text:
Türkmenistanyň we Özbegistanyň metbugaty soňky ýyllarda iki ýurduň özara gatnaşyklarynyň örän ösendigini, serhet ýakasynda ýaşaýan ilatyň üç günläp wizasyz birek-birege myhmançylyga baryp bilýändigini habar berýär. Emma Türkmenistanyň we Özbegistanyň käbir raýatlary Azatlyk Radiosyna beren interwýularynda türkmen-özbek serhedinden geçmekde kemçilikleriň dowam edýändigini aýdýarlar.
Her gezek Türkmenistanyň we Özbegistanyň liderleri duşuşanlarynda, iki ýurduň metbugaty türkmen-özbek dost-doganlygynyň ösýändigi, serhetlerde haýsydyr bir problemanyň ýokdugy barada ýazýar. Geçen ýyl Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow hem goňşy ýurtlar bilen serhetleriň dostluk, hoşniýetli goňşuçylyk serhedi bolmalydygyny aýdypdy.
Emma Türkmenistanyň we Özbegistanyň serhet ýakasynda ýaşaýan käbir raýatlaryň berýän maglumatlary serhet geçelgelerindäki ýagdaýyň resmi çeşmeler tarapyndan beýan edilişinden tapawutlydygyny görkezýär. 6-njy iýunda Özbegistanyň 150-a golaý raýatynyň Türkmenistana geçmekde kynçylyk çekip durandyklary habar berildi. Şol bir wagtyň özünde Türkmenistanyň käbir raýatlary hem türkmen-özbek serhedinden geçmekde problemalaryň bardygyny aýdýarlar.
Türkmenistanyň we Özbegistanyň özara ylalaşygy boýunça, serhet ýakalarynda ýaşaýan raýatlar birek-biregiňkä wizasyz üç günlük myhmançylyga baryp bilýärler.
“Özbegistanyň we Türkmenistanyň hökümetleri öz raýatlarynyň serhetden hiç bir kynçylyksyz geçmegi barada birnäçe ylalaşyga gol goýdular” diýip, Özbegistanyň adam hukuklaryny goraýjylarynyň garaşsyz inisiatiwa toparynyň başlygy Surat Ikramow aýdýar. “Gynansak-da, býuorokratiýa ýa-da ýerli häkimiýetleriň işlerine gözegçiligiň bolmazlygy raýatlaryň serhetden arkaýyn geçmegine ýol bermeýär. Bu bolsa, olaryň serhetde birnäçe sagatlap garaşmagyna we beýleki problemalar bilen ýüzbe-ýüz bolmagyna getirýär”.
Emma Ikramow serhetde problemalaryň ýüze çykmagyna iň esasy sebäbiň parahorlukdygyna ynanýar: “Çünki parahorluk haçanda işe jogäpkärçilik we degişli ýolbaşçylaryň işlere gözegçiligi bolmasa ýüze çykýar. Şeýle ýagdaýda ilatdan dürli ýollar bilen para alynýar. Hut şeýle bikanunçylyk arkaly serhetçiler, gümrükçiler maşgalasyny ekleýärler. Bu ýagdaýlardan iki ýurduň prokurorlary hem habarly. Ýogsam bolmasa, hut şolar kanuny berjaý etmeli”.
Ikramowyň pikiriçe, raýatlaryň iki ýurduň serhedinden geçmeginde ýüze çykýan problemalaryň öňüni almak üçin Özbegistanyň hem Türkmenistanyň howpsuzlyk gulluklary ýörite plany işläp taýýarlamaly we zerur işleri haýal etmän durmuşa geçirmeli.
Türkmenistanyň Özbegistan bilen 1621 kilometr uzynlykdaky serhedi bar. Özbegistan Türkmenistanyň Lebap we Daşoguz welaýatlary bilen serhetleşýär.


c: text/html

text:
Ermenistanyň prezidenti Azerbaýjandan bölünip aýrylan Dagly-Garabag sebitine sapar edýär.
Ermenistanyň habar serişdleriniň maglumatyna görä, Serž Sarkisýan öz-özüni garaşsyz diýip yglan eden bu regionyň harby hüşgärlik derejesini barlar.
Ermenistanyň we Azerbaýjanyň Dagly-Garabag sebiti boýunça dartgynly gatnaşyklary bar. 1990-njy ýyllardaky Ermenistan bilen Azerbaýjanyň arasyndaky uruşda, Ýerewan tarapyndan goldanylýan ermeni seperatistleri bu regiony basyp alypdylar.
Geçen hepde Sarkisýan we onuň azerbaýjanly kärdeşi Ylham Alyýew Dagly-Garabag gepleşiklerini başlatmak üçin, şu aýyň ahyrlaryna duşuşmak barada ylalaşypdylar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Prezidenti Barak Obama öz adyndan şeýle hem Amerikan halkynyň adyndan Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowy we ähli türkmen halkyny 27-nji oktýabrda bellenilýän Türkmenistanyň Garaşsyzlyk güni mynasybetli gutlady.
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Prezidenti gutlag hatynda ýurtlarymyzyň arasyndaky ählumumy parahatçylygyň we gülläp ösüşiň giňeldilmegine gönükdirilen umumy gyzyklanmalarymyzy beýan edýän hyzmatdaşlyk oňyn ösdürilýär, bilelikdäki hereketimiz sebitde durnuklylyk, ykdysady hyzmatdaşlyk hem-de adamlaryň hukuklaryna we adamzadyň gymmatlyklaryna hormat goýmak babatda möhüm meseleleri yzygiderli ara alyp maslahatlaşmak üçin berk binýady döredýär — diýip belleýär.
Şeýle hem Barak Obama Owganystanyň gumanitar taýdan we düzümleýin ösdürilmegine Türkmenistanyň möhüm goşant goşýandygyny, şonuň ýaly-da, Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ähli ýurtlar bilen parahat, dostlukly gatnaşyklary saklamaga ygrarlydygyny belleýär.
Şu şanly baýramçylykda bütin adamzadyň bähbidine bilelikde işlemäge özümiň ygrarlydygymy ýene-de bir gezek tassyklamaga rugsat ediň. Geljekde özara gatnaşyklarymyzyň diňe berkejekdigine ynanýaryn — diýip, Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Prezidenti Barak Obama gutlag hatynda beleýär.


text:
Sişenbe güni Hytaý Türkmenistana ýene 4,1 millard dollarlyk karz bermäge ylalaşdy. Bu barada resmi Aşgabat habar berýär.
TDH-niň habar bermegine görä, Türkmenistan Hytaýdan alan pul kreditini geljekde tebigy gaz eksporty arkaly hasaplaşar.
Döwlet eýeçiligindäki “Türkmengaz” konserni bu puly Türkmenistanyň eksport güýjüni ýokarlandyrmak we Ýolöteniň günortasyndaky gaz ýataklaryny özleşdirmek üçin ulanjakdygyny aýdýar.
Hytaý Türkmenistana 2009-njy ýylda hem 4 milliard dollarlyk karz beripdi. Şeýlelikde, Türkmenistanyň Hytaýdan karz alan pulunyň mukdary jemi 8 milliard dollardan geçdi.
Sişenbe güni baglaşylan ylalaşyga laýyklykda, soňky kredit 10 ýyllyk möhlet bilen berilýär diýip, “Associated Press” habar berýär.
2009-njy ýylda Türkmenistan täze gazgeçiriji arkaly Hytaýa gaz akdyrmaga başlady. 2015-nji ýyla çenli, bu gazgeçiriji doly güýjünde işläp başlar we ýyllyk 40 milliard kubometrlik gazy Hytaýa eksport eder. Taraplar gazyň söwda nyrhy barada maglumat bermeýärler.
Şeýle hem Hytaý şu ýyl Türkmenistan bilen täze ylalaşyk baglaşyp, geljekde satyn aljak türkmen gazynyň möçberini jemi 60 milliard kubometre çykarar diýlip, habar berilýär. Munuň üçin täze gazgeçiriji gurlar.
Häzirki wagtda Türkmenistan öz tebigy gazyny Orsýete we Eýrana hem satýar, geljekde bolsa ony Ýewropa, Owganystana, Pakistana we Hindistana hem eksport etmegi maksat edinýär.


text:
Türkmenistanyň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazowam, häzirki prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowam Ministrler Kabinetiniň mejlisinde ýa-da, diýeli, Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň maslahatynda eden çykyşlarynda ýurtda asudalygyň höküm sürýändigini, agyr jenaýat edýänleriň we guramaçylykly jenaýat toparlarynyň ýoklugyny, umuman aýdanyňda, jenaýatçylygyň derejesiniň ýylyň-ýylyna pese düşýändigini tekrarlap geldiler. Bu hakykatdanam şeýle.
Beýleki postsowet döwletleri bilen deňeşdireniňde Türkmenistan jenaýatçylyk babatynda asuda jenneti mekany ýadyňa salýar. Biziň ýurdumyzda, GDA girýän ýurtlaryň käbirlerindäki ýaly, eli ýaragly jenaýatçylykly toparlaram, ýörite buýruk boýunça adam öldürýän killerlerem ýok, göze dürtülip duran mafiýanyň alamatlaram ýok.
2008-nji ýylyň sentýabr aýynyň başlarynda Aşgabadyň Hitrowka diýen ýerinde bolan ok atyşyk diýäýmeseň, paýtagtda-da, welaýat we etrap merkezlerinde-de ýönekeý aw tüpeňiňem sesi çykanok. Soňky iki ýylda döredilen neşeleriň bikanun dolanyşygyna garşy göreş alyp barýan Döwlet gullugy hem ýurtda neşekeşlik bilen bagly bolan jenaýatçylaryň aglaba bölegini gözenegiň aňyrsyndan seretdirdi. Häzirki wagtda obalarda, etrap şäherçelerinde we welaýat merkezlerinde geçirilen operatiw-gözleg işleriniň netijesinde neşe satýanlaram ganymat kemeldi, ogurlyk edýän neşekeşlerem seýreklenip, ýok boldy diýen ýaly.
Umumy jenaýatçylygyň şeýle pes derejä düşen halatynda, tutuşlygyna alanyňda, ýurduň asuda durmuşda ýaşaýan mahalynda Içeri işler we Milli howpsuzlyk ministrlikleriniň, prokuraturanyň we beýleki hukuk goraýjy edaralarň soňky 20 ýylyň içinde çakdanaşa çişirilen ştatlary birhili akyla sygmajak, logika ters geljek zat bolup görünýär.
Polisiýanyň we Milli howpsuzlyk ministrligiň şahsy düzümi ömrüniň ahyrynda öz kölegesinden gorkup başlan S.Nyýazowyň hökmürowanlyk eden ýyllary täze işgärler bilen üsti dolundy. Beýleki pudaklara gyrgyn ýaly bolup gelen «azaltma» atly ştat işden kowuşlyk hukuk goraýjy edaralaryň deňesindenem geçmedi. Netijede ýurtda harby eşik geýip, jemgyetçilik tertip-düzgüni we Milli howpsuzlygy üpjün edýänleriň sany şeýle bir köpeldi welin, hatda käteler öz-özüňe: «Bäh, biz harby huntanyň höküm sürýän döwletinde ýaşaýan-a däldiris-dä?» diýen sowaly bereniňi duýman galýaň.
Ýagdaý üýtgemedi
Gurbanguly Berdimuhamedowyň hökümet başyna geleli bäri bu ugurda, gynansak-da, ýagdaý üýtgemedi. Gaýta öňküsindenem beter boldy. 2008-nji ýylyň sentýabr aýyndaky bolan ok atyşykdan soň geçirilen Dowlet howpsuzlyk geňeşiniň mejlisinde Berdimuhamedow Goranmak ministrligiň harby institutynyň, Içeri işler ministrliginiň Polisiýa akademiýasynyň üstüne goşmaça ýörite orta bilim berýen polisiýa mekdebini we her bir welaýatda harby mekdepleri açmaklygy tabşyrdy. Şu ýyl şol aýdylýan ýörite orta polisiýa mekdebine ilkinji talyplaryň kabul edilmegine garaşylýar.
Resmi häkimiýetler tertip-düzgüni we howpsuzlygy üpjün edýänleriň umumy sanyny gizlinlikde saklasalaram, käbir garaşsyz synçylaryň bellemegine görä, häzirki wagtda Turkmenistanyň diňe Içeri işler we Milli howpsuzlyk ministrliklerine tabyn bolan düzümlerde we goşunlarda 100 müňe golaý adam bardygy aýdylýar. Bu san köpmi ýa-da az? Deňeşdirmek üçin başga bir sany getireýin – Goranmak ministrligine we Döwlet serhet gullugyna degişli ýaragly güýçlerde esgerleriň we ofiserleriň sany 60 müňe-de ýetenok. Diýmek, hukuk goraýjy edaralarda aýlyk alýanlaryň umumy sany ýurdy goraýan esgerleriň we serhetçileriň sanyndan iki essä golaý köp. Ýurt, prezident aýtmyşlaýyn, asuda bolýan bolsa, onda şonça köp sanly polisiýa we howpsuzlyk gullugynyň işgärlerini saklamaga nähili zerurlyk barka?
Ýaňy-ýakynda Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew öz ýurdunyň Içeri işler ministrliginde reforma geçirjekdigini, ondaky bar bolan şahsy düzümi 20% kemeltjekdigini aýtdy. Eger Orsýet ýaly kriminalyň ösen ýurdunda milisiýa işgärleriniň sanyny 20% azaldýan bolsalar, onda Turkmenistan ýaly jenaýatçylyk babatda asuda ýurtda san taýdan köpelip giden polisiýa we Milli howpsuzlyk ministrliginiň işgerlerini 50 %-e çenli arkaýyn zaladyp bolar.
Şeýle edilen ýagdaýynda polisiýanyň, howpsuzlyk gullugynyň işiniň netijeliligem artar, olara sarp edilýän çykdajylaram ep-esli azalar, raýatlar hem özlerini iň bärkisi harby huntanyň höküm sürýän döwletinde ýaşaýan ýaly duýmazlar.
Şatlyk Öwezow daşoguzly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Şu ýylyň iýul aýynyň ahyrynda polisiýanyň ýol gözegçilik gullugy (PÝGG) paýtagtdaky hususy awtoulaglaryň tekerlerine dakylan gara reňkli diskleri gadagan etdi. Ýol gözegçilik inspektorlary Aşgabadyň köçelerinde bu hili diskli awtoulaglary saklap, olary jerime awtoduralgasyna iberip, jerime salýardylar.
Bu çärä hatda zawoddan çykanda tekerlerine gara reňkli disk dakylan ulaglar-da duçar boldy. Netijesinde şol gara diskli ulaglaryň eýeleri olary çalşyrmaga mejbur edildiler.
Mundan başga-da gara diskleriň gadagançylygy bilen bir hatarda “Toýota” awtoulaglarynyň “Kemri”, “Korolla” ýaly görnüşleriniň yzky we öňündäki bamperleriniň zawoddan çykanda goýlan spoýleri gadagan edildi. Sürüjileriň awtoulaglarynyň aýnalaryna goýýan günden goraýan gara torlary hem aýrylmaly edildi. Aýdylyşyna görä, bu girizilen gadagançylyklara boýun bolmadyklaryň awtoulaglary hem jerime awtoduralgasynda goýlup, olara jerime salnypdyr.
Awtoulaglaryň daş keşbi bilen bagly iýul aýynyň ahyrynda girizilen bu gadagançylyklaryň sebäpleri ýa-da bu çäreleriň amala aşyrylýan möhletleri barada resmi taýdan takyk maglumat tapmak başartmady. PÝGG inspektorlary hem sürüjilere bu buýrugyň ýokardan gelendigini, şeýle-de goşmaça düşündiriş bermän, sürüjileriň muňa boýun bolmalydygyny, ýogsa-da jerime salynjakdygyny duýdurýarlar.
Adynyň efirde tutulmagyny islemedik PÝGG işgäriniň aýtmagyna görä, häzir bir aý mundan öň girizilen ýokardaky gadagançylyklar belli bir derejede gowşadylyp, olar aradan aýrylypdyr. Emma, bu maglumaty, şeýle-de iýul aýynda girizilen gadagançylyk baradaky maglumaty başga resmi çeşmeler arkaly tassyklatmak başartmady.
Aýnalar
Iýul aýynyň ahyrynda girizilen gadagançylyklar ýurtdaky hususy awtoulaglar babatynda girizilen gadagançylyklaryň diňe käbiri. 2012-nji ýylyň dekabrynda Aşgabatda “Leksus” kysymly awtoulaglaryň garaňkyradylan aýnalarynyň bolmaly däldigi barada şol awtoulaglaryň eýelerine PÝGG işgärleri tarapyndan duýduryş berildi.
“Leksus” awtoulaglarynyň şol garaňkyradylan aýnalarynyň zawoddan çykanda goýulýandygyna garamazdan, sürüjilere öz ulaglaryndaky şol aýnalar aýyrdyldy. “Leksus” awtoulaglaryň eýeleri şol gezek hem awtoulaglaryň aýnalarynyň garaňkyradylmagyny gadagan edýän hiç hili resminamanyň görkezilmeýändigini aýdýardylar.
Nomerler
Şeýle-de, awtoulaglaryň awtosürüjileriň arasynda “owadan” nomerler hasaplanýan nomerler hem-de nomerleriň 04 ýa-da 05 ýaly sanlar bilen başlanýan hususy awtoulaglaryň nomerleri hem çalşyldy. 2010-njy ýyldan başlap awtoulaglaryň “ksenon” yşyklary-da gadagan edildi. Hatda awtoulaga zawodda goýlan bu hili yşyklandyryjylar hem gadagan edildi. Şeýle-de awtoulaglar-da “bass-boçka” diýlip atlandyrylýan ses batlandyryjy enjamlary hem gadagan edildi. Häzirem awtoulaglardan bu hili enjamlar aýyrdylýar.
Häkimiýetler tarapyndan awtoulaglaryň daş keşbine uly üns berilýändiginiň ýene-de bir mysaly paýtagtda hapa awtoulagy sürmek gadagan.
Ýeri gelende aýtsak, köplenç halatda sürüjiler girizilýän gadagançylyklar barada resmi dokumentleri talap edenlerinde, olara degişli dokumentler we düzgünnamalar görkezilmeýär.
Ýyl çäklendirmeleri
Şol bir wagtda hem awtoulag babatynda girizilýän gadagançylyklar diňe bir olaryň daş keşbi bilen bagly bolman, eýsem käbir görnüşli awtoulaglaryň ýurda getirilmegi ýa-da satylmagy hem gadagan edilýän halatlary bar.
Mysal üçin, ýurda köne awtoulaglary getirmeklige eýýäm birnäçe gezek çäklendirilmeler girizlipdi. Ilkibaşda Nyýazow döwründe çep rully awtoulaglary getirmeklik gadagan edilen bolsa, 2013-nji ýylyň 1-nji martyndan ýurda getirilýän awtoulaglaryň zawoddan goýberilen senesiniň 5 ýyldan köp bolmaly däldigi barada karar kabul edildi. Bu karara laýyklykda, häzir Türkmenistana daşyndan diňe 2009-njy ýyldan bärde öndürilen awtoulaglary getirip bolýar.
Mundan başga-da, 2011-nji ýylyň 16-njy iýunynda merkezi gazetlerde çap edilen awtoulag serişdelerini, motosiklleri, traktorlary hem-de ýörite ulaglary, tehnikalary Türkmenistanyň çäklerine goýbermegiň tertibine laýyklykda, ýokary tizlikli sport awtoulaglaryny hem-de hereketlendirijisiniň iş göwrümi 3500 kub sm-den ýokary bolan ýeňil awtoulaglary Türkmenistana getirmek hem gadagan edildi.
Emma bu gadagançylyklaryň Türkmenistanyň prezidentiniň Diwanynyň iş dolandyryş müdirligine, Türkmenistanyň Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrligine hem-de Türkmenistanyň syýahatçylyk we sport baradaky döwlet komitetine degişli däl.


text:
Birleşen Ştatlaryň syýasy durmuşynda ençeme onýyllyklaryň dowamynda Demokratiki partiýa eşegiň, Respublikan partiýa-da piliň obrazy arkaly aňladylyp gelindi. Ýöne köp adamlar näçe wagtdan bäri bu jandarlaryň iki sany uly partiýanyň nyşany hökmünde ulanylýandygyny ýa-da bolmasa simwollaryň gelip çykyşy barada hiç zat bilmeýärler.
Eşek syýasy sözlükde Andrew Jaсksonyň prezidentlik ugrunda alyp baran kampanýalarynyň netijesinde hökümet başyna geçen Demokratiki partiýanyň simwoly hökmünde ilkinji gezek 1828-nji ýylda ulanyldy. 1812-nji ýylda bolan söweşden soň, şeýle hem Birinji Seminol Söweşinden soňra Andrew Jaсkson söweş gahrymany diýlip yglan edilip, ol öz kampanýalaryny “Goý, halk dolandyrsyn” diýen şygar astynda alyp bardy.
Jacksonyň garşydaşlary ony populistlikde aýyplap, hüjüm etdiler we oňa “eşek jack” diýip at dakdylar. Emma bu deňeşdirme Jacksonyň göwnünden turdy we eşegi öz kampanýalarynda simwol hökmünde ulanyp başlady. Jackson prezidentlik kürsüsine geçensoň, onuň garşydaşlary eşegi Jacksonyň kejirliginiň simwoly hökmünde
ulanyp başladylar.
Emma eşegiň Demokratlaryň simwoly, piliň bolsa respublikanlaryň simwoly bolmagynda esasanam “Harper’s Weekly” žurnalynda suratkeş bolup işleýän Tomas Nastyň goşandy köp boldy.
Ol ilkinji gezek eşegi 1870-nji ýylda özüniň ylalaşmaýan söweşe garşy toparlaryny alamatlandyrmak üçin ulandy. Şondan bir ýyl soň žurnalyň suratçysy öz döredijiliginde respubliklanlary piliň keşbi arkaly suratlandyrdy. Ol muny eger içki düşünişmezlikleri dowam etdirse, Respublikan partiýasynyň geljekki saýlawlarda üstünlik gazanyp bilmejekdiklerini duýdurmak üçin çekipdir.
Ýöne žurnalyň suratçysynyň 1874-nji ýylyň 7-nji noýabrynda “Üçünji howsala döwri
” diýip atlandyran karikaturasyndan soň bu iki jandar iki partiýanyň hemişelik simwolyna öwrüldi.
Şol döwürde respubikaçy Ulysses S.Grant iki gezek prezident saýlanyp, üçünji ýola prezidentlige dalaş edýärdi. Karikaturada “sezarizm” ýazgyly ýolbars derisine bürenen eşek beýleki haýwanlary gorkuzýar. Onuň gorkuzýan haýwanlarynyň arasynda “Respublikan ses” diýlip görkezilen pil hem bar.
Aşagynda bolsa şeýle ýazgy bar: “Eşek ýolbarsyň derisini geýensoň, tokaýyň içinde beýleki ähli samsyk haýwanlary gorkuzyp, özünden monça bolup aýlanyp ýör” – Şekspir ýa-da Beýkon”.
Nast “New York Herald” neşirinde, üçünji sapar prezindentlige dalaş edýän Granta kakdyryp, yzly-yzyna çykyşlar etdi. Ol ony “sezarçy” - başga söz bilen aýdanyňda imperial güýji garbap almaga synanyşýan demokratiki güýç diýip atlandyrdy. Çekilen surat Aesobyň “Ýolbars derisindäki eşek” diýen basnýasyndan ugur alnyp çekilipdir. Ady agzalýan basnýanyň baş pikiri: samsyk öz keşbini gizläp biler, ýöne onuň sözleri ony ele düşürer – diýen düşünjäni öňe sürýär.
Nast “Respublikan sesi” aňlatmak üçin piliň keşbini ulanmagy dowam etdi. Ahyrsoňy pil hem respublikanlaryň simwolyna öwrüldi. Soňluk bilen beýleki syýasy karikaturaçylar hem Nastyň yzyna eýerdiler. Şeýlelikde eşek we pil iki partiýanyň simwoly hökmünde giňden ulanylmaga başlady.


text:
Türkmenistanda daýhanlar esasan döwlet plany esasynda galla, pagta öndürmek bilen meşgul bolýarlar. Resmi metbugatda berilýän habarlarda döwletiň daýhanlar üçin ähli mümkinçiligi döredýändigi aýdylýar.
Emma Azatlyk radiosy bilen söhbetdeş bolýan kärendeçiler özlerine daýhançylykdan gazanç etmegiň ýyl-ýyldan kynlaşýandygyny aýdýarlar.
Şol bir wagtda bu meseleler barada türkmen metbugatynda maglumat berilmeýär.
Azatlyk radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy Soltan Açylowa Mary welaýatynyň Ýolöten etrabynyň «Watan» daýhan birleşiginden özüni Aýmele diýip tanadan kärendeçi bilen söhbetdeş bolup, türkmen daýhanlarynyň iş, gazanç şertleri bilen gyzyklandy.


text:
BMG-nyň Baş sekretary Ban Ki Munyň bu guramanyň Owganystandaky ýörite wekiliniň orunbasary Piter Gelbraýty wezipesinden boşadandygyny Pan Gi Munyň metbugat gullugy habar berip, BMG-nyň Owganystandaky missiýasynyň peýdasyna bu işiň edilendigini belledi.
Mundan öň Gelbraýt bilen Owganystanyň prezidenti Hamyt Karzaýyň arasyndaky konfliktler barada habarlar peýda bolupdy. Şol gapma-garşylyga ýakynda geçirilen prezident saýlawlarynyň netijeleriniň galplaşdyrylmagy baradaky köp sanly şikaýatlar sebäp boldy.
Habarlara görä, amerikan diplomaty ähli sesleriň ýaňadan sanalmalydygyny aýdypdyr. Saýlawlarda Hamyt Karzaýyň baş bäsdeşi doktor Abdulla: “Eger jenap Gelbraýtyň işden gitmegi haýsydyr bir tehniki meseleler bilen bagly bolsa, mende kommentariý ýok, eger galplyklary berk derňemek barada çykyş edeni üçin bolsa, onda men onuň owgan halkynyň pikirini aýan edendigini aýtmalydyryn” diýdi.


text:
Azerbaýjan özüniň Daglyk-Garabag sebitinde Ermenistan tarapyndan goldanylýan separatistleri ok atyşygy bes etmek barada baglaşylan özara ylalaşygy bozmakda aýyplaýar.
Azerbaýjanyň Goranmak ministrliginiň 7-nji aprelde ýaýradan beýanatynda separatistleriň ok atyşygy bes etmek baradaky ylalaşygy soňky 24 sagadyň dowamynda 119 gezek bozandygy aýdylýar.
Mundan başga-da Azerbaýjanyň Goranmak ministrligi ermeni güýçleriniň öz ýurdunyň Nahçiwan sebitindäki birnäçe etrabyna ot açandygyny öňe sürdi.
Nahçiwanyň töweregini Ermenistan, Eýran we Türkiýe döwletleri gurşaýar.
Orsýetiň we Eýranyň daşary işler ministrleri azeri kärdeşleri bilen duşuşyp, bu gün, ýagny 7-nji aprelde Bakuwda ýaňy-ýakynda ýüze çykan ýowuzlyklaryň möwjemeginiň öňüni almak üçin tagalla edýärler.
“Ýagdaý saklanyp galýar”
Orsýetiň premýer-ministri Dmitriý Medwedewiň hem şu günüň dowamynda Ýerewana barmagyna garaşylýar.
Azeri daşary işler ministri Elmar Mamedýarow 7-nji aprelde çykyş edip, Ermenistan tarapyndan goldanylýan Daglyk-Garabagda emele gelen konfliktiň häzirki ýagdaýyny saklap galmak kabul ederlikli däl, sebäbi bu regionda dartgynlylygyň gutulgysyz möwjemegine alyp barar diýdi.
“Azerbaýjan parahatçylygyň ornaşdyrylmagy we parahatçylyk gepleşikleriniň amala aşyrylmagyna iň köp islegli tarap bolsa gerek. Ýöne bize territoriýamyzyň basylyp alnandygy nukdaýnazaryndan netije gerek. 1993-nji ýylda Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşi Azerbaýjanyň basylyp alnan territoriýalaryndan ermeni goşunynyň derhal we şertsiz çykarylmagyna çagyryş edýän rezolýusiýany kabul etdi. Gynansak-da, şondan bäri 20 ýyldan gowrak wagt geçdi. Emma basylyp alnan territoriýalar barada gürrüň edenimizde, heniz hem öňki ýagdaý saklanyp galýar” diýip, Mamedýarow belledi.
30 müň adam öldi
5-nji aprelde sebitde ok atyşygy bes etmek baradaky ylalaşyk güýje gireni bäri, Azerbaýjan we Daglyk-Garabagdaky separatistler araçäk liniýasynyň dartgynly ýagdaýdadygyny, emma, umuman, asudalygyň saklanýandygyny aýdypdylar.
2-nji aprelden bäri, Azerbaýjan bilen Daglyk-Garabag sebitindäki separatistleriň arasynda dört gün dowam eden çaknyşyklardan soň, ok atyşygy bes etmek barada ylalaşyldy. Şol çaknyşyklar soňky on ýylyň dowamynda Daglyk-Garabag sebitinde ýüze çykan iň ýowuz waka boldy.
Daglyk-Garabag sebiti sebäpli Baku bilen Ýerewanyň arasynda ençeme ýyldan bäri dartgynlylyk dowam edýär. 1990-njy ýyllaryň başynda bolan uruş döwründe Ermenistan tarapyndan goldanylýan separatistler Azerbaýjanyň ilatynyň aglabasy ermenilerden ybarat Daglyk-Garabag sebitini basyp alypdy. Şonda 30 müň adam öldürilipdi. Konflikti çözmek ugrundaky diplomatik tagallalaryň netijesinde şol döwürde uly bolmadyk öňegidişlik gazanylyp, uruş hereketleri durzulypdy.


text:
Azerbaýjan we Türkiýe Azerbaýjandan Türkiýäniň üsti bilen Ýewropa tebigy gaz eltjek täze geçirijiniň gurluşygy, planlaşdyrylyşy ýaly, 2018-nji ýylda tamamalanar öýdýäris diýýär.
Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýew we Türkiýäniň premýer ministri Rejep Taýyp Erdogan bu beýanaty anna güni Bakuwda guralan metbugat ýygnagynda etdi.
Alyýew «Trans-Anadoly» gaz geçirijisiniň (TANAP) plan boýunça gurlup barýandygyny aýtdy. Erdogan «gelýän birnäçe aýda biz öňe tarap ädim äderis» diýdi.
Bu geçiriji Azerbaýjanyň Hazar deňzindäki «Şahdeňiz II» gaz ýatagyndan 16 milliard kub metr gaz getirmek maksady bilen gurulýar.
Şeýle-de Alyýew Azerbaýjanyň gelýän 7-8 ýylda türk ykdysadyýetine 20 milliard çemesi dollar möçberinde maýa ýatyrmak planynyň bardygyny aýtdy.


text:
Aradan 33 ýyl geçensoň meşhur amerikan aktýory Arnold Şwarsenegger (Arnold Schwarzenegger) “Barbar Konan” (Barbar Conan) atly filmiň dowamy boljak filmde baş keşbi ýerine ýetirer.
Bu film şu ýylyň güýz paslynda surata düşürilip başlanar. Şwarsenegger bu filmde Konanyň keşbini ýerine ýetirýär.
Täze filmde Konan indi ýaş bolmaz, emma 30 ýylyň dowamynda onuň güýç-kuwwatyna paýhaslylyk hem goşulýar.
“Konan baradaky rowaýat” atly täze filmde 68 ýaşly Şwarsenegger bilen birlikde “Barbar Konan” filminde oýnan birnäçe başga aktýor hem surata düşer.
Sportuň “Bodybuilding” ugry boýunça dünýä çempiony Şwarseneggeriň Goliwudyň ýydyzyna öwrülmeginde 1982-nji ýylda çykan “Barbar Konan” filminiň uly roly bar.
Şu ýyl Şwarsenegger “Terminator” filminiň hem dowamynda baş keşbi ýerine ýetirdi.


text:
Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç prezident Berdimuhamedowy doglan güni bilen gutlap, 10-njy iýulda resmi bolmadyk dostlukly sapar bilen Ukraina çagyrdy diýlip, habar berilýär.
Bu baradaky habarda çakylygy Türkmenistana sapar edýän Ukrainanyň daşary işler ministriniň prezident Berdimuhamedowa ýetirendigi aýdylýar.
Türkmenistanyň prezidenti we Ukrainanyň baş diplomaty özara düşünişmek we ynanyşmak, şeýle hem taraplaryň netijeli hyzmatdaşlygy ösdürmäge bolan meýillerine daýanýan türkmen-ukrain gatnaşyklarynyň mundan beýläk-de üstünlikli ösdüriljekdigine ynam bildirdilendikleri aýdylýar.


text:
Týumen şäheriniň ýaşaýjysy Siriýa gidip, «Yslam döwleti» toparynyň hatarynda söweşendigi üçin iki ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Orsýetiň Federal howpsuzlyk gullugynyň regional bölümi yslam dinini kabul eden Witaliý Makarowyň 2013-2014-nji ýyllarda Siriýada «Yslam döwleti» toparyna ygrarly bikanun ýaragly toparlaryň hatarynda harby hereketlere goşulandygy üçin günäli tapylandygyny aýtdy.
Ýusuf diýen musulman adyny alan Makarow özüniň günäkärdigini boýun aldy.
Orsýetiň Federal howpsuzlyk gullugy biraz öň 2400 çemesi orsýetliniň Siriýada we Yrakda «Yslam döwleti» toparynyň hatyrynda söweşýändigini aýtdy.


text:
Hillary Klinton ABŞ-nyň prezidenti wezipesine Demokratik partiýasynyň kandidaty bolmak teklibini resmi taýdan kabul etdi.
Klintonyň 28-nji iýulda eden çykyşy demokratlaryň dört günük konwensiýasynyň jemleýji pursady boldy we ABŞ-nyň taryhynda iň gymmatba we belki-de iň ýakymsyz saýlawlaryň başlangyjyny alamatlandyrdy.
“Biz ýurdumyzyň nämä garşydygyny anyk bilýäris. Emma biz gorkmaýarys. Biz hemişe bolşy ýaly, kynçylyklara garşy göterileris”, diýip Klinton aýtdy.
Konwensiýanyň soňky gejesinde Birleşen Ştatlaryň Owganystandaky güýçlerine ýolbaşçylyk eden öňki general, Yrakda wepat bolan musulman amerikalynyň kakasy, şeýle-de Klintonyň gyzy Çelsea çykyş etdi.
Hillary Klintonyň garşydaşy milliarder Donald Trumpyň şu ýyl Respublikan partiýanyň düzüminde belli bir derejede köpçüligiň ünsüni özüne çekmekdäki ukybyna daýanyp öňe çykmagy syýasatçylaryň, saýlaw kampaniýalary boýunça bilermenleriň ençemesini geň galdyrypdy.


text:
14-nji iýunda “Türkmenistan” kinokonsert merkezinde Beýik ýeňşiň 65 ýyllygyna bagyşlanan “Dostluk” atly kinofestiwal açyldy. Ony gurnaýjylar Türkmenistanyň medeniýet we teleradioýaýlymlar ministrligi, Russiýa Federasiýasynyň Türkmenistandaky ilçihanasy we “Soweksportfilm” aksioner jemgyýeti.
Bu kinofestiwal mundan öň Ukrainada, Belarusda, Ermenistanda, Gürjüstanda, Gazagystanda bolupdy.
Festiwalyň açylyşyna gatnaşmak üçin Orsýetiň halk artisti, abraýly kinorežissýor Bulat Mansurow, Orsýetiň halk artisti Ýewgeniýa Uralowa, Ermenistanyň at gazanan sungat işgäri Lewon Grigorýan dagy Aşgabada geldi.
“Ölüm ýokdur, oglanlar”, “Şükür bagşy”, “Teşneligiň gandyrylyşy” ýaly “Türkmenfilm” kinostudiýasynda surata düşürilen filmleriň režissýory Bulat Mansurow festiwaly açdy.
Aşgabatlylar hem paýtagtyň myhmanlary 17-nji iýuna çenli “Türkmenistan” kinokonsert merkezinde filmlere tomaşa edip biler” –diýip, türkmen metbugaty ýazýar.


text:
Minskde sud edilen türkmen studentleriniň ykbalyna degişli käbir täzelikler peýda boldy. Täze ýyl baýramçylygynda polisiýa tarapyndan saklanyp, administratiw jogapkärçilige çekilen türkmenlere jeza çäresi bellenipdir.
Minskde sud edilen türkmen studentleriniň ählisi Belarusda galdylar we öz okuwlaryny dowam etdirýärler. Bu barada Azatlyk Radiosyna Minskiniň Içeri işler ministrliginiň Baş uprawleniýesiniň başlygynyň orunbasary Aleksandr Ioskin aýtdy.
Habar berlişine görä, Täze ýyl baýramçylygynda Minskiniň Sport merkeziniň golaýynda türkmenistanly we özbegistanly studentler, jemi 20 adam, özlerini gelşiksiz alyp baranlygy zerarly tussag edilipdi. Olardan 18 adamyň Belarusda okaýan türkmen studentlerdigi, Türkmenistanyň raýatlarydygy habar berlipdi.
Aleksandr Ioskiniň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, studentleriň saklanmagyna olaryň içgili ýagdaýda özara we daşyndaky adamlar bilen dawalaşmaklary sebäp bolupdyr.
Minskiniň Sport merkeziniň Belarus paýtagtynda dabaraly çäreleriň geçirilýän esasy ýerleriniň biridigi we şu ýyl Täze ýyl baýramçylygynda bu ýerde 15 müňe golaý adamyň jemlenendigi habar berilýär.
Soňky maglumatlarda türkmen studentleriniň okaýan ýokary okuw jaýlaryndan kowulmajagy hem habar berilýär.
Belarusyň Içeri işler ministrliginiň tertip-düzgüni goramak boýunça Baş uprawleniýesiniň başlygynyň orunbasary Iwan Kubrakowyň žurnalistlere aýtmagyna görä, “bolan waka barada ähli maglumatlar Türkmenistanyň Belarusdaky ilçihanasyna we studentleriň okaýan okuw jaýlaryna” ýetirilipdir.
“Milisiýa studenleri saklan badyna, bu barada Türkmenistanyň Minskidäki ilçihanasyny habarly edipdi” diýip, Kubrakow Konsulhananyň wekilleriniň türkmenleriň saklanýan polisiýa bölümine baryp, edilmeli işleriň ählisini berjaý edendiklerini habar berdi.
Habar berlişine görä, Minskiniň Merkezi raýon sudy 3-nji ýanwarda ownuk huligançylyk boýunça 18 sany protokola garap, 8 adamy iki gije-gündiz tussaglykda saklamak, beýleki on adamyň-de hersine 20 dollar çemesi möçberde jerime salmak kararyna gelipdir.


text:
Pentagonyň metbugat wekili Birleşen Ştatlar “Yslam döwletiniň” artilleriýa ýaraglaryna gönükdirip, 8-nji awgustda howa hüjümlerini amala aşyrdy diýdi. “Yslam döwleti” artilleriýa ýaraglaryny ýurduň demirgazygyndaky Irbil şäherini goraýan Kürt güýçlerine garşy amala aşyrylýardy.
Beýanatda Jon Kribi (John Kirby) Birleşen Ştatlaryň iki uruş uçary Irbiliň golaýyndaky hereketli artilleriýa düzümleriniň üstüne lazer ugrukdyryjyly bombalary zyňdy diýýär.
Mundan öň, Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama, zerur bolan ýagdaýda, Yrakdaky yslamçy söweşijilerine garşy howa zarbalaryny amala aşyrmaklary üçin ýurduň harbylaryna ygtyýar berendigini aýdypdy. Ol bu çäräniň Birleşen Ştatlaryň Yragyň Irbil şäherindäki harby we diplomatik işgärlerini goramak üçin amala aşyrylýandygyny belläpdi.
Obama “Yslam döwletiniň” söweşijileri tarapyndan on müňlerçe ýazidiniň duzaga düşürilmegini ýatlap geçip, “biz potensial genosidiň amala aşyrylmagynyň öňüni almak üçin seresaply we jogapkär hereket edip bileris” diýdi.


text:
Fransiýanyň içeri işler ministri, garaşylyşyna görä, 11-nji ýanwarda ekstremistlere garşy birleşigi görkezjek uly demonstrasiýanyň taýýarlanmagy üçin «ähli çäreleriň» görüljekdigini aýtdy.
Bernard Cazeneuve 10-njy ýanwarda hökümetiň Parižde we onuň töwereginde ýerleşdirilen polisiýa hem howpsuzlyk güýçlerine goşmaça ýene-de müňlerçe esgeriň ýerleşdirilýändigini aýtdy.
Bu çäreler Parižde ýaraglary adamlaryň eden hüjümleri netijesinde 17 adam wepat bolanyndan soň görülýär.
Ol şeýle diýdi: "Ýygnanyşygyň howpsuzlygyny kepillendirmek, ol ýere barmak isleýänleriň doly howpsuzlygyny üpjün etmek üçin biziň ähli zerur çäreleri görendigimizi men eýýämden hem aýdyp biljek."
Bu ýygnanyşyga geljek köp sanly dünýä liderleriniň arasynda Germaniýanyň kansleri Angela Merkel, Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron dagynyň hem bolmagyna garaşylýar. Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow oňa gatnaşmagy planlaşdyrýar.
Cazeneuve häzirki pursatda töwekgellikler bilen ýüzbe-ýüz durlandygyny belläp, «adatdan daşary hüşgärlige» çagyrdy.
"Biz häzirki ýagdaýda töwekgellikler bilen ýüzbe-ýüz durus. Pariž sebitinde ýokarlandyrylan we ýurduň galan böleginde hem işe girizilen howpsuzlyk planynyň gelýän birnäçe hepdede ýene güýçlendirilmegi şu sebäpden möhüm" diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Onuň bu sözleri fransuz prezidenti Fransua Ollandyň 10-njy ýanwar güni irden adatdan daşary ýygnak geçirmeginiň yz ýanyna gabat geldi.
Bu ýygnak goşa gabawyň pajygaly soňlanmagyndan, 7-nji ýanwarda «Charlie Hebdo» satiriki žurnalynyň ofisinde 12 adamy öldüren iki donganyň öldürilmeginden birnäçe sagat soň geçirildi.
Fransuz güýçleri 9-njy ýanwarda gündogar Parižde ýerleşýän ýewreý supermarketinde satyjylary zamun alan we howpsuzlyk güýçleri zabt edende ölen Amedi Koulibaliniň aýalyny hem gözleýärler.
Haýat Boumeddiene hem «ýaragly we howply» hasaplanýar.
Olland 9-njy ýanwarda fransuz halkyna ýüzlenip, olary ýekşenbe güni «bir-bütewi bolup ör turmaga hem-de demokratiýanyň gymmatlyklaryny, biziň baglanan azatlygymyzy we plýuralizmimizi goramaga» çagyrdy.
Örboýuna galan sorag
Emma ýolbaşçylar ýurdy bir ýere toplanmaga çagyrsalar hem, bu üç adamyň aňtaw gulluklaryna öňden belli bolandygyna garamazdan, olaryň howpsuzlyk torundan nähili ýagdaýda sümüp geçip bilendikleri baradaky sorag örboýuna galýar.
Fransiýanyň premýer-ministri Manuel Walls ýurduň howpsuzlyk gulluklarynyň «Charlie Hebdo» satiriki žurnalyna garşy gurnalan ganly hüjümiň öňüni almakdaky «aňtaw başarnyksyzlygyny» boýun aldy.
Walls hökümet 7-nji ýanwarda guralan hüjüm mahalynda anyk nämäniň bolandygyny analizlemeli, sebäbi ol ýerde, elbetde, başarnyksyzlyk boldy diýdi.
Ekspertleriň birnäçesiniň aýtmagyna görä, eger howpsuzlyk gulluklary doganlar Çerif we Said Koaçileri ýakynrakdan gözegçilikde saklan bolsalar, hepdelik žurnaldaky 12 adamyň, sekiz žurnalistiň we iki polisiýa ofiseriniň öldürilmeginiň öňüni alyp bolsa-da bolardy.
Fransuz hökümeti ol iki doganyň radikal yslam garaýyşlarynyň bardygyny bilýärdi we Said Kouaçiniň Ýemende bolan wagty arap ýarym adasyndaky «Al-Kaýda» terror topary bilen wagt geçireninden habarlydy.
Emma käbir howpsuzlyk ekspertleri Fransiýada 5 müň çemesi yslamçy ýaşaýar we olaryň hemmesini gözegçilikde saklamak mümkin däl diýýär.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Çarşenbe güni Täze Zelandiýanyň “Paýk Riwer” kömür şahtasynda partlama boldy. Bu waka şahtadaky dörän ikinji partlamadyr.
Geçen hepdäniň anna güni bu kömür şahtasynda bolan partlamada 29 adam gabawda galypdy. Ýerli polisiýa çarşenbe günündäki partlamanyň has güýçli bolandygyny we munuň netijesinde öň gabawda galan ähli kişileriň ölendigini aýtdy.
Ýurduň premýer-ministri John Keý bu wakany “milli betbagtçylyk” diýip atlandyrdy: “Paýk Riwerde bolan partlama biziň iň erbet ýagdaýda garaşýan zadymyz boldy. Ýüz keşpleri we atlary ýadymyzda galjak şol 29 adam indi hiç haçan biziň aramyzda gezmez. Bu milli betbagtçylykdyr. Bu waka ölen adamlaryň maşgalalary, işdeşleri, dostlary we milletimiz üçin betbagtçylykdyr”.
Bu partlamalara nämäniň sebäp bolandygy entek doly anyklanmady.


text:
Geçen hepdäniň dowamynda türkmen ýaşlarynyň internetdäki işjeňligi baradaky gürrüňe täzelikde gözüme ilen “NextTm” atly türkmen sahypasy bilen başlamakçy. Beýleki sosial ulgamlarda bolşy ýaly, “NextTm” ulgamynda-da agzalar öz temalaryny, gyzykly maglumatlardyr wideolaryny ulgamyň beýleki agzalary bilen paýlaşýarlar.
Bu ulgamda geçen hepdäniň dowamynda Maýiçka atly agzanyň “Tamdyrlara ser salyp...”, Krassawçik atly agzanyň “Gabanjaňlyk hakynda we görnüşleri”, Marala atly agzanyň “Enesiniň gyzy” atly temalaryny iň köp okalanlaryň hataryna goşsa bolar.
Bu sosial ulgamda iň köp okalan tema bolsa ulgamyň Meret atly agzasy tarapyndan ýazylan “Meniň oglum – serhetçi” atly temasy bolupdyr. 17-nji martda gozgalan bu tema 20-nji marta çenli jemi 364 sapar okalypdyr. Bu temada Merdan Hudaýberdiýew atly ildeşimiziň ogluny gulluga ugradyşy hakynda gürrüň edilýär. Şeýle-de, temanyň aşagyna sosial ulgamyň Krassawçik atly agzasy teswir ýazypdyr.
Twitter
Twitter sosial ulgamynda bolsa Ýuka Ýürek atly agza tarapyndan ýazylan “Üns beriň, öýlenjek oglanlar! ''Obaly gyz şähere öwrenişip biler, ýöne şäherli gyz oba öwrenişip bilmez'' diýip ýazan tweeti sosial ulgamyň agzalarynyň arasynda dürli pikirleriň döremegine sebäp bolupdyr.
Bu tweete Merjen S atly agza: “Şäherli bolup, obaly oglana durmuşa çykýanlar-a kän welin, özi obaly bolup, obaly oglana barjak däl diýýänlere näme diýjek?” diýip, sorag beripdir.
Muňa Ýuka Ýürek atly agza: “Beýdip, uly gürleýänleriň 80%-i ýene oba çykýar:)” diýip, jogap ýazypdyr. Twitter sosial ulgamynyň “TürkmenTweet” atly topary bolsa: “Hemmämiz obadan çykanymyzy unutmaly däl” diýip, häzirlikçe bu temadan gürrüňi jemläpdir.
“VKontakte”
“VKontakte” sosial ulgamynda bolsa “Türkmen sungat älemi” atly topar tarapyndan paýlaşylan goşgy agzalaryň ençemesiniň ünsüni çekipdir. Bu goşguda Kerim Gurbannepesowyň “Ömrüme pent” atly goşgusy degişme görnüşinde talyplyk ýyllary bilen baglanyşdyrylyp, gaýtadan ýazylypdyr. Bu goşgynyň originalynda şeýle diýilýär:
Hem akyl ber, hem iliňden akyl al.
Kitapdan däl, gara ýerden nakyl al.
Alan zadyň demiň bilen ýakyp al,
Soň ýene-de ýeriň süýdün emip git.
diýilýär. Emma degişme görnüşinde “Vkontakte” sosial ulgamynda ýazylan goşguda bolsa:
Hem kopýa ber, hem kopýadan akyl al,
Kitapdan däl, internetden nakyl al,
Alan balyň gözlerine basyp al,
Kopýalarňy bildirmänjik zyňyp git.
diýilýär. Kerim Gurbannepesiň goşgusynda, ýagny goşgynyň originalynda ýene şeýle setirler bar:
Bagt paýlansa, üç baýlygy ilki al:
Ylgap baryp, saglyk bilen erki al.
Ýany bilen çuwal-çuwal gülki al
Soň tapylar, galan zady zyňyp git.
Goşgynyň studentler tarapyndan täzeden ýazylan degişme görnüşinde bolsa bu setirlere öýkünilip döredilen şeýle setirleri okap bolýar:
Bagt paýlansa, üç baýlygy ilki al:
“Dersde ýatmak” bilen “Dersden terki” al,
“Çäreden azat sen” diýen erki al,
Soň tapylar, galan zady zyňyp git!
17-nji martda paýlaşylan bu goşgy 20-nji marta çenli 207 sapar halanyp, 69 gezek hem gaýtadan çap edilipdir. Şeýle-de, sosial ulgamyň agzalary tarapyndan bu goşgynyň aşagynda 39 sany teswir ýazylypdyr.
Aziz Mamedow, Mekan Çaryýew, Maýa Arazgeldiýewa, Maksat Baýramow, Batyrnazar Amannazarow, Aşyr Meredow, Begenç Nurmämmedow, Jennet Muradowa ýaly agzalar goşgyny halandyklaryny aýan edipdirler.


text:
14-nji iýulda Wenada Eýran bilen dünýäniň güýçli döwletleriniň arasynda gelnen taryhy ylalaşyk Tähranyň garşysyna girizilen halkara sanksiýalarynyň ýatyrylmagyna ýol açdy. Eýran hem munuň deregine öz ýadro işjeňligini çäklendirmeli.
Alty güýçli döwlet gelnen ylalaşyk Eýranyň ýadro ýaragyny edinme başarynygynyň badyny gowşadar diýse-de, bu ylallaşygyň Eýranyň dünýä jemgyýetçiligine täzeden goşulmagyndan döreýän mümkinçiligi bilen baglanyşykly giň gerimli netijeleri-de bolup biler.
Eýranyň ykdysady taýdan güllap ösmegi ýadro şertnamasyna şübheli garaýanlarda alada döredýär. Olar maliýe güýji artan Eýran ozal hem gowşak Orta Gündogary öňküsindenem beter durnuksyzlaşdyrar diýip gorky edýärler.
"Biz Eýran ýurt içinde güýçli çykdajylar bilen ýüzbe-ýüz bolsa-da, onuň sanksiýalaryň gowşamagynyň käbir netijelerini durunksyzlyk işleri üçin ulanmagynyň mümkindigini elbetde bilýäris we aladalanýarys" diýip, Amerikanyň Döwlet departmentiniň bir resmisi 8-nji iýulda aýtdy.
Ýöne Günorta Florida uniwersitetiniň Strategik we diplomatik barlaglar merkeziniň ýerine ýetiriji direktory Mohsen Milaniniň pikiriçe, ylalaşygyň Orta Gündogarda "transformasiýa hadysasy" bolup hyzmat etmegi-de mümkin. Sebäbi ol Eýran bilen Günbataryň arasynda gowy gatnaşyklara ýol açar. Munuň hem regionda dartgynlylygy azaltmagy mümkin.
Birleşen Ştatlaryň Eýran bilen ýadro ylalaşygyny goldamagy sunnüleriň agdyklygyndaky arap ýurtlarynda Waşington regionda şaýy Eýranyň öňüni almakdan saklanýar diýen alada sebäp boldy. Arap aýlag ýurtlary indi halkara ýaranlyklary köpeltmegiň gürrüňini edýärler.
"[Amerikan prezidenti Barak] Obama Eýran bilen gatnaşyklary gaýtadan dikelden prezident bolup ýatda galar. Ýöne onuň regiondaky gadymy ýaranlaryny ýitiren amerikan prezidenti bolup hem ýatda galmagy mümkin" diýip, Aýlag Hyzmatdaşlyk Geňeşiniň howpsuzlyk boýunça kuweýtli maslahatçysy Sami Al-Faraj iýun aýynda Reuters habar gullugyna aýtdy.
Aýlag Hyzmatdaşlyk Geňeşi - Saud Arabystanyny, Kuweýti, Bahreýni, Katary, Birleşen Arap Emirliklerini we Omany öz içine alýar - "Regionda güýç deňagramlylygyny gaýtadan ornatmagymyz üçin başga mümkinçilikleri agtarýar. Bu Orsýet bolýarmy, Fransiýamy ýa Türkiýe we Pakistan ýaly bir regional güýç bolýarmy [ol belli däl]" diýip, Faraj aýtdy.
Orsýetiň Siriýada Asadyň režimini goldaýandygyna garamazdan, Saud Arabystanynyň özbaşdak baýlyk fondy üstümizdäki aýyň başlarynda Orsýetde 10 milliard dollar maýa goýmak barada Moskwa bilen ylalaşandygyny aýtdy.
Saud Arabystany Fransiýa bilen hem ýakyn gatnaşyklary ýola goýup ýör. Er-Riýad bilen Pariž Saud Arabystanynda iki sany atom reaktoryny gurmak mümkinçiliklerini öwrenýändiklerini ýaňy iýun aýynda bildirdiler.
Saudylar bu reaktorlar parahatçylykly maksatlar üçin guruljak diýseler-de, köp çaklamalara görä, bu ýadro ylalaşygynyň urany baýlaşdyrmak meselesinde Er-Riýady iň bärkisi Eýranyň derejesine ýetmäge dyrjaşmaga itermegi mümkin.
"Eýrana öz başarnygynyň köpüni saklap galyp, barlag işlerini artdyrmaga rugsat edilýärkä, biz golumyzy gowşuryp boş oturyp bilmeris" diýip, bir arap ýolbaşçysy maý aýynda "The New York Times" gazetine aýtdy.
Eýranyň halkara derejesinde çetleşdirilmegi onuň öz energiýa baýlyklaryny pula öwürmegini bökdäpdi. Ýöne indi bu ýagdaýyň hem üýtgemegi mümkin.
Käbir synçylaryň garaýşyça, ylalaşyk ýurt içinde demokratik reformalaryň ýol alma perspektiwasyny hem artdyrar. Olar, sanksiýalar aýrylyp, uruş howpunyň sowulmagy reformalaryň tarapyny çalýan eýranlylara öz diýenlerini etdirmek üçin has giň mümkinçilik berer diýýärler.


text:
Liwiýanyň gündogarynda ýerleşýän Maras El Brega şäherinde söweşleriň täzeden tutașandygy habar berilýär. Muammar Kaddafä wepaly güýçler özleriniň bu ýerde nebit eksporty üçin möhüm gämi duralgasyny ele alandyklaryny aýtdylar. Emma ondan soň hökümete garşy söweşijiler hem bu ýeri özleriniň eýeländiklerini öňe sürdüler.
Oppozisiýanyň kontrollygyndaky gündogar Liwiýada Kaddafä garşy üç harby çeşme Maras El Bregada Kaddafiniň tarapyny çalýan güýçler bilen hökümete garşy güýçleriň arasynda söweş bolandygyny tassyklady.
Maras El Breganyň golaýynda ýerleşýän Ajdabiýa şäherindäki hökümete garşy söweşijiler, 2-nji mart.
Şaýatlaryň aýtmagyna görä, Liwiýanyň harby howa güýçleri bu şäheriň käbir ýerlerini bombalapdyr. Şeýle hem Kaddafiniň harby uçarlarynyň Maras El Breganyň golaýynda ýerleşýän şäher Ajdabiýany hem bombalandygy habar berildi.
Günbatar Liwiýadan gowuşýan habarlarda bolsa hökümet güýçleriniň öten hepdeden bäri protestçileriň kontrollygyndaky etraplary alyp bilmänligi aýdylýar.
Al-Zawiýah şäherinde hökümete garşy güýçleriň sözçüsi Yousef Şagan sişenbe güni oppozisiýa berilýän goldawyň sagatma-sagat artýandygyny aýtdy. Ol bu hakda: “Biz özümizi gaty oňat ýagdaýda duýýarys. Biz indi Tripolide Kaddafä hüjüm etmäge taýýar” diýdi.
Al-Zawiýah şäherinde oppozision söweşiji Haitham hökümete garşy güýçler barada șeýle diýdi: “Biziň ýaraglarymyz bar, hemme zadymyz bar. Şu wagt ähli ýerden bize goldaw gelýär. Hudaý biziň tarapymyzda. Biziň isleýänimiz Kaddafini aýryp, ýok etmek. Biz bu ýerde öz etrabymyzda ony islemeýäris. Bize bir başga gurama, bir başga sistema gerek. Bize gerek zat azatlyk. Nebit, pul ýa başga zat gerek däl. Biziň isleýänimiz azatlyk. Biz ýeňiş gazanarys”.Günbatar urușdan çeke durýar
Günbataryň harby güýjüni görkezmek üçin Birleşen Ştatlaryň iki sany harby gämisi çarşenbe güni Liwiýa tarap ýola düşdi. Ýöne Liwiýanyň depesinde uçuş üçin gadagan zonany döretmek üçin Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşiniň goldawyny gazanar ýaly, halkara derejesinde ýeterlik kömek ýok diýerlik.
ABŞ-nyň "USS Kearsarge" gämisi Sues kanalyndan geçýär, 2-nji mart 2011-nji ýyl.
London: “Uçuş gadagan zonany yglan etmek üçin Birleşen Milletler Guramasynyň razylygy hökman däl” diýýär. Ýöne Orsýet beýle zona şübheli garaýar. Fransiýanyň daşary işler ministri Alain Juppe hem: “Birleşen Milletler Guramasyndan açyk mandat bolmasa, harby iş bolmaly däl” diýýär. Onuň pikiriçe, NATO-nyň Liwiýa harby interwensiýasy islenilýän netijäniň tersini berer.
Arap Ligasynyň ýokary derejeli resmisi Haşem Ýoussefiň aýtmagyna görä, arap ýurtlarynyň çarşenbe güni Kairde duşuşýan daşary işler ministrleri çet ýurtlaryň Liwiýa harby interwensiýasyny ret eder.
Birleşen Ştatlaryň goranmak ministri Robert Geýts bolsa: “Birleşen Ştatlar ýaragly güýçlerden peýdalanmak barada düýpli oýlanmaly” diýýär. Ol “Biz köp mümkiçiliklere we ýagdaýlara açyk garaýarys. Başga entek gelnen karar ýok” diýip, sişene güni beýan etdi.Liwiýa BMG-niň Adam hukuklary geňeşinden çykaryldy
Bu aralykda BMG-niň Bosgunlar baradaky gullugy emigrant işçileriň ýurtdan gaçyp çykmaga synanyşýandygyna salgylanyp, ýagdaýyň Liwiýa-Tunis serhedinde krizise ýazyp barýanyny habar berdi.
Kaddafä wepadar güýçler hökümete garşy protestçilere agyr hüjüme geçeli bäri Liwiýadan 100 müňden agdyk adam gaçyp çykdy. Bu ýowuz hüjümlerde azyndan müň adam ölendir diýlip, çak edilýär.
Sişenbe güni BMG-niň Baş Assambleýasy Liwiýanyň BMG-niň Adam hukuklary geňeşine agzalygyny togtatdy. Bu çäre liwiýa lideri Muammar Kaddafä wepaly güýçleriň parahat demonstrasiýa çykan adamlara garşy zorlukly güýç ulanmagy sebäpli görüldi.
192 agzaly Baş Assambleýanyň rezolýusiýasy Ženewada ýerleşýän Adam hukuklary geňeşiniň anna güni Liwiýanyň agzalygyny togtatmak barada eden talaby netijesinde kabul edildi.


text:
Owganystanyň prezidentlige bäsdeş dalaşgärleri prezidentlik saýlawlary boýunça dawanyň çözülmeginden soň milli bütewilik hökümetini düzmäge taýýardygyny NATO-nyň liderlerine aýtdylar.
Aşraf Ghani we Abdylla Abdylla 4-nji sentýabrda NATO-nyň Britaniýada geçirilýän sammitine ýollan bilelikdäki beýannamasynda “Biz hemme zady öz içine alýan syýasy garaýyşa ynanýarys we biz milli bütewilik hökümetini düzeris” diýdi.
NATO baş sekretary Anders Fogh Rasmussen bu beýannamanyň NATO agza döwletleriň liderlerine gowşandygyny aýdyp, “bize prezidentlige dalaşgärleriň ikisinden olaryň syýasy ylalaşyga geljekdigi barada habaryň gowşandygyny men tassyklaýaryn” diýdi.
Owganystanyň prezidentlik saýlawlarynyň netijeleriniň galplaşdyrylmagy barada edilen beýannamalardan soň, BMG-niň howandarlygynda sesleri gaýtadan sanamak prosesi alnyp barylýar.


text:
Türkmen halky öz milli medeniýetini uzak asyrlaryň dowamynda döredipdir. Halk milli medeniýetini edil topragyny goran ýaly gorapdyr. Halk içinden ösüp ýetişen aýry-aýry zehinliler bolsa ol senedi ösdüripdir hem kämilleşdiripdir.
Geçen asyryň ikinji ýarymynda türkmen saz sungatynyň asmanynda Nury Halmämmedow parlak ýyldyz bolup doguldy. 24-nji fewralda bu ajaýyp kompozitoryň dünýä inenine 70 ýyl dolýar.
Hakykatyň hatyrasyna aýtsak, Nury Halmämmedowyň doglan güni dürli seneler bilen bellenipdir. Nury Halmämmedowyň döredijiligini içgin öwrenýän bilermenleriň ýazmagyna görä, ol Gyzylarbatda, Bäherdende, Maryda, Baýramalyda Çagalar öýlerinde bolanynda, doglan ýyly hem güni dürli seneler bilen bellenipdir.
Nury özüniň doglan senesini bilmeýändigini aýdýar. Ahyrynda ol Maryda ýörite medisina barlagyndan geçirilýär. Şonda oňa 1940-njy ýylyň 24-nji fewralynda dünýä inen diýlip şahadatnama berilýär. Şol sene hem saz öwrenijiler tarapyndan iň esasy ynamdar subutnama hasap edilýär.
Eýsem-de bolsa, bar gep diňe bir günde hem däl, gep hakykatdanam şeýle uly zehiniň dünýä ineninde, onuň türkmen medeniýetini ölmez-ýitmez derejä göterip bileninde. Gep onuň bitiren hyzmatynda.
Nury gaty gysga ýaşady. Şol gysga ömründe hem ägirt köp işler etmegi başardy.
Ýakynlary ýatlaýar
Nurynyň şol gysga ömri barada onuň dosty hem sazlarynyň janköýeri şahyr Şiraly Nurmyrat şeýle diýýär:
“Nurynyň ýiti zehinine, üýtgeşik talantyna wagtynda üns berildimi diýen sowal ýüze çykýar. Muňa gürrüňsiz “Hawa” diýip jogap bermek bolar. Sebäbi ýaňy Moskwa konserwatoriýasyny gutaryp gelen ýaş kompozitora “Şükür bagşy” filmine saz ýazmak tabşyrylýar.
Bu ýerde türkmen halkynyň milli saz guraly dutar bilen dünýä medeniýetiniň gazanan ýokary derejesi simfoniki orkestriň owazy hem ýaryşy gidýär. Bizde şol döwürde örän abraýly kompozitorlar bardy. Ýöne režisýor Polat Mansurow Nury Halmämmedowy saýlap alypdyr. Ol bolsa özüne bidirilen ynamy aňry ýany bilen ödedi. Onuň bu filme ýazan sazy Gyrgyzystanyň paýtagty Frunze şäherinde Bütinsoýuz baýragyny aldy".
Nury Halmämmedow ilkinji 2 seriýaly film “Aýgytly ädime” saz ýazdy. Şondan soňra ol kinofilmler üçin saz ýazmakda iň esasy hem tapylgysyz kompozitira öwrüldi.
Onuň eserlerini mydama Moskwanyň iň belli saz toparlary çalmaly bolýardy. Şeýle-de bolsa ol ýurduň öz içinde hormatly derejä-de, şöhratly atlara-da ýetip bilmedi.
Bu barada Nuryny ýakyndan tanaýan, Türkmenistanyň halk ýazyjysy Annaberdi Agabaýew öz çykyşlarynyň birinde şeýle diýdi:
“Adama wagtynda edilen goldaw ony açýar, hasam ösdürýär. Nury neressä hiç hili goldaw diýleni, onda biz tarapdan, iň bärikisi Türkmenistan tarapdan goldaw ýokdy-da. Onsoň beýlekileri biliber?! Beýlekiler ony gollaýardylar gaýtam. Şeýle-şeýle bir nemeler aýdardylar o hakda, belli adamlar. Emma bizde şol goldaw ýokdy. Bolýan bolsa iň bärikisi oňa bir iň kiçijik at dagam bererdiler barka, dirikä. Bolmady-da şo goldaw. Şol zehinli oglanlaryň köpüsi şoň ýalyrak boldy”.
Nury biziň aramyzda
Nury aradan çykandan soňra, örän gysga wagtyň içinde Türkmenistanyň hem şol wagtky SSSR-iň sungat-medeniýet ugrundan berilýän ýokary sylaglarynyň köpüsine yzly-yzyna mynasyp boldy. Ol ajaýyp kompozitor hökmünde ykarar edildi. Onuň sazlary mydama ýaňlandy. Hatda professional sungaty halamaýan, Opera we Balet teatryny ýapdyran, fortepianpda saz çalmagy gadagan eden öňki prezident S. Nyýazow hem Nury Halmämmedowyň sazlarynyň aşa milliligini hem beýikligini ykarar etdi. Haýsydyr bir döwürde onuň käbir eserleri eşidilmese-de, ol biz bilen mydama ýaşap geldi.
Nury Halmämmedowyň beýik hyzmaty barada onuň kärdeşlerinden, kompozitor Aman Agajykow yzygiderli aýdyp gelýär. Aman Agajykowyň şol çykyşlary bize Nury Halmämmedowyň sazlaryna düşünmäge ýol açýar.
Kompozitor Aman Agajyk Nurynyň durmuş bilen deň ýaşaýandygy barada, ine, şeýle diýýär:
“Biziň söýgüli, meşhur kompozitorymyz, hawa, Nury. Ol aramyzda ýok diýmeli däl. Günde görýäs ony, Nury günde bar biziň aramyzda. Nury ýaşap ýör. Nurynyň ruhy, Nurynyň sazy, Nurynyň güler ýüzi, hemmesi – ol janly”.


text:
Täjigistanyň gündogaryndaky Dagly Badahşan sebitinde öten agşam, protestçiler howpsuzlyk güýçleriniň binasyna hüjüm edende, azyndan bir adam öldürildi, ikisi bolsa ýaralandy.
Azatlyk we Azat Ýewropa radiosynyň Täjik gullugy 24-nji maýda protestçiler toparynyň sebitiň paýtagty Horugdaky Milli howpsuzlyk gullugynyň binasyna tarap ýöriş edendiklerini we atyşygyň başlanandygyny habar berdi.
Protestçiler 21-nji maýdan bäri Horugyň merkezindäki meýdançada toplanypdylar. Güman edilýän neşe gaçakçylary bilen polisiýanyň arasynda bolan atyşykda iki adam ölüp, biri ýaralanypdy.
Şol ýaralanan adam öten agşam hassahanada ölensoň, howpsuzlyk gullugynyň binasyna ýöriş geçirildi. Şaýatlaryň biri protestçileriň biriniň howpsuzlyk gullugynyň binasyna tarap granat zyňandygyny, käbir protestçileriň bolsa binany oka tutandygyny aýtdy.
Täjigistanyň hökümetiniň, 1991-nji ýylda ýurt garaşsyz bolaly bäri, Dagly Badahşan sebitine edýän kontrollugy gowuşgunsyz. Bu sebit ýarag we neşe gaçakçylarynyň mesgeni hasaplanýar.


text:
Yrakdaky hüjümlerde ýetmişe golaý adam öldürildi.
Iň ganly waka janyndan geçen bombaçy Bagdatda şaýy zyýaratçylarynyň üýşen ýerinde özüni partladanda boldy.
Polisiýa bu hadysada azyndan 48 adamyň öldürilendigini aýtdy. Ol zyýaratçylar sünnüleriň köplük bolup ýaşaýan Azamiýa etrabyndan geçip barýarkalar nyşana alnypdyr.
Bagdadyň demirgazygynda, esasan şaýy şäheri hasaplanýan Baladda bolsa, janyndan geçen bombaçy özüni kafede ýaryp, azyndan 13 adamy öldürdi, 22 adamy bolsa ýaralady.
Şenbe güni irden ýaragly adamlar Mosul şäherinde «Al-Şarkiýa» telekanalynyň reportery bilen kameraçysyny atyp öldürdiler.


text:
“Türmken atlary” döwlet birleşiginiň Halkara atçylyk sport toplumy “Intellektual eýeçiliginiň çäginde iň gowy kärhana” atly baýraga mynasyp boldy. Bu abraýly halkara baýragy Intellektual eýeçiliginiň bütindünýä guramasy (WIPO) tarapyndan döredildi. Birleşen Milletler Guramasynyň ulgamynyň bu hökümetara ýöriteleşdirilen guramasy intellektual eýeçilik ulgamynda esasy halkara konwensiýalaryň birnäçesini dolandyrmak bilen meşgullanýar.
Intellektual eýeçiliginiň bütindünýä guramasynyň Baş direktory Frensis Garriniň WIPO-nyň baýragyny gowşurmak dabarasynda eden çykyşynda belleýşi ýaly, bu baýrak Halkara atçylyk sport toplumyna sebitde iň gowy kärhanalaryň biri hökmünde gowşuryldy. Bu toplum özüniň esasy işiniň ugry boýunça, şeýle hem innowasion täjirçilik we marketing strategiýalaryny durmuşa geçirmekde intellektual eýeçilik ulgamynyň, mahabat işiniň mümkinçiliklerini netijeli ulanmak ulgamynda uly üstünliklere eýe boldy.
Ştab-kwartirasy Şweýsariýanyň Ženewa şäherinde ýerleşýän Intellektual eýeçiliginiň bütindünýä guramasy 1967-nji ýylda döredildi. Bu guramanyň esasy maksady ähli ýurtlaryň ykdysady, durmuş we medeni ösüşiniň möhüm guraly bolup durýan intellektual eýeçiligi netijeli ulanmaga we goramaga ýardam etmekden ybaratdyr. WIPO-nyň işinde intellektual eýeçilik ulgamynda halkara kanunlary we kadalary işläp taýýarlamaga, intellektual eýeçilige degişli meseleleri milli ösüş maksatnamalaryna goşmaga uly üns berilýär. Türkmenistan 1995-nji ýyldan bäri WIPO-nyň agzasy bolup durýar.
Halkara atçylyk sport toplumy – Merkezi Aziýadaky iň iri atçylyk merkezi diňe bir Türkmenistanda däl, eýsem daşary ýurtlarda hem uly meşhurlyga eýe boldy. Bu kanunalaýyk ýagdaýdyr: mälim bolşy ýaly, hut şu ýerde, Köpetdagyň etegindäki ajaýyp künjeklerde müňlerçe ýyl mundan ozal adamzat siwilizasiýasynyň medeni atçylygynyň gözbaşy peýda boldy we meşhur ahalteke atlarynyň taryhy mekany şu ýerler bilen baglanyşyklydyr. Meşhur “ganatly bedewler” häzir hem türkmenleriň aýratyn buýsanjy, bahasyna ýetip bolmajak milli baýlygy bolmagynda galýar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow şu ýylyň 12-nji fewralynda boljak prezident saýlawlarynda ýokary wezipä dalaşgärlere üstünlik arzuw etdi diýip, resmi TDH gullugy habar berýär.
Öz halka ýüzlenip eden Täze ýyl gutlagynda Berdimuhamedow Türkmenistanda prezident saýlawlarynyň milli kanunçylyga laýyklykda, alternatiw esasda ýokary guramaçylyk derejesinde geçjekdigine, demokratik prinsipleriň, aç-açanlygyň berjaý ediljekdigine, saýlawlara jemgyýetiň ähli gatlaklarynyň wekilleriniň aktiw gatnaşjakdygyna ynam bildirýär.
“Türkmenistanyň prezidentiniň saýlawlary hakyndaky” kanunyň 37-nji maddasynyň 1-nji bölümine laýyklykda, Türkmenistanyň prezidentligine kandidat resmileşdirilen gününden saýlawlaryň önündäki agitasiýa işi başlanýar we ol saýlawlara bir gün galanda tamamlanýar.
29-njy dekabrda geçiren maslahatynda Türkmenistanyň Merkezi saýlaw komissiýasy dört kandidaty resmi dalaşgär hökmünde hasaba aldy. Ýöne ýokary kürsä dalaşgärleriň anyk sanyny çap etmedi. Käbir çeşmeler 14, käbiri 15 dalaşgäriň hödürlenendigini ýazýar.
Prezidentlige kandidatlaryň biri-de “Galkynyş” hereketi tarapyndan hödürlenen Türkmenistanynyň häzirki prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowdyr. Resmi hasaba alnanlaryň arasynda häzirlikçe ady bolmasa-da, Täze ýyl dabaralary bilen bagly ýurduň köpçülikleýin habar serişdelerinde Berdimuhamedowyň özboluşly agitasiýasy dowam edýär. Mysal üçin, türkmen telewideniýesiniň 1-nji ýanwardaky teswirlemesinde şeýle diýilýär:
—Bedew atlara juda belent gadyr goýýan, olar hakda birnäçe eserleri döreden hormatly prezidentimizi bedew atlarynyň ýanynda göreniňde, şol pursatlaryň taryhy we häzirki döwri özünde jemleýändigine göz ýetirýärsiň.
Türkmen kanunçylygy ýokary wezipä dalaşgärleriň ählisi üçin wagyz meselesinde deňligi kepillendirýär. Iş ýüzünde şol deňlik nähili? Žurnalist Aşyrguly Baýryýew bu barada şeýle diýdi:
—“Prezidentiň saýlawlary hakyndaky kanunyň” wagyz işleri baradaky maddalarynyň saýlawlar yglan edilenden bäri bozulmagyna ýol berilýändigi göze ilýär. Dalaşgärleriň deňligi saklanylmaýar, bir dalaşgär ileri tutulýar, onuň haýryna wagyz işleri ol dalaşgär hökmünde bellige alynmanka başlanyp, artykmaçlyk ýagdaýynda häzirem dowam etdirilýär. Ýagdaý, umuman, häzir şeýle, belkem, häkimiýetler indiden beýläk kanuna berk eýererler.


text:
Amnetesty International, Halkara günä geçiş guramasy ýanwaryň aýagynda belli türkmen atşynasy Geldi Kärizowyň saglyk ýagdaýynyň ýaramazlaşýandygy, emma türkmen häkimiýetleiriniň onuň ýurtdan çykyp, daşary ýurtda medisina bejergisini almagyna rugsat bermeýändigi barada beýanat çap edip, öňki tussaga ýardam etmek üçin gyssagly herekete geçilmegine, türkmen häkimiýetlerine hat, haýyş, talap bilen ýüz tutulmagyna çagyrdy.
Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir ozalky tussag Geldi Kärizowyň daşary ýurtda ýaşaýan ogly Dawut Kärizow bilen kakasynyň ýagdaýy barada söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Siziň kakaňyzyň saglyk ýagdaýy nähili, ýagny onuň saglygynyň soňky çylşyrymlaşmasynyň sebäbi näme?
Dawut Kärizow:
Siz “Amnesti Interneşnliň” beýanatyny gören bolmaly. Soňky döwürde onuň saglyk ýagdaýy barha we barha ýaramazlaşýar. Türmede alty ýyl oturyp çykansoň, ol çynlakaý medisina bejergisine mätäçdi. Sebäbi türkmen türmesinde oturmak diýmek tasdan konsentrasiýa lagerine iberilen ýaly bir zat. Ol ýerde adam juda hor, egbar ýagdaýa düşýär.
Onsoň ol ýerden kadaly bir türmä geçirilen ýa azatlyga çykarylan adam dogry-düzüw medisina bejergisine mätäç bolýar. Emma ol beýle bejergi alyp bilmedi, sebäbi oňa türmeden boşadylandan soň hem ýurtdan çykmaga rugsat bermediler. Meniň ejem kardiolog, daýzam ginekolog, eje tarapymyň bary diýen ýaly doktor, olar kakamy biraz daýandyrmak, onuň saglygyny dikeltmek üçin özlerine bagly ähli zady etdiler.
Azatlyk Radiosy: Onuň derdi, keseli näme? Ýagny ol nämeden şikaýat edýär?
Dawut Kärizow:
Onuň şikaýaty, ol ilki häkimiýetler tarapyndan saklananda, 2002-nji ýylda ýüreginden agyry tutdy. Şondan bäri onuň ýüregi agyrýar, gan basyşy ýokary. Mundan başga ol hroniki gepatitden, holesistitden ejir çekýär, öthaltasy, aşgazany agyrýar, artiritiň agyr görnüşinden azar baryny görýär.
Azatlyk Radiosy: Siziň kakaňyz näçe ýaşynda?
Dawut Kärizow:
Ol 62 ýaşynda.
Azatlyk Radiosy: Ol Türkmenistanda türkmen doktorlaryna hem görnen bolmaly, olar näme diýýär?
Dawut Kärizow:
Hawa, ol Türkmenistanda käbir doktorlara göründi, emma gynansak-da, Türkmenistandaky saglyk sistemasy islenilişi ýaly gowy däl, munuň esasy sebäpleriniň biri hem professional doktorlaryň köpüsi ýurdy terk etdi. Ol ýerde gowy doktorlaram bar, emma olaryň hem degişli enjamlary ýok. Hut şol türkmen doktorlary hem oňa halkara hasshanalaryna gidip, şol ýerden derdine derman gözlemegi maslahat beripdirler.
Azatlyk Radiosy: Siz häkimiýetlere baryp, kakaňyzyň ýurtdan çykmagyna rugsat soraňyzda, olar adatça näme jogap berýär?
Dawut Kärizow:
Soňky sekiz ýylda adatça “siz milli howpsuzlyga wehim salýarsyňyz” diýip jogap berýärler. Bu haçanda meniň ejem 2005-nji ýa 2006-njy ýylda ýurtdan çykjak bolanda başlandy. Meniň Orsýetde ýaşaýan mamam ýaramady we ejem şoňa seretmek üçin ýanyna gitjek boldy. Şonda ol serhetde saklandy we onuň ýurtdan çykmagyna rugsat berilmeýändigi aýdyldy. Şondan bäri meniň ejem hem, daýzam hem ýurtdan goýberilmeýär.
"Türkmen atlary" birleşiginiň binasy, Aşgabat, 11-nji aprel, 2013
Bu hususan-da meniň ejemiň eden tagallalary bilen bagly. Sebäbi ejem kakam türmede mahaly onuň saglygy ugrunda kän alada etdi we halkara guramalary, ilçihanalar bilen çynlakaý gürrüň alyp bardy. Onsoň oňa hökümet dürli ýollar arkaly basyş görkezdi. Olar meniň kakamyň saklanan türmesine ýönekeýje dermanlary, hatda azyk geçirmeklige hem pägegelçilik döretdiler, onuň bilen duşuşmaga rugsat bermediler, özem bu zatlar bilkastdan edildi.
Onsoň ejem halkara guramalary bilen gürleşip, olaryň hökümet bilen gürleşmegini we özüne kakamy görmäge rugsat berilmegi üçin kömek edilmegini gazanjak boldy. Şondan soň hökümet ejemi “milli howpsuzlyga wehim” hasaplady. Şondan bäri meniň ejemem, daýzamam ýurtdan goýberilenok, bu meniň kakama hem degişli. Ol hem milli howpsuzlyga wehim hasaplanýar.


text:
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Jon Kerri özüniň bu wezipedäki ilkinji saparynda Parižde Fransiýanyň liderleri bilen gepleşik geçirýär. Onuň bu gepleşiklerinde, esasan, Siriýadaky we Malidäki harby konfliktler bilen baglanyşykly meseleler üns merkezinde bolar diýlip garaşylýar.
Çarşenbe güni Jon Kerriniň Fransiýanyň prezidenti Fransua Olland we daşary işler ministri Loran Fabius bilen gepleşik geçirýändigi habar berilýär.
Bu wakanyň öňýany, sişenbe güni Berline eden saparynda ABŞ-nyň Döwlet sekretary Germaniýanyň ýokary derejeli resmileri bilen birlikde, Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow bilen-de özara gepleşik geçirdi.
Penşenbe güni ol Rimde Siriýadaky meselelere bagyşlanyp geçiriljek halkara konferensiýasyna-da gatnaşmaklygy planlaşdyrýar.


text:
Bangladeşdäki “Hefazaty Yslam” hereketine ýurduň dini terbiýeçilik edaralary tarapyndan güýçli goldaw berilýär. Ady agzalýan dini edaralaryň düzümine 25.000 sany medresäniň mugallymdyr talyplary girýär.
Ýöne paýtagt Dakkadaky syýasy synçynyň aýtmagyna görä, halkyň 90 göteriminiň musulmanlardygyna garamazdan, gürrüňi edilýän yslamçy guramaçylykly topar ýurduň içinde kän bir bütewi goldawa eýe däl.
Premýer-ministr Şeýh Hasinanyň hökümeti Hefazatçylary, Bangladeşiň uly göwrümli yslamçy syýasy partiýasy “Jemagaty Yslamçylar” bilen deňeşdireniňde, has harsal hasaplaýar.
Ýagdaý şeýle bolsa-da, “Jemagaty Yslam” topary, dini ýörelgelerniň tapawutlydygyna garamazdan, Hefazatçylaryň ýiti yslam-kanunlary ugrunda alyp barýan kampanýalaryna goltgy berýär.
Hefazatçylar
Hefazatçylar 13 sany yslamçy topardan düzülen koalisiýadyr. Olar maý aýynyň 5-ine we 6-syna Dakkada jemgyýetçilik üýşmeleňini geçiripdiler. Ýygnanyşyk bulagaýçylyklar bilen utgaşypdy we protestçileri dargatmak üçin howpsuzlyk güýçleri herekete geçipdi. Bu waka şol wagtlar halkara derejesinde giňden agzalyp geçilipdi.
Ýerli habar serişdeleri bu wakada 27 adamyň ölendigini habar beripdi. Ölenleriň arasynda iki sany polisiýa işgäri we bir sany harby gullukçy hem bardy. Oppozisýa toparlary ýüzlerçe Hefazat tarapdarlarynyň şol wakadan soň ýitirim bolandygyny öňe sürýär.
“Amerikanyň sesi” habar gullugynyň Dakkadaky habarçysy Zahurul Alam Azatlyk Radiosyna beren gürrüňinde soňky wakalary agdarylyşyga ymtylynýan ýurtdaky syýasy durnuksyzlyga mysal diýip düşündirdi : “Meniň düşünişime görä yslamçylaryň (bu isle hafezatçylar bolsun, isle-de jemagatçylar bolsun) goldawy örän pes. Demokratiki prosesde bu adamlara hiç zadyň tapawudy ýok diýip pikir edýärin. Esasy problema häzir yslamyň ýaýbaňlanmagy däl, ýa-da radikal yslam däl, ýa-da “Talybançylyk” däl. Häzirki döwürde esasy syýasy mesele öňümizdäki saýlawlar we olaryň nähili geçiriljegidir.”
Esasy oppozision partiýa bolan “Bangladeşiň Milletçi Partiýasy” (BMP) Hefazat işgärleriniň we tarapdarlarynyň “köpçülikleýin gyrlandyklaryny” öňe sürüp, tutuş halky maý aýynyň 7-den başlap dowam etjek iki günlük umumyhalk protestine çagyrdy.
Emma Alamyň bellemegine görä, BMP-niň käbir yslamçylar bilen hyzmatdaşlyk etmegine garamazdan, onuň esasy maksady 2013-nji ýylyň ahyrynda boljak umumy saýlawlara “Awam Ligasynyň” gözegçilik etmeginiň öňüni almakdyr.
BMP we beýleki oppozision partiýalar eýýäm birnäçe aýdan bäri bu mesele barada demonstrasiýalary gurnaýarlar. Olar wagtlaýyn hökümet bolmazdan, Bangladeşde erkin we adalatly saýlawlary geçirip bolmajakdygyny aýdýarlar.
Bangladeşde umumy saýlawlar 20 ýyldan bäri wagtlaýyn hökümet sistemasyna laýyklykda alnyp barylýar. Bu sistema 1990-njy ýylda ýurduň esasy partiýalarynyň ylalaşmagynda kabul edildi we 1996-njy ýylda bolsa konstitusiýa girizildi. Aslynda wagtlaýyn hökümet sistemasy, 1981-nji ýylda şol wagtky hökümeti agdaryp häkimiýet başyna geçen Hüseýin Muhammet Erşdanyň 10 ýyllap ýurdy dolandyrmagyndan soňra, demokratiýa geçmek maksady bilen işlenilip düzülipdi.
Ýöne “Awam Ligasy” 2008-nji ýylda bolan soňky saýlawlarda garşydaşlarynyň üstünden uly tapawut bilen ýeňiş gazandy we 2011-nji ýylda öz Mejlisdäki köpçüligini ulanyp, birtaraply karar bilen wagtlaýyn hökümet sistemasyny ýatyrdy.
Ölüm jezaly düzgünnama
Munuň tersine “Hefazatyň” esasy gün tertibi yslamyň mukaddesliklerine dil ýetirýänlere ölüm jezasyny bermekligi talap edýän 13 maddalyk düzgünnamadan düzülipdi. Mukaddeslikleri kemsidenleriň hataryna Muhammet pygambere dil ýetiren internet bloggerler we beýlekiler girýär.
“Hefazat” aýal-gyzlaryň hukuklaryny kämilleşdiriş meýilnamalaryny ýatyrmak barada çykyş edip, zenan hukuklaryny goraýyjylaryň gaharyny getiripdi.
“Bihaýa hereket we geýim” diýip hasaplaýan zatlaryna garşy hefazatçylar talap edijilik bilen çemeleşdiler. Şeýle-de, olar köpçülik ýerinde aýallaryň we erkekleriň garylyp-gatylmagyna we köpçülik ýerlerinde heýkelleriň oturdylmagyna garşy kanunlary talap etdiler.
Premýer-ministr Hasina olaryň bu talaplaryny ret etdi we munuň netijesinde hefazatçylar 5-nji maýda protest çäresini gurnadylar, munuň soňy hem bulagaýçylyga öwrüldi.
Syýasy ekspertler “Hefazatyň” Dakkadaky jemgyýetçilik üýşmeleňinde müňlerçe medrese müritlerini [islän ugruna] küşgürmegi, hefazatçylaryň nähili dar syýasy ýörelgeleriniň bardygyny aýan etdi diýip aýdýarlar.
Ozalky Adalat ministri we Dakkanyň häzirki Ýokary Sudunyň hukukçysy Kemal Huseýin “Amerikanyň sesi” habar gullugy bilen eden gürrüňdeşliginde bangladeşlileriň yslamyň syýasata goşulmagyny kabul etmeýändiklerini aýtdy: "Men ýurtda komunal däl demokratiýa barada, kommunalizmiň täzeden döremegine adamlaryň garşydygy barada, hiç kimiň din bilen syýasaty goşmak islemeýändigi barada ylalaşyga gelnendigine çynym bilen ynanýaryn. Pakistan bu mesele babatda ýeterlik kynçylyklary başdan geçirýär. Men birnäçe pakistanly bilen gürrüňdeş boldum we olar bize 'siz komunal däl syýasaty ýola goýup bilenligiňiz üçin bagtly' diýýärler".
Hüseýin Bangladeşde häkimiýetdäki bibaşlygyň, korrupsiýanyň we jogapkärçiliksiz çemeleşmeleriň netijesinde ekstremist toparlara mümkinçilik dörändigini aýtdy. Ol muňa mysal hökmünde 700 adamyň ölümine getiren Dakkadaky tikin fabriginiň ýumrulyp çökmeginden soň bolup geçen demonstrasiýalary agzady.
Güýçli demokratiýanyň nähili bolmalydygy baradaky bu häzirki nägilelikler, beýlekilere biziň ýanymyza gelip, “bizde çözgüt bar” diýmäge mümkinçilik döredýär. “Elbetde, [iş ýüzünde] olarda çözgüt ýok.”


text:
10-njy sentýabr öz janyna kast etmegiň öňüni almak boýunça halkara günüdir.
Öz janyna kast etmegiň öňüni almak boýunça halkara assosiasiýasynyň maksady şeýle wakalaryň öňüni alyp bolýandygy barada dünýä derejesinde maglumat ýaýratmakdan ybarat.
Bütindünýä saglyk guramasynyň bu problema boýunça ýaýradan ilkinji hasabatyna görä, her ýylda dünýäde 800 000 gowrak adam ölýär, her 40 sekundda bir adam öz janyna kast edýär. Hasabatda öz janyna kast etmegiň global derejedäki problemadygy aýdylýar.
Hasabata görä, öz janyna iň köp kast edýänleriň ýeri Greenlandiýa, iň az san Bahama ýarymadalaryna degişli. Türkmenistanda sanawyň ortalarynda ýerleşýär we bu ýerde her 100 000 adam hasabyndan aýallara degişli 3.5, erkeklere 13.8 diýen san görkezilýär.
Şeýle-de global derejede öz janyna kast edýänleriň 70 we ondan ýokary ýaşdaky adamlardygy, emma käbir ýurtlarda 15-29 ýaş aralygyndaky ýaşlardygy aýdylýar.
Dünýä saglyk guramasy adamlaryň öz janyna kast etmegini azaltmak üçin, hususan-da, milli hökümetleriň, öňüni alyş plany düzmeginiň zerurdygyny, emma häzirki wagtda şeýle strategiýanyň dünýäniň diňe 28 ýurdunda bardygyny belleýär.


text:
Owganystanyň howpsuzlyk güýçleri “Talyban” söweşijilerine garşy ýurduň günortasynda giň göwrümli hüjümleri başlatdy. Bu çäre “Talyban” hereketiniň ýazky hüjümlerinden öň alnyp barylýar.
Owganystanyň Goramak ministrligi “Zolfikar” diýlip atlandyrylýan operasiýanyň 16-njy fewralda Helmand welaýatynda başlandygyny habar berdi. Bu welaýat “Talyban” pitneçileriniň ýygy ýerleşen ýeri hasaplanylýar.
Şeýle-de, maglumatda Gandahar, Farah we Oruzgan welaýatlarynyň käbir etraplarynda hem operasiýalaryň geçiriljekdigi nygtalýar.
Bu operasiýa ýolbaşçylyk edýän general Abdul Halik: “ Bu dolulygyna owganlar tarapyndan planlaşdyrylan we owganlar tarapyndan ýolbaşçylyk edilýän operasiýadyr. Bu operasiýalar üstünlik gazanylýança dowam eder” diýdi.


text:
Türkmenistanda raýatlaryň häkimiýetlere arzyny, şikaýatlaryny ýetirip, öz meselelerini adalatly çözüp bilmegi üçin ýeterlik kanun kepillikleriniň bardygy aýdylýar.
Ýagny raýatlar düzgün boýunça öz ýaşaýan etraplarynyň, welaýatlarynyň degişli bölümlerine bellenen tertipde ýüz tutup, ýa-da bolmasa kanun goraýjy guramalara arza ýazyp, öz meselelerini kanun esasynda çözüp bilmeli.
Mundan başga, raýatlaryň düzgün boýunça merkezi guramalara, ýurduň prezidentine, hökümet başlygynyň orunbasarlaryna, ministrlik we pudak ýolbaşçylaryna, şol sanda Adalat ministrligine, Ýokary suda, Baş prokuratura, jemgyýetçilik guramalaryna hem ýüzlenmek mümkinçiligi bar.
Ýurduň prezidenti hem ilatyň arza-şikaýatlaryna eserdeň seretmelidigini we wagtynda jogap bermelidigini ýatladyp durýar.
Emma ýurt içinden gelýän habarlarda häkimiýetlere arz edip, meseläni adalatly çözmegiň köp adama başartmaýandygy, kählatada bolsa arz-şikaýatlaryň iberilen ýerine ýetmän, üstünden arz edilen ýolbaşçylara gelip gowuşýandygy, adamlaryň arz etmekden howatyrlanýan halatlarynyň hem az däldigi aýdylýar. Sebäbi arz eden adamyň “garadonly” edilýän, “arzaçy” diýlip ýekirilýän wagty hem az däl diýen maglumatlar bar.
Türkmenistanda metbugat we söz azatlygy bolmansoň, adamlar arzyny eşitdirmek üçin Azatlyk Radiosyna hem ýüz tutýarlar.
Olar käte özleriniň hiç bir alaçsyz galýandyklaryny, sebäbi ýönekeý adamyň arzyny diňletmeginiň barha kynlaşýandygyny gürrüň berýärler.
Eýsem Türkmenistanda raýatlar arzyny nädip eşitdirmeli? Bu barada kim näme pikir edýär?
Azatlyk Radiosy nobataky “Tegelek stol” söhbetdeşligini şu meselä bagyşlaýar.
Pikirleriňize, bellikleriňize, söhbete goşulyp, öz tejribeleriňizi paýlaşmagyňyza garaşýarys.


text:
Daşky gurşawy goramak meselesi Türkmenistanyň prezidentiniň 20-nji sentýbarda Nýu Ýorkda eden çykyşynyň bir bölegi boldy.
BMG-niň Baş assambleýasynyň 65-nji sessiýasyndaky çykyşynda G.Berdimuhamedow regional derejede ekologiýa problemalaryny çözmegiň Müňýyllygyň makstlaryna ýetmek boýunça işiň esasy bölegi bolup durýanlygyny belledi. Ol Aral deňzini halas etmek we Hazar deňziniň seýrek tebigy baýlyklaryny goramak meselesini göz öňünde tutýanlygyny aýtdy.
Türkmen prezidentiniň çykyşynda mälim edilişine görä, Türkmenistan BMG-niň edaralary bilen hyzmatdaşlyk arkaly Aral deňzini halas etmek boýunça halkara kanun dokumentini işläp düzmäge ukyply ýörite halkara ekspertler toparyny döretmek teklibini öňe sürýär. Şeýle-de BMG-niň ýöriteleşdirilen edaralarynyň Merkezi Aziýa we Hazar regionynda ýerleşmegine mümkinçilik döretmek teklibini edýär.
Türkmenistanyň BMG-niň daşky gurşawy goramak boýunça edarasynyň Merkezi Aziýada we Hazar regionynda aktiw iş alyp barmagyna garaşýanlygy we bu edaranyň regionyň döwletleriniň birinde regional bölümini açmagy teklip edýänligi mälim edildi. G.Berdimuhamedowyň sözlerine görä, Türkmenistan munuň üçin zerur infrastrukturany üpjün etmäge taýýar.
Suw problemasy nämeden ybarat?
Prezident G.Berdimuhamedowyň bellemegine görä, suw resurslaryndan peýdalanmak ekologiýa degişli esasy problemadyr we Türkmenistan bu meseläniň çözgüdiniň gözlegine ykrar edilen halkara kanunlarynyň esasynda we regionyň beýleki döwletleriniň bähbitleriniň nukdaýnazardan çemeleşýär.
Emma Tükmenistanyň sözde ekologiýa ugrunda halkara derejesinde käbir inisiatiwalary öňe sürýänligine garamazdan, synçylar onuň özüniň ýurduň we regionyň ekologiýasyna howp döredýän birnäçe hereketleri dowam etdirýänligini belleýärler. Hut şol suw problemasy-da Türkmenistanyň öňünde duran agyr meseleleriň biri bolup galýar.
2009-njy ýylyň iýul aýynda “Altyn asyr” köli işe girizilip, onuň birinji tapgyrynyň açylyş dabarasy boldy. Türkmenistanly synçy Döwletmyrat Ýazgulyýew şor suwlary Garagum çölüne jemlemek boýunça proýektiň öňden bäri dörän we üstünde işlenen peýdaly başlangyçdygyny belledi. Emma ol henize çenli türkmen kölüniň ylymdan geçmedikdigini we ýapyklygyna galýanlygynyny öňe sürüp, bu kölüň ekologiýa ýaramaz täsir ýetirmek howpunyň bardygyny aýtdy.
“Eýýäm Garagum çölüniň duzlaşyp başlanlygy, eger-de şor suwlar häzirki gidişine geçirilip dursa, geljek 30-40 ýylda Garagum çölüniň şorluga batgalyga öwrüljekdigini suw ugrundan käbir spesialistleri tassyklaýarlar. Çölde biologiki ýagdaýlar hem üýtgeýär. Garagum çölündäki towşanlaryň gyrlyp gutarmagynyň mümkindigini aýdýarlar” diýip, D.Ýazgulyýew öz howsalasyny mälim edýär.
Türkmenistanyň oba hojalygy boýunça öňki geňeşçisi Wladimir Ýerofeýewiň pikirine görä, ýer önümçiliginde ulanylan suwlary ýygnamak boýunça döredilen emeli kölüň Türkmenistanyň we regionyň ekologiýasyna ýetirip biljek täsiri şu günki gün anyk däl. Bilermen bu kölüň geljeginiň garaşsyz spesialistler tarapyndan we halkara derejesinde öwrenilmeginiň zerurdygyny belledi.
W.Ýerofeýew Türkmenistanda suw bilen bagly problemalaryň arasynda suwy tygşytly ulanmak bilen bagly kemçilikleriň we Amyderýanyň suwunyň azalmagynyň dowam edýänligini hem aýdýar.
Regional we halkara hyzmatdaşlyk
Wladimir Ýerofeýewiň sözlerine görä, Amyderýanyň suwunyň azalmagy bütin dünýäde howanyň belli bir derejede maýlamagyna bagly. Şol bir wagtda-da Amyderýanyň suwunyň azalmagynyň tutuş Merkezi Aziýa regionynyň suw we azyk üpjünçiligine howp döredýänligini, ilkinji nobatda-da Türkmenistan bilen Özbegistanyň gorky astyndadygyny bilermen belledi.
“Şu günki gün problema bilen baglylykda regionyň döwletlerinde aladalanma duýulýan hem bolsa takyk çäreler görülmeýär. Problema boýunça döwletara we ekspertler derjesinde ýeterlik maslahat edilmeýär, problemanyň öňüni almak boýunça çäreler işlenip düzülmeýär” diýip, Ýerofeýew aýdýar.
Suw resurslarynyň çäkliligine ünsi çekip, Wladimir Ýerofeýew suwuň üstünde regionyň döwletleriniň arasynda geljekde konfliktleriň döremek howpunyň öňüni almak boýunça şu günki gün çäre görmegiň ähmiýetiniň uludygyny nygtady.
Daşky gurşawy goramak ugrunda halkara we regional hyzmatdaşlygyň ähmiýetini alym, Moskwanyň Döwlet Uniwersitetiniň geografiýa fakultetiniň ylmy işgäri Nikolaý Dronin hem belleýär. Dronin Merkezi Aziýa regionynda ekologiýa we suwa degişli şu günki gün bar bolan problemalaryň döwletleriň arasyndaky hyzmatdaşlygyň kemçilik edýänligine baglydygyny belledi.
Suw resurslary regional döwletleri özara baglanyşdyrýan we ählisi üçin deň derejede ähmiýetli umumy mesele. Emma, Droniniň tassyklamagyna görä, Merkezi Aziýa döwletleriniň suw we ekologiýa problemalaryna bütewi we regionyň hökümetleriniň ählisine degişli mesele hökmünde çemeleşmezligi geň galdyrýar.
Droniniň pikiriçe, regional hyzmatdaşlygy güýçlendirmek üçin BMG ýaly abraýly halkara strukturalar birleşdiriji wezipäni ýerine ýetirip, suw resurslary boýunça-da hyzmatdaşlygyň ýola goýulmagyny kepillendirip bilerdi.


text:
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillary Klinton 4-nji ýanwarda eden çykyşynda Al-Kaýdanyň Ýemendäki aktiwliginiň ýurduň özüne hem tutuş Ýakyn Gündogara wehim salýanlygyny aýtdy.
Ol: “Biz Ýemendäki urşuň we Al-Kaýdanyň Ýemendäki hereketleriniň global derejedäki täsirini hem onuň regionyň daşynda terrorçylykly hüjümlere esas bolýanlygyny görýäris” diýip, nygtady.
Hillary Klinton bu barada Döwlet departamentinde Kataryň premýer-ministri Hamad Bin Ýassim Jabr al-Tani bilen duşuşygynyň yzýany eden şykyşynda belledi.
Iki döwletiň wekilleri bu çykyşlarynda käbir beýleki meseleler bilen bir hatarda, geçen onýyllygyň dowamynda birnäçe içerki uruşlary başdan geçiren Ýemeni durnuklaşdyrmak meselesini hem ara alyp maslahatlaşandyklaryny mälim etdirler.
Ýemen Al-Kaýda garşy tijenýär
Hillary Klintonyň çykyşynyň iki sagat öňýany Ýemeniň häkimiýetleri ýurduň paýtagty Sananyň golaýynda geçirilien operasiýalarda Al-Kaýdanyň iki söweşijisini öldürendiklerini yglan etdiler.
ABŞ-nyň Döwlet sekretary öz nobatynda Ýemeniň hökümetiniň regiondaky Al-Kaýda toparyna garşy edýän tagallalaryny makullady, emma, şol bir wagtda-da, ol potensial howpuň çakdanaşa uludygyny bellemek bilen, şu aýyň dowamynda Londonda boljak duşuşykda halkara jemgyýetçiliginiň Ýemeniň hökümetine basyş etmekçidigini aýtdy.
“Halkara jemgyýetçiliginiň Ýemene açyk diýmeli wagty geldi. Hökümete berilýän ýardamlaryň öz şertleri bar, onuň netijelerine hem garaşylýar. Hökümet Ýemeniň we regionyň ilatyny parahatçylyk hem durnuklylyk bilen üpjün etmäge has uly mümkinçilik döretmek üçin hereket etmeli” diýip, Hillary Klinton nygtady.
Amerika üçin göni howplar
Ýakynda Ýemendäki Al-Kaýda topary 25-nji dekabrda Amsterdamdan ABŞ-nyň Detroit şäherine barýan uçary partlatmak synanyşygynda öz eliniň bardygyny yglan edipdi.
Synanyşykda şübhelenýän 23 ýaşly nigeriýaly Umar Faruk Abdulmutallab amerikan uçarlaryna münmekligi gadagan edilenleriň sanawynda bolmasa-da, öz wagtynda ABŞ-nyň howpsuzlygyna wehim salyp biljek şahslaryň hatarynda durýardy.
Amerikan resmileriniň aýtmaklaryna görä, Abdulmutallabyň atasy öz oglunyň radikallaşanlygyny we onuň zorluga baş goşmagynyň ähtimaldygyny Nigeriýanyň häkimiýetlerine mälim edipdir. Abdullmutallabyň özüni bu işe çekenler we taýýarlanlar barada derňewçilere zerur maglumatlary beren halatynda, Ak Tam onuň işine federal graždan sudunda garalyp, oňa has ýumşak jezanyň beriljekdigini bildirdi.
Geçen ýekşenbe güni ABŞ terrorçylykly hüjümleriň howpy sebäpli özüniň Sanadaky ilçihanasyny ýapdy. Munuň yzýany bolsa, Beýik Britaniýa bilen Fransiýa hem bu göreldä eýerdiler.
Prezident Barak Obamanyň milli howpsuzlyk boýunça geňeşçisiniň terrorçylyk meseleleri boýunça wekili Jon O.Brennan NBC telekanalynda çykyş edip, ABŞ-nyň bu meselede başga çykalgasynyň bolmanlygyny aýtdy.
Amerikan resmisi Birleşen Ştatlaryň Sanadaky ilçihanasynyň ýapylmagyny Al-Kaýdanyň edip biljek hüjümlerinden diplomatlary we ilçihananyň işgärlerini goramak maksady bilen düşündirdi.


text:
Käbir materiallarda etnik özbekler tankytlanýar we olar Jalalabatda, Oşda 350 adamyň ölümine hem 400 müňüniň öý-öwzarsyz galmagyna getiren bidüzgünçilige ýeke-täk jogapkärçilikde aýyplanýar.
Bişkekde ýaşaýan Sultan Jumagulow garaşsyz media geňeşçisi. Onuň sözlerine görä, birnäçe garaşsyz gazet ilkibaşdan bäri Gyrgyz tarapyny goldaýar. “Haçanda günortada etniki çaknyşyklar başlananda, şol gazetler “Gyrgyzystan – gyrgyz halky üçin”, “Biziň watanymyz gorkuly ýagdaýda” diýen ýaly sözbaşylary çap edip ugradylar. Hut şeýle zatlar käbir etnik azlyklara garşy bidüzgünçiligi artdyrdy” diýip, Jumagulow aýtdy.
Howply “Alibi”
10-njy we 11-nji iýunda, Oşda etniki çaknyşyklar başlamazdan birnäçe gün öň “Alibi“ gazetiniň çap eden kommentariýasynda şeýle setirler bardy. Sitata: “Eger biz häzirki ýagdaýlarda özbeklere hüjüm etmesek, onda olar özlerini hasam gödek alyp bararlar” ýa-da: “Eger özbekler biziň myhmansöýerligimizi halamasalar, onda hökümetiň halk bilen birlikde özbeklere hüjüm etmegi mümki”, sitatanyň soňy.
Garaşsyz media geňeşçisi Jumagulowyň sözlerine görä , “Alibi” we “Apta” gazetleri käte aşa milletçiligi wagyz edýän materiallary çap etdiler. Olarda “näme üçin gyrgyzlar öz ata Watanynda garyp wagtynda beýleki milletler baý?” diýen sowal goýulýardy.
Jumagulowyň sözlerine görä, hatda olar “Näme üçin başga milletler gyrgyzlara hormat goýmaýarlar?” diýibem sorardylar. “Alibi”gazeti Bişkekde çap edilýär. Emma onuň 10 müň nusgasy ýurduň dürli künjeklerine ýaýradylýar. Hut şonuň üçin-de, ýokarda getirilen mysallaryň olary okanlary bidüzgünçilige itermegi ahmal.
“24 kg” we “Akipress”
“24 kg” we “Akipress” ýaly hususy habar gulluklary gyrgyz, ors we iňlis dillerinde internetde dürli maglumatlary çap edýärler. Haçanda halkara media etniki çaknyşygyň aslynda nämedigini tiz wagtda kesgitlemäge çalyşýarka, şol habar gulluklary çaknyşyklar barada “köpçülikleýin bidüzgünçilik”, “iýun wakalary” diýen terminleri ulandylar.
Ýakyn hepdelerde halkara media polisiň reýdlerinde, bikanun tussag etmelerde we wagtlaýyn tussaghanada etniki özbeklere adalatsyz çemeleşilýändigine uly üns berdi. Ýöne “24 kg” we “Akipress” Oşdan hem Jalalabatdan beren materiallarynda, hususan, bidüzgünçilik baradaky derňewler, adam ýitgileri baradaky sanlar, ýerli häkimliklere bellenýänler we gaýtadan dikeldiş işleri barada ýazdylar.
27-nji iýuldan ozal “24kg” habar gullugy bizdüzgünçiligiň sebäbi barada dürli düşündirişiň bardygyny hem ýazmady. Diňe adam hukuklary boýunça baş wekil Tursunbek Akun bidüzgünçiligi düşündirip, “Halkara guramalaryň aglabasy Gyrgyzystany, şol sanda gyrgyzlary özbeklere garşy genosidde aýyplaýarlar” diýdi.
Özbekler “gyrgyz”
Iýunyň başlarynda günortadaky uruş barada ýeterlik maglumat bolmady. Şeýle-de bidüzgünçilik wagtynda we ondan soňra, özbekleriň ykbaly barasynda örän çäkli maglumat berildi diýip, Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna interwiýu beren media synçylary we etnik özbekler aýtdylar. Günortadaky Mažnun tol obasyndan özüni Mamirjan diýip tanadan ýaşaýjynyň sözlerine görä, “Telewideniýäniň gepleşikleri diňe birtaraply. Olarda mydama özbekler ýazgarylýar”.
Döwlet telewideniýesi özbekleriň ýaşaýan jaýlaryny görkezip, olar gyrgyz diýýär. Media geňeşçisi Jumagulowyň aýtmagyna görä, Gyrgyzystanyň iri telekanallary öýlerini terk etmäge mejbur bolan müňlerçe özbekler barasynda geçen iki aýyň dowamynda ýekeje hasabat hem bermediler.
Ors dilinde çap edilýän “Weçerniý Bişkek” gazetiniň zurnalisti Bermet Malikowa birnäçe gyrgyz gazetiniň özüne “Gyrgyz halkynyň duşmany bolaýma!“ diýip, duýduryş edendigini aýtdy. Meselem, “Alibi” gazeti iýul aýynda Malikowa ýaly käbir žurnalistler “Ene diline hormat goýmaýarlar” diýip ýazdy we Malikowany öz hereketlerini üýtgetmäge çagyrdy.
Şol bir wagtyň özünde-de “Weçerniý Bişkek” gazeti ýaly sanlyja neşir öz materiallarynda özbekleriň ýagdaýlary barada ýazýarlar. “Özbek jemgyýetçiligi ölenleriň sanynyň 700-e golaýdygyny aýdýar” diýip, “Weçerniý Bişkek” 15-nji iýunda Oş baradaky hronikasynda ýazypdy.
Bişkekdäki media syýasaty boýunça institytyň synçysy Akmat Alaguşewiň aýtmagyna görä, şol bidüzgünçilik bilen bagly wakalar gyrgyz žurnalistlerini iki topara böldi. Alaguşewiň sözlerine görä, birek-biregi tankytlaýanlaryň ilkinjisi başga gazetleriň watançy däldigini aýdýar. Ikinji topar bolsa, öz garşydaşyny aşa milletçi diýip atlandyrýar.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin 14-nji awgustda dawaly Krym ýarymadasynda Orsýetiň howpsuzlyk boýunça ýolbaşçylary bilen maslahat geçirýär, şeýle-de hökümet we parlament agzalary bilen duşuşýar .
Orsýetiň prezidentiniň metbugat-gullugy Putiniň ýolbaşçylygynda Sewastopolda geçirilýän Howpsuzlyk geňeşiniň maslahatynda we prezidentiň Döwlet Dumasynyň deputatlary we Federal ministrleri bilen duşuşygynda içerki meselelere, “şol sanda Kryma degişli” meselelere serediljegini habar berdi.
Putiniň Kryma iki günlük sapary 13-nji awgustda başlandy.
Ukrainanyň resmileri Orsýetiň Kryma saparyny tankyt etdiler.
ABŞ we Ýewropa Bileleşigi Orsýetiň mart aýynda Krymy anneksiýa edip, öz düzümine goşmagy sebäpli bu ýurda garşy sanksiýalary girizdiler.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin ýyllyk sorag-jogap duşuşygynda adaty orsýetlileriň soraglaryna jogap berýär.
Kremliň berýän maglumatyna görä, 14-nji aprelde geçirilýän ýygnagyň öňýanynda ýurduň dürli künjeginden 1 milliondan gowrak sorag gelip gowşupdyr. Şu ýyl 14-nji gezek geçirilýän şeýle duşuşyk adatça dört sagat ýa-da ondan hem köp wagt dowam edýär.
Telewideniýede görkezilýän gepleşigiň başynda Putin ýurduň ykdysadyýetiniň gowulaşmandygyny aýtdy. Şeýle-de, ol hökümetiň şu ýyl ýurduň umumy içerki önümiň ösüşiniň birneme pese gaçmagyna garaşýandygyny hem sözüniň üstüne goşdy.
Putin eger çykdajylar häzirki depginde dowam etse, onda Orsýetiň azyndan dört ýyl üçin ýeterlik rezerwiniň bardygyny hem belledi.


text:
14-nji iýulda Aşgabadyň hukuk goraýjý edarasynyň işgärleri änewli garaşsyz žurnalist, blogger
Döwletmyrat Ýazgulyýewi prokuratura çagyrdylar. Oňa “ýaşulularyň özi bilen gepleşmek isleýändiklerini” aýtdylar. Ýazgulyýew haýsy meselede gürrüň boljagyny soranda, olar bilmeýändiklerini, ýöne maşynly alyp gidip, soňam getirip gitjekdiklerini aýdypdyrlar.
Ýazgulyýew resmi çakylyk haty bolmasa, gitmejegini aýan edipdir. Azatlyk Radiosyna bu maglumat penşenbe güni gelip gowuşdy. Anna güni, 15-nji iýulda, Azatlyk Radiosyndan Nazar Hudaýberdi garaşsyz žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew bilen telefon arkaly gürrüňdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Sizi prokuratura alyp gitdilermi?
D. Ýazgulyýew:
Meni prokuratura däl-de, Ahal welaýatynyň polisiýa edarasynyň 6-njy bölümine eltdiler. Şol taýa girenimde, salamlaşdylar, hal-ahwal soraşdylar, näme işleýänimi soradylar. Menem Azatlyk Radiostansiýasy bilen hyzmatdaşlyk edýändigimi aýtdymam weli: “Şol teleradio nämeler berýäň şu günler?” diýdiler. Menem derwaýys hasaplaýan meselämi berýän. Meselem, Abadanyň alkymyndaky harby polkda bolan partlamany öz žurnalistik derňewlerimiň esasynda diýdim.
Azatlyk Radiosy: Şeý diýeniňizde, olar näme diýdiler?
D. Ýazgulyýew:
Şeý diýenimden soň: “Siz töhmetçilikli, halky, milleti öjükdiriji maglumat berýärsiňiz” diýdiler. Menem olara: “Olar ýaly maglumat beremok, halkdan gizlenjek boldy şu wakalar. Näme üçin Türkmenistanyň Howpsuzlyk geňeşiniň agzasy bolan Daşary işler ministrliginiň ýolbaşçylary ýalňyş maglumat berdiler, tä 10-njy iýula çenli hatda partlamanyň ýarag ammarynda bolandygam aýdylmady, şonuň üçinem resmi maglumat bolmansoň, men öz žurnalistik derňewimi geçirdim hem-de il içindäki maglumatlaram maglumat hökmünde ýetirdim.
Il içindäki maglumat ýalandyr öýdýän bolsaňyz, haýsyňyz isleseňiz gideliň Büzmeýine, özümizi tanatman, geçip barýanlardan soralyň, “Ýarag partlamasynda näçe adam wepat boldy?” diýip soralyň. Eger şonda 500 adamdan az diýip, jogap berse ötegçi, men “il içinde” diýen sözüme jogap bermäge taýyn diýdim.
Azatlyk Radiosy: Olaryň reaksiýasy nähili boldy onsoň, prokuraturanyň işgärleriniň?
D. Ýazgulyýew:
Olar prokuratura däl, meniň bilen gürleşen Altymyrat Berdiýew diýýär. Özem şu taýda bir zady aýdasym gelýär, meniň bilen gaty mylaýym gürleşdiler. Hiç hili haýbat atma bolmady. Kanun esasynda düşündirmäge çalyşdylar. Men olaryň argumentini örän gowşak gördüm. Olaryň diňe buýrugy ýerine ýetirýändigini özüni alyp barşyndanam gördüm. Men ýene bir zady aýdyp biljek: men gyzyl goşunyň hatarynda artilleriýa bölüminde gulluk etdim. Bölüm komandiri hökmünde nähili ýagdaýda snarýadlaryň hatardan çykarylýandygyny, olaryň nähili ýagdaýda howp döredýändigini, gulluk edenime 20 ýyl geçenem bolsa, bilýärin, meniň ýadymda, belli bir derejede habarly.
Men olara aýtdym: näme üçin Türkmenistanyň Howpsuzlyk geňeşi, partlamanyň bir gün öňýany bolup geçen, şol zatlary duýmady. Ýa-da bolmasa il içindäki gürrüňlere görä, ofiserler Howpsuzlyk geňeşiniň agzalaryna maglumat beripdir. “Maglumat berlipdir, çäre görülmändir diýip, siz ýolbaşçylary masgaralaýarsyňyz” diýdi. Menem aýtdym, hatda SSSR döwründe, SSSR-em bir nusgalyk döwlet däl, şonda polkuň komandirleri üç ýyldan bärde howp döredip biljek snarýadlary ýok edip, aýyrýardylar, partladýardylar. Men şuňa şaýat boldum.
Näme üçin Howpsuzlyk geňeşi partlamanyň bir gün öňýany bolanda, şol howpy görmedi. Ynha, munuňam üstesine, ýalan maglumatlar ýaýratdy. Resmi maglumatlar bolmany üçin, il içindäki gürrünleri men belli bir derejede şeýle gürrüňleriň bardygyny aýtdym. Maglumat hökmünde berdim. Eger resmi maglumatyňyzy berseňiz, men hökman bererin, men resmi hyzmatdaşlyk etmäge-de taýyn diýdim.
Azatlyk Radiosy: Döwletmyrat, olar näme diýdi duşuşygyň soňunda?
D. Ýazgulyýew:
Bu duşuşygyň soňunda: “Jenaýat kodeksiniň 132-nji maddasy (Habar beriş serişdelerinde töhmetçilikli habarlary ýaýratmak), hemem 177-nji maddasy (Sosial, dini, milli öjükdirme) biri – Iki ýyl, birem – bäş ýyl, şu maddalar boýunça sen günäkärlenýärsiň. Ýöne biz, ýaşulularyň tabşyrygy boýunça, birinji gezek saňa duýduryş bermäge geldik” diýip, protokol düzdüler. Iň soňunda: “Saňa duýdurýarys, indiki gezek şeýle zat etseň, seni jenaýat jogapkärçiligine çekeris” diýdiler.


text:
Täjigistanyň gündogarynda hökümet güýçleri hökümete garşy toparlaryň garşysyna giň möçberli operasiýa başlady.
Operasiýa Raşt etrabynda geçirilýär. Bu ýerde 19-njy sentýabrda täjik harbylarynyň maşyn kerwenine näbelli adamlar hüjüm edipdi, şonda 25 harby heläk bolupdy.
Bu hüjümde Täjigistanyň Goranmak ministrligi meýdan komandirleri Abdullo Rahymow bilen Alawutdin Dawlatowyň toparlaryna girýän söweşijileri aýyplaýar. Şolaryň arasynda Owganystandan, Pakistandan we Çeçenistandan hakyna tutmalar bar.


text:
Ysraýyl 9-njy iýulda Gaza zolagyndan Tel Awiwe atylan raketalaryň azyndan ikisini urup ýykandygyny aýdýar.
Hamaz hereketiniň ýaragly bölümi 8-nji iýulda özüniň Ýerusalime, Tel Awiwe we Haýfa birnäçe raketa atandygyny aýtdy.
Ysraýylyň harby-howa güýçleri öten agşam, raketa atyşlygynyň öňüni almak üçin, Gaza zolagynda 160 nyşanany bombalady.
Iki günlük hüjümde azyndan 23 palestinaly öldürildi.
Zarbalaryň biri Hamaz komandiriniň öýüne urlup, alty adamy, şol sanda komandiri öldürdi. Ysraýyl, raketalaryň atylmagy dowam etse, Gaza goşun saljagyny aýdýar.


text:
Birleşen Ştatlar 33 müň adamdan ybarat goşunyny Owganystandan çykarmak işini tamamlanlygyny yglan etdi. Barak Obama üç ýyl mundan ozal bu harbylary Owganystana ýardam bermek üçin iberipdi.
Goranmak ministri Leon Panettanyň beýannamasynda aýdylyşyna görä, bu goşun söweş meýdanlarynda Talybanyň basyşlaryny gowşatmak we Owganystanyň howpsuzlyk güýçleriniň sanyny hem ukybyny artdyrmak ýaly maksatlara ýetipdir.
“Biz Al-Kaýdanyň liderlerine ägirt uly zarba urduk, munuň bilen bilelikde Al-Kaýdany dargatmak, ony ýok etmek we oňa şek ýetirip bolmajagy baradaky pikirleri inkär etmek boýunça işleri alyp bardyk”, diýip Leon Panetta belledi.
Panetta muny möhüm tapgyr atlandyryp, Birleşen Ştatlaryň Owganystanda öz maksatlaryna tarap barýanlygyny belledi.
Goşun çykarmak
Birleşen Ştatlaryň Owganystandaky güýçleriniň sany geçen ýylda 101 müň adama ýetipdi, owgan güýçleri howpsuzlyk boýunça jogapkärçiligi öz üstüne alaly bäri, amerikan harbylarynyň Owganystandaky sany soňky aýlaryň dowamynda ýuwaş-ýuwaşdan azalyp başlady. NATO-nyň ýolbaşçylygyndaky halkara güýçleriniň 2014-nji ýylda Owganystandan doly çykarylmagy planlaşdyrylýar.
Birleşen Ştatlaryň ýardam beriji güýçleriniň Owganystandan çykarylmagyndan soň, ýurtda Birleşen Ştatlaryň ýene 68 müň esgeri galýar. NATO-nyň koalisiýa güýçleriniň beýleki ýurtlardan bolan harbylarynyň sany 40 müň adamdan ybarat.
Owgan güýçleriniň howpsuzlyk boýunça jogapkärçiligi öz üstüne almagyndan soň ýurtda “içerki hüjümleriň” sanynyň köpelmegi netijesinde Birleşen Ştatlaryň Owganystandaky harbylarynyň sany mundan üç ýyl ozalky derejesine ýetirilipdi.
Geçen ýylda Owganystanyň howpsuzlyk güýçleriniň günbatarly ýaranlaryna garşy ýarag götermekleri bilen bagly wakalarda azyndan 51 daşary ýurtly wepat boldy.
Birleşen Ştatlaryň generaly Martin Dempseý “içerki” hüjümleri uruş kampaniýasy üçin “örän uly howp” atlandyrdy we “ýagdaýyň üýtgedilmelidigini” aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň goranmak ministri Leon Panetta bu hüjümleri gozgalaňlaryň soňky demi, diýip atlandyrdy.


text:
Eýranyň medeniýet ministri yslam respublikasynda has köp internet azatlygynyň bolmagy üçin çagyryş etdi.
“IRNA” döwlet habar gullugy ýekşenbe güni Ali Janata salgylanyp beren maglumatynda Eýrandaky internetden peýdalanmagyň usullaryny kesgitleýän düzgünleriň häzirki döwrüň talaplaryna görä “sazlaşylmagynyň we täzelenmeginiň” zerurdygy bellenilýär.
Eýranyň medeniýet ministri Janati “Biz Yslamyň gymmatlyklaryny goramak bahanasy bilen tehnologiýanyň öňe gidişini çäklendirip bilmeris” diýdi. Şeýle-de, ol Eýranyň “özüni dünýäden izolýasiýa etmegi dowam etdirip bilmejekdigini” hem sözüne goşdy.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Owganystandaky halkara güýçleriň serkerdesi Stanleý Makkristaly wezipesinden boşadýandygyny yglan etdi.
Munuň öň ýany general Rolling Stone žurnalynda çap edilen material bilen bagly düşündiriş üçin Kabuldan Waşingtona çagyrylypdy.
Žurnalda eden çykyşynda MakKristal amerikan resmileriniň, hususan-da wise-prezident Jo Baýdeniň adresine tankydy bellikler aýdypdy.
General bilen duşuşandan soň ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Ak Tamda žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda şeýle diýdi: “Ýakynda çap edilen makalada eýelenen pozisiýa harby serkerdäniň özüni alyp baryş standartlaryna gabat gelmeýär. Şeýle pozisiýa biziň demokratik sistemamyzyň özenini düzýän prinsipi, ýaragly güýçlere graždan kontrollygy prinsipini ýoga çykarýar, Owganystanda goýlan maksatlara etmek üçin zerur bir komanda hökmünde bize bolan ynamy ýoga çykarýar”.
Owganystanda howpsuzlyga ýardam edýän halkara güýçlere täze komanduýuşiý edilip general Deýwid Petreus bellendi.


text:
Tunis polisiýasy öten gaşam günortadaky Sidi Bouzid şäherinde protestçileri dargytmak üçin göz ýaşardyjy gaz ulandy.
Bu şäher 2011-nji ýyldaky "Arap ýazynyň" sallançagy we öldürilen dünýewi oppozisioner Muhammad Brahminiň dogduk mekanydar.
Tunisde penşenbe güni Brahmi öldürileli bäri dartgynlylyk ýokary.
Hökümet başyndaky aram yslamçy Ennahda partiýasynyň dünýewi koalisiýa partnerlary, gozgalaňlaryň möwjäp galmagynyň öňüni almak maksady bilen, täze häkimiýet bölüşik ylalaşygyny yglan etdiler.
Şenbe güni irden ýurt boýunça başlanan uly protest hem, şol sanda tunis parlamentiniň daş işgindäki demonstrasiýa-da polisiýanyň göz ýaşardyjy gazy bilen garşy alyndy.
Şenbe güni Brahmi topraga berlende müňlerçe adam hökümete garşy şygarlara gygyrdy.
Ol fewralda atylyp öldürilen oppozisiýa lideri Çokri Beleýdiň golaýynda jaýlandy.
Hökümet bu iki adamyň ölümini yslamçy ekstremistlerden görýär.


text:
Aşgabat, 17.03.2015. “Türkmenportal”.
Milli bahar baýramynyň dynç alyş gününe düşýändigi sebäpli Türkmenistanyň Prezidenti Milli bahar baýramy mynasybetli 2015-nji ýylyň 22-nji martyndaky dynç gününi 23-nji marta geçirmek baradaky Permana gol çekdi.
Şeýlelikde, döwlet Baştutanynyň Permanyna laýyklykda iki baýramçylyk gününden — 21-nji we 22-nji martdan başga-da, duşenbe güni, ýagny 23-nji mart hem iş güni däl diýlip yglan edildi.
Eýeçiliginiň görnüşine garamazdan, ähli edaralara, kärhanalara we guramalara bu Permanyň ýerine ýetirilmegini üpjün etmek tabşyryldy.


text:
23-nji noýabrda Bakuda geçen hepde hüjüm edilen ýazyjy Rafik Tagi aradan çykdy. Näbelli hüjümçi publisist-ýazyjy Rafik Tagä onuň öýüniň ýanynda hüjüm edip, ony ýedi gezek pyçaklapdy.
Keselhanada edilen operasiýadan soň 61 ýaşly ýazyjynyň özüne gelendigi aýdylýar. Şonda Rafik Tagi özüne edilen hüjüme Eýranyň yslamy kemsidýändigi, halkara jemgyýetçiligine Eýrandan howpuň abanýandygy barada öz ýazan makalasynyň sebäp bolandygyny aýdypdy.
22-nji noýabrda Eýranyň Azerbaýjandaky ilçihanasy bu hüjüme özleriniň dahylynyň ýokdugy barada beýanat ýaýratdy.
2007-nji ýylda Bakuwyň şäher sudy ýazyjyny yslam barada ýazan makalasy üçin üç ýyl türme tussaglygyna höküm edipdi. Yslam dinine garşy diýlip hasaplanan şol makaladan soň, Eýranyň ruhanysy Fazel Lankareni Rafik Tagä fatwa yglan edip, onuň öldürilmegine çagyryş edipdi.
2007-nji ýylda Azerbaýjanyň prezidentiniň karary bilen ýazyja amnistiýa yglan edilip, ol azatlyga çykarylypdy.


text:
Onore de Balzak
Onore de Balzak
(1799-1850)
Beýik fransuz ýazyjysy Onore de Balzak 1799-njy ýylda Tur şäherinde, daýhan maşgalasynda dünýä inýär. Kakasy ogluny aklawjy edip ýetişdirmekçi eken, şonuň üçin Balzak ilki Wandom kolležinde, soňra Parižiň hukuk mekdebinde bilim alýar. Emma özdiýenli Balzak eýýäm ýetginjeňlik döwründen ömrüni edebiýata bagş etmek kararyna gelýär. 1823-nji ýyldan başlap Balzak dürli lakamlary ulanyp, neşirýatda birnäçe romanlary bilen çykyş edip başlaýar, emma onuň bu gowşak eserleri üstünlik gazanmaýar. Diňe ilkinji gezek öz adyndan çykaran “Şuanlar” atly taryhy romany oňa meşhurlyk getirýär. 1830-nji ýylda çykaran “Gobsek” powesti onuň adyny Fransiýanyň iň öňdebaryjy ýazyjylarynyň hatarynda goýýar. Balzagyň mundan soňky döreden “Şagren derisi”, “Otuz ýaşly aýal”, “Gorio ata”, “Ýewgeniýa Grande”, “El üzülen arzuwlar”, “Polkownik Şaber”, “Sezar Birotto”, “Lui Lamber” eserleri eýýäm öz döwründe bütin dünýä edebiýatynyň altyn hazynasyna girdiler. Ýazyjy ýazan ähli eserlerini bir topluma düzüp, oňa “Adamzat komediýasy” diýip, umumy at goýýar, şonuň üçin eserleriň ählisi belli bir derejede biri-biri bilen baglanyşýar, biri-biriniň üstüni ýetirýär. Şeýle etmek bilen Balzak öz döwrüniň Fransiýasynyň taryhyny hemmetaraplaýyn açyp görkezmek isläpdir. Onore de Balzagyň döwürdeşlerine ýetiren täsiri örän ulydyr. Stendal, Gýugo, Lew Tolstoý ýaly ýazyjylar onuň ägirtligini ykrar edipdirler. F.M. Dostoýewskiý ýaş wagty Balzagyň “Ýewgeniýa Grande” romanyny rus diline terjime edipdir. Balzak 1850-nji ýylda Parižda aradan çykýar. Edebiýatda Balzak iň bir zähmetsöýer ýazyjylaryň biri hasaplanylýar. Ol eserleriniň üstünde günde 15-16 sagat işleýän eken. Her ýyl azyndan üç, dört, käwagtlar bolsa bäş, alty kitap dagy çykarýan eken. Ol “Adamzat komediýasy” üçin 115 sany roman ýazmakçy eken, emma diňe 98 sanysyny doly tamamlap ýetişipdir.


text:
BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşi düýn gyssagly geçiren konsultasiýalarynda Gyrgyzystandaky zorluklary ýazgardy hem gan döküşligi bes etmäge çagyrdy.
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-Mun ýurda ýörite wekil ýollaýar.
Gyrgyzystanyň günorasyndaky bidüzgünçiliklerde heläk bolanlaryň sany 170 adama ýetdi. Ýerli “AKI press” agentliginiň Gyrgyzystanyň Saglygy saklaýyş ministrligine salgylanyp berýän habaryna görä, jebir çekenleriň sany 800 adamdan geçýär.
Düýn Jelalabad welaýatynda hem Oş şäherinde ýerli häkimiýet wekilleri bilen özbek jemgyýetiniň wekilleri konflikti kadalaşdyrmak boýunça gepleşikler geçirdi.
Azatlyk Radiosynyň habarçysynyň berýän habaryna görä, Oş şäherinde aýry-aýry ýaragly çaknyşyklar bolur dur, esasan, özbek kwartallarynda birnäçe jaý ýanýar.
Düýn şeýle-de özbek häkimiýetleri goňşy Gyrgyzystandan gelýän bosgunlaryň sanynyň aşa köpdügi üçin olaryň ählisini serhetden geçirip bilmeýändigini aýdyp, serhedi ýapdy.
Özbegistana geçmekçi bolýan bosgun Rasulow Azatlyk Radiosyna telefon arkaly şeýle gürrüň berdi: “Biz Ozbegistan bilen serhetde durus. Men tükeniksiz adam nobatyny görýärin. Diňe 2-3 gün mundan öň serhetden geçmäge rugsat berdiler. Dyknyşykda, basgyda adamlar ölýär. Geçilýän korridor juda dar. Hemmeler itnişýärler. Garrylar, aýallar, çagalar aýak astyna düşýärler. Özbek serhetçileri aram-aram serhedi ýapýarlar. Adamlar ýerde oturyp gijelerini geçirýärler”.
Azatlyk Radiosynyň habarçysy serhetden geçmek üçin bu ýere ýygnanan etnik özbekleriň sanynyň 15 müň adamdygyny habar berdi.
Özbek häkimiýetleri Gyrgyzystandan eýýäm 45 müň adamyň Özbegistana gelendigini aýdýar. Halkara Gyzyl Haç guramasynyň maglumatyna görä, olaryň sany bärsinden 75 müň adam.
Gyrgyzystanyň günortasyndaky ýagdaýy kadalaşdyrmak üçin Kollektiwleýin howpsuzlyk şertnamasy guramasyna gatnaşyjylar Gyrgyzystana awiasiýa, tehnika hem transport kömegini berer.
Gyrgyzystanyň Howpsuzlyk Geňeşiniň sekretary Alik Orozow duşenbe güni geçirilen konsultasiýalarda şeýle karara gelnendigini habar berdi.
Moskwada Gyrgyzystana parahatçylyk dörediji güýçleri girizmek mümkinçiliginiň maslahat edilendigi öň habar berlipdi.