text: Türmenistanyň Adalat ministrliginde 2014-nji ýylyň 29-njy aprelinde 759 san bilen döwlet tarapyndan bellige alyndy Türkmenistanyň Zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak ministrliginiň 2014-nji ýylyň 11-nji aprelindäki 35-Ö belgili buýrugy bilen TASSYKLANDY Türkmenistanyň zähmet we ilaty durmuş taydan goramak edaralary tarapyndan administratiw hukuk bozulmalary baradaky işlere seredilmeginiň tertibi hakynda DÜZGÜNNAMA I. Umumy düzgünler 1. Şu Düzgünnama Türkmenistanyň Administratiw hukuk bozulmalary hakyndaky kodeksine, Türkmenistanyň Zähmet kodeksine, Türkmenistanyň Ilaty durmuş taýdan goramak hakynda kodeksine, "Ilaty iş bilen üpjün etmek hakynda" Türkmenistanyň kanunyna we Türkmenistanyň Prezidentiniň 2012-nji ýylyň 6-njy ýanwaryndaky "Türkmenistanyň Zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak ministrliginiň işini kämilleşdirmek hakynda" 11 992 belgili karary bilen tassyklanan Türkmenistanyň Zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak ministrligi hakynda Düzgünnama laýyklykda işlenip düzüldi hem-de Türkmenistanyň Zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak ministrligi (mundan beýläk – Ministrlik) we onuň garamagyndaky zähmet we ilaty durmuş taydan goramak edaralary tarapyndan administratiw hukuk bozulmalary baradaky işlere seredilmeginiň tertibini kesgitleýär. 2. Şu Düzgünnamada ulanylýan düşünjeler Türkmenistanyň Zähmet kodeksinde, Türkmenistanyň Ilaty durmuş taýdan goramak hakynda kodeksinde, "Ilaty iş bilen üpjün etmek hakynda" Türkmenistanyň Kanunynda kesgitlenilen manylarda ulanylýar. 3. Türkmenistanyň Zähmet kodeksiniň 24-nji maddasynyň 1-nji bölegine laýyklykda zähmet şertnamasyny baglaşmakdan esassyz ýüz döndermek gadagan edilýär. Esassyz ýüz öwrendigi üçin iş berijiler, wezipeli adamlar ýa-da olaryň ygtyýarly eden adamlary Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen jogapkärçiligi çekýärler. 4. Zähmet şertnamasyny baglaşmakdan ýüz dönderilmegi şu aşakdakylar babatda esassyz diýlip hasap edilýär: 1) eger saglygy goraýyş edarasynyň netijenamasy boýunça iş orunlarynyň bellenilen möçberiniň hasabyna iş bilen üpjün ediji döwlet edarasy (gullugy) tarapyndan işe iberilen, degişli zähmet borçlaryny ýerine ýetirmek gadagan edilmedik adamlar; 2) iş berijileriň arasyndaky ylalaşyk boýunça öňki iş ýerinden işden boşan gününden başlap bir aýyň içinde başga kärhanadan geçmek tertibinde işe (gulluga) ýazmaça çakylygy bolan adamlar; 3) iş berijiniň ýüz tutmasyna ýa-da onuň bilen baglaşylan şertnama laýyklykda okuw mekdeplerini tamamlanyndan soň ýollama boýunça işe (gulluga) gelen adamlar; 4) köpçülikleýin şertnamanyň (ylalaşygyň) esasynda zähmet şertnamasyny baglaşmaga hukugy bolan adamlar; 5) göwreliligi bilen baglanyşykly, şeýle hem üç ýaşa ýetmedik çagalary (on alty ýaşa çenli maýyp çagasy) bolan aýallar; 6) maýyplar, eger lukmançylyk bilermen toparynyň netijenamasy esasynda olaryň saglygy hünär borçlarynyň ýerine ýetirilmegine päsgelçilik bermese ýa-da beýleki adamlaryň saglygyna we zähmet howpsuzlygyna howp salmasa; 7) Türkmenistanyň Zähmet kodeksiniň 7-nji maddasynyň birinji bölegine laýyklykda zähmet gatnaşyklarynda hukuk kemsidilmegi boýunça zähmet şertnamasyny baglaşmakdan ýüz dönderilen adamlar; 8) şu kärhanadan harby gulluga çagyrylyp, ätiýaçlyga goýberilenden soň iki aýyň içinde oňa işe gelen, çagyrylyş boýunça harby gullukçylar. 5. Türkmenistanyň Zähmet kodeksiniň 24-nji maddasynyň 3-nji bölegine laýyklykda zähmet şertnamasyny baglaşmakdan ýüz dönderilen adamyň talap etmegi boýunça iş beriji ol ýüz tutandan soň üç günden gijä galman ýüz öwürmegiň sebäbini ýazmaça görnüşde habar bermäge borçludyr. Zähmet şertnamasyny baglaşmakdan ýüz öwrülmeginiň sebäpli esaslandyrmalaryny bermekden ýüz öwrülmegine kazyýete şikaýat edilip bilner. 6. Zähmet we ilatyň iş bilen üpjünçiligi bölüminiň işe ýollanyş haty bilen iberilen adamlar babatynda zähmet şertnamasyny baglaşmakdan ýüz dönderilmeginiň sebäbi nusgasy Ministrlik tarapyndan tassyklanan işe ýollanyş hatynyň kärhana, edara we gurama tarapyndan doldurylýan böleginde görkezilýär we ol bäş günüň dowamynda zähmet we ilatyň iş bilen üpjünçiligi bölümine gaýtarylyp berilýär. 7. Işe kabul etmekden (zähmet şertnamasyny baglaşmakdan) ýüz döndermek baradaky çözgüt işgärleri saýlap-seçip almak barada döredilen ýörite toparyň teklip etmegi ýa-da Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde geçirilen bäsleşigiň jemi boýunça kärhananyň, edaranyň we guramanyň ýolbaşçysy tarapyndan kabul edilýär. 8. "Ilaty iş bilen üpjün etmek hakynda" Türkmenistanyň kanunynyň 18-nji maddasynyň 3-nji bölegine laýyklykda iş berijiler iş bilen üpjünçilik hakyndaky statistiki habarlary - maglumatlary ýaşyranlygy we ýoýup görkezenligi üçin kanunda bellenen tertipde jogapkärçilik çekýärler. Iş bilen üpjünçilik hakynda pudaklaýyn statistiki formalar Ministrlik tarapyndan tassyklanan № 1 1-bo "Boş iş orunlaryny doldurmak üçin gerek bolan işgärler hakynda hasabat’ (aýlyk) hem-de № 2-ib "Kärhananyň ýatyrylmagy we düzüminiň üýtgemegi bilen baglylykda işgärleriň işden boşadylmagy hakynda maglumatlar" atly pudaklaýyn statistik formalardan ybaratdyr. 9. "Ilaty iş bilen üpjün etmek hakynda" Türkmenistanyň kanunynyň 18-nji maddasynyň 4-nji bölegine laýyklykda iş berijiler bellenen tertipde kesgitlenen paýa laýyklykda maýyplygy bolan adamlar üçin ýörite iş orunlaryny döretmäge hem-de durmuş taýdan goralmaga mätäç adamlaryň işe ýerleşdirilmegini üpjün etmäge, şeyle hem iş bilen üpjün ediş gullugy bilen şertnama esasynda onuň yollamasy boýunça taýýarlygy we täzeden taýýarlygy geçen raýatlaryň işe ýerleşdirilmegini üpjün etmäge borçludyrlar. Paýy bellemek ady agzalan Kanunyň 12-nji maddasyna laýyklykda ýerine ýetiriji ýerli häkimiýet edaralary tarapyndan amala aşyrylýar. Paý kärhanalara, edaralara we guramalara durmuş taýdan goralmaga mätäç adamlary işe kabul eder ýaly, şol sanda hem maýyplygy bolan adamlar üçin hem ýörite iş orunlaryny döreder ýaly, her ýyl iş orunlarynyň umumy mukdarynyň bäş göterimine çenli möçberde bellenilýär. 10. Türkmenistanyň zähmet we ilaty durmuş taydan goramak edaralary tarapyndan Türkmenistanyň Administratiw hukuk bozulmalary hakyndaky kodeksiniň (mundan beýläk – Kodeks) 479-njy maddasyna laýyklykda şu Kodeksiň 295–296-njy, 304-307-nji maddalarynda we 365-nji maddasynyň ikinji böleginde göz öňünde tutulan administratiw hukuk bozulmalary barada işlere seredýärler we administratiw temmisini berýärler. 11. Administratiw jerimäniň möçberi, Kodeksiň 44-nji maddasynyň 2-nji bölegine laýyklykda, Türkmenistanyň Ministrler Kabineti tarapyndan kesgitlenýän binýatlyk mukdardan ugur alnyp kesgitlenilýär. 12. Kodeksiň 44-nji maddasynyň 3-nji we 4-nji böleklerine laýyklykda jerimäniň iň pes möçberi binýatlyk mukdaryň 0,02 böleginden (2 göteriminden) az bolup bilmez, jerimäniň aňryçäk ýokary möçberi administratiw hukuk bozulmalarynyň aýry-aýry görnüşleri üçin Kodeksiň Aýratyn böleginde göz öňünde tutulan möçberden köp bolup bilmez. Şonda jerimäniň anyk möçberi administratiw hukuk bozulmalarynyň ýüze çykan her ýagdaýynda bu Kodeksiň 52–53-nji maddalarynda göz öňünde tutulan administratiw hukuk bozulma üçin jogapkärçiligi ýeňilleşdirýän ýagdaýlar hem-de jogapkärçiligi agyrlaşdyrýan ýagdaýlar göz öňünde tutulyp kesgitlenýär. Kodeksiň 7-nji maddasynyň 1-nji bölegine laýyklykda administratiw hukuk bozulmany eden şahs babatda ulanylýan temmi adalatly bolmalydyr, ýagny administratiw hukuk bozulmanyň häsiýetine, onuň edilen ýagdaýlaryna laýyk gelmelidir, kanuny we esasly bolmalydyr. II. Durmuş we hukuk goragyna mätäç adamlaryň hukuklarynyň, azatlyklarynyň we kanuny bähbitleriniň bozulmagy üçin administratiw temminiň berilmegi 13. Durmuş we hukuk goragyna mätäç adamlaryň (aýallar, kämillik ýaşyna ýetmedikler, maýyplygy bolan adamlar we başgalar) durmuş üpjünçiligi babatda kemsidilmegi, şonuň ýaly-da olaryň Türkmenistanyň ilaty durmuş taýdan goramak hakynda kanunçylygy bilen kepillendirilen hukuklarynyň, azatlyklarynyň we kanuny bähbitleriniň bozulmagyna getiren ýagdaýlara düşünilýär hem-de durmuş we hukuk goragyna mätäç adamlaryň hukuklarynyň, azatlyklarynyň we kanuny bähbitleriniň bozulandygy üçin jerimeleriň salynmagy Kodeksiň 295-nji maddasyna laýyklykda amala aşyrylýar. 14. Durmuş we hukuk goragyna mätäç adamlaryň durmuş üpjünçiligi babatda kemsidilmegi, Türkmenistanyň ilaty durmuş taýdan goramak hakynda kanunçylygy bilen kesgitlenen hukuklarynyň, azatlyklarynyň we kanuny bähbitleriniň bozulandygy üçin fiziki şahslara duýduryş berilýär ýa-da binýatlyk mukdaryň birisine, wezipeli adamlara binýatlyk mukdaryň ikisine çenli möçberde jerime salynýar. Şu Düzgünnamanyň 13-nji bölüminde göz öňünde tutulan hukuk bozulmalary babatda administratiw temmisi ulanylandan soň olaryň bir ýylyň dowamynda gaýtadan edilendigi üçin, fiziki şahslara binýatlyk mukdaryň üçüsine, wezipeli adamlara binýatlyk mukdaryň bäşisine çenli möçberde jerime salynýar. 15. Şu Düzgünnamanyň 13-nji bölüminde göz öňünde tutulan hukuk bozulmalary, adama ýigrenç duýgusy ýa-da başga duşmançylykly niýetler bilen edilendigi üçin fiziki şahslara binýatlyk mukdaryň üçüsine, wezipeli adamlara binýatlyk mukdaryň bäşisine çenli möçberde jerime salynýar. III. Adamyň ýeterlik kanuny esas bolmazdan maýyplygy bolan adam diýlip ykrar edilmegi, oňa maýyplyk derejesiniň we toparynyň bellenendigi üçin administratiw temminiň berilmegi 16. Adamyň ýeterlik kanuny esas bolmazdan maýyplygy bolan adam diýlip ykrar edilmegi, oňa maýyplyk derejesiniň we toparynyň bellenendigi sebäpli olaryň hukuklarynyň bozulmagyna getiren ýagdaýlara düşünilýär hem-de şu hukuk bozulmalar üçin jerimeleriň salynmagy Kodeksiň 295-nji maddanyň 2-nji bölegine laýyklykda amala aşyrylýar. 17. Adamyň ýeterlik kanuny esas bolmazdan maýyplygy bolan adam diýlip ykrar edilmegi, oňa maýyplyk derejesiniň we toparynyň bellenendigi üçin, fiziki şahslara binýatlyk mukdaryň üçüsine, wezipeli adamlara binýatlyk mukdaryň bäşisine çenli möçberde jerime salynýar. IV. Durmuş hyzmaty edilýän raýatlaryň janyna we saglygyna howp salan netijelere getiren hereketleriň edilendigi üçin administratiw temminiň berilmegi 18. Durmuş hyzmaty amala aşyrýan wezipeli adamlaryň eden hereketi (hereketsizligi) netijesinde durmuş hyzmaty edilýän raýatlaryň janyna we saglygyna howp salan netijelere ýa-da olaryň hukuklarynyň gaýry bozulmalaryna getiren ýagdaýlara düşünilýär. 19. Durmuş hyzmaty edilýän raýatlaryň janyna we saglygyna howp salan netijelere ýa-da olaryň hukuklarynyň gaýry bozulmalaryna getiren ýagdaýlary üçin jerimeleriň salynmagy Kodeksiň 296-njy maddasyna laýyklykda amala aşyrylýar. 20. Durmuş hyzmaty amala aşyrýan wezipeli adamlaryň eden hereketi (hereketsizligi) netijesinde durmuş hyzmaty edilýän raýatlaryň janyna we saglygyna howp salan netijelere ýa-da olaryň hukuklarynyň gaýry bozulmalaryna getiren ýagdaýlary üçin wezipeli adamlara binýatlyk mukdaryň birisine çenli möçberde jerime salynýar. V.Türkmenistanyň zähmet kanunçylygynyň bozulmagy üçin administratiw temminiň berilmegi 21. Türkmenistanyň zähmet kanunçylygynyň bozulmagy diýlip, zähmet şertnamasyny baglaşmakdan esassyz ýüz dönderilmegine, zähmet şertnamasynyň bikanun bes edilmegine (ýatyrylmagyna), mejbury ýa-da hökmany zähmetiň, aýalgyzlaryň ýa-da on sekiz ýaşyna ýetmedik adamlaryň zähmetiniň ulanylmagynyň gadaganlyklarynyň, esasy iş bilen utgaşdyrma boýunça işiň çäklendirmeleriniň, işgärleriň we iş orunlarynyň hünär synagyny geçirmegiň düzgünleriniň berjaý edilmezligine, maýyplygy bolan adamlaryň kemsidilmegine, işgäre düşýän iş hakynyň tölenilmezligine (doly däl görnüşde tölenilmegine) ýa-da bellenilen tertipde iş hakynyň ýa-da zähmet depderçesiniň berilmeginiň gijikdirilmegine, şonuň ýaly-da işgärleriň zähmet şertnamasynda bellenilen beýleki kepillikleriniň, hukuklarynyň ýa-da kanuny bähbitleriniň iş berijiler tarapyndan bozulmagyna düşünilýär. 22. Türkmenistanyň zähmet kanunçylygynyň bozulmagy üçin jerimeleriň salynmagy Kodeksiň 304-nji maddasyna laýyklykda amala aşyrylýar. 23. Türkmenistanyň zähmet kanunçylygynyň bozulmagy üçin: a) fiziki şahslara binýatlyk mukdaryň ikisinden bäşisine, b) wezipeli adamlara - bäşisinden onusyna, ç) ýuridik şahslara - onusyndan ýigrimisine çenli möçberde jerime salynýar ýa-da ýuridik şahslaryň üç aýa çenli möhlete administratiw taýdan işi togtadylýr. 24. Aýalyň göwreliligi bahana edilip, ony işe kabul etmekden esassyz boýun gaçyrylmagy, şonuň ýaly-da şol bahanalar bilen aýalyň işden esassyz çykarylmagy üçin wezipeli adamlara binýatlyk mukdaryň bäşisinden onusyna çenli bolan möçberde jerime salynýar. VI.Türkmenistanyň zähmeti goramak hakyndaky kanunçylygynyň bozulmagy üçin administratiw temminiň berilmegi 25. Türkmenistanyň zähmeti goramak kanunçylygynyň bozulmagy diýlip, iş beriji tarapyndan zähmeti goramagyň döwlet kadalaşdyrmalarynyň talaplarynyň, zähmeti goramak babatda işgärleriň hukuklaryny goramagyň döwlet kepillikleriniň, zähmeti goramagy üpjün etmek boýunça borçlarynyň berjaý edilmezligine, işgärleriň zähmetde şikes almagy netijesinde zähmete ukyplylygyny ýitirmeginiň öweziniň bellenilen kadalara laýyklykda dolunmazlygyna, deslapky we döwürleýin lukmançylyk gözegçiligi, mugt hususy gorag we arassaçylyk serişdeleri, azyk we beýleki önümleri bilen üpjün edilmezligine, işgärleriň iş orunlarynda sagdyn we howpsuz zähmeti goramagyň şertleriniň üpjün edilmeginiň gaýry bozulmalaryna ýa-da köpçülikleýin şertnamada (ylalaşykda) göz öňünde tutulan çäreleriň ýerine ýetirilmezligine düşünilýär. 26. Türkmenistanyň zähmeti goramak kanunçylygynyň bozulmagy üçin jerimeleriň salynmagy Kodeksiň 305-nji maddasyna laýyklykda amala aşyrylýar. 27. Türkmenistanyň zähmeti goramak kanunçylygynyň bozulmagy üçin: a) fiziki şahslara binýatlyk mukdaryň bäşisine; b) wezipeli adamlara – onusyna; ç) ýuridik şahslara - on bäşisine çenli möçberde jerime salynýar. 28. Iş berijiler tarapyndan zähmeti goramak gullugynyň işgärlerine olara mahsus bolmadyk wezipeleriň ýüklenilmegi üçin wezipeli adamlara binýatlyk mukdaryň bäşisine çenli möçberde jerime salynýar. 29. Tehniki howpsuzlyk kadalaryny ýa-da zähmeti goramagyň başga kadalaryny berjaý etmek boýunça borçlar ýüklenen adam tarapyndan bu kadalaryň bozulmagy, eger munuň özi adamlar bilen betbagtçylykly ýagdaýlara getirip biljek bolsa, a) binýatlyk mukdaryň bäşisinden on bäşisine çenli möçberde jerime salynmagyna ýa-da on bäş gije-gündize çenli möhlete administratiw taýdan tussag edilmegine; b) ýuridik şahslara – binýatlyk mukdaryň on bäşisinden ýigrimi bäşisine çenli möçberde jerime salynýar. 30. Dag-magdan, gurluşyk ýa-da başga işler geçirilýän mahalynda howpsuzlyk düzgünleriniň bozulmagy, eger munuň özi seresapsyzlyk zerarly adamlaryň saglygyna ortaça agyrlykda zyýan ýetirilmegine elten bolsa, a) binýatlyk mukdaryň onusyndan ýigrimisine çenli möçberde jerime salynmagyna ýa-da on bäş gije-gündize çenli möhlete administratiw taýdan tussag edilmegine; b) ýuridik şahslara binýatlyk mukdaryň ýigrimisinden kyrkysyna çenli möçberde jerime salynýar. VII. Köpçülikleýin şertnama (ylalaşyk) baglaşmak we ony ýerine ýetirmek tertibiniň bozulandygy üçin administratiw temminiň berilmegi 31. Köpçülikleýin şertnama (ylalaşyk) baglaşmagyň we ony ýerine ýetirmegiň tertibiniň bozulmagy diýlip, köpçülikleýin şertnamany (ylalaşygy) baglaşmak, üýtgetmek ýa-da üstüni ýetirmek boýunça köpçülikleýin gepleşiklere gatnaşmakdan esassyz boýun gaçyrylmagyna ýa-da ylalaşylan köpçülikleýin şertnama (ylalaşyga) gol çekmekden hukuga garşy ýüz öwrülmegine, köpçülikleýin şertnama (ylalaşyk) boýunça borçnamalaryň bozulmagyna we ýerine ýetirilmezligine, köpçülikleýin gepleşikleri alyp barmak we köpçülikleýin şertnamanyň (ylalaşygyň) berjaý edilişine gözegçilik etmek üçin maglumatyň berilmezligine düşünilýär. 32. Köpçülikleýin şertnama (ylalaşyk) baglaşmagyň we ony ýerine ýetirmegiň tertibiniň bozulandygy üçin jerimeleriň salynmagy Kodeksiň 306-nji maddasyna laýyklykda amala aşyrylýar. 33. Köpçülikleýin şertnama (ylalaşyk) baglaşmagyň we ony ýerine ýetirmegiň tertibiniň bozulandygy üçin: a) fiziki şahslara binýatlyk mukdaryň ikisinden bäşisine, b) wezipeli adamlara - bäşisinden onusyna, ç) ýuridik şahslara - onusyndan ýigrimisine çenli möçberde jerime salynýar. VIII. Türkmenistanyň ilaty iş bilen üpjün etmek hakynda kanunçylygynyň bozulmagy üçin administratiw temminiň berilmegi 34. Iş bilen üpjün ediş gullugy ýa-da iş berijiler tarapyndan iş bilen üpjünçilik hakynda statistik maglumatlaryň ýaşyrylmagy we ýoýulyp görkezilmegi diýlip wezipeli adamlar tarapyndan bilkastlaýyn edilen hereketler netijesinde döwlet ýa-da pudaklaýyn statistik hasabatlarynda ol maglumatlaryň öz hakyky derejesinden tapawutly edilip görkezilmegine hem-de statistiki hasabatlary düzmek boýunça hereket edýän gollanmalaryň we usuly görkezmeleriň talaplarynyň bozulmagyna düşünilýär. Ilaty iş bilen üpjün etmek hakynda kanunçylygyň bozulmagy diýlip iş bilen üpjün ediş ygtyýarly edaranyň işe ýollanyş haty boýunça iberilen, şol sanda bellenen paýa lýyklykda iberilen raýatlaryň iş berijiler tarapyndan esassyz sebäpler boýunça işe kabul edilmezligine, şeýle hem iş üpjünçilik edaralary we iş berijiler tarapyndan kanunçylyk arkaly bellenen öz borçlarynyň ýerine ýetirilmezligine ýa-da bolmalysy ýaly ýerine ýetirilmezligine düşünilýär. Esassyz sebäpler boýunça işe kabul edilmezligi diýlip şu Düzgünnamanyň 4nji bölüminde görkezilen ýagdaýlara düşünilýär. 35. Ilaty iş bilen üpjün etmek hakynda kanunçylygyň bozulandygy üçin jerimeleriň salynmagy Kodeksiň 307-nji maddasyna laýyklykda amala aşyrylýar. 36. Ilaty iş bilen üpjün etmek hakynda kanunçylygyň bozulandygy üçin (muňa iş bilen üpjün ediş ygtyýarly edaranyň işe ýollanyş haty boýunça iberilen, şol sanda bellenen paýa laýyklykda iberilen raýatlaryň iş berijiler tarapyndan esassyz sebäpler boýunça işe kabul edilmezligi girmeýär) wezipeli adamlara binýatlyk mukdaryň birisinden ikisine çenli möçberde jerime salynýar. 37. Şu Düzgünnamanyň 36-nji bölüminde göz öňünde tutulan hukuk bozulmalary babatda administratiw temmisi ulanylandan soň olaryň bir ýylyň dowamynda gaýtadan edilendigi üçin, şonuň ýaly-da iş bilen üpjün ediş ygtyýarly edaranyň işe ýollanyş haty boýunça iberilen, şol sanda bellenen paýa laýyklykda iberilen raýatlaryň iş berijiler tarapyndan esassyz sebäpler boýunça işe kabul edilmändigi üçin wezipeli adamlara binýatlyk mukdaryň ikisinden dördüsine çenli möçberde jerime salynýar. IX. Türkmenistanyň zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak edaralarynyň işine bikanun gatyşylmagy üçin administratiw temminiň berilmegi 38. Türkmenistanyň zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak edaralarynyň kanuny işine päsgel berilmegi üçin jerimeleriň salynmagy Kodeksiň 365-nji maddasynyň 2-nji bölegine laýyklykda amala aşyrylýar. 39. Döwlet gözegçilik ýa-da barlag-derňew işlerini amala aşyrýan zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak edaralarynyň we olaryň degişli wezipeli adamlarynyň gulluk borçlaryny ýerine ýetirmekleri bilen baglanyşykly olaryň kanuny talaplarynyň, görkezmeleriniň, netijeleriniň we kararlarynyň bellenilen möhletde ýerine ýetirilmezligi üçin fiziki şahslara binýatlyk mukdaryň ikisinden bäşisine, wezipeli adamlara binýatlyk mukdaryň bäşisinden onusyna çenli möçberde jerime salynýar. X. Türkmenistanyň zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak edaralary tarapyndan administratiw temmini bermek boýunça geçirilýän işleriň tertibi 40. Türkmenistanyň zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak edaralary tarapyndan administratiw hukuk bozulmalary baradaky işlere seretmäge we administratiw temmisini bermäge öz ygtyýarlyklarynyň çäklerinde Türkmenistanyň Zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak ministriniň, onuň orunbasarlarynyň, welaýatlaryň we welaýat hukukly şäherleriň zähmet we ilatyň iş bilen üpjünçiligi müdirlikleriniň ýolbaşçylarynyň, etraplardaky we etrap hukukly şäherlerdäki zähmet we ilatyň iş bilen üpjünçiligi bölümleriniň ýolbaşçylarynyň hukugy bardyr. 41. Şu Düzgünnamanyň 40-njy bölüminde görkezilen wezipeli adamlar hem-de olar tarapyndan ygtyýarlyklaryna girýän meseleler boýunça barlaglary we seljermeleri geçirmäge iberilen işgärleri Kodeksiň 295-296-njy, 304-307-nji maddalarynda we 365-nji maddasynyň ikinji böleginde göz öňünde tutulan hukuk bozulmalaryny bellige almaga ygtyýarly işgärler bolup durýarlar. 42. Administratiw önümçiligi şu deliller esasynda gozgalyp bilner: 1) administratiw hukuk bozulma wakasynyň bardygyny görkezýän ýeterlik ýagdaýlary şu Düzgünnamanyň 40-41-nji bölümlerinde görkezilen adamlar tarapyndan, şol sanda meýilnamalaýyn we ýörite resmi tabşyryk boýunça geçirilýän barlaglaryň netijesinde gös-göni ýüze çykarylmagy; 2) döwlet edaralaryndan, ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralaryndan we jemgyýetçilik birleşiklerinden materiallaryň gelip gowuşmagy; 3) fiziki we ýuridik şahslar tarapyndan berlen habarlar, olaryň arzalary, şeýle hem köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň üsti bilen ýaýradylan maglumatlar. 43. Şu Düzgünnamanyň 41-nji bölüminde görkezilen işgärler tarapyndan, Kodeksiň 436-njy we 534-nji maddalarynda görkezilenlerden başga ähli halatlarda administratiw hukuk bozulmanyň wakasy, ýüze çykarylan ýagdaýynda, haýal etmän Administratiw hukuk bozulma hakynda teswirnama (1-nji goşundy) düzülýär. Teswirnama berk hasabatlylyk resminamalaryna degişlidir. Teswirnamada onuň düzülen senesi we ýeri, ony düzen wezipeli adamyň familiýasy, ady we atasynyň ady, administratiw hukuk bozulmany eden fiziki ýada ýuridiki şahs baradaky maglumatlar, administratiw hukuk bozulmanyň edilen ýeri, wagty we mazmuny, Kodeksiň şol administratiw hukuk bozulma üçin jogapkärçiligi göz öňünde tutýan maddasy görkezilýär. Administratiw jogapkärçilige eltýän hukuk bozulmasynyň görnüşi şu Düzgünnamanyň II– IX baplaryna laýyklykda kesgitlenýär. 44. Administratiw önümçiligi Administratiw hukuk bozulma hakynda teswirnama düzülen senesinden başlanan hasap edilýär. 45. Hukuk bozulmanyň ýagdaýlaryny goşmaça barlamak ýa-da administratiw önümçilik özi babatda gozgalýan tarap barada maglumatlar zerur bolan halatlarynda administratiw hukuk bozulma hakynda teswirnama administratiw hukuk bozulma ýüze çykarylan pursadyndan soň üç gün möhletde düzülýär. Teswirnamanyň şunuň ýaly gijikdirilip düzülmegi administratiw hukuk bozulmanyň wakasyny ýüze çykaran işgäriň haýal etmän ýazan habarnamasy esasynda resmileşdirilýär. 46. Teswirnama ony düzen adam we administratiw hukuk bozmany eden fiziki şahs ýa-da wezipeli adam gol çekýär. Eger-de teswirnama günäkär işgär gol çekmekden boýun gaçyrýan bolsa, onda bu barada bellik edilýär. Düzgüni bozan işgäriň teswirnama düşündiriş hatyny we belliklerini goşmaga haky bar, şeýlelikde ol gol çekmäge garşylyk görkezmeginiň sebäbini beýan edip biler. Teswirnama gol çekmekden boýun gaçyrmagy işiň bes edilmegine delil bolup bilmez. Teswirnama ähli resminamalar bilen bilelikde degişli zähmet we ilatyň iş bilen üpjünçiligi bölümine, eger ol Kodeksiň 295-296-njy maddalary boýunça düzülen bolsa, Ministrlige seretmek üçin berilmelidir we şol ýerde Administratiw hukuk bozulma hakynda teswirnamalary we administratiw hukuk bozulma baradaky iş boýunça kararlary hasaba alyş kitabynda (3-nji goşundy) bellige alynmalydyr. 47. Administratiw hukuk bozulma barada işe administratiw önümçilik özi babatda alnyp barylýan adamyň ýa-da ýuridik şahsyň wekiliniň gatnaşmagynda seredilýär. Diňe işe seretmegiň wagty we ýeri hakynda bu adamyň öz wagtynda habarly edilendigi barada maglumat bar bolanda we işe seredilmeginiň gaýra goýulmagy hakynda haýyşnama gelip gowuşmadyk ýa-da bildirilen haýyşnamany kanagatlandyrmakdan ýüz dönderilen halatlarynda işe olaryň ýokdugynda hem seredilip bilner. 48. Administratiw önümçiligi boýunça materiallara, habarlara we arzalara seretmek işe seretmäge ygtyýarly edaranyň administratiw önümçiligi gozgamaga hukugy bolan şu Düzgünnama bilen sanawy kesgitlenen wezipeli adamlar tarapyndan amala aşyrylýar. 49. Şu Düzgünnamanyň 40-njy bölüminde görkezilen wezipeli adamlar tarapyndan administratiw hukuk bozulma hakynda teswirnama we işiň beýleki materiallary alnan gününden on bäş gün möhletde administratiw hukuk bozulma barada işe seredilýär. 50. Administratiw hukuk bozulma barada iş boýunça goşmaça ýagdaýlary anyklamak zerur bolan halatlarynda işe seretmäge ygtyýarly edaranyň esaslandyrylan karary bilen işe seretmek möhleti bir aýa çenli uzaldylyp bilner. 51. Administratiw hukuk bozulma barada işe seredilende şu kararlaryň biri kabul edilýär: 1) administratiw temmisini bermek barada; 2) administratiw önümçiligi bes etmek barada. Administratiw önümçiligi bes etmek hakynda karar şu halatlarda kabul edilýär: 1) Kodeksiň 435-nji maddasynda göz öňünde tutulan şu ýagdaýlar bar bolanda: a) administratiw hukuk bozulmanyň wakasynyň bolmazlygy; b) administratiw hukuk bozulmanyň düzüminiň bolmazlygy; ç) adamyň bialaç zerurlyk ýagdaýynda hereket etmegi; d) adamyň zerur goranyş ýagdaýynda hereket etmegi; e) administratiw hukuk bozulmany eden pursadynda adamyň on alty ýaşyna ýetmändigi; f) administratiw jogapkärçiligi göz öňünde tutulan kanuna garşy gelýän hereketi edýän wagtynda adamyň akyly düzüw däldigi; j) administratiw hukuk bozulma barada işe seredilýän pursadynda Kodeksiň 56-njy maddasynda göz öňünde tutulan möhletleriň geçmegi; k) administratiw jogapkärçiligine çekilýän şahs babatda şol bir waka boýunça administratiw temmisini bermek hakynda kararyň ýa-da administratiw önümçiligi bes etmek hakynda ýatyrylmadyk kararyň bar bolmagy, şeýle hem şol waka boýunça jenaýat işiniň bar bolmagy; l) özi babatda administratiw önümçilik başlanan adamyň aradan çykmagy; 2) hukuk bozujyny düzgün-nyzam jogapkärçiligine çekmek barada materiallar Kodeksiň 29-njy maddasyna laýyklykda degişli döwlet edaralaryna geçirilen bolsa; 3) administratiw hukuk bozulma barada işe seretmek üçin kämillik ýaşyna ýetmedikleriň işleri barada topara geçirilen bolsa. 52. Administratiw hukuk bozulma baradaky iş boýunça karar (2-nji goşundy) administratiw hukuk bozulma hakyndaky işe seretmeklik tamamlanandan soň haýal etmän çykarylýar, ony kabul eden wezipeli adamyň goly we möhür bilen tassyklanýar hem-de yglan edilýär. 53. Kararyň netije böleginde talaplary bozulan kadalaşdyryjy hukuk namalarynyň ady, degişli maddalarynyň, bentleriň san belgisi şu tertipde ýazylýar: 1) iş üpjünçilik hakynda statistiki maglumatlaryň ýaşyrylandygy we ýoýulyp görkezilendigi üçin – Kodeksiň 307-nji maddasy we "Ilaty iş bilen üpjün etmek hakynda" Türkmenistanyň kanunynyň 18-nji maddasynyň 3-nji bölegi; 2) iş bilen üpjün ediş ygtyýarly edaranyň işe ýollanyş haty boýunça iberilen, şol sanda bellenen paýa laýyklykda iberilen raýatlaryň iş berijiler tarapyndan esassyz sebäpler boýunça işe kabul edilmändigi üçin - Kodeksiň 307-nji maddasy, Türkmenistanyň Zähmet kodeksiniň 24-nji maddasynyň 1-nji bölegi we "Ilaty iş bilen üpjün etmek hakynda" Türkmenistanyň kanunynyň 18-nji maddasynyň 4-nji bölegi; 3) ilaty iş bilen üpjün etmek hakynda Türkmenistanyň kanunçylygynyň gaýry bozulmalary üçin - Kodeksiň 307-nji maddasy hem-de bozulmagy bolup geçen düzgünleriň bellenilýän degişli kanunçylyk namalary; 4) Türkmenistanyň zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak edaralarynyň kanuny işine päsgel berilendigi üçin - Kodeksiň 365-nji maddasynyň 2-nji bölegi. Administratiw hukuk bozulma baradaky iş boýunça kararda oňa şikaýat etmegiň möhletleri we tertibi-de görkezilýär. 54. Administratiw hukuk bozulma baradaky iş boýunça kararyň nusgasy üç günüň içinde özi babatda şol karar çykarylan adama ýa-da ýuridik şahsyň wekiline gowşurylýar ýa-da iberilýär. 55. Administratiw hukuk bozulma baradaky iş boýunça karar çykarylandan soň on günüň içinde administratiw işe sereden edara hukuk bozulmasynyň netijesini düzetmek boýunça çäreleri görkezmek bilen, hukuk bozujynyň işleýän kärhanasyna, guramasyna, edarasyna hat iberýär. 56. Administratiw hukuk bozulma baradaky iş boýunça karara, karary çykaran edaranyň ýerleşýän ýeri boýunça kazyýete ýa-da ýokarda durýan ygtyýarly edara administratiw hukuk bozulma barada iş boýunça karara şikaýat ýada garşylyknama kararyň nusgasy gowşurylan ýa-da alnan gününden on günüň dowamynda getirilip bilner. Administratiw hukuk bozulma barada iş boýunça karara şikaýat ýa-da garşylyknama bu karary çykaran edara berilýär. Işe seretmäge ygtyýarly edara gelip gowşan şikaýaty ýa-da garşylyknamany iş boýunça ähli materiallar bilen bilelikde üç günüň dowamynda ýokarda durýan ygtyýarly edara iberýär. Eger Karar Ministrligiň merkezi edarasy tarapyndan kabul edilen bolsa, Kodeksiň 553-nji maddasynyň 2-nji bölegine laýyklykda edaranyň ýerleşýän ýeri boýunça kazyýete iberilýär. 57. Administratiw hukuk bozulma barada iş boýunça çykarylan karar babatda edilen şikaýata ýa-da garşylyknama seredilende şu aşakdaky kararlaryň biri kabul edilýär: 1) karary üýtgetmän galdyrmak, şikaýaty ýa-da garşylyknamany bolsa kanagatlandyrman galdyrmak hakynda; 2) karary üýtgetmek hakynda, şunda özi babatda karar çykarylan şahsyň ýagdaýynyň ýaramazlaşdyrylmagyna we administratiw temmisiniň güýçlendirilmegine ýol berilmeýär; 3) Kodeksiň 39-njy we 435-nji maddalarynda göz öňünde tutulan halatlarda – karary ýatyrmak we adsministratiw önümçiligi bes etmek hakynda; 4) Kodeksde bellenilen talaplaryň bozulmagynyň derejesi administratiw hukuk bozulma barada işiň ýagdaýlaryny tiz we doly anyklamaga päsgel berýän bolsa – karary ýatyrmak we administratiw hukuk bozulma barada işi täzeden seretmäge ibermek hakynda; 5) şikaýata ýa-da garşylyknama seredilende administratiw hukuk bozulma barada iş boýunça karar bu işi çözmäge ygtyýarly bolmadyk edara tarapyndan çykarylandygy anyklanylan bolsa – karary ýatyrmak we işi degişli edaranyň seretmegine ibermek hakynda. Administratiw hukuk bozulma barada iş boýunça karara edilen şikaýata ýada getirilen garşylyknama olaryň gelip gowşan gününden on gün möhletde seredilýär. 58. Administratiw hukuk bozulma hakyndaky iş boýunça çykarylan karar baradaky şikaýat ýa-da garşylyknama barasynda çykarylan çözgüdiň nusgasy özi babatda şol çözgüt çykarylan tarapa, şu Düzgünnamanyň 55-nji bölüminde bellenen düzgüne laýyklykda üç günüň içinde iberilýär. 59. Administratiw hukuk bozulmalary baradaky iş barada kararyň ýerine ýetirmäge girizilmegi işe sereden edara tarapyndan amala aşyrylýar. Administratiw temmi bermek hakynda karara şikaýat edilende ýa-da garşylyknama getirilende karar şol şikaýat ýa-da garşylyknama kanagatlandyrylman galdyrylandan soň ýerine ýetirilmäge degişlidir. 60. Administratiw hukuk bozulmalary baradaky iş boýunça karar administrtiw jerimäniň ýerine ýetiriş resminamasy bolup durýar we degişli fiziki şahslar hem-de wezipeli adamlar tarapyndan hökman ýerine ýetirilmelidir. Jerimäni tölemegiň tertibi we möhletleri, jerimäniň bellenen möhletde tölenmezliginiň netijeleri Türkmenistanyň Administratiw hukuk bozulmalary hakyndaky kodeksiniň 577–578-nji maddalaryna laýyklykda kesgitlenilýär. Jerimäni düzgün bozujy özüne Administratiw hukuk bozulmalary baradaky iş boýunça kararyň gowşurylan senesinden beýläk otuz günden gijä goýman, şol karar boýunça şikaýat edilen ýa-da garşylyknama bildirilen ýagdaýynda bolsa, şikaýatyň ýa-da garşylyknamanyň kanagatlandyrylman galdyrylýandygy hakyndaky habaryň gowşurylan senesinden beýläk otuz günden gijä goýman wezipeli adamyň işleýän kärhanasynyň, guramasynyň, edarasynyň ýerleşýän ýerindäki ýa-da fiziki şahsyň ýaşaýan ýerindäki bank edarasynda döwlet býujetiniň girdejileri boýunça degişli hasaba geçirilmelidir. Şol möhletleriň dowamynda administratiw jerimäni salan degişli edara bu jerimäniň tölenendigi hakynda bank kwitansiýasynyň nusgasy berilmelidir. 61. Şu Düzgünnamanyň 60-nji bölüminde bellenilen möhletde jerime tölenilmese, onda salnan jerimäniň möçberi möhleti geçirilen her gün üçin 0,5 göterim artdyrylýar. 62. Jerime bellenilen möhletde tölenilmedik halatynda degişli karar jerimäniň şu Düzgünnamanyň 61-nji bölümine laýyklykda artdyrylan möçberinde günäkäriň iş hakyndan ýa-da başga girdejisinden, pensiýasyndan ýa-da talyp hakyndan Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen kadalara laýyklykda mejbury tertipde tutup almak üçin iberilýär. Eger jerimä sezewar edilen adam işlemeýän bolsa ýa-da başga sebäplere görä jerimäni hukuk bozujynyň iş hakyndan ýa-da başga girdejisinden, pensiýasyndan ýa-da talyp hakyndan tutup almak mümkin bolmasa, jerimäni tutup almak işe sereden edaranyň jerime bermek hakynda karary esasynda kazyýet ýerine ýetirijisi tarapyndan hukuk bozujynyň şahsy emlägine, şeýle hem onuň umumy eýeçilikdäki paýyna tutup almagy gönükdirmek ýoly bilen geçirilýär. XI. Administratiw hukuk bozulmalary hakyndaky materiallaryň prokurora geçirilmegi 63. Administratiw hukuk bozulma barada işe seredilende edilen hukuk bozulmada jenaýatyň alamatlary bar diýlip netijä gelinse, işe seretmäge ygtyýarly edara materiallary bellenen tertipde prokurora geçirýär. XII. Jemleýji düzgünler 64. Ministrlik öz kanuny ygtyýarlyklarynyň çäklerinde zähmet we ilatyň iş bilen üpjünçiligi bölümleri tarapyndan şu Düzgünnamanyň berjaý edilişine gözegçilik edýär. 65. Welaýatlaryň we welaýat hukukly şäherleriň zähmet we ilatyň iş bilen üpjünçiligi müdirlikleri özleriniň ygtyýarlyklaryna girýän meseleler boýunça geçiriljek barlaglaryň meýilnamalaryny düzýärler, tassyklaýarlar, meýilnamalaryň ýerine ýetirilişi, ýüze çykarylan administratiw hukuk bozulmalary hem-de bu babatda görlen çäreler hakynda Ministrlige döwürleýin hasabatlary berýärler. Görkezilen barlaglary degişli derejelerde Ministriň hem-de welaýatlaryň we welaýat hukukly şäherleriň zähmet we ilatyň iş bilen üpjünçiligi müdirlikleriniň ýolbaşçylarynyň buýruklary esasynda meýilnamadan daşary hem geçirilip bilner. 66. Hasabat maglumatlarynyň dogrulygyna geçirilmeli barlaglaryň meýilnamalarynyň işlenip düzülmegini guramak, hasabat maglumatlarynyň dogrulygyna barlaglaryň geçirilmegini guramak, hasabat maglumatlarynyň dogrulygyna barlaglaryň netijelerini resmileşdirmek, hasabat maglumatlarynyň dogrulygyna barlaglaryň netijeleri boýunça kabul edilen kararlaryň ýerine ýetirilişine gözegçilik etmek Türkmenistanyň Zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak ministriniň buýrugy bilen berkidilen jogapkär işgär tarapyndan amala aşyrylýar. 67. Administratiw hukuk bozulmasy boýunça işiň ähli resminamalarynyň saklanyş möhleti 5 ýyldyr. 68. Administratiw hukuk bozulmalar boýunça şu Düzgünnamada bellenenden gaýry ýagdaýlaryň ýüze çykan halatynda, mesele Kodeksde bellenen degişli düzgünler esasynda çözülýär. Türkmenistanyň zähmet we ilaty durmuş taydan goramak edaralary tarapyndan administratiw hukuk bozulmalary baradaky işlere seredilmeginiň tertibi hakynda Düzgünnama 1-nji goşundy ______________________________ (zähmet we ilatyň iş bilen üpjünçiligi bölüminiň ady) ________________________________________________ ADMINISTRATIW HUKUK BOZULMA HAKYNDA № _____ TESWIRNAMA 20 ____ ýylyň __________________ aýynyň «____» ____________________________ (teswirlnamanyň düzülen ýeri) _____________________________________________________________________________________________ (teswirnamany düzen wezipeli adamyň iş ýeri, wezipesi, familiýasy, ady, atasynyň ady) _____________________________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ (admimistratiw hukuk bozulmany eden wezipeli adamyň işleýän kärhanasynyň, guramasynyň, edarasynyň ady, _____________________________________________________________________________ onuň ýokarda durýan guramasynyň ady ýa-da administratiw hukuk bozulmany eden fiziki şahsyň familiýasy, a., a.a.) _____________________________________________________________________________ (administratiw hukuk bozulmanyň edilen ýeri) Ýüze çykaryldy:_____________________________________________________________________________ (administratiw hukuk bozulmanyň görnüşi) _____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ (administratiw hukuk bozulmanyň bolup geçen wagty) Ýol berlen administratiw hukuk bozulmanyň häsiýetnamasy: _____________________________ (administratiw hukuk bozulmanyň ______________________________________________________________________________ görnüşine laýyklykda onuň anyklaşdyrylan mazmuny) _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ Görkezilen administratiw hukuk bozulmasyna ________________________________________________ (administratiw hukuk bozulmany eden wezipeli adamyň _____________________________________________________________________________________________ ýa-da fiziki şahsyň familiýasy, ady, atasynyň ady, wezipesi, iş ýeri, ýaşaýan ýeriniň salgysy) _______________________________________________________________________tarapyndan ýol berildi. Bu hukuk bozulmasy üçin Türkmenistanyň Administratiw hukuk bozulmalary hakyndaky kodeksiniň _____ maddasyna laýyklykda jogapkärçilik göz öňünde tutulandyr. Administratiw hukuk düzgünini bozuja onuň Türkmenistanyň Administratiw hukuk bozulmalary hakyndaky kodeksiniň 487-nji, 552-nji we 577-nji maddalarynda göz öňünde tutulan hukuklary we borçlary düşündirildi. _____________________________________________________________________________ (teswirnamany düzen adamyň wezipesi, familiýasy, a., a.a. we goly) Türkmenistanyň Administratiw hukuk bozulmalary hakyndaky kodeksiniň 552-nji maddasynda göz öňünde tutulan öz hukuklarym bilen tanyş boldum: _____________________________________________________________________________ (administratiw hukuk bozulmany eden wezipeli adamyň ýa-da fiziki şahsyň familiýasy, a., a.a. we goly) Bellik: _______________________________________________________________________ Türkmenistanyň zähmet we ilaty durmuş taydan goramak edaralary tarapyndan administratiw hukuk bozulmalary baradaky işlere seredilmeginiň tertibi hakynda Düzgünnama 2-nji goşundy ______________________________ (zähmet we ilatyň iş bilen üpjünçiligi bölüminiň ady) ________________________________________________ Administratiw hukuk bozulmalary baradaky iş boýunça № _____ KARAR 20 ____ ý. ____________________ aýynyň «____» ______________________________ (kararyň düzülen ýeri) Men, _______________________________________________________________________________________ (zähmet we ilatyň iş bilen üpjünçiligi bölüminiň ady) ýolbaşçysy____________________________________________________________________ (familiýasy, a., a.a.) 20 ____ ýylyň ______________ aýynyň «____» güni düzülen ____ belgili teswirnamanama we ______________________________________________________________________________________işleýän (wezipesi, iş ýeri ) ___________________________________________________________________________________________ (familiýasy, ady, atasynyň ady) tarapyndan administratiw hukuk bozulmasy barada oňa goşulan resminamalara seretdim hem-de _____________________________________________________________________________________________ (işe seredilende belli edilen düzgün bozulmalary) ________________________________________________________________________________ kesgitledim. Türkmenistanyň zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak edaralary tarapyndan administratiw hukuk bozulmalary baradaky işlere seredilmeginiň tertibi hakyndaky düzgünnama esaslanyp, KARAR ETDIM: __________________________________________________________________________ (administratiw hukuk bozulmany eden wezipeli adamyň ýa-da fiziki şahsyň familiýasy, a., a.a.) _____________________________________________________________________________________ (kadalaşdyryjy hukuk namalaryň ady, talaplary bozulan maddalarynyň, bentleriň san belgisi) _______________________________________________________________________bozandygy üçin __________________________________________________ manat möçberinde jerime salmak (sanlar we sözler bilen) görnüşindäki administrtiw temmisine çekmeli. Jerimäniň geçirilmeli banky, hasabyň san belgisi ___________________________ __________________________________________________________________ Jerime düzgün bozujy tarapyndan otuz günlik möhletde tölenmese, salnan jerimäniň möçberi Türkmenistanyň Administratiw hukuk bozulmalary hakyndaky kodeksiniň 577-nji maddasyna laýyklykda gijikdirilen günleriniň her biri üçin 0,5 göterim artdyrylýar. Administratiw hukuk bozulmalary baradaky iş boýunça karara şikaýat onuň nusgasy gowşurylan ýa-da alnan gününden on günüň dowamynda edaranyň ýerleşýän ýeri boýunça kazyýete ýa-da ýokarda durýan edara berilýär. Zähmet we ilatyň iş bilen üpjünçiligi bölüminiň ýolbaşçysy____________________________ (familiýasy, a., a.a. we goly ) M.Ýe. Kararyň göçürmesini aldym:_________________________________________________________________ (jogapkärçilige çekilen wezipeli adamyň ýa-da fiziki şahsyň familiýasy, a., a.a. we goly) Türkmenistanyň zähmet we ilaty durmuş taydan goramak edaralary tarapyndan administratiw hukuk bozulmalary baradaky işlere seredilmeginiň tertibi hakynda Düzgünnama 3-nji goşundy Administratiw hukuk bozulma hakynda teswirnamalary we administratiw hukuk bozulma baradaky iş boýunça kararlary hasaba alyş kitaby 1.Tertip belgisi 2.Administratiw hukuk bozulmasyna ýol beren adama kararyň çykarylan senesi 3.Administratiw hukuk bozulmasyna ýol beren adama kararyň berilen senesi 4.Administratiw hukuk bozulmasyna ýol beren adam hakynda maglumatlar – F.A.A a., ýaşaýan ýeri, işleýän ýeri, eýeleýän wezipesi, edara degişliligi. 5.Jerimäniň umumy pul möçberi 6.Tölenen jerimäniň töleg hatynyň maglumaty 7.Administratiw hukuk bozulmasynyň düýp mazmuny 8.Administratiw hukuk bozulmasyny düzetmek boýunça berilen teklipler


c: text/html

text:
ABŞ-nyň Prezidenti Barak Obama golaýda jemgyýetçiligi özüniň maliýe sektoryny düzgüne salmak baradaky giň gerimli täze plany bilen tanyşdyrdy.
Bu planda banklaryň möçberini we olaryň maliýe taýdan töwekgelçilikli işlere baş goşmagyny çäklendirmek göz öňünde tutulýar.
Planyň düzülmegine sebäp bolan banklaryň maliýe taýdan goldanylmagyna we ýokary derejeli bank işgärlerine aýlykdan daşgary aşa köp pul tölenýändigine halkyň gahar-gazapdalygy.
Obama indiki maliýe krizisiniň öňüni almak üçin bu düzgünler zerur diýdi: “Biz bir aýylganç krizisden ýaňy çykyp gelýäris. Amerikan halky muňa gaty ýokary baha töledi. Biz indi hiç bir zat bolmadyk ýaly söwda işine dolanyp bilmeris. Şol sebäpden hem Wall Streetiň tölenen pullary Amerikan halkyna gaýtaryp bermegini kepillendirjek bolýarys. Şol sebäpden hem biz maliýe sistemamyzy tas çökeren bu hetdenaşalygy, gödek çemeleşmekligi jylawlajak bolýarys”.
Iki möhüm element
Planda iki möhüm element bar. Ilki bilen banklar maliýe bazarlarynda öz pullary bilen bähbit ugrunda jedele girmeli däl. Bu iş gaty köp peýda getirýär. Ýöne jedel oňuna düşmedik ýagdaýynda çekilýän zyýan ýokary bolýar.
Planyň ikinji böleginde maliýe guramalarynyň möçberini çäklendirmek teklip edilýär. Mundan hem maksat bir kompaniýanyň güýçli bolup edýän töwekgelçilikli işleri bilen tutuş maliýe sistemasyna howp salmazlygy. Has düşnüklisi, bir maliýe institusiýasynyň işiniň batmagy bilen tutuş maliýe sistemasy howp astyna düşmeli däl.
Bu planlara sebäp bolan Wall Streetiň uly kompaniýalarynyň öten ýyl salgyt töleýjilerden köp pul kömegini alyp, bu ýyl öz ýokary derejeli işgärlerine aýlykdan daşgary aşa köp pul töleýänligine jemgyýetçiligiň gahardalygy. Köp adamlar, aýratyn-da maliýe sistemasynyň reformirlenmegini ündeýän bilermenler, Obamanyň tekliplerini oňat garşylaýarlar.
Potensial jedeller
Ýöne tankytçylar: “Täze düzgünler banklaryň häzirki krizislere getiren jedellere girmeginiň öňüni alyp bilmez” diýýärler. Sebäbi bular öý-jaý üçin alnan kreditler ýaly çylşyrymly maliýe işlerini öz içine alýar.
Maliýe guramalarynyň käbiriniň pikiriçe, Obamanyň teklipleri Kongress tarapyndan oňlanan ýagdaýynda alynýan girdejileri çäklendirer.
“Banklaryň bu gün edýän töwekgelçilikli söwda we töwekgelçilikli maýa goýumlarynyň gadagan edilmegi mümkin. Bu hem olaryň edýän gazanjyna zyýan ýetirer” diýip, Kaliforniýada ýerleşýän söwda banky Wedbuş Morganyň direktory Stephen Massokka aýdýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Çarşenbe Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýýyp Erdogan Eýranyň paýtgaty Tährana sapara bardy.
Bu saparynyň barşynda Rejep Taýýyp Erdogan Eýranyň resmileri bilen bu ýurduň dawaly ýadro programmasy hem-de Siriýadaky krizisler bilen baglanyşykly meseleleri ara alyp maslahatlaşar.
Özüniň iki günlük saparynyň dowamynda Erdogan Eýranyň Baş ruhy lideri Aýatolla Ali Hameneýi we prezident Mahmud Ahmedinejat dagylar bilen-de duşuşar diýlip garaşylýar.
Türkiýe şu çaka çenli Eýranyň parahatçylykly maksatlar bilen ýadro programmasyny ösdürmäge kanuny hakynyň bardygyny aýdyp, Eýranyň nebit eksportyna garşy Günbataryň girizen sanksiýalaryny goldaman gelýär.
Siriýaly meselede garaýyşlar dürli
Beýleki tarapdan, bu iki ýurt soňky wagtlar Siriýa bilen baglanyşykly meselelerde dürli pozisiýalara eýerýärler.
Siriýada soňky bir ýyl bäri dowam edip gelýän gandöküşikleriň barşynda Eýran Siriýanyň režimini goldap gelýär. Siriýa Arap ýurtlarynyň arasynda Tähranyň iň ýakyn partnýorlarynyň biri hasaplanylýar.
Eýranyň häkimiýetlerinden tapawutlylykda, Türkiýäniň premýer-ministri Erdogan Siriýadaky konfliktleriň parahatçylykly çözülmegi üçin prezident Başar al-Assadyň haýdan-haý häkimiýetden gitmegine aýak direýär.
Eýrana saparynyň öňýany Rejep Taýýyp Erdogan Günorta Koreýada ýadro howpsuzlygyna bagyşlanyp geçirilen sammitiň çäklerinde ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama bilen-de gepleşik geçirdi.
Ýadro meselesi-de üns merkezinde
Hepdäniň çarşenbe güni Türkiýäniň premýer-ministriniň saparyna hoşallyk bildiren Eýranyň daşary işler ministri Ali Akbar Salehi Tähranyň ýadro programmasy barada Eýran bilen dünýäniň ösen alty döwletiniň gepleşikleriniň 13-nji aprelden başlap gaýtadan ýola goýuljakdygyny mälim etdi.
Rejep Taýýyp Erdogan BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň hemişelik agzalary bolan Britaniýa, Birleşen Ştatlar, Hytaý, Orsýet we Fransiýa, şeýle hem hemişelik agzalaryň toparyna girmeýän Germaniýa bilen Eýranyň geçirjek gepleşikleriniň indiki tapgyrynyň Türkiýede geçirilmegini teklip etdi.
Tährana baran Rejep Taýýyp Erdoganyň ýolbaşçylygyndaky hökümet delegasiýasy Türkiýe bilen Eýranyň käbir beýleki ugurlardaky hyzmatdaşlyklary barada-da gepleşik geçirer diýlip garaşylýar.


text:
Hytaýyň sudy şu ýylyň başynda demir ýol stansiýasynda bolan adam öldürmeler üçin üç adamy ölüm jezasyna we birini ömürlik türme tussaglygyna höküm etdi.
1-nji martda eli pyçakly adamlaryň Hytaýyň günorta-günbataryndaky Kunming şäheriniň demir ýol stansiýasyndaky köpçülige hüjüm etmegi netijesinde 31 adam öldi, şeýle-de 140 sanysy ýaralandy.
Hytaý hökümeti bu hüjümi amala aşyrmakda ýurduň Sinjiang welaýatyndaky separatistleri aýyplady. Bu welaýatda Hytaýyň musulman uýgur etniki azlygy ýaşaýar.
Suduň agzan atlaryndan çen tutulsa, höküm edilenleriň uýgurlardandygy güman edilýär. Hytaýyň “CCTV” telekanalynyň berýän maglumatyna görä, sud bu baradaky karary 12-nji sentýabrda çykarypdyr.


text:
ABŞ-nyň Günorta Koreýa bilen bilelikde geçirmegi planlaşdyran harby-deňiz okuwlary goranyş häsiýetinde bolar diýip, Ak Tam yglan etdi.
“Okuwlar Demirgazyk Koreýada söweş meýilleriniň bardygy bilen bagly ABŞ-nyň Günorta Koreýa berýän kömegine goldawy tassyklar” diýip, Ak Tamyň wekili Robert Gibbs aýtdy.
Harby manýowrlar bazar güni başlanar.
Mundan öň sapar bilen Günorta Koreýa baran ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillary Klinton Waşingtonyň Demirgazyk Koreýanyň garşysyna täze sanksiýalar girizmekçidigini aýtdy.


text:
Şu günler Warşawada ÝHHG-niň Adam ölçegleri boýunça ýyllyk maslahaty geçirilýär. 1-nji oktýabrda bu maslahatyň gün tertibinde Din azatlygyna degişli meselelere seredildi. Türkmenistandaky ýagdaýa hem üns berildi.
Warşawada gozgalan meseleler barada Azatlyk Radiosyna ABŞ-nyň Dini azatlyklar boýunça komissiýasynyň ýokary derejeli syýasy analitigi Katy Kosman gürrüň berdi.
Azatlyk Radiosy: Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň adamçylyk ölçegleri baradaky ýygnagynda şu gün dini azatlyklar barada gürrüň edilen bolmaly. Bolup geçen çäre hakda dolurak maglumat beräýseňiz?
Katy Kosman: Irden geçirilen ýygnakda dini we ynanç azatlygy bilen bagly Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň jogapkärçilikleri diýen temadan gürrüň edildi. Ýygnakda aýratyn alada döredýän ýurt hökmünde ABŞ-nyň delegasiýasy tarapyndan Türkmenistanyň ady hem resmi suratda agzaldy.
Mälim bolşy ýaly, häzirki döwürde ençeme adam, şol sanda Iýegowa şaýatlaryndan alty sanysy tussaglykda saklanýar. Olar dini ynançlary sebäpli harby gullukdan boýun gaçyrany üçin tussag edilipdirler.
Elbetde, Türkmenistandan maglumat almak gaty kyn, şonuň üçin ýurtda dini ynançlary ýa-da dine ynanmaýanlygy sebäpli başga-da tussag edilen adamlaryň bolup biljekdigini çaklamaga esas bar.
Azatlyk Radiosy: Siziň guramaňyzyň tagallasy bilen Türkmenistan Döwlet departamenti tarapyndan ýaýradylýan ýyllyk hasabatda dini azatlyklary çäklendirýän ýurtlaryň arasynda aýratyn alada döredýän ýurtlaryň hataryna goşulypdy. Şu günki ýygnakda hem bu ýagdaýa ünsiň çekilendigini aýtdyňyz. Bu hakda birneme dolurak maglumat beräýseňiz? Kim näme diýidi bu meselede?
Katy Kosman: Bu tema ABŞ-nyň resmi delegasiýasy tarapyndan öňe sürüldi. Agzalýan delegasiýanyň wekili şu ýyl prezident Obamanyň agzaçarda dini azatlygyň ähmiýeti barada aýdan sözlerine salgylandy. Ondan soňra ol dini azatlyklar boýunça aýratyn alada döredýän ýurtlaryň hasaba alnyşy barada durup geçdi.
Ozalky Sowet Soýuzynyň çägindäki ýurtlaryň hatarynda şu ýyl Türkmenistan ilkinji gezek bu sanawa girizildi, Özbegistanyň ady bu sanawda 2006-njy ýyldan bäri bar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň adynyň agzalyşy, oňa berlen baha sizi näderejede kanagatlandyrdy? Esasanam, mundan ozalky geçirilen şeýle ýygnaklar bilen deňeşdirip, baha beräýseňiz?
Katy Kosman: Türkmenistany göz öňünde tutup aýdanymyzda, bu ýyl bu ýagdaýa has aç-açan üns çekildi. Sebäbi Türkmenistanyň adynyň Döwlet departamentiniň dini azatlyklar boýunça ýaýradylýan raportynda aýratyn alada döredýän ýurtlaryň sanawyna girizilmegi Türkmenistandaky ýagdaýlaryň ähmiýetini artdyrdy.
Biziň guramamyz, ýagny ABŞ-nyň dini azatlyklar boýunça halkara kommissiýasy Türkmenistanyň adynyň şol sanawa girizilmegi barada uzak wagtdan bäri alada edip gelýärdi.
Azatlyk Radiosy: Ýygnaga Türkmenistandan gatnaşan boldumy?
Katy Kosman: Türkmenistan indi ençeme ýyldan bäri Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy tarapyndan geçirilýän bu çärä öz delegasiýasyny ibermekden boýun gaçyryp gelýär. ”Adamçylyk ölçegleri” baradaky bu ýygnak agzalýan guramanyň adam hukuklary boýunça geçirýän ýyllyk duşuşyklarynyň iň esasylaryndan biridir.
Bu ýylam Türkmenistandan bu ýygnaga gelen bolmady.


text:
Ýewropa parlamenti Strasburgda Gyrgyzystandaky ýagdaýy ara alyp maslahatlaşdy.
Ýewropa Bileleşiginiň Daşary işler we howpsuzlyk syýasaty boýunça ýokary derejeli wekili Katrin Aşton ÝB Gyrgyzystanyň geçiş hökümetiniň başlan durnuklaşdyrma we demokratlaşdyrma prosesini goldamak boýunça tagallaryny tijeýär diýdi.
Aşton Bileleşigiň tagallalarynyň ýetip gelýän parlament saýlawlaryny taýýarlamaga kömekleşmek, etnigara ýaraşygy we graždan jemgyýeti inisiatiwalaryny goldamak ýaly meseleleri öz içine alýandygyny aýtdy.


text:
Türkmen okuwçylary Halkara Žautyk olimpiadasynda şowly çykyş etdiler
20.01.2017 • 12-18-nji ýanwar aralygynda Almatyda dünýä döwletleriniň 15-sinden, şol sanda Gyrgyzystadan, Täjigistandan, Gazagystandan, Özbegistandan, Belarusdan, Ukrainadan, Serbiýadan, Çehiýadan, Bolgariýadan, Mongoliýadan, Russiýadan we beýleki ýurtlardan ýaş zehinleriň 400-si matematika, fizikawe informatika ...
Aşgabadyň mekdepleriniň ýokary synp okuwçylary Aziada-2017-de meýletinler bolmaga işjeň taýýarlanýarlar
16.01.2017 • Mekdebara meýletinler Merkeziniň işini Aşgabat şäher Baş bilim müdirliginiň esasy hünärmeni Döwlet Amangeldiýew we 130-njy orta mekdebiň müdiriniň daşary ýurt dilleri boýunça orunbasary Gurban Kasymow utgaşdyrýarlar.
37-nji orta mekdepde açylan ...
Magtymguly adyndaky TDU-nyň talyplary ýokary okuw mekdepleriniň talyplarynyň arasynda geçirilen olimpiýadanyň ýeňijileri
26.12.2016 • Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň başlangyjy bilen geçirilen aň-bilim bäsleşigine talyplaryň ýüzlerçesi gatnaşdy. Olaryň iki ýüzden gowragy baýrakly orunlary eýelediler. Ýurdumyzyň ýokary okuw mekdepleriniň ylymly-bilimli talyplaryndan iň ...
16.12.2016 • Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynyň ikinji ýyl talyby Selbi Myradowa rus dili boýunça II Bütinrussiýa olimpiýadasynda ...
14.12.2016 • Türkmenabatly ýaşajyk zehinler halkara internet-olimpiýadasynlarynda ýeňiş gazandylar
22.11.2016 • Türkmen ýokary okuw mekdepleriniň dördüsinde owgan raýatlarynyň 26-sy muzdsuz ýokary bilim alýarlar
21.11.2016 • Durnukly ulag ulgamy boýunça ählumumy maslahata taýýarlyk görmegiň çäklerinde Magtymguly adyndaky TDU meýletinçiler üçin ýörite sapak geçirildi
17.11.2016 • Halkara nebit we gaz uniwersiteti dünýäniň esasy ylym-bilim merkezleri bilen hyzmatdaşlygy ösdürýär
16.11.2016 • Halkara nebit we gaz uniwersitetinde talyplar we mugallymlar üçin iňlis dili sapaklary gurnaldy
26.10.2016 • «Ekologiýa medeniýeti we daşky gurşawy goramak» atly çärýekde bir gezek neşir edilýän žurnalyň nobatdaky sany çapdan çykdy
13.10.2016 • Ýurdumyzyň ýokary we orta okuw jaýlaryna köpdillilik üstünlikli ornaşdyrylýar
11.10.2016 • Türkmen tebigatynyň ajaýyp künjekleriniň birinde – Garaýalçyda – ylmy-usulyýet ekspedisiýasy guraldy
10.10.2016 • Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersitetinde Ýaponiýanyň medeniýet-bilim merkezi açyldy
02.10.2016 • Türkmenistan suw-ekologiýa wezipelerini çözmekde ylmy çemeleşmesini görkezýär


text:
Hytaýyň sudy ýurduň kommunistik partiýasynyň ozalky ýokary derejeli resmisiniň aýaly Gu Kaýlaýy britan telekeçisini öldürmekde günäli tapdy.
Duşenbe güni sud Gu Kaýlaýy ölüm jezasyna höküm etdi. Emma suduň karary iki ýyl yza süýşürildi. Çaklamalara görä, iki ýyldan soň ölüm jezasy baradaky karar ömürlik türme tussaglygy bilen çalşyrylar.
Berilýän maglumata görä, sud diňlenşiginiň dowamynda Gu Kaýlaý özüniň günäsini boýun alypdyr.
Geçen ýylyň noýabrynda britan telekeçisi Neýl Heýwud Çunsin şäheriniň myhmanhanalarynyň birinde öli tapyldy. Onuň Gu Kaýlaýyň maşgalasy bilen biznes gatnaşyklary bardy. Gu Kaýlaý bilen britan telekeçisiniň arasynda pul meselesi boýunça dawa ýüze çykypdyr. Gu Kaýlaýyň nygtamagyna görä, Neýl Heýwud onuň ogluna haýbat adatdan soň, ol britan raýatyny zäherläp öldürmäge mejbur galypdyr.


text:
10-njy sentýabrda Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý talyp gozgalaňçylarynyň lideri Molla Omary zorlukdan el çekip, ýurtda parahatçylygy dikeltmek ugrunda gepleşiklere başlamaga çagyrdy.
Bu barada Hamid Karzaý Pitre baýramy mynasybetli owgan ministrleri bilen geçiren duşuşygynda aýtdy. Prezident Karzaý owganlary birek-biregi öldürmegi bes etmäge çagyrdy.
Geçen hepde owgan prezidenti ýurtdaky parahatçylyk boýunça Ýokary geňeşiň dörediljekdigini yglan etdi. Bu geňeş talyp pitneçileri bilen parahatçylygy ýola goýmak boýunça gepleşikler bilen meşgullanar.
Ýakynda internetde Molla Omaryň ýüzlenmesi peýda boldy. Şol ýüzlenmede ol 9 ýyl dowam eden urşy özleriniň bahym ýeňjekdiklerini aýdýar.


text:
Türkmen tennisçileri Dewisiň Kubogy ugrunda Malaýziýanyň paýtagty Kuala-Lumpurda geçýän zolak ýaryşynda ilkinji ýeňşini gazandylar. Aziýa we Okeaniýa zolagynyň III toparçasynda çykyş etmek bilen, ildeşlerimiz 2-nji tapgyrda Kambojanyň toparyndan üstün çykdylar.
Türkmen toparyndan Georgiý Poçaý ýekelikdäki çykyşynda Palkunu Mamudan ýeňildi — 6:7 (7), 3:6. Isa Mämmetgulyýew Mes Kenni Buny ýeňip (1:6, 6:3, 6:5), hasaby deňledi. Jemleýji duşuşykda Aleksandr Ernepesow — Georgiý Poçaý jübüti Soçeaphearun Doeum — Palkun Mam jübütinden üstün çykyp (6:3, 6:1), Türkmenistanyň toparyna ýeňiş getirdi — 2:1.
Birinji tapgyrda ildeşlerimiz 0:3 hasabynda Wýetnamyň toparyndan asgyn geldiler. Wýetnamlylar ikinji duşuşykda hem şowly çykyş edip, siriýalylary ýeňlişe sezewar etdiler (2:1) we ýarym finala çykdylar. 1/2 finalyň ikinji ýollanmasyna Türkmenistan — Siriýa duşuşygynyň ýeňijisi mynasyp bolar.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň aýaly Mişel Obama garaşylmadyk sapar bilen düýn Gaitä bardy.
Ak Tam tarapyndan ýaýradylan beýanatda aýdylşyna görä, ol Gaitä wise-prezident Jo Baýdeniň aýaly Jill Baýden bilen bilelikde sapar etdi.
Olar Gaitiniň prezidenti Rene Prewal we onuň aýaly Elizabet Prewal tarapyndan garşy alyndy. Ýanwar aýynda bolan ýer titremede bu ýurda aşa zyýan ýetipdi.
Güýji rihter ölçeginde 7 balla barabar bolan şol ýer titremeden soň ABŞ bu ýurda ýardam etmek üçin 20 müň töweregi esger iberipdi.


text:
ABŞ Özbegistanyň “Yslam döwleti” toparyna garşy köpmilletli koalisiýa goşulmagyny sorady.
ABŞ-nyň döwlet sekretarynyň Merkezi Aziýa boýunça geňeşçisiniň orunbasary Daniel Rosenblumyň Daşkente saparynyň dowamynda 27-nji awgustda žurnalistlere aýtmagyna görä, ol öz çakylygyny ýaýbaňlandyryp, Özbegistandan onuň bu göreşe peýdaly bolup biljek diýip hasaplaýan islendik ýoldan goşulmagyny sorapdyr.
Rozenblum “YD” toparyna garşy urşuň diňe bir harby çäreleri däl, eýsem aňtaw maglumatlaryň toplanmagyny we toparyň maliýeleşdirilmeginiň öňüni almak boýunça tagallalary öz içine alýandygyny belledi.
31 million ilatly esasan musulman dinli Özbegistan goňşy Owganystanda “Talyban” toparyna garşy uruşda NATO-nyň strategik ýarany bolupdy.


text:
Täjigistanyň tanymal oppozision wekiliniň aklawçysy ýene bir oglunyň galp diýip atlandyran aýyplamalar esasynda türmä düşmeginden 10 gün geçensoň aradan çykdy.
61 ýaşly Işok Tabarow 12-nji iýunda Duşenbäniň keselhanasynda ýogaldy. Onuň aýaly Zuhro Şerowa öz adamsynyň insultdan ölendigini Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna aýtdy.
2-nji iýunda Wahdat şäheriniň sudy Tabarowyň ogly Daler Tabarowy takyk maglumat berilmedik bir jenaýat barada habar bermekde aýyplap, alty aýlyk türme tussaglygyna höküm etdi.
Tabarowyň ikinji ogly Firuz Tabarow hökümete garşy propaganda alyp barmakda aýyplanyp, fewral aýynda 13 ýarym ýyllyk türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Tabarow öz ogullaryna garşy aýyplamalarynyň syýasy matlaplydygyny aýtdy.
Tabarowyň garyndaşlary onuň ogullaryna garşy iş gozgalmagyndan soň 20 kilogram agramyny ýitirendigini aýtdylar.
Tabarow oppozision garaýyşly telekeçi we hasaba alynmadyk “Täze Täjigistan” atly oppozision hereketiniň başlygy Zaid Saidowyň aklawçysydy.
Saidow maliýe galplyklar, köp aýallyk ýaly aýyplamalaryň esasynda 2013-nji ýyldan bäri 29 ýyllyk türme möhletini başdan geçirýär. Saidow we onuň garyndaşlary aýyplamalaryň syýasy matlaplydygyny aýdýarlar.


text:
Anna güni Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýew bilen Ermenistanyň prezidenti Serž Sarkisýanyň Daglyk-Garabag meselesi boýunça geçiren gepleşikleri netijesiz tamamlandy.
Kazan şäherinde geçirilen bu gepleşige Orsýet tarapy araçyllyk etdi. Emma Orsýetiň we Günbatar ýurtlaryň hökümetleriniň çagyryşlaryna garamazdan, Daglyk-Garabag meselesi boýunça bu gezekki gepleşikler hem anyk ylalaşyklara getirmedi.
Bu gepleşikleriň yzy bilen Ermenistanyň daşary işler ministri Edward Nalbandýan gepleşikleriň başa barmazlygynda Azerbaýjan tarapyny aýyplady.
Baku bilen Ýerewan Daglyk-Garabag konfliktini çözmek baradaky gepleşiklerde köp wagt bäri uly bir netije gazanyp bilmän gelýär.
Waşingtondaky Halkara parahatçylygy boýunça Karnegi fondunyň günorta Kawkaz boýunça analitigi Tomas de Waal Bakuw bilen Ýerewanyň arasynda Azerbaýjanyň bölüniji Daglyk-Garabag territoriýasynyň üstünde barýan dawany köpden bäri yzarlaýan synçylaryň biri. “Men Dagly-Garabag parahatçylyk prosesini Sizif baradaky grek ertekisine deňeýärin, ol daşy togarlap, depäniň üstüne çykarjak bolýar we hiç aňyrsyna ýetip bilmeýär hem-de daş ýene aşak togalanýar” diýip, De Waal aýdýar.
Hakykatdan hem, 1988-1994-nji ýyllarda Daglyk-Garabagyň üstünde bolan ganly uruş atyşygy bes etmek bilen togtadylaly bäri halkara jemgyýetçiliginiň bu konflikti gutarnykly çözmek tagallalary, etniki ermeniler hakykatda Daglyk-Garabagyň garaşsyzlygyny saklaýan hem bolsalar, dartgynlylygyň saklanyp galmagy we urşuň gaýtadan turmak ähtimallygy astynda, henize çenli uly bir netije bermedi.
Esasy ýörelgeler
Şol bir wagtda-da, ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň çagyryşyndan hem görnüşi ýaly, häzir hakykatda Garabag konfliktini çözmek barada däl-de, eýsem geljekde öňe tarap ädilmeli ädimleri kesgitlejek esasy ýörelgelerde ylalaşmak barada gürrüň barýar.
Şol esasy ýörelgeler Daglyk-Garabagyň töweregindäki basylyp alnan ýerleri Bakuwyň kontrolyna gaýtaryp bermegi, ýerinden-ýurdundan göçmeli bolan adamlaryň yzyna dolanmak hukuklaryny, Daglyk-Garabagyň howpsuzlygyny we özüni dolandyrmak kepilligini, şeýle-de onuň geçiş durumyny we geljekde bir zaman bu territoriýanyň kanuny durumyny kesgitlemek barada ylalaşyga gelmegi hem öz içine alýar.
Bu ýörelgeleri kesgitlemek üçin iki tarapyň hem gatnaşmagynda geçirilen gepleşikler bäş ýyl gowrak wagtdan soň, soňky döwürde Orsýet, Bileşen Ştatlar we Fransiýa ylalaşyga gelmek baradaky talaplaryny has artdyrdylar. Olaryň hersi öz gezeginde Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň bu konflikti çözmäge araçylyk etmek üçin döreden Minsk toparyna başlyklyk edýär.
Bu üç ýurduň prezidentleri 26-njy maýda “G-8-iň” Dowilde geçen sammiti mahalynda ýaýradan beýanatlarynda aýgytly ädimler üçin wagtyň gelendigini aýtdylar. Olaryň pikiriçe, mundan aňryk haýal-ýagallyk etmek Ermenistan bilen Azerbaýjanyň hakykatdan hem ylalaşyga gelmek isleýändiklerine güman döretjek.
Orsýetiň tagallalary
De Waalyň pikiriçe, Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedewiň parahatçylyk prosesine berýän ünsüniň güýçlenmegi bu meseledäki esasy elementleriň biri bolup durýar. Kazan duşuşygy rus lideriniň Alyýew bilen Sarkisýany şertnamanyň esasy ýörelgeleriniň üstünde ylalaşdyrmaga synanýan bäşinji maslahat boldy. Emma, görnüşe görä, bu hem netije bermedi.
Wideo: Kazanda geçirilen gepleşiklerinden öň, Azatlyk Radiosynyň Tatar gullugy ermeni we azeri jemgyýetleriniň liderleri bilen söhbetdeş boldy.
2008-nji ýylyň awgustynda Orsýet bilen Gürjüstanyň arasynda bolan gysga wagtlyk uruşdan soň, Moskwanyň sebitdäki hereketlerine hem Günbatarda, hem Kawkazda ynamsyz garaýanlar bolsa-da, Waşington Orsýetiň bu ugurdaky tagallalaryny gutlaýandygyny açyk aýtdy.
Ermenistanyň uly oppozision partiýalarynyň ikisi Kazan sammitiniň öňünden prezident Serž Sarkisýana duýduryş bilen çykyş edipdi. “Ermeni rewolýusion federasiýasy” we “Miras” partiýalary Kazan sammitinde Daglyk-Garabag respublikasynyň kanuny wekilleriniň gatnaşmazlygynda gol çekilen islendik dokumentiň kanuny agramynyň bolup bilmejegini aýdypdylar.


text:
Düýn, 13-nji noýabrda, Türkmen telewideniýesiniň “Watan” programmasynda “Il arasynda milli manadyň amerikan dollaryna bolan gatnaşygynyň üýtgemegi bilen baglanyşykly hiç bir tutarygy bolmadyk esasda dowluň ýaýramagyna sebäp bolýanlaryň bardygy” we “hukuk goraýjy organlaryň birnäçe adamyny ele salandyklary” barada habar berildi.
Şol reportaždan soň şu gün paýtagtyň walýuta alyş-çalyş nokatlarynda nobata durýan adamlaryň sany azaldy. Öňler ir bilen 40-50 adamly nobatlar döreýän bu alyş-çalyş nokatlaryň öňünde nobata duran adamlaryň sany indi 10-dan köp däl. Käbirlerinde bolsa asla nobat bolmaýan wagty hem bar. Mysal üçin, "Owadan" hyzmatlar öýünde ýerleşýän alyş-çalyş nokadynda günortadan soň nobat ýokdy.
Şeýle-de walýuta alyş-çalyş nokatlarynda öňki ýaly dollar ýetmezçiligi hem duýlanok. Ýöne walýutany satyn almak boýunça girizilen çäklendirmeler saklanyp galýar. Mälim bolşy ýaly, alyş-çalyş nokatlarynda bir adama bir müň amerikan dollaryndan köp walýuta satylmaýar. Özi-de şol adam şol alyş-çalyş nokadyndan günüň dowamynda diňe bir gezek walýuta satyn alyp bilýär.
Elbetde, edil ozalkysy ýaly, paýtagtda propiskasy ýa-da ýazgysy bolmadyk raýatlar hem Aşgabadyň çäginde ýerleşen alyş-çalyş nokatlaryndan walýuta satyn alyp bilmeýärler. Walýuta satyn aljak adam hökman şahsyýetini tassyklaýan dokument bilen alyş-çalyş nokadyna barmaly. Munuň üçin, esasan, pasport talap edilýär. Pasportdan gaýry şahsyýetnamalar kabul edilmeýär.
Mysal üçin, studentleriň student bileti ýa-da sürüjileriň sürüji şahadatnamasy kabul edilmeýär. Şeýle-de, düzgün boýunça harbylara harby bilet boýunça walýuta satyn almaga rugsat edilen-de bolsa, käbir harbylar käte harby bilet bilen walýuta satyn alyp bolmaýandygyny aýdýarlar.
Walýuta satylanda ýazylýan çeke hem walýuta söwdasyny eden adamynyň ady, atasynyň ady we familiýasy ýazylýar. Şeýle-de onuň şahsyýetini tassyklaýan dokumentiniň nomeri we seriýasy ýazylýar. Mundan öň, ýagny noýabryň 11-den öň, beýle ýagdaý ýokdy.
Şol bir wagtda hem dollar “gara bazarynda” dollaryň hümmeti resmi kursdan birneme ýokarylygyna saklanýar. Ýeri gelende belläp geçsek, soňky günler polisiýa işgärleriniň “dollarçylary” kowýandyklary we olaryň tutulýan halatlarynyň hem bardygy aýdylýar.
Öňki aýdylyşy ýaly, häkimiýetler dollar söwdasynda emele gelen ýagdaý barada penşenbe gününe çenli hiç hili maglumat bermeýärdiler. Degişli döwlet ýolbaşçylary emele gelen bu ýagdaýy halka düşündirip, hiç hili çykyş hem etmediler.
Indi walýuta alyş-çalyş nokatlarynda şol nokatlaryň administrasiýasynyň manadyň ABŞ-nyň dollaryna bolan degişli hümmetiniň üýtgewsiz, ýagny ozalkylygyna galýandygyny habar berýän bildirişler asylypdyr.


text:
Eýranda prezidentlik saýlawlaryna sanlyja gün barka, 64 ýaşly ruhany Hasan Rohanynyň oslanmadyk reformaçy kandidat bolup çykandygyny görkezýän alamatlar tapylýar.
Yglan edilen reformaçy bolmasa-da, Rohanynyň gozgaýan temalary gös-göni reformaçy saýlawçylara gönükdirilýäne meňzeýär.
Ol Mazandaran welaýatynyň merkezi Sari şäherinde eden çykyşynda prezident saýlanan halatynda syýasy zulum-sütemi aradan aýyrjakdygyny aýtdy. Ondan bir gün öň hem Tähranda, eger prezident saýlansa, ähli syýasy tussaglary boşatjakdygyny aýdypdy.
Bu beýanatlaryň ikisi-de 2009-njy ýylda prezident Mahmud Ahmedinejad gaýtadan prezident saýlanaly bäri özüni bir çetde duýýan reformaçy saýlawçylary oýarmaga gönükdirilene meňzeýär.
Eýranlylaryň aglabasy 2009-njy ýylda saýlawyň netijeleriniň galplaşdyrylandygyna ynanýarlar. Şol sebäpli turan köpçülikleýin protestler häkimiýetleriň basyş etmegi bilen ýüzbe-ýüz bolup, müňlerçe adam tussag edildi.
Ýaşlar
Mehrdad Emady Londonda ýerleşýän "Data-Matriks Systems" guramasynda Eýran ykdysadyýeti boýunça ekspert. Onuň aýtmagyna görä, Rohany indi umydyny ýitiren ýaş saýlawçylaryň ünsüni özüne çekýär.
"Ähli indikatorlaryň görkezmegine görä, reformaçylar üçin bir hakyky dalaşgärleriň ýa bir ideal dalaşgäriň ýok ýerinde jenap Rohany bu boşlugy dolduryp, özlerini çetleşdirilen duýýan reformaçy saýlawçylar köpçüligini gyzyklandyryp biljek adam. Biz mundan iki hepde öň-de sesi çykmaýan ýaşlaryň herekete geçenini görýäris" diýip, Emady aýdýar.
Rohanynyň syýasy tussaglary boşatmak barada jemgyýetçilige ýüzlenmgi saýlaw kampaniýasynyň soňky salymda ýüze çykan geň-taňlygy bolup görünýär. Soňra ses berişlikde düzgüni "bozmalaryň" bolandygyny aýtsalar-da, Rohany-da, onuň reformaçylaryň seslerini gazanmak boýunça ýakyn bäsdeşi bolan dalaşgär Muhammad Reza Aref-de 2009-nji ýylda turan galagoplukda dymypdylar.
Okuwynyň bir bölegini Glasgowda bitiren Rohany syýasatda nätanyş adam däl. Ol reforma pikirli prezident Muhammad Hateminiň döwründe ýadro işlerinde Eýranyň ýolbaşçy wekili bolup gulluk etdi. Eýranda saýlawdan öň geçen çekişmelerde hem konserwatiw bäsdeşleriniň garşysyna tutan tutumy güýçli boldy.
Ýadro gepleşikleri
Jedelli ýadro programmasy baradaky gepleşiklerde Rohany Eýranyň pozisiýasyny gowşatmazdan, özüniň Günbatar bilen oňat gatnaşyklary isleýändigini aýtdy.
Ol Eýranyň ýadro gepleşikleri baradaky häzirki wekili konserwatiwleriň baş dalaşgäri Said Jeliliniň Eýrany ykdysady sanksiýalara duçar eden syýasatyny tankytlaýana meňzeýär.
Öňümizdäki anna gününe planlaşdyrylan ses berişlikden öň konserwatiwleriň Rohanyny yza serpikdirmegi mümkin.
9-njy iýun senbe güni Eýranyň ýarym resmi habar gullugy "Mehr" ”Gözegçiler geňeşiniň” täzeden pikir alşyp, Rohanyny kandidatlykdan çykarmagynyň mümkindigini habar berdi. Ýöne bu ”Geňeşiň” sözçüsi Abbas Ali Kadhudaýy 10-njy iýunda kandidatlaryň bu işe laýyk ýa laýyk däldigini täzeden gözden geçirmek meselesiniň gozgalmandygyny aýdyp, bu habary ret etdi.
Häzirki sorag Rohanynyň saýlawda ýeňiji bolup çykarlyk derejede goldaw alyp biljegi ýa bilmejekdigi.
Britaniýanyň Birmingem uniwersitetinde Eýran boýunça ekspert Skott Lukasyň pikiriçe, saýlaw adalatly bolsa, aram we reformaçy kandidatlar özara koalisiýa gursa, konserwatiw kandidatlaryň alan sesleri hem olaryň öz aralarynda bölünse, Rohany üçin bu mümkinçilik ýok däl.
"Anna güni geçiriljek [prezident] saýlawlaryna çenli bizi gyzyklandyrýan – konserwatiwleriň näme etjekdikleri. Aram güýçler bilen reformaçylar özara koalisiýa gurup bilýärmi, bizi bu-da gyzyklandyrýar" diýip, Lukas aýdýar.


text:
TÜRKMENISTANYŇ PREZIDENTI MALAÝZIÝANYŇ PREMÝER-MINISTRI BILEN DUŞUŞDY
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň Nýu-Ýorkda geçýän 70-nji mejlisiniň çäklerinde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Malaýziýanyň Premýer-ministri Najib Tun Razak bilen duşuşdy.
Türkmen Lideri we Malaýziýanyň hökümetiniň ýolbaşçysy mähirli salamlaşyp, ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň meselelerini ara alyp maslahatlaşmaga, deňhukuklylyk we özara bähbitlilik ýörelgelerine esaslanýan döwletara gatnaşyklaryny mundan beýläk-de giňeltmäge gönükdirilen anyk ädimleri ylalaşmaga döredilen mümkinçilige kanagatlanma bildirdiler.
Söhbetdeşler daşary syýasat ulgamynda türkmen-malaýziýa gatnaşyklarynyň netijeli häsiýete eýedigini aýdyp, dünýä syýasatynyň esasy meseleleriniň ençemesi boýunça ýurtlarymyzyň umumy garaýyşlara we çemeleşmelere eýerýändiklerini, ilkinji nobatda, bütin dünýäde, Merkezi Aziýada hem-de Aziýa –Ýuwaş umman sebitinde durnukly ösüşi we howpsuzlygy üpjün etmek maksatlaryndan ugur alýandyklaryny bellediler.
Premýer-ministr Najib Tun Razagyň nygtaýşy ýaly, Malaýziýa Türkmenistanyň durmuşa geçirýän oňyn Bitaraplyk we giň halkara hyzmatdaşlyk syýasatyny, şeýle hem ýurdumyzyň häzirki döwrüň ählumumy meselelerini çözmäge gönükdirilen oňyn başlangyçlaryny goldaýar. Şunuň bilen baglylykda, Malaýziýanyň hökümetiniň ýolbaşçysy hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň şu sammitde beýan eden durnukly ösüş baradaky täze döredijilikli teklipleriniň ähmiýetini belledi.
Döwlet Baştutanymyzyň nygtaýşy ýaly, şu ýyl türkmen halky dünýä bileleşigi bilen bilelikde taryhy senäni – Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 20 ýyllygyny belleýär. Malaýziýa ýurdumyzyň Garaşsyzlygyny ilkinjileriň biri bolup ykrar etdi we ilki bilen Goşulmazlyk hereketine gatnaşýan ýurtlaryň maslahatynda, soňra bolsa Birleşen Milletler Guramasynda Türkmenistana Bitaraplyk derejesiniň berilmegini goldady diýip, milli Liderimiz aýtdy hem-de Premýer-ministr Najib Tun Razagy bu şanly waka mynasybetli şu ýylyň dekabrynda Aşgabatda geçiriljek halkara maslahatyna we baýramçylyk dabaralaryna gatnaşmaga çagyrdy.
Pursatdan peýdalanyp, Malaýziýanyň hökümetiniň ýolbaşçysy hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowy Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplyk derejesine eýe bolmagynyň 20 ýyllygy bilen gutlady we Malaýziýanyň wekilleriniň dekabr aýynda türkmen paýtagtynda geçiriljek çärelere gatnaşjakdygyny belledi.
Milli Liderimiz Malaýziýanyň Premýer-ministrine biziň ýurdumyzyň halkara başlangyçlaryny goldaýandygy, şeýle hem BMG-niň 2013-2015-nji ýyllar üçin Ykdysady we Durmuş Geňeşine we 2012-2017-nji ýyllar üçin ÝUNESKO-nyň Ýerine ýetiriji geňeşine saýlawlarda Türkmenistany goldandygy üçin minnetdarlyk bildirdi. Biz şeýle hem Malaýziýa bilen Günorta-Gündogar Aziýa ýurtlarynyň Assosiasiýasynyň çäklerinde döwletlerimiziň ykdysady, durmuş we medeni ösüşi üçin bilelikdäki taslamalary işläp taýýarlamak maksady bilen hyzmatdaşlyk etmäge taýýardyrys diýip, milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belledi.
Işjeň ýagdaýda geçen duşuşygyň barşynda söhbetdeşler türkmen-malaýziýa hyzmatdaşlygynyň ileri tutulýan ugurlary babatda onuň häzirki ýagdaýyny hem-de geljegini ara alyp maslahatlaşdylar. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow we Premýer-ministr Najib Tun Razak netijeli hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmek üçin uly kuwwatyň hem-de giň mümkinçilikleriň bardygyny nygtap, oňyn syýasy gatnaşyklary mundan beýläk-de pugtalandyrmagyň we söwda-ykdysady aragatnaşyklary ösdürmegiň wajypdygyny aýtdylar.
Biziň ýurtlarymyz energetika ulgamynda baý hyzmatdaşlyk tejribesini topladylar diýip aýtmak bilen, milli Lıderimiz Türkmenistanda “Petronas” kompaniýasynyň alyp barýan işine ýokary baha berilýändigini, kompaniýanyň ýurdumyzyň ykdysady ösüşine, nebitgaz pudagy üçin işgärleri taýýarlamaga uly goşant goşýandygny belledi. Döwlet Baştutanymyzyň aýdyşy ýaly, ýurdumyzda Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň ösdürilmegine, nebitgaz pudagy üçin hünärmenleriň taýýarlygyna gönükdirilen taslamalaryň durmuşa geçirilmegine işjeň gatnaşýan Malaýziýanyň kompaniýalarynyň alyp barýan işlerine ýokary baha berilýär.
Ynsanperwer ulgam ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň möhüm ugrunyň hatarynda görkezildi. Ylym, bilim, medeniýet we sungat ugurlary boýunça netijeli gatnaşyklary çuňlaşdyrmak üçin bu babatda oňat mümkinçilikler bar. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanyň hem-de Malaýziýanyň özboluşly baý medeni mirasa eýe bolan ýurtlardygy we bu ulgamda hyzmatdaşlygyň işjeňleşdirilmeginiň giň möçberli döwletara gatnaşyklaryny ösdürmäge ýardam etjekdigi bellenildi. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bilim we ylym ulgamlarynda bilelikdäki maksatnamalaryň işenip taýýarlanylmagynyň, syýahatçylygy ösdürmek boýunça taslamalaryň durmuşa geçirilmeginiň zerurdygyny nygtady.
Türkmenistanyň Prezidenti bilim we ylym ulgamynda maksatnamalary, Malaýziýanyň syýahatçylyk ugrunda toplan uly tejribesini göz öňünde tutup, syýahatçylygy ösdürmek boýunça bilelikdäki taslamalary işläp düzmek baradaky pikiri aýtdy, bu "Awaza" milli syýahatçylyk zolagyny dünýä derejesinde ilerletmekde netijeli peýdalanylyp biliner. Döwlet Baştutanymyz Aşgabatda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça Aziýa oýunlarynyň geçiriljekdigini hasaba almak bilen, sport boýunça hyzmatdaşlygyň möhümdigini belledi.
Duşuşygyň barşynda sebit we halkara syýasatynyň özara gyzyklanma bildirilýän meseleleriniň hem birnäçesine garaldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hem-de Malaýziýanyň Premýer-ministri däp bolan dostlukly türkmen –malaýziýa gatnaşyklarynyň mundan beýläk-de üstünlikli ösdüriljekdigine ynam bildirip, iki ýurduň halklaryna parahatçylyk, abadançylyk we gülläp ösüş arzuw etdiler.


text:
Daşary ýurt walýutasyna Germaniýadan, Şweýsariýadan, Birleşen Arap Emirliklerinden, Owganystandan we beýleki ýurtlardan gelen telekeçiler Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilen uçar, yşyklandyryjy we tehniki kerosini satyn aldylar. Daşary ýurt puluna nah ýüplük, pagta süýümi, pagta ulýugy we linti satyldy. Satyn alan ýurtlar: Russiýa, Şweýsariýa, BAE, Malta. Geleşikleriň jemi bahasy ABŞ-nyň 43 million 217 müň dollaryndan gowrak boldy.
Manat serişdelerine şweýsariýaly, türkiýeli we pakistanly işewür toparlarynyň wekilleri jemi bahasy 2 million 740 müň manatdan gowrak bolan arassalanan pagta ýagyny we nah ýüplügi satyn aldylar.
“Türkmenistan: hepdäniň wakalary”, TDH.
Eger-de siz sözlemde harp ýalňyşy gören bolsaňyz, şol sözi saýlap Ctrl+Enter basyň


text:
BMG-niň UNICEF çagalar agentligi hökümet güýçleri Falluja şäherini eýelemek boýunça söweş alyp barýarka şäherde azyndan 20 müň çaganyň gabawda galýandygyny aýtdy.
“Biz aşa zorlukly ýagdaýda çagalaryň goragy barada aladalanýarys” diýip UNICEF agentliginiň Yrakdaky wekili Peter Hawkins 1-nji iýunda eden beýannamasynda aýtdy.
Gabawdaky şäherde “çagalara mejburlyk bilen söweşlere çekilmek töwekgelçiligi abanýar”, diýip Hawkins aýtdy. Şeýle-de onuň bellemegine görä, çagalaryň şäherden äkidilen ýagdaýynda “öz maşgalalaryndan jyda düşmegi hem ähtimal”.
Yragyň güýçleri şaýy söweşijileriniň we ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky koalisiýanyň howa hüjümlerine daýanmak bilen 23-nji maýda Falluja şäherini söweşijileriň elinden almak boýunça çärä başladylar.
Falluja 2014-nji ýylda ekstremist sünni söweşiji toparyň gözegçiligine geçen Yragyň ilkinji şäheri bolupdy. BMG şäherde 50 müň çemesi adamyň galýandygyny aýdýar.


text:
Gyzylödegiň düwnük keseli
Howply täze döremeleriň içinde gyzylödegiň ragy ýygy duş gelýän (5-7%) görnüşleriň biridir. Ol esasan orta ýaşan we gartaşan erkek adamlarda has köp duş gelýär. Rak köplenç gyzylödegiň ortaky we aşaky böleklerine zeper ýetirýär.
Keseliň döremeginiň esasy sebäplerine, nädogry iýmitlenme – gaty we gyzgyn nahary köp iýmek, alkogol içgileri köp kabul etmek ýaly faktorlar degişlidir.
Keseliň döremek ähtimallygy çilim çekme netijesinde 2-3 esse, alkogol içgileri kabul etmek netijesinde 12 esse artýandyr. Gyzylödegiň rak keseli, onuň nemli bardasynyň aşgarlaryň täsiri netijesinde zeperlenmesinden soň hem köp duş gelýändir. (köp ýyllar geçenine seretmezden).
Bedende witaminleriň, esasan hem A we C witaminleriň ýetmezçiligi, gyzylödegiň ragynyň döreme ähtimallygyny ýokarlandyrýar.
Ragyň bu görnüşiniň ýaýramagynyň geografiýasy hem takyklandy. Gyzylödegiň karsinomasy Hytaýyň käbir welaýatlarynda, Eýranda, Orta Aziýada has köp duş gelýänligini barlaglar görkezdi. Onuň hem esasy sebäbi, bu ýerlerde iýmite uksus garylan marinadlary, nitrozaminleri, heň emele getirýän kömelekleri, gaty gyzgyn hahary we çaýy kabul edýändikleri, iýmitde selen mikroelementiniň, täze ir-iýmişleriň we bakja önümleriň ýetmezçiligi bilen düşündirilýär.
Gyzylödegiň ahalaziýasy we Barrettiň gyzylödegi hem raga getirýän kesellere girýändir.
Kliniki alamatlarynyň köpüsi howply täze döremeleriň hemmesi üçin meňzeşdir:
- Näsagyň umumy ýagdaýynyň ýaramazlaşmagy, tapsyzlyk, çalt ýadamak, işjeňligiň peselmegi;
- Işdäniň peselmegi ýa-da işdäsizlik, hiç bir sebäpsiz iýmite ýigrenjiň döremegi;
- Başga keseller bilen baglanşdyrmazdan adamyň gaty horlanmagy.
Gyzylödegiň rak keseliniň esasy alamaty – gaty iýmitiň gyzylödekden kynlyk bilen geçmegidir. Bu alamat keseliň başynda gaty bildirenok. Naharyň gaty böleginiň ýa-da süňküň, gyzylödegiň nemli bardasyny şikeslendirendir öydüp, näsag bilen lukman ilkibaşda oňa hiç hili üns hem bermän bilerler.
Iýmitiň kynlyk bilen geçmegi sebäpli, näsaglar gaty iýmiti iýmekden gaça durýarlar. Olar ownadylan iýmiti iýmäge çalyşýarlar. Soňundan diňe suwuk önümler (süýt, çorba, çaý, ir-iýmişleriň şiresi) bilen çäklenmeli bolýarlar. Kähalatlar hynçgylawuk hem döreýär.
Köplenç gyzylödegiň geçirijiligi kynlaşyp, näsaglar hatda öz tüýküligini hem ýuwudyp bilmeýär. Olar gaty horlanyp, igleýärler. Keseliň ötüşip, çişiň gyzylödegiň daşyna ýaýramagy netijesinde, gursakda ýanýan häsiýetli agyrylar, ýuwdunanda agyry döräp biler, üsgürme, sesiň gyrylmagy we üytgemegi yüze çykyp biler.
Üsgürme, sesiň gyrylmagy, agyrylar ýaly alamatlar seýrek duş gelýän hem bolsa, olaryň ýüze çykmagy ragyň ýaýranlygyndan habar berýändir.
Iýmitiň kynlyk bilen geçme duýgusynyň döremegi üçin rak bilen gyzylödegiň töwereginiň 75%-i zeperlenen bolmalydyr. Gyzylödegiň zeper ýeten böleginiň uzynlygy däl-de, onuň diwarlaryna ragyň ýaýraýyş derejesi, limfa düwünleriň zeperlenmesi, anyklaýyş çäresi höküminde wajyp maglumaty berip biler.
Adenokarsinoma gyzylödegiň diwarlarynyň hemme gatlaklaryna ýaýraýan bolsa, ýasy öýjükli raga, esasan, nemli bardanyň aşagy bilen ýaýrama mahsusdyr. Ýasy öýjükli rak bilen deňeşdirlende, gyzylödegiň adenokarsinomasynda limfa düwünleri seýrek zeperlenýändir.
Ragyň dargamagy netijesinde gaýraüzülmeler döräp biler:
- Gyzylödekden gan akma – ýürek bulanma, gan bilen gaýtarma, ysgynsyzlyk, huşuň ýitmegi ýüze çykýar.Güýçli bolmadyk, uzak gan akmalarda, ganyň iýmit siňdiriş ýollaryndan geçmegi netijesinde gara täretiň bolmagy mümkin;
- Gyzylödegiň diwarlarynyň deşilmegi – döşde güýçli agyrylaryň bolmagy, demiň gysmagy, bedeniň gyzgynynyň galmagy bolup biler.
Gaýraüzülmeleriň hemmesi tiz medisina kömegini talap edýändir. Belläp geçilen alamatlaryň hemmesi lukmandan ýörite barlaglary geçirmegi talap edýändir.
Gyzylödegiň ragyny anyklamagyň esasy usuly – rentgen barlagy we ezogastroduodeno-skopiýadyr. (ýörite abzal bilen gyzylödegi, aşgazany, oniki barmak içegäni görmek).
Gastroskopiýa bilen biopsiýany (agzadan bir bölegini alyp, gistologiýa barlagyny geçirmek) bile geçirmek, 95% ýagdaýlarda ragy irki döwürde anyklamaga kömek edýär.
Ragyň ýaýrama derejesini, limfa düwünleriň zeperlenmesini, aýratyn ýaýran ojaklary (metastazlary) anyklamak üçin kompýuter we magnit-rezonans tomagrafiýasy ulanylýar.
Gyzylödegiň ragynyň dem alyş ýollaryna ýaýramagyna güman edilende, bronhoskopiýa barlagy (dem alyş ýollaryna seretmek) geçirilýär. Çylşyrymly ýagdaýlarda, gyzylödege goňşy ýerleşýän hemme beden agzalaryny barlamak üçin torakoskopiýa ýa-da laproskopiýa geçirilýär.
Umumy barlag höküminde we ragyň ýaýran ojaklaryny anyklamak üçin döş kapasasynyň agzalarynyň rentgenografiýasy, bagryň USB-ny, süňkleriň izotop barlaglaryny geçirýärler.
Islendik kesel, şol sanda howply täze döremeler hem, irki döwürde ýüze çykarlanda, bejerginiň netijeli boljakdygyny ýatdan çykarmaly däldir.
Gyzylödegiň ragy hirurgiki ýol bilen, şöhle bejergisi ýa-da olaryň utgaşmasy bilen bejerilýär. Himiki dermanlar bilen özbaşdak bejergi geçirmek degerli netijeleri bermeýär.
Gyzylödegiň ortaky we aşaky böleginiň rak keselinde hirurgiki usul bilen bilelikde, şöhle we himiýa bejergisiniň utgaşmasy ulanylýar.
Keseliň ýaýran we operatiw bejergi geçirme mümkinçiligi bolmadyk ýagdaýynda şöhle bejergisi geçirilýär. Gyzylödegiň ýokarky böleginiň rak keselinde, esasan, şöhle bilen bejergi ulanylýar. Bejerginiň hirurgiki usuly gyzylödegi aýyrmakdan ybaratdyr.
Operatiw bejerginiň dürli usullary işlenip düzüldi. Gyzylödek aýrylandan soň, aşgazanyň ýa-da içegäniň (inçe ýa-da ýogyn içegäniň) böleginden emeli gyzylödek ýasap, plastiki operasiýany geçirýärler. Operatiw bejerginiň netijeliligini gazanmak üçin, operasiýadan soň himiki ýa-da şöhle bejergini geçirýärler.
Keseliň ötüşip, operatiw bejergini geçirmäge mümkinçilik bolmadyk ýa-da näsagyň iýmiti kabul edip bilmedik ýagdaýlarynda, iýmitlenme üçin gastrostomany goýýarlar. Ýerli agyrsyzlandyrmadan soň, aşgazany garnyň öňki diwaryna tikip, iýmitlenme üçin oňa turbajyk sokýarlar.
Gyzylödegiň ragy döş kapasasynyň limfa düwünlerine, 20% ýagdaýda bagra, 10% öýkene, süňklere, beýnä ýaýrap bilýär.
Keseliň geçişi ragyň görnüşine, ýaýraýyş aýratynlygyna, näsagyň ýaşyna baglydyr. Her bir ýagdaý aýratynlykda seredilmelidir.
Gyzylödegiň rak keseliniň öňüni almakda esasy çäreler, rak keseliniň öň ýanyndaky (gyzylödegiň ahalaziýany, Barrettiň gyzylödegi, mehaniki we himiki şikeslenmeler) keselleri ýüze çykaryp bejermäge we ragy başlangyç döwürlerde anyklamak üçin barlaglar geçirmäge syrygýandyr. Bu zatlar bolsa öňüni alyş barlaglary wagtynda geçirmek we öz saglygyna ünsli garamak arkaly gazanylýandyr.


text:
Dünýäniň 40 çemesi ýurdunyň wekilleri ýakyn döwürde Belarusyň oppozisiýasyna 87 million ýewrolyk kömek bermegi wada etdi.
Bu barada çarşenbe güni Belarus boýunça Warşawada geçirilen konferensiýada yglan edildi. Şol duşuşyk 19-njy dekabrda Belarusda geçen prezidentlik saýlawlaryndan soň hökümete garşy proteste çykanlaryň ýüzlerçesiniň tussag edilmegi bilen bagly geçirildi.
Polşanyň daşary işler ministri Radoslaw Sikorskiý şeýle diýdi: “Belki, entek hem Belarusyň hökümetiniň öz pozisiýasyny üýtgetmegine wagt bardyr. Geçen dekabrdan bäri köp zat özgerdi. Belki, Ben Aliniň, Mubaregiň ykbaly we beýleki mysallar prezident Lukaşenkony özi üçin iň amatly bolmadyk ýoly saýlap alan bolmagynyň mümkindigi barada oýlanmaga mejbur eder”.


text:
Gyrgyzystanyň Moskwadaky ilçihanasy Orsýetiň raýatlygyny almak isleýän gyrgyzystanlylaryň köpelýändigine alada bildirdi.
24-nji oktýabrda Orsýetiň häkimiýetleri migrasiýa baradaky täze düzgünleri yglan etdi. Şoňa görä, mundan beýläk Belarusyň, Gazagystanyň we Gyrgyzystanyň raýatlaryna Orsýetiň raýatlygyny almak üçin ýeňillik döredilmez.
Gyrgyzystanyň Moskwadaky ilçihanasynyň resmileriniň aýtmaklaryna görä, Orsýetiň käbir şäherlerindäki gyrgyz raýatlaryna Orsýetiň raýatlygyny almak üçin zerur dokumentleri taýýarlamaga kömek teklip edilipdir.
Gyrgyz resmileri Orsýetde işleýän ähli gyrgyz raýatlaryna Orsýetiň raýatlygyny almak üçin diňe regiondaky bölümlere arza bermäge we bu ugurda kömek bermegi teklip edýän şahslardan ýa-da firmalardan ýüz öwürmäge çagyryş etdi.
Gyrgyzystanyň ýüz müňlerçe raýaty Orsýetde zähmet migranty bolup hemişelik işleýär. Olaryň aglabasy kanuny ýaşamak we işlemek üçin Orsýetiň raýatlygyny alýarlar.


text:
Kairiň sudy “Al-Jazeera” korporasiýasynyň üç žurnalistini aýry-aýrylykda ýedi ýyl türme tussaglygyna höküm etdi. Gürrüňi gidýän žurnalistler habary ýoýmakda we gadagan edilen “Musulman doganlygy” hereketi bilen hyzmatdaşlyk etmekde aýyplandylar.
“Al-Jazeera” korporasiýasynyň iňlis dili bölüminden prodýuser Baher Muhammad, awstraliýaly Peter Greste, asly müsürli Kanadanyň raýaty Muhammad Fadel Fahmi Müsürde sud edilen 20 tussagyň arasyndady. Kairde geçirilen bu sud işi Müsürde metbugat çäklendirmeleriniň artýandygy baradaky aladalanmalar dowam edýän mahaly halkara nägilelikleriň döremegine sebäp boldy.
Adam hukuklaryny gorap çykyş edýän toparlar, şol sanda “Amnesty International" guramasy we düýbi Nýu-Ýork şäherinde ýerleşýän Žurnalistleri goramak baradaky komitet (CPJ) Kairde ýyl kesilen žurnalistleriň azat edilmegi üçin çagyryş etdiler.
Düýbi Katarda ýerleşýän “Al-Jazeera” korporasiýasy žurnalistlere ýöňkelen aýyplamalary “esassyz, kabul ederliksiz we adalatsyz” diýip atlandyrdy.
Kairde suduň çykaran bu karary “Al-Jazeera” korporasiýasynyň esasy arap dilindäki kanalynda işleýän žurnalisti Abdulla Elşami (Abdullah Elshamy) azat edilenden birnäçe gün soň bolup geçdi.


text:
Anna güni Azerbaýjanyň paýtagty Bakuwda aktiwistleriň protest geçirmek synanyşygynda ýurduň polisiýasy azyndan 15 adamy tussag astyna aldy.
Aktiwistler arap döwletlerindäki aýaga galmalardan ruhlanyp, anna güni prezident Ylham Alyýewe garşy protest geçirmäge çagyryş edipdiler. Bu baradaky çagyryşlar “Facebook” sosial seti arkaly ýaýradyldy.
Halkyň Beýik Güni atly çäre başlanaly bäri, Azerbaýjanyň howpsuzlyk güýçleri dürli sebäpler bilen ýurduň belli aktiwistlerini gözenegiň aňyrsyna geçirdiler.
Anna güni paýtgat Bakuwyň esasy uniwersitetiniň we şäheriň metro stansiýalarynyň golaýlarynda ýurduň howpsuzlyk güýçleriniň sany artdyryldy.


text:
Özbegistanyň hökümeti prezident Yslam Kerimowyň ýagdaýynyň agyrdygyny aýdyp, 2-nji sentýabrda beýannama ýaýratdy, şol bir wagtda-da Reuters agentligi adyny agzamadyk üç diplomatik çeşmesine salgylanmak bilen Kerimowyň ýogalandygyny habar berdi.
Günüň dowamynda Orsýetiň Interfaks agentligi özbek hökümetine salgylanyp, prezident Kerimowyň aradan çykandygyny habar berdi.
Özbek hökümetiniň “Halk sözi” atly resmi gazetinde irden çap eden maglumatynda Kerimowyň beýnisine gan inip, 27-nji awgustda keselhana düşendigi aýdylýar we soňky 24 sagadyň dowamynda onuň ýagdaýynyň “görnetin ýaramazlaşandygy hem-de doktorlar tarapyndan agyr diýlip hasaplanylýandygy” habar berildi.
Reuters agentligi Gazagystanyň prezidenti Nursultan Nazarbaýewiň Hytaýa etjek saparyny ýatyryp, 3-nji sentýabrda Özbegistana berjakdygyny habar berdi.
Kerimowyň dogduk şäheri bolan Samarkandyň merkezinde köçeleriň ýapylyp, arassalaýyş işleriniň we käbir gurluşyk işleriniň geçirilýändigi belli boldy.
Samarkandda “Çorraha” metjidiniň golaýynda käbir işler amala aşyryldy.
Howpsuzlyk gulluklarynyň Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, premýer-ministr Şawkat Mirziýaýew şähere barypdyr.


text:
«Adam hukuklary» programmamyzyň bu sanynda 73 ýaşly Kaka Gurbanowyň aýaly ýogalandan soň başyna düşen «talaň» hakynda söhbetdeşligi, ýerli žurnalistiň Türkmenistanyň jenaýat kodeksiniň täze redaksiýasy baradaky gürrüňini diňläp bilersiňiz.
Şeýle-de biz Türkmenistanyň «Ýer hakyndaky» kanuny we mellek almagyň düzgünleri barada ýerli žurnalistiň taýýarlan maglumatyny eşitdirýäris.
Programmany Ýowşan Annagurban alyp barýar.
"Adam hukuklary" programmasyny diňlemek üçin sag tarapda ýerleşdirilen audio düwmäni basyň.


text:
Günorta Koreýanyň agdarylan gämisinde ýiten ýüzläp adamyň gazaba münen garyndaşlary polisiýa bilen çaknyşdy.
Şol bir wagtda suwa çümüjileriň has kän jeset tapandygy aýdylýar. Soňky tapylan jesetler ölenleriň sanyny 49-a getirdi.
Gäminiň bortundaky 476 adamyň 250-den gowragy tapylmaýar. Olaryň ýarysyna golaýy ýokary okuw jaýynyň studentleri.
Gämide bir okuw jaýyndan, paýtagt Seulyň günortasyndaky Ansandan 350 çemesi student bardy.
Bu okuw jaýynyň direktorynyň orunbasary 18-nji aprelde öz janyna kast etdi.
Gäminiň kapitany we ýene iki ekipaž agzasy tussag edildi. Olar geleňsizlikde we beýleki jenaýatlarda aýyplanýar.


text:
Türkiýede “Nabukko” proýektinden gaz aljak döwletleriň we tranzit ýurtlaryň arasynda ylalaşyga gol çekiler. Ýöne şol ýurtlaryň arasynda Türkmenistan bilen Azerbaýjan bolmaz. Bu barasynda Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretarynyň Ýewraziýa energiýasy boýunça ýörite wekili Riçard Morningstar 6-njy iýunda Bakuwda bolan metbugat konferensiýasynda aýtdy.
Problema ýok
“Nabukko” proýekti boýunça gol çekiljek ylalaşyga ABŞ pozitiw baha berýär. Türkmenistanyň we Azerbaýjanyň oňa gatnaşmazlygynda problema ýok diýip, Morningstar aýtdy. Onuň sözlerine görä, “Nabukko” proýektine goldaw boýunça 8-nji iýunda gol çekiljek ylalaşyk Ýewropanyň ençeme ýurdunyň we Türkiýäniň bu proýekti makullaýandygyna şaýatlyk edýär.
Morningstaryň sözlerine görä, “Nabukko” turbasyndan akjak gazyň möçberi soňy bilen artar.
“Bu turba gaz berjek ýurtlaryň arasynda Türkmenistan bilen Azerbaýjanyň wekilleriniň bolmazlygynda uly problema görmeýärin. “Nabukko” proýektini 2017-nji ýylda tamamlamak göz öňünde tutulýar. Proýekte gatnaşýan ýurtlar turbany ýeterlik derejede gaz bilen üpjün etmek meselesini çözerler” diýip, Morningstar belledi.
Soňra ol şeýle diýdi: “Esasy çeşme Azerbaýjanyň Hazar sektoryndaky Şahdeňiz ýatagy bolar. Ýöne şol ýatakdaky gaz gorunyň turbany üpjün etmäge ýeterlik bolmazlygy mümkin. Proýektiň kommersiýa nukdaýnazaryndan peýdaly bolmagy üçin gazyň täze gorlaryny tapmaly bolar”.
Morningstaryň sözlerine görä, “Nabukko” turbasyndan akjak gazyň möçberi soňy bilen artar. Başda Azerbaýjanyň çykarjak 10 milliard kubometr töweregi gazy ýeterlik bolar. Biraz soň Yragyň we Merkezi Aziýanyň gazyny goşmaly bolar. Munuň üçin bolsa Hazaryň asty bilen turba çekmäge zerurlyk dörär.
Azerbaýjanyň öz gazynyň bir bölegini Orsýete we Eýrana satmagynda ABŞ problema görýärmi? - diýen soraga Morningstar: “Azerbaýjan özbaşdak döwlet, öz baýlygyna, islegine görä, eýeçilik edip biler. Regionyň döwletleri islän ýurduna we islän möçberinde gaz satmaga hakly. Birleşen Ştatlar regionda geosyýasy oýna gatnaşmaýar” diýip, jogap berdi.
“Transhazar”
Köp ýyllar bäri gürrüňi edilýän “Transhazar” proýektini amala aşyrmak meselesinde durup geçip, ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň ýörite wekili şol proýektiň “Nabukkonyň” bir bölegi bolup biljekdigini aýtdy.
“Gaz proýekti “Transhazar” gün tertibinde dur. Men geljek duşenbe güni Türkmenistanda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bilen duşuşýaryn. Şol turba proýekti boýunça Aşgabadyň pozisiýasy ençeme aý bäri oňyn. Geljekde şol turbany çekmek barada Türkmenistanyň, Azerbaýjanyň we ÝB-niň arasynda ylalaşyga gol çekiler diýlip çaklanylýar. Biz şol proýekti berk goldaýarys. Ýöne şol üç tarap bilelikde bir karara gelmeli” diýip, Morningstar belledi.
Soňra ol sözüni şeýle dowam etdirdi: “Biz “Transhazar” gaz turbasyny hemişe-de goldap gelýäris. Eger ol Türkmenistanyň we Azerbaýjanyň suwlary arkaly geçmeli bolsa, onuň amala aşyrylmazlygyna sebäp görmeýäris. Orsýetiň bu proýekte garşy çykýandygy barada aýdylýan gürrüňlere gelende, ABŞ we Ýewropa Bileleşigi bu proýekte syýasy goldaw berýär. Onuň ýolunda haýsydyr bir päsgelçilik görmeýäris. Meseläni üç tarap: Türkmenistan, Azerbaýjan we Ýewropa Bileleşigi özara geňeşmeli we çözmeli”.


text:
Türkmenistanda raýatlaryň daşary ýurtlardan iberilýän pullary almagynda uly kynçylyklaryň ýüze çykandygy, bu kynçylygyň iki hepde bäri dowam edýändigi aýdylýar.
Bu kynçylyk Türkmenistanyň banklarynyň amerikan dollarynda ýa ýewroda, daşary ýurt walýutasynda iberilen serişdeleri pul eýelerine diňe manatda, özem resmi kurs boýunça, olaryň zyýanyna bermegi bilen bagly.
Azatlyk radiosy bu diýilýän kynçylygyň jikme-jiklikleri bilen gyzyklanyp, ýerli synçy, ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
On müňlerçe serb merkezi Belgradda protest geçirdi. Bu soňky ýyllarda geçirilen iň uly anti-hökümet protesti bolup, 2012-nji ýyla bellenen saýlawlardan öň oppozisiýanyň kuwwatyny görkezmek üçin guraldy.
Serbiýanyň töwereklerindäki şäherlerden ýörite awtobusly gelen protestçiler we oppozisiýanyň paýtagtly tarapdarlary parlament binasynyň öňüne üýşüp, «Demokratiki partiýa, gitmegiň wagty geldi, biz aç» diýen şygarly plakatlary ýokaryk galdyrdylar.
Bu ýygnanyşyk Serbiýanyň Progres partiýasynyň lideri Tomislaw Nikoliç tarapyndan gurnaldy.
Serbiýa 2009-njy ýylyň ykdysady çökgünliginden çykmaga darjaşýar.
Geçen aý mekdepleriň köpüsinde mugallymlar iş taşlady we bu hepde olara garaşsyz polisiýa bileleşigi hem goşuldy. Saglyk işgärleri hem bu iş taşlaýyşa goşulmaklarynyň mümkindigini aýdýarlar.


text:
Halkara SOS we Kontrol Risks, ýagny töwekgelliklere gözegçilik edýän kompaniýanyň ekspertleri dünýäniň interaktiw kartasyny düzüp, syýahatçylaryň ýüzbe-ýüz bolýan töwekgellikleri bilen baglylykda, ýurtlary dürli reňklere boýadylar.
Synçylar syýahatçylara 2017-nji ýylda iň uly howp abanýan ýurtlaryň habaryna Siriýa, Yrak, Owganystan, Demirgazyk Koreýa, Ýemen, Liwiýa, Nigeriýa, Somali, Günorta Sudan ýaly ýurtlary we birnäçe afrikan we latyn amerikan ýurtlaryny goşupdyrlar. Bu ýurtlar kartada gyzyl reňk bilen bellenen.
Syýahatçylara 2017-nji ýylda kiçi bolmadyk howp abanýan ýurtlaryň hataryna Wenezuela, Boliwiýa, Gürjüstan, Azerbaýjan, Özbegistan, Gyrgyzystan, Täjigistan we Türkmenistan ýaly ýurtlar goşulyp, olar mämişi reňk bilen reňklenen.
Syýahatçylara has az howp abanýan ýurtlar sary reňke boýalyp, olary esasan ýewropa ýurtlaryndan, Meksikany hasap etmeseň, Demirgazyk Amerikadan, Ýaponiýadan we Awstraliýadan ybarat.


text:
Ilat sany günsaýyn ösýän we azyk serişderleri barha azalýan Aziýa döwletleri, suwy bu pudaga köp sarp etmeli diýip, alymlar gyssagly çagyryş edýärler.
Halkara Suw Müdiriýeti Institutynyň Baş direktory Kolin Çarter, 2050-nji ýylda Aziýa kontinentinde azyga we suwa zerurlygyň iki esse artjagyny aýtdy. Bu problemanyň Azyýa goňşy döwletlerde-de ýaýrap biljegini Çarter sözüne goşdy.
BMG bilen bilelikde bu institut suw barada taýýarlan raportyny neşir etdi.
Şu gün Stokholmda «Dünýä Suw Hepdesi konferensiýasy» öz işine başlaýar.