text:
Azatlyk Radiosynyň Moldow gullugy ýurduň ykdysady ministri Waleriýo Lazara salgylanyp, Orsýetiň 2010-njy ýyllyň 1-njy ýanwaryndan başlap bu ýurda satýan gazynyň bahasyny 20 prosent artdyrandygyny habar berdi.
Şunlukda, 2010-njy ýyllyň birinji çärýeginde Moldowa her müň kubometr rus gazy üçin 233 amerikan dollaryny tölemeli bolar. Bu geçen ýyl bilen deňeşdirilende Moldowa satylýan gazyň bahasynyň 20 prosent artdyrylanlygyny aňladýar.
Lazaryň aýtmagyna görä, bu karar 2009-njy ýyllyň aýagynda Gazprom tarapyndan iberilen ýörite hatda yglan edilipdir. Ol aýratynam bu özgerişigiň Moldowadaky harytlaryň nyrhyna öz täsirini ýetirjekdigini aýdýar.
Moldowa gaz üpjinçiligi boýunça dolulygyna Orsýete garaşly bolup durýar. Bu ýurt gazyň bahasy barada ýyllyň her çärýeginde Gazprom bilen ýörite ylalaşyk baglaşmaly.


c: text/html

text:
Türk kompaniýalarynyň bir bölegi Türkmenistanda alyp baran gurluşyk proýektleri üçin 1 milliard dollar töwereginde tölenmedi diýilýän iş hakyny suduň üsti bilen almak barada doly karara geldiler.
Bu barada 20 töweregi türk kompaniýasynyň metbugat wekili Irfan Dölek aýdýar. Onuň sözüne görä, bergiler boýunça Türkmensitan bilen geçirilýän gepleşikler petige diräpdir.
Dölegiň sözüne salgylanyp, “Associated Press” gullugynyň habar bermegine görä, indi türk kompaniýlary özleriniň arzalaryny Inwestisiýa dawalaryna seredýän halkara merkezine ugratmakçy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: Eýranyň ýokary kanun çykaryjy organy bolan Goragçylar Geňeşi, soňky jedelli prezidentlik saýlawlarynda ses berişlik bidüzgünçilikleriniň bolandygyny kabul etdi. Geňeşiň metbugat wekili Abbas-Ali Kadhodaýi, 50 şäherdäki sesleriň sany elýeterli ses berijileriň sanyndan ýokary boldy diýip belledi. Ol Eýran Yslam Respublikasy telekanalyna, bu ýagdaýyň üç million sesleri sorag astyna goýandygyny, emma saýlawyň netijesine täsir etmegi üçin munuň ýeterlik däldigini aýtdy. Oppozisiýa lideri Mir Hossein Mussawi öz tarapdarlaryna, prezident Mahmud Ahmedinejadyň täzeden saýlanmagy boýunça protestleri dowam etdirmegi aýdanyndan soň, geňeş bu çykyşy etdi.


text:
Türkmenleriň etniki azlyk bolup ýaşaýan Eýran we Owganystan ýaly ýurtlarynda Nowruz baýramy ýylyň täzelenişini aňladýan bolsa, käbir ýurtlarda bu baýramçylyga bahar paslynyň girişi hökmünde garalýar.
Türkmenistanda bolşy ýaly, bu baýramçylyk dünýä türkmenleriniň arasynda hem uly dabara bilen bellenilýär, saçaklar bezelýär, aýdym-saz konsertleri gurnalýar, dürli köpçülikleýin çäreler geçirilýär.
“Dünýä türkmenleri” gepleşigimiziň nobatdaky sanynda her ýyl 21-nji marta gabat gelýän Nowruz baýramçylygy barada gürrüň edýäris.


text:
Rumyniýanyň soňky patyşasynyň gyzy Birleşen Ştatlarda bolan sud diňlenişiginde özüniň Oregon ştatynda bikanun horaz urşy biznesine kömek berendigi baradaky aýyplamalary ret etdi.
Şa gyzy Irina Walkere, amerikan adamsy Jon Walker bilen bilelikde, anna güni Portlandda günä bildirildi.
Olar biraz soň, şu ýylyň aýaklaryna bellenen sud seljerişliginden öň azatlyga goýberildi.
60 ýaşyndaky Irina Woker Rumyniýanyň bosgunlykdaky patyşasy Mihailiň gyzydyr.
Onuň kakasy 1947-nji ýylda kommunistler tarapyndan patyşalykdan el çekmäge mejbur edilipdi.
Irina öz adamsy we ýene 18 adam bilen bilelikde 2012-2013-nji ýyllarda bikanun horaz urşy ýaryşyny gurnamakda aýyplanýar.
Aýyplamalaryň arasynda bikanun humar biznesi bilen meşgullanmak, haýwan goragy kanunlaryny bozmak hem bar.
Patyşa Mihail öz websaýtynda çap edilen beýanatada bu jenaýat işine «çuňňur gynanjyny» bildirdi.


text:
Şenbe güni Müsüriň sudy geçen ýylyň fewralynda Port Said şäherindäki stadionda 74 adamyň ölümine getiren hüjümlerde 21 adamy günäli tapyp, olary ölüm jezasyna höküm etdi. Bu wakada aýyplanylýan ýene 52 adamyň işi boýunça sud mart aýynda höküm çykarar diýlip garaşylýar.
Şenbe günki ölüm jezasy berlen 21 adamyň hemmesem Port Said şäheriniň “al-Masri” futbol komandasynyň janköýerleri. Suduň çykaran bu hökümi şenbe güni Port Said şäheriniň türmesiniň öňünde protestçileriň bulagaýçylyk döretmeklerine sebäp boldy.
Protestçiler bilen polisiýa güýçleriniň çaknyşygynda şenbe güni ol ýerde 22 adamyň ölendigi, şolardan ikisiniň polisiýa işgäridigi habar berilýär. Çaknyşyklarda 200-den gowrak adam ýaralanypdyr.
Geçen ýylyň 1-nji fewralynda Müsüriň Port Said şäheriniň stadionynda ýerli “al-Masri” futbol komandasy bilen Kairiň “al-Ahly” futbol komandasynyň ýaryşynyň yzýany futbol janköýerleriniň gurnan hüjümlerinde 74 adam ölüp, ýüzlerçe adam ýaralanypdy.


text:
Janyndan geçen bombaçy Bagdatda polisiýanyň barlag nokadynda özüni partlatdy.
24-nji iýulda bolan hüjümde ölenleriň we ýaraly bolanlaryň sany aýdyň däl. Habar gulluklary yrak resmilerine salgylanyp, wepat bolanlaryň sanynyň 6-15 aralygyndadygyny, ýigrimiden gowrak adamyň bolsa ýaraly bolandygyny aýdýarlar.
Bir saglyk resmisiniň AP habar gullugyna aýtmagyna görä, ölenleriň arasynda üç sany polisiýa ofiseri hem bar.
Bu hadysa esasan şaýylaryň ýaşaýan ýeri bolan Kadhimiýa etrabyna girilýän ýerde boldy. Onuň jogapkärçiligini häzirlikçe hiç kim öz boýnuna almady.
Emma Bagdatda 3-nji iýulda bolan we 290-dan gowrak adamy öldüren partlamanyň jogapkärçiligini «Yslam döwleti» jeňçi topary öz üstüne alypdy.
Şeýle-de bu topar şondan birnäçe gün soň Baladdaky şaýy guburhanasynda bolan we 40 adamy öldüren partlamanyň jogapkärçiligini öz üstüne alypdy.


text:
Prezident Berdimuhamedow ýurduň senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň öz gazetiniň hem-de žurnalynyň döredilmeginiň maksada laýyk boljakdygyny hem belledi.
Türkmen prezidenti bu baradaky çykyşynda beýleki ugurlarda hem hususy gazetdir-žurnallary döretmek meselesini öwrenmelidigini hem-de bu ugurda zerur işleri geçirmelidigini nygtady.
Öňki postsowet döwletleriniň arasynda diňe Türkmenistanda hususy media ýok. Ýurtda 5 telekanal, 25 gazet, 15 žurnal we bir habar agentligi hereket edýär. Emma olaryň hemmesi döwlet eýeçiliginde.
"USA Today" gazetinden Joş Haç
Döwlet eýeçiligindäki “Türkmenistan” gazeti gündelik çap edilýär. Bu gazet ýurduň esasy gazeti hasaplanýar. Emma munuň tiražy barada takyk maglumatlar ýok.
“Türkmenistan” gazetinde çap edilýän habarlaryň dizaýnyna, onuň daşky görnüşine, ulanylýan suratlara metbugat boýunça günbatarly ekspertler nähili baha berýärler?
Bu mesele bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir ABŞ-da çap edilýän meşhur hem abraýly neşirlerden biri bolan “USA Today” gazetiniň
Multimedia bölüminiň ýolbaşçysy Joş Haç bilen söhbetdeş boldy. Azatlyk Radiosy: Eliňizde Türkmenistanyň iň meşhur neşirlerinden biri bolan “Türkmenistan” gazeti bar. Gazeti synladyňyz. Gazetiň daşky görnüşine we çap edilen habarlaryň dizaýnyna nähili baha berýärsiňiz? Joş Haç:
Žurnalist hökmünde, meni halka garaşsyz maglumat berip bilýän we olary habar bilen üpjün edip bilýän azat metbugat gyzyklandyrýar, bu islendik açyk jemgyýetde bolaýmaly zat.
Bu gazetiň mende galdyran täsiri - onuň ýapyk jemgyýete gönükdirilen bir habar serişdesi bolanlygy. Bu gazet Günbataryň žurnalistika standartlaryna asla gabat gelenok.
Bu gazete, onda çap edilen habarlara syn edip aýdyp biläýjek zadym şulardan ybarat, ýagny meniň gözüme ilen zatlar şular. Azatlyk Radiosy: Siz öz gazetiňizde esasanam multimedia bilen gyzyklanýarsyňyz. Tehniki tarapdan seredeniňizde eliňizdäki gazete nähili baha berip biljek? Joş Haç:
Bu gazet gaty agyr, reňkli we žurnalistikanyň diňe tekst görnüşine çakdanaşa üns berlip çap edilen gazete meňzeýär. Meselem, okyjylaryň ünsüni çekäýjek surat ýok. Gazetiň içki sahypalaryny açaly: bir näçe surat göze ilýär, emma umuman aýdylanda, bu gaty agyr, çakdanaşa reňkli we tekst bilen doldurylan gazet.
Elbetde, offset usulynda çap edilen gazeti internet sahypalary bilen deňeştirip, oňa baha berip bolmaz. Sebäbi Web sahypada multimedia has köp üns berilýär.
Emma bu gazete seredeniňde, onuň redaktorlarynyň halkyň ünsüni özüne çekäýjek suratlara üns berip, bu meselä döredijilikli çemeleşýänligini aýtmak kyn.
Onsuzam bu döwlet eýeçiligindäki habar serişdesi, ýagny onuň diňe döwletiň halka ýetirmek isleýän maglumatlaryna has köp üns berýänligi göze görnüp dur. Azatlyk Radiosy: Soňky döwürde Eýranda we Gyrgyzystanda uly wakalar bolup geçdi. Bu ýurtlaryň ikisi hem Türkmenistana golaý ýerleşýärler, hatda Eýran onuň goňşysy. Şol wakalar tutuş dünýäde ençeme günläp esasy habar hökmünde metbugatlarda çap edildi. Emma türkmen mediasy we şol sanda eliňizdäki gazetde bu barada hiç hili maglumat çap edilmedi. Şeýle möhüm wakalara üns bermezlik bilen media näme ýitirýär? Joş Haç:
Meniň pikirimçe, döwlet tarapyndan eýeçilik edilýän habar beriş serişdeleri, umuman aýdylanda, döwletiň alyp barýan syýasatyna eýerip, hökümetiň göwnünden turmaýan maglumatlary halka ýetirmezlige synanyşýarlar.
Olaryň ýitirýän zady näme diýlende, şeýle sýyasat alyp barmak bilen diňe olaryň özleri däl, halk hem ýitgä sezawar edilýär, sebäbi olar ilaty şol wakalardan habarsyz, garaňkyda saklamaga synanyşýarlar.
Şeýle maglumatlar elýeterli bolan halatynda, ilat olara özüçe baha berip, olaryň sebäplerine düşünmäge synanyşar we şunlukda olaryň dünýä garaýyşlary giňeler. Bu hem olaryň pikirleniş usulyna öz täsirini ýetirer.
Elbetde, Türkmenistan ýaly ýurtlarda ilatyň barybir syýasy kararlary kabul etmäge o diýen ygtyýary ýok. Meniň pikirimçe, şonuň üçin erkin metbugatyň roly islendik jemgyýetiň ösmeginde gaty möhüm bolup durýar.
Metbugat azatlygyna ýol bermän, demokratik we öndüriji, bilimli jemgyýet döretmek mümkin däl. Awtoritar ýurtlar, elbetde, ilatyň pikir taýdan ösmeginiň tarapdary däl. Onsoň ilatyň maglumata elýeterliligini çäklendirmek şeýle režimleriň bähbidine gabat gelýär. Azatlyk Radiosy: Dünýäde her gün müňlerçe gazet çap edilýär, emma olaryň käbirleri beýlekilerinden düýpli tapawutlanýar. Olary biri-birinden tapawutlandyrýan esasy zatlar nämelerden ybarat? Joş Haç:
Men bu soragyňyza diňe gazeti däl, eýse habar bilen meşgullanýan guramalary göz öňünde tutup jogap bereýin. Islendik habar beriş serişdesini beýlekisinden tapawutlandyrýan zat onuň çap edýän habarlarynyň hili, şol maglumatlaryň obýektiwligi, dogruçyllygy we habaryň wagtynda halka ýetirilmegidir.
Okyjy hökmünde, meni geçmişde bolan waka gyzyklandyrmaýar. Men şu wagt näme bolup duranlygyny we onuň sebäbiniň nämedigini bilmek isleýärin. Ine, şeýle maglumatlar habar beriş serişdelerini biri-birinden tapawutlandyrýar.
Köne maglumatlary çap edýän, häzirki döwürde bolup duran wakalar barada informasiýa bermeýän we çap eden maglumatlary boýunça şübhe döredýän habar serişdeleri öz abraýyny ýitirýär. Azatlyk Radiosy: Jenap Haç, “USA Today” gazetiniň internet sahypasyny açanyňda ýanyp-sönüp duran habarlara, multimedianyň dürli görnüşlerine, suratlara gözüň ilýär. Şeýle zatlaryň gazetiňize goşýan goşandy näme? Joş Haç:
Islendik maglumat, umuman aýdylanda, okyjylara hekaýa görnüşinde hödürlenýär we žurnalist hökmünde siz mümkin boldugyndan şol hekaýanyň hemme tarapyna okyjynyň ünsüni çekmäge synanyşýarsyňyz. Okyjynyň ünsini çekmegiň dürli usullary bar.
Olardan biri hekaýanyň gowy ýazylmagy, ikinjisi şol hekaýany, ýagny maglumaty surat bilen üpjin etmek, käbir halatlarda multimedia usullaryndan peýdalanyp halka hödürlemek zerurdyr. Multimedia diýlende grafika we wideo ýazgyny göz öňünde tutýaryn.
ABŞ uly döwlet, onuň 50 ştaty bar. Bu ýurtda çap edilýän gazetleriň, žurnallaryň we beýleki habar beriş serişdeleriniň sany-sajagy ýok. Şeýlelikde, olaryň arasynda uly bäsdeşlik bar.
Okyjynyň ünsüni çekmek üçin maglumatlary mümkin boldugyndan halkyň ünsüni özüne çekäýjek usulda çap etmeli. Grafikalardan, suratlardan, wideo ýazgylardan peýdalanmaly.
Bu diňe habaryň ähmiýetini artdyrmak bilen çäklenmän, okyjylaryň ünsüni hem özüne çekýär, olaryň bolup geçýän waka hakda gözýetimini giňeldýär. Azatlyk Radiosy: Biz gazetiň internet sahypasy barada gürrüň etdik. Emma gazet barada gürrüň edilende, geljekde bu pudakda nähili özgerişleriň bolmagyna garaşyp bolar? Joş Haç:
Bu barada haýsydyr bir çaklama etmek kyn. Mundan 15 ýyl ozal internete elýeterlilik gaty çäklidi. Mundan 15 ýyl soň näme boljak - bu barada takyk pikiri orta atmak gaty kyn.
Meniň pikirimçe, mundan beýläk maglumat almak hasam aňsatlaşar, hatda maglumaty ýol ugrunda almak usuly has giňär. Şeýle-de habarlar dürli usullar arkaly hödürlener.
Meniň pikirimçe, geljekde maglumat almak üçin her gün gazet satyn almaga zerurlyk galmaz. Şeýlelikde, şol gazetiň her gün, hatda her sagatda ekranda özgerip duran nusgasyna bolan talabyň artmagy mümkin.
Umuman aýdylanda, gazet senagatynyň mundan 15 ýyl soň nähili boljakdygyny aýtmak gaty kyn, ýöne islendik özgerişlige garamazdan, halkyň dogruçyl maglumatlara bolan mätäçligi dowam eder.
Şeýle maglumaty olar nireden, nähili we neneňsi gurallar arkaly alarlar - bu başga mesele. Bu gurallaryň we usullaryň üýtgemegi mümkin. Emma žurnalistika bolan zerurlyk we maglumata bolan isleg dowam eder. Azatlyk Radiosy: ABŞ bilen bir hatarda beýleki ençeme ýurtlarda gazetler kagyz görnüşinde däl-de, eýse diňe internetde çap edilip başlandy. Kagyz görüşindäki gazetleriň çap edilmegi barha azalýar. Bu ugurdan geljekde nähili täzeliklere garaşyp bolar? Joş Haç:
Meniň pikirimçe, gün geçdigiçe habar serişdeleriniň köpüsi gazeti kagyz görnüşinde çap edip, ony maşynlara ýükläp, okyjylaryna ýetirmek hysyrdylaryndan özlerini halas etmäge ýykgyn ederler.
Gazet halka maglumat ýetirmegiň diňe bir ýoludyr. Eger halky maglumat bilen üpjün etmek üçin sen internetden peýdalanýan bolsaň, ol hem žurnalistikanyň usullaryndan biridir.
Häzirki döwürde gazetlere alternatiw bolup biljek we halk arasynda barha ornaşyp barýan usullardan biri hem habarlaryň mobil telefonlar arkaly ilata ýetirilip başlanmagydyr.
Dünýäde mobil telefonlardan peýdalanýanlaryň sany barha artiýar. Geljekde habar almak üçin bu serişdeden has köp peýdalanylmagynyň mümkindigini aýtmaga esas bar.
Tutuş gazeti mobil telefonda okap başlarsyň diýmek kyn, ýöne habary halka elýeterli etmegiň diňe bir däl, ençeme usuly we ýoly peýda bolar, olaryň sany barha artar. Azatlyk Radiosy: Gazetiň kagyz görnüşinde çap edilmeginiň bes edilip başlanmagy, hat-da habarlaryň mobil telefonlar arkaly ilata ýetirilip başlanmagy barada gürrüň etdik. Emma häzirki döwürde internet sahypasy hem bolmadyk gazetler bar. Meselem, eliňizdäki “Türkmenistan” gazetiniň internet sahypasy ýok. Şular ýaly gazetleriň geljegi hakda näme aýdyp biljek? Joş Haç:
Eger şeýle gazetleriň çykdajylary hökümet tarapyndan üpjün edilse, onda olar çap edilmäge dowam eder. Emma hususylaşdyrylan ýagdaýynda, olar maglumat bazarynda özüni saklap bilmez.


text:
Ukrainada ýarygijede güýje giren ýaraşyk şertnamasynyň şertleri, käbir bölek-büçek top atmalary baradaky habarlara garamazdan, umuman saklanýar.
Geçen hepde baglaşylan ylalaşyga görä, iki tarap-da, ukrain hökümeti hem, orsýetçi separatistler-de 15-nji fewralda, ýerli wagt bilen gije ýarym bolanda atyşygy bes etmelidi.
15-nji fewraldaky esasy alada Debaltsewe şäheriniň töwerekleri bilen bagly, bu ýerde soňky günler agyr söweşler boldy.
Bu töwerekdäki orsýetçi separatistleriň komandiri «Roýters» habar gullugyna özleriniň ýaraşygyň Debaltsewe dahyllydygyna ynanmaýandyklaryny, sebäbi bu ýeriň «öz territoriýalarydygyny» aýtdy.
Ukrain prezidenti Petro Poroşenko 12-nji fewralda Minskde gol çekilen şertnama Debaltsewe şäheriniň töweregindäki ýagdaýlaryň wehim salýandygyny aýtdy.
Ol, eger ýaraşygyň şertleri saklanmasa, özüniň ýurt boýunça harby düzgüni yglan etjegini hem sözüniň üstüne goşdy.
Ukrain hökümetiniň sözçüsi Kiýew güýçleriniň ýarygijeden soň on gezek dagy oka tutulandygyny, emma hiç bir harby gullukçynyň wepat bolmandygyny aýtdy.
Ukrain harbylarynyň sözçüsi gündogar Ukrainada hökümet güýçleri bilen orsýetçi separatistleriň söweşýän ýerinden, konflikt zolagyndan yza çykarylmaly agyr ýaraglar üçin ýer taýýarlanýandygyny aýtdy.
Separtistleriň sözçüsi hem özleriniň agyr ýaraglary yza çykarmak we tussaglary çalyşmak planlaryny düzmäge başlandyklaryny aýtdy.
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri telefonda Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow bilen gürleşip, Minsk şertnamasynyň şertleriniň doly berjaý edilmeginiň möhümligini nygtady.
Kremliň sözçüsi Dmitriý Peskow Minsk şertnamasynyň taraplaryň ählisi tarapyndan «gep-gürrüňsiz ýerine ýetirilmelidigini» aýtdy.
15-nji fewralda BMG-niň Howpsuzlyk geňeşinde Ukrainadaky ýagdaý barada maslahat edilmegine garaşylýar.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Türkmenistanda tomsuň iň bir yssy günleri dowam edýär. Howanyň temperaturasy gündizlerine 45 gradusa çenli gyzýar.
Yssy howa agşamlaryna hem 30 gradusdan pesde däl. 6-njy awgusta geçilýän gije bolsa Aşgabatda howanyň temperaturasy 36 gradusdan aşak düşmedi.
Türkmen döwlet telewideniýesi, 5-nji awgust.
Türkmenleriň öz milli ýyldyz senenamasy boýunça häzirki wagtda "Üçýyldyz" döwri dowam edýär. "Üçýyldyz" döwri 23-nji iýulda başlanýar we 12-nji awgusta, ýagny "Uly Köpek" ýyldyzlar toparynyň has ýagty ýyldyzy bolan Ýaldyragyň daňdanlar görünýän wagtyna çenli dowam edýär.
"Üçýyldyz" döwrüniň dowamlylygy bary-ýogy 20 gün töweregidir. Bu döwri türkmenler "Saryja tomus" diýip hem atlandyrýarlar. Ylmy maglumatlardan belli bolşy ýaly, bu döwürde Türkmenistanyň we goňşy döwletleriň çäklerine tomusky termiki depressiýa aralaşýar. Ýagny termiki depressiýa örän yssy, has ýiti Gün şöhleleri bilen tapawutlanýar.
Howanyň aşa gyzmagy netijesinde elektrik energiýasynyň sarp edilişine juda agram berilýär. Esasan kondisionerleriň üznüksiz işledilmegi elektrik podstansiýalarynda näsazlyklaryň yzygider ýüze çykmagyna getirýär. Şol sebäpden hem çyralar günüň dowamynda ençe ýola öçüp, ýaşaýjylary energiýasyz goýýar.
Ilatyň talap edýän energiýasyna tap getirip bilmän, üzülip ýatan elektrik sim geçirijilerine ýollarda köp duşmak bolýar.
Elektrik sowadyjy enjamlaryň üznüksiz, aşa köp ulanylmagy netijesinde ýangynyň döreýän ýerleri hem hasaba alynýar. Şu sebäpden "Döwletenergogözegçilik" gullugy, Ýangyn howpsuzlygy gullugy ýurduň telewideniýesinde elektrik enjamlaryny dogry ulanmaklygyň kadalaryny düşündirýän wagyz äheňli bildirişleri yzygiderli berýärler.
Ýurduň döwlet telewideniýesinde tomsuň iň yssy günleri bolan şu günlerinde howa maglumaty açyk aýdyň berilýär. Telewideniýede hatda käbir welaýatlarda 44-45 gradusyň bolmagyna garaşylýanlygy baradaky maglumatlar hem berlip dur.
Yssy howa şertleri paýtagtda suwuň akmagyna-da öz täsirini ýetirýär. Şu günler Aşgabatda suw juda pes akýar. Muny paýtagtlylaryň öz bähbitleri üçin suwy gereginden artyk ulanýanlygy bilen düşündirip bolar.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Şenbe güni Yragyň Içeri işler ministrligi hepdäniň anna güni ýurduň Tikrit şäherindäki türmede ýüze çykan hüjümiň bu türmäniň içinden gurnalandygyny mälim etdi.
Bu barada ýaýradylan resmi beýanatda bu türmäniň käbir goragçylary bilen tussaglaryň arasynda dildüwşügiň bolandygyny görkezýän aýdyň alamatlaryň bardygy aýdylýar.
Resmi beýanatda aýdylmagyna görä, Tikrit şäherindäki türmäniň içine tussaglaryň dogan-garyndaşlary tarapyndan ýarag getirilipdir we olaryň türmä sapar edýän wagty türmäniň içki gapylarynyň gulpy açyk galdyrylypdyr.
Yragyň resmileriniň aýtmaklaryna görä, anna güni amala aşyrylan bu hüjümde Tikrit şäheriniň türmesindäki 303 sany tussagdan 102-si gaçyp çykypdyr. Şolardan 47-siniň ölüm jezasyna garaşyp oturan “Al-Kaýda” topary bilen baglanyşykly tussaglardygy aýdylýar.
Anna günki çaknyşyklarda polisiýa işgärlerinden 16-synyň we tussaglardanam 4-siniň ölendigi habar berilýär.


text:
Italiýanyň Müsüriň paýtagty Kairdäki konsullygynyň daş işiginde partlama boldy.
11-nji iýuldaky partlamada azyndan bir adam öldi, bäş adam, şol sanda iki sany polisiýa ofiseri ýaralandy diýip, resmiler aýtdylar.
Müsür häkimiýetleri bu partlamanyň sebäpleriniň derňelýändigini aýdýarlar.
Döwlet eýeçiligindäki «MENA» habar gullugynyň ady aýdylmaýan «howpsuzlyk resmisine» salgylanyp aýtmagyna görä, bu partlama ulag bombasynyň ýarylmagy sebäp bolupdyr.
Konsullygyň binasyna ýeten zyýanyň örän uludygy aýdylýar.


text:
Penşenbe güni Azerbaýjanyň separatistik Daglyk-Garabag regionynda prezidentlik saýlawlary geçirilýär. Bu saýlawlarda ikinji möhlet prezidentlige dalaş edýän häzirki prezident Bako Sahakýan bilen ozalky goşun generaly Witaliý Balasanýan özara bäsleşýär.
Azerbaýjanyň hökümeti Ermenistanyň kontrollygynda ýerleşýän Daglyk-Garabag regionyndaky bu saýlawlary “bikanun” diýip atlandyrdy we oňa syn etmäge barjak islendik bir daşary ýurt raýatynyň “Azerbaýjanda islenilmeýän adam” diýlip yglan ediljekdigi barada duýduryş berdi.
Soňky birnäçe hepdäniň dowamynda Daglyk-Garabag regionynyň serhet ýakalarynda bolan ok atmalarda azerileriň we ermenileriň tarapynda jemi 10 adamyň ölendigi habar berilýär.


text:
German kansleri Angela Merkel Bosniýa-Herzogowinany, iş ýerlerini döretmek we Ýewropa Bileleşigine agzalyk prosesini çaltlandyrmak üçin, sosial we ykdysady reformalary geçirmäge çagyrdy.
Merkel 9-njy iýulda Saraýewoda, regiona edýän iki günlük saparynyň aýagynda bosniýa liderleri bilen duşuşdy. Ol mundan öň Albaniýa we Serbiýa barypdy.
Merkel Germaniýanyň sebitdäki ähli ýurtlaryň ýewropa geljegine tarapdardygyny aýtdy:
«Biz Bosniýa-Herzogowinadaky problemalary çözmegiň örän çylşyrymlydygyny bilýäris, emma Bosniýa-Herzogowine gülläp ösmese, tutuş region abadan bolup bilmez» diýip, Merkel aýtdy.
Bosniýa Ýewropadaky iň garyp ýurtlaryň biri bolup, bu ýerde işsizlik 40 prosentden hem ýokary hasaplanýar.


text:
Orsýetli täjir Dmitriý Potapenkonyň golaýda Moskwada geçen ykdysady tegelek stolda eden çykyşy onuň ýurt içinde hem daşynda edýän bölek söwda we azyk önümleriniň söwdasyndan başlandy. Şondan soň hem ähli zat ula ýazdy.
Hiç bir zady ýaşyrman açyk gürlän Potapenko ors hökümetiniň ykdysady syýasatyny tankytlap, onuň gözegçilik arkaly resmileriň kisesini doldurmaga we söwda ulgamyny bogup ýatyrmaga gönükdirilendigini aýtdy.
45 ýaşly Potapenko tegelek stola gatnaşýanlara ýüzlenip şeýle diýdi: "Geçen 20 ýyllykda söwda ulgamy bilen häkimiýetleriň arasyndaky dialog edil bir gassabyň sygryň gözüne garap, pyçagy onuň bokurdagyna diräp, 'bu gün näme bar, etmi ýa süýt' diýip soramagy ýalydy" diýdi.
Sosial mediada ýaýran wideo
Köneden bölek söwdagär Potapenko Moskwanyň söwda töwereklerinde tanalsa-da, Orsýetde giňden tanalýan adam däl.
Ýöne onuň tegelek stolda eden çykyşynyň sekiz minutlyk wideoýazgysy öten hepde sosial mediada ýaýrap, ýurduň gürrüňçi gatlagyny aňk-taňk etdi.
Potapenkonyň biri-birinden aýry iki sany wideosyna "You Tube" ulgamynda 800 müňe golaý adam tomaşa etdi. Kremliň tanymal tankytçylary, şol sanda oppozisiýanyň başlygy we korrupsiýa garşy göreşe öňbaşçylyk edýän Alekseý Nawalnyý hem Potapenkony öwdüler.
Potapenko ors häkimiýetlerini söwdagärlere ýaramaz çemeleşmekde dowamly tankyt edýär. Ol Kremli salgyt derňewçilerine we beýeleki döwlet işgärlerine ýeterlik kontrollyk etmeýänlikde aýyplaýar.
“Salgyt tölemekden gaçýarlar”
Orsýetde söwda ulgamyndaky adamlar ors resmileri para almak üçin bular ýaly barlaglardan galp peýdalanýarlar diýip, köp wagt bäri nägilelik bildirip gelýärler.
Potapenkonyň eden çykyşynyň köp adamy gyzyklandyrmagynyň bir sebäbi onuň ors parlamentiniň aşaky palatasynda Senagat komissiýasynyň başlygy bolan Wladimir Gutenew bilen sene-mene edişenligi bolsa gerek.
Putiniň häkimiýet başyndaky ”Bütewi Orsýet” partiýasynyň agzasy Gutenew Potapenkonyň aýdýanlaryna garşylyk görkezip, ors kompaniýalaryny ýurt daşynda söwda edip, salgyt tölemekden gaçýarlar diýip tankytlady.
Potapenko hem oňa öz puluň hem eliň bilen işlemek bir komissiýa ýolbaşçylyk etmekden tapawutly diýip jogap berdi.
Potapenko Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Ors gullugyna beren interwýusynda öz agzalýan çykyşyna adamlaryň gyzyklanma bildirmeginiň sebäbi "olaryň işewürler bilen häkimiýetleriň arasyndaky gatnaşygyň hakyky tebigatyny görenligi" bolsa gerek diýdi.


text:
BMG-niň ýadro inspektorlary geçen ýekşenbede, Eýran parlamentiniň ÝB sanksiýalaryna jogap hökmünde Ýewropa nebit ibermegi gadagan etmek barada haýbat atan güni, Eýranyň ýadro programmasynyň güman edilýän harby aspektlerini anyklaşdyrmak umydy bilen, Tährana geldiler.
HAEG-niň Eýrana baran delegasiýasynyň başlygy özüniň Eýranyň ýadro programmasy bilen bagly meseleleriň hemmesini çözmek isleýändigini aýdýar. Günbatar Eýran bu programma arkaly ýadro ýaragyny edinmegi maksat edinýändir öýdýär, emma Eýran onuň parahatçylyk maksatlydygyny aýdyp, öz diýenine tutýar.
HAEG-niň baş direktorynyň orunbasary Herman Nakarts Wenadan Eýrana ugramazyndan öň öz toparynyň eýranly resmiler “Tähranyň ýadro programmasynyň mümkin bolan harby ölçegleri baradaky aladalarymyz boýunça hyzmatdaşlyk eder” diýip umyt edýändigini aýtdy.
Munuň kyn wezipe bolmagy mümkin. Sebäbi Eýran öz ýadro programmasyna şübheli garaýan ýurtlaryň parahatçylykly ýadro tehnologiýasy baradaky hukugyny ykrar etmelidigini aýdyp aýak depýär, oňa ynanmaýan ýurtlar Tähranyň uran baýlaşdyrmak işiniň bir böleginiň bomba geçmejek bunkerlere geçirilendigini we energiýa zerurlygyndan aňyrrak uzaýandygyny aýdýarlar.
Has berk sanksiýalar
Günbatar bilen gatnaşyklardaky dartgynlylyk şu aý, Waşington bilen ÝB Tährany eglişige getirmek üçin has berk sanksiýalary girizenden soň ýokarlandy. Bu çäreler OPEK ýurtlarynyň iň uly nebit satýan ýurdunyň öz çig nebitini satmak ukybyny göni nyşana alýar.
Eýranly deputatlar ÝB-niň agzasy bolan 27 döwlet 1-nji iýuldan başlap Eýrandan nebit almagy togtatmak barada ylalaşyga gelenden bir hepdä golaý soň ÝB ýurtlaryna eýýäm bahasy tölenen nebiti hem ibermegi gadagan edýän kanun taslamasyny birnäçe günüň içinde ara alyp maslahatlaşmak barada haýbat atdylar. Emma teklip edilýän taslama garaşylan gününde, ýekşenbede parlamente tabşyrylmady.
Eýran parlamentiniň energiýa komissiýasynyň sözçüsi Emad Hosseýni entek beýle kanun taslamasynyň ýokdugyny, munuň deputatlar tarapyndan orta atylan ideýadygyny we energiýa komissiýasy tarapyndan öwrenilmelidigini aýdýar. Ol bu kanun taslamasyny taýýarlamak gepleşikleriniň anna gününden öň soňlanmagyna umyt baglaýandygyny hem sözüniň üstüne goşdy.
Germaniýanyň daşary işler ministri Gido Westerwelle, ýewropa firmalarynyň eýýäm puluny tölän nebitiniň iberilmezligi bilen, ÝB-niň özüni Eýrana çüňke gabatmajagyny aýtdy.
BMG Eýranyň dawaly ýadro tagallalaryny jylawlamak üçin, Birleşen Ştatlaryň we Ýewropanyň bir taraply girizen sanksiýalaryndan başga, dört tapgyr sanksiýa girizdi.
BMG-niň baş sekretary Pan Gi MUn şu hepde “özleriniň ýadro programmasynyň hakykatdan hem parahatçylykly maksatlydygyny subut etmek jogapkärçiligi Eýranyň boýnunda we olar entek bu işi edenok” diýdi.
Eýranyň döwlet eýeçiligindäki Press TV telekanaly Eýranyň HAEG-däki ilçisi Ali Aşgar Soltaniýeniň sözlerine salgylanyp, Tähranyň HAEG-niň täze topary bilen maksadynyň esassyz aýyplamalary öňe sürýän duşmanlaryň planlaryny puja çykarmakdan ybaratdygyny aýtdy.
HAEG noýabr aýynda Tährany ýadro partlaýyş enjamlary bilen baglanyşykly işler bilen meşgul bolmakda aýyplady we ýadro ýaraglaryny edinjek bolmaga mahsus ýaşryn işler üçin çynlakaý alada bildirdi.


text:
Türkmen döwlet medeniýet instituty gysgaldylan möhletli tölegli okuwlara isleg bildirýänler üçin kabul edişlik yglan edýär.
1. Drama we kino artisti (10 aý).
2. Režissura (medeni çäreleri gurnaýjy) (10 aý).
3. Tans sungaty (10 aý).
4. Teleradio gepleşikleri alyp barmak ussatlygy (10 aý).
5. Rekwizit-butafor (10 aý).
6. Muzeý işini gurnaýjy (10 aý).
7. Iş kagyzlaryny dolandyrmak we arhiw işi (10 aý).
8. Kitaphana işini gurnaýjy (10 aý).
9. Telekinooperatorçylyk (10 aý).
10. Dizaýn-lybasçy (3 aý).
11. Teleoperatorçylyk (3 aý).
12. Kompýuter sowatlylygy (3 aý).
Okuwa Türkmenistanyň raýatlary söhbetdeşligiň netijeleri boýunça ýazmaça bäsleşik esasynda kabul edilýär. Ýörite mekdepleri tamamlanlara ýeňillik berilýär.
Resminamalar 2015-nji ýylyň awgust aýynyň 28-ine çenli kabul edilýär.
Okamaga isleg bildirýänleriň tabşyrmaly resminamalarynyň sanawy:
1. Orta bilim hakynda şahadatnamanyň asyl nusgasy we göçürmesi.
2. Saglyk barada kepilnama.
3. Ölçegi 3x4 sm. bolan 4 sany surat.
4. Zähmet depderçesi, işleýänler üçin tassyklanan göçürmesi ýa-da işlemeýänligi barada güwänama.
5. Soňky okan ýa-da işlän ýerinden häsiýetnama.
6. Ýaşaýan ýerinden kepilnama (forma №3).
7. Pasportyň asyl nusgasy we göçürmesi.
8. Harby şahadatnama ýa-da hasaba alyş şahadatnamasynyň asyl nusgasy we göçürmesi.
Habarlaşmak üçin telefon: 94-25-70.


text:
Russiýanyň ikinji uly şäheri Sankt-Peterburgda merkezi aziýaly iki sany migrant pyçaklanyp öldürildi.
Polisiýa resmileriniň sişenbe güni beren maglumatyna görä, duşenbe güni şäheriň köçeleriniň birinde pyçaklanan 36 ýaşly gyrgyz raýatynyň jesedi tapylypdyr. Günüň ahyrynda Rybatskoýe metro stansiýasynyň golaýynda pyçaklanyp öldürilen özbek raýaty tapyldy.
Şeýle-de duşenbe güni şäheriň Uldenaýa metro stansiýasynda rus milletçileriniň onlarçasy merkezi aziýaly we kawkazly migrant işçilere hüjüm etdi.


text:
“Facebook” öňümzidäki hepdelerde halka aksiýa satmak bilen örän köp pul, takmynan 5 milliard dollar toplamagy umyt edýär. Onuň bu işi ýol alsa, onda bu Birleşen Ştatlaryň taryhynda satuwa çykarylan iň uly tehnologiýa aksiýasy bolup, “Facebook” saýtyna internetiň ugruny kesgitleýän kompaniýa hökmünde öz ornuny saklamaga kömek eder.
“Facebook” saýtyna girýän adamlaryň sany aýda 845 million çemesi - tutuş dünýäniň ilatynyň altydan biri. “Facebook” şeýle hem dünýäde 100-den agdyk ýurtda birinji orny eýeleýän jemgyýetçilik-ulgam saýty bolup durýar.
Indi bolsa gurlaly bäri aradan ýaňy 8 ýyl geçen bu kompaniýa başga bir zady göz öňünde tutýar. Baş müdir Mark Zukkerbergiň "sosial missiýa" diýip suratlandyrýanyndan maksat – ulanyjylary birek-birege ýakynlaşdyryp, dünýäni öňküsinden has açyk, has ilteşikli etmek. Şeýle hem Amerikanyň iň baý kompaniýalarynyň arasynda öz ornuny saklap, özüniň geljekde girdeji gazanmak mümkinçiliklerini artdyrmak .
Bu işi nädip edip bolar? Muny Oksford uniwersitetiniň Internet institutynyň professory Wiktor Maýer-Şoenberger şeýle düşündirýär:
—Bir tarapdan, olaryň elinde aşa köp maglumat bar. Başga bir tarapdan-da, olaryň sosial-ulgam platformasy bar. Ol aslynda, şu wagt edişi ýaly, diňe adamlaryň arasynda arabaglanyşyk gurýan platforma bolmak bilen çäklenmän, olary belli hyzmatlar bilen-de üpjün edip bilýär. Olar, belki, mazmun tabşyrýan platforma bolar, belki-de öz ulanyjylarynyň arasynda bazar üçin şahsy maglumatlary satar. Garaz, goşmaça gazanç üçin mümkinçilikler köp. Ýöne bu zatlar “Facebook” saýtynyň aslynda goşmaça söwda nusgalaryny gözleýändigini aňladýar.
Öten ýyl “Facebook” saýtyna giren adamlar oňa köplenç rekalamanyň üsti bilen 3,7 milliard dollar girdeji getirdiler. Ýöne agzalaryň bir sosial-ulgam saýtyna goşulanda özleri barada berýän maglumatlary olary diňe reklama däl, eýse başga hyzmatlar bilen hem göni nyşana almaga mümkinçilik berýär. Bular hem iň bärsinden internet üsti bilen bolýan söwda, jemgyýetçilik oýunlary, aýdym-saz we kino surata almak ýaly zatlar bilen bolýar.
Ýöne agzalary bular ýaly ýörite nyşana alnan hyzmatlar bilen üpjün etmek töwekgelçiliksiz däl. Bu, bir tarapdan, adamlaryň özleri barada internetde näçe şahsy maglumat bermäge meýillidigi hakda synag bolsa, beýleki tarapdan, Facebookdan dogry deňagramlylygy tapmagy ýa-da müşderilerini ýitirmegi talap edýär. Maýer-Şoenberger muny şeýle düşündirýär:
—“Facebook” saýtynyň geljeginiň öňünde duran iň uly päsgelçilik – onuň häzirki DNA-sy: onuň düýbüni tutan Mark Zukkerbergiň sahsy maglumatlaryň ile ýetirilmeli däldigine özüniň ynanmaýandygyny aýdanlygy. Şeýlelikde, tutuşlaýyn aýanlyk onuň başlangyç DNA-sy, “Facebook” saýtynyň başlangyç medeniýetine girizilen zat. “Facebook” indi ösüp ýaýbaňlanyp gelýärkä, özleri barada şahsy maglumatlaryň berilmegini islemeýän köp sanly ulanyjylaryň bu arzuwlaryny kanagatlandyrmagyň ýoluny tapmaly bolar.
2010-njy ýylyň maý aýynda "Facebook saýtyndan çyk" diýip geçirilen kampaniýany ne “Facebook”, ne-de ony ulanyjylar unudandyr. Şonda müňlerçe ulanyjy şahsy maglumatlar sebäpli özleriniň “Facebook” saýtyndaky hasaplaryny ýapmak bilen haýbat atdylar. Hasaplaryny ýatyranlar birnäçe müňden geçmedik hem bolsa, ediljek zat şonda açyk duýduryldy.


text:
Ýekşenbe güni Norwegiýada dogry bir ýyl mundan ozal norwegiýaly aşa milletçi Anders Breýwikiň köpçülikleýin adam gyrgynçylygyny amala aşyrmagynyň ýyl dönümi bellenilip geçilýär.
Dogry bir ýyl mundan ozal 32 ýaşly Anders Breýwikiň Oslo şäheriniň merkezinde amala aşyran partlamasynda 8 adam ölüpdi.
Şol gün hem ol bu şäherden uzak bolmadyk Utoýa adasyna baryp, ol ýere ýygnanan ýetginjeklere garşy ýaragly hüjüm edipdi. Bu ikinji hüjümde 69 adam hüjümiň pidasy bolupdy.
Munuň özi Ýewropanyň ýakyn taryhynda amala aşyrylan iň bir uly ýitgili terror hüjümi hökmünde taryha girdi. Anders Breýwikiň işi boýunça suduň hökümi 24-nji awgustda geçiriljek sud prosesinde yglan ediler diýlip garaşylýar.


text:
Yrak «Yslam döwleti» jeňçi toparynyň hatarynda 2014-nji ýylda harby gulluga alnanlaryň ýüzlerçesiniň gyrylmagyna gatnaşan 36 erkegi asyp öldürdi diýip, resmiler aýtdylar.
Bu adamlar 21-nji awgustda, günortadaky Hikar welaýatynyň Nasiriýa türmesinde jezalandyryldy.
YD 2014-nji ýylda demirgazykdaky Tikrit şäherini ele salanda, Speýçer harby bazasyndaky 1700 çemesi esgeri ýesir aldy.
Ekstremist topar soňra ol esgerleriň atylyp öldürilişini görkezýän suratlary çap etdi.
Nasiriýada asylan adamlar 2015-nji ýylda, yrak güýçleri Tikriti yzyna alanda tutuldy. Yrak sudy olary ýylyň başynda ölüme höküm etdi.


text:
Kä wagt şeýle habarlary diňläp, haýran galýaryn — giň asmanda samolýotlar çakyşýarlar. Haýran galarlykly ýagdaý. Bu nämeden beýle bolýarka? Dünýe giň diýlip, arkaýynlyk edilýärmi, ýa-da ugur göni alynmaýarmy, belli däl.
Müň dokuz ýüz altmyşynjy ýyllarda Aşgabat şäherinde maşynlar juda az eken. Köçelerden kä wagt bir maşyn geçip gider eken. Şol seýrek geçýän maşyn hem adam kakýan eken.
Indi häzir Türkmenistanyň obalary şeýle ýagdaýy başdan geçirýär. Soňky döwürlerde obalarda-da ulag az däl. Adamlar gara gazanjyň ugrunda ýelkildäp, garaz maşyn hem edinýärler. Ýük maşynly, ýeňil maşynly, motorly öýler köpelýär. Şeýle-de bolsa, oba ýerleriniň maşyny edil şäher ýerleriniňki ýaly däl. Ýöne motorly hojalyklar maşynly hojalyklardan birneme artygrak bolýar.
Soňky döwürlerde obalara şahsy awtobuslardan birki sanysy ýolagçy gatnadýar. Hem-de taksiler gelip-gidýär.
Obalarda maşynlaryň azlygyndanmy-nämemi, obalylaryň aglabasy maşyny örän uly tizlik bilen sürýärler. Ýogsam bolmasa, obalarda şäheriňki ýaly ýalpyldap duran, tekiz asfalt ýollar hem ýok. Gyşyň palçykly günlerinde uly maşynlaryň tekerleriniň palçyga çümüp ýasaýan çukurly ýollary tomus günlerinde gatap galýar hem-de ýeňil maşynlar hut ýoldan däl-de, mellek ýerindäki joýalaryň içinden gidýän ýaly, loňkuldap-loňkuldap ýol geçýärler.
Oba köçeleriniň içinden geçeniňde, pružinde oturan ýaly, maşynyň içinde diňe böküp gitmeli bolýar. Munuň üstesine, ýaplar gazylanda köçä atylýan palçyklar hem tokga keseklere öwrülip, maşynlaryň arkaýyn geçmegine päsgelçilik döredýär. Gijelerine çyrasy ýanmaýan, garaňky köçeler, maşynlaryň tekerleriniň aşagyndan göterilýän tozanlar maşyn sürýän adamlara seresap bolmagy ýatladaýjak ýaly. Ýöne, maşyn sürýänleriň arasynda şeýle bir adamlar bar, olaryň aňy hakda näme diýip-näme aýtjagyňy bilmeýärsiň. Şeýle bir maşyn sürýärler, olaryň nädip deňiňe gelenini, deňiňden geçip gidenini duýman galýarsyň. Deňiňden hut metronyň elektriçkasy geçip giden ýaly.
Olar mydama awariýa edýärler, şol awariýalaryň netijesinde-de adam ölýär. Ýöne ýüze çykýan waka çalt sürýän beýleki sürüjini oýlandyrmaýar, gorkmaga mejbur etmeýär. Çalt sürýän beýleki sürüjiler hem diňe adam kakyp, türmä düşensoň, çalt sürmeli däldigine düşünýän bolsalar gerek. Hatda kä wagtda şol çalt sürýänler türmä düşüp gelensoň hem tertibe münmeýärler. Olaryň ikinji, üçünji sapar awariýa edip ýörenlerem bar.
«Betbagtçylykly ýagdaý»
Maşyn bilen kakyp, adam öldüren maşyn sürmekden baky mahrum ediläýjek ýaly, ýöne nämesindendir, belli däl, ençeme sapar awariýa eden adamlara ýene maşyn sürmek ynanylýar. Belki, olaryň bary «betbagtçylykly ýagdaý» diýlip hasaba alnandyr. Tötänden awariýa eden adamlar «betbagtçylykly ýagdaý» diýlip hasaba alynýar. Ýöne iki-üç sapar awariýa edenleriň eýýäm sürüjilige ukybynyň ýoklugy görnüp dursa-da, ýene olar haýsydyr bir ýol bilen sürüjilige hukugyny dikeldýärler. Belki, erkek kişilere sürüjilik esasy gazanç çeşmesi bolup galansoň, maşgala eklenjini bahanalap, ýalbaryp-ýakaryp, ýol alýandyrlar.
Oba ýerlerinde köp kişi (aýratyn-da motosiklet sürýänler) ýol hereketiniň düzgünleri boýunça-da sürmeýärler. Olar ulaglaryny ýoluň islän tarapyndan sürüberýärler. Obadan-oba gidilende, ýa-da obanyň içinde sürlende sürüjilik şahadatnamasy bolmadyklar hem, kämillik ýaşyna ýetmedikler hem maşyny sürýär. Obalylar köplenç maşyny içgili halda-da sürýärler. Sebäbi obalarda awtoinspektor bolmaýar. Awtoinspektorlar diňe şähere degişli köçelerde durýarlar. Şeýle bolansoň, obalylar köçede bir özleri bolansoň, aldygyna sürýärler, garşydan gelýän hem köçede bir özüdir öýdüp gelýär. Ýa-da gapdaldaky köçeden bir maşyn duýdansyz zompuldap çykýar. Onsoň, metro elektriçkasyna meňzäp gelýän iki sany maşyn şeýle bir çakyşýar welin, olaryň birinde-de diri adam galanok. Maşyn awariýalary sebäpli, maýyp-müjrip bolup, oba ýerlerinden şäher keselhanalaryna düşýänler hem örän kän.
Obalylar diňe bir öz obalarynda däl, eýsem, uly şäherlerde hem öz maşynlary bilen gelip, ýol hereketiniň düzgünlerini bozýarlar hem-de awariýa edýärler. Soňky döwürde işsizligiň artmagynyň netijesinde kireý etmek üçinem, ýa-da firmadyr şahsy dükanjyklarda işlemek üçinem ýurduň paýtagty Aşgabada bäş welaýatdan adamlar bosup geldiler. Olaryň köpüsi hem öz maşynlarynda kireý edýärler.
Paýtagtyň hiç bir ýerini bilmeseler-de, «Özüň ýol görkezersiň» diýip, ýolagçy gatnadyp, kireý edýärler. Maşynlaryň sag tarapyndan ozup geçýärler, swetaforlarda sary çyra ýanyp durka-da wazlap geçip gidýärler. Gyzyl çyra ýanmanka geçip ýetişmäge synanyşýarlar. Olar paýtagtda hem awariýa sebäp bolýarlar. Uzak ýoldan ýadap gelýän welaýatly sürüjileriň ukuly halda ýoluň gyrasyndaky bardýuri süsüp, maşynyny kül edip ýörenlerem bar, ýoluň gyrasynda duran maşyny urup, içinde oturan adamlaryň ömür tanapyny üzýänlerem.
Olara aşgabatlylaryň jany ýanýar. Şeýle bolmazça-da däl, obalardan gelen ulag eýeleri ýol hereketiniň düzgünine laýyk hereket bilen gidip barýan şäherlileriň bir sag tarapyndan, bir çep tarapyndan ozup, durmasyz ýerde durup, durmaly ýerde durman, gaharlaryny getirýärler.
Alaç ýok. Paýtagt hemmeleriň gelýän ýeri. Olara «Gelme» diýip bolmaýar. Ýöne olaryň çalt sürme kesellerine welin em gerek.
Serdar Gulgeldiýew Aşgabatda ýaşaýan intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Ýakynda energiýa boýunça belli eksprt, Platz žurnalynyň ozalky redaktory Jon Roberts Türkmenistanyň “Awaza” syýahatçylyk zolagynda gurnalan nebit-gaz konferensiýasyna gatnaşdy.
Azatlyk Radiosy Jon Roberts bilen söhbetdeş bolup, onuň “Awaza” tejribeleri bilen gyzyklandy.
Azatlyk Radiosy: Jon, birnäçe gün mundan ozal siz Türkmenistanyň “Awaza” syýahatçylyk zolagynda bolduňyz. Türkmen resmileri ony diýseň mahabatlandyrýar. Bu ýer sizde nähili täsirleri galdyrdy?
J.Roberts: Daşary ýurtly biri üçin “Awaza” barada bir zat aýtmak kyn düşäýmese. Ol owadan bir ýer. Ol ýerde myhmanhanalar, ýokary hilli ýahta kluby, suwa düşmek üçin howuzlar bar.
Emma men bu ýere dynç almaga gelenlere duşmadym. Muny entek dynç alyş möwsüminiň başlanmandygy bilen düşündirdiler. Myhmanhanalar aglaba boşdy. Garaz, mende häzirki pursat bu ýeriniň doly göwrümde nähili hereket edýändigi barada ýeterlik maglumat ýok.
Haçanda myhmanhananyň aýnasyndan sereden pursadyň Hazaryň owadan kenarlaryna gözüň düşýär. Ol ýerde suwa düşýän adamlar göz öňüne gelýär. Emma, bularyň ählisi diňe bir hyýal.
Azatlyk Radiosy: Siz sebitiň beýleki ýerlerine hem aýlanyp gördüňizmi?
J.Roberts: Syýahatçylyk barada aýdylanda, meniň türkmen resmileriniň geljekde gurnap biljek işleri babatynda käbir pikirlerim bar. Ýagny: çöl syýahatlary, düýelerde gezelenç, at çapyşyklary...
Eger-de bulary ýola goýup bolsa, onda sebite syýahatçylary hem çekip bolardy. Juda az syýahatçynyň nebit-gaz desgalaryny göresi gelýärmikä diýýärin.
Şeýle-de suwdaky sportlaryň dürli görnüşlerini ornaşdyryp bolardy. Emma bularyň durmuşa geçirilmegi, elbetde, diňe ýerli adamlaryň öz islegine bagly.
Sebitdäki häzirki ýagdaýlar günbatarly biriniň dynç alyş baradaky garaýyşlaryny kanagatlandyrmaýar.
Azatlyk Radiosy: Daşary ýurtlylar bilen söhbetdeş bolnanda, olar “Awazada” gurulýan desgalara garamazdan, ol ýere baryp bilmeýändiklerini, wiza berilmeýändigini aýdýarlar. Siz bu barada näme diýersiňiz.
J.Roberts: Men munuň bilen doly ylalaşýaryn. Eger-de bir konferensiýa gatnaşýan bolsaň, onda “Awaza” baryp bolýar. Turist wizasyny hem alýanlar bar. Emma, bu juda kyn bir iş. Wizanyň ähli kişä berilmeýändigini-de bellemek gerek.
Azatlyk Radiosy: “Awazadaky” myhmanhanalar barada nämeleri aýdyp bilersiňiz?
J.Roberts: Myhmanlaryň daşy we içi hem oňat. Olar günbatar myhmanlarynyň mysalynda gurlupdyr. Daşary ýurtlarda şular ýaly myhmanhanalarda “all inclusive”, ýagny ähli zat göz öňünde tutulan şertler hödürlenýär.
Emma “Awazadaky” myhmanhanalardaky hödürlenýän hyzmatlar daşary ýurtly syýahatçylary özüne çekerden ejiz gelýär. Iň bärkisi “Awazadaky” myhmanhanalarda degişlilikde juda az görnüşli tagamlar hödürlenýär. Munuň üstesine-de, “Awazada” daşary ýurtlardaky turistik merkezlerinde gurnalýan her dürli gyzykly programmalaryň biri-de ýola goýulmandyr.


text:
Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Jean-Klaude Junker Ikinji Jahan Urşundan bäri Ýewropanyň ýüzbe-ýüz bolan iň uly migrantlar akymy bilen bagly çäreler boýunça adatdan daşary plany öňe sürdi.
9-njy sentýabrda Ýewropa Parlamentinde eden çykyşynda Junker häzir Gresiýada, Wengriýada we Italiýada ýerleşýän 160 müň bosguny Ýewropa Bileleşiginiň çäginde göçürmek programmasyny öňe sürdi.
Junker programmanyň ÝB-niň her bir ýurdunyň kabul etjek bosgunlarynyň, esasan siriýaly bosgunlarynyň sany boýunça hökmany çäklendirmeleri öz içine almalydygyny belledi.
Junker plany ÝB-niň içeri işler ministrleriniň 14-nji sentýabrda geçirjek duşuşygynda goldamaga çagyrdy.
Germaniýa bosgunlaryň barýan esasy ýurdy bolup, çäklendirmeleri goldaýar.
Junker 2015-nji ýylyň başyndan bäri esasan Ýakyn Gündogar we Afrika ýurtlaryndan Ýewropa 500 müň çemesi migrantyň barandygyny aýtdy.


text:
Türkmenistanda prezidentiň howpsuzlygyny üpjün etmek maksady bilen diýilýän howpsuzlyk çäreleri ýurduň öňki baştutany Saparmyrat Nyýazowyň döwründe başlapdy. Bu çäräni şu wagtky prezident Gurbanguly Berdimuhamedow hem dowam etdirýär.
Bu ýagdaýa esasanam paýtagt Aşgabatda ýaşaýan raýatlar şaýat bolýarlar. Eýsem, prezidentiň gatnawy, onuň il arasyna çykmagy bilen görülýän howpsuzlyk çäreleri aşgabatlylara nähili täsirini ýetirýär?
Azatlyk Radiosy bu mesele bilen gyzyklanyp, aşgabatly sýyasy aktiwist Nurberdi Nurmämet bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Siriýanyň we Saud Arabystanynyň liderleri Yragy ähli esasy syýasy güýçleriň gatnaşmagynda hökümet düzmäge çagyrdylar.
Liwandaky we Yrakdaky ýagdaýy maslahatlaşmak üçin bazar güni Er-Riýadda duşuşan Saudlaryň patyşasy Abdallanyň hem Siriýanyň prezidenti Başar Asadyň pikiriçe, diňe şeýle hökümet Yrakda milli agzybirligi üpjün edip biler.
Şu ýylyň mart aýynda Yrakda parlament saýlawlary geçirilipdi. Yragyň syýasy liderleri şondan bäri täze hökümet barada umumy dil tapaşmany başarman gelýärler.
Hökümet başlygynyň kürsüine kandidatlaryň biri - Iýad Alaui düýn CNN telekanalyna beren interwýusynda Yragyň içki işlerine goşulyşmakda we tutuş Ýakyn Gündogarda ýagdaýy durnuksyzlaşdyrmaga çalyşmakda Eýrany aýyplady.


text:
Resmiler Owganystanda aýry-aýry hüjümlerde azyndan 60 adamyň öldürilendigini aýdýarlar.
Demirgazykdaky Farýab welaýatynda, 18-nji iýuldan bäri hökümet güýçleri bilen «Talyban» jeňçileriniň arasynda söweş gidýän ýerde has kän adamyň öldürilendigi habar berilýär.
Welaýat häkimliginiň sözçüsi Ahmad Jawid Bedar 21-nji iýuldaky söweşde şu wagta çenli 8 polisiýa işgäriniň, azyndan 15 jeňçiniň öldürilendigini aýtdy.
Bedar atyşygyň 300-den gowrak talyban jeňçisi polisiýa bölümine çozandan soň başlanandygyny aýtdy.
Şu aralykda Helmand welaýatynda bir raýat we bir polisiýa wekili janyndan geçen bombaçynyň pidasy boldy.
Soňky 24 sagatda Host, Kandahar, Helmand, Parwan welaýatlarynda geçirilen harby operasiýalarda 31 jeňçiniň öldürilendigi aýdylýar.
Goranmak ministrligi ýol ýakasynda goýlan bombanyň hem üç esgeri öldürendigini habar berdi.


text:
Täjigistandaky internet ulanyjylary 5-nji oktýabrdan bäri ýurtda ýüzlerçe websahypa, şol sanda Facebook we YouTube saýtyna girip bolmaýar diýýärler.
Täjigistanyň Internet hyzmatlary bilen üpjün edýän assosiasiýasynyň başlygy Asomuddin Atoýew 6-njy oktýabrda Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda azyndan 200 websahypa, şol sanda meşhur rus sosial ulgamlaryna girip bolmaýandygyny habar berdi.
Täjigistanyň metbugat serişdelerinde çykan habarlarda ýurduň internet ulgamyndaky bökdençlikleriň 10-njy oktýabrda täjik paýtagty Duşenbede protest çärelerini geçirmek hakynda oppozisiýanyň sosial ulgamlarda eden çagyryşlary bilen ilteşikli bolmagynyň mümkindigi ýazyldy.
Gürrüňi gidýän çagyryşlar sürgünlikdäki oppozisiýa lideri Umarali Kuwwatowyň “Group 24” atly guramasy tarapyndan ýaýradylypdy.
Täjigistanyň döwlet Aragatnaşyk gullugynyň başlygynyň orunbasary Rafikjon Şokirow Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda öz gullugy tarapyndan “ýurtdaky islendik websahypany petiklemek barada hiç hili tabşyrygyň berilmändigini” mälim etdi.


text:
Norwegiýanyň adalat ministri Knut Storberget 26-njy iýulda eden çykyşynda ýakynda onlarça adamyň ölümine getiren terror hüjümi mahaly polisiýanyň öz işini göwnejaý ýerine ýetirendigini aýdyp, bu mesele bilen bagly aýdylýan tankydy ret etdi.
Azandan 76 adamyň ölümine sebäp bolan bu wakada polisiýanyň juda haýal hereket edenligi aýdylypdy. Sebäbi ýaraglanan adam barada polisiýa goşunyna maglumat gowşansoň, olar bu ganly waka ýüze çykan Utoeýa adasyna bir sagatdan soň barypdyr.
Şeýle hem Norwegiýanyň adalat ministri sagçy ekstremistleriň haýbat atmalaryna polisiýanyň üns bermändigi barada aýdylýanlary hem ret edýär.
Ýakyn wagyň içinde polisiýa 22-nji iýulda heläk bolan adamlaryň sanawyny çap eder diýlip garaşylýar.
Öň bu wakada 93 adam heläk boldy diýlip çaklanan bolsa, häzir resmiler tarapyndan bu san 76-a düşürildi.


text:
Birleşen Ştatlaryň häkimiýetleri Osama bin Ladeniň giýewisi Sulaýman Abu Gaite anna güni Nýu-Ýorkda sud ediljekdigini mälim etdiler.
Belli bir döwürde “Al-Kaýda” guramasynyň sözçüsi bolup işlän Sulaýman Abu Gait ýakynda Iordanda tussag edilip, soňra Birleşen Ştatlara ekstradisiýa edilipdi. Onuň ozalbaşda Turkiýede tussag edilendigi habar berilýär.
ABŞ-nyň Adalat ministrligi Sulaýman Abu Gaite Birleşen Ştatlaryň raýatlaryny öldürmek boýunça dildüwşük gurnamakda jenaýat aýyplamasynyň bildirilýändigini mälim etdi.
Sulaýman Abu Gaitiň Kuweýtde doglandygy we onuň häzirki wagt 47 ýaşlaryndadygy aýdylýar.


text:
Tanymal türkmen atşynasy Geldi Kärizowa we onuň maşgalasyna nämälim adamlar tarapyndan haýbat atylandygy habar berilýär. Bu barada “Olary diri görkeziň!” atly kampaniýany alyp barýan aktiwistleriň 5-nji oktýabrda ýaýradan beýanatynda bellenilýär.
Ýatladyp geçsek, ahal-teke atlarynyň gorap saklanmagyna goşant goşan Geldi Kärizow we onuň maşgala agzalary on ýyldan gowrak wagt Türkmenistandan goýberilmän saklanyp, bu ugurda adam hukuklaryny goraýan guramalaryň uzak wagtlap alyp baran işleriniň netijesinde şu ýylyň sentýabr aýynda ýurtdan goýberilipdi.
Duşenbe güni ýaýradylan beýanatda Kärizowlaryň maşgalasy Moskwanyň “Tsarytsino” metrosyndan çykyp barýan mahaly, olara nämälim adamlar ýakynlaşyp, olaryň biri Geldi Kärizowyň golaýynda saklanyp, türkmençe: “Sen gadyrbilmez doňuz. Olar saňa sesiňi çykarmaly däldigiňi aýtdylar. Seniň aýalyň näme üçin Warşawada agzyny açdy?” diýip, soňra Kärizowyň garnyna tirsegi bilen urýar we köpçüligiň içine garyşyp, ýitirim bolup gidýär diýilýär.
“Men hiç haçan syýasata gatnaşmadym”
Gepiň gerdişine görä ýatlatsak, Geldi Kärizowyň aýaly Ýuliýa Serebrýannik 22-nji sentýabrda Warşawada geçirilen Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň “Adamçylyk ölçegleri” boýunça ýyllyk ýygnagynyň çäginde çykyş edip, türkmen häkimiýetleriniň öz maşgala agzalaryna eden basyşlary barada çykyş etdi.
“Olary diri görkeziň!” atly kampaniýanyň soňky maglumatynda Kärizowa haýbatyň 3-nji oktýabrda atylandygy aýdylyp, mundan öň, ýagny ol Moskwa aşandan soň hem onuň yzarlanandygyna üns çekilýär. Şeýle-de, Kärizowyň we onuň maşgalasynyň aýtmagyna görä, gürrüňi edilýän adamlar wakadan bir gün soň hem olary yzarlamagy aç-açan dowam etdiripdirler diýlip, agzalan beýanatda bellenilýär.
“Men hiç haçan syýasata gatnaşmadym we meniň hiç hili syýasy maksatlarym ýok. Men diňe öz maşgalam bilen asuda ýaşamak we öz işimi, ýagny ahal-teke atlaryny gorap saklamak ugrunda işlemegi dowam etdirmek isleýärin” diýlip, beýanatda Kärizowyň sözlerinden sitata getirilýär.
Türkmen häkimiýetlerine çagyryş
Düýbi Moskwada ýerleşýän adam hukuklaryny gorap çykyş edýän “Memorial” toparynyň müdiri Witaliý Ponamarýowyň bellemegine görä “Bu wakanyň Türkmenistanyň gizlin polisiýasy tarapyndan amala aşyrylandygyna şübhe ýok. Galyberse-de, bu Moskwada ýaşaýan türkmen migrantlaryna garşy soňky on ýylda syýasy sebäplere görä edilen ilkinji ýowuzlykly wakadyr”.
Şeýle-de maglumatda “Olary diri görkeziň!” kampaniýasy Geldi Kärizowa we onuň maşgalasyna garşy edilen bu hüjümi olaryň halkara konferensiýasyna gatnaşmagyna, ÝHGG-niň wekilleriniň we bu gurama agza ýurtlaryň diplomatlary bilen pikir alyşmagyna garşy edilen repressiýa diýip hasaplaýar.
”Olary diri görkeziň!” kampaniýasy ÝHGG-niň syýasy organlaryna we oňa agza ýurtlara Kärizowlaryň maşgalasyna garşy edilen bu haýbaty ýazgaryp, türkmen hökümetine bu ugurdan degerli we anyk manydaky resmi haty ugratmaga çagyrýar.
Hususan-da, gürrüňi edilýän kampaniýa Türkmenistanyň hökümetini Kärizowlaryň maşgalasyna garşy psihiki we fiziki terrory amala aşyrmagy bes etmäge çagyrýar.


text:
20.01.2017. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň nobatdaky mejlisini geçirdi. Onda döwlet durmuşyna, milli ykdysadyýetimiziň pudaklarynyň işine degişli möhüm meselelere garaldy we birnäçe resminamalar kabul edildi.
Hormatly Prezidentimiz mejlisiň gün tertibine geçip, ilki bilen Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Hojamämmedowa söz berdi. Wise-premýer ýurdumyzda oba hojalyk önüm öndürijilerini maliýe taýdan goldamak boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat berdi.
Türkmenistanyň Prezidentiniň 2013-nji ýyldaky “Ýurdumyzda oba hojalyk önümlerini öndürijileri maliýe taýdan goldamak hakyndaky” Kararyndan ugur alyp, daýhan birleşiklerine, daýhan hojalyklaryna, oba hojalyk paýdarlar jemgyýetlerine, mülkdarlara, kärendeçilere we oba hojalyk ylmy-barlag institutlaryna oba hojalyk tehnikalaryny, gurallaryny satyn almak, şeýle hem maldarçylygy we guşçulygy ösdürmek, oba hojalyk önümlerini öndürmek, gaýtadan işlemek bilen bagly maýa goýum taslamalaryny maliýeleşdirmek üçin maliýe serişdeleri berilýär.


text:
Duşenbe güni, 29-njy oktýabrda, Russiýanyň Astrahan şäherinde hazarýaka döwletleriň bäşisiniň hem prezidentleriniň gatnaşmagynda Kaspiý boýunça dördünji sammit geçirildi.
Sammtiň çäginde türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow beýleki meseleler bilen bir hatarda Kaspiniň energiýa resurslary dogrusynda hem durup geçdi. Ol energiýa meselelerinde hazarýaka döwletleriň arasynda “düýpli düşünişmezlikleriň” ýokdugyny nygtap, bu ugurda çözülmedik meselelere “syýasy äheňiň” berilmegine garşydygyny mälim etdi. G.Berdimuhamedow munuň Hazaryň aşagyndan gazgeçirijini çekmek meselesine hem degişlidigini aýratyn belläp, bu ugurda ählumumy ykrar edilen halkara düzgünlere esaslanmalydygyny aýtdy. Türkmen lideri sözüni dowam etdirip, gazgeçirijileri çekmekligiň turbageçirijiniň geçýän ýurtlarynyň özygtyýarly hakydygyny we onuň şol döwletleriň razyçylygy esasynda amala aşyrylmaldygyny-da sözüniň üstüne goşdy.
Şol bir wagtda-da, mälim bolşy ýaly, türkmen gazyny Ýewropa akdyrmaga mümkinçilik berjek Transhazar proýekti barada köpden bäri gürrüň edilip gelinýär. Muňa Kreml ozaldan garşy çykyp gelýär. Emma türkmen tarapy bu meselede açyk beýanat bilen juda seýrek çykyş edýär.
Eýsem, prezident G.Berdimuhamedowyň häzirki beýanatyndan soň Transhazar proýekti nähili özgerer? Şeýle-de türkmen lideriniň häzir açyk beýanat bilen çykyş etmegine nähili baha berip bolar? Bu soraglara Energiýa ylymlary boýunça Oksford institutynyň ylmy işgäri Saýmon Pirani jogap bermäge synanyşýar.
Azatlyk Radiosy: Saýmon, Astrahanda geçen sammite gatnaşan Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew sammitde gelnen käbir kararlara oňaýly baha berip, olary “öňegidişlik” diýip atlandyrdy. Siz bu garaýyş bilen ylalaşýaňzymy? Umuman, sammitiň netijeleri barada näme aýdyp bilersiňiz?
Saýmon Pirani: Men sammitde anyk haýsy kararlaryň kabul edilendigi baradaky jikme-jikligi bilemok. Şol sebäpli bu barada köp zat aýdyp bilmesem gerek.
Azatlyk Radiosy: Sammitiň çäginde türkmen prezidenti Hazaryň aşagyndan gazgeçirijini çekmek meselesi barada hem durup geçdi. Uly ähtimallyk bilen onuň Transhazar proýekti barada gürrüň edendigini çaklasa bolar. Siz bu beýanat barada näme aýdyp biljek?
Saýmon Pirani: Hem türkmen hem-de azeri hökümetleri Trans Hazar gazgeçiriji proýekti barada resmi derejede juda köp wada beriji beýanatlary edip gelýärler. Ýewropa resmileri hem bu beýanatlardan ugur alyp, gazgeçiriji meselesinde käbir öňegidişlikleriň bolýandygyny çaklaýarlar.
Emma meniň özüm-ä şu anyk meselede o diýen optimist bolup biljek däl. Sebäbi men Transkaspiý proýektiniň amala aşmagyna sebäp boljak ykdysady faktorlary göremok. Ilki bilen, Aşgabat gaz meselesinde ozalky Russiýa bolan garaşlylygyndan çykyp, öz gazyny uly mukdarda Hytaýa eksport edip başlady. Onsoň, ykdysady nukdaýnazardan türkmen hökümetiniň gazy Ýewropa tarap akdyrmak meselesine näderejede gyzyklanma bildirýändigini aýtmak kyn.
Ýewropa akdyryljak azeri gazy barada aýdylanda, bilşimiz ýaly, 2019-njy ýyldan başlap ýylda 10 milliard kubometr gazy almak baradaky ylalaşyga gelinmezden ozal, uzak möhlete çeken köp sanly gepleşikler we duşuşyklar bolupdy.
Şol bir wagtda 10 milliard kubometr gaz Ýewropanyň gaz bazary nukdaýnazaryndan juda az, 2%-den hem aşakdaky bir san. Şol bir wagtda, 2008-2009-njy ýyllardaky maliýe çökgünliginden soň gaza bolan talap öňki derejesine ýetmekden geçen, has köp peselmek bilen boldy.
Ýewropanyň gaz talabynyň peselmegine diňe bir ykdysady faktorlar hem sebäp bolman, eýse energiýany almagyň başga çeşmeleriniň hem özleşdirilmegi öz täsirini ýetirdi. Şol sebäpli edil häzirki pursat türkmen gazyny täze gazgeçirijiniň üsti bilen Ýewropa akdyrmak ykdysady taýdan rasional bolman biler.
Azatlyk Radiosy: Siz Ýewropanyň türkmen gazyna bolan talabynyň kemelýändigini aýtjak bolýaňyzmy?
Saýmon Pirani: 2008-2009-njy ýyllar aralygynda türkmen gazyny Ýewropa getirmek üçin gerekli infrastruktaryny gurjak kärhanalary çekmek üçin Ýewropa Komissiýasy tarapyndan uly tagalla edildi.
Şol wagt kompaniýalar “eger-de şu gaza talap bolmasa, biziň hem milliardlarça dollar ýatyrmagymyz bimany” diýipdiler. Bu ýagdaý häzir hem belli bir derejede şular ýaly bolup galýar.
Ýewropanyň käbir syýasatçylary Russiýadan başga bir ugur boýunça hem gazgeçirijiniň bolmagyna ähmiýet beren bolsalar-da, kompaniýalar başgaçarak nukdaýnazardan çemeleşdiler.
Ýewropada bazar ykdysadyýetiniň höküm sürýändigi sebäpli, döwlet haýsydyr bir kompaniýa “sen şu proýekt boýunça iş alyp bar” diýip, ony mejbur edip bilenok. Bazar bolsa “ony [türkmen gazyny Ýewropa akdyrmak] möhüm däl” diýýär.


text:
Türkmenistanda daşary ýurt bilim ojaklary tarapyndan berlen diplomlaryň ykrar edilmegi “wagtlaýynça” duruzulýar. Bu baradaky bildirişler ýurduň degişli bilim guramalarynyň binalarynda ýerleşdirilipdir.
Şol bildirişlerde degişli diplomlary ykrar etmek boýunça çäreleriň togtadylmagynyň “wagtlaýyn” häsiýete eýedigi nygtalsa-da, olary ykrar etmegiň haçan täzeden ýola goýuljakdygy barada takyk maglumat berilmeýär. Dokumentde muňa degişli proseduralaryň ýaňadandan açylmagy boýunça degişli “habaryň beriljekdigi” aýdylýar.
Bilim ministrligindäki bildiriş tagtasy
Şeýle-de çap bolan bildirişde daşary ýurt diplomlaryny ykrar etmek işleriniň näme sebäpden ýa-da haýsy maksat bilen togtadylandygy barada-da hiç hili düşündiriş berilmändir.
Ýerli habarçylar daşary ýurt diplomlary boýunça bolup geçýän soňky özgerişlikler bilen baglylykda, binalardaky bildirişler diýäýmeseň, resmi mebugatda-da hiç hili habaryň berilmeýändigini aýdýarlar.
Bilim ministrligi
Azatlyk Radiosy ýokarky maglumatlar boýunça Türkmenistanyň Bilim ministrligi bilen habarlaşanda, degişli resmiler “daşary ýurt diplomlaryny ykrar etmek boýunça işiň wagtlaýynça togtadylandygyny” tassyklap, bu işiň täze degişli Düzgünnama kabul edilenden soňra dowam etdiriljekdigini aýtdylar. Anyk sene soralanda, bilim pudagynyň resmileri degişli işleriň öňümizdäki aýdan, ýagny aprel aýynyň 1-den başladyljakdygyny aýtdylar.
Gürrüňi gidýän täze Düzgünnamanyň Türkmenistanyň prezidentiniň 9-njy ýanwarda gol goýdy diýilýän “Daşary ýurt diplomlarynyň ykrar edilmegine degişli” permany bilen baglydygy aýdylýar.
“Daşary ýurt diplomlarynyň ykrar edilmegine degişli” perman
Ýatladyp geçsek, şol permanda beýleki çäreler bilen bir hatarda, daşary ýurtda gaýybana alnan diplomlaryň ykrar edilmegi boýunça-da käbir çäklendirmeler
göz öňünde tutulandy.
Permanyň dördünji maddasynda: “Türkmenistanda ykrar edilmäge degişli diplomlar daşary ýurtlaryň ýokary okuw jaýlarynda okuwlaryň möhleti dört okuw ýylyndan, orta hünär okuw jaýlarynda bolsa iki okuw ýylyndan az bolmaly däldir we okuwlar gündizki (önümçilikden aýrylmak şerti bilen) görnüşde bolmalydyr” diýilýär.
Şol maddanyň ikinji bölüminde: “Hünär boýunça okuw meýilnamasynda göz öňünde tutulan okuw (hünär) dersleriniň mazmuny hem-de okuw sagatlarynyň möçberi Türkmenistanyň ýokary we orta hünär okuw mekdeplerinde degişli (ugurdaş) hünär boýunça berilýän bilimlere laýyk gelmelidir” diýlip nygtalýar.
Daşary ýurtlaryň okuw jaýlarynda okan ýa-da häzirki wagtda okuwyny dowam etdirýän türkmenistanlylar barada anyk statistiki maglumat berilmese-de, olaryň sanynyň birnäçe müňe ýetýändigi bellenilýär.


text:
19-njy aprelde prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Pakistanyň daşary işler ministri Hina Rabbany Khary kabul etdi. Hanym Khar öz ýurdunyň ýörite delegasiýasyna ýolbaşçylyk edýär.
Prezidentiň metbugat gullugynyň maglumatyna görä, Berdimuhamedow we Hina Khar döwletara hyzmatdaşlygynyň dürli ugurlary, şol sanda, türkmen elektrik toguny Owganystan arkaly Pakistana eksport etmegiň ýollary barada-da gürrüň etdiler.
Şonuň ýaly-da, olar “Trans-owgan” gaz geçirijisiniň taslamasy barada hem maslahat etdiler.
Hina Kharyň ýolbaşçylyk edýän delegasiýasy türkmen-pakistan hökümetara komissiýasynyň nobatdaky maslahatyna gatnaşmak üçin Aşgabada bardy.


text:
Demirgazyk Owganystanda howpsuzlyk şertleriniň has-da ýaramazlaşýandygy habar berilýär. Owganystanyň Türkmenistan bilen serhetleşýän Farýap welaýatynyň Puştun Kut etrabynyň 8 obasyny jeňçiler basyp alypdyr.
Farýap welaýatynyň Meýmene şäherinde jeňçiler bilen ýerli polisiýa güýçleriniň arasynda çaknyşyklar dowam edýär diýip, Owganystanyň Milli Mejlisiniň Ýokary palatasynyň agzasy senator Gülmuhammet Resuly aýdýar.
Demirgazyk Owganystandaky howpsuzlyk şertleri barada Azatlyk Radiosynyň Kabuldaky habarçysy Şaýymerdanguly Myradynyň taýýarlan maglumatyny diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Sişenbe güni düýbi Berlinde ýerleşýän “Transparency International” guramasy “Korrupsiýanyň indeksi” atly öz ýyllyk hasabatyny ýaýratdy.
Hasabatda 177 ýurduň jemgyýetçilik pudagyndaky korrupsiýanyň derejesi seljerilýär. Gürrüňi gidýän hasabatda Türkmenistan iň soňky orunda ýerleşdirilipdir.
Azatlyk Radiosy “Transparency International” guramasynyň Merkezi Aziýa boýunça koordinatory Swetlana Sawitskaýa bilen ýörite söhbetdeş bolup, hasabatda Türkmenistana berlen ýer barada gürrüň etdi.
Azatlyk Radiosy: Swetlana, “Transparency International” guramasynyň “Korrupsiýanyň indeksi” hasabatynyň şu ýylky sanynda Türkmenistan parahorlugyň derejesi boýunça iň soňky, ýagny iň ýaramaz 168-nji orunda ýerleşdirilipdir. Bu nämäni aňladýar?
Swetlana Sawitskaýa:
Bu Türkmenistanda korrupsiýanyň pajarlap, gülläp ösýändigini aňladýar. Bu Türkmenistanda biznes etmekçi bolýan ýerli we daşary ýurt kärhanalarynyň uly kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýandyklaryny aňladýar. Şol bir wagtyň özünde bu ýerli ýönekeý graždanlaryň hem [korrupsiýadan] ejir çekýändigini aňladýar.
Şeýle-de [Türkmenistanyň] ýyldan-ýyla “Korrupsiýanyň indeksi” hasabatynda soňky orunlarda ýerleşdirilmegi, ýurtda parahorlugy azaltmak ugrunda hökümetiň “iňňäniň ujy” ýaly tagallalary hem etmeýändigini görkezýär. Bu-da öz gezeginde türkmen hökümetiniň ýagdaýlary özgertmek, ýurdy iň bolmanda öz halky üçin has açyk etmek üçin syýasy erkiniň ýokdugyny aýdyň äşgär edýär. Garaz, Türkmenistanda bu ugur boýunça hiç kim hiç bir zady etmäge hem synanyşjak bolmaýar.
Azatlyk Radiosy: Swetlana, ýaňy siz parahorlugyň biznes etmek mümkinçiliklerine oňaýsyz täsir ýetirýändigini aýtdyňyz. Bu barada has anygrak durup geçäýseňiz? Bu iş ýüzünde nähili amala aşýar?
Swetlana Sawitskaýa:
Iş ýüzünde bu juda ýönekeý usulda amala aşyrylýar. Telekiçileriň öňünde böwetler, köp halatda emeli böwetler döredilýär. Telekeçiler hem bularyň hötdesinden gelmek üçin para bermeli bolýarlar.
Mysal üçin, para-peşgeş şu halatlarda: biznesiňi registrasiýa etdirjek, hasaba aldyrjak wagtyň; dürli inspeksiýa-gözegçilik edaralarynyň barlaglaryndan “aman sypjak” bolsaň berilýär.
Munuň üstesine-de ýurtda biznesiň ösmegine hemaýat berjek garaşsyz sud ulgamy, adamlaryň şahsy emlägini kepillendirmek ýaly düzgünler hem ornaşdyrylanok.
Daşyndan gelmekçi bolýan biznes şirketleri hem owaly bilen häkimiýetiň başyndaky resmiler, ýagny prezident, degişli ministrler bilen “umumy dil tapyşmaly” bolýarlar.
Garaz, Türkmenistan ýaly ýurtda açyk we aýdyň şertlerde işlemek mümkin däl diýse bolar.
Azatlyk Radiosy: Swetlana, ýaňy siz jogaplaryňyzyň birinde “Türkmenistanda ýagdaýlary özgertmek üçin [hökümetiň] syýasy erkiniň ýokdugyny” aýtdyňyz. Siziň pikiriňizçe, muňa näme sebäp bolýar?
Swetlana Sawitskaýa:
Bu reformalar nämä gerek? Häkimiýetiň başyndaky adamlaryň güni onsuz hem “gül ýaly” geçip dur. Olary ähli zat kanagatlandyrýar. Olar öz durmuşyndan, häzirki ýagdaýlardan gaty razy. Olary adaty raýatlaryň nähili şertlerde ýaşaýandygy gyzyklandyryp hem duranok.
Häkimiýetler ýurtda korrupsiýanyň özenini aýyrjak ýa-da oňa garşy göreşjek instutlary döretmekde gyzyklanma bildirmeýärler. Sebäbi bu institutlar dörediläýen halatynda, olar şol häkimiýetlere garşy işläp başlardylar. Ýagdaýlar şular ýalyrak, ol “syrtmak halkasyny” ýatladýar.
Azatlyk Radiosy: Swetlana, korrupsiýanyň ýokary derejesi hökümete, ýurda geljekde nähili täsir edip biler?
Swetlana Sawitskaýa:
Hiç bir hökümet baky däl. Ahyrsoňy bir gün bu zatlaryň soňy gelmeli bolar. Emma, [netijede] ýurduň sebitdäki beýleki döwletler bilen deňeşdirilende juda ýaramaz şertlerde galmagy mümkin.
Türkmenistanyň ähli kişini kontrol etmek, gözegçilikde saklamak paranoýasy uzak dowam edip bilmez. Belki-de, raýatlaryň özleri hem ýagdaýlar babatynda öz pikirlerini aýdyp başlarlar. Munuň ýakyn geljekde boljagyny aýtmak kyn hem bolsa, geliň, ýagşy umytda bolalyň.


text:
Azerbaýjan bilen Türkiýäniň arasyndaky gaz hyzmatdaşlygy bilen bagly ylalaşyga Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýewiň iýun aýynyň 7-8-ne Ankara etjek saparynyň dowamynda gol goýuljakdygy aýdylýar. Bu habary Azatlyk Radiosynyň Azeri gullugy ýaýratdy.
Mundan ozal azeri resmileri Türkiýä akdyrylýan azeri gazynyň bahasyny kesgitlemek boýunça dokumente Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdoganyň şu gün Bakuwa edýän saparynyň dowamynda gol goýulmagyna garaşylýanlygyny aýdypdylar.
Erdogan bilen Alyýewiň arasynda bolan duşuşykdan soň geçirilen metbugat ýygnagynda Alyýew bu dokumentiň taýýardygyny hem sözüniň üstüne goşdy.
Erdogan bu iki ýurduň Strategik hyzmatdaşlyk boýunça Geňeş döretmek barada hem ylalaşyga gelenligini we bu dokumente Alyýewiň Ankara etjek saparynyň dowamynda gol goýuljakdygyny aýtdy.


text:
"Gün" nesirýatynyň çagalar üçin şwed dilinde çap eden türkmen halk ertekileriniň ýygyndysy Şwesiýanyn Medeniýet ministrliginiň edebi goldaw-baýragyna mynasyp boldy. Bu barada Şwesiýada ýaşaýan türkmen ýazyjysy Ak Welsapar bilen Azatlyk Radiosyndan Hudaýberdi Hally söhbetdeş boldy.
Azatlyk radiosy: Täze ýylyň öň ýanynda bize bir guwançly habar gelip gowuşdy. "Gün" nesirýatynyň 2009-njy ýylda çagalar üçin şwed dilinde çap eden "Gurbaga näme üçin warryklaýar" atly türkmen halk ertekileriniň ýygyndysy Şwesiýanyn Medeniýet ministrliginiň edebi goldaw-baýragyna mynasyp bolupdyr.
A.Welsapar: Hawa, “Gün” neşirýatynyň “Gurbaga näme üçin warryklaýar” atly kitaby ýaňy-ýakynda Şwesiýanyň Medeniýet ministrliginiň edebi goldaw-baýragyny aldy. Bu biz üçin örän begençli waka boldy. Sebäbi bu türkmen ertekiler kitaplarynyň Şwesiýada indi üçünji gezek baýraga mynasyp bolandygyny aňladýar. Medeniýet ministrligi agzalan kitapdan 300-e golaýyny ýurduň kitaphanalary üçin satyn aldy. Bu-da, elbetde, türkmen bolup, guwanmazça waka däl.
Azatlyk radiosy: Ak Muhammet, şwed dilindäki bu kitap çagalara näme hakda gürrüň berýär? Oňa nähili ertekiler seçilip alyndy?
A.Welsapar: Bu gezekki ýygynda biz sap haýwanlar hakdaky ertekileri girizdik. ”Gurbaga näme üçin warryklaýar” atly kitaba jemi 20 erteki girdi, şolaryň 18-si täzeden işlenen halk ertekileri, iki ertekini-de meniň özüm ýazdym. Şolaryň biriniň ady hem ”Gurbaga näme üçin warryklaýar”.
Kitapdaky ertekiler Türkmenistanda ýaşaýan haýwanlaryň häsiýetlerini, iň bärkisi adamlaryň ol janly-jandarlara ýöňkeýän gylyklaryny görkezýär. Meselem, tilki türkmenlerde mekirje haýwan hasaplanylýar, ýolbars mertligiň, güýjüň we adalatyň simwoly, kepderi pespälligiň, arassalygyň, garynja-da zähmetsöýerligiň simwoly. Garaz, türkmen folklorynda her janly-jandaryň öz häsiýeti bar. Elbetde, ertekiniň gahrymanlarynyň iş ýüzünde adam häsiýetlerini açyp görkezýändigine düşünmek kyn däl.
Azatlyk radiosy: Ol dogry, eger adam hakynda bolmasa, ouň nämä geregi bar. Kitaby şwed diline terjime eden kim?
A.Welsapar: Ertekileri meniň özüm toplap, täzeden işledim. Olary şwed diline terjime eden Didar. Didargeldi Şwesiýada doglan, şol sebäpdenem ol şwed dilini gowy bilýär.
Azatlyk radiosy: Çagalar kitabynyň gymmaty onuň bezeg işlerine bagly bolýar. Gowy derejede bezeg işleri bolmazdan, kitabyň üstünligi barada gürrüň edesi işem ýok. Bu kitabyň bezeg işlerini nähili amala aşyrdyňyz? Kitaby kim bezedi?
A.Welsapar: Bu gezek şwed dilindäki türkmen ertekilerine suratlary zehinli türkmen hudožnigi çekdi. Kitabyň bezeg işleri şol suratlaryň esasynda ýerine ýetirildi. Elbetde, bu-da biziň üçin şowly ädimleriň biri boldy. Sebäbi türkmen ertekilerini türkmen suratçylaryndan gowy bezejegi tapmak kyn. Kitap çykansoň, ol barada ýazylan edebi synlarda türkmen hudožniginiň suratlaryna gowy baha berildi. Emma ol suratlaryň käbiriniň çözgüdniň, ýagny türküläp aýtsaň, durulygynyň pes bolmagy kitabyň hilini birneme aşak çekýär diýip, şwed edebi tankytçylary ýazdylar. Bu-da, elbetde, Türkmenistanda internetiň, komputer tehnologiýasynyň yzagalaklygyndan bolýan zat. Suratlaryň originallary gowam bolsa, skannerden geçirilip, bize iberilen elektron görnüşleri geregiçe dury çykmady.
Azatlyk radiosy: Indi, Ak Muhammet, “Gün” neşirýatynyň çykarýan kitaplarynyň yzly-yzyna dürli baýraklara mynasyp bolmagynyň syrlary barada-da gürrüň edeli. Sebäbi Günbatarda kitap çap etmek medeniýeti örän ýokary. Bulary kitap çykaryp, haýran galdyrmak mümkin däl. Gaýtam özüň bularyň edýän işlerine haýran galýarsyň. Şeýle-de bolsa, “Gün” neşirýatynyň işleri dürli baýraklara mynasyp bolýar. Bu ýerde aýratyn syr barmy?
A.Welsapar: Elbetde, çagalar edebiýatynyň üstünligi köp derejede kitaplaryň bezegine bagly. Gowy bezeg körpeleriň kitaba düşünmegini aňsatlaşdyrýar, oňa söýgi oýarýar. Suratlar gyzykly boldugyça, körpelerde okamaga höwes artýar. Şwesiýada çap edilýän çagalar kitaplary häzirki wagtda hem kitap, hem edil multfilm ýaly. Kitaplardaky bezegler ýöne bir surat däl, olary herekete getirip bolýar. Biz entek şwed kitaplary bilen bu ugurdan bäsleşip bilemzok. Biziň bezeglerimiz ýönekeý gelýär. Biziň kitaplarymyz häzire çenli esasan mazmuny bilen öňe saýlanýar. Türkmen ertekileriniň milli koloriti, olaryň aňyrsynda ýatan baý fantaziýa bizi alyp çykýar. Elbetde, ol ertekileri biz çeperçilik taýdan täzeden işleýäris. Edil könelişen, elden-ele geçip, zeper ýeten žiwopis eserleriniň kemçiligini ussat restawratorlaryň gaýtadan dikeldişi ýaly olary bejermeli, Europa çagalarynyň kabul edip biljek görnüşine getirmeli bolýar. Şonda dilden-dile geçip, käte şikes ýeten ertekiler başky manysynda, emma edil külden çykan zer ýaly, täze bir öwüşgin bilen lowurdap başlaýar. Şeýdibem olar şwed edebiýatçylarynyň, okyjylarynyň ünsüni çekip bilýärler.
Azatlyk radiosy: Türkmen ertekileriniň alys ýurtlarda arzylanmagy guwançly waka. Belki, siz bu ugurdan öz işiňizi ýene-de dowam etdirersiňiz? Umuman, “Gün” neşirýatynyň täze ýyldaky iş planlary nähili?
A.Welsapar: Bu ýyl hem biz türkmen we şwed dillerinde birnäçe kitaplary neşir etmekçi. Olaryň arasynda Magtymgulynyň çagalara niýetlenen şwed dilindäki kitaby, garaşsyz türkmen ýazyjylarynyň türkmen dilindäki kitaplary, şeýle-de, elbetde, ýene-de türkmen halk ertekileriniň täze bir gyzykly ýygyndysy bolar. Bu işleriň daşyndan hem biziň neşirýatymyzda häzir şwed-türkmen sözlügi taýynlanylýar.
Azatlyk radiosy: Biz size geljekde-de döredijilik üstünliklerini arzuw edýäris!


text:
Diliň arassa saklanmagy, onuň ýazuw kadalarynyň dogry berjaý edilmegi hakdaky mesele syýasatçylara degişli bolmasa-da, dil meselesi babatda sowet hökümetiniň ilkinji serdary Wladimir Iliç Lenin hem birnäçe sapar ýurduň intelligensiýa wekilleriniň öňünde çykyş edipdi.
Şeýle çykyşlaryň birnäçesini öz ýaşan hem hökmürowanlyk eden döwründe Garaşsyz Türkmenistanyň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazow hem amala aşyrypdy hem-de öz gol astynda işleýänlere dili arassa saklamak we onuň kada-kanunlaryny dogry berjaý etmek barada buýruklar beripdi.
Galkynyş döwrüniň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow hem dil meselesi boýunça Türkmenistanyň intelligensiýa wekilleriniň öňünde birki sapar çykyş edip, diliň arassalygyny saklamak, onuň ýazuw kadalaryny berjaý etmek barada ýygnananlaryň dykgatyna birnäçe maslahat beriji tekliplerini ýetirdi.
Prezidentiň bu çykyşyna jogap edip, intelligensiýa wekilleri öz gazet-žurnallarynda seslenmeler çap etdiler hem-de öz işlerinde prezidentiň görkezmelerinden ugur aljakdyklaryna söz berdiler.
Emma söz bermek başga, iş başga. Sözi dil berýär. Ýöne şol berlen sözi berjaý etmek üçin adamda üşük, ukyp bolmaly, zehin bolmaly, aýdylýan, talap edilýän zadyň nämedigine düşünmeli, ony nähili berjaý etmelidigini bilmeli.
Elbetde, meniň mysal almakçy bolýan gazetim täze däl. Ol «Mugallymlar gazetiniň» öten ýylky sanlarynyň biri. Bu gazet meniň elime tötänden düşdi. Nädogry zat hakda gürrüň etmek üçin gazetiň haçan çap edilenliginiň parhy-da ýok. Mysaly şu günki gazetdenem alyp bolar, bir hepde öň çap edilen gazetdenem alyp bolar, bir ýyl öň çap edilen gazetdenem alyp bolar, esasy zat — ýalňyşyň niredeligini aýtmak.
Hat bilen, okuw bilen iş salyşýanlar ýalňyşan çaglarynda dogry ýol salgy almak üçin mysaly gazetlerden gözleýärler. Alymlardan soraýarlar. Şonuň üçin gazet işgärleri, alymlar mydama öz üstlerindäki jogapkärçiligi duýup durmaly bolýarlar, diliň grammatikasyny olar hemmelerden gowy bilmeli bolýar. Ýöne häzirki döwürde kadrlaryň nä derejede zaýalanandygyny, Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynda, mekdeplerde, gazetlerde işleýän adamlaryň düşünjesiniň nä derejede pesligini bilmek üçin biziň elimizdäki bir gazetiň bölegine nazar aýlamak hem ýeterlik.
«Mugallymlar gazeti»
«Mugallymlar gazetiniň» 2009-njy ýylyň 27-nji iýul sanynda «Basymyň orny barada» diýen bir makala çap edilipdir. Bu makalanyň awtorlarynyň biri alym, biri mekdep mugallymy, ýagny olar — Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Magtymguly adyndaky Dil we edebiýat institutynyň ylmy işgäri Amanmuhammet Nurmuhammedow bilen Magtymguly etrabyndaky 17-nji orta mekdebiň mugallymy Maksat Gurbanow.
Awtorlar öz makalalarynyň başynda ýurt baştutanynyň dil baradaky görkezmelerinden ugur alyp, oňa iş bilen jogap berjekdiklerini aýdyp, bu ýazan makalalarynyň hem mekdep mugallymlaryna, okuwçydyr talyplara we gaýrylara peýdasynyň degjekdigini belleýärler. Awtorlar söz basymy hakda gürrüň etmek bilen, şeýle jümläni getirýärler: «Ahyrky däl boguny basymly sözler»...
Türkmen dilinde «Ahyrky däl bogun» diýen jümle ulanylýarmy? Grammatikadan başy çykýan adamlar-a bu jümläni okap, baş ýaýkasalar gerek. Türkmen dilinde hiç wagt «Ahyrky däl bogun» diýen jümle ulanylmaýar. «Başdaky, ortaky» diýen söz bar ahbeti. Eger aýdylýan gep ahyrky bogna degişli bolmasa, onda ony «Başdaky bogun, ortaky bogun, birinji, ikinji, üçünji bogun» diýibem ulanyp bolar.
Beterinden beterini ýazýarlar. Ýene şu, gürrüňi edilýän makalada şeýle sözler bar: «Sözüň ahyrky däl, bärki bogunlaryna-da basym düşüp bilýär».
Şu sözler bilen okuwçylara bogny düşündirmek üçin mugallym ýazýan sözüniň çep tarapynda durup gürlemeli bolýar. Eger mugallym ýazýan sözüniň sag tarapynda durup gürlese, «bärki bogun» diýende gürrüň sözüň soňky bogunlaryna degişli bolýar, eger gürrüňi sözüň başdaky bogunlaryna degişli etjek bolsaň, onda mugallym «bärki bogunlar» diýen çagy hökman klas tagtasyna ýazýan sözüniň çep tarapyna geçmeli bolýar. Ine, şeýle ýagdaýda mugallyma, okuwça grammatika öwredip bolarmy?
Bu makalada mundan başga-da ýalňyş kän. Olaryň hemmesini sanap çykmak mümkin däl. Ýöne käbirlerini agzap geçeliň.
«Ýene» diýen söz «at» diýlip alynýar. «Ýene» sözi hala degişli.
«Diýerçe» diýlen söz «diýerçä» diýlip, mysal alynýar. Ine, şeýle ýalňyşlyklar hem çagalara, talyplara öwredilse, geljek ýyllarda-da nähili kadrlar ýetişer?
Bu ýalňyşlyklary alym bilen mugallym bilmese-de, makalany geçiren žurnalist, gazetiň redaktory bilmeli dälmi?
Mekdep okuwçylary, talyplar hem örän sowatsyz gürleýärler. Çagalaryň arasynda «Nahar süýji bolmandyr» diýmegiň ýerine «Nahar süýji däl bolupdyr» diýip, ters gepleýänler köp. «Ol oglan gowy däl eken» diýmän, «Ol gowy däl oglan eken» diýýärler. Ýalňyş gürläp, üstesine-de dogry gürleýäniň gepini nädogry hasaplap, jedel edýärler, sebäbi olar öz aýdýan zatlaryny mugallymdan öwrenenmiş.
Çaga mugallyma örän uly sarpa goýýar. Çaga mugallymyň aýdýan zatlarynyň hemmesini dogry zatdyr öýdýär. Şeýle-de bolmaly. Ýöne mugallymyň, alymyň, žurnalistiň özi nämäniň dogry nämäniň ýalňyşdygyna düşünmeýän halatynda olardan öwrenjek bolýanlar näme etmeli? Ine, şu örän kyn mesele.
Çoluk Möwlamow aşgabatly intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
NextTM hödürleýar
Halanan ýazgylar
Bölümler
Soňky jogaplar
Mark Twen özüniň aljyraňňylygy bilen käte agyr ýagdaýlara-da düşäýýär.
Bir gezek ol otluda gelýärkä, onuň küpesine billet barlaýjy gelýär. Ŷazyjy
biledini gözläp ugraýar, ýone tapmaýar. Mark Tweni daşyndan tanaýan billet
barlaýjy şeýle diýipdir:
--Borla, azar edinmän. Bardy-geldi bilediňizi tapmasaňyz-da, zeleli ýok.
Ownuk zad-a ol.
--Aý, ýok, ownuk dagam däl!—diýip, Twen garşy çykypdyr.—Men ol
içigargalmyş biledi hökman tapaýmaly, ýogsa nirä barýanymy nireden bileýin?


text:
Uly derejeli ors resmisi Siriýa garşy harby interwensiýa edilmegi baradaky çagyryşlar BMG-niň Düzgünnamasyna görnetin ters gelýär diýýär.
Orsýetiň Daşary işler ministrligi daşary işler ministriniň orunbasary Gennadiý Gatilowyň bu sözleri çarşenbe güni Haagada BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-muna aýdandygyny aýdýar.
Orsýet BMG-niň Howpsuzlyk geňeşiniň çarşenbe güni geçirilen maslahatynda Britaniýanyň teklip eden rezolýusiýa taslamasyna garşy çykdy. Bu taslama Siriýada edildi diýilýän uly möçberli himiki hüjümden soň Damaska garşy güýç ulanmaga ygtyýar berilmegi baradady.
Obama oýlanýar
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Birleşen Ştatlaryň Siriýanyň hökümeti bu hüjümi amala aşyrdy diýen netije çykarandygyny, emma entek harby hereket barada belli bir karara gelmändigini aýtdy.
Obama çarşenbe güni Birleşen Ştatlaryň jemgyýetçilik telewideniýesi bilen söhbetdeşlikde özüniň entek 21-nji awgustda Damaskyň eteklerinde bolan hüjüm üçin Siriýany jezalandyrmagy oýlanyp-ölçerýändigini aýtdy. Aktiwistler bu hüjümde ýüzlerçe adamyň öldürilendigini aýdýarlar.
"Eger-de biz hakykatdanam himiki ýaraglary ulanmagyň jogabynyň bolmagyny saýlap alsak, onda özüni goramak üçin raýat urşuna ulaşan Assad režimi gaýdyp beýle zady etmeli däldigi barada berk gaýtawul almalydyr."
Obama Birleşen Ştatlaryň mümkin bolan islendik harby çäresiniň çäklendirilen bir görnüşde boljagyny hem belläp geçdi.
Britan parlamenti maslahatlaşýar
Britaniýanyň parlamenti penşenbe güni adatdan daşary bir sessiýa geçirip, Siriýa garşy harby çäräni goldamalymy ýa däl diýen meseläni ara alap maslahatlaşar.
Hytaý bu meselede sabyrlylyga çagyrdy. Daşary işler ministri Waň Ýi penşenbe güni harby interwensiýa BMG-niň Düzgünnamasynyň prisiplerine garşy gelýär we Ýakyn Gündogardaky ýagdaýy mundan beýläk hem durnuksyzlaşdyrar diýdi. Onuň bu sözleri metbugatda sitirlendi.
Şeýle-de Waň BMG-niň inspektorlarynyň bu diýilýän himiki hüjüm babatda geçiren derňewiniň netijelerine öňünden kesgitleme berilmezligi barada duýduryş etdi.
BMG-niň ýarag inspektorlary Damaskyň çetinde geçen hepde edildi diýilýän himiki ýarag hüjüminiň amala aşyrylan ýerinde penşenbe güni hem derňew geçirýär.
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun penşenbe güni BMG-niň ýarag inspektorlarynyň Siriýany şenbe güni irden terk etjegini aýtdy.


text:
Eýranlylar ýadro ylalaşygynyň oňyn we çalt netijeleriniň bolmagyna umyt baglaýarlar. Emma ekspertler olaryň biraz sabyrly bolmalydygyny duýdurýarlar.
Ykdysady sanksiýalaryň döreden kynçylyklaryny ýyllarboýy gerdenlerinde çekenlerinden soň, ýönekeý eýranlylar şu hepde baglaşylan ýadro ylalaşygynyň netijeleriniň mümkin boldugyça çalt duýulmagyny isleýärler.
Halkara jemgyýetçiligi bilen hyzmatdaşlygyň giňemegi has gowy ykdysady şertleriň döremegine, Günbatar bilen gatnaşyklaryň has ösmegine alyp geler diýip, köp adam ynanýar.
"Biziň durmuşymyza umyt gaýdyp geldi, mundan öň men ne özüm, ne-de deň-duşlarym üçin hiç bir gelejek görmeýärdim» diýip, 19 ýaşly Hamid Tähranda 14-nji iýulda baglaşylan ylalaşyk babatdaky begenjini paýlaşanda aýtdy.
Sanksiýalaryň has ýowuzlary, şol sanda Eýrany dünýäniň maliýe sistemasyndan gyrakladan gadaganlyklar Tähranyň ylalaşyk şertlerini ýerine ýetiriş ynandyrmalary esasynda ýatyrylar.
Elbetde, bu umyt döredýär. "Men örän uzak wagt bäri ilkinji gezek ýeňillik bilen dem aldym» diýip, bir hudožnik eýran paýtagtynda aýtdy. Ol adynyň aýdylmazlyk şertinde gürläp, esasy azyk harytlarynyň, dermanlaryň we beýleki zerur zatlaryň bahasynyň arzanlamagyna umyt baglaýandygyny aýtdy.
"Adamlaryň gerdenine düşen ykdysady basyş örän kyn boldy» diýip, ol aýtdy.
Emma ol hudožnik Eýrandaky durmuşyň tutuşlygyna, hemme taraplaýyn üýtgejegine garaşmaýandygyny hem boýun aldy.
"Men ýurduň üýtgemejegini bilýärin, ýagny bu ýerde korrupsiýa bolar, biz özümiziň syýasy we sosial hukuklarymyzyň köpüsiniň bozulandygyny göreris» diýip, ol aýtdy.
Bu ylalaşyk halkara maliýe guramalaryna Eýran bilen gatnaşyk etmekde girizilen çäklendirmeleri gowşadar, netijede daşary ýurtlara pul ibermekde, daşardan pul almakda görgi baryny gören eýranlylaryň arkasyna şemal çalar.
Günbatar uniwersitetlerinde okaýan eýranly studentler bolsa, şertnamada aýdylmagyna görä, mundan beýläk ýadro ylmy, ýadro inženerçiligi ýa-da energiýa pudagy ýaly ugurlardan çetleşdirilmez.
Ylalaşygyň oňyn özgerişlik getirjek pudaklarynyň ýene biri bolsa, ýurduň milli pul birliginiň, rialyň hümmetiniň aýylganç peselmeginiň togtamagy bolar öýdülýär.
Tähranda adynyň aýdylmazlygyny sorap gürleşen žurnalistleriň biri bu pudakdaky gowulaşma adamlary has kän pul sowmaga hyjuwlandyrar we bu biznes üçin gowy bolar diýdi.
Maliýe kararlaryna gelmezden öň ylalaşyk baglaşylmagyna garaşan adamlar kän boldy, «indi ylalaşyk baglaşyldy, nämälimlik aýryldy» diýip, ol aýtdy.
Emma muňa garamazdan, synçylaryň pikirlerine görä, sanksiýalardan we ýalňyş dolandyryşdan uzak wagt zyýan çeken ykdysadyýetiň dikelmegi üçin birneme wagt gerek bolar.
Londonda ýaşaýan ykdysatçy Mehrdad Emadiniň pikirine görä, eýranlylaryň sanksiýalaryň aýrylmagyndan düýpli özgerişlik görüp başlamagy, ýagny Tähranyň daşary ýurtlarda doňdurylan 100 milliard dollarlyk nebit girdejilerine gowuşmagy üçin alty aý bilen bir ýyl arasynda wagt gerek bolar.
Eýranlylaryň köpüsi daşary ýurt maýasynyň ýatyrylmagy netijesinde, ýurduň energiýa, awtomobil, syýahatçylyk pudaklarynyň pajarlap ösmegine, iş ýerleriniň köpelmegine umyt baglaýar.
Emma, Emadiniň pikirine görä, ýurtda işsizlik derejesiniň peselmegi üçin üç ýyla çenli wagt gerek bolar.
Eýranyň nebit ministriniň nebit-himiýa meseleleri boýunça orunbasary Abbas Şeri Moghadam Eýranyň nebit-himiýa pudagyna maýa ýatyrmak isleýän daşary ýurt kompaniýalarynyň köp boljagyny çaklady.
"Biz özümizi şol güne taýýarlamaly» diýip, Moghadamyň aýdan sözleri IRNA tarapyndan 14-nji iýulda halka ýetirildi.
Emma ýurduň ykdysadyýet ministri Ali Tayebnia şol günüň özünde Eýranyň ykdysadyýetiniň «struktura, gurluş problemalaryndan» ejir çekýändigini we munuň haýal etmän düzedilmelidigini aýtdy.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Türkmenistan TOPH gaz geçirijisiniň gurluşygynyň başlangyç tapgyryny maliýeleşdirmek üçin 45 million amerikan dollaryndan gowrak serişdäni bölüp bermegi karar etdi.
Prezident G.Berdimuhamedow bu baradaky karara anna güni geçirilen hökümet maslahatynda gol çekdi.
Türkmenistanyň prezidentiniň ýanyndaky Nebit-gaz serişdelerini dolandyrmak we peýdalanmak baradaky döwlet agentligine daşary ýurt pulundaky serişdelerinden 45 million 50 müň amerikan dollaryny «Türkmenbaşy» döwlet täjirçilik bankynda depozite ýerleşdirmäge ygtyýar berildi diýip, resmi habarda aýdylýar.
«Türkmenbaşy» banky bu serişdeleri TOPH gaz geçirijisiniň gurluşygynyň başlangyç tapgyryny maliýeleşdirmek boýunça «Türkmengaz» döwlet konserniniň maýa goýum paýynyň birinji tölegini geçirmek üçin konserne karz berer.


text:
Halkara “Freedom House” guramasy dünýäde metbugat azatlygynyň ýagdaýy boýunça özüniň ýyllyk hasabatyny çap etdi.
“Freedom House” guramasynyň täze hasabatynda Türkmenistan metbugat azatlygynyň ýagdaýy boýunça “ýaramazlaryň ýaramazy” toparynda ýerleşdirlip, ol 197 ýurduň arasynda 196-njy orna düşdi. Bu guramanyň geçen ýylky hasabatynda hem Türkmenistan yzdan ikinji bolupdy.
Düýbi ABŞ-da ýerleşýän “Freedom House” guramasynyň strategiýa we analizler bölüminiň wise-prezidenti Kristofer Walker munuň sebäplerini Azatlyk Radiosyna şeýle düşündirdi: “Türkmenistanda ýokary derejede parahorluk we repressiýa bar. Şol sebäpden hem biz ony “ýaramazlaryň ýaramazy” toparynda ýerleşdirdik. Ýurduň içinde garaşsyz çeşmelerden maglumatlary almak tas mümkin däl diýen ýaly. Şonuň üçin-de ýurduň içinde amala aşyryljak reformalaryň öňünde uly wezipeler dur”.
Faktorlar
“Freedom House” guramasynyň şu ýylky hasabatynda dünýäniň 197 ýurdunyň metbugatynyň, radio-telewideniýesiniň we internet neşirleriniň erkinlik derejesine baha berilýär. Hasabatda her bir döwletiň ýuridiki, syýasy hem ykdysady faktorlary, şeýle-de habar serişdelerine hökümet tarapyndan edilýän basyşlar hem seljerilýär.
1-nji maýda çap bolan hasabatdan çen tutulsa, häzir dünýäde her alty adamyň biri azat metbugatyň hözürini görüp bilýär. Bu-da soňky on ýylyň dowamyndaky hasaba alnan iň pes görkeziji boldy.
Hasabatda metbugatyň azatlygy boýunça iň pes netijäni görkezen ýurtlar “ýaramazyň ýaramazy” toparyna goşulyp, onda Türkmenistan bilen bir hatarda: Eýran, Kuba, Belarus, Demirgazyk Koreýa, Özbegistan ýaly ýurtlar hem bar.
Esasy mesele
“Freedom House” guramasynyň strategiýa we analizler bölüminiň wise-prezidenti Kristofer Walker bu sanawa giren döwletlerde azat medianyň hiç ýokdugyny ýa-da ýokary derejede çäklendirilendigini, bar bolan habar serişdeleriniň hem režime alkyşlary ýagdyrmak üçin ulanylýandygyny aýdýar.
Walker häzir Türkmenistan üçin iň möhüm zadyň ýurtdaky dowam edýän maglumat ýapyklygyndan çykmak zerurlygydygyny aýdýar. Ol: "Bärde iň esasy mesele, Türkmenistanyň adaty raýatlarynyň ýaşaýan informasiýa ýapyklygyndan azat bolmagy bilen bagly” diýýär.
“Freedom House”guramasynyň metbugat azatlygy boýunça şu ýylky hasabatynda birinji orunlarda Finlýandiýa, Norwegiýa we Şwesiýa, soňky 197-nji ýerde bolsa Demirgazyk Koreýa ýerleşdirildi.
Merkezi Aziýa döwletleriniň arasynda, Gyrgyzystan 155-157, Täjigistan 171, Gazagystan 175-177, Özbegistan bolsa 195-nji orunda ýerleşdirilipdir.


text:
Şu gün Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedewiň Kuril adalaryna sapar etmek planyna Ýaponiýanyň häkimiýetleri ýazgaryjy reaksiýa bildirdiler.
Hususan-da, Ýaponiýanyň daşary işler ministri Seiji Maehara prezident Medwedewiň Kuril adalaryna etjek saparynyň Ýaponiýa bilen Orsýetiň gatnaşyklaryna çynlakaý ýaramaz täsir etjekdigini aýdyp çykyş etdi.
Ýaponiýanyň demirgazygynda ýerleşýän Kuril arhipelagy 1945-nji ýylda sowet goşunlarynyň ol ýere baraly bäri Orsýetiň kontrollygynda bolmagynda galýar. Ýaponiýanyň hökümeti şu Kuril arhipelagyndaky dört adanyň Ýaponiýa gaýtarylyp berilmegine aýak direýär.
Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň metbugat sekretary Andreý Nesterenko prezident Dmitriý Medwedewiň bu saparynyň ýurduň resmi territoriýasyna edilýän sapardygyny aýdyp, Ýaponiýanyň bu waka bildiren reaksiýasyny tankytlady.


text:
11-nji ýanwarda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow öz ýurdunyň wekilçilikli delegasiýasyna ýolbaşçy bolup Aşgabada gelen ABŞ-nyň Merkezi Komandowaniýesiniň baş serkerdesi general Jeýms Mattisi kabul etdi.
Berdimuhammedow ikitaraplaýyn türkmen-amerikan gatnaşyklarynyň we ABŞ bilen hyzmatdaşlygyň Türkmenistanyň daşary syýasatynyň esasy ugurlarynyň biridigini belledi.
Duşuşygyň gidişinde hyzmatdaşlygyň perspektiwalary, hususan-da ählumumy howpsuzlygy üpjün etmegiň aktual meseleleri, neşe gaçakçylygyna, guramaçylykly jenaýatçylyga we terrorizme garşy durmak ýaly meseleler boýunça pikir alşyldy.
Türkmenistanyň prezidenti we ABŞ-nyň Merkezi Komandowaniýesiniň baş serkerdesi netijeli özara gatnaşyklary we däp bolup gelýän döwletara dialogy ösdürmäge taýýardyklaryny tassykladylar diýip, TDH gullugy habar berýär.


text:
Şenbe güni Müsüriň prezidenti Muhammed Mürsi öz ýurdunyň Siriýanyň hökümeti bilen diplomatik gatnaşyklaryny kesýändigini yglan etdi.
Şeýle hem, ol Siriýadaky oppozision söweşijilere ýardam bermek maksady bilen, halkara güýçlerini Siriýanyň territoriýasynda uçuşlaryň gadagan zonasyny döretmeklige çagyrdy.
Paýtagt Kairde sünni ruhanylarynyň öňünde eden bu çykyşynda prezident Muhammed Mürsi Siriýanyň hökümet güýçleriniň tarapynda söweş alyp barýan Liwanyň Hizbulla toparynyň söweşijilerini Siriýany terk etmeklige-de çagyrdy.
Müsüriň sünni musulmanlarynyň hereketi bolan “Musulman doganlygy” partiýasy tarapyndan goldanylýan Muhammed Mürsi Siriýanyň Müsürdäki ilçihanasynyň ýapylýandygyny we Müsüriň Siriýadaky diplomatlarynyň-da yzyna çagyrylýandygyny yglan etdi.


text:
Türkiýäniň premýer-ministri Ahmet Dawutoglu Muhammet pygamberiň karikaturasynyň çap edilmegini “aýylganç prowakasiýa” diýip häsiýetlendirdi.
Dawutoglu 15-nji ýanwarda Ankarada žurnalistlere beren maglumatynda “Metbugat azatlygy kemsitmek azatlygyny aňlatmaýar. Biz pygamberiň kemsidilmegine rugsat berip bilmeris” diýdi.
Dawutoglunyň bu baradaky çykyşy, 7-nji ýanwarda yslamçy ýaragly adamlar Fransiýanyň “Charlie Hebdo” satiriki žurnalyna hüjüm edip, 12 adamy öldürmeginiň yzýanyna gabat geldi.
Bu aralykda Owganystandaky “Talyban” hereketi Muhammet pygamberiň karikaturasynyň çap edilmegini “gödek hereket” diýip atlandyryp, “Charlie Hebdo” satiriki žurnalyna edilen hüjüme gowy baha berdi.


text:
Belarusyň paýtagty Minskide we beýleki şäherlerde hökümete garşy protestlere gatnaşandyklary üçin, onlarça adamyň tussag edilendigi habar berilýär.
Bu protest bir internet toparynyň “Sosial aragatnaşyk arkaly rewolýusiýa” diýip atlandyran çagyryşy esasynda geçirildi. Munuň bilen baglylykda, soňky hepdeleriň dowamynda çarşenbe günleri protestler geçirilýär.
Berilýän maglumata görä, raýat eşigindäki polisiýa işgärleri ýurduň dürli künjekleriniň merkezi meýdançalaryna ýygnanyp, protestler başlamazdan ozal demonstrantlary tussag edip başlapdyrlar.
Belarusda adam hukuklaryny goraýan “Wesna” toparynyň aýtmagyna görä, ýörişler geçirilmezden ozal internetdäki sosial aragatnaşyklar hem petiklenipdir.


text:
Anna güni Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew telewideniýe arkaly eden çykyşynda orsýetlileri 4-nji dekabrdaky parlament saýlawlarynda “dogry seçim” etmäge çagyrdy.
Medwedew öz ýurdunyň işine jogapkär syýasatçylaryň “peýdaly kanun çykaryjy organa” mätäçdigini aýtdy.
“Siz ses bermek üçin näçe wagt sarp edýärsiňiz? Köp däl, ýarym sagat, bir sagat. Emma, şol bir sagat ýurduň nähili parlament bilen ýaşajakdygyny çözýär. Eýsem, ol barlyşyksyz gapma-garşylygyň tarapdary we hiç zady çözmeýän parlament bolarmy? Gynansakda, biziň taryhymyzda şeýle organ bolupdy” diýip, Medwedew belledi.
Şeýle-de, Medwedew Döwlet Duma saýlawlara resmi hasaba alnan ähli 7 partiýa üçin “erkin we adalatly bäsdeşlik” boljakdygyny sözüne goşdy.
Saýlawlara syn edýän garaşsyz “Golos” guramasy köpüsi “Bütewi Orsýet” partiýasyna garşy 4 muň 700-den gowrak arzany hasaba aldy.


text:
Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň anna güni geçirilen giňişleýin maslahaty tutuşlygyna diýen ýaly Magtymguly Pyragynyň 290 ýyllyk ýubileýine görülýän taýýarlyk işlerine bagyşlandy.
Türkmen döwlet habarlar gullugy bu maslahata welaýatlaryň häkimleriniň we welaýat, etrap, şäher häkimleriniň medeniýet boýunça orunbasarlarynyň, habar serişdeleriniň, ylmy institutlaryň ýolbaşçylarynyň çagyrylandygyny habar berýär.
Habarda aýdylmagyna görä, hökümet başlygynyň orunbasary B.Nurmyradowa beýik türkmen şahyrynyň doglan gününiň 290 ýyllygyna görülýän taýýarlyk, göz öňünde tutulýan çäreler barada anyk we giňişleýin maglumat bilen çykyş edipdir.
Soňra wise-premýer S.Toýlyýew çykyş edip, Magtymgulynyň ýubileýine ylym, bilim pudagynda görülýän taýrlyk, planlaşdyrylýan çäreler barada hasabat beripdir.
Aýdylmagyna görä, beýik şahyryň döredijiligine bagyşlanyp guraljak ylmy konferensiýa we beýleki çärelere dünýäniň 50-den gowrak ýurdundan Magtymgulyny öwrenijiler gatnaşar.
Prezident Berdimuhamedow bu hasabaty diňläp, Magtymgula bagyşlanan ylmy forumy ýokary guramaçylyk bilen, şahyryň täze çap edilen kitaplaryny giňden ýaýratmak arkaly geçirmek barada tabşyryk berdi.
Daşary işler ministri Reşit Meredow şahyryň ýubileýine görülýän taýýarlyk, daşary ýurtlarda geçiriljek konferensiýalar we beýleki çäreler barada hasabat berdi. Şeýle-de ol Aşgabatda geçiriljek «Magtymguly Pyragy we umumadamzat gymmatlyklary» atly konferensiýa daşary ýurtlardan ýokary derejeli myhmanlaryň, ylym, medeniýet we sungat işgärleriniň çagyrylandygyny aýtdy.
Şeýle-de maslahatda welaýatlardan gelen wekiller çykyş edip, bu medeni çärä görülýän taýýarlyklar barada hasabat berdiler.
Hökümet maslahatynda çykyş edenleriň aglabasy ýurtda Magtymgula we onuň döredmijiligine goýulýan uly sarpa üçin prezidentiň adyna minnetdarlyk sözlerini aýtdy.
Ministrler kabinetiniň mejlisiniň dowamynda prezident G.Berdimuhamedow parlamentiň başlygyna Magtymguly adyndaky medaly döretmegiň üstünde işlemegi tabşyrdy. Onuö sözlerine görä, täze dörediljek medal ýurduň medeniýetiniň we sungatynyň ösüşine saldamly goşant goşan döredijilik wekillerine, medeniýet işgärlerine berler.
Maslahatyň soňunda prezident Berdimuhamedow mejlise gatnaşanlaryň öňünde söz sözledi, öz gürrüňini Magtymgulynyň goşgularyndan bentler bilen jemledi:
«Hak sylamyş, bardyr onuň saýasy,
Çyrpynşar çölünde neri, maýasy,
Reňbe-reň gül açar ýaşyl ýaýlasy,
Gark bolmuş reýhana çöli türkmeniň.»
Prezidentiň Magtymgulydan okan bir bent goşgusy gürrüldili elçarpyşmalar bilen utgaşdy. Soň ol ýene bir bent goşgy okady:
«Köňüller, ýürekler, bir bolup başlar,
Tartsa ýygyn, erär topraklar, daşlar,
Bir suprada taýýar kylynsa aşlar,
Göteriler ol ykbaly türkmeniň.»
Hökümet maslahatynda edilen gürrüňlerden görnüşine görä, Magtymgulynyň 290 ýyllygyna niýetlenen çäreler üçin uly mukdarda döwlet serişdesi çykarylar, adam güýji we wagt, zähmet sarp ediler.
Eýsem bu çäreler türkmen okyjylarynyň Magtymgulynyň döredijilik, akyl-paýhas çuňlugyna has ýakyn barmagyna näderejede kömek eder?
Biz bu soragy aşgabatly şahyr Amanmyrat Bugaýewe berdik:


text:
Türk mediasy Türkiýeden Gresiýa bosgun getirýän iki gämi Egeý deňzinde çökende, alty çaganyň heläk bolandygyny habar berýär.
55 töweregi siriýalyny we owgan bosgunlaryny getirýän ilkinji gämi Türkiýäniň Aýwajik şäheriniň golaýynda çöküpdir.
20 adamy getirýän ikinji gämi bolsa Bodurym şäheriniň kenarlarynda agdarylypdyr.
Türkiýe Siriýadan, Yrakdan we Owganystandan gaçyp, günbatar Ýewropa aşmaga çalyşýan bosgunlaryň esasy tranzit ýoly boldy.
BMG-niň maglumatyna görä, şu ýyl Ortaýer deňzinden Ýewropa 875 müň çemesi bosgun geçdi. Birnäçe müň bosgun bolsa, Türkiýeden Ýewropa geçjek bolanda gark boldy.


text:
Ysraýyl bilen palestinalylaryň arasynda parahatçylyk baradaky göni gepleşikler 2-nji sentýabrda Waşingtonda başlanýlar. Bu barada anna güni ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillary Klinton aýtdy.
Klintonyň sözlerine görä, Ysraýylyň we Palestin awtonomiýasynyň ýolbaşçylaryna resmi çakylygy ýakyn wagtda Ýakyn Gündogar kwarteti bolan “Dörtler” iberýär. Oňa ABŞ, ÝB, BMG we Orsýet girýär.
Ol gepleşiklerde esasan Ýakyn Gündogar meseleleri: serhetler, Iýerusalimiň durumy hem-de palestin bosgunlarynyň ýagdaýy maslahatlaşylar diýlip garaşylýar.
Ol gepleşikler Ysraýyl 2008-nji ýylyň aýagynda Gazada harby operasiýa geçirenden soňra kesilipdi.


text:
Yragyň resmileri janyndan geçen üç hüjümçiniň Ramadi şäherindäki hökümet jaýlarynyň toplumyna hüjüm edendigini, bu wakanyň netijesinde 10 polisiýa işgäriniň ölendigini habar berýärler.
Yragyň polisiýa ofiseriniň aýtmagyna görä, 15-nji maýda sazlaşykly amala aşyrylan bombaly ulagly hüjümlerde başga-da azyndan ýedi polisiýa ofiseri ýaralanypdyr.
Ramadi Yragyň günbataryndaky Anbar welaýatynyň paýtagtydyr. Bu welaýatda Yragyň hökümet güýçleri “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijilerine garşy göreşýärler.
Polisiýa ofiseriniň berýän maglumatyna görä, bu hüjüm “Yslam döwleti” atly ekstremist toparyň, Ramadi şäherinde hökümetiň kontrollygynda saklanylýan territoriýalary ele salmak maksady bilen eden täze basyşydyr.


text:
Aşgabat, 25-nji ýanwar. “Türkmenportal”.
Geçen hepdede Türkmenistanyň haryt-çig mal biržasynda amala aşyrylan geleşikleriň 42-si hasaba alyndy diýip, “Türkmenistan: hepdäniň wakalary” habarlar neşiri belleýär.
Beýik britaniýaly we gonkongly telekeçiler Türkmenbaşynyň nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilen howa gämileri üçin niýetlenen ýangyjy, polipropileni daşary ýurt walýutasynda satyn aldylar. Mundan başga-da, Koreýa Respublikasyndan bolan täjirler Seýdiniň nebiti gaýtadan işleýän zawodynda öndürilen dizel ýangyjyny, owganystanly telekeçiler bolsa “Türkmenhimiýa” döwlet kompaniýasynyň “B” kysymly karbamidi satyn almak barada geleşige geldiler.
Şeýle hem ýüplükler we nah matalar, ýylmanak edilip reňklenen hem-de ýumşak tüýli önümler, iri şahly malyň derisi, sement, pagta süýümi, işlenilen süýüm daşary ýurt walýutasyna ýerlenildi. Satyn alyjy ýurtlar hökmünde Şweýsariýa, BAE, Türkiýe, Singapur, Gruziýa, Ukraina ýaly döwletler we beýlekiler bar. Geleşikleriň umumy möçberi ABŞ-nyň 45 million 161 müň dollaryna barabar boldy.


text:
Aşgabady gurmagyň 15-nji nobatdakysynyň çyzygy Seýdi we Mollanepes köçeleriniň golaýyndan geçýär. Döredilýän täze ýaşaýyş toplumynda ýaşaýyş jaýlary we jemgyýetçilik binalary, umuman, 257 desga bolar. Şol sanda bu ýerde 72 we 48 otagly 12 gatly jaýlaryň on sekizisi hem-de 6 we 8 otagly 3 hem 4 gatly jaýlaryň on altysy göz öňünde tutulandyr. Bu çäkde, şeýle hem hersi bir maşgala niýetlenen iki gatly ýaşaýyş kottejleriň ýene 208-sini gurmak meýilleşdirilýär.
160 köprä, 600 okuwça niýetlenen çagalar bagydyr orta mekdep, 11 senagat we azyk harytlary dükanlary hem durmuş maksatly desgalara degişlidir. Täze ýaşaýyş toplumynda giň seýilbag zolagy dörediler desgalara ýanaşyk ýerler abadanlaşdyrylar we bag-bakja büreler. Bu ýerde dynç alyş, sport bilen meşgullanmak, medeni-köpçülik çärelerini geçirmek üçin meýdançalar peýda bolar. Şeýle hem umumy uzynlygy 14 kilometre barabar täze awtomagistrallary çekiler.
Paýtagty gurmagyň 15-nji nobatdakysy Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler bileleşiginiň agzasy bolup durýan ýerli 30 kompaniýa ýüklenendir. Olar ýurt möçberinde giňden ýaýbaňlandyrylan gurluşyk işlerine işjeň gatnaşyp, hünär ussatlygyny iş ýüzünde görkezmegiň hötdesinden gelýärler. TSTB-niň agzasy bolan kompaniýalar, şeýle hem iri buýrujylar we gurluşyga, has anygy umumy sandan 244 desganyň gurluşygyna şärikli gatnaşyklar bolup durýarlar.
Buýrujylaryň, esasan, täze ýaşaýyş jaýlaryny buýrujylaryň arasynda Söwda we daşary ykdysady gatnaşyklary ministrligi, “Türkmennebitgazgurluşyk” Döwlet konserni, Demir ýol ulaglary ministrligi, Bilim ministrligi, Aşgabat şäheriniň häkimligi we beýlekiler ýaly dürli ministrlikler we edaralar bar.
Döwlet Baştutanynyň Kararyna laýyklykda, Aşgabady gurmagyň 15-nji nobatdakysynyň taslamasyny 2016-njy ýylyň ahyryna çenli doly durmuşa geçirmek bellenilýär.


text:
Amerikan prezidenti Barak Obama öňki hökümet tarapyndan Polşada we Çeh Respublikasynda gurmak göz öňünde tutulan raketadan goranyş baradaky planyň goýbolsun edilendigini bildirdi. Ol bu meselä tapgyrlaýyn çemeleşip, ilkibaşda tutujy uruş uçarlaryndan peýdalanmakçy. Olar gämilerde ýerleşdiriler.
Ak Tamyň resmileri öňki planyň ýatyrylmagyna sebäp bolan zadyň aňtaw gulluklarynyň “Eýran uzak menzilli raketalary öndürerden entek bärde” diýen maglumatydygyny aýdýarlar.
Buşuň administrasiýasynda hem bu wezipede bolan goranmak ministri Robet Gates raketadan goranyş baradaky täze teklibiň özüniň öňki hökümetde goldan sistemasydyny aýdýar: “Biz ýaranlarymyza bil baglamagy hakyky we barha güýjeýän howplardan goranmak üçin olar bilen işleşmegi dowam etdireris. Biziň raketadan goranmagy Ýewropada ýatyrandygymyzy aýdýanlara ýa ýalňyş maglumat berlendir ýa-da olar biziň edýän işlerimize ýalňyş düşünendirler”.
Obamanyň täze çözgüdini goldaýanlar ol Eýrandan Birleşen Ştatlara we onuň Ýewropaly ýaranlaryna häzirki abanýan howpdan goranara Buşuň planyndan gowy diýýärler.
Döwlet departmentiniň ýaragalara kontrollyk bölüminiň öňki işgäri: “Bir wagt hol ilerde döremegi mümkin howpdan goranmak üçin milliardlarça dollar çykdajy etmegiň deregine Obama administrasiýasynyň raketadan goranyş sistemasyny Eýran tarapdan şu gün ýüzbe-ýüz bolnup durlan howpa gönükdirmegi gaty gowy karar” diýip, Steven Pifer aýdýar.
Ýokary ähmiýetli syýasy mesele
Raketadan goranyş ýokary ähmiýetli syýasy mesele. Munda simwol alamaty strategik oýlanyşyk bilen deň rol oýnaýar. Şol sebäpden Amerikan hökümetiniň bu kararynyň Polşada we Çeh Respublikasynda lapykeçlige sebäp bolandygyny çaklamak kyn däl. Sebäbi bu ýurtlar raketadan goranyş sistemasnyň öz topraklarynda ýerleşdirilmegine howpsuzlyk üçin kepilnama diýip garapdylar.
Polşanyň premýer-ministri Donald Tusk öten çarşenbe güni eden çykyşynda bu lapykeçligi ýaşyrmaga synanyşdy: “Men bu günki wakalary Polşa üçin bir ýeňliş diýip suratlandyramok. Dünýäniň bu böleginde ýerleşýändigimiz üçin biz mydama howpsuzlygyň aladasyny etmeli. Hiç kim hiç haçan biz ýüz prosent howpsuz ýagdaýda diýip bilmez. Biziň ýagdaýymyz bu gün düýnküden erbet diýibem hiç kim aýdyp bilmez” diýip, Tusk tassyklady.
German kansleri Angela Merkel Obamanyň täze planyny “umyt beriji alamat” diýip häsiýetlendirdi. Britaniýanyň premýer-ministri Gordon Brownyň garaşyça hem bu plan atom ýaraglaryny ýaýratmazlyk üçin uly kömek bolup durýar.
“Men prezident Obamanyň bu kararyny gaty goldaýaryn. Bu atom ýaragly ýurtlaryň birek-birege ynamynyň artýandygyny görkezýär. Atom ýaraglarynyň ýaýradylmazlygy Beýik Britaniýa üçin gaty möhüm” diýip, Brown aýtdy.