text:
Türkmenistanyň hassahanalarynda öz derdine şypa tapyp bilmändigini aýdýan Gaýgysyz, ýerli saglygy goraýyş edaralaryna netijesiz gatnap, yzly-yzyna biderek pul harçlamakdan ýadandygyny belleýär.
Gaýgysyzyň elinde ekzema atlandyrylýan gyzyl örgünleriň peýda bolanyna indi bir ýyldan hem gowrak wagt geçdi.
Gaýgysyz ýerli lukmanlaryň üç-dördüsinden bejergi alandygyna garamazdan, derdiniň ýeňlemändigini hem-de bir lukmanyň şol bir keseli bejermek üçin bellän bejergi kurslarynyň beýleki bir lukmanyň bejergi usulyna düýbünden ters gelýändigini aýdýar.
Lebaply Gaýgysyz mundan beýläk ýerli tebiplere ýüz tutaýmasa, başga çäresiniň galmandygyny göwnüçökgün gürrüň berýär.
Edil Gaýgysyz ýaly, Türkmenistanda başga adamlaryň-da öz saglygyna seretdirmek üçin, ýörite medisina bilimi bolmadyk tebiplere gatnamak tendensiýasynyň öňden hem bardygy aýdylýar. Çüf-çüf edip, adamlaryň kesellerini bejermäge çalyşýan we öý şertlerinde häzirki zaman medisina gabat gelmeýän, käbir halatlarda oňa ters gelýän usullary ulanyp, pul gazanýan tebiplere Türkmenistanyň ähli welaýatdyr etraplarynda duşsa bolýar.
Tebipler köpelýär
Garaşsyzlyk etrabyndan özüni Myrat diýip tanadan ildeşimiz öz ýaşaýan etrabynda molla-tebipleriň köpdügini aýdýar.
“Etrabymyzyň Ýazaryk we Kaksaçan obalaryna ‘hojalaryň obasy’ hem diýilýär, sebäbi bu obalarda “men hoja” diýip, adamlara aýat-doga okap berýän hem-de başga dürli usullar bilen olaryň keselini bejerýänler köp” diýip, Myrat atly ildeşimiz Azatlyk Radiosyna gürrüň berýär.
Myradyň sözlerine görä hojalaryň öýlerine beýleki welaýatdyr şäherlerden ýol söküp gelýänlerem az däl.
Sebäp nämede?
Medisina bilimi bolmadyk tebiplerden şypa gözleýänleriň köpelmeginiň esasy sebäpleriniň biri hökmünde, “çüf-çüf edip, kesel bejerýär” diýilýän adamlaryň öz hyzmatlary üçin adamlardan degişlilikde kän pul talap edip durmaýandygy bilen düşündirilýär.
Mysal üçin, Gaýgysyz özüniň ekzema keselini bejertmek üçin lukmanlara 450 manat töweregi harçlan bolsa, tebip ondan özüniň her “prosedurasy” üçin 20 manat, umumy hasapda bolsa jemi 100 manat sorapdyr.
Şeýle-de tebipleriň “çilimi taşlatjak” diýip 100 manat, böwrek agyryny, kellagyryny bejereni üçin 20-30 manada golaý “aklyk” alýandygy aýdylýar. Emma müşderiniň gurbuna görä, hyzmatyň nyrhlarynyň üýtgäp bilýändigini hem aýdýarlar. Ýagny, şol bir edilen hyzmat üçin bir adamdan köprak pul alnyp, beýleki bir adamdan hem ýagdaýyna görä, azrak töleg alynýan wagtynyňam seýrek däldigini gürrüň berýärler.
Bejeriş "metodlary"
Tebipleriň arasynda ot-çöp bilen kesel bejerýänler, aýat doga okap kesel bejerýän molla-müftüler we mistiki jadygöýlüge meňzeş usullar bilen kesel bejerýän tebiplerem bar.
Garaşsyzlyk etrabynyň ýaşaýjysy Myrat hem etrabyň Ýazaryk we Kaksaçan obalarynda syrkaw adamlara doga-däri berýänler bilen bir hatarda has-da geňsi, ýagny medisina ylmyna düýbünden ters gelýän usullary ulanyp kesel bejerýänleriň hem bardygyny aýdýar.
Beýle usullar bilen keselini bejertmek islänleriň peýda däl-de, zyýan çekýän halatlarynyň-da az bolmaýandygyny aýdýan ildeşlerimizem bar.
“Etrabymyzda bir ýaz zenan güýçli kellagyry bilen, lukmana barman, ady belli hoja ýüz tutýar, ol hem gara towuk getirdip, birzatlar okap ol zenana şol towugyň ganyny akdyryp etinden iýse gutuljakdygyny aýdypdyr. Ol zenan hojanyň öýünden yzyna gelen gününiň gijesi eýýäm ýogaldy” diýip, özüni Myrat diýip tanadan ildeşimiz gürrüň berýär.
Şol bir wagtda ýerli lukmanlar raýatlaryň saglygyna seretdirmekleri üçin tebipdir-mollalara gatnamazlygyga çagyrýarlar. “Aldawçy tebipleriň edýän işleri Türkmenistanyň kanunlaryna ters gelýär, ýagny olar bu ugurda hiç bir ýörite bilimi bolmazdan, lukmançylyk bilen meşgullanmaga synanyşýarlar. Emma, muňa garamazdan, ol adamlara garşy kanun esasynda juda seýrek çäre görülýär, ýa-da hiç hili çäre görlenok” diýip, efirde adynyň tutulmagyny islemedik lebaply lukman Azatlyk Radiosyna beren gürrüňinde aýdýar.
Her niçik-de bolsa, tebiplerden em gözläp baran adamlaryň käbiri, bu özboluşly "bejergiden" belli bir derejede şypa tapandygyny aýtsa-da, olaryň aglabasy deridenden gutulyp bilmändigini aýdýar. Lebaply Gaýgysyz hem tebibe gatnap başlanyna indi birnäçe aý geçse-de, öz elindäki ekzemanyň, ýagny gyzyl örgüniň arýylyp gidibermeýändigini gürrüň berýär.


c: text/html

text:
Daşary ýurt walýutasyna Russiýadan, Beýik Britaniýadan, Germaniýadan, Birleşen Arap Emirliklerinden, Panamadan we beýleki döwletlerden gelen
telekeçiler Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilen az kükürtli ýangyç mazudyny, polipropileni, binýatlyk ýagy satyn aldylar. BAE-niň işewür toparlarynyň wekilleri “B” kysymly karbamidi (“Türkmenhimiýa” DK) satyn aldylar. Bulardan başga-da, daşary ýurt walýutasyna bugdaý uny, azyklyk däne, garaköli we saryja goýunlarynyň ýüňi, nah ýüplügi, pagta süýümi, buýan köküniň ekstrakty, lint satyldy. Olary Russiýadan, Beýik Britaniýadan, Şweýsariýadan, BAE-den, Serbiýadan, Owganystandan we beýleki ýurtlardan gelen telekeçiler satyn aldylar. Geleşikleriň jemi bahasy ABŞ-nyň 94 million 543 müň dollaryndan gowrak boldy.
Manat serişdelerine Russiýadan, ABŞ-dan we BAE-den gelen işewürler jemi bahasy 2 million 300 müň manatdan gowrak bolan arassalanan pagta ýagyny, nah ýüplügi satyn aldylar.
Ýurdumyzyň telekeçileri içerki bazar üçin jemi bahasy 268 müň manatdan gowrak bolan “Türkmenaglomerat” kondisiýasyz polipropileni (TNGIZT) we ulýugy satyn aldylar.
“Türkmenistan: hepdäniň wakalary”, TDH.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kubanyň Rim katolik ybadathanasy kuba häkimiýetleriniň 52 syýasy tussagy türmeden boşadyp, olaryň ýurtdan çykmagyna rugsat bermäge razy bolandygyny aýdýar.
Bu habar prezident Raul Kastro bilen Hawananyň arhiepiskopy, kardinal Jeým Ortega duşuşandan soň peýda boldy.
Ispaniýanyň Kuba sapara baran daşary işler ministri Miguel Angel Moratinos bilen onuň kubaly kärdeşi Bruno Rodrigez hem duşuşyga gatnaşdy.
Orteganyň edarasynyň ýaýradan beýanatynda azat ediljekleriň 2003-nji ýylda türmä basylan 75 syýasy tussagyň içindäki adamlardygy aýdylýar.
Birleşen Ştatlar we Ýewropa Kubanyň kommunist hökümetiniň syýasy tussaglary boşatmagy barada öňden bäri basyş edip gelýärdiler.


text:
Ir döwürler, ýagny 70-80 ýyl mundan ozal türkmen obalarynda ýaşamak üçin gurlan gara öýleriň täzeden durmuşa ornaşýandygy göze ilýär.
Ahal welaýatynyň Ruhabat etrabynda ýaşaýan Sona daýza hem öz melleginde gara öý gurdurupdyr. Gara öýler 6 ganat hem-de 8 ganat bolýar. Ilat arasynda köplenç 6 ganat öýler gurulýar. Bu tipli öýler ilki gurlan wagty ak öý diýlip atlandyrylýar. Wagtyň geçmegi bilen, könelenden soň, oňa «gara öý» diýilýär.
Üç bölekden düzülýän gara öýleriň aşaky bölegi tärim diýip atlandyrylýar. Tärimden soň uk düzülýär. Ukdan soň tüýnük düzülýär. Tärim bilen gapy deň bolmaly. Gapysy ikitaraplaýyn açylýan, pessejik gapy bolup, öýe gireniňde eglip girilýär. Ony aýagyň bilen itip açmaly, gapy hiç ýerine çüý urulman ýasalýar, ol düýäniň hamy bilen berkidilip gurnalýar.
Alty sany tärimi, altmyş sany ugy bolan alty ganat gara öýleriň gyş ýapynjasy bir başga, tomus ýapynjasy bir başga bolýar. Içine ak mata aýlanandan soň oňa ak öý diýilýär. Tomsuna salkyn bolar ýaly öýüň üstüne keçe atylýar. Keçe Güne ýanmaz ýaly, onuň üstünden hem ak mata ýapylýar. Gyşyna bolsa ak mata aýrylyp, ýagyn geçmez ýaly, öýüň üstünden brezent mata çekilýär.
«Altmyş başly ak öýüň ýaraşygy sallançak»
Gara öýe degişli soňky işler barada Sona daýza şeýle gürrüň berdi: “Öýüň iç tarapyndan 4-5 ýerinden uk bagy çekilýär. Tüýnügi tärime berkitmeli. Tüýnügi tärime berkideniňden soň, sallançak gurnap uçubermeli. «Altmyş başly ak öýüň ýaraşygy sallançak» diýip, ene-mamalarymyz aýdypdyrlar. Tüýnügiň altmyş sany deşigi bolýar. Ugy hem altmyş sany bolýar. Uk diýilýän enjam eglip duran garry adamlara meňzeýär, altmyş başly diýilmegi hem, ugy eglip duran başa meňzedip aýdýarlar”.
Ähli zat gurnalyp bolnandan soň, gapynyň ýanynda dikilen agaçdan başlap, gamşy öýüň daşy bilen aýlap, gapynyň beýleki tarapyna çenli getirmeli. Soňra gamşyň üç ýerinden ala ýüp aýlap berkitmeli. Ala ýüp türkmenleriň yrymyna görä ulanylýar, hem-de ol öýe gelşik berýär.
Öýüň içi samanly toýun palçyk bilen suwalýar. Öýüň içine gireniňde gapynyň gabadynda çuwal asylýar. Çuwala egin-eşik salynýar. Çuwalyň ýokary ýanyndan torba asylýar. Torba gap-gajyňy salmaly. Häzirki döwürdäki gara öýlerde türkmenleriň gülli sandygy goýlup, ol üstüne ýorgan-düşek galdyrmak üçin ulanylýar. Şeýle hem häzirki döwürde gara öýlerde telewizor hem goýulýar. Öýüň törüne gelin-gyzlarymyzyň elde dokaýan halysy «düýp haly» diýlip düşelýär.
Täze tendensiýa
Ozalky döwürler öýüň ortasynda ojar odun ýakyp, taganyň üstünde gazan goýup, nahar bişiripdirler, tüňçelerde çaý gaýnadypdyrlar, tüsse çykar ýaly tüýnügi açyp goýupdyrlar. Häzirki döwürde gara öýleriň içinde gaz peçlerini gurup, ukdan turba çykaryp, öýi ýyladýarlar.
Türkmenistanda geçirilýän milli baýramçylyklarda ak öýler dikilip, onuň içinde bagşylar aýdym-saz çykyşlaryny gurnaýarlar. Ak öýleriň öňünde gelin-gyzlar pişme, çapady ýaly milli iýmitleri bişirýärler.
Oba ýaşaýjylary bolsa gurban baýramynda öz myhmanlaryny ak öýlerde garşylamagy gowy görýärler. Käte üýşüp ak öýde bagşy diňleýärler. Ýaş gyzlar durmuşa çykanlarynda milli egin-eşik geýip, ak öýden gelin bolup çykmagy gowy görýärler. Munuň üçin soňky wagtlar ak öýler kireýine hem berilýär.
Meýdan işlerinde işleýän kärendeçiler bolsa öz kärende ýerleriniň gyrasynda gara öý dikip ýaşamaga çalyşýarlar. Meýdanlarda gara öýi islän ýeriňde dikibem bolýar, islän wagtyň söküp alyp gaýtsaň hem bolýar.
Şular ýaly öýleri gurnap berýän ýörite ussalaryň bardygyny, gara öý gurunmagyň ähli çykdajysynyň üç müň manada düşýändigini Sona daýza aýdýar.
Soltan Açylowa Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


text:
Owganistandan daşary ýurt harbylaryň çekilmegi bilen ýurduň demirgazygynda ýagdaýlar barha ýaramazlaşýar. Ýerli resmileriň aýtmagyna görä, ýagdaýyň erbetleşmegine agzalýan regiona daşary ýurtly söweşijileriň barha köp gelip başlamagynyň hem paýy bar.
Owganystanyň Türkmenistan bilen serhetleşýän obadyr, etraplarynyň ençemesinde häzirki döwür söweşijiler aktiw hereket edýärler.
Azatlyk Radiosynyň Kabuldaky habarçysy Şaýymmerdanguly Myrady Farýab welaýatynyň Gaýsar etrabynyň häkimine salgylanyp, daşary ýurtly söweşijileriň arasynda Özbegistandan gelenleriň agdyklyk edýändigini habar berýär.


text:
Türkiýäniň Stambul şäherinde bir türkmenistanly başga bir türkmenistanlyny atyp öldürdi.
Türk habar serişdeleriniň maglumatyna görä, şu ýylyň 15-nji maýynda Stambulyň Saryýer etrabynyň Taşkyran köçesiniň ugrunda bolan wakada Azat Orunow atly bir türkmen raýaty sapança bilen atylyp öldürildi.
Wakanyň yzysüre Jenaýat Býuro Müdirliginiň, ýagny Jenaýat Agtaryş Müdirliginiň geçiren derňewleri netijesinde Azat Orunowyň özi ýaly türkmen raýaty tarapyndan öldürilendigi anyklandy. Bu jenaýaty edendigi çaklanylýan türkmenistanly resmi maglumatda köpçülige – “Binýat A.” ady bilen tanadyldy.
Jenaýatyň bolan ýerinden gaçan şübhelini ele salmak üçin ýörite operasiýa geçirildi. Netijede “Binýat A.” geçen çarşenbe güni tutulyp, polisiýanyň edarasyna eltildi.
Sorag
Jenaýat Býuro Müdirliginiň geçiren soragynyň dowamynda ol Azat Orunowy özüniň öldürendigini boýun alandygy aýdylýar. Tutulan şahsyýet Azat Orunowy özüniň aýaly bilen, hamana, boldy diýilýän gatnaşyklar sebäpli ýüze çykan dawadan soň atandygyny aýdypdyr.
“Haber Türk” gullugy tussag edilen bilen geçirilen soragyň bir bölegini öz websaýtynda çap etdi. Onda “Binýat A.” diýlip tanadylan şahsyýetiň şeýle sözleri getirilýär: “Biziň ýaşaýan raýonymyzda aýalym bilen Azadyň arasynda gatnaşyklaryň bardygy baradaky gep-gürrüňler peýda bolup başlady. Bu hakda gürleşmek üçin men onuň [Azadyň] ýanyna bardym. Ol maňa bu gürrüňleriň çyndygyny aýtdy. Maňa haýbat atdy. Bu sebäpli aramyzda dawa çykdy. Ony öldürip, gaçdym”.
Tussag edilen türkmenistanly degişli sorag işleri geçirilenden soň, deslapky tussaghana eltildi. Oňa bildiriljek aýyplamalar we geçiriljek sud işi barada häzirlikçe hiç hili maglumat elýeterli däl.
Bu waka we türkmen raýatynyň geljegi barada Türkmenistanyň Türkiýedäki resmi wekilhanalaryndan, şol sanda Stambuldaky konsulhanasyndan hem nähilidir bir maglumat almak başartmady.
Ýeri gelende bellesek, Türkiýede Türkmenistandan gelen köp sanly, şol sanda bikanun zähmet migrantlary hem işleýärler.


text:
Täjigistanyň prezidenti Imomali Rahmon iş sapary bilen Türkmenistana bardy. Ol Türkmenistanyň lideri Gurbanguly Berdimuhamedow bilen iki taraplaýyn hyzmatdaşlyk barada gepleşikler geçirer.
Şol duşuşyklarda aýratynam energetika pudagy maslahat ediler.
Täjik döwlet ýolbaşçysynyň metbugat gullugynyň habaryna görä, Imomali Rahmon 9-njy hem 10-njy oktýabrda Türkmenistanda bolýar.
Ýokary derejedäki gepleşikleriň dowamynda Berdimuhamedow we Imomali Rahmon öňki gol çekilen ylalaşyklaryň baryşyna serederler.
Aýratynda her ýylda Türkmenistandan beriljek 1 milliard 200 million kelowat elektro-energiýanyň Täjigistana beriliş meselesine serediler.
Täjigistan güýz hem gyş aýlarynda elekterik-energiýasyna mätäçlik çekýär.


text:
Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahunyň häkimiýetdäki “Likud” partiýasy ýurtda geçirilen parlament saýlawlarynda garaşylmadyk ýeňiş gazandy.
18-njy martda sesleriň ählisiniň diýen ýaly sanalmagy netijesinde “Likud” partiýasy 120 orunlyk parlamentde 30 ýer alan ýaly bolup görünýär.
Saýlawlaryň öňüsyrasynda geçirilen pikir soralyşyk “Likud” partiýasynyň “Sionist bileleşiginden” yzda barýandygyny görkezipdi. Emma muňa garamazdan, bu bileleşik parlamentde diňe 24 ýer aldy.
Netanýahu sag-ganat partiýasy we dini ýaranlar bilen hökümet koalisiýasyny düzer. Ol işe ýarawly koalisiýany düzmegi başarsa, onda bu koalisiýa Netanýahunyň dördünji möhlet bilen öz wezipesinde galmagyna mümkinçilik döreder.


text:
50 ýaşyndaky gazak sportçysy Rio de Žaneýroda geçýän Paralimiada oýunlarynda erkin ýüzüşde altyn medal utdy we täze dünýä rekordyny goýdy.
Zulfiýa Gabidullina pellehana 43.33 sekuntda geldi.
Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew Gabidullinany ýurduň tomusky paralimpiýa ýaryşlarynda gazanan ilkinji altyn medalyny utmagy bilen gutlady.
Maýyp arabasynda ýaryşýan Gabidullina ýüzmek bilen 30 ýaşynda meşgullanyp başlady.
Hytaý Rio paralimpik oýunlarynda şu wagta çenli ýedi altyn medal utdy, Britaniýa - 5, Özbegistan bolsa 3 altyn medal utdy.


text:
Türkmenistanyň paýtagtynda şenbe güni 3-nji Wena baly geçirildi.
Türkmen telewideniýesi Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň meýdançasynda geçirilýän çärä Mejlisiň başlygynyň, hökümet agzalarynyň, milli parlamentiň deputatlarynyň, jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleriniňwe daşary ýurtlaryň Aşgabatdaky missiýalarynyň diplomatlarynyň we beýlekileriň gatnaşandygyny habar berýär.
Şeýle-de bu bala gatnaşmak üçin Awstriýanyň belli opera aýdymçylaryndan, drižýorlaryndan we tansçylaryndan ybarat topar Aşgabada gelipdir.
Bu çäre Türkmenistanyň Medeneit ministrligi bilenAwstriýa-türkmen jemgyýetiniň guramagynda geçirildi.


text:
Human Rights Watch şu gün rus prokurorlarynyň daşary ýurtlardan maliýeleşdirilýän döwlete degişsiz guramalaryň onlarçasyny barlaýandygyny aýtdy.
Hukuk toparynyň aýtmagyna görä, Moskwanyň şäher prokuraturasy jemgyýetçilik guramalarynyň birnäçe sagat wagt içinde öz düzgünnmalaryny, hasaba alyş şahadatnamalaryny we salgyt dokumentlerini taýýarlamagyny talap edipdir.
Human Rights Watch barlanýan guramalaryň arasynda Moskwa Helsinki toparynyň, Memorial guramasynyň hem bardygyny, bularyň ikisiniň hem adam hukuklaryny goraýan topardygyny, şeýle-de korrupsiýa garşy Transparency International toparynyň derňelýändigini aýdýar.


text:
Dünýä liderleri ýekşenbe güni ABŞ bilen Orsýetiň Siriýanyň himiki ýaraglary barada baglaşan ylalaşygyna ýokary baha berdiler.
Onda Siriýanyň bir hepde içinde ähli himiki ýaragynyň sanawyny bermegi we bu ýaraglary 2014-nji ýylyň ortasyna çenli ýok etmegi talap edilýär.
Bu ylalaşyk şenbe güni ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri we onuň orsýetli kärdeşi Sergeý Lawrow tarapyndan, Ženewada geçirilen üç günlük gepleşiklerden soň yglan edildi.
Hytaýyň daşary işler ministri Waň Ýi ýekşenbe güni Pekine sapara gelen fransuz kärdeşi Laurent Fabiusiň ýanynda çykyp gürläp, bu ylalaşygyň Siriýadaky krizisi çözmäge kömek etjegini aýtdy.
"Hytaý golaýda Ženewada Siriýanyň himiki ýaraglar arsenaly barada Orsýet bilen Birleşen Ştatlar arasynda gelnen çarçuwalaýyn ylalaşygy gutlaýar. Biz bu çarçuwalaýyn şertnamanyň Siriýada emela gelen ýiti dartgynly ýagdaýy ýeňletmäge kömek edendigine we Siriýanyň himiki ýarag meselesini parahatçylykly ýollar bilen çözmegiň täze perspektiwasyny açandygyna ynanýarys."
Öňdäki duşuşyklar
Fransiýanyň daşary işler ministri gelýän günlerde bu mesele boýunça bir topar duşuşygy planlaşdyrýandygyny gürrüň berdi:
"Ženewa şertnamasy, çarçuwalaýyn ylalaşygyň taslamasy möhüm progres. Elbetde, ol hemme zady çözenok. Ol ýerde entek içinden geçilmeli bir topar jikme-jiklik bar. [Duşenbe güni] men Parižde öz kärdeşlerim Jon Kerri we [Britaniýanyň daşary işler sekretary] Wilýam Heýg bilen duşuşmaly. Şol günüň ertesi bolsa men Moskwada bolup, kärdeşimiz jenap Lawrow bilen duşuşmaly. Emma bu çarçuwalaýyn şertnama taslamasynyň esasynda biz öňe süýşmeli."
Ysraýyl resmileri hem ýekşenbede Ysraýyla baran Kerri bilen bu plan barada gysgaça durup geçdiler. Ysraýylyn premýer-ministri Benýamin Netenýahu bu paktyň hakyky synagynyň onuň durmuşa geçirilişinde, ýagny režimiň himiki ýaraglarynyň doly ýok edilmeginde boljagyny aýtdy.
"Syýasy çözgüde bir ädim golaýlandy"
Arap ligasynyň başlygy Nabil al-Arabi ýekşenbe güni bu ylalaşygy Siriýa üçin syýasy çözgüde bir ädim golaýlamak diýip atlandyrdy.
Siriýanyň milli ýaraşyk boýunça ministri Ali Haýdar bolsa, bu ylalaşygy “Siriýa üçin ýeňiş” diýip atlandyrdy.
Haýdar bu ylalaşyk urşuň öňüni aldy, siriýalylara krizisden çykmaga kömek eder diýdi.
Emma Siriýanyň oppozisiýadaky Milli koalisiýasy bu plany tankyt etdi we Assadyň sözünde durmajagyny, onuň muny gaýta-gaýta görkezendigini aýtdy.
Şeýle-de Siriýanyň Milli koalisiýasy ballistik raketalara we Assadyň guýçleriniň howa zarbalaryny ulanmagyna gadaganlyk girizilmegine çagyrdy.
Obama Putiniň aýdanlaryny ret etdi
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama ýekşenbe guni amerikan telewideniýesinde gürläp, Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň 21-nji awgustda edilen himiki gaz hüjümine we Damaskyň çetinde 1400-den gowrak adamyň ölmegine pitneçiler günäkär diýen sözlerini ret etdi.
Obama Putiniň bu aýdýanlaryna “dünýäde hiç kim çynlakaý garamaýar” diýdi.
Emma Obama Putiniň mümkin bolan diplomatiki çözgüt gözlemäge goşulmagyny gutlady hem-de Siriýa bilen islendik ylalaşyk Assadyň režiminiň özünde bar bolan ähli himiki ýaragdan doly el çekmegini kepillendirmeli diýdi.
Şeýle-de Obama Eýranyň täze saýlanan prezidenti Hassan Rohani bilen Siriýadaky ýagdaý barada hat alşandygyny aýtdy.


text:
Orsýetiň Nowaýa Gazeta atly habar serişdesi, 12-nji awgustdaky sanynda çap eden maglumatynda, gazetiň mundan beýläk Çeçenistana habarçy ibermejekdigini yglan etdi.
Ady agzalýan gazetiň düýnki sanynda, Orsýetiň ýolbaşçylary şol sanda prezident Dmitriý Medwedew we premýer-ministri Wladimir Putine ýüzlenilip, eger Çeçenistanda aktiwistleri ýok etmek barada kompaniýa alnyp barylýan bolsa, öldürmäge kime lisenziýa berildi diýlen bir makala hem çap edilipdir.
Nowaýa Gazetanyň baş redaktory Witali Yaroşewski Frans Press Habar Agentligine beren interwýusynda, Çeçenistanda bolup geçýän bu wakalaryň regionda hiç hili kontroluň ýokdugyny ýa-da şol ýerde haýsydyr bir ýöriteleşdirilen kontroluň höküm sürýänligini aňladýanlygyny aýtdy.
Malim bolşuna görä, Çeçenistanda soňky döwürlerde ençeme aktiwist öldürüldi.


text:
Çeçenistanda janyndan geçen hüjümçileriň ulagly bombany partlatmagy netijesinde üç polisiýa ofiseri öldi we başga-da dördüsi ýaralandy.
Çeçenistanyň polisiýasynyň metbugat wekiliniň berýän maglumatyna görä, bomba partlamasy duşenbe güni Sernowodsk şäherindäki polisiýa merkezinde amala aşyrylypdyr.
Sernowodsk şäheri Çeçenistanyň paýtagty Groznyý şäherinden 50 kilometr uzaklykda ýerleşýär.
Maglumata görä, bombaly ulag Sunžen regionynyň içeri işler edarasyna degişli territoriýa girmäge synanyşypdyr. Ýöne polisiýa ulaga böwet goýmaga synanyşanda, ol partladylypdyr.
Soňky 20 ýylyň dowamynda Çeçenistanda seperatist söweşijiler rus goşunlary bilen iki gezek uruşdylar.
Gozgalaňçylaryň giň göwrümde basylyp ýatyrylandygyna garamazdan, hüjümler wagtal-wagtal dowam edýär.


text:
"Ullakan kosmiki bölejikleriň täze teoriýasy babatda iş alnyp barylýar". Muny Britaniýaly dünýä belli meşhur fizik Stiwen Hawking (Stephen Hawking) aýdýar.
Mundan birnäçe ýyl öň "Hudawy bölejik" diýip atlandyrylan "Higgs" bozonynyň tapylandygy aýan edilipdi. "Higgs" bozony häzirki döwürde älem-jahanda bar bolan maddanyň esasyny emele getirýän iň kiçi bölejigi hasaplanýar.
Ylham tolkunlary
Stiwen Hawking bolsa 23-nji ýanwarda Facebook sosial ulgamyndaky sahypasynda belgiýaly kärdeşi Thomas Hertog bilen älem-jahanyň gelip çykyşy babatda täze teoriýanyň üstünde işleýändiklerini aýan edýär. Täze teoriýa görä, älem-jahanda Uly ýarylyşdan (Big Bang) gaýdan ylham tolkunlary aýratyn üstünlige eýedir: "Muny "BICEP" topary günorta ýarym şarda radioteleskop arkaly synlapdyr. Ýöne olaryň goýberýän signalyny tozan hem döredip bilerdi. Bu teoriýa tassyklanan halatynda älem-jahana täze bir penjire açylar we bu "Higgs" bozonynyň açylşyndan hem örän möhüm ähmiýete eýe bolar".
"msnbc.com” internet sahypasynyň ýazmagyna görä, "BICEP-2" ylmy barlagyny geçiren alymlar geçen ýyl hem ilkinji ylham tolkunlaryny ýazga geçirendiklerini mälim edipdiler. Ýöne beýleki ylmy barlagçylaryň onuň galaktiki tozan hem bolup biljekdigini öňe sürüpdiler.
Infilýasiýa teoriýasy tassyklanyp biler
Ylham tolkunlarynyň bardygy infilýasiýa teoriýasyny (theory of inflation) tassyklamaga kömek eder. Bu teoriýa görä, älem-jahanyň döreýşi uly ýarylyşdan başlanypdyr. Hawkingiň älem-jahany gapma-garşy ýagdaýa getirşi birinji gezek däl. Ol geçen ýyl hem "gara deşigiň" ýokdugyny öňe sürüpdi. Geçen ýylyň ýanwar aýynda ol "Nature" žurnalynda şeýle ýazdy: "Klassiki teoriýa görä, gara deşigi terk etmek mümkin däl. Kwant teoriýasy bolsa energiýa bilen informasiýa gara deşikden gaçmak üçin mümkinçilik döredýär".
Bing Bang - Uly ýarylyş älem-jahanyň takmynan 13,7 milliard ýyl mundan owal bir nokadyň çakdanaşa gyzmagy netijesinde partlamagyndan emele gelendigini öňe sürýän teoriýadyr. Soňky birnäçe ýyla çenli "Higgs" bozonynyň bardygy ýa-da ýokdugy hem älem-jahanyň iň uly syry hasaplanýardy.


text:
Çarşenbe güni Eýranyň döwlet mediasy içalyçylykda aýyplanyp, tussag edilen iki amerikan raýatynyň şu gün azatlyga goýberlendigini habar berdi.
Eýranyň «Press-TV» döwlet telewideniýesi çarşenbe güni Tähranyň şikaýat sudunyň amerikan raýatlary 28 ýaşly Şeýn Bauer bilen 29 ýaşly Joş Fattalyň her birini 500 müň dollar girewine pul goýdurtmak arkaly, azatlyga goýbermek barada höküm çykarandygyny mälim etdi.
Bu gürrüňi edilýän amerikan raýatlary 2009-njy ýylda Yrak tarapyndan Eýranyň serhedini kesip geçenlerinde, içalyçylykda güman edilip tussag edilipdiler.
Aýyplanýanlaryň özleri serhet ýakasynda syýahat edip ýörkäler, ýalňyşlyk bilen Eýranyň territoriýasyna girendiklerini aýdýarlar.


text:
Ýekşenbe güni giçlik Mýanmaryň oppozisiýasy demokratiýa tarapdar oppozisiýa lideri Aung San Su Çiniň parlament saýlawlarynda ýeňiş gazanmak üçin ýeterlik ses alandygyny yglan etdi.
Ýöne bu beýanat heniz deslapky beýanat bolmagynda galýar. Ýekşenbe günki saýlawlar Mýanmaryň 664 orunlyk parlamentinde boşan 45 sany boş orun üçin geçirildi.
Bu saýlawlar Mýanmarda onlarça ýyllap ýurdy dolandyryp gelen harby diktatura häkimiýetden gidenden soň, oppozisiýanyň gatnaşmagynda geçirilýän ilkinji demokratik saýlaw hasaplanylýar.
Ýekşenbe güni parlamentdäki orunlara dalaş eden kandidatlaryň hatarynda onlarça ýyllap oý tussaglygynda saklanan belli oppozisiýa lideri, Nobel baýragynyň laureaty Aung San Su Çi hem boldy.
Saýlawlaryň gutarnykly netijesi ýakyn günlerde yglan ediler diýlip garaşylýar.


text:
Türkmenistanyň hökümeti we howpsuzlyk güýçleri tarapyndan F.Tuhbatullina garşy planlaşdyrylýanlygy aýdylýan hüjüm baradaky maglumat Ýewropada ýerleşýän hukuk goraýjy guramalary hem alada goýdy. Bu mesele bilen bagly düýbi Ýewropada ýerleşýän üç sany hukuk goraýjy topar 14-nji oktýabrda bileleşip, beýanat ýaýratdylar.
Şol guramalardan biri hem Norwegiýanyň Helsinki Komitetidir, agzalýan guramanyň Merkezi Aziýa boýunça bölüminiň ýolbaşçysy Lena Wetteland bu barada şeýle diýdi: “Abanýanlygy aýdylýan bu howp baradaky maglumat gaty çynlakaý, esasanam F.Tuhbatullina garşy planlaşdyrylýanlygy aýdylýan hüjüm baradaky meselä çynlakaý üns berilmegi zerurdyr. F.Tuhbatullin bu barada ynamdar çeşmelerden maglumat alypdyr”. ÝB-niň we ÝHHG-niň üns merkezinde“International partnership for Human Rights”
, şeýle-de Gollandiýanyň we Norwegiýanyň Helsinki Komitetleri tarapyndan Ýewropa Bileleşigine ýüzlenilip çap edilen şol beýanatda, hususan, şeýle diýilýär: “Biz ÝB we bu gurama agza ýurtlardan, F.Tuhbatullin bilen bagly aýdylýan bu maglumatlary Türkmenistanyň hökümet wekilleriniň öňünde goýmaklaryny talap edýäris”.
ÝB-niň Daşary gatnaşyklar boýunça bölüminiň ýolbaşçysy Katrin Aştonyň metbugat wekili Maýa Koçajançik hem F.Tuhbatullina garşy planlaşdyrylýanlygy aýdylýan bu hüjüm baradaky maglumat boýunça alada bildirdi. Ol Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugyna iberen ýazmaça beýanatynda bu maglumata özleriniň çynlakaý üns berýänligini aýtdy.
ÝB-niň remsisi M.Koçajançigiň beýanatynda ýene şeýle diýilýär: “Farid Tuhbatullin tanymal hukuk goraýjy aktiwistdir, biz bu meseläni ýakyndan yzarlaýarys. Awstriýanyň hökümeti bilen hyzmatdaşlyk esasynda biz bu waka mundan beýläk nähili çemeleşilmeli diýlen meselede ÝB-e agza beýleki döwletler bilen maslahatlaşýarys”.
Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň metbugat wekiliniň orunbasary Freýn Marowiç hukuk goraýjy aktiwist F.Tuhbatullin bilen bagly ýüze çykan ýagdaý barada özlerine resmi taýdan maglumat gowuşmanlygyny belläp, ýöne adam hukuklarynyň ÝHHG üçin möhüm meselelerden biridigini belledi.
“ÝHHG-e adam hukuklary bilen bagly ähli meselelere we adam hukuklarynyň bozulmagy ýaly wakalara gaty çynlakay üns berýär. Dekabr aýynda Astanada geçiriljek ýygnaga taýýarlyk görýäris. Şol sammitde ÝHHG-e agza ýurtlaryň öz jogapkärçiliklerini näderejede berjaý edýänligi baradaky meselelere syn ediler” diýip, Freýn Marowiç aýtdy. Näme sebäp boldy?
Häkimiýetleriň görkezen gysyşlary sebäpli mundan ençeme ýyl ozal Türkmenistany terk eden F.Tuhbatullin adam hukuklary barada aktiw iş alyp barýan aktiwistlerden biridir. Ol düýbi Awstriýanyň paýtagty Wenada ýerleşýän “Türkmen inisiatiwasy” toparynyň ýolbaşçysy. Bu gurama Türkmenistan barada yzygiderli maglumatlary we habarlary çap edýär.
Aýdylýan howp barada alada bildirip, düýn beýanat ýaýradan guramalar hökümeti tankyt edýänligi üçin F.Tuhbatilline şeýle haýbat atylýanlygyny bildirdiler. Şol beýanatda bu baradaky maglumatyň esasanam F.Tuhbatulliniň 29-njy sentýabrda “K-Plýus” telekanalyna beren interwýusyndan soňra ýüze çykanlygy we şol interwýuda onuň türkmen hökümetini tankyt edenligi aýdylýar.
Norwegiýanyň Helsinki Komitetiniň Merkezi Aziýa boýunça bölüminiň ýolbaşçysy Lena Wettelandyň Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugyna beren interwýusynda aýtmagyna görä, ynamdardygy aýdylýan çeşmeden gelip gowşan bu haýbata çynlakaý üns berilmeli.
“Farid Tuhbatullin Awstriýada ýaşaýar. Eger ýadyňyzda bolsa, mundan birnäçe ýyl ozal çeçenistanly bosgun hem şol ýurtda öldürilipdi. Şonuň üçin biz Awstriýanyň hökümetinden bu waka çynlakaý üns bermegini we Faridiň howpsuzlygyny üpjün etmek üçin zerur bolan çäreleri görmegini soraýarys diýp, L.Wetteland aýtdy.
Bu Türkmenistanyň hökümetiniň Faridi dymdyrmak üçin amala aşyrmagy planlaşdyrýanlygy aýdylýan ilkinji synanşygy däldir, oňa mundan ozal hem öz tankytlaryny bes etmegi üçin türkmenistanly diplomatlar tarapyndan ençeme gezek duýduryş berlenligi aýdylýar.
F.Tuhbatulliniň aýtmagyna görä, şu ýylyň iýun aýynda Türkmenistanyň howpsuzlyk güýçleriniň agzalary onuň doglan obasynda ýerleşýän ençeme mekdeplere baryp, onuň çagalary hakda maglumat ýygnapdyrlar. Mälim bolşy ýaly, adam hukuklary boýunça alyp barýan işlerinde F.Tuhbatulline onuň ogullary kömek edýärler. Ol häzir öz maşgalasy bilen Awstriýada ýaşaýar.


text:
Sişenbe güni Siriýanyň häkimiýetleri Türkiýe bilen serhet ýakadaky al-Rastan şäherinde ýüze çykan protestleri basyp ýatyrmak üçin, bu şähere goşun sürdüler. Ýerli aktiwistler protestçilere garşy tanklaryň we harby wertolýotlaryň-da sürlendigini aýdýarlar.
Protestçlere garşy ýarag ulanylmagy netijesinde bu şäherde sişenbe güni azyndan dört adamyň ölendigi barada maglumat alyndy.
Birleşen Milletler Guramasy Siriýadaky wakalarda soňky alty aýyň dowamynda azyndan 2 müň 700 töweregi adamyň ölendigini aýdýar.
Duşenbe güni Siriýanyň daşary işler ministri Walid al-Mualem BMG-niň Baş Assambleýasynda eden çykyşynda bu ýurtdaky wakalarda daşary ýurt guýçleriniň eliniň bardygyny öňe sürdi.


text:
Gazagystanda hökümete tankydy garaýan iki oppozision hereket bilen onlarça media neşirine ýapylmak howpy abanýar.
Gazak prokurorlary 30 töweregi gazetiň, internet saýtlarynyň, telewideniýe kanallarynyň, şeýle hem "Alga!" we "Halyk Maýdany" atly hasaba alynmadyk iki sany oppozision hereketiň ýapylmagyny sorapdyrlar. Aýdylyşyna görä, bular ekstremizmi ýaýradyp, hökümeti agdarmaga synanyşýarlar.
Bu barada suduň ilkinji hökümi 4-nji dekabrda çykdy. Bir sud internet telekanly "Stan-Tw" ýapylmaly diýip, karar çykardy. "Alga!" baradaky sud diňlenişigi 5-nji dekabrda, "Golos Respubliki" gazetiniň sud prosesi hem 6-njy dekabrda başlanýar.
Oppozisiýa hökümeti, öten dekabrda Žanaözen we Şetpede bolan gozgalaňdan soň, indi Gazagystanyň oppozision güýçleriniň köküni köwlemek üçin kampaniýa alyp barýar diýip aýyplaýar.
Žanaözende nebitçileriň geçiren protestlerinde polisiýanyň märekä ot açmagy netijesinde azyndan 17 adam öldi.
Tamara Kaleewa söz azatlygyny goramak boýunça Gazagystanyň halkara fondy "Adil Söz" guramasynyň başlygy. Ol Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna şeýle diýdi:
"Bu iş ilkinji nobatda Žanaözen wakalary sebäpli bolýar. Biziň häkimiýetlerimiz nebitçileriň öz zähmet hukuklaryny goramak üçin ýola goýan güýçli we uzak wagtlap dowam eden protestlerinden şeýle gorkdular welin, olar indi bular ýaly wakalaryň öňüni almak üçin ähli derejelerde we sferalarda çäre görýärler, dowul turuzýarlar".
Tatýana Trubaçewa, "Golos Respubliki" gazetiniň baş redaktory. 29-njy noýabr, 2012.
Prokurorlar "Stan-Tw", "Golos Respubliki" ýaly we beýleki garaşsyz mediany Žanaözende zorluga itergi bermekde aýyplaýarlar. Häkimiýetler şeýle hem Gazagystanyň garaşsyz mediasyny Nazarbaýewiň ganym duşmany, öňki media we bank ulgamynyň magnaty Muhtar Ablýazow bilen ilteşikli hasap edýärler.
Ablýazow Nazarbaýew bilen oňuşman, 2009-njy ýylda Britaniýa gaçyp gitdi.
"Golos Respubliki" gazetiniň aklawçylarynyň biri bolan Sergeý Utkin bu gazetiň Ablýazowyňkydygyny inkär edýär:
"Bu gazet gaty garaşsyz zatlary ýerleşdirýär. Žanaözen barada hem şeýle. Häkimiýetlere ýaramaýany şol. Mundan başga-da bir fakt bar. Häkimiýetler gazet kanuny taýdan Ablýazowa ýa Kozlowa degişli bolmasa-da, bu adamlar bilen iltişiklidir öýdýärler. Häkmiýetler Ablýazow bilen Kozlowa duşman diýip garaýarlar".
Gazagystanda söz azatlygynyň tarapyny çalýanlar özlerinde "Golos Respubliki", şeýle hem beýleki garaşsyz media aman galyp, öz işlerini dowam etdirer diýen umydyň ýokdugyny aýdýarlar.
"Bu neşirleriň ýapylmagy gaty ähtimal. Biziň häkimiýetlerimiz oppozisiýanyň gidrasyny köki-damary bilen ýok etmek isleýärler. Aslynda bir demokratik jemgyýete zerur bolan oppozison media, umuman oppozisiýanyň özi, Gazagystanda bütinleý ýatdan çykdy" diýip Kaleewa aýdýar.


text:
Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti hakynda düzgünnama
Türkmenistanyň statistika baradaky döwlet komitetiniň sebitleýin müdirlikler
Türkmenistanyň statistika baradaky döwlet komitetiniň sebitleýin müdirlikleri
Türkmenistanyň statistika ulgamynyň mümkinçilikleriniň ösüşi we onuň häzirki zaman ýagdaýy
Türkmenistanyň statistika ulgamynyň mümkinçilikleriniňösüşi we onuň häzirki zaman ýagdaýy
"Statistika hakynda" Türkmenistanyň kanuny
Şu Kanun döwlet statistikasyny guramagyň tertibini kesgitleýär, statistik habary bermek, işläp taýýarlamak we ýaýratmak bilen baglanyşykly hukuk gatnaşyklaryny düzgünleşdirýä


text:
Siriýanyň hökümet güýçleri Aleppo şäherinde gozgalaňçylaryň elindäki alty etraby eýelediler we müňlerçe adamy gaçyp çykmaga mejbur etdiler.
Siriýanyň döwlet telewideniýesiniň 28-nji noýabrda aýtmagyna görä, hökümet güýçleri we olaryň ýaranlary şäheriň gündogar böleginde Sahur, Haýdariýa we Şeih Hodr etraplaryny eýeläpdirler.
Beýik Britaniýada ýerleşýän Siriýada adam hukuklarynyň gözegçisi atly gurama bu maglumaty tassyklady we prezident Başar al-Assadyň hökümetine garşy söweşýän güýçleriň birnäçe gün ozal öz elindäki giňişlikleriniň üçden bir bölegini elden gidirendigini aýtdy.
“Aleppoda 2012-nji ýyldan bäri oppozisiýa garşy iň uly söweş boldy” diýip, Reuters agentligi guramanyň başlygy Rami Abdulrahmanyň sözüni getirdi.
Munuň öňüsyrasynda gurama hökümet güýçleriniň Alepponyň “demirgazykdaky aglaba bölegine” gözegçilik edýändigini we 26-27-nji noýabrda azyndan 10 müň adamyň şäheri terk edendigini habar beripdi.
Gurama alty müň çemesi adamyň kürtleriň gözegçiligindäki Şeih Maksouda etrabyna tarap we beýlekileriň hökümetiň elindäki etraplara geçendigini habar berdi.
Orsýetiň harbylarynyň Siriýa boýunça metbugat wekili soňky iki günüň dowamynda hökümet güýçleriniň Alepponyň gündogar etraplarynda “güýçli depginde öňe saýlanandygyny we öz garşydaşlaryny “iki müňden gowrak binadan” gysyp çykarandygyny 27-nji noýabrda aýtdy diýip, Orsýetiň Interfaks täzelikler agentligi habar berdi.
Şol bir wagtyň özünde-de 27-nji noýabrda Şahur we Al-Haýdariýa etraplarynda-da hökümet güýçleriniň we gozgalaňçylaryň arasynda söweşler dowam etdi. Eger hökümet Şahur etrabyny öz gözegçiligine alsa, bu gozgalaňçylaryň elindäki etraplary iki böler.
Aleppo şäheri 2012-nji ýyldan bäri bölünen ýagdaýda saklanýar. Hökümet güýçleri şäheriň günbataryna, gozgalaňçylar gündogaryna gözegçilik edýär.
Hökümet güýçleriniň Aleppo şäherini doly eýelemegi Assadyň režimi üçin soňky bäş ýarym ýylyň dowamynda iň uly ýeňiş bolar.
15-nji noýabrda hökümet güýçleri şäheriň gozgalaňçylaryň elindäki böleklerine basyşyny güýçlendirdi. Bu ýerde 250 müň çemesi raýatyň gabawda galýandygy aýdylýar.
Synçy gurama şäherde guryýer we howa hüjümleriniň netijesinde 219 adamyň, şol sanda 27 çaganyň wepat bolandygyny habar berdi.
Assadyň 2011-nji ýylda demokratiýa tarap çykyş edýän protestçilere we hökümetiň garşydaşlaryna güýç görkezmegi köptaraplaýyn graždan urşunyň tutaşmagyna getirdi. Urşuň netijesinde 250 müň adam wepat boldy we 11 milliondan gowrak adam öz öýlerini terk etmäge mejbur boldy.


text:
Adam hukuklaryny goraýan gurama Human Rights Watch (HRW) gyşky Olimpiada oýunlarynyň geçiriljek ýeri bolan Soçidäki gurluşyk işlerinde migrant işçileriň ezilýändigini aýdýar.
Bu guramanyň "Düýbüne çenli ýaryş: Orsýetiň 2014-nji ýylda Soçide geçmeli gyşky Olimpiada oýunlarynyň öňüsyrasynda migrant işçileriň ezilişi" atly hasabatynda käbir telekeçileriň işçileri aldap, olaryň aýlyk hakyny tölemändigi, olardan 12 sagatlyk iş talap edendigi, bu agyr işde galmaga mejbur etmek üçin işçileriň pasportlaryny konfiskasiýa edendigi aýdylýar.
HRW guramasynyň Moskwadaky barlagçysy Ýulia Gorbunowanyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, bu hasabat Soçide Olimpiada we beýleki gurluşyk işleri üçin işe alnan 67 sany ermenistanly, orta aziýaly, serbiýaly we ukrainaly migrantlar bilen geçirilen interwýu esasynda taýýarlanypdyr.
Kemsitmeler we ezişler
"Biz Olimpiada üçin göz öňünde tutulan esasy ýerleriň gurluşygy üçin işe alnan bu işçileriň kemsidilmelerden, ezilmelerden ejir çekendigini ýüze çykardyk. Bu kemsidilmeler we ezilmeler aýlyk haklarynyň tölenmezligi, aýlyk haklaryň aşa gijikdirilmegi, ýokary iş sagatlary, zähmet kontraktlarynyň üpjün edilmezligi, ýaramaz iş şertleri ýaly zatlary öz içine alýar" diýip, Gorbunowa aýdýar.
Hasabatda aýdylmagyna görä, işçiler adamdan hyryn-dykyn doly jaýlarda ýaşapdyrlar. Olara ýeterlik iýmit berilmändir. Käbir halatlarda bolsa aýlyk haklary tölenmändir.
Bir işçi HRW hukuk guramasyna özüniň bir maşgala üçin göz öňünde tutulan jaýda 200 töweregi işçi bilen ýaşamaly bolandygyny aýdypdyr.
Täjigistanly migrant işçi Farruh Mirow migrantlaryň şäherde kömekçi kontraktçylaryň mekirliginiň pidasy bolandygyny, ýagny dellallaryň "çet ýurtly işçileriň Orsýetdäki düzgünlere ýetik däldiginden peýdalanandygny" aýdýar:
"Düzgünleri bilmeýändikleri üçin migrant işçileriň käbiri dellallara, kömekçi kontraktçylara ýüz tutýarlar. Iş kontraktlary barada hiç bir zat bilmeýän köp migrant bar. Dellallaryň olary Olimpiada üçin gurluşyk barýan ýerlere getirip, işlerine hak tölemegi wada eden halatlary boldy. Ýöne birnäçe aý işlänlerinden soň, aýlyk tölenmedi. Olar özlerini Soçä işe getiren dellallary tapyp hem bilmediler".
HRW köp migrantlaryň ors dilini çäkli bilýändiklerini, Orsýetiň graždan jemgyýeti ýa özlerine kömek etjek beýleki çeşmeler bilen gatnaşyklarynyň çäklidigini belleýär.
Hukuk guramansynyň aýtmagyna görä, öz tölenmedik hakyny soran ýa kemsidilmelere protest bildiren işçilerden öç almak üçin käbir telekeçiler olar barada häkimiýetlere habar beripdir, netijede bu işçiler Orsýetden çykarylypdyr.
Häkimiýetler ezişiň öňüni almaly
HRW ors häkimiýetlerini we Halkara Olimpiada komitetini migrant işçileriň ezilmeginiň öňüni almak üçin çäre görmäge çagyrdy.
Ýulia Gorbunowa ors häkimiýetlerini "migrant işçileriň Orsýetde öz statuslaryny kanunlaşdyrmaklarynyň öňüni bökdeýän päsgelçilikleri aýyrmaga çagyrdy: "Migrant işçilere elýeterli netijeli şikaýat mehanizmi bolmaly. Bu olaryň kontrakt statusyna ýa migrasiýa statusyna bagly bolmaly däl".
HRW Halkara Olimpiada komitetini-de, adam mertebesiniň hormatlanyp, işçileriň ezilmeginiň bes edilmegi üçin, Orsýet häkimiýetlerine berk beýanat bilen ýüz tutmaga çagyrdy.


text:
Ukrainanyň premýer-ministri Mikola Azarow, eger-de Kiýewdäki “prowokatorlar” hökümete garşy edýän protestlerini bes etmeseler, onda öz administrasiýasynyň demonstrantlara garşy howpsuzlyk güýçlerini herekete getirjekdigini aýtdy.
Azarow Orsýetiň “Rossiýa 24” telekanalynda eden çykyşynda, Kiýewde howpsuzlyk güýçleri bilen protestçileriň arasynda bolan çaknyşyklary agzap, munuň bilen baglanyşykly oppozision liderleri ýazgardy: “Bu ýagdaýa, esasan, oppozsion partiýalaryň baştutanlary jogapkär. Şeýle ýagdaýy olaryň özleri döretdiler. Häzir olar bir zady aç-açan aýan etmeli, ýagny eger-de olar köçelerdäki prowokatorlary, ekstremistleri goldaýan bolsalar, onda olaryň hem prowokatorlaryň tarapyndadyklary anyk aýan bolar. Eger-de olary goldamaýan bolsalar, onda oppozisiýanyň liderleri hem hökümet bilen bilelikde hereket edip, paýtagtyň köçelerini prowakatorlardan saplamaga kömek etmeli bolarlar”.
Azarow “öz hökümetiniň ýakyn wagtda adatdan daşary ýagdaý yglan etmegi meýilleşdirýändigi” barada aýdylýan gürrüňleri ret etdi: “Eger-de prowokatorlar öz pällerinden el çekmeseler, onda halkyň asuda durmuşda ýaşamagynyň hatyrasyna hökümetiň ekstremistlere garşy güýç ulanmaga kanun esasynda haky bolar”.
Temmiler
Birugsat köçe protestlerini geçirmäge gatnaşýan adamlara döwlet tarapyndan tölediljek jerimeleriň artdyrylmagyna we olaryň türme tussaglygyna höküm edilmegine ýol açýan kanun taslamasy geçen hepde Ukrainanyň parlamentinde tassyklanyldy we agzalýan kanun taslamasy çarşenbe güni irden güýje girer.
Azarow soňky çykarylan kanunlary “Ýewropa kanunçylygyndan göçürme” diýip häsiýetlendirdi.
Ýöne Birleşen Milletler Guramasynyň Adam hukuklary boýunça ýokary wekili Näwiý Pilleý Ukrainada täze çykarylan kanunlaryň Halkara Adam hukuklary boýunça standartlara dogry gelmeýändigini aýtdy.
Sişenbe güni eden çykyşynda Pilleý ukrain häkimiýetlerini täze kanun taslamalaryny güýje girizmekden saklanmaga çagyrdy we agzalýan kanunlaryň söz azatlygyna, ýygnanyşmak azatlygyna, maglumat azatlygyna, şeýle-de graždan jemgyýetçiliginiň erkin hereket azatlygyna howp salýandygyny nygtady.
Gepleşiklere çagyryşlar
Ukrain prezidenti Wiktor Ýanukowiç oppozisiýanyň baştutanlaryny gepleşik geçirmäge we ylalaşyga çagyrdy.
Ýöne oppozision lider Witaliý Kliçko sişenbe güni özüniň Ýanukowiç bilen duşuşmakçy bolandygyny, emma özüniň hasap edilmändigini, muňa derek özüne Ýanukowiçiň diňe kömekçisi bilen duşuşmaga rugsat berlendigini aýtdy.
Ukrainanyň howpsuzlyk boýunça Milli geňeşiniň başlygy Andriý Kiýuew Kliçkonyň gepleşikleri terk edendigini aýdyp, onuň bu hereketini tankyt etdi: “Gynansak-da, konstruktiw gepleşik geçirilmedi. Meniň düşünişim boýunça Witaliý Kliçko ýygnakdan soň baryp, ylalaşyk prosesinden boýun gaçyrýandygyny aýdypdyr. Men ýene bir gezek aýdýaryn, bu ýalňyş. Ukrainanyň gelejeginiň hatyrasyna syýasatçylar stoluň başynda oturyp, ylalaşyga gelmeli”.
Kreml
Sişenbe güni Moskwada Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Ukrainadaky hadysalaryň “gözegçilikden çykýandygyny” aýtdy we ol ukrain oppozisiýasyny Kiýewde sosial dartgynlylyk döretmekde aýyplady.
Şeýle-de Lawrow Ýewropa Bileleşigini protestçilere goltgy bermekde aýyplady. Ol bu meselede ÝB-niň daşary syýasat boýunça başlygy Ketrin Eştona we Kiýewiň Garaşsyzlyk bagynda bolan beýleki ýewropa resmilerine kakdyryp, çykyş etdi.
Geçen hepdäniň aýagyndan bäri protestçiler bilen howpsuzlyk güýçleriniň arasynda bolan dartgynly çaknyşyklarda ýüzlerçe adam ýaralandy we polisiýa ulaglary agdaryldy. Polisiýa işgärleriniň özlerine garşy rezin oklary we göz ýaşardyjy gazlary ulanmaklaryna protestçiler Molotow kokteýlleri bilen gazaply gaýtawul berýärler.
Gürrüňi edilýän protestler geçen ýylyň noýabr aýynda Ýanukowiç Orsýet bilen ykdysady gatnaşyklary güýçlendirmegiň hatyrasyna ÝB-niň Erkin söwda boýunça özara assosiatiw ylalaşyk baradaky teklibini ret edeninden soň başlandy.
Ýanukwiçiň Orsýete golaýlaşmagy onuň Moskwadan 15 milliard dollar möçberinde pul kömegini almagyna ýol açdy.


text:
Aşgabat, 31-nji ýanwar. “Türkmenportal”.
2012-nji ýyl — Türkmenistanyň Merkezi saýlaw toparynyň mejlisi geçirildi. Onuň barşynda 12-nji fewralda boljak Türkmenistanyň Prezidentiniň saýlawlaryna görülýän taýýarlygyň meselelerine garaldy. Mejlise MST-niň, Merkezi saýlaw toparynyň ýanynda döredilen iş toparlarynyň agzalary, welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň saýlaw toparlarynyň başlyklary, GDA-dan Gözegçilik işi boýunça ştabyň ýolbaşçysy, milli gözegçiler, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri gatnaşdylar.
1999-njy ýyl — Silent Hill atly oýnuň ýörgünli birinji bölegi çykdy.
1968-nji ýyl — Ýuwaş ummanynyň günorta bölegindäki kiçijik döwletiň — Nauru Respublikasynyň garaşsyzlygy yglan edildi.
1958-nji ýyl — ilkinji “Eksporer-1” amerikan hemrasy uçuryldy.
1943-nji ýyl — Wenada ilkinji gezek R. Ştrausyň “Divertimento, nach François Couperin” operasy ýaňlandy.
1916-njy ýyl — Nižegorodyň döwlet uniwersiteti esaslandyryldy.
1893-nji ýyl — “Koka-Kola” önüm belgisi hasaba alyndy.
1892-nji ýyl — Oslo şäheriniň Holmenkollenindäki lyža tramplininde ilkinji ýaryşlar geçirildi.
1864-nji ýyl — Moskwada Russiýada ilkinji “hemmelere elýeterli zoologiýa bagy” — Moskwanyň haýwanat bagy açyldy.
1729-njy ýyl — Stambulda arap dilinden türkçä terjime edilen ilkinji kitap neşir edilýär. Bu Jöwheriniň düşündirişli sözlügidir.
1714-nji ýyl — Pýotr I Sankt-Peterburgda Kunstkamerany (muzeý gymmatlyklarynyň ýeri) esaslandyrdy.
Halkara zergärler güni


text:
Aşgabat, 07.02.2015. “Türkmenportal”.
AFK-nyň Kubogy ugrundaky ýaryşyň deslapky tapgyrynda Türkmenistanyň Kubogyny iki gezek eýelän “Ahal” güýçli garşydaş, Gyrgyz Respublikasynyň dokuz gezek çempiony bolan Bişkegiň “Dordoýy” bilen duşuşar.
9-njy fewralda Aşgabatda geçiriljek bu duşuşyga taýýarlygyň çäklerinde gyrgyzlylar 21-nji ýanwar — 4-nji fewral aralygynda Türkiýäniň Antaliýa şäherinde okuw-türgenleşik ýygnanyşygyny geçdiler. Olaryň ikisinde ýeňiş gazanyp, ikisinde bolsa ýeňildi.
Gyrgyz toparynyň metbugat gullugynyň habarlaryna görä, 23-nji ýanwarda “Dordoý” Ukrainanyň “Ilýiçewesinden” asgyn geldi — 1:2. 26-njy ýanwarda Yragyň ýokary ligasynyň wekili “Zakhony”, 28-nji ýanwarda Hytaýyň naýbaşy ligasynyň toparyny, geçen ýylda Hytaýyň futbol assosiasiýasynyň Naýbaşy Kubogyny eýelän “Güýçžou Ženheni” ýeňlişe sezewar etdi. 2-nji fewralda bolsa Gruziýanyň ýokary ligasynda çykyş edýän “Kolheti-Potiden” ýeňildi.
“Ahala” garşy geçiriljek duşuşygyň öňüsyrasynda Bişkegiň “Dordoýy” milli ýygyndynyň dört oýunçysy bilen düzümini güýçlendirdi. Oşuň “Alaýynyň” oýunçylary Almazbek Mirzaliýew, Şerzod Şakirow, şeýle hem Kandyň “Albyş-atasynda” çykyş eden Kaýrat Žyrgalbek uulu we Marat Ajinyýazow bilen iki ýyla niýetlenen şertnama baglaşdy.
Umuman alnanda, “Dordoýda” milli ýygyndynyň 13 oýunçysy çykyş edip, olary bu toparyň baş tälimçisi Aleksandr Kostin 31-nji martda Bişkekde Owganystanyň ýygyndysyna garşy geçiriljek ýoldaşlyk duşuşygyna çagyrylan otuz üç futbolçynyň giňeldilen sanawyna goşdy. Olaryň arasynda Maksim Agapow, Azamat Baýmatow, Talant Samsaliýew, Denile Tego, Şerzot Şakirow, Marat Ajinyýazow, Kursan Şeratow, Tamirlan Kozubaýew, Mustafa Ýusupow, Kaýrat Žygalbek uulu, Wadim Harçenko, Almazbek Mirzaliýew, Dewid Tette dagy bar.
Bulardan başda-da, daşary ýurtly futbolçylar hem “Dordoýyň” oýnuna öz täsirini ýetirýär. Olaryň arasynda ýarym goragçylar Žankarlo Prewiatony (Braziliýa), Adyl Mohammady (Pakistan), Perisa Stançeskini (Serbiýa), hüjümçi Kalimullany (Pakistan) bellemek bolar.
“Dordoýa” serbiýaly hünärmen Zawişa Milosawlewiç ýolbaşçylyk edýär.
«Dordoý» futbol klubunyň düzümi
Derwezeçiler: Wladislaw Wolkow, Maksim Agapow, Ruslan Janybekow.
Goragçylar: Talant Samsaliýew, Kursan Şeratow, Adyl Bekbolotow, Azamat Baýmatow, Dawron Askarow, Deniýel Tego, Şerzot Şakirow
Ýarym goragçylar: Islam Şamşiýew, Marat Ajiniýazow, Wadim Harçenko, Žankarlo Prewiato (Braziliýa), Adyl Mohammad (Pakistan), Kaýrat Žyrgalbek uulu, Perisa Stançeski (Serbiýa), Awazbek Otkeýew.
Hüjümçiler: Kalimulla (Pakistan), Almazbek Mirzaliýew, Dewid Tette.
Toparyň prezidenti — Askar Salymbekow.
Wise-prezidenti — Şarşenaly Kasenow.
Wise-prezidenti — Yrysbek Maatkabylow.
Baş direktory — Boris Podkorytow.
Baş tälimçisi — Zawişa Milosawlewiç (Serbiýa).
Tälimçisi — Anarbek Ormomekow.
Tälimçisi — Murat Jumakeýew.
Derwezeçileriň tälimçisi — Stewan Miçiç (Serbiýa).
Massažçy — Igor Babynin.
Lukmany — Sergeý Soý.
Menejeri — Azamat Kaldybaýew.
Geçen ýyl “Dordoý” Gyrgyz Respublikasynyň çempiony we Kubogynyň eýesi bolup, Aziýanyň ikinji derejeli klub ýaryşynda — AFK-nyň Kubogy ugrundaky bäsleşikde çykyş etmäge hukuk gazandy.


text:
ABŞ-nyň Ýakyn Gündogar boýunça ýörite wekili Jorj Mitçel Ysraýyl-Palestina gepleşiklerini halas etmek ugrundaky diplomatik tagallalaryna başlady.
Ýakynda gaýtadan geçirilip başlanan gepleşiklere ýene togtamak howpy abanýar. Muňa Ysraýylyň Günbatar kenardaky gurluşyklaryň togtadylmagy baradaky maratoriýany uzaltmakdan boýun gaçyrmagy sebäp boldy.
29-njy sentýabrda Jorj Mitçel Iýerusalimde Ysraýylyň goranmak ministri Ehud Barak we premýer-ministr Benýamin Netenýahu bilen duşuşyp, gepleşik geçirdi. Ol 30-njy sentýabrda Günbatar kenarda Mahmud Abbas bilen duşuşmagy planlaşdyrýar.
Birleşen Ştatlar, Fransiýa, Britaniýa we BMG Ysraýylyň kararyndan lapykeç bolandyklaryny aýtdylar.


text:
Türkmen edebiýaty daşary ýurtlarda näme bilen tanalýar? Soňky ýyllarda halkara kitap sergilerinde Türkmenistana degişli bölümlere syn edilende, ýurtda diňe ýurduň birinji we ikinji prezidentleriniň awtorlygynda we olaryň maşgala agzalary barada çap bolan esergeleriň, käwagt ertekiler ýaly käbir milli temaly kitaplaryň çap bolýandygy barada pikir döreýär. Şol bir wagtda-da türkmen edebiýatynyň halkara edebiýatynda-da öz orny, öz gymmatlygy bar.
Azatlyk Radiosy türkmen edebiýatynyň orsýet edebiýatynda galdyryan yzy barada gürrüň bermegi orsýetli ýazyjy Mihail Sinelnikowdan sorady. Mihail Isaakowiç Sinelnikow ýewropa, uzak gündogar, kawkaz, pars we orta aziýa poeziýasynyň terjimeçisi we türkmen we azerbaýjan poeziýasynyň düzüjiçidir.
Azatlyk Radiosy: Siz üçin türkmen edebiýaty näme, ýa-da siz ol hakynda näme aýdyp biljek?
Mihail Sinelnikow: Birinjiden, ol örän baý, köp dürli edebiýat. Türkmenleriň haýran galarlyk derejedäki halk döredijiligi bar. Meni olaryň nakyllarynyň parasatlylygy aňk edýär. Ýesir edýän ertekileri bar. Elbetde, eposlary hem bar. Emma, bilýäňizmi näme, haýsydyr bir ýurduň halk dördijiligini aýratyn gowy görüp bolar. Ýöne hemme halkyň özüne mahsus ajaýyp folklory bolýar. Şol bir wagtda beýik awtorlar poeziýasy hemmelere berlen däl.
Elbetde, Türkmenistanyň beýik awtorlar poeziýasy bar. Türkmen klassykasy, elbetde, dünýä poeziýasynda bir hadysa bolup durýar. Asyrlar türkmen halkyna birnäçe görnükli ussady berdi.
Olaryň arasynda ilkinji nobatda Magtymgulynyň adyny agzamaly. Ol öň bir zamanlarda doglan beýik şahyrlaryň biri we rus diline edilen terjimelerinde hem şeýle bolup görünýär. Men Arseniý Tarkowskiniň Magtymgulydan eden terjimelerine ýokary baha berýärin, şu sebäpden men ol goşgulara irki ýyllardan bäri uly gadyr goýýaryn.
Ýaşlyk ýyllarymda men Tarkowskä ýakyn durdum, has dogrusy soňuna çenli onuň bilen ýakyn gatnaşykda boldum. Ýaşlyk ýyllarymda ol Magtymgulyny terjime edişi, türkmen durmuşynyň jikme-jikleri hakynda köp gürrüň berdi we şondan hem meniň gyzyklanmam güýçlendi.
Şu sebäpden men şu günki gün hem türkmen poeziýasynda bolýan zatlary gyzyklanma bilen yzarlaýaryn we bilmäge çalyşýaryn. Ýöne, elbetde, häzir ol öňki beýik döwür bilen deňeşdirer ýaly däl. Emma men şeýle ussatlary berip bilen edebiýat çüprär ýa gurap galar öýdüp pikir etmeýärin.
Azatlyk Radiosy: Eger türkmen edebiýatynyň şu günki ýagdaýyna gelsek, häzirki zaman edebiýaty izolýasiýada, daşarky dünýäden üzňelikde, ýa-da açyklyk, gatnaşyk ýeterlik bolamasa, uly ösüş gazanyp, ýaýbaňlanyp bilermi?
Mihail Sinelnikow: Bilýäňizmi näme, izolýasiýa pursatlary adatça beýle bir uzak bolup bilmeýär. Meniňçe, bu näme-de bolsa wagtlaýyn bir zat bolýar. Elbetde, gatnaşyklar peýdaly bolýar. Gatnaşyklaryň bolmazlygy, belki-de, zyýanly bolup biler, bu dogry.
Ýöne biziň ozalky uly watanymyz, Sowet Soýuzy hem onýyllyklar dowamynda demir tutynyň arkasynda boldy. Emma onda ajaýyp edebi eserler döredildi. Elbetde, ikinji tarapdan, bu döwrüň ýazyjylara aňsat düşmändigi, agyr bolandygy düşnükli. Mandelştamyň, Bulgakowyň, Babeliň we beýlekileriň ykballary muňa anyk mysal. Emma ajaýyp edebi eserler döredildi we ol eserler hut şol izolýasiýa şertlerinde döredildi. Özem ol şertler barha erbetleşdirildi, hatda islendik daşary ýurtly bilen gatnaşyk gurmagyň jenaýat hasaplanan wagtlary boldy.
Bu sowet adamlarynyň umumy ykbalydy, bilelikde garşylan kysmaty bolupdy. Men bu hili zatlar indi Orsýet üçin geçmiş bolandyr diýip umyt edýärin. Umuman alnanda bolsa, elbetde, izolýasiýa medeniýete ýardam etmeýär.
Azatlyk Radiosy: Siziňçe, şu günki günde türkmen edebiýatynda ozalky döwür bilen deňeşdirilende nämeler bar we nämeler ýok?
Mihail Sinelnikow: Bilýäňizmi näme, her näme diýilse-de, men şu günki Türkmenistandaky ýagdaýlary ýeterlik göz öňüne getirip bilmeýärin. Şol bir wagtda men ýurduň izolýasiýasyny duýýaryn, muny duýmaz ýaly däl. Emma ol ýere dürli edebi delegasiýalar gidýär, düýpden gatnaşyk ýok diýsek, dogry bolmaz.
Ýöne ozallar gatnaşyk gowudy, hatda doganlyk gatnaşyklary bardy.
Aýdaly, Tarkowskiý, ol Keminäniň goşgularyny, Türkmenistana gidip, uruşdan ozal rusça geçirdi. Soň bolsa, Beýik Watançylyk Urşundan maýyp bolup gelip, Berdi Kerbabaýew bilen dostlaşdy. Şeýdibem Magtymgulyny terjime etmek pikiri döredi. Bu onuň genial işi boldy.
Eger dogrusyny aýtsak, Magtymguly, Seýdi, Kemine, Mollanepes, Zelili ýaly gadym döwrüň şahyrlary nämä mätäçdi? Umuman alnanda, olar hiç zada mätäç däldi. Olaryň okyjylary bardy. Olar halkyň sesidi, Türkmenistanyň sesidi.
Magtymguly hem özüni halkyň sözi hasaplapdy. Şu hem iň esasy zatdy. Elbetde, Magtymguly hiç wagt özüniň ýadyna-oýuna düşmeýän dillerine terjime edilerin diýip pikir eden däldir. Ýöne şeýle iş edildi.
Haçanda poliglot, beýik syýahatçy Wamberi derwüş eşigini geýip, Türkmenistana baranda, ol ýerde aýdylýan aýdymlary diňläp, haýran galypdyr. Soň ol bu habary Ýewropa getirdi. Arseniý Tarkowskiý bolsa ol goşgulary bize elýeterli etdi. Tarkowskiý Orsýetde örän sylanýan şahyr, onsoň onuň janköýerleri Magtymgulynyň hem janköýerine öwrüldi.
Dogry, zamana özgerdi. Hakykatdanam kesekileşmek, daşlaşmak pursatlary bolup geçdi we men häzir köp zatlardan habarsyz. Şol bir wagtda ol ýerde meniň käbir dostlarymyň ýaşap ýörendigini bilýärin.
Golaýda Orsýetiň Türkmenistandaky ilçisiniň ýatlamalary kitap bolup çykdy. Şol kitapdan men sowet döwründen tanaýan, eserlereini bilýän ýazyjy-şahyrlarymyň köpüsiniň tanymal bolandygyny bildim. Ýöne dogry, öňki ýyllardaky tanyşlyk esasynda doly, yzygiderli gatnaşykdan kesildik. Elbetde, men bu ýerde arassa edebi gatnaşyk barada aýdýaryn.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Orsýete eden saparynyň dowamynda Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin we prezident Dmitriý Medwedew bilen duşuşdy. Gepleşikleriň gün tertibinde ikitaraplaýyn gatnaşyklara degişli esasy meseleler barada pikir alşyldy. Bu barada Orsýetiň döwlet mediasy habar berdi.
23-nji dekabrda Moskwanyň aeroportuna baran prezident Gurbanguly Berdimuhamedowy Orsýetiň daşary işler ministriniň orunbasary Grigoriý Krasin garşylady. Berdimuhamedow günüň dowamynda Nowo-Ogarýowoda Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin we Moskwanyň etegindäki Gorkiý şäherinde prezident Dmitriý Medwedew bilen duşuşyk geçirdi.
Söwda we energiýa
Resmi maglumatlara görä, gepleşikleriň gün tertibinde söwda-ykdysady, ýangyç-energiýa we medeni-gumanitar meslelere garaldy. Gepleşiklerde iki ýurduň arasyndaky söwda dolanyşygynyň soňky ýylda 30% ýokarlananlygy habar berildi.
Söwda gatnaşyklary we ilkinji nobatda gaz söwdasy Berdimuhamedowyň Wladimir Putin bilen gepleşikleriniň esasy temasy boldy. Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin iki ýurduň gaz öndürijiler hökmünde özara umumy bähbitleriniň bardygyny belledi.
Orsýet Türkmenistanyň iri söwda ýaranlarynyň biridir, emma degişli görkezijiler boýunça iň ýokary orunda duranok. Turkmenistan.RU neşiriniň habar bermegine görä, duşuşykda “Türkmenistanyň daşary ykdysady hyzmatdaşlarynyň arasynda Orsýetiň öz liderlik ornuny Hytaýa aldyrandygy” bellenilipdir we bu ugur boýunça perspektiwanyň uludygy agzalypdyr.
Türkmen-ors söwda gatnaşyklarynyň uly bölegini Türkmenistanyň Orsýetiň regionlary bilen alyp barýan göni hyzmatdaşlygy emele getirýär. Resmi maglumatlara görä, Türkmenistanda Orsýetiň maýa goýumlarynyň gatnaşmagynda 188 kärhana hasaba alnan we 180-e golaý inwestision proýekt amala aşyrylýar.
Içerki syýasat
Geçirilen gepleşiklerde ýurtlaryň içerki syýasy yagdaýlaryna hem üns berildi. Medwedew Berdimuhamedowyň bu saparynyň hem Orsýetiň, hem Türkmenistanyň prezidentlik saýlawlaryna taýýarlyk görýän pursatyna gabat gelendigini belledi we muny “jogapkärçilikli syýasy döwür” diýip atlandyrdy.
Türkmenistanyň we Orsýetiň ýolbaşçylarynyň arasynda Moskwada geçirilen resmi gepleşikler çäkli düzümde geçirildi. Gepleşiklerde ýurtlaryň arasynda bar bolan özara gapma-garşylykly meseleleriň näderejede maslahat edilenligi habar berilmedi.
Gepleşikleriň dowamynda mashalat edilen ýene bir temalaryň biri hem Merkezi Aziýada howpsuzlyk we bu ugurda hyzmatdaşlyk meselesi boldy diýlip, habar berilýär. Emma haýsydyr bir ugur boýunça şertnama gol çekilendigi barada häzirlikçe maglumat ýok.
Gapma-garşylykly temalar
Soňky aýlarda bu iki ýurduň arasynda birek-biregiň adyna birnäçe resmi çykyşlar edildi we ol hem köpçülikleýin diskussiýalaryň döremegine sebäp boldy. Özara jedelleriň temasy ilkinji nobatda Hazar regionynyň gazyny Ýewropa akdyrmak boýunça “Transhazar” gazgeçirijisiniň gurluşygyna, Hazar deňziniň statusyna we regional döwletleriň harbylaşmagyna degişli boldy. Orsýet Türkmenistanyň Ýewropa Bileleşigi bilen geljekki energiýa proýektlerine degişli gepleşiklerini aktiwleşdirmegine garşy çykyş edýär.
Ýene bir tema – goşa raýatlyk meselesi. Berdimuhamedowyň Moskwa saparynyň öň ýanynda Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi resmi beýannama ýaýradyp, Orsýetiň habar serişdelerini Türkmenistandaky goşa raýatlyk düzgünleri barada galp maglumat bermekde aýyplady.
Iki ýurduň arasynda goşa raýatlyk ylalaşygy 1993-nji ýylda baglaşylyp, 2003-nji ýylda ýatyryldy. Türkmenistanyň iki pasportly raýatlary bolsa hazire çenli dürli kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýandyklaryny gürrüň berýärler.
Türkmenistanyň prezidentiniň 23-nji dekabrda Orsýete eden sapary ors tarapynyň çakylygy bilen geçirildi. Mundan öň Berdimuhamedow Orsýete 2009-njy ýylda sapar edipdi. Türkmenistanyň prezidenti şol ýylyň dowamynda Moskwada iki gezek bolupdy.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Birleşen Milletler Guramasynyň Türkmenistanda täze bellenen Hemişelik utgaşdyryjysy, BMG-niň Ösüş maksatnamasynyň Hemişelik wekili hem-de BMG-niň Ilat gaznasynyň wekili hanym Ýelena Panowany kabul etdi.
Türkmen döwletiniň Baştutany BMG-niň Türkmenistandaky täze bellenen Hemişelik utgaşdyryjysyny ýurtda işläp başlamagy bilen gutlap, iri halkara guramasynyň ýolbaşçylaryna iň oňat arzuwlaryny aýtdy. Bu gurama bilen hyzmatdaşlyk geçen ýyllaryň dowamynda diňe netijeli, uzakmöhletleýin hem-de özara bähbitli häsiýete eýe boldy.
Soňra ynanyşmak we özara hormat goýmak ýörelgelerinde ýola goýulýan netijeli hyzmatdaşlygy ösdürmegiň geljegine degişli meseleleriň giň toplumy boýunça pikir alyşmalar boldy. Ýurdy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň kabul edilen maksatnamalaryny üstünlikli durmuşa geçirmäge hem-de Durnukly Ösüş Maksatlaryna ýetmäge gönükdirilen bilelikdäki täze taslamalara bildirilýän özara gyzyklanma tassyklanyldy.
Birleşen Milletler Guramasynyň wekili dürli ulgamlarda amala aşyrylan birnäçe bilelikdäki taslamalaryň Türkmenistan bilen BMG-niň arasyndaky özara hereketleriň soňky wagtda örän ösen depginine subutnama bolup durýandygyny belläp, döwrüň möhüm meseleleriniň çözgüdini tapmakda ýurdumyzyň eýeleýän işjeň ornuna ýokary baha berdi. Türkmenistanyň Prezidenti türkmen tarapynyň adamzadyň möhüm meselelerine gönüden-göni dahylly ählumumy energetika howpsuzlygyny üpjün etmek, ulag ulgamynda giň halkara hyzmatdaşlygy ösdürmek, tebigy serişdeleri oýlanyşykly peýdalanmak, howanyň üýtgemegi hem-de daşky gurşawy goramak ýaly möhüm meselelere degişli başlangyçlaryny hemmetaraplaýyn goldaýandygy üçin minnetdarlyk bildirip, abraýly guramanyň degişli edaralary we düzümleri bilen ýygjam özara hereket edip, ählumumy gün tertibi boýunça açyk çekişmelere Türkmenistanyň mundan beýläk-de örän işjeň gatnaşjakdygyny aýtdy.


text:
Aşgabat, 09.03.2015 “Türkmenportal”.
“Rostow” futbol topary Russiýanyň çempionatynyň ikinji böleginiň ilkinji duşuşygynda öz meýdanynda Moskwanyň “Lokomotiwinden” 0:1 hasabynda ýeňildi. Bu donly futbolçylaryň belli türkmen tälimçisi Gurban Berdiýewiň ýolbaşçylygyndaky ilkinji resmi duşuşygydy.
Birinji ýarym haç bir topara üstünlik getirmedi. Arakesmeden soň bolsa hasap açyldy. 64-nji minutda Samedowyň sag gyradan geçiren pökgüsini Şkuletiç kellesi bilen urup derwezä gönükdirdi. Rostowlylar hasaby deňlemek üçin kän jan çekdiler. Hatda eýranly türkmen futbolçysy Serdar Azmunyň meýdana girmegi we yhlas etmegi-de netije bermedi.
“Rostow” häzirem iň soňky orunda barýar. Ýöne “Biziň futbolumyz” teleýaýlymynyň belli teswirleýjisi Mihail Polenowyň aýtmagyna görä, Donuň topary häzirlikçe öz hakyky eýelemeli ýerinde baranok.
“Rostowa” uly tälimçi, baý tejribesi bolan Gurban Berdiýew geldi. Şeýle hem topara netije getirip biljek oýunçylar satyn alyndy. Men rostowlylaryň aşaky liga gaçmaga beýlede dursun, hatda goşmaça duşuşyklara gatnaşmajakdygyna hem kepil geçip biljek” diýip, futbol bilermeni belleýär.


text:
2-nji martda Aşgabatda Türkmenistanyň prezidenti we Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa boýunça ýörite wekili Pýer Moreliň arasynda geçirilen gepleşikler esasan söwda-ykdysady pudaga degişli hyzmatdaşlyga bagyşlandy.
Türkmen metbugatynda esasy meselelerden biriniň ýangyç-energiýa pudagyndaky aragatanaşyklara degişli bolanlygy aýdyldy. Resmi maglumatlarda muňa Türkmenistanyň energiýa göterijilerini halkara bazarlaryna çykarmak boýunça ugurlaryny artdyrmak strategiýasynyň itergi berýänligi bellenildi. Özara hyzmatdaşlygyň ilkinji ädimleri
2008-nji ýylyň maý aýynda Türkmenistan we Ýewropa Bileleşiginiň arasynda energiýa ugrunda birek-birege düşünişmek we hyzmatdaşlyk boýunça Memoranduma gol goýlupdy. Türkmenistan Ýewropa Bileleşigine ýylda 10 milliard kubometr gaz satmaga taýýarlygyny mälim edipdi.
Bilermenler Ýewropa Bileleşigi bilen Türkmenistanyň arasyndaky energiýa hyzmatdaşlygynyň perspektiwalaryny “Nabukko” proýektiniň geljegine baglanyşdyrýarlar.
2009-nji ýylyň awgust aýynda Türkiýäniň paýtagtynda Merkezi Aziýadan Ýewropa Bileleşigine tarap Orsýetiň daşyndan geçýän “Nabukko” gaz geçirijisiniň gurluşygyna degişli proýekti durmuşa geçirmek barada Ýewropa Bileleşiginiň agza döwletleriniň dördüsi we Türkiýe tarapyndan ylalaşyga gol çekildi.
Ankaranyň Gazy Uniwersitetiniň halkara gatnaşyklary boýunça professory Mehmet Seýfetdin Türkmenistanyň we Ýewropa Bileleşiginiň hyzmatdaşlygyny ösdürmek boýunça tagallalarynyň özara bähbitli bolup, taraplaryň öz energiýa howpsulzygyny üpjün etmek strategiýalaryna doly gabat gelýänligini belledi.
“Nabukko” proýektiniň esasy gatnaşyjylarynyň biri Germaniýanyň “RWE” kompaniýasynyň geçen ýylda Türkmenistan bilen hyzmatdaşlyk boýunça ylalaşyga gol çekmegine synçylar Aşgabat bilen Brýusseliň energiýa hyzmatdaşlygynda öňe tarap ädimi hökmünde garaýarlar. Häzirki wagtda “RWE” Hazar deňziniň Türkmenistana degişli böleginiň 23-nji blogunda barlag-anyklaýyş işlerini geçirýär. Ýewropaly şirketler Türkmenistan bilen işleşmäge islegli
Türkmenistanyň resmi maglumatlarynda habar berlişine görä, Aşgabatdaky soňky gepleşiklerde jenap Pýer Morel Ýewropanyň iri kompaniýalarynyň Türkmenistanyň energiýa pudagyndaky proýektlerine gatnaşmaga, beýleki ugurlardan hem has giňden işleşmäge ägirt uly gyzyklanma bildirýänligini aýtdy.
Soňky ýyllaryň dowamynda Aşgabat energiýa we ykdysady ugurlardan köp sanly halkara konferensiýalaryny geçirdi. Daşary ýurtly biznes toparlary bilen duşuşyklar prezident G.Berdimuhamedowyň daşary ýurtlara saparlarynyň gün tertibinde esasy orun tutýar.
Muňa garamazdan daşary ýurtly kompaniýalaryň, şol sanda Günbatar kärhanalarynyň Türkmenistana garaşylşyndan az gelýänligini synçylar belleýärler. Adam hukuklary ýa-da ykdysady gatnaşyklar
Türkmenistanyň öňki diplomaty Nurmuhammet Hanamow Ýewropa şirketleriniň kanunlaryň işleýän döwletleri bilen iş salyşýanlygyny belläp, “Türkmenistanda bolsa kanunlar işlemeýär, ençeme kanunlar ýok, bolsa-da diňe kagyz ýüzünde, bar meseläni bir adam çözýär” diýdi.
Nurmuhammet Hanamowyň pikirine görä, Türkmenistanyň daşarky ykdysady gatnaşyklaryny ösdürmekde öňegidişligiň öz mümkinçiliklerinden has pes bolmagy demokratik özgerişlikler, esasanam ynsan hukuklaryna hormat goýulmagy, kanunlaryň ýöremegi üçin ýeterlik çäreleriň
Türkmenistan kanun reformasyny amala aşyrmak arkaly daşary ýurt kompaniýalaryna garantiýa berýänligini yglan edýär.
görülmeýänligi sebäp bolýar.
Günabatar döwletleri tarapyndan hem Türkmenistandan demokratik özgerişlikleri talap etmekde ýeterlik tagallalaryň edilmeýänligini, esasy ünsüň ykdysady-energiýa hyzmatdaşlygyna berilýänligini Nurmuhammet Hanamow belledi.
Halkara guramalarynyň hasabatlarynda Türkmenistanyň dünýäde adam hukuklaryny iň gödek depeleýän ýurtlaryň hatarynda agzalmagynyň dowam etdirilmegine garamazdan, 2009-njy ýylyň 22-nji aprelinde Ýewropa Parlamenti Türkmenistan bilen wagtlaýyn söwda ylalaşygyny makullady.
Türkiýeli bilermen Mehmet Seýfettin Türkmenistanyň öz kanun sistemasyny reformirlemek we ony halkara kadalaryna laýyk getirmek boýunça görýän çärelerine ýurduň halkara hyzmatdaşlygyny ösdürmek isleginiň alamaty hökmünde garaýar.
Mehmet Seýfettiniň pikirine görä, ykdysady gatnaşyklaryň giňelmegi üçin kanuny şertleriň zerurlygyna göz ýetirip, Türkmenistan kanun reformasyny amala aşyrmak arkaly daşary ýurt kompaniýalaryna şeýle garantiýalary berýänligini yglan edýär. ABŞ-nyň wekili hem Aşgabatda
2-4-nji mart aralygynda Aşgabada ABŞ-nyň Ýewraziýa energiýa syýasaty boýunça ýörite wekili Riçard Morningstaryň hem saparynyň boljagy ABŞ-nyň Aşgabatdaky ilçihanasynyň metbugat beýanatynda aýdyldy.
Şu ýylyň ýanwar aýynyň ahyrynda «American Progress» atly syýasy barlaglar merkezinde eden çykyşynda, Riçard Morningstar Ýewraziýa regiony bilen baglanyşykly Birleşen Ştatlaryň hökümetiniň maksatlarynyň biriniň Kawkaz we Merkezi Aziýa ýurtlaryna olaryň nebit we gaz eksportlary üçin täze ýollary tapmaklyga kömek etmekden ybaratdygyny aýdypdy.
Agzalýan nebit we gaz eksportlary üçin täze ýollaryň arasyna Ýewropa Bileleşigi tarapyndan öňe sürülýän we ABŞ tarapyndan goldanylýan “Nabukko” proýekti hem girýär. Geçirijilik kuwwaty ýylda 31 milliard kubmetr bolan “Nabukko” proýekti Hazar regionynyň tebigy gazyny Ýewropa Bileleşigine akdyrmagy göz öňüne tutýar.
Riçard Morningstar Birleşen Ştatlaryň hökümetiniň Ýewraziýa energiýa meseleleri boýunça ýörite wekili hökmünde Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillary Klinton tarapyndan bu wezipä 2009-njy ýylda bellenilipdi.
Riçard Morningstar özüniň bu wezipesinde Hillary Klintonyň Ýewraziýanyň energiýa önümçiligini ýokarlandyrmaklyga, onuň energiýa resurslaryny tranzit etmeklige we ýaýratmaklyga degişli syýasy meseleler boýunça maslahatçysy hem bolup durýar. Onuň bu wezipesiniň esasy maksady bolsa Birleşen Ştatlaryň Ýewropa, Orsýet, Ukraina, Türkiýe, Merkezi Aziýa we Kawkaz boýunça energiýa syýasatyna ýardam bermekden ybarat.


text:
1999-njy ýylyň 9-njy awgustynda prezident Boris Ýeltsin il içinde kän bir tanalmaýan, öňki KGB-niň işgäri Wladimir Putini 18 aýyň içindäki özüniň 5-nji premýer-ministri wezipesine belledi.
Prezident Ýeltsin Federal Howpsuzlyk Gullugynyň 46 ýaşly başlygyny premýer-ministr wezipesine bellemek bilen çäklenmändi. Ol jemgyýetiň öňünde çykyş edip, öz ornuna Putiniň geçmegini isleýänligini hem duýdurypdy.
Bir adam tarapyndan dolandyrylýan syýasy sistemaly Orsýet üçin bu örän möhüm beýannama bolupdy.
Şonda premýer-ministr wezipesinden çekilmeli bolan Sergeý Stepaşin žurnalistlere şeýle diýipdi: “Irden men prezidentiň ýanyna bardym. Ol meniň wezipämden çekilýänligim baradaky permana gol çekdi. Gowy işlänim üçin minnetdarlyk bildirip, işden boşatdy. Bu wezipäni ýerine ýetiriji edilip, Howpsuzlyk Sowetiniň sekretary we FSB-niň müdiri Wladimir Wladimirowiç Putin bellendi. Men ony arassa we mynasyp adam hasap edýärin. Meniň oňa rowaçlyk arzuw edesim gelýär. Diňe rowaçlyk, sebäbi başgasy onuň özünde bar”.
Sergeý Stepaşiniň şeýle bilgiçligini şol döwürde aňan köp bolmasa-da, on ýylyň geçmegi bilen premýer-ministr wezipesinden prezidentlige geçen we soň ýene premýer-ministr bolan Putin barha güýçlenýän Orsýetiň şek ýetirip bolmajak liderine öwrüldi.10 ýyl mundan öň...
Prezident Boris Ýeltsin öz edarasyny Wladimir Putine tabşyrýar, 31-nji dekabr, 1999 ý.
Emma 1999-njy ýylda Orsýet häzirkisinden çürt-kesik tapawutlanýan ýurtdy. Şol ýylyň 16-njy awgustynda Ýeltsiniň karary Döwlet Dumasynda uly bolmadyk ses köpçüligi tarapyndan makullanan hem bolsa, oňa 84 adam garşy çykyp, ýene 88 adam saklanypdy. Şeýle ýagdaýy prezidente tabyn parlamentli şu günki Orsýetde göz öňüne getirmek kyn.
Başda Putin özüne ynam etmeýän adam bolup görnüpdi. Ol žurnalistler bilen gepleşende çekinýärdi we ýagdaýa doly gözegçilik edýäne meňzeýän, şu günki özüne ynamly we berk liderden örän tapawutlanýardy.
Putiniň premýer-ministr wezipesine geçmegi bilen ýurtda bar bolan ähli kynçylyklary-da öz üstüne aldy. Şol döwürde ykdysadyýet örän agyr ýagdaýdady. Ýurduň daşarky bergileri agyrlaşýardy. Gozgalaňçy Çeçenistanyň söweşijileri bolsa, goňşy Dagystana güýçli hüjüme başlapdy. 1-nji oktýabrda Orsýetiň goşuny ikinji gezek Çeçenistana girdi. Şonda Demirgazyk Kawkaz respublikasyndaky birinji urşuň tamamlananyna 3 ýyl geçipdi.
Orsýet jemgyýetçiligi we syýasy elitanyň uly bölegi täze hökümetiň daşyna jemlendi. Birnäçe aýyň dowamynda Putin berk we aýgytly häsiýetini görkezdi. Hut şol häsiýetler soň onuň şahsy aýratynlyklaryna öwrüldi. Galdyrylan miras
Putiniň häkimiýet başyndaky on ýyllyk döwrüne ählitaraplaýyn baha berlende, Ýeltsin döwri oňa nähili miras galdyrdy diýen sowala gezek gelende, garaýyşlar tapawutlanýar. “Täze sowuk uruş” atly kitabyň awtory we şol döwürde “The Economist” žurnalynyň Moskwadaky býurosynyň ýolbaşçysy bolan Edward Lukas, şol wagtky Orsýet jemgyýetçiliginiň krizis ýagdaýyndan we Ýeltsiniň ejizliginden hem merkezi hökümetiň ukypsyzlygyndan ýadawlyk bilen tapawutlananlygyny aýdýar.
Lukasyň pikirine görä, “şonda täze bir başlangyja uly zerurlyk bolupdy we paýhasly, yhlasly hem bilimli Putin mundan öz bähbidi üçin peýdalandy”.
Putiniň tarapdarlary bolsa, Orsýetiň dargamak howpunyň astynda bolanalygyny aýdýarlar. Şeýle-de, täsirli oligarhlaryň, ilkinji nobatda-da Boris Berezowskiniň hem Wladimir Gusinskiniň, öňüniň alynmagyna zerurlygyň bolanalygyny belleýärler.
Başga bir tarapdan Kremliň tankytçylary, şol sanda syýasty öwreniji Dmitriý Oreşkin 1999-njy ýylda Orsýetiň güýçly ykdysady çökgünlilikden ösüş ýoluna gadam basanlygyny aýdýarlar.
Oreşkin şol döwürde ýurtda demokratik sistemanyň we açyk jemgyýetiň düýbüniň tutulanlygyny, emma munuň soň Putin tarapyndan çäklendirilenligini belleýär. “Onuň ýurdy demokratiýa we ykdysady taýdan ösüş ýolunda öz eline alyp, ony Latyn Amerika mahsus geljegi alasarmyk döwlete öwürenligini aýtmak mümkin” diýip, Dmitriý Oreşkin aýtdy.


text:
Nýu-Ýorkuň 25 ýaşyndaky özbek ýaşaýjysy Yrakdaky we Siriýadaky «Yslam döwleti» jeňçi toparyna maddy goldaw bermek barada dil düwüşendigini aýdyp, günäsini boýun aldy.
Amerikan prokurorlarynyň aýtmaklaryna görä, Abdurasul Hasanowiç Jurabaýew bir ýyl ozal internetde, eger «Yslam döwleti» buýursa, prezident Barak Obmany öldürmegi ýa-da Nýu-Ýorkuň Koniý adasyndaky kurort kenarynda bomba ýarmagy teklip edýän material ýerleşdiripdir.
Ol indi 15 ýyl türme tussaglygy bilen ýüzbe-ýüz dur. Jurabaýew fewral aýynda Nýu-Ýorkda, Bruklindäki öýünde tussag edildi.
Prokurorlar onuň mart aýynda Türkiýä gidip, YD-a goşulmak üçin uçar biletini satyn alandygyny aýtdylar.


text:
Ýemeniň resmileriniň aýtmagyna görä, ýurduň günorta böleginde anna güni “Al-Kaýda” toparynyň hüjümi zerarly 30 çemesi polisiýa işgäri we esger wepat bolupdyr.
Ýemeniň harby çeşmeleri Arap ýarym adasyndaky “Al Kaýda” guramasynyň Şabwa regionynyň Maifaa atly ýerinde ýerleşýän ýörite harby lagere hüjüm edip, bu ýerde ençeme polisiýa işgärini öldürendigini habar berdiler. Munuň yzýany bu ýerden 15 kilometr uzaklykda ýerleşýän iki sany harby posta hem hüjüm edip 30-a golaý esgeri öldüripdir. Berilýän bu sanlar derhal tassyklanmady.
“Al-Kaýda” guramasy ýurduň günorta we gündogar böleklerinde goşuna we polisiýa garşy ýygy-ýygydan hüjüm edýär. Ýemeniň ýaragly güýçleri bu hüjümlere jogap bermek üçin ABŞ-nyň ýardamyna daýanýarlar.
Ýekşenbe güni Ýemeniň paýtagtynyň sudy Arap ýarym adasynda hereket edýän “Al Kaýda” guramasynyň üç agzasyna höküm çykardy. Olar Ýemeniň prezidenti Abdrabuh Mansur Hadiniň we ABŞ-nyň Ýemendäki ilçisiniň janyna kast etmek üçin dildüwşük gurnamakda aýyplanýarlar.


text:
Adam hukuklaryny goraýjy “Memorial” guramasynyň ýaýradan maglumatynda ”Türkmen häkimiýetleri 5-nji awgustda bolan hadysany, ýagny ýörite gulluklar tarapyndan yzarlanýan tanymal atşynas Geldi Kärizowyň maşgala agzalarynyň janyna kast etmäge synanyşykdyr öýdülip güman edilýän ýagdaýy derňemekden ýüz öwürýärler” diýlip habar berilýär.
5-nji awgustda Geldi Kärizow, onuň 14 ýaşly gyzy Sofiýa we aýalynyň dogany Ýelena Serebrýannik Moskwa uçmakçy bolanlarynda, Aşgabadyň aeroportunda serhet resmileri olaryň uçar biletlerine ret ediji möhür basyp, olary yzyna gaýtarypdyr.
Munuň öňüsyrasynda Geldi Kärizow, Sofiýa Kärizowa we Ýelena Serebrýannik ýola taýýarlanyp, golaýdaky dükandan zerur zatlary almak üçin öýden çykanlarynda uly awtoulagyň köçeden öwrülip, göni Sofiýa tarap sürendigi, emma onuň daýzasynyň Sofiýany gapdala iterip, zarbany öz üstüne alandygy habar berlipdi.
“Memorialyň” maglumatyna görä, 10-njy awgustda sud-medisina synagy geçirilip, Kärizowyň aýalynyň dogany, orsýet raýaty Ýelena Serebrýannigiň agyr şikes alandygy tassyklanansoň, kanun goraýjy organlaryň wekili polisiýanyň derňewleriniň bes edilýändigini aýdypdyr. Ondan iki gün öň bolsa şol bir ofiser hadysanyň günäkärlerini tapmagyň kyn däldigini, sebäbi golaýda wideokameralaryň goýlandygyny aýdypdyr.
Köpçülige mälim bolansoň...
Habar berlişine görä, 5-nji awgustda Geldi Kärizowyň maşgalasynyň başdan geçirenleri barada köpçülige habar berlensoň, olaryň öýüne polisiýanyň we Milli howpsuzlyk ministrliginiň bäş işgäri baryp, bolan waka barada sorag edipdirler we günäkäriň anyklanyp, çäre görüljekdigini söz beripdirler. Iki günläp olaryň ýaşaýan jaýynyň daşynda kanun goraýjy organlar tarapyndan gozegçilik geçirilip, 8-nji awgustda Ýelena Serebrýannik sud medisina ekspertizasyndan geçmäge çagyrylypdyr.
Munuň yz ýany häkimiýetleriň wakany derňemekden duýdansyz ýüz öwürmekleri we mundan ozalky haýbatlary 14 ýaşly Orsýet graždany üçin tas pajygaly tamamlanan ýagdaýyň tötänlik bolman, eýse ýörite gulluklaryň atşynasa edýän basyşlarynyň bir bölegidigini çak etmäge esas berýär” diýlip, “Memorialyň” maglumatynda aýdylýar.
Tussaglyk we “zamunlyk”
Ahal-teke atlarynyň tohumçylygy ugrunda uly işleri bitiren Geldi Kärizow öňki prezident Saparmyrat Nyýazowyň döwründe jenaýatçylykda aýyplanyp yzarlanypdy. Ol 2002-nji ýylda tussag edilip, 2007-nji ýylyň oktýabrynda günä geçişlikde boşadylan Kärizowyň öz tussaglyk möhletiniň bir bölegini Owadandepe türmesinde geçirip, daşky dünýäden üzňelikde saklanandygy aýdylýar.
Tussaglykdan boşadylansoň Kärizowyň emlägi elinden alyndy, jaýy ýumruldy.
“Memorial” gurmasynyň Merkezi Aziýa boýunça programmasynyň müdiri Witaliý Ponomarýow Kärizowyň Orsýetiň raýatlary bolan aýalynyň, gyzynyň we garyndaşy Ýelena Serebrýannigiň 2014-nji ýylyň dekabrynda Moskwa uçýan uçara goýberilmändigini, soň maşgala agzalaryna gadagançylyk ýatyrylan hem bolsa, Geldi Kärizowyň özüniň ýurtdan çykmagyna gadagançylygyň saklanýandygyny belläp, Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk ministrliginiň işgerleriniň Kärizow babatynda “zamunlyk tejribesini” açyk ulanýandyklaryna ünsi çekýär.
Witaliý Ponomarýow: “Türkmen häkimiýetleriniň hereketleri Türkmenistanyň halkara borçlaryna hem Türkmenistanyň içerki kanunlaryna, şeýle-de Orsýet Federasiýasy bilen ikitaraplaýyn ylalaşyklaryna ters gelýär. Meselem, Türkmenistanyň Içeri işler ministrliginiň Geldi Kärizowyň Orsýetiň raýatlary bolan maşgala agzalaryndan Orsýetiň territoriýasynda bir aýdan köp wagt bolmazlygy, şol wagtda-da başgalaryň Aşgabatda zamun görnüşde galmagyny talap etmegi hiç hili kanun normalaryna laýyk gelmeýär we dürli halkara dokumentlerde güwä geçilen hukuklary gödek depeleýär”.
Ponomarýow Geldi Kärizowyň maşgalasynyň bir böleginiň Türkmenistanyň daşynda ýaşaýandygyny belläp, onuň ýurtdan çykmagyna döredilýän päsgelçilikleriň maşgalanyň birleşmegine degişli hukuklary depeleýändigini belleýär.
'Sebäbini düşündiriň'
“Memorial” guramasynyň maglumatynda aýdylyşyna görä, Geldi Karizow 2015-nji ýylyň 23-nji maýynda Türkmenistanyň Baş prokuraturasyna we Migrasion gullugyna hat ýazyp, özüniň ýurtdan goýberilmezliginiň sebäpleri we möhleti barada düşündiriş berilmegini talap edipdir. Kärizow ýurduň daşyna çykmaga ýene bir synanyşyk edip, Orsýetiň wizasyny alypdyr. MHM-niň ministriniň orunbasarynyň adynda gepleşmäge ygtyýarlydygyny aýdan bir işgäri Kärizowyň öýüne baryp, onuň aýalynyň Moskwadan gyssagly Aşgabada dolanmagyny talap edipdir. Ol ”prezident ölse-de sen ýurtdan çykmarsyň” diýipdir. 2-nji awgustda sagat 14-de Kemine we Annadurdyýew köçeleriniň arasyndaky dükanyň golaýynda Kärizowy ýakalaşyga çekmäge synanyşyk edilipdir.
Ponomarýow Kärizowyň maşgalasynyň 5-nji awgustda ýurduň daşyna çykyp bilmezligi bilen bagly wakadan öňki we soňky ýagdaýlaryň Orsýet Federasiýasynyň Türkmenistanyň giňişliginde ýaşaýan raýatlarynyň hukuklarynyň kepiline ters gelýändigini belledi.
Witaliý Ponomarýow: “Maňa mälim bolşuna görä, maşgala 5-nji awgustda bolan waka barada Orsýetiň ilçihanasyny gysgaça habarly etdi. Olaryň arz-şikaýat bilen ilçihana ýüz tutmagyna indi garaşylýar, olaryň özleri muny etmeseler, biziň guramamyz ýüz tutmakçy. Sebäbi bu ýerde Orsýet Federasiýasynyň Türkmenistanyň giňişliginde ýaşaýan graždanlaryna garşy zorlukly hereketler barada gürrüň gidýär. Şeýle-de türkmen tarapynyň bikanun hereketleri barada gürrüň gidýär”.
Halkara guramalarynyň talaby
Adam hukuklaryny goraýjy guramalar Geldi Kärizowyň we onuň maşgalasynyň yzarlanmagynyň bes edilmegini, olaryň ýurtdan goýberilmegini we sezewar bolan hüjümleriniň derňelmegini talap edýärler.
HRW guramasy öz maglumatynda Kärizowyň türmeden boşadylanyndan soň berk gözegçilik astynda saklanýan maşgala agzalarynyň işe ýerleşmek mümkinçiliginden mahrum edilendigini belleýär.
HRW gurmasyndan Reýçel Denber “Türkmenistanyň hökümeti Kärizowyň saglygyna kast edýär. Kärizowa edilýän basyşlar adamlaryň daşary ýurtlara erkin çykmak hukugyna esassyz we bikanun gadagançylygyň saklanýandygyny görkezýär” diýýär.
Witaliý Ponomarýow: “Biz ýakyn wagtda Türkmenistanyň Daşary işler ministrligine ýüz tutarys, indiki ädimlerimizi partnýor guramalarymyz bilen kesgitläris. Bu meselede Türkmenistandan diňe diplomatik we halkara kanallary arkaly jogap alyp bolýar. Sebäbi Türkmenistanyň häkimiýetleri ýollanan hatlaryň we ýurduň içinde edilen arz-şikaýatlaryň hiç birine asla jogap bermeýär, ýa-da siziň hatyňyz degişli edara iberildi diýen manysyz jogap berýär. Onuň haýsy edaradygy düşnüksiz bolup galýar we ondan jogap gelmeýär”.
Atşynas we seýis Kärizow 2015-nji ýylda Patşalyk Geografiýa Jemgyýetine we ”Long Riders’ Guild” atçylyk bileleşigine kabul edildi.


text:
Güni takyk bolmasa-da, ýakyn günlerde, belki-de şu hepdäniň dowamynda Hytaý Halk Respublikasynyň ýolbaşçysynyň Türkmenistana gelmegine garaşylýar.
Resmi bolmadyk habarlardan mälim bolşuna görä, Türkmenistana geljek myhmanyň barjak ýerleriniň biri hem Mary welaýatynyň Ýolöten etrabynyň gündogarynda ýerleşýän Galkynyş gaz kompleksi bolar.
Ol ýerde Hytaýyň milli nebit kärhanasy (CNPC) tarapyndan gurulýan tebigy gazy arassalaýjy zawodyň dabaraly açylyşynyň boljakdygy we oňa iki ýurduň baştutanlarynyň gatnaşjakdygy barada habarlar bar.
Taýýarlyk başlady
Myhmanyň geljek güni takyk belli bolmasa-da, Mary şäherinde we onuň töweregindäki etraplarda myhmany garşylamak üçin dürli çäreler görülýär. Taýýarlyk barada aýdylanda, Mary şäheriniň aeroportundan tä Ýolötene çenli ençeme ýyldan bäri bejergä mätaç bolan asfalt ýollary abatlanýar.
Bejerilýän ýollaryň ýapylandygy sebäpli, häzirki wagtda Mary şäherinde awtoulaglaryň dyknyşygy öňküsinden hem uly. Şonuň üçin hem sürüjiler ýolda dykylyp durmajak bolup, şäheriň içindäki kiçeňräk ýollardan geçýärler, onsoň ol ýollarda hem görlüp-eşidilmedik dyknyşyklar döreýär.
Ýollaryň ýapylmagy zerarly görülýän kynçylyklaryň Mary şäheriniň sürüjileri üçin uzak dowam etmejegini ol ýerdäki alnyp barylýan işlerden hem göz ýetirmek bolýar. Ýollaryň bejergi işlerini alyp barýan edaralaryň gije-gündiz işlemegi Mary şäheri üçin adatdan daşary bir ýagdaý.
Şäheriň beýleki ýerleri
Emma bu bejergi işleriniň diňe myhmanlaryň geçjek ýoluna gönükdirilmegi, käbir marylylaryň lapyny keç edýär. Sebäbi şäheriň beýleki ýerlerindäki köçeleriň hem köp bölegi könelişen, ol köçeleriň asfalt düşegi halys lagşan.
Ýollaryň diňe daşary ýurtly myhmanlar gelende bejerilmegi indi marylylar üçin täzelik däl, mundan ozal hem şu ýylyň başlarynda Mary-Serhetabat ýolunyň Mary-Murgap böleginde hem bejergi işleri geçirilipdi. Şonda hem welaýata Hytaýyň ýolbaşçysy gelmeli diyen habar bolupdy.
Edil häzirki wagtda bolşy ýaly, şol wagt hem Marynyň köçelerinde ulag dyknyşyklary emele gelipdi, Ýolötene we ondan aňyrda ýerleşýän etraplara gitjek awtoulaglar bolsa Baýramaly şäheriniň üstünden, Murgap etrabyna-da Mary etrabynyň üstünden geçmeli edilipdi.
Häzirki wagtda amala aşyrylýan çärelere gaýdyp gelsek, myhmanlar gelmezden ozal olaryň geçjek beýleki ýollary hem tekizlenip, ýollaryň gyrasynda her hili şygarlar asylýar we ýollaryň gyralaryna gara öýler dikilýär.
Çärä gatnaşyjylar
Bu taýýarlyk işine, şeýle çärelerde hemişe bolşy ýaly, mekdep okuwçylary hem gatnaşdyrylýar. Esasanam orta we ýokary okuw jaýlarynyň talyplary, medeniýet işgärleri ýoluň gyrasynda durup, bir eline ak gül, beýleki eline-de iki ýurduň baýdagyny alyp, myhmanlary garşylarlar.
Mary-Ýolöten aralygynda, ýoluň 60 kilometrden gowrak bolmagyna garamazdan, adamlardan gurnalan diri koridoryň döredilmegine garaşylýar. Adynyň agzalmagyny islemedik mugallymyň aýtmagyna görä, bu çäre üçin Serhetabat, Tagtabazar ýaly etraplaryň mekdep okuwçylary çagyrylypdyr.
Mary welaýatyna ýokary derejeli hökümet ýolbaşçylarynyň gelmegi ýygy-ýygydan bolup duran waka däl. Emma welin bu gezek boljak çäräniň gerimi mundan öňküler bilen deňeşdirilende, has uly boljaga çalymdaş.
Belki, munuň sebäbi bu saparyň Hytaýyň ýakynda häkimiýet başyna geçen ýolbaşçysynyň Türkmenistana edýän ilkinji resmi wiziti bolany sebäplidir? Şol bir wagtyň özünde-de bu günki gün Marynyň Ýolöten etraby Hytaý üçin strategiki ähmiýete eýe bolana meňzeýär. Munuň esasy sebäbi-de, meger, Türkmenistan-Hytaý gazgeçirijisiniň öz gözbaşyny bu etrapdan we onuň töweregindäki gaz ýataklaryndan alýanlygyndadyr.
Bu gazgeçiriji 2011-nji ýylyň noýabr aýynda ulanyşyga berildi we ol öz doly güýjünde işläp başlanda bu gazgeçirijiden Hytaýa her ýylda 30 milliard kubometr gaz akdyrylar.


text:
Siriýanyň demirgazygynda “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijileriniň amala aşyran hüjüminde üç türk esgeri öldi we başga-da ýedi sanysy ýaralandy diýip, 24-nji noýabrda “Dogan” habar agentligi habar berdi.
Bu waka türk harbylary tarapyndan goldanylýan siriýa pitneçileri ýurduň demirgazygyndaky Al Bab sebitinde hüjümleri amala aşyrýan mahaly boldy diýip, hususy eýeçilikdäki habar agentligi aýdýar. Maglumatda hüjümiň haçan bolandygy aýdyňlaşdyrylmaýar.
“Reuters” habar agentligi özüniň howpsuzlyk gullugyndaky we keselhanadaky çeşmelerine salgylanyp, ýaralanan esgerleriň Türkiýäniň Siriýa bilen serhediniň golaýyndaky Kilis we Gaziantep welaýatlaryna geçirilendigini habar berdi.
Şu hepde Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan türk harbylary tarapyndan goldanylýan siriýa pitneçileri Jarabulus, Al Raý we Danik ýaly sebitleri “Yslam döwleti” toparyndan azat edensoň, indi Al Bab regionyny yzyna almagy maksat edinýär diýipdi.


text:
Şu gün Yragyň howpsuzlyk güýçleriniň resmileri Bagdadyň eteginde şaýylaryň geçirýän dini zyýaraty wagtynda janyndan geçen bir aýalyň zyýaratçylaryň arasynda öz-özüni partlatmagy netijesinde azyndan 41 adamyň ölüp, 100-den gowrak adamyň hem ýaralanandygyny habar berdi.
Bu wakanyň bolan wagty zyýaratçylar Bagdadyň günorta-günbatarynda ýerleşýän Kerbala şäherine dini zyýarata barýan ekenler.
Bu Arbaýn atly dini zyýarat her ýyl Muhammet pygamberiň agtygy Husseýniň ölüminiň 40-ny bellemek üçin geçirilýär.
Bu günki partlamanyň jogapkärçiligini häzirlikçe hiç bir topar öz üstüne almandyr.


text:
Russiýanyň oppozision liderleriniň biri Alekseý Nawalnyý prezident Wladimir Putiniň öz “häkimiýet monopoliýasyny” berkitmek üçin hiç zatdan gaýtmajakdygyny aýtdy. Şeýle-de Nawalnyý Putiniň özüni we öz ýaranlaryny baýlaşdyrmak maksady bilen Ukraina garşy urşa başlandygyny hem sözüniň üstüne goşdy.
Azatlyk Radiosynyň Rus gullugy we “Amerikanyň Sesi” tele-radio korporasiýasynyň bilelikdäki geçiren interwýusynda Nawalnyý: “Men onuň [Putiniň], ölmezinden öň ýadro düwmesine basyp, bütin dünýäni özi bilen gabra äkitmejegine umyt edýärin” diýdi.
28-nji maýda geçirilen söhbetde Nawalnyý: “Emma men onuň Orsýet häkimiýetiniň çür başynda galmak üçin mundan beýlägem elinden gelenini etmezligi üçin ony saklajak hiç hili böwet görmeýärin” diýip nygtady.
Nawalnyý Putini gündogar Ukrainadaky separatistleri goldap, ahlaksyz urşy tutaşdyrmakda aýyplady. Geçen ýylyň aprelinde başlanan konfliktde häzire çenli 6 müň 100 töweregi adam öldi. Nawlnyý Kremliň bu ýaragly konfliktdäki roluny “jenaýat” diýip atlandyrdy.
Nawalnyý “Bu bir syýasy ýalňyş däl. Bu – Russiýa Federasiýasyna we rus adamlaryna garşy edilen jenaýat boldy. Bu halkara derejesindäki etmiş boldy” diýip belledi.
Moskwa Günbataryň we Kiýewiň özüniň gündogar Ukrainadaky separatistleri ýaragdyr esgerler bilen üpjün edýändigi baradaky aýyplamalaryny inkär edip gelýär. Kreml Kiýewiň hökümetine garşy çykýan separatistler bilen birlikde söweşýän russiýalylaryň ol ýere meýletin gidýändikleirini öňe sürýär.
Nawalnyý bu barada şeýle diýdi: “Biz Ukrainadaky urşy kimiň başlandygyny gaty gowy bilýäris. Bu – Putin we onuň töweregi. Ol muny güýç monopoliýasyny saklamak we baýamak üçin etdi”.
Putiniň ýiti tankytçysy Nawalnyý 2011-2012-nji ýyllarda Moskwada geçirilen hökümete garşy protestleri gurnamak ugrunda tagalla edipdi. Ol 2013-nji ýylda Moskwanyň häkiminiň wezipesi ugrundaky saýlawlara gatnaşanda, sesleriň 27%-ni alyp, Kreml tarapyndan goldanylýan Sergeý Sobýaninden ýeňlipdi.
Nawalna ogurlyk aýyplamalary esasynda iki şertli tussaglyk hökümi berildi. Nawalnynyň tarapdarlary aýyplamlaryň esassyzdygyny aýdyp, bularyň Nawalnydan ar almak üçin toslanyp tapylandygyny belleýärler.


text:
Türk kinorežissýory Nury Belge Jeýlan (Nuri Bilge Ceylan) 2014-nji ýylyň Kannes kino festiwalynda “Gyş ukusy” atly filmi bilen ýokary baýraga – “Palme D'Or” sylagyna mynasyp boldy.
Jeýlanyň kinosy kino älemindäki iň abraýly baýrak üçin bäsleşen 18 filmiň biridi.
Bu 1982-nji ýyldan bäri arzyly baýragy utan ilkinji türk filmidir.
Üç sagatdan hem uzaga çekýän maşgala dramasy uly rus ýazyjysy Anton Çehowyň üç hekaýasyna esaslanýar. “Gyş ukusy” Jeýlanyň ýedinji kino eseridir.
Onuň ozalky filmleriniň hem üçüsi Kannes festiwalynyň esasy baýraklaryna mynasyp bolupdy.


text:
Germaniýanyň daşary işler ministri Gido Westerwelle Aşgabada resmi sapar edip, Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen gepleşikler geçirdi. Ol Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde we Türkmenistanyň prezidentiniň ýanyndaky Demokratiýa we adam hukuklary institutynda hem duşuşyklara gatnaşdy.
Westerwelläniň Türkmenistana saparynyň dowamynda “Nabukko” proýektiniň perspektiwalary we adam hukuklary bilen bagly ýagdaýlar maslahat edildi. Onuň Türkmenistanyň prezidenti Berdimuhamedow bilen geçiren gepleşiklerinde iki ýurduň arasynda hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrmak, Owganystandaky ýagdaý, şeýle-de “Nabukko” gazgeçirijisiniň gurluşygy bilen bagly planlar boýunça meseleler maslahat edildi.
DIM-de bolan gepleşiklerde Germaniýanyň daşary işler ministri Westerwelle Türkmenistanda adam hukuklaryny goramak baradaky meseläni gozgady. Ýöne haýsy meselelere seredilendigini anyklamady. Haýsy temalaryň gozgaljagynyň jemgyýetçilik wekilleri bilen geçiriljek duşuşykda belli boljakdygyny Westerwelle aýtdy diýip, DPA agentligi onuň Demokratiýa we adam hukuklary institutynda tegelek stoluň başyndaky diskussiýa gatnaşandygyny ýazýar.
Westerwelläniň Türkmenistana saparynyň öň ýany düýbi Fransiýada ýerleşýän “Serhetsiz reportýorlar” guramasy bilen Bolgariýadaky “Türkmen Helsinki Fondy” Westerwellä ýüzlenip ýaýradan açyk hatynda ony 17-18-nji noýabr günleri Türkmenistana etjek saparynyň dowamynda Türkmenistanda söz we pikir azatlygynyň çäklendirilmegine degişli problemalary gozgamaga çagyrypdylar.
Bolgariýadaky “Türkmen Helsinki fondunyň” ýolbaşçysy Täjigül Begmedowa saparda gozgalan meseleler barada entek maglumatyň gelmändigini, ýöne indiki hepde Germaniýanyň Daşary işler ministrliginden soramakçydyklaryny mälim etdi. Ol Westerwelläniň bu saparyndan adam hukuklary bilen bagly gowy netijelere garaşýandygyny aýtdy.
Energiýa hyzmatdaşlygy
Berdimuhamedow bilen duşuşykdan soň Westerwelle “Nabukko” proýekti boýunça gepleşikleriň üstünlikli tamamlanjagyna, ony amala aşyrmaga Türkmenistanyň we Azerbaýjanyň gatnaşjagyna ynam bildirdi.
“Germaniýa Türkmenistan bilen diňe bir söwda şertnamalaryny baglaşmaga däl, uzak möhletleýin syýasy we ykdysady partnýorlygy ösdürmäge ýykgyn edýär” diýip, Westerwelle nygtady. Öz gezeginde Berdimuhamedow ikitaraplaýyn gatnaşyklara “örän gowy” diýip baha berdi we ikitaraplaýyn gatnaşyklary aktiwleşdirmegiň möhümdigini nygtady. Bu barada DPA agentligi habar berýär.
Türkmen metbugatynyn ýazmagyna görä, Berdimuhamedow Ýewropanyň, şol sanda Germaniýanyň uly kompaniýalary bilen hyzmatdaşlyga Türkmenistanyň aýratyn gyzyklanma bildirýändigini, munuň şol kompaniýalarda ägirt uly ylmy we önümçilik potensialyň bardygy, şol kompaniýalaryň öz partnýorlyk borçlaryna örän jogapkärçilikli çemeleşýändigi bilen baglydygyny nygtapdyr. Ol muňa mysal hökmünde Hazaryň türkmen ýalpaklaryny özleşdirmek boýunça iş alyp barýan “RWE” nemes kompaniýasyny mysal getiripdir.
Mundan öň türkmen gazyny Ýewropa ýurtlaryna akdyrmak boýunça Awstriýanyň prezidenti Hans Fişer, Wengriýanyň prezidenti Pal Şmidt, Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa ýurtlary boýunça ýörite wekili Pýer Morel, ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň wekili Daniýel Şteýn Aşgabatda gepleşikler geçiripdiler.
“Owganystan boýunça halkara konferensiýa taýýarlygyň gidişi-de Türkmenistanyň ýolbaşçylary bilen maslahat edildi” diýip, Westerwelle aýtdy. Şol forum 5-nji dekabrda Bonnda geçiriler. Oňa dünýäniň köp ýurtlaryndan 90 töweregi delegasiýa gatnaşar.


text:
Käbir materiallarda etnik özbekler tankytlanýar we olar Jalalabatda, Oşda 350 adamyň ölümine hem 400 müňüniň öý-öwzarsyz galmagyna getiren bidüzgünçilige ýeke-täk jogapkärçilikde aýyplanýar.
Bişkekde ýaşaýan Sultan Jumagulow garaşsyz media geňeşçisi. Onuň sözlerine görä, birnäçe garaşsyz gazet ilkibaşdan bäri Gyrgyz tarapyny goldaýar. “Haçanda günortada etniki çaknyşyklar başlananda, şol gazetler “Gyrgyzystan – gyrgyz halky üçin”, “Biziň watanymyz gorkuly ýagdaýda” diýen ýaly sözbaşylary çap edip ugradylar. Hut şeýle zatlar käbir etnik azlyklara garşy bidüzgünçiligi artdyrdy” diýip, Jumagulow aýtdy.
Howply “Alibi”
10-njy we 11-nji iýunda, Oşda etniki çaknyşyklar başlamazdan birnäçe gün öň “Alibi“ gazetiniň çap eden kommentariýasynda şeýle setirler bardy. Sitata: “Eger biz häzirki ýagdaýlarda özbeklere hüjüm etmesek, onda olar özlerini hasam gödek alyp bararlar” ýa-da: “Eger özbekler biziň myhmansöýerligimizi halamasalar, onda hökümetiň halk bilen birlikde özbeklere hüjüm etmegi mümki”, sitatanyň soňy.
Garaşsyz media geňeşçisi Jumagulowyň sözlerine görä , “Alibi” we “Apta” gazetleri käte aşa milletçiligi wagyz edýän materiallary çap etdiler. Olarda “näme üçin gyrgyzlar öz ata Watanynda garyp wagtynda beýleki milletler baý?” diýen sowal goýulýardy.
Jumagulowyň sözlerine görä, hatda olar “Näme üçin başga milletler gyrgyzlara hormat goýmaýarlar?” diýibem sorardylar. “Alibi”gazeti Bişkekde çap edilýär. Emma onuň 10 müň nusgasy ýurduň dürli künjeklerine ýaýradylýar. Hut şonuň üçin-de, ýokarda getirilen mysallaryň olary okanlary bidüzgünçilige itermegi ahmal.
“24 kg” we “Akipress”
“24 kg” we “Akipress” ýaly hususy habar gulluklary gyrgyz, ors we iňlis dillerinde internetde dürli maglumatlary çap edýärler. Haçanda halkara media etniki çaknyşygyň aslynda nämedigini tiz wagtda kesgitlemäge çalyşýarka, şol habar gulluklary çaknyşyklar barada “köpçülikleýin bidüzgünçilik”, “iýun wakalary” diýen terminleri ulandylar.
Ýakyn hepdelerde halkara media polisiň reýdlerinde, bikanun tussag etmelerde we wagtlaýyn tussaghanada etniki özbeklere adalatsyz çemeleşilýändigine uly üns berdi. Ýöne “24 kg” we “Akipress” Oşdan hem Jalalabatdan beren materiallarynda, hususan, bidüzgünçilik baradaky derňewler, adam ýitgileri baradaky sanlar, ýerli häkimliklere bellenýänler we gaýtadan dikeldiş işleri barada ýazdylar.
27-nji iýuldan ozal “24kg” habar gullugy bizdüzgünçiligiň sebäbi barada dürli düşündirişiň bardygyny hem ýazmady. Diňe adam hukuklary boýunça baş wekil Tursunbek Akun bidüzgünçiligi düşündirip, “Halkara guramalaryň aglabasy Gyrgyzystany, şol sanda gyrgyzlary özbeklere garşy genosidde aýyplaýarlar” diýdi.
Özbekler “gyrgyz”
Iýunyň başlarynda günortadaky uruş barada ýeterlik maglumat bolmady. Şeýle-de bidüzgünçilik wagtynda we ondan soňra, özbekleriň ykbaly barasynda örän çäkli maglumat berildi diýip, Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna interwiýu beren media synçylary we etnik özbekler aýtdylar. Günortadaky Mažnun tol obasyndan özüni Mamirjan diýip tanadan ýaşaýjynyň sözlerine görä, “Telewideniýäniň gepleşikleri diňe birtaraply. Olarda mydama özbekler ýazgarylýar”.
Döwlet telewideniýesi özbekleriň ýaşaýan jaýlaryny görkezip, olar gyrgyz diýýär. Media geňeşçisi Jumagulowyň aýtmagyna görä, Gyrgyzystanyň iri telekanallary öýlerini terk etmäge mejbur bolan müňlerçe özbekler barasynda geçen iki aýyň dowamynda ýekeje hasabat hem bermediler.
Ors dilinde çap edilýän “Weçerniý Bişkek” gazetiniň zurnalisti Bermet Malikowa birnäçe gyrgyz gazetiniň özüne “Gyrgyz halkynyň duşmany bolaýma!“ diýip, duýduryş edendigini aýtdy. Meselem, “Alibi” gazeti iýul aýynda Malikowa ýaly käbir žurnalistler “Ene diline hormat goýmaýarlar” diýip ýazdy we Malikowany öz hereketlerini üýtgetmäge çagyrdy.
Şol bir wagtyň özünde-de “Weçerniý Bişkek” gazeti ýaly sanlyja neşir öz materiallarynda özbekleriň ýagdaýlary barada ýazýarlar. “Özbek jemgyýetçiligi ölenleriň sanynyň 700-e golaýdygyny aýdýar” diýip, “Weçerniý Bişkek” 15-nji iýunda Oş baradaky hronikasynda ýazypdy.
Bişkekdäki media syýasaty boýunça institytyň synçysy Akmat Alaguşewiň aýtmagyna görä, şol bidüzgünçilik bilen bagly wakalar gyrgyz žurnalistlerini iki topara böldi. Alaguşewiň sözlerine görä, birek-biregi tankytlaýanlaryň ilkinjisi başga gazetleriň watançy däldigini aýdýar. Ikinji topar bolsa, öz garşydaşyny aşa milletçi diýip atlandyrýar.


text:
Täjigistanyň günortasyndaky Badahşan welaýatynda bäş amerikan raýaty ýitirim boldy. Täjigistanyň bu welaýaty Owganystan bilen araçäkleşýär.
Penşenbe güni Birleşen Ştatlaryň Duşenbedäki ilçihanasynyň metbugat wekiliniň beren maglumatyna görä, ýitirim bolan amerikalylar Täjigistanda kaýaking, ýagny gaýykda ýüzmek suw sporty bilen meşgullanmaga barypdyrlar.
Ýitirim bolan amerikalylaryň şahsyýetleri we olaryň näme üçin ýitendigi barada goşmaça maglumatlar çap edilmedi.
Çarşenbe güni Täjigistanyň habar serişdeleriniň beren maglumatynda Birleşen Ştatlaryň Kolorado regionyndan gelen amerikalylar Pamir daglaryndaky milli parkda ýitirim bolupdyrlar.
Şol maglumatlarda ýitirim bolanlaryň dogan-garyndaşlary “Facebook” sosial ulgamy arkaly ýaýradan beýanatynda “Ben Lak, Mat Klema we Neýt Klema bilen telefon aragatnaşygy kesilmezden ozal, olar kömek sorap telefon arkaly hat ugratdylar” diýilýar.
Täjigistanyň milli parkynyň başlygy Şodi Solehjonow Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda halas ediş toparlary ýitirm bolan amerikalylary gözleýär diýdi.


text:
Orsýetde tussag astynda saklanmagyna we sud edilmegine protest bildirip, açlyk yglan eden ukrainaly pilot Nadia Sawçenko suwuklyk alyp başlady.
Onuň aklawçysy Mark Feiginiň 10-njy martda Twitter sahypasynda ýazmagyna görä, Sawçenko Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenkonyň haýyşyndan soň suw içip başlapdyr.
Feiginiň yzýany Interfaks agentligine aýtmagyna görä, Sawçenko azykdan ýüz öwürýär.
Sawçenko özüniň meýletinçi batalýonyň düzüminde orsýetçi separatistlere garşy söweşen wagtynda 2014-nji ýylyň iýun aýynda gündogar Ukrainada ogurlanyp, Orsýete bikanun getirilendigini aýtdy.
Sawçenko gündogar Ukrainada iki orsýetli žurnalistiň öldürilmegine getiren ok atyşygy sazlaşdyrmakda aýyplanýar.
Orsýetiň Donetsk şäher sudunyň 9-njy martda aýtmagyna görä, suduň karary 21-nji martda okalyp başlanar we iki günüň dowamynda yglan ediler.
Prokurorlar Sawçenkony 23 ýyllyk türme tussaglygyna höküm etmegi soradylar.


text:
Owganystanyň demirgazygyndaky Gunduz welaýatynda bomba ýerleşdirilen ulagyň ýarylmagy netijesinde ýurduň aňtaw resmisi öldi.
Welaýat sözçüsiniň aýtmagyna görä, Owganystanyň Milli howpsuzlyk edarasynyň resmisi Paýenda Hanyň ulagynda bomba ýerleşdirilipdir. Han şol bombanyň ýarylmagy sebäpli öldi.
Bu wakada üç çaganyň hem ýaralanandygy habar berilýär.
Sişenbe güni Gunduz welaýatyndaky bir myhmanhana janyndan geçen adamlar hüjüm edipdi. Bu wakada dört sany owgan howpsuzlyk resmisi ölüpdi.
Owganystanyň demirgazyk sebitleri, ýurduň gündogary we günortasy bilen deňeşdirilende, has howpsuz region hasaplanýardy. Ýöne soňky hüjümler sebitdäki durnuklylyk boýunça howsalany artdyrdy.


text:
Aşgabat şäheriniň birnäçe raýonlarynda hususy awtoulag garažlary ýumrulyp, ýok edildi. Ýumrulan garažlar, esasanam, paýtagtyň 1, 3, 4, 5, 6-njy mikroraýonlarynda ýerleşýär. Bu iş şol mikroraýonlardaky käbir goşmaça gurluşyklarydyr howlulary ýumurmak bilen bile amala aşyryldy we henizem dowam edýär.
Agzalýan raýonlaryň ýaşaýjylarynyň aglabasy öz awtoulaglaryny ýaşaýan jaýlarynyň golaýynda gurlan howlularda goýýardylar. Garažlary ýumrulansoň, olar häzir awtoulaglaryny goýara goragly duralga tapmakda hem kynçylyk çekýärler. Sebäbi şol raýonlaryň köpüsinde awtoduralga ýok.
Şol raýonlaryň Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir ýaşaýjylarynyň aýtmagyna görä, awtoulaglaryň köçelerde goýulmagy şäherde ogurlygyň köpelmegine sebäp bolupdyr. Şeýle ýerlerden birem Büzmeýin.
“Maşynlaryň tekerleri, çyralary, şeýle-de awtoulagyň markasyny görkezýän nyşanlary ogurlanýar. Bu hili ogurlyk birnäçe ýyl mundan ozal hem bardy. Maşynlaryň köçelerde goýulmagy, bu hili ogurlyga gaýtadan badalga berdi” diýip, özüni Baýram diýip tanadan Büzmeýiniň Güneş şäherçesiniň ýaşaýjysy Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Ýagdaý 5-nji mikroraýonda hem o diýen tapawutly däl.
“Esasanam şäheriň merkezden daşdaky raýonlarynda awtoulag detallarynyň ogurlygy köpelýär. Garaž bolmansoň, maşynlary açyk ýerde goýmaly bolýar, ogurlygyň köpelmeginiň sebäbi şu” diýip, 5-nji mikroraýonyň ýaşaýjysy, 42 ýaşly Öwez gürrüň berýär.
“Kompensasiýa tölenmeýär”
Hususy garažlary ýumrulan ýaşaýjylaryň käbirleri, garažlarynyň ýerli häkimiýetler tarapyndan ýykylýandygyny, emma degişli resminamalarynyň bardygyna garamazdan, özlerine kompensasiýa tölenmeýändigini hem gürrüň berýärler.
Paýtagtda hususy garažlaryň ýumrulmagyny häkimiýetler täze köpgatly garažlaryň guruljakdygy bilen düşündirýärler. 9-njy sentýabrda göni aragatnaşyk arkaly geçirilen wideogörnüşli hökümet maslahatynda hem paýtagtyň häkimi R.Nurmämmedow ýurt baştutanyna şeýle garažlaryň taslamasyny hödürledi.
Emma bu garažlaryň haçan we haýsy raýonlarda guruljakdygy barada häzirlikçe takyk maglumat berilmedi. Şonuň üçinem garažsyz galan awtoulag eýeleri gündelik diýen ýaly öz ulaglarynyň şaýlarynyň ogurlanmak ünjüsi bilen ýaşaýarlar.
Köpgatly garažlar
Ýeri gelende aýtsak, gurulmagy meýilleşdirilýän garažlara meňzeş garažlaryň üç sanysy Aşgabadyň Parahat-1-2 mikroraýonlarynda eýýäm gurlup, ulanmaga tabşyryldy. 1-nji sentýabrda açylan bu garažlaryň hersi 400-e golaý awtoulag goýmaga niýetlenen.
Emma bu garažlaryň ýerleşýän ýerleri köp halatlarda ýaşaýyş jaýlaryndan uzak, galyberse-de käbir awtoulag eýeleri, olaryň gündelik 1.20 teňňe diýlip kesgitlenen töleginiň ýokarydygyny aýdyp, gadagandygyna garamazdan, öz awtoulaglaryny köçelerde goýýarlar.
Bu ýagdaýyň öňüni almak üçin, iň bärkisi Parahat-1-nji we Parahat-2-nji mikroraýonlary barada gürrüň edilende, polisiýanyň ýol gözegçilik gullugynyň awtoulagy aýlanyp, awtoulaglaryň belgilerini atlandyryp, olaryň eýelerinden öz ulaglaryny täze garažlarda goýmagy talap edýärler.
Bu ýagdaýyň haçana çenli dowam etjegi we nähili tamamlanjagy belli däl, ýöne häzirlikçe awtoulag eýeleriniň hersi, ýagdaýa özleriçe çözgüt tapmaga synanyşýarlar. Ulaglaryň şaýlarynyň ogurlanmagy bolsa, aýdylyşyna görä, gün saýyn artýar.


text:
Gyrgyzystanyň prezidenti Almazbek Atambaýew ABŞ-nyň ýurtdaky ilçisi Pamela Spratlene ýüzlenip, Bişkegiň etegindäki Manas aeroportuny ulanmak möhletiniň 2014-nji ýylda tamamlanýandygyny ýatlatdy. Bu barada Gyrgyzystanyň prezident edarasynyň ýaýradan beýanatynda aýdylýar.
Mundan ozal onlarça adam Amerikanyň harbylarynyň Gyrgyzystanyň territoriýalarynda bolmagyna garşy ABŞ-nyň Bişkekdäki ilçihanasynyň öňünde üç günläp demonstrasiýa geçiripdi.
Manas aeroporty 2001-nji ýyldan bäri Owganystana esgerleri daşamak üçin Amerika tarapyndan peýdalanylyp gelinýär.