text:
Aýallaryň we erkekleriň fiziologiki aýratynlyklary diňe önelgelilik ulgamy bilen çäklenmeýär. Görlüp oturylsa, jynslaryň reňkleri we yslary kabul edişi, garaňkyda görme, pikirlenme ukyplylygy diýseň tapawutlanýar eken. Geliň, bu tapawutlyklara belli bir tertipde seredip geçeliň.
1. BEÝNI
Erkek adam, düzgün bolşy ýaly, bir meseläni çözmek üçin ünsüni jemlemäge ukyply bolsa, aýallar birnäçe meseläni, bir wagtda çözmäge ukyplydyrlar. Onuň sebäbi beýniniň gurluş aýratynlygyndadyr: aýallarda beýniniň sag we çep ýarym şarlaryny nerw süýümleriniň köp mukdary birleşdirýändir. Erkeklerden tapawutlylykda, aýallarda gepleme merkezleriniň beýniniň iki ýarym şarlarynda hem ýerleşýändigi sebäpli, olara daşary ýurt dillerini öwrenme ýeňil düşýär. Ýöne giňişlikde ugur tapma ukyplylygy boýunça aýallaryň erkek adamlardan has yza galýandygyny bolsa boýuň almalydyr.
2. BEDEN ÇEÝELIGI
Aýallaryň boýun oňurgasy çeýe bolýar. Şol sebäpden, aýallara yzyna seretmek üçin diňe kellesini öwürme ýeterlik bolsa, erkekler onuň üçin bütün göwresini öwürmeli bolýar.
3. DERI
Aýallaryň derisi bilen deňeşdirlende, erkekleriň derisi has galyň bolup, onuň ýüzünde ýgyrtlar gowy görünýär. Ýöne aýallaryň derisi has öň hem garraýandyr. Bu hadysa ýaş bilen bagly üýtgemeleriň täsiri bilen düşündirilýändir. 35 ýaşdan soň deriniň kollagen süýümleriniň emele gelşine peýdaly täsir edýän estrogen gormonynyň derejesi peselýändir. Edil şol sebäpden hem, ýokary hilli kremleri ulanma we kosmetolog lukmanynyň maslahatyny alma, aýallaryň öz sözüni gögertmek üçin edýän hereketi bolman, gözel keşbini saklamak ugrundaky aladasy bolup durýandyr.
4. REŇK SAÝGARMA UKYBY
Erkekler bu ugurda ukyply saýylyp bilinmez. Onuň hem öz fiziologiki sebäpleri bardyr. Aýallar hemme reňkleriň dürli öwüşgininiň 100. mln-dan gowrak görnüşini saýgarmaga ukyply bolan halatynda, erkekler köplenç ýaşyl bilen gyzyl reňkiň tapawudyny hem kesgitlemäge ukypsyz bolýarlar (ýogsa-da, aýallarda daltonizm-reňkleri saýgaryp bilmezlik keseli duş gelmeýär). Oňa seretmezden, erkek adamlar has ownuk ýazuwa hem düşünip, garaňkyda aýdyň görmäge ukyplydyrlar.
5. YS DUÝMA
Aýallar dürli yslary alyp, olary dogry kesgitlemäge ukyplydyrlar. Şonuň üçin hem, aýallaryň dürli hoşboý ysly atyrlary, bedeni idetmek üçin niýetlenen ýaglardyr, ýakymly yslary berýän şemleri halamagy ýöne ýerden däldir. Edil şonuň üçin hem, aýallar erkekler tarapyndan ulanylan joraplaryň çem gelen ýere zyňylmagyny halamaýarlar.
6. JYNSY GATNAŞYKLAR
Geň bolup görünse-de, erkek we aýal jyns agzalarynyň arasynda belli bir meňzeşlik bardyr. Kinnik (klitor) we ujyt birmeňzeş gurluşa eýedir-ikisinde hen sütün, pürçük, kellejik we soňkyny örtýän deri gasyny bardyr. Ýöne aýallara seksual keýpi (orgazm) almak üçin, erkekler bilen deňeşdirlende, 5 esse köp wagt gerek bolýandyr.
7. JYNS GORMONLARY
Aýal ýumurtgalyklary bedende bolup geçýän üýtgemelere jogap berýän gormony-estrogeny işläp çykarýarlar. Erkek adamyň bedeninde hem bu gormon işläp çykarylsa-da, onuň mukdary azdyr. Estrogeniň köp peýdaly taraplary bardyr: ol bedeniň alyş-çalyş ýagdaýlaryny kadalaşdyryp, deriniň we nerw ulgamynyň işine oňaýly täsirini ýetirýändir. Ondan başga-da, ol agyr holesteriniň derejesini peseldip, süňklerde kalsiý mineralynyň toplanmagyna ýardam berýändir. Häzir derman serişdeleriniň önümçiliginde, tebigy görnüşe meňzeş estrogen öndürilip, belli bir tertip bilen kabul edilende, aýbaşy halkasynyň gününe mahsus gormonyň mukdary bilen bedeni upjün etmäge ukyplydyr.
8. GENETIKI AÝRATYNLYKLAR
Erkek adamlaryň jynsy hromosomlarynda aýallardan tapawutlylykda iki däl-de, bir X-hromosomanyň saklanýandygy sebäpli, olarda nesil yzarlaýan keseller ýygy duş gelýändir. Zeperlenen X-hromosoma gemofiliýa (gan durmazlyk), daltonizm we saç düşme keselleriniň döremeginiň sebäbi bolup durýandyrlar.
9. ALKOGOLY KABUL ETME
Aýallaryň alkogol içgileri kabul edip bilmezliginde asla olaryň günäsi ýokdur. Aýal bedeninde alkogoly özleşdirýän ferment bolan- alkogoldegidrogenaza az mukdarda işlenilip çykarylýandyr. Ýöne alkogola bolan garaşlylyk hem aýallarda has seýrek döreýändir.
10. ÝÜREK SAGLYGY
Gan damarlaryny goraýan estrogen gormonynyň täsiri bilen aýallar uzak ýaşaýarlar. Aýbaşydan galma döwri gelip ýetýänçä, aýallar beýnä gan inme, ýürek infarkty ýaly ýürek-damar ulgamynyň howply keselleri bilen seýrek keselleýärler.
Teswirlemeler
Ýöne meni ýenede bir Erkek bilen Aýalyñ ikisiniñ arasyndaky bir aýratynlyk gyzyklandyrýar. Olam Erkekleñ bokurdagynda kekirdek bolýar Aýal mashgalada kekerdek bolmaýar.Muny medsina nähili düshübdirýärka? Ýöne dini çeshmelerde muny düshündirýän ýörite hekaýa bar.Bu hekaýata köpümiz bilýän bolsak gerek.
Aýallaryň hem, erkekleriň hem gapyrga sanynda tapawut ýok.Ýöne dini çeşmelerden biziň bilşimiz ýaly, aýal maşgalanyň erkek adamynyň gapyrgasyndan döredilendigi barada maglumatlar bar. Aýal kethudalyk etmez ýaly kelleden hem däl.Ony kemsitmezlik üçin aýakdan hem däl.Ol erkegiň gapdalynda bolar ýaly- onuň göwresiniň gapdalyndan,onuň goragynda bolar ýaly-eliniň aşagyndan,ony söýer ýaly-çep, ýörek tarapky aşaky gapyrgadan ýasalypdyr.Siz bu barada nähili pikirde?
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


c: text/html

text:
Ženewada Eýranyň ýadro programmasy barada üç günläp dowam eden halkara gepleşikleri ylalaşyga gelinmän soňlandy. Emma taraplaryň arasyndaky gepleşikleriň 10 gün içinde, noýabryň 20-sine dowam etdirilmegine garaşylýar.
Fransiýanyň daşary işler ministri Laurent Fabius ýekşenbe güni irden, käbir meseleleriň çözülmändigi üçin, ylalaşyga gelnip bilinmändigini aýtdy.
Çözülmän galan meseleler barada anyk zat aýdylmady. Emma Fabius biraz öň Fransiýa Eýranyň plutoniý we uran baýlaşdyrmak işleri bilen bagly berkräk kontrolluga kepillik berilmegini isleýär diýdi.
Käbir habarlarda Fransiýanyň Ženewada eýelän berk liniýasynyň Günbatar döwletleriniň arasynda dartgynlyk döreden bolmagy ahmal diýilýär.
"Örän gowy" gepleşikler
Eýranyň daşary işler ministri Javad Zarif bu gepleşikleri, düşünişmegiň esasynyň goýulmagy hökmünde, «örän gowy» diýip häsiýetlendirdi.
Ol taraplaryň arasynda käbir ylalaşmazlyklaryň bolmagynyň garaşylan zatdygyny, emma özüniň ylalaşyga gelnip bilmezligi sebäpli ruhdan düşmeýändigini aýtdy.
"Men biziň hemmämiz şol bir pikir-düşünjede we bu örän möhüm diýip pikir edýärin. Şu-da bize indiki gezek duşuşamyzda öňe süýşmäge stimul berýär. Onsoň men hakykatda biz örän gowy üç gün, örän netijeli üç gün geçirdik diýip pikir edýärin, bu bize öňe süýşmäge esas berip biler."
Prezident Hassan Rohani Eýran ýadro hukuklaryndan el çekmez diýýär.
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri hem gepleşiklerde saldamly progres gazanylandygyny, onsoň basym ylalaşyk hem gazanyp boljagyny aýtdy.
Emma muňa garamazdan, Kerri Birleşen Ştatlaryň Eýranyň ýadro ýaragyny edinmegine ýol bermezlik pikirinde berk durýandygyny aýtdy we diplomatiýa penjiresiniň soňsuz açyk galmajagyny duýdurdy:
"Biz Ženewa pikir tapawutlarymyzy azaltmaga geldik, özem men hiç bir ulalatmazdan aýdyp biljek, biz diňe saklanyp galýan pikir tarawutlaryny azaltmak we aýdyňlaşdyrmak bilen durman, eýsem biriniň ýadro programmasyna eýe bolmak we onuň parahat maksatlydygyny kepillendirmegi meselesine çemeleşiş babatda işleşmekde saldamly progres gazandyk."
Ynamsyzlygyň zyýany
Kerri gepleşikleriň käte Eýran bilen Waşingtonyň arasyndaky ynamsyzlyk sebäpli kyn bolandygyny belledi.
Amerikanlar bilen eýranlylaryň arasynda indi üç onýyllykdan gowrak wagt bäri formal diplomatik gatnaşyk ýok.
Ženewa gepleşikleri Eýrany we BMG-niň Howpsuzlyk geňeşiniň bäş hemişelik agzasyny, Britaniýany, Hytaýy, Fransiýany, Orsýeti, ABŞ-ny we goşmak Germaniýany bir ýere jemledi.
Taraplar oktýabrda, tomusda bolan saýlawlarda Eýranyň yslam düzgüninde aram hasaplanýan Hasssan Rohani prezident saýlanandan soň, gepleşikleriň ilkinji tapgyryny geçirdiler.
Analitikler Tähranyň ýyllara çeken halkara sanksiýalaryny ýeňletmek üçin öz ýadro programmasy babatda käbir eglişiklere gelmek isleýän bolmagynyň mümkindigini aýdýarlar.
Sanksiýalaryň täsiri
Bu sanksiýalar Eýranyň nebit eksportlarynyň, ýurduň ykdysadyýetiniň esasy girdejisiniň azalmagyna alyp geldi. Şeýle-de olar Eýranyň halkara bank sistemasyndaky transaksiýa mümkinçiliklerini çäklendirdi.
Eýran öz ýadro programmasynyň diňe energiýa öndürmegi we medisina bejergilerdir ylmy gözlegleri maksat edinýändigini aýdýar.
Yslam respublikasy Günbatar döwletleriniň Tähranyň ýadro ýaragyny öndürmekde ulanyp boljak materiallary ýasajak bolýandygy hakynda aýdýanlaryny ret edýär.
Eýran bilen dünýä döwletleriniň arasynda ylalaşyk gazanmak ähtimallygynyň perspektiwasy Birleşen Ştatlar bilen onuň Ýakyn Gündogardaky iň uly ýarany Ysraýylyň arasynda sowuklyk döretdi.
Premýer-ministr Benýamin Netanýahu ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri bilen, Ýerusalim, 6-njy noýabr, 2013.
Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu anna güni, Ženewa gepleşikleriniň bolup duran wagty Ysraýyl Eýranyň ýadro meselesine basyşy kemletjek islendik ylalaşygy ret eder diýdi.
Ýakyn Gündogardaky ýeke-täk ýadro ýaragly döwlet diýip bilinýän Ysraýyl Eýranyň ýadro kärhanlaryna harby zarba urmagyň açyk bir mümkinçilik bolup galýandygyny aýtdy. Ysraýyl Eýranyň ýadro ýaragly bolmak mümkinçiligine özüne abanýan howp hökmünde garaýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
BMG-niň resmisi Siriýadaky konflikti çözmek ugrunda Ženewada ýanwar aýynda täze gepleşikleriň geçiriljekdigini aýtdy.
BMG-niň Ženewadaky edarasynyň başlygy Mihael Molleriň 22-nji dekabrda žurnalistlere aýtmagyna görä, gepleşikler BMG-da geçiriler. Emma takyk wagty mälim edilmedi.
18-nji dekabrda Howpsuzlyk Geňeşi Siriýada parahatçylyk prosesi ugurnda indiki aýda hökümetiň we oppozisiýanyň arasynda geçiriljek gepleşiklere biragyzdan goldaw bildirdi. Geçen ýylda geçirilen şeýle gepleşikleriň iki tapgyry prezident Başar al-Assadyň ykbaly bilen baglylykda şowsuzlyga uçrady.
Bäşinji ýyla gadam basan konflikt zerarly azyndan 250 müň adam wepat boldy.


text:
Bangladeşdäki “Hefazaty Yslam” hereketine ýurduň dini terbiýeçilik edaralary tarapyndan güýçli goldaw berilýär. Ady agzalýan dini edaralaryň düzümine 25.000 sany medresäniň mugallymdyr talyplary girýär.
Ýöne paýtagt Dakkadaky syýasy synçynyň aýtmagyna görä, halkyň 90 göteriminiň musulmanlardygyna garamazdan, gürrüňi edilýän yslamçy guramaçylykly topar ýurduň içinde kän bir bütewi goldawa eýe däl.
Premýer-ministr Şeýh Hasinanyň hökümeti Hefazatçylary, Bangladeşiň uly göwrümli yslamçy syýasy partiýasy “Jemagaty Yslamçylar” bilen deňeşdireniňde, has harsal hasaplaýar.
Ýagdaý şeýle bolsa-da, “Jemagaty Yslam” topary, dini ýörelgelerniň tapawutlydygyna garamazdan, Hefazatçylaryň ýiti yslam-kanunlary ugrunda alyp barýan kampanýalaryna goltgy berýär.
Hefazatçylar
Hefazatçylar 13 sany yslamçy topardan düzülen koalisiýadyr. Olar maý aýynyň 5-ine we 6-syna Dakkada jemgyýetçilik üýşmeleňini geçiripdiler. Ýygnanyşyk bulagaýçylyklar bilen utgaşypdy we protestçileri dargatmak üçin howpsuzlyk güýçleri herekete geçipdi. Bu waka şol wagtlar halkara derejesinde giňden agzalyp geçilipdi.
Ýerli habar serişdeleri bu wakada 27 adamyň ölendigini habar beripdi. Ölenleriň arasynda iki sany polisiýa işgäri we bir sany harby gullukçy hem bardy. Oppozisýa toparlary ýüzlerçe Hefazat tarapdarlarynyň şol wakadan soň ýitirim bolandygyny öňe sürýär.
“Amerikanyň sesi” habar gullugynyň Dakkadaky habarçysy Zahurul Alam Azatlyk Radiosyna beren gürrüňinde soňky wakalary agdarylyşyga ymtylynýan ýurtdaky syýasy durnuksyzlyga mysal diýip düşündirdi : “Meniň düşünişime görä yslamçylaryň (bu isle hafezatçylar bolsun, isle-de jemagatçylar bolsun) goldawy örän pes. Demokratiki prosesde bu adamlara hiç zadyň tapawudy ýok diýip pikir edýärin. Esasy problema häzir yslamyň ýaýbaňlanmagy däl, ýa-da radikal yslam däl, ýa-da “Talybançylyk” däl. Häzirki döwürde esasy syýasy mesele öňümizdäki saýlawlar we olaryň nähili geçiriljegidir.”
Esasy oppozision partiýa bolan “Bangladeşiň Milletçi Partiýasy” (BMP) Hefazat işgärleriniň we tarapdarlarynyň “köpçülikleýin gyrlandyklaryny” öňe sürüp, tutuş halky maý aýynyň 7-den başlap dowam etjek iki günlük umumyhalk protestine çagyrdy.
Emma Alamyň bellemegine görä, BMP-niň käbir yslamçylar bilen hyzmatdaşlyk etmegine garamazdan, onuň esasy maksady 2013-nji ýylyň ahyrynda boljak umumy saýlawlara “Awam Ligasynyň” gözegçilik etmeginiň öňüni almakdyr.
BMP we beýleki oppozision partiýalar eýýäm birnäçe aýdan bäri bu mesele barada demonstrasiýalary gurnaýarlar. Olar wagtlaýyn hökümet bolmazdan, Bangladeşde erkin we adalatly saýlawlary geçirip bolmajakdygyny aýdýarlar.
Bangladeşde umumy saýlawlar 20 ýyldan bäri wagtlaýyn hökümet sistemasyna laýyklykda alnyp barylýar. Bu sistema 1990-njy ýylda ýurduň esasy partiýalarynyň ylalaşmagynda kabul edildi we 1996-njy ýylda bolsa konstitusiýa girizildi. Aslynda wagtlaýyn hökümet sistemasy, 1981-nji ýylda şol wagtky hökümeti agdaryp häkimiýet başyna geçen Hüseýin Muhammet Erşdanyň 10 ýyllap ýurdy dolandyrmagyndan soňra, demokratiýa geçmek maksady bilen işlenilip düzülipdi.
Ýöne “Awam Ligasy” 2008-nji ýylda bolan soňky saýlawlarda garşydaşlarynyň üstünden uly tapawut bilen ýeňiş gazandy we 2011-nji ýylda öz Mejlisdäki köpçüligini ulanyp, birtaraply karar bilen wagtlaýyn hökümet sistemasyny ýatyrdy.
Ölüm jezaly düzgünnama
Munuň tersine “Hefazatyň” esasy gün tertibi yslamyň mukaddesliklerine dil ýetirýänlere ölüm jezasyny bermekligi talap edýän 13 maddalyk düzgünnamadan düzülipdi. Mukaddeslikleri kemsidenleriň hataryna Muhammet pygambere dil ýetiren internet bloggerler we beýlekiler girýär.
“Hefazat” aýal-gyzlaryň hukuklaryny kämilleşdiriş meýilnamalaryny ýatyrmak barada çykyş edip, zenan hukuklaryny goraýyjylaryň gaharyny getiripdi.
“Bihaýa hereket we geýim” diýip hasaplaýan zatlaryna garşy hefazatçylar talap edijilik bilen çemeleşdiler. Şeýle-de, olar köpçülik ýerinde aýallaryň we erkekleriň garylyp-gatylmagyna we köpçülik ýerlerinde heýkelleriň oturdylmagyna garşy kanunlary talap etdiler.
Premýer-ministr Hasina olaryň bu talaplaryny ret etdi we munuň netijesinde hefazatçylar 5-nji maýda protest çäresini gurnadylar, munuň soňy hem bulagaýçylyga öwrüldi.
Syýasy ekspertler “Hefazatyň” Dakkadaky jemgyýetçilik üýşmeleňinde müňlerçe medrese müritlerini [islän ugruna] küşgürmegi, hefazatçylaryň nähili dar syýasy ýörelgeleriniň bardygyny aýan etdi diýip aýdýarlar.
Ozalky Adalat ministri we Dakkanyň häzirki Ýokary Sudunyň hukukçysy Kemal Huseýin “Amerikanyň sesi” habar gullugy bilen eden gürrüňdeşliginde bangladeşlileriň yslamyň syýasata goşulmagyny kabul etmeýändiklerini aýtdy: "Men ýurtda komunal däl demokratiýa barada, kommunalizmiň täzeden döremegine adamlaryň garşydygy barada, hiç kimiň din bilen syýasaty goşmak islemeýändigi barada ylalaşyga gelnendigine çynym bilen ynanýaryn. Pakistan bu mesele babatda ýeterlik kynçylyklary başdan geçirýär. Men birnäçe pakistanly bilen gürrüňdeş boldum we olar bize 'siz komunal däl syýasaty ýola goýup bilenligiňiz üçin bagtly' diýýärler".
Hüseýin Bangladeşde häkimiýetdäki bibaşlygyň, korrupsiýanyň we jogapkärçiliksiz çemeleşmeleriň netijesinde ekstremist toparlara mümkinçilik dörändigini aýtdy. Ol muňa mysal hökmünde 700 adamyň ölümine getiren Dakkadaky tikin fabriginiň ýumrulyp çökmeginden soň bolup geçen demonstrasiýalary agzady.
Güýçli demokratiýanyň nähili bolmalydygy baradaky bu häzirki nägilelikler, beýlekilere biziň ýanymyza gelip, “bizde çözgüt bar” diýmäge mümkinçilik döredýär. “Elbetde, [iş ýüzünde] olarda çözgüt ýok.”


text:
Türkmenistandan gowşan habarlara görä, 23-nji awgustda Aşgabadyň «Parahat-7» mikroraýonynda ýerli ýaşaýjylar şäher häkimiýetleriniň köp gatly kwartiralaryň daş ýüzünde oturdylan sowadyjylary aýyrmagyna garşy protest aksiýasyny geçirdiler.
Bu ýagdaý Türkmenistanda häkimiýet bilen halk arasyndaky düşünişmezligiň sebäpleri barada bir topar sorag döretdi.
Azatlyk radiosy bu soraglary ýerli synçy, publisist ýazyjy Amanmyrat Bugaýewe berdi.
Söhbetdeşligi diňläp, öz pikirleriňizi aýtsaňyz, sizden hoşal bolarys.


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri Özbegistanyň taryhy Samarkand şäherinde Merkezi Aziýa döwletleriniň daşary işler ministrleri bilen duşuşýar.
Jon Kerri ABŞ-nyň döwlet sekretary hökmünde Merkezi Aziýa ilkinji saparyny amala aşyrýar.
ABŞ sebitiň awtoritar hökümetleriniň adam hukuklaryna we demokratiýa gymmatlyklaryna hormat goýmaklaryny isleýär. Munuň netijesinde regiondaky ekstremizm howplarynyň has peseljekdigine ynanylýar.
31-nji oktýabrda Jon Kerri Gyrgyzystanda bolan mahaly öz sapar edýän ýurtlaryny tankyt etmekden çekinmejekdigini duýdurdy. Şol bir wagtda, ABŞ resmisi bar bolan aladalanmalara garamazdan, regionyň ýurtlary bilen hyzmatdaşlygy we özara gatnaşyklary ösdürmäge taýýardygyny hem mälim etdi.
Samarkandyň aeroportynda Kerrini Özbegistanyň prezidenti Yslam Karimow garşylady.
Ykdysady çökgünlige uçrap başlan Merkezi Aziýanyň hökümetleri ABŞ-nyň goşunlarynyň Owganystandan çekilmegi bilen Waşingtonyň sebite bildirýän gyzyklanmasynyň hem peselmeginden howatyr edýärler.
Sebitiň eksport edýän nebitiniň bahasynyň gaçmagy, şeýle-de regionyň esasy söwda hyzmatdaşlarynyň biri bolan Russiýa garşy sanksiýalaryň girizilmegi netijesinde Merkezi Aziýanyň döwletleri belli bir kynçylyklary başdan geçirýärler.
Munuň netijesinde Merkezi Aziýada jemgyýetçilik durnuksyz ýagdaýlaryň döremeginden, yslam eksremizminiň ýaýbaňlanmagyndan howatyr edilýär.


text:
Duşenbe güni Gyrgyzystanyň prezidenti Almazbek Atambaýew şenbe güni gyrgyz-täjik serhet ýakasynda ýüz beren çaknyşyklary mysal getirip, serhetýaka hyzmatdaşlyklarynyň möhümligini nygtady.
Bu barada prezident Atambaýew Bişkekde Şanhaý Hyzmatdaşlygy Guramasyna agza ýurtlaryň howpsuzlyk geňeşiniň sekretarlarynyň maslahatynda eden çykyşynda durup geçdi.
Şenbe güni Gyrgyzystanyň territoriýasyndaky Täjigistana degişli Woruh eksklawynda ýerli täjik ýaşaýjylary bilen gyrgyz işçileriniň arasynda çaknyşyklar ýüze çykdy. Bu dawanyň täjik eksklawynyň töwereginde gurulýan ýoluň gurluşygy bilen baglanyşykly ýüze çykandygy habar berilýär.
Özara çaknyşykda 12 sany gyrgyz raýaty ýaralanypdyr, olardan dördüsi keselhana duşendigi aýdylýar. Ýerli häkimiýetler bu waka boýunça jenaýat-derňew işiniň ýola goýlandygyny mälim etdiler.


text:
Duşenbe güni Orsýetiň Federal howpsuzlyk gullugy Rumyniýanyň Moskwadaky ilçihanasynyň syýasy bölüminiň birinji sekretary Gabriel Gresuwy içalyçylykly işlerde aýyplap tussag etdi.
Orsýetiň Federal howpsuzlyk gullugy Gabriel Gresuwyň Orsýetiň bir raýatyndan gizlin harby maglumatlary almaga synanyşan wagty tussag edilendigini mälim etdi.
Bu bolan waka barada Rumyniýanyň Moskwadaky ilçihanasy häzirlikçe hiç hili beýanat ýaýratmady.
Orsýetiň Içeri işler ministrligi Rumyniýanyň ilçihanasynyň syýasy bölüminiň birinji sekretary Gabriel Gresuwy «ýurtda islenilmeýän adam» diýip yglan edip, onuň 48 sagadyň içinde Orsýetiň territoriýasyny terk etmelidigi barada karar çykardy.


text:
Şu gün Ýewropa Bileleşigi ýewropaly raýatlaryň pasportlary ulanylyp, Hamasyň söweşjeň lideriniň öldürilmegine çakdanaşa uly alada bildirýändigini mälim edip, beýanat ýaýratdy.
Ýewropa Bileleşigine başlyklyk edýän Ispaniýanyň daşary işler ministri Miguel Angel Moratinos bu barada şu gün Brýusselde ýörite beýanat bilen çykyş etdi.
Bu beýanatda Ysraýylyň adyna hiç hili tankyt bildirilmese-de, Ysraýylyň daşary işler ministri Awigdor Liberman şu gün bu gürrüňi edilýän mesele boýunça özüniň Miguel Angel Moratinos hem-de Ýewropa döwletlerinden ýene birnäçesiniň daşary işler ministrleri bilen Brýusselde gepleşik geçirmekçidigini aýtdy.
Şu ýylyň 19-njy ýanwarynda Dubaýyň myhmanhanasynda Hamasyň söweşjeň lideri Mahmud al-Mabhuhyň janyna kast edilip öldürilmeginiň yzy bilen, Dubaýyň polisiýasy bu işde Ysraýylyň razwedka gullugyna güman bildirýändigini aýdyp, çykyş edipdi.
Dubaýyň polisiýasynyň tassyklamagyna görä, bu kast edişlige gatnaşan 11 adam ýewropa ýurtlarynyň pasportlaryny ulanypdyr.


text:
Gazagystanyň “Samruk Kazyna” atly iň baý döwlet fondunyň täze bellenen başlygy Ömirzak Şukeýew penşenbe güni bu fonduň ozalky ýolbaşçylarynyň işini tankytlap çykyş etdi.
Ömirzak Şukeýewiň bu barada beren interwýusy penşenbe güni Orsýetiň “Kommersant” gazetinde çap edildi. Bu interwýusynda Şukeýew Gazagystanyň “Samruk Kazyna” fondunyň ozalky ýolbaşçylaryny býurokratik iş alyp baranlykda tankytlady.
Bu gürrüňi edilýän fonda mundan ozal prezident N.Nazarbaýewiň giýewisi Timur Kulibaýew ýolbaşçylyk edipdi.
Gazagystanyň Žanaözen şäherinde bolan ganly wakalardan soň, bu fonduň köpsanly beýleki jogapkär ýolbaşçylary bilen birlikde Kulibaýew hem wezipesinden boşadylypdy.


text:
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň metbugat azatlygy boýunça wekili Moskwa üç günlük saparyna başlady.
Miklos Harazti rus resmileri bilen žurnalistlere garşy zorlugy azaltmakda, teleradio gepleşiklerinde pikir dürlüligini dikeltmekde, internet azatlygyny goramakda zerur bolan çäreler barada maslahat etmekçi.
Şeýle-de Harazti metbugat professionallary we adam hukuklaryny goraýjylar bilen duşuşar.
Harazti 8-nji oktýabrda halkara metbugat konferensiýasynda metbugat azatlygynyň ýagdaýy barada söz sözlär.


text:
Azerbaýjanyň häkimiýetleri ýurduň abraýly adam hukuklaryny goraýjy aktiwisti Leýla Ýunusy we onuň adamsy Arif Ýunusy sakladylar. Ýunus Doha syýahata gitmekçi bolupdy.
Ýunusyň AÝ/AR-na aýtmagyna görä, howpsuzlyk güýçleriniň agentleri onuň ýurduň daşyna gidip bilmeýändigini aýdypdyrlar. “Olar biziň nämede günäkärlenýändigimiz barada hem düşündirmediler. Olar bize hiç hili dokument görkezmediler”, diýip Leýla Ýunus 29-njy aprelde žurnalistlere aýtdy.
Ýunus Bakuda ýerleşýän hökümete degişli bolmadyk “Parahatçylyk we demokratiýa institutynyň esaslandyryjysy we müdiri. Ol ençeme ýylyň dowamynda ermenistanly kärdeşleri bilen ýüzbe-ýüz diplomatiýa işlerine aktiw gatnaşypdy.
“HRW” guramasy 29-njy aprelde eden beýannamasynda Leýla we Arif Ýunusyň daşary ýurtlara syýahat etmegine hiç hili päsgelçilik bolmaly däl diýip belledi.


text:
Pakistanyň Lahor welaýatyndaky polisiýa bölüminiň golaýynda janyndan geçeniň bombany partlatmagy netijesinde azyndan bäş adam öldi.
Punjab welaýatynyň saglyk ministri Hawaja Salman Rafik 17-nji fewralda bolan partlamada başga-da azyndan 23 adamyň ýaralanandygyny aýtdy.
Howpsuzlyk resmileriniň berýän maglumatyna görä, bombaçy Lahordaky polisiýa bölüminiň esasy girelgesine tarap ýöräp, ofiserlere golaýlan mahaly partladyjy serişdelerini ýarypdyr.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini “Pakistandaky Talyban” hereketiniň bir topary öz üstüne aldy.
“Jamaat-ul-Ahrar” topary bu hüjümiň ýakynda Pakistanyň hökümeti tarapyndan öz toparynyň käbir agzalarynyň dardan asylmagyna gaýtawul hökmünde amala aşyrylandygyny aýtdy.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow “Sifal” meşhur fransuz kompaniýasynyň prezidenti, baş direktory jenap Žil Remini kabul etdi.
Myhman söhbetdeşlige berlen wagt üçin hoşallyk bildirip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowy doglan güni bilen mähirli we tüýs ýürekden gutlady hem-de milletiň Liderine berk jan saglyk, täze taryhy eýýamyň beýik maksatlaryny durmuşa geçirmekde egsilmez güýç-kuwwat arzuw etdi.
Döwlet Baştutany gutlaglar üçin minnetdarlyk bildirip, ähmiýetli milli maksatnamalary durmuşa geçirmekde Türkmenistanyň ygtybarly hyzmatdaş hökmünde özüni görkezen “Sifalyň” goşandyny belledi.
Duşuşygyň barşynda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow we jenap Žil Remi Türkmenistanyň durmuş-ykdysady ösüşiniň ileri tutulýan ugurlary hem-de bilelikde işlemegiň toplanan tejribesi babatda köpýyllyk netijeli hyzmatdaşlygyň geljegi barada özara pikir alyşdylar. Hyzmatdaşlygyň esasy ugurlarynyň hatarynda ýangyç-energetika toplumy, gurluşyk düzümleri, ulag pudagy agzaldy.
Kompaniýanyň ýolbaşçysy türkmen döwletiniň Baştutanyna hyzmatdaşlygy ösdürmek, şol sanda nebitgaz pudagynda iri taslamalary durmuşa geçirmek boýunça ozal berlen tabşyryklaryň ýerine ýetirilişiniň barşy barada habar berdi hem-de “Sifal” kompaniýasynyň öz üstüne alan borçnamalaryny mundan beýläk-de pugta ýerine ýetirjekdigine ynandyrdy.
Duşuşygyň ahyrynda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow we jenap Žil Remi ynanyşmak we özara bähbitlilik ýörelgelerinde netijeli gatnaşyklary dowam etmäge ikitaraplaýyn gyzyklanma bildirilýändigine kanagatlanma bildirdiler.


text:
14-nji sentýabrda, Brýusselde geçirilen duşuşyklardan soň iki tarap hem özara gatnaşyklarda pragramtik hyzmatdaşlyga üns bermeli diýen netijä geldiler.
Bu duşuşyklardan soň geçirilen metbugat konferensiýasynda Özbegistanyň Daşary işler ministri ýurtda adam hukuklarynyň ýagdaýynyň ýaramaz däldigini aýtdy. Ýewropa Bileleşiginiň hem bu meseläniň gozgalmagyny kän islemäýändigi belli boldy.
Ýewropa Bileleşiginiň resmileri metbugatyň wekillerine Özbegistan bilen özara gatnaşyklarynyň ýola goýlandygyny görkezmäge synanyşdylar. Özbek tarapy bilen bolan duşuşyklardan soň geçirilen bilelikdäki metbugat konferensiýasyny alyp baran Şwesiýanyň Daşary işler ministrliginiň jemgyýetçilik işleri boýunça baş wekili Frank Belfreýdž Özbegistan bilen “giň we çuňňur” gatnaşyklary ýola goýmak meselesiniň öz öňlerinde duran wezipelere girýändigini agzap geçdi.
Onuň aýtmagyna görä, regional hyzmatdaşlyk Owganystandaky ýagdaý energiýa hyzmatdaşlygy, neşe gaçakçylygyna garşy göreş hem-de inwestisiýa mümkinçilikleri ýaly meseleler boýunça geçirilen gepleşikler gaty netijeli bolupdyr. Şeýle-de jenap Belfreýdž, Özbegistanda adam hukuklarynyň häzirki ýagdaýyna baha bermezden, ýurduň demokratiýalaşdyrylmagy meselesi bilen bir hatarda ynsan hukuklarynyň ýagdaýynyň hem özbek resmileri bilen maslahatlaşylandygyny belledi.Ynsan hukuklary
“Bizde bilim, demokratiýalaşdyrmak prosesi, kanunyň höküm sürmegi ýaly regional inisiatiwalara girýän meseleler boýunça pikir alyşmaga mümkinçilik boldy. Şeýle-de biz ynsan hukuklary bilen bagly dialogy dowam etdireris.” diýip, Frank Belfreýdž öz çykyşynda aýtdy.
Geçen ýylyň oktýabr aýynda Ýewropa Bileleşigi 2005-nji ýylda özbek režimine garşy girizen esasy sanksiýalaryny ýatyrdy. Muňa derek Özbegistan ýylda bir ýa-da iki gezek ynsan hukuklaryna bagyşlanan duşuşyklary geçirmegi boýun aldy. Mundan başga Özbegistan BMG, ÝHHG hem-de birnäçe hökümete degişli däl guramalaryň wekillerine ýurda girmek meselesini ýeňilleşdirmek babatynda ylalaşdy.
Özbek häkimiýetlerine garşy girizilen sanksiýalary ýatyrmak kararyna birnäçe sebäbäbe görä gelindi. Birinjiden, bu sanksiýalar Daşkent bilen hemme gatnaşyklary üzmekden başga netije bermedi. Ikinjiden bolsa, 2007-nji ýylyň iýun aýynda Ýewropa Bileleşigi, Germaniýanyň goldawy bilen Merkezi Aziýa regionyna gönükdirilen ýörite strategiýany kabul etdi.
Şol strategiýa bolsa, iň köp ilatly Özbegistan oňa gatnaşmasa, başa barmajakdygyny görkezdi. Indi bolsa bu iki tarapyň gatnaşyklarynyň dikeldilmegi
Men Özbegistanyň delegasiýasynyň bu ýere hasabat bermek üçin gelmändigini ýene bir gezek ýatlatmak isleýän.
Daşkendiň syýasatynyň özgermegine getirer diýip, ÝB-niň resmileri umyt edýärler. Resmi däl özara gürrüňdeşlikde bolsa, ÝB-niň käbir resmileri geljekde Özbegistanda orta gatlak emele gelip, demokratik reformalary geçirmek ugrunda şol gatlagyñ häkimiýetlere basyş görkezmäge ukyply boljakdygyna bil baglaýandyklaryny aýtdylar.
Emma şeýle umytlar diňe Ýewropa Bileleşigi tarapynda bara meňzeýär. Sebäbi Özbegistanyň Daşary işler ministri Ýewropa Bileleşiginiň Özbek syýasatyna täsir etmeginiň mümkindigi baradaky mesele bilen düýpden ýalaşmaýandygyny görkezdi.
“Men Özbegistanyň delegasiýasynyň bu ýere hasabat bermek üçin gelmändigini ýene bir gezek ýatlatmak isleýän. Ýagny, Ýewropa Bileleşiginiň biziň ýurdumyzdaky ýagdaýlara gözegçilik etmäge haky ýok. Biz deňhukukly hyzmatdaşlaryň arasyndaky dialogyň tarapdarlary.” diýip, özbek resmisi belledi.
Onuň aýtmagyna görä, ýurduň demokratiýalaşdyrylmagy, adam hukuklarynyň hormatlanmagy, graždan jemgyýetiniň berkidilmegi 1992-nji ýylda kabul edilen Özbek konstitusiýasynda kepillendirilýär. Ýone 70 ýyllap dowam eden sowet režimi döwründe ýüze çykan kynçylyklary birnäçe ýylyň içinde çözüp bolmajakdygyny jenap Norow aýtdy. ÝB-ne garaşly bolmak meselesini ret edip, özbek resmisi öz ýurdunyň diňe deň, özara hormat goýmak şertlerinde pragmatik gatnaşyklary gurmaga taýýardygyny nygtady.
Şeýle-de Özbegistanyň Daşary işler ministri ÝB-de yslamy terrorçylar bilen bir hatarda goýmak tendensiýasynyň bardygyny aýdyp, Ýewropa ýurtlarynda “yslamofobiýanyň” duýulýandygyny belledi. Ol muňa mysal hökmünde Daniýada Muhammet pygamberiň karikaturalarynyň metbugatda çap edilendigini agzady.Gaça durmaga synandylar
ÝB-niň resmileri hem Özbegistanda adam hukuklarynyň ýagdaýy bilen bagly berlen soraglardan gaça durmaga synandylar. Geçen tomus aýlary Özbegistanda ynsan hukuklary bilen bagly ýagadaýyň has ýaramazlaşandygyny synçylar aýdýarlar. Emma Ýewropa Bileleşiginiň wekilleri şol ýagdaýyň gowulanmagyna täsir edip biljek planlary hakda gürrüň etmediler.
Gaýta ÝB-niň Merkezi Aziýa boýunça ýörite wekili Piýer Morel Özbegistan bilen iki aradaky dialogyň üç ýyllyk tejribesiniň bardygyny aýdyp, bu dialogyň, arada käbir “ynjyk hem gapma-garşylykly” meseleleriň bardygyna garamazdan, gowy netije berýändigini nygtady. Emma Piýer Moreliň aýtmagyna görä, Ýewropa Bileleşigi bu iki tarapyň arasyndaky kynçylyklary aradan aýyrmaga ukyply.
“Biz özara gatnaşyklarymyzy dikeldip bileris, sebäbi özara kynçylyklaryň nämelerden ybaratdygyny gowy bilýäris. Şol meseleleri çözmekligiň nämäni aňladýandygyna hem düşünýäris.” diýip, jenap Morel belledi.
Brýusselde geçirilen bu duşuşyk ýokary derejedäki duşuşyk hasaplanmaýar. Sebäbi Özbegistanyň Daşary işler ministri Yslam Karimowyň režiminde beýle ähmiýetli adam hasaplanmaýar. ÝB-ne wekilçilik edenler hem öz ýurtlarynyň hökümetlerinde hiç bir syýasy wezipäni eýelemeýän, ýagny syýasy jogapkärçiligi çekmeýän adamlar.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin bilen gepleşiginiň dowamynda Siriýada “aram” gozgalaňçylary bombalamagy bes etmäge çagyrdy.
Iki döwletiň baştutanlary 14-nji fewralda telefon arkaly söhbetdeş boldular. Mundan iki gün öň dünýäniň täsirli döwletleri Siriýada duşmançylygy bes etmek barada ylalaşdylar, emma şu hepdäniň aýagyna çenli güýje girmeli ylalaşyga uruşdaky taraplaryň hiçi biri gol çekmedi.
Ak Tam Barak Obamanyň Putin bilen geçiren gepleşiginiň Siriýa ynsanperwer kömeginiň gyssagly berilmeginiň zerurlygyna we howa hüjümlerine gönükdirilendigini aýtdy.
Orsýetiň gozgalaňçy güýçlere garşy gönükdirýän howa hüjümleri Siriýanyň goşunyna ýurduň iň uly şäheri we uruşdan oň söwda merkezi bolan Aleppo şäherini eýelemekden üstünlik gazanmaga mümkinçilik döretdi.


text:
Türkmen hökümetiniň tankytçysy ozalky hökümet resmisi Geldimyrat Nurmuhammedowyň penşenbe güni Aşgabatda tussag edilendigi habar berilýär. 59 ýaşly Nurmuhammedow 1992-1995-nji ýyllarda Türkmenistanyň medeniýet we turizm ministri wezipesinde işläpdi.
Nurmuhammedowyň garyndaşynyň ynamdar çeşmä aýtmagyna görä, ol neşe ulanmakda aýyplanypdyr. Ýerli çeşme onuň şu gün sagat 13.00-da Daşoguzdaky neşe goýdurylýan hassahana alnyp gidiljegini habar berdi. Ozalky ministriň şol hassahanada alty aý saklanjagy aýdylýar.
Türkmenistanda neşekeşlik resmi taýdan jogapkärçilige çekilýär.
Geçen ýyl Geldimyrat Nurmuhammedow Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda türkmen hökümetiniň häzirki syýasatyny berk tankyt etdi. Şol tankydy çykyşdan soň, 16-njy dekabrda onuň Aşgabatda ýerleşýän hususy firmasy
, salgyt tölemekden gaçalak edenligi üçin diýlip, ýapylypdy.


text:
Ermenistanyň parlamentiniň başlygy Howik Abramianyň bellemegine görä, ýurduň prezidenti Serž Sarkisýanyň prokuratura garşy eden berk tankytlaryndan soň, bu edarada uly özgerilşikleriň bolmagy ähtimal.
Sişenbe güni Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda Abramian Baş prokuraturadaky köp sanly ýokary derejeli resminiň wezipesinden hem gitmeginiň mümkindigini aýtdy.
Abramian: “Ähli pudaklardan adamlar wezipesinden boşadylýar. Emma bu gezek, prezident meseläni çynlakaý keserdip goýdy” diýdi.
Duşenbe güni ermeni prezidenti Baş prokuraturanyň we beýleki hukuk goraýjy edaralaryň işgärlerini guramaçylykly jenaýat toparlary bilen gatnaşyk saklamakda aýyplapdy.


text:
Anna güni Horwatiýanyň hökümeti Eýran bilen nebit söwdasyny baýkotirlemek barada Ýewropa Bileleşiginiň kabul eden kararyna goşulýandygyny yglan etdi.
Horwatiýanyň daşary işler ministriniň komekçisi Ýoşko Klisowiç Horwatiýanyň Eýrandan gelýän nebite we ähli nebit önümlerine garşy gadagançylyk girizýändigini aýtdy.
Şu ýylyň ýanwar aýynda Ýewropa Bileleşigi Eýranyň nebit senagaty bilen söwdalary kem-kem azaltmak we şu ýylyň tomsuna çenli muňa doly embargo girizmek barada karar kabul edipdi.
Horwatiýa 2013-nji ýylda Ýewropa Bileleşigine agza bolar diýlip garaşylýar.


text:
Türkmenistanda galla hasyly tamamlandy. Türkmen metbugatynda şu ýyl ýurtda gurak gelen klimata garamazdan, planlaşdyrylan 1 million 600 müň tonnadan 1 million 200 müň tonna gallanyň ýygnalandygy habar berlipdi.
Emma Lebap welaýatyndaky käbir kärendeçi daýhanlar geçen ýyldan başlap girizilen hökmany sosial ätiýaçlyk tutumy sebäpli ellerine alýan girdejileriniň ujypsyzjadygyndan şikaýat edýärler.
Lebap welaýatyndaky kärendeçi daýhanlaryň ýagdaýlary barada Azatlyk Radiosynyň habarçysy Osman Hallyýewiň taýýarlan maglumatyny diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Soňky Maşgala
-
Göwreli we dul galan aýaly adamsynyň bu suratlarda bolmagyny isleýärdi
ABŞda ýaşaýan Nikol we Deonta Bennet ikinji perzentlerine garaşýardy. Täze çaga dogmanka,...
-
Dana atanyň dana herekedi
Bir ýaş oglan öýlenmäge karar berýär.
-
Aýal 38 ýyl mundan ozal janyny halas eden şepagat uýasyny gözläp tapdy
Bäbek wagty, Amanda Skarpinati gyzgyn bugdan ýanan şikes bilen ABŞ-yň Albani Medisina Merk...
-
Eje we kakalaryň çagalary bilen bilelikde taýýarlan Jadylar Baýramy kostýumlary
Jadylar baýramy üçin eje, kaka we çagalar üçin taýýarlanan enaýy kostýum pikirleri.
-
Söýgüsini ýyllaryň dowamynda saklamagy başaran 9 jübüt
Söýgi bu diňe bir ajaýyp duýgy däl - eýsem çylşyrymly mesele. Durmuşyň kynçylyklaryny ýeňm...
-
Dünýä entägem aýlanýan bolsa, şeýle ajaýyp ynsanlaryň hatyrasyna aýlanýandyr....
Dünýä entägem aýlanýan bolsa, şeýle ajaýyp ynsanlaryň hatyrasyna aýlanýandyr....
-
Çagalary güýmemegiň ýollary
Ene-atalar çagalary üçin diňe mugallym däl. Eýsem her gün täze bir zatlar oýlap tapyp, çag...


text:
Eýranyň daşary işler ministri Ali Akbar Salehi üç günlük resmi sapar bilen çarşenbe güni Täjigistana bardy. Salehiniň bu sapary Eýran maýa goýumyny Täjigistana ýatyrmaklyga gönükdirilen.
Täjigistanyň daşary işler ministriniň sözçüsi Dawlat Nazriýewiň aýtmagyna görä, “Sangtuda-2” gidroelektrik zawody ýaly “giň göwrümli proýektlere” Eýranyň maýa ýatyrmagy bilen bagly meseleler Salehiniň täjik kärdeşi Hamrohon Zarifi we Täjigistanyň prezidenti Imomoli Rahmon bilen duşuşyklarynda maslahat ediler.
Nazriýew Eýranyň ýadro programmasy barada hem gepleşikleriň boljakdygyny aýtdy. Ol Täjigistanyň islendik ýurduň parahat maksatlar üçin atom energiýasyny döretmäge hukugynyň bardygy baradaky pozisiýany eýeleýändigini hem sözüne goşdy.


text:
BMG-niň bosgunlar boýunça agentligi (UNHCR) konfliktleriň we krizisleriň gidýän ýerlerinden gaçyp çykan bosgunlaryň sanynyň Ikinji jahan urşundan bäri ilkinji gezek 50 million adamdan aşandygyny aýdýar.
BMG-niň Bosgunlar agentliginiň ýyllyk hasabatyna görä, bosgunlaryň we öz ýurdunyň çäginde öýlerini terk eden adamlaryň sany 2013-nji ýylyň aýagynda 51.2 million adama ýetipdir we ozalky ýyl bilen deňeşdirilende 6 million çemesi artypdyr.
Hasabat 20-nji iýunda Bütindünýä bosgunlar gününe gabatlanyp çap edildi.
BMG-niň bosgunlar boýunça baş komissary Antonio Guterres metbugat üçin eden çykyşynda dünýäniň “adamlaryň zor bilen göçürilmegine degişli örän güýçli böküş, ýagny aýylganç ýaýbaňlanma” bilen ýüzbe-ýüz bolandygyny aýdýar.
Bosgunlaryň sany
Siriýadaky graždanlyk urşunyň özi 9 million adamy öz öýlerinden göçmäge mejbur etdi. 2011-nji ýylda konflikt başlanaly bäri 2.5 million adam Siriýany terk etdi we 6.5 million adam öz ýurdunyň çäginde göçmäge mejbur boldy.
Agentligiň aýtmagyna görä, täze krizisler, şol sanda Ukrainadaky we Yrakdaky söweşler öz öýlerini terk edýän adamlaryň sanynyň ýene-de ýokarlanmagyna getirer.
BMG-niň Bosgunlar agentligi dünýä derejesinde bosgunlaryň 86%-niň ösýän ýurtlar tarapyndan kabul edilendigini aýdýar. Jemi 1.6 million bosgunyň mekan tutan ýurdy bolan Pakistan bosgunlary iň köp kabul edýän ýurtdyr, onuň yzyndan Eýran we Liwan barýar.
BMG-niň agentligi gaçybatalga gözleýän çagalaryň sanynyň artmagy bilen bagly aladalanma bildirdi. Agentligiň maglumatyna görä, 2013-nji ýylda 25300 sany ene-atasyz çaga daşary ýurtlarda gaçybatalga gözläpdir.
Howpsuzlyk Geňeşi tankyt edilýär
BMG-niň Bosgunlar boýunça baş komissary Antonio Guterres BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň “dünýä boýunça ençeme wajyp meselelerde ysmaz” ýagdaýa salnyp, “konfliktleriň öňüni almaga ýa-da tamamlamaga” ukypsyz bolandygyny aýdýar.
Amnesty International guramasy Bütindünýä bosgunlar güni ýaýradan beýannamasynda BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşini tankyt etdi we onuň halkara derejesinde parahatçylygy we howpsuzlygy saklamakda “agirt uly şowsuzlyga” uçrandygyny aýtdy. Gurama Howpsuzlyk Geňeşiniň Siriýada, Yrakda we beýleki ýurtlarda dowam edýän konfliktlere çemeleşmekde görkezen “netijesizliginiň we berýän jogaplarynyň gijikmeginiň” zorlugyň güýçlenmegine we sanardan köp jemgyýetleriň weýran bolmagyna ýol açýandygyny belledi.
Amnesty International Howpsuzlyk Geňeşiniň hemişelik agzalary Orsýeti we Hytaýy Siriýa boýunça islendik “manyly hereketiň” öňüne böwet salmakda aýyplady we olaryň global bosgunlar krizisini çözmäge goşan goşandynyň ujypsyz bolandygyny belledi.


text:
Owganystanyň gündogar sebitinde bir ene we gyz öz öýlerinde öldürildi.Gazna welaýatynyň polisiýasynyň berýän maglumatyna görä, dul aýalyň öýüne iki hüjümçi kürsäp girip, ony we gyzyny atyp öldüripdir.
Ýerli ýaşaýjylaryň we adynyň tutulmagyny islemedik käbir resmileriň aýtmagyna görä, “Talybanyň” söweşijileri bu hüjümi hamala aýalyň “ahlaksyzlygy” sebäpli amala aşyrypdyrlar.
Owganystanda “Talyban” häkimiýetden çetleşdirilenden soň, ýurduň ençeme sebitinde aýallaryň hak-hukuklary gowulanypdy. Ýöne muňa garamazdan, ýurduň käbir böleklerinde, hususan-da söweşijileriň agdyklyk edýän ýerlerinde aýallar wagşylyga sezewar bolýarlar.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Ban Ki-Mun Siriýada ulanyldy diýilýän himiki ýaraglaryň yzyny derňeýän BMG-niň ekspertlerine “öz işlerini ýerine ýetirmekleri üçin wagt berilmelidigini” aýtdy.
Ban Ki-Mun bu barada çarşenbe güni Gaagada eden çykyşynda şeýle diýdi: “Hüjümden birnäçe gün soň, ekspertler degerli maglumatlary ýygnadylar we wakada pida bolanlar we şaýatlar bilen duşuşdylar. Toparyň öz işini ýerine ýetirmegi üçin wagt gerek. Häzir “Parahatçylyk köşgünde”, parahatçylyk üçin mümkinçilik beriň diýesim gelýär. Urşy durzup, gepleşiklere başlamak üçin diplomatlara mümkinçilik beriň”.
Çarşenbe güni BMG-niň ekspertleri zäherli gazly hüjüm edildi diýilýän Damaskyň golaýyndaky ýerlere bardylar. Aktiwistleriň aýtmagyna görä, şol hüjümlerde ýüzlerçe adam ölüpdir.
Ikinji sapar baryşlary
Bu BMG-niň inspektorlarynyň Siriýada himiki hüjüm edildi diýilýän ýerlerden birine ikinji sapar barşy. BMG-niň inspektorlary derňewlere duşenbe güni başlapdy. Ýöne olar snaýperler, ýagny mergenler tarapyndan ýolda oka tutulansoňlar, derňewler bir gün gijikdi.
21-nji awgustda Siriýada edilen hüjümleriň yz ýany Günbatar ýurtlarynyň harby çärä girişmäge taýýarlyk görýändigi barada maglumatlar artýar.
Birleşen Ştatlar we onuň käbir günbatarly ýaranlary Siriýada amala aşyrylan şol hüjümlerde ýurduň prezidenti Başar al-Assadyň režimini aýypladylar.
Sişenbe güni ABŞ-nyň wise-prezidenti Joe Baýden Siriýanyň hökümetiniň himiki ýaraglary ulanandygyna “hiç hili şübhäniň ýokdugyny” we munuň üçin onuň jogapkärçilige çekilmelidigini aýtdy.
“Prezident Obamanyň görkezmesi bilen, biziň hemmämiz we onuň Milli howpsuzlyk topary, daşary ýurtlardaky ýaranlarymyz bilen ýakyn aragatnaşykda bolýarys. Prezident we men goragsyz adamlara, zenanlara we çagalara garşy himiki ýaraglary ulananlaryň hökmany ýagdaýda jogapkärçilige çekilmelidigine ynanýarys” diýip, Baýden nygtady.
Aýyplamalary ret etdi
Orsýetiň we Hytaýyň goldawyna eýe bolan Siriýa hökümeti bolsa agzalýan bu aýyplamalary ret etdi.
Sişenbe güni Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow BMG-niň Siriýa boýunça wekili Lahdar Barhimi bilen telefon arkaly eden söhbetdeşliginde Siriýa harby hüjüm edilse, munuň ýurdy we tutuş Ýakyn Gündogar regionyny durnuksyzlaşdyrjakdygyny aýtdy.
Çarşenbe güni Eýranyň ýokary ruhy lideri aýatolla Ali Hameneýi bolsa Siriýanyň işlerine goşulmagyň “regiona betbagtçylyk getirjekdigini” nygtady.
Şeýle-de çarşenbe güni “Al-Kaýda” bilen ilteşigi bardygy aýdylýan “Yrak yslam döwleti” we “Lewanta” atly toparlar amala aşyryldy diýilýän himiki hüjümlere jogap hökmünde Damask hökümetine garşy güýçli hüjüme geçjekdiklerini aýdyp, haýbat atdylar.


text:
Hytaýyň Kommunistik partiýasynyň gurultaýy çarşenbe güni tamamlandy. Ýöne Kompartiýanyň we döwletiň liderleriniň täzelenmegine indi garaşylýar.
Hytaýyň prezidenti Hu Žintao Pekiniň Maslahatlar Köşgünde 2 müň 200 delegatyň öňünde Kompartiýanyň gurultaýynyň jemleýji gününde eden çykyşynda Hytaýyň sosialistik gurluşyny öňe tarap hereket etdirmekde bu gurultaýyň örän möhüm bir ädim bolandygyny nygtady.
Şeýle hem, ol göz öňünde tutulýan reformalary durmuşa geçirmekde partiýanyň agzalaryny bir bitewülige çagyrdy.
“Partiýanyň ähli agzalary Merkezi Komitetiň daşyna ýakyndan jebisleşmelidirler we Hytaýyň özüne mahsus sosializmiň şygarlaryny belende götermelidirler. Biz reformalar syýasatyny durmuşa geçirmek üçin akylymyzy has açyklaşdyrmaly, öz güýç-kuwwatymyzy görkezip, kynçylyklary ýeňip geçmeli, Hytaýyň özüne mahsus sosializmiň ýoly bilen ynamly ýöremeli we häzirkizaman durkundaky hemmetaraplaýyn abadançylykly jemgyýeti gurmak ugrunda galkynmalydyrys” diýip, prezident Hu Žintao öz çykyşynda çagyryş etdi.
Ol özüniň bu çykyşynda partiýanyň wekillerini Hytaýyň ozalky lideri Ýang Zeminiň “Üç wekilçilik” ady bilen belli konsepsiýasyny gollanmaklyga-da çagyrdy. 2002-nji ýylda Hytaýyň Kompartiýasynyň düzgünnamasyna girizilen bu konsepsiýa hususy telekeçileriň-de bu partiýa girmeklerine gapylary açypdy.
Ýöne Hu Žintao bu “Üç wekilçilik” konsepsiýasyny partiýanyň agzalaryny korrupsiýa garşy göreşde ýokary moral standartlara eýermeklige çagyrmak kontekstinde ulandy.
Korrupsiýa çynlakaý mesele
Geçen hepde Kompartiýanyň gurultaýynyň açylyş dabarasynda eden çykyşynda-da prezident Hu Žintao partiýanyň hatarynda korrupsiýa garşy göreşde üstünlik gazanylmadyk halatynda, munuň “partiýanyň dargamagyna we döwletiň çagşamagyna” sebäp bolmagynyň mümkindigini nygtapdy.
Bu gurultaýyň yzy bilen, hepdäniň penşenbe güni Hytaýyň Kompartiýasynyň 200 agzadan ybarat Merkezi Komiteti partiýanyň kiçi we uly Politbýurosynyň düzümini saýlar.
Şol maslahatda-da prezident Hu Žintao öz wezipesinden çekilip, öz ornuny wise-prezident Si Szinpinge berer diýlip garaşylýar. Hepdäniň çarşenbe güni ýurduň “Ksinhua” döwlet habar agentligi wise-prezident Si Szinping bilen premýer-ministr Li Kesýanyň eýýäm, garaşylyşy ýaly, Merkezi Komitetiň agzalygyna saýlanandyklaryny habar berdi.
Kommunistik partiýanyň liderlik roluna esasy orun berýän Hytaý soňky birnäçe onýyllyklaryň dowamynda dünýäniň ykdysady taýdan iň bir ösen döwletleriniň birine öwrüldi. Ýurtda henizem Marksizm-Leninizm ideaýalary aktiw wagyz edilýär.
“Sosializmiň bazar ykdysadyýeti” diýlen düşünje Hytaýyň konstitusiýasyna 1992-nji ýylda girizilipdi. Hytaýyň Kommunistik partiýasyny esaslandyryjy Mao Sze Dun bilen bir hatarda bu ýurduň ykdysady reformasynyň “atasy” hasaplanylýan partiýa liderlerinden biri Den Sýaopin Hytaýda iň bir hormatlanylýan şahsyýetler bolmagynda galýar.


text:
Öňki prezident Saparmyrat Nyýazowyň janyna kast etmäge boldy diýilýän synanyşyk wakasyndan bäri 11 ýyl geçdi. Emma bu waka we onuň yzy bilen başlanan basyşlaryň ýarasy henizem täze bolan adamlar bar.
Olardan birem, özüni Adnan diýip tanadan türkiýeli işewür. Ol boldy diýilýän şol wakadan soň, öz aýdyşyna görä, mal mülki elinden alnyp Türkmenistandan çykarylan daşary ýurtlylardan biri. Türkiýedäki habarçymyz Döwlet Baýhan onuň bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Adnan aga, siz "25-nji noýabr hadysasyndan soň Türkmenistanda biznes bilen meşgullanyp ýören ýerimde wizamy ýatyranlary üçin ýurtdan çykmaly boldum" diýýärsiňiz. Munuň sebäbi näme ýa siziň şol wakalara bir dahylyňyz boldumy? Sizi näme sebäpden aýdyşyňyz ýaly Türkmenistany terk etmäge mejbur etdiler?
Adnan: Munuň jogabyna gowy düşünmäňiz üçin owal başdan geçirenlerimi gürrüň bermegim gerek. Men Türkmenistanda 1995-nji we 2002-nji ýyllaryň arasynda boldum. 2002-nji ýylyň ahyryna golaý hem Türkiýä gaýtmaly etdiler. Meniň özüm milletim türk we türkiýeli türkmenlerden.
Şonuň üçin türkmen doganlarymyzyň ýurdy diýip, Türkmenistana biznes we söwda işi bilen meşgullanaly, olara bir peýdamyz degsin diýip gidipdik. Türkmenistanda halk üçin işleýän gaty köp zähmetsöýer we lebzi halal adamlaryň bardygyny gördük.
Ýöne gynansagam Türkmenistanda orsuň tarapdarlarynyň häkimýetde agalyk düzgünini dowam etdirýändiklerine şaýat bolduk. Bize Türkmenistanda biznes etjek bolanymyzda her hili kynçylyk çykartdylar.
Meselem, Türkmenistanda Amyderýanyň aňyrsynda Gowurdak diýen ýere gidenimde halkyň çekýän gözgyny kynçylyklaryny görüp olara gaty nebsim agyrdy. Ol ýeriň halkyna haly-kilim dokatdyrmak üçin bir dokama fabrik gurmak isledim. Dokama fabrigi gurup, soň alty ýüz sany adama iş berdim.
Owal bizi dabara bilen garşy alyp, Türkmenistana maýa goýmagymyzy islän merkezi hökümet, maýa goýumlary merkezden uzak Gowurdak ýaly şeýle ýerlere goýup başlanymyzy görenden soň, bize wize kynçylygyny döredip başladylar.
Has dogrusy men Türkmenistanyň içinde Aşgabatdan Çärjewe gitmek üçin wiza almaly boldum. Ol ýerde halkyň hiç hili gatnaw mümkünçiligi ýokdy. Adamlaryň iýmäge çörek-nany ýokdy. Halkyň un ýüklenen ulaglary duruzyp, ondan un alýandyklaryny gördüm.
Türkmenistanda merkezden gaty uzakda şeýle kyn durmuşda ýaşaýanlara kömek edýändigimi hökümet halamady. Ynha ýeke-täk sebäp şundan ybarat. Ýöne ol ýerde suw bardy. Elbetde şeýle agyr durmuş şertleri Türkmenistanda Nyýazow hökümetini islemeýän köpçüligi döretdi.
Biz Türkmenistanda işläp ýören mahalymyz şeýle sebäpden Nyýazowa garşy taýýarlyk görýän adamlara hem duş geýärdik. Ýöne muňa garamazdan, Nyýazowuň janyna kast edilmek islendi diýilýän gürrüňe men ynanmaýan.
Çünki, meniň töweregimdäki adamlara çenli 25-nji noýabr hadysasy sebäpli basdylar. Meniň hem wizamy ýatyryp, Türkmenistany terk etmegimi islediler. Duýdansyzlykda meniň ähli zadymy döwletiň hasabyna geçirip, wizamy hem ýatyryp, gyssagly ýurtdan çykmaly etdiler.
Eger owaldan wizam we gerekli rugsatlarym bolmadyk bolsa meni hem Türkmenistanda basyp bilerdiler. Men öz şahsy goşlarymy hem alyp bilmän gyssagly Türkmenistany terk etmeli boldum.
Azatlyk Radiosy: Siziň hemme zadyňyzy alyp, Türkmenistany terk etmegiňiz talap edilende bir düşündiriş bermedilermi?
Adnan: Men barada diňe "Oňuzşyksyz" diýen bir söz ýazylypdyr. Oňuşykly bolmak üçin men öňümden çykan adama para bermelidim. Men Türkmenistanda hiç kime para bermek islemedim we parahorluga garşy çykdym. Ynha şonuň üçinem Türkmenistandan çykaryldym.
Hökümetiň adamlary şeýle hereket edýärdi. Ýagny baýap ugran adamlary yzarlap başlaýardylar. Meselem, Garrygalaly bir oglany tanaýadym. Ýaňky oglan daşary ýurtdan maşyn getirip satmaga başlady we biraz baýady.
Onsoň derrew onuň inisini basyp: "Ýüz elli müň dollar bermeseň seniň iniň zyndandan çykmaz" diýdiler. Şonda ýaňky oglan baryny-ýoguny berip inisini tussaglykdan çykardy. Men oňa: "Para berme. Iniň bir salym ýatanda näme tussaglykda. Soň bigünädigi äşgär bolar we boşadylar" diýsem, maňa: "Gardaş biziň tussaghanalarymyz siziňkiler ýaly däl. Biziň türmelerimizde bir adam bir ýyl ýatsa, keselden soň gutulyp bilmez" diýip, zeýrendi.
Türkmenistanda pully bolsaňam ýaşamak gaty kyn. Resmiler derrew eýdip-beýdip, bir bahana tapyp puluňy eliňden alýarlar ýaňky ýaly görnüşde. Netijede, režimiň gullukçylary wezipelerini ulanyp parahorlukdan baýap gidip otyr.
Azatlyk Radiosy: Siziň töweregiňizdäki adamlaryň 25-nji noýabr hadysasy bilen bir ilteşigi barmydy olar basyldy diýdiňiz welin?
Adnan: Olar diňe meniň ýanymda işleýän adamlardy we boldy diýilýän hadysa bilen hiç hili arabaglanşygy ýokdy. Hökümetdäkilere garşy çykyp biläýjek adamlary ýygnamaklyk üçin bir bahana gerekdi.
Nyýazowuň janyna kast etmäge synanşyldy diýen bolup, aslynda halka öňbaşçylyk edip biljek adamlaryň hemmesini ýygnap, zyndana goýdular. Käbir tanaýan türkmenistanly şeýle tanyşlarym häzir Ýewropada ýaşap ýörler.
25-nji noýabr hadysasy sebäpli döredilen howp we gysyş netijesinde gynansagam Türkmenistanyň geljegine peýdaly boljak adamlaryň gutulany ýurdy terk etmeli boldy. Sanlyja adamyň jübüsine pul girer ýaly edip, orslaryň guran düzgünine hyzmat etmekligiň Türkmenistana we türkmen halkyna bir peýdasy ýok.
Türkmenistan diýlende hemmesini jemleseň bary bäş million halk bar. Türkmenistanda halky alada edýän bir ýolbaşçy bolsa, şonda hemmelerň ýagdaýy gül ýaly bolar. Türkmenistanyň halky işlemese-de bolar şonça baýlygyn içinde.
25-nji noýabr hadysasyndan soň iki-üç adam bolup bir ýerde durup, gürrüň dagy edäýseň derrew polis ýanyňa gelip duýduryş berýärdi. Aşgabatda başymdan geçiren bir ýagdaýymy size gürrüň bermek isleýän.
Aşgabadyň merkezinde birža bar. Biržadaky pagta bahalaryny öwrenmek üçin üç adam bolup durup, synlap başladyk. Duran ýerimizde hem özara söhbetdeşlik edýäris. Soň birden bir polisýa geldi we "Näme edýäňiz bärde?" diýip sorady. "Gepleşýäs" diýsek, ol "Üç adam bolup özara gepleşmek gadagan. Bolmaýa" diýdi. Bir ýerde üç adamyň özara söhbetdeşliginden şüphelenip, ondan gorkup, ony gadagan edip, şeýle edýän hereketini mamla görkezip biljek dünýäde başga bir ýurt mysal görkezip bilersiňizmi maňa?
Azatlyk Radiosy: Şu gürrüň berýän ýagdaýlaryňyz Türkmenistandaky we Türkiýedäki türkleriň arasynda bilinýärmi? Türkler, Türkmenistandaky şeýle ýagdaýa nähili çemeleşýär?
Adnan: Türkmenistandaky şeýle ýagdaýlary ol ýerde gurluşyk işi edýän türk firmalary gaty gowy bilýär. Emma, bulary aýdyp bilmeýär. Sebäbi kim-de kim hökümete garşy gürlese ol duşman kabul edilýär.
Belki siziň bilen şeýle söhbetdeşlik geçirendigim üçin maňa gaýdyp ömrümde Türkmenistana wiza berilmez ýaly ederler. Türkmenistanda demokratiýadan nam-nyşan ýok. Sesini çykarman halatynda hem türk gurluşyk firmalary biynjalyk edilen mahaly para berip başyndan sowýarlar.
Parahorluk ýetjek derejesine ýetipdir. Ýönekeýje bir iş etjek bolsaňam para bermeseň işiňi edip bileňok. Ondan başga Türkmenistanda ýene bir geň ýagdaý bar. Türkmenistanda Aşgabadyň merkezinden oturanlar başga ýerlerden gelenlere iş etdirenoklar.
Türkmenistanda gaty güýçli tireparazlyk hem bar. Belli bir tiräniň adamy bolmasaň saňa iş hem etdirenoklar. Meniň pikirime görä, Türkmenistan bilen häzirki Siriýanyň arasynda kän tapawut ýok.
Türkmenistanda halkyň ýüzden on bäş bölegi galan ýüzden segsen bäş bölegine agalyk edýär. Türkmenistanda hem edil Siriýadaky ýaly bir gün ýagdaý bulaşar. Bizi gaýgy etdirýän ýekeje zat, olam türkmeniň ganynyň dökülmegi.
Türkmenistanda halk birden Siriýadaky ýaly gany gyzyp, aýaga galyp, bir türkmeniň gany döküläýse, bizi gaty gynandyrar. Halk köpçüliginiň gaty nägile ýerinde şeýle ýagdaýyň bolmagy gaty mümkündir. Haçan bolaýsa bolmaly.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistan barada berýän maglumatlaryňyzda has köp raýatlaryň azatlyklaryna üns çekýärsiňiz. Eýsem, bu temada sizi gaty geň galdyran we ýatdan çykmajak bir waka şaýat bolduňyzmy? Eger şeýle bir waka bolan bolsa, şony hem dünýä türkmenleri bilen paýlaşaýsaňyz?
Adnan: 25-nji noýabr hadysasyndan has owal bir gezek Türkmenistanyň gümrüginden Türkiýeden ýanym bilen getiren kopýa enjamyny geçirmek isledim welin bolmady. Sebäbini soranymda maňa şeýle jogap berdiler: "Bu kopýa enjamy bilen Nyýazowa garşy maglumatlar kopýa bilen köpeldilip, halka paýlanyp bilner. Halky gozgalaňa taýýarlap, hökümetiň agdarylmagyna sebäp bolup biler. Şonuň üçinem ýurda girmegi gadagan!". Ynha şeýle sebäpden hiç kim şol döwürde Türkmenistana kopýa enjamyny getirip bilenokdy.
Muny şol döwürde Türkmenistanda işlän hemmeler bilýändir. Bu nämäni aňladýar?! 2002-nji ýylyň 25-nji noýabrynda Nyýazowyň janyna kast edilmek islendi diýilýän gepiň ýalandygyny aňladýar.
Şeýle ýalan bilen türkmenleriň halka öňbaşçy bolup biljek saýlama, ösen düşünjeli, akylly adamaryny ýygnap zyndanlara saldylar. Gaçybilenler hem daşary ýurtlara gaçdylar. Şeýlelik-de Türkmenistandan aň-düşünjeli adamlar göçdi. Türkmenistanda halk diňe kolhoz hem sowhozlardaky daýhan adamlardan ybarat bolup, intilgensiýasyz galdy.
Netijede 25-nji noýabr hadysasy bahana edilip, Türkmenistanda halka öňbaşçy bolup biläýjek adamlardan doly dynylmak göz öňünde tutuldy. Ahyrynda näme boldy? Türkmenistanda iň bärkisi oturdylan agaçlary suwarmaga-da özünden adam tapyp bilmän, türklerden hakyna tutup işledýän ýagdaýa düşdi.
Gaty köp adam Türkmenistandan göçüp gitdi. Ýurtdan göçüp-giden türkmen aýal-gyzlarynyň sany-sajagy ýok. Türkmenistandan daşaryk çykan, gaýdyp yzyna barasy gelenok. Bir gezek Aşgabatdan Türkiýä gaýtjak bolup durkak 3-4 sany türkmen aýalyň daşary ýurda çykmagyna rugsat bermediler.
Menem gyzyklanyp, ýanlaryna baryp, o taýdaky bir işgäre "Näme Türkmenistanda islän adam daşary ýurda gidip bilenokmy?" diýip sorasam, olam: "Gardaş, daşary ýurda gidýän yzyna gaýdyp gelenok. Eger biz şeýdip adamlary saklamasak, owalam gaty az bolan halkymyzda adam hiç galmaz" diýip, şeýle jogap berdi.


text:
BMG-niň ýokary derejeli resmisi gündogar Ukrainadaky konflikt zerarly wepat bolanlaryň sanynyň 5 358 adamdan geçendigini aýtdy we hökümet güýçleriniň hem orsýetçi separatistleriň arasyndaky söweşleriň “betbagtçylykly” pursada ýetmeginiň öňüni almaga ähli taraplary çagyrdy.
BMG-niň adam hukuklary boýunça komissary Zeid Ra'ad Al Hussein 3-nji fewralda ýaýradan beýannamasynda ýanwar aýynyň soňky üç hepdesiniň dowamynda azyndan 224 parahat ýaşaýjynyň öldürlendigini we 545 adamyň ýaralanandygyny habar berdi.
Beýannamada geçen ýylyň aprel aýynyň ortalaryndan bäri 5 358 adamyň wepat bolandygy we 12 235 adamyň ýaralanandygy baradaky maglumatyň çäklidigi bellenip, hakyky sanlar “has ýokary” hasaplanylýandygy aýdyldy.
“Eskalasiýa Gündogar ukrainada konfliktiň merkezinde ýaşaýan 5.2 million adam üçin betbagtçylykly bolar”, diýip Zeid öz beýannamasynda aýtdy.


text:
Ermenistanly we türkiýeli aktýorlar iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklary gowulandyrmak maksady bilen el silkmek boýunça dünýä rekorduny goýdular.
Otuz iki ýaşly ermenistanly Oganes Ajinýan we 35 ýaşyndaky türkiýeli Deniz Baryş Tbiliside gurnalan dabarada 43 sagatlap el silkdiler. Bu dabara döwlete degişli bolmadyk “TANGO” atly türk we ermeni guramasy tarapyndan gurnaldy.
Aktýorlar el silkmäge 6-njy dekabrda başlap, 8-nji dekabrda hem tamamladylar. Bu dabara başyndan soňuna çenli wideo ýazga düşürildi we ol Dünýäniň Ginnes rekordlar kitabyna ugradylar.
Ajinýanyň we Baryşyň aýtmagyna görä, Ermenistanyň we Türkiýäniň arasyndaky taryhy konfliktler iki ýurduň wekilleriniň aragatnaşyk saklamagynyň öňüni alyp bilmez.
Ermenistan 1-nji jahan urşy döwründe 1,5 million ermeniniň köpçülikleýin öldürilmeginde Türkiýäni jogapkär hasaplaýar. Emma Türkiýe muny ret edýär.


text:
Şu gün ynsan hukuklaryny goraýjy halkara Human Rights Watch guramasy şu hepdäniň başynda Palestinanyň Gaza Sektorynda geçirilen harby operasiýada Ysraýylyň harbylarynyň ak baýdak bulap, aman soran parahat palestinlilerden 11-sini atyp öldürendiklerini mälim etdi.
Bu barada ýaýradan beýanatynda, Human Rights Watch guramasy öldürilen bu palestinlileriň arasynda aýallaryň we çagalaryň hem bardygyny aýdýar.
Şu ýylyň başynda şu Gaza Sektorynda Ysraýylyň 22 günläp geçiren harby operasiýalarynda hem Palestinanyň raýatlaryndan azyndan 1100-si ölüpdi.
Ynsan hukuklaryny goraýjy käbir guramalar, şol operasiýada hem ysraýyl harbylarynyň parahat ýaşaýjylary köpçülikleýin gyranlygyny aýdyp, bu işde uruş jenaýatçylygynyň alamatlarynyň bardygyny öňe sürüpdiler.


text:
Täjigistanyň parlamenti prezidentiň 10 müň çemesi tussagy azat etmek kararyny tassyk etdi.
Bu amnistiýa ýurduň Baş kanunynyň 15 ýyllygyna gabatlanyp geçirilýär.
Günä geçişe aýallar, ýaşlar we 55 ýaşdan geçenler, maýyp adamlar hem uruş weteranlary düşer. Agyr jenaýat eden tussaglar günä geçişe düşmez.
Bu günä geçiş Täjigistanyň adamdan hyryn-dykyn türmelerini biraz ýeňleder öýdülýär.
Halkara gözegçileri täjik türmelerinde keselçiligiň giň ýaýrandygyny we açluk-horlugyň höküm sürýändigini aýdýarlar.


text:
Duşenbe güni Hindistanyň premýer-ministri Mýanmara edýän taryhy saparynyň dowamynda bu ýurduň prezidenti bilen söwda we energiýa gatnaşyklaryny ösdürmek boýunça gepleşikler geçirdi.
Manmohan Singh 1987-nji ýyldan bäri Mýanmara sapar eden ilkinji hindi premýeridir. Ony Mýanmaryň paýtagty Naypýidawda prezident Teýn Seýn garşy aldy.
Hepdäniň sişenbe güni Singh Mýanmaryň oppozisiýa lideri Aung San Su Çi bilen hem Ýangon şäherinde duşuşar.
Halkara jemgyýetçiliginiň Mýanmara garşy sanksiýalaryny gowşadyp başlany bäri Singh bu ýurda sapar eden birnäçe ýokary derejeli liderleriň soňkusydyr.
Hindistan Mýanmaryň gaz ýataklary boýunça iş geçirmekligi göz öňünde tutýar. Bu ýataklaryň aglabasy häzire çenli işlenmedik hasaplanýar.
Hindistanyň Mýanmar bilen 1,600 kilometr uzynlykda serhedi bar.


text:
Orsýetiň günortasyndaky Samara sebitinde mini awtobus bilen ýük maşynynyň çakyşmagy netijesinde daşary ýurtly işçileriň 13-si heläk boldy.
Itar-Tass ýerli adatdan daşary ýagdaýlar edarasyna salgylanyp, şenbe gijesi bolan ýol hadysasynda ýene iki adamyň agyr ýaralanandygyny ýazýar.
Habarda bu iki maşynyň pete-pet gelendigi we çakyşykdan soň mini awtobusuň ot alandygy aýdylýar.
Polisiýanyň sözçüsi mini awtobusuň sürüjisiniň roluň başynda uklandygyny, netijede ulagyň garşylykly ýola geçendigini aýtdy.
Onuň üstünde 14 ýolagçy, 11 özbek, iki täjik, bir azeri bar eken.
36 ýaşly sürüji saklandy, ol hadysa ýarylan tekeriň sebäp bolandygyny aýdýar.


text:
“АвтоВАЗ” we Gazagystanyň “БИПЭК АВТО” şereketi Mongoliýada, Gyrgyzystanda, Özbegistanda, Türkmenistanda we Täjigistanda LADA markaly (belgili) awtomobilleri distriburlamak barada ylalaşyga geldiler.
“АвтоВАЗ” açyk paýdarlar jemgyýetiniň prezidenti Bu Inge Andersson bilen “БИПЭК АВТО – АЗИЯ АВТО” Şereketler toparynyň direktorlar geňeşiniň başlygy Anatoliý Baluşkininiň arasynda Russiýanyň prezidenti Wladimir Putiniň we Gazagystanyň prezidenti Nursultan Nazarbaýewiň gatnaşmagynda degişli resminama gol çekildi.
“АвтоВАЗ” bize markany Mongoliýanyň, Özbegistanyň, Gyrgyzystanyň we sebitiň beýleki ýurtlarynyň giň bazaryna täzeden goýbermegi ynanýar. Bu uly ähmiýetli mesele we ol Ust-Kamenogorsk şäherindäki zawodda çykaryljak awtomobilleriň eksport üpjünçiligi boýunça biziň bilelelikdäki önümçilik meýilnamalarymyz bilen aýrylmaz baglanyşyklydyr.” – diýip, Baluşkin aýtdy.
Öz gezeginde Bu Andersson rus awtomobil ägirdiniň häzirki wagtda eksport bazarlaryndaky distributorlyk toruny reformirleýändigini (üýtgetýänligini), müşderi hyzmatynyň bir bitewi standartlaryny girizýändigini belledi: “Biziň hyzmatdaşlarymyzyň Russiýadaky we Gazagystandaky oňyn iş tejribesi bize “АвтоВАЗ”-yň pozisiýalarynyň öňden güýçli bolan bazarlaryna üstünlikli dolanyp barmagymyza bil baglamaga mümkinçilik berýär.”
2015-nji ýylyň iýunynda Andersson “АвтоВАЗ”-yň rus bazarynyň 20 göterimini eýelemegi we ýylda 325-350 müň awtomobil satmagy, şeýle hem her ýylda 70 müňe golaý awtoulagy eksport etmegi strategiki maksat edip goýýandygyny aýdypdy.
2014-nji ýylyň sentýabrynda “АвтоВАЗ” we “БИПЭК АВТО” Russiýanyň Sibir we Ural federatiw okruglarynda bilelikde hyzmatdaşlyk etmek barada ylalaşyk gazandylar. Olar bilelikde “Aziýa awto Ust-Kamenegorsk” kärhanasyny döretdiler. Bu kärhana LADA awtomobilleriniň distribusiýasyna, satylyşyna we hyzmat edilişine hukuk aldy. Bilelikdäki kärhananyň infrastrukturasy 10 şäherde 15 awtomerkezi öz içine alýar.
“БИПЭК АВТО” bilen “АвтоВАЗ”-yň bilelikdäki taslamasynyň çäklerinde Ust-Kamenogorskde Gazagystanyň iň uly awtomobil klasteri peýde bolup, onuň önümçiliginiň doly aýlawyna diňe bir (awtomobilleri) kebşirlemek, reňklemek we ýygnamak däl, eýsem awtokomponentleri ýygnamak hem degişli bolar. Täze zawodyň çaklanylýan (önümçilik) kuwwaty ýylda 170 000 awtomobile çenlidir.
Ýewropa biznesiniň assosiasiýasynyň maglumatlaryna görä, 2015-nji ýylyň dokuz aýynda Russiýada LADA satuwlary geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 28 göterim pese gaçyp, 203,46 müň awtomobile barabar boldy.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat başlygy Ketrin Aşton ÝB-niň 28 döwleti elýeterli maglumatlaryň geçen aýdaky himiki ýarag hüjümine Siriýanyň hökümetiniň günäkärdigine güýçli delil bolup görünýändigi bilen ylalaşdy diýdi.
"Giň we dürli çeşmelerden alnan maglumatlar şeýle hüjümiň bolandygyny tassyklaýar we bu hüjüme Siriýanyň režiminiň jogapkärdigine güýçli delil bolup görünýär. Sebäbi himiki ýarag serişdeleri we olary şeýle möçberde ýetirmek mümkinçiligi diňe režimde bar."
Aşton ÝB-niň şeýle jenaýat bilen ýüzbe-ýüz bolup, gyrada gol gowşuryp durup bilmejegini aýtdy.
"Beýle jenaýatlaryň kabul ederlik däldigi we bu meselede jogapkärçilikden gutulup bolmajagy belli bolar ýaly, açyk we berk gaýtawul berilmegi zerur."
Aşton ÝB-niň daşary işler ministrleri şenbe güni Wilnýusda Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri bilen duşuşandan soň çykyp gürledi.
Harby çäre babatdaky bölünişik
ÝB Birleşen Ştatlaryň prezident Başar al-Assady 21-nji awgustda edilen hüjüm sebäpli jezalandyrmak üçin harby herekete geçmek planlary babatda iki bölege bölündi. Waşington bu hüjümde 1400-den gowrak adam öldürildi diýýär.
ÝB-niň birnäçe döwleti Waşingtony BMG-niň inspektorlary geçen aý bolandygy güman edilýän himiki hüjüm barada hasabat berýänçä harby çäreden saklanmaga çagyrdy.
Germaniýa özüniň hiç bir harby çärä goşulmajagyny aýtdy. Britan parlamenti Britaniýanyň harby zarba urmaga gatnaşmagyna garşy ses berdi.
Fransiýanyň prezidenti Fransua Olland başda harby çäräni goldady, ýöne anna güni özüniň harby interwensiýa barada karara gelmek üçin BMG-niň hasabatyna garaşjakdygyny aýtdy.
"Indiki hüjümleriň öňüni almaly"
Aşton ÝB BMG-niň inspektorlary deslapky hasabaty mümkin boldugyça çalt çap eýedr diýen umytda diýdi.
Şeýle-de ol BMG-niň Howpsuzlyk geňeşini şeýle himiki hüjümleriň indi bolmazlygy üçin tagallalary birikdirmäge çagyrdy.
Prezident Barak Obama şenbe güni Siriýa babatda hereket etmezlik Birleşen Ştatlar üçin boljak zat däl diýdi.
Obama özüniň hepdelik radio we internet ýüzlenmesinde Birleşen Ştatlar Siriýa göz ýumup bilenok diýdi.
Şeýle-de ol özüniň gymmat düşjek, uzaga çekjek urşa girmek islemeýändigini aýtdy.
"Biz aňyrsy görünmeýän interwensiýa barada gürrüň edemzok. Bu ýene bir Yrak ýa Owganystan bolmaz. Ol ýere amerikan aýagy basmaz. Biziň etjek islendik hereketimiz wagty hem gerimi boýunça çäklendirilen bolar."
Obama Kongresiň Siriýa babatda harby çäre görülmegine ygtýar bermegini sorady.
Kongres agzalary duşenbe güni ýygnanýar we Obama sişenbe güni Siriýa harby zarbalaryň urulmak mümkinçiligi barada halka ýüzlenme bilen çykyş eder.


text:
Ermenistanda soňky iki aýda H1N1 doňuz dümewinden 11 adam wepat boldy.
Saglyk ministri Armen Muradianyň 15-nji ýanwarda aýtmagyna görä, wirusyň soňky pidasy 61 ýaşly zenan 14-nji ýanwarda aradan çykypdyr.
Şeýle-de Muradianyň mälim etmegine görä, doňuz dümewiniň alamatlaryna eýe bolan 92 näsag häzirki wagtda birnäçe keselhanada bejergi alýarlar, olardan 11 adam agyr ýagdaýda.
Bilim we Ylymlar ministrligi keselçiligiň ýaýramagy bilen baglylykda mekdeplerdäki gyş kanikullarynyň 25-nji ýanwara çenli bir hepde uzaldylýandygyny aýtdy.


text:
Belarus sudy oppozision partiýanyň liderine we aktiwiste ygtyýar berilmedik protest gurnandyklary üçin jerime saldy.
Minsk sudy 20-nji noýabrda oppozisiýadaky Birleşen raýatlar partiýasynyň lideri Anatol Lýabedzka 29-njy oktýabrda KGB-niň jaýynyň öňünde protest gurandygy üçin 500 dollar jerime saldy.
Lýabedzka özüniň bigünädigini, ýygnanyşygyň maksadynyň Stalin gyrgynçylygynyň pidalaryny hatyralamak bolandygyny aýtdy.
Şeýle-de sud oppozisiýa aktiwisti Wýaçeslaw Siçyga Belarusda rus harby bazasynyň döredilmek planlaryna garşy ygtyýar almazdan protest bildirendigi üçin 600 dollar jerime saldy.


text:
Çarşenbe güni Owganystanyň gündogaryndaky Jalalabad şäherinde janyndan geçen iki sany hüjümçi Halkara Gyzyl Haç Komitetiniň ýerli edarasynyň howlusynda partlama amala aşyrdy. Partlamalarda bir ýerli owgan sakçysy öldi.
Polisiýanyň maglumatyna görä, hüjümiň başynda janyndan geçen hüjümçileriň biri Gyzyl Haç Komitetiniň edarasynyň derwezesini partladypdyr. Ikinji hüjümçi özüni partlatmazdan ozal owgan harbylary bilen atyşyga giripdir.
Hüjümleriň jogapkärçiligini häzirlikçe hiç bir topar öz üstüne almady. Şu çaka çenli owganystanly talybanlar Halkara Gyzyl Haç Komitetiniň işgärlerine öz programmalary boýunça iş alyp barmaklyga aýratyn bir päsgel bermän gelýärler.


text:
Azerbaýjanyň saýlaw resmileri häkimiýet başyndaky “Täze Azerbaýjan” partiýasynyň parlament saýlawlarynda ses köpçüligini toplap, üstünlik gazanandygyny aýtdy. Ýewropanyň saýlawlara gözegçilik edýän iň iri guramasy, şeýle-de Azerbaýjanyň ähli oppozision partiýalary tarapyndan boýkot edilen saýlawlaryň netijeleri Ilham Aliýewiň häkimiýetini pugtalandyrýar.
Merkezi Saýlaw komissiýasynyň başlygy Mazahir Panahowyň 2-nji noýabrda aýtmagyna görä, deslapky netijeler Aliýewiň partiýasynyň ýurduň 125 orunlyk parlamentinde 69 orun eýeländigini görkezipdir.
1-nji noýabrda geçirilen saýlawlarda ses berijileriň gatnaşyk derejesi 56% çemesi boldy.
Ýewropa Geňeşiniň Parlament Assambleýasynyň resmi topary “uly ýa-da köp sanly kanun bozmalar” barada habar bermändigini saýlaw güni aýtdy, emma “az sanly saýlaw nokatlarynda” “köp bolmadyk býulletenleriň goşulmagy” diýip atlandyran wakalaryň bolandygyny aýtdy.
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy Baku synçylaryň sanyny çäklendirmäge synanyşansoň öz gözegçilerini ibermekden ýüz öwürdi.
ABŞ-nyň döwlet departamentiniň metbugat-wekili ABŞ-nyň saýlawlar bilen baglylykda “Azerbaýjanda çäklendiriji syýasy ýagdaýa aladalanma bildirmegini” dowam etdirýändigini aýtdy.


text:
Rim papasy Fransis, ýewropa syýasatçylaryny uly alada goýan bosgun akymyna batyrgaý raýdaşlyk görkezip, Gresiýadaky bosgunlaryň saklanylýan merkezine sapar etdi.
Migrantlar sojap, kömek sorap, kiçijik Lesbos adasyndaky Moria lagerine aýlanýan Fransisiň aýagyna özlerini okladylar.
Bu ýerde Türkiýe bilen Ýewropa Bileleşiginiň arasynda baglaşylan gapma-garşylykly ylalaşyk esasynda 3 müň çemesi migrant saklanylýar. Olar popy görüp, «Azatlyk, azatlyk» diýip gygyrdylar.
"Men size siziň ýeke, ýalňyz däldigiňizi aýtmak isleýän» diýip, pop aýtdy. "Ynanç adamy hökmünde, biz siziň sesiňize ses goşmak isleýäris, umytdan gaçmaň» diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.


text:
21-22-nji aprel günleri Aşgabatda prewentiw diplomatiýa boýunça BMG-niň regional merkezinde «Merkezi Aziýada durnuklylyk, howpsuzlyk: halkara we regional guramalar bilen özara gatnaşyklar» at bilen iki günlük seminar geçiriler.
Bu seminara regionyň döwletleriniň ählisinden, Belgiýadan, Germaniýadan, Fransiýadan, Norwegiýadan, Orsýetden, Türkiýeden, Beýik Britaniýadan, ABŞ-dan hem GDA, NATO, OBSE, Ýewropa Bileleşigi ýaly halkara we regional guramalardan hem wekiller gatnaşar.
Seminarda regional proseslere guramalaryň köptaraply tasiri hem ondaky rollary bilen bagly meselelere serediler.


text:
Saud Arabystanynda tanymal şaýy ruhanysyna ölüm jezasynyň berilmegi sebäpli Tähranda bu ýurduň ilçihanasyna we konsullygyna hüjüm edileninden soň Saud Arabystany öz regional bäsdeşi Eýran bilen bolan diplomatik gatnaşyklary kesdi.
Ýurduň daşary işler ministri Adel al-Jubeýr 3-nji ýanwarda gatnaşyklaryň kesilendigini yglan edip, Eýranyň diplomatik işgärlerine ýurdy terk etmekleri üçin 48 sagat möhlet berdi.
Saud Arabystany özüniň Eýrandaky ähli diplomatik işgärlerini hem 3-nji ýanwarda ir ertir bolan hüjümlerden birnäçe sagat soň yzyna çagyrdy.
Er-Riýadda geçirilen metbugat ýygnagynda al-Jubeýr daşary ýurtlaryň diplomatik missiýalaryna gönükdirilen zorluklardan Eýranyň uzak geçmiş tejribesi bar, bu Birleşen Ştatlaryň ilçihanasynyň zabt edilen ýyly bolan 1979-njy ýyldan gaýdýar diýdi.
Bäsdeşlik
Al-Jubeýriň bellemegine görä, bu hadysalar "ähli halkara ylalaşyklaryň elhenç bozulmagydyr" we Eýanyň "duşmançylykly syýasaty sebitiň howpsuzlygyny durnuksyzlandyrmaga gönükdirilen".
Saud Arabystanynyň daşary işler ministri biz Eýranyň "öz howpsuzlygymyzy gowşatmagyna" ýol bermeris diýdi.
Sünni patyşalyk dinastiýasynyň ýolbaşçylygyndaky Saud Arabystany bilen şaýy Eýranyň arasynda tutuş Orta Gündogarda güýç-gudrat ugrunda bäsdeşlik barýar.
Bularyň ikisi-de öz täsirlerini saklap galmak üçin Ýemen, şeýle hem Bahreýn, Yrak we Siriýa ýaly ýurtlarda dürli güýçleri ulanýarlar.
Bu dawa-jenjel Saud Arabystanynyň Eýran bilen bolan bäsdeşliginiň patyşa Salmanyň ýolbaşçylygynda gitdigiçe artýandygyny görkezýär.
46 adama ölüm jezasy berildi
Salmanyň hökümdarlyk döwründe Saud Arabystany Ýemende şaýy pitneçilere garşy söweşmek üçin bir ýaranlyk gurup, onuň ýolbaşçylygyny öz üstüne aldy. Ol şeýle hem 2015-nji ýylyň iýul aýynda dünýäniň güýçli döwletleri ýadro meselesinde Eýran bilen ylalaşyga gelseler-de, regional şaýy güýç hasaplanýan Eýrana garşy berk durdy.
Şaýy ruhanysy Nimriň jezalandyrylyp öldürendigi Saud Arabystany tarapyndan 2-nji ýanwarda yglan edileninden soň iki ýurduň gatnaşyklarynyň ýaramazlaşmagyna garaşylypdy.
Saud Arabystanyndaky şaýy azlygynyň izolirlenmegine garşy protestlerde Nimr esasy şahsyýet hasaplanýardy. Ol 2012-nji ýylda tutulyp, soňra terrorizmde günälendi. Oňa ölüm jezasynyň berilmegi tutuş regiondaky şaýylar tarapyndan ýazgaryldy.
Nimrden başga ýene 46 adama, şol sanda üç şaýy dissidentine, şeýle hem “al-Kaýdanyň” birnäçe jeňçisine ölüm jezasy berildi.
"Oňaýly ädimler"
Eýranyň döwlet telekanalynda çykyş eden ýurduň daşary işler ministriniň orunbasary Hoseýn Amir-Abdullahiýan Er-Riýad diplomatik gatnaşyklary kesmek bilen "şeýh Nimri jezalandyryp öldürmek baradaky esasy ýalňyşyny" bassyr-ýussyr edip bilmez diýdi.
Amerikanyň Birleşen Ştatlary dartgynlylgy gowşatmak üçin sebitdäki liderleri "oňaýly ädimler" ätmäge çagyrdy.
"Biz aratapawutlaryň üstünde işlemekde diplomatik gatnaşyklaryň we göni gepleşikleriň zerurdygyna ynanýarys. Biz dartgynlylygy gowşatmak üçin regiondaky liderleri oňaýly ädimler ätmäge çagyrmagy dowam etdireris" diýip, prezident Barak Obamanyň adminstrasiýasynyň bir resmisi aýtdy.
Eýranyň ýokary ruhany lideri aýatolla Ali Hameneýi 3-nji ýanwarda bir beýanatda Nimr "ne adamlary ýaraga ýapyşmaga çagyrdy, ne-de bir gizlin dildüwşük gurady. Onuň eden ýeke-täk işi açyk tankytdy" diýdi.


text:
Bazar güni Hytaýyň Sinjaň welaýatynyň paýtagtynda, uýgurlaryň gozgalaňy netijesinde 156 adamynyň ölmegi we 800-den gowragynyň ýaralanmagyndan soň, Urumçyda ýaragly topar ýöriş edip başlady.
Urumçyda ýaşaýan hytaýlylar, türk dilinde gepleýän uýgurlaryň dükanlaryny dargadanlarynda, bidüzgünçilikler möwç alypdyr. Protestlerde 1400 adamynyň tussag edilendigi habar berildi.
BMG-niň adam hukuklary boýunça komissary Nawi Pillaý, uly möçberde adam pidalary hakynda duýduryş berip, taraplary asudalyga çagyrdy.


text:
Türkiýaniň Nýu-Ýorkdan Stambula barýan ýolagçy uçary, bomba howpy sebäpli, Halifaksa, Kanada sowuldy diýip, Kanadanyň polisiýasy 22-nji noýabrda aýtdy.
Halifax Stanfield halkara aeroporty twitterde uçaryň sag-aman gonandygyny, polisiýanyň ýörite partlaýjy tälimi berlen itler bilen barlag işlerini geçirýändigini aýtdy.
"Bomba howpunyň derňewi häzir özüniň başky basgançaklarynda» diýip, beýanatda aýdylýar we bu habaryň 21-nji noýabrda, agşam 10 sagat 50 minutda alnandygy habar berilýär.
Şeýle-de, uçaryň bortunda 256 adamyň bardygy aýdylýar.


text:
Gyrgyzystanyň howpsuzlyk resmileri 600 çemesi gyrgyz raýatynyň Siriýada we Yrakda yslamçylara goşulandygyny aýdýarlar.
Gyrgyzystanyň Milli howpsuzlyk komitetiniň metbugat-wekili Rahat Sulaimanowyň 3-nji awgustda Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, agzalan san 100 çemesi zenany öz içine alýar.
Sulaimanow soňky ýyllarda yslamçy söweşiji toparlaryň düzüminde söweşen 70 gyrgyz raýatynyň öldürilendigini habar berdi.
Şeýle-de ol Siriýada we Yrakda söweşen 20 gyrgyz raýatynyň Gyrgyzystana dolanyp barandygyny aýtdy.
Mundan ozal gyrgyz resmileri Ýakyn Gündogar ýurtlarynda yslamçy söweşijilere goşulan gyrgyz raýatynyň sanynyň 500 çemesi diýip habar beripdiler.


text:
Üstümizdäki hepde Orsýet durnuklylyk üçin göz öňünde tutulan karz puluň 500 million dollara barabar soňky bölegini Belarusa, 5 milliard dollarlyk krediti hem Ukraina bemejekdigini aýtdy.
“Halkara Pul Fondy” we Bütindünýä bankynyň Ystambuldaky duşuşygynda çykyş eden ors Maliýe ministri Alekseý Kudrin: “Özlerine berilýän karz pullary Belarus bilen Ukrainanyň yzyna töläp biljek ýa bilmejekdigini Kreml ilki pugta ölçerip görmeli” diýdi.
Bu aýdylan bellik Belarus, Ukraina we Gündogar Ýewropanyň kyn ýagdaýdaky beýleki ýurtlaryna milliardlarça dollar pul iberýän halklara maliýe guramalarynyň kredit şertlerine täzeden üns berilmegine getirdi.
Tankytçylar Moskwanyň töwekgelçiligi ýokary diýýän ýurtlaryna “Halkara Pul Fondy”, Dünýä banky we beýleki maliýe guramalary pul karz bermegi näme üçin dowam etdirýär diýen soragy barýärler.
Öten ýyl “Halkara Pul Fondy” Ukraina, Belarusa, Gürjüstana, Ermenistana, Wengriýa, Serbiýa, Bosniýa-Hersegowina we Latwiýa milliardlarça dollar karz pul berdi.
Öňküsi ýaly berk däl
Lorenzo Giorgianni “Halkara Pul Fondunyň” strategiýa, syýasat we gaýtadan gözden geçiriş bölüminiň başlygy. Onuň aýtmagyna görä, kredit şertleri indi öňküsi ýaly berk däl.
“Şertlilik indi geçmişdäkiden tapawutly. Goýulýan şertler hem köp däl. Olar programmanyň üstünlikli bolmagy üçin diňe belli bir ýerlere gönükdirilýär, mysal üçin, maliýe sektoryna. Reforma ozal biziň “struktrual ýerine ýetiriş ölçegi” diýýänimizi aradan aýyrmakdan ybaratdy. Ýöne indi struktura reformalaryna ýerine ýetiriş programmasynyň giň kontekstinde baha berilýär. Olar bir kreditiň belli bir bölegini togtatmak üçin ulanylanok” diýip, Giorgianni aýdýar.
Şert goýulmaýar
Indermit Gill Bütindünýä bankynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça baş ykdysadyýetçisi. Onuň aýtmagyna görä, Bütindünýä Banky indi hökümetlere siz pylan işi etmeli diýip şert goýmaýar.
“Biz ozal hökümetler bilen oturyp, olara gerekli struktura reformalary barada bir programma düzýärdik. Bu hökümet bilen ozal ylalaşylan zatlar barada bolýardy. Onsoň şol reformalary goldaýardyk. İndi biziň edýänimiz ozalkydan tapawutly, “sen bu işi etseň, gowy ýa-da ol işi etseň gowy” diýmek däl. Hökümet öz ösüş programmasyndaky işleri bitiren badyna, pul goýberilýär” diýip, Gill aýdýar.
Gözegçilik we reformalar
Reza Moghadam “Halkara Pul Fondunyň” strategiýa, syýasat we gaýtadan gözden geçiriş bölüminiň direktory. Ol kredit şertleri gözden geçirilende, bu tankytlar göz öňünde tutuldy, biz täze şertler hökümetlere reforma programmalaryny amala aşyrmakda erk berer diýip umyt edýäris diýýär.
“Biz üçin möhüm zat – geçmişde edilen işleriň hasabyny almak. Bu zatlar barada boş wadalar däl, edilen iş bolmaly. Özi-de netijeli ýagdaýda. Aslyna seredeniňde, ýurtlaryň maliýe krizisinden çykmagyna kömek etjek gözegçilik bilen reformalaryň amala aşyrylmagynyň arasyndaky deňagramlylyk” diýip Moghadam belleýär.


text:
Şu günler paýtagt Aşgabadyň orta mekdeplerinde ene-atalar ýygnaklary geçirilýär. Bu ýygnaklarda esasan ene-atalaryň nämä we näçe pul bermelidikleri baradaky meseleler maslahatlaşylýar. Şeýle ýygnaklara gatnaşanlardan birem Aşgabadyň ýaşaýjysy Sapargül.
“Ýygnakda okuwçylaryň köpçülikleýin çärelerde geýmeli egin-eşikleri üçin pul ýygnalmalydygy barada aýdyldy. Her ene-ata 40 manat goşmaly” diýip, ogly 4-nji klasa gatnaýan aşgabatly ýaşaýjy Sapargül gürrüň berýär.
Onuň aýtmagyna görä, ene-atalaryň pullaryna satyn alynjak egin-eşikler klasyň hemme okuwçylary üçin däl-de, diňe köpçülikleýin çärelere gidýän käbir okuwçylar üçin satyn alynýar. Köpçülikleýin çäreler üçin egin-eşik satyn alyp, taýýar edip goýmak düzgüni paýtagtyň ençeme orta mekdeplerinde bar.
Her aý tölenmeli tölegler
Käbir mekdeplerde köpçülikleýin çäreleriň harajatlary üçin ene-atalardan belli bir möçberde her aý pul ýygnalýandygy hem aýdylýar. Bu pullar esasan köpçülikleýin çäreleriň ownuk-uşak atributikalary, ýagny gerek zatlary bolan baýdakdyr şarjagazlary satyn almak üçin sarp edilýär.
Mysal üçin, aşgabatly Sapargülüň oglunyň okaýan mekdebinde bu maksatlar üçin her aý 5 manat pul ýygnalýar. Sapargülüň aýtmagyna görä, şol ýygnalýan puluň ujundan klas tagtasynda hat ýazmak üçin gerek bolan hek, pol ýuwmak üçin gerek ýuwujy serişdeler hem satyn alynýar.
Mundan başga-da, ene-atalar ýygnagynda Sapargülüň oglunyň klas ýolbaşçysy 70 manat goşup, split-sistema, ýagny klasyň howasyny täzeläp durjak iki bölekden ybarat enjamyň satyn alynmalydygyny hem habar beripdir.
“Geçen ýyl oglumyň öňki klasy üçin ene-atalardan 30 manat ýygnalyp, split-sistema satyn alnypdy. Emma, täze klas ýolbaşçysy has uly 60-lyk split-sistemany satyn aljak bolýar” diýip, Sapargül gürrüň berýär.
Munuň bilen hem çäklenmeýär
Okuwçylardan soralýan pul diňe sport egin-eşikleri bilenem çäklenmeýär. Aşgabatdaky sirkiň güýzki möwsüminiň başlanmagy bilen, sirki tomaşaçylar bilen doldurmak hem ene-atalaryň hasabyna amala aşyrylýar diýen maglumatlar bar. Biziň bilen söhbetdeş bolan käbir ene-atalaryň aýtmaklaryna görä, sirk üçin hem olardan pul talap edilýär.
“Sirk üçin her okuwçydan 3 manat alynýar. 2 manat sirkiň biledi üçin, 1 manat bolsa awtobusa. Sirke gitmeseňem, biledi hökman satyn alaýmaly. Ýogsam, klas ýolbaşçysy günüňe goýanok. Olam biledi mejbury satmaly bolýar” diýip, adynyň agzalmagyny islemedik aşgabatly başga bir ýaşaýjy aýtdy.
1-nji klas mekdep okuwçylary üçin mugt netbuklaryň paýlanmagy hem şol okuwçylaryň ene-atalaryny ýene-de çykdajy etmäge mejbur edýär.
Okuwçylara berlendigi aýdylýan netbuklary, ýagny göterme kompýuterleri olaryň öýlerine äkitmäge rugsat edilmeýär. Şol sebäpden, olary mekdepde saklamak üçin ýörite demir seýfler ýasadylýar. Bu şeýfleriň hem okuwçylaryň hasabyna ýasadylýandygyny aýdýan ene-atalar bar. Hatda diňe şeýfler däl, mugallyma netbuklar arkaly sapak geçmek üçin uly monitorlary satyn almak hem käbir mekdeplerde ene-atalaryň boýnuna düşýär.
“Seýf şkaflar üçin 20 manat, uly monitor üçin 50 manat goşduk. Ýogsam, mugallym her okuwçynyň ýanyna baryp, netbugynda geçilýän sapak barada gürrüň bermeli bolýar” diýip, şu ýyl gyzy birinji klasa okuwa giden aşgabatly 36 ýaşly Gylyç özara söhbetdeşlikde gürrüň berdi.
Paýtagtyň mekdeplerinde ene-atalaryň ýygnaklary dowam edýär.


text:
“Awaza” milli syýahatçylyk zonasy boýunça komitetiň ýolbaşçysy Taýmämmet Şiralyýew wezipesinden boşadyldy. 1-nji awgustda gol çekilen permana gorä, bu komitetiň ýolbaşçysy wezipesini wagtlaýynça onuň orunbasary Emir Patjanow ýerine ýetirer.
Türkmenistanyň prezidentiniň permanyna görä, “Awaza” milli syýahat zonasy boýunça komitetiň başlygynyň wezipesinden boşadylmagyna onuň özüne ynanylan wezipeleri başaryp bilmänligi sebäp bolupdyr. Onuň başarmadyk işleriniň we goýberen kemçilikleriniň nämeden ybaratdygy resmi maglumatlarda habar berilmedi.
Ýolbaşçylaryň resmi çykyşlarynda we ýurduň metbugatynyň sahypalarynda “Awaza” syýahat zonasy ýurduň özgerişiniň we täze döwrüň energiýasynyň alamaty bolan öň görlüp-eşidilmedik ägirt bir uly proýekt hökmünde häsiýetlendirilýär. Emms proýektiň durmuşa geçirilişindäki kynçylyklar barada bolsa düýpden agzalmaýar.
Häzir halkara aeroportundan, ençeme gymmatbaha myhmanhanalardan we dynç alyş infrastrukturasyna degişli obýektlerden ybarat bu syýahat zonasynyň gurluşygy dowam etdirilýär. Käbir maglumatlara görä, türkmen hökümeti “Awaza” jemi 4 milliard dollar möçberde pul ýatyrmakçy, 1,5 milliard dollar möçberdäki maýa goýumlar eýýäm ýatyryldy.
Gurluşyklaryň tutumyna garanda, “Awaza” gelýän daşary ýurtly syýahatçylaryň sany köpelmeýär. Emma bu ýerde tomusda dynç almaga ýurduň öz ýaşaýjylarynyň arasynda uly höwes bar. Täze gurlan myhmanhanalaryň hyzmatlarynyň bahasy köpçülik üçin elýeterli bolmasa-da, olarda tomus möwsüminde ýer tapmagyň aňsat däldigi, bu mümkinçiliklerden esasan ilatyň gurply gatlagynyň peýdalanýandygy habar berilýär.
Moskwada ýaşaýan britaniýaly žurnalist Tom Balmfort daşary ýurtlular üçin Türkmenistana barmak bilen bagly kynçylyklara ünsi çekýär. Ol Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň berdi: “Wiza almak örän kyn, üstesine syýahatçy bolup gitjek bolsaň, ýanyňda hökman gidiň ýoldaş bolup ýörejegini öňünden duýdurýarlar. Onuň hyzmatlary üçin hem aýratyn tölemeli bolýar. Bu gidiň gizlin gulluklar bilen işleşýänligini çak etmek mümkin. Şonuň üçin şeýle bir adama her adimiňi yzarlatmak üçin mejbury ýagdaýda tölemek hem hiç kime ýakmaýar. Bu zatlar syýhatçylygy gymmada düşürýär”.
Başga bir britan žurnalisti Riçard Oranj bolsa “The Telegraph” neşirinde çap edilen makalasynda Türkmenistana wiza almaklygy “gahrymançylyk” diýip atlandyrýar.
Inwestisiýa
“Awaza” Türkmenistana maýa goýumlaryny çekmek üçin daşary ýurt inwestorlaryna ilkinji nobatda hödürlenýän esasy zonalaryň biri bolup durýar. Muňa garamazdan, “Awazada” potensial maýa goýujylar tarapyndan uly bir aktiwlik göze ilenok. Bu ýerde şu çaka çenli gurlan obýektleriň aglaba köpüsi türkmen döwletiniň hasabyna Türkiýäniň şirketleri tarapyndan guruldy. Emma gurluşykçylaryň sanawynda Fransiýanyň “Buig”, Eýranyň “Pars Energy” we Orsýetiň “Itera” kompaniýasynyň atlary hem agzalýar.
Şol bir wagtda-da “Awazanyň” ösüşine gönükdirilip geçirilýän halkara konferensiýalara, adatça, dünýäniň dürli ýurtlaryndan bolan azyndan 50-ä golaý kompaniýalary gatnaşýar.
Orsýetiň “Informasion konsalting” merkezi bolan “Roskon” kompaniýasynyň wise-presidenti Ýewgeniý Serowyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, Orsýetiň kompaniýalarynda Türkmenistan bilen işleşmäge uly isleg bar. Emma olar “Awaza” degişli proýektlere seresaply çemeleşýärler.
Serowyň pikiriçe, gyzyklanmanyň güýçlenmegi üçin maýa goýujylar proýektleriň ykdysady taýdan bähbitli boljagyna göz ýetirmeli. Munuň üçin bolsa anyk mysallaryň bolmagy gerek: “Eger başlangyçlar netijeli bolup, inwestorlar ýatyrylýan maýa goýumlaryň takyk girdeji getirýänligini görseler, şonda geljekde ýurduň syýahat pudagyna-da gyzyklanma artar”.
“Awaza” syýahat zonasy prezidentiň 2007-nji ýylyň iýul aýynda gol çeken permany esasynda döredilip başlandy. Daşary ýurt maýa goýumlaryny çekmek we munuň üçin inwestision şertleri kämilleşdirmek permanda göz öňünde tutulýan esasy maksatlaryň biridir.
Şu ýylyň sentýabr aýynda “Awaza” syýahat zonasy boýunça nobatdaky sergi we ylmy konferensiýa geçiriler. Resmi maglumatlara görä, “Awaza 2011” atly bu çäräniň gidişinde maýa goýumlar, gurluşyk, syýahatçylyk pudagyny ösdürmek we halkara derejesinde köpçülikleýin medeni çäreleri geçirmek bilen bagly meseleleriň maslahat edilmegine garaşylýar.


text:
Üstünden iki ulag basyp geçen iki ýaşly hytaýly gyzjagaz anna güni irden keselhanada ýogaldy.
13-nji oktýabrda Hytaýyň Foşan şäherinde bolan waka jemgyýetçilikde nägilelik döretdi. Käbir adamlar şol hadysany Hytaý jemgyýetindäki ahlaksyzlygyň ýeten derejesi diýip atlandyrypdy.
Gürrüňi gidýän wakada bir ulag gyzjagazy basyp, hadysanyň bolan ýerinden gaçýar. Gana bulaşyp ýatan ol gyzjagazyň ýanyndan 18 adam hiç hili hemaýat etmän biparh geçip gidýär. Üstesine-de bir ulag ony ýene-de basgylap geçýär.
Bu ýagdaýy gözegçilik kamerasy surata düşüripdir.
Bu waka ilteşikli bolan iki ulagyň sürüjisi hem tussag edildi.


text:
Nigeriýanyň bosgunlar lagerinde 10-njy fewralda janyndan geçen iki zenan hüjümçi özlerini partladyp, azyndan 58 adamyň ölümine sebäp boldular.
Adatdan daşary ýagdaýlar boýunça döwlet agentliginiň maglumatyna görä, üçünji zenan lagerde öz ene-atasynyň we doganlarynyň ýerleşýändigine göz ýetirensoň bombany partlatmakdan el çekipdir. Bu zenan häkimiýetler tarapyndan tussag edilip, beýleki planlaşdyrylýan hüjümler barada habar beripdir we lageriň howpsuzlygyny üpjün etmäge kömek edipdir.
Yslamçy “Boko haram” toparynyň basyşlaryndan gaçyp, öz öýlerini terk eden 50 müň çemesi adamlyk lagerde bolan goşa partlama zerarly ýaralanan 78 adama kömek berlendigini, resmiler habar berdiler.
10-njy fewralda Dikwa şäherinde 51 adamyň jesetleri jaýlanypdyr.
“Boko haram” toparynyň alty ýyl bäri amala aşyrýan hüjümleri zerarly 20 müňe golaý adam wepat boldy we 2.5 million adam öz öýlerini terk etdi.


text:
Orta Aziýada yslamyň müň ýyldan agdyk taryhy bar. Ýöne XX asyrda bu region Sowet Soýuzynyň bir bölegi bolansoň, bu regionyň yslam älemi bilen ilteşigi kesildi.
Sowet Soýuzy dargansoň, täzeden garaşsyzlyk alan ýurtlar bolan Gazagystan, Gyrgyzystan, Özbegistan, Täjigistan we Türkmenistan özleriniň yslam miraslaryna gaýtadan gujak gerdiler. Daşardan hem bu ýurtlara yslamçy toparlar dökülip ugrady.
Zeýno Baran Hudson institutynyň Ýewraziýa syýasaty boýunça direktory. Ol: “Regiona daşardan dürli dini toparlaryň barmagyna Orta Aziýa hökümetleriniň taýýarlygy ýokdy” diýýär.
“Orta Aziýada bu toparlaryň ornaşmagy üçin amatly ýagdaý bardy. Ol ýerdäki hökümetler, şol sanda Özbegistan hem, yslamçy toparlaryň hemmesiniň deň däldigine düşünmeýärdiler. Olar bu toparlaryň käbiriniň radikal, käbiriniň hem öz syýasy idiologiýasynyň bardygyny bilmeýärdiler, muňa düşünmeýärdiler” diýip, Baran aýdýar.
Ýöne Orta Aziýa döwletleri yslamyň resmi taýdan teswirini güýçlendirip, daşardan gelen toparlary dymdyrmaga synanyşdylar. Orta Gündogardan baran Hizb-ut Tahrir, Päkistandan Tabligi Jamaat, arap ýurtlaryndan Salafiýe, Türkiýeden hem Nurçylar we beýleki toparlar gadagan edildi.
Täjigstanyň öňki kazy kelany Hajy Akbar Turajonzada metjitlerde wagyz edýän ymamlar bilen döwletiň arasynda açyk baglanyşygyň bardygyny aýdýar: “Ymamlaryň 90%-e golaýy hökümet, ýerli hökümet we howpsuzlyk organlary tarapyndan bellenilýär. Kanunda “ymamlar metjitde ybadat edýänler tarapyndan saýlanyp, hökümet tarapyndan oňlanylmaly” diýilär. Ýöne iş ýüzünde kimiň ymam bolmalydygyny kesgitleýän hökümet” diýip, Turajonzada aýdýar.
Kim kime täsir edýär?
Daşardan baran toparlaryň işine çekilýän köplenç ýaşlar. Syýasat we din boýunça ekspert Kosimi Bekmuhammadyň aýtmagyna görä, munuň dürli sebäpleri bar: “Bu işi ýaşlaryň hemmesi edenok. Ýöne edýänler ýok däl. Olaryň gadagan yslamçy toparlara goşulmagynyň birnäçe sebäbi bar. Ilki sosial-ykdysady ýagdaý, işsizlik. 15 ýyl bäri ýurtda bu problema bar. Ýaşlaryň arasynda lapykeçlik döredýän şu”.
Bekmuhammadyň aýtmagyna görä, ýaşlaryň daşardan gelen toparlara goşulmagyna sebäp bolýan ýene bir zat – olaryň öz ýurtlaryndaky hökümetleriň yslama täsiriniň aşa ýokary diýip düşünýänligi üçin.
Gazagystanyň musulman dini edarasynyň metbugat sekretary Ömürbek: “Yslama täsir edýän döwlet däl, tersine, syýasatçylara täsir edýän yslam” diýýär.
“Hudaý saklasyn. Beýle zat ýok. Edil tersine. Biziň prezidentimiziň özi doglan şäherinde iki uly metjit saldyrdy. Onuň göreldesine eýerip, gurply adamlar, häkimler we beýlekiler hem ençeme metjit saldyrdylar” diýip, Ömürbek nygtaýar.


text:
2008-njy ýylyň başyna çenli Aşgabadyň, welaýat merkezleri Marynyň, Türkmenabadyň, Daşoguzyň, Balkanabadyň, hatda Tejen ýaly şol döwürler neşekeşligiň ösen şäherleriniň belli-belli köçelerinde öz tenini pula satyp duran ýaş gyz-gelinleriň bolandygy köpler üçin gizlin zat däldi. Emma häzir ýurdumyzyň ähli oba-şäherleri köp derejede bu wejeraçylykdan saplandy diýsem, öte geçdigim bolmasa gerek.
Tejenli 51 ýaşly Ylýas mundan sekiz ýyl öň başyndan geçen wakalaryň mysalynda bu agzaýan meselämiz hakynda şulary gürrüň berdi: “Tejeniň ‘Arzuw’ bazarynyň töwereklerinde tenini satýan ýaş gelinleriň birine otuz müň manat töläp, onuň bilen zyna eden günümiň ertesi özümde jynsy agyry duýdum. Tejeniň keselhanalarynyň birinde şepagat dogany bolup işleýän tanşyma ýüz tutdym. Tanşym maňa agyr antibiotik sanjymlaryny edip, derman içirip, agyrym aýrylansoň, bejerdim etdi. Çykdajym iki milliýon manat boldy” diýip, gürrüň berdi.
Ylýas sözüni dowam etdirip: “Emma jynsy keselim edil öňküsi ýaly bolup, dört ýyldan soň ýaňadan gozgady. Bu gezek Aşgabatdaky professor, jynsy keselleri bejerýän meşhur lukmanyň anonim merkezinde keselimi bejertdim, özüme alty million, maşgalama hem jynsy keselimi ýokuşdyryp, oňa-da dört million manat çykdajy etmeli boldum. Çykdajym gözüme görnenok, dogrusyny aýtsam, dünýä täzeden gelen ýaly boldum. Meniň ýaly köçede duran ‘gelinleriň’ toruna düşüp, jynsy kesele sataşyp, ejir çeken deň-duşlarymyň sanyny hiç kim bilmeýän bolsa gerek, ýöne şol hapa durmuşyň geçdigi bolawersin” diýdi.
Jynsy kesele sataşan adamlarymyzyň birnäçesiniň özara söhbetdeşlikde aýtmagyna görä, ol döwürler jynsy keseli bejermek boýunça ýörite ýokary bilimi, asla ýokary bilimi bolmadyk käbir medisina işgärleri üçin jynsy kesellileri “bejermek” düşewüntli söwda öwrülendigini aýtsa bolar.
Şonuň üçin, Ylýas ýaly gizlin özüni bejertjek bolup, soňra uly çykdajy etmeli bolan raýatlarymyzyň az bolmandygyny jynsy keselleri bejerýän käbir lukmanlarymyz hem özara söhbetdeşlikde açyk tassyklaýarlar.
Meseläniň resmi tarapy
Türkmenistanda 2000-nji ýyllaryň başlarynda Aşgabat şaherinde hem welaýat merkezlerinde AIDS keselini barlaýyş hem öňüni alyş merkezleri döredildi. Ýöne ýurdumyzda jynsy keseller bilen kesellänleriň hasaby hiç bir statistiki maglumatda görkezilmeýär.
Muňa garamazdan, jynsy keselleri kämil bejerýän lukmanlaryň käbiriniň tölegli anonim merkezlerini açandygyny bellemek gerek, hatda jynsy keselleri bejerýän döwlete degişli anonim merkezler-de bar. Bu ugur boýunça hususy anonim merkezleriň döwletiňkiden gymmatdygyna garamazdan, jynsy keseller bilen kesellänler lukmanlaryň hususy merkezlerinde bejergi alýan ekenler.
Geçen ýylyň 1-nji dekabrynda “Türkmenistan” gazetinde “Şu gün AIDS-e garşy bütindünýä göreş güni” atly rubrikanyň astynda Ahal welaýat AIDS-iň öňüni alyş merkeziniň bölüm müdiri Oguljan Halilowanyň “Sagdyn jemgyýetiň goragynda atly şu mesele hakyndaky çaklaňja makalasy ýerleşdirilipdir.
Awtor bu makalasynda bu howply keseliň nähili ýol bilen ýaýraýandygy barada gysgaça maglumat beripdir. Ol: “Türkmenistanda AIDS keseliniň ýaýramak mümkinçiligi ýokdur. Muňa garamazdan, seresaplylygy elden bermeli däldir. Hormatly Prezidentimiziň ‘saglyk’ döwlet maksatnamasynyň bir bölegi hökmünde AIDS keseline garşy göreşmek we onuň öňüni almak maksatnamasy döredildi we ol döwlet tarapyndan tassyklandy” diýip, makalasyny tamamlapdyr.
Türkmen metbugatynda şu mesele boýunça geçen ýylyň dowamynda şundan başga degerli bir makala çap edilmedi.
Jynsy keselleri ýokaşdyrmazlyk üçin näme etmeli, bu keselden nähili saplanmaly?! Medisina pudagynyň “Saglyk” žurnalynda-da, habar beriş serişdeleriniň saglyga bagyşlap berýän gepleşiklerinde-de bu sowallara jogap ýok. Şol sebäpli AIDS keseli, HIV wirusy hakynda halkymyzda çäkli düşünjeler bar.
Jynsy kesele ýolugany halkymyzda ýazgarmak duýgusy gaty ýokary bolup durýar. Şonuň üçin bu kesele sataşan adamlarymyz häzirem nähilidir bir gizlin ýol bilen il içinde utanç hasaplanýan keselinden çaltrak, hiç kime bildirmän saplanmagyň aladasynda bolýar.
2008-nji ýyldan bäri orta mekdepde “Ýaşaýyş-durmuş esaslary” atly sapak girizilip, 9-10-njy klas okuwçylaryna ahlak arassalygy, maşgala wepalylygy hakynda düşünje berilmegi bu ugurda ýaşlaryň düşünjesini ösdürmekde ädilen möhüm ädimlerden biridir.
Döwlet Mäneli türkmenistanly alymyň, ýerli synçynyň edebi lakamy. Bu blogdaky pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Gyrgyzystanda saýlawçylar 4-nji oktýabrda täze parlament saýlamak üçin ses bermäge çykdylar.
14 partiýa we 2 müňden gowrak kandidat milli parlamentdäki orunlar üçin bäsleşýär. Deputatlar ýapyk partiýa sanawlaryndan, bäş ýyllyk möhlet bilen seçilmeli.
Saýlawçylara biometrik kartlar paýlandy, bu hili usul Merkezi Aziýada birinji gezek ulanylýar. Merkezi Saýlaw komissiýasy ýerli wagt bilen sagat 12-de saýlawlara gatnaşygyň 20 prosent bolandygyny aýtdy.
Azatlyk radiosynyň Gyrgyz gullugyna mugallymlarynyň ýolbaşçylygynda ýüzlerçe studentiň saýlaw galplaşdyrmasyna gatnaşdyrylýandygy barada habarlar gelip gowuşdy.


text:
"Salam lukman! Meniñ ejem 1972-nji ýylda doglan. Ol aýbaşysynyñ bozulyp, içiniň agyrmagy sebäpli ultrases barlagyny geçirdi. Ejemde 1,5 sm. ululykda ýatgynyň miomasyny anykladylar. Bejergi üçin himiki derman serişdelerini ulanman, 3 aýlap ot-çöplerden (lopuh, boýdane hem-de böwrek üçin niýetlenen otlar) ýasalan dermanlary içdi. Şolaryň miomanyň kiçelmegi ýa-da aýrylmagy üçin peýdasy barmy?"
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Mioma bedende dörän jyns gormonlarynyň näsazlyklary netijesinde ýüze çykýar. Soňky ýyllaryň ylmy barlaglary, mioma düwünleriniň estrogen, şonuň ýaly-da progesteron aýal gormonlaryna duýgur görnüşleriniň bolup, bu gormonlaryň bejergide ulanylmagynyň hiç hili netije bermeýändigini hem subut edýär. Şu güne çenli täsiri bilen miomany kiçeldip ýa-da bütinleý aýryp bilýän ösümlik derman serişdeleri belli däldir.
Ejeňizde anyklanan 1.5 sm. ululykdaky mioma düwni uly hasaplanmaýar. Aýbaşynyň kadasyz we köp mukdarda gelmegi, agyrylaryň bolmagy ýaly alamatlar biynjalyk etmedik ýagdaýynda, mioma düwnüniň ululygyna gözegçilik etmek üçin ginekolog lukmanynyň kadaly gözegçiligini geçmegi ejeňize maslahat berýärin.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Duşenbe güni Liwiýanyň wagtlaýyn Geçiş hökümetiniň söweşijileri Muammar Kaddafiniň dogduk şäheri bolan Sirte şäherindäki söweşlerde birneme öňe hereket etdiler.
Milli geçiş geňeşiniň resmileri duşenbe güni öz söweşijileriniň bu şäheriň günorta raýonyny öz kontrollyklaryna alandyklaryny habar berdiler.
Muammar Kaddafä ygrarly güýçler bu şäherde henizem oppozision söweşijilere garşy tutanýerli garşylyk görkezmeklerini dowam etdirýärler.
Halkara Gyzyl Haç guramasy Sirte şäherindäki gumanitar ýagdaýyň örän ýaramazlaşandygyny aýdýar.


text:
Penşenbe güni Kazanda Tatarystanyň Jemgyýetçilik palatasy bu respublikanyň orta mekdeplerindäki gyz okuwçylaryň we aýal mugallymlaryň baş ortgi ýa-da hijab ulanmaklaryny oňlap, karar kabul etdi.
Tatarystanyň maslahat berijilik statusly bu jemgyýetçilik organyna hökümete degişli bolmadyk guramalaryň, jemgyýetçilik birleşmeleriniň we kommersiýa maksatlaryna eýermeýän guramalaryň ýolbaşçylarydyr aktiwistleri girýär.
Penşenbe günki maslahatda Jemgyýetçilik palatasy mekdeplerde hijaba ýol bermek bilen bir wagtda, mekdeplerdäki doga okaýyşlyk otaglaryny welin ýapmaklygy karar etdi.
Tatarystanyň parlament deputatlary we hökümet resmileri Jemgyýetçilik palatasynyň bu meseleler boýunça kabul eden kararlarynyň hökümet derejesinde göz öňünde tutuljakdygyny mälim etdiler.


text:
Prezident Hosni Mubaregiň režimine garşy protestler indi ýedi gün bäri üznüksiz dowam edýär. Kairiň merkezinde söweş tanklary ýerleşdirilip, şäheriň üstünde dikuçarlar aýlanyşyp ýörler. Bu ýerde protestçileriň ýygnanýan esasy ýeri Tahrir meýdançasy. Dowam edýän protestlerde 125 adamyň ölendigi çaklanýar.Uly lideri öňe çykaryldy
Oppozision ýolbaşçylar sişenbe güni halky tutuş ýurtda iş taşlaýyş geçirmäge çagyrmak bilen Mubaregiň režimine edilýän basyşy artdyrdylar. Reformaçy lider, parahatçylyk boýunça Nobel baýragynyň eýesi we Atom energiýasy boýunça halkara gullugynyň öňki baş sekretary Muhammad El-Baradeý ýekşenbe güni agşam Tahrir meýdançasynda märekä goşuldy. Ol demonstrantlara alyp barýan ýollarynyň dogrudygyny aýtdy.
El-Baradeý Kairdäki Tahrir meýdançasynda, 30-njy ýanwar.
“Men durmuşymyzyň bu iň şatlykly gününde size goşulmaga geldim. Bu gün siziň her biriňiziň ýüzüňize göni garap bilýärin. Bu gün müsürliler hökmünde siz ýaşaýyş we azatlyk hukugyny gaýtaryp aldyňyz. Başlanan zady yzyna öwrüp bolmaz. Ozal hem aýdyşymyz ýaly, biziň bir esasy talabymyz bar. Ol hem režimiň soňuna çykyp, täze döwre başlamak” diýip, El-Baradeý aýtdy.
Mubarege garşy toparlar goşun ýolbaşçylary bilen gepleşmek üçin komitet döredensoň, El-Baradeý möhüm oppozision şähsyýete öwrüldi. Müsüriň gadagan edilen iň uly oppozision topary “Musulman doganlar” hem şol komitetiň agzasy hökmünde özleriniň El-Baradeýi goldaýandyklaryny bildirdiler.
Ýöne ýekşenbe güni Mubarek bilen duşuşan ýokary derejeli generallaryň näme niýetiniň bardygy entek belli däl. Protestçileriň köpüsi köçelerde esgerleriň ýerleşdirilmegini oňat garşyladylar.Ýaraşyk ylalaşygynyň ykbaly
Waşington bolsa Müsür bilen Ysraýylyň arasynda 30 ýyl bäri dowam edip gelýän ýaraşyk ylalaşygynyň gelejegini alada edýär. Ak Tamda Mubaregiň režimi çöken ýagdaýynda näme zatlaryň zerurdygy barada pikir alşylýar.
Döwlet sekretary Hillari Klinton hökümetiň kadaly ýagdaýda çalşyrylmagyna çagyrdy. Ýöne ol telewideniýä beren dürli interwýularynda bu işiň bir günde bitmejekdigini aýtdy: “Bu indi milli dialoga tarap gidilmeginiň, anyk çäreler girizip, parahatçylykly protestlere ýol açyp, oňat geljege kömegi degjek parahatçylykly oppozisiýany döretmegiň wagty. Biziň görmek isleýänimiz şol”.
Klinton şeýle hem Birleşen Ştatlaryň Müsürde saýlawlaryň erkin we adalatly bolmalydygy hakda ozal hem aýdyp gelendigini belledi. Ýöne Klinton ýaňy wise-prezidentlige bellenen aňtaw gullugynyň başlygy Omar Süleýmanyň Ysraýyl bilen bolan ýaraşyga we Orta Gündogarda geosyýasy durnuklylyga zyýan ýetirmän, bu reformalary amala aşyryp biljekdigine ynanýar.
“Biz wise-prezident zerur diýip, 30 günläp aýdyp geldik. Iň soňunda bu iş ýaňy birki günlükde edildi. Biz Müsür bilen bolan ýaranlygyň çäginde oppozision toparlaryň häkimiýete girip, ýurdy dolandyrmaga gatnaşmagy üçin syýasy reformalar geçirilse, munuň müsür halkyna nämeleri berip biljekdigi barada hemişe oýlanyp geldik” diýip, Klinton aýtdy.
Bu aralykda analizçiler protestler uzaga çekse, maliýe taýdan bulagaýlygyň döremegi mümkin diýip duýdurýarlar. Ýurduň Merkezi banky maliýe krizisiniň öňüni almak üçin tygşytlanan ýeterlik walýutanyň bardygyny aýdýar. Ýöne düýn we öňňin bolan talaňçylyklar zerarly bu gün dükanlaryň köpüsi ýapyk. Adamlar çörek we beýleki zerur harytlary satyn almak üçin uzak wagtlap nobatda durmaly bolýarlar.