text:
Hökümetiň iş maslahatynda Balkan welaýatynyň durmuş-ykdysady ösüşiniň ileri tutulýan ugurlaryna garaldy
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Balkan welaýatyna iş saparyny tamamlap, Türkmenbaşy şäheriniň Halkara howa menziline geldi. Bu ýerde döwlet Baştutanymyz Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň birnäçe orunbasarlarynyň, harby we hukuk goraýjy edaralaryň, käbir pudaklaýyn düzümleriň ýolbaşçylarynyň, Balkan welaýatynyň häkiminiň gatnaşmagynda iş maslahatyny geçirdi. Balkan welaýatyna bolan iş saparyň netijelerine bagyşlanylan maslahatyň dowamynda ileri tutulýan wezipelere garaldy. Şol wezipeleriň çözülmegi umumymilli ähmiýetli iri möçberli taslamalar amala aşyrylýan ýurdumyzyň günbatar sebitini mundan beýläk-de durmuş-ykdysady taýdan ösdürmäge, täze depgin bermäge mümkinçilik berer.
Döwlet Baştutanymyz iş saparynyň netijelerini jemläp, ýurdumyzy ykdysady, senagat, tehnologiki we intellektual taýdan durnukly ösdürmek babatda öňde goýlan maksatlara ýetmek üçin maksatnamalaýyn esasda halkara hyzmatdaşlygynyň wajypdygyny belledi.
Soňra hormatly Prezidentimiz Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, daşary işler ministri R.Meredowa söz berdi.
Wise-premýer Balkan welaýatynda Türkmenistan bilen Azerbaýjanyň wekiliýetleriniň derejesinde geçirilen duşuşygyň netijeleri barada hasabat berdi. Bellenilişi ýaly, duşuşygyň gün tertibine ykdysadyýetimiziň möhüm pudaklary boýunça hyzmatdaşlygyň esasy ugurlary girizildi. Tebigy serişdeler, energetika we ulag-aragatnaşyk pudaklary boýunça gatnaşyklaryň ösdürilmegine ýardam berýän uly mümkinçilikler bilen baglanyşykly meselelere aýratyn ähmiýet berildi.
Döwlet Baştutanymyz daşary ýurtlar bilen ikitaraplaýyn we abraýly halkara guramalarynyň çäklerinde ýola goýulýan gatnaşyklaryň milli ykdysadyýetimiziň kuwwatlanmagynda möhüm orun eýeleýändigini belläp, bu işleriň köpugurly esasda ösdürilmegi babatda zerur tagallalaryň görülmelidigini aýtdy. Milli Liderimiziň belleýşi ýaly, Türkmenistan hoşniýetli goňşuçylyk we işjeň halkara hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny ösdürmek bilen, dünýäniň gyzyklanma bildirýän ýurtlary, aýratyn-da, sebitiň döwletleri bilen özara bähbitli hyzmatdaşlygyň ösdürilmegine aýratyn ähmiýet berýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Azerbaýjanyň Türkmenistan üçin möhüm hyzmatdaş bolup durýandygyny belläp, ýokary derejede gazanylan ikitaraplaýyn ylalaşyklaryň durmuşa geçirilmegi ugrunda degişli düzümleriň sazlaşykly işini ýola goýmagyň möhümdigini aýtdy. Hazar deňzi dostluk we halkara hyzmatdaşlyk deňzine öwrülmelidir, onuň giňişliginde parahatçylyga hem-de halkara hyzmatdaşlygyna gönükdirilen giň möçberli işler alnyp barylmalydyr diýip, hormatly Prezidentimiz belledi.
Iş maslahatynyň dowamynda Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary D.Amangeldiýew häzirki döwürde ýurdumyzyň ähli künjeklerinde bolşy ýaly, Balkan welaýatynyň çäklerinde ýaýbaňlandyrylan giň möçberli gurluşyk işleri, ýol-ulag düzümini kämilleşdirmek boýunça alnyp barylýan işler we bu ugra degişli işlenip taýýarlanylan maksatnama barada hasabat berdi.
Döwlet Baştutanymyz dürli maksatly binalaryň gurluşygynyň hereket edýän ülňülere laýyk derejede alnyp barylmalydygyny hem-de desgalary ulanmaga bermegiň möhletleriniň berjaý edilmelidigini belläp, bu işleri bellenilen kadalara laýyk getirmegi hem-de onuň depginlerini güýçlendirmegi tabşyrdy.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary M.Babaýew ýurdumyzyň ýangyç-energetika toplumynda alnyp barylýan işleri ösdürmek, energiýa serişdeleriniň daşary ýurtlara ugradylýan möçberlerini artdyrmak, şeýle hem bu ulgama döwrebap tehnologiýalary we öňdebaryjy tejribäni işjeň ornaşdyrmak boýunça alnyp barylýan çäreler barada hasabat berdi. Hususan-da, hasabatyň çäklerinde Balkan welaýatynda gurulýan nebitgaz toplumyna, häzirki zaman nebitgaz senagatyna degişli desgalardaky işler barada habar berildi.
Döwlet Baştutanymyz ýurdumyzyň ýangyç-energetika toplumynyň ähli düzümleriniň sazlaşykly işini üpjün etmegiň möhümdigini belläp, Türkmenistanyň çäklerinde bar bolan nebitgaz gorlaryny ylmy esasda öwrenmek, çykarmak, senagat taýdan gaýtadan işlemek hem-de energiýa serişdeleriniň dünýä bazarlaryna ugradylýan möçberlerini artdyrmak bilen baglanyşykly meseleleriň hemişe üns merkezinde saklanmalydygyny tabşyrdy.
Hormatly Prezidentimiz bu ugurda ozal gazanylan halkara derejesindäki ylalaşyklaryň üstünlikli ýerine ýetirilmeginiň we gyzyklanma bildirýän daşary ýurtlar bilen hyzmatdaşlygyň täze ugurlaryny ýola goýmagyň döwrüň möhüm meselesidigini belläp, bu babatda wise-premýere birnäçe anyk görkezmeleri berdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Annameredow ýurdumyzyň ulag we aragatnaşyk kuwwatlyklaryny artdyrmak, bu ugurlarda bar bolan mümkinçilikleri iş ýüzünde durmuşa geçirmek boýunça döwlet Baştutanymyzyň ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdi.
Şeýle hem wise-premýer häzirki döwürde milli Liderimiziň tagallasy bilen ýurdumyzyň çäginden geçýän Beýik Ýüpek ýolunyň ugurlaryny dikeltmek boýunça alnyp barylýan işleri nazara alyp, ulaglaryň ähli görnüşleriniň, şol sanda deňiz gatnawlarynyň we demir ýol ulaglarynyň işini kämilleşdirmek boýunça giň möçberli maksatnamanyň amala aşyrylýandygyny habar berdi. Türkmenbaşynyň Halkara deňiz menziliniň ulanylmaga berilmegi ýurdumyzyň ulag-üstaşyr geçelgesi we logistika merkezi hökmündäki derejesini has-da belende göterer.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow dünýä ýurtlary bilen bolşy ýaly, goňşy döwletler bilen ulag we aragatnaşyk boýunça gatnaşyklaryň ösdürilmeginiň Türkmenistanyň döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biridigini nygtady. Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiz Türkmenbaşy şäheriniň täze enjamlar bilen üpjün edilen hem-de döwrebap mümkinçilikleri bolan deňiz menziliniň halkara ähmiýetli üstaşyr ulag geçelgesi we logistika merkezi hökmünde ykrar edilýändigini belläp, bu işleri yzygiderli dowam etmegi tabşyrdy.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary G.Myradow ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmek, sebitleriň senagat düzümini kämilleşdirmek we bu ugra degişli höweslendiriş çärelerini işläp taýýarlamak boýunça döwlet Baştutanymyzyň ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdi. Şeýle hem hasabatyň çäklerinde Balkan welaýatynda täze önümçilik we durmuş desgalarynyň döredilmegi bilen baglanyşykly wezipeleri ýerine ýetirmegiň ugurlary barada habar berildi.
Hormatly Prezidentimiz ähli meýilleşdirilen işleriň, aýratyn-da, ýangyç-energetika, ulag-aragatnaşyk düzümleri boýunça işlenip taýýarlanylan maksatnamalaryň öz wagtynda we ýokary hilli ýerine ýetirilmeginiň möhümdigini belläp, bu işleriň yzygiderli gözegçilikde saklanmagyny talap etdi. Şunuň bilen baglylykda, Balkan welaýatynda dolandyryş we önümçilik düzümleri tarapyndan geçirilýän işleriň netijeldiligini üpjün etmek, şeýle hem tutuş ýurdumyzda ykdysadyýetiň ähli ulgamlarynda halk hojalyk toplumynyň ähli bölümleriniň ysnyşykly özara hereket etmegini ýola goýmak zerur diýip, milli Liderimiz sözüni dowam etdi.
Şeýle hem döwlet Baştutanymyz "Awaza" milli syýahatçylyk zolagynyň dolandyryş düzümini kämilleşdirmek bilen baglanyşykly meseleler boýunça degişli teklipleri taýýarlamagy tabşyrdy. Munuň özi Hazaryň kenarynda döwrebap hyzmatlaryň ýola goýulmagyna kömek eder. Ozal bar bolan desgalaryň işine bolşy ýaly, gurulmagy meýilleşdirilýän binalaryň taslamalarynyň seçilip alynmagyna-da örän jogapkärçilikli çemeleşilmelidir diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belledi.
Iş maslahatynyň dowamynda Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary, goranmak ministri Ý.Berdiýew Balkan welaýatynyň çäginde ýerleşýän harby hem-de hukuk goraýjy edaralarynyň maddy-enjamlaýyn binýadyny pugtalandyrmak, olaryň maşgala agzalarynyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini gowulandyrmak bilen bagly wezipeleriň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdi.
Döwlet Baştutanymyz harby we hukuk goraýjy edaralaryň düzümleriniň ählisiniň öňünde durýan wezipeleriň möhümdigine ünsi çekip, bu ugurda alnyp barylýan işleriň hemişe gözegçilikde saklanmalydygyny tabşyrdy. Şol işler “Türkmenistan—Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi” diýlip yglan edilen ýylda ähli ugurlar boýunça uly üstünlikleriň gazanylmagyna ýardam etmelidir diýip, milli Liderimiz belledi.
Içeri işler ministri I.Mulikow “Amul-Hazar-2018” awtorallini degişli derejede guramak, onuň geçjek ugurlaryny kesgitlemek boýunça alnyp barylýan taýýarlyk işleri hem-de bu halkara ähmiýetli çäräniň maksatnamasy barada hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzyň we jemgyýetimiziň durmuşynda möhüm ähmiýeti bolan “Amul-Hazar-2018” awtoralliniň ýokary guramaçylyk derejesiniň üpjün edimlmegi, onuň geçjek ugrunda degişli düzümleriň döredilmegi we olaryň sazlaşykly işiniň üpjün edilmegi bilen baglanyşykly meselelere hemmetaraplaýyn esasda çemeleşilmelidigini tabşyrdy.
Soňra “Türkmenhowaýollary” gullugynyň başlygy D.Saburow gullugyň işini kämilleşdirmek, bu ugurda ýola goýulýan hyzmatlaryň derejesini ýokarlandyrmak, gullugyň ähli düzümleriniň maddy-enjamlaýyn binýadyny pugtalandyrmak boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat berdi. Şeýle hem ol döwlet Baştutanymyzyň ozal beren tabşyrygyna laýyklykda Balkan welaýatynyň Garabogaz şäherinde uçuş-gonuş zolagyny gurmak boýunça taslama işleriniň tamamlaýjy tapgyrda alnyp barylýandygyny habar berdi.
Döwlet Baştutanymyz ýurdumyzyň howa menzillerinde ýola goýulýan hyzmatlaryň ýokary halkara ülňülerine doly laýyk gelmelidigini belledi. Senagat taýdan sazlaşykly ösdürilýän Garabogaz şäherçesinde alnyp barylýan işleriň uly geljeginiň bardygyny nazarda tutup, hormatly Prezidentimiz bu ýerde ýolagçy we ýük uçarlaryna niýetlenilen ýerli howa menziliniň uçuş-gonuş zolagyny gurmak boýunça degişli teklipleri taýýarlamagy çaltlandyrmagy tabşyrdy.
Şeýle hem iş maslahatyň dowamynda Balkan welaýatynyň häkimi S.Satlykowyň hasabaty diňlenildi. Häkim häzirki döwürde welaýatda alnyp barylýan işleriň ýagdaýy, döwlet maksatnamalaryny üstünlikli ýerine ýetirmek boýunça ýaýbaňlandyrylan giň möçberli çäreler barada hasabat berdi. Welaýatyň durmuş düzümini ösdürmek ugrunda alnyp barylýan işler baradaky maglumatlar hasabatyň özenini düzdi.
Hormatly Prezidentimiz tutuş ýurdumyzda bolşy ýaly, Balkan welaýatynda ähli ugurlar bilen bir hatarda önümçilik düzümlerini ösdürmek, ilatyň durmuş derejesini ýokarlandyrmak bilen baglanyşykly meseleleriň üstünlikli ýerine ýetirilmeginiň döwrüň möhüm talaby bolup durýandygyny belledi. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz sebitde alnyp barylýan işleriň depgininiň pesdigine, guramaçylyk işleriniň döwrüň talaplaryna laýyk gelmeýändigine, welaýatyň düzümlerinde döwlet maksatnamalaryny ýerine ýetirmekde säwlüklere ýol berilýändigine nägilelik bildirdi. Hormatly Prezidentimiz döwlet maksatnamalarynyň ýerine ýetirilmegi bilen baglanyşykly işleriň doly durmuşa geçirilmegini gazanmagy, şeýle hem bu işleri döwrebap talaplara laýyk guramagy häkimden berk talap etdi.
Döwlet Baştutanymyz Balkan welaýatyna iş saparyň netijelerine bagyşlanylan iş maslahaty tamamlap, oňa gatnaşanlara ýurdumyzy mundan beýläk-de durmuş-ykdysady taýdan ösdürmäge, mähriban halkymyzyň durmuş derejesini has-da ýokarlandyrmaga, Watanymyzyň kuwwatyny berkitmäge gönükdirilen jogapkärli wezipelerde üstünlik arzuw etdi.
Soňra hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Aşgabada ugrady.


c: text/html

text:
Türkmenistan—möhüm jemgyýetçilik-syýasy wakanyň—Mejlisiň deputatlarynyň, welaýat, etrap, şäher halk maslahatlarynyň we geňeşleriň agzalarynyň saýlawlarynyň öňüsyrasynda. Bu saýlawlar 2018-nji ýylyň 25-nji martynda geçiriler.
Türkmenistan boýunça Mejlisiň jemi 125 deputaty saýlanylar. Welaýat halk maslahatlarynyň agzalarynyň saýlawlary boýunça saýlaw okruglarynyň 240-sy, ýagny, her welaýatda we Aşgabat şäherinde 40-sy döredildi. Etrap, şäher halk maslahatlarynyň agzalarynyň saýlawlary boýunça her etrapda we şäherde 20 saýlaw okrugy—jemi 1200 saýlaw okrugy: Ahal welaýatynda-160, Balkan welaýatynda-260, Daşoguz welaýatynda-220, Lebap welaýatynda - 220, Mary welaýatynda-260, Aşgabat şäherinde 80 okrug döredildi hem-de olaryň çäkleri kesgitlenildi.
Demokratik partiýanyň, Senagatçylar we telekeçiler partiýasynyň, Agrar partiýanyň ilkinji guramalarynyň, Türkmenistanyň jemgyýetçilik guramalarynyň hem-de birleşikleriniň, ýurdumyzyň raýat toparlarynyň mejlislerinde saýlaw toparlarynyň düzümlerine iň mynasyp dalaşgärler hödürlenildi. Saýlaw toparlarynyň düzümine öz wekillerini hödürlemek boýunça iş maslahatlary we ýygnaklar guraldy. Şol wekilleriň köp bölegi halk hojalygynyň dürli pudaklarynyň hünärmenleridir.
Duşuşyklara gatnaşyjylaryň nygtaýyşlary ýaly, öňde boljak saýlawlar bäsdeşlik, aýdyňlyk we açyklyk ýörelgelerinde geçip, Türkmenistanyň ösüşiň demokratik ýoluna ygrarlydygynyň hem-de hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan döwletimiziň we jemgyýetimiziň durmuşynyň ähli ulgamlarynda başy başlanan ösüşlere beslenen özgertmeleriň üstünliklidiginiň nobatdaky subutnamasyna öwrüler.
Degişli saýlaw toparlarynda okrug saýlaw toparlarynyň täze saýlanan agzalaryna tassyklanan nusgadaky şahadatnamalar dabaraly ýagdaýda gowşuryldy.
Mejlisiň deputatlarynyň hem-de Merkezi saýlaw toparynyň hünärmenleriniň gatnaşmagynda welaýat, etrap, şäher we okrug saýlaw toparlarynyň agzalary üçin geçirilen okuw maslahatlary oňa gatnaşyjylara milli saýlaw kanunçylygyndaky üýtgetmeler hem-de Türkmenistanyň Saýlaw kodeksindäki üýtgetmeler we goşmaçalar, öz wezipe borçlary hem-de öňde boljak saýlawlary geçirmegiň tertibi bilen has doly tanyşmaga mümkinçilik berdi.
Bu saýlaw möwsümi Türkmenistanyň Saýlaw kodeksine laýyklykda guraldy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
29 Kasım 2015 Pazar
Aşgabatda Halkara Sergi Geçirildi
Paýtagtymyzyň Sergi köşgünde Türkmenistanyň pagta önümleriniň V halkara sergi-ýarmarkasy hem-de «Türkmenistanyň pagta önümleri we dünýä bazary» atly halkara maslahaty öz işine başlady. Pudaklaýyn wekilçilikli iki günlik forumy “Türkmenpagta” döwlet konserni, Türkmenistanyň döwlet haryt çig-mal biržasy hem-de Söwda-senagat edarasy guradylar.
Sergi-ýarmarkanyň açylyş dabarasyna Türkmenistanyň hökümetiniň agzalary, Mejlisiň, ministrlikleriň we edaralaryň, paýtagtymyzda işleýän diplomatik wekilhanalaryň ýolbaşçylary, daşary ýurtly myhmanlar, din we jemgyýetçilik guramalarynyň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri gatnaşdylar.
Bu ýere ýygnananlar Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň foruma gatnaşyjylara iberen Gutlag hatyny aýratyn üns bilen diňlediler. Onda milli Liderimiz bu sergi-ýarmarkanyň we halkara maslahatynyň geçirilmegi eziz Diýarymyzyň oba hojalygyny, pagtany gaýtadan işleýän senagatyny ösdürmekde, esasy baýlyklarymyzyň biri bolan pagtaçylyga degişli ylmy barlaglaryň gerimini has-da giňeltmekde hem-de bu ugurda halkara guramalary bilen ýakyn hyzmatdaşlyk saklamakda uly ähmiýete eye boljakdygyna berk ynam bildirdi.
Forumyň işine ýurdumyzyň oba hojalyk toplumynyň, esasan-da, pagtaçylyk pudagynyň edara-kärhanalarynyň bölümleri hem-de Russiýadan, Hytaýdan, Beýik Britaniýadan, Bangladeşden, Türkiýeden, Germaniýadan, Italiýadan, Hindistandan, Latwiýadan, Moldowadan, Belarusdan, Gazagystandan, Özbegistandan we beýlekilerden daşary ýurt kompaniýalarynyň we guramalarynyň 80-sine wekilçilik edýän dünýäniň 27 ýurdundan hyzmatdaşlar gatnaşdylar.
Asylly däbe görä, Aşgabatda geçirilýän pagta önümleriniň sergi-ýarmarkasy daşary ýurtly hyzmatdaşlaryň ünsüni ýylsaýyn özüne çekýär, halkara giňişliginde pagtaçylyk babatda ykdysady gatnaşyklary giňeltmäge ýardam edýär. Wekilçilikli pudak forumyna gatnaşyjylaryň sany hem artýar, olaryň hatary täze geljegi uly hyzmatdaşlar, dünýä belli daşary ýurt kompaniýalaryň wekilleri bilen dolýar.
Mysal üçin, 2014-nji ýylyň sergi-ýarmarkasynda daşary ýurtly myhmanlar dünýäniň 23 ýurdundan kompaniýalaryň 55-sine wekilçilik etdiler, şu ýyl bolsa daşary ýurt kompaniýalarynyň sany (27 ýurtdan) birnäçe onlarça çenli artdy. Bu foruma gyzyklanmanyň şeýle ýokarlanmagy Türkmenistanyň obasenagat toplumynyň kuwwatynyň artmagy, amatly maýa goýum ýagdaýy, ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň dünýä hojalyk gatnaşyklaryna okgunly goşulmagy, onuň eksport mümkinçilikleriniň artmagy bilen şertlendirilendir.
2015-nji ýylyň sergi-ýarmarkasynyň bölümleriniň köpdürlüligi foruma gatnaşyjylara we myhmanlara taýýar önümleriň täze nusgalary, önümçiligiň ösen tehnologiýalary bilen tanyşmaga, tehniki we azyklyk ekinleriň sortlaryna, tohumlaryň we gaýtadan işlenen çig malyň hiline baha bermäge, dünýäniň köp ýurtlary üçin bu strategik taýdan möhüm pudakda gymmatly iş tejribesi bilen paýlaşmaga ajaýyp mümkinçilik döretdi.
Her ýyl geçirilýän forum öz işine ýola goýlan asylly däbe görä Hasyl toýunyň öň ýanynda başlaýar. Şonda ýurdumyz edermen daýhanlarymyzyň, şol sanda şertnamalaýyn borçnamalaryny abraý bilen ýerine ýetiren hem-de pagtanyň 1 million 50 müň tonnadan gowragyny ýygnan pagtaçylaryň gazanan üstünligine sylag ýapýar.
Sergi köşgüniň owadan bezelen zallaryndaky ünsüňi özüňe çekýän mazmunly ekspozisiýalar ýurdumyzyň edara-kärhanalary—dokma, pagtany gaýtadan işleýän senagat, söwda, hojalyk jemgyýetleri, telekeçiler tarapyndan görkezildi. Sergi pawilonlarynyň hatarynda “Türkmenpagta” döwlet konserni, “Ak altyn” satyn alyş kärhanasy,Döwlet haryt-çig mal biržasy, “Türkmenhaly” döwlet birleşigi, gymmatly çig maly gaýtadan işleýän hem-de pagtadan önüm öndürýän kärhanalar bar.
Milli ykdysadyýetimiziň eksport ugurly ähmiýetli pudaklarynyň biri bolan dokma senagatynyň kärhanalarynyň önümlerini görkezýän uly bölüm sergi-ýarmarkanyň köp sanly myhmanlarynda we oňa gatnaşyjylarda gyzyklanma döretdi. Ýurdumyzyň welaýatlarynyň görkezen bölümlerinde oba hojalygynda sebitleriň gazanan ähmiýeti üstünlikleri,obasenagat toplumynyň önümleriniň giň görnüşleri, türkmen topragynyň bereketli hasyllary, azyk önümleri öz beýanyny tapdy. Ýurdumyzyň telekeçilik düzümleriniň ekspozisiýasy hem oňa gatnaşanlarda uly gyzyklanma döretdi. Telekeçiler et-süýt, çörek we çörek önümlerini, dokma hem-de önümleriň beýleki görnüşlerini görkezdiler.
Daşary ýurtly gatnaşýanlaryň arasynda diňe bir oba senagatynda däl, eýsem himiýa, maşyngurluşyk, metalurgiýa senagatynda meşgul bolýan kompanýalar we kärhanalar, obasenagat toplumy bilen olary tehniki, çig mal taýdan üpjin etmekde hyzmatdaşlyk alyp barýanlar bar. Arasynda Türkmenistanyň köp ýyldan bäri hyzmatdaşlary bolan daşary ýurtlylaryň sergi bölümlerı «Maschio Gaspardo» (Italiýa), «Project Trading Limited» (Turkiýe), «Claas» (Germaniýa), «Central Cotton Comp. LTD» (ABŞ), «ICT Cotton Limited" (Italiýa), «Premier Cotton Spinning» (Bangladeş), «Lemken» (Germaniýa), «Valley» (ABŞ), «Ruchim S.R.L» (Moldowa), "Bayer" (Germaniýa) we beýleki kompanýalar önümleriniň giň görnüşlerini görkezdiler.
Sergi-ýarmarkasynyň barşynda Sergi köşgüniň maslahatlar zalynda ýörite ugurly pudak edaralarynyň hünärmenleriniň hem-de obasenagat pudagynyň kompaniýalarynyň wekilleriniň, ýurdumyzyň öňden gelýän hem-de geljegi uly hyzmatdaşlarynyň, oba hojalyk maşyngurluşyk kärhanalarynyň hünärmenleriniň, oba hojalykçy alymlaryň hem-de pudagyň esasy bilermenleriniň gatnaşmagynda “Türkmenistanyň pagta önümleri we dünýä bazary” atly halkara maslahat guraldy.
Maslahat iki bölümçede öz işini dowam etdi. Olaryň ilkinjisi S.A.Nyýazow adyndaky oba hojalyk uniwerstitetiniň maslahatlaer zalynda, ikinjisi bolsa paýtagtymyzyň oba hojalyk toplumyň binasynyň maslahatlar zalynda guraldy.
Maslahata gatnaşyjylaryň çykyşlarynda pagtaçylyk hem-de pagtany gaýtadan işleýän pudaklaryň barha artýan mümkinçilikleri, olary has-da ösdürmegiň geljegi, pagta önümleriniň daşarky bazarlara ugradylyşyny artdyrmak meselelerine aýratyn üns berildi. Ýurdumyzyň obasenagat toplumynyň wekilleriniň çykyşlary hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan başy başlanan hem-de obany durmuş we ykdysady taýdan galkyndyrmagy üpjin etmäge gönükdirilen özgertmeleriň çäklerinde oba hojalyk önümçiliginiň hemmetaraplaýyn ösüşi we barha artýan derejesi aýdyň beýan edildi. Maslahatyň çäklerinde oba hojalyk senagatyny netijeli ösdürmäge tarap ugur alan maliýa-ykdysady gurallar, ýurdumyzda oba hojalyk önümlerini öndürjiler üçin döredilen ýeňillikli şertler, obany ýokary tehniki taýdan enjamlaşdyrmagyň orny, pudakda häzirkizaman tehnologiýalaryny giňden peýdalanmak meselesi ara alnyp maslahatlaşyldy.
Ylmy maslahatyň çäklerine-de pagtanyň bereketli hasylyny almak üçin agrotehniki çäreler, pagtanyň senagat taýdan gaýtadan işlenilişi hem-de dünýä bazarynda pagta önümleriniň söwdasy ýaly möhüm meseleler şöhlelendirildi. Pagtanyň tohumçylygy hem-de ony ylmy esasda ösdürip ýetişdirilmegiň usullary, pagtaçylyk hem-de pagtany gaýtadan işleýän pudaklaryň häzirkizaman gazananlary we olary geljekde has-da ösdürmek, döwrebap tehnologiýalary peýdalanmagyň esaslarynda pagtany gaýtadan işlemek, dünýäniň pagta bazarlarynyň ýagdaýlary hem-de onda Türkmenistanyň pagta önümleriň ýerlenilmegi ýaly meseleler hem beýan edildi. Şu babatda dünýäde uly islegden peýdalanýan dokma senagatynyň önümlerini eksport etmek ulgamynda Türkmenistanyň beýleki ýurtlar bilen hyzmatdaşlygyny giňeltmeginiň, şeýle hem öňdebaryjy tehnikalary we enjamlary getirmegi artdyrmagyň geljegine üns berildi.
Maslahatda şeýle hem ählumumy azyk bazaryny ösdürmegiň, oba senagat ulgamynyň netijeliligini hem-de öndürijiligini artdyrmagyň wajyp meselelerine garaldy. Bilermenler bilen türkmen “ak altynyny” sarp edijileriň arasynda ikitaraplaýyn gepleşikler geçirildi.
Daşary ýurtly myhmanlaryň umumy pikirine görä Aşgabatdaky häzirki iki günlük pudaklaýyn forum oba senagat pudagynda köptaraply halkara hyzmatdaşyny has-da pugtalandyrmakda we ösdürmekde, elbetde, Türkmenistanyň pagta süýümini öňdebaryjy öndürjileriň biri hökmünde dünýä giňişligine doly möçberli goşulmagy ugrunda, şeýle hem pudaga maýa goýumlary hem-de öňdebaryjy tehnologiýalary çekmek ugrunda ýene bir ädime öwrüldi.
Türkmenistanyň pagta önümleriniň V halkara sergi-ýarmarkasy hem-de ”Türkmenistanyň pagta önümleri we dünýä bazary” atly halkara maslahatyna gatnaşyjylara dabaraly ýagdaýda halkara nusgaly diplomlar gowşuryldy.
Ykdysady gözden geçirilişiniň işi tamamalnandan soň oňa gatnaşyjylar bildirilen myhmansöýerlik hem-de forumuň ýokary derejede guralandygy üçin hoşallyk bildirip Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa ýüzlenme kabul etdiler.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
-
Şahsy adamlar üçin daşary ýurt walýuta hasaby açmagyň tertibi >
Şahsy adamlaryň walýuta hasabyny açmak üçin müşderi Bankyň Hasaplaşyk amallary müdirliginiň şahsy adamlaryň hasaplary bölümine pasportynyň asyl nusgasyny, onuň göçürmesini bermeli we hasaby açmak üçin arzany doldurmaly.
Şahsy adamlar üçin walýuta hasabyny açmaklygyň nyrhy ABŞ-nyň 7 (Ýedi) dollaryna barabardyr.
-
Şahsy we edara görnüşindäki taraplary karzlaşdyrmagyň tertibi >
Bank müşderilere şu aşakdaky görnüşli karzlary hödürleýär:
Döwlet kärhanalaryna dolanyşyk serişdeleriniň üstüni doldurmak, senagat maýa goýum taslamalaryny durmuşa geçirmek, ýokary tehnologik enjamlaryny satyn almak, infrastrukturany ösdürmek we başga maksatlar üçin. Karzlar hem milli, hem daşary ýurt walýutasynda berilýär. Karzlar hem gysga möhletli, hem uzak möhletli häsiýete eye bolup biler.
Hususy kärhanalara orta we kiçi täjirçiligi ösdürmek maksady bilen. Karzlar önümçilik we söwda taslamalaryny durmuşa geçirmek, önümçilik häsiýetine eýe bolan maksatlar üçin çig maly we enjamlary satyn almak üçin berilýär. Bankyň öz serişdeleriniň hasabyna karzlar hem milli, hem daşary ýurt walýutasynda berlip bilner. Mundan başga-da, Türkmenistanyň döwlet daşary ykdysady iş banky Ýewropanyň Durkuny täzeleyiş we ösüş Bankynyň ugry boýunça orta we kiçi täjirçilige karz bermegi alyp baryar. Karzlar hem gysga möhletli, hem uzak möhletli hasiýete eye bolup biler
Hususy taraplara telekeçilik işini alyp barmak, uzak wagtlaýyn ulanylýan harytlary satyn almak (sarp edijilik karzlary) we gurluşyk maksatlaryna. Karzlar Türkmenistanyň milli pulunda berilyar. Karzlar hem gysga möhletli, hem uzak möhletli häsiýete eýe bolup biler
Edara görnüşindäki taraplaryň Banka berilmeli resminamalarynyň sanawy:
Karz almak üçin arza ýa-da towakganama
Täjirçilik meýilnamasy (Biznes-plany)
Hasabat döwüriniň iň soňky balansy we soňky 3 ýylyň balansy
Peýdalar we ýitgiler barada hasabat
Karzlaşdyryljak harytlarynyň, ýerine ýetirilen işleriň we hyzmatlaryň tassyklaýjy bolup durýan şertnamalaryň we hasap-sypatnamalaryň nusgalary
Esaslandyryjy resminamalaryň we edara görnüşli taraplaryň hasaba almak şahadatnamanyň hem-de ýeke-täk döwlet sanawyna girizmek baradaky reýestriň Göçürmesiniň nusgalary
Notarial ýa-da tabynlygyndaky bolup durýan ýokardaky guramasy tarapyndan tassyklanan gollaryň we möhürleriň nusgalarynyň kartoçkasy
Hususy telekeçiniň Banka berilmeli resminamalarynyň sanawy:
Karz almak üçin arza ýa-da haýyşnama
Täjirçilik meýilnamasy (Biznes-plany)
Telekeçiniň- şahsy taraplaryň girdeýji salgydy boýunça deklarasiýasy
Karzlaşdyryljak harytlarynyň, ýerine ýetirilen işleriň we hyzmatlaryň tassyklaýjy bolup durýan şertnamalaryň we hasap-sypatnamalaryň nusgalary
Notarial tarapyndan tassyklanan gollaryň we möhürleriň nusgalarynyň kartoçkasy
Hasaba alyş şahadatnamasynyň we patentiniň nusgasy (hereket edýän hukuk kadalaşdyryjy namalar bilen göz öňünde tutulan bolsa), şeýle hem, ygtyýarnama bilen ýerine ýetirilýän işiniň görnüşi boýunça ygtyýarnamasy (lisenziýa)
Notarius tarapyndan tassyklanan gollaryň we möhürleriň nusgalarynyň kartoçkasy
Şahsy taraplaryň Banka bermeli resminamalarynyň sanawy:
Karz almak üçin arza ýa-da haýyşnama
Şahsyýetini tassyklaýan resminama
Girdeji çeşmesi barada güwänama
Müşderä karz bermekligiň netijesi barada, resminamalar Karz bermek Müdirliginiň işgärleri tarapyndan doly öwrenilenden we Karz Toparynyň mejlisinde seredilenden soň berilýär.
Karz almaklyk arzasyny bermek üçin Karz bermek Müdirligine ýüz tutup bilersiňiz.
-
Millikart plastik kartlaryny hyzmat etmegiň tertibi we şertleri >
Bank şu şertlerde üç görnüşli Millikart plastik kartlarynyň göýberilmegini we hyzmat edilmegini amala aşyrýar:
Karty resmileşdirmek üçin bankyň Hasaplaşyk amallary müdirliginiň şahsy adamlaryň hasaplary bölümine ýüz tutmak bilen, pasport we onuň nusgasyny, kart hasabyny açmak üçin arzany dolduryp bermeli.
-
VISA halkara plastik kartlaryny hyzmat etmegiň tertibi we şertleri >
Bank şu şertlerde üç görnüşli VISA plastik kartlarynyň göýberilmegini we hyzmat edilmegini amala aşyrýar:
Karty resmileşdirmek üçin bankyň Hasaplaşyk amallary müdirliginiň şahsy adamlaryň hasaplary bölümine ýüz tutmak bilen, pasport we onuň nusgasyny, kart hasabyny açmak üçin arzany dolduryp bermeli.
-
Depozitar öýjüklerini kärendä bermekligiň şertleri we ýygym tölegleri >
Bank müşderilere 4-görnüşli depozitar öýjüklerini: nagt pullary, gymmat bahaly kagyzlary, resminamalary, elektron maglumat göterijileri, şaý sepleri, antikwariatlary, suratlary we beýleki gymmatlyklary saklamak üçin, şu aşakdaky şertlerde kärendä berýär:
Resminamalary resmileşdirmek üçin tölegi - 10 TMT
öýjük üçin aýlyk kärende tölegi:
Kärende şertnamasyny baglaşmak üçin bankyň Hasaplaşyk amallary müdirliginiň şahsy adamlaryň hasaplary bölümine pasport bilen onuň nusgasy bilen ýüz tutup bilersiňiz.
-
Könelen pullary ýaramly pullara çalyşmagyň şertleri we ýygym tölegleri >
Bank könelen pullary ýaramly pullara çalyşmaklygy aşakdaky şertlerde amala aşyrýar:
milli walýutada - Mugt
daşary ýurt walýutada - 10%
Bu amaly resmileşdirmek üçin bankyň Hasaplaşyk amallary müdirliginiň şahsy adamlaryň hasaplary bölümine ýüz tutup bilersiňiz.
-
Banknotlaryň hakykylygyny barlamaklygynyň şertleri we ýygym tölegleri >
Bank banknotlaryň hakykatlygyny barlamaklygy şu aşakdaky şertlerde amala aşyrýar:
banknotlaryň hakykatlygyny barlamak - 0,3%, min 1 USD
Bu amaly resmileşdirmek üçin bankyň Hasaplaşyk amallary müdirliginiň şahsy adamlaryň hasaplary bölümine ýüz tutup bilersiňiz.
-
Pullary owratmagyň (ireltmek) şertleri we ýygym tölegleri. >
Bank pullary owratmaklygy (ireltmekligi) şu aşakdaky şertlerde amala aşyrýar:
milli walýutada - 2,5%
daşary ýurt walýutada - 1,2%
Bu amaly resmileşdirmek üçin bankyň Hasaplaşyk amallary müdirliginiň şahsy adamlaryň hasaplary bölümine ýüz tutup bilersiňiz.
- 1


text:
Aşgabatda bolup geçen ýer titremesi seýsmiki ýagdaýa durnukly gurluşyk we seýsmologiýa pudagynda hünärmenlerde ylmy barlaglary güýçlendirmegini oýardy hem-de seýsmiki täsirler ýetirilýän binalaryň we desgalaryň hasaplanyş we taslama ediliş usullaryna, şeýle hem gurluşyk materiallarynyň hiline täze talaplary bildirdi. Ýer titremeden soň tiz wagtyň içinde ýurdumyzyň paýtagtyny dikeltmek we seýsmikligi ýokary bolan sebitde täze şäheri döretmek meselesi keserip durdy. Bu jogapkärçilikli meseläniň çözgüdi taslama edilýän we gurulýan binalaryň ygtybarlylygynyň kepillendirilmesini, ilatyň doly howpsuzlygynyň üpjün edilmegini we maddy gymmatlyklaryň goralyp saklanylmagyny talap etdi.
Seýsmiki sebitlerde gurluşyk işlerini alyp barmak bilen baglanyşykly meseleleri çözmeklik üçin SSSR Ylymlar akademiýasynyň Türkmen şahamçasynyň Fiziki-tehniki institutynyň ýanynda 1949-njy ýylyň aprelinde antiseýsmiki gurluşyk boýunça bölüm döredildi. Bölümiň ylmy barlaglarynyň tematikasy ilkibaşda diňe binalaryň seýsmika çydamlylygy we gurluşyk materiallaryny almagyň tehnologiýasy babatdaky meseleleri öz içine aldy. Emma şeýle-de bolsa, seýsmiki ýagdaýa durnukly gurluşygyň möçberleriniň we oňa bildirilýän talaplaryň artmagy antiseýsmiki gurluşyk boýunça bölümini Türkmenistan SSR-niň Ylymlar akademiýasynyň antiseýsmiki gurluşyk boýunça ýöriteleşdirilen ylmy-barlag institutyna özgertmek (1951ý.) üçin esas bolup hyzmat etdi, ýagny 1962-nji ýylda Seýsmiki ýagdaýa durnukly gurluşyk instituty diýlip ady üýtgedildi, 1963-nji ýylda bolsa Türkmenistan SSR-niň Döwlet gurluşygynyň (TSSR Döwletgurluşyk SÝDGYBI) alyp barmagyna berildi.
Institutda aşakdaky bölümler döredildi:
Barlaghanalar:
Bölümler:
Bölümçeler:
Institutyň 200 sany işgärlerinden 20 sany işgäriň ylymlaryň kandidaty diýen alymlyk derejesi bardy.
Eksperimental barlaglary geçirmek üçin institutda seýsmiki täsirlere meňzedýän wibrasiýa maşynlaryň we partlama energiýasynyň kömegi bilen elektron mikroskopdan başlap, binalaryň we desgalaryň synaglaryna çenli tebigy ululykda barlaglary geçirmäge mümkinçilik berýän, oňat enjamlaşdyrylan barlaghana binýady bar.
Institutyň ylmy esasy ugruna laýyklykda ähli barlaglar umumy bir meseläniň çözgüdine – binalaryň we desgalaryň seýsmika çydamlylygyny üpjün etmeklige tabyndyr. Institutyň iş salyşýan we çözýän meseleleriniň göwrümi örän giň we binalara we desgalara ýetirilýän seýsmiki täsirleri hasaplamagyň usullaryny kämilleşdirmek, ýerli çig mal esasynda täze gurluşyk materiallaryny we olaryň esasynda seýsmika çydamly konstruksiýalary almak, olaryň häsiýetlerini öwrenmek, seýsmika çydamly desgalaryň uzak möhletliligini we ygtybarlylygyny ýokarlandyrmak bilen baglanyşykly meseleleri öz içine alypdyr. Institut ýurtda ilkinjileriň biri bolup, inžener-seýsmometrik beketleri döretmäge girişdi, olaryň ýaýbaňlanan ulgamy SSSR-iň beketleriniň ýeke-täk ulgamyna giripdir. Beketler dürli konstruktiw shemaly ýaşaýyş we jemgyýetçilik binalarda we dürli teýgumlarda, hususan-da, seýsmoamortizatorda gurlan ajaýyp jaýda gurlupdyr. Ýer titremeler wagtynda bolan yrgyldylaryň ilkinji ýazgylary alnypdyr.
Eksperimental barlaglary geçirmek üçin institutda seýsmiki täsirlere meňzedýän wibrasiýa maşynlaryň we partlama energiýasynyň kömegi bilen elektron mikroskopdan başlap, binalaryň we desgalaryň synaglaryna çenli tebigy ululykda barlaglary geçirmäge mümkinçilik berýän, oňat enjamlaşdyrylan barlaghana binýady bar.
Institutyň ylmy esasy ugruna laýyklykda ähli barlaglar umumy bir meseläniň çözgüdine – binalaryň we desgalaryň seýsmika çydamlylygyny üpjün etmeklige tabyndyr. Institutyň iş salyşýan we çözýän meseleleriniň göwrümi örän giň we binalara we desgalara ýetirilýän seýsmiki täsirleri hasaplamagyň usullaryny kämilleşdirmek, ýerli çig mal esasynda täze gurluşyk materiallaryny we olaryň esasynda seýsmika çydamly konstruksiýalary almak, olaryň häsiýetlerini öwrenmek, seýsmika çydamly desgalaryň uzak möhletliligini we ygtybarlylygyny ýokarlandyrmak bilen baglanyşykly meseleleri öz içine alypdyr. Institut ýurtda ilkinjileriň biri bolup, inžener-seýsmometrik beketleri döretmäge girişdi, olaryň ýaýbaňlanan ulgamy SSSR-iň beketleriniň ýeke-täk ulgamyna giripdir. Beketler dürli konstruktiw shemaly ýaşaýyş we jemgyýetçilik binalarda we dürli teýgumlarda, hususan-da, seýsmoamortizatorda gurlan ajaýyp jaýda gurlupdyr. Ýer titremeler wagtynda bolan yrgyldylaryň ilkinji ýazgylary alnypdyr.
Işgärleriň bir topary argillitlerden ýeňil öýjükli dolduryjylary almagyň usulyny işläp düzendikleri üçin Türkmenistan SSR-niň Döwlet baýragynyň eýeleri diýen ada mynasyp boldular. Institutyň barlaglary hem desgalary daşky gurşawyň täsirlerinden goramagyň usullaryny gözlemeklige gönükdirildi. Şu maksat bilen, polimer materiallar we ýerli materiallaryň esasynda alynýan dürli mastikalar peýdalanyldy. Muňa gidroizolýasiýa posa garşy etinol mastika, könelmezek polimer mastika, gidroizolýasiýa işler we ýumşak üçek üçin sowuk asfalt mastika mysal bolup biler. Bu materiallaryň täzeligi awtorlyk şahadatnamalary bilen berkidilen, mastikalaryň özleri bolsa ýurduň birnäçe halk hojalygy desgalarynda giňden ulanyldy. Institut Türkmenistanyň dürli ýataklaryndan alynýan mineral çig maly peýdalanmak boýunça uly işleri ýerine ýetirdi. TSSR Ministrler Sowetiniň Geologiýa müdirligine 14 sany çig mal ýataklarynyň senagat ýaramlylygyna baha bermek boýunça, aýratyn-da, ýagman argillitleri we Krasnowodyň bazaltlary ýaly geljekde gerek bolan materiallar boýunça netijenamalar berlipdir. Institutda tebigy konstruksiýalar we desgalar üçin şol döwürde döwrebap hasaplanan baza döredildi. Güýç meýdany bolan önümçilik binasynyň gurluşygy tamamlanypdyr, institutyň çäginde barlaghana görnüşli açyk poligonlar, kanalyň ugrunda uzaboýuna meýdan şertlerinde poligonlar, zawod poligonlar we şäheriň çäginde tebigy synaglaryň iri obýektleri peýdalanyldy. 1997-nji ýylda Türkmenistanyň Prezidentiniň Karary bilen Türkmenistanyň Gurluşyk ministrliginiň Seýsmiki ýagdaýa durnukly gurluşyk ylmy-barlag instituty Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Seýsmologiýa ylmy-barlag instituty bilen birleşdi we olaryň esasynda Gurluşyk we gurluşyk senagat materiallary ministrliginiň Seýsmologiýa YBI döredildi. Institutda seýsmiki howpa baha bermek we Türkmenistanyň çägini seýsmiki etraplaşdyrma we mikroetraplaşdyrma boýunça kartalary döretmek, umumydöwlet ähmiýetli önümçilik we önümçilik däl maksatly gurluşyk obýektleriniň we peýdaly gazylyp alynýan ýataklaryň senagat taýdan özleşdiriliş sebitleri üçin seýsmogen we tehnogen ýer titremeleri çaklamak we olara baha bermek boýunça, ýer gabygynyň dinamikasy bilen baglanyşykly fiziki hadysalary öwrenmegiň esasynda ýer titremeleri çaklamagyň ylmy usullaryny işläp düzmek, seýsmiki sebitlerde sebitleýin seýsmologiýa we gurluşyk boýunça, şeýle hem gurluşyk materiallarynyň önümçiligi boýunça işler dowam etdi. Taslama etmek we gurluşyk etmek boýunça standartlaryň, tehniki şertleriň, gurluşyk kadalarynyň we düzgünleriniň berjaý edilişine döwlet gözegçiligi, şeýle hem binalaryň we desgalaryň durnuklylygyny we ygtybarlylygyny ýokarlandyrýan kadalaşdyryjy-tehniki resminamalary we täze hasaplama usullaryny işläp düzmek seýsmiki ýagdaýa durnukly gurluşyk boýunça hünärmenler tarapyndan çözülýän esasy meseleleriň hataryna girdi. Institutda beýleki ýurtlaryň ylmy merkezlerinden bolan bilermenler bilen hyzmatdaşlyk etmek boýunça işler alnyp baryldy. 2008-nji ýylda Aşgabatda bolup geçen ýer titremäniň 60 ýyllygyna bagyşlanan halkara maslahat geçirildi.
2009-njy ýylyň 12-nji iýunyndan başlap, özbaşdak ylmy-barlag gurluş hökmünde Instituty gaýtadan dikeltmeklik başlandy, sebäbi hut şol gün, Türkmenistanyň Hormatly Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan Türkmenistanyň Gurluşyk ministrliginiň Seýsmiki ýagdaýa durnukly gurluşyk ylmy-barlag institutyny döretmek hakynda 2009-njy ýylyň 12-nji iýunynda 10464 belgili Karara gol çekildi. Türkmenistanyň Gurluşyk ministrliginiň Seýsmiki ýagdaýa durnukly gurluşyk ylmy-barlag institutynyň dikeldilmegi Beýik Galkynyş eýýamynda gaýtadan dikeldilen, ikinji gezek dünýä inen ylym, bilim, medeni we däp-dessurlar ýaly gymmatlyklaryň hatarynda ýene bir halka boldy. Has dogrusy, institutyň döredilmeginiň özi milli ylym pudagynda, şol sanda, Türkmenistanyň sebitleýin şertlerini nazara almak bilen, seýsmiki ýagdaýa durnukly gurluşyk boýunça ylmy-amaly barlaglaryň intensifikasiýasyna aýratyn üns berilýänliginiň şaýadydyr.
©Seýsmiki Taýdan Durnukly Gurluşygyň Ylmy-Barlag Instituty


text:
Demirgazyk Koreýanyň lideri Kim Jong Un Günorta Koreýanyň prezidenti Moon Jae-ine özüniň ýurduň ýadro ýaraglaryny synag edýän ýerini gelýän aýda ýapjakdygyny aýtdy diýip, Moonyň edarasy aýdýar.
"Kim sammit mahalynda özüniň ýadro synaglarynyň geçirilýän ýerini maýda ýapjakdygyny aýtdy” diýip, sözçi 29-njy aprelde žurnalistlere aýtdy.
Kim bu prosesiň halkara jemgyýetçiligine açyk-aýdyň bolmagy üçin ýakyn wagtda Günorta Koreýanyň we ABŞ-nyň ekspertlerini çagyrjakdygyny aýtdy diýip, sözçi Ýoon Ýoung-çan aýtdy.
Günorta Koreýanyň prezident edarasy Kimiň ýadro synalýan ýeriň ýapylyşyny görmekleri üçin ABŞ ekspertlerini we žurnalistlerini çagyrmagy hem wada berendigini aýtdy.
Mundanam başga, Tokionyň Demirgazyk bilen Günorta Koreýanyň arasyndaky ýaraşyk tagallalaryndan daşlaşdyrylmak aladalarynyň artmagynyň arasynda, Seuldaky prezident resmisi Demirgazyk Koreýanyň lideriniň Ýaponiýa bilen hem “islendik wagt” dialoga taýýar diýendigini habar berdi.


text:
“Egeý deňizindäki dartgynlyk iki tarapyň hem bähbidine bolmaz”
Türkiýe, Gresiýa bilen Egeý deňizinde başdan geçirilýän dartgynlygyň iki tarapyň hem bähbidine bolmajakdygyny belledi
Daşary işler ministrliginiň metbugat geňeşçisi Hami Aksoý Kardak adalarynyň töwereginde başdan geçirilýän dartgynlykdan soň beren beýanatynda: “Ministrligimiz Gresiýanyň Daşary işler ministrliginiň Baş sekretaryna jaň etdi we Egeý deňizinde dartgynlygyň möwjemeginiň her iki ýurdyň hem bähbidine bolmajakdygyny, grek tarapyna bu howply hereketlerini bes etmeldigi açyk ýagdaýda ýetirildi” diýdi.
Hami Aksoý Gresiýanyň Daşary işler ministrligi tarapyndan berilen beýanat baradaky soraga ýazmaça jogap berip: “Gresiýanyň Daşary işler ministrligi tarapyndan 13-nji fewralda berilen beýanatda Kardak adalary sebitinde başdan geçirilen howply hadysa bilen baglanşykly Gresiýanyň Daşary işler ministrliginiň Baş sekretarynyň ministrligimize garşy güýçli ýagdaýda protest edendigi öňe sürüldi. Gynansagam grek tarapy bu beýanaty bilen biz tarapyndan öwrenişilen ýagdaý bolan öz jemgyýetçilik pikirini ýalňyşdyrýar we hakykatlary hemişe bolşy ýaly ýoýar” diýdi.


text:
Informatika
Informatika—Informasiýa informatikanyň ilkinji we düýpli düşünjeleriniň biridir. Şonuň üçin informasiýa düşünjesine gysgaça kesgitleme bermek ýa-da ony bir sözlem bilen beýan etmek mümkin däldir.
Informasiýa “informatio” diýen latyn sözünden gelip çykýar we türkmen dilinde “düşündirmek”, “aýdyň etmek”, “beýan etmek”, “aýdyp bermek”, “habarlylyk”, “maglumatlylyk” diýen ýaly manylary berýär. Biziň ýerine ýetirýän islendik işimiz haýsydyr bir habary, maglumaty kabul etmek we peýdalanmak bilen baglanyşyklydyr. Meselem, kitap, gazet okamak, surata, telewizora seretmek we ş. m. arkaly biz habarlary, maglumatlary kabul edýäris, ýatda saklaýarys, toplaýarys, özümizçe gaýtadan işleýäris hem-de başgalara ýaýradýarys. Hat ýazsak-da, telefonda gürleşsek-de söhbetdeşimize haýsydyr bir habary, maglumaty berýäris. Islendik meseläni çözmek üçin maglumatlar bilen işleýäris, meseläniň şertinde berlen düşünjeden başlap, оnuň çözgüdinde – täze bir düşünjä gelýäris. Habar bermeler önümçilikde we durmuşda ýazgylar we çyzgylar, maglumatlar we hasabatlar, jedweller (tablisalar) ýaly görnüşlerde hem duş gelip bilýärler. Çyzgylar we saz eserleri, kitaplar we suratlar, spektakllar we kinofilmler - bularyň barysy-da informasiýalaryň beýan edilşiniň görnüşleridir. Maglumat anyklyk we dolulyk, gymmatlylyk we derwaýyslyk, aýdyňlyk we düşnüklilik ýaly birnäçe esasy häsiýetlere eýedir. Işiň hakyky ýagdaýyny häsiýetlendirýän maglumat anyk maglumatdyr. Anyk däl maglumatyň nädogry düşünjelere ýa-da nädogry çözüwlere getirmegi mümkin. Eger habar çözgüdi kabul etmek üçin ýeterlik bolsa, onda оňа doly maglumat diýilýär. Doly däl maglumat çözgüdi kabul etmekde ýa-da оňа düşünmekde kynçylyk döredýär. maglumatyň gymmatlylygy onuň kömegi bilen nähili meseleleriň çözülişine baglydyr. Derwaýys maglumat şertleri üýtgäp durýan işlerde zerurdyr. Düşnüksiz sözler bilen aňladylan habar peýdasyz bolup biler. Berilýän maglumat, habar aýdyň we düşňükli bolmalydyr.
Informasiýalaryň kodlanyşy. Maglumatlaryň mukdarynyň ölçeg birlikleri[üýtget | edit source]
Maglumatlary dürli usullarda beýan edip, toplap, gaýtadan işläp we ýaýradyp bolýar. Adamlar özara dil ýa-da ýazuw üsti bilen düşünişmeli bolanlarynda kesgitli harplardan düzülen elipbiýden, sifrlerden, dyngy belgilerinden we ş.m. peýdalanýarlar. Elektron hasaplaýjy maşynlarda islendik maglumaty beýan etmekde 2-lik hasaplaýyş ulgamynyň 0 we 1 sifrlerinden düzülen belgiler toplumyndan peýdalanylýar. Diýmek, kompýuter diňe ikilik sanlara düşünýär. 0 ýa-da 1 sifrleri bit (BInary digiT - ikilik sifr) diýip atlandyrýarlar. Edil uzynlygyň metr, wagtyň sagat, massanyň kilogram we ş. m. arkaly ölçenilişi ýaly maglumatlaryň mukdary hem degişli ölçeg birlikleriniň kömegi bilen ölçenilýär. Bit maglumatyň mukdaryny ölçemegiň iň kiçi birligidir. Bitleriň kömegi bilen islendik belgini aňladyp bolýar. Eger şeýle bolýan bolsa, onda näme üçin kompýuterde latyn “A” harpy ýazgyly düwmejik basylanda, ekranda onuň şekili peýda bolýar-ka? Häzirki zaman EHM-leriniň köpüsinde her bir belgä bitleriň sekiz sanysyndan düzülen yzygiderlik degişli edilýär. Oňa belginiň ikilik kody diýilýär we baýt diýlip atlandyrylýar. Baýt “byte” diýen iňlis sözünden alnan, 1 baýt = 8 bit. Meselem latyn “A” harpy 01000001 (10-luk hasaplaýyş ulgamynda 65), latyn “B” harpy 01000010 (10-luk hasaplaýyş ulgamynda 66) san bilen belgilenýär. Her bir harpa, sifre, belgä 0-dan 255-e çenli aralykda üýtgeýän haýsydyr bir onlyk san görnüşinde kod degişli edilýär. 255-den uly sanlar bilen belgileri kodlamak mümkin däldir (sebäbi bitleriniň hemmesi 1-likler bolan san: 11111111 = 128 + 64 + 32 + 16 + 8 + 4 + 2 + 1 = 255). Latyn “A” harpynyň basylmagy bilen kompýutere onuň ikilik sifrlerden düzülen kody (baýty) ugradylýar, ýörite elektron shemalar şu kod arkaly “A” harpynyň duran ýerini tapýarlar we ony ekranda “çap edýärler”. Häzirki döwürde belgileriň 128 sanysyny (0-dan 127-ä çenli sanlar arkaly) kodirleýän ASCII (American Standart Code for Information Interehange) kod jedweli ölçeg hökmünde peýdalanylýar. Onda dolandyryjy belgiler (0-dan 31-e çenli, meselem, [Enter] we [Esc] klawişleri degişlilikde 13 we 27), hyzmat ediji belgiler (meselem, boş ýer 32, “-“ belgisi 45, “_” belgisi 95), sifrler (48-den 57-ä çenli), baş we setir latyn harplary (degişlilikde 65-den 90-a we 97-den 122-ä çenli) kodlanandyrlar. Belgileriň galan 128 sanysy (128-den 255-ä çenli sanlar arkaly) ölçeg hökmünde kesgitlenen däldir. Onda milli elipbiýler we käbir belgiler kodlanýarlar. Maglumatyň mukdaryny ölçemek üçin bit we baýtdan başga-da has uly ölçeg birlikleri (Kbaýt, Mbaýt, Gbaýt) hem ulanylýar:
1 Kbaýt (bir kilobaýt) = 210 baýt = 1 024 baýt;
1 Mbaýt (bir megabaýt) = 210 Kbaýt = 1 024 Kbaýt;
1 Gbaýt (bir gigabaýt) = 210 Mbaýt = 1 024 Mbaýt.
1 Tbaýt (bir terebaýt) = 210 Gbaýt = 1 024 Gbaýt.
Bashga temalara seret:[üýtget | edit source]
- Matematiki logika barada düşünje
- Matematiki logikanyň elementleri
- Informatikadan ozuni synap gor. Soraglar
informasion proses


text:
Türkmenistanyň prezidentiniň welaýatlara saparlary wagtynda görülýän taýýarlyklaryň çäginde, edara-kärhanalaryň işgärleriniň köp köseniçliklere hem çykdajylara sezewar bolýandygy hakda maglumatlar artýar.
Mary welaýatyndan bir mugallymyň aýtmagyna görä, prezident welaýata geljek diýlenden, ýagny bir öňünden, çäreler barada ýerli edara-kärhanalaryň işgärlerine, mekdep mugallymlaryna welaýat häkimleri tarapyndan görkezmeler berlip başlanýar.
Mekdep okuwçylaryndan ýol ýakasynda janly diwarlary düzmeklige taýýarlyk hökmany görkezme bolup durýar. Ondan ötri her bir mekdep okuwçysynyň, edara-kärhanalaryň işgärleriniň durmaly ýerleri öňünden kesgitlenip, okuwçylary hem-de edara-kärhananyň işgärlerini öz durmaly ýerlerinde, birnäçe günläp taýýarlyga çekýärler. Bu taýýarlyklar bolsa ähli adamy, esasanam mekdep okuwçylaryny juda ýadaýar diýip, maryly mugallym aýdýar.
Mary welaýatynyň Serhetabat şäherçesinden bir ýaşaýjynyň aýtmagyna görä, ýakynda döwlet ýolbaşçysynyň Serhetabada eden sapary wagtynda, häkimlikler tarapyndan edilen gözçykgynçlyklar has hem çökder bolupdyr.
“Şäherçäniň dükanlarynda ozal hiç wagt bolmadyk bol-elinlik peýda boldy. Arzan nyrhdan süýji-kökeler, ösümlikdir mesge ýaglary, arzan ýumurtgadyr arzan çakyrlar, garaz, islän azyk önümiň dükanlary dolduryp durdy. Iň esasy zat bolsa, ozal hiç wagt beýle bahadan satuwa çykmadyk, agramy 50 kilogramlyk bolan birinji sortly unly haltalar dükanlarda peýda boldy.
Emma serhetabatlylar bu harytlary satyn almak mümkinçiliginden mahrum edildiler. Dükana baryp, pylan zatdan çekip ber diýseler ýa bir halta un aljak bolsalar, alyjylara harytlaryň satylmaýandygyny aýdyp, satyjylar olary boş gaýtardylar. Harytlaryň ilata näme üçin satylmaýandygyny soranlarynda satyjylar: “Prezident geljek, şol gelende dükanlarda arzan harytlar durmaly diýen görkezme bilen, dükanlara haryt geldi” diýdiler. Olaryň aýdyşy ýaly-da, prezidentiň Serhetabada gelip-gitmegi bilen bu bol-elinçilik ýitrim bolup, dükanlaryň tekjeleri ozalky ýaly boşap galdy. Bahasynyň 37 manatdygyny hatda ýaşaýjylaryň ozal bilmedik ununy indi 50 manatdanam tapyp bolmaýar” diýip, ol serdarabatly aýdýar.
Şeýle gözçykgynç hereketleriň etrapdyr welaýat häkimlerinden gelip çykýandygyny tassyklaýan ýaşaýjylar has ýokarrakdaky emeldarlaryň bu zatlardan habary ýokmukan diýip, degişli emeldarlaryň halkyň etraplardaky hakyky ýagdaýyndan habar alsalar oňat boljakdygyny aýdýarlar.
Häzirki wagtda ilat un ýetmezçiliginden, azyk önümleriniň bahalayrnyň yzygiderli ýokarlanmagyndan, işsizlikden aşa kösenýärler. Emma ilatyň halyndan habar alýan resmi görünmeýär. Haýsydyr bir problemaň bilen häkimliklere ýüz tutmak islän halatyňda hem häkimlikler ilaty kabul etmeýärler.
“Olaryň ilaty kabul etmek günleriniň bellenendigine garamazdan, haçan barsaň ‘Häkim ýerinde ýok’ diýen jogaby berýärler. Häkimden aşakdakylaryň bolsa çözýän zatlary ýok” diýip, ýaşaýjylar närazyçylygyny aýdýarlar.
Prezidentiň welaýatlara gelmegi bilen onuň jan saglygyna berilýän sadakalar üçin edara-kärhanalaryň işgärlerinden mejbury pul toplanýandygyny hem ýaşaýjylar aýdýarlar.


text:
Haj zyýaratyna gitmek üçin tigirli ýola düşen 75 ýaşly özbegistanly ýaşuly Husan Hajybaýewiň Azatlyk Radiosynyň özbek gullugyna 9-njy iýunda habar bermegine görä, ol özbek-türkmen serhedindäki Farap barlag-geçiş nokadyna baranda, türkmen wizasy bolmansoň, serhetçileri ony serhetden geçirmändir.
Özbegistanyň Namangan welaýatynyň Çartak etrabynyň ýaşaýjysy Husan Hajybaýew iýun aýynyň başynda öz ýaşaýan ýerinden tigirli ýola çykyp, ýedi günüň dowamynda 1150 kilometr ýöräp, Türkmenistan bilen serhede bardy.
Emma 9-njy iýunda Özbegistanyň Buhara welaýatynyň we Türkmenistanyň Lebap welaýatynyň arasyndan geçýän döwlet serhediniň “Farap” serhet geçelgesinde türkmen serhetçileri özbek pensioneriniň wizasy bolmansoň, ony Türkmenistana geçirmediler.
“Meni serhetden geçirmediler. Serhetçiler meni para bilen goýberip biljekdigini duýdurdylar. Emma olaryň sözlerine görä, Türkmenistana baramsoň, meni wizasyz bolanym üçin tutup, deportasiýa edip bilerdiler. Şonuň üçin indi men öz tigrimde yzyma dolanmaly bolaryn” diýip, özbegistanly pensioner Hajybaýew aýdýar.
Namanganly Husan Hajybaýew 2-nji iýunda ýola çykanda, 7-nji iýunda agşam ýa-da 8-nji iýunda daňdan Özbegistanyň Türkmenistan bilen serhedine ýetmegi planlaşdyrýandygyny aýdypdy. Emma Azatlyk Radiosy Özbegistandan Saud Arabystanyna tigirli haja gitmek üçin ýola düşen ýaşuly bilen söhbetdeş bolanda, onda syýahat etmek üçin Türkmenistanyň we Eýranyň wizalarynyň ýokdugy anyklandy. Hajybaýew öz elinde diňe “daşary ýurtlara gitmek üçin wizanyň” ýagny Özbegistanyň raýatlary üçin iki ýyl möhleti bilen göz öňünde tutulan çykyş wizasynyň bardygyny aýdypdy.
Pensioner Türkmenistanyň, Eýranyň we Saud Arabystanynyň serhetçileriniň oňa päsgelçilik döretmejegine ynanýandygyny aýdypdy.
75 ýaşly Husan Hajybaýew ýurduň ilkinji prezidenti merhum Yslam Kerimowyň hatyrasyna 2016-njy ýylyň sentýabr aýynda Samarkanda tigirli syýahat edipdi. Şonda pensioner merhum ýurt baştutanynyň guburyna baryp, aýat okamak üçin 500 kilometrden gowrak ýoly tigirli geçipdi. Facebook sosial ulgamynyň ulanyjylary Hajybaýewiň syýahatyny “kiçi haj” bilen deňeşdiripdiler we oňa täze tigir sowgat beripdirler.


text:
Her paslyň özüne mahsus hezilligi hem gözelligi bar. Ýaz paslynyň gelmegi bilen tebigata jan girip, daş-töwerek al-ýaşyl öwsüp başlaýar. Bu paslyň başynda bolsa, açyk meýdanlarda ýeriň astyndan güberip çykýan kömelekler peýda bolýar. Bir öýjükli we köp öýjükli bu organizmleriň örän köp görnüşi bar. Ýerden gögerip çykýanlygy sebäpli ösümlik diýilýän hem bolsa, kömelekler ösümlik hasaplanmaýar. Sebäbi olarda hlorofil maddasy bolmaýar we ösmek üçin Gün şöhlesine zerurlyk duýmaýar. Hlorofil bolsa, ösümliklere mahsus bolup, ol şöhläni özüne siňdirip, fotosintez hadysasyny amala aşyrýar. Bu biologik pigment ýoklugy sebäpli olar ösümlige degişli hasaplanmaýar. Emma käbir hünärmenler onuň düzüminde adam bedeni üçin peýdaly maddalaryň bardygy we iýmit üçin giňden ulanylýandygy sebäpli gök-bakja ekini hasaplaýarlar.
Tebigy ýagdaýda emele gelýän kömelegiň jaýyň içinde ekmek arkaly hem köpeldýän görnüşleri hem bar. Kömelek, esasan, iki bölekden ybarat bolup, onuň depesinde telpek, aşagynda bolsa taýajyk şekilli bölek – göbek bolýar. Ol göbeginiň toprak bilen birigýän ýeri arkaly iýmitlenýär. Biziň kömelek diýip ýygnaýan zadymyz aslynda bu organizmiň miwesidir. Onuň has kiçi düýbi, has dogrusy, köki kömelek ýyglandan soňra toprakda galýar. Şol sebäpli ozal kömelek tapylan ýerde ýene-de olar peýda bolýar. Sebäbi onuň düýbi edil miwe agaçlary ýaly ýaňadan miwe berýär. Bu kökler bir ýyldan hem uzak ýaşaýar. Ekme kömelek hem şol kökler arkaly köpeldilýär. Tebigy ýagdaýda ýetişýän kömelekler olaryň telpeginiň şekiline görä toparlara bölünýär. Kömelekler ösümlikler ýaly öz iýmitlerini öndürip bilmeýär. Şol sebäpli olaryň ähli görnüşi başga bir ösümligiň ýa-da jandaryň iýmitinden peýdalanýar. Olar iýmitlik maddalaryny çüýrän ösümliklerden ýa-da janly organizmlerden alýarlar.
Tebigatda birnäçe görnüşli kömelek bolup, olaryň arasynda zäherlileri hem gabat gelýär. Şol sebäpli kömelek ýyglanda, olaryň zäherli däldigine anyk göz ýetirmek gerek.
Her paslyň özüne mahsus hezilligi hem gözelligi bar. Ýaz paslynyň gelmegi bilen tebigata jan girip, daş-töwerek al-ýaşyl öwsüp başlaýar. Bu paslyň başynda bolsa, açyk meýdanlarda ýeriň astyndan güberip çykýan kömelekler peýda bolýar. Bir öýjükli we köp öýjükli bu organizmleriň örän köp görnüşi bar. Ýerden gögerip çykýanlygy sebäpli ösümlik diýilýän hem bolsa, kömelekler ösümlik hasaplanmaýar. Sebäbi olarda hlorofil maddasy bolmaýar we ösmek üçin Gün şöhlesine zerurlyk duýmaýar. Hlorofil bolsa, ösümliklere mahsus bolup, ol şöhläni özüne siňdirip, fotosintez hadysasyny amala aşyrýar. Bu biologik pigment ýoklugy sebäpli olar ösümlige degişli hasaplanmaýar. Emma käbir hünärmenler onuň düzüminde adam bedeni üçin peýdaly maddalaryň bardygy we iýmit üçin giňden ulanylýandygy sebäpli gök-bakja ekini hasaplaýarlar.


text:
3-nji maýda Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedowyň Buýrugy esasynda geçirilen milli goşunyň söweşjeň ukyplylygyny duýdansyz barlamak nobatdaky gezek
Ýaragly Güýçleriň goşunlarynyň ähli kysymlarynyň we bölümleriniň oňat taýýarlygyny görkezdi.
Türkmen halkynyň harby däpleriniň mirasdüşerleri, Watanymyzyň merdana goragçylary özlerini nobatdaky gezek watandaşlarymyzyň asuda durmuşynyň goragynda duran kuwwatly, mizemez we jebis güýç hökmünde görkezdiler.
1941 — 1945-nji ýyllaryň Beýik Watançylyk urşunda gazanylan Ýeňiş gününiň öň ýanynda bu okuw tälimi mukaddes türkmen topragynyň eldegrilmesizligini gözümiziň göreji deýin goraýan harbylaryň täze nesli şu jogapkärli we hormatly işde —Watanymyzyň ygtybarly galkany bolmak işinde harby ylmyň ähli çylşyrymlylyklaryny we täze tehnologiýalaryny özleşdirmek bilen, öz borçlaryny abraý bilen ýerine ýetirýär.
Türkmenistanyň Bitarap daşary syýasy derejesiniň ýörelgelerinden ugur almak bilen, ýurdumyzyň diňe goranyş häsiýetine eýe bolan Harby doktrinasy Milli goşunymyzyň maddy-enjamlaýyn binýadynyň yzygiderli döwrebaplaşdyrylmagyny, onuň işgärler düzüminiň berkidilmegini hem-de türkmen esgerleriniň söweşjeň taýýarlygyny ýokarlandyrmagy öz içine alýar. Sebäbi halkymyz öz erkin we bagtly durmuşyna daşardan hiç zadyň howp salmaýandygyna, ýurdumyzyň asudalygyna we onuň röwşen geljegine islendik kast etmäniň gürrüňsiz öňüniň alynjakdygyna ynamy bolmalydyr diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belleýär.
Milli Liderimiziň gös-göni ýolbaşçylygynda goşunyň dessinligini, ykjamlygyny, başarjaňlygyny barlamak bilen geçirilen harby-taktiki okuwlaryň esasy netijeleriniň biri — bu ýurdumyzyň kepillendirilen goranyş ukyplylygyny üpjün etmek bolup durýar, diýmek, onuň ähli raýatlarynyň, her bir maşgalanyň hem-de her bir çaganyň eziz Watanymyzyň asuda asmanynyň astynda bagtly çagalyga bolan hukugy diýmegi aňladýar.


text:
Türkmenistanyň başlangyjy bilen indi 200 ýyl bäri ulanylýan hem-de ýönekeý, elýeterli, ygtybarly, ekologiýa taýdan arassa ulag görnüşi bolan welosipediň adamzat durmuşyndaky orny uly ähmiýete eýe boldy. Şeýle hem milli Liderimiziň taýsyz tagallasy esasynda BMG-niň çäklerinde täze baýramçylyk döredi. Ol hem adam saglygyna peýdaly bolan Bütindünýä welosiped günüdir.
Dünýä metbugatynda hormatly Prezidentimiziň ýolbaşçylygynda türkmen diplomatiýasynyň gazanan nobatdaky ýeňişleri giň seslenme döretdi. Köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde milli Liderimiziň başlangyjy boýunça işlenip taýýarlanan dünýä jemgyýetçiligi üçin uly ähmiýete eýe bolan halkara başlangyçlar esasynda BMG-niň Baş Assambleýasynda kabul edilen Kararnamalar giňden beýan edildi. Makalalarda 12-nji apreliň Türkmenistanyň ýakyn taryhynda ýatdan çykmajak waka bolandygy mälim edildi.
Milli Liderimiziň başlangyjy bilen dünýä jemgyýetçiliginiň 3-nji iýuny – Bütindünýä welosiped güni hökmünde ykrar etmegi mynasybetli dünýädäki welosiped sportuna degişli gyzykly ýaryşlar barada okyjylarymyza maglumat bermegi makul bildik.
Ilkinji welosport bäsleşiginiň 1868-nji ýylyň 31-nji maýynda Parižde geçirilendigi taryhy çeşmelerde bellenilýär. Bu ilkinji bäsleşikde angliýaly Jeýms Mur ýeňiş gazanypdyr. Ol özüniň agaçdan ýasalan welosipedi bilen 1200 metr aralygy hemmelerden öň geçipdir. Ýeri gelende aýtsak, Jeýms Muruň şol welosipedi häzirki wagtda Angliýanyň Kembrijşaýr şäherindäki muzeýde saklanýar. Welosport sport ýaryşlarynyň naýbaşysy bolan tomusky Olimpiýa oýunlarynyň maksatnamasyna girýän sport görnüşidir. Hatda welosport 1896-njy ýyldan bäri geçirilip gelinýän ähli tomusky Olimpiýa oýunlarynyň sanawyna alnan 5 sport görnüşiniň biridir. Çydamlylygy, çeýeligi, kynçylyklara döz gelmegi talap edýän welosport ýaryşlary dürli ugurlar boýunça geçirilýär. Adaty ýol ýaryşlary, welokross, mauntenbaýk, trek bäsleşikleri hem-de BMX fristaýl bäsleşikleri boýunça welosport ýaryşlary guralýar. Olar hem wagt esasynda, ýokary tizlik esasynda, şol sanda kriterium bäsleşikleri ýaly dürli görnüşlere bölünýär. Welosport Belgiýa, Daniýa, Fransiýa, Germaniýa, Italiýa, Gollandiýa, Ispaniýa, Şweýsariýa, ABŞ, Lýuksemburg, Awstraliýa, Hytaý hem-de Beýik Britaniýa ýaly döwletlerde has giňden ýaýrandyr.
Halkara welosipedçiler bileleşigi
Halkara welosport ýaryşlary Halkara welosipedçiler bileleşiginiň (UCI, Union Cycliste Internationale) guramaçylygynda geçirilýär. Bu gurama 1900-nji ýylyň 14-nji aprelinde Belgiýanyň, ABŞ-nyň, Fransiýanyň, Şweýsariýanyň hem-de Italiýanyň gatnaşmagynda Parižde döredilýär. Häzirki wagtda HWB-niň merkezi edara binasy Şweýsariýanyň Egl şäherinde ýerleşýär. Bileleşigiň prezidenti fransiýaly Dewid Lappartient bolup, ol geçen ýylyň sentýabrynda bu wezipä saýlandy. 172 döwlet HWB-niň agzasy. Bileleşigiň resmi dilleri fransuz we iňlis dilleridir. Halkara welosipedçiler bileleşiginiň 2 sany uly bölümi, şahamçasy bar. Olar Halkara höwesjeň welosipedçiler federasiýasy (FIAC) bilen Halkara professional welosipedçiler federasiýalarydyr (FICP). Birinjisiniň merkezi edarasy Rimde (Italiýa), beýlekisiniňki bolsa, Lýuksemburg (Lýuksemburg) şäherinde ýerleşýär. Halkara welosipedçiler bileleşigi 2 şahamçasyny-da utgaşdyryjy hökmünde çykyş edýär. Welosportuň dürli görnüşlerinden ýol, trek, mauntenbaýk, BMX boýunça professional hem-de höwesjeň erkek we zenan welosipedçileriň arasynda Dünýä çempionatlary hem-de Dünýä Kubogy ýaryşlary Halkara welosipedçiler bileleşiginiň guramaçylygynda geçirilýär.
“Monuments” – nusgawy bir günlük ýaryşlar
Welosportda ýol ýaryşlary 1868-nji ýyldan bäri geçirilip gelinýär. Günbatar Ýewropada uly meşhurlyga eýe bolan ýol ýaryşlary-da dürli görnüşlerde, dürli tapgyrlarda bolýar. Şolaryň biri-de nusgawy gündelik ýaryşlar bolup, olara umumylykda “Monuments” bäsleşikleri diýilýär. Ýol bäsleşikleriniň arasynda bir günde tamamlanýan onlarça bäsleşik bar. Nusgawy bir günlük bäsleşikleri 5 sany ýaryşdan ybaratdyr. Olar Milan – San Remo (mart aýynda), “Tur Flandri” (apreliň 1-nji ýek şenbesinde), Pariž – Rube (apreliň 2-nji ýekşenbesinde), Liež – Baston – Liež (apreliň soňky ýekşenbesinde), hem-de “Žiro di Lombardi” (sentýabryň aýagyna ýa-da oktýabryň başyna) bäsleşikleridir. Milan – San Remo 1907-nji ýylda, “Tur Flandri” 1913-nji ýylda, Pariž – Rube 1896-njy ýylda, iň gadymysy bolan Liež – Baston – Liež 1892-nji ýylda hem-de “Žiro di Lombardi” 1905-nji ýylda başlady. “Nusgawylaryň şazadasy” ýa-da “Demirgazygyň dowzahy” diýilýän Pariž – Rube ýaryşy özüniň kynçylykly, daş düşelen ýodalary bilen tanalýar. Bu 5 ýaryşyň hersi 250–300 kilometr aralygyndadyr. Bir möwsümde 5-sinde ýeňiş gazanan ýok. Ýöne dürli möwsümlerde 5 ýaryşda-da ýeňiş gazanmak diňe 3 türgene, belgiýaly welosipedçiler – Eddi Merkse, Rože de Wlaminke hem-de Rik Wan Loýa miýesser etdi.
“Gran tur” ýaryşlary
Welosport boýunça dünýäde 3 sany adaty ýol ýaryşy – “Gran tur” bäsleşikleri bolup, olar “Tur de Frans”, “Žiro d’Italiýa” hem-de “Wuelta Ispaniýa” bäsleşikleridir. Bulardan başga-da, onlarça adaty ýol ýaryşlary bar. Ýöne iň naýbaşylary ýokarda ady agzalan bäsleşikler bolup, olardanam öňe saýlanýany “Tur de Frans” ýaryşydyr. “Gran tur” ýaryşlarynyň üçüsinde-de çempionlyk gazanmak diňe 6 türgene başartdy. Belgiýaly Eddi Merks 11, fransiýaly Bernar Inon 10, fransiýaly Žak Anketil 8, ispaniýaly Alberto Kontador 7, italiýaly Feliçe Jimondi 5, italiýaly Winçenzo Nibali 4 gezek “Gran tur” ýaryşlarynda ýeňiş gazandy. Üç ýaryşy bir ýylda gazanan welosipedçi bolsa, häzilikçe ýok.
Mauntenbaýk
Mauntenbaýk welosport ýaryşlary ýolsuz, ýodasyz, daglyk ýerlerde, gaýalarda geçirilýär. Özboluşly welosipedleriň ulanylýan mauntenbaýk ýaryşlarynyň kross-kantri XC, daunhill, aphill, akrobatik hereketler, dýort, enduro, baýker-kross (4X) ýaly görnüşleri bar. Mauntenbaýk boýunça ilkinji ýaryşlar 1970-nji ýyllarda geçirilip başlanýar. Ol 1996-njy ýylda-da Olimpiýa oýunlarynyň sanawyna alyndy. Ekstremal sportlaryň hataryna hem girýän mauntenbaýk ýaryşlary aýratynam ABŞ-da uly meşhurlyga eýedir. HWB-niň garamagynda mauntenbaýkyň her görnüşinden 1990-njy ýyldan bäri her ýyl Dünýä çempionatlary hem-de Dünýä kubogy ýaryşlary geçirilýär.
Trek ýaryşlary
Ýörite gurlan welodromlarda geçirilýän welotrek bäsleşikleriniň soňky ýyllarda şöhraty has-da artýar. Beýleki ýurtlar bilen bir hatarda, welosportuň bu görnüşi biziň ýurdumyzda-da uly meşhurlyk gazanýar. “Aşgabat – 2017”-niň maksatnamasynda bar bolan trek ýaryşlary welosportuň Olimpiýa görnüşidir. Trek ýaryşlarynyň sprint, omnium, medison, skretç, keýrin, git, toparlaýyn, yz çalyş ýaly görnüşleri bar. Ilki-ilkiler welodromlar adaty ýol ýaryşlaryna gyşda-da taýýarlyk görmek üçin gurlupdyr. Ýöne soňlugy bilen, özbaşyna aýratyn welosport görnüşine öwrülýär. Çydamlylygy we ýokary tizligi talap edýän trek ýaryşlary Günbatar Ýewropada has giňden ýaýrandyr. Trek ýaryşlary boýunça HWB-niň guramagynda Dünýä çempionaty 1893-nji ýyldan, Dünýä kubogy-da 1993-nji ýyldan bäri geçirilýär.
Welosiped barada gyzykly maglumatlar:
Welosiped sözüni ilkinji bolup, 1817-nji ýylda fransiýaly baron Karl won Drez ulanypdyr. Latynça “velox” (tizlikli, zynatly) we “pedes” (ýöreýiş, hereket) sözlerinden emele gelýär.
Dünýäde iň köp welosiped Hytaýda bolup, 1,3 milliard ilaty bolan bu ýurtda 450 milliondan gowrak adam yzygiderli ýagdaýda welosiped münýär.
Ýer şarynda iň köp welosiped münýän ýurtlar hökmünde Hytaý, Gollandiýa, Daniýa, Ýaponiýa, Şwesiýa, Bangladeş döwletleri görkezilýär.
Dünýäde welosiped önümçiliginiň bazar gymmaty 70 milliard dollara golaý bolup, her ýylda 150 million töweregi welosiped satylýar. Welosiped önümçiliginde Hytaý 66 göterim bilen öňde barýar.
Dünýäniň iň köp welosiped ulanylýan ýurtlarynyň biri bolan Gollandiýada 17 milliondan gowrak ilat ýaşaýar. Bu ýurtdaky welosipedleriň sany bolsa, 19 milliondanam köpdür. Gollandiýada ilatyň 36 göterimi işe welosipedli gatnaýar. Bu döwletde 35 müň kilometrdenem gowrak uzynlykda welosipedlere niýetlenen ýörite “Fietsstraat” diýilýän ýollar bar.
Gollandiýanyň Amsterdam şäherine “Dünýäniň iň gowy welosipedli şäheri” diýilýär. 850 müň ilatyň ýaşaýan şäherinde 1,2 milliondan gowrak welosiped bar.
Gollandiýanyň iri şäherlerinden Utrehtde 2014-nji ýylda dünýädäki iň uly welosiped duralgasy gurlup ulanylmaga berildi. Merkezi demir ýol menziliniň ýanyndaky bu duralganyň bahasy 48 million ýewro bolup, oňa birwagtda 12,5 müň welosiped ýerleşýär.
Çeşme: «Zaman-Türkmenistan».


text:
Sibir ülkelerinden bu ülkä süỳşüp gelỳän Demirgazyk howa toplumy(bu ỳel günbatar –günorta türkmenleriniñ arasynda ỳönekeỳ “ şemal ỳeli” diỳip atlandyrylan, welin onuñ hem dürli atlary bar .) , güỳz we gyş pasyllarynda howanyñ sowamagyna sebäp bolup daglaryñ beỳik ỳerlerinde doñaklyk döredip gardyr ỳagyşyñ ỳagmagyna getirỳär. Şeỳle dolanşyklarda döreỳän howa özgerişleri Etrek-Gürgen jülgelerinde ỳaz hem tomus pasyllarynda sergin howa şertlerini döredỳär.
Orta deñiz , Gara deñiz hem Atlantik okeanyñ üstünden Eỳrana tarap hereket edỳän Günbatar howa toplumy , güỳz we gyşdaky ỳagyş we ỳelleriñ ỳüze çykmagyna täsirini ỳetirỳär . Ýagynyñ ỳagyş mukdary Etrek-Gürgen jülgesiniñ dürli ỳerlerinde bir meñzeş däldir . Mysal üçin , günbatardan gündogara tarap hem günortadan demirgazyga tarap näçe ỳöreseñ , ỳagşyñ mukdary kemelip başlaỳar . Ýagyşyñ möçberi welaỳatyñ has demigazygynda 200 m/metrden kem, emma günortad cäkleri ỳagny Elburs daglarynyñ eteklerinde 700 m/metrden agdyk bolỳar. Dag beỳikliklerinde bolsa , ỳagyş gar görnüsünde ỳagỳar . Umuman welaỳat boỳunça ỳagşyñ ỳagmak ỳagdaỳy gyş we güỳz pasyllarynda az möçberde bolup ỳaz hem tomus pasyllarynda köpräk ỳagỳar.
Beỳleki welaỳatlarda bolşy ỳaly Gülistan welaỳatynda hem howa-suw maglumatlary ỳygnamak üçin ülkäniñ dürli mekanlarynda belli howa-suw stansiỳalary goỳlupdyr. Onuñ sebäbi ülkäniñ ähli ỳeri belli bir derejede bütewi bir howa ỳagdaỳyna eỳedäldigi üçindir. Günbatardan gündogara we günortadan demirgazyga tarap näçe ỳöreseñ welaỳatyñ temperaturasy artyp gidỳär. Mysal üçin, Gürgen şäheri bilen Kümmetkowus şäheriniñ howa bỳorasynyñ berỳän maglumaty boỳunça Gürgeniñ bir ỳyl boỳunça ortaça temperaturasy 17,5 gradus bolsa, Kümmetkowusda 17,6 gradus bolup durỳar.
Görkezilen ortaça bir ỳyllyk temperatura ölçegi bir nokat boỳunça ülkäniñ bütewi temperaturasynyñ şertini görkezỳär diỳip bolmaỳar. Şonuñ üçin bir ỳyllyk temperaturanyñ has ỳokary hem has pes taraplaryny göz öñüne tutmaly. Gürgende howa bỳorasynyñ görkezỳän bir ỳyllyk has pes temperaturasy -9,6 gradus bolsa, Kümmet şäherinde -14,5 gradus diỳilip bellenilỳär.
Gürgende bir ỳyllyk has ỳokary tempetatura Oguz-Iỳul aỳlarynda 43,6 gradus bolsa, Kümmetkowus şäheriniñki ỳatlanan aỳlarda 46 gradus diỳilip kesgitlenỳär.
Ýyl boỳunça doñaklyk emele gelỳän günleriñ sany welaỳatyñ çäklerinde dürlidir. Meselem, Gürgende ỳyl boỳunça 13,1 Gün doñaklyk bolsa, Kümmetde 30,8 gün diỳlip bellenilỳär. Şeỳle hem doñaklyk emele gelỳän aỳlary Gürgende 5 aỳ bolsa, Kümmetde 6 aỳ diỳlip hasabat berilỳär. Şonuñ üçin bu ỳerde hoeanyñ ygal möçberi demirgazyk oazislerinde has ỳokary we günorta owazislerinde bolsa has pes möçberdedir. “Umuman tomus we güỳz aỳlary howa yssy-gurak, ortaça temperaturasy 39,2 gradus bolsa, gyşda howa sowuk we kä halatlarda garly ỳagyş bolup, ortaça -2 gradus bolup durỳar”. [1]
Gülistan welaỳatyñ umumy temperaturasy hem ỳagyş häsiỳetlerini göz öñüne tutanyñda dürli howa-suw şertleri onda özleşipdir. Olar:
a). Orta deñiz maỳyl howa-suw şerti,
b). Daglyk maỳyl howa-suw şerti,
c). Daglyk sowuk howa-suw şerti,
d). Gurak we ỳarym gurak,
j). Ygally we ỳarym ygally howa-suw şertlerden ybarat bolỳar.
a). Ortadeñiz maỳyl howa-suw şerti:
Gürgenş äheristany hem onuñ ỳakyn owazisleri ortadeñiz maỳyl howa-suw şertiniñ bürençeginde durỳar.
Ortadeñiz maỳyl howa-suwşertiniñ esasy häsiỳeti aỳlarynda howanyñ ortaça temperaturada durmagy we aỳlarynda howanyñ gurak bolmagydyr. ỳylyñ birnäçäe aỳy asman arassa we mawy görnüşde bolỳar. Kähalatlarda 5-4 aỳlap ỳagyş ỳagman duran wagty hem bolỳar.
b). Daglyk maỳyl howa-suw şerti:
Welaỳatyñ demirgazyk jülgeliklerinden Elbrus daglyklarynyñ demirgazyk dag eteklerine tarap ỳer beỳiklikleri artyp, Hazar deñzinden daşlaşdygyça beỳiklik 1500-3000 metre çenli kem-kemden ỳokarlanyp gidỳär. Şol halatda maỳyl daglyk howa-suw şerti emele gelỳär. Uzak wagytly sowuk we doñakly gyşlary, gysga wagytly maỳyl tomuslary bu şrtdäki howa- suwlaryñ häsỳetini döredỳär. Howanyñ temperaturasy bilen ỳagşyñ bir ỳyllyk möçberindäki azlygy bu oazisiñ esasy häsỳetli tarapy hasaplanỳar.
c). Daglyk sowuk howa –suw şerti :
Elburs daglyklarynda , demirgazyk eteklerinden ỳokary başlanyp ,dag belentlikleriniñ 3000 metr beỳikliklerinde , howanyñ temperaturasy iññän kemelip , uzak wagytlap ol ỳerde doñaklyk emele getirỳär . Şeỳle howalaryñ häsỳeti sowuk we uzakly gyş hem gysga we sergin tomuslary bolup durỳar . Bu oazislerde ỳagyş köplenç gar görnüşde ỳagyp, sowuk pasyllarda üstü-üstüne ỳygnalan gar ,tomus aỳlarynyñ ortalaryna çenli eremän ỳatỳar. Şeỳle howa-suw şerti Şahwar, Pirgerdkuh ,we Kähkeşan ỳaly dag depelerinde hemişelik buz doñaklyklarynyñ emele gelmegine sebäp bolỳar.
* Marawadepe we Jergelan séhralary
d). Gurak we ỳarym gurak howa-suw şertleri:
Türkmensähranyñ Gülüstan welaỳatynyñ gündogar-demirgazyk bölekleriniñ Hazar deñzinden aradaşlygy hem gündogar Elburs daglyklarynyñ barha peselip Garaşsyz Türkmenistanyñ Garagum çöllüklerine tarap süşüp ỳakynlaşmagy bilen, howa-suw şertlerinde-de öz täsirini galdyrỳar. Şeỳle düzgun bilen, görünip duran özgerişikler emele getirỳär. Howanyñ yklym durky guraklyga ỳa-da yssylyga tarap ỳokarlanỳar. Ülkäniň häsỳeti kem-kemden ỳarym gurak we guraklyga çalşyp gidỳär. Şu sebäpden, bir ỳylyñ dowamynda görkezilỳän ỳagyşyñ mukdary kemelỳär.
j). Ygally we Yarym ygally howa-suw şertleri:
Türkmensähranyñ Gülüstan welaỳatynyñ günorta ülkeleri dag belentliklerine degip durmagy hem-de tokaỳlyk büremçekleri bilen örtülendigi, ikinji bir tarapdan Hazar deñzine ỳakynlygy sebäpli welaỳatyñ beỳleki ỳerlerine garanyñda howa-suw şertlerinde belli bir derejede özgerilişikler emele gelỳär. Şunluk bilen Zerrinköl, Ramyỳan, Fazylabat, we Gürgen şäheriniñ Naharhoran atly ỳerlerinde ygalyñ ỳagyş möçberi artyp gidỳär. Temperaturanyñ ortalaşmagy bilen ỳarym ygally hem maỳyl ygally howa-suw şertleri emele gelỳär. Ramyỳan bilen Zerrinköl şäherlerinde ỳagşyñ bir ỳyllyk ölçegi 800 m/metrden agdyk bolup durỳar. ... Dowamy
Hazar dengzinin Gündogar gyralaryndan Kosmosurat---------------> Çykgytlar we Edebýat:


text:
Britaniýanyň polisiýasy Londonyň merkezinde bolan we ýedi adamyň ölümine sebäp bolan hüjümi derňemek boýunça çäreleriň dowamynda täze reýdleri geçirendigini we sany mälim edilmedik adamlary tussag edendigini habar berdi.
“Ençeme adam tussag edildi” diýip, polisiýa Londonda 5-nji iýunda irki sagatlarda geçiren reýdleriniň yzýany mälim etdi.
Londonyň polisiýasynyň müdiri Kressida Dik polisiýanyň “uly möçberde sud materiallaryny” toplandygyny BBC telewideniýesine aýtdy.
Hüjümçileriň 3-nji iýunda London köprüsiniň golaýynda edilen hüjüm zerarly onlarça adam ýaralandy, olardan 21 adam agyr ýagdaýda. Hüjümçiler polisiýa tarapyndan atylyp öldürildi.
“Yslam döwleti” (YD) atly ekstremist topary hüjümiň jogapkärçiligini öz üstüne aldy.
4-nji iýunda polisiýa geçiren reýdlerinde 11 adamy tussag edendigini aýdypdy.


text:
Ýokary derejeli türkmen-russiýa gepleşikleri tamamlanandan soň ikitaraplaýyn resminamalara gol çekmek dabarasy boldy.
Prezidentler Gurbanguly Berdimuhamedow we Wladimir Putiniň gatnaşmagynda: Mary şäheriniň häkimligi (Türkmenistan) bilen “Orýol şäheri” munisipal birleşiginiň dolandyryş edarasynyň (Russiýa Federasiýasy) arasynda Mary şäheri bilen Orýol şäheriniň arasynda doganlyk gatnaşyklaryny ýola goýmak baradaky Ylalaşyga;
Söwda-ykdysady, ylmy-tehniki we medeni hyzmatdaşlyk hakynda Türkmenistanyň Hökümeti bilen Russiýa Federasiýasynyň Krasnodar ülkesiniň Administrasiýasynyň arasynda Ylalaşyga;
Türkmenistanyň Maliýe ministrligi bilen Russiýa Federasiýasynyň Maliýe ministrliginiň arasynda özara düşünişmek we hyzmatdaşlyk etmek hakynda Ähtnama;
“Türkmenstandartlary” baş döwlet gullugy (Türkmenistan) bilen Tehniki kadalaşdyryş we metrologiýa boýunça federal agentliginiň (Russiýa Federasiýasy) arasynda standartlaşdyrmak we metrologiýa babatda hyzmatdaşlyk etmek boýunça Özara düşünişmek hakynda Ähtnama;
Saglygy goraýyş ulgamynda hyzmatdaşlyk etmek hakynda Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi bilen Russiýa Federasiýasynyň Saglygy goraýyş ministrliginiň arasynda Ylalaşyga;
Türkmenistanyň Medeniýet ministrligi bilen Russiýa Federasiýasynyň Medeniýet ministrliginiň arasynda 2018-2020-nji ýyllarda hyzmatdaşlyk etmegiň Maksatnamasyna;
Syýahatçylyk babatda hyzmatdaşlyk etmek hakynda Türkmenistanyň Hökümeti bilen Russiýa Federasiýasynyň Hökümetiniň arasynda Ylalaşyga; Sport babatda hyzmatdaşlyk etmek hakynda Türkmenistanyň Hökümeti bilen Russiýa Federasiýasynyň Hökümetiniň arasynda Ylalaşyga; 2013-nji ýylyň 17-nji sentýabryndaky Deňiz ulaglary babatda hyzmatdaşlyk etmek hakynda Türkmenistanyň Hökümeti bilen Russiýa Federasiýasynyň Hökümetiniň arasyndaky Ylalaşyga üýtgetmeleri girizmek barada Teswirnama;
Oba hojalygy babatda hyzmatdaşlyk etmek hakynda Türkmenistanyň Hökümeti bilen Russiýa Federasiýasynyň Hökümetiniň arasynda Ylalaşyga;
Senagat babatda hyzmatdaşlyk etmek hakynda Türkmenistanyň Hökümeti bilen Russiýa Federasiýasynyň Hökümetiniň arasynda Ylalaşyga;
Migrasiýa ulgamynda ygtyýarly edaralaryň wekilhanalaryny özara açmak hakynda Türkmenistanyň Hökümeti bilen Russiýa Federasiýasynyň Hökümetiniň arasynda Ylalaşyga;
Döwlet Baştutanlarynyň gatnaşmagynda Neşe serişdeleriniň, psihotrop maddalaryň we olaryň prekursorlarynyň bikanun dolanyşygyna garşy göreşmek hakynda Türkmenistanyň Hökümeti bilen Russiýa Federasiýasynyň Hökümetiniň arasynda Ylalaşyga;
Prezidentler Gurbanguly Berdimuhamedow we Wladimir Putin Bilelikdäki Beýannama hem-de Türkmenistan bilen Russiýa Federasiýasynyň arasynda strategik hyzmatdaşlyk hakynda Şertnama gol çekýärler.


text:
Indi 3-4 günden bäri Mary welaýatynyň çäginde döwlet ýolbaşçysynyň Mara saparyna garaşylmagy bilen bagly, uly taýýarlyk görülýändigi aýdylýar.
Beýleki çäreler bilen bir hatarda bu taýýarlyk esasan arassaçylyk işlerini-de öz içine alýar diýip, maryly ýaşaýjylar aýdýarlar.
Welaýatyň has uly wezipeli resmileriniň gözegçiliginde, prezidentiň geçäýjek ugurlary diýilýän ýerlerde arassaçylyk işleri geçirilýär. Bu işe kärendeçiler bilen birlikde etraplaryň kommunal kärhanasynyň işgärleri hem-de beýleki edara-kärhanalaryň işgärleri çekilýär.
Işgärler öz iş orunlaryny taşlap, uzakly güni meýdanlarda, ýaplaryň boýlarynda, kärende ýerleriniň gyralarynda hapa-haşal otlary çapyp, olary otlap, arassaçylyk işleri bilen meşgul bolýarlar.
“Edara-kärhanalaryň köpüsinde işler togtady diýen ýaly, esasan hem haýsydyr bir resminama almak üçin ýolbaşçylaryň goly hem edaranyň möhüri gerek bolsa, ýolbaşçylary iş ýerinde tapyp bolmaýar. Bu bolsa ýönekeý halk üçin kynçylyk döredýär. Sebäbi arassaçylyk işlerine gatnaşýanlardan olara gözegçilik edýän resmiler has köpräk” diýip, bir ýaşaýjy aýdýar.
Mary, Murgap we Ýolöten etraplarynyň çäginde ýol ýakalarynda ýakylýan ot-çöpleriň asmana galýan gara hem goýy tüssesinden ýaňa, magistral ýoldan geçýänleriň demi tutulýar. Döwlet ýolbaşçysy welaýata geljekmiş diýen habar ýaýrasa, meýdanlaryň ot-çöplerini arassalamaga girişýärler. Başga wagt bolsa bu zatlar olaryň gözüne ilenok. Her etrap öz çägine wagtynda gözegçilik edip, ýol ýakalaryny hapa-haşal otdan arassalap dursalar, onda adam baryny işden goýup, töwerek-daşy tüsseden dolduryp ýörmeseler-de bolardy” diýip, bir sürüji aýdýar.
Göz üçin edilýän bu işleriň fonunda, welaýatdyr etrap merkezleriniň, şäherleriň köçeleriniň abatlaşdyrylmaýandygyna hem ýaşaýjylar ünsi çekýärler.
Ýolöten şäheriniň ýekeje-de abat köçesiniň ýokdugyny, şäheriň köçeleriniň azyndan 3 ýyl bäri yşyklandyrylmaýandygyny, şäherde hem etrabyň çäginde ilata arassa agyz suwunyň berilmeýändigini, işsiz hem aýlyk-günlüksiz ilatyň arassa içimlik suwy satyn almaga mümkinçiliginiň ýokdugyny ýaşaýjylardan eşitse bolýar.
“5 ýyl mundan ozal Ýolöten şäheriniň köçelerini gazyp, agyz suwy üçin turbalar geçirildi. Emma kranlardan gelýän suw bulançak hem şor. Gazylan köçelerimizem gaýtadan asfaltlanman, çarkandaklygyna galdy. Etrap ýolbaşçylary bu kemçilikleri düzetmek barda alada etmeýärler.
Diňe döwlet ýolbaşçysy geljek diýilse, meýdanlary ot-çöpden arassalamaga ylgaýarlar. Döwlet ýolbaşçysy welaýata gelende, ýönekeý halky diňlesedi, ilaty köseýän kemçilikleri aýtmaga bir pursat berilsedi” diýip, ýaşaýjylar nygtaýarlar.


text:
Sözüň setire sygmadyk bölegi täze setire geçirilende, olar bogna bölünip geçirilýär.
baý-dak, pa-ra-hat-çy-lyk, de-mir-çi, te-kiz-le-mek.
Paşy, işek ýaly sözler bogna bölünmän ýazylýar.
Bir bogundan ybarat bolan sözler näçe sesden düzülen bolsa-da, olary täze setire geçirmek üçin bölmek bolmaýar.
stol, klas, metr, wagt, şrift, punkt, tekst, sprint, sport.
Bir çekimliden düzülýän bogunlar setir soňunda hem goýulmaýar, täze setire hem geçirilmeýär.
a-dam, A-şyr, A-man.
Defis bilen ýazylýan goşulmalar (-la, -le, -ha, -hä, -da, -dä we ş. m.) we tirkeş sözleriň bir bölegi täze setire geçirilmeli bolanda, setiriň soňunda we täze setiriň başynda defis goýulýar.
Sözleriň ilkinji seslerinden düzülen ýa-da sözleriň ilkinji seslerinden we sifrlerden düzülen gysgaldylan goşma sözleri täze setire geçirmek üçin bölmek bolmaýar.


text:
Türkmen-amerikan diplomatik gatnaşyklarynyň ýola goýulmagynyň 25 ýylygy mynasybetli iki ýurduň sazandalary çykyş etdiler
Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky sazly-drama teatrynda Türkmenistanyň Medeniýet ministrliginiň we ABŞ-nyň Türkmenistandaky Ilçihanasynyň guran konserti boldy. Aşgabatly saz muşdaklarynyň öňünde Döwlet simfoniki orkestri we “Amerikan owazlary” guramasyndan şu şanly sene mynasybetli ýurdumyza ýörüte gelen sazandalaryň üçüsi çykyş etdiler.
Amerikaly sazandalaryň ýurdumyzda bolmagynyň maksatnamasy Mukamlar Köşgünde bolan dabara bilen başlandy, onda ABŞ-nyň diplomatik wekilhanasynyň adyndan Döwlet simfoniki orkestrine saz gurallary gowşuryldy.
“Amerikan owazlary” guramasynyň ýerine ýetiriji direktory, medeni alyş-çalyşda täzeçilikli işi üçin ABŞ-nyň milli baýragynyň eýesi, halkara jaz festiwalarynyň guramaçysy, pianinoçy Jon Fergýuson älem ýüzünde konsertler bilen çykyş edýär we ýaňy sunagt ulgamyna girişen ýaş sazandaralara öz ussatlygyny öwredýär. Ol Aşgabatda Daňatar Öwezow adyndaky Türkmen döwlet ýörüteleşdirilen sazçylyk mekdebiniň okuwçylaryna pianino boýunça ussatlyk sapagyny geçdi.
Toparyň beýleki bir agzasy-dirižýor, mugallym we ýazyjy Makl Lewanski. Ol dirižýor hökmünde ilkinji gezek 13 ýaşynda öz döreden kompozisiýasy bilen çykyş edipdi. Zehinli ýetginjek 16 ýaynda Sankt-Peterburg konserwatoriýasyna okuwa girdi. Häzirki wagtda ol De Pol Uniwersitetiniň saz gurallary ansamblynyň professorydyr. Makl Lewanski pursatdan peýdalanyp, geljekki dirižýorlar bilen hünar syrlaryny paýlaşdy.
Toparyň üçünji agzasy-Bonni Uaýtiň. Ýaşlygyna garamazdan ol eýýäm San-Diýegodaky Kaliforniýa uniwersitetiniň ylymlaryň doktory adyny göterýär. Häzirki wagtda bu zenan Waşington ştatyndaky Uniwersitetiň perkussiýa bölümine ýolbaşçylyk edýär.Ol ýörüteleşdirilen sazçylyk mekdebiniň urulyp çalynýan saz gurallary hünäri boýunça okaýanlar bilen sapak geçdi. Onuň ussatlar sapagy gaty üýtgeşik başlandy: Bonni taýajyklar bilen depe urýar, okuwçylar bolsa, adaty agaç oturgyçlara. Olaryň sesi dürli çyksa-da, Bonni okuwçylaryň çalt, ýeňil we keýpihon dep kakmagyny gazanmaga çalyşýar.
Türkmenistanda bolmagynyň çäklerinde amerikaly myhmanlar Milli konserwatoriýanyň ýanyndaky ýörüte sazçylyk mekdep-internatynda-da ussatlar sapagyny geçenlerinde ýaşajyk sazandalaryň hem dilini tapmagyň hötdesinden geldiler.
Ussatlar sapagyny bermekden daşgary amerikaly sazandalar Döwlet simfoniki orkestriň sazandarlary bilen taýýarlyk geçip, bilelikdäki çykyşa taýýarlandylar.
Baýramçylyk konsertiniň başynda Jorj Gerşwiniň “Mawy rapsodiýasy” ýerine ýetirildi, onda amerikaly kompozitoryň jaz bilen nusgawy saz äheňleri utgaşdyrylypdyr.
Saz agşamynda Alan Howhanesiň “Ýapon fleýtalaryndaky fantaziýa”, Awgust Rid Tomasyň “Reweri”, Jenifer Hiçtonuň “Ritmli fanfarlar” eserleri ýerine ýetirildi. Konsertde iki halkyň dürli öwüşgünli saz däplerini görkezýän sazlar çalyndy. “Ýapon fleýtalaryndaky fantaziýasynyň” yzysüre ýumşakdan sypaýy Aman Agajykowyň “Ruhy täzeleniş” eseri ýaňlandy. Ondan soňra Daňatar Hydyrowyň “Elwan güller” eseri ýerine ýetirildi. Nury Halmämmedowyň “Türkmenistan” simfoniki şekilleri” eseri gündogar tematikasynya sazlaşykly utgaşdy.
Konser Leonard Bernştaýnyň “Weýtsaýd kyssasy” mýuziklinden “Mambo” sazy bilen tamamlandy. Tomaşaçylar ABŞ-ly myhmanlara we Döwlet simfoniki orkestriniň sazandalaryna ör turup el çarpdylar.
-Biz Resul Gylyjowyň ýolbaşçylygyndaky orkestriň sazandalarynyň zähmetsöýerligine we zehinine haýran galýarys,-diýip Bonni Uaýtiň bilelikdäki işden galan täsirleri barada gürrüň berdi.--Adatça orkestrantlar eser bilen tanşyp, onuň aýratynlykaryny duýar ýaly notalar öňünden ugradylýar. Ýöne poçtadaky säwlikler sebäpli notalar konsertiň öň ýany geldi. Sazandalar amerikaly kompozitorlaryň eserlerini iş wagty özleşdrmeli boldylar, olar bu işe aňryýany bilen hötde geldiler. Türkmen kärdeşlerimiz bar zady başarýan ýaly bolup dur. Biz olaryň ajaýyp döredijiligine uly sarpa goýýarys. Men Türkmenistana gelip görenligime we siziň ýurduňyzyň baý medeniýeti we däpleri bilen tanşanyma begenýärin.


text:
Türkmenistan bilen Azerbaýjanyň arasyndaky haryt dolanyşygy 40 göterim artdy
Türkmenistan bilen Azerbaýjanyň arasyndaky haryt dolanyşygy 2017-nji ýylyň 6 aýynda geçen ýylyň şu döwri bilen deňeşdireniňde 40 göterimden hem köp artdy. Bu barada hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Prezident Ilham Aliýew bilen Bakuda geçirilen gepleşikleriň dowamynda aýtdy.
Şunda ikitarapda hem bar bolan mümkinçilikleriň ýeterlik peýdalanylmaýandygy, söwda hyzmatdaşlygynyň häzirki ýagdaýynyň iki ýurduň hakyky mümkinçiliklerine laýyk gelmeýändigi bellenildi. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz ikitaraplaýyn söwda gatnaşyklarynyň hem-de haryt dolanyşygynyň depginleriniň ýagdaýyny bilelikde içgin seljermegi teklip etdi.
Türkmenistanda we Azerbaýjanda kuwwatly senagat we agrar binýady häzirki zaman ulag düzümleri döredildi, indi bolsa senagaty koorperasiýalaşdyrmak, hyzmatlar we oba hojalyk ulgamynda hyzmatdaşlygy ýola goýmak möhümdir diýip hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy. Nebithimiýa, gazhimiýa we elektroenergetika pudaklary bilelikdäki işiň ileri tutulýan ugurlarydyr. Aragatnaşyk we telekommunikasiýa ulgamlarynda hem hyzmatdaşlygyň uly mümkinçilikleri bar.
Döwlet Baştutanymyz şeýle hem Owganystan-Türkmenistan-Azerbaýjan-Gruziýa-Türkiýe hem-de Türkmenistan-Azerbaýjan-Türkiýe ugurlary boýunça ulag başlangyçlary barada aýtdy.
Türkmenistan şeýle hem Baku-Tbilisi-Kars ulag geçelgesiniň gurluşygyny goldaýar, ol Azerbaýjan, Gruziýa we Türkiýe demir ýol ulgamlaryny birleşdirer. Bu taslama boýunça uly işler durmuşa geçirildi, ol tamamlaýjy tapgyra gadam basdy hem-de sebitde söwda gatnaşyklarynyň ösdürilmegine ýardam berer.
TDH


text:
Awstriýa
Awstriýa Respublikasy Merkezi Ýewropadaky döwlet. Ol Birinji Jahan urşundan soň Awstro-Wengriýa monarhiýasynyň dargamagy bilen döreýär. Umumy tutyan meýdany 83,9 müň inedördül kilometre barabardyr. Ýurduň günbatardan gündogara çenli uzunlygy 579 kilometrdir. Ol demirgazyk-günbatarda Germaniýa, günbatarda Şweýsariýa we Lihtenşteýn, günortada Italiýa we Sloweniýa, gündogarda Slowakiýa bilen araçäkleşýär. Awstriýa dokuz federal ştata bölünýär. Olar: Burgenland, Karintiýa, Aşaky Awstriýa, Ýokarky Awstriýa, Zalsburg, Ştiriýa, Tirol, Forarlberg we Wena şäheri.
Mazmuny
Tebigaty[üýtget | edit source]
Ýurduň meýdanynyň dörtden üç bölegini daglar tutýar. Diňe 7 göterimi düzlüklerden ybarat. Ýurt Alp daglarynyň bir bölegi hasaplanýar. Onuň üçden iki bölegini Gündogar Alp dagy tutýar. Awstriýanyň klimaty aram kontinental. Ýurtda ýanwaryň ortaça temperaturasy -1-4 dereje, iýulyňky +14 +18 dereje bolýar. Ygallar ýylda 500–900 mm, daglarda 1500–2000 mm düşýär. Gyşy maýyl, tomsy salkydyr. Daglyk etraplarynda 7-8 aýlap gar saklanýar. Ýurduň iň uly derýasy Dunaýdyr. Awstriýa köllere baý ýurtdur (580-e golaý).
Ilaty[üýtget | edit source]
Awstriýa nemes dilli ýurt. Slowen we horwat dillerinde slawýan azlyklary gürleýär. Olar hem ýurduň günorta we gündogaryndaky Karantiýa, Burgenland we Ştiriýa federal ştatlarynda ýaşaýar. Awstriýalylar-da beýleki ýewropalylar ýaly köp milletli halk. Awstriýalynyň görnüşiniň emele gelmeginde din we medeniýetiniň uly roly bar. Ýurduň ilatynyň 78 göterimi katolik, 5 göterimi protestant, 2 göterimi bolsa musulmanlardyr. Ýurtda 13 resmi baýramçylyk bellenip geçilýär. Olaryň 10-sy dini baýramçylyklardyr. Soňky maglumatlara görä, ýurtda 8 milliondan gowrak adam ýaşaýar. Olaryň 9 göterimi daşary ýurtlulardyr. Ýurduň paýtagty bolan Wenanyň 1,6 million ilaty bar. Ilatyň agramly bölegi Aşaky Awstriýa ştatynda ýaşaýar. Zalsburg we Insbruk ýaly şäherleri hasaba alynmadyk ýagdaýynda, daglyk yerlerinde az adam ýaşaýar.
Şäherleri[üýtget | edit source]
Awstriýanyň iri şäherleri Wena, Graç, Linç, Salzburg we Insbrukdyr. Ýurduň şäherlerinde ilatyň 30 göterimi ýaşaýar. Wena ýurduň iň iri we ykdysady hem-de medeniýet şäheri hasaplanýar. Ol Dunaý derýasynyň iki kenarynda hem ýerleşýär. Onun etekleri bolsa meşhur Wena tokaýlygyna çenli uzalyp gidýär. Owadan köşk-eýwanlar, seýilgähler, kiliseler Wena şäherini Ýewropanyň iň gowy şäherleriniň birine öwürýär. Awstriýanyň meýdany boýunça ikinji uly şäheri Grasdyr. Ol Ştiriýa ştatynda ýerleşýär. Şäher Mur derýasynyň kenarynda ýerleşýär. Ol esasy senagat, söwda we ylym merkezi hasaplanýar. Dunaýyň kenarynda ýerleşýän Lins şäheri bolsa Ýokary Awstriýanyň merkezi bolup, senagat we port şäheridir. Awstriýanyň iň owadan şäherleriniň biri hem Zalsburg.
Awstriýa-federal parlament respublikasydyr Ýurduň ähli raýatlary raýatlyk hukuklaryndan doly peýdalanýarlar. 19 ýaşdan uly bolan ra-ýatlar saýlawlara gatnaşyp bilýärler. Ýurduň prezidenti ählihalk saýlawlary esasynda alty ýyl möhlete saýlanýar. Hökümetiň möhüm ygtyýarlyklary prezidente degişlidir. Ol kanun güýjündäki kararlary kabul edýär. Ýokary kanun çykaryiy organy parlament bolup, ol iki palatadan: milli we federal sowetden ybaratdyr. Federal sowet welaýatlara wekilçilik edýär. Onuň 64 agzasy ştatlardaky geňeşlerden saýlanýar. Aşaky palata bolan milli sowet ilata wekilçilik edýär. Onuň 183 deputaty bar. Ýurduň ýerine ýetiriji häkimiýetine kansler ýolbaşçylyk edýär. Hökümet agzalary milli sowetdäki belli partiýalardan ýa-da beýleki partiýalardan saýlanýar. Ýurt administratiw tadan dokuz ştata bölünýär. Olaryň her biriniň ilaty öz parlamentini saýlaýar. Ol hem ştat hökümetiniň başlygyny belleýär. Kazylar Adalat ministirligi tarapyndan işe bellenýär. Ýurtda ýerli welaýat we etrap kazy-ýetleri bar. Ol hem raýat hem-de jenaýat işlerine seredýärler.
Goranmak güýji[üýtget | edit source]
Milli goranmak ulgamy 1955-nji ýyldaky döwlet ylalaşygy esasynda alnyp barylýar. Ol ylalaşyk diňe bir goşunyň möçberini çäklendirmän eýsem-de bolsa ýadro we şuna meňzeş ýaraglary, edinmegem gadagan edýär. Ýurduň bitaraplyk syýasasatyna laýyklykda onun az sanly guryýer goşuny bar. Erkekler üçin gulluk etmek hökmanydyr. Gullugyň möhleti sekiz aý.Şeýle hem gulluk etmegiň alternatiw görnüşlerem bar. Daşary syýasaty:. Awstriýa 1955-nji ýylda Birleşen Milletler Guramasynyň agzalygyna kabul edildi. Şeýle hem ol köp sanly halkara guramalarynyň, şol sanda Atom energiýasy boýunça halkara agentliginiň we Ýewropa Bileleşiginiň agzasydyr. Wenada BMG-niň üç edarasynyň ştab-kwartirasy ýerleşýär. 1995-nji ýylyň 1-nji ýanwarynda Awstriýa Ýewropa Bileleşiginiň agzalygyna saýlandy.
Ykdysdyýeti[üýtget | edit source]
Awstriýa senagat taýdan ösen Ýurt. Ýurduň esasy senagat pudaklary: maşyngurluşyk, dag magdany, elektrotehnika, himiýa. elektroenergiýa we ýeňil senagat. Oba hojalyk pudagynda bolsa maldarçylyga uly üns berilýär. Awstro-Wengriýa monarhiýasynyň dargamagyndan soň. emele gelen döwletler käbir ykdysady kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz boldular. Täze Awstriýa Respublikasy şol mahallar esasy girdeji çeşmesi bolan azyk we kömürden mahrum galýar. Ýurduň ykdysadyýetini täzeden gurmak üçin birnäçe ýyl gerek boldy. Üstesine-de, 1929-njy ýylda tutuş dünýäde ykdysady çökgünlik başlady. Şol sebäpli, birnäçe ýyllap daşary ýurduň kömeklerine mätäç galdy. 1937-nji ýylda öz ykdysady bazasyny gurdy. 1938-nji ýylda Awstriýa Germaniýa degişli boldy. Şondan soň bolsa Beýik Watançylyk urşy bilen baglanyşykly ýurtda ýene-de kynçylyklar boldy. Ýurduň ykdysadyýeti 1950-nji ýyldan soň sazlaşykly öşüp başlady .
Işçi güýji we önümçilik ulgamy[üýtget | edit source]
Soňky maglumatlara görä ýurduň ilatynyň 3.8 milliony işe ukyplydyr. Ýurtda işsizleriň sany az. 1990-njy ýylyň ikinji ýarymynda Horwatiýa, Sloweniýa we Türkiýe ýaly döwletlerden Awstriýa adamlar işlemäge geldiler. Ýurduň ykdy-sadyýetinde hyzmat pudagy öňdäki orunlarda durýar. Ýurduň işe ýaramly ilatynyň 32 göterimi senagatda, 61 göterimi hyzmat pudagynda we 7 göterimi bolsa oba, tokaý we balyk hojalygynda zähmet çekýär. Awstriýanyň umumy içerki önüminiň 32 göterimini senagat, 2 göterimini oba, tokaý we balyk hojalygy we 65 göterimini energetika, söwda we ulag pudaklary düzýär. Önümçilik guramalary: 1946-njy ýylda ýurduň kärhanalarynyň 70 göterimi döwlete degişli edilýär. Olaryň arasynda iri kommersiýa banklar, agyr, nebit çykaryly we nebiti gaýtadan işleýji senagata degişli kärhanalar bar. 1993-nji ýylda ýurduň hökümeti senagat kärhanalaryny hususylaşdyrmak babatda giň möçberli meýilnamalary durmuşa geçirip ugrady. Ony daşary Ýurt maýa goýumyny çekmek maksady bilen amala aşyryldy.
Oba hojalygy[üýtget | edit source]
Orta hasap bilen ýurduň meýdanynyň 42 göteriminde oba hojalygy bilen meşgullanylýar. Ekerançylyga ýaramly meýdanlaryň 43 göterimini miweli we üzüm baglary tutýar. Ýurtda halkyň sarp edýän azyk önümleriniň 90 göterimi öndürilýär. Şonuň üçin Awstriýa daşary Ýurtlara az mukdarda et. süýt önümlerini, bugdaý we mekgejöwen satýar. Ýurtda däne ekinleri köp ekilýär. Bugdaý, mekgejöwen, arpa ýaly däneli ekinler ekilýär. Şeýle hem kartoşka we şugundyr hem ýetişdirilýär.
Tebigy baýlyklary[üýtget | edit source]
Awstriýa tebigy baýlyklara we agaç önümlerine baý. Ýurtda demir sink we magnezit ýaly tebigy baýlyklar bar. Awstriýada daş kömür; ýetmezçiligi bar bolsa-da, muňa garamazdan, Ýurtda nebit, tebigy gaz we lignit bar. Gidroelektrik beketlerinden öndürilýän elektrik energiýasynyň bir bölegi daşary Ýurtlara satylýar. 1970-nji ýylyň ahyrlarynda Awstriýa elektrik energiýa mätäçligi sebäpli daş kömri, nebit we gaz satyn almaga başlady.
Dag magdan senagaty[üýtget | edit source]
Awstriýanyň umumy meýdanynyň bäşden iki bölegi tokaýlar bilen gurşalandyr. Ýurduň Ştiriýa we Aşaky Awstriýa ştatlarynda agaç önümleri köpräk öndürilýär. Awstriýada demir magdanynyň çykarylyşy 1950-nji ýyldan soň epesli artdy. 1995-nji ýylda ortaça 2,1 million tonna demir magdany çykaryldy. Demir magdanynyň esasy ýatagy Ersbergdir. Karintiýa sebitinde magnezitiň baý gorlary bar. Şeýle hem Ýurtda kaolin, duz, gips ýaly mineral magdanlar çykarylýar. Energetika: Ýurtda energiýa bolan mätäçligiň artmagy bilen daşary Ýurtlardan energiýa resurslaryny satyn almaga başlandy. Awstriýanyň özünde öndürilýän energiýanyň içerki bazarynyň takmynan üçden bir bölegini kanagatlandyrýar. Ýurduň öz nebit gory we daşary ýurtdan getirilýän nebit önümleri ýurduň esasy energiýa çeşmesi bolup hyzmat edýär. Aşaky Awstriýanyň demirgazyk-günbatar böleklerinde nebit ýataklary bar. Awstriýa her ýylda ortaça 3 million tonna daş kömri satyn alýar.Şeýle hem tebigy gaz hem import edilýär. Ştiriýa, ýokarky we aşaky Awstriýada lignitiň gor känleri bar.1990-njy ýyllarda Awstriýa gidroelektro energetika ulgamyny ösdürmek üçin az pul sarp etmedi. Ýokarky Awstriýa we Tirolda gidroelektroenergiýasynyň uly mukdary öndürilýär. Şeýle hem Dunaýyň Inn derýasynyň kenarynda elektrik beketleri guruldy. Gidroenergiýa resurslary Awstriýa elektrik energiýasynyny daşary Ýurtlara ekspert etmäge mümkinçilik berýär.
Ulag ulgamy[üýtget | edit source]
Awstriýanyň polat ýollarynyň uzynlygy takmynan 5,6 müň kilemetre barabardyr. Şeýle hem Awstriýa öz garaýollary ulgamy bilen hem meşhurdy. Ýurtda 1600 kilometr uzynlygyndaky giň ýokary tizlikde gatnawly gara ýollar bar. 1957-nji ýylda döredilen „Awstriýa awialiniýa" kompaniýasy dünýäniň dürli Ýurtlaryna uçar gatnawlaryny amala aşyrýar. 1990-njy ýylda oňa bäsdeş tapyldy. Ol hem .Lauda eýr" atly hususy awiakärhana boldy. Dunaý derýasynyň üsti bilen her ýyl 5 million tonna ýük daşalýar. Esasan, metal, kömür, koks, nebit we nebit önümleri daşalýar. Syýahatçylygy: Syýahatçylyk ýurduň iň bir girdejili pudaklarynyň biri hasaplanýar. Soňky ýyllarda ýurda 24 million daşary ýurtly syýahatçy geldi. Olaryň 67 göterimini nemes jahankeşdeleri düzýär.
Jemgyýeti we medeniýeti[üýtget | edit source]
Durmuş kepillendirmesi[üýtget | edit source]
Awstriýada durmuş üpjünçiligi maksatnamasy durmuşa geçirilýär. Raýatlara uly ýeňillikler döredilýär. Häzirki wagtda raýatlar saglyk, işsizlik we adatdan daşary ýagdaýlar ätiýaçlandyrmasyndan peýdalanýarlar. Ýurtda 13 resmi baýramçylyk bar. Işgärler her yýl dört hepdelik iş rugsadyna çykyp bilýärler.
Bilimi[üýtget | edit source]
1945-nji ýyldan soň, Wena täzeden öňki medeniyet we ylym merkezine gaýdyp geldi. Bu ýerde ýurduň iň iri uniwersiteti ýerleşýär. Şeýle hem ýurduň Gras. Insbruk, Klagenfurt we Zalsburg ýaly şäherlerinde hem uniwersitetler hereket edýär.Aýdym, saz, teatr we sungatyň beýleki ugurlary boýunça bilim berýän alty akademiýa bar. Soňky maglumatlara görä, Ýurtda 220 müňden gowrak talyp bilim alýar. Mekdep okuwçylarynyň agramly bölegi mekdebi tamamlandan soň, orta hünärment mekdeplerinde okuwyny dowam etdirýärler.
Medeniyeti[üýtget | edit source]
Awstriýa gadymdan bäri saz we drama sungatynyň ýurdy hasaplar Zalsburgda Mosart doguldy. Mundan başga-da, Wenada Bethowen, Gaýdi, Şuberi we Brams ýaly dünýä belli kompozitorlar ýaşady Iogann Ştraus-kakasy bu şäheri wals tansynyň paýtagty etdi. Artur Şnisleriň ýolbaşçylygyndaky Wenanyň drama mekdebi XIX-XX asyrlarda Ýewropada uly meşhurlyk gazandy. Gugo fon Gofmanstal belli şahyr we dramaturg. 1917-nji ýyldan bäri geçirilip gelinýän Zalsburg festiwaly saz sungatynyň uly şowhunyna öwrüldi. Maks Reýnhardt Wenany teatr sungatynyň merkezine öwürdi. Sport çäreleriniň merkezi Wena hasaplanýar. Bu ýerde 95 müň orunly uly stadion bar. Insbruk şäherinde gyşky sport oýunlary üçin meýdanlar bar. 1997-nji ýyldan bäri Ýurtda 20-den gowrak gazet neşir edilýär. Ýurduň intelektual durmuşynyň geçmişi häzirki döwre garanyňda örän baý. 1914- nji ýylda Zigmund Freýd we Alfred Adler Wenada psihoanaliz ugrunyň barlag merkezini döretdiler. Awstriýadaky ykdysady mekdepler hem uly abraýdan peýdalanýar. Fridrih fon Haýek dünýä jemgyýetçiligi tarapyndan liberal ykdysadyýetçi hökmünde tanalýar. Kari Kraus we Robert Muzil Awstro-Wengriýa monarhiýasynyň dargamagyny kyssa eserlerinin üsti bilen teswirlediler. Bütindünýa atom energiýa guramasynyň kömegi bilen Ýurtda iki sany ýadro fizikasy boýunça ylmy-barlag laboratoriýasy döredildi. Awstriýaly Erwin Wredinger fizika boýunça Nobel baýragynyň eýesidir.


text:
Wideoçagyryş-bu Birwagtyň özünde gürrüňdeşlik we şekil, ol gürrüňdeşe diňe maglumat bermek bilen çäklenmän eýsem gülkini, duýgyny hem berip bilýär.
Wideoçagyryşy amala aşyrmak üçin Siziň telefonyňyz we çagyrylýan müşderiniň telefonlary 3G bilen gollanylmaly, 3G TMCELL hyzmat ediş çäginde ýerleşmeli, frontal kamerasy bilen enjamlaşdyrylmalydyr.
Konferens-aragatnaşyk wideoçagyryşda berilmeýär.
Bahasy näçe: 0,2 manat her bir başlanan baglama boýunça
USSD hyzmatyň üsti bilen birikdirmek *0809*3*1#
USSD hyzmatyň üsti bilen öçürmek *0809*3*0#


text:
WADA…ynsanyň wadasy…Hudaýyň WADA-sy…
“WADA”, “söz bermek” düşünjesi ynsanlar arasynda gaty wajyp bolan düşünjedir. Adamlar arasyndaky aragatnaşykda iň wajyp zadyň biri hem “wadalaryň” berilmegi we şol wadalaryň hem ýerine ýetirilmegidir. Mysal üçin söýüşýänler biri-birine wepaly bolmagy, eňil günde hem agyr günde hem bir birine ynamdar bolmagy wada berýärler. Bu wada olaryň bilelikde bir maşgala gurmagynyň esasy bolup durýar. Haçanda berilen bu “wada” hormatlananda we ýerine ýetirilende maşgala berk bolýar we ölüm aýyrýança dowamly bolýar. Emma bu wada hormat goýulmasa we berilen wada ýerine ýetmese onda maşgala bozulýar, kalblar ýaralanýar. Wada-iki dost arasynda hem, ata-enäniň çagalaryna bolan, çagalaryň ata-enesine bolan gatnaşykda hem, işewürlikde hem iň wajypdyr. Bulara meňzeşlikde ruhy dünýäde hem wada bermek we şol berilen wadalaryň saklanmagy, ýagny ýerine ýetmegi gaty wajypdyr.
Ýaradyjy Biribar Hudaý hem ýaradan ynsanlary bilen şeýle aragatnaşyk saklaýandyr. Hudaý –WADALAR-Hudaýydyr. Hudaý hem wada berdi we wadalaryny asyrlaryň jümmşinde ýerine ýetirip geldi we WADA-laryna ynamly boldy. Hudaý imanlylar hem öz Ýaradyjysy Hudaýa Onuň tabşyryklaryna wepaly bolmaga wada berdiler, emma gynansak-da beren wadalarynda tapylyp bilmediler. Çünki ynsan ejizdir, Hudaýyň halaýan kämilligine we mukaddesligine öz güýçleri bilen ýetip bilmediler we bilmeýärler. Bu sebäpden hem we Hudaý Özüniň merhemetine, rehimine baýlygy bilen bize bu “gutulyşy” WADA berdi. Dört müň ýyl mundan ozal ýaşap geçen Ybraýym pygambere Hudaý şeýle diýip wada beripdi: ““Mukaddes Ýazgy Hudaýyň milletleri imanlary arkaly aklajagyny öňünden görüp.Ybraýyma “Bütin milletleri sen arkaly bereket iner”diýip öňünden buşlady .
Bu wada edilen “ruhy bereket” nämekä ýada kim arkaly gelýärkä? Biz bu soraga jogaby başga ýerlerden ýagny dinden, kimdir biriniň aýdanlarynda, ýada logikada, adam akyldarlygynda( filosofiýa) we ş.m tapyp bilmeris. Hudaýyň wadasyna düşünmekde biz hökmän Hudaýyň Sözüne salgylanmalydyrys. Mukaddes Ýazgy munuň jogabyny bize aýan edýär. Mysal üçin Ýazgy şeýle diýýär: “Hudaýyň ähli wadalary Mesihde “hawadyr”…”Ine, Hudaýyň mukaddes resullaryna, pygamberlerine Ruh arkaly aýan edilişi ýaly, öňki nesillere bildirilmedik bu syr şeýle: Özge milletler hem mirasa şärikdir, olar hem bir teniň agzalary bolup, Hoş Habar arkaly Mesih Isada berlen wada şärikdir…
Taryha ser salsaň we “birhudaýlyk” dinleri bolan Islam we Ehudylyga seretseň we ol dinlere ynanýanlar, özlerini Ybraýyma degişli görmäge çalyşýarlar we Ybraýyma berilen wadanyň özleriniňkidigini subut etmäge synanyşýarlar. Ybraýym ata hakynda geplänlerinde uly hormat we ondan geljek “berekete” bolan küýseglerini bildirýärler.
Elbetde olarda nähilidir bir derejede degişlilik hem bar, ýagny Ehudy halky( ewreýler) we araplar ýagny Islamyň gelip çykan ýerindäki halk, Ybraýym atanyň ten nesilleridir. Bilşimiz ýaly Hudaý Ybraýymyň çagalaryna hem bereket bermegi wada edipdi. Emma biz bu ýerde olar barada gürrüň edemizok. Biziň gürrüň edýänimiz – Ybraýyma berilen iň uly ruhy wada- ýagny diňe bir onuň teninden bolanlar barada bolman, ähli milletlere berilen Wada hakynda gürrüň edýäris. Ýagny: “Bütin milletlere sen arkaly bereket iner” wadasy hakynda gürrüň edýäris. Bu nähili bereket? Bu ruhy bereket, ýagny günäniň näletinden we baky dowzah ot jezasyndan, şeýtanyň gulçulygyndan gutulyp, günä sebäpli Hudaý bilen ýitirilen aragatnaşygy dikeltmek we Hudaýyň Mukaddes Ruhynyň bizde ýaşamagy, diňe bir Hudaýyň hyzmatkärleri bolman, hatda Hudaýyň oglanlary bolmak wadasydyr. Hudaýa asyrlar boýy öwgüler we şöhrat bolsun, Ol ynamdardyr we wepalydyr! Bu ajaýyp WADA-syny ýerine ýetiren Ýaradyjymyza şükürler bolsun! Hudaý WADA-syny ýerine ýetirdi! Iki müň ýyl mundan ozal Hudaý bu “WADASYNY” Isa Mesihde üpjün etdi. “Ybraýymyň berekedi Isa Mesih arkaly milletlere iner ýaly, biz-de wada edilen Ruhy iman bilen alar ýaly, Mesih biziň ugrumyzda gargalyp, bizi kanunyň gargyşyndan halas etdi!…Şu sebäpli hem, Mesih birinji äht astynda edilen jenaýatlary bagyşlatjak bolup, gutulyş gazandyrýan gurban hökmünde öldi, çagyrylanlar ebedi mirasy alsynlar diýip, täze ähtiň töwellaçysy boldy…
…Ol Özüni kabul edenlere, adyna iman edenlere Hudaýyň oglanlary bolma hakyny berdi. Olar ne gandan, ne bedeniň islegi bilen, ne-de adamyň islegi bilen, eýsem Hudaýdan doguldylar. …Çünki siziň hemmäňiz Mesih Isa bolan imanyňyz arkaly Hudaýyň ogullarysyňyz…Mesihiňki bolsaňyz, onda Ybraýymyň nesli, berlen wada boýunça mirasçysyňyz.” (Galatlylar 3:8, 13,14,26, 29; Efesliler 3:6; Ewreýler 9:15; Ýahýa 1:12-13)
“Ähli ynsanlar üçin bolan Hudaýyň ähli wadalary Isa Mesihde jemlenendir. Her bir günäkär bolan ähli mätäçlikleri bilenIsa Mesihde Hudaýa gelende, ol Hudaýyň Isa Mesihdäki ähli wadalary bilen onuň ýanyna gelýändigini görer. Haçanda günäli ynsan Isa Mesihde Mukaddes Hudaýa gelse ol Ondan “HAWA” sözüni eşider. Hudaý Sen meni söýýäňmi? Hawa. Sen meni bagyşlarsyňmy? Hawa. Sen meni kabul edermiň? Hawa. Hawa. Öz durmuşymy ýagşylyga üýtgetmege ýardam edermiň? Hawa. Saňa hyzmat etmegimde maňa güýç berermiň? Hawa. Meni saklarmyň? Hawa. Özüňiň şöhratyňy maňa görkezermiň? Hawa.
Hudaýyň ähli wadalary –göklerdäki ähli bereketleri –Isa Mesihde HAWA-dyr. Isa Mesih Oňa iman edenleriň ählisine Hudaýyň anyk HAWA-sydyr!” (by DR. John Piper)
Gadyrly ildeşim, meniň kalbym seniň bu ajaýyp wada-baky gutulyşa, Hudaýyň göklerdäki seniň üçin arzuw eden bereketlerine Isa Mesihde ýetmegiňi isläp her gün seniň üçin Biribara dileglerde ýüzlenýär!