text:
23-nji noýabrda Eýran Yslam Respublikasynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow gazy eksport ediji ýurtlaryň döwlet Baştutanlarynyň sammitine gatnaşmagynyň çäklerinde Alžir Halk Demokratik Respublikasynyň Premýer-ministri Abdelmalek Sellal bilen duşuşdy.
Alžiriň hökümetiniň Baştutany Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa Alžir Halk Demokratik Respublikasynyň Prezidenti Abdel Aziz Buteflikanyň mähirli salamyny ýetirdi. Dostlukly ýurduň hökümetiniň Baştutany Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowy Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 20 ýyllygy bilen gutlap, bu halkara hukuk derejesiniň esasynda türkmen döwletiniň barha ösýän parahatçylyk dörediji mümkinçiliklerini belledi.
Türkmen döwletiniň Baştutany Alžiriň Prezidentine iň gowy arzuwlaryny beýan etdi we Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 20 ýyllygy mynasybetli Aşgabatda geçiriljek dabaralara gatnaşmaga çagyrdy. Türkmen Lideri gazy eksport ediji ýurtlaryň döwlet Baştutanlarynyň Sammitiniň ähmiýeti barada aýdyp, şu gün bu möhüm meseläniň ara alnyp maslahatlaşylmagynyň halkara energetika gepleşiginiň örän möhüm we aýrylmaz bölegine öwrüljekdigini belledi.
Alžiriň hökümetiniň Baştutanynyň belleýşi ýaly, Eýranda geçirilýän sammit örän möhüm çäredir. Forumyň jemleri dünýä energetika giňişliginde özara gatnaşyklaryň netijeli, adalatly we deňeçer nusgasyny döretmek boýunça tagallalary jemlemäge ýardam berer diýip, Premýer-ministr Abdelmalek Sellal aýtdy.
Duşuşygyň çäklerinde türkmen-alžir gatnaşyklarynyň möhüm ugurlarynyň hatarynda söwda-ykdysady ulgam we ýangyç-energetika toplumy görkezildi. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow we Alžiriň Hökümetiniň Baştutany duşuşygyň ahyrynda birek-birege hoşniýetli arzuwlaryny aýdyp, deňhukuklylyk we özara bähbitlilik esasynda guralýan hyzmatdaşlygyň üstünlikli dowam etdiriljekdigine ynam bildirdiler.


c: text/html

text:
Gyrgyzystan gaýtadan dünýäni geň galdyrdy. Halk aýaga galyp, soňky döwürde adalatsyzlyga ýol berendigi aýdylýan hökümeti güýç bilen agdardy.
Netijede häkimiýet başyna özlerini halk wekilleri diýip atlandyrýan güýçler geldi. Emma bu hökümet çalşygy gan döküşikli çaknyşyklar arkaly amala aşyryldy.
Gyrgyzystanda eýýäm wagtlaýyn hökümet işe başlan-da bolsa, ýurtda häzirlikçe dartgynly ýagdaý dowam edýär. 9-10-njy aprel günleri ýurtda 7-nji aprelde gurban bolanlaryň hatyrasyna ýas günleri geçirilýär.
Gyrgyzystanyň Saglygy goraýyş ministrliginiň ýaýradan maglumatyna görä, Bişkekde bolan wakalarda 76 adam ölup, 1500-den gowrak adam ýaralandy. Ölenleriň ýaşy 15-den 50-ä çanli aralykda. Ölenlerden 12 adamynyň häzirlikçe şahsyýeti anyklanylmady.
Anna güni Bişkegiň «Alatoo» merkezi meýdanyna müňläp adam çykdy. Meýdana gelen adamlar gan yzy galan ýerlere gül goýdular. Gurhan okap, heläk bolanlary ýatladylar.
Merhumlar 10-njy aprel güni Gyrgyzystanyň iň tanymal jemgyýet, döwlet, bilim we medeniýet işgärleriniň jaýlanylýan “Ata Beýit” gonamçylygynda depin edilýär.
Gyrgyzystanyň wagtlaýyn hökümeti heläk bolanlaryň maşgala agzalaryna 1 million som, ýaralananlara bolsa, 50 müň som mukdarda kömek beriljekdigini mälim etdi. Häzirki wagtda Gyrgyzystanda ýagdaý durnuklylaşýar.
Türkmenistanly studentleriň ýagdaýy
Gyrgyzystanyň Bilim ministrliginiň maglumatyna görä, häzir Gyrgyzystanyň ýokary okuw jaýlarynda 2000-den gowrak türkmenistanly studentler okaýar.
Gyrgyzystanyň Bilim ministriniň ýokary bilim boýunça birinji orunbasary Boris Kubaýewiň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna, ýurtdaky kollejlerde, tehnikumlarda, ýokary okuw jaýlarynda okaýan türkmen studentlerine hiç hili demonstrasiýalara, mitinglere gatnaşmaly däl we öýden çykman oturmaly diýlen duýduryş berlipdir.
«Wakanyň başlanan güni we ertesi studentlere öý işlerini berip, öýden çykman oturmaklaryny tabşyrdyk we olary sapaklardan boşatdyk. Şu mahala çenli bize Gyrgyzystanda okaýan 2000-den gowrak türkmenistanly studentleriň mitinglere gatnaşandyklary ýa-da olara fiziki taýdan şikes ýetendigi barada maglumat gowuşmady» diýip Kubaýew aýtdy.
Kubaýew Gyrgyzystanyň Türkmenistandaky ilçisiniň-de Bilim ministrligine jaň edip, türkmen studentleriniň ýagdaýy bilen gyzyklanandygyny, türkmen studentleriniň howpsuzlygyny goramak üçin Ministrligiň goşmaça çäreleri görýändigini sözüniň üstüne goşdy.
Bişkekdäki Amerikan uniwersitetinde okaýan türkmenistanly studentler hem özleriniň dynç we parahatdyklaryny Azatlyk Radiosyna aýtdylar.
Bişkekdäki Amerikan uniwersitetiniň jemgyýetçilik bilen gatnaşyklar bolüminiň başlygy Kimel Tohtamyşew Bişkekde mitingleriň başlanmagy bilen uniwersitetiň ýapylandygyny aýtdy: «Studentler 12-nji aprelde okuwlaryny dowam etdirip başlarlar. Biz olara öýden çykman oturmagy berk tabşyrdyk. Şonuň üçinem biziň studentlerimiziň demonstrasiýalara gatnaşandygy barada hiç hili maglumat berilmedi. Bişkekde ýagdaý gowulaşýar. Bazarlar işläp, dükanlar açylyp başlady.»
Oş şäheri asuda
Gyrgyzystanyň Bilim ministrliginiň maglumatyna görä, Oş şäheriniň ýokary okuw jaýlarynda hem türkmenistanly studentler okaýarlar. Uniwersitetiň filologiýa fakultetiniň mugallymy Dawron Nasibhonow Oş şäherinde howply wakalaryň bolmandygyny aýtdy.
«Adamlar häkimligiň öňüne mitinge çykdylar. Bizde beýleki şäherlerdaki ýaly binalara hüjüm edilmedi. Uniwersitetdäki studentler üçin howply ýagdaý bolmandygy üçin uniwersitetiň ýolbaşçylary «okuw adatdaky ýaly dowam eder» diýen karar çykardylar. Biziň uniwersitetimizde hiç hili adatdan daşary ýagdaý bolmady. Şonuň üçin hem bizde sapaklar ýatyrylmady» diýip, Oş şäherindäki uniwersitetiň mugallymy Dawron Nasibhonow Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Gelip gowuşýan habarlara görä, häzirki ýagdaýda Bişkege nähili ilkinji kömekleriň zerurdygyny anyklamak maksady bilen şenbe güni Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa boýunça ýörite wekili Pýer Morel Bişkege sapara barmaly.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
4-nji martda Aşgabatda geçirilen hökümet maslahatynda Türkmenistanyň prezidenti uruş weteranlary Baýramalynyň şypahanasynda mugtyna dynç alyp bilerler ýaly hemme şertleriň döredilmegini ýurduň Saglygy saklaýyş we derman senagaty ministri A.Serdarowa tabşyrdy.
Prezident Berdimuhamedow Türkmenistanda uruş weteranlary barada yzygiderli alada edilýändigini belledi.
Şeýle hem ol Baýramalynyň şypahanasynda uruş weteranlary bir aýyň dowamynda tölegsiz dynç alan döwürlerinde olara ýokary hilli medisina hyzmatlarynyň edilmegini ýola goýmak barada tabşyryk berdi.


text:
Türk harbylary Siriýa serhediniň golaýynda urlup ýykylmazyndan öň ors uçaryna berlen duýduryşyň audio ýazgysyny çap etdiler.
Ýazgyda iňlis dilinde: "Ugruňy derrew günorta tarap üýtget!" diýen ses eşidilýär. Bu sözler birnäçe gezek gaýtalanýar.
Türk-siriýa serhedinde Türkiýe tarapyndan atylyp ýykylan uçaryň hadysadan aman galan piloty özüniň hiç hili duýduryş almandygyny aýdýar.
Konstantin Murahtin 24-nji noýabrda bolan hadysadan bäri beren ilkinji interwýusynda 25-nji noýabrda Orsýetiň döwlet mediasyna öz uçarynyň Türkiýäniň söweş uçarlary tarapyndan atylyp ýykylmazyndan ozal türk uçujylary bilen arada "hiç hili baglanyşyk" bolmandygyny aýdýar.
"Birje sekunt-da"
Türkiýe uçar atylyp ýykylmazyndan öň oňa bäş minudyň içinde on gezek duýduryş berlendigini nygtaýar.
Uçaryň ko-piloty, ýagny ikinji uçujysy ot gabsan uçardan paraşýutly aşak inende atylyp öldürildi.
Siriýadaky Hmeýmin howa bazasynda interwýu beren Murahtin uçuş geçiren regionyny "gaty gowy" tanaýandygyny, söweş uçarynyň "birje sekunt-da" Türkiýäniň howa giňişliginde bolmandygyny aýdýar.
Bolan hadysa iki ýurduň arasynda dartgynlylygyň döremegine getirdi.
Türkiýäniň oba hojalyk önümleri
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow ors söweş uçarynyň urlup ýykylmagynyň "planlaşdyrylan prowokasiýa" bolmagy ähtimal diýdi. Ol soňra hem Ankaranyň NATO boýunça ýaranlary "türk harby howa güýçleriniň düýn eden işini bassyr-ýussur etjek bolýarlar" diýip, sözüniň üstüni ýetirdi.
Bu aralykda ors hökümeti ors ölçegleriniň türkiýeli öndürijiler tarapynda "gaýta-gaýta" bozulýandygyna salgylanyp, Türkiýeden gelýän oba hojalyk önümlerine gözegçiligi güýçlendirmegi buýurdy.
"Gynansak-da, Türkiýäniň oba hojalyk önümleriniň ortaça hasap bilen 15 prosenti Orsýetiň standartlaryna gabat gelenok" diýip, ýurduň oba hojalyk ministri Aleksander Tkaçew aýtdy.
“Bilgeşleýin”
Türkiýeden import edilýän önümlere berk gözegçilik etmek buýrugy türk-siriýa araçäginde Orsýetiň bombalaýjy uçary urlup ýykylandan sanlyja gün soň berildi.
Orsýetiň özi bilen syýasy gatnaşygy dartgynly bolan ýurtlardan gelýän harytlary saglyk bilen baglanyşykly bahanalar bilen gadagan etmegi adata öwrülen zat.
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň pikiriçe, türk ýolbaşçylary ikitaraplaýyn gatnaşyklary "bilgeşleýin" petige diretjek bolýarlar.
26-njy noýabrda Putin Moskwanyň Türkiýäniň ötünç soramagyna we kompensasiýa teklip etmegine garaşýandygyny aýtdy.
Putin özüniň Ankaranyň "eden jenaýatlary üçin jenaýatçylary jezalandyrmagyna" garaşýandygyny hem sözüniň üstüne goşdy.
Ors prezidenti şeýle hem "Yslam döwleti" atly terroristik toparyň döremegi "käbir ýurtlaryň hereketsizliginiň, köplenç hem terrorizme göni şärikliginiň" netijesi diýdi.
Ankara Orsýetiň harby uçaryny Türkiýäniň howa giňişligini bozandygy we berlen duýduryşlary äsgermezlik edenligi üçin urup ýykandygyny aýdýar.
Moskwa hem uçar hiç haçan Siriýanyň howa giňişliginden çykmandy diýýär.


text:
Türkiýäniň harbylary ýurduň günorta-gündogarynda we Yragyň demirgazygynda amala aşyrylan howa zarbalarynda 18 sany kürt söweşijisiniň öldürilendigini aýdýarlar.
Türk armiýasynyň maglumatyna görä, 21-nji oktýabrda Hakkari welaýatynyň Çukurja etrabynda Kürdistan Işçiler partiýasynyň (PKK) 12 agzasy “ýok edildi”.
Yragyň demirgazygyndaky Awaşin Basýan regionyna edilen hüjümlerde PKK-nyň alty söweşijisi öldürildi diýlip, maglumatda nygtalýar.
Türk harbylary bu wakalardan aýry-aýrylykda Siriýanyň demirgazygynda Kürdistanyň Halk goranmak birleşiginiň alty we “Yslam döwleti” atly toparyň 40 nyşanasyna ot açylandygyny hem aýtdy.


text:
Ysraýylyň öňki premýer-ministri Ariel Şaron 85 ýaşynda aradan çykdy. Ysraýylyň resmileri we Şaronyň maşgalasy onuň şenbe güni ýogalandygyny habar berdiler. Şaron insult bolup koma düşüpdi we soňky sekiz ýylyň dowamynda özüne gelmän ýaşady.
2001-nji ýylda premýer-ministr wezipesine saýlanan Ariel Şaron Ysraýylda iň köp sylanýan, arap dünýäsinde bolsa iň ýigrenilýän syýasy liderleriň biri bolupdy.
Ysraýylyň köp raýaty Şarona ýurduň howpsuzlygyna zyýan ýetirmezden parahatçylygy gazanmaga ukyply ýolbaşçy hökmünde garaýardy. Palestina Şarony 1982-nji ýylda Liwandaky Sabra we Şatila bosgunlar lagerlerinde bolan gyrgynçylyklara ýolbaşçylyk etmekde aýyplady.
Şaron 2006-njy ýylyň ýanwar aýynda saýlaw kampaniýasynyň dowamynda insult boldy.


text:
Minskiň türmesinde Türkmenistanyň haýyşy esasynda saklanan ozalky türkmen žurnalisti Çary Annamyradow 13-nji sentýabrda azatlyga çykdy. Şwesiýanyň we Orsýetiň raýaty Çary Annamyradow 18-nji iýulda Belarusyň serhet gullugy tarapyndan Minskiň aeroportunda tutulypdy. Asly türkmenistanly 1957-nji ýylda doglan Annamyradow Türkmenistandan daşary ýurtlara 2001-nji ýylda emigrasiýa çykdy. Şondan bäri ol Türkmenistana barmady. 2001-2002-nji ýyllarda ol Orsýetde we Belarusda ýaşady.
Çary Annamyradow Belarusyň türmesindäki başdan geçiren ýagdaýlary dogrusynda Azatlyk Radiosyna maglumat berdi.


text:
Seýdi Ali Reis
Seýdi Ali Reis (1498 – 1563) osmanly admiraly bolupdyr.
Ol 1538-nji ýylda bolan Preweza deňiz söweşinde türk flotunyň çep flangyny dolandyrypdyr. Seýdi şondan soňra Hindi okeanyndaky osmanly flotunyň baştutanlygyna bellenilýär we ol şol wezipedekä Hindistanyň Goa şäherine ýerleşen portugal goşunlarybilen 1554-nji ýylda ençeme gezek söweşe girişýär.
Ol häzirki döwürde özüniň Hindistandan Stambula gaýdyp gelýärkä gören ýurtlaryny suratlandyrýan Mir'ât ül Memâlik (Ýurtlaryň aýnasy, 1557) ýaly kitaplary bilen giňden tanalýar. Onuň nawigasiýa we astronomiýa barada ýazan Mir’ât-ı Kâinât (Älem-jahanyň aýnasy) atly eseri hem bardyr. Mundanam başga Seýdi Ali Reis Kitâb ül Muhit: El Muhit fî İlmi'l Eflâk ve'l Buhûr (Sebitleýin deňizleriň we astronomiýa hem-de nawigasiýa ylymlarynyň kitaby) diýlip atlandyrylýan eserinde nawigasiýanyň tärleri baradaky maglumatlary, ugur kesgitlemegiň, wagt hasaplamagyň, kompas ulanmaklygyň usullaryny, ýyldyzlar, hijri şemmsi hem-de kamary kalendarlar, şemal we deňiz akymlary, şeýle-de Osmanly imperiýasynyň dürli sebitlerindäki portlar, gawanlar, kenarýaka ilatly ýerler we adalar bilen baglanyşykly portulanlary jemläpdir. Onuň kitaplary ençeme dile, şol sanda iňlis diline, fransuz diline, italýan diline, nemes diline, grek diline, arap diline, pars diline, urdu diline we rus diline terjime edilendir we olar osmanly döwründen gelip ýeten iň çeper edebi eserleriniň hataryna girýär diýlip hasap edilýär.
Ol günbatarda Sidi Ali Reis diýlip hem tanalýar.
Deslapky ýagdaý[üýtget | edit source]
Seýdi Ali Reis Stambul şäheriniň Galata kwartalynda asyl gelip çykyşy Türkiýäniň Gara deňiz kenarýakasyndaky Sinop şäherinden bolan bir türk maşgalasynda dünýä inýär. Soltan Mehmet II höküm süren döwründe onuň atasy Tersâne Kethüdâsı (Osmanly imperatorlyk harby-deňiz gorhanasynyň kethudasy) bolan bolsa, kakasy Hüseýin Reis Altyn Şahyň demirgazyk ýakasynda Stambulyň Galata kwartalynda ýerleşýän Bahriye Dârü's-Sınaasınyň (Harby-deňiz Senagaty Merkezi) Kethüdâsy (Kethuda) bolupdyr. Onuň kakasynyň ýokary çinli deňizçi hem-de harby-deňiz inženeri hökmündäki karýerasy Seýdi Aliniň geljek ykbalyna uly täsirini ýetiripdir. Seýdi Ali heniz ýaş wagty harby-deňiz gorhanasynda işläp başlaýar. Deňizçilige bolan höwesiniň üstesine Seýdi Ali matematika, astronomiýa we geografiýa ýaly takyk ylymlar boýunça gowy bilim hem alýar. Şeýle-de ol edebiýat we teologiýa sapaklarynda kämilleşipdir hem-de ökde şahyr hökmünde özüni tanadypdyr. Wagtyň geçmegi bilen ol harby-deňiz gorhanasynda ýokary çinli ofiser bolup ýetişýär we Reis çinine mynasyp bolýar (Osmanly döwründe bu çin hem kapitan hem-de admiral diýmekligi aňladypdyr).
Osmanly flotundaky irki karýerasy[üýtget | edit source]
Rodosyň gabawyndan başlap, Seýdi Ali Reis osmanly flotunyň Ortaýer deňzinde alyp baran ähli iri harby-deňiz kampaniýasyna gatnaşypdyr. Ol Barbarossa Hayreddin Paşanyň 1538-nji ýylda Charles V-niň Keramatly Ligasynyň Andrea Dorianyň dolandyrmagyndaky flotuny doly suratda ýeňlişe sezewar eden Preveza deňiz söweşinde osmanly flotunyň çep ganatyna baştutanlyk edipdir. Mundanam başga ol Sinan Paşa bilen Turgut Reisiň 1551-nji ýylda Liwiýa döwletiniň Tripoli şäherini Ispaniýadan hem-de Malta rysarlaryndan basyp alan flotunda birnäçe gämini dolandyrypdyr. Ondan soňra ol Ortaýer deňziniň günbatar kenarýakasynda bolup geçen harby-deňiz kampaniýalaryna hem gatnaşypdyr.
Soňra Seýdi Ali Reise Azepler Kâtibi, Tersâne Kethüdâsı (Osmanly imperatorlyk harby-deňiz gorhanasynyň kethudasy) and Hassa Donanma Reisi (Osmanly Merkezi flotunyň baştutany) çinleri berilýär.
Hindi okeanyndaky osmanly flotunyň baştutany[üýtget | edit source]
1552-nji ýylyň aýagynda Halap şäherindäki gyşky rezidensiýasynda bolup ýören Soltan Süleýman Ajaýyp Seýdi Ali Reisi Sues (Müsür), Aden (Ýemen) hem-de Basra (Yrak) deňiz portlarynda ýerleşýän Osmanly Hindi okean flotuna baştutan edip belleýär. Ondan öň bu wezipede tanymal osmanly admiraly we kartografy Piri Reis hem-de 1538-nji ýylda bolan Preveza deňiz söweşine gatnaşan admiral Koja Murat Reis hem gulluk edipdirler.
Seýdi Ali Reis sebitdäki köpsanly dini ýerleri hem-de möhüm şäherleri aýlanyp görenden soň 1553-nji ýylyň 7-nji dekabrynda Halap şäherinde ýola rowan bolýar we ahyrsoňy 1554-nji ýylyň fewral aýynyň başynda Pars aýlagyndaky Basra şäherine baryp ýetýär.


text:
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow penşenbe güni Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň mejlisini geçirip, harby we hukuk goraýyş ugrunda on aýyň dowamynda edilen işleriň jemine seretdi.
Mejlisiň barşynda ýurduň serhet gullugynyň ýolbaşçy düzümindäki guramaçylyk meselelerine seredildi diýip, türkmen telewideniýesi habar berýär.
Resmi maglumata görä, podpolkownik Şiriýew «işde goýberen düýpli kemçilikleri üçin» diýlip, Türkmenistanyň Döwlet serhet gullugynyň başlygynyň ýaraglanyş we tehnika boýunça orunbasary wezipesinden boşadylypdyr.
Emma onuň «işde goýberen düýpli kemçilikleri» barada hiç bir anyk zat aýdylmaýar.
Başga-da birnäçe kadryň ýeri çalşyrylypdyr.


text:
Orsýetiň kanun çykaryjylary köpçülikleýin demonstrasiýalaryň düzgünlerini bozanlara garşy jerimeleriň has ýokary möçberde köpeldilmegi baradaky kanunyň taslamasyny sişenbe güni Dumanyň birinji çagyryşynda goldap çykyş etdiler.
Bu düzgün Kremliň tarapdary “Ýedinaýa Rossiýa” partiýasy tarapyndan hödürlendi. Taslama görä, her düzgün bozana 1,5 million rubl ýa-da 48 müň amerikan dollary möçberinde jerime salynar.
Oppozisiýanyň tarapdarlary bu teklibe garşy çykdylar. Olar bu teklip Prezident Wladimir Putine garşy protest hereketine howp abandyrar diýip howatyrlanýarlar.
Döwlet Dumasynda üç oppozisiýa partiýasy bu çärä garşy ses berdi. Ses berişlikde 236 agza teklibi goldady, 217-si garşy çykdy we bir adam saklandy.
Bu çäräni teklip edenleriň çykyşlarynda kanunyň kabul edilmegi “demonstrasiýalary, protestleri, ýörişleri we piketleri gurnaýjylaryň hem-de olara gatnaşýjylaryň administratiw jogapkärçiliklerini güýçlendirer” diýilýär.
Oppozisiýa liderleri garşy
Sişenbe güni ses berişlikden öň eden çykyşynda kommunistleriň lideri Gennadiý Zýuganow jerimeleriň deňagramlylygy saklamaýndygyny aýtdy.
“Biz bu kanuny goldamadyk we ony goldap hem bilmeris. 1,5 million rubl möçberindäki jerime ýeňilräk asgyranyň ýa-da üsgüreniň üçin berilýär” diýip, Zýuganow belledi.
Orsýetiň "Adalat" partiýasynyň lideri Sergeý Mironow täze jerimeleriň başgaça pikirlenýänlere garşy gönükdirilendigini aýtdy.
“Näme üçin jerimeleriň 1,5 million rubla çenli köpeldilmegine zerurlyk boldy? Munuň jogaby anyk: graždan protestlerine çykmaga taýýar adamlary gorkuzmak üçin edildi” diýip, Mironow aýtdy.
“Liberal demokratik” partiýasynyň lideri Wladimir Žirinowskiý goşmaça jerimelere garşy däldigini, ýöne teklip edilen jerimäniň möçberiniň gaty uludygyny belledi.
Dumanyň daşyndaky protest çykyşynda polisiýa "Ýabloko" partiýasynyň aktiwistlerini tussag etdi, Moskwa, 22-nji may, 2012.
Kanuna garşy çykanlaryň birnäçesi, şol sanda “Ýabloko” partiýasynyň lideri Sergeý Mitrohin sişenbe güni Döwlet Dumasynyň daşynda protest geçirenlerinde tussag edildi.
Tussag edilmeginiň öň ýanynda Mitrohin bu çykyşynyň deputatlaryň dawaly taslamany goldamakdan saklanmaklaryna itergi bermegine umyt baglaýandygyny aýtdy.
Orsýetiň oppozisiýasy Wladimir Putiniň häkimiýet başynda dowamly oturmagyna garşy, şeýle hem dekabr aýynda geçirilen parlament saýlawlarynda galplyklara ýol berildi diýip, yzygiderli köpçülikleýin ýöriş geçirip gelýär.
Putin soňky 12 ýylyň dowamynda Orsýetiň prezidenti ýa-da premýer-ministr wezipelerini eýeläp gelýär.
Soňky hepdeleriň dowamynda birnäçe oppozisiýa lideri protestlere gatnaşandygy üçin tussag edildi we olara jerime salyndy.
Sese goýlan kanunyň tarapdarlary iýunyň başynda Dumanyň üçünji çagyryşynda taslamanyň kabul edilmegine umyt baglaýarlar.
Soňra, prezident gol goýmazyndan ozal, taslama Dumanyň ýokarky palatasynda, ýagny Orsýetiň Federal Geňeşinde serediler.


text:
19-njy oktýabrda “Oguzhan” prezident köşkler toplumynda Gurbanguly Berdimuhamedowyň söweş tuglaryny ýokary okuw jaýlarynyň, harby bölümleriň we kanun goraýjy organlaryň düzümlerine gowşurandygyny TDH ýazýar.
Türkmenistanyň milli howpsuzlyk ministri Ýaýlym Berdiýew prezidente hasabat berenden soň, prezidentiň elinden baýdak alan komandirleriň dyza çöküp, harby kasama wepalylygyň nyşany hökmünde mukaddes tuguň gyrasyny ogşandyklary habarlarda aýdylýar.
19-njy oktýabrda Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň 20 ýyllygana gabatlap, Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda türkmen paýtagtynda täze obýektleriň açylyş dabarasy dowam etdi diýip, türkmen mediasy habar berýär.
Durky täzelenenden soň, Bitarap Türkmenistan şaýolunyň-awtomagistralynyň ulanmaga berlendigi, “Çagalar dünýäsi” söwda-şüweleň merkeziniň, sportuň gyşky görnüşleri boýunça toplumynyň açylyş dabaralarynyň bolandygy habarlarda aýdylýar.


text:
Ukrainanyň häzir iş başyndaky prezidenti 30-njy aprelde eden çykyşynda Ukrainanyň armiýasy “söweşe doly taýýar” diýdi. Oleksandr Turçinowyň bu çykyşy Russiýa tarapdary separatistleriň ýurduň gündogaryndaky ýene bir şäheriň hökümet jaýlaryny ele geçiren mahalyna gabat geldi.
Oleksandr Turçinow Kiýewde ýurduň ministrleri bilen geçiren ýygnagynda “Ukrainanyň topraklaryna garşy urşa başlamak baradaky Russiýanyň haýbatlarynyň çynlakaýdygyny” aýdyp, “biziň ýaragly güýçlerimiz söweşe doly taýýar” diýdi.
Turçinowyň bu beýanaty 30-njy aprelde Russiýa tarapdary söweşijileriň ýurduň Horliwka şäherindäki polisiýa merkezlerini we hökümet jaýlaryny ele geçirmeginiň yz ýanyna gabat geldi. Bu wakada ýaralananlaryň bolup-bolmandygy barada henize çenli maglumat berilmeýär.


text:
Düýn Türkmenistanyň prezidenti Lebap welaýatynda tarp ýerli massiwde iki ýyl mundan öň döredilen Döwletli etrabynyň merkezindäki obýektleriň açylyş dabarasyna gatnaşypdyr.
Etrap häkimliginiň jaýy häzirki zaman tehnikasy, kompýuterler bilen enjamlaşdyrylypdyr.
Bu ýerde şol gün 200 orunlyk medeniýet öýüniň, 90 orunlyk çagalar bagynyň, 320 orunlyk mekdebiň, saglyk öýüniň, keselhananyň, aragatnaşyk kärhanasynyň binalaryny Berdimuhamedow dabaraly ýagdaýda açypdyr.
Aragatnaşygyň iň täze enjamlary ornaşdyrylan aragatnaşyk bölüminde poçtanyň, gepleşik nokadynyň. Internet kafeniň bardygyny, mobil aragatnaşygynyň ýola goýlandygyny TDH gullugy ýazýar.
Türkmenistanyň prezidenti şol gün Çärjewde (häzirki ady Türkmenabat) ýüplük egiriji fabrigiň açylyş dabarasyna-da gatnaşypdyr.


text:
Orsýetiň häkimiýetleri Krymda ilat ýazuwyny geçirýärler.
14-nji oktýabrda başlanyp, 25-nji oktýabra çenli geçirilýän bu çäre Krym ýarymadasynyň mart aýynda Ukrainadan bölünip Orsýetiň düzümine goşulmagyndan bäri ilkinji ilat ýazuwydyr.
Krymyň Statistika boýunça döwlet gullugynyň resmisi Ýelena Twirowiçiň žurnalistlere aýtmagyna görä, ýerli ýaşaýjylara 33 sany sowal, şol sanda adres, ýaşaýan ýeri, maşgala statusy, girdejileri we etniki gelip çykyşy barada soraglar berilýär.
Adam hukuklaryny goraýjylaryň sözlerine görä, bu ilat ýazuwy krym tatarlaryna basyş edilýän döwrüne gabat geldi. Türki dilli bu musulmanlaryň aglaba bölegi Krymyň Orsýet tarapyndan anneksiýa edilmegine garşy çykyş edipdi.
2001-nji ýylyň ilat ýazuwyna laýyklykda, Krymyň ilaty 2.34 million adamdan ybarat bolup, olaryň 60% ors, 24% ukrain we 12.4% krym tatarlary diýip özlerini ýazdyrypdy.
Orsýetde milli ilat ýazuwy 2010-njy ýylda geçirildi we indikisi 2020-nji ýyla planlaşdyryldy.


text:
Britaniýanyň CAF sahawatlylyk fondy dünýä ýurtlarynyň sahawatlylyk derejesi boýunça altynjy hasabatyny çap etdi. Onda Türkmenistandaky sahawatlylyk, mätäç adamlara kömek bermek derejesiniň peselip, 71-nji derejä düşendigi aýdylýar.
Türkmenistan bu meselede 2013-2014-nji ýyllarda 26-njy we 23-nji derejeleri alypdy.
Bu dereje Gallup kompaniýasynyň 145 ýurtda geçiren pikir soraşlygy esasynda kesgitlenipdir. 2015-nji ýylda dünýä ýurtlarynyň sahawatlylyk derejesiniň öňüni Mýanmar, Birleşen Ştatlar, Täze Zelandiýa, Kanada we Awstraliýa çekýär.
Ozalky sowet ýurtlarynyň arasynda iň jomartlary Gyrgyzystan we Özbegistan bolup durýar, olar 18-nji we 27-nji orunlary alypdyr.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Lebap welaýatyna edýän saparynyň dowamynda Hytaýyň “CNPC” Milli nebit-gaz korporasiýasynyň ýokary derejeli resmileri bilen duşuşdy diýip, türkmen metbugaty habar berýär.
Maglumatda duşuşygyň çäginde türkmen prezidenti “Petro China Company Limited” kompaniýasynyň wise-prezidenti Ban Ilinýa we “CNPC” korporasiýasynyň baş direktory Lýu Gunsunýa hem-de “CNPC” korporasiýasynyň ýurtdaky baş ýerine ýetiriji direktory Den Minmina bilen gepleşikleri geçirip, özara hyzmatdaşlygy ösdürmegiň ugurlary barada maslahat etdiler diýilýär.
Şol bir wagtyň özünde, Hytaýyň milli nebit-gaz korporasiýasynyň başlygy Berdimuhamedowa “CNPC” korporasiýasynyň ýurtda alyp barýan işleriniň gidişi barada maglumat berdi diýlip, türkmen metbugatynda nygtalýar.


text:
Türkmenistanda Internet hakynda kanun güýje girdi. Kanunyň Türkmenistanda internetiň ösüşi bilen bagly gatnaşyklaryň kanun esaslaryny düzgünleşdirýändigi we Türkmenistanyň giňişliginde internet hyzmatlary bilen üpjün etmek ugrundaky işleriň kanun esaslaryny kesgitleýändigi resmi maglumatlarda habar berildi. Täze kanunda prezidentiň kemsidilmeginiň öňüni almak boýunça düzgün hem göz öňünde tutulýar.
Azatlyk Radiosy kanunyň käbir jikme-jik taraplaryna ünsi çekip, internet we media boýunça orsýetli garaşsyz bilermen Oleg Kozyrew bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň Internet baradaky kanunynda internet hyzmatlary bilen üpjün etmegiň jogapkärçiligine degişli 7-nji maddasynyň 3-nji punktunda, hususan-da, Türkmenistanyň prezidenti barada kemsitmeli ýa-da töhmetli maglumatlary Internet arkaly ýaýratmagyň jogapkärçiliginiň göz öňünde tutulýandygy aýdylýar. Şuňa meňzeş tejribeler başga ýurtlarda hem barmy?
Oleg Kozyrew: Prezidente degişli şeýle çäklendirmeler ýa-da jogapkärçilik , Orsýetiň kanunlarynda meniň gözüme ilmedi. Emma Orsýetde, meselem, döwlet resmilerine, ýa-da wezipe borçlaryny ýerine ýetirýänlere dil ýetirmek üçin jogapkärçilik göz öňünde utulýar. Köpçülige mälim bolan wakalaryň biri – Sawa Terentýewiň internet arkaly milisionerleriň göwnüne degendigi üçin onuň suda çekilmegidir. Şeýle-de oppozision lider Alekseý Nawalna garşy käbir syýasatçylaryň we deputatlaryň Internetdäki kemsitmeler bilen baglylykda suda ýüz tutmalary hem kanagatlandyrylypdy. Ýöne prezidente degişli jogapkärçilik Orsýetde göz öňünde tutulmaýar, emma ol wezipedäki islendik resmiler bilen deň derejede teoriýa taýdan özüni gorap, suda ýüz tutup bilýär.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň Internet baradaky kanunynyň jogapkärçilik baradaky maddasynyň ýene bir ýerinde internet hyzmatlaryny üpjün edýän operatordan daşgary internet maglumatyny almak ýa-da bermek, şeýle-de maglumatyň kriptografik goragyny ulanmak üçin hem jogapkärçilik göz öňünde tutulýar? Has düşnükli edip aýdylanda, agzalan çäklendirmeler nämä degişli?
Oleg Kozyrew: Meniň pikirimçe, bu proksi serwerlere, skaýpa, torsif ýaly sistemalara degişli bolup biler, şeýle-de bu internetde anonimligiň soňuna çykmak boýunça tagallalaryň gürrüňi bolmagy-da mümkin.
Azatlyk Radiosy: Internet baradaky kanunyň maksady näme bolup biler?
Oleg Kozyrew: Umuman, şeýle kanunlar ilkinji nobatda öz-özüňi senzurlamaga iteklemek üçin niýetlenýär. Sebäbi bu çäre prowaýderleriň, internet portallaryň eýeleriniň töwekgelçilige baş goşman, gadagan edilen çykyşlara ýol bermezligini gazanmak maksadyny öz öňünde goýýar. Emma muny etmek hem kyn. Sebäbi Internet örän giň we çylşyrymly ulgam bolansoň prowaýderlere, olar muny isläýenlerinde-de, ähli komentarileri yzarlamak gaty kyn. Şonuň üçin, meselem, Orsýetde käbir portallar pikir alyşylýan forumlary indi doly ýapdylar.
Azatlyk Radiosy: Gürrüňi edilýän çäklendirmeleri öz içine alýan Internet baradaky kanundan Türkmenistanda internet ulanyjylar nämä garaşmaly diýip pikir edýärsiňiz?
Azatlyk Radiosy: Meniň pikirimçe, ilkinji nobatda pikir alyşmak üçin portallary döredýänlere basyş güýçlener. Bu sosial ulgamlar we dürli habar serişdelerindäki forumlar bolup biler. Sebäbi islendik diskussiýada syýasat barada gürrüň başlananda, prezident hem hökman agzalar, sebäbi islendik ýurtda syýasaty hut prezident kesgitleýär. Şeýlelikde islendik tankyda kemsitme we töhmet hökmünde seredilip, hem internet ulanyjy suda çekilip bilner, hem-de internet portallar, saýtlar ýapylyp bilner.


text:
Ukrainanyň parlamenti ýurduň gündogaryndaky Donetsk we Luhansk regionlara “ýörite statusy” bermek boýunça kanuny kabul edip, regionlara öz-özüni dolandyrmak boýunça 3 ýyl möhletli çäkli ygtyýar berdi. Parlamentiň kabul eden ýene bir kanunynda orsýetçi separatistleriň we hökümet güýçleriniň arasyndaky konflikte gatnaşanlara amnistiýa kepil geçilýär.
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko gündogar regionlara “ýörite statusyny” bermek baradaky kanuny konflikti bes etmek boýunça tagallalaryň çäginde teklip etdi.
Ukrainanyň parlamentiniň kabul eden kanunlary konflikti bes etmek boýunça 5-nji sentýabrda gelnen ylalaşyklar bilen bagly. Ukrainanyň gündogarynda aprel aýyndan bäri dowam eden konflikt zerarly 3 000 gowrak adam wepat boldy.


text:
Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu BMG-niň Baş Assamleýasynda çykyş etmezinden bir gün öň Palestinanyň prezidenti Mahmud Abbasyň BMG-niň Baş Assambelýasyna eden ýüzlenmesindäki «töhmetleri we ýalanlary» paş etjegini aýtdy.
Ol 28-nji sentýabrda Tel Awiwden Nýu-Ýorka ugranda, Abbasyň Ysraýylyň goşuny Gaza jeňçilerine garşy 50 günlük urşunda «gyrgynçylyk jenaýatyny» etdi diýen aýyplamasyny ýalana çykarmagy wada berdi.
Şol uruşda 2200-e golaý palastinaly öldürilipdi we olaryň köpüsi asuda adamlardy. Abbas bu sözleri 26-njy sentýabrda BMG-de eden çykyşynda aýdypdy.
Netanýahu BMG-de 29-njy sentýabrda çykyş etmeli. Soň ol Waşingtona gidip, 1-nji oktýabrda Ak tamda prezident Barak Obama bilen duşuşar.


text:
Londonda ýerleşýän “Amnesty International” guramasy Özbegistanda tussag edilen tajik raýatynyň ykbalyna aladalanma bildirýär. Guramanyň çarşenbe güni ýaýradan beýannamasynda 38 ýaşly Abdumawlon Abdurahmonowyň aprel aýyndan bäri tussaglykda saklanýandygy we onuň ýanyna maşgala agzalarynyň goýberilmeýändigi aýdylýar.
Abdurahmonowyň maşgalasy onuň gynamalara ýa beýleki zorluklara sezewar edilýän bolmagyndan howatyrlanýar.
Abdurahmonowyň Özbegistanda ýaşaýan öňki aýaly çagalaryny görmäge baran Abdumawlonyň özbek howpsuzlyk işgärleri tarapyndan sebäbi düşündirilmezden äkidilendigini onuň Täjigistandaky garyndaşlaryna gürrüň berdi.
Täjik resmilerine Özbegistanyň Daşary işler ministrliginden gowşan resmi beýannamada Abdurahmonowyň tussaglygy ret edilýär. Täjigistanyň adam hukuklary boýunça ýörite wekili bu iş boýunça ýardam sorap özbek tarapyna eden ýüzlenmesine jogabyň bolmandygyny aýtdy.


text:
Orsýetiň daşary işler ministriniň orunbasary Türkmenistanyň daşary işler ministri bilen duşuşdy.
Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň ýaýradan beýanatynda Andreý Denisowyň 7-nji okýatbrda Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň başlygynyň orunbsary, daşary işler ministri Raşid Meredow bilen duşuşandygy aýdylýar.
Meredow Moskwa rus-türkmen hökümetara komissiýasynyň Ykdysady hyzmatdaşlyk baradaky maslahatyna gatnaşmaga gelipdir.
Gepleşik mahalynda taraplar özara hyzmatdaşlygyň dürli meseleleri barada pikir alşypdyrlar.


text:
ABŞ-nyň habar serişdeleri Ýewromaýdan proestleri döwri žurnalistlere edilýän hüjümleri ýazgarýar. Ukrainada garaşsyz žurnalistlere, şol sanda Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň we ”Amerikanyň Sesiniň” žurnalistleriniň garşysyna amala aşyrylýan ýanamalaryň, gorkuzmalaryň we hüjümleriň Kiýewde geçirilen köpçülikleýin protestler döwründe depgini artdy.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy žurnalist Witaliý Portnikowa garşy gönükdirilen garalama kampaniýasy ony ynamdan gaçyrmaga we şol bir wagtyň özünde-de demokratiýanyň tarapdary “Ýewromaýdan” hereketini gowşatmaga niýetlenen çäredir diýip habar berýär.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň prezidenti Kewin Kloz “Bu ýerde sowet döwrüniň iň bir ýazgarylmaga mynasyp taktikalaryny ýatladýan professional, garaşsyz žurnalistleri abraýdan gaçyrmak üçin guramalaşdyrylan tagallalar edilýär” diýdi.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy garaşsyz halkara habar guramasydyr. Onuň žurnalistleri erkin metbugatyň gadagan edilen ýa-da söz azatlygy çäklendirilen 21 döwletiniň ilatyna erkin habarlary ýetirýär.


text:
Türkmenistanda II lingiwistik gurultaýyň geçirilenine şu aýda 60 ýyl dolýar. Emma türkmen metbugatynda III lingiwstik gurultaýyň haçan geçiriljegi barada dil ýarýan ýok.
Ikinji tarapdan, Türkmenistanda Türkmen diliniň sözlüginiň çap edilenine hem ençeme onýyllyk geçdi. Şol bir wagtda wagtal-wagtal täze sözlügiň çykandygy ýa basym çykjakdygy hakynda tassyklap bolmaýan habarlar ýaýraýar.
Azatlyk radiosy bu meseleler bilen gyzyklanyp, Aşgabatda ýaşaýan publisist ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Ýaňy, 10-njy awgustda, Bütindünýä saglygy saklaýyş guramasy doňuz dümewiniň (H1N1) indi global saglyga abanýan howp däldigini yglan etdi. Ýöne bu işiň üstünden 24 sagat geçer-geçmez bir täze howpuň abanyp gelýändigi belli boldy.
Aýdylyşyna görä, aşa güýçli bakteriýanyň bir görnüşiniň tutuş dünýä ýaýramagy mümkin. Ol häzirki bakteriýalary berk forma öwürýär. Ony bejerere hem derman ýok diýerlik. Britaniýanyň medisina žurnaly “Lansetiň” ýazmagyna görä, bu güýçli bakteriýada bir gen bar. Ol gen bir bakteriýadan beýlekilere geçip, olary antibiotiklere biparh edýär.
Britaniýanyň Saglygy goraýyş agentliginiň işgäri Dawid Liwermor žurnalda aýdylýan bu barlaga gatnaşanlaryň biri. Ol bu problemany şeýle düşündirýär: “Munuň ýaýramagy bilen bolýan zat, ine, şeýle: bu bakteriýalardan döreýän infeksiýany aňsatlyk bilen bejerip bolanok. Umuman, aktiw galýan bir ýa iki antibiotik bar. Ine, bary şu”.
NDM-1
NDM-1 (New Delhi Metallo-beta-lactamase) diýip atlandyrylýan gen Hindistan we Pakistanda operasiýa bolan bir britaniýaly syrkawdan tapyldy. Bu bakteriýa ilkinji gezek öten ýyl birnäçe wagtlap Hindistanda keselhanda ýatan bir şweýsiýaly syrkawda görlüpdi.
NDM-1 bakteriýalary juda güýçlendirýär. Onsoň olary iň güýçli antibiotikler bilen-de aradan aýryp bolanok. Ol Hisdistanda giňden ýaýrandyr diýip, güman edilýär.
Britaniýada bu geniň jemi 37 adamda bardygy anyklandy. Bularyň hemmesi günorta-gündogar Aziýada operasiýa bolan adamlar. Bu gen häzir bakteriaýanyň pneumonia we E. koli görnüşi bilen baglanyşykda tapyldy. Ýöne alymlar onuň beýleki görnüşlere hem geçmegi mümkin diýýärler.
“Bu geniň dürli bakteriýalara ýaýrap, syrkawlarda olary güýçli bakteriýa öwürmegi mümkin. Şeýle bolan ýagdaýynda biz hakyky kynçylyk bilen ýüzbe-ýüz bolarys. Onsoň köp infeksiýalary bejermek gaty kyn düşer” diýip, Liwermor aýdýar.
Öňüni alyş
Bu aşa güýçli bakteriýanyň ýaýramagynyň öňüni almak üçin Liwermor we onuň topary täze antibiotikleri tapmak üçin geçirilýan barlaglara goýberilýän serişdeleriň artdyrylmagyny maslahat berýär. Ýöne onuň ýokaşmagynyň öňüni keselhana enjamlaryny oňat dezinfeksiýa etmek ýa eliňi antibakterial sabyn bilen ýuwmak bilen hem alyp bolýar.
SDS-iň (CDC) medisina işgäri Aleks Kalleniň aýtmagyna görä, bu güýçli bakteriýa problema döretse-de, täze hadysa däl: “Bilşiňiz ýaly, bu bakteriýalar gaty howply we güýçli organizmler. Şol sebäpden olar jemgyýetçilik saglygy üçin bir çynlakaý mesele golup durýarlar. Ýöne bu täze mehanizm (NDM-1), biziň bilşimize görä, Birleşen Ştatlarda şu wagt görülýänlerden tapawutly zat däl”.
Halkara guramalary infeksiýa bolmaz ýaly, öňünden çäre görmek, mysal üçin, keselhana enjamlaryny dezinfeksiýa etmek we eliňi ýygy-ýygydan antibakterial sabyn bilen ýuwmagyň möhümdigini nygtaýarlar.


text:
Şenbe güni Kandahar şäherinde partladylan ulag bombasy sebäpli azyndan üç adam ölüp, alty adam ýaralandy.
Owgan goşunynyň bu sebitdäki bölüminiň komandiri Abdul Hamid bombaçynyň NATO konwoýynyň esgerlerini nyşana almak isländigini, emma onuň ulagynda gizlenen partlaýjylaryň barjak ýerine ýetmänkä partlandygyny aýtdy.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini «Talyban» öz üstüne aldy.
Şeýle-de jeňçiler anna güni Hyratda ABŞ-nyň konsullygyna edilen hüjümiň jogapkärçiligini öz üstlerine aldylar.
Owgan resmileri bu hüjümde owgan howpsuzlyk güýçleriniň iki esgeriniň we bir terjimesiniň ölendigini aýtdylar.


text:
Pakistanyň günorta şäheri Karaçide dört gün dowam eden yssy howadan 780-den gowrak adam öldi.
Hökümet, adamlary öýde saklamak üçin, şäherde dynç günlerini yglan etdi. Howanyň yssysy elektrigiň erbet çäklendirilmegine we Remezan aýyna, musulmanlaryň gündizlerine agyz bekleýän wagtyna gabat geldi.
Ýogalanlaryň köpüsi gartaşan we garyp adamlar bolup, olar esasan teşnelik sebäpli öldi.
Karaçiniň baý maşgalalarynyň köpüsinde sowadyjy işletmek üçin generator bar. Hepde ahyrynda bu ýeriň yssysy 44 gradusdan geçdi.


text:
Meniň ony ilkinji gezek derwezäniň alkymynda görenime 16 ýyl dagy boluberipdir. Anyk senesi ýadymda däl, öz-ä ýaz günleriniň biridi. Häzirki Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk institutynyň şol wagtky futbol meýdanynda paýtagtyň ýetginjekler toparlarynyň arasyndaky duşuşyga tomaşa etmek miýesser etdi. Şonda turuwbaşdan GOÝÇÝSM-niň derwezeçisi ünsümi özüne çekdi. Hereketlerinde ýetginjekler futboluna mahsus ýalňyşlyklar duýulýan hem bolsa, uzyn boýy, «ýokary gatdaky» başarnygy, pökgä gorky-ürküsiz çykyşy ony garşydaş toparyň derwezeçisinden üzül-kesil tapawutlandyryp durdy.
Oýun tamamlanansoň, töwerekde duranlar Geljekki olimpiýaçylaryň futbol boýunça ýöriteleşdirilen çagalar-ýetginjekler sport mekdebiniň tälimçisi Waleriý Krylowy ýeňiş bilen gutladylar. Elbetde, bizem çetde galyp bilmedik. Şonda kimdir biri toparyň birinji belgili oýunçysynyň adyny tutup, ýaňy bir öwüp başlady welin, Waleriý Wladimirowiç «ýuwaşrak» diýen äheňde yşarat edip, pessaý ses bilen düşündirmäge durdy: «Özüne eşitdirip beri gaty öwmäweriň. Munuň terbiýeçilik ähmiýeti bar. Elbetde, ylalaşýan, Maks üşükli oglan, ýaltalyk etmese, siz heniz bu ady eşidersiňiz».
Halypa ýalňyşman eken, eşitdik, özem sanlyja ýyldan. Stadionlarda diktorlaryň, telereportažlarda bolsa belli futbol teswirleýjimiz Amanmuhammet Çaryýewiň «Derwezäni Maksatmyrat Şamyradow goraýar» diýen sesleri ýygy-ýygydan gaýtalanyp başlady.
* * *
Ol çagalykda deň-duşlarynyň köpüsi ýaly, eli pökgüli ýatyp-turmady. Oglanlyk ýyllary şol döwre gabat gelenem bolsa, ýaş derwezeçileriň birentegi ýaly, «Oba ýaşlary» žurnalynyň birnäçe sanynda çap edilen belli derwezeçi Rinat Dasaýewiň «Futbol durmuşy şeýle-dä» diýen görwümli eserinem okamady. Şeýle-de bolsa, günlerde bir gün çaga arzuwlarynda, oglan hyýalbentliginde orun alyp bilmedik ala-mula pökgi onuň durmuşynyň manysyna öwrüldi oturyberdi.
Onuň özünden iki ýaş kiçi jigisi Baýrammyrat tälimçi Çary Annamämmedowyň «GOÝÇÝSM — Laçyn» toparyna gatnaýardy. Bir ýola-da «Dagdan» stadionynda bu toparyň gatnaşmagynda ýaryş geçirilýär. Şonda Aşgabat şäherindäki Kerim Gurbannepesowyň adyny göterýän 52-nji orta mekdebiň 8-nji synpynda okap ýören Maksatmyrat kakasynyň raýyny ýykyp bilmän, ilkinji gezek stadionyň işiginden ätleýär. Ine, şol ýerde-de ykbal ony W.Krylowa duşurýar. Ýetginjegiň boýuny-syratyny synlap, ýaşy bilen gyzyklanan hünärmen «Tüýs maňa gerek oglan eken» diýip, ondan öz toparyna ýazylmagy, iň bolmanda, birki aý gatnap görmegi haýyş edýär.
— Nädip «bolýar» diýenime özümem düşänmän galdym — diýip, Maksatmyrat ýatlaýar. — Haçandyr bir wagt şeýle bolar diýip asla pikir edemokdym. Ýöne boljak bolsa bolaýýan eken.
Meniň bir häsiýetim bar, bir işiň başyny tutsam, öz öňümde maksat goýup, şoňa ýetmek üçin elimde baryny edýän. Bu meselede hem şeýle boldy, futbola deň-duşlarymdan birneme gijräk gelsem-de, alyp çykdym. Käte oturyp-oturyp «Bä-ä, adymy bilip dakypdyrlar-ow» diýenimi duýman galýan...
* * *
Tutanýerli türgene çagalar-ýetginjekler futbolundan ussatlar toparyna düşmek üçin bary-ýogy iki-üç ýyl töweregi wagt gerek boldy. 17 ýaşly derwezeçi ýokary ligada çykyş edýän «Ahalyň» baş tälimçisi Rawil Aliýewiç Menzeleýewiň gözüne ildi we 2001-nji ýyldan bu toparyň ikinji derwezeçisi boldy.
2002—2004-nji ýyllar esgerlik döwri hökmünde ýatda galdy. Ol hem gulluk etdi, hem futbol oýnady. Tälimçi Amanmyrat Meredowyň «Serhetçi» toparynda has-da taplandy.
2004-nji ýylda ýaş derwezeçiniň durmuşynda ýatdan çykmajak iki waka bolup geçdi. Ol ilki ýurdumyzyň öňdebaryjy toparlarynyň biri bolan, öňki belli futbolçymyz Rahym Gurbanmämmedowyň ýolbaşçylyk edýän «Nisasyna» çakylyk aldy we bu toparyň düzüminde Türkmenistanyň wise-çempiony boldy. Soňra Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň menejment fakultetine okuwa girdi.
— Institutda bize sport ýolumyzy okuwymyz bilen utgaşykly alyp gitmäge döreden ähli mümkinçilikleri üçin ýokary okuw mekdebiniň şol wagtky ýolbaşçylygyna, hususan-da, Pürli Nurmämmedowiç Agamyradowa minnetdarlygymyň çägi ýok. Şol döwürde biz «Hazyna» futbol toparymyz bilen bassyr 3—4 ýyl milli Uniwersiadanyň ýeňijisi bolduk. Häzir bu topar Türkmenistanyň çempionatynyň ýokary ligasynda çykyş edýär — diýip, Maksatmyrat gürrüň berýär.
2005-nji ýylda «Nisanyň» düzüminde Türkmenistanyň Prezidentiniň Kubogy ugrundaky ýaryşyň finalynda gazanylan ýeňiş, 2006-njy ýylda Türkmenistanyň Kubogynyň finaly, 2007—2008-nji ýyllarda gazanylan ýurdumyzyň çempionlygy M.Şamyradowyň baýraklar gaznasyny baýlaşdyrdy.
* * *
2007—2014-nji ýyllar aralygynda dürli ýaryşlarda, dürli ýurtlarda Türkmenistanyň milli ýygyndysynyň düzüminde çykyş eden ussatlyga ýetişen derwezeçi daşary ýurt hünärmenleriniň gözüne ilmän bilmedi. 2008-nji ýylyň ahyrraklaryna Eýran Yslam Respublikasynyň paýtagty Tähranyň «Naft» toparyndan çakylyk geldi. Näme etmeli?! Ýakynlary ikirjiňlense-de, Maksatmyrat özi üçin täze synag bolan bu teklibi ret edip biljek däldi. Onuň, hakykatdan-da, özüniň nämä ukyplydygyny, häzire çenli geçen ýolunda niçiksi derejä ýetendigini Braziliýa, Argentina, Serbiýa, Çernogoriýa, Kamerun ... ýaly dünýäniň dürli döwletlerinden bolan oýunçylaryň çykyş edýän çempionatynda saldarlap göresi geldi.
Başda ýeňil düşmese-de, ol bu ýerde kän zat öwrendi. Diňe bir alty aýlyk okuwlardan soň pars dilinde erkin gürlemegi däl, eýsem, başga-da köp endikleri ele aldy. Türgenleşige gijä galyp gelseň jerime, oýun wagty ýersiz-ýere sary ýa gyzyl petek alsaň ýene jerime... garaz, professional futboluň ähli synaglaryndan geçmeli boldy. Şol möwsümde «Naftyň» öz öňünde goýan maksatlaryna ýetmeginde — ýurduň çempionatynyň ýokary ligasynda çykyş etmäge hukuk gazanmagynda toparyň esasy derwezeçisi M.Şamyradowyň hem goşandy az bolmady.
Maksatmyrat soňra iki ýyllap Kermanyň «Gold Gouherinde» (EYR) derweze gorady. 2013—2014-nji ýyllarda Özbegistanyň ýokary ligasynyň wekili bolan Daşkent welaýatynyň «Almalygynyň» birinji belgili derwezeçisi boldy. Türkmen türgeni öz toparyna çempionatda bäşinji orny eýelemäge kömek etse-de, şol ýerde futbol durmuşyny tamamlamaga mejbur boldy. Bu barada ol şeýle gürrüň berýär:
— Elbetde, otuz bir ýaşda futbol bilen hoşlaşmak ýeňil düşmedi. Heniz birneme çykyş etjekdim. Ýöne agyr dyz şikesi muňa päsgel berdi. Herhal, ykbalymdan nägile däl. Hudaýa şükür, futbol meýdanynda gaty köp ýatda galyjy pursatlary başdan geçirdim.
* * *
Maksatmyrat Şamyradow — häzir Türkmenistanyň Milli sport we syýahatçylyk institutynyň syýahatçylyk fakultetiniň syýahatçylygy guramak we dolandyrmak kafedrasynyň mugallymy. Ýaşlara döwrebap bilim-terbiýe bermek bilen bir hatarda ol futboldan hem doly daşlaşanok. Boş wagtlary Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrliginiň «Altyn asyr» toparynyň derwezeçileri Mämmet Orazmuhammedow hem Batyr Geldiýew bilen iş alyp barýar. Elbetde, tejribeli derwezeçä olara aýdara-diýere zat bar.
Ol öz tejribesine daýanyp, derwezeçiligiň türkmen, eýran, özbek mekdepleriniň däpleridir aýratynlyklary, nusga alýan öňki derwezeçileri Wander Sar, Piter Şmeýhel we häzirki ussatlar Manuel Noýerdir Janluiji Buffon barada gürrüň bermäge-de ýetişýär.
Maksatmyradyň özi futbol durmuşynda diňe derweze goramak bilen meşgullanan hem bolsa name üçindir onuň bäş ýaşly ogly Şamyrat ýarym goragçylygy saýlap aldy.
— Bu onuň öz islegi — diýip, ussat derwezeçi ýylgyrýar. — Dogrusyny aýtsam-a begenýän. Sebäbi derweze goramagyň jogapkärçiligi has ýokary. Muny men öz mysalymdan bilýän. Galyberse-de, biziň üçin esasy zat, onuň ile-güne ýarap ýören gowy adam bolup ýetişmegi.
Biz onuň bu maksadynyň hem myrat tapjagyna pugta ynanýarys.


text:
Eýranda ýaşaýan türki dilli halklar ýurduň ilatynyň ýarpysyny emele getirýär, başgaça aýdylanda 70 million ilatly Eýranda türki dillerde gepleýän 30-35 million halk bar. Olardan takmyn 25 milliony azeri, üç milliondan gowragy – türkmenler we beýlekiler.
Eýranyň Baş kanuny 1980-nji ýylda kabul edildi. Onuň 15-nji maddasynda pars diliniň ýany bilen pars bolmadyk halklaryň-de öz ene dillerinde hatly-sowatly bolmaga hakynyň bardygy kepillendirildi, ýöne Baş kanunyň bu maddasy indi 30 ýyldan gowrak wagt bäri durmuşa geçirilmän gelinýär. Konstitusiýanyň 19-njy maddasynda bolsa jyns, reňk we dini tapawutlara garamazdan, ähli eýranlylaryň deňhukuklydygy görkezilen.
Eýranda ýaşaýan türkmenleriň öz ene dillerinde hatly sowatly bolmak baradaky islegleri baryp 32 ýyl mundan öň şa režimine garşy protest ýörişinde: «Okuw gerek, hat gerek – Türkmençe mekdep gerek!» diýen meşhur şygarda öz beýanyny tapypdy.
Şu geçen 30 ýylyň dowamynda ene dilinde okamakdan mahrum edilen türkmenler dura-bara öz milli kimliklerinden daşlaşyp gelýärler diýip, medeni ugurda alada edýän türkmen aktiwistleri çuňňur alada bildirýärler.
Pitiwa neşir edildi
Indi 30 ýyldan soňra ilkinji gezek Eýran yslam jemhuryýetiniň düýbüni tutanlardan aýatolla Montezeri birki hepde mundan öň türki dilli halkalaryň öz ene dillerinde hatly-sowatly bolmagyna hiç kesiň böwet bolmaga hakynyň ýokdugy dogrusynda pitiwasyny neşir etdi. Bu pitiwa dürli internet saýtlarda ýerleşdirildi.
«Türki dilli halklaryň milli kimligini ýok etmäge ýa-da olary öz ene dillerinden mahrum etmäge hiç kimiň haky ýok» diýip, aýatolla Montezeriniň pitiwasynda aýdylýar. «Şoňa görä, siz, eziz türki dilli doganlyrym, öz hak-hukuklaryňyzy kanuny ýoldan yzarlap, mejlisdäki wekilleriňiziň, ahun-mollalaryňyzyň üsti bilen ony gazanjak boluň» diýip, şol pitiwada ýörite bellenilýär.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan we adynyň agzalmagyny islemedik türkmensähraly bir türkmen Eýranda milli azlyklaryň, şol sanda türkmenleriň ene dillerinde ýekeje-de mekdebiň ýokdugyny tassyklady.
Propagandirlenýär emma...
Eýranda 12-nji iýuldaky prezidentlige saýlawlaryň öň ýanyndaky kompaniýalarda bu wezipä dalaş edýänler Musawi, Karrubi we Ahmadinejad pars bolmadyk halklara öz ene dillerinde sowatly bolmaga rugsat berilmelidigini propagandirlediler.
Ahmedinejadyň kabinetinde arap, azerbeýjan we türkmen dillerinde uniwersitetlerde sapagyň ýola goýulmagy dogrusynda bir karar kabul edildi. Ýöne ol henize çenli ýerine ýeririlmän gelinýär, şonuň üçin tankytçylar bu kararyň diňe saýlaw propagandasy üçin öňe sürlendigini aýdýarlar.
Eýranda geçirilýän ilat ýazuwynda adamlaryň haýsy etniki ýa-da ene diliniň haýsydygy görkezilmän gelinýär. Üstesine, täze doglan çagalara, mysal üçin türkmenlere, öz çagasyna türkmençe at dakmakda-da birgiden päsgelçilik döredilýär diýip, türkmenleriň mediniýet ugrundan alada edip gelýän aktiwisti Ýusup aýdýar.
Pitiwanyň ähmiýeti
Aýatolla Montezeriniň bu pitiwasy birnäçe nukdaýnazardan ähmiýetli diýip, azerbeýjanlaryň medeni meseleler boýunça aktiwisti Ýunes Şameli şu aşakdakylary sanaýar: birinjiden, onuň ýokary derejeli ruhany lider tarapyndan ara atylmagy; ikinjiden, türki dilleriň ýurtda ähmiýetlidigini bellemegi; üçünjiden, ýurtda bir diliň, ýagny pars diliniň agalyk edýändigini boýun almagy; dördünjiden bolsa, 30 ýyl çemesi öý tussaglygynda oturan aýatollanyň häzirki dörän syýasy ýagdaýdan peýdalanyp, etnik haklaryň arasyndan özüne tarapdar gözlemegi – diýip, Şameli belleýär.
Aýatolla Montezeriniň pitiwasynyň azeri türklerine ýetirip biljek täsiri dogrusynda Azatlyk Radiosynyň pars gullugynyň analitigi, gelip-çykyşy azerilerden bolan Huseýin Arýen bu pitiwanyň azeri halkyna uly kömek boljagyny aýdýar.
Ýeri gelende aýtsak, eger Türkmenistan goňşy döwletlerde ýaşaýan türkmenlere niýetläp, ýörite radio-telewideniýe gepleşiklerine ýola goýsa, gowy bolardy diýip diňleýjilerimiz aýdýar.


text:
4-nji martda Ministrler Kabinetiniň mejlisinde Türkmenistanyň baş prokurory Ç.Hojamyradow çykyş edip, Aşgabat şäheriniň daş-töwereginde agaç nahallaryny oturtmak işleriniň alnyp barlyşyna geçirilen barlaglaryň netijeleri barada ýurduň prezidentine hasabat berdi.
Prokuraturanyň barlaglarynyň netijesinde bu ugurda birnäçe kemçilikleriň bardygynyň ýüze çykarylandygyny Ç.Hojamyradow mälim etmek bilen, ýurduň käbir ministrliklerine we pudaklaýyn edaralara berkidilen meýdanlarda baglara kanagatlanarsyz ideg edilmegi netijesinde olaryň bir böleginiň guramagyna getirendigini aýtdy.
Saparmyrat Nyýazow döwründen gaýdan Türkmenistany bagy-bossanlyga öwürmek baradaky syýasat býujet edaralarynda işleýän adamlar üçin häli häzire deňiç uly problemalaryň biri bolmagynda galýar. Ýokardan berilýän görkezmä laýyklykda, ýurduň her bir ministrligine, pudak edaralaryna agaç nahallaryny oturtmak üçin ýörite ýerler bölünip berilýär. Özi hem ol ýerler gektarlap berkidilýär.
Onsuzam iş ýetik...
Öz iş-aladalaryna zordan ýetişýän býujet edaralarynda zähmet çekýän adamlara giden gektar meýdanda baglara ideg etmek işine gatnaşmak juda kyn düşýär. Ýöne iş orunlaryny ýitirmejek bolup, bu adamlar dynç günleri mejbury ýagdaýda paýtagtyň eteginde öz edaralaryna bölünip berlen ýerlere ýowara çykyp, agaçlara ideg edýärler, hapa-haşal otlardan arassalaýarlar, baglary suwarýarlar.
Türkmenistanyň howa şertlerinde baglar suwy köp talap edýär. Hasam tomus aýlarynda. Baglara ideg etmeklige işgärler, esasan, dynç günleri çykarylansoň, tomus günleri agaçlaryň guramaklygyna ýol bermezlik asla mümkin bolmaýar. Onsoňam, edaralara bölünip berlen ýerleriň golaý-goltumynda suw bolmansoň, munuň üçin öz hasabyňa suw maşynyny eltmeli bolýar. Bir maşyn suwuň bahasy bolsa 100 manat, ýagny 35 dollar. Tomus günlerinde bir edara bölünip berlen ýerlere hepdede 8-10 maşyn suw tutmaly bolýar.
Baglara edilýän idegleriň ähli çykdajysy edara-kärhananyň hasabyna amala aşyrylýar, munuň üçin döwlet hiç bir serişde goýbermeýär. Ine, şu mesele hem Türkmenistany bagy-bossanlyga öwürmek baradaky syýasatyň amala aşyrylmagynda dürli-dürli problemalary ýüze çykarýar.
Elbetde, özüni oňarýan baý edara-kärhanalar baglara ideg etmek babatdaky maliýe meselesini kynçylyksyz çözmegi başarýarlar. Ýöne beýleki edara-kärhanalar bu meselede asgyn gelýär. Jöwzaly türkmen tomsunyň günlerinde olar giden gektarly meýdanlardaky baglara suw tutmak işinde, sözüň doly manysynda, ejiz gelýärler. Edarada zähmet çekýän işgärleriň aýlygyndan tutulyp alnan pullar hem agaçlary suwarmak üçin çykdajyny ýapyp bilmeýär. Şu sebäpden tomus günlerinde olaryň ýerlerindäki baglar suwsuzlyk zerarly gurap başlaýar.
Edara-kärhanalara bölünip berlen ýerlerde baglaryň kanagatlanarly derejede ideg edilmezligine ýokarda oturan çinownikler başgaça düşünýärler. Olaryň pikiriçe, nahallaryň guramagy, giç boý almagy edara-kärhanalaryň ýolbaşçylarynyň döwlet syýasatyna biperwaý garaýandyklarynyň netijesinde. Käbir edaralaryň bir meýdanda on ýyla golaý bag ekmek bilen meşgullanýandygyna garamazdan, bu ýerde emeli tokaýy döredip bilmeýändiklerine çinownikleriň myrryhy atlanýar.
Onda näme etmeli?
Nahallaryň guramagy bilen bagly meselä oýlanyşykly çemeleşip, degerli netije çykarmagyň deregine, häkimiýetler ýowuz çäräni oýlap tapdylar. Döwlet syýasatyna biperwaý garaýan edaralaryň baglary idedişine gözegçilik etmeklik ýurduň baş prokuraturasyna tabşyryldy. Ýokardan görkezme alan prokuratura işgärleri her bir edara-kärhana bölünip berlen ýerlere aýlanyp, guran baglary ýeke-ýekeden hasaba alyp başladylar. Olaryň hasabaty bolsa hut ýurduň prezidentine iberilip ugraldy.
Elbetde, ýurduň baş prokuraturasyna agaç nahallaryny oturtmak işleriniň alnyp barlyşyna gözegçilik etmekligiň tabşyrylmagynyň ýene-de bir sebäbi hem bar. Käbir edara-kärhanalardaky ýolbaşçylaryň agaç nahallaryny oturtmaklykda şahsy bähbitlerini öňe sürüp, guramadyk nahallary gurady diýip, olaryň deregine satyn alynmadyk nahallary satyn aldyk diýip, kezzapçylyga baş urýandyklary mälim edildi. Hut şu kezzapçylyklar zerarly hem prokuratura baglaryň idedilişine umumy gözegçilik işlerini alyp barmaklyk tabşyryldy.
Birnäçe edaralaryň ýolbaşçylary baglara ideg etmek üçin öz wezipe birliginde 4-5 ştaty «öli jan» edip hem saklaýar. Bu ştat birliklerini olar, esasan, baglary suwarmak üçin maşynlara edilýän çykdajylary ýapmak üçin peýdalanýarlar. Ýöne edara berkidilen ýörite suw maşynynyň, bagbanyň bolmazlygy, bu meseläni dolulygyna çözmekde çykalga bolmaýar. Baglar şonda-da guramaklaryny dowam etdirýär.
Göze dürtülip duran bu ýagdaýlar Türkmenistany bagy-bossanlyga öwürmek baradaky syýasata başgaçarak çemeleşilmelidigini görkezýär. Munuň üçin ilkinji nobatda agaç nahallaryny oturtmak barada ýörite edaranyň döredilmegi zerurdyr. Ol edara bolsa bagbanlar bilenem, tehnika bilenem doly üpjün edilmelidir. Eger şeýle edara döredilse, bir tarapdan-a, birnäçe iş orunlary dörejek, beýleki tarapdan bolsa, öz işlerine zordan ýetişýän býujet edaralarynyň işgärlerine dynç boljak.
Döwlet Hojamedow aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Türkmen ýazyjy-şahyrlarynyň degişmelerinden
“Paraşýutsuz bök”
Bir gezek Türkmenistanyň halk ýazjylary Berdi Kerbabaýew bilen Towşan Esenowa samolýotda bile uçupdyr. Atmosferanyň dykyz gatlagyna düşende samolýot deňagramlygy ýitirip çaýkanýar. Uçuşda bolýan bu ýagdaýa näbelet Berdi aganyň ýüzüniň terzisi üýtgeýär. Onüň gorkup ugranyny aňan Towşan bajynyň (ýazyjylaryň onuň adyny tutuşy) göhi gelýär.
Ol: “Berdi, ýadyňa düşýärmi, Ýazyjylar birleşiginde birinji gezek çykyş edenimde “Men çeper eser-de ýazýan, gelin-gyzlaryň arasynda ilkinji bolup paraşýutly bökdüm” diýenimi ýaňsa alanyň. Şol gezek “Paraşýutly böküp bilmegiň oňat zat. Eýsem-de bolsa, edebiýatyň üstüne düşmegiň bolmandyr” diýipdiň. Samolýot çaýkanyp ugrady, heläkçilige uçramagy ahmal. Uçarmanlara ýalbar-ýakar edip, paraşýut alaýyn. Paraşýutly bök, sen-ä halas bolarsyň, il-günem nämäniň üstüne düşeniňi görer” diýip, ýerinden turmakçy bolýar.
Towşan bajynyň henegini çyn saýan Berdi aga: “Eýsem-de bolsa, Towşan, uçarmanlara dileg salma. Paraşýutly bömäge gorkýan” diýýär.
Bu Towşan bajynyniň garaşýan jogaby eken. Ol: “Berdi, paraşýutly bökmäge gorkýan bolsaň, paraşýutsyz bök” diýipdir.
Dutaryň kädisi
Bir gezek bagşy Mustak Aýmet Aşgabada telewideniýede çykyş etmäge gelende, şahyr Allaberdi Haýydowyň öýüne myhman düşýär. Agşamara Allaberdi aganyň öýüne bagşyň Aşgabatda ýaşaýan ildeşleri üýşýär. Bagşy olara aýdym aýdyp berýär.
Bagşynyň dutaryny geň galyp synlan şahyr Gurban Çöliýew “Mustak aga, siziň dutaryňyzyň kädisi beýleki bagşy-sazandalaryňkydan has uly. Sebäbini düşündirsene” diýipdir.
Mustak aga: “Gurban jan, Jeýhunyň gaýra kenarynda ýaşaýan doganlarymyzdan toý çagylygy gelende, beýleki kenara ýüzüp geçmäge käwagt gaýyk tapylmaýar. Şeýle ýagdaý ýüze çykanda dutarymyň kädisine münüp, beýleki kenara ýüzüp geçýän” diýip, onuň sowalyna degşip jogap beripdir.
Göwni kir-kimirsiz Gurban Çöli “Berekella, bagşy aga!” diýip, degişmä çyny bilen ynanypdyr.
Pyhy tagana ýaşamak kyn
XX asyryň 60-njy ýyllarynyň aýagynda ýerli gepleşikleri alyp görkezmek üçin Nebitdag şäherinde teleantennanyň (telediňiň) gurluşygyna başlaýarlar. Ol daşdan seredeniňde nebit skawžinasyna-da meňzeýän eken.
Telediňiň taýyn bolan uçurlary nebitdagly şahyr Pyhy Tagan Aşgabada gelýär. Tanyş-bilişleri “Il-günüň ýaşaýyş mydary oňatmy?” diýip soraýar.
“Türkmennebit” birleşiginde suratçy bolup işleýän, nebit-gaz senagatyna belet Pyhy Tagan degişip:
“Hökumet halys yzyndan ýetdirene meňzeýär. Barsagelmezdäki, Goturdepedäki, Gumdagdaky, Wyşkadaky nebit skawažinalaryny az görüp, Nebitdagyň-da orruk ortasynda nebit skwažinasyny oturtdy. Entek nebit çykanok. Çykmawersin, ozalam howamyz dem alar ýaly däl” diýýär.
Adamlar degişmä güp ynanýar. Nebitdaglylara haýpy gelip edilýän gürrüň tutuş paýtagta ýaýraýar.
Üç gün soňra gazetde “Nebitdagda telediň guruldy. Surata düşüren Pyhy Taganow” diýen ýazgy bilen surat çap bolýar.
Adamlar “Hökümet hakykaty halkdan gizläp, haýsydyr bir telediňiň suratyny gazetde çap etdi. Suratyň aşagynda adyňy goýmasaň, türmä basarys” diýip, Pyhyny gorkuzypdyrlar. Pyhy Tagan ýaly hakykaty aýdyp bilýäne ýaşamak kyn” diýip, gürrüň edipdir.
Toplan Amanmyrat Bugaýew.


text:
2-nji aprelde Eýran bilen gelnen ylalaşyga laýyklykda, Tährana garşy girizilen we onlarça ýyldan bäri dowam edýän sanksiýalaryň ýatyrylmagy mümkin. Elbetde, bu 30-nji iýuna planlaşdyrylýan gepleşikleriň jemleýiji tapgyrynyň netijesine bagly bolar.
Şol sanksiýalar tutuş ýurda bolşy ýaly, sany 3 million töweregi diýilip çaklanýan eýranly türkmenlere hem öz täsirini ýetirdi. Azatlyk Radiosynyň Dünýä Türkmenleri gepleşiginiň nobatdaky sanynda, sanksiýalaryň türkmenlere ýetiren täsiri we gelnen ylalaşyga olaryň garaýyşlary bilen tanyşarys.
Bu tema bilen baglanşykly hemmeleri hat@azatradio.org elektronik hat salgysynyň üsti bilen aragatnaşyga geçip, gepleşige gatnaşmaga, şeýle-de aşakdaky foruma teswirler bilen goşant goşmaga çagyrýarys.


text:
Geçen ýekşenbe güni Belarusda geçirilen saýlawlarda ýurduň syýasy oppozisiýasynyň hiç bir wekili parlamente saýlanmady.
Merkezi saýlaw komissiýasynyň duşenbe güni yglan eden ilkinji netijelerine görä, saýlawlaryň birinji tapgyrynda täze parlamente109 kandidat saýlandy. Olaryň arasynda prezident Aleksandr Lukaşenkony goldap çykyş eden kommunistik partiýasynyň üç wekili we Agrar partiýasynyň bir wekili saýlandy.
Oppozision partiýalaryň köpüsi öz dalaşgärlerini saýlawlara gatnaşdyrmady we ses berijileri ses bermezlige çagyrdy. Resmi maglumatlarda ses berijileriň gatnaşyk derejesiniň 74,3 prosent bolanlygy aýdyldy.
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy Belarusdaky saýlawlara 300 golaý synçysyny iberdi. Gurama bu saýlawlaryň açyk we adalatly bolmanlygyny aýtdy.


text:
Eger G.Berdimuhamedowyň köp teklipleri, köp inisiatiwalary tiz hem durmuşda hakykatdan-da amala aşyrylsa, ol türkmen propagandasynyň “Täze galkynyş” diýýänine uly derejede bap gelerdi.
Prezident tarapyndan öňe sürlen şol teklipleriň biri - ýurtda hususy gazet-žurnallary döretmek meselesidir. Bu barasynda Berdimuhamedow geçen ýarym ýylyň jemlerine bagyşlanan hökümet maslahatynda aýtdy.
Bu meseläni birinji gezek gozgamaýandygyny, emma şol işi amala aşyrmaga hiç kimiň isleg bildirmändigini prezident boýun aldy.
Dolandyryşyň ýokary gatlaklarynda bu işiň uly töwekgelçilik bilen utgaşyp gidýändigine düşünip, häzirki režimiň şertlerinde bular ýaly işiň jogapkärçiligini üstüne almaga hiç kim özünde gaýrat tapmaýar. Çap edilýän neşirleriň jogapkärçiligi ýaly artykmaç kelleagyry kime gerek?
Ilkinji pida
Türkmenistanda häzirlikçe gazet-žurnal döretmäge döwtalap adamlaryň ýokdugyna göz ýetirip, prezident, belki, bu eksperimentiň ilkinji pidasyna belledi. Şol pida senagatçylar we telekeçiler birleşmesi. Prezident öz neşirini döredip, başgalara görelde bolmaga şol birleşmäni borçly etdi.
Hususy gazet-žurnallary döretmek ideýasynyň özi aslyýetinde gowy netijelere getirjek oňyn ideýa. Ol ozaly bilen neşirleriň arasynda bäsdeşligi güýçlendirerdi. Eger ýagdaýlar täze senari boýunça össe, döwlete degişli gazet-žurnallar gaty tiz wagtyň içinde özüniň ýurtda jedelsiz hem ýeke-täk habar serişdesi däldigini duýardy. Maglumat bolçulygy dörärdi.
Maglumatyň gözegçilik astynda, döwlet tarapyndan çäklendirilýän ýurdy bolan Türkmenistanda merkeziň ýa ýokarynyň görkezmelerini kemeltjek islendik ädim häzirki maglumat režimi bilen bagly ýagdaýy biraz ýumşadyp bilerdi.
Şertler ýaňlandy
Dogrusy, çap edilýän neşirleriň sanynyň artmagy maglumat bazaranyň liberallaşjakdygyny, açyk boljakdygyny aňlatmaýar. Sebäbi senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň özi berkden-berk gözegçilik astynda. Şol birleşme tarapyndan gurnalan neşiriň awtomatik ýagdaýda umumy ideologik talaplaryň goýýan ýa kesgitlän şertlerine tabyn boljagyny çaklamak bolar.
Şol şertler eýýäm prezidentiň öz dilinden ýaňlandy. Ol geljekki neşiriň nähiliräk bolmalydygyny mälim etdi. Ol, hususan-da, şol neşirde “telekeçilik pudagyndaky üstünlikler hem oňyn tejribeler barasynda makalalar çap edip bolar” diýdi.
Ýöne örän bir möhüm pursatyň asla gürrüňi ýok, ondan sowlup geçýärler: näme üçin diňe gowy, oňyn tejribeler? Ýaramaz tejribeleriňem gürrüň edilse, ol telekeçiler üçin peýdaly bolmazmy?
Bir zat belli…
Hiç bir zada seretmezden, prezidentiň ýurtda neşirler bazaryny giňeltmek baradaky çagyryşy neşirleriň üstünden ideologik gözegçiligi, merkeze garaşlylygy azaltmaga ýardam edip bilerdi. Eger ol köpçülikleýin häsiýete eýe bolsa has-da gowy.
Ýöne bir zat belli: teklipler, inisiatiwalar öz-özünden aşakdan döremeýär. Olary häzirlikçe prezidentiň özi belleýär, özi kesgitleýär.
Dolandyryşyň ýokary gatlagynda täze dörejek neşirleriň üstünden ideologik edaralaryň öz gözegçilik mümkinçiligini elden bermejegine, sypdyrmajagyna gowy düşünýärler. Şunuň bilen bagly täze neşirler diňe prezidentiň hut özüniň goragynda bolan ýagdaýynda, ol işini, ýaşaýşyny dowam etdirip biler.
Eger şol gorag döwlet baştutanynyň saýasy bolmasa, indiki hususy diýilýän neşirlerem resmi propagandanyň bir guraly bolar. Şu ýerde bir kadadan çykma bar: şol propaganda döwletiň däl-de, hususy serişdeleriň hasabyna amal ediler.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Demirgazyk Koreýanyň ýurtdan gaçan dokuz graždany Ýaponiýada polisiýa tarapyndan saklanyp, Günorta Koreýa getirildi.
Birnäçe hepde mundan öň üç erkek, üç aýal we üç çaga kiçijik gaýykda ýapon kenarlaryna ýüzüp geldi. Ýapon polisiýasy sorag edende, olaryň biri Demirgazyk Koreýanyň armiýasynda gulluk edendigini, ýanyndakylaryň öz garyndaşlarydygyny aýtdy.
Olar uly bolmadyk gaýykda 750 kilometr ýol geçipdir. Olaryň haýyşy bilen ýapon häkimiýetleri gaçgaklary Günorta Koreýa tabşyrdy.
Her ýyl Demirgazyk Koreýadan Günorta Koreýa iki ýarym-üç müň adam gaçýar.


text:
Halkara saýlaw gözegçileri şu gün Gyrgyzystanda ýekşenbe güni geçen parlament saýlawlaryna ýokary baha berdiler.
Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň synçylary saýlawlaryň syýasy köpdürlilik ýagdaýynda geçendigini aýtdylar.
Deslapky netijelere görä, bäş partiýanyň parlamentde orun almak mümkinçiligi bar.
Oppozisiýadaky milletçi “Ata jurt” partiýasy, Sosial demokratik partiýa, Orsýete tarapdar “Ar-namys” partiýasy, Respublika we hökümete tarapdar “Ata Meken” öňdeligi çekýär.
Gyrgyzystanda ýekşenbe güni bolan parlament saýlawlary ýurduň günortasynda iýun aýynda bolan etniki çaknyşyklardan birnäçe aý soň geçdi. Şol ganly wakalarda ýüzlerçe adam heläk bolupdy.


text:
Aşgabat, 19.02.2015. “Türkmenportal”.
18-nji fewralda Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy, Goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň Döwlet serhet gullugynyň Aşgabat serhet birikmesiniň “Asuda” serhet galasynyň täze binalar toplumynyň açylyş dabarasyna gatnaşdy.
Topragymyzyň parahatçylygynyň we asudalygynyň, halkymyzyň bagtyýarlygynyň we abadançylygynyň goragynda berk durýan gaýduwsyz serhetçileriň döwrebap gullugy, söweş endiklerini ele almagy, türgenleşik geçmegi, göwnejaý dynç almagy üçin ýokary derejede ähli şertler döredilipdir.
Serhet galasynyň täze binalar toplumynyň hatarynda Türkmenistanyň Prezidentiniň tabşyrygyna laýyklykda, serhetçi itleriň we bedew atlaryň göwnejaý derejede saklanmagy üçin ýöriteleşdirilen ýataklar hem gurlupdyr.
Olarda serhetçi itleri we atlary saklamak, olar bilen zerur bolan türgenleşik işlerini geçirmek üçin ähli amatlyklar, zerur mümkinçilikler üpjün edilipdir. Bu bolsa Watanymyzyň mukaddes çäkleriniň goragynda durýan itleriň we bedewleriň işiniň, olaryň hereketiniň netijeliligini ýokarlandyrýar.
Serhet galasynyň täze binalar toplumynyň aragatnaşyk otagy iň häzirki zaman tehnologiýalary esasynda enjamlaşdyrylyp, häzirki zamanyň harby ylmynyň täze gazananlary, ýöriteleşdirilen tehnikalary bilen üpjün edilipdir.
Bu ýerde oturdylan monitorda “Asuda” serhet galasyna degişli çäklerde Döwlet serhediniň gije-gündiz goraglylygyny görkezýän enjamlar hereket edýär. Onuň kömegi bilen şol çäklere wideogözegçilik edip bolýar we elektron tehnologiýasy arkaly habarlaşylýar.
Serhetçileriň ygtyýarynda bar bolan täze aragatnaşyk we dolandyryş serişdeleri döwlet serhet gullugynda ýüze çykýan ýagdaýlara dessine göz ýetirmäge mümkinçilik berýär.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow serhetçileriň ýatak jaýy bilen gyzyklandy. Döwlet Baştutanymyz bu ýerde serhetçileriň gulluklary bilen bir hatarda, olaryň dynç almagy üçin döredilen şertler bilen hem tanyşdy. Ýatylýan otagy gözden geçirip, milli Liderimiz bu ýere ýygnananlaryň ünsüni ýaş esgerleriň göwnejaý dynç alşyna, olaryň gullukdan boş wagtlaryny gyzykly we peýdaly geçirmeklerine aýratyn ähmiýet bermäge çekdi.
Soňra hormatlyPrezidentimiz serhet galasynyň naharhanasyna baryp gördi. Milli Liderimiz bu ýerde gulluk edýän aşpezleriň iş şertleri, aşhananyň enjamlaşdyrylyşy hem-de taýýarlanylýan tagamlaryň görnüşleri, olaryň ýokumlylyk derejesi bilen içgin gyzyklandy.
Ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy naharhanada çaý başynda serhetçi esgerler bilen söhbetdeş boldy. Şeýle hem milli Liderimiz serhetçiler bilen bolan gürrüňdeşlikde olaryň gulluk we durmuş şertleri, geljekki meýilnamalary bilen gyzyklandy.
Soňra ýaş serhetçiler özleriniň ukyplaryna görä başarnyklaryny aýdym-sazyň, goşgy setirleriniň üsti bilen beýan etdiler, dutar çalyp, aýdym aýtdylar, üflenip çalynýan saz guralynda we akkordeonda ajaýyp sazlary ýerine ýetirdiler. Şeýle hem olaryň käbiri goşgy ýazmak bilen meşgullanýandygyny mälim edip, täze döreden goşgularyndan okap berdi.
Ýaş Serhetçiler atalyk aladasy üçin döwlet Baştutanymyza tüýs ýürekden hoşallyk bildirip, mähriban Watanymyzyň goragynda berk durjakdyklaryna, halkymyzyň parahatçylygynyň we asudalygynyň üpjün edilmegine mynasyp goşant goşjakdyklaryna ynandyrdylar.


text:
Anna güni Türkiýe Fransiýanyň parlamentiniň aşaky palatasynyň penşenbe güni kabul eden kanuny bilen baglanyşykly özüniň Pariždäki ilçisini Ankara ýörite konsultasiýa çagyrdy.
Penşenbe güni Fransiýanyň parlamentiniň aşaky palatasy Osman imperiýasy döwründe ermenilere garşy genosidiň amala aşyrylandygyny tassyklady we bu fakty inkär etmekligi jenaýat diýip hasaplamak barada kanunyň taslamasyny kabul etdi. Indi bu kanuny taslama Fransiýanyň Senatynda tyssyklanylmaly.
Penşenbe güni Fransiýanyň parlamentiniň aşaky palatasynyň şeýle dokumenti kabul etmegine protest bildirip, Türkiýäniň hökümeti özüniň Fransiýa bilen syýasy we harby hyzmatdaşlyklaryny görnetin çäklendirýändigini yglan etdi.
Türkiýe 1915-nji ýylda Osman imperiýasy zamanynda ermenileriň köpçülikleýin gyrylmagynyň “genosid” diýlip häsiýetlendirilmegine garşy çykyş edýär.


text:
Ukrainanyň parlament saýlawlarynyň başlangyç netijelerine görä, saýlawlarda ýeňiş gazanan Günbatar tarapdary ukrain partiýalarynyň arasyndaky gepleşikleriň 28-nji oktýabrda dowam edýändigi habar berilýär.
27-nji oktýabrda Ukrainanyň koalision gepleşikleriniň birinji tapgyryna ýurduň prezidenti Petro Poroşenko (Petro Poroshenko), premýer-ministr Arseniý Ýatsenýuk (Arseniy Yatsenyuk) we ýurduň günbataryndaky Lwiw şäheriniň häkimi Andriý Sadowýi (Andriy Sadovyi) dagylar gatnaşdylar.
26-njy oktýabrda geçirilen saýlawlarda býulletenleriň 70%-den gowragynyň sanalmagy netijesinde Poroşenkonyň blogy we Ýatsenýugyň partiýasy sesleriň 21%-den gowragyny aldylar.
Sadowýiniň Ýewropa tarapdary “Samopomiç” partiýasy saýlawlarda 13% ses alyp, üçünji ýerde barýar.


text:
Bagdat
Bagdat — şäher, Yrak respublikasynyň paýtagty. Ýurduň esasy senagat, transport, söwda, ylym we medeniýet merkezidir. Şäheriň düýbi 762-nji ýylda tutulýar. Bagdat Ýakyn Gündogaryň iň belli medeni we söwda merkezidir. Bagdat şäheri Tigr derýasynyň ikiýan kenarynda deňiz derejesinden 34 m belentlikde ýerleşýär. Bagdatda ýanwaryň ortaça gradusy +10°, iýulyňky +34°. Ýöne iýulda howa aşa gyzyp, t-nyň 4-50° ýetýän wagty-da bolýar. Bir ýylda ortaça 163 mm ygal ýagýar. Bagdatda 2 mln. 361,8 müň adam ýaşaýar (1968). Bagdat diňe Yragyň däl, eýsem tutuş Ýakyn Gündogar ýurtlarynyň-da esasy howa, demir we awtomobil ýollarynyň uzelidir. Ýurtdaky işçileriň 40%-i Bagdatda jemlenendir. Bagdatda nebiti gaýtadan işläp bejerýän zawod, nah mata, trikotaž, gön-aýakgap kärhanalary we iri sement, metal işleýän zawodlary bar. Bagdadyň kärhanalary ýurtda öndürilýän ähli senagat önümleriniň 60%-ini berýär. Bagdatda uniwersitet 1956-nji ýylda açyldy. 1940-nji ýyldan bäri Ylymlar Akademiýasy işleýär.


text:
Aşgabat, 22.02.2015. «Türkmenportal».
Müsür, Agzybirlik güni.
Hindistan, Enäniň güni.
Katar, Emiriň tagta çykan güni.
Gyrgyz Respublikasy, ýer abatlaýyş, geodeziýa we kartografiýa işgärleriniň güni.
Meksika, Milli matam güni.
Sent-Lýusiýa, Garaşsyzlyk güni.
Ýaponiýa, pişigiň güni.
Islandiýa, zenanlaryň güni.
2010-njy ýyl — Halkara Gyzyl Haç Komitetiniň wekiliýeti iş sapary bilen Türkmenistanda boldy. HGHK-niň Merkezi Aziýa boýunça sebit wekilliginiň başlygy Iw Jowannoni we onuň orunbasary Fransua Blansi Türkmenistanyň Mejlisinde kabul edildi.
2000-nji ýyl — Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetinde Russiýa bilen medeni gatnaşyklar baradaky merkez açyldy.
1966-njy ýyl — üsti Şemaljyk hem Kömürjik atly itli «Kosmos-110» hemrasy uçuryldy.
1946-njy ýyl — lukman Jelman Waksmon streptomisin antibitigini açdy.
1829-njy ýyl — Russiýa bilen Persiýanyň arasynda Turkmançaý parahatçylykly ylalaşygy gazanyldy.
1963-njy ýyl — iňlis koloniýaçylary ilkinji gezek patrak iýip gördüler. Ony olara Kwodekuaýn atly indeý hödürledi.


text:
Eýrandan gowuşýan habarlarda demonstrantlaryň iki oppozision ýolbaşçynyň tussagdan boşadylmagyny talap edip, düýn geçiren köpçülikleýin üýşmeleňi wagtynda Tähranyň köçelerinde gazaply hereketleriň bolandygy aýdylýar.
Oppozision saýt “Kaleme” we şaýatlar howpsuzlyk güýçleri, șeýle-de “graždan eşikli adamlar” bilen oppozisiýanyň tarapdarlarynyň arasynda çaknyşyk bolandygyny, märekäni dargatmak üçin göz ýaşardyjy gazyň ulanylandygyny habar berdiler.
Şaýatlaryň Azatlyk Radiosynyň Eýran gullugyna aýtmagynä görä, protestçilerden ençeme adam tutulypdyr.
Ýygnanmak bikanun diýlendigine garamazdan, adamlar köçä çykypdyrlar, ýöne näçe adamyň proteste gatnaşandygy belli däl. Habarlarda demonstrantlaryň kiçeňrak toparlara bölünip, şäheriň dürli ýerlerine ýygnanandygy aýdylýar.
Oppozisiýanyň tarapdarlarynyň ýygnanmagynyň öňüni almak üçin paýtagtyň merkezinde köp sanly howpsuzlyk işgäreriniň ýerleşdirilendigi ozal habar berlipdi.
Oppozision saýt “Neda-ýe Sabz-e Azadi” studentleriň uniwersitete gelmeginiň öňüni almak maksady bilen Tähran uniwersitetiniň howpsuzlyk bölüminiň ençeme leksiýalary wagtlaýynça ýatyrandygyny ýazdy.
Düýnki protestde adamlar oppozision ýolbaşçylar Mir Hossein Musawi bilen Mehdi Karrubiniň tarapyny çalyp: “Diktatora ölüm” diýip gygyryşdylar.
Düýnki üýşmeleňden öň “Youtube” saýtynda berlen bir klipde oppozision aktiwistler diýilýan adamlaryň Tähranda gije öýleriň depesine çykyp, “Allahu ekber” diýip gygyryşýanlygy görkezilýär.
Oppozisiýanyň baștutanlary nirede?
Musewä ýakyn durýan “Kaleme” saýty duşenbe güni Musawi bilen Karrubiniň Tähranyň Heşmatiýeh tussaghanasynda saklanýandygyny ýazdy. Ýöne olaryň tussaghana haçan eltilendigi barada anyk maglumat ýok.
Aýdylyşynä görä, Musawiniň aýaly Zahra Rahnaward we Karrubiniň aýaly Fatemeh Karrubi hem tutulypdyr.
Musawiniň we Karrubiniň 14-nji fewraldan, ýagny Müsür we Tunis gozgalaňlaryny goldamak üçin halky köpçülikleýin üýşmeleňe çagyraly bäri öý tussaglygynda saklanýandygyna ynanylýar.
14-nji fewralda geçen üýşmeleňde iki adam öldi. Bu üýşmeleň resmi taýdan gadagan edilen hem bolsa, oňa 10 müňlerçe adamyň gatnaşandygy habar berildi.
Soňky günlerde Musawi bilen Karrubiniň çagalary we goňşulary: “Olar ýaşaýan jaýlaryndan başga ýere äkidilene meňzeýär” diýip, habar berdiler.
Häkimiýetler: “Olaryň daşarky dünýä bilen gatnaşygy kesildi” diýdiler. Ýöne döwlet prokurory Golam Husein Mohseni Ejeýi olaryň tussag edilendigini inkär etdi. Ol: “Jenap Musawi bilen Karrubi Heşmatiýeh tussaghanasyna salyndy diýip, duşmançylykly media tarapyndan neşir edilen habarlar ýalňyş” diýdi.
Daşary işler ministrliginiň sözçüsi Ramin Mehmanparast hepdelik metbugat ýygnagynda ýagdaýy “içki mesele” diýip atlandyryp: “Amerika bilen beýleki Günbatar döwletleri muny adamlaryň ünsüni nädogry meselelere çekmek üçin uýanýarlar” diýdi.
Musawi bilen Karrubiniň basyş astyna düşmegine sebäp bolan olaryň 2009-njy ýylyň iýun aýynda geçen jedelli ses berişlikde Mahmud Ahmedinejadyň gaýtadan saýlanmagyna garşy çykyp, bu saýlawdan soň turan protestleriň zorlukly basyp ýatyrylmagyny ýazgarandyklary.
Waşingtonda Ak Tamyň sözçüsi Jaý Karneý Eýranda oppozision ýolbaşçylaryň tutulmagyny “kabul ederliksiz” diýip, olaryň boşadylmagyny talap etdi.


text:
Müňlerçe yrakly 7-nji awgustda, tomsuň jöwzasynda, merkezi Bagdatda we beýleki şäherlerde elektrik üpjünçiliginiň we beýleki hyzmatlaryň ýaramazlygy, hökümet korrupsiýasy sebäpli ullakan protest aksiýasyny gurnady.
Bu Yrak boýunça, ýurduň ilkinji protest hereketiniň başlangyjy hökmünde, anna güni geçirilýän ikinji protestdir.
Demonstrasiýaçylar häkimiýetleri 50 gradusdan geçýän yssyda elektrik togunyň hroniki ýetmezçiligini aradan aýyrmaga çagyrdylar.
Bagdatdaky protestleri gurnaýjy Nabil Jassim öz talaplarynyň elektrik üpjünçiligini gowulandyrmakdan we korrupsiýa garşy göreşiň täze usullaryny tapmakdan ybaratdygyny aýtdy.
Ol Abadini energiýa meselesini göni öz jogapkärçiligine almaga, dünýäniň iň bir nebite baý ýurtlarynyň birinde adamlary toksuz kösemezlige çagyrdy.


text:
«Yslam döwleti» toparynyň basyp alan ýerlerini yzyna almaga dyrjaşýan Yrak täze bir duşman, mergi epidemiýasy bilen hem göreşmeli boldy.
Ilkinji gezek geçen hepde, Bagdadyň 25 kilometr çemesi günbataryndaky Abu Garyb şäherinde «üsti açylan» kesel bilen kesellänleriň sany çalt köpelip, Yragyň saglyk ministrliginiň 23-nji sentýabrdaky maglumatyna görä, 121-e ýetdi.
Abu Garyb şäherinde mergiden azyndan dört adamyň ölendigi we bu keseliň Ýefrat derýasynyň boýy bilen günorta welaýatlara hem çalasyn ýaýraýandygy aýdylýar.
Mergi bilen täze kesellänleriň köpüsi Babel welaýatyndan, Bagdatda bolsa azyndan 54 adam mergi bilen keselledi.
Mergi esasan zäherlenen suw we azyk arkaly ýaýraýar we keselli wagtynda bejerilmese, teşnelik we böwrek näsazlygy esasynda birnäçe sagat içinde heläk bolýar.
Yragyň suw we kanalizasiýa sistemasy könelen we uruş we geleňsizlik bu ugurdaky işleri ýyllarboýy bökdäp gelýär.
Geçen aý bu ýagdaýlar köpçülikleýin protestlere sebäp boldy. Premýer-ministr Haýdar al-Abadi täze dörän ýagdaý bilen bagly gyssagly çäreleriň görülmegini buýurdy.


text:
Owganystanda “Talyban” söweşijileri tarapyndan 18 aýlap zamunlykda saklanan fransiýaly žurnalistler Stefan Taponier bilen Herw Geskuir penşenbe güni Fransiýa dolanyp geldiler.
Fransiýanyň “France-3” telekanalynyň bu žurnalistlerini Parižiň günortasyndaky harby aeroportda onuň maşgala agzalary, ýokary derejeli resmiler bilen bir hatarda prezident Nikolýa Sarkozi hem garşy aldy.
Žurnalistler Stefan Taponier bilen Herw Geskuir 2009-njy ýylyň noýabrynda Owganystanyň Kapisa welaýatynda öz terjimeçileri bilen bilelikde "Talyban" söweşijileri tarapyndan zamun alnypdylar.
Olaryň nähili şertlerde zamunlykdan azat edilendikleri barada häzirlikçe anyk maglumat alynmady.


text:
Türkmenistanda sosial meseleleriň çözgüdi, oba ýerlerinde durmuş-ýaşýyş şertlerini gowulandyrmak, täze mekdepleri, çagalar baglaryny, saglyk we medeniýet nokatlaryny gurmak üçin ýylda ummasyz döwlet serişdesiniň goýberilýändigi aýdylýar.
Emma ýerlerde, obalarda täze mekdepler gurlup, çagalaryň okuwa gatnajak ýollarynyň ýatdan çykarylýan wagty hem bolýar.
Mary welaýtynyň Türkmengala etrabynyň "Täze oba" daýhan birleşiginde, obanyň çetinde täze mekdep guruldy, emma ýoly düzetmek, çagalar mekdebe gatnanda howpsuz bolar ýaly pyýada ýol gurmak welin ýatdan çykaryldy.
Bu barada Türkmenistandaky habarçymyz Röwşen Çaryýewiň iberen maglumatyny diňläp, pikirleriňizi paýlaşyň.


text:
Şu hepdäniň duşenbe güni Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Röwşen Ýazmuhamedow (Çaryýew) Türkmenabat şäheriniň içeri işler bölümi tarapyndan tussag astyna alyndy.
Röwşen Ýazmuhamedow (Çaryýew)
Röwşen Ýazmuhamedowyň dogan-garyndaşlarynyň tassyklamagyna görä, ol Türkmenabat şäheriniň içeri işler departamentiniň 6-njy bölümi tarapyndan tussag edilip, wagtlaýyn tussaghana ýerleşdirilipdir.
Röwşen Ýazmuhamedow 2012-nji ýylyň sentýabr aýyndan bäri Azatlyk Radiosynyň ýerli habarçysy hökmünde iş alyp barýar. Ol esasan Mary we Lebap welaýatlaryndaky ilatyň durmuşyna degişli sosial meseleler barada reportažlar bilen çykyş edip gelýärdi.
Onuň tussag astyna alynmagynyň sebäpleri barada Türkmenistanyň resmi häkimiýetlerinden häzirlikçe anyk düşündiriş almaklyk başartmady.


text:
Rim papasy Fransis Watikanda Tereza enäni Katolik ybadathanasynyň öwlady diýip jar etdi.
Rimiň merhemetli Piter skwerine, kalkuttaly Tereza enäniň Rim Katolik ybadathanasynyň öwlady edilmegine bagyşlanan dini çärä müňlerçe adam toplandy.
4-nji sentýabrdaky çäre öz ömrüni Hindistanyň Kalkutta, häzir Kolkata diýip bilinýän şäherinde garyp-gasarlara kömek bermäge bagyşlan Tereza enäniň ölüminden 19 ýyl soň geçirilýär.
Bu çärä 100 müňden gowrak adam gatnaşdy.
1910-njy ýylda etniki alban maşgalasynda, häzirki Makedoniýada doglan (Agnese Gonxha Bojaxhiu) Tereza 16 ýaşynda monahiniýa bolup, 1929-njy ýylda Hindistana göçýär we 1950-nji ýylda özüniň ilkinji sahawatlylyk missiýasyny açýar.
Tankytçylar Tereza enäniň we onuň sahawatlylyk guramasynyň bejerip bolmaýan hassalara hem-de garyplyga sebäp bolýan zatlaryň köküni köwlemäge az kömek edendigini aýdýarlar.
Şeýle-de ol Hindistandaky çäresiz adamlary hristiançylyga yrjak bolmakda aýyplanýar. Tereza enäniň missiýasy bu aýyplamany ret edýär.


text:
17-nji noýabrda Aşgabatda Ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça hökümetara türkmen-rus toparynyň 9-njy mejlisi boldy. Oňa gatnaşmak üçin Russiýa Federasiýasynyň wekiliýeti Russiýa Federasiýasynyň Hökümet Başlygynyň orunbasary Sergeý Prihodkonyň ýolbaşçylygynda türkmen paýtagtyna geldi.
Nobatdaky ikitaraplaýyn duşuşygyň gün tertibi söwda-ykdysady ulgamy, ýangyç-energetika toplumy, aragatnaşyk we telekommunikasiýa, gurluşyk we gurluşyk serişdeleri senagaty, suw hojalygy we obasenagat toplumy, syýahatçylyk hem-de beýleki ileri tutulýan ugurlar boýunça döwletara gatnaşyklaryny giňeltmegiň geljegine degişli bolan meseleleriň giň toplumyny öz içine aldy. Şeýle hem medeni-ynsanperwer ulgamda, hususan-da, yzygiderli häsiýete eýe bolan, däbe öwrülen bilim, ylym, medeniýet ulgamlarynda türkmen-rus hyzmatdaşlygynyň meseleleri boýunça gyzyklanma bilen pikir alşyldy.
Mejlisiň çäklerinde taraplar ozalky duşuşyklaryň netijesinde gazanylan ylalaşyklaryň ýerine ýetirilişi boýunça geçirilen işlere oňyn baha berdiler hem-de iki ýurduň gadymdan gelýän dostluk, goňşuçylyk gatnaşyklaryna we özara düşünişmäge esaslanýan netijeli gatnaşyklary ösdürmäge özara gyzyklanýandyklaryny tassykladylar.
… Düýn geçirilen türkmen-russiýa işewürler maslahatynyň çäklerinde özara bähbitli hyzmatdaşlygy ösdürmegiň ýollary hakynda gyzyklanma bildirilip pikir alyşmalar dowam etdirildi.
Aşgabadyň “Mizan” işewürlik merkeziniň mejlisler zalynda geçirilen duşuşyga gatnaşmak üçin Russiýanyň iri kompaniýalarynyň, banklarynyň, döwlet we hususy telekeçilik düzümleriniň ýolbaşçylary ýygnandylar. Olaryň hatarynda Russiýanyň “Daşaryişbank”, “Roseksimbank” paýdarlar jemgyýeti, “Rossiýskiý eksportnyý sentr” paýdarlar jemgyýeti, “KamAZ”, “Obýedinýonnye maşinostroitelnyýe zawody” açyk paýdarlar jemgyýeti, “Rosagromaş” assosiasiýasy, “Rostselmaş” jogapkärçiligi çäklendirilen jemgyýet, “Ýarowit Energo” ýapyk görnüşli paýdarlar jemgyýeti, “Altaýwagon” paýdarlar jemgyýeti, “Uralwagonzawod” paýdarlar jemgyýeti, “Tatneft” paýdarlar jemgyýeti, “Wolgaburmaş” açyk görnüşli paýdarlar jemgyýeti, “Wertolýoty Rossii” paýdarlar jemgyýeti, “Morskiýe i neftegazowyýe proýekty” ýaly kompaniýalar we köp sanly beýlekiler bar.
“Russiýanyň wekiliýetiniň agzalarynyň dykgatyna Türkmenistanyň ykdysady ösüşi we ýurdumyzda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen geçirilýän durmuş-ykdysady özgertmeleriň esasy ugurlary hakynda gürrüň berýän wideofilm hödürlendi.
Işewürler maslahatynyň çäklerinde Türkmenistanyň we Russiýa Federasiýasynyň wekilleriniň arasynda aýry-aýry ikitaraplaýyn gepleşikler geçirildi, olarda döwletara hyzmatdaşlygyny ösdürmegiň birnäçe ileri tutulýan ugurlary boýunça gazanylan ylalaşyklara laýyklykda täze bilelikdäki taslamalary durmuşa geçirmegiň mümkinçilikleri has anyk ara alnyp maslahatlaşyldy.


text:
Azerbaýjanyň daşary işler minsitriniň orunbasary çykyş edip, “Hazaryň aşagyndan Türkmenistandan Azerbaýjana çekiljek Transhazar gazgeçirijisi deňziň töweregindäki beýleki ýuratlar bilen umumy ylalaşygy talap etmeýär” diýip belledi.
Azeri resmisiniň bu beýanaty barada "oilnews.kz" internet neşiri maglumat berýär.
Halaf Halafow “Halkara kanunçylygyna görä, Kaspiý deňziniň aşagyndan turba geçirmek işiniň [üçünji bir tarap] bilen ylalaşygy talap etmeýändigini” nygtaýar.
Şol bir wagtda Halafow Hazar deňzinde alnyp barylýan ähli proýektleriň iň ýokary ekologiki normalara we talaplara gabat gelmelidigini-de belleýär.
Aşgabadyň pozisiýasy
Gepiň gerdişine görä aýtsak, resmi Aşgabat hem azeri resmisiniň beýan eden pozisiýasyna ýykgyn edýär.
Ýatladyp geçsek, şu hepdäniň başynda Russiýada geçen Hazar boýunça dördünji sammitiň dowamynda, Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow energiýa meselelerinde hazarýaka döwletleriň arasynda “düýpli düşünişmezlikleriň” ýokdugyny nygtap, bu ugurda çözülmedik meselelere “syýasy äheň” berilmegine garşydygyny aýtdy.
G.Berdimuhamedow munuň Hazaryň aşagyndan gazgeçirijini çekmek meselesine hem degişlidigini belläp, bu ugurda ählumumy ykrar edilen halkara düzgünlere esaslanmalydygyny belledi.
Türkmen lideri gazgeçirijileri çekmekligiň turbageçirijiniň geçýän ýurtlarynyň özygtyýarly hakydygyny we onuň şol döwletleriň razyçylygy esasynda amala aşyrylmalydygyny-da nygtady.
Şol bir wagtda türkmen lideriniň çykyşy bilen birlikde Türkmenistanyň Bakuwdaky ilçihanasy hem metbugat ýygnagyny geçirip, onuň dowamynda iliçhananyň 1-nji sekratary Batyr Rejebow “[Türkmen] gazyny günbatara eksport etmäge gyzyklanma bildirýändiklerini we [Aşgabadyň] bu ugurda ähli gyzyklanýan taraplar bilen işleşmäge taýýardygyny” halkara jemgyýetçiligine ýetirdi.
Azeri we türkmen resmileriniň gazgeçiriji meselesini turbageçirijiniň gönümel öz üstünden geçýän ýurtlaryň “çözmelidigini” we bu meseläniň “syýasylaşdyrylmaly” däldigini aýtmagynyň esasy sebäbi, gös-göni resmi derejede aýdylmasa-da, Russiýa bilen Eýranyň bu proýekte garşy çykmagy bilen baglydygyny çaklasa bolar.
Mälim bolşy ýaly, türkmen gazyny Kaspiniň üsti bilen Günbatara akdyrmaga mümkinçilik berjek Transhazar proýekteine käbir beýleki hazarýaka ýurtlary, has takygy Russiýa bilen Eýran garşy bolup gelýär.
Kreml bu proýektiň amala aşmagy üçin hazarýaka döwletleriň bäşisiniň hem razylygynyň bolmalydygny öňe sürýär. Tähran-da Eýranyň we Sowet Soýuzynyň 1921-nji we 1940-njy ýyllarda baglaşan ylalaşyklarynyň heniz hem öz güýjünde galýandygyny aýdyp, hazarýaka döwletleriň ählisiniň razylygy bolmazdan amala aşyryljak islendik proýektiň bikanundygyny belleýär.
Hazar deňziniň astyndan Azerbaýjana tarap gazgeçiriji turba çekip, türkmen gazyny günbatara akdyrmak baradaky proýekt boýunça baryp-ha 1990-njy ýyllaryň ortalaryndan bäri gürrüň edilip gelinýär.


text:
Şu gün müňlerçe protestçi paýtagt Kairiň köçelerine dolanyp, hökümetiň dargadylmagynyň garyplyk, işsizlik we korrupsiýa bilen ýüzbe-ýüz bolup duran müsür halkyny köşeşdirmek üçin ýeterlik däldigini görkezdi. Olar prezident Hosni Mubaregiň bu baradaky karary bilen kanagatlanmaýarlar.
Mundan öň Mubarek hökümete garşy prostler başlanany bäri ilkinji gezek telewideniýede çykyş edip, halka ýüzlendi. Ol özüniň protestçilere garşy edýän basyşyny gorap, özüniň hökümetiniň iş başyndan gidýändigini, emma özüniň galýandygyny mälim etdi. Emma protestçiler onuň wezipesinden çekilmegini talap edýärler.
Mubarek telewideniýede çykyş edip, hökümeti dargadýandygyny, emma özüniň wezipede galýandygyny aýtdy, 29-njy ýanwar.
82 ýaşly lider ýarym gijeden soň döwlet telewideniýesinde çykyş edýärkä, hökümete garşy proteste çykan demonstrantlar onuň komendant sagadynda paýtagt Kairiň köçelerinden ýygnanmak baradaky talaplaryny ret etdiler.
Esasan halkyň garyp gatlagyna ýüzlenip eden çykyşynda, Mubarek gyssagly ýagdaýda täze hökümetiň düzüljekdigini, emma sosial, syýasy we ykdysady reformalara liderlik etmek üçin özüniň wezipede galmakçydygyny aýtdy. Ol refromalar boýunça “yza ýol ýok” diýdi.
Ýurtdaky garyplygyň we işsizligiň soňuna çykmak maksady bilen, müňlerçe protestçiler Mubaregiň 30 ýyllyk häkimiýet monopoliýasynyň soňlanmagyny talap edip, ýurduň dürli ýerlerinde köçelere dökülipdiler. Ol bu demonstrasiýalary “haos” diýip atlandyrdy.
Az salym öň Mubarek Müsüriň harby güýçlerine agşam sagat 6-dan irden sagat 7-ä çenli komendant sagadyny ýol goýmagy buýurdy. Emma bu buýruga garamazdan, müňlerçe müsürliler Kairiň köçelerinde galdylar. Protestçileriň käbirleri binalara we emläklere ot berdiler, emma harbylar köpüçiligi gazaply daramadylar.
Harby çäreler protestleriň iň agyr gününden soň ýola goýuldy. Anna güni Juma namazyndan soň yslamçy liderleriň öz tarapdarlaryny demonstrasiýalara goşulmaga çagyrmagy bilen, protestçileriň sany has hem artdy. Emma köçelerdäki adamlaryň köpelmegi netijesinde polisiýa bilen çaknyşýanlar hem köpeldi.Waşingtonyň reaksiýasy
Mubaregiň telewideniýedäki çykyşyndan soň Waşingtonda prezident Barak Obama hem Ak Tamda çykyş edip, taraplary köşeşmäge çagyrdy. “Ýagdaýlar ulalyp gitdigiçe, biziň esasy aladamyz adamlaryň ýaralanmagynyň ýa heläk bolmagynyň öňüni almak bolmagynda galýar”.
Obama Mubaregi beren sözüniň yzynda durmaga çagyrdy.
Soňra Obama şeýle diýdi: “Şonuň üçin men açyk aýdýaryn, Müsüriň häkimiýetlerini parahat protestçilere garşy hiç hili güýç ulanmazlyga çagyrýaryn. Müsüriň halkynyň ähliumumy hukuklary bar. Olaryň arasyna ýygnanyşmak azatlygy, söz azatlygy we öz ykballaryny özleri kesgitlemek azatlygy hem girýär. Bular adam hukuklary we Birleşen Ştatlar hemme ýerde bularyň arkasynda durar”.
Şeýle hem ol Mubaregi mobil telefon hyzmatlaryny petiklemegi bes etmäge we raýatlaryň Interneti we sosial aragatnaşyk saýtlaryny ulanmak mümkinçiliklerini dikeltmäge çagyrdy. Protestleri başladan müsürli ýaşlar öz hereketlerini Internetdäki sosial aragatnaşyk saýtlary arkaly utgaşdyrypdylar.
Obama prezident Mubarek telewideniýede çykyş edenden soň özüniň onuň bilen gürleşendigini aýtdy. Amerikan lideri Kair bilen Waşingtonyň arasyndaky ýakyn hyzmatdaşlygyk barada durup geçiripdir, emma “Müsüriň halkynyň arzuwy” bolan syýasy, sosial we ykdysady reformalara zerurlygy açyk orta atypdyr.
“Şu gije prezident Mubarek Müsüriň halkyna ýüzlenende has gowy demokratiýany we ykdysady mümkinçilikleri wada etdi. Çykyşyndan az salym soň onuň bilen gürleşdim. Onuň öz üstüne düşýän zadyň aýdan sözleriniň arkasynda durmakdygyny, wadasyna görä anyk ädimler ätmekdigini aýtdym” diýip, Obama aýtdy.Protestçiler başga zat isleýär
Emma köçedäki protestçileriň talaby reformalar däldi. 25-nji ýanwarda başlanan protestleriň dördünji gününde adamlar “Rewolýusiýa geldi!” we “Harbylar we halk birdir” diýip gygyryşdylar. Köpçülik döwlet telewideniýesiniň binasynyň daşynda ýygnandy we häkimiýetdäki partiýanyň edara jaýy otlandy.
Polisiýa güýçleri paýtagtdaky protestçileri dargatmak üçin rezin oklary we suw maşynlaryny ulandylar. Ýurduň dürli ýerlerindäki protestler başlanany bäri azyndan 45 adamyň ölendigi, 2 müňe golaýynyň ýaralanandygy habar berilýär. Iki müň adamyň tussag edilendigi barada maglumatlar bar.
Howpsuzlyk resmileriniň aýtmagyna görä, ýurduň 28 welaýatynyň 11-de hökümete garşy protestler ýüz beripdir. Protestçiler Mubaregiň häkimiýetdäki partiýasynyň Kairdäki edara jaýyna, şeýle hem Mansuradaky we Suezdäki merkezlerine ot berdiler.
Müsürde reforma geçirmek barada çykyş edýän we oppozisiýanyň öňbaşçy şahsyýeti Mohammed El-Baradeý hem penşenbe güni prezident Hosni Mubaregiň 30 ýyllyk dolandyrşyna garşy guralýan protestlere goşulmak üçin Kaire gelipdi, emma ol anna güni öý tussaglygyna alyndy.
Nobel baýragynyň eýesi we ýaňy-ýakyna çenli BMG-niň ýadro gözegçiligi gullugyna ýolbaşçylyk eden El-Baradeý Wenadan Kaire gelip, şondan öň žurnalistlere protestleriňi öňüni çekmäge gelmeýändigini, müsürliler haýyş etse, syýasy özgerişligi ugrukdyrmaga kömekleşmek üçin dolanandygyny aýdypdy.
Ak Tamyň metbugat wekili Robert Gibbs amerikan hökümetiniň Müsüre niýetlenen 1,5 milliard dollarlyk ýardam programmasynyň täzeden gözden geçiriljekdigini aýtdy. Onuň aýtmagyna görä, bu ýardam Mubaregiň krizis boýunça özüni alyp barşyna bagly bolar.
Dünýä ýurtlary Müsürdäki wakalary ýakyndan yzarlaýarlar. Sebäbi Arap dünýäsiniň iň uzaga çeken režimi üýtgeşiklik talap edýän halk köpçüligi bilen ýüzbe-ýüz boldy. Şu aýyň dowamynda ýüz beren şeýle protestler Tunisiň hökümetini agdardy, soňra bolsa Ýemene, Marokko we Gabona ýaýrady.


text:
Malim bolşuna görä, mundan 20 ýyl ozal, ýagny 1989-njy ýylyň 9-njy noýabrynda, Gündogar Berlin bilen Günbatar Berliniň arasynda gelim-gidimiň ýeňilleşdirilenligi yglan edilende, müňlerçe adam Günbatar Berline geçipdiler. Demir tutynyň dargamagyna ýol açypdy
Berlin diwary, 1976-njy ýyl.
Berlin diwarynyň ýykylmagy Gündogar Ýewropada demir tutynyň dargamagyna hemem bir ýylyň dowamynda Germaniýanyň birleşmegine ýol açypdy. Düýn giçlik şol waka berlin diwaryna meňzeş edilip gurlan simwoliki haýaty Polşanyň öňki oppozision lideri we prezidenti Leh Walensanyň ýykmagy bilen dabaraly ýatlanyldy.
Soňra biri-biriniň üstüne ýumrulyp başlan emeli haýatlaryň ýykylmagy bilen bu çäre 1989-njy ýylda Polşada raýdaşlyk hereketiniň başlamagy we onuň yz ýany bilen Gündogar Ýewropada kommunistik režimleriň agdarylmagynyň simwoly hökmünde amala aşyryldy. Öňki diwaryň ýerleşýän ýerinde dikilen we uzynlygy 1,5 kilometr töweregi bolan bu emeli diwaryň ýykylmagy baradaky çäre Berlinde geçirilen bu dabaralaryň esasy özenini emele getirdi.
Mundan 20 ýyl ozal ýykylan we Gündogar Ýewropadaky kommunistik režimleriň agdarylmagyna badalga beren şol waka bilen bagly geçirilen düýnki dabara muňlerçe adam gatnaşdy. Şol diwaryň ýykylmagy demir tutynyň dargamagyna we bir ýylyň dowamynda Germaniýanyň birleşmegine sebäp bolupdy. Bu diwaryň ýykylmagyndan iki ýyl soňra, Sowet Soýuzy-da dargapdy. Köp sanly liderler gatnaşdylar
Dabara Ikinji jahan urşundaky dört ýaranlaryň liderleridir wekilleri-de gatnaşdylar.
Gündogar Ýewropada kemala gelen Germaniýanyň kansleri Angela Merkel hem 1989-njy ýylyň 9-njy noýabrynda Gündogar Berlinden Günbatar Berline geçen müňlerçe adamlaryň biridir. Onuň beýemçiliginde geçirilen düýnki dabaralara Ýewropa ýurtlarynyň 27-siniň ýolbaşçylary bilen bir hatarda Ikinji jahan urşundaky dört ýaranlaryň liderleridir wekilleri-de gatnaşdylar.
Germaniýanyň kansleri Angela Merkel düýn Sowet Soýuzynyň iň soňky lideri Gorbaçýow bilen bilelikde mundan 20 ýyl öň iki Berliniň arasynda açylan ilkinji gapylardan biri bolan Bornholmer köprüsinden geçdi.
Iki lider şol köprüden geçende, şol yere jemlenişen ilat: “Gorbi, Gorbi!” diýşip gygyryşdylar. Merkel bu gapynyň açylmagynda Gorbaçýowyň uly rolunyň bolanlygyny aýtdy.
Merkel Berlinde ýagyşly howanyň bolmagyna garamazdan, şol günüň özleri üçin gaty şatlykly gündügini aýdyp, şeýle diýdi: “Bu biziň üçin gaty gowy bir
Bu Orsýetden başlap, tutuş dünýäniň has köp erkinlikde ýaşaýan adamlary üçin hem şatlykly bir gündür.
gündür. Agşam Brandenburg derwezesinde bu güni Germaniýanyň ilaty şatlyk bilen garşy alýan häzirki döwürde bu diňe biziň üçin däl, tutuş Ýewropa üçin dabaraly bir gündür. Bu Orsýetden başlap, tutuş dünýäniň has köp erkinlikde ýaşaýan adamlary üçin hem şatlykly bir gündür. Meniň şeýlegünlere gadam basmaga bize ýardam eden ähli adamlara sag bolsun aýdasym gelýär”.
Şol dabara bilen bagly düýn giçlik Germaniýanyň kansleri Angela Merkel Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton, Fransiýanyň, Britaniýanyň we Orsýetiň liderleri bilen Brandenburg derwezesiniň töwereginde gezelenç etdi.
Merkel şol ýerde eden çykyşynda 1989-njy ýylyň 9-njy noýabrynyň öz durmuşynda gaty şatlykly bir gün bolanlygyny aýdyp, Berlin diwarynyň ýykylmagy sowuk urşuň tamamlananlygyny aňlatdy. “Bu Germaniýada we tutuş Ýewropada agzybirlik, adalatlylyk we erkinlik döwrüniň başlanmagyna ýol açdy. Şonuň üçin 9-njy noýabar biziň ählimiz üçin mydama şatlykly bir gün bolar” diýip, Germaniýanyň kansleri Merkel aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama bu ýygnaga gatnaşmady, emma bu barada sözlän sözünde Berlin diwarynyň ýykylmagynyň hiç haçan öz ýadyndan çykmajagyny aýtdy.
Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew hem bu dabara gatnaşan halkara liderlerden biridi. Ol şol ýerde eden çykyşynda konfrontasiýa döwrüniň yzda galanlygyna umyt bildirip, Ýewropda we tutuş dünýäde köp ugurly döwre geçilmeginiň zerurdygyny belledi.


text:
5-nji maýda Türkmenistanyň “Balkan” toparynyň futbolçylary Täjigistanyň paýtagty Duşenbede Palestinanyň “Al Amari” topary bilen bolan oýunda 2:1 hasaby bilen utuldylar. Şeýdip olar Aziýa Futbol Konfederasiýasynyň prezidentiniň kubogyny almak ugrundaky “C” toparyndaky saýlap-seçiş oýunlarynyň ilkinji oýnunda şowsuzlyga uçradydar.
Bu oýuna tomaşa eden Azatlyk Radisoynyň Täjik gullugynyň habarçysy Narzullo Latipo
bäsleşikde ilkinji topy hut türkmen futbolçylarynyň geçirendigini aýdyp, onuň geçişi barada şeýle gürrüň berdi:
– Bu oýna pakistanly sudýa Huran Şahzat eminlik etdi. Ol oýnuň birinji böleginiň ahyrynda türkmen toparynyň ýarym goragçysyna ikinji sary karty görkezip, ony oýundan çykardy. Şonuň üçin oýnuň ikinji ýarymynda “Balkan” komandasynda diňe 10 oýunçy boldy, ýagny garşydaş toparda bir oýunçy köp boldy. Ýöne, muňa garamazdan, oýnuň ikinji ýarymynda “Balkanyň” oýunçylary ikinji topy garşydaşlarynyň derwezesinden geçirdiler. Emma emin bu topy hasaba almady.
“Balkanyň” baş treneri Aman Meredow
Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugynyň habarçysy Narzullo Latipo oýundan soň geçirilen metbugat konferensiýasynda türkmen toparynyň baş treneri Aman Meredowyň çykyş edip, bu oýnuň netijesine “eminiň goýberen ýalňyşlyklarynyň” täsir edendigi barada aýdandygyny gürrüň berdi.
7-nji aprelde Täjigistanyň “Ystyklol” topary Palestinanyň “Al Amari” topar bilen oýnaýar. 9-njy maýda bolsa täjik we türkmen futbol toparlary özara bäsleşerler.
Aziýa Futbol Konfederasiýasynyň prezidentiniň kubogyny almak ugrundaky jemleýji oýunlara haýsy toparlaryň gatnaşjakdygy 9-njy maýdaky oýundan soň belli bolar.