c: text/html

text:
Kosmos giňişliginde Orsýetiň zibile öwrülen raketasynyň galyndylary şenbe güni irden halkara kosmos stansiýasynda alada döretdi.
Birleşen Ştatlaryň NASA kosmos agentligi şenbe güni kosmosdaky raketanyň galyndylarynyň halkara kosmos gämisiniň örän golaýyndan geçendigini we emele gelen howply ýagdaýdan goranmak üçin kosmos gämisindäki alty astronawtyň ýörite gorag kapsulynda gizlenendiklerini habar berdi.
Maglumata görä, raketanyň galyndylary kosmos gämisine degmän, golaýdan geçip gidipdir. Häzirki wagt kosmos giňişliginde uçup ýören bu halkara kosmos stansiýasynda iki amerikan, üç rus we bir golland astronawty ýerleşýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Birleşen Ştatlaryň goranmak ministri Leon Panetta analitiklere salgylanyp, Tähran islän halatynda, Eýranda bir ýylyň dowamynda ýadro ýaragyny döretmäge zerur bolan şertleriň bardygyny aýtdy. Ol bu barada 29-njy ýanwarda “CBS News” habarlar gullugynyň “60 minut” atly telegepleşiginde şeýle diýdi:
—Eger Eýran ýadro ýaragynyň üstünde işläp başlasa, bize hem olaryň bu ugurdan iş alyp barýandygy belli bolsa, onda biz şol işleri togtatmak üçin zerur bolan hereketleri amala aşyrmaga taýýar.
Eýran ýadro ýaragyny döretmek meýliniň ýokdugyny aýdýar.
Şol bir wagtda, ýekşenbe güni BMG-niň ýadro meseleleri boýunça gözegçileri Eýranyň paýtagty Tährana bardylar.
BMG-niň synçylary Eýranyň ýadro merkezlerine sapar edip, bu ýurduň ýadro programmasynyň harby maksatlaramy ýa-da parahatçylykly maksatlara eýerýändigine baha bermäge synanyşarlar.
Eýranyň daşary işler ministri Ali Akbar Salehi BMG-niň missiýasynyň özlerinde optimistik duýgulary döredendigini aýtdy.


text:
Orsýet Eýrana S-300 raketa sistemasyny bermez, sebäbi ol şu ýylyň iýun aýynda BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň Eýrana garşy kabul eden sanksiýasynyň täsirine düşýär diýip, şu gün Orsýetiň Ýaragly güýçleriniň baş ştabynyň başlygy Nikolaý Makarow aýtdy.
Iki ýyl mundan öň baglaşylan köp milliardlyk kontraktyň ýatyrylyp-ýatyrylmajakdygy barada Makarow hiç zat aýtmady.
Mundan öň Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow S-300 raketa sistemasyny Eýrana bermäge BMG-niň sanksiýasynyň täsir ýetirmejekdigini aýdypdy.


text:
Trihomoniaz
Jyns ýollarynyň trihomoniazy – iň köp ýaýran weneriki keselleriň biri bolup, ony jynshana trihomonadasy döredýändir. Bu kesel jyns gatnaşygy arkaly geçip, başga zatlaryň (süpürgiç, moçalka, düşek we başgalar) üsti bilen ýokuşmak ýoly örän seýrek duş gelýär. Keseliň geçişi bedeniň kesellere garşy göreşiji güýçlerine, jyns ýollarynyň ýagdaýyna we başga ýokançlyklar (gonokokklar, kömelekler, mikoplazmalar) bilen utgaşmagyna baglydyr. Keseliň inkubasion (keseliň ýokuşyp, birinji alamatlarynyň ýüze çykýan wagty) döwri 2 - 3 güňden 3 - 4 hepdä çenli dowam edip bilýär. Trihomoniazyň birnäçe görnüşleri bardyr:
- Täze dörän ýiti trihomoniaz;
- Alamatlary doly aýdyň bolmadyk, 2 aýdan uzak dowam eden dowamly trihomoniaz;
- Trihomonada göterijilik – bu ýagdaýda adamda hiç hili görünýän kliniki alamatlar ýüze çykmaýar.
Aýallarda trihomoniaz jynshananyň nemli gatlagyna, ýatgynyň boýunjygyna, ýatga, yatgynyň turbalaryna zyýan ýetirip bilýär. Seýrek ýagdaýlarda ol peşew ýollaryna, peşew haltasyna, göni içegä, dem alyş ýollaryna, badam şekilli mäzlerine hem zeper ýetirip biler. Keseliň täze başlan döwründe aýallary garnyň aşagynda agyry, agyryly buşukma, daşky jyns agzalarynda gijilewik we alawlama, jynshanadan köp mukdarda bölünip çykmalar biynjalyk edip biler. Trihomoniazyň dowamly görnüşinde diňe gijilewik we bölünip çykmalar bolup biler. Erkek adamlarda trihomoniaz esasan peşew ýollaryna zeper ýetirýändir. Agyryly peşew etme, peşew ýollaryndan iriňli bölünip çykmalar ýaly alamatlar ýüze çykýar. Keseliň dowamly görnüşinde bu alamatlar kän bir duş gelenok ýa-da olar mese-mälim bildirýär. Erkek adamlarda trihomoniazyň gaýraüzülmeleri kän duş gelip, ol erkeklik jyns mäzine, tohum haltajygyna zyýan ýetirme bilen häsiýetlendirilýär. Keseliň kesgitlenmegi kliniki alamatlaryň we bakteriologiki barlaglaryň kömegi bilen geçirilýär. Bejergi aşakdaky düzgünlere laýyklykda geçirilýär:
- Aýalyň we erkek adamynyň bilelikde bejergi almagy;
- Bejergi wagty jynsy gatnaşyklary gadagan etmek;
- Trihomoniaza garşy doly bejergi almak;
- Bar bolan başga keselleri hem bejermek.
Bejergi keseliň hemme kliniki görnüşlerinde hem geçirilmelidir. Adamsynda trihomoniaz tapylyp, özlerinde tapylmadyk aýallar hem doly bejergini geçmelidir. Trihomoniaza garşy ulanylýan peýdaly serişdelerden metronidazol (trihopol, flagil, klion, orwagil) we fazižin (tinidazol) bellidir. Keseliň başga ýokançlyklar bilen (trihomoniaz+bakteriýalar+kömelekler) utgaşyp geçen ýagdaýynda, klion-D-100, makmiror, efifan, utrikan-250, tiberal-Roş ýaly serişdeler kabul edilýär we jynshana goýulýar. Näsagyň ýagdaýyna, keseliň görnüşine, getiren gaýraüzülmelerine laýyklykda dermanlar bilen bejermegiň dürli shemasy ulanylýar. Her näsag üçin bejergini degişli barlaglardan soň lukman bellemelidir. Özbaşdak bejergi geçirmek keseliň ötüşip, dowamly görnüşe geçmegine, agyr gaýraüzülmeleriň döremegine getirip biler. Bejergi geçirilýän wagty, şahsy gigiýenanyň talaplaryny berjaý etmek hökmandyr. Bejergiden soň näsagy bakteriologiki barlagdan geçirlip, bejerginiň netijeliligini barlamalydyr.


text:
Türkmenistanda ýurduň ýokary okuw jaýlaryna girmek üçin giriş ekzamenleri tabşyrylyp başlandy. “Dalaşgär-2014” diýip atlandyrylýan ýokary okuw jaýlaryna kabul etmek kampaniýasynyň çäginde abituriýentleriň ilkinji synaglary duşenbe güni, 28-nji iýulda başlandy.
Geçen ýyldaky ýaly, giriş ekzamenleriniň geçirilýän otaglarynda wideokameralar goýlupdyr. S.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersitetinde bolsa onuň arka tarapdaky derwezesinde-de wideokamera goýlup, ene-atalar ýokary okuw jaýynyň howlusyna, giriş ekzamenleriniň tabşyrylýan korpusynyň golaýyna goýberilmeýär.
"Aç-açanlyk telewizory"
Şeýle-de Türkmen telewideniýesiniň "Watan" programmasynda giriş ekzamenleriň ilkinji güni baradaky görkezilen reportažda Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň howlusynda ene-atalar abituriýentleriň giriş ekzamenlerini göni efirde syn edip biler ýaly telewizor goýlandygy görkezildi.
Emma sişenbe güni eýýäm şol telewizor ýokdy. Uniwersitetiň mugallymlarynyň biri Yklymyň aýtmagyna görä, "aç-açanlyk telewizory" uniwersitetiň howlusynda diňe wagtlaýynça, ýagny telewdideniýä surata düşürmek üçin goýlup, soňam aýrylypdyr.
Mundan başga-da, edil geçen ýyllardaky ýaly, ýokary okuw jaýlarynyň kabul ediş komissiýasynyň ýerleşýän ýerine beýleki mugallymlaryň goýberilmeýändigini, hatda käbir ýokary okuw jaýlarynda asla olaryň ýokary okuw jaýynyň territoriýasyna-da goýberilmeýändigini Yklym gürrüň berýär.
Yklymyň aýtmagyna görä, giriş ekzamenlerini kabul edýän mugallymlar giriş ekzamenleri döwri ýokary okuw jaýynyň territoriýasyndan çykarylmaýar. Olar birnäçe gün şol ýerde ýatyp-turýarlar. Yklym olaryň, ekzamenler gutarýança, şol ýerde sözüň doly manysynda ýaşaýandyklaryny gürrüň berýär.
Tertip
Ýokary okuw jaýlarynda ekzamenler irden sagat 8-de başlaýar. Olaryň köpüsinde welaýatlardan gelen we aşgabatly dalaşgärler gezekli-gezegine giriş ekzamenlerini tabşyrýarlar. Mysal üçin, düýn we şu gün Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetinde Balkan welaýatyndan gelen dalaşgärler giriş ekzamenlerini tabşyran bolsalar, iýul aýynyň 30-31-ine Ahal welaýatyndan gelen abituriýentler giriş ekzamenlerini tabşyrarlar.
Ýokary okuw jaýlarynyň diňe dört sanysynda: Türkmen döwlet medeniýet institutynda, Türkmenistanyň döwlet çeperçilik akademiýasynda, Türkmen milli konserwatoriýasynda we Halkara türkmen-türk uniwersitetinde munuň ýaly ýagdaý ýok. Welaýatlardan gelenlerem, paýtagtlylaram bile giriş ekzamenlerini tabşyrýarlar. Şonuň üçin bu ýokary okuw jaýlarynda giriş ekzamenleri awgust aýynyň başynda tamamlanar. Beýleki ýokary okuw jaýlarynda bolsa giriş ekzamenleri 20-nji awgusta çenli dowam eder.
Resmi metbugatda habar berlşine görä, şu ýyl 25 müň 182 adam harby bolmadyk 19 sany ýokary okuw jaýlaryna girmek üçin dalaş eder. Geçen ýyldakydan bu görkeziji birneme azrak. Geçen ýyl 27 müň 426 adam dokument tabşyrypdyr.
Bu ýylky abituriýentlerden diňe 6 müň 861 sanysy ýokary okuw jaýlaryna kabul ediler. Şeýle-de bu ýyl 280 adam täze açylan Halkara ynsanperwerlik we ösüş uniwersitetine kabul ediler. Mälim bolşy ýaly, bu uniwersitetde studentler iňlis dilinde okadylyp, okuw tölegli bolar. Emma ýyllyk okuw töleginiň möçberi entek hem kesgitlenilmändir. Ýogsa, bu uniwersitete girmek üçin ekzamenler hem tabşyrylyp başlandy.
Ýurduň harby bolmadyk 19 sany ýokary okuw jaýlaryna ýaşy 35-den geçmedik raýatlar giriş synaglarynyň netijeleri boýunça bäsleşik esasynda kabul edilerler.


text:
Gazagystanyň günbataryndaky nebite baý Atyrau welaýatynyň ozalky häkimi Bergeý Rysgalyýewiň egindeşleriniň bir topary korrupsiýa aýyplamalary esasynda türmä basyldy.
22 adamy galplykda, döwlet emlägini ogurlamakda we wezipeden hyýanatçylykly peýdalanmakda aýyplan sud seljerişligi tas bir ýyllap dowam etdi.
Atyrau regional sudy 14-nji noýabrda sud edilenleriň 15-sini iki ýyldan 15 ýyl aralygynda türme tussaglygyna höküm etdi.
Aýyplanýanlaryň ikisine şertli iş kesildi, olaryň üçüsi barada, çagalary sebäpli, dürli-dürli hökümler çykaryldy.
Olar öz türme möhletlerini çagalary 18 ýaşanyndan soň doldurmaly bolarlar. Şol bir wagtda iki güman edilýäniň aklanandygy aýdylýar.
Rysgaliýew we onuň dogany Amanžan geçen ýyl wezipeden hyýanatçylykly peýdalanmakda we ogurlykda aýyplanyp, gaýybana sud edilipdi.


text:
Türkmenistan Gazagystan bilen aradaky ýeňilleşdirilen wiza düzgünini wagtlaýynça ýatyrdy diýip, iki ýurduň arasyndaky “Temir-baba” serhet geçelgesinden serhet gullugynyň jogapkär resmileri Azatlyk Radiosyna habar berdiler.
Gazak serhediniň resmileri 9-njy sentýabrda telefon arkaly beren habarynda iki ýurduň arasyndaky ýeňilleşdirilen wiza düzgüniniň wagtlaýyn ýatyrylmagynyň sebäpleri barada jikme-jik maglumat bermekden saklandylar. Şol bir wagtyň özünde olar bu çäräniň 1-nji sentýabrdan başlap güýje girendigini we onuň 12-nji sentýabra çenli dowam etjekdigini bellediler.
Munuň bilen bir wagtda Gazagystanyň käbir neşirleri türkmen-gazak araçägindäki ýeňilleşdirilen wiza düzgüniniň wagtlaýynça ýatyrylmagyny türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Türkmenistanyň Balkan welaýatyna edýän sapary bilen baglanyşdyrýarlar.
Berdimuhamedow Balkanda
Ýatladyp geçsek, häzirki wagtda prezident Berdimuhamedow 10-njy sentýabrda geçiriljek “Ýaşulular maslahatyna” gatnaşmak üçin ýurduň günbatar welaýatynyň Türkmenbaşy şäherine sapar edýär.
Gazagystanyň “КазТАГ” internet neşiriniň ýurduň Maňgyşlak (gazakçasy: Mangistau) oblastynyň döwlet girdejileri boýunça departamentiniň metbugat wekiline salgylanyp berýän maglumatynda: “Türkmenistan ýurduň ýolbaşçysynyň serhet etraplaryna edýän sapary bilen baglanyşykly araçäkdäki howpsuzlyk çärelerini güýçlendirýär. Şu sebäpli Türkmenistan 12-nji sentýabra çenli daşary ýurt raýatlarynyň “Temir-baba” serhedinden geçmegini wagtlaýynça togtadýar” diýip ýazýar.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanyň Balkan welaýatynyň ilaty Gazagystanyň Atyrau we Maňgyşlak welaýatlaryna, Gazagystanyň agzalan welaýatlarynyň ilaty-da Türkmenistanyň Balkan welaýatyna bäş günüň dowamynda wizasyz sapar edip bilýärler.
Häli-şindi gaýtalanýar
Häzirki wagtda Türkmenistan-Gazgystan araçäginden iki tarapa “Temir-baba” awtoulag gümrük nokadyndan we “Boşalak demirýol gümrük nokadyndan geçip bolýar.
Gazgystanyň Türkmenistan bilen aradaky “Temir-baba” serhet geçelgesiniň jogapkär işgärleriniň aýtmagyna görä, Türkmenistan iki ýurduň arasyndaky ýeňilleşdirilen wiza düzgünini häli-şindi wagtlaýyn duruzýar.
2014-nji ýylyň maý aýynda hem gazak serhet resmileri Türkmenistan bilen Gazagystanyň arasyndaky ýeňilleşdirilen wiza düzgüniniň Türkmenistan tarapyndan wagtlaýynça ýatyrylandygyny we munuň Berdimuhamedowyň Balkan welaýatyna edýän sapary bilen baglanyşykldygyny aýdypdylar. Türkmenistan bilen Gazagystanyň arasyndaky araçägiň uzynlygy 379 kilometre barabardyr.


text:
Özbegistanyň, Täjigistanyň we Türkmenistanyň hökümetleri türk mekdepleriniň türki dini ideologiýalary ýaýratmak bilen, dünýewi režimleri howp astynda goýmagyndan howatyrlanýarlar.
Saidjon dört dil bilýär we mekdep okuwçylarynyň arasynda geçirilen halkara olimpiadalaryň ikisinde ýeňiji boldy. Şol bir wagtyň özünde-de daşary döwletlere gitmek täjik okuwçylarynyň arzuwynda-da ýok. Ýöne Saidjonyň okaýan liseýi öz studentleriniň öňünde bütin dünýäni açýar.
“Men olimpiadalara gatnaşmak üçin köp ýurtlara gitdim. Men Gazagystanda, Mongoliýada we Wýetnamda boldum. Biziň dünýäni görmäge, bilimimizi kämilleşdirmäge we Täjigistany halkara arenada tanatmaga mümkinçiligimiz bar” diýip, Saidjon gürrüň berýär.
Döwrebap we meşhur
Kemal Hajy adyndaky liseý Täjigistanyň barly maşgalalarynyň çagalarynyň arasynda uly meşhurlyga eýe. Ol liseýde sapaklar iňlis, türk, rus we täjik dillerinde geçirilýär.
Ýurduň beýleki ýönekeý mekdeplerine garanda ol liseýde döwrebap tehniki enjamlar bar. Liseýiň gowy remont edilen we daş-töweregi haýatlanan iki gatly binasy daş-töweregindäki beýleki binalardan tapawutlanýar.
Kemal Hajy adyndaky täjik-türk liseýi
Ilkinji türk mekdepleri Merkezi Aziýada 1990-njy ýylyň ortalarynda işläp başlady. Beýle liseýler ýa-da mekdepler Orsýetden başlap, demirgazyk Afrika ýurtlaryna çenli we başga ýurtlarda-da “Gülen” hereketi tarapyndan esaslandyryldy. Ol hereketiň esaslandyryjysy meşhur türk yslam alymy we şahyry Fetulla Gülendir. Onuň özi sünni musulman we dürli dinleriň arasynda sabyrlylygy we diolog saklamagy wagyz edýär.
Diňe bir Özbegistanda öň 65-den gowrak umumy bilim berýän türk okuw mekdepleri işleýärdi. Goňşy Gyrgyzystanda 25-e golaý türk mekdepleri we birnäçe liseý hem-de iki uniwersitet bar. Täjigistanda beýle mekdep alty sany.
Tutuş Merkezi Aziýada türk mekdepleri gowy okadyş metodlary we tertip-düzgüni bilen tanalýar hem-de olara okuwçylar we ene-atalar ýokary baha berýärler.
Türk liseýleriniň talyplary milli we halkara olimpiadalarda öňdäki ýerleri eýeleýärler. Iňlis dili boýunça test synaglaryny aňsatlyk bilen geçip ol talyplar Günbataryň ýokary okuw jaýlarynda okamak üçin stipendiýalary gazanýarlar. Ene-atalar hem öz çagalarynyň türk mekdeplerine kabul edilmekleri üçin uzyn nobatlara durýarlar we ol mekdepleriň berýän bilimi çagalaryna gowy gelejegi üpjün eder diýip umyt edýärler.
“Diňe bilim däl”
Şol bir wagtyň özünde-de soňky döwürde türk mekdepleri Merkezi Aziýa ýurtlarynyň hökümetleriniň ünsi astynda. Syýasatçylar we žurnalistler bu mekdeplerde bilimden hem artyk zatlaryň öwredilýändigini aýdyp, olaryň işine şübhe bildirýärler.
Sebat adyndaky türk liseýi. Gyrgyzystan
Merkezi Aziýa regionynyň ýeke-täk pars dilli respublikasy bolan Täjigistanyň hökümeti we alymlary pantürkizm ideýlaryndan howatyrlanýarlar. Olar bu mekdeplerde okuwçylar türkleriň täsirine düşerler diýip aladalanýarlar.
Ýöne türk mekdeplerine iň ýowuz çemeleşme Özbegistandadyr. 1999-njy ýylda Daşkendiň Ankara bilen gatnaşygy etbetleşenden soň, ýurtdaky ähli türk liseýleri ýapyldy.
Şu ýyl bolsa Özbegistanyň awtoritar hökümeti prezident Yslam Karimowyň ýolbaşçylygynda has hem gazabyna tutdy we türk mekdepleriniň uçurymlaryndan sekiz žurnalist tussag edildi.
Olary bikanun dini topar döretmekde we ekstremistik guramalara goşulmakda aýypladylar. Özbek hökümetine degişli habar serişdelerinde günä bildirilenleriň gadagan edilen "Nurçular" dini toparyna degişlidigi barada aýdyldy we olar alty ýyldan ýedi ýyla çenli türme tussaglygyna höküm edildi. Tussag edilen žurnalistleriň özleri günälerini ret edýärler.
Döwlet habar serişdeleri “Nurçular” dini toparynyň Özbegistanda 1990-njy ýyldan bäri hereket edýändigini we ýurduň dünýewi sistemasyny gowşatmagy maksat edinýändigini belleýärler.
Özbek resmileri türk mekdepleriniň uçurymlarynyň öz döwlet edaralarynda eýeleýän wezipelerini ýürduň dünýewi dolandyrylyşyny ejizletmek üçin ulanýandyklaryny aýdýarlar.
Resmiler türk mekdepleriniň uçurymlaryny yslamyň agressiw görnüşini öňe sürmekde we yslamy syýasy durmuşda güýçlendirmek synanyşyklarynda aýyplaýarlar.
“Güleniň we Nursynyň yzyna eýerýänler”
Fetulla Gülen ekstremizmi we terrorizmi ýazgarýan şahsyýet we alym hökmünde tanalýar. Ol 60-dan gowrak kitabyň awtory. Onuň kitaplary din, sopuçylyk, sosial we bilim meseleleri, sungat, ylym we sport baradadyr.
Fetulla Gülen
Alym musulmanlary hem dini hem häzirki zaman ylymlaryny, şol sanda Darwiniň ewolýusiýa teoriýasyny öwrenmäge çagyrýar. Başda Gülen hem Said Nursynyň yzyna eýerýärdi, ýöne soňra bu hereketden aýryldy.
Ýöne Orsýetde ýaşaýan alym Ylham Merojowyň pikiriçe, “Nurçular” diýen yslam hereketi ýokdur.
Ylham Merojowyň sözlerine görä, Özbegistanda türki dini şahsyýet bolan Nursynyň yzyna eýerýänler bar. Ol şahsyýet ylmy we dini bilimiň birikdirilmegini, Türkiýäniň Günbataryň syýasy guramalary bilen gatnaşmagyny we musulmanlar bilen hristianlaryň birigip, kommunizme garşy göreşmeklerini isleýärdi.
Said Nursynyň kitaplaryny terjime edenligi üçin öz dogduk ýurdy Özbegistana dolanyp bilmän ýören Ylham Merojow Nursy bilen Güleniň yzyna eýerýänleriň arasynda türk liseýleriniň talyplarynyň hem bolmagynyň mümkindigini, ýöne munuň türk mekdepleri bilen hiç hili baglanyşygynyň ýokdugyny aýdýar.
“Özbek hökümetiniň talabynda hiç hili many ýok. Üstesine, Nursy bilen Güleniň işlerinde dini ekstremizme düýpgöter garşy pikirler öňe sürülýär” diýip, Ylham Merojow belleýär.
Gyrgyzystandaky türk liseýi
“Said Nursynyň 14 tomluk kitaplarynda ýekeje-de ekstremizmiň düşnügi ýok. Şol sanda Fetulla Güleniň işlerinde-de ekstremizm ýok. Olaryň kitaplary ylym we din barada. Olar hem ylym, hem yslamy öwrenmege çagyrýarlar, sebäbi yslama ylma gowy düşünýän adam düşünip biler. Bu iki alym parahatlygyň we din ara diologyň tarapdarydyr” diýip, Ylham Merojow belleýär.
Fetulla Gülen häzirki wagtda Birleşen Ştatlarda ýaşaýar. Ol terrorizmi ýazgarýar we Yslam bilen terrorizmiň hiç hili baglanyşygynyň ýokdugyny tekrarlaýar. Türkiýede ony Türkiýäniň dünýewi sistemasyny agdaryp, yslam döwletini gurmaga synanyşykda aýyplaýarlar. Ýöne 2006-njy ýylda Türkiýäniň sudy ony aklady.
Şu ýyl Täjigistandaky türk liseýleri aýgytly ädim ätdiler we ýerli žurnalistleri liseýiň okuw programmasyny öwrenmäge hem-de programmada hiç hili şübheli, howply zatlaryň ýokdugyna göz ýetirmäge çagyrdylar.
“Täze Duşman”
Özbegistan barada aýdylanda bolsa, ýakyn geljekde türk mekdepleriniň ýurtda öz işini dikeltmeginiň mümkindigini aýtmak kyn. Köp özbek ekspertleriniň pikirine görä türk mekdepleri we ”Nurçular” hereketi özbek hökümetiniň gurbany boldular.
Özbegistanda ozalky türk liseýiniň girişindäki ýazgy
Özbek syýasy analitigi Taşpulat Ýuldaşew Azatlyk Radiosyna ”Nurçularyň” täze duşmana öwrülendigini, ol duşmany hökümetiň özüniň döredendigini we munuň özbek hökümetine öz repressiw syýasatyny aklamak üçin gerekdigini aýdýar.
“Öz şahsy gorkusy sebäpli Yslam Karimow ”Wahhabitlere”, “Hizbu-ut-Tahrirlere” we “Akramilere” garşy göreşe başlady. Häzir olaryň hemmesi basyp ýatyryldy we Karimow täze duşman tapmaly.
Bu ýurduň içinde problemalaryň bardygyny we Karimowyň özüni asuda duýmaýandygyny görkezýär. Adamlary hemişe gorky astynda saklamak we olaryň ünsüni sosial problemalardan sowmak üçin oňa hemişe täze duşman tapmak gerek” diýip, Taşpulat Ýuldaşew belleýär.
Hajy Kemal liseýiniň talyby Saidjon sabyrsyzlyk we umyt bilen özüniň daşary ýurduň iňlis dilli uniwersitetine fizika boýunça okuwa gitmegine garaşýar.
“Men ýa Praga ýa-da Seula gitmek isleýän. Men ol ýerde okaryn we ýurduma hyzmat etmek üçin öýüme dolanaryn” diýip, Saidjon gürrüň berýär.


text:
Täjigistanyň parlamentiniň aşaky öýüniň kanun çykaryjylary goşa raýatlyga eýe bolan adamlaryň ýurduň milli howpsuzlyk gulluklarynda işlemegini gadagan etmek barada kanuna girizilen üýtgetmeleri makulladylar.
Täjigistanyň Milli howpsuzlyk boýunça döwlet komitetiniň başlygynyň birinji orunbasary Mansurjon Umarow 2-nji noýabrda kanunyň taslamasy barada kanun çykaryjylaryň öňünde eden çykyşynda giriziljek goşmaçalaryň maksadynyň syrly maglumatlaryň paş edilmeginiň öňüni almakdan ybaratdygyny aýtdy.
Teklip edilen kanunyň güýje girmegi üçin parlament tarapyndan tassyklanyp, prezident Emomali Rahmon tarapyndan gol çekilmeli.
Täjigistanyň howpsuzlyk gulluklarynda goşa raýatlyga eýe bolan adamlaryň işläp-işlemeýändigi belli däl. Täjigistanyň goşa raýatlyga eýe bolan raýatlarynyň uly böleginde Orsýetiň pasportlary bar.


text:
Orsýetiň söweş uçarlary soňky 24 sagatda Siriýadaky nyşanalara 20-den gowrak howa zarbasyny urdular.
Orsýetiň Goranmak ministrliginiň sözçüsi 3-nji oktýabrda «Yslam döwleti» toparynyň ýerleşýän dokuz nokadynyň nyşana alnandygyny aýtdy.
Igor Konaşenkow bu operasiýa Su-34 we Su-24M uçarlarynyň gatnaşandygyny aýtdy.
Şeýle-de ol rus howa güýçleriniň bombaçysynyň "KAB-500" bombasy bilen «Yslam döwleti» toparynyň bir lagerini, ýarag ammaryny we terrorçy berkitmesini weýran edendigini aýtdy.
Orsýet şu hepdäniň başynda Siriýada howa zarbalaryna başlamak kararyna gelendigini yglan etdi.
Waşington Moskwa terrora garşy göreşmegiň ýerine Siriýanyň prezidenti Başar al-Assady saklamak bilen has kän gyzyklanýan bolmasyn diýip alada edýär.


text:
Dekabr aýynda Belarusdaky prezidentlik saýlawlarynyň netijesine protest bildirilip geçirilen demonstrasiýalarda tussag edilen prezidentlige kandidat bäş adamdan biri Witaliý Rymaşeuski azatlyga goýberildi.
Witaliý Rymaşeuskiniň Hristian Demokratik partiýasy onuň 31-nji dekabrdan 1-nji ýanwara geçilen gije azatlyga goýberilendigini diňe düýn habar berdi.
Bu partiýanyň syýasy aktiwistlerinden biri Denis Sadowskiý Witaliý Rymaşeuskiniň Minsk şäherini terk etmezlik şerti bilen azatlyga goýberilendigini we onuň şu gün ýene howpsuzlyk gulluklary tarapyndan soraga çagyryljakdygyny aýtdy.
Belarusda 19-njy dekabrda geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň yzy bilen gurnalan demonstrasiýada 600-den gowrak adam tussag edilipdi, şolardan bäşisi prezidentlik saýlawlarynda Aleksandr Lukaşenko bilen bäsleşen kandidatlar.


text:
Şu gün Hytaýyň häkimiýetleri şu ýylyň iýul aýynda ýurduň Ksiňjan regionynda ýüze çykan bulagaýçylyklar bilen bagly ýene 5 adamy ölüm jezasyna höküm edendiklerini mälim etdiler.
Hytaýyň resmi «Ksinhua» habar agentliginiň maglumatyna görä, bu regionyň Urumçi şäheriniň sudy ýene 2 adama bu iş bilen baglanyşykly ömürlik türme tussaglygyny beripdir. Mundan öň, geçen aý hem Hytaýyň häkimiýetleri Urumçidäki bulagaýçylyklar bilen baglanyşykly ýerli uýgur milletiniň wekillerinden dokuzysyna ölüm jezasynyň berlendigini habar beripdiler.


text:
Düýn Şweýsariýanyň PostFinance banky «WikiLeaks» internet saýtyny esaslandyryjy Julian Assanjyň bank hasabyny doňdurýandygyny habar berdi.
Bu bankda Julian Assanjyň şahsy süýşürintgileri we aklawçylara töleg üçin serişdeleri goýlupdyr.
Bankda pul goýanda, Assanjyň öz ýaşaýan ýerini Ženewa diýip görkezendigini, emma barlanyp görlende, bu maglumatyň ýalan bolup çykandygyny PostFinance banky habar berýär.
Ýakynda Birleşen Ştatlara degişli gizlin diplomatik hatlaryň ýüz müňlerçesesini internet arkaly ýaýratmak kampaniýasyny ýola goýan Julian Assanj Şwesiýanyň sudy tarapyndan aýal zorlamakda aýyplanyp, oňa halkara gözlegi yglan edildi.
Julian Assanjyň Londonda ýa-da Angliýanyň günorta-gündogarynda gizlenýändigi çak edilýär.


text:
Yslamçy söweşijiler Keniýanyň kenarýaka giňişligine eden täze hüjüminde azyndan 15 adamy öldürdiler. Polisiýa ýaragly adamlaryň Mpeketoni şäheriniň golaýynda azyndan bir oba hüjüm edip, ýaşaýyş jaýlary oka tutandygyny aýtdy.
15-nji iýunda Mpeketoni şäheriniň myhmanhanalaryna we polisiýanyň bölümine edilen hüjümler zerarly 50 çemesi adam wepat boldy.
Somaliniň “Al-Shabab” topary hüjümleriň jogapkärçiligini öz üstüne aldy we Gündogar Afrikanyň iň uly ykdysadyýetli bu ýurdundaky hereketlerini dowam etdirjekdigini mälim etdi.
Keniýada ençeme hüjümi amala aşyran “Al-Kaýda” bilen bagly bu topar Keniýanyň hökümetiniň 2011-nji ýylda Somaliniň BMG tarapyndan goldanýan hökümetine söweşijilere garşy söweşmäge ýardam bermek üçin goşun iberendigi üçin ony jezalandyrýandygyny aýdýar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow şenbe güni Balkan welaýatyna baryp, Türkmenbaşy şäherinde ýurduň hormatly atlaryna mynasyp bolan döredjilik işgärlerine we Türkmenistanyň prezidentiniň “Türkmeniň altyn asyry” bäsleşiginiň ýeňijilerine baýrak gowşuryş dabarasyna gatnaşdy.
TDH sylag-hormata, baýraga mynasyp bolan žurnalistleriň, hudožnikleriň, şahyrlaryň we kyssaçylaryň, aýdymçylaryň we sazandalaryň öz zähmetlerine berlen baha üçin we ýurtda doly bahaly döredijilige ähli şertiň döredileni üçin döwlet ýolbaşçysyna ýürekden minnetdarlyk bildirendiklerini ýazýar.


text:
Türkmenistanyň günbatarynda 5.8 magnitudaly ýer titreme boldy.
ABŞ-nyň Geologiýa merkezi ýer titremäniň 26-njy oktýabrda Aşgabat wagty 19:15 bolandygyny habar berdi. Maglumata görä, ýer titreme Türkmenistanyň günbatarynda Balkan şäherinden 10 kilometr uzaklykda emele gelipdir.
Balkan welaýatyndan gowuşan maglumatlarda ýer titremäniň yzýany ýerli ýaşaýjylaryň köpçülikleýin öz öýlerinden çykmagy, käbir ýaşaýjylaryň başga welaýatlardaky garyndaşlarynyň ýanyna wagtlaýyn göçüp gitmegi ýaly ýagdaýlaryň ýüze çykandygy aýdylýar.
Türkmenistanyň resmi habar serişdelerinde ýer titremäniň bolandygy we onuň netijeleri barada henize çenli hiç hili habar berilmeýär.
Azatlyk Radiosynyň habarçysynyň habar bermegine görä, güýji 4 magnituda barabar ýer sarsgynlary ýerli wagt bilen 19:19 Aşgabatda hem duýulypdyr.
Türkmenistanyň resmi habar serişdelerinde ýer titreme barada habar berilmedi.
Türkmen resmileri 2000-nji ýylyň 6-njy dekabrynda Balkan welaýatynyň häzirki ady Bereket (Gazanjyk) şäherinde ýaşaýyş jaýlaryň ençemesini ýumuran güýçli ýer titreme barada hem habar bermändi.
Türkmenistan seýsmiki taýdan aktiw zonada ýerleşýär.
Türkmenistanyň taryhynda iň güýçli ýer titreme 1948-nji ýylyň oktýabr aýynda Aşgabatda bolup, 7.3 magnitudaly ýer sarsgynlarynyň döreden weýrançylygy zerarly azyndan onlarça müň adam wepat bolupdy.
Türkmenistanda her ýyl 6-njy oktýabrda Aşgabat ýer titremesiniň pidalarynyň matam güni bellenýär.


text:
Yragyň howpsuzlyk güýçleri ýurduň günbatar bölegini eýelän “Al-Kaýda” bilen iltegli meýletinçilere garşy hüjüme geçdiler. Yragyň günbatarynda sünni musulmanlar agdyklyk edýär. Biz bu söweşe kimleriň gatnaşýandygy, dartgynlylygyň sebäpleri we täsiri barada giňişleýin syn taýýarladyk.
Yragyň howpsuzlyk güýçleri ýurduň günbataryndaky baş-başdak meýletinçilere garşy söweş alyp barýarlar.
Meýletinçiler Ramadi we Falluja şäherlerini ele aldylar. Ýurduň günbataryndaky Anbar welaýatynyň iň esasy şäherleri bolan bu iki şäherde, esasan, sünnüler ýaşaýarlar. Bu welaýat geçmişde Birleşen Ştatlaryň harby güýçlerine garşy aýgytly söweş alyp barypdy. Regiondaky sünni taýpa baştutanlary ýaraglanyp, iki taraplaýyn söweş alyp barýarlar.
Meýletinçiler polisiýa bölümlerini, harby nokatlary ele alyp, tussaglary erkinlige goýberdiler. Hökümete degişli güýçler meýletinçilere hüjüm etdiler, ýöne olar güýçli garşylyga uçradylar.
Birnäçe adamyň ölümine getiren agyr jeň, şaýy häkimiýetleri tarapyndan dolandyrylýan ýerlerde dürli dini mezheplere uýýan toparlaryň arasynda dartgynlylygyň ýokarlanan döwrüne gabat geldi. Yrak 2007-nji ýyldan bäri bir dine uýýan dürli mezhepleriň öz arasyndaky şeýle agyr söweşe şaýat bolmandy.
Söweşe, esasan, kimler gatnaşýar?
Anbar welaýatyndaky bu galagoply söweşe köp sanly dürli toparlar gatnaşýarlar. Yragyň milli howpsuzlyk güýçleri göz-görtele bir tarapyň arkasyny alyp, şolaryň tarapynda söweşýär. Beýleki tarapda bolsa “Al-Kaýdanyň” şahamçasy bolan ýerli toparlar we olaryň hyzmatdaşlary söweşýärler. “Al-Kaýdaçylar” bu ýerlerini Yrak we Lewant Yslam döwleti diýip atlandyrýarlar.
Söweşe gatnaşýan üçünji topar sünnüleriň taýpa baştutanlarynyň golastyndaky güýçlerden ybarat. Olaryň käbirleri Anbaryň “Oýanyş geňeşiniň” agzalarydyr. Hökümetiň tarapdary bolan sünni meýletinçiler ozal hem “Al-Kaýda” garşy söweş alyp barypdylar. “Oýanyş geňeşi” 2006-njy ýylda bolan gozgalaňdan soň Birleşen Ştatlaryň harby güýçleri tarapyndan döredilipdi. Beýleki taýpalar bolsa hökümete garşy söweş alyp barýarlar.
Londondaky “Chatham House” bileleşiginiň işgäri Haýder al-Hoýeý sünni taýpa baştutanlarynyň golastyndaky toparlaryň iki tarapda hem söweşýändigini aýdýar: “Ol ýerde “Al-Kaýda” garşy söweş alyp barýan Yragyň howpsuzlyk güýçlerini goldap, şolaryň tarapynda söweşýän taýpalar bar we şol bir wagtyň özünde döwletiň howpsuzlyk güýçlerine garşy göreşýän taýpalar bar. Olar, eýse, “Al-Kaýda” garşy söweş alyp barýarlarmy ýa-da “Al-Kaýdanyň” bähbidi üçin uruşýarlarmy, bu belli däl.
Olar näme üçin söweşýärler?
Söweşiň regional we içerki meseleler bilen baglanyşykly sebäpleri bar.
Al Hoýeýiň pikirine görä, goňşy Siriýanyň bu söweşlerdäki täsiri uly. Sebäbi ol ýerde dini mezhepler arasyndaky söweş onsuzam dartgynlaşdy.
Siriýadaky ýagdaýlar [bu etraplarda] “Al-Kaýdany” güýçlendirdi we Yrak bilen Siriýanyň arasyndaky araçäkden “Al-Kaýdanyň” söweşijileri iki tarapa-da arkaýyn geçip bilýärler. Bu ýagdaý, elbetde, Yragyň hökümet güýçlerine garşy göreşýän “al-kaýdaçylara” oňyn täsir etdi.”
Regional ýagdaýlar bilen bir hatarda häzirki söweşlere Yragyň öz içindäki içerki meseleleri hem sebäp boldy. Premýer-ministr Nuri Al-Malikiniň baştutanlygyndaky şaýy hökümeti bilen azlykdaky sünni toparlaryň arasynda dartgynly ýagdaýlaryň döremegi “Al-Kaýdanyň” goşunlaryny ýüreklendirdi.
Londonda ýaşaýan yrakly syýasy teswirçi Kamran Karadagi häzirki günlerde dowam edýän söweşiň Yrakda uzak wagtdan bäri dowam edýän syýasy krizisiň netijesidigini aýdýar: “Syýasy erk sünnüler bilen oňşup bilmedi. Sünnüler [häkimiýetden] dolulygyna diýen ýaly çetledildi. Yragyň sünni welaýatlary, aýratynam Anbar welaýaty ozallar federalizme garşy çykýardylar, ýöne häzir welin olaryň hut özleri federalizm gurluşyny talap edýärler. Bu bolsa olaryň hökümetden näderejede närazydyklaryny görkezýär.”
Soňky dartgynlylygyň ýüze çykmagyna näme sebäp boldy?
28-nji dekabrda sünni kanunçykaryjy Ahmed Al-Alwani Ramadi şäherinde terroçylykda aýyplanyp tussag edilensoň, Anbar welaýatynda dartgynly ýagdaýlar ýüze çykyp başlady.
Bu wakadan bir-iki gün geçensoň, has takygy 30-njy dekabrda, sünni protestçiler şaýy hökümetiniň özlerini [deňhukukly güýç] hasap etmeýändigini we özleriniň [syýasatdan] çetledilýändigini aýdyp garşylyk bildirensoň, howpsuzlyk güýçleri olaryň çykyşlaryny basyp ýatyrjak boldular. Bu bolsa taýpalaryň howpsuzlyk güýçleriniň garşysyna söweşe galmagyna getirdi.
30-njy dekabrda aglaba bölegi sünnülerden düzülen 44 sany kanunçykaryjy arzasyny ýazyp, öz islegleri bilen parlamentden çykdylar.
Esasan sünnüleriň ýaşaýan ýeri bolan günbatar we merkezi Yrakda dartgynly ýagdaýlar 2012-nji ýylyň ahyrynda başlanypdy we şondan bäri hem çaknyşyklar dowam edip gelýär.


text:
Prezident Barak Obama Amerikanyň Demokratik we Respublikan partiýalarynyň ýolbaşçylarynyň bergi dawasynda ylalaşyga gelendiklerini bildirdi. Birleşen Ştatlaryň taryhynda hökümetiň ilkinji gezek öz bergilerini töläp bilmek başarnygyny ýitirmezligi üçin gelnen bu ylalaşyk Kongres tarapyndan entek oňlananok.
Döwletiň bergi çägini ýokarlandyrmak möhleti 2-nji awgustda soňlanýar. Bu iş başartmadyk ýagdaýynda dünýä bazarlarynyň ýene bulam-bujarlyga düşmegi mümkin.
“Muňa entek Kongresiň agzalarynyň möhüm sesi gerek. Ýöne men iki partiýanyň iki öýdäki ýobaşçylarynyň ylalaşyga gelendigini bildirmek isleýärin. Bu ylalaşyk defisiti çäklendirip, bergileri tölemek başarnygyny ýitirmegiň öňüni alar. Bu başarnyksyzlyk biziň ykdysadyýetimize weýrançylykly zyýan ýetirerdi” diýip, Obama aýtdy.
Soňky salymda gelnen bu ylalaşykda Birleşen Ştatlaryň bergi çäginiň ýokary derejesini häzirki 14,3 trilliondan 16,4 trillion dollara ýetirmek göz öňünde tutulýar. Bu çäre Waşingtonyň bergilerini töläp bilmegi üçin aşa zerur.
Hökümet geljek 10 ýylyň içinde býujet defisitiniň 2,4 trillion dollar peseldilmegini isleýär. Ol şeýle hem salgyt reformasy we defisiti çäkledirmek üçin görlen beýleki çäreler arkaly ýene 1,5 trillion dollar tapmak maksady bilen Kongresde bir komitet döretmäge çagyrýar.
Ýöne gelnen ylalaşyga Wekiller Palatasynda berk garşy çykylmagy mümkin. Sebäbi hem konserwatiwleriň “Çaý üýşmeleňi” diýlip atlandyrylýan herektiniň (Tea Party) tarapdarlary hem-de liberal kanunçykaryjylar munuň özlerini kanagatlandyrmaýandygyny aýdýarlar.
Eglişik
Senatda köplügiň ýolbaşçysy demokrat Harri Reýd ylalaşygyň amerikan halkynyň isleýän zadydygyny aýtdy: “Meni bu ylalaşyga respublikançylaryň hemmesiniň begenmeýändigini bilýärin. Ol demokratlaryň-da hemmesini begendirmez. Ýöne iki patiýa-da öz isleýäninden köp zatlary berdi. Öz umyt edenine doly ýeten tarap ýok. Ýöne eglişigiň, köpçülikleýin ylalaşgyň özeni şu. Şu hepde amerikan halky eglişik talap etdi, ony hem aldy”.
Senatda azlygyň ýolbaşçysy respublikan Mitç MakKonnelliň aýtmagyna görä-de, gelnen ylalaşyk amerikan hökümetiniň gymmatly kagyzlarynyň durnuklylygy barada global maliýe bazaralaryna arkaýynlyk berer: “Biz şu gije Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň taryhymyzda ilkinji gezek öz bergilerini töläp bilmezlik ýagdaýyna düşmejekdigini görkezip, amerikan halkyna arkaýynlyk berdik”.
Obama hem ýekşenbe güni giçlik hem respublikan hem-de demokrat kanun çykaryjylaryny gelnen ylalaşygy goldamaga çagyrdy. Ol bu hakda şeýle diýdi: “Biz ähli işi entek bitiremzok. Men iki partiýanyň-da agzalaryny dogry işi etmäge çagyrýaryn. Öňümizdäki birnäçe günlükde sesiňiz bilen bu ylalaşygy goldaň. Ol biziň bergilerimizi töläp bilmezlik ýagdaýyna düşmegimiziň öňüni alar, bergilerimizi tölemäge ýol açar. Ol jogapkärçilikli ýol bilen defisitimizi çäklendirmäge başlamaga ýol açar. Ol bize möhüm işlere baş goşup, täze iş orunlaryny döretmäge, aýlyklary ýokarlandyrmaga, ykdysadyýetimizi häzirkisinden çalt ösdürmäge ýol açar”.
Geljek 10 ýylda...
Hökümet tarapyndan edilýän çykdajylar geljek onýyllykda ep-esli azaldylar. Halka hyzmat üçin ýola goýlan programmalaryň müňlerçesi iň pes derejä ýetiriler. Pensiýa sistemasyna ýa saglygy goraýyş ugrundan alnyp barylýan programmalara goýberilýän serişdeleri azaltmak göz öňünde tutulanok. Ýöne beýleki programmalar tygşytlylyk üçin elekden giçiriler.
Waşingtonda Wekiller Palatasynda azlyga ýolbaşçylyk edýän Nansi Pelosi demokratlardan näçe kanun çykaryjynyň bu plany goldaýandygyny kesgitlemek üçin duşenbe güni giçlik ony demokratlar bilen bilelikde maslahatlaşar. Senatdaky demokratlar bilen respublikanlara hem gelnen ylalaşyk barada öz partiýalarynyň ýolbaşçylary maglumat berer.
Teklip edilen ylalaşygyň sese goýulmagy hakda enek bellenen wagt ýok. Ýöne onuň ilki Senatda, soň hem Wekiller Palatasynda sese goýulmagyna garaşylýar.


text:
Ýewropa Bileleşigi düýn grek syýasy partiýalarynyň bergi halas ediş paketini goldajakdyklary baradaky hata gol çekmeklerini talap etdi. Bu talap oppozisiýa özüniň ýazmaça wada bermegi zerur hasaplamaýandygyny aýdandan soň edildi.
ÝB-niň ykdysady meseleler boýunça komissary Olli Rehn: “Täze hökümetiň 27-nji oktýabrda kabul edilen ähli karary gyşarnyksyz berjaý etjegi barada ýazmaça wada bermegi hakykatdan hem örän wajyp” diýdi.
Rehn bu sözleri ÝB-niň maliýe ministrleriniň Brýusselde geçiren bir günlük gepleşikleriniň ýapylyşynda aýtdy.


text:
Gyrgyzystanyň prezidenti Almazbek Atambaýew “nyrhlaryň ýokary galmagynyň mümkindigine garamazdan”, öz ýurdunyň Russiýanyň liderligindäki “Gümrük bileleşigine” goşulmalydygyny aýdýar.
27-nji oktýabrda Gyrgyzystanyň Durnukly ösüş boýunça milli geňeşiniň ýygnagynda Atambaýew “Gümrük bileleşigine” goşulmaklygyň alyjylar üçin harytlaryň bahasyny ýokarlandyryp biljekdigini aýdyp, agzalýan bileleşige goşulmazlyk “bahalaryň we inflýasiýanyň has-da çaltlandyrylan depginde ýokarlanmagyna” sebäp bolup biler diýdi.
“Gümrük bileleşiginiň” düzümine Russiýa, Belarus we Gyrgyzystanyň demirgazykdaky goňşusy Gazagystan girýär.
Bu bileleşik Russiýanyň prezidenti Wladimir Putiniň öňki sowet respublikalary bilen gatnaşyklary güýçlendirmäge bil baglaýan birnäçe guramanyň diňe biridir.


text:
Türkmenistanda Çehiýa Respublikasynyň ilçisi akkreditasiýa edildi.
Aşgabatda prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň görkezmesi bilen Mejlisiň başlygy Akja Nurberdiýewanyň 28-nji senýatbrda Çehiýanyň adatdan daşary we doly ygtyýarly ilçisi Robert Kopetskiniň ygtyýarnamasyny kabul edenligi habar berildi.
Çehiýanyň Türkmenistan bilen diplomatik gatnaşyklarynda ozalkysyndan tapawutly ýagdaýyň emele gelenligini çehiýaly professor, Karlow uniwersitetiniň Halkara barlaglar institutynyň wekili Ýan Şir belledi. Onuň sözlerine görä, indi Çehiýanyň Daşary işler ministrliginiň Türkmenistana degişli missiýasy öňküsi ýaly Moskwadan däl-de, Özbegistandan dolandyrylar.
Çehiýaly professor Ýan Şir Çehiýanyň Türkmenistana degişli diplomatik ädimleriniň Çehiýa Respublikasynyň Türkmenistan bilen gatnaşyklaryna has uly üns berip başlanlygyny görkezýär diýip, hasap edýär.
Ýan Şiriň pikirine görä, Çehiýa bilen Türkmenistanyň birek-birege diplomatik ünsüni güýçlendirmegi ýurtlaryň özara gatnaşyklarynyň köpugurly ösüşine itergi berip bilerdi.
Emma Praganyň Aşgabat bilen gatnaşyklarynyň şu çaka çenli Ýewropanyň energiýa howpsuzlygyny üpjün etmek üçin Turkmenistanda bar bolan mümkinçiliklere gönükdirilenligini bellemek bilen halkara gatnaşyklar boýunça bilermen, professor Ýan Şir Çehiýa Respublikasynyň Türkmenistan babatynda şu çaka çenli belli bir syýasat ýöretmän, Ýewropa Bileleşiginiň çägindäki umumy gatnaşyklar bilen çäklenip gelenligini aýtdy.
Türkmenistanyň energiýa howpsuzlygyna, şeýle-de energiýa geçirijileriniň halkara bazarlaryna ynamdar we durnukly ýol arkaly geçirilmegine degişli inisiatiwalaryna Çehiýa Respublikasynyň aýratyn üns berýänligini ilçi Robert Kopetskiý Türkmenistanyň Mejlisiniň başlygy bilen duşuşygynda nygtady.
Çehiýa Respublikasy bilen gatnaşyklaryň ösdürilmeginiň taraplara beýleki ugurlardan hem peýdaly bolup biljegini synçylar belleýärler.
Hyzmatdaşlygyň perspektiw ugurlary
Türkmenistanyň öňki diplomaty Nurmuhammet Hanamow Türkmenistan bilen Çehiýanyň arasynda gatnaşyklaryň sowet döwründe aktiw alnyp barlanlygyny we ilkinji nobatda senagat ugurlaryna degişli bolanlygyny belledi. Ol, hususan-da, Türkmenistanda Çehiýanyň ýeňil senagatynyň we maşyn gurluşygynyň önümlerine uly islegiň bolanlygyny aýtdy. N.Hanamowyň pikiriçe, bu günki gün Çehiýanyň sosial-ykdysady syýasaty we ösen raýat jemgyýetçiligine degişli tejribesi Türkmenistan üçin örän peýdaly bolup biler.
“Çehiýa demokratik ösüşde ilkinji günlerden başlap, adam hukuklaryny goramakda, sosial meseleleri çözmekde, ykdysadyýeti köne sistemadan daşlaşdyrmakda dürli meseleleri üstünlikli çözüp gelýär. Ýurduň ençeme problemalary bardy hem bar, emma bu ýurduň işsizlik ýaly sosial meselelere we demokratiýa üns bermegi Türkmenistan üçin gowy tejribe bolup biler” diýip, N.Hanamow aýdýar.
N.Hanamowyň bellemegine görä, uniwersitetleri Ýewropa standartlaryna geçirip, gysga wagtyň dowamynda özüni gowy tarapdan tanadan Çehiýa Respublikasynyň bilime we ylyma degişli tejribeleri hem Türkmenistan üçin möhüm. Sebäbi sosial-ykdysady şertleri gowulandyrmagyň, bilim, ylym we syýahatçylygy ösdürmegiň Türkmenistanda yglan edilýän reformalaryň çäginde ileri tutulýan meselelerdigini türkmen ýolbaşçylary belläp gelýärler.
Mejlisiň başlygy Akja Nurberdiýewanyň Çehiýa Respublikasynyň ilçisi Robert Kopetskiý bilen 28-nji sentýabrda geçiren gepleşiklerinde taraplar iki döwletiň özara gatnaşyklarynyň ösmegi üçin uly mümkinçilikleriň bardygyny bellediler.
Tarapalar esasy ugurlaryň arasynda söwda-ykdysady, gumanitar, syýahatçylyk we ýangyç-energiýa pudaklaryny agzadylar. Türkmen mebugatynyň maglumatlaryna görä, çehiýaly diplomat ysnyşykly parlamentara gatnaşyklaryň ýola goýulmagynyň ähmiýetini hem nygtady.
Çehiýa Respublikasynyň adatdan daşary we doly ygtyýarly ilçisi Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde, Energetika we senagat ministrliginde, Nebitgaz senagaty we mineral serişdeler ministrliginde, Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrliklerinde hem kabul edildi. Şeýle-de ilçi Awaza milli syýahat zonasyna sapar etdi.


text:
Belarusyň polisiýasy sekiz aktiwisti, şol sanda oppozision “Birleşen raýat partiýasynyň” lideri Anatoliý Lebedkony we iki žurnalisti tussag etdi.
Gürrüňi edilýän aktiwistler öňümizdäki hepde geçiriljek ýerli saýlawlaryň öň ýanynda saýlaw kampaniýalaryny geçirýän mahaly Minskiň merkezi Kamarouka bazarynda ýekşenbe güni tussag edildiler. Şonda aktiwistler syýasy tussaglaryň suratlary ýerleşdirilen maýkalary geýipdirler.
Lebedko we başga-da dört aktiwist tussaglykda saklanyp, galanlary azatlyga goýberildi. Tussaglykdaky aktiwistleriň duşenbe güni sud edilmegine garaşylýar.
Aktiwistlere takyk haýsy aýyplamalaryň ýöňkelendigi barada maglumat berilmeýär.


text:
Islandiýanyň günortasynda täze wulkanyň atylmagy netijesinde düýn emele gelen wulkan külüniň täze buludy Beýik Britaniýa tarap süýşýär.
Şu gün Angliýanyň, Şotlandiýanyň we Uelsiň howa giňişliklerini açmagyň planlaşdyrylýandygyny Britaniýanyň milli howa-transport gullugy yglan etdi.
Häzirlikçe Londonyň aeroportlary ýapyk, Germaniýada we Polşada uçuşlar togtadyldy.
Irlandiýanyň, Gollandiýanyň, Awstriýanyň, Daniýanyň, Şwesiýanyň, Finlýandiýanyň we Norwegiýanyň aeroportlary uçuşlary bölekleýinem bolsa dikeltdi.
Düýn Ýewropanyň günortasyndaky howa giňişliginde, şeýle-de Çehiýanyň we Wengriýanyň asmanynda uçuşlar başlandy.
Ýewropada uçuşlaryň tertibi Islandiýada wulkanyň oýanmagy netijesinde 15-nji aprelde bozulypdy.


text:
Täjigistanyň ozalky premýer-ministri Abdumalik Abdullojonow Kiýewiň “Borispol” aeroportunda halkara Interpol gullugynyň karary esasynda tussag edildi.
Interpol gullugynyň Ukrainadaky bölüminiň bir resmisi Abdullojonowyň sişenbe güni Birleşen Ştatlardan Kiýewe gelip düşende tussag edilendigini tassyklady.
Täjigistanyň häkimiýetleri oňa 1996-njy ýylda prezident Emomali Rahmonyň janyna kast etmek synanyşygyna dahyllylykda aýyplama bildirýärler.
Mundan daşary, ýurduň ozalky premýer-ministri Abdumalik Abdullojonowa 1998-nji ýylda Täjigistanyň Sogd oblastynda gurnalan ýaragly hüjümlere ýardam bermekde, guramaçylykly jenaýatçylykda we terrorizme dahyllylykda-da aýyplamalar bildirilýär.
Geçen ýylyň noýabrynda Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugyna beren interwýusynda ol 1994-nji ýylda geçirilen prezidentlik saýlawlarynda dalaşgär hökmünde özüniň Emomali Rahmondan üstün çykandygyny, emma Emomali Rahmonyň saýlawlaryň netijesini galplaşdyrandygyny öňe sürdi.


text:
XIX asyrda Orsýet eneçeme kolonial söweşler alyp bardy hem ýurduň, çägini basylyp alnan topraklaryň hasabyna giňeltdi. Bu söweş asyryň 2-nji ýarymynda Merkezi Aziýa döwletlerine tarap gönükdi.
Taryhy sebäpler
Rus patyşasy, hamana, Hytaýa geçmek üçin, gazaklaryň hem gyrgyzlaryň ýerlerini basyp alan bolsa, Buhara emirligini, Hywa hanlygyny hem erkin türkmenleri tabyn edip, Hindistana aşmakçydy diýilýärdi.
1873-nji ýylyň tomsunda rus generaly K.P. fon Kaufman Hywa hanlygyna hüjüm edip, ony sanly günüň dowamynda dyza çökerdi. Emma söweş munuň bilen tamamlanmady.
Hywa hanynyň maslahat bermegi, şeýle-de öz tejribesine eýeren rus generaly şol ýylyň 7-24-nji iýuly aralygynda Hywa türkmenleriniň üstüne hüjüm etdi. Hamana türkmenler talap edilen harby kontribusiýany wagtynda tölemändiler. Ol talap edilýän garamat türkmenlere töletjegem däldi we asla mümkin däldi. Onsoňam türkmenler garamat tölär ýaly hiç bir zada; döwlete ýa-da goşuna eýe däldi.
Türkmenler çakdan-aşa agyr şol salgydy tölemäge razylyk berseler-de, ruslar gepleşik geçirmek islan il ýaşulularyny zamun aldylar hem hiç bir ylalaşyga gelmediler.
Gyrgynçylyk
Ruslar Gazawat kanalynyň boýunda oturan türkmenleri, Ysmamyt atanyň hem Ýylanlynyň töwereklerindäki obalary aýylganç jezalandyrdy. Olar aýratyn-da ýomutlary rehimsizlik bilen gyrdylar. Ýaragsyz milleti, aýallary, çagalary gylyçdan geçirdiler. Pyýada gaçyp barýanlary atly ýetdiler. Gutulmak üçin özüni suwa uran eli cagaly aýallaryň yzyndan suwa girip, depesinden gylyç saldylar.
Bu gyrgynçylygy gözi bilen gören, oňa boýdan-başa şaýat bolan amerikan žurnalisti Mak-Gahan “Amyderýanyň boýundaky söweş we Hywanyň synmagy” (J.A. Mac-Gahan: Campaning on the Oxus and fall of Khyva. London. 1874.) atly taryhy taýdan iňňän gymmatly kitap ýazdy.
Ol öz kitabynda: “Men henize çenli munuň ýaly urşy görmändim, beýle urşy biziň günlerimizde gaty seýrek görmek mümkindir” diýip, haýran galmagyny açyk beýan etdi.
Şol mahallar Russiýadaky amerikan diplomaty Ýujin Skuler “Türküstan. Russiýanyň Türküstanyna syýahatdan bellikler” (Schuyler E. Turkistan. Notes of a Journey in Russan Turkistan, Khokand, Bukhara, and Kuldia. London 1876.) atly kitabyny ýazypdy.
Bu gazaply gyrgynçylygy hywa taryhçylary hem ýazga geçirdiler.
Täsirler hem seslenmeler
Rus patyşasynyň kolonial hüjümi şeýle bir ýowuz bolupdyr, türkmeni asla tanamaýan günbatarlylar hem bu wagşy gyrgynçylaga haýran galypdyrlar. Marksizimi esaslandyryjylaryň biri F. Engels “Anti-Dýuring” atly belli eserinde buržuaz ahlagynyň nä derejelere baryp ýetendigini hut rus patyşasynyň türkmenleriň garşysyna alyp baran söweşi bilen düşündirmek isläpdir.
Ol şeýle ýazýar.
«Diýmek, iki erkiň “doly deňligini” ýok etmek üçin we siwilizlenen talaňçy döwletleriň yzda galak halklar barasynda edýän hemme masgaraçylykly işlerini, tä ruslaryň Türküstanda eden wagşylyklary ýaly işlerine çenli-de, aklamaga mümkinçilik berýän ahlagy tassyk etmek üçin, diňe bir ahlak taýdan däl, belki akyl taýdan hem deňsizlik ýeterliklidir. General Kaufman 1873-nji ýylyň tomsunda tatarlaryň ýomut taýpasynyň üstüne çozup, olaryň çadyrlaryny ýakyp, buýrukda aýdylyşy ýaly, “köneki oňat Kawkaz däbine laýyklykda” aýallaryny we çagalaryny çapym-çapym etmegi buýran wagtynda, ol hem, ýomutlar azan adamlar bolany sebäpli, olaryň erki duşmançylykly erkdir, şoňa görä-de olaryň erkini jemgyýetçilik ýaşaýşynyň çäklerine salmak maksady bilen boýun egdirmek gutulgysyz zerurlyga öwrüldi we meniň ulanan serişdelerim maksada has laýyk serişdelerdir diýip tassyklaýardy…» (F.Engels, Anti-Dýuring, Aşgabat, 1970. 112- sah.)
Soňky dymyşlyk
Bulaşygrak bolsa-da, F. Engelsiň şeýle ýiti hem açyk sözüne ne patyşa intelligensiýasy, ne-de soňky kommunistler üns berdiler. Marksizimi-leninizmi özlerine baş ýörelge edinen sowet taryhçylary hem bu sözden ugur almadylar. Ýogsa kommunistler dil ýüzünde rus patyşasynyň alyp baran syýasatyny ýazgarýardylar. Kolonial basybaljylyk şeýle ýowuz bolup, ol halkyň hakydasyny doňdurmagy maksat edinýärdi, köp alymlar hem şol ideýa, ýagny döwlet syýasatyna gulluk etdiler.
Yurt Garaşsyzlygyny alyp özbaşdak bolanynda, kommunistleriň syýasaty aradan aýryldy hem Orsyýet Türkmenistany özygtyýaly we garaşsyz döwlet hökmünde ykrar etdi. Hut şol döwürde hem amerikan žurnalisti Mak-Gahan ýatlanan kitaby türkmen diline terjime edildi. Ol 1992-nji ýylda çap boldy.
Gynansak-da, bar iş şonuň bilen tamamlandy. Ýöne Gazawat gyrgynçylygynyň dowamy bolan Gökdepe söweşi her ýylda, Matam güni hökmünde giňden bellenilýär.
Gökdepe söweşi batada kitaplar ýazyldy, sahna eseri döredildi hem şehitleriň hatyrasyna metjit guruldy. Indi bolsa ol ýerde örän uly memorial kompleksi – ýadygärlikler toplumy dörediljek diýen habar bar.
Gazawat gyrgynçylygy bolsa ýatlanman gelýär.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde öňe sürülýän pikirler awtoryň özüne degişlidir.


text:
Belli başgyrt kuraýe ussady, BR-niň milli saz gurallary orkestriniň çeper ýolbaşçysy Ramil Gaýzullin 23-nji iýunda Maryda, 25-nji iýunda Türkmenabatda bolup geçjek sungat ussatlarynyň konsertlerine gatnaşar. Bu barada “Başinform” habar berýär. Konsertler düýn Türkmenabatda açylan Medeniýet hepdeliginiň çäklerinde geçiriler we 27-nji iýuna çenli dowam eder.
Russiýanyň at gazanan artisti, Başgyrdystan Respublikasynyň halk artisti Ramil Gaýzullin Türkmenistanyň Döwlet simfoniki orkestrine dirižýorlyk eder, şeýle hem kuraýede öz çykyşyny ýerine ýetirer. Çärä Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow gatnaşar.
“Bu meniň Türkmenistanyň simfoniki orkestrine dirižýorlyk etmekde ilkinji synanyşygym bolar. Biz başgyrt kompozitory Nur Dautowyň “Gyz tansyny” ýerine ýetireris. Şeýle hem men Myrat Ahmedowyň kuraý we orkestr üçin niýetlenen solo-fantaziýasyny ýerine ýetirerin. 27-nji iýunda bolsa biz, çagyrylan myhmanlar doglan gününi belleýän Türkmenistanyň Prezidenti üçin çykyş ederis” — diýip, Ramil Gaýzullin gürrüň berdi.
Konsertlerde, şeýle hem Türkiýeden, Gazagystandan, Gyrgyzystandan, Özbegistandan, Russiýadan sungat ussatlary gatnaşýarlar diýip, “Başinform” habarlar agentligi belleýär.


text:
Satelitden düşürilen suratlarda aýan bolşuna görä, Mosul şäherindäki haçparazlaryň 1400 ýyllyk gadymy monastyry (ybadathanasy) "Yslam Döwleti" ("YD") toparynyň basyp almagyndan birnäçe aý soňra ýer bilen ýegsan edilipdir. Ol taryhy ýadygärlik, Yrakda ýerleşýän iň gadymy ybadathana ekeni.
CNN-niň ýazmagyna görä, şol bir wagtyň özünde "Dair Mar Elia" diýen at bilen hem meşhurlyk gazanan "Mukaddes Elia monastyry" ybadathanasy Mosul etrabynyň çäginde ýerleşýärdi. Satelitden düşürilen suratlary barlap gören "AllSouree Analysis" atly derňew firmasynyň hünärmenleriniň aýtmagyna görä, ybadathana näçe gadymy bolsa hem onuň öz-özünden ýumrulmagy mümkin däl diýen ýalydyr.
Hünärmenleriň aýtmagyna görä, käbir ýagdaýlar hem täsirler gadymy ybadathananyň bilkastlaýyn ýumrulandygyna güwä geçýär.
Bilkastlaýyn
Birinjisi, gadymy ybadathananyň 2014-nji ýyldan owalky we soňky düşürilen suratlary deňeşdirilen mahaly, onuň ýer bilen ýegsan edilenden soň "owrap galandygy" mälim bolýar.
Ikinjisi, satelitden düşürlen suratlarynda uzap gidýän ugtaşykly ak keşler görünýär. Olaryň şol ýere getirilen äpet buldozerleriň yzydygy çak edilýär.
Üçünjisi, hadysanyň bolup geçen mahaly wakanyň "YD" topary gurnalandygyna güwä geçýär.
Mosul, 2014-nji ýylyň iýun aýynda "YD" toparyna boýun egipdi. Satelitden düşürilen suratlarda geçirilen derňew bolsa, gadymy ybadathananyň 2014-nji ýylyň awgust ýa-da sentýabr aýynda ýumrulandygyny görkezýär.
"YD" bu hadysany jemgyýete aýan etmedigem bolsa, bu ol terrorçylykly toparyň taryhy ýadygärliklere eden ilkinji elhenç hüjümi däldir.
Palmyra
Awgust aýynda bolsa şol yslamçy ekstremist topar, goňşy Siriýada Palmyra harabalarynda 2000 ýyllyk gadymy Nir ýadygärligini partladypdyr.
"YD" topary sünni mezhepden başga ähli mezhepleriň ybadathanalaryny we şol bir wagtyň özünde hem haçparazlyk, iudaizm ybadathanalaryny hem butparazlygyň nyşanasy hasaplaýar.
Ruhany Paul Thabit Habib, owal Mosuldaky "Xaldey" atly Katolik ybadathanada dini ýolbaşçy bolup işleýär ekeni. Ol häzir göçmäge mejbur edilýän müňlerçe "Xaldey" haçparazynyň Mosuldan Erbile we beýleki töwerekdäki sebitlere göçüşini synlaýar. Ol "Biz bu gadymy ýadygärlikleriň ýok edilmegine her gün şaýat bolýarys" diýip belleýär.
"Bu gaty uly ýitgidir. Onuň öwezini hiç wagt dolup bolmaz. Onuň taryhy tä 6-njy asyra çenli baryp ýetýär. Biz medeniýetler taryhynyň ýok edilmegi barada gürrüň edýäris".


text:
Şu hepde Brýusselde, Ýewropa parlamentiniň koridorlarynda gullukçylar üsti gara çemodanly arabajyklary itişip, bineme derlemeli boldular. 6 müňe golaý plastik sumkany bir gatdan beýleki gata düşürip, olary 8 sany uly ýük maşynyna ýüklemek üçin bu gullukçylara, azyndan, 5 sagat wagt gerek boldy. Onsoň, bu maşynlar Fransiýanyň Strasburg şäherine tarap ýola düşdüler.
Bu plastik konteýnleriň içindäki zatlar Ýewropa parlamentiniň 5 müňe golaý işgärine gerekli dokumentler.
Ýük maşynlar Brýusselden fransuz şäherine gelip ýetensoňlar, ýükler düşürilip, olar Ýewropa parlamentiniň Strasburgdaky edaralarynda bir hepde ulanylýar. Ondan soň, ýene 440 kilometrlikde ýerleşýän Belgiýanyň paýtagty Brýussele getirilýär.
Aýma-aý gaýtalanýan bu çäre Ýewropa parlamentiniň täsin iş usullaryndan biri. Parlamentiň merkezi Brýusselde ýerleşýär. Onuň işleriniň köpüsi hem şol ýerde geçýär. Ýöne Ýwropa Bileleşiginiň şertnamasy boýunça aýda gurnalýan plenar mejlisleriň biri Strasburgda geçmeli. Parlamentiň sekretariaty bolsa Lýuksemburgda ýerleşýär.
180 million ýewro jykdaja durýar
Käbir adamlaryň aýdyşy ýaly, Ýewropa parlamentiniň bu “göçme sirki” diňe bir täsinlik däl. Oňa köp wagt, serişde we zähmet hem siňýär.
Muny parlamentiň bir agzasynyň işgäri Rosalie Biesemans şeýle düşündirýär: “Strasburg hepdesi üçin bir gün ýolda geçýär. Her bir adam iň azyndan bir gününi ýitirýär. Gidiş üçin biziň ýarym günümiz, geliş üçin hem ýarym günümiz gidýär. Ýöne parlamentiň käbir agzalary ol ýere bir günde-de ýetip bilenoklar”.
Bu waka bilen bagly köpleriň ünsüni çekýän ýene bir mesele harajat meselesi. Barlaglaryň görkezmegine görä, Ýewropa parlamentiniň Strasburgda aýda bir gezek geçirýän bu mejlisi salgyt töleýjiler üçin ýylda 180 million ýewro jykdaja durýar.
Bu işi tankytlaýan parlamentçileriň sany indi barha artmak bilen. Olar parlamentiň bir ýerde bolmagyny isleýärler. Bulardan biri parlamentiň britaniýaly agzasy Edward MkMillan-Skott.
Ol bu barada şeýle diýýär: “Munuň fransuzlaryň buýsanjy bilen baglanyşyklydygy belli zat. Biz muny doly kabul edýäris. Beýleki tarapdan bolsa, biz Ýewropa parlamentiniň anyk bir ýere göçmek kararyna gelmeginiň diňe wagt meselesidigine fransuzlaryň düşünmegini isleýäris. Fransuzlara Strasburg şäherine we ol ýerdäki jaýa alternatiwa tapmak barada çynlakaý oýlanmaklygy maslahat berýäris”.
Çözgüdi aňsat däl
MkMillan-Skott Ýewropa Bileleşiginiň şertnamasyndaky bir maddadan peýdalanyp, üýtgetme girizmek bolar diýip umyt edýär. Aslynda käbir üýtgetmeleri parlament kabul etmedik hem däl. Öten ýyl parlamentçiler 2012- 2013-nji ýyllarda her aý geçýän plenar mejlisleriň ikisini Strasburga bir hepdede geçirmeli diýip ses berdiler.
Ýöne Fransiýa bilen Lýuksemburg muňa garşy çykyp, Ýewropanyň Adalat suduna ýüz tutdular. Bu suduň kararyna hem öňümizdäki güýz garaşylýar.
Parlamentiň käbir agzalary bu meselä birneme seresaply garaýarlar. Çehiýaly deputat Libor Rousek özüniň parlamentiň bir ýerde bolmagynyň tarapyndadygyny aýdýar. Ýöne, onuň pikiriçe, parlament Strasburgyň deputatlar üçin elýeterli bolmagyny-da göz öňünden düşürmeli däl.
“Bu barada biz karar berip bilemzok. Bu üýtgediljek bolsa, muny ara alyp maslahatlaşyp üýtgetmeli. Bu barada hökümetler, başgaça aýdylanda, Ýewropa Geňeşi ylalaşyga gelmeli. Bu 27 hökümetiň hemmesi ylalaşmaly diýildigi. Meniň pikirimçe, häziki wagtda parlament nirede bolmaly diýip çekişmek bir netijesiz zat” diýip, çehiýaly deputat Libor Rousek ýagdaýy düşündirdi.


text:
Örän döredijilikli kaka çagalaryny meşgullamagyň iň bet ýoluny tapdy
Aaron Zenz-suratkeş-ullýustrator, şeýle-de 6 çaganyň kakasy. Ol öz çagalary üçin eýýäm birnäçe "döredijikli hekaýalar" oýlap tapypdy. Meselem agaç şahalarynda, ýapraklarynda suratlar çekip, olary tötänden gören ýolagçynyň göwni açylar ýaly Grand-Rapids (Miçigan ştaty) şäheriniň dürli ýerlerinde gizleýärdiler. Bu gezek bolsa, Aaron täze derejä geçdi we daşlaryň ýüzüne çagalary bilen dürlüje, gyzykly ýüzjagazlaryň şekillerini çekip, şäheriň dürli ýerlerinde galdyrmaga başlady.
1. Her şekilli daşyň bir taýy bar we olaryň başga bir taýy şäheriň muzeýine berlen.
Kakasy we çagalary olaryň proýektiniň masştabynyň ululyk derejesini görkezmek üçin muzeýe bu şekilli daşjagazlary tabşyrdylar. Proýektiň ady bolsa, "Ähli ýer daşlar" (Rock Around).


text:
Siriýanyň iri şäherlerinden biri bolan Aleppo (Halap) şäherindäki gozgalaňçylaryň we onuň ýaşaýjylarynyň aýtmaklaryna görä, olar hökümet güýçleriniň garaşylýan köpçülikleýin hüjümine taýýarlyk görýärler.
Gozgalaňçylaryň käbir liderleri özleriniň eýýäm Aleppo şäheriniň ýarpysyna golaýyna gözegçilik edýändiklerini aýdýarlar. Maglumatlara görä, hökümetiň söweş uçarlary we ot açýan dikuçarlary Aleppo şäheriniň töwereklerine hüjüm edýärler.
Azat Siriýa goşunynyň metbugat wekiliniň aýtmagyna görä, hökümetiň köpsanly harby maşynlary Aleppo şäherine gelipdirler. Emma ol goşmaça meýletinçileriň hem gozgalaňçylara goşulmak üçin şähere gelendiklerini sözüne goşýar.
Asuda ilatyň goralmagy zerur
Birleşen Milletler Guramasynyň Adam hukuklary boýunça komissary Nawi Pillaý hökümet güýçlerini we gozgalaňçylary Alepponyň asuda ýaşaýjylaryny söweş hereketlerinden goramaga çagyrýar.
Onuň 27-nji iýulda ýaýradan beýanatynda aýtmagyna görä, Aleppoda gapma-garşylyklaryň ýüze çykmak mümkinçiligi Siriýanyň gür ilatly etraplaryndaky ýaşaýjylaryň howpsuzlygy barada alada döredipdir. Siriýada ýüze çykan konfliktden öň bu etraplarda 2 milliondan gowrak adam ýaşapdyr.
“Hökümet güýçleriniň we oppozisiýanyň tarapdarlarynyň amala aşyrýan adam öldürmelerine ýa-da bilkastlaýyn adam öldürmelerine adamzada garşy jenaýatlar ýa-da harby jenaýatlar hökmünde garalmagy mümkin” diýip, Pillaý sözüniň üstüni ýetirýär.
“Baas” partiýasynyň agzasy gaçdy
Şu gün Siriýanyň parlamentiniň Aleppodan bolan deputaty özüniň Türkiýä gaçyp geçendigini habar berdi. Deputat Ihlas al-Badawi “Sky News Arabia” telekanalyna beren interwýusynda prezident Başar al-Assadyň režimini wagşylykda aýyplap, bu ýurtda iň esasy hukuklaryny talap edýän halka garşy repressiýalaryň we gazaply gynamalaryň bardygy üçin özüniň Türkiýä gaçyp geçendigini aýtdy.
Ihlas al-Badawiniň maý aýyndaky parlament saýlawlarynda ýeňiş gazanan deputatlaryň we prezident Başar al-Assadyň “Baas” partiýasynyň agzalarynyň arasyndan ilkinji bolup Siriýadan gaçandygy habar berilýär.
Siriýanyň goňşulary bu ýurtda zorluklaryň ösmegine alada bildirýärler. Gelip gowuşýan habarlardan eýýäm köp sanly siriýaly bosgunlaryň Liwana we Iýordaniýa gaçyp geçendigi belli bolýar.
Maglumatlara laýyklykda, 300 çemesi bosgun Iýordaniýa gaçyp geçmäge synanyşanda, olaryň garşysyna Siriýanyň hökümet güýçleri ot açypdyrlar. Şonda iýordaniýalylar we Siriýanyň hökümet güýçleri özara atyşypdyrlar.
Saud Arabystanynyň “Al-Arabiýa” maglumat serişdesi bu atyşykda iýordaniýaly iki esgeriň ýaralanandygyny habar berýär.
27-nji iýulda Türkiýäniň daşary işler ministri Ahmet Dawutogly öz ýurdunyň Siriýa bilen aradaky serhetlerine berk gözegçilik edýändigini aýtdy.


text:
Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýewiň prezidentlik möhletini uzaltmak boýunça milli referendumy geçirmek teklibi bilen döredilen inisiatiwa toparyny gurnaýjylaryň aýtmagyna görä, olaryň öňe sürýän teklibini goldap, eýýäm ýurduň 5 milliondan gowrak ilaty gol goýupdyr.
Bu inisatiwa topary 2012-nji ýyldaky prezidentlik saýlawlaryny geçirmän, Nazarbaýewiň prezidentlik möhletini 2020-nji ýyla çenli uzaltmak teklibini öňe sürýär.
Prezident Nazarbaýew bu baradaky teklibi 6-njy ýanwarda ret edipdi. Emma, muňa garamazdan, ýurduň parlamentiniň bäşden dört bölegi bu teklibi goldasa, onda prezidentiň närazylygyna garamazdan referendum geçirler. Parlamentiň indiki mejlisi 14-nji ýanwarda bolmaly.
Birleşen Ştatlar Gazagystanda prezidentiň iş möhletiniň uzaldylmagy baradaky planlary “demokratiýa boýunça yza gaýdyşlyk” diýip ýazgardy.


text:
Owganystanyň polisiýasy ýurduň demirgazyk-günbatarynda “Talyban” söweşiji toparynyň Farýab welaýatynda eýelän etrabynda 18 polisiýa ofiserini ýesir alandygyny habar berdi.
Farýabyň polisiýasynyň ýolbaşçysy Sayed Aqanyň 20-nji oktýabrda aýtmagyna görä, “Talyban” polisiýa wekillerini Gormaç etrabyndaky çaknyşyklarda ele salypdyr.
“Talybanyň” metbugat-wekili söweşiji toparyň etrabyň polisiýa ýolbaşçysyny tussag edendigini we onuň söweşde ýaralanandygyny aýtdy.
Kabulda Içeri işler ministrliginiň metbugat-wekili Sedik Sedikki Farýaba goşmaça güýjüň iberilendigini we wise-prezident Abdul Raşid Dostumyň welaýatdaky harby çäreleri dolandyrýandygyny aýtdy.


text:
Prezident Barak Obama Birleşen Ştatlaryň Kubadaky Guantanamo Baý türmesinde saklanylýan soňky tussaglary başga ýere geçirmek we bu desgany hemişelik ýapmak baradaky planlaryny mälim etdi.
Häzirlikçe bu planyň gelejegi Birleşen Ştatlaryň Kongresinde nämälim bolmagyna galýar. Emma plan kabul edilse, bu köp adamlar tarapyndan 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabrynda bolan hüjümleriň yzýany Birleşen Ştatlaryň terrora garşy başladan söweşiniň kadadan çykmasynyň simwoly diýlip hasaplanylýan Guantanamo kitabynyň sahypalarynyň ýapyljakdygyny aňladýar.
"Biziň bu plan arkaly terroristik propagandanyň guralyny ýok etmäge, ýaranlarymyz we partnýorlarymyz bilen gatnaşyklarymyzy berkitmäge, milli howpsuzlygymyzy güýçlendirmäge, iň möhümi hem bizi amerikanlar hökmünde bir-birimiz bilen baglanyşdyrýan gymmatlyklary goramaga mümkinçiligimiz bolar. Men Guantanamo Baýdaky desgany ýapmaga doly meýilli" diýip, Obama 23-nji fewralda Ak tamda eden çykyşynda aýtdy.
Şeýle-de, Obama: "Men indiki prezident kim bolsa-da, oňa bu problemany geçirmek islemeýärin. Biz munuň ýene 15 ýyl saklanyp galmagyna rugsat bererismi? Eger biz munuň hötdesinden şu wagt gelip bilmesek, onda haçan geleris?" diýdi.
Administrasiýa resmileri jemi 91 tussagyň heniz hem agzalýan türmede saklanýandygyny aýtdylar. Olaryň 35 sanysynyň Birleşen Ştatlaryň resmileri tarapyndan üçünji bir ýurda geçirilmegi üçin tussaglaryň degişli hökümetleriniň tassyknamasyna garaşylýar.
Galan 56 tussag azatlyga goýberilmek üçin aşa howply hasaplanylýar. 23-nji fewralda yglan edilen planda olary Birleşen Ştatlardaky 13 türmä geçirmek teklip edilýär.


text:
Media gözegçilik edýän halkara guramanyň maglumatyna görä, Eýranda 2009-njy ýylda geçirilen jedelli saýlawlardan soňra oppozisiýa garşy hökümet tarapyndan başladylan tutha-tutluklarda nyşana alnan esasy topar žurnalistler bolupdur.
Žurnalistleri goraýan komitet tarapyndan Beýrutda çap edilen hasabatda aýdylmagyna görä, Eýranda häzirki döwürde 52 žurnalist tussaglykda saklanýar. Bu ýagdaý hem tussaglykda saklanýan žurnalistleriň sany boýunça Eýranyň dünýäde birinji orunda duranlygyny aňladýar.
Žurnalistleriň hak-hukugy boýunça çykyş edýän şol topar azyndan 100 žurnalistiň Eýrany terk etmäge mejbur bolanlygyny belläp, olardan 80 töwereginiň Türkiýededigini habar berýär.


text:
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Gün energiýasy instituty dörediler. Onuň düzümine Türkmenistanyň Gün instituty we atmosferanyň fizikasy institutlary girer diýip, ýurtda köpçülige ýetirilen resmi maglumatlarda aýdylýar. 1990-njy ýyllaryň ortalarynda işi togtadylan Gün instituty näme sebäpden ýapylypdy? Azatlyk Radiosy bu temadan şol wagtda Türkmenistanyň hökümet baştutanynyň orunbasary we döwlet geňeşçisi bolan, şol bir wagtda-da nebit-gaz ministri wezipesini ýerine ýetiren Nazar Söýünow bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Nazar Toýliýewiç, Türkmenistanyň Gün instituty haçan we näme sebäpden ýapylypdy?
Nazar Söýünow: Institut prezident Nyýazow döwründe, 1990-njy ýyllaryň ortalarynda ýapyldy. Onuň ýapylmagy Nyýazowyň institutyň ýolbaşçysy Rejep Baýramowa şahsy garaýşy bilen baglydy. Men muny açyk aýdyp biljek. Şol döwürde prezidentiň ýurduň bilimli, tejribeli, tutanýerli we Turkmenistanyň geljekki ösüşi üçin bähbitli ugurlary teklip edýän adamlara negatiw gatnaşygy ylmyň ösüşine uly zeper ýetiripdi. Şol bir wagtyň özünde-de, ýurt garaşsyz bolan döwründe, onuň maliýe ýagdaýy položitel balanslydy. Şol döwürde bar bolan pullary hiç kime gerek bolmadyk ägirt binalaryň gurluşygyna däl-de, Günüň energiýasyndan peýdalanmak ýaly eýýäm işlenen taýýar proýektlere ýatyryp boljakdy.
Azatlyk Radiosy: Gün instituty nähili iş alyp barýardy?
Nazar Söýünow: Söwet döwründe adaty bolmadyk energiýa çeşmelerini ulanmak boýunça işlere başlanypdy. Ýagny, Günüň, şemalyň, deňizleriň tolkunlarynyň energiýasyny, hatda hojalyk taşlandylaryny hem energiýa çeşmesi hökmünde ulanmagyň mümkinçilikleri geňden öwrenilip başlanypdy. Türkmenistanda ýylyň 294 güni güneşli bolansoň, Günüň energiýasyndan peýdalanmak örän amatly diýen karara gelindi we bu ugurdan iş alnyp baryldy.
Gün instituty şäherlerde we oba ýerlerinde ýaşaýyş jaýlary Günüň energiýasy bilen ýagtyltmak we ýylatmak, gök-önümleri ýetişdirmek üçin teplisalary ýylatmak maksadyny göz öňünde tutupdy. Oba hojalygynda miweleri, gawundyr-üzümi kak etmek üçin hem Günüň şöhlesini peýdalanmak göz öňünde tutulýardy. Günüň energiýasyny köp ugurlardan ulanmak göz öňünde tutulýardy. Oba hojalygyna uly üns berilýärdi. Meselem, Gün institutynda täze oba diýen ýörite programma bardy. Bu programma Türkmenistanyň oba ýaşaýjysynyň durmuşyny doly özgertmäge we döwre laýyk derejä çykarmaga gönükdirilendi.
Azatlyk Radiosy: Agzalan ylmy açyşlar, öwrenmeler durmuşa geçirildimi?
Nazar Söýünow: Elbetde, synaglar geçirilipdi. Biz Moskwada Gosplan, ýagny Döwlet plany diýilýän baş edarada ýörite sergi-de geçiripdik. Men Aşgabadyň Elektro-tehniki zawodynda günden işleýän batareýleri öndürmek boýunça Sowet Soýuzynyň elektrifikasiýa ministrliginden perman hem getiripdim. Önümçilik üçin zerur kalsiý we beýleki tebigy serişdeler Garagumda ýeterlikdi. Biz Günüň energiýasyny senagatda, oba hojalygynda we şahsy hojalyklarda ulanmagyň mümkinçilikleri boýunça Türkiýede hem ýörite sergi geçiripdik. Köp ugurlardan köp iş edilipdi.
Azatlyk Radiosy: Synag edilen açyşlaryň giň derejede durmuşa geçirilmegine näme päsgel berdi?
Nazar Söýünow: Munuň üçin maýa goýumlar gerekdi. Sowet döwründe bolsa pul Sowet Soýuzynyň döwlet plany atly baş edarasy tarapyndan paýlanýardy. Biziň ýurdumyz walýutada girdeji getirýän önümleri öndürýän respublika bolan bolsa-da, merkezden berilýän pula doly garaşlydy we dotasion respublika hasaplanýardy. Her sapar täze proýekt üçin merkezden pul soramaly bolýardy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda Gün institutynyň alyp barýan ylmy işlerini iş ýüzünde görüp bolýardymy?
Nazar Soýünow: Bekrewe diýen ýerde Gün institutynyň bazasy işleýärdi. Bu ýerde oba hojalyk önümlerini gaýtadan işlemek we binalary ýylatmak üçin ýörite synag enjamlary durýardy.
Azatlyk Radiosy: Nazar Toýliýewiç, Siz Türkmenistanda Günüň energiýasyna degişli edaranyň gaýtadan işläp başlamagyna nähili garaýarsyňyz?
Nazar Soýünow: Men muny zerurlyk diýip hasap edýärin. Sebäbi uglewodorod resurslar näçe köp bolsa-da, iru-giç gutarýar. Meselem, gaz ýatagynyň ulanylyş möhleti 55 ýyl diýip hasaplanýar, nebitiňki 25 ýyl. Gün energiýasy bolsy hemişelik diýen ýaly. Türkmenistanda ýylyň dowamynda 294 gün güneşlidir we bu ugurdan ýurdy ABŞ-nyň Florida ştaty bilen deňeşdirmek mümkin.


text:
Ynsan hukuklary boýunça “Human Rights Watch” guramasy, Özbegistanda türme tussaglygyna höküm edilen özbek žurnalistini azatlyga göýbermäge çagyryp ýörite beýanat ýaýratdy.
Bu beýanatda guramanyň Ýewropa hem-de Merkezi Aziýa ýurtlary boýunça bölüminiň ýolbaşçysy Holli Kartner žurnaliste ýüklenen aýyplamalaryň adalatly däldigini aýdýar.
Dilmurod Saidow şu ýylyň fewral aýynda tussag edilip, geçen hepde 12 ýyllyk türme tussaglygyna höküm edildi. Ol Özbegistanyň Samarkant şäheriniň ýerli häkimliginiň käbir resmileriniň korrupsiýa dahyllydygynyň üstini açmaga synanyşandygy zerarly şeýle ýanamalara sezewar edildi diýlip maglumat berilýär.


text:
Fransiýanyň Alp daglarynda Germaniýanyň ýolagçy uçarynyň heläkçilige uçramagy netijesinde ölen 150 adamyň arasynda azyndan üç gazak raýatynyň we Gazagystanda doglan tanymal opera aýdymçysynyň hem bardygy habar berilýär.
“Germanwings” howaýollary kompaniýasynyň “A320” belgili uçary Nissa şäheriniň 100 kilometr demirgazygynda heläkçilige uçran mahaly, Ispaniýanyň Barselona şäherinden Dýusseldorfa tarap sapar edýärdi. Uçar heläkçiliginiň netijesinde ýolagçylaryň we ekipaž aglarynyň ählisi heläk boldy.
25-nji martda Gazagystanyň Daşary işler ministrligi wakada ölenleriň arasynda üç gazak raýatynyň ýagny, 50 ýaşly Erbol Imankulowyň, 49 ýaşly Aýžan Esengaliýewanyň we 25 ýaşly Adil Imankulowyň bardygyny mälim etdi.
Barselonanyň “Liceu” opera öýi uçar heläkçiliginde Gazagystanda ukrain maşgalasynda doglan Oleg Bryjakyň hem bardygyny belledi.


text:
Çarşenbe güni Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugynyň ştatdan daşary habarçysy Döwletmyrat Ýazgulyýewi Ahal welaýatynyň Kaka etrabynyň sudunyň 5 ýyl türme tussaglygyna höküm etmegi bilen bagly waka köp halkara guramalary dessine ýiti reaksiýa bildirdiler.
Žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew
Reaksiýa bildiren guramalaryň hatarynda düýbi Parižde ýerleşýän žurnalistleriň hukugyny goraýjy “Serhetsiz reportýorlar” guramasy, düýbi Nýu-Ýorkda ýerleşýän Žurnalistleri goramak boýunça Komitet, ynsan hukuklaryny goraýjy “Freedom House” ýaly guramalar-da bar.
Bu guramalaryň resmileri, garaşsyz žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýewe Türkmenistanyň Jenaýat kodeksiniň 106-njy maddasynyň 2-nji bendi boýunça jenaýat aýyplamasynyň bildirilendigine garamazdan, onuň hut žurnalistiki işi üçin jenaýata çekilendigine şübhelenmeýändiklerini aýdýarlar.
Žurnalistleriň hukugyny goraýjy Komitetiň Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça programmasynyň koordinatory Nina Ognýanowa Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda Türkmenistanyň sudunyň çykaran bu hökümine hut şeýle baha berýändigini aýtdy.
“Biz Döwletmyrat Ýazgulyýewiň jenaýat jogapkärçiligine çekilmegine örän uly alada bildirýäris. Hakykat ýüzünde bu syýasy matlaba esaslanýan iş bolup durýar. Biz garaşsyz žurnalistiň sesini sem etdirmek üçin häkimiýetleriň edýän bu synanyşyklaryna örän aladalanýarys. Şoňa görä-de, biz Aşgabadyň häkimiýetlerini Ýazgulyýewi hiç hili şert goýmazdan, haýdan-haý azatlyga goýbermeklige çagyrýarys” diýip, Nina Ognýanowa nygtady.
Düýbi Nýu-Ýorkda ýerleşýän Žurnalistleri goraýjy bu Komitetiň internet saýtynda çarşenbe güni giçlik Döwletmyrat Ýazgulyýewe çykarylan bu hökümi ýazgaryjy ýörite resmi beýanat
hem ýerleşdirildi.
“Ugruna goýberilen eden-etdilik”
Döwletmyrat Ýazgulyýewiň türme tussaglygyna höküm edilmegine ýiti reaksiýa bildiren guramalardan birem “Serhetsiz reportýorlar” guramasy boldy.
Bu guramanyň çarşenbe güni ýaýradan resmi beýanatynda
, hususan-da, şeýle diýilýär: “Bu waka bizi örän alada goýdy we sarsdyrdy. Ýazgulyýewiň ykbaly kanunçylyk prosesiniň ähli proseduralary bozulyp, bary-ýogy birnäçe sagadyň içinde çözüldi... Islendik ýagdaýda-da, suduň sudýalary bu ýasama sud prosesinde, gynansak-da, Türkmenistanda ugruna goýberilen eden-etdilikleriň dowam edýändigini ýene nobatdaky gezek subut etdiler. Bu waka prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň jemgyýeti demokratiýalaşdyrmak barada berýän wadalaryna gapma-garşy gelýän bir waka hökmünde alamatlandy”.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiostansiýalarynyň prezidenti Stiwen Korn
Döwletmyrat Ýazgulyýewe garşy görlen bu çärä Merkezi Aziýa ýurtlaryndaky ynsan hukuklaryny goraýjy guramalardan-da ýiti reaksiýalar peýda boldy. Gazagystanyň ynsan hukuklaryny goraýjy býurosynyň wekili Andreý Grişin Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugyna beren interwýusynda Döwletmyrat Ýazgulyýewiň kanuny hukugyny goramakda öz guramasynyň türkmen žurnalistine hertaraplaýyn ýuridiki kömek bermäge taýýardygyny aýtdy.
Türkmen sudunyň çarşenbe güni çykaran bu garaşylmadak hökümine Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň ýolbaşçylary aýratyn alada bildirdiler. Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň çarşenbe güni ýaýradan resmi beýanatynda
radiostansiýalaryň prezidenti Stiwen Korn “Bu galplaşdyrylan sud prosesi we onuň çykaran rehimsiz hökümi habar serişdelerine gezek gelende Türkmenistanyň häkimiýetleriniň hiç bir kanuna we standarta hormat goýmaýandyklaryny görkezdi. Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy bu hökümi berk ýazgarýar we halkara jemgyýetçiligini-de bu işi ýazgarmaklyga çagyrýar” diýip, nygtady.


text:
Hytaýyň Tianjin şäherinde 12-nji awgustda bolan tapgyrlaýyn partlamalarda ölenleriň sany 44-e ýetdi.
Partlamalar netijesinde ýüzlerçe adamyň ýaraly bolandygy, olaryň köpüsiniň ýagdaýynyň agyrdygy aýdylýar.
Wepat bolanlaryň arasynda azyndan 12 sany ýangyn söndüriji hem bar.
Sinhua habar gullugy partlamalaryň partlaýjy enjamlaryň saklanýan ammarynda ýangyn döräninden soň, ýerli wagt bilen ir sagat 11.30 töwereginde başlanandygyny habar berýär.
AFP habar gullugynyň habarçysy partlamalaryň zarbyndan 3 km uzaklykdaky jaýlaryň aýnalarynyň hem döwlendigini görüpdir.


text:
Penşenbe güni Birleşen ştatlaryň Oregana ştatynyň deňiz ýakasyndan 2011-nji ýylda Ýaponiýadaky sunamide Ýaponiýadan akyp gaýdan uly bir beton platformasynyň bölegi tapyldy.
Oregana ştatynyň administrasiýasynyň metbugat sekretary Kris Hawel Ýaponiýanyň konsullygynyň bu beton platformanyň hakykatdanam Ýaponiýanyň demirgazyk-gündogar kenar ýakasyndaky platformanyň bir bölegidigini tassyklandygyny aýtdy.
Agramy 65 tonna töweregi diýlip çaklanylýan bu beton platformanyň bölegi Ýuwaş okeanynyň tolkunlary arkaly 8 müň kilometrden hem gowrak ýoly geçipdir.


text:
Ussat çapyksuwarlary taýýarlamagyň häzirkizaman tehnologiýalary
22.04.2013
At çapmak ussatlygyny öwretmek üçin niýetlenen häzirkizaman enjamlar ýokary okuw mekdebine hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň adyndan gowşuryldy. Olaryň esasyny düzýän kompýuter ulgamy geljekki çapyksuwarlara eýerde dogry oturmakdan başlap, at çapyşygynyň barşynda bedewiň güýjüni kesgitlemäge çenli ähli zatlary netijeli we gysga möhletlerde öwretmäge ýardam edýär.
Ähli maglumatlary okuwlaryň barşynda uly monitorda synlap bolýar. Ol at çapyşygynda ýol berlen ýalňyşlyklary görkezýär we tälim alýana göwnejaý hereketleri salgy berýär.
Oba hojalyk uniwersitetiniň professor-mugallymlarynyň çapylýan bedewleri taýýarlamakda ýeterlik tejribe toplandygyny bellemek gerek. Olar ýurdumyzda geçirilýän at çapyşyklarynda ençeme gezek ýeňiş gazandylar. Indi bu ýokary okuw mekdebiniň täze tehnika netijesinde at çapyşyklaryna ussat çapyksuwarlary hem taýýarlamak üçin mümkinçiligi döredi.
Baýramçylyk çäresiniň maksatnamasy gyzykly we dürli öwüşgünli bolup, TOHU-nyň talyplarynyň “Altyn asyr” çeper höwesjeňler toparynyň çykyşlary, sportuň dürli görnüşleri, şol sanda sportyň milli we häzirkizaman görnüşleri – ýaglyga towusmak, düzzüm, küşt, şaşka, stol üstünde oýnalýan tennis boýunça görkezme çykyşlary guraldy. “Galkynyş” estrada-sirk toparynyň çykyşlary dabara gatnaşýanlaryň ünsüni özüne çekdi. Toparyň agzalary çalasyn we çeýelik bilen at üstündäki oýunlaryň çylşyrymly tärlerini görkezdiler.
Ýaş türkmen suratkeşleriniň sergisi hem talyplarda uly gyzyklanma döretdi. Olar baýramçylyk çäresine gatnaşýanlaryň gözleriniň alnynda behişdi bedewlerimize bagyşlanan eserleri döretdiler.
Türkmen Döwlet habarlar gullugy


text:
Orsýetiň parlamentiniň ýokarky palatasynyň spikeri Orsýet bilen Belarus ikitaraplaýyn söwdanyň görnetin aşaklamasynyň öňüni almak üçin bilelikde işlemeli diýdi.
Welentina Matwiýenko 4-nji iýunda, Belarusa sapary mahalynda iki ýurduň arasyndaky söwda dolanyşygynyň golaýda 15 prosent çemesinde aşak gaçandygyny, muňa esasan ýerli pullaryň hümmetiniň peselmeginiň we «dünýä ykdysadyýetindäki çylşyrymly ýagdaýyň» sebäp bolandygyny aýtdy.
25 ýyl çemesi ozal döwlet bileleşigini guran Belarus we Orsýet, energiýa bahalarynyň aşak gaçmagy we Orsýete garşy girizilen halkara ykdysady sanksiýalar sebäpli zyýan çekdi.
Bu iki ýurt Orsýetiň ýolbaşçylygyndaky Ýewraziýa ykdysady bileleşiginiň hem agzasy bolup durýar.


text:
Ýekşenbe güni Ysraýylyň we Palestinanyň liderleri özara parahatçylyk gepleşikleriniň başlanmagyny goldaýandyklaryny aýdyp, beýanat ýaýratdylar.
Bu wakanyň öňýany Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netenýahuwyň ýörite wekili Isaak Molko bilen Palestinanyň lideri Mahmud Abbas bu mesele boýunça özara gepleşik geçirdiler.
Ýöne taraplaryň beýanatlaryna garamazdan, Ysraýylyň habar serişdeleri basylyp alnan ýerlerde jaý gurluşyklarynyň togtadylmagyny talap edýän Palestinanyň bu talaplarynyň Ysraýyl tarapyndan ýerine ýetirilmejekdigini belleýärler.


text:
Daşary ýurt walýutasyna Beýik Britaniýadan, Germaniýadan, Birleşen Arap Emirliklerinden we Owganystandan gelen telekeçiler Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilen uçar kerosinini, gidroarassalanan dizel ýangyjyny, awtobenzinini, az kükürtli ýangyç mazudyny satyn aldylar. Şeýle hem Owganystandan gelen telekeçiler Seýdiniň nebiti gaýtadan işleýän zawodynyň önümi bolan dizel ýangyjyny satyn aldylar. Mundan başga-da, BAE-den, Owganystandan we Gyrgyzystandan gelen işewürler “B” kysymly karbamidi we “A” kysymly tehniki ýody (“Türkmenhimiýa” DK) satyn aldylar. Şeýle hem daşary ýurt walýutasyna arassalanan pagta ýagy, buýan köküniň ergini, nah ýüplügi, pagta süýümi, portlandsementi ýerlenildi. Satyn alan ýurtlar: Russiýa, BAE, Türkiýe, Şweýsariýa, Serbiýa, Ukraina, Gyrgyzystan we beýlekiler. Geleşikleriň umumy bahasy ABŞ-nyň 40 million 505 müň dollaryndan gowrak boldy.
Manat serişdelerine BAE-den, Pakistandan gelen işewürler jemi bahasy 1 million 967 müň manatdan gowrak bolan saryja goýunlarynyň ýüňüni we nah ýüplügi satyn aldylar.
“Türkmenistan: hepdäniň wakalary”, TDH.


text:
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun Siriýanyň prezidenti Başar al-Assada bil baglarlygy ýok diýdi we BMG-niň Howpsuzlyk geňeşini Siriýa krizisi babatdaky bölünişigi ýeňip geçmäge çagyrdy.
Ban žurnalistlere: «Men onuň aýdýan zatlarynda bil baglar ýaly kän zat görmeýärin» diýdi.
Şeýle-de ol Howpsuzlyk geňeşi Siriýa krizisi barada pikirini aýtsa gaty peýdaly bolardy diýdi.
Orsýet we Hytaý Ýewropa döwletleriniň geňeşiň Siriýa zorlugyny ýazgarmagy barada teklip eden rezolýusiýasyna weto goýjakdygyny aýdyp, haýbat atypdy.
Aktiwistler Siriýada martyň ortasyndan bäri dowam edýän anti-hökümet protestlerinde 1,400 çemesi adamyň öldürilendigini aýdýarlar.


text:
Tähran türkmen gazyny Türkiýäniň üstünden Ýewropa akdyrmak barada Ankara bilen ylalaşyga gelnenligini aýtdy.
Eýran bilen Türkiýäniň Türkmenistanyň gazyny Türkiýä we yzýany Ýewropa akdyrmak barada ylalaşyga gelendiklerini Eýranyň täzelikler agentlikleri habar berdiler.
Eýranyň Milli gaz kompaniýasynyň müdiri Jawad Owjiniň hepdäniň şenbe güni “Mehr” habar agentligine aýtmagyna görä, taraplar arasynda gelnen ylalaşykda Eýranyň gazynyň Türkiýäniň üstünden Ýewropa satylmagy, şol mukdarda-da Türkmenistanyň gazynyň Türkiýä akdyrylmagy göz öňünde tutulýar.
Gaz eksporty bilen bagly meseläniň 4-nji sentýabrda Eýranyň Nebit senagat ministri Rostam Kaşemi bilen Türkiýäniň Ösüş ministri Jewdet Ýilmazyň Tähranda geçiren gepleşikleriniň esasy temasy bolanlygy habar berildi.
Jewdet Ýilmaz gepleşikleriň Eýranyň resmi toparynyň Türkiýäniň Energiýa ministri Taner Ýildiz bilen gepleşiklerinde dowam etdiriljegini habar agentliklerine aýdypdyr.
Ýewropa gaz akdyrmak
Bilermenler, Türkmen gazyny Eýranyň üstünden Türkiýä akdyrmak ýolunyň, öz gazyny halkara bazarlaryna çykarmaga gyzyklanma bildirýän Türkmenistan üçin we gaz importyna goşmaça ýollary gözleýän Ýewropa Bileleşigi üçin alternatiw ugur bolup durýanlygyny belleýärler.
“1992-nji ýylda Türkmenistan bilen Eýranyň arasynda gurlan “Körpeje-Gurtguýy” gaz geçirijisiniň gurluşygy aslyýetinde türkmen gazyny Ýewropa akdyrmak maksadyny göz öňünde tutupdy”, diýip adynyň efirde tutulmagyny islemedik, energiýa meseleler boýunça türkmenistanly bilermen Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Türkmen gazyny Ýewropa satmak meselesi soňky ýyllarda Türkmenistan bilen Ýewropa Bileleşigi arasynda geçirilýän gepleşikleriň esasy temasy bolmagynda galýar. Bu ugurdan takyk netijeler yglan edilmedik hem bolsa, bu tema 3-nji sentýabrda Ýewropa Bileleşiginiň energiýa boýunça resmileriniň Aşgabada saparynyň dowamynda türkmen tarapy bilen maslahat edilipdi.
2009-njy ýylda Ýewropa Bileleşigi we Türkmenistan arasynda energiýa hyzmatdaşlygy boýunça Memoranduma gol çekildi. Dokumentde Türkmenistanyň Ýewropa ýylda 10 milliard kubometr gaz akdyrjagy aýdyldy.
2011-nji ýylda Ýewropa Bileleşigi Trans-Kaspy proýektini durmuşa geçirmek boýunça resmi gepleşikler prosessini başlady.
Päsgelçilikler
Türkiýeli bilermen, Ankaranyň Gazy uniwersitetiniň halkara gatnaşyklary boýunça professory Mehmet Seýfetdin, Hazar deňziniň astyndan turbanyň çekilmegini göz öňünde tutýan Trans-Kaspy proýektine garanda türkmen gazynyň Eýranyň üstünden akdyrylmagynyň tehniki taýdan has aňsatdygyny aýtdy, emma Tähranyň ýadro programmasynyň daşyndaky häzirki syýasy ýagdaýyň gazyň bu ýurduň üstünden eksport edilmegine esasy päsgelçilik bolýanlygyny belledi.
“Bu ykdysady taýdan ähli ýurtlar üçin bähbitli boljak. Emma onuň öňünde päsgelçilikler bar. Birleşen Ştatlaryň muňa garaýşy esasy faktor bolup durýar. Bu gaz söwdasynyň amala aşyrylmagy üçin Birleşen Ştatlar muňa razylyk bildirmeli. Emma Eýranyň daşyndaky soňky wakalar muňa mümkinçilik bermeýär”, diýip türkiýeli analitik Mehmet Seýfetdin aýtdy.
Ýakyn günlerde Ýewropa Bileleşiginiň Daşary işler ministrleri Eýranyň ýadro programmasy boýunça gepleşiklerde öňegidişligiň ýoklugy sebäpli Tährana garşy täze sanksiýalary girizmegi teklip etdiler.
Kime bagly?
“Farda Radiosynyň” ykdysady synçysy Araş Hasani sanksiýalar dowam etdirilýärkä, “gaz eksportynyň, aýratynam Ýewropa gazy eksport etmek mümkinçiligine eýe bolmagyň Eýran üçin ykdysady hem syýasy taýdan örän ähmiýetlidigini” belledi.
Araş Hasani eýran gazynyň Türkiýäniň üstünden Ýewropa akdyrylmagynyň Türkiýä bagly bolup durýanlygyny belledi.
Bilermeniň sözlerine görä, halkara sanksiýalara garamazdan Türkiýe Eýranyň gazyny satyn alyp gelýär. “2011-nji ýylda Türkiýe Eýrandan 8 milliard 400 million kubometr mukdarda gaz satyn aldy”, diýip Araş Hasani belledi.
“Azatlyk Radiosy” bilen söhbetdeş bolan türkmenistanly bilermeniň pikirine görä, Eýranyň öz gazyny Türkiýäniň üstünden Ýewropa akdyrmak we şol mukdarda Türkmenistanyň gazyny öz üstünden Türkiýä akdyrmak barada yglan eden soňky planlarynyň durmuşa geçirilip-geçirilmezligi Türkmenistana garaşly däl.
“Sebäbi Türkmenistan tebygy gazyny öz serhedinde satýar. Gazy öz serhedinde satmak barada 1994-nji ýylda gol çekilen permana laýyklykda bolsa, türkmen gazy serhetden geçensoň onuň Türkmenistana hiç hili dahyly bolmaýar”, diýip türkmenistanly bilermen aýtdy.
Soňky ýyllarda Türkmenistan bilen Eýranyň arasynda gaz söwdasy üçin goşmaça mümkinçilik döredildi. 2010-njy ýylda Türkmenistandan Eýrana tarap goşmaça gaz geçiriji gurlansoň Aşgabat Tährana ýylda azyndan 20 milliard kubometr gaz akdyryp bilýär.
Gaz söwdasy 3-nji sentýabrda Aşgabatda türkmen resmileriniň Türkiýäniň Energetika we tebygy resurslar ministri Taner Ýildyz we Ýewropa Bileleşiginiň resmi topary bilen geçirilen gepleşiklerinde hem maslahat edildi.


text:
Gruziýanyň Prezidenti Giorgiý Margwelaşwiliniň çagyrmagy boýunça Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 2015-nji ýylyň 2—3-nji iýulynda Gruziýada döwlet sapary bilen boldy.
Döwletleriň Baştutanlarynyň gepleşikleri açyklyk, özara düşünişmek we ynanyşmak ýagdaýynda geçdi, bu gepleşikleriň barşynda ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň meseleleriniň giň toplumy, Türkmenistan bilen Gruziýanyň arasyndaky hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmegiň ýollary ara alnyp maslahatlaşyldy. Taraplar möhüm sebit we halkara meseleleri boýunça pikir alyşdylar hem-de ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň ähli ugurlarynda türkmen-gruzin özara gatnaşyklaryny mundan beýläk-de ösdürmäge hem-de pugtalandyrmaga taýýardyklaryny beýan etdiler.
Prezidentler ozal gazanylan ylalaşyklaryň ýerine ýetirilişine seretdiler, şeýle hem özara hormatlamak, deňhukuklylyk we birek-biregiň bähbitlerini hasaba almak ýörelgelerine esaslanan döwletara gatnaşyklaryň ösüş depginine ýokary baha berdiler. Taraplar ýokary derejede gazanylan ylalaşyklaryň syýasy, söwda-ykdysady, ylmy-tehniki, medeni we ynsanperwer hyzmatdaşlygyň dürli ugurlarynda ikitaraplaýyn arkalaşykly hereketi mundan beýläk-de netijeli ösdürmek üçin berk esasy döredendigini tassykladylar.
Taraplar Türkmenistanyň Prezidenti
Gurbanguly Berdimuhamedowyň Gruziýa häzirki saparynyň we Gruziýanyň Prezidenti Giorgiý Margwelaşwiliniň geçen ýylyň dekabrynda Türkmenistana bolan saparynyň dürli ugurlarda gatnaşyklary berkitmäge döwletleriň özara çalyşýandygynyň subutnamasy bolup durýandygyny, munuň bolsa iki dostlukly halkyň bähbitlerine laýyk gelýändigini aýratyn bellediler.
Döwletleriň Baştutanlary geçirilen gepleşikleriň netijelerinden kanagatlanýandyklaryny beýan etdiler we bu gepleşikleriň netijeleriniň ikitaraplaýyn gatnaşyklara täze itergi berip, bu gatnaşyklary hil taýdan täze derejä çykarmaga ýardam etjekdigine ynanýandyklaryny aýtdylar.
Taraplaryň dostluk gatnaşyklaryny we özara peýdaly hyzmatdaşlygy ösdürmäge hem-de pugtalandyrmaga çalyşýandyklaryndan ugur alyp, Taraplar şu aşakdakylary beýan etdiler:
Taraplar türkmen-gruzin gatnaşyklaryny ösdürmegiň möhümdigini bellediler, bu gatnaşyklary mundan beýläk-de çuňlaşdyrmagyň Türkmenistanyň we Gruziýanyň bähbitlerine laýyk gelýändigini tassykladylar.
Taraplar halkara meseleler boýunça garaýyşlarynyň ýakyndygyny tassykladylar, halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalaryna we ýörelgelerine özleriniň eýerýändiklerini, şeýle hem sebit we ählumumy derejede hem halkara durnuklylygy we howpsuzlygy goldamak bilen baglylykda, halkara we sebit guramalarynyň çäklerinde hyzmatdaşlygy giňeltmegiň möhümdigini bellediler.
Türkmenistan we Gruziýa Birleşen Milletler Guramasynyň, beýleki halkara we sebit guramalarynyň işiniň çäklerinde ysnyşykly hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrmak we tagallalaryny utgaşdyrmak barada karara gelendiklerini tassyklap, Birleşen Milletler Guramasynyň parahatçylygy we halkara howpsuzlygyny gorap saklamaga gönükdirilen işini netijeli durmuşa geçirmegiň guraly hökmünde bu köptaraply halkara guramasyny berkitmegiň möhümdigine aýratyn üns berýärler. Birleşen Milletler Guramasynyň netijeliligini ýokarlandyrmak maksady bilen, Taraplar halkara parahatçylygy we howpsuzlygy gorap saklamak üçin esasy jogapkär edara hökmünde Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşini özgertmegiň zerurdygyny tassyklaýarlar.
Gruziýa Türkmenistanyň energiýa serişdelerini üstaşyr geçirmek we ulag geçelgeleriniň orny boýunça halkara-hukuk resminamalaryna degişli başlangyçlaryny gyzyklanýan ýurtlaryň hem-de Birleşen Milletler Guramasynyň çäklerinde halkara guramalaryň tekliplerini nazara almak bilen, berk goldaýandygyny ýene-de beýan etdi. Öz gezeginde Türkmenistan Gruziýanyň Birleşen Milletler Guramasynyň çäklerinde öňe süren ynsanperwer meseleleri boýunça hyzmatdaşlyk etmäge taýýardygyny beýan etdi.
Taraplar halkara terrorçylyga, ekstremizme, guramaçylykly jenaýatçylyga, neşe serişdeleriniň bikanun dolanyşygyna, adam söwdasyna hem-de häzirki zaman dünýäsiniň beýleki wehimlerine we howplaryna garşy göreşde ikitaraplaýyn we halkara derejelerde tagallalaryny utgaşdyrmagy ylalaşdylar hem-de bu howplara garşy göreşde halkara tagallalaryny birleşdirmegiň zerurdygy barada çykyş edýärler. Taraplar Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň üç ölçeginiň çäklerinde Türkmenistan bilen Gruziýanyň arasyndaky hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrmak möhüm diýip hasap edýärler. Ýewropa howpsuzlygynyň öňünde durýan wehimleri nazara almak bilen, Taraplar Helsinkidäki Jemleýji Namanyň ýörelgelerine we howpsuzlygy hem-de durnuklylygy üpjün etmekde ony ýerine ýetirmegiň ähmiýetini we Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň giňişliginde bar bolan gapma-garşylyklary parahatçylykly çözmäge özleriniň eýerýändiklerini tassyklaýarlar.
Taraplar halkara hukugynyň umumy ykrar edilen ýörelgelerini we kadalaryny, şol sanda döwlet özygtyýarlylygy, çäkleriniň bitewüligi, serhetleriň bozulmazlygy, birek-biregiň içerki işlerine gatyşmazlyk, şeýle hem jedelleri parahatçylykly düzgünleşdirmek ýörelgelerini berjaý etmäge özleriniň eýerýändiklerini tassyklaýarlar.
Taraplar syýasy gatnaşyklary goldarlar, parlamentara we pudagara hyzmatdaşlygyň usullaryny ösdürerler, iki döwletiň işewürler, ylmy, medeni, sport toparlarynyň we beýleki toparlarynyň arasynda gatnaşyklar üçin ikitaraplaýyn şertnamalaýyn-hukuk binýadyny giňeltmäge we amatly şertleri döretmäge ýardam bererler.
Taraplar ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň möhüm bölegi hökmünde sebitara gatnaşyklary ösdürmegi goldaýarlar, wekiliýetleriň özara saparlaryny işjeňleşdirmegiň, sebitleriň derejesinde hyzmatdaşlyk etmegiň bilelikdäki maksatnamalaryny durmuşa geçirmegiň, sebitlerde geçirilýän sergi-ýarmarkalara we medeni çärelere gatnaşmagyň zerurdygyny belleýärler.
Taraplar Ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça hökümetara toparyň işine, şeýle hem iki ýurduň daşary syýasat edaralarynyň syýasy geňeşmeler görnüşine ikitaraplaýyn ykdysady we syýasy gatnaşyklary ösdürmek üçin möhüm utgaşdyryjy gural we gazanylan ylalaşyklary durmuşa geçirmegiň netijeli usuly hökmünde garaýarlar.
Taraplar özara söwdanyň möçberini artdyrmaga ýardam bermek üçin, söwda-ykdysady hyzmatdaşlygy pugtalandyrmagyň we iş ýüzünde çäreleri görmegiň möhümdigini tassykladylar. Söwda-ykdysady gatnaşyklary giňeltmek maksady bilen, Taraplar iki ýurduň hususy pudagynyň wekillerini ikitaraplaýyn syýasy gatnaşyklaryň ýokary derejesine we degişli şertnamalaýyn-hukuk binýadyna esaslanýan amatly şertleri doly peýdalanmaga çagyrdylar.
Taraplar energetika, ulag, syýahatçylyk, oba hojalygy, dokma senagaty ýaly ugurlarda hyzmatdaşlyk etmäge we tejribe alyşmaga uly gyzyklanma bildirdiler.
Ulag-üstaşyr ulgamda hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrmak we iki ýurduň bu ugurdaky mümkinçiligini doly peýdalanmak üçin, Taraplar Türkmenbaşy, Batumi we Poti portlarynyň mümkinçiliklerini netijeli ulanmak bilen, Türkmenistan we Gruziýa aýrylmaz bölegi bolup durýan Ýewropa — Kawkaz — Aziýa ulag geçelgesiniň bäsleşige ukyplylygyny ýokarlandyrmak boýunça geljekki mümkinçiligine seretdiler.
Prezidentler Türkmenistanyň öz tebigy gazyny dünýä bazarlaryna diwersifikasiýa ýoly bilen ibermäge gönükdirilen oýlanyşykly syýasatynyň möhümdigini bellediler. Prezidentler energiýa serişdelerini Hazar deňziniň sebitinden Ýewropa ibermegiň ähmiýetini aýratyn nygtadylar.
Gepleşikleriň dowamynda Prezidentler Owganystan Yslam Respublikasyndaky ýagdaýy çalt durnuklylaşdyrmagyň we Owganystan Yslam Respublikasynyň parahatçylykly ösmegi üçin ähli şertleri üpjün etmegiň aýratyn möhümdigini bellediler. Şunuň bilen birlikde, Taraplar halkara bileleşigi bilen bilelikde Owganystan Yslam Respublikasyny parahatçylykly dikeltmäge işjeň gatnaşmaga taýýardyklaryny tassyklaýarlar.
Taraplar Owganystan Yslam Respublikasynyň öňe süren, Owganystan Yslam Respublikasynyň, Türkmenistanyň, Azerbaýjan Respublikasynyň, Gruziýanyň we Türkiýäniň arasynda üstaşyr geçirmek, ulag we söwda babatda hyzmatdaşlygy ösdürmek hakyndaky Ylalaşygyň taýýarlanmagyna özleriniň gyzyklanma bildirýändiklerini we ony goldaýandyklaryny tassykladylar. Iri sebit we sebitara ulag hem-de energetika taslamalaryny bilelikde amala aşyrmak bu ýurtlaryň arasyndaky hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlary bolar.
Taraplar Türkmenistanyň Prezidentiniň Gruziýa saparynyň iki döwletiň arasyndaky syýasy gatnaşyklary, söwda-ykdysady we sebitara hyzmatdaşlygy ösdürmäge kuwwatly itergi berjekdigine, dostlugy we hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de çuňlaşdyrmaga we berkitmäge ýardam etjekdigine ynam bildirdiler.
Taraplar deňhukukly we özara bähbitli hyzmatdaşlyk esasynda Türkmenistanyň we Gruziýanyň arasyndaky gatnaşyklary mundan beýläk-de çuňlaşdyrmak maksady bilen, gazanylan ylalaşyklary netijeli durmuşa geçirmegi üpjün etmäge hemmetaraplaýyn ýardam bermegi özleriniň maksat edinýändiklerini beýan etdiler.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly
Berdimuhamedow türkmen wekiliýetiniň mähirli kabul edilendigi we myhmansöýerligi üçin Gruziýanyň Prezidenti Georgiý Margwelaşwilä hem-de Gruziýanyň halkyna minnetdarlyk bildirdi. Öz gezeginde Türkmenistanyň Prezidenti Aşgabat şäherinde 2015-nji ýylyň 12-nji dekabrynda geçirilmegi bellenen «Bitaraplyk syýasaty: parahatçylygyň, howpsuzlygyň we ösüşiň hatyrasyna halkara hyzmatdaşlyk» atly halkara maslahata gatnaşmaga Gruziýanyň Prezidentini çagyrdy. Çakylyk minnetdarlyk bilen kabul edildi.
Türkmenistanyň Prezidenti Gruziýanyň Prezidenti
Gurbanguly Giorgiý
BERDIMUHAMEDOW. MARGWELAŞWILI.
Tbilisi ş., 2015-nji ýylyň 2-nji iýuly.


text:
Türkmenistan dürli resmi çäreler bilen milli “Saglyk” programmasynyň 20 ýyllygyny belleýär.
Resmi maglumatlarda Saglyk programmasynyň üstünlikli bolandygy aýdylýar, emma Türkmenistanyň saglygy saklaýyş hyzmatlaryndan peýdalanýan hassalar öz keselleriniň hatda anyklanmagyna-da ençeme ýylyň sarp edilýändigini, soň ony bejermegiň öňünde-de dürli kynçylyklaryň döreýändigini aýdýarlar.
Aşgabadyň ýaşaýjysy graždan aktiwisti Nurberdi Nurmämmedow öz saglygyny bejermek ugrunda başdan geçirenlerini Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.


text:
Türkiýäniň günorta-gündogar sebitlerinde ýaşaýan köplükdäki kürt ýaşaýjylary protest geçirýärler.
Bu protestler ýurduň saýlaw komissiýasynyň kürt partiýasy tarapyndan goldanylýan garaşsyz kandidatlaryň iýun aýynda geçiriljek parlament saýlawlaryna gatnaşmagyna girizen gadagançylygyndan soň döredi.
Kürtleriň Parahatçylyk we Demokratik partiýasy bu gadaganlyk sebäpli saýlawlardan çekiljekdigini duýdurdy.
Saýlaw resmileriniň aýtmagyna görä, şol kandidatlar Kürtleriň Işçi Partiýasynyň, ýagny PKK-niň separatistleri bilen geçmişdäki ilteşikleri üçin saýlawlardan çetleşdirilipdir.
Berilýän maglumata görä, Diýarbekir we Wan şäherlerinde protestçiler bilen polisiýa işgärleriniň arasynda çaknyşyklar döräpdir.


text:
Siriýanyň häkimiýetleri Arap Ligasy tarapyndan teklip edilýän plany ret edensoň, Siriýanyň goşunlarynyň Homs şäherine hüjümlerine gaýtadan başlandygy habar berildi.
Siriýaly aktiwistleriň berýän maglumatlarynda ýurduň hökümet goşunlarynyň Homs hem Rastan şäherlerini raketa okuna tutýandygy aýdylýar.
Arap Ligasy 12-nji fewralda Kairde bolan duşuşykda on bir aýlyk gandöküşikligi togtatmak üçin BMG-ni Siriýa parahatçylyk esgerlerini ibermäge çagyrdy.
Arap Ligasynyň ministrleri Siriýanyň prezidenti Başar al-Assady agdarmaga synanyşýan oppozisiýa hem doly goldaw bildirdiler we olary birleşmäge çagyrdylar.
Siriýa Arap Ligasynyň bu hereketini “Siriýanyň howpsuzlygyny we durnuklylygyny nyşana alýan duşmançylykly hereket” diýip atlandyryp, ony ret etdi.


text:
Italiýa azyndan 267 adamyň ölümine we başga-da 400-den gowragynyň ýaralanmagyna sebäp bolan güýçli ýer yranmasynyň bolan sebitlerinde adatdan daşary ýagdaý yglan etdi.
Ýer yranmasynyň bolan ýerlerinde halas ediş gullugynyň işgärleri ýumrulan jaýlaryň aşagynda aman galan adamlary gözlemegi dowam etdirdiler, ýöne bu babatdaky umytlar barha azalýar.
24-nji awgustda, ir sagatlarda Rimiň demirgazyk-gündogarynda bolan ýer yranmasynyň güýjüniň 6,2 bal derejesinde bolandygy, Akkumoli, Amatris, Posta we Arkuata del Tronto şäherlerinde köp jaýlaryň ýykylandygy habar berilýär.
Ýer yranmasynyň merkeziniň ýedi ýyl ozal bolan we 309 adamy öldüren 5.9 bally ýer yranmasynyň bolan ýerine, l'Akuila golaýdygy aýdylýar.


text:
Düýn Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşi terror toparlary bilen baglanyşyklydyr diýlip nädogry sanksiýa girizilen firmalara we şahsyýetlere ýardam bermekligi göz öňünde tutýan ýörite rezolýusiýa kabul etdi.
Şu rezolýusiýanyň esasynda indi Al-Kaýda we Talyp toparlary ýaly terror toparlary bilen baglanyşyklydyr diýlip sanksiýa girizilen firmalaryň we şahsyýetleryň hakykatdanam bu toparlar bilen baglanyşyklydygyny ýa däldigini anyklamak boýunça düýpli barlaglar geçiriler.
Häzirki wagt şular ýaly güman boýunça «gara sanawa» alnan guramalaryň we şahsyýetleriň jemi sany 500 töweregi. «Gara sanawa» girizilen firmalardan we şahsyýetlerden köpüsi özlerine bildirilýän aýyplamalary ret edýärler.


text:
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň hem-de Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň 25-nji dekabrda geçirilen bilelikdäki mejlisinde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretarynyň teklibine laýyklykda, 2016-njy ýylyň ahyrynda Aşgabatda durnukly ulag ulgamyny döretmek boýunça I Bütindünýä maslahatynyň geçirilmeginiň göz öňünde tutulýandygyny aýtdy we degişli ýolbaşçylara maslahatyň guramaçylygy hem-de çäreleriň meýilnamasynyň taýýarlanylyşy babatda birnäçe tabşyryklary berdi.
Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanyň DIM-niň Halkara gatnaşyklary institutynda 29-njy dekabrda geçirilen “Halkara ulag-üstaşyr geçelgeleriniň orny: durnukly ösüşiň ugrunda halkara hyzmatdaşlyk” atly maslahatyň barşynda öňde boljak forumyň möhüm ugurlary ara alnyp maslahatlaşyldy, maslahata ýurdumyzda işleýän diplomatik wekilhanalaryň we missiýalaryň ýolbaşçylary, iri halkara guramalarynyň, şol sanda BMG-niň Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasynyň Sebit merkeziniň, BMGÖM-niň, Türkmen döwlet ulag we aragatnaşyk institutynyň, Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersitetiniň, Halkara gatnaşyklary institutynyň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri gatnaşdylar.


text:
16-njy aprelde Ukrainanyň gündogarynda Orsýetiň baýdagyny göterýän harby ulaglar peýda boldular we Kramatorsk şäheriniň üstünden Slowýansk şäherine tarap geçip gitdiler. Şol ulaglaryň üstünde harby lybasly onlarça ýaragly adamlar bardy.
Internetde ýerleşdirlen wideoýazgylar ukrain harbylarynyň bir böleginiň orsýetparaz separatistlere goşulandygy baradaky çaklamalary tutaşdyrdy, emma Ukrainanyň Goranmak ministrligi öz emläginiň ogurlanmagynyň ýa-da esgerleriň başga bir tarapa geçmeginiň mümkinçiligini ret etdi.
Separatistleriň talaby
Şol bir wagtyň özünde-de separatistler 16-njy aprelde regionyň esasy şäheri hasaplanýan Donetskde şäher administrasiýasynyň jaýyna güýç ulanyp girdiler.
Şäher geňeşiniň metbugat wekili azyndan 20 sany ýaragly adamyň binany öz ellerine alandygyny aýtdy. AFP agentliginiň habarçysy kalaşnikow awtomatlary bilen ýaraglanan protestçileriň häkimligiiň edarasyna girip, regionda referendum geçirilmegini we Ukrainanyň has giň ygtyýarly ýerli häkimiýetli federasiýa öwrülmegini talap edendigini habar berdi.
Şeýle-de separatistler Ukrainanyň günortasyndaky azyndan sekiz sany şäherde resmi edaralary eýelediler.
Slowýansk şäheriniň häkimi ýaragly separatistleriň ýerli ýaşaýjylara ýarag berendigini aýdýar.
Ukrainanyň premýer-ministri Arseniý Ýatsenýuk Orsýeti “Ukraina terrorçylygy eksport etmekde” aýyplady.
15-nji aprelde Ukrainanyň howpsuzlyk güýçleri ýurduň gündogarynda “terrorçylyga garşy” operasiýa başladylar we Kramatorskda kiçi harby bazany öz ellerine aldylar.
Slawýanskda 16-njy aprelde Ukrainanyň howpsuzlyk güýçleri görünmedi.
Ukrainanyň howpsuzlyk güýçleri orsýetparaz separatistlere garşy operasiýalaryň başlanmagyndan soň Orsýetiň harby ýolbaşçylarynyň olara ok atmak barada görkezme berendigini görkezýän maglumatlaryň ele salnandygyny 16-nji aprelde aýtdylar. Ukrainanyň Howpsuzlyk gullugynyň beýannamasyna görä, ele salnan maglumatlar ýurtdaky durnuksyzlygyň “Orsýetiň harby razwedkasynyň ofiserleriniň ýolbaşçylygynda amala aşyrylýandygyny açyk görkezýär”.
Şol bir wagtyň özünde-de Goranmak ministrligi ýaragly ekstremistleriň Lugansk regionynda Ukrainanyň iki esgerini zamun alandygyny aýtdy.
Orsýet aýyplamalary ret edýär
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Ukrainanyň “graždanlyk urşunyň bosagasynda” durandygyny duýdurdy.
Orsýet özüniň Ukrainadaky durnuksyzlygy gurnaýandygy barada Ukraina we Günbatar tarapyndan öňe sürülýän aýyplamalary ret edýär.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow özüniň Ukrainanyň, ÝB-niň we ABŞ-nyň resmileriniň arasynda 17-nji aprelde Ženewada geçiriljek duşuşyga gatnaşjakdygyny aýtdy.
Lawrow duşuşygyň gün tertibindäki esasy mesele Ukrainada konstitusion reformanyň geçirilmegine we ors dilli ilata has köp häkimiýet wekilliginiň berilmegine bagly bolar diýdi.
Ukrainanyň BMG-däki ilçisi Ýuriý Klymenko Ukrainanyň federallaşmagyna degişli meseläniň duşuşygyň gün tertibinde ýokdugyny aýtdy: “Ukraina duşuşygyň dowamynda özüniň içerki meselelerini maslahat etmekçi däl, şonuň üçin biz Ukrainanyň federallaşmagy bilen bagly meseleleri maslahat etmeris. Bu mesele gün tertibinde ýok”.
Moskwa Kiýewdäki hökümeti Ukrainanyň gündogarynda durnuksyzlygy tutaşdyrmakda we ors dilini öz birinji dili hasap edýan raýatlaryň hukuklaryny depelemekde aýyplaýar we olary hüjümden goramagy wada berýar.


text:
Özbegistan garaşsyzlygynyň 25-nji ýyl dönümi mynasybetli geçiriljek baýramçylyk çäreleri sebäpli Gyrgyzystan bilen serhedini wagtlaýyn ýapdy.
Gyrgyzystanyň serhet gözegçilik gullugy serhediň 22-nji awgustda ýapylandygyny aýtdy.
Serhet gullugynyň aýtmagyna görä, serhediň ýapylmagyndan öň Özbegistana geçen gyrgyz raýatlaryna yzyna dolanmaga mümkinçilik beriler. Şeýle-de daşary ýurtlularyň, diplomatik missiýalaryň we halkara guramalarynyň serhetden geçmegine rugsat beriljekdigi aýdylýar.
Serhediň haçan açyljagy aýdylmaýar.
Özbegistan garaşsyzlyk baýramyny 1-nji sentýabrda belleýär.