text:
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
keshe 22:02
-
-
keshe 21:35
-
-
-
Jemqorlyq týraly habarlaǵan bes adam 650 myń teńge syıaqy aldy – Aqmola oblysy
KÓKShETAÝ. QazAqparat - Aqmola oblysynda aǵymdaǵy jyldyń 8 aıynda 37 adam qylmystyq jaýapkershilikke tartyldy. Bul týraly onlaın brıfıngte óńirdiń sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmetiniń basshysy Arman Rahımov málim etti, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«Jaýapkershilikke tartylǵan 37 adamnyń teń jartysy basshy bolyp tabylady, onyń ishinde 5 oblystyq mańyzy bar, 10 qalalyq jáne aýdandyq, 1 aýyldyq okrýg ákimi», - dedi Arman Rahımov.
Onyń aıtýynsha, jyl basynan beri Departamentpen 43 qylmystyq is tirkelgen, onyń 67 paıyzy aýyr jáne asa aýyr qylmystarǵa jatady. Sotqa 30 is jiberildi.
Sondaı-aq, aımaqtyq Antıkor júıeli sybaılas jemqorlyqtyń 5 faktisin anyqtady, onda 12 qylmys anyqtalyp, 13 adam tartyldy.
Memlekettik organdardyń laýazymdy tulǵalary tarapynan ShOB qyzmetine zańsyz aralasýdyń 7 faktisi, sondaı-aq laýazymdy tulǵalardyń kóleńkeli ekonomıka sýbektilerine qamqorlyǵynyń 2 faktisi anyqtaldy. Memlekettik baǵdarlamalardy iske asyrýdy súıemeldeý aıasynda 12 qylmys tirkeldi.
Aǵymdaǵy jyldyń 8 aıyndaǵy jumys qorytyndysy boıynsha memleketke ótelgen zalal somasy 900 mıllıonnan astam teńgeni qurady.
«Departamenttiń jedel jumysyn uıymdastyrý kezinde, eń aldymen, júrgizilip jatqan ázirlemelerdiń sapasyna, júıeli sybaılas jemqorlyq, shaǵyn jáne orta bızneske zańsyz aralasý jáne kóleńkeli ekonomıkany qorǵaý faktilerin áshkereleýge basa nazar aýdarylǵanyn atap ótken jón», - dedi spıker.
Sondaı-aq, Arman Rahımov qylmystyq isterdi tergeý nátıjeleri boıynsha sybaılas jemqorlyqtyń sebepteri men jaǵdaılaryn joıý úshin memlekettik organdar men uıymdarǵa QR Qylmystyq protsessýaldyq kodekstiń 200-babynyń negizinde usynymdar engiziletinin habarlady.
Aǵymdaǵy jyldyń esepti kezeńinde oblystyń Antıkory 41 usynys engizdi. Olardy qaraý boıynsha ótkizilgen 20 kezdesýge 400-ge jýyq memlekettik qyzmetshiler men túrli uıymdardyń qyzmetkerleri qatysty.
Qaralǵan usynystardyń nátıjeleri boıynsha 26 laýazymdy tulǵa, onyń ishinde 10 basshy tártiptik jaýapkershilikke tartyldy. 4 laýazymdy tulǵa jumystan shyǵaryldy men atqaratyn qyzmetinen bosatyldy. Jartysynan kóbi sógis pen eskertý aldy, sondaı-aq, 7 adamǵa qyzmetke tolyq sáıkes emestigi týraly eskertildi.
«Sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmet óz jumysynda sybaılas jemqorlyq quqyq buzýshylyqtardy jasaǵany úshin jazanyń bultartpastyǵy qaǵıdatyn basshylyqqa alady. Bizdiń azamattarymyzdy osyndaı quqyq buzýshylyqtarǵa tap bolǵan kezde 1424 Sall-ortalyǵyna dereý habarlaýǵa shaqyramyn», - dep túıindedi ol.
Aıta ketý kerek, osy jyldyń basynan beri óńirde sybaılas jemqorlyq faktileri týraly habarlaǵan 5 adam 650 myń teńgeden astam somaǵa yntalandyrylǵan.
- Qyzylordada belsendi halyqtyń úshten biri kásipkerlikpen aınalysýda
- El úmiti: Daryndy oqýshylar qalaı anyqtalady
- «Áleýmettik ámııandy» engizý 2022 jyldyń sońyna deıin josparlanǵan
- Aýyldyń gúldenýi – Qazaqstannyń gúldenýi: Aqmola turǵyny týǵan aýylyna án arnady
- SQO-da 26 memorgan satyp alý baǵasyn 300 mln teńgege negizsiz kóterip jibergen
- «Áleýmettik ámııanǵa» áleýmettik kómekti qabyldaý 1 kúnge deıin qysqartylady
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


c: text/html

text:
Batys Qazaqstan oblysynda memlekettik qyzmetshiler 100 paıyz ekpe aldy
NUR-SULTAN. QazAqparat - Batys Qazaqstan oblysynda memlekettik qyzmetshiler koronavırýsqa qarsy 100 paıyz ekpe aldy. Bul týraly Batys Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary Aıdar Nuralıev aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«Oblysta jyl basynan beri koronavırýs ınfektsııasynyń zerthanalyq rastalǵan 27 849 jaǵdaıy tirkeldi. 100 myń turǵynǵa shaqqanda kórsetkish 4 188 jaǵdaıdy quraıdy. Búginde 22 350 adam dertten jazylyp shyqty. Eger aýrý dınamıkasyna qaraıtyn bolsaq, tamyz aıynan bastap aıtarlyqtaı tómendeý baıqalady. Máselen, shilde aıynda 6 192 jaǵdaı tirkelse, tamyzda naýqastar sany 3 828 adam boldy. Sonymen qatar qyrkúıekte tamyz aıymen salystyrǵanda tómen bolady dep boljap otyrmyz. Epıdemıologııalyq jaǵdaıdy turaqtandyrý úshin birqatar qatań karantındik shekteý is-sharasy qabyldandy. Túngi jáne oıyn-saýyq klýbtardyń, barlardyń jumysyna, oıyn-saýyq, ujymdyq jáne otbasylyq is-sharalarǵa tyıym salýmen qatar kelesi shekteýler qabyldandy. Jabyq ǵımarattarda da, ashyq aýada da ártúrli jármeńkeler ótkizýge tyıym salyndy», - dedi ol Ortalyq kommýnıkatsııalar qyzmetindegi brıfıng barysynda.
Onyń atap ótýinshe, Ashyq jobasyna qatysýshylarǵa da demalys kúnderi lokdaýn engizildi. Atap aıtqanda, jabyq bazarlar, SPA-ortalyqtar, basseınder, sport keshenderi, fıtnes ortalyqtary, sonymen qatar qoǵamdyq tamaqtaný nysandary qyzmeti toqtatyldy.
«Vaktsınatsııalaý bastalǵannan beri 1-komponentpen 218 050 adam, 2-komponentpen 190469 adam egildi. Búginde medıtsınalyq qyzmetkerler, pedagogtar, memlekettik qyzmetshiler jáne quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerleri koronavırýs ınfektsııasyna qarsy 100 paıyz ekpemen qamtyldy», - dedi Aıdar Nuralıev.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmenistanyň Saýlaw kodeksine laýyklykda, 2014-nji ýylyň oktýabr aýynda döredilen uçastok saýlaw toparlarynyň bäş ýyllyk ygtyýarlyk möhletiniň tamamlanýandygy sebäpli, 2019-njy ýylyň oktýabr-noýabr aýlarynda uçastok saýlaw toparlaryny täzeden döretmek boýunça ýerine ýetirilmeli çäreleriň meýilnamasy tassyklanyldy.
Merkezi saýlaw toparynyň tassyklan meýilnamasy boýunça uçastok saýlaw toparlaryny täzeden döretmek işleri ýurdumyzyň ähli künjeklerinde guramaçylykly geçirilýär. Bu çäreleriň kanuna laýyklykda we bellenilen möhletlerde amala aşyrylýandygyny aýratyn belläp geçmek gerek.
Ýurdumyzda 2018-nji ýylyň 25-nji martynda geçirilen saýlawlarda Türkmenistan boýunça saýlaw uçastoklarynyň jemi 2604-si: şol sanda Ahal welaýatynda 364-si, Balkan welaýatynda 272-si, Daşoguz welaýatynda 523-si, Lebap welaýatynda 559-sy, Mary welaýatynda 548-si, Aşgabat şäherinde bolsa 299-sy döredilipdi. Şeýle hem Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky diplomatik wekilhanalarynyň (konsullyk edaralarynyň) ýanynda ses bermegi geçirmek üçin saýlaw uçastoklarynyň 39-sy döredilipdi.
Türkmenistanyň Saýlaw kodeksiniň 18-nji maddasyna laýyklykda, uçastok saýlaw toparlarynyň düzümine wekiller ýurdumyzdaky syýasy partiýalaryň, jemgyýetçilik birleşikleriniň ilkinji guramalarynyň, raýatlaryň toparlarynyň ýygnaklarynda hödürlenilýär.
Raýatlar topary tarapyndan uçastok saýlaw toparynyň düzümine wekiller hödürlenilen halatynda, raýatlaryň şol ýygnagyna degişli saýlaw uçastogynyň çäginde ýaşaýan ýa-da işleýän saýlawçylaryň azyndan otuzysy gatnaşsa, ol ygtyýarly hasap edilýär.
Häzirki wagtda ýurdumyzyň welaýatlarynda we Aşgabat şäherinde saýlaw uçastoklary boýunça uçastok saýlaw toparlarynyň düzümine wekilleri hödürlemek işleri giň gerimde dowam edýär.
Mundan başga-da, oktýabr-noýabr aýlarynda uçastok saýlaw toparlaryny täzeden döretmek bilen bagly meýilleşdirilen işler etrap, şäher saýlaw toparlary tarapyndan uçastok saýlaw toparlarynyň täze düzümini döretmek we tassyklamak; uçastok saýlaw toparlarynyň agzalary üçin şahsyýetnamalary taýýarlamak we olary gowşurmak; uçastok saýlaw toparlarynyň birinji mejlislerini geçirmek; uçastok saýlaw toparlarynyň täze düzümi barada ilaty habarly etmek ýaly birnäçe çäreler bilen utgaşyp gider.
Ýurdumyz bu gün demokratik ýörelgeleri çuňlaşdyrmak ýoly bilen öňe ynamly gadam urýar. Demokratik şertleriň çäklerinde ýurdumyzda her bir türkmen raýatynyň saýlaw hukuklarynyň üpjün edilmegine hem uly...
Hormatly Prezidentimiziň pähim-parasatly baştutanlygynda günsaýyn ösüp barýan asuda ýurdumyzda raýatlaryň hukuklaryny we azatlyklaryny goramaga gönükdirilen il-ýurt bähbitli çäreler yzygiderli amala a...
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda ýurdumyzda milli ykdysadyýetimiziň ähli pudaklaryny sanlylaşdyrmak işi ýokary depginler bilen dowam edýär....
?Türkmenistan – parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» ýylynda, mukaddes Garaşsyzlygymyzyň şanly 30 ýyllyk baýramyna taýýarlyk görülýän günlerde hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda alnyp...
Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan döwletimizde hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda alnyp barylýan il-ýurt bähbitli, giň gerimli işler Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüne mahsus...
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiziň pähim-parasatly ýolbaşçylygynda ýurdumyzyň jemgyýetçilik-syýasy durmuşynda milli kanunçylygy kämilleşdirmäge hem-de halkara tejribes...
Ynsan kalbyny päklige, halallyga besleýän, merdana ata-babalarymyzdan miras galan, halkymyzyň asyrlar, boýy dowam edip gelýän asylly ýörelgelerine aýratyn ähmiýet berilýär. Hormatly Prezidentimiziň...
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiziň pähim-parasatly ýolbaşçylygynda beýleki ulgamlar bilen birlikde saýlaw ulgamyna içgin üns berilýär. Ýurt Baştutanymyzyň ýakyndan ýa...


text:
Magtymguly
Magtymgulynyň ömri we döredijiligiEdit
Türkmen halkynyň beýik şahyr ogly Magtymguly Pyragy gökleň türkmenlerindendir. Ol takmynan, 1724-nji ýylda Gürgen derýasynyň boýunda, Hajygowşan diýen ýerde eneden dogulýar. Ol ömrüniň köpüsini Etrek, Gürgen, Garrygala sebitlerinde geçiripdir. Şahyr "Älem belgilidir" diýen şygrynda Ýaz geler, wagt-da gidre, gaflata çykmyş gözlerim. Açaýyn diýsem açylmaz, ne agyr uýkulydyr; Bilmeýin soranlara aýdyň, bu garyb adymyz: Asly-gerkez, ýurdy-Etrek, ady-Magtymgulydyr diýip, öz adyny we niredendigini, kimlerdendigini aýdýar.
Magtymguly Pyragy başlangyç terbiýäni kakasy Döwletmämmet Azadydan alýar. Ol bu barada: "Ylym öwreden ussat-kyblam pederdir" - diýip ýazýar. Magtymguly ilki oba mekdebinde okaýar. Onuň ilkinji mugallymyna Nyýazsalyh diýer ekenler. Magtymguly örän zehinli we ýiti akylly bolupdyr. Ol dürli kitaplary çakdan- aşa köp we irginsiz okapdyr. Magtymguly ýaş wagty kakasyndan, ejesinden we obanyň garry adamlaryndan köp-köp halk rowaýatlary, goşgy-gazallary, erteki we nakyllary höwes bilen diňleýär eken. Ol kakasy Döwletmämmet Azadynyň döreden eserleriniň köpüsini ýatdan öwrenipdir.
Magtymgulynyň zehinliligine, okuwa höwesliligine göz ýetiren Döwletmämmet onuň ylymly adam bolup ýetişmeginiň aladasyny edipdir. XVIII-nji asyrda Etrek, Ahal, Mary sebilerinde güýçli medreseler bolmandyr. Şonuň üçinin hem Döwletmämmet Azady öz oglyny ilki Halajyň Gyzylaýak obasynda ýerlesýän, sol wagt güýcli hasap edilen Idris babanyň medresesinde okuwa iberýär. Magtymguly bu medresede birnäçe wagt okaýar. Soňra ol Buhara gidýär, Buharada Gögeldaş atly medresä okuwa gidýär we onda iki ýyl okaýar. Şahyr sol medresede ders berýän şiriralyly türkmen Nury Kazym ibn Bahr bilen hem tanyşýar we onuň bilen dostlaşýar. Emma medresedäki talyplaryň tertip-düzgüniniň bozuklygy Magtymgulynyň bu medresäni taşlamagyna sebäp bolýar.
Magtymguly esasy bilimi Hywadaky «Sirgazy» medresesinde alýar. Ol «Sirgazy» medresesinde üç ýyl okaýar. Medresede berilýän dersleriň daşynda hem Gündogaryň görnükli şahyrlary: Nyzamynyň, Nesiminiň, Fizulynyň, Nowaýynyň we başgalaryň eserlerini irginsiz okaýar. Ol medresede okaýanlaryň arasynda özuni derrew tanadyp, zehinli talyplaryň hataryna goşulýar. Okuwyň ilkinji ýylynda Magtymguly talyplaryň halypasy bolýar. Soňky ýylda bolsa, mugallym özi ýok wagty ders geçirmegi-de Magtymgula ynanýar ekeni. Magtymguly öz döwrüniň iň bilimli we düşünjeli adamy bolup ýetişipdir.
Magtymguly Pyragy XVIII-nji asyrda ýaşan, türkmen klassyky edebiýatynyň kämilleşmegine örän uly goşant goşan, türkmen edebi dilini ösdürmekde uly işler bitiren şahyrdyr.
Türkmen halkynyň beýik şahyry Magtymguly Pyragy, takmynan 1733-nji ýylda Gürgen derýasynyň boýunda Hajygowşan diýen ýerde eneden dogulýar. Ol ömrüniň köpüsini Etrek, Gürgen, Garrygala sebit-rinde geçiripdir. Magtymguly başlangyç terbiýäni öz kakasyndan alýar.
Şahyr ilki oba mekdebinde, soňra Halajyň Gyzylaýak obasynda ýerleşýän Idris babanyň medresesinde bilim alýar.
Buharadaky Gögeldaş medresesine okuwa girýär, ýöne talyplaryň bozuklygy, ony bu medresäni taşlamaga mejbur edýär. Magtymguly Hywadaky Şir-gazy medresesinde okap bilim alýar we öz döwrüniň bilimli we düşünjeli adamsy bolup ýetişýär.
Magtymguly jahankeşde adam bolupdyr. Dünýäniň köp ýerlerine syýahat etmek duýgusy onda ýaşlykda döreýär. Bu syýahatlar şahyryň dünýägaraýşyny giňeldipdir. Magtymguly oglan okatmakdan başga tanymal zergär bolupdyr we kümüşden, altyndan dürli bezeg şaýlaryny ýasapdyr. Magtymgulynyň maşgala ýagdaýy jedelli meseleleriň biri bolup durýar. Goşgularyna esaslanyp, onuň Meňli diýen gyzy söýendigini, ýöne käbir sebäplere görä alyp bilmändigi hakda alymlar netijä gelýärler. Magtymgula Akgyz diýen ýeňňesi dakylýar.
Ondan iki ogul bolup, olar hem ýaşlykda ýogalýarlar. Şahyr ogullarynyň ölümine gynanyp, "Yzlamaýan bolarmy", "Mübtela kyldy“ eserleri döredipdir.
Magtymguly örän parasatly, gepe çeper, märekesöýen adamdy. Ol özüniň gowy häsiýetleri bilen halka görelde görkezipdyr, akyl-paýhasy bilen köp adamlary terbiýeläpdir.
Magtymguly, takmynan, 1791-nji ýylda Atasary diýilýän çeşmäniň boýunda, Soňudagyň ýanynda aradan çykýar. Ony kakasynyň ýanynda "Garry molla" (Eýranda) gonamçylygynda jaýlapdyrlar.
Magtymgulynyň döredijiligiEdit
Magtymguly döredijilik işine ýaşka başlapdyr. Goşgy düzmekde köp zady Gosabayew sohbet öwrenipdir. Magtymguly goşgularyny köpçüligiň üýşen ýerinde, toý-meýlislerde okap berip, adamlary gahrymançylyga, ar-namysly, hüşgär bolmaklyga çagyrypdyr. Onuň ylham çeşmesi halk we onuň güzerany bolupdyr.
Şahyryň döredijiligi dürli temalarda bolan köp sanly şygyrlardan we poemalardan ybaratdyr. Onuň öz golýazmalary bize gelip ýetmändir.
Magtymguly köp şygyrlaryny Pyragy lakamy bilen düzüpdir Onuň döredijiligi XVIII asyr türkmen durmuşyny öwrenmäge örän köp material berýär. Magtymgulynyň şygyrlary, esasan, watançylyk, gahrymançylyk, öwüt-nesihat, sotsial-deňsizlik, yşky-liriki, dostluk barada gumanistik ideýalary öňe sürýär.
Magtymgulynyň döredijilik tematikasyEdit
Magtymgulynyň döredijilik tematikasy giň we hertaraply. Onda türkmen halkynyň geçmişi, geljegi we şol wagtky ýagdaýy göz öňüňe gelýär.
Durmuşy goşgularyEdit
Beýik akyldar Magtymgulynyň döredijiliginde durmuşy goşgular esasy orunlaryň birini eýeleýär, Ol çilim çekmek, nas atmak, ogurlyk, nähak gan dökmek ýaly pis häsiýetlere garşy göreş alyp barypdyr. Özüniň goşgularynda ("Kyly-kal bolar", "Düýşüne degmez", "Çilimkeş", "Nas atan") olary rehimsiz ýazgarypdyr. Şol göreşds çeper dili ýarag hökmünde ulanypdyr.
Şahyr "Nas atan" şygrynda nas atanyň hapasyzçylygyny görkezip, ony masgaralaýar we şu kärini taşlamaga çagyrýar:
Akar durar üsti-başyň poh eder,
Senden gaçar deňi-duşuň, nas atan!
Şahyr özüniň eserlerinde gybatkeşligi, töhmeti iň bir ýaramaz häsiýet hökmünde ýazgarýar:
Ömrüň ýele berme, azma ýoluňdan,
Agyrtmagyl ili-günüň, gybatkeş.
Magtymguly ýaman häsiýetleri ýazgarmak bilen erbetlikleri dini düşünjeleriň üsti bilen tertibe salmaga synanyşypdyr.
Şahyr gelin-gyzlaryň edepli, päkize, mylaýym bolmagyny isläpdir, ata-enäni sylamaýan, hapysa gelin-gyzlary pisläpdir.
Bardyr gözel, sirke basar saçyny,
Artmaz-ýuwmaz tabagynyň, daşyny,
Sylamaz atasyn, ene ýaşyny
Anyň hyzmatyndan gaçasyň geler.
Magtymguly ýaramaz häsiýetlere garşy göreşmek temasyny edebiýatda giň möçberde işläp we propagandirlän şahyrdyr.
Öwut-nesihat häsiýetli goşgulary. MeyilnamaEdit
Şahyryň döredijiliginde adamlarda oňat häsiýetleri terbiýelemekde uly orny owüt-nesihat häsiýetli şygyrlar tutýar. Bu temadan Magtymguly "Janyna degmez", "Durasyň geler", "Ýör biläni", "Il ýagşy", "Zor bolar", "Bolar seolkkyftkitkmj,"", "Aýrylma" ýaly onlarça şygyr ýazypdyr. Şahyr bu goşgularynda döwürdeşlerine asylly terbiýe bermek, olaryň mert, ar-namysly bolmaklaryny nesihat edip, binamys, namartlary ýaňsa alypdyr. Şahyr "Gerekdir" diýen şygrynda:
Giň ýerde garga deý bolsun wehimli,
Ýerinde hünäri işi gerekdir
diýip, ýigidiň göwrüminiň giň, gerekli ýerinde hünäriniň bolmaly-dygyny, hüşgärligini beýan edipdir.
Magtymgulynyň "Il biläni" şygrynyň:
Goç ýigide toýdur-baýram,
Her iş gelse, il biläni
setirleri agzybirligi ündäpdir, Şahyr "Janyna degmez" goşgusynda hesiýeti boýunça gapma-garşy adamy suratlandyrýar.
Adam bar müň tümen iýdirseň azdyr,
Bardyr adam - iýen nanyna degmez.
Şahyr oňat hesiýetleri ündände, ýaramaz häsiýetleri ýazgaranda, wagyz-nesihat etmek tärinden peýdalanýar. Ol ähli türkmen ýigitlerini jeň meýdanynda şu sypatda görmek isleýär:
At salanda doňuz kimin topulyp,
Aýy kimin asylyşy gerekdir.
Magtymguly oňat-gylyk häsiýetler adamyň bezegi diýip düşünipdir.
Sosial-deňsizlik temasyEdit
Magtymgulynyň döredijiliginde sotsial-deňsizlik meselesi düýpli işlenen temalaryň biridir. Onuň bu temada ýazan eserlerine "Salar guşun aňlamaz", "Gaça başlady", "Ötüp baradyr", "Ýat bolar", "Il gözlär", "Käre döndi", Golda bary bolmasa", "Ajap eýýam gelmedi" ýaly şygyrlar degişlidir.
Magtymgulynyň döwründe türkmen topragy daşary ýurt basybalyjylary, içerki han-begler tarapyndan depelenipdir. Şu ýagdaýy şahyr "Gaça başlady" diýen şygrynda şeýle beýan edýär:
Gömüldi derýalar, ýykyldy daglar,
Ýetimler gözýaşyn döke başlady.
Orramsydan bolan haramhor begler,
Ýurdy bir ýanyndan ýyka başlady.
Şahyr zamanasyny erbetligiň mekanyna öwren adamlary ýazgarýar:
- Şalarda galmady hökmi-adalat
Magtymguly özüniň adalatsyzlygyň höküm sürýän jemgiýetinde ýaşaýandygyny, şeýle jemgyýetde zadyň, malyň, baýlygyň bolmasa aljak galaň ýokdugyny "Golda bary bolmasa" şygrynda görkszipdir:
Zamana beýledir, göze ilmezler,
Her ýigidiň golda bary bolmasa...
Magtymguly adyllygy depeleýän adamlary diniň üsti bilen toba etmäge, amana getirmäge çalyşýar.
Magtymguly, bu dünýäniň namysyn,
Ýygyp-düýrüp ele berdim hamysyn,
Pikir derýasyna aklym gämisin
Batyrmyşam çyka bilmen neýleýin?
diýen setirlerinde bolsa ýurtdaky ýagdaýyň şeýle bulaşyklygyndan baş çykaryp bilmeýändigini aýdypdyr. Şahyryň goşgularynda pikiriň gysga we dogry berilmegi bu goşgularyň ýatda oňat galmagynyň ilkinji şerti bolup durýar.
Watançylyk, gahrymançylyk lirikasyEdit
Watançy şahyr Magtymgulynyň gahrymançylyk, il-ýurt, agzybirlik, birleşmek hakyndaky şygyrlary onuň döredijiligine iň görnükli orunlaryň birini eýeleýär. Bu temada Magtymguly "Türkmeniň", "Ýeli Gürgeniň" , "Depe nedir, düz nedir", "Öňi-ardy bilinmez", "Döker bolduk ýaşymyz", "Gidiji bolma", "Gözlär men", "Başy gerekdir", "Mert bolmaz" ýaly birnäçe goşgular döredipdir.
Magtymguly hakyky watançy hökmünde türkmen ýurduna, onuň gözel tebigatyna, baýlygyna, batyr ýigitlerine guwanypdyr. Şahyr "Gidiji bolma" şygrynda:
Gel köňlüm, men saňa nesihat kylaý:
Watany terk edip gidiji bolma
diýip, öz döwürdeşlerine ýüzlenýär. Magtymguly Türkmenistanyň, aýratyn hem öz önüp-esen ýeri bolan Etrek, Gürgen töwerekleriniň giň, gözel we hasylly sähralaryny, daglaryny, tebigy baýlyklaryny, goç ýigitleri taryplaýar. Şahyryň "Ýeli Gürgeniň", "Türkmeniň" şygyrlarynyň şu setirleri-de oňa güwä geçýär:
Öňünde belent dag, serinde duman,
Deňizden öwüser ýeli Gürgeniň.
Bulut oýnap, baran dolsa çaýlara,
Akar boz bulanyp, sili Gürgeniň,
ýa-da
Dagda, düzde kowsa, saýýatlar diri,
Ala bilmez, ýolbars ogly türkmeniň.
Beýik şahyryň döwründe türkmen taýpalary dagynyk ýaşapdyrlar. Halk hemişe talanypdyr, ajaýyp zatlar weýran edilipdir. Magtymguly hemişe şeýle pajygaly durmuşdan gutulmagyň aladasyny edipdir. Ol keseki duşmanlardan goranmak üçin ýigitleri mertlige, gahrymanlyga çagyrypdyr:
Ýaşy ýeten arap atyň şanynda,
Mälim bolmaz depe nedir, düz nedir.
Ýüňi ýeten goç ýigidiň ýanynda,
Atmyş nedir, ýetmiş nedir, ýüz nedir.
Şahyr il-ýurt üçin hyzmat eden goç ýigitleri dabaralandyrýar, tersine namartlary, il-ýurduna hyýanat edýänleri näletleýär. Şu jähtden şahyryň şu setirlerini ýatlamak bolar:
Aga begler muhannesiň on müňi -
Mert ähliniň alty ýüzüne degmez.
"Är men" diýen her nöweçden är bolmaz,
Gaýraty, namysy, ary gerekdir.
Magtymguly dagynyk ýaşan türkmen taýpalaryny birleşdirmek bilen ýurduň özbaşdaklygyny, halkyň asuda ýaşamagyny gazanmak bolar diýen netije gelipdir. Bu ideýa şahyryň "Türkmeniň", "Döke bolduk ýaşymyz", "Türkmen binasy" ýaly şygyrlarynda öz beýanany tapypdyr:
Bir suprada taýýar kylynsa aşlar,
Göteriler ol ykbaly türkmeniň.
Teke, ýumut, gökleň, ýazyr, ärsary
Bir dowlete gulluk etsek bäşimiz.
Magtymgulynyň watançylyk, gahrymançylyk temada ýazan eserleri taryhy taýdan anyklygy, takyk manysy, çeper obrazlara baýlygy bilen-de tapawutlanýar.
Söýgi lirikasyEdit
Magtymguly şahyr dostluk, söýgi temasyndan hem birtopar goşgy ýazypdyr. Bu temadan onuň "Gözel sen", "Gülzardan aýryldym", "Uýat eýleýir", "Bu derdi", "Boýlaryňa", "Durasyň geler ýaly ençeme goşgulary bar. Magtymguly yşky-liriki temada ýazan goşgularynda öz söýgülisi Meňli bilen baglanyşykly prograssiw pikirleri öňe sürýär. Ol gelin-gyzlaryň durmuşda uly hormata, söýgä mynasyp bolmalydyklaryny nygtamak bilen, olaryň owadanlyklaryny "Gözel sen" şygrynda şeýle taryplaýar:
Gyzyl diýsem-gyzyl, al diýsem-al sen,
Hindistanda şeker, Bulgarda-bal san,
Akyldar şahyr Magtymguly gelin-gyzlaryň akylly, pähimli edepli bolmaklaryny isläpdir, olaryň mertebesini ýokary tutupdyr. Bu ideýa "Durasyň geler" diýen goşgusynda örän çeper berilýär:
Gözel bardyr gözellerden zyýada,
Onyň gullugynda durasyň geler,
Edepli-ekramly, mylaýymzada,
Tä ölinçäň bile ýöresiň geler.
- Şahyr hapysa, sölite, nalajedeýin aýallary ýazgarypdyr:
Bardyr gözel, sirke basar saçyny,
Artmaz-ýuwmaz tabagynyň, daşyny,
Sylamaz atasyn, ene ýaşyny,
Anyň hyzmatyndan gaçasyň geler.
Magtymguly "Bilen bolmasa" diýen goşgusynyň şu setirlerinde il-günüň daşyny gorap ýören goç ýigitleriň özüne mynasyp ýary bolmasa, hemişe armandadyklaryny nygtaýar:
Är ýigidiň içi doly armandyr,
Gara göz, inçe bil ýary bolmasa.
Şahyr aýal-gyzlary satmak, dakylmak we köp aýallylyk ýaly zyýanly dessurlara garşy durupdyr. Şu babatda şahyr gumanistik pikirleri öňe sürüpdir.
Magtymgulynyň poeziýasynyň dili we çeperçiligiEdit
Magtymguly edebi dili halk medeniýetiniň ösmeginiň, hökmany şertleriniň biri hasaplapdyr. Ol bu işi ählihalk işi diýip düşünipdir. Magtymguly edebiýatynyň diliniň halka düşnükli bolmagy ugrunda göreşip, çeperçilik serişdelerini öz eserlerinde örän ýerlikli ulanypdyr. Onuň şygyrlarynda halka düşnüksiz pikirlere, arap-pars sözlerine seýrek duşulýar. Bu bolsa onuň goşgularynyň höwes bilen okalmagyna sebäp bolýar. Magtymguly halkyň diline daýanmak bilen, ondan dilewarlygy we sadalygy öwrenipdir. Şahyr dili ösüş we göreş guraly hökmünde ulanypdyr. Magtymguly metaforalary, kapyýalary, ulaltma ýaly çeperçilik serişdeleriniň giňden ulanylmagy, şahyryň goşgularynyň çeperçiligini we obrazlygyny artdyrypdyr.
Magtymguly, garyplaryň gözýaşy
Daglary ýandyrar, ereder daşy.
Şahyryň dörtleme formasyndaky goşgularynyň köpüsi on bir hem sekiz bogunly setirlerden ybarat. Magtymgulynyň dörtleme formasynda ýazan eserlerinde kapyýa, redif goşgynyň birinji bendinde dürli hili ulanylypdyr.
Bala sesin diňlär, asyp gulagyn, (a)
Döke-döke gözýaşynyň bulagyn, (a)
Bir jeren aldyrsa elden owlagyn (a)
Mäleý-mäleý gözlemeýen bolarmy (b).
Şahyryň bäşleme we altylama formadaky şygyrlary, esasan, 14-15 bogunly bolup, kapyýa we rediftaýdan hem meňzeşdir.
Magtymgulynyň milli türkmen edebiýatyny ösdürmekdäki rolyEdit
Beýik şahyr Magtymgulynyň eserleri durmuşyň dürli-dürli taraplaryny öz içine alýar. Magtymgulynyň döredijiligini örän oňat bilýän, gündogary öwreniji E.E.Bertels ony Jemşidiň jamy bilen deňeşdirýär. Jemşidiň jamy ýaly, Magtymgulynyň döredijiliginden hem islän zadyňy, bilmek isleýän meseläňi tapmak bolýar. Magtymguly türkmen klassyky edebiýatyny dünýä okyjylaryna tanadan genial şahyrdyr.
Magtymguly türkmen şahyrlarynyň köpüsiniň halypasydyr. Magtymguly öz döwürdeşlerine we özünden soňky ýetişen şahyrlaryň döredijiligine uly täsir edipdir. Bu täsir, ylaýta-da Zeliliniň, serkerde şahyr Seýdiniň, Keminäniň, Mollanepesiň, Mätäjiniň döredijiliginde görünýär. Magtymguly şahyry gara-galpaklaryň beýik şahyry Berdak (Berdimyrat-1827-1900) hem halypasy hasaplapdyr. Ol bu barada "Yelardym.men" diýen şygrynda şeýle ýazýar:
Magtymgulyny men okap,
Sözlerini etdim togap.
Kemi barmy beriň jogap?
Şol şahyry yzlardym men.
Magtymgulynyň "Türkmeniň" diýen goşgusyny özi ýazdymyka
Magtymguly we Halk döredijiligiEdit
Magtymgulynyň eserleri türkmenleriň örän baý halk döredijiligi hem-de Gündogaryň ýazuwly edebiýaty bilen aýrylmaz baglanyşyklydyr. Şahyryň döredijiliginiň folklor bilen baglanyşykly bolmagy onuň eserlsriniň has-da gymmatyny artdýar. Wagt geçdigiçe, şahyryň aforizmleri halk içinde folklorlaşyp gidipdir:
- Eşiden deň bolmaz, gören göz bile...
- Agzalalyk agyr ile ýaraşmaz
- Her ýaman söz-ýürek bular.
- Gawunyň gowusyn şagal iýr diýrler
Çagyrylan ýere bar, otur-da turma,
Çagyrylmadyk ýere barma, görünme...
Hat-da ilat şular ýaly setirleri aýdanda, ony kimiň döredendigine gözi ýetmese-de, "Magtymguly aýdypdyr" diýýär. Beýik söz ussady Magtymgulynyň poeziýasy XIX asyryň ortalarynda Orta Aziýa, Russiýa, Ýewropa halklarynyň arasyndaky metbugatda görnüp başlaýar. Onuň essrleri köp alymlaryň, syýahatçylaryň ünsüni çekipdir. Şahyryň terjimehaly baradaky makala bilen birnäçe goşgusyny görnükli slawýan alymy we syýahatçysy Hodzko 1842-ýylda çap etdirýär. Alymlar A.Wamberi, W.W.Bartold, E.E.Bertels, L.N.Samoýlowiç, L.Klimowiç we başgalar şahyryň döredijiligine uly baha berip öwrenýärler.
Türkmen edebiýatçylaryndan B.A.Garryýew, G.O.Çaryýew, B.Kerbabaýew, M.Kösäýew, Z.B.Muhammedowa dagylar Magtymgulynyň eserlerini toplamakda we çap etmekde birnäçs işleri geçirdiler. 1926, 1940, 1942-nji ýyllarda şahyryň eserler ýygyndysy çapdan çykdy. 1947-nji ýylda suratkeş A.Hajyýew Magtymgulynyň suratyny döretdi. Şahyryň ady Türkmen döwlet uniwersitetine we iň uly köçä hormatlanyp dakyldy. Aşgabatda ýerleşen şahyryň ýadygärliginiň ýanynda her ýyl poeziýa baýramçylygy geçirilýär.
EserleriEdit
Iň köp bilinýän milli duýgular bilen ýogrulan goşgularynyň arasynda "Türkmeniň", "Türkmen binasy", "Turgul diydiler" goşgularyny mysal getirmek bolar.
Ady her ýerdeEdit
Magtymgulynyň ady häzirki günlerde birnäçe ýerde ulanylýar. Onuň adyny göterýän uniwersitet, mekdep, guramalar bar.
- Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasy
- Magtymguly adyndaky drama teatry
- Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitedi
- Balkanabat şäheriniň Magtymguly adyndaky 2-nji orta mekdebi
ÇeşmeEdit
- ↑ "Magtymguly Fragi's biography". Medeniýet. Ministry of Culture of Turkmenistan. Archived from the original on 17 May 2014. Retrieved 18 May 2014.
Başga sahypalara salgylarEdit
- Magtymgulynyň ömri we döredijiligi Archived 2013-08-25 at the Wayback Machine
- Magtymgulynyň goşgular ýygyndysy


text:
Habarlar
Aziýa oýunlary mynasybetli geçirilýän atly ýöriş Lebap welaýatyna bardy
2017-nji ýylyň 10-njy ýanwary. Mundan laýyk 250 gün ozal, 2016-njy 5-nji maýynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow gadymy “Nusaý” döwlet taryhy-medeni goraghanasynyň ýanynda Aziada-2017 mynasybetli ýyndam hem-de owadan ahalteke bedewine atlanan 17 çapyksuwaryň gatnaşmagyndaky atly ýörişe badalga berdi. 500 günüň dowamynda atly ýöriş ýurdumyzyň ähli welaýatlaryndan geçer hem-de Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň açylýan güni Aşgabadyň Olimpiýa şäherjiginde jemleýji pellehanasyna ýeter. Ine, atly ýöriş öz ýolunyň gylla ýaryny geçip, Ahal, Balkan we...
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow paýtagtymyzyň sport merkezlerinde türgenleşik geçdi
2017-nji ýylyň 10-njy ýanwarynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow öz egindeşleri bilen bilelikde esasy desgalarynyň gurluşygy tamamlanan paýtagtymyzdaky Olimpiýa şäherjiginde ir bilen türgenleşik geçdi, şeýle hem Awtosport merkezinde sport awtoulagyny ýokary tizlikde sürmegiň ussatlygyny görkezdi. Sagdyn durmuş ýörelgeleriniň işjeň tarapdary we ony wagyz ediji bolmak bilen, hormatly Prezidentimiz türkmenistanlylara, ilkinji nobatda bolsa, ýaşlara şahsy görelde görkezýär hem-de adamlaryň saglygy we abadançylygy baradaky aladany döwlet syýasatynyň möhüm ugruna öwürdi. Döwlet...
Türkmenistanyň Prezidenti söweşjeň baýdaklary gowşurdy
2017-nji ýylyň 9-njy ýanwarynda Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň düzümlerini kämilleşdirmek maksady bilen döredilen täze harby bölümlere söweşjeň baýdaklary gowşurdy. Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň harby bölümleriniň söweşjeň baýdaklaryny döretmek hakynda Permana hormatly Prezidentimiz tarapyndan gol çekildi. Bu barada Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň şu gün geçirilen giňişleýin mejlisiniň barşynda habar berildi. Şol gün hem Türkmenistanyň Goranmak ministrliginiň...
Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň mejlisinde 2016-njy ýylda harby we hukuk goraýjy edaralaryň alyp baran işleriniň netijeleri seljerildi
2017-nji ýylyň 9-njy ýanwarynda Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň şu gün geçirilen giňişleýin mejlisinde 2016-njy ýylyň jemleri jemlendi. Onda Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedow harby we hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylarynyň döwlet Baştutanymyzyň beren anyk tabşyryklary we görkezmeleri babatda şu döwürde ýerine ýetirilen işler baradaky hasabatlary diňlendi. Mejlisiň gün tertibine ýurdumyzyň howpsuzlygyny we asuda durmuşyny üpjün etmek, harby we hukuk goraýjy edaralaryň maddy-enjamlaýyn binýadyny has-da berk...
Birža täzelikleri
Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalaşyklarynda geleşikleriň 6-sy hasaba alyndy. Owganystandan gelen telekeçiler daşary ýurt puluna Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilen awtomobil benzinini satyn aldylar. Mundan başga-da, Russiýadan, Türkiýeden,Owganystandan gelen işewürlere daşary ýurt puluna azyklyk däne, pagta süýümi, boýalan tüýjümek önümler satyldy. Geleşikleriň umumy bahasy ABŞ-nyň 1 million 548 müň dollaryndan gowrak boldy. Ýurdumyzyň telekeçileri içerki bazar üçin 157 müň manatlyk azyklyk däne satyn aldylar.
Ýanwar aýynda täze ýyl dabaralaryndan hem-de ýaş zehinleriň bäsleşiklerinden ybarat wakalara baý bolar
Ýanwar aýy medeni wakalara baý bolar. 10-njy ýanwara çenli Söwda-senagat edarasynda, “Älem” medeni-dynç alyş merkezinde, Gökderedäki çagalar sagaldyş –dynç alyş merkezlerinde hem-de ýurdumyzyň welaýatlarynda çagalaryň gatnaşmagynda Täze ýyl baýramçylyk dabaralary dowam etdiriler. Döwlet sirkinde Russiýa Federasiýasyndan gelen sirk artistleriniň çykyşlary dowam edýär. Şu aýyň medeni çäreleriniň hatarynda zehinli çagalara hem-de çagalar döredijilik toparlaryna Gulbaba adyndaky çagalar baýragynyň gowşurylyş dabarasy bar. Şeýle hem Magtymguly adyndaky milli sazly drama teatrynda Türkmenistan...


text:
Almatyda aqsha jymqyrǵan tehnıkalyq qadaǵalaý mamandary sottaldy
ALMATY. QazAqparat - Almatyda aqsha jymqyrǵan tehnıkalyq qadaǵalaý mamandary 7 jylǵa sottaldy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Almatylyq prokýrorlar «Áıgerim-1,2» shaǵyn aýdandarynyń sýmen jabdyqtaý jáne káriz jelileriniń qurylysyn, sondaı-aq «Han Táńiri» turǵyn úı keshenine arnalǵan sýqubyr jelileri men qurylystaryn qaıta jańartý jumystaryn zerttedi.
«Bul jumystardy Energetıka basqarmasynyń tapsyrysy boıynsha «K» JShS men «J» JShS 2018 jyldyń qańtar aıynda 760 mln teńgege oryndaýǵa tıis bolatyn. Sondaı-aq qurylys-montajdaý jumystarynyń sapaly oryndalýyn baqylaý eki adamǵa júktelgen. Prokýrorlar qajetti ólsheýlerdi júrgize otyryp, quny 225,5 mln teńge bolatyn jumystardyń oryndalmaǵanyn, aqshanyń urlanǵanyn, al nysandardyń jumys istemeıtinin anyqtady», - dep habarlady Almaty qalasynyń prokýratýrasy.
Atap aıtqanda, qarastyrylǵan eki rezervýardyń ornyna bireýi salynǵan, ýchaskeniń aýmaǵy abattandyrylmaǵan, arnaıy sorǵylar bolmaǵan.
Osyǵan qaramastan nysandar paıdalanýǵa berilip, shart boıynsha aqshalaı qarajat tolyq kólemde tólengen.
Bul tehnıkalyq qadaǵalaý mamandarynyń kómegimen júzege asqan. Nátıjesinde 10 adam, sonyń ishinde atalǵan mamandar, qurylys kompanııalarynyń basshylary jáne Energetıka basqarmasynyń birqatar laýazymdy tulǵasy sotqa tartyldy.
Memleketke keltirilgen jalpy shyǵyn - 225,5 mln teńge.
Prokýrorlyq tekserý nátıjeleri boıynsha qylmystyq is qozǵalyp, ony tergeýmen Almaty qalasynyń arnaıy prokýrorlary aınalysty.
«Sot úkimimen tehnıkalyq qadaǵalaýdyń 2 ókili jáne qylmysqa qatysy bar joǵaryda atalǵan 8 adam 7 jyldan 8 jylǵa deıingi merzimge bas bostandyǵynan aıyryldy. Sot protsesi barysynda sottalýshylar memleket kirisine 93,4 mln teńge tóledi, zalaldyń qalǵan somasy úkimdi oryndaý aıasynda óndirip alýǵa jatady»,- delingen habarlamada.
Jalpy daǵdarysqa qarsy sharalardy iske asyrý aıasynda bólingen bıýdjet qarajatyn jumsaý zańdylyǵyn tekserý 1 mlrd teńgeden astam somanyń jymqyrylǵanyn anyqtady, 18 is qozǵaldy, 4-ýi boıynsha úkim shyǵaryldy, qalǵandary sotta qaralyp jatyr.


text:
Berdaly Ospan. Rugha bólinu kerek pe?
- Shyraq, qay rudan bolasyn?
Men dәl múnday súraq kýtpegen edim. Qazaqtyng salghan jerden ru súrasyp jatuyn jaratpaymyn. Sәl bógeldim de, aita bastadym:
- Úly jýz bolamyz. Úly jýzding ishinde Alban...
Betinde eshqanday sezim belgisi bilinbey, sózin tәptishtep sóilep:
- Shyraq, Albangha da, basqagha da búl mektepte oryn joq. Kelgen izderinmen qayta berulerine bolady.
Berdibek Soqpaqbayúlynyng
«Ólgender qaytyp kelmeydi»
romanynan.
- Shyraq, qay rudan bolasyn?
Men dәl múnday súraq kýtpegen edim. Qazaqtyng salghan jerden ru súrasyp jatuyn jaratpaymyn. Sәl bógeldim de, aita bastadym:
- Úly jýz bolamyz. Úly jýzding ishinde Alban...
Betinde eshqanday sezim belgisi bilinbey, sózin tәptishtep sóilep:
- Shyraq, Albangha da, basqagha da búl mektepte oryn joq. Kelgen izderinmen qayta berulerine bolady.
Berdibek Soqpaqbayúlynyng
«Ólgender qaytyp kelmeydi»
romanynan.
Rugha bólinuding býgingi jaghdayy kәdimgidey kónil alandatady. Búl qúbylys tútas bir últty toryna týsirgen indet. Biraz uaqyt búryn «Bir rulardyng ókilderi jinalypty, ózderining preziydentterin saylapty» degen sóz shyqty. Bireuleri óz rularynyng shejiresin kitap etip shygharsa, endi biri óz atalastarynynan shyqqan ataqtylaryn, býkil el bilsin bilsin-bilmesin - әuliye, bi, batyrlaryn nasihattaugha týrli әreketter jasauda. Osylay kózge kórinbeytin, mәresi qay jerde ekeni belgisiz jarys jýrip jatyr. Búnday jarystyng bar ekenin әsirese bireu lauazymdy oryngha otyra qalsa birden biluge bolady. Ilezde ol azamat turaly «ózi qay jýz, qay rudan eken?» degen súraqqa jauap izdeline bastaydy. Nege ekeni belgisiz «búl azamattyng últjandyghy men iskerligi osy lauazymyna say ma?» dep súramaydy.
Birde jagha ústatar mynaday әngime estigenim bar: júldyzy janyp býkil әlemge aty shyqqan jap-jas sportshy qayghyly qazagha úshyraghan kez. Bir zamandasym «bolashaghy zor edi, biraq ne shara, qazaqtyng mandayyna syimady» dep múnayypty. Sonda qasynda túrghan bir jigit: «sening neng ketti, qaza tapsa bizding rudyng adamy qaza tapty» depti. Búnday sóz estiymin dep oilamaghan zamandasym ne derin bilmey ýndemey qalypty.
Bir kisimen óner jayly súhbattasuym barysynda ol «ónerde ózgeler jetpeytin biyikke jetip býkil elge belgili bolu da rugha baylanysty, keybir rular ónerge beyim, keybireui beyimsiz», dedi. Men óz kezegimde, sonda: Qúrmanghazy, Dәuletkerey, Tәttimbet, Dina, Estay, Múhiyt, Aqan, Birjan, Mayly, Mәdeli, Jambyl, Kenen men taghy basqa da qazaqtyng betke ústar óner iyelerining bәri bir rudan boghany ma, degenimde, «Ne deseng o de» degendey qolyn bir-aq siltedi.
Daryndy, úly túlghalar barlyq rulardan shyghady. Qazaqtyng betke ústar ghalymy Shoqan men «Alash» partiyasyn qúrghan Álihan Bókeyhanúly, kýishiler Dәuletkerey men Dina - tóre, Aqan seri arghyn ishinde qarauyl. Kýishi Qúrmanghazy Bayúlynyng ishindegi qyzylqúrt, әnshi Mәdy - qarakesek, aqyn-jyrshylar Jambyl men Sýiinbay - ekey, qobyzshy Yqylas - tama, kýishi Qazanghap - shanyshqyly. Kýishi Tәttimbettin ruy - shanshar. Aqyn Abay - tobyqty, Estay Berkimbayúlynyng ruy - almashy. Baluan Sholaqtyng ruy Dulattan shyqqan - sәmbet, belgili әnshi-kompozitor Jayau Músanyng ruy - aidabol, aqyn Iliyas Jansýgirov - nayman, suretshiler Ábilhan Qasteev - suan, Ýki Ájiyev - dulat, ghalym Qúdaybergen Júbanov - әlim. Ataqty jazushy Múhtar Áuezov pen «Álem muzykanty» degen ataqqa ie jalghyz qazaq Ayman Músaqojaeva - qoja. Memleket qayratkerleri Ózbekәli Jәnibekov - tiney, Tólegen Tәjibaev - alghi. Belgili aqyn Qadyr Myrza-Áli - baybaqty. Úly Otan soghysynyng batyry Sabyr Raqymovtyng ruy - baghys, al onyng últynyng qazaq ekenin dәleldegen ghalym Ásilhan Ospanúly - qoja. Búl tizimdi ary qaray jalghastyra beruge bolady. Biraq osynyng ózi-aq daryndylyq adamgha ruyna baylanysty qonady degen keybireulerding tújyrymyn joqqa shygharady.
Jalpy Abylay, Kenesary, Shoqan, Isatay, Mahambet, Abay, Ybyray, Ahmet, Mirjaqyp, Maghjan, Múhtar, Amankeldi, Álibi, Sәken, Qajymúqan, Áliya, Mәnshýk, Bauyrjan, Qanysh, Shәken, Kýlәsh, Ámina, Oljas, Múqaghali, Ermek, Biybigýl, Shara, Roza, Qarshygha, Ayman, Álibek, Jәniya degende bóline qoymaytyn qazaq, bolmaytyn jerde bóline beretini nesi? 1986 jyldyng qara suyghynda әmirshildik jýiege qarsy shyqqanda ru, jýzge bólinbegen qazaqtar kýndelikti kýibeng tirshilik kezinde nege bólingish?
Mýmkin búl súraqtyng jauabyn tarihtyng keng alqabynan izdeu qajet shyghar? Bizding dәuirimizge deyingi besinshi ghasyrda ómir sýrgen tarihshy Gerodot «Tariyh» atty enbeginde býgingi qazaqtyng ata-babalary saqtardyng massaget, sauramat, tigrahaud jәne basqa da taypalardan qúralatynyn bayandaghan.
Kezinde dýnie jýzin dýr silkindirgen Shynghys әskerining basym kópshiligi sol saqtardyng úrpaqtary týrli ru-taypalardan qúralghan týrki tektester ekenin úly tarihshy Lev Gumiylev jәne basqa da tarihshylar búltartpastay dәleldegeni belgili.
Qaysybir eldin, órkeniyetting damu barysynda birde samghap biyikke órleui, endi birde qúzdan qúlaghanday tómen qúldilauy zandy qúbylys. Biraq búljymaytyn bir aqiqat bar: babalarymyz sonau yqylym zamanda qan aralasudyng óte qauipti ekenin týsinip, últ retinde joq bolyp ketpeudi úrpaqtaryna osynday ýrdis arqyly amanat etip ketken. Búl ýrdis bizding babalarymyzdyng densaulyghynyng sol kezderde joghary dengeyde boluyn qamtamasyz etti. Qazir de óz manyzyn joyghan joq. Búl ýrdis babalarymyzgha ghasyrlar boyy tirshilikting tosqauyldaryn jene otyryp әlem órkeniyetine óz ýlesin qosyp býgingi kýnge jetuge mýmkinshilik berdi.
«Men bayyrghy týrki (týrik emes - B.O.) órkeniyetining ejelgi órkeniyetti damytugha jәne keninen taratugha tiygizgen yqpalynyng qanshalyqty manyzdy ekenin tolyq sezinemin, sonday-aq tipti Europanyng basqa bóliginde ornalasqan mening otanym Norvegiyada da, qazirgi uaqytta tanylghan qanday da bir órkeniyetting ishinen týrki mәdeniyeti yqpalynyng óte kýshti bolghanyna senemin». Búl ataqty norveg sayahatshysy, ghalym Tur Heyerdaldyng 2001 jyly Astana qalasynda ótken «Ejelgi týrki órkeniyeti: jazba eskertkishter» halyqaralyq ghylymiy-teoriyalyq konferensiyasynyng qatysushylaryna joldaghan sózi. Dýnie jýzi moyyndaghan ghalymnyng jyldar boyy jasaghan zertteulerine negizdelgen búl pikiri babalarymyzdyng jogharyda aitylghan ústanymynyng dúrys ekenin, qan aralaspau tek jalpy densaulyq qana emes sonymen qatar oilau qabiletining dengeyin, sol arqyly halyq bolyp damu barysyn qamtamasyz etetinin bizding babalarymyzdyng sol kezderi sanaly týrde payymdap iske asyra alghanyn dәleldeydi.
Áriyne el bolghan song týrli kelensizdikter bolmay túrmaydy, ishinara babalar amanatyn dúrys oryndamaushylyq ta beles alyp, rugha bóludi lauazymgha qol jetkizu ýshin, yaky jer dauy kezinde sayasatqa ainaldyrghandar da bolghan. Ózi mekendegen jazyq daladay keng halyqtyng osy bir buynsyz jerin óz mýddelerin jýzege asyru maqsatynda paydalana bilgen kórshi memleketter de boldy. Solardyng biri Resey imperiyasy qazaq jerin jaulap alu barysynda jýzder men rulardy bir-birine aidap salu әdisin keninen qoldandy.
Qazaqtardyng rugha bólinuining jaghymsyz jaqtary qoghamnyng barlyq salalarynan oryn alghany belgili. Mysaly qazaq әnderi men kýilerin jinap 1925 jyly basylghan «Qazaq halqynyng 1000 әni» degen kitabynda Aleksandr Zataevichtin: «...obyknovenno kazahy priznait toliko napevy y melodiy svoego roda, aula y volosti, otrisatelino y daje vrajdebno otnosyasi k prochim (Qazaqtar әdette tek ózderining ruy, auyly men bolysynyng әnderi men әuenderin moyyndaydy da basqalardykin jauynykindey jaqtyrmaydy - B.O.)» dep jazghany osynyng dәleli. «Bólingendi bóri jeydi» degen danalyqty úmytqan qazaqtardy mәngýrt, robot-halyq etu ýshin baryn salghan Resey imperiyasynyng múrageri Kenes Odaghynyng Kommunistik partiyasynyng basshylary ózderining mayshelpek jaghdayyn úzaghyraq saqtau ýshin, bir qolymen halyqtar dostyghynyng jalauyn jelbiretkensip, ekinshi qolymen elge iritki salumen barynsha ainalysty. Tarihty ózderining sayasatyna ynghaylap jazyp, sonyng arqasynda tek jalghyz orys halqyn úly halyq etip kórsetip otyrdy. Al sol halyqtyng әrdayym bólingisi kelip túratynyn tipten de auyzgha alghan joq. Mysaly: Shynghys han Reseydi basyp aluy kezinde orys knyazideri bir-birine bolysudyng ornyna Shynghys hannyng әskery kómegi arqasynda birining júrtyn biri qyryp nebir jauyzdyq ylanyn salghany turaly lәm-lim dep auyz ashpady. Esesine kemshilikterdi kereginshe basqa halyqtardan tauyp otyrdy. Solardyng qatarynda qazba baylyqtary mol úlanghayyr jeri bar qazaqtargha basa nazar audaryldy. Sondyqtan «sender jýzge, rugha bólinesinder» degen kinә qazaqtargha keshirilmes kýnә retinde taghylu nәtiyjesinde tútas bir halyqtyng sanasyna jyldar boyy qúiylyp, Mәskeude otyrghan basshylar búl isinde de birshama nәtiyjege qol jetkizdi.
Osylaysha qazaqtardyng sengishtigin paydalanugha kelgende Mәskeu Kremilinde otyrghan bólgishter óz mýddelerine onay qol jetkize bildi. Basshylyq oryndargha taghayyndau kezde ýmitkerdi jýzge, ru jaghynan әbden tekseristen ótkizetin. Sondyqtan nebir úiymdastyrushylyq qabyleti zor azamattar «Biografiyasy kelgenmen geografiyasy kelmey» jarty jolda shang qauyp qala beretin. Búghan elbasymyz Núrsúltan Nazarbaevtyng G.Kolbin ornynan týsken song onyng qaghazdary arasynan Qazaqstandaghy biyik lauazymdy qyzmetkerlerding jýzi men ruy jazylghan tizim tauyp alghany dәlel.
Biraq, bólinuding de bólinui bar ekenin úmytpaghan jón. Jalpy rugha bólinuding payda boluynyng birden-bir sebebi ata-babalarymyzdyng tabighatqa býgingi oqyghan, bilimdi úrpaqtarynan jaqyn bolghanynda. Sonau yqylym zamanda tuystyghy jaghynan jaqyn adamdardyng qany aralasqanynyng qanday qayghy-qasiretter әkeletinin kórip-bilip úrpaqtarynyng bolashaghyn oilap rugha bólinudi әdet-ghúrypqa ainaldyrghan.
Últ densaulyghy qan tazalyghynan bastau alady. Medisina ghylymynyng dәleldegenindey keler úrpaq densaulyghy myqty boluy ýshin әr azamat pen azamatsha alys jerden jar tandaghany lazym. Al býgingidey úshaq, mashina siyaqty kólik bolmaghan kezde alystan jar tandau әriyne qiynnyng qiyny edi. Sondyqtan búrynghylar úl men qyzdarynan basqa rudan qosaq tandaularyn talap etken.
«Qazaq halqyndaghy semiya men neke» atty kitabynda ghalym Halel Arghynbaev qazaq halqynyng jeti atagha tolmay qyz alyspau sebebin bylaysha týsindiredi: «Birinishiden: qandastyq jaqyndyq nekelesken uaqytta úrpaqtyng bolmauyna, yaky az boluyna, onyng azyp, tәuir qasiyetterden júrday boluy da mýmkin; ekinshiden, tuystyq qatynas ydyrap, olardyng arasynda әdepsizdikter kóbeygen bolar edi». Búlay bolmauyn el ýlkenderi qatang týrde qadaghalap otyrghan. Mysaly, qazaqtyng «Jeti jarghy» zany boyynsha bir rudyng jastary kónil qosatyn bolsa ólim jazasyna kesiletin bolghan.
«HVII - HVIII ghasyrlarda qyz alyspaytyn atalas adamdardyng tәrtip búzghandary qatal jazalanatyn, tipti onday adamdar elden quylghan. Al, jaqyn tuystar tәrtip búzsa, ólim jazasyna búiyrylghan» dey kele H.Arghynbaev óz oiyn mynaday tarihy derekpen naqtylaydy: «...Tobyqty elinde bolghan bolghan Qalqaman Mamyr uaqighasyn mysalgha alayyq. Eki ónerli jas nemere-shóbere tuystar bolsa kerek. Biraq ekeui bir-birin sýiip, bir týnde Mamyrdy Qalqaman alyp qashady. Múny estigen Mamyrdyng aghasy Kókenay ekeuinde óltirem dep ashu shaqyrady. Biraz uaqyt búlar jasyrynyp jýrip, qolgha týspeydi. U-shu basylyp, el ishi tynyshtalghan uaqytta ata-ana, agha -inisinen keshirim súrap, rizalyghyn alyp búdan bylay ashyq ómir sýrmek bolghan Mamyr auylyna attanady.
Auyl shetine jete bergende, aghasy Kókenay qaryndasyn sadaqpen atyp óltiredi. Qaryndasymdy óltirip degenime jettim, endi Qalqamandy óltirmey tynbaymyn dep jar salady. El adamdary aqyldasyp sadaq kezengen Kókenaydyng aldynan, Qalqaman jýirik atpen shauyp ótsin de, bir atqanda tiygizip óltirse Qalqaman qúnsyz bolsyn, al tiri qalsa dau osymen bitsin depti. Kókenay da, Qalqaman da búghan kónip, shauyp ótken Qalqamangha oq tiymey erding aldynghy qasyn syndyrypty». Osydan keyin Qalqaman basqa jaqqa kóship ketipti.
Qan tazalyghyn saqtau tәrtibin búzghandargha halyq әrqashan jiyrenishpen qaraytyn bolghan. «Basqa qyz jetpegendey óz tuysyn alghan bәlensheden saqtasyn» dep jiyrenetin bolghan. Osylaysha bababalarymyz qan qúramynyng adam ómirinde alatyn orynyn býgingidey damyghan zerthanalary bolmasa da tәn tazalyghyna, býkil el densaulyghyna birtútas memlekettik túrghyda mәn berip qogham densaulyghyn dúrys úiymdastyra bilgen.
Tuys adamdardyng qan aralasuynyng adam balasyna jat qylyq ekeni Qúrannyng «Nisa» sýresinde de jazylghan.
Kenes ýkimeti túsynda orys tilinde shyqqan «Jas júbaylargha kenester» atty kitapta osy mәselege erekshe kónil bólingen. Onda jaqyn aghayyndardyng bir-birimen qyz alysu dәstýrining qaybir halyqtargha ziyandyq tiygizetini jazylghan. Naqty mysal retinde keybir últ ókilderining kóbinese tolyq deneli boluynyng syry jaqyn adamdardyng qandary aralasuynda ekenin әri búl jaghymsyz әdet búl últtardy nebir aiyqpas nauqastargha dushar etetini jazylghan.
Osy bir kertartpa әdetting ziyandyghyn rastaytyn mysaldar adamzat tarihynda da barshylyq. Mysaly, kópshilik kóbine-kóp úly órkeniyet sanaytyn Egiypette bizding dәuirimizge deyin jaqyn tuys adamdardyng ýilenu dәstýri bolghany belgili. Osy elding Ptolomey faraondar әuletining songhy hanshayymy, adamzat tarihyndaghy belgili túlghalardyng biri Kleopatra 18 jasynda ata-babalarynyng әdet-ghúrpyna baghynyp ózining tughan inisine túrmysqa shyqqan. Ghalymdardyng aituynsha búl әuletting jer betinen joq bolyp ketuine tuys adamdardyng qan aralasuy birden-bir sebep bolghan.
Adam qanynyng qúpiyalary óte bir zer sala kónil audarudy talap etedi. Mysaly nemis últynyng bes birdey ókili - aqyndar Shiller men Geliderliyn, filosoftar Shelling pen Gegeli jәne fizik Maks Plank ózara tuystas eken. On besinshi ghasyrda ómir sýrgen Iogann Vant solardyng ortaq babasy. Charlz Darvinning nemeresi Frensis ataqty fiziyk, al atasy Erazm dara túlghaly ataqty dәriger bolghany belgili. Apaly-sinlili Oliga men Evdokiya Trubeskayalardyng úrpaqtarynyng biri orys halqynyng eng ataqty jazushysy Lev Tolstoy bolsa, ekinshisi sol halyqtyng betke ústar eng ataqty aqyny Aleksandr Pushkin ekeni de dәleldengen.
Adam qanynyng erekshelikterine qaray týrli topqa bólinetini ótken ghasyrda 1906 jyly Europada, 1910 jyly AQSh-ta ashyldy. Al, 1914 jyly adam qany toptarynyng kezdesu sharttary әrtýrli ekendigi anyqtaldy, yaghny әr halyqta qannyng belgili bir tobynyng kezdesu sharttary basym bolyp keledi. Ghalymdar barlyq halyqtardyng qan toptaryn zerttep, jer sharynyng qay bóliginde qanday toptaghy qan basym kezdesetinin aiqyndap geneografiyalyq karta jasaghan. Múnyng ózi halyqtardyng basynan ótken migrasiyasyn, jaulap alushylyqty, sauda qatynasyn, qyz alysu dәstýrlerin de kórsetip beredi.
Belgili antropolog ghalym Orazaq Ysmaghúlúly bylay deydi: «Qazaqtardyng qanyna baylanysty jýrgizilgen úzaq jyldarghy zertteulerimning nәtiyjesinde olardyng biologiyalyq ortaqtyghy, genetikalyq jaghynan birtútastyghy aiqyndaldy. Qazaq halqy bir genofongha jatady. Demek, halyqtyng basynan ótken biologiyalyq tarihy bar degen sóz. Qazaqstannyng ertedegi jәne qazirgi antropologiyalyq tipterin salystyru ýsh myng jyldan astam uaqyttyng berik genetikalyq baylanysyn belgileuge mýmkindik beredi». Ghalym aghamyzdyng osy sózderi babalarymyzdyng sanasynyng sonau erte zamanda-aq óte biyik bolghanyn rastaydy.
Qazaqtar balanyng әke-sheshesine úqsauyna, nemese tughan-tuysqandaryna, naghashylaryna tartuyna әrqashan ýlken mәn bergen. «Qany tartpaghannyng qary synsyn» degen sózding shyghuy da tegin emes. Úrpaqtan úrpaqqa qan arqyly jalghasyn tauyp otyratyn densaulyq dengeyining kórsetkishi býtin bir últtyng bolashaghynyng kepili. Densaulyqpen qatar halyqtyng qabilettilik dengeyi óz kórinisin tauyp otyrady.
Kimde-kimning densaulyghy men qabylettiligi tuystaryna baylanysty bolatyny ras. Balalardyng әke-sheshesine úksauy zandy. Biraq týr úqsauy men kabilet úqsauy eki bólek nәrse. Áke jaghynan bola ma, әlde ana jaghynan bola ma búl tylsym qúpiya.
Qazaqtyng ataqty kýishisi Qúrmanghazy әri kýshti boluymen qatar mergen de bolghan. Al kýishining әke-sheshesi Saghyrbay men Alqa kedey adamdar bolghany belgili. Ákesi býkil ómirin baydyng jalshylyghynda ótkizgen juas-momyn kisi bolypty. Al anasynyng aghalary tókpe aqyn, anyraghan әnshi, barmaghynan bal tamghan kýishi, toptan ozyp jýlde alghan paluan bolghan. Kýishining anasy Alqa Mәtighúlqyzy toy-jiyndarda talay ret kolan shashyn týiip, jip belbeu buynyp, eki bilekti sybanyp, toy-astarda kýreske shyghyp talaylardy jengen kýsh iyesi bolghan.
Qorlan kyzgha ghashyq bolyp әn shygharghan ataqty Estaydyng әkesi Berkimbaydyn aita qalarlyqtay dәuleti bolmaghan, әri eki ayaghy joq gharip jan eken. Al anasy Qúlipa men naghashysy Baytúlym auyl arasynda ghana emes, kezinde býkil Kereku ónirine attary әigili әnshiler bolghan.
Ataqty Dәuletkerey kýishining әkesi Shyghay tóre auqatty adam bolghan. Biraq el basqaru ónerine jetik bolghanmen әn aityp, kýy tartpaghan kisi. Esesine Dәuletkereyding úly Salauatgerey de sheber kýishi bolghan. Úly kýishining perzentin kórip kýiin estigen Dina Núpeyisova onyng asqan oryndaushylyq darynyn tamsana aitqan. Dәuletkereyding tughan jiyeni Nausha Bókeyhanovtyng da kazaq kýy óneri tarihynda alatyn orny erekshe.
Ánshi-kompozitor Kenen Ázerbayúlynyn әkesi kózge týse bermeytin sharuaqor jan bolghan, al sheshesi Úldar ýlken әnshi bolghan kisi. Sausaqtary Qúlagerdey jýirik kýishi Dinanyng әkesi Kenje paluan, әri dombyrashy bolghan. Kýishi Seytektin atasy Bayshora jiyn- toyda óleng aitqan. Abaydyng sheshesi Úljannyng sinlisi Malghara sheber dombyrashy bolghandyqtan, kelin bolyp týskende kópshilikting súrauymen shymyldyqtyng ishinde otyryp «Sylqyldaq» degen kýidi tartyp bergen. Qobyzshy Yqylastyn әkesi Dýken qobyzshy bolghan. Sybyzghyshy Sarmalaydyng әkesi Sadyq ta sheber sybyzghyshy bolghan.
Mysaly, Músa atty eki tarihy túlgha bar. Solardyng bireui:
Shormannyng Mústafasy atymdy alyp,
Atandym sol sebepti Jayau Músa, - dep әn de shygharghany belgili. Sol ataqty azamattardyng biri Mústafa Shormanúlynyng úrpaghy, ghalym Qanysh Sәtbaevting jiyeni, elimizding dýnie jýzine tanytar belgisine ainalghan Altyn adamdy әlemge tanytqan arheolog Kemel Aqyshúly. Al belgili aqiyq aqyn Oljas Sýleymenov halyq kompozitory Jayau Músanyng úrpaghy.
Qalamy úshqyr Múhamedjan Seralinnin әkesi Seraly birtuar aqyn bolghan. Bókey hannyng bir úrpaghy Ghabdol tughan halqynyng sóz ónerining bilgiri әri myqty dombyrashy bolghan. Býginde belgili qogham qayratkeri Múrat Áuezov zanghar jazushy Múhtar Omarhanúly Áuezovting perzenti. Kýmis kómey әnshi Álibek Dinishev belgili әnshiler aghayyndy Rishad pen Mýsilim Abdulliynderding jiyeni. Osy әnshilerding taghy bir úrpaghy qazirde tanymal «Muzikola» duetining әnshisi Karina Abdullina. Kompozitor Ahmet Júbanovtyng qyzy Ghaziza da qazaq muzykasyna ózining qomaqty ýlesin qosqan kompozitor boldy.
Al ataqty Birjan sal Qojaghúlúlynyng arghy atasy Bertisten: Aqshuaq, Ayshuaq. Janshuaq, Qojamqúl, Qojaghúl degen bes úl tughan. Biraq ataqty saz zertteushisi Ahmet Júbanovtyng aituynsha «Sózden keste tógetin aqyndyq, janyndy jaylaytyn jibek ýn, aiyzyndy kandyratyn әn, daryndy oryndaushylyq - әrisi Bertis, berisi Qojaghúl týqymynda bolmaghan». Sonday-aq Aqan seri atanyp ketken Aqjigit Qoramsaúlynyng perzentteri: Aysha, Múhambet, Ramazan, Aybergen arasynan shyqqan jalghyz óner iyesi. Qoramsanyng Aqannan basqa balalary kópting biri bolyp ómir keshken. Dauylpaz aqyndar Múqaghaliy men Tólegenning jәne basqa elge tanymal kóptegen túlghalardyng perzentteri de qarapayym mamandyq iyeleri. Jәne múnday mysaldar ómirde óte kóp.
Osy jәne basqa da mәlimetter qan aralasuyna nemqúrayly qaraugha bolmaytynyn dәleldeydi. Biraq keybirde rugha bólushilik býkil el maqtanysh etetin túlghalar tarapynan da shyghyp jatatyny ókinishti. Búghan da mysaldar jeterlik. Qúrmetti oqyrman, qazaqta «Dos jylatyp aitady» degen sóz bar sondyqtan, endi elimizding úly túlghalary dep tanylghan adamdardyng rugha bólinu әdeti turaly ómirde bolghan jaylardy jazghanyma ókpeley qoymassyz.
«Kýndestikting týrin, kóre almaushylyqtyng týrin ózgerttik. Áueli ýsh jýzge bólinip alyp kýndeymiz, ýsh jýzge bólinip alyp kóre almaymyz. Pәlen jýzding jaqsysyn aitqymyz kelmey túrady, biz odan kem emespiz deymiz. ...Mine, osy bólinushilik ózimizden bastalady da, amalsyzdan bólinesing sosyn». Búl sózderding iyesi Sәken Jýnisov, («Ádebiyet aidyny» gazeti,24.02.2005. 7-bet).
Amaly tausylgha aqyn aghamyz Júban Moldaghaliyev jazushylar odaghynyng basqarghan kezde ekinshi hatshylyqqa qanshama adam ýmittengenin bile túryp jýzge kirmeytin Qaltay Múhamedjanovty tandaghan eken. Múnysy kóp adamgha únamapty da. Sebebi, Arqanyng azamatyn әkelse Ontýstikke, Ontýstikting azamatyn әkelse - Arqanyng qazaqtaryn renjitip alamyn dep oilasa kerek, deydi sol oqighanyng kuәgeri Qadyr Myrza-Áli. Búl sózge senesiz be, senbeysiz be óziniz biliniz. Sebebi: «Qazaqty bir-birine alakóz ghyp qoyghysy, býtin irgemizge býlik kirgizgisi keletin taghy bir iritki ol - rushyldyq. Búl - bizding qoghamymyzdy, oidy da boydy da bildirmey alyp bara jatqan dertti qúbylys. Býginde ru desek, ózgeni bylay qoyghanda, әlgi «progressivti qazaqtar - mәngýrtterdin» ózi ishken asyn jerge qoyady. Tilin bilmeydi, biraq ruyn biledi» deydi aqyn Temirhan Medetbek, («Aq jol Qazaqstan» gazeti. 18 aqpan, 2005. 13-bet). «Bizde ru-rugha bólinip, bәlen batyrgha, bәlen әuliyege eskertkish qoiygha qúmar». Búl belgili jazushy Dulat Isabekovtin sózi, («Alash ainasy» gazeti, 3.10.2009. 6-bet).
Sonymen rushyldyq korrupsiya siyaqty qoghamnyng barlyq salasyna ornyghyp alghan. «Ádebiyet degen óner óte qasiyetti bolghandyqtan, múnda «korrupsiya» da bar. Mәselen, ótirik maqtau resenziyalary. Rushyldyq, jershildik, sonday-aq syilyq aluda da әdiletsizdik bayqalyp qalyp jatady». Búny aitqan jazushy Júmabek Shashtayúly («Ayqyn» gazeti, 4 qantar 2009 jyl. 8-bet).
Qazaqtyng betke ústar azamattary rugha bólingen song basqalargha ne joryq?! Osynday bir oqigha mening Ákem ghalym Ásilhan Ospanúlynyng kandidattyq dissertasiya qorghauyna baylanysty. Mening Ákemning mandayyna zanghar jazushy, ensiklopedist ghalym Múhtar Áuezovting songhy aspiranty bolu jazylypty. Búl jóninde Ákem kýndeliginde: «Netken baqyt! Meni Múhtar Áuezovting ózi tandap aldy!» degen sózder jazghan. Biraq úly Múhtar Áuezov qaytys bolghan song Kýngey aqyndary Maylyqoja, Músabek, Núraly aqyndardyng shygharmashylyghyn zertteuge arnalghan kandidattyq dissertasiyasyn qorghauy nebir qiyndyqqa úshyraghan Ákemning 2000 jyly «Júldyz» jurnalynda jariyalanghan «Men bilgen Múqan» estelik maqalasynda mynaday bir oqighany bayandaghany bar: «...mening sansyray sandaluym bastaldy. Búl jaghday attay bir jyl uaqytymdy bosqa saryp etti. Aytpaqshy, әlgi qorytyndydan keyin akademiyanyng eki birdey ghylymiy-zertteu mekemesi - Til bilimi instituty men M.O.Áuezov atyndaghy Ádebiyet jәne óner institutynyng ghylymy kenesterining birikken jiylys shaqyrylyp, dissertasiya sonda talqygha týsti. Múnda endi Ghabeng - Ghabit Mýsirepov agham kes-kestedi. Jәne ol kisining sóz bastau auany meni airan-asyr etti. Ol kisi ai-shay joq, salghan jerden: «Men ózim qoja degen halyqty jek kóretin kisimin» dep salghanda ornymnan qalay atyp túrghanymdy bayqamay da qaldym». Kimning bolsa da is-әreketterining aghyn aq, qarasyn qara dep qaraytyn Ákem Gh.Mýsirepovting búnysyna keshirimmen qaraghan. Áli esimde jetinshi synypta oqyp jýrgenimde Ákem Ásilhan Ospanúly men Anam Orazkýl ekeui birde әpkelerim, agha-inilerimdi jinap meni tughan kýnimmen qúttyqtap jazushynyng «Qazaq soldaty» atty kitabyn syigha tartqan edi. Ákem Ghabit Mýsirepovti sol bir kezdegi sózi ýshin jek kórip ketse maghan onyng kitabyn syilamas edi ghoy. Mektep bitirerde sol kitap turaly «Mening sýiikti kitabym» atty shygharma jazyp «bes» degen joghary bagha alghanym dәl býgingidey esimde.
Gh.Mýsirepovting rugha bólingeni turaly osy oqighany bilsem de onsha kónil audarghan joq edim. Biraq Ghabit Mýsirepovting kezinde shynynda da osynday kertartpalyqqa shyndap úrynghanyna Qadyr Myrza-Áli «IYirim» atty estelik kitabynda: «Onyng jaghymsyz obrazdary, negizinen qojalar men tóreler. Olardy ayamaghan. Yza-kegining bәrin solargha tókken», dep jazghanyn oqyghanda týsindim.
Kenen Ázirbayúlynyng qyzy Tórtken әpkemiz ózining «Kenen ata» atty kitabynda este qalghan mynaday bir oqighasyn bayandaydy: 1963 jyldyng jazy edi. Núrghisa agha (N.Tilendiyev - kompozitor), qasynda әigili kompozitor, marqúm Baqytjan Bayqadamov bar, atama sәlem bere kelipti. Atam qaytamyz degenderine qaramay: «Baqytjan balamnyng bizding ýige kelip otyrghany osy, dәm tatpay ketu degen úyat bolady», - dep jibermedi. Ónsheng óner adamdarynyng әngimeleri jarasyp, tamasha otyrys boldy. Atam әn aityp, kompozitor inilerine arnap óleng shygharyp, iygi tilekterin arnap, aghalyq batasyn berdi. Baqytjan agha qatty razy bolyp ketti bilem: «osy bәrimiz Jambyl atanyng ónerine sózsiz bas iyemiz, al shyndyghyna keletin bolsaq, sol kisimen birdey naghyz aspangha kóteretin adamnyng biri Kenen agha ghoy. Ári әndi ólenmen shygharasyz, ony dombyramenóziniz sýiemeldep, ózinizoryndaysyz. Dausynyz qanday asqaq», - degeni sol edi, Núrghisa aghanyng qany basyna shapshyp bir-aq shyqpasy bar ma?! Ornynan atyp túryp: «Sen nege Jambylgha til tiygizesin, ә? Jambyl Shapyrashty degen batyr elden shyqqan, mening tuysym. Ol Jetisu aqyndarynyng atasy. Ony tereng bilu ýshin ólenderin týsinip oqu kerek... - dep dauys kóterip, shataq shygharmaq boldy. Atam Núrghisagha úrsyp, әreng basty. Baqytjan agha ynghaysyzdanyp, atamnan qayta-qayta keshirim súrap, mazasyzdandy da qaldy. Sondaghy atamnyng ekeuine: «Shyraqtarym, bizding týbimizge jetetin osy bólinis. Jýzge, rugha bólinudi qoymasaq, el bolyp, qazaq bolyp jetispeymiz. Basqalargha kýlki-mazaq bolyp, toz-tozymyz shyghyp ketuimiz mýmkin», - degeni esimde».
Kenen atamyzdyng aitqany dúrys. Aqynnyng pikirin qazaqtyng taghy bir úly azamaty Ózbekәli Jәnibekúly da: «Songhy jyldary biz taghy bir qasyretke tap boldyq. Ol qazir beleng ala bastaghan handardy da, biylerdi de bir-birine qarsy qoyyp ata-atagha, ru-rugha, taypagha bólip jiktestire bastaghan syrqatpen baylanysty» degen sózderimen qúptaydy («Týrkistan» gazeti, 10 qarasha, 2001, 7-bet).
Ghúlama ghalym, bilimdar etnograf Jaghda Babalyqúly: Qazaqtyng jeti atany qoldauy - óte jaqsy zan. Múny qazirgi neke zanyna kirgizu kerek. Múnday «jazylmaghan» zang әlemde joq. Ontýstik Koreyanyng ghalymdary dýniyejýzindegi halyqtardyng qanynyng qúramyn tekseripti. Osynda qazaqtyng qyryq ýsh ruynyng qanyn teksergende, әlgi qyryq ýsh rudyng qany bir әkening qanynday bolyp shyqqan. Sonda eng taza qan, qazaqtyng qany dep tauypty. Búl - jeti atanyng qasiyeti. - deydi.
Sondyqtan da býgingi tanda qazaq halqynyng rugha bólinuin tek halyq densaulyghyn jýieli týrde basqaru qúralynyng kórinisi dep qabyldap, әri tútas bir halyqtyng densaulyghyn saqtap qalu ýshin jasalghan biyik sanaly is-shara ekenin sanaly týrde qabyldau qajet.
Otanymyz Qazaqstannyng әlemning basqa memleketteri qatarynda shanyraghy biyik bolsyn degen әr azamat, memleket qúndylyqtarynyng eng basty baylyghy sanalatyn halyq densaulyghyn saqtau ýshin ruyn, dәlirek aitsaq eng kem degende jeti atasyn bilui kerek. Jastardy tәrbiyeleu barysynda bolashaq ómirlik qosaghyn ózge rudan tandau kerek ekenin jastayynan jýieli týrde týsindirip, әrdayym nasihattau ózin sanaly sanaytyn qoghamnyng әr mýshesi Qazaqstannyng tәuelsizdigine qosatyn birden-bir manyzy zor ýles ekenin týsinui qajet. Búl mәsele memleket basshylyghy tarapynan da qoldau tauyp aqparat qúraldary arqyly kópshilikke jýieli týrde týsindirilip otyrsa qúba qúp.
Qazirgi tanda elbasymyz Núrsúltan Nazarbaevtyng elimizding órkeniyeti biyik bolu ýshin algha qoyghan maqsattarynyng biri kәsiby memleket qúru ekeni barshagha belgili. Sondyqtan el basqaru, basqa da memlekettik is-sharalardy jýzege asyru barysynda eshkimdi ruyna, jýzine qarap bólektemey, tek últjandyghy, azamattyghy, parsattylyghy jәne iskerligi men úiymdastyrushylyq dengeyin esepke ala otyryp qyzmetke tartu býgingi kýnning talaby ekenin moyyndau qajet.
Eskertpe:
Maqala jazu barysynda A.Júbanovtyng «Ghasyrlar pernesi», «Zamana búlbúldary», A.Zataevichting «Qazaqtyng 1000 әni», B.Soqpaqbayúlynyng «Ólgender qaytyp kelmeydi», Qadyr Myrza-Álining «IYirim», Tórtken Kenenqyzynyng «Kenen ata», «Múrager Ásilhan Ospanúly», Qasymhan Begmanovtyng «Etnografpen әngime», Halel Arghynbaevtyng «Qazaq halqyndaghy semiya men neke» taghy basqa da kitaptar men gazet-jurnaldarda jaryq kórgen derekter paydalanyldy.
"Abai.kz"


text:
Iphone 7-ni ulanyjylar esasan hem telefonlaryna haýsydyr bir näsazlyk ýa-da wirus bulaşanda format (hard reset) ederler. Emma şuny unutmaly däldir, telefonyňyzy format edeniňizde telefondaky ähli maglumatlaryňyz (surat, wideo, audio) tutuş pozuljakdyr. Iphone 7-ni format etmezden öň maglumataryňyzy alyp galyň we telefonyň zarýady 50% den ýokarda bolmagyna üns beriň.
Apple, täze modellerinde Home düwmesine aýranlygy üçin ýerinde has tapawutly gaty bir home düwmesi ýerleşdirildi. Bu sebäpli hem indi Home düwmäniň kömegi bilen Iphone 7 format işini etmeýär. Emma başga bir düwme hem bar. Öň Home bilen Power düwmesine bilelikde basyp format etmek menýusyna geçip bilýärdik. Indi Power düwmesi bilen çep tarapdaky ses ýapma düwmesine ekranda Apple logasy görünýänçä basyp tutuň we logo çykan mahaly eliňizi düwmelerden aýryň. Bu ädimden soňra format boljakdyr.
Iphone 7 nähili format (Hard reset)etmeli?
Ähli sazlamalary we maglumatlary pozmak üçin Nastroýka >общий> сброс menýusyndan Стереть все содержимое и настройки basyp format edip bilersiňiz.
- Iphone 7 täzeden açylýança garaşmalydyr.
- Iphone 7 format edeniňizden soňra maglumatlaryňyzy yzyna getirip bolýan däldir.
Iphone 7 diňe Nastroýka düzedişlerini format etjek bolsaňyz Nastroýka >общий> сброс menýusyndan Сбросить все настройки ýazgysyna basyň.
- Ähli üýtgedilen sazlamalar format ediler
- Hiç hili maglumatlaryňyza zyýan gelmez.
Iphone 7 сеть sazlamalaryny format etmek
Nastroýka >общий> сброс menýusyna gireniňizden soňra, Сброс настроек сети düwmesine basyň.
- Muny edeniňizden soňra ähli Wifi we WPN hyzmatlar arassalanar. Ýatda saklagyly wifi parol we beýleki işler gider.
Iphone 7 Plus nähili format etmeli?
Iphone 7 Plus format etmek, edil Iphone 7-ni format edeniňiz ýalydyr.
Jemi 6,406 gezek okaldy, Şu gün 2 gezek okaldy


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 22-nji fewralda baha (tarif) emele getirmegi mundan beýläk-de kämilleşdirmek we sarp edijileri durmuş taýdan goramak hakyndaky karara gol çekdi diýip, TDH habar berýär.
Täze karara laýyklykda, önümçilik-tehniki maksatly we durmuş taýdan ähmiýetli harytlaryň, önümleriň, işleriň hem-de hyzmatlaryň möhüm görnüşleriniň bahalary (tarifleri) döwlet tarapyndan düzgünleşdiriler.
Şeýle-de, harytlaryň, önümleriň, işleriň hem-de hyzmatlaryň sanawy, içerki bazar üçin bahalary (tarifleri) Ministrler Kabineti bilen ylalaşylyp, Maliýe we ykdysadyýet ministrligi tarapyndan kesgitlener diýip, habarda aýdylýar.
Maliýe we ykdysadyýet ministrligine, Adalat ministrligi bilen bilelikde, karardan gelip çykýan üýtgetmeleri we goşmaçalary Türkmenistanyň kanunçylygyna girizmek baradaky teklipleri iki aý möhletde taýýarlamak hem-de Ministrler kabinetine bermek tabşyryldy.
Türkmenistanda, bazar ykdysadyýetine geçilýän şertlerinde, bazarlardaky bahalara we nyrhlara döwlet kontrollygyny saklap galmak öňki ýyllardan bäri dowam edýär. Bazar söwdagärleri bu ýagdaýyň özlerini zyýanlaryna işlemäge mejbur edýändigini aýdýarlar.


text:
Eýranyň daşary işler ministri Mohammad Jawad Zarif ýekşenbe güni Aşgabada ugrady diýip, menafn.com neşiri habar berýär.
Zarif sapar wagtynda Türkmenistan bilen Eýranyň arasyndaky ikitaraplaýyn gepleşiklere gatnaşjak ýokary derejeli syýasy-ykdysady delegasiýa ýolbaşçylyk eder.
Neşir Eýranyň Daşary işler ministrligine salgylanyp, sapar wagtynda ýokary derejeli türkmen resmileri bilen hem duşuşyklaryň boljagyny habar berýär.
Duşuşyklarda taraplaryň arasynda dürli ugurlarda guralan ikitaraplaýyn hyzmatdaşlyklaryň barşyna syn berler, şeýle-de energiýa, biznes, transport, gümrük we syýasat ugurlaryndaky gatnaşyklary ösdürmek hakynda maslahat ediler.
Mundan başga, eýran neşiri taraplaryň regional we global derejede bolup geçýän iň soňky wakalar hakynda pikir alyşjakdygyny belleýär.
Ýokary derejeli eýran delegasiýasynyň Aşgabada sapary Waşington bilen Tähranyň arasyndaky dartgynlyklaryň ýokarlanan wagtyna gabat geldi.


text:
Britaniýanyň Ýokary sudy premýer-ministr Boris Jonsonyň parlamentiň işini saklamak boýunça ädiminiň “bikanun” bolandygy, şeýle-de kanunçykaryjy organyň işini islendik wagty başladyp biljekdigi barada höküm çykardy.
24-nji sentýabrda Ýokary suduň prezidenti Brenda Hale bu karar bilen ähli 11 kazynyň razy bolandygyny hem mälim etdi.
Jonsonyň parlamentiň işini 10-njy sentýabrdan 14-nji oktýabra çenli saklamak baradaky ädimi kanunçykaryjylaryň köpüsi tarapyndan ýiti tankyda uçrapdy.
Analitikler Jonsonyň muny Britaniýanyň Ýewropa Bileleşiginden çykmak boýunça kesgitlän soňky möhletinden birnäçe hepde ozal bolup biljek çekişmeleriň öňüni almak synanyşygy jähtinden edendigini aýdýarlar.
Britaniýa 31-nji oktýabra çenli ÝB-niň düzüminden çykmagy maksat edinýär. Emma, parlament Britaniýanyň çykmagy bilen baglylykdaky şertleri tassyklamaly.


text:
Bәdendi biykesh Bayzaqova ýsh tәulikke qamaugha alyndy
Instagram júldyzy Ayjan Bayzaqova qamaugha alyndy, - dep habarlaydy Almaty IID baspasóz qyzmeti.
Almaty ishki ister departamentining ókilderi poliyseylerding 22 jastaghy qyzdyn úsaq búzaqylyq ýshin jauapkershilikke tartqanyn habarlady. Ayta keteyik, tayauda qaladaghy klubtardyng birinde qyzdardyng tyrjalanash sheshingen viydeosy jariyalanghan edi.
"Almaly audandyq IID jergilikti polisiya qyzmetkerleri QR Ákimshilik qúqyq búzushylyq turaly kodeksining 434-baby ("Úsaq búzaqylyq") boyynsha is materialdaryn jinap, 1995 jylghy A.S.Bayzaqovagha qatysty qoghamdyq jerde qoghamgha qarsy konkurstar úiymdastyryp, bylapyt sózder aitqany ýshin jauapkershilikke tartty. Bayzaqovanyng kinәsi tolyghymen dәleldendi. Mamandandyrylghan audanaralyq әkimshilik sot ýkimine sәikes ol ýsh kýnge qamaugha alyndy", - dedi Almaty IID ókilderi.
Qyz bala óz isine ókinish bildirgen. Ol sot zalynda qamaugha alyndy. Ákimshilik qamau boyynsha bloger jazasyn Lobachevskiy kóshesinde ornalasqan arnayy qabyldau mekemesinde óteytin bolady.
Eske salayyq, Almatynyng týngi klubtarynyng birinde aqsha ýshin qyz sheshindirgenderding oqighasynan keyin bir top jigit viydeoýndeu jariyalaghan edi.
Bayzaqova biykesh әleumettik jelide jalanashtanyp jýrip piar jasaushy edi. Onyng keybir beyәdep suretteri әleujelide ashyq jariya boldy.
Abai.kz


text:
Forumyň maksady Merkezi Aziýanyň ähli döwletleriniň bähbitlerini hasaba alyp, regionda suwdan rejeli peýdalanylmaklaryny üpjün etmekden, şeýle hem Araly halas etmek ugrundaky hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrmakdan ybarat.
Öňden gelýär...
Maglumatlara görä, suwdan tygşytly peýdalanylmazlyk bütin region üçin esasy problemalaryň biri bolup durýar. Bu problemanyň öňki sowet döwründe dörändigini Gyrgyzystanyň Suw hojalygy institutynyň direktory akademik Düýşen Mämmethanow aýdýar.
“Beýik Watançylyk urşundun soň SSSR üçin pagta we bürünç ösdürip ýetişdirmek bähbitli hasaplanýardy. Şonuň üçin suw resurslary esasan Özbegistana, Gazagystana we Türkmenistana gönükdirilidi. Gyrgyzystan bilen Täjigistan Soýuzdan oba hojalyk önümlerini, kömür, gaz, mazut we tehniki serişdeleri alýardy. Şeýlelikde bu iki döwlet oba-hojalygy ösmedik döwletlere öwrüldi” diýip, D.Mämmethanow aýdýar.
Akademik D.Mämmethanowyň sözlerine görä, Merkezi Aziýa ýurtlary SSSR dargap, garaşsyzlyga çykansoň hem regionyň döwletleriniň arasynda suw problemasy kemelmedi. “Sebäbi Özbegistan, Türkmenistan, Gazagystan öňküsi ýaly möçberde suw talap edýärdi. Gyrgyzystan bilen Täjigistan bolsa suwy ýygnap, gyşda elektrik energiýasyny almagy planlaşdyrýarlar”.
“Togtagul suw howdanynyň abatlaýyş işleri üçin Gyrgyzystan her ýylda 150 million dollar sarp edýär. Togtagulyň suwundan peýdalanýan Özbegistan ýylyna 800 million dollar girdeji alýar. Bu ýerde esasy problema abatlaýyşa sarp edilýän puly suwdan peýdalanýan döwletleriň bilelikde tölemegini talap etmekden ybarat” diýip, D.Mämmethanow aýdýar.
Gyrgyzystanyň Suw hojalygy institutynyň direktory akademik Düýşen Mämmethanowyň sözlerine görä, näme üçindir Özbegistan, Türkmenistan we Gazagystan Gyrgyzystan bilen Täjigistandan gelýän suwy “Hudaýyň beren suwy” diýip hasap edýärler, emma suw üçin sarp edilýän çykdajylary hiç kimiň deň bölüşesi gelenok.
Tygşytly peýdalanyş
Käbir spesialistler bolsa regiondaky suw problemasynyň çözgüdini suwdan tygşytly peýdalanmakda görýärler. Bu meseleler bilen baş alyp çykmak üçin köne sowet döwründäki ykdysady sistemadan çykmalydygyny Nukus şäherindaki Araly we Amyderýany goramak barada iş alyp barýan hökümete degişli bolmadyk guramanyň başlygy Ýusuf Kamalow aýdýar.
“Onuň üçin doly hususy ýer eýeçilik sisitemasyna geçmeli. Daýhanlar öz ýerleriniň hakyky eýeleri bolmaly. Olarda öz ýerlerinde ulanýan suwy üçin pul tölemäge mümkinçilik bolmaly. Haçanda daýhanlar suw üçin pul töläp başlasalar, olar suwy tygşytlamagy-da öwrenerler. Suw tygşytly ulanylan ýagdaýynda Arala hem suw barar” diýip, Ýusuf Kamalow nygtaýar.
Emma Kamolow Gyrgyzystanly akademik Mämmethanowyň pikiri bilen ylalaşmaýar. Onuň pikirine görä, dagdan gelýän suwdan Merkezi Aziýa döwletleriniň ählisiniň deň haky bar. “Emma geljek ýylda akyp geljek suwa kepilnama berseler we onuň üçin töleg talap etseler, onda tölemeli bolar”.
Amyderýanyň suwy
Geçen ýyllardakydan tapawutlylykda üstümizdaki ýylda suwuň köp bolandygyny gargalpagystanly Köbeý aga aýdýar: «Şu ýyl suw problemasy ýok. Köneürgenç, Daşoguz welaýatlarynda hem gowy, suw köp. Şu ýyl gadymy suwly döwürleri ýadyňa salýar. Aralyň özüne suw barmady, ýöne Aralyň ýakynyndaky kölleriň hemmesiniň diýen ýaly suwdan doldy”.
Maglumatlara görä, Amyderýanyň suwundan Türkmenistan bilen Özbegistan deň peýdalanýar. Emma iki ýurduň ilat sany we ekin meýdanynda uly tapawut bar.
Suw meseleleri boýunça spesialist Ýusuf Kamalow türkmen häkimiýetleri atrykmaç suwy Garagum çölüne siňdirmän, Aral deňzine gönükdirseler region üçin has bahbitli bolardy diýýär: «Sebäbi Amyderýanyň 70%-i Türkmenistanyň territoriýasynda. Türkmenistan zerur bolan wagty derýanyň suwuny ulanyp bilýär».
Akademik Mämmethanowyň pikiriçe, forum, konferensiýa, sammit geçirmek bilen regionyň suw problemasyny çözüp bolmaz: “Regionyň suw problemasynyň çözgüdi Merkezi Aziýa döwletleriniň baştutanlarynyň özara ylalaşyp, öz ýurtlary hem halklary üçin umumy bähbitli karara gelmegindedir”.


text:
Ýurduň resmi SANA habar gullugynyň berýän maglumatyna görä, günä geçişlik şu ýylyň 20-nji iýunyna çenli amala aşyrylan jenaýatlara degişlidir.
Ýurduň dürli künjeklerinde onlarça müň siriýalynyň ýurduň baýdaklaryny we prezident Başar al-Assadyň portretlerini göterip, köçelere çykandyklary habar berilýär.
Oppozisiýanyň berýän maglumatyna görä, mart aýynyň ortlaryna Başar al-Assadyň režimine garşy başlanan protestleri basyp ýatyrmak üçin hökümetiň geçirýän çärelerinde 1,400 adam öldürilipdir, 10,000 töweregi adam tussag edilipdir.


text:
Lebap welaýatynda döwlete degişli “Lebap oba gurluşyk” edarasynyň käbir etrap bölümleriniň işgärleri özlerine eýýäm ençeme adýan bäri, käbirlerine 1 ýyldan bäri aýlyk hakynyň berilmeýändigini aýdýarlar.
Kähalatlarda bolsa, işgärleriň prokuratura ýüzlenmegi esasynda aýlyk haklaryny alyp bilýändigi bellenilýär.
Bu barada Azatlyk Radiosynyň Lebapdaky habarçysy Osman Hallyýew maglumat berýär.
Azatlyk Radiosy bu maglumat boýunça “Lebap oba gurluşyk” edarasynyň başlygy bilen habarlaşdy. Ol bu maglumatlary ret edip, beýle ýagdaýlaryň düýbünden ýokdugyny aýtdy.


text:
Dünýäniň täsirli alty ýurdunyň baş diplomatlary we Eýran Tähranyň ýadro programmasyny çäklendirip, ykdysady sanksiýalary gowşatmak barada ylalaşygyň wagt möhletiniň geçen gije tamamlanmagyndan soň 1-nji aprelde Şweýsariýanyň Lausanna şäherinde gepleşiklerini ýene-de dowam etdirdiler.
Baglaşylmagy mümkin çäkli ylalaşyk 30-njy iýula çenli köptaraplaýyn ylalaşyga ýol açmaly.
Bu ylalaşyk Eýranyň ýadro programmasy boýunça 12 ýyllap dowam eden gapma-garşylygyp soňuna çykyp biler. Günbatar döwletleri we Ysraýyl Eýranyň programmasynyň ýadro ýaragyny döretmek maksadyna gönükdirilmeginden howatyrlanýarlar, Tähran muny ret edýär.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow taraplar “meseläniň soňky tapgyryna degişli esasy meseleler boýunça baş ylalaşyga geldiler” diýdi.


text:
TOPH, Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan gaz geçiriji proýektiniň ulanmaga berilmeli senesi bir ýyl yza süýşürildi. Bu habary Hindistanyň “khabarindia.in“ neşiri ýaýratdy.
Habarda aýdylmagyna görä, TOPH 2019-njy ýylda däl-de, 2020-nji ýylda ulanmaga berler.
Neşiriň tassyklamagyna görä, Hindistanyň gaz we tebigy serişdeler ministrliginiň wekilleri türkmen tarapynyň 2016-njy ýylyň dekabrynda bu proektiň ähli maliýe meselesini çözmegi boýun alandygyny, emma indi ylalaşyk möhletiniň 2017-nji ýylyň iýunyna süýşürilendigini we şu ýagdaýyň hem gijikmä sebäp bolandygyny habar beripdir.
Bu maglumaty Pakistanyň döwlet içi gaz sistemasynyň (Inter-State Gas System) direktory hem tassyklady diýip, habarda bellenýär.
Şu aralykda «Trend» habar gullugy Türkmenistanyň TOPH boýunça özüne düşýän bölegi aktiw gurýandygyny habar berdi.


text:
27-nji sentýabrda Aşgabatda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň resmi ýapylyş dabarasy uly şowhun bilen geçirildi.
Dabara prezident Gurbanguly Berdimuhamedow we Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň prezidenti şeýh Ahmad Al-Fahad Al-Sabah bilen bir hatarda, dürli ýurtlaryň döwlet resmileri, sportsmenler we on müňlerçe tomaşaçy gatnaşdy.
Türkmenistanyň döwlet telewideniýesiniň maglumatynda dabaranyň başynda şeýh Ahmad Al-Fahad Al-Sabahyň çykyş etmeginiň yz ýany, prezident Berdimuhamedowyň “Aşgabat - 2017” oýunlaryny ýapyk diýip yglan edendigi we oýunlaryň on günläp ýanyp duran alawynyň öçürilendigi habar berildi.
Munuň yz ýany, dabarada ýerli we özbegistanly aýdymçylar bilen bir hatarda, Orsýetiň Nýuşa, Liwanyň Elissa, Türkiýäniň Mustafa Sandal, Beýik Britaniýanyň John Newman ýaly tanymal sungat işgärleri çykyş etdiler.
Italiýanyň “Balich Worldwide Shows” kompaniýasy tarapyndan gurnalan şowhunly dabaranyň sagat 19:17 töweregi başlap, “Aşgabat - 2017” oýunlarynyň senasy hökmünde kabul edilen Berdimuhamedowyň “Öňe, diňe öňe, jan Watanym — Türkmenistan!” atly aýdymynyň ähli aýdymçylar tarapyndan ýerine ýetirilmegi bilen sagat 23:10 töweregi tamamlandy.
Azatlygyň bu dabara gatnaşan paýtagtdaky çeşmeleri çäräniň geçiriljek ýerine tomaşaçylaryň eýýäm sagat 17:00 töweregi gelip başlandygyny, bu ýerde adamlaryň uly nobatlarynyň emele gelendigini aýdýar.
“Adamlar howpsuzlyk barlaglaryndan geçmek üçin baranda, dabaranyň geçýän ýerine mobil telefonlary, fotoapparatlary we wideo kameralary salmagyň düýbünden gadagandygyny bilip galdylar. Bu enjamlary bar bolan tomaşaçylary içeri salmadylar. Bu gadagançylyk barada hiç ýerde bildiriş ýokdy, öňünden tele-radioda-da duýdurylmady. Bu gadagançylyk adamlaryň köpüsini lapykeç etdi. Käbir adamlar mobil telefonlary saklamak üçin daşarda galmaly boldy” diýip, Azatlygyň adynyň agzalmazlygyny soran söhbetdeşi gürrüň berdi.
Azatlygyň paýtagtdaky başga bir çeşmesiniň tassyklamagyna görä, “Aşgabat 2017” oýunlarynyň ýapylyş dabarasy döwründe bu çäräniň golaýyndaky seýilgählere, şol sanda “Garaşsyzlyk” seýilgähine, “Nesimi” seýilgähine we Ýunus Emräniň ýadygärligi oturdylan seýilbaglara adamlar hiç hili goýberilmedi.
Resmi habarda “Aşgabadyň bu wezipäniň hötdesinden abraý bilen gelip, medeniýetleriň we halklaryň gatnaşyklarynyň merkezi, parahatçylyk dörediji şäher hökmünde asylly ýörelgäni ýerine ýetirendigi” nygtaldy.
Şol wagtyň özünde, dünýäde energiýa serişdeleriniň bahasynyň aşaklamagy netijesinde, agyr ykdysady krizisi başdan geçirýändigi aýdylýan Türkmenistanyň bu oýunlara sarp eden maliýe serişdesi barada kelam söz aýdylman gelýär.
Ýatladyp geçsek, bu oýunlara görülýän taýýarlyklar döwründe, müňlerçe adamyň ýaşaýyş jaýynyň ýykylandygyny we jaýy ýykylan adamlaryň aglabasyna henize çenli degerli kompensasiýanyň berilmän gelýändigini, Azatlygyň ýerli çeşmeleri habar beripdiler.
Adam hukuklaryny gorap çykyş edýän toparlar Aşgabatdaky we onuň töweregindäki hususy jaý eýeleriniň oýunlaryň öňünden köp sanly haksyzlyga, emläk hukuklarynyň köpçülikleýin bozulmagyna sezewar edilendigini aýtdylar.
Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň başlanmagynyň öňüsyrasynda, “Türkmen inisiatiwasy” topary we “Human Rights Watch” guramasy Aziýanyň Olimpiýa Geňeşini, ,“Aşgabat - 2017” oýunlaryny gurnaýjy guramany Türkmenistana adam hukuklary babatda öz üstüne alan borçnamalaryny ýatlatmaga çagyrdylar.
“Aşgabat - 2017” oýunlaryna gabatlap, türkmen paýtagtynda täze halkara aeroporty we 150 gektar meýdany tutýan Olimpiýa şäherçesini guran Türkiýäniň “Polimeks” kompaniýasynyň resmi websaýtynda berilýän maglumatlara görä, türkmen hökümeti diňe şu gurluşyklar üçin azyndan 7,3 milliard amerikan dollary möçberinde maliýe serişdesini harçlady.
Resmi maglumata görä, 17-27-nji sentýabry aralygynda geçirilen , “Aşgabat - 2017” oýunlarynda Türkmenistanyň türgenleri medallaryň sany boýunça birinji orny eýelediler. Türkmen türgenleriniň gazanan medallarynyň umumy sany 245-e ýetdi. Olaryň 89-sy altyn, 70-si kümüş we 86-sy bürünç medallardyr. Bu oýunlarda Hytaý halk respublikasy 42, Eýran yslam respublikasy 36, Gazagystan 28, Özbegistan 24 we Taýland 21 altyn medala eýe boldy.


text:
16-njy sentýabrda Ministrler Kabinetiniň sanly ulgam arkaly geçirilen mejlisi tamamlanandan soňra, türkmen Lideri “Buig Batiman Internasional” fransuz kompaniýasynyň wekiliniň Aşgabadyň merkezi künjegindäki binalary döwrebaplaşdyrmak bilen baglanyşykly görkezen taslamalary bilen tanyşdy.
Bellenilişi ýaly, Aşgabatda täze Döwlet münberiniň toplumynyň gurulmagy bilen, türkmen Lideriniň ozal beren tabşyryklaryndan ugur alnyp, ozalky münberiň durkuny täzeläp, ony döwrebaplaşdyryp, Türkmenistanyň Prezidentiniň “Oguz han” köşkler toplumynyň Işewürlik merkezine öwürmek boýunça birnäçe teklip taýýarlanyldy.
Fransuz kompaniýasynyň wekili döwlet Baştutanyna taýýarlanylan taslamalar hem-de geçirilýän degişli işler barada habar berdi. Täze Işewürlik merkezi şäheriň bu künjegindäki desgalar bilen bir bitewi sazlaşygy emele getirer. Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrygyna laýyklykda, merkeziň ähli desgalary häzirki zamanyň enjamlary, innowasiýalar, şol sanda internet tehnologiýalary, sanly ulgam bilen üpjün ediler. Bu ýerde mejlisler zaly, iş otaglary ýerleşdiriler, dürli derejeli duşuşyklary hem-de işewür gepleşikleri guramak we geçirmek üçin ähli zerur şertler dörediler.
Türkmen Lideri taslamalar bilen tanşyp, olara birnäçe bellikleri aýtdy we degişli düzedişleri girizdi we täze Döwlet münberiniň toplumynyň açylmagy bilen, ozalky Döwlet münberini Işewürlik merkezine öwürmek baradaky teklibiň maksadalaýykdygyny aýdyp, bu ugurda öňde durýan wezipeleriň üstünlikli ýerine ýetirilmegi üçin ähli zerur çäreleri görmegi tabşyrdy.


text:
Duş jeli bäbekleriň, çagalaryň we ulularyň duýgur derisini ýuwaşlyk bilen arassalaýar we goraýar. Niasinamidiň we lipid azaldýan Shea ýagynyň köşeşdiriji täsiri bilen derini janlandyrýar.
Işjeň maddalar:
Sabyn ýok. Gözüňi gysmaýar. Paraben mugt. Fiziologiki pH.
Deriniň görnüşi:
Ýüzüň we bedeniň gury we gaty gury deri.
Arza:
Derini çygly edip, azajyk massaage etmek üçin jeli az mukdarda çalyň, soňra suw bilen ýuwuň.
Diňe daşarky ulanmak üçin. Çagalaryň elinden daşda duruň. Göz bilen gatnaşykdan gaça duruň. Göz bilen degen ýagdaýynda derrew suw bilen ýuwuň.
Kelläni arassalamak we bäbekleriň ýakyn arassaçylygy üçin amatly.


text:
Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş banky ýakyn günlerde Ýaponiýadan satyn alynjak «Toyota» kysymly awotulaglary hem-de «Komatsu» kysymly ýer gazyjy tehnikalaryny maliýeleşdirmäge gatnaşar. Bu barada bankyň resmi saýty habar berdi.
Täze tehnikalary satyn almak barada barada Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň ýanyndaky Ulag we kommunikasiýalar agentliginiň «Türkmenawtoulaglary» agentligi bilen Ýaponiýanyň «Sumitomo Сorporation” kompaniýasynyň, şeýle hem Türkmenistanyň Suw hojalygy baradaky döwlet komiteti bilen Ýaponiýanyň «Itoсhu Corporation» kompaniýasynyň arasynda degişli şertnamalar baglaşyldy.
Şertnamalarda awotoulag we ýer gazyjy tehniki serişdeleriniň ätiýaçlyk şaýlaryny hem satyn almak göz öňünde tutulýar.


text:
Kórneki sýret
Rıeltorlar men jyljymaıtyn múlik agenttikterin «alaıaqqa» teńeıtinder, «qyzmet quny tym qymbat» deıtinder kóp. Al shyn máninde qalaı? Kórsetken qyzmeti úshin «atasynyń qunyn» suraıtyn rıeltorlar alaıaq pa? Álde jyljymaıtyn múlik agenttikteri rıeltorlardyń arqasynda aýadan aqsha jasap otyr ma? Aldanyp júrgen kim? Tómende osy suraqtarǵa naqty jaýap beremiz.
Qurylysy men kóshi-qony qarqyndy júrip jatqan Nur-Sultanda jyljymaıtyn múlik agenttikteri jeterlik. Olardyń negizgi jumys baǵyty ekeý: páterdi satý jáne jalǵa berý. Klıent taýyp, bireýdiń páterin jalǵa berýden qomaqty tabys túspeıdi. Mundaı qyzmeti úshin 15-50 myń shamasynda ǵana komıssııa alady. Sol sebepti kóptegen agenttikterge bul baǵyttaǵy jumys tıimsiz. Olardyń negizgi tabys kózi – páterdi satý-satyp alý kelisimsharttary.
Ár agenttiktiń páterdi satqan kezde alatyn komıssııasy ártúrli. Bireýi satýshy men satyp alýshydan 1 myń dollardan alady. Onyń 40 %-y rıeltordyń eńbegine tólenedi. Al ekinshi bir agenttikte naqty belgilengen baǵa bar. Jáne bul baǵa páter baǵasyna baılanysty ózgerip otyrady. Máselen, Nur-Sultandaǵy iri agenttiktiń biri 50 mıllıonǵa deıingi páter úshin satýshy men satyp alýshydan 300 myńnan alady. Iаǵnı, bir páterden 600 myń paıda kóredi. Bul 600 myńnyń 45%, ıaǵnı 270 myń teńgesin rıeltor alsa, qalǵan 330 myń teńge agenttiktiń shotyna túsedi.
Elıtalyq páterlerdiń mólsherlemesi basqa. Quny 50 mıllıonnan asatyn páterdiń satylǵan somasynan agenttik 1%-yn alady. Mysal úshin, HighVill turǵyn úı keshenindegi quny 140 mln bolatyn páterdi satsa, satýshy men satyp alýshynyń ár qaısynan 1 mln 400 myń teńgeden komıssııa ustaıdy. Sonda komıssııanyń jalpy quny 2,8 mln teńge. Mundaı elıtalyq páter satqan rıeltor tabystyń 50%-yn alady. Iаǵnı, 1,4 mln teńge rıeltorǵa tıesili. Sol sebepti de qatardaǵy qarapaıym páterlerden góri, aýqatty klıenttermen jumys istep, «maıbıdaı» páterlerdi satqan áldeqaıda tıimdi.
Bul komıssııalar qalaı belgilenedi? Agenttikterdiń qyzmetine osyndaı qomaqty qarajat suraýy qanshalyqty zańdy? Bul suraqqa zańger Abzal Quspan jaýap berdi:
– Damyǵan Eýropa elderiniń bárinde rıeltorlardyń qyzmetin retteıtin arnaıy zań bar. Bizde joq. Sondyqtan «kúmándi rıeltorlar» kóp. «Qara naryq» óte jaqsy damyp tur. Arnaıy zań bolmaǵan soń, olar zań buzǵan bolyp sanalmaıdy. 300 myń ba, 600 myń ba, qansha aqsha alsa da quqyly. Ol – ol ma, úıdiń naqty baǵasyn bir tarapqa basqasha aıtyp, ekinshi tarapqa basqasha aıtyp, eki ortadaǵy marjasyn ustap qalady. Sondaı jaǵdaıdyń ózinde olar qylmys ıa alaıaqtyq jasaǵan bolyp eseptelmeıdi. «О́z qyzmetim úshin alǵan marjam» deıdi. Oǵan túk te isteı almaısyz. Bul arada salyq organdary salyqtan qaǵylyp otyr. Arnaıy zań bolsa, salyq organdary bolsyn, ishki ister organdary bolsyn, sol zańnyń talaptaryn saqtaýdy talap eter edi. Munda úsh tarap bar: memleket, rıeltorlar jáne tutynýshylar. Zańnyń joqtyǵynan osy úsh tarap ta zardap shegedi: memleket eshqandaı shara qoldana almaıdy, tutynýshynyń qaltasy qaǵylady, rıeltorlardyń ózderine de tıimsiz. Sebebi salyq tólep, adal jumys istegisi keletin rıeltorlar, shynaıy básekelestik bolmaǵan soń «kúmándi rıeltorlardyń» qyzmetinen qıyndyqqa ushyraıdy. Ol rıeltorlardyń ózderi de klıentke úı taýyp berip, shapqylap júrgenimen jumys isteıtin agenttikterinen aqshasyn ala almaı qalsa oǵan da eshteńe isteı almaıdy. Resmı statıstıka boıynsha osy saladaǵy naryqtyń 80%-y zańsyz jumys isteıdi. Osynyń bárin retteıtin arnaıy zań qajet.
Rıeltor jumysy neden bastalady?
Rıeltorda belgilengen jumys kestesi joq. Kúndelikti jumys tańǵy toǵyzdan bastalady. Ár rıeltor keńsege kele salyp, OLH, krisha.kz sııaqty jarnama platformalaryna sholý jasap, «úı satamyn» dep jańadan jarnama bergen páter ıelerine qońyraý soǵyp, óz qyzmetin usynady. Mundaǵy maqsat – ótimdi páterlerdi basqa áriptesterinen buryn «ıemdenip alý». Sebebi baǵasy da, ornalasqan jeri de yńǵaıly, kúıi kelisti páterlerdi basqa rıeltorlar qaǵyp ketýi múmkin. Al qalanyń bir shetinde, ózi eń ústińgi qabatta ornalasqan páterlerdi satý qıyn. Ol ótpeıdi, ótpegen soń tabys ta joq.
Osylaısha ár rıeltor óz bazasyn jasaqtaıdy. Árqaısynyń bazasynda kemi 15 páter bolady. Páter ıesimen kelisken soń, arnaıy baryp, sýretke túsirip, qajetti aqparatty alyp qaıtady. Sodan keıin páterdi óziniń bazasyndaǵy klıentterine usynady, ınstagram, telegram, OLH, krisha.kz sııaqty alańdaryna jarnamalaýǵa kirisedi. Aqyly túrde, árıne. Jáne oǵan ketetin qarajat rıeltordyń óz qaltasynan shyǵady. Ár rıeltor aıyna kemi 20 myń teńgeni jarnamaǵa jumsaıdy. Neǵurlym kóbirek jarnamalasa saýdasy soǵurlym júrmek.
Jarnamany ornalastyrǵannan keıin úı izdeýshilerdiń qońyraýyna jaýap berý, olarǵa páterdi kórsetý jumystary bastalady. Iаǵnı, páter satylǵanǵa deıin basy-qasynda júredi. Satyp alýshy tabylsa, eki taraptyń qujattaryn túgendeıdi. Páterge muragerlik talas joq pa, qujattary zańdy ma, kommýnaldyq qaryzy qansha, osyndaı faktorlardyń bárin agenttiktegi arnaıy bazalar men notarıýs arqyly tekseredi. Úıdi nesıege alatyn satyp alýshylarǵa qajetti keńes berip, qarjylyq múmkindikterin esepteıdi. Klıent páterdi qolma-qol aqshaǵa alsa, bul prosess bir aıda aıaqtalady, al nesıege rásimdegen jaǵdaıda 2-3 aıǵa sozylady.
Sol sebepti de rıeltor bolǵysy keletin adamnyń qaltasynda alǵashqy eki aıdaǵy kúnkórisine jetetin qory bolýǵa tıis. Agenttik rıeltoryna kók tıyn bermeıdi, turaqty jalaqy joq. Jumysqa turǵan kúnnen bastap barlyq shyǵyndy rıeltor ózi kóteredi. Bir-eki páter satyp, tabys tabamyn degenshe birneshe aı ótip ketýi múmkin. Osyndaı qateri kóp, mazasyz jumys bolǵandyqtan mundaǵy jumysqa kóp adam da shydamaıdy. Rıeltorlardyń kelýinen ketýi jyldam. Al agenttikter eńbekqor, pysyq rıeltorlarǵa zárý. Jumysqa qazir barsańyz qazir alýǵa daıyn.
Eki jyldan beri rıeltor bolyp jumys istep júrgen Nazıra Qulmanova kásibi jaıly bylaı deıdi:
– Bizdiń jumysymyz – elge eń bir súıkimsiz jumys sııaqty kórinedi. Al bizdiń bireýdiń páterin satyp bergennen basqa, bireýge páter taýyp bergennen basqa jazyǵymyz joq. Adamdardyń bizdi nege «sumyraı» sanaıtyndaryna tańǵalamyn. Sebebi biz eshkimdi aldamaımyz. Áýel bastan qyzmetimizdiń qunyn ashyq aıtamyz, eshteńeni jasyrmaımyz. Klıentter ózderi soǵan kelisedi. Jumysymyz zańdy. Shyndyǵynda bári kerisinshe, bizdi áýre-sarsańǵa salyp, aramter qylatyndar kóp. Úzdiksiz qońyraýǵa jaýap berý, ár klıentke bar aqparatty jetkizý, olardyń qalaǵanyndaı páter tabý ońaı sharýa emes. Jumys kúni keshki altyda aıaqtalsa da, ózimiz úshin túngi on, on bir demeı klıentterge páter kórsetip júremiz. Sebebi kúndiz eldiń bári jumysta. Páterdi keshkisin nemese demalys kúnderi ǵana kórsete alasyń. Qala úlken. Kóbine taksımen júremiz. Úıdi kóretin klıentter «kelemin» dep alady da, ne kelmeı, ne telefonǵa jaýap bermeı qoıady. Áýre bolyp, shyǵyndalyp taǵy qaıtasyń. Kóp páter ıeleri páterlerin jalǵa berip qoıǵan. Ondaǵy jaldap turatyn adamdar da bara berseń jaqtyrmaıdy. Boqtyq sózder aıtyp, ıt terińdi basyńa qaptaıtyndary az emes. Sóıtip shapqylap júrseń keıbir páter ıeleri, saǵan aıtpaı, ózi klıent taýyp, páterin syrtyńnan satyp jiberedi. Mundaıda jigeriń qum bolyp, eńbegiń esh ketedi. Bizdiń qoǵamǵa jaýapkershilik, adaldyq, ýádede turý, kelisimdi buzbaý, aıtqan ýaqytta kelý, mádenıetti sóılesý degen qasıetter jetispeıdi. Munyń bári júıkeni jep qoıady. Biraq qansha sharshasań da, mol tabys tabýǵa múmkindik bar. Jumys istep júrgen eki jylda eń az alǵan aılyǵym 400 myń, eń kóbi 2,5 mln teńge boldy. Neǵurlym kóp páter satsań tabysyń da soǵurlym joǵary. Turaqty 100-200 myń aılyqqa qarap otyrmaısyń. Artyqshylyǵy sol».
Aqbota ÁBILTAI
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir
Usynylǵandar


text:
Demirgazyk Makedoniýanyň statistika merkeziniň işgärleri öýme-öý aýlanyp, ýaşaýjylara anketalary doldurmaga kömek edýärler. Şeýle-de bolsa, pandemiýanyň täze tolkuny zerarly ilat ýazuwyny geçirmek baradaky karar jemgyýetde onçakly makullanmady. Muňa garamazdan, häkimiýetler saýlanan usulyň howpsuzdygyny tassyklap, anketany doldurmaga çagyrýarlar.
Umuman alanyňda, 1948-nji ýyldan bäri Respublikada sekiz gezek ilat ýazuwy geçirilip, iň soňkusy 2002-nji ýylda bolupdy. Demirgazyk Makedoniýa – Ýewropanyň günorta-gündogaryndaky, Balkan ýarym adasyndaky döwlet. Ýurduň Döwlet statistika gullugynyň habaryna görä ilat 2 073 702 adam, meýdany 25 333 km². Ilat sany boýunça dünýäde 145-nji, territoriýasy boýunça 145-nji orny eýeleýär.


text:
-
-
-
-
-
-
01:00
-
-
-
-
keshe 23:36
-
-
keshe 22:51
-
-
-
-
-
-
-
-
Almaty oblysynda 65 jastaǵy turǵyndy óltirdi degen kúdikpen eki shopan ustaldy
TALDYQORǴAN. QazAqparat - Almaty oblysynda 65 jastaǵy turǵyndy óltirdi degen kúdikpen eki shopan ustaldy, - dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«9 qyrkúıek kúni saǵat 18:00 shamasynda Kerbulaq aýdandyq polıtsııasyna óriste zorlyq-zombylyq belgileri bar er adamnyń máıiti tabylǵany týraly habarlama kelip tústi. Atalǵan fakt QR QK 99-baby 1-bóligi «Adam óltirý» boıynsha tirkeldi. Oqıǵa ornyna shyqqan jedel-tergeý toby Іle aýdanynyń 65 jastaǵy turǵynynyń denesin anyqtady. Áıeliniń aıtýy boıynsha, ol Jarkent qalasyna seriktesin alyp kelý úshin ketken. Jedel-izdestirý is-sharalaryn júrgizý barysynda Kerbulaq APB bastyǵynyń orynbasary polıtsııa maıory M. A. Qydyráliniń basshylyǵymen, jergilikti oryndardy qaraý barysynda JPB jedel ýákilderi, polıtsııa aǵa leıtenanttary Týralıev A. jáne Seıitjan A. Qońyróleń aýylynyń mańynda, jolda kele jatqan mas adamdy kúdikti retinde ustady. Súretke túsirip alyp, taný úshin jábirlenýshiniń áıeline usynǵan. Ustalǵan adam kisi óltirgenin moıyndady jáne ekinshi shopanmen qaıtyp kele jatyp, úsheýi ishimdik ishkeniń aıtqan»,- delingen Almaty oblystyq polıtsııa departamenti baspasóz qyzmetiniń taratqan habarlamada.
Vedomstvonyń aqparatyna sáıkes, er adamdar arasynda janjal jumysqa tólenetin aqshanyń azdyǵynan týyndaǵan.
«Aýyl mańynda jumys úshin az tóleıtiniń aıtyp, janjaldasqan. Keıin ekeýi birge marqumdy tunshyqtyrǵan. Telefon men aqshany alyp, máıitti dalaǵa tastap, jábirlenýshiniń kóligimen ózderi ketip qalǵan. Urlanǵan aqshaǵa ishimdik satyp alyp, ishýdi qaıta jalǵastyrǵan. Qońyróleń aýylynyń mańynda kólik synǵan. Ekinshi kúdikti, Panfılov aýdany Sholaqaı aýylynyń 44 jastaǵy turǵyny, ony polıtseıler marqumnyń kóliginde uıyqtap jatqan jerinen tapqan. Kúdiktilerdiń ekeýi de qamaýǵa alyndy»,- dep tolyqtyrdy atalǵan vedomstvonyń baspasóz qyzmetinen.
Belgili bolǵandaı, olardyń biri buryn bótenniń múlkin urlaǵany, sonyń ishinde mal urlaǵany úshin birneshe ret sottalǵan. Ekinshisi maskúnem retinde tirkelgen. Sotqa deıingi tergep-tekserý barysynda is QR QK-niń 99-babynyń 2-bóligi 7-tarmaǵyna «bir top adamdarmen jasalǵan adam óltirý qylmysy» qaıta saralandy.
- Qaraǵandyda atys boldy
- Qyzylordada qymbat kólikterdi aldap satyp jibergen alaıaq ustaldy
- Zerendide ormannan 273 túp qaraǵaı qazyp alǵandar ustaldy
- Jemqorlyqpen kúres: Almaty oblysynda «Sanaly urpaq» sleti ótti
- Atyraýda qoıma meńgerýshisi mekemeden 2,3 mln teńgeniń kıimin urlaǵan
- Jambyl oblysynda jappaı tóbelesten 2 adam kóz jumdy, bireýi – aýrýhanada
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text: Aýdymçylaryň ýolbaşçysyna. Mutlaben*. Dawudyň aýdymy.א [Elip]9 Eý Ýehowa, saňa ýürekden alkyş aýdaryn,Ajaýyp işleriňi gürrüň bererin+.2 Sen begenjim, şatlygym!Eý Allatagalam*, adyňa aýdym aýdaryn+.ב [Bet]3 Duşmanlarym yza çekiler+,Ýykylyp ýok bolarlar.4 Sen hakymy alyp berýärsiň,Tagtyňda oturyp, adalatly höküm çykarýarsyň+.ג [Gimel]5 Halklara käýäp+, erbetleri ýok etdiň,Atlaryny ebedilik öçürdiň.6 Duşmanlaryňy hemişelik ýok etdiň,Şäherlerini ýer bilen ýegsan etdiň.Olaryň ady hiç haçan agzalmaz+.ה [He]7 Ýehowa ebedilik höküm sürýär+,Tagtyny adalatly höküm çykarmak üçin dikdi+.8 Ol ýer ýüzüne adalatly kazylyk eder+,Halklara adalatly höküm çykarar+.ו [Waw]9 Ýehowa ezilenlere pena bolar+,Agyr günde gala bolar+.10 Adyňy bilýänler saňa bil baglar+,Eý Ýehowa, özüňi agtarýanlary terk etmersiň+.ז [Zaýn]11 Eý Sionda ýaşaýanlar, Ýehowanyň şanyna aýdym aýdyň,Işlerini halklara yglan ediň+.12 Ol ejir çekýänleriň perýadyny unutmaýar+,Olaryň ganyna galan adamlardan ar alýar+.ח [Het]13 Ölüm penjesinden gutarýan Ýehowa Hudaýym+,Maňa rehim eýle, duşmanlarymyň sütem edişini gör.14 Sionyň* derwezelerinde ajaýyp işleriňi yglan ederin+,Halas edişiňi görüp şatlanaryn+.ט [Tet]15 Halklar öz gazan çukuryna özleri düşýär,Guran toruna özi çolaşýar+.16 Ýehowa çykaran hökümleri bilen tanalýar+,Erbetler öz pälinden tapýar+.(Higaýon*. Sela)י [Ýod]17 Allany unudan halklar,Erbet adamlar mazara* iner.18 Garyplar unudylmaz+,Ýumşak adamlaryň umydy üzülmez+.כ [Käp]19 Aýaga gal, eý Ýehowa, adam ogly üstün çykmasyn,Goý, halklar seniň öňüňde höküm edilsin+.20 Eý Ýehowa, goý, halklar senden gorksun+,Başy ölümli ynsandygyny bilsin. (Sela)


text:
Aşgabadyň ýokary okuw jaýlarynyň umumy ýaşaýyş jaýlaryndaky ýaramaz ýaşaýyş şertleri we berk düzgünler sebäpli welaýatlardan okamaga gelen has köp talyp kärendesine alnan kwartiralarda ýaşamaga isleg bildirýär. Bu isleg ýokary okuw jaýlarynyň käbir işgärleri üçin bikanun gazanç etmegiň, ýagny "para almagyň" ýene bir usulyna öwrülýär. Bu barada paýtagtyň ençeme ÝOJ-nyň talyplary Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysyna gürrüň berdi.
"Umumy ýaşaýyş jaýynda kadaly suw üpjünçiligi ýok. Oňa girseň çykyp, çyksaň girip bolanok. Irden sagat 6-da turmaly. Her gatda ýerleşýän hajathananyň we duşuň öňünde uly nobatlar emele gelýär. Suw köplenç sowuk bolýar. Otagda öz hasabyňa satyn alan holodilnigiňde azyk önümlerini goýsaň, ertiri ýitirim bolýar. Puluň ogurlanmagy bilen bagly wakalar hem köp bolýar" diýip, Türkmenistanyň Telekommunikasiýalar we informatika institutynyň bir talyby anonimlik şertinde 22-nji sentýabrda habarçymyza gürrüň berdi.
Habarçymyz bilen söhbetdeş bolan Aşgabadyň ençeme ýokary okuw jaýynyň talyplary umumy ýaşaýyş jaýlaryndaky şertleri esgerleriň ýaşaýyş tertibine meňzedip, şu sebäpli talyp oglanlaryň we gyzlaryň bu ýerde ýaşamak islemeýändigini belleýär.
"Para-berim şu pursatda ýüze çykýar. Umumy ýaşaýyş jaýlarynyň komendantlary, ýagny oňa gözegçilik edýän jogapkär işgärler talyplara güwä geçip biljekdiklerini aýdýarlar. Ýöne munuň üçin komendantlar talyplaryň her birinden 5000 manat para talap edýärler" diýip, Aşgabatda okaýan talyp aýtdy.
Habarçymyzyň maglumatyna görä, Türkmenistanda beýleki sebitlerden gelip okaýan talyplardan ÝOJ-yň umumy ýaşaýyş jaýlarynda ýaşamak talap edilýär. ÝOJ-yň resmileri bu talabyň sebäpleri barada resmi düşündiriş bermezden, talyplaryň kwartiralarda ýaşamagyna diňe iki ýagdaýda rugsat berýärler:
Birinjiden, ÝOJ-yň ýerleşýän şäherinde ýakyn dogan-garyndaşy bolan we muny resminama esasynda subut eden talyplar. Ikinjiden, umumy ýaşaýyş jaýyna jogapkär işgär talybyň ýakyn dogan-garyndaşynyň ýanynda, kwartirada ýaşajakdygy barada güwä geçen halatynda.
"Talyp jogapkär işgäriň isleýän parasyny bermäge razy bolsa, onda ol talybyň dogan-garyndaşlarynda ýaşajakdygyna güwä geçýär" diýip, talyp belledi.
Ol ylalaşyk gazanylsa, onda umumy ýaşaýyş jaýynyň jogapkär işgäriniň ÝOJ-yň rektoryna haýyş bilen ýüzlenýändigini we ondan talybyň öz ýakyn garyndaşynyň öýünde ýaşamaga rugsat bermegi soraýandygyny hem sözüniň üstüne goşdy.
"Şeýlelikde, talyp ýa-da talyplar umumy ýaşaýyş jaýlaryndan çykyp, kärendesine alnan kwartirada ýaşap bilýär" diýip, ol belledi.
Azatlygyň bu aýdylanlar barada Türkmenistanyň Telekommunikasiýalar we informatika instituty we ýurduň Bilim ministrligi bilen telefon arkaly habarlaşyp, goşmaça maglumat ýa-da kommentariýa almak synanyşyklary netije bermedi.
Ýöne Türkmenistanda ýaşlaryň ÝOJ-lara okuwa ýerleşmek we okaýan talyplaryň baýramçylyklarda öýlerine gitmek, çärelerden boşadylmak, gowy bahalary almak ýaly meselelerde para-berimiň giňden ýaýrandygy barada Azatlyk bilen söhbetdeş bolan türkmenistanlylar indi ençeme ýyl bäri habar berip gelýärler.
Türkmen häkimiýetleri we resmi media ýurduň bilim pudagyndaky para-peşgeş barada mesele gozgamaýarlar. Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow “ýol berlen kemçilikler üçin” diýip, bilime gözegçilik edýän iň ýokary ýolbaşçylara wagtal-wagtal berk käýinç yglan edýär. Ýöne olaryň anyk nähili kemçiliklere ýol berendigi we olary nädip düzetmelidigi anyklaşdyrylmaýar.
Häzirki wagt Türkmenistanda harby bilim berýän okuw jaýlaryndan daşgary 21 sany ýokary okuw jaýy hem-de 41 sany orta hünär derejesinde bilim berýän jemi 62 ýokary we orta hünär mekdebi bar.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu meýl: azathabar@derweze.net we sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPNulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.