text:
Rus parlamentiniň ýokary palatasy prezident Wladimir Putine ýurduň harbylaryny Siriýa ibermek hukugyny berýän karara biragyzdan ses berdi.
Federasiýa geňeşinde Putiniň talabyna 162 deputat goldaw bildirdi, saklanan bolmady.
Putiniň adminstrasiýasynyň başlygy Sergeý Iwanow bu ses berişlikden soň, onuň Orsýetiň gury ýer goşunlarynyň hökman Siriýadaky söweş operasiýalaryna gatnaşjakdygyny aňlatmaýandygyny, bu tassyklamanyň ýurduň harby-howa güýçleriniň ulanylmagyna degişlidigini aýtdy.
Orsýet özüniň prezident Başar al-Assadyň goşunlaryna «Yslam döwleti» toparyna garşy söweşmäge ýardam berýändigini aýdýar.
Ýakyn Gündogaryň käbir metbugat habarlarynda eýýäm rus uçarlarynyň Siriýada howa zarbalaryny urandygy aýdylýar. Kreml bu habarlary tassyklamady.


c: text/html

text:
Ýakynda Ýaponiýanyň resmi delegasiýasy Aşgabada geldi. Bu bolsa türkmen ýolbaşçylarynyň öňünde gündogar ugry boýunça gatnaşyklary deňagramlaşdyrmakda goşmaça mümkinçilik döredýär. Şu mümkinçiliklerden iki tarap hem peýdalanyp bilermi?
Resmi taýdan ýapon diplomatlary G.Berdimuhamedowyň dekabr aýynda Tokio amala aşyrjak saparyna taýýarlyk görýän ýaly. Hytaý bilen Türkmenistanyň arasynda gatnaşyklaryň giňelýän we çuňlaşýan wagty bu kontaktlar has-da möhüm. Dekabryň ortasynda türkmen-hytaý gaz turbasynyň işe girizilmegi bilen şol gatnaşyklar has-da pugtalanar.
Şunuň bilen bagly Orsýetden soň Türkmenistanyň daşarky söwdasynda ikinji orna dalaş edýän Hytaý bilen gatnaşyklara ýaponiýaly partnýorlar deňagramlylyk üçinem gerek. Türkmen bazarynda ýaponlaryň bolmagy Hytaýa garaşlylygyň ösüp barmagyny gowşadyp biler.
Bu aýdylanlaryň üstüne Aşgabadyň Moskwa bilen gepleşiklerinde Türkmenistan Ýaponiýadan gowy syýasy goldawam alyp biler. Kuril adalary sebäpli Orsýet bilen çylşyrymly gatnaşyklary bolan Ýaponiýa Türkmenistanyň tylyny berkitmäge-de ýardam edip bilerdi.
Mundanam başga Ýaponiýa Türkmenistan bilen söwdany täze tehnologiýa, ylaýta-da ösen elektron tehnologiýa pudagynda ýokary derejä çykaryp biler. Şu ugurdan Ýaponiýa Orsýetdenem, Hytaýdanam ep-esli öňde.
Türkmenistan täzelikçi Ýaponiýa näçe tiz ýüzüni öwürse, Aşgabat ykdysadyýetdäki hem öňdebaryjy tehnologiýadaky yzagalaklykdan şonça-da tiz ara açar. Şeýle öňe gidişligi, böküşi şu günki gün Türkmenistana Hytaýam, Orsýetem berip bilmez.
Ýaponlaryň tejribesi
Ýaponiýa bilen gatnaşyklar Türkmenistan üçin özüňi pes duýmakdan dynmak, gorkulary aradan aýyrmak üçin ýaponlaryň gymmatly tejribesini ornaşdyrmakda uly mümkinçilikler döredip biler. Şol gorkular, ýetmezçilikler durmuşyň dürli ugurlary boýunça özgerişler geçirmekden Gündogar ýurtlaryny häli-şindi saklaýan faktordyr.
Ýaponiýa özüniň milli we medeni aýratynlyklaryny, öwüşginlerini doly saklap galmak bilen, esasy demokratik gymmatlyklary kabul etmegiň mümkindigini subut etdi, ony özüne siňdirip, tehnologiýany ösdürdi, döwletliligini has baýlaşdyrdy.
Şu nukdaý nazardan, Ýaponiýa Uzak Gündogarda iň öndebaryjy döwletdir. Ol özüniň müňlerçe ýyllyk taryhyny, diňe özüne, ýaponlara mahsus bolan etnik aýratynlyklaryny adam hukuklary boýunça edilýän talaplar bilen berk baglanyşdyrdy. Şol talaplaryň gündelik durmuşda ýerine ýetirilişi kagyz ýüzünde däl, real durmuş hakykaty.
Sözüň şu manysynda ýapon syýasy sistemasynyň gadymy medeniýetini, swilizasiýasyny saklap galmak ugrunda edýän uly aladalary bilen möhüm demokratik gymmatlyklary: erkin telekeçiligi, oppozision hereketleri, pikirleriň dürlüligini utgaşdyrmasy Türkmenistan üçin görelde bolup biler. Munuň şeýledigine gowy gatnaşyklaryň dowamynda Türkmenistan göz ýetirer.
Ýaponlary dünýäniň iň öňdebaryjy milletleriniň hataryna goşan şol tejribeleri türkmen häkimiýetleri kabul edip bilermi? Türkmenistan öz taryhy we etnik aýratynlyklaryna bukulyp, awtoritar dolandyryşy aklamagyny, açyk hem azat jemgyýet gurmagy mundan beýläk hem agyzdyryklamasyny dowam etdirermi?
Döwleti çet-gyraky ýurt derejesindäki ýagdaýdan çykarmakda ösüşiň ýapon ýolunyň artykmaçlyklaryny dekabr aýynda Ýaponiýa etjek saparynda G.Berdimuhamedow görüp bilermi?
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Yragyň premýer-ministri Nuri al-Maliki Birleşen Ştatlaryň kanun çykaryjylary bilen duşuşdy. Maliki soňky iki ýylyň dowamynda Waşingtona amala aşyrýan ilkinji saparyny dowam etdirýär.
Maliki Yrakda belli bir derejede mezhebara dartgynlylygyň artmagy we Siriýa bilen araçäkleşýän territoriýalarda raýat urşunyň möwjemegi sebäpli dörän ýowuzlyklardan baş alyp çykmaga harby kömek soramak üçin Waşingtona bardy.
Birleşen Ştatlar şu ýylyň dowamynda Yrakda 7 müňden gowrak adamyň öldürilendigini çaklaýar.
Senator Jon Mak Kaýn çarşenbe güni Maliki bilen duşuşandan soň, Yrakda ýagdaýyň “erbetleşýändigini” we muny “tersine öwürmegiň” Malika baglydygyny aýtdy.


text:
REŇKLI DEMREW (KEPEK GÖRNÜŞLI DEMREW)
Demrew (Lichen) sözi adamzada Gippokratyň döwründen bäri bellidir. Deri keselleriniň köpüsi il arasynda «demrew» diýip atlandyrylýar. Şu keseller deride reňkli tegmilleriň döräp, deriniň soýulmagyna eltýär. «Demrew» sözi diýseň şertlidir. Mysal üçin, uçugy il arasynda gurşaýjy demrew, psoriazy bolsa teňňeli demrew diýip atlandyrýarlar. Emma bu deri keselleriň demrew bilen umumylygy gaty azdyr.
Demrewiň dürli görnüşleri dürli sebäplere görä ýüze çykýar. Muňa kömelek infeksiýasy ýa-da wirus, ýöne köp halatlarda immunitetiň peselmegi sebäp bolýar. Şu makalada reňkli demrew (il arasynda kepek görnüşli demrew diýip atlandyrylýan) barada gürrüň berilýär.
Demrewiň döremegine näme sebäp bolýar
Reňkli demrew (kepek görnüşli demrew) ýer ýüzüniň ähli künjeklerinde duş gelýär. Ol aýratyn-da howasy yssy we çygly bolan ýurtlarda giňden ýaýrandyr. Derlek adamlarda, derileriň himiki düzüminde aýratynlygy bolan adamlarda reňkli demrewiň ýüze çykmak howpy artýandyr. Şeýle-de bu kesel endokrin mäzleriniň işiniň bozulmalary, iýmit siňdiriş organlarynyň dowamly keselleri, immunoýetmezçiligi bolan adamlara ýokup bilýär.
Soňky ýyllarda kliniki ylmy-barlaglaryň netijesinde reňkli demrewiň genetiki meýilligidigi (tohum yzarlaýandygy) kesgitlenildi. Reňkli demrew öýken inçekeseliniň, limfogranulematozyň bolan ýagdaýynda has-da aňsat ýokup bilýär. Sebäbi öýken inçekeseli ýa-da limfogranulematozy bolan syrkawlar köp derleýändirler.
Reňkli demrewi döredýän kömeleklerýorgan-düşek ýa-da egin-eşik arkaly geçip bilýär. Ýöne bu kesel bedenlerinde kömelek bolan adamlar arkaly hem geçip bilýändir. Bu adamlar öz bedenlerinde kömelek infeksiýasyny göterip gezseler-de, demrewiň döremegine sebäp bolýan şertler döreýänçä, demrew bilen kesellemeýärler.
Demrew nämeden başlanýar
Reňkli demrew adatça uly bolmadyk, gaty gyzarmadyk, deriniň ýüzünde güberilip saýlanmaýan gülgüne tegmiliň döremeginden başlanýar. Bu tegmil käwagt sarymtyl ýa-da süýtli gara çaýyň reňkinde bolýar. Bu tegmiller kem-kemden «doganlary» bilen birleşip, birgeňsi çäkleri – «geografiki» nagyşlary emele getirýärler. Reňkli demrewiň tegmilleri gursakda, arkanyň ýokary böleginde, boýunda we eginlerde bolýar.
Güne ýanan deride bu tegmiller agymtyl görünýär. Tegmiller birigip, has uly tegmilleri emele getirýär. Ýöne olar kiçi tegmil görnüşinde hem galyp bilýär. Tegmiller gyzarmaýar, deri kepek görnüşinde biraz soýulýar.
Lukmana ýüz tutuň
Ýokarda agzap geçişimiz ýaly, demrewiň görnüşleri köpdür. Şonuň üçin-de, teniňizde peýda bolan nämälim tegmilleri ýa-da örgünleri özbaşdak bejerjek bolmaň. Demrewiň käbir alamatlary başga keseleriň alamatlaryna meňzeýändir. Şonuň üçin-de, deri keselleriniň lukmanyna ýüz tutuň. Sebäbi özbaşdak bejegi geçirjek bolup, üçran keseliňizi azdyryp, özüňize zyýan ýetirmegiňiz mümkin.
Demrewiň her bir görnüşiniň öz bejergi aýratynlyklary bardyr. Olaryň käbirini ýörite niýetlenen antiwirus melhemleri ýa-da kömelek infeksiýasyna garşy ulanylýan melhemleri bilen bejermeli. Demerewiň käbir görnüşlerini adamyň immunitetini ýokarlandyrmak arkaly bejerip bolýar, käbirleri bolsa öz-özünden aýrylýar. Şonuň üçin-de, demrewe uçran bolsaňyz, özbaşdak bejergi geçirmän, hökman lukmana ýüz tutuň.
Demrewi nähili saýgarmaly
Reňkli demrewi ýüze çykarmak üçin dürli usullar ulanylýar. Bu usullaryň biri-de Balzeriň ýod usulydyr: deriniň kesellän ýerini we onuň töweregindäki sagdyn derä ýoduň spirtdäki 5%-li ergini çalýarlar. Örgün zerarly deriniň ýumşan ýerleri sagdyn derä garanyňda has goýy reňklenýär. Bu usuly özbaşdak ulanjak bolmaň, sebäbi keseliň hemme alamatlaryny diňe lukman anyklap biler. Şeýle-de bu keseli Wuduň çyrasy arkaly ýüze çykaryp bolýar. Bu usulda deriniň kesellän ýerleri sarymtyl öwüsýär.
Reňkli demrewi ýüze çykarmakda ulanylýan başga bir usul — Saburonyň sredasyny ulanmak. Bu usulda kömelek infeksiýasynyň döräp ösmegine we ýaýramagyna ýardam berýän şertler döredilýär. Bu şertlerde 3 hepdeden gaýmak şekilli bakteriýalar emele gelýär. Olar hamyrmaýa kömelegine meňzeş bolup, mikroskopiki barlaglaryň netijesinde kömelekleriň topbaklaýyn öýjükleri ýüze çykarylýar.
Melhemler kömelegi «öldürýär»
Ýokanç kömeleklere garşy ulanylýan köp dürli melhemleri saýlanyňyzda şulara üns beriň:
kömelegiň köpelýän ýerlerinde ýygnanýan melhemleri saýlaň;
kömelegiň bolmadyk ýerlerine aralaşmaýan melhemleri saýlaň.
Reňkli demrew adatça derä çalynýan serişdeler arkaly bejerilýär. Keseliň has ötüşen ýagdaýlarynda ulgamlaýyn antimikotinleri ulanylýar. Olar bejergi möhletlerini gysgaldyp, keseliň gaýtalanmagynyň öňüni alýarlar.
Ýatda saklaň: eger-de siz özüňizde demrewiň alamatlary bardyr öýtseňiz, özbaşdak bejergi geçirjek bolmaň. Derrew lukmana ýüz tutuň. Lukman siziň keseliňizi doly anyklap, dogry bejergini maslahat berer.
Filed under: Bütin Temalar, Saglyk


text:
Ors uçarynyň Müsürde ýere gaçmagy bilen baglanyşykly derňewlere gatnaşýan işgärleriň biri bu hadysanyň bomba sebäpli bolan bolmagy ähtimal diýdi.
31-nji oktýabrda uçar A321 turistik merkez Şarm al-Şeýhden ýola düşeninden 23 minut soň ýere gaçyp, içindäki 224 adam öldi. Sinaý ýarymadasynda Müsüriň howpsuzlyk güýçleri bilen söweşýän "Yslam döwleti" atly toparyň jeňçileri uçary özleriniň urup ýykandyklaryny aýtdylar.
"Gara gutuda ýazga geçirilen sesdäki alamatlar we analizler onuň bombadygyny görkezýär" diýip, Müsüriň derňeýji toparynyň agzasy aýtdy. Meseläniň irnikdigine salgylanyp, adynyň agzalmazlygyny haýyş eden derňew işgäri: "Biz onuň bombadygyna ýüzde togsan derejede ynanýarys" diýdi.
Aňtaw gulluklary
Onuň 8-nji noýabrda bu beýanaty "Reuters" habar gullugyna bermezinden bir gün öň müsürli bir derňeýji uçaryň howada bölek-bölek bolandygyny, soňky sekuntda bir sesiň gara gutuda ýazga geçirilendigini aýtsa-da, dergeýjileriň entek maglumat toplaýandygyny belläp, uçaryň gaçmagyna näme zadyň sebäp bolandygy barada maglumat bermekden saklanypdy.
Amerikan we britan resmileri aňtaw gulluklarynyň maglumatlaryna esaslanyp, Şarm al-Şeýhden Sankt-Peterburga barýan uçary onuň bortunda ýerleşdirilen bir bomba partlatdy diýen pikirden ugur aldylar.
Kongresiň aňtaw komitetiniň agzasy Adam Şiff 8-nji noýabrda telewideniýä beren interwýusynda, eger bu "Yslam döwletine" bagly toparlar tarapynda amala aşyrylan bomba partlamasy bolsa, onda bu onuň "dünýä abanýan çynlakaý terroristik howp hökmünde ”Al-Kaýdadan” ozdurandygyny" aňladýar diýdi.
Howpsuzlyk ýagdaýlary
Orsýet 6-njy noýabrda, Beýik Britaniýanyň we Irlandiýanyň Şarm al-Şeýh barada edişi ýaly, özüniň Müsüre uçar gatnawyny tutuşlygyna togtadýandygyny bildirdi. Günbatar Ýewropanyň hem azyndan 5-6 döwleti öz raýatlaryna Şarm al-Şeýhe gitmezligi maslahat berdiler.
Häzir Müsürdäki ors raýatlarynyň sany 80 müň töweregi diýip çaklanylýar. Bularyň aglabasy Şarm al-Şeýhde. Müsürden yzyna dolanyp bilmän oturan britaniýalylaryň sany bolsa 170 müňe golaý.
"AP" habar gullugynyň bildirmegine görä, howpsuzlyk işgärleri Şarm al-Şeýhiň uçar meýdanynda howpsuzlyk ýagdaýlary gowy däl diýip, ozaldan nägilelik bildirip gelipdirler.
Bu aralykda Sankt-Peterburgyň St. Isaak atly baş ybadathanasynda uçar heläkçiliginde gurban bolanlaryň hatyrasyna köpçülikleýin ybadat çäreleri geçirildi.
Ululykda dünýäde dördünji bolan ybadathananyň ýas jaňy ölenleriň her biri üçin bir gezek ýaňlanyp, 224 gezek gaýtalandy.
Heläkçilikde ölenleriň aglabasy Sankt-Peterburgly ýa-da Orsýetiň beýleki demirgazyk-günbatar etraplarynyň ýaşaýjylarydy.


text:
Sişenbe güni tutuş dünýäde Adam hukuklarynyň halkara güni bellenýär.
Ermenistanda oppozision toparlar paýtagt Ýerewanda ýöriş geçirmek arkaly adam hukuklary meselesine ünsi çekýärler. Päkistanda häkimiýetler raýatlary howpsuzlygy, parahatçylygy we abadançylygy güýçlendirmek boýunça geçirilýän çärelere gatnaşmak arkaly bu senäni bellemäge çagyrýarlar.
Gazagystanda adam hukuklarynyň halkara gününi bellemek boýunça çäreleriň ençeme şäherlerde geçiriljegi barada habar berildi. Emma ýurtda yslamçy hereketleriň aktiw bolan ýeri hasaplanýan Atyrau şäherinde aktiwistler özleriniň jemlenmegine häkimiýetleriň päsgel berýändiklerini aýdýarlar.
Gyrgyzystanyň adam hukuklary boýunça baş wekiliniň ýolbaşçylygynda geçirilen ýörite dabara adam hukuklary boýunça köp aktiwistleriň we hökümet resmileriniň gatnaşmakdan boýun gaçyrandygy barada habar berildi.
Adam hukuklarynyň halkara güni 1950-nji ýylda BMG-niň Baş Assambleýasy tarapyndan ykrar edilipdi.


text:
«Talyban» günorta-gündogar Owganystanda, Pakistanyň serhediniň boýundaky bir etraby ele geçirdi.
Jeňçiler 26-njy awgust güni giçlik owgan howpsuzlyk güýçleri bilen bolan agyr çaknyşyklardan soň, Paktia welaýatynyň Jani Hel etrabyny basyp aldylar.
Welaýat gubernatorynyň sözçüsi Nakibulla Atal etrabyň synandygyny tassyklady we çaknyşyklarda azyndan 5 polisiýa ofiseriniň öldürilendigini, ýene bäşisiniň bolsa ýaraly bolandygyny aýtdy.
Etrap häkimi Abdul Rahman Solamal Jani Hel «Talybanyň» öňünde merkezi hökümetiň we welaýat ýolbaşçylarynyň ýeterlik derejede goşmaça goldaw ibermändigi sebäpli ýan berdi diýdi.
Solamal jeňçileriň etraby ele geçirip, öz ofisini we hökümet işgärleriniň we polisiýa ofiserleriniň öýlerini otlandygyny gürrüň berdi.


text:
Türkmenistanyň gündogar regionyndaky gaz ýataklaryny özleşdirmekde Hytaýyň kompaniýalarynyň Türkmenistan bilen kontrakt baglaşmagy, mundan daşgary Germaniýanyň RWE kompaniýasynyň hem Hazar deňzindäki gaz ýataklaryndan birini özleşdirmäge rugsat almagy ýaly wakalary resmi Aşgabat oňyn hyzmatdaşlyklaryň ýola goýulmagy hökmünde häsiýetlendirýär.
Emma, bu wakalara garamazdan, düýbi Britaniýada ýerleşýän «Maplecroft» analitik-barlaglar merkezi biznes üçin howply we howpsuz ýurtlar barada ýakynda taýýarlan hasabatynda
Türkmenistany biznes üçin iň bir howply ýurtlaryň hatarynda goýdy.
Hususan-da, dünýäniň 172 ýurdundaky ýagdaýlara syn berlen bu hasabatda 20 döwlet biznes işleri üçin dünýäde iň bir howply we amatsyz döwlet hökmünde görkezilýär. Türkmenistan: Birma, Somali, Demirgazyk Koreýa we Kongo bilen birlikde iň ýaramaz döwletler diýlip agzalýan ýurtlaryň birinji bäşligine girýär.
«Maplecroft» analitik-barlaglar merkeziniň jemgyýetçilik gatnaşyklary boýunça bölüminiň müdiri Jeýson MkGeown biznes üçin howplara baha berlende bu ýurtlaryň syýasy we kanunçylyk ýagdaýlary bilen baglanyşykly 20-ä golaý meseläniň göz öňünde tutulýandygyny aýtdy.
«Biziň ‘The legal and regulatory environment index’ atly hasabatymyz köp meseläni göz öňünde tutýan hasabat. Ol biznesdäki töwekgelçilikler bilen baglanyşykly 20 sany dürli faktory öz içine alýar. Bu faktorlara bolsa, kanunyň hökmürowanlygy, sud häkimiýetiniň garaşsyzlygy, biznesiň erkinligi we korrupsiýa, infestorlaryň goragy, emläk hukuklaryna hormat goýluşy, zähmet hukuklarynyň goralyşy ýaly birgiden faktorlar degişli» diýip, Jeýson MkGeown belledi.
Jeýson MkGeown öz guramasynyň Birleşen Milletler guramasy, Bütindünýä banky, Halkara Zähmet guramasy, Bütindünýä Saglyk Guramasy ýaly birgiden abraýly halkara guramalarynyň maglumatlaryna salgylanyp taýýarlaýan bu hasabatlarynyň dürli ýurtlardaky, şol sanda Türkmenistandaky biznesiň howpsuzlygyna baha bermekde-de uly rol oýnaýandygyny aýtdy."Nyýazowyň ýörän ýolundan barýar"
Ykdysadyýet ugrundan bilermen Annadurdy Hajyýew 2011-2030-njy ýyllar aralygy üçin Türkmenistanda kabul edilen «Sosial-ykdysady ösüş boýunça milli programmanyň» belli bir derejede Nyýazowyň döwründäki programmalary ýatladýandygyny aýdýar.
«Berdimuhamedowdan öň Nyýazow hem dürli programmalary yglan edipdi. Mysal üçin, “On ýyllyk abadançylyk” diýen ýaly birgiden programmalar bardy. Nyýazowyň ýurdy dolandyran 20 ýylynyň dowamynda halka kän wadalar berildi. Ýöne olardan hiç biri ýerine ýetirilmedi. Meniň göwnüme bolmasa, Berdimuhamedow hem halka dürli wadalary berip, dürli programmalary kabul edip, hemme zat gülala-güllük bolar diýmek bilen, edil şol Nyýazowyň ýörän ýolundan barýar» diýip, A.Hajyýew belledi.
Käbir bilermenler Türkmenistanyň ykdysadyýetinde dowam edýän durgunlyga bazar ykdysadyýetine geçiş prosesiniň uzaklaşdyrylmagynyň sebäp bolýandygyny aýdýarlar. Olaryň pikiriçe, bazar ykdysadyýetine geçmek prosesiniň uzaklaşdyrylmagynyň sebäbi bolsa, bu ugurda alnyp barylýan döwlet syýasaty bilen baglanyşykly.
Her bir döwletiň ykdysadyýetiniň syýasy çözgütlere baglydygyny bellemek bilen, bilermen Annadurdy Hajyýew şeýle diýdi: «Proletar liderlerinden biri Leninde şeýle sözler bar, ýagny ol “Ykdysadyýet – bu syýasatyň konsentrirlenen beýanydyr” diýipdir. Men bu sözi getirmek bilen, Türkmenistanda syýasy häkimiýetiň diňe bir adamyň elinde jemlenendigini aýdasym gelýär. Şol adam hem ykdysadyýetde näme etmelidigini buýruk berýär. Ýöne bu meseleler barada ykdysadyýetçiler we onuň opponentleri gürrüň etmeli we şolar hem çözmeli».
Ykdysadyýet ugrundan bilermen Annadurdy Hajyýew Türkmenistanda biznesiň esasy prinsiplerini howp astynda goýýan şular ýaly töwekgelçilikleriň saklanýan halatynda diňe bir içerki bazar gatnaşyklarynyň däl, eýsem daşarky ykdysady gatnaşyklaryň hem ösüp bilmejekdigini belledi.


text:
Anna güni Kairde müňlerçe protestçiler Tahrir meýdanyna ýygnanyp, ýurtda höküm sürýän Harby geňeşiň häkimiýeti graždan hökümetine geçirmegini talap etdiler. Müsürli aktiwistler anna günki protestleri "iň soňky şansyň annasy" diýip atlandyryp, "million adamly" proteste çagyrdylar.
Anna güni Kairde müňlerçe protestçi Tahrir meýdanyna ýygnanyp, harbylaryň häkimiýet başyndan çekilmegini talap etdiler. Bu protestler indi 7 gün bäri dowam edýär.
Protestçiler ýurtda fewral aýyndan bäri höküm sürüp gelýän Harby geňeşiň haýal etmän häkimiýeti wagtlaýyn graždan hökümetine geçirmegini talap edýärler. 2012-nji ýylyň iýun aýyna planlaşdyrylan prezidentlik saýlawlaryna çenli ýurdy graždan hökümetiniň dolandyrmagy islenilýär.
Protestçileriň käbiriniň elinde Müsüriň baýdagy, käbirleriniň elinde hem ýüzi "Halk graždan prezidentlik geňeşini islýär" diýen ýazgyly transparantlar bar.
"Bizi çökeren syýasy güýçlerden: güýç-gudrat üçin biziň janymyzy satýarmysyňyz diýip sorasym gelýär" diýip, protestçi Muhammed Alaşry aýdýar.
Ýene bir protestçi Saber Saad, talaplary ýerine ýetirilýänçä, Tahrir meýdanyny terk etmejekdigini belleýär: "Biz öz mertebämize gowuşýançak, Tahrir meýdanyndan çykmarys. Ýagdaý çydardan geçdi. Biz ejir baryny çekýäris. Adamlar azyk tapman kösenýär".
Kamal Ganzouri
Müsüriň döwlet mediasy 24-nji noýabrda Harby geňeşiň täze hökümeti düzmek üçin öňki premýer-ministr Kamal Ganzourini belländigini habar berdi.
Ganzouriniň bellenmegi baradaky habarlary Tahrir meýdanyndaky demonstrantlar oňat gaşylamadylar. Olar 78 ýaşly öňki premýer-ministr, halk gozgalaňyna ýolbaşçylyk edip, 30 ýyllap ýurda hökümdarlyk eden Hosni Mubaregi häkimiýet başyndan kowan ýaşlara wekilçilik etmez diýýärler.
Amerikada bilim alan Ganzouri 1996-njy ýyldan 1999-njy ýyla çenli Mubaregiň premýer-ministri bolup işledi. Mubarek häkimiýet başyndan çetleşdirilensoň bolsa, oňki režimden ýüz öwürdi.
Ganzouriniň bellenendigini harbylar resmi taýdan entek tassyklanoklar. Harbylar tarapyndan ozal bellenen Essam Şerifiň ýolbaşçylygyndaky hökümet şu hepde Kairde we Müsüriň beýleki şäherlerinde gazaply protestler barýarka wezipeden çekildi.
41 adam ölüpdir
Müsüriň Saglygy goraýyş ministrliginiň aýtmagyna görä, gazaply hereketlerde 41 adam ölüpdir. Iň agyr çaknyşyk hem protestçiler bilen howpsuzlyk güýçleriniň arasynda Tahrir meýdanyndan Içeri işler ministrligine gidýän köçede bolupdyr. Bu ýerde bolan çaknyşyklarda 36 adam ölüpdir.
Harby geňeş howpsuzlyk güýçleri tarapyndan adamlaryň öldürilenligi üçin ötünç sorap, ölenleriň maşgalalaryna maliýe kömegini teklip etdi.
Hökümet güýçleri bilen protestçileri biri-birinden daşlaşdyrmak üçin bu köçede indi demir germew gurlup ýör.
Müsürli aktiwistler häkimiýetiň graždan hökümetine geçirilmegini talap edip, anna günki protestleri "iň soňky şansyň annasy" diýip atlandyrdylar. Olar Kairde we ýurduň beýleki şäherlerinde "million adamly" proteste çagyrdylar.
Duşenbe güni Müsürde parlament saýlawlary geçýär. Bu Mubarek häkimiýetden kowlaly bäri geçirilýän ilkinji saýlawlardyr. Saýlawlaryň öň ýanynda protestler dowam edýär.


text:
Müsüriň paýtagty Kairde polisiýa bilen protestçileriň arasynda bolan çaknyşykda azyndan 50 adamyň ýaralanandygyny aktiwistler habar berýärler.
Protestçiler ýolda duran maşynlary oda berip, hökümet edaralarynyň binalaryny goraýan howpsuzlyk işgärlerine garşy daş zyňypdyrlar. Polisiýa hem 300-e golaý protestçini dargatmak üçin, ýaraglardan howa ot açdy.
Protestçileri tussaglykda saklanýan Abboudi Ibrahim alty aktiwistiň ýenjilendigi baradaky gep-gürrüňler gazaplandyrdy.
Protestçiler üç hepde bäri hökümet binasynyň öňünde ýygnanyp, täze bellenen premýer-ministr Kamal al-Ganzowuryň bina girmegini böwetleýärler.
Demonstrantlaryň nygtamagyna görä, al-Ganzowuri Müsüriň ozalky prezidenti Hosni Mubaregiň režiminiň bir bölegi.


text:
Gollandiýanyň şikaýat sudy 1995-nji ýylda Bosniýanyň Srebrenisa obasynda azyndan üç sany ýerli ýaşaýjynyň öldürilmeginde Golland döwletiniň jogapkärdigi barada höküm çykardy.
Hususan-da, sud Bosniýadaky uruş wagtynda Gollandiýanyň harbylarynyň ýerli serb güýçlerine üç sany bosniýaly raýaty bermek bilen, olaryň ölümine sebäp bolandyklaryny belledi.
Gollandiýanyň şikaýat sudy şol ölen raýatlaryň maşgalalaryna kompensasiýalaryň tölenmelidigi barada-da karar çykardy.
Synçylar Gollandiýanyň sudunyň çykaran bu kararynyň Bosniýadaky uruşda pida çeken beýleki raýatlaryň-da Gollandiýanyň hökümetinden kompensasiýa talap etmeklerine ýol açmagynyň mümkindigini aýdýarlar.
1995-nji ýylda golland goşunlary tarapyndan goralýan Bosniýanyň Srebrenisa obasynda ýerli serb goşunlary 8 müň töweregi bosniýaly parahat ýaşaýjyny öldüripdiler.


text:
Türkmenabadyň uly sport toplumy diýlip hasaplanýan stadionyň zallarynyň birinde mugallymçylyk institutynyň talyp ýigitleri woleýbol oýnaýarlar. Sport toplumynyň esasy girelgesinde, bary-ýogy iki sany küşt stolunyň daşynda bolsa institutyň talyplarynyň küşt oýnaýandygyny görmek bolýar.
Bu Türkmenistanda 1-nji aprelde başlanan we 7-nji aprelde tamamlanmaly "Sagdynlyk we bagtyýarlyk" hepdeliginiň çäginde geçirilýän ýaryşlardan diňe biri. Ýöne bu çäreleriň iň bärkisi Lebap welaýatyny alsaň-da, geçen ýyldakylardan tapawudy bar.
Muňa diňe stadionyň käbir bölekleriniň adamsyzlygyndan däl, Lebabyň bazardyr dükanlarynyň görnüşinden hem göz ýetirmek mümkin.
Spirtli içgileriň söwdasy adaty günlerdäki ýaly dowam edýär.
Geçen ýyldakydan tapawutlylykda, bu ýylky "Sagdynlyk hepdeliginde" Türkmenabat şäheriniň il arasynda "Gök bazar" diýlip atlandyrylýan bazarynda ýerleşýän dükanlarda spirtli içgiler we çilim söwdasy adaty günlerdäki ýaly dowam edýär.
"Gök bazaryň" Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir telekeçileriniň aýtmaklaryna görä, spirtli içgi we çilim satmaga hökümet tarapyndan hiç hili çäklendirme ýok.
Sport çäreleri
Bu tapawuda sport mekdeplerinde hem göz ýetirse bolýar. Geçen ýyl "Sagdynlyk we Bagtyýarlyk hepdeliginiň" dowamynda sport mekdepleridir, stadionlaryň ählisinde ýaryşlar geçirilen bolsa, bu ýyl onuň ýaly ýaryşlaryň diňe belli bir mekdeplerde geçirilýändigini aýtmak mümkin.
Bu ýagdaýa Garaşsyzlyk etrabynyň sport mekdeplerini mysal getirse bolar, çünki etrabyň sport mekdeplerinde kiçi klas okuwçylarynyň arasynda geçirilen birlän-ikilän futbol we basketbol boýunça ýaryşlary hasap etmeseň, öňki ýyldaky ýaly welaýat, etrap derejesindäki ýaryşlar bu ýyl ýok.
Türkmenabat şäheriniň Bitarap Türkmenistan köçesiniň ugrundaky welaýatyň iň uly sport toplumynda-da 2-nji aprel güni diňe Seýitnazar Seýdi adyndaky mugallymçylyk institutynyň talyplaryny we Welaýat Sport komitetiniň işgärlerini görmek bolýardy.
Welaýat Sport komitetiniň efirde adynyň agzalmagyny islemedik bir jogapkär işgäri bu uly stadionda hepdäniň anna güni futbol ýaryşynyň geçiriljekdigini, ondan bärde hiç hili uly çäräniň bolmajakdygyny aýtdy.
Edara-kärhanalaryň işgärleriniň pikirine görä, bu ýyl "Saglyk hepdeliginiň" beýle ýüzleý geçirilmeginiň düýp sebäbi ýokardan edilen talabyň güýçli bolmanlygynda.
Umuman aýdylanda hepdäniň dowamyndaky çäreler o diýen şagalaňly bolmasa-da, Lebapda hepdäniň ýekşenbe güni, ýagny 7-nji aprelde geçiriljek uly çärä taýýarlyk görülýär.
Bu taýýarlygyň çäginde şu günler Sport komitetiniň işgärleri stadionyň oturgyçlaryny arassalap, reňklemeli ýerlerini reňkleýärler, stadiony geljekki çärelere taýýarlaýarlar.
Bu çärä-de, däp bolşy ýaly, döwlete degişli edara-kärhana işgärleriniň, ýokary okuw jaýlarynyň talyplarynyň gatnaşdyrylmagyna garaşylýar.


text:
Şenbe güni Owganystanyň resmileri ýurduň Samangan welaýatynyň Aýbak şäherinde toý dabarasy wagtynda amala aşyrylan partlamada azyndan 17 adamyň, şol sanda ýerli parlament deputatynyň-da ölendigini habar berdiler.
Bu partlama özbek milletinden bolan parlament deputaty Ahmad Khan Samanganiniň gyzynyň durmuşa çykmagy bilen bagly gurnalan toý dabarasynda amala aşyrylypdyr.
Ýerli polisiýanyň maglumatyna görä, bu partlamada parlament deputaty Ahmad Khan Samangani bilen birlikde, bu welaýatyň howpsuzlyk gullugynyň başlygy Khan Mohammad we regionyň harby komanduýuşisi hem ölüpdir.
Ýaralananlaryň arasynda regionyň polisiýa edarasynyň komanduýuşisi Saýd Ahmad Samehiň we Sari Pul welaýatynyň ozalky häkimi Saýd Ekbal Munibiň hem bardygy habar berilýär.
Owganystandaky talyban toparlary bu hüjüme özleriniň dahylly däldiklerini yglan etdiler.


text:
Häzirki wagtda paýtagtda şäheriň köçelerini abadanlaşdyrmak we giňeltmek boýunça giň gerimli işler alnyp barylýar. Paýtagtyň dürli künjeklerinde estakadalardyr köprüler gurulýar. Türkmenistanyň baş şäheriniň köçeleriniň-de ençemesi giňeldilýär.
Şol giňeldilýän köçeleriň biri-de Griboýedow köçesi, ol Aşgabadyň iň uly köçelerinden biri diýlip hasaplanýar. Häzir agzalan işler bu köçäniň Metallistler köçesi bilen kesişýän ýerinden tä Bedew ýaşaýyş massiwine çenli böleginde alnyp barylýar.
Paýtagtyň köçelerinde awtoulag gatnawyny kadalaşdyrmak üçin durmuşa geçirilýändigi aýdylýan bu çäreler, käbir halatlarda ady tutulan köçeleriň töwereginde ýaşaýan ilatyň durmuşyna ýaramaz täsir ýetirýär.
Mysal üçin agzalýan gurluşyk işleri sebäpli, Griboýedow köçesiniň ýokarda agzalan böleginde ýerleşen 10-njy awtoparkyň günorta tarapy, “Awtotrestiň” howlusynyň günorta tarapy, köne MŽF-iň we tehnikumyň howlulary ýumrulýar.
Galyberse-de, bu köçäniň gönülenýändigi sebäpli, onuň ugruna düşýän ýaşaýyş jaýlarynyň ählisiniň hem ýumrulyp, olaryň ýaşaýjylarynyň göçüriljekdigi aýdylýar.
Beýleki köçeler
Häzirki döwürde, köçeleri oňarmak we giňeltmek işleri Aşgabadyň käbir beýleki ýerlerinde hem alnyp barylýar. Olardan ýene biri - Gurbansoltan prospekti. Paýtagtdaky Aýna zawodynyň golaýyndan geçýän bu köçäniň giňeldilmegi bilen baglanyşykly şol zawod hem öňki ýerinden göçürilýär.
Geçen ýyl paýtagtyň Görogly köçesi bilen A.Nyýazow prospektiniň kesişýän çatrygynda täze tunnel geçelgesi açyldy. Şol tunneliň gurluşygy gidýärkä onuň golaýyndaky ýaşaýyş jaýlarynyň ençemesi ýumruldy. Bu ýerdäki çagalar bagy hem ýykyldy.
Ondan öň, paýtagtyň Gagarin köçesiniň tunnelden çykyp, Ýerewan köçesine barýança bolan aralykdaky, ýoluň sag tarapynda ýerleşýän seteräm oturan howluly bir gatly ýaşaýyş jaýlary hem ýumruldy we olaryň ýaşaýjylary ol ýerden göçürildi. Şol bir wagtda hem köçeler giňeldilip, ýaşaýyş jaýlary ýumrulan ýaşaýjylaryň käbirleri entegem täze öýe göçüp baryp bilenoklar.
“Tunel sebäpli göçürdiler”
“Meni we maşgalamy Görogly hem-de A.Nyýazow propsektleriniň çatrygynda gurlan tunnel sebäpli [ol ýerden] göçürdiler. Parahat-7 mikroraýonyndan kwartira bereris diýip aýtdylar. Emma häzire çenli şol jaýyň gurluşygy tamamlananok” diýip, özüni Swetlana diýip tanadan ildeşimiz Azatlyk Radiosyna gürrüň berýär.
Paýtagt Aşgabadyň köçelerini rekonstruksiýa etmek we giňeltmek işleri ýokarda agzalan köçeler bilen çäklenmeýär. Resmi maglumatlara görä, 2015-16-njy ýyllarda paýtagt Aşgabatda 20 sany prospektleridir, köçeleri modernleşdirmek göz öňünde tutulýar. Şeýle-de täze köçeler hem gurulmaly.
Bu işleriň ählisi hem 2017-nji ýylda geçiriljek “Aziada” oýunlaryna taýýarlygyň çäginde alnyp barylýar.


text:
Şu ýylyň 21-nji iýuly — 4-nji awgusty aralygynda Türkmenistanyň Ýörite Olimpiýa Milli merkeziniň tälimçilerinden we türgenlerinden ybarat bolan 18 adamlyk topar Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Los-Anjeles şäherinde saparda boldular. Bu ýerde Ýörite Olimpiadanyň Bütindünýä Tomusky oýunlary geçirildi.
Biziň toparymyz Los-Anjeles şäheriniň howa menzilinde gyzgyn garşylanandan soňra, ýörite ulag bilen Karson şäherine ugrady. Toparymyz bu ýerdäki talyplar şäherçesinde dünýä döwletleriniň birnäçesinden gelen wekiller bilen birlikde birnäçe gün ýaşady we ýaryşlara taýýarlyk gördi. Şäheriň ýolbaşçylary biziň toparymyza öküz şekillendirilen nyşanjygy gowşurdylar. Ýerli ynançlara görä, öküziň şekili durmuşa hemme zady zähmet bilen gazanyp bolýandygyny aňladýan eken. Ýaryşlardan öň Türkmenistanyň topary bu ýerde dabaraly çäreleriň birnäçesine gatnaşdy.
21-nji iýulda Los-Anjeles şäheriniň «Memorial Coliseum» atly taryhy stadionynda oýunlaryň dabaraly açylyşy boldy. Dabaralaryň çäginde Türkmenistanyň toparyna hem aýratyn hormat bildirildi.
Ýeri gelende aýtsak, Ýörite Olimpiadanyň Bütindünýä Tomusky oýunlary her dört ýyldan bir geçirilip, şu gezekki Oýunlarda sportuň 25 görnüşi boýunça ýaryşlar göz öňünde tutulypdyr. Oýunlara gatnaşmak üçin dünýäniň 165 döwletinden 6 500 töweregi türgen, 2 müňden gowrak tälimçi we 30 müň meýletinçi şähere ýygnanypdyr.
Türkmenistanly türgenler sportuň 6 görnüşi boýunça ýaryşlara gatnaşdylar. Şunda türgen Batyr Baýramowyň gazanan üstünliklerini ilkinji nobatda nygtamak isleýäris. Suwda ýüzmek boýunça ýaryşlara gatnaşan türkmen türgeni arkanlygyna ýüzmek boýunça kümüş, erkin ýüzmek boýunça bürünç medala mynasyp bolup, sport bilermenleriniň, dünýäniň dürli döwletlerinden, iri halkara sport guramalaryndan gelen hünärmenleriň ünsüni çekdi.
Edil şeýle üstünligi ýurdumyza wekilçilik eden beýleki bir türgen — Maksat Gummaýew hem gazandy. Ýeňil atletika boýunça ýaryşlara gatnaşan türkmen türgeni bellenen aralyga ylgamak boýunça bürünç, sportuň softbol görnüşi boýunça bolsa has gowy netijäni görkezip, altyn medala mynasyp boldy.
Badminton boýunça geçirilen ýaryşlarda Umyt Amandurdyýew şowly çykyş edip, bürünç medala mynasyp boldy. Gülnar Allagulyýewa bilen Alyjan Umurow uly tennis boýunça jübütleýin ýaryşlarda iň ýokary netijäni görkezmegi başaryp, türgenlerimiziň gazanan medallarynyň üstüni altyn medal bilen ýetirdiler. A.Umurow oglanlaryň arasyndaky ýekebara ýaryşlara-da gatnaşyp, bu gezek hem gowy netije görkezmegi başardy.
Toparymyzyň türgenleri medallaryň ýene-de ikisini stoluň üstünde oýnalýan tennis boýunça gazandylar. Sportuň bu görnüşi boýunça geçirilen ýaryşlara ýurdumyzdan Batyr Awlýakuliýew wekilçilik etdi. Bir altyn we bir bürünç medal gazanan türkmen türgeni Türkmenistanyň toparynyň bu ýaryşda gazanan üstünligi has-da berkitdi.
Mahlasy, ýurdumyzyň topary bu iri ýaryşda medallaryň jemi 12-sine mynasyp boldy. Şolaryň 3-si altyn medaldyr.
Ýörite Olimpiadanyň Bütindünýä Tomusky oýunlaryna gatnaşmak bilen, türkmen türgenleri uly tejribe topladylar. Ýaryşlaryň dowamynda geçirilen dürli dabaraly çärelerdir gazanylan üstünlikler bolsa, olaryň sport bilen has ýakynlaşmagyna itergi berdi.


text:
Düýn Fransiýanyň Parlamentiniň aşaky öýi awtorlyk kanunlaryny bozýan we bikanun ýollar bilen internetden kinodyr, aýdym-sazlary göçürýän adamlaryň internetlerini kesmeklige rugsat berýän kanunyň proýektine ses berdi.
Şu ýylyň başynda bu kanunyň proýekti fransuz Parlamentiniň ýokarky öýi tarapyndan hem tassyklanylypdy. Indi bu proýekt Parlamentiň ýörite komiteti tarapyndan tassyklanylmaly.
Bu kanuny proýekte görä, awtorlyk hukuklaryny bozup, internetden kinodyr, aýdym-sazlary göçürýän adamlara bir ýyla çenli internetden peýdalanmaklyk gadagan edilip bilinýär ýa-da olara türme tussaglygy-da berlip bilinýär.


text:
Fransiýada musulman restoranynda işleýän bir işgär orazada alkagolly içgi paýlaýandygy üçin ýenjilipdir.
Restoranyň musulman işgäri bolan bu aýalyň gürrüň bermegine görä, ol oraza aýynda restorana gelenlere alkagolly içgi hödürläni üçin, iki adam uly dawa turzupdyr we soňam ony ýenjipdirler.
Agzalýan bu hüjüm 30 ýaşyndaky ofisiant zenana oraza aýynyň birinji gününde Fransiýanyň Nitsa şäherinde, bu aýalyň öz iş ýerinde, ýagny meýhanada gurnalypdyr. "L'Obs" gazetine beren interwýusynda ol zenan öz üstüne ýekelikde işleýärkä hüjüm edilendigini gürrüň berýär.
"Olar tekjelerdäki alkagolly içgileriň çüýşelerini görkezip, ellerini salgadylar. Olardan biri arapça şeýle diýdi: "Oraza aýynda alkagolly içgi paýlaýandygyň üçin utan. Men Alla bolan bolsadym, seni dara çekdirerdim".
“Men gaty gorkdum”
Restoranyň işgäri bolan aýal hem oňa olara şeýle jogap beripdir: "Siz Alla däl ahyryn, meni günäkärlär ýaly". Ondan soň ol adamlar ýaňky zenana "jelep" diýip, sögünip bardan çykyp gidipdirler.
Aradan biraz salym geçenden soň ýaňky adamlar bara gaýdyp gelip, ol zenany urup-ýenjip, ýere ýykypdyrlar.
"Men gaty gorkdum. Men näme bolýanyny seljerip bilmedim. Olaryň meni näme üçin ýençýändigine düşünmedim. Olar nämä esaslanyp, meni urup-ýençdiler? Men şeýle hüjüm bilen öz mertebämiň gaty erbet kemsidilendigini duýdum. Men mundan beýläk özüm ýaly zenanlaryň şeýle zalymlyga duçar bolmagyny islemeýärin" diýip, zenan gürrüň berýär.
Duýdansyz hüjüm
Zenanyň beren maglumatyna görä, ol öz watany Tunisde hem edil şeýle işde işläpdir we ýöne ol ýerde hiç haçan beýle kemsidiji ýagdaýa duçar bolmandyr.
"Men hiç wagt Fransiýada şeýle azat hem erkin ýurtda beýle hüjüme duçar bolaryn diýip pikir etmeýärdim. Men olaryň ýene bu taýyk dolanyp gelmeginden gorkýaryn. Men olaryň meniň işime päsgel bermegini islemeýärin" diýip, bar-restoranda işleýän zenan žurnalistlere gürrüň berýär.
Bolan hadysa restorandaky kameralar tarapyndan surata düşürilipdir. Duýdansyzlykda hüjüme duçar bolan zenan restoranyň başlygyny kömege çagyrypdyr we olam dessine polisiýa ýagdaýy habar beripdir. Restorandaky kameralaryň surata düşürenlerini hem soňra polisiýa subutnama hökmünde beripdirler.
"L'Obs" gazetiniň ýazmagyna görä, hüjümçi adamlar medisina barlagyndan geçirilipdir. Ýöne olar häzirlikçe tussag edilmändirler.


text:
Russiýanyň maglumatlarynda 1-nji aprel gijesi Ohotsk deňzindäki Kamçatka ýarymadasynda “trauler” kysymly rus gämisiniň suwa batmagy netijesinde azyndan 54 adamyň ölendigi habar berilýär.
Russiýanyň Adatdan daşary ýagdaýlar boýunça ministrliginiň resmileri Dalniý Wostok traulerinde 132 adamyň bolandygyny we olaryň 63 sanysynyň halas edilendigini aýdýarlar. Gäminiň 15 sany ekipaž agzasy heniz hem ýitirim.
Bu sebitdäki 25-den gowrak balykçy gämisi ekipaž agzalaryny halas etmäge kömek etdiler diýlip, ministrligiň websaýtynda çap edilen beýanatda bellenilýär.
Resmiler aglabasy gipotermiýadan, ýagny bedeniň temperaturasynyň sowamagyndan ejir çekýän halas edilen ekipaž agzalarynyň dikuçar arkaly Magadandaky keselhana ýerleşdirilendigini aýdýarlar.
“Trauler” kysymly gäminiň batmagyna nämäniň sebäp bolandygy barada henize çenli resmi taýdan hiç hili maglumat berilmedi.


text:
13-nji iýulda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow göni aragatnaşyk arkaly nobatdaky wideoşekilli iş maslahatyny geçirdi. Maslahatyň barşynda ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň ileri tutulýan wezipelerine, şol sanda Oba milli maksatnamasyny ýerine ýetirmek bilen baglanyşykly meselelere, şanly seneleri mynasyp garşylamak boýunça ýaýbaňlandyrylan taýýarlyk çärelerine, käbir resminamalaryň taslamalaryna, şeýle hem döwlet durmuşynyň beýleki birnäçe möhüm meselelerine garaldy.
Wideoşekilli iş maslahatynyň barşynda döwlet Baştutany Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary, milli howpsuzlyk ministri Ý.Berdiýewi we ýurdumyzyň welaýatlarynyň we Aşgabat şäheriniň häkimlerini çagyrdy.
Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary, milli howpsuzlyk ministri ýurdumyzyň harby we hukuk goraýjy edaralarynyň wekillerinden düzülen toparyň geçiren işleri barada hasabat berdi we “Mukaddes Gadyr gijesi mynasybetli iş kesilenleriň günäsini geçmek hakyndaky” Permanyň hem-de “Türkmenistanyň çäklerinde iş kesilen daşary ýurt raýatlarynyň günäsini geçmek hakyndaky” Permanyň taslamalaryny Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy Gurbanguly Berdimuhamedowyň garamagyna hödürledi.
Şu gün halkymyz mübärek Oraza aýynyň Gadyr gijesini uly umyt-arzuwlar bilen garşy alýar we bu mukaddes gije agyzaçar sadakalaryny berýär diýip, döwlet Baştutanymyz maslahata gatnaşyjylara ýüzlendi .
Biz her ýyl beýik ata-babalarymyzyň rehimdarlyk we ynsanperwerlik ýörelgelerinden ugur alyp, jenaýat edendikleri üçin iş kesilen we eden etmişlerine ökünip, ak ýürekden toba gelen adamlaryň mukaddes Gadyr gijesi mynasybetli günälerini geçýäris, olary jeza çekmekden boşatmak ýaly sahawatly çäreleri yzygiderli geçirýäris diýip, milli Liderimiz sözüni dowam etdi.
Hormatly Prezidentimiz şol asylly däbimize eýerip, iş kesilen 1061 raýatymyzyň hem-de daşary ýurtly 10 raýatyň mukaddes Gadyr gijesi mynasybetli günälerini geçmek baradaky Permanlara gol çekdi.
Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary, milli howpsuzlyk ministri Ý.Berdiýewe, şeýle hem hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylaryna günäsi geçilen adamlaryň ählisini tussaglykdan boşadyp, olaryň Oraza baýramyna çenli öz öýlerine, maşgala agzalarynyň arasyna barar ýaly ähli zerur işleri geçirmegi tabşyrdy.
Döwlet Baştutanymyzyň belleýşi ýaly, biz şeýle sahawatly çäreleri geçirmek bilen, eden etmişlerine ökünip, toba gelen adamlara öz günälerini halal zähmetleri bilen ýuwup, ýurdumyzy mundan beýläk-de ösdürmek boýunça alnyp barylýan işlere ýakyndan gatnaşmaga mümkinçilik döredýäris.
Şunuň bilen baglylykda, hormatly Prezidentimiz ýurdumyzyň welaýatlarynyň hem-de Aşgabat şäheriniň häkimlerine, şeýle hem beýleki ýolbaşçylara günäsi geçilen adamlary iş bilen üpjün etmek boýunça zerur çäreleri görmegi tabşyrdy.


text:
22-nji iýulda Şwesiýada bosgunlykda ýaşaýan belli dissident Aýgül Täjiýewa 65 ýaşynyň içinde tarpa-taýyn aradan çykdy.
Aýgül Täjiýewa 1944-nji ýylyň 27-nji awgustynda Mary şäherinde dogulýar. Ol Türkmen Döwlet Medisina Insititutyny tamamlandan soň, Türkmenistanyň saglygy saklaýyş sistemasynda işleýär.
Aýgül Täjiýewa Türkmenistanyň Gyzyl Ýarym Aý jemgyýetiniň başlygy, Türkmenistanyň Ýokary Sowetiniň soňky çagyrylyşynyň deputaty bolupdy.
Ýurtda bir adamyň häkimligi ýol alyp başlanda, Aýgül Täjiýewa oňa garşy çykdy hem-de deputatlyk mandatyndan mahrum boldy. Aýgül Täjiýewa ahyry ýurdy terk etmäge mejbur boldy. Ol Şwesiýada ýaşaýardy.


text:
Orsýetiň Çeçenistan respublikasynyň paýtagty Groznyda ulag partladylanda polisiýanyň kapitany öldi. Bu barada ýerli resmiler habar berýär.
Maglumata görä, partlama penşenbe güni irden amala aşyrylyp, bomba ulagyň oturgyjynyň aşagynda ýerleşdirilipdir. Polisiýanyň işgäri alan ýaralary sebäpli, keselhanada öldi.
Demirgazyk Kawkaz regionynda polisiýanyň “yslamçylar” diýlip güman edilýänlere garşy alyp barýan göreşi her ýyl onlarça adamyň ölümine sebäp bolýar.
Bu regionda iň durnuksyz diýlip Dagystan, Inguşystan, Çeçenistan hem Kabardino-Balkariýa hasaplanylýar.


text:
Türkmenistanda soňky aýlarda täze bir däbiň döreýändigi, ýaş çatynjalaryň prezidentiň portretiniň öňünde surata düşmekleriniň adaty bir zada öwrülip barýandygy hakynda habar gelýär.
Käbirleri munuň häkimiýetler tarapyndan halkyň boýnuna zor bilen dakylýan zat däldigini, eýsem raýatlaryň öz erk-islegi bilen baglydygyny aýdýar. Emma bu pikir bilen ylalaşmaýanlar hem bar.
Şol bir wagtda döwlet baştutanynyň suratynyň indi Türkmenistanda hemme görnükli ýerde bardygyny, munuň ilatyň durmuş-ýaşaýşynyň bir bölegine öwrülendigini aýdýan raýatlar hem bar.
Emma bu täze däbi toýlaryň hem syýasylaşdyrylmagy, halk tarapyndan wagtlaýyn saýlanýan syýasy ýolbaşçyny iki adamyň toý şatlygyna hem şärik etmek synanyşygy hökmünde häsiýetlendirýänler hem bar.
Eýsem bu ýagdaý barada kim näme pikir edýär? Belki, ýaşlar dogurdanam öz toý albomlarynda syýasy lideriň hem bolmagyny isleýändirler. Ýa bu her kimiň öz islegi esasynda çözülmelimi?
Azatlyk Radiosy şu temadan söhbetdeşlik geçirmegi nazarda tutýar.
Pikirleriňizi, bellikleriňizi ýazsaňyz, minnetdar bolardyk.


text:
Özbegistanyň hökümeti resmi hat alyşmalary ýerli “umail.uz” atly elektron hat alyşmak ulgamyna geçirip başlady.
Adynyň efirde tutulmazlygyny soran Özbek hökümetindäki çeşmeleriň berýän maglumatyna görä, 4-nji iýunda ýurduň Ministrler Kabineti ýygnanyp, gürrüňi edilýän sistema geçişi çaltlandyrmak barada karara gelipdirler.
Özbegistanyň Ministrler Kabineti bu çäräniň ýerli Internet ulgamyny ösdürmak baradaky tagallalaryň we hökümet organlarynyň arasynda aragatnaşygy utgaşdyrmagyň bir bölegidigini aýtdy.
Döwlet edara we guramalarynyň ählisine “umail.uz” ulgamyndan hasap açmaklary we ony diňe resmi hat alyşmalary üçin ulanmaklary barada görkezme berildi.
“Umail.uz” ulgamy 2013-nji ýylyň aprel aýynda açylypdy. Muňa garamazdan, onda şu wagta çenli diňe 55 müň e-mail hasaby ýazga alyndy.
Şeýle-de, Özbegistanyň Bilim ministrliginiň beren maglumatyna görä, 15-nji iýundan başlap öz hat alyşmalaryny “umail.uz” ulgamyna geçirmekleri üçin ýurduň ýokary okuw jaýlarynyň we hünärment mekdepleriniň ählisine duýduryş berilipdir.


text:
Mundan iki ýarym ýyla golaý wagt ozal, 2009-njy ýylyň ýanwarynda geçirilen hökümet maslahatlarynyň birinde prezident Gurbanguly Berdimuhamedow ýurduň energetika pudagynda elektrik üpjünçiligi bilen bagly käbir düýpli problemalaryň bardygyny boýun alypdy.
Hususan-da, ol şonda şeýle diýipdi: “Bizin energetika pudagymyzda hem çözmegi zerur bolan uly meseleler bar. Hemişe iň bir jogapkärli pursatlarda elektrik energiýasy bilen baglanyşykly bökdençlikler ýüze çykýar. Pudakda işleri talabalaýyk guramak üçin diňe başarjaňlyk we höwes gerek”.
Paýtagt Aşgabadyň energiýa üpjünçiligine 2,3 milliard ýewrodan gowrak serişde sarp ediler diýip, 2010-njy ýylyň fewral aýynda habar berildi
. Proýekt belgiýaly “Enex Process Engineering S.A.” kompaniýasynyň hem-de fransiýaly “Schneider Electric
” konsortiumynyň spesialistleri tarapyndan taýýarlandy. Ol 10 ýylyň dowamynda 3 tapgyra bölünip amala aşyrylmaly.
Ýöne şondan soňky geçen döwrüň içinde döwlet lideri nämüçindir elektrik üpjünçiligi bilen baglanyşykly bar bolan çynlakaý problemalara garamazdan, bu meseläni düýpli gozgamady.
Iýul aýynyň ahyrynda geçen hökümet maslahatynda-da prezident ýurduň mobil aragatnaşyk pudagyndaky problemalara alada bildirip, aragatnaşyk ministrine igesini sürtüp, oňa berk tabşyryklary tabşyrsa-da, şu günki gün köpleri alada goýýan elektrik üpjünçilik meselesini welin ol ýene gozgamady.
Çynlakaý kynçylyk
Uzak obalardaky ýagdaýlar barada gürrüň etmän, eýsem, paýtagt Aşgabat we onuň eteklerindäki ilatly punktlar barada gürrüň edilende-de, şu günki gün ol ýerlerdäki elektrik togy bilen üpjünçilik ýagdaýynyňam örän gözgynydygy barada maglumatlar gelip gowuşýar.
Aşgabadyň eteginde ýaşaýan garaşsyz žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew hem Azatlyk Radiosy bilen telefon gürrüňdeşliginde şu günki gün adamlaryň bu ugurda çynlakaý kynçylyklary başdan geçirýändiklerini tassyklady.
“Türkmenistan öz elektrik energiýasyny daşary ýurtlara-da eksport edýär. Emma ýurduň içinde welin onuň üpjünçiligi örän ýaramaz. Ynha, özümiz Aşgabadyň eteklerinde, Änewde ýaşap ýörüs, ýöne şu ýerde-de kondisionerler we plitkalar 140-150 woltda işleýär. Soňky üç ýylyň içinde elektrik energiýasy bilen üpjünçilik hasam ýaramazlaşdy” diýip, Ýazgulyýew aýdýar.
Ýerli ýaşaýjalaryň aýtmaklaryna görä, elektrik togunyň güýjüniň pese gaçmagy diňe bir tomusda däl, eýsem howanyň sowuk wagtlary, adamlaryň elektrik peçlerinden peýdalanýan günlerinde-de ýiti duýulýar.
Aşgabatly synçy Çoluk Möwlamow Azatlyk Radiosynyň websaýtynda çap edilen blogunda şeýle ýazýar: “Halkyň peýdalanmagy üçin juda az elektrik energiýasy goýberilýär. Kondisionerler işläp bilmän öçýärler. Çyralar bolsa örän pes ýanýar. Hatda çyralaryň körekliginden öýüň içi garalma derejesine barýar. Ýa-da çyralar gözüni gyrpýan adam ýaly, bir öçüp-bir ýanyp, belli bir kadada durup bilenoklar. Elektrik energiýasynyň kadasyzlygy sebäpli holodilnikler hatardan çykýarlar”.
Bir tarapdan toguň ýetmezçiligi kondisionerleriň ýa-da elektrik peçleriniň köp ulanylýandygy bilen baglanyşdyrylyp, bu kadadan çykma bir ýagdaý hokmunde-de düşündirilýär. Emma, beýleki tarapdan, eger ilat yssydan ýa sowukdan goranyp, elektrik enjamlaryny ýygy-ýygydan ulanmaga mejbur bolýan bolsa, şeýle zerurlykda ilata elektrik togunyň ýetmezçilik etmegi, eýsem, häkimiýetleriň jogapkärçiligine degişli mesele dälmi diýen sorag ýüze çykýar.
“Şäher gazetlerinde käte-käte gazyň, elektrik togunyň bolmadyk ýagdaýynda jaň etmek üçin telefonlar halka hödürlenýär. Ýöne jaň eden halatyň ol telefonlaryň hiç birinde trubka göterilmeýär. Sebäbi elektrik energiýasynyň halkyň sarp etmegine goýberilýän böleginiň örän ujypsyzdygyna düşünýän elektrikçiler halkyň arz-şikaýatyny diňlemekden bizar. Düzedip bolmajak zat üçin jogap tapylmansoň, olar telefon trubkasyny galdyrman oňanlaryny gowy görýärler” diýip, aşgabatly synçy Möwlamow ýazýar.
Problemanyň köki
Tok ýetmezçiliginden ýa-da toguň güýjüniň pes bolmagyndan çekilýän kynçylyklardan şikaýat edip, Azatlyk Radiosynyň internet saýtyna seslenme ýazýan okyjylar hem az däl. Şol ýazylýan hatlardan hem bu gürrüňi edilýän problemanyň regionlar boýunça giň ýaýran problemadygyny görmek bolýar.
Olaryň bu ýazýan arz-şikaýatlary ýurduň häkimiýetlerine gönükdirilen. Emma “Beýik galkynyş we özgertmeler zamanasy” diýlip atlanydyrylýan Türkmenistanyň şu günki günlerinde metbugat serişdelerinde ilatyň arz-şikaýatyna orun berilmeýändigine görä, adamlar öz arzlaryny Azatlyk Radiosynyň üsti bilen häkimiýetlere ýetirmäge synanyşmaly bolýarlar.
Garaşsyz žurnalist Ýazgulyýew sowet ýyllaryndan bäri ýurtda elektrik setlerini we transformatorlary täzelemek ugrunda döwlet tarapyndan hiç hili iş geçirilmeýändigini aýdyp, häzirki problemanyň sebäplerini hut şonda görýär.
“Ýurtdaky elektrik setleri örän köne, olar esasan 1960-70-nji ýyllarda gurlan. Onsoňam, Türkmenistanyň ilatly punktlarynda transformator meselesem uly mesele bolup dur. Adamlar pul goşup, şol transformatorlary öz pullaryna satyn alyp goýmaga-da razy, emma häkimiýetler şoňa-da şert döredenoklar. Ne-hä bu işi döwletiň özi edýär, ne-de adamlara satyn almaga mümkinçilik döredilýär. Ýurtda transformator getirip ýören hususy firma-da ýok” diýip, Ýazgulyýew ýagdaýy suratlandyrýar.
Ýurdun ähli regionlarynda diýen ýaly ilatyň şeýle möhüm kommunal-durmuş hyzmatlarynyň gözgyny ýagdaýyndan kosenýän halatynda, bu meseleleriň çözgütlerine üns bermän, Türkmenistanyň prezidentiniň şowhunly dabaralara, baýramçylyklara gitdigiçe uly üns berip ýörmegi köpleri geň galdyrýar.
Žurnalist Ýazgulyýew sosial we kommunal pudakdaky problemalary çözmek üçin halkyň kän bir derdine ýaramaýan kaşaň binalaryň gurluşyklaryna goýberilýän pullary hut şular ýaly sosial problemalary çözmeklikle sarp etmelidigini nygtaýar.


text:
Şu gün Eýranyň prezidenti Mahmut Ahmedinejad dünýäniň iri alty döwleti bilen geçiriljek gepleşikleriň wagty boýunça ylalaşylandygyny aýtdy.
Ahmedinejad gepleşikleriň geçiriljek ýeri barada entek ylalaşyga gelinmändigini hem sözüne goşdy.
"Biz häzirem gepleşikleriň geçiriljek ýeri barada gürrüň edýäris. Ýöne meniň pikirimçe, bu mesele barada hiç hili kynçylyk bolmaz” diýip, Eýranyň prezidenti çykyş etdi.
Birleşen Ştatlar, Orsýet, Fransiýa, Britaniýa, Hytaý we Germaniýa gepleşikleriň esasy temasynyň Eýranyň dawaly ýadro programmasy barada bolmalydygyny öňe sürýärler.
Emma Tähran gepleşikleriň dowamynda ýurduň urany baýlaşdyrmak programmasynyň maslahat edilmejekdigini öňe sürýär.
Günbatar döwletleri Eýrany ýadro ýaragyny döretmek synanyşygynda aýyplaýarlar. Eýran bu aýyplamalary ret edýär.


text:
Atamyrat (ozalky Kerki) şäherinden çykyp, Halaç tarapa ugrasaň, uly ýoluň ýakasynda, etrap merkezinden takmynan 12 kilometrlikde il arasynda “Astanababa” diýlip atlandyrylýan taryhy ýadygärlik hem mawzoleý ýerleşýär.
Ol köp wagtdan bäri sada ilatyň doga-dileg üçin zyýarat edýän ýerlerinden biri. Beýleki maksatlar bilen bir hatarda, çagasy bolmaýan gelinleriň çaga, hassalaryň kesellerine şypa, hatda durmuşa çykmadyk gyzlaryň bagt diläp, Astanababa barýanlary az däl.
Şol ýere baryp edilýän aýat-töwirleriň hem dilegleriň kabul bolýanlygy baradaky gürrüň ýurtda giňden ýaýransoň, Astanababa barýanlaryň soňky ýyllara çenli akymynyň hiç kesilmänligi aýdylýar. Emma ýakynda şol ýerde bolanymda, binanyň gözegçilerinden başga, töwerekde aýlanyp ýören diňe birki sany adama gabat geldim.
Mawzoleýiň işgärleriniň biriniň aýtmagyna görä, indi wagtal-wagtal zyýarata gelýän adamlar ýa bu ýere ilkinji sapar gelýänler ýa-da bu binanyň taryhy ýadygärlikdigi bilen gyzyklanýanlar.
Näme üçin barýanlar azalýar?
Bu soraga mawzoleýiň işgärlerinden adynyň agzalmagyny islemedik biri şeýle jogap berdi: “Häzir Astanababa mawzoleýiniň çäginde ýerleşýän guýuda gündizlikde günüň, gijelikde aý-ýyldyzyň görünýänligine, ol guýunyň suwunyň ýönekeý suw däldigine, gümmeziň içinde ýerleşýän Zeýd Alynyň, Zubeýd Alynyň we Gyzlarbibiniň guburlarynyň keramatyna we olaryň dürli keselleri bejerýändiklerine ynanmaýan nesil ýetişdi”.
Astanababa mawzoleýiniň ýanyndaky guýy.
Onuň aýtmagyna görä, “Türkmenler, umuman aýdylanda, yrymçyl halk bolansoň, öňler biri keseline şypa gözläp öwlüýä baran bolsa, beýleki biri uzak ýola çykmazdan ozal ýolda betbagtçylyga uçramazlyk üçin, Astanababa zyýarata barar eken, emma bu ýagdaý günsaýyn üýtgäp barýar”.
Şol bir wagtyň özünde-de Astanababa zyýarata barýanlaryň sanynyň azalmagynyň sebäpleriniň arasynda Garaşsyzlyk eýýamynda halkyň dini garaýyşlarynda emele gelen özgerişlikleriň täsiriniň hem bolmagynyň mümkindigi aýdylýar.
Käbir dindarlaryň aýtmagyna görä, öňler türkmen ýaşlary ýokary dini bilim almak üçin Buharadaky ýa-da Hywadaky medreselere okuwa giden bolsalar, soňky döwürlerde bu maksat bilen Müsüri, Saud Arabystanyny, aýratynam Türkiýäni saýlaýarlar.
Şol ýurtlarda bilim alyp gelen mollalaryň öwlüýälere garaýşy tapawutly diýip, dini meseleler bilen gyzyklanýan žurnalist Hudaýberdi Hally aýtdy: “Taryhda türkmen halkynyň iň bilimli adamlary, köp klassyk şahyrlary-da Hywa ýa-da Buhara medreselerini tamamlapdyrlar. Ol medreseler Ymam Agzam, ýagny Hanafa mezhebini ündew edýän eken. Bu däp tä garaşsyzlyk ýyllaryna çenli dowam etdi. Indi Özbegistan bilen serhet berkidildi. Beýleki tarapdan bolsa, Türkiýä we arap ýurtlaryna tarap ýol açyldy”.
Onuň aýtmagyna görä, “arap ýurtlarynda dini bilim alýanlaryň öwlüýälere garaýşy tapawutly. Şunlukda, ýokary bilimi şol ýurtlarda alanlar tapawutly garaýyşlar bilen ýurda dolanýarlar. Mollalar türkmen jemgyýetinde uly rol oýnaýarlar, olaryň sözüne gulak asylýar, aýdanlaryna hormat goýulýar, bu hem öz nobatynda dini ynançlary, belli bir çäkde sopuçylyga daýanýan türkmen halkynyň garaýyşlaryna öz täsirini ýetirýär”.
Beýleki dinler bilen bagly faktorlar
Şol bir wagtyň özünde-de, garaşsyzlyk eýýamynda türkmenleriň arasynda başga dinleri kabul edýän adamlaram peýda boldy.
Türkmenleriň beýleki dinleri kabul edişi baradaky tendensiýa hakda žurnalist hem ýazyjy Hudaýberdi Hally şeýle diýýär: “Meniň pikirimçe, munuň iki sebäbi bar. Birinjisi, elbetde, ynanç – ynam bilen baglanyşykly. Ikinjisi, ykdysady hem syýasy şertler bilen baglanyşykly diýip oýlanýan”.
Astanababa mawzoleýiniň içki korridory.
Žurnalist H.Hallynyň aýtmagyna görä, türkmenleriň din we dine esaslanýan däp-dessurlara garaýyşlarynyň özgermegine beýleki dinleri kabul edýänlaryň köpelmegi täsir edip biler.
Elbetde, Astanababa ýaly mawzoleýlere barýanlaryň sanynyň azalmagy diňe ilatyň käbir gatlagynyň beýleki dinleri kabul edýänligi ýa-da arap ýurtlarynda ýokary bilim alan mollalaryň sanynyň köpelmegi bilenem çäklenmeýär.
Astanababa ýaly mawzoleýlere barýanlaryň uly bir böleginiň dürli kesellerden şypa gözleýänlerden ybaratdygy aýdylypdy. Soňky döwürlerde etrapdyr şäherlerdäki saglyk merkezleriniň gaýtadan kadaly ýagdaýda ýola goýulmagy, ilat üçin bu ugurda zerur amatlyklary döredýar.
Sözi jemläp aýtsak, Astanababa barýanlaryň sanynyň azalmagyna garamazdan, oňa öwlüýä hökmünde bolmasa-da, taryhy ýadygärlik hökmünde barýanlaryň sanynyň gelejekde häzirkisinden artjakdygyna umyt bar.
Astanababanyň häzirki binasy doly restawrasiýa edilip, ol döwletiň goragy astyndaky binalaryň hataryna girizilipdir. Häzirki döwürde mawzoleýiň daş-töwereginde dynç alarlyk ýerler, çaýhanalar hem gurlupdyr. Bu bolsa Türkmenabat-Atamyrat awtoýolundan gatnaýan ýolagçylar üçin dynç almaga şert döredýär.


text:
Aşgabat, 31-nji ýanwar. “Türkmenportal”.
2015-nji ýylyň ýanwarynyň netijeleri boýunça Türkmenistanda nebit we gaz kondensatynyň çykarylyşynyň ösüş depgini 106,2 göterime, tebigy we ugurdaş gazyňky 107,6 göterime, “mawy ýangyjyň” daşary ýurtlara eksportynyň möçberleri bolsa 111,1 göterime barabar boldy.
2014-nji ýyl bilen deňeşdirilende, nebiti gaýtadan işlemegiň we käbir nebit önümleriniň, şol sanda awtoulag ýangyjynyň, dizel ýangyjynyň, polipropileniň, ýangyç mazudynyň, suwuklandyrylan gazyň öndürilişiniň möçberleri artdyryldy. Buraw işleriniň möçberleri-de 35,9 göterim ýokarlandy.


text:
Mälim bolşy ýaly, 20-nji ýanwarda demirgazyk Owganystanyň Balh welaýatynyň Mazary-Şerif şäherinde etniki türkmenler 12 sany jemgyýetçilik toparlarynyň wekilleri bileleşip, täze owgan hökümetinde türkmenlere ýeterlik derejede orun berilmändigine öz nägileliklerini bildirip, protest geçirdiler.
Eýsem, uzaga çeken uruşlaryň täsirinden ýaňy saplanyp ugran Owganystanda ýaşaýan etniki türkmenler ýurtda özlerine nähili demoktarik hak-hukuklaryň berilmegini isleýärler?
Şeýle-de türkmenler, Owganystanda demokratik hak-hukuklara eýe bolmaklyk babatda nähili tejribeleri başdan geçirýärkä?
Owganystandaky etniki türkmenler ýurtda demokratik hak-hukuklardan deňhukukly peýdalanmaklyk babatdaky tagallalarynda nähili sepgitlere ýetdiler we geljekde olaryň bu ugurda nähili planlary bar?
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanynda, Owganystandaky etniki türkmenleriň demokratik deňhukuklylyk babatdaky tejribelerini ele alýar. Hemmeleri bu temadaky gepleşigimize goşant goşmaga çagyrýarys. Habarlaşmak üçin elektronik hat salgymyz: metbugat@gmail.com, bu barada öz pikirleriňizi galdyrmak isleseňiz, aşakdaky forumdan hem peydalanyp bilersiňiz.


text:
Türkmenistandan Türkiýä işlemäge gaýdyp ýitirim bolandygy aýdylýan türkmen gyzlary golaýda türk polisiniň Stambulda gurnan ýörite operasiýasynda tapyldy. Ol gyzlar öz jorasynyň gurnan duzagy bilen ten söwdasyny edýän jenaýat toparynyň eline düşüpdir.
Türk metbugatynda ýaýran maglumatda, bir ýyl mundan owal Stambulda işlemäge gaýdan iki sany türkmen gyzyň nädip jenaýat toparynyň eline düşendigi we soň nähili halas edilendigi jikme-jik gürrüň berilýär.
Gyzlaryň sözüne görä, biriniň kakasy agyr kesele duçar bolansoň, çykgynsyz ýagdaýa düşýär. Kakasynyň saglygyny bejertmek üçin, gaty köp pul gerek bolýar. Hut şol sebäpden işlemek üçin, Stambula gaýtmagy ýüregine düwýär.
Stambulda işläp Türkmenistana dolanan N.Z. atly zenan A.A. we S.T. atly klasdaş boýdaşlaryna Stambulda gowy gazanç edip bolýandygyny gürrüň berýär. "Men gowy pul gazandym. Sizem ibereýinmi o taýa?" diýip, soranda boýdaşlary begenjinden guş bolup uçýarlar.
"O taýda näme iş etmeli?"
Boýdaşy A.A. "O taýda näme iş etmeli?" diýip soraýar. Stambulda işläp gaýdan N. Z. bolsa "Sizi gaty baý bir maşgalanyň ýanyna ibererin. Diňe onuň çagasyna we öýüniň arassaçylygyna seredersiňiz. Kyn iş däl. Aýda müň dollar gazanarsyňyz" diýen mahaly, ony diňläp oturan iki boýdaşynyň gözleri begenjinden, hanasyndan çykara gelýär.
Türkmenistanly N.Z. atly zenan Stambuldaky jenaýat topary bilen işleşýär ekeni. Ol derrew K.D. atly bir tanşyna jaň edip, "Saňa diýseň owadan gyzlary iberýärin. Olaryň uçar biletlerini alyp iber" diýýär. Türkmen zenanlar A.A. bilen S.T. öz hossarlary bilen hoşlaşyp, Stambula gelýärler. Aeroportda olaryň ady ýazylan kagyzy tutup duran adamyň ýanyna barýarlar. Soňra olar Stambulyň Şişli diýen ýerinde bir öýe eltilýär.
Stambulda ten söwdasy jenaýatyny gurnaýan K.D. we M.A. atly adamlar ors dilini aňsatlyk bilen gepleýär ekeni. Türkmenistanly gyz A.A. "Siziň çagaňyza seretmelimi?" diýip soraýar. M.A. gahar bilen: "Ol iş goýbolsun edildi. Sizi başga işde işlederis. Şonuň üçinem şu kagyzlara gol çekiň" diýýär. Türkmen zenanlar türk dilinde ýazylan kagyzlara düşünip bilmeýärler. Soň olar "Size bilet aldyk. Siziň üçin kireýine öý tutdyk. Teniňizi satyp bize bergiňizi üzersiňiz" diýip, gahar-gazap bilen gygyryp, haýbat atýarlar.
Stambula işlemäge gelen türkmen gyzlarynyň begenji gynanja öwrülýär. Jenaýat topary her gün olary öz tenini satmaga mejbur edýär. Türkmen gyzlary Türkmenistandaky hossarlaryna hem telefon edip bilmeýärler. Türkmenistandaky hossarlary olardan habar-hatyr bolmansoň, Daşary işler ministrligine ýüz tutyp, olaryň tapylmagy üçin kömek soraýarlar.
Ten söwdasyny edýän jenaýat topary
Türkmenistanly gyzlar A.A. bilen S.T-niň ýitirim bolandygy barasyndaky resminama Stambulyň howpsuzlyk gullugynyň ahlak we humar bölümine iberilýär. Tejribeli polisler türkmen gyzlarynyň ten söwdasyny edýän jenaýat toparynyň eline düşendigini çaklaýarlar.
Türk polisi, Stambulyň Şişli diýen ýerinde şübhelenilýän bir öýüň salgysyny anyklaýar. Salgy bilen bir hatarda ol öýde tenini satýan zenanlaryň kimdigi we telefonlary hem mälim bolýar. Polis işgäri Kenan berlen telefona jaň edip olardan duşuşyk üçin wagt alýar. Şeýlelikde, onuň üsti bilen ten söwdasyny edýän jenaýat toparynyň ele salynmagy planlaşdyrylýar.
Gapyny kakan polisler içerik girip, gyzlaryň adyny soraýar. Gyzlaryň biriniň adynyň Türkmenistanyň raýaty A.A we beýlekisiniň bolsa S.T-digini öwrenen türk polisiniň begenjiniň çägi bolmaýar. Türk ahlak polisleri Stambulyň Şişli diýen ýerindäki başga bir öýde guramaçylykly ten söwdasyny alyp barýan jenaýat toparynyň baştutanlary K.D. M.A. we E.G. dagy daşary ýurtly zenanlar bilen bilelikde ele salýarlar.
Ýeri gelende ýatlap geçsek, anyk sany bilinmeýänem bolsa, Türkiýede gaty köp türkmen zähmet migrantynyň bardygy we olaryň hem aglaba köpçüliginiň wizasyz bikanun ýagdaýda işläp, dürli ýagdaýlary başdan geçirýändigi ýerli metbugatda agzalyp gelinýär.


text:
Täjigistanyň Sogd welaýatynyň Hojant şäheriniň tussaghanasynda bir aý saklanan BBC-niň habarçysy Orunbaý Osmanow prezident Emomali Rahmonyň ýörite buýrugy bilen azatlyga çykaryldy. Bu maglumaty Azatlyk Radiosyna Täjigistanyň Baş prokuraturasynyň Milli howpsuzlyk gullugynyň kanunyň ýerine ýetirilişine gözegçilik edýän edarasynyň başlygy Muhammedjan Haýrullaýew ýetirdi.
BBC-niň Täjigistandaky habarçysy Orunbaý Osmanow
“Osmanow tussaglykdan azat edilsin” diýip, prezident buýruk berdi. Biz karar taýýarladyk. Emma Osmanowa açylan jenaýat işiniň saklanjagy ýa-da ýatyryljakdygy barada häzirlikçe hiç zat diýip bilmeýäris” diýip, Haýrullaýew aýtdy.
BBC radiosynyň Sogd welaýaty boýunça habarçysy Osmanow şu ýylyň 13-nji iýunynda dereksiz ýitdi. Aradan bir gün geçensoň, onun “Hizb ut-Tahrir” terrorçy toparyna agzalykda günälenip, Milli howpsuzlyk işgärleri tarapyndan tussag edilendigi mälim boldy.
Şondan bäri BBC-niň ähli gulluklarynyň jemgyýeti, dünýädäki abraýly guramalar Täjigistanyň hökümetinden Osmanowyň derhal azatlyga çykarylmagyny talap edip, oňa ýöňkelýän aýyplamalaryň esassyzdygyny nygtap gelýärler.
Osmanowa ilki ýöňkelen “Hizb ut-Tahrire” agzalyk aýby 28-nji iýunda onuň üstünden aýrylsa-da, ony azatlyga çykarmadylar.
12-nji iýulda Täjigistanyn Baş prokurory Şerhon Salimzada we döwlet baştutany Emomali Rahmon Osmanowyň tussag edilmegi bilen bagly anyk ýagdaýlary öwrenip, hasabat taýýarlamaladygyny talap edendiklerini aýdypdylar.
Baş prokuraturanyň resmisi Haýrullaýewiň sözlerine görä, 13-nji iýulda Sogd welaýatynyň prokuraturasyndan talap edip alnan Osmanowyň işi iki günüň dowamynda merkezde öwrenilip, prezidente hasabat taýýarlanandan soň, žurnalistiň azat edilmegi barasynda buýruk berlipdir.
Näme sebäp boldy?
Aslynda bir topar garaşsyz analitikler Osmanowyň Täjigistana maliýe kömegini berýän döwletleriň basyşy zerarly azatlyga çykarylandygyny aýdýarlar. Muny täjik resmileriniň özleri-de boýun alýar. Meselem 12-nji iýulda metbugat ýygnagyny geçiren Täjigistanyn Baş prokurory Salimzada tussag edilen Osmanowyň žurnalistdigini nygtap, onuň tussag edilmeginiň halkara jemgyýetçiliginiň närazylygyna sebäp bolandygyny aýdypdy.
Penşenbe güni bolsa Täjigistanyň prezident apparatyndaky Strategik barlaglar merkeziniň başlygy Suhrob Şaripow žurnalistler üçin metbugat konferensiýasyny geçirip, Osmanowyň işiniň örän syýasatlaşandygyny aýtdy.
Täjigistan bilen hyzmatdaşlyk etmäge taýýardygyny bildiren guramalaryň ählisiniň bu waka bildirýän reaksiýalary Täjigistanyň abraýyna ýaramaz täsir edýär
“BBC-niň habarçysynyň işi meselesinde biz örän seresaply bolmaly. Çünki bu mesele bireýýäm syýasylaşdy. Prezidentimiz şu ýyl Günbatara sapar edende abraýly guramalaryň ýolbaşçylary bilen özara hyzmatdaşlyk barasynda gepleşik geçirdi. Emma prezident yzyna dolanan badyna BBC-niň habarçysy tussag edildi. Täjigistan bilen hyzmatdaşlyk etmäge taýýardygyny bildiren guramalaryň ählisiniň bu waka bildirýän reaksiýalary Täjigistanyň abraýyna ýaramaz täsir edýär” diýip, Şaripow aýtdy.
Şol bir wagtda-da Osmanowyň azatlyga goýberilmegi hemmeden öň onuň garyndaşlaryny begendirdi. Onuň ogly Aýbek öz begenjini şeýle beýan etdi: “Kakamyň azatlyga çykanyna şeýle bir begendik, täzeden doglan ýaly boldum. Men prezidentimize hem öz minnetdarlygymy bildirýärin. Prezidentiň özi kakamyň işini barlansoň, kakamy goýberdiler. Hudaý halasa, mundan beýläk hemmesi gowy bolar”.
Osmanowyň ogly Aýbek kakasynyň azatlyga çykmagy ugrunda alada eden ähli halkara guramalaryna we köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekillerine öz minnetdarlygyny bildirdi.


text:
Eýranyň we dünýäniň iň täsirli alty ýurdunyň ýokary derejeli resmileri Tähranyň ýadro programmasy boýunça Ženewada iki günlük gepleşiklere başladylar.
Ýewropa Bileleşigi Eýranyň halkara jemgyýetçiligi bilen gepleşikleriň soňky tapgyryny öz ýadro programmasy boýunça dawalary çözmek ugrunda täze planyny teklip etmek bilen başlandygyny mälim etdi.
Bu barada Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça ýolbaşçysy Ketrin Aştonyň metbugat-wekili Maýkl Mann Ženewadaky gepleşikleriň başlanmagynyň yz ýany habar berdi. Eýran dünýäniň täsirli ýurtlarynyň altysynyň ýokary derejeli resmileri bilen gepleşik geçirýär.
Ketrin Aşton ABŞ-ny, Orsýeti, Hytaýy, Britaniýany, Fransiýany öz içine alýan BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň hemişelik bäş agzasyndan we Germaniýadan ybarat 5+1 atly topara baştutanlyk edýär.
Mann toparyň gepleşikleriň netijelerine optimizm bilen garaýandygyny aýtdy, emma takyk maglumat bermedi.
Eýranyň teklibi
Tähranyň teklipleri Eýranyň daşary işler ministri Jawad Zarif tarapyndan öňe sürüldi.
Eýranyň daşary işler ministriniň orunbasary Abbas Arakçi gepleşikleriň gowy ýagdaýda geçýändigini we Eýranyň tekliplerine günbatar döwletleri tarapyndan ilkinji reaksiýanyň “gowy” bolandygyny aýtdy.
Arakçi gepleşikler barada jikme-jik habar bermedi we olary “gizlin” diýip atlandyrdy. Emma ol Eýranyň beýleki döwletler bilen gepleşiklere örän çynlakaý çemeleşýändigini nygtady.
Ženewada geçýän iki günlük gepleşikler Eýranyň prezidenti Hassan Rohaniniň awgust aýynda häkimiýet başyna geçeli bäri ýurduň ýadro programmasy boýunça halkara jemgyýetçiligi bilen ilkinji duşuşygydyr. Rohani on ýyla golaý wagt bäri dowam edýän çykalgasyz ýagdaýy ýarym ýyldan bir ýyla çenli aralykda çözmegi wada beripdi.
Tähran özüniň ýadro ýaragyny döretmek niýeti barada Günbatar tarapyndan edilýän aýyplamalary ret edýär we öz ykdysadyýetine zyýan ýetirýän halkara sanksiýalarynyň ýatyrylmagyny isleýär.
Ketrin Aşton gepleşikleriň öňüsyrasynda eden çykyşynda Tähranyň 5+1 toparyň aprel aýynda eden tekliplerine jogap hökmünde täze ideýalary öňe sürmegine umyt baglapdy. Günbatar ýurtlary, eger Eýran urany baýlaşdyrmak boýunça işlerden el çekip, ýadro programmasyny aýdyňlaşdyrsa, öňa garşy sanksiýalaryň gowşadylmagyny teklip edipdi.
Halkara talaplary
Tähran urany baýlaşdyrmak boýunça işlerini duruzmak barada edilen ozalky halkara talaplaryny ret edipdi.
Dünýäniň täsirli alty döwleti Eýranyň urany baýlaşdyrmak boýunça alyp barýan işleriniň ýadro ýaragyny döretmek ugrunda ädimdigini aýdýarlar.
Şol bir wagtda-da Ysraýylyň premýer-ministri Benjamin Netanýahu dünýä liderlerini Tähranyň bölekleýin eglişiklerini kabul etmän, onuň harby ýadro programmasyndan doly el çekmegini talap etmäge çagyrdy.
Ysraýyl 20% baýlaşdyrylan uranyň 250 kilogramynyň ýadro bombasynyň döredilmegi üçin ýeterlikdigini aýdýar we Eýranyň muňa eýe bolmagyna ýol bermejegini duýdurýar.
BMG-niň ýadro meselelerine gözegçilik edýän Atom energiýasy boýunça halkara agentliginiň ýakynda ýaýradan hasabatynda Eýranda 20% baýlaşdyrylan uranyň 185 kilogramynyň bardygy aýdylýar.
Şu aýyň başynda NýuÝorkda BMG-niň Baş Assambleýasynda eden çykyşynda premýer-ministr Benjamin Netanýahu Ysraýylyň Eýranyň atom ýaragyna eýe bolmagynyň öňüni almak üçin hatda birtaraplaýyn bolsa-da, hereket etmekçidigini duýdurdy.


text:
Beýik Britaniýanyň barlag merkeziniň raportyna görä, bütin dünýäde aşa agramdan ýa-da semizlikden ejir çekýän adamlaryň sany artypdyr.
Gürrüňi edilýän bu adamlar 1980-nji ýylda bütin dünýäniň ilatynyň 23%-ne barabardy we 2008-nji ýylda bu 34%-e deň boldy. Aşa agramdan ýa-da semizlikden ejir çekýän adamlaryň köpüsiniň ösüp barýan ýurtlarda göze ilýändigi aýdylýar.
“Overseas Development Institute”, ýagny Halkara ösüş institutynyň raportyna görä, 1980-nji we 2008-nji ýyllar aralygynda ösüp barýan ýurtlarda aşa agramdan ýa-da semizlikden ejir çekýänleriň sany üç esseden hem köp artyp, 250 milliondan 904 milliona barabar bolupdyr.
Gürrüňi edilýän bu raportda iýmitlenişiň üýtgemeginiň, ýagny has ýagly, etli naharlaryň, süýji önümleriniň we artykmaç uly porsiýalaryň sarp edilip başlanylmagynyň gitdigiçe erbetleşýän saglyk krizisine alyp barandygy bellenilýär.
Gürrüňi gidýän raporta görä, aşa agramdan ýa-da semizlikden ejir çekýän adamlaryň sany 1980-nji ýyldan bäri Hytaýda we Meksikada takmynan iki esse, Günorta Afrikada bolsa üç esse artypdyr. Demirgazyk Afrika, Ýakyn Gündogar we Latyn Amerika sebitlerindäki aşa agramdan ýa-da semizlikden ejir çekýän adamlaryň sany Ýewropanyňky bilen deňleşipdir.
Aladalar
Raportda girdejileriň ýokarlanýan we ykdysady ösüşiň artýan döwründe iýmitlenişiň örän wajypdygy bellenilýär. Häzirki döwürde iýmitleniş bilen bagly iki sany aladanyň ýüze çykýandygy nygtalyp, olaryň birinjisi, iýmitlenişiň saglyga ýetirýän täsiri we ikinjisi, oba-hojalyk iýmitleriniň üýtgedilmegi netijesinde dörän ýagdaýdyr.
Munuň täsiriniň ösüp barýan ýurtlarda has hem göze ilýändigi bellenilýär. Bu ýurtlarda baýlar bilen garyplaryň arasyndaky aratapawut sebäpli hem aşa iýmitlenişiň güýçlenýändigi hem-de kadaly sarp ediş düzgünleriniň saklanyşynyň derejesiniň pesdigi aýdylýar.
Artykmaç iýmegiň hereketsizlik bilen birleşmegi aşa agramdan ýa-da semizlikden ejir çekýän adamlaryň köpelmegine sebäp bolýar diýilip, gürrüňi edilýän raportda bellenilýär. Bu ýagdaýyň hem, esasan-da, ýokary girdejili ýurtlarda, şeýle-de orta girdejili ýurtlarda ýüze çykýandygy aýdylýar.
Deliller
Bu dokumentde getirilýän delillere görä, ýagyň hem-de duzuň aşa sarp edilmegi bilen birlikde semizlik rak, diabet, ýagny süýji keseli, ýürek keseli we insult ýaly keselleriň artmagyna sebäp bolýar. Şeýle-de aşa agramdan ýa-da semizlikden ejir çekýän adamlaryň sanynyň ösen ýurtlarda däl-de, ösüp barýan ýurtlarda has köp göze ilýändigi bellenilýär.
Bu hasabatda iýmitlenişde energiýany, proteýni we mikroelementleri aşa az sarp etmegiň heniz hem ýüz millionlarça adam üçin problema bolup galýandygy we munuň hem köplenç ösüp barýan ýurtlarda göze ilýändigi aýdylýar. Ýagny, adamlaryň gündelik sarp edýän iýmitinde gürrüňi edilýän bu minerallaryň azdygy bellenilýär. Bu minerallar ýeterlik sarp edilmese, bu ýagdaý ýetginjekleriň ruhy hem-de fiziki ösüşine öz täsirni ýetirýär.
Iýmitleniş gelejekde iýmite bolan talabyň kesgitlenmeginde-de möhüm rol oýnaýar. Raportda 2030-njy ýylda dünýäniň ilatynyň 8 milliard, 2050-nji ýylda bolsa 9 milliarda ýetmegine garaşylýandygy we haýwan etini aşa sarp etmegiň deregine, eger iýmitlenişe dykgat edilse, dünýäniň ilatyny iýmit bilen üpjün etmegiň has aňsat boljakdygy aýdylýar.
Raportda et we süýt önümleriniň has köp öndürilmeginiň galla önümlerine bolan talabyň artmagyna sebäp boljakdygy we däneli önümleriň aşa köp ekilmeginiň hem ýere agram saljakdygy aýdylýar. Şeýlelikde oba-hojalyk önümleriniň bahasynyň has ýokary galjakdygy, munuň netijesinde-de pes girdejili adamlara kadaly iýmitleniş düzgünlerini saklamagyň kyn boljakdygy bellenilýär.


text:
Türkmenistanyň Prezidentiniň buýrugy bilen, içeri işler edaralaryna talaba laýyk ýolbaşçylyk etmändigi, işgärleri saýlap-seçip almakda işleriň göwnejaý guralmandygy, şeýle hem tabşyryklaryň pes derejede ýerine ýetirilendigi üçin Türkmenistanyň Içeri işler ministri Mulikow Isgender Handurdyýewiçe berk käýinç yglan edildi hem-de goýberilen kemçilikleri gysga wagtyň içinde düzetmese, eýeleýän wezipesinden boşadyljakdygy oňa duýduryldy.
Polisiýa edaralaryna talaba laýyk ýolbaşçylyk etmezlik, işgärleri saýlap-seçip almakda işleriň göwnejaý guralmazlygy, tabşyryklaryň pes derejede ýerine ýetirilmegi diýen ýaly kemçilikler türkmen polisiýasynyň işinde mydama bar zat. Ýöne bir zady welin bellemek gerek. Türkmenistan Garaşsyzlygyny alaly bäri eýýäm näçinji saparlar ýurduň Içeri işler ministri täzelenýär. Galkynyşlar döwri diýlip at berlen - geçen üç ýylyň içinde-de eýýäm, şu - Mulikow üçinji Içeri işler ministri.
Diňe bir Içeri işler ministri däl, Goranmak ministrem, beýleki ugurlara degişli ministrlerdir ýolbaşçylar hem häli-şindi täzelenip durulýar. Olaryň öz iş ýerlerinden «Taňryýalkasyn» bilen hormatly pensiýa ugradylýanlary ýok. Munuň şeýle bolmagynda diňe bir işgär saýlap-seçip almak meselesi ýa-da tabşyryklaryň pes berjaý edilmegi, işleriň göwnejaý guralmazlygy däl, eýsem, syýasy oýun ýatýar. Ýolbaşçylary bir ýerde köp oturtmazlyk hem häli-şindi çalşyp durmak, şeýlelikde-de işgärleri biri-biri bilen öwrenişdirmezlik syýasy oýnuň esasy.
Işgärleri saýlap-seçmek mümkinmi?
Häzir Türkmenistanda diňe bir polisiýada işletmek üçin däl, eýsem, ýurduň islendik pudagynda işletmek üçin işgärleri saýlap-seçip almak mümkin däl. Sebäbi her kim tapan işine, tapan okuwyna girýär. Okuw-hünär saýlamagam, iş saýlamagam ýat boldy. Polisiýa ýurduň polisiýa akademiýasyny tamamlanlary, uniwersitetiň ýuridiki fakultetini tamamlanlary hem-de käbir beýleki okuw jaýlary tamamlanlary işe alýarlar.
Polisiýa işe girmek üçin ýedi arkaň hakda maglumat berýän anketany doldurmaly. 1900-nji ýylda doglan babaň kakasy sowet hökümeti tarapyndan repressirlenen bolsa-da, polisiýa işe almak bolanok. Garaşsyzlyk ýyllarynda türmä düşenleriň çagalaryna-ha polisiýada asla işlemek bolanok. Garaşsyzlygyň hem her ýylynda ortaça sekiz-on müň adam türmeden boşadyldy. Ýigrimi ýyly hem on müň adamdan hasaplaň, iki ýüz müň adam bolýar. Şolaryň çagalaryny, garyndaşlaryny, hat-da gudalaryny-da polisiýa işe almak bolanok. Başizm günäli-günäsiz adamlaryň müňlerçesininiň adyny gara spisoga ýazdy. Olaryň çagalaryny, garyndaşlaryny polisiýa işe almak bolanok. Garaz, şeýle mysallary näçe getirseň, getirip oturmaly. Beýle ýagdaýda elbetde, işgäri saýlap-seçip bolmaýar.
Polisiýada kim işleýär?
Polisiýada işleýänleriň aglabasy ýolbaşçy işgärleriň çagalary. Polisiýa ýolbaşçylarynyň, prokurorlaryň, goşunyň ýolbaşçylarynyň, häkimleriň we şuňa meňzeş ýene-ýeneleriň… Olar biri-birine jaň edip, biri-birlerini işe alýarlar, biri-birlerini goraýarlar. Lellimlikde ulalan ýolbaşçy işgärleriň çagalary işe, aýratyn-da polisiýanyň gerdeninde durýan agyr hem jogapkärli işe ukyply bolmaýarlar. Olar aňsadyna bakýarlar. Polisiýa edaralarynyň gapdalyndan geçeniňde polisiýa işgärlerine degişli gymmatbaha, daşary ýurt maşynlarynyň köplüginden ýaňa ötere-geçere ýagdaý ýoklugy olaryň nähili işleänligini aýdyň görkezýär.
Olar örän gomparýarlar. Adam ýaly gepleşmegi-de başaranoklar. Günäli-günäsiziň üstüne it ýaly bolup, azgyrylyp gygyrýarlar. Olaryň iş başarnyklarynyň pesligine polisiýa edaralarynyň öňündäki maglumatnamalara ýelmenip goýlan - öldürilen hem-de şahsyýeti anyklanmadyk adamlaryň, agyr jenaýaty etmekde aýyplanyp, gözlenilýän jenaýatkärleriň suratlarynyň esli wagtlap durmaklygy-da şaýatlyk edýär.
Polisiýa hakyky günäkäri tapmaga, jenaýatyň üstüni açmaga ukypsyz. Mysal üçin Aşgabadyň töweregindäki Şor posýologynda mundan dört-bäş ýyl öň on iki-on üç ýaşlar töweregindäki gyzjagaz zorlanyp öldürildi. Bu işi edeni tapman, günä gyzjagazyň ruhy taýdan näsag daýysynyň üstüne atylypdyr. Gyzjagazyň daýysynyň aýal-gyz meselesine asla düşünmeýän näsagdygyny gürrüň edýärler. Şol waka bolandan soň Şor posýologynda on bäş-on alty ýaşlyja gyzlaryň ýene ikisi zorlanyp öldürilip, kanala atyldy. Bu işi edeni-de tapmadylar. Ýöne halkyň arasyndaky gürrüňe görä, şol döwürler köne ak maşynly biri Şor posýologynda köp aýlanypdyr hem-de gyzjagazlaryň şol maşyna münüp duranlaryny ýasa gelenleriň arasyndaky gürrünlerde aýdanlar bolupdyr.
Beýle mysallary näçe getirseň getirip oturmaly. Näbelli jenaýatyň üstüni açmakda polisiýa işgärleri ýa-ha ýaltalyk edýärler, ýa-da olar ukypsyz.
Içeri işler ministrleriniň birsyhly çalşylyp durulmagy ýurduň polisiýasynyň işini düzedermi?
Parahat Ilmyradow Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy. Şu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Sowet mekdeplerinde Eziz han sowet hökümetiniň duşmany, galtaman, halka jebir berýän kişi, Watan dönügi hökmünde öwredildi.
Türkmen-sowet edebiýatynyň kerwenbaşysy, aksakaly Berdi Kerbabaýew özüniň «Aýgytly ädim» romanynda Eziz hany sowet hökümetiniň garşysyna çykan adam hökmünde suratlandyrdy. Uly nesliň gürrüň bermegine görä, Eziz hanyň mürzesi bolan Berdi Kerbabaýew özüniň «Aýgytly ädim» romanynda ilkibada Eziz hany halkyň çyn hossary hökmünde suratlandyrypdyr. Ýöne soňra ýazyjylaryň ýiti tankydynyň astynda ol romany täzeden işläp, Eziz hany halkyň hem sowet hökümetiniň duşmany hökmünde görkezipdir.
Berdi Kerbabaýewiň «Aýgytly ädim» romany boýunça iki seriýaly çeper film surata düşürilip, ol dünýäniň örän köp halklarynyň dillerine terjime edilipdi.
Hakykat öz beýanyny tapmalydyr
Hakykaty aýan edýän ýazgylar bolmasa, taryhy şahslar hakda hem myş-myşlar döreýär. Şonuň üçin biziň taryhymyzda görnükli yz goýan şahsyýetler hakyndaky hakykat kitaplarda öz beýanyny tapyp, ýaş nesle ýetirilmelidir. Ine, şonda adamlar her bir taryhy şahsyýete hakykatyň gözi bilen serederler, olary söýmeli bolsa—söýerler, ýigrenmeli bolsa — ýigrenerler.
Belli türkmen ýazyjysy Berdi Kerbabaýewiň «Aýgytly ädim» romanynyň baş gahrymanlarynyň birine öwrülen Eziz han Çapyk (Gurbanmämmet) serdaryň ogly bolupdyr. Ol 1887-nji ýylda Ahalyň Herrikgala obasynda dogulýar. Çapyk serdar alamançylaryň ýolbaşçysy hökmünde tanalypdyr. Eziz hanyň atasy Nepes Kuwwat hem ýaşlyk döwründe alamançylyk edipdir. Eziz hanyň kakasy bilen atasy Gökdepe galasynyň goralyşyna aktiw gatnaşypdyrlar.
Garyp düşen Çapyk serdar 1917-nji ýylda maşgalasyny hem alyp Ahaldan Tejeniň Agalaň obasyna göçüp barýar we daýhançylyk bilen meşgullanýar.
Birinji jahan urşy döwründe patyşa Russiýasynyň hökümetiniň erkek kişileri tyl işlerinde işletmäge ugratmagyna päsgel berip pitne turzanlara Eziz han ýolbaşçylyk edipdir. Hökümetiň jeza beriji otrýadyndan gaçyp, Eziz han öz adamlary bilen Tejeniň aşak akymlarynda gizlenýär, soňra Eýrana, Owganystana gidýär. Fewral rewolýusiýasyndan soň ol Tejene gaýdyp gelýär. Ýurtda iki häkimiýetlilik, garakçylyk, ogrulyk höküm sürýärkä, Eziz han tire aksakallarynyň haýyşy bilen elli sany atly nökere baş bolup, talaňçylygyň soňuna çykýar.
Şundan soň halk Eziz hanyň töweregine jebisleşip başlaýar. Oktýabr rewolýusiýasyndan soň Eziz han sowetleriň tarapyna geçýär. Onuň nökerleri ýaraglandyrylyp, Türküstan hökümetini goramak üçin ýarysy Daşkente, ýarysy bolsa ak kazaklara garşy söweşmek üçin fronta iberilýär. 1918-nji ýylyň iýulynda Zakaspide es-erleriň we menşewikleriň pitnesi bolup, ol sowet häkimiýetiniň ýykylmagyna we Türkmenistanyň iňlisler tarapyndan eýelenmegine getiripdir. Şol sebäpli komissarlarda ynamsyzlyk we şübhe döräp, Eziz hanyň nökerleri-de ýaragsyzlandyrylýar.
Muňa gahary gelen Eziz han pitneçileriň tarapyna geçýär we milli akgwardiýaçy güýçleriň komanduýuşşisi bolan Oraz serdaryň ýolbaşçylygynda gulluk edýär. Ýöne ol hiç kimiň buýrugyny ýerine ýetirmeýär, hiç kime boýun synmaýar. Oraz serdaryň ilatyň elinden gallasyny hem beýleki azyk önümlerini alýandygyna göz ýetirenden soň, Eziz han onuň bilen tersleşip gidýär. Öz nökerlerini akgwardiýaçylaryň bolýan ýerinden aýyrýar we Agalaňa çekilýär.
Iki serdaryň arasyndaky jetligiň soňunyň duşmançylyga ýazmagynyň düýp sebäbi häkimiýet ugrundaky göreş bolýar. Tejen hem Mary oazisinde öz hanlygyny döretmäge çalyşýan Eziz han türkmen topragyna hökümdar bolmagy arzuw edýän Oraz serdaryň garamagynda gulluk etmek islemeýär.
Eziz han Tejen oazisinde öz häkimiýetini berkarar edýär. Häkimiýetleriň buýrugyna garamazdan, Tejenden galla äkidilmegini gadagan edýär. Tejenlileriň adamçylyk mertebesini özüçe goramagy başarýar. Ýerli baýlardan bolan duşmanlarynyň köpüsini tussag etdirýär, köpüsini bolsa atdyrýar. Ol gyzyl goşuna-da, aklara hem boýun egmeýär. Onuň üstüne gandöküşikli çozuşlar edilmegi hem ony öz ýolundan dändermeýär.
Iň soňunda türkmen topragynda gan döküşýän gyzyl goşun hem akgwardiýaçylar barka özüniň özbaşdak häkimligini dikeldip bilmejegine Eziz han göz ýetirýär hem-de sowetleriň tarapyna geçmeli diýen karara gelýär. Ýöne ol gijä galýar. Akgwardiýaçylar ony tussag edýärler hem-de ony galtaman hökmünde garalap atýarlar.
1919-njy ýylyň ýazynda akgwardiýaçylar Eziz han Çapyk ogluny atmak üçin Krasnowodskiniň (häzirki Türkmenbaşy şäheri) gyrak çetine çykarýarlar. «Ýüregimden atyň!» diýip, ol barmagy bilen döşüni görkezýär. «Musulmançylyga laýyk edip hem jaýlaň!» diýip, ol özüni atjak bolup duran adamlardan haýyş edýär.
Hanyň ölüminden soňky öç
Sowet hökümeti bolsa öz häkimligini berkarar edenden soň, Eziz han bilen çala galtaşygy bolan adamlardan rehimsiz öç alýar. Eziz hanyň attutary bolup gulluk eden, Tejeniň Babadaýhan obasynda daýhan maşgalasynda kemala gelen Allanur Ryzaýew tussag edilip, Özbegistanyň «Pahta Aral» lagerinde aradan çykýar.
Eziz hanyň daşyny gurşan adamlaryň — onuň maslahatçylarynyň, nökerleriniň, umuman, oňa ýakyn duran adamlaryň barysynyň kysmaty ýaman bolýar. Olaryň arasynda örän paýhasly, sowatly adamlar hem kän bolupdyr. Olaryň iki-ýeke kazasy dolmadygy daşary ýurda gaçyp gidipdir, galany soragsyz-idegsiz, sudsuz-zatsyz atylyp öldürilipdir.
Eziz han sebäpli jebir çekenleriň arasynda biziň tanymal ýazyjy-şahyrlarymyz, intelligensiýa wekillerimiz-de bardy. Berdi Kerbabaýew, Garaja Burunow, Akmyrat Orazow, Oraz Arykow we başga-da bize ady belli bolan tanymal adamlaryň örän köpüsi hem şol jebir çekenleriň arasyndady. Hatda türkmen-sowet edebiýatynyň aksakgaly Berdi Myradowiç Kerbabaýew tä «Aýgytly ädim» romany çeper filme öwrülip, dünýä ýaýrap, Sosialistik Zähmetiň Gahrymany diýlen at dakylýança, Magtymguly adyndaky Döwlet baýragyna eýe bolýança Döwlet Howpsuzlygy Komitetine (KGB) çagyrylyp, mydama sorag edilip gelinýär. Eziz hanyň mürzesi bolan Berdi Kerbabaýew ençeme sapar tussag edilip, urlup-ýenjilmelere-de sezewar edilýär.
1937-nji ýylyň tut-ha-tutlugy Eziz hanyň çagalaryndan, hatda onuň doganlarynyň agtyklaryndan hem sowlup geçmändir. Eziz hanyň ogullarynyň üçüsi-de, ýedi ýaşyndaka gören kakasynyň keşbi çala ýadyna düşýän Hajymuhammet-de, hatda kakasy ýogalandan soň dünýä inen Döwranmuhammetdir Amanmuhammet-de (Hommat) sowet hökümeti tarapyndan türmä basylýarlar. Hajymuhammet bilen Amanmuhammet on ýyl türmede bolup, öýlerine dolanyp gelýärler. Döwranmuhammet bolsa şol ýerde aradan çykýar. Eziz hanyň agasy Salyh Çapyk hem öz gyzy Amangözel (ýazyjy Baba Japarowyň aýaly) bilen birlikde sürgün edilýär we şol ýerde ýogalýar.
Ykbal diňe Eziz hanyň ýaňy-ýaňylara çenli Aşgabat (häzirki Ruhabat) etrabynyň «Akdaşaýak» obasynda ýaşan ýalňyz gyzy Ogulabady tut-ha-tutlukdan aman saklapdyr. Muňa-da onuň durmuşa çykyp, familiýasyny üýtgetmegi sebäp bolupdyr.
Eziz hanyň agtyk-çowluklary häzir dogduk obalary Herrikgala, Ýasmansalyk obalarynda, Aşgabat şäherinde we Türkmenistanyň beýleki ýerlerinde ýaşaýarlar. Ogly Amanmuhammediň (Hommadyň) maşgalasy Owadandepe obasynda ýaşaýar.
Çoluk Möwlamow aşgabatly intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Häzir Türkmenabat şäheriniň Bitarap Türkmenistan, ýagny il arasynda “Kostandowa” diýilýän we Gagarin köçeleriniň ugrundaky käbir jaýlaryň ýaşaýjylary özleriniň satelit antennalaryny oňartmak bilen başagaý.
Şol köçäniň ugrundaky ýaşaýjylaryň antennalarynyň signaly 25-nji noýabrda agşamara kesilipdir. Onuň sebäbine antennasy kesilen ýaşaýjylar diňe ertesi gün göz ýetiripdirler. Bu çäräniň prezidentiň Türkmenabada sapary bilen baglanşykly görlendigi aýdylýar.
Ýerinden üýtgedilen antenna
Şeýle jaýlaryň birinde ýaşaýan 30 ýaşlaryndaky türkmenabatly Merdanyň aýtmagyna görä, 25-nji noýabrda üç adam onuň we goňşularynyň tamlarynyň üstündäki antennalary, eýeleri bilen maslahat etmän, göze görnüp duran ýerlerden aýrypdyrlar.
25-nji noýabrdaky şol wakadan soň prezidentiň geçen köçeleriniň ugrundaky jaýlaryň üstünde keserip ýatan antennalara edil şu gün hem duş gelmek mümkin. Munuň sebäbi barada resmi taýdan hiç hili düşündiriş ýa maglumat berlenok.
"Ilkinji gezek"
Ýöne mundan ozal hem prezident ýa haýsydyr ýokary derejeli hökümet ýolbaşçysy geçende, ýoluň ugrundaky jaýlaryň ýaşaýjylaryna balkonlaryny arassalamak we köçä çykmazlyk ýaly tabşyryklar berilýärdi.
Ýöne welin prezidentiň saparynyň öň ýany onuň kerweniniň geçjek köçesiniň ugrundaky jaýlaryň satelit antennalaryny duýdansyz ýagdaýda göze görnüp duran ýerlerden aýyrmak ýaly bu çärä Türkmenabatda ilkinji gezek duş gelindi.
Bu çäräniň sebäbi barada resmi taýdan takyk maglumat berilmänsoň, käbir adamlar onuň şäheriň bezegi bilen bagly amala aşyrylan çäredigini aýtsa, käbirleri onuň howpsuzlyk bilen baglanyşykly bolup biljekdigi baradaky pikirleri öňe sürýärler.
Ilatyň "aladasy"
Emma Bitarap Türkmenistan köçesiniň ugrundaky ýaşaýjylardan biri, 60 ýaşlaryndaky Ýusup aganyň aladasy bu çäräniň sebäbi däl-de, eýsem antennasyny gaýtadan oturtmak.
Pensiýa çykan Ýusup aganyň bu zatlardan başy çykmansoň, ol antennasyny oňartmak üçin ussa çagyrmaly. Her manadyny sanap sarp edýän Ýusup aganyň masgala býujeti üçin bu garaşylmadyk çykdajy bolupdyr.
“Antennamy bozan adamlar hiç zat düzetmediler, bozan wagtlaram hiç hili duýduryş bermediler” diýip, Türkmenabadyň ýaşaýjysy, pensioner Ýusup aga Azatlyk Radiosyna gürüň berdi.
Türkmenabadyň jaýlarynyň depesindäki antennalar
Satelit antennalar türkmenistanlylaryň köpüsi üçin dünýä açylan, belkem, ýeke-täk penjire bolup hyzmat edýär. Şol sebäpdenem Türkmenabatda islendik köpgatly binanyň ýokarsy bahar aýlarynda kömelege basyrnan meýdana meňzeýär.
Adamlaryň uly höwes bilen tomaşa edýän telewizorlary bolsa Orsýetiň ýa Türkiýäniň telekanallary, olaryň aralarynda "Hotbird" hem "Ýamal" satelitlerinde Azatlyk Radiosyny diňleýanlerem seýrek däl. Bu şol bir wagtyň özünde-de Türkmenistanyň öz telekanallaryna o diýen islegiň ýokdugyny hem aýdyň görkezýär.


text:
Şu gün Eýranyň daşary işler ministri Manuçehr Mottaki Tähranda Türkiýäniň daşary işler ministri Ahmed Dawutoglu bilen geçiren gepleşikleriniň yzy bilen eden çykyşynda, Eýranyň öz ýadro programmasy boýunça daşarky döwletleriň etjek täze tekliplerine garamaga taýýardygyny aýtdy.
Türkiýäniň daşary işler ministri Ahmed Dawutoglu Tähranda geçiren gepleşiklerinde esasan Eýranyň ýadro programmasy barada Birleşen Milletler guramasynyň ýakynda öňe süren proýektininden ugur aldy.
Geçen hepde Eýranyň häkimiýetleri urany baýlaşdyrmak işlerinde uly öňegidişlik gazanandyklaryny yglan etdiler. Bu beýanatyň yzy bilen, käbir Günbatar döwletleri Eýrana garşy gyssagly ýagdaýda täze sanksiýalaryň kabul edilmegine çagyryş edip başladylar.


text:
27-nji martda dünýä jemgyýetçiligi Halkara Teatr gününi belläp geçdi. Teatr güni beýleki ýurtlar bilen bir hatarda, her ýyl Türkmenistanda-da bellenilip geçilýär. Bu baýramçylygyň ýarym asyrlyk taryhy bar. Teatrlaryň Halkara güni ilkinji gezek 1961-nji ýylda Halkara Teatr instituty tarapyndan esaslandyrylypdy. Şondan bärem ol halkara häsiýete eýe boldy. Azatlyk Radiosy Orsýet Federasiýasynda ýaşaýan tükmen ýazyjysy we dramaturgy Jora Hudaýberdiýew bilen şu Teatr güni hem-de, umuman, teatr sungaty barada ýörite söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Jora aga, Halkara Teatr güni hut siziň özüňiz üçin nähili ähmiýete eýe?
J.Hudaýberdiýew: Elbetde, teatr muşdaklary, teatr işgärleri hem biz – dramaturglar 27-nji marty aýratyn duýgular bilen garşy alýarys. Teatr gününe gabatlap, Gazagystanyň Çimkent şäherindäki özbek teatry meniň “Perişdeler uçdular” dramamy sahna çykaryp, maňa sowgat etdi. Bu meniň ol teatrda goýlan üçünji eserim boldy.
Azatlyk Radiosy: Jora aga, bu ýakymly täzelik bilen sizi tüýs ýürekden gutlaýarys. Siziň ol dramaňyzyň esasy mazmuny näme barada?
J.Hudaýberdiýew: “Perişdeler uçdular” meniň mamam Gülli Allaşowa bagyşlanýar. Eseriň sýužeti hem şonuň durmuşyndan alyndy. Ol ýerde özbek-türkmen aragatnaşyklary beýan edlýär. Men ol dramam üçin gowgaly 37-nji ýylda bolan bir wakany esas edip aldym.
Ol wagtlar meniň mamam orta ýaşlaryndaky bir aýaldy. Olar gyşda ýap gazyp ýörenlerinde, “iki ýaş ýetginjegi tutup, kontora gabapdyrlar” diýen habar gelýär. Mamam “biziňkiler bolaýmasyn” diýip, kontora barýar. Oňa iki sany özbek ýaş ýetginjegiň gabalandygyny aýdýarlar. Mamam gapyny döwüp, ol oglanlary halas edýär.
Azatlyk Radiosy: Şol waka bilen bagly siz “Perişdeler uçdular” diýjek bolduňyzmy?
J.Hudaýberdiýew: Ýok, diňe ol däl. Men şonuň üsti bilen şu günüň ýagdaýyny aýtjak boldum. Biziň halkymyzda zalym, erbet adamlar hakynda “Pylanynyň ýüzüniň perişdesi uçupdyr, onuň ýüzünde perişde ýok” diýýärler. Men halkymyzdaky şol paýhasly sözi, meňzetmäni ulandym.
Meniň aýtmak isleýän zadym, şu günüň esasy problemalarynyň biri – biziň ýüzümizden perişdeleriň uçup barýanlygy. Bu diýildigi biziň ýüzümizden utanç uçup barýar, bizden wyždan uçup barýar, bizden dogruçyllyk, adalatlylyk, hakykat – adamzadyň iň bir ajaýyp häsiýetleri ýok bolup barýar.
Şuny nädip saklamaly? Perişdeleriň ynsanyň ýüzünde galmagy üçin näme etmeli? Men şu meselelere üns berdim. Ol eseriň sahna çykmagy meniň üçin ullakan sowgat boldy. Men bu ýylky Teatrlar gününi aýratyn duýgular bilen garşy aldym. Ýene bir bellemeli zat, Çimkent teatrynyň topary “Perişdeler uçdular” spektakly bilen Tatarystanyň paýtagty Gazan şäherinde iýun aýynda geçiriljek türki halklaryň teatr festiwalyna gatnaşmakçy.
Azatlyk Radiosy: Siziň eseriňiz bilen özbek teatrynyň Tataystanda çykyş etmegi, elbetde, ýakymly waka. Özbek teatry siziň pýesaňyz bilen Türkmenistanda boldumy?
J.Hudaýberdiýew: Ýigrimi ýyl çemesi mundan öň Surhanderýanyň oblast teatry meniň bir komediýam bilen Çarşaňňy, Dostluk hem Hojambaz etraplarynda bolupdy. Halk olary gowy garşylady.
Men bir gezek Aşgabada baranymda, öz ildeşlerime minnetdarlygymy bildirip, makala ýazypdym. Ildeşlerim şol teatryň artistlerini hormatlap, söwüş soýup, olary myhmançylyga çagyrypdyrlar. Indi Gazagystandaky özbek teatry hem “Perişdeler uçdular” bilen biziň ilimize barmakçy. Meniň pikirmçe, muňa rugsat edilse, meniň ildeşlerim gaty minnetdar bolardy.
Azatlyk Radiosy: Her bir dörediji adamyň öz okyjysy, tomaşaçysy bilen duşuşup durmagy möhüm, sebäbi olaryň begenjini hem gynanjyny duýmak örän möhüm. Siz ýurtdan çetde ýaşap, ony nähili duýup bilýärsiňiz?
J.Hudaýberdiýew: Bu mende kynçylyk döredýär. Sebäbi Türkmenistanyň Ýaş tomaşaçylar teatrynda “Kemal” atly pýesam gaty abraýly gitdi. Men artistleren gaty hoşal boldum. Köp ýaş artistler ol ýerde öz ukyplaryny açdylar. Tomaşaçylardan men köp gowy sözler eşitdim. Tomaşaçylaryň pikirini eşitseň, ganatlanan ýaly bolýaň. Gäminiň ýelkenine şemal dolan ýaly, bir galkynyp gidýäň. Watandan uzakda şeýle reaksiýa ýok. Bu meniň üçin gaty otrisatel faktor.
Azatlyk Radiosy: Siziň geljekki planlaryňyz nähili?
J.Hudaýberdiýew: Teatrlaryň üçüsiniň palnynda täze üç pýesa bar. Şolary sahna çykarmakçy. Öňünden bir zat aýtmak kyn. Durmuş her gün özüniň täze-täze problemalaryny getirip dur. Bir sebäp bolýar, pýesa ol aýdan beýleki aýa ýa-da beýleki ýyla geçýär.
Azatlyk Radiosy: Ol üç eseri Türkmenistanyň teatrlary-da sahnalaşdyrmagy göz öňünde tutýarlarmy?
J.Hudaýberdiýew: Ýok, ony Gazagystanyň hem-de Özbegistanyň teatrlary göz öňünde tutýarlar. Gynansam-da, Türkmenistanyň teatrlary bilen aragatnaşygym bütinleý üzüldi. Onsoňam, köp režissýorlar aradan çykypdyr. Men barada gowy pikirde bolan zehinli režissýor Durdy Öräýew ýogalypdyr. Zehinli režissýor Öwülýäguly Hojagulyýew başga ýerde işläp ýör. Ol häzir Özbegistanda hem Gyrgyzystanda spektakl goýýar. Ýagdaý şeýleräk.
Ýöne adam elmydama gowulyk hakynda arzuw edýär. Geljekde Merkezi Aziýadaky syýasy düzgünler demokratizasiýalaşar, köp gadagan edýilýän zatlar aradan aýrylar, durmuş düzelişer diýlen umyt bilen ýaşaýaryn.
Terjimehaly
Jora Hudaýberdiýew 1949-njy ýylda Türkmenistanyň Çarşaňňy etrabynyň Çarşaňňy posýologynda dünýä indi. 1966-njy ýylda Daşrabat obasyndaky orta mekdebi tamamlady. Şol ýyl hem Oba hojalyk institutynyň agronomçylyk fakultetine gaýybana okuwa girdi.
1969-njy ýylda “Edebiýat we sungat” gazetinde onuň “Namys” atly ilkinji hekaýasy çap boldy hem şol hekaýadan soň ol döredijilik toparlarynda tanalyp başlandy. Ol 1970-75-nji ýyllar aralygynda Moskwadaky Edebiýat institutynda okady. Türkmenistana gaýdyp gelip, Jora Hudaýberdiýew Lebabyň oblast gazetinde, Aşgabatda “Ýaş kommuunist” gazetinde işledi.
Jora Hudaýberdiýew “Partlaýyş” romanynyň, ençeme powestleriň we hekaýalaryň awtorydyr. Ol ýigrimiden gowrak drama eserini döretdi. Bu eserlerden köpüsi türkmen hem rus dillerinde aýratyn kitap bolup çykdy.
Aşgabadyň Ýaş tomaşaçylar teatrynda Jora Hudaýberdiýewiň “Kemal” we “Münetjim”, Mollanepes adyndaky Türkmen döwlet akademiki drama teatrynda bolsa “Hökümdar” spektakllary üstünlikli görkezildi.
Onuň drama eserleri Özbegistanyň hem Gazagystanyň dürli teatrlarynda yzygiderli goýulýar. Häzir Çimkentdäki özbek teatrynda onuň soňky täze eserlerinden biri “Perişdeler uçdular” spektakly görkezilýär.
Jora Hudaýberdiýew 1980-nji ýyllardan bäri Orsýetiň Elista şäherinde ýaşaýar.


text:
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri Eýranyň ýadro baýlaşdyrmak programmasy baradaky geçiş ylalaşygynyň aýyň aýagyndaky soňky möhlete ýetişip-ýetişmejegi aýdyň däl diýdi.
Kerri bu sözleri 14-nji martda, Müsüriň Gyzyl deňiz kurort şäheri Şarm El-Şeýhde geçirilýän inwestisiýa konferensiýasy mahalynda aýtdy.
Bu sözler Şweýsariýada, Eýran bilen gepleşikleriň 15-nji martda başlanjak täze tapgyrynyň öň ýanynda aýdyldy.
Kerri men size «biziň ylalaşyga gelip biljegimizi ýa bilmejegimizi aýdyp biljek däl» diýdi.


text:
Eýranda aşa dinçiler Yslamyň kadalaryna laýyk diýip kabul edilen egin-eşik düzgüniniň depelenmegine protest bildirip, 7-nji maýda Tähranda ýöriş geçirdiler. Gürrüňi edilýän egin-eşik düzgüni 1979-njy ýylda Eýranda geçirilen Yslam rewolýusiýasyndan soň, mejbury edilipdi.
Eýranyň resmi “IRNA” habar gullugynyň berýän maglumatynda protestçileriň sanynyň 4 müň çemesidigi aýdylýar.
Eýranda hijabyň talaplaryny doly ýerine ýetirmezlikde her ýyl müňlerçe zenan tussag edilýär ýa-da pul jezasy bilen jezalandyrylýar.
Prezident Hassan Rohani oktýabrda eden çykyşynda Eýranyň polisiýasyndan hijab meselesinde geçirimli bolmagy sorapdy.
Tähranyň häkimi Hossein Haşeminiň berýän maglumatyna görä, resmi rugsatnama alynmandygy sebäpli gürrüňi edilýän demonstrasiýa kanuna laýyk geçirilmändir.


text:
FIFA-nyň ozalky ýokary derejeli resmisi Birleşen Ştatlaryň federal sudunyň korrupsiýa aýyplamalaryna özüniň günäkär däldigini aýdyp, jogap berdi.
FIFA-nyň ýedi resmisiniň biri bolan we maý aýynda Şweýsariýada tussag edilen Jefriý Web 18-nji iýulda Nýu-Ýorkda bolan sud diňlenişiginden soň, 10 million dollar girew astynda azatlyga goýberildi.
Jefriý Web Britaniýanyň we Gaýman adasynyň raýaty bolup, reketde we para almakda hem aýyplanýar.
Web ozal FIFA-nyň wise-prezidenti we CONCACAF-yň regional prezidenti bolup işlän we amerikan prokurorlary onuň jemi 150 million dollardan gowrak para-peşgeş bilen ilteşiklidigini aýdýarlar.


text:
Russiýanyň Sibirdäki Omsk şäheriniň jeza beriş koloniýasynda saklanylýan özbek we täjik tussaglar 13-nji maýda gozgalaň turzandyklaryny aýdýarlar. Muny etmek bilen olar tussaglykdaky täjigistanly migrant işçiniň öldürilmeginiň derňelmegini talap etdiler.
Tussaglaryň Azatlyk Radiosyna beren maglumatyna görä, 6-njy belgili jeza beriş koloniýasynda geçirilen gozgalaňa aglabasy özbeklerden we täjiklerden ybarat merkezi aziýaly takmynan 100 tussag gatnaşypdyr.
Olar täjigistanly tussag Bekzod Otaboboýewiň türme sakçylary tarapyndan gynamalara sezewar edilendigini öňe sürýärler.
Türme resmileri bolsa gynamalary we koloniýada gozgalaňyň bolandygy baradaky maglumatlary ret edýärler.
Muňa garamazdan, tussaglaryň Azatlyk Radiosyna beren maglumatyna görä, gozgalaňyň yz ýany jeza beriş koloniýasynyň dolandyryjylary merkezi aziýaly tussaglary “uýgunlaşma bloklary” diýip atlandyrylýan bölümlere geçirmek baradaky netijä gelipdirler. Olar gürrüňi edilýän bölümde sakçylar tarapyndan tussaglara ýaramaz daralýandygyny aýdýarlar.


text:
27-nji aprelde Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow Belarus Respublikasyna iki günlük resmi sapara bardy.
Bu saparyň öňýany Belarus tarapy Türkmenistanyň prezidentiniň Minskä edýän bu saparyna uly ähmiýet berýänligini we Türkmenistana möhüm hem perspektiw partnýor hökmünde garaýanlygyny mälim etdi.
Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko belarus-türkmen gatnaşyklarynda Minski gyzyklandyrýan ugurlar barada durup geçip: “Türkmenistanda ägirt uly pul bar. Emma olarda Belarusdaky, Ukrainadaky we Orsýetdäki ýaly tehnologiýalar ýok bolup çykdy” diýdi.
Iki tarapyň bähbitleri
Belarus telewideniýesinde görkezilen bu çykyşynda Aleksandr Lukaşenko Türkmenistanyň Belarus tarapynyň ukybyna we başarnyklaryna uly gyzyklanma bildirýänligini belledi.
Prezident Lukaşenkonyň Minskdäki belarus-türkmen gepleşikleriniň öňüsyrasynda žurnalistlere aýtmagyna görä, Belarusyň Türkmenistanda gurýan kaliý zawodynyň gurluşygynyň gidişi Türkmenistan tarapynyň göwnünden turýar. Lukaşenko Belarusyň Türkmenistana awtoýollaryň we ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşygyny, şeýle-de tehnika bilen üpjünçiligi teklip edenligini hem belledi.
Belarusda okaýan türkmen studentleri Minskiň halkara aeroportunda prezident G.Berdimuhamedowy “Arkadaga şöhrat” diýip gygyryşyp, garşy aldylar. Minsk, 27-nji aprel, 2012.
Türkmen metbugatyna görä, Lebap welaýatynda gurulýan kaliý zawody, ýagny dag magdanlaryny baýlaşdyryjy kompleks Türkmenistan bilen Belarusyň bilelikde amala aşyrýan iň uly proýektidir.
Kaliý dökün önümlerini öndümek boýunça bu obýektiň gurluşygy 2009-njy ýylda başlanypdy. Belarus tarapy gurluşyk bilen bilelikde ony döwrebap tehnika bilen upjün etmek we türkmen spesialistlerini taýýarlamak işini hem alyp barýar.
Hünärmenleri taýýarlamak işi türkmen-belarus gumanitar gatnaşyklarynyň esasy ugurlarynyň biri bolup durýar. Belarusyň habar serişdelerine görä, häzirki wagtda Belarusyň ýokary okuw jaýlarynda 5 müňe golaý türkmenistanly student bilim alýar.
Minskde “Arkadaga şöhrat” ýäňlandy
Azatlyk Radiosynyň Belarus gullugynyň habar bermegine görä, prezident Berdimuhamedowyň saparyna gabatlap Belarusda okaýan türkmen studentleriniň gatnaşmagynda Minskde Türkmenistanyň prezidentini kabul etmek boýunça ýörite çäre geçirilipdir. Studentler Berdimuhamedowyň barjak ýerlerinde ençeme wagtlap “Arkadaga şöhrat” diýip gygyryp durupdyrlar. Bu çäräniň kim tarapyndan gurnalanlygyny häzirlikçe anyklap bolmady.
Türkmenistanyň we Belarusyň prezidentleriniň arasynda ýokary derejedäki duşuşyk ozal Aşgabatda geçirilipdi. Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko 2011-nji ýylyň 28-29-njy aprel günlerinde Aşgabada eden şol saparynda Türkmenistany islendik ýagdaýda we hemişe goldamaga taýýardygyny nygtapdy.
Belarus Türkmenistana oba hojalyk we yol gurluşyk tehnikasyny, ýük maşynlaryny hem azyk ömümlerini eksport edýär. Türkmenistandan bolsa ol pagta we ýüň önümlerini, çig mal satyn alýar. Belarusyň metbugatyna görä, 2011-nji ýylda Belarusyň Türkmenistana eden haryt erksporty 230 million dollara ýetipdir, importy bolsa 8 million dollardan azrak bolupdyr.
Habar serişdeleriniň tassyklamagyna görä, Minskdäki ýokary derejeli duşuşykda Türkmenistanyň we Belarusyň liderleri, hususan-da, döwletara gatnaşyklaryna degişli temalary we öň gelnen ylalaşyklaryň durmuşa geçirilişini maslahatlaşypdyrlar.
Gepleşikleriň öňýanynda belarus prezidenti žurnalistlere türkmen tarapyna käbir “täze temalary” hem teklip etmekçidigini aýdypdy. Emma Lukaşenko bu temalaryň nämeden ybaratdygyny agzamady.


text:
Eýranyň daşary işler ministriniň orunbasary Hosseýn-Amir Abollahian Eýranyň Ýemen bilen umumy howpsuzlyk bähbitleri bar diýdi we Tähranyň beýleki regional oýunçylaryna bu bähbitlere wehim salmaga ýol bermejegini aýtdy.
Resminiň 2-nji maýda aýdan sözleri "Tasnim" habar gullugy tarapyndan ýaýradyldy we onda beýleki ýurtlara umumy bähbitlere harby çäreler bilen wehim salmaga ýol bermezlik diýlende Saud Arabystanynyň hem beýleki arap ýurtlarynyň Ýemende alyp barýan bir aýlyk harby kampaniýasy nazara alynýar.
Şu aralykda halkara jemgyýetçiligi Ýemende barha çuňlaşýandygy aýdylýan ynsanperwerçilik krizisine üns berip başlady. Ol ýerde 1250 çemesi adamyň ölendigi aýdylýar.


text:
Azerbeýjan bilen Türkmenistan garaşsyzlygyna deň wagtda gowşan, Hazar deňziniň hersi bir kenarynda oturan, ýer asty baýlyklaryna eýe bolan we türki dilli iki goňşy ýurtdyr.
Olary bir-birine baglanyşdyrýan şeýle umumylyklaryň köp bolmagyna garamazdan, sýyasy taýdan bu iki ýurduň aragatnaşygy ýakyn wagta çenli dartgynly bolup geldi.
Şu gün bolsa Türkmenistanda Azerbeýjanyň medeni günleri geçirilýär. Ertir bolsa bu iki ýurduň resmileri Hazar deňziniň statusyna degişli meseleler barada gepleşik geçirerler.
Eýse, türkmen-azeri gatnaşyklary barada azerbeýjanly ýaşlar näme bilýärler? Bu barada Bakuwda geçirilen pikir soralşygy diňlemek üçin sag tarapdaky audio knobkany basyň.