text:
Çarşenbe güni Owganystanda 18-nji sentýabrda geçirilen parlament saýlawlarynyň netijeleri yglan edildi. Ilki başda ýüze çykarylan köp sanly bidüzgünçilikler sebäpli bu saýlawlaryň netijeleri öz wagtynda yglan edilmändi.
Garaşsyz saýlaw komissiýasynyň geçiren derňewi netijesinde sesleriň 1,3 million töweregi güýçsiz hasaplandy.
Garaşsyz saýlaw komissiýasynyň başlygy Fazel Ahmet Manewiniň beren maglumatlaryna görä, saýlawlaryň başdaky netijelerine laýyklykda ýeňiş gazanan 24 dalaşgär galplykda aýyplanyp, olaryň deputatlygy ýatyrylypdyr.
Fazel Ahmet Manewiniň aýtmagyna görä, häzirki wagt “tehniki nogsanlyklar sebäpli” ýurduň 34 welaýatynyň diňe birinde saýlawyň netijeleri jemlenilmändir.
Owganystanyň parlamentiniň Aşaky öýüniň 249 ýeri üçin saýlawlara 2,500 töweregi dalaşgär, şol sanda 400 zenan gatnaşdy.
Bu saýlaw Owganystanda Talyban režiminiň agdarylmagyndan we Birleşen Ştatlaryň baştutanlygyndaky halkara harby güýçleriň bu ýurda girmeginden soň geçirilen ikinji saýlawdyr.


c: text/html

text:
Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý Amerikanyň harbylarynyň ýurtda galmagyna degişli şertleri mälim etdi. Prezident Karzaý Kabulda geçýän “Loya jirge”, ýagny ýaşulular maslahatynda şeýle diýdi:
—Biz strategiki hyzmatdaşlygy isleýäris. Ýöne bu käbir şertler bilen bagly bolmaly. Ýagny, milli birlik, gijeki hüjümleriň amala aşyrylmazlygy, öýlerde barlag işleriniň geçirilmezligi.
Karzaýyň sözlerine görä, eger-de Waşington şol şertleri amala aşyrsa, onda bu Amerikanyň esgerleriniň Owganystanda uzak möhletleýin galmagyna ýardam edip biler.
Şeýle-de Karzaý taýpa ýolbaşçylaryndan “Talyban” bilen ýaraşmak üçin nämeleriň edilmelidigini sorady:
—Biz nädenimizde parahatçylygy sazlaşdyryp bileris? Biz bu prosesi nädip dowam etdirmeli? Biz kime ýüz tutmaly? Biz “Talyban” bilen gepleşmelimi ýa-da goňşularymyz – doganymyz Pakistana ýa-da başga birine ýüz tutmalymy? Bu soraglar boýunça jogaby tapmak üçin, siz, owgan halkynyň wekilleri, bize maslahat bermeli. Owgan hökümetine we onuň ýolbaşçylaryna haýsy ugur boýunça gitmelidigini maslahat bermek siziň hukugyňyzdyr.
“Talyban” iki müň töweregi jemgyýetçilik we syýasy wekilleriniň gatnaşmagynda geçirilýän “Loýa jirge” maslahatyna hüjüm etjekdigini aýdyp, haýbat atypdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ABŞ-nyň Kongressiniň agzasy 34 ýyl mundan ozal 444 günüň dowamynda Tähranda zamun saklanan amerikan ilçihanasynyň işgärlerine maliýe kompensasiýasyny bermek barada kanun proýektini teklip etmegi planlaşdyrýar.
Demokratik partiýasynyň wekili Brus Braleýiň AÝ/AR aýtmagyna görä, bu kanun proýektiniň şu hepdede Oskar baýragyna eýe bolan iň gowy film, diýlip yglan edilen “Argo” atly kartina bilen gatnaşygy ýok.
Bu film 1979-njy ýylda Eýranda bolan zamun alyşlyk barada gürrüň berýär.
Brus Braleý bu kanun proýektini geçen ýylda öňe sürendigini aýtdy, emma bu synanşygynyň şowsuz bolandygyny belledi.
"Argo" filmi
Braleý “Argo” atly filmiň meşgurlygynyň bu kanun proýektine Kongressde garalmagy üçin itergi bolup biljegini belleýär.
Braleýiň pikirine görä, “Argo” atly film köp amerikalylara 34 ýyl mundan ozal bolan wakalaryň ýurduň taryhy üçin wajypdygyny we adamyň ömrüniň gymmatlydygyny ýatladýar.
Film amerikan ilçihanasynda zamun saklanan 52 adamyň ykbaly we Kanadanyň ilçihanasynda gizlenen 6 amerikalynyň başdan geçiren wakalary barda gürrüň berýär.
Kanun proýekti
Kanun proýekti şol wakalarda diri galan adamlara we ýogalanlaryň maşgalalaryna pul kömeginiň berilmegini göz öňünde tutýar. 400 million dollar mukdarly fond ABŞ-nyň Eýrana garşy girizen sanksiýalaryny bozan amerikan kompaniýalarynyň töleýän jerimelerinden düzülmeli.
Zamunlyga düşen adamlaryň Eýran hökümetinden kompensasiýany talap etmek boýunça eden ilkinji synanyşygy 1991-nji ýylda böwetlenipdi.
Braleý Eýrana garşy sanksiýalary bozan kompaniýalaryň hasabyna fond döretmek bilen bagly ideýanyň bu ýurtda zamun bolan adamlara kömek bermek üçin döredijilikli bir usul bolup durýandygyny aýtdy.
Braleýiň sözlerine görä, ol kanun proýektini wekiller öýüniň garamagyna indiki aýda tabşyrmagy planlaşdyrýar.


text:
Azerbeýjanda prezident Ylham Aliýewi we onuň maşgalasyny tankyt eden ýaş aktiwist bloger tussag edildi. Muňa näme sebäp boldy?
Zaur Kurbanli Azerbeýjanyň häkimiýetleri bilen kynçylyga uçran nobatdaky bloger boldy.
Kurbanli ençeme wagtlap azeri häkimiýetlerini tankyt edipdi. Soňky aýlaryň dowamynda 25 ýaşly aktiwistiň işi has-da köp bolupdy.
Zaur Kurbanli şu ýylyň maý aýynda Azerbeýjanda geçirilen “Ýewrowideniýe” halkara aýdym ýaryşynyň dowamynda ýurtda ynsan hukuklarynyň ýagdaýyna halkara jemgyýetçiliginiň ünsüni çeken “Demokratiýanyň şanyna aýdym aýdyň” diýen kampaniýa gatnaşypdy. Şwesiýaly pop-aýdymçy Loreeniň Azerbeýjanda ynsan hukuklarynyň depelenmegini köpçüligiň öňünde ýazgarmagy aktiwistleriň gazanan üstünlikleriniň biri bolupdy.
Syýasy aktiwlik
Kurbanli öz bloglarynda bilim pudagyna jogapkär resmileri tankytlapdy, şol sanda prezident Aliýewiň uly gyzy Leýlanyň goşgusynyň orta mekdepleriň okuw programmasyna girizilmegini ýazgarypdy. Leýlanyň bu goşgusy onuň babasyna Azerbeýjanyň birinji prezidenti Geýdar Aliýewe bagyşlanypdy.
“Bu, diktator Ylham Aliýewiň gyzynyň poeziýasydyr. Görüň biz nirelere baryp ýetdik. Bu biziň çagalarymyzy zäherlemegiň bir usulydyr”, diýip Kurbanli öz blogynda ýazypdy.
Kurbanli azerbeýjan halkyny indiki prezidentlik saýlawlarynda Aliýewi saýlamazlyga çagyrýan listowka çagyryşlary taýýarlamak boýunça kampaniýanyň guramaçylygyna gatnaşdy.
Azerbeýjanyň hökümetiniň bu zatlary tutaryk edinen bolmagyna meňzeýär.
Tutha-tutluk
29-njy sentýabrda polisiýa Kurbanlini ýaşlaryň “Nida” atly oppozision toparynyň Bakudaky ştabynyň golaýynda tussag etdi. Kurbanli bu syýasy toparyň ýolbaşçylar geňeşiniň agzasy. Polisiýa ştabyň içini dökdi we käbir dokumentleri, şol sanda 2013-nji ýylda boljak saýlawlar baradaky listowkalary ele saldy.
Graždan eşikli polisiýa wekilleri özlerini Guramaçylykly jenaýata garşy göreş boýunça bölümiň wekilleri hökmünde tanatdylar we Kurbanlini näbelli ýere äkitdiler.
Kurbanli daşky dünýäden üzňelikde saklanyp, 1-nji oktýabrda öz aklawçysy bilen duşuşmak mümkinçiligine eýe boldy. Ol polisiýa garşylyk görkezmekde aýyplandy. Bu bolsa onuň 15 günläp tussaglykda saklanmagy üçin ýeterlik delil boldy.
Içeri işler ministrliginiň resmisiniň sözlerine görä, ýakyn günlerde Kurbanlä has köp aýyplamalaryň ýöňkelmegi ähtimal.
Orhan Mansurzadeniň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, Kurbanli bikanun neşe dolanyşygy bilen baglylykda tussag edilipdir, şeýle-de onuň ofisinde “bikanun dokumentler” tapylypdyr.
“Nida” atly oppozision topar häkimiýetleriň Kurbanlini tussag edip, ony sem etmäge synanyşýandyklaryny aýdýar. Guramanyň wekili Turgut Kambar häkimiýetleriň “hatda syýasy partiýalara degişli bolmadyk ýaşlar guramalaryny hem gorkuzmaga synanyşýandyklaryny” beledi.
Kurbanlynyň aklawçysy Aşabali Mustafaýew blogeriň tussaglygynyň möhletiniň 15 gün bilen çäklendirilmegini gazanmaga çalyşýandygyny aýtdy.
Reaksiýa
2-nji oktýabrda “Amnesty International” guramasy Kurbanliniň tussag edilmegini ýazgardy we onuň boşadylmagyny talap etdi.
Bu ýaş bloggeriň tussag edilmegi Azerbeýjanda hökümeti tankyt edýän blogerlere garşy basyşlaryň dowamy boldy. 2009-njy ýylda häkimiýetler iki blogeri iki we iki ýarym ýyllyk türme tussaglygyna höküm edipdi. Bu waka halkara jemgyýetçiliginiň üns merkezine düşüpdi.
Hökümeti ýaňsylap çykyş eden Emin Milli we Adnan Hajyzada 17 aýlyk türme tussaglygyndan soň 2010-njy ýylyň noýabr aýynda boşadylypdy.


text:
Päkistanyň harby ýolbaşçylary, bu ýurduň Swat jülgesinde Talyplar bilen harby güýçleriň arasynda çykan çaknaşyk zerarly öýlerini terk etmäge mejbur bolan ýaşaýjylaryň, şü günden başlap öýlerine dolanmagynyň mümkindigini aýtdylar.
Mälim bolşuna görä, aprel aýyndan bäri Swat we onuň töwereginde ýerleşýän obalaryň 2 million töweregi ýaşaýjysy öýlerini terk edipdiler.
Päkistanyň harby güýçleri Talyplary Swat jülgesini terk etmäge mejbur edendiklerini aýdýarlar. Emma muňa garamazdan regionda kiçi göwrümli çaknaşyklaryň heniz hem wagtal-wagtal ýüze çykýanlygy aýdylýar.


text:
Liwiýanyň ozalky diktator lideri Muammar Kaddafiniň soňky metbugat sekretary Mussa Ibrahiminiň tussag edilendigi barada gapma-garşylykly maglumatlar peýda boldy.
Liwiýanyň hökümeti şenbe güni Bani Walid şäherine garşy geçirilýän harby operasiýalaryň barşynda Mussa Ibrahiminiň tussag edilendigi barada maglumat ýaýratdy.
Emma aradan birnäçe sagat geçensoň, Mussa Ibrahimi internete ýerleşdiren wideo çykyşynda özüniň diridigini we özüniň hatda Liwiýanyň territoriýasynda hem däldigini tassyklady.
Bu wakalaryň fonunda Muammar Kaddafiniň tarapdarlarynyň iň köp jemlenen şäheri hasaplanylýan Bani Walid şäherine garşy hökümet güýçleri tutanýerli hüjüm alyp barýarlar.


text:
21-nji fewral Bütindünýä ene dili güni hökmünde bellenildi, bu gün UNESCO tarapyndan 1999-njy ýyldan bäri bellenilip gelinýär. Ene dili gorap saklamak beýleki ýurtlarda azlyk bolup ýaşaýan ilat üçin esasy mesele bolup durýar. Eýran, Owganystan we Pakistan ýaly ýurtlarda ýaşan etniki türkmenler hem edil şeýle toparlardan biri.
Eýsem, olaryň häzirki döwürde ene dili barasynda nähili problemalary bar? Bu problemalaryň hütdesinden gelmek üçin nähili işler alnyp barylýar?
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky tapgyryny şu tema bagyşlamakçy. Sizi hem gepleşigimize gatnaşmaga çagyrýarys. Öz pikiriňizi aýtmak üçin aşakdaky forumdan we gepleşigimize gatnaşmak isleseňiz, şu salgymyzdan peýdalanyp bilersiňiz: hat@azatradio.org.


text:
Ýekşenbe güni Owganystanyň resmileri ýakynda Kandagar welaýatynda bir amerikan esgeriniň atan okundan ölen we ýaralanan adamlaryň maşgalalaryna Amerikan hökümetiniň kompensasiýa töländigini mälim etdiler.
Kandagaryň welaýat geňeşiniň deputaty Agha Lalaý şol gürrüňi edilýän hüjümde ölen adamlaryň maşgalalaryna 50 müň dollardan, ýaralanan adamlaryň maşgalalaryna bolsa 11 müň dollardan kompensasiýa tölenendigini aýtdy.
Amerikan goşunlarynyň seržanty Robert Bales 11-nji martda Kandagaryň etegindäki bir obanyň ýaşaýjylaryny oka tutanda, 17 sany parahat ýaşaýjy ölüpdi. Anna güni ABŞ-nyň sudy oňa 17 adamy bilkastlaýyn öldürmekde resmi aýyplama bildirdi.


text:
Ýewropanyň adam hukuklary boýunça sudy Fransiýanyň aýallaryň burka bürenjegini geýmegine girizen gadagançylygyny goldady.
Strasburg sudunyň 1-nji iýulda çykaran karary fransiýaly zenanyň 2011-nji ýylda Fransiýada girizilen gadagançylygyň özüni kemsidýändigi we dini azatlygyny depeleýändigi barada eden ýüzlenmesini ret etdi.
Ýewropada iň köp sanly musulman ilatly Fransiýada ýaşaýan 24 ýaşly zenan ýurtda negatiw reaksiýadan heder edip, öz adynyň mälim edilmezligini sorady.
Fransiýada köpçülikleýin ýerlerde burka musulman bürenjegini geýýän zenanlar 150 ýewro möçberde jerime sezewar edilip bilýärler.
Belgiýa we Şweýsariýanyň käbir böleklerinde Fransiýanyň tejribesine eýerip, köpçülikleýin ýerlerde burka geýilmegine gadagançylyk girizildi. Şeýle gadagançylygy girizmek meselesine Italiýanyň käbir böleklerinde we Gollandiýada hem garalýar.


text:
Dört ýyl mundan ozal bir adamyň adynyň aýan bolmagy bilen başlanan zat ýaňy-ýakynda Osama bin Ladeniň ölümi bilen tamamlandy. Birleşen Ştatlaryň taryhynda şondan köp agtarylyp, yzarlanan gaçgak ýok.
Bin Laden ençeme aýlap jan edilip toplanan gizlin maglumatlaryň netijesinde tapylyp, soňra-da hüjüm mahaly kellesine degen gülleden öldi. Gizlin maglumat toplanmagyna sebäp bolan zat terrorda şübhelenilip, Amerikada türmeden saklanýanlaryň biriniň Bin Ladeniň ynamdar çapary, oňa maglumat gatnadýan kişi diýip, Abu Ahmed al-Kuwaiti lakamly bir adamy agzanlygy.
Birleşan Ştatlaryň aňtaw işgärleri ýekşenbe agşamy maglumatlaryň nähili toplanandygy barada köpräk gürrüň berseler-de, meseläniň ynjykdygy sebäpli öz atlaryny bermekden saklandylar.
Geň-taň diwar
Resmileriň aýtmagyna görä, olar bu çaparyň hakyky adynyň Şeýh Abu Ahmeddigini 2007-nji ýylda bilseler-de, onuň bolýan ýeriniň Yslamabadyň golaýyndadygyny 2009-njy ýylda anyklapdyrlar. 2010-njy ýylyň awgustynda hem onuň gatnaýan ýeri Yslamabadyň 60 kilometrliginde ýerleşýän şäherçe Abbottabatdaky daşy belent diwarly jaý bolmagy ähtimal diýen netijä gelnipdir.
Adminstrasiýanyň ýokary derejeli resmileriniň aýtmagyna görä, iki ýyllap yzarlap gezenlerinden soň gazanylan uly üstünlik bu çaparyň ýaşaýan ýeriniň şol daşy belent diwarly jaýdygynyň anyklanmagy bolupdyr.
Milli howpsuzlyk geňeşçisi Jon Brennanyň aýtmagyna görä, bu jaý bilinmezden öň hem aňtaw analizçileri Osama bin Laden bir dagyň gowagynda däl-de, bir açyk ýerde gizlenýän bolmasyn diýip oýlanypdyrlar. Brennan: “Ýöne Pakistan bir uly ýurt. Iň soňunda hem bizi Bin Ladeniň gizlenýän ýeriniň üstünden elten özara baglanyşykly dürli maglumatlar boldy” diýýär.
“Bu çapar we Bin Laden bilen ilteşikli beýleki adamlar barada umumy ýollar bilen edinen maglumatlarymyzyň netijesinde wagtyň geçmegi bilen goşmaça maglumatlary birikdirip, bu çaparyň tanalýan adyny, lakamyny anykladyk. Soňra muny onuň hakyky ady bilen, soň hem onuň hakyky ady bilen baglanyşykly beýleki zatlar bilen birikdirip, Abbottabatdaky daşy belent diwarly jaýyň üstünden bardyk” diýip, Brennan aýdýar.
“Çalt bir karara gelmelidi”
Sentýabr aýynda Merkezi aňtaw gullugynyň işgärleri Bin Ladeniň şu ýerde gizlenýän bolmagy mümkin diýen netijä gelipdirler. Aňtaw işgärleri bu daşy belent diwarly jaýyň hem 2005-nji ýylda ýörite Bin Ladeni gizlemek üçin gurlandygyna ynanypdyrlar.
Fewral aýynda ençeme aýlap alnyp barlan aňtaw işleri netijesinde aňtaw işgärleri bilen Ak Tamyň harby geňeşçileri özleriniň Bin Ladeni tapandyklaryna göz ýetirip, bilýän zatlaryny prezident Obama ýetiripdirler.
“Bin Ladeniň bu ýerdedigini tassyklaýan hiç bir zat ýokdy. Şol sebäpden prezident bu barada herekete geçmeli bolanda, maglumatlaryň güýji barada oýlanyp, çalt bir karara gelmelidi. Beýle çalt iş soňky döwürlerde hiç bir prezident tarapyndan edilen zat däldi” diýip, Brennan aýdýar.
Mart aýynyň ortalaryndan beýläk Obama özüniň milli howpsyzlyk topary bilen bu barada maslahat geçirmäge başlapdyr. Ol alty hepdäniň içinde olar bilen şular ýaly bäş maslahat geçiripdir. Içinde 22 töweregi adam bar diýip çaklanylýan bu ýeri bombalamak hakda pikir alşylypdyr.
Ýöne Obama: “Bin Ladeniň ölendigi barada subutnama bolmaly hem-de pida çekenler köp bolmaly däl” diýip, muňa garşy çykypdyr. Onuň bu işde ileri tutany – Birleşen Ştatlaryň ýörite operasiýalar boýunça güýçleriniň (Navy Seals) bu jaýa hüjüm etmegi bolupdyr. Hüjüm 30-njy aprele planlaşdyrylypdyr. Ýöne howanyň ýaramazlygy sebäpli 1-nji maýa goýlupdyr.
Hüjümiň dowamynda garşylyk görkezmäge synanyşan Bin Ladene ýüzünden gülle degipdir. Şeýlelikde Birleşen Ştatlara 10 ýyllap tapdyrman gezen bu adamyň işi 45 minudyň içinde tamamlanypdyr.


text:
Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç, dümewläp gysga wagtlyk işden galanyndan soň, duşenbe güni ýene öz wezipesini ýerine ýetirmäge başlady.
Ýanukowiç geçen penşenbe güni saglyk ýagdaýy zerarly dynç alşa çykypdy. Şonda onuň edarasy ukrain prezidentiniň dümewländigini, onuň respirator, ýagny dem alyş ýollaryndaky näsazlykdan ejir çekýändigini habar berdi.
Muňa garamazdan, oppozisiýa Ýanukowiçiň ýurtda adatdan daşary ýagdaýy girizmäge taýýarlanmak üçin wagt utjak bolýanlygyny güman edýär.
Geçen ýylyň noýabr aýyndan bäri Ukrainada günde diýen ýaly demonstrasiýalar bolup geçýär. Bu protestler prezident Ýanukowiçiň Ýewropa Bileleşigi bilen gatnaşyklary çuňlaşdyrmak boýunça uzak wagtdan bäri garaşylýan özara ylalaşyga gol goýmakdan ýüz öwrensoň başlandy.
Protestler we protestçiler
Ýanukowiçiň wezipesinden çekilmegini talap edýän uly ýygnanyşyklar ýekşenbe güni Ukrainanyň paýtagty Kiýewde we ýurduň beýleki künjeklerinde ýene-de geçirildi.
Ýekşenbe güni häkimiýetler, saglygyny bejertmegi üçin, belli oppozision aktiwiste Ukrainadan daşary ýurda gitmäge rugsat berdiler. Ol aktiwistiň, alnyp gaçylyp, gynamalara sezewar edilensoň, saglygyna düýpli şikes ýetendigi aýdylýar.
“Baltik” habar gullugynyň berýän maglumatyna görä, aktiwist Dmitriý Bulatow Litwanyň paýtagty Wilnýusa barypdyr we şol ýerde keselhana ýerleşdirilipdir. Bulatow 22-nji ýanwarda ýitirim bolupdy we ol şondan bir hepde soň agyr ýaralanan we gulagy dilnen halda gaýtadan tapylypdy.
Polisiýa Bulatowy köpçülikleýin bidüzgünçilikleri gurnamakda güman edip, gözleýärdi. Ýöne prokuratura onuň ýekşenbe güni azat ediljekdigini aýdypdy.
Ýekşenbe güni irden Kiýewiň Garaşsyzlyk meýdançasyna ýygnanan takmynan 50 müň töweregi protestçilere ýüzlenip, ukrain oppozisiýasynyň liderleriniň biri Kliçko ýurtdaky krizisi çözmegiň ýeke-täk ýoly Ýanukowiçiň wezipesinden çekilmegi we şondan soň geçiriljek saýlawlardyr diýdi: “Biz 2004-nji ýyldaky konstitusiýa dolanmagy teklip edýäris. Ýagny, häkimiýetiň prezidentiň, parlamentiň we hökümetiň arasynda bölünmegini; täze hökümetiň düzülmegini; we bu meseleleriň çözülmegi üçin-de iň esasy zat hökmünde – wagtyndan öň prezidentlik we parlament saýlawlarynyň geçirilmegini talap edýäris”.
Günbatar resmileri bilen duşuşyk
Ukrain oppozisiýasynyň liderleri Kliçko we Arseniý Ýatsenýuk şenbe güni Mýünhendäki howpsuzlyk konferensiýasyna gatnaşdylar we şol ýerde Günbataryň resmileri bilen duşuşdylar.
Ýekşenbe güni Kliçko protestçilere “Ýanukowiç bilen gepleşikleri geçirmek üçin halkara derejesindäki araçylygyň” proseslere goşulmagyny sorandygyny aýtdy.
Ýatsenýuk bolsa “Biz günbatarly kärdeşlerimiz bilen gürleşdik we biziň maliýe ýardamyna mätäçdigimizi aýtdyk” diýdi: “Tutuş dünýä bize diňe syn edip oňanok, tersine, ahyrsoňy dünýä bize kömek etmek kararyna geldi. Besdir. Bize indi artykmaç söz gerek däl. Ukrainler takyk herekete geçilmegini soraýarlar we bize bu hereketiň amala aşyryljakdygyna mundan ozal söz berlipdi”.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça başlygy Ketrin Aştonyň sözlerine görä, ÝB we Amerikanyň Birleşen Ştatlary Ukraina üçin uly göwrümli maliýa kömegini bermek baradaky planyň üstünde işleýärler. Aşton "Wall Street Journalyna" beren maglumatynda Ukraina beriljek ýardamyň ýurduň geçiş döwründe, prezidentlik saýlawlarynyň öň ýanynda wagtlaýyn hökümetiň syýasy we ykdysady reformalary gowulaşdyrmagyna kömek etmek maksady bilen beriljekdigini aýtdy.
Ukrainada prezidentlik saýlawlarynyň 2015-nji ýylda geçirilmegi planlaşdyrylýar.
Geçen hepde prezident Ýanukowiç ýurduň premýer-ministri Mikola Azarowyň wezipesinden çekilmek baradaky arzasyny kabul edipdi. Ýöne Ýanukowiç häzirlikçe onuň deregine hiç kimi bellänok.


text:
Birleşen Ştatlaryň hökümeti kubaly aktiwisitleriň birnäçesiniň ýa tussag edilmegi, ýa öý tussaglygyna salynmagy bilen bagly «çuňňur aladasyny» beýan etdi.
Döwlet departamentiniň 31-nji dekabrdaky beýanatynda Kubanyň hökümetiniň tankytçylary ýuwaşatmak üçin ýanamalary we bikanun tussag etmeleri, käte bolsa zorluk ulanmagy ýazgarylýar.
Kubanyň raýat jemgyýetiniň maglumatyna görä, Kuba dekabr aýynda azyndan 10 aktiwiste garşy çäre gördi.
Bu tussag etmeler Hawanada planlaşdyrylýan oppozisiýa ýygnanyşygynyň öňüni almaga gönükdiriline çalym edýär.


text:
15-nji oktýabrda Türkmenistanda halkara maýa goýum forumy açylýar diýen maglumat bu forumyň internet saýtynda çap edildi.
Halkara maýa goýum forumy 17-nji oktýabra çenli dowam eder. Onuň geçirilmeginiň diňe Türkmenistan üçin däl, eýsem bütin dünýäniň biznes elitasy üçin örän möhüm waka boljakdygy habar berilýär.
Inwestisiýa boýunça ädimler
Türkmenistanly žurnalist Aşyrguly Baýryýew soňky döwürde Türkmenistanyň daşary ýurt maýa goýumlaryny ýurda getirmäge uly üns berýändigini we şoňa şert döretmäge çalyşýandygyny aýdýar: «Daşary ýurt maýa goýumlaryny çekmek üçin ýeterlik şertler bolmaly.Ýagny şol maýa goýumyny goýan ýurtlar öz goýumyndan peýda görüp bilmeli.» Onuň sözlerine göra, inwestisiýalaryň nähili işlere sarp ediljekdigi anyk kepillendirilen bolmaly.
Oppozisiýa wekili, daşary ýurtda döredilen «Respublika» partiýasynyň lideri Nurmuhammet Hanamow Türkmenistanda beýle halkara inwestision forumyň geçirilmeginiň gowudygyny aýdýar: «Türkmenistana inwestisiýalar gerek. Olar ýaly senagaty ösýän ýurtlara dünýä krizisi döwründe inwestisiýalar döwlete uly kömek berip biler.»
Nurmuhammet Hanamow ýurda uly möçberde inwestisiýa getirmek üçin ýurduň içinde kanun işlemeli diýýär: «Maýa goýjak adam ýurtda kanunyň işleýändigine ynanmaly. Meseläni bir adam çözüp, şu gün bolýar diýse, ertir hem ýok diýse, bular ýaly ýagdaýda mesele çözülmeýär.»
Maýa goýujylar
Bu forumda çykyş edýänleriň arasynda “Ýewropanyň dikeldiş we ösüş bankynyň”, “Doýçe bankyň”, “Bütindünýa bankynyň”, “Aziýanyň ösüş” bankynyň wekilleriniň atlary bar. Şeýle-de RWE, Gaffneý, Kline and Asoşiates ýaly iri kompaniýalaryň wekilleriniň bu forumda çykyş etjekdikleri habar berilýär.
Özbegistanly ykdysatçy Iskender Hudaýbergenow inwestisiýa barasynda gürrüň edilende, ilki bilen “inwestisiýany kimiň bermegi mümkin?” diýen soraga jogap gözlemeli diýýär. Onuň sözlerine görä, «Ilkibaşda ABŞ, günbatar döwletleri, soňra Hytaý, onsoňam näçe ýyllardan bäri Merkezi Aziýa döwletleri bilen işläp ýören Orsýet maýa ýatyryp biler. Bu döwletleriň Türkmenistana dürli şertler esasynda sermaýa ýatyrmagy mümkin.»
Onuň pikirine görä, Günbatar ýurtlary inwestisiýa ýatyrýan bolsa, Türkmenistan demokratiki ösüş ýoluna düşmeli: «Eger-de Hytaý inwestisiýa ýatyrýan bolsa, onuň diňe öz bähbitleri barada pikir edip, seniň tebigy resurslaryňdan peýdalanmagy göz oňünde tutup, sermaýa goýmagy mümkin.Orsýetiň maýa goýmakdan gözleýän maksady maýa goýulýan döwlet onuň syýasy ýarany, ýagny soýuzdaşy bolmaly.»
Içerki şertler
“Ýurtda amatly inwestisiýa şertlerini döredip, biz deňhukukly hem birek-birege bähbitli şertlerde işleşmäge taýýar hemmeleri hyzmatdaşlyk etmäge çagyrýarys” diýlip, Türkmenistanyň halkara maýa goýum forumynyň internet sahypasynda aýdylýar.
“Türkmenistanda sermaýa ýatyrmak barada gürrüň edilse, elbetde, bu ýerde içki şertler bolmaly. Sebäbi inwestisiýa ýatyrýan döwlet Türkmenistandaky korrupsiýanyň ýagdaýyny hasaba alar. Bu ýerde ýurduň milli walýutasynyň ýagdaýy, onuň erkin konwertasiýa mümkinçiligi hem möhüm rol oýnaýar. Eger-de Türkmenistanda şu iki problema çözülmese, Türkmenistana hiç wagt inwestisiýa barmaz” diýip, Hudaýbergenow aýdýar.
Gyrgyzystanly syýasaty öwreniji Aýylçy Sarybaýew Türkmenistanda ýurda inwestisiýa getirmek üçin uly problemanyň ýokdugyny aýdýar: «Türkmenistan öz kanunçylygyny halkara standartlaryna hem-de inwestisiýa ýatyrjak döwletleriň kanunçylygyna deňleşdirmeli.»
Ýurda gelim-gidim
“Ýene-de bir möhum problema, bu Türkmenistanyň häzire çenli daşary ýurtlar, hatda ýakyn goňşulary üçin hem ýapyk döwlet bolup gelýänligidir. Sebäbi bu ýurtda entegem wiza düzgüni höküm sürýär. Goňşy ýurtlar bilen, meselem Gyrgyzystan bilen, Türkmenistanyň arasynda wiza düzgünini saklamak üçin nähili zerurlyk ýa-da nähili gapma-garşylyklar bar? Bu bir düşnüksiz ýagdaý” diýip, Sarybaýew aýtdy.
Ykdysatçy Hudaýbergenowyň pikirine görä, eger-de Türkmenistan daşary ýurtlardan köp maýa goýumlaryny çekmek islese, ilki bilen içki syýasy sistemasyny üýtgetmeli: «Awtoritar režim höküm sürýän ýurda inwestisiýa getirmek gaty agyr düşýär. Türkmenistan korrupsiýanyň gülläp ösen ýurdy hasaplanylýar. Ýurtdaky korrupsiýa ýatyrylan maýa goýumynyň dogry işlemegine uly böwet bolýar. Döwletde aç-açanlyk bolup, korrupsiýa ýok edilmese, ýurtda uly inwestisiýa ýatyrylar diýip, garaşyp bolmaýar.»


text:
Çarşenbe güni Tähranda oppozisionerler bilen häkimiýete tarapdarlaryň arasynda çaknyşyk boldy.
Duşenbe güni Tähranyň köçelerinde bolan bidüzgünçilikleriň gidişinde bir adamyň ölmeginde taraplar biri-birini aýyplaýarlar.
Öleniň demonstrasiýaçy ýa-da howpsuzlyk güýçleriniň işgäridigi häzirlikçe belli däl.
Çarşenbe güni Eýranyň baş prokurory Gulam Hüseýin Mohseni Ejeýi oppozision çykyşlary gurnaýjylary berk jezalandyrmaga söz berdi.
Çarşenbe güni Eýranyň parlamentiniň konserwatiw deputatlary oppozisiýa liderleri Mir Hossein Musawi bilen Mehdi Karrubini suda tabşyryp, jezalandyryp öldrmäge çagyryş etdiler.
Häkimiýetler anna güni oppozisiýanyň garşysyna “ýigrenç mitingini” gurnamakçy.


text:
Sişenbe güni Liwanyň hökümeti bu ýurduň ozalky premýer-ministri Rafik Haririniň öldürilmeginde Ysraýylyň eliniň bardygy barada Liwanyň Hizbulla toparynyň resmi delillerini BMG-niň derňew toparyna tabşyrdy.
Ýakynda Liwanyň Hizbulla topary 2005-nji ýylda Rafik Haririniň janyna kast edilip öldürilmeginde hut Ysraýylyň eliniň bardygy barada beýanat bilen çykyş edipdi.
Ýöne Rafik Haririniň ölümi boýunça derňew alyp barýan Birleşen Milletler Guramasynyň derňew topary şu çaka çenli bu wakada Ysraýylyň elinin bar bolmagynyň mümkindigi barada hiç hili garaýşy öňe sürmändi.
Liwanyň Hizbulla topary bolsa, BMG-niň derňew toparyny tarapgöý derňew alyp barmakda aýyplaýar.


text:
Azerbaýjanyň Baş prokuraturasy demokratik gymmatlyklara ýardam bermek maksady bilen döredilen Bakudaky bilim merkezini ýapyp, onda barlag işlerini ýola goýdy.
“Azat pikir uniwersiteti” diýlip atlanydyrylýan bu merkeziň wekilleri Azatlyk Radiosyna beren gürrüňlerinde çarşenbe güni Baş prokuraturanyň işgärleriniň gelip, hiç hili sebäbini düşündirmezden, Bakudaky bu bilim merkeziniň jaýlarynyň gapylaryny möhürläp gidendiklerini mälim etdiler.
Bu wakanyň yzy bilen BBC habar gullugyna beren interwýusynda Baş prokuraturanyň metbugat sekretary deslapky derňewler tamamalanan badyna, bu çäräniň sebäpleriniň yglan ediljekdigini aýtdy. Bakudaky bu bilim merkezi 2009-njy ýylda ýerli ýaşlar hereketi tarapyndan esaslandyrylypdy.
Merkeziň düzgünnamasynda onuň maksadynyň azerbaýjanlylara interaktiw leksiýalar we diskussiýalar arkaly demokratik gymmatlyklar barada aň-düşünje bermekden ybaratdygy aýdylýar.
Şu günki güne çenli bu merkeze ABŞ-nyň we Britaniýanyň Bakudaky ilçihanalary, şeýle hem USAID we “National Democratic Institute” ýaly halkara guramalary ýardam berip geldiler.


text:
Türkmen jemgyýetçiligi ahyrsoňy ýurduň ýaňja tassyklanan Jenaýat kodeksi bilen tanyşmak mümkiniçligini aldy.
Elbetde, graždanlaryň aglaba bölegini gyzyklandyrjak zat – prezident tarapyndan berlen sözleriň durmuşda amala aşmagyna täze kanunyň näderejede bap geljegidir. Şol wadalaryň arasynda türme sistemasyny liberallaşdyrmak meselesi-de bardy.
G.Berdimuhamedow täze kanunda iň agyr jeza bolan – 25 ýyllyk türme tussaglygyny 15 ýyla getirmek barada özgerişiň boljakdygyny ýaňzydypdy. Ýöne syn edilse, bu ideýa garşy çykýanlaryň ýeňiş gazanandygyna göz ýetirip bolýar. Çünki 25 ýyl türme tussaglygy täze kanunda saklanyp galypdyr.
25 ýyl türme tussaglygy aýratyn agyr jenaýatlar üçin göz öňünde tutulýar. Şol agyr jenaýatlara ozaly bilen dönüklik, içalyçylyk, dildüwşük, elbetde, prezidentiň ömrüne we saglygyna wehim salmak ýaly döwlete garşy jenaýatlar girýär. Şu sanalan jenaýatlar toparyna häkimiýetlerde eglişik ýok, şol kategoriýada hiç hili liberallaşma-da ýok.
Gapma-garşylyk
Täze Jenaýat kodeksinde iň bir gapma-garşylykly hem geň madda 3-nji maddanyň 7-nji bölümi bolsa gerek. Onuň sözbaşysy “Jenaýat kanunçylygynyň prinsipleri” diýlip atlandyrylýar. 7-nji bölümden sitata: “Jenaýat edenleriň garşysyna ulanylan jeza ýa-da beýleki bir hukuk-kanun çäresi fiziki taýdan jebir bermegi ýa-da ynsan mertebesini kemsitmegi öz öňünde maksat edip goýmaýar”. Eger kanunda yglan edilen bu prinsipe eýerilse, onda derňew izolýatorlaryndan başlap, ýurtdaky ähli türmeleri ýapaýmaly. Sebäbi ýurtda iň agyr jebir çykarylan höküm däl-de, türmelerdäki, tussaghanalardaky şertler.
Türkmenistanyň azatlykdan mahrum edýän ähli edaralaryndaky aýylganç şertler, ýagdaýlar barasynda dünýä metbugaty ençeme gezek ýazdy. Şol reallyklar her gün tussaglara fiziki jebir berýär, olaryň ynsan mertebesini kemsidýär. Bendileriň oturýan kameralary aşa dar ýa-da az adama niýetlenen jaýda gaty köp adam oturýar, gezekleşip ýatylýan ýerlerem bar. Türmelerde ýokanç keseller köp, onuň bir näsagdan başgasyna aňsatlyk bilen geçmegine-de näçe diýseň şert bar.
Şeýlelikde ýagdaýy täze kabul edilen kanuna laýyk getirmek üçin döwlet ýörite maliýe serişdelerini goýbermeli. Eger häkimiýetler ýurtda tussaglaryň sanyny azaltmak islemeýän bolsa, onda türmedir lagerleriň täzelerini gurmaly. Ähli türme sistemasy öz-özüne hem prezident administrasiýasyna hasabat bermeli. Başgaça aýdylanda, sistemanyň öz içinde gözegçilik bolmaly.
Ynamsyzlyk
Şu wagta çenli tikenli simiň aňyrsyndaky türkmen dünýäsine baryp görmek barada halkara guramalaryň edýän çagyryşlary, talaplary jogapsyz galyp gelýär. Häkimiýetleriň ýatlara, daşardan gelenlere ynamsyzlygyna düşünse-de bolardy, ýöne özüniňkilere bolan ynamsyzlygyna näme diýjek?
Türkmen türme sistemasynyň, administrasiýasynyň işine garaşsyz gözegçiligi parlamentiň degişli komitetleri-de amala aşyryp bilmeýärler. Şeýle ygtyýarlyk parlamentde ýogam. Onda türmeleri liberallaşdyrmak ideýasyny amala aşyrmakda prezident kime daýanyp biler?
Býurokratiýa islendik özgerişe aýakbagy bolup gelýär, muny dünýä praktikasy-da görkezýär. Türme hem sud býurokratiýasy dünýäde iň konserwatiw býurokratiýadyr. Şeýle ýagdaýda islendik Jenaýat kodeksi öz maddalarynyň garşysyna hereket eder, tussaglaryň çekýän fiziki horluklaryny, olaryň ynsan mertebesiniň kemsidilmesini-de aklamak bilen bolar.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Türkmen häkimiýetleri bosgunlykdaky dissident Pirimguly Taňrygulyýewiň maşgala agzalarynyň garşysyna girizilen 13 ýyllyk syýahat gadaganlygyny ýatyryp, olaryň ýurtdan çykmagyna rugsat berdiler.
Ýeri gelende bellesek, halkara hukuk goraýjy toparlaryň ençemesi Pirimguly Taňrygulyýewiň Türkmenistandaky maşgala agzalarynyň meselesini yzygiderli gozgap gelýärdiler.
Şeýle toparlaryň biri hem “Memorial” guramasydyr. Onuň Merkezi Aziýa boýunça programmasynyň müdiri Witaliý Ponomarýow Taňrygulyýewiň maşgala agzalarynyň Türkmenistandan çykmak ugrundaky tejribesi barada gürrüň berdi.
Azatlyk Radiosy: Witaliý, Pirimguly Taňrygulyýewiň maşgalasy 13 ýyldan soň Türkmenistandan çykmagy başardy. Bilşimiz ýaly, türkmen häkimiýetleri, halkara jemgyýetçiliginiň nägileligine garamazdan, soňky wagta çenli olary ýurtdan çykarman saklapdylar. Pirimguly Taňrulyýewiň gyzy Aýjemalyň üç we 11 ýaşlaryndaky gyzlary bilen Türkmenistandan çykmak boýunça başdan geçirenleri barada gürrüň beräýseňiz?
W. Ponomarýow: Mendäki maglumatlara görä, olar iki gezek dagy Türkmenistanyň Migrasiýa gullugyna arza bilen ýüz tutdular.
Birinji arza geçen sentýabryň aýagynda ýollanyp, onda [Taňrygulyýewiň gyzy] Aýjemalyň näme sebäpden ýurduň daşyna goýberilmeýändigi soralypdy. Bu hata iki aýdan soň jogap gelip, onda “degişli gulluklar tarapyndan siziň ýurtdan çykmagyňyza gadaganlyk girizildi” diýip, umumy görnüşde maglumat berlipdi.
Şu ýylyň aprelinde [Aýjemal] ýene bir gezek [Türkmenistanyň Migrasiýa gullugyna] ýüz tutup, bu gadagançylygyň nämäniň esasynda we ‘haýsy degişli gulluk’ tarapyndan girizilendigini, gadagançylygyň haçana çenli dowam etjekdigini sorady.
Apreliň aýagynda gelen jogapda Aýjemala, şeýle hem onuň maşgalasyna ýurduň daşyna çykmakda indi hiç hili çäklendirmeleriň ýokdugy habar berildi.
Elbetde, bu ýerde halkara faktorynyň täsiriniň bolandygyny hem nygtamak gerek. Emma, olar arza ýazman, dymyp oturan bolsalardy, belki-de gadagançylyk häzire çenli hem saklanyp galardy.
Azatlyk Radiosy: Bular ýaly ýagdaýlar başga-da bolupmydy?
W. Ponomarýow: Geldi Kärizow hem ýurtdan näme sebäpden çykarylmaýandygyny sorap, ençeme gezek Türkmenistanyň Migrasiýa gullugyna arza bilen ýüz tutupdy. Onuň hatlaryna-da umumy bir görnüşde jogaplar berlipdi.
Emma Kärizowyň soňky arzasy bilen baglylykda türkmen häkimiýetleri garaşylmadyk ýagdaýda öz pozisiýasyny üýtgetdiler. Bu hem Geldi Kärizowyň aýalynyň bir halkara konferensiýasynda bu meseläni gozgap çykyş etmeginiň öňüsyrasy boldy.
Şol bir wagtda Kärizowyň, dymman, häkimiýetlere yzygiderli ýüz tutup durmagynyň özi hem bu ýagdaýlaryň oňaýly çözülmegine täsir etdi.
Başga bir tarapdan, [türkmenistanlylaryň] aglabasynyň gorkup, häkimiýetlere ýüz tutmaýandygyny hem aýdyp geçmelidiris.
Türkmen häkimiýetleri Günbatar bilen has içgin işleşmäge taýýarydygyny äşgär etjek bolanlarynda, göz üçin-de bolsa, özünde bar bolan arzalaryň ençemesi boýunça oňaýly çözgüt kabul edýärler.
Eger-de [häkimiýetlere] ýüz tutulmasa, onda ýagdaýlaryň gowulyga özgerjekdigine onlarça ýyllap hem garaşyp bolar.
Azatlyk Radiosy: Soňky ýagdaýlar nazara alnan-da, türkmen häkimiýetleriniň ‘gara sanawa’ goşulan şahsyýetler babatynda eglişige gelip başlandygyny aýdyp bilersimi?
W. Ponomarýow: Bu ugurda nähilidir bir tendensiýanyň göze ilýändigini aýdardan entek gaty ir.
Ýöne, başga bir tarapdan, türkmen hökümetiniň özüniň Günbatardaky abraýyny artdyrmak ugrunda tagallalary edip başlandygyny bellemelidiris. Munuň netijesinde Türkmenistandaky beýleki adamlara garşy girizilen gadagançylyklara hem täzeden seretmäge mümkinçilik döreýär.


text:
Awstraliýanyň harby goşuny aýallaryň we erkekleriň hukuklaryny deň derejede ornaşdyrmakda dünýäde ilkinji goşun bolup biler.
“Associated Press” agentliginiň berýän habaryna görä, ýakyn hepdelerde Awstraliýanyň hökümeti goşunda gulluk etmek isleýän aýallar üçin bar bolan çäklendirmeleri geljek ýyla çenli aradan aýrymak meselesine sereder.
Bu ýerde gürrüň diňe bir adminisratiw we kömekçi bölümler däl, hakyky harby söweş bölümleri barada-da barýar.
Düýpli özgerişler üçin diňe bir jynsy deňlige tarapdarlar däl, Awstraliýanyň premýer-ministri Juliýa Gillard hem goşunda özgerişler geçirmegiň zerurdygyny aýdyp gelýär.
Emma geçiriljek reformanyň tankytçylary söweş operasiýalaryna aýallaryň gatnaşdyrylmagy uly ýitgilere getirer diýip tassyklaýarlar.


text:
BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşinde Siriýadaky konflikt boýunça rezolýusiýanyň iki görnüşine seredildi. Olaryň biri Beýik Britaniýa, Fransiýa, Germaniýa we Portugaliýa tarapyndan taýýarlanyp, ABŞ ony goldady. Bu dokumentde eger parahat ýaşaýjylaryň garşysyna siriýa hökümeti zorluklary bes etmese, Başar al-Asadyň garşysyna sanksiýa girizmegiň mümkinçilikleri barasynda aýdylýar.
Ikinji görnüşli proýekti Orsyetiň BMG-däki wekili Witaliý Çurkin hödürledi. Onda Başar al-Assadyň tarapdarlarynyň we garşydaşlarynyň zorluklary ýazgarylýar, emma sanksiýa barasynda hiç zat aýdylmaýar.
Weto hukugy bolan Howpsuzlyk Geňeşiniň hemişelik agzalary Orsýet we Hytaý, şeýle-de Braziliýa, Hindistan we Günorta Afrika Siriýanyň hökümetiniň garşysyna sanksiýa girizilmegine garşy.


text:
Aşgabat, 27.02.2015. “Türkmenportal”.
26-njy fewralda Aşgabadyň “Mizan” işewürlik merkeziniň mejlisler zalynda türkmen-eýran işewürler maslahaty geçirildi. Ol Türkmenistanyň Söwda-senagat edarasy hem-de Eýran Yslam Respublikasynyň ýurdumyzdaky ilçihanasy tarapyndan guraldy.
Türkmenistanyň we Eýranyň wekilleri söwda-ykdysady hyzmatdaşlygyň özara bähbitli ugurlaryny ara alyp maslahatlaşdylar.
Maslahatyň açylyş dabarasynda çykyş eden Eýran Yslam Respublikasynyň ýol we şäher gurluşygy ministri Abbas Ahmad Ahundi Eýranyň işewür toparlarynyň ýurdumyz bilen netijeli gatnaşyklary mundan beýläk-de hemmetaraplaýyn ösdürmegi maksat edinýändigini hem-de yzygiderli geçirilýän ykdysady maslahatlaryň we sergileriň, dürli derejelerdäki wekiliýetleriň saparlarynyň muňa degerli ýardam berýändigini belledi.
Işewürler maslahatynyň barşynda guralan aýry-aýry tanyşdyryş çäreleri ýol gurluşygy we awtoulaglar, şäheriň abadançylygy, nebitgaz we himiýa pudaklary boýunça taslamalary bilelikde amala aşyrmak üçin oňaýly mümkinçiliklere bagyşlandy. Şeýle hem söwda-ykdysady ulgam, dokma senagaty, oba hojalygy, azyk önümlerini öndürmek we beýlekiler hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlarynyň hatarynda görkezildi.
Garalan meseleleriň arasynda kiçi we orta telekeçiligiň derejesindäki işewürlik gatnaşyklaryny işjeňleşdirmegiň mümkinçiliklerine aýratyn üns berildi. Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň döwlete dahylsyz ulgamynyň ösüş depginini göz öňünde tutup aýdanyňda, bu ugurdaky hyzmatdaşlygyň örän oňaýly bolup görünýändigi bellenildi.
Maslahatyň çäklerinde goňşy iki ýurduň dürli pudak edaralarynyň we işewür toparlarynyň wekilleriniň arasynda duşuşyklar geçirildi, şol duşuşyklaryň barşynda ykdysady gatnaşyklaryň berkidilmegine ýardam berip biljek bilelikdäki täze taslamalary işläp düzmegiň mümkinçilikleri barada gürrüň edildi.


text:
Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejad 3-nji noýabrda Büjnürtde geçen bir üýşmeleňde: “Şeýtanyň alyna giden käbir adamlar biziň bilen baglaşylan goranyş şertnamalaryny bikanun suratda bir taraplaýyn ýatyrsalar, eýran milletine şikes ýetireris öýdýärler. Men olara siziň adyňyzdan biz bu ylalaşyga şindi-de kanuny diýip garaýarys diýmek isleýärin. Olar ony ýerine ýetirmeli. Bu işi etmesler, eýran halky olardan öz hakyny, çeken zyýanlaryny, eden çykdajylaryny sorar” diýdi.
Ahmedinejadyň “ylalaşyk” diýýäni Orsýet bilen baglaşylan bir şertnama. Bu şertnama boýunça Moskwa Tährana uzak aralyga uçýan S-300 raketalaryny satmalydy. Howa hüjüminden goranmak üçin gerek bolan bu raketalaryň bahasy 800 million dollar çemesi.
Gadagan edildi
Orsýet tarapyndan “tehniki sebäplere görä” diýip, ençeme gezek yza süýşürilen bu söwda iň soňunda prezident Dmitriý Medwedew tarapyndan ýatyryldy. Ol sentýabr aýynda çykaran bir permany bilen Eýrany raketa we beýleki ýaraglar bilen üpjün etmegi resmi taýdan gadagan etdi.
Waşingtonyň George Meýson uniwersitetiniň professory Mark Katz Orsýetiň daşary syýasaty boýunça ekspert. Onuň pikiriçe Ahmedinejadyň bu gaharly gürrüňleri köp eýranlylardaky Orsýete garşy öňden bar duýgulary görkezýär. Bular ýaly duýgular Eýran barada orslarda-da bar.
“Eýranlylaryň nukdaýnazaryndan garanyňda, olar Orsýete köne duşman diýip düşünýärler. Eýran metbugaty şindi-de Orsýetiň Günorta Kawkazy basyp alandygyny gozgap, Azerbaýjany Orsýetden aýry tutýar. Olar Orsýetiň 20-nji asyrda konstitusion rewolýusiýany basyp ýatyrmak işine goşulandygyny aýdýarlar. Orsýet bilen Britaniýanyň Ikinji jahan urşunda Eýrany eýeländigini ýazýarlar. Eýran-yrak urşunda Sowet Soýuzynyň Saddam Huseýni goldandygyny aýdýarlar. Aslynda eýranlylary gorkuzýan Orsýet bilen Birleşen Ştatlaryň dil birikdirip, özlerine garşy çykmagy” diýip, Katz aýdýar.
Nämäniň netijesi?
S-300 şertnamasynyň ýatyrylmagy bu gorkyny hakykata öwrüp gelýär. Katzyň pikiriçe, bu Obamanyň Orsýet bilen gatnaşygy täzelemeginiň netijesi. Ol şeýle diýýär: “Geçmişde Orsýete häsiýetli hereket şeýledi: ‘Biz size bir zat satmakçy. Puluny hem tölediňiz. Bu gowy zat welin, ýöne tehniki problemalar bar’. Şeýdip ony uzaga çekdirýärdiler. Ýöne indi olar: ‘ýok, biz bu ýaraglary size berjek däl’ diýýäler. Olar näme üçin muny edýärler, sebäbi Obamanyň administrasiýasy olara gysyş görkezýär”.
Huşeň Amirahmady Birleşen Ştatlarda ýerleşýän ABŞ-Eýran geňeşiniň başlygy. Ol şeýle hem Tähran bilen Waşingtonyň arasyndaky dostlukly gatnaşygyň dikeldilmeginiň tarapyny çalýan adam. Amirahmadynyň pikiriçe, Ahmadinejadyň aýdýanlary ýönekeý eýranlylaryň pikirlerine gabat gelýär. Eýran halky Orsýeti Birleşen Ştatlardanam beter tebigy duşman hasaplaýar.
“Eýran halkynyň 90 prosenti uzak oýlanyp durmazdan, amerikanlar biziň dostumyz, orslar biziň duşmanymyz diýer. Tähranyň köçelerinde ýörgünli pikir şeýle. Hökümetler tapawutly. Meniň garaýşymça, hökümetiň öz içinde hem köpçülik Amerika bilen gatnaşyklaryň düzedilmegini isleýär. Eýranlylar Orsýet bilenem duşmançylygy islänoklar, ýöne olaryň ileri tutýany her halda Birleşen Ştatlar” diýip, Amirahmady aýdýar.


text:
Azerbaýjanyň, Eýranyň we Orsýetiň prezidentleri bilelikdäki ykdysady proýektleri we regional howpsuzlygy maslahat etmek üçin 8-nji awgustda Bakuwda duşuşýarlar.
Ylham Aliýewiň, Hassan Rohaniniň we Wladimir Putiniň arasynda geçiriljek duşuşykda täze halkara transport koridory baradaky gepleşiklere üns beriljekdigini Azerbaýjanyň prezidentiniň edarasy habar berýär.
Orsýet bilen Hindistanyň arasyndaky koridor transport çykdajylaryny azaltmagy we bu ýoluň ugrundaky söwdany artdyrmagy maksat edinýär.
Kreml hem azeri paýtagtynda geçiriljek sammitde transport koridoryna, hususanda Eýran bilen Azerbaýjanyň arasyndaky demirýoluň gurluşygyna üns beriljekdigini aýdýar.
Eýranyň “IRNA” habar agentliginiň ýazmagyna görä, Tähran gepleşikler Eýran-Orsýet gatnaşyklaryny berkitmäge ýardam berer diýip umyt edýär.


text:
Şenbe güni Latwiýada rus dilini ikinji döwlet dili etmelimi ýa etmeli däldigi baradaky mesele boýunça ähliumumy referendum geçirilýär.
Ýöne Latwiýanyň köp hökümet resmileri ýurduň raýatlaryny rus diline ikinji döwlet dili statusyny bermeklige garşy ses bermäge çagyrýarlar.
Latwiýanyň premýer-ministri Waldis Dombrowskis şenbe güni ses beriş uçastogynda habarçylara beren interwýusynda “Häzirki öňe sürülýän inisiatiwa garşy ses bermeklik ýurdumyzyň binýadyny berkitmeklik üçin ses berildigi bolardy” diýdi.
Latwiýada etniki ruslar Latwiýanyň ilatynyň üçden bir bölegine golaýyny ybarat edýär.


text:
Birleşen Ştatlaryň daşary syýasatynyň haýsy ugra gönükdirilmelidigi barada Waşingtonda barýan çekişmeler gitdigiçe artýar.
Jorj Waşington Uniwersitetinde Döwlet sekretary Hillari Klinton bilen Goranmak Ministri Robert Geýtsiň arasynda bolan çekişme-de, esasan Obama adminstrasiýasynyň häzirki ýüzbe-ýüz bolýan gyssagly meselesi – Owganystan bilen Eýran barada geçdi.
Hanym Klinton Owganystanda maksat - prezident Obamanyň öten mart aýynda aýdyşy ýaly, talyban güýçlerini ýykmak, dargatmak we ýeňmek diýdi. Ýöne, onuň pikiriçe, bu maksada gowuşmak üçin taktikalaryň, strategiýanyň täzeden gözden geçirilmegine zerurlyk döremegi mümkin.
Ýagdaý agyr hem howply
Geýts Obamanyň Owganystanda awgustda geçen saýlawlardan ençeme aý öň bu saýlawdan soň özüniň Owganystanda ozalky alnyp barlan strategiýany gaýtadan ykjam barlajakdygyny bildirendigini aýtdy.
Owganystanyň häzir takmynan 80 prosentinde talyban güýçleriniň bardygy, öten ýyl bu sanyň 72%, 2007-nji ýylda hem 54% bolandygy aýdylyp, bu barada sorag berlende, Geýts Amerikan we NATO güýçleriniň ol ýerdäki başlygy General Mak Khrystalyň ýagdaý agyr hem howply diýenini gaýtalady.
“Dogrusy, biziň, has açygy - biziň ýaranlarymyzyň Owganystana köpräk esger salmak babatynda başarnyksyzdygy zerarly talybanyň işi ol ýerde häzir oňuna” diýip, Geýts aýtdy.
Ol: “Owganystan talybanyň eline düşse, onda “Al-Kaedanyň” öz güýçlerini artdyrmaga, adamlary özüne çekmäge, jihad urşy üçin pul ýygnamaga mümkinçiliginiň artjakdygyna şübhe ýok” diýip Geýts aýtdy.
Hakyky öňegidişlik
Gürrüň Eýrana ýazanda, Klinton “Öten hepde Tähran bilen Ženewada geçirilen gepleşik – duşuşanyňa degdi” diýdi. Onuň garaýşyça, barlagçylara Eýrana barara ýol berilmegi Tähranyň pes derejede baýlaşdyrylan uranyny baýlaşdyrmak üçin Orsýete ibermegi, gepleşikler üçin ýene duşulmagy barada ylalaşyga gelinmegi hakyky öňegidişlik bolup durýar.
“Biziň pikirimizçe, şu üç mesele duşuşanyňa degýär. Ýöne prezidentiň aýdyşy, biziň hem nygtaýşymyz ýaly, bu hemmesi däl. Iş munuň bilen gutaranok. Ýene köp işler edilmeli. Biz ýene köp zatlara garaşýarys” diýip, Klinton aýtdy.
Ýadro ýangyjy, atom stansiýasy diýip, Prezident Mahmud Ahmedinejad täzeden saýlananynda protest geçiren eýranlylar ýatdan çykaýmasyn diýlende, hanym Klinton “Birleşen Ştatlar eýranlylaryň demokratik isleg-arzuwlaryny goldaýandygyny aýdyň malim etdi we mälim edýär” diýdi.
Ol Amerikanyň Eýran baradaky tutumyny onuň Sowuk uruş döwründe Sowet Soýuzyna bolan tutumyna deňedi: “Adam hukuklary bize amerikalydygyz ýaly möhüm. Biz bu ýerde hözürini görýän hukuklarymyzy hemmelere arzuw edýäris. Ýöne şol bir wagtyň özünde-de amerikan prezidentiniň ors prezidentleri bilen bolan sammitden çykyp gitmeýşi ýaly, biz hem Eýran bilen gürleşmekden boýun gaçyramzok”.


text:
Anna güni GDA Bileleşigine girýän ýurtlaryň hem-de Kollektiwleýin Howpsuzlyk Şertnamasy Guramasyna girýän ýurtlaryň daşary işler ministrleri Gazagystanyň paýtagty Astanada maslahata ýygnanýarlar.
Türkmenistanyň resmi habar agentligi bu maslahata Türkmenistanyň daşary işler ministri Raşit Meredowyň hem gatnaşýandygyny habar berýär.
Maglumata görä, Astanadaky bu maslahatda bu ýurtlaryň wekilleri Ýakyn Gündogar regionynyň käbir problemalary, şol sanda, Owganystan, Siriýa we Eýran bilen baglanyşykly syýasy meseleleri-de ara alyp maslahatlaşarlar.


text:
Milton Friedman Baýragy bilen sylaglanmagy mynasybetli tanymal eýranly žurnlist hem ýazyjy Akbar Ganji bilen demokratiýa we Eýranda barýan “Ýaşyl hereket” barada söhbetdeşlik geçirildi. Söhbetdeşligi alyp baran Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň habarçysy Golnaz Esfandiary bilen Farda Radiosynyň işgäri Mohammad Zarghami.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Berlen bu baýragyň we şular ýaly beýleki sylaglaryň Eýranyň demokratik hereketi üçin näme ähmiýeti bar?
Akbar Ganji: Soňky ýyllarda hökümete degişli däl guramalar we graždan guramalary köp eýranlyny adam hukuklary ugrunda göreşýändikleri üçin sylagladylar. Bu bir ruhy goldaw. Erkinlik, adam hukuklary we söz azatlygy ugrunda göreşýänleriň sylaglanmagy Eýran režiminiň adam hukuklaryny depgileýänligi üçin ýazgarylýandygyny görkezýär. Bu aslynda ýurduň içinde demokratiýa ugrunda göreşýänlere, türmede oturanlara berilýän baýrak.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Siz 2006-njy ýylda türmeden boşadylyp, Eýrandan çykanyňyzda, ýurda ýene dolanjakdygyňyzy aýdypdyňyz. Häzirem ýakyn geljekde dolanyp bilerin diýip, umyt edýärmisiňiz?
Akbar Ganji: Bir gün ýurduna dolanmak daşary ýurtlarda ýaşaýan eýranlylaryň hemmesiniň gündelik arzuwy. Ýöne wagtyny öňünden aýdyp bilmek üçin ýä huday ýa pygamber bolmaly. Men bularyň hiç birisi däl.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Siz Eýranda ençeme ýyllap adam hukuklary we demokratiýa ugrunda göreşdiňiz. Munuň üçinem agyr baha tölediňiz. Ýurduň daşynda hem şeýle netijeli işläp bilerin diýip pikir edýärmisiňiz?
Akbar Ganji: Demokratiýa üçin ýurduň içinde göreşmek bilen daşynda göreşmegiň arasynda uly tapawut bar. Maksatlaryň bir bolmagy mümkin. Ýöne çyn göreş ýurduň içinde bolýar. Demokratiýa geçmek üçin bir jemgyýetçilik hereketi gerek. Muny hem ýurduň daşynda döredip bolanok. Ýöne daşardakaň-da hereketiň tabşyryklaryny daşky dünýä ýetirip bolýar. Içerdäkilere kömek edip bolýar. Maglumat berip bolýar. Garaz, edere iş kän.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Siz eýran halky we oppozision hereket Welaýat Fagih prinsipini (ýokary dini ýolbaşçynyň hökümdarlygy) goldanok diýdiňiz. Eýranyň öňki medeniýet ministri Aýatollah Mohajerany “Ýaşyl hereket” bu prinsipi goldaýar” diýýär. Muňa näme diýýärsiňiz? Ol bu hereketiň sözçüsimi?
Akbar Ganji: Her bir adam öz pikirlerini aýdyp biler. Ýöne hiç kim “Ýaşyl hereketiň” sözçüsi däl. “Ýaşyl hereketiň” ýurduň daşynda sözçüsi ýok” diýip oppozisiýanyň ýolbaşçysy Mir Hoseýn Musewi açyk aýtdy. Men Eýran halky Welaýat Fagih prinsipini goldaýandyr öýdemok.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: “Ýaşyl hereketiň” merkezleşdirilen ýolbaşçylygynyň we ýurduň daşynda sösçüsiniň ýoklugy, şol sebäpdenem her kimiň bir zat aýdýanlygy, onuň tarapdarlarynyň we beýlekileriň hereket baradaky düşünjesini garjaşdyrar diýip, pikir etmeýärmisiňiz?
Akbar Ganji: Ýok, asla beýle däl. Hereket ýaňy ýola düşüp gelýär. Onuň bir berk ýolbaşçylygy bolar. Muňa wagt gerek. Bu režimiň şu wagt çökmegi biziň bähbidimize däl. Onuň ýerini almaga berk tejribeli, demokratik güýç gerek. 1979-njy ýylyň rewolýusiýasynda bolan waka gaýtalanmaly däl. Biz öz işimizi dowam etdirmeli. Oppozision şahsyýetler öz garaýyşlaryny we tutumlaryny aýdyň beýan etmeli. Olar bu gün bir zat, ertesi-de başga bir zat aýtmaly däl.


text:
Germaniýanyň daşary işler ministri Frank-Walter Steýnmeýer gündogar Ukrainadaky konflikti ýatyrmaga tarap «düýpli progres» gazanyldy diýdi.
Ol Berlinde 12-nji sentýabrda rus, ukrain, fransuz kärdeşleri bilen duşuşykdan soň çykyp gürläp, ministrleriň käbir aýgytly meselelerde öňe süýşendiklerini habar berdi.
Steýnmeýer basym ukrain hökümet güýçleriniň we Orsýet tarapyndan goldanylýan separatistleriň front liniýasyndaky ýaraglary yzyna çekmek barada ylalaşyga gelmegine umyt baglady.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow pitneçileriň elindäki ýerlerde ýerli saýlawlary geçirmek meselesinde başga-başga pikirleriň saklanyp galandygyny, emma umuman ylalaşyga gelinmek mümkinçiligi barada pikir dörändigini aýtdy.


text:
Ýerewanda, polisiýa stansiýasynda ýaragly adamlar tarapyndan zamun alnan polisiýa ofiserleriniň dördüsem azat edildi.
Olar 23-nji iýulda, häkimiýetler bilen bir hepdä çeken gapma-garşylykdan soň, metbugatda çykyş etmek mümkinçiliginiň deregine boşadyldy. Ofiserleriň ikisi irden boşadyldy.
Polisiýa stansiýasy 17-nji iýulda, ýaragly adamlar tarapyndan basylyp alyndy. Olar prezident Serž Sarkisýanyň işden çekilmegini, iýun aýynda bikanun ýarag saklamak aýyplamasy bilen tussag edilen oppozisiýa şahsyýetiniň azat edilmegini isleýärler.
Bu hüjümde bir polisiýa ofiseri öldürildi. Polisiýa stansiýasyny eýelän ýaragly adamlaryň 3 müň çemesi 22-nji iýulda polisiýa stansiýasynyň golaýynda toplandy.
Tanymal oppozisiýa agzasy Nikol Panişian mähelläni parahatçylyga, emma prezident Sarkiýasynyň işden çekilmegi we täze saýlawyň geçirilmegi üçin tutanýerli bolmaga çagyrdy.
Ermenistanyň prezidenti Serž Sarkisýan Ýerewandaky polisiýa stansiýasyndaky ýaragly adamlaryň ýaraglaryny taşlap, zamun alnan dört polisiýa ofiserini boşatmagyna çagyrdy.
Sarkisýan bu çagyryşy 22-nji iýulda kanun goraýjy gulluklaryň resmileri bilen duşuşanyndan soň etdi. Ol hökümet kanuny bozanlara jeza berer we bu çäre Ermenistanyň kanunlary esasynda amala aşyrylar diýdi.
Emma ol polisiýa ýaraglary adamlaryň eýelän binasyna zabt etmegi buýurjakdygyny aýtmady.


text:
Ukrainanyň Donetsk şäherinde ýurduň iň baý raýaty Rinat Ahmetowyň guramaçylygynda Orsýete tarapdar separatistlere garşy parahatçylykly protest geçirilýär.
400 golaý aktiwist 20-nji maýda Donetskde sport stadionynda jemlendi. Bu aksiýa regionyň iň uly senagat kärhanalarynda günortan sesli çagyryş edilensoň başlandy.
Donetskde awtoulaglar hem ses çykaryp, Orsýete tarapdar separatistlere garşy protest geçirýän adamlara raýdaşlyk bildirdiler. Separatistler aprel aýynda Ukrainanyň bu regionynda “Donetsk halk respublikasyny” döredýändiklerini yglan edipdi.
Stadionda ýerleşdirilen uly telewizion ekranda Ahmetowyň ozal telewideniýede görkezilen aksiýa gatnaşmaga wideo çagyryşy görkezildi.
Separatistleriň öz özüni ykrar eden liderleri bu aksiýa jogap berjekdigini aýdyp, regionyň senagat kärhanalaryny millileşdirmek planlaryny yglan etdiler.


text:
Türkmenistanyň Medeniýet ministrliginiň Çeperçilik sergisi dolandyryş müdirliginiň sergi zalynda “Bitaraplyk çagalaryň gözi bilen” atly çaga suratlarynyň sergisi açyldy. Ol Bitaraplyk we parahatçylyk ýylyna bagyşlandy.
Ýurduň ähli welaýatlaryndaky çagalar çeperçilik mekdepleriniň okuwçylary iň gowy işlerini — akwarel suratlaryny, zergärçilik işleriniň we haly önümleriniň nusgalaryny görkezdiler.
Ýagty gün, açyk asman, ak kepderi we Watan baýdagynyň astynda bagtyýar durmuş ähli suratlarda diýen ýaly öz beýanyny tapdy. Ýaşajyk suratkeşleriň diňe bir dünýä düşünişlerini şöhlelendirmäge synanman, eýsem, bagtyýar durmuş, döwletiň özleri baradaky bimöçber aladasyny beýan etdiler.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow gurluşyk obýektleriniň zakazçysy bolan Aşgabat şäheriňin hakimliklerinin, ministrlikleriniň haýyşyna görä, Aşgabat şäheriňdaki we şäheriň etegindaki möhüm gurluşyk obýektlerine aýlandy.
Türkmen prezidenti öz tabşyrygyna görä, fransuz kompaniýasy tarapyndan işlenip taýýarlanylan birnäçe täze desgalaryň taslamalary bilen tanşypdyr. Şeýle-de, prezident Aşgabat şäheri boýunça iş saparynyň dowamynda möhüm gurluşyk obýektleriniň biri hasaplanylýan Medisina uniwersitetiniň gurluşyk meýdanynda bolupdyr. “Gap-inşaat” kompaniýasynyň “Göz keselleriniň merkezi” atly gurluşyk proýektine girizen özgerişlikleri bilen tanşypdyr.
Uly masştably gurluşyklardan soň Aşgabadyň durky üýtgärmi? Gurluşyk işlerine professional derejede çemeleşilermi?
Türkmenistanyň Niderlandiýadaky hökümetden garaşsyz demokratik birleşmesiniň başlygy Wýaçeslaw Mämedowyň pikirine görä, Gurbanguly Berdimuhamedowyň gurluşyk syýasatynda alyp barýan işi Nyýazowyň döwründe başlanan gurluşyk syýasatynyň dowamydyr. “Aşgabadyň gurluşygyna sarp edilen puluň ýurduň beýleki welaýatlaryndan alynýandygyny we munuň Türkmenistanyň beýleki regionlarynyň ösüşine ýaramaz täsir etjekdigini ýatdan çykarmaly däl.”
Özbegistanly jemgyýeti öwreniji Iskandar Hudaýbergenowyň pikirine görä bolsa, uly masştabdaky gurluşyklaryň amala aşyrylmagy bilen şäheriň görnüşi, elbetde, owadanlaşar, emma şäheriň mazmuny öňküligine galar. “Çünki şäheriň mazmunyny ýýtgetmek üçin adamlaryň ýaşaýyş durmuşyny üýtgetmeli. Eger-de adamlarda erkinlik bolsa, şäheriň mazmuny üýtgär, bolmasa, diňe daşky görnüşi owadanlaşar.”
Öňler Aşgabatda gurulýan jaýlar mermer bilen bezelýärdi. Hatda Aşgabada “ak şäher” hem diýýärdiler. Emma käbir spesialistler bu bezegiň adam organizmine zyýanlydygyny aýdýarlar.
Gurluşyk işlerine professional derejede çemeleşmek zerur, eýse mundan beýläk oňa şeýle çemeleşilermi?
Häzir Şwesiýada ýaşaýan synçy Ak Muhammet Welsaparyň pikirine görä, professional çemeleşme entek göze ilmeýär. "Sebäbi gurluşyk hakykatdan hem düýpli gurluşyk boljak bolsa, ony spesialistleriň garamagyna bermeli. Gurluşyk ministrliginde öz ýeterlik spesialistleri bar bolsa, işi şolara tabşyrmaly. Şolar iş salyşmaly we her bir daşary ýurt kompaniýalaryňyn hödürleýän proýektlerini dürli taraplardan özleri analiz etmeli, barlamaly."
Wýaçeslaw Mämedow häzirki gurluşyklarda professional çemeleşmäniň, umuman, bolmajakdygynyň esasy sebäbi häzirem Nyýazow döwründe işlän gurluşyk kompaniýalaryňyn kontrakt bilen işleýändigini, şonun üçin hem professional çemeleşmä garaşmaly däldigini aýdýar.
Hudaýbergenowyň pikirine görä bolsa, Merkezi Aziýanyň halklaryňyn mentalitetinde daşky görnüş owadan bolmaly diýen pikir birinji orunda goýulýar. Şonuň üçin hem şol wagtlar mermer jaýlar gurlup, adamyň saglygy barada hiç kim pikir etmändir. Biziň şertlerimizde täze binalary sähel başgaçarak, ýagny ony nämä ulanjakdygyňy göz öňünde tutup, gurmaly.
Wýaçeslaw Mamedow özüne hormaty bar gurluşyk kompaniýalaryňyn Türkmenistanyň gurluşygyna barmajakdygyny aýdýar. “Sebäbi Türkmenistanyň resmileri tarapyndan goýulýan şertler bilen uly gurluşyk kompaniýalary ylalaşyp bilmezler. Ol ýerde diňe öňräkden ornaşan we durşy bilen korrumpirlenen türk firmalaryňyn işlemegi mumkin. Türkmenistandaky gurluşyklar korrupsiýanyň esasy ýoludyr.”
Mamedowyň aýtmagyna görä, uly göwrümli gurluşyklara ýeke bir adam kontrol edýär. “Hiç hili proektiň býudjeti parlament tarapyndan tassyklanylmaýar. Eger-de ýurtda döwlet budjetini, gurluşyk proýektlerini parlament tassyklanlygynda, gurluşyga gitjek harajata paralment kontrollyk edenliginde, bu pudakda korrupsiýa bolmazdy.”
Ak Muhammet Welsaparyň pikiriçe, Türkmenistanda esasan türk gurluşyk kompaniýalarynyň işlemegi endige öwrülipdir we bu talaba laýyk däl. "Aşgabatda alyp baryljak gurluşyk işlerine ýapon gurluşykçylaryny, ýapon gurluşyk kompaniýalaryny çekmeli. Sebäbi Aşgabat örän gorkuly seýsmiki zonada ýerleşýär. Seýsmiki zonada gurluşyk etmek işlerinde hem bütin dünýäde ýapon kompaniýalary örän ygtybarly hasaplanylýar."
Uly kompaniýalaryň gelmezligi
Hudaýbergenow Türkmenistana Ýewropanyň uly gurluşyk kompaniýalaryňyn gelmeýändiginiň iki sebäbi bolmagy mümkin diýýär. «Birinjisi, türk firmalarynyň gurýan binalarynyň hiliniň we bahasynyň türkmen resmilerini kanagatlandyrýan bolmagy mümkin. Ikinjiden, türk firmalaryny öz bähbidi üçin ulanmak, ýagny aýdylýan korrupsiýanyň gülläp ösmegidir. Onsoňam, gurulýan binanyň halk üçin nä derejede zerurdygy hem uly rol oýnaýar.»
Ak Muhammet Welsaparyň pikirine görä, ýurtda uly gurluşyk proýektlerine gol çekilende, onuň maliýe tarapyna ekspertler keseden baha bermeli. Gerek bolsa bu işe daşary ýurt ekspertlerini çekmeli. "Şu işde parahorlyga ýol bermezlik üçin ilkinji nobatda döwletiň ähli işlemeli edaralary hem-de metbugat öz ýerinde saz işläp durmaly."
Hudaýbergenowyň pikiriçe, halk bähbitli binalaryň gurulmagy, gurluşykdaky korrupsiýanyň öňüni almak üçin ýurtda söz azatlygy bolmaly, halkyň pikiri häkimiýetlere ýetip durmaly, onsoňam, ýurtda kanunlar, döwlet institutlary işlemeli.
Ak Muhammet Welsaparyň pikirine görä, uly göwrümli gurluşyk proýektlerine prezident gol çekmeli dal, prezidentiň öz işi bar, gurluşyk ministrliginiň hem - öz işi. "Bu işe metbugat gözegçilik etmeli. Beýleki kontrollyk edýän institutlar hem şol Gurluşyk ministrliginiň baglaşýan şertnamalaryna gözegçilik etmeli. Ýöne prezident ylymly-bilimli, bu ugurdan işlemeli spesialistleriň işini, emelini elinden alsa, elbetde, bu taýda ýalňyşlyklaryň boljakdygy öňünden belli."


text:
Şenbe güni BMG-niň we Arap Ligasynyň Siriýa boýunça ýörite wekili Lahdar Brahimi Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad bilen gepleşik geçirdi.
Bu gepleşikleriň yzy bilen žurnalistlere beren interwýusynda Lahdar Brahimi özüniň Başar al-Assad bilen Siriýadaky häzirki krizisleri ara alyp maslahatlaşandygyny we ýurtdaky häzirki ýagdaýyň örän howply ýagdaýdygyny ýene bir gezek nygtandygyny aýtdy.
Munuň özi Lahdar Brahiminiň iki hepde mundan ozal bu wezipä belleneli bäri Siriýanyň prezidenti bilen geçiren ilkinji duşuşygy boldy. Mundan ozal bu wezipäni Kofi Annan ýerine ýetirip gelipdi.
Londonda iş alyp barýan we Siriýadaky adam hukuklaryna syn edýän ýörite gurama anna güni Siriýada 160 töweregi adamyň öldürilendigini aýdýar.


text:
Türkmenistanda iş alyp baran türk gurluşyk kompaniýalarynyň türkmen hökümetini halkara suduna bermegi bilen bagly wakanyň ýüze çykmagy ahyrky netijede türkmen-türk gatnaşyklaryna öz ýaramaz täsirini ýetirjege meňzeýär.
Soňky on günüň dowamynda geljek okuw möwsüminden Halkara türkmen-türk uniwersitetiniň ýapyljakdygy bilen bagly maglumatlar ýüze çykyp ugrady. Halkara türkmen-türk uniwersitetiniň hünär boýunça fakultetleriniň ýurduň beýleki ýokary okuw mekdeplerine degişlilikde bölünip, paýlanjakdygy barada aýdylýar. Bu maglumatlaryň nä derejede hakykatdygy heniz belli däl. Sebäbi türkmen resmileri bu babatda hiç hili dil ýarmaýarlar.
Mundan başga-da käbir maglumatlara görä, Halkara türkmen-türk uniwersiteti beýleki ýokary okuw mekdeplerine paýlanylyp, ýapylanyndan soň, türkleriň Türkmenistanda neşir edilýän «Zaman» gazetiniň-de ýapylmagy mümkin.
Resmileriň gaýraty çatarmy?
Halkara türkmen-türk uniwersitetini hem-de «Zaman» gazetini birbada ýok etmäge türkmen resmileriniň gaýraty çatarmyka diýen sowala jogap bermek gaty bir kyn däl. Geçen ýylyň dekabrynda Türkmenistanda iki milliondan-da gowrak abonenti bolan Orsýetiň mobil kompaniýasy MTS-iň işini togtatmaga bogny ysan türkmen hökümeti üçin ýekeje uniwersitet bilen birje gazeti ýok etmek üýtgeşik bir kynçylyk döretmese gerek.
Munuň üçin bahana-da ýeterlik. «Ýokary okuw mekdepleriniň işini has-da kämilleşdirmek maksady bilen» diýen ýaly bir zat tapylar, wessalam.
Alynyň aryny Ahmetden çykarmak häsiýeti Nyýazow döwründe-de ýüz beripdi. Mälim bolşy ýaly, Orsýet bilen gaz meselesinde dörän gapma-garşylyk halys degnasyna degensoň, 2004-nji ýylyň başynda Saparmyrat Nyýazow paýtagtyň merkezinde ýerleşýän Puşkin adyndaky rus drama teatryny ýykmaga görkezme beripdi. Teatr bary-ýogy iki günüň içinde ýer bilen ýegsan edilipdi. Şeýle tiz ýagdaýda hiç bina hem Türkmenistanyň çäginde ýykylan däldir.
Umuman alanyňda, nakylda aýdylyşy ýaly, «Iki at depişer, arasynda eşek öler» diýleni. Saparmyrat Nyýazowyň gaharyna bäs gelip bilmän Puşkin adyndaky rus drama teatryny ýykmaga görkezme bermegi tomaşaçylara zelelini ýetiren bolsa, Halkara türkmen-türk halkara uniwersiteti bilen «Zaman» gazetiniň ýapylmagynyň diňe sada halka zyýan boljagy köre-hasa.
Ýöne häkimiýetler bu planlaryndan belki el çekerler diýen umytlar hem ýok däl. Sebäbi Halkara türkmen-türk uniwersiteti bilen bagly şuňa meňzeş waka 4-5 ýyl öň hem ýüze cykypdy. Şonda bu uniwersitetiň Ykdysady we syýasy bilimler fakultetiniň käbir bölumleri ýapylyp, bu bölumlerde okaýan talyplar ýurduň beýleki ýokary okuw mekdeplerine paýlanypdy.
Alyjan Döwletow Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
12-nji martda Täjigistanyň Goranmak ministrliginiň Azatlyk Radiosyna beren habaryna görä, Özbegistan Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasynyň iýun aýynda geçiriljek “Parahatçylyk missiýasy – 2012” atly harby türgenleşiklerine esgerlerini ýollamaz.
Täjigistanyň Goranmak ministrliginiň metbugat wekili Faridun Mahmadaliýewiň aýtmagyna görä, Täjigistanyň demirgazygynda geçiriljek harby türgenleşiklere Özbegistanyň gatnaşmajakdygy Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasynyň harby resmileriniň geçen hepde geçirilen maslahatynda tassyklanypdyr.
Özbegistan öň hem Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasynyň harby türgenleşiklerine esgerlerini ýollamandy.


text:
Öte yssy günlerden soň, birden aralaşan salkyn howa özi bilen ençeme näsaglyklary bile alyp gelýär. Yssa öwrenişen ynsan bedeni howanyň birden 5-6 dereje pese düşmegi birbada uýgunlaşyp bilmeýär. Howanyň birden üýtgemegi bedende birahatlyk döredýär. Hünärmenler şeýle howada sowuklama, dümew ýaly keselleriň ýüze çykmagyny belläp, ýuka egin-eşikleri eşik gaplara salmagy maslahat berýär. Turkiýäniň Keçioren bilim we barlag hassahanasynyň ýokanç keseller şypahanasynyň hünärmeni doc. Jemil Gül salkyn howalarda ylaýta-da çagalaryň sowuklama, dümew, bokurdak agyry ýaly kesellere ýolukmak ähtimallygynyň artýandygyny belläp, “Mekdebe gidýän çagalara dümew sanjymyny etdirmek olaryň dümewleme töwekgelçiligini azaldar” diýýär. Doc.. Gül dümewlemezlik, sowuklamazlyk üçin ululara-da howanyň ýagdaýyna görä, egin-eşigini kem-kemden galňatmagy maslahat berýär. Gül hatda howa yssyrak bolan halatynda hem galyň egin-eşigi ýanyňdan goýmaly däldigini belleýär. Lukman sowadyjydan doňan ýa öte sowuk suw içmek möwsüminiň yzda galandygyny belläp, ýatylan wagty hem galyňrak ýapynjalary ýapynmagy unutmazlygy maslahat berýär.
Ref.gybat.net
Filed under: Bütin Temalar, Bilim, Habarlar


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň prezidenti Barak Obama Eýrana garşy Waşington tarapyndan girizilen ykdysady sanksiýanyň möhletini ýene bir ýyl uzaltdy.
Ak tamyň maglumatyna görä, Obama bu mesele bilen bagly Kongrese iberen düşündirişinde Tähran bilen Waşingtonuň aragatnaşygynyň heniz hem kadalaşmanlygyny we şonuň üçin bu sanksiýanyň dowam etdirilmelidigini aýtdy.
Ýanwar aýynda häkimiýet başyna geçenden soň, Obama Eýran bilen diplomatik aragatnaşygy ýola goýmaga synanyşdy. Emma Eýranyň ýadro programmasy boýunça Günbatar bilen bu ýurt ylalaşman gelýär.
Obamanyň bu baradaky çykyşy Nýu Ýorkda ýerleşýän 4 metjit we 36 gatdan ybarat döwlete degişli bolmadyk bir gurama degişli binany hökümetiň haýryna geçirmek barada iş alnyp barylýan mahalyna gabat geldi.
Şol edaralaryň Eýranyň hökümeti bilen baglanşygynyň bardygy şübhe edilýär. Beýleki aýyplamalar bilen bir hatarda, Alawi fondy atly bu gurama Eýranyň hökümetiniň haýryna bikanun ýollar arkaly pul jemleýänlikde hem aýyplanýar.


text:
28-nji aprelde Aşgabat wagty bilen 4 sagat 03 minutda ABŞ-nyň Florida ştatynyň Kanaweral burnunda Türkmenistanyň “TürkmenÄlem 52oE” ilkinji aragatnaşyk hemrasyny äleme çykarmak çäresi boldy. Biziň ýurdumyzyň buýurmasy esasynda Fransiýanyň “Thales Alenia Spaсe” kompaniýasynyň taýýarlan kosmiki enjamy “Falсon 9” göteriji bilen älem giňişligine çykaryldy.
Şu waka mynasybetli Aşgabat bilen ABŞ-nyň “SpaсeX” kompaniýasynyň badalga meýdançasynyň arasynda teleköpri guraldy. Oňa hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow gatnaşdy.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň “TürkmenÄlem 52oE” emeli hemra aragatnaşygynyň kosmos giňişligine çykarylmagy bilen watandaşlarymyzy gutlap, Bitarap döwlet bolan ýurdumyzyň halkara giňişligine parahatçylyk söýüjilikli we ynsanperwer başlangyçlar hem-de hoşniýetli goňşuçylyk dost-doganlyk gatnaşyklaryna eýermek arkaly çykýandygyny belledi.
«TürkmenÄlem 52°E» hemra orbitada öz ornuny eýeläninden soň, ol Ahal welaýatynda ýerleşen hemrany dolandyryş merkezi bilen aragatnaşygy ýola goýar.
Hemranyň tutuş enjamyndan alynýan maglumat we barlag ölçegleri hemranyň dolandyryş merkezinde hasaba alnar. Merkeziň hünärmenleri daşary ýurtlaryň degişli merkezlerinde, edaralarynda okuw we tejribe geçdiler. Şeýlelikde, taýýarlyk derejesi bolan işgärler hem-de operatorlar hemranyň hereketine we onuň ulgamynyň ýagdaýyna gije-gündizleýin gözegçiligi amala aşyrarlar hem-de ýurdumyzyň çäginde ýerleşýän ýerüsti beketlerden kosmos orbital enjamlarynyň dolandyrylyşyny üpjün ederler we onuň işleýiş derejelerine doly gözegçilik ederler.
------------------------------
Bizi LINE-da yzarlan!


text:
Birleşen Ştatlaryň resmileri Eýranyň garşysyna girizilen halkara sanksiýalaryň bu ýurduň hökümetiniň milliardlarça dollarlyk zyýan çekmegine getirendigini, onuň atom ýaraglaryny öndürmek baradaky tagallalaryny gowşadandygyny aýdýarlar.
Birleşen Ştatlaryň maliýe ministriniň terrorizm we maliýe aňtawy boýunça kömekçisi Stýuart Lewi Wekiller palatasynyň Daşary işler komitetine öz üstüne alan halkara borçlaryny ýerine ýetirmegi üçin Eýrana gysyş görkezmekde Waşington bilen halkara jemgyýetçiliginiň uly öňegidişlik gazanandygyny aýtdy.
“Biziň häzir görýän zatlarymyz gaty uly zatlar. Göz öňünde tutulan Eýran banklary bilen ozal söwda işine meýil görkezen banklar indi ugurlaryny üýtgedip, olar bilen aragatnaşygy kesýärler” diýip, Lewi aýtdy.
Eýranyň takmynan 17 banky dünýäniň möhüm maliýe merkezleriniň gara sanawynda dur. Birleşen Ştatlaryň täze kanuny şol merkezleri iş salyşmak üçin ýa Amerikany ýa-da Eýrany saýlap almaga mejbur edýär.
Lewiniň Kongresiň komitetine aýtmagyna görä, ykdysady kynçylyklar Eýranyň ýolbaşçylarynyň arasynda başagaýlyk döredipdir. Olar global maliýe çäreleri beýle agyr degip, ýurduň içinde hökümetiň tankytlanmgyna getirer diýip, asla garaşmandyrlar.
“Sanksiýalaryň umumy täsiri netijesinde Eýran halkara maliýe sistemalaryndan barha çetleşdirilýär. Eýran abraýly banklaryň maliýe hyzmatlaryndan peýdalanyp bilenok. Ol dollar we ýewro bilen söwda işlerini amala aşyrmakda gitdigiçe kynçylyk çekýär” diýip, Lewi aýtdy.
Sentýabr aýynda eýran puly riýalyň hümmetiniň aşa peselmegine sebäp bolan zat hem şu kynçylyklaryň biri.
Diňlenişikde Lewi bilen birlikde Döwlet sekretarynyň kömekçisi William Börns hem görkezme berdi. Ol: “Eýranyň 50 milliard dollarlyk zyýan çekmegi hem-de energiýa sektorynda goýulmagy mümkin 60 milliard dollarlyk maýany ýitirmegi ähtimal” diýdi.
“Biziň soňky aýlarda girizen çärelerimiziň arassa netijleri gaty güýçli. Girizilen öňki çärelerden has güýçli” diýip, Börns aýtdy.
Döwlet sekretarynyň kömekçisi kömekçisi William Börns öz beren görkezmelerinde Eýrana garşy girizilen sanksiýalaryň bu ýurduň ýadro ýaraglaryny öndürmek başarnygyny bökdändigini hem belledi.
Prezident Barak Obamanyň Eýran baradaky baş geňeşçisi Dennis Ross hem düýn Waşingtonda: “Birleşen Ştatlaryň Eýrany gepleşiklere getirmek üçin görkezýän gysyşy asla bu ýurdy kemsitmäge gönükdirilenok” diýdi.
Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsyzlyk Geňeşiniň hemişelik agzalary – Birleşen Ştatlar, Britaniýa, Fransiýa, Orsýet we Hytay – şeýle hem Germaniýa geljek hepde Ženewada ýadro gepleşikleri üçin Eýranyň resmileri bilen duşuşarlar.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretarynyň kömekçisi William Börnsiň aýtmagyna görä, çynlakaý gepleşiklere girjek bolsa, Tähran üçin gapy açyk.


text:
Duşenbe güni BMG-iň Howpsuzyk Geňeşi Arap Ligasynyň Liwiýanyň howa giňişligi arkaly uçuşlary gadagan etmek çagyryşyna seretdi.
Britaniýa we Fransiýa Liwiýanyň howa giňişligi arkaly uçuşlary gadagan etmek boýunça taslama rezolýusiýany taýýarlady, emma ol entek kabul edilmedi.
Liwiýanyň resmileriniň aýtmagyna görä, eger-de gozgalaňçylaryň tarapyna geçen esgerler yzlaryna - Muammar Kaddafiniň güýçlerine geçseler, onda olaryň günäleri geçiler.
Muammar Kaddafä ygrarly güýçleriň hüjümleri sebäpli gozgalaňçylar özleriniň gözegçiligindäki ýerlerden yza çekilip başladylar.
Şenbe güni Arap Ligasy, Liwiýanyň parahat ilatyny Kaddafiniň esgerlerinden goramak maksady bilen, ýurduň howa giňişligi arkaly uçuş gadaganlygyny girizmek baradaky pikiri goldady.
Parižde Amerikanyň Döwlet sekretary Hillary Klinton G-8 toparyna girýän döwletleriň daşary işler ministrleri bilen Liwiýa meselesi boýunça maslahat geçirýär.
NATO-nyň ýeke täk musulman agzasy – Türkiýe Liwiýa garşy islendik harby interwensiýa pikirini goldamaýandygyny mälim etdi. Ankaranyň nygtamagyna görä, munuň “howply netijeleri” bolup biler.


text:
Olimpiýa alawy mundan ozal hiç haçan alnyp gidilmedik ýerine barmak üçin ýola düşdi.
Penşenbe güni Gazagystandaky Baýkanur kosmos stansiýasyndan Olimpiýa alawyny we üç adamdan ybarat ekipažy Halkara kosmos stansiýasyna alyp gitjek "Soýuz" raketasy asmana uçuryldy.
Raketa Kosmosdaky stansiýa bilen birleşenden soň, Olimpiýa alawy şenbe güni russiýaly iki kosmonawt tarapyndan kosmosda gezelenje çykarylar. Şeýlelikde, Olimpiýa alawynyň ilkinji sapar açyk kosmosa çykarylmagy amala aşar.
Howpsuzlyk sebäplerine görä, Olimpiýa alawy uçuş döwründe we Kosmos stansiýasynda döwri ýakylmaz.
Mundan ozal Olimpiýa alawy 1996, 2000-nji ýyllarda geçirlen Olimpiýa oýunlaryndan öň ABŞ-nyň kosmos gatnawy tarapyndan Kosmosa uçurylypdy.
Olimpiýa alawy duşenbe güni gaýtadan Ýere getiriler.


text:
Owganystandaky durnuksyzlyk Merkezi Aziýa howp abaýar, daşary ýurtly söweşijileriň Owganystanda galmagy zerur diýip, Kollektiwleýin howpsuzlyk şertnamasy guramasynyň başlygy Nikolaý Bardiýuža penşenbe güni aýtdy.
Bardiýuža şeýle çykyşy guramanyň Duşenbede geçirilen iki günlik maslahaty tamamlananda etdi.
Bu duşuşyga gurama agza ýurtlaryň milli howpsuzlyk geňeşiniň ýokary derejeli resmileri gatnaşdylar.
Bardiýužanyň sözlerine görä, entek Owganystan yslamçy gozgalaňçylardan abanýan howpy özbaşdak aradan aýyrmaga taýýar däl.
Owganystanda asudalyk, täzeden dikeldiş işleri we professional goşunyň doly düzülmegi üçin türgenleşik geçirmek goşmaça wagty talap edýär.
Kollektiwleýin howpsuzlyk şertnamasy guramasyna Orsýet, Belarus, Ermenistan, Gyrgyzystan, Gazagystan, Özbegistan we Täjigistan girýär.


text:
Özbegistanyň resmileri Angren şäherindäki II Jahan urşuna degişli ýadygärligi ýumurdylar. Bu waka Moskwanyň ýolbaşçylygynda öňki sowet respublikalarynda şu ýylyň maý aýynda II Jahan urşunyň 70 ýyllygyny bellemäge taýýarlyklar artýan mahaly bolup geçdi.
Özbek resmileriniň Azatlyk Radiosyna beren maglumatyna görä, gürrüňi gidýän ýadygärlik Angren şäherini gaýtadan gurmak planlary bilen baglanyşykly, 19-njy martda şäheriň merkezinden aýrylypdyr.
Bu ýadygärlik Sowet Soýuzynyň II Jahan urşundaky ýeňşiniň 25 ýyllygy mynasybetli 1970-nji ýylda oturdylypdy.
Gürrüňi gidýän ýadygärligiň 10 metrden ybarat fundamenti bolup, onuň depesinde baýdagy göterip duran sowet esgeriniň 3 metrlik heýkeli ýerleşdirilendir.
Angren şäheri özbek paýtagty Daşkentden 50 kilometr çemesi uzaklykda ýerleşýär.


text:
Morokanyň gadymy şäheri Meknesde ýerleşýän metjidiň minarasynyň ýykylmagy, aýdylmagyna görä, 40 çemesi adamy öldürip, 70 töwregi adamy ýaradar etdi.
Resmiler metjidiň minarasy bilen üçeginiň bir bölegi dindarlaryň üstüne gaýdanda ol ýeriň juma namazyna gelen adamlardan doly bolandygyny aýdýarlar.
Içeri işler ministrligi tarapyndan ýaýradylan beýanatda metjidiň minarasynyň çökmegine agyr ýagan ýagyşyň sebäp bolandygy aýdylýar. Ol minara 4 asyr mundan öň gurlupdyr.
Morokkanyň şasy Mohammad ol minaranyň edil öňküsi ýaly edilip dikeldilmegini buýurdy.


text:
Dünýä Saglyk Guramasynyň täze hasabatynda tutuş dünýä boýunça dogulýan her 10 çagadan biriniň kemis, ýagny wagtyndan öň dogulýandygy aýdylýar.
Bu hasabatda aýdylmagyna görä, tutuş dünýä boýunça ýylda dogulýan 15 million kemis çaganyň köpüsi bäbeklik döwründe aradan çykýar ýa-da fiziki we mental taýdan yzagalak bolup, kemala gelýär.
Wagtyndan öň dogulýan çagalaryň sany boýunça Pakistan birinji orunda durýar. Bu ýurtda dogulýan her 100 çagadan 16-sy wagtyndan öň dogulýar.
Belarus bu görkeziji boýunça iň gowy ýurtlaryň üçlügine girýär. Onda dogulýan her 100 çagadan 4-si wagtyndan öň dogulýar diýlip hasaplanylýar.


text:
Gürjüstan bilen Orsýet arasynda ýüze çykan gysga wagtlyk uruşdan bir ýyl geçdi. 8-nji awgustda Orsýet bilen Gürjüstanyň ýaragly güýçleriniň arasynda separatistik Günorta Osetiýanyň üstünde bolan şol bäş günlük regional harby konfliktiň pidalary ýatlanylýar.
Gürjüstanyň paýtagty Tbiliside studentler milli baýdaklary göterip, oduň daşynda aýdym aýdýarlar.
Bu, student gyz Mariamyň “Moskwanyň agressiýasy” diýip atlandyran wakalarynyň, ýyl dönümi bilen bagly geçirilýän çäreleriň biri. “Şu gün ot ýakmak bilen biz Gürjüstanyň Orsýetiň agressiýasyndan arassalanýanlygyny görkezmek isleýäris. Bu ot erkinligiň we biziň bütewiligimiziň alamaty. Şeýle otlar tutuş Gürjüstana şöhle salar” diýip, Mariam aýtdy.
Bir ýyl mundan ozal…
2008-nji ýylyň 8-nji awgustynda, Orsýete daýanýan separatistik güýçler bilen bolan çaknyşyklardan soň, Gürjüstan Günorta Osetiýany oka tutup başlapdy.
Bu konflikt öňki sowet respublikasynyň öz uly goňşusy Orsýet bilen arasyndaky dartgynlylygyň güýçli nokada ýeten pursaty bolupdy. Emma bir ýyl mundan ozalky şol wakalar barada taraplaryň beýanaty biri-biriniňkiden tapawutly.
Gürjüstan, öz goşunlaryna herekete geçmek tabşyrygyny berende, Orsýetiň harby güýçleriniň eýýäm dag tunnelinden geçip, Günorta Osetiýanyň çäklerine aralaşandygyny aýdýar. Tbilisi şol urşuň sebäbini, Gürjüstanyň Günbatara ýüz öwrüp, NATO agza bolmak synanyşygynyň Orsýetiň göwnünden turmanlygy üçin Moskwanyň bu ýurdy jezalandyrmak islegi bilen baglanyşdyrýar.
Orsýet birnäçe sebäpleri öňe sürýär
Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň wekili Andreý Nesterenkonyň sözlerine görä, olaryň biri “Gürjüstanyň wagşyçylykly agressiýasyna” garşy durmakdan ybarat.
“Şol gije jenap Saakaşwiliniň režimi Günorta Osetiýanyň ilatyna we çylşyrymly Kawkaz regionynda ýaşaýan halklaryň parahatçylygyny we howpsuzlygyny köp ýyllaryň dowamynda gorap gelen Orsýetiň parahatçylygy goraýjy güýçlerine nadan we adamkärçiliksiz hüjüm etdi” diýip, Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň wekili Andreý Nesterenko aýtdy.
Nastronuň aýtmagyna görä, Gürjüstanyň agressiýasynyň dowamynda rehimsiz ýarag görnüşleri, şol sanda kassetaly bombalar, iri ok atyjy ýaraglar we agramy 500 kilogramlyk bombalar giňden ulanyldy.
Çaknyşyk diňe bäş gün dowam etdi, Orsýetiň harby güýçleri Gürjüstanyň goşunyny Günorta Osetiýadan kowup çykarany bilen oňman, hüjümi dowam etdirip, soňra Gürjüstanyň territoriýasyna çuňlaşdylar we Tbilisiniň 40 kilometr golaýyna baryp, ony howadan bombaladylar.
Orsýetiň harby güýçleri Gürjüstanyň beýleki separatistik regiony bolan Abhaziýa hem giripdiler.
Ýewropa Bileleşiginiň araçylygynda soňra 12-nji awgustdaky barlyşyga gelinýänçä, bu uruşda parahat ilatdan 400 adam heläk boldy we çen bilen 200 müň adam öz öýlerinden göçmeli boldular.
Orsýet öz goşunlaryny uruşdan öňki çäklerine çenli yza çekmäge razylyk bildirdi. Emma şol bir wagtyň özünde Gürjüstanyň iki separatistik regionyndaky harby täsirini güýçlendirdi we bu regionlary garaşsyz döwletler hökmünde ykrar etdi.


text: Etrap medeniýet öýleri dynç gününden başga ähli günler irden sagat 9-00 dan agşam sagat 18-0-a çenli açyk bolýar. Mälim bolşuna görä, medeniýet öýleri tutuş Türkmenistan boýunça uly şäherler bilen bir hatarda, ähli etraplarda, hatda käbir obalarda-da bar. Olaryň aglabasy SSSR-den galan köne jaýlarda ýerleşýär. Ol medeniýet öýleri köplenç hiç hili işsiz boş durýar. Muňa garamazdan soňky ýyllarda medeniýet öýleriniň täze binalarynyň gurluşygy Türkmenistanyň şäher tipli posýoloklarynyň ählisinde planlaşdyrylýar. Şeýlelikde käbir etrap merkezlerinde täze medeniýet öýleri gurlup ulanmaga berlen bolsa, käbirlerinde geljekde gurulmak göz öňünde tutulýar.Bu medeniýet öýleriniň öňkiler bilen deňeşdirlende näme bilen tapawutlanjagy hakda hiç hili resmi maglumat ýok. Wideoda Galkynyş etrabynyň medeniýet öýi görkzilýär.


text:
Türkiýäniň öňki milli futbolçysy we Türkmenistanyň häzirki “Balkan” (ozalky “Nebitçi”) futbol toparynyň türgenleşdirijisi Semih Ýuwakuran, Azatlyk Radiosy bilen geçiren söhbetdeşliginde, türkmenistanly futbolçylaryň gaty güýçli we zehinlidigini, emma ýurtda sport desgalarynyň we serişdeleriniň düýbünden ýetmezçilik edýändigi sebäpli, futbolçylaryň ýyrtyk jorap we eginbaşlar bilen oýnaýandyklaryny görüp gynanadygyny aýdýar.
“Balkan” futbol toparynyň türgenleşdirijisi Semih Ýuwakuran, türkmen futboly baradaky garaýyşlaryny Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Azatlyk Radiosy: Balkan futbol topary Türkmenistanda iň güýçli futbol ýygyndylaryndan birine öwrüldi, munuň syry nämede?
Semih Ýuwakuran:
Elbetde, munuň syry – gowy türgenleşikde. Olar maňa ynandylar. Işe ilki gelenimdäki ýagdaý bilen häzirki ýagdaýyň arasynda ýer bilen gök ýaly tapawut bar.
Işe başlanymda türgenleşige diňe 9 adam gelýärdi. Ilkibaşda hemmeleriň türgenleşige gelmegini ýola goýduk. Tertip-düzgüni berkitdik. Futbolçylara gaty uly ynamymyň bardygyny, olaryň aslynda gaty gowy oýunçylardygyny düşündirmäge synanyşdym.
Men işe başlanymda bu toparyň derejesi gaty pesdi. Men olara şeýle diýdim: “Sizi hiç bir topar ýeňip bilmez. Siz islän futbol toparyňyzy ýeňip biljek güýçde. Siziň futbol oýnaýşyňyzyň hili gaty ýokary. Maňa ynanyň! Bu ýyl ýaryş gutaranda, ýeňiji siz bolarsyňyz!”.
Şeýlelik-de futbolçylar maňa ynandylar. Olar gaty köp türgenleşdiler. Meniň her diýenimi etdiler. Şonuň üçin hem men olardan minnetdar. Şeýlelikde futbolçylarym we olaryň janköýerleri uly bagta eýe boldular.
Türkmenistanyň "Balkan" komandasy Täjigistanyň paýtagty Duşenbede Aziýa Futbol Konfederasiýasynyň prezidentiniň kubogyny almak ugrundaky ýaryşda. 2012 ý.
Azatlyk Radiosy: "Balkan" futbol toparynyň sizden owalky ýagdaýy nähilidi? Siz nämeleri üýtgetdiňiz?
Semih Ýuwakuran:
Türkmen futbolçylary arany gaty uzak tutup, oýnaýardylar. Futbolçylaryň arasynda 70 metr uzaklyk bardy. Oýnalýan oýun gaty dagynykdy. Futbolda oýunçylaryň arasynda uzaklyk näçe köp bolsa, şeýle ýagdaý ortadaky oýunçylary gaty ýadadýar. Şeýdip hem oýunda utulýarlar.
Olaryň oýnaýşynda uzaklygy düzetmeli bolduk. Men ilki bilen näme bolsa bolsun diýip, bütin oýunçylary meýdançanyň ortasyna çykardym. Onuň ýany bilen öz täze tilsimlerimizi oýlap tapdyk. Şeýlelikde Türkmen futbolyna täzelik, üýtgeşik hereket girizdik.
Diňe biziň futbol toparymyzda däl, eýsem beýleki toparlaryň oýnunda hem ýagdaý şeýle. Ýagny, futboly gaty kynlaşdyrýarlar. Oýunda meýdançanyň ortasynda hereket ýok diýen ýaly. Hemme ýüki hüjümçileriň üstüne ýükleýärler.
Biz ilki bilen pas alyp-bermegi öwretdik. Gaty köp paslaşdyrdym. Bäsdeşleri pas bilen ýadatmaklygy öwretdim. Şeýle täze oýun tilsimlerinden daşgary gaty gowy güýçli türgenleşikler geçirdim. Diňe paslaşmaklyga üns berdik.
Esasy oýun tilsimimiz – uzakdan basyş edip, topy alyp, ony derrew derwezä salmaklygyň ýoluny gözledik. Futbolçylarymyz muny gaty gowy başardylar. Munyň peýdasyny oýunlarymyzda gördük.
Türkmenistandan Türkiýedäki futbol toparlaryna oýunçy getirmek üçin hem tagalla etjek.
Oýnan oýunlarymyzda san taýdan uly artykmaçlyk bilen üstün çykdyk. Meselem 2 - 1, 3 - 1, 5 - 0, 7 - 0 bolan iki oýnumyz bar, 4 - 0 we 3 - 0 ýaly san taýdan uly ara tapawut bilen tamamlanan üstünlikli oýunlarymyz bar.
Gazanylan üstünlikler futbolçylarda uly ynam döretdi. Ylaýta-da hiç oýnamaýan iki-üç sany ýaş futbolçydan peýdalanmaga başladym. Şol ýaş futbolçylara gaty uly üns berdim we hut şolar çempionlykda esasy goşandy goşan oýunçylar boldular. Şeýlelikde futbolçylar meniň tamamy doly ödediler.
Azatlyk Radiosy: "Balkan" futbol toparynda oýunçylaryň hemmesi türkmenmi ýa-da daşardan hem futbolçy barmy?
Semih Ýuwakuran:
"Balkan" futbol toparynyň oýunçylarynyň hemmesi Türkmenistandan. Aglabasy Türkmenistanda oýnaýan futbolçylar bolmak bilen birlikde daşary ýurtlarda, ýagny Gazagystan bilen Täjigistanda oýnaýan birki sany futbolçy hem bardy.
Futbolçylarymyz esasan türkmenler. Futbolçylarymyz gaty talantly. Muny ýörite belläp geçmek isleýärin. Diňe biziň "Balkan" futbol toparymyzda däl, eýsem Türkmenistandaky beýleki futbol toparlarynda hem gaty güýçli we talantly oýunçylar bar.
Türkmenistanly futbolçylaryň hemmesi diýen ýaly Türkiýede ýokary ligada oýnap biljek oýunçylar. Türkmenistandan Türkiýedäki futbol toparlaryna oýunçy getirmek üçin hem tagalla etjek. Türkmenistan futbolynda nähili talantlaryň bardygyny Türkiýede hem görkezmek isleýärin.
Azatlyk Radiosy: Futbolda Türkmenistan bilen Türkiýedäki ýagdaýlaryň arasynda nähili tapawut bar?
Semih Ýuwakuran:
Türkmen futbolçylary gaty güýçli, çalt öwrenýärler, her hili ýagdaýa derrew öwrenişýärler we öwrenmäge höwesli, täzeliklere açyk. Şonuň üçin hem Türk futbolyna Türkmenistandan iň azyndan 7-8 sany oýunçy goşmak isleýärin.
Şol bir türgenleşik gaýtalanyp durany sebäpli türkmen oýunçylary futboldan iripdirler.
Bäsleşikleriň arakesmesinde Türkiýä Gardepä türgenleşige gitdik. Ol ýerde biz Türkiýäniň 2-nji liga futbol toparlary bilen oýnadyk. Olaryň hiç biri "Balkan" futbol toparyny ýeňip bilmedi. Bu sebäpden bäş gezek oýnamalydyk welin, diňe 3 gezek oýnap bildik. Galan futbol toparlar biziň bilen oýnamak islemediler.
Türkmenistan futbolynyň esasy aýratynlygy barada aýtsam, Türkmenistanda futbol gaty gödek, diýseň çalt oýnalýar. Türkmenistanyň futbolçylary fiziki taýdan örän güýçli. Türkiýede geçirilen taýýarlyk türgenleşiklerinde türk futbolçylary bilen oýnalan oýunlaryň her birinde 2-3 sany türk oýunçysyna şikes ýetýärdi we goh-galmagal turýardy.
Türk futbolçylary türkmenler gaty gödek oýnaýarlar diýip, nägile boldular. Türkmen futboly bilen türk futbolynyň arasyndaky ýeke-täk tapawut türgenleşik. Türkiýede kämilleşen bir futbol kadasy bar.
Men "Balkan" futbol toparyny, futbolyň şol kämil kadalaryna görä türgenleşdirdim. Biziň futbolçylarymyz hiç wagt bir türgenleşigiň ikinji gezek gaýtalanmagyna duş gelmediler. Owal kämilleşmedik ýagdaýda şol bir türgenleşik gaýtalanyp durany sebäpli türkmen oýunçylary futboldan iripdirler.
Men bolsa takyk netije alynýan döwrebap, kämilleşen türgenleşikleri geçirdim. Türkmen futbolçylary mundan gaty hoşal boldular we ähli öwredenimi çaltlyk bilen durmuşa geçirdiler.
Meniň türgenleşiklerimde futbolçylar hemişe top bilen meşgullandylar. Bu ýagdaý türkmen futbolçylaryna gaty ýarady. Türkmen futbolçylary owaldan gaty güýçli bolansoň, meniň türgenleşiklerim arkaly özlerini hasam kämilleşdirdiler.
Türkmenistanda futbolçylaryň ýyrtyk joraply we eginbaşly oýna çykanyny gördüm. Bu kabul ederlik ýagdaý däl.
Biziň oýunlarymyza tomaşa edýänler hem her gezek gelip, “Biz 10 ýyldan bäri futbola tomaşa edip gelýäris, ýöne şeýle paslaşyp, täsirli oýnaýanlary görmedik. Oýna seredip, futboldan keýp aldyk. Şeýle gowy futbol topary döredeniň üçin köp sag bol“ diýip, maňa minnetdarlyk bildirmäge başladylar.
Türkmenistandaky türgenleşdirijileriň döwrebap, kämilleşen we tapawutly ýagdaýda öz oýunçylaryny ýetişdirmegi gerek. Oýunçylar bilen işlemeşmeklik diňe türgenleşikden ybarat däl.
Olar bilen ysnyşykly, dostlukly aragatnaşygy hökmany suratda ýola goýmaly. Meniň özüm ilkinji nobatda futbolçylar bilen gowy dostlugy ýola goýdum. Meýdançanyň içinde olara türgenleşdiriji, daşarda bolsa oýunçylara dost-ýoldaş boldum. Munyň netijesinde hem şeýle üstünlikler gazanyldy.
Azatlyk Radiosy: Siziň pikiriňize görä, türkmen futbolynyň ösdürilmegi üçin nämeler edilmeli?
Semih Ýuwakuran:
Futbol federasiýasy dünýä açylmaly. Meselem, Azerbaýjan muňa gaty gowy mysal bolup biler. Owal gaty yzagalak Azerbaýjan futboly dünýä açylandan soň, indi Ýewropanyň futboly bilen bäsleşip başlady.
Azerbaýjan dünýä açylyp, daşary ýurtlar bilen gowy aragatnaşygy ýola goýdy. Daşardan türgenleşdirjiler we futbolçylar gelmäge başlady. Şeýle edilende futbolyň hili we ösüşi ýokarlanýar.
Ýene-de bir esasy mesele – sport desgalary bilen üpjünçilikdir. Häzir Türkmenistanda, gynansagam, futbolçylary taýýarlaýyş toparlarynyň köpüsiniň desgasy ýok. Futbol toparlarynyň köpüsiniň özleriniň hem desgalary ýok. Türkmenistanda futbolçylar gyssagly ýagdaýda zerur desgalar bilen üpjün edilmeli.
Türkmenistanda futbol serişdeleriniň ýetmezçiligi bar. Munyň hem gyssagly çözülmegi zerur. Türkmenistan futbolda indi yzagalaklykdan saplanmaly. Futbolçylara ýekeje eginbaş berilýär. Bir futbol toparynyň iň azyndan hökmany suratda 4-5 sany eginbaşy bolmaly.
Türkmenistanda futbolçylaryň ýyrtyk joraply we eginbaşly oýna çykanyny gördüm. Bu kabul ederlik ýagdaý däl. Şeýle ýagdaý düýbünden bolmaly däl. Ähli meseleleri çözjek Türkmenistanyň Futbol federasiýasydyr.
Türkmenistanyň Futbol federasiýasy, eger futboly ösdürjek bolsa, onda ýaňky kemçilikleriň hemmesini düzetmeli. Şonuň ýaly-da Türkmenistanda futbol meýdançalarynyň ýetmezçiligini çözmeli.
Sport eginbaşlary toparlara sowgat edilmeli. Aýakgabyndan başlap, ähli serişdedir-enjamyna çenli gowy seretmeli. Olar hökman ýokary hilli bolmaly. Türkmenistanda pul ýetmezçiligi bardyr öýdemok.
Pul kynçylygy ýok, ýöne ol puly siz ulanmasaňýz, size berlen býujeti sowmasaňyz, hiç hili üstünlik gazanyp bilmersiňiz. Býüjetiň beren serişdesinden hem köp pul sowmaly, futbol toparlaryna, ylaýta-da milli ýygyndy toparlaryna, hökman pul sowmaly, çykdajy edilmeli.
Milli ýygyndy futbol toparlary ýylda diňe 2-3 gezek oýnamaly däl. Futbol toparlary her bäsleşige hökman gatnaşaýmaly. Ýaşlaryň futbol toparlary 3-5 ýaşyndaky çagalar bolsa-da bolsun, hökmany suratda bäsleşiklere yzygiderli gatnaşyp durmaly. Sebäbi iň gerek zat – tejribe. Tejribäni bolsa, şeýdip, yzygiderli oýnap gazanmaly.
Türkiýeden mysal alsak, öň bizde hem ýagdaý edil Türkmenistandaky ýalydy we ýaşlar diňe 1-2 gezek oýnaýandygy sebäpli hemişe ýeňilýärdi. Häzirki ýagdaýda bolsa ýaşlaryň toparlary Germaniýa, Italiýa, Fransiýa bilen çekeleşip, olary öz ýerinde ýeňip gaýdýan toparlara öwrüldi.
Türkiýäniň milli ýygyndy futbol topary hem mundan 15 ýyl owal kyn ýagdaýdady. Şonuň üçin hem näçe köp daşarky dünýä açylsaňyz, näçe köp türgenleşip, näçe köp oýnasaňyz, esasan hem ýewropa oýunlaryna gatnaşyp durulsa, gaty çalt ösüşe eýe bolunjakdygyna ynanýaryn.
Azatlyk Radiosy: Mundan beýläk Türkmenistanyň "Balkan" futbol toparynda türgenleşdiriji bolup işlemägi dowam etmek pikiriňiz barmy?
Semih Ýuwakuran:
Türkmenistanda, elbetde, futbol türgenleşdirijisi bolup, işimi dowam etmek isleýärin. Ozalky futbol desgalarymyz ýykyldy we deregine täze desgalar gurulýar. Geljek ýylyň mart aýynda gurlup tamamlanjak.
Edil meniň isleýän kadalaryma görä gurulýar we talaba laýyk ulgam döreýär. Men nähili edilen halatynda has gowy boljakdygyna ünsi çekdim. Ýolbaşçylarymyz hem desgalaryň edil bolmalysy ýaly edilmegi üçin herekete geçdiler.
Öňki stadion ýykylyp, deregine täze stadion gurulýar. Onuň ýany bilen futbolçylara ýaşaýyş jaýlar salynýar. Ýetginjekleriň türgenleşdirilmegi üçin ýörite şertler dörediljek. Çagalar we ýetginjekler, ulularyň oýunlaryna seredip, olardan görelde alar ýaly mümkinçiliklere eýe boljak.
Türkmenistanda gaty yzagalak şertlerde işläp, şeýle üstünlikleri gazandym. Ýöriteleşdirilen desgamyz bolmansoň, türgenleşikler barada pikir alyşmaga otagymyz ýokdy. Şeýle ýagdaýda meniň myhmanhanada bolýan otagymda maslahatlar geçirýärdik.
Şonuň üçin hem gurulýan desgalaryň doly talaba laýyk bolmagy zerur. Otagymyzda ýygnak geçirilen mahaly ulanjak tagtamyz hem ýokdy. Ynha, şeýle yzagalak şertlerde işledim.
Bu kemçilikleri düzetmeklik Türkmenistanyň Futbol federasiýasynyň işi. Ähli futbol toparlarynyň hökman öz desgalary bolmaly. Çagalaryň we ýetginjekleriň hem ýörite sport desgalary bolmaly. Olaryň hemmesi ýokary hilde bolmaly.
Şeýle işleri etmäge doly münkinçilik bar we pul ýetmezçiligi hem ýok. Ýöne näme üçindir [zerur işler] şu wagta çenli edilmändir we gaty gijä galynypdyr. Näme üçin futbola şeýle kembaha çemeleşilipdir? Näme üçin futboldan şeýle üzňe düşülipdir? Muňa näme üçindir düşünip bilemok?
Ýolbaşçylar bu meseleleriň ugruna çykmaly. Dünýäde futbol beýleki sport görnüşlerinden has gowy görülýar. Dünýäde futbola has köp ýykgyn edilýär. Elbetde, basketbol, woleýbol, göreş ýaly beýleki sport görnüşlerine hem uly gyzyklanma bar, ýöne futbol 50-60 müňlük tomaşaçyny üýşürip, özüne seretdirip bilýän bir sport oýny.
Futbol gaty gowy we şeýle gyzykly oýun. Türkmenistanda hem gerek bolan şertler döredilende, Türkmen futbolynyň ösüp, dünýä derejesine ýetjekdigine, türkmen janköýerleriniň hem on müňlerçe adamlyk stadionlary aňsatlyk bilen doldurjakdygyna ynanýaryn.
Türkmenistana, türkmen halkyna, türkmen futbolçylaryna we Türkmenistanyň futbolyna, türkmen kömekçi türgenleşdirjilere goşandym bolan bolsa, onda men özümi gaty bagtly hasap etjek. Geljekde wezipe berlen halatynda, Türkmen futbolunyň ösdürilmegi üçin elimden gelenini gaýgyrmajakdygymy aýratyn nygtamak isleýärin.


text:
Owgan prezidenti Hamid Karzaý özüniň täze deputatlar bilen gapma-garşylygy soňlamak üçin ýurduň parlamentini 26-njy ýanwarda açjagyny aýtdy.
Emma muňa garamazdan, Karzaýyň edarasynyň aýtmagyna görä, tribunal sentýabrda bolan parlament saýlawlarynda boldy diýilýän galplyklary derňemegini dowam etdirer.
Parlament agzalarynyň prezidentiň bu kararyny kabul edip-etmejegi anyk däl.
Karzaý geçen hepde ýörite tribunala derňew üçin has köp wagt bermek maksady bilen parlamenti açmagy bir aý yza süýşürmegi buýrupdy.
Täze saýlanan deputatlar muňa parlament sessiýasyny özleriniň açjaklaryny aýdyp jogap beripdiler.
Şeýle-de olar Karzaýyň ýörite tribunaly ýatyrmagyny soradylar.
Olar bu suduň konstitusiýa ters gelýändigini aýdýarlar.


text:
Orsýetde geljek ýyl geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna gatnaşjak ýene-de iki kandidat hasaba alyndy. Olaryň biri aşa milletçi Wladimir Žirinowskiý, beýlekisi hem Kommunistik partiýanyň lideri Gennadiý Zýuganowdyr.
Mundan öň, 2012-nji ýylyň 4-nji martynda geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna dalaşgär hökmünde gatnaşmaklary üçin, premýer-ministri Wladimir Putin we Federal Geňeşiň ozalky başlygy Sergeý Mironow hasaba alnypdy.
Milliarder Mihail Prohorow hem prezidentlik saýlawlaryna dalaşgär hökmünde gatnaşmaga meýillidigini mälim edipdi.


text:
Sankt-Peterburg, 19-nji ýanwar. “Türkmenportal”.
Estoniýanyň ýygyndysynyň garşysyna gazanylan ýeňişden soň (3:1), biziň futbolçylarymyz Arkalaşygyň Kubogynyň iň güýçli toparlarynyň sekizligine düşdüler. Ýaşlar ýygyndymyzyň baş tälimçisi Ahmet Agamyradow toparyň öz öňünde goýlan wezipesini abraý bilen ýerine ýetirendigi üçin şatlygynyň çägi bolmady.
—Ilki bilen oňat oýun görkezenligi üçin garşydaşlarymyzy gutlasym gelýär — diýip A. Agamyradow oýundan soňky metbugat maslahatynda aýtdy. — Şeýle hem ähli ildeşlerimi, we soňuna çenli göreşen oglanlarymyzy bu ýeňiş bilen gutlasym gelýär. Bu ýeňiş Eziz Watanymyz we ähli futbolçylarymyz üçin olara köp-köp sagbolsun aýdýaryn.
—Belarus —Finlýandiýa duşuşygy siziňkiden öň geçirildi, finlýandiýalylar ýeňilip size ikinji orny eýelemäge mümkinçilik döretdiler. Siz oýundan öň ýaryş tertibine seredip dürli ýagdaýlary göz öňünde tutduňyzmy?
—Elbetde. Biz ähli ýagdaýlary göz öňünde tutduk. Hat-da deň oýnap üçünji orundan çykmak mümkinçiligini hem aradan aýyrmadyk. Biz bu zatlary ýatda sakladyk, ýöne barybir ýeňiş gazanmak ugrunda göreşmelidik. Ýeňiş islendik ýagdaýda biziň toparçadan çykjakdygymyzy aňladýardy. Eger biz iki pökgi tapawudy bilen utsak örän gowudy. Bu hut şeýlede boldy.
—Siz indiki tapgyrda haýsy toparyň garşydaşyňyz bolmagyny isleýärsiňiz? GAR-my ýada Gazagystan?
—Bize kimiň garşydaş boljakdygyny aýtmak ýeňil däl. Bu topar Täjigistanam bolup biler. Dogrymy aýtsam güýçli garşydaşyň duşanyny isleýäs. Garşydaşyň haýsy topar boljagy o diýen wajyp däl. Bize Aziýa futbolunyň wekillerine güýçli garşydaşlar bilen boljak duşuşygyň gymmatly tejribesini gazanmak zerur.
—Şu günki duşuşykda toparlar 1:1 hasabynda arakesmä çykdylar siz şu pursatda oýunçylara nähili maslahat berdiňiz?
—Men olary birneme köşeşdirdim. Dogry, arakesmä çykjak bolup durkaň pökgi geçirtmek gussaly ýagdaý. Meniň öňümdäki durýan wezipe olary ýeňşe ruhlandyrmakdan ybaratdy. Ahyrky netijede biz muny başardyk.


text:
Ýurtda soňky ýyllaryň dowamynda täze, döwrebap sport mekdepleriniň ençemesiniň gurlandygyna garamazdan, jaý arendasy has arzan bolansoň, çagalaryň gatnaýan sport seksiýalaryndan, mekdeplerinden we klublaryndan entegem podwallarda, ýagny ýerzeminlerde ýerleşýänleri az däl.
Paýtagtyň 11-nji mikroraýonyndaky 112A jaýynyň ýerzemininde ýerleşýän hapkido boýunça sport kluby hem şolaryň biri.
Öň bu ýerzemin bir döwürlerde bilýard oýnalýan ýer bolupdyr. Emma bu hapkido klubunyň tälimçisi 2-3 ýyl mundan ozal ýerzemini kireýine alyp, harabaçylyga golaý ýeri özi arassalap, gerek çykdajylary edip, hapkido klubyny açypdyr. Aýdylyşyna görä, bu ýerzemindäki hapalary çykaryp, ony abadanlaşdyrmak üçin bu klubyň treneri öz hasabyna 2 müň dollardan gowrak çykdajy edipdir. Ol munuň üçin öz awtoulagyny girewine goýup, karz pul alypdyr.
Her niçik hem bolsa, bu ýerzeminiň häzirki ýagdaýy-da o diýen öwerlik däl. Podwalyň ýokarsynda ýerleşen döwlet dükanyndan suw akyp, onuň içiniň çygjaryp durýan halatlary hem seýrek däl. Diwarlaryndaky oýulan bir-iki sany deşik diýäýmeseň, jaýyň içiniň howasyny täzeläp durjak wentilýasiýa ulgamy-da ýok.
Bu ýerzeminde iki otag bolup, onuň birinde ýaş sportsmenler türgenleşik geçýärler. Beýlekisi egin-eşik çykarylýan hem-de sport enjamlary saklanýan otag hökmünde ulanylýar. Bu klubuň baýraklary hem şol otagda tümlügiň içinde hatarlanyp goýlupdyr.
Jemgyýetçilik guramasy bolan Hapkido sport klubuna 40-a golaý çaga gatnaýar. Türgenleşikler günaşa geçirilýär. Gündiz çagalar türgenleşýän bolsalar, agşamlaryna ýurduň hapkido boýunça ýygyndy komandasynyň 15-e golaý agzasy bu podwalda türgenleşik geçýär. Çagalaryň höwes bilen gatnaýan bu sport klubuna gatnamak üçin olaryň ene-atalary aýda 40 manat töleýärler.
Emma ýerzeminiň darlyk edýändigi sebäpli hapkido sport klubunyň bu sport seksiýasyna gatnamaga höwes edýänleriň hemmesini alyp bilmeýändigini hem aýdýarlar. Uly sport zalyny arenda almaga bolsa bu klubuň gurby çatmaýar. Häzir bu klubuň ýerzemindäki jaýy üçin aýda 100 dollara golaý arenda puly tölenýär.
Ýurtda soňky döwürlerde täze sport desgalarynyň gurulýandygyna garamazdan, olardaky aýda tölemeli jaý arenda tölegleriniň hapkido kluby ýaly maliýe mümkinçilkleri çäkli sport seksiýalary, mekdepleri we klublary üçin elýeterli däl. Meselem, agzalýan hapkido klubunyň öz ýakynynda ýerleşen ”Galkynyş” sport merkezinde arenda ýer almaga mümkinçiligi bolmandyr. Şol sport merkezinde ýer üçin aýda 250 dollar arenda tölegini sorapdyrlar.
Gürrüňi edilýän hapkido sport klubunyň ýagdaýyna meňzeş ýagdaýdaky sport seksiýalary, mekdepleri we klublary paýtagtda başga-da az däl. Mysal üçin, 30-njy mikroraýonda ýerleşýän Aşgabat şäheriniň häkimliginiň bedenterbiýe we sport komitetiniň küşt sport mekdebiniň ýagdaýy hem hapkido sport klubunyňkydan o diýen tapawutly däl. Ýogsa, bu sport mekdebi döwlet guramasyna degişli.
Magtymguly şaýoly boýunça 185-nji jaýyň öň hapa ýatan ýerzemini öz döwründe höwesjeňler tarapyndan arassalanyp, onda 1982-nji ýylda küşt sport mekdebi açylypdyr. Küşt mekdebiniň ýerleşýän bu podwalynda ýokardan suw akmak, diwarlarynyň suwagynyň gopmagy, çyglylykdan dem almagyň kynçylygy ýaly ýerzemindäki jaýlara mahsus kynçylyklar bar.
Bu ýerzeminde birnäçe okuw otaglary bar, ýöne ol otaglaryň içi dymyk, howa çalyşmasy kyn. Bu küşt mekdebiniň aram-aram remont edilýändigine garamazdan, onuň gözgyny ýagdaýy üýtgäberenok.
Şol bir wagtda bu küşt klubunyň tälimçilerinňiň biriniň aýtmagyna görä, ýakyn wagtda olary täze bina göçürmek göz öňünde tutulýar. Ýimpaş söwda merkeziniň arkasynda gurulýan bu täze binada küşt we şaşka sporty boýunça sport mekdebi ýerleşer.
Aşgabat şäher häkimliginiň bedenterbiýe we sport komitetiniň küşt sport mekdepleri ýaly döwlete degişli sport mekdepleri, dogrudanam, soňky ýyllarda ýerzeminlerden çykarylyp, täze binalara göçürilip başlandy.
Emma hapkido kluby ýaly jemgyýetçilik guramalary kategoriýasyna degişli sport seksiýalarydyr, klublar döwlet tarapyndan degerli goldaw bolmasa, entek-entekler ýerzeminlerden çykyp biljege meňzänoklar.


text:
Bütindünýä saglyk guramasy (BSG) inçekesel ýokuşanlar barada maglumatlary ýygnamagy we hasaba almagy gowulandyrmak tagallalary, bu kesel bilen kesellänleriň sanynyň öňki çaklamalardan ýarym milliondan hem aşa köpdüginiň üstüni açdy diýýär.
Bütindünýä saglyk guramasynyň 22-nji oktýabrda çap eden raportyna görä, 2013-nji ýylda 9 million adam inçekesel bilen keselläp, olaryň 1,5 milliony heläk bolupdyr. Raportda ölenleriň arasyndaky 360 müň adamda “HIV” wirusynyň hem hasaba alnandygy bellenilýär.
Muňa garamazdan, raportda inçekeselden ölenleriň sanynyň kemelýändigi we 1990-njy ýyldan bäri onuň 45% pese gaçandygy nygtalýar. Şol bir wagtyň özünde bu kesel bilen keselleýän adamlaryň sanynyň ortaça 1,5% pese gaçýandygy hem raportda bellenilýär.