text:
Çarşenbe güni, 12-nji dekabrda Türkmenistanyň bitaraplyk statusyna eýe bolanyna 17 ýyl bolýar. 1995-nji ýylyň 12-nji dekabrynda Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň sessiýasynda 185 döwletiň goldamagy bilen, Türkmenistan bitaraplyk statusyna eýe boldy. Türkmen häkimiýetleri bitaraplygy Türkmenistanyň daşary syýasatynyň özeni hasaplaýarlar.
Eýsem, iş ýüzünde bitaraplyk statusy nämäni aňladýar we bu 17 ýylyň içinde Türkmenistana näme berdi?
Azatlyk Radiosy Halkara gatnaşyklary boýunça professor, Merkezi Aziýa boýunça ekspert, “Türkmenistanyň daşary syýasaty: Pozitiw bitaraplylyk we türkmen režiminiň berkidilmegi
” kitabynyň awtory Luka Antsesçi bilen söhbetdeş bolup, Türkmenistanyň bitaraplyk statusynyň geçen 17 ýyly barada gürrüň etdi.
Azatlyk Radiosy
: Türkmenistanda resmiler, esasan hem habar serişdeleri her bir mümkinçilikde ýurduň bitaraplyk statusa eýedigini aýratyn nygtap geçýärler. Siz ilki bilen Halkara gatnaşyklary teoriýasy esasynda bitaraplyk statusynyň nämedigini düşündirseňiz?
Luka:
Bitaraplyk statusy diýlende, adatça, bu Halkara gatnaşyklaryndaky Uruş ýa-da Sowuk uruş döwründäki syýasat bilen düşündirilýär. Munuň nämedigini aýdyňlaşdyraýyn: Halkara gatnaşyklary esasan “uruş we parahatçylyk” prinsipi esasynda düzülendir.
Bu prinsip esasynda taryha nazar aýlasak, onda ýurtlaryň arasyndaky uruş adaty bir ýagdaý bolup, dünýä döwletleri biri-birine garşy çykýan birnäçe topara bölünýärler. Ýagny, döwletler bir tarapa goşulyp, beýleki tarapa garşy söweşýärler. Bu ýagdaýlardan çetde durup, haýsy-da bolsa bir tarapyň arkasyny tutmakdan saklanan döwlet bolsa bitarap bolýar.
Bitaraplyk statusy Türkmenistana asla gerekmidi?
Muňa Sowuk uruş döwründäki ýagdaýlar gowy mysal bolup biler. Bilşimiz ýaly, şol wagt dünýä, esasan, iki – kommunistik we kapitalistik bloklara bölünendi.
Emma bu ýagdaýda üçünji bir tarap hem bardy, olar ýokarky iki bloguň hiç birine goşulmak islänokdy, ýagny olar özleriniň bitarapdygyny yglan edýärdiler. Muňa resmi taýdan “Goşulyşmazlyk hereketi” diýlip at berlipdi.
Garaz, jemläp aýtsak, bitarap döwlet diýmek, dünýä arenasynda “garşy duruş syýasatynyň” islendik görnüşinden daşda durup, hiç bir tarapyň arkasyny tutman, ortalyk bir orny eýelemek diýmekdir.
Azatlyk Radiosy
: Luka, onda 17 ýyl mundan ozal Türkmenistana bitaraplyk statusy haýsy matlaba görä zerurdy?
Luka
: Meniň pikirimçe, bu taýda ýene başga-da bir sorag goýlup bilnerdi, ýagny “bitaraplyk statusy Türkmenistana asla gerekmidi?”. Eger-de postsowet döwletlerine seretsek, olar bitaraplyk statusyna birhili aşa uly baha berýärler.
Käbir döwletler bu ugurda tagalla etse-de, diňe Türkmenistana bu statusy almak başartdy. Eger-de siziň soragyňyza gaýdyp gelsek, ýok, men şol döwür Türkmenistana bitaraplyk statusynyň wajyp bolandyr öýdemok. Sebäbi, şol döwürde edil bitaraplygy alar ýaly ne halkara, ne-de sebit derejesinde konfliktler bardy.
Awdy Kulyýew wezipesinden boşadyldan soňra, prezident Nyýazow bitaraplyk baradaky pikirlerini barha artdyrdy.
Bu ýagdaýlara açyk seredeliň, şol döwürde, ýagny 1995-nji ýylda Türkmensitan ýaňy-ýaňy öz Garaşsyzlygyna eýe bolup, birnäçe halkara guramanyň agzalygyna kabul edilip, käbir döwletler bilen ikitaraplaýyn gatnaşyklary sazlap, indi-indi Halkara jemgyýetçiligine goşulyp başlapdy.
Bu ýagdaýlarda bitaraplyk statusy – men bu sözüň halkara gatnaşyklaryndaky berilýän manysyny göz öňünde tutýaryn – Türkmenistana gerek däldi.
Men häzir nämäni göz öňünde tutýandygymy has açyk düşündireýin: Bitaraplyk statusy şol döwürde režimiň alyp barýan daşary syýasatyny kesgitlemek üçin gerekdi. Bu ýagdaýlary has gowy suratlandyrmak üçin, geliň, yza – 1992-nji ýyla nazar aýlalyň.
Şol wagt, daşary işler ministri Awdy Kulyýew bolup oturan mahaly, Türkmenistanyň daşary syýasatynda bitaraplyk barada hiç gürrüň edilmändi. Emma, haçan-da awgust aýynda Awdy Kulyýew wezipesinden boşadyldan soňra, prezident Nyýazow bitaraplyk baradaky pikirlerini barha artdyrdy. Mundan soňraky 3,5 ýylda Türkmenistan BMG-den bitarap döwlet statusyny almak ugrunda tagalla etdi.
Şunlukda Türkmenistana biziň bilýan bitaraplygymyzy almaga zerurlyk ýokdy. Ol bitarap bolar ýaly hiç bir uruş dawasynyň içinde däldi.
Azatlyk Radiosy: Luka, emma käbir eskpertler Türkmenistanyň Owganystandaky wakalary göz öňünde tutup, muňa garyşmazlyk üçin özüniň bitaraplyk statusyny alandygyny öňe sürýärler. Siziň pikiriňizçe, Aşgabadyň bitaraplyk statusyny almak üçin Owgansytandaky ýagdaýlaryň bir sebäp bolan bolmagy mümkinmi?
Luka:
Men dogrymy aýtsam, Owgansytandaky wakalaryň muňa ilteşigi bolmadymyka diýýärin. Sebäbi, eger-de türkmen resmilerini diňläp görseňiz, olar bitaraplyk barada gürrüň edenlerinde, munuň harby bloklara goşulmaga, sebitdäki bar bolan dawalara garyşmaga hukuk bermeýändigini, köp halatda hem munuň “hoşniýetli, parahatçylykly daşary syýasaty alyp barmaga ugrukdyrylandygyny” belleýärler.
Meniň çakymça, Owganystandaky wakalar Nyýazowy “hawa, edil şu sebäpli bize bitaraplyk gerek” diýen netijä getiren däldir. Men muňa esasan ýurduň içerki syýasatynyň täsiri astynda gelnendigine ynanýaryn. Şol döwürlerde režim barha awtoritarlyga tarap ýol aldy. Munuň netijesinde, režim daşardan gelip biljek islendik tankytlaryň, basyşlaryň öňüni almak üçin, özüne gowy bir sowut döretmelidi.
Men öz kitabymda hem muny nygtadym: Aşgabat bitaraplygy özüni daşarky dünýäden izolirlemek üçin ulandy. Ýaňky aýdyşym ýaly, Türkmenistan munuň üsti bilen daşardan bolup biljek basyşlaryň öňüni almagy synanyşypdy.
Azatlyk Radiosy
: Luka, häzir Tähranyň dawaly ýadro programmasy sebäpli, Eýrana garşy harby operasiýanyň amala aşyrylyp bilinjekdigi barada gep-gürrüňler edilýär. Eger-de şeýle ýagdaý döräýse, Türkmenistan siziň aýdýan manyňyzda bitaraplygyny saklap bilermi?
Luka
: Edil meniň özüm-ä Eýrana garşy harby operasiýa geçiriler diýen gürrüňlere ynanmýaryn. Ýöne her niçigem bolsa, geliň şeýle ýagdaýy göz öňüne getirip göreliň. Şeýle ýagdaý döräýse, Türkmenistan diňe özüniň statusyna salgylanyp, bolup geçýän zatlardan gyrada galmagy başarmaz.
Eýrana hüjüm etjek üçünji tarap Türkmenistanyň bitaraplygynyň bardygyna ýa-da ýokdugyna garap hem durmaz. Ýaňy hem belläp geçdim, Türkmenistan bitaraplygy öz içerki maksatlary üçin ulandy. Ol “biz bitarap, diýmek, bizde durnuklylyk bar” diýen düşünjäni kemala getirjek boldy.
Eger-de taryha nazar aýlasaňyz, onda Türkmenistan harby bloklara goşulmazlyk şertini hem onçakly berjaý edenok. Elbetde, Aşgabat Kollektiwleýin hyzmatdaşlyk ylalaşygyna girenok, emma 90-njy ýyllaryň dowamynda ol birki gezek “parahatçylyk ugrundaky” ýaly inisiatiwalara goşulypdy.
Munuň üstesine-de Aşgabat 2001-nji ýyldan bäri Owganystanda alnyp barylýan operasiýa hem belli bir derejede hemaýat berdi. Şunlukda biz ýene bir sapar - kagyz ýüzündäki ýazylanlary hakykatda bolup geçýän zatlardan tapawutlandyrmagy başarmaly.
Azatlyk Radiosy: Luka, indi aradan 17 ýyl geçdi. Bitaraplyk ýurda nämeleri berdi?
Luka:
Türkmenistanyň režimi – men ozalkyny we häzirkini hem göz öňünde tutýaryn – Bitaraplyk statusyny ýurduň içinde bir simwol hökmünde ulandy. Munuň ady bilen ýurtda rus dilinde çykýan resmi gazet, ýagny “Neýtralnyý Turkmenistan” diýlip atlandyryldy; Aşgabatda “Bitaraplyk binasy” dikildi; paýgtagtdaky iň uly şaýollaryň birine hem “Bitaraplyk” ady berildi; Nyýazow döwründe dekabr aýy hem bu statusyň ady bilen atlandyrylyp başlanypdy.
Garaz, bitaraplyk statusy režimiň juda we juda berk simwolyna öwrüldi. Režim muny ýurduň içerki syýasatynda ulanyp, bu statusy halkara arenasynda gazanylan adatdan daşary bir üstünlik hökmünde häsiýetlendirdi.
Hawa, elbetde, biz bu statusyň BMG tarapyndan goldanylandygyny ýatdan çykarmaly däldiris. Ýöne nähili hem bolsa, Türkmenistan özüniň daşary syýasatyny bitaraplyk statusyna görä gurmady.
Bu aktiw bitaraplyk statusy bolman, gaýtam tersine, iň azyndan Nyýazow döwründe izolýasiýa syýasaty boldy.


c: text/html

text:
Şu gün, 28-nji sentýabrda Aşgabatda Türkmenistanyň Agrar partiýasynyň uçreditel gurultaýy boldy.
Türkmen döwlet habarlar gullugy bu gurultaýa ýurduň dürli regionlaryndan delegatlaryň, täze partiýa agza bolmaga isleg bildiren oba hojalyk wekilleriniň gatnaşandygyny habar berýär.
Şeýle-de gurultaýa ýurduň jemgyýetçilik guramalarynyň aktiwistleri, habar serişdeleriniň wekilleri çagyrylypdyr.
Ýygnagy partiýanyň dörediji gurultaýyny geçirmek baradaky guramaçylyk komitetiniň agzalary açyp, ýygnananlary ýurt üçin taryhy waka - Agrar partiýanyň döredilmegi bilen gutladylar diýip, habarda aýdylýar.
Gurultaýyň dowamynda Agrar partiýanyň Düzgünnamasy we Programmasy tassyklandy, şeýle-de onuň başlygy saýlandy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aşgabat, 17.03.2015. “Türkmenportal”.
Aziýanyň futbol konfederasiýasy howpsuzlyk maksatlaryndan Pakistanda “B” toparçasynda çykyş edýän Türkmenistanyň olimpiýa ýygyndy toparynyň gatnaşmagyndaky Aziýa çempionatynyň (U-23) saýlama duşuşyklaryny ýatyrmak kararyna geldi diýlip, AFK-nyň resmi saýtynda habar berilýär.
Ýekşenbe güni Lahoryň günorta böleginde — Ýuhanabatda iki partlama bolup geçdi. Soňky maglumatlara görä, terakt netijesinde 15 adam heläk boldy, 70-si bolsa şikes aldy.
Aziýa çempionaty U-23-iň “B” toparçasyndaky saýlama duşuşyklary 23—31-nji mart aralygynda Pakistanyň Lahor şäherinde geçirilmelidi.
Iordaniýanyň, Kuweýtiň, Gyrgyz Respublikasynyň, Pakistanyň we Türkmenistanyň ýaşlar ýygyndy toparynyň çykyş edýän “B” toparçasyndaky duşuşyklaryň geçiriljek wagty we möhleti goşmaça habar berler diýlip AFK-nyň saýtynda aýdylýar.


text:
23-nji oktýabrda Türkmenistanda resmi sapar bilen bolýan Ýaponiýanyň Premýer-ministriniň aýaly hanym Akie Abe Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutyna baryp gördi. Bu ýerde myhman ýokary okuw mekdebiniň muzeýiniň ekspozisiýasy bilen tanyşdy, şeýle hem Halkara gatnaşyklary institutynyň, mälim bolşy ýaly, ýapon dili bölüminiň hereket edýän Döwletmämmet Azady adyndaky Türkmen milli dünýä dilleri institutynyň, Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersitetiniň hem-de S.Seýdi adyndaky Türkmen döwlet mugallymçylyk institutynyň talyplary bilen duşuşdy.
Ýaponiýanyň Premýer-ministriniň maşgalasy üçin medeni maksatnama guraldy. Maksatnama laýyklykda, myhman paýtagtymyzyň ajaýyp ýerleri, şol sanda Türkmen halysynyň milli muzeýine baryp gördi. Muzeýde elde dokalan halylaryň ajaýyp nusgalary – türkmen halyçy zenanlarynyň öňden saklanyp galan hem-de häzirki önümleri görkezilýär. Myhman elde dokalan ajaýyp halylara haýran galýandygyny aýtdy. Şol halylary döretmegiň däpleri nesilden-nesle geçirilip, milli hem-de umumadamzat medeni mirasynyň aýrylmaz bölegine öwrülýär.
Şunuň bilen birlikde, hanym Akie Abe alyjylara ýokary hilli türkmen dokma önümleriniň köp görnüşlerini, şeýle hem halyçylyk pudagynyň önümlerini hödürleýän paýtagtymyzdaky “Altyn asyr” söwda merkezine baryp gördi. Ol bu ýerde hödürlenýän haly we dokma önümleriniň ýokary hile eýedigini aýratyn belledi. Hanym Akie Abe göreniňde gözüň eglenýän nepis türkmen halylarynyň birini uly höwes bilen aldy.
Ýaponiýanyň Premýer-ministriniň maşgalasyna şeýle hem şu ýylyň tomsunda Aşgabatda açylan Enäniň we çaganyň saglygyny goraýan ylmy-kliniki merkeze baryp görmek mümkinçiligi döredildi. Hanym Akie Abe lukmançylyk merkezi bilen tanşyp, onuň döwrebap enjamlaşdyrylyşyna we ýokary halkara ölçegleriniň derejesinde zerur lukmançylyk hyzmatlaryny etmek babatda döredilen şertlere ýokary baha berdi.


text:
Eýranyň BMG-niň atom gözegçiligi gullugyndaky wekili Tähran öz ýadro programmasyny alty aýlyk doňdurmaklyga ýanwar aýynyň başynda girişer diýdi.
Reza Najafi, Eýranyň Wenada ýerleşýän Halkar atom energiýasy gullugyndaky wekili Eýran bilen bu gullugyň dünýä döwletleri bilen baglaşylan ylalaşygyň talaplaryny durmuşa geçirmek boýunça «deslapky maslahatlary» edendigini aýtdy.
Ýekşenbe güni Eýran bilen 5+1 döwletler toparynyň, Birleşen Ştatlaryň, Hytaýyň, Orsýetiň, Britaniýanyň, Fransiýanyň we Germaniýanyň baglaşan ylalaşygyna görä, Eýran öz ýadro progrramasynyň käbir böleklerini wagtlaýyn togtadýar, muňa derek oňa garşy girizilen sanksiýalaryň käbiriniň ýatyryljagy aýdyldy.


text:
Hytaýyň Urumçy şäherinde 5-nji iýulda bolan bidüzgünçiliklere dahyly bolandykda aýyplanyp, ýene takmynan 320 adamyň tussag edilendigi aýdylýar.
Sinjaň-Uýgur awtonomiýasynda 5-nji iýulda bolan wakalardan soň, polisiýa tarapyndan 1,500-e golaý adamyň tussag edilendigi habar berildi. Olardan käbirleri soňra azatlyga goýberilipdir.
Hytaý hem uýgur milletleriniň arasynda dörän şol çaknyşyklarda 200-e golaý adam heläk bolup, 1700-e golaý adam ýaralanypdy.
Uýgurlar Hytaý häkimiýetleriniň özlerini kemsidýändigini aýdyp gelýärler.


text:
Owganystanyň paýtagtynda 7-nji awgustda irden hökümet edaralarynyň golaýynda janyndan geçen hüjümçiniň içi bombaly ulagy partlatmagy zerarly tutuş şäheriň içinde ençeme bina ýumruldy we azyndan 15 adam wepat boldy, diýip owgan resmileri habar berdiler.
Kabulyň polisiýasy başda azyndan 10 adamyň ölendigini we 128 adamyň ýaralanandygyny aýtdy, yzýany ölenleriň sanynyň 15 adama, ýaralananlaryň 240 adama ýetendigi habar berildi.
“Talyban” toparynyň adaty tomusky hüjümlerine gabat gelen bu hüjümiň jogapkärçiligini öz üstüne alan bolmady.
Partlama Owganystanyň milli goşunynyň aňtaw edarasynyň golaýynda ýüze çykdy.
Keselhanalaryň resmileri ýaralanyp, ýüz tutanlaryň aşa köpdügini, şol sanda aýallaryň we çagalaryň bardygyny aýtdylar.


text:
Orsýetiň ýük kerweniniň ilkinji ulaglary gündogar Ukrainanyň Luhansk şäherine gelip ýetdi.
Orsýetiň ITAR-TASS habar gullugy 13-nji sentýabrda ýük maşynlarynyň öz getiren azyk harytlaryny düşürýändigini habar berdi. Habarda Luhanskä günüň ahyryna çenli jemi 250 sany ýük maşynynyň geljegi aýdylýar.
Rus resmileri bu ýük kerweniniň 2000 müň tonna çemesi kömek ýüküni getirýändigini aýdýarlar.
ITAR-TASS, Halkara Gyzyl Haç komitetiniň resmisine salgylanyp, olaryň hiç bir resmisiniň bu ýük kerwenini ugratmaga goşulmandygyny ýazdy.


text:
Halkara Gyzyl haç komiteti etniki gyrgyz we özbek toparlarynyň arasynda bolan çaknyşyklardan soň günorta Gyrgyzystandaky ýagdaýyň agyrlaşýandygyny aýtdy.
Şularalykda Orsýetiň Gyrgyzystanyň demirgazygyndaky Kant şäherinde ýerleşýän howa bazasynyň goragyny berkitmek üçin 150 çemesi esger iberendigi aýdylýar.
Ýöne Moskwa bu ýurduň günortasyndaky ýagdaýy durnuklaşdyrmaga kömek üçin goşun iberme planynyň ýokdugyny aýtdy.
Gyrgyzystanyň Saglyk ministrligi azyndan 113 adamyň – Oşda 92, Jelalabatda bolsa 21 adamyň ölendigini aýdýar.
Soňky üç günüň içinde 1400-den gowrak adamyň ýaralanandygy aýdylýar.
Onlarça müň özbegiň başlaryny gutarmak üçin öýlerini taşlap gaçandygy aýdylýar.


text:
Fransiýanyň aýtmagyna görä, öňümizdäki hepdeleriň dowamynda Liwiýanyň gozgalaňçylaryna kömek bermek üçin ýörite hemaýat fondy dörediler.
Fransiýanyň daşary işler ministri Alen Žüpi bu barada Rimde geçirilen Liwiýa boýunça aragatnaşyk toparynyň duşuşygynyň dowamynda aýtdy.
Şeýle-de Britaniýanyň daşary işler ministri Uilliýam Hagyň žurnalistlere aýtmagyna görä, Tripolä garşy basyş artdyrylar.
Liwiýanyň hökümeti bu baradaky beýanatlary ret edip, “dünýäniň Rimde duşuşyk geçirýänleri däl-de, Liwiýanyň taýpalaryny diňlemelidigini” aýtdy.
Muammar Kaddafiniň güýçlerine garşy göreşýän pitneçileriň berýän maglumatyna laýyklykda, çaknyşyklarda 10,000 töweregi adam ölüpdir.


text:
ABŞ-nyň Filadelfiýa ştatynda 25-nji iýulda açylýan dört günlük Milli demokratik konwensiýasynyň öňüsyrasynda Demokratik partiýasy özüniň elektron hatlaryndan syzyp, köpçülige mälim bolan informasiýa reaksiýa görkezýär.
Demokratik partiýasynyň dalaşgäri bolmagy çak edilýän Hillary Klintonyň kampaniýasynyň dolandyryjysy Robby Mook partiýanyň elektron hatlarynyň köpçülige paş edilmeginiň aňrysynda öz syýasy garşydaşy Respublikan partiýasyna ýardam bermek isleýän “orsýetli döwlet aktýorlarynyň” bolmagyny çak edýändigini aýtdy.
Respublikan partiýasynyň dalaşgäri Donald Trump prezident saýlanan ýagdaýynda Moskwa bilen gatnaşyklary gowulandyrjakdygyny aýtdy.


text:
Adam hukuklaryny goraýan “Türkmen inisiatiwasy” topary Türkmenistanda dürli jenaýatlaryň täze tolkunynyň ýüze çykandygyny habar berýär.
Oktýabr aýynda Türkmenistanyň garaşsyzlyk baýramyna gabatlap, türkmen türmelerinden 1,700 adamyň boşadylmagy sebäpli jenaýatçylygyň şäherlerde, etrap merkezlerinde, obalarda hususy we jemgyýetçilik emläginiň ogurlygynyň, garakçylykly hüjümleriň, huligançylykly hereketleriň, içgili ýagdaýda edilýän dürli jenaýatlaryň artandygyny “Türkmen inisiatiwasy” ýazýar.
Neşiriň bellemegine görä, türmeden boşadylanlaryň ählisiniň ýene jenaýata ýüz urandygyny çaklamak dogry bolmaz. Ýöne her günä geçişden son şunuň ýaly ýagdaýlar gaýtalanýar.
Lebapda
Lebap welaýatynyň polisiýa edarasyndaky çeşmäniň maglumatyna görä, edara ýolbaşçylary “statistik hasabatlary” ýaramaz edip görkezmezlik üçin, golastyndaky işgärlerinden jebir çekenleriň, olaryň garyndaşlarynyň arza-şikaýatlaryny hasaba almazlygy talap edýärler. Şol bir wagtda-da polisiýa bölümleriniň tussaglary wagtlaýyn saklaýan kameralary adamdan doly. Şol oturanlar jübükeserler, köçe garakçylary, towuk, mal ogrulary – diýip, “Türkmen inisiatiwasy” topary öz maglumatynda ýazýar.
Azatlyk Radiosynyň Lebap welaýatyndaky habarçysy Osman Hallyýewiň aýtmagyna görä, bu welaýatda ownuk jenaýatlar soňky döwürde has-da azalypdyr:
—Adamlaryň türmelerden köpçülikleýin boşadylmagy bilen jenaýatçylyk köpeldi diýip biljek däl. Soňky döwürde hiç bir zatdan gypynç etmän, gijäniň bir mahalam islän ýeriňe gidip bolýar. Otlularda ogurlyk ýok, öň şäher içinde gatnaýan awtobuslarda jübükeserler bardy. Häzir onuň ýaly zatlar ýok. Uly bazarlarda bardy. Häzir olam azaldy. “Il ogrusyz bolmaz” diýlişi ýaly, ýek-tük bardyr. Ýöne köpçülikleýin häsiýetde däl. Awtoawariýalar bilen bagly görnüşler bar, olar bilkastlaýyn edilýän jenaýat däl.
Daşoguz welaýatyndan Arazmät Aşyrow Daşoguzda ownuk jenaýatlaryň hakykatdan-da soňky birki aýlykda köpelendigini Azatlyk Raidosyna gürrüň berdi. Maýda ogurlyk köpeldi, oba ýerlerinde has-da köpelýär mal ogurlamak. Emläk ogurlamak. Şäher ýerlerinde-de kezzaplyk, kisekeserler köpeldi diýip, Aşyrow aýdýar.
Neşä garşy göreşiň güýçlenmegi bilen, umuman alnanda, ogurlygyň azalandygyny gürrüňdeşlerimiz tassykladylar. “Türkmen inisiatiwasy” toparynyň ýazyşy ýaly, maýda ogurlyklar – içinde reňkli metal bolan telefon simleri, köp gatly jaýlarda elektrik hasaplaýjylary, dürli antennalary ogurlamak hadysalary bolsa dowam edýär.
Iş bilen üpjün ediş
Günäsi geçilip ýa oturmaly möhletini oturyp, azatlyga çykan adamlaryň iş bilen üpjün edilmeýändigini, olaryň ýaşaýan ýerinde hepdede, on günde bir gezek polisiýa edarasyna baryp, özi barasynda maglumat bermelidigini, işsizligiň, gazanç çeşmesinden mahrumlygyň köp adamy dürli hereketlere, şol sanda ownuk jenaýatlara iterýändigini ýerli synçylar aýdýarlar.
Türkmen häkimiýetleri tarapyndan her sapar nobatldaky günä geçiş barada çykarylan permanda azatlyga goýberilen adamlaryň ýaşaýan ýerinde jemgyýete goşulmagy üçin olary iş bilen üpjün etmek wezipesi ýerli häkimiýet organlaryna tabşyrylýar. Emma Hallyýew şol görkezmäniň ýerine ýetirilmeýändigini, iş orunlarynyň ýiti ýetmezçilk edýändigini aýtdy:
—Türmäniň garasyny görmedik ýokary bilimli adamlar işsiz gezip ýörkä, türmeden boşany işe almaýarlar, alaly diýende-de, olara iş orunlary ýok. Kararda aýdylýan ýa şolary iş bilen üpjün etmeli diýip, döwlet baştutanynyň häkimliklere berýän görkezmelerini ýerine ýetirmäge mümkinçilik ýok. Ol ýöne bir aýdylan söz bolup galýar.
Daşoguzly Arazmät Aşyrow şu wagta çenli türmeden boşap gelen adama iş berlenini eşitmändigini, olar bilen hiç kimiň işiniň ýokdugyny aýtdy:
—Şäherlerde, etrap merkezlerinde harby eşikli adamlar, polisiýa işgärleri gaty köp. Emma, muňa garamazdan, Daşoguzda neşekeşleriň sanynyň göz-görtele azalandygyna, jemgyýetiň şol dertden belli bir derejede arassalanandygyna garamazdan, jenaýatçylyk soňky birki aýda duýarlyk derejede artdy. Amnistiýa baradaky permanyň iş bilen üpjün etmek baradaky maddasynyň ýerine ýetirilişine ýokary derejede kontrollyk gerek. Emma diňe gözegçilik bilen hem iş bitenok. Meseläniň oňyn çözgüdi üçin düýpli reformalar geçirmek, täze iş orunlaryny döretmek zerur. Eger döwlet başyndakylaryň erk-islegi bolsa, Türkmenistanda bu işiň hötdesinden gelip bolar.


text:
29-nji noýabrda Moskwada bolan gepleşiklerde Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow we orsýetli kärdeşi D.Medwedew ýurtlaryň ikitaraplaýyn gatnaşyklaryna “peýdaly” diýip baha berdiler we özara haryt dolanyşygynyň dowamly ösýänligini bellediler.
Türkmenistanyň we Orsýetiň prezidentleri ýurtlar arasyndaky haryt dolanyşygynyň mukdarynyň dowamly ösýänligini bellediler. Olaryň pikirine görä, şeýle ösüşden ybarat bu aýratynlyk umumy dünýä derejesindäki krizis we durgunlyk tendensiýalaryna ters gelýär hem türkmen-ors gatnaşyklarynyň hemmetaraplaýyn ösüşi üçin mümkinçilikleriň saklanyp galýanlygyny anyk häsiýetlendirýär. Bu barada "Türkmenistan.ru" internet gazeti ýazdy.
Orsýet Türkmenistanyň esasy söwda ýaranlarynyň arasynda birinji orunda durýar, 2008-nji ýylda Türkmenistanyň daşary söwda dolanyşygynyň 39% gowragy, ýagny eksportynyň 50,5%, importynyň bolsa 16% Orsýetiň paýyna düşdi. Geçen ýylda ýurtlaryň söwda dolanyşygy 7 milliard dollara ýeten bolsa, şu ýylyň 10 aýynyň dowamynda 5,5 milliard dollara ýetdi diýip, Orsýet metbugatyna salgylanmak bilen TDH gullugy ýazdy. Emma G.Berdimuhamedowyň Moskwa sapary bilen baglylykda TDH gullugynyň özi resmi maglumatlary we sanlary çap etmedi.
Haryt dolanyşygynyň möçberi nämä bagly?
Türkmenistan bilen Orsýetiň özara haryt dolanyşygynyň esasy mukdaryny gaz söwdasy emele getirip gelýär. Şu ýylyň aprel aýynda “Orta Aziýa-Merkez” gaz geçirijisinde bolan awariýadan soň türkmen gazynyň “Gazprom” tarapyndan satyn alynmagy bes edilipdi.
Muňa garamazdan, haryt dolanyşygynyň şu ýylky derejesiniň geçen ýylkysyna golaýlamagy nämä bagly bolup biler?
Merkezi Aziýa boýunça analitik Artýom Ulunýan, bu ýerde barlap bolmajak sanlar barada gürrüň gidýändigini aýdýar. “Adatça, haryt dolanyşygynyň diňe esasy ugurlary kesgitlenilýär. Ýurtlaryň haryt dolanyşygynyň häzirki mukdary, belli bir derejede Türkmenistanyň tebigy serişdeleriniň eksporty, Orsýetiň maşyn-gurluşyk önümleriniň eksporty we Türkmenistandaky iri gurluşyk proýektler arkaly üpjün edilýän bolmagy mümkin”.
Türkmenistanyň öňki diplomaty Nurmuhammet Hanamow Aşgabat köpugurly gaz söwdasyny amala aşyryp, ýakyn wagtda Hytaýa we Eýrana gaz akdyrmaga taýýarlanýan hem bolsa, ýurduň girdeji çeşmesiniň esasy böleginiň Orsýet bilen gaz söwdasyna garaşly bolup durýanlygyny belledi. “Maý aýyndan başlap türkmen gazy Orsýete satylmaýar, ýurduň budjeti hem esasan gazdan jemlenýär. Indiki ýylda Hytaýa-da gaz satyp ugramaly, Eýrana-da has köp gaz satmak niýetleri bar, emma iş ugrukýança wagt gerek. Şonuň üçin gazyň bahasyny we mukdaryny näçe çalt gepleşip bilseler, şonça-da peýdaly”.
Syýasy taýdan ähmiýetli waka
"Türkmenistan.ru" internet saýtynda G.Berdimuhamedowyň Orsýet Federasiýasyna sapary uly syýasy ähmiýete eýe bolan waka diýlip atlandyryldy. Emma TDH gullugy halkara agentlikleriniň maglumatlaryndan bölekleri getirip, ýurt baştutanynyň sapary barada resmi maglumat bermedi.
Ýekşenbe güni Mokswada bolan gepleşiklerden öň Türkmenistanyň we Orsýetiň prezidentleri şu ýylyň sentýabr aýynda Türkmenbaşy şäherinde duşuşypdy. Emma gatnaşyklaryň häzirki depgininiň prezidentleriň özara garaýyşlaryny deňemäge zerurlyk döretdi diýip, "Türkmenistan.ru" internet gazetinde aýdylyşy ýaly, şu sapar taraplar üçin özara bähbitli meseleleriň arasyna ýangyç energetika, transport, bilim we medeniýet ugurlary boýunça bilelikdäki proýektler agzaldy.
Maglumatda şeýle-de “galstuksyz”, ýagny resmi bolmadyk formatda geçirilen gepleşikleriň ikitaraplaýyn we halkara hyzmatdaşlyga degişli meseleler boýunça pikir alyşmak üçin yzygiderli maslahatlary geçirmek barada iki döwlet baştutanlarynyň arasynda bar bolan ylalaşyklaryň çäginde geçirilenligi bellenildi.
Çäkli maglumat berildi
Prezident Berdimuhamedowyň Moskwa saparynyň umuman syrly häsiýete eýe bolanlygyny synçylar belleýärler. Bu sapar barada öňünden resmi maglumat hem berilmändi. Türkmenistanyň prezidentiniň Orsýetiň prezidentiniň çakylygy bilen 29-njy noýabrda Moskwa barjagy käbir garaşsyz internet saýtlarda hepdäniň anna güni habar berlipdi.
Analitik Artýom Ulunýan Moskwadaky gepleşikler barada maglumatlaryň çäklidigini taraplaryň özara ylalaşan bolmagynyň ahmaldygy bilen baglanyşdyrdy.
Soňky döwürde Ýewropa Bileleşigi bilen gatnaşyklaryny ösdürmäge çalyşýan Türkmenistanyň Moskwa bilen alyp barýan gepleşikleriniň mazmunyny köpçülige ýetirmek islemeýänliginiň-de muňa sebäp bolup biljegini analitik çak etdi. “Türkmenistanyň ýolbaşçysynyň Moskwa bilen gatnaşyklaryna seresaply çemeleşýänligini ünsden düşürmeli däl. Onuň Aşgabat bilen Moskwanyň ýakynlaşyp, Türkmenistanyň Orsýetiň täsiri astyna düşýänligi barada pikir döremegini islemeýän bolmagy ähtimal” diýip, analitik aýtdy.
Artýom Ulunýanyň pikirine görä, Türkmenistanyň prezidentiniň Moskwa bir günlük sapary energiýa proýektleriniň geljegi, Orsýetiň maşyn-gurluşyk önümleriniň Türkmenistan tarapyndan satyn alynmagy we Aşgabadyň Günbatar döwletleri bilen gatnaşyklaryna degişli planlary bilen bagly bolmagy mümkin.


text:
Eýranyň daşary işler ministri Mohammad Jawad Zarif Tähran we dünýäniň iň kuwwatly alty ýurdy ýadro ylalaşygynyň jemini “göwnejaý wagt pursadynyň dowamynda” baglaşyp bilerler diýip umyt edýärin diýdi. Şol bir wagtyň özünde ol Eýrandan “çakdanaşa talaplaryň” edilmegine garşy duýduryş hem berdi.
Zarif 28-nji maýda Afinyda eden çykyşynda: “Eger beýleki tarap Şweýsariýanyň Lausanne şäherindäki ylalaşyga hormat goýsa we Eýran bilen özara hormata esaslanýan hemmetaraplaýyn ylalaşygy taýýarlamaga synanyşsa, onda biz islendik wagt möhletini ýerine ýetirip bileris” diýdi.
2-nji aprelde Birleşen Ştatlar, Britaniýa, Fransiýa, Germaniýa, Russiýa we Hytaý Eýran bilen ýadro ylalaşygynyň özeni bolan deslapky resminama boýunça ylalaşdylar. Emma şol bir wagtyň özünde birnäçe meseleler heniz hem çözülmän saklanyp galýar.


text:
Demirgazyk Owganystanda general, wise-prezident Abdul Reşit Dostumyň ýolbaşçylygynda jeňçi güýçlere garşy aldym-berdimli söweş alnyp barylýar.
General Abdul Reşit Dostum Azatlyk Radiosynyň Owgan gullugy bilen söhbetdeşlikde bu sebitdäki jeňçi güýçleriň doly ýeňlip gutaryljakdygyny ýa-da olaryň ýaraglaryny taşlamaly boljakdygyny aýdýar.
Şeýle-de ol, owgan häkimiýetleri rugsat berse, özüniň Gunduza hem baryp, söweşleri dowam etdirjekdigini belleýär.
General Dostum bilen geçirilen bu söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Türkmenistanyň milli pasportlaryň täze görnüşine geçmesi bilen baglylykda goşa raýatlyga eýe bolan adamlaryň uçraýan problemalarynyň kanunyň nukdaýnazaryndan nähili aýratynlyklary bar?
Azatlyk Radiosy Orsýetde ýaşaýan türkmen žurnalisti we ýurist Batyr Muhammedow bilen bu ugurdan söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistan bilen Orsýetiň arasynda goşa raýatlyk ylalaşygy 2003-nji ýylda ýatyrylypdy, ýöne bu mesele şu günki güne çenli problema bolup galýar. Muňa näme sebäp bolýar diýip pikir edýärsiňiz?
Batyr Muhammedow: Meniň pikirimçe, bu meseläniň daşyndaky aladalanmalar, esasan, türkmen tarapynyň goşa raýatlygy ýatyrmagy netijesinde adamlaryň ýurduň daşyna çykmak mümkinçilikleriniň çäklendirilýändigi bilen bagly.
Türkmen häkimiýetleriniň öz raýatlarynyň täze pasport almagy üçin olary orsýet pasportyndan ýuz öwürmegini talap etmekleri köp ýyllap üzňelik syýasatyny alyp baran ýurduň bu syýasatyny mundan beýläk-de dowam etdirmek niýetiniň bardygy barada pikir döredýär. Bu bolsa türkmen hökümetiniň abraýyna zyýan ýetirýär, diýip pikir edýärin. Bu häzirki ýagdaýda Türkmenistanyň halkara kanunlaryny äsgermeýändigini we öz borçlaryny ýerine ýetirmeýändigini görkezýär.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistan goşa raýatlyk meselesinde-de, muňa degişli içerki düzgünlerinde-de milli kanunlara we halkara kadalaryna laýyklykda hereket edýändigini aýdýar. Türkmenistan goşa raýatlygy ýatyrmak barada 2003-nji ýylda ylalaşyga gol çekipdi. Onda Türkmenistanyň hereketleri nähili kanunlary bozýar?
Batyr Muhammedow: Hawa, dogrudanam, 2003-nji ýylyň aprel aýynda şol wagtky prezidentler Nyýazow we Putin öz wagtynda baglaşylan goşa raýatlyk baradaky ylalaşygy ýatyrmak boýunça protokola gol goýdular. Türkmenistanda ol Mejlis tarapyndan tassyklandy we güýje girizildi. Orsýet bolsa gol çekmek bilen çäklendi, emma [bu kanun] milli parlamentde (Döwlet Dumasynda) tassyklanmady. Şeýle ýagdaýda, halkara kanunlaryna görä, 1993-nji ýylda gol çekilen ylalaşyk güýjünde galýar diýip hasaplamak mümkin.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň, goşa raýatlyk boýunça ylalaşyk ýatyrylyp, ol milli Mejlisde ykrar edilensoň, bu meselede öz kanunlaryna görä hereket etmäge haky ýokmy?
Batyr Muhammedow: Onda bu Türkmenistanyň öz kanunlaryny halkara kanunlaryndan öňde goýýandygyny aňladýar.
Azatlyk Radiosy: 2003-nji ýylda goşa raýatlyk boýunça ylalaşygyň ýatyrylýandygy barada dokumente gol çekilensoň, näme üçin Orsýet tarapy Türkmenistanyň raýatlaryna öz pasportlaryny bermek işini dowam etdirdi diýip pikir edýärsiňiz?
Batyr Muhammedow: Orsýet tarapy bu ylalaşygy ýatyrmak barada Türkmenistan bilen protokola gol çeken hem bolsa, ony milli parlamentde tassyklamady. Şeýlelikde onuň türkmenistanlylara 2003-nji ýyldan soňam rus raýatlygyny bermek işini dowam etdirmegi halkara kanunlaryna ters gelmeýär.
Azatlyk Radiosy: Käbir maglumatlarda häzirki wagtda Türkmenistanda Orsýetiň pasportlaryna eýe bolan türkmenistanlylaryň aglaba böleginiň türkmenlerdigi aýdylýar. Siziň pikiriňizçe, türkmenleriň orsýet pasportyna eýe bolmak islegerine näme sebäp boldy?
Batyr Muhammedow: Bu Türkmenistanyň raýaty bolmaklygyň meşhur däldigini görkezýär, diýip pikir edýärin. Adamlar özlerine garantiýa berilmegini isleýärler. Köpler ýurduň syýasatynyň haýsy tarapa gitjegini bilmän, öz geljeginden howatyrlanýarlar.
Azatlyk Radiosy: Onda orsýet raýatlygyny alan adamlar näme üçin türkmen pasportyny hem saklap galmaga çalyşýarlar?
Batyr Muhammedow: Bu gumanitar sebäpler bilen bagly diýip pikir edýärin. Häkimiýetler raýatlarynyň erkinliginden gorkýan bolsalar, raýatlar goşmaça bir mümkinçiliklerden mahrum bolmak islemeýärler.
Azatlyk Radiosy: 2003-nji ýyldan soň orsýet pasportyny alan türkmenistanlylaryň ýurtdan çykmak we ýurda barmak bilen bagly dürli kynçylyklara üçraýandygy barada ençeme gezek habar berlipdi. Türkmen häkimiýetleri bar bolan çäklendirmeleri goşa raýatlygy ýatyrmak baradaky ylalaşyk bilen düşündiripdi. Emma 2003-njy ýyla çenli, ýagny ylalaşyk ýatyrylmanka, goşa raýatlyga eýe bolan adamlaryň-da kynçylyk çekýändigi, hususan-da, häzirki wagtda olaryň täze türkmen pasportyny alyp bilmän kösenýändigi barada maglumatlar gowuşýar. Bu näderejede kanuna gabat gelýär?
Batyr Muhammedow: Umuman, öz raýatlaryny raýatlykdan mahrum etmeklik Sowet Soýuzynda bolan tejribeleriň biri. Meselem, Brežnew ýazyjy Aksenowy we sazanda Rostropowiçi sowet raýatlygyndan mahrum edipdi. Bu halkara jemgyýetçiligi tarapyndan berk ýazgarylan hereket bolupdy. Sebäbi adamlaryň islegleriniň garşysyna raýatlykdan mahrum etmeklik hem halkara kanunlaryna, hem ahlaga ters gelýär.
2003-nji ýyldan öň orsýet raýatlygyna eýe bolan turkmenistanlylara edilýän basyşlar islendik kanuna ters gelýär, sebäbi kanunçylygyň baş ýörelgelerine görä, kanunlaryň tersin hereket etmäge güýji ýok. Bu birinjiden, Ikinjiden bolsa, halkara kanunlary islendik ýurduň milli kanunlaryndan, şol sanda ýurtlaryň Baş kanunlaryndan-da has agramly hasaplanýar.


text:
Kairde Müsüriň polisiýasy Içeri işler ministrliginiň binasyna ýöriş geçiren protestçilere garşy göz ýaşardyjy gazy ulandy. Mundan öňinçä, ýurduň taryhyndaky iň ýowuz futbol çaknyşygy bolupdy.
Şaýatlaryň gürrüň bermegine görä, müňlerçe adam ýurduň başyndaky Harby geňeşe garşy şygarlary gygyryp, ministrligiň binasynyň golaýyndaky köçelere çykypdyrlar.
Polisiýa ýollary böwetläp, protestçileri dargatmak üçin göz ýaşardyjy gazy ulandy. Protestçiler bolsa polisiýany daşlady.
Wakalarda ýaralananlar ýa-da heläk bolanlar barada entek maglumat gowşanok.
Çarşenbe güni Port Said şäherinde geçirilen futbol ýaryşyndan soň, gazaplylyk ýüze çykypdy. Wakada azyndan 74 adam öldi, müňe golaýy hem ýaralandy.
Kairde geçirilen protestlerde adamlar howpsuzlyk güýçlerini futbol oýnundan soň dörän gazaplylygyň öňüni alyp bilmändikleri üçin aýypladylar.


text:
Ýer ýüzünde aşa yssy hem-de sowuk, köp ýagyş ýagýan, hiç hili ygal düşmeýän, adam aýagy sekmedik tokaýlyklar, hiç hili ösümlik gögermeýän buzluklar we beýleki bir-birinden tapawutly ýerler bar. Käbir ýurtlar bolsa, gury ýerden has alysdaky adalarda ýerleşýär. Gury ýere iň uzak ýer Nemo nokady hasaplanýar. Bu at meşhur fransuz ýazyjysy Žýul Weriň “Deňziň astynda 20 müň lýo” eseriniň gahrymany kapitan Nemo bagyşlanyp goýlupdyr. Nemo latynçada “hiç kim” diýmegi aňladýar. Ol ýer hem hiç kimiň barmaýan künjegi bolansoň, şeýle atlandyrylypdyr.
Nemo nokady özüne iň ýakyn üç adadan 2688 km uzaklykda ýerleşýär. Onuň demirgazygynda Dýusi adasy, demirgazyk-gündogarynda Ister adalaryndan Motu Nui we günortasynda Antarktikanyň golaýyndaky Maher adasy bar.
Bu nokat resmi taýdan 1992-nji ýylda kanadaly kartograf Hrwoýe Lukatela tarapyndan anyklanypdyr. Lukatela muny kompýuter arkaly geçiren barlaglarynyň netijesinde tapypdyr. Şol sebäpli bu aralyklar hakykatdakysyndan birnäçe metr az ýa-da köp bolup biler.
Nemo nokady gury ýere şeýle bir daş welin, hatda ol ýere kosmonawtlar has ýakyn bolýarlar. Kosmos edaralary bu nokady “Günorta Ýuwaş ummanynyň çola sebiti” diýip atlandyrýarlar. Ol ýere gämili barylmansoň, köplenç halatda kosmosda ulanyşdan galan enjamlar Ýere taşlanmaly bolanda, şol ýere gondurylýar. Olaryň arasynda raketalar, kosmos gämileri we kosmos beketleri bar. Emma Ýeriň atmosferasyna daşardan gelýän islendik zat kisloroda degeninde ýanyp başlaýar. Eger aşa uly bolsa, käbir bölekleri ýere gaçyp bilýär. Kiçiräk zatlar bolsa, ýanyp ýok bolup gidýär. Şol sebäpli bu çola ýere kosmos galyndylary taşlanýan hem bolsa, olaryň diňe käbir bölekleri gelip düşýär.
Ummanyň bu çola ýerinde o diýen köp jandar ýa-da ösümlik ýok. Sebäbi ol ýerde güýçli akym bolup, suw jandarlaryň ýaşamagyna mümkinçilik bermeýär.
Gury ýere iň uzak nokat
Ýer ýüzünde aşa yssy hem-de sowuk, köp ýagyş ýagýan, hiç hili ygal düşmeýän, adam aýagy sekmedik tokaýlyklar, hiç hili ösümlik gögermeýän buzluklar we beýleki bir-birinden tapawutly ýerler bar. Käbir ýurtlar bolsa, gury ýerden has alysdaky adalarda ýerleşýär. Gury ýere iň uzak ýer Nemo nokady hasaplanýar. Bu at meşhur fransuz ýazyjysy Žýul Weriň “Deňziň astynda 20 müň lýo” eseriniň gahrymany kapitan Nemo bagyşlanyp goýlupdyr. Nemo latynçada “hiç kim” diýmegi aňladýar. Ol ýer hem hiç kimiň barmaýan künjegi bolansoň, şeýle atlandyrylypdyr.


text:
Türkmenistan täze gämiler bilen milli flotunyň üstüni ýetirýär. 21-nji awgustda ýurduň söwda floty dabaraly ýagdaýda 7 tonnalyk “Sumbar” atly tankere eýe boldy. Soňky ýyllaryň dowamynda Hazar ýaka döwletleri deňizdäki milli we harby flotlarynyň düzümini we ukybyny güýçlendirmäge çalyşýarlar.
Türkmenistanyň öz deňiz flotuna ünsi artdyrmagy nähili sebäplere bagly?
Ýedi müň tonnalyk “Sumbar” atly tanker bir wagtyň özünde nebit önümleriniň alty görnüşini daşamaga ukyply. Habar berlişine görä, tanker döwrüň iň täze tehniki serişdeleri bilen abzallaşdyrylan we ol ekologiki howpsuzlygyň talaplaryna laýyk gelýär.
“Türkmendeňizderýaýollary” edarasynyň Orsyýetiň Nižniý Nowgorod şäheriniň “Krasnoýe Sormowo” zawody bilen şeýle tankerleriň ikisiniň gurluşygy barada ylalaşyk baglaşanlygy şu ýylyň iýun aýynyň başynda habar berlipdi.
“Türkmenistan.ru” Internet gazetiniň maglumatyna görä, şol tankerleriň hersi 15 ýarym million dollara durýar. Proýektiň maliýe üpjünçiligi “Yslam ösüş banky” tarapyndan berlen 31 million dollarlyk kreditiň hasabyna amala aşyrylýar. “Hazar” atly ikinji tankeriň ýakyn aýlarda Türkmenistana gowuşmagyna garaşylýar.
Prezident G.Berdimuhamedowyň 21-nji awgustda geçirilen hökümet maslahatynda aýtmagyna görä, Türkmenistanyň milli ykdysadyýetiniň mümkinçiliklerini artdyrmak üçin uly üns berilýän transport pudagyny ösdürmek bilen bagly planlaryň çäginde söwda flotuny döretmek we Türkmenbaşy portuny täzelemek meselesi ýurduň mümkinçiliklerinden netijeli peýdalanmagyň möhüm faktory bolup durýar.
“Nebit turbalaryny gurmakdan has amatly”
Orsýetiň “Syýasy barlaglar institutyndan” syýasaty öwreniji Aždar Gurdow Türkmenistanyň häzirki wagtda nebtini Orsýetiň Mahaçkala portuna, Azerbeýjana we Eýrana satýanlygyny bellemek bilen eksport nukdaýnazaryndan nebit önümlerini deňiz arkaly tankerlerde daşamagyň nebit turbalaryny gurmakdan has amatlydygyny aýtdy. Şol bir wagtda-da nebit önümçiliginiň häzirki derejesinde ýurduň uly we gymmatbaha tankerleri satyn almagynyň käbir soraglary hem döredýänligini Gurdow belledi.
“Türkmenistanyň yglan eden öňki planlaryna görä, 2005-nji ýyla çenli ýurduň nebit önümçiligi 50 million tonna ýetmelidi. Emma önümçiligiň hakyky derejesi bäş esse kem. Şonuň üçin ýakyn geljekde ýurda uly tankerleriñ zerurlygy ýok. Onuň çykarýan nebitini nebiti gaýtadan işleýän öz zawodlarynda işlemäge mümkinçiligi bar” diýip, Gurdow belledi.
Synçylar soňky ýyllaryň dowamynda Hazar regionynyň ähli döwletleriniň deňizdäki öz mümkinçiliklerine ünsi artdyranlygyny belleýärler. Hazar ýaka döwletlerinde harby flotuň ukyby üns merkezindäki meseleleriň biri.
Metbugatda çap bolan käbir çaklamalara görä, Hazar deňzinde diňe bir harby gämileriň umumy sany soňky 10 ýyldan gowrak wagtda azyndan iki esse köpeldi.
Aždar Gurdowyň sözlerine görä, häzirki wagtda Hazar deňzindäki harby güýçleriň çak bilen üçden iki bölegini Orsýetiň gämileri emele getirýär. Onuň yzyndan Eýran we üçünji ýerde Azerbeýjan barýar. Türkmenistan bilen Gazagystanyň milli flotunyň bolsa, patrul-gözegçiligi gämilerinden ybaratdygyny Aždar Gurdow belledi.
“Halas edijileriň” türgenleşikleri
Soňky ýyllarda Orsýet Hazar deňzinde öz flotunyň türgenleşiklerini geçirýär. Şeýle türgenleşiklere käbir ýyllarda Azerbeýjan bilen Gazagystan hem gatnaşypdy. Ozalky ýyllarda diňe synçy hökmünde gatnaşan Eýran şu ýylyň 4-nji awgustynda Orsýet bilen billelikde “Arassa we howpsuz Hazar” atly iki günlük türgenleşiklerini geçirdi. “Amerikanyň sesi” radiostansiýasynyň maglumatyna görä, Gazagystan Azerbeýjan we Türkmenistan bu çärä syn etdiler.
Orsýetiň harby ýolbaşçyslygy bu çäräniň harby türgenleşik bolanlygyny ret etdi we Orsýet bilen Eýranyň “halas edijileriň” türgenleşikleri diýlip atlandyrylan çärä gatnaşygynyň ýokdugyny yglan etdi, emma onuň hakyky makstlaryna ekspertler şübheli garaýarlar diýip, “Amerikanyň sesi” radiosynyň Internet saýtynda bellenilýär.
Maglumatda ABŞ-yň “Jamestaun fondunyň” analitigi Wladimir Sokora salgylanyp aýdylyşyna görä, şol türgenleşiklerde ýurtlar öz raýdaşlygyny we güýjüni görkezmek arkaly 13-nji iýulda gol çekilen “Nabukko” proýektine garşy çykýanlygyny mälim etdiler. Wladimir Sokoryň pikirine görä, “olar deňziň ähli böleklerinde hereket edip, Transkaspiý proýektiniň amala aşyrylmagyna howp döretmäge ukyplydygyny Günbatar döwletlerine duýdurdylar”.
Türkmenistan Hazar deňzindäki milli floty üçin täze gämileri satyn alýanlygy aýdylýan hem bolsa, ýurduň deňiz flotunyň düzümi barada resmi maglumat berilmeýär.
Türkmen-azeri gepleşikleri we harbylaşma
Syýasaty öwreniji Aždar Gurdow deňziň statusynyň kesgitlenmegindäki, şeýle-de soňky aýlarda türkmen-azeri gepleşiklerindäki şowsuzlyklar bilen deňziň harbylaşmagynyň özara baglanyşygynyň bardygyny belledi.
“Azerbeýjanyň dawaly nebit ýataklary özleşdirýänligi we Hazar deňziniň harbylaşýanlygy arasynda arabaglanyşyk bar. Türkmenistan öz wagtynda Ukrainadan harby gämileri satyn alypdy we ol gämi satyn almak barada Orsýet we beýleki döwletler bilen hem gepleşikleri geçiripdi. Şeýle hereketler regionyň beýleki döwletleri tarapyndan hem edilýär. Döwletler öz bähbitlerini goramakda milli deňiz flotuna daýanmakçydyklaryny görkezmäge çalyşýarlar” diýip, A.Gurdow belledi.
Şol bir wagtyň özünde-de Gurdowyň pikirine görä, Hazar deňzindäki bäsdeşlik entek çynlakaý harby häsiýete eýe däl we öz milli flotuny güýçlendirmek ugrunda görýän çäreleri bilen öz bähbitlerinden el çekmejegini Türkmenistanyñ Azerbeýjana duýdurmak isleýän bolmagy ähtimal.
“Eurasia Transition Group” toparynyň müdiri Mişael Laubş, Hazar deňzindäki nebit-gaz resurslarynyň bölünişi meselesiniň entek halkara kanunlary esasynda çözülmän galýanlygyny bellemek bilen häzirki wagtda Türkmenistan regionda öz roluny güýçlendirmek islegini Hazar deňzi boýunça ähli goňşularyna duýdurmakçy bolýar diýip, pikir edýänligini aýtdy: “Meniň pikirimçe, bu ýurduň ähli goňşularyna onuň Hazar deňzi boýunça öz konsepsiýasyny güýçlendirýänligi barada duýduryş bolup biler”.


text:
Oppozisiýa Orsýetde ýekeje saparam häkimiýete parahatçylykly ýol bilen gelmedi. Ýöne ýakyn geljekdäki on ýylyň içinde başga bir komandanyň prezident saýlawlarynda ýeňiş gazanyşyny, başga bir partiýanyň köplüginiň koalisiýasyny emele getirişini görüp bileris.
Biziň gürrüňdeşimiz Orsýetiň Döwlet Dumasynyň wise-spikeri, Orsýetiň Liberal demokratik partiýasynyň (OLDP) lideri Wladimir Žirinowskiý. Wladimir Wolfowiç, siz Kremlde bolduňyz. “Watanyň öňündäki hyzmatlary üçin” diýen ordeniň üçünji derejelisine mynasyp bolduňyz. Gutlaýaryn!
Wladimir Žirinowskiý: Sag boluň!
Mihail Sokolow: Şu ordeniň ikinji derejelisini, hatda birinji derejelisini hem aljagyňyza ynamyňyz barmy?
Wladimir Žirinowskiý: Düzgün boýunça ara iki ýyldan az maý salnanok. Has dogrusy, bäş ýyldan bir gezek, on ýyldan bir gezek berilýär. Şu ordeniň üç derejesine-de ýetmegiň arzuwynda. Ýöne özüm-ä hiç haçan şeýle maksat goýmandym. Şu meselede men ölüp-öçüp barýanlardan däl.
Şu zatlary ýörite arzuw edýän adamlar bar. Men olara duýgudaşlyk bildirýärin. Raýatlaryň köpüsiniň ömürleriniň dowamynda özleriniň zähmetlerine mynasyp baha alaryny isleýärsiň. Emma dünýäniň gurluşy başgaça. Kremlde sanaýmaly adam baýrak alýar. Mynasyplar welin ýüz müňlerçe, millionlarça.
Mihail Sokolow: Geliň, siziň ýurt içindäki saparlaryňyza degip geçeliň. Köp kişi size partiýany wagyz etmek şüweleňine başlady diýip hasaplaýar. Kanun boýunça oňa saýlawyň öň ýanyndaky şüweleň diýip boljak däl. Ýöne, herhal, partiýanyň abraýyna çapylýany duýdurýar. Mysal üçin, Moskwanyň köçelerinde OLDP-niň plakatlary görnüp başlady. Siziň özüňiz Ižewskide hem-de Iwanowoda bolup geldiňiz. Heniz bat almaga irräk dälmi?
Wladimir Žirinowskiý: Biz 22 ýyl bäri şeýdip gelýäris. Biziň esasy serişdämiz—diňe wagyz. Ähli işi öňünden edýäris. Ýaşlara ýol açýarys. Häzirem deputatlyga kandidatlaryň ortaça ýaşy—32 ýaş. Bäş çagyrylyşyň hemmesinde-de OLDP fraksiýasy iň ýaşy bolupdy. Ortaça 40 ýaş. Galanlarynyň ýaşy ulurak. Biziň aramyzda sazandalaram, aýdymçylaram, sportsmenlerem ýok, hiç hili meşhur adamlaram ýok.
Tutuş ýurdy onlarça sapar söküp çykdyk. Haýsy şähere barsaň, “Žirinowskiý bizde boldy, OLDP-den geldiler” diýip aýdýarlar. Ýöne täze nesil ýetişip gelýär. Adamlaryň bizi ýene-de göresleri gelýär, sözümizi eşidesleri gelýär.
Barnaulda şeýle bir wakanyň şaýady boldum. Duşuşyklaryň birinde ýaş ýigit ejesiniň biznesini basyp almak üçin çozuş barynyň edilendigini, ejesiniň muňa gahrymanlarça garşylyk görkezenligini, iň soňunda-da ony dälihana dykandyklaryny aýtdy. Tüýs sowet döwrüne mahsus waka!
Mihail Sokolow: Ýerli ýagdaýda haýsydyr bir biznesmeniň dälihana gabalmagy bilen Hodorkowskidir Lebedewiň türmä dykylmagynyň arasynda näme tapawut bar? Bularyň hem biznesini ellerinden aldylar. Siz ownuk biznesmeniň-ä tarapyny tutýaňyz, iri biznesmeniň tarapynam çalaňzok?
Wladimir Žirinowskiý: Ownuk biznesmen—halal, gowşajyk, onuň üýşüp ýatan baýlygy ýok. Bolaýsa, aýda 50 müň rubl girdeji bardyr. Hodorkowskiniň we şoňa meňzeşleriň girdejileri milliardlarça we milliardlarça. Bärde tapawut örän uly.
Mihail Sokolow: Siz olar türmede oturmaly diýjek bolýaňyzmy?
Wladimir Žirinowskiý: Ýok, beýle däl. Biz hiç haçan “oturmagyň” tarapdary bolmandyk. Ýöne eger-de gan dökülen bolsa, puldan ýurduň çäginden daşary geçirilen bolsa, salgyt tölemekden boýun gaçyrylan bolsa—şunuň netijesinde-de biziň barymyz býujetiň girdeji böleginden mahrum bolan bolsak, onda, goý, jogap bersinler. Diňe bir Hodorkowskiý däl, şolar ýalylar juda köp. Olar onlarça we ýüz müňlerse. Size, ynha, Hodorkowskiniň oturany ýaranok. Beýle bolsa, geliň, sud yzarlanmalarynyň sütemini çekip ýörenleriň hemmesini-de goralyň. Siz welin diňe Hodorkowskä hossar çykýarsyňyz, beýlekileri bolsa alga-da almaýarsyňyz. Ýa-da, ynha, Nemsowy alyp göreliň. Orsýetden daşyna çykjak bolanda ony ýarym sagat sakladylar. Şonda ABŞ-nyň Kongresi, Ýewropanyň parlamenti goşuldy. Haçanda OLDP-ni saýlawlara goýbermänlerinde hiç kim goşulmady! Haçanda OLDP-niň registrasiýasyny ýatyranlarynda hiç kim jyňkyny çykarmady.
Mihail Sokolow: Internetden bir sowal bar: “Häzirki liberallar—Nemsow, Kasýanow partiýaňyzyň ady bilen çalymdaşlykda siz üçin duşmanmy ýa-da soýuzdaş?”
Wladimir Žirinowskiý: Eger-de programma ýörelgelerinden ugur alsaň, onda biziň barymyz meňzeş. Men hatda muny kommunistlerem goldar diýip pikir edýärin. Garaşsyz sud, erkin metbugat, erkin saýlawlar—ine, üç pursat. Şu ýerde ählimiziň pikirimiz deň gelýär. Biziň barymyza garaşsyz sud gerek. Şonda hiç hili Hodorkowskilerem bolmaz, Ýegizarýanlaram bolmaz.
Metbugat kimdir birleriniň bähbitlerini aramak üçin däl-de, ýurtda bolýan zatlary beýan etmek üçin gerek. Elbetde, azat saýlawlaram gerek. Biziň barymyz şu ýylyň dördünji dekabrynda we geljek ýylyň dördünji martynda geçenkiler bilen deňeşdireniňde iň erkin saýlawlar bolar diýip garaşýarys.
Mihail Sokolow: Näme üçin?
Wladimir Žirinowskiý: Aý, näme, aý-gün ötüp barýar. Başga nesil. Şu günki gün döwlet baştutany bar zady bilýär. Haçanda biz oňa haýsydyr bir habary ýetirmekçi bolanymyzda, ol şeýle diýýär: “Men muny eýýäm internetden aldym”. Ýagny adamlar gös-göni onuň özüne ýazýar. Munuň nähili ajaýyp zatdygyna düşünmek gerek!
Ozallar Brežnewe ýetip bolmazdy. Meniň özümem oňa ýazypdym. Bu ýerde welin ýurduň baştutany gözümiziň alnynda bar zatdan habarly. Muňa, elbetde, örän ýokary derejedäki bar zatdan habardarlyk diýip aýtsa bolar. Ol häzirki zaman, täze görnüşdäki ýolbaşçy.
Mihail Sokolow: Ynha, şeýle diýip soraýarlar: “Siz öz döwründe Ýelsini ýiti tankytlardyňyz. Näme üçin Putini beýle tankytlamaýarsyňyz?” Gorkunçmy?
Wladimir Žirinowskiý: Hiç hili gorkunç zat ýok! Müň sapar tankytlaýarys. Biziň saýtymyza giriň. Şonda näçeräk tankydyň bardygyny görersiňiz. Diňe metbugat mälim edenok. Ýelsiniň döwründe çalaja asgyrdygyň—metbugat bada-bat habar berýärdi. Nirede näme aýtsak şeýledi. Entek parlamente gelmänkäm, ýekeje deputaty bolmadyk partiýanyň liderikäm şeýledi. Meniň her bir sözümi, her bir habarymy ähli kanal şol günüň özünde ýaýradýardy. Häzir başga sistema.
Mihail Sokolow: Siziň Liwiýadaky ýagdaý baradaky pikiriňizi bilesim gelýär. Kaddafi bilenem duşuşypdyňyz. Kaddafi ýeňlip dur-a!
Wladimir Žirinowskiý: Dagy näme! Tutuş Ýewropa, NATO onuň kastyna çykdy. Gijesi-gündiz bombalaýarlar. Iň ýokary dürs ýaraglary bilen. 6 million ilatly kiçijik ýurt onuň garşysyna nädip dursun.
Mihail Sokolow: Ýurduň ilatynyň ýarysy Kaddafä garşy.
Wladimir Žirinowskiý: Dünýäniň islendik ýurdunda bu hemişe şeýle bolupdy. Geliň, Fransiýanyň ýarysyny bombalalyň. Fransiýanyň ýarysy Sarkozä garşy bolar. Eger tutuş dünýä Merkeliň garşysyna birleşse, onuňam ýagdaýy şundan enaýy bolmaz. Hana, Norwegiýada bir topar adamyny gyrgyna beren haramzadany şol ýurtda gowy görýänlerem bar. Adamlary haýsydyr bir baýdagyň sapyna düzmek ullakan mesele däl. Ýöne olar nämäniň astyna düzülýärler.
Liwiýa iň ýokary ýaşaýyş derejeli, tutuş Afrika boýunça ilatyň adam başyna düşýän girdejisi-de iň ýokary. Olar näme isleýär? Kaddafi ol ýerden gitse, öldürseler ýa-da gidirseler, ýurtda başagaýlyk başlanar. Yrakdaky ýaly. Saddam Hüseýni asdylar. Yrakda näme üýtgedi? Häzirki ýagdaýdan yraklylaryň özi närazy. Owganystanda nämeler boldy? Eýýäm meniň planym boýunça Owganystany bölmek isleýärler. Bularyň barysy halkara syýasaty.
Men Kaddafiniň, Saddam Hüseýniň ýüzüni ýuwmak islämok. Ýöne olar agdarylandan soň, ýagdaý beterleşdi. Saddam Hüseýniň döwründe ýylda ýüz adam wepat bolýardy. Onda-da nähili wepat bolýardy. Barlag komissiýasy ähli dükany aýlanyp çykýardy. Eger-de bahalar bellenileninden ýokary bolsa, onda şonuň üçin atuwa gidilýärdi. Halkyň arzan haryt satyn almaga mümkinçiligi bolar ýaly şeýdilýärdi. Bu günki gün ol ýerde onlarça müňläp gyrylýarlar!
Mihail Sokolow: Ýöne Orsýete tutuş dünýäniň garşysyna gitmek, megerem, gerek däldir. Şonuň üçinem Orsýet Liwiýa boýunça rezolýusiýany goldady. Dogrumy?
Wladimir Žirinowskiý: Biz rezolýusiýany ýönekeý ilatyň garşysyna sütem edilmesin diýen nukdaýnazaryndan goldadyk. Müsürde-de şeýle. Biziň barymyz sütemiň ähli görnüşine garşydyrys.
Bizem, sizem adamlaryň häkimiýetiň başynda köp-köp ýyllaryň dowamynda oturmagyna garşy. Kaddafi 42 ýyllap häkimiýetiň başynda. Heý, beýle-de bir zat bormy! Mübärek 30 ýyldan gowrak oturdy. Ben Ali—23 ýyl. Muňa ýol bermeli däl! Lukaşenko 20 ýyllap häkimiýetiň başynda oturar. Şonuň üçinem, geliň, birleşeliň. OLDP şu meselede 100 sapar kanun teklip edipdi. Aňrybaş möhlet—10 ýyl. Geliň, ýaş babatda-da çäk goýalyň. Aňrybaş ýaş—70 ýaş.
Mihail Sokolow: Ýöne Andreý Karaulow başga pikirde: “Putin Orsýet üçin ömürlik, oňa Biribar kömek edýär” diýýär.
Wladimir Žirinowskiý: Diýen-aýdan kändir. Ýöne Putiniň özi-hä şeýle pikir edýänem däldir, muny isleýänem däldir diýip magat aýdyp biljek. Şeýle pikirleri öňe sürýän adamlar hemişe-de tapylypdy. Orsýetde nähili mesele bar? Bizde 1150 ýylyň içinde oppozisiýa häkimiýetiň başyna ýeke saparam gelmedi! 1150 ýylyň içinde ýeke saparam gelip bilmedi!
Mihail Sokolow: Siz saýlawlar arkaly parahatçylykly ýol bilen häkimiýet başyna gelinmegini göz öňünde tutýansyňyz-la?
Wladimir Žirinowskiý: Parahatçylykly ýol bilen diňe saýlawlar arkaly. Her dürli häkimiýet agdarylyşyklary, jebir-sütemler, patyşanyň ganyna galynmagy—beýle zatlar näçe diýseň bolupdy. Emma parahatçylykly ýol bilen ýeke saparam häkimiýete gelinmedi! Ynha, Ýelsin—häkimiýet agdarylyşygy. Belowež tokaýlygy, GKÇP (Adatdan daşary ýagdaýlaryň döwlet komiteti).
Mihail Sokolow: Ýöne GKÇP-ni Ýelsin başlamandy. Dogry dälmi?
Wladimir Žirinowskiý: Kimiň başlanynyň tapawudy ýok. Netije—häkimiýete kadasyz ýol bilen gelmek. Munuň özi saýlawlar däl. Munuň özi azatlyk däl, munuň özi demokratiýa däl. 1999-njy ýyl ýadyňyzdamy? Ol gözüni ýaşlap wezipesinden çekilipdi. Şonuň üçinem häzire çenli häkimiýet başyna arassa ýol bilen gelinmändi. Ýöne arassa ýol bilen gelner! Emma men haýsydyr bir komandanyň ýakyn on ýylyň içinde prezident saýlawlarynda ýeňiş gazanjagyna, başga bir partiýanyň beýleki bir partiýa bilen parlament köpçüliginiň koalisiýasyny döretjegine ynanýaryn.
Biz eýýäm kanun teklip etdik. Ýöne ol geçenok. Biz her gün kanunlary orta çykarýarys, ýöne olaryň biri-de kabul edilmeýär. Biz hiç haçan bir partiýanyň—“Ýedinaýa Rossiýanyň-da”, OFKP-niň (Orsýet Federasiýasynyň kommunistik partiýasy), OLDP-niň-de agalyk etmezligi üçin mandat alnyşynyň möhletini 40% kemeldilmegini teklip etdik. Ýekeje partiýa-da 40%-den artyk alyp bilenok.
Mihail Sokolow: Haçanda—“Ýedinaýa Rossiýalylar” artykmaçlygy isleýärkäler munuň bilen kim razylaşar?
Wladimir Žirinowskiý: Biz hukuk esaslaryny teklip edýäris. Biz diňe adalatly saýlawlary isleýäris. Olar hiç zady alyp bilmez.
Mihail Sokolow: Olar diýýäniňiz Birleşek fronty döredýärler!
Wladimir Žirinowskiý: Hawa, olar front! “Görýäňizmi, fronty goldadylar, fronta tutuş ýurt girdi” diýmek üçin edilýär. Elbetde, bu biziň hemmämize, ilkinji nobatda-da, OLDP-ä ýaranok.
OFKP öz ýoly bilen gitdi, olaryň meýletinçileri (opolçeniýe) bar. Ine-de size bir tomaşa garaşýar: bir tarapdan front—aklar, Zýuganowyň milletçileri—gyzyllar. Ýene-de 1917-nji ýyla gaýdyp gelmek—aklar hem-de gyzyllar. Kim kimi ýeňer? Bu sapar aklar gyzyllary paýhynlar. Bu biziň hemmämize-de derkar däl. Geliň, aklaram, gyzyllaram aýralyň-da, OLDP-ni goldalyň!
Mihail Sokolow: Saýlawlara nähili şygar bilen barýarsyňyz?
Wladimir Žirinowskiý: Orslar üçin! Ýönekeýden gysgaça şygar. Näme üçin? Biz islendik hukuk kemsidilmelerine garşy. Ýöne soňky ýyllaryň içinde ors halky töwekgelçilikli zolaga, hukuk kemsidilmeler zolagyna düşdi. Biz orslaryň beýleki halklar bilen deň hatarda umumy Watanymyzyň ähli eşretlerinden peýdalanmagyny, olaryň özlerini kemsidilen halk hökmünde duýmazlygyny isleýäris.
Mihail Sokolow: Muňa beýleki halklar öýkelezmi?
Wladimir Žirinowskiý: Biz başgalara: tatarlara, başgyrtlara, ýakutlara, burýatlara, ähli beýleki halklara garaýşymyzyň örän oňatdygyny düşündireris. Ýöne 90 ýylyň içinde, sowet häkimiýetiniň ilkinji ýyllarynda hut ors halky ejir çekdi. Biziň bar isleýänimiz şu. Beýleki halklaryň hiç birini kemsitmeli däl.
Beýlekileriň barysy bu hakda hatda gürläsleri-de gelenok, biz welin gürläris!
Orslar üçin!
Mihail Sokolow Azatlyk Radiosynyň Rus gullugynyň žurnalisti. Söhbetdeşlik gysgaldylan.


text:
Sowuk gyş güni köçelerini gar basyp ýatan Ýewropanyň uly şäherlerinde on müňlerçe ýolagçy aşjak ýerine aşyp bilmän, ýa uçar meýdanlarynda nobata dur ýa-da ýörite gurnalan wagtlaýyn lagerlerde garaşyp otyr.
Londonda şenbe gününden bäri gar azalan hem bolsa, märekeli Hisrow aeroportynda uçarlary doňaklykdan halas etmek şindi-de doly başardanok. 21-nji dekabrda bu aeroportuň iki esasy uçuş-gonuş zolagynyň diňe birini ulanyp boldy. Plan boýunça göz öňünde tutulan uçuşlaryň hem iň bärsinden ýarpysy ýatyryldy. Britan paýtagtynyň duşenbe güni agşam ýapylan Gatwik aroporty düýn açyldy.22 müň uçuş ýatyryldy
Ýewropanyň beýleki möhüm şäherleri Frankfurt bilen Brýusselde hem uçarlar adatdakysy ýaly ýola düşüp bilenok. Kontinentiň 38 ýurdunda uçar gatnawyna gözegçilik edýän topar duşenbe güni 22 müň uçuşyň ýatyrylandygyny habar berdi.
On müňlerçe ýolagçy uçar meýdanlarynda garaşýar.
Ýewropanyň Transport komissary Siim Kallas bu “kabul ederliksiz” garym-gatymlyk üçin aeroprotlary dolandyrýanlary ýiti tankytlady. Onuň beýannamasyny žurnalistlere Ýewropa komissiýasynyň sözçüsi Helen Kearns okap berdi.
“Uçar meýdanlary bular ýaly agyr howa şertlerine taýýarlykly bolmagy çynlakaý planlaşdyrmaly. Günbatar Ýewropada garyň adatdan daşary ýagdaý däldigini soňky ýyllarda gördük. Demirgazyk Ýewropada muňa görülýän taýýarlyk hem goşmaça zat däl. Ol planlaşdyrylmaly, gerekli maýa goýulmaly. Bu aýratyn-da aeroportlaryň işi” diýip, Kearns aýtdy.Ýewropa Orsýetden näme öwrenip biler?
Moskwanyň Şeremetewo aeroportunda agşam 10 santimetr gar ýagan hem bolsa, işler togtanok. Aeroportuň sözçüsi Roman Genis gülküsini zordan saklaýar. Ol: “Men üç ýyl bäri Şeremetewonyň metbugat gullugynda işleýärin. Aeroportuň sanlyja gün hem ýapylan mahaly ýok, asla bir günem ýapylanok” diýýär.
Ol gyşa öňünden taýýarlyk görülýändigini aýdýar: “Biziň köp maşynymyz bar. Gar köp ýagsa, olaryň hemmesi getirilip, uçuş-gonuş zolagy sanlyja minutyň içinde arassalanýar. Bir zolak arassalanyp ýörkä, uçarlar beýlekini ulanýar. Onsoň beýlekä geçilýär. Şeýdip, uçarlar arassa zolaga gonup bilýärler”.
Ol soňra hem: “Ýewropalylar üçin kyýamat gopan ýaly bolup görünýän zat biziň üçin adaty durmuş” diýip, sözüniň üstüne goşýar.


text:
Geçen hepdäniň anna güni geçirilen Ministrler Kabinetiniň mejlisinde Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmen telewideniýesiniň Baş müdirliginiň «Aşgabat» telekanalyny döretmek baradaky karara gol çekdi.
Prezidentiň kararynda bellenilişi ýaly, täze telekanal Türkmen telewideniýesiniň habar beriş ulgamynyň işiniň täsirliligini we netijeliligini ýokarlandyrmak maksady bilen döredilip, Aşgabat şäherinde amala aşyrylýan işler, gazanylýan üstünlikler barada taýýarlanylan gepleşikleri halka ýetirer.
Täze «Aşgabat» telekanaly 2011-nji ýylyň oktýabryndan başlap, gije-gündiziň dowamynda 15 sagatlap gepleşikleri berip ugrar.«Aşgabat» 6-njy telekanal
Häzirki wagta çenli Türkmen telewideniýesiniň Baş müdirligine jemi bäş sany telekanal degişli. Olar «Altyn asyr», «Ýaşlyk», «Miras», «Türkmenistan» hem-de «Türkmen owazy» telekanallarydyr. Täze dörediljek telekanal hasap boýunça altynjydyr.
Türkmen telekanallary tematiki taýdan bölünen-de bolsalar, olaryň efire berýän gepleşikleriniň köpüsi biri-birinden kän tapawutlanmaýar.
Türkmen telekanallary tematiki taýdan bölünen-de bolsalar, olaryň efire berýän gepleşikleriniň köpüsi biri-birinden kän tapawutlanmaýar. Hususan-da «Altyn asyr», «Ýaşlyk», «Miras» telekanallarynyň gepleşikleri biri-birini gaýtalaýar. Tankydy habarlar we gepleşikler bolsa efire berilmeýär.
Emma Türkmenistanda bolýan wakalary ýedi dilde daşary ýurda ýetirmek maksady bilen 2004-nji ýylyň ahyrynda döredilen «Türkmenistan» telekanaly özüniň taýýarlaýan gysgadan mazmunly gepleşikleri bilen beýleki telekanallardan düýpli tapawutlanýar.
Milli estrada aýdymçylaryň kliplerini görkezýän «Türkmen owazy» bolsa beýleki telekanallara garanyňda ilat arasynda iň köp seredilýänidir.Welaýat telekanallary döredilermi?
Prezidentiň gol çeken kararynda aýratyn bellenilişi ýaly, täze dörediljek telekanal Aşgabat şäherinde amala aşyrylýan işler, gazanylýan üstünlikler barada gepleşikleri halka ýetirer. Beýle diýildigi, bu telekanal gönüden-göni diňe paýtagtyň ýaşaýyş-durmuşyndan söhbet açar.
Türkmen telewideniýesiniň Baş müdirligine degişli telekanallarda ýeterlik ştat birliginiň bolmanlygy sebäpli, welaýatlarda habarçylaryň ýörite nokady saklanylmaýar. Diňe ýurduň baş telekanaly hasaplanylýan «Altyn asyr» telekanaly her welaýatda iki habarçy bilen iki operator saklamagy başarýar. Giden territoriýany eýeleýän welaýatlarda bolup geçýän wakalary gyzgyny bilen efire ýetirmekde telekanaldan bölünip berlen habarçylardyr operatorlar kösençlik çekmeli bolýarlar.
«Ýaşlyk», «Miras» telekanallary bolsa welaýatlardan reportažlary taýýarlamak üçin merkezdäki redaktorlaryny komandirowka iberýärler.
SSSR döwründe Türkmen telewideniýesinden başga «Nebitdag» telewideniýesi hem bardy. Onuň taýýarlaýan gepleşikleri, esasan Balkan welaýatynyň çäklerindäki wakalary beýan ederdi. SSSR-iň dargamagy bilen, «Nebitdag» telewideniýesi ýatyryldy.Hususy telekanallar dörärmi?
Döwlet tarapyndan ençeme serişdeler goýberilýän-de bolsa, türkmen telekanallaryna ilat arasynda az tomaşa edilýär. Media bolan berk gözegçilik hem-de gereginden artyk çäklendirmeler telewideniýede taýýarlanylýan gepleşikleriň hilini juda pese gaçyrýar. Hili pes gepleşikler bolsa tomaşaçylary barha we barha özünden daşlaşdyrýar. Netijede ilat köpçüligi çanak antennalary arkaly hemra telewideniýelerine tomaşa edýärler.
1993-nji ýylda döredilen «TMT-Sähra» kommersiýa telekanaly bary-ýogy ýekeje ýyl işlän döwründe tomaşaçylaryň söýgüsini gazanmagy başardy. Telekanal gije sagat 19-00-dan başlap, ýary gijä çenli daşary ýurduň aýdymçylarynyň kliplerini, kinolaryny görkezerdi.
Telekanal tomaşaçylaryň efir arkaly gutlaglary üçin alýan serişdelerine hem-de reklamadan düşýän pullara özüni saklaýardy. Ýöne bu telekanal 1994-nji ýylda resmi taýdan sebäbi düşündirilmän ýatyryldy.
Häzirki wagtda hususy telekanallaryň açylmagyna rugsat berläýende-de olar döwlet tarapyndan media çäklendirmeler zerarly tomaşaçylaryň ünsüni özlerine çekip bilmezler, netijede bolsa, çykdajylaryny ödäp bilmezler diýen pikirler öňe sürülýär.
Ýurtda media azatlygynyň bolmazlygy, hususy telekanallaryň döremegine böwet bolup durýar.Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Hawa, özüniň "Söz bermegiňizi soraýan!" goşgusynda nygtaýşy ýaly, Bapba Gökleň täze ruhly şahyrdy. Ýene-de öz aýdyşy ýaly, sözleri köne bolsa-da, şygyrlaryna täze ruhy, başgaça pikir öwrümlerini siňdiripdi.
Özüme galsa, Bapba Gökleňi Gurbannazar Eziz, Halyl Kuly, Italmaz Nury, Şiraly Nurmyrat ýaly şahyrlarymyz bilen bir hatarda goýardym. Ol şeýle mertebä, derejä mynasyp. Elbetde, eserleriniň sany däl-de, hili taýdan.
Bu ir ýetişip, giç ykrar edilen şahyry ýakyndan tanaýardym diýsem, lap etdigim. Bir gezek TKP MK-nyň ideologiýa sekretary, ýazyjy Hudaýberdi Durdyýewiň tabşyrygy bilen Şiraly Nurmyrat ikisini "Gupbaly jaýa" çagyrmaly boldum.
Meniň esasy işim metbugat bolsa-da, şol wagtlar Ýazyjylar birleşigine gözegçilik etmegi-de üstüme goşmaça ýükläpdiler. "Ýaş kommunistiň" redaktory Sapargeldi Hanowyň üsti bilen olary gözläp ugradyk. Gözlegimiz üç-dört günden soňra netije berdi. Men olary H.Durdyýewiň kabinetine çenli ugratdym. Şonda Şiralynyň bir degişmesi ýadymda galdy. Ol "Bapba, ikimize şu ýerden iş beräýseler, kabinetimizi tapman, azaşyp ýörsek gerek" diýipdi. Ýöne Şiraly häzirki hökümet köşklerini görse, Merkezi komitetiň ýer titremeden soň salnan "Gupbaly jaýynyň" berkliginden başga bir çylşyrymlylygynyň ýokdugyny, ilaty azaşdyrýan ymaratlaryň şu köşklerdigini şahyr ýüregi bilen duýardy.
Ýeri gelende aýtsam, "Gupbaly jaýy" her näçe tankyt etsek-de, döwletiň, partiýanyň iň ýokary wezipeli adamy Saparmyrat Nyýazow Şiralanyň özi ýaly, Bapba neresse ýaly wezipesiz ýa-da soňra atlandyryşy kimin "garamaýaklary" köp kabul edýärdi, kabul etdirýärdi.
Bapba Gökleňe bir gezek köçede gabat geldim. Şonda ol meniňem Gyzylarbatdandygymy bilip, "Bä, öňräk tanyşmaly ekenik" diýdi. Asyl, onuň aýal doganynyň adamsy edebiýatçy, şahyr Gurbandurdy Geldiýew bilen biz onlarça ýyllar bäri dostluk aragatnaşygyny saklaýardyk.
Bir gezek oňa ýaş ýazyjylaryň respublikan seminarynda Şahyr Şäher Borjakowyň Bapba Gökleň diýen bir ýaş şahyryň goşgularyndan, onuň pikiriçe, tagaşyksyz, zoňtar setirleri getirip ýaňsylandygyny aýdanymda-da, Gurbandurdy garyndaşlyk gatnaşygy barada dil ýarmandy.
Ýöne G.Geldiýew bilen tanyşlygym Bapba neressäniň ölümi hakyndaky ajy habary ilkinjileriň biri bolup eşitmegime sebäp boldy. Maşgala ýagdaýy zerarly redaksiýada ýatyp-turýan satirik ýazyjymyz Aşyrberdi Kürt Bapbany maşyn kakan gijesi sagat on ikiniň ýarlarynda jaň edip, menden Gurbandurdynyň öý telefonyny sorady. Ol Bapbanyň heläkçilige uçrandygy hakynda milisiýadan redaksiýa habar edilendigini, çünki onuň ýanyndan "Ýaşkomyň" işgäriniň şahadatnamasynyň çykandygyny aýtdy. Bu ajy habary eşidip, uzak gije ýatyp bilmedim. Oňa her näçe ynanasym gelmese-de, jan beren däldir, ýaradar bolandyr diýip inçejik umyt etsem-de, ajy habar hakykat bolup çykdy.
Şu ýerde onuň "Bir maşyn dag için..." diýip başlanýan atsyz goşgusyny ýatlasam ýerlikli bolsa gerek. Onuň mazmuny şahyryň täleýini ýatladyp duran ýaly. Goşguda bir maşynyň dag içini torç edip ýörendigi, oňa gaplaňyň dişini gyjap-gyjap, agyz urup heläk bolandygyny teswirlenýär. Elbetde, bu goşguda uly göçme many ýatyr, maşynyň pidasy bolan gaplaň welin, ilkinji nobatda, şahyryň özüni, onuň ykbalyny ýatladýar. Bu goşguda şahyryň öňden görüjiligi aňdyrýan ýaly.
Ýazgymyň şu ýerinde Bapba Gökleňiň ruhuna bagyşlanan goşgymyň birinji bölegini getirsem, ýerine düşermikä diýýän:
Köçä çyksa, köçeler kiçelerdi,
Daýaw göwrä kiçelen köçelerdi.
Pikirden beýnisi mydam hamyla,
Göwre däl-de, kelle barýar hamala!
Kelle çanak däl-de, Dünýä barabar,
Il derdinden telim ýeri ýaradar.
Ýüregine edip Dünýäni hopba,
Göterip gelýärdi köçeden Bapba.
Ädimi haýaldy, pikiri ýyldam,
Yzyndan ýetiler gör, näçe ýyldan?!
Aramyzdan gidenden soň, Bapba Gökleňiň goşgulary bilen has içgin gyzyklanyp ugradym. Dogrymy aýtsam, olardan alan täsirlerim öz goşgularyma-da geçip giden halatlarynyň bolanyny duýman galypdyryn...
Bapba Gökleňden Beki Seýtäkowyň sözleri bilen aýtsak, kolhozçynyň zähmet depderçesi ýaly, çelpek kimin kitapçajyk galdy. Sapargeldi Hanow we beýleki ýoldaşlary her näçe tagalla etseler-de, şahyryň kitaba öwrülmedik golýazmasy-da onuň köp eser döredendigine güwä geçip bilmese gerek.
Bapba az, ýöne uz ýazan şahyr. Muny islendik goşgusynyň mysalynda subut etmek bolar. "Adalatyň ýolundan, mytdyldap barýan dünýe", "Bu dünýäde dünýäniň özi ýaly çeýe bol’’ ýaly pelsepeler onuň galamyndan çykýar. Şahyryň aramyzdan gideninden bir ýyldan soň gaýtadan çap edilen "Hakykaty gömdüler..." diýip başlanýan goşgusy ýüzleý okana Gurbannazar Eziziň meşhur şygryny ýatladýan ýalydyr. Emma goşgyny ünsli okap çyksaň,onuň juda özboluşlydygyna, Bapbanyň şahyrana stiline, stilistikasyna laýyk galýändine göz ýetirip bolýar:
Bu işde ýetmezlik bilinmän durmy,
Ýatyryp gömseler boljakdy kemsiz.
Ýöne näme, ol eýesiz, eýesiz
Hakykaty ýatryp gömüp bolýarmy?
Şahyr Bapba Gökleňiň "Sergin şemal" kitapçasy
Bu bentden kapyýalaryň gowşaklygyny tapýanam bardyr. Onuň many ýüküni welin inkär etjek tapylmaz, tapylsa-da mamla däldir. Onsoňam "Sözüm köne, ruhum täze" diýen şahyryň iliň dilinde ýörgünli "eýesiz" sözüni şahyrana dolanyşyga girizişi jüpüne düşüpdir, oňa many öwüşginini şowly beripdir. Bu ussatlykdan alamat. Bu goşgynyň şahyryň "Sergin şemal" kitapçasynda ýerleşdirilen nusgasy, megerem, redaksiýanyň emri bilen "Kapitalyň höküm sürýän ýurdunda" diýlip atlandyrylmak bilen syýasatlaşdyrylypdyr. Goşgyny goşgy edýän soňky bendi-de ýok. Awtoryň ýüzüni görkezip duran şu bent ahyryn.
Şeýle tapawut "Türkmen sährasy" aýdymyna" diýen goşgusynda-da bar. Kitapçada ol "Aýdyp, türkmen aýdymçysy bolaryn" diýlip jemlenen bolsa, "Ýaşkomda’’ çap edilende "Şu aýdymy öňde-soňda ahyry Güýzüň bir gününde aýdyp solaryn". Ine, hut şu setirleriň Bapbanyň kalbyndan çykandygyna ynanmak mümkin.
"Sen ykbaldan parhly bol,
Ykbal işi köre-kör"
- diýip ýazanda-da, şahyr ýüregiňden turýar. Göräýmäge, sada setirleriň many çuňlugy, belki-de belentligi kämil poeziýanyň kepilliginiň nyşany.
Durmuşy-güzerany ýeňil bolmasa-da, käbiriniň pikir edişi ýaly, Bapba göwnüçökgünlige, terkidünýälige ýüz uran şahyr däl. Heýem "Dünýäni söýüp ýaşagyn, Ol söýgüden ganyp bolmaz" ýaly setirleri ýazan adamyň ruhubelentligine şübhelenip bolarmy?!
"Ynsan saplygy — ynsap, Ynsabym adyl sudum", "Daş etme il derdinden", "Ýol ber, halal hasaba" ine, şeýle setirlerde şahyryň durmuş çelgisini, ynsanlyk ýörelgesini görmek bolýar.
Bapba Gökleňiň çeperçilik tärlerine-de mysal baryny getirip bolar, ol köne heňden gopanda-da özüçe täze öwüşgin çaýmagyň hötdesinden gelýär;
"Gül meňiz, goýny jennet,
Bir ýara höwür boldum.
Arzuwçyl göwne medet,
Hossara höwür boldum.’’,
"Mülki ýetişen bossan,
Bossana höwür boldum."
"Kirpikleriň-seçek, gabagyň-perde".
Teswir gerekmi bu setirlere, meňzetmelere?!
Hawa, ol geçmiş nusgawy şygryýeti bilen häzirki zaman, belki-de ýewropa goşgy düzüliş usullarynyň arasynda paýapyl oklaýar. Men muny "Saklar" ýaly goşgusynyň mysalynda görýärin:
"Içini biljek däl, daşy ak kümüş,
Dilleri saýrakdyr, bogazy gamyş...",
"Öňde-soňda öz iliniň namysyn,
Sowuk başly, gyzgyn gursak är saklar."
Şahyryň pitneli hasaplanyp çap edilmedik goşgulary elimizde ýok. Ýöne olaryň ruhuna Bapba Gökleňiň şertli at bersek, "Söz bermegiňizi soraýan" goşgusy çelgi bolup biläýjek ýaly. Geliň, onuň birnäçe setirini gaýtadan okap göreliň:
"Ne manatsyz, ne mandatsyz,
Söz bermegiňizi soraýan!
Dabarasyz hiç bir zatsyz,
Söz bermegiňizi soraýan!",
Men bir hak söz diýilmeli’,
"Diýgir dilim halkyň dili" ...
Bapba söz sorasa-da, resmiler tarapyndan söz berilmedi, oňa sözi halk berdi, onuň diýgir dili halkyň dilinde sözläp, möhüm zatlary halka ýetirmegine ýol açdy. Ol köne sözler bilen täze döwre, täze ruha kybap zatlary şahyranalyk bilen aýtdy. Ýöne manatsyz, ýöne halkdan mandatly şahyr sözüni soňlamaga ýetişmedi...
Şu ýerde oňa bagyşlan goşgymyň ikinji-üçünji böleklerini getirsem, ýerine düşermikä diýýän:
2
Gelýärdi maşynly boş kelle güwläp,
Içinde şuwlaýan şemaly diňläp.
Bar küýi iňňedir simiň ujunda,
Gaýraty arkasy—puluň güýjünde.
3
Şahyra ok deýin uruldy meslik,
Kürsüde içini güldürýär peslik.
Çaknyşdy namartlyk bilen mert gaýrat,
Bapba öňe, Dünýä zyňyldy gaýrak.
Şahyr ýykylanda boldy bellisi,
Düýpli çaýkanypdyr Dünýäň beýnisi!
Hawa, Bapba Gökleňi türkmeniň uly şahyry hasaplamak, ony mynasyp hatyralamak gerek. Häzir onuň eserleriniň kitap edilip ýaýradylmagy ýanyny ýere beren türkmen poeziýasynyň ezeneginden ymykly galdyryp, ildeşlerimizde, aýratynam, ýaşlarymyzda şahyrana söze, hakykata bolan telwasy döredip, dikeldip biler.
Şahyr hakynda ýazylanlardan:
"Ýaş adam jahandan gitse, gaty gynanylýar. Aýratynam talantly, il-gün üçin köp iş edip biljek zehinler biwagt aradan çyksa, gaty gynanýarsyň. Bapba-da Gurbannazar Ezizow, Ymarat Meredow ýaly oglanlaryň hilindendi. Olar bizi gaty gynandyryp gitdiler. Bapbanyň "Erkek kişi syrdyr erkek dällere" diýen setirleri bar. Ol-dogan-garyndaşlaryny, çagalaryny, dostlaryny gowy görerdi. Wepadardy."
Ahmet Gurbannepesow, şahyr.
"Ony tanamaýanlar ýene dyzarlar: "Asyl ol näme etdi?" Ony tanaýanlar uludan dem alarlar: "Juda köp iş etdi". Köşeşiň men aýdaýyn: "Ol — şahyrdy. Goşgy bilen dünýäniň we onuň mahluklarynyň hakyky keşbini çekipdi. Ol - žurnalistdi. Pagtanyň şahsyýet kultuny duw-dagynlamaga milt edipdi. Ol adamdy. Dyza çökmäni bilmändi. Ol dostdy.
Ýöne adalat üçin senden geçip bilýärdi..."
Allaguly Ýusubow, žurnalist.
Öňki "Ýaş kommunist" gazetiniň 1992-nji ýylyň 12-nji dekabryndaky sanyndan (Suraty ulaltmak üçin üstüne basyň)
Jümleleriň ikisi-de awtorlaryň öňki "Ýaş kommunist" gazetiniň 1992-nji ýylyň 12-nji dekabrynda ýerleşdirilen degişlilikde "Gyzylarbadyň ýaş deregi" we "Bapba bolup bolmaýar" sözbaşyly ýatlamalaryndan alyndy.
Aşyrguly Baýryýew Aşgabatda ýaşaýan garaşsyz žurnalist, "Edebiýat we Sungat" gazetiniň öňki baş redaktory.


text:
Şu gün Siriýanyň döwlet telewideniýesi paýtagt Damaskda janyndan geçen hüjümçiniň amala aşyran partlamasynda ençeme adamyň ölendigini habar berdi.
Döwlet telekanallaryndan biri ölenleriň sanyny azyndan 10 diýip görkezse, başga bir döwlet telekanaly ölenleriň sanynyň 25-e ýetendigini tassyklaýar.
Döwletiň resmi habar serişdeleri bu partlamanyň terrorçylar tarapyndan amala aşyrylandygyny öňe sürýärler.
Geçen aýyň ahyrynda-da Damaskyň merkezinde janyndan geçen iki hüjümçiniň içi partlaýyjy maddaly iki sany maşyny partlatmaklary netijesinde azyndan 44 adam ölüpdi.
Siriýanyň oppozision aktiwistleri bu partlamalary hökümetiň özüniň gurnaýandygyny aýdyp, bu wakalarda hökümeti aýyplaýarlar.


text:
Gyrgyzystanyň Daşary işler ministrligi ABŞ-nyň işleri ynanylan wagtlaýyn wekilini çagyryp, Döwlet departamentiniň tussaglykdaky gyrgyz adam hukuklaryny goraýjysyny abraýly baýrak bilen sylaglamak boýunça kararyna protest bildirdi.
Gyrgyzystanyň hökümeti 17-nji iýulda çap eden öz beýannamasynda Gyrgyzystanyň we ABŞ-nyň arasynda 1993-nji ýylda baglaşylan hyzmatdaşlyk boýunça ylalaşykdan bir taraplaýyn çykmak niýetini mälim etdi.
Mundan bir gün öň Gyrgyzystanyň adam hukuklaryny goraýjy aktiwisti Azimjan Askarowyň ogly öz atasy üçin ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň Adam hukuklaryny goraýjylar üçin 2014-nji ýyl boýunça baýragyny aldy.
Askarow 2010-njy ýylda etnik özbekleriň we gyrgyzlaryň arasynda bolan heläkçilikli çaknyşyklary gurnamakda we polisiýa ofiserini öldürmekde günälenip ömürlik türme tussaglygyna höküm edildi.


text:
Eýran özüniň raketa programmasy bilen baglanyşykly islendik çäklendirmäni kabul etmez diýip, 16-njy dekabrda Eýranyň goranmak ministri Hossein Dehgan aýtdy. Ol bu çykyşy Birleşen Milletler Guramasynyň ekspertleri Tähranyň BMG-niň raketa sanksiýalaryny bozandygy barada netijä gelenden soň etdi.
“Biz Eýranyň diňe öz bähbidine esaslanyp hereket etjekdigini we hiç bir ýurduň ýa-da güýjüň öz islegini bize ornaşdyryp bilmejekdigini bütin dünýä görkezmek üçin “Emady” raketasyny synagdan geçirdik” diýip, Dehgan ministrligiň websaýtynda belleýär.
Şeýle-de, Dehgan “Emadynyň adaty raketadygyny” aýdyp, raketanyň ýadro ýaraglaryny daşamak üçin döredilmändigini we Eýranyň muny şeýle maksatlar üçin ulanmajakdygyny nygtaýar.
“Ýadro ylalaşygy baglaşylany bäri biz özümiziň [raketa] synaglarymyzy, olary öndürmegi we barlagdan geçirmegi bir gün, bir sagat ýa-da bir sekunt hem togtatmadyk” diýip, Dehgan belledi.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Orsýetiň täze hökümet agzalarynyň sanawyny mälim etdi. Duşenbe güni mälim edilen bu sanawa görä, premýer-ministriň birinji orunbasary Igor Şuwalow wezipesinde saklanyp galýar. Ol ýurduň ykdysady syýasatyna gözegçilik eder.
Maliýe ministri Anton Siluanow, goranmak ministri Anatoliý Serdýukow we uzak wagtdan bäri işläp gelýän daşary işler ministri Sergeý Lawrow dagy hem wezipelerinde galýar.
Kabinetde täze bellenen Arkadiý Dworkowiç premýer-ministriň ýedi orunbasarynyň biri bolar.
Maglumatlara görä, Dworkowiç ozalky prezident we häzirki premýer-ministr Dmitriý Medwedewiň ykdysady meseleler boýunça ozalky maslahatçysy bolup, ol indi ýurduň energiýa we senagat boýunça syýasatyna jogap berer.
Moskwanyň polisiýasynyň başlygy Wladimir Kolokoltsew Raşid Nurgaliýewiň ornuna içeri işler ministri wezipesini eýeleýär. 2003-nji ýyldan bäri bu wezipäni eýelän Nurgaliýew birnäçe dawaly wakada Orsýetiň polisiýa güýçleriniň gatnaşygynyň bolandygy sebäpli tankytlanyp gelnipdi.
Dmitriý Medwedew saýlawçylaryň närazyçylyklaryna jogap edip, hökümetde uly özgertmeleri amala aşyrjakdygyna söz beripdi.
12 ýyllap häkimiýetiň başynda
7-nji maýda Putin prezidentlik wezipesiniň üçünji möhletine girişdi. Saýlawlardan soň onuň dowamly prezidentlik etmegine garşy ýurtda köpçülikleýin protest çykyşlar möwç aldy.
Putin 2008-nji ýylda prezidentlik wezipesiniň iki möhleti tamamlanyndan soň, dört ýylyň dowamynda premýer-ministr wezipesinde oturypdy. Ol Orsýete soňky 12 ýylyň dowamynda liderlik etdi.
Duşenbe güni Kremlde täze hökümet agzalary bilen geçiren duşuşygynda Putin prezident administrasiýasynyň öňki ýyllarda öňde goýan syýasatyny täze hökümetiň dowam etdirmelidigini aýtdy. Ol ministrleriň agyr global ykdysady şertlerde wezipelerini ýerine ýetirmeli boljakdyklaryny belledi.
“Häzir dünýä ykdysadyýeti näbelli ýagdaýy başdan geçirýär. Ençeme näbelli faktorlar ýüze çykýar. Ine, şeýle şertlerde siz Orsýetiň ösüş programmasyny amala aşyrmaly bolarsyňyz” diýip, Putin nygtady.
Hökümetde iki wezipäni zenan maşgala eýelär. Olaryň arasynda täze bellenen Olga Golodets premýer-ministriň sosial meseleleri boýunça orunbasary bolar.
Wezipelerini ýerine ýetirmekde berk tankytlanan saglygy saklaýyş, bilim we içeri işler ministrleri çalşyryldy.
Putiniň golaý ýarany Igor Seçin premýer-ministriň orunbasary wezipesini ýitirdi. Ýöne ýurduň energiýa syýasatyna onuň täsiri ýeter diýlip garaşylýar, çünki Putin premýer-ministrliginiň soňky gününde ony esasy döwlet energiýa kompaniýasynyň geňeşine teklip etdi.


text:
Düýn Germaniýanyň günorta-günbatar regionyndaky Loerrah şäherçesinde amala aşyrylan ýaragly hüjümde azyndan dört adamyň ölendigi we bir polisiýa işgäriniň ýaralanandygy barada maglumat alyndy.
Ýerli polisiýa edarasynyň maglumatyna görä, bu wakada ilki bu şäherçedäki kwartiralardan birinde partlama we ýangyn ýüz beripdir. Şol wakanyň yzy bilenem bir aýal maşgala ýerli keselhana girip, keselhananyň birnäçe işgärini atyp öldüripdir.
Deslapky malumatlarda bu wakalarda jemi dört adamyň ölendigi habar berilýär. Maglumata görä, polisiýa işgärleri bu hüjüm eden aýaly atyp öldüripdirler. Ýöne ol aýalyň anyk şahsyýeti barada häzirlikçe maglumat alynmady.


text:
Türkmenistanyň ýokary derejeli döwlet resmileriniň onlarçasy wezipelerinden boşadyldy. 20-nji sentýabrda geçirilen hökümet maslahatynda gol çekilen resmi kararlara görä, Türkmenistanyň hökümet baştutanynyň orunbasary we ýurduň Adatdan daşary ýagdaýlar boýunça döwlet komissiýasynyň başlygynyň orunbasary Ýegeleýew wezipesinden boşadyldy. Muňa onuň işde goýberen kemçilikleriniň sebäp bolandygy aýdyldy.
“Türkmenpagta” we “Türkmengallaönümleri” döwlet bileleşikleriniň ýolbaşçylary Annamyradow we Çaryýew hem wezipelerinden boşadyldy. Olar işden goýberen düýpli kemçiliklerde we wezipesinden öz bähbitleri üçin peýdalanmakda aýyplandylar.
Hökümet baştutanyň orunbasary Ýazmyradowa gözegçilik edýän edaralaryna gözegçiligi kemeldendigi sebäpli berk käýinç berildi we kemçilikler gysga wagtda düzedilmese onuň wezipesinden boşadyljakdygy duýduryldy.
Bu ýolbaşçylar babatynda resmi derejede çäre görülmegine sebäp bolan kemçilikleriniň näme bilen bagly bolandygy barada takyk maglumat berilmedi. Ýakynky hökümet maslahatlarynda Türkmenistanda şu ýyl pagta ýygymynyň gidişi we ýygylýan pagtanyň möçberine degişli kemçilikler tankyt edilipdi. Şeýle-de, galla önümçiligine degişli bellikler edilipdi.
Jenaýat derňewiniň netijesi
Türkmen mediýasynyň maglumatlaryna görä, Türkmenistanyň Baş prokurory Hallyýew hökümet maslahatynda Aşgabadyň öňki Baş prokurory Garaýew barada gozgalan jenaýat işi boýunça geçirilen derňewler barada hasabat berdi. Hallyýew Garaýewiň “Türkmengalla” hem Türkmenpagta” döwlet bileleşikleriniň baştutanlary we Aşgabat şäheriniň häkiminiň orunbasary bilen gatnaşyklaryny agzap geçdi.
Aşgabadyň ozalky prokurory Garaýewiň 1993-2013-nji ýyllarda prokuraturada dürli wezipelerde işlän döwründe wezipelerinden hyýanatçylykly peýdalanyp, parahorluga baş goşandygynyň anyklanandygy barada resmi habar berildi. Garaýew babatynda köp aýallyk hem neşe bilen bagly aýyplamalar öňe sürüldi.
Düýpli kemçilikler sebäpli
Düýpli kemçilikler sebäpli, diýilip işden boşadylanlaryň arasynda Aşgabat şäheriniň häkiminiň orunbasary Seýitgulyýewiň, Aşgabat şäheriniň polisiýa müdirliginiň başlygy Akmyradowyň we Lebap welaýatynyň Serdarabat etrabynyň häkimi Öwezowyň atlary agzaldy.
Türkmenistanyň wezipeli ýolbaşçylarynyň ençemesi korrupsiýada aýyplandy.
Prokurorlar çalşygy
Kadrlar çalşygy prokurorlara hem degişli boldy. Prezidentiň prokurorlary wezipä bellemek we wezipeden boşatmak barada gol çeken permanlaryna laýyklykda Türkmenistanyň Baş prokurorynyň orunbasary wezipesinden Owezgylyjow boşadyldy. Şeýle-de, Lebap welaýatynyň prokurorynyň orunbasary Meredow, Balkan welaýatynyň prokurory wezipesinden Rozyýew, Mary welaýatynyň prokurory wezipesinden Arrykow boşadyldy.
Türkmenistanyň prezidenti ýurduň welaýat we etrap prokurorlarynyň ençemesini çalyşmak barada permana gol çekdi.
Maşgala agzalarynyň bidüzgünçilikleri
Türkmenistanyň hökümet maslahatynda ýurduň ýokary wezipeli resmileriniň garyndaşlarynyň bidüzgünçiliklere baş goşmagy bilen bagly wakalar barada habar berildi.
Türkmenistanyň içeri işler ministri Mulikowyň hasabatynda hökümet baştutanynyň orunbasary Muhammedowyň giýewsiniň “hukuk tertibi bozandygy” we hukuk goraýjy işgärlerine boýun bolmandygy, şeýle-de onuň oglunyň hem jemgyýetçilik ýerlerde düzgüni bozup bitertiplik edenligi barada habar berildi. Muhammedow wezipelerinden boşadyldy.
Salgyt gullugy we parahorluk
Döwlet salgyt gullugynyň Aşgabat şäheriniň Berkararlyk etraby boýunça döwlet salgyt gullugynyň şahsy taraplarynyň barlag bölüminiň başlygy Atajykow neşe serişdeleriniň bikanun dolanyşygynda we parahorlukda aýyplandy. Onuň ýanynda neşe serişdeleriniň tapylandygy aýdyldy.
Döwlet salgyt gullugynyň wezipeli işgärleriniň ýene ençemesi öz wezipelerinden hyýanatçylykly peýdalanmakda, döwlet emlägini bikanun eýelemekde we para almakda aýyplandylar. Olaryň arasynda Ahal welaýatynyň Altyn Asyr etrabynyň salgyt gullugynyň başlygy Annaýarow, Balkan welaýatynyň Esenguly etrabynyň salgyt gullugynyň başlygy Meretgulyýew we şol gullugyň ykdysadyýetçisi Akmämmedow, Daşoguz şäheriniň salgyt gullugynyň başlygy Hojaýew we ýene ondan gowrak salgyt işgäri agzaldy. Resmi maglumatlara görä, olara garşy jenaýat işleri gozgalypdyr.


text:
Demirgazyk Koreýanyň lideri Kim Jong-Unyň daýzasy ýurduň iň täsirli resmileriniň biri bolan öz adamsyny jaýlamak boýunça döwlet komissiýasynyň agzasy edilip bellendi. Bu habary ýurduň KCNA döwlet agentligi şenbe güni agşam habar berdi.
Geçen anna güni dönüklik sebäpli jezalandyrylan Jang Song Thaegyň aýaly Kim Kyong-Hui Demirgazyk Koreýanyň häzirki lideriniň kakasy Kim Çen Iriň kiçi gyz doganydyr. Onuň ady ýurduň ýokary derejeli syýasy we harby resmileriniň uly toparynyň düzüminde agzaldy.
Ýadro ýaragyna eýe bolan bu kommunistik döwletiň iň täsirli resmileriniň biri hasaplanan Jang Song Thaek häkimiýetden hyýanatçylykly peýdalanmakda, maliýe galplyklarda, humarly oýunlary oýnamakda, aýalbazlykda we neşekeşlikde aýyplanyp wezipesinden çetleşdirilipdi.


text:
Orsýetli oppozisioner Alekseý Nawalnyý Soçide boljak Gyşky Olimpiada bilen bagly korrupsiýany yzarlaýan websaýtyny işledip başlady.
“Sochi.fbk.info” atly bu internet sahypasynda azyndan 10 sany olimpiýa desgasynyň gurluşygynyň bolmalysyndan iki esse gymmada düşendigini barada maglumat berilýär. Şeýle-de bu sahypada Soçidäki örän girdejili gurluşyklara degişli şertnamalaryň üstünde oligarhlaryň we Kremle ýakyn şirketleriň arasyndaky özara dawalaryň bolandygy aýdylýar.
Ýakynda Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Soçidäki olimpiýa öýunlarynyň daşyndaky korrupsiýa bilen bagly aýyplamalary ret etdi. Putin Soçidäki gurluşyklaryň gymmat bolmagynda maýa goýujylary proýektlerde ýalňyşlyk goýbermekde aýyplady.
Orsýetiň 2012-nji ýyl boýunça barlag hasabatlarynda Olimpik desgalarynyň gurluşygyna 500 million dollar maksada laýyk sowulmandygy aýdyldy.
Orsýetiň 2014-nji ýylyň gyşky Olimpiadasyna taýýarlyk görmek üçin 51 milliard dollar çemesi puly sarp edendigi aýdylýar.


text:
Siriýada ok atyşygy bes etmek barada ylalaşygyň esasan üpjün edilmegi bilen bilelikde adatdan daşary kömegiň 14-nji sentýabrda berilip başlanmagyna garaşylýar.
BMG-niň Siriýa boýunça wekili Staffan de Mistura 13-nji sentýabrda eden çykyşynda ok atyşygy bes etmek barada ylalaşygyň 12-nji sentýabrda agşam güýje girmeginden soň 24 sagadyň dowamynda “zorlugy bes etmekde uly öňegidişligiň” bolandygyny belledi.
Britaniýada ýerleşýän “Siriýada adam hukuklarynyň gözegçisi” atly gurama Siriýanyň dürli böleklerinde hökümet goşunynyň we gozgalaňçy güýçleriň arasynda ok atyşygy bes etmek baradaky ylalaşygyň diňe bir gezek bozulandygyny aýtdy. Adam pidalary barada maglumat berilmedi.
De Mistura BMG-niň kömeginiň örän tiz wagtda elýeterli boljagyny, onuň 250 müň adamyň gabawda galýan ýeri Aleppo şäherine hem niýetlenýändigini aýtdy.
Mistura BMG-niň Siriýanyň hökümetiniň kömegiň berilip başlamagyna rugsat bermegine garaşýandygyny aýtdy. Siriýanyň hökümeti Damask we BMG bilen sazlaşdyrylmadyk islendik kömegi ret etjekdigini mälim etdi.


text:
Eýranyň oppozision Web saýtynda ýerleşdirilen maglumata görä, ýurduň resmileri oppozisiýa lideri Mehdi Karrubiniň ogly Ali Karrubini tussag edipdirler.
Mehdi Karrubi we beýleki oppozisiýa lideri Mir Hossein Musawi, 14-nji fewralda Tunisdäki we Müsürdäki protestleri goldap ýöriş geçirmäge eden çagyryşlaryndan soň, geçen hepdeden bäri öý tussaglygynda saklanýarlar.
14-nji fewralda oppozisiýanyň gurnan ýörişinde protestçiler bilen ýurduň howpsuzlyk güýçleri çaknyşdy. Şol wakalarda azyndan iki adamyň ölendigi habar berilýär.


text:
Çarşenbe güni Täjigistanyň ozalky “Halk Fronty” atly partiýasynyň ozalky liderleri ýurduň oppozision güýçlerini jebisleşdirmek baradaky öz planlaryny yglan etdiler.
Bu partiýanyň ozalky lideri Kuwwatali Murodow täzeden janlandyryljak partiýanyň indi “Ýaragsyz Halk Fronty” diýlip atlandyryljakdygyny aýtdy.
Şeýle hem, ol bu oppozision partiýanyň täzeden janlandyrylmagynyň maksadynyň 1992-97-nji ýyllaryň graždanlyk urşunda oppozisiýanyň dürli frontlarynda çykyş eden ozalky meýdan komandirlerini, söweşijileri we syýasy aktiwistleri bitewi bir ideýanyň saýasyna birleşdirmekden ybaratdygyny belledi.
Onuň aýtmagyna görä, indi bu halk fronty ýurtdaky sosial we ykdysady problemalary çözmek işlerine we syýasy proseslere gatnaşmaklygy planlaşdyrýar.


text:
Täjigistanyň we Gyrgyzystanyň serhet gullukçylary we polisiýasy dawaly serhet böleklerine bilelikde gözegçilik eder.
Täjigistanyň hökümet resmileriniň çarşenbe güni beren maglumatyna görä, ylalaşyga häzirki wagt Duşenbede dowam edýän serhet gepleşiklerinde gelnipdir.
Gyrgyzystanyň premýer-ministriniň orunbasary Tokon Mamytowyň ýolbaşçylygyndaky gyrgyz delegasiýasy täjik resmileri bilen gepleşiklere sişenbe güni Duşenbede başlapdylar.
Gepleşikler iki ýurduň serhedinde möwjän dartgynlylygy çözmek maksady bilen geçen aý Bişkegiň inisiatiwasy bilen başladylypdy.


text:
Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Döwlet uniwersitetinde 16-njy aprelde fakultetleriň arasynda woleýbol we futbol boýunça geçirilen ýaryşlar bir aýyň dowamynda uniwersitetiň özünde geçiriljegi aýdylýan 200 çäräniň diňe käbiri.
Şu ýyl bir aýlap dowam edýän sagdynlyk we sport aýynyň dowamynda diňe bir Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Döwlet uniwersitetinde 200 çemesi bedenterbiýe-sport we medeni-sagaldyş çäreleriniň geçiriljekdigi resmi taýdan habar berildi.
Studentler ýurtdaky sport hereketiniň öňdäki hatarlarynda barýar diýlip, şol resmi maglumatda bellenilýär.
Maglumata görä, köpçülikleýin çäreler döwlet uniwersitetiniň hem-de paýtagtyň sport meýdanlarynda geçirilýär. Olaryň arasynda “Köpetdag”, “Aşgabat”, “Olimpiýa” suw-sport kompleksi we Aşgabadyň ýokary okuw jaýlarynyň sport merkezleri bar. Özara güýç synanyşyljak sportuň görnüşleriniň arasynda woleýbol, gandbol, basketbol, ýüzmek, ýeňil atletika, stolda oýnalýan we uly tennis, küşt, düzzüm, milli göreş, tigir ýaryşy hem-de ok atmak boýunça bäsleşikler agzalýar.
Sport marafonynda çykyş edýän toparlaryň arasynda döwlet uniwersitetiniň döredijilik kollektiwleri, sazly-medeni “Bagtyýarlyk owazlary” merkezi, tansçylar we milli aýdymçylar toparlary bar. Sport çäreleriniň netijesinde özbaşdak we komandalaýyn ýaryşlarda ýeňijileriň sylaglanjakdygy aýdylýar.
Okuw jaýynyň daşynda..
Türkmenistanda studentler okuw jaýlarynyň daşynda geçirilýän resmi çärelere-de köpçülikleýin gatnaşdyrylýarlar.
Türkmenistanda geçýän “Sagdynlyk we bagtyýarlyk aýynyň” başyndan bäri tutuş ýurt boýunça giň derejede geçirilýän köpçülikleýin sport çärelerindäki maşklarda, bäsdeşliklerde esasy gatnaşyjylaryň-da, bu çärelerde tomaşaçylaryň-da studentlerdigi we mekdep okuwçylarydygy aýdylýar.
Aşgabatda Köpetdag prospektinde geçirilen 4 kilometrlik marafon ylgawy, 8 kilometrlik “Saglyk ýoly” bilen ýokarlygyna ýöremek çäresi we Türkmenabat şäherinde köpçülikleýin tigir marafony ýaly iri çärelerden başga-da sport eşigini geýnen ýaşlary şu günler ýurduň ähli künjeklerinde islendik wagtda köpçülikleýin görmek mümkin.
Saglyk aýy mynasybetli ýurduň başga-da müňlerçe raýaty ýurduň seýil baglaryna gezelenje çykarylýar, olar özleriniň iş ýerlerinde gurnalýan bedeni berkidiş çärelerine hem gatnaşdyrylýarlar.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Siriýanyň hökümeti bilen hyzmatdaşlyk bolmasa “Yslam döwleti” toparyny ýeňip bolmajagyny aýdýar.
Putin 15-nji sentýabrda Täjigistanyň paýtagtynda geçirilýän Moskwanyň ýolbaşçylygyndaky regional howpsuzlyk guramasynyň sammitinde eden çykyşynda Orsýetiň Siriýanyň prezidenti Baar al Assada harby ýardam berýändigini we muny dowam etdirjekdigini aýtdy.
Putin Moskwanyň Başar al Assada berýän ýardamynyň bosgunlaryň akymyny güýçlendirendigi baradaky çaklamalary ret etdi we Orsýet Assadyň režimini goldamasa Ýewropa barýan bosgunlaryň sanynyň hasam köp bolup bilerdi diýdi.
Munuň öňüsyrasynda Orsýetiň Siriýadaky harbylarynyň sanyny artdyrýandygy barada maglumatlar peýda bolupdy.
15-nji sentýabrda Kremliň metbugat-wekili Dmitriý Peskow Moskwanyň we Waşingtonyň arasynda Siriýadaky krizisiň çözgüdi boýunça gepleşikleriň zerurdygyny aýtdy.


text:
Birleşen Ştatlaryň Goranmak sekretary Robert Geýts Talyplaryň ýolbaşçysy Molla Omaryň Owganystanyň hökümeti bilen parahatçylyk boýunça ylalaşyga boýun boljagyna o diýen ynanmaýanlygyny aýtdy.
Ol duşenbe güni habarçylara beren maglumatynda, Owganystanda durnuklylygyň ornaşdyrylmagy üçin Talyp söweşijileri bilen barlyşyga gelinmeginiň zerurdygyny hem belledi.
Ol bu pikirini Owganystanyň prezidenti Hamyt Karzyýyň terroristik guramalar bilen berk aragatnaşygy bolmadyk Talyplaryň halk arasyna dolanmaga rugsat edilmedilidgi barada orta atan teklibi boýunça öňe sürdi.
Emma Geýts ýokary derejeli Talyp ýolbaşçylary, şol sanda Omaryň Talyp söweşijileriniň basylyp ýatyrylanlygyna göz ýetirýänçä ýaraglaryny taşlajagyna özüniň o diýen ynanmaýanlygyny aýtdy.


text:
Hepdäniň ýekşenbe güni Gyrgyzystanyň «Ata-Žurt» partiýasynyň lideri Kamçybek Taşiýewiň öz janyna kast etmek synanyşygynyň gurnalandygyny aýdyp çykyş etmeginiň yzy bilen, Bişkekde onuň tarapdarlarynyň ýüzlerçesi protest demonstrasiýasyna çykdylar.
Bu protest demonstrasiýasy paýtagt Bişkekdäki parlament binasynyň öňünde geçirildi.
Ýakynda geçirilen parlament saýlawlarynda parlamentden orun alan esasy bäş partiýanyň hatarynda iň köp sese eýe bolan «Ata-Žurt» partiýasynyň lideri Kamçybek Taşiýew ýurduň ozalky prezidenti Kurmanbek Bakyýewiň tarapdarlaryndan biri hasaplanylýar.
Ol şenbe güni Bişkek şäheriniň eteginde ýerleşýän öz öýüne birnäçe ýaragly adamyň kürsäp girendigini, ýöne olaryň hüjümine öz janpenalarynyň böwet bolandygyny aýdyp, çykyş etdi: «Ozaly bilen, men bu waka meniň syýasy işim bilen baglanyşykly waka diýip baha berýärin. Ikinjiden, bu wakada olaryň meni ogurlamak ýa-da öldürmek isleýändikleri belli boldy, sebäbi olar meniň tarapyma bilkastlaýyn iki-üç gezek ok atdylar».
Taşiýew özüne hüjüm eden adamlary öz janpenalarynyň saklandyklaryny we olaryň ýaraglaryny hem-de dokumentlerini ellerinden alandyklaryny aýtdy. Ol özüne hüjüm eden şol adamlardan biriniň ýanyndan onuň Gyrgyzystanyň Milli howpsuzlyk gullugynyň işgäridigini görkezýän dokumentiň tapylandygyny hem öňe sürdi.
Kim hüjüm etdi?
Gyrgyzystanyň polisiýasy Kamçybek Taşiýewiň öýünde hakykatdanam konfliktli bir wakanyň ýüze çykandygyny tassyklady, emma polisiýa wakanyň edil Kamçybek Taşiýewiň suratlandyryşy ýaly görnüşde ýüze çykmandygyny aýdýar.
Ýurduň Milli howpsuzlyk gullugy hem Taşiýewe bu gullugyň haýsydyr bir işgäriniň hüjüm edendigini ret edýär.
Gyrgyzystanyň harby prokurory Aýbek Turganbaýew Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda şol gürrüni edilýän wakanyň bolan wagty hakykatdanam Milli howpsuzlyk gullugynyň işgärleriniň Kamçybek Taşiýewiň öýüne barandyklaryny, emma olaryň bütinleý başga bir mesele bilen ol ýere barandyklaryny aýtdy.
Ol bu barada, hususan-da, şeýle diýdi: «Wakanyň bolan ýerine baran organ işgärleriniň hem-de adaty raýatlaryň sany barada häzirki wagt dürli hili nätakyk maglumatlar bar. Ýöne men bir zady aýdyp biljek, ýagny, ol ýere edil aýdylyşy ýaly derejede köp organ işgäri barmady. Ol ýerde döwlet howpsuzlyk gullugynyň bary-ýogy 4-5 sany işgäri boldy. Bizdäki bar bolan maglumatlara görä, ol ýerde operatiw çäreler geçirilipdir, ol çäreler bolsa asla Taşiýew bilen baglanyşykly çäreler hem däl»
Ýöne, muňa garamazdan, Aýbek Turganbaýew Gyrgyzystanyň döwlet howpsuzlyk edarasynda bu waka boýunça ýörite derňew işiniň geçirilmegine görkezme berendigini-de mälim etdi.
Koalisiýa tagallalary
Bu dawaly waka Gyrgyzystanyň parlamentinden orun alan partiýalaryň syýasy koalisiýa döretmek ugrunda çekeleşikli iş alyp barýan günlerine gabat geldi.
10-njy oktýabrda geçirilen parlament saýlawlary Gyrgyzystanda parlament demokratiýasyny döretmeklige tarap ädilen uly ädim hasaplanylýar.
Halkara synçylary bu saýlawlara azat we adalatly saýlawlar diýip baha berseler-de, saýlawlardan soň parlamentde koalisiýa döretmek meselesi dartgynly meselä öwrüldi. Hususan-da, Kamçybek Taşiýewiň «Ata-Žurt» partiýasy iň köp ses alan partiýadygyna garamazdan, parlamentde oppozision pozisiýany eýelemegi mümkin diýlip çaklanylýar.
Synçylaryň pikirine görä, täze konstitusiýanyň inisiatorlary bolup çykyş eden Sosial Demokratik partiýa bilen «Ata-Meken» partiýasy parlamentdäki üçünji bir partiýa bolan «Respublika» partiýasy bilen bileleşip, parlamentde dolandyryjy koalisiýany düzmekleri mümkin.
Ýöne bu heniz çaklama bolmagynda galýar. Dolandyryjy koalisiýany döretmek baradaky gepleşikler üstünlikli tamamlanýança, Gyrgyzystanyň premýer-ministri hem bellenmez.


text:
Orsýetiň premýer ministriniň orunbasary Dmitriý Ragozin Birleşen Ştatlaryň planlaşdyrylýan gaketa gorag sistemasy Orsýetiň iň täze interkontinental raketalaryny saklap bilmez diýýär.
Ragozin anna güni Moskwada beren leksiýasynda Orsýet öz hereket azatlygyny goramak we ýurduň islendik agressiýa garşy durmak mümkinçiligini berkitmek üçin öz ýaraglaryny kämilleşdirmegi dowam eder diýdi.
Ol Moskwanyň islendik raketa gorag sistemasyny böwsüp biljek ýaraglary döretjegini aýtdy. Ragozin täze interkontinental ballistik raketanyň prototipiniň penşenbe güni Astrahan sebitinde şowly synag edilendigini aýtdy.
Ragozin sosial ulgamlary hem Orsýete garşy kiber urşunyň bir elementi diýip atlandyrdy. Ol bu ulgamlaryň jemgyýetçilik pikirine täsir etmek we hökümet ygtyýarlygyny ysgyndan düşürmek üçin ulanylýandygyny öňe sürdi.
Şeýle-de ol kiber urşunyň NATO üçin hem harby howpa aýlanandygyny aýtdy.


text:
Türkmenistanyň Nebitgaz senagaty we mineral serişdeleri ministrliginde Owganystanyň Dag senagaty ministrliginiň wekillerinden düzülen delegasiýa bilen gepleşik geçirildi.
Duşenbe güni geçirilen gepleşikleriň dowamynda Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan (TOPH) gaz geçiriji proýektini amala aşyrmak meselelerine seredilendigini resmi Aşgabat aýdýar.
Habara görä, taraplar TOPH proýektiniň gysga wagtyň içinde amala aşyrylyp başlamalydygyny belläp, geçiriljek turbaprowod boýunça ençeme meseleleri özara ylalaşypdyrlar.
TOPH gazgeçiriji proýekti Türkmensitanyň günorta sebitlerinden başlap, Owganystanyň we Pakistanyň üstünden geçip, Hindistanyň Fazilka sebtinde tamamlanmaly.
1735 km uzynlygy bolan bu turbageçirijiniň üsti bilen ýylda 30 milliard kubmetr türkmen gazyny akdyrmak göz öňünde tutulýar.


text:
Owganystanda “Talyban” söweşijileri bilen owgan güýçleriniň arasynda bolan çaknyşyklardan soň, jeňçiler ýurduň demirgazygyndaky bir etraby basyp aldy.
Tahar welaýat häkimliginiň metbugat wekili Donatulah Taýmoryň 28-nji oktýabrda beren maglumatyna görä, söweşijiler Owganystanyň Täjigistan bilen serhediniň golaýynda ýerleşýän Darkad etrabynyň kontrollygyny ele geçiripdirler.
Taýmor çaknyşyklarda alty owgan harbysynyň heläk bolandygyny aýtdy.
Bu aralykda, “Talyban” hereketi beýanat ýaýradyp, çaknyşyklarda özüniň iki söweşijisiniň öldürilendigini mälim etdi hem-de jeňçileriň etrabyň hökümet we polisiýa binalaryny ele geçirendigini öňe sürdi.
Owganystanyň hökümeti “Talyban” hereketiniň “Özbegistanyň Yslam hereketi” we beýleki guramalar bilen bilelikdäki güýçleriniň bardygyny we olaryň ýurduň demirgazygyndan Merkezi Aziýa aralaşmagy maksat edinýändigini aýtdy.


text:
Ýurdumyzda gurluşyklaryň uly gerim bilen alnyp barylýandygyny hiç kim inkär edip bilmez. Şol gurluşyklaryň birnäçesi her baýramçylyga gabatlanyp, dabara bilen açylýar. Açylýan binalaryň, desgalaryň hemmesiniň bolmasa-da, döwlet derejesinde derwaýys hasaplanýan obýektleriň açylyşyna prezidentiň gatnaşmagam kada owrüldi.
Gurluşyklaryň açylyş dabaralary
Açylyş dabaralarynyň taýynlygy, binalaryň, desgalaryň tabşyrylmazyndan, iň bolmanda 15-20 gün öň başlanýar. Açyljak obýekt haýsy pudagyňky bolsa, şol pudaga degişli edara-kärhanalaryň işgärleri açylyş dabarasyny geçirmek üçin taýynlyk görüp başlaýarlar. Dabarany geçirmegiň taýynlygy açyljak binanyň ýerleşýän ýeriniň häkimliginiň üsti bilen amala aşyrylýar. Medeniýete, bilime degişli binalar açylsa ýa-da dabara prezident gatnaşsa, hökman mekdep okuwçylary, bilim işgärleri şo taýyk getirilýär.
Soňky döwürde medisina obýektleriniň köp açylýanlygy üçin lukmanlaram yzygiderli açylyş dabarasyna gatnaşmaga mejbur bolýarlar. Açylyş dabarasyna gatnaşmaly ulularam, mekdep okuwçylaram, hatda çagalaram azyndan 15-20 gün taýynlyk üçin repetisiýa geçmeli. Şol repetisiýada her bir adamyň, çaganyň açylyşda näme diýmelidigi, nähili hereket etmelidigi, nirede durmalydygy anyk kesgitlenýär. Kesgitlenen düzgünden çykmaga hiç kimiň haky ýok.
Repetisiýa geçýänler köplenç, bolmanda soňky bir hepde, işden, okuwdan hem boşadylýarlar. Açylyş dabarasynyň boljak güni daňdan 4-5-de oýden çykyp, tä dabara tamamlanýança dik aýak üstünde durmaly. Açylyşda çagalar açlykdan surnugsa, ulular uzak wagtlap aýak ýoluna gidip bolmaýanlygyndan zeýrenýärler. Ýurtdaky binalaryň hemmesiniň açylyş dabaralary edil bir almany iki bölen ýaly meňzeş. Olaryň hemmesi şowhunly köpçülik çäresi.
Taýynlygyny aňlatmaýar
Binalaryň açylyş dabarasynyň bolmagy onuň asla taýynlygyny aňlatmaýar. Hatda prezidentiň açyp beren binalarynyňam doly taýyn edilmändigini faktlar tassyklaýar. Mysal üçin, döwlet baştutanynyň gatnaşmagynda 2009-njy ýylyň noýabrynda açylan täze Arçman şypahanasynyň diňe iki aýdan soň doly taýyn bolup, ýarawsyzlary kabul edip başlandygyny şypahanada şol wagt dynç alan adamlaryň birnäçesi tassyklaýar.
Ýene bir mysal... Geçen ýylyň noýabrynda birbada 90 köprüniň yglan edilen açylyş dabarasyndan iki aýa golaý wagt geçenem bolsa, şol köprüleriň birnäçesinde işleriň alnyp barylýandygyny köpri gurluşygynda işleýän Gurbangeldem, ýolagçylaryň birnäçesi hem biragyzdan tassykladylar. Ýurduň dürli künjeginde, welaýatlarda açylyş dabarasy geçirilen çagalar bagynyň, ýaşaýyş jaýlarynyň, beýleki dürli desgalaryň diňe daşky görnüşiniň taýyn edilip, binalaryň içki, abadançylyk işleriniň birki aýa, kahalatda ondanam köpe çekýändigini hiç kimden gizlär ýaly bolmady, çünki açylyş dabarasyndan soň, şol yerde işlemeli adamlar binalaryň içki hem abadançylyk işlerini edýärler.
Çagalaram düşünýär
Dabara bilen açylýan binalaryň doly taýyn däldigine çagalaryňam düşünýändigini Ruhabat etrabynyň çagalar bagynyň açylyş dabarasynda çagalar bilen taýýarlyk geçen Merdan mugallym tassyklady. Merdan mugallymyň aýtmagyna görä, Maral diýen alty ýaşlyja gyza “Gyzym, ýat tutan goşgularyňy unudaýmagyn, gowy çykyş etseň, dabaradan soň şu çagalar bagyna aldyrarys“ diýende, ol gyzjagazyň özüne “Mollum, entek bu çagalar bagynyň işi köp eken. Meniň daýzam şu çagalar bagyna işe giripdir. Daýzama ertirden başlap, sübseli-pilli işe gel diýipdirler “ diýip, aýdandygyny haýran galmak bilen bize gürrüň berdi.
Diňe daşky görnüş üçin dabaraly açylyşy geçirilýän binalaryň tamamlanman, içki abadançylyk işleriniň soňa goýulýandygyny çagalaryňam synçy nazaryndan sypmandyr. Şol sebäpli ýasama şowhuna beslenýän açylyş dabaralaryndan el çekilip, binalar, desgalar doly taýyn bolandan soň, onuň hiline baha berip biljek hünärmenler tarapyndan kabul edilip alynsa, ähli ýasamalyklar ortadan aýrylardy, şeýle hem ýasama dabaralary gurnamak geregem bolmazdy.
Döwletmyrat Ýazgulyýew türkmenistanly garaşsyz žurnalist, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.