text:
salam agzalar!
şu wagt taze pikirlenip başladym maşyn söwdasy hakynda, Egerde US'den maşyn getirtjek bolsam Türkiya dengiz üstü bilen naçe gelip gowşarka, türkiye'daki vergi dalde US'den daşary çykarmak üçin tax yagny salgyt barmyka? dengiz üçin yol krey naçeka? US'de 1998 towerek bmw we mercedes ongatja maşynlary( yagny turkmenistanda 5500-6000 dollar arasynda münülyan maşynlar) ol yerdaki bahasy naçeka, şu iş bilen gyzyklanyan ya-da şeyle iş etyan oglanlar agza dal hem bolsa maslahatlaşmak üçin e-mail adresini berip bilersingizmi?


c: text/html

text:
8-nji oktýabrda Mary welaýatynyň merkezinde TÜRKSOÝ-a agza döwletleriň sahna ussatlarynyň IV maslahatynyň açylyş dabarasy, şeýle hem TÜRKSOÝ-a agza döwletleriň we ýurdumyzyň teatr toparlarynyň sahna oýunlarynyň görkezilişi boldy.
Mary Gadymy Merwiň taryhy mirasdüşeri bolmak bilen, 2015-nji ýylda türki dünýäsiniň medeni paýtagtynyň derejesini üstünlikli amala aşyrmak arkaly myhmanlary kabul edýär. Teatr sungatyna bagyşlanan döredijilik maslahatyna gatnaşyjylaryň hatarynda Türkiýeden, Gazagystandan, Azerbaýjandan, şeýle hem Russiýa Federasiýasynyň Altaý ülkesinden, Tatarystan we Başgyrdystan Respublikalaryndan teatr öwrenijiler, dramaturglar, režisýorlar, aktýorlar, teatr suratkeşleri bar. Türkmenistan tarapyndan oňa alymlar, sungaty öwrenijiler, paýtagtymyzyň we welaýatlaryň iri teatr toparlarynyň ýolbaşçylary hem-de wekilleri gatnaşdylar.
Türki halklarynyň teatr maslahatynyň biziň ýurdumyzda geçirilmegi, işjeň halkara hyzmatdaşlygynyň ösdürilmegi ugrunda bar bolan medeni diplomatiýasyny üstünlikli peýdalanýan Garaşsyz, Bitarap türkmen döwletiniň ýokary parahatçylyk söýüjilikli ýörelgäni öňe sürýändigini tassyklaýar. Maslahatyň çäklerinde geçirilýän çäreler Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň milli medeniýetiň kämilleşdirilmegine, onuň dünýä ýüzünde giňden wagyz edilmegine, halkara döredijilik gatnaşyklarynyň pugtalandyrylmagyna we Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe öz ösüşinde kuwwatly itergä eýe bolan teatr sungatynyň wekilleriniň tejribe alyşmagyna möhüm ähmiýet berýändiginiň aýdyň subutnamasydyr.
Häzirki döwürde türkmen teatry watansöýüjilik, gözellik we ahlak ýörelgelerini terbiýelemek, tomaşaçylary milli we dünýä medeniýetine çekmek ýaly möhüm wezipäni amala aşyrmak bilen, halkara medeni gatnaşyklarynyň ösdürilmegini şertlendirýär. Milli dramaturgiýa üns berilmegi, häzirki zaman sungat dilinde tomaşaça ýüzlenmäge bolan gyzyklanma, umumadamzat möçberindäki meselelere ýüzlenilmegi häzirki zaman türkmen teatrynyň häsiýetli aýratynlygydyr. Bir söz bilen aýdylanda, türkmen teatr sungaty tomaşaça ýüzlenmek bilen, umumadamzat ynsanperwer ýörelgelerini we ahlak gymmatlyklaryny wagyz edýär.
Düýn Aşgabadyň medeniýet merkezlerinde bolan döredijilik maslahatyna gatnaşyjylar muňa aýdyň göz ýetirdiler. Şeýle hem myhmanlar paýtagtymyzyň teatr toparlarynyň işleri bilen tanyşdylar we hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Watanymyzyň taryhy sahypalary, türkmen halkynyň gahrymançylygy hem-de watansöýüjiligi barada gürrüň berýän adybir romany boýunça Türkmenistanyň Baş drama teatrynyň topary tarapyndan döredilen “Döwlet guşy” sahna oýnuna tomaşa etdiler.
Şu gün maslahata gatnaşyjylar gadymy taryhy ähli döwürde sungata aýratyn sarpasy bolan şäherde mähirli garşylandy. Ol ýerde Gündogaryň belli alymlary, filosoflary, sazandalary, şahyrlary we suratkeşleri ýaşapdyrlar hem-de döredipdirler. Gadymy döwürde Maryda tutuş sebitiň ösmegine täsir eden hem-de Günbatar we Gündogar medeniýetleriniň netijeli arabaglanyşygyny üpjün eden oňyn medeni ýagdaýlar döräpdir.
Häzirki döwürde Marynyň ilaty baý taryhy, pederlerimiziň maddy we ruhy medeniýetiniň arabaglanyşygyny aýawly saklamak bilen, öz şäheriniň şöhratyny artdyrýar. Soňky ýyllarda bu ýerde Kemine adyndaky Döwlet drama teatry, Mary welaýat kitaphanasy, Taryhy-ülkäni öwreniş muzeýi ýaly kaşaň medeniýet merkezleri emele geldi, täze sungat mekdepleri açyldy. Olarda şekillendiriş we amaly-haşam sungatynyň ussatlary ajaýyp eserleri döredýärler.
Mary welaýatynyň Kemine adyndaky Döwlet drama teatrynyň öňündäki meýdançada maslahatyň açylyş dabarasy geçirildi. Bu ýerde özboluşly sungat şäherjigi döredilipdir. Türkmeniň ak öýlerinde myhmanlar türkmen halkynyň özboluşly däp-dessurlary bilen tanyşmaga, halyçylaryň, keşdeçileriň, zergärleriň we beýleki ussatlaryň zehininden kemal tapan işlere baha bermäge, milli saz gurallaryny görmäge we halk sazandalarynyň, dessançy bagşylaryň ýerine ýetirmeginde baýramçylyk aýdymlaryny, milli sazlary diňlemäge mümkinçilik aldylar.
Soňra teatryň zalynda TÜRKSOÝ-a agza döwletleriň sahna ussatlarynyň IV maslahatynyň açylyş dabarasy, şeýle hem TÜRKSOÝ-a agza döwletleriň we ýurdumyzyň teatr toparlarynyň sahna oýunlarynyň görkezilişi boldy. Oňa ýurdumyzyň jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri, Türkmenistanyň teatrlarynyň ýolbaşçylary, medeniýet we sungat işgärleri, žurnalistler, dörediji ýaşlar gatnaşdylar.
TÜRKSOÝ-nyň Baş sekretariatynyň teatrlar ýolbaşçylary Geňeşiniň utgaşdyryjysy, Azerbaýjan Respublikasynyň TÜRKSOÝ-nyň ýanyndaky wekili Elçin Gafarly maslahata gatnaşyjylary çäräniň açylmagy bilen gutlap, türki dünýäsiniň medeni paýtagty taslamasyny durmuşa geçirmegiň çäklerinde guralýan çäreleriň baş maksadynyň umumy maddy, medeni we ruhy gymmatlyklary gorap saklamak, ösdürmek we geljek nesillere geçirmek üçin türki halklaryň arasynda hyzmatdaşlygy ýola goýmakdan ybaratdygyny nygtady. Şeýle hem ol türki dilli ýurtlaryň häzirki zaman teatrynyň dili gorap saklamakda we ösdürmekde, medeni-taryhy mirasy geljekki nesillere geçirmekde möhüm serişdeleriň biridigini aýtdy. Türki ýurtlaryň we sebitleriň teatr hereketine goldaw bermek TÜRKSOÝ-nyň Halkara guramasynyň işiniň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolup durýar. Ol dürli görnüşdäki halkara teatr maslahatlaryna hemmetaraplaýyn goldaw berýär — diýip, Elçin Gafarly aýtdy.
Döredijilik maslahatyna gatnaşyjy ýurtlaryň teatr toparlarynyň ýolbaşçylarynyň çykyşlarynda bu çäräniň Ýer ýüzünde parahatçylygy, dostlugy, doganlygy we ylalaşygy pugtalandyrmak, türki halklaryň baý medeni mirasyny we Türkmenistanyň oňyn ösüş ýolunda täze gazananlaryny wagyz etmek işine bolan möhüm goşandy bellenildi. Häzirki döwürde teatr toparlarynyň halkara festiwallarynyň we döredijilik gözden geçirilişiniň çäklerinde amala aşyrylýan döredijilik gatnaşyklarynyň teatryň ösüşiniň möhüm şertini emele getirýändigi bellenildi.
Bu ýere ýygnananlar türki dilli halklaryň medeniýet we sungat wekilleriniň netijeli döredijilik gatnaşyklarynyň ösdürilmegini şertlendirýän giň halkara hyzmatdaşlyk we parahatçylyk syýasatyny ýöredýändigi üçin Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa tüýs ýürekden hoşallyk bildirdiler.
Maslahatyň açylyş dabarasy tamamlanansoň, ýurdumyzyň we daşary ýurtlaryň teatr toparlary dürli görnüşli sahna oýunlaryndan ajaýyp pursatlary janlandyrdylar. Şunda artistler tomaşaçylar bilen tansyň, sazyň, aýdymyň, gurjaklaryň hereketiniň dili bilen gürleşdiler. Bu bolsa tomaşaçylarda ýakymly täsirler galdyrdy.
Günüň ikinji ýarymynda TÜRKSOÝ-a agza döwletleriň sahna ussatlarynyň IV maslahaty Marynyň welaýat kitaphanasynda, şeýle hem Mary welaýat Taryhy we ülkäni öwreniş muzeýinde toparlaýyn mejlisler arkaly dowam etdi. Olaryň barşynda türki dilli halklaryň teatr sungatynyň özboluşlylygyny saklamagyň, şeýle hem ony bu ulgamdaky dünýä meýilleriniň ulgamynda mundan beýläk-de ösdürmegiň meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy.
Agşamlyk maslahata gatnaşyjylar ýene-de Kemine adyndaky Döwlet drama teatrynyň zalynda duşuşdylar. Olar bu döredijilik toparynyň ady rowaýata öwrülen Seljuk Soltanyna bagyşlanan “Mälik şa” sahna oýnuna tomaşa etdiler. Eseriň ägirt uly ruhy gymmatlyga eýedigini bellemeli. Ol häzirki zaman tomaşaçysy üçin ýakyndyr we düşnüklidir. Şeýle hem bu sahna oýny gahryman pederlerimiziň asyrlaryň dowamynda arzuw eden Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwri diýlip atlandyrylýan Garaşsyz türkmen döwletiniň gülläp ösen eýýamynda ýaşaýan häzirki türkmen nesillerine gönükdirilendir.
Ertir TÜRKSOÝ-a agza döwletleriň sahna ussatlarynyň IV maslahaty Mary şäherinde öz işini dowam eder. Şonda Russiýa Federasiýasynyň Tatarystan Respublikasynyň Sabir Amutbaýew adyndaky Menzelin Döwlet tatar drama teatrynyň we Türkiýe Respublikasynyň Ankara şäheriniň döwlet teatrynyň sahna eserleri görkeziler.
Medeni maksatnamanyň çäklerinde maslahata gatnaşyjylar ÝUNESKO-nyň Bütindünýä medeni mirasynyň sanawyna girizilen “Gadymy Merw” Döwlet taryhy-medeni goraghanasynyň ýadygärlikleri bilen tanşarlar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ýekşenbe güni Ysraýylyň Adalat ministrligi bu ýurduň ozalky daşary işler ministri Awigdor Libermane wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanmakda we maliýe galplygynda resmi aýyplamala bildirilendigini mälim etdi.
Liberman şu aýyň başynda özüne kanun bozmalarda güman bildirilmegi bilen baglanyşykly öz wezipesinden çekilipdi.
Awigdor Liberman özüne garşy gizlinlik bilen jenaýat-derňew işleriniň alnyp barylýandygy barada özüne maglumat beren bir diplomaty bikanun ýagdaýda wezipede beýgeltmekde aýyplanylýar.
Mundan daşary, oňa garşy maliýe galplyklarynda bildirilýän aýyplamalar boýunça-da derňew işleri alnyp barylýar.
Ysraýylyň aşa sagçy “Ysraýyl Beýteýnu” pariýasyna liderlik edýän Awigdor Liberman şu geljek ýylyň ýanwarynda parlament saýlawlaryna gatnaşmaklygy planlaşdyrýar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow anna güni Halk hakydasy ýadygärlikler toplumynda Käbä eden zyýaraty mynasybetli sadaka berip, özüne Käbäniň "Toba gapysyny tämizlemek hormatynyň miýesser edendigini" gürrüň berdi.
Türkmen telewideniýesi prezidentiň ilki Ministrler kabinetiniň mejlisini geçirip, milli ykdysadyýetiň dört aýdaky ösüşine seredendigini, soňra Halk hakydasy ýadygärlikler toplumyna gül desselerini goýandygyny habar berýär.
Prezident Berdimuhamedow sadaka mahalynda Saud Arabystanyna eden resmi sapary, geçirilen gepleşikler barada gysgaça durup geçdi.
«Saparyň ikinji gününde, 2-nji maýda Mekge şäherinde bolup, mukaddes Käbede haj parzyny berjaý etmäge, şol günüň ertesi, 3-nji maýda bolsa, Medine şäherinde, Muhammet pygamberiň metjidinde ybadat etmäge hem mümkinçilik döredi» diýip, prezident aýtdy.
Şeýle-de prezident Berdimuhamedow 2-nji maýdan 3-nji maýa geçilýän gije Saud Arabystanynyň patyşasynyň «mukaddes Käbäniň gapysyny açyp, Allanyň öýüniň içinde namaz okamaga ýörite mümkinçilik döredendigini» belledi.
Türkmen lideriniň pikirine görä, bu mümkinçiligiň Muhammet pygamberiň Arşa çykan çykan senesine gabat gelmegi «hasam ähmiýetli». Ol munuň «türkmen taryhynda ilkinji gezek, umuman dünýä möçberinde alaňda-da örän bir seýrek duşýan taryhy wakadygyny» aýtdy.
Şeýle-de prezident Käbäniň içki diwarlarynyň ýanynda, keramatly daşyň ýerleşýän burçunda namaz okap, il-ýurt üçin ýagşy dileg edendigini gürrüň berdi.
«Mukaddes Käbäniň içki diwarlaryny we Toba gapysyny hem tämizlemek örän belent hormat, uly mertebe hasaplanýar, bize şeýle hormat hem miýesser etdi» diýip, prezident aýtdy.
Mundanam başga, türkmen prezidenti «Allanyň öýüniň berekediniň, päkizeliginiň ýurdumyza, halkymyza nur bolup ýagmagy ýagşy dileg edilip, mizemez we mukaddes doganlykdan nyşan hökmünde, bize teperrik berildi» diýdi.
Soňra prezident Berdimuhamedow özüne Käbede berlen teperrigi Türkmenistanyň müftisine gowşurmak kararyna gelendigini aýtdy.
Öz sözleri bilen aýdylsa, «bu teperrik ýurduň metjitlerinde goýulsa», «adamlaram bu mukaddes teperrige tagzym etseler, onda hem ýerine düşer» diýip, prezident pikir edýär.
Türkmen telewidenivesi müftiniň bu teperrigi «ýüzüne sylyp kabul edendigini», onuň welaýatlardan gelen ýaşulular tarapyndan hem şeýle kabul edilendigini habar berdi.
Döwlet telewideniýesiniň maglumatyna görä, Käbeden getirilen teperrik soňra ýurduň baş metjidine getirildi.
Prezidente berlen teperrik, halkyň gelip tagzym etmegi üçin, aram-aram welaýatlardaky metjitlerde hem goýlar.
Mundan öň prezident Berdimuhamedowyň adyndan 8-nji mart baýramçylygy mynasybetli aýal-gazlara berlen pul sylaglarynyň, prezidentiň adyndan çykarylan kitaplaryň ýüze sylynyşy görkezilipdi.


text:
NATO-nyň we owgan resmileriniň berýän maglumatlaryna görä, düýn Owganystanda dörän köçeýaka partlama sebäpli azyndan 14 adam ölüpdir.
Bu waka Talyban söweşijileriniň aglaba böleginiň ýerleşýän we ýurduň iň howply ýeri bolan Helmand welaýatynyň Nahr-e-Saraj etrabynda ýüz beripdir.
Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý bu partlamany gurnaýjylary ýazgaryp, olary “wagşy we rehimsiz terrorçylar” diýip atlandyrdy.
Talyban söweşijileri köçeýaka partlamalaryny ýerli we halkara howpsuzlyk güýçlerine garşy ýygy-ýygydan ulanýarlar.


text:
Ekspertler Eýranyň geçen hepde janly maýmyny kosmosa uçurandygy we bu uçuşyň üstünlikli geçendigi barada eden beýanatyny şübhe astyna alýarlar.
Ekspertler Eýranyň kosmosa uçurdym diýýän maýmynynyň suratyny içgin öwrenenlerinde, kosmosa uçurylmazyndan ozalky maýmynyň suraty bilen “kosmosdan dolandy” diýilýän maýmynyň suratynyň biri-birine asla meňzeş däldigini aýdýarlar.
Bilermenleriň aýtmagyna görä, kosmosa uçurylmazyndan ozal suraty alnan maýmynyň ýüňi has açyk reňkli we onuň sag gözüniň üstünde gyzyl hal bar. Emma “kosmosdan dolandy” diýilýän maýmynyň ýüňüniň garamtyldygy we onuň gözüniň üstünde hiç hili halyň ýokdugy aýdylýar.
Britaniýanyň “The Telegraph” gazetine beren interwýusynda Ysraýylyň kosmos agentliginiň ýerine ýetiriji direktory Ýariw Baş bu alamatlaryň kosmosa uçurylan maýmynyň ölendigini ýa-da uçuşyň özüniň şowsuz bolandygyny görkezýändigini aýdýar.


text:
Onlarça müň yrakly Bagdatda we paýtagtyň günortasynda beýleki şäherlerde korrupsiýa garşy demonstrasiýa geçirdiler.
28-nji awgustda Bagdadyň Tahrir skwerine toplanan demonstrasiýaçylaryň arasynda radikal şaýy ruhanysy Muktada al-Sadryň goldawçylary hem bardy.
Kerbalada, Basrada, Babilde hem kiçiräk demonstrasiýalar geçirildi.
Yragyň ýokary şaýy ruhanysy, aýatolla Ali al-Sistani hökümeti giň ýaýran korrupsiýa garşy hakykatdanam göreşmek isleýändigini subut etmäge, suw, elektrik üpjünçiligini, saglyk hyzmatyny gowulandyrmaga çagyrdy.


text:
Türkmenistanda neşir edilýän gazet-žurnallaryň diňe wagyzçy bolmagy hakyky okyjylar köpçüligini metbugatdan daşlaşdyrdy.
Edara-kärhanalarda işleýän işgärler, ýokary okuw mekdepleriniň talyplary her ýyl abuna özlerini görkezme esasynda mejbury ýazýandyklaryny, bir ýa iki neşire hökman ýazylmaly bolýandyklaryny aýdýarlar. Emma köplenç poçta ýaşşiklerine oklanýan gazetleriň gaty-da açylman, olar haýsydyr bir zeruryýet üçin ulanylýar.
Žurnallar babatynda bu ýagdaý başgaçarak. “Zenan kalby”, “Garagum” ýaly neşirleri okamaga höwesekler kän. Bu žurnallarda çap edilýän makalalar birneme özüne çekýär.
Aşgabat şäheriniň köp gatly jaýlarynyň girelgelerinde şol girelgä degişli öýlere gelýän gazet-žurnallar üçin goýlan poçta ýaşşikleriniň ýoklugy sebäpli halka ýetmeli neşirler girelgelerde çaşyp ýatýar.
Aşgabatly ýaşaýjy Pälwan aga gazet-žurnallaryň terbiýeçilik ähmiýetiniň uludygyny bellemek bilen, häzirki wagtda olaryň wagyzça öwrülmeginiň köp babatda zyýanly netijeleri berendigini aýdýar.
Öňler her bir mekdep okuwçysyndan başlap, tä öý hojalykçy zenanlara, edara-kärhananyň işgärlerine, pensionerlere çenli öz söýgüli neşirine ýazylmaga howlugardylar. Hakyky durmuşdan, edep-ekramdan gürrüň berýän makalalar, ýazyjy-şahyrlaryň bölekleýin çap edilýän eserleri, beýleki döwletleriň ýazyjy-şahyrlarynyň türkmen diline terjime edilen eserleri her bir okyjyny özüne çekýärdi. Çap edilýän makalalar, eserler barada pikir alyşmaga, çekeleşiklere öýde-de, okuwda-da, işde-de wagt tapylýardy.
Şol döwrüň ýetginjekleri ulyny-kiçini sylamagy, ula-kiçä sarpa goýmagy başarýardylar. Bu babatda metbugatyň uly rolunyň bolandygy ikuçsyzdy. “Soňky ýyllarda Türkmenistanda neşir edilýän gazetleri ýaşlar asla okamaýarlar” diýsek, hakykatdan kän bir daş düşmeris. Guraksy, birmeňzeş mazmunly, bir şahsyýeti öwmäge gönükdirilen makalalar ulyny-kiçini irizdi.
Aň-düşünjeli, dünýägaraýşy başgaçarak ýaşlar mümkin boldugyça Internet saýtlaryna girip, dünýä täzelikleri bilen tanyşmaga çalyşýarlar. Ýaşuly nesliň agramly bölegi bolsa türkmen elipbiýinde çap edilýän gazet-žurnallary okap bilmeýärler. Aşgabat şäherinde käbir ýaşulularyň merkezi kitaphana baryp, geçen asyryň 90-njy ýyllarynyň neşirlerini alyp, okap oturan wagtyna duş gelse bolýar.
Ýaşlar
Ýaşlar bolsa gazet-žurnal okanyndan, çanak antennalary arkaly daşary ýurt filmlerine tomaşa edenlerini gowy görýärler. Şeýle mümkinçiligi bolmadyk ýaşlar bolsa bikärlikden kösenip, wagtlaryny boş geçirýärler. Netijede ýaşlar edep-ekramsyz, terbiýesiz ösýärler.
Mekdebe barýan ýa mekdepden gelýän okuwçylaryň münen awtobusyna müneniňde paýyş sözlerden, goh-galmagaldan ýaňa maşyndan düşüp, pyýada ýöräniňi gowy görýärsiň. Ululara ýer bermek ýaly ýönekeý sylag-hormat hem mekdep ýaşly oglan-gyzlaryň köpüsinde ýok. Ýanynda zordan aýak üstünde duran ýaşulyny görmezlige salyp, aýna bakyp oturan ýaşlara näçe diýseň duş gelmek bolýar.
Mekdeplerde edep sapagynyň, ýaşaýyş we durmuş hakdaky sapaklaryň girizilendigine seretmezden, ýaşlaryň terbiýesi barha pese gaçýar. Parahorlugyň, tanyş-bilişligiň durmuşa ýol açýandygyny hem häzirki ýaşlardan gizlemek mümkin däl.
Çagalar baglaryna, abraýly hasaplanýan mekdeplere, ýokary okuw jaýlaryna işe ýerleşmek üçin berilmeli paranyň möçberine çenli şu günki çagalar bilýärler.
“Eger-de metbugatyň häzirki gözgyny ýagdaýy üýtgemese, açyk- aýdyňlyga, metbugat erkinligine ýol berilmese, ýaşlary gyzyklandyrjak, olaryň terbiýesine täsir edip biljek makalalar çap edilmese, ýaşlary terbiýelemekde biziň ýitirjek ýitgilerimiziň möçberi soňra hiç zat bilen ölçetmez” diýip, aşgabatly ýaşaýjy Pälwan aga aýdýar.
Türkmenistanyň prezidenti hem ýakynda ministrlikleriň, iri jemgyýetçilik guramalarynyň ýolbaşçylary bilen geçiren maslahatlarynda ýaşlaryň terbiýesine aýratyn üns berilmelidigi barada nygtady.
Soltan Açylowa Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


text:
Ykdysady krizisi başdan geçirýän Gresiýanyň syýasy durmuşynda çykgynsyz ýagdaý indi ikinji hepde dowam edýär. Ýurduň syýasy partiýalarynyň liderleri koalisiýa hökümetini döretmekde we täze saýlawlaryň öňüni almakda şowsuzlygy başdan geçirýärler.
Bu baradaky gepleşikler duşenbe güni giçlik täzeden geçirilýär. Bu meselede üstünlik gazanmak mümkinçiliginiň azdygy aýdylýar.
Az sanly “Çepçi Demokrat” partiýasy konserwatiw we sosialist partiýalaryň arasynda koalisiýany döretmäge has meýilli hasaplanypdy. Ýöne ýurtdaky anti-krizis çärelerine garşy durýan radikal çepçi “Syriza” partiýasy koalisiýa goşulmajakdygyny mälim edenden soň, duşenbe güni “Çepçi Demokrat” partiýasynyň lideri Fotis Kouwelis “hiç hili hökümet bileleşigi” döremez diýdi.
“Syrizanyň” lideri Aleksis Tsipras krizisden çykmak üçin berk çäreleriň tarapynda durýan konserwatorlar we sosialistler bilen ylalaşmajakdygyny aýtdy.
310 milliard dollarlyk kömegi almak baradaky ylalaşygyny ýerine ýetirmegi üçin, Ýewropanyň liderleri Gresiýa basyş edýärler. Bu ylalaşyga görä, ÝB-den maliýe kömegini alan ýagdaýynda, Gresiýa berk anti-krizis çärelerini ýola goýmaly bolýar.


text:
Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygynyň 20 ýyllygy hem-de 2015-nji ýylyň Bitaraplyk we parahatçylyk ýyly diýlip yglan edilmegi mynasybetli geçiriljek dabaralaryň we çäreleriň Maksatnamasyny durmuşa geçirmegiň çäklerinde ýurdumyzda we daşary ýurtlarda maslahatlaryň guralmagy, köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde bu senelere bagyşlanan makalalaryň çap edilmegi, dürli metbugat neşirleriniň taýýarlanylmagy we çap edilmegi, beýleki çäreleri guramak göz öňünde tutulýar. Şunuň bilen baglylykda, eýýäm Türkmenistanda we daşary ýurtlaryň birnäçesinde 52 forumyň geçirildi, tele we radio gepleşikleriň ýaýlyma goýberildi, sergiler we sport ýaryşlary guraldy. Milli we halkara derejesinde giňden bellenilýän şanly senä gabatlanyp, ýurdumyzyň we daşary ýurtlaryň köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde 116 makala çap edildi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň we Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň bilelikdäki mejlisiniň barşynda ýurdumyzda we daşary ýurtlarda Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygynyň 20 ýyllygy mynasybetli geçiriljek we dünýäniň ähli döwletleri bilen dostluk hem-de hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny hemmetaraplaýyn pugtalandyrmaga ýardam berjek halkara derejeli dabaralaryň hem-de çäreleriň ýokary guramaçylyk derejesini üpjün etmegi tabşyrdy.
Milletiň Lideri, şeýle hem bu jogapkärli işe köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri bilen birlikde, ähli hökümet agzalarynyň, beýleki ýolbaşçylaryň işjeň goşulmalydygyny we mynasyp goşant goşmalydygyny nygtady. Olaryň ählisi köpçülikleýin habar beriş serişdeleri üçin biziň ýurdumyza we halkymyza uly ähmiýeti bolan Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplyk derejesiniň 20 ýyllygyna bagyşlanan mowzuklaýyn çykyşlary we makalalary taýýarlamalydyr diýip, milletiň Lideri aýtdy we degişli ýolbaşçylara bu babatda anyk tabşyryklary berdi.


text:
Täjigistanyň resmileriniň tassyklamagyna görä, Täjigistanyň günortasyndaky Raşt jülgesinde hökümete garşy söweşen yslam toparlarynyň komandirleri hereketlerini togtatdylar. 19-njy sentýabrda ýurduň harby kanwoýuna edilen hüjümden bäri ýurduň 60-dan gowrak harbysy heläk bolupdy.
Berilýän maglumatlara görä, täjik resmileri gozgalaňçylaryň ýolbaşçylary bilen gepleşiklere başlapdyrlar. Bir aýdan gowrak wagt bäri täjik hökümetiniň ýaragly güýçleri bilen yslam söweşijileriniň arasynda gazaply söweş dowam edýärdi. Yslam oppozisiýasynyň öňki ýolbaşçylary ýaraglaryny tabşyryp, boýun bolupdyrlar.
Asia-Plus garaşsyz habar agentliginiň berýän maglumatlaryna laýyklykda, şu hepdäniň başynda Ahmadowyň we Sadriddiniň toparlaryndan 27-den gowrak adam öz ýaraglaryny tabşyrypdyr. Ýurduň howpsuzlyk güýçleri sentýabryň başynda Raşt jülgesiniň golaýynda öz bazalaryny açdylar. Resmiler ol ýerdäki operasiýlaryň gidişi bilen içgin tanyşýarlar.
Ýerli habar beriş serişdeleriniň aýtmagyna görä, Täjigistanyň Milli howpsuzlyk geňeşiniň ýolbaşçysy Amrikul Azymow we Täjigistanyň parlamentiniň başlygy Şukurjon Zuhurow yslam oppozisiýa toparlarynyň öňki ýolbaşçylary Mirzohoja Ahmadow bilen Mullo Sadriddini söweşlerini bes etmäge yrmak üçin gepleşikler geçiripdirler.
Ýitgi uly
Täjigistanyň ýaragly güýçleriniň 60-a golaý harbysy Raşt jülgesinde bolan çaknyşyklarda öldürildi. Olaryň birnäçesi jülgede dikuçar heläkçilginde öldi. Resmileriň aýtmagyna görä, dikuçar tehniki näsazlyk sebäpli heläkçilige uçrady. Emma başga maglumatlarda dikuçary gozgalaňçylaryň urandygy aýdyldy.
Täjigistanda dowam edýän operasiýalar 19-njy sentýabrda Raşt jülgesinde harby kerwene edilen hüjümden soň başlapdy. Şol hüjümde 28 sany hökümet harbysy öldürildi. Täjigistanyň döwlet resmileri bu hüjümi ýerli we daşary ýurtdan gelen yslam gozgalaňçylarynyň amala aşyrandygyny çak edýärler.
IIM-niň metbugat gullugynyň ýaýradan maglumatynda meýdan komandiri Ahmadowyň Raşt jülgesinde bolan hüjüme dahyllydygy aýdylýar. Ahmadowyň öýüni hökümet güýçleri gabandan soň ol gaçyp gidipdi. Ahmadow bu aýyplama bilen ylalaşmaýar. Ol öňki oppozisiýa komandirlerine basyş edýänliginde hökümeti aýyplap gelýär.
Ahmadow 1992-1997-nji ýyllar aralygynda Täjik graždanlyk urşunda prezident Imomali Rahmonyň dünýewi hökümetine garşy söweşen Birleşen yslam oppozisiýa güýçlerine ýolbaşçylyk edipdi. Graždanlyk urşy syýasy ylalaşyk bilen tamamlandy. Şol ylalaşyga görä, öňki oppozisiýa liderleri ýerli we merkezi häkimiýetiň 30%-ne wekilçilik edýärler.
Güýçli howandarlar
Raşt jülgesinde ýagdaý entegem dartgynly. Hökümetiň ýaragly güýçleri daglyk ýerlerde gözleg işlerini dowam etdirýärler. Olaryň pikirine görä, ýaragly gozgalaňçylaryň ol ýerlerde gizlenen bolmagy mümkin. Täjigistanyň resmileri we ekspertleri näbelli daşary ýurtly güýçleri Täjigistandaky yagdaýlary durnuksyzlaşdyrýanlykda aýyplaýarlar.
Täjigistanyň Strategiýany öwreniş merkeziniň başlygynyň orunbasary Saifulla Safarow hüjümleriň gerimine seredip, gozgalyňçylaryň arkasynda kuwwatly howandarlaryň bardygyny çaklaýar. Içeri Işler ministrligi Raşt jülgesinde gizlenip goýlan ýaraglaryň, azyk önümleriniň, egin-eşikleriň we propoganda materiallarynyň tapylandygyny aýdýar.
“Bularyň ählisini toparlaryň öz pullaryna satyn alan bolmagy mümkin däl. Olara hökman daşardan pul serişdeleri bilen kömek edilen bolmaly ýa-da bu ýaraglaryň graždan urşundan galan bolmagy mümkin. Ýöne haýsy döwletiň ýa-da toparyň bu zatlaryň arkasynda durandygyny aýtmak kyn” diýip, Saifulla Safarow aýdýar.
Bu söweşler başlany bäri Raşt jülgesinde bolup geçýän wakalar barada maglumat almak kyn. Hökümet güýçleri jülgä barýan ähli ýollary bagladylar we telefonlar heniz hem işlemeýär. Döwlet mediasy Raşt jülgesinde bolup geçýän söweşleri başdan sowma edip, gysgaça beýan edýärler. Operasiýalar baradaky maglumatlary diňe resmiler berýär.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin daşardan ýurduň içerki syýasatyna goşulmagyna garşy duýduryş berdi. Putin bu barada özüniň parlamentde eden ýyllyk çykyşynda aýtdy.
Çarşenbe güni Putin ýurduň Federal Assambleýasynda: “Daşardan biziň içerki syýasatymyza gönümel ýa-da gytaklaýyn goşulmalar asla kabul ederliksizdir. Özüniň syýasy işi üçin daşardan pul alýan, munuň netijesinde-de daşary ýurduň bähbitlerini araýan adamlar Orsýet Federasiýasynda syýasatçy bolup bilmez”.
Putin şu ýylyň martynda, köpçülikleýin protestlere garamazdan, nobatdaky alty ýyllyk möhlete prezident saýlanypdy.
Putiniň Kremle dolanmagy bilen, ýurtda dissidentleri basyp ýatyrmak, oppozisiýa aktiwistlerini tussag etmek, berk kanun taslamalaryny girizmek ýaly çäreler geçirildi.
Çarşenbe güni eden çykyşynda, Putin “milli we ruhy gymmatlyklary” goramalydygyny hem belläp geçdi.
80 minutlyk çykyşynyň dowamynda, Putin ýurtda ilat sanynyň kemelmegi, Orsýetiň ýüzbe-ýüz bolup duran iň uly howplarynyň biridigini hem aýtdy. Şeýle-de Putin Orsýetiň migrasiýa kanunlarynyň, şol sanda ozalky Sowet respublikalarynyň raýatlary üçin-de berkleşdirilmelidigini aýtdy.
Putin: “2015-nji ýyldan gijä galman, beýleki döwletleriň raýatlarynyň Orsýete içerki däl-de, diňe daşary ýurt pasportlary bilen goýberiljekdigine ynanýaryn" diýdi.
Putin çykyşynyň dowamynda, parahorluga garşy hem has berk çäreleri görmäge söz berdi.


text:
Birleşen Ştatlaryň aýtmagyna görä, Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad hakykatlardan daşda ýa-da “aklyndan azaşan”.
Başar al-Assad ABŞ-nyň “ABC” telekanalyna beren interwýusynda öz režimine garşy proteste çykanlaryň müňlerçesini howpsuzlyk güýçleriniň öldürmegine özüniň jogapkär däldigini aýdandan soňra ABŞ şeýle beýanaty etdi.
Başar al-Assadyň şol interwýusynda nygtamagyna görä, “dünýäniň hiç bir hökümeti öz halkyny öldürmez, eger şol döwlete aklyndan azaşan biri baştutan bolmasa...”.
Ol Siriýadaky çaknyşyklarda ölenleriň aglabasynyň hökümetiň garşydaşlary däl-de, tarapdarlarydygyny belledi.
Başar al-Assadyň çykyşyna reaksiýa bildiren Amerikanyň Döwlet departamentiniň metbugat wekili Mark Toneriň aýtmagyna görä, “Assad Siriýada bolýan hakykatlardan daşda ýa-da, öz interwýusynda belleýşi ýaly, “aklyndan azaşan”.


text:
Ruhy saglyk – bu diňe bir ruhy keselleriň bolmazlygyny aňlatman, eýsem adamyň öz mümkinçiliklerini görkezmäne, stres ýagdaýlary ýeňip geçmäge, öndürijilikli zähmet çekmäge we öz ýaşaýan jemgyýetiniň durmuşyna öz goşandyny goşmaga mümkinçilik berýän ruhy we sosial abadançylyk ýagdaýydyr.
Adam öz maşgalasynyň we çagalarynyň aladasyny edip, olary durmuşa gönükdirmäge, durmuşdan lezzet alyp ýaşamaga we garrylyk döwründe döräp biljek ruhy bozulmalaryň öňüni almaga mümkinçiligi gazanmak üçin ruhy saglyga bütin ömrüniň dowamynda üns bermelidir. Ruhy saglyk hem, edil beden saglygyny goramak üçin geçirilýän çärelere meňzeş aladalary talap edýändir.
Ruhy saglygyň ýagdaýy nämelere bagly?
1. Iýmitlenme. Kabul edýän iýmitimiziň hili beden saglygymyza hem, ruhy saglygymyzyň ýagdaýyna hem täsir edýändir. Käbir önümleriň aşa köp kabul edilmegi (duz, şeker, sarymsak, gyzyl burç, gazlandyrylan içgiler) bedende gahar-gazap duýgyny, emosional dartgynlylygy ýokarlandyrýan gormonlaryň köp işläp çykmagyna getirip bilýändir. Tersine, suwuň talaba laýyk mukdarda içilmegi öz içki duýgularyňa erk etmäge kömek edip biler.
2. Fiziki işjeňlik. Fiziki saglygyň ruhy saglyk bilen aýrylmaz baglanşykdadygyny unutmaň. Geçirilýän maşklar diňe bir ýüregi we beden myşsalaryny taplandyrman, eýsem keýpiňi galdyrýan endorfin gormonlarynyň işläp çykmagyna ýardam berýär. Fiziki işjeňligi dynç alma bilen utgaşdyrma (7-8 sagat dowamly gijeki uky), "ýykylyp barýakaň" dälde, özwagtynda dynç alma wajypdyr. Ruhy ýagdaýa arassa howada, Günüň ýagtylygynda gezelençler etme (günde 25-30 min.) hem juda peýdaly bolup durýandyr.
3. Öz duýgularyňyzy bolşy ýaly kabul ediň. Gahar-gazap, gaýgy-hasrat, gorky, öz maksatlaryňa ýetme synanşygynyň puja çykmagy, ynamyň gaçmagy – ýakymsyz duýgular bolup, köp adamlar bu duýgulary özlerinde basyp, döreýän oňaýsyzlyklardan gaçmaga ymtylýarlar. Köplenç oňaýsyz ýagdaýlardan gaça durma islegi bilen biz öz hakyky duýgularymyzy, emosiýalarymyzy basyp ýatyrmaga çalyşýarys. Şeýle etmek bilen, biz özümizde daş-töwerekde bolup geçýän hadysalara perwaýsyzlyk we gatyşmazlyk häsiýetlerini döredýäris. Öz duýgularymyzy basyp ýatyryp, adamlar bilen gatnaşyklarda wajyp bolup durýan, begenmek, gynanmak, duýgudaşlyk etmek häsiýetlerinden özümizi mahrum etmäge çalyşýarys.
Ýaramaz duýgular – adamynyň ençeme ýaramaz (kadadan çykýan) ýagdaýlara bildirýan kadaly, adaty häsiýetidir. Eger maşgalaňyzdan daşda bolup, gynanma häsiýetini başdan geçirýän bolsaňyz ýa-da dükandaky satyjynyn aldandygyny bilip, gaharlanýan bolsaňyz, bu duýgulardan utanmagyň geregi ýokdur. Bu duýgular adama mahsus emosiýalar bolup, olary özüňde "basyp ýatyranyňdan" boýun alanyň peýdalydyr. Eger öz duýgularyňyzy aýdyň ýüze çykarmaga mümkinçilik bolmadyk ýagdaýynda ( meselem, siz öz ýolbaşçyňyza duýduryş berip bilmeýäňiz), öz ýaramaz duýgyňyzy daşyna çykaryp "zyňmagyň" başga ýollaryny gözläň. Gezelenç etme, ylgama ýa-da tennis oýnama, bolan ýagdaýy dostuňyz (joraňyz) bilen maslahatlaşma siziň gaharyňyzyň ýitip gitmegine kömek edip biler.
4. Öz duýgularyňyza gözegçilik ediň. Gahar-gazap duýgularyňyza we ýaramaz emosiýalara gözegçilik etme – siziň ruhy saglygyňyzyň we emosional ýagdaýyňyzyň gowy görkezijisi bolup durýandyr. Onuň üçin käbir usullary (20-den 0 çenli sanama, dem alyş maşklary) we ýoga, öz duýgularyňa erk etme (meditasiýa) ýollaryny ulanma maslahat berip bolar. Özüňiz üçin ýaramaz duýgularyňyzy, keýpiňizi äşgär etmegiň usulyny tapyp, olary ýüze çykarmak üçin turgenleşiň. Özüňizi biynjalyk edýän ýagdaýy dogry ýüze çykarmaga çalşyň. Meselem, "Siz meni aldaýarsyňyz" diýmegiň ýerine, "Men özümi aldanan adam ýaly duýýaryn". "Siz gödek adam" diýmegiň ýerine, "Siz meniň bilen şeýle gepleşeniňizde, men özümi lapykeç duýýaryn".
5. Öz ýetmezçilikleriňizi biliň. Eger siz haýsy ýagdaýlaryň sizde oňaýsyzlyk döredýändigini anyklasaňyz, stress ýagdaýyndan özüňizi gorap bilersiňiz. Siz ol ýagdaýlardan gaça durmalysyňyz ýa-da olarda nämäniň sizi oňaýsyzlyga getirýändigini öwrenmelisiňiz. Belki, sizi köpçüligiň öňünde çykyş etme oňaýsyzlyga getirýändir. Siz çykyş etmeden gaça durup bilersiňiz ýa-da ýörite bu ugurdan tälim berýän okuw sapaklaryny alyp, öz utanjaňlygyňyzy, özüňize bolan ynamsyzlygyňyzy ýeňip geçip bilersiňiz. Özüňizi gowy netijelere gönükdiriň. "Agzymy açanymdan meniň üstümden gülerler" diýmegiň ýerine, "Meniň aýtjak maglumatlarym adamlara gyzykly bolar we men ýalňyşlyk göýbersem hem, hiç aljyraman" diýmek dogry bolar.
6. Öz aňyňyzy gowy netijelere gönükdiriň. Ilki bilen özüňizi ýaramaz maglumatlardan goramaga başaryň we töwerekdäki adamlary, ýaramaz goňşyňyzy, işdeşleriňizi tankytlamagy bes ediň. Ýönekeý hadysalara üns berip, olara şatlanmagy başaryň: baharyň birinji gülüne, ýetip gelýän zähmet rugsadyňyza, öýüňiziň ýanynda gurulýan täse dükana...
7. Işiňizi meýilleşdirme we iş arakesmeleri sizi aljyraňlykdan halas edip, has wajyp işlere ünsüňizi gönükdirmäge we esasy çärelere wagt tapmaga kömek eder, stersden halas eder.
8. Öz başarnygyňyzy we gyzyklanmalaryňyzy kämilleşdiriň. Tukat we bagtsyz adamlaryň gyzyklanýan zatlary köp bolmaýar. Häzirki wagtda, bilim beriş merkezleriň meýilnamalary dürli ýaşdaky adamlara sport, ylym, sungat, döredijilik we hünär beriş ugurlardan bilimlerini ýokarlandyryp, başarnyklaryny ýüze çykarmaga mümkinçilik açýar. Köp zatlary başaryp, köp täze maglumatlary bildigiňizçe, durmuş hem şonça size gyzykly bolup başlaýar. Bilimlilik, başarjaňlyk häsiýetleri siziň özüňize bolan hormatyňyzy ýokarlandyrýar.
9. Ýakyn adamlaryňyzy begendirmäge çalşyň. Meselem, siziň ýaşuly daýzaňyzyň doglan gününiň ýetip gelýändigini öz wagtynda ýatlap, ony gül desseleri bilen gutlama oňa näçe şatlyk getirer. Adamlara näçe şatlyk paýladyňyzça, şonça-da öz ruhy dünýäňiziň baýlaşýandygyny duýarsyňyz.
10. Ýylgyrmagy öwreniň. Goňşyňyza ir çagy ýylgyryp salam berme ýa-da sorag bilen ýüzlenen ötegçä ýylgyryp jogap berme gaty bir çylşyrymly däl. Ýylgyryň we size hem şonça şatlyk we mähir gaýdyp geler.
Durmuşy täsin, gözel we dürli öwüşginli kabul etmäge ukypsyzlyk ruhy saglyga täsir edýändir. Ýaramly, ýakymly duýgularyň bolmazlygy we olary başdan geçirip bilmezlik ýagdaýy ruhy bozulmalaryň döremegine sebäp bolup biler. Gynansak hem, durmuşa begenip, ondan lezzet almagy hemmeler başarmaýar. Ony başarma uly ussatlylyk bolup, ony öwrenmelidir.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
ABŞ-nyň Halkara din azatlygy boýunça komissiýasy 30-njy aprelde ýyllyk hasabatyny ýaýratdy. 15-nji gezek çap edilen bu raportda Döwlet deprtamentine dünýäde din azatlygyny depelemekde ýakasyny tanadan “aýratyn aladalanma döredýän” ýurtlaryň sanawyna ýene sekiz ýurdy, şol sanda Türkmenistany goşmagy maslahat berdi.
Dine basyş saklanýar
Hasabatda Türkmenistanda din azatlygynyň gödek depelenmeginiň saklanyp galýandygy, 2007-nji ýylda ýurtda amala aşyrylan çäkli reformalara garamazdan, kanunlaryň, polisiýanyň we iş ýüzündäki hereketleriň halkara normalary, şol sanda din aztalygyna degişli normalary depeleýändigi bellenilýär. “Din boýunça 2003-nji ýylyň repressiw kanuny güýjünde galýar we ol ähli dini toparlar üçin uly kynçylyk döredýär” diýlip, maglumatda aýdylýar.
Şeýle-de hasabatda 2013-2014-nji ýyllarda dini we adam hukuklaryny goraýjy işler bilen meşgullanýanlara edilen basyşlar we hökümet tarapyndan edilen gözegçilik bilen bagly ýüze çykan wakalar barada jikme-jik maglmatlar berilýär, hususan-da Türkmenistanyň gizlin polisiýasynyň, terrorçylyga garşy göreş boýunça gulluklarynyň we ýerli häkimiýetleriň hasaba alnan we alynmadyk dini guramalaryň üstüne öz reýdlerini, ýagny sürünmeklerini dowam etdirendigi aýdylýar.
ABŞ-nyň Halkara din azatlygy boýunça komissiýasy 1998-nji ýylda döredilip, 33 ýurtda din azatlygynyň bozulmagyny hasaba alýar we her ýurt babatynda aýratyn rekomendasiýalary berýär.
Türkmenistan boýunça rekomendasiýa
ABŞ-nyň Türkmenistan babatyndaky syýasaty üçin, hususan-da, şeýle rekomendasiýalar berilýär: Türkmenistan bilen gepleşiklerde adam hukuklary we din azatlygy meselesini gozgap, halkara standartlaryna laýyk milli kanunlaryň kabul edilmegine ündemeli; Bu meselede hasabat bermek boýunça mehanizmler işlenip düzülmeli, dini tussaglaryň azat edilmegini talap etmeli; türkmen hökümetini ýurda BMG-niň Din azatlygy boýynça ýene bir ýörite raportçysynyň barmagyna rugsat bermäge çagyrmaly; Türkmenistanda din azatlygy, adam hukuklary we esasy bilim barada radio hem internet arkaly gepleşikleri güýçlendirmeli we ýurduň onlarça ýyllyk üzňeliginden çykmagyna ýardam bermeli.
Şeýle-de ABŞ-nyň Halkara din azatlygy boýunça komissiýasynyň boýun alnan borçlaryň berjaý edilişi boýunça 2014-nji ýyla degişli ýyllyk hasabatynda “aýratyn aladalanma döredýän ýurtlaryň” sanawynda öňden bar bolan Birmany, Hytaýy, Eritreýany, Eýrany, Demirgazyk Koreýany, Saud Arabystanyny, Sudany we Özbegistany gaýtadan ozalky orunlarynda galdyrmak teklip edildi.
Hasabatda “aýratyn aladalanma döredýän” ýurtlaryň sanawyna goşmaly diýlip Türkmenistan bilen birlikde, Müsür, Yrak, Nigeriýa, Pakistan, Siriýa, Täjigistan we Wýetnam görkezilýär.


text:
Türkmenistanyň raýatlarynyň haja gitmek meselesi barada yzygiderli maglumat berýän dini meseleler boýunça “Forum 18” täzelikler agentligi, Saud Arabystanynyň Türkmenistandaky ilçihanasyna salgylanyp, bu ýurduň, türkmenistanlylaryň Mekgä haja gidip bilmegi üçin müňlerçe adamlyk kwota ýer berýändigini belleýär.
“Forum 18” agentliginiň baş redaktory Feliks Korli Türkmenistandan haja gidýänleriň şu ýyl ýüzbe-ýüz bolýan kynçylyklary barada öz pikirini mälim etdi.
Azatlyk Radiosy: Feliks, Türkmenistanyň haç zyýaratyny berjaý etmek isleýän raýatlarynyň şu ýyl öz hasabyna özbaşdak haja gitmek meselesinde wiza almak ýaly kynçylyklara uçramagyna siz nähili garaýarsyňyz?
Feliks Korli: Her bir adamyň wyždan azatlygyndan peýdalanmaga hukugy bar. Bu hukuk ýurduň çäginde we daşynda zyýarata gitmegi hem öz içine alýar. Häkimiýetler hiç bir raýatyň öz islegine görä zyýarata gitmegine päsgel bermäge hakly däl. Ýeke-täk mesele Saud Arabystanynyň häkimiýetleriniň wiza bermegine bagly bolýar. Emma Türkmenistanyň häkimiýetleri özleriniň zyýaratçylaryň haja gitmegine degişli berk çäklendirme girizmeginiň sebäpleri barada hiç haçan düşündiriş bermeýärler. Türkmenistandan Saud Arabystanyna her ýylda diňe 188 adam iberilýär. Käbir ýyllarda haja asla hiç kim hem goýberilmändi.
Saud Arabystanynyň ilçihanasynda bize aýdylyşyna görä, geçen ýylda ilçihana haja gitmek üçin wiza sorap ýüz tutan türkmenistanly raýatlaryň ençemesine wiza berlipdir. Şu ýyl Türkmenistanyň häkimiýetleriniň 650 adama wiza berilmegini sorap, resmi derejede ýüz tutandyklaryny ilçihanada bize habar berdiler we agzalan sanyň döwlet programmasynyň çäginde zyýarata gitjeklere degişli boljakdygyny aýtdylar. Onsoň geçen hepdede prezidentiň gol çeken permanynda ýene-de diňe 188 adamyň görkezilmegi bizi geň galdyrdy. Netijede geçen ýylda türkmenistanlylaryň özbaşdak zyýarata gitmegi we Saud Arabystanynyň olara wiza bermegi özbaşyna bir waka bolup galdy.
Azatlyk Radiosy: Saud Arabystanynyň Türkmenistan üçin göz öňünde tutýan kwotasynyň möçberi näçe?
Feliks Korli: Ilçiniň maňa aýtmagyna görä, her 1 müň adamdan bir zyýaratçynyň haja gitmegi üçin Saud Arabystanyna wiza berilmegi göz öňünde tutulýar. Diýmek, Türkmenistandan birnäçe müň adamyň haja gitmegine mümkinçilik bar. Ilçihananyň resmileri Türkmenistanyň raýatlarynyň haja gitmegine mümkinçilikleriň çäklendirilmeginiň gynandyrýandygyny aýtdylar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanly musulmanlaryň Saud Arabystanyna haja gitmekde kynçylyk çekmegi olaryň dini hukuklaryny näderejede depeleýär?
Feliks Korli: Islendik ýurduň islendik raýaty islendik ýere zyýarata gitmäge hakly. Goý, Ierusalim, Mekge, butparazlaryň mukaddes ýerleri bolsun, her adamyň öz islegine görä zyýarat etmäge hukugy bar. Türkmenistanyň häkimiýetleriniň zyýarata gidýänleriň sanyny emeli ýagdaýda çäklendirmegi diňe bir wyždan azatlygynyň çäklendirilmegi bolman, hereket azatlygynyň hem çäklendirilmegidir. Her bir adamynyň islendik maksat bilen öz ýurdunyň daşyna çykmaga haky bar. Diýmek, Türkmenistanyň häkimiýetleriň haç meselesine goşulmagy ýurtda adam hukuklarynyň depelenýändigini subut edýär.


text:
Eýran bilen Ysraýylyň arasynda uruş haýbatlary ýaňlanýarka, ysraýylly är-aýal internetde parahatçylyk ugrunda kampaniýa başlady we eýranlylary harby konflikte “ýok” diýmäge çagyrdy.
41 ýaşly, grafika boýunça dizaýner Ronni Edri we onuň maşgalasy 36 ýaşly Mihal Tamir bu inisiatiwany geçen hepdede öňe sürdüler. Olar “Facebook” sahypasynda öz çagalary bilen duran suratlaryny ýerleşdirip, “Eýranlylar, biz sizi gowy görýäris we ýurduňyzy bombalamak islemeýäris” diýen ýazgyny çap etdiler.
Edri internetde eýran halkyna, ene-atalara, çagalara, doganlara ýüzlenip, ýerleşdiren ýazgysynda adamlaryň arasynda urşuň bolmagy üçin “olaryň birek-birekden gorkmalydygyny we ýigrenmelidigini belledi”. Emma ol özüniň eýranlylardan gorkmaýanlygyny, olary ýigrenmeýänligini we olary hatda tanamaýanlygyny hem ýazdy.
Ronni we Mohal “Facebook” sahypasynda öz çagalary bilen duran suratlaryny ýerleşdirip, “Eýranlylar, biz sizi gowy görýäris we ýurduňyzy bombalamak islemeýäris” diýen ýazgyny çap etdiler
Edri şeýle-de özüne hiç bir eýranlynyň, hiç wagtda, hiç hili ýamanlyk etmänligini hem aýdyp, şeýle duýgulary başdan geçirýän we goldaýan adamlary bu maglumaty başgalar bilen paýlaşmaga we eýran raýatlaryna tizden-tiz ýetirmäge çagyrdy.
Ysraýylyň raýatlarynyň Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda aýtmaklaryna görä, olaryň ideýasy ýaryş meýdançasyna meňzeş bir giňişligi döretmekden ybarat. Emma bu meýdançada garşydaşlar göreşe derek birek-birege gol uzatmaly.
Mihal Tamir Eýrandan gowşan jogaplaryň özüni tolgundyranlygyny gürrüň berdi:
—Geçen 24 sagadyň dowamynda Eýranyň içinde ýaşaýan eýranlylar “Facebook” sahypasynda öz suratlaryny ýerleşdirdiler. Käbirleri ýüzüniň ýarysyny, beýlekileri aýnadaky suduryny şekillendirýän suratlaryny ýerleşdirdiler. Olar özlerini howply ýagdaýa salmak islemeýärler. Olar öz maglumatlaryny “Ysraýyllylar, biz siziň ýurduňyzy hiç wagtda bombalamarys, biz sizi gowy görýäris diýen formatda ýerleşdirdiler”.
Wideo: Ronni öz çykyşyny "YouTube" saýtynda hem ýerleşdirdi.
“Facebook” sahypasynyň Eýrandaky ulanyjylary Ysraýyl döwleti bilen islendik açyk kontaktyň özleriniň içalyçylykda aýyplanmagyna sebäp bolup biljegini bilýärler. Eýran Ysraýyl döwletini ykrar etmeýär we eýran raýatlarynyň bu ýurda syýahatyny gadagan edýär.
“Facebook” sahypasynda başlanan bu kampaniýa Eýranyň daşynda ýaşaýan we repressiýalardan gorkmaýan eýranlylar hem gatnaşýarlar. Kampaniýa Ysraýylyň raýatlary hem goşulýarlar. Olar öz suratlaryny hem parahatçylyga çagyrýan mazmunly maglumatlary çap edýärler.
Facebookda “Ysraýyl Eýrany gowy görýär” diýen sahypany döreden är-aýal blog hem alyp barýar. Olar eýranlylardan köp şahsy hatlaryň gowuşýanlygyny hem habar berdiler. Şeýle hatlaryň birinde bu kampaniýa “iki ýurduň arasyndaky dostlugyň başlangyjy” we “köp wagtlap birek-birekden jyda düşen doganlaryň birleşmegi” diýlip atlandyryldy.
Mihal Tamiryň pikirine görä, bu internet sahypasy adamlaryň arasyndaky “haýaty” ýumrup, olaryň özara gatnaşykda bolmagyna we syýasatçylardan daşlaşmagyna ýol açypdyr. Ol sosial media adaty adamlar üçin “hiç kim tarapyndan islenmeýän urşa” garşy öz sesini bermäge mümkinçilik döretdi diýýär.
Ysraýylly är-aýal “Facebook” sahypalarynyň çäginden hem daşary kampaniýa gurnamagy we muňa has köp adam çekmegi planlaşdyrýarlar.
Ronni Edri bu çäre netijede kararlary kabul edýän şahslara hem täsir ýetirer diýip umyt edýär. Edri adamlaryň urşy islemeýändikleri barada açyk aýtmaga borçludygyny hem nygtaýar.


text:
Çarşenbe güni giçlik Orsýetiň Döwlet Dumasy ýurduň hökümet resmilerine daşary ýurtlarda bank hasaplaryny saklamaklygy gadagan edýän täze kanunyň taslamasyny oňlap ses berdi.
Üçünji okaýyşlykda kabul edilen bu kanunyň taslamasy merkezi hökümetiň wezipelerinde işleýän resmilere, Merkezi Bankyň geňeşiniň agzalaryna, regionlaryň döwlet we hökümet çinowniklerine, şeýle hem döwlet kompaniýalarynyň ýolbaşçylaryna daşary ýurt banklarynda bank hasaplaryny saklamaklygy ýa-da daşary ýurt kompaniýalarynyň aksiýalaryna eýelik etmekligi gadagan edýär.
Bu täze kanun çinownikleriň daşary ýurtlardan jaý we emläk satyn almaklaryny gadagan etmeýär. Emma kanun şolar ýaly emlägi bolan resmileriň bu barada öz hasabatlarynda maglumat bermeklerini hem-de onuň nähili serişdä satyn alnandygyny düşündirmekligi talap edýär.
Korrupsiýa garşy gönükdirilen Orsýetiň bu täze kanunyň taslamasyna indi Federasiýa Geňeşinde garalmaly we onuň tassyklan halatynda, ol prezident Putin tarapyndan tassyklanylmaly.


text:
Tähranyň polisiýa edarasynyň başlygy general Azizullah Rajabzadeh geçen hepdäniň çarşenbe güni gurnalan demonstrasiýada polisiýanyň jemi 109 adamy tussag edendigini tassyklady.
General Rajabzadehiň aýtmagyna görä, bu tussag edilenlerden 47-si tussaglykdan boşadylypdyr, galan 62-si tussaghanada saklanylýar.
Eýranyň häkimiýetleri bu demonstrasiýalar wagtynda tussag edilen Germaniýanyň iki sany raýatynyň we Kanadanyň hem bir raýatynyň düýn tussaglykdan boşadylandyklaryny mälim etdiler.
Hepdäniň çarşenbe güni Eýranyň oppozisiýasyna tarapdar protestçileriň Tähranda geçiren bu parahat demonstrasiýasyny polisiýa güýçleri göz ýaşardyjy gazlary we dubinkalary ulanyp, dargytdylar.


text:
Ýekşenbe güni Gürjüstanyň separatistik regiony bolan Günorta Osetiýa regionynda gaýtadan prezidentlik saýlawlary geçirildi.
Geçen ýylyň 27-nji noýabrynda geçirilen ozalky prezidentlik saýlawlarynda oppozisiýadan dalaşgär Alla Jiýoýewanyň sesleriň aglaba köpçüligine eýe bolmagynyň yzy bilen, regionyň Ýokary sudy bu saýlawlaryň netijesini güýçsüz diýip yglan edipdi.
Gaýtadan geçirilen ýekşenbe günki prezidentlik saýlawlaryndaky dört dalaşgärden hiç birem ozalky dalaşgärler däl. Bu saýlawlaryň resmi netijesi ýakyň günlerde yglan ediler diýlip garaşylýar.


text:
Polisiýa Stambulda golaýda parlament tarapyndan tassyklanan täze internet kontrollugy kanunçylygyna garşy proteste çykan ýüzlerçe adamy dargytmak üçin suw toplaryny we göz ýaşardyjy gaz ulandy.
Şenbe güni merkezi Taksim meýdançasyna toplanan protestçileriň käbiri polisiýany daşlasa, käbiri olara garşy feýerwerkleri zyňdy, ýene birleri bolsa täze girizilýän kanuna garşy şygarlara gygyrdy.
Halkara hukuk gözegçileri teklip edilýän we prezident tarapyndan gol çekilmeli kanun taslamasyny tankytlady.
Premýer-ministr Rejep Taýyp Erdogan bu düzgünleriň adamlaryň şahsy durmuşyna gatyşmak däldigini, internete hiç hili senzura girizilmeýändigini aýtdy we gaýta onuň howpsuz we has erkin boljagyny öňe sürdi.


text:
Aşgabatda ýapon medeniýetinden gürrüň berýän çäreler geçirildi. D. Azady adyndaky türkmen milli dünýä dilleri institutynda çaý içişlik dabarasy we ýapon milli kimano eşiginiň we onuň görnüşleriniň görkezilişi boldy.
“Aşgabat” myhmanhanasyndaky çärede biziň ýurdumyzdaky diplomatik gulluklaryň, Türkmenistanyň Medeniýet ministrliginiň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri, talyp ýaşlar, ýapon medeniýetiniň muşdaklary gatnaşdylar. Gutlag sözi bilen Ýaponiýanyň Türkmenistandaky ilçihanasynyň adyndan jenap Nakajima çykyş etdi. Ol iki halkyň medeniýetleriniň esasyny düzýän ruhy-ahlak gymmatlyklarynyň umumylygyny belläp geçdi.
Aşgabatda şeýle çäreleri geçirmek indi asylly däbe öwrüldi. Türkmenistan bilen Ýaponiýanyň arasyndaky diplomatik gatnaşyklar bolsa 23 ýyldan mundan ozal ýola goýuldy.


text:
Owgan polisiýasy Kabulyň çetinde bir ýük maşynynyň partlandygyny aýtdy we ýurduň iş başyndaky içeri işler ministri bu hadysada azyndan iki adam ýaralandy diýdi.
Kabul polisiýasynyň jenaýat agtaryş bölüminiň başlygy Farid Abzeli 25-nji ýanwarda bu ýük maşynynyň Kabula girmekçi bolandygyny, emma polisiýanyň onuň şähere girmeginiň öňüni alandygyny aýtdy.
Farid ýük maşynynyň benzin guýulýan stansiýanyň ýanynda partlandygyny, emma özüniň pida bolanlar barada bilmeýändigini aýtdy. Iş başyndaky içeri işler ministri, general Mohammad Aýub Salangi öz twitter hasabynda partlamanyň Kabulyň harby aeroportynyň golaýynda bolandygyny we iki adamy ýaralandygyny ýazdy.
NATO bu partlamanyň irden 6-dan öň bolandygyny tassyk etdi.


text:
Düýn Germaniýanyň ýokary derejeli hökümet resmileriniň 100-den gowragy şu geçen oktýabr aýynda Eýranda tussag edilen germaniýaly iki sany žurnalistiň azatlyga goýberilmegine çagyryş edip, ýörite açyk hata gol çekdiler.
Eýranyň hökümetine gönderilen bu açyk hata gol çeken resmileriň arasynda Germaniýanyň daşary işler ministri, maliýe ministri we goranmak ministri hem bar.
Germaniýaly bu iki žurnalist 2010-njy ýylyň 10-njy oktýabrynda Tähranda ölüm jezasyna höküm edilen Sakineh Mohammedi Aştianiniň ogly bilen interwýu geçirenlikde aýyplanyp tussag edilipdiler.
Eýranyň häkimiýetleri bu iki žurnalistiň talabalaýyk wiza almazdan, Eýranda žurnalistik işi bilen meşgullanandygyny aýdýarlar.


text:
865-nji ýylda Eýranyň Reý şäherinde doglup, 925-nji ýylda şol ýerde aradan çykan ensiklopedik bilimli akyldar Abu Bekir Muhammet ibn Zakariýa Al-Razy ýaşlygyny şygryýet we sazandalyk bilen geçirip, soňra zergärçilik, ondan soň hem alhimiýa bilen meşgullanypdyr.
Beýleki alhimikleriň edişi ýaly, ol hem misi altyna öwürýändigi aýdylýan hyýaly “kimiýa” daşyny tapmagyň kül-külüne düşüp, himiki maddalar bilen köp tejribeler geçiripdir.
Bu tejribeleriň birinde alymyň gözüne zeper ýetip, iň soňunda kör bolupdyr. Gözüni bejertmek üçin ol Bagdatda bir lukmana barypdyr. Lukman ondan bu işiň nähililik bilen bolandygyny sorapdyr. Al-Razy kimiýaly wakany gürrüň berende, onuň gözüne em edip bolmajakdygyny aňan lukman “kimiýa seniň gözleýäniň däl, ýitireniň” diýipdir.
Bular ýaly wakalaryň bu günki himikleriň başyna geljek gümany ýok. Altyny başga maddalardan öňdürmegiň iş ýüzünde mümkin däldigini alymlar indi bilýärler. Sebäbi, bu gymmatbaha metal bir himiki element. Ony öz düzüji böleklerine bölüp ýa başga maddalardan düzüp bolanok.
Soňkulara itergi boldy
Al-Razy ýaly alhimikler altyn öndürmäge synanyşmak bilen, salgyma çapypdyrlar. Ýöne olaryň özgerýän maddalar bilen meşgullanmagy soňraky himikleriň ylmy gözleglerine möhüm itergi bolupdyr. Sebäbi himiýa materiýanyň häsiýetleri we özgerişleri baradaky ylymdan başga zat däl.
Himiýa biziň töweregimizden hiç haçan aýrylyp gidenok. Çaýly käsä şeker atamyzda, ak kristallaryň eräp, duýdansyz ýagdaýda gürüm-jürüm bolmagy bir himiki proses. Gazanda gaýnaýan naharyň ýa tamdyrda bişip, çörege öwrülýän hamyryň içinde ençeme himiki reaksiýalar bolup geçýär.
Özgerişleriň has pajygalysy bolsa haýsydyr bir tokaýa ot düşende bolýar. Agaçlar, ýapraklar, otlar, tokaýda ýaşýan ähli jandarlar tüssä we gaza öwrülip, asmana sowrulýarlar, onsoň ýaşyl tokaýyň ýerinde gara kömür bilen tozap ýatan kül galýar.
Güýçli tebigy hadysa wulkanda hem jisimler täsin özgerişi başdan geçirýärler. Ýeriň jümmüşinden howa atylýan gyzgyn, ergin magma we zäherli gazlar täze ýollar bilen birleşip, kül bölejiklerine, lawa ýa pemza daşyna öwrülýärler.
Himiýa köp adamlary eýmendirip, köp adamlary özünden çekindirýän ylym. Muňa garamazdan, ol biziň bir gapdalymyzda, durmuşymyzyň her bir böleginde hemişe bar. Oňa düşünen adam hem töweregine, tebigatda bolup geçýän hadysalara başga göz bilen garaýar.
Üýtgeme prosesi bolmasa, töweregimizde görýän zatlarymyzyň hiç biri bolmazdy. Üstünde oturýan oturgyjymyz, elimizdäki galam-kagyz, egnimizdäki egin-eşik himiki reaksiýalar arkaly täze materiallara öwrülen çig mallardan gelip çykan zatlar.
Bir äpet uçar agyr göwresini asmana göterýärmi, bir kosmos gämisi baryp Marsda gonýarmy ýa bir suwasty gämi ummanlaryň jümmüşinde ýüzýärmi, tapawudy ýok, bularyň hemmesinde himiýanyň goşandy bar.
Biziň bedenimizi hereketde saklaýan – her bir öýjükde bolýan madda çalşygy, her bir gormonyň gelip gana guýulmagy, bir muskulyň sähelçe sandyramagy, şeýle hem organizmi ösdürýän, pikirlendirýän, onuň reaksiýa görkezmegini üpjün edýän – ähli zatlar himiki proseslere daýanýar.
Täsin özgermeler
Her bir himiki reaksiýa, umuman, materiýanyň täsin ýagdaýda özgermegine getirýär. Edil bir gözbagçynyň edişi ýaly, garaşylmadyk zatlar bolýar. Käbir zatlar gürüm-jürüm bolup, ýokdan diýen ýaly, başga zatlar peýda bolýar. Reňkler üýtgeýär, temperaturalar ýokarlanýar ýa aşaklaýar, suwuk zat gatap, gaz suwuklyga ýa-da gaty zat gaza öwrülip bilýär.
Mysal üçin, ikisi-de reňksiz gaz bolan wodorod bilen kislorod birleşenlerinde, reňksiz suwuklyk – suw emele gelýär.
Gazlar gaty ýa suwuk elementler bilen hem birleşip bilýärler. Kislorod gaty uglerod bilen birleşse, göze görünmeýän gaz – uglerodyň dioksidi döreýär. Munuň tersine, kislorod gaty kremniý bilen reaksiýa girende bolsa, dünýäniň hemme ýerinde duşulýan çäge peýda bolýar.
Elementleriň özara goşulyşmak mümkinçilikleri çäksiz bolup görünýär. Bu goşulyşmalardan-da täze birleşmeler döreýär.
Kümüş ýaly ýalpyldawuk, aňsatlyk bilen ýanýan metal natrini eredip, üstüne açyk sary reňkli zäherli hlor gazyny guýsaň, sary şöhle bilen birlikde ak kristallardan durýan bütinleý täze we zyýansyzja birleşme – nahar duzy emele gelýär.
1669-njy ýylda üsti açylan ak fosfor ýokary derejede zäherli hem-de şeýle reaktiw bolsa-da, ol 50 gradusdan ýokary temperaturada öz-özünden ot alyp, howadaky kislorod bilen birleşýär. Ýöne fosfor bilen kislorodyň bu birikmesiniň mümkin bolan bir netijesi – fosfat – ýaşaýyş üçin aşa zerur madda. Ol her bir öýjükde bar. Oba hojalygynda hem dökün üçin ulanylýar.
Himiýa bu maddalara, olaryň özgerişlerine düşünmäge, has takygy maddy dünýämize göz ýetirmäge ýol açýar. Ol materiýanyň birleşmek, aýrylyşmak we üýtgemek, her gezekde-de täze häsiýetlere eýe bolmak ukyby baradaky ylym. Bu hadysanyň aňyrsynda ýatan syr bolsa – özgeriş prinisipi, atomlaryň üznüksiz täze maddalara birleşmgi.
Araz Perwiş Germaniýada ýaşaýan žurnalist, syýasy ylymlaryň doktory.


text:
Merkezi Owganystanyň demirgazyk-gündogarynda bolan 7.5 magnitudaly ýer titreme Günorta Aziýany sarsdyrdy.
Habar agentlikleriniň maglumatlaryna görä, 26-njy oktýabrda Hindu Kuş regionynda bolan ýer sarsgyny Delide, Yslamabatda we Kabulda duýulupdyr we Pakistanda 120-den gowrak adamyň wepat bolmagyna we onlarçasynyň ýaralanmagyna sebäp bolupdyr.
AÝ/AR-nyň demirgazyk Owganystanyň Baghlan welaýatyndaky habarçysy regionyň paýtagty Puli Kumride ençeme binanyň ýumrulandygyny habar berdi. Ýer titreme zerarly regionda elektrik togy kesildi, telefon aragatnaşygy bozuldy.
Resmileriň sözlerine görä, Owganystanda azyndan 30 adam wepat bolupdyr, şol sanda Talogan şäherinde mekdepde dörän basa-baslykda 12 gyz heläk bolupdyr.


text:
Honk Kongda demokratik protestçiler hökümet binasynyň daşyny gabajak bolanlarynda, polisiýa bilen çaknyşyk ýüze çykdy.
Dokuz hepdeden bäri demonstrantlar demokratik reformalary talap edip, çadyrlarda protest geçirýärler.
Protestçiler hökümet binasyna barýan esasy ýoly petiklemek isländiklerini aýtdylar.
Çaknyşygyň netijesinde 40 adam tussag edildi, ençeme ofiser hem ýaralandy.
Protestçiler 2017-nji ýylda geçiriljek ýerli saýlawlara öz dalaşgärlerini hödürlemek isleýärler. Pekin muňa garşy çykýar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Günorta Koreýa edýän resmi iş saparynyň dowamynda prezident Park Geun-hye bilen duşuşdy.
Şol bir wagtyň özünde, 13-nji aprelde türkmen prezidenti Günorta Koreýanyň Daegu şäherinde geçirilen VII Bütindünýä Suw forumyna gatnaşdy. Ol bu forumda eden öz çykyşynda Türkmenistanda suwdan tygşytly peýdalanmak ugrunda uly işleriň edilýändigini habar berdi we bu ugurdan halkara tagallalaryny güýçlendirmek üçin käbir teklipleri öňe sürdi.
Hususanda Berdimuhamedow “suw diplomatiýasyny”, ýagny suw çeşmelerini dikeltmek we olardan paýhasly hem tygşytlamak bilen bagly problemalara seretmek ugrunda köptaraplaýyn we yzygiderli dialog alyp barmagy nygtady.
Şeýle-de, Türkmenistanyň prezidenti Suw forumyndan soň, Günorta Koreýanyň prezidenti Park Geun-hye bilen Seuldäki mawy köşkde duşuşdy. Iki lideriň gepleşiklerinde iki ýurduň arasyndaky ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça meseleleriň maslahat edilendigi habar berilýär.


text:
29-njy aprelde Aşgabatda AFK-nyň Kubogy ugrundaky ýaryşyň toparça böleginiň 5-nji tapgyrynda Türkmenistanyň Kubogynyň eýesi “Ahal” Kuweýtiň 16 gezek çempiony, yklymyň ikinji derejeli klub ýaryşynyň ýeňijisi “Al-Kadsiýa” bilen duşuşar.
AFK-nyň Kuala-Lumpurdaky ştab-kwartirasyndan habar berlişi ýaly, duşuşygy dürli milletlerden bolan eminler topary: baş emin — Li Min Hu (Koreýa Respublikasy), onuň kömekçileri Babg Giýol (Koreýa Respublikasy), Thaufik Ibrahim (Maldiw adalary) alyp bararlar. Gözegçi emin hökmünde Naser Darwiş Mustafa Algafani (Iordaniýa) bellenildi.
“Aşgabat” stadionynyň merkezi arenasynda geçiriljek duşuşyk 18.00-da başlanar.
Dört tapgyrdan soň, “C” toparçasynda 7 utuk bilen Täjigistanyň “Istiklolynyň” we Kuweýtiň “Al-Kadsiýasynyň” öňde barýandygyny ýatladýarys. “Ahal” olardan 1 utuk yza galýar. Yragyň “Erbili” bolsa soňky orunda barýar.


text:
Gyrgyzystanyň prezidenti Almazbek Atambaýew 15-nji iýulda Bişkekde Türkmenistanyň sapara gelen daşary işler ministri, hökümet başlygynyň orunbasary Reşit Meredowy kabul etdi.
Gyrgyz prezidentiniň metbugat gullugynyň habaryna görä, duşuşyk mahalynda gyrgyz-türkmen gatnaşyklarynyň aktual meseleleri barada gürrüň edildi.
Gyrgyz prezidenti Türkmenistanyň Gyrgyzystandaky diplomatiki wekilçiliginiň açylmagynyň gyrgyz-türkmen gatnaşyklarynyň taryhynda möhüm wakadagyny belläp, munuň ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň ösmegine itergi berjegini belledi diýip, habarda aýdylýar.
Şeýle-de duşuşykda iki ýurduň arasyndaky söwda-ykdysady gatnaşyklaryny has-da tijemek zerurlygy barada gürrüň edilipdir.


text:
Radikal ruhany Abu Katada özüne ýöňkelen terrorçylykly aýyplamalardan aklanandan soň, 24-nji sentýabrda Iordaniýanyň türmesinden boşadyldy.
Abu Katada 2000-nji ýylda Iordaniýada ysraýylly we amerikan syýahatçylaryny hem-de günbatar diplomatlaryny nyşana almak baradaky planlara gatnaşmakda aýyplanypdy. Şol planlar “müňýyllygyň dildüwşügi” diýlip atlandyrylypdy.
Ýöne 24-nji sentýabrda Iordaniýanyň paýtagty Ammanyň sudy Katadany günäsiz diýip yglan etdi. Sud Katada garşy delilleriň ýetmezçilik edýändigi barada karar çykardy.
53 ýaşyndaky ruhany şu ýylyň iýun aýynda hem beýleki bir sud işinde, ýagny 1999-njy ýylda Ammandaky amerikan mekdebine hüjüm etmegi planlaşdyrmakda günäsiz tapylypdy.


text:
Sowet terbiýesini alan Türkmenistanyň raýatlarynyň köpüsi 23-nji fewral gününe henizem baýramçylyk hökmünde garaýarlar. Edil uly şowhun bilen bellenilmese-de, şol gün zenanlar özleriniň ýanýoldaşlaryna, şeýle hem işdeş ýoldaşlaryna dürli-dürli sowgatjyk edýärler.
Aslynda 23-nji fewralda bellenilýän bu baýramçylyk öz gözbaşyny 1918-nji ýyldan alyp gaýdýar. Şol ýylyň 23-nji fewralynda Gyzyl goşunyň otrýadlary Pskowyň hem-de Narwanyň eteginde Germaniýanyň goşunlaryndan üstün çykýarlar. Bu ýeňiş Gyzyl goşunyň ilkinji ýeňşi bolýar. Şol gün hem Gyzyl goşunyň dörän güni diýlip hasaplanylýar.
1922-nji ýyldan bu sene resmi taýdan Gyzyl Goşunyň Güni diýlip yglan edilýär. Soňy bilen 23-nji fewral güni Sowet Goşunynyň hem-de Harby-Deňiz Flotunyň güni diýlip, ol tutuş SSSR-iň çäginde ählihalk baýramçylygy hökmünde bellenilip başlanýar. Emma Sowet Soýuzynyň dargamagy bilen bu baýramçylygyň ady Watan goragçylarynyň güni diýlip çalşyrylýar. Özi hem 23-nji fewral güni indi resmi ýagdaýda diňe Russiýa Federasiýasynyň çäginde bellenilýär.
27 ýanwarmy ýa-da 23-nji fewral
Edil Russiýa Federasiýasynda bellenilýän bu baýramyň analogy her ýylyň 27-nji ýanwarynda Türkmenistanda hem resmi ýagdaýda bellenilýär. Ýöne muňa garamazdan, ilat köpçüligi bu senä kän bir pitiwa bermeýär. Sebäbi 27-nji ýanwarda Türkmenistanda baýram edilýän Watan goragçylarynyň gününde esasy öwüşgin harby gullukçylaryna berilýär. Emma 23-nji fewral güni bolsa halkyň aňynda erkek kişileriň güni hökmünde garalýar. Ol günde diňe harby gullukçylar däl, eýsem ähli erkek kişiler gutlanylmaga mynasyp diýlip hasap edýärler.
Resmi ýagdaýda baýram edilmese-de, 23-nji fewral gününi esasan rus dilli ilatyň wekilleri hem-de sowet terbiýesinde önüp-ösen uly ýaşly türkmenler baýram edýärler.
23-nji fewral güni mekdep okuwçylarynyň arasynda hem özboluşlyja bellenilýär. Dogrusy, ol gün okuwçylaryň käbiri üçin bahana hem bolýar. Şol gün gyýa-gyýa bakyşýan gyzlar oglanlara sowgatjyk berýärler.
Käbir mekdepde direktorlar okuwçylara bu baýramy belleseler temmi berjekdiklerini birki gün öňünden duýdurýarlar hem. Ýöne bu duýduryşa garamazdan, 23-nji fewral gününi ýokary klas okuwçylary höwes bilen belleýärler.
Halkara zenanlar güni bilen deňeşdireniňde Türkmenistanda bu senäniň şowhuny juda hem juda pesdedir. Onuň hem baş sebäbi bu baýramyň resmi dälligidir.
Çoluk Möwlamow aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu ýerde öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
1-nji oktýabrda Aşgabatda täze desgalaryň açylmagyna bagyşlanan aýdym-sazly, prezidentiň adyna aýdylýan alkyş sözlerinden doly dabaralar boldy.
Türkmen mediasy prezident G.Berdimuhamedowyň paýtagtdaky Atamyrat Nyýazow şaýolunyň ugrunda ýerleşýän medeni-durmuş maksatly desgalaryň, ýaşaýyş jaýlarynyň, durky täzelenen ýoluň, Türkmenistanyň Ministrlar kabinetiniň täze gurlan binasynyň açylyş dabaralaryna gatnaşandygyny habar berýär.
Prezident Berdimuhamedow dabaranyň geçjek ýerinde şowhunly elçarpyşmalar, alkyş sözleri bilen garşy alyndy we ýaşulular bilen duşuşyp, bu gün täze bir obanyň açyljagyny aýtdy:
«Bu gün ine, täze obany açjak. Atamyrat Nyýazow adyndaky şaýol täzeden guruldy: 2 km-den gowrak uzynlygy bar muň, ýanýollary, adamlar erkin geçer ýaly 6 sany ýerasty geçelgesi bar muň, 14 sany ýaşaýyş binasy guruldy.»
"Bir ýerde eşret bar bolsa..."
Prezident Berdimuhamedow täze gurlan ýaşaýyş jaýlarynda 1072 sany maşgalanyň ýaşajagyny aýtdy we «bir ýerde adam üçin eşret bar bolsa, şu jaýlarda oturanlarda bolar» diýdi.
Şeýle-de prezident, «pursatdan peýdalanyp, dabara çagyrylan we özüne alkyş baryny aýdan ýaşululary olaryň Halkara güni bilen gutlady.
Türkmen telewideniýesi täze jaý alan bir enäniň prezidente aýdan minnetdarlyk sözlerini hem ile ýetirdi. Täze jaý alan serhet goragçylarynyň adyndan hem prezidente alkyş aýdyldy.
Şeýle-de prezident Berdimuhamedow Türkmenistanyň Döwlet Ösüş bankynyň täze gurlan binasynyň açylyşyna gatnaşdy.
Prezidente haly berilýär
Bu täze bina 69 iş otagyndan ybarat bolup, olar 120 işgäre niýetlenen.
Açylyş dabarasynyň soňunda bankyň işgärleriniň prezident Berdimuhamedowa ajaýyp bir halyny sowgat berendikleri hem habar berilýär.
Soňra prezident Türkmenistanyň Senagatçylyr we telekeçiler birleşmesiniň täze Işewürlik merkeziniň açylyşyna gatnaşyp, ýene bir haly sowgat aldy.
Täze Işewürlik merkeziniň 12 gatly toplumynyň meýdanynyň 30 müň 600 kwadrat metrdigi, iş kabinetlerinden başga 600 orunlyk mejlisler zalynyň, 500 orunlyk banket zalynyň, restoranlarynyň we söwda merkeziniň hem bardygy aýdylýar.
Şeýle-de prezident Berdimuhamedow Hytaýyň, Ukrainanyň, Fransiýanyň, Belarusyň, Täjigistanyň Türkmenistandaky ilçileri bilen täze jaý alan demirýol işçisiniň jaý toýuna myhman bolup, öý eýesi we onuň myhmanlary bilen söhbetdeş boldy, Söwda merkeziniň kitap dükanynda işleriň gurnalyşy bilen tanyşdy.
Täze açylan binalaryň arasynda her biri 600 orunlyk iki orta mekdep, her biri 160 çaga niýetlenen iki çagalar bagy hem bar.
Şeýle-de prezidentiň paýtagtyň günortasynda "Bezeňňi" mineral suw kärhanasynyň açylyş dabarasyna gatnaşandygy aýdylýar.
Türkmen metbugatynyň maglumatyna görä, Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň paýtagtyň merkezinde açylan täze binasy umumylykda 54 müň kwadrat metrden gowrak meýdany tutýar.
"Hökümet baştutany bu binada, "Oguzhan" köşkler toplumynda bolşy ýaly, döwletimiz üçin iň möhüm kararalar kabul ediler diýdi" diýip, TDH ýazýar.


text:
Baýramalyda “Energetik” “Türkmennebitönümleri” baş müdirliginiň “Ahalyny” kabul etdi. Bu Türkmenistanyň wise-çempiony we iki gezek Kubogynyň eýesi üçin AFK-nyň Kubogy ugrundaky ýaryşyň toparça böleginde 13-nji maýda Duşenbede “Istiklola” garşy geçiriljek duşuşygyň öňüsyrasyndaky soňky taýýarlyk boldy.
Bäş gün mundan ozal “Ahal” ýurdumyzyň häzirki çempiony “Altyn asyra” garşy 2-nji tapgyryň soňa geçirilen oýnunda soňky minutlarda ýeňşi elden giderdi — 1:1. Indi bolsa ahallylar nobatdaky duşuşygy hut şeýle hasap bilen tamamlap, ýene-de utuk ýitirdiler. Ýokary ligada ilkinji gezek çykyş edýän topara garşy oýnunda düzümde düýpli kynçylyk çekýän “Ahal” (geçen oýunda gyzyl petek görkezilen Gurban Annaýew)
1:0 ýeňlip gelýärdi. 51-nji minutda Azamat Açylow çep gyradan geçirilen pökgini kelle urgysy bilen derwezä gönükdirip, “Energetigi” öňe saýlady. Ýöne 77-nji minutda geçen möwsümiň iň netijeli hüjümçisi Mämmedaly Garadanow hasaby deňledi —1:1.
Bu duşuşykdan soň, “Ahal” 18 utuk bilen ikinji orunda barýar. Ýöne 9-njy maýda öz meýdanynda HTTU-ny kabul edýän “Balkanyň” onuň öňüne geçmäge mümkinçiligi bar.
Maglumat toplamagy halaýanlara duşuşygyň sanlaryny we delillerini hödürleýäris.
«Energetik» – «Ahal» – 1:1 (0:0)
8-nji maý. Baýramaly. «Sport desgasy». 500 tomaşaçy.
Pökgüleri geçirenler: Azamat Açylow 51 – Mämmedaly Garadanow 73.
Duýduryş alanlar: Mekan Çaryýew 69, Artýom Nikitenko 86, Kerim Hojaberdiýew 87 – Begli Meredow 74.
Emin: Mihail Litwinow.
Gözegçi emin: Mels Işmuhammedow.


text:
Tunisiň polisiýasy gyrakladylan prezidentiň esasy ýaranlarynyň daşyna geçip, ozalky ýokary derejeli resmileriň ikisini öý tussagy etdi, ýurda belli hususy telestansiýanyň başlygyny bolsa tussag etdi. Olar ýurduň demokratiýa tarap depginini haýallatmaga synanmakda güman edilýär.
Ýekşenbe güni ýurduň garyp sebitinden toplanan ýüzlerçe daýhan paýtagta geldi. Olar geçen ýyl prezident Zine El Abidine Ben Ala garşy protestleriň ilkinji pidasy bolan ýigidiň obadaşlary bolup, «Azatlyk kerwenini» gurnap, paýtagta pyýada geldiler.
Ben Ali halk protestleriniň möwjemegi netijesinde 14-nji ýanwarda ýurtdan gaçypdy.


text:
Türkmenistan owgan hökümeti bilen “Talyban” hereketiniň arasynda parahatçylyk ugrundaky gepleşikleriň geçirilmegi üçin öz syýasy giňişligini hödürlemäge taýýardygyny ýene bir gezek tekrarlady.
Türkmenistanyň Pakistandaky ilçisi Sapar Berdiniýazow mundan öň Türkmenistanda Burhanuddin Rabbani, Abdul Raşit Dostum, Ysmaýyl Han ýaly owgan liderleriniň gatnaşmagynda gepleşikleriň geçirilendigini aýtdy.
Berdiniýazow bu barada Yslamabatdaky Strategik institutda eden çykyşynda belläp geçdi. Şeýle-de ol Owganystanda parahatçylygy ornaşdyryp bolmasa, onda TOPH, ýagny Türkmen gazyny Owganystanyň we Pakistanyň üsti bilen Hindistana akdyrjak gazgeçiriji proýektiniň durmuşa geçip bilmezliginiň mümkindigini hem nygtady.
Iň soňky gezek, geçen ýylyň noýabr aýynda Pekinde geçirilen Owganystan boýunça Stambul prosesiniň 4-nji konferensiýasynda Türkmenistan Owganystanyň ähli konstruktiw we jogapkärli güýçleriniň arasynda parahatçylyk ugrundaky gepleşikleriň geçirilmegi üçin öz syýasy giňişligini hödürlemäge taýýardygyny aýtdy.


text:
Türkmenistanda geljek ýyl geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna dalaşgärleri hasaba almak çäreleri başlandy.
TDH-niň maglumatyna görä, häzire çenli dört kandidat hasaba alnypdyr. Olar: Daşoguzyň welaýat häkiminiň oba-hojalyk boýunça orunbasary R.Bazarow, “Türkmengaz” döwlet konsernine degişli “Marygazçykaryş” edarasynyň başlygy K.Abdyllaýew, “Türkmennebit” döwlet konsernine degişli “Nebitgazdüýpliabatlaýyş” trestiniň ýolbaşçysy G.Mollaniýazow we suw hojalyk ministri A.Ýazmyradow.
Prezidentlige dalaşgär hökmünde 15 kandidat, şol sanda ýurduň häzirki prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow hem hödürlenipdi.
Türkmenistanda nobatdaky prezidentlik saýlawlary 2012-nji ýylyň 12-nji fewralynda geçiriler.


text:
Orsýet Belarusdan janly doňuzlaryň we doňuz etiniň importyny wagtlaýyn gadagan etdi.
Orsýetiň resmileriniň anna güni aýtmaklaryna görä, gyssagly girizilen bu gadagançylyga Belarusda doňuzlaryň afrikan mergisiniň tapylmagy sebäp bolupdyr.
Penşengbe güni Orsýetiň döwlet gözegçiligindäki “Transneft” kompaniýasy Belarusa eksport edýän nebitiniň 20 prosentini azaldýandygyny yglan edipdi.
Şol günüň özünde-de Orsýetiň sanitariýa gullygy Belarusdan getirilýän süýt önümleriniň sanitariýa derejesine aladalanma bildiripdi.
Bu beýannamalar Minskde Orsýetiň kaliý öndürýän “Uralkaliý” kompaniýasynyň baş müdiri Wladislaw Baumgertneryň tussag edilmeginiň yzýany Moskwa bilen Minskiň arasynda dörän dartgynlylyga gabat geldi.
Belarus häkimiýetleri Baumgertnery häkimiýetinden hyýanatçylykly peýdalanmakda aýypladylar. Baumgertner öň Orsýetiň we Belarusyň bilelikdäki kaliý öndüriji kompaniýasyna ýolbaşçylyk edipdi. “Uralkaliý” şirketiniň şol kompaniýanyň düzüminden çykarylmagy kaliý önümleriniň bahasynyň peselmegine getiripdi, bu bolsa Belarusyň ykdysadyýetine erbet täsir ýetirýär.


text:
Şu geçip barýan 2012-nji ýylda belli aýdymçy Güljan Hümmedowanyň dünýä inenine 75 ýyl doldy. Ol türkmen estarda sungatynda örän özboluşly hem ýakymly sesi bilen halka özüni tanadypdy hem köpüň söýgüsini gazanypdy.
Aslynda estrada türkmen milli sungatynda örän täze bolup, ol opera we balet sungatyndan-da soňrak emele geldi. Her bir täze sungatda ilkinji kynçylyk ony halk köpçüligine ykrar etdirmek bolýar. Şu babatda Güljan Hümmedowa iki bagtly pursat ýar boldy.
Olaryň ilkinjisi Güljanyň tebigy ukyby, ýagny oňa berlen ýakymly hem belent ses. Ikinjiden, onuň aýdyma başlan döwri, nähilem bolsa, gowy zamana gabat gelipdi.
Kommunistler, aslynda, estrada sungatyny halamaýardylar, ýöne Staliniň şahsyýet kultunyň ýazgarylmagy bilen, SSSR-e maýylganlyk döwri aralaşyp, sungatyň dürli ugurlaryna ýol açylypdy. Şu iki şert hem Güljan Hümmedowa aýdymçy hökmünde özüni ykrar etdirmäge şert döredipdi.
Güljan Hümmedowanyň ömri we döredijiligi baradaky ýörite gepleşigi diňlemek üçin aşaky düwmä basyň:


text:
Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew Soçide Ermenistanyň we Azerbeýjanyň prezidentleri bilen Dagly-Garabag meselesi barada maslahat geçirdi.
Dagly-Garabagy hem Ermenistan, hem Azerbeýjan özüniňki hasaplaýar.
Olar bu ýer üstünde uruşdylar we bu uruş 1994-nji ýylda ýeňil bolmadyk bir ýaraşyk bilen tatamlandy.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow üç taraplaýyn duşuşykdan soň žurnalistlere taraplaryň Dagly-Garabag dawasyny çözmegiň esasy ýörelgeleri barada deslapky ylalaşyga gelendiklerini aýtdy.


text:
Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko (Alyaksandr Lukashenko) belarus dilinde eden çykyşy bilen öz halkyny geň galdyrdy.
Lukaşenkonyň ýurduň Garaşsyzlyk gününiň öňüsyrasynda eden çykyşy, onuň uzak wagtdan bäri belarus dilini kemsitmek endiginden geň galdyryjy ýagdaýda daşlaşýan pursaty boldy. Bu çykyş 20 ýylyň dowamynda belarus lideriniň resmi taýdan ilkinji gezek rus dilinde däl-de, belarus dilinde öz halkyna aňladýar.
Ýöne Lukaşenkonyň öňki metbugat wekili Alýaksandr Fiaduta adamlaryň bu çykyşdan o diýen köp many gözlemeli däldigini aýdýar.Bu çykyş Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Belarusyň faşistik goşunlardan azat bolmagynyň 70 ýyllygynyň dabarasyna gatnaşmak üçin Minskä gelmegine bir gün galanda edildi. Bu hem, gürrüňsiz, hemmeleriň ünsüni çekdi.
“Ol [Lukaşenko] Russiýa arkasyny öwürýär diýip düşünmeli däl. Onuň öz ugry bar” diýip, 1995-nji ýylda Lukaşenko bilen ýoly aýrylyşan we häzirki wagtda hormatlanýan syýasy analitik Fiaduta belledi.
Aslynda Fiaduta häzire çenli Lukaşenkonyň belarus dilindäki ilkinji we ýeke-täk çykyşyny ýazan adamdyr. Lukaşenko mundan kän ýyl öň, 1994-nji ýylda, ýagny prezidentlige täze saýlanan döwri, ýurduň Garaşsyzlyk baýramy mynasybetli geçirilen dabarada halka ýüzlenipdi. Şonda ol çykyşy ýazan Fiadutady.
Ýöne, Fiadutanyň aýtmagyna görä, Lukaşenkonyň şol çykyşyny belarus metbugatynyň tankydy nukdaýnazardan ýiti seljermegi soňra onuň belarus dilinden daşlaşmagyna sebäp bolupdyr.
“Gynansak-da, Alýaksandr Lukaşenkonyň belarus dilinde eden ilkinji çykyşyndan soň, hemmeler onuň näme diýmek islänini we onuň nähili çykyş edenini derňäp başladylar. Ol öz çykyşy barada aýdylanlaryň ählisini okansoň, belarus dilinde gürlemekden boýun gaçyrdy” diýip, Fiaduta aýdýar.
Şol wakalardan soň Lukaşenko özüniň belarus dilini halamaýandygyny gizläp durmady.
“Belarus dilinde gürleýän adamlaryň bu dilde geplemekden başga bitirýän işleri ýok. Sebäbi siz belarus dilinde çuň mazmunly nämedir bir zat beýan edip bilmeýärsiňiz” diýip, Lukaşenko 1994-nji ýylda çykyş edipdi. Ol şonda belarus dilini söz gory taýdan “garyp dil” diýip häsiýetlendirip, rus we iňlis dillerini “beýik diller” diýip taryplapdy.
Lukaşenko şondan bir ýyl soň, ýagny 1995-nji ýylda geçirilen dawaly referendumyň netijelerine esaslanyp, belarus dili bilen bir hatarda rus diline-de döwlet dili derejesini beripdi.
Lukaşenkonyň höküm süren döwründe ýurduň çäginde belarus dilindäki mekdepleriň we neşirleriň sanynyň gaty pese gaçmagy bilen, tankytçylar ony soňky 20 ýylyň dowamynda belarus diliniň ulanylyşyna çäklendirme girizmekde aýyplaýarlar.
Uzak taryhyň dowamynda belarus dili oňaýsyz dil hökmünde äsgerilmän gelýärdi. Sowet döwründe belarus dili daýhanlaryň (obalylaryň) dili hasaplanýardy we sosial basgançakdan ýokary derejelere galmak isleýän adamlar köpçülikde orsça geplemäge mejburdylar.
Häzirki wagtda belarus dili köplenç oppozisiýanyň tarapdarlary, milletçiler we intellektuallar tarapyndan ulanylýar.
Belaruslaryň uly bölegi bolsa “trasiank” diýlip atlandyrylýan iki diliň gibridini ulanýarlar.
Şu hepde Lukaşenkonyň belarus dilinde eden taryhy çykyşy onuň belarus dilinde gürläp bilmeýändigi barada aýdylanlary hem puja çykardy.
Syýasy analitik Fiaduta jemgyýetçiligi we metbugaty bu gezek Lukaşenkonyň belarusça çykyşy babatynda has geçirimli bolmaga çagyrdy. Ol öz Facebook sahypasynda paýlaşan maglumatynda: “Belarusyň prezidentiniň üstünden gülmegi bes ediň. Ony gorkuzmaň, bolmasa biz [onuň indiki belarusça çykyşyna] ýene-de 20 ýyl garaşmaly bolarys” diýip ýazýar.


text:
Ýokary derejeli amerikaly harby wekiliň aýtmagyna görä, bu ýurduň esgerleriniň iýun aýynda Yragyň şäherlerini terk edenden soň bolan hüjümleriň köpüsi Al-Kaýda topary tarapyndan amala aşyryldy.
Yrakda ýerleşýän amerikaly harbylaryň başlygynyň orunbasary General Çarles Ýakobynyň aýtmagyna görä, Yrakda amala aşyrylýan uly derejeli hüjümleriň köprägi Al-Kaýda tarapyndan gurnalýar.
Ol bu baradaky pikirini Yrakda bolan dürli hüjümlerde 22 adamyň heläk bolup, 45 töwereginiň ýaralananlygy baradaky wakadan soň düýn Žurnalistlere beren interwýusynda öňe sürdi.
Emma ol mundan öňki ýyllar bilen deňeşdirilende Yrakda Al-Kaýda toparynyň güýjüniň aşa gowşanlygyny hem malim etdi.


text:
Şu günlerde doglan gününiň 95 ýyllygy bellenmeli beýik sahna ussady Alty Garlyewi näme üçindir unudýarýar. Ýöne ol unudylmaly şahs däl, onuň hyzmaty nusga alarlyk derejede beýikdir. Ol örän köptaraply talantdy. Onuň “Derňewçi” spektaklynda döreden Hlestakowyny, filmlerde oýnan rollaryny sungat öwrenijiler häli-şindi ýatlaýarlar.
Alty Garlyýew
Režisýor hökmünde Alty Garlyýewiň sahna çykaran “Juma”, “Zöhre-Tahyr” ýa-da “Şasenem-Garyp” ýaly eserleri köp ýyllap tomaşaçylara görkezildi. Ol munuň daşyndan dramaturg hökmünde, “Aýna”, “1916-njy ýyl” ýaly drama eserlerini hem ençeme kino ssenarileri ýazdy.
Ýaş wagynda, sungat älemine gadam basaýanda Alty Garlyýew öz arzuw-hyýallaryny ýakyn dosty hem obadaşy, ýazyjy Berdi Kerbabaýewe gürrüň beripdir. Şonda uly söz ussady geň galyp, “Saňa çym-pytrak aga diýerler” diýýär.
Alty Garlyýew “çym-pytrak aga” bolmady, sungatyň şol ugurlarynyň her birinden baş alyp çykdy.
Ýöne dogusyny aýtsak, bu hem onuň zehininiň ähli ugry däl ekeni. Alty Garlyýew dutar çalyp, aýdym aýdyp bilipdir. Biz muny “Alty Garlyýew” atly dokumental filmden görýäris. Diýmek, sungatyň islendik bir ugruna girişmek üçin, onuň beýleki ugurlaryny-da bilmek zerur ekeni. Bu ugurda Alty Garlyýew bize uly mekdep galdyrdy.
Beýleki bir tarapdan bolsa ol sungatyň dürli ugurlarynyň baglanyşygyny görkezdi. Dramaturg bolman, sahnadaky hereketi göz öňüne getirmek mümkin däl, şonuň ýaly-da sahnada oýnaman ýa-da eseri sahna çykarman, drama eseriniň gymmadyny kesgitlemek kyn. Hut şu köptaraply ukyp hem Alty Garlyýewi şeýle belende çykarandyr diýmek mümkin.
"Aýgytly ädim"
Onuň döredijilik hyzmaty barada umumylykda oýlananyňda, ilki “Aýgytly ädim” filmi göz öňüne gelýär. Bu film diňe bir ussadyň döredijiligindäki beýik eser bolman, eýsem türkmen kino sungatynyň ilkinji beýik eseri bolsa gerek.
Alty Garlyýewiň mazary
Bu film, onuň esasynda durýan “Aýgytly ädim” romany, ony döreden ussatlar barada köp gowy sözler aýdyldy. Biziň ony gaýtalamak ýa-da şol aýdylanlara garşy çykmak niýetimiz ýok. Diňe bu ugurda käbir üýtgeşik täsirleri belläp geçmek isleýäs.
Adam ahwalatyny beýan etmekde hem ony duýarlykly açyp görkezmekde, sungatyň her bir ugrunyň aýratyn elýetmez taraplary bolýar. Meselem, reňkleriň sazlaşygyny, bir pursat içindäki görnüşi žiwopis ýaly beýan edilp biljek zat ýok.
Adamyň ruhy ahwalatyny saz eserleri ýaly aýan edýän gudrat bolmasa gerek. Psihologiki göreşi beýan etmekde proza eserleri, duýgyny hem şol duýgy bilen baglanyşykly döreýän pikiri aýtmakda poeziýa taýsyz hasaplanýar. Kino sungaty bolsa bularyň ençemesini özünde jemlemegi başarýar.
Aýnanyň derýa suwa inýän pursady
Şu babatda “Aýgytly ädim” filmi bize gowy mysal bolup biler. Filmiň başragynda Aýnanyň derýa suwa inişi nähili gözel. Onuň ýöreýşini, aýak basyşyny diňe film – janly şekil beýan edip bilýär.
Şeýle çeper pursatlar bu filmde örän köp. Onuň iň beýik nusgasy Artyk Babalynyň harmanynyň bölüniş şekili bolsa gerek. Ol sahnany söz bilen aýdar ýaly däl.
Aýratyn-da, Artykdan algydarlar harmany talaňa salyp, hersi ony özüne çekip başlanyndaky putsady kino sungatyndan başga bir şekilde beýan etmek mümkin bolmasa gerek. Onuň şeýle bolýandygyny, Artygyň harmanynyň algydarlar arasynda peselip, akyp barşyny synlamak zerur.
Bu kino sungatynyň iň bir gaýtalanmajak hem iň möhüm mümkinçiligi saýylýar.
Şu film köpçülige ýaýrandan soň, halk arasynda: “Bu Artygyň harmanyna döndi” diýen jümle peýda boldy. Alty Garlyýew muny döredip bildi. Muny gazanmak üçin, nähili ukybyň zerur bolandygyny aýtmak kyn. Ýöne ol şeýle şekili janlandyryp, ussatlyk derejesine mynasyp boldy.
Makalada öňe sürülýän pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Soňky ýyllarda bütin dünýäde bolşy ýaly Türkmenistanda hem aýal-gyzlar beden terbiýe we sportuň dürli görnüşleri bilen gyzyklanyp başladylar. Beden terbiýe we sportuň bir görnüşi hem fitness merkezlerine gatnamak.
Dürli sport enjamlaryny öz içine alýan fitness merkezlerine diňe sport üçin däl, daşky-keşbiňi has owadanlaşdyrmak ýa-da şol owadanlygy saklamak üçin, ýa bolmasa-da diňe saglykly we rahat ýaşamak üçin hem gatnalýar.
Gürrüňi edilýän bu merkezlerden Aşgabatda hem bar. Eýsem, paýtagtdaky bu merkezlerde şertler nähili? Şeýle-de, bu merkezlere aýal-gyzlaryň gatnaşygy hem-de oňa gatnaýan aýal-gyzlara garaýyşlar nähili?
Täze Tolkunyň nobatdaky gepleşiginde şu tema barada gürrüň ederis. Bu baradaky tejribeleriňizi we garaýyşlaryňyzy aşakdaky forumda galdyryp bilersiňiz.
Isleseňiz, öz pikiriňizi gepleşigimize gatnaşyp hem beýan edip bilersiňiz. Biz bilen aragatnaşyk gurmak isleseňiz, hat@azatradio.org email adresimize hat ugradyň. Özümiz siziň bilen habarlaşarys.


text:
Sibiriň Hakasiýa regionyndaky ýangynda ölenleriň sany 30-a ýeten mahaly, tokaý ýangyny sebitiň beýleki taraplaryna ýaýramagyny dowam etdirýär.
Russiýanyň Federal tokaý hojalyk departamentiniň Sibirdäki bölüminiň 17-nji aprelde beren maglumatyna görä, tokaý ýangynlary sebitdäki 118 müň gektardan gowrak ýeri eýeläpdir.
12-nji aprelden bäri Sibir regionynyň Hakasiýa sebitinde 1 500-den gowrak ýaşaýyş jaýy ýandy. Munuň netijesinde azyndan 5 müň adam öýsüz galdy.
Hakasiýa regionyndaky resmileriň 17-nji aprelde beren maglumatyna görä, ýangynda ölen adamlaryň sany 30-a ýetipdir we iki adam hem ýitirim bolupdyr.
Sibir regionynyň beýleki, ýagny Altaý, Amur, Burýatiýa, Tywa, Zabaýkalýe, Krasnoýarsk we Irkutsk regionlarynda hem ewakuasiýa çäreleriniň geçirilendigi we ýitgi-zyýanlaryň bolandygy habar berilýär.


text:
Türkmenistan Hazar deňziniň biologiki dürlüligini artdyrmak üçin emeli şertlerde bekre balyklaryny öndürýär, diýip türkmen metbugaty habar berýär.
Resmi maglumatlarda bekre balyklaryny öndürmek işinde ýurduň Türkmenbaşydaky balykçylyk toplumynyň ähmiýeti nygtaldy we onuň ýylda satuw üçin 100 tonna bekre balygyny öndürmäge we iki tonna gara işbili öndürmäge mümkinçiliginiň bardygy aýdyldy, emma bu ýerde öndürilýän önümiň möçberi barada takyk maglumat berilmedi.
Hazar deňzi bekre balyklaryň dünýä derejesinde iň köp duş gelýän ýeri bolup, deňizde gara işbiliň 90% öndürilýär.
Alymlar bekre balyklaryň hem resmi, hem-de bikanun ýoldan aşa köp awlanmagy zerarly olara doly ýitmek howpunyň abanýandygyny aýdýarlar. Balyklaryň birnäçe görnüşi “Gyzyl kutaba” girizildi.
Soňky ýyllarda regionyň birnäçe ýurdy balyklaryň awlanmagyna maratoriý wagtlaýyn gadagançylygy girizdiler. 2013-nji ýylda Orsýet Hazar deňzinde ylmy maksatlardan daşary bekre balyklaryň awlanmagyna bäş ýyllyk gadagançylygyny girizdi.
Hazarýaka döwletleriniň awlaýan bekre balyklarynyň möçberi kwotasy her ýyl ýurtдara ylalaşyklarynyň esasynda kesgitlenýärdi. Bekre balyklary awlamak üçin iň uly kwota Eýran eýe bolupdy, Türkmenistanyň paýy iň ujypsyzdy.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow şenbe güni Birleşen Ştatlara saparyndan dolanyp geldi.
Türkmen metbugaty döwlet baştutanynyň Nýu-Ýorkda BMG-niň Baş Assambleýasynyň 66-njy sessiýasynda eden çykyşynyň Birleşen Milletler Guramasynda uly gyzyklanma döredendigini ýazýar.
Türkmen lideri Nýu-Ýoka saparynyň dowamynda BMG-niň Baş sekretary Pan Gi Mun, Ýewropa Komissiýasynyň başlygy Žoze Manuel Barroso, Türkmen-Amerikan biznes geňeşiniň ýerine ýetiriji direktory Erik Stýuart we “Boeing” kompaniýasynyň ýerine ýetiriji wise-prezidenti Jeýms Albaý dagy bilen hem duşuşdy.
Berdimuhamedow saparynyň soňky gününde sungat muzeýi bolan “Metropolitene” hem baryp gördi.


text:
Birleşen Ştatlaryň ýörite güýçleriniň Afrikada yslamçy jeňçi liderleriň garşysyna iki sany reýd geçirendigi aýdylýar.
Liwiýada Pentagon ABŞ güýçleriniň Anas al-Libi lakamy bilen tanalýan Nazih Abdul-Hamed al-Rukaýy tutandyklaryny aýtdy.
Ol ABŞ tarapyndan 1998-nji ýylda Keniýada we Tanzaniýada amerikan ilçihanalarynda amala aşyrylan we 224 adamyň ölümine getiren partlamalar sebäpli gözlenýärdi.
Al-Libiniň garyndaşlary onuň şenbe güni Tripolide öz öýüniň daş işiginde tutulandygyny aýtdylar.
ABŞ güýçleri Somalide Al-Şahab jeňçi toparynyň liderini tutmak üçin reýd geçirdiler. Emma bu iş şowly bolmady.
Somalidäki resmiler halkara harby güýçleriniň şenbe güni daňdan Barawe şäherine zarba urandyklaryny aýtdylar.
Bu hereket Al-Şahab jeňçileri Naýrobiniň Westigeýt molunda azyndan 67 adamy öldürenlerinden soň edilýär.


text:
Fransiýanyň daşary işler ministri Ýewropa Bileleşigi Eýrana girizen sanksiýalarynyň käbirlerini dekabr aýynda aýyryp biler diýdi. Ol muny Eýran bilen dünýäniň alty iri döwletiniň arasyndaky ýadro ylalaşygyň bir bölegi hökmünde düşündirdi.
Laurent Fabius Eýrana girizilen käbir sanksiýalary bölekleýin aýyrmagy ara alyp maslahatlaşmak üçin öňümizdäki birnäçe hepdäniň dowamynda Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleriniň duşuşjakdygyny aýtdy. Ol bu çäräniň dekabr aýynda amala aşmagynyň mümkindigini sözüne goşdy.
Ýekşenbe güni Eýran özüne girizilen sanksiýalaryň ýeňilleşdirilmeginiň ýerine ýadro programmasynyň käbir bölekleriniň togtadylmagyny kabul etdi. Ženewadaky bu ylalaşyk duşenbe güni nebitiň bahasynyň pese gaçmagyna getirdi.


text:
Sişenbe güni irden Ermenistanyň resmileri Ýerewan şäherindäki bir gijeki klubda amala aşyrylan granat partlamasynda 10 adamyň ýaralanandygyny habar berdiler.
Resmileriň aýtmaklaryna görä, ýaralananlardan dokuzysy Eýranyň raýatlary we biri ýerli ermeni raýaty.
Ýerewanyň polisiýasy bu wakada näbelli bir adamyň Ýerewanyň “Alen-Elen” atly gijeki klubynyň içine granat oklap, gaçyp gidendigini mälim etdi.
Ýöne bu hüjümiň kim tarapyndan we nähili matlap bilen amala aşyrylyp bilinjekdigi barada häzirlikçe anyk garaýyş öňe sürülmeýär.


text:
Russiýada duşenbe güni Wolgograd şäherinde amala aşyrylan terroristik hüjümi bilen baglylykda derňew işleri başlandy. Janyndan geçen bir aýal hüjümçiniň amala aşyrandygy çaklanylýan bu bomba partlamasynda ölen alty adamyň şahsyýeti anyklandy.
Rusiýanyň Derňew komitetiniň metbugat wekili Wladimir Markin sişenbe güni çykyş edip, hüjümi amala aşyrmak üçin 500-600 gram partlaýjy serişdäniň, şeýle-de demir bölejikleriň ulanandygyny mälim etdi.
Markin hüjümi amala aşyran aýaly Naida Asiýalowa diýip tanatdy. Asiýalowa Dagystanyň paýtagty Mahaçgalada Moskwa tarap ugraýan bir awtobusa münüpdir.
Markin hüjümde ölen adamlaryň aglabasynyň ýetginjekdigini aýtdy.


text:
Şu gün Owganystanyň polisiýasy ýurduň günortasynda geçirilen köpçülikleýin demonstrasiýa wagtynda NATO-nyň harby bazasynyň territoriýasyna girmekçi bolan iki sany protestçiniň atylyp öldürilendigini habar berdi.
Maglumata görä, bu demonstrasiýa Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda käbir adamlaryň Gurhany ýakandyklary barada peýda bolan media habarlarynyň yzy bilen gurnalypdyr.
Uruzgan welaýatynyň polisiýa edarasynyň başlygynyň orunbasary Gulab Han bu welaýatyň Çora etrabynda ýüzlerçe adamyň «Amerika ölüm» diýen ýaly şygarlary gygyryşyp we NATO-nyň harby bazasyna garşy daş zyňyp, protest ýörişini geçirendigini aýtdy.