text:
HTML
HTML - (Hyper Text Markup Language): Internetde giňişleýin ulanylýan script (tekst) dilidir. Programlama dili hökmünde kabul edilmeýär, sebäbi öz başyna işläp bilmeýär. HTML ulanylyp ýazylan programmalar ýa-da tekstler "interpreter"-iň kömegi bilen terjime edilip işledilýär. W3C (Bütündünýä konsortium) tarapyndan standartlaşdyrylandyr.
HTML Kod[üýtget]
Html kodlary,   täg-i bilen açylýar   täg-i bilen hem ýapylýar. Bütün kod bu 2 tägleriň arasynda ýazylýar.
Meselem:
Bu bizim ilkinji HTML kodymyz        Salam Wikipedia  Goýy harplar bilen ýazylýar   Egri inçe harplar    Goýy inçe
Makala[üýtget]
Websahypanyň içki gurluşy
Bu ugur örän çylşyrymlydyr. Bu ýerde biz diňe käbir umumy düşünjeleri salgy bermeli bolýarys. Her zady doly beýan etjek bolsak, siz hem ýadarsyňyz, biz hem. Sizi ýadadyp we gorkuzyp, höwesiňizi gaçyrasymyz gelenok. Ýöne günsaýyn web ussaçylygy barada bilimiňiziň artýandygy bizi begendirýär. Şu mowzuk boýunça makalalary okamagy dowam etdiriň.
Websahypa nähili işleýär?
Websahypa diýilýän zat aslynda her bir kompýuter programmasynyň bolşy ýaly, kompýutere berilýän buýruklaryň toplumydyr. Şol buýruklar toplumyny açýan we kompýuteri ulanýanlara görkezýän programmalara brauzer diýilýär. Türkmençe muňa geziji diýsek hem gelişmän durmaz. Mysal üçin, eýýäm bilýänsiňiz Internet Eksplorer, Mozilla Firefoks, Opera, Opera Mini, Google Krom ýaly brauzerler bar. Aslynda brauzerleriň sany örän köp, ýöne iň köp ulanylýanlarynyň arasynda esasy ýokardakylar bar.
Websahypanyň içinde dürli tekst, surat, sesli-şekilli (audio-wideo) we ş.m. maglumatlar bolýar. Şol maglumatlaryň ulanyja belli bir biçüwde görkezilmegi üçin ýörite buýruklar websahypanyň içinde ýerleşdirilýär. Websahypa diýip, umuman HTML namasyna (HTML Document) ýa-da şonuň esasynda döredilen beýleki görnüşlerine aýdylýar. Brauzerler şol HTML namasyny serwerlerden sorap alýarlar we olaryň içindäki buýruklary ýerine ýetirip, ulanyjylara netijäni görkezýärler.
Websahypanyň, ýagny HTML namasynyň içinde nämeler bar?
Websahypalar dürli-dürli bolup bilýär. Ýöne köplenç iň köp goýulýan zatlar tekst we suratlardyr. Internetiň tizliginiň artmagy bilen indi aýdymdyr wideo goýmak mümkinçiligi hem bar we köp saýt mundan peýdalanýar.
Aşakda ýönekeý bir index.html diýen sahypanyň kody görkezilýär.


c: text/html

text:
Litiý – ion akkumulýator
Litiý – ion akkumulýatorlary amaly taýdan ähli smartfonlarda, planşetlerde, noutbuklarda we awtoulaglarda oturdylýar.
Şunuň ýaly akkumulýatorlaryň kemçiligi zarýad berilýän wagty kem-kemden tozýanlygyndan ybaratdyr, şonuň ýaly hem zarýad bermäge wagt köp gidip biler, esasan hem gürrüň uly awtoulaglaryň akkumulýatorlary hakda barýan bolsa.
Günorta Kaliforniýa uniwersitetiniň barlag geçirijiler toparyna bu meseläniň çözgüdini tapmak başartdy. Batareýalarda öýjük- öýjük çeýe kremniý nanotrubkalar bilen bilelikde adaty anod grafitlerini ulanyp, akkumulýatorlaryň 200 sikle çenli gaýtadan zarýad bermäge çenli ömrüni uzaltmaga mümkinçilik berdi. Şol bir wagtyň özünde adaty akkumulýatorlar 500-1000 sikle niýetlenendir. Şunuň bilen birlikde şeýle batareýalar bary-ýogy 10 minutda zarýad alýarlar.
Häzirki zaman akkumulýatorlarynda kremniden we grafitden edilen ýuka plastinler ulanylýar. Olar bolsa, wagtyň geçmegi bilen tozýarlar we şol sebäpli batareýanyň sygymy pese düşýär. Barlag geçirijiler akkumulýatora zarýad berlende we aýrylanda bozulmaýan öýjük-öýjük gurluşynyň saýasynda gysylyp we giňäp bilýän kremnili nanotrubkalary döretdiler. Şonuň bilen birlikde hem üstüniň hem meýdany ep-esli giňäp, netijede batareýa has tiz zarýad alýar. Häzirki wagtda barlag geçirijiler öz tehnologiýasyny kämilleşdirmegiň üstünde işleýärler. Öndürijiler üçin täze tehnologiýanyň haçan elýeterli boljakdygy heniz nämälim. Ähtimal, ýyllar we onýyllyklar geçer, ýöne welin, täze tehnologiýa üstümizdäki ýylda hemmelere elýeterli bolar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
2012 ý. Londonda tamamlanan XXX tomusky Olimpiýa oýunlarynyň dowamynda spor¬tuň 30-dan gowrak görnüşi boýunça bäsleşikler geçirildi. Şol ýaryşlarda türkmen türgenleri sportuň 5 görnüşinde başarnyklaryny görkezdiler....
HORMATLY AGZALAR, TALYPDAŞLAR
HEMMÄŇIZI ŞU GÜNKI BAÝRAMYŇYZ BILEN GUTLAÝAN. BIZDE BU BAÝRAM OFISIALNO BELLENMEÝÄR. ÝÖNE ŞU BAÝRAM BIZIŇ AŇYMYZDA GALAN.
...
1.Pepen Gowy Goryan ishi Awchylyk eken.2.C.Ronaldo Lionel Messiden 869 Gun Uly Eken,C.Ronaldan Ogly Bolsa Messin Oglyndan 869 gun uly eken.3.Manchester Siti 1945-nji yylda Manchester Yunaytede Oz Meydanchasyna oynamaga Rugsat beripdir,Sebabi...
Äýnek adamyň gözüniň görmeginiň gowulanmagynda we kütelip başlan gözlere ilkinji kömegi bermekde peýdalydyr. Äýnekler gözleri her dürli zyýanly täsirlerden goramakda ulanylýan optiki abzallardyr. 01 adamlaryň arasynda...
Uçarda barýarkaňyz,saçyňyz iki esse çalt ösýär.
Gözleriňi açyp,asgyryp bolanok.
"Koka-kola"içgisiniň hakyky reňki ýaşyldyr.
"Titanik"filmine sarp edilen maliye serişdesi adybir gäminiň öz nyrhyndan hem...
Aşgabat säheriniň elektrik üpjünçiligi şäheriň golaýynda ýerleşen elektrik stansiýalaryň üsti bilen üpjün edilýär. Aşgabat şäheriniň çäginde gurlup ulanmaga berilýän döwrebap durmuşy we medeni ähmiýetli binalaryň...


text:
Baglanyşyk energiýasy
BAGLANYŞYK ENERGIÝASY — bölejikleriň käbir toplumynyň baglanyşykly ýagdaýynyň energiýasy bilen bu bölejikleriň biri-birindei tükeniksiz daşlaşan ýagdaýyndaky energiýasynyň tapawudy. Eger-de bu bölejikler molekulany emele getirýän atomlar bolsa, onda Baglanyşyk energiýasy diýlip, himiki Baglanyşyk energiýasyna düşünilýär. Eger-de bu bölejikler atom ýadrosyny emele getirýän neýtronlar we protonlar bolsa, onda Baglanyşyk energiýasy diýlip ýadronyň Baglanyşyk energiýasynaa aýdylýar. Baglanyşyk energiýasy başga hili hem bolýar. Öz ululygy boýunça Baglanyşyk energiýasy sistemany düzýän bölejikleri dargatmaga sarp edilýän işe deň. Baglanyşykly ýagdaý emele gelende, energiýa bölünip çykýar, şu sebäbe görä Baglanyşyk energiýasy otrissatel ululykdyr. Absaolýut ululygy boýunça Baglanyşyk energiýasy näçe köp bolsa Baglanyşyk şonça-da berk bolýar. Atom ýadrolarynyň Baglanyşyk energiýasy mln-ça ew-dan ybarat. Ýadrolarda şeýle uly Baglanyşyk energiýasynyň bolmagy atom ýadrolarynyň örän durnuklylygy bilen düşündirilýär. Bir protondan we bir neýtrondan ybarat bolan deýtronyň Baglanyşyk energiýasy 2,2 Mew deň. Uranyň ýadrosynyň Baglanyşyk energiýasy 1780 Mew golaýdyr. Käwagtlar ýadrodaky nuklonyň (protonyň ýa-da neýtronyň) Baglanyşyk energiýasy düşünjesi ulanylýar. Nuklony ýadrodaky baglanyşyklardan boşatmak üçin sarp edilýän energiýa nuklonyň Baglanyşyk energiýasy diýilýär. Ýeňil ýadrolardaky bir nuklona degişli bolan Baglanyşyk energiýasy ýadro baglylykda üýtgeýär. Bu üýtgeme 4He, 8Be, 12C we 160 ýadrolarynda (mes., 4He ýadrosy üçin Baglanyşyk energiýasy 7 Mew den) has güýçlüdir. Aralyk ýadrolar üçin bir nuklona degişli bolan Baglanyşyk energiýasy hemişelik diýen ýalydyr we ol 8,6 Mew deňdir.
Agyr ýadrolarda bir nuklona degişli bolan Baglanyşyk energiýasy kem-kemden azalýar. Bu sebäpli agyr ýadro (mes., uran) aralyk massaly iki ýadro bölünende energiýa bölünip çykýar. Iki sany ýeňil ýadro bir sany agyr ýadro birigende-de energiýa bölünip çykýar. Mes. 4He ýadrosy iki neýtrondan emele gelende takmynan 24 Mew bölünip çykýar. Baglanyşyk energiýasy massanyň defekti arkaly gös-göni aňladylýar. Atomdaky ýa-da molekuladaky elektronyň Baglanyşyk energiýasy ionizassiýa potenssialy bilen häsiýetlendirilýär. Erkin atomlardaky dürli elektronlaryň ionizassiýa potenssiallary atomlaryň gurluşlarynyň umumy kanunalaýyklyklary bilen şertlenendir. Molekulalar atomlardan emele gelende elektronlaryň Baglanyşyk energiýasy üýtgeýär.


text:
Ýitip gitmegiň öňýanyndaky görnüşler
Planetalar[üýtget]
- Ýer — ru:Земля
- Ýupiter — ru:Юпитер
- Mars — ru:Марс
- Merkuriý — ru:Меркурий
- Neptun — ru:Нептун
- Saturn — ru:Сатурн
- Uran (planeta) — ru:Уран (планета)
- Wenera — ru:Венера
Ýitip gitmegiň öňýanyndaky görnüşler (ýiti howp astyndaky görnüşler) (iňl. Critically Endangered (CR)) — janly tebigatda bar bolan görnüşler üçin Tebigaty goramagyň halkara bileleşiginiň (IUCN) iň ýokary kategoriýasy. Görnüşleriň bu kategoriýa degişli edilmegi olaryň sanynyň azalandygyny ýa-da üç nesiliň dowamynda 80% azaljakdygyny aňladýar. TGHB giň gerimli ýöite barlaglar geçirilýänçä, ol görnüşleri şu wagta çenli ýitip giden görnüşleriň kategoriýasyna degişli etmeýär. Şol sebäpli hem, eýýäm ýitip giden bolmagy ähtimal görnüşler ýiti howp astynda diýen kategoriýa degişli edilýärler.


text:
Gurban baýramy mynasybetli milli ruhy mukaddesliklere zyýarat edýän türkmen zyýaratçylary şu gün Köneürgenç bilen tanyşmagy dowam etdirip, bu ýerde ýerleşýän Döwlet taryhy-medeni goraghana bardylar. Ýurdumyzyň ähli welaýatlarynyň wekilleri bütin dünýäde meşhur arhitektura ýadygärliklerine — meşhur minara, Gutlug-Temiriň, Törebeg hanymyň, Tekeşiň, Il Arslanyň, Seýit Ahmediň kümmetlerine we Kyrk molla galasyna baryp gördüler, şeýle hem beýleki täsin ýerlere syn etdiler. Orta asyrlarda ýaşap geçen türkmen binagärleriniň döreden bu ajaýyp ýadygärlikleri diňe bir milli medeniýetiň däl, eýsem dünýä medeniýetiniň ykrar edilen gymmatlyklary hasaplanylýar. 2005-nji ýylda gadymy Köneürgenç ÝUNESKO-nyň Bütindünýä mirasynyň sanawyna girizildi.
Şol gün zyýaratçylar Ruhubelent etrabynyň çäginde ýerleşýän, halk arasynda uly sarpa goýulýan ýene-de bir mukaddeslige — Aşyk Aýdyň Piriň kümmetine baryp gördüler, şol ýerde aýat-doga okadylar.
Mälim bolşy ýaly, Aşyk Aýdyň Pir aýdymçylaryň we sazandalaryň piridir. Şonuň üçin hem onuň kümmeti döredijilik adamlarynyň gelim-gidimli ýerine öwrüldi. Halk arasynda meşhur bolan «Nejep oglan» dessanynda Aşyk Aýdyň özüniň okuwçysyna ak pata berip, oňa jadyly dutary sowgat berýär. «Görogly» eposynda Aşyk Aýdyň baş gahrymanyň dostuna — demir ussasynyň ogly Kereme saz sungatynda we aýdym aýtmakda halypalyk edýär. Bu bolsa oňa özüne öýlenjek ýigitleriň ählisinden üstün çykan pälwan gyz Harmandälä öýlenmäge kömek berýär. Bu ýerde, mawzoleýiň golaýynda zyýaratçylar ýaş sosna nahallaryny oturdyp, täze seýilgähiň düýbüni tutdular.
Aşyk Aýdyň Piriň kümmetiniň golaýynda dünýäde ilkinji türkmen dutaryna ýadygärlik gurlandygy bellärliklidir. Mundan başga-da, meşhur dessançylaryň çykan ýeri bolan Daşoguz welaýatynda halk sazandalarynyň we dessançylaryň gadymy sungatyna bagyşlanan Bagşylaryň muzeýi döredildi.
Zyýaratçylar şeýle hem täze Ruhubelent etraby bilen tanyşmaga hem-de täze taryhy eýýamda Şasenem düzlügini gurşap alan ägirt uly özgerişlikleri öz gözleri bilen görmäge mümkinçilik aldylar.
Qaynaq: TDHOxunma sayı: 2514


text:
Russiýa
Russiýa (grek. Pwσίa — Rus; resmi ady — Russiýa ýa-da Russiýa Federasiýasy) — Gündogar Ýewropada we Demirgazyk Aziýada ýerleşýän ýurt. Ol dünýäde iň iri döwletdir (17 075 400 km² ýa-da Ýeriň tutuş guryýer meýdanynyň 11,46 % (1/9), ýa-da adam ýaşaýan guryýeriň 12,65 % (1/8)).
Russiýanyň döwlet dili — rus dili.
Ol 16 sany ýurt bilen araçäkleşýär (dünýäde iň uly görkeziji), olar guryýer boýunça şu ýurtlardyr: Norwegiýa, Finlýandiýa, Estoniýa, Latwiýa, Litwa, Polşa, Belarus, Ukraina, Gruziýa, Azerbaýjan, Gazagystan, Hytaý, Mongoliýa, Demirgazyk Koreýa; ol deňiz boýunça Türkiýe, Ýaponiýa we ABŞ bilen serhetleşýär.
Russiýanyň paýtagty — Moskwa.
pul birligi: Rubl


text:
Robatlar barada
Adamzat 21-nji asyra çenli ýaşap bilmez
Amerikanyň Birleşen Ştatlaryň harby merkezi bolan Pentogondaky işleýän ylmy alymalar janly adamyň beýnisine meňzeş kompýuter döretdi. Bakylyk hakynda arzuw edýän adamlar, haýwanat dünýäsine bizi kowjak täze swilizasiýany döretjekler
Adamzada reýal howpy baradaky temada Orsýetiň „Komsomol“ gazýetiniň krospendenti Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň milli aýrokosmiki agenstwanyň ylmy barlag professory Aleksandr Blonkin bilen söhbet. Aleksandr Aleksandrowiç, adamzat bakylyk barada arzuw edýär.Ýöne 10-20 ýylda näme boljakdygynyň mümkünçiligini Sizden başga hiç-kim öňünden aýtmandy, medesina optimizimi az berýärmi ? Adamzat ýaşyny uzaltmak üçin özüniň saglygynyy tä dörtden bir bölegine çenli sarp edýär. Lukmanlaram netije gazandylar. Däri-derman döretdiler, organlary ýasap-oýlap we otyrtmany öwrendiler. Soňky 200 ýyl bäri orta ýaşyň dowamlygyny iki esse galdy. Näme aýtsagam bu çykgynsyz ýagdaý. Näme üçin, biologlaryň habar bermeklerine görä ýaşyňy uzaltýan mäzi bölüp aldylar, ol kletkasyňyň bölünmegine jogap berýär. Olaryň aýtmaklaryna görä onuň bölünýän kletkasy bakylygy döretýär. Kletkanyň bölünmegniň bes edilmegi(togtatmagy) goramak mehanizimiň ilkinji şerti däldir. Siz awtomobiliň motoryny çalşyp bilersiňiz, ýöne bary-ýogy başga mehanizimleri tapdan çykýar. Ýaşaýşy 5-10 ýyla çenli dowam etmek mümkin. Bir goşun pensiýonerleri jemgiýet aldy diýäýmeseň, bu hemmesi üçin gowydyr. Bolsada umumuy organizimiň garramasy ölüme sezebar bolmak bilen biologiki çäklenmesi gadam basýar. Bakylyga nähili ýol görünýär ?
Döwülüp ýok bolup gitjek, janyň biologik molekularyny ýarym gejiriji çiplere çalyşmaly, olar kisloroda mäteçlik çekmeýär we gerek bolsa müň ýyla dagy çekip biler
Bu birhilek fantastika görnüşli eşdilýär. Silikon çipleriň biziň janly sypatymyz bilen nähilek gatnaşygy bar. ? Adam beýnisiniň modelini kompýutelerde döredip bolýar. Şonuň ýaly tejribäni Britan alymy Worwik geçirýär. Ol „ýedi gnom“ (garsaky adamlar) atly öz-özi hereket edýän mini robotlaryň gruppasyny döretdi. Massaçuset Tehnologik Institutynda Bruk diýen alym, atly ýaşly çagaň fiziki we akyly ukyply, başarnykly modelini döretmekde işlejek bolýar. Ol bir topar intlektli, adamsypatly robatlaryň „atasydyr“. Olaryň ýeke bir elektron gözleri, gulaklary elleri bilen çäklenmän, şertli reflekslerini öwrenmeklerde ukyby bar. Bu onda bakylyk ýalyda ? Howa, şeýlelikde adam kopiýasyny wagtyň täsiriniň astynda döretmek mümkündir, şonuň ýaly ýaş uzaltmalar, degme şeýle formada bolaýsyn onuň islegi gutarmazmykan öýtýärin. Haçan adam-robatlar ýüze çykyp ugrar we olaryň sany ňäçe bolarka ? Ilki bilen munuň ýaly transformasiýa 10 million dollara çenli çykdaýjylar we ol ýeke gaty baý adamlara ýeterlikli bolar. Ýöne 2020 ýyla çenli adam-ekwiwalent çipli we özi hereket edýän teniň bahasy şeýle bir gaçar welin, ösüp barýan döwletlerde-de almak başardar. Şondan soňra 10-15 ýyl bakylyk miwesini hemme planetanyň adamlary dadyp görer. Diýmek geljekde, ýerde elektron beýnili akyldy jandarlaryň we mehanki bedenli, Siziň aýtmagyňyza görä, E-jandarly robot barlyklaryň döredilmegine ýüze çykmagy mümkin. Olaryň biologik gabykda ýaşaýanlar we şol biologik şertde galjaklar bilen nähilek gatnaşykda bolarlar. Ilki bilen oňuzmaça bolar. Haýsam bolsa bir duýgy bilen biýologik çagalaryny ýatlap bilýän elektron kopiýaly ene-atalary bolar. Haýsam bolsa bir wagyt, bileräk ýaşaýmaklaram ahmal ýöne geljekdäki perspektiwada-häzirki şu siwilizasiýanyň soňy bolar. Näme üçin? Adamzadyň gündäki problemalaryny üstüne alyp durmuşda aladasyz, lezzet almaklygy berýän akylly robotlar barada arzuw edýär ahyryn ! Ol ynanjaňlyk azaşmaklakdadyrlar, E-robot barlyklar biraz kämil bolarlar. Olara iýmit, suw, howa gerek bolmaz. Adamlaryň 10-ýyldaky bilimini olar göz-açyp ýumasy edinerler . Olar baky bolup, döwülen, lagşan ýerlerini aňsatlyk bilen çalşarlar. Olar ýerde we kosmosda ýerlerini üýtgetmelerini fiziki hereketsizlikde bolar, maglumatlayny bir çipden bir çipe ýazmaklyk, ýeterlikli bolar. Adamlar olara garanyňda, pes jynslardan bolup görnerler. E-barlyklar-robot özüniň biýologik ata-babalaryna hormot goýmaklyk borjy duýulmazda? Biziň häzirki janly dünýämiz–biziň ata-babalarymyzdyr. Adam şekilli maýmynlar biziň ýakynrak garyndaşymyz biz şolary hormatlamaga taýynmy ? Ewalýusiýanyň kanuny şeýle, pes derejeli akyldar jandarlar gaçyp gutulmasyz- beýik derejeli akyldarlarlaryň guly ýa-da oňa hyzmat etmeli bolýar. Biziň bagtymyza daşary planetanyň adamalary gelenok. Ony ýeke, örän uly derejä ösüp giden siwilizasyýadakylar edip biler we biz olaryň gaçyp gutulmasyz guly bolarys. E-barlyk robatlar, aň-pikirde uly özgerişler tizligi bilen böküp, bizi özüne deň etmeklikde hasap etmesini goý bolsyn ederler. Küştçi Kasparowy kompýuter sensasiýion ýeňenden soňra, öz reputasiýasyny hasam berkedenem bolsa, komputerlleriň intellektnini göz öňüne getirmek örän kyn. Şu günlere çenli, kuwwatly komputerler 40-dan 60 milliona çenli neýronly modelini döredildi. Ol çak edilmegine görä 200 esse adam beýnesinden gowşakrakdyr. Ýöne komputerler şeýle bir çalt täzelenip gurulýar welin, ynha ýene-de bäş ýyldan arasy üzülen ýerlerini tiziräk doldyrarlar. We şonda adam beýnesiniň elektron taslamalary (görnüşleri) dörär ? Bar gepem şonda-da, ýöne bir taslama ýa-da model dälde, eýsem konkret adamyň beýnisiniň analogynyň kopiýasydyr. ABŞ-yň goranmak ministrligi eýäm näçe ýyllar „Kompýuter Maugli „ diýen proýektiň üstünde işlenýär. Şol proýekte gatnaşyjylaryň biri, Stim Roýleriň aýtmagyna görä Sid diýen täze dogyp ölen çagaň beýnesini 60 % prosent neýronlaryny skanirlenýär. Sid öldi, ýöne onuň elektron beýnisi ösmäge we özgermäge başlady. Ene atasy oňa nähilek garady ? Ejesi rahatyrak, Kakasy ilki bilen gazaply boldy we ol elektron beýnini ýok etmekligi talap etdi, ýöne olam soňra köşeşdi. Ylmy-barlagçylar, kompýutere wirtual hakykatlygy ýagny surat şekilini sistema otyrdylar. Çagany üç ölçegli surat şekilde görüp bolýar we onuň sesini eşidip gepleşibem bolýar. Indi onuň ata-eneleri janly çaga sereden ýaly aladalanýarlar. Geň göräýmeli, ýöne Sid hakynda hiç hili maglumata eşdemzok we ol hakynda gürlänoklara ?. Amerikanlar proýektiň jikme-jik ýerini görkezmän syrly saklaýarlar. Bu düşnükli zat, sebäbi gep-gürrüň adamzadyň ykbaly barada gitýär. Alymlar çüýşeden jyny goýberer öýdüp gorkýarlar. Ýöne belli bolşy ýaly, hiç-hili syry köp ýylyň dowamynda saklap bilmezler. Diýmek elektronly Sidden soň uly adamlaryň computer kopiýasy bolmalyda ? Howa, ýene 10 ýyldan ýa-da bir näçe ýyldan, islendik adamlaryň aňy, onuň ýatkeşligi, huşy, pikiri, endikleri-silikon çipler görnüşde döretmek mümküňçilikler bolar. Ola beýni, a beýleki bedenleriň böleklerini nätmeli bolar. ? Robatlaryň tenini islendik forma görnüşde ýasap bolar. Bu bolsa mehanikleriň işi. Gerek bolsa, islegiň boýunça ony biologik nusga meňzeş görnüşde ýasamak mümkündir. Oňa ham, täze ýüz keşbi, göz, burun aý garaz ol islegiň modosyna baglylykda döredip bolar. Gerek bolsa, biz olara peýdaly bolsak öňat hasap ederler, päsgel bersek bizi ýok etmekden gaýtmaz. Adamzadyň günleri rezerwasiýa we haýwanat dünýäsinde gutarar. Biz olara öý haýwanlary bolmak mümkünçiligi ýokdyr, çünki robatlar onuň ýaly zada mätäçlik çekmez. Sebäbi E-barlyk robatlara daşky gurşalyp alynan sreda ýagny güne ýagyşa, howa zerur bolmaz, olaryň çipine gerek bolan minerallary gözläp tapmak üçin, ýerleri çöwürüp ugrarlar welin janly jandardan zat galmaz we ýitip gitmegine sezebar ederler. Eger-de öňünden aýtmalar (prognozlar) garaňkylyk bolsa, robatlaryň çozmagyna päsgel ýa-da olary duzyrmak üçin we biziň siwilizasiýamyzy uzaltmak üçin, Adamzat güýjini birleşdiräýende bolanokmy ? Ylmyň we tehnikanyň progressini ýatyrmak asla mümkün däldir. Döwlet ony togtatsa, başga güýçli ösýän döwletleriň eline geçeýmegem mümkündir. Şonuň üstünden işleýän ylmy-barlaglara sylag berip, özünüň bakylygy we dünýäsiniň üstünden häkim sürjek aladaly diktator hemişe tapylar. Ýöne e-robatly adamlaryň üstünde kontrol etmek synaşygyň mümkünçilikleri bolara ? Geliň onda adam sypatly maýmynlara adamlary control etmekde olara hukuk bereli. Adamyň akyly bilen, ugrytapyjylygy bilen hemişede ýeňiji bolup galar. E-beýneli robot barlyklar bizi şeýtmeklikde hiç-hilek esasa müňkürlük etmek şek şübhe ýokdyr. Beýik Paýhasly ýaradanyň döreden biologik basgançak rolyny ýerine ýetirip Adamzat ýerdäki wekilçiligini tamamlar. Bizi köşeşderýän pikir şeýle bolmaly ýagny, biz Galaktikada ýeke-täk we belkem älem jahanda elektron swilizasiýany dörediler we olaryň, ýagny E-barlyklaryň, Ýeriň çäginden çykyp gitmek we geljekdäki kosmiki kataklizimlerde bize görä olaryň örän uly mümkinçilikleri bardyr diýen umyt bardyr.
Terjime eden Şasöýin Ýasawi


text:
Saparmyrat Nyýazow
{{dablink|"Türkmenbaşy" bu sahypa gönükdirilendir. Başga ulanyşlary üçin Türkmenbaşy (dürli manylar) sahypasyna serediň.{{#if:|
Saparmyrat Ataýewiç Nyýazow Сапармырат Атаевич Ныязов Nyíazow
- 1940-njy yylyn 19-njy fewralynda Gypjak obasynda dogulyar.
- Kakasy Atamyrat II jahan urşunda Kawkaz söweşlerinin birinde wepat bolyar. 35 yaşly ejesi Gurbansoltan, doganlary 10 yaşly Muhammetmyrat we 6 yaşly Nyyazmyrat 1948-nji yylyn Aşgabat yer titremesinde şehit bolyarlar. Bu maşgaladan dine 8 yaşly Saparmyrat aman galyar. Ony garyndaşy Kurbanmyrat aga yygnayar. Ona ene terbiyesini Doyduk eje beryär.
- Ol Aşgabatdaky 20-nji orta mekdebi tapawutlanyp tamamlayar.
- Yokary bilimi 1963-1967-nji yyllarda Leningrad Politehniki institutynda alyar.
Okuwyny tamamlap Büzmeyin GRES-inde inzener bolup işe başlayar.
- 1980-nji yylda Aşgabat şaher komitetinin birinji sekreatary bolyar. Şu döwürlerde gurlup başlanan "Mir" mirkoyonlary Nyyazowyn ady bilen baglanyşyklydyr.
- 1984-1985-nji yyllarda Türkmenistanyn Kommunistik Partiyasynyn I sekretary wezipesinde işleyär.
- 1985-de Türkmenistanyn Hökümetinin başyna geçyär.
- 1990-njy yylyn 27-nji oktyabrynda Türkmenistan SSR-inin Prezidentligine saylandy.
- 1991-nji yylyn 27-nji oktyabryndaky referendium bilen Türkmenistan Garaşsyzlygyny yglan edyär.
- 1992-nji yylyn 2-nji martynda Türkmenistan Birleşen Milletler Guramasynyn agzasy bolyar.
- 1993-nji yylyn 1-nji noyabrynda Türkmenistan özünin pul birligini (MANAT) çykaryar.
- 1995-nji yylyn 12-nji dekabrynda Türkmenistan Bitarap döwlet hökmunde BMG tarapyndan ykrar edilyär.
Türkmenbaşy Türkmenistanyn 3 gezek gahrymanydyr. (Türkmenistanyn Garaşsyzlygy, Türkmenistanyn Bitaraplygy we Türkmenistanyn bugday garaşsyzlygyklary üçin)
Saparmyrat Atayewic Nyyazow 1940-njy yylda Asgabat etrabynyn Gypjak obasynda doguldy. Milleti turkmen. Bilimi yokary, hunari - inzener-energetik. Zahmet yoluna 1959-njy yylda baslady. 1967-nji yylda Leningradyn politehniki institutyny tamamlandan son, Buzmeyin GRES-inin ussasy, uly ussasy bolup isledi. 1970-nji yyldan 1985-nji yyla cenli partiya we sowet organlarynda jogapkarli wezipelerde isledi. 1985-nji yylda ol Turkmenistan Ministrler Sowetinin Baslyklygyna bellendi, sol yylyn dekabrynda bolsa Turkmenistan Kommunistik partiyasynyn Merkezi Komitetinin plenumynda TKP MK-nyn birinji sekretarlygyna saylanyldy. 1990-njy yylyn 27-nji oktyabrynda ahlihalk saylawlary netijesinde ol respublikanyn prezidentligine saylandy. 1991-nji yylyn mayynda Dunya turkmenlerinin gumanitar birlesiginin prezidentligine saylanyldy. S.Nyyazow ykdysady we syyasy ylymlaryn doktory, professor, Turkmenistan Ylymlar Akademiyasynyn akademigidir. Halklaryn arasyndaky dostlugy we parahatcylygy pugtalandyrmakda bitiren hyzmatlary goz onunde tutulyp, S.A.Nyyazowa birnace abrayly halkara bayraklary berildi. Saparmyrat Nyyazow Magtymguly adyndaky Halkara bayragynyn birinji laureatydyr. Ol Turkmenistanyn in yokary tapawutlandyrys derejesi bolan Turkmenistanyn Gahrymany diyen hormatly adyn we “Altyn Ay” medalynyn uc gezek eyesidir. 1995-nji yylyn yanwarynda gecirilen ahlihalk referendumynda turkmen halky nobatdaky saylawlary gecirmezden Prezidentin ygtyyarlyklaryny ikinji mohlete uzaltdy. 1999-njy yylyn dekabrynda bolan Halk Maslahatynyn, Milli Galkynys hereketinin we Yasulular maslahatynyn bilelikdaki Mejlisi Saparmyrat Turkmenbasyny Turkmenistanyň ömürlik Prezidenti diýlip yglan edilýär. Ol 2006-njy yylyň 21-nji dekabrynda aradan çykýar.


text:
Babbit
Babbit esasy galaýy ýa-da gurşun bolan antifriksion splaw. Babbit podşipnikleriň wkladyşlaryny guýmak üçin ulanylýar. Babbitleriň käbirleri surmadan, misden, nikelden, myşýakdan, kadmiden, tellurdan, kalsiden, natriden, magniden we ş. m-lerden ybarat bolýar. Babbiti 1839-nji ýylda I. Babbit (ABŞ) oýlap tapýar. Babbitiň ýokary antifriksion häsiýete eýe bolmagynyň sebäbi onuň gurluşynyň aýratynlygy bilen düşündirilýär, ýagny splawyň ýumşak çeýe esasynda gaty bölejikleri bolýar. Babbit aşak temperaturada (300—440 °C) ereýänligi we gowy işleýänligi bilen tapawutlanýar. Galaýy esasly babbit has berk podşipnikleri ýasamakda ulanylýar. Galaýyly babbit gurşunly babbite görä korroziýa çydamlylygy, durnuklylygy, ýylylyk geçirijiligi hem-de sürtülme koeffisientiniň azlygy bilen tapawutlanýar. Gurşunly babbit galaýyly babbite garanda podşipnigiň ýokary temperaturasynda hem işläp bilýär. Gurşunly babbit awtomobilleriň, traktorlaryň we ş. m-leriň podşipniklerini guýmak üçin ulanylýar. Gurşunly-kalsili babbit demirýol trapsportynyň podşipniklerini guýmakda ulanylýar.


text:
Wah nameden yazyp bashlajagymam bilemmok... Men seni soyyan, soyyan diyip, sana tarap ylgap gujaklasym gelya, yone onkiler yaly bagra basyp gujaklap bilemmok. Onler bile otyryp arzuw ederdik, gulerdik, degisherdik. Wah sol gunleri diysene, biz osumizi sheyle bagtly hasaplayadyk, yzyny uzulmeyan janlar, suyji sozler, yzly-yzyna yazyshyan sms-lerimiz, sol bile gol tutup aylanmalarymyz wah...! Biz bir birimizi gormesek, sesimizi eshitmesek gunler gecenokdy, gunde bile otyryp gurrun etyadik, esasanam sen toy barada gurrun etymani gowy goryadin, yone durmushumyz goz onune getirshimiz yaly bolmady, a bu gun bolsa shol onki gunleri yatlap oturmakdan bashga zat elimden gelenok. Biz shol bagtly gunler bilen hemme zady unudypdyrys, ykbal barada hich pikir etmandiris, hawala sheyle bagtly gunlerin icinde ykbal yada dushyami diysene! Bu gun bolsa biz bir-birimizden uzaklarda, sen enen-atan yanda, a men keseki yurda okap yorun. Biz indi ayra, yok... biz bir-birimizden ayyrylshmadyk yone ayyrdylar... Sen enen-atan, doganlan sebabkar boldy, biz bir-birimizi nahili halasagam garshy boldylar, howa intagem yadymda shol sozler " belki enen atany ugradyp gor, gepleshsinler razy bolarlar" diyenin, menem gepleshselerem men okuwy gutarman toy edip bilmen jan diyipdim, shol sozden son yzy uzulmeyan gozden dokulyan yashlar, meni okundiryadi oz icimden diyyadim name ucin diydim diysene diyip, yene bir-biregi bagra basyp kosheshdirdik, garashaly belki manlayymyzy bir-birimize yazylan bolsadykda diyip sag bollashdyn, ana shol hoshlashykdaky opulen posa in sonky boldy... son iki gun gecende sana jan etdim telefonyn ocukdi, name boldyka diyip hich ozume karar tapmadym, agshama golay jogap beldi na tanysh tel nomerden '' Salam jan bu men ...... bagysh men telefonymy oydakiler elden aldylar, su wagtam tansymynkydan yazyan diydin, meni basym durmusha chykaryalar, ejemin ayal doganynyn oglyna beryaler, men ona asla barmak islamok... hic islammok, yone meni dinleman razylyk berdiler, Jan men dine seni soyyan yadynda sakla diyip nokat goyupsyn. Ana shol gunden son hic ozume karar tapmadym bir gun kop dursam, olumim golaylashyan yaly duyyadym, shol sebapdenem okuwa gitmeli biledimin uchmaly wagtynam uytgedip, okuwa gitmeli wagtymdan ir gitdim... Indem shol sebabden son senden hich habar yok... Belki senem men yaly yola seredip meni yatlayansyn, yada eyyam birinin toruni bezap oturansyn... Name bolsada jan men seni soyyan, we durmushda sana bagt arzuw etyan.... ( Oylanmajyk durmushym bilen bagly ) Mr.
Ses berilşik ýok.
Halanan (4)


text:
Türkmenbaşy Bank
Türkmenbaşy Bank, Teke bazarynyň ýanyndaky bank. Aşgabatda Azatlyk we Köpetdag etraplarynda şahamçalary bar. Türkmenistanyň ilkinji prezidenti Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň adyny göterýär. BANKYŇ TARYHY
TDTB “Türkmenbaşy” bankyň ösüşiniň we emele gelşiniň taryhy XX-nji asyryň 20-nji ýyllaryndan başlanýar. 1924-nji ýylda Türkmenistanda, Söwda-senagat bankynyň türkmen bölümi açylýar. 1928-nji ýylda senagaty we elektrohojalygy uzak möhletleýin karzlaşdyrmaklyk bir bankda jemlenildi. Senagatbankynyň we Elektrobankynyň gysga möhletli ammallary Gosbanka geçirildi. 1928-nji ýylyň 14-nji fewralyndan SNK SSSR-ň karary bilen Senagatbankynyň we Elektrobankynyň esasynda senagaty we elektrohojalygy uzak möhlete karzlaşdyrýan Bank – Senagat banky döredildi. 1958-1959-nji ýyllarda Obahojalykbankynyň we Sekombankynyň kontoralary ýapyldy, we olaryň işi Gosbanka we Senagat banka, täzeden at berilen, maýa goýumlaryny maliýeleşdirýän Bütinsoýuz banky - Gurluşykbanka geçirildi.
Gurluşyk bankynyň edarasy (1982-nji ý.) ş. Aşhabat, Žitnikow köç.,22. 1991-nji ýylda, Sowet Soýuzynyň dagamagy Türkmenbaşy bankynyň taryhynyň üýtgemegine täsir etdi. Öňden hereket edip gelýän “Türkmensenagatgurluşykbank” - Aksioner inwestision täjirçilik banky “Inwestbank” diýip atlandyryldy. Inwestbank, ilkinjileriň hatarynda, milli we daşary ýurt walýutada amallary geçirmek üçin ygtyýarnamany aldy we inwestision institut hökmünde iş geçirmäge hukugy berýän Türkmenistanyň ykdysadyýet we maliýe Ministrliliginiň N 1 ygtyýarnamasyny aldy, bu bolsa gymmat bahaly kagyzlaryň bazarynda inwestisiýa instituty hökmünde raýatlar bilen işi amala aşyrmak üçin hukuk berdi.Bu derejede bank 1991-nji ýyldan 1999-nji ýyla çenli işledi.
1993-nji ýylda Türkmenistan öz milli walýutasyny – manady girizdi, garaşsyzlygyň hakyky kepili hökmünde, bu bankyň işjeňligine ep-esli üýtgeşikleri girizdi. Şu wagt, “10 ýyl abadançylyk” maksatnamasynda görkezilen, Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň pikirlerini durmuşa geçirmek bilen baglanyşykly esasy meseläniň biri hem, bankyň işini netijeli ösdürmek üçin amatly guraýjy-ykdysady ýagdaýy döretmek bolup dur. Milli walýutanyň girizilen döwrinde bank tarapyndan ýurdyň hemme welaýatlarynda walýutany çalyşmak üçin punktlar açyldy.
1999-nji ýylyň ýanwar aýynda AIKB “Inwestbank”, ykdysadyýetiň hususy sektorynyň ýuridiki taraplaryna, şol sanda daşary ýurt maýasynyň gatnaşmagyndaky kärhanalara, şeýle-hem şahsy taraplara hyzmat etmek hukugy bilen, senagat we senagat infrastrukturasyny maliýeleşdirmäge gönükdirilen ýöriteleşdirilen döwlet täjirçilik banky diýip täzeden atlandyryldy. 2000-nji ýylyň aprel aýynda Aksioner inwestision täjirçilik banky “Inwestbank” – Türkmenistanyň Döwlet täjirçilik banky “Türkmenbaşy” adyna üýtgedildi.
TDTB "Türkmenbaşy" üýtgeşmeleriň netijesinde, diňe öňki müşderilerini galdyrmakdan başga-da, öz ornuny maliýe bazarynda pugtalandyrdy. Çörek-bulka kombinaty ş.Aşgabat Köp ýyllaryň dowamynda, işiň has maýyşgak usullaryny özleşdirip we işe girizip, bank hemişe esasy müşderlerini saklamaga ymtylýardy.
Türkmenistanyň döwlet täjirçilik banky “Türkmenbaşy”, Türkmenistanyň beýleki banklary bilen bir hatarda halkyň hal ýagdaýynyň gowulandyrylmagynda we ýurdyň ykdysady ösüşiniň pugtalanmagynda öz işjeň goşandyny goşýar. Öz derejesinde döwlet banky bolmak bilen we Türkmenistanyň ykdysadyýetini ösdürmekligiň meýilnamasyna salgylanmak bilen, Türkmenbaşybank öz işinde esasy ünsi senagat, ulag, aragatnaşyk we söwda pudaklaryny maliýeleşdirmeklige berýär.
Türkmenbaşybankynyň esasy karz syýasaty, milli önüm öndürijilerine we halkyň hal ýagdaýyny gowlandyrmaga gönükdirilendir. Galybersede ýurdyň ähli senagat sebitlerinde şahamçalar zynjyrynyň düýbüniň tutulmagy, Bankyň esasy strategiki wajyp ugury bolup durýar, bu hem muşderileriň isleglerini kanagatlandyrmaga gönükdirilendigini görkezýär. Bank, häzirki wagytda bank ulgamyna degişli ähli görnüşli islegleri kanagatlandyrjak derejede hyzmatlaryň toplumny hödürleýär.
Türkmenistanyň “Türkmenbaşy” döwlet täjirçilik banky Türkmenistan döwleti özüniň ösüşiniň täze tapgyryny amala aşyrmak bilen bir hatarda dünýä ykdysady ulgamyna integririlenmekligini dowam etdirýär. Bu ugurda edilen möhüm ädimleriň biri-de, Türkmenistanyň Hormatly Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan bazar ykdysadyýetiniň milli modelini döretmek baradaky başlangyjydyr. Türkmenistanyň ykdysady ösüşiniň modeli - eýeçiligiň dürli görnüşleriniň ulanylmagy we deň derejede hukuk kadalaryna eýe bolmagy, telekeçiligiň dürli görnüşleriniň, hususan-da, kiçi we orta telekeçiligiň ykdysady erkinlikde gülläp ösmegi bilen bir hatarda hojalygy ýöretmegiň bazar ýörelgelerine geçmekligi üpjün etmekdir. Türkmenistanyň ykdysady ösüşinde bank ulgamynyň aýratyn orny bardyr. Türkmenistanyň ,,Türkmenbaşy" döwlet täjirçilik banky Türkmenistanyň iň bir ýöriteleşdirilen banklarynyň biridir. Bank müşderileriň talaplaryndan we bank hyzmatlarynyň dünýä standartlaryndan ugur almak bilen, döwrebap bank tehnologiýalaryny özleşdirýär we hyzmatyň görnüşleriniň gerimini giňeldip, olary has-da kämilleşdirýär. Müşderilere ýokary professional derejede hyzmat etmekligi, bank amallarynyň syryny saklamaklygy, goýumçylaryň maýalarynyň ygtybarly we bähbitli goýulmagynyň üpjünçiligini kepillendirýär. Bank işewür adamlary özara bähbitli hyzmatdaşlyga çagyrýar. Alyp barýan işiniň möçberine we eýeçiliginiň gömüşlerine garamazdan, bank ähli müşderiler bilen hyzmatdaşlyk etmäge taýýardyr.
- Türkmenistanyň “Türkmenbaşy” döwlet täjirçilik banky halk hojalygyň şu aşakdaky öňde baryjy pudaklaryna hyzmat edýär: Nebit we gaz toplumy
- Energetika toplumy
- Ulag we aragatnaşyk
- Gurluşyk we gurluşyk materiallary senagaty
- Himiýa senagaty
- Söwda
Içerki maliýe bazaryndaky iş tejribesi, oýlanyşykly strategiýa, ýokary hünär derejeli işgärleriň bolmagy, döwrebap tehnologik çözgütler, bank etikasynyň gyşarnyksyz berjaý edilmegi - banka öz müşderilerine ýokary hilli we netijeli hyzmat etmeklige mümkinçilik berýär. Bank dürli görnüşli hyzmatlaryň mümkin bolan köplügini teklip etmek bilen, müşderileriň anyk talaplaryny göz öňünde tutup we indiwidual çemeleşmä esaslanyp, olaryň toplumlaýyn meselelerini çözmekligi özüniň ileri tutulýan wezipeleriniň biri hasap edýär we hem korporatiw, hem hususy müşderiler üçin ygtybarly hyzmatdaş hökmünde çykyş edýär. Bank müşderilere maliýe ugrundan gowy baş alyp çykmakda, pul serişdelerini netijeli dolandyrmakda ýardam bermek bilen, edilýän hyzmatlaryň amatlylygyny üpjün edip, bank hyzmatlarynyň dürli görnüşlerini amala aşyrýar.


text:
Kompýuter wideo
Kompýuter Video
Öňki asyryň 90-njy ýyllaryna çenli wideomontažy diňe wideoplýonkanyň üstünde professional gymmat enjamlar bilen geçirmek bolýardy we ol gaty çylşyrymly we kyn iş bolupdyr. Digital video, ýagny, kompýuterde ulanylýan elektron görnüşli wideo has ýaýrandan soň, wideoklipleri kompýuterde işlemek mümkin boldy. Indi, kompýuterler has arzanlandan soň we olaryň güýji köp esse artandan soň, wideomontažy öýde hem edip bolýar. Kompýuterde ulanylýan dürli we köp sanly wideo formatlary bar:
Köp formatlar ýitgili, ýagny olar başlangyç wideonyň ululygyny gysyp kiçeldýärler – kompressiýa edýärler, emma şonda onuň hili belli derejede ýitýär.
Kä-bir formatlar bolsa ýitgisiz – ýagny, olar asyl wideonyň hilini üýtgetmeýärler, emma köp ýer tutýarlar.
Soňky wagtlar High-Definition (HD), ýagny, ýokary razreşeniýe bolan örän gowy hilli wideo formatlar meşgur bolýar. HD görkezýän telewizorlaryň satylyşy ösen ýurtlarda barha artýar.
Esasy wideo formatlar:
MPEG-1 (mpeg, mpg) - ir çykan ýitgili format, köp ýer tutýar, suradyň hili VHS (wideokassetalaryňky bilen deň - orta we pes derejede, VideoCD şol formatda ýazylýar; DAT – adatça MPEG wideo disklere ýazylanda döredilýär; MPEG-2 - köp ýer tutýan format, suradyň hili azajyk ýitýär, DVD-Video we sputnik TV-niň formaty; MPEG-4 (MP4) - soňky çykan az ýer tutýan format, suradyň hili wideoklipiň niýetlenişine laýyklykda dürli bolup bilýär – pesden örän ýokara çenli, şu wagt çykýan wideopleýerleriň köpüsi we mobil telefonlary MPEG-4 okap bilýärler; QUICK-TIME (MOV)– tutýan ýeri we hili ortaça, mobil telefonlarda we Internetde (streaming video) köp ulanylýar; Real Media (RM) - QUICK-TIME meňzeş format, az ulanylýar; VOB – orta hilli format; 3GP – mobil telefonlarda iň giň ulanylýan, örän az ýeri tutýan we pes hilli ýitgili format; FLV – Internet streaming video we Flash animasiýasy bilen giňden ulanylýan format, örän az ýer tutýar, suradyň hili pes we orta, YouTube we başga-da köp Internet wideo FLV görnüşinde görkezilýär; Windows Media Video (WMV, ASF) – bu format bilen kompressiýanyň ýokarda agzalan ähli görnüşlerini diýen ýaly edip bolýar AVI –islendik kompressiýany edip bilýän giň ýaýran format, ýitgisiz wideo edip bolýar(emma şonda köp ýer tutýar), kameralardan kompýutere wideo geçirmek üçin giňden ulanylýar;
MP4 şu wagt öräň meşgur format. Ol wideo gowy gysýar, şol bir-wagtda hilini gowy saklaýar. Dürli hilli wideo formatlar we standatlar MP4 laýyk gelýär. MP4 formatyň öz gereginde başga birnäçe görnüşi bar: DivX – MPEG-2 (DVD-Video) bilen meňzeş hili üpjün edýär, emma tutýan ýeri azyndan iki esse az bolýar. Xvid – DivX bilen meňzeş. H.261 – iň soňky çykan meşgur HD standart, örän ýokary hilli we wideofaýllary oňat gysýan format, ýöne köpräk ýer tutýar;
Kompýuter wideomontažy non-linear video usulynda edilýär. Non-linear video montaž – wideoklipde her kadr bilen aýry işläp bilýän wideomontaž. Eger ýörite güýçli wideokarta we kompýuter bar bolsa, köp wideomontaž programmalaryň kömegi bilen non-linear wideo ýasap bolýar. Iň öňdebaryjy wideomontaž prgrammalar: Avid, Adobe Premiere, Ulead Video Studio we Apple's Final Cut Pro, Lightworks, Sony Vegas, Media 100. Bular bilen professional kino we TV wideomontaž edip bolýar. Iň güýçli we kinostudiýalarda giň ulanylýan programmalar: Avid we Final Cut Pro. Başga-da meşgur emma has ýönekeý wideo programmalar: Movie Maker (her Windows kompýuterde bar), iMovie (her Mac kompýuterde bar), NERO 8 Ultra, GEAR Video, muvee Technologies' muveeNow, autoProducer, Pinnacle Systems' MediaSuite (Türkmenistanda meşgur), Virtual Dub (meşgur mugt programma, ýagny Open Source software). Bulary öýde ulanmak amatly bolar. Ulead Video Studio – hem professional hem ýönekeý öý wideomontažy üçin gowy ýaraýan programma, ony öwrenmek aňsatdyr. Wideomontaž programma kompýuterde dürli wideo yzygiderlikleri bilen işleşýän programmadyr. Ýönekeý düşündireňde, bu programma wideoklipleri surat (meselem, JPEG) görnüşinde saklanýar. Ýagny, aslynda wideolaryň özleri üýtgedilenok-da olaryň JPEG surat kopiýalaryň üstünde iş geçirilýär. Bu suratlar bilelikde alynyp, kesilip, birleşdirilip, ulaldylyp, kiçelip, aýlanyp we başga-da dürli effektler goýulyp bilner. Wideomontaž programmalar belli derejede audiomontaž (audiofaýl kesmek-birleşdirmek, sesini üýtgetmek işi) hem edip bilýäler. Wideomontaž programmanyň iş ýeri şu esasy bölümlerden ybaratdyr: Wagt hatary (timeline) - ähli wideolar, sazlar we suratlar şol timeline hatarynda goýulýar we olar bilen iş geçirilýär. Hatar slide-show (Power Point) yzygiderlige gaty meňzeýär. Hataryň wagt lineýkasy bar, onuň masştabyny ulaldyp – kiçeldip tutuş proýekt ýa-da diňe onuň aýry bir kiçijik bölegi görüner ýaly sazlamak bolýar. Wideo, saz, surat aýry-aýry gatlarda ýerleşdirilýär. Iň güýçli programmalar (Adobe Premiere, Final Cut Pro, Avid) şol gatlaryň 99 we ondan hem köp sany bilen işläp bilýärler. Ýönekeý Movie-Maker bolsa, meselem, diňe bir gaty bilen işlä bilýär. Kitaphana (Library, Biblioteka) – proýekt üçin gerek wideo, surat we audio faýllaryň ýerleşýän ýeri. Gerek wagty, olar aňsatlyk bilen tapylyp we timline hatara geçirilip bilner. Preview Window (Project) - montaž edilen tutuş proýekti görkezýän ekran. Montaž dogry gidýändigini barlamak üçin amatly Source Window (Videoklip) – proýektiň şu wagtky işlenilýän bölegi (timeline hatarynda bellenen aýry klip). Trim Window – klipleri kadr-kadr alyp işledýän ekran Kä-bir programmalarda (meselem, Ulead Video) hem Preview hem Source bilelikde görkezýän diňe bir ekrany bolýar, şonda ekranyň gapdalynda Project we Videoklip geçirýän knopkalary bolýar. Wideoklipiň ýa-da suradyň üstünde dürli effektleri goýup bolýar: ak-gara etmek, sahypa ýaly geçirmek, reňkini üýtgetmek, üstünden bulut geçer ýaly etmek we ş.m. CAPTURE diýmek, bu daşyndan, meselem, wideokameradan wideony kompýuteriň içine geçirmek diýmek. Köp wideomontaž programmalaryň CAPTURE funksiýasy bar, ýagny, olar kameradan göni programmaň içine wideo tutup geçirmäge we onuň üstünde işlemäge mümkinçlik berýärler. Proýekt taýýar bolandan soň ony SHARE ýa-da EXPORT edýäler, ýagny belli bir saýlanan meşgur wideo format görnüşinde diske geçirýärler. Kodek – bu signaly bir görnüşinden başga bir görnüşine geçirýän programma ýa-da enjam. Wideo kodek köplenç wideo kompressiýa edýär.
LINKLER:
Kompỳuter ulanmak http://tk.wikipedia.org/wiki/Komp%E1%BB%B3uter_ulanmak


text:
Kosmonawtika güni
1961nji yylyn 12nji aprelinde Ýuriý Gagarin dunyade ilkinji bolup,yerin dashynda ya-da kosmosda aylanan adamdyr.Yagny,ol Gazagystanyn chaginde yerleshyan "Baykonur"kosmodromyndan uchup,kosmosda 108 minutlap bolupdyr.Netijede,önki Sowet Soyuzynda 1962nji yylyn 12nji aprelinden bashlap, SSSR-ñ Yokary Sowet Prezidiumyn karary bilen"Kosmonawtika guni"diyilip,bellenilyar.Yuriy Gagarin 1934nji yylda dogulyp,1968nji yylda(34 yashynda)uchushlaryn birinde raketada topliwo(nebit)yetmänligi sebapli uchary yere gonup yetishman,aradan chykyar.


text:
Arap dili
Arap dili (أللغة العربية al-lugatu-l-‘arabiyyah) - Afraziýa dil maşgalasynyň semit şahasyna degişli dil. Arab dili 280 million adam üçin ene dilidir we ýene 50 million adam ony ikinji dil hökmünde ulanýarlar. Ýazuwy arap elipbiýiniň esasynda. Bu dil 26 döwletiň resmi dili we Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambeýasynyň 6 sany resmi we iş dilleriniň biri. Arap dili şu ýurtlarda resmi: Oman, Birleşen Arap Emirlikleri (BAE), Katar, Bahreýn, Kuweýt, Saud Arabystany Patşalygy (SAP), Yrak, Ýemen, Iordaniýa, Siriýa, Liwan, Izrail, Müsür, Sudan, Eritreýa, Jibuti, Somali, Somalilend, Komor adalary, Liwiýa, Çad, Tunis, Aljir, Marokko, Günbatar Sahara, Mawritaniýa.


text:
Suw
Suw (wodorod oksidi) — binar organiki däl birleşme, himiki formulasy Н2O. Suwuň molekulasy öz aralarynda kowalent baglanyşyk bilen birleşýän iki sany wodorod we bir sany kislorod atomyndan ybaratdyr. Ol adaty şertlerde dury suwuklyk bolup durýar, onuň reňki (kiçi göwrümde), ysy we tagamy bolmaýar. Onuň gaty ýagdaýy buz, gar ýa-da gyraw diýlip, gaz görnüşli ýagdaýy bolsa, suw bugy diýlip atlandyrylýar. Suw suwuk kristal görnüşinde hem bolup bilýär (gidrofil ýerlerde) Ýer ýüzüniň 71 %-ini (361,13 mln km2) suw (okeanlar, deňizler, köller, derýalar, buzlar) gaplap alýar. Ýerdäki suwuň takmynan 96,5 %-i okeanlarda ýerleşýär, dünýädäki suw zapasynyň 1,7 %-ini ýerasty suwlar, ýene 1,7 %-ini Antarktidanyň we Grenlandiýanyň buzluklary we buzly örtükleri, uly bolmadyk bölegini derýalardaky, köllerdäki we batgalyklardaky suwlar we 0,001 %-ini bulutlardaky suwlar emele getirýär. Ýerdäki suwlaryň uly bölegi şor bolmak bilen, ol oba hojalygy we agyz suwy üçin ýaramsyzdyr. Süýji suwuň paýy 2,5 % çemesi bolup, onuň hem 98,8 %-i buzluklarda we ýerasty suwlarda ýerleşýär. Tutuş süýji suwuň 0,3 %-e golaýy derýalarda, köllerde we atmosferada saklanýar, ondan hem az bölegi (0,003 %) bolsa, janly organizmlerde ýerleşýär.
Ol oňat güýçli polýar erediji bolup durýar. Tebigy şertlerde hemişe özünde erän maddalary (duzlar, gazlar) saklaýar.
Suw Ýeriň ýüzünde ýaşaýşyň döremeginde we dowam etdirilmeginde, janly organizmleriň himiki gurluşynda, klimatyň we howanyň formirlenmeginde uly ähmiýete eýedir. Ol Ýer planetasynda ähli janly jandarlar üçin iň möhüm madda bolup durýar.
Goşmaça okamak üçin[üýtget]
- Л.Кульский, В.Даль, Л.Ленчина. Вода: знакомая и загадочная
- Мембрана: Впервые созданы пятиугольные кристаллы льда
Salgylanmalar[üýtget]
Salgylanmak üçin materiallar[üýtget]
- Теплофизические свойства воды и водяного пара
- Диаграмма фазовых состояний(iňlis dilinde)
- Основы геологии Геологическая работа текучих вод


text:
Muguthor gurçuklar
Mugthor gurçuklar ýa- da ylmy dil bilen aýdanymyzda gelmintler – adamyň bedenine ornaşyp, onda dürli gurçuk kesellerini – gelmintozlary döretmäge ukyply ýönekeý gurçuklaryň uly toparydyr. Olar adamzadyň saglygyna howp salýan musallatdyr. Göräýmäge arassaçylyk şertlerini berjaý edýänlere gurçuk ýolukmajak ýaly, emma öýde arassaçylyk kadalary doly saklansa-da, köpçülik ýerlerinde dürli ýollar bilen bu kesel ýokuşyp bilýändir. Gelmintleriň ýaýramagy ilki bilen howa şertlerine, soňra bolsa ýerlerdäki durmuş-ykdysady ýagdaýa baglydyr. Hemmetaraplaýyn ösen ýurtlarda gelmintoza ýolukmagyň derejesi yzagalak tropiki we subtropiki guşaklykdaka ýurtlara garanyňda mes- mälim pesdir. Ýer ýüzünde adamyň bedenine şikes ýetirmäge ukyply gurçuklaryň 400-den hem köpräk görnüşi bardyr. Olar öz arasynda üç topara bölünýärler: togalak gurçuklar, lenta şekilli gurçuklar we gansorujylar. Ýokuşmagyň ýoluna görä bolsa olar: Biogelmintlere (ösüş tapgyry haýwanyň bedeninde geçip, şolardan adama ýokuşan gurçuklar); Geogelmintler (gurçuklaryň ýumurtgalary toprakda ösüp ýetişen); Kontagelmintlere (keselli adamdan geçen gurçuklara) bölünýär. Adam gurçuklary ýaýradyjy ýa-da olaryň ahyrky eýesi bolup biler. Keseliň ösmegi we bedeniň şikeslenmegi mugthor gurçuklaryň adamyň bedenine ýokuşmagynyň ýoluna, olaryň sanyna we bedendäki uýgunlaşmasyna baglydyr. Gurçuklaryň liçinka (ýaş gurçuklar) görnüşi hem, doly ösüşi geçen görnüşleri hem adamyň bedenine uly zyýan ýetirýändir. Uly gelmintler adatça bedeniň belli bir ýerine ornaşýar, emma liçinka beden agzalarynyň içinde çylşyrymly hereketleri ýerine ýetirip, agzanyň üýtgemegine getirip biler. Beden agzalarynyň içinde garyn-içege ýollary mugthor gurçuklaryň mesgeni bolup, olaryň her bir görnüşi özi üçin onuň belli ýerlerini saýlap alýar. Mysal üçin togalak gurçuklar (askaridler) – inçe içegäniň başynda, kiçi soguljan (ostrisa) – inçe içegäniň ahyrynda we ýogyn içegäniň başynda, uly soguljan (wlasoglaw) – ýogyn içegäniň başynda ýaşaýar. Gurçuk keseli adamyň bedeniniň hemme agzalaryny we dokumalaryny şikeslendirip bilýär. Onuň ähli görnüşleri bedendäki bar bolan keselleriň geçişini agyrlaşdyrýar. Görnüşine baglylykda şu aşakdaky gurçuk keselleri has ýygy duş gelýär: Askaridoz; Trihosefalez; Trihinellýoz; Trematodoz; Enterobioz; Ankilostomidoz. Gurçuk keseliniň alamatlary Gelmintoz keseli adatça iki tapgyrlaýyn geçýär: ýiti döwri – 2-3 hepdeden 2 aýa çenli we dowamly döwri – birnäçe aýdan ençeme ýyla çenli dowam edip biler. Ýiti döwri mugthorlaryň bedene geçip, onuň içinde ornaşyp başlamagy bilen gabat gelip, esasy ýat antigenlere garşy immunitetiň allergiki görnüşde ýüze çykýan jogaby bilen häsiýetlendirilýär. Gelmintozyň bu döwrüniň alamatlary mugthor gurçuklaryň bedene geçiş ýoluna garamazdan birmeňzeşdir. Emma dowamly tapgyrynyň alamatlary köp dürlüligi bilen tapawutlanýar. Gurçuklaryň ýerleşýän ýerine, sanyna, alyp barýan işine görä, dürli beden agzalaryň we ulgamlarynyň işinde bozulmalar peýda bolýar. Bedende maddalaryň çalşygyna ýaramaz täsir edip, mugthorlar özüne gerekli maddalary kabul edýärler we iýmit siňdirişiň bozulmagyna, witaminleriň, beloklaryň, ýaglaryň, uglewodlaryň, mineral maddalaryň bedende özleşmegini bozýarlar. Gelmintozyň ilkinji alamatlary 2-3 günden (askaridozda), 1,5 ýyla çenli (filýariozda) ýüze çykýar. Bu döwür köplenç 2-3 hepdäniň içinde bolup geçýär. Keseliň başynda deride örgün peýda bolýar, limfa düwünleriň, bagryň we dalagyň ulalmagy, beden etinde we bogunlarda agyry peýda bolýar. Gelmintozlaryň käbirine özboluşly alamatlar: opistorhoza (bagyr soruja) sary getirme, trihinellez üçin bolsa gyzdyrma, beden etinde agyry, ýüzüniň we gabaklarynyň çişmegi mahsusdyr. Gurçuk keseliniň dowamly döwründe, eger-de ol uly göwrümli, mysal üçin inli lentes, askarid bolaýmasa, bedene düşen ýeke-täk gurçuklar onda hiç bir alamatlary ýüze çykarman ýaşap bilýär. Ýöne bedene düşen köp sanly gurçuklar iýmit siňdirişi bozýarlar ( ýürek bulanma, garnyň çişmegi we agyrmagy, iç geçme ýüze çykýar) we käbir özboluşly häsiýetleri ýüze çykarýarlar. Gurçuk keseliniň ähli görnüşleri hem howply gaýraüzülmelere getirip bilýändir. Mysal üçin, askaridler içegä dykylýar, adamda ýürek bulanma we gaýtarma ýüze çykýar. Şonda olar gaýtarylan iýmit bilen adamyň agzyndan çykyp bilýär. Kähalatlarda lukman eli bilen basyp barlag geçirende, gurçuk ýumagynyň (esasan uly ölçegli gurçuklarda) bardygyny anyklap biler. Askaridler dem alyş ýollaryna düşende, bogulma ýüze çykýar. Içege geçirijiliginiň bozulmagy, onuň diwarlarynyň deşilmegi seýrek duş gelýän, ýöne örän howply gaýraüzülmeleriň biridir. Şeýle agyr ýagdaýlaryň öňüni almak üçin irki anyklaýyş çärelerini geçirmek örän ähmiýetlidir. Bu çäreler gakylykda we ganda gurçuklaryň ýumurtgajyklaryny ýa-da antitela (bedene del maddalar düşende, olaryň zyýanly täsirini ýok etmek üçin işlenip çykýan öýjükler) öýjüklerini ýüze çykarmaga gönükdirilendir. Giçki anyklaýyş çärelerinde gurçuklaryň ýumurtgalary täretiň düzüminde ýüze çykarylýandyr. Gurçuk keseliniň bejergisi Häzirki döwre çenli gurçuklar bilen bagly meseleleriň köpüsi anyklanyldy. Mugthor gurçuklardan saplanmak üçin gelmintlere garşy, hersiniň özüne mahsus derman serişdeleri ulanylýar. Olar üýtgeşik köp dürliligi bilen tapawutlanmasa-da, ençeme ýokary netijeli serişdeleri öz içine alýar. Mysal üçin, degelmintizasiýa - gurçuklary ýok etmek çäresini geçirmek üçin mebendazol (wermoks, antioks), pepiraziniň adipinaty (adipalit, antepar, wermikompreý, gelmirazin), pirantel pamoaty (antimint, kombantrin, strongid) serişdeleri bellenilýär. Enterobiozy we askaridozy bejermek üçin pirantel, mebendazol, albendazol, karbendasim ýaly dermanlar ulanylsa, lenta şekilli gurçuklary bejermek üçin prazikwantel ulanylýar. Köp ýagdaýda, gelmintozy bejermek üçin derman serişdesini bir gezek ulanmak ýeterlikdir, ýöne käwagt bellenilen tertip boýunça birnäçe günden gaýtalap ulanmak hem maslahat berilýär. Gynansagam, ehinokokkozy we alweokokkozy bejermegiň netijeli, şol kesele mahsus usuly entäk tapylanok. Şol sebäpli, bu ýagdaýlar ýüze çykanda, mugthor gurçugyň bedene ýetiren zyýanyna görä bejergi bellenilip, esasan hirurgiki bejergi geçirmeklige ýykgyn edilýändir. Gelmintlere garşy dürli-dürli derman serişdeleriniň barlygyna garamazdan, olaryň zyýanly taraplary barada unutmaly däldir. Gurçuklaryň hüjüm etmegi zerarly gowşan bedene güýçli dermanlar hem zyýanly täsirini ýetirmegi ahmal. Halk lukmançylygynda gurçuk keselini bejermegiň usullary Halk lukmançylygynda gurçuk keselinden saplanmak üçin ony aýyrmaga ukyply, iç geçiriji derman otlaryny ulanýarlar. Bu serişdeler dermanlara garanda, ýumşak täsir edip, has howpsuz hasaplanýar. Ajy ýowşan, pižma (çylşyrymly gülli ot ösümligi), kädi çigidi, kruşina agajynyň gabygy, şeýle hem ajy burç, sarymsak, grek hozy, sogan, nar ýaly ösümlikler giňden ulanylýar. Ajy burç Ululara (lukmanyň görkezmesi bilen) ajy burç iýmek maslahat berilýär. Belli bir keseller zerarly burç iýmek zyýanly bolsa, onda käşir iýmek we käşiriň şiresini içmek bolar. Süýt bilen sarymsak Bir bulgur süýtde bir tokga sarymsagy gaýnatmaly. Süýdi süzüp, sowatmaly we ony klizma (artbujakdan göýberme) edip gije ýatmazdan öň ulanmaly. Ulular üçin 1 bulgur, çagalar üçin bolsa 70-100 ml ýeterlikdir. Bu emi bir hepdäniň dowamynda gaýtalamaly. Grek hozunyň demlemesi Owradylan ýaş grek hozundan 4 nahar çemçesiniň üstüne biraz duzlanan gaýnag suw guýmaly. Ýarym sagat basyryp goýmaly we ony içiňi sürüji serişde bilen utgaşdyryp, günüň dowamynda içmeli. Ajy ýowşanyň demlemesi Guradylan ajy ýowşanyň bir nahar çemçesiniň üstüne iki bulgur gaýnag suw guýup, bir sagat basyryp goýmaly. Soňra sowadyp süzmeli we bir-iki nahar çemçeden günde 3 gezek içmeli. Kädi çigidi we ajy ýowşan Kädi çigidini we ajy ýowşanyň ýapraklaryny deň mukdarda owradylan görnüşinde çüýşä salmaly (1/3 bölegi), üstüni arak bilen doldurmaly. Çüýşäni 7 gün ýyly ýerde saklamaly. Soňra 50 ml günortanlykdan we agşamlykdan 1,5 sagat öň içmeli. Bu emi birnäçe hepde gaýtalamaly. Gurçuk keseliniň öňüni almak Gurçuk keseliniň döremegine, esasan, immunitetiň gowşaklygy we hapaçylyk sebäp bolýar. Bu kesele duçar bolmaz ýaly, witaminleri we mikroelementleri köpräk kabul etmeli diýýänler hem bar. Elbetde, adamyň bedeni üçin olaryň peýdasy uludyr. Ýöne bedeni gurçuklardan saplamazdan, witaminlerdir mikroelementleri iýmek – olary iýmitlendirmekdir. Gelmintoz keseline uçramazlyk üçin arassaçylyk kadalaryny berjaý etmek zerurdyr. Bu kesele "hapa elleriň" keseli diýip, ýöne ýere aýdylýan däldir. Elleriňizi mydama, esasanam nahardan öň we soň sabyn bilen ýuwmagy unutmaň. Ir-iýmişleri oňat ýuwup iýiň. Hapa suwa düşünmek onuň içindäki gurçuklaryň deri üsti bilen bedene ýokuşmagyna getirýär. Eti we balygy mazaly bişirip iýiň. Mugthor gurçuklardan goranmagyň kadalaryny bir öýde ýaşaýan maşgala agzalarynyň ählisi doly berjaý etmelidir. Sebäbi olar bir aşhanada iýmitlenip, hojalyk enjamlaryny bile ulanýandygyny, hemme otagda bolup, ondaky goşlary bile ulanýandyklaryny unutmaly däl. Adam mugthor gurçugyň göterijisi bolmak bilen çäklenmän, käbir ýagdaýlarda ony ýaýradyjy hem bolýandyr. Öz saglygyňyza wagtynda üns berip, gurçuklar ýaly mugthorlaryň oňa şikes ýetirmezligini gazanmagyň ugrunda göreşiň. Gurçuklar siziň bedeniňizde "hojaýynlyk" etmez ýaly, arassaçylyk düzgünlerini berjaý ediň, immunitetiňiziň berkligini gazanjak boluň.


text:
Ewtanaziýa
Ewtanaziýa(euthanasia) - bejerişi bolmadyk keselden ejir çekýän, çydamsyz agyry çekýän adamlaryň öz islegleri ýa-da islegsiz öldürilmegi.Bu adama ölüm getiraýjek dozada ukol edilmegi ýaly görnüşlerde amala aşyrylýar.
Ewtanaziýanyň 2 görnüşi bar: aktiw hem-de passiw ewtanaziýa. Passiw ewtanaziýadoktorlar tarapyndan ýarawsyza ýaşaýyşyny dowam etdirmek üçin edilýän terapiýasyny bes etmek we aktiw ewtanaziýa ýarawsuza doktorlar tarapyndan onuň çalt we agyrysyz ölmegi üçin mediki serişdeleri goýbermekleri. Aktiw ewtanaziýa köplenç doktorlaryň kömegibilen jana kast edilmegini hem degishli edilýär (ýarawsuz adama öz haýyşdy boýunça ömür gysgaltýan dermanlaryň berilmegi).
Mundan başga-da razyçylykly (dobrowol'naya/voluntary); razyçylygy berip bilinmedik (ne dobrowol'naya/non-voluntary) hem-de razyçylyksyz (neproizvol'nyy/involuntary) tapawutlandyrylýar. 1-nji gornüşinde ýarawsuzyň öz razyçylygy/öz haýyşy boýunça edilýär. Bu görüşikanun tarapyndan Belgiýada, Lýüksemburgda, Niderlandiýada, Şweýsariýada hem-de ABŞ-nyň Oregon we Waşington ştatlarynda rugsat berilen. 2-nji görnüşi ýarawsuzyň özüniň razyçylygyny bilip bolmadyk ýagdaýyna (meselem:kiçi çaga). Bu dünýäde hiç ýerde kanuny rugsat berilmedik. 3-nji görnüşi bolsa ýarawsuzyň garşy bolan ýagdaýyndada ulanylanda aýdylýar. Bu termin ilkinji gezek Frensis Bekon tarapyndan öňe sürülip başlanyp, ikinji jahan urşuna çenli giňden ulanylypdyr. Ýöne soňra nasist hereketleri sebäpli bu ideýalar uzak wagtlyk ýapylýar. Belli adamlaryň içinde Zigmund Freýd bejerişi bolmadyk rak keselini bilenson öz Londondaky öýünde 1939-njy ýylda, 19 sany ýerli anesteziýa bilen geçirilen operasiýalaryndan soň çydaman Doktor Şura tarapyndan "öldürilýär"
20-nji asyrlaryň soňlarynda ewtanaziýa has ýiti we köp öňe sürülýän uly meselelerinň birine öwrülýär. Ýöne Gippokrat kasamyna ters gelýär diýip häzire çenli köp ýurtda ulanylyşy ýol berilmedik ölüm usuly bolup durýar.


text:
Abu Müslimiň gozgalaňy
ABU MÜSLİMİŇ GOZGALAŇY - Orta Aziýada araplaryň agalygyna garşy gönükdirilen halk köpçüliginiň antifeodal hereketi. Orta Aziýanyň, şol sanda Türkmenistanyň halklary arap hökümdarlaryna garşy birnäçe gezek gozgalaň turzup, keseki ýurtly basybalyjylaryň ýigrenji häkimiýetini agdarjak bolup, köp güýç sarp edipdirler. Şeýle gozgalaňlaryň iň görnüklilerinden biri-de Abu Müslimiň gozgalaňy hasaplanýar. Abu Müslim görnükli goşun serkerdesi we uly döwlet işgäri bolupdyr. Abu Müslim gozgalaňy 747 ýylynda Marynyň eteklerinde başlanypdyr. Abu Müslim öz tarapdarlary bilen Marynyň günbatarynda ýerleşip, birnäçe berkitmeler döredipdir. Onuň esasy daýanç nokady Mahuwan obasy eken, bu ýerde ol dört aý bolupdyr. Abu Müslimiň çagyryşlary ýerli ilatyň arasynda giňden ýaýrapdyr. Käbir obalaryň ilaty onuň ygtyýaryna 1000-2 golaý pyýada esger beripdirler. Arap basybalyjylaryna garşy göreşiň baýdagy astynda hemme synplaryň wekilleri birleşipdirler, daýhanlar we garyp senetçiler bilen bir hatarda Abu Müslimiň goşunynda söwdagärler hem, ýerli han-begleriň wekilleri hem bolupdyrlar. Abu Müslim özüniň hemme goşunyny dolandyrmak üçin Mahuwanda merkez döredipdir. Bu ýerde onuň goşunyna girýänleriň spisogy ýöredilipdir we her bir esgere belli bir mukdarda aýlyk berlipdir. Abu Müslimiň ýanyna gullar hem gelip, onuň düzýän goşunyna gatnaşmaga isleg bildiripdirler. Abu Müslim gullary hem kabul edipdir, emma olary goşunyň umumy bölegine girizmändir-de, olar üçin aýratyn bir lager gurapdyr. Gullar gozgalaňyň ýeňmegi netijesinde özleriniň ýagdaýynyň gowulanmagyny gazanmagy umyt edipdirler. Araplaryň taýpara duşmaçylygyndan peýdalanyp, Abu Müslim Maryny eýeläpdir. Soň gozgalaň has üstünlikli bolupdyr. Abu Müslimiň çagyryşyna Gündogar Horasanyň hemme şäherlerinden: Marydan, Saragtdan, Abiwertden, Nusaýdan, Hyratdan, Talkandan, Balhdan we başga şäherlerden gelipdirler; 100 müň adama golaý gozgalaňçy ýygnanypdyr. Abu Müslim merkezi hökümete garşy çykyş edipdir. Abu Müslim gozgalaňy Günbatar Eýrana we Yraga çaltlyk bilen ýaýrapdyr. Gozgalaňçylaryň goşunlary Tigr derýasynyň çep goşandynyň ýanynda halif Merwan II-niň goşunlary bilen çaknyşypdyr. Howul-hara toplanan we gerekli ýaraglar bilen üpjün edilip ýetişilmedik halif goşunlary Abu Müslim tarapyndan derbi-dagyn edilipdir. Merwan II az sanly goşuny bilen zordan gaçyp gutulypdyr. Soňra omeýýatlaryň tarapdarlary derbi-dagyn edilipdir, halif tagtdan düşürilipdir we tutulyp öldürilipdir. Şeýlelikde, halifatda häkimiýeti täze dinastiýa - Apbasitler dinastiýasy ele alypdyr. Täze dinastiýanyň wekilleri göreş wagtynda beren wadalaryny ýerine ýetirmändirler. Diňe ýerli han-begleriň ýagdaýy gowulanypdyr, olar araplar bilen bir hatarda döwleti dolandyrmak işine çekilipdirler. Emma salgytlaryň we borçlaryň agyr ýüki astynda horlanyp gelen zähmetkeş köpçüligine- daýhanlara we şäher senetçilerine dinastiýanyň çalyşmagy hiç hili ýeňillik getirmändir. Gaýtam, daýhanlaryň feodallara garaşlylygy öňküden hem artypdyr. Apbasitler halifatynyň halif Mansur (754-775) Abu Müslimi Horasanyň hökümdary wezipesine belläpdir. Emma halif Mansur ýurtda täzeden möwç alyp ugran gozgalaňlardan we Abu Müslimiň kalk köğçüligi arasyndaky şöhratyndan az howatyrlanmandyr. Şonuň üçin halif Mansuryň buýrugy bilen Abu Müslim dönüklik bilen öldürilipdir.


text:
Resmi habarlar
10.12.2012
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe paýtagtymyz Aşgabat şäheriniň binagärlik –şähergurluşyk keşbini has-da gözelleşdirmek hem-de Türkmenistanyň nebitgaz, himiýa we balyk hojalygy toplumynyň işgärleriniň ýaşaýyş-durmuş şertlerini gowulandyrmak maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti Karara gol çekdi. Resminama laýyklykda “Türkmennebitgazgurluşyk” döwlet konsernine nebitgaz, himiýa we balyk hojalygy toplumynyň Aşgabat şäheriniň Ankara köçesiniň ugrunda ýerasty awtoduralgasy bolan 12 gatly 72 öýli üç sany döwrebap ýaşaýyş jaýynyň hem-de jemgyýetçilik desgalar toplumynyň, şol sanda sport merkeziniň, söwda merkeziniň, jemagat çärelerini geçirmek üçin niýetlenen binanyň we gurluşyk meýdançasynyň çäginden daşarky galan ýerleri abadanlaşdyrmak işleriniň taslamasyny düzmek we olary ýanyşyk ýerleri abadanlaşdyryp gurmak barada “VISOR Mühedislik Inşaat Turizm Gida ve Mehanik Elektrik Taahhüt Ticaret Limited” türk kompaniýasy bilen şertnamany baglaşmaga ygtyýar berildi.
Gurluşyk işlerine 2013-nji ýylyň ýanwar aýynda başlamak we döwrebap ýaşaýyş jaýlaryny we desgalary 2015-nji ýylyň iýun aýynda ulanmaga doly taýýar edip tabşyrmak bellenildi.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe milli medeniýetimizi hem-de sungatymyzy has-da ösdürmek, ruhy baýlygymyz bolan milli neşir önümleriniň, ata-babalarymyzyň ruhy siňen golýazmalaryň we gadymy kitaplaryň häzirki zaman şertlerinde goralyp saklanmagyny üpjün etmek, halkymyzyň kitaba, okamaga höwesini artdyrmak we ýurdumyzda kitaphana işini mundan beýläk-de kämilleşdirmek maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti Karara gol çekdi. Resminama laýyklykda Balkan welaýatynyň häkimligine Balkanabat şäherinde welaýat kitaphanasynyň taslamasyny düzmek we ony ýanaşyk ýerleri abadanlaşdyryp gurmak barada “Gündogdy” hususy kärhanasy bilen şertnamany baglaşmaga ygtyýar berildi.
Gurluşyk işlerine 2012-nji ýylyň dekabr aýynda başlamak we binany 2014-nji ýylyň dekabr aýynda ulanmaga doly taýýar edip tabşyrmak bellenildi.
“Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2012-2016-njy ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasynda” öňde goýlan wezipeleri üstünlikli durmuşa geçirmek, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe milli medeniýetimizi we sungatymyzy mundan beýläk-de ösdürmek, türkmen halkynyň ruhy baýlygy bolan milli neşir önümleriniň, ata-babalarymyzyň ruhy siňen milli golýazmalaryň we gadymy kitaplaryň häzirki zaman şertlerinde goralyp saklanmagyny üpjün etmek, halkymyzyň kitaba, okamaga höwesini artdyrmak we ýurdumyzda kitaphana işini kämilleşdirmek maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti Karara gol çekdi. Resminama laýyklykda Daşoguz welaýatynyň häkimligine Daşoguz şäherinde welaýat kitaphanasynyň taslamasyny düzmek we ony ýanaşyk ýerleri abadanlaşdyryp gurmak barada “Myradym” hususy kärhanasy bilen şertnama baglaşmaga ygtyýar berildi.
Gurluşyk işlerine 2012-nji ýylyň dekabr aýynda başlamak we binany 2014-nji ýylyň dekabr aýynda ulanmaga doly taýýar edip tabşyrmak bellenildi.
“Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2012-2016-njy ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasynda” öňde goýlan wezipeleri üstünlikli durmuşa geçirmek, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe milli medeniýetimizi we sungatymyzy mundan beýläk-de ösdürmek, türkmen halkynyň ruhy baýlygy bolan milli neşir önümleriniň, ata-babalarymyzyň ruhy siňen milli golýazmalaryň we gadymy kitaplaryň häzirki zaman şertlerinde goralyp saklanmagyny üpjün etmek, halkymyzyň kitaba, okamaga höwesini artdyrmak we ýurdumyzda kitaphana işini kämilleşdirmek maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti Karara gol çekdi. Resminama laýyklykda Lebap welaýatynyň häkimligine Türkmenabat şäherinde welaýat kitaphanasynyň taslamasyny düzmek we ony ýanaşyk ýerleri abadanlaşdyryp gurmak barada “Nahal” we “Döwlet Gurluşyk” hojalyk jemgyýetleri bilen şertnama baglaşmaga ygtyýar berildi.
Gurluşyk işlerine 2012-nji ýylyň dekabr aýynda başlamak we binany 2014-nji ýylyň dekabr aýynda ulanmaga doly taýýar edip tabşyrmak bellenildi.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe “Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2012-2016-njy ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasynda” öňde goýlan wezipeleri üstünlikli durmuşa geçirmek, milli syýahatçylyk pudagymyzy mundan beýläk-de ösdürmek we welaýat merkezinde myhmanlaryň ýokary derejede dynç almagy üçin has amatly şertleri döretmek maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti Karara gol çekdi. Resminama laýyklykda Mary welaýatynyň häkimligine “Sedaş Inşaat Anonim Şirketi” türk kompnaiýasy bilen Mary şäherinde 350 orunlyk myhmanhananyň taslamasyny düzmek we ony ýanaşyk ýerleri abadanlaşdyryp gurmak barada şertnama baglaşmaga ygtyýar berildi.
Gurluşyk işlerine 2012-nji ýylyň dekabr aýynda başlamak we binany 2014-nji ýylyň dekabr aýynda ulanmaga doly taýýar edip tabşyrmak bellenildi.
Türkmenistanyň garaşsyzlygyny, özygtyýarlylygyny, çäk bitewüligini gorap saklamak we pugtalandyrmak hem-de halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalaryna we Birleşen Milletler Guramasynyň Tertipnamasyna laýyklykda berk we uzak möhletli parahatçylygy, strategik durnuklylygy we howpsuzlygy üpjün etmekde halkara jemgyýetçiliginiň tagallalaryna işjeň ýardam bermek, şeýle hem daşary ýurtlar bilen deňhukuklylyk we özara hormat goýmak esasynda hyzmatdaşlygy ösdürmek maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti Karara gol çekdi. Resminama bilen Türkmenistanyň daşary syýasat ugrunyň 2013-2017-nji ýyllar üçin Konsepsiýasy tassyklanyldy.
Türkmenistanyň Russiýa Federasiýasy bilen söwda-ykdysady aragatnaşygyny mundan beýläk-de ösdürmek maksady bilen hem-de Türkmenistanyň Prezidentiniň 2008-nji ýylyň 24-nji aprelinde çykaran 9776-njy we 2012-nji ýylyň 3-nji awgustynda çykaran 12476-njy kararlaryna laýyklykda, Türkmenistanyň Prezidenti Karara gol çekdi. Resminama laýyklykda Türkmenistanyň Russiýa Federasiýasyndaky Ilçihanasynyň (Moskwa şäheri) ýanynda Türkmenistanyň Söwda wekilçiligini açmak bellenildi.
Türkmenistanyň Hytaý Halk Respublikasy bilen söwda-ykdysady aragatnaşygyny mundan beýläk-de ösdürmek maksady bilen hem-de Türkmenistanyň Prezidentiniň 2008-nji ýylyň 24-nji aprelinde çykaran 9776-njy we 2012-nji ýylyň 3-nji awgustynda çykaran 12476-njy kararlaryna laýyklykda, Türkmenistanyň Prezidenti Karara gol çekdi. Resminama laýyklykda Türkmenistanyň Hytaý Halk Respublikasyndaky Ilçihanasynyň (Pekin şäheri) ýanynda Türkmenistanyň Söwda wekilçiligini açmak bellenildi.
Türkmen Döwlet habarlar gullugy


text:
Meteorologiýa
METEOROLOGIÝA – atmosferada bolup geçýän hadysalary öwrenýän we olaryñ sebäplerini düşündirýän ylymdyr ýa-da atmosferarnyñ fizikasydyr. Atmosferada bolýan hadysalar mukdar we hil taýdan tapawutlanyp, meteorologiýa (howa) elementlerine we hadysalaryna bölünýär. Meteorologik elementlere – radiasiýa, howanyñ temperaturasy, basyşy we ýel, çyglylyk, bulutlylyk, ygallar we beýlekiler degişli. Olar howa ýagdaýyny kesgitleý Atmosfera hadysalaryna – bugaryjylyk hadysasy, howanyñ sirkulýasiýasy, suw buglarynyñ kondensasiýasy we sublimasiýasy, bulutlaryñ döremegi, gök gürrüldemegi we ýldyrym çakmaklygy, apy-tupanlar mysal bolup bilerler.


text:
Arapmuhammet han
Arapmuhammet han 1602-1621-nji ýyllarda Hywada hanlyk edipdir. Ol ilki Durunyň hökümdary, kakasy Hajymuhammet han ölenden soň, bütin Hywanyň hany bolýar. Onuň höküm süren döwründe Horezmde gazaply gandöküşikli feodalçylyk uruşlary bolupdyr. Şol uruşlara türkmen han-begleri we taýpalary köpçülikleýin gatnaşypdyrlar. Ol uruşlar Horezmi we bütin Orta Aziýany Rus döwleti bilen baglanyşdyrýan söwda ýollaryny, ýer-suwy, syýasy häkimiýeti eýelemek maksady bilen alnyp barlypdyr.
Arapmuhammet han halkyň suwa bolan mätäçligini ýeňilleşdirmek üçin 1602-nji ýylda Amyderýanyň aşak akymynda, Nöküsiň demirgazyk tarapynda uly kanal gurdurypdyr. Emma bu hem suw ugrundaky göreşi gowşadyp bilmändir, suw gytçylygyny kanagatlandyrmandyr.
Arapmuhammet han döwründe Horezmde ilki türkmen han-begleri agalyk ediji ýagdaýy eýeläpdirler, emma soňra birwagtlar bu ýerden göçüp giden goňratly, maňňytly özbek taýpalary we başgalar Horezme gaýdyp gelipdirler. Şol taýpalaryň han-begleri özleriniň ozalky agalyk ediji ýagdaýyny eýelemek ugrunda dawa edip başlapdyrlar. Arapmuhammet han olaryň talaplaryny kanagatlandyrmandyr. Şoňa görä-de, naýmanlar we uýgurlar Arapmuhammet hana garşy bolupdyr. Arapmuhammet hanyň ogullary Hebeş we Ilbars bolsa şolara daýanyp, öz kakasyna garşy çykypdyr, ony tagtyndan agdarypdyr hem-de gözüni oýupdyr.
salgylanma[üýtget]
http://ertir.com/index.php#main.php?cid=0&type=all
Çeşme:Türkmen hanlary we serdarlary.A.:Türkmenistan Ylymlar Akademiýasy “Ensiklopediýa” neşirýaty, 1992


text:
Ali Akbar Haşemi Rafsanjany
Ali Akbar Haşemi Rafsanjany.
1934-nji ýylda Kerman welaýatynyň Rafsanjan şäheriniň golaýyndaky Bahraman obasynda dogulýar. Kakasy iri pisse bagynyň eýesi bolupdyr. Şaýylaryň dini merkezi Kum şäherindäki Faýziýe medresesini üstünlikli tamamlapdyr. Ol Homeýniniň täsiri bilen şa düzgünine garşy göreşe goşulýar. 60-70-nji ýyllarda özüniň syýasy garaýyşlary üçin birnäçe sapar türme tussaglygynda bolýar. Tähranda hususy çaphanasyny açyp, dini-syýasy äheňli kitaplary neşir etdirýär. Ynkylapdan birnäçe ýyl öň Ýewropada we ABŞ-da bolup görýär. Yslam ynkylabynyň ýetşinden soň içeri işler ministri “yslam medeni ynkylabynyň“ baş ştabynyň agzasy wezipelerinde täze düzgüni berkitmäge işjeň gatnaşýar. 1980-nji ýylyň iýulynda eýran mejlisiniň (parlament) başlygy bolýar. 1984, 1988-nji ýyllarda bu wezipd iki gezek gaýtadan saýlanýar. 1989-njy ýylyň 4-nji iýunynda ymam Homeýni aradan çykansoň Haşemi Rafsanjany EYR-yň prezidentligine saýlanýar. 1993-nji ýylda tomsunda ol bu wezipd ikinji gezek saýlandy.
Ali Akbar Haşemi Rafsanjanynyň prezidentligi.
80-nji ýyllaryň ahyryndan başlap Eýran uly özgerişler döwrüni başdan geçirýär. Ösüşiň yslam ýolunyň täze basgançagy prezident Rafsanjanynyň ady bilen baglanşyklydyr.


text:
Kompýuter grafikasy
Kompýuterde grafika iki topara bölünýär: 2D – tekiz şekiller 3D – giňişikde ýerleşýän göwrümli şekiller
Kompýuterde ýasalan 2D suratlaryň 2 sany görnüşi bar: Raster – piksel diýilýän nokatlardan durýan surat. Wektor – geometriki şekillerden (çyzyk, töwerek, dörtburçluk we ş. m.) durýan surat. Bezýe egri atly egri çyzyklardan ýasalýar.
Raster suratlaryň ustünde dürli sazlamalary we effektleri amala aşyryp bolýar: Reňkini we ýagtylygyny üýtgetmek Tutýan ýerini kiçeltmek Kesmek-pozmak we birleşdirmek Montaž etmek Surada dürli effektleri goşmak
Raster suratlary her-hili edip sazlamak we montaž etmek üçin iň güýçli programma bu Adobe Photoshop. Başga meňzeş programmalar: Corel Draw, Photo Paint, Fireworks, Free Hand we Paint (iň ýönekeýi, her Windows kompýuterde bar).
Raster suratlary hakyky durmuşdan alnan çylşyrymly suratlar üçin ulanmak amatly. Meselem: fotosuratlar. Rasteriň ýetmezçilikleri: köp ýer tutýar (diskde) surat ulaldylanda onuň hili peselýär
Wektor suratlary ýönekeý şekiller, çyzgylar, shemalar, bezeg-nagyş suratlar üçin ulanmak amatly. Meselem: enjamlaryň ýa-da jaýlaryň çyzgylary, kartalar, emblema, upakowka, çagalar üçin surat. Wektoryň gowy taraplary: surat ulaldylanda onuň hili üýtgemeýär eger surat ýönekeý bolsa, ol örän az ýer tutýar wektor çyzgylary çekmek ýeňil suradyň aýry böleklerini we ölçeglerini özgertmek ýeňil
Wektor suratlary ýasamak üçin iň meşgur programma bu CorelDraw. Onuň bilen hem ýönekeý suratlary hem tehniki çyzgylary ýasamak amatly. Inženerçilikde ulanylýan tehniki çyzgylary ýasamak üçin köp ulanylýan standart programma bu AutoCAD. Jaýlary, kartalary, shemalary we maşynlary çyzmak üçin giň ulanylýan programmadyr.
Wektoryň ýetmezçlikleri: Surat çylşyrymly bolsa, wektor has köp ýer tutup başlaýar Wektor suratlary köp ýerlerde (programmalarda) ulanyp bolanok
Suratlaryň kompýuterde ulanylýan dürli görnüşleri - electron formatlary bar. Iň meşgur formatlar şular: Raster formatlar JPEG – iň giň ýaýran format, sebäbi örän az ýer tutýar, ýöne suradyň hilini gowy saklaýar. GIF – giň ýaýran format, az ýer tutýar, suradyň hili ortaça, animasiýa (gymyldaýan şekilleri) edip bolýar, Internetde köp ulanylýar. Az reňk görkezip bilýär. PNG - azrak ýer tutýar, suradyň hili kän ýitenok. Internet üçin niýetlenen. BMP – köpräk ýer tutýar, suradyň hili ýitenok. Ýönekeý şekiller (simwol, ikonka) üçin giň ulanylýar.
Wektor formatlar WMF — Windows Meta File, ähli kompýuterde ulanylyp bilýar SVG – az ýer tutýar, başga wektor formatlara garaňda giň ýaýran
Raster hem wektor bilelikde alýan formatlar TIFF – giň ýaýran format, köp ýer tutýar, emma suradyň hili ýitenok. Uzak wagtlap surady saklamak üçin ulanylýar. Köp reňkleri görkezip bilýär. Neşirýat üçin ulanmaga amatly. SWF – giň ýaýran format, az ýer tutýar, owadan interaktiw animasiýa edip bolýan format PSD – montaž we çyzgy edip bolýan format, diňe CorelDraw programmada ulanylýar CDR - montaž edip bolýan format, diňe Photoshop programmada ulanylýar DXF – AutoCAD programmanyň formaty, inženerçilik çyzuw üçin giňden ulanylýar. PDF – tekst bilen grafika garyşyk dokumentler üçin giňden ulanylýar. Çap etmäge ýeňil format.
3D şekilleri ýasamak üçin iň giň ulanylýan programmalar - 3ds MAX we Alias Maya. Olar öz içine hem 3D hem 2D grafikany hem jemleýärler. Animasiýa edip bolýar. Shrek ýaly multfilmler, kino speseffektler we klipleriň kä-bir bölekleri şol programmalaryň kömegi bilen ýasalýar. Tehnikada we ylymda modelirlemek işleri üçin hem giňden ulanylýar.
Resolution ýa-da “razreşeniýe” – suradyň ýa-da ekranyň bir inch (2,5 sm) uly ýere sygýan nokatlaryň (pikselleriň) sany – ppi (pixels per inch gysgaça). Razreşeniýe näçe ýokary bolsa şonça-da kompýuterde görkezilýäň şekiliň dürslügi, aýdynlygy, jikme-jikligi artýar.
Monitoryň razreşeniýesi - kompýuteriň ekranynda sygýan iň ýokary piksel sany. Adatça monitoryň iň ýokary razreşeniýesi saýlananok-da ol pesräk edip alynýar. Meselem: monitoryň iň ýokary razreşeniýesi1280x1024 bolsa, alynýar 800x600 – pes kompýuterlerler üçin (PentiumII) ýa-da 1024x768 ortaça kompýuterler üçin (Pentium III, IV). Professionallar, ýagny, dizaýnerler has ýokary razreşeniýeleri ulanýarlar. Ekranyň razreşeniýesi ulaldykça suradyň hili gowylanýar, emma suradyň aýry düzüji bölekleriň ululygy kiçelýär.
Eger surat juda uly razreşeniýe bilen alynsa, onuň tutýan ýeri ulalýar we ony işlemek agyr bolýar.
Surat skanerden we printerden geçirilende ppi ýerine oňa meňzeş bolan dpi (2,5 sm kagyzda nokat sany) görkezjisi ulanylýar. Suratlaryň şu dpi we ppi ululyklary köp ulanylýar: 72 we 96 – Internet üçin, ekran üçin we ýönekeý suratlary çap etmek üçin 144, 200 – orta we ýokary hilli şekilleri ýasamak üçin we suratlary pes hilli printer bilen çap etmek üçin 300, 600– örän ýokary hilli şekilleri görkezmek üçin we lazer printerde çap etmek üçin. 1200 – foto çap etmek üçin.
Razreşeniýe diňe ppi (2,5 sm-de piksel sany) bilen däl, suradyň jemi piksel sany - MEGAPIKSEL ululugy bilen hem aňladylyp bilýär: Megapiksel (MP)– bu million piksel, ýagny monitoryň ýa-da suradyň öz içine jemleýän nokat sany. Fotokameralar üçin megapiksel - kameranyň surat alýan sensorlaryň sany - bu esasy görkezjidir. Eger kamera "3.1 megapixel" bolsa, onda onuň 2048 × 1536 = 3,145,728 sensory bar diýmek Kameraň MP juda ýokary edilip goýulmaly däl, ýogsa foto juda köp ýer tutar, hiliň artyşy bolsa kän bildirmez. 3 MP – adaty öý foto üçin gowy 5 MP biraz ulurak foto üçin 7 MP we ýokary – uly stendler we plakatlar üçin
Suratlar reňk model görkezijisine görä iki esasy topara bölünýäler: RGB – gyzyl, ýaşýl, gök – 3 sany reňklerden gurulýar. Ekran, Internet we öý printerler üçin gowy ýaraýar. CYMK – mawy, sary, gyzyl, gara – 4 sany reňklerden gurulýar. Ýokary hilli neşirýat üçin gerek bolýar.
Suradyň reňkiniň baýlygy her pisele düşýän bit bilen häsiýetlenýär: 1 bit, 21 = 2 reňk (ak we gara) 8 bit, 28 = 256 reňk 2 bit, 22 = 4 reňk 16 bpp, 216 = 65,536 reňk ("Highcolor" ) 3 bit, 23 = 8 reňk ... 24 bit, 224 ≈ 16.7 million reňk ("Truecolor")
Öý üçin monitoryň 16 bit reňk (Highcolor) ýeterlidir. Has ýokary bit (32 bit çenli) reňkler köp adamlaryň gözeri üçin tapawut bildirmeýärler, olar diňe neşirýat we professional dizaýn üçin gerek.
LINKLER:
Kompyuter barada dusunje http://tk.wikipedia.org/wiki/Kompyuter_barada_dusunje
INFORMATIKA http://tk.wikipedia.org/wiki/Category:Informatika
Kompỳuter ulanmak http://tk.wikipedia.org/wiki/Komp%E1%BB%B3uter_ulanmak
WIDEO http://tk.wikipedia.org/wiki/Komp%C3%BDuter_wideo


text:
Artyk ogullary
Artyk ogullary
Artyk hökümdar kim bolupdyr? Artyk begiň has dogrusy Artyk hökümdaryň ady Daňdanakan söweşinden soňra Soltan Alp Arslanyň zamanynda çykyp başlapdyr. 1063-nji ỳylda Artyk türkmen ỳigitleri bilen bilelikde Soltan Alp Arslanyň ỳygynyna goşulyp, serkerdelik edip başlaỳar. Artyk begiň Horasanda häzirki Türkmenistanyň topragynda ỳasandygy baradaky maglumat berdi. 1040-njy ỳylyň Daňdanakan söweşinden soň Horasana dolan türkmenleriň sany köp bolupdyr. Artyk ogullary Anadoluda Diỳarbekir, Mardin we harput töwereklerde 1102-1409-njy ỳyllarda höküm sürỳärler, Artyk begiň iki ogly Sökmen bilen Ilgazy kakasyndan soň tagta geçỳärler. Artyk ogullary hökümdarlary dünỳä medeniỳetine uly goşant goşupdyrlar. Taryhda türkmen robotlaryny, mehaniki sagatlary gaỳyklary oỳlap tapypdyrlar. Olaryň ỳörite şaỳlyk pullary hem bolupdyr. Artyk ogullary türkmenleri hakynda olaryň medeniỳeti hakynda Jezeriniň “Adatdan daşary mehanik gurallaryň maglumatlary hakynda” kitabynda giňişleỳin gürrüň berilỳär. Hut şonuň üçinem Beỳik Saparmyrat Türkmenbaşynyň ylyma, ussatlyga, senetçelige ỳugurlan türkmen medeniỳetiniň belentligini nygtamagy ỳöne ỳere däldir.


text:
Mihail Ýurýewiç Lermontow
Görnükli rus şahyry Mihail Ýurýewiç Lermontow 1814-nji ýylda Moskwada dünýä inýär. Ol ene-atasyndan ir mahrum bolup, mamasynyň elinde terbiýelenýär. Şahyryň çagalygy mamasynyň mülki bolan Tarhany obasynda geçýär.
Mihail Lermontow rus edebiýatynda Puşkiniň däplerini dowam etdirýär. Halypasynyň köpsanly çeperçilik ýörelgelerini ösdürmek bilen, ol rus jemgyýetçilik aňynyň täze bir ýagdaýynyň beýan edijisine öwrülýär. Bu bolsa onuň şygryýetiniň çuňňur özboluşlylygyny üpjün edýär. Ol rus şygryýetine pikiri beýan etmek babatda öň görlüp-eşidilmedik güýje eýe bolan setirleri sowgat edýär.
Mihail Lermontow rus kyssasyna hem önjeýli goşant goşýar. Onuň “Biziň döwrümiziň gahrymany” romany (1840 ý.) realizmiň dabaralanmagy hökmünde, belli bir derejede rus edebiýatynyň geljekki ösüş ugruny kesgitledi.
Mihail Lermontow 1841-nji ýylda, 27 ýaşynda aradan çykýar.
Çeşme[üýtget]
- “Dünýä edebiýaty” žurnaly (№4.2011)


text:
Paolo Koelio
(Iňlisçe – Paolo Coelho) 1947-nji ýylyň 24-nji awgustynda Braziliýanyň Rio-de Janeýro şäherinde dünýä indi. Ýazyjylyk bilen çynlakaý meşgullanmak kararyna gelmezden öň dramaturg, teatr režissýory bolup işledi.
Ilkinji uly seslenme döreden “Zyýarat’ atly romany 1987-nji ýylda neşir edildi.
1988-nji ýylda neşir edilen “Alhimik” atly romany bolsa Paulo Koelionyň ussat Gabriýel Garsia Markesden soň, dünýäniň iň köp okalýan latyn amerikaly ýazyjysy diýlip ykrar edilmegine getirdi. P. Koelionyň häzirki güne çenli 16 kitaby neşir edildi. Ýazyjynyň iň meşhur eserleri “Brida”, “Walkiriýa”, “Piedra derýasynyň kenarynda oturdym, agladym”, “Bäşinji dag” we “Weronika amanadyny tabşyrmak isleýär” ýaly romanlary hasaplanylýar. Onuň “Alhimik” romanynyň dürli dillerde neşir edilen umumy nusgalygy 300 milliondan hem geçdi. Ýazyjy bu eseri üçin dürli ýurtlaryň edebiýat baýraklaryna mynasyp boldy. Häzirki döwürde P. Koelio aýaly Kristina bilen Rio-de Janeýroda ýaşaýar.
Şunlukda, ýazyjynyň meşhur “Alhimik” romanynyň terjime edilen dilleriniň sany ýene-de artdy — ol türkmen dilinde ikinji gezek neşir edildi.
Çeşme: “Dünýä edebiýaty” žurnaly (№1.2011)Paolo Koelio


text:
Çarlz Dikkens
Çarlz Dikkens
(1812-1870)
Iňlis hem dünýä edebiýatynyň iň beýik ýazyjylarynyň biri Çarlz Dikkens 1812-nji ýylyň 7-nji fewralynda, Angliýanyň Portsmut şäherinde dünýä inipdir. Onuň ene-atasy juda gurply ýaşaýan ekenler, çagany mähir-muhabbet bilen terbiýeläpdirler. Çarlz eýýäm çagalykdan akyly hem ugurtapyjylygy bilen özüniň ýaşdaşlaryndan saýlanypdyr. Emma Dikkensiň kakasy bahym bergä batyp, ol döwrüň kanunyna görä, bergidarlaryň türmesine salynýar. Maşgalanyň ýagdaýy agyrlaşýar. Şonuň üçin geljekki ýazyjy çaga halyna agyr işlerde işläp, gazanç etmeli bolýar, emma boş wagtyny ýitirmän, diňe okuwa, kitaba sarp edipdir. Bu agyr ýyllar barada ýatlamalar soň-soňlar ýazyjynyň birnäçe ajaýyp eserleriniň gözbaşyny tutupdyr. Döredijilik ýoluna Dikkens juwan ýaşlarynda aýak basypdyr. Ilki ol parlament stenografy, soňra birnäçe gazetlerde habarçy bolup işlemeli bolýar, emma diliniň baýlygy, wäşiligi hem-de adam häsiýetlerini açyp görkezmekde ýeten ussatlygy ýaş habarça derrew meşhurlyk getirýär. 1836-njy ýylda «Bozuň oçerkleri» atly ilkinji kitaby çap edilende, onuň ýazarynyň ady okyjylaryň köpüsine bellidi. Emma hakyky şöhrat Dikkense «Pikwik klubynyň miras galan ýazgylary» (1836-1837) kitaby çap edileninden soň gelýär. Dünýä edebiýatynyň iň göwün galkyndyryjy eserleriniň biri hasaplanýan bu eserde Dikkens birnäçe ýatdan çykmajak keşpler döretmegi başarypdyr. Ondan soňky döreden eserleri, şol sanda-da «Oliwer Twistiň başdan geçirmeleri» (1838), «Nikolas Niklbi» (1839),«Martin Çezlwit» (1843), «Dombi we ogly» (1848),«Dewid Kopperfild» (1849-1850), «Iki şäher hakda hekaýat» (1859), «Uly umytlar» (1860) romanlary we beýleki birentek eserleri Dikkens aýatda diri gezip ýören wagty hem dünýä edebiýatynyň altyn hazynasy hasaplanylýardy. Ömrüniň soňky ýyllarynda ýazyjy «Edwin Drudyň syry» atly romanyň üstünde işleýärdi. Ol bu eserini tamamlap ýetişmän, 1870-nji ýylyň 9-njy iýunynda, 58 ýaşynda aradan çykýar. «Edwin Drudyň syry» romanyny käbir tankytçylar ýazyjynyň iň kämil eseri hasaplaýarlar. Dikkensden soň ýaşan iňlis ýazyjylarynyň hiçisi hem onuň täsirini inkär edip bilmändirler. Hatda, Dostoýewskiý we Lew Tolstoý ýaly beýik ýazyjylar hem Çarlz Dikkensi özüniň halypasy hasaplapdyrlar.


text:
Finlýandiýanyň bilim ulgamy
Mekdebe çenli we mekdep bilimi, Finlýandiýada köp sanly günbatar ýurtlaryndan tapawutlylykda, mekdebe çenli bilim 6 ýaşdan başlap, bir ýyla çekýär.
Şu ýylyň dowamynda mugallymlaryň esasy wezipeleriniň biri çagalary mekdepde okamaga taýynlamakdan ybaratdyr. Şu döwürde ähli üns ene dilini (okamak, ýazmak), matematikany, tebigy ylymlarny we ahlak kadalaryny öwretmäge gönükdirilýär. Ýöne bu tapgyr zerur bolman, ene-atalar öz isleglerine görä, çagalarynyň mekdebe çenli taýýarlygyny öýde hem berjaý edip bilerler.
Finlandiýada ählumumy hökmany okuw 9 ýyl okadylýar we çagalar 7 ýaşa barandan soňra başlaýar. Bu tapgyr umumy bilim berýän mekdep ýa-da “de ýura” /umumy/atlandyrylyp, tapgyrlara bölünmeýär, emma “de fakto”/ tejribede/ 1-nji synpdan 6-njy synpa çenli çagalara umumy bilim berýän mekdep döwri hasaplanýan bolsa, 7-nji synpdan 9-njy synpa çenli ululara umumy bilim berýän mekdep diýlip, kabul edilipdir. Kiçi synplarda ähli sapagy okatmak bir mugallymyň borjuna girýär, üstesine-de şol bir otagda. Ýöne uly synpyň okuwçylaryny dürli - dürli mugallymlar okadýarlar. Şonuň ýaly hem kiçileriň we ulularyň umumu bilim berýän mekdebi bütinleý aýry ýerde ýerleşýär.
Finlandiýada mekdep bilimi mugt berilýär. Döwlet mekdeplerinden başga-da hususy mekdepler hem bolup, olarda geň ýeri okuw üçin töleg almak gadagan edilen. Bu ýurtda hususy mekdebi esaslandyrmak üçin Döwlet Maslahatynyň karary zerur. Hususy mekdepleri, şonuň ýaly hem döwlet mekdeplerini deň derejede döwlet maliýeleşdirýär, ýöne munuň üçin olardan iýmit, lukmançylyk hyzmatlary, mugt okuw gollanmalary we mekdep transporty ýaly hyzmatlaryň berilmegi talap edilýär. Finlandiýanyň umumy bilim berýän mekdepleriniň maksatnamalarynda haýsydyr bir äşgär tapawutlandyryjy alamatlary ýok we sapaklaryň meňzeş jemini öz içine alýar.
Umumy bilim berýän mekdepleri tamamlanlaryndan soňra, onuň ähli uçurymy diýen ýaly okuwyny dowam etdirip - etdirmeli däldigi hakyndaky mesele bilen ikiçäk galýarlar. Orta bilimiň çäklerinde okuw jaýynyň 2 görnüşi işleýär: liseý (Lukio) we professional-tehniki mekdep (Ammatillinen oppilaitos). Liseýler öz okuwçylaryny uniwersitetlere taýýarlamaga gönükdirilýärler, şonuň üçin berilýän bilim ýokary hilligi bilen tapawutlanýar. Olarda okuw 3 ýyla çekýär we synaglary tabşyrmak tä kämilleşýänçä dowam edýär (Ylioppilastutkinto). Finlandiýada her ýylyň maý aýynda bu synaglaryň tabşyrylýan gününe gabat getirilip “Vappu” (“Maý baýramçylygy”) bellenip geçilýär. Şol gün ähli uçurym ak papajyk geýip gezýärler.
Professional – tehniki mekdepler hem 2 - 3 ýyla çekýän okuw maksatnamalaryny hödürleýärler. 3 ýyllyk kursy gutaryp, synaglar tabşyrylandan soňra, uçurymlar orta professional bilim hakynda şahadatnama alýarlar, şondan soňra olar zähmet bazaryna çykmak ýa-da politehnikumda ýöriteleşdirilen okuwyny dowam etdirmek hakynda belli bir karara gelmeli bolýarlar. Şonuň ýaly hem professional - tehniki mekdebiň uçurymlarynyň uniwersitete girmäge mümkinçilikleri bar, ýöne diňe belli bir derejä ýetenligi baradaky şahadatnamany almak üçin zerur bolan goşmaça bilimiň kurslaryny we synaglaryny tabşyrandan soňra mümkin.
Fin mekdeplerinde bilimiň bahasynyň juda meňzeş bolmadyk 4-den 10 bala çenli ulgam kabul edilip, 4-lik gaýtadan tabşyrylmagyny talap edýän kanagatlanarsyz baha, 10-lyk bolsa, iň ýokary baha hasap edilýär. Şonuň ýaly hem 9– ýa-da 9+ diýen ýaly dürli bahalar bar. Şu aýratynlyklar baha goýlanda sapak wagty okuwçylaryň özlerini alyp barşyna oňaýly täsir edýär.
Ýokary bilim
Finlandiýada ýokary bilimi 2 görnüşli okuw jaýlarynda almak mümkin: uniwersitetlerde (yliopisto) we politehnikumlarda (mmattikorkeakoulu, yrkeshögskola). Hakykatda, olary orta bilimiň dowamynyň iki şahasy hasaplasaň hem bolar – akademiki we professional. Uniwersitetler öz talyplaryna nazaryýet bilimlerine esaslanýan akademiki bilimleri hödürleýär. Politehnikumlaryň maksatnamasynyň esasynda bolsa, professional bilimi çuňlaşdyrmak öňe sürülýär.
Finlandiýa “Bolon” prosesiniň gatnaşyjysy bolup, bakalawr - magistr - doktorlyk ulgamyny, şeýle hem synag bahalaryny gaýtadan hasaplamagyň ýeke-täk ulgamyny kabul etdi. Bu ýagdaý alnan alymlyk derejesini Ýewropanyňky bilen gabat getirmäge mümkinçilik berýär.
Fin uniwersitetlerinde esasy alymlyk derejesi bakalawr (kandidaatti) bolup, ony almak üçin 3ýyl gerek we azyndan ECTS-iň (EUROPEN CREDIT TRANSFER SYSTEM) 120 bal bahasy gerek. Käbir fakultetlerde bakalawryň gutardyş işi goramagy, şeýle hem bir ýa-da iki sapagy çuňňur özleşdirmegi zerurdyr.
Indiki alymlyk derejesi – magistr (maisteri) - ECTS-iň azyndan 160 bal bahasyny almak bilen 5 ýyl okuw talap edýär (ýa-da bakalawriatadan soň iki ýyl talap edýär), şeýle hem dissertasiýa goramaly. Bilimiň dürli ugurlarynda bu dereje dürli hili atlandyrylýar. Mysal üçin, inženerlikde ol “diplomi-insinööri” diýilse, binagärlikde “maisema-arkkitehti” atlandyrylýar.
Magistr derejesi bolan talyplar mundan buýanky bilimini doktoranturada alýar. Onuň ilkinji tapgyry “lisensiata” derejesi bolup, 2 ýyl okuw talap edýär. Iň ýokary alymlyk derejesi, ylymlaryň doktorlygyny (tohtori) almak üçin ýene-de iki ýyl gerek bolup, ylmy barlaglary geçirmegi we dissertasiýa goramagy talap edýär. Şeýlelikde, Finlandiýanyň uniwersitetlerinde okamak 11 ýyla çenli döwri öz içine alýar.
Politehnikumlar barada aýdanymyzda bolsa, bu ýerde esasy alymlyk derejesi bakalawr bolup durýar. Bakalawriatda okamak üçin ECTS-iň 140 – 180 bal bahasyny we 4 ýyl okuw talap edýär. Politehnikumlar tebigy baýlyklar, tehnologiýa, kommunikasiýa, dolandyryş, myhmanhana biznesi, syýahatçylyk, medeniýet we bilim ýaly ugurlarda hünärmenleri taýýarlaýar. Ýöne politehnikumda bakalawr derejesini almak üçin, edil uniwersitetiňki ýaly 4 ýyl gerek.
Bardy-geldi bakalawriatyň uçurymy okuwyny dowam etdirmegi we uniwersitetiň magistr derejesini almagy ýüregine düwse, onda onuň uniwersitete çenli akademik bilimini ösdürmäge gönükdirilen bir ýyllyk okuw kursuny geçmegi zerur bolup durýar. Şunuň ýaly ýagdaýda magistriň derejesini almak üçin 2 ýyl okuw we diplom işiniň goralmagy talap edilýär. Magistratura bolsa, politehnikumyň cäginde elýeterli bolup, oňa diňe öz saýlap alan hünäriňden üç ýyl iş tejribäni alanyňdan soňra girmek mümkin. Şonuň ýaly hem, öz derejesini uniwersitetde alan bakalawrlar hem bir ýyllyk taýýarlyk kursundan geçenden soňra, politehnikumdaky magistratura girip bilerler. Politehnikumyň we uniwersitetiň arasyndaky tapawut birinjiniňki amaly taýdan ýöriteleşdirilmegi, ikinjiniňki bolsa, akademiki taýdan gönükdirmegi bolup durýar.
Hökümetiň Ýewropa bileleşiginden bolmadyk talyplara okuw üçin tölegleri girizmek meýliniň bardygyna garamazdan, Finlýandiýanyň döwlet uniwersitetlerinde okamak mugt. Akademiki ýyl 1-nji iýundan 31-nji awgusta çenli dynç alyş bilen, sentýabrdan maýa çenli aralykda dowam edýär. Okuwlar fin we şwed dillerinde alnyp barylýar. Käbir uniwersitetde we institutda iňlis dilinde okuw maksatnamalary bar. Adatça, olar maglumat tehnologiýasyndan we täjirçilikden ybaratdyr. Maksatnamalar bütin okuw möhletinde ýa-da ilkinji 2 ýylda iňlis dilinde okadylyp bilner. Ýöne şu döwürde talyplaryň fin dilini öwrenmegi zerur hasaplanýar.
Ýurduň has abraýly okuw jaýlary Helsinki, Tampere we Ýoensu ýaly şäherlerde ýerleşýär. Mahlasy, ylmy barlaglar üçin ýöriteleşdirilen Helsinki uniwersiteti, Helsinkiniň Ykdysadyýet mekdebi, Sungat we Dizaýn uniwersiteti Skandinawiýanyň meşhur çeperçilik mekdepleri hasap edilýär. Jemgyýetçilik, ykdysadyýet, şeýle hem medeniýet we saglygy goraýyş ýaly ylymlar Tampera uniwersitetiniň ýüzüni görkezýän ugurlardyr. Ýoensu uniwersiteti 6 fakulteti öz içine alyp, tebigy we gumanitar, sosiologiýa, tokaý hojalygy, ylahyýet we psihologiýa ýaly maksatnamalarda okuwlary teklip edýär.
Kabul edilmek we ýaşaýyş şahadatnamasyny almak
Ähli uniwersitetlere we politehnikumlara girmegiň jikme-jik düzgünleri juda çylşyrymly. Adatça, her bir okuw jaýy özüne gerek resminamalaryň toplumyny talap edýär. Dalaşgärden notarial edarasynda tassyklanan orta bilim hakyndaky şahadatnamanyň fin, şwed we iňlis dillerine terjime edilen nusgasy talap edilýär. Eger-de iňlis dilindäki okuwlar meýilleşdirilen halatynda, okuw jaýy TOEFL ýa-da IELTS-iň netijeleriniň berilmegini talap edýär, ýa-da dalaşgäri synagdan geçmäge çagyrýar. Iň gowusy, şu meselede takyk maglumatlary onuň ýygy-ýygydan üýtgäp durýanlygyna görä, gönüden-göni gyzyklanýan uniwersitetiň özünden alsaň has talaba laýyk bolýar. Ýewropa bileleşiginden bolmadyk talyplardan ýaşamak üçin rugsatnama almak talap edilýär. Ol bir ýyllyk berlip, möhleti geçenden soňra uzaldylýar.
Ýaşaýyş jaý üpjünçiligi
Finlýandiýada talyplary ýaşaýyş jaý bilen üpjün etmek üçin ýörite ulgam döredilen. Onuň ygtyýarynda tertip boýunça 100000 ýaşaýyş jaýy bar. Adatça, talyplaryň jaýy 2-3 otagdan ybarat bolup, olarda birnäçe adam ýaşaýar. Köp halatlarda ýaşaýyş we umumy ýaşaýyş jaýlary mugt internet bilen üpjün edilen.
Her bir daşary ýurtly talyp şahsy ýaşaýyş şahadatnamasyny alanyndan soňra, bu ýurtda işlemäge hem hukuk gazanýar. Ýöne bu ýerde nähili işde işleseň hem öňi bilen fin dilini gowy bilmegiň zerurdyr.


text:
Matematika
Matematika (gad.-grek. uάθnua — öwrenmek, ylym) — real obýektleriň formalaryny sanamak, ölçemek we beýan etmek amallaryna taryhy taýdan esaslanýan gurluşlar, tertip we gatnaşyklar hakda ylym[1]. Matematiki obýektler real ýa-da beýleki matematiki obýektleriň aýratynlyklaryny ideallaşdyrmak we şol aýratynlyklary formal dilde ýazmak arkaly döredilýär. Matematika tebigy ylymlara degişli däldir, ýöne hem olaryň mazmunyny takyk formulirlemek, hem-de täze netijeleri alamak üçin ony giňden ulanýarlar[2]. Matematika — beýleki ylymlaryň (umumy) dil serişdesi bolup durýan fundamental ylymdyr; şonlukda matematika olaryň gurluşlaýyn özara gatnaşygyny açyp görkezýär we tebigatyň iň umumy kanunlarynyň tapylmagyna mümkinçilik berýär.
Bölümler[üýtget]
- Algebra
- Ähtimallyk teoriýasy
- Analiz
- Geometriýa
- Topologiýa
- Sanlar teoriýasy
- Kombinatorika
- Logika
- Differensial deňlemeler


text:
Fotoelektrik Effekt
Albert Eýnşteiniň 1905-nji ýylda eden açyşy: ýagtylyk foton bölejiklerden durýar we olaryň energiýasy ýagtylygyň ýygylygyna proporsionaldyr. Materiala baglylykda, bir gaty jisimiň üstünden elektronlary bölüp aýyrmak üçin belli mukdarda energiýa gerek bolup durýar. Eger fotonyň energiýasy şol mukdardan uly bolsa, elektron bölünip çykmagy mümkin. Mundan çykýan deňleme:
- Ekin: bölünip çykan elektronyň maksimal kinetik energiýasy
- h: Plank hemişeligi (6.626 x 10−34 J)
- f: ýygylyk
- W: iş funksiýa


text:
Kyýamat Gruppaň MC'si ZumerCHAS (Artur a.k.a Abdyrrahman) - 06.04.88ý. dogylan.
Aýdym sazda meniň elmydama höwesim bardy. İlki başda Rap style-yny bir dostumdan diňläpdim. Şondan soňra mende RAPe gar
şy ýylylyk başlady. Ýagny 3-4 nji klaslarda wagtym, başga Ors rapçileriň RAPlerini ýat tutýadym ))). Näçe ulaldygymça RAP'e höwesim artýardy, başda magnitafon REC'i bilen RAP ýazdyrýadyk oglanlar bilen, ol Rapemors dlinde di. 8 klasda, 0,13(Almaz)(häzir gullyk'da) onyň bilen İňlis dilinde biri birimize DİSS şekilinde rhyme ýazýardyk. Soňra bir gün Türkmençe RAP yazmaga karar berdik. Türkmençe RAP'e da suw guýaly olam gögersin diýip Türkmençe RAP rhyme ýazmaga başladyk. Soňra gruppa boldyk, Fez(Mämmet) Amerikadan gelenden soň olam goşuldy. Şeýdip 3 MC'i bolyp "Pahyr Ruhym" LP albomy özlerimizi RAPde gelişdirmek üçin ýazdyrypdyk. Ondan ön Meniň solniý albomym bardy, olam özümi RAPde gelişdirmek üçin ýazdyrypdym, onyň ady “Şeýtan Tohumy”. Şeýdip ýuwaş ýuwaş RAPi gelişdirýädik. 2005 de Kyýamat gruppamyza beat etmäge Beat producer Rude(Aganur) 4Diwar RAP gruppasyndan geldi we 0,13 Watan borjuny bermäge gullyga gitmeli boldy. Fez'iň käbir problemalari bolany üçin Kyýamat gruppadan olam ýakynda çykmakçy, Soňynda ýene men we Dj Shadow(Maksat) galdyk, bizem Şehit Sözlerim EP albomy taýýarladyk Inşallah hemme zat önde, täze Mc'ler geler gider Türkmen RAP soňynda Göge ýeter.


text:
Grünwald söweşi
Grünwald söweşi (Tannenberg söweşi, 15 iýul 1410) — Polşa bilen Beýik Litwa Knýazlygynyň Tewton ordenine garşy alyp baran Beýik urşunyň (1409—1411) iň bir aýgytlaýjy söweşi. Söweş Tewton ordeniniň goşunynyň doly derbi-dagyn edilmegi bilen gutarypdyr. Ol Grünwaldyň we Tannenbergiň (Prussiýa) golaý-goltumynda bolup geçipdir, şonuň üçin hem şeýle atlandyrylypdyr.
Atlar we Ýerler[üýtget]
Söweş şol wagtlar Tewton ordeni tarapyndan dolandyrylýan, häzir bolsa Polşada ýerleşýän Prussiýadaky Grünwald (litwaça: Žalgiris), Stębark (nemesçe: Tannenberg), we Łodwigowo (nemesçe: Ludwigsdorf) obalarynyň aralygyndaky düzlüklerde bolup geçdi. Şol döwürde bu ýere iň ýakyn ýerleşýän şäher Gilgenburgdy (1945den bäri: Dąbrówno). Köne ýazuw çeşmelerinde Žalgiris (litwaça žalia giria) bilen Grünwald (nemesçe grüner Wald) atlarynyň ikisi hem "Gök tokaý" diýlip terjime edilýär; bular gadymy ýazuw çeşmelerinde polýak dilinde Zielone Pole ("Gök meýdan"), we nemesçe, Grunenfelde ýa-da Grunefeld ("Gök meýdan") diýlip atlandyrylýar.
Söweşiň atlandyrylyşy:
- Nemesler tarapyndan Schlacht bei Tannenberg (Tannenberg söweşi)
- Polýaklar tarapyndan Bitwa pod Grunwaldem ( Grünwald söweşi)
- Litwalar tarapyndan Žalgirio mūšis (Žalgiris söweşi)
Söweşe goşulan beýleki halklar tarapyndan söweşiň atlandyrylyşy: beloruslar: Гру́нвальдзкая бі́тва, ukrainler: Ґрю́нвальдська би́тва, ruslar: Грю́нвальдская би́тва, tatarlar: Grünwald suğışı, çehler: Bitva u Grunvaldu, rumynlar: Bătălia de la Grünwald.
Garşylyklaýyn goşunlar[üýtget]
15 iýul 1410-da ir säher bilen iki goşun Grünwald, Tannenberg we Łodwigowo (Ludwigsdorf) obalarynyň arasyndaky meýdanda duşuşdy. Iki goşun hem gapma-garşy ýagdaýda ýerleşdi. Polýak-litwa goşuny Ludwigsdorf we Tannenberg obalarynyň öňünde ornaşýardy. Onuň çep ganatyny korol Ýagaýlonyň polýak goşunlary goraýardy. Ol aglaba agyr kawaleriýadan düzülendi. Soýuzdaş güýçleriň sag ganatyny bolsa, Beýik knýaz Witautasyň goşuny saklaýardy. Ol esasan ýeňil kawaleriýadan ybaratdy. Sag ganatdaky otrýadlaryň hatarynda Beýik Knýazlygyň ähli künjeginden gelen tuglar, şeýle-de Jelaleddin hanyň ýolbaşçylygyndaky tatar urşujylary, Alexandru cel Bunuň ýollan moldowan ýeňil atly goşuny hem-de ähtimal serbler bardy. Tewton ordeniniň goşunlary bolsa esasan agyr kawaleriýadan we pyýada goşundan düzülendi.
Söweş[üýtget]
Söweş günortanlar Witautasyň ýeňil atly goşunynyň tewton rysarlarynyň çep ganadyna hüjüm etmegi bilen başlandy. Hüjüme artilleriýa zalpy bilen gaýtawul berildi (ähtimal, meýdan artilleriýasynyň ilkinji we onçakly şowly bolmadyk ulanylyşy). Ýeňil atly goşunyň yzy bilen galan urşujylar hem söweşe girdiler. Olara indi toplaryň we ýaýçylaryň oklary howp salmaýardy. Muňa jogap edip Wallenroduň agyr atly goşuny garşylyklaýyn hüjüme geçdi. Şonuň bilen bir wagtyň özünde birinji liniýanyň ilkinji polýak goşuny hem-de Ordeniň sag ganaty çaknyşyga goşuldy.
Litwa atly goşuny tewton rysarlaryna garşylyk görkezip bilmän, bosga düşüp gaçyp ugrady. Wallenrod olaryň yzyndan kowalamaga başlan hem bolsa, Ordeniň agyr atly goşuny beýikli-pesli ýerlerde çalt hereket edip bilmedi. Bu bolsa, Witautasa goşunyny täzeden toparlara bölmäge puryja berdi. Şol bir wagtda Wallenrod litwa-rus pyýada goşunynyň güýçli gaýtawul bermegine duçar boldy. Bu polklara ýardam bermek üçin Witowt öz otrýadlaryny ugratdy. Bu ädim söweşiň gidişini üýtgetdi. Onuň üstesine-de, Lihtenşteýni gysyp çykaran polýak goşuny Wallenrody sag ganadyndan hem gabap başlady.
Ýagdaýy düzetmek üçin Ýungingen tewton kawaleriýasynyň ikinji liniýasyny söweşe girizdi, emma polýaklar hem Ýagaýlonyň baştutanlygyndaky rezerwleri herekete geçirdiler. Witautasyň litwa kawaleriýasy bolsa üstünlik bilen söweş meýdanyna gaýdyp geldi we Ordeniň söweşe pyýada goşun bilen goşulyp manýowr etmek ukybyny ýitiren çep ganadyna agyr zarba urdy. Ýungingeniň wepat bolmagyndan we tewton goşunynyň käbir bölekleriniň söweşi dowam etdirmekden ýüz öwreninden soňra Ordeniň goşuny uly basga düşüp gaçyp ugrady.
Üç sany serkerde bilen bilelikde jemi 205 sany orden halypasy gurban boldy. Jemi adam ýitgisi 8 müň adam çemesi boldy. Polýak-litwa goşunynyň ýitgisi bolsa näbelli bolmaklygyna galýar.
Salgylanmalar[üýtget]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 Stephen Turnbull, Tannenberg 1410 Disaster for the Teutonic Knights, 2003, London: Osprey Campaign Series no. 122 ISBN 978-1-84176-561-7, pp.25
- ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 Stephen Turnbull, Tannenberg 1410 Disaster for the Teutonic Knights, 2003, London: Osprey Campaign Series no. 122 ISBN 978-1-84176-561-7, pp.26
- ↑ Britannica Hungarica, Hungarian encyclopedia, 1994. ISBN 9630623506
- ↑ Stephen Turnbull, Tannenberg 1410 Disaster for the Teutonic Knights, 2003, London: Osprey Campaign Series no. 122 ISBN 978-1-84176-561-7, pp.27-28


text:
2012-nji ýyly tomusky Olimpiýa oýunlary
2012-nji ýyly tomusky Olimpiýa oýunlary 27 iýul- 12 awgust aralýgýnda Londonda geçirilen Olimpiada oýunlarydyr.
Resmi ady “30-njy Olimpiýa oýunlary” bolan bu ýaryşlar 204 ýurtdan 10500 sportsmeniň gatnaşmagynda geçirilýär.
Halkara Olimpiada komitetiniň howandarlygynda her dört ýyldan bir gezek geçirilýän tomuskly Olimpiada oýunlary 1896-nji ýyldan bäri geçirilýär.
London şol döwürden bäri Olimpiada oýunlaryny üçünji gezek geçirýän ýeketäk şäher bolup durýar. Britaniýanyň paýtagty Olimpiada oýunlaryny 1908-nji we 1948-nji ýyllarda hem geçiripdi.
Türkmenistan 2012-nji ýylýň tomusky Olimpiada oýunlaryna 10 sany sportsmeni iberdi.
Londonda geçirlen Olimpiada oýunlaryna gatnaşan Türkmen sportsmenler: boksçýlar Serdar Hudaýberdiýew we Nursäher Pazzýýew, agýr atletler Ömürbek Bazarbaýew, Tolkunbek Hudaýbergenow we Mansur Rejepow, dzýudoçý Gülnar Haýýtbaýewa, ýüzüjiler Sergeý Krowýakow we Jennet Sarýýewa, ýeňil atletika boýunça bolsa Mergen Mämedow we Maýsa Rejepowa.