text:
koronavırýs
12.10.2021
Jańalyqtar
COVID-19 ınfekııasyn juqtyrǵan naýqastar orta eseppen 11 kún aýyrady, keı adam birneshe kúnde qalpyna keledi, dep málimdedi Rospotrebnadzor dárigerleri, dep habarlaıdy “Adyrna” ulttyq portaly RIA Novostı.ge silteme jasap. Onyń sózinshe, aýrýdyń eki aptadan astam ýaqytqa sozylýyna ınfekııa týdyrǵan asqynýlar sebep bolady. "Keı jaǵdaıda asqyný belgileri qalady, úsh aıdan astam ýaqytqa deıin saqtalsa, keıde jarty jyl nemese odan da uzaqqa sozylýy m..
03.10.2021
Negizgi
Sońǵy táýlikte Reseıde koronavırýstan 890 adam kóz jumǵan. Bul pandemııa bastalǵaly beri Reseı boıynsha táýliktik shekte kóz jumýshylardyń rekordy bolyp tabylady. Reseıde pandemııa bastalǵaly beri vırýstan kóz jumǵandar sany 209 918 myń adamdy quraǵan. Al vırýstyń saldarynan ózge dertteri asqynyp, kóz jumǵandar sany 376,5 myń adamdy quraıdy. Pandemııada vırýstan kóz jumǵandar sany boıynsha Máskeý qalasy kósh bastaýda. Máskeýde 29,1 myń adam qaıt..
30.09.2021
Jańalyqtar
Elimizde ótken táýlikte 2252 adamnyń koronavırýspen aýyrǵany anyqtaldy, dep habarlaıdy “Adyrna” ulttyq portaly. Aımaqtar boıynsha: Nur-Sultan qalasy - 249, Almaty qalasy - 510, Shymkent qalasy - 126, Aqmola oblysy - 45, Aqtóbe oblysy - 141, Almaty oblysy - 212, Atyraý oblysy - 69, Shyǵys Qazaqstan oblysy - 147, Jambyl oblysy - 55, Batys Qazaqstan oblysy - 77, Qaraǵandy oblysy - 170, Qostanaı oblysy - 106, Qyzylorda oblysy - 57, Mańǵystaý oblysy ..
29.09.2021
Koronavırýs
Ózbekstannyń ulttyq tehnıkalyq ımmýnologııalyq saraptamasy men bas memlekettik sanıtarlyq dárigeri 12 jastan asqan balalarǵa Covid-19-ǵa qarsy Pfizer vakınasyn maquldady, dep málimdedi eldiń Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń baspasóz qyzmeti. Bul týraly "Adyrna" ulttyq portaly habarlaıdy. 12 jastan asqan kámeletke tolmaǵan balalardy tek ata-anasynyń nemese qamqorshylarynyń ruqsatymen ǵana vakınaııalaýǵa bolady. Sonymen qatar balalar tıisti medıınal..
28.09.2021
Jańalyqtar
Qazaqstanda koronavırýs pen pnevmonııadan 42 adam qaıtys boldy, - dep habarlaıdy “Adyrna” ulttyq portaly Densaýlyq saqtaý mınıstrligine silteme jasap. 26 tamyzdaǵy derek boıynsha, elimizde koronavırýstan 35, pnevmonııadan 7 adam kóz jumǵan. 28 qyrkúıektegi málimet boıynsha, 62 662 adam koronavırýs ınfekııasynan (–53 945 + jáne 8 717 KVI-) emdelip jatyr: 10 849 paıent staıonarda, 51 813 naýqas ambýlatorııalyq deńgeıde. KVI+, KVI- shaldyqqandard..
27.09.2021
Koronavırýs
Vakınalaý naýqany bastalǵannan beri Qazaqstanda vakınanyń eki komponentin alǵan 482 adam koronavırýstan qaıtys boldy. Bul týraly densaýlyq saqtaý mınıstri Alekseı oı onlaın brıfıngte málimdedi, dep habarlaıdy "Adyrna" ulttyq portaly. 1 aqpannan beri koronavırýsqa qarsy vakına alǵan 482 adam indetten kóz jumdy. - Birinshi aqpannan tamyzdyń sońyna deıingi jaǵdaı vakına alǵan 482 adam qaıtys boldy. Bul koronavırýstan kóz jumǵandar sanynyń shamamen 5..
25.09.2021
Negizgi
Ótken táýlikte Reseıde 822 adam koronavırýstyq ınfekııadan qaıtys boldy dep habarlaıdy vırýsty baqylaý boıynsha jedel shtab. Reseıde sońǵy bes táýlikte vırýstan kún saıyn kóz jumatyndar sany resmı derek boıynsha 800 adamnan túispeı tur. Táýelsiz tilshilerdiń aıtýynsha máıithanalarda bos oryn joq, al bılik jaǵdaı baqylaýda deıdi. Vırýs juqtyrý boıynsha alda Máskeý jáne Sankt-Peterbýrg qalalary tur. Reseıde koronavırýs juǵý faktileri sońǵy aptada ..
Taǵy júkteý
Adyrna.kz ұлттық порталының маңызды ақпараттарына жазылу
Соңғы жаңалықтар туралы хабардар болыңыз


c: text/html

text:
TÜRKMENISTANYŇ KANUNY
Türkmenistanyň «Türkmenistanyň ussat halypa seýsi » diýen hormatly adyny döretmek hakynda
1-nji madda. Türkmenistanyň «Türkmenistanyň ussat halypa seýsi » diýen hormatly adyny döretmeli.
2-nji madda. Türkmenistanyň «Türkmenistanyň ussat halypa seýsi » diýen hormatly adynyň Düzgünnamasyny we onuň döşe dakylýan nyşanynyň Ýazgysyny tassyklamaly (goşulýar).
3-nji madda. Şu Kanun resmi taýdan çap edilen gününden herekete girizilýär.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly BERDIMUHAMEDOW.
Aşgabat şäheri. 2020-nji ýylyň 24-nji iýuly.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ol 1993-nji ýylyň 7-nji aprelinde döredildi. Dolandyryş merkezi Aşgabat şäherinde. Türkmenistanyň ähli welaýatlarynda we etraplarynda şahamçalary bolmak bilen, kärhana info-aragatnaşyk hyzmatlary sarp edijileriň ähli esasy maksatlaýyn bazarlary tutýar.
Häzirki zaman aragatnaşyk we telekommunikasiýalar pudagy milli ykdysadyýetiň iň perspektiw we uly depginde ösýän pudaklaryň sanyna ornaşýar. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň karary bilen Watançylyk ylmyň ösüşiniň ýedi sany ileri tutulýan ugurlar tassyklanyldy, olaryň içine aragatnaşyk, aýratyn hem häzirkizaman telekommunikasion tehnologiýalary we önümçiligiň awtomatlaşmak pudagynda degişlidir. Telekommunikasion pudagy kämilleşdirmek – Türkmenistanda geçirilýän durmuş syýasatyň iň wajyp tarapydyr.
Telekommunikasion infrastrukturada rewolýusion üýtgeşmeler garaşsyzlygyň ilkinji günlerinden başlady. Ýaş döwletiň dünýä jemgyýetine girmek boýunça maksatlaýyn syýasaty iň öňdebaryjy tehnologiýalaryň esasynda global modernizasiýa we telekommunikasiýa ösüşi üçin esas bolupdyr.
Dünýä maglumat giňişligine çykyp, Senagat we kommunikasiýa Ministrligi, «Türkmenaragatnaşyk» agentligi we onuň edaralary köpsanly daşary ýurt döwletleri bilen işjeň hyzmatdaşlygy ýola goýdular, halkara guramalaryň – Halkara elektrikaragatnaşyk bileleşigiň, Bütindünýä poçta bileleşigiň, aragatnaşyk pudagynda Sebitleýin arkalaşygyň agzasy boldy. Türkmen döwletiniň geljekde hem telekommunikasiýa ulgamyny ösdürmek niýetine esaslanýan iş hyzmatdaşlygy diňe hakyky netijelere getirmän, eýsem dünýäniň başga döwletleriň aragatnaşyk boýunça kärdeşleriň gazanan abraýa hem getirdi.
2002-nji ýylda abraýly halkara guramasy Business Initiative Directions (BID) öňdebaryjy tehnologiýalary ornaşdyrmak we aragatnaşygyň ýokary hili üçin “Türkmentelekom” elektrikaragatnaşyk kompaniýasyna “Altyn” derejesini berdi. 2006-njy ýylda Madridde, BID tarapyndan harytlary öndürmek we hyzmatlary bermek pudagyndaky dünýä karhanalaryň we edaralaryň arasynda geçirilýän bäsdeşikde “Türkmentelekoma” eýýam “Platina” derejesi berildi. Şu ýokary sylaglanmalara türkmen aragataşyk işgärleri hyzmatlaryň halkara hili we durnukly tehniki-ykdysady ösüş üçin gazandylar we ýaňy ýakynda ýurduň aragatnaşyk pudagynyň işi ýene bir gezek sylaglanma eýe boldy. Parižde, öz içine resmi we işewürlik pudagynyň wekillerini, dünýäniň öňdebaryjy uniwersitetleriň alymlaryny, hil pudagynda ýokary derejeli hünärmenlerini alýan “Hil Zamany” Halkara konwensiýanyň agzalary, garaşsyz ekspertleriň arasynda geçirilen soragnamanyň esasynda “Türkmentelekom” elektrikaragatnaşyk kompaniýasyna iň ýokary baýragy – Brilliant ýyldyzy berdiler.
Telekommunikasiýa ulgamy milli ykdysadyýetiň iň tiz ösýän we uly geljekli pudagy bolup dur. Öýjükli aragatnaşygyň milli infrastrukturany döretmek, aragatnaşygyň magistral we içki zolakly optiki we radio-rele liniýalary gurmak, bu pudagy obada ösdürmek, şeýle hem pudagyň maliýe we ykdysady görkezijileriň yzygider ösüşi ýaly iri maýa goýum taslamalaryň üstünlikli amala aşyrylyşy – “Türkmenistanyň 2020-nji ýyla çenli ykdysady, syýasy we medeni ösüşiň Strategiýasy” Milli maksatnamasy bilen watandaş aragatnaşyk işgärleriň öňünde goýulan wezipeleri öz wagtynda we ýokary hilli çözülmegiň netijesidir. Döwlet maksatnamasy geljekde hem aragatnaşyk infrastrukturany kämilleşdirmegi göz öňünde tutýar.


text:
Aýratyn alnan şahsyýetden başlap, tutuş döwletiň durmuşyna degişli maglumatlaryň belli bir bölegi ähli döwürlerde-de aýratyn gymmata eýe bolup, örän berk goralypdyr. Şeýle maglumatlar saklanylanda ýa-da bir ýerden-başga ýere daşalanda olaryň goragyny üpjün etmek üçin özboluşly usullar oýlanyp tapylypdyr. Geçmişdäki hökümdarlaryň köşklerinde we gadymy ybadathanalarda ýörite zynjyrlar bilen baglanyp, möhürlenen gapylaryň aňrysynda saklanan kitaplardyr resminamalar gadymy zamanlarda hem maglumat howpsuzlygyna uly ähmiýet berlendigine şaýatlyk edýär.
Häzirki döwürde toplanýan maglumatlaryň möçberi olary gadymy usullar bilen saklamaga we goramaga mümkinçilik bermeýär. Maglumatlary goramak bu gün ylmyň aýratyn bir ugruna öwrülip, bütin dünýäde Internet ulgamyndaky wehimleriň öňüni almak we olar bilen göreşmek boýunça ýörite hünärmenler irginsiz iş alyp barýarlar. Biz maglumat howpsuzlygy bilen bagly meseleler gozgalanda, ilki bilen, «kiberhowpsuzlyk» adalgasy bilen ýüzbe-ýüz bolýarys. Bu adalga, köplenç, ylmyň sanly görnüşdäki maglumatlary goramak boýunça ýöriteleşen ugry hökmünde kesgitlenilýär.
Kiberhowpsuzlyk we onuň düzümleri
Kiberhowpsuzlyk ýa-da maglumat howpsuzlygy — kompýuterleri, serwerleri, mobil enjamlary, elektron ulgamlary, torlary we maglumatlary kiberjenaýatçylaryň hüjüminden goramak boýunça usullaryň hem-de tejribeleriň umumylygydyr. Kiberjenaýatçylar internet torunyň üsti bilen ulanyjylaryň maglumatlaryny ogurlamak, olara zeper ýetirmek, guramalaryň we kärhanalaryň işine zyýan ýetirmek bilen meşgullanýarlar. Bu gün kiberhowpsuzlygyň gazananlary her bir adamyň şahsy maglumatlaryny goramakdan başlap, işewürlik we ylmy syrlary goramak, edara-kärhanalaryň hem-de gulluklaryň kadaly işini üpjün etmek ýaly köp ugurlarda peýdalanylýar.
Kiberhowpsuzlygyň esasy ugurlaryny aşakdaky görnüşde tapawutlandyrmak bolar:
Torlaryň howpsuzlygy — kompýuter torlaryny dürli howplardan, mysal üçin, ýaramaz maksada gönükdirilen ýa-da zyýan ýetiriji maksatnamalardan goramak boýunça hereketler.
Goşundylaryň howpsuzlygy — enjamlary kiberjenaýatçylaryň maksatnamalarda gizleýän howplaryndan goramak. Çünki zeper ýetirilen goşundy öz goramaly maglumatlaryny kiberjenaýatçylar üçin elýeterli edip biler.
Operasion howpsuzlyk — maglumat işjeňlikleri bilen iş salyşmak we olary goramak. Muňa mysal edip, tora goşulmak üçin rugsatnamalary ýa-da maglumatlaryň nirede we nähili saklanyp biljekdigini kesgitleýän düzgünleri dolandyrmagy görkezmek bolar.
Habarlylygyň ýokarlandyrylmagy — ulanyjylaryň öwredilmegi. Bu ugur kiberhowpsuzlyk ulgamynda adam şertiniň täsirini peseltmäge ýardam edýär. Iňňän güýçli goralýan ulgam hem kimdir biriniň tötänleýin ýalňyşlygy ýa-da düşünmezligi zerarly kiberhüjüme sezewar bolup biler. Şonuň üçinem, her bir gurama öz işgärleri bilen okuw sapaklaryny yzygiderli geçirip, olara esasy howpsuzlyk düzgünlerini düşündirmeli.
Wehimleriň ýaýrawy we görnüşleri
Bu gün bütin dünýäde maglumat syzmalary bilen bagly wakalaryň sany ýylsaýyn artýar. Degişli ugurda ýöriteleşen halkara guramalarynyň berýän maglumatlaryna görä, her ýyl bütin dünýäde bolup geçýän maglumat syzmalaryň möçberi haýran galdyryjydyr. Olar milliardlara ýetýän möçberde aňladylýar we göterim mukdaryndaky görkezijileri barha ýokarlanýar.
Kiberhowpsuzlyk wehimleriň esasy üç görnüşi bilen göreşýär:
Kiberjenaýat — bir ýa-da birnäçe kiberjenaýatçy tarapyndan guralyp, haýsydyr bir ulgamyň işini bozmak ýa-da maliýe peýdasyny görmek maksady bilen, oňa hüjüm etmäge gönükdirilen hereketler.
Kiberhüjüm — maglumat toplamaga gönükdirilen hereketler. Olar, esasan, syýasy, ykdysady we harby häsiýetlerde bolýar.
Kiberterrorçylyk — gorkuly ýa-da aljyraňly ýagdaýy döretmek maksady bilen, elektron ulgamlaryň işini bozmaga gönükdirilen hereketler.
Kiberjenaýatçylar kompýuter ulgamlaryny dolandyrmagy öz ellerine almak üçin dürli görnüşli gurallary we tilsimleri peýdalanýarlar:
Zyýan ýetirýän maksatnama üpjünçiligi — kiberjenaýatçylaryň iň köp ýaýran guraly. Ol ulanyjynyň kompýuterine we ondaky maglumatlara zyýan ýetirmek ýa-da hatardan çykarmak üçin döredilýär. Zyýanly maksatnama üpjünçiligi göräýmäge zelelsiz faýllar ýa-da poçta hatlary görnüşinde ýaýradylyp, örän köp dürli görnüşlerde bolup bilýär:
Wiruslar — kompýuteriň, smartfonyň we beýleki enjamlaryň işini üpjün edýän faýllara zyýan ýetiriji kodlary ýokuşdyrýan maksatnamalar. Olar kompýuteriň içerki ulgamyna ýaýramak üçin öz-özleriniň nusgalaryny köpeldýärler.
Troýanlylar — öz adyny gadymy grek ozany Gomeriň meşhur poemasyndaky «Troýa atyndan» alan bu zyýanly maksatnamalar, göräýmäge, her birimiziň gündelik durmuşymyzda peýdalanýan adaty maksatnama üpjünçiligimiz we goşundylarymyz ýaly. Emma olar ulanyja bildirmezden, gizlin maksatlary hem ýerine ýetirýärler. Kiberjenaýatçylar hilä ýüz urup, ulanyjylary öz kompýuterlerine troýanlylary ýükläp almaga mejbur edip, olaryň kömegi bilen maglumatlary toplaýarlar ýa-da ýok edýärler.
Içaly maksatnama üpjünçiligi — gizlinlikde ulanyjynyň hereketlerine gözegçilik edýän we maglumatlary toplaýan maksatnamalar. Kiberjenaýatçylar olary öz bähbitleri üçin peýdalanyp bilerler.
Mejbur edip alyjy maksatnamalar — faýllary we maglumatlary şifrleýärler. Soňra kiberjenaýatçylar maglumatlaryň dikeldilmegi üçin ulanyjylardan töleg talap edip, öz talaplarynyň ýerine ýetirilmedik ýagdaýynda olaryň ýitiriljekdigi bilen gorkuzýarlar.
Bulardan başga-da, kiberjenaýatçylar goşundylaryň kemçiliklerini peýdalanyp, maglumatlary dolandyryş bazalaryna zyýanly kodlary ýaýratmak, elektron hatlaryň üsti bilen özlerini resmi guramalar hökmünde tanyşdyryp, ulanyjylaryň bank kartlarynyň belgileri we gizlin açar sözleri ýaly şahsy maglumatlaryna aldaw arkaly eýe bolmak, goragsyz «Wi-Fi» torlarynyň üsti bilen geçirilýän maglumatlary almak, ulgamlaryň torlaryna we serwerlerine artykmaç agram salmak arkaly olaryň kadaly işlemegini bozmak ýa-da möhüm böleklerini hatardan çykarmak ýaly dürli usullary peýdalanýarlar.
Ahyrky ulanyjylaryň goragy
Kiberhowpsuzlygyň iň möhüm wezipesi — ahyrky ulanyjylaryň, ýagny maksatnamany ýa-da ulgamy peýdalanýanlaryň we olaryň enjamlarynyň goragy bolup durýar. Köplenç halatda hut ahyrky ulanyjylar öz kompýuterlerine, noutbuklaryna ýa-da smartfonlaryna zyýanly maksatnamalary tötänleýin ýükläp alýarlar.
Kiberhowpsuzlygyň esasy gurallary bolan gorag maksatnamalary ahyrky ulanyjylary we olaryň enjamlaryny goramaga nädip kömek edýärler? Munuň üçin gorag serişdelerinde elektron poçtany, faýllary we beýleki möhüm maglumatlary şifrlemäge mümkinçilik berýän protokollar peýdalanylýar. Bu gurluşlar kiberjenaýatçylara maglumatlary ogurlamaga we olara elýeterlilige eýe bolmaga mümkinçilik bermeýär.
Kiberhowplardan goranmak boýunça maslahatlar
Kiberhowpsuzlygyň hünärmenleri täze howplary ýüze çykarýarlar we olary seljerýärler. Soňra olara garşy göreşmegiň usullaryny işläp taýýarlaýarlar. Hünärmenler zyýanly maksatnamalardan we kiberhüjümlerden goranmak üçin birnäçe peýdaly maslahatlary berýärler:
– Programma üpjünçiligini we operasion ulgamy yzygiderli täzeläp durmaly. Çünki täze maksatnama üpjünçiliginde howpsuzlygyň täze girizilen düzedişleri oturdylýar.
– Rugsatnamaly antiwirus maksatnamalaryny peýdalanmaly. Ýörite taýýarlanylan gorag çözgütleri howplary ýüze çykarmaga we aradan aýyrmaga kömek edýär.
– Ygtybarly açar sözlerini (parollary) ulanmaly. Maglumatlary goramak üçin bilinmesi aňsat bolan (öz doglan senäňi, adyňy we ş.m. maglumatlary saklaýan) açar sözlerinden gaça durup, çylşyrymlylaryny ulanmak maslahat berilýär.
– Elektron poçtaňyza näbelli salgylardan gelen hatlary açmaly däl. Olar maksatnama üpjünçiligi üçin howply bolup biler.
– Näbelli iberijilerden we web-sahypalardan poçtaňyza iberilen ugrukdyryjy salgylara girmeli däl.
– Jemgyýetçilik ýerlerinde goragsyz «Wi-Fi» torlaryndan gaça durmaly. Olaryň kömegi arkaly ulanyjynyň şahsy maglumatlary üçünji tarap üçin elýeterli bolup biler.
Dünýä tejribesinde kiberwehimlerden goranmak üçin guramalarda we edara-kärhanalarda başga-da birnäçe usullar ulanylýar. Meselem, kompýuterlerde diňe barlagdan geçen maksatnamalary oturtmak, ýagny näbelli maksatnamalary we goşundylary ýüklemegi gadagan etmek, hasaba alynmadyk sanly göterijileri (diskleri we fleş göterijileri) ulanmaga rugsat bermezlik, içerki faýllara elýeterliligi ýapyp, olara girmek üçin diňe guramanyň hususy poçtasyny ulanmaga rugsat berilýär. Şeýle-de yzygiderli üýtgedilip durulýan çylşyrymly açar sözlerini ulanmak, her bir ulanyja diňe öz işi üçin zerur bolan taslamalara elýeterliligi üpjün etmek, işgärler üçin basgançakly elýeterlilik ulgamyny ýola goýmak ýaly öňüni alyş çärelerden peýdalanylýar.
Muhammetnur Ýazgeldiýew,
Neşirýat-çaphana orta hünär okuw mekdebiniň talyby.


text:
Gazagystan
Gazagystan - Merkezi Aziýada ýerleşýän döwlet. Onuň umumy meýdany 2.717.300 inedördül kilometre barabardyr. Döwlet dili – gazak dili. Prezidenti –Kasym-Jomart Tokayev. Hökümet başlygy – Karim Masimow. Ilaty – 16 milliondan gowrak adam. Paýtagty – Nursultan.
Gazagystan tutýan meýdany boýunça dünýäde dokuzynjy orunda durýar. Gazagystan Türkmenistan, Russiýa Federasiýasy, Özbegistan, Gyrgyzystan we Hytaý Halk Respublikasy bilen araçäkleşýär. Şeýle hem ýurduň günorta-günbataryny Hazar deňzi, günortasyny bolsa Aral köli ýuwýar. Iri şäherleri: Nursultan, Almaty, Garaganda, Çimkent, Semeý, Akmolla, Aktau we ş.m.
1991-nji ýylda garaşsyzlygyny gazanan Gazagystanda nebitiň, demriň, altynyň, gurşunyň we uranyň baý gorlary bar. Gazagystan tebigy baýlyklary we geografiki ýerleşişi babatda uly ähmiýete eýe ýurt. Gazagystan ykdysady taýdan çalt depginler bilen ösýär. Häzir Gazagystanda orta hasap bilen 3 müňe golaý daşary ýurt kompaniýasy iş alyp barýar. Häzirki döwre çenli ýurtda özleşdirilen daşary ýurt maýa goýumlarynyň umumy bahasy 8 milliard dollara barabar boldy. Bu görkeziji garaşsyzlygyny gazananyna bary-ýogy 18 ýyl dolan ýaş döwlet üçin uly üstünlik hasaplanýar.
Gazagystanda işleýän ABŞ-nyň we Beýik Britaniýanyň kompaniýalary nebitgaz we dag magdany senagatynda işleýär. Türk kompaniýalary bolsa söwda, telekomunikasiýa, myhmanhana dolandyryjylygy, dokma we hyzmat sektorynda iş alyp barýarlar. Türk gurluşyk kompaniýalary Gazagystanda alyp barýan gurluşyk taslamalarynyň umumy bahasy 2 milliard dollardan geçýär.
Döwlet dili: Ýurduň konstitusiýasyna laýyklykda, ýurduň döwlet dili gazak dilidir. Ýurtda rus dili hem giňden ulanylýar. Ýurduň ilatynyň agramly bölegi şäherde ýaşaýar. Şäherleri we olaryň ilatynyň sany: Almaty (Gazagystanyň öňki paýtagty, 1,3 million ilaty bar.) Garaganda (600 müň), Çimkent (400 müň), Pawlodar (350 müň), Yst-Kamenogorsk (350 müň), Semipalatinsk (330 müň), Taraz (Jambul, 310 müň) we beýlekiler.
Döwlet gurluşy[düzet | çeşmäni düzet]
Gazagystan – prezident respublikasydyr. Häzirki konstitusiýa 1995-nji ýylyň 30-njy awgustynda kabul edildi we 1998-nji ýylda oňa birnäçe üýtgetmeler girizildi. Döwlet baştutany – prezident. Ol ýurduň içeri we daşary syýasatynyň esasy ugurlaryny kesgitleýär, ýurduň hökümetiniň ähli organlarynyň işine gözegçilik edýär. Mundan başga-da, ýurduň prezidentiniň köp ygtyýarlyklary bar. Ýurduň ýokary kanun çykaryjy organy – parlament. Ol iki palatadan: Senat we Mejlisden durýar. Senatyň ygtyýarlyk möhleti 6 ýyl. Onuň düzüminiň ýarysy her 3 ýyldan täzeden saýlanýar. Senatyň düzüminde 47 deputat bar. Olaryň 7-si prezident tarapyndan saýlanýar. Mejlisiň düzüminde bolsa 77 deputat bar. Olar ählihalk saýlawlary esasynda 5 ýyllyk möhlete saýlanylýar. Gazagystanyň parlamenti konstitusiýa üýtgetmeler girizýär (prezidentiň teklibi boýunça), döwlet büjetini, hökümetiň hasabatyny we maksatnamasyny tassyklaýar, kanun kabul edýär, halkara ylalaşyklaryny tassyklaýar. Ýurduň ýerine ýetiriji häkimiýeti – premýer-ministriň ýolbaşçylygyndaky hökümet alyp barýar.
Daşary syýasaty[düzet | çeşmäni düzet]
Gazagystan Birleşen Milletler Guramasynyň, Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň, Ýewropa Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň, NATO-nyň „Parahatçylyk üçin hyzmatdaşlyk“ maksatnamasynyň, Bütindünýä Söwda Guramasynyň agzasydyr. Şeýle hem Gazagystan Nebiti eksportirleýän ýurtlaryň guramasyna (OPEK) synçy hökmünde gatnaşýar.
Ykdysadyýeti[düzet | çeşmäni düzet]
Gazagystanyň ykdysadyýeti çalt depginlerde ösýär. Ýurduň halk hojalygynda dag magdany senagaty öňdäki orunda durýar. Oba hojalygynyň ösdürilmegine hem uly ähmiýet berilýär. Gazagystan ykdysady taýdan bäş bölege bölünýär. Ýurduň demirgazyk böleginde däne hojalygy, daş kömri we demir magdanlarynyň çykarylmagy, maşyngurluşyk, nebit önümleriniň önümçiligi we energetika pudagy has ösen. Gündogar böleginde reňkli metallurgiýa, energetika, maşyngurluşyk we tokaý hojalygynda ösüş gazanyldy. Gazagystanyň günbatary iri nebitgaz çykarylýan sebit hasaplanýar. Ýurduň merkezi bölegindäki halk hojalygynyň esasy pudaklary – gara we reňkli metallurgiýa, maşyngurluşyk we maldarçylyk. Gazagystanyň günortasynda pagta, şaly, bugdaý, dürli bakja we gök önümler, miweli agaçlar, üzüm ýetişdirilýär. Günorta böleginde ýeňil we azyk senagaty hem-de balyk hojalygy ösendir.


text:
Sting
Sting (türkmençe: stiiñ), doly iñlisçe ady Gordon Matthew Thomas Sumner bolan Angilýaly aýdymçydyr. Sting 1951 nji ýylda Angilŷanyñ Wallsend, North Tyneside, Tyne and Wear diŷen ÿerinde dünÿa gelÿär. Ol rok, jaz, klassika, new-age we worldbeat ÿaly aÿdym şekilleride aÿdym aÿdÿandyr. Öz başyna aÿdym aÿtmazdan öñ, Sting The Police grupbasynyñ agzalaryndan biridir(1977-83). Bir gezekki konsertinde Sting sary we gara eginbaş(bal ary reñkleri) geÿinip çykÿar we şol gün bal arylary halaÿandygyny aÿdÿar, şondan soñra lakamy Sting ÿagny iñlisçede "bal arysynyñ iññesi" manysyna gelyan at, bolup galyar.
- Meşgurlyk gazanan aÿdymlarynyň käbirleri
- "Fragile"
- "Shape of my Heart"
- "Brand New Day"
- "Thousand Years"
- "Englishman in New York"
- "Desert Rose"


text:
Türkmenistan manady
Manat — Türkmenistanyň pul birligi. «Türkmenistanyň Merkezi banky hakynda» Türkmenistanyň Kanunyna laýyklykda Türkmenistanda milli pul bolup manat durýar, bir manat 100 teňňä deňdir. Manat resmi pul hökmünde 1993-nji ýylyň noýabryndan başlap, Türkmenistanyň çäginde dolanyşyga goýberildi.[1]
- Manat barada kanunçylyk
Manat Türkmenistanyň çäginde ýeke-täk kanuny töleg serişdesi bolup durýar. Türkmenistanyň çäginde beýleki döwletleriň pullaryny peýdalanmak Türkmenistanyň degişli kanunçylyk namalary we Türkmenistanyň Merkezi banky kadalaýyn namalary bilen kadalaşdyrylýar. Türkmenistanyň banklary, şeýle hem beýleki hojalygy ýöredijiler Türkmenistanyň çäginde Türkmenistanyň kagyz pullaryny we teňňelerini çäklendirmezden kabul etmäge borçludyrlar.
- Türkmenistanyñ Merkez banky we Milli pul birligi Manat
- Türkmenistanda töleg serişdesi bolup durýan kagyz pullaryň we teňňeleriň bahasyny, agramyny, şekilini we beýleki häsiýetlerini Türkmenistanyň Merkezi banky kesgitleýär.
- Türkmenistanyň Merkezi banky kagyz pullaryň çap edilmegini (teňňeleriň zikgelenmegini), dolanyşyga goýberilmedik kagyz pullaryň (teňňeleriň) saklanylmagyny we daşalmagyny üpjün edýär.
- Türkmenistanyň Merkezi banky Türkmenistanyň çäginde dolanyşykda bar bolan kagyz pullary (teňňeleri) olaryň ýerine başga kagyz pullary (teňňeleri) çykaryp, olary dolanyşykdan aýryp biler.
- Türkmen manadyny beýleki pul birliklerine çalyşmak Türkmenistanyň kanunlary bilen kadalaşdyrylýar.
- Türkmen manadyny beýleki daşary ýurt pullaryna çalyşmagyň şertleri we tertibi Türkmenistanyň Merkezi banky tarapyndan kesgitlenilýär.[1]
- Manat we Merkezi Bankyň walýuta kursy (20.08.2015)[2]
USD / TMT 3,5000 EUR / TMT 3,9015 GBP / TMT 5,4660
Beyleki walyutalar üçin http://www.cbt.tm/kurs/kurs_today.html


text:
Aşgabadyň mekdeplerinde işleýän mugallymlaryň we çagalar baglarynyň işgärleriniň aýlyk haklarynyň ýene-de wagtynda tölenmeýändigi barada maglumatlar bar.
Adynyň tutulmazlygyny soran mekdep mugallymasy şu ýylyň mart aýynyň aýlyk hakyny şu güne çenli alyp bilmeýändigini aýdýar.
“Ynha, aprel aýy ahyr bolup barýar. Bize bolsa heniz martyň aýlyk haky hem tölenmeýär. Her aýda aý orta bolanda awans alýan haklarymyz hem mart-aprel aýlary üçin tölenmedi. Her gün işden soňra öýe barman bankomatlara aýlanyp, aýlyk haklarymyzyň bankomata geçendigini ýa geçmändigini barlaýarys. Emma kartlarymyz boş çykýar. Ýolbaşçylardan bu mesele barada soranymyzda, olar bize her hepdede aýlyk haklarymyzyň bankomata geçiriljekdigini aýdýarlar” diýip, mugallyma zenan aýdýar.
Ýatladyp geçsek, Azatlyk Radiosy ýurduň dürli welaýatlarynda döwlet edara-kärhanalarynda işleýän işgärleriň aýlyklarynyň wagtynda berilmeýändigi barada soňky bir ýylyň dowamynda ençeme gezek habar beripdi. Olaryň arasynda magaryf, saglyk we nebit-gaz pudagynyň işgärleri bar.
Paýtagtyň mugallymlarynyň käbirleri “ynha 10-ynda geçer, 15-inde geçer, 20-sinde geçer diýip, bizi hoş söz bilen güýmeýärler. Emma hoş sözden çagaňa çörek bolmaýar. Bir aýlyga daňlyp oturan uly maşgalalar ne gerek zatlaryny edinip bilýärler, ne-de azyk önümlerini geregiçe satyn alyp bilýärler. Iýjek-işjegimiz alada boldy” diýýärler.
Onuň sözüne görä, geçen ýylyň oktýabr-noýabr aýlary hem magaryf işgärleriniň aýlyk haklary wagtynda berilmändir. Emma dekabryň ahyrynda täze ýyl baýramçylygy mynasybetli, prezidentiň görkezmesi bilen işgärleriň aýlyk haklary baýramçylykdan ozal doly tölenip, hasaplaşyk geçirlipdir.
“Ýylyň başynda bir-iki aý kadaly aýlyk aldyk diýsek, ynha, ýene-de ozalky ýagdaý gaýtalanýar. Kadaly diýsegem, kadaly wagty hem bankomatlardan pul çekeniňde, bir müň manatdan artykmaç pul çekip bolmaýar. Ara 5 gün salyp ýene-de galan puluňy almak üçin, bankomat gözläp ýörensiň, sebäbi bankomatlaryň köpüsinde nagt pul hem bolmaýar. Pul bolan bankomatlaryň hem nobatlary ýetik. Öýüňde arkaýyn oturyp dem-dynç aljak ýa gitmeli ýeriňe arkaýyn gitjek gümanyň ýok” diýip, mugallyma zenan nygtaýar.
Ol “hem nerwiň ýadaýar, hem özüň ýadaýarsyň. Okuwçynyň depderlerini barlamaly, ertirki sapaklara taýýarlyk görmeli, bankomatlara aýlanyp ýörmänimizde-de, mugallymlaryň işi şeýle-de ýetik. Ýöne biziň ýagdaýmyza ýolbaşçylar düşünmeýän bolarly” diýýär.
Türkmenistanda aýlyk haklarynyň wagtynda tölenmeýän faktlarynyň geçen ýylyň dowamynda Nebit-gaz konserniniň edaralarynda, geologiýa gözleg-agtaryş institutynyň edaralarynda hem ýüz berendigi barada maglumatlar bolupdy.
Aşgabatgurluşyk, Ahalgurluşyk önümçilik birleşiginiň gurluşyklarynda işleýän işgärleriň bolsa alty aýdan bäri hem aýlyk haklaryny alyp bilmeýändikleri barada, bu edaralaryň gurluşykçylary aýdýarlar.
“Işi taşlabam gördük, emma netije bermedi. Başga ýerden iş tapman ýene-de ozalky iş ýerimize barmaga mejbur boldyk. Ahyr bir gün zähmet haklarymyz berilmeli bolar-da diýen umyt bilen, işe gatnap ýörüs. Gün-güzeranmyz bolsa haksyz işgäriň güzerany” diýip, özüni Sapar diýip tanyşdyran gurluşykçy hem gurluşykçylaryň ýagdaýy barada janygyp gürrüň berýär.
Türkmenistanda işgärleriň aýlyk haklarynyň berilmeýändigini şu ýylyň sentýabr aýynda Aşgabatda geçiriljek ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça bäşinji Aziýa oýunlary bilen baglanyşdyrýan ildeşlerimizem kän.
Ýöne işgärleriň aýlyk haklarynyň wagtynda berilmeýändigini Türkmenistanyň agyr ykdysady ýagdaýy başdan geçirýändigi bilen baglanyşdyrýanlaryň agdyklyk edýändigini görse bolýar.


text:
«Guangdong
Hongda Blasting» kompaniýasy sesden hem çalt uçýan täze «HD-1» raketasynyň
barlag uçuşlaryny üstünlikli tamamlady. Kompaniýanyň hünärmenleri raketanyň
hemme aýratynlyklarynda öz maksatlaryna ýetendiklerini belleýärler. Barlag uçuşlarynda
raketanyň uçuş güýji we uçuş gözegçilik ulgamlary doly barlandy.
Täze raketada kämilleşdirilen ygtybarly ýangyç tehnologiýasy ulanyldy. Ony işläp düzen kompaniýa geljekde raketanyň howadan, guryýerden we deňizden zyňylýan görnüşlerini müşderilerine hödürlär. Kompaniýanyň hünärmenleriniň aýtmaklaryna görä, kämilleşdirilen ygtybarly ýangyç tehnologiýasy raketanyň agramynyň has ýeňil bolmagyna we az ýangyç bilen uzak aralyga gitmegine mümkinçilik berýär. Barlag uçuşy raketanyň ähli tarapdan uçuşa taýýardygyny subut etdi. «HD-1» raketasy kompaniýanyň öndüren ilkinji önümidir.


text:
Operasiýa ulgamy: Windows, Android
Programmalar topary: USU software
Maksat: Iş awtomatizasiýasy
karz kärhanalaryny hasaba almak
Franşizamyzyň beýanyny franşiza katalogynda görüp bilersiňiz: franşiza
На русском:
Karz kärhanalaryny hasaba almagyň wideosy
Bu wideo subtitrler bilen öz diliňizde görüp bilersiňiz.
Demo wersiýasyny göçürip alyň
Programma başlanyňyzda dili saýlap bilersiňiz.
Programma üpjünçiliginiň bahasy
Karz kärhanalary üçin hasabat bermegi sargyt ediň
Ilatyň karzlara bolan islegi, ýurduň ykdysadyýetini şeýle hyzmatlary edip bilýän ýörite edaralary döretmäge mejbur edýär. Dolandyryş barada doly maglumat bermek üçin karz kärhanalarynda hasapçylyk yzygiderli we hronologiki tertipde saklanmalydyr. Şeýle firmalar sarp edijilere gönükdirilen we giň hyzmatlary hödürlemäge taýyn.
Karz kärhanalarynyň hasaby, federal kanunlarda we beýleki kadalaşdyryjy resminamalarda ýazylan kesgitlenen kadalara we ülňülere laýyklykda saklanýar. Specialöriteleşdirilen programmalar gysga wagtyň içinde çäreleri awtomatlaşdyryp biler. Diňe işiň aýratynlyklaryna laýyklykda dogry programma üpjünçiligini saýlamak möhümdir.
USU Programma üpjünçiligi, işleriniň gerimine garamazdan dürli kompaniýalarda işläp biler. Hasabat döwrüniň ahyrynda buhgalter hasabatyny we salgyt hasabatyny döredýär. Bu karz edarasy üçin möhüm ähmiýete eýe, sebäbi maliýeleşdirmegi dowam etdirmek üçin resminamalary yzygiderli tabşyrýar. Maliýe görkezijileri kärhana islegini häsiýetlendirýän girdejililik derejesine gözegçilik etmek üçin çärýekde seljerilýär.
Karz, ätiýaçlandyryş, önümçilik we ulag guramalary ýokary hilli buhgalteriýa zerur. Olar üçin diňe bir işini awtomatlaşdyrmak däl, eýsem çykdajylary optimizirlemek hem möhümdir. Senagatda bäsdeşlik ukybyna eýe bolmak üçin bazaryň işine yzygiderli gözegçilik etmeli we täze tehnologiýalary ornaşdyrmaly. Häzirki wagtda karz kärhanalarynyň ösüşi ýylda ýüzlerçe bolýar. Täze kompaniýalar peýda bolýar ýa-da köne kompaniýalar gidýärler. Yzygiderli täzelenmeler bar, şonuň üçin barmagyňyzy impulsda saklamak möhümdir.
Theurduň kanunçylygy köplenç buhgalteriýa düzgünlerine üýtgetmeler girizýär, şonuň üçin konfigurasiýany yzygiderli täzelemeli. Görkezijileriň ýerlikliligi barada alada galmazlyk üçin, internet arkaly özbaşdak maglumat aljak şeýle programma üpjünçiligini ulanmaly. Bir dükan, bäsdeşlerinden tapawutlanýar, sebäbi onlaýn üýtgeşmeleri amala aşyrýar we öndürijiligi peseltmeýär.
Karz kärhanalarynda buhgalteriýa resminamalaryň, hasabatlaryň, kitaplaryň we magazinesurnallaryň dogry emele gelmegidir. Elektron ulgamlaryň kömegi bilen bu köp wagt almaýar. Adaty geleşik şablonlary işgärlere amallary çalt döretmäge we haýyşlary gaýtadan işlemäge mümkinçilik berýär. Dolandyryşdan maglumat soralanda hasabat elektron poçta arkaly iberilip bilner. Ine, wagt çykdajylary optimallaşdyrylýar. Goşmaça ätiýaçlyklar täze çäreleri ösdürmek we bazaryň islegine gözegçilik etmek üçin ulanylýar.
Karz kärhanalary üçin döredilen USU programma üpjünçiligi öz müşderilerine alada edýär. Islendik gurama güýç berýär. Diňe öz ýurduňyzda däl, daşary ýurtlarda hem işläp bilersiňiz. Synag wersiýasy sebäpli, ähli funksiýalara goşmaça tölegsiz baha berip bilersiňiz. Ony satyn almak üçin önümlerimiz baradaky ähli maglumatlar hödürlenýän resmi web sahypamyza giriň. Mundan başga-da, hünärmenimiziň we goldaw berýänleriň aragatnaşyklary bar. Goşmaça hyzmat hyzmatlary üçin çagyryň ýa-da täze önümlere sargyt ediň we karz kärhanaňyzyň hasabyny redaktirläň.
Karz kärhanalarynyň buhgalteriýa ulgamy, kompaniýanyň girdejiligini üpjün etmek üçin iň oňat çözgütdir, sebäbi munuň üçin çäksiz mümkinçilikler berýär. Onuň ýokary hilli işlemegi, hünärmenlerimiz tarapyndan kompýuter tehnologiýasynyň soňky çemeleşmelerini we kärlerini ulanyp döredildi. Maksatnamamyz gelýän programmalary çalt gaýtadan işlemegi amala aşyryp biler. Işgärleriň işini ep-esli ýeňilleşdirýär, öndürijiligini we netijeliligini ýokarlandyrýar we karz kärhanasynda girdejiniň ýokarlanmagyna goşant goşýar, bu gaty peýdaly. Mundan başga-da, programma hilini kepillendirýän ýokary öndürijilikli gurluşlar we komponentler bilen üpjün edilýär. Şol bir wagtyň özünde, buhgalter programma üpjünçiliginiň bahasy ýokary we her karz kärhanasy üçin elýeterli däl. Müşderilere bolan gowy garaýşymyzy görkezýän, bize wepalylygyny we ynamyny artdyrýan aýratyn syýasatymyz.
USU Programma üpjünçiligi tarapyndan üpjün edilen başga-da köp amatly desga, şol sanda amatly menýu, döwrebap dizaýn, gurlan elektron kömekçi, giriş we parol bilen girmek, karz bermek, töleg tertibini düzmek, töleg mukdaryny hasaplamak, buhgalteriýa we salgyt hasabaty, resminama karz, ulag we senagat guramalary üçin şablonlar, sintetiki we analitiki buhgalter hasabaty, bank hasabaty, ýurduň kanunçylygyny berjaý etmek, programma sazlamalaryny saýlamak, ýurduň buhgalteriýa syýasatyny döretmek, ýörite maglumat kitaplary we klassifikatorlar, wibe, kesgitlemek üpjünçilik we isleg, wezipe dolandyryjysy, habarnamalary ibermek, sahypa bilen integrasiýa, internet arkaly amaly programmalary döretmek, SMS we e-poçta arkaly köpçülikleýin poçta ibermek, pul akymyna gözegçilik, giç tölegleri kesgitlemek, hyzmatyň hiline baha bermek, amallary dolandyrmak, buhgalter şahadatnamalary, aýlyk haklaryny taýýarlamak, hasaplaryň diagrammasy, işgärleriň buhgalteriýasy, ätiýaçlyk nusgasy, isleg boýunça wideo gözegçilik hyzmaty başga bir programmadan maglumat bazasyny ýalňyşdyrmak, girdejileri we çykdajylary seljermek, ýörite kitaplar we magazinesurnallar, hakyky walýuta maglumatlary, dürli walýutalar bilen işlemek, karzy gaýtadan hasaplamak, tölenmeli we alynjak hasaplar, pul sargytlary, buhgalteriýa ýazgy şablonlary, bölekleýin we doly töleg, töleg bilen baglanyşyk haýyş, jemlemek we maglumat bermek, uzaldylan hasabat, karz stawkalary, iri we kiçi kompaniýalarda ulanmak we çäklendirilmedik önüm döretmek boýunça terminallar.


text:
AŞGABAT, 27-nji iýun (TDH). Şu gün Gyrgyz Respublikasynyň Prezidenti Sadyr Žaparow Türkmenistana resmi sapar bilen geldi.
Aşgabadyň iki ýurduň Döwlet baýdaklary bilen bezelen Halkara howa menzilinde dostlukly döwletiň Baştutanyny ýurdumyzyň resmi adamlary garşyladylar. Uçaryň ýanynda belent mertebeli myhmanyň gelmegi mynasybetli Hormat garawulynyň esgerleri nyzama düzüldi. Asylly däbe görä, milli lybasdaky oglanjyk we gyzjagaz gyrgyz Liderine gül desselerini gowşurdy.
Gyrgyz Respublikasynyň Baştutanynyň awtoulag kerweni howa menzilinden sapar mahaly kabulhanasy ýerleşýän “Oguzkent” myhmanhanasyna tarap ugrady.
Günüň ikinji ýarymynda Prezident Sadyr Žaparow Türkmenistanyň ilkinji Prezidentini hatyralamak maksady bilen, Gypjaga bardy we bu ýerde ýerleşýän aramgähde gül desselerini goýdy. Şeýle hem ol Türkmenbaşynyň Ruhy metjidine baryp gördi. Soňra belent mertebeli myhman paýtagtymyzyň günorta künjeginde ýerleşýän Türkmenistanyň Garaşsyzlyk binasyna gül goýdy. Asylly däbe görä, Gyrgyz Respublikasynyň Prezidenti bu ýerdäki Hormatly myhmanlaryň seýilgähinde iki döwletiň we halkyň mizemez dostlugynyň nyşany hökmünde bag nahalyny oturtdy.
Bu ýerden Sadyr Žaparow ýurdumyzyň Söwda-senagat edarasyna bardy hem-de Türkmenistanyň eksport harytlarynyň sergisi bilen tanşyp, Türkmen-gyrgyz ykdysady forumyna gatnaşdy. Şunuň ýaly işewür çäreler şu ýyl Garaşsyzlygynyň 30 ýyllyk senesini dabaralandyrýan ýurdumyzyň ýeten derejesini we ägirt uly ykdysady kuwwatyny açyp görkezmek üçin netijeli çäre bolup hyzmat edýär.
Bu ýerde nebitgaz toplumynyň, senagat we gurluşyk önümçiligi, energetika, dokma senagaty, gurluşyk hem-de binagärlik, söwda hem-de daşary-ykdysady aragatnaşyklar pudaklarynyň, Döwlet haryt-çig mal biržasynyň, Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň, onlarça hususy firmalaryň hem-de kompaniýalaryň ýokary hilli önümleri, dürli ugurlar boýunça hödürleýän hyzmatlary giňden görkezilýär. Şunda täze tehnologiýalara, innowasiýalara möhüm ähmiýet berildi. Munuň özi ýurdumyzda daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümçiligi we eksport önümleriniň mukdaryny artdyrmak boýunça wezipeleriň üstünlikli amala aşyrylýandygyny aňladýar.
Sergide ýurdumyzyň milli ykdysadyýetiniň binýatlaýyn pudagy bolan nebitgaz senagatynyň, şol sanda “Türkmengaz” we “Türkmennebit” döwlet konsernleriniň, “Türkmengeologiýa” döwlet korporasiýasynyň bölümleri möhüm orun eýeleýär. Bu bölümler milli hem-de halkara möçberdäki iri energetika, halkara ulag geçelgeleriniň gurluşyklarynyň, häzirki zaman gazhimiýa toplumlarynyň taslamalary, nebit we gaz ýataklarynyň, gazylyp alynýan beýleki peýdaly serişdeleriň ýerasty känleriniň özleşdirilişi barada gürrüň berýär.
“Türkmenhimiýa” döwlet konserniniň bölümlerinde täzeçil usullar arkaly himiýa senagatynyň ösüşi, onuň ägirt uly tebigy serişdelere esaslanýan kuwwaty, ýokary tehnologiýaly düzümleriň ösüşi aýdyň görkezilýär. “Garabogazkarbamid” zawodynyň, Türkmenabadyň himiýa zawodynyň, “Maryazot” önümçilik birleşiginiň, “Tejenkarbamid” we “Marykarbamid” kärhanalarynyň önümleri ýurdumyzyň içinde we dünýä bazarlarynda uly islegden peýdalanýar.
Soňky ýyllarda ýurdumyzyň elektroenergetika ulgamynyň eksport kuwwaty has-da artdy. Aşgabatda, Ahal, Balkan, Lebap we Daşoguz welaýatlarynda gurlan gaz turbinaly elektrik stansiýalary pudagyň düzüminiň üstüni ýetirdi. Marynyň döwlet elektrik stansiýasynda ýurdumyzda ilkinji garyşyk usulda işleýän bug-gaz elektrik stansiýasy gurlup, ulanylmaga berildi.
Lebap welaýatynda kuwwaty 432 megawata barabar bolan gaz turbinaly elektrik stansiýasynyň, Ahal — Balkan — Daşoguz halkalaýyn energoulgamynyň, Ahal we Daşoguz welaýatlarynda gaz turbinaly elektrik stansiýalarynyň gurulmagy ýurdumyzda elektrik energiýasynyň goşmaça möçberiniň öndürilmegini üpjün eder we daşary ýurtlara ugradylar.
Energetika ulgamynda sebit we halkara ähmiýetli taslamalary durmuşa geçirmek bilen, Türkmenistan daşky gurşawy goramak meselelerine örän jogapkärçilikli çemeleşýändigini görkezýär. Balkan welaýatynyň Serdar etrabynda guruljak, kuwwaty 10 megawat bolan ýel we Gün elektrik stansiýasynyň taslamasy munuň aýdyň mysalydyr.
Diýarymyzda aragatnaşygyň häzirki zaman görnüşleri işjeň ösdürilýär. Sanly ulgam, öňdebaryjy maglumat-kommunikasiýa tehnologiýalary ornaşdyrylýar. Halkara hem-de sebitara deňiz, awtoulag, demir ýol we howa ugurlaryna çykmak arkaly howa hem-de ýerüsti ýollary baglanyşdyrýan gatnaşygyň köpugurly ulgamy döredilýär. “Türkmenaragatnaşyk”, “Türkmenawtoulaglary”, “Türkmendemirýollary”, “Türkmenhowaýollary” agentlikleriniň hem-de Türkmenistanyň Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrliginiň bölümleri bu ugurda amala aşyrylan taslamalar hem-de kesgitlenen meýilnamalar barada giňişleýin maglumat berýär.
Serginiň aýratyn bölümi maýa goýum-gurluşyk toplumyna bagyşlanýar. Soňky ýyllarda ulanylmaga berlen köp sanly senagat we durmuş maksatly desgalar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň amala aşyrýan syýasatynyň anyk miwesidir. Onda ösüşiň belentliklerine tarap ynamly gadam urýan Watanymyzyň ykdysady kuwwaty aýdyň görünýär. Ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşygy ýyl-ýyldan artýar, gurluşyk senagatynyň kuwwaty ýokarlanýar. Onuň kärhanalary sement, kerpiç, turba önümlerini, magdan däl, örtük hem-de bezeg serişdelerini, boýaglary we ýerli çig maldan taýýarlanýan beýleki gurluşyk serişdelerini öndürmekde işjeňlik görkezýärler.
Şu ýylyň maý aýynda düýbi tutulan “Aşgabat-siti” binagärlik toplumy özüniň göwrümi we binalaryň ýerleşdirilişi bilen belent mertebeli myhmanlarda uly gyzyklanma döretdi. Bu iri ýaşaýyş jaý toplumy, taslama laýyklykda, ýakynda 140 ýyllyk şanly senesini bellän paýtagtymyzyň demirgazygynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň “akylly» şäher konsepsiýasynyň esasynda peýda bolar.
Dokma senagaty ministrliginiň bölümleri täze enjamlar we ekologiýa taýdan arassa öňdebaryjy tehnologiýalar bilen üpjün edilen önümçilik kuwwatlyklaryny görkezýär. Olarda nah pagtadan, ýüpekden, örme hem-de beýleki görnüşli matalardan taýýarlanan önümleriň köp görnüşleri görkezilýär. Aşgabadyň dokma toplumy hem-de Türkmenbaşy jins toplumy ýokary hilli, köp görnüşli hem-de ýurdumyzda we daşary döwletlerde uly islegden peýdalanýan önümlerini görkezdiler.
Türkmen halylary milletiň bahasyz baýlygy bolup durýar. Köp asyrlaryň dowamynda halkymyz el halylaryny dokamagyň we olaryň çeperçiliginiň gizlin syrlaryny aýawly saklap, kämilleşdirip, biziň günlerimize ýetiripdir. Halkymyzyň milli buýsanjy bolan halylar dünýä ýüzünde çeperçilik ähmiýetini ýitirmän, halkara derejede uly abraýa eýe bolýar. “Türkmenhaly” döwlet birleşiginiň bölümi hut şu gadymy sungata bagyşlanýar. Onda ussat halyçylaryň elinden çykan ajaýyp halylar, ykjam zenan torbalary, dürli mazmunly özboluşly şekiller ýerleşdirilen halylar, milli bezeg aýratynlykly sowgatlyklar hemmeleriň ünsüni özüne çekýär.
Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi sergide köp sanly hususy kärhanalaryň öndüren harytlaryny görkezdi. Olaryň hatarynda oba hojalygyna, azyk senagatyna degişli önümler bar. Şeýle hem bu ýerde häzirki zaman ýaşaýyş jaý toplumlarynyň we senagat kärhanalarynyň şekilleri görkezilýär.
Aýratyn-da, hususyýetçileriň öndürýän demir önümleri, gipsleri, polietilen we polipropilen önümleri, zyýansyzlandyryjylary, himiki serişdeleri, aýakgaplary hem-de deriden taýýarlanan beýleki önümleri, awtoulaglaryň ýag süzgüçleri, hojalyk tehnikalary, et we süýt önümleriniň, çörek hem-de çörek önümleriniň, süýji-kökeleriň köp görnüşleri, guşçulyk pudagyna degişli önümleri, ýyladyşhanalarda ýetişdirilen önümler, miwe suwlary we beýleki içgiler, gök önümleriň, miweleriň gaýtadan işlenen görnüşleri sergide möhüm orun eýeleýär.
Gyrgyz Respublikasynyň Prezidenti Sadyr Žaparow we onuň bilen bile gelen wekiliýetiň agzalary Türkmenistanyň eksport harytlarynyň sergisi bilen tanyşlygyny tamamlanlaryndan soňra, Türkmen-gyrgyz ykdysady forumyna gatnaşdylar. Duşuşygyň gün tertibine iki ýurduň söwda-ykdysady, eksport we maýa goýum mümkinçiliklerini durmuşa geçirmek bilen baglanyşykly meseleleriň giň toplumy girizildi.
Gyrgyz Respublikasynyň Prezidenti Sadyr Žaparow ýygnananlaryň öňünde çykyş edip, iki ýurduň işewürler toparlarynyň söwda-ykdysady ulgamda döwletara hyzmatdaşlygy giňeltmäge uly gyzyklanma bildirýändikleriniň subutnamasy bolan şu günki çäräni guraýandygy üçin türkmen tarapyna hoşallyk bildirildi.
Belent mertebeli myhman Gyrgyz Respublikasynyň dostlukly Türkmenistan bilen strategik hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de ösdürmäge ygrarlydygyny tassyklap, iki ýurduň hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklaryny pugtalandyrmaga täze itergi bermegiň möhümdigini belledi.
Prezident Sadyr Žaparow biziň ýurtlarymyzyň işewürler toparlarynyň arasynda uzak möhletleýin hyzmatdaşlygy ösdürmek üçin ägirt uly mümkinçilikleriň bardygyny aýdyp, tejribe alyşmagyň hem-de nebithimiýa, gaz senagatynda, elektroenergetika pudagynda iş alyp barýan hem-de özleriniň diňe bir ýurduň içinde däl-de, dünýä giňişliginde hem üstünlikli işlemäge ukyplydygyny görkezen Türkmenistanyň kärhanalaryny Gyrgyzystanyň bazaryna işjeň çekmegiň ähmiýetini belledi. Dokma senagaty, energiýanyň gaýtadan dikeldilýän çeşmeleri, syýahatçylyk, gaýtadan işleýän pudaklar, oba hojalygy hyzmatdaşlygyň möhüm ugurlarynyň hatarynda görkezildi.
Belent mertebeli myhman ulag-üstaşyr toplumyny ileri tutulýan ulgamlaryň hatarynda kesgitläp, şunuň bilen baglylykda, bilelikdäki gyrgyz-türkmen logistika kompaniýasynyň döredilmeginiň giň mümkinçilikleri açjakdygyny nygtady, bu kompaniýa gyrgyz we türkmen harytlaryny dünýä bazarlaryna çykarmaga ýardam berer. Gyrgyzystanyň Prezidenti türkmen işewürlerini işjeň hyzmatdaşlyga hem-de iri maýa goýum taslamalaryny bilelikde amala aşyrmaga çagyryp, hemmelere üstünlik we abadançylyk arzuw etdi.
Soňra foruma gatnaşyjylar çykyş edip, dürli ulgamlarda netijeli hyzmatdaşlyk üçin giň mümkinçilikleriň bardygyny aýtdylar we ony durmuşa geçirmek boýunça teklipleri beýan etdiler.
Türkmenistanyň wekilleri öz çykyşlarynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň alyp barýan ykdysady syýasatynyň ileri tutulýan ugurlaryny beýan etdiler, dünýäniň beýleki döwletleri, iri halkara maliýe edaralary we öňdebaryjy kompaniýalar bilen özara bähbitli hyzmatdaşlygy ösdürmek bu syýasatyň möhüm ugrudyr.
Sebit boýunça goňşy ýurtlar, şol sanda Gyrgyzystan bilen netijeli gatnaşyklary pugtalandyrmak we giňeltmek ýurdumyzyň daşary syýasatynyň möhüm ugurlarynyň biridir, bu dostlukly ýurduň halky bilen türkmen halkyny gadymdan gelýän dostluk gatnaşyklary hem-de taryhyň dowamynda kemala gelen medeni we ruhy ýörelgeleriň umumylygy birleşdirýär.
Diýarymyzyň durmuş-ykdysady ösüşiniň ýokary depginlerini üpjün etmekde, milli ykdysadyýetimiziň bäsdeşlige ukyplylygyny ýokarlandyrmakda, ony diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmekde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan tassyklanylan kiçi we orta telekeçiligi goldamagyň Döwlet maksatnamasyna hem aýratyn ähmiýet berilýär.
Nebitgaz senagatynda hyzmatdaşlyk ara alnyp maslahatlaşylan esasy meseleleriň biri boldy. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanyň energetika syýasatynyň ýangyç-energetika toplumynyň hemmetaraplaýyn ösdürilmegine we onuň dünýä energetika ulgamyna işjeň goşulyşmagyna gönükdirilendigi bellenildi. Energiýa serişdelerini dünýä bazarlaryna ibermegiň eksport ugurlarynyň gerimini giňeltmek ýurdumyzyň energetika strategiýasynyň möhüm bölegidir. Bu ugurda Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan (TOPH) gaz geçirijisiniň gurluşygy has möhüm ähmiýetli taslamalaryň biridir.
Şonuň bilen birlikde, tebigy gazyň düýpli gaýtadan işlenilmegine aýratyn üns çekilip, soňky ýyllarda birnäçe iň häzirki zaman gazhimiýa toplumlary ulanylmaga berildi, şolaryň hatarynda Gyýanlynyň polimer zawody, Ahal welaýatyndaky tebigy gazdan EСO-93 kysymly sintetik, ekologiýa taýdan arassa benziniň senagat möçberinde önümçiligi boýunça dünýäde ilkinji zawody görkezmek bolar. Ýakyn wagtda dünýä bazarlarynda uly islege eýe bolan ýokary goşulan bahaly önümleri öndürýän şeýle kärhanalaryň ýene birnäçesini gurmak meýilleşdirilýär.
Işewürlik duşuşygyna gatnaşyjylara Türkmenistanyň nebitgaz toplumynda ýetilen sepgitler, uglewodorod känlerini özleşdirmek, gazyp almak, gaýtadan işlemek hem-de nebiti we tebigy gazy ibermek bilen meşgullanýan toplumyň esasy düzüm bölekleri hem-de kärhanalary barada gürrüň berýän wideofilm görkezildi.
Gyrgyz Respublikasynyň işewür toparlarynyň wekillerine Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň üsti bilen “Türkmengaz” döwlet konserniniň kärhanalarynda we Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilýän önümleri satyn almak mümkinçiliklerini öwrenmek teklip edildi.
Maslahata gatnaşyjylaryň belleýişleri ýaly, himiýa we dokma senagaty, oba hojalygy pudaklarynda, elektroenergetika toplumynda hyzmatdaşlyk üçin uly mümkinçilikler bar. Türkmenistanyň dürli sebitlerinde gysga wagtyň dowamynda kuwwatly elektrik beketleriniň hem-de täze elektrik geçiriji ulgamlaryň gurlup ulanylmaga berilmegi netijesinde pudagyň birnäçe esse artan kuwwaty ýurdumyzda gurulýan iri senagat toplumlaryny hem-de köp sanly durmuş desgalaryny diňe bir durnukly üpjün etmäge däl-de, elektrik energiýasyny Özbegistan, Owganystan, Eýran ýaly goňşy döwletlere ibermäge hem mümkinçilik berýär.
Işjeň, netijeli ýagdaýda geçen forumyň çäklerinde iki ýurduň ministrlikleriniň hem-de pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň, döwlet we hususy kompaniýalarynyň wekilleriniň arasynda ikitaraplaýyn gepleşikler geçirildi, şolaryň dowamynda täze işewürlik gatnaşyklary ýola goýuldy, hyzmatdaşlygy ösdürmegiň mümkinçilikleri ara alnyp maslahatlaşyldy hem-de geljekki meýilnamalar anyklaşdyryldy.
Işewürlik duşuşygynyň jemleri boýunça Türkmenistanyň we Gyrgyzystanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmeleriniň agzalarynyň arasynda onlaýn görnüşinde ikitaraplaýyn resminamalar toplumyna gol çekildi. Gazanylan ylalaşyklar däp bolan dostlukly döwletara gatnaşyklaryň şertnama-hukuk binýadyny döredip, iki ýurduň arasyndaky hyzmatdaşlygy hil taýdan täze derejä çykarmaga ýardam berer.
Gyrgyz Respublikasynyň Prezidenti Sadyr Žaparowyň Türkmenistana resmi sapary dowam edýär.


text:
Jetim balany bóten otbasynyń tárbıesine zańsyz bergen sheneýnikke 12 mln teńge aıyppul salyndy
NUR-SULTAN. QazAqparat – Taldyqorǵan qalalyq sotynyń úkimimen jergilikti bilim berý bólimindegi balalardyń quqyqtaryn qorǵaý sektorynyń meńgerýshisi 400 myń teńge parany 12 mln teńge qylyp qaıtaratyn boldy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń asa mańyzdy ister boıynsha tergeýshisi Danııar Begaıdarov Antikor aqparat alańynda osyndaı málimet keltirdi.
«Almaty oblysynyń Taldyqorǵan qalalyq sotynyń úkimimen «Taldyqorǵan qalasynyń bilim bólimi» MM balalardyń quqyqtaryn qorǵaý sektorynyń meńgerýshisi A.Tuıaqbaevqa 12 mln teńge kóleminde aıyppul salyndy. Sondaı-aq, sot úkimimen K.Polnomochnova 4 mln teńge mólsherinde aıyppul arqalaıtyn boldy. A.Tuıaqbaev K.Polnomochnovanyń deldaldyǵymen jetim balany bóten otbasyna tárbıeleýge bergeni úshin 400 myń teńge somasynda para aldy degen kúdikke ilingen bolatyn», - deıdi agenttiktiń asa mańyzdy ister boıynsha tergeýshisi.
Sondaıaq, Danııar Begaıdarov Qyzylorda oblysy ekologııa departamentiniń basshysy 11 jylǵa sottalǵanyn málim etti.
Oǵan seriktestiktiń ekologııalyq zańnama talaptaryn saqtaýy turǵysynan júrgizilgen keshendi tekserý boıynsha oń sheshim shyǵarǵany úshin jeke kompanııa dırektorynan 30 mln teńge somasynda para aldy degen aıyp taǵylǵan bolatyn.


text:
«ABBA Voyage» web saýtynyň we onuň «Twitterdäki» resmi sahypasynyň peýda bolmagy mundan 40 ýyl ozal dargan bu meşhur toparyň janköýerlerinde uly gyzyklanma döretdi. 2-nji sentýabrda bolsa saýtyň we hasabyň ulanyjylaryna heniz belli bolmadyk täzelik garaşýar.
«RIA Nowostiniň» «The Sun» gazetine salgylanyp habar berşi ýaly, uzak arakesmeden soň ABBA bäş sany täze aýdym we köpden bäri garaşylýan golografiki görkezişi hödürlär.
ABBA meşhur aýdym-saz taryhynda iň üstünlikli toparlaryň biridir, ýazgylary dünýäde 350 milliondan gowrak satyldy.


text:
Göwreli bolmazlygyň iň ynamly ýoly – jynsy gatnaşyklardan saklanmakdyr! Romantik gatnaşyklar – bu, birinjilik bilen söýýän adamyň baradaky, onuň psihologiki we fiziki rahatlygy baradaky ideg, jynsy gatnaşyk däl.
Kontrasepsiýa – dürli usullar we ýollar bilen göwreliligiň öňüni almak. Ýetginjekler üçin haýsy kontrasepsiýa usulynyň laýyk gelýänini aşakda düşündirilen.
1 Ýetginjekler kontrasepsiýa barada näme bilmeli?
Aşakdaky sanalan töwekgelçilikleriň öňüni almak üçin:
- meýilleşdirilmedik ilkinji göwrelilik
- birinji abort
- jynsy ýollar arkaly geçýän infeksiýalar (JÝAGI)
Ýetginjekleriň kontrasepsiýasy aşaky talaplara laýyk gelmeli:
- ýokary netijeli
- saglyk üçin howpsyz
- ulanmak üçin oňaýly
- elýeterli
Kontrasepsiýanyň dürli görnüşleri bar. Her bir usulyň aýratynlyklaryndan ugur alyp, ýetginjeklere maslahat berilýäni aşakdaky sanalan dört görnüş:
- böwet (mehaniki);
- spermisid (himiki);
- gormonal;
- gyssagly kontrasepsiýa
2 Kontrasepsiýanyň böwet usuly
Kontrasepsiýanyň böwet usuly – spermatazoidleriň ýatgynyň boýunjygyna girmeginiň öňüni almak üçin mehaniki böwet döredýän usula aýdylýar. Bu usul hem erkekler hem-de aýallar tarapyndan ulanylyp bilner. Bu kontrasepsiýa prezerwatiwler, jyns ýolunyň diafragmalar, boýunjyk gapajyklar we kontraseptiw gubkalar.
Prezerwatiw diňe bir islenilmedik göwreliligiň öňüni almak bilen çäklenmän, eýsem jynsy ýollar arkaly geçýän infeksiýalaryň hem öňüni almakda netijeli. Prezerwatiw ýokary derejede netijeli bolmagy üçin dogry saklaýyş şertlerini (göni gün şöhlelerinden, eplenmeginden we gysylmagyndan we 37 derejeden ýokary gyzgyndan goramaly) we dogry ulanyş şertlerini (jynsy gatnaşygyň iň başynda geýmek, gaýtadan ulanmazlyk we ş.m.) hökman ýerine ýetirmeli.
Jyns ýolunyň diafragmasy ýatgynyň boýunjygyny ýapýan görnüşde jyns ýolunda oturdylmaly, şeýle edilse ol spermatazoidleriň geçmeginiň öňüni almagyň mehaniki usuly bolup hyzmat edýär. Netijeliligiň pesligi we ulanyşynyň kynçylyklary sebäpli bu usul meşhur däl.
3 Kontrasepsiýanyň spermisid usullary
Kontrasepsiýanyň spermisid usuly – spermatazoidleriň öýjüginiň membranasyny ýok edýän görnüşine aýdylýar. Olar krem, gel, köpürjik, şem, gerdejik we ereýän plýonka görnüşlerde öndürilýär.
Spermisid usulyny beýleki usullar bilen utgaşdyrylyp ulanmak (meselem prezerwatiw we spermisid çalgy) beýleki usullary ýeke-ýekeden ulanmak bilen deňeşdirlende has ýokary netije berýär – jynsy ýollar arkaly geçýän infeksiýalaryň öňüni almakda kömek edýär.
4 Kontrasepsiýanyň gormonal görnüşi
Kontrasepsiýanyň gormonal görnüşi aýalyň jynsy gormonlarynyň emeli analoglaryny ulanmaga esaslanyp, ol öz gezeginde owulýasiýanyň öňüni alýar – ýagny taýýar tohumlandyrlan aýal jyns öýjüginiň ýumurtgadan çykyp, ýatga düşmeginiň öňüni alýar.
Döwrebap gormonal kontraseptiwler (göwrelilige garşy dermanlar) ýokary netijä eýe bolup, öz gezeginde beden üçin howpsyz, aýbaşyny kadalaşdyrýan, iýmit siňdiriş ýollarynda bozulma döretmeýän we gormonal ýetmezçiligi dolýan usul.
Üns beriň! Ähli gormonal serişdeler DIŇE lukman tarapyndan saýlanyp berilmeli, lukman siziň saglygyňyzyň şahsy aýratynlygyna daýanyp saýlap bermeli. Ähli adama laýyk gelýän uniwersal serişde ýok.
Göwreliligiň öňüni alýan dermanlaryň iň uly ýetmezçiligi – olar jynsy ýollar arkaly geçýän infeksiýalardan (JÝAGI) goranok. Ýetginjekler üçin bu mesele esasy aktual: ir jynsy gatnaşykly durmuşa başlaýan ýetginjek oglanlar we gyzlaryň arasynda iň köp JÝAGI görnüşleri gabat gelýär. Şonuň üçin oral kontraseptiw (derman) bilen prezerwatiwleri bilelikde ulanmak maslahat berilýär.
Ýene bir belläp geçilmeli, ýatgy boýunjyga goýulýan kontrasepsiýa görnüşi (spiral) ýetginjek gyzlaryň ýatgysynyň kiçi ölçegli bolanlygy üçin laýyk gelmeýän usul. Ýetginjek döwürde bu görnüş ýalňyş dakylmak töwekgelçilikli bolup, onuň gaçyp galmagy ýa-da ýatgyny ýaralamak howpy bar. Ýatgynyň daşynda galýan göwrelilik töwekgelçiligi we howpy hem döredip bilýär.
5 Gyssagly kontrasepsiýa
Gyssagly kontrasepsiýa – kontrasepsiýanyň görnüşi däl-de, goragsyz geçen jynsy gatnaşygyň netijesinde dörap biljek göwreliligiň öňüni almak usuly bolup durýar. Bu usul yzygiderli ulanylmaly däl, bu usul bedeniň gormonal fonyna we aýbaşy yzygiderligine uly täsir edýär. Onuň netijeliligi 75-89%.
Gyssagly kontrasepsiýa usuly aşaky ýagdaýlarda ulanylyp biliner:
- goragsyz jynsy gatnaşykdan soň (şol wagtyň özünde ýa-da 2 günüň dowamynda);
- jynsy gatnaşyk wagtynda prezerwatiw ýyrtylsa ýa-da sypyp galsa;
- gyz diafragmany ýa-da gapajygy wagtyndan öň aýyran bolsa;
- gyz göwrelilige garşy dermany wagtynda içmegik bolsa ýa-da has gija galyp içse;
- zorlanmak ýagdaýlarda
Gyssagly kontrasepsiýa JÝAGI-den goramaýar.
6 NETIJE
Jynsy gatnaşygy yzygiderli däl köp ýetginjekler üçin kontrasepsiýanyň iň gowy usuly jynsy gatnaşykdan saklanmak bolup durýar.
Indiki oňaýly we netijeli görnüş prezerwatiwleri spermisidler ýa-da gormonal usul bilen bilelikde ulanmak. Bu diňe bir meýilleşdirilmedik göwrelilikden goramak bilen çäklenmän, eýsem JÝAGI-den hem netijeli gorap biler.
Kontraseptiwleriň dürli görnüşleri barada ähli ýetginjekler bilmegi we zerur bolanda ulanmagy hökman.
Üns beriň! Gatnaşykdaky adamlaryň ikisi hem kontrasepsiýanyň laýyk usulyny ulanmagyň aladasyny etmegi zerur. Ýagny, her tarap özüne ylaýyk bolan usul barada pikirlenmeli. Bu jogapkärçiligi beýleki adamyň üstüne doly atyp oturmaly däl.
Üns beriň! Goragsyz jynsy gatnaşyga razylyk bermäň! Siziň partnýoryňyz siziň saglyk ýagdaýyňyz barada alada etmeýän bolsa, hiç hili emosional baglanşyk we romantiki gatnaşyklar barada gürrüň bolup bilmez. Töwekgelçilige ýol bermäň!


text:
Orsýetiň graždanlygy bolan türkmen raýatlary özboluşly bijede ýa lotoreýada utuş gazanan adamlar ýalydy. Olar şu ýerde-de bolup bilýärler, ol ýere-de gidip gelýärler. Orsýetde saglygyny bejerdýärler. Eger isleseler, şol ýerde galybam bilýärler.
Ol şunuň ýaly ýeňilligi bolmadyk adamlarda iki pasportly adamlaryň bagtyna gözügidijilik duýgusyny, şol bir wagtda-da özleriniň çykgynsyz ýagdaýyna düşünmek duýgusyny oýarýar.
Bu ýagdaý häkimiýetleriň göz alynda diýseň agyr faktor. Çünki, ýurtda ikinji bir çykalgasy, goşmaça mümkinçiligi bolan köp sanly adam ýaşaýarka, nähili berek, hemmeleri özüne tabynlykda saklap bilýän režim ýagdaýa doly eýeçilik edip bilmeýär. Goşa raýatlygy bolanlaram gözegçilik astynda, ýöne beýleki ýönekeý adamlar ýaly häkimiýetleriň doly gözegçiliginde däl.
Birinjiden, bu ýagdaý jemgyýetiň üstünden gözegçilik etmek tabşyrylan edaralaryň myrryhyny atlandyrýar. Şonuň üçin olar pursaty gelende, ýakynda Moskwa gitmek islän goşa raýatlygy bolan onlarça adamyň başyna Aşgabat aeroportunda getirilen ýagdaý ýaly hereketlere ýüz urýarlar.
Goşa raýatlyk doly ýatyrylýança, ýurduň ideologiýa-gözegçilik edaralary tarapyndan şeýle hereketleriň ýene-de dowam etdiriljekdigini çak etse bolar. Taryha nazar aýlansa, gazaply häkimiýetleriň zorluk, rehimsizlik bilen öz graždanlaryny özüne doly garaşly, bakna etmek ugrunda hereket edendigi görünýär. Bu ýagdaý şunuň ýaly uçdan-tutma gulçulykdan gaçmaga, ondan gutulmaga mümkinçiligi bolan adamlara has-da degişli.
Ätiýaçlyk aerodromy
Kollektiwizasiýa – köpçülikleýin kolhozlaşdyrma döwründe Sowet häkimiýeti bilen hyzmatdaşlykdan ýüz öwren, özdiýenli daýhanlar üçin Staliniň sistemasy jezanyň aýratyn bir görnüşini oýlan typypdy. Ol daýhanlaryň ganjaryp duran ýarasyna taýak urmak, oňa duz sepmekdi. Daýhanlarda şahsyýetini tassyklaýjy baş dokument- pasport ýokdy. Şol jeza SSSR diýlen äpet döwletiň oba ýerlerindäki daýhanlaryň ählisine degişlidi.
Şu usul bilen Stalin daýhanlaryň barysyny bir meňzeş hukuksyzlyk ýagdaýyna saldy, olary ýerli başlyklaryň gullaryna öwürdi, şolaryň erk-ygtyýaryna tabyn etdi. Diýmek, türkmen häkimiýetleriniň goşa raýatlykdan gutulmak üçin edýän häzirki hereketleri häkimiýetiň özi tarapyndan berilmedik islendik, emma ýurtda bar mümkinçiliklerden halas bolmaga, gutulmaga ýapyk, kähalatlarda açyk synanyşykdyr.
Halkara jemgyýetçiligi tarapyndan repressiw atlandyrylýan režimlerde goşa raýatlyga, uçarmanlaryň dili bilen aýdylanda, gonmak üçin ätiýaçlyk aerodromy, howa meýdany hökmünde garalýandygyny hasaba almazlyk mümkin däl. Islendik garaşylmadyk çylşyrymly pursatlarda, kyn ýagdaýlarda şol howa meýdanyndan peýdalanyp bolýar.
S.Nyýazow belli bir derejede özüni doly hojaýyny, hökümdary saýmazlyga biraz mümkiniçligi bolan adamlaryň şol biraz erkinligi bilen ylalaşmandygy üçin ýurdy daşary dünýä üçin berk ýapypdy. Ýöne häzirki režim özüni guran, döreden adamdan gutulsa-da, guýrugynyň yzyndan ylgap, öz-özünden gutulyp bilenok.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Bilim • 15 Aqpan, 2020
Mektep oqýshylary ǵylymı jobalaryn ál-Farabı ýnıversıtetinde qorǵady
Almatyda «Daryn» respýblıkalyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵy jyl saıyn ótkizetin respýblıkalyq ǵylymı jobalar konkýrsy aıaqtalyp, tyrnaqaldy jumystaryn sátti qorǵaǵan oqýshylar JOO bilim granttaryna ıe bolǵanyn buǵan deıin de habarlaǵan edik.
Aımaqtar • 15 Aqpan, 2020
Almatynyń Bostandyq aýdanynda 2019 jyly 27 balabaqsha ashyldy
Almatynyń Bostandyq aýdanynda ótken jyly 27 balabaqsha ashylǵan. Bul týraly Bostandyq aýdanynyń ákimi Altaı Raqymbetov Almaty qalasy ákimdiginiń baspasóz ortalyǵy alańynda ótken brıfıngte málimdedi.
Aımaqtar • 14 Aqpan, 2020
Almatydaǵy Botanıkalyq baqty jóndeý jumystary kóktemde aıaqtalady
Almatydaǵy Botanıkalyq baqty jóndeý jumystary 2020 jyldyń kókteminde aıaqtalady. Bul týraly búgin qalalyq baspasóz ortalyǵynda Bostandyq aýdanynyń ákimi Altaı Raqymbetov ózi basqaratyn aýdan aýmaǵynda ornalasqan Botanıkalyq baqty jóndeýge qatysty jumystardy baıandady.
Qoǵam • 14 Aqpan, 2020
Qazaq balalary Kalıfornııadaǵy ISEF-2020 ǵylymı jobalar konkýrsyna barady
Búgin Almatyda oqýshylar arasyndaǵy respýblıkalyq ǵylymı jobalar konkýrsy márege jetti.
Tehnologııa • 14 Aqpan, 2020
Almatyda Nazarbaev Zııatkerlik mektepteriniń tájirıbesin taratý máselesi qaraldy
Búgin Almaty qalasy ákiminiń orynbasary E.Babaqumarovtyń tóraǵalyǵymen qaladaǵy fızıka-matematıka baǵytyndaǵy Nazarbaev Zııatkerlik mektebi Qamqorshylyq keńesiniń otyrysy ótti.
Aımaqtar • 14 Aqpan, 2020
Respýblıkalyq ǵylymı jobalar baıqaýynda oqýshylarǵa bilim granttary berildi
Búgin Almatyda Qazaqstan Respýblıkasynyń Bilim jáne ǵylym mınıstrligine qarasty «Daryn» respýblıkalyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵy jalpy bilim beretin pánder boıynsha respýblıkalyq ǵylymı jobalar konkýrsyn qorytyndylady.
Aımaqtar • 13 Aqpan, 2020
Almatyda PIK-terdiń ornyna MIB kele me?
Megapolıste munan bylaı PIK-terdiń ornyna MIB, ıaǵnı Múlik ıeleriniń birlestigi men qarapaıym seriktestik (QS) jumys isteıtin bolady. Bul týraly Almaty qalasy ákimdiginiń baspasóz ortalyǵynda qalalyq Turǵyn úı saıasaty basqarmasy basshysynyń orynbasary Meıirjan Otynshıev málimdedi.
• 13 Aqpan, 2020
Ál-Farabıdiń ustazdyq tujyrymdamasy taqyrypqa arqaý boldy
Almatydaǵy ál-Farabı atyndaǵy Qazaq Ulttyq ýnıversıtetinde 12-13 aqpanda «Bilim berýdi sıfrlandyrýdaǵy ál-Farabıdiń pedagogıkalyq tujyrymdamasynyń zamanaýı ınterpretasııasy» taqyrybynda halyqaralyq ǵylymı-ádistemelik konferensııa ótti. Uly ustaz ál-Farabıdiń 1150 jyldyq mereıtoıyna oraı uıymdastyrylǵan ǵylymı-ádistemelik konferensııa bilim berýdi sıfrlandyrý jaǵdaıynda joǵary mektep pedagogynyń quzyrettiligin jetildirý boıynsha tájirıbe almasýdy qarastyrdy.
Aımaqtar • 13 Aqpan, 2020
Almatyda Kindik Azııa sýretshileriniń «Ornamentum» ujymdyq kórmesi bastaldy
Almatydaǵy Aspan Gallery galereıasynda Ortalyq Azııa elderiniń osy zamanǵy sýretshileriniń «Ornamentum» ujymdyq kórmesi ótip jatyr. Atalmysh kórmeden sheberlikterin toǵystyrǵan tashkenttik Dılıara Kaıpova, bishkektik Marat Raıymkýlov, aqtóbelik Baqyt Býbıkanova, Elena men Vıktor Vorobevtardyń týyndylary tórge shyqty.
Qazaqstan • 13 Aqpan, 2020
Almatyǵa Qytaıdan Qazaqstan azamattaryn alyp kelgen sońǵy reıs qondy
Búgin Almaty qalasynyń áýejaıyna Qytaı Halyq Respýblıkasynan Qazaqstan azamattary jetkizildi.


text:
Aşgabat şäherinde ilatyň münýän gara reňkli awtoulaglaryny sürmeklige gadagançylyk girizlenden soň, şu günler goýy gök, ýaşyl, çal we goňur reňklerdäki ulaglaryň hereketine hem çäklendirilen derejede gadaganlyk girizildi.
Ýatlap geçsek, 28-nji dekabrda polisiýanyň ýol gözegçilik gullugynyň işgärleri tarapyndan paýtagtda ilatyň münýän gara reňkli awtoulaglaryny sürmek gadagan edilip, gara reňkli awtoulaglar “jerime duralgalaryna” ýygnalyp başlanypdy.
Azatlyk Radiosynyň paýtagtdaky çeşmeleriniň tassyklamagyna görä, goýy gök, ýaşyl, çal we goňur reňklerdäki ulaglar “jerime awtoduralgalaryna” alnyp gidilmese-de, polisiýanyň ýol gözegçilik gullugynyň işgärleri olary şäheriň protokol köçelerine we merkezine goýbermeýärler.
“Paýtagtyň protokol köçelerine şol reňkdäki awtoulaglar ýetip gelýän bolsa, polisiýanyň ýol gözegçilik gullugynyň inspektorlary olary saklaýarlar we derhal yzyna öwrülmegi talap edýärler. Umuman, olara şäheriň merkezine, protokol köçelere girmek gadagan. Sürüjiler köçe ýol hereketine gözegçilik edýän polisiýa işgärlerinden, ‘häzirki çäklendirilen gadaganlygyňyzyň netijesi näme bilen tamam bolar?’ diýip soranda, polisiýa işgärleri anyk bir zady bilmeýändiklerini aýdýarlar” diýip, aşgabatly ýazyjy we synçy Amanmyrat Bugaýew gürrüň berdi.
Gadagançylyklar we çäklendirmeler sebäpli gara reňkdäki awtoulag eýeleriniň öz ulaglaryny ak reňke boýadyp başlandygy, munuň netijesinde paýtagtyň awtoserwisleriniň boýag sehlerinde uly nobatlaryň emele gelendigini we olaryň hyzmatlarynyň bahasynyň has ýokarlanandygyny Azatlygyň ýerli çeşmeleri aýdýarlar.
“Hatda 15-20 maşynyň şol bir sehde nobata durandygy aýdylýar. Nyrhlar-da barha gymmatlaýar, ýöne adamlar şonda-da awtoulaglaryny ak reňk sepýän sehlerde goýup gaýdýarlar. Sebäbi her geçen gün nyrhlar üýtgeýär. Meselem, ilkinji günlerde onuň bahasy 7000 manat bolsa, häzir 9000-11000 manat aralygyna çenli baryp ýetdi” diýip, Bugaýew belleýär.
Galyberse-de, şu günler awtoulaglary ak reňke boýatmak, hamana, ilatyň öz isleg-arzuwy diýdirmek üçin, döwlet awtoinspeksiýasynyň resmileri awtoulagy “jerime duralgasyna” getirilen her bir sürüjiden: “Meniň gara reňkli awtoulagymy ak reňke boýatmaga rugsat beriň” diýip, arza hatyny ýazmagy talap edýärler. Sürüjiler şol arzany ýazyp, resmilerden rugsat hatyny alansoň, “jerime duralgasyndan” ulagyny çykaryp, ussahanada ak reňke boýadyp bilýärler.
Mundanam başga, paýtagtda gara reňkli hem-de goýy gök, ýaşyl, çal we goňur reňklerdäki ulaglary sürmäge girizilen gadagançylyklaryň netijesinde, şäherde hususy taksileriň sany göz-görtele azaldy we olaryň kireý nyrhlary-da ýokarlandy.
“Taksileriň sany ortaça 30-40% derejesinde azaldy. Birinjiden, indi köçä çykan dessine taksi tapyp bolanok. Sebäbi taksileriň sany az. Galyberse-de, taksiler öz nyrhlaryny juda artdyrdylar. Meselem, hususy taksilerde öň 5 kilometr aralyga 3 manat berseň, ýolagçyny alyp gitmäge kaýyldylar. Indi şol aralyk 1 kilometre deň bolsa-da, maşyna aýagyňy basyp münseň, onda 5 manat töle diýýärler” diýip, Bugaýew aýdýar.
Şol bir wagtda, ol döwlet eýeçiligindäki taksileriň hem kireý nyrhlarynyň duýdansyz gymmatlandygyny, öň olaryň ortaça 10 kilometr aralyk üçin 20 manat alan bolsa, indi 30-40 manat aralygynda töleg alýandygyny hem sözüniň üstüne goşdy.
Galyberse-de, Täze ýyl baýramçylygynyň yz ýany, paýtagtda köçe ýol hereketiniň gullugynyň işgärleriniň awtoulag sürýän aýal-gyzlary saklap, olaryň resminamalaryny jikme-jik barlaýandygy we käte dürli bahanalar bilen olary gaýtadan synagdan geçmäge ugradýandygyny Azatlygyň iki çeşmesi habar berýär.
Mundanam başga, soňky ýyllarda ýurduň ähli künjeginde diýen ýaly sürüjilik şahadatnamasyny almak isleýän aýal-gyzlaryň dürli bökdençlikler bilen ýüzbe-ýüz bolýandygyny, ýerli ýaşaýjylar aýdýarlar.
Daşoguz welaýatyndan özüni Ogulşat diýip tanyşdyran 38 ýaşyndaky telekeçi zenan sürüjilik şahadatnamasyny almak üçin, eýýäm alty gezek synaga girip synagdan geçendigini, emma muňa garamazdan, özüne sürüjilik şahadatnamasynyň berilmeýändigini Azatlyga gürrüň beripdi.
Türkmen häkimiýetleri ýokarky ulag gadagançylyklary we çäklendirmeler barada ilata düşündiriş bermän gelýärler. Bu gadagançylyklar hakynda ýurduň metbugatynda hem mesele gozgalmaýar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýurtdaky korrupsiýany tassyklap ýene bir gezek çykyş eden mahaly, Aşgabadyň köçelerinde Polisiýanyň ýol gözegçiligi gullugynyň käbir işgärleriniň ulag sürüjilerine “serhoş” diýip, töhmet atýandygy we olardan para soraýandygy barada Azatlyk Radiosyna habarlar gelip gowuşýar.
“Şeýle polisiýa işgärleriniň biri “Toyota Corolla” kysymly ulagy münýär. Onuň döwlet belgisi “1574 AG”. Bu polisiýa işgäri öz wezipesine guwanyp, parahorluk edýär. Ol köplenç Aşgabadyň Görogly köçesinde durýar” diýip, howpsuzlyk ýagdaýlary sebäpli adynyň efirde atlandyrylmasyzlygyny soran habarçy ulag sürüjileriniň ençemesine salgylanyp, gürrüň berdi.
Azatlyk Radiosynda PÝGG-niň gürrüňi edilýän işgäriniň şahsyýeti we şahsy gulluk belgisi barada doly maglumatyň bardygyna garamazdan, howpsuzlyk ýagdaýlary sebäpli ony köpçülige mälim etmekden saklanýar.
Habarçynyň sözlerine görä, bu polisiýa işgäri ulag sürüjilerini saklap, olaryň resminamalaryny alýar we “ýör öňüme düş” diýip, olary çetki köçelere alyp gidýär.
“Ulag sürüjileriniň resminamalary düzüw bolsa-da, “Sen nireden gelýärsiňiz? Sen serhoş. Serhoş ýagdaýda ulag sürýäň” diýip, hiç hili subutnamasyz töhmet atýar, jüwülerini dökdürýär we para soraýar. Sürüjiler “Meni ekspertizadan geçir. Men alkogol içmedim” diýse-de, “Sen jerime tölegini bermeli” diýip, parany bermedik ulag eýelerine resminamalary yzyna bermeýär” diýip, habarçy aýtdy.
Mundanam başga, ol soňky günlerde PÝGG-niň işgärleriniň Orsýetde öndürilen awtoulaglary saklap, olary polisiýanyň awtoduralgasyna alyp gidýändigini we ulag eýelerine 500 manat möçberinde pul jerimesini salýandygyny hem sözüniň üstüne goşdy.
“Ýöne polisiýa işgärleri Orsýetde öndürilen ulaglaryň eýelerine näme üçin jerime salynýandygy barada düşündiriş bermeýärler” diýip, habarçy sözüni jemledi.
Azatlyk Radiosyna bu barada PÝGG-niň paýtagtdaky edarasyndan we Türkmenistanyň Içeri işler ministrliginden maglumat almak häzirlikçe başartmady.
Ýöne bu habar, welaýatlarda Polisiýanyň ýol gözegçiligi gullugynyň işgärleriniň ulag sürüjilerine anyk sebäbini düşündirmezden jerime ýazmaga başlandygy baradaky maglumatlaryň yz ýanyna geldi.
14-nji dekabrda Azatlygyň ýygy-ýygydan welaýatlara sapar edýän aşgabatly habarçysy prezident Berdimuhamedowyň 4-nji dekabrda geçiren hökümet maslahatyndan soň, welaýat häkimlerine regional býujetleri doldurmagyň tärlerini tapmak boýunça dilden görkezme berlendigini habar berdi.
Munuň bilen baglylykda, welaýatlarda polisiýa işgärleri ulag sürüjilerine anyk sebäbini düşündirmezden jerime ýazmaga başladylar. Şeýle-de, Salgyt gullugynyň işgärlerine salgyt töleýjilere jerime salmagyň ugurlaryny tapmak boýunça görkezme berildi diýip, habarçy aýtdy.
Şeýle-de, paýtagtda PÝGG-niň işgärleriniň ulag eýelerinden para alýandygy baradaky habarlar, Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň anna güni geçirilen mejlisinde ýurtda korrupsiýanyň üstüniň açylandygy barada habar berlip, prezident derejesinde hem tassyklanandan birnäçe gün soňa gabat geldi.
Döwlet eýeçiligindäki türkmen mediasynyň maglumatlaryna görä, prezident Gurbanguly Berdimuhamedow ýene bir gezek hökümetiň ýokary gatlaklaryndaky korrupsiýany bölekleýin boýun aldy.
Halkara guramalarynyň hasabatlarynda Türkmenistan dünýäde korrupsiýa görkezijileri boýunça iň ýaramaz döwletleriň hatarynda agzalyp, ýurtda parahorlugyň çagalar baglaryndan iň ýokary derejelere çenli giň ýaýrandygy aýdylýar.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383. Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPN ulgamymyzy indirip bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.


text:
Okamak, işlemek, döretmek, gurmak ýaly il bähbitli, döwlet ähmiýetli işler bilen geçýän her bir günümiz bizi Garaşsyzlygymyzyň şöhratly 30 ýyllyk şanly toýuna barha ýakynlaşdyrýar. «Türkmenistan — parahatçylygyň hem ynanyşmagyň Watany» ýylynyň iň şanly baýramçylygyna mynasyp zähmet sowgatly barmak bagtyýarlyk döwrümiziň agzybir, ruhubelent raýatlarynyň baş maksady. Şeýle asylly maksady hasyl etmek üçin çekilýän joşgunly hem döredijilikli zähmetiň asyl nusgasyny köp pudakly halk hojalygynyň ähli ulgamlarynda görüp guwanmak, synlap lezzet almak mümkin.
Daşoguz welaýatynyň Akdepe etrap medeniýet bölüminiň Halk teatrynyň döredijilik topary hem şeýle belent maksada gulluk edýän, ýylymyzyň iň şanly toýy bolan şöhratly Garaşsyzlyk baýramyny zähmet sowgatly garşylamagy maksat edýän toparlaryň biri. Bular hormatly Prezidentimiziň halka hyzmat etmekde, olara ruhy lezzet bermekde medeniýet işgärleriniň öňünde goýan belent wezipelerine jogap edip, döredijilikli, agzybirlikli zähmetiň ajaýyp nusgasyny görkezýärler.
Çekilýän şeýle döredijilikli zähmet ýakynda özüniň datly miwesini berdi. Bu Halk teatrynyň ýurdymyzyň şanly toýy mynasybetli taýýarlan täze oýnunyň gözden geçirilişi boldy. «Ene süýdi» diýlip atlandyrylan, dört bölümden ybarat rowaýat-dramanyň üsti bilen teatryň zehinli artistleri müdimi hem mukaddes tema ýüzlenipdirler.Ýeri gelende ýatlap geçsek, bu halk teatry «Türkmenistan — Bitaraplygyň mekany» ýylynda TKA-nyň Milli merkeziniň Türkmenistanyň Medeniýet ministrligi bilen bilelikde yglan eden «Bagtyýarlyk döwrüniň halk teatrlary» atly döredijilik bäsleşiginde iň gowy sahna oýny üçin hormatly ikinji orna mynasyp bolupdy.
Hormatly Prezidentimiziň diňe bir ýurdumyzyň çäklerinde däl, eýsem, dünýä halklarynyň hem ençemesiniň dillerine terjime edilen «Enä tagzym — mukaddeslige tagzym» atly çeper-publisistik kitaby esasynda sahnalaşdyrylan bu eseriň temasy okyjylara eýýam tanyş. Biziň her birimiz üçin iň eziz ynsan — ene hakyndaky täsirli hem çuňňur pähimi sahna sungatynyň üsti bilen tomaşaçylara hödürläp, halk teatrynyň agzalary örän wajyp hem haýyr-sogap iş edipdirler. Şunda eserdäki wakalary täsirli janlandyrmaga, şeýlelikde her bir ynsan üçin müdimi gudrat bolan enäniň mährem hem ýatdagalyjy çeper keşbini döretmekde döredijilik tagallalaryny siňdiren höwesjeň artistleriň birini beýlekisinden peslär ýaly däl. Şeýle-de bolsa, ilki bilen, şu ýerde oýny goýan režissýor Myrat Gurbanýazowyň adyny tutasyň gelýär. Sebäbi režissýor hem oýny sahnalaşdyrmakda, hem keşpleriň göwnejaý janlandyrylmagynda zehin hem zähmet baryny siňdiripdir. Şonuň üçin bolsa gerek, oýnuň dowamynda rowaýatçy hem dana goja Dädebaý Amanowyň söhbetlerine, Ogulnäzik Mämmettaganowanyň sahnada janlandyran enäniň keşbine, Oguldursun Gurbanowanyň döreden Tyllagözeliniň hereketlerine hem sözlerine çyn ýürekden ynanýarsyň. Oýnuň dowamynda çykyş edýän hyzmatkär ýigitleriň, Tyllagözeliň boýdaşlarynyň, köpçülikleýin sahnalarda çykyş edýänleriň zehin siňdiren keşplerini hem agzaman geçer ýaly däl. Garaz, sahnada janlandyrylan keşpler zalda oturan tomaşaçylary özleri bilen deň begenip, deň gyýylmagy başartdy. Şunda sahnany bezän suratkeş Gyzylgül Hanmedowanyň, saz bilen bezän Süleýman Seýidowyň çeken zähmetleri hem agzalmaga mynasyp.
Tomaşaçylar tarapyndan gyzgyn garşylanan bu drama eseri barada oýun tamamlanandan soň, özünde galan täsirler hakda işjeň söhbet edildi.
Çykyş edenler şanly toýa sowgat hökmünde taýýarlanan oýnuň özlerinde galdyran ýakymly täsirleri, bu sahna eseriniň has-da täsirli çykmagy üçin peýdaly pikir-garaýyşlaryny aýtdylar.
Teatryň toý sowgady
Okamak, işlemek, döretmek, gurmak ýaly il bähbitli, döwlet ähmiýetli işler bilen geçýän her bir günümiz bizi Garaşsyzlygymyzyň şöhratly 30 ýyllyk şanly toýuna barha ýakynlaşdyrýar. «Türkmenistan — parahatçylygyň hem ynanyşmagyň Watany» ýylynyň iň şanly baýramçylygyna mynasyp zähmet sowgatly barmak bagtyýarlyk döwrümiziň agzybir, ruhubelent raýatlarynyň baş maksady. Şeýle asylly maksady hasyl etmek üçin çekilýän joşgunly hem döredijilikli zähmetiň asyl nusgasyny köp pudakly halk hojalygynyň ähli ulgamlarynda görüp guwanmak, synlap lezzet almak mümkin.


text:
Gel bärik ýene bir synaga tarap.
…Maňa çal beripdi çölüň Hurmasy,
Ellerim uzapdy çanaga tarap.
Gum gyzynyň ady bolarmy Hurma?
Ony dakypdyrlar eýerip yrma.
«Mele suwdan bolsun gollarmyz gyrma,
Jeýhun gaýtsyn – diýip – Janaga tarap».
Jeýhuny emip dur Janagyň oýy.
Ojakda gaýnap dur Jeýhunyň çaýy.
Ynha, elimde-de ak maýaň çaly
Ak gyzam bakyp dur gonaga tarap.
O mahal bakmazça ýigidem däldim,
Iki gün sagatdym, dört gün dälidim.
Gyza bakyp, elim ýüzüme syldym,
Gyzam ýeňin eltdi gabaga tarap.
Aýagymda – ädik, başymda – «kekeç».
Ýaňy soldatlykdan boşanja erkeç,
Darakgeçmez saçlar misli bir dikeç,
Naýza gezäp durdy tüýnüge tarap.
Hurma çal uzatdy. Çanak pürepür.
Aňrydan gyňralyp seretdi kempir.
«Çelek takrap ýatyr, ylga, suw getir!»
Hurma ýüwrüp gitdi çelege tarap.
Öňi şol. Yzy ýok… Gaýdypdym şeýdip,
Bir çanak çal içip, bir nany gädip.
…Eje, aý, jan eje, hany şol ädik,
Ýürek telwas urýar ýaýlaga tarap.


text:
Wulkan
Wulkanlar — ýer gabygynyň ýa-da başga bir planetanyň gabygynyň ýüzünde döreýän geologik emele gelmeler bolup, olarda magma ýeriň ýüzüne çykýar we lawalary, wulkan gazlaryny, daşlary (wulkan bombalaryny) we piroklastik akymlary emele getirýär.
"Wulkan" diýen söz gadymy rimlileriň ot hudaýy bolan Wulkanyň adyndan gelip çykypdyr.
Wulkanlary öwrenýän ylma wulkanologiýa, geomorfologiýa diýilýär.
Wulkanlar formasy (galkan görnüşliler, stratowulkanlar, şlak konuslar, gümmez şekilliler), işjeňligi (hereket edýän, ukudaky, sönen), ýerleşişi (ýerüsti, suwasty, buzasty) we ş.m. boýunça klassifisirlenýär.


text:
Sańlaq sýretker
Bıylǵy jyldyń naýryz aıynda qazaq beıneleý ónerinde «Alpysynshy jyldar» sańylaqtary qataryna qosylatyn aıtýly tulǵa Shaımardan Sarıevtiń týǵanyna 80 jyl tolýyna arnalǵan mereıtoılyq kórmesi kópshilik nazaryna usynylǵan bolatyn.
17.04.2017
Ótkenniń qazirgi jańǵyryǵy...
Búgingi kúni halqymyzdyń qoldanbaly-sándik jáne mýzyka óneri Qazaq eliniń birneshe dástúrin saqtap qaldy. Ony tyńdap, kózben kórip, qolmen ustaýǵa da bolady. Jas urpaqtyń patrıottyq sezimderin arttyrý men halqymyzdyń salt-dástúrin boılaryna darytýmen birge qaıta jandandyrý – bolashaǵymyzdyń basty maqsaty bolyp tabylady.
03.03.2017


text:
Ashat Aımaǵambetov: Byltyr kún tártibinde turǵan máselelerdiń kópshiligi sheshimin tapty
NUR-CULTAN. QazAqparat – Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov Almaty qalasyndaǵy mektepter men joǵary oqý oryndarynda boldy. Bul týraly mınıstr jelidegi paraqshasynda jazdy, dep habarlaıdy QazAqparat.
«Keshe jumys sapary kezinde Almaty qalasyndaǵy mektepter men joǵary oqý oryndarynda boldym. Pedagogtarmen, vedomstvolyq baǵynysty JOO-nyń rektorlarymen jáne ǵylymı-zertteý ınstıtýttarynyń basshylarymen kezdestim.
Mektepke barǵan kezde kúzet júıesiniń, beınebaqylaý kameralarynyń jumysymen, dabyl túımeleriniń, týrnıketterdiń ornatylýymen jáne t.b. tanystym. Mektepter, kolledjder, JOO basshylaryna jáne ákimdikter men mınıstrlikke balalarymyzdyń qaýipsizdigin arttyrý boıynsha jumysty kúsheıtý qajet.
Sońǵy qaıǵyly oqıǵalar máseleniń ózektiligi men mańyzdylyǵyn kórsetedi.
Árıne, bul sharalardan bólek tárbıe jumystaryn da júrgizý qajet. Psıhologtar men áleýmettik pedagogterdiń jumysy, sonymen birge balalardy fors-majorlyq áreketter týraly habardar etý mańyzdy.
Mektep dırektorlarymen kezdesý kezinde attestatsııa, basshylar rotatsııasy, ádistemelik jumysty uıymdastyrý máseleleri de talqylandy. Biz Joldaý aıasynda aıtylǵan Prezıdent tapsyrmalarynyń naqty qalaı júzege asyrylatynyna jeke toqtalyp óttik. Mektep dırektorlary kóptegen jaqsy usynys pen ıdeıa aıtty, biz olardy aldaǵy jumysymyzda eskeremiz», - dep jazdy mınıstr.
Ashat Aımaǵanbetov muǵalimdermen jáne mektep dırektorlarymen sóılese otyryp, suraqtardyń mazmuny, mysaly, bir jyl buryn qoıǵan suraqtarǵa qaraǵanda ózgergenin aıtty.
«Byltyr kún tártibinde turǵan máselelerdiń basym kópshiligi sheshimin tapty. Endi talqylanatyn taqyryptar oqý baǵdarlamalarynyń mazmunyna, ata-analarmen ózara árekettesýge, tárbıe jumysyna áldeqashan tereńirek engizilgen. Dástúrli formatqa oralýdy talqylaı otyryp, ustazdar, jalpy alǵanda, oqýshylardyń jalpy sanynyń syrqattanýshylyq deńgeıi qashyqtan oqytýǵa ótinish bergenderdiń kórsetkishinen áldeqaıda tómen ekenin aıtty. Mektep oqýshylary men ata-analardyń basym kópshiligi oflaın rejımde oqýǵa rıza. Bul bilim sapasyna, balalardyń emotsıonaldy jaǵdaıyna jáne olardyń densaýlyǵyna oń áser etedi. Áriptester oqýshylardyń bilimin tolyqtyrý boıynsha júrgizilgen jumystar týraly aıtty. Sonymen birge mektepterde jan basyna qarjylandyrýdy engizýdiń tıimdiligi men artyqshylyqtary týraly sóz boldy. Osy júıeniń arqasynda mektepter aýqymdy qarjylyq resýrstarǵa, úlken qarjylyq táýelsizdikke ıe boldy, tıisinshe qarjyny tıimdirek jumsaýǵa jáne mańyzdy máselelerdi sheshýge qarajatty únemdeýge jáne qaıta bólýge yntalandyrý paıda boldy. Modernızatsııadan ótken mektep kitaphanasyn araladym. «Oqýǵa qushtar mektep» jobasyn júzege asyrý úshin mektep kitaphanasynyń kitaphana qory kórkem ádebıetpen tolyqqany baıqalady», - dep tolyqtyrdy ol.
Sonymen qatar, mınıstr Abaı atyndaǵy QazUPÝ-de bolyp, mınıstrlikke baǵynyshty JOO-nyń rektorlarymen kezdesý ótkizdi. Qorytyndysy boıynsha stýdentterdiń qaýipsizdigi, sondaı-aq qurylysqa, jataqhanalardy qaıta qurýǵa, oqý úderisine de qatysty birqatar tapsyrma berdi.
- Qaraǵandy oblysynyń balabaqshalarynda memlekettik tapsyrys kólemi ulǵaıtyldy
- Almaty qalalyq densaýlyq saqtaý basqarmasy jedel járdem qyzmetkerleriniń shaǵymyna jaýap berdi
- Almatyda «Bıýdjetke qatysý» jobalaryna daýys berý bastaldy
- Ulttyq joba: 2025 jylǵa deıin negizgi taýarlardy bırjada ótkizý úlesi 20% jetedi
- Qostanaı oblysynda 443 bala koronavırýstan emdelip jatyr
- Ázerbaıjanda koronavırýs saldarynan 20 shaqty mektep jabyldy
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Meri Şelliniň ilkinji neşiri “Frankenstein”, 1,17 million dollara auksiona çykaryp, çap edilen eseri üçin täze dünýä rekordyna girdi. 1818-nji ýylda çap edileninden bäri, asyl görnüşlerini saklaýan “Frankenstein” üç tomdan ybarat nusgasy “Christie’s” auksion öýi tarapyndan 200000-den 300000 dollara çenli satylar diýlip çaklanylýar. Ýöne neşiriň has ýokary bahadan hem satylmagy mümkin.
Bu mukdar “Fine Books” žurnaly tarapyndan, bir aýalyň çap eden eseri bilen iň ýokary baha boýunça täze dünýä rekordydygy habar berildi.
Dünýädäki ilkinji TikTok fakulteti Ukrainada açyldy


text:
-
-
-
-
-
-
-
keshe 22:45
-
keshe 22:33
-
keshe 21:48
-
-
keshe 20:45
-
-
-
-
-
-
-
-
-
keshe 17:45
Memleket basshysyna Aqmola oblysynyń ınvestıtsııalyq jobalary tanystyryldy
KÓKShETAÝ. QazAqparat - Aqmola oblysyna jasaǵan jumys sapary barysynda Qasym-Jomart Toqaevqa aımaq ákimi Ermek Marjyqpaev óńirdegi júzege asyrylyp jatqan ınvestıtsııalyq jobalar men Kókshetaý qalasynyń damý perspektıvalary týraly esep berdi, dep habarlaıdy QazAqparat Aqordanyń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Prezıdentke aımaqtyń negizgi áleýmettik-ekonomıkalyq kórsetkishteri, agroónerkásip, týrızm, taý-ken metallýrgııalyq kesheni, mashına jasaý, qurylys ındýstrııasy, energetıka jáne basqa da salalardaǵy ınvestıtsııalyq jobalar tanystyryldy.
Oblys ákiminiń esebin tyńdaǵan Memleket basshysy óńirdi damytýdyń basym baǵyttaryn belgilep berdi.
– Oblystyń aldynda birqatar mindet tur. Sonyń ishinde astyq jınaý naýqany. Árıne, bul naýqannyń sátti aıaqtalýy tabıǵatqa tikeleı baılanysty ekenin túsinemiz. Degenmen, tabıǵı jaǵdaılardyń keri áserin meılinshe azaıtyp, astyqty barynsha mol jınaý kerek. Bul – bir. Ekinshiden, bıylǵy jaz ne kórsetti?! Mal sharýashylyǵymen aınalysatyn qojalyqtar mal satyp alyp, ózderin fermermiz dep ataıdy. Biraq jem-shóp qoryn ázirleýdi umyt qaldyrady. Sizdiń baıandamańyzda bul máseleniń qamtylǵany durys boldy. Qazir osy túıtkildi sheshýmen aınalysý kerek, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy Qosshy aýylyna oblystyq mańyzy bar qala mártebesin berý týraly sheshimin túsindirdi.
– Jarlyqqa qol qoıyldy. Atalǵan qujatqa qol qoıylýyn jáne oblystyq mańyzy bar qala mártebesiniń berilýin kópshilik keńinen qoldap jatyr. Biraq, osy sheshimniń máni men mańyzyn tek oblys kóleminde ǵana emes, jalpy elimiz boıynsha halyqqa qosymsha túsindirý kerek. Bul sheshim, eń aldymen, Qosshy turǵyndarynyń ómirin jeńildetý maqsatynda qabyldandy. Onda qaǵaz boıynsha 40 myńǵa jýyq turǵyn ómir súredi. Shyn máninde, ol jerde 80 myń adam turady. Olar turmystyq máselelerimen oblys ortalyǵy Kókshetaýǵa barýǵa májbúr bolady. Oǵan kóp ýaqyt, kúsh jumsaıdy. Árıne, bul turǵyndardyń júıkesin juqartady. Sondyqtan qalanyń ákimshilik mártebesin ózgertetin osyndaı sheshim qabyldandy. Men muny durys sheshim dep esepteımin, – dedi Prezıdent.
Qasym-Jomart Toqaev Kókshetaý qalasynyń turǵyndaryna bergen ýádesiniń oryndalýy jáne jylý elektr ortalyǵynyń qurylysyna kirisý qajet ekenin aıtty.
– Kókshetaý qalasy óz jylý elektr ortalyǵy joq, tek jylý qazandyqtary ǵana bar jalǵyz oblys ortalyǵy bolyp otyr. Bul jobanyń quny birneshe ese ósip, 240 mıllıard teńge boldy. Biz budan azdaý qarjyǵa josparladyq, biraq jýyrda tıisti sheshim qabyldanady. Bul oblys ortalyǵynda turatyn halyqtyń turmysyn jeńildetedi. Sondyqtan muny júzege asyrý kerek. Úkimet atalǵan sheshimdi aıaǵyna deıin jetkizedi dep oılaımyn, – dedi Memleket basshysy.
Prezıdent aýyl sharýashylyǵy mashınalaryn jasaý isin damytý máselesine nazar aýdaryp, Kókshetaý qalasy osy saladaǵy basty tirek ortalyqtardyń biri ekenin atap ótti.
– Bul – el ekonomıkasynyń asa mańyzdy ári perspektıvti baǵyty. Búgin men Qazaqstannyń aýyl sharýashylyǵy derjavasyna aınalýy tıis dep aıttym. Bul – órshil, biraq qol jetkizýge bolatyn maqsat. Osy rette oblystyń rólin asyra baǵalaý qıyn. Bul baǵytta biz memleketimizdiń aýyl sharýashylyǵy áleýetin kúsheıtýge baǵyttalǵan Aqmola oblysynyń kúsh-jigerin qoldaımyz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy ákimdiktiń turǵyn úı qurylysy jónindegi josparyn qoldady. Onyń pikirinshe, áleýmettik turǵyn úı bólý máselesin retteý qajet.
– Turǵyn úı qurylysyna baılanysty máselelerdi neǵurlym kóp sheshsek, soǵurlym mundaı páter alǵysy keletin adamdar kóbeıe túsedi. Atalǵan máseleni retteý qajet. Eshqandaı negizsiz áleýmettik turǵyn úı kezegine turǵan adamdar tıisinshe elekten ótkizilýi kerek. Biraq, memlekettiń negizgi qyzmeti azamattardyń aldyndaǵy óz mindettemelerin oryndaý emes pe? Olardy áýre-sarsańǵa salýǵa múlde bolmaıdy, – dedi Prezıdent.
Qasym-Jomart Toqaev aýyl ákimderiniń tikeleı saılaýyn ótkizý týraly sheshimniń durystyǵyna taǵy bir márte toqtaldy. Prezıdenttiń aıtýynsha, saılaý ashyq ári ádil ótti. Turǵyndar tarapynan eshqandaı shaǵym túsken joq. Aýyldaǵy aǵaıyn ózderiniń eldi mekenderin basqarýǵa qolaıly kórgen adamdaryn saılady.
– Endi, jergilikti ákimder ózderin saılaǵan azamattardyń aldynda tikeleı jaýap beredi. Olardyń óz baǵdarlamalary boldy. Sol baǵdarlamalardy júzege asyrýy qajet. Sonymen qatar oblys ákimderi saılanǵan azamattarǵa kómektesýi kerek. Osy rette men myna máselege erekshe mán bergim keledi. Saılanǵan ákimder ózderiniń kezdeısoq saılanbaǵanyn ispen dáleldeýi qajet. Olar óz baǵdarlamalaryn sózben emes, ispen oryndaýǵa tıis. Ókinishke qaraı, biz kóp sóılep, az is atqaramyz. Al biz bul jaǵdaıdy 180 gradýsqa ózgertkenimiz jón. ıAǵnı, kóp istep, az sóıleýimiz qajet, – dedi Memleket basshysy.
- Qazaqstandyq atlet gir kóterýden álem chempıony atandy
- Qazaqstan Prezıdenti Túrikmenstanda Ahalteke jylqysyna arnalǵan keshenge bardy
- Qasym-Jomart Toqaev memlekettik saparmen Ashhabadqa bardy
- Aqmola oblysynda eki kólik soqtyǵysyp, bir adam kóz jumdy, bes adam aýrýhanaǵa tústi
- Aqmolalyq atlet álem chempıonatynyń kúmis júldegeri atandy
- Kókshetaý turǵyndary vaktsınalaý máselesi boıynsha keńes aldy
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Özüňe erk edip bilmek, özüňe buýurmak.
Nurjahan syr bildirmän saklansa-da, ýeke galanda gözüniň ýaşyny saklap bilmeýärdi. (B. Kerbabaýew, Aýgytly ädim)
Her niçik hem bolsa mugallym saklanyp: -- Käýinmek gerek däl! -- diýip ýüzlendi. (N. Pomma, Taýlak hyzzyn)
Aýak çekmek, daýanmak, durmak, eglenmek.
Hälki gyzjagaz içerik girdi-de gapynyň agzynda saklanyp sorady. (M. Gorkiý, Ene)
Gyz näz edip gaçýar bagy gabatlap, ýigit kowýar: -- Gitme, saklan gözelim! («Sowet Türkmenstanyň aýallary» žurnaly)
Kiçijik çagajyklar ýaslide gowy saklanýar.
Bar bolmak, bolmak.
Zyýanly duzlaryň toprakda artykmaç saklanmagy pagtaçylyga ägirt uly zyýan ýetirýär. («Sowet Türkmenistany» gazeti)
Garawly bolmak, aýalyp goýulmak.
Tohumlar ýörite jaýlarda saklanmalydyr. («Sowet Türkmenistany» gazeti)
Özüňi gorap bilmek.
Trahomanyň ýokuşmagyndan saklanmagyň iň oňat serişdesi arassaçylykdyr. (S. K. Karanow, Howply göz agyry keselleri we olaryň öňüni almagyň çäreleri)
Öňünde durup bilmek, çydam etmek.
Bent suwuň badyna saklanyp bilmedi.
Ýerine ýetirilmek, esewan edilmek.
Tertip-düzgüniň saklanyşy hem-de okuwyň ýyllyk jemleriniň nähili netijeler bermegi hakynda pikirlenýärdi. (N. Saryhanow, Saýlanan eserler)
Abat galmak, ýygnalyp goýulmak.
Aý, şükür, birsydyrgyn saklanmak. (A. Gowşudow, Powestler we hekaýalar)
Saklaw edilme, garalmak.
Zapowednikler goralyp saklanýar.


text:
“Türkmenaragatnaşyk” agentliginiň “Türkmenpoçta” kompaniýasynyň sorag-jogap gullugy awtoulag sürüjilerine täze hyzmaty hödürleýär. Bu barada “Türkmenaragatnaşyk” agentligi penşenbe güni habar berdi.
Habarda bellenilişi ýaly, gulluga “075” belgi arkaly jaň edip, müşderiler öz awtoulag belgilerini aýtmak bilen, awtoulagyň tizliginiň bellenilen çäkden ýokarlandyrylandygy üçin jerimeleriň bellenendigi we olar boýunça näçe tölegleriň geçirilmelidigi hakynda giňişleýin maglumat alyp bilerler.
Şeýle hem, bu belgä jaň etmek arkaly halkara ýollamalar, olaryň nyrhnamalary we ýollamalara bellenilen ýere gelýänçä gözegçilik etmek boýunça, şeýle-de Türkmenistanyň gazet-žurnallaryna degişli beýleki zerur maglumatlary alyp bolýar.
“Türkmenpoçta” kompaniýasy 2019-njy ýylda Türkmenistanyň çäginde pul geçirim hyzmatyny hödürläpdi. 2020-nji ýylyň dekabrynda bolsa kompaniýa täzelenen internet sahypasynyň kömegi bilen müşderiler üçin ýurdumyzyň içinde iberilýän ýollamalary yzarlamak hyzmatyny ýola goýupdy.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň BMG-niň Durnukly ulag ulgamy boýunça ikinji ählumumy maslahatyndaky çykyşy
(2021-nji ýylyň 14-nji oktýabry)
Hormatly Başlyk!
Hormatly foruma gatnaşyjylar!
Ilki bilen, onuň Alyhezreti, Hytaý Halk Respublikasynyň Başlygy jenap Si Szinpine hem-de onuň Alyhezreti, Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Sekretary jenap Antoniu Guterrişe Durnukly ulag ulgamy boýunça ikinji ählumumy maslahatyň işine gatnaşmaga çakylyk üçin tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirmäge rugsat ediň!
Türkmenistan ulag ulgamynda ysnyşykly we giň halkara hyzmatdaşlyga berk we yzygiderli ygrarlydyr. Hut biziň ýurdumyzyň başlangyjy boýunça, BMG-niň we beýleki köp sanly hyzmatdaşlaryň goldaw bermeginde 2016-njy ýylyň noýabrynda Aşgabatda Durnukly ulag ulgamy boýunça birinji ählumumy maslahatyň geçirilendigini bellemek isleýärin. Onuň işiniň barşynda häzirki zaman, hakyky ýagdaýlara we isleglere laýyk gelýän hyzmatdaşlyga çemeleşmeler beýan edildi, geljegi uly meýilnamalar göz öňünde tutuldy, täze mümkinçilikler hödürlenildi, möhüm Jemleýji resminama kabul edildi.
Döwlet-hususy hyzmatdaşlyk ýörelgelerinde ulag ulgamynda köptaraplaýyn gatnaşyklary ösdürmek üçin giň mümkinçilikleri açýan Aşgabat çäresine badalga berilmegi birinji ählumumy maslahatyň möhüm ähmiýetli netijeleriniň biri boldy.
Şu gün bu forumyň geçirilmeginiň zerurlygy durnukly ählumumy ösüşi üpjün etmegiň möhüm şerti hökmünde ulag meselesi boýunça giň gepleşikleriň şonda binýady goýlan däpleriniň dowamatlylygy we zerurlygy tassyklanylýar.
Türkmenistan onuň yzygiderli tarapdary hem-de işjeň gatnaşyjysy bolmak bilen, syýasy derejede, ilkinji nobatda, BMG-de ençeme ýyllaryň dowamynda durnukly ulag ulgamynda möhüm ähmiýetli, çuň manyly we anyk kararnamalaryň başyny başlady. Baş Assambleýanyň şu mejlisiniň barşynda biz Baş Assambleýanyň “Koronawirus keseliniň (COVID-19) pandemiýasy we ondan soňky döwürde durnukly ösüş üçin üznüksiz we ygtybarly halkara ýük daşamalary üpjün etmek maksady bilen, ulagyň ähli görnüşleriniň arabaglanyşygyny berkitmek” atly Kararnamasynyň düzgünlerine daýanyp, adatdan daşary ýagdaýlaryň şertlerinde ulag durnuklylygyny pugtalandyrmak boýunça tagallalary güýçlendirmegi dowam ederis. Bu resminamanyň Türkmenistanyň başlangyjy boýunça şu ýylyň 29-njy iýulynda kabul edilendigini ýatladýaryn.
Şeýle hem Türkmenistan tarapyndan BMG-niň ulagy ösdürmek boýunça Ýörite sebitara maksatnamasyny işläp taýýarlamak barada ozal öňe sürlen teklibe gaýdyp gelmegi teklip edýäris. Bu maksatnamanyň maksatlary we wezipeleri Baş Assambleýanyň ulag ulgamynda halkara hyzmatdaşlygy ösdürmek hakyndaky dört Kararnamasyndan, 2016-njy ýylda geçirilen Durnukly ulag ulgamy boýunça birinji ählumumy maslahatyň Jemleýji resminamasyndan, ählumumy derejede ulag babatda özara arabaglanyşygy pugtalandyrmak boýunça beýleki köptaraplaýyn resminamalardan ugur alnyp beýan edilmelidir diýip hasaplaýarys.
Şu mümkinçilikden peýdalanyp, pandemiýa şertlerinde ösüp gelýän ýurtlaryň, ilkinji nobatda, dünýä ummanyna göni çykalgasy bolmadyk döwletleriň aýratyn goragsyzdygyna siziň ünsüňizi çekesim gelýär. Ulag gatnawlaryndaky mejbury çäklendirmeler hut şolara has güýçli täsir etdi. Hut şol sebäbli-de, olara çökgünlikden soňky derejä çykmak beýlekilerden kyn boldy. Häzirki wagtda dünýä bileleşigine BMG, halkara edaralar arkaly şu ýagdaýdaky döwletlere kömek we goldaw bermek, şol sanda dünýäniň ulag ulgamyna sazlaşykly goşulyşmagyň pese düşmegini ýeňip geçmekde goldaw bermek wajypdyr diýip hasaplaýarys.
Şunuň bilen baglylykda, ulag boýunça netijeli we maksadalaýyk ählumumy gatnaşyklary saklamaga jogapkärli hem-de başlangyçly goşandyny goşmagyny dowam edip, Türkmenistan Birleşen Milletler Guramasy bilen bilelikde, 2022-nji ýylyň aprel aýynda deňze çykalgasy bolmadyk ösüp gelýän ýurtlaryň ministrleriniň halkara maslahatyny geçirmegi meýilleşdirýär. Gyzyklanma bildirýän ýurtlaryň ählisiniň, halkara edaralaryň öňümizdäki maslahata gatnaşmagyny göz öňünde tutmagyny haýyş edýärin. Guramaçylar hökmünde biz ony geçirmek boýunça islendik çuň many-mazmunly başlangyçlara, tekliplere we maslahatlara açykdyrys.
Hormatly foruma gatnaşyjylar!
Häzir çökgünligiň täsirini azaltmaga, ykdysady ösüşiň durnukly görkezijilerine çalt çykmaga gönükdirilen utgaşykly, jogapkärli we öňdengörüjilikli çözgütler zerurdyr. Biziň pikirimize görä, BMG-niň derejesinde ulag ulgamynda özara gatnaşyklaryň ählumumy strategik meýilnamalary bilen birlikde, kadalary, düzgünleri sazlaşdyrmak, gümrük we migrasiýa işlerini aňsatlaşdyrmak hem-de ulag ulgamynda halkara hyzmatdaşlyga degişli beýleki derwaýys meseleleri ara alyp maslahatlaşmak munuň üçin oňaýly şertleri döreder.
Şeýle ýakynlaşmagyň görnüşleri, olaryň geografik ýagdaýy, tizligi we ugurlary dürli bolup biler. Esasysy bolsa, olaryň özara bähbitleri nazara almak bilen, netijeli hyzmatdaşlyga ýardam etmegi, durnukly ösüşiň ählumumy meýilnamalaryna goldaw bermegi zerurdyr. Elbetde, olar syýasylaşdyrmakdan azat bolmalydyr.
Türkmenistan özüniň şu maksatlara we ýörelgelere ygrarlydygyny tassyklaýar. Olaryň çalt amala aşyrylmagy üçin has ysnyşykly we netijeli hyzmatdaşlyga taýýardyr.
Üns berip diňländigiňiz üçin minnetdarlyk bildirýärin hem-de maslahata gatnaşyjylaryň ählisine üstünlikleri we netijeli işleri arzuw edýärin.


text:
Qaraǵandy medýnıversıtetiniń klınıkasynda mýltıspıraldy tomograf ornatyldy
QARAǴANDY. QazAqparat – Qaraǵandy medıtsına ýnıversıtetiniń klınıkasynda eń az sáýlelik júktememen zamanaýı kompıýterlik tomograf ornatyldy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Mýltıspıraldy kompıýterlik tomograf salmaǵy 205 kelige deıingi patsıentterdi tekserýge múmkindik beredi.
Bul jaǵdaıda radıatsııalyq júktemeler patsıenttiń kúndelikti rentgenografııa kezinde alatyn júktemelerine jaqyn.
Jańa qondyrǵyda tegin dıagnostıkadan medıtsınalyq mekemeniń statsıonarlyq patsıentteri, onkologııalyq kvotalary bar turǵyndar jáne MÁMS sheńberinde óte alady.
Sondaı-aq, tomografııa aqyly negizde qol jetimdi.
«Jabdyqty «Shevron« kompanııasy QR Densaýlyq saqtaý mınıstrligi bastamashylyq etken pandemııamen kúreste Qazaqstanǵa gýmanıtarlyq kómek kórsetý jónindegi keń aýqymdy baǵdarlama sheńberinde satyp aldy. Mundaı kompıýterlik tomograftar elimizdiń alty medıtsınalyq uıymy úshin satyp alyndy», – dedi klınıkada.
Qaraǵandy oblysynda qazir barlyǵy 26 kompıýterlik tomografııa kabıneti bar. Biraq jańa qurylǵy - tehnıkalyq múmkindikteri boıynsha eń zamanaýı.
«Buryn óńirde balalardy tekserýde qıyndyq týyndaǵan, ol úshin anestezııany qoldaný talap etildi. Jańa qurylǵy bul máseleni sheshedi. Ol óte jyldam. Zertteý az ýaqyt alady. Sondaı-aq, jańa kabınet qalǵan kabınetterdiń júktemesin jeńildetedi jáne Qaraǵandy qalasy Oktıabr aýdanynyń turǵyndaryna medıtsınalyq kómekti qoljetimdi etedi», – dep atap ótti densaýlyq saqtaý basqarmasy basshysynyń orynbasary Bıbigúl Tólegenova.


text:
Qurlyqtyq hokkeı lıgasy: «Barys» «Iokerıtten» jeńilip qaldy
NUR-SULTAN. QazAqparat - «Barys» Qurlyqtyq hokkeı lıgasyndaǵy kezekti oıynynda syrt aıdynda Fınlıandııanyń «Iokerıt» (Helsınkı) komandasyna jol berdi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Kezdesý asa tartysty órbidi. Oıynnyń 3-mınýtynda elordalyq hokkeıshi Nıkıta Mıhaılıs esep ashty. Al 26-mınýtta fınlıandııalyq Nıklas Iensen tarazy basyn teńestirse, 31-mınýtta ol óz komandasyn alǵa shyǵardy. Kezdesýdiń 38-mınýtynda Mett Frettın mergendik tanytty.
Negizgi kezeń 2:2 esebimen aıaqtalyp, oıyn overtaımǵa ulasty. Jeńimpaz býllıten anyqtaldy. Bul sátte Esse Ioensýý kózdegen nysanadan múlt ketken joq.
Osylaısha «Barys» qarsylasyna býllıten 2:3 esebimen jol berdi.
Eki komanda búginge deıin 13 márte sheberlik baıqasty. Onyń jeteýi «Barystyń» basymdyǵymen aıaqtalsa, qalǵanynda latvııalyq klýbtyń mereıi ústem boldy.
Qazaqstandyq klýb endi 21 qyrkúıekte elordada Reseıdiń TsSKA (Máskeý) komandasymen kezdesedi.


text:
Bu ýyl Türkmenistanyň ýokary okuw jaýlaryna 5766 studentiň, geçen ýyldakydan 711 okuwçynyň köp kabul ediljegi habar berilýär. Şonuň bilen birlikde, hökümet programmalary esasynda daşary ýurtlaryň ýokary okuw jaýlaryna iberilýän okuwçylaryň hem sany artdyrylýar.
Ýöne bu artdyrmalar ýylda 100 müňden gowrak okuwçynyň orta mekdebi tamamlaýan ýurdunda ýaşlaryň ýokary bilim almak talabyny ödemek üçin ýeterlik däl ýaly görünýär.
Şu ýyl ýokary okuw jaýlaryndaky her orna 4-5 studentiň dalaş gurýandygy aýdylýar.
Mundan başga, her ýyl ýüzlerçe türkmen studentiniň öz hasabyna daşary ýurtlara okuwa gidýändigi barada maglumat bar.
Eýsem ýurtda ýokary bilim we ýokary bilimli ýaşlar meselesinde nähili tendensiýalar bar, kynçylyklar nämeden ybarat we çözgüt nirede?
Azatlyk Radiosy bu soraglary ýerli synçylara, Aşgabatdan hukukçy žurnalist Aşyrguly Baýryýewe, publisist ýazyjy Amanmyrat Bugaýewe, Orsýetden pedagogiki ylymlaryň kandidaty Serdar Ataýewe berdi. Söhbetdeşligi Pragadaky studiýadan Ýowşan Annagurban alyp bardy.
Bu temadan geçirilen Tegelek Stol söhbetdeşligini diňlemek üçin şu ýere basyň.