text:
5-6-nji maýda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Özbegistana resmi sapar etdi.
Daşkentdäki türkmen-özbek gepleşiklerinde iki ýurduň arasynda öňden gelýän ylalaşyklaryň durmuşa geçirilişi we geljekki planlar maslahat edildi. Prezidentler halkara ýagdaýlar barada hem pikir alyşdylar.
Özbegistana saparynyň dowamynda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow özbek kärdeşi Yslam Karimow bilen dünýäde bolup geçýän wakalary maslahat etdi. Iki ýurduň döwlet baştutanlary dünýädäki wakalara öz garaýyşlaryny mälim etdiler.
Resmi maglumatlara görä, gepleşiklerde Türkmenistanyň we Özbegistanyň prezidentleri Owganystanda parahatçylygyň we howpsuzlygyň ornaşdyrylmagyna uly gyzyklanma bildirýändiklerini mälim etdirler. Türkmenistan bu ugurdan BMG-niň howandarlygyndaky syýasy dialogy ýola goýmak üçin ýardam bermäge taýýardygyny ýene-de bir gezek tassyklady.
Prezidentler regionda ekstremistik ideologiýanyň ýaýramagyna we neşe, ýarag hem adam söwdasy bilen meşgullanýan jenaýatçylykly hereketleriň ýaýramagyna halkara derejesinde bildirilýän aladalanmalara goşulýandyklaryny bildirdiler.
Emma Daşketdäki gepleşiklerde, terrorçylyga garşy halkara göreşiň çäginde dünýä derejesinde tanymal terrorçy Osama bin Ladeniň öldürilmegi bilen bagly waka barada pikir alşylanlygy resmi maglumatlarda habar berilmedi.
Özbegistan we Türkmenistan Merkezi Aziýa döwletleriniň arasynda halkara derejesinde uly ähmiýet berilýän syýasy wakalar barada dymmak syýasatyny iň berk ýerine ýetirip gelýän ýurtlar bolup durýar.
Osama bin Ladeniň öldürilmegi baradaky tema Türkmenistanyň habar beriş serişdelerinde hem gozgalmaýar. Bu waka barada Özbegistan hem dymýar.
Näme üçin dymylýar?
Syýasy bilermen, Orsýetiň “Umumy taryh institutynyň” Merkezi Aziýa, Kawkaz we Balkanlar boýunça bölüminiň müdiri Artýom Ulunýan munuň sebäbini ýurtlaryň durnuksyzlyk bilen bagly islendik ýagdaýlardan çetde durmak islegi bilen baglanyşdyrýar.
Emma Ulunýanyň pikirine görä, Türkmenistan bilen Özbegistanyň häzirki dymyşlygyna Bin Ladeniň ölümi bilen bagly ýagdaýyň çylşyrymlylygynyň öz täsirini ýetiren bolmagy-da ähtimal.
“Olaryň hiç birisi häzir bu waka barada dil ýarmak islemeýär. Sebäbi operasiýanyň özi-de çylşyrymly boldy, onuň ýetirip biljek täsiri-de kesgitsiz görünýär. Bu ýagdaý, oňa dünýäde berilýän bahalara-da öz täsirini ýetirdi” diýip, Ulunýan aýdýar.
Dünýä derejesinde iň tanymal terrorçy Bin Ladeniň öldürilmegi, bir tarapdan, köpçülik tarapyndan goldandy. Emma bu waka terrorçylykly hereketleri gowşatmaga näderejede ukyply diýen sowala gezek gelende gapma-garşy garaýyşlar peýda boldy.
Türkmenistan we Özbegistan halkara terroçylygyna garşy göreş boýunça ikitaraplaýyn regional we halkara dokumentlerine gol çeken döwletlerdir. Hususan-da, bu ýurtlaryň 2004-nji ýylyň noýabr aýynda Buharada gol çeken dostluk, ynamy berkitmek we hyzmatdaşlygy ösdürmek boýunça ylalaşygynda terroçylyga garşy durmakda taraplaryň özara tagalla etmegi we halkara tagallalara ýardam bermegi göz öňünde tutulýar.


c: text/html

text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 4-nji aprelde Orsýetiň Aşgabada gelen delegasiýasynyň baştutany, daşary işler ministri Sergeý Lawrowy kabul etdi.
Prezident Türkmenistanyň deňhukuklylyk, özara hormat-sylag ýörelgelerine, gurujylyga daýanýan türkmen-ors dialogyny mundan beýläk-de ösdürmäge uly ähmiýet berýändigini nygtap, bu iki ýurduň arasyndaky haryt dolanyşygynyň diňe geçen ýyl bäş milliard dollardan aşandygyny nygtady.
Iki tarap hem razy
Şeýle-de Berdimuhamedow, türkmen mediasynyň berýän maglumatyna görä, Türkmenistan bilen Orsýetiň gumanitar-magaryf, ylym we medeniýet pudaklarynda, halkara syýasatynda edýän hyzmatdaşlygynyň ümzüginiň ileridigini belläpdir.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow hem, türkmen telewideniýesinde berlen reportaždan görnüşine görä, iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklaryň depgininden razy:
“Biz siziň özara gatnaşyklara berýän bahaňyz bilen doly ylalaşýarys, biz söwdanyň ösüşinden, bilelikdäki ykdysady proýektleriň ýaýbaňlanyşyndan razy” diýip, Lawrow gumanitar işgärleriň arasyndaky gatnaşyklaryň barha ýygjamlaşmagyna, medeniýet, ylym-bilim hyzmatdaşlygyna we Türkmenistanda ors diline berilýän ünse örän gadyr goýýandyklaryny aýdypdyr.
Aşgabat, iki dilli türkmen-ors mekdebiniň okuwçysy matematika sapagynda. 2010 ý.
Lawrow soň žurnalistleriň soraglaryna jogap berende, Türkmenistanda Orsýet bilen medeni gatnaşyklary ösdürmäge, rus dilini goldamaga uly üns berilýändigini, A.S.Puşkin adyndaky umumybilim berýän mekdebiň bu hili mekdepler meselesinde etalon bolup durýandygyny belläpdir.
Şeýle-de ol žurnalistlere türkmen lideri bilen halkara meseleleri, iki ýurduň BMG boýunça hyzmatdaşlygy, GDA-nyň çägindäki gatnaşyklar barada maslahat edendiklerini aýdypdyr.
Goşa raýatlyk meselesi
Mälim bolşy ýaly, S.Lawrowyň Aşgabada saparyndan öň ors metbugatynda we türkmen aktiwistleriniň internet saýtlarynda türkmen-ors goşa raýatlygyna eýe bolan adamlaryň haýsam bolsa bir raýatlygy saýlap almak barada edilýän talap bilen bagly aladalary, bu mesele boýunça ors prezidenti bilen türkmen prezidentiniň arasynda bolan telefon gürrüňi barada habarlar çykypdy.
Döwlet eýeçiligindäki türkmen metbugatynda duşuşyk mahalynda bu meseläniň gozgalyp-gozgalmandygy barada hiç zat aýdylmaýar.
Emma Orsýetiň habar serişdeleri, şol sanda RIA Nowosti habar gullugy, ors DIM-ine salgylanyp, resmi Aşgabadyň Kremle Türkmenistanda ýaşaýan ors raýatlarynyň hukuklarynyň bozulmajagyna kepillik berendigini ýazýar.
S.Lawrowyň türkmen tarapy bilen geçirilen gepleşikler barada žurnalistleriň soraglaryna beren jogaplary Orsýet DIM-iniň resmi internet sahypasynda
wideoýazgysy bilen bile çap edildi.
Şol wideoýazgyda Lawrow Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow we daşary işler ministri R.Meredow bilen konstruktiw gepleşikleriň bolandygyny, “özara gatnaşyklaryň ähli ugurlary barada maslahatlaşylandygyny, syýasy dialogyň derejesinden, söwda-ykdysady gatnaşyklaryň ösüş depgininden iki tarapyň hem kanagatlanmasynyň bellenilendigini, medeni-gumanitar hyzmatdaşlyk barada maslahat edilendigini” tassyklaýar.
"Hiç bir adam kemsidilmez"
Şeýle-de Lawrow goşa raýatlyk meselesiniň gozgalyp-gozgalmandygy baradaky soraga jogap berip, şeýle diýipdir:
“Gumanitar meseleleriň çäginde biz, sözsüz, iki raýatlygy bolan adamlaryň hem problemasyny maslahatlaşdyk. Biz bildirilýän aladalardan, şol sanda Türkmenistanyň daşary ýurt pasportlarynyň şu ýylyň iýulynda çalşylyp gutarylmalydygy bilen bagly meselelerden habarly. Prezident G.Berdimuhamedow Türkmenistanda ýaşaýan adamlaryň hiç biriniň kemsidilmegine we hukugynyň bozulmagyna ýol berilmejegine kepillik bermäge taýyndygyny tassyklady” diýip, Lawrow türkmen lideriniň bu zatlary biraz öň Orsýetiň prezidenti W.Putin bilen eden telefon gürrüňinde hem aýdandygyny ýatlapdyr.
Şeýle-de Lawrow duşuşykda “eýýäm praktiki planda ýüze çykýan birnäçe problema predmetleýin seredilendigini” aýdyp: “Bizde prezidentiň, adamlar rahatsyz bolmaz ýaly, her bir anyk adamyň anyk problemasyna serediljegine we ol problemanyň çözüljegine beren kepilligi bar” diýipdir.
S.Lawrow bu barada Türkmenistanyň daşary işler ministrliginde, ministr R.Meredow bilen geçirilen gepleşiklerde hem anyk gürrüň edilendigini aýdýar:
“Ýakyn wagtlarda, bu meseläniň hakykatdanam hut şeýle çözülmegi üçin, Orsýetiň Ilçihanasynyň gatnaşmagynda ýörite mehanizmler barada ylalaşyga gelner” diýip, Lawrow žurnalistleriň soraglaryna jogap berende aýtdy.
Şeýle-de Lawrow duşuşykda Kaspi meselesi boýunça özara hyzmatdaşlyk temasynyň gozgalandygyny, bäş hazarýaka döwletiniň gepleşikleriniň çäginde taýýarlanýan dokumentleri tijemek zerurlygy, nobatdaky sammiti taýýarlamagyň we onuň geçjek wagtyny kesgitlemegiň tizleşdirilmegi barada umumy pikir-düşünjäniň bardygyny aýdypdyr.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ABŞ-nyň mediasy Ýewromaýdan žurnalistlerine edilýän hüjümleri ýazgarýar.
Ukrainada garaşsyz žurnalistlere, şol sanda Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň we "Amerikanyň Sesiniň" žurnalistleriniň garşysyna amala aşyrylýan ýanamalaryň, gorkuzmalaryň we hüjümleriň Kiýewde geçirilen köpçülikleýin protestler döwründe depgini artdy.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy žurnalist Witaliý Portnikowa garşy gönükdirilen garalama kampaniýasy ony ynamdan gaçyrmaga we şol bir wagtyň özünde-de demokratiýanyň tarapdary “Ýewromaýdan” hereketini gowşatmaga niýetlenen çäredir diýip habar berýär.
9-njy ýanwarda Portnikowyň Kiýewdäki kwartirasyna elleri mazmuny haýbat atýan plakatly takmynan 50 adam tarapyndan piket gurnaldy. Piketçiler Portnikowy “özüni ahlaksyz alyp barmakda” aýypladylar.
“Amerikanyň Sesi” korporasiýasynyň Ukrain gullugynyň telewideniýe bölüminiň habarçysy Ruslan Deýniçenko yzygiderli gorkuzmalar bilen ýüzbe-ýüz boldy.
Deýniçenkonyň üstüne bu gorkuzma häsiýetli hüjümler ol dekabr aýynyň soňunda prezident Wiktor Ýanukowiçiň Kiýewiň çetinde ýerleşýän rezidensiýasynyň alkymynda geçirilen "Awtomaýdan" ulag kerweni atly protestler barada taýýarlan maglumatynyň yzysüre amala aşyryldy.
Deýniçenkonyň ulagynyň hasaba duran ýeri bolan – şäher Döwlet ulag inspeksiýasynyň resmileri onuň ejesiniň we kakasynyň hem-de gaýynlarynyň öýüne birnäçe gezek bardylar. Resmiler onuň ene-atasyndan hem-de gaýynlaryndan Deýniçenkonyň ýol düzgünlerini bozandygy aýdylýan dokumente gol çekmeklerini soradylar. Gürrüňi edilýän bu dokumente gol goýulsa, ol sürüjilik şahadatnamasynyň alty aýlap güýçden gaçmagyna sebäp bolýar.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň prezidenti Kewin Kloz “Bu ýerde sowet döwrüniň iň bir ýazgarylmaga mynasyp taktikalaryny ýatladýan professional, garaşsyz žurnalistleri abraýdan gaçyrmak üçin guramalaşdyrylan tagallalar edilýär” diýdi.
1991-nji ýyldan bäri Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň Ukrain gullugy bilen yzygiderli hyzmatdaşlyk edýän Portnikow baýrak alan erkin žurnalistdir. Şeýle-de ol “Ýewromaýdanyň” köpçülikleýin komitetiniň agzasydyr. “Ýewromaýdan” prezident Ýanukowiçiň Ýewropa bilen ýakyn gatnaşyklary saklamak barada ylalaşyga gol çekmekden ýüz öwrenden soň ýaýran Ýewropa ygrarly demonstrasiýalary guramaçylaşdyran esasy guramadyr.
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Metbugat azatlygyna wekilçilik edýän edarasynyň 2-nji dekabrda ýaýradan maglumatyna görä, Kiýewdäki köpçülikleýin protestler barada raport taýýarlan döwri 40-dan gowrak žurnalist fiziki hüjüme sezewar bolup, ýaralanypdyr.
Häzirki güne çenli amala aşyrylan hüjümleriň iň pajygalysy 25-nji dekabrda bolup geçdi. Şonda ukrainaly žurnalist Tatýana Çornowil nämälim hüjümçi tarapyndan gaty ýenjilipdi. Çornowil ýokary derejeli resmileriň arasyndaky korrupsiýany derňeýärdi.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy garaşsyz halkara habar guramasydyr. Onuň žurnalistleri erkin metbugatyň gadagan edilen ýa-da söz azatlygy çäklendirilen 21 döwletiniň ilatyna erkin habarlary ýetirýär. Olaryň arasynda Russiýa, Eýran, Yrak, Owganystan, Pakistan, Merkezi Aziýa we Kawkaz ýurtlary bar. Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Kongresi tarapyndan maliýeleşdirilýär.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow penşenbe güni Aşgabatdaky Halkara kardiologiýa merkezine baryp, bu ýerde bejergi alýan kakasynyň halyny sorady diýip, türkmen mediasy habar berýär.
Resmi habara görä, Mälikguly Berdimuhamedowy bejerýän lukmanlar onuň saglyk ýagdaýynyň kadalydygyny aýdypdyrlar. Prezidentiň kakasynyň saglygy barada şundan başga maglumat berilmeýär.
Şol bir wagtda döwlet baştutanynyň Kardilogiýa merkeziniň ýolbaşçylarynyň,Türkmen döwlet lukmançylyk uniwersitetiniň rektorynyň gatnaşmagynda duşuşyk geçirip, geçen ýyl kabul edilen täze saglyk programmasynyň durmuşa geçirilişi bilen gyzyklanandygy habar berilýär.
Ýöne muňa garamazdan, prezidentiň saglyk işgärleri bilen duşuşygynda ýurduň saglygy saklaýyş pudagynda bar diýilýän problemalar agzalmaýar.
Muňa derek, Türkmenistanyň saglygy goraýyş we derman senagaty ministri Amannepesow prezidente “enelere we çagalara ýöriteleşdirilen lukmançylyk kömegini bermegiň ýola goýlandygyny”, halka edilýän saglyk hyzmatynyň netijeliliginiň ýokarlaýandygyny gürrüň beripdir.
Prezident Berdimuhamedow bu gürrüňi diňläp, “lukmanlaryň hünär derejesiniň ýokarlanmagy, lukmanlaryň we beýleki işgärleriň ussatlyklarynyň yzygiderli ýokarlandyrylmagyny üpjün edýän umumy ulgamyň döredilmegi bilen baglanyşykly meselelere aýratyn ähmiýet berilmegini tabşyrdy diýip, habarda aýdylýar.
Mälim bolşy ýaly, soňky ýyllarda Türkmenistandan daşary ýurtlara saglygyny bejertmäge gidýän raýatlaryň köpelendigi, ýurt içinde saglyk hyzmatynyň hiliniň peselýändigi hakynda habarlar çykýar.
Golaýda Türkmenistandan Ýewropa gelen aşgabatly lukman Ýelena Serebrýannik bu habarlary tassyklap, ýurduň saglygy saklaýyş kadrlary meselesinde uly kynçylyk çekýändigini aýtdy.
“Soňky 20 ýylda köne kadrlar ýa ýurtdan gitdi, ýa-da aradan çykdy, täze kadrlaryň bolsa hünär taýýarlygy derejesi örän pes” diýip, Ýelena Serebrýannik aýdýar.
Onuň pikiriçe, bu ýurtda çagalaryň we eneleriň ölüm derejesiniň ýokary bolmagynyň esasy sebäpleriniň biri bolup durýar.
Türkmenistan sowet ýyllarynda hem eneleriň we çagalaryň ölüm derejesi boýunça tankyt edilýärdi.
Emma garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistanyň saglyk pudagy boýunça anyk statistiki maglumatlaryň elýeterli däldigi aýdylýar.
Resmi metbugatda berilýän maglumata görä, 2016-njy ýylyň birinji ýarymynyň jemleri boýunça, “çaga dogrulanda operasiýa etmek”, ýagny dogmasy kynlaşan çagany kesip almak ýagdaýlary “iki müňden gowrak” azalypdyr.
“Ýylyň ahyryna çenli çaga dogluşynyň has-da artmagyna garaşylýar” diýip, Türkmen TW-si aýdýar.
Emma aşgabatly wraç Ýelena Serebýannik Türkmenistanda çagalaryň prezidentiň waspçylyk programmasynyňesasy guralyna öwrülendigini, çagalary ir sagat bäşden elleri baýdakly aýak üstünde durmaga, tans etmäge, goşgy aýtmaga mejbur edýändiklerini aýdýar. Şeýle-de olhakyky statistiki maglumatlaryň ýaşyrylýandygyny, hökümetiň kabul edýän maglumatlarynyňberilýändigini aýdýar.
Türkmen mediasynyň penşenbe güni beren habarynda aýdylmagyna görä, prezident Berdimuhamedow “saglygy goraýyş ulgamynyň işgärleriniň durmuşynda möhüm ähmiýetli bolan şanly wakalar mynasybetli guraljak dabaralaryň we geçiriljek çäreleriň ýokary guramaçylyk derejesiniň üpjün edilmeligini” tabşyrypdyr.


text:
Gyrgyzystanyň oppozisiýasy ýurt boýunça köpçülikleýin anti-hökümet protestlerini geçirmegi planlaşdyrýandygyny aýtdy.
Protest mahalynda resmi korrupsiýa we garaşsyz metbugatyň basylyp ýatyrylmagyna bolan gahar-gazap bildiriler.
Ozalky daşary işler ministri we oppozisiýa lideri Roza Otunbaewa AFP habar gullugyna Birleşen halk hereketi koalisiýasynyň 7-nji aprelden proteste başlajagyny aýtdy.
Ol häkimietleriň korrupsiýadan saplanmak we has köp metbugat azatlygy baradaky talaplaryň hiç birine jogap bermändigini aýtdy.
Şeýle-de ol gyrgyz prezidenti Kurmanbek Bakyýewiň maşgalasynyň esasy hökümet weziplerini eýeläp, oppozisiýa we söz azatlygyna hüjüm edýändigini aýtdy.


text:
Ýewropada howa aragatnaşygynyň çäklidigi üçin Gresiýa maliýe kömegini bermek baradky gepleşikleriň hepdäniň çarşenbe gününe galdyrylandygyny Gresiýanyň maliýe ministri habar berdi.
Afinyde gepleşikler hepdäniň duşenbe gününe planlaşdyrylypdy. Oňa Ýewrokomissiýanyň, Ýewropanyň merkezi bankynyň we Halkara pul fondunyň wekilleri gatnaşmalydy.
Gepleşikleriň baş temasy Gresiýanyň üç ýyllyk ykdysady plany we Ýewrozolaga girýän ýurtlardan hem Halkara pul fondundan diňe resmi haýyş edilen halatyndan Gresiýa maliýe kömegini bermek meselesidir.


text:
BMG Demirgazyk Koreýanyň 1953-nji ýylda Koreýa urşuny soňlan şertnamany birtaraply ýatyryp bilmeýändigini aýtdy.
Demirgazyk Koreýanyň hökümeti özüniň 60 ýyllyk şertnamadan çykýandygy barada gaýta-gaýta atan haýbaty hakynda formal beýanat etmedi.
Emma bu ýurduň esasy gazeti bolan "Rodong Sinmun" duşenbe güni Phenýanyň bu şertnamany güýçsüz hasaplaýandygyny ýazdy.
Demirgazyk Koreýa Birleşen Ştatlar bilen Günorta Koreýanyň planlaşdyran harby okuwlary geçirilse, özüniň herekete geçjekdigini aýtdy.
Bu diýilýän harby okuw duşenbe güni başlandy, şol gün Phenýan Gyzyl Haç guramasynyň demirgazyk we günorta koreýalar tarapyndan umumy gepleşik üçin ulanylýan gyssagly aragatnaşyk liniýasyny ýapdy.
Koreýa ýarym adasyndaky dartgynlylyk Phenýan 12-nji fewralda üçünji ýadro synagyny geçireli bäri ýokarlanýar. Bu synag geçen hepde BMG-niň täze sanksiýalaryna sebäp boldy.
Seul bu ýagdaýa öz goşunlaryny ýokary hüşgärlik ýagdaýyna getirmek bilen jogap berdi.


text:
Gresiýada 24 sagatlyk ählumumy iş taşlaýyş geçirilýär. Işçiler ýurtda milli defoltyň öňüni almak üçin planlaşdyrylýan berk býujet tygşytlamasyna garşy çykyş edýärler.
Maglumatlara görä, sişenbe güni mekdeplerde, ministrliklerde, hassahanalarda we banklarda iş wagty ep-esli gysgaldylypdyr. Afinada bolsa awtobuslaryň we metrolaryň işi togtadylypdyr.
Howa gatnawy adaty ýagdaýda hereket edýär.
Bu iş taşlaýyş Gresiýanyň syýasy liderleriniň reforma meselesi boýunça Ýewropa Bileleşigi, Halkara pul gaznasy we Ýewropanyň Merkezi Banky bilen geçirýän gepleşikleriniň üçünji gününe gabatlandy.
130 milliard ýewrolyk täze krediti almak üçin Gresiýa çykdajylaryny azaltmaly, zähmet kanunçylygynda we bank sistemasynda reforma geçirmeli.
Täze krediti alyp bilmedik ýagdaýynda, Gresiýa 20-nji marta çenli defolt yglan edip biler.


text:
Owganystanyň ýokary derejeli prokurory owgan paýtagty Kabuldaky öýüniň daşynda atylyp öldürildi.
Najibullah Sultanzoý nämälim ýaragly adam tarapyndan 14-nji maý gijesi öz öýüniň daşynda atylyp öldürildi. Bu hüjümiň jogapkärçiligini “Talyban” hereketi öz üstüne aldy.
Sultanzoý Owganystanyň Pakistan bilen serhetleşýän Paktia welaýatynda baş prokuror wezipesinde işleýärdi.
Kommentatorlar soňky döwürde ýurduň sud pudagynda işleýän resmilere garşy hüjümleriň artdandygyny aýdýarlar.
Şu aý Owganystanda Baş prokuraturanyň işgärlerini işe alyp barýan we işden öýlerine alyp barýan awtobusa üç gezek hüjüm edildi.


text:
Türkmenistan Owganystanyň Hyrat regionynyň Turgundy obasynda bäbekhana gurup berer.
Prezident G.Berdimuhamedowyň 5-nji iýunda gol çeken permanyna görä, 20 orunlyk bu bäbekhanany gurmak üçin Türkmenistanyň Hyratdaky konsulhanasyna Owganystanyň “Haji Lal Mohammad Farahi Construction Co” şirketi bilen şertnama baglaşmaga ygtyýar berildi.
Resmi maglumatlara görä, Türkmenistan Owganystana ynsanperwer kömegi hökmünde geýim, azyk, derman we mekdep esbaplaryny yzygiderli iberýär, şeýle-de serhetýaka regionlara ýeňillikli bahadan elektrik energiýasyny satýar.


text:
Global gulçulyk baradaky täze hasabatda Özbegistan bilen Pakistan häzirki zamanda gulçulyga çekilen adamlaryň sany boýunça dünýäde ilkinji bäşligiň hatarynda durýarlar.
Adamlary pagta meýdanlarynda mejbury işe çekmek bilen Özbegistan gulçulygyň ilat sany boýunça agdyklyk etmeginde dünýäde iň ýaramazlaryň hatarynda ikinji diýip çaklanylýar.
Bu maglumatlar merkezi Awstraliýada ýerleşýän "Walk Free Foundation" atly hökümete degişli däl guramanyň 2016-njy ýyl boýunça 31-nji maýda çykaran "Global Gulçulyk Indeksinde" (Global Slavery Index) berilýär.
Hasabatda bellenmegine görä, tutuş dünýäde gulçulyk şertlerinde ýaşaýan adamlaryň sany häzir 46 million çemesi.
"Walk Free Foundation" guramasynyň başlygy we onuň düýbüni tutanlaryň biri bolan Andrew Forrest 31-nji maýda Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda 2016-njy ýyl boýunça çykarylan takmyny hasabyň bu guramanyň 2014-nji ýylda çykaran raportyndakydan 10 million adam kändigini aýtdy.
Gulçulygyň dürli formalary we maksatlary
Forrestiň pikiriçe, gulçulyk dünýäde gitdigiçe artýar, "ýagdaý gowulanyp, ol ahyrsoňy aradan aýrylmazdan öňinçä, ýaramazlaşmagy ähtimal".
"Häzirki zaman gulçulygy" kesgitlemesi mejbury zähmete çekilen adamlary, adam gaçakçylygyny, bergi zerarly dörän baknalygy, jynsy gaçakçylygy, mejbury durmuşa çykarylma we beýleki "gul kimin ezilmek" ýaly ýagdaýlary öz içine alýar.
Derňewiň baş awtory Hull uniwersitetiniň professory Kewin Bales gulçulygy "bir adamyň beýleki adam bilen bolan gatnaşykda zorluk bilen kontrollyk astynda saklanmagy, zorluk bilen gorkuzylmagy ýa psihologik mejburyýet, öz erkin meýlini we hereketiň ýitirmegi, ykdysady taýdan ekspluatirlenmegi" diýip definirleýär.
Onuň aýtmagyna görä, häzirki günde gulçulygyň dürli formalary we maksatlary bar, ýöne netijesi hemişe - beýleki biriniň ezilmegi.
Hasabatda Özbegistanyň häzirki zaman gulçulyk sanawynyň iň ýokarky hatarlarynda durýandygy, sebäbi Daşkentdäki hökümetiň pagta ýygymynda dünýäde döwlet tarapyndan goldalýan iň uly mejbury zähmet sistemasyny ulanýandygy aýdylýar.
Häzirki zaman gulçulygy
Özbek hökümeti mejbury zähmetiň resmi syýasatdygyny inkär edýär. Ol öz ilatynyň bu işi meýletin edýändigini we olaryň ozaldan däp bolup gelýän "ýowara" meýletin gatnaşýandygyny aýdýar.
Ýöne Forrest ýerli hökümet edaralarynyň, mugallymlaryň, kärhanalaryň işçileriniň, döwlet işgärleriniň we doktorlaryň güýzde işlerini taşlap, ençeme hepdeläp pagta ýygmaga gidýändigini aýdýar.
Ýowara gatnaşmakdan boýun gaçyrýanlara jeza we döwlet sektoryna degişli iş ýerinden kowulmak bilen haýbat atylýar.
"Gynansak-da, şunuň özi häzirki zaman gulçulygy" diýip Forrest aýdýar.
Forrestiň bellemegine görä, pagta senagatyndan görülýän peýdany özbek hökümetiniň merkezi ýolbaşçylygy islän ýerine paýlap bilýär. "Bu gazanjy edýän adamlaryň, ýagny pagtany ekýän we ýygnaýanlaryň girdejiniň nähili paýlanmagy hakda pikiri soralanok. Olaryň işi hökümetiň ýumşuny bitirip, girdeji getirmek, özlerine zat ýok".
Global gulçulyk görkezijisinde awtoritar prezident Yslam Kerimowyň hökümetiniň halkara synçy guramalar tarapyndan basyş astyna düşüp, soňky wagtlarda "ýagdaýy gowulandyrmak barada çäre görmäge başlandygy" aýdylýar.
Mejbury zähmet
Ýöne hasabatda 2015-nji ýylda bu Orta Aziýa döwletinde pagta ýygymynda bir milliondan agdyk adamynyň mejbury zähmete çekilendigi aýdylýar.
Ilat sany boýunça adamlary döwrebap gulçulyga çekmekde Özbegistandan ýokarda durýan ýurt diňe Demirgazyk Koreýa diýip raportda bellenýär.
Tutuşlygyna alanyňda, mejbury gulçulyga itilen adamlaryň san taýdan iň ýokary ýurtlary Hindistan, Hytaý, Pakistan, Bangladeş we Özbegistan.
Pakistanyň sanawda ýokary orunda durmagyna sebäp bolýan – gyzlaryň we kamillik ýaşyna ýetmedik çagalaryň mejbury ýagdaýda durmuşa çykarylmagy.
Raportda häzirki zaman gulçulygyny aşaklatmakda hemmeden az çäre görýän ýurtlaryň Demirgazyk Koreýa bilen Eýrandygy aýdylýar.
Döwrebap gulçulyga we mejbury zähmete garşy göreşde hasabatda taryplanýan topar Horwatiýa, Gürjüstan, Montenegro, Makedoniýa, Moldowa we Serbiýa ýaly ýurtlary öz içine alýar.
Öz ilatyny sistematiki suratda zora ýanap işledýän ýurtlar bolsa, Özbegistan, Türkmenistan, Täjigistan, Belarus, Hytaý, Eritreýa, Demirgazyk Koreýa, Orsýet we Wýetnamdyr.


text:
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-Moon şu hepdede Demirgazyk Koreýa sapar eder.
Bu barada Günorta Koreýanyň “Yonhap” täzelikler agentligi BMG-niň ýokary wezipeli resmisine salgylanyp habar berýär. BMG-niň özi bu meseläni agzamakdan boýun gaçdy.
Maglumatda Ban Ki-Moonyň Demirgazyk Koreýanyň lideri Kim Ýong-Un bilen duşuşmagynyň örän ähtimaldygy aýdyldy. Saparyň takyk güni barada habar berilmedi.
Ban Ki-Moonyň sapary amala aşyrylsa, bu, BMG-niň ýolbaşçysynyň 1993-nji ýyldan bäri Phenýana ilkinji sapary bolup biler.
Maý aýynda Bam Ki-Moonyň Demirgazyk Koreýa sapary başlanjak senesinden bir gün öňüsyrasynda ýatyrylypdy.
Demirgazyk Koreýa öz ýadro ýaragyny synaýandygy sebäpli BMG-niň, ÝB-niň we ABŞ-nyň agyr sanksiýalaryna sezewar edilýär.
Günorta Koreýanyň öňki daşary işler ministri Ban Ki-Moon BMG-niň Demirgazyk Koreýa sapar edýän üçünji ýolbaşçysy bolup biler.


text:
Pakistanda ýaragly adamlar iki hepde mundan öň hudaýa şek ýetirmek aýyplamalarynda günäsiz tapylan adamy öldürdiler. Sud gürrüňi gidýän adamyň ruhy taýdan durnuksyzdygy barada karar çykaran soň, ol türmeden boşadylypdy.
Pakistanyň polisiýasynyň 8-nji ýanwarda beren maglumatyna görä, 52 ýaşyndaky Aabid Mehmudyň jesedi Yslamabadyň golaýyndaky Taksila şäherçesinde tapylypdyr.
Polisiýanyň aýtmagyna görä, Mehmud 6-njy ýanwarda ýüzi örtgüli adamlar tarapyndan öýünden alnyp gaçylyp, ol kellesinden atylyp öldürilipdir.
Pakistanyň resmileri Mehmudyň şahsy meseleleri boýunça öldürilip-öldürilmändigi dogrusynda derňewleri geçirýär.


text:
Türkmenistanda “Iş bilen üpjünçilik hakyndaky” kanun kabul edildi.
1-nji iýulda güýje giren kanuna laýyklykda, ýurtda “işsiz” diýlen düşünje ilkinji gezek resmileşdirilýär. Kanunda “işsiz” hökmünde resmi hasaba alnan adama pul kömeginiň tölenjekdigine kepil geçilýär.
Bu kanunda “işsiz” düşünjesine berlen resmi düşündirişde zähmet çekmäge ukuply ýaşdaky (erkekler üçin — 18-62 ýaş aralygynda, aýallar üçin ‒ 18-57 ýaş aralygynda), özüne bagly bolmadyk sebäplere görä, aýlyk haky bolmadyk, iş gözleýän we işsiz hökmünde döwletiň iş bilen üpjünçilik edarasynda hasaba alnan zähmet çekmäge ukyply adamynyň işsiz hasaplanýandygy aýdylýar.
Şol bir wagtda-da kanunda işsiz hökmünde resmi hasaba alynmak we döwletiň maliýe kömegine eýe bolmak üçin belli talaplar görkezilýär.
Talap edilýän şertler
Türkmenistanyň “Iş bilen üpjünçilik hakyndaky” kanunynyň 7-nji maddasynda döwletiň goldawyna mätäç adamlaryň döwlet kepillikleriniň şu kategoriýalaryna degişlidigi aýdylýar:
1) kämillik ýaşyna ýetmedik çagalary (on sekiz ýaşa çenli maýyp çagany) terbiýeleýän ýeke ýaşaýan ata-eneler, olaryň ornuny tutýan adamlar, köp çagaly maşgalalar; 2) ýigrimi dört ýaşyna çenli çagalar öýlerinde terbiýelenenler, ýetim-çagalar we ata-enesiniň howandarlygyndan galan çagalar; 3) maýyplygy bolan adamlar; 4) ilkinji gezek iş gözleýän ýaş hünärmenler; 5) pensiýa ýaşynyň öňüsyrasyndaky (pensiýa iki ýyl galanda) adamlar; 6) eklenjinde Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde kesekiniň kömegine mätäç diýlip ykrar edilen adamlar bolan raýatlar; 7) harby gulluga çagyryşdan boşadylan, şeýle hem Türkmenistanyň Ýaragly Güýçlerinden, Türkmenistanyň beýleki goşunlaryndan we harby edaralaryndan çagyryş ýa-da borç boýunça harby gullukdan boşadylan Türkmenistanyň raýatlary; 8) kärhanalaryň, guramalaryň we edaralaryň ýatyrylmagy, işgärleriň sanynyň ýa-da wezipe sanawynyň azaldylmagy bilen baglanyşykly, saglyk ýagdaýy ýa-da başga esaslar boýunça işden boşadylan adamlar; 9) beýleki döwletleriň çäklerinde bolan söweş hereketleriniň weteranlary; 10) radiasiýa heläkçiliginiň netijesinden, önümçilikdäki betbagtçylykly hadysalardan we hünär keselleriniň netijelerinden ejir çeken adamlar; 11) azatlykdan mahrum edilme ýa-da mejbury bejeriş ýerlerinden boşadylan adamlar; 12) adam söwdasynyň ýa-da öý (durmuş) zorlugynyň pidasy bolan adamlar.
Kanuna görä, işsiz hökmünde resmi hasaba durmak üçin adamynyň özi öz ýaşaýan ýerinde zähmet biržasyna ýüzlenmeli. Resmi hasaba duran adam birnäçe talaby berjaý etmeli, hususan-da, her on günden zähmet biržasyna özi baryp, habar tutmaly, işsiz diýlip hasaba duran adama diňe iki gezek iş hödürlenýär, hödürlenen işleri kabul etmedik adam resmi hasapdan öçürilýär.
Şeýle-de kanunda işsiz hökmünde hasapda durmagyň wagt möhleti üç aý diýlip görkezilýär.
Kanunda döwlet tarapyndan işsizlere beriljek maddy kömegiň takyk möçberi agzalmaýar. Türkmenistanda minimal aýlyk derejesi häzirki wagtda 597 manat möçberinde kesgitlenýär.
Iş we işsizlik
Türkmenistanda işsizleriň resmi statistikasy çap edilmeýär. Käbir garaşsyz habar çemelerinde işsizligiň möçberiniň 60-80%-e ýetendigi aýdylýar.
Resmi maglumatlarda Türkmenistanda ilatyň iş bilen üpjünçiligine döwlet we döwlete degişli bolmadyk gulluklaryň, iş berijileriň, kärdeşlik arkadaşlyklarynyň we bilim edaralarynyň iş alyp barýandygy, şeýle-de iş bilen üpjünçilik boýunça Döwlet fondunyň döredilýändigi aýdylýar.
Türkmenistanyň her welaýatynda bir Zähmet biržasy işleýär. Häzirki wagtda welaýat ýaşaýjylarynyň islendik edara işe ýerleşmegi üçin biržadan rekomendasiýa hatynyň alynmagy talap edilýär.
Türkmenistanly ýazyjy Amanmyrat Bugaýewiň sözlerine görä, şeýle-de Zähmet birzalary welaýat gazetlerinde iş orunlarynyň boş durandygy hakynda kwartalda bir gezek bildirişleri çap edýärler we işgär gözleýän edaralaryň talap edýän hünärmenleriniň sanawyny ýerleşdirýärler.
“Men syn edýýärin, bolmanda Balkan welaýatynyň gazetini alýaryn, şonda öňki gaýtalanýan zatlar, meselem, öňki kwartalda şeýle iş orunlary boş dur, diýlip berlen bolsa, şol iş orunlary indiki kwartalda-da ýene gaýtalanýar” diýip, Amanmyrat Bugaýew aýdýar.
Türkmenistanlylaryň ençemesiniň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, şu günki gün propiska talaby, ähli maşgala agzalaryna degişli täsiri gysga möhletli köp sanly güwanamalary toplamak talaby, galyberse-de, her ädimde diýen ýaly tölemeli tükeniksiz para-peşgeşler adamlaryň iş tapmagynyň öňünde duran esasy päsgelçiliklerdir.


text:
Ýemeniň demirgazyk-günbatarynda hökümet güýçleri bilen gozgalaňçylaryň arasynda barýan söweşde azyndan 68 adamyň öldürilendigi habar berilýär.
Harby çeşmeler 19-njy dekabrda saud serhedine golaý Haradh şäheriniň alkymynda 28 esgeriň öldürilendigini aýtdylar. Şaýy huti pitneçileri bolsa özleriniň 40 adam ýitirendigini aýdýarlar.
Hökümetçi güýçlerden 40, hutilerden bolsa 50 adamyň ýaralanandygy habar berilýär. Haradh şu hepdäniň başynda hökümetçi güýçleriň eline geçipdi.
Hutiler bilen hökümet delegasiýasynyň arasynda Şweýsariýada, BMG-niň howandarlygynda geçirilýän ýaraşyk gepleşiklerine agarmazdan, söweşler dowam edýär.
Bu gepleşikler 17-nji dekabrda başlandy we 20-nji dekabrda soňlanýar.


text:
Häpdäniň çarşenbe güni Pakistanyň demirgazyk-günbatarynda ýerleşýän Peşawar şäherinde 100-den gowrak adam parahatçylyk boýunça blog ýazýan 14 ýaşly gyzyň atylyp ýaralanmagyna protest bildirdi.
Malala Ýousafzaý, 9-njy oktýabrda öz klassdaşlary bilen bile mekdepden öýe barýarka mikroawtobusda oka tutuldy we keselhana düşdi.
Talyban Swat etrabynyň paýtagty Saidu Şarif şäherinde bolan bu hüjümiň jogapkärçiligini öz üstüne aldy we Ýousafzaýiň alyp baran işini “bihaýalyk” atlandyrdy.
Çagyryşlar we talaplar
Peşawardaky protestçiler terroçylygy ýazgaryjy şyrgarlary öňe sürdüler we öz çagalary üçin parahatçylykly geljegi talap etdiler.
Demonstrasiýa gatnaşan hökümete degişli bolmadyk ýerli guramalaryň biriniň ýolbaşçysy Marýam Bibi hökümete ýüzlenip, Talybanyň ýerli ýaşaýjylary gorkuzmagynyň söňuna çykmaga çagyrdy.
“Şol adamlar öz isleglerini bize güýç arkaly etdirjek bolýarlar. Olar öz diýenini ejizlere etdirjek bolýarlar. Bigünä Malala hem mysallaryň biri”, diýip Marýam Bibi aýtdy.
Ýousafzaýiň Talybanyň rehimsizligi barada we Swat şäheriniň ilatynyň ýagdaýy barada 2009-njy ýylda BBC-i üçin ýazan bloglary halkara we Päkistanyň baýraklaryna eýe bolupdy.
Ýurduň prezidenti, premýer-ministri, pakistanly syýasatçylar, raýat jemgyýetçiligi we media ýetginjek gyza edilen hüjümi berk ýazgardylar.
Pakistanyň parlamenti çarşenbe güni kabul eden rezolýusiýasynda hökümeti hüjümi edenleri jezalandyrmaga we Ýousafzaýiň bejerilişini tölemäge çagyrdy.
Päkistanyň täsirli goşun generaly Aşfak Kaýani Ýousafzaýini görüp gaýtmak üçin keselhanada bardy we onuň oka tutulmagyny “aýylganç terrorçylykly hereket” atlandyrdy.
Halkara reaksiýasy
Ýousafzaýa garşy hüjüm ýurduň daşynda hem berk ýazgaryldy.
Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý hüjümçileriň Owganystan-Päkistan serhetiniň iki tarapynda-da öňegidişlige we ösüşe garşy çykyş edýändiklerini belledi.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň metbugat wekili Wiktoriýa Nuland hüjümi “wagşyçylykly” we “ýüreksiz” atlandyrdy.
BMG-niň çagalaryň ýaragly konfliktlerdäki ýagdaýy boýunça ýörite weikili Leila Zerrougui hüjümi berk ýazgaryp çykyş etdi.
Ýouzafzaýiň maşgalasynyň ýakyn dosty Ahmad Şah Malalanyň boýnundan oky çykarmak üçin edilen operasiýadan soňky ýagdaýynyň durnuklydygyny aýdy.
Şah Malala Ýouzafzaýiň doktorlaryň gözegçiligi astynda saklanýandygyny Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.


text:
Twitter, Google+ we surat paýlaşma ulgamy bolan Instagramyň işjeň ulanyjylarynyň biri bolan Hameneýi ýaňy-ýakynda ozal Eýran häkimiýetleri tarapyndan "sionisitik" serişde, "ýumşak urşuň" guraly diýip atlandyrylyp, öňi baglanyp gelnen "Facebook" jemgyýetçilik ulgamyna goşuldy.
Eýran lideriniň Facebook saýty "Khamenei.ir" 13-nji dekabrda ýola goýuldy. Häzir ony gowy görýän ulanyjylaryň sany üç müňden hem geçýär.
"Facebook" ulgamyna goşulmak Hameneýiniň media düşünjeli internet toparynyň iň täze göçümi. Bu topar onuň "pikirlerini we şahsyýetini" dürli dillerde internet älemine ýaýradýar. Hameneýiniň çylşyrymly "Khamenei.ir" saýtyny hem 13 dilde şu topar dolandyrýar.
Eýranly žurnalist Hadi Niliniň bellemegine görä, ýurtda höküm sürýänler öz pikirlerini ýaýratmak üçin dürli serişdelerden peýdalanýarlar: "Eýran iňlis dilinde "Press TW", ispan dilinde "Hispanik TW" ýa-da arap dilinde telekanallary ýola goýşy ýaly, edil şol maksat bilen hem "Facebook" we "Twitterden" peýdalanýar. Bular hem arzan, hem-de ulanmagy aňsat".
Niliniň pikiriçe, Hameneýiniň saýtyna üns berenler köplenç çet ýurtlular bolar. "Facebook" saýtyny ulanýan eýranlylaryň ony gyzgyn garşylamagy ähtimal däl. Bu ulgamdan peýdalanýan eýranlylaryň aglabasy oňa özara baglanyşyk gurmak üçin girýärler. Bu ulgamda köplenç hem döwlet senzurasy, basyş astyndaky oppozisiýa ýa-da syýasy tussaglary goldamak barada internetde barýan kampaniýa ýaly ýurtda gadagan hasaplanýan meseleler hakda pikir alşylýar.
2009-njy ýylda köçelerde geçen hökümete garşy protestlerde oppozision hereketiň nähili zulum-sütem astyndadygyny dokumentleşdirmek üçin aktiwistler "Facebook" ýa "YouTube" ýaly saýtlardan peýdalandylar.
Hameneýiniň "Facebook" saýtynda häzir dört zat ýerleşdirilipdir. Bularyň biri bir surat. Onda ýaş Hameneýi Eýran yslam respublikasynyň düýbüni tutan Aýatolla Ruhollah Homeýniniň yzyndan ýöräp barýar.
Bulara gelen teswirleriň käbirinde öwgüli sözler aýdylyp, käbirinde Hameneýi, onuň döwlet syýasaty, şeýle hem internet senzurasy tankyt astyna alynýar.
Biri Hameneýiniň "Facebook" ulgamyna goşulmagyny öwüp, munuň eýranly ýaşlara öz pikiriňi ýetirmek üçin bir mümkinçilikdigini belleýär. Ýene biri: "Sen Eýrana uly hyzmatlar etdiň. Bular hem korrupsiýanyň, jelepçiligiň we ýalançylygyň ýaýramagy" diýip ýazýar.
"Facebook" saýtyny dolandyrýanlaryň geljekde bular ýaly teswirleriň we tankytlaryň saýtda peýda bolmagyna ýol berjekdikleri belli däl. Sebäbi Eýranyň Baş kanuny boýunça dini we syýasy lideri tankytlamak "gyzyl çyzyk" hasaplanýar. Bu çyzykdan çykanlaryň türmä düşmegi mümkin.


text:
Azerbaýjanyň pulunyň hümmetiniň güýçli aşaklamagy dükanlaryň ýapylmagyna we adamlaryň öz manatlaryny çet ýurt pullaryna çalyşmak ýa-da durnukly harytlara öwürmek üçin basa-baslyga düşmegine getirdi.
"Bu tutuş halk üçin bir gözgyny ýagdaý. Hemmeler dollar satyn aljak bolýarlar. Muny hem diňe sanlyja banklar satýarlar. Pul çalşylýan ýerlerde dollar ýok diýerlik" diýip, bir bakuwly Azatlyk Radiosynyň Azerbaýjan gullugyna aýtdy.
21-nji dekabrda Azerbaýjanyň Merkezi bankynyň ýurduň pulunyň erkin söwdasyna ýol bermek baradaky karary manadyň takmynan üçden bir derejede zyýana uçramagyna getirdi. Ozal bir dollara 1.05 manat tölenen bolsa, indi bu nyrh - 1.55 manat.
Puluň hümmetiniň peselmegi bütin ýurtda dükanlaryň, hatda söwda merkezleriniň-de tutuşlygyna ýapylmagyna sebäp boldy. Adamlar harytlaryň bahalary galmazdan öňürti ýetişip, köp zatlary satyn almaga dyrjaşýarlar.
Bakuwyň "Bina" söwda merkezinde bir aýakgap dükanynyň işgäri dükanyň ýapylandygyny, şeýdilmese, zyýan çekiljekdigini aýtdy.
Pul çalyşygy
Dollar ýa ýewro satyn almak isleýänler hem pul çalşylýan edaralaryň ýapylandygy ýa-da walýuta satuwynyň bes edilendigi netijesinde yzlaryna boş dolandylar. Käbir banklar bolsa manady çalyşmak üçin adam başyna 500 dollar diýip, çäklendirme girizdiler.
"Hiç bir bank dollary manada çalyşmak islänok. Näme üçindigini biz bilmeýäris. Bu biziň üçin bir betbagtçylyk. Olar adamlary bir gijäniň içinde beýle batyrmak kararyna nädip geldilerkä" diýip, ýene bir bakuwly zeýrenýär.
21-nji dekabrda gelnen karardan sanlyja sagat soňra-da Azerbaýjanyň paýtagtynda pul çalşylýan edaralaryň birnäçesiniň bir dollar üçin soraýan nyrhy 1.56 manat bilen 1.59 manat aralygyna bardy.
Syýasy nägilelik
Azerbaýjanyň "Milli Front" partiýasynyň başlygy Ali Kerimli hökümeti ýurduň milli puluny "öldürmekde" aýyplady: "Ony [manady] öldüren özüni merkezleşdiren, korrumpirlenen, işe ukypsyz hökümet. Indi bahalar ýokary gider. Aýlyklar, pensiýalar, süýşürintgiler, manada bagly ähli zat 55 prosent kemeler".
Üstümizdäki ýyl hökümetiň göçümi netijesinde manat ozal hem bir gezek hümmetiniň ep-esli bölegini ýitirdi. Häzirki peseliş bolsa onuň bir ýylyň içinde ikinji gezek aşaklamagydyr. Fewral aýynda manadyň nyrhynyň aşakladylmagy onuň dollaryň garşylygynda hümmetiniň üçden birini ýitirmegine getirdi.
Bank ulgamy boýunça bilermen Akram Hasanow bu meselede ýurduň Merkezi bankyny günäleýär.
"Soňky ýyllarda beýleki ýurtlaryň hem ençemesi öz pullarynyň nyrhyny aşaklatdylar. Ýöne hiç bir ýerde [Azerbaýjanda bolşy ýaly] halka we kompaniýalara ýeten çynlakaý zyýan ýok" diýip, Hasanow öz pikirini beýan edýär.
Ol soňra hem manadyň nyrhynyň peseldilmegi Azerbaýjanda köp banklaryň çökmegine getirer diýip, sözüniň üstüni ýetirýär.
Manadyň nyrhy fewral aýynda peseldilmezinden sanlyja hepde öň Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Aliýew manady "dünýäniň iň durnukly pullarynyň biri" diýip atlandyryp, çet ýurt raýatlaryny we kompaniýalary pullaryny manada öwrüp saklamaga çagyrypdy.
Ykdysadyýetçiler Azerbaýjanyň manadyň erkin söwdasyna ýol bermegine sebäp bolan nebitiň global bahasynyň aşaklamagy diýýärler. Bakuwdaky hökümet döwlet býujeti üçin nebit-gaz eksportyna aşa garaşly.


text:
Gyrgyzystanda oppozisiýadaky “Ar-Namys” partiýasy prezident Roza Otunbaýewanyň haýyşyna görä, 27-nji oktýabrda mitinge çykmajakdygyny bildirdi.
“Ar-Namys” partiýasy bilen bilelikde “Ata Žurt” partiýasy hem öz tarapdarlaryny mitinge çykmazlyga çagyrdy. Parlament saýlawlarynda ýeňiş gazanan “Sosial-Demokratlar” bilen “Respublika” partiýalary bir koalisiýa birleşjekdiklerini aýan etdiler. Emma parlamentde ýerleriň köpçüligini almak üçin bulara ýene-de bir partiýanyň goşulmagy zerur. Galan üç partiýadan haýsy biriniň bulara goşuljakdygy entek belli däl.
Gyrgyzystanda parlament saýlawlary geçenden soň hem ýagdaý durnuklaşmady. Oppozisiýadaky “Ar-Namys” partiýasynyň agzalary 27-nji oktýabrda şäheriň merkezinde miting geçirjekdiklerini mälim edipdiler. Olar saýlawlaryň netijelerini täzeden yglan etmek talaby bilen çykmalydylar. Ar-namysçylara “Ata Žurt” partiýasynyň agazalarynyň-da goşuljakdygy habar berlipdi.
Emma 26-njy oktýabrda prezident Roza Otunbaýewa 5%-lik böwetden geçen partiýalaryň liderlerini kabul edip, saýlawlaryň täze netijeleriniň öňümizdäki anna güni yglan ediljekdigini habar berdi. Edil şu ýagdaýyň mitingleri togtatmaga getirendigini “Ar-Namys” partiýasynyň başlygynyň orunbasary Emil Aliýew Azatlyk Radiosyna aýtdy.
“Ar-Namys”partiýasynyň lideri Feliks Kulow şu günki mitingiň wagtlaýyn togtadylandygyny, eger-de Merkezi Saýlaw komissiýasy saýlawlaryň netijelerini yglan etmese, närazylyk aksiýasyna çykjakdyklaryny bildirdi.
Merkezi saýlaw komissiýasynyň agzasy Abdymumin Mamaraimowyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, protokollar barlanyp bolupdyr: “Indi adamlardan düşen arzalara seredilýär. Şeýlelikde anna güni saýlawlaryň täze netijesini yglan etmek üçin şert bar”.
“Sosial-Demokratlar” we “Respublika” ylalaşdy
Uzak dowam eden gepleşiklerden soň, “Sosial-Demokratlar” hem-de “Respublika” partiýasynyň agzalary özara ylalaşdylar. “Respublika” partiýasynyň metbugat sekretary Kubat Bolothanowyň sözlerine görä, muňa iki partiýanyň garaýyşlarynyň meňzeşligi sebap bolupdyr.
“Gepleşikler häzirem dowam edýär. Möhümi biziň partiýamyz bilen “Sosial-Demokratlaryň” ykdysady ösüş, daşky syýasat boýunça garaýyşlarymyzyň meňzeşdigi belli boldy. Şeýlelikde olar bilen biziň öňümizde goýýan maksatlarymyzyň meňzeşdigi sebäpli koalisiýa düzmegi ylalaşdyk” diýip, K.Bolothanow aýdýar.
Emma parlamenti dolandyryjy koalisiýany düzmäge iki partiýanyň-da mandaty ýetmezçilik edýär. Şeýleleikde bu syýasy birlige üçünji partiýanyň goşulmagy talap edilýär. Kanuna görä, dolandyryjy koalisiýa birleşjek partiýalaryň umumy mandatlary 61 orundan az bolmaly däl.
“Sosial-Demokratlar” partiýasynyň metbugat merkeziniň başlygy Farid Nyýazow üçünji partiýa hökmünde “Ata-Meken” partiýasy bilen gepleşikleriň alnyp barylýan hem bolsa, daşarky syýasat boýunça pikirleriniň jebisleşmeýändigini belledi.
Emma “Ata-Meken” partiýasynyň lideri Omürbek Tekebaýew hiç hili gepleşikleriň bolmandygyny aýtdy: “Biziň bilen hiç kim gepleşmedi. “Sosial-Demokratlar” partiýasynyň wekilleriniň biziň bilen gepleşip, haýsydyr bir pikirlerimizin meňzeş çykmadyk ýagdaýy bolmady. Olaryň muny nämelere esaslanyp aýdýandyklaryny men bilmeýärin. Koalisiýa düzmek boýunça gepleşikler deputatlar parlamente gelenlerinden soň başlanar”.
Parlamenti dolandyrýan koalisiýa girýän partiýalar hökümeti düzýär. Saýlawda ýeňiş gazanan partiýalardan üçüsi birikse, beýlekileri parlamentdäki köpçülige oppozisiýada galarlar. Täze Konstitusiýa görä, parlament oppozisiýasyna ykdysadyýet, goranmak, howpsuzlyk komitetleriniň başlygynyň ornuny eýelemek ýaly hukuklar berilýär.


text:
Dünýäniň ykdysadyýeti iň güýçli iki döwletiniň baştutanlarynyň duşuşmagy, nähili bolanda-da, medianyň ünsünden düşmeýär. Ýöne Hytaýyň prezidenti Hu Jintao bilen prezident Barak Obamanyň arasyndaky gepleşikler welin, adatdakylardan juda möhüm hasaplanýar.
Hu Jintaonyň dört günlük sapary bir Hytaý ýolbaşçysynyň geçen 30 ýyllykda Birleşen Ştatlara eden iň möhüm sapary diýilýär.
Hytaýyň ykdysadyýetiniň öten ýyl ýapon ykdysadyýetini yzda galdyryp, dünýäde ikinji orny eýelemeginiň Pekiniň global güýç deňagramlylygyny şekillendirmek kararyny güýçlendirendigine şübhe ýok. ABŞ bolsa üç ýyllyk ykdysady krizisden çekilen zyýanlara we şoňa laýyklykda dünýäde oýanýan rolunyň gowşandygy baradaky düşünjelere garşy göreş bilen başagaý. Bu ýagdaý iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklara-da zyýan ýetirdi.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama hytaýly kärdeşi Hu Jintaony garşy alýar, Ak Tam, 19-njy ýanwar, 2011.
Waşingtonda ýerleşýän Deňiz barlaglary merkeziniň Hytaý boýunça analitigi Deýwid Finkelştein hem, köp adamlaryň pikir edişi ýaly, bu iki prezidentiň arasyndaky duşuşyk gaty möhüm diýip hasaplaýar: “Sebäbi Birleşen Ştatlar bilen Hytaýyň arasynda ýyl ýaryma çeken kynçylykly gatnaşyklaryň üstünden entek köp wagt geçenok”.
Iki prezidentiň arasynda-da gürleşere zat az däl welin, ýöne esasy mesele pul barada bolar diýip, çak edilýär. Birleşen Ştatlarda we beýleki günbatar ýurtlarynda global ykdysady krizis sebäpli ösüş togtap, işsizlik artýarka, Hytaý ykdysadyýeti ösmegini dowam etdirdi. Birleşen Ştatlaryň Hytaý bilen söwda defisiti öňküsi ýaly gaty ýokary. Ol 252 milliard dollar çemesi.
Amerikan syýasatçylary Pekini halkara bäsleşiginde öz milli eksport pudagyna artykmaçlyk döretmek üçin öz pulunyň hümmetini ýasama suratda pes saklaýanlykda tankytlaýarlar. Hytaýlylar hem Amerikany önümçiligi artdyrmak üçin çäre görmegiň deregine ykdysadyýetini aýak üstüne galdyrmak üçin çykdajy edýänlikde aýyplaýarlar.Beýleki temalar
Duşuşykda üns merkezinde durjak ykdysadyýet bolsa-da, gün tertibinde başga temalar-da bar. Pekiniň Gündogar we Günorta Aziýada öz bähbitlerini ilerletmek üçin gitdigiçe özdiýenli hereket etmegi ABŞ bilen onuň ýaranlaryny aladalandyrýar. Öten ýyl hytaý resmileri Pekiniň günorta Hytaý deňzindäki jedelli adalar ugrunda barýan territorial dalaşa mundan beýläk “milli bähbidiň özeni” diýip garaljakdygyny bildirdiler.
Sişenbe güni Hytaýyň DIM-niň sözçüsi Hong Lei Pekiniň Birleşen Ştatlaryň Hytaýa özi bilen deň ýurt diýip garamagyny isleýändigini aýtdy: “Biz bu sapar birek-birege obýektiw we oýlanyşykly garap, birek-biregiň ösüş üçin saýlap tutan ýoluny hormatlamaga, özara bähbitli we hyzmatdaşlykly ösüşe ýykgyn etmäge iki tarapy höweslendirer diýip, umyt edýäris. Biz şeýle hem iki tarap birek-biregiň özygtyýarlylygyny, territorial bütewiligini, ösüş bähbitlerini hormatlap, birek-biregiň esasy aladalary bilen bolmalysy ýaly iş salşar diýip, umyt edýäris”.
Ýene bir mesele - adam hukuklary bolup durýar. Hytaýyň häkimiýet başyndaky kommunustik partiýasy öten ýyl parahatçylyk boýunça Nobel baýragynyň dissident Liu Şiaobo berilmegine kommunistik partiýany tankytlaýanlara basyş etmek bilen jogap berdi.
Käbir ekspertleriň pikiriçe, bu sammitden uly netijelere garaşmaly däl. Olar: “Iki prezident hem ýurduň içinde çylşyrymly syýasy ýagdaý bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar, şol sebäpden olar uly eglişikden saklanar” diýýärler.
Muňa garamazdan, öňki amerikan diplomaty we häzirki wagtda Stanford uniwersitetinde okadýan Tomas Fingar iki prezident hyzmatdaşlyk üçin bir ýol tapar diýip çaklaýar: “Biz gaty möhüm meselelerde birek-birege örän gerekli. Global sistemada çözgüdi ýa düzelmegi üçin hytaý-amerikan hyzmatdaşlygyny talap etmeýän möhüm meseleler bardyr öýdüp pikir etmek gaty kyn”.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Türkmen küştçüleri Aziýanyň çempionatynda hem-de Moskwada geçirilen ýaryşda tapawutlandylar
Tähran şäherinde 17 ýaşa çenli ýetginjekleriň arasynda geçirilen Aziýanyň çempionatynda ildeşlerimiz alty medala (3 altyn we şonça-da kümüş medala), Moskwada erkekleriň arasynda geçirilen halkara ýaryşynda bolsa ýene-de 3 altyn we 2 kümüş medala mynasyp boldular.
Türkmenistanlylar Aziýa çempionatynyň başynda “rapid” görnüşinde tapawutlandylar. Şol ýaryşda ildeşlerimiz 1 altyn we 2 kümüş medaly eýelemegi başardylar. Klassyki ýaryşlaryň hem-de blis-bäsleşigiň netijeleri boýunça türgenlerimiz ýene-de 3 medala—2 altyn we 1 kümüş medala mynasyp boldular.
Ýeňişleriň birini biziň toparymyza Azat Nurmämmedow ýetirdi (13 ýaşa çenli toparda). “Rapid” görnüşinde onuň ikinji ýere mynasyp bolandygyny bellemelidiris, ine, indi bolsa ol “klassyki” görnüşde ýeňiş gazanmagy başardy. Tiz oýnalýan küştde ikinji ýeri eýelän Läle Şöhradowa 11 ýaşa çenli türgenleriň arasynda blis-ýaryşda altyn medala mynasyp boldy. Onuň uýasy Leýla Şöhradowa bolsa kümüş baýragy eýeledi.
Moskwada geçirilen ýaryşda ýurdumyzyň toparynyň düzüminde halkara derejeli ussat Ýusup Atabaýew iki gezek hormat münberiniň iň ýokary basgançagyna galdy. Ol “blis” görnüşinde grossmeýsterleriň toparynda hem-de klassyki ýaryşda tapawutlanmagy başardy. Bäsleşikleriň ikisinde hem ildeşimiz ýekeje döwde hem utulmady. Şeýlelikde, ol 12 gezek ýeňiş gazandy we 9 duşuşykda deňme-deň oýnady.
Moskwada geçirilen ýaryşlarda altyn medallaryň ýene-de birine Mergen Kakabaýew mynasyp boldy.
Grossmeýster Maksat Atabaýew kümüş medala mynasyp boldy. Ol “blis” görnüşinde wise-çempion boldy. Maksat diňe koeffisiýentiň gatnaşygy boýunça dogany Ýusup Atabaýewden asgyn geldi.
Kümüş medallaryň ýene-de birini ýurdumyzyň ýygyndy toparynyň iň ýaş wekili—17 ýaşly Saparmyrat Atabaýew gazanmagy başardy. Ol klassyki ýaryşlarda çykyş etdi.
Häzirki wagtda türgenlerimiz sentýabr aýynda Azerbaýjanda geçiriljek Bütindünýä küşt olimpiadasyna gatnaşmaga işjeň taýýarlyk görýärler.
Habarlar #küşt
- Soňky habarlar
Ýaş küştçüsiniň üstünligi11 Dekabr, 2016 (14:46)
- Soňky habarlar
Küşt boýunça dünýä çempionatynda altyn we kümüş medallar01 Noýabr, 2016 (11:10)
- Soňky habarlar
Türkmen küştçüleri Aziýanyň çempionatynda hem-de Moskwada geçirilen ýaryşda tapawutlandylar19 Iýul, 2016 (10:41)
- Soňky habarlar
Küşt: halkara ýaryşlaryndaky üstünlikler15 Iýul, 2016 (11:05)
- Soňky habarlar
Küşt: geljekki çempionlaryň mekdebi21 Maý, 2016 (00:54)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň güýçli küştçüleri Budapeştde geçirilýän “First Saturday” halkara ýaryşyna gatnaşar03 Maý, 2016 (16:46)
- Soňky habarlar
Ýazky ýaryşlar güýzde Bakuda geçiriljek Bütindünýä küşt olimpiadasyna gatnaşmak üçin milli ýygyndyny kesgitlär02 Mart, 2016 (18:41)
- Soňky habarlar
Küşt bilen meşgullanyp başlaýanlar üçin kitap neşir edildi: taryhdan käbir maglumatlar we 300 küşt meselesi02 Mart, 2016 (18:38)
- Soňky habarlar
Ýokary küşt toparynyň agzalarynyň sany artdy27 Ýanwar, 2016 (22:09)
- Soňky habarlar
Täze ýylda halkara ýaryşlaryndaky ilkinji ýeňişler21 Ýanwar, 2016 (15:48)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň çempionatlarynyň ikisiniň ýeňijileri kesgitlenildi01 Oktýabr, 2015 (21:11)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň wekilleri küşt boýunça dünýä kubogy ugrundaky ýaryşlara gatnaşarlar21 Iýun, 2015 (21:57)
- Soňky habarlar
Maksat Atabaýew — 2015-nji ýylda Türkmenistanyň iň gowy küştçüsi30 Aprel, 2015 (22:09)
- Soňky habarlar
Sagdyn durmuş ýörelgesiniň ýurdy02 Aprel, 2015 (22:24)
- Soňky habarlar
Bahar baýramyna bagyşlanan üstünlikler18 Mart, 2015 (22:40)
- Soňky habarlar
Bir zalda dört ýaryş05 Mart, 2015 (22:49)
- Soňky habarlar
Türkmen küştçüleriniň medallary we rekordlary22 Fewral, 2015 (22:53)
- Soňky habarlar
Halkara bäsleşiklerinde gazanylan nobatdaky ýeňişler31 Awgust, 2014 (19:44)
- Soňky habarlar
Küştçüler ýeňiş ruhunda çykyş edýärler24 Awgust, 2014 (19:47)
- Soňky habarlar
Türkmen küştçüleriniň halkara ýaryşynda gazanan nobatdaky üstünligi23 Iýul, 2014 (20:06)


text:
22—24-nji sentýabrda Türkmenistanyň Mongoliýadaky Medeniýet günleri geçiriler. Bu döredijilik çäresine gatnaşmak üçin Türkmenistanyň medeniýet we sungat işgärleriniň ýörite topary bu dostlukly ýurda ugrar.
Medeniýet günleriniň çäklerinde Mongoliýanyň Bilim, medeniýet we ylym ministrliginde duşuşyk, konsert çykyşlary, türkmen halkynyň amaly-haşam sungatynyň, muzeý gymmatlyklarynyň sergisi göz öňünde tutulýar.
Medeniýet günleri dostlukly hem-de ynanyşmak gatnaşyklaryny saklamakda ynsanperwer hyzmatdaşlygy, milli medeniýetiň we sungatyň ösdürilmegini, baýlaşdyrylmagyny, işjeň tejribe alşylmagyny, türkmen halkynyň ruhy mirasynyň dünýä ýüzünde wagyz edilmegini şertlendirer.


text:
Orsýetiň Sankt-Peterburg şäheriniň sudy gadagan edilen «Hizb at-Tahrir» guramasynyň agzasyny tussag etdi.
Etniki rus Dmitriý Mihaýlow 29-njy noýabrda şäherde “Hizb at-Tahrir» guramasynyň öýjügini döretmekde günäli taplyp, şol günüň özünde 16 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Mihaýlow özüniň günälidigini aýtdy. Sankt-Peterburgda 2014-nji ýyldan bäri “Hizb at-Tahrir» guramasy bilen ilteşiklilikde jemi dokuz adam tutulyp, sud edildi.
Orsýetiň Ýokary sudy 2003-nji ýylda bu guramany «terrorçy» diýip atlandyrdy. Düýbi Londonda ýerleşýän sünni topary Merkezi Aziýa ýurtlarynda hem gadagan edildi.
«Hizb at-Tahrir» ähli musulman ýurtlary yslam halyfatyna birleşdirmek isleýändigini, emma muny parahatçylyk arkaly etmekçidigini aýdýar.


text:
Türkmenistanda, hususan-da paýtagt Aşgabatda ilatyň hususy eýeçiligindäki satalit antennalaryny aýyrtmak işleri dowam etdirilýär. Bu ýagdaýyň ilatyň garaşsyz maglumat almak mümkinçiliklerini kynlaşdyrýandygy aýdylýar. «Amnesty International» guramasynyň Günorta Kawkaz we Merkezi Aziýa ýurtlary boýunça bilermeni Zulfiýa Abdullaýewa özleriniň Türkmenistandaky ýagdaýa syn etmegi dowam etdirjegini aýdýar. Azatlyk radiosy bu mesele barada «Amnesty International» guramasynyň günorta Kawkaz we Merkezi Aziýa ýurtlary boýunça bilermeni zulfiýa Abdullaýewe bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk radiosy: Soňky döwürlerde Türkmenistanda ilatyň hususy eýeçiligindäki satalit antennalarynyň köpçülikleýin gopardylýandygy, raýatlaryň alternatiw habarlary almagynyň barha kynlaşýandygy eşidilýär. Bu ýagdaý barada sizde nähili maglumat bar?
Zulfiýa Abdullaýewa: Hawa, bu kynçylyklar baradaky habarlar bize-de mälim. Başda bellemeli zat, Türkmenistanda garaşsyz maglumat almak hemişe-de kyn boldy. Ýurduň içindäki aktiwistler we žurnalistler içerde bolýan zatlar barada habar bermezlikleri üçin häkimiýetleriň bir topar basyşyna sezewar bolýarlar. Daşary ýurtlardaky neşirler bolsa, Türkmenistanyň içindäki ilata habar ýetirmekde kynçylyk çekýärler, sebäbi häkimiýetler daşary ýurt metbugatyna elýeterliligi çäklendirýärler we berk gözegçilikde saklaýarlar. Mysal üçin, raýatlar daşary ýurt neşirlerine abuna ýazylyp bilmeýärler. Regionyň beýleki ýurtlarynyň adamlary internet arkaly garaşsyz habarlary alyp bilýärler, emma bu Türkmenistanda gaty kyn.
Geçen ýyl, resmi maglumata görä, ol ýerde 4 ýa 5 million ilatly tutuş ýurtda 12 müň sany internet abunaçysy bardy. Bu gaty az bolýar. Munuň üstesine, internet gözegçilikde we çäklendirilen, internet kafelerinde hem maglumat elýeterliligi kyn. Emma indi häkimiýetler adamlaryň hususy eýeçiligindäki satalit çanaklaryny aýyrmak bilen, ýene bir gezek ilatyň garaşsyz habar çeşmesini baglamaga synanýarlar, özem bu gezek muňa has erjel ýapyşdylar. Olar antennalary güýç bilen, mejbur edip aýyrýarlar, kähalatda adamlar olaryň aýrylýandygyny hem bilmän galýar. Onsoň biz bu ýagdaýdan örän alada edýäris.
Azatlyk radiosy: Beýle ýagdaýda siz türkmenistanlylaryň informasiýa almak kynçylyklaryny ýeňletmek üçin näme etmegi planlaşdyrýarsyňyz, olara näme kömek edip bilersiňiz?
Zulfiýa Abdullaýewa: Amnesty International ýaly guramanyň bu hili ýagdaýda näme edip biljegi örän kyn sowal. Sebäbi biz ol ýere baryp bilemzok, beýleki adam hukuklary gözegçileri ýaly, bize-de ýurduň içine girmäge rugsat berilmeýär. Biziň bu ýerde edip biljek zadymyz ýagdaýa gözegçiligi dowam etdirmekden we ýurtda bolýan zatlary hem adam hukuklary problemalaryny jemgyýetçilige ýetirmekden ybarat. Netijede, biz bu ýurda elýeterliligi bolan, ýagdaýa täsir ýetirip biljek paýdarlaryň we guramalaryň ünsüni bar bolan problemalara çekeris, Türkmenistandaky ýagdaýlar barada ýazmagy dowam etdireris. Şeýlelikde, dogruçyl we garaşsyz ýagdaýda taýýarlanan maglumatlar Türkmenistanyň içindäki adamlara we ýurt daşyndaky türkmenler baryp ýeter hem-de olara ýurduň has gowy gelejegini gurmaga kömek eder diýip umyt edýäris.
Azatlyk radiosy: Ýogsa-da, siz şu golaýda Türkmenistana barmaga synanyşyk etdiňizmi?
Zulfiýa Abdullaýewa: Biz Türkmenistana baryp görmek üçin köp ýyl synanyşydyk, emma gynansak-da, bu golaýda beýle synanyşyk etmedik.


text:
Hytaý ýarag eksporty boýunça dünýäniň bäşinji döwleti boldy.
Stokgolmyň parahatçylyk boýunça halkara barlag institutynyň maglumatyna laýyklykda, bu ugurda Hytaý Britaniýany hem geçipdir. Hasabata görä, Hytaýdan iň köp ýarag satyn alýan döwlet Pakistan bolup, ol Hytaýyň umumy ýarag eksportunyň 55%-ni düzýär.
Hasabatdaky maglumatlardan çen tutulsa, 2008-2012-nji ýyllar aralygynda, Hytaýyň ýarag eksporty, ondan ozalky bäş ýyllyk möhlet bilen deňeşdirilende, 162% ýokarlanypdyr.
Ýarag eksporty boýunça ilkinji bäş döwlete ABŞ, Russiýa, Germaniýa, Fransiýa we Hytaý girýär.


text:
Ukrainanyň gündogarynda ok atyşygy togtatmak boýunça gepleşikler 5-nji sentýabrda Minskde geçiriler. Kiýewiň resmileriniň orsýetçi gozgalaňçylar we Orsýetiň hem Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň wekilleri bilen bilelikde duşuşmagy planlaşdyrylýar.
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko gepleşikleriň täsirli boljagyna “seresaplylyk bilen optimizm” bildirdi.
Gozgalaňçylar esasan ors dilli Donetsk we Luhansk regionlary boýunça syýasy ylalaşyga gelinen ýagdaýynda özleriniň ýaraşyga razy boljagyny aýdýarlar.
Gepleşikler ÝB-niň we ABŞ-nyň Orsýetiň Ukrainadaky agressiýasyna garşy has köp sanksiýalary yglan etmegi planlaşdyrýan wagtyna gabat geldi.
NATO-nyň 5-nji sentýabrda Walesde geçiren sammitinde guramanyň lideriniň 4 müň harbynyň gatnaşmagynda tiz herekete geçýän güýçleri döretmek barada yglan etmegi göz öňünde tutulýar.


text:
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetinin we Dowlet howpsuzlyk genesinin bilelikdaki mejlisini gecirdi, ona welayatlaryn we Asgabat saherinin hakimleri hem cagyryldy. Mejlisin barsynda yurdumyzyn Garassyzlygynyn 25 yyllyk sanly bayramyna bagyslanyp gecirilen dabaraly yorisin jemleri jemlenildi hem-de kabir mohum meselelere seredildi.
Milli Liderimiz yygnananlara yuzlenip, biz su gun berkarar dowletimizin mukaddes Garassyzlygynyn 25 yyllyk sanly bayramyny dabaraly bellap gecyaris, caryek asyryn dowamynda bitirilen agirt uly islere yene-de bir gezek goz aylayarys diydi. Hormatly Prezidentimiz merdana halkymyzyn ahli kyncylyklary yenip gecip, kuwwatly hazirki zaman dowletini doretmegi basarandygyna buysanyandygymyzy belledi.
Ata Watanymyzyn Garassyzlygynyn 25 yyllyk sanly bayramyna bagyslanan dabaraly harby yoris we rayatlarymyzyn bayramcylyk yorisi yokary derejede we guramacylykly gecirildi. Dowlet Bastutanymyz bular barada aytmak bilen, Garassyz dowletimizin doranden bari parahatcylyk soyuji yurt bolup duryandygyny yene-de bir gezek ayratyn belledi. Turkmenistan oz yglan eden Bitaraplyk hukuk yagdayyny alyp baryan dowlet syyasatynyn esasynda goydy. Bu hukuk yagdayy Birlesen Milletler Guramasy tarapyndan iki gezek tassyklandy.
Sunun bilen birlikde, milli Liderimiz biz mahriban Watanymyzy ygtybarly goramagy basarmalydyrys diyip aytdy. Su maksat bilen Garassyzlyk yyllarynda hazirki zaman Yaragly Guycleri doredildi, Guryyer gosunlarymyz, Harby-howa we Harby-Deniz Guyclerimiz in hazirki zaman yaraglary bilen upjun edildi.
Mejlisin dowamynda Turkmenistanyn Prezidenti, yurdumyzyn Yaragly Guyclerinin Belent Serkerdebasysy gosun generaly Gurbanguly Berdimuhamedow yurdumyzyn harby we hukuk gorayjy edaralarynyn maddy-enjamlayyn binyadyny has-da berkidendikleri hem-de dabaraly harby yorise onat tayyarlyk gorup, ony yokary derejede gecirendikleri ucin, Turkmenistanyn Garassyzlygynyn sanly bayramy mynasybetli dabaraly yorise gatnasan harby we hukuk gorayjy edaralaryn yolbascylaryny, harby gullukcylaryny we isgarlerini yubiley medaly bilen sylaglamak baradaky degisli resminamalara gol cekdi.
Sunun bilen baglylykda, milli Liderimiz Dowlet howpsuzlyk genesinin sekretary, goranmak ministri Y.Berdiyewe dabaraly harby yorise gatnasyjylara sylaglaryn su gun ̈alk hakydasy۠yadygarlikler toplumynda dabaraly yagdayda gowsurylmagyny guramagy tabsyrdy.
Mejlisin barsynda milli Liderimiz degisli yolbascylara bayramcylyk carelerinin ahlisinin yokary guramacylyk derejesinde gecirilmegini upjun etmek babatda anyk gorkezmeleri berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetinin we Dowlet howpsuzlyk genesinin bilelikdaki mejlisini tamamlap, ona gatnasyjylary sanly sene mynasybetli yene-de bir gezek gutlady we olara berk jan saglyk, berkarar Watanymyzyn gullap osmegi, mahriban halkymyzyn bagtyyar durmusda yasamagy ugrunda alyp baryan islerinde uly ustunlikleri arzuw etdi.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi


text:
Päkistandaky “Talyban” hereketi öz lideri Hekimulla Mehsudyň ölümi barada döwlet telewideniýesinde berlen informasiýany ýalana çykardy.
“Amerikan howa hüjümleri wagty alan ýarasyndan Meshudyň ölendigi, onuň jaýlanandygy baradaky habarlar düýbünden ýalan”-diýip, “Talyban” hereketiniň wekili “Roýters” agentligine beren interwýusynda aýtdy.
Meshudyň ölümi barasynda garaşsyz çeşmelerdenem tassyklama ýok. Bu maglumatyň derňeljekdiginii Päkistan armiýasynyň wekilleri aýdýarlar.
Meshudyň ýolbaşçylyk edýän hereketi “Al-Kaýyda” bilen baglanyşykly bolup, soňky aýlar Päkistanda bolan ençeme partlamalaryň we hüjümleriň jogapkärçiligini ol öz üstüne alypdy.


text:
Özbegistanyň sudy gazak raýatyny ekstremistik yslam pikirlerini propoganda etmekde günäli tapyp, bäş ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
27 ýaşly Ermek Kosmagambetowa garşy sud işi duşenbe güni Daşkendiň oblast sudunda geçirildi. Ol Özbegistanda “dini ekstremizme degişli maglumatlary ýaýratmak synanşygy” baradaky aýyplama boýunça günäli tapyldy.
Kosmagambetow we onuň aýaly Akmaral Şakirowa mart aýynda gazak-özbek serhedini geçjek bolanlarynda tussag edilipdi. Özbek gümrük işgärleri Kosmagambetowyň kompýuterinden dine degişli maglumatlaryň tapylandygyny öňe sürüpdiler.
Şakirowa soňundan tussaglykdan azat edildi. Ol sişenbe güni Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolanda, adamsynyň suduň kararyna şikaýat etjekdigini aýtdy.


text:
Türkmenistan, Özbegistan, Gazagystan we Yrak ýaly ýurtlar öň adam hukuklary bilen bagly hasabatlarda soňky orunlary eýelän bolsalar, indi “Daşky gurşawy goramak boýunça” görkezijide hem ekologiýasy iň ýaramaz 5 ýurduň hataryna goşuldy.
Ekologiýany gowlandyrmak ugurynda edilýan işler bilen bagly dünýaniň132 ýurduna baha beren bu hasabatda Türkmenistan bu 131-nji orunda ýerleşdirilipdir.
Bu proýektiň ýolbaşçysy Ýel uniwersitetiniň alymy Algel Suý Türkmenistana pes baha berilmegini şeýle düşündürdi: “Olar howanyň özgermeginden ekologiýa ýetýan zyýanyň öňüni almak, howanyň hem suwuň hilini gowlandyrmak meseleleri boýunça gaty az iş edýarler”.


text:
Türkmenistanda 2012-nji ýylyň 12-nji fewralynda geçiriljek prezident saýlawlaryna diňe ýerli synçylar däl, eýsem halkara ekspertleri we gözegçileri hem çagyryldy diýip, türkmen hökümeti aýdýar.
Bu habar Türkmenistanyň Saýlawlary we referendumlary geçirmek boýunça merkezi komissiýasynyň nobatdaky maslahatynda ýaýradyldy.
TDH ýygnaga gatnaşyjylaryň maslahat wagtynda bu möhüm sosial-syýasy kampaniýa degişli guramaçylyk meseleleriniň bir toparyny ara alyp maslahatlaşandyklaryny ýazýar.
Prezident saýlawlaryna diňe Türkmenistanyň prezidentiniň ýanyndaky Demokratiýa we adam hukuklary baradaky milli institut ýaly ýerli jemgyýetçilik guramalary tarapyndan gözegçilik edilmez, eýsem çagyrylan halkara ekspertleri we gözegçileri tarapyndan hem syn ediler diýip, TDH ýazýar.


text:
Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew döwletiň eýeçiligindäki ekerançylyk ýerlerini hususylaşdyrmak baradaky jedelli plany yza süýşürdi. Plan bilen baglanyşykly ministrlikler bolsa iş başyndan çekilme we käýinçlere uçradylar.
Hökümet golaýda ýurduň ekerançylyk ýerleriniň diňe iki prosente golaýyny 1-nji iýulda auksiona goýjakdygyny aýdypdy. Ýöne gazak ýerleriniň korrumpirlenen elitanyň we çet ýurtlularyň eýeçiligine geçme mümkinçiligi ýurtda goh-galmagal döredeninden soň, Nazarbaýew yza tesip, bu meseläniň köpräk pikir alyşmagy talap edýändigini aýtdy.
"Men şu gün ýer eýeçiligi babatda ýer kanunyna düzediş girizmäge geljek ýyla çenli moratoriý yglan etmek kararyna geldim. Bize halkymyzyň halamaýan kanunlary gerek däl" diýip, Nazarbaýew Astanada Ministrler Kabinetiniň ýörite ýygnagynda aýtdy.
Hökümet komissiýasy
Gazak prezidenti plan 2017-nji ýylda ýerine ýetiriler diýip, çet ýurtlar baradaky ýer reformalary boýunça hökümet komissiýasynyň dörediljekdigini yglan etdi.
Nazarbaýew: "Biz ýer hususylaşdyrmak baradaky kanuny komissiýanyň işleri arkaly halkymyza düşündirmek üçin ähli zady etmeli" diýdi.
Gazak prezidenti özüniň bu kararyny 5-nji maýda halka bildirmezinden ozal, tutuş ýurtda iki hepdä golaý protestler geçdi. Protestlere gatnaşanlaryň aglabasy özleriniň bu plan ýurduň ekerançylyk ýerleriniň çet ýurtlularyň eýeçiligine geçmegine ýol açar diýip howatyr edýändiklerini aýtdy.
“Auksionlar aç-açan geçmez”
26-njy aprelde Nazarbaýew planyny gorap, çet ýurtlular ýerleri satyn alyp biler diýen myş-myşlary ýaýradan "prowokatorlary jezalandyrmagy" wada etdi. Hökümet çet ýurtlular ekerançylyk ýerlerini aňyrsy 25 ýyla çenli kärendesine alyp bilerler, ýöne olar ýere eýeçilik edip bilmez, planlaşdyrylan auksionlara hem olar gatnaşdyrylmaz diýip nygtady.
Demonstrantlar auksionlar aç-açan geçmez, ýerler ahyrynda daýhanlaryň däl-de, ýurduň elitasynyň eline geçer diýip alada edýändiklerini hem aýtdylar.
Nazarbaýew ýerleri hususylaşdyrmak planynyň soňa goýlandygyny bildirmezinden az salym öň, 30-njy martda auksion planyny yglan eden ykdysadyýet ministri Erbolat Dosaýew öz orunbasary bilen birlikde wezipeden çekildi.
Aýdylyşyna görä, oba hojalyk ministri Asylžan Mamytbekowa hem wezipesine laýyk däldigi üçin prezident tarapyndan käýinç berlipdir.


text:
Adam hukuklaryny goraýjy “Human Right Watch” guramasy Eýranyň hökümetiniň häzirki döwürde soňky 10 ýylyň dowamynda görlüp eşidilmedik derejede halka basyş edýänligini aýdyp, Tährany 30 adamyň ölüminde, müňlerçe adamyň tussag edilip türmelerde gynamalara sezawar edilmeginde aýyplady.
Ady agzalýan gurama tarapyndan ýaýradylan hasabatda, iýun aýynda Eýranda prezidentlik wezipesi boýunça geçirilen jedelli saýlawlar we ondan soňra başlanan protestlerden bäri azyndan 4000 adamyň tussag edilenligi aýdylýar.
“Human Rights Watch” hökümeti tankyt edýän tanymal adamlaryň, hukuk goraýjy aktiwistleriň we aklawçylaryň tussag edilenliginiň hasaba alynanlygyny habar berdi.
Ady agzalýan gurama aýratynam keminden 26 adamyň gynamalara sezawar edilenligi we olaryň galp aýyplamalary boýun almaga mejbur edilenligi baradaky wakalara-da şaýat bolunanlygyny mälim etdi.


text:
Maslahata Azerbeýjandan, Gazagystandan, Eýrandan we Orsýetden wekilçilikli delegasiýalar geldiler – diýip, “Türkmenistan: altyn asyr” internet saýty ýazýar.
Şol maslahatdan soň türkmen-azeri gepleşikleriniň başlanmagyna garaşylýar. Iki ýurt arasynda häzir gatnaşyklaryň ýagdaýy nähili, arada çözülmeli neneňsi meseleler bar? Iki ýurdy baglanyşdyrýan meseleler
Türkmenistan bilen Azerbeýjany köp meseleler baglanyşdyrýar. Ozaly bilen iki ýurt Hazarda goňşy. Şonuň üçin garaşsyzlygyň başky ýyllarynda Türkmenistan Hazaryň üsti bilen öz gazyny Türkiýä hem ondan aňryk Ýewropa ýurtlaryna akdyrmak planyny öňe sürdi. Deňziň asty bilen geçmeli turba geçirijisine “Transhazar” diýlip, at berildi.
Birleşen Ştatlar syýasy hem ykdysady taýdan bu proýekte goldaw berjekdigini, eger ol başa barsa, Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň pugtalanmagyna, gaz eksporty meselesinde Orsýete garaşly bolmakdan gutulmagyna ýardam etjekdigini aýdypdy.Gatnaşyklaryň ýitileşmegi
Ýöne Hazar deňzindäki üç nebitli ýatagyň kime degişlidigi bilen bagly Azerbeýjan bilen Türkmenistanyň arasyndaky jedeller iki ýurduň gatnaşyklarynyň ýitileşmegine getirdi. Türkmenistany dünýäniň baý ýurtlarynyň biri hasap edýän S.Nyýazow pul ýok bahanasy bilen Türkmenistanyň Bakuwdaky ilçihanasyny ýapypdy.
2003-nji ýylyň awgustynda Türkmenbaşy (öňki Krasnowodsk) şäherinde “Halk Maslahatyny” geçirip, onuň yz ýanyndan Hazaryň türkmen kenarynda uly harby manýowr geçiripdi hem “Hazardan ganyň ysy gelýär” diýipdi.
Nyýazow ölenden soň, iki ýurt arasynda gatnaşyklar başlandy. Türkmen delegasiýasy Bakuwa, azeri delegasiýasy Aşgabada gelip ugrady. Ýöne deňziň ortasyndaky nebit ýataklary baradaky mesele heniz çözülenok. “Dostlukly däl beýannama”
GDA institutynyň ekperti Andreý Groziniň sözlerine görä, ýakynda Berdimuhamedowyň şol ýataklar meselesini çözmegi halkara Arbitraž suduna bermek barada eden çykyşy Bakuwda “dostlukly däl beýannama” diýen ýaly reaksiýalara, ekspertleriň kommentarileriniň peýda bolmagyna getirdi. “Häzirem şol hörpden gopsalar, öňki ýagdaýyň gaýtalanmagy mümkin. Häzir Bakuw bilen gepleşikleriň dowam edip-etmezligi Berdimuhamedowyň pozisiýasyna bagly” - diýip, Andreý Grozin aýdýar.
Postsowet döwletleri boýunça ekspert A.Narodetskiniň pikiriçe, türkmen-azeri gepleşiklerinde ýene-de öňküleri ýaly nebit ýataklarynyň kime degişlidigi meselesi gozgalsa, her kim ýorgany öz üstüne çekip başlasa, ondan netije çykmaz.
Her iki tarap ýorgany özüne çekjek bolsa, “Nabukko” proýektini janlandyrmak işinden çetde galar.
A.Narodetski taraplar şol ýataklary bilelikde özleşdirmegiň usulyny tapmagy başarmasalar, iki arada dawalaryň ençeme ýyla çekmegi mümkin – diýen pikiri öňe sürýär. “Ýene bir ideýa bar, taraplar birleşip, ýataklaryň kime degişliliginiň dawasyny etmän, şol ýataklaryň peýdasyny paýlaşmaly. Şeýle ýagdaýda olaryň haýsydyr bir ikitaraplaýyn netijä gelmek şansy bar. Her kim ýorgany özüne çekjek bolsa, azeri tarapam, türkmen tarapam örän bähbitli işden – “Nabukko” proýektini janlandyrmak işinden çetde galar. Iki ýurt arasyndaky gatnaşyklaryň kadalaşdyrylmagy problemalaryň çözülmegi hem Azerbeýjanyň, hem Türkmenistanyň peýdasyna. Günbatar aradaky konflitktiň tizräk çözülmegi bilen gyzyklanýar” - diýip, ekspert aýtdy.
Onuň sözlerine görä, problema aradan aýrylsa, “Nabukko” proýektine syýasy hem maliýe goldawyny bermäge Birleşen Ştatlar-da, Ýewropa Bileleşigi-de taýýar.Orsýet we Eýran faktory
Analitkleriň käbiri Hazaryň hukuk durumynyň kesgitlenmezligi, türkmen-azeri gatnaşyklarynyň başa barmazlygy bilen Orsýet hem Eýran gyzyklanýar - diýen pikiri öňe sürýärler. Çünki “Transhazar” turbasy-da, “Nabukko” proýekti-de olaryň peýdasyna däl.
Narodetski Aşgabat gepleşikleri bilen gytaklaýynam bolsa, Eýran bilen Orsýetiň gyzyklanýandygyny aýdýar. Emma GDA institutynyň analitigi Andreý Grozin bu pikir bilen ylalaşmaýar. ”Tähran hem Moskwa bu gepleşikler bilen gyzyklanýandyr öýtmeýärin”.
”Ýöne Eýranyň hem Orsýetiň territoriýasyna girmän, Ýewropa gaz akdyrjak turba proýektleri şol ýurtlara, elbetde, ýaramaýar. Deňziň hukuk durumynyň kesgitlenmezligi näçe köp dowam etdigiçe, bu regiona üçünji ýurtlaryň gyzyklanmasy artýar. Turbalar deňziň durumy kesgitlenmezdenem gurlup bilner, ýöne soň onuň howpsuzlygyny haýsydyr bir ýaragly güýçleriň goramagy mümkin. Eýran bilen Orsýetiň prosesi saklamaga, yza çekmäge synanyşyklary görnüp duran zat, şeýle taktika bar” - diýip, analitik Grozin aýtdy.
Narodetski türkmen-azeri gatnaşyklaryny gowulandyrmagyň, konflikti çözmegiň ozaly bilen Türkmenistanyň hem Azerbeýjanyň öz ellerindedigini nygtady.


text:
Pekinde, Hytaý halk uniwersitetinde Türkmenistanyň HHR-däki ilçisiniň hormatyna çäre geçirildi. Munuň özi Ýüpek ýolunyň ugrunda ýerleşen döwletleriň ilçilerine bagyşlanan çäreleriň biridir.
“Türkmenistan düýn, şu gün, ertir” mowzugynda eden çykyşynda Türkmenistanyň HHR-däki ilçisi Çynar Rüstemowa işewürler we syýahatçylyk üçin ýokary amatlyklary döretmek maksady bilen, Türkmenistan Hytaýyň Şanhaý, Guançžou we Urumçy şäherlerinde konsullyk bölümlerini, şeýle hem Şanhaýda we Urumçyda söwda wekilhanalaryny açmagy göz öňünde tutýandygyny atdy.


text:
Türkmenistanyň Gurluşyk we gurluşyk materiallary senagaty ministrine käýinç yglan edildi. 31-nji iýulda geçirilen hökümet maslahatynda Ý.Hommadowa käýinç berilmegine onuň öz golastyndaky edaralary we kärhanalary kadaly dolandyrmanlygy hem-de pudagy ösdürmek işine gözegçiligi gowşadanlygy sebäp bolupdyr. Hökümet maslahatynda käbir beýleki ýokary derejeli resmileriň etmişleri hem agzalyp geçildi.
Ý.Hommadowa käýinç yglan edip, prezident Gurbanguly Berdimuhamedow ministrligiň ýeterlik derejede netijeli bolmadyk işinden nägilelik bildirdi we ýurtda amala aşyrylýan gurluşyklaryň ýokary hilli materiallar bilen doly derejede üpjün etilmeýänligini, şeýle-de sement zawodlarynyň hem aýna kombinatynyň gurluşyk we dikeldiş işleriniň çäkdanaşa haýal gidýanligini belledi diýip, Türkmen Döwlet Habarlar gullugynyň maglumatynda aýdyldy.
Türkmenistanda gurluşyk pudagy, ýurt ýolbaşçysynyň sözlerine görä, iň güýçli depginde ösýän esasy pudaklaryň biri bolup durýar. Ýurtda gurlup, işe girizilen we häzirki döwürde ýerine ýetirilýän iri proýektler esasan döwletiň hasabyna amala aşyrylýar. Paýtagtda, onuň töwereginde, şeýle-de milli Awaza syýahat zonasynda bahasy millionlarça dollarlyk gurluşyklar alnyp barylýar.
Öz nobatynda synçylar Türkmenistanda gurluşyk pudagynyň açyk-aýdyň bolmadyk we iň çylşyrymly ugurlaryň biridigini belleýärler. Merkezi Azyýa boýunça bilermen Artýom Ulunýan pudak ýolbaşçysyna käýinç berilmeginiň sebäbini G.Berdimuhamedowyň pudakdaky ýagdaýy üýtgetmek niýeti bilen baglanyşdyrýar: “Türkmenistanyň gurluşyk biznesiniň özboluşlydygyny bellemek gerek. Esasy gurluşyklary öň daşary ýurt firmalary ýerine ýetiripdi, döwlet baştutany bolsa muňa gözegçilik edipdi. Häzirki wagtda G.Berdimuhamedowyň ýurduň gurluşyk pudagyndaky ýagdaýy üýtgedip, ony özüne we öz ýakyn töweregine doly garaşly etmek we şonuň bilen birlikde gurluşyk sistemasyny täze düzgüne salmak isleýänligini çak etmek mümkin”.
Gurluşyk pudagy kemçilikli
Artýom Ulunýanyň sözlerine görä, pudak ýolbaşçysyna käýinç berilmegi ýurduň gurluşyk pudagynyň kemçiliklidigini hem görkezýär. Kemçilikleri döwlet baştutany hem ençeme sapar agzapdy. Emma pudaklaryň ýolbaşçylaryna käýemek ýa-da olary wezipelerinden çetleşdirmek çäreleri meseläni çözmeýär diýip, ekspert hasap edýär. “Ýolbaşçylar iş ýüzünde ygtyýarsyz we olaryň işine hatda ýörite gulluklar tarapyndan hem gozegçilik edilýär”.
Türkmen Döwlet Habarlar Gullugynyň maglumatyna görä, hökümet maslahatynda şeýle-de Farab etrabynyň häkiminiň “bikanun” diýip atlandyrylan işine hem üns berildi. Onuň “döwlet emläginden öz şahsy emlägi hökmünde peýdalananlygyny” ýurduň Baş prokurory Çary Hojamyradow öz hasabatynda belledi.
Şunuň bilen baglylykda prezident G.Berdimuhamedow döwlet ýolbaşçylarynyň ýurtda kanunyň we tertip-düzgüniň berjaý edilmeginde şahsy jogapkärçiliginiň bardygyny nygtady.
Türkmenistanda kadrlar meselesiniň uly problemadygyny synçylar belleýärler, muny türkmen ýolbaşçylary-da boýun alýarlar. Ýurtdaky reformalaryň gidişinde kadrlaryň ýetmezçilik edýänligini, hususan-da dürli derejedäki ýolbaşçylaryň ýetmezçiliginiň duýulýanlygyny G.Berdimuhamedow çykyşlarynyň birinde aýdypdy.
31-nji iýulda bolan hökümet maslahatynda döwlet baştutany Aşgabatda alnyp barylýan gurluşyk syýasatynyň esasy ugrunyň raýatlary oňaýly ýaşaýyş şertler bilen üpjün etmekden ybaratdygyny hem belledi. Berdimuhamedow paýtagty abadanlaşdyrmagyň we dynç alyş gök zonalarynyň döredilmegine ünsi çekip, bag-park dizaýny boýunça iň gowy tejribeleri we seýrek usullary ulanmagyň zerurlygyny nygtady. Emma raýatlar üçin ýaşaýyş şertleriniň döredilmegi üçin görülmeli çäreler barada Türkmen Döwlet Habarlar gullugynyň hökümet maslahaty baradaky maglumatynda hiç zat aýdylmady.


text:
Beýlekileriň näme edýänligini-hä bilemok, ýöne men-ä her gezek gaýry döwletlerden öz Türkmenistanyma dolanyp gelenimde, dessine hemme zady deňeşdirip başlaýan. Deňeşdirip görmek endigim her ädimde diýen ýaly “men munda” diýip, zomparyp bir ýerlerden peýda bolýar-da, meni dürli hasaplamalara gark edýär.
Ynha, bu gezegem şeýle boldy. Beýleki talyplar ýaly, sanalgyja gyşky dynç alyş günlerim Türkmenbaşy säherinde ýaşaýan dostum toýa çagyransoň, men Aşgabatdan kenarýaka şaherine bardym.
Toýuň ertesi güni ulagda we pyýada Türkmenbaşy şäherini kemini goýman, köçeme-köçe aýlandym. Ýöne aýlanmasam gowy boljak ekeni. Sebäbi, şäheriň käbir köçelerinden ýöremeklik meniň üçin ýeňil atletika sportundaky päsgelçilikli aralyga ylgalýan ýaryşa meňzeş bir zat boldy. Türkmenbaşynyň köçeleri ýaly ýaramaz köçeleri, dogrymy aýtsam, men bolan ýerlerimiň hiç birinde-de görmedim.
Gözelligi bulaýan ýagdaý
Elbetde, käbir nukdaýnazardan, Türkmenistanyň beýleki şäherleri ýaly, Türkmenbaşy şäheri hem soňky ýyllarda tanar ýaly bolmandyr. Awaza milli syýahatçylyk zolagyndaky gurulan ymaratlar we desgalar diýermiň ya-da şäheriň görküne görk goşýan täze halkara aeroporty diýermiň, garaz, agyz dolduryp aýdara zatlar az däl.
Emma bu ýerdäki bar görki we gözelligi ýaramaz awtoýollar bulaşdyrýar. Bu hem göze dürtülip duran hakykat. Ýaramaz ýollaryň adamlara, ulaglara, umuman, jemgyýete we ýurduň ykdysadyýetine ýetirýan täsiri bimöçber bolmaly.
Esasy içiňi ýakýan ýeri ol ýollaryň gözgyny ýagdaýy hem däl-de, meniň pikirimçe, olara tehniki taýdan gözegçilik we hyzmat etmeli gulluklaryň iş başarmaýanlygy. Ähli mümkinçiligi bolan ol gulluklarda işleýän hünärmenler ýol gurmagyň, ýollary abat saklamagyň tilsimleri hakynda hiç zat bilmeýäne meňzeýärler.
Özüňiz oýlanyp görüň ahyry! Türkmenbaşy şäherinde iki sany kuwwatly asfalt öndürýän zawod işläp durka, ýol edaralary hem iň kämil, iň häzirkizaman tehnikalary bilen üpjün edilip durka ýollarymyz, beýleki ösen döwletleriňki ýaly, arassa, giň we ýokary hilli bolaýmalydyr öýdýäň.
Ýöne nämüçindir ähli şertlerdir mümkinçilikler döredilen ýagdaýynda-da, biziň awtomobil ýollarymyz, pyýadalar üçin niýetlenen ýodajyklarymyz beýleki ýurtlardakylardan we hatda goňşy Özbegistanda görenlerimizden hem erbet tarapy bilen tapawutlanýar.
“Baş bolmasa – göwre läş”
Türkmenistanyň köp pudaklarynda işine ökde hünärmenleriň ýoklugy göze dürtülip dur. Beýleki ýerlerde bolşy ýaly, Türkmenbaşy şäherinde-de ýollar ýygy-ýygydan abatlanyp durulýar. Emma edilýän işleriň hili asla göwnejaý däl.
Säheriň öňki “1-nji Maý” köçesiniň ugrunda-da geçmesi görgi bolan ýerler bar. Meselem, şol köçäniň “Jennet” dükanyna çenli uzaýan böleginde 60 kilometr tizlige rugsat edilen ulaglar sagatda zordan 30 kilometr tizlikde hereket edip bilýärler. Köne Döwlet awtomobil inspeksiýasynyň jaýynyň deňinden çaga hassahanasyna çenli bir kilometrlik aralykdaky ýoly awtosürüjiler gaty kynlyk bilen geçýärler.
Bu şäherde ýollardaky çukurlary sowan asfalt bilen doldurýarlar – wessalam iş tamam! Ýerli ýaşaýjylaryň aýdyşlaryna görä, ol çukurlara dökülen garyndyny, köplenç, depgiläp berkitjegem bolmaýarlar. Ýol gurluşygyndan spesialist bolmasamam, ýollaryň beýle “usul” bilen bejerilmeli däldigini anyk bilýän.
Şol bir wagtyň özünde, türkmen ýol gurluşykçylaryna görelde alara nusga we öwrenere mümkinçilik hem bar. Olara öňde baryjy iş tejribäni öwrenmek üçin uzaklardaky ösen ýurtlara gidip oturasy zerurlyk hem ýok.
Türkmenbaşy şäherinde Sankt-Peterburgdan gelen bir şirketiň işçileri ýakynda Awazadan mikroraýona çenli, ondanam Türkmenbaşy şäherine tarap 2 kilometrlik gara ýol gurdular. Olaryň işine at dakar ýaly däl. Bu gurulan ýol uzak wagtlap tozjaga ýa dargajaga meňzemeýär.
Emma Awazadan Türkmenbaşa çenli barýan şol ýoluň galan bölegini biziňkiler gurdular. Türkmen ýol gurluşykçylarynyň guran ýerinden başlap pyýada geçseň-ä, büdüräp ýykylmagyň mümkin, ulagda barýan bolsaňam, seni mazaly siltemegi mümkin.
Gadymkylarymyz “Ýol azaby – gör azaby” diýipdirler. Türkmenistandaky käbir häzirki ýollar, iň bolmanda, Türkmenbaşydaky käbir yollar göz öňünde tutulanda, ata-babalarymyzyň şol dana sözleri ýadyňa düşýär.
Kerim Artykow türkmenistanly garaşsyz synçynyň edebi lakamy. Bu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Ynsan hukuklaryny goraýjy Human Rights Watch guramasy Yragyň bir türmesinde tussaglary bikanun gynamagyň, urmagyň we zorlamagyň adaty bir ýagdaýa öwrülendigini aýdýar.
Guramanyň maglumatyna görä, bu gürrüňi edilýän türme şu gýnki güne çenli Yragyň premýer-ministriniň edarasyna garaşly harby birikmäniň gözegçiligi astynda bolup gelipdir.
Bagdadyň golaýyndaky bu Masanna türmesinde esasan Mosuldan getirilen sünni araplar saklanýar eken.
Human Rights Watch guramasy bu tussaghanany düýpli derňemäge çagyrdy.
Yragyň Adam hukuklary ministrligi bu türmäniň üstüni şu aý açdy we ony ýapmaly etdi. Şaýy premýer-ministri Nury al-Mäliki bu türmä özüniň dahyllylygyny inkär edýär.


text:
Birleşen Ştatlar Siriýada ok atyşygy bes etmek barada indi Russiýa bilen işleşmejekdigini yglan edensoň, Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşi ok atyşygy bes etmek baradaky režimi saklap galmaga synanyşdy. Moskwa bolsa, BMG-niň tagallalaryny dessine böwetlemäge çalyşdy.
3-nji oktýabrda Fransiýa we Ispaniýa BMG-niň geňeşinden Siriýanyň Aleppo şäherinde howadan alnyp barylýan urşy dessine duruzjak çäräni tassyklatmaga çalyşdylar. Emma Moskwa “munuň şowly bolmagy üçin hiç hili mümkinçiligiň ýokdugyny” aýtdy.
Soňky günlerde Aleppodaky ýowuz howa zarbalarynda onlarça adam öldi.
BMG-niň Siriýa boýunça ýörite wekili Staffan de Mistura Siriýada ok atyşygy bes etmek režimini dikeltmek barada Birleşen Ştatlar bilen Russiýanyň arasyndaky diplomatik tagallalaryň başa barmanyna “örän gynanýandygyny” aýtdy.
Emma ol özüniň bu meselede “syýasy çözgüde gelinmegi üçin hyjuwly” basyş etmäge dowam etjekdigini we “Siriýanyň halkyny gutarnyksyz ýowuz konflikt ykbalyna hiç haçan terk etmejekdigini” aýtdy.


text:
Şu gün siriýaly syýasy dissidentlerden 100-den gowragy ýurduň paýtagty Damaskda özara maslahata ýygnanyp, ýurtda emele gelen syýasy krizisden çykmak meseleleri barada maslahata başladylar.
Siriýanyň dissidentleri şeýle maslahatyň geçiriljekdigini öňünden yglan edipdiler.
Käbir synçylar Siriýanyň paýtagtynda syýasy dissidentleriň şeýle maslahat geçirmeklerine häkimiýetler tarapyndan ýol berilmegini adatdan daşary bir waka diýip häsiýetlendirýärler.
Şu ýylyň mart aýynyň ortalaryndan bäri Siriýanyň dürli şäherlerinde prezident Başar al-Assadyň režimine garşy protest çykyşlary yzygiderli dowam edip gelýär.
Ýerli aktiwistler bu çykyşlaryň barşynda hökümet güýçleriniň ýarag ulanmaklary netijesinde azyndan 1,400-den gowrak adamyň ölendigini aýdýarlar.


text:
Russiýa myhmanhanalara we infrastruktura ediljek çykdajylary kemeldensoň, 2018-njy ýylda geçiriljek Dünýä çempionaty üçin aýrylan resmi býujetini 500 million amerikan dollary möçberinde azaltdy.
Rus hökümeti dünýäde nebitiň bahasynyň pese gaçmagy bilen dörän ykdysady gapma-garşylygyň netijesinde hökümetiň ençeme pudagyndaky çykdajylary çäklendirýär.
Russiýanyň premýer-ministri Dmitriý Medwedewiň gol goýan karary 22-nji iýunda metbugatda çap edilip, onda Dünýä çempionaty üçin ediljek çykdajylardan 544 million dollar azaldylyp, onuň 11,8 milliard dollara ýetirilendigi habar berilýär.
Aprel aýynda Russiýanyň sport boýunça ministri Witaliý Mutko guruljak myhmanhanalaryň çempionatdan soň boş ýatmagynyň ähtimaldygyny aýdyp, gurulmagy planlaşdyrylýan gymmatbaha myhmanhanalaryň sanynyň öňküsinden azaldyljakdygyny aýdypdy.


text:
ABŞ-nyň halkara DynCorp firmasy öz Kabuldaky işgärleriniň 12 adamy öldüren ulag bombasy bilen nyşana alnandygyny tassyk etdi.
Bu hüjümde şertnama astynda işleýän üç amerikaly hem wepat boldy, şeýle-de hadysada azyndan 60 adamyň ýaralanandygy aýdylýar.
22-nji awgustda öldürilenleriň we ýaraly bolanlaryň köpüsi owganystanly asuda adamlar boldy.
Janyndan geçen bombaçy maşynly ýaşaýyş jaýlarynyň ýerleşýän köçesindäki keslehananyň gapdalyna gelip, NATO konwoýynyň hataryndaky bronly maşyna, DynCorp firmasynyň eýeçiligindäki ýük ulagyna tarap sürdi.
Bomba ýarylanda bir amerikan şertnamaçysy wepat boldy, ikisi ýaralandy we soň hassahanada ýaralaryndan jan berdi. DynCorp Owganystandaky NATO missiýasy we owgan harbylary bilen tälim, howpsuzlyk, awiasiýa serenjamy boýunça hyzmatdaşlyk edýän amerikan kompaniýasydyr.


text:
Kabulda Owganystanyň problemalary boýunça halkara konferensiýa öz işini tamamlady. Konferensiýa guramalaryň we ýurtlaryň 70-sinden wekiller gatnaşdy.
Kabul edilen jemleýji beýannamada iki ýylyň dowamynda owgan hökümetine göni gelip gowuşýan halkara kömekleriň 20-den 50 prosente çenli artjakdygy bellenýär.
Şeýle-de konferensiýa howpsuzlyk boýunça ähli operasiýalara 2014-nji ýylyň ahyryndan owgan güýçleriniň özleriniň ýolbaşçylyk etmegi baradaky teklibi goldady.
NATO-nyň baş sekretary Anders Fog Rasmussen şondan soňam NATO güýçleriniň owgan polisiýasyna we harby güýçlerine kömek berjekdigini aýtdy.
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillary Klinton eden çykyşynda şeýle diýdi: “Biz owgan hyzmatdaşlarymyz bilen ýurtda ekstremistleriň özlerini köp ýyllaryň dowamynda erkin duýan böleklerinde iş alyp barýarys. Güýçli hökümet institutlaryny we ykdysadyýeti döretmek ýaly ugurlar boýunça alyp barýan işlerimizi harby tagallalar bilen utgaşdyrýarys”.
Şeýle hem düýn Halkara walýuta fondy (IMF) Owganystana ýene-de 125 million dollar kömek berjekdigini yglan etdi.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama we Beýik Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron hem düýn Kabulda geçen konferensiýanyň netijelerini gutladylar.
Iki lider Waşingtondaky gepleşiklerde ýurduň howpsuzlygy üçin doly jogapkärçiligi owgan hökümetiniň öz üstüne almak ýolunda bu forumyň möhüm ädim bolandygyny bellediler.
Waşingtonda çykyş edip, Barak Obama şeýle diýdi: “Gazanylan möhüm üstünlikler görnüp dur. Olar ýurt üçin uly jogapkärçiligi owgan hökümetiniň öz üstüne almagyna zerur şertleri döreder. Geljek ýyldan owganlar howpsuzlygy üpjün etmekde baş roly özüne alyp ugrar. Bizem goşunlarymyzy Owganystandan çykaryp başlarys. ABŞ owgan halkynyň howpsuzlygyny we progresini üpjün etmekde uzak wagtlyk hyzmatdaş bolup galar”.


text:
Ine, indi Türkmenistan bilen Orsýet arasynda gaz söwdasynyň ýakyn wagtlarda başlanjakdygy barasynda habarlar peýda boldy.
Eger türkmen gazynyň Orsýete tarap eksporty başlansa, ol haýsy tarap üçin bähbitli, ol haçan başlanar, satyljak gazyň müň kubometriniň bahasy näçe bolar?
Türkmen gazyny Orsýete akdyryp başlamak barada ylalaşyga gelnendigini Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedewiň metbugat sekretary Natalýa Timokowa hepdäniň üçünji güni žurnalistlere aýtdy.
“Orsýet prezidentiniň sentýabr aýynda Türkmenistana eden wiziti döwründe Türkmenistanyň we Orsýetiň prezidentleriniň gepleşikleriniň netijesinde gaz akdyryp başlamak mümkin boldy” – diýip, N.Timakowa belledi.
Onuň sözlerine görä, gaz akdyrmak barasynda syýasy ylalaşyk gazanylypdyr, indi esasy partnýor hökmünde “Gazprom” şol syýasy ylalaşygy resmileşdirýär. Gazyň Orsýete eksporty haçan başlanar?
“Kommersant” gazeti 6-njy oktýabrdaky sanynda, “Garaşylyşy ýaly, “Gazprom” türkmen gazyny “Türkmengazdan” 1-nji noýabra çenli alyp başlar. Şu ýylyň ahyryna çenli beriljek gazyň möçberi baha meselesinde taraplaryň geljek ylalaşygyna bagly bolar. Ekspertler şol göwrümiň 10 milliard kubometr hem her müň kubometr gazyň bahasy 200 dollardan gymmat bolmaz diýip hasap edýärler” diýip ýazýar.
Türkmenistanly nebit-gaz ugrundan bilermen Azatlyk Radiosyna şeýle diýdi: “Häzir Türkmenistan üçin alyjy bilen ylalaşylan islendik bahadan gaz satmak peýdaly. Köp zat gazyň özüne düşýän gymmatyna bagly. Türkmenistan, birinjiden, gazyny öz serhedinde satýar, ikinjiden, türkmen gazynyň haryt görnüşinde serhede getirilýänçä özüne düşýän gymmaty juda pes, bu bolsa ýurda geljek girdejiniň uly boljakdygyny aňladýar”.
Onuň sözlerine görä, häzirki gürrüňi edilýän 200 dollar şu günki günüň şertlerine we dünýäde nebitiň bahasyna görä, kabul ederlik bahadyr.
“Analitikler, ”Moskwa bilen Aşgabat arasynda dowam eden bir aýlyk gepleşiklerde Orsýet ýeňiji boldy” diýen netijä geldiler. Londonda ýerleşýän “Ýewraziýa konsalting” toparynyň wekili Ana Helenkowik Türkmenistan bilen energiýa dawasynda Orsýetiň ýeňiji bolandygy baradaky pikir bilen ylalaşýar” diýip, Frans-Press (AFP) agentligi ýazýar. “Orsýet ýeňiji diýmek kyn”
Moskwadaky Garaşsyz döwletleriň arkalaşygy intitutynyň eksperti Andreý Groziniň pikiriçe, “Anyk Orsýet ýeňiji boldy” diýmek kyn.
“Uzaga çeken arakesmede “Gazprom” maliýe taýdan taktik hereketinde utuş gazandy. Merkezi Aziýadan alýan gazynyň hasabyna öz ýataklaryndan çykarýan ýangyjynyň möçberini azaltdy. Umuman alnanda, taraplaryň ikisi-de mundan uly zyýan çekdi. Orsýet öz ykdysady bähbitlerini goraýandygyny arakesme wagty Türkmenistana görkezdi. Bu hereketi Türkmenistanam köp wagtlap ýatdan çykarmasa gerek” diýip, analitik aýtdy.
Onuň sözlerine görä, Moskwa-da Türkmenistandan isleýän zadyna – öz täsirini güýçlendirmek islegine eýe bolup bilmedi. Şonuň üçin iki aradaky dartgynlylyk uzaga çeker. Doly bahaly gatnaşyklaryň haçan kadalaşjagy belldi däl.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň analitigi Brýus Paniýer bu soraga anyk jogap bermegiň kyndygyny, çünki täze ylalaşygyň şertleriniň hem “Gazpromyň” näçe töleg etjeginiň häzirlikçe belli däldigini, şonuň üçin Moskwa utuş gazandy diýmegiň çetindigini, muňa garamazdan, “Gazpromyň” Türkmenistan üçin ýeke-täk çykalga däldigini, onda täze mümkinçilikleriň artýandygyny aýtdy.
“Geljek ýyl Orsýet Türkmenistandan 30% töweregi gazy kem alar” diýip, hepdäniň üçünji güni analitikler aýtdylar. WTB inwestisiýa topary mundan öň indiki ýyl Orsýetiň Türkmenistandan aljak gazynyň 10-13 milliard kubometr töwereginde boljakdygyny aýdypdy” diýip, Frans-Press (AFP) agentligi ýazýar.
Türkmenistanly ekspert: “Häzirki söwda baha bermek üçin ýyly dört çärýege bölüň, eger şu ýylyň ahyryna çenli Orsýet 10 milliard kubomatr gaz aljak bolsa, ol bir ýyldaky göwrümiň 40 milliard kubometr boljakdygyny aňladar” diýdi.Gaz alyp başlamak häzir Orsýete näme üçin gerek?
Merkezi Aziýa ýurtlary boýunça analitik Andreý Groziniň pikiriçe, bu işde esasy kesgitleýji meseläniň syýasy tarapydyr.
“Türkmen tarapynyň Orsýetden sowa gaz akdyrmak baradaky çykyşlaryna Kreml reaksiýa bildirmedi, ýöne hereketleri bilen ony äşgär etdi. Indi gazy ýaňadan alyp başlamakçy. Eger gyş gazaply gelse, gaza isleg artar, şeýle ýagdaýda Türkmenistanyň arada ýitiren möçberini satyp bilmegi, çeken zyýanynyň öwezini belli bir derejede ödemegi mümkin” diýip, Grozin aýtdy.
“Frans-Press” agentliginiň gürrüňdeş bolan analitigi-de howa şertleriniň bu söwda öz täsirini ýetirjekdigi baradaky pikir bilen ylalaşýar.
Gazprom türkmen gazyny alyp başlamaga mejbur boldy.
Türkmenistanly nebit-gaz ugrundan ekspert: “Türkmenistan bilen baglaşan uzak wagtlyk gaz kontraktyny saklamak hem Ýewropa ýurtlary bilen şertnamalaryny ýerine ýetirmek üçin Gazprom türkmen gazyny alyp başlamaga mejbur boldy” diýdi.
Haýsy aýdan, haýsy günden demirgazyk ugra türkmen gazynyň akyp başlajakdygy barasynda Gazpromdanam, türkmen tarapyndanam maglumat ýa kommentariý ýok. Ýöne Türkmengeologiýa döwlet konserniniň başlygy Töre Ýagşymyradow şu aýyň ahyryna çenli gazyň akyp başlajagyna Türkmenistanyň umyt baglaýandygyny Roýters agentligine aýtdy.
Goşmaça maglumat: 2008-nji ýylda türkmen gazynyň müň kubometri üçin ortaça baha 140 dollar, üstümizdäki ýylyň birinji çärýeginde 373,5 dollar bolupdyr. Bu barasynda “Kommersant” gazeti, “Gazproma” salgylanyp, şu günki sanynda ýazdy.


text:
29-njy maýda Mary welaýatynyň merkezinde “Gadymy Merw—türki dünýäsiniň medeni merkezi” atly halkara ylmy maslahat öz işini tamamlady. Welaýat kitaphanasynyň maslahatlar zalynda onuň ýapylyş dabarasy boldy. Dabarada bu möhüm forumyň işiniň jemleri jemlendi.
Günüň birinji ýarymynda gadymy türkmen şäheri bolan Marynyň 2015-nji ýylda türki dünýäsiniň medeni paýtagty diýlip yglan edilmegine bagyşlanan çäreleriň çäklerinde geçirilen maslahata gatnaşyjylar “Gadymy Merw” döwlet taryhy-medeni goraghanasyna baryp gördüler.
Bu ýerde myhmanlar üçin türkmen durmuşyny şöhlelendirilýän özboluşly uly bolmadyk etnografiki sergi guraldy. Myhmanlar zenanlarymyzyň tamdyrda çörek bişirişlerine, şeýle hem meşhur pişmäniň taýýarlanylyşyna uly gyzyklanma bilen syn etdiler. Sazandalar gopuzda saz çalyp, ussat zenanlar bolsa özleriniň döreden ajaýyp nagyşlaryny görkezip, dabara özboluşly öwüşgin çaýdylar.
“Gadymy Merw-türki dünýäsiniň medeni merkezi” atly halkara ylmy maslahatyň jemini jemläp, oňa gatnaşyjylar şeýle halkara ylmy maslahatlaryň taryhy we dili umumy bolan halklary ýakynlaşdyrýandygyny, hyzmatdaşlygy pugtalandyrmaga ýardam edýändigini, doganlyk halklaryň medeni we ruhy mirasyny giňden wagyz etmekde möhüm orun eýeleýändigini bellediler.


text:
BMG-niň Adam hukuklary boýunça komitetiniň howandarlygynda geçirilen köp ýurtlarda gizlin türmeleriň bardygy bilen bagly derňew işi tamamlandy.
Adatça, şol türmelerde terrorizmde güman edilýänler, şeýle-de opplozisiýa wekilleri ýa häkimiýetlere ýaramaýan adamlar saklanylýarlar.
Taýýarlanan dokument 220 sahypadanam agdyk bolup, onda 44 döwletiň wekilleriniň düşündirişleri bar. Şol ýurtlarda gizlin türmeleri ulanmak praktikasy hasaba alnypdyr.
Ondanam başga, gizlin türmede saklanan iň bärkisi 30 pida barada subutnama-da bar. Olar şol türmelerde urlup-enjilipdirler, dürli gynamalara sezewar edilipdirler.
Gizlin türmeler adam hukuklarynyň bozulmalarynyň anyk mysaly bolup, şol praktika halkara adam hukuklaryny goraýan we gumanitar guramalaryň standartlaryna we kanunlaryna ters gelýär - diýlip, BMG-niň barlaglarynda tassyklanylýar.
BMG-niň pikiriçe, tussaglaryň gizlin saklanylýan ýerlerini peýdalansa, şol döwlet bu hereketini hiç zat bilen aklap bilmez, çünki bu işiň soňy gynamalary, sudsuz ar almany goşmak bilen eden-etdilige alyp gelýär.
Şunuň bilen bagly Amerikanyň Merkezi razwedka gullugy ýiti tankyt astyna alnypdyr. Waşington gizlin türmeleri terrorizme garşy giň göreş kampaniýasynyň bir bölegi hökmünde aklady. Ýöne şol türmelerde bikanunçylygyň dürli formalary ýüze çykypdyr.
Amerikan administrasiýasy muny inkär etjek bolmaýar. Ondanam başga prezident Barak Obama Guantonamadaky belli türmäni ýapmak bilen, bu praktikanyň soňuna nokat goýmagy wada beripdi.
“Amnesti International” we beýleki adam hukuklaryny goraýan guramalar ençeme ýyllaryň dowamynda dünýäniň köp ýurdunda gizlin türmeleriň bardygyny ýiti ýazgaryp geldiler. Şol türmelerde adamlar uç-dereksiz ýitirim boldy, urlup-enjildi, gynamalara sezewar edildi. Sudsuz-soragsyz öldürilenler hem bar.
BMG-niň gurnamagynda geçirilen barlaglaryň awtorlary bu praktikanyň nasizm we kommunizm zamanynda giňden ulanylandygyny, režime ýaramaýan millionlarça adamy izolýasiýa salýan döwlet gurluşynyň Germaniýada we SSSR-de döredilendigini belleýärler. Şunuň bilen baglanyşykly adam hukuklaryny goraýan halkara guramalar şu problemanyň Türkmenistanda-da bardygyna ünsi çekýärler.
Türkmen tussaglarynyň ykbaly
Nyýazowyň hökümdarlyk eden ýyllary oppozisiýa wekillerini jemgyýetiň gözünden daşdaky, gizlin hem doly ýapyk türmelere salmak işi ösüpdi. Daşary ýurt jemgyýetçilik we dini guramalar üçin şol türmelere barmak mümkin däldi. Sanalgy adama şol elhenç ýerden sag-aman çykmak başartdy, ýöne düşnükli sebäpler ötri şol türmelerde bolýan işler barada olar dymmaly bolýarlar.
Türkmenistanyň ozalky Daşary işler ministri Boris Şyhmyradowyň ykbaly näbelli bolmagynda galýar. Şol bir günä bilen başga-da adamlaryň uly topary gözenegiň aňyrsyna geçirildi. 2002-nji ýylyň ahyryndan bäri şol adamlar barasynda hiç zat belli däl.
Adamlardan ar almagyň baş inisiatorynyň dünýäsini täzelänine üç ýyl boldy. Ýöne täze häkimiýetlerem şol adamlaryň ykbaly barasynda dymmagyny dowam etdirýär. Ýa gyssagara geçirilen suddan soň dälilik hetdine ýeten Türkmenbaşynyň göwnüni awlamak üçin 2002-nji ýylyň ahyrynda, 2003-nji ýylyň başlarynda şol adamlardan dyndylarmyka?
Ýurtda oppozisiýanyň, başgaça pikiriň ýoguna ýanmak üçin Nyýazow öz janyna kast etmäge synanyşyk diýen prosesi giňden ulandy. Şonda ýüzlerçe, müňlerçe adam gözenekden aňry geçirilipdi. Olaryň hat alyşmaga-da hukugy ýok. Ýakynlary bilen duşuşyk hem gadagan. Olar dirimi, eger diri bolsalar nirede saklanylýarlar?
Olar baradaky ähli hakykaty bilýän az sanly topar, elbetde, häzir bar. Güýç ulanyjy ministrlikleriň ýolbaşçylary çalşyldy, hökümetde-de esasy adamlar çalşyldy. Ýokarda ýene kimler galdy? 2002-nji ýylda ýitirim edilen tussaglara näme bolandygyny kim bilýär? Belki, prezidente iň ýakyn durýan adamlar bilýändir? Onda-da iki prezidente ýakyn duran hem durýan adamlar!
Bu ýerde Nyýazowyň iň ýakyn adamlarynyň üçlügi gaýyp ýüze çykýar – Wiktor Hramow, Aleksandr Žadan, Wladimir Umnow. Nyýazowyň ähli syrlaryny saklaýjylar hökmünde şolaryň roly bolaýmasyn? Türkmenistandaky gizlin, ýapyk türmeleri, köp ýyl şol ýerlerde saklanýan pidalaryň ykbalyny kim bilýär?
BMG-niň adam hukuklary boýunça Komitetiniň maslahaty 8-nji marta bellenipdir, şol maslahatda gizlin tussaghanalaryň pidalary baradaky doklad maslahatlaşylar.
Ýapyk türmelerde, adamlaryň gözünden daşda saklanylýan türkmenistanlylara şol diňlenişik peýda berermi? Ýakyn hem daşgyn garyndaşlary ahyr soňy olar barasynda bir habarjyk alyp bilermi? Olaryň maşgalalaryna köp garaşdyran parahatçylyk haçan geler?
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Apple firmasy ABŞ-nyň hökümetinden täze bir guraly öndürmek üçin patent aldy.
Patent alnan gural - galam.
CNBC-niň maglumatyna görä, şol täze galam bilen islän zadyň ýüzüne hat ýazyp, surat çekip hem çyzuw işlerini ýerine ýetirip, soňra-da şol elde ýazylanlary, çekilenleri we çyzylanlary elektronik enjamlara, meselem, Notebook-a, iPad-a we iPhone-a geçirmäge mümkinçilik bolar. El bilen ýazylanlar, çyzylanlar hem çekilenler öz-özünden kompýuteriň ulgamyndaky monitorda elektron görnüşe öwrüler.
Elektronik enjam galamdan uzakda ýerleşýän hem bolsa, ýazylanlar, çyzylanlar we çekilenler oňa mobil internet arabaglanyşygyna meňzeýän aragatnaşyk ulgamynyň üsti bilen geçirilip bilner.
Galamyň içinde syýa ýa-da başga bir madda bolup biler.
Apple şeýle tehnologiýany ilkinji bolup ulanyşa girizýän firma däl.
“LiveScribe” firmasynyň "Smartpen" diýen guraly hem edil şeýle işi etmäge mümkinçilik döredýär. Ýöne ol galamy bu maksat üçin ulanjak bolsaň, onda ýörite kagyzyň bolmagy hökman.
“LiveScribe” firmasynyň "akylly galamy", ynha, şeýle işleýär:


text:
Türkmenistanyň Balkan welaýatynda gowaça derek iýmlik däne, ot we bakja önümlerini ýetişdirmek planlaşdyrylýar. Resmi maglumatlarda bu kararyň sebäpleri regionyň howasynyň we topragynyň aýratynlyklarynyň gowaça üçin amatsyzdygy bilen baglanyşdyrylýar. Balkanda mundan beýläk planlaşdyrylýan ekinçiligiň üstünlikli bolmagy üçin şertler barmy?
Azatlyk Radiosy Türkmenistanyň ozalky suw-hojalygy ministri Aleksandr Dodonow bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Balkan welaýatynda öň gowaça ekilen ýerlerinde iýmlik däne we bakja önümlerini ýetişdirmek mümkinmi?
Aleksandr Dodonow: Bu öňden bäri edilmeli işdi. Men hem öz döwründe Balkanda köp suwy talap edýän pagtadan el çekip, az möçberdäki suw bilen ýetişdirilýän önümleri ekmegi teklip edipdim.
Azatlyk Radiosy: Balkanda pagtanyň gowy hasyl bermeýändigi topragyň ýa howanyň aýratynlygyna bagly dälmi?
Aleksandr Dodonow: Bu ýeriň topragynda her hili önümleri ýetişdirmäge mümkinçilik bar. Aslynda Balkanyň topragy önümli hasaplanýar. Pagta önümçiligine degişli esasy kynçylyk mydama suw ýetmezçiligi bilen baglydy. Däne ekinçiligi üçin hem köp suw gerek bolýar. Bu region maldarçylyk üçin amatly bolansoň, bu ýerde iýmlik dänäniň we mal otunyň ekilmegi has dogry bolar.
Azatlyk Radiosy: Öň pagta önümçiligi üçin ulanylan toprakda beýleki ekinleri ýetişdirip bolýarmy?
Aleksandr Dodonow: Pagtadan soň köp zady ekip bolýar. Ekin dolanyşygy diýilýän düşünje bar. Birnäçe ýyllap pagta ekilen meýdanlara soň iýmlik däne ýa-da mal oty ýörite ekilýär. Meniň pikirime görä, Balkanda ýorunja, arpa ýaly iýmlik otlary we däneli ösümlikleri ösdürmek iň amatly bolardy. Bu mal üçin iýim bolup, regionda maldarçylygyň ösüşine itergi berip bilerdi.
Azatlyk Radiosy: Aleksandr Dmitriýewiç, Siz Balkan regionynda ekerançylyk üçin esasy kynçylygyň suwuň ýetmezçiligi bilen baglydygyny aýtdyňyz. Bu ýerde suwuň ýetmezçiligine näme sebäp bolýar?
Aleksandr Dodonow: Sebäbi Garagum kanaly doly işe girizilmedi. Ol giňeldilmelidi. Soňky ýyllarda bu ugurdan nähili işleriň geçirilendigi maňa mälim däl. Men Suw-hojalygy ministrligine ýolbaşçy bolan döwrümde bu işi ýerine ýetirmek üçin pul bermediler. 1997-nji ýylyň tomsunda Saparmyrat Nyýazow maňa pagtany suwarmak üçin “suwy haltalap daşarsyň” diýipdi.
Azatlyk Radiosy: Balkanda suw problemasynyň çözgüdine näme päsgel berýär?
Aleksandr Dodonow: Bu diňe ýurduň hökümetiniň we baş ýolbaşçysynyň islegine bagly. Býujetden [bu işe] pul goýbermeli. Ýurtda halk üçin peýdasyz köşklere sarp edilýän pullaryň iň bärkisi ondan bir bölegine-de Türkmenistanyň günbatar regionyny suw bilen doly üpjün edip bolardy.