text:
2001-nji ýylyň 11-nji sentýabr wakasyndan soňra, terrora garşy göreş boýunça alnyp barlan işleriň uly bölegi Owganystanyň şol wagtky Talyban režimine garşy gönükdirilipdi. Owganystandaky operasiýalar bu ýurduň goňşusy bolan Merkezi Aziýa regionyna-da öz täsirini ýetirdi. Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir bu mesele bilen gyzyklanyp, ABŞ-nyň Pakistandaky öňki ilçisi we häzir Garward uniwersitetiniň Ýewraziýany öwreniş merkeziniň ylmy işgäri Tomas Simons bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: 11-nji sentýabr wakasy we ondan soňra bolan özgerişlikler Merkezi Aziýa nähili täsir ýetirdi?
Tomas Simons: Meniň pikirimçe, regionda o diýen üýtgän zat bolmady. Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlaryň esasy tagallalary mümkingadar Orsýetiň, Hytaýyň, ABŞ-nyň täsirlerinden özlerini saklap, öz erkinligini, özbaşdaklygyny goramak boldy. Onsoň olar bu güýçleriň täsirlerini deňagramlaşdyrmak boýunça uly iş alyp barýarlar. Olar bu ugurda uly tejribe gazandylar.
Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlaryň hökümetleri aşa dinçi toparlardan we syýasy oppozisiýadan hem howatyr edýärler. Meniň pikirimçe, Sowet Soýuzy darganyndan soňra, ilkinji on ýylyň dowamynda, ýagny 90-nji ýyllaryň barşynda, Orsýetiň güýji juda gowşakdy, Hytaý bolsa regionda örän seresaply hereket etdi.
Şol döwürde ABŞ belli bir derejede regiona goşant goşdy, emma Waşington, käbirleri tarapyndan tama edilişi ýaly, o diýen bäsleşige girmedi. Netijede regiondaky hökümetler esasan öz kesgitlän ýollaryna görä hereket etdiler.
Azatlyk Radiosy: 11-nji sentýabr wakasyndan ozal hem bu regionda hereket edýän käbir aşa dinçi toparlar bardy. Nýu-Ýorkda amala aşyrylan hüjümlerden soň ABŞ-nyň regiondaky syýasaty şol toparlara we bu regiondaky hökümetleriň bu ugurdaky ayýasatlaryna nähili täsir ýetirdi?
Tomas Simons: Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlaryň liderleri bu dinçi toparlara garşy alyp barýan repressiw çärelerinde ABŞ-nyň goldawyny gazanmagy, hatda şol göreşi bilelikde amala aşyrmagy umyt edipdiler.
Ýeri gelende ýatladyp geçsek, Täjigistanda hökümete garşy göreşýän Yslam partiýasy hökümet bilen barlyşyga gelip, paýtagta dolandy we hökümete goşuldy. Emma Özbegistanyň Yslam hereketi öz tagallalaryny dowam etdirdi. 11-nji sentýabr wakasyndan soňra, ABŞ-nyň harbylary Owganystanyň demirgazygynda hereket edýän şol toparyň agzalarynyň hereketini basyp ýatyrdy.
Şunlukda olar Pakistanyň tire-taýpalar tarapyndan dolandyrylýan regionyna gaçyp atmaga mejbur boldular. Emma bärde aýdylmaly bir zat bar, ABŞ regiondaky hökümetleriň yslamçy toparlara garşy alyp barýan repressiw çärelerine doly gözüni ýummady. Sebäbi Amerikan syýasatynda repressiýa aşa dinçi toparlaryň döremegine sebäp bolýar diýlen garaýyş bar. Amerikalylar, eger aşa basyş edilse, onda bu problemany hasam çylşyrymlaşdyrar diýlen pikirden ugur alýarlar.
Meniň pikirimçe, Amerikanyň bu syýasaty regiondaky käbir liderleriň lapyny keç etdi. Waşington diňe azat bazaryň döredilmegine däl, has açan-açan syýasy sistemanyň hem döredilmegine çagyryp gelýär. Merkezi Aziýada ýerleşýän şol ýurtlaryň liderleri bu sýasaty halamadylar.
Umuman, 11-nji sentýabr wakasyndan soňra regionda bolup geçen wakalar sebäpli olaryň repressiw syýasatynda o diýen özgeren zat ýok. Gyrgyzystanda ikinji rewolýusiýa amala aşyryldy, şeýle-de bu ýurtda yslamçylaryň güýçlenip barýanlygy dogruda hem alada edilýär. Meniň pikirimçe, regiondaky ýagdaý 11-nji sentýabr wakasyndan öňki bilen juda çalymdaş.
Azatlyk Radiosy: 11-nji sentýabr wakasyndan soňra, Owganystan boýunça Merkezi Aziýa ýurtlarynyň goldawyny gazanjak bolup, Waşingtonyň region boýunça syýasatynda öz gymmatlyklaryny, şol sanda adam hukuklary we demokratiýa ýaly prinsipler boýunça öz pozisiýasyny gowşadandygyny aýdýanlar hem bar. Bu barada siz näme aýdyp bilersiňiz?
Tomas Simons: Elbetde, belli bir derejede bu ýagdaý emele geldi, emma ol zatlar düýpden ýatdan çykarylmady. Bilişiňiz ýaly, Gyrgyzystanda 2005-nji ýylda bolan rewolýusiýa regiondaky ýurtlaryň arasynda Amerika goşa syýasat alyp barýar diýen pikiri döretdi. Elbetde, bu pikir belli bir derejede hakykata hem gabat gelýär.
Azatlyk Radiosy: Siz Gyrgyzystanda we käbir beýleki postsowet ýurtlarynda amala aşyrylan rewolýusiýalarda ABŞ-nyň hökümeti rol oýnandyr diýip pikir edýäňizmi?
Tomas Simons: Gyrgyzystanda dartgynlylyk dowam edýärkä, biziň Bişkekdäki ilçimiz ähli toparlar bilen aragatnaşykda bolupdy. Hatda Akaýew hem özüniň hökümetiniň agdarylmagyna Amirkanyň bu ýurtdaky ilçisiniň sebäp bolanlygyny aýdypdy.
Emma, amerikan ilçisinden sorasaňyz, ol ilçi hökmünde ähli toparlar bilen aragatnaşyk saklamak arkaly öz wezipesini berjaý edenligini aýdar. Rewolýusiýa geçirilýän döwürlerde ähli toparlar bilen aragatnaşykda bolmaklyk olara goldaw bermek ýaly bolup görünýär. Meniň pikirimçe, Orsýetiň liderleriniň we Gürjüstanyň öňki prezidenti Şwerdnadzäniň pikiri hem Akaýewiňkiden tapawutly bolmasa gerek.
Azatlyk Radiosy: Waşington bu ýagdaýdan has ýerlikli peýdalanyp bilermidi?
Tomas Simons: Eger ähli ünsüňizi dünýäniň bir künjünde ýerleşýän kiçijik bir ýurda gönükdirseňiz, elbetde, has gowy netije gazanyp bilersiňiz. Ýöne, beýleki tarapdan, meniň pikirimçe, ABŞ öz gymmatlyklaryna we prinsiplerine ygrarly bolup galdy, sebäbi amerikalylar hakykatdanam repressiýa ekstremistik dinçi toparlary döredýär diýen pikire ynanýar.
Waşington öz diplomatik düzgünleri esasynda, mydama bolşy ýaly, mundan beýläk hem bu ýurtlara has aç-açan sistema döretmegi we žurnalistlere azar bermezligi maslahat bermegi dowam etdirer.
Elbetde, harby hyzmatdaşlyk boýunça olaryň goldawyna zerurlyk bolanlygy üçin belli bir derejede käbir zatlara göz ýumulýar, emma bu olara islän zadyňyzy ediberiň diyildigi däldir.
Azatlyk Radiosy: Amerikanyň Merkezi Aziýa boýunça syýasaty mundan beýläk nähili bolar? Käbir synçylar Waşingtonyň Merkezi Aziýa boýunça syýasatynyň Owganystanda alyp barýan tagallalarynyň kölegesinde galanlygyny aýdýarlar.
Tomas Simons: Meniň pikirimçe, Owganystanyň uly roly bar. Elbetde, biziň Merkezi Aziýa babatda başga bähbitlerimiz hem bar. Onsoň bu region boýunça aýratyn syýasatymyzyň bolmagyny isleýäris. Ýagny, bu syýasat diňe Owganystandan ybarat däl.
Elbetde, Owganystanyň juda güýçli roly bar. Meniň pikirimçe, gyzykly soraglardan biri, amerirkan harbylary Owganystany terk edenlerinden soň, Waşingtonyň region boýunça nähili syýasat alyp barjagydyr.
Bir tarapdan, Merkezi Aziýanyň ähmiýetiniň has-da artmagy mümkin, emma, beýleki tarapdan, onuň ähmiýetiniň has peselmegi-de mümkin. Sebäbi Waşingtonyň Owganystanda öz harbylaryny uzak wagtlap saklamak islegi ýok.


c: text/html

text: Şu günler täze okuw ýylynyň başlanmagyna sanlyja gün galanda köp ene-atalar öz çagalaryna mekdep formadyr, okuw esbaplaryny satyn almak üçin bazarlara barýarlar. Lebap welaýatynyň "Dünýä bazar" ady bilen tanalýan bazarynda bolsa mekdep formalaryň, okuw esbaplaryň müşderileriniň kändigini şol bazarda söwda edýän söwdagärler belleýärler. Agzalan bazarda hususyýetçiler tarapyndan mekdebe gerek bolan egin eşikleriň, okuw esbaplaryň dürli görnüşleriniň hödürlenýändigini görmek bolýar. Wideoda Türkmenabat şäheriniň ilat arasynda "Dünýä bazar" ady bilen tanalýan bazaryndan täze okuw ýyly üçin edilýän söwdalardan käbir pursatlar hödürlenýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Duşenbe güni amerikan prezidenti Barak Obama Ýewropa Bileleşiginiň liderleri bilen gepleşik geçirdi.
Ak Tamda Ýewropa Geňeşiniň prezidenti Herman Wan Rompuý we Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Jose Manuel Barroso bilen geçirilen duşuşykda, esasan, ýewrozonanyň maliýe krizisi üns merkezinde boldy.
Gepleşiklerden soň, Obama krizisden çykmak üçin Amerikanyň “öz paýyna düşýän çäreleri” amala aşyrmaga taýýardygyny aýtdy.
Resmi beýanata görä, taraplar “ykdysady ösüşi üpjün etmek, iş ýerlerini döretmek we maliýe durnuklylygyny döretmek” boýunça bilelikde işleşmäge borçlanypdyrlar.
Gepleşikleriň dowamynda Eýranyň dawaly ýadro programmasy hem maslahat edilipdir.


text:
Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti tarapyndan welaýatlarda we paýtagtda guralan okuw-sapaklarynda hünärmenleriň 850-si ilatyň oba hojalyk işiniň statistika hasabatynyň usulyýeti boýunça hünär derejelerini ýokarlandyrdylar
Okuw maslahatyna ýurduň sebitleriniň ählisiniň oba hojalyk müdirlikleriniň statistika bölümleriniň müdirleri, häkimlikleriň, geňeşlikleriň, jemagat hojalygy kärhanalarynyň işgärleri gatnaşdylar. Onda oba hojalygynda statistika hasabatynyň usulyýetine, bu ulgamdaky täze tehnologiýalar ýaly meselelere garaldy hem-de bu işi kämilleşdirmek boýunça täze wezipeler bellenildi. Mallaryň we öý guşlarynyň sanynyň hasaby, natural aňlatmada ösümlik we maldarçylyk önümleriniň önümçiliginiň möçberiniň hasabynyň meseleleri beýan edildi.
2102-2016-njy ýyllarda Ykdysady, maliýe we bank ulgamlaryny ösdürmegiň maksatnamasynyň çäklerinde statistika hasabatynyň elektron görnüşleri ornaşdyrylýar. Bu bolsa, işlenip taýýarlanan maglumatlary çalt seljermäge we ulanmaga mümkinçilik berýär. Statistika gulluklarynyň halkara iş tejribelerini öwrenmek, unifisirlenen usulyýet ugurlaryny ornaşdyrmak bu maslahatyň esasy wezipesi boldy.


text:
ABŞ-nyň wise-prezidenti Joe Biden Ýewropa energiýa üpjünçiligini diwersifikasiýalaşdyrmagyny dowam etdirip, Russiýa bolan garaşlylygyny kemeltmelidigini aýtdy.
Biden bu barada 22-nji noýabrda Stambulda geçirilen Atlantik Geňeşiniň energiýa howpsuzlygy sammitiniň dowamynda çykyş etdi. Ol Russiýa öz gazyny we nebitini geosyýasy gural hökmünde ulandyrmaly däldigini hem belledi.
“Şu wagt, edil häzirki pursat hereket edip başlamaly” diýip, Biden belledi. “Ukrainadaky bolýan zatlar munuň diňe nähili möhüm bir meseledigini äşgär edýär”.
Ýakynda Russiýa, Ukraina we Ýewropa Bileleşigi Ukraina we Ýewropa gazy kepillendirýän $4.6 milliardlyk ylalaşygy baglaşypdylar.
Moskwa Kiýewiň gaz bergisi sebäpli şu ýylyň iýun aýynda Ukraina akdyrýan gazyny togtadypdy. Bu Moskwany goldap çykyş eden ukrain prezidenti Wiktor Ýanukowiçiň häkimiýetden aýrylmagy we mart aýynda Russiýanyň Krym ýarymadasyny basyp almagynyň yzýanyna gabat geldi.
Howatyrlanmalar
Golaýda gelnen ylalaşyk 2009-njy ýylyň gyşynda bolan wakalaryň gaýtalanjakdygy baradaky howatyrlanmalary gowşatdy. Şol wagt Ukraina bilen bolan gaz dawalary sebäpli Moskwa iki hepde töweregi Ýewropa akdyrýan gazyny kesipdi.
Biden Russiýanyň energiýa serişdeleriniň esasy çeşmesi bolup galjakdygyna şek-şübhesiniň ýokdugyny aýdyp, munuň basyş üçin bir serişde hökmünde ulanylmaly däldigini hem belledi.
“Bu energiýa howpsuzlygy. Muny gazanmak üçin Ýewropa diwersifikasiýa ugrunda tagalla etmeli” diýip, Biden nygtady. Russiýanyň hem bu oýunda orny bolup biler, bolaram. Ýöne Russiýa kadalar boýunça oýnamaly”.
"YD"
Biden türk prezidenti Rejep Taýyp Erdogan bilen Siriýadaky we Yrakdaky meseleleri maslahat etmek üçin Türkiýä sapar edýär.
Saparyň çäklerinde Türkiýäni “Yslam döwleti” diýilýän topara garşy ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky halkara koalisiýanyň alyp barýan göreşine has köp goşant goşmagyny gazanmak göz öňünde tutulýar.
Ankara bu göreşe harby taýdan gatnaşmajakdygyny belli edenden soň, ABŞ bilen Türkiýäniň arasynda dartgynlylyk döredi.


text:
Türkmenistanda mekdepleriň remonty üçin ene-atalardan pul ýygnalýandygy barada garaşsyzlyk ýyllarynyň başlaryndan bäri ilat arasynda köp gürrüňler bar. Ýurtda täze mekdepler, çagalar bakjalary gurlup, ulanmaga berilýär. Türkmenistanda häkimiýet çalşaly bäri mekdepleriň remonty üçin okuwçylaryň ene-atalaryndan pul ýygnamak meselesi aradan aýryldymy? Şu mesele barada Azatlyk Radiosy Ahal welaýatynyň Ruhabat etrabyndan birnäçe okuwçy çaganyň enesi, 40 ýaşly öý-hojalykçy Şirin Kösäýewa bilen söhbetdeş boldy.
Şirin Kösäýewa: Garaşsyzlygyň başky döwründe bolan zatlar ýene dowam edip gidip otyr. Çagalar birinji klasdan tä mekdebi gutarýançalar mekdep fondy diýip pul alýarlar. Remont diýip alýarlar, reňk diýip alýarlar, lampa, aý, garaz , hemme zat üçin çagalardan pul alýarlar. Mekdebiň öz fondy ýokmuka?!
Azatlyk Radiosy: Bu zatlar üçin her aýda näçeräk pul alýarlar?
Şirin Kösäýewa: Her klasa görä alýarlar. Ýagny, kiçilerden azrak, ululardan köpräk alýarlar. Okuwyny gutaranda-da mugallymlar haçan görseň “Kömek etmeli, hiç zat ýok” diýip soraýarlar. Her aýda mekdebiň fondy diýibem çagalardan bäş manatdan alýarlar.
Azatlyk Radiosy: Mekdebiň remont edilýän döwri şol berlen pul bilen çäklenýärlermi ýa ýene goşmaça-da alynýarmy?
Şirin Kösäýewa: Remont döwründe goşmaça pul alynýar. Kim näme kömek edip bilse, şony etdirýärler. Belli bir zady ýok, kim näme berip bilse, bermeli: ýa reňk ýa-da aklar ýaly hekini alyp bermeli we ş.m. Kömek edýärler, biz-ä bilmedik, mekdepde fond bar diýýärler, ýöne şol zat ýok.
Azatlyk Radiosy: Hemme ene-atanyň, maşgalanyň kömek bermäge güýji ýetýärmi?
Şirin Kösäýewa: Hemme maşgalanyň güýji ýetenok. Ýagdaýy ýetýänler, ýagny telekeçiler ýa ulurak işde işleýänler öz çagalary üçin berýärler, eçilýärler mekdebe. Ýagdaýy ýetmedikler berip bilenok. Mekdepde üç-dört okuwçysy bolan ene-atalarda ýagdaý ýok beýle kömek etmäge.
Adamlarda ýagdaý pesräk. Ýagdaýy juda peslerem bar. Iki-üç çagaly maşgalalaryň ýeke kakalary işlese, şol puly berip bilenok. Aýallaryň köpüsi işsiz. Erkekleriňem hemmesinde gowy iş ýok. 3-nji klaslylaryň ýakynda gutardyşy bolýar. Şol gutardyş üçinem pul toplaýarlar. Nämemiş, okuwçylar mugallymlara sowgat alyp bermelimiş.
Penjirelere tuty üçin, güldan üçin pul alýarlar, gül getirmeli diýibem çagalary horlaýarlar. Döwlet tarapyndan bir kömek edilse, gowy bolardy. Mekdepler ozallar-a döwlet tarapyndan remont edilýärdi. Şol remont pullary nirä gidýärkä? Şony bilip bolmady. Iki-üç sany çagaň bolsa, hemmesini kadaly okadybam bolanok.
Azatlyk Radiosy: Şu gürrüňini edýän meseläňiz ene-atalardan närazyçylyk döredenokmy?
Şirin Kösäýewa: Ene-atalaryň köpüsi närazy, ýöne çagalary mekdepde okaýandygy üçin hiç zat aýdyp bilenoklar-da. Çagalara-da öz hossarlaryna aýtmaga mugallymlar ýol berenok. Mugallymlar “Bizde günä ýok” diýýärler. Ýylda gaýtalanýar şu zatlar. Ene-atalar mekdebe kömek pullaryny eltmeseler bolanok.


text:
Şu gün Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýurduň döwlet serhet gullugynyň işgärlerini we esgerlerini Türkmenistanyň serhet goşunlarynyň döredilmeginiň 17 ýyllygy bilen gutlady.
Türkmenistanyň serhetçileriniň güni şu ýyl ilkinji gezek bellenilýär. Öz gutlagynda döwlet lideri ýakynda Türkmenistanyň täze Harby doktrinasynyň kabul edilendigini belläp, bu doktrina laýyklykda döwlet serhet gulluklarynyň roluna-da ýokary ähmiýet berilýändigini nygtapdyr.
Şeýle hem Türkmenistanyň prezidenti Berdimuhamedow öz gutlagynda «ýurduň kanun goraýjy organlary bilen bilelikde serhet goşunlarynyň hem täze Galkynyş eýýäminiň beýik özgerişliklerine özleriniň mynasyp goşantlaryny goşjakdyklaryna ynanýaryn» diýip, belläpdir.


text:
Parahatçylyk Fondunyň Dünýä ýurtlarynyň gowşaklylyk indeksi atly hasabatynda Türkmenistan 83-nji setirde ýerleşdirilip, aşa ýokary töwekgelçilik astyndaky ýurtlaryň toparynda öňki post sowet ýurtlaryndan Azerbaýjan, Belarus, Moldowa we Ukraina bilen bilelikde görkezilýär.
178 ýurdy öz içine alýan bu ýyllyk hasabatda dünýä ýurtlarynyň sosial, ykdysady, syýasy ýagdaýyny görkezýän 12 sany indikator alamatlary esasynda baha kesgitlenýär.
Hasabata görä dünýäniň iň gowşak ýurdy Somali bolup, iňňän uly töwekgelçilik astyndaky ýurtlar toparyna birnäçe Afrika ýurtlary bilen bilelikde Siriýa hem girýär.
Hasabatda dünýäniň iň durnukly ýurdunyň Finlýandiýadygy aýdylýar.
Parahatçylyk Fondy Dünýä ýurtlarynyň gowşaklylyk indeksi atly hasabatyny 12 ýyl bäri çap edip gelýär. Geçen ýylda Türkmenistan 78-nji setirde we töwekgelçilikli ýurtlar toparynda görkezilipdi.


text:
Öz ýurdunda gaplyklarda aýyplanýan Gyrgyzystanyň wezipeden çetleşdirilen prezidenti Kurmanbek Bakyýewiň ogly Maksima Interpol halkara gözleg yglan etdi.
Halkara jenaýat polisiýasy guramasynyň resmi saýtyna salgylanmak bilen bu maglumaty günbatar habar agentlikleri tassykladylar.
Mundan öň Gyrgyzystanyň döwlet goragy gullugynyň öňki başlygy Nurlanbek Timirbaýewi tussag etmäge Interpoluň rugsat berendigini “Interfaks” habar beripdi. Ol ynsan ömrüne we saglygyna garşy jenaýatlarada aýyplanýar.
Gyrgyzystanyň öz içinde Kurmanbek Bakyýewiň ýakyn töwereginden 20 adam tussag astyna alyndy.


text:
Meşhur amerikan kino režissýory we ssenariýeçi Maýkl Fitsjerald Türkmenistan bilen ABŞ-nyň arasynda medeni dialogy giňeltmegiň çäginde aprel aýynyň 16-syndan 20-sine çenli Türkmenistana sapar edýär. Bu barada ABŞ-nyň Aşgabatdaky ilçihanasy we türkmen metbugaty habar berýär.
Maglumatlara görä, saparyň dowamynda Maýkl Fitsjerald Türkmenistanyň hökümet işgärleri, şeýle hem ýurduň medeni pudagynyň spesialistleri, şol sanda Türkmenistanyň telewideniýe, radio we kinomotografiýa boýunça döwlet komitetiniň işgärleri bilen-de duşuşyklar geçiripdir. Bu duşuşyklarda kino pudagyny ösdürmek boýunça iki ýurduň arasyndaky perspektiwalar barada gürrüň edilendigi habar berilýär.
Maglumata görä, amerikan kino režissýory Türkmen döwlet medeniýet institutynyň studentleri we mugallymlary bilen hem duşuşyp, olaryň öňünde leksiýa bilen çykyş edipdir.
Maýkl Fitsjerald Kinomatografiýa sungaty we ylmy boýunça akademiýasynyň, Tellürid kinofestiwalynyň dolandyryjy geňeşiniň we Garward filmler arhiwiniň maslahatçylar geňeşiniň agzasydyr.
Ol dünýäniň ençeme film festiwallarynda žürilik etdi. Fitsjerald dünýäniň köp künjeklerinde,hususan-da, ABŞ-da, Meksikada, Nigeriýada, Beýik Britaniýada we Gündogar Ýewropada kinolary surata düşürdi.


text:
Medisina boýunça Halkara ynsanperwerlik guramasy bolan Serhetsiz lukmanlar topary (Médecins Sans Frontières) 10 ýyl işläninden soň Türkmenistandaky medisina çärelerini ýatyrýar.
“Türkmenistanda medisina zerurlyklary ýokary we bize bu ýerde iş alyp barmaga gowy esaslar bar. Muňa garamazdan, biziň teklip edýän proýektlerimiz yzly-yzyna ret edildi we programmamyzy ýapmakdan başga çärämiz galmady” diýip MSF-niň Baş Direktory guramanyň metbugat beýanatynda
aýtdy. “Biz inçe keseliň ýaýramagy bilen ýüzbe-ýüz bolup duran hem-de täsirli bejergiler elýeterli bolmaýan Türkmenistanyň ilatyna ýardam bermegi umyt edýärdik”.
Serhetsiz lukmanlar toparynyň Türkmenistan boýunça dolandyryjysy Kristof Hiphen, inçe-kesel boýunça gyssagly bejeriş çärelerini amala aşyrmagyň zerurdygyna düşünmäge türkmen hökümetine çagyryş etdi we ýagdaýyň örän çynlakaýdygyny nygtady. “Milli strategiýa görä, ilkinji näsaga 2013-nji ýylda bejergi beriler emma adamlar bugün ölýärler!”- diýip Kristof Hiphen alada bildirýär.
MSF-niň ýapylmagy bilen Türkmenistan ýurtdaky iň soňky hökümete degişli bolmadyk Halkara guramany ýitirýär. Ýakynda Türkmenistanda hereket edýän “Counterpart Consortium” hem dürli päsgelçilikler sebäpli ýurdy terk etmeli bolupdy.


text:
Ýekşenbe güni Serbiýada geçirilýän ikilenji tapgyr prezidentlik saýlawlarynda ýurduň häzirki prezidenti Boris Tadiç bilen oppozisiýanyň wekili Tomislaw Nikoliç özara bäsleşýärler.
6-njy maýda geçirilen birinji tapgyr saýlawlarda Tomislaw Nikoliç prezident Boris Tadiçden sähel tapawut bilen yza galypdy.
Ýurduň häzirki prezidenti Boris Tadiç özüniň üçülenji gezek prezident saýlanan halatynda, Serbiýanyň Ýewropa Bileleşigine agza bolmagy ugrundaky tagallalaryny has-da güýçlendirmeklige söz berdi.
Saýlawlaryň deslapky netijeleri duşenbe güni yglan ediler diýlip garaşylýar.


text:
Britaniýanyň tanymal žurnalisti Deýwid Frost 74 ýaşynda, ýürek keselinden aradan çykdy.
Ol Birleşen Ştatlaryň prezidenti Riçard Nikson 1974-nji ýylda iş başyndan çekilenden soň, ondan ilkinji bolup alan uly göwrümli interwýusy bilen meşhur bolupdy.
Frostuň maşgalasy onuň şenbe güni, «Kwin Elizabet» gämisiniň üstünde, söz sözleýän wagty ýogalandygy barada beýanat çap etdi.
Frostuň Nikson bilen geçiren söhbetdeşlikleri 1977-nji ýylda Amerikan telewideniýesinde dört gijäniň dowamynda efire berildi.
Ol öz uzak wagtlyk žurnalistlik işinde Britaniýanyň sekiz premýer-ministrinden, ABŞ-nyň ýedi prezidentinden interwýu aldy.
Şeýle-de ol, 1980-nji ýylda ýogalamazyndan öň, Eýranyň soňky şasy Muhammad Reza Pahlawiden, interwýu alan soňky žurnalist boldy.


text:
Türkmenistanyň prezidentiniň ýanyndaky ”Demokratiýa we Adam hukuklary baradaky türkmen Milli institutynda” BMG-niň Çaga hukuklary hakyndaky Konwensiýasynyň kabul edilmeginiň 20 ýyllygyna bagyşlanyp maslahat geçirildi.
Maslahatda enäniň we çaganyň hukuklaryny goramak babatda kanunçylyk ulgamyny ösdürmek, bilim we saglygy goraýyş pudaklarynda çagalaryň hemmetaraplaýyn ösüşine, ýaş nesli sazlaşykly ösdürmek üçin ähli zerur şertleri döretmäge gönükdirilen reformalary durmuşa geçirmek babatda türkmen döwletiniň yzygiderli çäreler görýändigi barada aýdylypdyr. Eýse, Türkmenistanda çagalaryň ýagdaýy nähili? Olaryň hukuklary näderejede berjaý edilýär?
Türkmenistanda Nyýazowyň döwründe çaga zähmetini ulanmagy gadagan edýän kanun kabul edilipdi. Türkmenistanly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bu kanunyň Berdimuhamedowyň döwründa has-da berkändigini aýdýar. Emma şeýle-de bolsa, onuň sözlerine görä, oba ýerlerinde oba-hojalyk işlerinde çaga zähmetinden peýdalanýarlar: “Kärendeçiler öz çagalaryndan okuwdan soň ýa-da dynç alyş günleri oba-hojalyk işlerinde: ekin ekmekde, hasyl ýygnamakda peýdalanýarlar.”
Synçylar kä ýagdaýda çagalara agyr işleriň etdirilýändigini aýdýarlar. Ynsan hukuklaryny goraýjy türkmen inisiatiwasy toparynyň başlygy Farid Tuhbatullin çagalara pagta ýygdyrmak prosesiniň çaganyň saglygyna ýaramaz täsir edýändigini aýdýar: “Elbetde, bu her bir ene-atanyň öz işi. Emma şol ene-atalary beýleki gök önumleri däl-de, pagta ekmäge kim mejbur edýär? Elbetde, hökümet.”
Mugallymlaryň ýetmezçiligi
Türkmenistanyň bilim pudagynda reforma geçiriljekdigi yglan edildi. Mekdep okuw programmalary işläp çykylýar. Türkmen mekdepleri üçin täze okuw kitaplary çykaryldy. Farid Tuhbatullin, şeýle-de bolsa, bu pudakda problemalaryň bardygyny aýdýar: “Esasy problema bu mekdeplerde kämilleşen mugallymlaryň ýetmezçilik edýändigidir. Mugallymlaryň uly bölegi ýurtdan çykyp gitdi. Käbirleri pensiýa çykdy. Şonuň üçin hem bu problema ýakyn birki ýylda çözülmez.”
Statistik maglumatlara görä, gonşy Özbegistanda 150 müňden gowrak türkmen ýaşaýar. Türkmenler öz ene dilinde okap bilim almak hukugyna eýedirler. Özbegistanda 100-e golaý türkmen mekdepleri bar. Ýaşlara türkmen dilinde bilim bermek üçin kadrlar Garagalpagystanyň Milli uniwersitetiniň türkmen dili we edebiýaty fakultetinde taýýarlanylýar.
Türkmenistanda hem milli azlyklar öz ene dilinde bilim almak mümkinçiligine eýemi? Farid Tuhbatulliniň sözlerine göra, Türkmenistanda ýaşaýan milli azlyklar öz ene dilinde bilim almak mümkinçiliklerinden mahrum edilipdirler: “Türkmen hökumeti bu meseläni çözmek islemeýär. Şonuň üçin hem bu barada dil ýarmaýar. Türkmenistanda özbekleriň, onsoňam gazaklaryň sany öran köpdür .Olar öz ene dilinde okap, bilim alyp bilmeýärler. Olaryň çagalary mekdebe milli türkmen eşiginde barmaly. Şunuň özi-de milli azlyklaryň hukuklarynyň bozulýandygyny aňladýar.”
Zerur çäreler
Çagalar ýurduň geljegi diýýärler. Ýurtda çagalaryň hukuklarynyň bozulmazlygy, olaryň bilimli- düşünjeli bolup ýetişmegi üçin hökümet näme etmeli, jemgyýet näme etmeli?
Farid Tuhbatulliniň pikirine görä, bilim pudagyna aýratyn üns bermeli. Ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bolsa ilki bilen jemgyýeti düzetmelidigini aýdýar. Onuň sözlerine görä, jemgyýetde bolup geçýän kemçiliklere jemgyýetiň özi baha berip bilse, çagalaryň geljegi üçin uly perspektiwalar açylar. Ýurt assa-ýuwaş demokratiýa, bazar ykdysadyýetine we söz azatlygyna geçmeli.
Mälim bolşy ýaly, Çaga hukuklary hakyndaky Konwensiýa 1989-njy ýylyň 20-nji noýabrynda BMG-niň Baş Assambleýasy tarapyndan kabul edildi we dünýäniň 194 ýurdunyň hökümetleri tarapyndan tassyklanyldy. Olaryň arasynda Türkmenistan hem bar.


text:
Düýn Birleşen Ştatlaryň prezident administrasiýasy amerikan raýatlaryna Kuba sapar etmekligi ýeňilleşdirmekligi planlaşdyrýandygyny mälim etdi.
Munuň özi soňky 50 ýylyň dowamynda Kuba sapar etmek meselesinde girizilen çäklendirmeleriň ilkinji gezek ýeňilleşdirilmesi hökmünde alamatlanar.
Birleşen Ştatlaryň hökümet resmileri bu täze ýeňilleşdirmeleriň Waşingtonyň Kuba garşy girizen söwda gadagançylyklaryna täsir etmejekdigini aýdýarlar.
Olaryň aýtmaklaryna görä, täze düzgünler Kuba barmak isleýän studentleriň, mugallymlaryň we ylmy spesialistleriň bu ýurda sapar etmek mümkinçiliklerini ýeňilleşdirer.
Geçen ýyl prezident Obamanyň gol çeken karary netijesinde Birleşen Ştatlarda ýaşaýan kubalylaryň öz ata watanlaryna sapar etmek we ol ýerdäki öz dogan-garyndaşlaryna pul ibermek düzgünleri has ýeňilleşdirilipdi.


text:
Birleşen Ştatlaryň uçar ýolagçylaryna basym uçuş wagtynda bir topar elektrik enjamyny az sanly çäklendirme bilen ulanmaga mümkinçilik dörediler.
Täze, ýeňilleşdirilen düzgünler penşenbe güni, Federal awiasiýa adminstrasiýasy tarapyndan çap edildi.
50 ýyl bäri dowam edýän düzgüne görä, uçar asmana göterilýän we gonýan mahalynda elektron enjamlary ulanmak gadagandy.
Täze düzgün Birleşen Ştatlaryň uçarlarynda ýylyň aýagyndan güýje girer. Bu üýtgeşiklik ýolagçylara okamaga, oýun oýnamaga, kino görmäge, saz diňlemäge mümkinçilik berer.
Emma 10 müň fitden, ýagny 3 müň 50 km-den aşakda internet ulanmak, hat alyşmak, maglumatlary indirmek şindem gadagan, mobil telefonlary hem ulanmaly däl.


text:
Ýewropanyň II Jahan urşundan bäri bolan iň uly gyrgynçylygynda pida bolanlaryň täzelikde anyklanan 136 jesedini alyp barýan uly ýük ulagy Bosniýanyň Srebrenika sebitine barýan mahaly, müňlerçe adam Saraýewanyň esasy köçesine ýygnandylar. Gürrüňi edilýän jesetler Srebrenika gyrgynçylygynyň 20-nji ýyldönüminde jaýlanarlar.
9-njy iýulda jesetleri alyp barýan ýük ulagy Bosniýanyň prezidentlik edarasynyň öňünde saklandy.
1995-nji ýylyň 11-nji iýulynda Bosniýanyň Serb güýçleri we Serb ýarym harby güýçleri Bosniýanyň musulman enklawy Srebrenikany basyp aldylar we şonda 8 müň çemesi musulman erkegini we oglany öldürdiler. Bu waka halkara sudy tarapyndan genosid diýlip atlandyryldy.
Bosniýa-Gersogowiniýa bu gyrgynçylygyň 20-nji ýyldönümini ýatlamaga taýýarlyk görýän mahaly, Srebrenika wakasynda pida bolanlaryň jesetleri heniz hem köpçülikleýin mazarlarda tapylýar.


text:
TÜRKMENISTANYŇ KANUNY
Türkmenistanyň Saýlaw kodeksini tassyklamak we güýje girizmek hakynda
(Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2013 ý., № 2, 25-madda)
1-nji madda. Türkmenistanyň Saýlaw kodeksini tassyklamaly.
2-nji madda. Türkmenistanyň Saýlaw kodeksini 2013-nji ýylyň 1-nji iýulyndan güýje girizmeli.
3-nji madda. Şu Kodeksiň güýje giren gününden başlap, şu aşakdakylary güýjüni ýitiren diýip hasap etmeli:
1) 2005-nji ýylyň 25-nji oktýabrynda kabul edilen "Türkmenistanyň kanunlaryny kabul etmek we güýje girizmek hakynda" Türkmenistanyň Kanunynyň (Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň resmi namalarynyň Ýygyndysy, 2005 ý., HM-85):
- 1-nji maddasyny;
- 2-nji we 3-nji maddalaryny "Türkmenistanyň Mejlisiniň deputatlarynyň saýlawlary hakynda" we "Geňeş agzalarynyň saýlawlary hakynda" Türkmenistanyň Kanunlary böleginde;
2) 2005-nji ýylyň 25-nji oktýabrynda kabul edilen "Türkmenistanyň Mejlisiniň deputatlarynyň saýlawlary hakynda" Türkmenistanyň Kanunyny (Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň resmi namalarynyň Ýygyndysy, 2005 ý., HM-83);
3) 2008-nji ýylyň 10-njy oktýabrynda täze redaksiýada kabul edilen "Türkmenistanyň Mejlisiniň deputatlarynyň saýlawlary hakynda" Türkmenistanyň Kanunyny (Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2008 ý., № 4, 42-nji madda);
4) 2011-nji ýylyň 21-nji maýynda kabul edilen "Türkmenistanyň Prezidentiniň saýlawlary hakynda" Türkmenistanyň Kanunyny (Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2011 ý., № 2, 37-nji madda);
5) 2011-nji ýylyň 21-nji maýynda kabul edilen "Türkmenistanda Saýlawlary we sala salşyklary geçirmek baradaky Merkezi topar hakynda" Türkmenistanyň Kanunyny (Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2011 ý., № 2, 38-nji madda);
6) 2012-nji ýylyň 31-nji martynda kabul edilen "Halk maslahatlarynyň we Geňeşleriň agzalarynyň saýlawlary hakynda" Türkmenistanyň Kanunyny (Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2012 ý., № 1, 42-nji madda);
7) 2012-nji ýylyň 4-nji awgustynda kabul edilen "Sala salşyk hakynda" Türkmenistanyň Kanunyny (Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2012 ý., № 3, 63-nji madda);
8) 2012-nji ýylyň 4-nji awgustynda kabul edilen "Türkmenistanyň Mejlisiniň deputatlarynyň saýlawlary hakynda" Türkmenistanyň Kanunyna üýtgetmeler we goşmaçalar girizmek hakynda" Türkmenistanyň Kanunyny (Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2012 ý., № 3, 64-nji madda);
9) 2012-nji ýylyň 19-njy oktýabrynda kabul edilen "Türkmenistanyň raýatlarynyň saýlaw hukuklarynyň kepillikleri hakynda" Türkmenistanyň Kanunyny (Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2012 ý., № 4, 95-nji madda).
Türkmenistanyň Gurbanguly
Prezidenti Berdimuhamedow
Aşgabat şäheri.
2013-nji ýylyň 4-nji maýy.
№ 395-IV.


text:
Owganystanyň günortasynda ýerleşýän Helmand welaýatynda ýolda partladylan bomba azyndan 19 adamy heläk etdi.
Helmand welaýatynyň howpsuzlyk bölüminiň başlygy Mohammad Ismailiň berýän maglumatyna görä, ölenleriň arasynda 7 aýal hem-de 5 çaga bar. Ismail partlamada 5 sany adamyň ýaralanandygyny hem aýdýar. Ölenleriň we ýaralananlaryň ählisiniň graždan ilatdandygy habar berilýär.
Helmand welaýaty Owganystanyň iň howply regiony hasaplanýar. Daşary güýçler we owgan hökümeti Helmand welaýatyny hüjümçilerden saplamak maksady bilen mundan ozal howpsuzlyk operasiýalaryny amala aşyrdylar, ýöne bu häzirlikçe wagtlaýyn çäre bolmagynda galýar.
Helmanddaky partlamadan ozal, Owganystanyň şaýy ybadathanasynda bolan iki sany hüjüm 59 adamyň ölümine sebäp boldy.


text:
Gazagystanyň oppozision toparlary “Azatlyk” boýunça ýyllyk baýraklaryny üç adama gowşurdylar.
2016-njy ýylyň baýraklaryna meşhur aýdymçy Žanat Esentaýew, Nakanune.kz atly garaşsyz täzelikler websaýtynyň redaktory Guzýal Baidalinowa we “Žurnalistler agyr günde” atly hökümete degişli boдmadyk guramanyň başlygy Rozlana Taukina eýe boldular.
“Azatlyk” baýragy boýunça komitetiň wekili Igor Kolow 2016-njy ýylyň baýragynyň eýelerini Gazagystanda syýasy pidalaryň hatyra senesiniň bellenýän güni 31-nji maýda Astanada yglan etdi.
Baýraga eýe bolanlaryň ikisi Baidalinowa we Esentaýew häzirki wagtda deslapky tussaglykda saklanýarlar.
2003-nji ýylda gazak oppozision toparlary tarapyndan esaslandyrylan bu ýyllyk baýragy žurnalistlere, ýazyjylara, sungatçylara we aktiwistlere berilýär.


text:
Eýranyň baş ruhany ýolbaşçysy Aýatolla Homeneýi geçen ýyl bu ýurtda geçirilen saýlawlara garşy gurnalan proteste gatnaşanlykda aýyplanýan adamlardan 81-niň günäsini geçdi.
Homeneýiniň web sahypasynda çap edilen beýanatda günäsi geçilýän adamlaryň kimlerdigi hakda takyk maglumat berilmeýär. Emma bu çäräniň Muhammet pygamberiň gyzynyň doglan gününe gabatlap amala aşyryljakdygy aýdylýar.
2009-njy ýylyň iýun aýynda geçirilen saýlawlarda Mahmud Ahmedinejadyň ikinji gezek ýurduň prezidenti wezipesine saýlanmagy bilen başlanan protestlerde oppozisiýanyň müňlerçe tarapdarynyň tussag edilenligi aýdylýar. Olaryň köpüsi gysga möhlet boýunça saklanypdy.


text:
Türkmenistanyň Balkan welaýatynda özboluşly şypahana bolan Mollagaranyň durky täzelener diýip, ýakynda türkmen metbugaty habar beripdi.
Mollagara köli Balkanabadyň (öňki Nebitdagyň) golaýyndaky Jebel şäherçesiniň ýanynda ýerleşýär. Kölüň düzüminde hloridler we sulfat natrisi, magniý, demir, brom duzlary we beýleki minerallara baý, bejeriş häsiýetleri bilen tapawutlanýan palçyk bar.
Mollagara şypahanasyna 1910-njy ýylda bejeriş edarasy derejesi berilipdi we şu ýyl oňa 100 ýyl dolýar.
Türkmen hökümetiniň planlaryna laýyklykda, geljekde Mollagarada täze bejeriş binalaryny öz içine alýan döwrebap şypahana şäherçesi gurlar.
Mollagara şypahanasynyň hyzmatlarynyň çägi dynç alýanlaryň, Mollagara kölüne diňe birnäçe günlük gelýänleriň ambulatoriýa bejerişiniň hasabyna giňeler diýlip, habar berilýär.
Emma häzirki wagtda bu şypahana dynç almaga barýan Türkmenistanyň ýaşaýjylar sagaldyş edarasynyň hyzmatlaryndan nägile.
Bu barada Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa Marydan Mollagara dynç almaga gelen bir zenan bilen söhbetdeş boldy.
Söhbetdeşligi diňlemek üçin sag tarapdaky audio düwmani basyň.


text:
Penşenbe güni Gazagystanyň Ýokary sudunyň ozalky sudýalary Sauletbek Jakişew bilen Almas Taşenowa korrupsiýa bilen bagly bildirilýän aýyplamalar boýunça tussag astyna alyndy.
Bu sudýalaryň ikisem şu aýyň başynda Gazygystanyň Senatynyň karary bilen alty sany sudýanyň hatarynda wezipelerinden boşadylypdy.
Maliýe galplyklarynda bildirilýän aýyplamalaryň esasynda bu sudýalaryň wezipelerinden boşadylmaklarynyň yzy bilen, 15-nji aprelde Ýokary Suduň başlygy Musabek Alimbekow hem öz wezipesinden çekilýändigini yglan edipdi.


text:
Gazagystanyň howpsuzlyk güýçleri Aktobede söweşiji bolmakda güman edilen bäş adamy öldürdiler. Ýurduň demirgazyk-günbatarynda ýerleşýän bu şäherde hepdäniň başynda bolan hüjümde hem onuň yzýanynda azyndan 25 adam wepat bolupdy.
Milli howpsuzlyk komitetiniň beýannamasynda ýörite güýçleriň 10-njy iýunda bir jaýa hüjüm edip, dört "terrorçyny" öldürendigi habar berildi.
Şeýle-de maglumatda köçede polisiýany oka tutan ýene bir adamyň atylyp öldürilendigi aýdyldy.
Milli howpsuzlyk gullugy reýdde oka tutulanlaryň 5-nji iýunda bolan hüjümlere gatnaşmakda güman edilýän adamlardygyny aýtdy we hüjümçi bolmakda güman edilýän sany takyklaşdyrylmadyk adamlaryň henizem gözlenýändigini habar berdi.
Häkimiýetler Aktobedäki hüjümlere jogapkär toparyň adyny agzaman, hüjümçileri “radikallar” diýip atlandyrdy.
Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew 8-nji iýunda eden çykyşynda hüjümçileriň ýurduň daşyndan instruksiýa alandygyny aýdyp, olary “radikalsyraýan” hereketiň agzalary hökmünde häsiýetlendirdi. Şeýle häsiýetlendirme yslamçy söweşijileri atlandyrmak üçin Gazagystanda giňden ulanylýar.


text:
Halkara atom energiýasy gullugynyň başlygy Muhammet El Baradeý Eýranyň öz ýadro programmasy babatdaky halkara dawada «hyzmatdaşlygy we açyklygy» artdyrmasyna gowy baha berdi.
Ol düýn Tähranda ýurt baştutanlary bilen HAEG-niň Eýranyň täze üsti açylan uran baýlaşdyryjy zawodyny 25-nji oktýabrda barlamagy barada ylalaşyga gelenden soň çykyp gürledi.
El Baradeý häzirki pursat örän aýgytly, sebäbi bu ýerde Eýranyň Günbatar bilen gapma-garşylygyndan hyzmatdaşlyga tarap ädim ädildi diýdi.
Ýöne ol Eýranyň ýadro ýaragyny edinmek niýeti barada şindem käbir aladalaryň bardygyny aýtdy.


text:
ABŞ-nyň prezidenti wezipesine Demokratik partiýasynyň dalaşgäri Hillary Klintonyň saýlaw kampaniýasynyň dolandyryjysy Federal derňew býurosyny (FBI) Orsýetiň we Respublikan partiýasynyň dalaşgäri Donald Trumpyň arasyndaky gatnaşyklaryň üstüni açýan maglumatlary paş etmäge çagyrdy.
CNN telekanalynda görkezilen söhbetdeşliginde Robby Mook Federal derňew býurosynyň başlygy James Komeý geçen hepdede prezidentlige dalaş edýän kandidat Hillary Klintonyň elektron hatlarynyň derňewlerini netijeleri barada habar beren bolsa, näme sebäpden Trumpyň we Orsýetiň arasyndaky gatnaşyklara degişli maglumatlaryň üstüni açmaýar diýen sowaly orta atdy.
Reuters agentligi Federal derňew býurosynyň birnäçe aý mundan ozal geçiren derňewleriniň netijesinde Trumpyň we onuň ýaranlarynyň orsýetliler we orsýet biznesi bilen sorag döredip biljek gatnaşyklarynyň bolmagynyň anyklanandygyny habar beripdi. Emma takyk subutnamalar öňe sürülmändi.


text:
Gyrgyzystanyň Baş prokuraturasynyň çaklamagyna görä, ýurduň öňki prezidenti Kurmanbek Bakyýewiň we onuň maşgala agzalarynyň döwlete ýetiren zyýanynyň möçberi 44 million dollara barabar hasaplanylýar.
«Interfaks» habar gullugynyň maglumatynda ýurduň öňki hökümetiniň bikanun maliýe gözboýagçylygy bilen bagly 23 sany jenaýat işiniň gozgalandygy aýdylýar.
27-nji aprelde Gyrgyzystanyň wagtlaýyn hökümeti häkimiýetden çetleşdirilen Kurmanbek Bakyýewe köpçülikleýin adam öldürmekde gaýybana günä bildirdi.
Azatlyk Radiosynyň Gyrgyz gullugynyň berýän maglumatlaryna görä, şu gün günorta Gyrgyzystanda Kurmanbek Bakyýewiň ýolbaşçylygyndaky özbaşdak Günorta Gyrgyzystan demokratik respublikasyny döretmäge çagyryş edýän listowkadyr we CD diskleri halk arasynda ýaýradylypdyr.


text:
Owganystanda söweşijileriň ýurduň gündogaryndaky welaýat polisiýasynyň baş edarasyna hüjüm etmegi netijesinde azyndan 10 polisiýa ofiseri öldürildi.
Logar welaýatynyň metbugat sözçüsi Din Mohammad Darwişiň aýtmagyna görä, 17-nji fewralda bolan bu hüjüme janyndan geçen dört bombaçy gatnaşypdyr.
Şeýle-de, Darwiş wakada başga-da sekiz polisiýa ofiseriniň ýaralanandygyny belledi.
Bu hüjümden birnäçe sagat öň, “Talyban” söweşijileri Gandahar welaýatyndaky barlag gözegçilik nokadyna hüjüm edip, azyndan alty polisiýa ofiserini öldürdiler.
Gandahar welaýat häkimliginiň metbugat sözçüsi Samim Hpalwakyň aýtmagyna görä, bu hüjüm 16-njy fewralda Maýwand etrabynda bolupdyr.


text:
Pitneçi toparlaryň arasynda özara söweşleriň dowam etmegi bilen, yslamçy jeňçileriň onlarçasy gaçyp, owgan hökümetiniň tarapyna geçdi.
Polisiýanyň sözçüsi Laal Mohammad Ahmadzaý Hezbi-Yslamy toparynyň 11 komandiriniň we 68 nökeriniň gaçyp, hökümetiň tarapyna geçendigini aýtdy.
Demirgazykdaky Baghlan welaýatynyň jeňňel Bag etrabynda Talyban jeňçileri bilen Hezbi-Yslamy toparynyň agzalarynyň arasynda söweş gidýärdi.
Polisiýa bu söweşde jeňçileriň 60 çemesiniň, asuda ilatdan bolsa 19 adamyň öldürilendigini aýdýar.


text:
Islandiýada şenbe günki geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň deslapky netijesi ýurduň häzirki prezidenti Olafur Ragnar Grimssonyň sesleriň sany boýunça öňde barýandygyny görkezýär.
16 ýyl bäri ýurda liderlik edip gelýän sosialist Grimsson şenbe güni ýene bäşilenji gezek prezidentlige dalaş etdi. Ol bu saýlawlarda ýurtda giňden tanalýan zenan žurnalist, 37 ýaşly Thora Arnordottir bilen bäsleşdi.
Islandiýanyň Merkezi saýlaw komissiýasy deslapky netijelere salgylanmak bilen, Olafur Ragnar Grimssonyň sesleriň 52.78 prosente eýe bolandygyny aýdýar.
Grimsson 2008-nji ýylda Islandiýany maliýe çökgünliginden çykaran lider hökmünde-de tanalýar.


text:
Anna güni giçlik Müsüriň paýtagty Kairiň merkezinde “Musulman doganlygy” partiýasynyň tarapdarlarynyň müňlerçesi ýurduň harby hökümetine garşy protest demonstrasiýasyna çykdy.
Protestçiler Saýlaw komissiýasynyň iki sany yslamçy syýasatçynyň prezidentlige dalaşgär hökmünde saýlawlara gatnaşmagyny gadagan etmegini hem-de ýurduň ozalky premýer-ministri Ahmed Şafigiň prezidentlige dalaş etmegine rugsat bermegini ýazgardylar.
Slaýlaw komissiýasy Hosni Mübäregiň ýurdy dolandyran ýyllarynda premýer-ministrlik eden Ahmed Şafigiň kandidaturasyny ilki inkär edip, soňra ony dalaşgärleriň sanawyna goşupdy.


text:
Şu ýylyň aprelinde Polşanyň prezidentiniň münüp barýan uçarynyň heläkçilige uçran wagty ölen adamlardan biriniň kredit kartoçkasyny ogurlan orsýetli dört sany esgere düýn jenaýat aýyplamasy bildirildi.
Orsýetiň prokuraturasynyň sülçüleri uçar heläkçiliginiň ýüz beren ýeri bolan Smolenskiniň golaýynda gulluk edýän bu esgerleriň ogurlan bank kartoçkasy arkaly 2 müň dollar töweregi pul alandyklaryny aýdýarlar.
Orsýetiň derňew komissiýasynyň metbugat sekretary Wladimir Markin düýn žurnalistlere beren interwýusynda bu aýyplanýan dört esgeriň öz günälerini boýun alandyklaryny aýtdy.
10-njy aprelde Smolenskiniň golaýynda ýüz beren şol uçar heläkçiliginde Polşanyň prezidenti Leh Kažynskiý bilen birlikde ýene 95 adam ölüpdi.


text:
Türkmensitanyň daşary işler ministri Raşid Meredow 9-njy aprelde Brýuselde Ýewropa Bileleşiginiň ýokary derjeli resmileri bilen duşuşýar. Eýsem bu duşuşyk iki tarapyň gatnaşyklarynda nähili netijeler berer? Azatlyk Radiosyndan Merdan Saryýew Türkmenistan-ÝB energiýa gatnaşyklary barada energiýa boýunça ekspert Jon Roberts bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy
: Jon, ilki bilen ÝB-Türkmenistan energiýa gatanaşyklarynyň häzirki durky barada gürrüň beräýseňiz?
Jon Roberts
: Bu [gatnaşyklar] onçakly gowy däl. Umuman seredilende, Türkmenistan energiýa resurslaryna – gaza baý döwlet. Ýewropa Bileleşigi hem alternatiw energiýa çeşmelerini gözleýär. Emma, nähili bolsa-da, bu iki tarap özara ylalaşyp, umumy bir netijä gelip bilmedi.
Ýagdaýlaryň nähili özgereninden çen tutulsa, onda taraplar bu meselä tapawutly çemeleşýär. Bu hem öz gezeginde meseläniň ýakyn geljekde çözülmegi üçin belli bir derejede kynçylyklary döredýär.
Azatlyk Radiosy
: Bular nähili garaýyşlar? Ýagny her bir tarap bu mesele boýunça nähili çemeleşýär?
Jon Roberts
Jon Roberts:
Türkmenistan, esasan, gazyň öz serhedinden eksport edilmegine ýykgyn edýär. Bilýäňizmi, bärde gazgeçiriji bilen bagly örän çylşyrymly şertnamalaryň we ylalaşyklaryň giden bir ulgamy bar. Transhazar proýekti hem munuň düzümine girýär. Muňa görä, öndürijiniň, ýagny Türkmenistanyň hem bu prosese goşulmagy soralýar.
Eger-de Türkmenistan muňa taýýar däl bolsa, onda onuň paýyna düşýän işler daşary ýurt kompaniýalaryna tabşyrylmaly. Şol kompaniýalar gazgeçirijiniň gurluşygynyň, ondan geçjek gazyň kepilligini belli bir derejede öz üstüne alýar.
Ýokarky agzap geçen zatlarymyň, eger-de Aşgabadyň syýasatynda uly bir üýtgeşme bolmasa, ýakyn geljekde durmuşa geçjekdigini aýtmak kyn.
Azatlyk Radiosy
: Jon, ÝB-Türkmenistan energiýa hyzmatdaşlygynyň geljegi barada nämeleri çaklap bolar? Üýtgeşemeler bolarmy?
Jon Roberts
: Bilýäňizmi, bu mesele boýunça kynçylyklaryň biri hem, Ýewropa Bileleşiginiň birtaraplaýyn hereket edip bilmeýänliginden. Sebäbi bärde uly bir bazar sistemasy işleýär. Sebäbi gazy kompaniýalar satyn almaly.
Ýewropa Bileleşigi bolsa öz tarapyndan Türkmenistana “Ine, serediň, Ýewropa sizden uly mukdarda gaz satyn aljakdygyna kepil geçýär.” diýjek bolýar.
Men bu taýda bir zady çaklap biljek, belki-de, Türkmenistanda “hökümet-hökümet” gatnaşyklaryna öwrenişip, häzirki halkara ykdysady bazaryna doly öwrenişip bilýän däldirler.
Sebäbi, uly proýektler barada gürrüň edilende, iň azyndan Ýewropada we Demirgazyk Amerikada, hökümet bilen bir hatarda kompaniýalar bilen hem iş salyşmaly bolýar. Bu ýerde iň kyn mesele hem “hökümet-kompaniýa” gatnaşyklarydyr.
Azatlyk Radiosy
: Aşgabadyň pozisiýasynda üýtgeşmelere garaşyp bolarmy?
Jon Roberts:
Meniň pikirimçe, Türkmenistan gaty haýallyk bilen hereket edýär. Kaspiý meselesine – gönümel we gytaklaýyn – täsir edýän iki ýagdaý bar.
Gytaklaýyn ýagdaý – bu Owganystan. Häzir Aşgabadyň esasy ünsi Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan (TOPH) proýektine gönükdirilen. Bu Türkmenistan üçin goşmaça bazar bolup bilerdi.
Emma proýektiň amala aşmagy köp derejede Owganystandaky durnuklylyk ýagdaýlaryna bagly. Indiki ýyl NATO goşunlarynyň ol ýerden çykmagy bilen, bu ugurda nämälimlik döreýär.
Ikinji bir ýagdaý bolsa, Kaspiý deňzinde ýüze çykýar. Bu Kaspiniň kime degişlidigi bilen bagly hem däl. Esasy sorag bu taýda şundan ybarat, ýagny “Russiýa [bu meselede] näderejede rahatsyz bolýar?”.
Russiýa Türkmenistandan Azerbaýjana gazgeçirijiniň çekilmegini halamaýandygyny aýdýar. Türkmenistan bu mesele boýunça Moskwanyň garşysyna çykmaga taýýar. Emma munuň netijesinde ol has köp gazyň akdyrylmagyny isleýär.
Bu meselede Azerbaýjan näme diýýär? Olar “biz siz üçin tranzit bir döwlet bolmaga taýýar, emma köp mukdarda gazyň akdyrylmagyny islemeýäris, sebäbi bu biziň Ýewropadaky bazarymyza oňaýsyz täsir ýetirer” diýen manyda çykyş edýär.
Meniň pikirimçe, ÝB bilen Aşgabat ilkibaşda az mukdardaky eksport barada ylalaşyp, soňundan, ähli zat ýola düşensoň, has uly göwrüm barada gürrüň edip bilerler.


text:
Onlarça özbek bosguny demokratik reformalary talap edip, Özbegistanyň Stambuldaky konsullygynyň öňünde piket geçirdi.
Protestçi Aliboý Ýulýahşiýewiň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, bu çäre oppozisiýadaky “Halk Hereketi” tarapyndan gurnalypdyr.
Penşenbe güni geçirilen ýörişiň dowamynda protestçiler özbek hökümetinden antidemokratik syýasaty bes etmek, metbugat azatlygyny ýola goýmak, ähli syýasy tussaglary azat etmek, bosgunlykdaky syýasatçylaryň we syýasy partiýalaryň ýurda dolanmagyna rugsat bermek, şeýle-de tiz wagtyň içinde prezident, parlament we ýerli saýlawlary geçirmek ýaly çäreleri talap etdiler.


text:
Sişenbe güni Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç Türkmenistana resmi sapara bardy.
Çarşenbe güni Aşgabatda ukrain prezidenti W.Ýanukowiçiň we türkmen prezidenti G.Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda ýokary derejede gepleşikleriň geçirilmegine garaşylýar.
Maglumata görä, bu gepleşiklerde iki ýurduň ykdysady, söwda we medeni-gumanitar pudaklaryna degişli hyzmatdaşlyklary mundan beýläk-de has ösdürmeklige degişli meseleler ara alnyp maslahatlaşylar.
Türkmenistanyň resmi mediasy bu gepleşikleriň netijesinde ikitaraplaýyn hyzmatdaşlyklara degişli käbir dokumentlere-de gol çekiljekdigini habar berýär.


text:
Konstitusiýada dünýewi demokratik we prezident dolandyryşyndaky respublika diýip jar edilýän-de bolsa, Türkmenistanyň hökümeti awtoritar we prezident Gurbanguly Berdimuhamedow hem-de onuň ýakyn töweregi tarapyndan kontrollykda saklanylýar diýip, ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň täze hasabatynda aýdylýar.
Ýurtdaky «iň möhüm adam hukuklary problemalary eden-etdilikli, bikanun tussag etmek, adam gynamak, raýat azatlyklaryny äsgermezlik, şol san sanda din, söz, metbugat, ýygnanyşmak, hereket azatlyklarynyň çäklendirilmegi, raýatlaryň hökümeti azat we adalatly saýlawlar arkaly çalyşmak mümkinçilikleriniň bolmazlygy" diýip, Döwlet departamentiniň ýurtlar boýunça hasabatynyň Türkmenistan bölüminiň başynda aýdylýar.
Konstitusiýanyň gadagan edýändigine garamazdan, Halkara günä geçiş guramasy Türkmenistanyň howpsuzlyk resmileriniň jenaýatda güman edilýänleri, tussaglary, şeýle-de hökümete tankydy garaýan şahslary, günäsini boýun aldyrmak we toba etdirmek üçin gynandyklaryny, urup-enjendiklerini habar berdi diýip, hasabatda bellenilýär.
Şeýle-de hasabatda türkmen türme şertleriniň örän agyrdygy we adam ömrüne howp salýandygy aýdylýar.
«Keseller, hususan-da inçekesel giň ýaýran. Käbir maglumatlara görä, tussagyň aşa köplügi üçin, resmiler inçekeselli, deri keselli tussaglary sagdyn tussaglar bilen bile saklap, keselçiligiň ýaýramagyna goşant goşupdyrlar» diýip, hasabatda aýdylýar. Ýöne bir halkara guramasynyň wekili azyndan Aşgabatda we onuň töwereginde häkimiýetleriň inçekeselli tussaglar bilen sagat tussaglary aýry saklaýandyklaryny habar beripdir.
Türkmenistanyň Içeri işler ministrligi bolsa Daşoguzdaky aýallar türmesinde hem inçekeselli tussaglar bilen sagat tussaglaryň aýry saklanylýandygyny aýdypdyr.
Mundanam başga, sentýabrda hökümet resmileri diplomatik korpusyň wekillerine Daşoguzdaky aýallar türmesine baryp görmäge ýol beripdirler. Ilerleme hökmünde, hasabatda Ahal, Lebap we Mary welaýatlaryndaky türmelerde tussaglara çemeleşmäniň we berilýän naharyň hiliniň biraz gowulanandygy aýdylýar.
Eden-etdilikli tussag etmelere, adam gynamalaryna mysal hökmünde Wiktor Ýarigin, Rustam Nazarow, Çarygeldi Jumaýew, Jamila Adylowa ýaly Ýehowa şaýatlarynyň, buluç azlygynyň hukuklaryny goraýan aktiwist Mansur Mingelowyň atlary getirilýär.
Oppozisiýa wekilleri we halkara guramalary Türkmenistanda syýasy bendileriň we tussaglaryň bardygyny aýdýarlar, emma 2002-nji ýylda prezident Nyýazowyň janyna kast etmek synanyşygy diýilýän bilen ilteşikli şahslary hem öz içine alýan tussaglaryň anyk sany belli däl diýip, hasabatda aýdylýar.
Şonuň bilen bir wagtda, halkara guramasynyň wekiliniň aýtmagyna görä, türkmen hökümeti 2014-nji ýylda hökümet agdarylyşygy synanyşygy bilen bagly 104 adamyň türmä basylandygyny, olaryň 32-siniň boşadylandygyny aýdypdyr.
Şeýle-de hasabatda raýatlaryň hususy jaýlarynyň ýykylmagy bilen, emläk hukuklarynyň bozulýandygy, howpsuzlyk gulluklarynyň adamlaryň şahsy, maşgala durmuşyna eden-etdilikli goşulyp, kanuny esas bolmazdan, resmileri, raýatlary, hökümet garşydaşlaryny we tankytçylaryny, daşary ýurtlulary gözegçilik astynda saklaýandygy aýdylýar.
Elbetde, bu gözegçilik telefon gürrüňlerini ýazgy etmegi, elektron aragatnaşygyny yzlamagy we habarçylary ulanmagy hem öz içine alýar.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň dünýä ýurtlarynda adam hukuklarynyň ýagdaýy boýunça 13-nji aprelde çap eden hasabatynda Türkmenistanda çap edilýän kitaplaryň we metbugatyň tasdan hemmesiniň hökümet tarapyndan maliýeleşdirilýändigi we kontrolda saklanylýandygy aýdylýar.
Garaşsyz «Rysgal» hepdeliginiň bolsa, esasan döwlet mediasynyň materiallaryny göçürmek bilen meşgullanýandygy bellenilýär.
Hasabatyň söz we metbugat azatlygy bölüminde türkmen häkimiýetleriniň daşary ýurt metbugaty bilen hyzmatdaşlyk edýän raýat žurnalistlerine yzygiderli gözegçilik edip, olara azar bermegi dowam etdirýändigi bellenilýär we bu meselede Azatlyk radiosy bilen bagly mysallar getirilýär.
«Häkimiýetler Azatlyk radiosynyň ştatdan daşary habarçysy Saparmämmet Nepesgulyýewi 7-nji iýulda tussag edip, biraz soň neşe maddalary bilen ilteşikli aýyplama esasynda üç ýyl türme tussaglygyna höküm etdiler, emma HRW guramasy onuň syýasy sebäpler esasynda tutulandygyny aýdyp, bu aýyplamany sorag astyna aldy diýip, hasabatda aýdylýar.
Şeýle-de hasabatda Türkmenistanyň internet azatlygy, ylmy we medeni azatlyk, parahatçylykly ýygnanyşmak, bileleşmek, din, hereket, syýasy proseslere gatnaşmak azatlygy ýaly esasy adam hukuklarynda dowam edýän çäklendirmeleri görkezilýär.
Şonuň bilen bir wagtda, hasabat ýurtda korrupsiýanyň howpsuzlyk gulluklary bilen bir hatarda ähli sosial we ykdysady pudaklarda bardygyny belläp, adamlaryň korrupsiýa faktlaryny aýan etmekden çekinýändiklerine, sebäbi hökümetiň munuň üçin ar almagyndan gorkýandyklaryna ünsi çekýär.


text:
Moskwada geçen soňky protest çykyşlarynyň yzy bilen anna güni Orsýetiň dolandyryjy “Ýedinaýa Rossiýa” partiýasy bikanun demonstrasiýalar üçin salynýan jerimeleriň möçberini artdyrmak teklibini parlamente hödürledi.
Bu hödürlenen kanuny proýektde rugsat berilmedik jemgyýetçilik çäreleri üçin salynýan jerimäniň möçberini 1.5 million rubla, ýagny 50 müň dollara ýetirmeklik teklip edilýär.
Ýurduň mediasy bu teklip boýunça ses berişligiň şu maý aýynyň ahyryna çenli geçirilmeginiň mümkindigini habar berýär.


text:
Ýewropa Bileleşigi özüniň ýakyn goňşularyna iki ýylyň içinde goşmaça 1,242 milliard ýewro pul kömegini wada etdi. Ýöne bu kömek reformalaryň gidişine bagly.
Bu pul ozal geljekki iki ýyl üçin göz öňünde tutulan 5,7 milliard ýewronyň üstüne täze goşulýar. Bu kömek ÝB-niň Günorta Ortaýer regionynda we Gündogar Ýewropada ýerleşýän 16 goňşusyna berler. Bular entek Bileleşige agzalyk üçin kandidatlyk statusyny alan ýurtlar däl.
Goňşuçylyk syýasatynda maliýe goldawyndan daşgary köp ugurlarda ysnyşykly syýasy hyzmatdaşlyk hem göz öňünde tutulýar.
ÝB-niň baş diplomaty Ketrin Aşton Bileleşigiň öz goňşularyna täze gatnaşyk hödürleýändigini nygtady: “Biziň beýan edýän zadymyz: her zatdan öň - ýaranlyk. Biziň hödürläre zadymyz köp. Biz öz ýakynymyzda gülläp ösýän ýurtlardan örän köp peýda göreris. Biziň häzir goýýan maýamyz demokratiýa, erkinlige we oňat ýaşaýşa ymtylýan adamlar üçin. Ol şeýle hem ýewropa halky üçin. Biz olar bilen berk goňşuçylykda bolup bile işleşeris”.
Bu syýasatyň gaýtadan gözden geçirilmegine sebäp bolan zat arap ýurtlarynda barýan rewolýusion özgerişler. Ýöne ol Brýusseliň Azerbaýjan, Ermenistan, Belarus, Gürjüstan, Moldowa we Ukraina baradaky tutumyna-da öz täsirini ýetirýär.
Täze ugurlar
Täzeçe çemeleşmede “içki reformalary amala aşyrmakda haýsy ýurtda öňegidişlik tiz barýan bolsa, oňa goldaw köpräk berler” diýen prinsipden ugur alynýar we hyzmatdaşlykda her bir ýurduň milli ýagdaýyna aýratyn üns berilýär. Muny Aşton şeýle düşündirdi: “Bu hemmelere bir ölçeg diýen çemeleşme däl. Bu goňşularymyzyň tapawutlydygyny ykrar etmek. Biz olaryň her birine özüne ýaraşykly goldaw hödürlemekçi. Refoma ugrunda çaltrak hereket etmegi saýlap alan ýurtlar bu maksada gowuşmak üçin köpräk kömek alyp bilerler”.
Ýewropanyň täze goňşuçylyk syýasatynda üç ugra üns berilýär. Bular demokratik gurluşdan, ykdysady ösüşden, şeýle hem goňşulygyň iki regional gerimini, şol sanda öňki sowet respublikalarynyň altysyny öz içine alýan “Gündogar Ýaranlyk” programmasyny hem güýçlendirmekden ybarat.
Demokratiýany ilerletmekde Brýussel degişli ýurtlarda demokratik özgerişlere ymtylýan syýasy aktýorlary goldamak üçin ýörite fond döretmegi niýet edinýär. Ol ykdysady taýdan reforma meýilli ýurtlara maýa goýumyny goramak üçin giňişleýin plan hödürlemekçi. Şeýdip, ÝB-niň günorta we gündogar goňşularynda maýa goýan goýumçylar kanuny howpsuzlyk bilen üpjün ediler.
Giňişleýin erkin söwda zonasyny döretmek barada häzir gepleşik geçirilýän ýeke-täk ýurt Ukraina. Ýöne Brýussel bular ýaly gepleşiklere entek taýýarlygy ýok beýleki ýurtlara hem belli sektorlarda söwda ýeňilliklerini bermekçi.
Aýry-aýry hasabatlar
Täze goňşuçylyk syýasatynda aýry-aýry ýurtlar hakda ýörite durlup geçilýär. Ukraina baradaky hasabatda adam hukuklary, düýp erkinlikler we kanunyň häkimligi babatynda geçen ýyllarda ýagdaýyň ýaramazlaşandygy bellenýär. Aýratyn-da syýasy we Baş kanuna degişli reformalaryň haýal gidenligi ýa-da dowamly bolmanlygy aýdylýar.
Dokumentde aýdylyşyna görä, Azerbaýjanda hem demokratiýany hormatlamakda, adam hukuklaryny we düýp erkinlikleri goramakda düýpli öňegidişlik bolmandyr. Ýöne dokumentde, global maliýe krizisine garamazdan, Azerbaýjanyň ykdysady taýdan ilerländigi, Bakuwyň makro-ykdysady durnuklylyk bilen ilteşikli ugurlarda, garyplyga garşy göreşde öňegidişlik gazanandygy ýörite nygtalýar.
Ermenistan hem, sud sistemansyndaky reforma we söz azatlygynyň giňeldilenligi agzalyp, az-kem öwülýär. Ýöne tussaghanalaryň ýagdaýyny ýa ýaşlar baradaky sud sistemasyny gowulandyrmakda öňegidişligiň bolmandygy, media pluralizminiň öňküsi ýaly çäklidigi aýdylýar.
Gürjüstandan syýasy mediada we pluralizmde demokratiýany berkitmek, azlyk milletleriň hukuklaryny gowulandyryp, olary integrirlemek, şeýle hem ýokary derejeli döwlet işgärleriniň arasyndaky korrupsiýanyň garşysyna göreşmek talap edilýär.


text:
Bangladeş Halk Respublikasynyň Türkmenistandaky Ilçisi ynanç hatlarynyň nusgalaryny gowşurdy
2016-njy ýylyň 20-nji dekabrynda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde Bangladeş Halk Respublikasynyň Türkmenistandaky täze Adatdan daşary we Doly ygtyýarly Ilçisi (ýerleşýän ýeri Tähran şäheri) Majibur Rahman Buýan bilen duşuşyk geçirildi.
Duşuşygyň çarçuwasynda Bangladeş Halk Respublikasynyň Türkmenistandaky täze Adatdan daşary we Doly ygtyýarly Ilçisi ynanç hatlarynyň nusgalaryny gowşurdy.
Gepleşikleriň dowamynda taraplar iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklaryň oňyn ösüşini hoşallyk bilen bellediler. Taraplar Türkmenistanyň we Bangladeşiň syýasy, söwda-ykdysady we medeni-gumanitar ulgamlaryndaky gatnaşyklaryny işjeňleşdirmek, şeýle hem oba hojalyk we dokma senagaty pudaklarynda ysnyşykly hyzmatdaşlyk üçin ähli mümkinçilikleriň bardygyny aýratyn bellediler. Iki ýurduň arasyndaky energetika hymatdaşlygynyň mümkinçiliklerini ara alyp maslahatlaşyp, taraplar iki ýurduň işewürleriniň arasyndaky gatnaşyklary ýola goýmakda gyzyklanmalaryny beýan etdiler.
Iki döwletiň daşary syýasat edaralarynyň arasyndaky maslahatlaşmalary ulgamlaýyn esasda geçirmegiň, şeýle hem hökümetara gatnaşyklaryny işjeňleşdirmegiň ähmiýeti bellenildi.


text:
- TDU Hukuk fakultetiň giriş ekzamenleriniň soraglary
- Ýyllyk iş. «ÄLEM IÇRE AT GEZER» ROMANYNDA RUHY GYMMATLYKLAR
- ÝOJ. Matematika dersi boýunça Ýokary Okuw Jaýynyň giriş synaglarynyň soraglary.
- ÝOJ. Himiýa dersi boýunça Ýokary Okuw Jaýynyň giriş synaglarynyň soraglary.
- ÝOJ. Fizika dersi boýunça Ýokary Okuw Jaýynyň giriş synaglarynyň soraglary.
- 7-nji synp Himiýa dersi. Suratlar
- 9-njy synp Biologiýa
- 4-nji synp Matematika sapagy
- ÝOJ. Biologiýa dersi boýunça Ýokary Okuw Jaýynyň giriş synaglarynyň soraglary.
- Düzme. Aman Kekilowyň “söýgi” romany


text:
27-nji noýabrda ynsan hukuklaryny goraýjy “Amnesty International” guramasy 2002-nji ýylyň noýabrynda “Saparmyrat Nyýazowyň janyna kast etmek synanyşygy” diýilýän wakanyň on ýyllygyna gabatlap, ýörite beýanat ýaýratdy
.
“Amnesty International” guramasynyň sişenbe güni ýaýradan beýanatynda bu guramanyň Baş sekretary Salil Şetti Türkmenistanyň prezidentini ýurduň ozalky prezidentiniň janyna kast etmek synanyşygynda aýyplanylyp tussag edilen adamlaryň ykbaly baradaky maglumatlary jemgyýetçilige aýan etmeklige çagyrypdyr.
“Amnesty International” öz beýanatynda 2002-nji ýylyň 25-nji noýabrynda Türkmenistanyň şol wagtky prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň janyna kast etmek synanyşygy diýilýän wakada oppozisiýanyň tarapdarlaryna ýaragly hüjüm etmekde aýyplama bildirilendigini we giň gerimde repressiýalaryň ýola goýlandygyny belleýär.
Alada döredýän ýagdaýlar
“Amnesty International” guramasy bu barada, hususan-da, şeýle ýazýar: “Bu hüjüm diýlip atlandyrylýan waka boýunça alnyp barlan derňewler hem-de şonuň netijesinde ýola goýlan sud diňlenişikleri ynsan hukuklarynyň çynlakaý bozulmalary bilen alamatlandy. ‘Amnesty International’ bu wakalardan soň onlarça adamyň zor bilen ýitirim edilmegine çynlakaý alada bildirýär”.
“Amnesty International” guramasynyň Ýewroaziýa regiony boýunça analitigi Raçel Bagler bu raýatlara garşy geçirilen sud prosesini adalatsyz diýip hasaplamak üçin degerli esaslaryň bardygyny aýdýar.
Ol: “Bu tussag edilenlerden birnäçesiniň jemgyýetçiligiň öňünde ‘günäsini boýun alyp’ çykyş etmäge mejbur edilendikleri barada bizde maglumatlar bar. Munuň üstesine, bu aýyplanýanlardan käbirleriniň aklawçylary sud prosesinde ‘men seniň ýaly adamyň hukugyny gorap çykyş edýändigime namys edýärin’ diýip söz sözläpdir. Mundan daşary, bu adamlaryň özlerine bildirilýän aýyplamalar bilen ýakyndan tanyşdyrylmazdan hem, aýyplamalar bilen tanyşdyrylandyklary baradaky dokumente güýç bilen gol çekdirilendikleri barada-da aýyplamalar bar. Şular ýaly ýagdaýlar bizde alada döredýär” diýip, belledi.
“Amnesty International” guramasynyň tassyklamagyna görä, 2002-nji ýylyň dekabrynda we 2003-nji ýylyň ýanwarynda adalatsyz geçen sud proseslerinde şol gürrüňi edilýän wakada aýyplanylyp, azyndan 59 adam türme tussaglygyna höküm edilipdir.
Şolaryň arasynda Türkmenistanyň ozalky daşary işler ministri Boris Şyhmyradowyň, onuň jigsi Konstantin Şyhmyradowyň we ýurduň ozalky daşary işler ministri hem-de ÝHHG guramasy boýunça ozalky wekili Batyr Berdiýewiň-de bardygy bellenilýär.
“Amnesty International” bu iş bilen bagly tussag edilen adamlaryň ykbaly barada henize çenli olaryň dogan-garyndaşlaryna we jemgyýetçilige hiç hili maglumatyň berilmeýändigini aýdyp, bu ýagdaýa özüniň çynlakaý alada bildirýändigini mälim edipdir.
“Halkara kanunlaryny bozmak”
Guramanyň Ýewroaziýa regiony boýunça analitigi Raçel Bagler bu barada şeýle diýdi: “Biz bu adamlar güýç bilen ýitirim edilmek ýagdaýyna sezewar edilendir diýip alada bildirýäris. Güýç bilen ýitirim edilmek diýmek bir adamyň tussag edilip, ol adamyň nirediligi we oňa näme bolandygy baradaky maglumatyň gizlenmegini aňladýar. Bu bolsa, öz gezeginde, bu adamlaryň kanunyň goragyndan daşarda galýandygyny aňladýar. Bu ýagdaý bolsa halkara kanunlaryny örän çynlakaý ýagdaýda bozmakdyr”.
“Amnesty International” guramasy bu mesele barada ýaýradan soňky beýanatynda bu tussag edilenleriň dogan garyndaşlarynyň we Halkara Gyzyl Haç Komiteti ýaly käbir garaşsyz guramalaryň bu tussaglaryň ykbalyndan habar bilmek barada eden ýüzlenmelerine türkmen häkimiýetleriniň hiç hili oňyn jogap bermeýändiklerini aýdýar. Beýanatda hatda tussaglykda ölüpdir diýlip çaklanylýan 8 sany adamyň ykbaly barada-da anyk jogap alyp bolmaýandygy nygtalypdyr.
“Amnesty International” guramasynyň beýanatynda 25-nji noýabr wakasyndan daşary tussag edilen käbir raýatlaryň, hususan-da, 2002-nji ýylyň maýynda wezipesinden hyýanatçylykly peýdalananlykda aýyplanyp tussag edilen Tirkiş Tyrmyýewiň ykbaly barada-da hiç hili maglumat berilmeýändigine alada bildirilipdir.
“Amnesty International” guramasy öz beýanatynda Türkmenistanyň prezidentini bu tussaglaryň ykbaly baradaky maglumatlary olaryň dogan-garyndaşlaryna we jemgyýetçilige aýan etmeklige çagyrypdyr.


text:
Düýn ABŞ-niň prezidenti Obamanyň aýtmagyna görä, Yrakda bidüzgünçiligiň dowam edýändigine garamazdan, ABŞ ozal planlaşdyrylyşy ýaly Yrakdaky ähli söweşijilerini 2011-nji ýylyň ahyryna çenli çykarar.
Obama Ak Tamda Yragyň premýer-ministri Maliki bilen birlikde metbugat konferensiýasyny geçirdi. Obama Yrakdaky goşunlaryny çykarmak bilen Amerika Yragyň halkyna borçlaryny berjaý edýär diýdi.
Obama we Maliki Owal ofisindäki duşuşygyndan soň žurnalistleriň öňünde çykyş etdiler. Malikiniň sözlerine görä, olar Amerikanyň Yragyň hökümeti bilen hyzmatdaşlyk etmegi “mümkin bolan ugurlar” barada gürrüň etdiler.
Al Maliki Amerikaly söweşijiler bilen jebis işleşen Yragyň güyçleri gowy taýýarlykly diýdi. Ol Yrakda asudalygy wada berdi. ABŞ-na saparynyň dowamynda Maliki daşary ýurtly inwestorlaryň Yraga maýa goýmagyny täzeden ýola goymagy üçin hem iş alyp barar.


text:
Palestin awtonomiýasynyň BMG-e girmek baradaky arzasy Howpsuzlyk Geňeşine gowşuryldy. Geneşiň ýörite komiteti şu mesele boýunça 30-njy sentýabrda resmi maslahat geçirer.
BMG-niň Düzgünnamasyna laýyklykda, agza bolmak barada berlen arzany Howpsuzlyk Geňeşiniň 15 agzasynyň ählisi makullandan soň Baş Assambleýa seretmek teklip edilmeli.
BMG-de doly hukukly täze agzanyň peýda bolandygy baradaky rezolýusiýa üçin Baş Assambleýa gatnaşyjylaryň üçden iki bölegi ses bermeli.
ABŞ Howpsuzlyk Geňeşinde ses berişlikde weto hukugyny ulanjakdygyny duýdurýar we garaşsyz palestin döwletiniň diňe palestin-ysraýyl ýaraşyk ylalaşygynyň netijesinde döremelidigini öňe sürýär.


text:
NextTM hödürleýar
Halanan ýazgylar
Bölümler
Soňky jogaplar
Garaşsyzlyk ýyllary içinde
Türkmenistanyň territorial bölünişigi ykdysady-durmuş talaplaryna laýyk
getirildi. Öňki territorial birlikleriniň atlary millileşdirildi:
oblast-welaýat, raýon-etrap boldy. Döwletimizde köp geografiki atlar
millileşdirildi, ýerler taryhy döwürlerden - ata-babalarymyzdan gelýän atlaryny
aldylar. Ýerleriň käbirlerine Türkmeniň milli gahrymanlarynyň, taryhy
şahslarynyň atlary berildi.
Türkmenistanyň dolandyrylyş-çäk bölünişigi 5 welaýat, 57
etrap (olardan 7-si şäherlerde – Aşgabatda-5, Türkmenabatda-2), 25-şäher, 77
şäherçe, 557 geneşlikden ybarat. Welaýatlar, etraplar häkimlerikler,
geňeşlikler bolsa, oba arçynlyklary tarapyndan dolandyrylýar.
Sebitleriň ykdysady kuwwatlylygy olardaky tebigy baýlyklaryň
we şertleriň hojalykda ulanylyşyna, olaryň zähmede ukyply adamlar bilen
üpjünçiligine, zähmet öndürijiligine, täze tehnika hem-de tilsimatlar bilen
üpjün edilişine, ulag, durmuş hyzmaty kärhanalarynyň işleýşine bagly bolup
durýar. Sebitiň ykdysady rowaçlylygy önümçilik kärhanalaryň ýerleşdirilişine,
öndüriji güýçleriň önümçilik gatnaşyklaryna laýyk gelşine we başga-da köp
ykdysady-durmuş görkezijilerine bagly.
Türkmenistanda her bir welaýatyň özboluşly zähmet bölünişigi
bar. Meselem: Ahal welaýaty, tebigy gaz çykarmakda ýörüteleşýär. Welaýatda
tebigy gaz çykarmaklygyň senagat önümleriniň öndürilişindäki paýy 67,4%-e deň.
Balkan welaýatynyň senagat önümleriniň öndürilişinde esasy orny (82,1%-ini)
nebit çykarýan we nebiti gaýtadan işleýän senagat kärhanalary tutýar. Daşoguz
welaýatynyň senagatynda esasy orny azyk (62,2% ) we ýeňil senagat (31,2%)
pudaklary eýeleýär. Lebap welaýatynda azyk senagaty (43,9%), ýangyç (29,8%),
ýeňil (19,1%) senagat kärhanalary ösen pudaklardyr. Mary welaýatynda senagat
azyk (35,5%), gaz çykarýan (35,2%), ýeňil (22,5%) pudaklar boýunça
ýörüteleşýärler.
Ýurdyň hojalyk durmuşynda
ykdysady etraplaşdyryş ägirt uly ähmiýete eýedir. Etraplaşdyrmak halk hojalygyň
territorial ýerleşişiň ylmy esaslaryny öwrenmekligiň ugry hökmünde öňe çykýar.
Türkmenistanyň senagat
önümçiliginiň düzümi (%, 2010ý): Ýangyç energetika -69,9 (el.en.-0,9, nebit-29, gaz-40),
Azyk-12,8 (azyk-tagam-10,3, et-süýt-1,9, un ýarma-0,6), Ýeňil- 19,3 (dokma
tekstil – 8,1, tikinçlik – 2,6, gön, aýakgap – 0,1) Gurluşyk materiallar-2,6,
Himiýa-1,7, Maşyngurlyşygy we metal işläp bejerýän senagat - 0,9, aýna, farfor
– 0,02 beýleki senagat pudaklary-1,5.


text:
20-nji sentýabrda dürli ýurtlaryň ykdysady ýagdaýyna baha berýän “Standard&Poor's” agentligi Italiýanyň derejesini bir punkt pese düşürdi. Bu ädim ÝB-niň bergi krizisinden çykmak ugrunda edýän synanyşyklarynyň ýeterlik däldigine şaýatlyk edýär.
“Standard&Poor's” agentliginiň ýaýradan beýanatynda Italiýanyň derejesiniň mundan beýläk hem pese gaçmagynyň ähtimaldygy aýdylýar. Bu agentlik Italiýanyň ykdysady ösüşine negatiw baha berdi.
Beýanatda “Hökümeti koalisiýasynyň gowşaklygy we deputatlaryň arasyndaky tapawut ýewrozolagyň üçünji iri ykdysadyýetli ýurdy bolan Italiýanyň ykdysady kynçylyklara döz gelmek üçin edýän tagallalaryny çäklendirýär” diýilýär.
“Standard&Poor's” agentliginiň bu ädimi Italiýanyň ýurtda maýa ýatyrýan maýadarlara has ýokary renta göterimini tölemeli boljakdygyny aňladýar. Sebäbi häzirki ýagdaýda italýan hökümetiniň şol karzlary gaýtaryp bermäge ukypsyz bolmak howpy artýar.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Milli ýaryşlardan halkara ýaryşlaryna tarap
Uly milli sport baýramçylygyna çenli sanaýmaly günler galdy. Ol 1-30-njy aprel aralygynda ýurdumyzyň ähli künjeginde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Sagdynlyk we bagtyýarlyk” şygary astynda köpçülikleýin bedenterbiýe-sport we medeni-sagaldyş çärelerini geçirmek hakyndaky Kararyna laýyklykda guralar. Bir aýyň dowamynda ýüzlerçe ýaryşlar, bäsleşikler geçiriler. Aprelde boljak şol çäreleriň öň ýanynda birnäçe sport wakalary bolar. Olar diňe bir bäsleşikli häsiýetde däl-de, eýsem, türgenleşik häsiýetlidir.
Ine, häzirki günlerde türkmen paýtagtyna bodibildingiň we fitnesiň Bütindünýä we Aziýa federasiýalarynyň wekili, halkara derejeli emin Talap Imataliýew geldi. Merkezi Aziýa boýunça sportuň bu görnüşlerine gözegçilik edýän myhman birnäçe bölümden ybarat bolan ýörite işlenip taýýarlanan öwreniş häsiýetli maksatnamany hödürledi. Bolup geçen okuwyň barşynda türgenleri taýýarlamagyň usulyýeti olaryň çykyşlaryna baha beriş ulgamy, bodibilding boýunça ýaryşlaryň düzgünleri ýaly meselelere we beýleki meselelere garaldy.
Forumda şeýle hem soňky ýyllarda dünýäniň köp ýurtlarynyň ýaşlarynyň arasynda aýratyn meşhur bolan fitnes-klublaryň işine deglip geçildi. Sagdyn durmuş ýörelgelerine eýerijiler üçin hyzmatlary hödürlemek boýunça bedenterbiýe-sagaldyş toparlarynyň işiniň meseleleri, häzirki wagtda olaryň işiniň aýratynlyklary hem-de ösüşiň mümkinçiligi ara alnyp maslahatlaşyldy.
Talap Imataliýew şeýle hem bodibildinge eýeriji türkmen ýaşlary üçin ussatlyk sapagyny berdi. Sportuň bu görnüşiniň Türkmenistanyň atletiki sport merkeziniň düzümine girýändigini belläp geçmek gerek. Bu ýerde hem pauerlifting (agyrlyk bilen oturyp turmak, ýatan ýagdaýyndan ştangany galdyryp düşürmek we agramy turup galdyrmak), armresling (elde güýç synanyşmak) we beýlekiler ulanylýar. Olar sportuň ýaş görnüşleridir. Bodibilding Aziýa oýunlarynyň maksatnamasyna eýýäm üç gezek hödürlendi we 2017-nji ýylda ýapyk binalarda we söweş sungatlary boýunça Aziada ilkinji gezek giriziljek görnüşleriň biri bolup durýar.
Eger bodibilding 2017-nji ýylda Aşgabatda geçiriljek Oýunlara girizilmäge diňe bäsleşýän bolsa, onda küşt Aziada gürrüňsiz hödürlener. Şoňa görä-de, sportuň akyl-paýhasly görnüşleri boýunça milli ýaryşlaryň her biri bu iri ýaryşlara taýýarlanmagyň nobatdaky tapgyryna öwrülýär. Şu günler birinji ligadaky erkekleriň we aýalaryň arasynda küşt boýunça Türkmenistanyň birinjiligini almak ugrundaky ýaryşlaryň ýeňijileri kesgitlendi. Hormat münberindäki orunlardan başga-da şäher sport komitetiniň Aşgabat küşt sport mekdebiniň binýadynda geçirilen ýaryşa gatnaşyjylar hormatly dördünji orun üçin hem bäsleşdiler. Bu orun hem, öňdäki üç orun ýaly, ýokary ligada çykyş etmegi üpjün edýär.
Aýratyn ýiti göreş erkekleriň toparynda ýaýbaňlandy. Bu ýerde welaýatlaryň ählisinden we Aşgabatdan türgenleriň 90 töweregi duşuşdylar.
Daşoguzly küştçi Şahruh Töräýew 11 utukdan 9 utuk gazanyp, hormat münberiniň iň ýokary basgançagyna çykdy. Onuň üçin häzirki ýeňiş sport ussadynyň derejesini gazanmagyny üpjün etdi. Kümüş baýragynyň eýesi bolan aşgabatly Haýrulla Haýytbaýew ýeňijiden ýarym utuk yza galdy. Üçünji we dördünji orunlary birmeňzeş 8 utuk bilen şäher sport komitetiniň Aşgabat küşt sport mekdebiniň wekilleri Artyk Öwezow we Hajy Döwletow paýlaşdylar.
Aýal-gyzlaryň toparynda ýokary ligadaky orunlar üçin küştçileriň 40-sy bäsleşdiler. Altyn baýragy Marydan bolan türgen Gülälek Abdullaýewa 11 utukdan 8,5 utuk gazanyp eýeledi.
Üçünji orna ýaryşa gatnaşyjylaryň bir wagtyň özünde üçüsi dalaş etdiler. Olaryň her biri öz çykyşyny 8 utuk bilen tamamlady. Şeýle ýagdaýda guramaçylar sport koeffisiýentiniň gatnaşygyna garaýarlar. Şunda Lebapdan Maral Rozyýewa ýeňiji bolup, kümüş baýragyň eýesi boldy. Üçünji we dördünji orunlary degişlilikde Maýa Goçkarowa (Aşgabat) we Maýa Ýalkanowa (Mary) paýlaşdylar.
Ýokary ligadaky türgenleriň arasynda küşt boýunça Türkmenistanyň çempionaty apreliň 20-lerinde geçiriler. Bu ýaryşlar awgustda Norwegiýanyň Troms şäherinde geçiriljek Bütindünýä küşt olimpiadasyna hem-de Koreýanyň Inçhon şäherinde sentýabrda geçirilmegi meýilleşdirilen Aziýa oýunlaryna gatnaşmak üçin deslapky ýygyndynyň düzümini kesgitlär.
Milli ýaryşlar barada aýdylanda bolsa, ýazyň ilkinji aýynda täze milli rekordlaryň goýlandygyny bellemek gerek. Olaryň ikisi pauerlifting boýunça (ýatan ýagdaýyndan ştangany galdyrmak) şäher sport komitetiniň Aşgabadyň paralimpiýa sport mekdebiniň türgenleriniň arasynda açyk çempionatynyň barşynda hasaba alyndy. Rekordlaryň ikisi hem 54 kilograma çenli agram derejesinde çykyş eden sport ussady Mekan Agalykowa degişlidir.
Mekan Agalykowyň maýyplaryň sport mekdebiniň Kubogy ugrunda geçen ýyl geçirilen açyk ýaryşda goýan öz rekordyny täzelendigini bellemek gerek: şonda onuň göteren agramy 157 kilograma ýetdi. Bu gezek ol bu görkezijini üçünji synanyşygynda ilki 1 kilogram gowulandyrmagy başardy, dördünji synanyşykda bolsa, ýagny goşmaça synanyşykda Mekan 160 kilogramy galdyrdy.
Türkmenistanyň at gazanan tälimçileri Ýusif we Adyl Aliýewleriň ýolbaşçylygynda türgenleşýän M.Agalykowyň eýýäm halkara sport ýaryşlarynda hem gazanan baýraklarynyň bardygyny, hususan-da, 2011-nji ýylda Iordaniýanyň açyk çempionatynda ýetginjekleriň arasynda Mekanyň altyn medal gazanandygyny bellemek gerek.
Şeýle-de bolsa M.Agalykowyň iň uly üstünligi geçen ýyl Londanda geçirilen Bütindünýä paralimpiýa oýunlaryna gatnaşmagy bolup durýar. Şonda ol iň güýçli ussatlaryň sekizligine girmegi başardy. Şonda Mekan 150 kilogram agramlygy göterdi. Häzirki wagtda bolsa bu netije eýýäm 10 kilogram ýokarydyr. Bu görkeziji Braziliýada geçiriljek Paralimpiýada-2016-nyň ýaryşlaryna oňat mümkinçilik açýar.
Häzirki hepde hem ýaryşlara örän baýdyr. Olara ýetginjek ýaşdaky türgenler gatnaşar. Ine, 11-nji martda paýtagtymyzdaky Suw-sport toplumynda suwda ýüzmek boýunça Türkmenistanyň birinjiligini almak ugrundaky ýaryşlar badalga aldy. Olar aýyň 14-ne tamamlanar. Lebap we Mary welaýatlarynyň dolandyryş merkezlerinde bolsa 15-16-njy martda ähli welaýatlardan we Aşgabat şäherinden sport göreşi (erkin we grek-rim) we boks boýunça ýaş türgenler bäsleşerler.
Ýokarda agzalan ýaryşlar ýetginjekleriň II Tomusky olimpiýa oýunlaryna taýýarlanmak maksady bilen geçirilýär. Bu bütindünýä sport forumy 16-28-nji awgustda Hytaýyň Nankin şäherinde geçiriler. Görnüşi ýaly, «sport aýy» diýip ynamly atlandyryp boljak öňümizdäki aprel aýy biziň olimpiýa ýygyndy toparymyza iri halkara ýaryşlaryna gatnaşmak üçin zerur bolan tejribäni toplamaga ýardam eder.
Habarlar #Agyr atletika
- Soňky habarlar
Agyr atletikaçylaryň üstünlikleri27 Dekabr, 2016 (10:18)
- Soňky habarlar
Türkmen ştangaçysy — wise-çempion30 Oktýabr, 2016 (17:41)
- Soňky habarlar
Braziliýada ýene-de Türkmenistanyň milli rekordy goýuldy10 Awgust, 2016 (10:59)
- Soňky habarlar
Türkmen agyr atletikaçylary milli rekordlaryň altysyny goýdular26 Sentýabr, 2014 (19:30)
- Soňky habarlar
Türkmen agyr atletikaçysy güýçlüleriň bäşliginde25 Sentýabr, 2014 (19:32)
- Soňky habarlar
Üstünlige bir ädim ýetmedi22 Sentýabr, 2014 (19:34)
- Soňky habarlar
Ştangaçylar we pauerliftingiň ussatlary Aziada taýýarlyk görýärler02 Sentýabr, 2014 (19:43)
- Soňky habarlar
Döwrebap sport desgalary—olimpiýa ýeňişleri üçin21 Awgust, 2014 (19:48)
- Soňky habarlar
Daşoguz welaýaty sport ýaryşlarynyň tapgyryny kabul etdi12 Awgust, 2014 (19:53)
- Soňky habarlar
2. Sebitleýin ýaryşlardan – halkara ýaryşlaryna02 Awgust, 2014 (19:58)
- Soňky habarlar
Mary welaýaty sport mümkinçiligini artdyrýar01 Awgust, 2014 (19:59)
- Soňky habarlar
Täze sport desgalarynda — täze sepgitler30 Mart, 2014 (22:21)
- Soňky habarlar
Milli ýaryşlardan halkara ýaryşlaryna tarap12 Mart, 2014 (22:32)
- Soňky habarlar
Dürli halkara ýaryşlarynda türkmen türgenleriniň çykyşlary barada daşary ýurtlardan hoş habarlaryň gelmegi dowam edýär27 Sentýabr, 2013 (23:04)


text:
Ýekşenbe güni Gyrgyzystanyň «Ata-Žurt» partiýasynyň lideri Kamçybek Taşiýewiň öz janyna kast etmek synanyşygynyň gurnalandygyny aýdyp çykyş etmeginiň yzy bilen, onuň tarapdarlarynyň ýüzlerçesi Bişkekde protest demonstrasiýasyna çykdylar.
Protestçiler Gyrgyzystanyň Milli howpsuzlyk gullugynyň başlygy Keňeşbek Duşenbaýewiň wezipesinden çekilmegini talap etdiler.
Kamçybek Taşiýew hepdäniň şenbe güni Bişkek şäheriniň eteginde ýerleşýän öz öýüne birnäçe ýaragly adamyň kürsäp girendigini, ýöne olaryň hüjümine öz janpenalarynyň böwet bolandygyny aýdyp, beýanat etdi.
Ol özüne hüjüm eden şol adamlardan biriniň ýanyndan onuň Gyrgyzystanyň Milli howpsuzlyk gullugynyň işgäridigini görkezýän dokumentiň tapylandygyny hem öňe sürdi. Emma ýurduň Milli howpsuzlyk gullugy Taşiýewe bu gullugyň haýsydyr bir işgäriniň hüjüm edendigini ret edýär.
Kamçybek Taşiýew ýurduň ozalky prezidenti Kurmanbek Bakyýewiň tarapdarlaryndan biri hasaplanylýar. Ýakynda geçirilen parlament saýlawlarynda parlamentden orun alan esasy bäş partiýanyň hatarynda onuň «Ata-Žurt» partiýasy iň köp sese eýe bolupdy.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama 8-nji iýulda Warşawada eden çykyşynda Dallasda polisiýa ofiserlerine edilen hüjümleriň “aýylganç, öňünden taýýarlanan we nejis” hereket bolandygyny we “ony hiç bir tarapdan düşündirip bolmajagyny” belledi.
7-nji iýulda Dallasyň bäş polisiýa ofiseri mergen tarapyndan atylyp öldürildi we ençemesi ýaralandy.
ABŞ-nyň resmileriniň aýtmagyna görä, bu ok atyşyk ýakynda polisiýanyň bir garaýagyz adamy atyp öldürmegine garşy protest çykyşlaryň dowamynda ýüze çykypdyr.
Polisiýa öz wekillerini oka tutmakda güman edilýän adamyň tussag astynda saklanýandygyny aýtdy.
Bu ok atyşyk 7-nji iýulda ABŞ-da tutuş ýurt boýunça geçirilen esasan parahatçylykly protestleriň dowamynda ýüze çykdy.
Protestçiler polisiýanyň iki sany garaýagyz raýaty atyp öldürmegine garşylygyny mälim edip ýöriş geçiripdi.


text:
Antonin Skalia (Scalia), täsirli konserwatiw we Birleşen Ştatlaryň ýokary sudunyň has prowokatiw agzasy 79 ýaşynda aradan çykdy.
Habarlarda aýdylmagyna görä, ol dogduk ştaty Tehsasdaky kaşaň kurorta sapary mahalynda, görnüşinden, öz ajalyna ölüpdir.
Skaliýa ýurduň ýokary sudýalygyna 1986-njy ýylda, prezident Ronald Reýgan tarapyndan bellenildi.
Ol özüniň zoňtar konserwatiw garaýyşlary bilen belli boldy. 2008-nji ýylda ýarag hukuklarynyň tarapyny tutmagy onuň kürsüdäki 30-dan gowrak ýylynyň iň ajaýyp pursaty boldy.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama onuň ýerine täze sudýa bellejegini aýtdy.
Emma muňa garamazdan, Skalianyň ölümi Obama Birleşen Ştatlaryň noýabrda geçjek prezident saýlawlaryndan öň onuň ýerine täze adam hödürlemelimi ýa däl diýen gyzgyn jedel döretdi.


text:
Türkmenistanda Ylym güni bellenilýär, ilatyň okuw-bilim mümkinçilikleriniň giňeldilýändigi, ylym bilen meşgullanmak şertleriniň gowulandyrylýandygy aýdylýar. Şol bir wagtda ýurtda milli azlyklaryň dillerinde sapak berýän orta mekdepleriň işini togtatmaga mejbur bolandygy barada habarlar çykýar.
Eýsem Türkmenistanda ýaşaýan milli azlyklaryň wekilleriniň gowy bilim alyp, ylmy işler bilen meşgullanmak mümkinçilikleri nähili? Hususan-da ýurtdaky özbek mekdeplerine näme boldy? Azatlyk radiosy bu barada Wenadaky «Türkmen inisiatiwasy» toparynyň başlygy Farid Tuhbatullin bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk radiosy: Farid, Türkmenistan Ylym gününi belleýär. Emma siz öz hasabatlaryňyzda ýurtda milli azlyklaryň dillerinde sapak beren mekdepleriň ýapylandygyny ýazýarsyňyz. Mysal üçin, Türkmenistandaky özbek mekdeplerine näme boldy?
Farid Tuhbutullin: Hakykatdanam Türkmenistanda ýeterlik derejede köp özbek dilli mekdep bardy. Bu esasan-da özbek milletinden bolanlaryň kowçum bolup ýaşaýan ýerlerinde şeýledi. Mysal üçin, Daşoguz şäherindäki 21 orta mekdebiň 9-sy özbek, 7-si türkmen, 5-si bolsa rus dilindäki mekdeplerdi. Ýagny mekdeplerde sapak berilýän dil şol töwerekde ýaşaýan millet wekilleriniň sanyna görä kesgitlenýärdi. Emma bu sowet döwründe bolupdy.
1990-njy ýyllaryň ortalaryndan başlap özbek, gazak dillerindäki mekdepler, beýleki milli azlyklaryň dilindäki mekdepler ýapyldy. Biz bu baradaky maglumatlary hakykatdanam birnäçe gezek çap etdik. Şeýle-de ol maglumatlar bilen halkara guramalaryna ýüzlendik. Sebäbi bu milli azlyklaryň hukuklarynyň bozulmagy bolýar.
Öz dilinde bilim almak adamyň esasy hukuklarynyň biri. Bu mesele boýunça bir topar dokument hem çap edildi. Hatda bir gezek BMG-niň etniki azlyklar meselesi bilen meşgullanýan wekili Türkmenistana barjak bolup hem synanyşdy. Emma gynansak-da, bu ýagdaý häzirlikçe öňküsi ýaly bolmagynda galýar.
Azatlyk radiosy: Farid, Türkmenistanda milli azlyklar näçeräk orun tutýar? Ýagny olaryň sany milli azlyklaryň dillerinde mekdep bolmagy üçin ýeterlikmi?
Farid Tuhbatullin: Maňa görnüşinden, käbir maglumatlara görä, Türkmenistanyň ilatynyň 25 prosentinden 30 prosente çenlisi türkmenler däl, ýagny beýleki milletleriň wekilleri. Olaryň köpüsi öz dillerinde okamak hukuklaryndan mahrum edildi. Degişlilikde, öz dillerinde orta bilim alyp bilmän, olar soň hem okap, doly bahaly ýokary bilim almakda, ýeterlikli ýokary derejede ylmy işler bilen meşgullanmakda kynçylyk çekýärler.
Azatlyk radiosy: Siziň pikiriňizçe, Türkmenistanda etniki azlyklaryň dillerindäki mekdepleriň ýapylmagy ýurtda ylmyň ösmegine, açyşlaryň edilmegine belli bir derejede täsir ýetirýär-dä? Siz şeýle diýmekçi bolýarsyňyzmy?
Farid Tuhbatullin: Bu belli bir derejede şeýle. Sebäbi, meniň aýdyşym ýaly, 25-30 prosent diýilýän ilatyň düýpli bir bölegi bolup durýar. Hatda biziň ýurdumyzda ilatyň aglaba köplügini düzýän türkmenleri alanyňda hem, hatda şol hem köp zatdan mahrum edilen.
Hususan-da olaryň daşary ýurtlardan haýsydyr bir ylmy işleri alyp bilmegi juda kynlaşdyrylan. Goý, ol işler rus dilinde bolsun, iňlis dilinde, fransuz dilinde bolsun, tapawudy ýok. Ýapyk ýurt ylmyň ösmegine hiç bir jähtden ýardam etmeýär. Bu kontekstde milli azlyklar babatda gürrüň edilende, meniňçe, 4,5 - 5 million ilatly ýurt üçin bu 25-30 prosent örän düýpli mesele.


text:
Ysraýyl harbylary Iordan derýasynyň günbatar kenaryndaky serhedinde hüjümçidigi çak edilýän palestinalynyň öldürilendigini habar berdi. Maglumatda şübhelenýän adamyň serhetdäki şahsy düzümi pyçaklajak bolandygy we mundan soň atylyp öldürilendigi aýdylýar.
Bu aralykda ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri Palestinanyň prezidenti Mahmud Abbas bilen duşuşyp, gazaplylygyň barha möwjäp barýan tolkunyny duruzmak ugrunda gepleşikleri geçirdi.
Gepleşiklerden soň hem Kerri hem Abbas meselä çözgüdiň tapyljakdygyna umyt bildirýändiklerini mälim etdiler.
Mundan bir gün öň, Kerri Berlinde Ysraýylyň premýer-ministri bilen hem duşuşdy.
Soňky hepdeleriň dowamynda palestinalylaryň hüjümi netijesinde on ysraýylly öldürildi. Olar aglaba ýagdaýda pyçaklanypdylar. Ysraýylyň ot açmagy netijesinde bolsa, 49 palestinaly öldürildi.


text:
Türkmenistanyň baýdagy
Türkmenistanyň baýdagy : 1. Türkmenistanyň Döwlet baýdagy milletiň agzybirliginiň hem garaşsyzlygynyň we döwletiň bitaraplygynyň nyşanydyr.
2.Türkmenistanyň Döwlet baýdagy göniburçluk görnüşindäki mata bölegidir. Baýdagyň uzynlygy onuň ininden bir ýarym esse ulydyr.
Baýdak ýaşyl reňklidir.Gyzyl-gyrmyzy zolakda ýokardan aşak bäş sany esasy haly gölleri bolan ahalteke¸ýomut¸ salyr¸ çowdur¸ ärsary gölleri ýerleşdirilen¸ olar türkmen halkynyň dostlugynyň we jebisliginiň nyşanlarydyr. Olaryň her biriniň daşyna hem haly nagşy aýlanan¸ onuň daşky gyrasy zolagyň gyralary bilen utgaşdyrylan. Gyzyl-gyrmyzy zolagyň aşaky böleginde başlanýan ýerinde bir-birini kesip geçýän we ýokaryk dürli taraplara gönükdirilen iki sany zeýtun pudagy şekillendirilendir. Olaryň her biri aşakysyndan we ýokarkysyndan başgasy jübüt ýerleşen¸ uçlarynda keçilýän ýapraklaryň onusyndan ybaratdyr.
Baýdagyň uly ýaşyl böleginde çep ýokarky burçda ak reňkli ýarymaý we bäş sany ýyldyz şekillendirilendir.


text:
Şu hepde Kremle tarapdar websaýtlardaň biri orsýetli oppozisiýa lideri Boris Nemsowyň şahsy telefon gürrüňdeşlikleriniň ýazgysyny internete ýerleşdirmek bilen, oppozisiýa edilýän basyşlary has-da artdyrdy.
Orsýetde hökümete garşy planlaşdyrylýan uly gerimdäki protest çykyşlarynyň öňýany Kremle tarapdar internet saýtlarynyň birinde peýda bolan telefon gürrüňdeşlikleriniň ýazgylaryny orsýetli oppozision aktiwistler öz aralarynda oňşuksyzlyk döretmek üçin gurnalan iş diýip atlandyryp, bu işde ýurduň häkimiýetlerini aýyplaýarlar.
“Lifenews.ru”
atly internet saýtynda peýda bolan bu ses ýazgylarynda tanymal oppozisiýa liderlerinden biri Boris Nemsowyň käbir syýasy aktiwistler we oppozisiýa liderleri barada paýyş sözler we epitetler bilen gürrüň edýändigini eşitmek bolýar.
Mysal üçin, ol bu telefon gürrüňdeşlikleriniň birinde daşky sredany goraýjy aktiwist Ýewgeniýa Çirikowany “seýrek duş gelýän ganjyk” diýip atlandyrýar. Başga bir telefon ýazgysynda bolsa, ol protestçileri “homýaklar”, “ösümlikler” we “pingwinler” diýen ýaly sözler bilen atlandyrýar.
Bu ses ýazgylarynyň internetde peýda bolmagynyň yzy bilen, Boris Nemsow “livejournal.com”
internet saýtyndaky sahypasynda özüniň gelşiksiz sözleri üçin adamlardan ötünç sorap, ýörite ýazgy ýerleşdirdi.
Bu ýazgysynda ol öz telefon gürrüňdeşlikleriniň ýazgysynyň internet arkaly ýaýradylmagynda Kremli aýyplady we muny 24-nji dekabra planlaşdyrylýan hökümete garşy demonstrasiýalaryň öňýany oppozisiýanyň arasynda bölünişik döretmek synanyşyklary bilen baglanyşdyrdy.
Çirikowadan goldaýjy sözler
Daşky sredany goraýjy aktiwist Ýewgeniýa Çirikowa
Bu ses ýazgylarynda öz adyna-da paýyş sözleriň aýdylýandygyna garamazdan, daşky sredany goraýjy Ýewgeniýa Çirikowa sişenbe güni Boris Nemsowy goldaýjy sözler bilen çykyş etdi. “Twitterde” ýaýradan hatynda ol şeýle ýazdy:
—Medeniýetli adamlar beýlekileriň özara şahsy gürrüňdeşliklerini diňlemeýär. Boris bu işi gurnanlaryň we amala aşyranlaryň burça gabalan adamlardygyna düşünýändir diýip, umyt edýärin.
Şol gün hem Çirikowa bilen Nemsow Orsýetiň “DoždTV”
telekanalynda efirde peýda boldular. Öz çykyşynda Boris Nemsow özüniň ötünjini ýene bir gezek gaýtalady:
—Elbetde, meniň gürrüňdeşliklerimiň halk köpçüligine ýaýradylmagy meniň üçin örän ýakymsyz waka. Aslynda, men köpçülikde paýyş sözler ulanyp gürlemeýärin. Öz syýasy eginleşlerimiň we partnýorlarymyň ýanynda-da özümi ele almagy başarýaryn. Ýöne, elbetde, telefonda gürleşenimde her hili ýagdaýlar bolup bilýär. Men özümiň ýalňyşlyk goýberendigime düşünýärin. Men beýle etmeli däldim. Men bu barada eýýäm Ženýadanam (Çirikowadan) we Božena Rynskaýadan hem ötünç soradym.
Boris Nemsowyň adwokaty Wadim Prohorow sişenbe güni Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda Nemsowyň şahsy gürrüňdeşliginiň jemgyýetçilige ýaýradylmagy boýunça jenaýat işiniň gozgalmagy üçin hukuk goraýjy organlara ýüz tutmakçydygyny aýtdy. Ol bu barada şeýle diýdi:
—Kimdir-biri telefon gürrüňdeşligini diňläpdir, soň olary audio ýazgylara geçiripdir, soňam internetde ýerleşdirilmegi üçin olary bulwar saýtyna beripdir. Men bu işde prezident administrasiýasynyň gemrijileriniň-de eli ýokdur öýtmeýärin.
Wadin Prohorow Orsýetiň Jenaýat kodeksine laýyklykda kimdir-biriniň şahsy telefon gürrüňdeşliginiň jemgyýetçilige elýeterli edilmeginiň jenaýatdygyny belläp, bu waka boýunça jenaýat işiniň gozgalmagy üçin aýak direjekdigini nygtady.


text:
NATO-nyň baş sekretary Anders Fogh Rasmussen gündogar Ukraina çozup girmek "taryhy ýalňyşlyk" bolar diýip, Orsýete duýduryş berdi. Ol şeýle hem Moskwadan öz harby güýçlerini ukrain serhedinden yza çekmegi talap etdi.
Rasmussen 8-nji aprelde Parižde eden çykyşynda Orsýetiň Ukraina aralaşmagy Moskwanyň NATO bilen bolan gatnaşyklarynda "agyr netijelere" getirip, "Orsýeti halkara derejesinde üzňeleşdirer" diýdi: "Orsýet Ukraina girse, onda bu bir taryhy ýalňyşlyk bolar. Bu biziň Orsýet bilen bolan gatnaşyklarymyza ýaramaz täsir eder, Orsýeti halkara derejesinde öňküsinden beter üzňelige salar".
8-nji aprelde irden ýaýradylan beýanatlarda Rasmussen Orsýeti Ukrain serhediniň golaýyna üýşüren "on müňlerçe" esgerini yzyna çekmäge çagyrdy.
"Men Orsýeti ýaragly güýçlerini yzyna çekip, halkara borçnamalaryny ýerine ýetirmäge, ukrain hökümeti bilen konstruktiw dialoga girişmäge çagyrmagy dowam etdirýärin" diýip, NATO-nyň baş sekretary aýtdy.
"Agressiýa"
Rasmusseniň beýanaty ukrain häkimiýetleriniň gündogar Ukrainanyň üç şäherinde hökümet binalaryny eýelän orsýetparaz protestçilere garşy çäre görmäge girişen pursatyna gabat geldi.
Rasmussen iki ýurduň arasyndaky emele gelen ýagdaýy göz öňünde tutup, şeýle diýdi: "Orsýetiň Ukrainanyň garşysyna gönükdirilen agressiýasy Ýewropanyň howpsuzlygy üçin bir nesliň ömrüniň dowamynda bolan uly kynçylyk. Men Orsýeti yza çekilip, gündogar Ukrainadaky ýagdaýy ýitileşdirmezlige çagyrýaryn".
Bu aralykda Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň bir beýanatynda: "Biz harby operasiýalara görülýän taýýarlyklary derhal togtatmaga çagyrýarys. Munuň ýurduň içinde urşa getirmek howpy bar" diýilýär.
Kreml
Moskwa özüniň Ukrainadaky hereketleri barada halkara derejesinde bolýan tankytlary tutuşlygyna ret edip, günbatar döwletlerini ikiýüzlülikde aýyplady.
6-njy aprelde orsýetparaz protestçiler Orsýete birigip-birikmezlik barada referendum geçirilmegini talap edip, Harkowda, Luganskda we Donetskde hökümet binalaryny eýelediler.
Ukrainanyň içeri işler ministri Arsen Awakow Harkowda geçirilen bir antiterroristik operasiýada orsýetparaz protestçileriň ýerli hökümet binalaryndan kowlup çykarylandygyny, 70 töweregi "separatistiň" hem tutulandygyny aýtdy.
Ukrainanyň häzir iş başyndaky wagtlaýyn prezidenti Oleksandr Turçinow ýurduň gündogar bölegindäki bulagaýlyklarda Moskwany aýyplap, häkimiýetleriň "terroristler we jenaýatçylar ýaly" kanuny bozýan "separatistleri" yzarlajakdygyny aýtdy.
7-nji aprelde Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri bilen Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrowyň arasynda bolan telefon gepleşigi hem krizisiň artmagyna getirdi. Kerriniň aýtmagyna görä, amerikan resmileri gündogar Ukrainada bolýan wakalaryň "öz-özünden" dörän wakalardygyna ynanmaýarlar. Olar bu işler Moskwa tarapyndan goldalýan planyň bir bölegi diýip çaklaýarlar.
Ak tam moskwaparaz protesçileriň käbirine "pul tölenendigi, olaryň ýerli ýaşaýjylar däldigi" barada "berk subutnamalaryň" bardygyny aýdýar.
Orsýet Krymy anneksiýa edeli bäri NATO bu ýurt bilen bolan ähli praktiki hyzmatdaşlyklary wagtlaýyn togtadyp, öz gündogar agzalarynyň territoriýasynda ýerleşdirilen ýaragly güýçleriniň sanyny artdyrdy.


text:
Penşenbe güni Ysraýylyň goranmak ministri Ehud Barak Eýranyň ýadro programmasy sebäpli Ysraýylyň bu ýurda hüjüm etmek ilemeýändigini, ýöne bu mesele boýunça hiç bir çykalga galmadyk halatynda, şeýle hüjümi amala aşyryp biljekdigini aýtdy.
Ehud Barak bu barada Ysraýylyň radiosynda çykyş etdi. Ol sanksiýalaryň we diplomatiýanyň Eýranda bar bolmagy mümkin ýadro progammasyndan el çekmegi üçin ýeterlik basyş boljakdygyna umyt edýändigini belledi.
Günbatar döwletleri Eýranyň gizlinlikde ýadro ýaragyny döretmek ugrunda iş alyp barýandygyna şübhelenýärler. Eýran bu aýyplamalary inkär edýär.


text:
Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin Ýaňy-ýakynda awgust aýynyň 15-den başlap Orsýetden daşary ýurtlara gallany we galla önümlerini çykarmagy gadagan edýän karara gol çekdi.
Köpçülikleýin habar serişdeleriniň käbirinde şular ýaly çäreleriň Orsýet bilen bilelikdäki gümrük bileleşigini döreden Belarusdyr Gazagystan tarapyndanam giriziler diýlen çaklama öňe sürüldi. Bu ugurdan işleýän bilermenleriň çakyna görä, dünýä boýunça gallany köp öndürip, iri galla söwdagärlerine öwrülen bu üç döwlet öz öndürýän gallasyny daşarky bazara çykarmasyny wagtlaýynça togtatsa, dünýäniň galla bazarynda dartgynlylyk döremegi mümkin.
Käbir synçylar Orsýetiň girizen bu wagtlaýyn gadaganlygyndan soň dünýä galla bazarlarynda däne ýetmezçiliginiň ýiti duýuljakdygyny, gallanyň bahasynyň ep-esli galjakdygyny aýdýarlar. Orsýetden we beýleki däne eksport edýän döwletlerden gowuşýan şeýle habarlar gallany hem galla önümlerini import edýän, satyn alýan ýurtlaryň arasynda belli bir derejede howsala döretdi.
Galla importýorlarynyň arasynda Türkmenistan hem bar
Şu ýylyň iýul aýynyň üçünji ýekşenbesinde Türkmenistanda dabaraly ýagdaýda Galla baýramy bellendi. Bu baýramçylyk mynasybetli döwlet möçberinde geçirilen çärelerde «edermen türkmen babadaýhanlarynyň joşgunly zähmeti netijesinde Watan ammarlaryna 1 million 400 müň tonna däne tabşyrylandygy» öwran-öwran gaýtalandy. Bu görkeziji geçen ýyl ýetilen sepgitden 200 müň tonna köp diýlip nygtaldy.
Emma ýurduň öz içinde-de, onuň daşynda-da yglan edilen sanlaryň belli bir böleginiň çişirilip berlendigi köplere mälim. “Peşeden pil ýasamagy” başarýan Türkmenistanyň döwlet statistika gullugy baryp öňki prezident Saparmyrat Nyýazowyň döwründe-de «iş başarjaňlygyny» görkezipdi. Şol ýyllarda resmi maglumatlarda «2,5 –3, 3,5 million tonna türkmen gallasynyň taýýarlanandygy» habar berlipdi. Şol bir wagtda-da şäherleriň, etrap merkezleriniň ilatyna, oba ýaşaýjylaryna un kesgitli paý bellenip, paýlanardy, jan başyna 2-3 kilogram un berlerdi.
Gurbanguly Berdimuhamedowyň hökümet başyna gelmegi bilen artdyryp ýazmak, ýurduň statistika gullugy çişirip görkezmek ýaly ýaramaz endikden birneme saplandy. Ýöne ol «ýowuz dertden» statistika gullugy doly gutuldy diýmäge hiç kimiň dili barmaz. Az mukdarda bolsa-da, galla we pagta taýýarlamakda, beýleki pudaklarda gazanylan netijeleri görkezmekde sanlar henizem biraz üýtgedilýär. Şunuň bilen bagly ýurduň içindäki käbir synçylar hakykat ýüzünde şu ýyl 1400 müň tonna däl-de, 850-900 müň tonna töweregi gallanyň taýýarlanandygyny aýdýarlar.
Soňky ýyllar däne ýetmezçiliginiň öwezini Türkmenistan Orsýetden, Gazagystandan satyn alýan ununyň we gallasynyň hasabyna dolup geldi. Näçe tonna däne satyn alnandygy baradaky maglumatlar uly döwlet syry ýaly, ýedi gulpuň aňyrsynda saklanýar… Emma, käbir resmi bolmadyk çeşmeleriň maglumatyna salgylansak, Türkmenistan diňe geçen 2009-njy ýylda Orsýetden, Gazagystandan we beýleki ýurtlardan jemi ýarym million tonna töweregi däne satyn alypdyr.
Indi nämä garaşmaly?
Dünýä galla bazarynda dörän dartgynlylyk Türkmenistana täsirini ýetirip bilermi? Bu sowala bilermenler dürli-dürli jogap berýärler. Şol bir wagtyň özünde-de bilermenleriň aglabasy ýurtda açlygyň bolmajakdygyny, çörek ýetmezçiliginiň ýiti duýulmajakdygyny aýdýarlar.
Bilermenleriň bu pikiri bilen ylalaşyp bolar. Dünýä bazarynda gallanyň bahasy galsa-da, Türkmenistanda geçen asyryň 90-njy ýyllarynyň ortalarynda ýüze çykan ýiti çörek ýetmezçiligi indi gaýtalanmaz. Beýle diýmäge birnäçe esas bar.
Birinjiden, şu ýyl Türkmenistanda galla öňki ýyllardakysyndan köp taýýarlandy, hasyl bereketli boldy. Ýurduň içerki bazarynda dänäniň bahasy peseldi, dükanlarda berilýän un paýlary käbir welaýatlarda adam başyna dört kilogramdan alty kilograma çenli köpeldildi.
Ikinjiden, geçen asyryň 90-njy ýyllaryndaky açlykda “agzyny süýde bişirip ”soňra suwy üfläp içen” oba adamlary soňky ýyllarda hökümete onçakly ynanman, öz gamlaryny özleri iýip başladylar. Olar mellek ýerlerinde güýzlük bugdaý ekip, özlerini galla bilen üpjün edip ugradylar. Aýtmaklaryna görä, şu ýyl melleklerde galla hasyly erbet bolmandyr.
Uçünjiden, dünýä bazarynda gallanyň bahasy näçe galsa-da, Orsýet, Gazagystan ýaly döwletler daşarky bazarlara öz gallasyny satmaga wagtlaýyn gadaganlyk girizse-de, Türkmenitan üçin ýetmeýän gallany satyn almaga ähli şertler hem mümkinçilikler bar. Nebitiň, tebigy gazyň eksportundan gelýän gyzyl pula galla eksport edýän dünýäniň beýleki döwletlerinden satyn alyp boljakdygyny hökümet başynda oturanlaram, ýönekeý raýatlaram bilýärler. Şonuň üçin däne eksporty bilen bagly Orsýetden gowşan soňky habarlar köplerde alada döretmedi diýmäge esas bar.
Elbetde, ilaty un hem çörek bilen üpjün etmekde käbir wagtlaýyn kynçylyklaryň bolmagy ähtimal. Belki-de, paý görnüşinde berilýän unuň möçberi öňküsinden kemeldilmegi-de mümkin. Ýöne iň esasy zat – geçen asyryň 90-njy ýyllaryndaky ýaly ýiti un ýetmezçiligi, açlyk bolmaz. Muňa-da köpler şükür edýär.
Şatlyk Öwezow türkmenistanly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Birleşen Ştatlaryň gizlin gözegçilik programmasy barada ozalky gorag işgäri tarapyndan syzdyrylan maglumatlary ile ýetiren žurnalist bu iş boýunça entek has "ähmiteli açyşlaryň" boljagyny aýdýar.
Britaniýanyň "Gardian" gazetiniň žurnalisti Glen Grinwold Assoşeýtes Prese Edward Snowden tarapyndan berlen dokumentleriň onlarça makalanyň ýazylmagyna getirjegini aýtdy.
Snowden bir zaman Birleşen Ştatlaryň Milli howpsuzlyk gullugynda işläpdi.
Grinwold häzir indiki makalanyň haçan çap ediljegi barada karara gelinýändigini aýtdy.
Grinwold geçen hepde amerikan hökümetiniň telefon we we internet ýazgylaryny toplamak babatdaky giň gerimli programmasynyň üstüni açýan makalalary ýazdy.
Snowden ol maglumatlary dünýä ýüzündäki adamlaryň esasy hususy syrlaryny goramak üçin syzdyrandygyny aýtdy.
Snowdeniň anyk nirededigi belli däl. Ol duşenbe güni Hoň Koňdaky otelinden çykyp gidipdir.


text:
Çarşenbe güni Hindistanyň Ýokary sudy 2008-nji ýylda Bombeý şäherindäki myhmanhana edilen hüjümde diri ele salnan ýeke-täk söweşijiniň ölüm jezasyna höküm edilendigini tassyklady.
Asly pakistanly Ajmal Amir Kasab bilen birlikde jemi 10 söweşiji 2008-nji ýylda Bombeý şäherindäki myhmanhana hüjüm edende,160-dan gowrak adam ölüpdi.
Hindistanyň sudy ony terror hüjümini amala aşyrmakda, adam öldürmekde we Hindistana garşy uruş yglan etmekde günäli tapdy.
Şol amala aşyrylan hüjümde Hindistan Pakistanda hereket edýän “Laşkar-i-Taýba” atly ekstremistik topary aýyplapdy.


text:
Marokkoly tansçy gyz Karime El-Mahroug Milandaky diskoda, 2010-njy ýylyň 14-nji noýabry,
Berluskonä öz wezipesinden galp peýdalananlykda hem günä bildirilýär. Prokurorlaryň aýtmagyna görä, ol polisiýa jaň edip, ogurlykda aýyplanyp tutulan bu gyzyň boşadylmagyny sorapdyr. Premýer-ministriň bu işi etmeginiň sebäbi, indi görlüp oturylsa, bu gyzyň işi suda düşse, onda gyz bilen öz arasynda bolan jynsy gantaşygyň üsti açylar diýen gorkusy eken.
Milan şäheriniň sudy prosesiň 31-nji maýa çenli yza süýşürilendigini bildirdi.
Kämillik ýaşyna ýetmedik ýetginjekler bilen jynsy gatnaşyk üçin berilýän türme jezasy 6 aý bilen 3 ýyl aralygynda. Wezipesinden galp peýdalanana-da 4 ýyldan 12 ýyla çenli türme tussaglygy garaşýar. Berluskoni 5 ýyldan köp türme tussaglygyna höküm edilse, şondan soň hiç bir resmi wezipäni eýeläp bilmez.
Italiýanyň premýer-ministri çarşenbe günki diňlenişige gatnaşman, öz kabineti bilen Liwiýa barada maslahat geçirdi.
Prokurorlar Berluskonini marokkoly tansçy gyz Karime El-Mahroug bilen 2010-njy ýylda, ol 17 ýaşyndaka, pul berip, jynsy gatnaşykda bolanlykda aýyplaýarlar. Bu sud prosesinde prokurorlar hem-de Berluskoniniň adwokatlary şaýat hökmünde El-Mahrougyň adyny berdiler. Berluskoni Rubi diýip tanalýan bu gyz bilen jynsy gatnaşykda bolandygyny inkär edýär.
74 ýaşly premýer-ministr polisiýa jaň edip, bu gyzyň Müsüriň öňki prezidenti Hosni Mubaregiň ýegenidigini aýdyp, onuň boşadylmagyny soranynda-da, bu işi diplomatik hadysanyň öňüni almak üçin “ak ýürekden” edendigini aýdýar.
Eldegrilmesizligi ýatyryldy
Fewral aýynda prokurorlar proses üçin haýyşnama berenlerinde Berluskoni bu işiň syýasy sebäplidigini aýtdy: “Su proses baradaky zatlar, bularyň ählisi galp prosesler. Bu aýyplama bütinleý esassyz. Olaryň bir oňaýsyz media kampaniýasyny ýola goýýandyklaryny hemmeler gördüler”.
Italiýanyň Konstitusion sudy şu ýylyň ýanwar aýynda Berluskoniniň kanun esasynda yzarlanma boýunça eldegrilmesizligini ýatyrdy. Berluskonä pul iýenlikde we kezzaplykda hem öňümizdäki hepdelerde üç sany aýry-aýry sud prosesi garaşýar.
Jynsy gatnaşyk we wezipeden galp peýdalanmak baradaky prosesiň soňa goýulmagynyň Berluskoniniň adwokatlarynyň we syýasy ýaranlarynyň bu işe garşy herekete geçmegine täsir etmegi mümkin. Olar: “Milan sudy syýasy taýdan Berluskonä garşy” diýip, prosesiň başga ýere geçirilmegini isleýärler. Olaryň ileri tutýany Italiýanyň döwlet işgärleriniň wezipe başyndaka eden bikanun işlerine garaýan “Ministrler Tribunaly”.
Parlamentiň aşaky öýi sişenbe güni diňlenişigi haýsy suduň geçirmelidigini Konstitision sud karar etmeli diýen teklibi oňlady. Prosesiň çarşenbe güni yza süýşürilmegi Konstitusion suda bu barada karar çykarmaga pursat berýär.
Ýöne bu diňe bir akademiki sorag däl. “Ministrler Tribunaly” Berluskoniniň işine garajak bosa, adaty sudlardan tapawutlylykda, oňa parlamentiň aşaky öýünden ygtyýarnama gerek. Berluskoni bu öýüň agzalarynyň biri, köplük hem Berluskoniniň konserwatiw ýaranlaryndan ybarat.
Syýasy analizçileriň pikiriçe, parlamentiň Berluskoniniň kontrollygyndaky aşaky öýüniň “Ministerler Tribunalyna” premýer-ministriň işine garamagyna ýol bermeginiň ähtimallygy uly däl.