text:
Ksenia Xe (synaglara görä 1,599 $; 1799 $) oýun markasyndan ýat we saklaýjy önduriji ADATA, XPG-den ikinji noutbuk. Ilkinji noutbukdan, Xenia -dan tapawutlylykda, bu hakyky oýun noutbugy däl-de, bir ýa-da iki esport adyny dolandyryp bilýän has ýumşak, has stil görnuşli 15,6 dýuým. integrirlenen Intel Iris Xe grafikasy. Bu gowy öndurilen noutbuk esasy markalardan hoşniýetli arakesme bolsa-da (Intel NUC dizaýnyna esaslanýar, bir salymdan has köp), batareýasynyň uzak ömrunden başga, bu tagallalarda tapawutlanmaýar we gymmat ýetirýän zady uçin. Has ýokary derejeli stil we öndurijilik uçin, Microsoft Surface Laptop 4 we Dell XPS 15 barlaň, batareýanyň ömri köp bolmasa, şol bir bahada.
Bu kim onoutbuk kompýuter uçin niýetlenendir? Xe ýerini belleýär
XPG marketingi, Xenia Xe-ni "oýun durmuşy noutbugy" diýip atlandyrdy, ýöne oýun bölegi diňe oýunlaryňyzyň görnuşi bolan ýagdaýynda dogry bolar. integrirlenen Iris Xe GPU. Iris Xe, “Intel” -iň integral grafiki kartasynyň täze wersiýasy bolup, kompaniýanyň 11-nji nesli “Tiger Lake-U” prosessorlarynyň işe girizilmegi bilen esasy akymyna çykýar. (Noutbuk prosessoryny nädip saýlamalydygy barada hakda has giňişleýin öwreniň. durulyk we garyşyk sazlamalar. Başgaça aýdylanda, çynlakaý oýun siziň maksadyňyz bolsa, dogry noutbuk däl.
.) Microsoft
XPG Gammix S50 Lite
Windows 10 Öý we bir ýyl kepillik standart. XPG Xenia Xe-iň modelini hem hödurleýär. Core i5-1135G7 1,599 dollara, iň gowusy, ondan saklanmak iň gowusy, sebäbi diňe 8 Gb ýady bar, bu noutbukda täzelemek mumkin däl. RAM ýerinde lehimlenýär, şonuň uçin SO-DIMM-leri çalşyp ýa-da ikinji modul goşup bilmersiňiz we bu nyrhda 16 Gb-dan az oturmaly dälsiňiz. Meňzeş önumler
$ 1077.99
Dell-de göruň Dell <
Iň gowy satyn almakda
$ 1,299.99
serediň Microsoft Surface Laptop 4-i okaň (15 - Inç)
$ 849.95
40d1
Amazonda Acer Aspire 5 (2020, Ryzen 7) okaň Dell Inspiron 15 7000 2-in-1 Gara neşir (7506) $ 1,518.99
Dell-de göruň
XPG Kseniýa < $ 1,199.99 Amazonda serediň
Ksenia Xe-iň alýumin çarçuwasy berkdir. Bu
Apple MacBook Pro ýaly birmeňzeş dizaýn däl, ýöne iki şassi bölegi biri-birine berk laýyk gelýär. Nary ýiti gyrasy tapylmaly. Ksenia Xe duýbunden dogry. Şeýle-de bolsa, stil taýdanBu saýlama baha nokadynda yzygiderli setirleri satmak kyn. Beýleki markalar bilen deňeşdirilende şahsyýet duýgusy ýok. Aslynda, onuň ýeke-täk belligi XPG-iň gapagyndaky uçburç kesilmegi we bu diňe stiker. (Gowy ulanylýar, ýöne ldan kesilen bolsa has täsirli dizaýn elementi bolardy.)
simpleönekeý görnuş, Ksenia Xe-iň 2020-nji ýylyň ahyrynda çykaran Intel-iň NUC M15 noutbuk ölçeg dizaýny esasly bolmagy bilen baglanyşyklydyr. Indiki duşunjäniň asyl duşunjesiniň pikiri Hasaplaýyş bölumi (NUC) iş stoly kiçi kompýuterlerde täzelikleri höweslendirmekdi. . ilkinji NUC noutbuk başlangyjy baradaky pikirkiçi noutbuk satyjylaryna (XPG ýaly) “Tiger Lake” optimallaşdyrylan noutbugy noldan dizaýn etmän ýerleşdirmäge rugsat beriň, diňe öz şahsy gulläp ösýär.
Tersine, 0,59 x 13.97 x 9.05 dýuým (HWD) we 3.64 funt, Xenia Xe synagdan geçen Dell XPS 15 Model 9500 (0,7 x 13,6 x 9,1 dýuým, 4, 5 litr) we Microsoft Surface Laptop 4 goşmaça kwadrat (0,58 x 13,4 x 9,6 dýuým, 3,4 funt) bilen deňeşdirýär. XPS 15-iň agramy birneme bagyşlanýar, sebäbi guýçlendirilen Intel H-Series prosessor we aýratyn GeForce grafikasy ýaly has guýçli enjamlary ulanýar. Şeýle-de bolsa, “Xenia Xe” 15,6 dýuým alyp bolýan ýaly göçme manyda, bu ululykdaky noutbukda H seriýaly prosessor bilen deňeşdirilende U seriýaly prosessor az bolýar.
Kompýuteriň içinde bolsa, sesleri gowy syýahat edýärrtable ses tolkunlaryny gowy şöhlelendirmäge mumkinçilik berýän gaty ustunde ýerleşýär. Goşulan Intel NUC Audio Studio programmasyndaky deslapky EQ sazlamalary, synap gören aýdym-sazlarymyň durli görnuşleri uçin gaty gowy eşidildi.
Ses barada aýdylanda, Ksenia Xe-iň yzky guýruk turbalary bilen goşa janköýerleri bar. >
Ada görnuşindäki klawiatura kanagatlanarly upjun edýär , birneme çuňňur ýazmak tejribesi bolsa-da. Singleeke-täk ýagtylyk derejesi garaňky şertlerde açarlary netijeli ýagtylandyrýar.
Arada nauşnik dakmak, başga bir USB 3.2 Gen 2 Type-A porty we sag gyrada başga bir Thunderbolt 4 porty taparsyňyz. “Thunderbolt 4” portlarynyň ikisini hem 65 watt
4000
lyk adapter bilen noutbuga zarýad bermek uçin ulanyp bolýar. Bu ýerde Kensington stilindäki kabel gulpy bar.
Içinde, KseniýaXe, Wi-Fi 6 we Bluetooth 5 signallary uçin belli Intel AX201 simsiz kartasyna bil baglaýar. XPG Ksenia Xe syn: Tiger köluniň abraýly ýerine ýetirijisi
Inspiron 15 7000 2-in-1 Gara neşir
, gurlemek uçin pes býudjetli AMD noutbugy we Dell Maglumat guýçlendirijisi 1,567 dollar.
, UHD ekrany bilen uýtgedip bolýan depder we şu wagta çenli diňe birnäçe noutbukda görlen Intel Iris Xe Max grafiki çipi
. (Oýun çözgudi hökmunde aslynda göz öňunde tutulmadyk Iris Xe Maks bilen ilkinji synaglarymyz barada has giňişleýin maglumat almak uçin öňki baglanyşyga basyň.)
Iki Dells aýratyn grafika bilen ýeke-täk, ýöne Surface Laptop 4-iň integrirlenen AMD Radeon grafikasy Ksenia Xe-iň integral Intel çipi bilen gowy deňeşdirýär. ( Noutbuklary nädip barlaýandygymyz hakda has giňişleýin öwreniň .)
Saklamak, media we CPU synaglary
Ilkinji synagymyz, PCMark 10-dan UL-dan, söz işlemek, elektron tablisalary, web sahypalaryna seretmek we wideo konferensiýa ýaly iş stoly merkezi meseleler uçin ulgamyň umumy işine baha bermek uçin ulanýan umumy öndurijilik toplumymyz. “Xenia Xe” ýokary öndurijilikli kompýuterler uçin ulanýan takmynan 4000 baldan ýokary bal gazandy. Şeýle hem, PCMark 8 ammar subtestrinde bäsleşdi. (Ikinjisi, simulýasiýa edýän gundelik saklaýyş işleriniň görnuşleri uçin Xenia Xe-iň PCI Express 4.0 ammar diskinden aç-açan peýdalanmaýar.)
Şeýle-de bolsa, ulanyjylaryň köpusi öz kompýuterlerini bu ikisiniň edişi ýaly iň ýokary CPU ulanylyşyna tabyn etmezler. . Xenia Xe-iň Core i7 çipi, bu partiýanyň rekord wagtynda tamamlan Photoshop synagymyz ýaly CPU-ny köp talap edýän meselelere has laýyk gelýär ...
Adobe Photoshop Creative Cloud-yň 2018-nji ýylyň irki wersiýasyny adaty JPEG şekiline 10 çylşyrymly suzguç we effekt ulanmak uçin ulanýarys, her bir işiň wagtyny we jemi goşmak bilen. Bu synag, ammar kiçi ulgamynyň, ýadyň we GPU-nyň işleýşini öz içine alýan Cinebench ýa-da el tormozy ýaly CPU-a gönukdirilen däldir.
Ksenia Xe, integrirlenen GPU bilen noutbuk uçin synaglaryň ikisinde-de GPU bilen Surface Laptop 4-den öňe geçdi. Integrirlenen AMD Radeon Graphics. Şeýle-de bolsa, bu hakykatdanam oýun noutbugy däldigini görkezýän XPS 15-iň giriş derejesindäki Nvidia GPU-dan has uzakda. (XPS 15 programma upjunçiligi gapma-garşylygy sebäpli ustumizdäki synagy tamamlamady.)
againöne ýene: XPG bu belligi "Oýun Lifestyle "bu maşyna, onsoň näme uçin XPG ulanmaly däl? Şeýle hem, hakyky dunýä oýunlarynyň dozasy uçin AAA Rise of the Tomb Raider-i talap edýän oýun synag synagyny geçirdim. 1080p ölçegde Ortaça duzulen sazlamalar bilen, “Xenia Xe” ortaça 37 fps, minimal oýun oýnamak uçin 30 fps bellikden ýokary, ýöne kän däl. Againene-de bu integrirlenen GPU uçin öwgä mynasyp, ýöne aýratyn oýun noutbukynda isleýän zadyňyzdan has pes.
Batareýany işletmek synagy
Köp özune çekiji ... ýöne bu baha
Ksenia Xe-iň hödurleýän köp zady bar - gowy gurlan l şassi, batareýanyň uzak ömri we hatda gowy gurleýjiler - ýöne özuni XPS 15 ýaly bahaly bäsdeşlerinden tapawutlandyrmak uçin has köp stil we has guýçli prosessor (meňzeş ölçegli Dell XPS 15-de bolşy ýaly H seriýaly çip) gerek. we Microsoft Surface Laptop 4. Şeýle hem, esasy modelinde 1,599 dollar bahasy bilen UHD displeýini hödurlemeli.
E-poçta
Bu habar býulleteni bolup biler şahamçasyny, tekliplerini ýa-da baglanyşyklaryny öz içine alýar. Habar býulletenine inion, Hyzmat şertlerimiz
we Abunalygyňyz tassyklandy. Gelýän bukjanyňyza göz aýlaň!
Beýleki habar býulletenlerine gol çekiň
a > a >


c: text/html

collection: archivebot

text:
Germaniya we UKin tapawudy. South Korea hem Germaniya yaly, hatta has gowy testingde. Nace test etsen sonca gowy!
#coronaviruspic.twitter.com/9oVgkd6uXg
-
Germaniya we UKin tapawudy. South Korea hem Germaniya yaly, hatta has gowy testingde. Nace test etsen sonca gowy!
-
Replying to @CharygulyMD
Hawa, G. Koreýa günde 15-20 müň töweregi test geçirýän eken. Ýene bir sorag: biziň ýurdumyzda-da şu wagt gulaga bir apparaty eltip barlaýan ekenler, postlarda. Ýöne ýalňyşaýýan däldirä şol enjam. Ýönekeýje griplini äkidäýmezlerä?1 reply 0 retweets 0 likes
-
Replying to @tmbarcelona20 @CharygulyMD
Diňe bizde diýip aýdamok. Daşary ýurtda-da. Gyzgyny galyp, griplän kişini karantina alaýýan däldirlerä. Ýönekeý grippli kişi karantina barsa şol wirus degmegi ahmal, sebäbi daşary ýurtda dogtarlarada degýän eken. Daşary ýurduň gürrüňini edýän.1 reply 0 retweets 0 likes
Kop yerde yonekey grip yaly bolsa oyunde oz ozuni karantina (self-quarantine) alyn diyilya. Italya bolnoylaryn 10da 1i doktorlar we medikler
Loading seems to be taking a while.
Twitter may be over capacity or experiencing a momentary hiccup. Try again or visit Twitter Status for more information.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
3d9f
Käbir ulanyjylaryň VPN-i diňe belli programmalar üçin, meselem, Skype, Messenger, eBanking ýa-da torrent müşderi, islemegi mümkin, emma internetde seredip görmek üçin däl. Beýlekiler hemme satlary tunellemegi we belli programmalary VPN-den aýyrmak opsiýany elinlerde bolmagyny gowy görýärler (meselem, siziň biznes e-poçta müşderiňiz). Astrill bu iki ýagdaýlary unikal funksiýa arkaly oňarýar we size Ähli programmalary tunellemek, Diňe saýlanan programmalary tunellemek ýa-da Saýlanan progrýmmalary çykarmak rejeleriň arasynda saýlamak ygtyýar berýär. Bu funksiýa OpenWeb, OpenVPN, StealthVPN we Wireguard protokollarda diňe Astrill programma üpjünçiligi bilen elýeterlidir.
Websaýt filtriň işleýişi programma filtriň işleýişine deň, emma by haýsy bir belli programmalara çäkli däl. Muňa derek, bütin domenler (brouzerler üçin OpenWeb mysalynda) ýa-da IP diapazonlar (beýleki protokollaryň mysalynda) VPN-den tunellenmek ýa-da çykarylmak üçin saýlanyp bilýärler. Eger-de siz beýleki onlaýn hereketler üçin VPN-e birikdirip, belli websaýtlara ýa-da akym hyzmatlara öz ýerli IP-den girmek iseýän bolsaňyz, bu siziň üçin öraň peýdaly bolýär. Bu funksiýa OpenWeb, OpenVPN, StealthVPN we Wireguard protokollarda diňe Astrill programma üpjünçiligi bilen elýeterlidir.
Käbir adamlar, has-da ýokarlandyrylan senzura ýurtly adamlar, Diňe Halkara Saýtlary Tunellemek unikal funksiýamyzyň gadryny bilerler. Bu ýorite saýt filtr rejesi ýurdyňyzdan ähli gelýän zatlary siziň ýerli IP-ňizden tunnelýär - bu ýagdaýda ähli ýerli akym hyzmatlar, habarnamalar, söhbet müşderiler ýa-da töleg ulgamlar siziň hakyky IP-ňizi görerler we siz daşarky dünýäden gelýäňiz diýip pikir etmezler, haçanda başga hemme zatlar, hemme ýerli gorag diwarlaryň we blokirlemeleriň üştünden geçip, VPN arkaly goragly tunellenýär.
OpenWeb üçin Smart Mode-iň ekwiwalentiň hökmünde beýleki protokollar üçin "Saýtlardan blokirlemäni aýrmak" rejesi bolýär. Bu rejede, diňe siziň ýurdyňyzda blokirlenen websaýtlar VPN-den tunellenýärler, we beýlekilere göni girmek mümkin bolýär. Böklenjek boljak goşmaça IP salgylaryň sanawyny belläp siz biziň Blokirleme aýýrmak filtri laýyklap bilýärsiňiz. Bu finksiýa diňe käbir ýurtlar üçin elýeterli (meselem, Hytaý). Goşmaça maglumat üçin goldawymyza ýüz tutuň.


text:
3d9f
Port ugrukdyrma, şeýle hem port deňleşdirme ýa-da port tunelleme diýip atlandyrylýan, - ýerli tor (LAN) kompýuterleriň we uzakdaky (Internet) kompýuterleriň arasyndaky kompýuter signallary ýa-da portlary gaýtadan gönükdirmegiň giňden ulanylýan usul. Aňsat sözlerde, port ugrukdyrma - internet-gollaýan enjama ýa-da hyzmata islendik ýerden islendik wagtda size ygtyýarlylyk berýän bir funksiýadyr.
Astrill arkaly port ugrukdyrma VPN-iň IP we port kombinasiýasyna gelýän trafigi ugrukdyrýar, we ondan soň şol port birikdirilen siziň öz enjamyňyza gaýtadan gönükdirýär.
Bu usul size Internetiň islendik ýerinden hyzmatlaryňyza talaplary ugrukdyrmak mümkinçilik berýär, we şeýle hem bu talaplaryň asyl ýerleşişini ýa-da IP-salgysyny hakyky gizlin saklaýar.
Astrill VPN öz ulanyjylaryna saýlanan ýokary derejeli goragly serwerlerde belli portlary ugrukdyrmaga mümkinçilik berýär. Astrill programmada bu serwerler ýyldyz bilen bellenilýär. Eger-de sizde paýlaşylan IP salgysy bar bolsa, onda Astrill size bir sany öňünden saýlanan porty ugrukdyrmaga rugsat berýär. Emma, eger-de sizde agzalygyňyz bilen bellenen IP salgy bar bolsa, onda siz ähli portlaryň gönükdirmegini saýlap bilersiňiz ýa-da şonuň bilen birlikde NAT Firewall-y işjeňleşdirip we diňe saýlanan portlary ugrukdyryp bilersiňiz.
Port ugrukdyrma torrentiler üçin örän haýyrly çünki torrent müşderi üçin belli porty açyp siz siderlere VPN arkaly size maglumat ibermek mümkinçilik berýärsiňiz we bu has ýokary tizligiň we has çalt torrent göçürimleriň sebäbi bolýar.
Has tiz terrent göçürip alma we deň derejeli düwünler tapma.
Siziň websaýtyňyza ýa-da FTP serwere elýeterliligi paýlaşmak
Gorag kameralaryňyza daşdan elýeterliligi sazlamak
Öydäki serweri TeamViewer bilen sazlamak
Islendik ýerden kompýuter enjamlaryňyza ýa-za serweriňize giriň
NAT, Plex weSynology NAS yzyndaky hususy tor programmalara ygtyýarly boluň
Xbox we PlayStation ýaly oýun pristawkalara portlary ugrukdyrmak
Astrill DIY VPN routerleri hem hasaba almak bilen VPN routerleri üpçün edýär, we şonuň üsti bilen port ugrukdyrmagy islendik enjam bilen işlemek üçin sazlamak mümkin. Beýleki ýagdaýlarda port ugrukdyrma Astrill desktop programmalarda elýeterli. Ýörite platformalar barada goşmaça maglumat almak üçin basyň:


text:
3d9f
Astrill super güýçli bellenen VPN serwerleriň toryny ulanýar. VPN üpçün edijileriň köpüsi diňe birnäçe müşderilerini oňarýan arzan VPS-i ulaýar, we bular elmydama çendenaşa ýüklenilen we örän haýal. Biziň serwerlerimiz fiziki bolup, ýkary hilli tor düwünlere birikdirilen we umuman 1Gbit ýa-da 10Gbit liniýalarda. Tizlik hakda biz hiç haçan kompromisse gitmeýäris - Astrill VPN bilen öz Internet birikmäňizi doly ulanyň.
Siz nirede bolsaňyzda, 56 ýurtlaryň 106 şäherlerinde strategik ýerleşýän VPN serwerlerimiz size ýyldyrym çaltlykly hyzmat üpçün edilýän. Ähli serwerler OpenWeb, StealthVPN, OpenVPN, L2TP/IPSec, Cisco IPSec, IKEv2, PPTP we SSTP protokollary gollaýarlar. Goşmaça töleg ýapylman, täze VPN serwerler we IP salgylar hem goşulýar.
Elbetde! Haçanda VPN üpçün edijileriň köpüsi arzan we pes netijeli hyýaly hususy serwerler (VPS) teklip edýän bolsalar, Astrillda hemme zatlary bökdençsiz we garaşmasyz işletmek üçin bütindünýäde ýaýranan super güýçli bellenen serwerleriň tiz tory bar.


text:
Maňa VPN Awariýa Açary näme üçin derkar?
Awariýa Açary funksiýasy öz şahsy maglumatlaryny we onlaýn hereketlerini berk gizlin saklamak üçin VPN hyzmatyna bil baglaýan her bir Internet ulanyjy üçin hökman gerek zat. Astrill VPN näçede ygtybarly bolsada, garaşylmadyk waka biziň bilen hem bolup bilýär we birtopar tehniki bahanalar sebäpli birikme kesilip bilýär. Şu ýaly wagtlaýyn säwliklar üçin siz awariýa açary VPN ýok diýip özünizi howp astyna salyp bilmeýärsiňiz.
Eger-de siz programma üpjünçiligini ýa-da mediýany göçürip almak üçin torrent üpjünçiligi ulanýan bolsaňyz, size awariýa açary ykyply VPN almak barada pikirlenmek gerek. Awariýa açaryň ýoklugy siziň şahsy maglumatlaryňyzy we onlaýn hereketleriňizi hakerlere, IHG-e we hökümete paş edilmegiň sebäbi bolup bolýär.


text:
Özbegistan
Mazmuny
Özbegistan Respublikasy[üýtget | edit source]
Özbegistan Merkezi Aziýanyň merkezi we demirgazyk-günbatar böleginde ýerleşýän döwletdir. Ol gündogarda Gyrgyzystan we Täjigistan, günortada Owganystan, günorta-günbatarda Türkmenistan we demirgazykda Gazagystan bilen serhetleşýär.
Ýurduň umumy tutýan meýdany 448,9 müň inedördül kilometre barabar. Onun 425,4 müň inedördül kilometrini guryýer, 22 müň inedördül kilometrini bolsa suw tutýar. Özbegistanyň guryýer serhediniň umumy uzynlygy 6221 kilometr bolup, Owganystan bilen 137 kilometre, Gazagystan bilen 2203 kilometre, Gyrgyzystan bilen 1099 kilometre, Täjigistan bilen 1161 kilometre we Türkmenistan bilen 1621 kilometre barabar serhedi bar.
Ýurduň agramly bölegini düzlükler (bäşden dört bölegini) tutýar. Olaryň iň ulusyna Turan düzlügi diýilýär. Ýurduň guňdögar we demirgazyk-gündogaryny Týan-Şan we Pamir daglarynyň şahasy tutýar. Şol ýerde-de ýurduň iň beýik dag gerşi (4643 metr) ýerleşýär. Ýurduň merkezinde bolsa dünýäniň iň uly çöllerinin biri bolan Gyzylgum ýaýlyp ýatyr.
Özbegistan gazylyp alynýan tebigy baýlyklara-da baý. Ýurtda tebigy gazyň, daş kömrüniň, altyn, wolfram, nebitiň we beýleki magdanlaryň gory bar. Ýurduň çäginden Amyderýa we Syrderýa akyp geçýär. Şeýle hem Özbegistanda birnäçe emeli köller bar. Olaryň biri Çardarin suw howdanydyr.
Döwlet gurluşy[üýtget | edit source]
1992-nji ýylyň dekabr aýynyň 8-indäki Konstitusiýa laýyklykda, Özbegistan prezident Respublikasydyr. Döwlet baştutany - prezident. Prezident ählihalk saýlawlary esasynda saýlanýar. Ozal Prezident bäş ýyllyga saýlanýan bolsa, 2002-nji ýylda Konstitusiýa üýtgetmeler girizilip, prezidentlik möhleti 7 ýyla çykaryldy. Prezident giň ygtyýarlyklardan peýdalanýar. Ol diňe bir Konstitusiýanyň we kanunlaryň goraglygynyň kepili bolmak bilen çäklenmän, eýsem-de bolsa, hökümet başlygyny, hökümetiň agzalaryny, baş prokurory we onun orunbasaryny (mejlisiň tassyklamagy boýunça) we beýlekileri wezipä belleýär.
Prezident Yslam Karimow 1990-njy ýyldan bäri ýurduň baştutany bolup gelýär. Ýokary kanun çykaryjy organy - parlament - Oliý Majlis. Özbegistan hökümeti – Ministrler kabineti. Prezident tarapyndan bellenýär
Ýerli häkimiýet organlary[üýtget | edit source]
Özbegistan administratiw taýdan 12 welaýata, Garagalpagystan awtonom respublikasyna we paýtagt şäher Daşkende bölünýär. Ýerli häkimiýeti häkimler dolandyrýar. Olary Prezident belleýär we ýerli saýlaw organlary tarapyndan tassyklanýar. Garagalpagystanda özüniň ministrler geňeşi bar.
Ilaty[üýtget | edit source]
Özbegistanda 26 million 485 müň adam ýaşaýar. Ilatyň 80 göterimini özbekler tutýar. Şeýle hem ýurtda 100-den gowrak milletden adam ýaşaýar. Ýylda ilat sany 1,67 göterim artýar. Özbegistanda dogluş derejesi 2005-nji ýylda 1000 adama 26,22 adam boldy. Orta ýaş dowamlylygy - 64,19 ýyl.
Döwlet dili[üýtget | edit source]
Döwlet dili - özbek dili. Ýurduň ilatynyň 74 göterimi özbek dilinde gürleýär. Şäherlerde rus dili ýaýrandyr, şäher ilatynyň 14 göterimi rus dilinde gürleşýär. Konstitusiýa laýyklykda, Özbegistan dünýewi döwlet hasaplanýar. Ilatyň 88 göterimi yslam dinine, 9 göterimi bolsa hristian dinine uýýar.
Şäherleri[üýtget | edit source]
Ilatyň 42 göterimi şäherlerde ýaşaýar. Iň iri şäheri - Daşkent. Ýurduň paýtagtynda 2,3 million adam ýaşaýar. Rus ilatynyň ýarysyndan gowragy Daşkentde ýaşaýar we şäheriň ilatynyň 30 göterimini tutýar. 1966-njy ýylda şäherde ýer titräp, uly zyýana goýdy. Daşkent gysga wagtyň içinde täzeden dikeldildi. Daşkentde respublikanyň senagat kärhanalarynyň agramly bölegi ýerleşýär. Şonuň üçinem şäher ýurduň ykdysady, bilim we medeniýet merkezi hasaplanýar.
Samarkand ýurtda ululygy boýunça ikinjişäher. Samarkand - 1930-njy ýyla çenli Özbegistan SSR-niň paýtagty bolup, häzirem özüniň arhitektura ýadygärlikleri bilen meşhurdyr. Fergana jülgesinde hem birnäçe uly şäherleri bar: Namangan, Andijan, Fergana, Kokand. Şeýle hem ýurduň iri şäherleriniň arasynda Buharany hem agzaman geçmek bolmaz. Bu gadymy şäher uzak ýyllaryň dowamynda özbek halkynyň iri syýasy we medeniýet şäheri bolýar. Nöküs şäheri Garagalpak awtonom respublikasynyň paýtagtydyr.
Ykdysadyýeti[üýtget | edit source]
Özbegistan industrial-agrar ýurt hasaplanýar. Ýurduň halk hojalygynyň esasy pudaklary - dag magdany, ýeňil we azyk senagaty we maşyngurluşyk. Oba hojalygynda ekerançylyga uly üns berilýär. Özbegistan Respublikasynyň 2008-nji ýylyň 9 aýynyň jemlerine bagyşlanyp geçirilen maslahatda ýurduň ykdysadyýeti geçen ýyl sazlaşykly ösdi. Dokuz aýyň jemleri boýunça jemi içerki önüminiň ösüş depgini 9,4 göterime deň boldy. Senagat önümçiliginde 12,4 göterim, hojalyk harytlarynda 18.4 göterim, gurluşyk işlerinde 8.4 göterim, oba hojalygynda 4.1 göterim ösüş gazanyldy.
Ýurduň daşary söwdasyndaky we eksportundaky oňyn ösüş depginleri milli ykdysadyýetiň ösüşine saldamly goşant goşdy. Daşary söwda dolanyşygy 40,9 göterim, eksport bolsa 62,9 göterim ösdi. Özbegistanda kiçi telekeçiligiň ösdürilmegi üçin hem amatly mümkinçilikler döredilýär. Telekeçileriň öz işlerini sazlaşykly alyp barmagy üçin salgyt babatda käbir ýeňillikler döredilýär. 9 aýyň dowamynda 284 önümçilik desgasy ulanmaga berildi. Olaryň 112-si azyk, 39-sy ýeňil we dokma, 61-si gurluşyk, 8-si himiýa we nebit-himiýa, 5-si maşyngurluşyk, 8-si farmasewtika, 39-sy oba we tokaý hojalygy pudagyna degişli. Galan 12-si bolsa beýleki pudaklar boýunça amala aşyryldy.
2008-nji ýylda Kaşkadarýa welaýatynda ýyllyk kuwwaty 3,5 milliard kub metre barabar bolan gaz gysyjy kompressor stansiýasy gurlup ulanmaga tabşyryldy. Şeýle hem ýurtda 2008-nji ýylda 100,5 müň orunlyk 149 sany kollej, 13,8 müň orunlyk 22 sany liseý guruldy. Şol bir wagtyň özünde 210,2 müň orunlyk 634 mekdepde düýpli abatlaýyş işleri geçirildi. 184 sany çagalar sport toplumy, 20 oba lukman öýleri we 6083,4 müň inedördül kilometr ýaşaýyş jaýlary guruldy.
Geçen ýylyň tomsunda ýurduň ähli ýerinde 821 çagalar sagaldyş merkezleri ulanmaga taýýar edildi. Olarda 252034 çaga dynç aldy. Malim bolşy ýaly, 2008-nji ýyl ýurtda „Yaşlar ýyly" diýlip yglan edilipdi. Şonuň üçin 1103,2 milliard sum pul goýberildi. 240 müňden gowrak ýokary we orta hünärment mekdeplerini tamamlan ýaşlar iş orunlary bilen üpjün edildi.
Özbegistanda ýaşlara maddy taýdan kömek berilýär. Işe ýerlemek gaznasyndan 1,5 müň adama 2045 million sum möçberinde äz möçberli karzlar berildi. Şeýle hem ýurduň banklary ýaş telekeçilere yzygiderli pul kömeklerini berip dur. Ýaş çatynjalary jaý bilen üpjün etmek maksady bilen jemi 45,9 milliard sum karz berildi. Oba yerlerinde 1200 ýaş mugallym maşgalalara jaý gurmak üçin ýer bölünip berildi. Dünýäniň köp ýurtlaryny gurşap alan maliýe-ykdysady krizise garamazdan, ýurduň ykdysadyýetiniň sazlaşykly ösüşini gazanmak maksady üçin dürli çäreler durmuşa geçirilýär.
Ýurduň gözel ýerleri[üýtget | edit source]
- Daşkent: Özbegistanyň paýtagty. Daşkent ýurduň gadymy şäherleriniň biri hasaplanýar. Bizin eýýamymyzdan öň, II asyrlarda gündogaryň ýazuw çeşmelerinde Daşkent barada maglumatlar bar eken. Häzir Daşkent ýurduň iri megapolisi bolup, onda 2,5 million adam ýaşaýar. 1966-njy ýyldaky güýçli ýertitremesinden soň, şäher täzeden guruldy we ýurduň iň owadan we ajaýyp şäheriniň birine öwrüldi. Şäherde daşary ýurtly syýahatçylar üçin hem görmäge köp gözel ýerler bar.
- Garaşsyzlyk meýdany: Özbegistan Respublikasynyň baş meýdanydyr. Ol özbek halkynyň garaşsyzlyk nyşany hasaplanýar. Bu ýerde ýurduň Ministrler Kabinetiniň we Senatyň binasy ýerleşýär.
Meydanda garaşsyzlygy alamatlandyrýan ýadygärlik bar.
- Samarkand: "Dünýäniň iň gadymy şäherleriniň biri hasaplanýar. Rim bilen ýaşdaş, gadymy Ýüpek ýolunyň oazisi bolmak bilen beýik Teýmirleň imperiýasynyň paýtagty. Ol Özbegistanyň günorta-gündogarynda Zerawşan derýasynyň jülgesinde ýerleşýär.
- Ulugbegiň obserwatoriýasy: XV asyrlarda Samarkandyň hökümdary Mirzo Ulugbek gündogaryň iň iri obserwatoriýasyny gurýar. Bu obserwatoriýa arkaly asman giňişligi barada möhüm maglumatlar alnypdyr.
- Bibi hanym metjidi: Samarkanddaky Bibi hanym metjidi Gündogardaky iň iri metjitlerin biri. Teýmirleň bu metjidi owadan aýaly Bibi hanymyň hormatyna gurdurýar.
- Şahy-Zinda aramgähi: Şahy-Zinda aramgähi köp sanly mawzoleýlerden durýar. Ol ýerde Samarkandyň belli-belli adamlary, patyşalary jaýlanypdyr.
- Buhara: Buhara Gündogaryň iň gadymy şäherleriniň biridir. Ol Gyzylgumuň oazisinde ýerleşýär. Bizin eýýamymyzdan öňki III asyrlardaky hytaý çeşmelerinde Buharanyň uly we ösen şäherdigi barada maglumatlara duş gelmek bolýar. IX asyrda Buhara Samanidler döwletiniň merkezi bolýar. Buharada şahyrlar Ferdöwsi bilen Rudaki ýaşap geçipdir.
- Hywa: Dünýäniň gadymy şäherleriniň biri. Hywa XVI-XVIII asyrlarda gülläp ösýär. Şol döwürlerde ol Hywa hanlygynyň paýtagty bolýar.
Türkmenistan-Özbegistan: giň möçberli hyzmatdaşlyga tarap Türkmenistan bilen Özbegistanyň arasyndaky söwda gatnaşyklary yzygiderli ösdürilýär. 2008-nji ýylda iki ýurduň arasyndaky söwda dolanyşygy 132,3 million dollara barabar boldy. Bu görkezijide 2007-nji ýyla garanyňda 38 göterim ösüş gazanyldy. Iki ýurduň arasyndaky gumanitar gatnaşyklar hem ösdürilýär. Ýurtlaryň medeniyet we sungat işgärleri Türkmenistan we Özbegistanda geçirilýän festiwallardyr sergilere yzygiderli gatnaşýarlar.
Kaynag[üýtget | edit source]
- ↑ Государственный комитет Республики Узбекистан по статистике : Сведения о Республике Узбекистан
- ↑ Государственный комитет Республики Узбекистан по статистике : Информационная служба Госкомстата : Демографические данные – Новости ГКС


text:
Injil
INJIL (iňlisçesi gospel) diýmegiň Türkmençe terjimesi Hoş Habar diýmekdir, grek dilindäki Ewangelion sözünden gelip çykandyr.[1] Injil diýip eramyzyň ilkinji asyrlarynda Nasyraly Isanyň durmuşy we taglymaty barada ýazylan kitaplara at berilen. Bu injillerden 10-larças 1000 y bar bolup[1][2] olaryň iň meşhurlary Täze äht kitabyna girizilen, beýleki ady bilen kanonik injiller, 4 injil bolsa gerek.
Görnüşleri[üýtget | edit source]
Kanonik injiller[üýtget | edit source]
Täze äht kitabyna girizilen (kanonik injiller) 4 sanydyr. Bu injiller kim tarapyndan ýazylandygy näbellidir[3] we kimdir biri tarapyndan ýazylandygy barada hiç bir esas ýokdur injiller özünde hem taryhy maglumatlarda hem. Täze äht kitabyndaky injiller şulardyr[4]:
Mata injili: 70-100-nji ýyllar arasynda ýazylan, iň ir 70, iň giç 100-nji ýyl.
Markos injili: iki çaklama, 68-73-nji ýyllar aralygynda we 65-70-nji ýyllar aralygynda.
Luka injili: 80-100nji ýyllar aralygynda. Köpler munuň 80-85, 85-nji ýyllar töweregi ýazylandygyny öňe sürýär.
Ýahýa injili: 90-100-nji ýyllar aralygynda. Agdyklyk edýän çaklama görä bu injil dürli eralarda ýazylan, diýmek belli bir wagt ýok.
Kanonik däl injiller[üýtget | edit source]
Bulardan hem birnäçesi bardyr, olardan kanonik injiller bilen döwürdeş bolanlary şulardyr(diňe bular bilen çäkli däldir):
1. Passion Narratiwe: 30-60-njy ýyllar arasynda ýazylan. Nazaretli Isa haja çüýlenen wagtlaryna ýakyn wakalary barada gürrüň berýär. Üns çekýän zat, hristýanlaryň ynanýan 4 injilinden hem ir ýa 1000 zylan. belkäm Nazaretli Isa dirikä ýazga geçirilen ýeke-täk injil
2. "Ýitirilen sözler injili": 40-80-nji ýyllar aralygynda ýazylan. Bu hem Isanyň aýdan zatlary barada. Bu hem iň az 3 ynanylýan injilden has ir ýazylan we beýleki birinden ir ýazylan bolmagam mümkin, deň ýazylan bolmagam mümkin, giç ýazylan bolmagam mümkin.
3. "Aýatlar injili"- ýa-da yşaratlar injili. Nazaretli Isanyň ömür beýany barada. 50-90-njy ýyllar arasynda ýazylan
4. Didaçi: Nazaretli Isanyň 12 şägirdiniň öwredenleri barada, ol 12 şägirt Isanyň taglymatyny öwredendigini pikir etsek bu hem injil diýilse bolar. 50-120 ýyllar arasy.
5. Tomas injili: Tomas Nazaretli Isanyň şägirdi hökmünde görkezilen Isa hakdaky ähli ýazgylarda hem. Isanyň aýdanlary, taglymaty barada. 50-140 ý.
6-7. Oksyrynkýus 840 we 1224: bu 2 injil, soňundaky her belgi bir injil üçin. 50-120 ý. Isanyň ömür beýany, başdan geçirenleri barada.
8. Markosyň gizlin injili: 70-160 ý. Isanyň durmuşy barada, taglymaty barada.
9. Piter injili: Piter hem Täze äht kitabynda Isanyň şägirtlerinden 1-i hökmünde görkezilen. 70-160 ý. Isanyň durmuşy we taglymaty barada.
10. Egerton injili: 70-120 ý. Isanyň durmuşy barada, taglymaty barada,
11. Mara Bar Serapion: Injildir öýdülýär, anyk belli däl ýöne injil bolmagy gaty mümkin. 73-200 ý. Nazaretli Isany ýewreýleriň şasy, gowulyk üçin jan beren şekilde propoganda edýär.
12. Müsürlileriň injili: Ýaradylyş, Hudaýyň ýeri nädip ýaradandygy barada we Nazaretli Isa adamlary günaden, ýerýüzi diýlip bilinýän erbetlikler zyndanyndan halas etjek biri hökmünde wagyz edýär. 80-150 ý.
13. Ybranylaryň injili: Isa dogulmazyndan öňki durmuşy, älem ýaradylmazdan ozal bar bolandygy, baptiz edilmegi, Isanyň Inkarnasiýasy (Ylahy barlykdan, Hudaýlykdan adamlyga geçişi) we dirikä aýdan sözleri, taglymaty barada. 80-150 ý.
14-15. Ebionitler Injili we Nazarenler injili: 100-160 ý. Bular hem injil hökmünde görülýär.
16. How injili: How adam ady hökmünde, How ene ýaly. Bu barada maglumat tapmadym emma adyna seretsek injil ýaly. 100-200 ý.
17. Jeýms'iň gizlin kitaby: Bu hem Isanyň taglymaty barada, dilden geçen maglumatlary barada. 100-150 ý. Injil hökmünde görlüp biliner. Bu ugurdaky alym Donald Rappe muny öz işleriniň birinde injil hökmünde görkezen.
18. Filip injili: Bu Nazaretli Isanyň taglymaty barada üýtgeşik garaýyş bilen üpjün edýär we bu Magdalenli Merýemiň gözünden ýazylan. Ýagny, Magdalenli Merýemiň Nazaretli Isa'a garaýşy, oňa nähili düşünişi, pikirlenişoi barada. 180-250 ý.
19. Merýem injili: Muňa injil diýmek dogry bolmasa gerek, bu diňe Isanyň ýetginjeklik we ýaşlyk durmuşy barada.
20. Halasgäriň injili: Bu kitap ady Halasgäriň injili,Halasgär kimdigi anyk görkezilmedik, bellenilmedik kitapda. Hristýanlar Nazaretli Isa'a halasgär hökmünde ynanýandygyny gözöňünde tutup bu hem Isa baradadyr öýtdüm. Injil diýip anyk aýdyp bolmaz.
salgylanmalar[üýtget | edit source]
- ↑ Gadymy hristýan golýazmalaryny jemleýän saýt, gospel atly golýazmalar injillerdir: http://earlychristianwritings.com/
- ↑ http://boshabar.blogspot.com.tr/2016/10/hayyslar-boyunca-injil-gornusleri.html
- ↑ Harris, Stephen L., Understanding the Bible. Palo Alto: Mayfield. 1985
- ↑ http://www.turkmenhh.org/kitaplar/taze-aht/


text:
Isleýän yeriñe alyp gider...
Siziñ yurduñyz, paýdarlar jemgyýeti, yada uniwersitetiñ tarapyndan senzurlanan?
Dünÿäde repressiÿa režimy bilen hereket edÿän ýurtlar bilen ÿüzbe-ÿüz bolup, biz islendik wagtda we islendik yerde size aýratyn niýetlenen mazmuny almana el-ýeterli etdik.
...sizi şol ýere howupsyz getiryär.
Howpsuz şekilde umumy WiFi ulanmak isleýärmisiňiz?
Mugt Internet ulanmak gowy, emma ogurlanan "cookies" ýada ulanyjy atlaryny ulanmak gowy däl. Nähili network ulanmagyňyza garamazdan, Psiphon size goragly internet girişi berer.
Üçüsini saýla: Ynam, Tizlik, Ýönekeýlik
2008-nji ýyldan bäri, Psiphon, dünýäde azatlygy çäklendirilen ýurtlardaky milliondan kän adamlara, senzurlanan maglumatdyr pikirleri ynamly bir görnüşde almagy kömek etdi. Psiphon size hem kömek edip biler.
Psiphon näme?
Psiphon internet mazmunyna senzurasyz girmäge mümkinçilik berýän VPN, SSH we HTTP tehnologiýasyny ulanýan, Psiphon Inc. tarapyndan hödürlenýän dolanyşyk guralydyr. Psiphon 3 müşderiňiz senzura ilmezden geçmek mümkinçiligini ýokarlandyrmak üçin täze giriş nokatlary barada awtomatiki öwrener.


text:
Iňlis dili
Iňlis dili (english,the english language): Angliýanyň we Beýik Britaniýanyň resmi dili, ABŞ-nyň otuz bir ştatynyň resmi dili, Irlandiýanyň, Kanadanyň we Maltanyň resmi iki diliniň biri, Awstraliýanyň we Täze Zelandiýanyň resmi dili. Ol Aziýanyň käbir döwletinde (Hindistan, Päkistan we beýlekiler) resmi dil hökmünde ulanylýar.
Hindi-ýewropa diller maşgalasynyň german diline degişli. Ene dili hökmünde ulanyjylaryň sany 410 milliona golaý, ikinji dili hökmünde gürleýänler hem 1 milliard töweregi. BMG-niň alty resmi we iş dilleriniň biri.
Şu diliň leksikasynyň 70 göterimi alynma sözlerdendir. Ýazuwy latyn elipbiýsiniň esasynda VII asyrdan bäri dowam edip gelýär. Dürs ýazuwynda däbe öwrülen ýazuw esasy orun eýeleýär.
Dürs ýazuwy[düzet | çeşmäni düzet]
Iňlis diliniň dürs ýazuwyny hindi-ýewropa diller maşgalasynyň arasynda öwrenmesi iň kyny hasaplanýar. Ol irki Galkynyş döwrüniň iňlis dilini şöhlelendirip, häzirki britaniýalylaryň, amerikalylaryň, awstraliýalylaryň we beýleki dili ulanyjylaryň gepleşik diline bütinleý gabat gelmeýär. Sözleriň hemmesi diýen ýaly başgaça ýazylyp, okalanda aýdylmaýar. Şunuň ýaly “okamagyň düzgüni” kadany bozmagyň ýokary göterimi bilen çäklendirilen bolup, nähili hem bolsa hakyky manysyna täsir ýetirýär. Bu dili öwrenýänleriň her biri täze sözüň ýazylyşyny we okalyşyny öwrenmeli bolýarlar. Şonuň üçin sözlüklerde her bir sözüň ýazylyşynyň usulyny görkezmek düzgüne giripdir.
Taryhy[düzet | çeşmäni düzet]
Häzirki zaman iňlis diliniň düýbüni tutanlar – german taýpalary angllar,sakslar we ýutlar bolup,V asyryň ortalarynda Britan adalaryna göçüp gelipdirler.Şu döwürde olaryň dilleri nemes we frisleriňkä ýakyn bolupdyr we ol özüniň soňky ösüşinde,beýleki german dillerinden arasyny açypdyr.Gadymy iňlis dili bolan,anglo-sakson dili (köp sanly barlag geçirijiler gadymy iňlis dili hasaplaýarlar) az özgerişlere sezewar bolupdyr.Iňlis dili ýüzýyllyklaryň dowamynda Ýerde iň köp ulanylýan dilleriň biri.Oňa Beýik Britaniýanyň alyp baran syýasaty,esasan hem Demirgazyk Amerikada we Awstraliýada alyp baran syýasatlary ýardam edipdir.Ikinji Jahan urşundan soňra iňlis diliniň ähmiýeti has artdy.Häzirki wagtda döwürleýin we döwürleýin däl neşirler,telewideniýe,kino,radio,kitaphana fondlary,iňlis Internet sektory we beýleki çeşmelerden ybarat iňlis dilindäki maglumatlar giňişligine,möçberine we mazmunyna görä deňsiz taýsyz.Inlis dilinde ägirt uly möçberde çeper we ylmy-tehniki edebiýatlar ýazylan.Tehniki,tehnologik,patent resminamalary,ylmy eserler köplenç iňlis dilinde ýazylyp,soňra beýleki dillere terjime edilipdir.Bularyň ählisi iňlis dilini dünýäde aragatnaşygynyň möhüm serişdesine öwürýär.
Gadymy iňlis dili[düzet | çeşmäni düzet]
Häzirki zaman iňlis diliniň düýbüni tutanlar – german taýpalary angllar, sakslar we ýutlar bolup, V asyryň ortalarynda Britan adalaryna göçüp gelipdirler. Şu döwürde olaryň dilleri nemes we frisleriňkä ýakyn bolupdyr we ol özüniň soňky ösüşinde, beýleki german dillerinden arasyny açypdyr. Gadymy iňlis dili bolan, anglo–sakson dili (köp sanly barlag geçirijiler gadymy iňlis dili hasaplaýarlar) az özgerişe sezewar bolupdyr.
Angl-sakslar Beýik Britaniýa göçüp gelip, ýerli ýaşaýjylar – keltlere garşy göreş alyp barypdyrlar. Keltler bilen bu baglanyşyk gadymy iňlis diliniň gurluşyna we onuň sözlerine täsir etmändir diýen ýalydyr. Keltleriň gadymy iňlis diline şeýle gowşak täsirini, anglo-sakslar bilen deňeşdireniňde, kelt medeniýetiniň gowşak bolanlygy bilen teswirlenýär. Britaniýada rimlileriň täsiri gaty uly bolupdyr. Latyn sözleri gadymy iňlis diline birnäçe tapgyrlarda giripdir. Birinjiden, latyn dilinden alnan sözleriň bir bölegini Ýewropanyň demirgazyk sebitleriniň german dilli ilaty olaryň heniz Britan adalaryna göçüp barmazyndan ozal, kabul edipdirler. Latyn sözleriniň ýene-de bir bölegi hristianlygyň Britaniýa aralaşan döwrüne degişlidir.
Orta asyr iňlis dili[düzet | çeşmäni düzet]
Iňlis diliniň indiki ösüş tapgyry 1066 ýyldan 1485-nji ýyllara çenli aralygy öz içine alýar. 1066-njy ýylda gadymy norman – fransuz şiwesinde gürleýän normanlaryň gelmegi bilen iňlis dili täze leksika gatlagyna eýe bolupdyr. Uzak wagtlap norman-fransuz dili Angliýada buthana we ýokary synpyň dolandyryş dili bolmagynda galýar.
Norman - fransuz dili 1385-nji ýylda ýatyrylyp, iňlis dili ulanyşa girizilýär. 1483-nji ýylda parlament kanunlary iňlis dilinde neşir edilmäge başlaýar. Iňlis diliniň esasy german dili bolsa-da ol öz düzümine gadymy fransuz dilininiň ägirt yly möçberdäki sözlerini girizipdir we bu ýagdaý dil garyşyklygyna alyp barypdyr. Gadymy fransuz sözleriniň aralaşma prosesi takmynan 1200-nji ýyldan tä orta asyr iňlis dili döwrüniň ahyryna çenli dowam edipdir. Bu ýagdaý 1250-1400 ýyllar aralygynda ýokary derejä baryp ýetýär.
Täze iňlis dili döwri[düzet | çeşmäni düzet]
Häzirki zaman Angliýanyň iňlis diliniň ösüş döwri XV asyryň ahyrlaryndan başlaýar. Kitap neşir etmegiň ösmegi we kitaplaryň giňden ýaýradylmagy bilen kitap diliniň kadalarynda durnuklaşma bolup geçýär we fonetika we gepleşik dili özgerip başlaýar.
Iňlis dilinde köp sanly şiweler bar. Beýik Britaniýada olaryň görnüşleri Amereka garanyňda, has köp bolup, XX asyryň ortalaryna çenli orta atlantik (Mid-Atlantic) şiwesi esasy edebiýat kadasy bolupdyr.
Iňlis dilini we beýleki giňden ýaýran dilleri ulanyjylaryň takyk sanyny kesgitlemek ýeňil däl. Dürli çeşmeler iňlis dilini ulanýanlaryň sanyny dünýäde ikinji we dördünji ýere çenli aralykda goýýarlar. Birinji ýeri iki esse arany açyp, hytaý dili eýeleýär. Daşary ýurt dili hökmünde iňlis dilini bilýänleriň sany hakdaky maglumatlar aýdyňlaşdyrylýar. Bu barada 600 milliondan tä 1,2 milliarda çenli aralykdaky sanlar agzalýar.
Iňlis dili ýüzýyllyklaryň dowamynda Ýerde iň köp ulanylan dilleriň biri. Oňa Beýik Britaniýanyň alyp baran syýasaty, esasan hem Demirgazyk Amerikada we Awstraliýada alyp baran syýasatlary ýardam beripdir.
Ikinji jahan urşundan soňra iňlis diliniň ähmiýeti has artdy. Häzirki wagtda döwürleýin we döwürleýin däl neşirler, telewideniýa, kino, radio, kitaphana fondlary, iňlis Internet sektory we beýleki çeşmelerden ybarat iňlis dilindäki maglumatlar giňişligine, möçberine we mazmunyna görä, deňsiz – taýsyzdyr. Iňlis dilinde ägirt uly möçberde çeper we ylmy – tehniki edebiýatlar ýazylan. Tehniki, tehnologik, patent resminamalary, ylmy eserler köplenç iňlis dilinde ýazylyp, soňra beýleki dillere terjime edilipdir. Bularyň ählisi iňlis dilini dünýäde aragatnaşygynyň mühüm serişdesine öwürýär.
Daşarky çykgytlar[düzet | çeşmäni düzet]
- [1] Archived 2014-03-08 at the Wayback Machine (Türkmen dili-Iňlis dili sözlük)/(English-Turkmen Dictionary)
- [2] Iňlis dili-Türkmen dili sözlük
- Collection of English bilingual dictionaries
- dict.org
- English language word roots, prefixes and suffixes (affixes) dictionary
- Merriam-Webster's online dictionary
- Macquarie Dictionary Online


text:
Isa Pygamber
Isa (Isus Hristos) hristiýaň dini maglumatyna görä, hristiýaň dininiň düýbüni tutujy. Injilde aýdylýan rowaýatlara görä, Isa pynhan iş etmedik gyz Maryýadan (Merýemden) täsin ýol bilen doglanmyş. Palistinada dini wagyz nesihat ýöredip her hili gudrat görkezenmiş. Pomtiý Pylatyn hakymlyk edem ýyllarynda Isa hajyn ýüzüne çüýlenenmiş, emma üçüleňji gün direlip asmaňa gaýýp bolanmysh. Hristian taglymatyna görä Isa ýerde ikinji gezek peýda boljak we ähli janly-jansyz jemendelerin başyna kyýamat inderip, kasini jennete, kasini dowzaha iberjekmiş, şondan soň takwalaryň munýillyk salygy höküm sürjekmiş.
Isa musulmanlaryň arasynda hem pygamberiň biri hasaplanýar. Gurhanda aýdylşyna görä Isa palçykdan guş ýasap oňa jan berip korun gözüni açyp, ölüleri direldip bilýärmiş. Onuň adyna Türkmen klassiki şahyrlarynyň eserlerinde hem duş gelmek bolýar. Isanyň adyna aýdylýan gudratlar hem, onuň dogmagyna ölmegine direlmegine degişli ahlawatlar hem Towratyn köp sanly awtorlarynyň we redaktorlarynyň dini taslamalaryndan başga zat däldir.


text:
Gadymy Assiriýa
MOWZUK:GADYMY ASSIRIÝA
Meýilnama:
1.Gadymy Assiriýa b.e.öň II müňýyllygyň I ýarymynda .
2.Orta we Täze Assiriýa döwürleri.
3.Assiriýa b.e.öň VIII-VII asyrlarda.
1.Gadymy Assiriýa döwründe döwletiň tutýan meýdany uly bolmandyr.Ilat ekerançylyk bilen meşgullanyp,arpa,üzüm,emmer ýaly ekinler ekipdirler.Esasan tebigy suwaryşdan az möçberde guýularyň we Tigriň suwundan peýdalanypdyrlar.Ýurduň gündogarynda ýaýlalarda maldarçylyk bilen meşgullanypdyr 1000 lar.Irki Assiriýa jemgiýetiniň durmuşynda esasy orny söw- da tutupdyr.
Assiriýanyň üstünden Ortaýer deňziniň Gündogaryndan,Kiçi Aziýadan we Zakaw- kazýeden Tigr boýunça Orta we Günorta Mesopotamiýa,ondan hem aňry Elama gidýän mö- hüm söwda ýollary hem geçipdir.
Irki Assiriýanyň söwdagärleri esasy söwda ýollarynda,esasanam Kiçi Aziýada öz ko- loniýalaryny döredipdirler.B.e.öňki XX-XVIII asyrlarda aşşurly söwdagärler Küldepäniň töwereginde Siriýadan,Ýewfrat boýlaryndaky ýerlerden we ýerli söwdagärlerden ybarat akkadça Kaniş,hettçe-Nesa diýilýän söwda birleşmesini döredipdirler.Kanişliler süýthorçylyk bilenem meşgullanypdyrlar.
Mesopotamiýadan Kiçi Aziýa galla,galaýy,matalar,egin-eşikler,hünärmentçilik önümleri çykarylypdyr we ol ýerden bolsa mis,gurşun,kümüş,mal,ýüň,deri,agaç getirilipdir.
Assiriýada patyşa,ybadathana ýerleri bolup,olary daýhanlar we gullar işläpdirler. Ýerleriň esasy bölegi jemagat ýerleri ekeni.Irki Assiriýa döwründe gulçulygyň esasy çeşmesi bergidarçylyk gulçulygy bolupdyr.Ýesir düşen we goňşy taýpalardan satyn alnan gullar hem bolan.Jemagatdaky ýönekeý maşgalalarda hem 1-2 gul bolupdyr.
Assiriýa döwleti b.e.öň XVI asyra çenli “alum Aşşur”,ýagny,Aşşur şäheri diýlip at- landyrylypdyr.Ýokary häkimiýet guramasy “Şäheriň öýi” diýilýän ýaşulylaryň maslahaty bolupdyr.Olaryň içinden birini 1 ýyl möhlet bilen “limmu” saýlapdyrlar.Limmu şäheriň hazyna- syna baştutan bolupdyr.Şol ýyla onuň adyny dakypdyrlar.
Ýaşulularyň ýygnagy “ukulluma”,ýagny,şäher-döwletiň sud we administratiw işlerini alyp barýan adamy saýlapdyr.
Şeýle hem hökümdaryň nesle geçýän “işşiakkuma” wezipesi bolupdyr.Işşiakuma din işlerine,ybadathanalaryň gurluşygyna ýolbaşçylyk edipdir,uruş wagtynda harby serkerde bolupdyr,dürli jemgiýetçilik işlerine gözegçilik edipdir.
B.e.öň XX asyryň başyndaky halkara ýagdaýy Assiriýa üçin amatly bolmandyr.Ýewfratyň töwereginde Mariniň ýokary göterilmegi günbatarda,Hett döwletiniň döremegi Kiçi Aziýada söwda etmäge päsgel beripdir.
Amoreý taýpalaryň Mesopotamiýa tarap süýşmegi Assiriýanyň ähli söwda işlerine uly urgy bolupdyr.Aşşuryň günbatara (Ýewfrata) we günorta (Tigriň akymynyň ugruna) eden ilkinji ýörişleri söwdany dikeltmek üçin edilen bolmaly.
Günbatarda daşary syýasat güýçli bolup,amoreý serdary Şamşi-Adad I (1813-1781) wagtynda demirgazyk Mesopotamiýa şäherleri,Mari,günbatar semit taýpalarynyň bir bölegi, Karkemiş bilen bileleşip bolsa,Siriýanyň Katna şäheri basylyp alynýar.Günbatar bilen aralyk söwda Aşşura geçýär.Assiriýa Wawilon we Eşnuna bilen parahatçylykly aragatnaşyk saklapdyr.Gündogarda bolsa hurritlere garşy göreşipdir.
Şeýlelikde b.e.öň XIX asyryň ahyrynda,XVIII asyryň başlarynda Assiriýa Alynky Aziýada iri döwlete öwrülýär.Şamşi-Adad I özüni “köpleriň patyşasy” diýip atlandyrypdyr.Patyşa dolandyryşa,goşuna,patyşa hojalygyna baştutanlyk edipdir,kazy bolupdyr.Ýurt welaýatlara bölünipdir.
Şamşi-Adad I-niň gazanan üstünliklerini onuň nesilleri berkidip bilmändirler.Hammurapi Mari bilen bileleşip Assiriýany derbi-dagyn edipdir we Wawilona boýun egdiripdir.I Wawilon nesilşalygy ýykylandan soň,b.e.öň XVI asyryň ahyrlarynda Assiriýa ýaş döwlet Mitanniniň oljasyna öwrülýär.
2.Orta Assiriýa döwri b.e.öň II müňýyllygyň II ýarymynda bolup geçipdir.B.e.öňki XV asyrda ol öňki ýagdaýyny dikeltmek üçin diplomatiýa serişdelerini ulanypdyr.Ol Müsür bilen ýakynlaşyp,Amenhotep III-niň we Ehnotonyň döwründe dostlugyny berkidipdir.Müsüriň goldamagynda daşarky syýasatda üstünlik gazanypdyr.Aşşur-Uballit I (b.e.öň XIV a) Wawilon patyşasy bilen garyndaşlyk açyp,onuň tagtynda assiriýa dikmeleriniň oturmagyny gaza- nypdyr. B.e.öň XIII asyrda Assiriýa iň ýokary derejä ýetipdir.Günbatarda Mitanni döwletini boýun egdiripdir.Assiriýanyň patyşasy Tukulti-Ninurta I (b.e.öň XIII a.II ýarymy) Siriýa ýöriş edip,30000 ýesir alypdyr.Ol Wawilona hem çozup,onuň patyşasyny ýesir alýar,köp olja we Mardukyň heýkelini hem äkidipdirler.Tukulti-Ninurta demirgazyk ugurda assiriýalylaryň Nairi ýa-da Uruatri (soňra Urartu) ýurdy diýýän ýerindäki taýpalar bilen urşupdyr.Ol Nairiniň 43 hanynyň birleşmesini derbi-dagyn edipdir.
B.e.öň XII asyrda dyngysyz uruşlar sebäpli Assiriýa wagtlaýynça pese düşýär.Ýöne Tiglatpalasar I-niň (1115-1077) dolandyran wagtynda ol ýene-de öňki kuwwatyna eýe bolýar,bu döwürde halkara ýagdaýy üýtgeýär:Hett patyşalygy ýykylýar,Müsür syýasy dagynyklyk döwrüne gadam basýar.Assiriýanyň bäsdeşi bolmaýar.Tiglatpalasar I günbatara 30 gezek ýöriş edip,Demirgazyk Siriýany,Demirgazyk Finikiýany basyp alýar.Kiçi Aziýanyň günorta-gündogar tarapyna çozup girýär.Tiglatpalasar I finikiýa gämilerinde ýeňşiniň hormatyna Ortaýer deňzine çykýar.Oňa Müsürden sowgatlar gelýär.Nairide täze ýeňişler gazanylýar.
Ýöne Assiriýanyň gülläp ösmegi birdenkä tamamlanypdyr.B.e.öň XII-XI asyrlaryň sepgidinde Arabystandan Alynky Aziýanyň giňişliklerine arameýleriň çarwa taýpalary çozup giripdirler.Assiriýa olaryň ýolunda ýerleşip,esasy urguny özüne kabul etmeli bolupdyr.Assiriýa bir ýarym asyrlap pese düşüpdir.Daşary ýurtlularyň agalygy wagtynyň taryhy bolsa belli däl.Orta assiriýa döwründe söwda peselip,ekerançylygyň ähmiýeti artypdyr.Metallaryň köp bolmagy bilen gurluşyk güýçli ösýär.Täze paýtagt “Tukulti-Ninurtanyň galasy” gurulýar.
Assiriýa söwdasy b.e.öň XIV-XIII asyrlarda gaýtadan janlanypdyr.
Orta assiriýa döwründe döwleti dolandyrmakda güýçli özgerişler bolupdyr.”Işşiakumynyň” elinde “ukullumanyň” wezipeleri hem jemlenipdir.Aşşur-Uballit I “şarru” (patyşa) derejesini ulanyp başlapdyr.Patyşalar ýaşulularyň maslahatynyň täsirini peseltmäge çalşypdyr- lar.Tukulti-Ninurta I Aşşuryň maslahatynyň umumydöwlet ähmiýetini ýitirmek üçin paýtagty täzeläpdir.Ýöne munuň üçin ol “beýik” närazylar tarapyndan öldürilipdir.
B.e.öň I müňýyllygyň başlarynda gadymy gündogar ýurtlarynda ykdysady ýokary göteriliş bolupdyr.Onuň sebäbi demir önümçiliginiň başlanmagydyr.Bu döwürde täze,ýaş döwletler-Urartu,Kuş,Lidiýa,Midiýa,Eýran uly ähmiýete eýe bolup başlaýar.B.e.öň I müňýyllykda “dünýä” agalygy ugrunda göreş güýçlenip,gadymy döwrüň ägirt uly döwletleriň döremegine getirýär.Olaryň ilkinjisi Ýakyn Gündogarda agalyk eden Assiriýa döwleti bolupdyr.
Assiriýa arameýleriň çozuşyndan 200 ýyldan soň,b.e.öň X asyryň ahyrlarynda aýňalypdyr.Halkara ýagdaýynda iri bäsdeşler bolmandyr,harby ümsümlik emele gelipdir.
Assiriýa döwleti öz taryhynda täze ösüşe başlap,b.e.öň X-VII asyrlary öz içine alýan täze assiriýa döwrüne gadam basypdyr.
Assiriýanyň daşary syýasatynyň işjeňleşmeginiň onuň ykdysadyýetine metal, agaç we beýleki çig mallaryň zerurlygy,keseki ýerleri talamak,söwda ýollaryny eýelemek ýaly sebäpleri bolupdyr.
B.e.öňki IX asyryň başlarynda Assiriýa berkleşipdir we ýene-de basybalyjylykly daşary syýasaty güýçlendiripdir.Patyşa Aşşurnasiropal II (883-859) Nairi taýpalary,midiýalylar bilen üstünlikli uruşlar edipdir.Wawilonyň demirgazyk ýerlerini basyp alypdyr.Ýöne Assiriýanyň daşary syýasatynyň esasy ugry günbatarda-Ortaýer deňziniň Gündagarynda bolupdyr.Onuň ünsüni bu ýeriň tebigy baýlyklary we geografiki ýerleşişi çekipdir.Aşşurnasiropal II Demirgazyk Siriýadaky arameýleri derbi-dagyn edýär.Ortaýer deňziniň kenaryna çykýar oňa Siriýa begzadalary we finikiýa şäherleri salgyt getiripdirler.
Aş 1000 şurnasiropalyň basybalyjylykly syýasatyny ogly Salmanasar III dowam edipdir.Ol demirgazykda Urartu bilen üstünlikli urşupdyr.Wawilonyň jümmüşine aralaşyp, Pars aýlagyna çykypdyr,Wawilonyň tagtyna Assiriýanyň ýokary häkimiýetini ykrar eden da- laşgäri çykarypdyr.Gündogarda midiýalylar bilen çaknyşypdyr.
Salmanasar III Ýewfratyň aňyrsyna 16 gezek ýörişden soň Damaskyň patyşasy Gazaili ýesir alypdyr,ýöne şäher boýun egmändir.
Assiriýanyň hazynalary talamagy,paç ýygnamagy,ýesirleri sürüp äkitmegi ýurtda uly gurluşyklary etmäge mümkinçilik beripdir.
B.e.öň IX asyrda esasy üns täze paýtagt Kalhu (häzirki Nimrud) şäherine berlipdir.B.e.öňki IX asyr Assiriýanyň ykdysady we harby-syýasy ýokary göteriliş döwri bolupdyr.Oňa taryhda Assiriýanyň “ilkinji ýokary göterilişi” hem diýilýär.Ýöne b.e.öň VIII asyryň başlarynda Assiriýa döwleti pese düşýär.Köp uruşlar netijesinde halk köpçüligi tozupdyr, üstesine-de hasylsyzlyk,keseller,tebigy betbagtçylyklar netijesinde gozgalaňlar bolupdyr.As- siriýanyň b.e.öň VIII asyrda pese düşmegine halkara ýagdaýy hem täsir edipdir.Güýçli goşuny bolan Urartu döwleti basybalyşlara başlapdyr.
B.e.öň 746-745-nji ýyllarda Assiriýanyň Urartudan ýeňilmegi sebäpli Kalhuda gozgalaň turupdyr.Harbylaryň goldamagynda häkimiýet başyna Tiglatpalasar III gelipdir.Ol administratiw we harby özgerdişler geçirip,ýurduň içerki ýagdaýyny berkidýär,hemişelik goşun döredýär.Goşunyň sany 120000-e ýetipdir.
Assiriýanyň üçünji we iň ýokary göterilen döwri b.e.öňki VIII asyryň 40-njy ýyllaryndan - VII asyryň 40-njy ýyllaryna çenli aralykda bolup geçýär.
Tiglatpalasar III (b.e.öň 745-727) b.e.öň 743-740-njy ýyllarda Urartunyň gol- daýan demirgazyk Siriýa we kiçi Aziýa hökümdarlaryny ýeňip,18 patyşadan paç alypdyr.B.e. öň 738-735-nji ýyllarda Urartunyň özüne-de iki gezek ýöriş edipdir.B.e.öň 734-732-nji ýyllarda Assiriýanyň garşysyna Ortaýer deňziniň Gündogaryndaky döwletleriň bileleşmesi çykyş edipdir.Bu uruşda hem Assiriýa üstün çykyp,onuň bu ýerlerde täsiri güýçlenipdir.
Gündogarda Tiglatpalasar III Midiýany we Wawilony ýeňipdir.B.e.öň 729-njy ýylda ol Wawilonda täç geýipdir.
Basylyp alnan ýerlerde welaýatlar döredilip,olary patyşanyň bellän adamlary dolandyrypdyr.Basylyp alnan ýerleriň ilatyny başga ýerlere göçüripdirler.Meselem,diňe Siriýadan 73000 adam göçürilipdir.
Sargon II-niň (722-705ý.) goşunlary Ysraýyl patyşalygyny b.e.öň 722-nji ýylda basyp alypdyr we bu döwlet Alynky Aziýanyň kartasyndan ýitipdir.
B.e.öň 714-nji ýylda Urartu döwletine Sargon II uly zarba urupdyr.Şondan soň Urartu kän aýňalmandyr.
Sargon II Assiriýanyň täze paýtagtyny Durr-Şarrukin şäherini esaslandyrypdyr.
Sargon II-niň ogly Sinahherib (705-681 ý.) ullakan döwleti miras alypdyr.Ol öz döwründe basylyp alnan ýerleriň garşylygyny basyp ýatyrmaly bolupdyr.Wawilona garşy göreş has-da dartgynly bolupdyr.B.e.öň 689-nji ýylda Sinahherib,wawilonlylara boýun egmek barada eden teklibi ret edilenden soň,şäheri zabt edip alypdyr we köçelerine suw goýberipdir. Onuň bu wagşylygy beýleki ýurtlarda hem,Assiriýanyň özünde hem ýazgarylypdyr.Sebäbi wawilonlylar dini,dili,medeniýeti bir bolan assiriýalylar bilen garyndaş ekenler.
Sinahheribiň dolandyran soňky ýyllarynda içerki syýasy göreş ýitileşipdir.Ol b.e.öň 681-nji ýylda dildüwşük netijesinde öldürilýär.Tagta onuň kiçi ogly Asarhaddon (681-669ý.) çykyp,ol harbylar topary bilen söwdagär-ruhanylaryň toparynyň bähbitlerini utgaşdyr- mak arkaly içerki ýagdaýy kadalaşdyrýar.Asarhaddon b.e.öň 679-678-nji ýyllarda Wawilony dikeldýär.Wawilon şäherleriniň we ybadathanalarynyň öňki hukuklaryny gaýtaryp berýär.
Asarhaddon özüniň esasy wezipesi Müsüri basyp almak diýi 1000 p hasap edipdir. Munuň üçin ilki tyly berkidýär,ýagny kimmerler,Urartunyň goňşusy Şupriýa bilen uruşýar,Midiýadaky welaýatlaryny berkidýär.Müsüre ýörişden öň Sidonda gozgalaňy basyp ýatyrýar, araplary boýun egdirýar,Kiprde ornaşýar.B.e.öň 671-nji ýylda Müsüri basyp alýar.Faraonlaryň derejelerini kabul edýär.Şondan soň Assiriýanyň çäkleri Niliň I bosagasyndan Zakawkazýä, Eýran tekiz daglygyndan Kiçi Aziýa,Ortaýer deňzinden Pars aýlagyna çenli bolupdyr.
Müsüre garşy jeza beriji ýöriş wagtynda b.e.öň 670-nji ýylda Asarhaddon ýolda aradan çykýar.Onuň ýerine ogly Aşşurbanapal (b.e.öň 669-635/27ý.).Ol klinopisi,şumer, akkad dillerini bilipdir,edebi ukyby bolupdyr,binagärlik sungatyny,hasabyýeti,astronomiýany, syýasy we döwlet işlerini öwrenipdir.Aşşurbanapalyň döwründe Assiriýanyň daşary syýasatynda iki döwür tapawutlanýar:
1.B.e.öň 669-654ý.Bu döwürde Assiriýa entek Ortaýer deňziniň Gündogarynda güýçli agalyk edipdir.Aşşurbanapal köp uruşlar alyp barmaly,gozgalaňlary basyp ýatyrmaly bolupdyr.B.e.öň 655-nji ýylda Müsür bölünip aýrylypdyr.
2.B.e.öňki VII asyryň ortasynda Assiriýanyň daşary syýasatynyň II döwri başlanypdyr.Ýurduň syýasy çökgünligi güýçlenipdir.Basylyp alnan ýerlerde güýçli gozgalaňlar turupdyr.


text: In a message dated 8/29/02 10:36:09 AM Eastern Daylight Time, ShineOn101@aol.com writes: > Rigsby > RIGSBY, Henry Self   M W Bir: NC Cen: KY Allen RIGSBY, Parkie MotherL   F W Bir: VA Cen: KY Allen Scottsvill RIGSBY, John W. Self   M W Bir: KY Cen: KY Allen RIGSBY, Ann Wife   F W Bir: KY Cen: KY Allen RIGSBY, Garlin Self   M W Bir: TN Cen: KY Allen RIGSBY, John S. Self   M W Bir: KY Cen: KY Allen RIGSBY, Sarah F. Wife   F W Bir: KY Cen: KY Allen RIGSBY, Martha A. Wife   F W Bir: KY Cen: KY Allen RIGSBY, Rachel F. Wife   F W Bir: KY Cen: KY Allen RIGSBY, Lewis Self   M W Bir: TN Cen: KY Allen RIGSBY, N. J. Wife   F W Bir: KY Cen: KY Allen RIGSBY, Joseph Ann Wife   F W Bir: KY Cen: KY Allen GaineASpil RIGSBY, Porter Self   M W Bir: KY Cen: KY Allen GaineASpil RIGSBY, Asberry D. Self   M W Bir: KY Cen: KY Allen RIGSBY, Ann M. Other   F W Bir: KY Cen: KY Allen RIGSBY, Mary E. Wife   F W Bir: KY Cen: KY Allen RIGSBY, John W. Son   M W Bir: KY Cen: KY Allen RIGSBY, Mary J. Dau   F W Bir: KY Cen: KY Allen RIGSBY, Andrew Son   M W Bir: KY Cen: KY Allen RIGSBY, John H. Son   M W Bir: KY Cen: KY Allen RIGSBY, Nancy A. Dau   F W Bir: KY Cen: KY Allen RIGSBY, Mary E. Dau   F W Bir: KY Cen: KY Allen RIGSBY, Anna L. Dau   F W Bir: KY Cen: KY Allen RIGSBY, Luther T. Son   M W Bir: KY Cen: KY Allen RIGSBY, Eic P. Son   M W Bir: KY Cen: KY Allen RIGSBY, J. Henry Son   M W Bir: KY Cen: KY Allen RIGSBY, Robert A. Son   M W Bir: KY Cen: KY Allen RIGSBY, Anthony U. Son   M W Bir: KY Cen: KY Allen RIGSBY, Erasmus W. Son   M W Bir: KY Cen: KY Allen GaineASpil RIGSBY, Lusetta Dau   F W Bir: KY Cen: KY Allen GaineASpil RIGSBY, Louisa Dau   F W Bir: KY Cen: KY Allen RIGSBY, Nancy Ann Dau   F W Bir: KY Cen: KY Allen GaineASpil RIGSBY, Emma D. Dau   F W Bir: KY Cen: KY Allen RIGSBY, Harvey G. Son   M W Bir: KY Cen: KY Allen GaineASpil RIGSBY, Myrta D. Dau   F W Bir: KY Cen: KY Allen


text:
Türkmenistanyň häkimiýetleri informasiýa gözegçiligini, şeýle-de ilatyň maglumat elýeterliligini we habar alyşmak mümkinçiligini çäklendirmek çärelerini güýçlendirdiler. Lebap welaýatynda polisiýa we howpsuzlyk işgärleri ýerli saglyk öýlerinde we hassahanalarda medisina işgärleriniň jübi telefonlaryny barlaýarlar. Maryda howpsuzlyk gulluklary internete girmek üçin VPN ulanan we Azatlyk Radiosynyň websaýtyna girýän ýaşlary yzarlaýarlar.
Türkmenabatda soňky günlerde jübi telefonlary birnäçe lukmançylyk edaralarynda barlanypdyr. Azatlygyň ýerli habarçylarynyň sözlerine görä, hususan-da, 1-nji, 2-nji we 5-nji saglyk öýlerinde, şeýle hem welaýatyň ýokanç kesel hassahanasynda işgärleriň jübi telefonlary we smartfonlary çarşenbe güni barlanypdyr.
Saglygy saklaýyş edaralaryň işgärleriniň sözlerine görä, howpsuzlyk gulluklarynyň işgärleri ýerli saglygy saklaýyş edaralaryndaky ýagdaýlar barada Azatlyk Radiosyna we beýleki habar beriş serişdelerine kimiň habar ýetirýändigi bilen gyzyklanypdyr.
Ýurduň häkimiýetleriniň saglygy saklaýyş ulgamyndaky kynçylyklar barada dymyp, ýurtda koronawirusyň bolmagynyň mümkinçiligini düýpgöter inkär edýän wagtynda Azatlyk Radiosynyň çeşmeleri we beýleki garaşsyz neşirler ýurduň hakyky ýagdaýy barada, ilatyň koronawirus keseline duçar bolýandygyny, ölüm hadysalarynyň köpelýändigini yzygiderli habar berýärler. Türkmenistanyň häkimiýetleri häzirki wagtda ýurtda koronawirusa garşy waksinasiýanyň alnyp barylýandygyny hem agzamaýarlar. Döwlet metbugaty hem bu ýagdaýy beýan etmeýär.
Türkmenistanyň howpsuzlyk gulluklary ýurduň raýatlarynyň şahsy maglumatlaryny eden-etdilikli barlamagyny yzygiderli amala aşyrýar. Türkmenistan, ilat üçin garaşsyz maglumat çeşmeleriniň elýeterliligini çäklendirmek üçin interneti petiklemek usullaryny, VPN ulanyjylaryny yzygiderli yzarlamagyny giňden ulanýar. Ulanyjylaryň petiklerden aýlanyp geçmegine mümkinçilik berýän hyzmatlary ulanmazlyk hakynda ilatdan dilhaty alynýar.
Şol bir wagtyň özünde-de Maryda häkimiýetler şu günler Azatlyk Radiosynyň websaýtlaryna girýänleri gözlemek işini güýçlendirdiler.
5-nji martda ýerli habarçymyz ýaşaýjylaryň polisiýada sorag edilmegine degişli ýagdaýlar barada habar berdi.
"Olar maňa jübi telefonyma jaň etdiler we pasportym bilen polisiýa bölümine gelmegimi talap etdiler. Men başda ynanmadym, dostlarymyň biri meni oýnaýandyr öýdüp, gelerin diýdim, ýöne barmadym. Iki sagatdan soň şol nomerden ýene jaň geldi, ýöne jogap bermedim. Ertesi gün etrap polisiýa işgäri meniň ýanyma gelip, howpsuzlyk ministrliginiň işgärleriniň haýyşy boýunça polisiýa bölümine gitmegimi talap etdi" diýip, Baýramalynyň bir ýaşaýjysy adynyň aýdylmazlygy şerti bilen Azatlyga gürrüň berdi. Onuň sözlerine görä, polisiýa bölüminde sorag edişlik aýry bir otagda geçirilipdir, raýat eşikli iki adam ýigidiň jübi telefonyny talap edip, VPN-iň bardygyny barlapdyr.
"Menden VPN-i näme üçin we nireden alanymy soradylar. Men ony YouTube-da tomaşa etmek we aýdym diňlemek üçin Telegram ulgamyndan ýükläp aldym diýdim. Azatlyk Radiosynyň websahypasyna we hökümete garşy çykyş edýänleriň sahypalaryna näme üçin girýändigimi soradylar. Men bilmän girendirin diýip jogap berdim. Olar maňa ilkinji gezek goýberjekdiklerini, ýöne indiki gezek meni işimden kowdurjakdyklaryny aýtdylar "- diýip soraga çekilen ýigit gürrüň berdi.
Azatlygyň habarçylarynyň aýtmagyna görä, VPN ulanyjylary, şol sanda Azatlygyň okyjylaryny saklamak we soraga çekmek bilen bagly ýagdaýlar Maryda häzir ýygy-ýygydan ýüze çykýar. Tutulanlara köplenç administratiw jeza berilýär, şol sanda olar 10-15 günlük tussag edilýär.
Bu aralykda, adam hukuklaryny goraýjy guramalar türkmen häkimiýetleriniň aktiwistleriň garyndaşlaryna edýän basyşy barada alada bildirýärler.
“Memorial” merkeziniň we Türkmen Helsinki Fondunyň 4-nji martda ýaýradan bilelikdäki beýanatyna görä, daşary ýurtda bolup, internetde işjeň hereket edýän ýurduň raýatlarynyň Türkmenistandaky garyndaşlaryna täze basyşlar barada habarlar bar.
Ynsan hukuklaryny goraýjylaryň sözlerine görä, şeýle aktiwistleriň biri, 24 ýaşly Soltan Öwezow Türkiýede ýaşaýar. Soňky bir ýarym aýyň dowamynda, ol YouTube we Telegram arkaly çykyş edýän türkmen aktiwistleriniň konferensiýalaryna birnäçe gezek gatnaşdy. Ol beýleki türkmenistanlylaryň ençemesinden tapawutlylykda ýüzüni gizlemedi. Maslahatlarda Türkmenistanda adam hukuklaryny berjaý etmek we migrantlaryň pasportlary bilen baglanyşykly meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy. Öwezow häkimiýetleri tankytlamak niýetiniň ýokdugyny, diňe öz hukuklaryny bilmek we iş ýüzünde ulanmagy öwrenmek isländigini aýdýar.
Ý 00004000 akynda türkmen häkimiýetleri Öwezowyň Türkmenabatda ýaşaýan ejesiniň ýanyna baryp, ogly barada jikme-jik sorag berdiler. Aňtaw gullugynyň işgärleri zenana oglunyň "türmede çüýrejekdigini" aýdypdyr we enäniň hem öz ogluna derek jogap berjekdigini duýduryp, haýbat atypdyr. Bu barada adam hukuklaryny goraýjy “Memorial” merkeziniň websahypasynda çap edilen maglumatda habar berilýär.
Türkmenistanyň häkimiýetleri, ilatyň arasynda güýçlenýän nägilelik hereketiniň fonunda, daşary ýurtda ýaşaýan raýatlaryň garyndaşlaryna edilýän basyşyny artdyrdy. Geçen ýylyň maý aýyndan bäri daşary ýurtlarda ýaşaýan türkmen raýatlary ABŞ-da, Türkiýede, Demirgazyk Kiprde onlarça demonstrasiýa gurady we sosial ulgamlarda işjeňlik görkezdi, YouTube-da Türkmenistan barada çykyşlar köpeldi.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu meýl: azathabar@derweze.net we sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPNulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.


text:
Çökgünlik ýüze çykanda mobilizlemek: BMGÖM we hyzmatdaşlar Türkmenistanda global pandemiýa ýagdaýynyň täsirine sezewar bolanlara goldaw berýärler
BMGÖM-iň Türkmenistan boýunça ýurt bölümi häzirki ýagdaýda iň mätäçleri kesgitlemek üçin “Ýeňme” jemgyýetçilik guramasy bilen hyzmatdaşlyk etdi.
Çölüň jümmüşinde innowasiýalar we howanyň üýtgemegine uýgunlaşmak
Esenaman zolagyny we suwy ýygnaýjy basseýni dikeltmegiň netijesinde, goýun sürüleriniň 30-35 km çölüň içine ýetmegine mümkinçilik berler we Ajy guýy zolagynyň (Esenaman zolagyndan 30 km daşlykda) öri meýdanlarynyň 3-4 ýylyň içinde dikeldilmegini üpjün eder.
Özbaşdak kemala gelen öňdebaryjylar alternatiw maliýeleşdirme ugrunda çykyş edýär
BMG-niň Ösüş maksatnamasy bilen Bütindünýä Ekologik gaznasynyň bilelikdäki taslamasy Karyahan apa hukuk kömegini bildirip, Türkmenistanyň Ýer baradaky kodeksine laýyklykda onuň ýeri kireýine almak baradaky şertnamasynyň möhletini 10 ýyla çenli uzaltmaga ýardam berdi. Indi ol miweli agaçlary ösdürip, gowy hasylyň ýerli bazarlarda satyljakdygyna garaşyp biler, bu bolsa onuň maşgalasyna durnukly girdeji getirer.
Biziň işimiz
BMGÖM Türkmenistanyň Hökümetiniň uzak möhletli, abraýly we ynamdar hyzmatdaşy bolup, ol 1995-nji ýyldan bäri öňdebaryjy tehnologiýalary, dünýä tejribesini we innowasion çözgütleri peýdalanmak bilen, milli ösüş maksatlaryna goldaw berýär.
Biz Türkmenistanyň Hökümeti we Türkmenistandaky ösüş prosesine gatnaşýan beýleki taraplar bilen bilelikde ýurtda durnukly ösüş maksatlaryny uýgunlaşdyrmak we durmuşa geçirmek ugrunda tutanýerli zähmet çekýäris. BMGÖM hökmünde biz bilelikdäki hereketler üçin platformalary döretmäge hem-de iň ökde hünärmenlerimizi, iň gowy serişdelerimizi, bilimleri we innowasiýalary çekmek arkaly ösüş prosesinde araçy bolup hyzmat etmäge çalyşýarys.
Biziň bilelikdäki tagallalarymyz şulary üpjün etmäge gönükdirilendir: 1. Durmuş hyzmatlarynyň hilini ýokarlandyrmagyň netijesinde adam maýasynyň ösüşiniň ýokary derejesini gazanmak; 2. Milli ykdysadyýeti ýokary öndürijilikli pudaklar we senagat, ösen bazar ykdysadyýeti we berk sebit hyzmatdaşlygy arkaly innowasion ösdürmek; 3. Howanyň üýtgemeginiň netijeleri boýunça çözgütleri teklip edýän daşky gurşawy goramak syýasaty arkaly tebigy serişdeleri rejeli peýdalanmak.
Mümkinçilikler
BMGÖM-da işlemek
BMGÖM-da işlemek isleýaňizmy?
Mümkinçilikler
Bäsleşikler
Türkmenistan
68.1 (ýaş)
Adam ömrüniň garaşylýan uzynlygy
99.9%
Uly ýaşlylaryň sowatlylyk derejesi (iki jyns boýunça hem)
6%
Saglygy goraýyş üçin gündelik çykdajylar (JIÖ-iň %-de)
0.715
Adam ösüşiniň indeksi


text:
Gerodot
Gerodot (latyn. Herodotus, grek.) biziň eýýamymyzdan öňki 484-nji ýylda (käbir maglumatlarda 490-njy ýyl) Kiçi Aziýanyň günorta-günbatarynda ýerleşýän Galikarnas şäherinde eneden doglup, 425-nji ýylda Afinada ýa-da Furitda (Günorta Italiýa) şäherinde hem aradan çykýar. Gerodot dünýäde 1000 ilkinji taryh ylmyny esaslandyryjy hökmünde tanalýar. Ýaşlyk ýyllarynyň esasy bölegini Samos adasynda geçirýär. Oňa ”Taryhyň atasy” diýip at beripdirler (Seseron). Dionisiýa Galikarnaslynyň berýän maglumatlaryna görä,eýran şasy Kserksyň Gresiýa ýöriş etmezinden biraz öňräk (b.e.önki 484-nji ýyl) dogulýar we Peloponnes urşuny (b.e. önki 431-nji ýyl) başyndan geçirýär. Akyldaryň hossarlary tanymal we baý adamlar bolupdyr.Gerodot gadymy Gresiýanyň territoriýasyna mahsus has sowuklugy ýa-da gazaplylygy bilen tapawutlanýan Skifiýanyň klimatyna geografiki ýazgy berýär. Şeýle-de, akyldar Wawilon şäheriniň plany (ýer üstüniň kiçeldilip tekizlikde gurlan şekili) we onuň binalarynyň gurlan materiallary belli bolupdyr. Ol Nil derýasynyň kenarynda ýerleşýän Müsür şäherleriniň arasyndaky aralyklar we müsürlileriň däp-dessurlary dogrusynda hem käbir maglumatlary jemläpdir. Bizin eýýamymyzdan öňki 455-444-nji ýyllarda grek - pars urşunyň taryhyny öwrenmek maksady bilen ol köp ýerlere syýahat edýär. Bu syýahatlaryň netijesinde öň greklere mälim bolmadyk halklaryň we ýerleriň üstüni açýar we meşhurlyga eýe bolan “Taryh” atly eserini ýazýar.Gerodot b.e. öňki 444-443-nji ýyllarda filosof Projagor (Protagor) we binagärçi Miletli Gippokadam bilen bilelikde, Italiýanyň günortasynda ýerleşýän grekleriň koloniýasyna degişli bolan ýerde Furiý şäheriniň gurulmagyna işjeň gatnaşýar.Gerodot Kiçi Aziýa, Wawilona, Finikiýa, Müsüre, Kirene,Balkan Gresiýasynyň dürli şäherlerine, Gara deňiziň kenar ýakasy boýunça Olwiýa çenli syýahat edýar. Olwiýada skifler barada dürli maglumatlary ýygnaýar. Afina şäherinde hem birnäçe ýylyň dowamynda ýaşaýar. Ol b.e. öňki 443-nji ýylyň ahyrlarynda Afinydan Furiý şäherine göçýär.Gerodotyň ykbaly b.e. öňki 440-njy ýyldan başlap Afina şäheri we Perikl bilen jebis arabaglanyşykda bolýar. Taryhy maglumatlardan belli bolşy ýaly, Gerodot bu ýerde ilkinji gezek “Wakalaryn beýany - Taryh” atly kitabynyň käbir böleklerini halkyň (mähelläniň) öňünde olimpiýa oýunlary wagtynda okaýar we afinalylaryn uly minnetdarlygyny alýar.Gerodot b.e. önki 464-nji ýylda ilki bilen grek –pars urşy barada takyk maglumatlary ýygnamak maksady bilen syýahata ugraýar. Syýahatyň netijesinde bolsa greklere öňler mälim bolmadyk halklar barada taryhy maglumatlary toplaýar, şonuň ýaly-da ol mälim bolan halklaryň ýaşaýan sebitlerine, däp-dessurlaryna we ş.m. geografiki ýazgy berýär. Türkmenistanyň çöllük ýerlerine degişli bolan has gadymy maglumatlar grek taryhçysy Gerodotyň işlerinden gelip ýetipdir. Gerodot Hazar deňzi barada şeýle maglumat beripdir: “Hazar deňzi aýratyn (özbaşdak) bolup, beýlekiler bilen goşulýar. Onuň uzynlygy 15, emma ini deňziň iň giň ýerinde 8 günlük kürekli gaýyk bilen ýüzmege deň.Gündogarda 1000 bu deňiz giň ýaýlymdaky düzlük bilen çäklenýär. Bu ýerleriň köpräk böleginde massagetler ýasaýarlar”. Edil şulara ýakynrak maglumatlary alym R. L. Ýugaý maglumatlaryna salgylanmak bilen getirýär. Ol Gerodotyň “Hazar deňzi başga aýratyn bolup, uzynlygy 15, emma ini iň giň ýerinde 8 günlik wesel gämisinde ýüzmegine deňdir...Günbatarda Hazar denizi Kawkaz bilen araçäkleşip, gündogarda oňa aňrysy görünmeýän düzlik gelip birleşýär. Bu ýerleriň köp bölegini massagetler eýeleýär” diýip ýazandygyny belleýär.Gerodotyň galdyran mirasyny öwrenmek bilen, alymlar Türkmenistanyň territoriýasyndaky düzlük ýerlere degişli bolan täsin maglumatlaryň üstünden barypdyrlar. Merkezi Aziýanyň irrigasiýa ulgamyny (suwaryş desgalaryny) öwrenmek bilen, Gerodot uly “Ak” derýasyny ýatlaýar. Onuň ýazmagyna görä, bu derýa daglaryň eteklerinden öz gözbaşyny alýar. Şonuň ýaly-da bu derýanyň hemme tarapy daglar bilen gurşalan jülgäni suwlandyrandygy, onuň bolsa bäş sany goşandynyň bardygy ýatlanylýar. Bir wagtlar bu jülge horezmlileriň serhedinde ýaşaýan parfiýalylara degişli bolandygy bellenilýär. Ak derýasy ýokarda bellenen ýerleri suwarýandygy, bu ýerlerde dürli ululykdaky suwaryş akabalaryň bolandygy ýazýarlar. Berlen maglumatlaryň analizlenmegi netijesinde alymlar Gerodotyň ýatlaýan “Ak" derýasynyň dogrudan hem Türkmenistanyň territoriýasyndan akandygyny belleýärler. Gerodotyň bellän, ähli tarapy daglar bilen gurşalan, Türkmenistanyň günorta -günbatarynda ýerleşýän, Eýran Yslam respublikasynyň serhedine we ondan hem günorta uzalyp gidýän “Ak” derýasy, häzirki Tejen derýasy bolmagy mümkin. Gerodotyň “Taryh” diýlip şertli atlandyrylýan bu eseri grek-eýran (pars) urşunyň taryhyny öz içine alýar. Biraz soňrak aleksandiýaly alymlar, bu eseri 9 sany kitaba bölüpdirler. Gerodotyň belleýşine görä Gündogarda Hindi derýasynyň ýokarsynda “batgalyklar we oýluklar” suratlandyrýan bolsa, onda J.Tomsonuň işinde olar kartanyň haýsy ýerinde görkezilipdir.Bulardan daşary Araks derýasyndan Hazar deňzine bölünip gaýdýan goşant nädogry suratlandyrylýar. Eger-de awtor Araksyň goşandy günbatarda ýerleşýär diýen bolsa, Gerodotyň işine esaslansak, onda “Araks özüniň gözbaşyny, Hindi derýasynyň alýan ýerinden alyp gaýdýar” diýen pikirine gapma garşy gelýär.W. A. Dementýewiň we O. N.Andrýuşenkonyň (1962)kitabynda “Gerodot boýunça Ýeriň görnüşi” işindäki kartada Araks derýasy has anygrak görkezilýär. Emma onda Hazar deňzine akýan goşandy, şonuň ýaly-da “batgalyklar we oýluklar” görkezilmeýär. J. Tomsonyň işinde Hazar deňzi geografiki giňlik boýunça çekilen görnüşinde suratlandyrylýar. Bu bolsa Gerodotyň görkezmesine gabat gelmeýär. Gerodot Hazar deňziniň ini we uzynlygy dogrusynda has meňzeşräk pikiri belläpdir. Häzirki döwürde Gerodotyň syýahata giden ýurtlary, geçen ýollary (marşruty) alymlar tarapyndan doly diýen ýaly öwrenildi. Ol ilki bilen Nil derýasynyň ýakasy bilen Elefantinlere (Assuana), ol ýerden Müsüriň gadymy serhedine çenli gelýär. Gerodot gündogarda Ýefrat derýasynyň Tigr derýasy bilen ýakynlaşýan ýerindäki Wawilon şäherine gelýär. Gerodot Demirgazykda grekleriň şol wagtky koloniýasy bolan Gara deňziň kenarlarynda ýerleşen ýurtlara (häzirki Ukraina, Moldowa, Bolgariýa we beýleki döwletleriň territoriýalary) syýahat edýär. Soňra bolsa Günbatar ýurtlaryň üsti bilen geçip Italiýa barýar.Gerodot ömrüniň köp bölegini Afinada geçirýär. Ol şol ýerden görnükli alym Sofokl bilen tanyşýar. Onuň bilen bilelikde Furiý şäherine barýar.Gerodot beýik syýahatçy bolmak bilen, özüniň bolan ýerlerinde ownujak hadysalary hem gözden sypdyrmandyr, ol ýerlere geografiki taýdan ýazgy bermegi hem üstünlikli başarýar. Gerodot bu eserini özüniň hususy gözegçiliklerine we beýleki şahsy 1000 ýetleriň hem-de ýazgy çeşmeleriniň maglumatlaryna daýanmak bilen ýazypdyr. Onuň bu maglumatlary özüniň hakykylygy we köp ýagdaýlarda häzirki zaman arheologiki gazuw-agtaryş işleriň netijeleri esasynda tassyklanýar. Gerodotyň “Taryh” eseri 1479-njy ýylda Lorenso Walla tarapyndan latyn diline terjime edilip çapdan çykarylýar.Gorodotyň eseriniň rus dilindäki terjimesi F. G. Misenko tarapyndan 1888-nji ýylda terjime edilip, oňa teswirnama berlipdir we bilelikde çap edilýär.Häzirki zaman alymlary Gerodotyň “Taryh” eserini antiki döwletleriň taryhyna degişli gymmately maglumatlary saklaýan,bahasyna ýetip bolmajak ensiklopediki çesme hasaplaýarlar.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlary
Amerikanyň Birleşen Ştatlary, ABŞ (iňl. The United States of America, USA, isp. Estados Unidos de América) — Demirgazyk Amerikada döwlet. ABŞ döwlet gurluşy federal, ştatlar we ÿerli hökümetlerden ybaratdyr.[1] Amerikanyň Birleşen Ştatlary dünýäde iň köp ilatly ýurtlaryň sanawynda Hytaý we Hindistan dan soň, üçünji orunda durýar.
Mazmuny
- 1 UMUMY MAGLUMAT
- 2 Taryhy
- 3 Döwlet gurluşy
- 4 Ilaty
- 4.1 ABŞ-daky musulmanlar:
- 5 Ykdysadyýeti
- 6 Gözel ýerleri
- 7 Esasy baýramçylyklary:
- 8 Baglanşykly makalalar
- 9 Salgylanmalar:
UMUMY MAGLUMAT[üýtget | edit source]
Birleşen Ştatlar demirgazykda Kanada, günortada — Meksika bilen araçäkleşýär, şeýle hem ol deňiz arkaly Russiýa bilen serhetleşýär. Onuň kenarlaryny günbatarda Ýuwaş okean, gündogarda bolsa Atlantik okean ýuwýar.
Amerikanyň Birleşen Ştatlary Demirgazyk Amerikada ýerleşýän döwletdir. Ol demirgazykda Kanada, günortada Meksika bilen araçäkleşýär. ABŞ-nyň resmi taýdan döredilen ýyly 1776-njy ýylyň 4-nji iýuly hasaplanýar.
Umumy meýdany: 9,826,630 inedördül kilometr.
Ilaty: 300 milliondan gowrak adam.
Iri şäherleri: Nýu-Ýork, Los-Anjeles, Çikago.
Döwlet dili: Iňlis dili.
Bu ýurt gündogarda Atlantik okeanyndan günbatarda Ýuwaş okeanyna çenli 4500 kilometr aralykda ýerleşýär. Alýaska we Gawai adalaryny hem öz içine alýan ABŞ-nyň umumy tutýan meýdany 9 million inedördül kilometrden geçýär. Alýaska ýurduň 50 ştatynyň meýdany boýunça iň ulusydyr. Ýurduň günortasyndaky Tehas bolsa bu ugurda ikinji orunda durýar.
Taryhy[üýtget | edit source]
Has gigiňişleýin: Amerikanyň Birleşen Ştatlary taryhy
XVIII asyryň ahyrlarynda Birleşen Ştatlarynyň territoriýasynda döwletlilik döredildi. Ýöne mundan öňem Demirgazyk Amerikada möhüm taryhy wakalar bolýar. XV asyryň ahyrlarynda Demirgazyk Amerika yklymy Hristofor Kolumb tarapyndan açylýar we Ispaniýa demirgazyk, merkezi we günorta Amerikanyň meýdanynyň köp bölegini eýeleýär. Britaniýaly deňizde ýüzüji Kabot 1497-nji ýylda Demirgazyk Amerikanyň kenaryna ýüzüp barýar. Wagtyň geçmegi bilen ispanlar, portugallar, fransuzlar, iňlisler Amerika yklymyna ýerleşip, ýer eýeleýärler. Iňlisler Amerikadaky ýerlerini köpeldip, soň-soňlar birnäçe ýurtlardan adamlary göçürip getirýärler.
XVIII asyryň ortalarynda Amerikadaky koloniýalaryň sany 13-e ýetýär. XVIII asyryň ahyrlarynda bolsa koloniýalarda garaşsyzlyga garşy göreş başlanýar. Iki ýyl dowam eden urşuň netijesinde täze döwlet döredilendigi baradaky jarnama kabul edilýär. Ilki başlarda Birleşen Ştatlaryň düzümindäki ştatlaryň sany 13-den 36-a çykýar. Soňra ol 50-ä ýetýär.
Döwlet gurluşy[üýtget | edit source]
Has giňişleýin maglumat üçin seret: ABŞ-nyň döwlet gurluşy
Amerikanyň Birleşen Ştatlary federal respublika. Döwlet 50 ştatdan we Kolumbiýa federal okrugyndan ybarat bolup durýar. Döwlet baştutany - prezident. Kanun çykaryjy organy - Kongres. Ol iki palatadan durýar: Wekiller palatasy we Senat. Senatorlar 6 ýyl, wekiller palatasynyň agzalary iki ýyl möhlete saýlanýar. Senatorlar we beýleki palatanyň agzalary dalaşgär bolan halatynda täzeden saýlanyp bilerler.
Elli ştatyň her biri Kong 1000 rese iki senator iberýär. Senatorlyga dalaşgär bolmak üçin 30 ýaşyny dolduran we iň azyndan dokuz ýyl mundan ozal Amerikanyň raýatlygyny kabul eden bolmalydyr. Wekiller palatasynyň 435 agzasy bar. Bir taslamanyň kanun bolmagy üçin hem Senat hem-de Wekiller palatasy tarapyndan tassyklanmagy gerek.
Ilaty[üýtget | edit source]
Birleşen ştatlaryň baş kanuny her on ÿyldan amerikalylaryň “adam sanynyň” hasabynyň alynmalydygyny, ÿagny ilat ýazuwynyň geçirilmelidigini nygtaÿar.[2] Ýurtda 280,6 milliondan gowrak adam ýaşaýar. Amerika göçegçileriň ýurdy, göçegçiler tarapyndan döredilen döwlet, häzirki wagt hem dünýäniň iň köp göçegçisini kabul edýän ýurt hasaplanýar. 1776-njy ýyldan öň, ýurduň ilatynyň sany bary-ýogy 2,5 milliona barabardy. Olaryň 95 göterimi akýagyzlar, galan bölegini bolsa afrikalylar düzýärdi. 1880-nji ýyllarda ilatyň sany 60 milliona ýetýär. 1935-nji ýylda bu görkeziji 100 milliona, 1970-nji ýylda 200 milliona ýetýär.
ABŞ-da ilat gürlügi her inedördül kilometre 27 adamdyr. 1990-njy ÿylda Amerikanyň ilatynyň 80% golaÿynyň özlerini akÿagyz, 12%-garaÿagyz, 9% ispan dilli hasaplan.[2]
ABŞ-daky musulmanlar:[üýtget | edit source]
Amerikanyň musulman ilaty dürli etnik, dil, ideologik, sosial, ykdysady we dini toparlardan düzülendir. Amerikadaky musulmanlaryň sanyny takyk aýtmak kyndyr sebäbi ABŞ-da ilat sanawy hasaba alynanda dini degişlilik hasaba alynmaýar. Çaklama esasynda (2008-nji ýylyň dekabry) gelnen sanlar 2 milliondan 7 milliona çenli barýar.[3]
ABŞ-daky musulmanlar barada statistikalar:[üýtget | edit source]
Aşak-da görkezilen maglumatlar üçin peýdalanylan çeşmeler: statistik maglumatlar şu ýygyndydan alyndy: “Muslim Americans: Middle Class andýMostly Mainstream” Pew Research Center, May 22, 2007. Bu bölümiň teksti “Strengthening America: The Civic and Political Integration of Muslim Americans, The Chicago Council on Global Affairs, 2007” atly kitap 1000 dan
alyndy.[4]
Musulmanlaryň ABŞ sebitlerindäki sanlary şeýledir:[üýtget | edit source]
Günorta: 32%
Demirgazyk-gündogar: 29%
Orta günbatar: 22%
Günbatar: 18% [3]
Olaryň ýaş toparlary we jynslara görä bölünişi:[üýtget | edit source]
Aşak-da görkezilişi ýalydyr[3]:
18 - 29 ýaş: 29%
30 - 49 ýaş: 48%
50 - 64 ýaş: 18%
65 ýaş we ondan uly: 5%
Erkekler: 54%
Aýallar: 46%
ABŞ-nyň metjitleriniň agdyklyk edýän etnik toparlara degişlilikde bolünişi:[üýtget | edit source]
Aşak-da görkezilişi ýalydyr [5]:
Günorta aziýaly 28%
Afro-amerikaly 27%
Günorta aziýaly we arap, sany deňräk 16%
Araplar 15%
Ähli özge birleşmeler 14%
ABŞ ştatlaryndaky metjitleriň sany:[üýtget | edit source]
Özüni "global musulman ele ff6 ktron görnüşli jemgyýet" diýip atlandyrýan islamcity.com internet sahypasy 1995-nji ýyldan bäri ABŞ-daky musulmanlar barada maglumat toplap gelýär.[4] Olaryň aýtmagyna görä ABŞ-daky musulman gurama we medreseleriň sany 2300-den gowrakdyr.[4] Ady geçen saýtyň beren maglumatyna görä ştatlardaky metjit sany aşakda görkezilişi ýalydyr (ştat ady we ştatdaky metjit sany formatynda görkezilen):[4]
Alabama 20
Alýaska 0
Arizona 10
Arkanzas 1
Kaliforniýa 198
Kolorado 8
Konnektikut 17
Delawer 2
Florida 42
Jorjiýa 40
Hawai 1
Aýdaho 3
Illinoýs 43
Indiana 14
Aýowa 5
Kanzas 2
Kentaki 9
Luiziana 17
Men 1
Meriländ 18
Massaçusets 13
Miçigan 55
Misuri 7
Montana 2
Nebraska 1
Newada 3
Nýu-Jörsi 56
Nýu-Ýork 131
Ohaýo 41
Oklahoma 8
Oregon 10
Pensilwaniýa 43
Tennesi 10
Tehas 58
Ýuta 5
Wermont 0
Wirjiniýa 27
Waşington 10
Wiskonsin 13
Waýoming 1
Metjitler barada has köp maglumat üçin seret: ABŞ-daky ýerli metjitler sanawy.
Ykdysadyýeti[üýtget | edit source]
Amerikanyň Birleşen Ştatlary ykdysady taýdan güýçli ösen ýurt. Ýurduň magdan, himiýa, ýeňil we maşyngurluşyk senagaty has ösen. Atom we kosmos pudagy hem çalt depginlerde ösýär. Oba hojalygynda ekerançylyk pudagyna uly üns berilýär. Syýahatçylyk pudagy hem ýurduň iň girdejili pudaklarynyň biri hasaplanýar.
Bulardanam başga ABŞ ýarag söwdasynda hem işjeňdir we ABŞ 96 döwlete (2016-njy ýylyň maý aýyndaky hasabat) ýarag satýar.[6][7] ABŞ 2001-nji we 2016njy ýyl aralygyndaky jemi ýarag söwdasynyň 33 göterimini amala aşyrdy.[8] 2016-njy ýylyň 1-nji çärgeýiniň soňuna çenli ol diňe bir ýakyn gündogara 30 milliard dollarlyk ýarag satdy.[6]
Gözel ýerleri[üýtget | edit source]
Amerikanyň Birleşen Ştatlary özüniň tebigy ajaýyplyklary we taryhy ýadygärlikleri bilen jahankeşdeleri özüne bendi edýär. Ýurduň paýtagty Waşingtonda Kapitol binasy (paýtagtyň iň beýik binasy hasaplanýar), Ak Tam – ýurduň döwlet baştutanynyň resmi kabulhanasy, Waşingtonyň ýadygärligi (152 m), Pentagon (Goranmak ministrliginiň jaýy) we Federal aňtaw edarasy, Arlington hatyra gonamçylygy, Milli sungat galereýasy, Kongresiň kitaphanasy, Smitson institutynyň muzeýi, ABŞ-nyň öňki prezidentleri Jorj Waşingtonyň, Jeffersonyň he 1000 m-de Abraham Linkolnyň (Abraham Lincoln) memorialy ýaly köp sanly taryhy ýadygärlikler, muzeýler ýerleşýär.
Nýu-Ýork şäherinde bolsa Azatlyk statuýasy ýaly owadan ýerler bar. Şeýle hem Amerikanyň Florida ştatynda Ewergleýds Orlando milli goraghanasy we oňa degişli „Uolt Disneý dünýäsi“ şatlyk-şagalaň bagy bar. Maýami-Biç kurort sebiti jahankeşdeleriň iň bir gelim-gidimli ýeri hasaplanýar.
Esasy baýramçylyklary:[üýtget | edit source]
19-njy fewral - Jorj Waşingtonyň doglan güni, 4-nji iýul - garaşsyzlyk güni, 11-nji noýabr - weteranlar güni, sentýabr aýynyň birinji duşenbesi - zähmet güni, noýabr aýynyň dördünji penşenbesi - Şükranalyk baýramçylygy(thanksgiving day).
Baglanşykly makalalar[üýtget | edit source]
- Jorj Waşington
- Barak Obama
- ABŞ düzümindäki ştatlar
- ABŞ prezidentleriniň sanawy
- ABŞ-daky musulmanlaryň esasy wakalarynyň döwürleýin beýany
- ABŞ-daky ýerli metjitler sanawy
Salgylanmalar:[üýtget | edit source]
Makala içinde görkezilen çeşmeli kysymlardan başgasy iňlisçe wikipediadan gysgaldylan terjime. Terjime eden Ýusup Kadyrow
- ↑ 42-nji sahypa seret: http://turkmen.ashgabat.usembassy.gov/uploads/Ov/69/Ov69FwETPxLNYWpHvJ0LDQ/Amer.Life.Turkmen.pdf
- ↑ 2.0 2.1 16-njy sahypa seret: http://turkmen.ashgabat.usembassy.gov/uploads/Ov/69/Ov69FwETPxLNYWpHvJ0LDQ/Amer.Life.Turkmen.pdf
- ↑ 3.0 3.1 3.2 "Amerikada ýaşaýan musulmanlar -ABŞ döwlet departamentiniň Halkara maglumat maksatnamalary edarasy, 48-nji sahypa" - http://photos.state.gov/libraries/turkmenistan/49351/pdf/BeingMuslimAmerica_Turkmen.pdf
- ↑ 4.0 4.1 4.2 4.3 http://photos.state.gov/libraries/turkmenistan/49351/pdf/BeingMuslimAmerica_Turkmen.pdf 50-nji sahypa seret
- ↑ "Amerikada musulman bolmak, ABş döwlet departamentiniň Halkara maglumat maksatnamalary edarasy, 49-njy sahypa." - http://photos.state.gov/libraries/turkmenistan/49351/pdf/BeingMuslimAmerica_Turkmen.pdf
- ↑ 6.0 6.1 http://www.trt.net.tr/turkmen/ykdysadyyet/2016/03/30/abs-uakyn-gundogara-30-milliard-dollarlyk-yarag-satdy-460516
- ↑ ABŞ ýarag firmalary Hytaýly we Russiýaly firmalary yzda galdyrdyhttp://www.trt.net.tr/turkmen/ykdysadyyet/2016/02/23/amerikaly-yarag-firmalary-russiyaly-we-hytayly-basdeslerinden-yarag-bazarynda-one-gecdi-437269
- ↑ Amerikaly firmalaryň ýarag söwdasyndaky bazar paýy 33 göterime çenli baryp ýetdi - http://www.trt.net.tr/turkmen/ykdysadyyet/2016/02/23/amerikaly-yarag-firmalary-russiyaly-we-hytayly-basdeslerinden-yarag-bazarynda-one-gecdi-437269