text:
Yslam döwleti atly jeňçi toparyň ideologiýasynyň bir esasy elementi "kapyrlara" garşy söweşde "şehit" bolup ölmek düşünjesi.
Yslam döwleti ölen jeňçileriň suratlaryny internetde ýaýradyp, propaganda işlerinde olary "şehitler" diýip, buýsanç bilen dabaralandyrýar welin, ýöne Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugy Radio Ozodiniň habar bermegine görä, täjik häkimiýetleri 28 ýaşly Abu Daoud Toçiki diýen ýasama at bilen tanalýan bir täjik jeňçisiniň özüniň Siriýada "öldi" habaryny sosial mediada bilgeşli ýaýradanlygyny güman edýärler.
Iýun aýynyň aýaklarynda sosial mediada ýaýradylan habarlarda hakyky ady Parwiz Saidrahmonow bolan Abu Daoud öldi diýip yglan edildi.
Aýdylyşyna görä, Saidrahmonow, OMON-yň öňki täjik komandiri, üstümizdäki ýylyň başlarynda "Yslam döwletine" goşulan Gulmurad Halimowa ýara düşen hüjümde ölüpdir.
Bu gürrüňler sosial mediada ”Halimow Yrakda ölüpdir” diýen myş-myşlar ot ýaly çabrap ýaýran güni, ýagny 22-nji iýunda başlandy.
Halimowyň ölendigi baradaky myş-myşlar ýalan ý-da çişirilen zat bolup çykdy. Sebäbi 23-nji iýunda sosial mediada OMON-yň öňki komandiriniň ýeňil ýaralanandygyny görkezýän suratlar peýda boldy.
Ondan bir gün soň bolsa Saidrahmonow öldi diýen habar ýaýrady. YouTube-de ýerleşdirilen bir "şehit wideosynda" onuň gana bulaşyp ýatan suraty çykdy. Ýöne wideoda Saidrahmonowyň haçan we nirede ölendigi aýdylanok.
Emma Saidrahmonow bu gün hem diri bolsa, onda Yslam döwletine ol öldi diýip habar ýaýratmak nämä gerek bolduka?
Täjigistanyň Baş prokurorlygynyň sözçüsi Muzaffar Ýusufiniň Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugyna aýtmagyna görä, Asomiddinow ýaly täjik jeňçileriniň garyndaşlarynyň ýurduň howpsuzlyk güýçleri tarapyndan soraga çekilmeginiň öňüni almak üçin özlerine "öldi" diýdirýän bolmagy mümkin.
Ýusufi bir täjik raýatynyň ”Yslam döwletine” goşulandygy güman edilse, derňewçileriň degişli maşgalanyň agzalaryny soraga çekýändiklerini, ýöne eger maşgala öz hossary çaknyşykda öldi diýip, onuň patasyny alsa, onda derňewiň kesilýändigini aýdýar.
Bular ýaly galp ölümler ozal hem bolman duranokdy. Mysal üçin, ”Yslam döwletine” goşulan 23 ýaşly Suhrob Asomiddinowyň bir suraty aprel aýynda sosial mediada ýaýrap, ol "şehit" boldy diýildi.
Agzalýan suratda gözüni ýumup, ýerde süýnüp ýatan Assomiddinowy görmek bolýardy. Ýöne ”Yslam döwletiniň” iýun aýynda çykaran başga bir wideosynda Assomiddinowyň, wagtlaýyn hem bolsa, entek diridigi görünýärdi.
Ýusufi bu jeňçiler "Yslam döwletiniň” ideologiýasynyň pidalary", bular bu jeňçi topar tarapyndan elhenç işleri amala aşyrmak üçin beýnisi ýuwlan adamlar diýýär.
Saidrahmonowyň hem başyna şular ýaly işler geldimikä?
Onuň ölendigi resmi taýdan tassyklanmasa-da, maşgalasy 27-nji iýunda ol öldi diýip, aýat-doga etdi.
Ýöne onuň aýal dogany Anora Saidrahmonowa Ozodi Radiosyna özüniň doganynyň ölendigine ynanmaýandygyny aýtdy.
Anoranyň aýtmagyna görä, maşgalasy Saidrahmonowyň ölendigi baradaky habary sosial mediadan eşidipdir. Ol 25-nji maýdan bäri öz maşgala agzalary bilen ilteşikde bolmandyr.
Saidrahmonow üç gezek öýlenipdir, iki gezek Täjigistanda bir gezek Orsýetde. Onuň iki täjik aýalyndan üç çagasy bar. Ors aýalyndan bolan bäbegi-de ýaňy üç aýlyk.
"Ol özüniň şahsy durmuşyndan gaty närazydy. Ilkinji aýaly neşebent bolup çykdy. Ikinji aýaly bilen hem oňuşmady" diýip, Anora gürrüň berýär.
Anoranyň aýtmagyna görä, Saidrahmonow Orsýete gidip, bütinleý jyhat düşünjesine ulaşypdyr: "Ol şondan başga zat barada oýlanmaýardy. Ors aýalyna şu ugurda ölmäge hem taýyndygyny, Täjigistandaky garyndaşlary gyrylsa-da, yzyna dolanyp, bu ýere gelmejekdigini aýdypdyr".
Şeýlelikde Saidrahmonow ”Yslam döwletine” goşulypdyr. Ol Orsýetden Yraga bir ýyl mundan ozal gidipdir. Maşgala agzalary muny ol geçen fewralda öýlerine jaň edeninde bilip galypdyrlar.
Saidrahmonowyň "şehit wideosyndaky" suratlaryndan çen tutulsa, ol ”Yslam döwletiniň” propaganda bölüminde media aktiwisti bolup işläpdir.
Köp suratlarda Saidrahmonowyň bir edarada ýazuw stolunyň başynda bir laptop bilen işläp oturandygy görünýär.
Yslam döwleti özüniň resmi propaganda işlerinde hem şehitlik baradaky ideologiýasyny ýaýratmakda Saidrahmonowdan peýdalanypdyr.
Aýal dogany Anoranyň doganynyň ölenine ynanmagy ýa ynanmazlygy ”Yslam döwletini” gyzyklandyranok. Ol bu toparyň ölüm kultuny ösdürmekde ulanylan bir gural.


c: text/html

text:
BMG-niň ynsanperwerçilik başlygy Gazadaky zorlugy bes etmek üçin atyşygy kesmegiň örän möhümdigini, sebäbi ýagdaýyň agyrlaşýandygyny aýtdy.
Waleriý Amos 24-nji iýulda iň ileri tutulýan mesele atyşygyň arasynda galan asuda ilaty goramakdan ybarat diýdi. Ol muny örän elhenç ýagdaý diýip atlandyrdy. Amos BMG-niň Tokioda gurnan konferensiýasynda çykyp gürledi.
Hamazyň lideri Halid Meşal 23-nji iýulda atyşygy kesmegi ret etdi. Ol 16 gün bäri dowam edýän ganly söweşi soňlamazdan öň Ysraýylyň Gaza zolagyndaky sekiz ýyllyk gabawyny aýyrmaly diýdi.
Ysraýyl iýulyň başynda Gaza howa zarbalaryny urmaga başlaly bäri 680-den gowrak palestinaly, 34 ysraýylly wepat boldy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ÝHHG-niň Astanada düýn açylan ýokary derejeli iki günlük Sammiti Gazagystanyň paýtagtynda şu gün öz işini tamamlar.
Duşuşygyň ilkinji güni ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton ÝHHG-e agza 56 ýurdy Owganystanda uly rol oýnamaga çagyrdy.
Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew öz çykyşynda ÝHHG-niň öz mümkinçiliklerini ýitirýändigini, onuň täzelenmäge mätäçdigini aýtdy.
Gazagystan soňky 11 ýylda ilkinji gezek ÝHHG-niň ýokary derejeli Sammitini gurnady. Ol postsowet döwletleriniň arasynda bu gurama başlyk bolan ilkinji ýurtdur.
Şol bir wagtda adam hukuklaryny goraýan halkara guramalar adam hukuklaryny we azatlyklaryny goramaga we bejaý etmäge Gazagystany çagyryp gelýärler.


text:
Şenbe güni Demirgazyk Koreýa özüniň Günorta Koreýa bilen “uruş ýagdaýyna” geçendigini yglan etdi.
Döwlet mediasynda yglan edilen maglumatda “Şu pursatdan başlap iki Koreýanyň arasyndaky gatnaşyklar uruş ýagdýyna geçýär we iki Koreýanyň arasyndaky ähli meseleler şu ýagdaýa laýyklykda çözüler” diýlip bellenilýär.
1953-nji ýylda Koreýa ýarym adasyndaky ikitaraplaýyn söweşleriň ýaraşyk şertnamasy esasynda tamamlanandygyna garamazdan, Demirgazyk Koreýa bilen Günorta Koreýanyň gatnaşyklary tehniki nukdaýnazardan uruş ýagdaýynda galypdy.
Geçen aý Demirgazyk Koreýanyň üçülenji gezek ýadro synagyny geçirmeginiň yzy bilen Koreýa ýarym adasyndaky ýagdaýlar has-da dartgynlaşdy.
Mart aýynyň başynda Birleşen Ştatlar bilen Günorta Koreýanyň harby türgenleşik geçirip başlamaklarynyň yzy bilen bolsa, Demirgazyk Koreýa bu iki ýurduň territoriýasyna hüjüm etmek haýbatyny atyp başlady.


text:
Eýranda 14-nji iýunda prezidentlik hem ýerli mejlisler boýunça geçirilen saýlawlarynyň netijelerine görä, eýranly türkmenler ýerli halk arasynda Türkmensähra diýlip atlandyrylýan we türkmenleriň köpçülükde ýerleşýän sebitlerinde uly ýeňiş gazanypdyr.
Türkmensähraly il ýaşulusy Nurmuhammet Ak bu saýlawlarda iki türkmen zenanynyň hem mejlise girendigini aýdyp, onuň gutlanmaly ýagdaýdygyny belledi.
Eýrandaky çeşmelerden alnan, saylawlaryň resmi netijeleri aşaky tablisada ýerleşdirildi. (Maglumatlary toplan Azatlyk Radiosynyň habarçysy Döwlet Baýhan)


text:
SSSR-iň ilkinji we iň soňky prezidenti Mihail Gorbaçýow Wladimir Putin wezipeden çekilse, gowy bolar diýip hasap edýär.
Gorbaçýow öten agşam “Dožd” (“Ýagyş”) telekanalynda çykyş edip, Putin döwründe döredilen döwleti dolandyryş sistemasyny çalyşmagyň gerekdigini, hut şuny “Adalatly saýlawlar ugrunda” atly aksiýa gatnaşyjylaryň talap edýändiklerini aýtdy.
Mihail Gorbaçýowyň pikiriçe, “Ýabloko” partiýasyny esaslandyryjylaryň biri Grigoriý Ýawlinskini Merkezi saýlaw komissiýasy prezidentlige kandidat hökmünde resmileşdirmelidi.
Çarşenbe güni Orsýetiň ýokary sudy Grigoriý Ýawlinskiniň Merkezi saýlaw komissiýasynyň üstünden eden şikaýatyna sereder.


text:
Aşgabat, 15.03.2015. “Türkmenportal”.
14-nji martda Aşgabatda Söwda-ykdysady, ylmy-tehniki we gumanitar hyzmatdaşlyk boýunça hökümetara türkmen-gyrgyz toparynyň birinji mejlisi oldy, oňa iki ýurduň döwlet düzümleriniň birnäçesiniň, oňa esasy ministrlikleriň we pudak edaralarynyň, şeýle hem işewür toparlarynyň ýolbaşçylary we wekilleri gatnaşdylar. Duşuşyga gatnaşmak üçin Aşgabada Gyrgyz Respublikasynyň wise-premýer- ministri Abdurahman Mamataliýew tarapyndan ýolbaşçylyk edilýän wekiliýet geldi.
Wekiliýetleriň ýolbaşçylary duşuşygy açyp, taraplaryň özara peýdaly hyzmatdaşlygyň diwersifikasiýa edilmegine we ösdürilmegine gyzyklanma bildirilýändigini bellediler hem-de toparyň işiniň iki ýurduň arasynda däbe öwrülen hyzmatdaşlygyň mundan beýläk-de ösdürilmegine täzeden badalga berjekdigine ynam bildirdiler.
Bilelikde işlenip düzülen maksatnamanyň netijeli gepleşigiň ygtybarly esasyna öwrüljekdigi bellenildi. Bu maksatnama hökümetara toparynyň işini, söwda-ykdysady ugurdaky, energetika pulagyndaky we beýleki ulgamlardaky hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmek, netijeli medeni-gumanitar gatnaşyklary mundan beýläk-de pugtalandyrmak boýunça anyk tekliplerden ybaratdyr.
Hökümetara toparynyň birinji mejlisiniň gün tertibine ikitaraplaýyn hyzmatdaşlyga degişli meseleleriň giň toplumy goşuldy, ýangyç-energetika ulgamy, lukmançylyk, oba hojalygy, senagat, ylym-bilim we syýahatçylyk ulgamlary we başga-da birnäçe pudaklar şol hyzmatdaşlygyň möhüm ugurlary hökmünde görkezildi.
Mejlisiň barşynda myhmanlar Garaşsyz, Bitarap Türkmenistanyň içeri we daşary syýasatynyň ileri tutulýan esasy ugurlary, milletiň Lideri Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy boýunça halkymyzyň mundae beýläk-de rowaçlyk gazanmagyna we netijeli halkara hyzmatdaşlygynyň ösdürilmegine gönükdirilen giň gerimli durmuş-ykdysady özgertmeleri amala aşyrmagyň barşy bilen tanyşdyryldy.
Wtse-premýer-ministr Abdyrahman Mamataliýew Gyrgyz Respublikasynyň durmuş-ykdysady taýdan durnukly ýokary ösüş depginlerine eýe bolýandygyny görkezýän Türkmenistan bilen netijeli gatnaşyklaryň mundan beýläk-de giňeldilmegine uly gyzyklanma bildirýändigini aýdyp, iki döwletiň geografik taýdan ýerleşişini we üstaşyr-ulag mümkinçiliklerini göz öňünde tutup, strategiki ugurlaryň birnäçesi, şol sanda ykdsady we serişdeler babatda örän uly mümkinçiliklere eýe bolup durýan Türkmenistanyň batly depgin bilen ösdürilmegine içgin üns berýän ulgamlary: ýangyç-energetika, ulag-aragatnaşyk we elektroenergetika boýunça özara peýdaly hyzmatdaşlygy çaltlandyrmak babatda oňaýly mümkinçilikleriň döreýändigini kanagatlanma bilen belledi.
Gumanitar ugur, ilkinji nobatda bolsa bilim, ýokary tehnologiýalar, ylym we medeniýet boýunça hyzmatdaşlyk barada aýratyn pikir alşyldy. Galyberse-de, duşuşyga gatnaşyjylar sport we syýahatçylyk boýunça netijeli gatnaşyklaryň ösdürilmelidigini biragyzdan bellediler.
Hökümetara türkmen-gyrgyz toparynyň birinji mejlisiniň netijeleri boýunça degişli teswirnama gol çekildi.
Gyrgyz Respublikasynyň wekiliýetiniň türkmen paýtagtyna saparynyň çäklerinde dostlukly iki ýurduň ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň, şeýle hem işewür toparlarynyň ýolbaşçylarynyň arasynda ikitaraplaýyn duşuşyklar geçirildi.


text:
Bu ýerde geçýän Medeniýet hepdeliginiň çäklerinde Lebap welaýatynyň S.Seýdi adyndaky Türkmenistanyň döwlet sazly-drama teatrynda “Seýdi” sahna oýnunyň ilkinji görkezilişi boldy.
Täze sahna eseri ençeme çeşmeleri özünde birleşdirýär. Ilkinji nobatda ol rowaýatlaryň äheňi hem-de Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň eserleri, şeýle hem Öwezgeldi Galandarowyň pýesalary boýunça döredildi. Onuň beýan edilişinde taryh we häzirki döwürde sazlaşykly utgaşýar. Munuň özi türkmenlerň nesilleriniň mähriban Watanymyza wepalylygy we söýgüsi, abraýy we borjy, ynsanyň ahlak päkligi we mertebesi barada beýan edýän sahna oýnunyň halkalaýyn kompozisiýasy bilen nygtalýar.
Oýun ýaş esgerler – biziň döwürdeşlerimiz tarapyndan kasamyň kabul edilmegi bilen başlanýar. Şu dabaraly pursatda olar türkmenleriň iň oňat söweş däplerine däplerine özleriniň degişlidiklerini aýratyn çuňňur duýýarlar. Şahyr Seýitnazar Seýdi şol türkmen serkerdeleriniň biri bolupdy. Oýnuň sahnalaşdyrylyşy boýunça täze esgerlige alnanlaryň biri Watanyň ykbaly barada edýän pikirlerinde ajaýyp türkmen şahyry we serkerdesiniň ýaşan we döreden eýýamyna barýar. Şu usulyň eseri sahnalaşdyryjylara ençeme çeper keşpleri birleşdirmäge mümkinçilik berýändigi bellärliklidir. Ýaş esger üçin taryh aksakgallaryň oňa beren gürrüňlerinden alan maglumatlaryndan, maşgalada nesilden-nesle geçirilip berilýän gürrüňlerden, şeýle hem okuw kitaplaryndan we ýurdumyzyň meşhur kinofilmlerinden döredilýär. Şeýlelik bilen, oýunda Şükür bagşy baradaky gürrüňlerden düzülen döredijilik bäsleşikleri bolan, şeýle hem ýaşulular maslahaty ýaly sahnalar peýda bolýar. Ýaşulular maslahaty uly ýaşly nesilleriň wekilleriniň pikirlerine çuňňur hormat goýmaga, olaryň halk içindäki uly abraýyna esaslanan däplerdir.
Täze sahny eseri şygryýet bilen hem gurşalandyr. Seýdiniň ajaýyp pikir-arzuwlaryny – Watana söýgini, şahyryň öz halkyna ynamyny we wepadarlygyny wasp edip, täze oýun häzirkizaman tomaşaçysyna niýetlenen belent ahlak pikiri özünde jemleýär. Seýdi bilen birlikde nusgawy şahyrymyz Magtymguly Pyragy oýnuň deňsiz-taýsyz gahrymanyna öwrülýär. Onuň goşgy setirleri teatr hereketleriniň ençeme sahnalarynda türkmen nesillerine parahatçylykda, ylalaşykda we agzybirlikde ýaşamaga, öz Watanyňy söýmäge şahyrana görnüşde çagyryş bolup ýaňlanýar.
Milli öwüşginler bilen baýlaşdyrylan gyzykly hem-de özüne çekiji sahnalar tomaşaçylara türkmen adatlarynyň we däp-dessurlarynyň özboluşlylygyny, iň esasy hem sahna oýnynda öňe sürülýän pikiri, asyrlardan gelýän milli däp-dessurlaryň, hyjuwyň hem-de güýç-gaýratyň baky çeşmesi bolan ruhy gymmatlyklary saklamagyň we baýlaşdyrmagyň zerurlygyny duýmaga mümkinçilik berýär.
Taryhy çeper şöhlelendirmek bilen birlikde, sahna oýnunda medeniýetiň we sungatyň iň oňat däpleriniň dowam etdirilýänligi nygtalýar. Olar sahnada gyzlaryň haly dokamaklarynda, şeýle hem ahalteke bedewlerine, halk döredijiligine bagyşlanan sahnalarda janlandyrylýar.
Türkmen durmuşynyň özboluşlylygy bilen baýlaşdyrylan, halk döredijiliginiň gaýtalanmajak öwüşginini özünde jemleýän “Seýdi” sazly sahna oýny-- ajaýyp ahalteke bedewleriniň tohumyny hem-de gözellikde we inçelikde deňsiz-taýsyz türkmen halylaryny, özboluşly saz we şygryýet ýoluny döreden türkmeniň ussatlygynyň, ukybynyň we joşgunynyň özboluşly senasydyr.
Sahna oýnunyň içinden kalplary heýjana getirýän halk sazlary we aýdymlary, şeýle hem meşhur türkmen kompozitory Nury Halmämmedowyň ajaýyp sazlary eriş-argaç bolup geçýär. Täze sahna oýny milli öwüşgin we çeperçilik taýdan bezegi hem tapawutlanýar.
Sahna oýnunyň jemleýji bölümi dürli eýýamlary ýakynlaşdyrmak bilen, ata-babalarymyzyň iň oňat däp-dessurlaryny gözüniň görüji ýaly goraýan hem-de ösdürýän häzirki türkmen jemgyýetiniň ruhy gymmatlyklaryny ykrar edýär.
“Seýdi” spektakly ýaş režissýor Berhan Hudaýberenowyň ilkinji göwrümli işidir. Oýna tejribeli sahna ussatlary: halk artisti Babageldi Rejepow ýurdumyzyň at gazanan artisti Akjagözel Suwhanowa we Babamyrat Aşyrow, artist Döwletgeldi Hojanazarow, şeýle hem döredijilik ýoluna ýaňy gadam goýan artistler gatnaşýarlar. Şahyr Seýdiniň keşbini Döwran Joraýew, onuň söýgülisi Näzliniň keşbini bolsa Meňlitäç Döwletowa janlandyrýar.
Mundan 30 ýyl ozal Lebap welaýatynda teatr işini “Seýdi” atly sahna oýnunyň açanlygy hem bellärliklidir. Şu gün bu medeniýet ojagynda taýýarlanan sahna oýunlarynyň sanawynda “Baýram han”, “Zöhre-Tahyr”, “Mukaddes ojak”, “Gyrat” ýaly tomaşaçylaryň arasynda uly üstünlige eýe bolan, goýluş usuly we ugurlary boýunça dürli-dürli sahna eserleri bar.


text:
11-nji awgustda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow “Awazada” ýerleşýän “Serdar” myhmanhanasynda Orsýetiň hökümetiniň başlygynyň orunbasary Wiktor Zubkowy kabul etdi.
Hazaryň kenarynda geçirilen duşuşykda iki ýurduň arasyndaky söwda-ykdysady gatnaşyklaryň, şeýle hem ýangyç-energetika pudagy, oba-senagat toplumy, bilim we medeniýet ulgamy boýunça özara hyzmatdaşlygyň ýokarlanýandygy bellendi. Zubkow Hazar deňziniň kenarynda döredilen "Awaza" turistik zonasyny ösdürmek boýunça-da özara hyzmatdaşlyk üçin uly perspektiwalaryň bardygyny aýtdy.
Orsýetiň wise-premýeri prezident Berdimuhamedowy iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklary has hem ýokarlandyrmak we durnukly depginde ösdürmek boýunça Moskwanyň edýän teklipleri bilen tanyşdyrdy diýip, resmi Aşgabat habar berýär.
Ýerli habar serişdeleriniň ýazmagyna görä, Orsýetiň işewür toparlary türkmen bazarynda eýeleýän orunlaryny giňeltmäge synanyşýarlar. Emma synçylar soňky döwürde Orsýetiň Merkezi Aziýanyň ähli döwletleri, şol sanda Türkmenistan bilen hem gatnaşyklarynyň ýaramazlaşýandygyna ünsi çekýärler.
“Türkmenistan garaşsyzlygyny alandan soň, 1997-98-nji ýyllarda Hazardaky jedelli gaz ýataklary baradaky meselä Orsýetiň goşulmagy iki ýurduň gatnaşyklaryna ýaramaz täsir edipdi. Munuň özi iki ýurduň arasyndaky haryt dolanşygyna-da täsirini ýetirdi” diýip, Orsýetiň Strategik barlaglar institutynyň ylmy işgäri Aždar Gurdow aýdýar.
Soňra ol şeýle diýýär: “2003-nji ýylda bu problema çözüldi we türkmen gazyny Orsýete satmak boýunça uzak möhletli ylalaşyga gol çekildi. Şeýdip, iki ýurduň arasyndaky haryt dolanşygy ýokarlanyp başlady”.
2009-njy ýylyň aprel aýynda türkmen gazyny Orsýete akdyrýan turbanyň partlamagy netijesinde türkmen-rus gatnaşyklary ýene-de ýaramazlaşdy. Şonda Aşgabat bu waka boýunça Orsýeti aýyplady. Aýdylmagyna görä, öňünden duýdurmazdan, “Gazprom” import edýän türkmen gazynyň möçberini kemeldipdir we netijede partlama emele gelipdir.
Şol pursatdan soň Orsýet türkmen gazy boýunça monopoliýasyny ýitirdi we bu ýagdaý Türkmenistandaky agalygyny gorap saklamak isleýän Moskwa üçin oňaýsyz ýagdaý döretdi.
Gurdow Orsýete satylýan türkmen gazynyň bahasy meselesinde henizem doly ylalaşyga gelinmändigini aýdýar.
“Soňky döwürde iki ýurduň arasyndaky haryt dolanşygynyň derejesi pese gaçan bolsa-da, Türkmenistan Orsýetden maşyn gurluşygy önümlerini we beýleki önümleri satyn almagyny dowam etdirýär. Bu ýagdaý iki ýurduň arasyndaky haryt dolanşygynyň has hem pese gaçmagynyň öňüni alýar” diýip, Gurdow sözüniň üstüni ýetirýär.
Häzirki wagtda Orsýetiň pasportyna eýe bolan türkmen raýatlarynyň statusy, şeýle hem Hazaryň türkmen kenaryndan Azerbaýjana tarap çekilmegi göz öňünde tutulýan “Transhazar” gaz geçirijisi boýunça Moskwanyň pozisiýasy iki ýurduň arasynda çözülmän galan meseleleriň arasyna girýär. Hazar meselesi şu hepde Orsýetiň we Azerbaýjanyň liderleriniň Soçide geçiren duşuşygynda hem gozgaldy.
Ylym we bilim
Şu ýylyň iýun aýynda Orsýetiň Ylymlar akademiýasy Türkmenistana milli hemra gözegçilik merkezini döretmäge kömek teklip etdi. Bu teklip Aşgabatda Ylymlar güni mynasybetli guralan halkara sergisinde Orsýetiň Ylymlar akademiýasynyň sergidäki seksiýasy tarapyndan edildi.
Şu hepde bolsa Orsýet Federasiýasynyň Tatarystan Respublikasynyň prezidenti Rustam Minnihanow türkmen ýaşlaryny öz ýurdunda okatmaga taýýardygyny mälim etdi. Onuň aýtmagyna görä, häzir iki ýurduň Ylymlar akademiýasy özara hyzmatdaşlyk baradaky ylalaşygy taýýarlaýarlar.
Tatar paýtagty Kazanda türkmen spesialistleriniň hünärini kämilleşdirmek boýunça bilelikdäki merkeziň açylmagynyň hem planlaşdyrylýandygy aýdylýar. Göz öňünde tutlýan bu merkez türkmenistanlylary Tatarystanyň we Orsýetiň ýokary okuw jaýlaryna ibermek bilen meşgullanmaly.
2008-nji ýylda gol çekilen ylalaşyga görä, döwletiň hasabyna her ýyl 250-den gowrak türkmen studenti 150-ä golaý ugur boýunça Orsýetde ýokary okuw okamaga iberilýär. Öz hasabyna okaýan studentleri hem göz öňünde tutanyňda, Orsýetiň ýokary okuw jaýlarynda okaýan türkmen studentleriniň sanynyň üç müňden geçýändigi, diňe Sankt-Peterburgda okaýan türkmenistanly studentleriň sanynyň müňden gowrakdygy habar berilýär.
Aşgabatly ýazyjy Amanyrat Bugaýew Türkmenistanyň öz garaşsyzlygyny alanyna 20 ýyl bolan bolsa-da, ene-atalaryň öz çagalaryny rus mekdeplerinde okatmak tendensiýasynyň saklanyp galýandygyna ünsi çekýär. “Öňle rus dilini bilmek, rus medeniýetini öwrenmek dereje hasaplanýardy. Henizem adamlarda şol pikir, şol ynanç bar” diýip, Bugaýew aýdýar.
Orsýetiň Strategik barlaglar institutynyň ylmy işgäri Aždar Gurdow munuň sebäbini şeýle düşündirýär: “Ilki başdan Sowet sistemasynda orta mekdeplerde berilýän bilimiň derejesi ýokary hasaplanýardy. Bu, elbetde, mekdep mugallymlarynyň bilim derejesi we olara tölenýän zähmet haky bilen baglydy. Häzir ene-atalar çagalarynyň geljeginiň aladasyny edip, Türkmenistanyň geljekde hökman açyljakdygyna we daşary ýurduň dilini we medeniýetini gowy bilýän ýaşlaryň ýurt üçin arzyly kadr boljakdygyna ynanýarlar”.
12-nji awgustda “Awazada” ýerleşýän “Hazyna” myhmanhanasynda ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça türkmen-rus hökümetara işçi toparynyň duşuşygy hem geçirildi. Oňa Türkmenistanyň daşary işler ministri Raşid Meredow we öz ýurdunyň delegasiýasyna ýolbaşçylyk edip gelen Wiktor Zubkow hem gatnaşdy. Bu komissiýanyň 5-nji mejlisi geçen ýylyň noýabr aýynda geçirilipdi, 6-nji mejlisi şu ýylyň noýabr aýynda Moskwada geçiriler.
Häzir Türkmenistanda Orsýetiň maýa goýumlarynyň gatnaşmagynda 130-dan gowrak kärhana işleýär, 110-dan gowrak döwletara we hökümetara ylalaşyklar hereket edýär diýlip, habar berilýär.


text:
Türkiýäniň howpsuzlyk resmileri ýurduň günorta-gündogarynda bolan partlamada üç türk esgeriniň wepat bolandygyny we onusynyň ýaralanandygyny aýtdylar.
Türkiýäniň demirgazyk Yrak bilen serhediniň golaýynda 10-njy awgustda bolan partlama Sirnak welaýatynyň Uludere etrabynda emele geldi.
Howpsuzlyk resmileri elde ýasalan bombanyň ýoluň gyrasynda goýlup, harby ulagyň duşundan geçen wagtynda partlandygyny habar berdiler, şeýle-de bu hüjümi gadagan edilen “Kürdüstanyň işçi partiýasynyň” (PKK) söweşijileriniň amala aşyrandygyny aýtdy.
Türkiýe we ABŞ PKK-ny terrorçy diýip yglan etdi.
Türkiýäniň günorta-gündogary 2015-nji ýylda PKK ok atyşygy bes etmekden ýüz öwürensoň soňky 20 ýylyň dowamyndaky iň güýçli zorluklary başdan geçirýär.


text: Gürjistanyň harby goşunlarynyň ofiseri Alik Bzaniýa, prezident Saakaşwiliniň alyp barýan syýasaty bilen ylalaşman, Orsyýetden syýasy baş pena sorapdyr. 19-njy iýunda geçiren metbugat konferensiýasynda ,ol özüniň ofiserlik şahadatnamasyny hem görkezipdir. Alik Bzaniýa maý aýynyň ahyrynda Orsyýete baryp, syýasy baş pena sorap häkimiýetlere ýüzlenipdir. 9-njy iýunda bolsa, Orsyýetiň federal migrasiýa gullugy, Bzaniýa bosgunlyk statusyny bermek baradaky meselä garaýandygyny mälim edipdir. Gürjistanyň Daşary işler Ministrligi, Alik Bzaniýanyň yzyna gaýtarylmagy bilen bagly meseläni öňe sürmeýändigini, Azatlyk radiosyna aýtdy.


text:
Gürjüstanyň günbataryndaky Kutaisi şäherinde düýn sowet döwründe gurlan ýadygärligiň ýykylmagyna protest bildirmek üçin ýüzlerçe adam ýygnandy.
Resmi düşündirişe görä, ol ýadygärlik parlamentiň täze binasynyň guruljak ýerini giňeltmek üçin ýykylypdyr. Emma tankytçylaryň köpüsi bu ýurduň Ikinji jahan urşunda beren pidalarynyň äsgerilmeýändigini görkezdi diýýär. Ýadygärlik partladylanda atanlykda kutaisili aýal bilen onuň 8 ýaşly gyzynyň ýogalmagy prezident Mihail Saakaşwilä bolan gahar-gazabyň hasam möwjemegine getirdi.
Mihail Saakaşwili doglan gününi beýle bellemeli bolaryn öýtmändi. Kutaiside ýygnanan gaharly protestçiler onuň uruş pidalaryna dikilen ýadygärligi ýykmak baradaky kararyny tankyt etdiler. Gürjüstan üçin ýaranlyk boýunça oppozisiýanyň agzasy, öňki ombudsman Sazar Subari bu meselede günäni prezidentiň üstüne atýar: «Ýadygärlik partladylanda iki adamynyň ölmegi bir adamyň pikir-maksadynyň netijesi boldy we Gürjüstan şol bir adamyň pidasyna öwrülip barýar. Geçen ýylda bolan uruş şol adamynyň maksady esasynda başlanypdy we soň ol utançly soňlandy».
Gürji resmileri başda bu ýadygärligi 21-nji dekabrda, prezidentiň 42 ýaşynyň dolýan gününe gabat ýykmagy planlaşdyrypdylar. Saakaşwili ol ýerde täze parlament binasyny gurmakçydy. Bu onuň merkezsizleşdirmek, paýtagt Tbilisiden beýleki şäherleriň hem ösüşine kömek etmek planynyň bir bölegidi. Emma bu inisiatiwa turuwbaşdan halanmandy. Hatda bu pikiri goldanlar hem parlamenti Kutaisä göçürmek üçin Ikinji jahan urşunda wepat bolan 300 müň gürjüstanla dikilen ýadygärligi ýykmaga garşy bolupdylar.
Oppozisiýa lideri Salome Zurabişwili ozal Saakaşwiliniň Daşary işleri ministri bolup işlän adam. Ol bu ýadygärligiň ýykylmagy Gürjüstanyň uruş döwrüniň pidalaryny äsgermeýändigini görkezdi diýýär.
«Ol azatlyk üçin nasizme garşy söweşen adamlaryň hormatyna dikilen ýadygärlikdi. Bu Ikinji jahan urşunda öldürilen gürjülere we gürji dällere, ýewropalylara we ýewreýlere dikilen ýadygärlikdi. Eger bulary unutmak isleýän bolsak, biz, protest bolmaz ýaly, bir ýerlerden ýadygärligi partladyp goýbermek barada buýruk berýän medenileşmedik prezidentli medenileşmedik millet bolarys» diýip, Zurabişwili aýtdy.
Bu protesti aslynda Gürjüstanyň syýasy oppozisiýasy planlaşdyrypdy. Olar şu ýygnanyşyk esasynda ýadygärligiň ýykylmagynyň öňüni almakçydylar. Emma 46 metrlik ýadygärlik protestiň bellenen gününden iki gün öň, jemgyýetçilikden öňürtmek üçin, birden partladylyp aýryldy we eneli-gyzyň ölümi bilen prezidente garşy gaharly hem gamgyn proteste öwrüldi.
Ýadygärlik partladylan wagty Saakaşwili Kopengagendedi we ol derhal yzyna, Gürjüstana gelip, bu sebitiň häkimini işden aýyrdy we hususy eýeçilikdäki partladyş toparynyň başlygyny tussag etmegi buýurdy. Prezidentiň sözçüsi Saakaşwiliniň bu betbagtçylyga gaty gynanandygyny we döwletiň pidalaryň maşgalasyna goldaw bermegi wada edendigini aýtdy.


text:
Ukrainanyň parlamenti çarşenbe güni geçiren maslahatynda täze kanun boýunça ylalaşyga gelip bilmedi. Bu kanunyň taslamasy ýurduň öňki premýer-ministri Ýuliýa Timoşenkonyň daşary ýurtlarda saglygyny bejertmegine rugsat berip bilerdi.
Ukrainanyň parlamentiniň çarşenbe güni geçiren adatdan daşary maslahatyna prezident Wiktor Ýanukowiçiň hökümetiniň ýurduň öňki premýer-ministri Ýuliýa Timoşenkony tussaglykdan goýbermegi üçin soňky mümkinçilik hökmünde garalypdy.
Timoşenkony boşatmak şerti
Timoşenkonyň boşadylmagy bolsa noýabr aýynyň aýagynda Ukrainanyň Ýewropa Bileleşigi bilen erkin söwda ylalaşygyny baglaşmagy üçin esasy şertleriň biridir.
Ýewropa Bileleşigi, eger Timoşenkony boşatmak barada çarşenbe gününe çenli karara gelinmese, Ukraina bilen bu ylalaşygyň baglaşylmagyny yza tesdirmekçidigini duýdurypdy. Söwda boýunça ylalaşyga Ukrainanynyň ÝB-ne agza bolmagyna tarap ilkinji ädim hökmünde garalýar.
Häkimiýet başyndaky “Regionlar partiýasy” we oppozisiýanyň agzalaryndan ybarat parlament topary kanunyň taslamasynyň mazmuny boýunça özara ylalaşyp bilmänsoň, Ukrainanyň parlamentiniň, ýagny Ýokary Radanyň spikeri Wolodymyr Rybak maslahatyň ýapylýandygyny yglan etdi.
Wolodymyr Rybagyň yglan eden bu karary käbir deputatlar tarapyndan “masgaraçylyk” diýen sözler bilen garşy alyndy.
Kabul edilmedik kanun ukrainaly tussaglara daşary ýurtlarda medisina kömegini almak üçin mümkinçilik dörederdi. Oňurgasyndaky yzalardan ejir çekýän Timoşenko hem öz saglygyny bejertmek üçin, täze kanuna laýyklykda, Germaniýa gidip bilerdi.
Ukrainanyň Ýewropa Bileleşigine goşulmak boýunça ylalaşyga gol çekmegi Timoşenko 2011-nji ýylda tussag edileli bäri yza tesdirilip gelinýär.
Ukrainanyň öňki premýer-ministri Ýuliýa Timoşenkonyň wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanmakda aýyplanyp, tussag edilmegine Ýanukowiçiň ondan syýasy ar almasy hökmünde garalýar.
Ukrainanyň “Ýewropadaky gelejegi”
Ukrainanyň parlamentiniň çarşenbe günki maslahatyna Ýewropa Bileleşiginiň iki wekili: Aleksandr Kwasnewski we Pat Koks gatnaşdylar. Olar maslahatyň yz ýany parlamentdäki syýasy toparlar bilen pikir alyşdylar. Emma bu gepleşikleriň mazmuny barada köpçülige habar berilmedi.
Ýewropa Bileleşiginiň resmileriniň Ukrainanyň parlamentinde bolan maslahat barada berjek hasabaty 18-nji noýabrda ÝB-niň daşary işler ministrleriniň Brýusselde boljak maslahatynda diňlener. Bu maslahatda Kiýewiň 28-29-njy noýabrda Wilnýusda geçiriljek ÝB-niň Gündogar hyzmatdaşlygy sammitinde gurama bilen bileleşmek boýunça ylalaşyga gol çekmäge taýýarlyk derejesine hem baha berler.
Wolodimir Rybak Ukrainanyň parlamentiniň indiki maslahatynyň 19-njy noýabrda geçiriljekdigini yglan etdi.
Ukrainanyň Ýewropa Bileleşigi bilen ýakynlaşmagynyň tarapynda çykyş edýän oppozisiýa Ýanukowiçi tankyt edip, onuň asla Ýewropa Bileleşigi bilen ylalaşyga gol çekmek niýetiniň ýokdugyny belledi.
Ýanukowiçiň geçen şenbe güni Moskwa sapar edip, Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin bilen gizlin gepleşik geçirmegi-de berk ýazgaryldy.
Ukrainanyň oppozisiýasynyň lideri Arseniý Ýatsenýuk Ýanukowiçiň Orsýete eden sapary bilen baglylykda çykyş edip, onuň Ukrainanyň “Ýewropadaky gelejegine” howp döreden ýagdaýynda, jogapkärçilige çekiljegini duýdurdy.
Moskwa özüniň Belarus we Gazagystan bilen bilelikdäki Gümrük Bileleşigine Ukrainanyň hem goşulmagyny isleýär.
Çarşenbe güni agşam Ukrainanyň Senagatçylar we telekeçiler bileleşigi Ýewropa Bileleşigi bilen islendik ylalaşyklary baglaşmakdan saklanmaga çagyrdy we munuň Orsýet hem Gazagystan bilen söwda gatnaşyklaryna zyýan ýetirmeginiň mümkindigini duýdurdy.


text:
Owganystanyň resmileri ýurduň günbataryndaky Paktika regionynda janyndan geçen hüjümçiniň weleýbol ýaryşynda amala aşyran bomba partlamasy zerarly azyndan 45 adamyň wepat bolandygyny habar berdiler.
Regionyň häkiminiň metbugat-wekili Mokhis Owganyň aýtmagyna görä, hüjüm etraplaryň arasyndaky sport ýaryşynyň bolan wagtynda edilidir. Ýaryş 23-nji noýabrda öýlän Yahyahail etrabynda köp adamyň gatnaşmagynda geçirilipdir.
Owgan resmisi hüjümçiniň tomaşaçylaryň arasyna aralaşyp bombasyny partladandygyny aýtdy. Heläk bolanlaryň köpüsiniň graždan adamlardygy aýdylýar.


text:
Germaniýanyň daşary işler ministri Orsýete Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň hökümetine edýän goldawyny güýçlendirýändigi üçin duýduryş berdi.
Frank-Walter Steýnmeýer 12-nji sentýabrda german gazetinde çap edilen söhbetdeşliginde «halkara jemgyýetçiligi tarapyndan görülýän bilelikdäki çärelere päsgel berýän ýagdaý döredilmeli däl» diýdi.
Ol «Moskwa Siriýanyň raýat urşuny uzaklaşdyrmaga çalyşýan däldir» diýip umyt edýändigini aýtdy.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama hem 11-nji sentýabrda Waşington Orsýet bilen Siriýa babatda gürleşer diýdi we Assada berilýän goldawyň soňunyň puçdugyny aýtdy.


text:
Gyrgyzystanyň resmileri Palestinanyň territoriýasyndaky söweşijilere goşulmagy maksat edinen asly täjigistanly bir raýaty tussag edendiklerini habar berýärler.
Gyrgyzystanyň günortasyndaky Oş şäher polisiýasy 45 ýaşyndaky Komil Rahmotowyň 11-nji sentýabrda Stambula uçmazdan 30 minut öň, Oş halkara aeroportynda tussag edilendigini mälim etdi. Rahmatow Täjigistanyň demirgazygyndaky Sugd welaýatyndan eken.
Oş şäher polisiýasynyň metbugat wekili Zamir Sydykowyň aýtmagyna görä, polisiýa käbir çeşmelerden maglumatlar gelip gowşandan soň, Rahmatow tussag edilipdir.
Sydykowyň sözlerine görä, Rahmotow “musulman doganlaryna kömek etmek” üçin Palestinanyň territoriýasyna gitmegi planlaşdyrandygyny boýun alypdyr.


text:
Anna güni BMG-niň Siriýa boýunça ýörite wekili Lahdar Brahimi Ženewada Birleşen Ştatlaryň we Orsýetiň diplomatlary bilen Siriýadaky krizis boýunça gepleşik geçirmekligi planlaşdyrýar.
Bu gepleşiklerde taraplar Siriýadaky harby we syýasy konfliktlere çözgüt tapmakda ortak bir ylalaşyga gelmek üçin çalşarlar diýlip garaşylýar.
Siriýadaky konfliktlere çözgüt tapmakda Birleşen Ştatlar bilen Orsýetiň tutýan pozisiýasynda henizem uly tapawutlar bar.
Bu wakanyň öňýany, anna güni irden Siriýanyň hökümeti Lahdar Brahimini Siriýanyň režimine garşy tarapgöý hereket etmekde aýyplap, ony tankyt etdi.


text:
Fransiýaly ýazyjy Patrik Modiano Edebiýat boýunça Nobel baýragyny aldy.
9-njy oktýabrda şwed Akademiýasy 1,1 million amerikan dollary möçberindäki baýrak “düýbüne ýetip bolmajak adam ykballaryny we nasistik gabawynyň beýan edilmedik durmuşy taraplaryny açyp görkezen ýatlama sungaty üçin” berildi diýdi.
69 ýaşyndaky Modiano Ýewropada II-nji Jahan urşy tamamlanandan iki aý soň, Parižiň eteginde dünýä indi.
2012-nji ýylda Modiano Ýewropanyň edebiýaty boýunça Awstriýanyň döwlet baýragyna mynasyp bolupdy.


text:
Pakistanyň prezidenti Asif Ali Zardari, Waşingtonyň garşylygyna garamazdan, Eýran bilen planlaşdyrylan gaz geçirijisiniň gurulmalydygyny yglan etdi.
Duşenbe güni Lahorda çykyş eden Zardari bu proektiň gurluşygyna 11-nji martda başlanjagyny aýtdy. Zardari bu geçirijiniň Pakistanyň barha ösýän energiýa zururlyklary üçin gerekdigini aýtdy we sanksiýalaryň duruzylmagyny sorady.
Birleşen Ştatlar bu geçirijiniň gurulmagyna garşy çykdy we Pakistana sanksiýalara getirjek işlerden gaça durmalydygyny duýdurdy.
Eýran bu geçirijiniň özüne degişli bölegini eýýäm gurdy. Emma Yslamabat, Waşingtonyň basyşy astynda, bu işi başlamagy gijikdirdi.


text:
ABŞ-nyň senaty ses berişlik arkaly Birleşen Ştatlaryň Orsýetdäki ilçisi wezipesine Jon Tefftyň (John Tefft) bellenmegini tassyklady.
Jon Tefft 2014-nji ýylyň fewral aýynda Orsýeti terk eden Maýkl Makfoly (Michael McFaul) ilçi wezipesinde çalyşar.
ABŞ-nyň daşary gatnaşyklar boýunça baýry işgäri Tefft Sowuk uruşy döwründe Döwlet departamentiniň Sowet Soýuzy boýunça bölüminde işlän tejribeli diplomat hökmünde tanalýar.
Orsýetiň mediasy Teffty öňki sowet respublikalarynda dartgynlylygy tutaşdyrmak ugrunda iş bitiren amerikan diplomaty hökmünde tankyt etdi. Tefft soňky 10 ýylyň dowamynda “reňkli rewolýusiýalary” başdan geçiren Gürjüstanda we Ukrainada ABŞ-nyň ilçisi bolupdy.


text:
Çarşenbe güni Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýýip Erdogan 1930-njy ýyllarda ýurduň günorta-gündogar regionynda müňlerçe kürtleriň öldürilmegine getiren wakalar üçin resmi ýagdaýda ötünç sorap, çykyş etdi.
Döwlet telewideniýesinde bu barada eden çykyşynda Rejep Taýýip Erdogan “Bu waka üçin döwletiň adyndan ötünç soramaklyk zerur bolup durýar. Men bu barada ötünç soraýaryn” diýip, nygtady.
Ol 1936-39-njy ýyllarda ýurduň şol wagtky Dersim şäherinde alnyp barlan harby kampaniýanyň netijesinde 13 müň 800 sany adamyň öldürilendigini aýtdy.


text:
5-nji ýanwarda Azerbaýjanyň paýtagty Bakuwda azeri žurnalisti Rasim Aliýewi öldürmäge gatnaşmakda aýyplanýan bäş adamyň sud diňlenişigi başlandy.
30 ýaşly Aliýew urlup-ýenjilenden soň, 2015-nji ýylyň 9-njy awgustynda Bakuwyň keselhanasynda aradan çykypdy.
Ol aradan çykmazyndan ozal, özüniň tanymal futbolçy Jawid Hüseýnow barada çap eden tankydy maglumatlary üçin onuň tarapdarlary tarapyndan urlup-ýenjilendigini aýtdy.
Azerbaýjanyň “Qabala FK” atly futbol klubynyň agzasy Hüseýnowyň ady şübhelileriň arasynda agzalmaýar.
2015-nji ýylyň awgust aýynda birnäçe žurnalist Aliýewe hüjüm edenleriň “talabalaýyk jezalandyrylmagyny” talap edip, Bakuw şäher prokuraturasynyň öňünde piket geçirdi.


text:
Türkmenistanda elektrik energiýasynyň bahasy gymmatlady. Türkmenistanyň prezidentiniň şu ýylyň 5-nji sentýabrynda gol çeken kararyna laýyklykda 1-nji sentýabrdan elektrik togunyň nyrhlary 30% ýokarlandy. “Döwletenergogözegçilik” kärhanasy özüniň edara jaýynda bu barada ýörite bildiriş asdy. Emma adamlar bu barada elektrik edarasyna töleg etmäge baranlarynda bilip galdylar.
Ýurduň habar serişdelerinde bu barada maglumat berilmedi. Bu habara adamlaryň köpüsi ynanmaýarlaram. Olar bu habara soňky döwürde ilat arasynda benziniň, çöregiň we gazyň nyrhlarynyň gymmatlajakdygy barada ýaýraýan ýene bir nobatdaky myş-myş hökmünde garaýarlar. Bu bildirişi okanlaryň käbirleri bolsa geň galýarlar. Sebäbi Garaşsyzlygyň ilkinji ýyllarynda suwuň, gazyň, elektrik togunyň mugt boljakdygy wada berlipdi.
Aşgabatly pensioner Akmyrat aga elektrik togunyň nyrhynyň ýokarlanmagyna ýurtdaky mugtçulygyň soňunyň golaýlaýandygynyň alamaty hökmünde garaýandygyny aýdyp, Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň berdi:
—Elektrik togunyň nyrhynyň ýokarlanmagy Garaşsyzlygyň ilkinji ýyllarynda ilat üçin mugt edilen gazyň, suwuň, elektrik togunyň mugtçylygynyň hem soňuna çykyljak bolunýandygynyň alamaty. Elbetde, mugt zat bolmaly däl. Emma, ilatyň häzirki sosial ýagdaýyny göz öňünde tutup, bu mugt zatlaryň nyrhyny öňküsi ýaly simwolik bahalarda saklamaly. Haçan-da adamlar mynasyp aýlyk alyp başlasalar, bu zatlaryň bahasyny şonda gymmatlatsa-da bolardy. Gazyň, suwuň we elektrik togunyň mugt bolmagy köp maşgalalara ýardam edýär. Bu zatlaryň gymmatlamagy olaryň hal-ýagdaýlaryny ýaramazlaşdyrar.
Ýurtda adam başyna 35 kilowat sagat mugt elektrik energiýasy berilýär. Şondan artygy – tölegli. Täze nyrhlar boýunça mugt berilýän elektrik energiýasyndan ötri her 100 kilowat sagat elektrik energiýasy üçin 1 manat 20 teňňe tölemeli. Öň 92 teňňe tölemelidi.
Aşgabadyň Parahat mikroraýonynyň ýaşaýjysy 34 ýaşly Geldimyrat Ataýew elektrik energiýasynyň nyrhlarynyň ýokarlandyrylmagynyň ilatyň elektrik energiýasyny tygşytly sarp etmegine itergi boljakdygyna ynanýar. Ol bu barada şeýle diýdi:
—Mugt zadyň gadyry ýok. Biziň ýurdumyzda mugt berilýän hiç zadam tygşytly ulanylmaýar. Ýöne mugt berilýän gazyň gelşi hemme ýerde bir meňzeş däl. Oba ýerlerinde berilýän gazyň basyşy pes bolansoň, gaz çala ýanýar. Mugt berilýän agyz suwuny içer ýaly däl. Suwgeçiriji turbalardan suwuň akyşy hem kadaly däl. Hatda ýurduň paýtagtynyň käbir raýonlarynda-da suw entägem režimli berilýär. Elektrik togunyň güýji hem pes. Şu ýyl bu ýagdaý has-da ýiti duýulýar. Eger-de gaz, suw, tok tölegli ediljek bolsa, olaryň ilata hödürlenişiniň hilini hem gowulandyrmaly.


text:
Şenbe güni Gyrgyzystanyň premýer-ministriniň orunbasary Aly Karaşew premýer-ministriň wezipesini ýerine ýetiriji hökmünde wezipä bellenildi. Bu baradaky permana şu gün ýurduň prezidenti Almazbek Atambaýew gol çekdi.
Bu wakanyň öňýany ýurduň dolandyryjy koalisiýasynyň dargamagynyň yzy bilen, ozalky premýer-ministr Ömürbek Babanow wezipesinden çekilipdi.
Ýakynda, 22-nji awgustda Gyrgyzystanyň dolandyryjy koalisiýasyndaky iki partiýanyň koalisiýadan çykmagy netijesinde ýurduň hökümeti dargapdy.
Ozalky koalisiýanyň düzümindäki bu partiýalar Ömürbek Babanowy koalisiýanyň içerki ylalaşyklaryny ýerine ýetirmeýänlikde aýyplapdylar.


text:
Gazagystanyň Merkezi saýlaw komissiýasy 26-njy aprelde geçirilen saýlawlarda ýurduň häzirki prezidenti Nursoltan Nazarbaýewiň sesleriň 97,7%-ni alyp, bäşinji möhlete prezident saýlanandygyny yglan etdi.
Gazak saýlawlarynda Nazarbaýewiň ýeňiş gazanjagyna öňünden garaşylýardy. Gazagystanyň Merkezi saýlaw komissiýasynyň başlygy Kuandyk Turgankulowyň 27-nji aprelde beren maglumatyna görä, saýlawlara ilatyň 95,22%-i gatnaşypdyr.
Gazagystana 25 ýyl töweregi wagt bäri baştutanlyk edip gelýän 74 ýaşly Nazarbaýew ýurtdaky oppozisiýa basyş we azat media berk gözegçilik etdi.
Nazarbaýewiň saýlawlardaky beýleki iki garşydaşyna, emeli bäsdeşligi döretmek üçin prezidentlik saýlawlaryna gatnaşdyrylan hökümete tarapdar şahsyýetler hökmünde garaldy.


text:
27-nji sentýabrda Türkmenistanda ählihalk ýowary geçirilip, güýzki bag ekmek möwsümine badalga berildi.
Türkmen telewideniýesiniň beren habaryna görä, ählihalk ýowarynyň esasy çäreleri paýtagt Aşgabadyň günorta-günbatar künjegine ýaýbaňlandy we oňa prezident Gurbanguly Berdimuhamedow hem gatnaşdy.
«Halk hojalygynyň ähli pudaklarynyň, ministrlikleriň we beýleki düzümleriň wekilleri bu asylly çärä işjeň gatnaşdylar» diýip, türkmen telewideniýesiniň maglumatynda aýdylýar.
Ählihalk ýowarynyň dowamynda bütin ýurt boýunça 257 müňe golaý pürli, saýaly, miweli, dürli sortdaky agaç nahallarynyň oturdylandygy, ozal ekilen agaç nahallaryna ideg edilendigi habar berilýär.
Şeýle-de häzir oturdylýan agaç nahallarynyň 60-70 prosentini pürli agaçlaryň, arça agajynyň dürli görnüşleriniň tutýandygy aýdylýar.
Türkmen telewideniýesiniň tassyklamagyna görä, «Aşgabadyň töwereginde döreýän tokaý zolaklary bu künjegiň howasynyň tenekarlygyny ýokarlandyrýar we ekologiýa abadançylygyny üpjün edýär».
Dag eteklerinde, baýyrlarda bag nahallarynyň köpçülikleýin oturdylmagy topragyň biologiki işjeňligini ýokarlandyrýar, howanyň zyýanly garyndylardan arassalanmagyny şertlendirýär, muny ylmy barlaglar subut edýär diýip, habarda aýdylýar.
«Olar uglewodorod turşusynyň derejesini 210-215 esse peseldýär we ýaz, tomus aýlarynda howanyň tozanynyň 58 göterimine çenlisini, gyşda bolsa 37 göterime çenlisini özüne sorup alýar» diýip, türkmen mediasy agaç nahallarynyň şemaldan goranmagyň hem tebigy usuly bolup durýandygyny ýatladýar.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanda garaşsyzlyk ýyllarynyň başyndan bäri her ýyl müňläp agaç nahaly oturdylýar. Emma iki onýyllykdan gowrak wagt içinde millionlarça agaç nahalynyň oturdylandygyna, her ýylda geçirilýän ählihalk ýowarlarynda ozal ekilen agaç nahallaryna köpçülikleýin ideg edilýändigine garamazdan, ýurduň bagy-bossanlyga öwrülip gidibermeýändigi, ekilen agaçlaryň müňlerçesiniň birki aýdan gurap galýandygy aýdylýar.
Eýsem Türkmenistanda, gurak howaly ýurtda durmuş, ýaşaýyş üçin uly zerurlyk bolan pürli, saýaly agaçlaryň, miweli baglaryň köpelmegi, gadymdan gelýän bagçylyk medeniýetiniň ýokardan buýruk bermek, meýletin diýilýän, emma kähalatda mejbury zähmete öwrülýän ýowarlar esasynda däl-de, hakyky halk meýli, adamlaryň islegi, höwesi, şol bir wagtda aň-düşünje esasynda ösmegi üçin näme etmeli?
Azatlyk radiosy bu barada raýat aktiwisti Nurberdi Nurmmämedow, žurnalist Osman Hallyýew, publisist ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.
Bag we bagçylyk medeniýeti baradaky söhbeti diňläp, pikir-garaýyşlaraňyzy aýtmagyňyza garaşýarys.


text:
Türkmenistanyň 2015-nji ýyl boýunça döwlet býujeti tassyklandy. Resmi sanlara görä, onuň girdeýji bölegi 36 milliard dollardan sähel gowrak (102 800,8 million manat), çykdajy bölegi bolsa 37 ýarym milliard dollar çemesi (106 200,8 million manat) bolar.
Indiki ýylyň býujetiniň möçberi şu ýylyňkydan 9% çemesi ýokary bolar. Şeýle-de täze býujetiň 1-nji derejesiniň 79%-tiniň sosial ugra gönükdiriljekdigi aýdylýar.
Azatlyk Radiosy ýurduň býujetine degişli täze sanlar barada düşündiriş bermegi sorap, Türkmenistanyň Merkezi Bankynyň öňki başlygy Hudaýberdi Orazowa ýüzlendi.


text:
Türkmenistanyň paýtagtynda öňki prezident Saparmyrat Nyýazowyň döwründe başlanan ägirt uly gurluşyklar Aşgabadyň ýaşaýjylarynyň belli bir bölegini ýaşaýyş jaýyndan mahrum edipdi. Käbir maşgalalar ýykylan jaýlarynyň öwezine jaý bilen üpjün edilen bolsa, käbirleri bu problema bilen ýüzbe ýüz bolmaklarynda galýarlar.
Soňky döwür Aşgabadyň ýene birnäçe raýonynda ençeme jaýlaryň ýykyljakdygy baradaky maglumatlar köpleri alada goýýar. Ýurtda aç-açanlygyň, garaşsyz metbugatyň ýoklugy bolsa adamlaryň aladasyny artdyrýar.
“Türkmenpagta” döwlet konserniniň tabşyrmagy boýunça Aşgabatda gurlan dört gatly ýaşaýyş jaýynyň üç otagly kwartirasyna göçüp baran orta ýaşly türkmen zenany hemme amatlyklary bolan oýde ýaşamak mümkinçiligine eýe bolany üçin özüniň bagtlydygyny aýdyp, Türkmen telewideniýesiniň taýýarlan reportažynda: “Şeýle ýokary hilli jaýda ýaşadygyňça ýaşasyň gelýär. Her bir türkmen raýatyna şeýle ak mermerden gurlan jaýda ýaşamak miýesser etsin” diýýär.
Bu zenanyň gowy arzuwlaryna garamazdan, Türkmenistanyň hemme raýatyna şeýle ak mermere gaplanan jaýlarda ýaşamak entek miýesser etmän gelýär.
2007-nji ýylda häkimiýet başyna gelen Gurbanguly Berdimuhamedow ilatyň ýaşaýyş jaý üpjünçiligine aýratyn üns bermegi wada beripdi.
Türkmenistanyň resmileriniň berýän maglumatlarynda Aşgabatda hem welaýat merkezlerinde, ýurduň beýleki şäherlerinde hem obalarynda ýaşaýyş jaýlaryndan ybarat raýonlaryň gurulýandygy habar berilýär. Häzir Türkmenistan boýunça umumy bahasy 32 milliard dollardan gowrak 2,100 gurluşygyň alnyp barylýanlygy aýdylýar.
Emma, muňa garamazdan, Azatlyk Radiosyna gowuşýan maglumatlarda soňky döwürde öýsüz galmak howpunyň ilat arasynda alada döredýänligi aýdylýar. Aşgabadyň eteginde ýerleşýän dürli raýonlaryň ýaşaýjylarynyň öz jaýlarynyň ýykylmagynyň mümkindigini alada edýändikleri habar berilýär.
Mysal üçin, ýakynda şeýle howatyrlanmalar “Gaža” diýlip atlandyrylýan raýonyň ýaşaýjylarynda peýda boldy. “Olaryň köpüsinde wagtlaýyn öý kitapçalary bar. Bu fakt sebäpli ýaşaýjylar özleriniň jaýsyz galmak howpunyň ýokarydygyna düşünýärler. Bu bolsa olary ynjalykdan gaçyrýar” diýlip, Azatlyk Radiosyna gowşan maglumatda bellenilýär.
Jaý ýykyşlygyň düýp sebäbi näme?
Synçylaryň käbiriniň bellemegine görä, Türkmenistanda ýyk-ha-ýyklygyň düýp sebäbi Aşgabat şäheriniň baş proýektiniň çyzgysynyň ýoklugy bilen bagly. Bu pikir bilen düýbi Wenada ýerleşýän “Türkmen inisiatiwasy” toparynyň ýolbaşçysy Farid Tuhbatullin hem ylalaşýar.
“Eger iň bolmanda 2020-nji ýyla çenli şäheriň baş plany bolan bolsa, prezident birdenkä “şu ýerde telediňi gurarys, bu ýerde bolsa söwda merkezini” diýip buýruk berip bilmezdi. Ýone şeýle ýagdaý diňe Aşgabatda däl. Türkmenbaşy şäherinde hem “Awaza” turistik zolagynyň gurluşygy sebäpli ýerli häkimiýetler belli bir firma bilen ylalaşyga gol çekip, nobatdaky myhmanhananyň gurluşygynyň ýerini kesgitleýärler" diýip, hukuk goraýjy aktiwist Tuhbatullin aýdýar.
Tuhbatulliniň pikiriçe, häkimiýet başyndakylaryň türkmen raýatlarynyň maglumat almak hukuklaryny çäklendirmegi ýaşaýjylaryň köpüsinde ynamsyzlyk döredýär. “Häzir jaý gurmaga mümkinçiligi bolan paýtagtyň ýaşaýjylary hem pul sarp edip, öý salmakdan saklanýarlar. Muňa ýene-de şäheriň baş planynyň ýoklugy, ýurtda kanunlaryň işlemeýänligi, köp meseleleriň çözgüdiniň bir adama baglydygy sebäp bolýar” diýip, Tuhbatullin nygtaýar.
Aktiwistiň pikiriçe, ýurtda dürli problemalar barada habar berip, häkimiýet başyndakylara olary çözmek ugrunda hereket etmäge mümkinçilik döredýän garaşsyz, erkin metbugatyň ýoklugy, aktiw graždan jemgyýetiň hereket etmeýänligi dürli sosial kynçylyklaryň çüňlaşmagyna getirýär. “Häkimiýet başyndakylaryň düýpden iş bilmezligi, ýagdaýa düşünmezligi ýurduň ykdysadyýetiniň dargamagyna hem dürli sosial partlaýyşlaryň döremegine getirip biler” diýip, Tuhbatullin belleýär.
2009-njy ýylyň başynda geçirilen hökümet maslahatynda Türkmenistanyň prezidenti çykyş edip, her bir raýaty abadanlaşdyrylan ýaşaýyş jaý bilen üpjün etmekde döwletiň borjy barada ýurduň Konstitusiýasynda bellenilen düzgünleri ýatladyp, ýaşaýyş jaýlarynyň hususylaşdyrylmagynyň hem ýola goýulmalydygyny nygtapdy. Ol bu meseläniň uzaklașdyrman, ýakyn wagtyň içinde çözmelidigini belläpdi.
Şu ýylyň başynda Türkmenistanyň prezidentiniň “Ýaşaýyş jaý kodeksini” gysga wagtda kabul etmegi tabşyrandygy habar berildi. Ýöne indi prezidentiň aýdan șol “gysga wagtyna” adamlaryň çydamy ýetermikä diýen sowal keserip dur.


text:
Orsýetiň hökümeti Türkiýe bilen planlaşdyrylan gaz geçiriji ylalaşygy boýunça hökümetara şertnamasynyň taslamasyny taýýarlaýar.
Gazpromyň başlygy Alekseý Miller 7-nji oktýabrda žurnalistlere «Türk akymy» proekti boýunça şertnamanyň üstünde işleýändigini aýtdy.
Şeýle-de ol Ankaranyň rus uçarlarynyň türk howa giňişligine aralaşmagy bilen bagly gahary bu şertnama zyýan ýetirer öýmeýändigini aýtdy.
Orsýetiň energiýa ministri Aleksandr Nowak hepde ahyrynda Stambulda žurnalistlere bu şertnama Türkiýäniň 1-nji noýabrda geçjek saýlawlaryndan soň, täze ýyla geçilmän gol çekiljegini aýtdy.
«Türk akymy» geçirijisi Orsýetden Türkiýä, Gara deňziň astyndan çekilip, türk-grek serhedine we ol ýerden hem, eger grek hökümeti rugsat berse, günorta Ýewropa uzar.


text:
Daşary ýurt raýatlaryny hasaba almak üçin talap edilýän resminamalar
1. Diplomatik, gulluk, işewürlik we talyp wizalary boýunça, şeýle-de halkara ylalaşyklar esasynda wiza resmileşdirmezden Türkmenistana gelýän daşary ýurt raýatlaryny hasaba almak üçin şu resminamalar talap edilýär:
a) kabul ediji edara görnüşli tarapyň bellenen görnüşde ýüztutma haty;
b) 1 (bir) sany reňkli fotosurat (3x4sm möçberde);
c) daşary ýurt raýatynyň Türkmenistanyň çäginde bolýan ýeri barada resminamalar*;
d) kabul ediji edara görnüşli tarapyň wekiliniň ynanç haty (ýylda bir gezek alynýar).
2. Hususy wizalar boýunça Türkmenistana gelen daşary ýurt raýatlaryny hasaba almak üçin şu resminamalar talap edilýär:
a) daşary ýurt raýatynyň bellenen görnüşdäki şahsy arzasy;
b) 1(bir) sany reňkli fotosurat (3x4sm möçberde);
c) daşary ýurt raýatynyň pasporty (ýa-da şahsyýetini tassyklaýan beýleki resminama);
d) çagyrýan şahsy tarapyň pasportynyň nusgasy;
e) daşary ýurt raýatyna hususy wiza telegramma esasynda resmileşdirilen bolsa, telegrammanyň nusgasy;
f) daşary ýurt raýatyna hususy wiza Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky diplomatik wekilhanalaryna ýa-da konsullyk edaralaryna ýüztutmasy esasynda resmileşdirilen we Türkmenistanyň çäklerinde kabul ediji tarap ýok bolsa, bolýan ýeri barada resminamalar.
3. Bejeriş maksatly wizalar boýunça Türkmenistana gelen daşary ýurt raýatlaryny hasaba almak üçin şu resminamalar talap edilýär:
a) daşary ýurt raýatynyň bellenen görnüşdäki şahsy arzasy;
b) 1(bir) sany reňkli fotosurat (3x4sm möçberde);
c) daşary ýurt raýatynyň pasporty (ýa-da şahsyýetini tassyklaýan beýleki resminama);
d) eger daşary ýurt raýatyna bejeriş maksatly wiza Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky diplomatik wekilhanalaryna ýa-da konsullyk edaralaryna ýüztutmasy esasynda resmileşdirilen we Türkmenistanyň çäklerinde kabul ediji tarap ýok bolsa, bolýan ýeri barada resminamalar.
e) Türkmenistanyň saglygy goraýyş edaralary tarapyndan daşary ýurt raýatyna berlen ýarawsyzlygy barada resminama.
4. Sürüjilik wizasy boýunça Türkmenistana gelen daşary ýurt raýatlaryny hasaba almak üçin şu resminamalar talap edilýär:
kabul ediji tarapyň bellenen görnüşde ýüztutma haty;
a) 1 (bir) sany reňkli fotosurat (3x4sm möçberde);
b) “Türkmenulaggözegçilik” döwlet kärhanasynyň berýän bir gezekleýin rugsatnamasynyň nusgasy;
c) Haryt ulag resminamasynyň nusgasy;
d) sürüjilik şahadatnamasynyň nusgasy;
e) awtoulag serişdeleriniň tehniki pasportynyň nusgasy;
f) daşary ýurt raýatynyň pasporty (ýa-da şahsyýetini tassyklaýan beýleki resminama);
g) kabul ediji tarapyň wekiliniň ynanç haty.
Aýratyn halatlarda sürüji şahsy arzasy ýa-da awtoulag serişdesiniň durýan awtoduralgasynyň ýüztutmasy esasynda hasaba alnyp bilner.
5. Üstaşyr geçmek üçin wiza esasynda Türkmenistana gelen we ýurduň çäginde giren gününi hasaplamazdan, 5 (bäş) günden köp bolýan daşary ýurt raýatlaryny hasaba almak üçin şu resminamalar talap edilýär:
a) daşary ýurt raýatynyň bellenen görnüşdäki şahsy arzasy;
b) 1 (bir) sany reňkli fotosurat (3x4sm möçberde);
c) daşary ýurt raýatynyň pasporty (ýa-da şahsyýetini tassyklaýan beýleki resminama).
Daşary ýurt raýatyna wiza Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky diplomatik wekilhanalaryna ýa-da konsullyk edaralaryna ýüztutmasy esasynda resmileşdirilen bolsa, çakylyk hatynyň nusgasy talap edilmeýär.
Gitmek üçin wiza resmileşdirilen daşary ýurt raýatlary hasaba alynmaga degişli däldir.


text:
Ýewropanyň liderleri Brusseliň aeroportuna we metrosyna zarba uran heläkçilikli hüjümleri ýazgaryp çykyş etdiler.
“Bu hüjümler terrorçylaryň ýigrenjiniň we zorlugynyň ýene bir derejesini görkezýär”, diýip Ýewropa Geňeşiniň prezidenti Donald Tusk 22-nji martda aýtdy.
Fransiýanyň prezidenti Fransua Holland (Francois Hollande) “tutuş Ýewropa zarba uruldy”, diýip kontinenti “çynlakaý howpuň öňünde zerur ädimleri” ätmäge ündedi.
Germaniýanyň kansleri Angela Merkel hüjümleriň “terrorçylara garşy aýgytly hereketi” talap edýändigini belledi.
Kremliň metbugat-wekili Dmitriý Peskow prezident Wladimir Putiniň “bu wagşylarça jenaýatçylyklary berk ýazgarandygyny” aýtdy.
Şol bir wagtda-da Orsýetiň Daşary ministrligi terrorçylykly hüjümlere günbatarly syýasatçylaryň “goşa standartlarynyň” sebäp bolýandygyny belledi.


text:
Päkistanyň Peşawer şäherinde şu günki bolan partlamada 90 adamyň ölüp, 100 töwereginiň ýaralananlygy aýdylýar.
Habarlardan mälim bolşuna görä, bazarda bolan partlama şu ýylyň dowamynda bu ýurtda bolan iň ganly wakalardan biridir.
Päkistana resmi sapar bilen baran Birleşen Ştatlaryň Döwlet Sekretary Hillari Klinton bu hüjümi berk ýazgardy.
“Bigünä adamlara garşy edilen şeýle hüjümler namartlykdyr. Bu batyrlyk däl, bu namartlykdyr” diýip Birleşen Ştatlaryň Döwlet Sekretary Hillari Klinton aýtdy.
Ol Päkistanyň Daşary işler ministri Şah Mahmod Kurişi bilen duşuşanyndan soňra geçiren metbugat ýygnagynda, terrora garşy göreşde Waşingtonuň Yslamabat bilen bilelikde hereket edýändigini aýtdy.
Bu Päkistanyň harby güýçleriniň Günorta Weziristanda alyp barýan operasiýalaryndan soňra, söweşijiler tarapyndan amala aşyrylanlygy aýdylýan ençeme hüjümden diňe biridir.


text:
Türkmenistan 2014-nji ýylda hem Birleşen Ştatlaryň Intellektual emläk hukuklarynyň berjaý edilişi boýunça Gözegçilik sanawynda galdyryldy.
Birleşen Ştatlaryň Söwda wekilçiligi edarasy
Intellektual emläk hukuklary boýunça ýyllyk “Special 301
” hasabatyny çap etdi.
Bu hasabat Birleşen Ştatlaryň söwda partnýorlarynyň intellektual emläk hukuklarynyň goragyny üpjün etmek maksady bilen 25 ýyl bäri çap edilýär we onda Söwda wekilçiligi ýylda dünýä boýunça Intellektual emläk hukuklarynyň goragynyň berjaý edilişine syn berýär.
2014-nji ýylyň «Ýörite 301» hasabatynda Hindistanda we beýleki bazarlarda intellektual emläk hukuklary babatda barha köpelýän aladalara, Hytaýda we beýleki täze döreýän bazarlarda söwda syrlarynyň goragynyň üpjün edilmegi babatdaky aladalara üns berlipdir.
Birleşen Ştatlaryň awtorlyk we patent hukuklaryny düzüwli gorap bilmedik ýurtlaryň arasynda Orsýet, Pakistan ýaly ýurtlar hem agzalýar we olaryň durumy öňki ýyllaryň synyndaky ýagdaýyndan üýtgedilmän galdyrylypdyr. Ýöne bu ýylyň hasabatynda Italiýa we Filippinler, Ysraýyl, intellektual emläk hukuklarynyň goragyny üpjün etmekdäki ilerlemeleri üçin, Gözegçilik sanawyndan aýrylypdyr.
Has anygy, 2014-nji ýylyň hasabatynda 82 söwda partnýoryna syn berlip, 37 ýurt gözegçilik sanawynda goýuldy. Olardan 10 ýurt Aýratyn gözegçilik sanawynda, 27 ýurt bolsa ýöne Gözegçilik sanawynda galdyrylypdyr.
Aýratyn Gözegçilik sanawy
Aýratyn gözegçilik sanawynda galdyrylan ýurtlar intellektual emläk hukuklarynyň goragyny üpjün etmekde has alada döredýän ýurtlar bolup durýar. Olar Alžir, Argentina, Çili, Hytaý, Hindistan, Indoneziýa, Pakistan, Orsýet, Taýland we Wenezuela. Bu ýurtlar gelýän ýylyň dowamynda ikitaraplaýyn aýratyn we yzygider seljermeleriň obýekti bolar.
Söwda partnýorlarynyň Gözegçilik sanawyna girizilen 27 ýurduň arasynda Barbados, Belarus, Boliwiýa, Brazil, Bolgariýa, Türkiýe, Täjigistan, Özbegistan ýaly ýurtlar bilen bir hatarda Türkmenistan hem bar.
Türkmenistan Gözegçilik sanawynda
Hasabatyň «Türkmenistan» bölüminde onuň bu ýyl hem Gözegçilik sanawynda galdyrylandygy aýdylýar.
Türkmenistan 2012-nji ýylda intellektual emläk hukuklarynyň goragyny berkitmek maksady bilen Awtorlyk hukuklary barada kanun kabul etdi we Graždan kodeksine düzediş girizdi. Emma muňa garamazdan, hasabatda Türkmenistanyň intellektual emläk hukuklarynyň goragyny üpjün etmek üçin netijeli adminstratiw, raýat we jenaýat proseduralaryny ýa-da jerimelerini ýola goýmandygy aýdylýar.
Birleşen Ştatlar Türkmenistany şunuň ýaly durmuşa geçiriş proseduralaryny ýola goýmaga çagyrýar.
Mundanam başga, Birleşen Ştatlar Türkmenistany edebiýat we sungat işleriniň goragy boýunça Berne konwensiýasyna, şeýle-de, prodýuserleriň ses ýazgylarynyň goragyny üpjün etmek üçin, olaryň fonogrammalarynyň ygtyýar berilmezden dublirlenmegine garşy Ženewa konwensiýasyna goşulmaga çagyrýar.
Hasabatda Birleşen Ştatlaryň Türkmenistan bilen şu we beýleki meselelerde işleşmegi dowam etdirmek isleýändigi hem aýdylýar.


text:
Gazagystanyň prezidentiniň edarasy prezident Nursultan Nazarbaýewiň dümewe uçrandygyny, şol sebäpli saglyk bejergisini alýandygyny aýdýar.
11-nji oktýabrda gazak prezidentiniň edarasy tarapyndan mälim edilen bu bildiriş garaşylmadyk maglumat boldy. Merkezi Aziýanyň bu ýurdunda Nazarbaýewiň saglyk ýagdaýy barada adatça, köpçülige o diýen maglumat berilmeýärdi.
Sişenbe günki bildirişde gazak prezidentiniň saglyk ýagdaýy barada goşmaça maglumat berilmedi.
76 ýaşyndaky Nazarbaýew nebite gaz Gazagystana 1989-njy ýyldan bäri ýolbaşçylyk edýär.
Mundan ozal, ol Hytaýda saglyk bejergisini alypdy. Şonda onuň nähili keselden ejir çekýändigi halk köpçüligine mälim edilmändi.
Şeýle-de, 11-nji oktýabrda Nazarbaýewiň edarasy prezidentiň Özbegistanyň prezidenti wezipesini ýerine ýetirýän Şawkat Mirziýaýew bilen telefon arkaly gepleşikleri geçirip, ikitaraplaýyn gatnaşyklar barada maslahat edendigini habar berdi.


text:
«Türkmenistanyň halkara şertnamalary hakynda» Türkmenistanyň Kanunynyň 13-nji maddasyna laýyklykda, Türkmenistanyň Mejlisi resminamalaryň birnäçesini tassyklady.
«Hazar deňziniň deňiz gurşawyny goramak boýunça Çarçuwaly Konwensiýasyna Ýerüsti çeşmelerden we gury ýerde alnyp barylýan işleriň netijesinde hapalanmakdan goramak boýunça Teswirnamany tassyklamak hakynda»;
Şeýle hem «Türkmenistanyň we Gazagystan Respublikasynyň arasynda Hazar deňziniň düýbüni araçäklendirmek hakynda Türkmenistan bilen Gazagystan Respublikasynyň arasyndaky Ylalaşygy tassyklamak hakynda»;
«Türkmenistanyň Hökümeti bilen Eýran Yslam Respublikasynyň Hökümetiniň arasyndaky Jenaýat işleri boýunça özara hukuk kömegini bermek hakyndaky Ylalaşyga Azatlykdan mahrum etmäge iş kesilenleri bermek hakynda Teswirnamany tassyklamak hakynda» kararlary kabul etdi.


text:
Çarşenbe güni Gazagystanyň häkimiýetleri Polşanyň iki sany deputatyna türmedäki oppozisiýa lideri Wladimir Kozlowyň türme kamerasyna sapar etmäge rusat bermediler.
Gazagystana sapar edýän polşaly parlament deputatlary Tomaz Makowskiý bilen Malgorzata Marsinkewiç çarşenbe güni bu ýurduň Petropawlowsk şäherinde tussaglykda oturan oppozisiýa lideri Wladimir Kozlowyň kamerasyna sapar etmäge synanyşdylar.
Emma bu deputatlaryň aýtmagyna görä, türmäniň ýolbaşçylary munuň üçin Gazagystanyň Içeri işler ministrliginden we Baş prokuraturasyndan ýörite rugsadyň zerurdygyna salgylanyp, olary Kozlowyň oturan kamerasyna goýbermändirler.
Gazagystanyň sudy geçen ýylyň oktýabrynda Wladimir Kozlowy 2011-nji ýylyň dekabrynda Žanaözen şäherinde bolan halk çykyşlarynda günäli tapyp, ony 7.5 ýyl türme tussaglygyna höküm edipdi.


text:
Aşgabat, 16.02.2015. “Türkmenportal”.
15-nji fewralda Tähranda (Eýran Yslam Respublikasy) Aşgabat Ylalaşygyna gatnaşyjy ýurtlaryň Utgaşdyryjy geňeşiniň maslahaty geçirildi. Oman Soltanlygy, Eýran Yslam Respublikasy, Türkmenistan we Özbegistan Respublikasy oňa girýän ýurtlar bolup durýar diýip, KAZINFORM habar berýär.
Maslahatyň barşynda “NK “Kazakstan temir žoly” aksioner jemgyýetiniň prezidenti A. Mamin bu gün Hytaýyň, Merkezi Aziýa döwletleriniň, Eýranyň we pars aýlagynyň beýleki ýurtlarynyň ykdysadyýetiniň ösmegine ýük gatnatmagyň ugruny däbe öwrülen deňiz ýolundan transkontinental guryýer ugurlaryna geçirmäge mümkinçilik berýändigini, Gazagystanyň Aşgabat Ylalaşygyna gatnaşyjy ýurtlaryň sebitinde goşmaça ýük daşamagyň uly mümkinçiliklerini görýändigini belläp geçdi.
Aşgabat Ylalaşygynyň ýurtlaryndan demir ýol ulaglary boýunça ýük daşamagyň möçberleri 2013-nji ýyl bilen deňeşdirilende, 2014-nji ýylda 2,3 mln. tonna ýa-da 10 göterim artdy we 25 mln. tonnadan geçdi. Şunda şol ýükleriň 41 göterimi üstaşyr bu döwletlere hem-de olaryň çäklerinden geçen Gazagystanyň eksport ýük akymlarynyň hasabyna amala aşyryldy.
Gelejekde 2020-nji ýyla çenli Gazagystan bilen Aşgabat Ylalaşygyna gatnaşyjy ýurtlaryň arasyndaky ýük gatnawlarynyň möçber ýylda 40 mln. tonna barabar bolup biler. Gazagystanyň wekiliýetiniň baştutany öz ýurdunyň şunuň bilen baglylykda Aşgabat Ylalaşygynyň çäklerinde Eýran, Oman Soltanlygy, Türkmenistan we Özbegistan Respublikasy döwletleriniň arasyndaky ulag-üstaşyr geçelgesini döretmek boýunça hyzmatdaşlyga aýratyn ähmiýet berýändigini we sebitde ulag gatnawyny ösdürmekde bilelikdäki tagallalara uly umyt bildirýändigini mälim etdi.
Aşgabat Ylalaşygyna gatnaşyjy ýurtlar Gazagystanyň “Özbegistan — Türkmenistan — Eýran — Oman” halkara ulag-üstaşyr geçelgesine goşulmagyny oňladylar.


text:
Türkmen kino sungatynyň iň meşhur eserleriniň biri “Aýgytly ädim” kartinasyny görmedik, onda esasy rollary ýerine ýetiren Baba Annanowy, Žanna Smelýanskaýany Türkmenistanda bilmeýän ýok bolsa gerek. Berdi Kerbabaýewiň edebi eseriniň esasynda döredilen “Aýgytly ädim” kartinasynda Aýnanyň roluny ýerine ýetiren Žanna Smelýanskýa Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş boldy we türkmen kino sungaty barada öz pikirleri bilen paýlaşdy. Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky döwlet baýragynyň eýesi, Orsýetiň at gazanan sungat işgäri, Orsýetiň Teatr sungat akademiýasynyň professory, balet artisti, pedagog Žanna Smelýanskaýa bilen geçirilen söhbetdeşligi dykgatyňyza hödürleýäris.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda kino sungatynyň ösüşi bilen bagly iň möhüm döwür, siziň pikiriňizçe, haçan bolupdy?
Žanna Smelýanskaýa: Meniň pikirimçe, Alty Garlyýewiň döredijiliginiň başlanan döwrüni we türkmen kinosynda beýik ors aktrisasy Nina Alisowanyň oýnan döwrüni bellemek mümkin. Şeýle-de uruş döwründe “Mosfilm” kinostudiýasynyň Sowet Soýuzynyň üç respublikasyna ewakuasiýa edilmegi bilen bagly döredijilik döwürlerini bellese bolar. Kinostudiýanyň bir bölegi Daşkende, ýene bir bölegi Almaty şäherine we ýene biri-de Aşgabada göçürilipdi. Aşgabada kino sungatynyň ägirtlerinden Mark Donskoý barypdy. Ine, moskwaly kinematografistleriň barmagy bilen uruş ýyllarynda Türkmenistanda kino sungatynyň güýçli ösüş döwri başlanypdy.
Azatlyk Radiosy: Žanna Leonidowna, siziň türkmen kinosynda karýeraňyz haçan başlandy?
Žanna Smelýanskaýa: “Aýgytly ädim” meniň kinodaky ilkinji işim boldy. Men 1946-njy ýylda Moskwada artistleriň maşgalasynda doguldym. Meniň ejem we kakam meşhur horeograf Igor Moiseýewiň ansamblynyň solist tansçylarydy. 1959-njy ýylda meniň kakamy Türkmenistana türkmen ansamblyna ýolbaşçylyk etmek üçin çagyrdylar. Men Aşgabada 1963-nji ýylda tans toparynda işlemek üçin bardym. Men çagalykda horeografiýa bilen meşgullanýardym. Aşgabatda horeografiýa mekdebinde okadym we tans ansamlynda işledim.
1964-nji ýylda meni Alty Garlyýew “Aýgytly ädim” filmi üçin geçirilen synaglara çagyrdy. Mende drama aktýorlygyna degişli tejribe bolmansoň, synagda diňe tans etmek bilen oňdum. Synagda Aýnanyň gije Artyk bilen duşuşyga çykyşyny görkezmelidi, men bolsa gara oýden çykyp garaňkyda duşuşyga çykyşymy balet şekilli tans bilen görkezdim. Çeperçilik geňeşi maňa düýpgöter garşy çykyş etdi we diňe Alty Garlyýewiň tutanýerliligi, “ol filme gatnaşmasa, men kartinany aljak däl diýmegi, meniň kartinada oýnamagyma Çeperçilik geňeşiniň zoraýakdan rugsat bermegine getirdi. Alty Garlyýew örän güýçli režissýordy ol her bir aktýor bilen düýpli işleşýärdi. Biziň ählimiz, onuň bilen işleşmegiň netijesinde, döredijilik taýdan ösýärdik.
Azatlyk Radiosy: Türkmen kino sungaty ajaýyp eserleri döreden onlarça režissýorlary we aktýorlary bilen tanalýar. Emma soňky 20 ýylyň dowamynda il içinde meşhurlyk gazanan täze atlar göze ilmeýär. Türkmen kino sungatyna näme boldy diýip pikir edýärsiňiz?
Žanna Smelýanskaýa: Türkmenistanda kino sungatyna näme bolanyna düşünmeýärin. Men Turkmenistana soňky sapar merhum prezident Nyýazowyň çakylygy boýunça ýurduň garaşsyzlygynyň 5 ýyllygy mynasybetli barypdym. Şonda meniň atama, ýagny baletmeýster Leonid Smelýanska, ýogalanyndan soň, Türkmenistanyň Halk artisti diýen ady berdiler. Maňa bolsa meniň horeografiýa tans sungatynda bitiren işim üçin Türkmenistanyň at gazanan sungat işgäri diýen ady berdiler. Emma bu sylag kino sungatyna degişli bolmady. Şeýlelikde meniň “Aýgytly ädim” üçin Magtymguly baýragyndan soň Türkmenistanda alan iň beýik baýragym halk söýgisi boldy. 1964-nji ýyldan bäri dowam edýän bu süýgini men şu güne çenli duýýaryn we bu meni örän bagtly edýär.
Azatlyk Radiosy: “Aýgytly ädim” ýaly eserleriň meşhurlygyny siz nämeden görýärsiňiz? Sungatyň halk tarapyndan kabul edilmegi üçin näme etmeli?
Žanna Smelýanskaýa: Meniň pikirimçe, düýnki sungaty şu günki sungatdan tapawutlandyrýan esasy zat - onda girdejiniň, puluň gatnaşygynyň agdyklyk etmeýänligidir. Öň sungata hyzmat eden adamlar hiç kimiň göwnüni tapjak bolmandylar. Olar hiç kimiň öňünde öz mertebesini kiçeltmeýärdiler. Olar obrazy döretmek ideýasyna hyzmat edýärdiler we beýik ahlagy wagyz edýärdiler. Olar näçe pul gazanjagy barada däl-de, [ideýany], pikiri [adamlara] ýetirmek barada oýlanýardylar, olar çeper obrazy öz ýüreklerinde besleýärdiler. Hiç bir ideýa, eger ýürekden çykmasa, ýürekde beslenmese, tomaşaça, diňleýjä we okyja ýetmeýär. Ol döwürde [sungaty] tüýs ýüregi bilen duýýan we muny tomaşaça ýetirmek isleýän hem-de tomaşaçyny gowulyga tarap özgertmäge çalyşýan ussatlar sungaty döredýärdiler.


text:
Hünärmenler agyz boşlugy barada oňat alada etmek üçin diňe diş pastasy ýeterlik däl diýip hasaplaýarlar. Goşmaça serişde hökmünde "stomatologiýa kosmetikasyny" hem ulanmak maslahat berilýär. Bu serişdelere diş eliksirleri we agyz boşlugyny çaýkamaga niýetlenen ýörite suwuklyklar degişlidir. Maglumatlary derňeýän gullugynyň bellemigine görä, uly ýaşly adamlaryň 35%-i bu serişderleri yzygiderli ulanýar.
Bu çaýkalýan serişdeler dükanlaryň we dermanhanalaryň köpüsinde satylýar. Olaryň görnüşleri şeýle bir köp welin, alyjy haýsysyny saýlajagyny bilmän, ilkibada aljyraýar. Çaýkalýan serişderleriň reňki, täsin gaplary "meni satyn al" diýýän ýaly, alyjyny özüne çekýär. Ýöne çaýkalýan serişderleriň gabyna ýa-da reňkine üns bermäň-de, olaryň düzüminiň hiline üns beriň. Haýsydyr bir çaýkalýan serişdäni satyn almazdan öň, onuň düzümindäki maddalaryň sanawyny ünsli okaň.
Esasay zat - bulaşdyrmazlyk!
Hünärmenler diş eliksirleriniň ählisini iki topara bölýärler: diş çüýremesinden goraýan we agyz boşlugyny sowuklamadan goraýan eliksirler. Diş çüýremesinden goraýan eliksirleriň düzüminde kalsiniň ýa-da ftoruň ionlary bolýar. Bu düzüjiler diş dokumasynyň oňat minerallaşmagyna ýardam berýär. Şeýle-de olar diş syrçasyny gorap, ony bakteriýalaryň weýran ediji täsirinden halas edyärler. Bu serişdeleri ulanmaklygyň ýygylygy olaryň düzümindäki şypa beriji maddanyň konsentrasiýasyna baglydyr. Mysal üçin, düzümindäki ftor birikmeleriniň 0,05% bolan balzamlary günde ulanmak bolýar. Emma düzümindäki ftoryň mukdary 0,2%-den artyk bolan eliksirleri hepdede bir gezek ulanmak bolýandyr.
Diş lukmanlary hemmelere diş çüýremesinden goraýan eliksirleri ulanmagy maslahat berýärler. Sebäbi hiç bir adam: "Men dişlerim asla çüýremez" diýip ynamly gürläp bilmez. Şonuň üçin-de bu arassaçylyk serişdesi artykmaçlyk etmez. Ýöne bu serişdäni alty ýaşdan kiçi çagalara ulanmak gadagandyr. Sebäbi çaga serişde bilen agzyna çaýkamaga derek ony içip goýbermegi-de mümkin.
Diş çüýremesiniň öňüni almagyň käbir aýratynlyklary
Diş çüýremesiniň öňüni almaga niýetlenen balzamlary ulanmaklygyň käbir aýratynlyklary bardyr. Birinjiden, ilki dişleri arassalamaly, soňra balzam bilen çaýkamaly. Şeýle edilende ftoruň we kalsiniň ionlary dişiň daşyna ýelmeşip, onuň daşky gatlaklaryna aralaşyp bilerler. Eger dişleri arassalaman, balzam bilen çaýkalsa, onuň täsiri hiç peýda bermez. Sebäbi dişiň daşyndaky bakterial gatlak ftoruň we kalsiniň ionlaryny "itekläp" olary dişiň daşky gatlagyna golaýlatmaz. Ikinjiden, alymlar ftoruň we kalsiniň bada-bat özleşdirilmeýändigini anykladylar. Olaryň özleşdirilmegi üçin azyndan 2-2,5 minut gerekdir. Şonuň üçin-de, oňat netijäni gazanmak üçin, agyz boşlugyny birnäçe minudyň dowamynda çaýkamaly. Çaýkanyňyzda suwuklygy dişleriňiziň arasyndan birnäçe gezek "iteriň" şeýle edilende suwuklyk dişleriň arasyndan geçip, olaryň iki tarapdan hem ýuwulmagyna ýardam edýär. Bu göze görünmeýän, ýetip bolmaýan diş aralyklary diş çüýremesiniň döremegi üçin iň oňaýly ýerlerdir. Sebäbi olara diş pastasynyň täsirini aňsatlap ýetirip bolmaýar. Diş çotkasynyň ýetip bilmeýän ýerine suwuk serişdeler oňat ýetýärler. Şoňa görä-de her zat edip, bu ýöriteleşdirilen suwuklyklary dişleriň arasyndan mümkin boldugyndan köpräk geçirjek bolmaly.
Sowuklama ýol bermeli däldir!
Agyz boşlugynyň sowuklamasynyň öňüni alamaga niýetlenen serişdeleriň düzümine esasan hem gan üpjünçiligine we mikroflora täsir edýän maddalar girýändir. Şeýle serişdeleriň düzümine köplenç neowitin girýär. Neowitin — bu ösümliklerden taýýarlanylan biooksidant toplumydyr. Ol diş etindäki gan aýlanyşygy gowulandyryp, onuň çişini aýyrýar. Şeýle-de onuň yara bitiriji täsiri hem bardyr. Biziň döwrümizde giňden tanalýan azuleniň, hwoya ösümliginden taýýarlanan ekstraktlaryň, ženşenden taýýarlanylan antioksidantlaryň hem şeýle täsirleri bardyr. Bu serişdeleri dişleri arassalamazdan öň ulanmalydyr. Olar dişiň daşynda emele gelen hapa örtügiň ýumşap, aňsat aýrylmagyna ýardam berýär.
Zyýan ýetirmekden saklanyň!
Diş eliksirleriniň köpüsiniň düzümine dürli antiseptikler goşulýar. Olara triklozan we hlorogeksidin dagy degişlidir. Bu antiseptikler sowuklamanyň döremegine sebäp bolýan mikroblary ýok edýärler. Ýöne düzüminde hlorgeksidin bolan serişdelerden örän seresaply peýdalanmalydyr, sebäbi olar dişleri garaldyp bilýärler. Mundan başga-da hlorgeksidin diňe zyýanly mikroblary däl, eýsem örän peýdaly mikroblary hem öldürýändir. Mikroblary saýgarmazdan, hemmesini uçdantutma "gyrmaklyk" wagtyň geçmegi bilen agyz boşlugynyň disbakteriozyna uçradyp bilýär. Hlorgeksidiniň şeýle häsiýetlerini göz öňüne tutup, hünärmenler onuň goşulan serişdelerinden diňe gaýragoýulmasyz ýagdaýlarda diňe iki hepdeden köp bolmadyk wagtyň dowamynda peýdalanmaklygy maslahat berýärler. (Iki hepdeden soň başga bir serişdeden peýdalanaýmaly.)
Ýokarda agzalan talaplar triklozana degişli däldir. Bu serişde disbakterioza uçratmaýar, şonuň üçin-de ony arkaýyn ulanybermeli. Ýöne alymlaryň arasynda şol bir serişdäni dyngysyz ulanmak onuň edýän täsirini gowşadýar diýen pikir-de bar. Şonuň üçin-de, diş lukmanlary agyz boşlugyny çaýkamaga niýetlenen serişdeleri wagtal-watgal çalşyp durmagy maslahat berýärler. Mysal üçin, sowuklama garşy niýetlenen balzamlary diş çüýremesinden goraýan balzamlar bilen gezekleşdirip ulanmaly. Şeýle edilende, dişler hemmetaraplaýyn goralýandyr. Hünärmenler bu balzamlary we eliksirleri her iki aýdan çalşyp durmagy maslahat berýärler.
Tekjelerde rejeläp goýalyň
• Diş eliksirleri
Dişleri çaýkamaklygyň dürli görnüşleri bardyr. Bu esasan-da çaýkalýan serişdeleriň düzüm konsentrasiýasyna (goýulygyna) baglydyr. Görnüşleriň biri — diş eliksirleri. Bu eliksirler ösümlik ekstraktlarynyň doýgun erginlerinden we spirtden ybaratdyr. Etanol taýýar önümde mikroblaryň köpelmeginiň öňüni alyp, konserwirleýji wezipäni ýerine ýetirýär. Mundan başga-da ol agyz boşlugynyň nemli gatlagyndaky ýaralary ýakýar, aşgarlaýjy täsirini ýetirýär. Şoňa görä-de, «gury agyz» ýagdaýyndan (bu esasan-da gartaşan adamlarda duş gelýär) ejir çekýänlere düzüminde spirt bolan serişdelerden peýdalanmak maslahat berilmeýär. Diş eliksirlerini hökman suw bilen garmalydyr. Diş lukmanlary olary şeýle usulda ulanmagy maslahat berýärýärler: agyz boşlugynyň keselleriniň öňüni almak üçin bir bulgur suwa 20-25 damja damdyryp çaýkamaly; agyz boşlugynda sowuklama ýagdaýlary dörände bir bulgur suwa 30-50 damja damdyryp çaýkamaly.
• Diş çaýkalýan suwuklyklar
Diş çaýkalýan suwuklyklary suw bilen garmak gerek däl. Olaryň düzüminde-de spirt bar, ýöne onuň mukdary örän ujypsyzdyr (adatça 2-3% bolýar). Soňky döwürde bu diş suwuklyklaryň spirtsiz görnüşleri hem öndürilip başlandy. Olar esasan-da alkogola allergiki duýgurlygy ýokary bolan ýa-da 6 ýaşdan uly çagalar üçin niýetlenendir.
• Gurak serişdeler
Soňky döwürde satuwda diş çaýkalýan serişdeleriň gurak görnüşleri hem peýda boldy. Olar jebis gaplanan polietilen paketlerde satylýar. «Şypa beriji suwuklygy» taýýarlamak üçin, paketdäki tozy gaýnag suw bilen belli bir mukdar gatnaşygynda garmaly. Bu serişdäni agyz çaýkamagyň öňüsyrasynda taýýarlamaly. Taýýarlanylan ergin "sorujy" häsiýete eýe bolup, agyz boşlugynyň ýaralaryndaky, çişlerindäki iriňi sorup alýar. Şonuň üçin-de gurak serişdelerden iriňiň dörän ýagdaýlarynda ulanmak maslahat berilýär. Olar gündeki çaýkamalar üçin amatsyzdyr.
• Düzüminde ýod bolan suwuklyklar
Düzüminde ýod bolan suwuklyklaryň antibakterial we kömeleklere garşy bolan täsiri bardyr. Olar diş etiniň hem-de köküniň sowuklamasy we agyz boşlugynyň beýleki sowuklamalary bilen oňat "göreşýärler". Ýöne düzüminde ýod bolan suwuklyklary galkan şekilli mäzi kadalaýyk işlemeýan adamlara ulanmak gadagandyr.
Lukmanyň bellän serişdesi
Diş lukmanlary diş balzamlaryny günde azyndan iki gezek – irden we agşam ulanmaklygy maslahat berýärler. Biz uklanymyzda agyz boşlugynda tüýkülik azalýar (tüýkülik zyýanly mikroblary öldürýndir!). Şonuň üçin-de, agyz boşlugyndaky dürli zyýanly bakteriýalar köpelýärler. Agyz boşlygy irden çaýkalanda, gijäniň dowamynda köpelen mikroorganizmleri ýuwup aýyrýar. Agşam çaýkalanda bolsa günüň dowamynda emele gelen zyýanly örtügi ýuwup aýyrýar. Ýöne iki gezek çaýkamak maslahat berildi diýip, diňe şoňa eýermeli däl. Nahardan soň çaýkamak hem zyýanly däldir. Balzam iýmitiň galyndylaryny ýuwup aýyrýar, dişde zyýanly örtügiň emele gelmegine päsgel berýär. Şonuň üçin-de, dişlerini sagdyn saklamak isleýän adam şeýle serişdeler bilen günde "duşuşmaga" taýýar bolmalydyr.
Ulanylan WEB Salgy
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Ýylyň islendik paslynda her bir erkek adama ynamlylyk berýän zat nämedir öýdýärsiňiz? Elbetde, gujur-gaýrat!
Söýgüli aýalyny garraýança ellerinde götermek isleýän her bir erkek kişi hemişe gujur-gaýratda bolmagyň arzuwandydyr. Kimdir biriniň bu zatlar biderek diýip pikir etmegi hem ahmal. Ýöne onuň bu pikiri düýbünden nädogrudyr!
Adamyň ýaşyna garamazadan, her ýaşda-da berdaşly we çydamly myşsalary edinse bolýar. Alymlar gartaşan myşsalaryň gujur-gaýratyny, işjeňligini agram götermek arkaly saklap bolýar diýip hasaplaýarlar. Bu babatda daşary ýurtly hünärmenler tarapyndan köpsanly barlag işleri geçirildi.
Kimdir biriniň bu nämä gerek diýmegi mümkin. Garrap, tapdan galansoň, agyr ýükleri götermeli däl-de, baglary, gülleri suwarmaly diýerler. Emma gerontologlar bütenleý başgaça pikir edýärler (gerontolog – bu garrylyk we adam ömrüni uzaltmaklyk meseleleriniň üstünde işleýän alym). Gartaşan erkek özüni ýaş wagtyndakysy ýaly garaşsyz duýasy gelýär. Hojalyk işlerinde bir bedre suwy hiç kime haýyş etmän, özi getirende, garry özüni ynamly duýýar. Özüni şeýle ynamly duýýan garry hüňürdeýän-de däldir. Ol hatda indiki ýaşlaryň terbiýesiz ösýändigini tankytlap-da duranok. Gartaşan adam özüniň fiziki başarnyklaryny tapdan galan ýaşytdaşlary bilen deňeşdirende, onuň öz-özüne bolan ynamy artýar. "Gördüňmi, men nähili zor-a! Goňşym bolsa lagşap gidipdir" diýip, öwnüp-de bilýär.
Gujur-gaýraty bilen öwünmegi halaýan erkekler myşsalarynyň güýjüni, çydamlylygyny türgenleşdirmelidir. Lukmançylyk hünärmenleri agramly daşlary götermek bilen edilýän maşklaryň saglyga oňaýly täsiriniň bardygyny anykladylar. Beden türgeneşigi maşklar arkaly ýaşlykda başlanylsa has-da oňatdyr. Ýöne halk arasynda «Hiçden giç ýagşy» diýen nakyl hem bardyr.
Ýüregi türgenleşdirmek
Agyrlyklary götermeklik ýürek-damar ulgamynyň işini sazlaşdyryp gowulandyrýandygy käbir alymlar tarapyndan anyklanyldy. Olar agramly daşlary götermek bilen edilýän maşklardan soň gandaky holesteriniň derejesiniň peselýändigini ýüze çykardylar. Belli bolşy ýaly, holesteriniň köp mukdarda bolmagy beýnä gan urmagynyň, ýürek infarktynyň ýüze çykmagyna sebäp bolýar. Holesteriniň türgenleşik wagtynda näme üçin azalýandygy alymlar üçin hem entäk doly aýan däl. Olar munuň sebäbi barada birnäçe çaklamalary aýdýarlar. Birinjiden, agramly daşlary götermek bilen maşk edýän adamyň agramy azalýar we onuň endamyndaky ýagyň mukdaryň kemelýär. Belki, şu sebäbi görä gandaky holesteriniň mukdary kemelýän bolmagy ahmal. Ikinjiden, çydamlylygyň artmagy bedeniň himiki düzümine täsir edýärler.
Türgenleşik mahaly myşsalar kuwwaty köp mukdarda sarp edýärler. Bedeniň myşsalar agramy näçe köp bolsa, adamyň organizmindäki maddalaryň alyş-çalşygy şonça-da tizleşýär.
Süňkleri beketmek
Adam haýsydyr bir agyr zady göterende, süňklerine düşýän agramy artdyrýandyr. Munuň netijesinde süňklerde mineral maddalaryň mukdary artýar. Bu bolsa öz gezeginde süňkleriň bekemegine ýardam edýär. Sebäbi bilşimiz ýaly, garrylyk döwründe azar berýän osteoporoz ýa-da süňkleriň portlugy olaryň düzümindäki mineral maddalaryň ýitirilmegi netijesinde ýüze çykýar. Alymlaryň geçiren barlaglarynyň netijesinde agramly daşlary göterip türgenleşýän adamlaryň süňkleriniň dokumalary beýleki adamlaryňkydan has dykyz bolýandygy mälim boldy. Şonuň üçin-de mümkin boldugyndan, beden türgenleşiklerini yzygiderli ýagdaýda geçirmek saglyk üçin peýdalydyr.
Türgenleşige başlamazdan öň birnäçe peýdaly maslahatlar.
- Hökmany suratda lukman bilen maslahatlaşyň. Eger-de ol sizde osteoporozyň alamatlarynyň bardygyny anyklasa, siz üçin ýörite ýeňilleşdirilen maşklar toplumyny düzmeli bolar.
- Eger-de siz heniz agramly daşlary götermek arkaly türgenleşip görmedik bolsaňyz, onda ýöriteleşdirilen sport toplumyna baryp, tälimçä ýüz tutuň. Ol size türgenleşigiň inçe tilsimlerini öwreder. Soňabaka siz özbaşdak hem türgenleşip bilersiňiz.
- Agram daşlaryny götereniňizde, islendik beýleki işlerde bolşy ýaly dem alyň. Maşklary ýerine ýetirip bolýançaňyz, birsydyrgyn dem alyň. Demiňi saklamak saglyk üçin zyýanlydyr. Sebäbi gan basyşyň ýokarlanmagy mümkindir.
- Agramly türgenleşikleri ýeňil zatlary götermekden başlamaly. Türgenleşikleriň hepdedäki sany hem çäkli bolmalydyr. Birbada 10-15 gezek daş götermek ýetirlikdir. Soňabaka ýuwaş-ýuwaş köpeldiberiň.
- Güýji köpeltmek üçin köp wagt gerek däldir. Onuň üçin iki-üç hepde ýeterlikdir. 2-3 aýyň dowamynda arakesmesiz türgenleşseňiz, myşsalaryňyzyň gujur-gaýraty size söýgüli aýalyňyzy berdaşly gollaryňyzda götermäge mümkinçilik döreder. Gazanan üstünlikleriňizi ýokary derejede saklamak isleseňiz, hemişe agramly daşlary göterip türgenleşmegi dowam etdirmeli bolarsyňyz. Sebäbi çalt gelen gujur-gaýrat çalt-da gidip biler.
- Öz-özüňize zor salmaň. Özüňize laýyk agramy we göwnüňize ýaran zatlary göteräýiň. Ganteleni halamaýan bolsaňyz, alyň eliňize ýekedabany! Esasy zat göterýän agramyzyň daş keşbi däl-de, olary göterip, yzygiderli türgenleşip durmakdyr.
- Ýene-de esasy maslahatlaryň biri-de — göteren agramly zadyňyzy emaý bilen ýere goýmak. Munda çydamlylygy beketmegiň bar syry ýatyr. Eger siz ele alan daşyňyzy „üç-de” ýokary göteren bolsaňyz, ony dörde çenli sanaňyzda ýere goýmaly. Agyr zatlar emaý bilen ýere goýlanda, myşsalaryň terslin gysgalmalary bolup geçýär. Bu bolsa olaryň çydamlylygy artdyrýar.
- Agyrlyk daşlaryny islendik ýaşda-da göterse bolýandyr. Bu babatda myşsalaryň dokumalary örän täsindir. Olaryň çalt uýgunlaşmaga, ýagny 40, 60 ýa-da 90 ýaşda-da çydamlylygyň artdyrmak häsiýeti bardyr.
Amerikanyň Massaçusets ştatynyň Taft uniwersitetiniň hünärmenleri haýran galan märekäniň öňünde agram daşlaryny götermek arkaly türgenleşdirilen myşsalarynyň göwrüm kuwwatynyň 100%-den 200%-e çenli artan 90 ýaşly garrynyň çykyşlaryny guradylar.
Ulanylan WEB Salgy
Teswirlemeler
Sport bilen türgenleşmelerden soň jynsy gatnaşyklary geçirmek, Siziň jynsy gatnaşyklaryňyzyň hiline zyýan berip bilmeýär.
Şonuň ýaly-da, gazanan sport görkezijileriňizi peseltmeýär. Ýöne belli bolşy ýaly, uly sport ýaryşlaryň öňsyrasynda türgenlere jynsy gatnaşyklary geçirmek maslahar berilmeýär. Bu çäre türgeniň beden we ruhy güýjüni aýap saklamaga kömek edýär.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Pakistanyň "Talyban" güýçleriniň ýokary derejeli bir serkerdesiniň ölümi bu ekstremistik hereketiň işlerine agyr zarba bolup deger diýip pikir edilýär.
TTP diýlip tanalýan "Tehreek-e Taliban Pakistan" hereketiniň baş serkerdesiniň orunbasary bolan Wali-ur Rahman Mehsudyň 29-njy maýda Pakistanyň demirgazyk-günbatar welaýatynda Birleşen Ştatlar tarapyndan pilotsyz uçar arkaly urlan zarbada öldürilendigine ynanylýar.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Maşaal gullugy, ýerli we TTP-niň çeşmelerine salgylanyp, Rahmanyň demirgazyk Weziristanyň Çaşmapul obasynda öldürilendigini habar berdi.
Rahmanyň we onuň bilen birlikde ýene bäş söweşijiniň bu zarbada öldürilendigi "Tehreek-e Taliban Pakistan" hereketi ýa Pakistan hökümeti tarapyndan entek tassyklananok.
Jeňçiniň öldürileni çyn bolsa...
Rahmanyň ölendigi çyn bolsa, onda bu TTP-niň öz esasy strategini, Pakistanyň döwlet syýasatyndan baş çykarýan, maliýe serişdelerini toplamaga, şeýle hem Owganystanda, Pakistanda we bulardan aňyrda-da uly hüjümleri ýola goýmaga ukyply işgärini ýitirdigi bolar.
42 ýaşly Rahman TTP-niň dini meselelerde resmi taýdan ykrar edilýän sanlyja ýolbaşçylarynyň biridi. Tanymal "Jamiat-e Ulam-e Islam" partiýasynyň öňki agzasy hökmünde ol syýasy taýdan täsirli şahsyýet hasaplanýardy.
Pensiýa çykan pakistanly general Mehmud Şah TTP-niň agzalarynyň Rahmana dini bilimi we ýokary abraýy üçin "Maulwi" we "Müfti" diýip, ýüzlenendiklerini aýdýar: "Onuň ýitgisi ”Talybanyň” dini meseleler boýunça düşünjesi öran möhüm bolan bir simwolik şahsyýeti elden berendigini aňladýar. Indi yslamyň ýuridiki işleriniň çylşyrymly meselelerini çözmek üçin olaryň hatarlarynda ýüz tutar ýaly adam ýok".
Maşaal radiosynyň habarçysy Sailab Mehsud Rahmanyň bu toparyň düýbüni tutan Baýtullah Mehsudyň ýakyn ýarany bolany üçin TTP-niň hatarlarynda köp hormatlanandygyny aýdýar. Baýtullah Mehsud hem 2009-njy ýylda bir pilotsyz uçaryň uran zarbasynda öldürildi.
"Bişişen şahsyýet"
Mehsudyň bellemegine görä, Rahman köplenç ýaş söweşijilerden durýan guramanyň içinde oýlanyşykly, bişişen şahsyýet bolupdyr. Bu ýagdaý oňa abraý getiripdir hem-de TTP-niň hatarlaryndaky oňuşmazlyklary çözmäge mümkinçilik beripdir.
"Onuň ölüminiň ”Talyban” güýçleriniň dürli toparlarynyň arasyndaky tapawutlary artdyrmagy mümkin. Sebäbi onuň ”Talybanyň” içindäki topary, ýagny TTP-niň içindäki aratapawutlary barlap, olary jylawlamaga, beýleki ”Talyban” toparlary bilen iş salyşmaga ukyply şahsyýet indi ýoga meňzeýär" diýip, Maşaal radiosynyň habarçysy Mehsud aýdýar.
Mehsudyň aýtmagyna görä, Rahmanyň ölümi ”Talyban” güýçleriniň maliýe ýagdaýyna zarba bolup deger. Mehsud: "Rahman Pakistanyň günorta port şäheri Karaçidäki talaňçy toparyň üsti bilen TTP hereketine pul getirýärdi" diýýär.
Mehsuduň sözlerine görä, bank talaňçylygy we adam ogurlap, pul almak boýunça ýöriteleşen bu toparyň gazanan pullary bilen TTP tarapyndan amala aşyrylýan hüjümler maliýeleşdirilipdir.
Pakistan hökümeti bilen demirgazyk-günbatar Hiber Pahtunhwa welaýatynyň ýerli hökümeti köp wagt bäri Pakistan hökümetine garşy gozgalaň alyp barýan TTP bilen gepleşik geçirmegi niýet edinýändiklerini bildiripdiler.
Mehsud, indi Rahmanyň ýoklugynda, bu niýet aňsat ýol almaz diýýär. Ýöne Şah bu pikir bilen ylalaşanok. Ol: "Talyban” [TTP] bu ölüm sebäpli öz güýçleriniň gowşandygyny duýsa, onda TTP-niň bu gepleşiklere gowy garamagy mümkin. Beýle bolsa, onda bu onuň öldürilmeginiň oňaýly netije berdigi bolar" diýýär.


text:
Düýn Yrakda milli hem amerikan güýçleriniň bilelikde geçiren operasiýasynyň gidişinde «Al-Kaýda» terror toparynyň ýene bir ýokary derejeli lideri Ahmed-al-Obeýdi öldürildi.
Yragyň harby komandowaniýesiniň maglumatyna görä, Ahmed-al-Obeýdi ýurduň Kirkuk, Sala-Ýeddin we Ninewa welaýatlarynda ýaragly söweşijileriň hereketlerini sazlaýjy diýlip hasaplanylýar.
Hepdäniň duşenbe güni bolsa Yrakdaky ekstremistleriň başga-da iki lideriniň, ýagny, Abu Eýýub al-Masri bilen Abu Omar al-Bagdadynyň öldürilendigi hem habar berlipdi.
ABŞ-nyň ýokary derejeli resmileri bu amala aşyrylan operasiýalaryň Yrakdaky «Al-Kaýda» üçin uly zarba bolandygyny aýdýarlar.


text:
Birleşen Ştatlar şu günden başlap daşary ýurtlardan gelýän ýolagçylary barlamak düzgünini güýçlendirýär.
Ýakynda nigeriýaly graždanyň amerikan uçarynda partlama etmäge synanyşygyndan soň Birleşen Ştatlaryň transportda howpsuzlyk boýuça edarasy täze çäreleriň kabul edlendigini yglan etdi.
14 ýurtdan, şol sanda Owganystandan, Pakistandan, Ýemenden, Nigeriýadan, Somaliden, Eýrandan Birleşen Ştatlara ugraýan ýolagçylaryň hersiniň aýratynlykda barlanjakdygy habar berilýär. Beýleki ýurtlaryň graždanlary ýörite skanerleriň kömegi bilen bölekleýin barlagdan geçiriler.


text:
Sowet mekdeplerinde Eziz han sowet hökümetiniň duşmany, galtaman, halka jebir berýän kişi, Watan dönügi hökmünde öwredildi.
Türkmen-sowet edebiýatynyň kerwenbaşysy, aksakaly Berdi Kerbabaýew özüniň «Aýgytly ädim» romanynda Eziz hany sowet hökümetiniň garşysyna çykan adam hökmünde suratlandyrdy. Uly nesliň gürrüň bermegine görä, Eziz hanyň mürzesi bolan Berdi Kerbabaýew özüniň «Aýgytly ädim» romanynda ilkibada Eziz hany halkyň çyn hossary hökmünde suratlandyrypdyr. Ýöne soňra ýazyjylaryň ýiti tankydynyň astynda ol romany täzeden işläp, Eziz hany halkyň hem sowet hökümetiniň duşmany hökmünde görkezipdir.
Berdi Kerbabaýewiň «Aýgytly ädim» romany boýunça iki seriýaly çeper film surata düşürilip, ol dünýäniň örän köp halklarynyň dillerine terjime edilipdi.
Hakykat öz beýanyny tapmalydyr
Hakykaty aýan edýän ýazgylar bolmasa, taryhy şahslar hakda hem myş-myşlar döreýär. Şonuň üçin biziň taryhymyzda görnükli yz goýan şahsyýetler hakyndaky hakykat kitaplarda öz beýanyny tapyp, ýaş nesle ýetirilmelidir. Ine, şonda adamlar her bir taryhy şahsyýete hakykatyň gözi bilen serederler, olary söýmeli bolsa—söýerler, ýigrenmeli bolsa — ýigrenerler.
Belli türkmen ýazyjysy Berdi Kerbabaýewiň «Aýgytly ädim» romanynyň baş gahrymanlarynyň birine öwrülen Eziz han Çapyk (Gurbanmämmet) serdaryň ogly bolupdyr. Ol 1887-nji ýylda Ahalyň Herrikgala obasynda dogulýar. Çapyk serdar alamançylaryň ýolbaşçysy hökmünde tanalypdyr. Eziz hanyň atasy Nepes Kuwwat hem ýaşlyk döwründe alamançylyk edipdir. Eziz hanyň kakasy bilen atasy Gökdepe galasynyň goralyşyna aktiw gatnaşypdyrlar.
Garyp düşen Çapyk serdar 1917-nji ýylda maşgalasyny hem alyp Ahaldan Tejeniň Agalaň obasyna göçüp barýar we daýhançylyk bilen meşgullanýar.
Birinji jahan urşy döwründe patyşa Russiýasynyň hökümetiniň erkek kişileri tyl işlerinde işletmäge ugratmagyna päsgel berip pitne turzanlara Eziz han ýolbaşçylyk edipdir. Hökümetiň jeza beriji otrýadyndan gaçyp, Eziz han öz adamlary bilen Tejeniň aşak akymlarynda gizlenýär, soňra Eýrana, Owganystana gidýär. Fewral rewolýusiýasyndan soň ol Tejene gaýdyp gelýär. Ýurtda iki häkimiýetlilik, garakçylyk, ogrulyk höküm sürýärkä, Eziz han tire aksakallarynyň haýyşy bilen elli sany atly nökere baş bolup, talaňçylygyň soňuna çykýar.
Şundan soň halk Eziz hanyň töweregine jebisleşip başlaýar. Oktýabr rewolýusiýasyndan soň Eziz han sowetleriň tarapyna geçýär. Onuň nökerleri ýaraglandyrylyp, Türküstan hökümetini goramak üçin ýarysy Daşkente, ýarysy bolsa ak kazaklara garşy söweşmek üçin fronta iberilýär. 1918-nji ýylyň iýulynda Zakaspide es-erleriň we menşewikleriň pitnesi bolup, ol sowet häkimiýetiniň ýykylmagyna we Türkmenistanyň iňlisler tarapyndan eýelenmegine getiripdir. Şol sebäpli komissarlarda ynamsyzlyk we şübhe döräp, Eziz hanyň nökerleri-de ýaragsyzlandyrylýar.
Muňa gahary gelen Eziz han pitneçileriň tarapyna geçýär we milli akgwardiýaçy güýçleriň komanduýuşşisi bolan Oraz serdaryň ýolbaşçylygynda gulluk edýär. Ýöne ol hiç kimiň buýrugyny ýerine ýetirmeýär, hiç kime boýun synmaýar. Oraz serdaryň ilatyň elinden gallasyny hem beýleki azyk önümlerini alýandygyna göz ýetirenden soň, Eziz han onuň bilen tersleşip gidýär. Öz nökerlerini akgwardiýaçylaryň bolýan ýerinden aýyrýar we Agalaňa çekilýär.
Iki serdaryň arasyndaky jetligiň soňunyň duşmançylyga ýazmagynyň düýp sebäbi häkimiýet ugrundaky göreş bolýar. Tejen hem Mary oazisinde öz hanlygyny döretmäge çalyşýan Eziz han türkmen topragyna hökümdar bolmagy arzuw edýän Oraz serdaryň garamagynda gulluk etmek islemeýär.
Eziz han Tejen oazisinde öz häkimiýetini berkarar edýär. Häkimiýetleriň buýrugyna garamazdan, Tejenden galla äkidilmegini gadagan edýär. Tejenlileriň adamçylyk mertebesini özüçe goramagy başarýar. Ýerli baýlardan bolan duşmanlarynyň köpüsini tussag etdirýär, köpüsini bolsa atdyrýar. Ol gyzyl goşuna-da, aklara hem boýun egmeýär. Onuň üstüne gandöküşikli çozuşlar edilmegi hem ony öz ýolundan dändermeýär.
Iň soňunda türkmen topragynda gan döküşýän gyzyl goşun hem akgwardiýaçylar barka özüniň özbaşdak häkimligini dikeldip bilmejegine Eziz han göz ýetirýär hem-de sowetleriň tarapyna geçmeli diýen karara gelýär. Ýöne ol gijä galýar. Akgwardiýaçylar ony tussag edýärler hem-de ony galtaman hökmünde garalap atýarlar.
1919-njy ýylyň ýazynda akgwardiýaçylar Eziz han Çapyk ogluny atmak üçin Krasnowodskiniň (häzirki Türkmenbaşy şäheri) gyrak çetine çykarýarlar. «Ýüregimden atyň!» diýip, ol barmagy bilen döşüni görkezýär. «Musulmançylyga laýyk edip hem jaýlaň!» diýip, ol özüni atjak bolup duran adamlardan haýyş edýär.
Hanyň ölüminden soňky öç
Sowet hökümeti bolsa öz häkimligini berkarar edenden soň, Eziz han bilen çala galtaşygy bolan adamlardan rehimsiz öç alýar. Eziz hanyň attutary bolup gulluk eden, Tejeniň Babadaýhan obasynda daýhan maşgalasynda kemala gelen Allanur Ryzaýew tussag edilip, Özbegistanyň «Pahta Aral» lagerinde aradan çykýar.
Eziz hanyň daşyny gurşan adamlaryň — onuň maslahatçylarynyň, nökerleriniň, umuman, oňa ýakyn duran adamlaryň barysynyň kysmaty ýaman bolýar. Olaryň arasynda örän paýhasly, sowatly adamlar hem kän bolupdyr. Olaryň iki-ýeke kazasy dolmadygy daşary ýurda gaçyp gidipdir, galany soragsyz-idegsiz, sudsuz-zatsyz atylyp öldürilipdir.
Eziz han sebäpli jebir çekenleriň arasynda biziň tanymal ýazyjy-şahyrlarymyz, intelligensiýa wekillerimiz-de bardy. Berdi Kerbabaýew, Garaja Burunow, Akmyrat Orazow, Oraz Arykow we başga-da bize ady belli bolan tanymal adamlaryň örän köpüsi hem şol jebir çekenleriň arasyndady. Hatda türkmen-sowet edebiýatynyň aksakgaly Berdi Myradowiç Kerbabaýew tä «Aýgytly ädim» romany çeper filme öwrülip, dünýä ýaýrap, Sosialistik Zähmetiň Gahrymany diýlen at dakylýança, Magtymguly adyndaky Döwlet baýragyna eýe bolýança Döwlet Howpsuzlygy Komitetine (KGB) çagyrylyp, mydama sorag edilip gelinýär. Eziz hanyň mürzesi bolan Berdi Kerbabaýew ençeme sapar tussag edilip, urlup-ýenjilmelere-de sezewar edilýär.
1937-nji ýylyň tut-ha-tutlugy Eziz hanyň çagalaryndan, hatda onuň doganlarynyň agtyklaryndan hem sowlup geçmändir. Eziz hanyň ogullarynyň üçüsi-de, ýedi ýaşyndaka gören kakasynyň keşbi çala ýadyna düşýän Hajymuhammet-de, hatda kakasy ýogalandan soň dünýä inen Döwranmuhammetdir Amanmuhammet-de (Hommat) sowet hökümeti tarapyndan türmä basylýarlar. Hajymuhammet bilen Amanmuhammet on ýyl türmede bolup, öýlerine dolanyp gelýärler. Döwranmuhammet bolsa şol ýerde aradan çykýar. Eziz hanyň agasy Salyh Çapyk hem öz gyzy Amangözel (ýazyjy Baba Japarowyň aýaly) bilen birlikde sürgün edilýär we şol ýerde ýogalýar.
Ykbal diňe Eziz hanyň ýaňy-ýaňylara çenli Aşgabat (häzirki Ruhabat) etrabynyň «Akdaşaýak» obasynda ýaşan ýalňyz gyzy Ogulabady tut-ha-tutlukdan aman saklapdyr. Muňa-da onuň durmuşa çykyp, familiýasyny üýtgetmegi sebäp bolupdyr.
Eziz hanyň agtyk-çowluklary häzir dogduk obalary Herrikgala, Ýasmansalyk obalarynda, Aşgabat şäherinde we Türkmenistanyň beýleki ýerlerinde ýaşaýarlar. Ogly Amanmuhammediň (Hommadyň) maşgalasy Owadandepe obasynda ýaşaýar.
Çoluk Möwlamow aşgabatly intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Düýn, ýagny geçen ýekşenbe güni, Aşgabadyň Parahat 1,2,3,4,5-nji we 6-njy etrapçalaryndaky ýarym-ýerzeminlerde ýerleşýän azyk dükanlary ýapyldy. Paýtagtyň iň gür ilatly raýonlarynyň ençemesinde dükanlaryň uzakly gün ýapyk durmagyna şäher häkimiýetlerinden gelen ýörite görkezme sebäp boldy.
Hususy söwdagärler ýerli resmileriň, öňünden hiç hili duýduryş bermezden, 1-nji maý güni ir bilen gelip, dükanlaryň ýapylmagyny talap edendiklerini gürrüň berdiler.
“Bazar güni irden häkimligiň, öý uprawleniýäniň, polisiýanyň işgärleri aýlanyp ‘sen-de ýok, men-de ýok’, dükanlarymyzy tutuş gün ýapmagymyzy buýurdylar” diýip, Parahat 2 etrapçasyndaky bir dükanyň söwdagäri Oraz gürrüň berýär.
20 ýaşlaryndaky Orazyň aýtmagyna görä, resmiler “[Ministrler Kabinetiniň başlygynyň orunbasary Şamuhammet] Durdulyýewiň Parahat raýonyndaky jaýlara ýanaşyk gurlan goşmaça gurluşyklaryň ýumrulyp-ýumrulmandygyny barlamaga gelýär” diýen düşündiriş bilen çäklenipdirler.
Gepiň gerdişine görä bellesek, bu maglumat dogrusynda şäher häkimliginiň degişli resmilerinden hiç hili kommentariý ýa-da düşündiriş alyp bolmady.
Şol bir wagtda söwdagärler öz dükanlarynyň ýapylmagy netijesinde hem girdeji hem haryt üpjünçiligi taýdan zyýana galandyklaryny aýdýarlar.
“Söwdamyz, adatça, hepdäniň ahyrynda gowy bolýar. Tutuş bazar gününiň dowamynda ýekeje-de harydymyzy satyp bilmedik. Üstesine-de gök, bakja ýaly tiz zaýalanýan önümlerimiz hem zaýa boldy” diýip, Oraz nägileligini bildirýär.
Orazyň we beýleki söwdagärleriň sözlerinden çen tutulsa, onda häkimiýetler söwda nokatlarynyň ýapylmagy bilen bagly çekilen zyýanyň öwezine hiç hili kompensasiýa bermändirler.
Parahat raýonyndaky azyk dükanlarynyň ýapylmagy söwdagärler bilen birlikde ýerli ýaşaýjylara hem öz täsirini ýetirdi. Parahat 1 etrapçasynyň ýaşaýjysy Bike daýza ozal ýaşaýyş jaýynyň ýerzeminindäki dükandan satyn alýan harytlary üçin indi ‘tutuş şäheri sökmeli’ bolandygyny aýdýar.
“Iki kile [kilogram] sogan üçin ýarpy şäheri söküp, ‘Ors bazaryna’ (‘Gülüstan’ söwda merkezi – red.) gitmeli boldum. Dükanlary ýapdylar, üssesine-de bu golaý-goltumda bazar hem goýmadylar” diýip, 50 ýaşlaryndaky Bike daýza zeýrenýär.
Ýatlatsak, soňky ýyllaryň dowamynda paýtagtda ençeme dükanlar, uly bazarlar hem söküldi, ýumruldy. Paýtagtyň häkimiýetleri dürli sebäplere salgylanyp, hususy, şol sanda azyk dükanlarynyň hem wagtlaýyn ýapylmagyny ýygy-ýygydan talap edip durýarlar.


text:
Söz bilen işiň aýry çykýandygyna daşoguzlylar ýene-de bir gezek göz ýetirdiler. 10-njy fewral güni Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Birleşen Arap Emirliklerine resmi sapar bilen ugramazdan öň Daşoguz şäherine geldi we ol ýerde täze egirme-dokma fabriginiň açylyş dabarasyna gatnaşdy.
Täze kärhananyň gurulmagyny welaýatyň ýaşaýjylary kanagatlanma hem begenç duýgulary bilen kabul etdiler. Bahasy 66,5 million amerikan dollaryna barabar, ýylda 16,6 müň tonna pagta süýmüni gaýtadan işläp çykarmaly täze fabrik 500-den gowrak adamy iş bilen üpjün etdi.
Emma bu begendiriji ýagdaýdan beýleki bir gynandyryjy ýagdaý rüstem çykdy. Prezidentiň Daşoguza gelen güni howa diýsen sowukdy. Emma muňa garamazdan welaýatyň ketdeleri «adamlary prezidentiň kerweniniň geçjek ýolunyň ugruna çykarmaly» diýip, ähli edara- kärhanalaryň ýolbaşçylaryna, mekdepleriň direktoraryna buýruk berdiler.
Prezident gelmezinden bir gün öň haýsy edaranyň näçe adamy köçä çykarmalysy, haýsy mekdebiň okuwçylarynyň ýoluň haýsy böleginde durmalysy anyk kesgitlendi.
“Garaşylýan” gün gelip ýetdi
Şeýlelikde, 10-njy fewral güni uly ýaşly adamlar bilen bir hatarda mekdep okuwçylaram gara daň bilen, prezidentiň uçarynyň Daşoguz aeroportuna gonmazyndan birnäçe sagat öň aeroportdan şähere çenli uzaýan 15 kilometrlik ýoluň iki tarapynda peýda boldular.
Awtoulaglary bolan uly kärhanalar öz işçilerini ýoluň bellenen ýerine elten bolsalar, bedenterbiýe we sport komiteti, sosial -üpjünçilik bölümi, bank ýaly öz ulaglary bolmadyk edaralaryň işgärleri aýdylan ýerlere pyýada barmaly boldular.
20 gradus sowuk howada, ýalazy meýdanda iki-üç sagatlap duran adamlaryň arasynda her hili nägilelikleri eşitmek bolýardy. «Ana, prezidentiň uçary aeroporta gondy» diýlen gürrüň ýaýransoňam adamlar sowukda ýene-de birnäçe wagt üşemeli boldular, sebäbi prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Daşoguza gelen badyna aeroportuň ýörite otagynda hökümet maslahatyny geçirdi.
«Näme, hökümet maslahatyny paýtagtda geçirip bolmadymy?», «Meni garşylamak üçin çagalary meniň öňümden çykarmaň - diýen onuň özi dälmi?» - şular ýaly sowallary üşäp, titireşip duran adamlar bir -birlerine berdiler.
Sowukda bir duran ýeriňde gymyldaman dursaň, sowuk has-da güýçli täsir edýär. Birneme gezmeleseň, hereket etseň ýylylyk duýup başlaýarsyň. Emma prezidenti garşlamaga çykarylan adamlar ne duran ýerlerinden gaýdyp bildiler, ne-de hereket edip ýa-da ot ýakyp ýylanyp bildiler. Sebäbi adamlardan ýasalan «janly koridoryň» daş-töweregini polisiýa işgärleri, we raýat eşigindäki howpsuzlyk gullugynyň işgärleri gurşap aldylar. Olaryň özlerem titireşip durlar, emma şonda-da tertip-düzgüne gözegçilik etdiler, «janly koridory» ýerinde saklap bildiler.
Kerwen göründi!
Ahyry alysdan prezidentiň kerweni göründi. Adamlar, tabşyrylyşy ýaly, ellerini galgadyp, gygyrşyp, şowhun turuzdylar. Daşyndan seretseň-ä bu şowhun prezidente bagyşlanan ýalydy. Emma hakykat ýüzünde adamlaryň bu şatlykly şowhuna prezident däl-de, sowukda durmagyý soňunyň golaýlandygy sebäp boldy.
Prezidentiň Daşoguza gelip- gideni jemi iki sagatdan sähelçe köp wagty aldy. Adamlar bolsa onuň geljek ýolunda 5-6 sagatlap durmaly boldular. Bu gysgajyk iş saparyň netijesi şeýlerek boldy: täze fabrik açyldy, onlarça adam ellerini we aýaklaryny doňdurtdy, öýkenlerini sowuga aldyrdy, prezidentiň hem onuň ýerlerdäki ýaranjanlarynyň adresine nägilelik bildirýän ýiti sözler aýdyldy.
Şatlyk Öwezow daşoguzly synçy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Gyrgyzystanyň adam hukuklary boýunça baş wekili Oş şäherinde polisiýanyň telekanala garşy geçirýän derňewlerini öz gözegçiligine aldy.
Baktybek Amanbaýewiň metbugat gullugynyň aýtmagyna görä, Gyrgyzystanyň adam hukuklary boýuça baş wekili “Oş TW” kanalynyň redaktorlary, şeýle-de Oş şäheriniň derňewçileri bilen duşenbe güni duşuşyk geçiripdir.
Şäheriň öňki gapma-garşylykly häkimi Melis Myrzahmatowyň gözegçiliginde, diýlip hasaplanýan telekanal ýurdy ikä bölmek barada çagyryş etmekde güman edilýär we ekstremizmde aýyplanýar.
Derňewçiler şeýle çagyryşlaryň geçen aýda häkimiň wezipesi ugrunda geçirilen saýlawlaryň öňüsyrasynda telewideniýe arkaly edilendigini aýdýarlar. Myrzahmatow şol saýlawlarda ýeňilipdi. Media serişdesine garşy derňewler geçen hepdede başlandy. “Oş TW-niň" baş müdiri Ernis Kyiazow geçirilýän derňewleri “söz azatlygyna garşy hüjüm” diýip atlandyrdy.