text:
Gara deňiz – Hazar regionyndaky Günbataryň energiýa boýunça syýasaty ahyry birleşýär diýip bolarmy? Gara maňlaý NABUCCO turbalarynyň bagty çüwüp başladymy? 13-nji iýulda bolup geçen NABUCCO boýunça gol çekişlik dabarasyna telewideniýe arkaly tomaşa edenlerde, Hazar deňziniň tebigy gazyny Russiýadan sowa Ýewropa bazarlaryna getirjek strategiki proýektiň gurluşygy göýä diýersiň eýýämden ýola goýlandygy baradaky düşünje oýanan bolmagy mümkin.
Munuň bilen birlikde, Bolgariýanyň täze hökümeti başga bir alternatiw geçiriji bolan ITGI, ýagny Türkiýe-Gresiýa-Italiýa özara birikdiriji turbalary boýunça ylalaşyga gol çekip, özüniň dolulygyna Russiýa tarapdary tutumyny ýumşatdy hem-de Russiýanyň “Günorta akym” proýektine bolan baglylygyny sorag astyna goýdy.
Şu bolup geçen wakalar Ýewropa Birleşiginiň sarp edýän gazynyň çeşmelerini köpeltjek “Günorta koridor” proýektiniň durmuşa geçirilmegi üçin möhüm işler. Bularyň ikisi hem maksada doly ýetmek üçin ädilen irki ädimler. ÝB we ABŞ tarapyndan goldanylýan ambisiýalary şowsuzlyga uçratjak bäsdeş maksatlar bolsa, heniz öz ýolunda barýar.
Energiýa teatry
Muşakgatly tranzit ýurtlaryň öňüni almak üçin Gara deňzi kesip geçjek “Günorta akym” proýekti özüniň geo-syýasy sahnadaky ýüzüni görkezmäge başlady. Kremliň gözegçiligindäki Russiýanyň Gazprom kompaniýasynyň bu proýekte 24 milliard ýewro baha kesendigine sitata getirildi we bu çenden aşa gymmat. Deňziň aşagyndan guruljak bu turbalaryň 63 milliard kub metr gaz akdyrmagy fantastika. Şol turbalary gaz bilen üpjün etjek regiondaky öndürijiler bilen Russiýanyň ylalaşygynyň ýokdugyna seredeniňde, bu proýektiň 2015-nji ýylda tamamlanmagy hem diýseň kyn.
Emma rus gazyny Türkiýä we şol ýerden potensial ýewropaly sarp edijilere akdyrjak Gazpromyň “Mawy akym II” proýekti durmuşa geçiriljege meňzeýär. Russiýadan Germaniýa göni barýan hem-de Polşadan we Baltika ýaka döwletlerden bilgeşleýin sowa geçjek “Demirgazyk akym” marşruty Ýewropanyň islendik uly proýektleriniň arasynda iň uzyny hem-de 2012-nji ýylda tamamlanmagy bolup biljek zat.
Günbatar merkezli we 1,2 millard ýewroluk ITGI proýektiniň belli bölekleri işläp başlady we 2012-nji ýylda tamamlanmagyna garaşylýar. Bu beýlekiler bilen deňeşdireniňde kiçi göwrümli marşrut we diňe 8 milliard kub metrlik azeri gazyny italiýaly sarp edijilere elter.
Energiýa üpjünçileri
Birinji tapgyrynda Azerbeýjanda täze özleşdirilen ýataklaryň gazyndan we doly güyjinde işläp başlamak üçin Türkmenistanyň we Yragyň gazyndan peýdalanjak NABUCCO proýekti Türkiýäniň, Bolgariýanyň, Rumyniýanyň we Wengriýanyň üsti bilen Awstriýanyň Baumgarten gaz ammarlaryna 31 milliard kub metr gaz akdyrar. Bu tranzit ýurtlaryň hemmesi 13-nji iýulda ylalaşyga gol çekişdi emma gaz öndüriji ýurtlar heniz NABUCCO gämisine münmedi. NABUCCO proýektiniň durmuşa geçirilmegi üçin Baku uzak wagtdan bäri tagalla edip gelýär, hat-da Günbatar merkezli marşrutlary soňa süýşürmegiň nämelere eltip biljekdigini görkezmek üçin Azerbeýjan Moskwa bilen simwoliki ylalaşyga gol çekişdi. Emma Azerbeýjanyň ýeke özi ýeterlik däl.
“Günorta koridor” proýektiniň durmuşa geçirilmegi üçin Ýewropa Birleşigi NABUCCO konsortiumynyň hyzmatdaşlary bilen bileleşip öndüriji ýurtlara, ýagny Azerbeýjana, Yraga we Türkmenistana giň mümkinçilikleri berýän we özüne çekiji teklipleri hödürlemeli. Munuň üçin diňe bir walýuta höweslendirijileri ýeterlik däl, energiýa pudagyna degişli bolsa-da, bolmasa-da guramalaýyn ysnyşyklary nazara aljak syýasy elementler hem zerur.
Hazar regionynyň öndürijileri gol çekdirmekde has işjeň hereket edýän Russiýadan, Hytaýdan we Eýrandan geljek bähbitli teklipleri aňsatlyk bilen kabul edip bilerler. NABUCCO boýunça tranzit ylalaşygyna gol çekildi. Indi ýewropaly syýasatçylar başladan proýektleriniň bir ýere jemlenmegini tamamlamak üçin oýunyň indiki tapgyryna geçmeli bolarlar. Häzir toý-şagalaň etmegiň wagty däl-de, çyna çykmagyň wagty geldi.
Aleksandros Petersen Waşingtonda ýerleşýän Atlantik geňeşiniň Ýewraziýa energiýasy boýunça merkeziň direktorynyň kömekçisi. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


c: text/html

text:
Çarşenbe güni ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama hedäniň şenbe güni ýaragly hüjümde heläk bolanlaryň hatyrasyna bagyşlanan Arizona ştatyndaky ýas çäresine gatnaşar.
Şol hüjümde alty adam heläk boldy, Kongresiň agzasy Gabriel Giffordsy goşmak bilen 13 adam ýaralandy.
Lukmanlar 40 ýaşly Giffordsyň öňküleri ýaly ýagdaýynyň agyrdygyny, ýöne özbaşdak dem alyp bilýändigini habar berdi.
Bu hüjümi amala aşyranlykda güman edilýän 22 ýaşly Jered Li Lafner tussag astynda, oňa adam öldürmekde we öldürmäge synanyşykda günä bildirildi.
Jered Li Lafneriň hossarlary heläk bolanlaryň maşgalalaryna öz gynançlaryny bildirdiler.
Aýyplanýanyň hossarlarynyň beýannamasynda ogullaryny şeýle agyr jenaýata iteren sebäpler barasynda hiç zat bilmeýändikleri, “bu aýylganç işiň” öňüni alyp bilmändikleri üçin gynanýandyklary bellenipdir.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sankt-Peterburg, 18-nji ýanwar. “Türkmenportal”.
Arkalaşygyň Kubogy — 2015-de Finlýandiýanyň topary bilen gazanylan deňlikden soň (1:1) Türkmenistanyň ýaşlar ýygyndysynyň baş tälimçisi begenjini gizläp durmady.
—Men oglanlardan hoşal. Olara şu oýun üçin sagbolsun aýdasym gelýär — diýip ol duşuşykdan soňky metbugat maslahatynda aýtdy. — Dogry, biz heniz köp işlemeli, oýny güýçlendirmeli. Haýal oýnadyk, aram-aram töwekgellik etmedik, ýöne oglanlarda oýny güýçlendirmäge mümkinçilik bar.
— Türgenleriň köpüsi yrymçyl bolýarlar. Siz nähili?
— Belki siz mamlasyňyz. Türgenler yrymçyl bolýarlar. Ýöne bu maňa degişli dal...
—Diýjek bolýan zadym, şu gün siz şertli ýagdaýda myhman topar boldyňyz, ýöne nämüçindir “ýer eýesiniň eşiginde çykyş etdiňiz”.
—Hawa (ýylgyrýar), bularyň hemmesi meniň oýunçylarym. Olar ýaşyl reňkdäki “ýer eýesiniň” eşiginde çykyş etmegi halaýarlar. Oglanlaryň birinji duşuşyga hem şu eşikde çykaslary gelipdi.
—Siz ýaryşda Belarusyň we Finlýandiýanyň ýygyndylary bilen duşuşdyňyz. Bu toparlary deňeşdiräýseňiz.
—Men toparçamyzyň güýji barada öň belläp geçipdim, garşydaşlarymyzyň üçüsi-de UEFA-nyň zolagynyň toparlary. Elbetde, men futbol hünärmeni hökmünde ähli ýygyndylaryň oýunlaryny yzarlaýaryn. Bir zady aýratyn belläsim gelýär. Milli ýygyndy toparlaryň ählisiniň güýji deňleşip barýar. Belarusyň topary barada aýtsam, bu düýbinden başgaça mekdep, futbola başgaça garaýyş, bu görnüp dur. Olar beden taýdan berkligi bilen tapawutlanýar. Finler birneme başgaçarak: Gollandiýanyň futbol ýörelgesine eýerýärler, tehniki taýdan has tapawutly. Ýöne Belaruslaryň tehnikasy hem ýakymly täsir galdyrýar.
—Oýnuň tamamlanmagyna 10 minut galanda siziň derwezeçiňiz şikes aldy, şonda ol özüni çalyşmagy haýyş eden ýaly göründi...
—Siz mamla, bu hakykatdanam şeýle boldy. Ýöne soňra ol duşuşygy dowam etdirjekdigini mälim etdi.
—Bu duşuşykda siz ýene bir oýunçyny ýitirdiňiz, ol gyzyl peket alandygy sebäpli indiki oýny sypdyrmaly bolar. Bu size kynçylyk döredermi?
—Çylşyrymly ýagdaý. Toparçadan çykmak wezipesini ýerine ýetirmek üçin bize Estoniýanyň ýygyndysynyň garşysyna geçirjek duşuşygymyzda hökmany suratda ýeňiş gazanmak gerek. Şonuň üçinem, islendik oýunçy ýitgisi — biziň üçin kynçylyk. Biz bu ýere ýaşlar düzümi bilen geldik. Ätiýaçdaky oýunçylarymyz bolsa olardanam kiçi ýaşly oglanlar. Munuň üstesine, esasy düzümiň ýene bir goragçysy kiçiräk şikes aldy. Diýmek, bizde birneme kynçylyklar bar.
—Siz — diýseň ýaş tälimçi. Oýunçylar bilen aragatnaşyk meselesinde nähili?
—Dogrudan-da, men olardan bolubilsem 15 ýaş töweregi uludyryn. Şonuň üçinem olar meni dost, aga hökmünde kabul edýärler. Meniň özümem olara dostlarym ýaly garaýaryn. Şol bir wagtda bizde tertip düzgün we oýunçylar bilen gatnaşyk meselesinde hiç hili düşünişmezlik ýüze çykanok.
Finlýandiýanyň ýaşlar ýygyndy toparynyň baş tälimçisi Tommi Kautoneniň duşuşykdan soňky teswirlemesi:
—Men häzir uly geňirgenmäni başdan geçirýärin, biz birinji ýarymda örän ýaramaz oýnadyk. Muňa garamazdan, bize oýnuň gidişine üýtgetme girizmek başartdy. Bu arakesmede oýunçylar bilen geçirilen işiň we oýunçy çalşygynyň netijesinde mümkin boldy...
—Geçen oýnuň esasy gahrymanlarynyň biri Hattakani esasy düzümde görmedik. Geň ýeri, siz ony duşuşyk tamamlanyp barýarka oýna goýberdiňiz. Sebäbini düşündiräýseňiz?
—Ol düýnki duşuşygy dolulygyna oýnady. Men oňa az-kem dynç bermelidim. Meniň esasy wezipäm oýunçylaryň güýjüni tutuş ýaryşa ýeter ýaly ulanmaly. Biziň ygtyýarymyzda 22 futbolçy bar. Olaryň ählisine özüni görkezmek üçin mümkinçilik beresim gelýär.
—Näme üçin siziň ýanyňyzda Ýari Litmanen görünmedi?
—Ol oýunda bardy, duşuşyga biziň futbol birleşigimiziň ýolbaşçysy bilen tomaşa etdi.


text:
1-nji fewralda Fransiýanyň paýtagty Parižde Ýeliseý köşgünde Türkmenistanyň we Fransiýanyň prezidentleriniň duşuşygy geçirildi. Gurbanguly Berdimuhamedow we Nikolas Sarkozy ençeme ugurlardan ýurtlaryň ikitaraplaýyn gatnaşyklaryny giňeltmek maksadyny mälim etdiler.
Türkmenistan bilen Fransiýanyň aragatnaşygynyň perspektiwalary barada Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Fransiýadaky habarçysy Ruzan Guregian bilen Türkmen gullugyndan Gözel Hudaýberdiýewa söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň we Fransiýanyň prezidentleri 1-nji fewralda Parižde geçiren gepleşiklerinde nähili temalary gozgadylar?
Ruzan Guregian: Prezidentleriň dialogy iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklaryň perspektiwalaryna garamakdan we regional hem halkara meseleler barada pikir alyşmakdan ybarat boldy.
Fransiýanyň we Türkmenistanyň prezidentleri dürli ugurlardan ýurtlaryň arasyndaky hyzmatdaşlygy ösdürmäge we çuňlaşdyrmaga taýýardyklaryny tassykladylar. Medeni, ylmy ugurlar, şeýle-de ýurtlaryň muzeýleriniň arasyndaky hyzmatdaşlygy agzadylar.
Türkmenistanyň Ýewropa Bileleşigi bilen gatnaşyklaryna hem garaldy, taraplar, hususan-da, adam hykuklaryna hormat goýulmagy meselesinde dialogy dowam etdirmegiň ähmiýetini nygtadylar.
Azatlyk Radiosy: Adam hukuklary meselesiniň gozgalanlygyny aýtdyňyz. Türkmenistanyň prezidentiniň Fransiýa saparynyň öň ýanynda graždan jemgyýetçiliginiň guramalary Türkmenistanda ynsan hukuklarynyň problemasyna köpçüligiň ünsüni çekmek boýunça ýörite çäreleri geçirip, fransuz häkimiýetlerini bu meseläni gozgamaga ündediler. Pariždäki gepleşiklerde bu tema kimiň inisiatiwasy bilen gozgaldy?
Ruzan Guregian: Fransiýa tarapy Germaniýa bilen bilelikde öňe sürýän inisiatiwasynyň çäginde ynsan hukuklaryna hormat goýmak meselesi boýunça Türkmenistanyň we Ýewropa Bileleşigi arasynda dialogy dowam etdirmegiň tarapynda çykyş edýänligini ýene bir gezek mälim etdi.
Azatlyk Radiosy: Halkara temalaryna degişli nähili meselelere garaldy?
Ruzan Guregian: Prezidentler regional hem halkara derejesinde durnuklylyk we parahatçylyk meselelerini maslahatlaşdylar. Owganystandaky ýagdaýa üns berdiler. Taraplar owgan häkimiýetleriniň jogapkärçiligini güýçlendirmek we ýurdy dekeltmek boýunça regional hyzmatdaşlygyň ähmiýetini nygtadylar. Neşe gaçakçylygyna garşy göreşi güýçlendirmegiň tarapyndadyklaryny hem mälim etdiler.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň prezidentiniň Fransiýa saparynyň dowamynda fransuz tarapy bilen duşuşyklaryň ençemesini geçirmekçidigi habar berlipdi. G.Berdimuhamedowyň Fransiýanyň prezidenti bilen gepleşiklerden daşgary ýene nähili duşuşyklary boldy?
Ruzan Guregian: Türkmenistanyň prezidenti Fransiýanyň parlamentiniň ýolbaşçysy tarapyndan kabul edildi. Taraplar arasynda ýurtlaryň parlamentleri derejesinde hyzmatdaşlygyň perspektiwalryna garaldy.
Jenap Gurbanguly Berdimuhamedow Fransiýanyň Daşary işler ministri jenap Kuşner tarapyndan hem kabul edildi. Ýurtlaryň Daşary işler ministrlikleriniň arasynda hyzmatdaşlyk boýunça ylalaşyga gol çekilmegine garaşylýar.
Azatlyk Radiosy: Türkmen-fransuz gepleşikleriniň gidişine nähili baha berýärsiňiz, taraplar arasynda nähili dokumentlere gol çekilmegine garaşyylýar?
Ruzan Guregian: Taraplar dürli ugurlardan ylalaşyklary baglaşmagyň tarapdarydygyny mälim etdiler, medeniýet, ylym ugurlary agzaldy, ýurtlar arasynda ykdysady taýdan hyzmatdaşlygy giňeltmek we ösdürmek üçin işçi topar döredildi.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň we Fransiýanyň energiýa hyzmatdaşlygyna uly gyzyklanma bildirýänligi mälim edilýär. Gepleşiklerde energiýa temasyna nä derejede üns berildi?
Ruzan Guregian: Türkmenistanyň Ýewropa Bileleşiginiň energiýa üpjünçiliginde oýnaýan roly nygtaldy. Prezidentler enegriýa resurslaryny halkara bazarlaryna çykarmak üçin amatly tranzit ýollaryny berkitmek ugrunda tagallalary güýçlendirmegiň zerurlygyny nygtadylar we bu strategik ugurdan hyzmatdaşlygy güýçlendirmek üçin işçi toparynyň döredilenligini mälim etdiler.


text:
Türkiýäniň häkimiýet başyndaky “Adalat we galkynyş partiýasy” (AKP) ýurduň ýerli saýlawlarynda uly ýeňiş gazandy.
Türkiýäniň telewideniýesiniň aýtmagyna görä, duşenbe güni sesleriň 98%-i hasaplanansoň, ol sesleriň 45%-ni “Adalat we galkynyş” partiýasy gazanypdyr. Oppozision “Respublikan halk partiýasy” sesleriň 28%-ni alypdyr.
“CNN Türk TW” telekanalynyň maglumatyna görä, “Adalat we galkynyş partiýasy” Stambulda öz täsirini güýçlendirdi we entek gutarnykly netijeler belli bolmasa-da, Ankarada hem ýeňiş gazanjaga meňzeýär.
Ses berişligiň netijelerine Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdogan üçin synag hökmünde garalýar. Erdoganyň “Adalat we galkynyş” partiýasy 2002-nji ýyldan bäri häkimiýet başynda saklanýar.
Ses berijileriň goldawy
Partiýanyň tarapdary Salih Seker Ankarada “Reuters” agentligi bilen söhbetdeşliginde ses berişligiň Erdoganyň öz tankytçylary bilen gapma-garşylygynda öňa goldaw bolandygyny aýtdy: “Ses berişligiň netijeleri demokratik we adalatly boldy. “Adalat we galkynyş partiýasy” saýlaw geçirmäge çagyryş edenlere ses berişligiň netijeleri bilen jogap berdi”.
Ýerli saýlaw kampaniýasy Türkiýäniň syýasy ýolbaşçylarynyň daşynda korrupsiýa bilen bagly dawanyň güýçlenýän wagtynda geçirildi. Dekabr aýyndan bäri dowam edýän dawa Erdoganyň ýakyn syýasy ýaranlaryna degişli.
Erdogan ses berişlik nokatlarynyň ýapylmagynyň yzysüre eden çykyşynda özüni korrupsiýada we döwlet syrlaryny paş etmekde aýyplan “duşmanlarynyň düşelgesine” basyş etjegini we olaryň jogap bermeli boljakdygyny aýtdy.
Erdogan garşydaşlary barada
Erdogan özüne garşy töhmetçilikli kampaniýany alyp barmakda özüniň öňki ýarany, ABŞ-da ýerleşýän yslam ruhanysy Fethullah Guleni aýyplady we onuň öz garşysyna korrupsiýa bilen bagly meseläni gozgamak üçin polisiýadaky tarapdarlaryndan peýdalanandygyny aýtdy.
“Adalat we galkynyş partiýasynyň” Ankaradaky edara jaýynyň balkonyndan öz tarapdarlarynyň öňünde çykyş eden Erdogan öz garşydaşlaryny ýurdy bölmezlige çagyrdy.
“Bu täze döwürde Türkiýä häkimiýet başyndaky partiýa ýaly öz halkyna hyzmat etjek täze oppozisiýa gerek. Türkiýä kemsitmeleri we gapma-garşylyklary döredýän oppozisiýa däl-de, 77 million adam bilen bir dilde gepleşýän oppozisiýa gerek” diýip, Erdogan nygtady.
Ses berişligiň “Adalat we galkynyş partiýasy” üçin öňyn netije berendigi aýdylýarka, Erdoganyň awgust aýynda Türkiýäniň prezidenti wezipesine dalaş etmek, ýa-da dördünji sapar premýer-ministr wezipesine dalaş etmek üçin “Adalat we galkynyş partiýasynyň” düzgünlerini üýtgetmek planlaryna seredýändigi barada habar berilýär.


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton öňünden yglan edilmedik sapar bilen, Osama bin Ladeniň ölüminden soň Pakistan bilen gatnaşygyň çekeleşikli bir ýagdaýynda Yslamabada geldi.
Waşington “Al-Kaýdanyň” öňki lideriniň Yslamabatdan uzak bolmadyk bir ýerde şeýle uzak nähili ýaşap bilenini sorag astyna aldy.
Pakistan bin Ladeniň ölümini gutlady, ýöne Birleşen Ştatlaryň aýtmazdan reýd geçirmegini tankyt etdi.
Şu gun Klinton bilen Birleşdirilen serkerdeler ştabynyň baştutany Maýk Mulleniň pakistan resmilerini terrora garşy göreşde has köp tagalla etmäge çagyrmagyna garşylýar.


text:
Türkmenistanda daşky gurşawy goramak we ýer gatnaşyklaryny düzgünleşdirmek boýunça alnyp barylýan işleri has-da kämilleşdirmek, ösümlik we haýwanat dünýäsiniň goralyşyna hem-de ýer serişdeleriniň netijeli peýdalanylyşyna gözegçiligi güýçlendirmek maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti Karara gol çekdi. Resminama laýyklykda, Türkmenistanyň Daşky gurşawy goramak we ýer serişdeleri baradaky döwlet komitetiniň merkezi edarasynyň gurluşy tassyklanyldy.
Türkmenistanyň Daşky gurşawy goramak we ýer serişdeleri baradaky döwlet komitetine Türkmenistanyň Adalat ministrligi bilen bilelikde Komitet hakyndaky Düzgünnamanyň taslamasyny hem-de Karardan gelip çykýan üýtgetmeleri we goşmaçalary Türkmenistanyň kanunçylygyna girizmek baradaky teklipleri bir aý möhletde taýýarlamak hem-de Türkmenistanyň Ministrler Kabinetine bermek tabşyryldy.


text:
Merkezi Aziýa, umuman, musulmanlaryň aglaba bolup ýaşaýan sebiti hasaplanýar. Sowetler döwründe regionda dine, şol sanda yslama hem garşy ýörite syýasat alnyp barylyp, ol basylypdy.
Sowet soýuzynyň dargamagy bilen sebitde Yslam täzeden ornaşyp, ozal gadagan edilen kadadyr-adatlar hem berjaý edilip başlandy. Emma munuň bilen birlikde, käbir synçylar şol döwür Merkezi Aziýanyň täze garaşsyz döwletleriniň hökümetleriniň yslamy öz bähbidine ulanandyklaryna hem ünsi çekýärler.
Şol bir wagtda, häzirki döwür merkezi aziýaly aşa dinçileriň “Talyban”, “Özbegistanyň yslam hereketi”, “Yslam döwleti” ýaly dürli söweşiji toparlaryň hatarynda, dünýäniň dürli künjeklerinde söweşýändigini hem görse bolýar.
Eýse, Sowet soýuzy dargandan soň Merkezi Aziýada yslam nähili özgerdi? Sebitde yslam häzir nähili ýagdaýda?
Bu soraglar dogrusynda Muhammad Tahiriň geçiren ýörite söhbetdeşligini diňlemek üçin aşaky düwmä basyň.


text:
21-nji dekabryň golaýlaşmagy bilen, köp adamlar gadymy Maýýa kalendaryna salgylanyp, ahyrzamanyň bolmagynyň mümkindigini aýdýarlar we bu barada aladalanýarlar. Azatlyk Radiosy şu babatda professional alymlaryň arasynda bar bolan garaýyşlar bilen gyzyklanyp, ABŞ-daky NASA agentliginiň “Ames” barlaglar merkeziniň astrobiologiýa boýunça baş ylmy işgäri, astrofizik, ylymlaryň doktory Dewid Morrison bilen ýörite söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Doktor Morrison, köp adamlar gadymy Maýýa kalendaryna salgylanyp, 2012-nji ýylyň 21-nji dekabrynda ahyrzamanyň boljakdygyna ynanýarlar. Şeýle pikir etmek üçin, az-owlagam bolsa, nähilidir bir ylmy esaslar barmy?
Dewid Morrison: Asla esas ýok. Ahyrzaman baradaky goh-galmagal diňe ham-hyýal.
Azatlyk Radiosy: Internetde bu barada geň teoriýalar-da öňe sürülýär. Olaryň hatarynda Günüň aňyrsynda duran Nibiru diýen bir planetanyň Ýer bilen çaknyşjakdygy, Ýeriň tersine aýlanyp başlajakdygy, haýsydyr bir meteoritiň ýa-da asteroidiň Ýere gaçjakdygy we hemme janly-jandaryň ölümine getirjekdigi ýaly teoriýalar-da bar. Eýsem, şular ýaly bir hadysanyň ýüze çykmak ähtimallygy asla ýokmy?
Dewid Morrison: 21-nji dekabrda bu hadysalardan haýsydyr biriniň bolmak ähtimallygy nola deň. Nibiru atly hiç bir hili planeta-da ýok. Şeýle hem, ykdysadyýetçi Zehariýa Sitçiň (Azerbaýjanda doglan amerikaly ýazyjynyň) şol planetada siwilizasiýanyň bardygy barada ýazan kitaplaryndaky zatlaram toslama.
Geçen onýyllykda nähilidir bir näbelli obýektiň 21-nji dekabrda Ýer bilen çaknyşjakdygy barada dürli-dürli habarlar peýda boldy. Ýöne bu maglumatlaryň hemmesem ýalan maglumatlar. Eger bize howp salýan şolar ýaly nähilidir bir planeta bar bolan bolsa, ol asmanda iň bir ýagty şöhle saçýan bir obýekt bolardy we astronomlar hem ony köp ýyllaryň dowamynda synlap bilerdiler.
Eger hakykatdanam şeýle asman jisimi bar bolanlygynda, onuň grawitasiýa güýji planetarlaryň, aýratynam Mars we Ýer planetalarynyň orbitalarynyň aýlawyny üýtgedip bilerdi. Ýöne astronomlar beýle zadyň ýokdugyny bilýärler. 2012-nji ýylyň dekabrynda planetalaryň parady-da bolanok. Bize golaýlaşýan nähilidir bir asteroidler ýa kometalar-da ýok.
Galyberse-de, bu ýyl Ýeriň magnit polýusy ýa-da aýlaw oky bilen baglanyşykly hiç hili geň zat hem göze ilenok. Magnit polýusy her million ýyldan bir gezek diýen ýaly özgerýär. Ýöne beýle hadysy häzirki wagt ýüze çykanok. Eger şeýle hadysa ýüze çykaýanda-da, ol proses, megerem, müňlerçe ýyllaryň dowamynda bolup geçse gerek.
Ýeriň aýlaw okunyň ur-tut özgermegi hiç haçan bolan zat däl we beýle zat mümkin hem däl. Eger Ýeriň aýlawynda nähilidir bir özgerişlik ýüze çykan bolanlygynda, ol biziň sputnik nawigatorymyza täsir edip, dessine bize aýan bolardy.
Azatlyk Radiosy: Tehnologiýanyň şeýle ösen ýagdaýynda-da adamlaryň şular ýaly gorkunç teoriýalara ynanyp ýörmeklerini näme bilen düşündirip bolar?
Dewid Morrison: Köp adamlar internete ýerleşdirilýän islendik zada ynanmak tendensiýasyna eýe. Olar internetde dogry maglumatlaryň ýaýradylyşy ýaly, ýalan maglumatlaryň-da hyň berýändigine düşünenoklar. Adamlar internetde tä hakykaty galp zatdan aýyl-saýyl etmegi öwrenýänçäler, biz şular ýaly problemalar bilen ýüzbe-ýüz bolarys.
Azatlyk Radiosy: Golliwudyň 2009-njy ýylda döreden “2012” atly filminde ahyrzaman derejesindäki katastrofa suratlandyrylýar. Şol wakada-da hökümetler syýasy we ykdysady elitany halas etmekligiň hatyrasyna jemgyýetçilikden maglumaty gizläp saklaýar. 21-nji dekabrda ahyrzamanyň boljakdygyna çyny bilen ynanýan köp adamlar, edil şol kinodaky ýaly, hökümetleriň bu boljak hakykaty adamlardan gizleýändigini öňe sürýärler.
Dewid Morrison: Hökümetiň şular ýaly bir syry gizläp saklaýandygy baradaky düşünje örän ýöntem. Eger Ýere nämedir bir zat bolýan bolsa, dünýäniň dürli künjegindäki ýüzmüňlerçe alym muny bilerdi. NASA agentligi we hökümet Ýer hem-de kosmos baradaky maglumatlaryň üstünden monopoliýa güýjüne eýe däl.


text:
Türkmenistanlylaryň täze biometrik pasportyny edinmeli wagtyna çenli bir aý töweregi wagt galdy. Migrasiýa gullugynyň talaplaryna laýyklykda, şu ýylyň 10-njy iýulyndan soň täze biometriki pasporty bolmadyk raýatlar daşary ýurtlara çykyp bilmezler.
Täze pasport edinmek meselesi boýunça daşary ýurtlarda okaýan we zähmet çekýän türkmenistanlylaryň soraglarynyň bardygyny nazara alyp, Azatlyk Radiosy hukukçy žurnalist Aşyrguly Baýryýew bilen ýörite söhbetdeşlik geçirdi.
Soraglar Azatlyk Radiosynyň websaýtyna, sosial ulgamlaryndaky sahyplaryna, skype salgysyna gelen sowallaryň esasynda berildi. Eger-de goşmaça soraglaryňyz dörese, olary aşaky teswir bölüminde galdyryp bilersiňiz.


text:
Ýaragly adamlar Günorta Koreýanyň Tripolidäki ilçihanasyna hüjüm edip, iki garawuly öldürdiler, üçünjisini bolsa ýaraladylar.
Günorta Koreýanyň Daşary işler ministrligi 12-nji apreldäki hüjümde ilçihananyň işgärleriniň hiçisiniň ýaralanmandygyny aýtdy.
Hüjümçiler ilçihana maşynly gelip, howlyny oka tutdular. Günorta Koreýanyň Daşary işler ministrligi nyşananyň ilçihanamy ýa-da garawullar bolandygy belli däl diýdi.
Liwiýada 2011-nji ýylda Muammar Kaddafiniň režimi agdarylaly bäri onlarça ýaragly topar ýurdy durnuksyzlaşdyrmagy dowam etdirýär.


text:
Aşgabadyň Çoganly, Şor, Garadamak obalarynyň üstünden her gün diýen ýaly samolýotlar uçýar. Adamlar samolýotlaryň güwwüldisi bilen öwrenişip gidipdirler. Ýöne olar soňky döwürde çykan üýtgeşik nysak bilen hiç öwrenişip bilenoklar.
Ýokary derejedäki döwlet ýolbaşçylary paýtagtyň aeroportundan ýurduň welaýatlaryna ýa-da daşary ýurtlara sapara gidenlerinde Çoganly, Şor, Garadamak obalarynyň töwereginde başagaýlyk başlanýar. Şäheriň merkezine barýan esasy ýollaryň barysy ýapylýar. Şeýle bolansoň, okuwa, işe, ýa-da başga zerur hajatlar üçin şähere barmaly adamlar bäş-alty sagatlap garaşmaly bolýarlar.
Ýokary derejedäki döwlet ýolbaşçylarynyň münen samolýoty gözden gaýyp bolýança atlary agzalan bu obalardan adam-a däl, hatda item geçirenoklar.
Ýangyn söndüriji maşynlar ýangyn söndürýärmi ýa-da…
«Beterinden beteri bar». Bu töwerekdäki obalaryň ilatyna başga bir ýagdaý has ýokuş degdi. Döwlet derejesindäki ýolbaşçylar aeroportdan ugramazlarynyň alty-ýedi sagat öňinçäsi Çoganly, Şor, Garadamak obalarynyň daş-töwereginde azyndan dört-bäş sany ýangyn söndüriji maşyn her ýerde-her-ýerde sakçy durýar!
Eýsem ýangyn-beýleki ýok ýerinde olaryň bärlerik urlup girmegine nämeler sebäp bolýar? Ýangyn söndüriji toparlar obalara esewan edýärler. Eger-de nirededir bir ýerde tüsse, hatda tüssejik göründigi bes, ýangyn söndürijiler şol ýerde peýda bolýar.
Şu obalaryň ilaty ýangyn söndüriji maşynlary töwereklerinde gördükleri zagyrdyklaberýär. Şolar barka tamdyra ot goýbermek, ojakda biş-düş etmek, zir-zibil otlamak howply. Adamlar hatda howlularynda çilim çekmäge, otluçöp çakmaga heder edýärler. Çala tüsse göründigi bes. Bir million manat jerimäňi taýýarlaber. Ýangyn söndürijileriň şeýle salgydy garamaýak halka gaty çökder düşýär.
Ýokary derejedäki döwlet ýolbaşçylarynyň samolýotlary gözden ýitensoň, ýangyn söndüriji maşynlaram derrew garasyny saýlamak bilen bolýarlar. Şundan soň tamdyra ot salsaňam, ojak atarsaňam, bedäňi otlasaňam—hiç kimiň işi ýok.
Çoganly, Şor, Garadamak obalarynyň ilaty ýokary derejeli ýolbaşçylaryň aeroportdan uçjak mahaly ýüze çykarylýan şular ýaly başagaýlygyň kime gerekdigine düşünip bilenoklar.
Serdar Gulgeldiýew aşgabatly synçy. Şu blogda öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Penşenbe güni Minskide “Garaşsyz” sosial-ykdysady we syýasy barlaglar institutynyň direktory Oleg Manaýew saklandy.
Sosiology saklan milisiýa işgärleri özlerinde ýokardan degişli görkezmäniň bardygyny düşündirdiler. Manaýewiň saklanmagynyň sebäbi häzirlikçe belli däl.
Geçen hepde Manaýewiň instituty Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenkonyň reýtinginiň barlaglaryň dowam edýän 17 ýylynyň içinde iň pes derejä düşendigi baradaky maglumaty çap etdi.
Lukaşenkonyň reýtinginiň şeýle derejä ýetmegi Belarusdaky ykdysady ýagdaýyň ýaramazlaşmagy bilen baglanyşdyrylýar.


text:
Russiýada “Pussy Riot” pank toparynyň tussaglykdaky agzalary Nadežda Tolokonnikowa we Mariýa Alýohina geçen hepde kaubl edilen amnistiýanyň çäginde azatlyga çykdylar.
Tolokonnikowa duşenbe güni Russiýanyň Krasnoýarsk şäherindäki türme hassahanasyndan azatlyga goýberildi. Mundan birnäçe sagat ozal “Pussy Riot” toparynyň tussaglykdaky beýleki agzasy Mariýa Alýohina Nižniý Nowgorodyň türmesinden çykdy.
Boýkot
Žurnalistlere beren interwýusynda Tolkonnikowa Russiýadaky adam hukuklarynyň bozulmalaryna ünsi çekmek üçin Soçide geçiriljek gyşky Olimpiýa oýunlaryny boýkot etmäge çagyrdy.
Tolokonnikowa şeýle diýdi: “Häzirki bolup geçýän zatlar gözboýagçylyga çalym edýär. Adamlar tussaglyk möhletiniň tamamlanmagyna [bary-ýogy] birnäçe aý galanda azat edilýärler. Mihail Hodorkowskiý hem berlen tussaglyk möhletiniň tamamlanmagyna birnäçe aý galanda azat edildi. Bularyň ählisi gülkünç. Bu amnistiýa has giň gerimde amala aşyrylmaly. Ýewropa ýurtlary özleriniň Soçidäki Olimpiýa oýunlary baradaky kararyna täzeden seredip bilerdiler. Emma häzir men, hakykatyň hatyrasyna, [bu Olimpiadany] boýkot etmäge çagyrýaryn. Biziň öz mertebämizi Russiýanyň nebitine we gazyna satmazlygymyza çagyrýaryn. Men Ýewropanyň öňe sürýän adamkärçilik standartlaryna, medeniýetine we kadalaryna laýyk bolmaga çagyrýaryn. Şeýdibem adamkärçilik dabaralanar”.
Tolokonnikowa tussaglaryň adam hukuklary ugrunda göreşmegi dowam etdirjekdigini belläp, Russiýany bir türmä deňedi: “ Men has taplandym. Men bu ýurdy özeninden öwrendim. Men kiçi totalitar ulgamy içinden gördüm. Russiýa, dogrudan-da, bir türmäniň nusgasy esasynda gurlupdyr. Onsoň Russiýany özgertmek üçin, ilki bilen türmeleri düzeltmeli. Tussaghanalar we türmeler ýurduň ýüzüdir”.
Duşenbe güni Alýohina özüniň azat edilmegini hökümetiň “jegmyýetçiligiň gözüne çöp atmak” kampaniýasynyň bir bölegi diýip atlandyrdy.
Alýohina: “Eger-de mende bu merhemeti ulanmazlyga sähelçe mümkinçilik bolan bolsady, men ony peýdalanmazdym. Emma tussaghana berlen görkezme eýýäm ýerine ýetirilipdi. Netijede men eýýäm türmeden çykarylan bir adam boldum. Hiç zat maňa bagly däldi. Eger-de amnistiýany ret edip bilen bolsadym, men ondan ýüz öwrerdim”.
Geçen hepde Russiýanyň Döwlet Dumasy Alýohinanyň we Tolokonnikowanyň azat edilmegine mümkinçilik beren amnistiýany kabul edipdi.
Alýohina, Tolokonnikowa we “Pussy Riot” toparynyň beýleki agzasy Ýekaterina Samutsewiç 2012-nji ýylyň martynda tussag edilipdiler. Olar Moskwanyň prawoslaw ybadathanalarynyň birinde Russiýanyň prezidenti Wladimir Putine garşy kinaýaly aýdymy ýerine ýetiripdiler.
Alýohina we Tolokonnikowa dini ýigrenje esaslanýan huligançylykda aýyplanyp, iki ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdiler. Samutsewiç hem günäli tapylyp, şertli ýagdaýda iki ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.
”Pussi Riot” toparynyň garşysyna çykarylan jeza beriji hökümler günbatar döwletleri we adam hukuklaryny goraýyjy halkara guramalar tarapyndan ýazgarylypdy.


text:
Pakistanyň Karaçi şäherinde özleriniň yslamçy söweşijilerdigini öňe sürýän ýaragly adamlar bir amerikan zenany atyp ýaraladylar we onuň üstünde zenanyň ady we onuň Birleşen Ştatlaryndan bolany sebäpli nyşana alnandygy ýazylan haty goýdular.
Karaçi şäherindäki stomatologiýa kolejiniň prorektory Debra Lobo işden öýüne gaýdyp barýan mahaly, motosikletli ýaragly adamlar tarapyndan ýüzünden we elinden atylyp ýaralandy.
Lobo 17-nji aprelde Karaçiniň keselhanasyna ýerleşdirildi.
Gürrüňi gidýän ýaragly adamlar zenanyň üstünde galdyran hatynda özleriniň “Pakistanly Talybanyň” Balojystan welaýatyndaky “Dualat al Islamia” atly bölüminiň agzasydygyny öňe sürýärler. 2014-nji ýylda “Dualat al Islamia” topary özüniň “Yslam döwleti” atly topara ygrarlydygyny mälim edipdi.
Pakistanyň polisiýasy hüjümçileriň yslamçy söweşijilerdigini henize çenli tassyklap bilmeýändigini habar berdi.


text:
Eýran öz şahyrlary, hususan-da, Hafiz, Sagdy, Haýýam we Rumy bilen meşhur. Ýöne indi ýurduň şahyrlarynyň hataryna o diýen laýyk gelmeýän bir kandidat – Eýranyň "Basij" goşunynyň baştutany Mohammad Reza Nagdi hem goşulmaga çalyşýar.
Ol 2009-njy ýyldaky prezident saýlawlaryndan soň, adam hukuklaryny bozmakda aýyplanypdy. Nagdi golaýda "assyryn uruş" diýilýän barada bir goşgy ýazdy. Eýran öz duşmanlarynyň, hususan-da Birleşen Ştatlaryň, yslam döwletini ýykmak üçin bu ýurda garşy "assyryn urşa" başlandygyny aýdýar.
"Ýaşlar we assyryn uruş" diýlip atlandyrylan goşguda öz duşmanlary tarapyndan ýaş eýranlylary ýoldan azaşdyrmak we olary respublikanyň ideýalaryndan we ýörelgelerinden daşlaşdyrmak üçin Eýranyň garşysyna ulanylýandygy aýdylýan usullar sanalýar.
Nagdi öz poemasynda
“Twitter” we “Facebook sosial ulgamlaryny nazarda tutýar, ýöne ol rep sazynyň we jazyň hem ýaş eýranlylary ýoldan çykaryp bilmändigini öňe sürýär:
Ilkinji gezek Eýranyň "Basij" goşunynyň websahypasynda çap edilendigi aýdylýan goşgynyň başky setirleri şeýle başlanýar (Bu goşgy pars dilinde ýazylan we men jenap Nagdi ýaly şahyr bolmamsoň, terjimede rifmalary bolşy ýaly saklap bilmedim):
"Meni ýarag bilen awlap bilmedik,
Geldi haka tutma sazanda hemem
Internetdir saz gurally bir topar.
Ejiz geldi deňiz goşuny menden,
Ol geldi gurjakly ýasalan çeper.
Bombalar hem raketa aldajy
Gorkuzyp, ürküzip bilmedi meni.
Ol geldi gep bilen gürrüň ýaýradýan
Twitterli, Facebookly her ýeňi.
Ol himiki ýaraglary ulandy,
Emma men gaçmadym, çykmady çeni.
Onsoň geldi geroinli, azarly..."
Nagdi goşgusyny "Dünýäniň gözi hakykata açyldy, Muhammediň yslamynyň tolkuny belende galdy" diýen setirler bilen tamamlaýar.
Görnüşinden, ol soňky aýlarda bolan arap gozgalaňlaryny nazarda tutýar. Eýran liderleri bu gozgalaňlary "yslam oýanyşy" hökmünde suratlandyrypdylar. Kim bilýär, belki-de, bu Eýranda döwlet syýasatynyň şahyranalaşyp başlandygyny aňladýandyr.


text:
Dünýä jemgyýetçiligi 23-nji aprelde Wiliam Şekspiriň doglan gününiň 450 ýyllygyny belledi.
«Bütin dünýä teatr, adamlar bolsa onuň oýunçylary» diýip bilen beýik ynsan häzir hem Angliýadaky iň meşhur şahs hasaplanýar. Onuň doglan güni mynasybetly «BBC» habar korporasiýasy halkara derejesinde sowal-jogap geçirdi.
Hindistandan, Braziliýadan, Hytaýdan, Germaniýada hem ABŞ-dan bolan 5 müň ýaş ynsan: “Häzirki zaman Britaniýasynda iň beýik sungat ussady hem şahsyýet kim?” diýen soraga jogap berip, Wiliam Şekspiri Angliýanyň iň beýik medeni şekili diýip ykrar etdi. Şekspirden soňra Beýik Birtaniýanyň korolewasynyň hem-de futbolçy Dewid Bekhemiň atlary gelýär.
Geniniň ýoly
Şekspir adamzady 400 ýyldan bäri haýran galdyryp gelýär. Onuň döredijiligi, ömri hem hyzmaty gyzyklanmalara hem çekişmelere sebäp bolýar.
Bary-ýogy 52 ýaşynyň içinde Şekspir 38 sahna eserini, 4 poema, 154 sonet hem 3 epitafiýa döredipdir.
Ol 19 ýaşynda dogduk şäheri Stratforddan çykyp, Londona gelipdir. Teatr aktýory bolup işe başlapdyr. Ol sahnada gowy çykyş edipdir. Soňra özi-de sahna eserini ýazyp başlapdyr. Ilki başga beýleki awtorlar bilen bilelikde, soňra özbaşdak eser döredipdir.
Ilkinji üstünlikli eseri “Riçard Üçünji” tragediýasy hasaplanýar. Soňky döreden “Genrih Dördünji”, “Romeo we Juletta”, “Otello”, “Gamlet”, “Korol Lir”, “Makbet”, “Ýuliý Szezar”, “Antonio we Kleopatra”, “Nadaranyň nogtalanyşy” hem beýleki eserleri uly meşhurlyga eýe boldy.
Şol wagtyň özünde ol şahyr, ajaýyp sonetler hem poemalar ýazdy. Drama eserlerini-de ak goşgy usulynda döredipdir.
Şekspiriň eserleri teatr sungatyna hem poeziýa örän ýiti täsir etdi. Ol sahna eserlerini rowaýat ýa-da taryhy maglumatlar esasynda döredipdir. Şeýle-de bolsa, ony örän ynandyryjy derejedä ýetirip bilipdir.
Meselem, onuň gahrymanlary Romeo we Juletta Italiýanyň Werona şäherinden diýilýär, hatda bu şäherde iki aşygyň duran ýerleri diýip, jaýyň eýwanyny görkezýärler. Bu şähere barýan syýahatçylaryň yzy üzülmeýär. Aslynda bolsa ol gahrymanlar Şekspiriň zehininden döräpdi. Alymlaryň aýtmagyna görä, beýik italian şahyry Aligieri Dante bu iki ýaş ynsanyň söýgüsini tymsal hökmünde edebiýata girizipdi. Şekspir olary ölmez-ýitmez derejä göterdi.
Beýleki bir tarapdan, Şekspirden öň romantiki-liriki temadan ýazylan eserler tragiki çäklere ýetirilmeýän ekeni. Ol “Romeo we Juletta” eserinde ynsan söýgüsiniň möhüm jemgyýetçilik meselesi bolup durýanyny aýtdy. “Korol Lirde” bolsa erksiz söýginiň, başgalara bolan çäksiz giň hormatyň agyr heläkçilige ýetirip biljegini görkezdi.
Ol birmi ýa-da 77?
Şeýle meşhurlyk bilen birlikde “Aslynda Wiliam Şekspir diýen adam boldumyka bir?” diýen sorag hem ýüze çykdy. “Ol eserleriň ählisini Şekspiriň bir özi ýazan däldir, ol awtorlar toparynyň gatnaşmagynda ýazylandyr” diýen çaklamalar bar. “Başgalar öz ýazan esrerini Şekspiriň adyna beripdir” diýlen çaklama-da bar.
Häzire çenli şeýle çaklamany öňe sürýänler 77 adamy Şekspiriň eserlerine şärikdeş edip görkezýärler. Muňa hem sebäpler ýeterlik bar. Owaly bilen Şekspirden hiç bir golýazma galmandyr. Onuň drama eserleriniň golýazmasy saklanmandyr. Onuň wesýetnamalarynda galan haty örän bulaşyk. Onuň çeken gollary hem biri-birine meňzeş däl diýip, alymlar aýdýarlar.
Beýle pikiri goldaýjylar Şekspiriň düýpli ýokary bilim almadygyny sebäp edip görkezýärler. Ol ýaşlykda Grammatika mekdebinde okapdyr. Soňra hasydyr bir ýokary ýa-da belli okuw jaýynda bilim alandygy barada maglumat ýok. Muňa garmazdan, onuň eserlerinde ençeme taryhy şahslaryň atlary gelýär. Ol möhüm taryhy wakalary beýan edýär. Şekspiriň sözlük fondy-da iňňän baý, ol takmynan 29 müň söz ulanypdyr. Meselem, Puşkin 24 müň söz ulanypdyr.
Beýle şübhelenmeler owaly onuň doglan senesinden başlanýar. Onuň takyk 23-nji aprelde dünýä inendigi barada ýazgy galmandyr, ýöne 26-njy aprelde çokundyrylypdyr. Şu nämälimlikler barada “Anonim” filmi döredildi. Ol jedeller häzirki günde-de dowam edýär.
Ölmez-ýitmez eserleriň awtory
Nähilem bolsa, şol ölmez-ýitmez eserler Wiliam Şekspir ady bilen tanalýar. Ol biziň halkymyza-da şol at bilen geldi hem türkmen teatr sungatyna we poeziýasyna ýiti täsir etdi.
Türkmen halky Wiliam Şekspiriň tragediýalaryny terjime edip, sahna çykarmak bilen dünýä medeniýetine dahylly boldy. Şekspiriň sonetlerini türkmen dilinde okaýanlar adamzadyň gazanan ýokary medeni hazynasyna şärikdeş bolýarlar. Şekspiri terjime eden Annaly Berdiýew Magtymguly adyndaky Döwlet baýragyna mynasyp boldy.
Makalada öňe sürülýän pikirler awtoryň özüne degişli


text:
Şu gün Gazagystanyň günbataryndaky Atyrau oblastynda geçen hepde amala aşyrylan partlamalar bilen baglanyşykly üç adam tussag edildi.
Atyrau oblast prokuraturasy bu tussag edilen adamlaryň şu oblast merkezinde 31-nji oktýabrda amala aşyrylan iki sany partlamany gurnanlykda aýyplanýandyklaryny mälim etdi. Emma prokuratura häzirlikçe bu aýyplanýanlaryň şahsyýetini aýan etmedi.
Prokuraturanyň resmileri şol partlamalardan birinde bu partlamany gurnaýjylardan biriniň, ýagny, 23 ýaşly Baurjan Sultangaliýewiň tötänleýin partlama netijesinde ölendigini aýdýarlar.


text:
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Hillary Klinton Ýakyn Gündogardaky ýagdaýlaryň kadalaşmagy üçin “jadyly formulanyň” ýokdugyny we düşünişmezlikleriň diňe gepleşikleriň üsti bilen aradan aýryljakdygyny aýtdy.
Klintonyň bellemegine görä, Palestina awtonomýasynyň baştutany Mahmud Abbas we Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu ylalaşyga gelmek üçin iki taraplaýyn gepleşikleri geçirmäge mejbur.
Ysraýylyň Iordan derýasynyň günbatar kenaryndaky gurluşyk işlerine girizen gadanlygynyň bir aý mundan öň gutarmagy netijesine, bu gadaganlygyň uzaldylmanlygy sebäpli, Palestina gepleşiklerden ýüz öwürjekdigini aýdypdy.


text:
Azatlyk Radiosy Stambulda ýaşaýan türkmenlerden işewür adamy we şol bir wagtyň özünde şahyr hem aýdymçy Gurbannazar Çary bilen Mermer deňziniň gyrasynda, ullakan “Türkmenistan” parkynda pasyrdap duran türkmen baýdagy hakda gürrüňdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Stambulda deňiziň kenarynda bir ýaşyl baýdak pasyrdap dur. Bize öňürti şol türkmen baýdagynyň pasyrdap duran ýeri barada bir maglumat berseňiz. Nire şol ýer, näme şol ýer?
Gurbannazar Çary
: Dünýäde bir türkmen bolsa hemmämiz baýdagy gören wagtymyz bile buýsanýarys. Nirde bolsak bolaly, biz türkmençiligi, türkmeni, öz däbimizi, dessurymyzy hiç wagt ýadymyzdan çykaramyzok.
Nirä barsak baraly, edil Türkmenistanda ýaşaýan ýaly, Türkmenistanda biziň durmuşymyz ýöräp duran ýaly edip, nirde ýaşasagam şeýdip ýaşaýarys. Hemme tarapdan hem: dilimiz bolsun, haýsy däp-dessurymyz bolsun saklap gelýäris.
Şu baýdagy gören pillämiz bizler Türkmenistany gören ýaly bolýarys. Öz baýdagymyzy gören wagtymyz “Türkmeniň baýdagy how şu” diýip, seredip, gapdalyndan maşynly dagy geçip gitsegem şeýdip, gözden ýitýänça seredýäris.
Ýanymyzda kim bolanda-da ýa-da türk doganlarymyza hem “Ynha şu Türkmenistan parky. Ynha şu türkmeniň baýdagy, biziň baýdagymyz” diýip, adýarys. Enşalla, baýdagymyz dünýä dursa hemişe pasyrdap dursun. Nirde bolsak bolaly şoňa buýsanýarys.
Azatlyk Radiosy: Şol “Türkmenistan” parky Stambulyň niresinde ýerleşýär?
Gurbannazar Çary
: Aksaraý bilen Zeýtinburnyň arasynda bir ýerde, deňiziň gyrasynda ýerleşýär. Ýaman gowy ýer. Biz käwagt çagalarymyzy hem alyp gidip “Ynha şu biziň baýdagymyz” diýip görkezýäris.
Stambuldaky "Türkmenistan" parkynda gurnalan dabara
Çagalarymyz “Türkmenistan nirede ýerleşýär? Türkmençe gürleýärlermi? Hemmesi türkmeniň dilinde gepleşýärlermi?” diýip, soraýarlar bizden. Şol baýdaga eltip görkezsek “Ynha biziň öz ilimiz bar, döwletimiz bar” diýip görkezen mahalymyz diňe çagalarymyz üçin däl, biziň özümiz üçin hem gaty gowy bolýar.
Şondan özüne bir zatlar alýar çagalarymyz. Baýdagy görýar “Biziň hem baýdagymyz bar ekeni” diýip, buýsanýarlar. Biziň özümiz buýsansak, çagalarymyz hem buýsanýar.
Azatlyk Radiosy: Şol “Türkmenistan” parky haçanrak açyldyka?
Gurbannazar Çary:
Türkmenistan parkynyň açylanyna on ýyldan känräk wagt boldy. On bäş ýyl töweregi bolandyr.
Azatlyk Radiosy: Stambulda deňiz kenarynda birinji gezek “Türkmenistan” parkynyň açylanyny, şol ýerde türkmen baýdagynyň pasyrdap duranyny göreniňizde nähili duýgylary başdan geçirdiňiz?
Gurbannazar Çary
: Ilki açylanda men Stambulda däldim. Yöne Stambulda bolmasam hem soň ýörite görmäge gitdim şony. Baryp gördüm welin, bir üýtgeşiklik. Ony aňladyp hem bolmaýar.
Gözüňe ýaş aýlanyp gidýär gören wagtyň. Bir hili küýsäp gidýäň-dä öz iliňi, öz halkyňy. Muny özüň ýaşap görmeseň aňlatmak kyn. Parka baryp, baýdaga seredem mahalyň buýsanyp gidýäň “Meniň hem ilim bar, baýdagym bar” diýip.
Azatlyk Radiosy: Stambul şäherinde türkmen bilen baglanşykly başga zatlar hem barmy, köçeler bolsun, parklar ýaly?
Gurbannazar Çary:
Hawa, Zeýtinburnunda biziň uly bir köçämiz bar, ady Maryň ady dakylan-da. Şol edil öýümiziň gapdalyndan geçýär. Uly köçe, uly ýol, türkler “jadde” hem diýýär. Merw jaddesi-şaýoly diýip atlandyrylýar.
Çagalarymyz, türkmeniň gadymy bir şäheri bar ekeni “Merw” atly diýip, bilýär. Stambulda, Zeýtinburnynda ýaşaýan türkmenleriň hemmesi hem bilýär şony. Şol hem biziň üçin uly buýsanç.
"Türkmenistan" parkynda türkmen göreşi
Şol köçeden geçen wagtyň ýadyňa düşýär, “Maryň ady berlen. Türkmenistanyň bir welaýatynyň ady berlen” diýip. Edil Maryda ýöräp barýan ýaly bolýarsyň. Nähili bolanda-da adamzat öz ilini, öz ýurdyny, öz dogan-garyndaşyny küýseýär.
Hudaya şükür, gatnaşyp durus. Gelip-gidýänem bar. Garyndaşlarymyzdan hem gelip gidýärler. Umydymyz bar, has ýollar açylsa, bizler baryp-gaýtsak, garyndaşlarymyzy görsek. Biziň aňyrda garyndaşlarymyz bar. Has ýakyn garyndaşlarymyz hem bar. Daýy-daýzalarymyz bar.
Ýöne çagalarymyzy şolar bilen gatnaşdyrmalymykak diýýärin. Asyl höwesimiz, niýetimiz, ýüregimizdäki islegimiz şol, çagalarymyz hem aňyrda Türkmenistanda öz ilini, ýurdyny baryp görse, watanyny görse. Hemişe şony bilse. Öz gözüň bilen görseň başgaça bolýar.
Ýene aýdýasam welin, ýene aýdanyň bilen hem görmek gaty tapawutly bolýar. Biziň indi islegimiz, çagalary hem alyp gitsek Türkmenistana. Ýollar biraz açylsa. Rahatlyk bolsa. Obalara, aňyryk garyndaşlara çagalarymyzy bir äkidip görkezsek. Türkmenistandan islegimiz şeýle. Biziň bir kemçiligimiz şol, öz ilimiz Türkmenistana bir rahat aýlanyp gaýtsa çagalarymyz, hemmeler. Ýüregimizde hemişe arzuw edip geçýäris şuny.
Azatlyk Radiosy: Söhbetdeşligimiziň ahyrynda dünýä türkmenleri üçin özüňiz goýan goşgylaryňyzdan birini okap berseňiz?
Gurbannazar Çary:
Magtymguly aýdýar-a:
Adam bolup, adam gadryn bilmegen,
Ondan ýene otlap ýören mal ýagşy.
Sözlegende söz manysyn bilmegen,
Ondan ýene gepläp bilmez lal ýagşy.
Her kime watandyr öz ýatan jaýy,
Ýadyndan çykmaýar baýramy, toýy,
Jan-saglygyň bolmaz hiç deňi-taýy,
Jan-saglygyň gadryn bil ýagşy.
Bir biwepa ýara gülüp bakandan,
Şirin jany yşk oduna ýakandan,
Ýat illerde aýraçylyk çekenden,
Ursa-söwse, horlasa-da il ýagşy – ynha Magtymguly agamyzyň aýdyp giden dana sözleri. Hakyky şol: öz iliň, öz ýurduň, öz watanyň, öz adamlaryň, öz garyndaşlaryň ol başga bolýar. Näme bolsa-da öz iliň ýagşy bolýar.


text:
Wideo: "Yangyç kompaniýalarynyň işleriniň aç-açanlygy 2011" hasabatyna syn (“Transparency International”)
Germaniýada ýerleşýän “Transparency International” we New Yorkda ýerleşýän “Revenue Watch” guramalary tarapyndan bilelikde ýaýradylan hasabata görä
, nebit we gaz boýunça iş alyp barýan kompaniýalaryň öz işleriniň aç-açanlygy we korrupsiýa garşy programmalar baradaky maglumatlary köpçülige elýeterli edişlerinde ösüş bar.
2011-nji ýyl boýunça şol hasabatda aýdylyşyna görä, bu ugurda ösüşiň bolmagyna garamazdan, korrupsiýanyň öňüni almak üçin edilmeli işler gaty köp. Hasabatda bu barada şeýle diýilýär: “Aç-açanlygyň kök urmagy gowy habar, emma iş alyp barýan ýurtlarynda hökümete tölenýän töleg barada maglumat berýän kompaniýalaryň sany heniz hem gaty az”.
“Global Witness” guramasynyň wekili Tom Maýn
Nebit we gaz pudagy bilen bagly korrupsiýa garşy kampaniýa alyp barýan Londonda ýerleşýän “Global Witness” guramasynyň wekili Tom Maýnyň aýtmagyna görä, bu ugurda maglumatyň halk köpçüligine elýeterli edilmegi häzirki döwürde iň möhüm mesele bolup durýar.
“Demirgazyk Afrikada häkimiýet başyndan çekilmäge mejbur bolan diktatorlaryň ýagdaýyna serediň. Olaryň daşary ýurtlarda ýerleşýän banklarda ummasyz serişdesiniň bardygy ýüze çykdy. Şol serişdäniň uly böleginiň gümürtik ýagdaýda gazanylan baýlykdygy aýdylýar. Şunlukda şol ýurtlarda iş alyp barýan kompaniýalar we olaryň alyp barýan işleri hakda has köpräk maglumat berilmegine zerurlyk bar” diýip, Tom Maýn nygtaýar.
“Transparency International” we “Revenue Watch” guramalary tarapyndan ýaýradylýan hasabatda aýdylmagyna görä, ykdysady taýdan ýeter-ýetmezçilikli bolan adamlaryň sany barada aýdylanda, tutuş dünýä boýunça olaryň jemi sanynyň üçden bir bölegi energiýa baý ýurtlarda ýaşaýarlar. Bu topara girýän ilatyň öz hökümetleriniň şol pudak boýunça ýurtda iş alyp barýan kompaniýalardan alýan pulunyň möçberini bilmäge hukugy bar diýilýär.
“Global Witness” guramasynyň wekili Tom Maýn bu barada şeýle diýýär: “Aç-açanlygyň emele getirilmegi şol serişdäniň nirä sarp edilýänligine göz ýetirmekligiň bir ýoly. Bu, elbetde, problemany çözmek üçin ýeterlik däl, emma şeýle maglumatyň çap edilmegi şol ýurtlaryň raýatlaryna öz hökümetleriniň ýurtda iş alyp barýan daşary ýurt kompaniýalary bilen edilýän hyzmatdaşlyklardan näçeräk girdeji alýanlygy we şol serişdäniň nämä sarp edýänligi barada ýurduň ýolbaşçylaryna sorag bermäge mümkinçilik döreder”. Türkmenistan
Energiýa pudagy boýunça aç-açanlyk hakda gürrüň edilende, beýleki ençeme ýurt bilen bir hatarda Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlar, esasan hem Türkmenistanyň ady, köplenç ýapyk ýurtlaryň hataryna girizilýär.
Ýerasty baylyklary boýunça dünýäde bäşinji orny eýeleýänligi aýdylýan Türkmenistanyň girdejisiniň aglaba bölegi energiýa eksporty arkaly üpjin edilýär. Emma ilatyň durmuş şertleri we sosial ýagdaýynyň derejesi barada aýdylanda welin, halkara guramalaryň bu ýurtdaky ýagdaýlara berýän bahasy o diýen pozitiw däl, ýurtda işsizlik we korrupsiýanyň-da aşa ornaşanlygy aýdylýar.
Şonuň bilen bir hatarda “Transparancy International” ýaly guramalar tarapyndan ýaýradylýan hasabatlarda aç-açanlyk boýunça Türkmenistana berilýän baha-da juda pes. “Global Witness” guramasynyň wekili Tom Maýnyň aýtmagyna görä, edil şeýle sebäplere görä, Türkmenistan ýaly ýurtlarda iş alyp barýan kompaniýalaryň öz işlerini halkara standartlara görä amala aşyrmagy zerur bolup durýar.
“Bu meselede Türkmenistan iň gowy mysallardan biri, Müsürde we Liwiýada ýurduň baýlyklaryndan gelýän girdejiniň nirä sarp edilenliginiň anyklanmagyna çagyryş edilýän häzirki pursatda, Amerikada we Ýewropada ýerleşýän halkara kompaniýalar Türkmenistana baryp, nebit we gaz boýunça kontrakt almaga synanyşýarlar. Bu gaty geň ýagdaý. Sebäbi maliýe dolanyşygy barada gürrüň edilende, Türkmenistan, belki, iň ýapyk ýurtlardan biridir” diýip, Tom Maýn belleýär.
“Transparency International” we “Revenue Watch” guramalary tarapyndan ýaýradylan hasabat nebit we gaz boýunça iş alyp barýan onlarça kompaniýanyň ýagdaýyna hem syn berýär. Olaryň arasynda Türkmenistan bilen işleşýän beýleki ençeme kompaniýalar bilen bir hatarda “Gazprom” kompaniýasynyň hem ady geçýär. Bu kompaniýa aç-açanlyk boýunça iň pes baha alan şirketleriň hataryna girizilipdir.


text:
Orsýetiň Sankt-Peterburg şäherinde geçirilýän Garaşsyz döwletleriň arkalaşygynyň kubogy ugrundaky futbol ýaryşynda şowsuz çykyş eden Türkmenistanyň çempiony «Balkan» ähli oýunlaryny utduryp, bäsleşikden çykdy.
Öň «Nebitçi» ady bilen çykyş eden «Balkan» şu ýyl Türkmenistanyň futbol çempionatynda ýeňiji bolupdy.
GDA-nyň kubogy ugrundaky futbol ýaryşynda «C» toparda çykyş eden balkanlylar ilkinji oýnuny Belarusyň «Şahtýory» bilen geçirdiler we 1:2 hasabynda utuldylar.
Topardaky ikinji duşuşygynda Estoniýanyň «Florasyndan» 0:3 hasabynda ýeňlenden soň, balkanlylar çärýek finala çykmak umydyndan doly el üzmeli boldular.
Bu halkara ýaryşynda ýaşlar topary bilen çykyş edýän Orsýetiň «Zenit» topary bilen duşuşygynda bolsa balkanlylar garşydaşyndan 0:2 hasabynda ýeňildiler we 0 oçko bilen toparda iň soňky orny eýelediler.
Üç duşuşykda Türkmenistanyň çempiony garşydaş komandalarynyň derwezesinden bary-ýogy ýekeje pökgi geçirmegi başardy. Öz derwezesinden bolsa 7 pökgini geçirtdi.
Özüniň türgenleşdirýän futbol toparyndan nägileligini gizlemedik Aleksandr Klimenko «Balkanyň» bu halkara ýaryşynda şowsuz çykyş edendigine garamazdan, ýakyn günlerde Aşgabatda geçjek Türkmenistanyň prezidentiniň kubogyny almak ugrundaky halkara futbol ýaryşynda diňe ýeňişleri gazanjakdygyna umyt baglaýandygyny mälim etdi.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Dünýä belli nemes ykdysatçy we pelsepeçi Karl Marksyñ 200 ýyllyk ýubileýi mynasybetli onuň doglan şäheri Trierde ullakan ýubileý çäresine taýýarlyk görülýär. Bu hakda nemes DW radiosy habar berýär. Ýubileýiñ guramaçylary 21-nji sentýabrda geçiren metbugat ýygnagynda, geçiriljek ýubileý çäresiniñ dünýäniñ üns merkezine öwrülip, uly seslenme döretjekdigini nygtapdyrlar. “2018-nji ýylda Trier bütin dünýäniñ üns merkezine öwrüler" diýip, guramaçy Rainer Auts aýdypdyr.
Marksyñ doglan şäheri Trieriñ şäher häkimligi we şäheriň Reinland-Pfalz sebitiniñ resmileri bilelikde köpsanly sergi geçirmek isleýärler.
Ilkinji nobatda Marksyñ durmuşy we eden işleri barasynda "Karl Marks 1818-1883. Leben. Werk. Zeit” atly sergi geçiriler. Bu sergi Marksyñ ýaşan taryhy döwrüni suratlandyrar. Şäher häkimligi 2018-nji ýylda Trierde Karl Marksyñ öý muzeýini hyzmata girizmegi göz öñünde tutýar.
Simeonstift muzeýi bolsa Marksyñ şahsy durmuşy, biografiýasy, maşgala durmuşy we ylaýta-da Friedrih Engels bilen dostlugy barasynda ýörite sergi gurnar.
Sergilerde, umuman alynanda, 400-500 eksponat halka hödürlener. Guramaçylyk topary geñeşi sergä 5.1 million ýewro harajat eder.
Dünýäniñ ähli künjeginden takmynan 150 müñ adamyñ Marksyñ doglan şäherine gelip görmegine garaşylýar.
Ýatlap geçsek, kommunizmiñ ruhy atalarynyñ biri bolan Marks 1818-nji ýylyñ 5-nji maýynda Tierde doglan hem bolsa, soñ Pariže we Londona göçüpdir. Ol 1883-nji ýylda dünýäden ötüpdir. Ol dogduk şäherinde ömrüniñ jemi 17 ýylyny geçiripdir. Onuñ "Kapital" we "Kommunistik partiýanyñ manifesti" atly eserleri dünýäniñ sosialistlerine ylham beripdi. Şeýlelikde, onuñ ady bilen "marksizm" hereketi döräpdi. Ol käbir eserini nemes pelsepeçi Friedrih Engels bilen bilelikde ýazypdy.


text:
Türkmenistanyň Prezidentligine dalaşgär Durdygylyç Orazowyň maksatnamasy
06.01.2017
Türkmen halkynyň ýadawsyz döredijilikli zähmeti netijesinde, gysga döwürde eziz Watanymyz ykdysadyýetde, saglygy goraýyşda, durmuş we beýleki ugurlarda ägirt uly üstünlikler gazandy, onuň halkara abraýy has-da ýokarlandy.
Uly dabaralar bilen bellenilip geçilen Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 25 ýyllygy ýurdumyzda durmuşa geçirilen beýik özgertmeleriň aýdyň beýany boldy. Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzyň her bir raýaty “Döwlet adam üçindir!” diýen ajaýyp ýörelgäniň iş ýüzünde amala aşyrylýandygyny gördi. Häzirki döwürde amala aşyrylýan köp ugurly maksatnamalar, durmuşa geçirilýän ägirt uly özgertmeler her bir ynsanyň we tutuş jemgyýetiň bähbidini göz öňünde tutýar.
Halkymyzyň gadymdan dowam edip gelýän özboluşly demokratik ýörelgeleri esasynda geçmişde-de pederlerimiz her bir adamyň şahsy mertebesine, hukugyna sarpa goýup, milli demokratiýanyň mekdebini kemala getirip, jemgyýete, halka daýanyp iş tutupdyrlar.
Milli kanunçylygyň yzygiderli kämilleşdirilmegi, adam hukuklary babatdaky halkara kadalaryň işjeň ornaşdyrylmagy döwletimizde türkmen jemgyýetiniň hukuk binýatlaryny mundan beýläk-de pugtalandyrmaga we ýurdumyzyň her bir raýatynyň hukuklaryny we azatlyklaryny üpjün etmäge ýardam edýär.
Türkmenistanyň Prezidentligine saýlanylan halatymda, men şu işleriň mundan beýläk-de ýokary derejede amala aşyrylmagyny maksat edinýärin:
Döwletiň, jemgyýetiň we her bir şahsyýetiň bähbitleriniň has ysnyşykly birleşmegi, kanuny esaslarynyň üpjün edilmegi gözel ýurdumyzyň has-da gülläp ösmegine kuwwatly itergi berer.
Halkymyzyň jebisligine we ruhy gymmatlyklaryna daýanmak bilen, halkymyzyň abadançylygyny, ýaşaýyş-durmuş derejesini ýokarlandyrmaga, milli ykdysadyýetimizi ösdürmäge, azyk howpsuzlygyny has-da berkitmäge, mähriban Watanymyzda durnuklylygy, parahatçylygy, demokratik, hukuk we dünýewi döwletimiziň kanunçylyk binýadyny kämilleşdirmäge gönükdirilen işleri durmuşa geçirmek üçin ähli tagallalary etjekdigime saýlawçylary ynandyrýaryn.
Garaşsyz ýurdumyzyň Bitaraplyk derejesine eýe bolan döwrüniň içinde daşary syýasatda guwandyryjy netijeler gazanyldy. Dünýäniň döwletleri bilen ikitaraplaýyn esasda hem-de halkara guramalaryň çäklerinde umumy maksada eýe bolan gatnaşyklar ýola goýuldy we yzygiderli ösdürilýär.
Parahatçylyk, asudalyk, agzybirlik türkmeniň ata-baba milli ýol-ýörelgesidir, halkymyzyň kalbynda ýaşaýan hemişelik hemrasydyr. Halkymyz hemişe öz mertebesini saklap, mydama hoşniýetli gatnaşyklaryň tarapdary bolupdyr. Şeýle gatnaşyklaryň geljekde hem ösdürilmegine we kämilleşdirilmegine mynasyp goşandymy goşaryn.
Bitarap döwletimiz zerur bolan halatynda dünýä halklaryna hemişe kömek-goldaw bermäge taýýardygyny mydama mälim edýär we ony anyk işlerde durmuşa geçirýär. Dünýäniň köp ýurtlary bilen alnyp barylýan hoşniýetli diplomatik gatnaşyklar munuň aýdyň subutnamasydyr. Geljekde bu meseleler hem daşary syýasatda öz beýanyny tapar.
Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygynyň taryhy kökleri, milli ruhy-ahlak gymmatlyklary, umumadamzat ynsanperwerlik ýörelgeleri özboluşly filosofiýa eýedir. Şeýle baý filosofiýa daýanmak bilen, biz Bitaraplyk syýasatyny dowam etdirip, parahatçylygyň hem-de durnukly ösüşiň bähbidine dünýä bileleşiginiň tagallalaryny birleşdireris.
Häzirki döwürde obany ösdürmek möhüm mesele bolup durýar. Ýerlerde ilatyň göwnejaý ýaşamagyny üpjün etmek üçin zerur bolan düzümi döretmegi maksat edinýäris. Oba ýaşaýjylaryny, şol sanda ýaş maşgalalary alada bilen gurşap almak, olaryň ýaşaýyş-durmuş şertlerini has-da gowulandyrmak, eneler we çagalar hakynda alada etmek, urşa gatnaşan, ekleýjisini ýitiren, kömege mätäç adamlara ýardam bermek üns merkezimizde bolar.
Pähim-parasatly ýaşulularymyzyň pentleri hem-de durmuş tejribesi türkmen halky üçin ahlak esasy bolup hyzmat edýär. Olaryň maslahatlary we teklipleri hemişe göz öňünde tutular.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzyň oba hojalygy hem düýpli özgertmeleriň netijesinde ösüşiň täze belentliklerine gadam basdy. Oba hojalyk ekinleriniň bol hasylyny ösdürip ýetişdirmek üçin babadaýhanlarymyza öndürijilikli işlemäge, ýokary hasyl alyp, halal zähmetinden baýamaga döwletimiz tarapyndan ähli şertler döredilýär.
Önümçilik-ykdysady gatnaşyklaryň täze görnüşleriniň ornaşdyrylmagy netijesinde oba hojalyk önümlerini öndürijilere ykdysady ýeňillikleriň berilmegi, öňdebaryjy kärendeçileriň we ýer eýeleriniň, ussat mülkdarlaryň zähmetine ýokary baha berilmegi, döwlet bilen daýhanlaryň arasyndaky ykdysady gatnaşyklaryň aýdyň, sazlaşykly we özara peýdaly esasda ýola goýulmagy daýhanyň hem, döwletiň hem bähbitlerini goramaga gönükdirilip, Türkmenistanda oba hojalyk pudagyny ösdürmäge kuwwatly itergi berýär.
Bu pudak durmuş gatnaşyklaryna hem-de ykdysadyýete örän uly we köp taraplaýyn täsir edýär. Şonuň üçin obany we oba hojalyk önümçiligini ösdürmek, azyk howpsuzlygyny üpjün etmek, oba hojalyk önümlerini senagat taýdan gaýtadan işlemek, şeýle hem hususy ulgamy, şol sanda kiçi we orta kärhanalary ösdürmek Türkmenistany durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň strategik wezipesi bolup durýar.
“Syýasy partiýalar hakynda” Türkmenistanyň Kanunyna laýyklykda döredilen Türkmenistanyň Agrar partiýasy hem öz işlerini ýurdumyzyň oba hojalygynyň ösdürilmegine gönükdirýär.
Oba ilatynyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini gowulandyrmak boýunça işler alnyp barylýar, ýurdumyzyň toprak-howa şertlerini hem-de ylmy taýdan esaslandyrylan çemeleşmeleri nazara almak bilen, ýokary hasyl berýän sortlary önümçilige ornaşdyrmak boýunça işleriň netijeliligini ýokarlandyrmaga ýardam berilýär.
Obany özgertmek boýunça milli maksatnama üstünlikli durmuşa geçirilýär.
Ýokary hasyl berýän, ýaramsyz şertlere — aýaza, gurakçylyga, toprak şorlaşmasyna, kesellere, zyýankeş mör-möjeklere, haşal otlara durnukly sortlary döretmek, gowaçadan, bugdaýdan, şalydan, gant şugundyryndan we beýleki oba hojalyk ekinlerinden ýokary hasyl almak, oba hojalyk ekinlerini ylmy esasly ekin dolanyşygy şertlerinde ösdürip ýetişdirmegiň tärleriniň, düzgünleriniň tehnologik kartasyny işläp düzmek barada düýpli ylmy-barlaglary geçirmek şu günüň örän derwaýys we wajyp meselesidir.
Ekinleriň, aýratyn hem, gowaçanyň ir ýetişýän sortlaryny döretmek, ony çalt önümçilige ornaşdyrmak boýunça işleri dowam etdirmek, ekin meýdanlaryny agrotehniki kadalara laýyklykda giňeltmek, pagtaçylykda el zähmetini kemeltmek, hasylyň esasy bölegini tehnikanyň güýji bilen ýygmak zerur bolup durýar.
Obalarda bagçylygy, gök we bakja ekerançylygyny netijeli ösdürmek maksady bilen, ýöriteleşdirilen hojalyklary döretmek möhümdir.
Daýhan birleşiklerine, mülkdarlara ýeňillikli karz serişdelerini bermek arkaly, olaryň öz maşyn-traktor parklarynyň döredilmegine ýardam ederis.
Türkmen halkynyň milli baýlygy we buýsanjy bolan ahalteke atlarynyň gadymy nusgalaryny gorap saklamak, behişdi bedewlerimiziň dünýädäki şöhratyny has-da belende galdyrmak, türkmen atçylyk sportuny halkara derejelere laýyklykda ösdürmek barada ähli tagallalary ederis.
Şöhratly bäş müň ýyllyk taryhynyň dowamynda türkmen halky suwa uly sarpa goýup gelipdir. Ata-babalarymyzyň suwa aýawly garamak, ony tygşytly ulanmak baradaky sargytlary biziň günlerimize gelip ýetipdir. Garaşsyzlyk döwründe döwletimiziň baýlygy, onuň gülläp ösmeginiň we abadançylygynyň egsilmez gözbaşy, halkymyzyň eklenç hem ýaşaýyş çeşmesiniň gözbaşlarynyň biri bolan suwy ulanmak we ilaty suw bilen üpjün etmek meseleleri döwlet syýasatyna öwrülip, milletiň durmuşynyň derejesini ýokarlandyrmakda we saglygyny berkitmekde esasy ýörelge boldy.
Ýurdumyzyň ähli ilatly ýerlerini arassa agyz suwy bilen doly üpjün etmek üçin suwy arassalamagyň we baýlaşdyrmagyň, suw geçiriji ulgamlary gurmagyň iň öňdebaryjy tehnologiýalary esasynda her şäherde we etrapda suw arassalaýjy desgalaryň, arassa agyz suwuny öndürýän kiçi kärhanalaryň gurulmagyny üpjün ederis.
Garagum çölüni gülzarlyga öwürjek, ýurdumyzyň ätiýaçlyk suwlaryny ep-esli artdyrmaga, ýerleriň şorlaşmagynyň, suwa basdyrylmagynyň öňüni almaga mümkinçilik berjek “Altyn asyr” Türkmen köli suw serişdeleriniň peýdalanylyşynyň netijeliligini ýokarlandyrmaga, Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistanyň azyk garaşsyzlygyny pugtalandyrmaga ygtybarly kepil döredýär.
Durnukly ösüşiň esasy şertleriniň biri hökmünde azyk howpsuzlygyny üpjün etmek, daşymyzy gurşap alan tebigaty goramak we suwdan peýdalanmagyň ekologiýa meselelerini çözmek, ýurdumyzda azyk bolçulygyny döretmek, ilaty özümizde öndürilýän azyk önümleri bilen doly üpjün etmek boýunça möhüm meselelere uly üns berip, zähmetsöýer halkymyz bilen suwuň her damjasyny tygşytly peýdalanyp, bereketli topragymyzdan gyzyla barabar hasyl öndürip, ýurdumyzyň mundan beýläk-de gülläp ösmegi, halkymyzyň abadançylykda, bolçulykda ýaşamagy üçin zerur işleri dowam etdireris.
Ýurdumyzyň welaýatlarynyň senagat taýdan ösüşini düýpli ýokarlandyrmak, ilatynyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini has-da gowulandyrmak boýunça degişli işleri amala aşyrmak wezipesi möhüm bolup durýar. Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe “Türkmenistanyň durmuş-ykdysady ösüşiniň 2011—2030-njy ýyllar üçin Milli maksatnamasyny” üstünlikli durmuşa geçirmek, ýurdumyzyň sebitleriniň öndüriji güýçlerini ýokary derejede netijeli ulanmak, olaryň amatly geografiki ýerleşişinden doly peýdalanmak, senagatynyň pudaklaýyn ösüşini diwersifikasiýalaşdyrmak, täze iş orunlaryny döretmek boýunça toplumlaýyn işler durmuşa geçiriler.
Ýurdumyzyň täze taryhynyň döredilýän döwründe eziz Watanymyzyň we mähriban halkymyzyň abadançylygynyň hatyrasyna, diýarymyzy syýasy, ykdysady we medeni taýdan ösdürmekde, Watanymyzyň abraýyny, şöhratyny we mertebesini artdyrmakda her bir raýatdan ägirt uly tagallalar talap edilýär.
Hut şonuň üçin hem halkymyzyň ýolbaşçy saýlamakda gadymdan gelýän däp-dessurlaryna çuň eýerip, milli türkmen demokratiýasyny goldanyp, saýlawlara ýokary guramaçylykly barmak, saýlawçylaryň ýokary işjeňligini üpjün etmek bilen, ýurdumyza mynasyp baştutanyň saýlanylmagyna örän jogapkärli çemeleşmegimiz gerek.
Zähmetsöýer, agzybir halkymyz bilen bilelikde Berkarar döwletimiziň mundan beýläk hem has kuwwatly ösmegini, halkymyzyň abadan durmuşda ýaşamagyny, ýaşaýyş derejesiniň has-da ýokarlanmagyny, türkmen halkynyň jebislikde, bolçulykda ýaşamagyny we işlemegini gazanmak, döwletimiziň ykdysady mümkinçiliklerini has-da netijeli peýdalanmak ugrunda özümiň ähli bilimimi, tejribämi, gujur-gaýratymy gaýgyrman, ak ýürekden zähmet çekjekdigime saýlawçylary ynandyrýaryn.
Size berk jan saglyk, uzak ömür, bagt, maşgala abadançylygyny, işleriňizde uly üstünlikler arzuw edýärin.
Pursatdan peýdalanyp, hormatly Prezidentimizi, beýleki dalaşgärleri we bütin türkmen halkymyzy Sagdynlyk we ruhubelentlik ýyly bolan täze, 2017-nji ýyl bilen tüýs ýürekden gutlaýaryn. Goý, täze ýyl düşümli, rysgally, döwletli ýyl bolsun!
Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgär Durdygylyç Orazowyň terjimehaly
1956-njy ýylyň 3-nji ýanwarynda Mary welaýatynyň Sakarçäge etrabynyň Daýhan geňeşliginde doguldy.
1978-nji ýylda Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetini tamamlap, matematika mugallymy hünärini ele aldy.
1978—1996-njy ýyllarda Mary welaýatynyň Sakarçäge etrabyndaky 4-nji orta mekdepde matematika mugallymy, soňra müdiriň okuw-terbiýeçilik işleri boýunça orunbasary wezipesinde işledi.
1996—2000-nji ýyllarda Mary welaýatynyň Sakarçäge etrabynyň “Daýhan” daýhan birleşiginiň dowardarçylyk fermasynyň müdiri, gara mallar fermasynyň kärendeçisi bolup işledi.
2000—2014-nji ýyllarda Mary welaýatynyň Sakarçäge etrabynyň “Daýhan” daýhan birleşiginiň başlygy wezipesinde işledi.
2014-nji ýylyň dekabr aýyndan bäri Türkmenistanyň Agrar partiýasynyň Мary welaýat komitetiniň başlygy wezipesinde işleýär.
Maşgalaly, ýedi çagasy bar.


text:
Biziň missiýamyz: RFE/RL-niň žurnalistleri erkin metbugatyň gadagan edilen ýa-da söz azatlygy çäklendirilen 20 döwletiň ilatyna erkin habarlary ýetirýär.
Biz giň halk köpçüligine senzurlanmadyk habarlary, diskussiýalary we açyk çekişmeleri hödürleýäris.
20 döwletde, 28 dilde: Biziň gepleşiklerimiz 20 döwletde 28 dilde efire berilýär. 400-den gowrak žurnalisti, 750-den gowrak ştatdan daşary habarçysy we 19 sany ýerli býurolary bolan RFE/RL dünýäňiň iň uly habar serişdeleriniň biri hasaplanýar. (Karta serediň.)
Demokratiýanyň binýadynyň habardar edilen raýatlardygy baradaky düşünjä esaslanyp hem-de ýarym asyrdan gowrak döwri öz içine alýan tejribesine daýanyp, RFE/RL aşakdaky ýörelgelerden ugur alýar:
1. RFE/RL obýektiw habarlary, analizleri hem-de demokratiýa we erkin bazara geçiş döwründe zerur bolan ýerli we regional meseleler boýunça çekeleşikleri halk köpçüligine ýetirýär.
2. RFE/RL demokratiki gymmatlyklary göz öňünde tutup, graždan jemgyýetçiligini güýçlendirýär.
3. RFE/RL etniki we dini çydamsyzlyklara garşy göreşýär.
4. RFE/RL ýerli media üçin nusga bolýar, metbugatyň professionallygyny we garaşsyzlygyny güýçlendirmek boýunça türgenleşdiriş arkaly olara ýardam berýär hem-de ýerli habar serişdeleri bilen giňişleýin hyzmatdaşlyk edýär.
5. RFE/RL regiondaky ýurtlar bilen dünýäniň ösen demokratiki jemgyýetleriniň arasyndaky gatnaşyklaryň berkidilmegine ýardam berýär.


text:
Çagalar baglarynyň terbiýeçileri soňky günler Aşgabadyň çagalar baglaryna paýtagtyň şäher magaryf bölüminden ýörite komissiýanyň aýlanyp, çagalar baglarynyň topar otaglarynyň remont edilmelidigi barada tabşyryk berýändigini aýdýarlar.
Terbiýeçileriň aýtmaklaryna görä, tabşyryk boýunça remont işleri belli bir wagtda tamamlanmaly hem edilipdir.
Hepdäniň duşenbe güni Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow paýtagtyň we welaýatlaryň häkimlerine 1-nji sentýabra çenli ähli orta mekdeplerde we mekdebe çenli çagalar edaralarynda degişli abatlaýyş işlerini doly tamamlamak barada görkezme berdi. Häzirki tabşyryklar hem şondan soň başlandy.
“Maňa topar otagyny 27-nji iýulda remont edip gutarmalydygymy aýtdylar” diýip, Aşgabadyň 12- nji çagalar bagynyň terbiýeçisi aýdýar. Onuň aýtmagyna görä, bu komissiýanyň agzasy toparyň otaglarynyň diňe biriniň remonty üçin pul beriljekdigini aýdypdyr.
“Toparyň galan iki otagyny ene-atalardan pul ýygnap, remont ediň diýip aýtdylar. Indi ene-atalardan pul ýygnamaly. Soň ussa tapmaly” bu terbiýeçi gürrüň berýär.
Terbiýeçiniň aýtmagyna görä, ol ýakynda ene-atalar ýygnagyny geçirip, olara 30 manatdan pul goşmalydygyny aýdypdyr.
Emma terbiýeçi bu puluň käbir ene-atalar üçin az pul däldigini aýdýar: “30 manadyň az ýaly bolup görünmegi-de ähtimal. Emma her kim bu puly goşup bilmeýär. Şonuň üçin, öz aýlygymdan hem pul goşmaly bolýaryn”.
Munuň bilen cäklenmeýär
Bu çagalar bagynda terbiýelenýän çagalaryň ene-atalarynyň käbirleriniň aýtmaklaryna görä, olar her aý dürli harajatlar üçin hem pul goşmaly bolýarlar. Topar otaglary üçin elektrik peçlerini, kondisioner ýa-da haly satyn almak üçin ene-atalardan pul ýygnalýandygyny olar aýdýarlar.
Şeýle-de, olar çagalar baglaryna edilýän tölegiň üstesine, ownuk-uşak zatlary satyn almak üçinem her aý goşmaça 2 manat töleýän ekenler.
Çagalar baglarynyň topar otaglaryny ene-atalardan pul ýygnap remont etmek o diýen geň ýagdaý däl. Ýylyň dowamynda dürli remont işleri üçin birnäçe gezek ene-atalardan pul ýygnalýan halatlary hem seýrek däl. Emma bu gezek remont işleri bellenilen wagtda tamamlanmasa, toparyň terbiýeçisiniň işden boşadyljakdygy duýdurylypdyr.
“Indiki bäşinji güni remont edilip gutarylmaly. Ýogsamam, işden çykaryljakdygymy duýdurdylar” diýip, 12-nji çagalar bagynyň adynyň agzalmagyny islemedik terbiýeçisi gürrüň berýär.
Çagalar baglarynda terbiýelenýän çagalaryň ene-atalaryndan dürli maksatlar üçin pul ýygnamak adaty ýagdaýa öwrülipdir. 12-nji çagalar bagynda ogly terbiýelenýän 34 ýaşly Merediň aýtmagyna görä, şu ýyl onuň oglunyň terbiýelenýän toparynyň bir otagynyň remonty üçin ene-atalar bolup 20 manatdan pul toplandyklaryny aýdýar.
Onuň aýtmagyna görä, her gezek toparyň otagynyň remonty üçin ene-atalardan pul ýygnalýar. Şeýle-de, topara gerek bolan başga zatlar üçin hem her aý diýen ýaly pul ýygnalýar .
Kanun bozulýar
Aslyýetinde çagalar baglarynda terbiýelenýän çagalaryň ene-atalaryndan pul ýygnamaklygyň kanun taýdan gadagandygyny çagalar baglarynyň terbiýeçileriniň käbirleri özara söhbetdeşlikde aýdýarlar.
Emma ene-atalardan pul ýygnamaklyga ýokardan mejbur edýändiklerini 12-nji çagalar bagynyň terbiýeçisi gürrüň berýär. Onuň aýtmagyna görä, bu gezekki remont baradaky tabşyryklar ýurt baştutanynyň hökümet maslahatynda täze okuw ýylynyň başlanmazyndan öň okuw jaýlarynyň ählisiniň remont edilmelidigi baradakay görkezmesi bilen bagly.
“Bu hili komissiýalar häzir orta mekdeplere hem barýarlar. Mekdeplerdäki remont işleriniň alnyp barlyşyna hem gözegçilik edýärler” diýip, 12-nji çagalar bagynyň terbiýeçisi gürrüň berýär.
Orta mekdepleriň klas otaglarynyň remonty üçin hem her ýyl okuwçylaryň ene-atalaryndan pul ýygnalýandygy barada ildeşlerimiz gürrüň berýärler.
Orta mekdepleriň mugallymlarynyň-da, öz wagtynda remont işlerini tamamlamasalar, zähmet rugsadyna goýberilmeýändigini mekdep mugallymlarynyň käbirleri özara gürrüňdeşlikde aýdýarlar.


text:
Iordaniýanyň söweş uçarlary 5-nji fewralda Siriýada “Yslam döwletine” zarba urdular we söweşijiler tarapyndan öldürlen iordaniýaly pilotyň obasynyň üstünden uçup geçdiler.
Iordaniýanyň ýaragly güýçleriniň beýannamasyna görä, onlarça söweş uçarynyň gatnaşmagyndaky hüjümde “Yslam döwletiniň” ýarag saklanýan ýerleri we türgenleşik lagerleri ýok edilipdir.
Hüjümler patyşa Abdullanyň pida bolan pilotyň maşgalasyna gynanç bildiren wagtynda amala aşyryldy. Iordaniýanyň daşary işler ministri Nasser Judeh munuň Iordaniýanyň öz pilotyny öldüren söweşijilere bejek jogabynyň başlangyjy bolandygyny aýtdy. Mundan iki gün öň “Yslam döwleti” ýesir alnan iordaniýaly pilot Mouath al-Kasaesbehiň diriligine oda berlip öldürlendigini görkezýän wideony çap etdi.


text:
Türkmenistan
Türkmenistan merkezi Aziýada bir döwletdir. Goňşy döwletler: Owganystan, Eýran Yslam Respublikasy, Gazagystan we Özbegistan.
Mazmuny
- 1 Taryh
- 2 Geografiki ýerleşişi
- 3 Suw resurslary
- 4 Türkmenistanyň adminstratiw-territoriýal bölünişi.
- 5 Türkmenistanyň ykdysadyyety
- 6 Himiýa senagaty
- 7 Ekerançylygy
- 8 Türkmenistanyň ilaty we zähmet resurslary
- 9 Administratiw Gurluşy
- 10 Ýokary okuw mekdepleri barada
- 11 Milli goşuny
- 12 Beýleki
Taryh
Oguz han eÿÿamy
Gorkut ata eÿÿamy
Görogly beg eÿÿamy
Magtymguly Pyragy eÿÿamy
Beÿik Saparmyrat Türkmenbaşy eÿÿamy
Geografiki ýerleşişi
Türkmenistan Merkezi Aziýanyň günbatar böleginde demirgazyk giňişligiň 35,08-nji we 42,48-nji, gündogar uzynlygynyň 52,27-nji we 66,41-nji graduslarynyň aralygynda, Köpetdagyň demirgazygynda, günbatarynda Hazar deňzi, gündogarynda Amyderýa aralygynda ýerleşýär. Türkmenistanyň çägi günbatardan gündogara 1110 kilometre we demirgazykdan günorta 650 kilometre uzalyp gidýär we 491,2 müň inedördül kilometr meýdany tutýar. Türkmenistan demirgazykda Gazagystan Respublikasy bilen, gündogarda we demirgazyk-gündogarda Özbegistan Respublikasy bilen, günortada Eýran Yslam Respublikasy bilen we günorta-gündogarda Owganystan bilen serhetleşýär, günbatarda bolsa Hazar deňziniň suwy tolkun atýar.
Relýefi
Türkmenistan çäginiň ýerüsti gurluşy boýunça deň bolmadyk iki bölege bölünýär: uly-düzlük-çöllük we kiçi-dag etek we daglyk. Türkmenistanyň ähli düzlük bölegi geografiki gatnaşykda Turan pesligine (oýluklaryna) degişlidir, onuň çäklerinde landşaftyň üç topary tapawutlanýar: a) üsti tekiz belentlik, b) çäge çöllük, ç) dag etek tokaýly düzlük. Birinji topara Krasnowodsk tekiz belentligi, Üstýurduň we Maňgyşlagyň ýakalary, ikinji topara-Merkezi, Günorta-Gündogar we Zangunz Garagumy, üçünji topara-Köpetdagyň we Paropamiziň ähli demirgazyk etekleri degişlidir.
Türkmenistanyň çäginiň ýerüstüniň azyndan bäşden bir bölegini daglar eýeleýärler. Onuň günorta serhedinden Köpetdagyň gerişleri uzaýar, ondan demirgazyk-günbatarda Uly we Kiçi Balkan daglary ýerleşendir. Türkmenistanyň gündogar çetinde Köýtendag daglary bardyr, olar Gissar dag ulgamyna degişlidir.
Düzlük ýerler esasan tekizlikde goňrumtyl toprak bilen we dag etekleri takyr görnüşli gadymy düzlükler, Garagumyň ymgyr çägi çäge-çöllügine, derýaly jülgeler, çemenlik, otluk ýerler, şorluk ýerler bilen gurşalandyr.
Klimaty
Türkmenistan üçin çölüň aram mylaýym görnüşli kontinental klimaty häsiýetlidir: dowamly gurak jöwzaly tomus, salkyn çygly güýz, az garly o diýen sowuk bolmadyk gyş. Demirgazyk-gündogarda we günorta-günbatarda gyş döwrüniň dowamlylygy – bir aý, ýurduň demirgazygynda we demirgazyk-gündogarynda dört aýdan gowrak. Ýanwar aýynyň ortaça temperaturasy demirgazyk-gündogarda –6 gradusdan aşak, günorta-gündogarda we günorta-günbatarda +3 gradusdan +5 gradusa çenli bolýar. Iýulda ol +25+32 gradus çäklerinde üýtgäp durýar. Türkmenistanyň düzlük çäklerinde ygalyň ýyllyk mukdary 150mm, Aral ýakasynda we Garabogaz köl aýlagynda 100, daglyk sebitlerinde - 350 mm-den geçmeýär. Arid şertlerinde ekerançylygy ösdürmek emeli suwaryşa esaslanyp alnyp barylýar.[1]
Suw resurslary
Ekerançylygyň geografiki ýerleşişi ilkinji nobatda - suwaryş suwlarynyň ýaýraýşy, olaryň möçberi we peýdalanylyş derejesi bilen baglanşyklydyr. Türkmenistanda suwaryş maksatlary üçin, esasan, derýa we ýerasty suwlary peýdalanylýar. Garagum çölünde maldarçylygyň esasy suw üpjünçiligi guýular arkalydyr. Derýanyň suwlaryny suwaryş üçin peýdalanmak maksady bilen suwaryş ýaplary gazylýar.
Türkmenistanyň iň uly derýasy Amyderýa bolup, ol ýurdumyzyň gündogar-demirgazyk bölegini kesip geçýär. Ekişe ýaramly ýerleriň we ilatyň köp bölegi bolsa ýurduň günorta-günbatar böleginde ýerleşýär. Emma ol ýerde suw upjunçiligi örän ýetmezçilik edýär. Ýöne suwaryş suwunyň gaty çäkli ýerlerinde suw bilen üpjün etmek maksady bilen, Amyderýanyň suwunyň bir bölegini günorta-günbatara Garagum derýasy bilen gönükdirildi.
Türkmenistanyň adminstratiw-territoriýal bölünişi.
Raýon emele getiriji täsirleriň esasynda, Türkmenistan aşakdaky raýonlara bölünýär:
- Türkmenistan-bir bütewi halk hojalyk toplumy.
- Welaýat tipli uly ykdysady raýonlara bölünýär, (olar 5 sany).
- Aşgabat-garaşsyz, Bitarap Türkmenistanyň paýtagty. Aşgabat şäheri öz derejesi boýunça statusyna eýedir.
- Uly ykdysady raýonlar kiçi raýonlara bölünýärler. (Olar 15 sany).
- Kiçi raýonlar öz gezeginde hojalyk-adminstratiw etraplara bölünýär (49 sany)
- Ykdysady raýonlaryň esasy bölegi şäherlerdir. (olar 20 sany).
- Şonça şäherçelere bölünýär (81 sany).
- Geňeşlikler ykdysady raýonlaryň oba ýerlerindäki bölümidir. (528 sany).
- Oba ykdysady raýonlar kiçi ilatly punktlara bölünýär (1876 sany).
Şeýlelikde, Türkmenistanda raýonlaşdyrmagyň 9 basgançagy emele geldi. Olaryň birinjisi we ikinjisi döwlet ähmiýetli mikraýonlardyr. Üçinjisi kiçi raýonlardyr. Dördünji, bäşinji, altynjy, ýedinji, sekizinji we dokuzynjy basgançaklar - mikraýonlardyr. Bu sistema girýän birlikleriň 8-si (kiçi raýonlardan başgasy) adminstratiw organlary tarapyndan edara edilýär. Munuň özi ykdysady-durmuş raýonlaşdyrma bilen adminstratiw-territoriýal bölünşigiň bir bütewi sistemasyny ýene-de bir gezek subut edýär.
Türkmenistanyň ykdysadyyety
Garaşsyz we baky Bitarap Türkmenistan döwleti Gündogaryň we Günbataryň köp ýurtlaryna tarap gidýän gadymy “Beýik Ýüpek” söwda ýollarynyň çatrygynda, geografik taýdan iňňän amatly ýerde ýerleşýär. Şoňa görä-de, Türkmenistanyň territoriýasynyň üsti bilen Gadymy we Orta asyr döwürlerinde hem dünýä bazarlaryna tarap kerwen ýollary, ýodalary geçipdir. zaklarda başlanan kerwen ýolunyň bir şahsy öz döwründe gadymy siwilizasiýa merkezleriniň biri bolan Merwiň üsti bilen geçipdir. Gündogardan Ýewropa tarap uzalyp gidýän kerwen ýolunyň söwda merkezleriniň biri bolan gadymy Köneürgenç hem “Türküstanyň derwezesi” diýlip atlandyrylypdyr. Beýik ýüpek ýolunyň ýene bir şahasy ilki Murgap derýasynyň boýy bilen, soňra Owganystanyň üstünden Hindistana çenli baryp ýetipdir.Gündogaryň we Günbataryň gadymy söwda aragatnaşyklaryny Türkmenistanyň çäkleriniň üsti bilen amala aşyrmakda uly orny bolan Beýik ýüpek ýoly indi biziň täze döwrümizde-Garaşsyzlyk zamanamyzda ýene-de dikeldilip başlandy. Ýöne bu gezek usul kerwen ýollary boýunça däl-de, polat reýsleri arkaly dikeldilýär. Tejen-Sarags-Maşat demir ýolunyň gurulmagy bilen Türkmenistanyň üstünden Transaziýa kontinentara demir ýol magistraly açyldy we ol Beýik Ýüpek ýolunyň ugry bilen gidýär. Ol Pekinden (Hytaý) Ýewropanyň bosagasynda ýerleşen Ystambula (Türkiýä) çenli ýetýär, Pars aýlagyna hem ýeter. Garaşsyz Türkmenistan döwletiniň Ýewropa bilen Aziýanyň çatrygynda ýerleşmegi, onuň geosyýasy ýagdaýynda örän uly amatlyklyklar döredýär. Garaşsyz we baky Bitarap Türkmenistan Hazar deňziniň gündogar kenarynda Amyderýa çenli ýarym million kwadrat kilometre golaý (491,2 müň kw.km) demirgazykdan günorta bolsa 650 km, uzylyp gidýýär. Merkezi Aziýanyň ähli meýdanynyň 12,2%-I Türkmenistanyň paýyna düşýär. Şeýle-de bolsa, Merkezi Aziýa garşsyz döwletleriň arasynda Türkmenistan Gazagystandan soňrf umumy meýdany boýunça iň iri döwlet hasaplanýar. Ilaty 24 million adama golaýlaşan goňşy Özbegistanyň hem tutýan meýdany Türkmenistanyňkydan az. Özbegistan gündogarda Owganystan düwleti bilen Türkmenistanyň araçäk serhetleriniň uzynlygy 864 km, Eýran Yslam Respublikasy bilen bolsa 1,5 müň kilometr golaýlaşýar. Türkmenistan demirgazyk günbatarda Gazagystan döwleti bilen hem araçäkleşýär. Merkezi Aziýanyň döwletlerine garanda Türkmenistan Russiýa Federasiýasynyň Ýewropa bölegine ýerleşen ykdysady-geografik raýonlaryna, Kawkazyň garaşsyz döwletlerine has ýakyn we amatly ýerleşmegi bilen tapawutlanýar. Ol döwletler Merkezi Aziýa döwletlerine özleriniň transit ýüklerini Türkmenistanyň üsti bilen daşaýarlar. Hazar deňziniň kenaryna Türkmenbaşy porty Merkezi Aziýanyň “Günbatar derwezesi” hasaplansa, “Türkmenabat-Goňrat-Beýnew” demir ýoly derwezesi. Merkezi Aziýanyň beýleki döwletlerine garanda Türkmenistanyň duzluk territoriýalary has agdyklyk edyar. Bu bolsa yurdumyzyn dunya bazarlaryna tarao cykalgalaryn has kop bolmagyna amatly shertler doredyar. Mysal ucin, Türkmenabat-Haýraton aralygynda Amyderya-Hyrat we Atamyrat-Ymamnazar awtomobil yollary arkaly Lyutfabat, Etrek-Gurgen, Aşgabat-Gowdan-Bajygyran awtomobil yollaryndan bashga-da, Eýran Yslam Respublikasyna tarap Tejen-Sarahs-Mashat demir yolunyn gurulmagy dunya bazaryna täze cykalgadyr. Türkmenistan landşaftynyn esasy bolegini meýdany boýunça Sahara we Gobi çolluklerinden son dünýäde uçunji orny eýeleýan Garagum çoli tutýar. Ol hojalyk taýdan heiz az ozleşdirilen. Ol ýaşayşyn seýrekligi, juda az orumlaşanlygy, yssylygy bilen tapawutlanyar. Emma ýerasty tebigy baýlyklaryn kopdurliligi bilen Türkmenistan indi dünýä bellidir. Türkmenistanyň giň meýdanynyň 7%-gür ilatly obalaryň, suwarymly ekerançylyk massiwleriniň, iri şäherleriniň, gür gatnaw ýollaryň, oazisleriň paýyna düşýär. Derýa jülgeleriniň, suwaryş kanallarynyň, dag etekleriniň özleşdirilen ýerleri-oazisler Türkmenistanyň köplenç çetki künjeklerinde ýerleşýärler. Garagum derýasynyň zonasy Türkmenistanyň günorta böleginiň ululy-kiçili köp oazislerini ýeke-täk suwaryş sistemasyna birikdirýär.
Uzynlygy 1300 kilometr Garagum derýasy Türkmenistanda ykdysady we durmuş özgerişkleriniň baş zonasydyr. Geografik taýdan has günortada ýerleşişi boýunça Garagum derýasynyň zonasy goňşy Özbekistanyň Mürzeçöl, Garşy kanallaryň zonalaryndan özüniň agroklimatik resurslary boýunça has amatlylygy bilen tapawutlanýar. Garagum derýasynyň zonasynda ýagtylygy we ýylylygy has köp talap edýän inçe süýümli gowaça we beýleki oba hojalyk ekinleri ösdürilip ýetişdirilýär. Garagum derýasynyň zonasynda ýurdumyzyň ilatynyň deň ýarsyndan köpüsi ýaşaýar. Halkara Ykdysady Hyzmatdaşlyk Guramasynyň (EKO-nyň) agzasy bolmak bilen, Türkmenistanyň geosyýasy ähmiýeti barha rowaçlanýar. EKO girýän 10 döwletiň ählisiniň 300 million adamdanam gowrak ilaty bolup, olaryň umumy meýdany 7960 müň kwadrat kilometrdir. Türkmenistan EKO-nyň geografik giňişliginiň merkezinde ýerleşýär. Onuň üsti bilen esasy halkara demir ýol magistrallaryň (“Transaziýa”, “Demirgazyk-günorta”) we turbaprowodlaryň geçirilmegi barada birnäçe iri möçberli taslamalar işlenip düzülýär. Türkmenistanyň klimat resurslary, gün radiýasynyň ýokary derejeli oba hojalygyna ýaramly günleriň köp bolmagy, klimatyň gurak we kontinentallygy bilen häsiýetlendirilýär. Tutuşlygyna alanynda Türkmenistanyň agroklimat resurslary oba hojalygyny, onun esasy ugry suwarymly ekerançylygy alyp barmak üçin amatlydyr. Ýurdumyzyn mineral-çig mal resurslary boýunça dünýäde baý ýurtlaryň hatarynda durýar. Mundan başga-da, Türkmenistanyň territoriýasy himiki çig mallaryň, gurluşyk materýallaryň zapasyna hem baý ýurt hasaplanylýar.
Gaz we nebit
Dokma senagaty
Däneçilik we Pagtaçylyk
Oba hojalygynyň umumy häsiýetnamasy
Ýurdumyzyň ykdysady oba hojalygy örän möhüm ähmiýete eýedir. Türkmenistanda öndürilýän önümleriň 40%-den gowragy oba hojalyk önümleridir.
Türkmenistanyň oba hojalygy, esasan, iki pudakdan: ekerançylykdan we maldarçylykdan ybaratdyr. Ekerançylyk oba-hojalykda öndürilýän umumy önümiň 67%-ini we maldarçylyk 33%-ini öndürýär. Şeýlelikde ýurdumyzda oba hojalygyň esasy ugry ekerançylykdyr. Türkmenistanyň Prezidenti Saparmyrat Turkmenbaşynyň “Täze oba” syýasatyna laýklykda, oba hojalygynda hususy eýeçiligiň ösmegine giň ýol açyldy. 1998-nji ýylda oba hojalygynyň umumy önüminiň 62%-ini ilatyň hususy hojalyklary öndürdi. Geljekde onuň tutýan orny has artar. Türkmenistanda azyk bolçulygyny döretmekde oba hojalygyň uly orny bardyr. Oba hojalygyň umumy önüminiň ýarysyndan gowragy azyk önümleriň paýyna düşýär.
Himiýa senagaty
Ýurdumyzda himiýa senagatynyň ilkinji kärhanasy Merkezi Garagumda ýerleşen Derweze kükürt zawodydyr. Ol 1928-nji ýylda guruldy we jöwzaly klimat şertlerinde, transport taýdan amatsyz bolany üçin, bu zawod diňe 1961-nji ýyla çenli işledildi. Gowurdakdaky kükürdiň käni açylandan soň, ol ýerde 1932-nji ýylda kükürt zawody işe girizildi. Himiýa senagaty has köp pudakly senagat. Ol dag-magdan himiýa, esasy himiýa, nebit himiýa, durmuş himiýasy we farmasewtika ýaly himiýa senagaty köp pudaklary öz içine alýar.
Ekerançylygy
Ýurdumyzda ekerançylygyň aşakdaky pudaklary ösdürilýär
Ýokardaky ekinlerin tutýan meýdany 1 mln. 700 müň gektardan (1999-njy ýylda) gowrak bolup, olarda esasy orun däneçilik we pagtaçylyga degişli. Däne ekinleriniň we gowaçanyň ekin meýdanlary ähli suwarma ekerançylygyň 80% -ne barabardyr.
Syýahatçylyk
Awaza - Türkmenistanyň Milli Syýahatçylyk Zolagy (Awaza-MSZ). Hazar deňziniň gündogar kenarynda, Türkmenbaşy şäherinden 12 km günbatar tarapynda ýerleşýär. 15 iyunda 2009 - birinji 3 oteller girizildi.Hazar deňziniň Türkmenistana degişli kenarýakasy örän täsin jana şypaly ýumşak howasy we baý tebigy mümkinçilikleri bilen tapawutlanýan ekologik taýdan arassa zolakdyr. Bu taslama Türkmenistanyň diňe özünden 1 milliarddan gowrak $-ny, daşary ýurt maýa goýujylaryň 4 milliard $-ny gönükdirmek göz öňünde tutuldy. Häzirki wagtda Awazanyň meýdany 1,700 gektar möçberinde kesgitlenildi.
Türkmenistanyň ilaty we zähmet resurslary
Ilatyň sanynyň artyşy, esasan, iki sany usul bilen kesgitlenilýär. Birinji usul, bu öň ygtybarly we umumy Kabul edilen usul-ilatyň uçdantutma ýazuwynyň geçirmekden, ikinji usul bolsa, heý ilatyň köpelişini hasaplamakdan we oňa baha bermekden ybaratdyr. Ilatyň uçdantutma yazuwynyň materiallarynyň ylmy we praktiki ähmiýeti ulydyr.
Garaşsyz Türkmenistan döwletiniň taryyhynda ilkinji gezek ilatyň uçdantutma ýazuwy GDA döwletleriniň arasynda ilkinji bolup 1995-nji ýylyň 10-njy ýanwaryndan 20-nji ýanwaryna çenli geçirildi.
Türkmenistanyň Birleṣen Milletler Guramasynyň 1995-204-nji ýyllar döwründe ýer şarynyň ilat ýazuwynyň nobatdaky tapgyryny geçirmegi yglan edenden son, bu möhüm işi amala aşyran ilkinji döwletdir: Türkmenistanyň ilat sanynyň kopelişiniň tablisasy şu ýerde
Awtomobil ulaglary
Awtomobil ulaglary döwletiň ykdysadyýetiniň iň wajyp baglaşdyryjy bölegidir. Her ýylda awtomobil ulaglary bilen 500 million tonna golaý ýük daşalýar we 1 milliard ýolagçy gatnadylýar. Garaşsyzlyk ýyllarynda ýurtda awtoulag serişdeleriniň sany 3 esseden hem artdy. Awtoulaglar parky şu aşakdaky ýaly bölünýär: 77% - ýeňil awtomobiller, 19% - ýük we ýöriteleşdirilen awtomobiller we 4% - awtobuslar. Häzirki wagtda döwlet ähmiýetli awtoýollaryň uzynlygy 13,7 müň km barabardyr. Mundan başga-da şäheriçi we ýerli ähmiýetli, gaty örtükli köp çatrykly ýollaryň ulgamy bardyr. Şu günki gün umumy uzynlygy 1,6 müň km barabar bolan „Türkmenbaşy-Aşgabat-Mary-Türkmenabat“ we „Aşgabat-Garagum-Daşoguz“ awtomagistrallarynyň gurluşygy boýunça işler güýçli depginlerde alnyp barylýar. Awtomagistrallaryň umumy giňligi 31 metr, her bir gatnalýan böleginiň giňligi 12,25 metrdir. Şu obýektlerdäki işleri 2010-njy ýylda tamamlamak bellenildi.
Administratiw Gurluşy
Türkmenistan bäş welaýat we aýratyn paýtagt şäherden ybaratdyr.
Şäherler
- Aşgabat
- Balkanabat
- Daşoguz
- Kaka
- Köneürgenç
- Mary
- Baýramaly
- Tejen
- Türkmenabat
- Türkmenbaşy
- Gumdag
- Hazar (Çeleken)
- Sarahs
Etraplar
Ýokary okuw mekdepleri barada
Häzirki wagtda Türkmenistanda 16 sany ýokary okuw jaylary bar we olarda 250 dürli kärler boýunça ýokary hünärli spesialistler taýýarlanylýar. Türkmenistanyň döwlet çeperçilik akademiýasysy, Halkara türkmen-türk uniwersitetiti. Ýokary tehniki kolleji, Türkmenistanyň polisiýa akademiýasy täze ýokary okuw mekdepleriniň hataryna girýär.
Ýurdumyzda Galkynyş hereketiniň, teatrlardyr çeper höwesjeňler köpçüliginiň durmuş medeni roly artýar. Biziň maksadymyz Türkmenistanyň ykdysadyýetini düýpli özgertmekdir, ol özgerişlikler bolsa halkyň hal-ýagdaýyny uzul-kesil ýokarlandyrmaga mümkinçilik berer.
Milli goşuny
Beýleki
- Garagum
- Hazar deňzi
- Türkmen palawy
- Türkmen milli oýunlary
- Türkmenistanyň telefon kodlary
- Türkmenlerde wagt aňladylyşy


text:
Şenbe güni Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý Pakystanda Talyban söweşijileri bilen ýakyn gatnaşykda diýlip hasaplanylýan musulman ruhanysy Möwlana Samiul Hak bilen gepleşik geçirdi.
“Assoşieýted Press” habar agentligine beren interwýusynda Möwlana Samiul Hak prezident Karzaýyň talybanlardan isleýän zadynyň aýdyňdygyny aýdyp, Owganystandaky parahatçylyk gepleşiklerine özüniň goldaw bermäge taýýardygyny mälim etdi.
Mundan daşary, prezident Karzaýyň şenbe güni talybanlar bilen baglanyşykly hasaplanýan başga-da bir musulman ruhanysynyň kömekçisi Kazy Husseýin Ahmad bilen-de duşuşandygy habar berildi.
16-17-nji fewralda Pakystanyň, Owganystanyň we Eýranyň prezidentleri Yslamabatda özara maslahat geçirdiler. Yslamabat, 17-nji fewral, 2012.
Munuň özi Owganystanyň prezidentiniň talybanlaryň ideologik wekilleri bilen resmi ýagdaýda ilkinji gezek geçiren duşuşygy hökmünde alamatlandy.
Şu geçen hepde Pakystana sapara baran prezident Hamid Karzaý Yslamabatda Pakystanyň ýokary derejeli remileri bilen Owganystandaky parahatçylyk meselelerini, şol sanda Talyban güýçleri bilen gepleşik geçirmek bilen bagly meseleleri-de ara alyp maslahatlaşdy.
Bu meseleler Pakystanyň, Owganystanyň we Eýranyň prezidentleriniň penşenbe we anna günleri Yslamabatda geçiren gepleşikleriniňde-de üns merkezinde boldy.
Bu gepleşiklerde prezident Hamid Karzaý Pakystanyň goldawy bolmazdan, Owganystanda parahatçylygy berkarar etmek planlarynyň amala aşmajakdygyny nygtady.


text:
Aşgabat, 23-nji ýanwar. “Türkmenportal”.
Şu gün irden “Ruhyýet” köşgünde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda “Gazagystan — Türkmenistan — Eýran” halkara demir ýolunyň gurluşygynda tapawutlanan Türkmenistanyň demir ýol ulaglary pudagynyň işgärleriniň dabaraly sylaglanyşy boldy. Milletiň Lideri transmilli demir ýolunyň gurluşygynda aýratyn tapawutlanan işgärlerine döwlet sylaglaryny gowşurdy. Şeýle hem pudagyň işgärlerine hormatly atlary dakdy.
Öz çykyşynda Türkmenistanyň Prezidenti 2014-nji ýylyň 3-nji dekabrynda açylan “Demirgazyk — Günorta” transkontinental demir ýol geçelgesiniň işe girizilmeginiň ähmiýeti barada durup geçdi.
Duşuşygyň barşynda Türkmenistanyň Prezidenti Demir ýol ulaglary pudagynyň işgärleriniň gününi döretmek hakyndaky Permana gol çekdi. Bu baýram 3-nji dekabrda — “Gazagystan — Türkmenistan — Eýran” halkara demir ýolunyň ulanylyşa girizen gününde bellenilip geçiler.


text:
Futbolyň täsinlikleriniň ýene birine şaýat bolduk. «Astana» atly futbol kluby Gazagystanda mundan bary-ýogy 6 ýyl öň — 2009-njy ýylda öňki «Alma-Ata» we «Megasport» futbol toparlarynyň birleşdirilmegi bilen emele geldi. Şol wagt klubyň ady «Lokomotiw Astanady».
Uly umyt bilen döredilen täze klubyň UEFA-nyň çägindäki duşuşyklara gatnaşyp bilmegi üçin ýörite rugsatnamany almagy gerekdi. Klup munuň üçin 3 ýyl garaşmaly boldy. Şonuň üçin hem ol 2010-njy ýylda Gazagystanyň Kubogyna mynasyp bolan hem bolsa, Ýewropa kuboklaryna gatnaşyp bilmedi.
2011-nji ýylyň 20-nji maýynda klubyň ady «Astana» diýlip üýtgedildi. Ýyllaryň geçmegi bilen kämilleşýän topar 2014-nji ýylda Türkiýäniň iň uly klublarynyň biri bolan «Galatasaraý» bilen iş hyzmatdaşlygyny ýola goýdy.
Aslynda Gazagystanyň futbol federasiýasynyň UEFA agza bolanyna hem ýaňy 13 ýyl boldy. Gazagystan tä 2002-nji ýyla çenli AFK-nyň agzasydy. Ýurduň milli ýygyndysy bolsa öz ilkinji duşuşygyny biziň ildeşlerimiz — Türkmenistanyň milli ýygyndysy bilen geçiripdi. Bu duşuşyk 1994-nji ýylda bolupdy.
Dogry, Gazagystanyň milli ýygyndysy indiki ýyl Fransiýada geçiriljek Ýewropa çempionatynyň saýlama tapgyrynda şowsuz çykyş edýär. Ýöne muňa garamazdan, ýurduň soňky çempiony «Astana» garaşylmadyk ýagdaýda Ýewropanyň çempionlar ligasynyň toparçalaryna çykmagy başardy. Ýadymyzdadyr, «Astananyň» çempion bolan möwsüminde Gazagystanyň Premýer ligasynda türkmen futbolçysy, ýarym goragçy Arslanmyrat Amanow hem çykyş edipdi.
Gazak futbol klublarynyň Ýewropanyň iň iri iki ligasynyň toparçalaryna düşmek üçin eden synanşyklary kän. Ýöne olaryň ählisi hem tä şu ýyla çenli diňe pleý-of duşuşyklaryna çenli gelip bildiler, käte bolsa oňa-da ýetip bilmediler. Bu gezek welin, «Astana» gazak janköýerleriniň arzuwyny amala aşyrdy. Topar Ýewropa kuboklarynda, olaryň hem birinji derejelisinde — Ýewropanyň çempionlar ligasynda çykyş edýär.
6 ýyllyk taryhynda klubyň gazanan üstünlikleri az däl. Ol Gazagystanyň Premýer ligasynyň iki gezek çempiony, iki gezek hem ýurduň futbol Kubogynyň eýesi. Klub Ýewropa Kuboklaryna çykmak üçin mundan öň hem iki synanşyk edipdi. Has takygy 2013-2014-nji ýyllaryň möwsüminde Ýewropa ligasyna çykmaga dalaş eden «Astana» 1-nji saýlama tapgyrynda Bolgariýanyň «Botew Plowdiw» futbol toparyndan iki duşuşygyň netijesi boýunça 0:6 hasabynda ýeňlipdi.
Geçen ýyl bolsa «Astana» Ýewropa ligasynda toparçalara düşmegiň gapysyndan gaýtdy. Birinji saýlama tapgyrynda Ermenistanyň «Pýunigini» 6:1, ikinji tapgyrda Ysraýylyň «Hapoelini» 3:1, üçünji tapgyrda bolsa Şwesiýanyň «AIK» futbol klubyny 4:1 hasabynda ýeňen «Astana» pleý-oflarda La Ligada-da aňsat-aňsat ýeňip bolmaýan, şol wagt bolsa Wýettoly, Çeryşewli, doganlar Dos Santoslarly «Willarreal» bilen garşylaşaýmazmy?! Ýewropa ligasynyň finalynyň tas bärsine baryp gaýdan ispan topary iki duşuşygyň netijesi boýunça «Astanyň» derwezesinden jogapsyz 7 pökgi geçirdi...
Premýer liganyň geçen möwsümindäki çempionlyk «Astana» bu gezek has uly ýaryşa — Ýewropanyň Çempionlar ligasynyň saýlama tapgyrlaryna gatnaşmaga mümkinçilik berdi. Özi hem 2-nji saýlama tapgyryndan Ýewropa täze bat bilen gelen gazak toparynyň öňünde 2-nji tapgyrda Sloweniýanyň «Maribory» hem, 3-nji tapgyrda finleriň «HJK-sy» hem durup bilmedi. Pleý-ofda bolsa indi birnäçe möwsüm bäri Ýewropa ligalary sypdyrman gelýän APOEL gazak toparynyň badyna döz gelip bilmedi. Öz meýdanynda APOEL-i 1:0 hasabynda ýeňen «Astana» myhmançylykda 1:1 hasabynda oýnap, GAZAK FUTBOLYNYŇ IŇ ULY ARZUWYNY amala aşyrdy — Ýewropa Kuboklaryna çykdy.
Elbetde, Ýewropanyň çempionlar ligasynda «Astana» ýeňil toparda-ha däl. 2012, 2013-nji ýyllarda Ýewropa ligasynda Kubok almagyň bäri ýanyndan gaýdan «Benfikada», 2014-de duşuşygyň iň soňky sekuntlarynda derwezesine gol geçirdip, Çempionlar ligasynyň Kubogyny alyp bilmedik, ahmyrly «Atletiko Madridem», iş babatda hyzmatdaş hem bolsalar, geçen ýyl Çempionlar ligasynyň toparçalaryndan çykyp bilmedik, bolmanda Ýewropa ligasyna hem düşüp bilmedik «Galatasaraýam» «Astana» höwes bilen garaşyp durlar. Ýöne, belki, futbol ýene täsinligini görkezer. Gazak futbolynyň Ýewropa çykan ilkinji wekiliniň bu üstünlik hekaýatynyň nirä çenli dowam etjekdigini ýakyn aýlarda hemmämiz hem göreris.


text:
Duşenbe güni Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde ABŞ-nyň we Türkmenistanyň hökümetleriniň arasynda neşelere gözegçilik etmek we kanunçylygyň goragyna ýardam etmek barada ozalky bar bolan Ylalaşygyň üçünji goşmaça dokumentine gol çekişlik dabarasy boldy.
Bu baradaky ozalbaşky Ylalaşyk Birleşen Ştatlar bilen Türkmenistanyň arasynda 2001-nji ýylyň 21-nji sentýabrynda baglaşylypdy.
Düýnki goşmaça dokumente gol çekişlik dabarasyna Türkmenistan tarapyndan ýurduň daşary işler ministri, wise-premýer Raşid Meredow, Birleşen Ştatlar tarapyndan bolsa Türkmenistandaky wagtlaýyn işleri ynanylan wekili hanym Silwiýa Rid Kurran gatnaşdylar.
Türkmenistanyň resmi habar agentligi bu täze dokumentiň neşelere gözegçilik etmek we kanunçylygy goramak boýunça ozalky bar bolan özara ylalaşygyň mümkinçiliklerini has-da giňeldýändigini habar berýär.


text:
Gündogar Owganystanyň Greşk etrabynyň ýaşaýjylary etrapdaky durnuksyzlyklar TOPH, ýagny Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan gaz proýektiniň amala aşmagyna päsgelçilik döredip biler diýýärler. Bu barada owgan telekanalynda habar berilýär.
Owganystanyň “Tolo” telekanalynyň 17-nji ýanwarda beren maglumatyna görä, ýurduň Helmand welaýatynyň Greşk etrabynyň ýaşaýjylary etrapda howpsuzlyk şertleriniň barha ýaramazlaşmagy welaýatda TOPH gazgeçirijisiniň gurluşygynyň amala aşmagyna esasy päsgelçilik bolup biler diýen pikirde.
Emma şol bir wagtyň özünde Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 15-nji ýanwardaky maslahatynda TOPH gazgeçirijisiniň Türkmenistandan geçjek böleklerinde arassalamak işleriniň amala aşyrylýandygy habar berildi.
"Greşkde howpsuzlyk barha ýaramazlaşýar"
Gepiň gerdişine görä bellesek, türkmen gazyny günorta Aziýa sebitine akdyrmagy göz öňünde tutýan 1800 kilometrlik proýekte geçen ýylyň 13-nji dekabrynda Maryda badalga berildi. Bu gazgeçirijiniň 700 km-e golaýy Owganystandan, şol sanda ýurduň howpsuzlyk ýagdaýlary dartgynly bolup galýan sebitlerinden geçmeli.
Şol sebitleriň hatarynda Helmand welaýatynyň Greşk etraby hem bar we bu ýerde hökümete garşy çykyş edýän ýaragly toparlaryň birnäçesiniň hereket edýändigi we olaryň eýýäm etrabyň ençeme territoriýasyny öz kontrollygyna geçirendigi habar berilýär.
Helmand welaýat Geňeşiniň başlygy Karim Atal hem, Greşk etrabynda ýowuzlyklaryň barha artmagyndan alada bildirip, hökümet güýçleriniň etrabyň ençeme territoriýasyndaky kontrollygyny ýitirýändigini aýtdy.
“Eger Greşkdäki ýagdaýlar häzirki bolşy ýaly saklanyp galsa, çaknyşyklar dowam etse we biziň [hökümet] güýçlerimiz bu ýerlerdäki kontrollygyny ýitirse, Greşkde TOPH proýektiniň gurluşygyny amala aşyrmak düýbünden mümkin bolmaz. Şeýle-de, hökümetiň ýaragly garşydaşlary bu sebitde ösüş proýektleriniň amala aşmagyny asla islemeýärler” diýip, Karim Atal “Tolo” telekanalyna beren maglumatynda belledi.
Arassalamak işleri
Şol bir wagtda, 15-nji ýanwarda geçirilen hökümet maslahatynda Türkmenistanyň prezidentiniň ýanyndaky nebit-gaz serişdelerini dolandyrmak we peýdalanmak baradaky döwlet agentliginiň direktory Ý.Kakaýew TOPH taslamasyny amala aşyrmagyň birinji tapgyrynyň çäklerinde gazgeçirijiniň maddy-enjamlaýyn üpjünçiligi bilen bagly meseleleriň çözülýändigini aýtdy.
Türkmen mediasynda berlen maglumatda gazgeçirijiniň gurulýan ýerine ýöriteleşdirilen ulaglaryň, enjamlaryň we turbalaryň alnyp barylýandygy habar berlip, “gazgeçirijiniň Türkmenistanyň çäginden geçjek ýerlerinde arassalamak işleriniň amala aşyrylýandygy” mälim edildi.
Prezident G.Berdimuhamedow her ýyl 33 milliard kubometr gaz akdyrmak göz öňünde tutulýan TOPH gazgeçirijisiniň Türkmenistandaky böleginiň gurluşyk işlerine badalga berlen güni proýektiň 2019-njy ýylyň aýagyna çenli doly gurlup, ulanyşa beriljekdigini aýdypdy.
Emma muňa garamazdan, Owganystanyň käbir ýokary derejeli resmileri, şeýle-de ýerli ýaşaýjylar umumy bahasy 10 milliard dollar töweregi diýlip çaklanylýan bu gazgeçirijiniň Owganystandan geçjek ugrunda howpsuzlyk şertleriniň ýaramazdygyny aýdyp, onuň amala aşjakdygyna şübhe bilen garaýarlar.


text:
Şenbe güni Pakistanyň paýtagty Yslamabatda belli oppozision syýasatçy we kriket boýunça ozalky sport ýyldyzy Imran Khanyň ýolbaşçylygynda uly protest ýörişi gurnaldy.
Bu ýörişe ýygnanan müňlerçe adam ýüzlerçe ýenil maşynda we awtobusda 335 kilometr töweregi uzaklykda ýerleşýän Günorta Weziristan regionyna tarap ýola düşdi.
Protestçiler öz ýörişlerini Amerikan uçarlarynyň yzygiderli hüjüm geçirýän regiony bolan şu regionda geçirmekligi planlaşdyrýarlar.
Protestçileriň arasynda käbir günbatar ýurtlaryň raýatlary, şol sanda urşa garşy kampaniýa alyp barýan amerikan raýatlarynyň-da bir topary bar. Imran Khan olara garşy yslamçy söweşijileriň hüjüm etmekleriniň mümkindigi baradaky garaýyşlary ret etdi.
Protestçiler oppozision syýasatçy Imran Khany garşy alýarlar. Yslamabat, 6-njy oktýabr, 2012.
“Biziň aramyzda müňlerçe mil uzaklykdan gelen parahatçylyk aktiwistleri-de bar. Olar biziň myhmanlarymyz. Biz olaryň janyny asla howp astynda goýmak islemeýäris. Talybanlar haçandyr bir wagt özleriniň bize garşy hüjüm etjekdiklerini aýtmadylar. Olaryň ähli aýdan zady biziň howpsuzlygymyzy üpjün etmejekdikleri. Ýöne howpsuzlygymyzy hemişe Weziristanyň öz halky goramaga taýýardyr” diýip, Imran Khan belledi.
Ýöne Günorta Weziristan regionynyň resmileri merkezi hökümetden ýörite rugsady bolmadyk daşary ýurt raýatlarynyň bu regiona goýberilmejekdigini mälim etdiler.
Şol bir wagtyň özünde, Pakistandaky talybanlaryň sözçüsi-de anna güni bu planlaşdyrylýan ýörişi tankytlady we Imran Khany “Günbataryň gürjagy” diýip atlandyrdy.
“Tehrik-i-Insaf” (“Adalatlyklyk ugrundaky hereket”) atly oppozision partiýanyň lideri Imran Khan Birleşen Ştatlaryň bu regiondaky geçirýän howa hüjümlerinde örän köp bigünä parahat ýaşaýjylaryň ölendigini öňe sürýän aktiwistlerden biri. Ol bu howa hüjümleriniň bütinleý togtadylmagyna çagyryş edip gelýär.
Bu howa hüjümlerini Pakistanyň häkimiýetleri-de yzygiderli ýazgaryp gelýärler. Emma, muňa garamazdan, Birleşen Ştatlaryň resmileri Pakistanyň serhetýaka raýonlarynda ýaragly söweşijileriň aktiw hereket edýändiklerine salgylanyp, bu geçirilýän hüjümleriň howpsuzlyk ýagdaýlary üçin zerurlygyny öňe sürüp, howa hüjümlerini yzygiderli dowam etdirýärler.


text:
Ukrainanyň gündogarynda Slowýansk we Kramatorsk şäherleriniň daşynda ýene söweşleriň başlanandygy barada habar berilýär. Ukrainanyň içeri işler ministri Arsen Awakow Slowýanskyň golaýynda “örän güýçli ok atyşygyň dowam edýändigini” 3-nji iýunda Faceebokda ýazdy.
Awakow Ukrainanyň harby ulaglarynyň Orsýete tarapdar gozgalaňçylaryň granata atýan ýaraglarynyň okuna tutulandygyny aýtdy.
2-nji iýunda Luhanskda administratiw binada gozgalaňçylar tarapyndan amala aşyrylan partlama zerarly azyndan iki adam heläk boldy.
“Interfaks” agentligi ýerli saglygy saklaýyş resmisine salgylanyp, bu wakada ýedi adamyň heläk bolandygyny habar berdi. Gozgalaňçylar partlamanyň hökümet güýçleriniň howadan uran zarbasynyň netijesi bolandygyny aýtdylar.
Kiýew muny ret edýär we gozgalaňçylaryň howa atýan raketasynyň ugrunyň nädogry bolandygyny aýdýar.


text:
8-nji iýunda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow “Kazakstan temir joly” paýdarlar jemgyýetiniň müdiriýetiniň başlygy Askar Mamini kabul etdi.
Hususan-da, ulag pudagy ýaly strategiki ugurda hyzmatdaşlygy giňeltmegiň geljegi ara alyp maslaşahlaşmagyň aýratyn meselesi boldy, bu ugry ösdürmäge iki ýurt hem uly ähmiýet berýär. Gazagystan-Türkmenistan-Eýran halkara demir ýolunyň gurluşygy üstünlikli ösdürilýän hyzmatdaşlygyň aýdyň mysalydyr, bu demir ýol häzirki wagtda gurluşygy amala aşyrylýan “Demirgazyk-Günorta” halkara ähmiýetli ulag geçelgesiniň möhüm bölegi bolar.
Geçen ýylyň dekabr aýynda üç ýurduň arasynda demir ýol gatnawynyň açylmagy yklymüsti gatnawlaryň täze köprüsine öwrülip, Ýewraziýa yklymynda bitewi ulag ulgamyny ösdürmäge uly goşant boldy.
Duşuşygyň çäklerinde “Kazakstan temir joly” paýdarlar jemgyýetiniň müdiriýetiniň başlygy Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa sebitde ulag-logistika ulgamyny mundan beýläk-de ösdürmek boýunça taslamalary, hususan-da, hazarüsti we “Demirgazyk-Günorta” ugry boýunça üstaşyr gatnawlary giňeltmek hem-de ýük gatnatmagyň möçberini artdyrmak we logistika hyzmatyny ýola goýmak boýunça taslamalary hödürledi.
Deslapky hasaplamalar boýunça sebitde söwda gatnaşyklarynyň işjeňleşdirilmegini nazara almak bilen, eýýäm 2020-nji ýyla çenli Gazagystan-Türkmenistan-Eýran ugry boýunça ýük daşalyşynyň möçberi 15 million tonna ýetirilip bilner. Munuň özi degişli üstaşyr girdejileri, bilelikdäki işlerden özara bähbitleri almaga we taslama gatnaşýan ýurtlaryň ykdysadyýetleriniň durnuklylygyny ýokarlandyrmaga ýardam eder, şol ýurtlaryň Pars aýlagynyň portlaryna hem-de geljegi uly Hindistanyň bazaryna çykmagy üpjün ediler.
Hytaýdan “Demirgazyk-Günorta” we “Günbatar-Gündogar” ulag geçelgeleriniň üsti bilen üstaşyr gatnawlary ep-esli artdyrmagyň mümkinçiliklerini nazara almak bilen, Lýanýungan portunyň (Hytaý Halk Respublikasy) mümkinçiliklerini peýdalanmak arkaly ýük gatnawlaryny ösdürmek boýunça taslama hem ýokary gyzyklanmalara eýe bolýar.
Jenap Askar Mamin türkmen Lideriniň döwletara gatnaşyklaryny deňhukuklylyk we özara hormat goýmak ýörelgeleri esasynda ýola goýmaga oňyn çemeleşýändigi, sebitiň ýurtlarynyň hyzmatdaşlygyny diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmek boýunça öňe sürýän başlangyçlary üçin hoşallyk bildirip, kuwwatly ulag-üstaşyr düzümini kemala getirmäge gönükdirilen we eýýäm durmuşa geçirilen hem-de amala aşyrmaga taýýarlanylýan iri möçberli taslamalaryň diňe bir özara bähbitli ykdysady hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de giňeltmäge ýardam bermek bilen çäklenmän, goňşy halklaryň arasyndaky dost-doganlyk gatnaşyklarynyň pugtalandyrylmagyna ýardam etjekdigine ynam bildirdi.