text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 2-5-nji iýun aralygynda Türkiýe respublikasyna resmi sapar eder.
TDH bu habary Aşgabatda anna güni geçirilen hökümet maslahatyna salgylanyp ýaýratdy.
Resmi habarda aýdylmagyna görä, «ýokary derejedäki nobatdaky türkmen-türk gepleşikleri iki ýurduň arasyndaky netijeli hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de ösdürmäge ýardam etmeli».
Saparyň dowamynda möhüm ikitaraplaýyn duşuşyklaryň birnäçesi, şeýle-de türkmen prezidentiniň türki dilli döwletleriň hyzmatdaşlyk geňeşiniň duşuşygyna gatnaşmagy göz öňünde tutulýar.


c: text/html

text:
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun Yrakdaky eýranly bosgunlary Albaniýanyň gaçybatalga teklibini kabul etmäge çagyrdy.
Eýranyň Milli garşy duruş geňeşiniň agzalary Bagdadyň golaýynda, Birleşen Ştatlaryň ozalky harby bazasynda ýaşaýarlar.
"Mujahetdine-Halk" ýa-da MEK diýip bilinýän oppozision hereketiň üstünden garaýan topar bu teklibi Albaniýanyň diňe 210 agzasyny kabul etmek isleýändigi üçin ret etdi.
BMG bu bazada "Mujahetdine-Halk" oppozision hereketiniň üç müňden gowrak agzasynyň ýaşaýandygyny aýdýar. Ban duşenbe güni BMG-niň beýleki agza döwletlerini hem Albaniýanyň göreldesine eýermäge çagyrdy.
Yragyň hökümeti 1980-nji ýyllaryň Eýran-Yrak urşy mahalynda Saddam Huseýniň goşunlarynyň tarapynda durup söweşen eýranly bosgunlardan dynmak isleýär.
Bu topar Eýranyň ruhany režimine garşy durýar we 2001-nji ýylda zorlukdan el çekýänçä Eýranda kast ediş hüjümlerini amala aşyrdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmenistanyň halk ýazyjysy Anna Kowusowyň dünýäniň ilkinji kosmonawty Ýuriý Gagarini goltuklap duran şu suraty öýümdäki iş kabinetimde indi ýigrimi ýyldan bäri asylgy dur. Bu suratyň negatiwi hem mende. Olary maňa Anna dädäniň özi ýadygärlik hökmünde berip, nesiller üçin saklamagymy haýyş edipdi. Onuň şol sargydyny berjaý etmäge çalşyp, „Edebiýat we sungat” hepdelik gazetiniň baş redaktorykam, gazetiň 1991-nji ýylyň kosmonawtika gününde çap edilen sanynda ýerleşdiripdim.
Ýuriý Gagarin bilen surata düşen başga bir ildeşimiziň bardygyny özüm-ä bilemok. Bu suratyň şondan öň türkmen metbugatynda çap edilendigi-de maňa mälim däl. Ýazyjynyň bu surata düşüşleri baradaky ýazgylaryny okanym-da ýadyma düşenok. Ýöne suratdaky zenan, ýalmyşmaýan bolsam, kawkazly şahyr Fazu Alyýewa bolmaly. Erkek kişi bolsa gruzin ýazyjylarynyň biridir diýip çaklaýaryn.
Bu surat Ýuriý Gagarin SSSR-iň Parahatçylyk komitetiniň ýa-da daşary ýurtlar bilen dostluk we medeni gatynaşyklar jemgyýetiniň ýygnaklarynyň birinde mundan elli ýyla golaý wagt ozal düşürilen bolmaly. Arman, suratçynyň ady-da ýazylyp alynmandyr.
Anna Kowusow özüniň alçaklygy, esentanyşlygy, ugurtapyjylygy bilen kärdeşleri ilkinji kosmonawta golaýlaşmaga milt edip bilmän durka, oňa surata düşmegi derhal teklip edip, razylygyny alan bolsa gerek.
Her niçik bolanda-da, bu surat taryhymyzyň bir setirine öwrülip, Ýuriý Gagariniň-de, Anna dädäniň-de ruhuny ýatladyp dur. Diri gezip ýörenliginde ol türkmen topragynda önüp-ösen kosmonawt Kononenko bilen-de ýa Moskwada, ýa-da Türkmenistanda surata düşerdi.
Ýuriý Gagariniň kosmosa uçmagynyň 50, bu suratyň maňa düşmeginiň bolsa 20 ýyllyk senelerinde Azatlyk Radiosynyň Web saýtynda ýerleşdirilmegi okyjylara täsirli, ýakymly bolar diýip umyt edýärin.
Aşyrguly Baýryýew aşgabatly žurnalist, "Edebiýat we Sungat" gazetiniň öňki baş redaktory.


text:
Konserwatorlar partiýasynyň ýolbaşçysy, 43 ýaşyndaky Deýwid Kameron Britaniýanyň Karollugy tarapyndan ýurduň premýer-ministri wezipesine bellenildi.
Kameronuň bu wezipä bellenmegi konserwatorlaryň 13 ýyldan soň gaýtadan häkimiýet başyna geçenligini aňladýar.
Kameron geçen 200 ýylyň dowamynda bu wezipä bellenen Britaniýanyň iň ýaş lideridir.
Kameronuň bu wezipäni eýelemeginden öň Gordon Braun Britaniýanyň premýer-ministri wezipesinden çekilýänligini yglan etdi. Braunyň Leýboristler partiýasy 1997-nji ýyldan bäri hökümeti dolandyrýardy.
Ýakynda geçirilen saýlawlarda konserwatorlar berlen sesleriň aglabasyny gazandy, emma bu ses olaryň özbaşdak hökümet gurmaklary üçin ýeterlik däldi.
Deýwid Kameron bu wezipä belenmeginiň yzýany bilen eden çykyşynda Liberal-demokratik partiýasy bilen koalision hökümetiniň guruljakdygyny yglan etdi.
“Men konserwatorlardan hem liberal-demokratlardan ýurdy dolandyrjak koalisiýany düzmegi maksat edinýän. Men häzirki döwürde ýurda örän zerur bolan berk, durnukly, işeňňir hökümeti düzmek ugrunda biziň saýlan bu ýolumyzyň dogrudygyna ynanýaryn” diýip, Kameron aýtdy.
Konserwatorlaryň aýtmagyna görä, täze hökümetde bu partiýanyň öňki ýolbaşçysy William Hag daşary işler ministri we Kameronuň ýakyn ýarany bolan Jorj Osborn maliýe ministri hökmünde wezipä girişer.
Libral-demokratik partiýasynyň ýolbaşçysy Nick Kleg premýer-ministriň orunbasary wezipesine bellener.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Kamerona jaň edip, ony ýeňiş bilen gutlady.


text:
Türkmenistanyň DIM-nde Palestina Döwletiniň Ilçisi bilen duşuşyk
2016-njy ýylyň 19-njy dekabrynda Türkmenistanyň Daşary işler ministri Türkmenistanda öz işini tamamlaýan Palestina Döwletiniň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly Ilçisi (oturýan ýeri Daşkent ş.) jenap Mohammed Abdyllah Tarşahani bilen duşuşyk geçirdi.
Duşuşygyň barşynda Ilçi türkmen tarapyna Ilçihananyň işine berlen kömekler we ýardamlar üçin öz çuňňur minnetdarlygyny bildirdi. Özara peýdaly hyzmatdaşlagyň işjeň ösüşini belläp, taraplar iki ýurduň arasyndaky syýasy, söwda-ykdysady we medeni-ynsanperwer ulgamlarynda gatnaşyklary giňeltmek boýunça edilen tagallalary ara alyp maslahatlaşdylar. Taraplar syýasy geňeşmeleriň ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy ösdürmek babatda ýüze çykýan meseleleri çözmek üçin möhüm gural bolup hyzmat edýändigini belläp geçdiler.
Duşuşygyň ahyrynda Türkmenistanyň Daşary işler ministri Palestina Döwletiniň Ilçisine ikitaraplaýyn gatnaşyklary we özara peýdaly hyzmatdaşlagy berkitmek boýunça goşan saldamly goşandy üçin minettdarlyk bildirdi we geljekki işinde üstünlikler arzuw etdi.


text:
Gazagystanyň Žanaozen şäherindäki iş taşlaýşa gatnaşyjy Myrzabaý Lesow agyr günleri başdan geçirýär: ol iki elini burnuna sokup galdy. Beýleki iş taşlaýyş yglan edenler bilen birlikde ony-da işden çykardylar. Myrzabaýyň köp başly maşgalasy soňky üç aýyň dowamynda çörekdir suw bilen oňňut edýär.
58 ýaşly Myrzabaý Lesow «Ozenmunaýgaz» kompaniýasynda 30 ýyllap KamAZ-yň sürüjisi bolup işledi. 1981-nji ýylda täze ýere — nebit kompaniýasyna işe duran Mirzabaý aýaly bilen Şetpe posýologyndan Janaozene göçüp bardy.
—Ilkibada ondan-oňa göçüp, kireýine ýaşadyk. Soň çagalarymyz dünýä indi, şundan soň bize iki otagly jaý berdiler—diýip, Myrzabaý Lesow gürrüň berýär.
Nebitçiniň üç sany ýetişen çagasy, iki sany ownuk agtygy bar. Bir ýyl mundan ozal maşgalabaşynyň keýwanysy dünýesini täzeledi. Mirzabaýyň aýtmagyna görä, onuň aýaly güýçli gan basyşyndan ejir çekipdir.
—Aýalymyň gan basyşy gaty güýçlüdi. Şonda-da ol özüni aýaman, zähmet çekýärdi. Biziň ülkämizde awgustdyr sentýabr aýlary howa gaty yssy bolýar. Geçen ýylyň 26-njy sentýabrynda aýalym işden gaýdyp gelýärkä agyr derde uçrady. Onuň beýnisine gan indi. Aýalym şondanam gitdi — diýip, ol gussa bilen ýatlaýar.
Myrzabaý Lesowyň gyzlary Aktoty bilen Kuralaý, şonuň ýaly-da 21 ýaşly ogly Şura dagy hem işsiz. Ýene iki agtygy Myrzabaýyň eklenjisinde.
—Häzir Aktotynyň bir özi gyzyny terbiýeleýär. Agtygymyň sekiz ýaşy bar, ol ikinji klasda okaýar. Şu ýyl onuň okuw şaýyny tutmak kyn düşdi. Egin-eşikdir iýmit babatda döwlet kömek etdi. Nebitçileriň köpüsi çagalaryny okuwdan alyp galdy, ýöne biz balamyzy bilimsiz galdyrmak islemedik. Ikinji gyzym Kuralaýyň ýap-ýaňy diýen ýaly çagasy dünýä indi. Häzir ol hassahanada. Basym öýe goýberjekler. Oglum hiç ýerde işlänogam, okanogam — diýip, Myrzabaý Lesow gürrüň berýär.
Çagşan öý we boş holodilnik
Mirzabaý 1966-njy ýylda gurlan, köne, iki gatly jaýda ýaşaýar. Lagşan gurluşygyň binýady pytrap barýar, öýüň umumy girelgesi gözgyny ýagdaýda: gapysy ýok, basgançak bilen gidilýän ýerdäki penjireler döwlüpdir, suwagyň barysy diýen ýaly gopupdyr, nejasatlaryň ysy demiňi tutup gelýär.
Myrzabaý Lesowyň sözlerine görä, işçi nebitçileriň maşgalasy esasan, şeýle öýlerde ýaşaýarlar.
—Öý kibtini gysyp otyr, biziň welin girelgäni remont etmäge ýa-da jaýyň ýüz tarapyny gowulamaga güýjümiz ýetenok. Gürrüňem ýok, biz öz öýlerimizi remont edip bilemzok. Mysal üçin meniň aýlyk hakym 77 müň teňňe töweregidi (ABŞ-nyň 500 dollary çemesi). Azyk harytlary gaty gymmat. Biz zordan günümizi dolaýardyk, indi welin iýmäge-de zadymyz galmady — diýip, Myrzabaý Lesow gürrüň berýär.
Hakykatdanam, Myrzabaýyň öýünde döwüm-dişlem çöregem ýok. Aşhana şkafynyň polkalary we holodilnik takrap ýatyr. Otaglar bulam-bujar, ähli ýerde nämedir bir zatlar çaşyp ýatyr. Myrzabaý öýüniň şeýle bitertipligini otaglarynyň kiçijikdigi, ýyllaryň dowamynda ýygnanan goşlara ýeriň ýoklugy bilen düşündirýär.
—Şu iki otagda alty baş bolup ýaşaýarys. Ýyllaryň dowamynda goş köki üýşüpdir. Olary nirede ýerleşşdirjegiňi biler ýaly däl. Şonuň üçinem üýşürip goýýarys — diýip, Myrzabaý Lesow gürrüň berýär.
“Meýdançada galanyma ökünemok”
Haçan-da iş taşlaýyş yglan edenleriň köpüsi iş ýerlerine dolanyp baranlarynda Myrzabaý özüniň kän ikirjiňlenendigini aýdýar. Ol iki oduň arasynda galypdy: öz ýoldaşlary bilen meýdançada galmalymy ýa-da örän elgarama şertlerde işe çykmalymy? Myrzabaýyň sözlerine görä, ozalky iş orunlaryna dolanyp baranlary dagy-duwara iş taşlaýyşlara gatnaşmajakdyklary we aýlyk haklaryny köpeltmegi talap etmejekdikleri barada, şonuň bilen birlikde-de iş berijiniň ähli görkezmelerini gyşarnyksyz berjaý etjekdikleri barada goşmaça şertnamalara gol çekmäge mejbur edipdirler. Myrzabaý özleriniň iş taşlaýyşlarynyň ýeňiş bilen tamamlanjagyna bil baglaýar.
—Men gaty köp oýlandym hem-de ikirjiňlendim. Haçan-da adamlar iş orunlaryna dolanyp baranlarynda, munuň özi, dönüklik ýaly bolup göründi. Ýöne men beýleki tarapdan öz çagalarym, agtyklarym barada-da oýlandym. Çünki olar aç-suwsuz, idi-yssywatsyz öýde galypdy. Çagalarym meni işe çykmaga yrjak boldular, ýöne men meýdançadaky oglanlary ýeke taşlap biljek däldim. Men olaryň ýüzüne nädip seredip bileýin? Juda agyr ýagdaýda galdym, ýöne mesele tiz çözüler we biz öz iş ýerlerimize öwrülip bararys diýip ynanýaryn — diýip, Myrzabaý Lesow aýdýar.
Ýakynda Gazagystanyň käbir hökümete degişli bolmadyk guramalary iş taşlaýyş yglan eden nebitçileriň maşgalalaryna kömek gaznasyny döretdi. 400 müň teňňe (2700 dollar töweregi) möçberdäki ilkinji kömek aýratyn mätäçlik çekýän nebitçileriň maşgalalaryna paýlanyp berildi. 40 maşgala, şol sanda Myrzabaý Lesowyň maşgalasy-da 10 müň teňňeden (70 dollar töweregi) aldy.
Myrzabaý häzirki kyn günlerde iş taşlaýyş yglan edenlere maddy we ruhy goldaw berýänleriň hemmesine iňňän minnetdardygyny aýdýar.
—Kömek edýänleriň barysyna taňryýalkasyn. Men ýoldaşlarym bilen meýdançada galanyma ökünemok, çünki biz adalatlylygy gazanmak isleýäris. Belki, biziň hereketlerimiz hak-hukuklary hemme ýerde bozulyp gelinýän beýleki adamlar üçin görelde bolar. Gul bolup ýaşamaly däl-de, öz hak-hukugyň ugrunda göreşmeli, çünki 21-nji asyrda ýaşap ýörüs. Her näçe kyn bolsa-da, biz şu synagdan geçäýmeli — diýip, Myrzabaý Lesow aýdýar.
Mangistaus oblastynyň nebitçileriniň eýýäm dördünji aý bäri iş taşlaýyş yglan edendiklerini ýatlaýarys. Olar Gazagystan hökümetiniň 2008-nji ýylyň 3-nji noýabrynda tassyklan regional koeffisentleriniň esasynda özlerine berilmeli aýlyk haklaryny talap edýärler. Nebit kompaniýalarynyň ýolbaşçylary nebitçileriň hasap-hesipleriniň dürs däldigini, olaryň bolmalysy ýaly haklaryny doly alýandyklaryny aýdýarlar.
Artur Nigmetow Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugynyň žurnalisti.


text:
Germaniýa we Britaniýa Ýemendäki diplomatiki edaralaryny wagtlaýyn ýapýandygyny aýtdy, London bolsa britan raýatlaryna "Al-Kaýdanyň" terror hüjümini guramagynyň ähtimallygy zerarly, bu ýurdy terk etmelidigini duýdurdy.
Bu çäreler Birleşen Ştatlar özüniň musulman ýurtlarynyň 17-sindäki diplomatiki edaralaryny ýapýandygyna habar bereninden soň görülýär.
Waşington "Al-Kaýdanyň" awgustda terror hüjümini guramak ähtmallygy barada global hüşgärlige çagyrdy.
Şeýle-de ol jemgyýetçilik transportuna we syýahatçylyk infrastrakturasyna hüjüm edilmeginiň ähtimaldygyny duýdurdy.


text:
Orsýetiň prezidenti Dimitriý Medwedew gündogar Siberde ýerleşýän monastyra bardy. Ol şol ýerdäki dindarlara ýüzlenip eden çykyşynda, häzirki dowam edýän ykdysady krizise garamazdan hökümetiň olara ýardam etjekdigini we olaryň daşardan kömek almaga mätäç bolmajagykdyklaryny aýtdy.
Medwedew bu pikirini Orsýetiň Mangoliýa bilen serhedinde ýerleşýän Burýat regionundaky monastyrda eden çykyşynda öňe sürdi. Şol ýerde butparazlar köpçülikde ýaşaýarlar.
Sowet Soýuzy döwründe olar aşa gysyşa sezawar edilenden soň, budizim dini Orsýetde häzirki döwürde gaýtadan janlanyp barýar. Mälim bolşuna görä, Orsýetde 1 million töweregi budist ýaşaýar.


text:
Eýranyň ruhany lideri Ayatolla Ali Hamenei prezident Ahmedinejadyň 2-nji 4 ýyllyk prezidentlik möhletine girişmegini resmi taýdan gollap çykyş etdi.
Prezident Ahmedinejadyň inagurasiýa dabarasy hepdäniň çarşenbe güni 5-nji awgustda geçirilmeli diýlip planlaşdyrylýar.
12-nji iýunda Eýranda geçirilen prezidentlik saýlawlarynda, resmi maglumatlara görä, prezident Ahmedinejad ýeňiş gazandy. Emma oppozisiýa saýlawlarda galplyga ýol berilendigini aýdyp, ýurtda giň göwrümli demonstrasiýalary geçirdi. Şol demonstrasiýalarda ýüze çykan bidüzgünçiliklerde azyndan 30 adamyň heläk bolandygy habar berilýär.
2000-e golaý adam tussag edilip, geçen dynç alyş günleri olardan 110-syna garşy sud prosessi geçirildi. Konserwatorlar, reformaçylary mahmal rewolusiýasyny amala aşyryp, hökümeti dollandyrýan režimi dargatmaga synanyşanlykda aýypladylar.
Şu gün, Eýranyň öňki prezidentleri, reformaçylardan bolan Akbar Haşemi Rafsanjani hem Muhammad Hatamy Tähranda bolup geçen dabara gatnaşmadylar.


text:
Orsýetiň harbylary Siriýada amala aşyran howa hüjümlerinde ilkinji gezek Eýranda ýerleşýän söweş uçarlaryny ulandylar, diýip Orsýetiň döwlet mediasy habar berdi.
Orsýetiň Goranmak ministrliginiň 16-njy awgustda aýtmagyna görä, howa hüjümlerini Eýranyň Hamadan howa meýdanynda ýerleşýän uzak aralyga niýetlenen Tu-22M3 kysymly uçarlary we Su-34 kysymly söweş uçarlary amala aşyrypdyr.
Ministrlik howa hüjümleriniň “Yslam döwleti” toparynyň Siriýanyň demirgazyk regionlarynda ýerleşýän obýektlerini, şol sanda ýarag saklanýan ýerlerini we türgenleşik merkezlerini üstünlikli nyşana alandygyny habar berdi.


text:
Şu hepde “Al-Kaýda” terror toparynyň lideri Osama bin Ladeniň öldürilmegi Birleşen Ştatlaryň aňtaw gulluklarynyň ýeňşi hökmünde häsiýetlendirildi.
Ýöne bu ýagdaý öňden bäri soralyp gelinýän soragy hem täzeden gün tertibine getirdi: Birleşen Ştatlar özüne zerur bolan maglumatlary almak üçin nä derejede öte hereket etmäge taýýar?
Bin Ladeniň ýok edilmeginiň ýowuz sorag etme görnüşlerini aklaýandygy baradaky pikirler hem öňe sürlüp başlandy. Şol usullardan 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabryndaky terroristik hüjümlerden soň peýdalanylyp başlanypdy. Emma sorag etmegiň şol ýowuz görnüşleri häzir ýatyryldy.“Ýardam edendir”
ABŞ-nyň öňki wise-prezidenti Dik Çeneý
Birleşen Ştatlaryň harby deňiz güýçleriniň Bin Ladeniň Pakistanyň Abbottabat şäherindäki gizlenýän ýerine amala aşyran hüjüminden birnäçe sagat soň, ABŞ-nyň öňki wise-prezidenti Dik Çeneý çykyş edip, sorag etmegiň ýowuz görnüşleri ulanylmadyk bolsa, bu operasiýany hem amala aşyrmagyň mümkin bolmajakdygyny belledi.
"Men sorag etme görnüşlerini giňeltmegimiziň Bin Ladeniň ahyry ele geçirilmegine ýardam edendigini çaklaýaryn. Ýöne maňa birneme köpräk maglumat gerek. Meniň pikirimçe, öňümizdäki birnäçe günüň dowamynda nämeleriň bolup geçendigini we nähili amala aşyrylandygyny ählimiz bileris. Biz bu gazanan üstünligimize elten syýasatlara hem degişli orny bermeldiris” diýip, Çeneý nygtady.
Habar beriş serişdeleri 11-nji sentýabrdaky hüjümlerden soň, terrorist bolmagyndan gümän edilip, ýüzlerçe adamyň soraga çekilmegi bilen şu hepde amala aşyrylan operasiýanyň arasyndaky baglanşygy gurmaga synanyşdylar.
Birleşen Ştatlaryň resmileri tarapyndan Bin Ladeniň golaý ýaranlary diýlip tanadylan iki şahs - Halid Şeýh Mohammed we Abu Faraj Al-Libi - “Al-Kaýda” lideriniň ynamdar aragatnaşyk adamy barada maglumat beripdirler. Bu adamyň üsti bilen Bin Ladeniň gizlenýän ýeri anyklanypdyr.
Bu maglumatlary beren Mohammed bilen Al-Libiniň ikisi-de Amerikanyň Merkezi aňtaw gullugynyň ýurduň daşynda ýerleşdiren gizlin türmelerinde saklanypdyrlar. Bu ýerlerde sorag geçirýänler adaty kabul edilen sorag etme görnüşlerinden has erbet usullary ulanylypdyrlar. Bularyň arasynda izolýasiýada, ýekelikde uzak wagt saklamak, tussaglary stressli ýagdaýa getirmek, suwda bogmak ýaly ýowuz çäreler bar.Jemgyýeti ikä böldi
Jorj Buşuň prezidentlik eden döwründe sorag etme görnüşleriniň giňeldilmegi amerikan jemgyýetini ikä böldi. Prezident Buşuň administrasiýasynyň sorag edişlikleri zor bilen geçirmegiň wyždany we täsirli bir karar bolandygy barada öňe süren delilleri ähli amerikanlary ynandyryp bilmedi.
Sorag etme görnüşleriniň giňeldelmegini kanunylaşdyrmak üçin, 2002-nji ýylda Birleşen Ştatlaryň Adalat departamentiniň resmisi Jon Yu terroristler sorag edilenlerinde psihiki we fiziki gynamalary ulanmaga rugsat berýän goldanmalary ýazdy. Bulara “gynamalaryň el kitapçasy” diýlip, ýaňsylaýjy at hem dakylypdy.
Barak Obama 2009-njy ýylda Birleşen Ştatlaryň prezidenti bolanda Buş döwründe kabul edilen ýowuz sorag ediş usullaryny ýatyrypdy.
Şeýle-de, köpleriň pikirine görä, Mohammedden we Al-Libidan alnan maglumatlar bir bütewiligiň diňe ujypsyzja bölegi. 11-nji sentýabardaky terror hüjümlerinden 10 ýyl töweregi wagt geçenden soň, Bin Ladeniň gizlenen ýerini ýüze çykarmak bu sorag etmeleriň kanuny usullary we derňew işleri netijesinde başardypdyr.


text:
Türkmenistanyň prezidentiniň görkezmesi bilen, täze ýyly oňat garşylamaklary üçin ýurduň býujet edaralarynda zähmet çekýänlere dekabryň aýlyklary eýýäm dolulylygyna tölendi.
Býujet ulgamynda aýlyk hakyny iň giç berýän pudaklar hem işgärlerine dekabryň aýlygyny wagtyndan öň tölemegi başardylar.
Aýlyklaryň wagtyndan öň berilmeginiň bazardaky harytlaryň geçginligine öz täsirini ýetirýär.
Häzirki wagtda bazary, esasan, Täze ýyla degişli dürli-dürli harytlar tutýar. Bahasy bir müň amerikan dollaryndan gowrak bolan emeli täze ýyl arçasynyň satuwdadygyny we bu haryda islegleriň bardygyny görmek bolýar.


text:
Güneşli tomus günleriň biri tamamlanyp barýardy. Kakam bilen oglan jigilerim daşarda, goňşularymyz bilen üýşüp futbol oýnaýardylar. Men bolsa olaryň oýnuny penjireden synlap otyrdym. Ynha, oglan doganym Myrat topy derwezä saldy. Meniň kakamyň Myrada buýsanýandygyny yüzünden bilip bolýardy. Kakam Myradyň kiçiliginden sport bilen meşgullanmasyny gollaýardy we onuň futbol oýunçysy bolup ýetişmegini isleýärdi. Meniň bu şadyýan pursady synlap damagym doldy, çunki meniň hem kiçiligimden futbol oýnamana höwesim bardy. Ýöne kakam meniň gyz maşgaladygym üçin rugsat bermeýärdi. Kakam maňa: "Gyz öýde, oglan düzde" bolmaly diýip her sapar käýinýärdi. Şeylelik bilen meniň sport baradaky arzuwlarym puç boldy.
Kakamyň bu meselede goldaw berman, islegime garşy çykmaklygy meni ynjydypdy. Ýöne wagtyň geçmegi bilen men kakamyň bu kararyna düşünüp başlapdym.
Gyzlaryň sporta gatnaşmak islegi we jemgyýetçilik düşünjeleri
Biziň jemgyýetimizde gyz maşgalanyň sporta gatnaşmagyna garşy bir näçe böwütler bar. Ilki bilen, aýal maşgalanyň sporta gatnaşma gadaganlygynyň gözbaşy aýal maşgalalaryň namysyny gorama zerurlygyndan gaýdýandyr. Jemgyýetde bar bolan ynanja görä, aýal maşgalanyň erkekleriň öňünde ylgap ýa-da maşk etmesi aýalyň mertebesine zeper ýetirip bilyär.
"Sport" diýen sözi diňe uly sport bilen meşgullanýan aýal-gyzlara degişli bolman, eýsem ýönekey gündelik dürmuşda edilýän hereketleri, meselem, türgenleşmek, maşk etmek we ylgamak ýaly hereketleri hem göz öňüne tutýandyr.
Aýal maşgala belli bir sport toparyna goşulanda, tälimçiniň aýal maşgalalaryň bedenine ýakyn galtaşmagy halanylanok. Aýal maşgalalaryň açyk ýa-da bedeniniň şekillerini belli edýän sport egin-eşigini geýmegi we şeylelik bilen onuň bedeniniň synlanma esbabyna öwrülmegi maşgalasynda utanma duýgusyny döredýär diýip hasaplanýar. Egerde aýal maşgala ahlak we däp-dessurlaryň sebäbi bilen döredilen çyzykdan çykaýsa, ol öz yzzatyny däl-de, eýsem öz maşgalasynyň jemgyýetdäki ar-namysyny howpa salýar diýip hasaplanylýar.
Biz, türkmen jemgyýeti, aslyýetinde öz adatlarymyza örän bagly millet. Türkmen adatlary aýal maşgalanyň bedeniniň jemgyýetde nirede, haçan we nähili görünmelidigini içine alýan "beden tertibi" düzgünlerine baglydyr we ondan daşa çykmagy adamlar tarapyndan ýazgarylýar. Türkmen däp-dessurlaryna we adatlaryna görä, aýal we gyz maşgalalar fiziki, ruhy we duýgy taýdan "ejiz jyns" diyip hasap edilýär. Ondan başga-da, aýal-gyzlara ýuwaş gylykly, mesaýy hereketli obraz degişli edilýär. Şu sebäplerden türkmen jemgyýeti gyzlaryň gyz hereketlerini, oglanlaryň bolsa oglan hereketlerini etmesini ündeýär. Sport bolsa käte aýal maşgalalaryň hereketlerine büs-bütin garşy gelýän hereketleriň edilmegini talap edip bilýär (meselem, derlemek, bökmek, şagalaňly bolmak). Şol sebäpli aýal maşgalalaryň sporta gatnaşyp, erkek oglanlara mahsus bolan hereketlerini görkezmekligi türkmeniň kabul eden "zenanlyk durkuna" gabat gelmeýär.
XXI asyrdaki üýtgeşmeler
Taryha göz aýlanymyzda, 1896-njy ýylda geçirlen Olimpiýa oýunlaryna ýekejede aýal maşgala gatnaşmady. Günbatar ýurtlaryndan aýal-gyzlar ilkinji sapar 1900-nji ýylda Fransiýada geçirlen Olimpiýa oýunlaryna gatnaşypdyrlar. Bu Olimpiýa oýunlaryna gatnaşan ýaryşyjylaryn diňe 2,2%-i aýal maşgala bolupdyr (997 ýaryşyjylaryň bary-ýogy 22 sanysy aýal ýaryşyjylarydy). 1980-nji ýyla çenli dünýewi ýurtlardan dine Türkiýanyň aýal-gyzlary Olimpiýa oýunlarynda bäsleşmek mümkinçiligine eýe boldular. 1936-njy ýylda geçirlen Olimpiýa oýunlaryna bolsa, Türkiýadan sportda basleşmek üçin iki sany gyz maşgala gatnaşýar we olar musulman dünýäsiniň ilkinji aýal ýaryşjylary hasap edilýär.
Türkmenistan ilkinji sapar 1996-njy ýylyň Olimpiýa oýunlaryna gatnaşmana hukuk gazandy we 13 sany zenan ýaryşyjylaryny ugratdy (4 sany atletçi, 4 sany dzýudoçy, 1 sany tüpeň atyjy, 3 sany ýüzüji, 1 sany stol tennisçisi). 2012-nji ýylda Londonda geçirlen Olimpiýa oýunlaryna Türkmenistandan jemi 3 sany aýal we 7 sany erkek ýaryşyjy gatnaşmana hukuk gazanypdyr.
2012-nji ýyla çenli, sport çäresine degişli düzgünlerinde aýal maşgalalaryň sport eşiginde tirsegi we dyzy ýapyk bolmaly däl diýen kanun bardy. Ýöne 2012-nji ýylda ilkinji bolup FIFA (Halkara Futbol Federasiýasy) tarapyndan sport çäreleriň dowamynda dini däpler boýunça aýallaryň ýüzüne ýapynja dakylmasyna rugsat berildi. Wagtyň geçmegi bilen sportuň başga görnüşlerinde hem (woleýbol, ylgama we ş. m.) ýüz ýapynjasynyň dakylmagyna rugsat berildi. Şol sebäpli Katar, Bruneýa, Saud Arabystan 2012-nji ýylyň Olimpiýa oýunlaryna ilkinji sapar aýal atletlaryny iberdi.
Däp-dessurlarda bar bolan aýal maşgalanyň kabul edilen häsiýetnamasynyň XXI asyrda sport bilen meşgullanýan aýallar tarapyndan özgerdilmegi, aýal atletikaçylaryň özlerini sport dünýäsinde äşgär edip bilýändigini görkezýär. Aýallaryň fiziki başarnygynyň ösmegi we sporta gatnaşyp bilmek baradaky çäklendiriji düşünjelerini we jynsy böwetleri ýeňip geçme ukyplary, olaryň sporta has hem üns berip başlandyklarynyň aýdyn subutnamasy bolup durýar.
Ýöne meniň haýran galýan zadym: näme üçin halkara jemgyýetçiligi dinimize we däp-dessurymyza bolan garaýyşlaryny üýtgetse-de, biziň öz jemgyýetimiz türkmen aýal-gyzlarynyň sport bilen meşgullanmasyna bolan garaýyşlaryny üýtgedip bilenoklar? Näme üçin entek hem Türkmenistanda aýal-gyzlaryň sport bilen meşgullanmasy babatda jemgyýetçilik köpçüliginde negatiw düşünje barka?
Sport we zenan saglygy
Wagtyň geçmegi bilen, meniň bilen garyndaş aýallaryň çaga doguranlaryndan soň semräp, semizlikden ejir çekip başlandyklary ünsümi çekip başlady. Meselem, meniň öz ejem we enem hem semizlik sebäpli gündelik durmuş üçin edýän hereketlerini çäklendiripdiler. Şol sebäpli hem olar artroza-artrit we yokary gan basyş keseline duçar boldular. Enemiň we ejemiň hemişe öz çagalaryna we agtyklaryna: "Aýagymy owkalap beräy" diyip, haýyş edişleri entek hem ýadymdan gidenok. Şulardan başgada, meniň otuz yaşly joram Bibiniň: "Men betnyşan bolup semräp gitdim" diyip aglap oturşy, meniň has hem çuňňur pikire batmagymyň sebäbi bolýardy.
Menin bularyň beýle hala ýetenlerine gaty nebsim agyrýardy we mende gorky döredýärdi. Aslynda bu bir tarapdan maňada bir sapakdy. Hemme zadyň hem bir çözgüdiniň bolşy ýaly, şunuň hem bir çözgüdiniň bardygyna öz ýanymdan ynanyp başladym. Gözleglerimiň soňunda, bu döreýän kynçylyklaryň çözgüdiniň sport bolup durýandygyna göz ýetirdim. Meniň pikir edişime görä, olar ýaşlykdan sport bilen meşgul bolma üns beren bolsalar, bu oňaýsyzlyklara duçar bolmazdylar. Wagtyň geçmegi bilen bu mesele meniň has hem ünsümi çekdi. Lukmançylyk çeşmeleriň bellemegine görä, gündelik maşklaryň geçirilmegi bedeniň göreşme ulgamynyň işlemegine we ruhy asudalygyna peýda getirýär. Semizligiň öňüni almakdan başga-da, maşklaryň kadaly geçirilmegi ruhy gamgynlylygyň öňüni alýar, aýbaşynyň öňýanynda döreýän ýagdaýyň alamatlaryny azaldýar.
Bu peýdalardan daşary, gündelik maşklar gartaşan adamlary hereketsizlikden döreýän akyl ýetirme näsazlyklaryndan halas edýär, olaryň huşuny we ünsüni gowlaşdyrýar. ABŞ-nyň Women’s Sports Foundation (Aýallar Sport Guramasy) bellemegine görä, sport bilen meşgul bolýan ýetginjek gyzlar, sport bilen meşgul bolmaýan gyzlar bilen deneşdirlende mekdebi üstünlik bilen tamamlaýarlar we olaryň özlerine bolan ynamy ýokary bolýar. Bellenilen delillerden sport bilen meşgul bolýan gyzlaryň has hem özüne bolan ynamynyň we hormatynyň artýandygy we ruhy gamgynlylygyň azalýandygy görülýär.
Men durmuşymyň şu böleginde, sportuň aýal-gyzlaryň saglygyna bolan peýdasy barada kän maglumat okadym we meniň bilimim, ýerlikli maglumatlardan habarly bolmagym maňa kakamy ynandyryp bilmegime ýardam berdi. Häzirki wagtda bolsa men bilen ejem ýoga hem-de aerobika gatnaşýarys we biz olaryň peýdalaryny gaty çalt duýup başladyk.
Makalada galdyrylan mowzuk okyjylaryň biziň jemgyýetimizdäki aýal-gyzlaryň sport işjeňligi bilen bagly meselelerine ünsüni çeker diýip tama edýärin.
Makalada beýan edilýän pikirler, garaýyşlar hem-de teklipler awtoryň özüne degişli bolup, olar Saglyk.info saýtynyň garaýyşlary höküminde kabul edilmeli däldir.
Awtor: Artykgül Ÿazmyradowa
Teswirlemeler
Be-e beý diýdiňizow! Tesbirji Iňňeçi! Biziň milletimiz bir asyra golaý ýaşap gelýär diýsek boljak. Daşky sypatlarynda köp, köp üýtgeşmeler boldy. Aýal maşgalalatyň häzirki geýýän eşikleri geçen asyryň altmyşynjy, segseninji ýyllarda geýýän eşiklerinden düýpgöter tapawutda: dar, gyz-gelinleriň bedeniniň beýgini, pesini aýdyň görkezýär. Ýöne biziň esasan hem aglaba erkek adamlaryň aňynda regres, ýagny öňe gidişlik ýok diýsek boljak. Siziň pikiriňizçe şu gidişimize gitsek, moralnyý ewolýusiýa bolmak üçin ýene näçe asyr gerek bolarka!?
Hakykatdanam ÿagdaÿy gowylyga üÿtgedesi gelÿän 5 adam üÿšüp bile išleseler 5 milliony 15 ÿyldada üÿtgedip bilÿär. Asyr gerek däl, pikir bilen hakyky isleg gerek.
Ÿörite gyzlar üçin türgenlešik zallary açylmaly, ÿa-da aÿra wagtlarda salmaly. Erkeklerimiz ÿeterlik derejede moralnyÿ ewolyusiÿany doly geçmedi, taÿÿar däl.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Duşenbe güni gazak prezidentiniň maslahatçysy Ýermuhammet Ýertysbaýew ýurduň prezidentiniň bir sebäp bilen wezipesinden giden halatynda, onuň ornuna prezidentiň giýewsi Timur Kulibaýewiň geçjekdigini aýtdy.
Bu barada Ýermuhammet Ýertysbaýew duşenbe güni Orsýetiň «Kommersant» gazetine beren interwýusynda mälim etdi.
Gazagystanyň «Samruk-Kazyna» atly iň bir baý kompaniýasynyň başlygy Timur Kulibaýew prezident Nursoltan Nazarbaýewiň ortanjy gyzy Dinaranyň ýanýoldaşy.
Ýermuhammet Ýertysbaýewiň bu interwýusynyň öňýany prezident Nazarbaýewiň saglyk ýagdaýy barada gapma-garşylykly maglumatlar peýda boldy.
Ýakynda Nazarbaýewiň köp wagtlap jemgyýetçiligiň gözünden ýitirim bolmagynyň sebäbini ýurduň resmileri onuň dynç alşa gidendigi bilen düşündiren bolsalar, Germaniýanyň «Bild» gazeti muny gazak prezidentine edilen prostat operasiýasy bilen düşündirdi.


text:
Düzüw jemgyýetde adam mertebesi onuň gelip çykyşy ýa-da wezipesi bilen däl-de, bitiren işi bilen kesgitlenilmeli. Arman, bu ýörelge Nyýazowa gezek gelende sowet döwründe işlemedi. Sebäbi metropoliýa üçin respublikanyň baştutany edip, öz aslyny tanamaýan, çagalar öýünde önüp-ösen, millilikden nam-nyşan bolmadyk adamy bellemek peýdalydy.
Bu nädogry ýörelgeden peýdalanyp, Nyýazow karýerasyny tä SSSR ýykylýança dowam etdi. Kremliň göwnünden turmak üçin onuň 1990-njy ýylda SSSR Ýokary Sowetiniň mejlisinde çykyş edip, özüniň ýetimligi bilen magtanmagy aýdylanlara şaýatdyr.
Bütinsoýuz ýetimegi...
Şol çykyşy üçin halklar arasynda Saparmyrat Nyýazowa «Bütinsoýuz ýetimegi» diýlip at berildi. Soýuz döwründe öz aslyny ýatlamak ýadyna-da düşmedik Saparmyrat Nyýazow SSSR ýykylyp, Türkmenistanda milli döwlet gurlansoň we özi-de mynasyp däl ýerinden onuň prezidenti wezipesini eýelänsoň, üýtgäp ugrady... Birdenkä oňa indi şalaryňky ýaly asyllylyk gerek boldy. Nyýazow şu mesele bilen türkmeniň nesil daragtyndan baş çykarýanlara ýüz tutdy, emma olardan göwni islän netijesini alyp bilmänsoň, bu işi Türkmenistanyň Ylymlar Akademiýasyna tabşyrdy. Netijede Nyýazowyň örän täsin, ýöne şol derejede-de diýseň emeli nesil daragty düzüldi…
55 ýaşly Nyýazowyň Türkmenistanyň Ylymlar Akademiýasy tarapyndan döredilen şol aslyna eýe bolmagy türkmene maddy hem ruhy taýdan örän gymmat düşdi: Nyýazowyň şahsyýet kultunyň üstüne garaşylmadyk ýerden onuň – ozal uzak wagtlap öz inkär edip gezen! – hatda kimdigi doly anyklanylmadyk kakasynyň hem-de ejesiniň şahsyýet kultlary-da goşuldy. Nesil daragty diýen düşünje bolsa özüni şahsyýet derejesinde duýýan adamlaryň garşysyna ulanylýan eýmenç gurala öwrüldi. Döwlet edaralaryna işe girjekden, daşary ýurtlara gitjekden, prezidentiň gatnaşýan çärelerine gatnaşjakdan – tapawudy ýok: uly bolsun ýa çaga – uçdantutma nesil daragtynyň ýazgysy, ýagny üç arka dogan-garyndaşlarynyň sanawy talap edildi!
Onsoň şol üç arka hossaryň arasynda prezidentiňkiden üýtgeşik dünýägaraýyşly, prezidentiňkiden başga partiýanyň agzasy bolan ýa-da özbaşdak pikirlenýän şahsyýet bolaýdygy – gutardygy! Şondan soň gowy zady tama etme.
Şeýle güne salnan adamlar, gynansak-da, pislenen ýaly bolýardylar. Şondan soň pisleneniň özi-de, onuň maşgala agzalary-da, kä halatlarda onuň daşky garyndaşlaram Konstitusiýa tarapyndan kepillendirilen hukuklaryndan sudsuz hem duýduryşsyz mahrum edilýärdiler. Adamlar haýsy hukuklaryndan kesilendiklerinem bilmän, örtenýärdiler. Hukuksyzlyk bolsa olary mydama ýanap gezýärdi we garaşylmadyk ýagdaýda gürpbasdy edýärdi.
Pislän öldi, pislenenler kösenip ýörler...
Nyýazowyň döwründäki pislenmeleriň müddeti Nyýazowyň ölümi bilen gutaraýarmyka öýdülýärdi. Pislenileniň çaltrak aklanylmagyň arzuwyny etmejegi barmy?! Şol arzuw gargyşa meňzeş zatdy.
Baky prezident bakylyga gitdi. Emma pislenilenler aklanylmady. Gara sanaw bolsa hasam güýjedi. Indi onuň müddetiniň haçan gutarjakdygyny çaklamagam kyn. Bu karam düzgüniň öňüni alyp bolmaýan jezasy bolsa, ýaňy dogan çaganam seljerenok, amanadyny tabşyranam.
Ýurduň abadanlygy, halkyň gelejegi üçin janyny gaýgyrmadyk Awdy Kuly «gara sanaw» sebäpli Norwegiýada jaýlandy: keseki döwletem hossarlykda öz döwletimizden ibaly çykdy.
Türkmeniň günä ediläýende-de atasynyň günäsini oglundan soramazlygy bilen «Ýagşy ýigdiň aslyn soraýjy bolma» diýen ýörelgesi Nyýazow ýalylar üçin kabul ederden agyrrakdy. Wagt boldy. Indi bir döwletimiz şeýle ýörelgeleri kabul edip, «üç arka» bilen «gara sanawdan» saplanmaly. Bu adalatly ädim halk üçinem, döwlet üçinem des-deň zerur.
Nurberdi Nurmämmedow Aşgabatda ýaşaýan türkmen aktiwisti, "Agzybirlik halk hereketiniň" egindeş başlygy. Şu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Golaýda Orsýetiň ýaşaýyş jaýlar we kommersiýa emlägi boýunça “Penny Lane Reality” agentliginiň spesialistleri dünýäniň 60 ýurdunda ýaşaýyş jaý üçin berilýän ipoteka karzynyň ilata elýeterliliginiň reýtingini düzdüler. Olar emläkleriň nyrhyny, ipoteka karzy üçin tölemeli ortaça göterimi, şol karz üçin hasap açmagyň we ýöretmegiň bahasyny, jaýlaryň nyrhyny hasapladylar.
Netijede bu agentlik ýaşaýyş jaýlar üçin ipoteka karzynyň raýatlara elýeterliligi boýunça birinji orunda Daniýany we ahyrky 60-njy orunda bolsa, Türkmenistany goýdy.
Orsýetiň “Penny Lane Reality” agentliginiň karz pul boýunça departamentiniň başlygy Roman Stroýilowyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, olar bu analizi Ýewropa Bank assosiýasiýasynyň we GDA-nyň Bank assosiýasiýasynyň hemmelere elýeterli bolan maglumatlary esasynda taýýarlapdyrlar.
“Şonuň ýaly-da biz ýaşaýyş jaýlaryň bahasyny, ipoteka karzy üçin tölemeli ortaça göterimi, müşderileriň ipoteka üçin tölemeli goşmaça puluny hasapladyk” diýip, Stroýilow aýdýar.
Agentligiň analizine görä, öz ilatynyň ýaşaýyş jaý bilen üpjünçiligi barada Daniýa, Şwesiýa we Norwegiýa köp alada edýär. Emma Türkmenistanyň ilatynyň aglabasyna ipoteka karzy elýeterli däl.
“Gynansak-da, sap matematiki hasaplamalar boýunça şeýle netije çykdy. Biziň Türkmenistana “aýratyn göz” bilen garamak maksadymyz ýok. Biz Orsýete hem 47-nji orny berdik. Türkmenistanyň 60-njy orunda goýulmagynyň sebäbi – ýurtda ipoteka karzy üçin tölemeli göterim iň ýokary bolup, 18 prosente deň. Şonuň ýaly-da goşmaça ýygymlar hem juda ýokary”.
“Penny Lane Reality” agentliginiň ýokary derejeli spesialisti Stroýilowyň bellemegine görä, Türkmenistanda ilatyň 70 prosentine ipoteka karzy elýeterli däl.
Ösüş barmy?
Türkmenistanyň Ykdysadyýet we ösüş ministrliginiň resmi internet saýtynda
türkmen hökümetiniň ilatyň jaý bilen üpjünçiligini, durmuş-ýaşaýyş şertlerini düýpli ýokarlandyrmak maksady bilen ýaşaýyş jaýlaryny gurmak we ýeňillikli bank karzlarynyň hasabyna ilata kömek etmek ugrunda iş alyp barýandygy aýdylýar. Emma ilata berlen ipoteka kreditiniň möçberi barada örän az maglumat berilýär.
Türkmenistanly publisist-ýazyjy Amanmyrat Bugaýewiň pikiriçe, soňky 3 ýa-da 4 dört ýylda edilen gowy işleriň biri ilata ipoteka karzyny bermegiň ýola goýulmagydyr. Emma ol ipotekany almagyň şertleriniň känbir amatly däldigini belleýär.
“Şol karzy aljak adamyň ýaşy 30 töweregi bolmaly. Üstesine-de, özi haýsy-da bolsa bir edarada işleýän bolmaly. Ýöne Türkmenistanda işsizlik azalýan hem bolsa, entek doly aradan aýrylanok. Ýaşlaryň aglabasy işsiz. Ynha, işsizligem şol karz puly almaga böwet bolýan zatlaryň biri” diýip, Bugaýew aýdýar.
Bugaýew ipoteka karzynyň berlişinde hem adalatsyzlygyň bardygyny aýdýar: “Meselem, nebit-gaz pudagynda işleýänler karz pula berilýän jaýlaryň deň ýarpysyny tölemeli. Onuň galan ýarpysyny bolsa pudaklaýyn ministrlikleriň özi gelýän girdejilerden töleýär. Eger şol jaýdan gara geriş nebitçä, gara geriş gazça ýa-da demine zäher sorup, himiýa senagatynda işleýän işçilere berilýän bolsa, bu gutlanmaly ýagdaý”.
Orsýetiň “Penny Lane Reality”agentliginiň karz pul boýunça departamentiniň başlygy Stroýilowyň aýtmagyna görä, dünýäniň islendik ýurdunyň häkimiýetleri üçin ipoteka krediti ýaşaýyş jaý meselelerini çözmegiň ýeke-täk guraly. Hut şonuň üçin-de, häkimiýetler Türkmenistanda-da, Orsýetde-de bu meselä uly üns bermeli.
“Penny Lane Holding” 1993-nji ýyldan bäri Orsýetiň emläk bazarynda işleýär.


text:
Türkmenistanyň raýatlaryna daşary ýurt döwletlerinde alan ýokary we orta hünär bilimi dogrudaky dokumentleri ykrar etmek boýunça düzgünnamanyň täze nusgasy ilatyn dykgatyna ýetirildi. Türkmenistanyň Bilim ministrliginde asylan bu düzgünnama prezident Berdimuhamedowyň 20-nji fewralda gol goýan degişli kararyna esaslanýar.
Bu düzgünnama mundan öňki düzgünnamadan o diýen kän tapawutlanmaýar. Düzgünnamadaky täzelikleriň biri daşary ýurtdan alnan diplomyň ykrar edilmegi üçin Türkmenistanyň Bilim ministrligi tarapyndan ýola goýlan ýörite döwlet ekzamenleriniň her ýyl geçirilýän sany köpeldilipdir.
Mundan öň ýylda iki gezek döwlet ekzamenlerini tabşyryp bolan bolsa, indi ýylda dört gezek döwlet ekzamenlerini tabşyryp bolýar. Döwlet synaglary fewral, maý, sentýabr we noýabr aýlarynda Türkmenistanyň döwlet dilinde, ýagny türkmen dilinde geçiriler.
Şol bir wagtda hem, edil öňküsi ýaly, diplomyny tassyklatmak isleýäniň bu synaga diňe üç gezek gatnaşmaga hukugy bar. Döwlet ekzamenlerinden üçünji gezekde hem geçip bilmese, ol adamyň daşary ýurtda alan diplomy Türkmenistanda ykrar edilmez.
Okuw möhleti
Beýleki bir täzelik daşary ýurt döwletlerinde ýokary we orta hünär biliminiň bilim maksatnamalaryny özleşdirmegiň kadalyk möhleti bilen bagly. Mundan ozal daşary ýurtlarda ýokary hünär okuwynyň möhleti 4 ýyldan, orta hünär okuwynyň möhleti bolsa 2 ýyldan az bolmaly däldi.
Indi täze düzgün boýunça daşary ýurt döwletlerinde ýokary we orta hünär biliminiň bilim maksatnamalaryny özleşdirmegiň kadalyk möhleti Türkmenistanyň bilim hakynda kanunçylygynda bakalawrlary, magistrleri, hünärmenleri we orta bilimli işgärleri taýýarlamak üçin kesgitlenen möhletlerden az bolmaly däl.
Ýagny, Türkmenistanyň bilim hakyndaky kanuny boýunça ýokary hünär biliminiň bilim maksatnamalaryny özleşdirmegiň kadalyk wagt möhleti öwrenilýän taýýarlygyň ugruna (hünäre) we okatmagyň görnüşine baglylykda, adatça, bakalawrlary taýýarlamak üçin - dört okuw ýylyny, magistrleri taýýarlamak üçin - bir okuw ýylyndan iki okuw ýylyna çenli möhleti, hünärmenleri taýýarlamak üçin - bäş okuw ýylyndan alty okuw ýylyna çenli möhleti öz içine alýar.
Orta hünär biliminiň kadalyk wagt möhleti bolsa öwrenilýän hünäre we okatmagyň görnüşlerine baglylykda iki okuw ýylyndan dört okuw ýylyna çenli möhleti öz içine alýar. Bu kanunda aýdylyşy ýaly, okuwyň anyk möhleti Türkmenistanyň Ministrler Kabineti tarapyndan tassyklanylýan okuw meýilnamalary bilen kesgitlenýär.
Täze kabul edilen düzgünnamada daşary ýurt diplomlaryny ykrar etmek isleýänleriň daşary ýurtlaryň diňe gündizki bölümlerinde okamalydygy baradaky şert hem öňküligine galdrylypdyr. Ýagny, daşary ýurtlarda gaýybana okanlaryň diplomlary ykrar edilmejek dokumentleriň hataryna girýär.
Bu ýagdaý, bilimini daşary ýurtlarda şeýle tertipde alyp, Türkmenistana dolanan raýatlary alada goýýar. Bilim ministrliginiň öňünde Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan we özüni Gözel diýip tanadan ildeşimiz bu kararyň özüne eýýäm täsirini ýetirendigini aýtdy.
“Men 2 ýyl mundan ozal Moskwada gaýybana okuwy tamamladym. Şondan bäri diplomymy ykrar etdirmäge synanyşýaryn, emma tagallalarym başa barmaýar, şonuň üçin hem işe girenimde diplomyma seredýän ýok” diýip, ildeşimiz Gözel gürrüň berdi.
Türkmenistanda 1993-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan soň alnan daşary ýurt diplomlary ykrar edilmäge degişli. Ondan öňki diplomlar Türkmenistanda bolşy ýaly kabul edilýär.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama G20 sammitine gatnaşmak üçin Hytaýa geldi. Bu onuň prezident hökmünde Aziýa edýän soňky sapary bolar.
Prezidentiň uçary 3-nji sentýabrda gündogardaky Hanžou şäherinde gondy. Bu şäherde senagatlaşan we ykdysady taýdan güýçlenýän ýurtlaryň 20-ler toparynyň sammiti geçirilýär.
Obama bu saparyny özüniň klimat özgermesi boýunça eden işlerine ünsi çekmek üçin ulanar öýdülýär. Ol bu temadan günüň ahyrynda, hytaýly kärdeşi Si Jinping bilen duşuşmazyndan öň çykyş etmeli.
Iki lider öz ýurtlarynyň Pariž ylalaşygyna, kömürturşy gazlaryň azaldylmagyna we global maýlamanyň öňüniň alynmagyna resmi taýdan goşulýandygyny yglan eder diýip garaşylýar.
Şeýle-de Obama, sammitiň gapdalyndan, Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan bilen duşuşmagy planlaşdyrýar.
Bu olaryň iýulda Türkiýede bolan başa barmadyk agdarylyşygy synanyşygyndan soň ilkinji duşuşygy bolar.
Obama 20-ler toparynyň sammitinden soň Laosa, Günorta-gündogar Aziýa ýurtlarynyň bileleşiginiň sammitine gatnaşmaga gider.


text:
Meşhur amerikan şahyry Çarlz Bukowskiniň janköýerleri geçen hepde (16-njy awgustda) onuň doglan gününiň 95 ýyllygyny bellediler, ol 1994-nji ýylda aradan çykypdy.
Çarlz Bukowski diňe bir şahyr däl, öndümli işlän hekaýaçy, romançy ýazyjy hem bolupdy. Iň esasysy bolsa, ol dünýäde sungatdan ölüme çenli aralykda ähli zat barada öz elekden geçirilmedik pikir-garaýyşlaryny gönümel aýdyp bilen ýazyjy bolupdy.
Ol öz eserlerinde köplenç amerikan şäher durmuşynyň egbarlan we ahlak taýdan pese düşen adamlarynyň ykballaryna ýüzlenerdi.
Elbetde, sosial ulgamlarda Çarlz Bukowskini aşa abardylan şahyr hasaplap, onuň hiç zadyny okamandygyny aýdýanlar-da, ýaşlaryň ony elden düşürmän okaýandygyny boýun alýanlar-da bar.
Ikinji tarapdan, internetde şahyryň aýdan sözleriniň uly söýgi we hormat bilen sitirlenişini görmezlik mümkin däl. Mysal ňçin: "Sen dünýäni halas etmegi wagtynda bir adamy goramakdan başla, galan zatlaryň hemmesi ägirt uly romantizm ýa-da syýasatdyr."
Onuň durmuş baradaky meşhur pentlerinden biri bolan "Ylalaşma" diýen pentde şeýle diýilýär:
"Men tutuş dünýäni alardym ýa-da onuň ýerine hiç zady almazdym. Sen özüňe doly mynasyp görýän ýa-da ýüregiňden isleýän zadyňdan bärde hiç bir zada razy bolmaly dälsiň. Iň gowusyny almaga çalyş we özüňi doly hoşwagt etjek zatdan bärde hiç zady kabul etme. Ýarym-ýalta netije üçin ylalaşyp, öz maksadyňdan el çekmek ýaly manysyz zat ýokdur, ol seni ömrüň boýy arzuw-armanda goýar."
Bukowskiniň "özüň bolmakdan gorkmazlyk we ýüregiňdäkini açyk sözlemek, başga biri bolup görünjek bolman, hakyky özüň bolup ýaşamak" baradaky pendi hem meşhur. Şeýle-de ol "Dünýäniň problemasyny akylly adamlaryň özüne aşa kän şübhelenmeginde, akmaklaryň bolsa özüne aşa kän ynanmagynda" hasaplapdyr.
Doglan gününiň 95 ýyllygy mynasybetli, Azatlygyň okyjylaryna Çarlz Bukowskiniň birnäçe goşgusynyň iňlisçeden terjimesini hödürleýäris.
Gök guş
Meniň ýüregimde bir gökje guş bar,
çykyp, uçup gitmek içde hyýaly,
emmaki men oňa şeýlebir ýowuz,
diýýän otur şol oturan ýeriňde,
men seni hiç kime görkezmen häli.
Meniň ýüregimde bir gökje guş bar,
çykyp, uçup gitmek başda hyýaly,
emmaki men wiski guýýan üstünden,
çilim tüssesini sorýan aldygna,
onsoň ne lolular, ne meýhanaçy,
ne dükançy bilýär onuň
içde oturanyn bir ýesir ýaly.
Meniň ýüregimde bir gökje guş bar,
çykyp gitmek başa barsa hyýaly,
emmaki men oňa ýowuz daraýan,
diýýän otur aşak, ýa buşlaşdyrmak
isleýäňmi meni galynmaz ýaly?
Pyrryk etjek bolýarsyňmy işimi?
Ýewropada kitaplarym alynman,
hiç ýyrşarmaz etmekçimiň dişimi?
Meniň ýüregimde bir gökje guş bar,
bolsa, çykyp gaçjak, gitjek uzaga,
emmaki men ýeser örän,
hem diňe kä gijelerne,
il ýatanda içden daşa goýberýän.
Men diýýärin bilýän bardygyň onda,
bilmeýändir öýdüp çekme kän girýan.
Soňra ony ýene salýan yzyna,
ýöne ol içerde saýramaýar kän,
men ony saklaýan garaz öldürmän,
biz bileje uka gidýäris şeýdip,
gizlin şertnamamyz kimsä bildirmän,
bu ýeterlik aglatmaga adamy,
emma men aglamok,
sen aglaýaňmy?
Gülýän ýürek
Seniň ömrüň diňe seniň özüňki,
taýaklap saldyrma ony
çyg çukurna tabynlygyň,
goragynda dur göni.
Bir çäresi bardyr hökmän,
ýagtylyk bar bir ýerlerde,
beýle ýiti bolmasa-da,
ýöne ol garaňky-tüme
zarbasyny urar gorkman.
Goragynda dur çekinmän,
hem hudaýlar saňa eçiler çäre,
bil olary wagtynda,
al olary wagtynda.
Sen ölümi ýeňip bilmersiň, belli,
emma diri wagtyň käte
çykarsyň ajaldan üstün.
Hemem näçe kän göreşi öwrenseň,
ýagtylyk köp açar garaňkyň köstün.
Seniň ömrüň diňe seniň özüňki,
düşün muňa diri wagtyň, ölmäkäň,
sen ajaýyp, hak-hudaýlar içiňde
hözir görjek bolýar, tutunyp mekan.
Sebäp we netije
Iň gowular köplenç öz eli bilen
sebäp bolýar öz-özüniň ölmegne,
diňe dynmak, başyn gutarmak üçin,
ýöne oň yzynda galanlar hergiz
düşünip bilmeýär neden birlerniň
özlerinden gaçyp dynjak bolmagna.


text:
BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşi Owganystanda NATO tarapyndan baştutanlyk edilýän missiýany ýene bir ýyl - 2011-nji ýylyň oktýabryna çenli uzaltmak kararyny biragyzdan goldady.
Şonuň bilen birlikde Geňeşiň agzalary talyplaryň, “Al-Kaýdanyň” söweşijileriniň we beýleki ekstremistik toparlaryň barha ösýän aktiwligine alada bildirdiler.
Ýerli howpsuzlyk güýçleri we milli goşun üçin kadrlary taýýarlamakda owgan hökümetine daşary ýurt harbylarynyň kömeginiň möhümdigini nygtadylar.
Owganystandaky halkara güýçleriň hatarynda 143 müň adam bar.


text:
ÝHHG şu hepdäniň başynda polisiýanyň Belarusda žurnalistlere hüjüm etmegini ýazgardy.
ÝHHG-nyň metbugat azatlygy boýunça wekili Dunýa Miýatowiç 27-nji ýanwarda beýanat çap edip, Minsk häkimiýetleriniň Pawal Dabrawolskiniň howpsuzlygyny üpjün etmäge çagyrdy.
Tut.by habar websaýtynyň žurnalisti Dabrawolski 25-nji ýanwarda Minskde sud binasynyň içindäki protest barada material taýýarlaýarka polisiýa tarapyndan urlup-enjildi.
Soňra ol tussag edildi we şol sud tarapyndan bozgaklykda we polisiýa gulak asmazlykda aýyplanyp, jerime tölemeli edildi.
Dabrawolski polisiýanyň öz telefonyndaky ýazgylary hem öçürendigini aýdýar. Miýatowiç bu ýagdaýy kabul ederliksiz diýip atlandyrdy we polisiýanyň žurnalistleriň işine kömek bermelidigini, olara päsgelçilik döretmeli däldigini aýtdy.


text:
2030-njy ýylda dünýäde çilimkeşlikden ýylda 8 million adam ýogalar diýlip, BMG-niň Bütindünýä saglyk guramasynyň (BSG) täze hasabatynda aýdylýar.
Temmäki önümleriniň zyýanyna halkara derejesinde geçen asyryň aýagynda üns artdy. Bütindünýä saglyk guramasy 1988-nji ýylda 31-nji maýy halkara temmäkisiz gün diýip yglan etdi. Çilimkeşligiň, öňüni alyp bolýan ölümlik hassalykdygy resmi derejede ykrar edildi.
Dünýäniň ençeme ýurdunda, şol sanda Türkmenistanda-da çilimkeşlige garşy döwlet syýasaty ýöredilýär, köpçülikde çilim çekmäge gadagançylyk ýaly çäreler görülýär.
Aktuallygy gowşamaýar
Muňa garamazdan, çilimkeşlik problemasynyň aktuallygy gowşamaýar.
20-nji asyrda temmäki 100 million adamyň ölümine sebäp bolandygy aýdylýar we, BMG-niň maglumatyna görä, eger häzirki gidişine gitse, onda 21-nji asyrda temmäkiden ölýänleriň sany milliarda ýetip biler.
Şu ýyl çilimkeşlige garşy halkara güni “Temmäki önümleriniň bikanun söwdasyny bes etmeli” diýen şygar astynda geçdi. Bütindünýä saglyk guramasy bikanun çilim söwdasynyň öňüni almak arkaly arzan çilimiň azalmagyny we ilatyň az girdejili gatlaklarynyň hem-de ýaşlaryň arasynda çilimkeşligiň azalmagyny gazanyp bolar diýip hasap edýär.
Maglumata görä, şu günki gün çilimkeşleriň 80%-i az we orta girdejili ýurtlarda ýaşaýar.
Çilimkeşligiň zyýany barada aýdylanda...
Çilimiň düzümindäki zäherli maddalara degişli, hususan-da, şeýle sanlar berilýär: 20 çilimiň düzümine 130 mg nikotin, 45 gr ammiak, 0,7-1,1 mg sinil turşusy we 0,6 tutujy ys gazy we beýleki zäherli jisimler girýär. Bu maddalaryň adamynyň endamyna düşüp, saglyga ýetirýän täsiriniň netijesinde, käbir maglumatlara görä, çilimkeşleriň ömri çilim çekmeýän adamlardan orta hasapdan 9 ýyl gysga bolýar.
Çilimkeşligiň adamyň dem alyş, ýürek-damar, nerw sistemalaryna, hatda daş keşbine erbet täsir edýändigi medisina taýdan ýyllar boýy tassyklanyp gelinýär.
Emma temmäkiniň zyýany baradaky maglumatlara garamazdan, çilimkeşlik meşhur bolmagyna galýar.
Kynçylyk nämede?
Temmäki adamzadyň taryhynda öwrenneklilige getirýän iň giň ýaýran endik hasaplanýar. Temmäki önümlerini çekýärler, çeýneýärler, diliň aşagyna goýýarlar, hatda ysgaýarlar. Onuň
saglyga zyýanyna garamazdan, käbir adamlar asla çilimi taşlamak islemeýärler, käbirleri bolsa, taşlansoňlar, ýene-de gaýtadan bu neşä başlaýarlar.
Munuň sebäbiniň nikotiniň adamynyň nerw sistemasyna we iýmit siňdiriş hem ýürek-damar sistemasyna ýetirýän fiziki we psihiki täsiri bilen baglydygy aýdylýar.
Medisina meseleler boýunça sosial neşirleriň birinde temmäkiden saplanmagyň kynçylyklary düşündirilip, adam çilimi taşlanda, nikotina öwrenişen bedeniň nikotin ýetmezçiliginden stress ýagdaýa düşýändigi we hut şu ýagdaýda çilimkeşiň çilim çekmek üçin edýän hereketine zar bolýandygy bellenilýär. Emma çilimi taşlandygy sebäpli çilim çekmäge “hakynyň ýokdugy” ýadyna düşende, hut şeýle çykgynsyzlyk –“azarlama” adamyň köplenç çilimkeşlige gaýtadan dolanmagyna sebäp bolýar diýip, "medkarta.ru" neşiri belleýär.
Soňky döwürde çilimiň ornuny belli bir derejede kalýan, ýagny suw çilim çekmek däbi tutdy. Temmäkiniň gündogar medeniýetine mahsus bu görnüşiniň tutuş dünýä boýunça, şol sanda hatda ýaşlaryň arasynda meşhurlygy artdy.
Emma munuň hem zyýany öwrenilýär. Hususan-da, suw çilim üçin 25 gram temmäkiden ybarat adaty bir paýyň zyýanynyň 60 sany çilimiň täsirine barabardygyny ”ovrede.ru” neşiri habar berýär.
Türkmenistanyň tejribesi
Türkmenistanda köpçülikleýin ýerlerde çilim çekmek we hatda temmäki önümlerini wagyz etmek 2000-nji ýyldan bäri gadagan.
2011-nji ýylda Türkmenistan Bütindünýä saglyk guramasynyň (BSG) “Temmäkä garşy göreşmegiň” Konwensiýasyna goşuldy, ýurtda temmäki önümleriniň bahasy azyndan 50% ýokarlandy.
Türkmen mediasy ýurtda ilatyň 8%-niň çilim çekýändigini we türkmen hökümetiniň bu görkezijini 2025-nji ýyla çenli 5% getirmegi planlaşdyrýandygyny habar berýär.


text:
Geçen hepdede Aşgabadyň Nyýazow etrabynyň 26 ýaşly ýaşaýjysy Arzuw ýaşaýyş jaýynda suw ýetmezçiligi we hapaçylyk ýaly problemalaryň bardygyny Azatlyk Radiosyna gürrüň beripdi.
Arzuw şeýle-de jaýyny dolandyrýan edarada we etrap häkimliginde arzynyň diňlenmeýänligini, tersine, meseläni çözmäge borçly işgärleriň öz wezipesini ýerine ýetirmegiň ýerine şikaýat edýän zenana basyş görkezip, türmä basmak haýbaty bilen ony gorkuzmaga çalşandyklaryny habar beripdi.
Arzuw Azatlyk Radiosy bilen ýene söhbetdeş boldy we ozalky çykyşynyň käbir netijeleri barada habar berdi. Söhbetdeşligi Gözel Hudaýberdiýewa geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Arzuw, bize geçen sapar öz başdan geçiren kynçylyklaryňyz barada gürrüň berdiňiz. Şol söhbetdeşlikden soň nähili täzelik bar?
Arzuw: 24-nji fewralda Nyýazow etrap bölümi boýunça “žek” edarasyna çagyryp, ýygnak geçirdiler 5-nji domuprawleniýede bikanunçylyklaryň gidýänligi barada. Üýşüp ministrlik tarapyndan ýygnak geçirdiler. Oňa menem gatnaşdym. Şol ýygnakda men köpçülikleýin dildüwşügiň bardygyny bildim. Hemmesi seniň diýýänleriň ýalňyş diýip, meni ýekirdiler şo taýda. Men olaryň gepini diňlemän gaýtdym. Ondan soň etrap häkimi, oňa Rejep Meläýewiç diýýärler, maňa jaň etdi, men onuň bilen duşuşyp bilmedim, ol öýüme jaň etdi-de: “Sen ýokaryk eşitdiripsiň bolan wakalar barada" diýdi. Ol menden “Kim saňa azar berdi häkimlige baraňda, organ işgärlerine seni basdyrjak diýip, hukugyňy peselden kim boldy?” diýip soramagyň ýerine, sen şu zatlar barada kime habar berýäň, nirä, nädip ýetirýäň, sen bu babatda otçet ber diýen ýaly edip, jaň edip aýtdy. Şol 5-nji domuprawleniýeden Amangül Meredowanyň edýän işleriniň dogrudygyny aýdyp, onuň arkasynda durdular meniň sözümiň bolsa ýalňyşdygyny aýtdylar. Ol başlyk bolup otyr eýýäm 5-6 ýyl bäri.
Azatlyk Radiosy: Şol ýygnaga kimler gatnaşdy.
Arzuw: Şol ýygnaga Türkmenistanyň Jemagat hojalyk ministrliginden geldiler. Ministriligiň ýaşaýyş jaý bölüminiň işgärleri. Olaryň atlaryny, familiýalaryny bilmedim. Meniň arzam boýunça garamaýak işgärleri eýläk-beýläk geçiripdirler. Emma men şol ýazan arzamda Amangül Meredowany çalşyp bermegi ýa ony aýyrmagy haýyş edýän diýip ýazdym, onuň eden-etdilikleri, kemçilikleri kän.
Azatlyk Radiosy: Siz şol arzaňyzy haçan ýazdyňyz?
Arzuw: Men şol arzany 8-nji fewralda ýazdym, şu çaka çenli şony ýapman ýörler.
Azatlyk Radiosy: Siziň şol ilkinji şikaýatyňyz nämeden ybaratdy?
Arzuw: Şikaýatymda bikanun jaýlar gurulýar diýipdim. Arkaýyn ýaşap bilemizok. Ýaş çagam bar, sekiz aýlyk. Ýarawsyz çaga bolansoň, tiz kömek çagyrýarys. Tiz kömek tapanok biziň öýmüzi, nireden geçmelidigini bilenoklar. Gurluşyklar gaty köp, haýsy ýerde, haýsy jaýyň ýerleşýänligini bilenoklar. Soňam hapaçylyk, podýezdlerimizde aýnalar ýok, gapylar ýok, podýezdimizi suw alyp dur. Asfalt ýollar ýok düýpden. Şol barada gürrüň gidipdi meniň arzamda başda. Onsoň domouprawleniýäniň muňa seretmeýänligi barada arza berdim. Emma şol arzama jogap bermediler.
Azatlyk Radiosy: Arzuw, öý uprawleniýesinde, ýagny dolandyryşynda geçirilen maslahatdan soň arzaňyzda görkezilen meseleler boýunça çäre görüldimi?
Arzuw: Çäre görüldi. Şifrler guruldy. Etrapçanyň içini gül ýaly etdiler. Arassaçylykda ýaşamak nähili ajap zat, gözüm ýetdi. Emma biziň ýaşaýan ýerimizde jaýlara podýezdlere seredenoklar. Ýene-de biziň podýezdimizde suw akyp dur. Gaýtam goňşularymyza gelip, şol ýaşaýjynyň adyny “gara spisoga” beriň. Biz şony “gara spisoga” salyp prokuratura berip, ýerinden göçürjek diýip, maglumatlary beripdirler. Bize gelip goňşularymyz aýtdy. Siziň üstüňizden şeýle arz edip ýör domuprawleniýä, sizi prokuratura berip, sud etjek bolup ýör diýip.
Azatlyk Radiosy: Käbir çäreler görüldi diýdiňiz, olar umumy çärelermi? Daş-töweregi tertipleşdirip, edil siziň ýaşaýan jaýyňyzy tertibe getirmedilermi? Şony takyklaşdyrsaňyz.
Arzuw: Howa, töwerek-daşymyzy arassaladylar, ýerleri depdiler, agaçlary kesdiler. Ýöne asfalt edenoklar häli. Şifirimizi gurdular, ony aýtjak, gurlanja zatlary. Ýöne ýaşaýan jaýymyzda, podeýezdimizde gapynyň ýokdugyny hem aýtjak. Beýleki podýezdlerde aýnalar ýok. Ýoluň gyrasynda, geçilýän podýezdlerde goýlan aýnalar, biziň jaýlarymyzda bolsa görünmedik ýerlerde aýna goýlanok. Ýene-de üns berenoklar.
Azatlyk Radiosy: Jaýyňyzyň ululygy nähili? Näçe hojalyk ýaşaýar?
Arzuw: Jaýymyzda 30 hojalyk ýaşaýar, 3 gatly jaý. Gaty uly däl, 2-nji dom diýlip atlandyrylýar.
Redaksion bellik: Aşgabatly zenan Arzuwyň Azatlyk Radiosy bilen birinji söhbetdeşliginiň yz ýany kesilen telefonlary häzirem ýurduň daşyndan edilýän jaňlar üçin elýeterli bolman galýar. Sekiz aýlyk çaganyň ejesi Arzuw özüne, ejesine we jigisine azar berilýänligini, telefonlarynyň öçürilýänligini, jaýynyň bolsa gözegçilikde saklanýandygyny habar berdi.


text:
Owganystandaky Halkara güýçleriniň komanduşisi, ABŞ-nyň goşun generaly Jon Allen ýekşenbe güni Pakistana sapar etdi. Bu barada Pakistanyň mediýasy habar berýär.
Saparyň dowamynda NATO-nyň Owganystandaky operasiýalary üçin niýetlenen ýükleri Pakistanyň serhedinden geçirmek meselesine hem seredilendigi aýdylýar.
Maglumata görä, Allen Pakistanyň harbylarynyň başlygy general Aşfak Kaýani we daşary işler ministri Hina Rabbani Khar bilen hem duşuşypdyr. Yslamabatda geçirilen gepleşiklere ABŞ-nyň ilçisi Kameron Munteriň hem gatnaşandygy barada informasiýa berilýär.
Gepleşikleriň netijeleri barada goşmaça maglumatlar häzirlikçe mälim edilmedi.
Geçen ýylyň noýabrynda NATO-nyň howa zarbasynda 24 sany pakistanyň esgeri ölenden soň, Yslamabat ýaranlygyň ýükleri üçin öz serhedini böwetläpdi.


text:
Tebigy ýangyja baý bolan Özbegistanda benzin gytçylygy häli-şindi gaýtalanyp duran ýagdaý.
Soňky döwürde özbekler ýene-de benzin gytçylygyndan nalap başladylar. Eýýäm bir näçe hepdeden bäri özbegistanly ulag sürüjiler işleýän “ýangyç nokatlaryny” gözläp, köçelerde azara galýarlar. Birden olar açyk ýangyç nokadyny tapaýsalar, onda örän gysga wagtyň içinde benzokolonkalaryň öňünde uzyn awtoulag nobatlaryny emele getirýärler. Nobatlaryň nirelere çenli uzap gidýändiginden çen tutsaň, döwlet eýeçiligindäki ýangyç pudagynyň näderejede gowşandygyna anyk göz ýetirse bolar.
Samarkantly bir özbek raýaty ýerli ýangyç nokatlarynyň öňünde emele gelýän ýüregedüşgünç nobatlary şeýle suratlandyrdy: “Men ýaňyja azajyk benzin alyp bildim. Nobatyň uzynlygy 5 kilometr dagy bardy. Bir söz bilen aýdylanda, häzirki wagtda Samarkantdaky ýangyç nokatlarynda hiç hili benzin ýok. Ýollardaky awtomobil gatnawlaryna bir serediň. Mundan hem bir ýaşaýyş bolarmy? Biz hezil edip ýaşamzok, biz diňe oňuşýarys.”
Ýöne bu ýerde bizi geň galdyrýan bir ýagdaý bar, ýagny ýaňky samarkantly özbek raýaty özüni bagtlylaryň hatarynda saýýar. Özbegistanyň çägindäki ähli ýangyç nokatlarynda diýen ýaly “benzin ýok” diýen ýazgy bar. Ýagdaý şeýle bolansoň, ýangyjyň gara bazary - adamlaryň ýeke-täk çykalgasy.
Gara bazardaky ýangyjyň bahasy bolsa müşderileri sözüň doly manysynda köseýär.
Fergana jülgesinde ýerleşýän Kokant şäheriniň bir ýaşaýjysy Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugy bilen eden gürrüňdeşliginde özüniň bir litr benzin üçin 8000 som, ýagny 3 dollar altmyş sent töländigini aýtdy. Bu baha döwletiň bir litr ýangyç üçin kesgitlän bahasyndan dört ýarym esse dagy gymmat.
Her güýz paslynda gaýtalanýar
Häzirki wagtdy Özbegistanda bolup geçýän ýangyç gytçylygy bu ýurtda 2010-njy ýyldan bäri her güýz paslynda gaýtalanýar. Bilermenleriň aýtmagyna görä, bu ýagdaý Özbegistanyň ýangyç pudagynda entek çözülmeli köp meseleleriň bardygyna şaýatlyk edýär.
Daşkentli garaşsyz syýasy analitik Sergeý Ýežkowyň aýtmagyna görä, Özbegistan özüniň ýangyç eksportyny we içerki bazarlaryny kanagatlandyryp bilmejek derejede az ýangyç çykarýar. Ol bu mesele barada öz garaýşyny şeýle beýan etdi: “Döwlet eýeçiligindäki ‘Uzbekneftogaz’ kompaniýasy özüniň nebit we gaz önümçiliginiň mukdaryny yzygiderli azaldýar. Nebit önümçiligi we gaz önümçiligi ýyl-ýyldan pese gaçýar. Bu ýagdaý hem ”Uzbekneftogaz” kompaniýasynyň öz içinde ösüş maksatly reformalary amala aşyrmaýandygyny görkezýär.”
Bilermenler Özbegistanyň ýangyç pudagynyň ýagdaýynyň pese gaçmagyna ýurduň sowet döwründen galan nebit ýataklaryny ulanýandygy sebäp bolýar diýýärler. Şeýle-de özbek häkimiýetleriniň ýangyç tehnologiýasyny ýokarlandyrmak üçin daşary ýurtly maýadarlary ýurda çagyrmaýandygy hem ýagdaýa oňaýsyz täsir edýär.
“BP” kompaniýasynyň 2013-nji ýyl üçin dünýäniň ýangyç gorlary baradaky statistiki maglumatlaryna görä, Özbegistanyň nebit önümçiligi 2012-nji ýyldaky döwri bilen deňeşdirende 12 göterim, ýagny 3.2 million kubometr azalypdyr. Ýurduň nebit önümçiliginiň girdejisiniň üçden bir bölegi gaz kondensatyndan alynýar.
Özbegistanda öndürilýän ýangyç ýurduň içerki bazarlaryny üpjün ederden-de ejiz, ýurtda 2012-nji ýylda jemi 3.9 million kubometr möçberinde nebit çykaryldy.
Ähli ýerde duýulýar
Ýurduň nebit önümçiliginiň ýagdaýynyň pese gaçmagy ýurduň ähli künjeginde, aýratynam Fergana we Buharadaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlarda has ýiti duýulýar.
Döwlet eýeçiligindäki “UzGazOil” kompaniýasyna degişli bolan ýangyç nokatlarynyň biriniň işgäri Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugy bilen eden gürrüňdeşliginde Özbegistanyň ýangyjy gaýtadan işleýän zawodlarynyň hiliniň pesdigi barada habarçylarymyza gürrüň berdi. Ol ýurtdaky basyşlardan çekinip, efirde öz adynyň agzalmazlygyny haýyş etdi.
Şeýle-de Ferganada ýerleşýän nebiti gaýtadan işleýän zawodyň bir işgäri Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugyna häzirki wagtda agzalýan zawodda önümçiligiň togtadylandygyny tassyklady.
Ýagdaýy pese gaçýan ýangyç pudagynyň tijenmegi üçin goňşy Gazagystan we Türkmenistandan benzin import etmek meseläniň çözgüdine oňyn täsir edip biler. Ýöne ol ýurtlardan ýangyç import etmek üçin Daşkent ummasyz köp pul sarp etmeli bolar. Elbetde, beýle ýagdaýa özbek häkimiýetleri hem göwnäp barmaz.
Ýežkowyň pikirine görä, ýurtdaky maliýe kynçylyklary we pul ýetmezçiligi şeýle importlara böwet bolýar: “Özbegistanyň daşary ýurtdan ýangyç satyn almaga puly ýok. Meniň bilişimçe, biz öz goňşularymyzdan benzin karz alýarys. Biziň gazaklara we türkmenlere onsuzam bergimiz bar. Meseläni çözmek üçin biz daşardan ýangyç karz alýarys. Eger-de hökümetiň bazarlary ýangyç resurslary bilen üpjün etmäge mümkinçiligi bolsady, bu bireýýäm şeýle edilerdi. Sebäbi, Özbegistan üçin hemme zatdan has wajyp mesele – durnuklylyk. Muny amala aşyrmak üçin ol pul serişdelerini gaýgyrmaz. Ýöne muňa biziň mümkinçiligimiz ýok-da.”
Ýöne beýleki käbir bilermenleriň aýtmaklaryna görä, esasy mesele diňe pul däl. Daşkent özüniň ýangyç pudagyndaky monopoliýasyny dowam etmek üçin hususyýetçileriň ýangyç pudagyna goşant goşmaklaryna rugsat bermeýär.
“Kanunda bar, hakykatda ýok”
Ozal Özbegistanda maliýe ministri bolup işlän Saparbaý Jumaýew häzirki wagtda Gazagystanyň paýtagty Astanada ýerleşýän Ýewraziýanyň ykdysadyýet institutynda professor bolup işleýär. Ol agzalýan meseleler boýunça öz garaýyşlaryny Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna şeýle beýan etdi: “Resmi kanunçylyk namalaryna, Konstitusiýa garasaň, Özbegistanda bazar ykdysadyýeti bar. Ýöne, gynansagam, hakykat ýüzünde Özbegistanda sowet zamanasyndan miras galan planly ykdysadyýet höküm sürýär. Ýöne Sowet Soýuzyndakydan tapawutlylykda özbek häkimiýetleri ýagdaýa doly erk edip bilmeýärler. Bu ýagdaý hem şeýle krizisleri döredýär. Sowet döwründe hemme zada ýiti gözegçilik edilýärdi. Şeýle ýagdaýlardan baş alyp çykmagyň ýeke-täk ýoly – sözüň doly manysynda hakyky bazar ykdysadyýetine geçmeklik. Ýöne özbek häkimiýetleri “aňsat pul gazanmak” tärinden el çekmeýän ýaly.”
Özbegistanyň döwlet eýeçiligindäki ulgamlary korrupsiýa bilen meşgullanmak üçin tükeniksiz mümkinçilikleri hödürleýär. Ýurduň iň bir girdejili nebit-gaz pudagy Yslam Karimowyň iň ýakyn ýaranlary tarapyndan dolandyrylýar.
Indi hroniki ykdysady kesele öwrülen ýangyç ýetmezçiligi özbegistanly awtoulag sürüjilerini has elýeterli çözgütleri tapmaga mejbur etdi. Olar ulaglaryny benzin bilen däl-de, preslenen gaz bilen, ýagny metan we propan gazlarynyň garyndysy bilen işleýän hereketlendirijileri goýup başladylar.
Bu çözgüdiň oňlarlykly ýeňillikleri bar, üýtgeşik kynçylygy hem ýok. Maşyn ussalary hereketlendirijini çalşyp berýärler. Preslenen gaz benzinden iki esse arzan. Şeýle ýangyjy ulanmagy gadagan edýän hiç hili kanun hem ýok.
Ýöne muny ulanmaklyk howpsuzlyk taýdan käbir töwekgelçilikli ýagdaýy döredýär.
Geçen aýyň dowamynda çap edilen metbugat habarlaryndan çen tutsaň, bir aýyň dowamynda 10 adam ulag partlamasynda heläk bolupdyr. Olaryň üçüsi Daşkendiň merkezi bazaryndaky partlamada ölüpdir.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Ban Ki-mun, Merkezi Aziýa ýurtlaryna saparynyň çäginde, Türkmenistana hem barýar.
Soňky döwür bu ýurtda metbugat azatlygy, garaşsyz habar almak, garaşsyz žurnalistleriň öz işlerini etmek mümkinçilikleri ýene kynlaşyp başlady.
Eýsem şu ýagdaýda, BMG-niň Baş sekretarynyň türkmen lideri bilen duşuşygy bilen baglylykda, dünýä ýurtlarynda metbugat azatlygyna gözegçilik gurama hökmünde, “Serhetsiz reportýorlar” guramasy nämä garaşýar?
Azatlyk radiosy bu barada Pariždäki “Serhetsiz reportýorlar” guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa bölüminiň başlygy Ýohan Bir bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk radiosy: BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun Türkmenistana barýar, siz bu seýrek sapara metbugat azatlygy meseleleri nukdaý nazaryndan nähili garaýarsyňyz? Siz, media azatlygy guramasy hökmünde, bu pursatda BMG-niň başlygyndan nämä garaşýarsyňyz?
Ýohan Bir: Ban Ki-munyň Türkmenistana sapary bu ýurtdaky adam hukuklary meselesini, hususan-da informasiýa azatlygy meselesini gozgamak üçin aýgytly bir pursat. Metbugat azatlygy boýunça taýýarlaýan indeksimiziň soňky maglumatlary boýunça, Türkmenistan dünýäniň 180 ýurdunyň arasynda şindem 178-nji orunda dur, ýagny bu ýurduň metbugat azatlygy ýagdaýy juda ýaramaz. Biz Ban Ki-mundan jenap Berdimuhamedow bilen duşuşykda hut şu meseläni gozgamagy soraýarys.
Sebäbi bu ýurduň metbugat azatlygy boýunça alýan derejesi ol ýerde garaşsyz habar bermäge düýpden orun ýokdugyny görkezýär. Ol ýerde esasan ýurt içinde hasaba alnan ýekeje-de garaşsyz media ýok, üstesine bu elhenç ýagdaý soňky aýlarda raýatlaryň çanak antennalarynyň goparylyp aýrylmagy bilen has-da beterleşýär.
Häkimiýetler ilatyň daşary ýurtlardan garaşsyz habar almakdaky ýeke-täk çeşmelerini hem ýok etmek kararyna geldiler. Ýagdaýyň ýaramazlaşmagynyň ýene bir mysaly bolsa, soňky birnäçe hepdede Azatlyk radiosynyň ýurt içindäki habarçylaryna berilýän azaryň gaýtadan güýçlenip başlanmagy bilen bagly. Bu ýagdaý Azatlygyň bir habarçysynyň çekilmegine getirdi, jenap Hallyýew resmi basyşa salgylanyp, işini bes etdi.
Bu basyşlar düýpden çekip-çydarlykly däl we, BMG-niň Baş sekretary hökmünde, Ban Ki-mun azat metbugata şunuň ýaly görnetin azar berilýän halatynda ümsüm durup bilmeli däl. Bu türkmen häkimiýetleri bilen plýuralizm, azat maglumata biraz orun, giňişlik döretmek babatda gepleşiklere girmek üçin aýgytly bir mümkinçilik. Pesinden bu ýerde žurnalistleri ýanamak boýunça gaýtadan örç alan kampaniýanyň bes edilmegini talap etmek gerek.
Azatlyk radiosy: Halkara hukuk toparlarynyň şunuň ýaly rekomendasiýalaryna garamazdan, Türkmenistandaky media azatlygy ýagdaýy üýtgäbermeýär. Siziňçe, bu ýagdaýyň gowulyga tarap üýtgemegi üçin rekomedasiýalardan başga nähili mehanizm bolup ýa ulanylyp bilner?
Ýohan Bir: Türkmenistanyň halkara partnýorlary bu meselede onuň bilen görnetin umumy jogapkärçilik çekýärler. Hususan-da Ýewropa Bileleşigi özüniň Merkezi Aziýa baradaky syýasatynyň çäginde adam hukuklary, media azatlygy ýaly meseleleri ykrar edýär. Dogry, biz türkmen häkimiýetleri bilen gepleşikler mahalynda gaz, nebit ýaly ykdysady meseleleriň, belki-de, gün tertibindäki iň möhüm meselelerdigini gowy bilýäris.
Emma bu gepleşiklerde metbugat azatlygy baradaky meseläni açyk we yzygiderli gozgap durmak, öz syýasy çelgilerinde hem bellenişi ýaly, halkara partnýorlaryň özleri üçin hem möhüm. Sebäbi bu olaryň öz bähbitlerine hem ylaýyk gelýär.
Eger-de ýurduň içinde bolup geçýän zatlar barada ynamdar habar çeşmesi bolmasa, sen bu ýurt bilen nähili işleşip bilersiň? Sen ol ýerdäki häkimiýetleriň ynamdar partnýordugyna nähili göz ýetirip bilersiň? Bu düýpden mümkin däl. Şeýlelikde, adam hukuklary meselesine göz ýummak türkmen häkimitleri tarpyndan halkara hyzmatdaşlarynyň gowşaklygynyň alamaty hökmünde kabul ediler, bu kommersiýa gepleşiklerini hem öz içine alýar. Onsoň bu ýerde tutaryk bar.
Elbetde, biz muňa ynanýarys, ýurdy özgertmek ahyrky netijede türkmen häkimiýetleriniň elinde, emma ol Türkmenistanyň galan hyzmatdaşlaryna hem bagly: olar metbugat azatlygy baradaky talaplarynda ynamly, yzygiderli we anyk bolmaly.


text:
Anna güni Türkiýäniň hökümeti Türkiýäniň Ýewropa Bileleşigine agza bolmagy baradaky mesele boýunça nobatdaky diňlenişige Germaniýanyň böwet bolmagyny tankytlady.
Hususan-da, Türkiýäniň Ýewropa Bileleşigi bilen bagly işler boýunça ministri Egemon Bagys Germaniýanyň kansleri Angele Merkeli sentýabrdaky saýlawlaryň öňýanynda Türkiýäniň agzalygy bilen baglanyşykly meseläni “syýasy bähbitli material” hökmünde ulanýanlykda aýyplady.
Ýewropa Bileleşigi Türkiýäniň agzalyk meselesini ara alyp maslahatlaşmak üçin Türkiýäniň resmileri bilen duşuşmaklygy planlaşdyrýardy. Ýöne Bileleşigiň diplomatlary penşenbe güni bu baradaky gepleşikleriň indiki tapgyryna Germaniýanyň garşy çykyp, muny doňdurandygyny aýdýarlar.
Ýakynda Germaniýanyň hökümeti Türkiýäniň häkimiýetleriniň bu ýurtdaky demonstrasiýalary basyp ýatyrmak boýunça gören çärelerini tankyt etdi.


text:
Daşary ýurtlarda işleýän, okaýan we ýaşaýan türkmenistanlylar watana baran mahaly resmi işlerde we jemgyýetde nähili tejribeleri başdan geçirýärler?
Öz işleýän, okaýan we ýaşaýan ýurdundan tapawutlykda Türkmenistanda duş gelýän we görýän täsin ýagdaýlary ýa-da wakalary olarda nähili täsir galdyrýar?
Şeýle tejribeleri bolanlary Azatlyk Radiosynyň “Dünýä Türkmenleri” gepleşiniň nobatdaky sanyna şeýle sowallar esasynda öz başdan geçirmelerini hem tejribelerini gürrüň bermäge çagyrýarys. Habarlaşmak üçin elektronik hat salgymyz: hat@azatradio.org


text:
Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý beýanat ýaýradyp, onda ABŞ-nyň baglanyşylan ylalaşyklara garamazdan owganlylary tussag etmegi we olara gazaplylyk görkezmegi dowam etdirýändigini aýtdy.
Hamid Karzaýyň ýekşenbe güni ýaýradan beýanatynda, owgan sudýalarynyň azatlyga goýbermek baradaky kararlaryna garamazdan, käbir tussaglaryň entek hem gözenegiň aňyrsynda saklanylýandygyny bellenilýär.
Şeýle-de Karzaý ABŞ-nyň güýçleriniň owganlylary tussag etmegini dowam etdirýändigini-de tankytlady. Ol munuň “özara gelnen ylalaşyklara düýpgöter garşy gelýändigini” aýtdy.
Owganystandaky tussaglary ýerli howpsuzlyk güýçleriniň gözegçiligine geçirmek baradaky ylalaşyk mart aýynda baglanyşylypdy.


text:
Karta diýlende ilkinji nobatda ýada düşýän programmalaryň biri bolan "Google Maps" üçin iki sany täze aýratyn hyzmat işe girizildi.
Bu täze aýratynlyklar programmanyň "Android" görnüşine täzelikleriň seplenmegi bilen güýje girýär.
Birinji täze aýratynlyga görä, indi mundan beýläk bu programmany ulanýanlar ony diňe Wi-Fi internet ulgamy bilen çäkli ýagdaýda işledip bilerler. Bu aýratynlyk geçen aý synagdan geçirilmäge başlanypdy.
Ikinji täzelik bolsa, programmany ulanýanlaryň internet bolmadyk mahaly alyp goýan kartalarynyň SD kart ýadynda saklanyp soň görmäge mümkinçilik döredilendigi. Mundan owal programmany ulanýanlaryň alyp goýan kartalary göni telefonyň ýadyna seplenýärdi.
Programmanyň täzelenen görnüşini "Play Storeden" alyp bolýar.


text:
Paýtagtda 6-njy oktýabrdan başlap girizilen täze düzgüne görä, otly biletleri 5 gün öňünden Aşgabadyň etegindäki Halkara awtobus terminalynda satylyp ugrady. Paýtagtyň wokzalynda bolsa indi ýolagçy biletleri diňe otlynyň ugrajak gününe satylýar. Biletler çalşyryljak ýa-da yzyna tabşyryljak bolsa-da, ýolagçylar şäheriň daşyndaky Halkara awtobus terminalyna barmaly.
Täze açylan bu terminaldan indi diňe bir şäherara ýolagçy awtobuslar ugraman, eýse bu ýerde demir ýol we uçar biletlerini satýan aerokassalar hem ýerleşdirildi. Terminaldaky aerokassa Türkmenhowaýollarynyň şäherdäki kassalarynyň bir bölümi görnüşinde işleýän bolsa, bu ýerdäki demirýol kassasy paýtagtyň otly biletlerini satýan esasy kassa öwrüldi.
Emma käbir paýtagtlylaryň we paýtagtyň myhmanlarynyň aýtmaklaryna görä, Aşgabadyň demirýol wokzalyndan takmynan 15 kilometr uzakda, şäheriň daşynda ýerleşýän bu täze Halkara awtobus terminaly amatly diýerden has uzak bolýar.
Bu Halkara awtobus terminalyna şäheriň öz içinde gatnaýan birnäçe marşrut awtobuslarynyň barýandygyna garamazdan, otly biletlerini satyn almak üçin şeýle uzaga gitmek juda amatsyz diýip hasaplaýanlar az däl. “Bilet ýok. Wagty bilen tapdyranok. Indem 15 kilometr gidip getirmeli etdiler. Haý, bula bolanok adamlar” diýip, Azatlyk Radiosynyň Wkontakte sosial ulgamyndaky sahypasynda türkmenistanly okyjy Gurbannyýaz Muhamow öz pikirini ýazypdyr.
Wokzaldan uzakda kassa nämä gerek?
Näme sebäpden demirýol kassalarynyň awtobus terminalyna geçirilendigine düşünmeýän adamlar hem az däl. “Wokzaldaky kassada ýetikdi. Şonda bilet satmagy düzetseler, başga kassa geregem däldi. Onsoňam, wokzaldan uzakda kassa nämä gerek?” diýip, paýtagtly Allaýar öz pikirini beýan edýär.
Şol bir wagtda-da ýurduň demirýol edarasy täze girizilen düzgüniň sebäbi ýa-da munuň haýsy maksatlar göz öňünde tutulyp edilendigi barada hiç hili resmi düşündiriş bermedi.
Bu aralykda bir gije-gündiziň dowamynda 2000 ýolagça hyzmat etmek üçin niýetlenip gurlan bu täze awtobus terminalaynyň içi boş. Demirýol kassasynyň öňünde 5-6 adam bar diýäýmeseň, amatlyklar döredilen bu örän uly terminalyň içinde diňe bu terminalda işleýän adamlary görmek bolýar. Bu terminaldaky dükanlardyr, kafe we dellekhanada-da asla müşderi görünmeýär. Terminalyň işgärleri bu ýerdäki myhmananyň otaglarynyň hem boşdugyny aýdýarlar.
Şäherara taksiler
Demirýol kassalarynyň paýtagtyň demirýol wokzalyndan 15 kilometrlik uzaklyga geçirilmegi şäherara gatnaw boýunça gatnaýan transporty şäheriň çetine çykarmak boýunça edilýän işleriň ýene-de biri bolsa gerek. Ýatlap geçsek, hususy şäherara taksileri hem şu ýyl şäheriň içinden Çoganla göçürildi.
Şäherara hususy ýeňil awtoulag taksileriniň terminaly hem agzalýan Halkara awtobus terminalynyň golaýynda ýerleşýär. Hususy taksileriň şäheriň çetine çykarylmagy hem ýolgaçylarda nägilelik döredipdi.
Häli-şindi Mary şäherine hususy taksiler bilen sapara gidýän ýerli synçy Ýaýlym Begow hem hususy taksileriň durýan ýeriniň Çoganla göçürilmeginiň ýolagçylar üçin amatly däldigini aýdýar: “Ol ýere barmak üçin iki sany awtobusa münmeli. Barýançam, iň azyndan sagat ýarym ýol ýöremeli. Ýa-da men taksa münmeli. Taksa münsemem, bahasy, ýeke özüm münsem iň azyndan 15 manat pul tölemeli. Onsoň şol ýere gitmek hemme ýolagçylar üçin örän amatsyz”.
Halkara awtobus terminaly şu ýylyň sentýabr aýynda paýtagtyň demirgazygynda Çoganly obasynda açyldy. Ýolagçylar üçin ähli amatlyklary bolan bu terminal halkara statusyny göterse-de, entäk bu terminaldan daşary ýurtlara gitmäge mümkinçilik ýok. Häzir bu terminaldan, esasan, ýurduň welaýat merkezlerine we käbir şäherlerine şäherara awtobuslar gidýär.


text:
Saud Arabystanynyň Jeddah şäherinde janyndan geçen hüjümçi Birleşen Ştatlaryň konsulhanasynyň öňünde özüni partlatdy.
4-nji iýulda bolan wakada diňe janyndan geçen bombaçy heläk boldy. Şol bir wagtda hüjümde iki saudy polisiýa ofiseri hem ýaralandy.
Saudy Arabystanynyň telewideniýesinde berlen maglumata görä, hüjümçi awtoulagyny konsulhananyň garşysyndaky keselhananyň öňünde goýup, ol ýere iki howpsuzlyk işgäri golaýlaşan mahaly özüni partladypdyr.
Birleşen Ştatlaryň Jeddahdäki konsulhanasynyň ýaýradan beýanatynda, konsulhananyň işgärleriniň arasynda ýaralanan ýa-da heläk bolanlaryň ýokdugy aýdylyp, bu wakanyň saudy häkimiýetleri we amerikan konsulhanasy tarapyndan derňelýändigi mälim edilýär.
2004-nji ýylda “Al-Kaýda” hereketiniň söweşijileri Birleşen Ştatlaryň Jeddahdäki konsulhanasyna hüjüm edip, ýerli işgärleriň bäş sanysyny öldüripdiler.


text:
Türkmenistanyň Statistika boýunça döwlet komiteti aýallaryň we çagalaryň ýagdaýyny öwrenmek boýunça barlag geçirer.
Hökümetiň kararyna görä, 2015-nji ýylyň 27-nji sentýabryndan başlap 2016-njy ýylyň 15-nji ýanwaryna çenli ýurduň welaýatlarynda we Aşgabat şäherinde geçiriljek barlaglar müňlerçe hojalyklarda geçiriler.
Resmi maglumatlara görä, çäräniň maksady çagalaryň we aýallaryň ýagdaýyna gözegçilik edip, BMG-niň Müňýyllyk maksatnamalaryna we beýleki halkara borçnamalara ýetmek boýunça öňegidişlige baha bermekden ybarat.
Statistika boýunça döwlet komitetiniň işgärleri 15 we 49 ýaş aralygyndaky aýallar bar bolan maşgalalarda interwýu geçirerler.


text:
Şenbe güni Owganystanyň paýtagty Kabulda janyndan geçen bir hüjümçi NATO güýçleriniň Kabuldaky baş edarasynyň golaýynda partlama amala aşyrdy.
Owganystanyň Içeri işler ministrliginiň metbugat sekretary Sydyk Syddyky bu partlamada azyndan alty adamyň ölüp, ýene azyndan bäş adamyň ýaralanandygyny mälim etdi.
Partlamanyň amala aşyrylan kwartalynda Amerikan ilçihanasy we käbir beýleki ýurtlaryň diplomatik ofisleri-de ýerleşýär. Ýöne bu partlamada ejir çekenleriň şahsyýetleri barada häzirlikçe anyk maglumat alynmady.


text:
Pakistanda ýurduň terrorçylyga garşy sudy tarapyndan ölüm jezasyna höküm edilen iki adam dardan asyldy. Bu geçen aý Pakistanda ölüm jezasynyň moratoriýsi, ýagny ýerine ýetirilmesizligi aýrylany bäri, dardan asylan tussaglaryň sanynyň dokuza ýetendigini aňladýar.
Maglumatlarda dardan asylan iki adamyň Pakistanda gadagan edilen “Laşkar-e-Jangwi” atly yslamçy söweşiji toparyň agzasydygy habar berlip, olaryň adam öldürmekde günäli tapylandygy bellenilýär. Gürrüňi gidýän iki tussag 2002-nji ýylda ölüm jezasyna höküm edilipdi.
Olar ýurduň günortasyndaky Multan şäherinde dardan asyldy.
2014-nji ýylyň 16-njy dekabrynda “Talyban” hereketi Peşawar şäherindäki mekdebe hüjüm edensoň, Pakistan terrorizm bilen ilteşikli jenaýatlara girizilen ölüm jezasynyň moratoriýsini, ýagny ýerine ýetirilmesizligini aýyrdy. Agzalan hüjümde 142 çaga we dokuz mugallym öldürilipdi.


text:
Aşgabadyň hususy eýeçilikdäki dükanlarynda gizlin ýollar bilen satylýan temmäki önümleriniň bahasy öňküsinden üç esse gymmatlady. Bu gymmatlama, Türkmenistanyň döwlet eýeçiligindäki dükanlarynda temmäki önümleriniň ähli görnüşleriniň satuwdan aýrylmagynyň yz ýanyna gabat geldi.
Mundan iki aý çemesi ozal Türkmenistanyň döwlet eýeçiligindäki dükanlarynda bir guty çilimiň bahasy ortaça 10-11 manada duran bolsa, häzirki wagt ol hususy eýeçilikdäki dükanlarda gizlin ýollar arkaly 30-35 manada satylýar.
Mälim bolşy ýaly, 21-nji iýunda Türkmenistanda “Saglygy saklaýyş we Derman senagaty ministrliginiň işgärleriniň güni” bellenilip geçildi. Şondan iki gün soň, Aşgabatdaky, şol sanda welaýatlardaky döwlet dükanlarynda çilimiň görnüşleri barha azalyp, birnäçe gün soň olaryň satuwy doly ýatyryldy.
Ýatladyp geçsek, şu ýylyň mart aýynda kabul edilen karara laýyklykda, Türkmenistanda temmäki önümleriniň söwdasyny resmi ýagdaýda diňe döwletiň eýeçiligindäki dükanlar amala aşyryp bilýär. Muňa garamazdan, hususy eýeçilikdäki dükanlarda-da temmäki önümleriniň satuwy gizlin ýollar arkaly dowam edýär we soňky hepdelerde beýle hereket barha güýçlenýär.
Hususy dükanlara çilim nireden getirilýär?
Döwlete degişli bolmadyk hususy dükanlarda iki aý ozal 10 manatdan satylýan bir guty çilimiň bahasy iýul aýynyň ortalaryna iki esse gymmatlap, 20-25 manat bolan bolsa, şu günki gün ol 32 manada deň.
Aşgabadyň hususy eýeçilikdäki dükanlaryna çilimiň haýsy usullar bilen ýa-da nähili we kimler tarapyndan getirilýändigi barada Azatlyk radiosyna maglumat almak başartmady.
Emma bu ýagdaý we çilimiň söwdasyna garşy girizilen çäklendirmeler käbir çilimkeşleriň arasynda närazylyklaryň döremegine sebäp bolýar. Olaryň käbirleri indi çilim üçin edýän aýlyk çykdajylaryny üç esse köpeltmeli bolýandygyny aýdýarlar.
“Çilime garşy göreş döwlet derejesinde güýçlendirilýär. Indi iki aý bäri çilim resmi derejede satylmaýar. Biz bolsa, çilimi öňküsinden üç esse gymmada satyn almaly bolýarys. Döwlet çilimi ýok etjek diýýär. Ýöne ony ulanýanlara medisina kömegini berjek hiç hili şert döretmeýär. Bu sosial problema öwrüler” diýip, aşgabatly 35 ýaşlaryndaky Mergen aýdýar.
“Çilimiň satuwyny barha azaltmak göz öňünde tutulýar”
Çilimiň satuwdan aýrylmagynyň sebäpleri, bu çäklendirmäniň haçana çenli dowam etjekdigi ýa-da çilimiň gaýtadan satylyp-satylmajakdygy barada Türkmenistanyň resmi metbugatynda, halk köpçüligine hiç hili maglumat berilmeýär.
Türkmenistanda daşary ýurtlardan temmäki önümlerini getirmäge rugsat berlen Söwda we daşary ykdysady gatnaşyklar ministrliginiň birnäçe jogapkär işgäriniň (Howpsuzlyk ýagdaýlary sebäpli şahsyýeti mälim edilmeýär) aýtmagyna görä, “ýurtda temmäki önümleriniň mukdaryny azaltmak barada berlen ýörite görkezme bar. Şol sebäpli ýurtda çilimiň satuwyny barha azaltmak göz öňünde tutulýar”. Ýöne olaryň sözlerine görä, çilimiň gaýtadan haçan satylyp başlanjakdygy barada hiç hili maglumat ýok.
2011-nji ýylyň maýynda, Türkmenistan Bütindünýa saglyk guramasynyň “Temmäkä garşy göreşmegiň” çarçuwaly Konwensiýasyna goşulaly bäri, ýurtda temmäki önümleriniň sany göz-görtele azalyp, olaryň bahalary hem telim esse ýokarlandy.


text:
Türkmenistanyň döwlet eýeçiligindäki telewideniýesiniň ýaýlyma goýberýän gepleşiklerine garasaň, bu ýurduň raýatlarynyň öz prezidentlerini söýüp, ony owadan sahnalar bilen güýmeýşi dek, başga hiç bir ýurduň raýaty öz baştutanyny mahabatlandyrmaýar.
Türkmenistanda her aý müňlerçe adam stadionlara we baýramçylyk ýörişleri üçin niýetlenen meýdançalara ýygnanyp, aýratyn sünnälenen horeografiki çykyşlaryň astynda öz ýurtlaryny we baştutanlary Gurbanguly Berdimuhamedowy “höwes bilen” gutlaýarlar.
Resmi senenamada bellenen baýramçylyklardan çen tutsaň, ol ýerde 24 sany milli baýramçylyk bellenip geçilýär. “Medeniýet we sungat işgärleriniň güni” diýermiň, ýa-da bolmasa “Gawun baýramçylygy” diýermiň, garaz, Hudaýyň beren her aýynda bir baýramçylyk bellenilýär. Mysal üçin, “Goňşokara baýramçylygy” aýratyn ähmiýetli seneleriň biri hasaplanýar. Agzalýan dabaraly sene şäherdir obalarda hökman bellenäýmeli. Käbir aýlarda döwlet eýeçiligindäki gazetlerde 4 hepdäniň dowamynda 64 sany çäreniň geçiriljekdigi hem habar berilýär.
Geçrililýän “dabarly” çäreler zerarly döwlet edaralarynyň işgärleri we talyp ýaşlar, şeýle hem mekdep okuwçylary okuwdyr işleri üçin wagt hem tapyp bilmeýärler. Olar baýramçylyk çärelerine gatnaşdyrylýan iň esasy toparlardyr.
“Dynç alyş günlerini ýatdan çykardylar”
Özüni Arslan diýip tanadan oglan şeýle gürrüň berýär: “Geçen ýedi-sekiz ýyldan bäri hökümet edaralarynda işleýän adamlar ýurtda geçirilýän köpçülikleýin çäreler sebäpli özleriniň baýramçylyk we dynç alyş günlerini ýatdan çykardylar. Mysal üçin, her hepdäniň soňunda bir “çäre” geçirilýär, aýdaly, “milli tigir gününe” bagyşlanyp ýa-da prezident bir ýere barýany üçin... Şeýle günlerde adamlar irden sagat 6-da turup, gije sagat 11-e çenli, ýa-da tä prezident gidýänçä, şol çärä gatnaşmaly. Howa yssy bolsun, sowuk bolsun tapawudy ýok her kim dik aýak üstünde gün uzyn durmaly. Şular ýaly çärelerden ýaňa adamlaryň kitap okara ýa-da özleri üçin sarp edere wagtlary ýok”.
Işleýän edaraň ýa-da okaýan okuw jaýyň seni “çärä gatnaşmalylaryň hatarynda” saýlan bolsa, onda mundan gutulmagyň ýeke-täk çäresi saglyk kepilnamasyny görkezmek. Saglyk kepilnamaň ýok bolsa, onda birnäçe günläp ýa-da hepdeläp dowam edýän köpçülikleýin ýörişlere ýa-da “çärelere” taýýarlyk çärelerine gatnaşyp beýlekiler bilen sazlaşykly ýörişlerden geçmeli bolýar.
“Çärelere” taýýarlyk döwründe we “çäreleriň” dowamynda düzgünleri berjaý etmedik adamlara berk çäreler görülýär. Çäreleriň käbir talaplary bolsa – suw çüýşelerini ýanyň bilen götermeli däl, çäräniň geçirilýän ýerine nahar getirmeli däl ýa-da ýanyňdaky adamlar bilen gepleşmeli däl...
Çärelere gatnaşmakda ussatlaşan ýokary okuw jaýynyň talyby Humaý bu barada şeýle diýýär: “Men şeýle çärelere köp gatnaşdym. Umuman aýdanyňda, şeýle çäreler dereksiz we hiç kim olaryň geçirilmegini islemeýär. Mysal üçin, garaşsyzlyk baýramyna bagyşlanyp geçirilýän çärelere taýýarlyk işleri köplenç agşamara geçirilýärdi. Biz birnäçe gün öňünden taýýarlyk üçin äkidilýärdik we tutuş bir günläp diýen ýaly şol ýerde sowukda, aç-suwsuz oturmaly bolýardyk”.
“Çäreden soň fontandan suw içdik”
Çärede suwuň gadagan edilmegi aýratynam çagalar üçin howply netijelere getirip bilýär. Bahar we onuň klasdaşlary çäreden soň, suwsap, Aşgabatdaky fontanlaryň birinden öz teşneliklerini gandyryşlaryny we soňundan dizenteriýa boluşlaryny şeýle gürrüň berýär: “Tomus paslynda şeýle çärelere gatnaşmak has hem kyn bolýardy. Sebäbi bize suw bermeýärdiler. Meniň 4-nji klasda okaýan döwrümde başymdan geçen bir waka ýadyma düşýär, ýagny biz birnäçe sagatlap suwsuz dik aýak üstünde durduk we haçan-da çäre tamamlananda, biz göni golaýdaky fontanlaryň birine baryp, şondan suw içdik”.
Aşakdaky wideoda Garaşsyzlyk baýramy mynasybetli paýtagtyň stadionlarynyň birinde geçirlen dabara tomaşa edip bilersiňiz.
Köp halatda çärede geýdirilýän eşikler howa şertlerine dogry gelmeýär we käbir adamlar milli lybaslary geýip, dabaralara gatnaşmaly bolýarlar. Aýal-gyzlar aňzakly gyşyň ortasynda geçirilýän çärelere owadan tomus eşiklerinde gatnaşmaly bolýarlar we onuň yz ýany bilen hem agyr kesellere duçar bolýarlar.
Erkek adamlar bolsa jöwzaly tomsuň yssysynda silkme telpekdir galyň donlary geýnip, soň hem suwsuzlykdan ýaňa ejir çekýärler. Olar mydama kameralara seredip ýylgyraýmaly edilýärler we çäreden soň öýlerine baryp, öz ýylgyryşlaryna özleri tomaşa edýärler.
Türkmenistanda geçirilýän şeýle çäreler ýaňy-ýakynda peýda bolan “hokga” däl. 1991-nji ýylda Moskwadan garaşsyz bolansoň sowet döwrüniň güýmenjeleri bilen ýurda höküm eden diýdimzor prezident Saparmyrat Nyýazowyň döwründe hem şeýle çäreler ýygy-ýygydan geçirilýärdi. Nyýazow şeýle çäreleri öz kulty üçin ulanypdy we ol mekdepleriň okuw meýilnamalaryna öz ýazan ”Ruhnama” kitabyny okatmagy hem girizdi.
Ýöne Türkmenistandaky habarçylaryň berýän maglumatlaryna görä, 2006-njy ýylda Nyýazow aradan çykansoň, hökümet başyna geçen Berdimuhamedow “çäre” meselesinde ozalky prezidentden ozdurypdyr. Türkmenistanyň döwlet eýeçiligindäki mediasy Berdimuhamedowyň ikinji ýola täzeden prezident saýlanmagy bilen ýurduň 2012-nji ýylda “Bagtyýarlyk eýýama” gadam basandygyny yglan edipdi. Geçirilýän yzygiderli çäreler munuň “şeýle” bolandygyna güwä geçmeli.
“Diňe bir ajaýyp däl, eýsem has ajaýyplaşýan ýurdumyz bar”
Düýbi Londonda ýerleşýän “Uruş we parahatçylyk maglumatlary” institutynyň Orta Aziýa boýunça hünärmeni Jon Mak Klaud çäreleriň strategiýasy barada şeýle gürrüň berýär: “Ösüşler, üstünlikler, bagtyýarlyk, abadanlyk we milletiňe buýsanmak duýgulary yzygiderli halka görkezilmeli. Ýagdaýyň özeninde şeýle maksat bar. “Diňe bir ajaýyp däl, eýsem has ajaýyplaşýan ýurdumyz bar” diýen düşünjäni aňlara guýmak üçin örän ýiti syýasy basyş zerur. Adamlar edil şeýle wakalara 1930-njy ýyllarda Staliniň döwründe şaýat boldular. Şol döwürdäki basyş we gynamalaryň, hamana, köpçülikleýin şatlanmalar we ekstaz, ýagny göçgünli duýgular bilen üsti basyrylypdy. Edil şular ýaly ýagdaýa biz Demirgazyk Koreýanyň döwlet dolandyrşynda we Rumyniýada bir döwür prezident bolan Nikola Çauşeskonyň döwlet dolandyrşynda-da görýäris”.
Ýöne, köpçülikleýin çäreler türkmen häkimiýetleriniň maksadyna gulluk etse-de, esasy agyr ýük halkyň gerdenine düşýär. Türkmen raýatlary agzalýan çäreler üçin özleriniň diňe bir gymmatly wagtlaryny ýitirenoklar, eýsem olar dabaralarda geýilmeli eşiklere-de öz jübülerinden pul tölemeli bolýarlar. Mugallymlar okuwçylara eşik we beýleki şahsy esbaplar üçin öýlerinden pul getirmeklerini tabşyrýarlar we jemlenen pullary olar maddy üpjünçilik boýunça jogapkär ministrliklere geçirýärler.
Kähalatlarda oglanlar üçin satyn alynmaly kostýum-jalbar ýa-da gyzlar üçin satyn alynmaly milli egin-eşikler gurby çatmaýan hojalyklara agyr düşýär. Olar “Agaç nahallaryny ekişlik” günlerinde ýa-da “milli tigir” [sürmek] günlerinde agaç nahallaryny ýa-da tigirleri satyn almaly edilýärler.


text:
Şu gün Hytaýyň hökümeti bu ýurduň Eýran bilen söwda hyzmatdaşlygyny alyp barýan döwlet ýangyç kompaniýasyna garşy Birleşen Ştatlaryň girizen sanksiýasyna protest bildirdi.
Şu geçen hepdäniň penşenbe güni Waşington Hytaýyň «Juhaý Jenrong» atly ýangyç kompaniýasynyň Birleşen Ştatlarda biznes işlerini alyp barmagyna garşy sanksiýa girizdi. Hytaýyň bu döwlet kompaniýasy Eýrana benzin satýan möhüm kompaniýalardan biri hasaplanylýar.
Mundan birneme öň Hytaýyň häkimiýetleri Hytaý bilen Eýranyň alyp barýan söwda gatnaşyklaryna Tähranyň ýadro programmasy bilen baglanyşykly meseleleriň nähilidir bir täsir etmegine özleriniň garşydyklaryny mälim edipdiler.


text:
Nobatdaky “Tegelek stol” programmamyzda, Nyýazowyň altyn asyrynda doly orta hem ýokary bilim alyp bilmän galan ýaşlar, olar bilen bagly problemalaryň çözgütleri barasynda gürrüň edilýär.
Gepleşige Aşgabatdan ýazyjy Amanmyrat Bugaýew, Şwesiýadan oppozisiýa wekili, türkmen parlamentiniň öňki deputaty Halmyrat Söýünow, Londondan postsowet döwletleri boýunça espert Aleksandr Narodetski gatnaşýar.
Gepleşigiň dowamynda şu günki gozgalýan mesele boýunça türkmenistanly diňleýjilerimiziň pikirleri bilenem tanyşdyrylýar.
Programmany Pragadaky studiýadan Nazar Hudaýberdi alyp barýar.
“Tegelek stol” diskussiýasyny diňlemek üçin sag tarapda ýerleşdirilen audio düwmesini basyň.


text:
Fransiýanyň prezidenti Nikolýa Sarkozi, eger-de Muammar Kaddafi öz halkyna garşy howa hüjümlerini we himiki ýaraglary ulanýan halatynda, onda Liwiýa garşy harby güýç ulanylmagyny Fransiýanyň we Britaniýanyň goldaýandygyny aýtdy.
Prezident Sarkozi Ýewropa Bileleşiginiň Liwiýa meselesi boýunça sammitiniň açylşynda çykyş edip, onuň özi we Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron beýle çäreleriň “dolulygyna goranyş” matlaplydygy barada ylalaşanýandyklaryny aýtdy.
Şeýle-de Nikolýa Sarkozi beýle çäreler BMG-iň Howpsuzlyk Geňeşiniň oňlamagyndan, Arab Ligasynyň goldamagyndan we Liwiýanyň gozgalaňçylarynyň degişli çagyryşyndan soň geçiriljekdigini sözüne goşdy.
Häzir Kaddafiniň tarapdarlary Ras Lanuf şäherindäki gozgalaňçylara garşy tank we deňiz hüjümlerini amala aşyrýarlar.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Siriýanyň hökümetine, eger režim gozgalaňçy söweşijileriň garşysyna himiki ýarag ulansa, “munuň netijeleriniň” boljagyny duýdurdy.
Obama Siriýanyň prezidenti Başar al-Assada we onuň komandasy astynda işleýänlere himiki ýaraglary ulanmagyň düýpden kabul ederliksizdigini açyk aýtmak isleýändigini aýtdy. Obama režim himiki ýaraglary ulanan ýagdaýynda, oňa nämeleriň garaşýandygyny aýtmady.
Birleşen Ştatlaryň aňtaw gulluklary soňky günlerde siriýa režiminiň himiki ýarag böleklerini bir ýerden başga ýere geçirýändigini anyklady. Obamanyň duýduryşy şu habar bilen bagly.
Ak tam duşenbe güni Birleşen Ştatlaryň siriýa režiminiň gozagalaňçy güýçlere garşy himiki ýaraglary ulanmak ähtimallygyndan alada galýandygyny aýtdy.
Ak tam beýle ýaraglary ulanmagyň gyzyl çyzykdan geçmek boljakdygyny aýtdy.


text:
Penşenbe güni orsýetli ynsan hukuklaryny goraýjy weteran aktiwist Lýudmila Alekseýewa özüne garşy çarşenbe güni ýörite planlaşdyrylan hüjüm gurnaldy diýip, güman edýändigini aýtdy.
82 ýaşly Lýudmila Alekseýewa düýn Moskwanyň «Park kultury» metrostansiýasynda partlamanyň pidasy bolan adamlaryň hormatyna gül goýup, habar serişdelerine interwýu beripdi. Şol interwýunyň yzýany bilenem, bir näbelli adam onuň kellesine urupdy.
Orsýetiň habar serişdeleri Lýudmila Alekseýewanyň kellesine uran ol adamyň milisiýa tarapyndan tussag astyna alnandygyny habar berdiler.
Sowet häkimiýeti ýyllaryndan bäri ynsan hukuklaryny goramak ugrundaky aktiw işleri bilen tanalýan Lýudmila Alekseýewa Orsýetiň häzirki häkimiýetleriniň syýasatynyň hem opponentlerinden biri hökmünde tanalýar.


text:
Agza döwletler gambiýaly Fatu Bensudany Halkara jenaýat sudunyň baş prokurorlugyna saýladylar.
Ýeke-täk kandidat bolansoň, Bensuda bu wezipä ses berilmezden, Halkara jenaýat suduna gatnaşyjy 120 döwletiň assambleýasynyň BMG-däki ýygnagynda saýlandy.
Bensuda saýlawdan soň guralan metbugat ýygnagynda çykyş edip, şeýle diýdi: “Biz bilelikde jenaýatçylaryň jezadan gutulmagyna garşy göreşeris, biz dowam edýän aýylganç jenaýatlaryň öňüni almak üçin elimizde baryny ederis”.
Bensuda Halkara jenaýat sudunyň häzirki baş prokurory Luis Moreno-Okamponyň orunbasarydy.


text:
Azatlyk Radiosynyň Dünýä Türkmenleri atly hepdelik gepleşiginiň nobatdaky sanynda ozalky ýyllarda Türkmenistandan göçüp, dünýäniň Owganystan, Pakistan, Türkiýe we arap ýurtlary ýaly dürli künjeklerine ýaýran türkmenleriň häzirki durmuş ýagdaýlary we olaryň Türkmenistan bilen bolan gatnaşyklary hakynda pikir alyşylýar.
Pikir alyşyga gatnaşýanlardan halkara gatnaşyklar bölüminiň talyby Abdylnazar Rahmany "Türkmenistana baranymda gümrükdäki esgerler biziň ata-babalarymyzy ýurtdan gaçmakda aýyplap gaty göwnüme degdiler. Owganystandaky türkmenler barada Türkmenistanda nädogry garaýyşlar bar. Türkmenistanyň ynsanperwerlik kömekleri hem türkmenlere däl-de umumy owgan halkyna iberilýär", diýdi.
Lukmançylyk ugrundan bilim alýan talyp Esadylla Erkin bolsa "Türkmenistanyň serhetçileri Kerkiniň golaýynda ýerleşýän serhetýaka türkmen obasynyň adamlaryny urup-ýenjip gaty heläk edýärler. Türkmenistan Owganystandaky türkmenlere eýe çykmasa başga kim çykar? Türkmenler birleşmese ýitip giderler" diýýär.
Owganystandan Türkiýä göçen türkmenlerden Abdylsalam Gül bolsa "Türkmenistanyň dünýä türkmenlerine wiza babatda döredýän kynçylygyna göwnümiz razy däl. Türkmenistan beýdip dünýä türkmenlerini eýesiz goýmaly däl. Türkmenistan indi dünýädäki türkmenleriň nalyşlaryny eşitmeli" diýip belleýär.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Döwrebap sport desgalary—olimpiýa ýeňişleri üçin
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň mejlisleriniň birinde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Karara gol çekdi we oňa laýyklykda, ýurdumyzyň welaýatlarynyň bäşisiniň we Aşgabat şäheriniň häkimlikleriniň ygtyýarynda bolan, şol sanda gurulýan sport desgalaryny Türkmenistanyň Sport baradaky döwlet komitetiniň garamagyna bermek tabşyryldy. Bu ädim, umuman, milli sport hereketini ösdürmäge uly badalga bermegiň möhümdiginden gelip çykýar, şeýle hem türkmen türgenleriniň ak mermerli paýtagtymyzda 2017-nji ýylda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk derejesini ýokarlandyrar. Mundan başga-da, sport desgalarynyň Sport baradaky döwlet komitetiniň garamagyna berilmegi sport düzümlerini maksadalaýyk we has netijeli peýdalanmaga mümkinçilik berer.
Dürli ýaryşlarda, şol sanda halkara ýaryşlarynda biziň ýurdumyza mynasyp wekilçilik edýän ýokary derejeli türgenleriň hut sebitlerde taýýarlanýandygynyň mysallary az däl.
Mysal üçin, şu günler Nankinde (HHR) badalga alan ikinji Bütindünýä ýaşlar olimpiadasynda biziň toparymyzyň wekilleriniň biri—Söhbet Tirkişow olimpiýa medalyny gazanmagyň öňüsyrasynda galyp, 62 kilograma çenli agramda agyr atletika boýunça ýaryşlarda hormatly dördünji orny eýeledi. Agyrlygy birden galdyrmakda türkmen türgeni 115 kilogramy göterdi, itip galdyrmakda bolsa, 137 kilogramy götermegi başaryp, bu iki görnüşde umumy 252 kilogram netije görkezdi.
S.Tirkişow Mary welaýatynyň Sakarçäge etrabyndandyr. Bu etrap ýokary derejeli türkmen agyr atletikaçylarynyň çykýan ýeri hökmünde hemmelere meşhurdyr. Gepiň gerdişine görä aýdylsa, agyr atletika boýunça Türkmenistanyň erkekler milli ýygyndysynyň wekilleriniň onusyndan 7-si Sakarçägäniň ýaşaýjylary bolup durýar. Iň şöhratly türkmen agyr atletikaçysy, dünýäniň üç gezek çempiony, Ýewropanyň 4 gezek çempiony Altymyrat Orazdurdyýew Sakarçäge etrabynda doglup, şu ýerde hem özüniň ilkinji sport ýeňişlerini gazandy.
Ýurdumyzyň gündogar sebiti — Lebap welaýaty Türkmenistanyň sport abraýyny üstünlikli goraýan örän iri halkara derejesindäki ýaryşlarda milli ýygyndynyň düzüminde çykyş edýän ajaýyp göreşiji pälwanlary bilen şöhratlanýar. Häzirki ýaşlar olimpiadasy hem mundan üzňe bolmady. Onda 100 kilograma çenli agram derejesinde erkin göreş boýunça ýaryşlarda Muhammet Rozykulyýew çykyş edýär.
Bu ýaş türkmen pälwanynyň sport ussatlygyny Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Galkynyş etrabynda bina edilen sport mekdebi doly derejede açdy. Häzirki wagtda M.Rozykulyýew erkin göreş boýunça Türkmenistanyň birinjiliginiň ýeňijisi, şeýle hem erkekleriň arasynda ýurdumyzyň çempionatynyň bürünç baýragynyň eýesidir.
Nankinde geçirilýän oýunlaryň sport düşekçesine Muhammet dünýäniň dürli ýurtlaryndan bolan öz deň-duşlary bilen bäsleşmek üçin 27-nji awgustda çykar.
Ýaşlaryň olimpiadasynda Türkmenistandan türgenleriň üçüsiniň çykyş etjekdigini bellemek gerek, olaryň ikisi etrap sport bölümlerinde tälim alanlardyr. Häzirki wagtda bütin ýurdumyz boýunça hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen häzirki zaman sport toplumlarynyň we sport mekdepleriniň ýüzlerçesi guruldy, ýaş, geljegi uly türkmen türgenleriniň sany yzygiderli artýar.
Ýurdumyzyň ähli sport desgalary garamagyna geçirilýän Türkmenistanyň Sport baradaky döwlet komitetiniň hünärmenleri «Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe sport mekdepleriniň we desgalarynyň işini utgaşdyrmak» ady bilen seminar-maslahatyň ýörite maksatnamasyny işläp taýýarladylar, şol maksatnama bilen ýurdumyzyň welaýatlarynyň bäşisiniň we Aşgabat şäheriniň ähli tälimçileri hem-de esasy türgenleri üçin gollanma bolar.
Ýaşlary sport bilen meşgullanmaga giňden çekmek, türgenleri ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna, şeýle hem beýleki iri halkara ýaryşlaryna taýýarlamak, häzirki zaman sport enjamlaryny netijeli peýdalanmak we beýleki ençeme möhüm meseleler maksatnama girýär.
Şular ýaly seminar-maslahatlar eýýäm Lebap we Mary welaýatlarynyň dolandyryş merkezlerinde geçirildi. 22-nji we 23-nji awgustda sport mekdepleriniň we beýleki sport desgalarynyň işini utgaşdyrmak meselelerini ara alyp maslahatlaşmaga Aşgabadyň tälimçileri hem-de türgenleri gatnaşar. Soňra şular ýaly seminar-maslahatlar Ahal, Balkan we Daşoguz welaýatlaryň sport toparlarynda geçiriler.
Şu gün, 22-nji awgustda Gökdepe etrabynda täze häzirki zaman sport mekdebiniň açylyş dabarasynyň boljakdygyny bellemek gerek, ol diňe bu etrapda däl, eýsem-de sport synçylarynyň hasap edişi ýaly, umuman, Ahal welaýatynda sport hereketini ösdürmäge täze itergi berer. Bu ýerde sagdyn durmuş ýörelgesine ýaş eýerijileriň ýüzlerçesi, ýagny Türkmenistanyň geljekki olimpiýa umytlary ýokary gazanylanlar sportuna goşulup we ýurdumyzda işjeň ösdürilýän bedenterbiýe - sagaldyş hereketiniň düzümine girip bilerler.
Olimpiýa meselesine gaýdyp gelmek bilen, Nankinde bolan ýaşlar olimpiadasyna biziň ýurdumyzdan suwda ýüzmek boýunça ýaryşlara Merjen Saryýewanyň gatnaşandygyny belläp geçmeli, ol 50 metr aralykda batterflýaý we 50 metr aralykda erkin görnüşde çykyş etdi.
Sportuň şu görnüşlerinde biziň türgen zenanymyz geçen ýylda Koreýanyň Inçhon şäherinde geçirilen ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça Aziadada çykyş etdi, şonda ol öz şahsy görkezijisini gowulandyrmagy başardy. Ine indi Hytaýda M.Saryýewa batterflýaýda aralygy 31,49 sekuntda, erkin görnüşde bolsa 29,50 sekuntda ýüzüp geçip, ýene-de şahsy rekordyny goýdy.
Ol öýe gaýdyp gelenden soň, ýene-de möhüm sport ýaryşlarynyň birine güýçli taýýarlyk görmeli bolar: M.Saryýewa sentýabryň ikinji ýarymynda Inçhonda badalga aljak Aziýa oýunlarynda milli ýygyndy toparyň düzüminde çykyş eder.
Häzirlikçe bolsa Nankindäki olimpiadada erkin görnüşde ýaş türkmen göreşijisiniň çykyşyna garaşýarys. Şu gün, 22-nji awgustda bolsa, biziň uşu boýunça ussatlarymyz çykyş edip, uşunyň watanynda dünýäde gündogaryň başa-baş söweşleriniň iň oňat ussatlary bilen göreşlerde ýokary orunlary eýelemek ugrunda bäsleşer. Türkmen toparynyň düzüminde türgenleriň üçüsi — şu ýylyň baharynda Türkiýede geçirilen seçip alyş dünýä çempionatynda olimpiada gatnaşmaga arzyly ýollanmany gazanan Oraznepes Geldiýew, Muhammet Gurbanow we Merjen Saparowa bar.