taýýarlaýar.
Wideo: Çikagoda taksi sürýän etniki özbek Nematillo
Häzirki wagt taksi sürüjisi bolup işleýän hem bolsa, Nematillo aslynda Gyrgyzystanyň günorta şäheri Oşda ýerleşýän uniwersitetde biznes ugrundan okapdyr. Megerem şonuň üçindir, onuň kakasy Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugy bilen söhbetdeşlikde öz oglunyň häzirki saýlap alan kärini halamaýandygyny aýtdy.
Emma Çikagoda taksiniň kabinasynda müşderileriniň hormatyna aýdym aýdyp başlan ilkinji sürüji Nematillo däl. Bu şäherde ady dillere dessan bolan Reý Seýnt Reý hem ýaşaýar. Özüniň “My space” sahypasynda
aýtmagyna görä, ol 19 ýyl bäri öz döreden aýdymlaryny taksi sürýän mahaly ýerine ýetirýär. Ýelp sahypasyndaky teswirçileriň biri
Reýi şeýle taryp edýär:
“..ajaýyp taksi sürüjisi, ussat aýdymçy, köp zatdan habarly, degişme bilen nagt jogap bermäge ökde we gowy geýinýär. Onuň bilen wagt örän gyzykly geçýär. Onuň kabinasy juda arassa we ýakymly. Mundan başga näme gerek?”
Wideo: Çikagoly täksi sürüjisi Reý Seýnt Reý
Reý Seýnt Reý Azatlyk Radiosy bilen şadyýan geçiren söhbetdeşligine Nematillo barada häzire çenli hiç zat eşitmändigini aýtdy. “Onuň ady näme diýdiňiz? Özbegistan? Oňa Stan diýäýeliň” diýip, Reý degişmeli jogap berdi.
Nematillonyň potensial bäsdeşligini göz öňünde tutup, Reý Seýnt Reý dünýäniň öňde baryjy aýdymçy taksi sürüjisi hökmündäki öz orny barada Azatlyk Radiosy arkaly örän açyk beýanat etdi. Beýanatdaky nokatlar, oturlar we baş harplar hem onuň özüne degişli:
"There are many cab drivers in this world who sing and some who sing quite well, but none of them can claim to be that urban legendary, 21st-century, son of the singing cowboy movies, the Mother-effing Theresa of showbiz, that white Tom Jones, RAY SAINT RAY THE SINGING CAB DRIVER. All rates reserved."
Bu taksi sürüjileriniň ikisi hem öz ýerine ýetirýän aýdymlary üçin goşmaça pul soranok. Nematillo: “Men bir hoş wagt geçirmek isleýän dälije oglan” diýýär.
Emma yzly-yzyna gelýän müňlerçe taksileriň arasynda Nematillo ýa-da Reý Seýnt Reýe duşaýmak aňsat däl. Maňlaýyňdakyny görübermeli…


text:
Orsýetiň Hakasiýa respublikasynyň parlament spikeri Moskwanyň Gazagystanyň territoriýalaryny «eýelemek» hukugy barada eden beýanaty üçin ötünç sorady.
Wladimir Ştygaşew 12-nji aprelde öz sözleriniň ýalňyş terjime edilendigini aýtdy we bu beýanat zerarly ynjan her bir adamdan «çyndan ötünç» sorady.
Media şu hepde Ştygaşewiň ozal Orsýet Federasiýasynyň bir bölegi bolan käbir territoriýalaryň Gazagystana berlendigi, şu sebäpden ol ýerleriň referendum arkaly Orsýete gaýtarylyp bilinjegi barada aýdan sözlerini ile ýetirdi.
Gazagystanyň Daşary işler ministrligi 11-nji aprelde Orsýetiň ilçisini çagyryp, Ştygaşewiň beýanaty üçin düşündiriş sorady.
Orsýetiň daşary işler ministrligi Orsýetiň regional guramalarynyň käbir wekilleriniň rus-gazak gatnaşyklarynyň taryhy aspektleri barada käbir jogapkärçiliksiz sözleri aýdandygyny aýtdy.