text:
Duşenbe güni Täjigistanyň paýtagty Duşenbede Owganystanyň howpsuzlygy boýunça regional hyzmatdaşlyk konferensiýasy açyldy.
Iki gün dowam etjek bu konferensiýa Owganystanyň, Pakistanyň, Täjigistanyň we Eýranyň prezidentleri gatnaşýarlar. Bu Owganystanyň we regionyň howpsuzlygy boýunça geçirilýän bäşinji regional konferensiýadyr.
Konferensiýa Türkmenistan tarapyndan ýurduň daşary işler ministriniň birinji orunbasary Wepa Hajyýew gatnaşýar.
Duşuşykda regional ykdysady hyzmatdaşlygy berkitmek boýunça Stambulda kabul edilen soňky kararlaryň ýerine ýetirilişine garalýar.
Konferensiýanyň öň ýanynda Brýusselde ýerleşýän Halkara krizis toparynyň täze hasabaty ýaýradyldy. Hasabatda Hamid Karzaýyň hökümetiniň “Talyban” bilen gepleşik geçirmek synanyşyklarynyň parahatçylygy gazanmakda gowy netije bermejekdigi çaklanylýar.


c: text/html

text:
Moskwanyň sudunda Boris Nemtsowy öldürmek bilen ilteşikli bäş şübheli görünen mahaly, rus oppozision wekilini öldürmäge gatnaşmakda iki adama aýyplama bildirildi.
Moskwanyň Basmanni etrap sudunyň metbugat wekili Anna Fadeýewanyň aýtmagyna görä, Zaur Dadaýew we Anzor Gubaşew “Boris Nemtsowy öldürmekde aýyplanýarlar we tussaglaryň beýleki üç sanysy heniz hem şübheli durumynda saklanyp galýar”.
Rus metbugat serişdeleriniň kazy Nataliýa Muşnikowa salgylanyp berýän maglumatyna görä, Dadaýew derňewçilere özüniň Nemtsowyň öldürilmegine gatnaşandygyny aýdypdyr.
Moskwanyň sudy asly Russiýanyň durnuksyz Demirgazyk Kawkaz regionyndan bolan bäş adamyň aprel aýynyň 28-ne çenli tussaghanada saklanylmalydygy barada karar çykardy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
30-njy awgust Zor bilen ýitirim edilmeleriň pidalarynyň halkara günüdir. BMG zor bilen ýitirim edilmeleriň global problema öwrülendigini belleýär.
“Bir wagtlar harby diktaturanyň önümi bolan zor bilen ýitirim edilmeler şu günki gün içerki konfliktleriň çylşyrymly ýagdaýlarynda amala aşyrylyp, esasan garşydaşlar babatyndaky syýasy repressiýalar üçin ulanylýar” diýlip, BMG-nyň maglumatynda bellenýär.
Türkmen türmelerinde dereksiz ýitenleriň sanawyny ýöredýän “Olary diri görkeziň!” atly halkara kampaniýasy şu günki gün tussag edilenden soň ykbaly nämälim galýanlaryň tassyklanan sanynyň 87 adamdygyny, hakykatda olaryň sanynyň ýüzden geçýändigini aýdýar.
Ýaňy-ýakynda Türkmenistanda dereksiz ýiten hasaplanýan tussaglaryň ýene biriniň ýogalandygy barada habar berildi.
“Olary diri görkeziň” atly kampaniýany alyp baran adam hukuklaryny goraýjy guramalar Zor bilen ýitirim edilmeleriň pidalarynyň halkara gününe gabatlap ýaradan beýannamasynda, türkmen türmelerinde dereksiz ýiten hasaplanan adamlaryň jesetleriniň soňky aýlarda garyndaşlaryna berilendigini aýadýar we olaryň örän gözgyny ýagdaýda bolandygyny habar berýär.
Kampaniýanyň guramaçylaryndan Ýuriý Jibladze Azatlyk radiosyna şeýle diýdi: “Iň soňky wakada Wekil Durdyýewiň jesedi awgustyň başynda garyndaşlaryna berildi. Ol 2002-nji ýylyň noýabr wakalary diýlip atlandyrylýan ýagdaýlardan soň ilkinji bolup tussag edilenleriň arasyndady. Şeýle-de, öňki polkownik Annadurdy Annasähedowyň jesedi şu ýylyň fewralynda garyndaşlaryna berlipdir. Biz näme üçin tussaglaryň jesetleriniň garyndaşlaryna berilmegine aýratyn üns berýäris? Sebäbi mundan ozal syýasy sebäplere görä tussag edilen adamlaryň jesetleri berilmändi. Jesetleriň berlip barlanmagy dereksiz ýitenleriň ykbaly barada ýeke-täk resmi tassyknama bolup durýar we sanawdaky onlarça adamyň ykbalyna, saglygyna diňe türkmen häkimiýetleriniň jogapkärdigini tassyklaýar”.
Türkmen hökümeti ýurtda syýasy tussaglaryň ýokdugyny aýdýar we we zor bilen ýitirim edilenleriň meselesini agzamaýar.
Adam hukuklaryny goraýjy halkara guramalary bolsa türkmen türmelerinde onlarça adamyň dereksiz ýitendigini, olaryň köpüsiniň 2002-nji ýylyň noýabr aýynda şol wagtky prezident Saparmyrat Nyýazowyň janyna kast etmäge synanyşyk diýilýän wakalara gatnaşmakda aýyplanyp tussag edilen adamlardygyny aýdýarlar.
BMG-niň Baş assambleýasynyň dünýäniň dürli regionlarynda adamlaryň zor bilen ýitirim edilmegi bilen bagly ýagdaýlaryň artmagyna aladalanma bildirip, 2010-njy ýylda adamlary zor bilen ýitirim edilmeginden goramak boýunça halkara konwensiýasyny kabul etdi we 30-njy awgustda Zor bilen ýitirim edilmeleriň pidalarynyň halkara gününi bellemegi karar etdi.


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamenti ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klintonyň öz saglyk ýagdaýy sebäpli şu geljek hepdäniň duşenbe gününe planlaşdyran daşary ýurt saparlaryny ýatyrandygyny mälim etdi.
Hillari Klinton duşenbe güni Demirgazyk Afrika we Pars aýlagy ýurtlaryna tarap ýola düşmelidi.
Maglumata görä, aşgazan wirusy bilen kesellän Hillari Klinton şu geçen hepde huşundan gidipdir we belli bir derejede beýni sarsgynyny başdan geçiripdir.
Döwlet departamentiniň resmileri onuň saglygynyň indi gowulaşýandygyny we onuň geljek hepdäniň dowamynda öz öýünden iş alyp barjakdygyny aýdýarlar.


text:
Sişenbe güni prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň 65-nji sessiýasynyň çäklerinde Nýu-Ýorkda daşary döwletleriň käbir syýasy we biznes wekilleri bilen duşuşyklar geçirdi.
Hususan-da, ol Germaniýanyň kansleri Angela Merkel, «Türkmenistan-ABŞ» Işewür Geňeşiniň ýerine ýetiriji direktory Erik Stýuart, «Ekson Mobil» nebit kompaniýasynyň başlygy Rob Franklin, Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň Ýewroaziýa energetika meselesi boýunça ýörite wekili Riçard Morningstar, BMG-niň Ösüş programmasynyň administratory Helen Klark we käbir beýleki resmiler bilen duşuşdy.
Mundan daşary, türkmen prezidenti Nýu-Ýorkyň «Plaza» myhmanhanasynda Birleşen Ştatlaryň işewür toparlarynyň wekilleri bilen-de duşuşyk geçirdi.
Bu duşuşyklarda prezident Berdimuhamedow daşary ýurtlaryň bu wekilleri bilen ikitaraplaýyn hyzmatdaşlyklaryň dürli ugurlary barada pikir alyşdy.


text:
Norwegiýada ýaşaýan türkmen professory Pirimguly Taňrygulyýewiň gyzynyň we agtyklarynyň ýurtdan çykmagyna gadaganlyk girizildi.
Adam hukuklaryny goraýan «Memorial» guramasynyň 25-nji iýulda Moskwadan ýaýradan maglumatyna görä, türkmen dissidentiniň gyzy we agtyklary 22-nji iýulda Aşgabat aerportunda Stambula barýan uçardan düşürilipdir.
Şeýle-de habarda Taňrygulywiň gyzy Aýjemal Rejebowanyň (41 ýaşynda), agtyklary Aýlaryň (11 ýaşynda) we Aýnuryň (3 ýaşynda) pasportlaryna ýurtdan çykmagyň gadagan edilendigi barada möhür basylandygy aýdylýar.
«Memorial» guramasy türkmen parlamentiniň ozalky deputaty Pirimguly Taňrygulyýewiň Aşgabatda ýaşaýan gyzynyň we giýewsiniň 1999-njy ýylda işden boşadylandygyny hem şondan bäri gözegçilik astynda saklanýandygyny ýazýar.


text:
Türkmen dissidenti, žurnalist we taryhçy alym Muhammet Berdiýewiň ogly Keýmir Türkmenistana deportasiýa edildi. 20-nji mayda Keýmir Berdiýewiň Şwesiýadan Türkmenistana iberilendigi onuň garyndaşlary we adam hukuklaryny goraýjy käbir guramalar tarapyndan habar berildi.
32 ýaşly Keýmir Berdiýew Türkmenistanyň raýaty. On ýyla golaý wagtlap Orsýetde ýaşan Keýmir Berdiýew 2009-njy ýylyň dekabr aýynda Şwesiýa baryp, bu ýurtdan syýasy başpena sorapdy.
Onuň inisi Şanazar Berdiýewiň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, Şwesiýanyň Migrasiýa gullugy Keýmir Berdiýewi deportasiýa etmek kararyny şu ýylyň aprel aýynda çykarypdyr.
Gollandiýada ýaşaýan Şanazar Berdiýew agasynyň ykbalyny alada edýär. Ol agasy bilen deportasiýadan öň telefon arkaly gürleşendigini we onuň şondan soňky ýagdaýyndan habarynyň ýokdugyny aýtdy.
Şanazar Berdiýew agasynyň ykbalyny anyklamak üçin häzir Türkmenistandaky garyndaşlaryna, adam hukuklaryny goraýjy guramalara we Aşgabatdaky amerikan ilçihanasyna ýüz tutmaga synanyşýar.
ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçihanasynyň informasiýa boýunça wekili Bradley McGuire Keýmir Berdiýewiň işi barada ilçihananyň habarlydygyny aýtdy we türkmen hökümetiniň bu meselä halkara standartlaryna laýyklykda çemeleşjegine umyt baglady.
Adam hukuklaryny goraýjy halkara “Human Rights Watch” guramasy Keýmir Berdiýewiň ykbalyny anyklamaga synanyşýar. Guramanyň Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça bölüminiň müdiri Reýçel Denber Keýmiriň Aşgabada baranlygy barada resmi bolmadyk çeşmelerden maglumat alandyklaryny, emma onuň häzirki ykbalyndan habarsyzdyklaryny mälim etdi.
Şwesiýadan deportasiýa edilen Keýmir Berdiýew türkmen dissidenti, žurnalist we taryhçy alym Muhammet Berdiýewiň ogly.
Deportasiýa edilenlere näme garaşýar?
Norwegiýada ýerleşýän Özbek medeni merkeziniň ýolbaşçylaryndan Ýewgeniý Dýakonow Skandinawiýa ýurtlaryndan başpena soraýan merkezi aziýaly bosgunlara ýardam bermek işi bilen meşgullanýar. Ol Keýmir Berdiýewiň deportasiýa edilmeginiň sebäbini Skandinawiýa ýurtlarynda Merkezi Aziýa ýurtlarynyň raýatlaryna, şol sanda Türkmenistanyň raýatlaryna başpena bermek üçin bellenen kwotalaryň ujypsyzlygy bilen baglanyşdyrýar.
Dýakonow Şwesiýa we Norwegiýa Merkezi Aziýa ýurtlaryndan baryp, başpena alýanlaryň sanynyň ýylda 2-3 adamdan geçmeýänligini belledi.
Adam hukuklaryny goraýjy Dýakonow Keýmir Berdiýewiň ykbaly barada özünde maglumatyň ýokdugyny aýtdy. Emma ol Merkezi Aziýa ýurtlaryna deportasiýa edilen şahslaryň adaty düzgünlerden geçmeli bolýandyklaryny gürrüň berdi.
“Aşgabada ýa Daşkende baran adamlar serhet zonasynda saklanýar. Olar ýörite gulluklar tarapyndan barlanýança käte onlarça sagat geçýär. Adamlaryň pasportlarynyň elinden alynmagy we suda çagyryş hatynyň gowşurylmagy ýaly wakalar hem bolýar. Meselem, Özbegistanda Şwesiýada ýa Norwegiýa bolan adamlar oppozisiýa bilen gatnaşykda bolanlykda şübhelenilýär we bu ugurda derňew geçirilýär”.
Deportasiýa edilip, ýurduna gaýdyp baran raýatlar babatyndaky resmi düzgünler we Keýmir Berdiýewiň ykbaly barada Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugyndan maglumat almak başartmady.


text:
Türkmenistanyň geň hem täsin tebigaty bar.
Geň tarapy, derýa boýundaky jeňňelligi görseň, şu golaý-töwerekde çöl bardyr diýen pikir hyýalyňa gelmeýär. Eger çöllügi synlasaň, bu toprakdan derýa aýkýandyr diýip pikir etmeýärsiň.
Täsinligi bolsa, ol biri-birine meňzemeýän şekiller bilen utgaşyp, akylyňy haýran edýär.
Şol täsinligiň bary türkmeniň ýeri, onuň düýnki taryhy hem geljegi.
Tozan hem boşluk
Gaty ir zamanlar, bu topragyň ýaş wagtyny gören adamlar bolandyr. Biz welin munuň garrap, tozgunçylyga uçrap, çöle öwrülen döwrüni synlaýarys.
Asman-zenin arasy sary çaňa garylyp dur. Aşakdan ýokarlygyna sowrulýan çägeden ýaňa ýol ýöredenok. Aňrysy-bärisi görünmeýän uzak ýol bolsa tozanyň içinde uzalyp ýatyr.
Her näçe gitseň hem göwnüňe ýol önmeýän ýaly. Elbetde, ýol önýändir, ýöne duşuňdan bir düýp agaç, ýa köl, ýa derýa, ýa başga bir alamat geçmese, ýol önmeýäne meňzeýär.
Syrgynyň arasyndan, ahyry bir gara salgym görünýär. Golaýlaşdygyňça, ol ulalyp, beýgelip, ýaýbaňlanyp barýar. Aşak ýüzde, alnyňda bir pessejik dag peýda bolýar.
Oňa Kiçi Balkan diýýärler.
Göçülen ýurt
Bu dag birmahallar bol-elinligiň hem eşretiň mekany bolupdyr. Ata-babalarymyz onuň eteginde mekan tutup, oňa yurt diýip sygynypdyr.
Dagyň düýbünden bol suwly derýa akypdyr. Bu ýerlerden deňze çykmak mümkin ekeni.
Indi bolsa ol üstünden il-gün göçenine hasrat çekýän ýaly, gara daşa öwrülip otur. Dagyň töweregindäki bag-bossanlyk ýok bolupdyr, töwerkden diňe ynsan däl, eýsem janly zatlaryň bary göçüpdir, haýwanlar, guş-gumrular gidipdir.
“Şol uly göçhä-gözlükde, aty, düýesi bolanlar gaty uzaklara gidipdirler. Eşegi bolanlar hem bu ýerde galmandyr” diýip gürrüň edýärler.
Bir gysym topragyndan-a ýeter diýip, bagryny ýere beren garyp-pukaradan başga galypdyr. Hawa, ine şol, bagryny ýere beren millet, lagar düşen düýe, bogazyna pyçak goýanyňda-da, sesi çykmaýan goýun, haram eşek, bu dünýä parh goýmaýan pyşdyl… Bular häzir hem bar.
Dag hem öz ornunda. Ol entegem, nähilidir, penakär. Onuň gabadyna baranyňda, ýel-tozan azalýar. Älem parahat hem asuda ýagdaýa geçýär.
Gadymy derýa
Şol ýerden ýol gadymy derýanyň hanasyna girýär. Birwagtky beýik derýadan, ynsan ýaşaýşynyň gözbaşy bolan bol suwly gudratly akabadan bir boş hana hem akan suwuň yzy galypdyr.
Bu akylyňy haýran edýär. Magtymgulynyň gömlen, ýer bilen deňleşen derýalar barada aýdanlary ýadyňa düşýär. Beýik akyldar ony nähili maksat bilen aýdanam bolsa, aslynda şeýle boş ýatan derýalaryň içinden keseläp geçensoň, şol ýowuz deňeşdirme onuň eserine girendir diýen pikir hyýalyňa gelýär.
Gadymy derýanyň hanasyna indigiňçe, ýoly sary ýel kesýär. Gadymy derýanyň hanasyndan häzir tozanly ýel akýar.
Güýçli ýel ýoluň sag tarapyndaky gumy çep ýüze akdyrýar. Eger ol mydama bir tarapa aksady, Ýer bir gapdalyna gyşarardy. Ertir görseň, ol gum tersine akyp durandyr.
Derýa, megerem, iki çakrymdanam inliräkdir. Ol şeýle giň bolupdyr. Gyz deňzinden gözbaş alyp gaýdan bu täsin derýa müň ýyllap akypdyr. Onuň dört ýüz ýyly-ha Isa Mesih dünýä inenden soň, alty ýüz ýyly bolsa Mesih dogulmazyndan öň akypdyr. Ol Gyz deňzi – häzirki Sarygamyş bilen Hazary birleşdiripdir.
Ol mydama dolup-daşyp akypmy ýa-da aralap, arasyna çil taşlap akypmy, bu belli däl. Ýöne bize gelip ýeten yzlaryna seretseň, dünýäde beýle uly derýa az-azdyr diýdirýär.
Oňa Uzboý diýipdirler.
Bakylyk
Dünýäde diňe bir Bakylyk bar – ol ýaşaýyş diýip, filosoflar aýdýarlar.
Häzirki ýol köne derýanyň hanasyndan çykýar. Uzboýyň sag kenaryndan, beýleki bir uly dag görünýär.
Alnyňda Uly Balkan seleňläp otyr. Onuň goltugynda bolsa ak tamlar – ynsan höwürtgeleri görünýär.
Dünýä garraýar, dünýä guraýar, adam bolsa täzeden-täze jaý gurýar. Täze şäherler döreýär. Ýaşaýşy gutaryp barýan bu zemine ýaşamaga gelýänler barha artýar. Şol hem Bakylygy döredýär.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň şahsy pikiri.


text:
Arap dünýäsinde, hususan-da Müsürde we Liwiýada, bolýan özgerişleriň içinde bir ýagdaý: awtoritar häkime gol ýapýan, ony eli ýaragly goramaga taýýar adamlaryň hem az däldigi aýratyn göze ildi. Biraz aňryk seretsek, Yragyň öňki prezidenti Saddam Hüseýniň hem şeýle tarapdarlary bolupdy. Orsýetde geçirilen pikir soralyşyklar bolsa sowet taryhy barada mälim bolan aýylganç faktlardan soň hem Staliniň tarapdarlarynyň az däldigini görkezýär. Türkmenistanda hem Nyýazow döwründäki repressiýa, diýdimzorluga garamazdan, henizem onuň tarapdarlarynyň az däldigi aýdylýar.
«Diňe erkin halk galkynyp biler»
Azathabar.com saýtyna pikirini ýazan Aýjemal Liwiýadaky wakalaryň türkmen häkimiýetlerini-de oýlandyrmagyna umyt baglaýar. Onuň pikiriçe, diňe erkin jemgyýetde ýaşaýan halk galkynyp biler. Aýjemal: «Asla biziň hemmämiz şu günki edýän hereketlerimiz bilen özümiziň gelejegmizi kesgitleýäris» diýip ýazýar.
Ýöne Aýjemal bilen ylalaşmaýanlaryň hem bolmagy tebigy zat. Dogrusy, adamzadyň ösüşi, abadançylygy hem pikir dürlüliginiň netijesi hasaplanýar.
Ikinji tarapdan, dünýäniň bir topar ýurdunda häkimiýetler tarapyndan edilýän zulum-sütemiň, ogurlyk-talaňçylygyň, gözçykgynç propagandanyň ýa-da ýalançylygyň garşysyna tutuş jemgyýet, il-halk bolup çykylyp bilinmezliginiň, diktatory goldaýanlaryň hem az bolmazlygynyň sebäbi näme diýen sorag döreýär.
Gorka esaslanýan söýgi hakyky bolarmy?
Häzir Liwiýanyň döwlet telewideniýesiniň gepleşiklerinde 40 ýyldan gowrak häkimiýet başynda bolan we halkyň hasabyna ummasyz kän baýlyk toplan Muammar Kaddafi üçin janyny bermäge taýýardygyny aýdýan adamlar görkezilýär.
Orsýetde ýaşaýan türkmen pedagogy Serdar Muammar Kaddafä «söýginiň» gorkudan gaýdýandygyny, onsoň oňa hakyky söýgi ýa wepalylyk diýip bolmajagyny aýdýar. Şwesiýada bosgunlukda ýaşaýan türkmen syýasatçysy Halmyrat Söýünow
hem awtoritar ýa diktator režimlere wepalylygyň düşündirişini ol ýa-da beýleki şahsyýetiň töwereginde döredilen psihologiki ýagdaýdan gözlemelidigini aýdýar.
«Nyýazow şu derejä diňe gorky faktorynyň üsti bilen ýetdi. Ol halkyň gözüniň oduny aldy - diýip, Söýünow aýdýar. - Meselem, ol ata-baba goňşokaraly ýaşan adamlaryň bir goňşusyny türmeden çykaryp, beýleki goňşusy gelip, onuň arkasynda durmaz ýaly ýa gapysyny açmaz ýaly şert döretdi».
Pedagogiki ylymlaryň kandidaty Serdaryň pikirine görä, söýgi bilen gorkynyň ara tapawudy ýer bilen gök ýaly, söýgüde zorluk, sütem bolmaýar, ol meýletin we ikitaraplaýyn bolýar. «Stalin diýen ýaly wagşylary söýmeýäniň üçin ýa onuň garşysyna bir zat aýdýanyň üçin seni tohum-tijiň bilen sürgüne iberýän bolsalar, ol nähili söýgi bolýar?» diýip, Serdar soraýar.
Pedagog alymyň pikirine görä, Türkmenistanyň halkynyň gorkusy ýurduň basylyp alynmagyndan gaýdýar. «Türkmenistanda gorky Orsýet basyp alaly bäri halkyň ganyna geçdi. Sebäbi boýun egmese, Orsýet halky gyryp barýardy» diýip, Serdar aýdýar we soň bu terroryň Stalin döwründe hem dowam etdirilendigini ýatdan çykarmaly däldigini belleýär.
Gara gorkynyň netijesi ýa-da Stokgolm sindromy
Eger bu meselä ylmy nukdaýnazardan seredilse, psihologiýa ylmyndaky Stokgolm sindromyny ýatlamazlyk mümkin däl. Bu sindromyň ady 1973-nji ýylda Stokgolmda bolan bank talaňçylygyndan galýar. Şonda ýaragly talaňçylar tarapyndan zamun alnan bank işgärleri soň özlerini alty gün terror astynda saklan talaňçylaryň tarapyny tutýarlar.
Birleşen Ştatlaryň FDB-niň maglumatlaryna görä, başga birlerinden jan garaşlylygyna düşen pidalaryň 27 prosenti çemesinde Stokgolm sindromy duşýar. Psihologlar zamun alnan adamlarda bu sindromyň döreýşini zamun alyjynyň olaryň janyny alman, eýsem ömrüni bagyş etmegi bilen baglanyşdyrýarlar. Sebäbi zamun alnan zamun alyjynyň doly kontrolynda bolýar we onuň aman galmagy diňe şoňa bagly bolup görünýär. Bu işde zamunlaryň janyndan gorkusy hem daşarky dünýäden doly üzňe saklanmagy uly rol oýnaýar.
Alymlar Stokgolm sindromynyň zabun atanyň maşgalasynda terbiýelenýän çagalarda, adamsy urup-ýenjip saklaýan aýallarda, açlyk, horluk, kemsidilme şertlerinde ýaşaýan tussaglarda, döwlet terrory astyndaky adamlarda köp duşýandygyny aýdýarlar.
Pedagog Serdaryň ynanjyna görä, «Gorkup ýaşamak gaty erbet zat we oňa adamda döreýän bir topar keseliň başy diýseň-de bolar».


text:
Penşenbe güni Halkara Gyzyl Haç Komiteti Liwiýadaky ýagdaýlaryň graždanlyk urşy ýagdaýyna ýetendigini aýdyp, bu barada öz aladasyny mälim etdi.
Öz ýaýradan beýanatynda Gyzyl Haç Komitetiniň prezidenti Jakob Kellenberger Liwiýanyň lideri Muammar Kaddafä ygrarly güýçler bilen onuň garşydaşlarynyň arasyndaky ýaragly söweşleriň mundan beýläk has-da güýçlenmek alamatlarynyň bardygyny nygtady.
Penşenbe güni Fransiýanyň hökümeti Liwiýanyň oppozision söweşjeň güýçleri tarapyndan döredilen Milli Geňeşi Liwiýanyň halkyna wekilçilik ediji resmi organ hökmünde ykrar edýändigini mälim etdi.
Bu wakalaryň fonunda bolsa, düýn bir wagtyň özünde Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleri we NATO-nyň goranmak ministrleri aýry-aýrylykda Liwiýadaky meseleler boýunça Brýusselde maslahata başladylar.


text:
Atyşykda ýaragly topardan 3 adam öldürilipdir. Atyşyk ir sagat 8.00-a çenli dowam edip toparyň agzalaryndan 2-si ele salnypdyr. Özgen şäheriniň çetindäki Koş-Korgon obasynda atyşyk başlananda, ýerli ýaşaýjylar şähere tarap gaçmaga mejbur bolupdyrlar. Ýörite gullugyň işgärleri tarapyndan ol toparyň üç sany jenaýatçysy atylyp öldürilenden soň, olaryň wagtlaýyn ýaşaýan jaýynyň töwereginden, ýarmak üçin taýýarlanan granatalar tapylypdyr. Doly aýdylanda, jenaýatçylaryň ýanyndan 4 sany granat, 2 Makarow sapançasy, ýene-de bir ok atyjy gural, 10-a golaý mobil telefonlary, maglumat saklaýan enjamlar tapylypdyr.Howpsuzlyk edaralary näme diýýär?
Oş welaýatynyň Milli howpsuzlyk komitetiniň işgäri Nurlan Mirzahunow Azatlyk radiosyna beren maglumatynda, olar berk garşylyk görkezdiler diýip aýtdy. “Her bir terrorçynyň ýanyndan Makarow sapançasy tapyldy. Olarda granat hem bar eken. Olaryň ýanynda bolan bar ok ýaraglar alynyp dernew işleri başladyldy.”
Operasiýada azyndan üç söweşijiniň öldürilendigi habar berilýär.
Waka bolan ýerdäki hukuk goraýjy işgärleriň sözlerine görä, terrorçylaryň Koş-Korgan obasyna gelip, ýaşap ýörenlerine 4-5 günden köpürak wagt bolupdyr. Emma howpsyzlyk gullugy, bularyň 23-nji iýundaky Jalalabatdaky bolan waka bilen baglanyşygy bar diýip güman edýär. Sebäbi bu ýerde tapylan sport geýimleri, Jalalabatdaky terrorçylaryň geýimi bilen birmeňzeş eken. Oş welaýatynyn Içeri işler bölüminiň metbugat gullugynyň maglumatyna görä, öldurilenleriň kabiri 12 ýyldan bari Özbegistanda gözlegde duran adamlar. Şonuň uçin hem olar Özbegistan Yslamçy hereketiniň agzasy bolmagy mümkin diýlip güman edilýär.
Öldürilen terrorçylardan biriniň aýalynyň we 10-njy klasy tamamlan oglunyň bardygy aýan edilip, olar saklanypdyr. Ol aýal öz adyny aýtmandyr. Emma Azatlyk radiosynyň gyrgyz gullugynyň habarçysyna, özleriniň Özbegistanyň Hanabad etrabyndan gelendiklerini mälim edipdir. “Biz bu ýere 20-nji iýunda Jalalabatdan geldik. Men adamym bilen geldim. Onuň ýanyndakylar anna güni geldiler.”
Resmi maglumatlara göra, Özgende atylyp öldürilen terrorçylaryň 2 sanysy Özbegistanyň, ýene-de biri Gyrgyzystanyň raýaty. Öz adynyň tutulmagyny islemedik, bu waka şaýat bolan Özgenli bir adamyň sözlerine göra, terrorçylaryň jesetleri 28 –nji iýun guni wakanyň bolan ýerinden alnyp gidilipdir.
“3 sany jesedi sagat 11-lerde alyp gitdiler. Olary hemme kişi görsün diýip borty pes “Porter” maşynynda alyp gitdiler. Ölüler haltalara salynandy. Olar nähili öldürilen? Haltalaryň içinde öli barmy ýa-da ýok? Ony hiç kim bilmeýär” diýip wakanyň şaýatlarynyň biri aýdýar.
Häzir Milli howpsuzlyk gullugy, bu bäş adamyň Jalalabatdaky wakalardan soň Özgen tarapa gaçan bolmagy mümkin diýip çak edýär. Emma ýerli ýaşaýjylar ol terrorçylaryň öz obalarynda bir hepdeden bäri ýaşap oturandygyny görmandiklerini aýdýarlar.‘Merkezi Aziýada ýagdaý dartgynlaşýar’
Özbegistanly syýasy synçy Daşpolat Ýoldaşewiň pikirine göra, bu iki ýurt ägirt uly döwletleriň global syýasatyna goşulyp, olardan köp mukdarda kömek alyp başlapdyrlar. “Bu kömek grantlar hem-de aerodromlary kireýine bermek ýoly bilen gelýär. Şonun üçin bu iki ýurtda terrorçylyga we ekstermizme garşy göreş güýçlendirilipdir. Bu ýerde bu iki döwletiň arasynda umumy bir ylalaşyk bolmaly. Meniň pikirimçe, mundan beýläk terrorçylyga we ekstremizme garşy geçirilýän operasiýalar ýene-de güýçlendirilmegi mümkin”
Gyrgyzystanly ekspert Togtagul Kakçekeýewiň sözlerine göra, bu özara düşünüşmegiň Aziýa häsiýetli sistemasydyr. “Biz häzir Özbegistan bilen Gyrgyzystanyň daşyndan Hytaý diwaryny gursak hem adamlaryň gatnaşygyny togtadyp bilmeris. Sebabi adamlaryň islän ýerine baryp ýaşamaga we işlemage haky bar” diýip synçy Kakçekeýew belleýär. Eger ABŞ-na ýylda ýarym million adam gizlin ýollar bilen bikanun barýan bolsa, Merkezi Aziýanyň adamlary muňa gadymdan öwrenişen. Emma hakykaty aýtmaly, Merkezi Aziýada häzir ýagdaý dartgynlaşyp barýar. Bu elbetde Özbegistan Yslamçy hereketi bilen bagly.”
Hökümeti ele salmak hereketi bolmagy mümkin...
Onuň sözlerine göra, häzirki Özgende we Jalalabatda bolan wakalar 90-njy ýyllardaky hadysany ýatladýar. Sebäbi 80-nji ýyllarda Özgende “FANO” ýagny Fergana, Andijan, Namangan, Oş hereketi düzülipdir. “Ýurtda ýeterlik gözegçiligiň ýokdugyndan peýdalanyp, olaryň ideýasy ösup, agzalarynyň sany artyp, hökümeti ele salmak hereketi bolmagy mümkin.”
Bu operasiýa, Gyrgyzystanyň Milli howpsuzlyk gullugynyň “Alfa” atly ýörite topary tarapyndan amala aşyrylypdyr. Atyşykda ýörite gullugyň işgarlerine zyýan ýetmandir. Gyrgyzystanyň Milli howpsuzlyk gullugy häzirlikçe bolan waka barasynda maglumat bermejekdigini bildirdi. Ýörite gullugyň işgärleri tarapyndan Özgende derňew işleri alnyp barylýar.


text:
Eýranyň baş parlament agzasy öz ýurdunyň Orsýet, Siriýa we Yrak bilen hyzmatdaşlygynyň regionda terrorçylyga garşy göreşiň “üstünliklidigini” görkezýändigini aýtdy.
Eýranyň parlamentiniň Milli howpsuzlyk we daşary syýasat boýunça komitetiniň başlygy Alaeddin Boroujerdi 14-nji oktýabrda Damaskda Siriýanyň resmileri, şol sanda prezident Başar al-Assad bilen gepleşikleriniň öňüsyrasynda çykyş etdi.
Boroujerdi ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky terrora-garşy koalisiýasynyň netije gazanmakda şowsuzlyga uçrandygyny belledi.
Moskwa 30-njy sentýabrda Siriýada başlan howa hüjümlerinde “Yslam döwleti” toparyny we beýleki söweşiji toparlary nyşana alýandygyny aýdýar. Emma ol Günbatar we beýleki regional oýunçylar tarapyndan goldanýan gozgalaňçy toparlara hem zarba urýar.
Orsýetiň harby hereketleri Bagdatda ýerleşýän aňtaw maglumatlary paýlaşýan merkez tarapyndan goldanýar. Bu merkez Orsýetiň, Yragyň, Eýranyň we Siriýanyň tagallalaryny sazlaşdyrýar.


text:
Eýranyň oppozision lideri Mir Hossein Musawi ýürek näsazlyklary bilen baglanyşykly keselhana ýerleşdirilenden bir gün soň, gaýtadan öý tussaglygyna geçirildi.
Musawa ýakyn hasaplanylýan “Kalame” atly oppozision websahypanyň maglumatynda oppozisiýa wekiliniň öý tussaglygyna geçirilmezden öň, ýürek proseduralary bilen ilteşikli barlaglardan geçendigini habar berýär. Musawi 2011-nji ýylyň fewral aýyndan bäri öý tussaglygynda saklanylýar.
Musawi bilen keselhanada duşuşan gyzy “Twitter” sosial ulgamynda ýazan hatynda kakasynyň saglyk ýagdaýynyň heniz hem çynlakaý “howp astyndadygyny” aýdýar.
“Kalame” websahypasynyň berýän maglumatyna görä, mundan ençeme aý öň doktorlar Musawiniň saglyk bejergisiniň gyssagly amala aşyrylmalydygyny mälim edipdirler, emma resmiler muny ret edipdir.


text:
Owganystanyň prezidenti Aşraf Ghani Owganystanda “Yslam döwleti” toparyny ýok etmegi wada berdi. Owganystanda “Yslam döwleti” toparynyň bölümleri owgan güýçleri we “Talyban” toparynyň söweşijileri bilen çaknyşýarlar.
Ghani Dawosdaky ykdysady foruma gatnaşmak üçin Şweýsariýa baranda BBC bilensöhbetdeş bolup, YD toparynyň Owganystana “mahsus däldigini” we onuň wagşylygynyň adamlary “gorkuzýandygyny” aýtdy.
“Owganlar häzir ar almak duýgusynda” diýip, Ghani belledi.
Ghani YD toparyna garşy regional we halkara derejesinde herekete çagyryp, “biz örän uly töwekgelçilik bilen iş salyşýarys” diýdi.
Şeýle-de Ghani eger “Talyban” bilen parahatçylyk ugrundaky gepleşikler ýakyn hepdelerde başlanmasa konfliktiň has ýaýbaňlanmagynyň we tutuş regiona ýaýramagynyň ähtimaldygyny belledi.


text:
NATO-nyň goranmak ministrleri Liwiýa garşy iki aý töweregi wagt bäri amala aşyrylýan howa hüjümleriniň netijelerini maslahat etmek üçin Brýusselde duşuşýarlar.
Geçen hepde ýaranlyk Liwiýa garşy operasiýany goşmaça 90 güne çenli uzaltmak boýunça ylalaşypdy. Bu BMG-niň rezolýusiýasy esasynda Liwiýanyň parahat ýaşaýjylaryny Muammar Kaddafiniň režiminden goramak maksady bilen edilýär.
NATO-nyň paýtagt Tripolä güýçli zarba urmagyna garamazdan, Kaddafi özüniň audio ýüzlenmesinde ýurduň içinde özüniň “öli ýa diri” galjakdygyny aýtdy.


text: Täze ýyl baýramçylygynyň öň ýanynda welaýatymyzda sport ýaryşlary hem giň gerim alýar. Welaýat sport baradaky komiteti tarapyndan agyr atletika boýunça geçirilen welaýatyň birinjiliginde agram derejeleriniň 12-si boýunça türgenler öz ukyp-başarnyklarynyň görkezdiler hem-de Balkanabatdan Süleýman Aşyrberdiýew, Meretdurdy Annageldiýew, Röwşen Tuwakgylyjow, Muhitdin Ikramow, Ýusup Nedirow, Myratdurdy Allaberenow, Resul öwezow, Artykgül Batyrowa, Ýulýa Agafonowa, Gumdag şäherinden Oraz Tuwakmyradow, Salyh Nurmämmedow, Türkmenbaşy şäheriniň Kenar etrabyndan Allamyrat Amanmyradow dagy welaýatyň çempiony bolmagy başardylar.


text:
Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew prezidentlik möhletiniň 2020-nji ýyla çenli uzaldylmagyna garşy çykdy.
Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew özüniň 2020-nji ýyla çenli saýlawsyz prezident wezipesinde galdyrylmagy boýunça Milli referendum geçirilmegi hakdaky ideýa garşy çykdy. Nursoltan Nazarbaýewiň bu karary metbugatda çap edildi.
Prezidenti goldaýan belli bir topar dekabr aýynda şeýle ideýany öňe sürüpdi. Soň bu ideýa Parlamentiň iki palatasy tarapyndan hem goldanypdy. Gazak oppozisiýasy bu ideýa 2012-nji ýylda geçirilmeli prezident saýlawlaryny ýatyrmaga synanyşyk, Birleşen Ştatlar bolsa demokratiýadan yza çekilmek diýip, baha berdiler.
Astanadaky Ýewroaziýa uniwersitetiniň dosenti Saparbaý Jubaýewiň pikirine görä, bu ideýa olar üçin täzelik däl: “Sebäbi mundan ýarym ýyl öň parlament «Halkymyzdan Nazarbaýewe «il başy», ýagny gazaklaryň başlygy adyny bermek teklibi gelip gowuşdy» diýip, bu teklibe parlament derejesinde garapdy. Emma diýilýän şol teklibi prezidentiň özi inkär edipdi“.
Jubaýewiň sözlerine görä, häzirem prezidentiň referendum geçirmek meselesini inkär etmegi dogry kabul edilen karara meňzeýär. Emma ýagdaý üýtgemese, Nursoltan Nazarbaýew 2012-nji ýylda geçjek prezidentlik saýlawlarynda hem ýeňiş gazanar diýip, Jubaýew sözüniň üstüne goşdy.
Elbetde, Nazarbaýewiň bu hereketi demokratik prinsiplere laýyk hereket, emma prezidenti goldaýan toparyň saýlawlar bolmasyn, referendum bolsun diýen ideýa bilen orta çykmagy gazak jemgyýetiniň doly demokratik ösüş ýolundan barýandygyny aňlatmaýar.
Demokratik prinsipler
Prezident Nazarbaýewiň referendum geçirmek inisiatiwasyny ret etmegine Saparbaý Jubaýew prezidentiň gazak jemgyýetini hakyky demokratik ösüş ýoluna salmaga çalyşýanlygynyň alamaty diýip, baha berýär.
Gazagystanyň “Adilet” partiýasynyň başlygynyň orunbasary Serik Abdyrahmanow hem prezident Nazarbaýewiň bu ýoly 2012-nji ýylda boljak prezidentlik saýlawlaryna gatnaşmak maksady bilen saýlandygyny aýdýar.
Gazagystan Merkezi Aziýa döwletleriniň arasynda hakyky demokratik ösüş ýoluna düşen döwlet hasaplanýar. Emma, şeýle-de bolsa, Gazagystanda problemalar az dal diýip, Abdyrahmanow aýdýar.
Abdyrahmanowyň pikirine görä, referendum geçirmek ideýasyny öňe sürenler prezident bilen bile işleşýänler. Olaryn Merkezi Aziýadaky beýleki prezidentlerin töweregindäkilerden hiç hili tapawudy ýok: “Olar referendum geçirip, prezidentiň saýasynda hiç hili kynçylyksyz ýaşamak isleýärler. Emma prezident saýlawlara gatnaşyp, özi bilen işleýänleri berk synagdan geçirýär”.
Soňra Abdyrahmanow sözüni şeýle dowam etdirýär: “Saýlawlar syýasy meýdanyň uly synagy hasaplanýar. Saýlawlaryň netijesinde prezident öz daş-toweregeinde güýçli syýasatçylaryň ýokdugyna göz ýetirip bilýär. Saýlawlar jemgyýetiň ösmegi üçin iň bir demokratik ýol hasaplanýar”.
70 ýaşly Nursoltan Nazarbaýew Gazagystana 21 ýyl bäri ýolbaşçylyk edýär.


text:
Anna güni prezident Gurbanguly Berdimuhamedow birnäçe möhüm permana gol çekdi. Permanlardan biri häzirki wagt gurulýan “Gyzylgaýa-Bereket-Etrek” demir ýolunyň ugrunda 16 sany demirýol stansiýasyny gurmaklyga rugsat beriji perman boldy.
Oňa görä, Türkiýäniň gurluşyk kompaniýalaryndan biriniň gurjak 16 sany iki gatly demirýol stansiýasynyň binalaryndan daşary, her stansiýada 8 sany ýaşaýyş jaýy we tehniki hyzmat ediş depolary-da gurular.
Mundan daşary, G.Berdimuhamedow Türkiýäniň ýene bir kompaniýasyna Türkmenbaşy şäheriniň halkara deňiz portunda 320 orunlyk ýolagçy gämisini gurmaklyga rugsat beriji permana-da gol çekdi. Bu gämi soňra Türkmenistanyň Deňiz we derýa transportlary boýunça Döwlet gullugy tarapyndan satyn alnar.
Anna güni prezident Berdimuhamedow ýurduň “Türkmenhimiýa” Döwlet konserniniň başlygy Myratgeldi Kuraýewi “işinde goýberen düýpli kemçilikleri” üçin wezipesinden boşatmak baradaky permana-da gol çekdi.


text:
Şu ýylyň dekabr aýynyň ikinji ýarymynda Aşgabatda Hazar deňziniň kanuny statusy boýunça Konwensiýany işläp taýýarlamak baradaky ýörite toparyň nobatdaky duşuşygyny guramalaşdyrmak planlaşdyrylýar. Bu barada Türkmenistanyň döwlet mediasynda habar berilýär.
Bu çärä Azerbaýjanyň, Eýranyň, Gazagystanyň, Russiýanyň we Türkmenistanyň daşary işler ministrliginden delegasiýalaryň gatnaşmagyna garaşylýar.
Hazar deňziniň statusy Sowet Soýuzy dargaly bäri kesgitsiz galýar.
Deňziň kanuny statusyny kesgitlemek boýunça bäş döwletiň arasynda döredilen ýörite işçi toparyň soňky maslahaty 2016-njy ýylyň oktýabr aýynyň 24-ne Tähranda geçirilipdi.
Oňa Azerbaýjanyň, Gazagystanyň, Eýranyň, Orsýetiň we Türkmenistanyň ýörite wekilleri we daşary işler ministrleriniň orunbasarlary, şeýle-de Eýranyň daşary işler ministri Mohammad Jawad Zarif gatnaşypdy.


text:
Aldanýan gyzlar örän köp — hoş söze aldanýan gyzlar.
Aldanýan gyzlaryň köpüsi özleriniň göwresinde çaga galanyny bildikleri, derrew abort etdirýärler, käbiri çagasyny dogrup, bäbekhanada ýa-da zir-zibilleriň ýanynda taşlap gaýdýar.
Aldanýan gyzlaryň üçünji hilleri bar — olar çagalaryny abort hem etdirenoklar, zyňanoklar hem. Adam ýaly dogrup, çagasyny bäbekhanadan alyp çykýarlar. Olar çagalaryny taşlamak islemeýärler. Nähili hor günleri başdan geçirseler-de, çagalaryny ýanlarynda saklaýarlar. Ýa-da şeýdip, özüni taşlan erkege özlerini ýygnatmak isleýärler, ýa-da olar ýukaýürek eneler.
Olar çagalaryny ýyly ojakda ulaltmak üçin çem gelene täzeden äre barýarlar. Atasy bilen ýaşytdaş ýaşula-da barýarlar, biriniň ikinjisi bolup hem ýaşaýarlar.
Türkmenler durmuşa çykman, kimdir biri bilen gizlin gatnaşykda bolup göwreli bolan ýa-da çaga dogran gyzy öýlerine getirmeýärler. Şeýle bolansoň, aldawa düşüp çaga dogurýan zenanlaryň ýagdaýy kyn bolýar.
Owadan ýaş gyzlaryň biri jaýy üçin özünden ep-esli uly rus oglana durmuşa çykypdyr. Ýigit örän içegen. Ol häli-şindi içip gelip, aýalyny öldir ýaly ýençýär. Ýaş zenan onuň ähli jebirlerine çydap ýaşaýar. Ol çagasyny alyp gidere ýeriniň ýokdugyny aýdýar. Köp çagaly enelere jaý bermek çetinkä beýle enelere jaý berilmeýär.
Eneler ýalňyşanda çaga mydama jebir çekýär. Çagalar içegen kakadan gorkýarlar. Olar içip gelýän kakalygy görüp, goňşulara gidip, bukulyp oturýarlar. Diňe üstünden gar-ýagyş geçmeýän tünekde, ejesiniň ýanynda ýaşaýar diýäýmeseň, olaryň çagalyk ýyllary agyr geçýär.
Aldanýan gyzlaryň köpüsi çagasyny ähli zatdan gowy görýärler. Aldanan ýaş enäniň biri ikinji bir kişä durmuşa çykypdyr. Ikinji adamsy onuň çagasyny urupdyr welin, ýaş ene ony taşlap gaýdypdyr. «Meniň çagamy urýan kişiniň tünegi gerek däl. Köçe süpürip, itiň keteginde ýataryn welin, çagamy hiç kime urdurman» diýip, ol zenan aýdýar.
Şeýle rehimli ýüregi bolan zenanlary olary aldan erkek kişileriň taşlaýşyna geň galýarsyň. Käteler beýle gelinlere eliň çyraly hem duşup bolanok.
Eýrandan, Türkiýeden köpräk möhletlik iş bilen ýurda gelenlere sataşýan aldanýan gyzlar olara (ýekeje otag bolsa-da) öz atlaryna jaý satyn aldyrýarlar. Şeýle ýagdaýda-da aldanýan gyzlaryň bagty çüwäýenok. Sebäbi ol eýranlydyr türkden hem çaga dogurmaly bolýar. Adamsynyň öz ýurduna gitmeli möhleti dolanda bolsa, aldanýan gyzyň öňki bir çagasynyň üstüne ýene bir ýa-da iki, käte üç çaga-da goşulaýýar.
Şeýle ýagdaýlar Türkmenistana uzak möhletleýin işlemäge gelen hytaýlylar bilen hem ýüze çykyp başlady.
Şu zatlar barada mesele gozgalanda ýalňyz enelere jaý bermegi ýola goýmagyň zerurlygy hakynda oýlanýarsyň. Eger olar özbaşdak jaýly bolup bilseler, onda durmuşyň ilkinji ajy şarpygyndan soň, ömri ötinçä jebir çekip gezmän bilerdiler.
Ýöne gol doly maşgalalaryň jaý bilen üpjün edilmeýän ýurdunda ýalňyz enelere jaý bermek meselesi barada diňe göwün ýüwürdäýmek galýar.
Parahat Ilmyradow aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy. Bu blogda öňe sürlen pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Sişenbe güni giçlik Türkiýäniň Stambul şäherinde 300-e golaý žurnalist Türkiýede soňky günler žurnalistlere garşy geçirilýän derňew işlerine protest bildirip, demonstrasiýa geçirdi.
Sişenbe güni irden Türkiýäniň howpsuzlyk işgärleri ýurduň dürli raýonlarynda terror işleri bilen baglanyşykly alyp barýan operasiýalarynda 38 adamy tussag etdiler. Olaryň aglabasynyň žurnalistlerdigi aýdylýar.
Soňky günler Türkiýäniň howpsuzlyk güýçleri Kürdüstan işçiler partiýasynyň ýaragly hüjümleri bilen baglanyşykly diýip alyp barýan operasiýalarynda başga-da onlarça žurnalisti tussag astyna aldy.


text:
Täjigistanyň Ýokary sudy “Group 24” atly oppozision gurama gadagançylyk girizdi.
9-njy oktýabrda çykarylan bu karar hökümet tarapyndan gürrüňi gidýän oppozision topara garşy basyşlaryň artmagynyň yzýanyna gabat geldi. Bu wakalar “Group 24” atly oppozision topar 10-njy oktýabrda täjik paýtagty Duşenbede köçe protestlerini geçirmäge çagyryş etmek üçin internetden peýdalanandan soň boldy.
Ýokary suduň kazysy Salomat Hakimowa “Group 24” atly toparyň “ekstremistdigi” we şol sebäpden hem Täjigistanda gadagan edilendigi barada karar çykardy. “Group 24” atly oppozision topara gaçgaklykdaky täjik işewüri Umarali Kuwatow ýolbaşçylyk edýär.
Täjigistanda bu guramanyň websahypasy we çap edilen maglumatlary hem gadagan edildi.
Täjigistanyň metbugat serişdelerinde çykan habarlarda ýurduň internet ulgamyndaky bökdençlikler hökümete garşy protestleri geçirmek hakynda “Group 24” atly oppozision toparyň sosial ulgamlarda eden çagyryşlary bilen baglanyşdyrylýar.
5-nji oktýabrdan bäri Täjigistanyň çäginde ýüzlerçe websahypa, şol sanda Facebook, YouTube saýtlaryna we meşhur rus sosial ulgamlaryna girip bolmaýar.


text:
Orsýetiň Mariý El ruspublikasynyň resmileri Içeri işler ministrliginiň baştutanynyň özüni öldürene meňzeýändigini aýdýarlar.
Resmiler Wýaçeslaw Buşnewiň jesediniň 3-nji ýanwarda, respublikanyň paýtagty Ýuşkar-Oladaky iş jaýyndan tapylandygyny aýtdylar.
Buşnew resmi taýdan dynç alyşda eken, emma sekretary onuň käte ol-bu işlerini etmek üçin işe gelendigini aýtdy.
Polisiýa Buşnewiň 3-nji ýanwarda öz edarasyna gelip, iş jaýyna girendigini, şondan az wagt soň sekretar aýalyň tüpeň sesini eşidendigini habar berdi.
Buşnew Içeri işler ministrligine 1983-nji ýylda goşuldy we 2011-nji ýyldan bäri Mariý El respublikasynyň içeri işler ministri bolup işledi.


text:
Azerbaýjanyň hökümeti raýat jemgyýeti guramalarynyň we hususy eýeçilikdäki medianyň garşysyna erjellik bilen çäre görýär.
Baku bu kampaniýany Günorta Kawkaz ýurduny «daşarky güýçleriň» ýykgynçylygyndan goramak maksady bilen düşündirýär. Alada galan žurnalistleriň biri bu ýagdaý barada söz açyp, «tankydy metbugatly bolmak, görnüşinden, Azerbaýjanyň milli bähbitlerine gabat gelmeýän bolarly» diýdi.
Bu günler Azerbaýjandan gowy habarlar gowuşýar. Emma olaryň köpüsi Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýewiň twitter hasabyna degişli.
"Azerbaýjanda azat jemgyýet emele geldi. Ähli demokratiki institutlar bar we olar üstünlikli işleýär" diýip, ol 1-nji sentýabrda ýazdy.
Biraz soňra bolsa şeýle sözler peýda boldy: "Ähli azatlyklar, şol sanda söz azatlygy, wyjdan azatlygy, metbugat azatlygy we azat Internet elýeterli."
Ýene-de: "Azerbaýjan jemgyýeti azat we bu biziň gaznan uly üstünligimizdir."
Emma Azerbaýjan hakyndaky habarlary biraz çuňrak derňeseň, bu ýerdäki kartina has solgun. Ýewropa Durnuklylyk inisiatiwasy, Berlinde ýerleşýän ylmy-barlag merkezi golaýda, Baku maý aýynda Ýewropa Geňeşiniň Ministrler komitetiniň başlyklygyny alaly bäri, Azerbaýjanda raýat jemgyýetiniň iň çynlakaý we gazaply basylyp ýatyrylyşyny jikme-jik beýan edýän bäş sahypalyk hasabat çap etdi. [LINK: http://www.esiweb.org/pdf/A short chronology of the Council of Europe chairmanship.pdf]
Žurnalist we aktiwist Parwiz Haşimliniň 15-nji maýda sekiz ýyl tussaglyga höküm edilmeginden başlap, žurnalist Ilgar Nasibowyň 21-nji awgustda näbelli hüjümçiler tarapyndan gazaply urlup-enjilmegine çenli, bu ýurtda blogçylaryň, žurnalistleriň, tanymal aktiwistleriň tussag edilmegi, saklanmagy, öýleriniň dökülmegi, sudda diňlenmegi lapykeç ediji bir derejä ýetdi.
"Turançylaryň" howatyry
Mehmet Alyýew «Turan» habar gullugunyň başlygy. Ol Azatlyk we Azat Ýewropa radiosyna basyp ýatyrmalaryň juda ýowuzdygyny, sebäbi Azerbaýjan jemgyýetiniň bireýýämden bäri berk basyş astyndadygyny aýtdy.
"Bu ýerde ozallar has kän metbugat guramasy bardy we olaryň biri, ikisi urlanda, bu beýle bir dramatiki bolup görünmezdi" diýip, Alyýew aýdýar. "Emma indi olar maglumat giňişligini örän elhenç daraltdylar we tankydy metbugat diňe bir, iki neşire çenli çäklendirildi. Hökümet bu işde açyk hereket edýär. Görnüşinden, tankydy metbugatyň bolmagy Azerbaýjanyň milli bähbitlerine gabat gelmeýän bolarly."
Alyýew 8-nji sentýabrda Azatlyk we Azat Ýewropa radiosyna özüniň hem «Turany», ýurduň iň soňa galan garaşsyz habar gullugyny ýapmaga mejbur edilmeginiň mümkindigini aýtdy.
Oppozisiýadaky "Azadliq" gazetiniň baş redaktorynyň birinji orunbasary Rahim Hajyýew hem şeýle zatlary gürrüň berýär.
"Häkimiýetler metbugat resmi propagandanyň ýol görkezmeginde işlemeli diýip hasap edýärler" diýip, ol Azatlyk we Azat Ýewropa radiosyna aýtdy."Hökümetiň syýasatlary tankytlanyp bilinmeli däl."
Azerbaýjandaky syýasy tussaglaryň aktiwist Leýla Ýunusyň ýolbaşçylygy astynda iýun aýynda çap edilen iň golaýdaky sanawynda 98 adamyň ady bar, Leýla Ýununsyň özi hem iýul aýynda tussag edildi.
Basyp ýatyryşlygyň arkasynda duran iteriji güýç Ramiz Mehdiýew, prezident Alyýewiň diwanynyň başlygy. Ol 29-njy awgustda hökümet resmileri we hökümetçi medianyň ýolbaşçylary bilen ýapyk gapylaryň arkasynda maslahat geçirip, garaşsyz media hem Günbatar metbugatyna hüjüm etdi. Ol hususan-da olaryň Azerbaýjan bilen Ermenistanyň arasyndaky Dagly-Garabag konfliktini beýan edişlerini tankytlady.
Mehdiýew Azerbaýjandaky döwletden aýry medianyň, şol sanda Azatlyk we Azat Ýewropa radiosynyň Azerbaýjan gullugynyň, «Amerikanyň sesiniň» we BBC-niň «esasy maksadynyň» Azerbaýjan döwletini «biabraý etmekden, onuň üstünliklerini garalamakdan we esassyz, galplaşdyrylan meseleler bilen jemgyýetçilik aňyny bulaşdyrmakdan» ybaratdygyny aýtdy.
"Daşarky güýçleriň" "maksady"
Ol "daşarky güýçleriň" hökümetden aýry guramalary we garaşsyz mediany ulanyp, «syýasy tussaglaryň» «toslama sanawy», adam hukuklarynyň bozulmalary diýilýänler, raýat jemgyýeti guramalaryna we media, žurnalistlere basyş görkezilmegi, Azerbaýjandaky korrupsiýa problemasy baradaky çişirmeleri ýaýratmak üçin "Azerbaýjandaky çydamly we demokratki şertlerden hyýanatçylykly peýdalanýandygyny" öňe sürdi.
Azerbaýjanyň howpsuzlyk güýçleri 5-nji sentýabrda IREX-iň – Birleşen Ştatlar tarapyndan maliýeleşdirilýän we dünýä ýüzünde demokratiki reformalary wagyz edýän hökümetden aýry guramanyň Bakuwdaky ofisine reýd geçirdiler. Bu guramanyň, şol sanda «Transparency International», «Oxfam», «National Democratic Institute» ýaly beýleki halkara jemgyýetçilik guramalarynyň bank hasaplary doňduryldy.
Şol bir wagtda, 6-njy sentýabrda "The New York Times" gazeti Bakuwyň öz öz nebit girdejilerini Waşingtonda täsir gazanmak we Birleşen Ştatlarda «Azerbaýjanyň möhüm bir howpsuzlyk hyzmatdaşydygy» barada jemgyýetçilik pikirini güýçlendirmek üçin ulanyşy barada derňew makalasyny çap etdi.
Bu basyp ýatyryşlyk Baku üçin bir ynjyk wagta gabat geldi, sebäbi ol barha kejirlige tutýan Orsýet bilen Günbataryň arasynda bir ortalygy tapmak baradaky syýasata eýerýär.
Hakykatda nämeden gorkulýar?
"Hökümet ýer ýüzünde soňky bolýan zatlardan, hususan-da post-sowet giňişligindäki wakalardan köp howatyr edýär» diýip, bakuwly syýasy analist Azer Gasimli aýdýar. "Şu günki gün Azerbaýjanyň ykbaly, belli bir derejede, Ukrainanyň söweş meýdanlarynda çözülýär. Günbatar Ukrainadaky wakalar bilen başagaý we şol konflikt çözülýänçä Birleşen Ştatlar we Günbatar Azerbaýjana berk daramak islemez."
Birleşen Ştatlaryň Azerbaýjandaky ozalky ilçisi Riçard Kauzlariç (Richard Kauzlarich) Bakuwyň Günbatar Ukrainadaky we Ýakyn Gündogardaky wakalar bilen aşa gümra we bu pursaty ýurt içindäki daşary ýurt HAG-laryna basyş görkezmek hem olary ýok etmek üçin ulanyp bolar diýen pikire ynanýandygy bilen ylalaşýar.
Ol Azatlyk we Azat Ýewropa ridiosynyň soragyna ýazmaça beren jogabynda Bukuwyň Orsýetiň basyşyna ýan berip, özüni Günbatardan çekeräk saklamagynyň hem mümkindigini aýdýar. Ikinji bir ähtimallyk bolsa, onuň pikiriçe, Baku Waşingtonyň Dagly-Garabag konfliktiniň çözgüdi barada gepleşilmegine basyş etmegine, ýagny Azerbaýjanyň çözgüdini Ermenistanyň boýnuna atmazlygyna reaksiýa bildirýär.
Azatlyk we Azat Ýewropa radiosynyň Azerbaýjan gullugynyň agşamky söhbetdeşligini alyp barýan derňewçi žurnalist Hatyja Ysmaýylowanyň ynanjyna görä, bu basyp ýatyrmalar esasan prezident Alyýewiň Orsýete ýa-da Moskwanyň ýolbaşçylygyndaky Ýewraziýa Bileleşigine ýakynlaşmagyna protest bildirip biljek şahsyýetleri nyşana alýar.
Indi bu basyp ýatyryş has-da güýçlenýän ýaly. 2-nji sentýabrda döwlet mediasy parlament deputaty Ýagub Mahmudow bilen söhbetdeşligi çap etdi, ol Ylymlar Akademiýasyndaky Taryh institutynyň hem direktory. Mahmudow «dönükler» üçin ölüm jezasynyň dikeldilmegine çagyrdy.
Şu aralykda, ÝB-niň 9-njy sentýabrda Bakuwda bolan giňeliş komissary Stefan Fuele raýat jemgyýetleri guramalaryna 3 million ýewro kömek bermegi wada berdi. Emma muňa garamazdan, aktiwistler Azerbaýjanda ol kömegi kabul edip biljek azat adamyň tapylmazlygyndan howatyr edýärler.


text:
On bir ýyla golaý mundan ozal, 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabrynda amala aşyrylan terror hüjümlerine dahyllylykda aýyplanýan bäş adama garşy şenbe güni ilkinji sud diňlenişigi başlandy.
2001-nji ýylyň 11-nji sentýabrynda Birleşen Ştatlarda ýolagçy uçarlary alnyp gaçylyp, amala aşyrylan şol hüjümlerde jemi 3 müňe golaý adam ölüpdi.
Bu hujumi gurnamaga gatnaşanlykda aýyplanýan Halid Şeýh Muhammede garşy bildirilýän aýyplamalar boýunça şenbe guni Birleşen Ştatlaryň Guantanamo harby bazasynda, harby tribunalda ilkinji sud diňlenişigi açyldy.
Bu sud diňlenişiginde Halid Şeýh Muhammede ýardam berenlikde güman edilýän ýene dört adamyň işine garalar.


text:
Işçiler Ukrainanyň ýadro elektrik stansiýasynyň partlan reaktorynyň üstüni örtjek desganyň birinji böleginiň gurluşygyny tamamladylar.
Proýekte ýolbaşçylyk edýän Ýewropanyň Dikeldiş we Ösüş Banky sişenbe güni ýetilen sepgidi 1986-njy ýylda bolan partlamanyň yzyny arassalamakda ädilen uly ädim diýip öwdi. Şol partlama dünýäniň iň erbet ýadro betbagtçylygy hökmünde taryha girdi.
ÝDÖB-niň ýadro howpsuzlygy boýunça müdiri Winç Nowak köteliň birinji böleginiň proýektiň iň möhüm tapgyry bolandygyny aýtdy.
“Şu gün, sözüň doly manysynda birnäçe sagat öň, täze howpsuzlyk gurşawy boýunça iş başlandy. Çen bilen aýdylanda, bäş müň tonna işlenen polat elementleri Çernobyl meýdançasynda siňdirildi, haýat galdyryş operasiýasy bolsa şu gün başlanýar. Kötel tutuşlygyna öz boýuna galdyrylýança, belki-de, birnäçe gün gerek bolar” diýip, Nowak aýtdy.
Işiň birinji tapgyrynda bäş müň tonna polat 22 metr belentlige çenli galdyryldy.
Çernobyl ýadro elektrik desgasyndaky täze we howpsuz gurşawyň gurluşygy boýunça proýektiň başlygynyň orunbasary Wiktor Zalizetskiniň aýtmagyna görä, bu örtgi zeper ýeten reaktordan radiasiýanyň ýaýramagynyň öňüni alar.
“Bu örtgi radioaktiwligiň we zäherli aerozollaryň daş-töwerege ýaýramagynyň öňüni almaly. Şeýlelikde, ol hem Ukrainany, hem Ýewropa ýurtlaryny radioaktiw zäherlenmelerden gorar” diýip, Zalizetskiý aýtdy.
Zalizetskiý kemerli polat germezleriň ömrüniň bir asyra çekjekdigini belleýär.
“Hemme zat 100 ýyla sazlandy. Tender teklibinde tehniki ýagdaýlar göz öňünde tutuldy, onuň ömri 100 ýyla ýetmeli” diýip, Zalizetskiý aýdýar.
2015-nji ýylda desganyň gurluşygy tamamlananda, onuň ini 257 metre, boýy bolsa 110 metre barar.
1986-njy ýyldaky betbagtçylykdan soň, zeper ýeten 4-nji reaktoryň daşyny örtmek üçin, gysga wagtyň içinde ol ýerde sarkofog guruldy. Emma desgada jaýryklaryň üsti açylyp, ol radiasiýanyň syzyp çykmak ähtimallygy baradaky gorkularyň döremegine sebäp boldy.
Proýektiň bahasynyň 1,2 milliard dollara barjagy çak edilýär. Puluň köp bölegi ÝDÖB-niň garamagyndaky Çernobyl gorag fonduna donorlyk edýän 40 döwletden gelýär.


text:
Düýn Amerikan Senatynyň Daşary gatnaşyklar boýunça Komiteti Birleşen Ştatlaryň Azerbaýjandaky ilçisiniň wezipesine prezident Obama tarapyndan hödürlenilen Matýu Braýzanyň kandidaturasyny goldap, ses berdi.
Matýu Braýza mundan öň, Birleşen Ştatlaryň ozalky prezidenti Jorj Buşuň ýurdy dolandyran ýyllarynda Döwlet sekretarynyň Ýewroaziýa meseleleri boýunça orunbasarynyň kömekçisi wezipesinde işläpdi.
Onuň kandidaturasynyň Azerbaýjandaky ilçilik wezipesine hödürlenmegine Birleşen Ştatlardaky ermenileriň diasporasynyň wekilleri garşy çykyş edipdiler.
Ermenistan tarapy Matýu Braýzany käbir möhüm meselelerde, şol sanda, Daglyk-Garabag regiony bilen baglanyşykly dawaly meselelerde-de Azerbaýjanyň bähbidini arap, tarapgöý syýasat alyp barmakda aýyplaýar.
Matýu Braýzanyň ilçilik wezipesine doly tassyklanylmagy üçin indi tutuş Senatda bu boýunça ýörite ses berişlik geçirilmeli.


text:
Kerem eýle, Ýa Reb, gudratly Subhan,
Garyp, gamgyn geçen halyma meniň.
Aklym haýrandadyr, etmişem puşman,
Bilmezlikde geçen salyma meniň.
Magşar gün bolmasaň sen maňa dalda,
Ýa Reb, niçik bolar işim şo halda,
Imanym matagyn aparan ýolda,
Rehzenler goýmagyl ýoluma meniň.
Din gylyjyn ursam, tende zorum ýok,
Mätäje nan biýre elde zerim ýok,
Pakyr menem, senden özge ýerim ýok,
Bir teselli bergil köňlüme meniň.
Istese deň-duşlar başa altyn täç,
Pakyrlyk mülkünden maňa bergin paç,
Ýa Ýaradan, etme namarda mätäç,
Dilegim, duş etme zalyma meniň.
Ejiz menem, senden özge kimim bar,
Öz beren janyňa jebr etme, Jepbar,
Magtymguly aýdar, keremli Gaffar,
Bakma kyldygyma, pälime meniň


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Halkara atom energiýasy gullugynyň Eýranyň alyp baran işleri baradaky hasabatynda onuň atom ýaraglary programmasynyň bardygy aýdylmaýar. Ýöne aýdylýan zat şoňa golaý.
Halkara atom gullugynyň hasabatynda subutnama diýip suratlandyrylýan zat köplenç atom ýaraglaryny öňdürmek üçin edilýän işler. Bular ýokary derejedäki partlaýjy maddalaryň - munuň ýadro materiallary bilen baglanyşykly bolmagy hem mümkin - bir harby kompleksde ýörite gurlan desgalarda synagdan geçirilmegi ýaly işleri öz içine alýar.
HAEG bular ýaly barlaglaryň atom ýaraglaryndan başga zatlar üçin gerekdiginiň özüne näbellidigini aýdýar. Ol şeýle hem bu işleriň 2003-nji ýyldan ozal düzülen programmalar boýunça alnyp barlandygyny we ýadro ýaragyny öndürmäge degişli işleriň 2003-nji ýyldan soň hem dowam edendigini görkezýän alamatlaryň bardygyny belleýär. Bu işleriň şu wagt hem alnyp barylýan bolmagy mümkin.
Ýadro ekspertleri gelinýän bu netijeleriň HAEG-niň Eýran barada ozal neşir eden hasabatlarynyň çäginden has aňrylara geçýändigini aýdýarlar. Öňki hasabatlarda üns merkezinde duran zat Eýranyň ýadro ýaraglary programmasy üçin peýdalanylmagy mümkin goşa ulanyşly tehnologiýa bilen gyzyklanmagy baradaky subutnamady.
—Atom energiýasy boýunça halkara gullugy haýsydyr bir potensial harby programma barada şular ýaly doly maglumat berende 10-12 sahypalyk material taýynlanýar, birinjisi şu—diýip, Stokgolmyň Halkara parahatçylyk barlaglary baradaky institutynyň direktorynyň orunbasary Daniel Nord aýdýar.
Norduň aýtmagyna görä, ýokary derejeli partlaýjy maddalaryň synagdan geçirilmegi ýaragdan başga zat üçindir diýip, pikir etmek ýadro ekspertlerine aňsat däl, sebäbi parahatçylykly atom energiýa programmasy bilen baglanyşykly bular ýaly synaglaryň geregi ýok. Ýöne Eýranyň ýadro programmasy barada täzeden güýçli aladalara getirjek zat bu işleriň şu wagt hem dowam edýän bolmagynyň mümkindigi.
Halkara atom energiýasy gullugynyň getirýän delilleri Birleşen Ştatlaryň aňtaw gulluklary tarapyndan 2007-nji ýylda berlen baha ters gelýär. Onda Tähranyň ýadro programmasyny durzandygy aýdylýardy. Eýranyň ýadro krizisinde köplenç bitarap aktýor diýip tanalýan Atom gullugynyň beýle ýiti hasabat çykarmakdan maksadynyň Tährana öz ýadro işleriniň özenini aýan etmegi üçin görkezilýän täze gysyşdygy belli zat.
Diplomatik çözgüde ýer
Norduň pikiriçe, Birleşen Milletler Guramasynyň atom häkimiýetleri bu meseläniň gyssaglydygyny nygtap, şol bir wagtyň özünde-de gepleşikler ýa diplomatik ýollar bilen gelnen çözgüde ýer goýupdyr:
—Halkara atom gullugy bu maglumatlary ortada goýýar. Ýöne olar Eýranyň harby ýadro programmasy bar diýip ýazanoklar. Olar muňa az galanda durupdyrlar. Munuň bir sebäbi olaryň täze zerurlygyň dörändigini bildirmek, şol bir wagtyň özünde-de dowul turuzmak islemedik bolmagy mümkin, ýagny halkara jemgyýetçiligini siz ýadro güýjüne eýe Eýrany ýa kabul etmeli ýa-da beýle bolmaz ýaly ony bombalamaly diýen ýagdaýda goýmak islemänligi.
Birleşen Milletler Guramasynyň gullugy Eýranyň barlagçylara jedelli ýerleri baryp görmäge ýol bermegini, uran baýlaşdyrmagy bes etmegini isleýär. Bu gullugyň hyzmatdaşlyk baradaky çakylygyny güýçlendirmek üçin BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşi Eýranyň garşysyna dört gezek sanksiýa girizdi. Ýöne Eýranyň resmileri BMG-niň atom häkimiýetleriniň özleriniň ýadro programmalarynyň özenini sorag astyna alýan hasabatlaryny dowamly ret edip geldiler. Olar täze hasabaty hem “nätakyk, esassyz aýyplamalary öz içine alýar” diýip, çykmanka ret etdiler.
Çykarylýan hasabatlar ýitileşdigiçe olary ýalana çykarmak Tähran üçin kynlaşýar. Norduň pikiriçe, Atom gullugynyň subutnamalaryny ýalana çykarmagyň bir aňsat ýoly bar:
—Muny subut etmegiň görnüp duranja ýoly Halkara atom energiýasy gullugyna bu ýerlere baryp görmäge rugsat bermek. Goý, olar Eýranyň aýdýany çynmy ýa däl, baryp görsünler, degişli adamlar bilen duşuşsynlar, degişli dokumentleri görsünler. Subut etmegiň aňsat ýoly şu, maglumat ýalňyş bolsa, edilmeli iş şu.
Ýöne Eýran muny şu wagta çenli ret edip geldi. Gullugyň barlagçylary diňe Eýranyň öz yglan eden ýerlerine baryp bilýärler. Bular hem, soňky hasabatdan çen tutsaň, Eýranyň ýadro ambisiýalarynyň diňe bir ujypsyzja bölegi.


text:
Owgan resmileri Milli goşunyň dikuçarynyň demirgazyk welaýat Baglanda heläkçilige uçrandygyny we onuň üstünde azyndan 7 adamyň ölendigini aýtdylar.
Resmiler 9-njy oktýabrdaky hadysanyň Dande-Howri etrabynda bolandygyny, dikuçaryň Gargantepe töweregindäki harby baza ýük alyp barýan wagty ýykylandygyny aýtdylar.
Goranmak ministrligi Orsýetde ýasalan Mi-17 dikuçarynyň tehniki ýetmezçilik zerarly ýykylandygyny aýtdy, emma «Talyban» bu dikuçary öz söweşijileriniň urup ýykandygyny aýdýar.
Owgan resmileri Gargantepedäki harby bazanyň daşynyň bir hepde çemesi wagt bäri jeňççiler tarapyndan gabalandygyny, onuň içinde 100 çemesi esgeriň galandygyny aýtdylar.


text:
Pakistanyň «Talyban» topary 4-nji oktýabrda Siriýadaky we Yrakdaky YD toparynyň hatarynda söweşmek üçin söweşiji ibermegi wada berdi.
2007-nji ýylda döredilen we «Al-Kaýdanyň» resmi ýarany bolan «Tehrike-Talybanyň» sözçüsi Şahidulla Şahid habar guramalaryna iberen hatynda ähli jyhadçy guramalary Ýakyn Gündogarda uly gowulyk üçin birleşilýänçä söweşmäge çagyrdy.
Şahid Fransiýanyň AFP habar gullugyna telefonda beren gürrüňinde öz toparynyň şu wagta çenli bu regiona 1 müňden 1.5 müňe çenli söweşiji iberendigini aýtdy.
«Biz YD söweşijilerine kömek üçin mujahetdin ibermegi dowam etdireris, biz olary doly goldaýarys” diýip, ol aýtdy.


text:
Horhe Luis Borhes
Horhe Luis Borhes
(1899-1986)
XX asyr dünýä edebiýatynyň iň beýik ýazyjylarynyň biri hasaplanýan argentin kyssaçy-şahyry Horhe Luis Borhes 1899-njy ýylyň 24-nji awgustynda, Buenos-Aýresde dünýä inýär. Özüniň aýtmagyna görä, ýazyjynyň damarynda ispan, irland, portugal, bask, andaluz, ýewreý, iňlis, norman ganlary aýlanýar. Borhesiň atasy-da ýazyjy eken, emma gözi gapylanyndan soň ol hiç zat döredip bilmändir. Şonuň üçin kiçijik Horhe onuň kesbini dowam etmek kararyna gelipdir.
Geljekki ýazyjy eýýäm alty ýaşynda goşgy ýazyp ugraýar. On ýaşyndaka Oskar Uaýldyň “Bagtly şazada” ertekisini terjime edýär(bu terjimesi “Pais” gazetinde çap edilipdir).
1914-nji ýylda Borhesiň maşgalasy Ýewropa dynç almaga gidýär, emma Birinji Jahan urşy sebäpli, olaryň Argentina gaýtmaklygy agyrlaşýar. 1919-njy ýylyň 31-nji dekabrynda ispan žurnaly “Gresiýada” Borhesiň ilkinji goşgusy çap edilýär. 1921-nji ýylda Argentina dolanyp baranyndan soň, goşgulary bilen häli-şindi çykyş edip ugraýar. Eýýäm şu irki eserlerinde ýazyjynyň hemmetaraplaýyn ylymly, pelsepeçi, söz ussady bolandygyna, awangardizme ýykgyn edendigine göz ýetirýärsiň. Bu döwrüň şygyrlarynyň aglabasy ultraizm akymynyň däbinde döredilipdir. Emma wagtyň geçmegi bilen Borhes şygryýeti goýup, “hyýaly” kyssalar döredip başlaýar.Onuň iň ajaýyp hekaýalarynyň köpüsi “Toslamalar” (1944), “Alef” (1949), “Labirintler” (1960) we “Broudiniň habary” (1971) ýygyndylaryna girizilendir.
1940-njy ýyllarda Borhes ýazyjylar A.B.Kasares hem Silwina Okampo bilen birlikde Fantastiki edebiýatyň antologiýasyny we Argentin şygryýetiniň antologiýasyny taýýarlaýar. Munuň daşyndan hem ussat ýazyjy ýaş zehinleri agtaryp tapmak üçin elinden baryny eden eken. Beýleki dünýä belli argentin ýazyjysy Hulio Kortasaryň ilkinji eseri hem Borhesiň redaktirleýän žurnalynda peýda bolupdyr. 1937-1946-njy ýyllar aralygy Borhes kitaphanaçy bolup işleýär. 1946-njy ýylda Huan Peron häkimlige geleninden soň, ýazyjyny bu wezipeden boşadýarlar, ýöne 1955-nji ýylda oňa Argentinanyň Milli kitaphanasynyň direktory ornuny berýärler, emma bu wagt ýazyjy eýýäm batyl eken. Borhes tä 1973-nji ýyla çenli kitaphana direktory bolup işleýär.
1950-nji ýyllarda Borhes ýene şygryýete dolanyp gelýär. Şahyryň soňky şygyrlary “Dörediji” (1960), “Tümlügiň waspy” (1969) we “Gaplaňlaryň altyny” (1972) ýygyndylarynda ýerleşdirildi. Onuň ömründe soňky çykaran kitaby “Atlas” atly şygyrlar, fantaziýalar hem ýol ýazgylary ýygyndysydyr. Horhe Luis Borhes dünýä edebiýatyna örän uly täsir etdi. Hulio Kortasar, Umberto Eko, Žoze Saramago, Orhan Pamuk ýaly ussat ýazyjylar Borhesi özleriniň halypasy hasap edýärler.
Ýazyjy 1986-njy ýylda, Ženewa şäherinde dünýeden ötdi.


text:
Yragyň wezipesi tamamlanyp barýan daşary işler ministri Hosniýar Zebari ýurduň häkimiýetden gitmeli premýer-ministri Nuri al-Malikiniň hökümetine gatnaşmagy soňa goýan kürt ministrleriniň administrasiýa gaýtadan goşulandygyny aýdýar.
“Reuters” habar gullugynyň Hosniýar Zebara salgylanyp berýän maglumatyna görä, 20-nji awgustda kürt ministri: “Men daşary işler ministri hökmünde Bagdada geldim” diýýär.
15-nji awgustda Maliki öz wezipesinden çekilýändigini we “ýurduň ýokary bähbitlerini goramak üçin” premýer-ministr Haýdar al-Abadini goldajakdygyny mälim edipdir.
Şeýle-de, Zebari “Yslam döwletine” garşy göreşmekde Bagdady goldamaklary üçin dünýäniň ähli ýurtlaryna çagyryş etdi. Ol gürrüňi gidýän söweşiji toparyň diňe Yragyň etniki azlygyna däl, eýse tutuş dünýä howp abandyrýandygyny belledi.


text:
Şu gün Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow kaspiýaka döwletleriniň liderleriniň Sammitine gatnaşmak üçin Azerbaýjanyň paýtagty Bakuwa barýar.
Bu Sammitde köpsanly beýleki möhüm meseleler bilen bir hatarda, Kaspi deňziniň durumyny kesgitlemek meselesi hem ara alnyp maslahatlaşylar diýlip garaşylýar.
Sammite Orsýetiň, Azerbaýjanyň, Türkmenistanyň, Eýranyň we Gazagystanyň döwlet liderleri gatnaşarlar.
Maslahatda taraplar özara hyzmatdaşlyk, şol sanda, sebitdäki howpsuzlyk meselesi boýunça hyzmatdaşlyklar barada-da möhüm dokumentlere gol çekerler diýlip garaşylýar.
Kaspi deňziniň durumy bilen baglanyşykly meselede gazanyljak oňyn öňegidişlikler Ýewropa ýurtlaryna çekilmegi göz öňünde tutulýan «Nabukko» gaz proýektine-de oňyn täsirini ýetirmegi mümkin diýlip hasaplanylýar.


text:
Şenbe güni Türkiýäniň günorta-gündogar regionynda bir harby wertolýotyň heläkçilige uçramagy netijesinde ondaky 17 esger wakanyň pidasy boldy.
Türkiýäniň resmileri bu heläkçiligiň howanyň ýaramazlygy sebäpli ýüze çykandygyny aýdýarlar.
Bu wakanyň ýüz beren ýeri bolan Siirt prowinsiýasynyň gubernatory Ahmet Aýdyň ýaramaz howada wertolýotyň Herekol daglygyna baryp urandygyny mälim etdi.
Maglumata görä, bu wakada wertolýotdaky harbylar şol regiondaky kürt ekstremistlerine garşy harby operasiýa alyp barýan ekenler.


text:
Owganystanyň gündogarynda welosipede, ýagny tigre ýerleşdirilen bombanyň partladylmagy netijesinde iki adam öldi. Bu barada owgan resmileri habar berýärler.
Bu partlama çarşenbe güni Gazny şäherinde amala aşyryldy. Gazny welaýat polisiýa başlygynyň orunbasary Asadullah Ensafiniň sözlerine görä, gürrüňi edilýän bomba partlamasynda bir polisiýa ofiseri we parahat ilatdan bir adam öldi.
Şeýle-de, partlamada parahat ilatdan başga-da birnäçe adam ýaralandy.
Henize çenli bu partlamanyň jogapkärçiligini hiç bir topar öz üstüne almady.


text:
Heniz sentýabr aýy tamamlananok. Türkmenistanda welin eýýäm pagta ýygymy tamamlanyp barýar. Hasylyň gutaryp barýanlygyna seretmezden, gowaçalar gök öwsüp otyr.
Gowaçalaryň gök öwüsmegi olaryň ýapraklarynyň derman bilen düşürilmänligi üçindir. Şeýle hem olar wagtynda ýetişmedi. Sebäbi daýhan birleşiklerinde traktorlaryň ýetmezçilik edýänligi sebäpli, olaryň hatar aralary talaba laýyk ýumşadylmady, dökünler ýeterlik dökülmedi, suw gana berilmedi.
Her zadam bolsa, pagtaçy kärendeçiler ýokdan bar edip, pagta ýygymyna başladylar. Her ýylda bolşy ýaly, kärendeçiler köpüň kömegi bolmasa, öz eken ýerlerindäki pagtany diňe öz hojalygy bilen ýygmagy başarmaýarlar. Şonuň üçin olar kärendesi bolmadyk obadaşlaryny hakyna tutup işledýärler. Kärendeçi kömege gelýänleriň pagtadan dolduran fartuklaryny ýygym meýdanynyň gyrasyna çykaryp, boşadyp berýär. Suw içjege suw daşap berýär, çaý içjege çaý berýär. Ýyglan pagta üçin hakyna tutulanlara kärendeçi her gün pul töleýär.
Gowaça ekinine talaba laýyk ideg edilende, gowaçalar bol hasyla durup, pagta ýygymyna awgust aýynyň ahyrlarynda başlap bolýar. Sentýabr, oktýabr, noýabr aýlarynda pagta doly ýyglyp, onuň hasyly hatda dekabr aýynda hem doly tamamlanmaýar. Ýerleri gowaça çöplerinden arassalamak üçin dekabrda gowaça çöpleri orlan halatynda-da, pagtanyň ak übtükleri çöplerdäki guran gozalardan sallanyşyp durýar.
Bu ýyl pagta hasyly çalt tükenýär. Sentýabryň ahyrynda eýýäm käbir hakyna tutma ýygymçylar ýygara pagtanyň ýoklugyny bahana edip, ýygyma gatnamasyny goýdular. Dogrusyny aýtsaň, diňe bu ýyl däl, indi ençeme ýyl bäri ýurtda pagtaçylykdan gowy hasyl alynmaýar. Ýokary görkezijiler hakdaky ýazgylar diňe kagyz ýüzünde.
Türkmenistan Orsýetiň gol astyndaka pagtaçylyga aýratyn üns berilýärdi. Gowaçalaryň hatar aralary ýedi-sekiz sapar bejerilip, şonça gezegem olar suwa ýakylardy. Her dürli dökünler dökülerdi. Uçar bilen gowaçalaryň ýapraklaryny düşürmek üçin hem-de gowaçalara zyýan berýän mör-möjekleri ýok etmek üçin derman sepilip, defoliasiýa işleri geçirilerdi. Pagta ýygymyna tutuş kolhozyň adamlary sürlerdi. Olar ir sagat altydan tä garaňky gatlyşýança pagta ýygardylar. Ine, şeýle ýagdaýda gowaçalardan bol hasyl alnardy.
Pagta ýygyşmaga barmaly
Häzirki wagtda sagat sekiz-dokuz bolman, pagta ýygymyna gidýän ýok. Şeýle hem ýygyma islän kişi barýar, islemedik barmaýar.
Öňki pagta ekilen meýdanlaryň aglabasy häzir bugdaý hem şaly ekilýän meýdanlara öwrüldi. Galan ýerlerini hem sanalgyja kärendeçiler paýlaşyp, göwnejaý bolmadyk pagta hasylyny ýetişdirip, ony hem hakyna tutulan işgärlere ýygdyrýarlar. Şol pagta ekilen ýerleriň hasylyny ýygyşmak üçin býujet işgärleri hem pagta ugradylýar. Mugallymlar, lukmanlar, inženerler, ýene ençeme kärdäki şäherliler obadaky kärendeçilere pagta ýygyşmaga barmaly.
Şäherli işgärleriň pagta ýygasy gelmeýär. Ýöne olaryň adyna her gün ençeme kilogram pagta ýazylaýmaly. Pagta gidip, pagta ýygmadyk işgäre işden kowulmak garaşýar. Şeýle bolansoň, olaryň köpüsi gününe dört manat berip, kärendeçä kömege gelen hakyna tutmalary ýene hakyna tutýar. Özleri bolsa gowaçalaryň kölegesinde dynç alýarlar. Hakyna tutmalar bolsa hem-ä ýygan pagtasy üçin kärendeçiden pul alýar, hem şäherden gelenleriň adyna ýygan pagtasyny ýazdyryp, olardan hem pul alýarlar.
Lebap welaýatynda kärendeçilere pagta ýygyşýan hakyna tutmalara bir kilogram pagta üçin 20 teňňe töleýärler, Mary, Ahal welaýatlarynda 60 teňňe töleýärler. Şeýle bolansoň, bütin maşgalasy bilen Mary hem Ahal welaýatlaryna pagta ýygmaga gidýän lebaplylar örän kän.
Çoluk Möwlamow Aşgabatda ýaşaýan intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri we Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow telefonda BMG-niň howandarlygynda geçiriljek Siriýa parahatçylyk gepleşikleri barada maslahat etdi.
Siriýanyň parahatçylyk gepleşikleri, eger oppozisiýanyň wekilçilikli delegasiýasy meselesi wagtynda çözülse, plan boýunça indiki hepde Ženewada açylmaly.
Jon Kerri 23-nji ýanwarda, Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň hökümetiniň oppozisiýa wekilleri bilen duşuşmak üçin Saud Arabystanyna bardy.
Gepleşiklerde böleklere bölünen Siriýa oppozisiýasyna anyk kimiň wekilçilik etjegi baradaky soragyň jogaby aňsat däl.
Kerri bilen Lawrow 20-nji ýanwardaky duşuşykdan soň bilelikde bir beýanat çap edip, «oppozisiýanyň hakyky wekiliçilikli delegasiýasyny düzmek zerurlygyna aýratyn üns berlendigini» aýtdylar.
Siriýanyň oppozisiýa toparlary geçen hepde teklip edilýän delegasiýany yglan etdiler, emma Moskwa bu delegasiýa Saud Arabystany tarapyndan goldanylýan yslamçy «Jaýiş al-Yslam» toparynyň ýolbaşçylyk etmeginden alada bildirdi.
Moskwa bu topary terrorçy gurama hasaplaýar.
Çetleşdirilen oppozisiýa toparlary, şol sanda kürt azlygy hem bu teklip edilýän delegasiýa garşy çykdy.
Şu aralykda, 23-nji ýanwarda ABŞ-nyň wise-prezidenti Jo Baýden, beýleki meseleler bilen bir hatarda, Siriýadaky ýagdaýy ara alyp maslahatlaşmak üçin, Türkiýä bardy.
Baýden Birleşen Ştatlar we Türkiýe, eger syýasy çözgüt «mümkin bolmasa», harby çözgüt üçin hem «taýýar boldy» diýdi.
Türkiýäniň premýer-ministri Ahmet Dawutoglu Baýden bilen guralan metbugat ýygnagynda çykyş edip, Ženewadaky gepleşiklere gatnaşmak meselesinde Siriýanyň «diňe kanuny» oppozisiýa toparlaryna rugsat berilmeli diýdi.
Ol aýratynam Kürt halk goraýyş birlikleriniň Ženewa gepleşiklerine gatnaşdyrylmagyny garşylyk bildirdi. Dawutoglu bu toparyň Kürdistan Işçiler partiýasynyň (PKK) bir bölegidigini aýtdy.
Ženewa gepleşikleri 25-nji ýanwara planlaşdyryldy. Emma diplomatlar, oppozisiýa delegasiýasy meselesi çözülmese, onuň gijigip biljegini aýtdylar.


text:
Ysraýylyň häkimiýetleri Tel Awiwde awtobusda bomba ýerleşdirenlikde güman edilýän adamy tussag edendiklerini habar berýärler.
Bomba partlamasy çarşenbe güni 27 adamy ýaralady.
Güman edilýän adamyň Taýbeh şäherinden Ysraýylyň etniki arap raýatydygy aýdylýar. Resmiler onuň Hamas söweşiji we Yslamçy Jihad toparlary bilen baglanyşygynyň bardygyny aýdýarlar.
Tel Awiwiň merkezinde awtobusyň içinde ýerleşdirilen bomba uzak aralykdan dolandyrylýan enjam arkaly amala aşyryldy. Şondan birnäçe sagat soň partlamany amala aşyranlykda güman edilýän adam ele salyndy.
Bu partlama Ysraýyl bilen Gazadaky söweşijileriň arasynda atyşygy bes etmek barada gelnen ylalaşyga howp abandyrýar.


text:
Duşenbe güni Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň delegasiýasy bilen duşuşyk boldy. Delegasiýa guramanyň metbugat azatlygy boýunça ýörite wekili Dunýa Miýatowiç ýolbaşçylyk edýär. Bu barada TDH habar berýär.
Duşenbe güni ýurduň Daşary işler ministrliginde bolan duşuşykda özara hyzmatdaşlygyň esasy ugurlary, hususanda köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň işi barada gürrüň edildi.
Duşuşykda Türkmenistanyň köpçülikleýin habar serişdeleri baradaky kanuny ösdürmek boýunça goldaw proýektiniň ähmiýeti hem bellendi. Ol ÝHHG-niň Aşgabatdaky edarasy bilen bilelikde amala aşyrylýar.
Duşenbe güni delegasiýanyň başlygy Dunýa Miýatowiç Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň ýanyndaky Halkara gatnaşyklary institutynda leksiýa berdi.
ÝHHG-niň delegasiýasy Mejlisde, Demokratiýa we adam hukuklary boýunça milli institutda hem gepleşikler geçirer. Duşuşyklarda Türkmenistanda daşary ýurt habar serişdeleri üçin işleýän žurnalistleriň akkreditasiýa edilmegi, şol žurnalistleriň ýurtda hiç bir päsgelçiliksiz işlemegi üçin şertleriň döredilmegi baradaky meseleleriň hem gozgalmagyna garaşylýar.
Adam hukuklary boýunça halkara guramalaryň bellemegine görä, Türkmenistan dünýäde metbugat azatlygy iň gödek bozulýan ýurtlaryň biri.


text:
Anna güni Azerbaýjanyň hökümet resmileri Bakuwyň eteginde bir otlynyň ýolagçy awtobusy bilen çaknyşmagy netijesinde azyndan 6 adamyň ölendigini mälim etdiler.
Bu wakanyň yzy bilen Azerbaýjanyň Saglygy saklaýyş ministrliginiň metbugat sekretary “Interfaks” habar agentligine beren interwýusynda 33 adamyň ýaralanandygyny we olardan 8-siniň ýagdaýynyň agyrdygyny aýtdy.
Şaýatlardan biriniň Azatlyk Radiosynyň Azeri gullugyna aýtmagyna görä, wakada ýolagçy awtobusy bir tehniki näsazlyk sebäpli demirýoluň üstünde togtapdyr. Edil şol pursat hem ýokary tizlikde gelýän otly ony süsüpdir.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow adam hukuklary boýunça ygtyýarly wekiliň wezipesiniň döredilmegi döwlet emeldarlarynyň eden-etdiliklerine garşy durmak üçin zerur diýýär.
Türkmen metbugaty bu barada türkmen lideriniň parlament agzalary bilen duşuşygy mahalynda gürrüň edilendigini habar berýär.
Dogrudanam, şeýle wezipe döredilse, adalatlylygyň ýokarlanmagyna ýardam edermi? Ýagny bu, prezidentiň aýdyşy ýaly, döwlet bilen onuň raýatlarynyň gatnaşygynda täze sahypa açarmy?
Azatlyk Radiosy bu barada ýerli synçylar, raýat aktiwisti Nurberdi Nurmämmedow we publisist ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
6-njy dekabrda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow agtygy bilen Aşgabatdada golaýda açylan täze “Bagtyýarlyk” seýilgähine bardy.
Türkmen döwletiniň we paýtagtynyň möhüm desgalary bolan Konstitusiýa binasy we “Älem” medeni-dynç alyş merkezi bilen bir bitewi binagärlik landşaft sazlaşygyny emele getiren we 784 müň inedördül metr meýdanda ýerleşýän seýilgäh Aşgabadyň günorta böleginde kemala gelýän dolandyryş-işewürlik hem-de medeni merkeziň binagärlik gözelligini aýdyňlyk bilen görkezýär. Seýilgähde agaç nahallarynyň onlarça müň düýbi oturdyldy hem-de bezeg gülleriniň ýüzlerçe müňüsi ekildi. Taslaýjylaryň pikirine görä, olar giň göwrümli şekilleri hem-de suratlary emele getirýär. Üstünden gelşikli köpri gurlan akabada dürli guşlar ýüzüşip ýörler.
Türkmen döwletiniň Baştutany agtygy bilen seýilgähde gezelenç edip, seýilgähleri, ýaşyl zolaklary we toplumlary döretmekde türkmen halkynyň tebigat bilen sazlaşykly ýaşamak, onuň gözelligini aýawly saklamak hem-de artdyrmak baradaky gadymdan gelýän däpleriniň aýdyň beýanyny tapýandygyna onuň ünsüni çekdi.
Milletiň Lideri agtygy bilen “Bagtyýarlyk” seýilgähinde welosipedde gezelenç etdi. Seýilgähiň ýodajyklary ulagyň ekologiýa taýdan arassa bu görnüşinde hem tigirçekli konkilerde gezelenç etmek üçin örän amatlydyr.


text:
Oraza aýy bütin dünýäde musulmanlaryň agyz bekleýän aýy. Ankara uniwersitetinden teologiýa, ýagny hudawy ylymlaryň professory Mustafa Aşkar "TRT1" döwlet telekanalyna interwýu berýär. Tema: "Oraza aýynyň şatlygy".
Ol Awstraliýada bir haýwanat bagynda öz kärdeşleri bilen bolan bir gürrüňi ýatlaýar, "Adamlar näme üçin namaz okadym, agzymy bekledim diýip öwünýärler?" diýip sorag berýär. Soňra hem: "Bu bir gowy zat däl, bu siziň borjuňyz" diýýär.
Aşkar tolgunyp, haýwanat bagynda haýwanlara seredeniňde, şuňa göz ýetirýärsiň: "Ähli janly-jandarlaryň arasynda namaz okaýan diňe adamzatdyr. Bilnişi ýaly, haýwanlar namaz okanoklar. Goý, açyk aýdaýyn, muny Gurhan-da aýdýar. Hiç kim kyn görmesin, bu diňe haýwanlar namaz okanok diýmekdir. Bu namaz okamaýanlar haýwandyr diýildigidir" diýýär.
Türkiýede 14 ýyl mundan ozal, "Adalat we Galkynyş" partiýasy we onuň ýolbaşçysy Rejep Taýýyp Erdogan häkimiýet başyna gelmezden öň, bular ýaly zatlar ýokdy.
Reaksiýalar
Edilen iş bolmady. Ahyrsoňy adamlar muny görüp, wideo ýaýrap ugrady. Muny ilki ýaýradan “garaşsyz habar serişdeleri” boldy, soňra hem yzyny tutuş sosial ulgamlar we bloglar alyp göterdiler.
"Professoryň" aýdan zatlary barada hökümet sözçüsi we premýer-ministriň orunbasary Nurettin Janiklä sorag berlende ol muny ýazgarmady, belli bir pikir-de aýtmady. Janikli: "Meniň pikirimçe, bu bilgeşleýin çişirilýär. Bu ýerde bikanun zat bar bolsa, oňa prokurorlar gararlar" diýdi.
Ýöne reaksiýa garaşylanynda has güýçli bolana meňzeýär. Ahyrsoňy, käbir delillere görä, "professor" peýda bolup, özüne "nädogry düşünilendigini" aýdyp, bu nädogry düşünilme üçin ötünç sorady.
Gynançly ýeri, hökümet tarapyndan "berk ündelýän" we bilinýän dini dessurlary ýerine ýetirmek islemeýänleri gynaýan ýeke bu däl.
Restoranlar
Oraza aýlarynda köp restoranlar agzaçar üçin ýörite naharlar, programmalar hödürleýärler.
Egeý deňziniň ýakasynda ýerleşýän kurortlaryň birinde men bir dükançy bilen gürleşip, hemmeleriň agyz beklejek ýa restoranlarda hiç kimden ýaşyrman nahar iýjek bolsa, muny edip bilýändigine ýokary baha berýändigimi aýtdym. Onda ol ýylgyryp: "Hawa, Ortaýer deňziniň plýažlarynda şeýle. Sebäbi hemmeler turizmden güzeran aýlaýar" diýdi. Dükançy soňra hem: "Ýöne bar, 50 kilometr ýurduň içrägine girip gör. Onsoň köçelerde nähili çilim çekýäniňi ýa suw içýäniňi görersiň!" diýip sözüniň üstüne goşdy.
Bir adam Gara deňziniň ýakasynda ýerleşýän demirgazyk Trabzon şäherinde özüni selfie usulynda wideo düşüripdir. "Trabzonyň köçelerine seret, geçip barýan adamlara seret. Çilim çekýän, nahar iýýän ýa suw içýän barmy? Demokratiýa, bular ýaly zatlar gaty gowy. Ýöne eger Trabzonda gündiz nahar edinseň, Hudaýdan kasam edýärin, gözüňi oýarlar".
Muňa garamazdan, Orta Gündogardaky goňşularynyň köpüsi bilen deňäniňde Türkiýe gowy. Bu ýollar gitdigiçe baglansa-da, muňa "ýok" diýmäge ýol ýok.
Namaz okamaýanlara dil ýetiren teologiýa professoryny Stambulyň Beýkoz etrabynyň bir ýaşaýjysy suda berdi. Ol muny: "Men ömrümde namaz okamok. 2015-nji ýylda geçirilen bir barlagyň görkezmegine görä, Türkiýede ilatyň 27.5 prosenti, dünýä ilatynyň hem 85 prosenti asla namaz okamaýar. Bu tutuş dünýä boýunça milliardlarça adama dil ýetirmek" diýip delillendirdi.


text:
1999-njy ýylyň 21-nji martynda ÝUNESKO-nyň baş maslahatynyň 30-njy mejlisinde Bütindünýä şygryýet gününi her ýylyň 21-nji martynda bellemek kararyna gelindi.
Ilkinji Bütindünýä şygryýet güni ÝUNESKO-nyň ştab-kwartirasynyň ýerleşýän ýeri bolan Parižde geçirildi.
“Şygryýet häzirki zaman adamynyň iň ýiti we çuň ruhy sowallaryna jogap bolup biler — diýip, ÝUNESKO-nyň kararynda aýdylýar. — Ýöne munuň üçin oňa jemgyýetçiligiň has giň ünsüni çekmek möhüm bolup durýar”
ÝUNESKO bu gün köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde adamlar üçin açyk bolan şygryýetiň hakyky keşbini döretmäge hyzmat etmeli diýip hasaplaýar.


text:
Belarusda Polşanyň gazeti üçin işleýän žurnalist Andreý Poçobutyň tussag edilmeginiň yzy bilen, şenbe güni Polşanyň hökümeti Belarusyň ilçisini ýörite gürrüňe çagyrdy.
Belarusyň raýaty, žurnalist Andreý Poçobut 21-nji iýunda Belarusyň Grodno şäherindäki öz öýünde tussag edildi. Ýurduň häkimiýetleri ony prezident Aleksandr Lukaşenko şyltak atmakda aýyplaýarlar.
Dogry bir ýyl mundan ozal Belarusyň sudy žurnalist Andreý Poçobuty hut şu gürrüňi edilýän jenaýat işinde aýyplap, ony şertli tussaglyga höküm edipdi.


text:
Özbegistanyň prezidenti tarapyndan 30-njy aprelde gol goýlan karara laýyklykda, ýokary okuw jaýyna giriş synaglary kynlaşdyryldy. Özbegistanyň "Respublikanyň ýokary okuw jaýlaryna talyplary kabul ediş tertibine goşmaçalar" hakyndaky kararyna görä, ýokary okuw jaýyna girmek isleýänler üçin synaglarda daşary ýurt dili boýunça berilýän sowallaryň sany 59-a ýetirildi. Mundan öň bu soraglar 35 sanydy.
Özbegistanyň “Respublika test merkeziniň” öz adynyň efirde agzalmazlygyny soran bir işgäri Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda şu ýyl ýokary okuw jaýlaryna giriş synaglarynda matematika we iňlis dili boýunça synaglaryň köpeldilendigini aýdyp, şeýle gürrüň berdi: “1-nji maýda ýokary okuw jaýlaryna talyp kabul ediş boýunça Döwlet komissiýasy ýygnak geçirip, 2014/2015-nji okuw ýyllaryndaky test synaglarynda iňlis dili we matematika boýunça talaby güýçlendirmek barada karar kabul etdi. Bu düzgün prezidentiň kararyny berjaý etmek üçin girizildi. Iňlis dili we matematika boýunça soraglar bilimiň 168 ugrunyň 108 sanysyna goşuldy. Mundan öň iňlis dili we matematika boýunça soraglar diňe şol ugra degişli bölümlerde bardy. Häzir iňlis dili we matematika boýunça soraglaryň sany öňküsinden iki esse köpeldi”.
Repetitorlar hoşal...
Talyplary ýokary okuw jaýyna taýýarlaýan Horezmdäki repetitor Sadulla Rozmetow özündäki maglumatlara esaslanyp, bu meseläniň käbir detallary barada Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň berdi: “Men abiturientleri matematikadan synaglara taýýarlaýaryn. Meniň bilşime görä, bu ýyl matematika boýunça sowallar köpelipdir. Matematika fakultetine girmek isleýänler arifmetika we algebra boýunça 30 sany sowala jogap bermeli bolarlar. Mundan başga-da, informasion tehnologiýa we kompýuter düzgünleri boýunça hem 6 sowal goşuldy. Algebra we geometriýa degişli soraglar hem köpeldildi”.
Soňra horezmli repetitor Sadulla Rozmetow ýokary okuw jaýlaryna giriş synaglarynda matematika we algebra boýunça sowallaryň köpeldilmegini we kynlaşdyrylmagyny goldap, sözüni şeýle dowam etdirdi: “Bu çykarylan karar dogry diýip hasaplaýaryn. Tehnologiýanyň esasy – sanlardan ybaratdyr. Sanlar diýmek bolsa, matematika diýmekdir. Informatika boýunça sowallaryň goşulmagy hem dogry. Sebäbi ýönekeý matematikadan emeli matematika geçiş üçin zerur bolan informatik tehnologiýalar barada abiturientde hiç bolmanda umumy maglumat bolmalydyr”.
Iňlis dili boýunça sowallar köpeldi
Özbegistanyň “Respublika test merkezinden” öz adynyň efirde tutulmazlygyny soran bir işgäri Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda talyplaryň iňlis dili boýunça bilimine has köp üns beriljekdigini aýdyp, ýene şeýle diýýär: “Iňlis dili boýunça test sowallarynyň köpeldilmegi baradaky talap prezidentiň 2012-nji ýylyň 10-njy dekabrynda kabul edilen “Daşary ýurt dillerini öwrenmek” baradaky kararyndan gelip çykýar. Munuň maksady hem talyplaryň döwrebap habar-aragatnaşyk tehnologiýalaryndan peýdalanyp, gelejekde olaryň daşary ýurtlardaky bilim merkezlerinde tejribe almagyna gönükdirilendir. Gelejekde talyplar daşary ýurt dillerini gowy bilýän adamlar bolup ýetişseler, halkara hyzmatdaşlyk we gatnaşyk hem rowaçlanar”.
Agzalan bu işgäriň sözlerine görä, iňlis dili boýunça synag sowallary “Elektronika we enjamlar”, “Ykdysadyýet” hem-de “Fizika we astronomiýany okatmagyň metodikasy” ýaly bölümler üçin niýetlenen testlerde köpelipdir.
Azatlyk Radiosyna berlen maglumatlara görä, gürrüňi edilýän testleriň sowallaryny taýýarlamaga 200 adam gatnaşýar. Olaryň aglabasy degişli ugur boýunça bilermenlerden we ýokary okuw jaýynyň mugallymlaryndan ybaratdyr.
Her ýyl Özbegistanyň ýokary okuw jaýlarynda geçirilýän test synaglary ýurduň Döwlet test (synag) merkezi tarapyndan taýýarlanylyp, ýokary okuw jaýlaryna paýlanyp berlen sorag-jogap görnüşindäki býulletenler esasynda amala aşyrylýar.


text:
17-nji noýabrda Türkmenistanyň paýtagty Aşgabadyň Sergi köşgünde ýurduň Söwda-senagat palatasy tarapyndan gurnalan «Türkmenistanyň nebiti we gazy - 2010» atly 15-nji halkara sergisi açyldy. Bu serginiň ertesi güni, 18-nji noýabrda, “Türkmenistanyň nebit we gaz senagaty: ösüş perspektiwalary hem halkara hyzmatdaşlygy” diýen üç günlük halkara konferensiýa hem başlady.
Türkmenistanyň “Nebitgaz” senagaty we mineral resurslary ministrliginiň “Summit Trade Events Ltd” atly britan kompaniýasy bilen bilelikde gurnan bu halkara forumyna dünýaniň 35 ýurdundan 700-e golaý delegatyň gatnaşýandygy aýdylýar. Olaryň hatarynda Awstriýadan, Beýik Britaniýadan, Germaniýadan, ABŞ-dan Orsýetden, Gazagystandan, Ýaponiýadan, Ukrainadan, Eýrandan, Türkiýeden we beýleki ýurtlardan gelen jemi 160-a golaý iri kompaniýalaryň bardygy habar berildi.
Bu halkara konferensiýa gatnaşýanlara ýüzlenmesinde prezident Gurbanguly Berdimuhamedow türkmen gazynyň Orsýete, Hytaýa hem Eýrana akdyrylýandygyny nygtap, Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan gaz geçirijisiniň proýektiniň üstünde işlenýändigini nygtady. Prezidentiň ýüzlenmesinde Ýewropa ýurtlaryna niýetlenen gaz proýektleri barada hiç zat aýdylmady.
40 milliard kubometr Ýewropa üçin
Emma Itar-Tass habar gullugy 19-njy noýabrda “Türkmenistanyň nebit we gaz senagaty: ösüş perspektiwalary hem halkara hyzmatdaşlygy” forumynda çykyş eden wise-premýer Baýmyrat Hojamuhammedowa salgylanyp, Türkmenistan Ýewropa her ýylda 40 milliard kubometr tebigy gaz satmak üçin ýörite infrastrukturany taýýarlaýar diýip, habar berdi.
“2011-nji ýylda “Petronas” kompaniýasy tarapyndan gazylyp alynýan 5 mlrd. kubometr tebigy gazy satmak üçin alyjy gözleýäris. Günorta Ýolöten ýatagyndaky gazy ýurduň günbataryna akdyrmak maksady bilen kuwwatlylygy 30 mlrd. kubometre barabar “Gündogar-Günbatar” gaz geçirijisi gurulýar” diýip, B.Hojamuhammedow aýtdy. “Ýewropa ýurtlary üçin bizde her ýylda 40 milliard kubometr gaz artýar, bu ýurtlar gaz üpjünçiligi meselesi barada gaýgy etmesinler”.
Rumyniýanyň Ylymlar Akademiýasynyň agzasy, “Money channel” telewizion kanalynyň ykdysadyýet boýunça eksperti Dan Susio “Nabukko” proýektiniň Türkmenistan üçin diňe maliýe taýdan däl, eýse başga bähbitli taraplarynyň hem köpdügini Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde aýtdy.
“Nabukko” proýektiniň gaz bilen üpjünçiliginiň doly anyk bolmazlygy bu proýektiň amala aşyrylmagyny bökdeýän esasy mesele bolup durýardy. Şeýle hem proýektiň gurluşygynyň maliýeleşdirilmegi meselesinde ikirjiňlenmeler ýok däldi. Emma Dan Susionyň aýtmagyna görä, bu proýektiň gijikmegine Ýewropa ýurtlarynyň öz içindäki problemalar hem sebäp boldy.
“Transowgan”
Aşgabatdaky energiýa konferensiýasynda çykyş eden Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretarynyň Günorta we Merkezi Aziýa meseleleri boýunça kömekçisinin orunbasary Susan Elliott Türkmenistan-Owganystan-Päkistan-Hindistan gaz geçiriji proýektiniň amala aşyrylmagynyň, Owganystan ýaly goňşy ýurtlara oňyn täsir edip biljekdigini belledi.
“Bu proýektiň amala aşyrylmagy ugrunda entek köp päsgelçilikleriň bardygyna garamazdan, onuň durmuşa geçirilmegi babatda köp işler edildi. Bu ugurdan gazanylan öňegidişlik bizi hem höweslendirýär. Bu gaz geçirijiniň uzak möhletleýin proýektdigini ýatdan çykarmaly däl. Ýagny, onuň amala aşyrylmagy üçin edilýän ägirt uly tagallalar Türkmenistana-da, umuman, tutuş bu regiona-da uzak möhletleýin peýda getirer” diýip, Susan Elliott aýtdy.
ABŞ-nyň ýokary derejeli diplomatynyň aýtmagyna görä, bu proýekt goňşy ýurtlary ykdysady ösüş meselesinde biri-biri bilen baglanyşdyryp, özboluşly durnuklylyk koridoryny döredip biler: “TOPH-niň amala aşyrylmagy Owganystana zerur bolan girdejini getirip, bu ýurtda iş orunlarynyň döredilmegine oňyn täsir edip biler. Ol Pakistanyň, Hindistanyň ösýän ykdysadyýetlerini-de arassa ýangyç bilen üpjün eder”.
Türkmenistan öz tebigy gaz rezerwleriniň anyklanan möçberiniň 25 trillion kub metre golaýdygyny resmi derejede yglan edýär. Häzir ýyllyk 75 milliard kub metr tebigy gaz öndürýän Türkmenistan geljekde muny 230 milliarda kub metre çykarmagy we onuň 180 milliard kub metrini eksport etmegi göz öňünde tutýandygyny aýdýar.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň hususy “Space Exploration Technologies”, ýa-da “SpaceX” kompaniýasy kommersiýa sputnigini ilkinji gezek kosmosa üstünlikli uçurdy.
Amerikanyň “Falcon 9” kysymly adamsyz raketasy sişenbe güni agşam Florida ştatynyň Keýp Kanaweral regionyndan uçuryldy we takmynan 15 minutdan soň orbita baryp ýerleşdi. Bu orbita Lýuksemburgyň “SES” kärhanasyna degişlidir.
Kosmosa uçurylan sputnik Hindistanyň, Hytaýyň, Wetnamyň we Aziýanyň käbir beýleki ýurtlarynyň müşderilerini telewideniýe we beýleki hyzmatlar bilen üpjün eder.
Bu gürrüňi edilýän sputnigi “Falcon 9” kysymly raketada kosmasa uçurmak boýunça üçünji synanyşykdy. Mundan ozalky iki synanyşyk tehniki näsazlyklar sebäpli başa barmandy.


text:
Şu gün Yragyň premýer-ministri Nuri al-Mäliki Kürdüstan awtonomiýasynyň häkimiýetlerini Yragyň wise-prezidenti Tarik al-Haşimi merkezi hökümete tabşyrmaklyga çagyrdy.
Yragyň Içeri işler ministrligi “Irakiýa” atly dünýewi sünni syýasy blogynyň liderlerinden biri, wise-prezident Tarik al-Haşimini terrorçylykly işlere dahyllylykda aýyplaýar.
Sişenbe güni Tarik al-Haşiminiň özi özüne bildirilýän bu aýyplamalary “galplaşdyrylan iş” diýip atlandyryp, çykyş etdi.
Ýakynda onuň “Irakiýa” partiýasy koalision hökümetdäki möhüm wezipeleriň aglabasyny premýer-ministr Mälikiniň şaýy partiýasyna degişli resmileriň eýelemeklerine protest bildirip, hökümetiň işine gatnaşmakdan ýüz öwrüp, ony baýkotirläpdi.
Käbir synçylar sünnüleriň syýasy liderlerinden biri bolan wise-prezident Tarik al-Haşimä bildirilýän häzirki aýyplamalaryň Yrakdaky sünni we şaýy toparlarynyň arasynda çynlakaý dartgynlylygyň ýüze çykmagyna sebäp bolmagynyň-da mümkindigini aýdýarlar.


text:
Geçen hepdäniň anna güni Türkmenistanyň harby bolmadyk ýokary okuw jaýlaryna okuwa kabul etmek kampaniýasy yglan edildi. Şu ýyl ýurduň ýokary okuw jaýlaryna 6100 sany oglan-gyz okuwa kabul ediler. Netijede okuwçy sany geçen ýylky bilen deňeşdireniňde 334 adam köpeler.
Emma...
Ýöne ýaşlar okuw orunlarynyň köpeldilişiniň entek ýeterlik däldigini aýdýarlar. Aşgabatly 22 ýaşly Azat ýokary okuw jaýlarynda okuwçy orunlarynyň artdyrylýandygy baradaky habaryň gowudygyny, ýöne munuň entek ençeme ýyllap toplanan agyr problemany çözerden has ejizdigini belleýär.
Onuň pikiriçe, ýokary okuw jaýlaryna kabul edilýänleriň sanynyň her ýyl köpeldilýändigine garamazdan, entek ýokary okuw jaýlaryna kabul edilýänleriň sany örän az.
Azat Azatlyk Radiosyna bu hakda şeýle gürrüň berdi: “Her ýyl ýokary okuw jaýlaryna kabul edilýänleriň sany has köpeldiler diýip umyt edýäris. Emma her gezek olaryň sany bary-ýogy üç-dört ýüz adam köpeldilýär”.
Türkmenistanda her ýyl 100 müňe golaý okuwçynyň mekdebi tamamlaýandygyny göz öňünde tutsak, Azadyň aýdýanlary bilen ylalaşmazça hem däl. Mundan başga-da, Azat ýaly, mekdebi öňki ýyllarda tamamlan, emma ýokary okuw jaýlaryna ozal girip bilmedik türkmenistanly ýaşlar hem az däl.
Daşary ýurt
Şonuň üçin ýurduň ýokary okuw jaýlaryna okuwa girip bilmedik türkmen ýaşlary daşary ýurtlara okamaga gitmeli bolýarlar. Döwlet tarapyndan her ýyl türkmenistanly ýaşlaryň 2 müň töweregi daşary ýurda okuwa iberilýär.
Öz maliýe serişdeleri bilen daşary ýurtlara okamaga gidýänleriň sany barada anyk statistiki maglumatlaryň ýoklugyna garamazdan, käbir bilim işgärleri olaryň sanynyň 6 müňden geçýändigini aýdýarlar.
Emma şu ýyl mekdebi tamamlan ýaşlaryň daşary ýurda okamaga goýberilmejekdigi barada hem tassyklanmadyk gürrüňler bar. Munuň sebäbi indiki ýyl mekdebi tamamlaýan ýaşlaryň bolmajakdygy bilen düşündirilýär.
“Ýurtda orta bilim möhletiniň 12 ýyla getirilmegi sebäpli indiki ýyl orta mekdebi tamamlaýan uçurymlar bolmaz. Häzirki 10-njy klas okuwçylary ýene-de bir ýyl okap, mekdebi tamamlarlar. Şonuň üçin indiki ýyl harby gulluga gitjek ýaşlaryň sany azalýar” diýip, adynyň efirde tutulmagyny islemedik bilim işgäri aýtdy.
Şu ýyl mekdebi tamamlan mekdep okuwçylarynyň, hususan-da oglanlaryň, daşary ýurda okamaga goýberilmejekdigini Ukrainada okaýan 4-nji kurs studenti Maksat hem tassyklaýar.
Ol şu ýyl mekdebi tamamlan garyndaşyna öz okaýan ýokary okuw jaýyndan çakylyk iberipdir. Emma onuň garyndaşy daşary ýurda gitmek üçin gerek bolan dokumentleri düzedip ýörkä, onuň daşary ýurda goýberilmejekdigini aýdypdyrlar.
“Harby komissariatda 1996-njy ýylda doglanlar daşary ýurda goýberilenok diýipdirler. Indiki ýyl harby gulluga çagyrylýan ýaşlaryň sanynyň azdygyny aýdypdyrlar” diýip, Maksat gürrüň berýär.
Harby gulluk
Şeýle-de, ildeşlerimiziň aýtmaklaryna görä, daşary ýurtlarda hususy ýa-da gaýybana ýokary okuw jaýynda okaýanlar hem harby gulluga iberilýär.
Maksat bu barada şeýle diýýär: “Harby komissariatda daşary ýurtlaryň diňe döwlete degişli we gündizki bölümlerinde okaýan studentler harby gullukdan wagtlaýynça boşadylýar”.
Ukrainada okaýan türkmen studenti Maksat Azatlyk Radiosyna öz hasabyna daşary ýurtlaryň hususy ýokary okuw jaýlarynda okajak ýa-da okaýan ýaşlaryň ýurduň Bilim ministrliginde hasaba hem alynmaýandygyny gürrüň berdi.
“Diňe daşary ýurt ýokary okuw jaýlarynyň döwlete degişli we gündizki bölüminde okaýan studentler Bilim ministrliginde hasaba alynýar. Gaýybana we hususy ýokary okuw jaýynda okaýanlar bolsa ýok ýaly” diýip, Maksat öz pikirini beýan edýär.
Diplomlaryň ykrar edilmegi
Ildeşlerimiz hususy we gaýybana daşary ýurt ýokary okuw jaýlaryny tamamlan türkmen ýaşlarynyň Türkmenistanda diplomlaryny ykrar etdirmegiň hem kyndygyny gürrüň berýärler.
“Olaryň köpüsiniň diplomlary asla ykrar edilmeýär. Diňe Bilim ministrliginiň ýörite sanawynda bar bolan käbir hususy daşary ýurt ýokary okuw jaýlaryny tamamlanlaryňky ykrar edilýär” diýip, Ukrainada okap ýören student Maksat Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Ýokarky maglumatlary ýurduň degişli edaralary tarapyndan tassykladyp bolmady.
Her ýyl ýurduň ýokary okuw jaýlaryna kabul edilýän ýaşlaryň sanynyň birneme artdyrylýandygyna garamazdan, türkmen ýaşlarynyň müňlerçesi daşary ýurtlara okamaga gitmeli bolýarlar. Emma olaryň ählisiniň bu ugurdaky tagallalary netijeli bolýar diýmek asla mümkin däl.


text:
BMG-niň Djibouti portundaky resmileri Eýrandan Ýemene ugradylan hemaýaty kabul edendiklerini mälim etdiler. Eýrandan Ýemene iberilen gämilerde 2,5 müň tonna azyk bolup, olar BMG-niň Azyk programmasy tarapyndan paýlanar.
Saud Arabystany Ýemendäki huthi jeňçilerine ýaraglaryň iberilmeginiň öňüni almak üçin, Ýemen portuna barýan ähli gämileri barlagdan geçirýär.
Saud Arabystany we onuň sünni ýaranlary iki aýdan bäri Ýemendäki huthi jeňçilerine garşy howa hüjümlerini amala aşyrýarlar. Gürrüňi gidýän sünni koalisiýasy Ýemeniň häkimiýetden çetleşdirilen prezidentini täzeden dikeltmek ugrunda tagalla edýärler.
Eýran huthi jeňçilerini goldaýar. Şol bir wagtda-da, Tähran jeňçileri ýarag bilen üpjün edýändigi baradaky aýyplamalary inkär edýär.


text:
Sişenbe güni Türkiýede ýurduň parlamentiniň täze düzüminiň ilkinji mejlisi geçirildi. Mejlisiň dowamynda kürt deputatlary kasam kabul etmek çäresini boýkot etdiler.
Bu çäre oppozisiýa kandidatlarynyň käbiriniň ýüzbe-ýüz bolup duran hukuky meselelerine garşy protest hökmünde geçirildi.
Türkiýäniň sudy parlamente saýlanan dokuz deputatyň sud diňlenişigi geçirilýänçä, olary tussaglykdan çykarmakdan ýüz öwürýär. Şol bir wagtda bularyň arasyndan biri, terror bilen ilteşikde bolandygy baradaky aýyplamalar sebäpli, parlamentdäki ornundan mahrum edildi.


text:
Birleşen Ştatlaryň Owganystandaky goşun serkerderbaşy general Dewid Petreus özüniň Talyban bilen gepleşiklere araçylyk etmek tagallalaryny goldaýandygyny aýtdy.
Şeýle hem ol Birleşen Ştatlaryň käbir ýagdaýlarda pitneçiler bilen dialogy ilerletmäge kömek edendigini belledi.
General Dewid Petreus «Foks News» telekanalyna beren bu interwýusynda owgan hökümetiniň Talyban liderleri bilen gepleşik açmak tagallasyny edýändigini we Birleşen Ştatlaryň bu prosesi ýakyndan synlaýandyny aýtdy.
Petreus Owganystandaky urşuň gepleşikler esasynda soňlanjagyna ynanýandygyny aýtdy.


text:
Dünýäde iň belli amerikan generaly Deýwid Petreus otstawka gitdi. Ol halkara kontingentiniň ýolbaşçylygyny egindeşine gowşuryp, indi raýat gullukçysy hökmünde Merkezi aňtaw gullugynyň (CIA) baştutanlyk wezipesini kabul eder. Köp synçylar bu wakany simwoliki diýip häsiýetlendirýärler.
Goşun 58 ýaşly generaly hormat garawulynyň gatnaşmagynda, öwgüli çykyşlar hem-de on ýedi sany topdan salýut atyp, dabaraly ýagdaýda ugratdy. Onuň komandiri, ştab naçalnikleriniň Birleşen komitetiniň başlygy, admiral Mallen Petreusy öňki döwürdäki meşhur amerikan harby serkerdeleri bilen bir hatarda goýdy. “New York Times” gazeti amerikan goşunyndaky taryhy eýýamyň tamamlanandygyny yglan etdi hem-de Petreusy öz nesliniň iň iri generaly diýip atlandyrdy. Şunuň ýaly baha Kuweýti azat eden meşhur generallar Norman Şwarskopf bilen Kolin Pauell hem mynasyp bolup bilmedi.
Deýwid Petreusyň ady Yrakdaky güýçleri üzül-kesil artdyrmak strategiýasyny düzüji hökmünde giňden belli bolupdy. Bu strategiýa 2007-nji ýylda amala aşyrylypdy. Generalyň teklip eden çäreleri yrakly jeňbazlaryň gutarnykly ýeňlişine getirdi. Emma generalyň şowly strategligi general Petreusyň giň mirasynyň diňe bir ülşüdi.
Pentagonyň ozalky ýokary derejeli işgäri, Wirjiniýadaky Leksington institutynyň wise prezidenti Deniýel Gure şeýle gürrüň berýär:
—Ol özüni diňe bir iňňän möhüm hasaplanylýan ukyply meýdan serkerdesi hem-de iri goşun birikmeleriniň baştutany hökmünde tanatmady. Deýwid Petreus goşunda-da, Pentagonda-da täzeçe oýlanmalary emele getirmekde intellektual güýç bolupdy. Meniň pikirimçe, onuň esasy hyzmaty hut şundan ybaratdyr. Ol “pes derejeli dawa-jenjeller” diýilýänlere harby ýolbaşçylaryň üns bermegini başarypdy. Ýogsam, olar muňa şeýle bir ünsem berip baranokdylar. Goşun onuň kömegi bilen ahyrsoňy sowuk uruş döwrüniň görkezmelerinden ýüz öwürdi we ünsi ýaragly güýçleri täze eýýamyň meselelerini ýerine ýetirmäge taýýarlanmaga gönükdirdi.
Generallaryň täze nesli onuň taglymatyna eýerer, goşun birikmeleri bolsa onuň ustawyna laýyk söweşerler. Petreus Yrakda ilkinji sapar bolup gelenden soň Baş ştabyň Liwenwort fortundaky kolleje iberilipdi. Şol ýerde onuň ýolbaşçylygynda täze meýdan Ustawy ýazyldy. Bu dokument her dürli tejribe, tehnologik tejribe bilen baýlaşdyrylypdy: uçarmansyz samolýotlaryň, berk bronly maşynlaryň ulanylmagy, ýasama partlaýjy serişdeleriniň howpsuzlandyrylmagy. Soňra ol Yraga gaýdyp bardy, şol ýerde halkara goşun birikmelerine baştutanlyk etdi, goşunlar indi onuň ustawy boýunça söweşip başladylar, onuň düzen strategiýasyny ýerine ýetirip başladylar. Şu tejribäni ol soňra Owganystanda ulandy.
—Ýöne häzirlikçe bu strategiýa göze dürtülip duran üstünlik getirmedik ýaly-la?
—Muňa strategiýa puja çykarýar diýip düşünip bolarmy? Häzirlikçe anyklyk ýok. Ýeňiş üçin köp resurs derkar bolarmy? Mümkin. Oňa Waşingtonyň goýberen möhletinden köp wagt gerek bolarmy? Gürrüňsiz şeýle. Şonuň üçinem men strategiýanyň özüniň ukyplylygy barada entek netije çykaryp durmakçy däl. Öz garaýşym hökmünde şunam aýdasym gelýär: hut şu strategiýanyň özi-de bizi ýeňlişe getirmän, deňeçer ýagdaýy saklamaga kömek edýär.
—Deýwid Petreusyň Merkezi aňtaw gullugyna geçmegi köp kişide dürli pikirleri oýaran bolsa gerek, näme üçin ştab naçalnikleriniň birleşen komitetiniň täze başlygy saýlanan mahaly iň meşhur amerikan generalynyň duşundan sowlup geçildi? Çünki köp sanly synçylar ýurtdaky iň ýokary harby wezipä Petreusy bellemegi çagyryş edip, prezident Obama ýüzlenipdiler. Näme üçin Petreus MAG-yň kürsüsini eýelemäge razy bolupdyr? Şeýle derejeli adam üçin munuň özi ownugrak görnenokmy?
—Birinjiden, Merkezi aňtaw gullugynyň başyna gelmek bilen, ol Owganystandaky ýagdaýlara aktiw täsirini ýetirer diýip çaklamak mümkin. Hakykat ýüzünde gozgalaňçylaryň garşysyna göreşiň iň möhüm bölegi — Pakistanyň territoriýasyndaky operasiýalar hut onuň gözegçiliginiň astynda bolar. Ol bir konfliktiň dowamynda özüni iki wezipede synap gören ilkinji adam bolar: harby ýolbaşçy we gizlin operasiýalaryň graždan ýolbaşçysy.
Ikinjiden, prezidentiň ony ýokary harby ýolbaşçysynyň wezipesine bellemezliginiň başga sebäbiniň-de bolmagy mümkin. Özüniň agramy, abraýy bilen Petreus bu wezipede örän garaşsyz bolup biler. Tejribelerden mälim bolşy ýaly, goranmak ministrleri baş ştabyň täsirli naçalniklerini halap baranoklar. Olara “gaty dogry” diýen sözi hemişe hetjikläp duran harby gerek.
Üçünjiden, eger-de Petreusyň hyýalynda ýurtdaky ýokary wezipä ymtylmak meýli bar bolsa, onda iň abraýly we belent döwlet wezipesi onuň agramyny artdyryp biler.
Ýuriý Žigalkin Azatlyk Radiosynyň Rus gullugynyň žurnalisti.


text:
Depesine dürli reňkler çaýylyp, lowurdap duran gümmezli köşkleriň sany diňe bir paýtagtda däl, eýsem ýurduň welaýat merkezlerinde hem barha artýar. Olar sanardan kän.
Ýurduň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň döwründe başlanan köşk gurluşygy soňy bilen has-da möwjäp ugrady. Tiz wagtda üç müň adama niýetlenen Maslahatlar köşgüniň, täze Bagt köşgüniň binalary ulanylmaga berler. Paýtagtyň günorta-günbatar bölegini, şäheriň merkezini kaşaň köşkler eýeleýär.
Aşgabadyň ýaşaýjysy Gulmyrat aganyň pikiriçe, ministrlikleriň, uly edara-kärhanalaryň owadan hem amatly binalarda ýerleşdirilmegi hem möhüm zat. Bu — ýurduň ýüzi bolup durýar. “Emma amatlyklar ministrliklere niýetlenip, ýönekeý ilatyň zeruryýet üçin barýan kiçiräk edaralary bolsa ýerzeminlerde, ýa bolmasa bolar-bolmaz binalarda ýerleşdirilse, bu hem ylalaşyp bolmajak ýagdaý” diýip, Gulmyrat aga aýdýar.
Şäheriň öý uprawleniýeleriniň birnäçesi, şäher tehniki inwentarizasiýa býurosynyň edara jaýy şu günki gün ýerzemin jaýlarynda ýerleşýär. Bu bolsa şu edaralaryň işgärleri üçin hem, bu edaralara ýüz tutup gelýän ýaşaýjylar üçin hem uly kynçylyklary döredýär.
Ozalky Bekrewe posýology 2000-nji ýyllardan soň paýtagtyň çägine girizilip, Aşgabat şäheriniň Çandybil etraby döredildi. Şäheriň ozalky Köpetdag etrabyna degişli şäher ýaşaýjylarynyň köpüsi täze etraba geçirildi. Çandybil etrabynyň etrap merkezi Bekrewe şäherçesinde ýerleşdirildi.
Etrap häkimligini, polisiýa bölümini, sosial üpjünçilik bölümini Bekrewede ozalky ýapylan çagalar baglarynyň jaýynda, konfiskasiýa edilen ýaşaýyş jaýynda ýerleşdirdiler. Aşgabatda ýaşaýanlar üçin bu edaralara ýüz tutmak zerurlygy bolanda, ýaşaýjylar Bekrewä gitmeli bolýarlar. Şäher bilen awtoulag aragatnaşygy ýola goýlany üçin aralyk uzagrak bolsa-da, baryp-gelmekde ýaşaýjylar o diýen kösenmeýärler.
Aşgabadyň notarial hyzmatlar gullugy, 2010-njy ýyl.
Emma Gulmyrat aganyň aýtmagyna görä, Çandybil etrabynyň öý uprawleniýesi üçin, 2000-nji ýyldan bäri hiç bir ibaly jaý tapylmaýar. Eýýäm 5-nji gezek öz edara jaýyny çalşan öý uprawleniýesi, häzirki wagtda hem, polisiýa edarasynyň ýykylmaga degişli daýanç nokadynda ýerleşdirilipdir.
Darajyk dört otagdan ybarat bu ymaratyň içinde öý uprawleniýesine degişli alty adam bilen polisiýanyň daýanç nokadynyň işgäri ýerleşýär. Sprawka ýa beýleki zerur resminamalar üçin bu ýere ýüz tutup gelýän ýaşaýjylar, ygally hem jöwzaly günlerde daşarda nobata durup, resminama düzedilýänçä garaşýarlar. Resminama taýyn bolandan soň, ony demir gözenege elini sokup almaly bolýarlar.
“Bu gözgyny ýagdaýy görüp, başyňy ýaýkanyňy duýman galýarsyň. Milliardlap serişde sarp edilip gurulýan köşkleriň gapdaly bilen ilat üçin zerur bolan ownuk edaralar üçin bir amatly ymarata döwletiň güýji ýetmeýärmi diýeniňi duýman galýarsyň” diýip, Gulmyrat aga janygýar.
Aşgabat şäherinde beýleki öý uprawleniýeleriniň ýerleşýän jaýlary hem şundan oňat ýagdaýda däl. Ýerzeminlerde ýerleşýän öý uprawleniýelerine işi düşüp barýan garrylara, maýyplara ol ýere girip-çykmagyň özi bir görgi bolýar.
Çandybil öý uprawleniýesiniň häzirki ýerleşdirilen meýdançasynda jaýlaryň ýykylmagy dowam edýär. Daş-töweregi ýumrulyp, ýeke özi galan öý uprawleniýesiniň jaýyna hem gezek ýetjekdigi görnüp dur. Öý uprawleniýesiniň indiki gonjak ýerini häzirlikçe hiç kim bilenok.
Aşgabat şäher tehniki inwentarizasiýa bölümi hem indi on ýyl bäri Görogly köçesindäki ýaşaýyş jaýynyň ýerzemininde ýerleşýär, eýlesi-beýlesi 4 metr ýaly insiz koridorda adamlar haýsydyr bir resminamany düzetmek üçin, sagatlap aýak üstünde durmaly bolýarlar. Zerur bolan halatynda ol ýere eltilýän garrylara, maýyplara resminama gol çekdirmeli bolnanda edaranyň işgärleriniň ýerzeminden çykyp, gol çekdirýändiklerini görüp bolýar.
Jahankeşdeleriň gözi bilen seredeniňde ajaýyp şähere öwrülen gözel Aşgabatda öz ýaşaýjylary üçin, ine, şeýle kösençlikler sanardan kän.
Soltan Açylowa Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


text:
Birleşen Ştatlaryň iki partiýaly kongres delegasiýasy owgan prezidenti Hamid Karzaýy Birleşen Ştatlar bilen howpsuzlyk şertnamasyna gol çekmäge hem-de Owganystanyň Waşingtonyň howpsuzlyga wehim hasaplaýan tussaglaryny boşatmakdaky pozisiýasyna gaýtadan seretmäge çagyrdy.
Karzaý şenbe güni senator Kelli Aýotte tarapyndan ýolbaşçylyk edilýän delegasiýany kabul etdi.
Karzaý şu wagta çenli Ikitaraplaýyn howpsuzlyk şertnamasyna gol çekmekden ýüz öwrüp gelýär.
Bu ylalaşykda 2014-nji ýyldan soň Owganystanda halkara güýçlerini saklamagyň düzgünleri kesgitlenmeli.
Karzaýyň şenbe güni çap eden beýanatynda owgan halkynyň ikitaraplaýyn howpsuzlyk şertnamasy baradaky pozisiýasynyň üýtgewsiz galýandygy aýdylýar.
Geçen aý owgan häkimiýetleriniň azat eden 65 tussagyny Birleşen Ştatlaryň howpsuzlyga wehim hasaplamagy barada bolsa, beýanatda «olaryň degişli ýuridiki we howpsuzlyk guramalarynyň karary esasynda azat edilendig» gaýtalandy.