text:
Rejısser jáne shyǵarmashylyq ujym
Teatrdaǵy qoıylymnyń kórkemdik tutastyǵy – ujymdaǵy eńbek etken árbir adamnyń ortaq maqsatqa qol jetkizýge múddeli bolyp, uıymdasqan túrde izdenýlerine tikeleı baılanysty ekenin túsindirip jatýdyń keregi shamaly. Rejısser Voldemar Panso: «Búgingi teatrdyń prınıpi – úılesimdilikte(ansamblevostı). Akterlik nemese rejısserlik teatr týraly áńgimeler men úshin bos sózder. Zamanaýı teatr – shyǵarmashylyq murattastardyń (edınomyshlennıkov) teatry, ne bolmasa ekletıkalyq dert meńdegen teatr» – dese, Ázirbaıjan Mámbetov: «Jaqsy qoıylym murattastardyń teatrynda dúnıege keledi» – deıdi. Bul oılar rejısserdiń qarapaıym teatr ujymyn – shyǵarmashylyq oı-armany, etıkalyq jáne estetıkalyq kózqarastary ortaq murattastardyń ujymyna aınaldyra bilýi kerek degen tujyrym jasaýǵa jeteleıdi. Sondyqtan, ondaı dárejege jetýdiń negizgi sharttary men joldaryn ózimizshe baǵdarlap kóreıik.
Ujymdy tárbıeleý – teatr álemindegi asa qıyn da, kúrdeli jumystardyń biri. Ol rejısserden sahna zańdylyqtary men shyǵarmashylyq psıhologııasyn bilýmen qatar, etıkalyq turǵydan artısterden bastap árbir sahna qyzmetkerine deıin erekshe kóńil bólýdi, sanasýdy, qurmetpen qaraýdy qajet etedi. Árıne, bunyń birden nátıjeli bola qoımaıtyny, belgili bir ýaqyt pen tózimdilikti kerek etetini sózsiz. Óziniń shyǵarmashylyq kózqarasyn, ómirlik ustanymyn túsindirýmen istiń bitpeıtini anyq. Rejısserdiń jospary men talap-tilegi ujym músheleriniń úmitin oıatyp, senimine ıe bolýy kerek. Endi osy aıtqandaryn ýáde dep túsinip, rejısser ispen dáleldeýi shart. «Ýáde – Qudaı aty!» – degen sózdi esten shyǵarmaǵan jón. Ujym – aılyq alatyn adamdardyń tobyry emes. Ujym – ortaq maqsatqa aıanbaı ter tógetin azamattardyń qaýymdastyǵy. Ásirese teatr – shyǵarmashylyq bıik maqsattardy júzege asyratyn murattas mamandardyń kıeli oryny, qasıetti ordasy.
MHAT-nyń qurylý tarıhynyń alǵashqy kezeńderi – teatr ujymyn múddesi ortaq murattastar retinde tárbıeleýdiń tamasha úlgisi bolatyny sózsiz. Olardyń ónerdiń bıik satysyna kóterilýiniń basty sebebi – isti jan-jaqty oılastyryp, tııanaqty túrde uıymdastyra bilýinde. K.S.Stanıslavskıı men Vl.I.Nemırovıch-Danchenko «Slavıanskıı bazarda» 18 saǵat otyryp bolashaq teatrdyń negizin talqylaǵanda: teatrdyń kórkemdik baǵyty, sahnalyq etıkasy, tehnıkalyq jabdyqtalýy, repertýary, uıymdastyrý jospary, teatr óneriniń eki alybynyń ózara qarym-qatynasy men atqarar mindetterine deıin sóz bolǵanyn jaqsy bilemiz. Ujymnyń bar kúsh-jigeri óner týyndysy - qoıylymǵa baǵyttaldy. Shyǵarmashylyq proessterge kóńil bólindi. Jas teatrdyń teń dárejeli qos dırektorynyń mindetteri men quqyqtary naqty kórsetildi. Qoıylym jumystary men rejıssýrasyn Konstantın Sergeevıch, repertýar men shyǵarmashylyqty uıymdastyrýdy Vladımır Ivanovıch mindetine alyp, birin-biri tolyqtyrdy. Nemırovıch-Danchenko óziniń Stanıslavskıge jazǵan hatynda: «Meniń sizben bir arnada toǵysýymnyń mańyzdylyǵy: men Sizden ózimde joq sýretkerlik erekshelikterdiń par excellence (basymdylyǵyn) kóremin. Men búgingi kórermen úshin neniń mazmundy jáne mańyzdy ekenin tereń túsinemin. Jańalyqqa janym qumar bolǵanymen, forma tabýda eski súrleýden asa almaımyn. Sizdiń qııal-órisińiz ben sheberligińiz mende joq. Sondyqtan bizdiń jemisti eńbegimiz – men mazmunyn joǵary baǵalaıtyn, al Sizdiń qııalyńyzǵa shyǵarmashylyq keńistik ashar pesa bolsyn» – dep, ádeppen túsindiredi.
Árıne ujymdy mundaı basqarý júıesi únemi úılesimdikte boldy deýden aýlaqpyz. Izdenistiń paıdalysy da, zııandysy da bolady. Sodan paıda bolǵan pikirtalastar qos basshynyń kelispeýshiligin jıi týyndatyp otyrdy. Mundaı kelispeýshiliktiń nege ákep soǵaryn jaqsy túsingen Nemırovıch:
«Aramyzdaǵy usaq túsinbeýshilikterdiń qalyptasýynan qorqamyn. Isimizdiń jetistigi Siz ben bizdiń ortaq jáne etene jaqyndyqpen etken eńbegimige táýeldi bolǵandyqtan da, bul asa qaýipti. Men Sizsiz eshteńe isteı almaımyn. Siz mensiz de is tyndyrasyz, biraq menimen tize qosa otyryp atqarǵanyńyzdaı ónimdi eńbek etýińiz eki talaı. Men muny Sizge talaı ret aıtqanmyn jáne sol pikirimde qalamyn» – dep, reformatorǵa túsindirý men tatýlasýdyń joldaryn qarastyrýmen boldy.
Meniń bul jerde eki ǵulamanyń arasyndaǵy qaqtyǵysty emes, etıkalyq araqatynasty aıtyp otyrǵanymdy túsiný qıyn bolmas deımin. Teatr ujymyna shyǵarmashylyq, qoǵamdyq nemese qyzmetkerlerdiń jeke ómirlerinde bolsyn etıkalyq talaptyń bıik dárejede qoıylǵanyn bárimiz oqydyq. Bir mysal: Nemırovıch, bir akterdiń aýyryp qalýyna baılanysty, bolatyn qoıylymnyń ornyna G.Gaýptmannyń «Batqan qońyraý» spektaklin oınaýdy belgileıdi. Ondaǵy Genrıhtiń rolin oınaıtyn Stanıslavskıı teatrdaǵy jumystardan qatty qaljyraǵandyqtan, oınaı almaıtynyn aıtyp hat jazyp jiberedi. Sol kúni eshqandaı spektakl bolmaıdy. Nemırovıch-Danchenko: «Qoıylymdy boldyrmaý – teatr úshin masqara-uıat degen oıdan aryla almaımyn. Eń bastysy siz meni sary ýaıymǵa saldyńyz. Birinshiden ózgelerdiń Sizge elikteıtinin sezdińiz, ekinshiden Siz dárejeńizge baılanysty eshqandaı jaza qoldanylmaıtynyn bildińiz... Sizdiń hatyńyz meni biraz sergitip tastady. Meniń Sizge degen kóńilim baıaǵydaı. Men Sizdiń jalaqyńyzdan 50 rýblge aıyp salyp, Rossııa teatr qoǵamynyń qaıyrymdylyq qoryna jiberemin. Odan keıin eskertpeler kitabyna Sizdiń rejısser, akter retinde tynymsyz eńbekten qajyp, sharshap júrgenińizdi túsinsem de, qoıylymda oınaı almaǵanyńyzdy emes, qoıylymdy «Batqan qońyraýmen» aýystyrmaýdy eskertpegenińiz úshin jazamyn. Sizdi qatty ashýlanatyn boldy-aý degen akterlarǵa: «Konstantın Sergeevıchtiń túsinip, qoldaıtynyna basymmen jaýaptymyn. Kúnderdiń kúninde rejısserge durys kóńil bólmeı qalǵanym úshin sazaıymdy qalaı tartqyzamyn dese kónemin. Munyń bári bolashaq úshin, ózgelerge úlgi úshin» – dep jaýap berdim. Sizdiń isimizge degen tamasha kózqarasyńyz úshin taǵyda rahmet aıta otyryp, bar bolmysmen Ózińizdiń Vl.Nemırovıch-Danchenkońyz» – degen jaýap joldaıdy. Stanıslavskıı óz kezeginde munyń ádil sheshim ekenin moıyndap: «...Tek dostyq pen súıispenshilik bar jerde, joldastyq ádil syn men óz minińdi kóre bilgen jerde daryn óspek», «Teatrǵa basshy-dırektor bolý úshin óz isiniń daryndy mamany bolý, bylaısha aıtqanda ónerdi synshy retinde ǵana emes, akter, rejısser, ustaz, qoıýshy, ádebıetshi, admınıstrator retinde tereń túsiný qajet. Teatrdy teorııalyq turǵydan ǵana emes, naqty is-júzinde bilýi kerek. Sahnanyń qurylymyn, teatrdyń arhıtektýrasyn, kópshiliktiń psıhologııasyn, sahnagerlerdiń múmkindigin, akterdiń tabıǵaty men psıhologııasyn, olardyń shyǵarmashylyq talaptaryn tanı bilgeni jón. Ádebı bilimdi, ustamdy, aqyldy, daryndy uıymdastyrýshy bolǵany abzal. Bunyń bári bir adamnyń boıynda óte sırek úılesim tabatyn qasıetter. Ondaı úılesimdilik Vladımır Ivanovıch Nemırovıch-Danchenkoda bar» – demeı me!
Bul kúnde bir basyna sondaı úılesimdik uıalaǵan teatr dırektory bar ma? Áı, qaıdam? Joq deýge bolmas, biraq óte az. Kreslony mártebe sanaıtyndar teatrdyń mardymsyz qarjysyn shashqandaryna máz bolyp júrgen joq pa! Tanystyqpen dırektor bolǵandar Konstantın Sergeevıchtiń talabyn ne qylsyn! Teatrdyń dırektory mánsap emes, mamandyq ekenin túsiný qajet. Tártip pen etıka joq jerde qaǵaz júzindegi buıryqpen shyǵarmashylyq murattastyqqa jetý múmkin emes. Tek sanaly túrdegi jaýapgershilik qana kez kelgen teatr ujymy úshin shyǵarmashylyq jetistiktiń kepili bolar edi.
«Birimiz – bárimiz úshin, bárimiz – birimiz úshin», «Ónerdegi ózińdi emes, ózińdegi ónerdi súı», «Joǵarydan tómenge deıingi barlyǵyna ortaq shyǵarmashylyq tártip», «Ortaq is úshin bir-birine qatań talap qoıý» sııaqty uǵymdardy bul kúnderi kóp eskere bermeıtinimiz, tipti esimizden múldem shyǵaryp alǵanymyz ótirik emes. Teatrda shyǵarmashylyqqa qajetti jaǵydaı jasalǵanda ǵana murattastyq paıda bolmaq. Teatr basshylary men qoǵamdyq uıymdary (kásipodaq pen kórkemdik keńes) etıkalyq normalarǵa kóp kóńil bólýdiń ornyna, kóbine «tártip buzýshylyqty» talqylaýdy jón kóredi. Akterlik etıka onyń darynynyń ajyramas bóligi ekenin esten shyǵarmaǵanymyz jón. El arasyndaǵy: «daryndy adamnyń erkeligi men tentektigi, jyny bolady» – degen uǵymdardy qaıda qoımaqpyz? Shyǵarmashylyq batyldyqty – tentektikpen, erkindikti – erkelikpen, shabytty shaqty – jynmen shatastyrmaýymyz kerek. Sýretker – esersoq emes, esti, delquly emes, tereń oıly adam. Onyń shyǵarmashylyq izdenisi ózgege solaı kórinýi bek múmkin. Sondyqtan teatrdaǵy, tipiti jalpy ónerdegi árbir daryndy etıkalyq ólshem turǵysynan baǵalaýymyz kerek. Al, óz kezeginde daryndy tulǵanyń da etıkalyq ólshemnen aspaǵany jón.
E.B.Vahtangovtyń MHT-nyń úshinshi stýdııasynyń «Týrandot hanshaıym» qoıylymyndaǵy sherýge qatysqandarǵa qoıǵan jeti talabynda onyń shyǵarmashylyq jáne etıkalyq kózqarastary naqty kórinis tapqan:
«1. Asa jınaqylyq.
2. Akter, sýretker ekenińe tolyq sený. Kishpeıil bola tura ózińniń bedelińdi osydan seziný.
3. Eshqandaı «músápirsý» men eshteńeni kórsetýge umtylmaý. Men seniń qyzmetshińmin, tákkápármin, halyqtyń qyzmetshisi bolǵandyǵyma sheksiz maqtanamyn.
4. Naqtylyq pen tazalyq: oı, sóz, dıkııa, daýys, qımyl.
5. Sahnada tolyq jınaqylyq. Orynsyzdyqqa jol bermeý: aıtalyq artyq attap, shalys basý – qylmys, óz ornyńdy áriptesińniń ornymen shatastyrý – odanda asqan kúná, bulardy istegen akter ózin-ózi rýhanı ólimge baılaıdy(ondaılar stýdııadan bir aptaǵa ketýleri kerek). Tıym salynǵan tustarda joldastaryna kóz qıyqtaryn salý – bizdiń qaǵıdalarymyzdy óreskel buzý jáne ol ashyqtan-ashyq uıatsyzdyq bolyp sanalady. Sapty buzý – ózińniń darynsyzdyǵyńdy moıyndaý.
6. Yrǵaq (rıtm) pen sımmetrııany buzý - ózińdegi sýretkerdi óltirý.
7. Sherýge jaýap beretin( jáne jazalaıtyn) men, Vahtangov».
Búgingi rejısser (meıli ol basrej. nemese jaırej. bolsyn) – qoıýshy ǵana emes, kórkemdik jetekshi, shyǵarmashylyq proessterdi uıymdastyrýshy, eń bastysy ujymnyń negizgi tárbıeshi-ustazy. Tek rejısser ǵana akterlarmen ortaq til tabysý arqyly aınalasyna murattastardy toptastyra alady. Teatrdyń repertýarlyq baǵyty men ózge teatrǵa uqsamaıtyn ózindik ustanymyn anyqtaý, qoıylymdardyń ózindik formalaryn, akterlik oıyn úlgisin tabý rejıssýranyń izdenisine tikeleı baılanysty.
Rejısserdiń qoıylym qarsańynda rolderine 70 adamdyq akterlar quramynan qajetti akterdi tappaı qınalatyny jıi kezdesedi. Sondaıda trýppanyń tek shtatty toltyrý úshin ǵana, eshbir esepsiz alyna salynǵanyn baıqaısyń. Qazirgi kelisim-shart jaǵdaıynda óz mindetin atqara almaǵan aktermen qoshtasý ońaı bolǵanymen, «obalsynyp» júre berýde teatrǵa abyroı ápermeıdi. Kóptegen teatrda aktrısalar quramy basym jáne daryndy bolyp kelgenimen, rolderdiń kemdiginen oınaıtyn sátti shaqtaryn ótkizip alyp jatady. Pesalardaǵy áıel keıipkerler erlerdikine qaraǵanda áldeqaıda az bolatyndyǵy da jasyryn emes. Birli-jarym arnaıy jazylǵan pesalar bul jaǵdaıdy túbegeıli ózgerte almaıdy. Sondyqtan teatr basshylary trýppanyń 65% akter, 35% aktrısa bolǵanyn qalaıdy.
Kúrdeli máselelerdiń biri trýppany jastarmen tolyqtyrý. Teatrǵa qabyldanǵan jas akterdiń taǵdyryna barlyq ujym jaýapty. Ol tek qolpashtaý ǵana bolmaı, onyń qolynan ne kelip, ne kelmeıtinin der kezinde ashyq aıtýǵa da mindetti. Bolashaǵynan úmit kútýge bolmaıtyn jas akterdiń bar ómirin zaıa ketirip, teatrǵa arqandap qoıǵannan ne paıda? Qaıta ózinde joqty erte bilip, ómirden óz jolyn tapqany durys bolmaı ma!? Bul dıplom alyp, bilmegenin tájirıbe jınaqtap júrip úırenip alady deıtin mamandyqtyń túri emes. Akterlik qabilet ne bar, ne joq! MHAT-nyń keıinnen drektory bolǵan V.V.Lýjskıı teatrdaǵy darynsyz akterlaryna tómendegideı: «Qurmetti Pálenshe Pálensheev! Siz daryndysyz, biraq... siz, bizden góri basqa teatrǵa asa qajetsiz» – dep, hat jazyp, óziniń jáne kórkemdik keńestiń sheshimin ádeppen, ádemilep jetkizedi eken.
Tártip – maqsat emes, maqsatqa jetýdiń amaly. Tártip – atqarar qyzmetińe degen adaldyǵyń. Al, adaldyqta shek bolmaıdy. Akterlik quram men rejısserdiń araqatynasy týraly ustazymyz Iosıf Mıhaılovıch Týmanov bylaı deýshi edi:
1. Trýppadaǵy ár adamnyń laýazymy men dárejesine qaramaı babyn taba bilýleriń kerek. Bul senderdiń akterlarmen qarym-qatynastaryńnyń negizi bolmaq. Sonymen birge árbir akterdiń qandaı shyǵarmashylyq múmkindigi barlyǵyna basa nazar aýdarýlaryń qajet. Akterdiń teatr úshin qanshalyqty qajet ekenin ashyq, ári dáleldi túrde aıtyńdar. Sondaı akterge sýsap otyrǵan basqa teatrǵa barsa shyǵarmashylyǵyna jańa múmkindikter ashylar. Keıbireýdiń orynsyz ótinshi men aqylǵa sımas talap-tileginen dáleldi sebepterdi keltire otyryp, mádenıetti túrde bas tartyńdar.
2. Ár akterdiń eń aldymen jaqsy qasmıetterin kórýdi úırenińder. Kemshilikterin joıýǵa kómektesińder. Akterlik jumys – azapty, júıkeni juqartatyn jumys. Sondyqtan olar senderden qoldaý kútedi.
3. Trýppanyń jańa qoıylymdarda múmkindiginshe jumyspen qamtamasyz etilýin esten shyǵarmańdar. Akterdiń sendelip bos júrgennen góri, jumystyń kóptiginen qoly bosamaǵany jaqsy. Bir rolge eki nemese úsh oryndaýshydan taǵaıyndaý bul máseleni jartylaı ǵana sheshedi. Keıde repertýrdaǵy spektaklderge «qyrsyqqan» akterlardyń ornyna, ózge akterdi «vvod» jasap kirgizý arqyly – «qyrsyqanǵa» sabaq, oınaǵanǵa múmkindik týdyrýǵa bolady.
4. Trýppanyń ár múshesine meıirimdilik pen tilektestik nıette bolyńdar. Teatrdyń jumysyna zııany tımese, shamańnyń kelgeninshe kómek qolyńdy soz. Joqty syltaý etip jumystan surana beretin akterlarǵa bul qaǵıda júrmeıdi. Ondaı tilegin bir-eki ret oryndatqan akter úshin, teatrdaǵy qyzmeti – basty jumys bolýdan qalady. Ondaı akterge shyǵarmashylyq qatań tártip turǵysynan qarap, qajet bolsa qoshtasýǵa deıin barýǵa bolady.
5. Qurǵaq ýáde bermeńder. Berer ýádeńdi, qashan, qalaı oryndaıtynyńa senimdi bolǵanda ber. Oryndaı almasań ýáde berme, sebebin aıtyp túsindir.
6. Aktermen sóılesýdiń tıimdi jolyn qarastyra bilińder. Olarǵa syı-qurmetpen qarap, kishpeıildik tanytsańda, óz baǵańdy tómendetpe. Úıtkeni senderdiń ár sózderiń men ár qadamdaryń kóptiń baqylaýynda. Daıyndyq barysynda aıtylǵan artyq sózderge, orynsyz aıyptaýlarǵa ustamdylyq tanytyp, jaýabyn oılanyp baryp berińder. Ózgeni jamandap, ózińdi maqtaǵandy tyńdaýdan aýlaq bol. Aqıqatty ajyrata bilýde óner. Jaqsy synnan kemshilikterińdi tanı bilińder.
Akter – óz isin jetik biletin adam ǵana emes, ujymnyń estetıkalyq prınıpterin moıyndap, izdenisterine belsene aralasatyn tulǵa. Ujymdyq ónerdiń sheberi bolǵandyqtan, jas akterdiń teatr trýppasy men onyń tirshiligine qoıan-qoltyq aralasyp ketkeni durys. Onyń teatrdaǵy alǵashqy qadamynan bastap, ujymnyń baqylaýynda, qamqorlyǵynda bolǵany jón. Oqyǵanyn iske asyrýyna rejıssýra tarabynan múmkindik jasalýy shart. Akterdi «tárbıeleýdi» – «oqytýmen» shatastyrýǵa múldem bolmaıdy. Tórt jyl oqyp, dıplom alǵan akterdi teatrda qaıta oqytý – ýaqyt óltirý. Óner akademııasynyń qabyrǵasynda shákirt rejısserlarmen jumys isteý, keıipker somdaý, shyǵarmashylyq izdenistiń joldaryn ustazdarynyń kómegimen meńgerip shyǵady. Al, teatrda jas akter alǵan bilimin óz betinshe iske asyrýy kerek. Jańa teatr, beıtanys ujym, basqa rejısserge óziniń qabiletin tek qana isimen dáleldeýine týra keledi. Olaı bolmaǵan kúnde bar ómirin teatrda maǵanasyz ótkizgen keıbir darynsyzdardyń sanyn kóbeıtkennen ózine de, ónerge de paıda joq. Jas akterdi ujymǵa qabyldaý konkýrs negizinde ótkeni jón. Sońǵy kezderi bul úrdis joǵalyp barady. Teatr basshysy jalǵyz ózi qabyldap ala beretin boldy. Ondaı amplýadaǵy akter teatrǵa kerek pe, joq pa, akterdiń múmkindigi qandaı, oǵan jaǵdaı jasaıtyn rejıssýranyń múmkindigi qandaı? Ondaıdy oılastyrmaı jasalǵan mundaı qadamdar jas akterdiń de bolashaǵyna qııanat jasaýmen birdeı.
Ýaqyt – akterdiń qas jaýy. Bar ómirin teatrda ótkizip, jas shamasyna baılanysty qabiletinen aıyrylǵan akterlardyń jaıy tipten kúrdeli. Zeınetaqy alǵanymen teatrdan ketkisi kelmegen qart akterdi aıaısyń. Al, ony sahnaǵa shyǵarýǵa rejısser múmkindik tappaı qınalady. Toqsannan asqanymen sahnadaǵy akterlik qabiletin joǵaltpaǵan daryndylar joq emes. Sonyń biri M.Zeldın 95 jasynda Don Kıhodty (mýzykaly spektakldiń bas keıipkeri ekenin umytpaǵanymyz jón) oınap júr. H.Elebekova toqsannan asqan shaǵyna deıin sahnadan túsken joq. F.Ranevskaıa men R.Plıatt baqılyq bolǵandarynsha D.Delmardyń «Ókinishti ómirindegi» erli-zaıypty Kýperlerdi oınap ketti.
M.Súrtibaev M.Áýezovtyń «Qıly zaman» qoıylymynyń premerasyn keremetteı oınap, sol keshte jol apatynan 80 jasynda dúnıeden ótti. Boıynan kúsh-qýatynyń taıa bastaǵanyn sezingen Q.Qýanyshbaev, S.Qojamqulovtar sahnamen qoshtasqanymen, kúnine bir ret kelip, jastarǵa aqyl-keńesterin berýden jalyqqan emes.
Sahnanyń serisi bolǵan Sh.Mýsındy alyp qarańyzshy: Qazaqtyń qasiretin aıtamyn dep ómiriniń 20 jylyn (2 jyly Semeıdiń tergeý bóliminde, 18 jyly Kolyma men Sibirde) túrmede ótkizsede ónerge degen yntyqtyǵyn óltirgen joq. Qaıta janyna jalaý etip shań jýytpaı alyp keldi. Mundaı erlik pen órlikti kórgisi kelmegen «pendelerdiń» qarsylyqtaryna rýhyn túsirmeı, ónerdiń bıigine kóterile bildi.
Qandy bılikke ımegen basyn «Qudirtti ónerge» (Shahan aǵanyń óz sózi) ıip: «Sahnada býynym qaltyrap, daýysym dirildep júrgenimshe, elim meni Seri-Shahan kúıimde esine alsyn!» – dep, bizdiń úgittegenimizge kónbeı sahnamen qosh aıtysty. Ónerge qurmet degen osy bolar! Demek, kárilik jasta emes, basta, aqylda, ónerge degen uǵymda!
Ómir boıy murat tutqan ónerdi ózińnen joǵary qoıýyń kerek. Akterliktiń teatrdaǵy ólshemi bireý-aq. Ol – daryndylyq! Qabiletsizdigińdi sezseń, sahnaǵa shyǵýdyń qajeti joq. Jasy keldi eken dep tájirıbeli qart akterdi teatrdan múlde shyǵarýǵa bolmaıdy. Keı spektaklderdegi rolderine shaqyrtyp oınatyp turýy kerek. Teatr basshylyǵy ondaı adamdardyń jastarǵa aqyl-keńes beretin aqsaqaldar alqasy nemese teatr murajaıynyń qyzmetkeri, rejısserdiń asısstenti sııaqty, t.t. tolyp jatqan paıdaly jumystar atqarýyna jaǵdaı týdyrýy shart.
Jastardyń jańa lep, jańasha oılaryn júzege asyrý úshin teatrdyń basshylyq jumystaryna da aralasýlary kerek. Teatr óneri únemi bir baǵytta, taptaýyryn jolmen ómir súre almaıdy. Izdenis toqtaǵan jerde, óner de bolmaıdy. Keshegi jaqsy degenimiz búgin, búgingimiz erteńge jaramaıdy. Sondyqtan, óner adamynyń peshenesine máńgilik oqyp-úırený men izdený jazylǵan. Tez arada murattastar ujymyn qurýdyń úlgisin eshikim, eshqashan naqty aıtyp bere almaıdy. Bul ár teatrdyń ózgesheligine baılanysty qarastyrylatyn ári shydamdylyq tanytar kúrdeli jol. Solaı degenimizben, bul kúnderi kóptegen teatrlarymyzdyń ótken joldary men tájirıbelerine súıene otyryp, ózińniń murattastaryńdy tárbıeleýge ábden bolatyny sózsiz.
Teatrdy quratyn, ózindik baǵytyn qalyptastyratyn – rejısser ekenin tarıh dáleldep berdi. Oǵan dálelder jetip artylady. Ol kóshbasshysy bolǵan soń, sońyna erer áriptesterinde saılap alýy kerek. Rejısserdiń óz murattastaryn taba otyryp, teatr ujymynyń bar qyzmetkerlerin tárbıeleýi úshin san-qıly qyrýar jumystardy atqarýyna týra keledi. «Qoıylymnan ózgede sharýam joq» – dep, qol qýsyryp otyrǵan jerde shyǵarmashylyq jetistiktiń de bolmaıtyny anyq. Murattastyq tabý – ózińniń armandastaryńmen birge izdený, óner álemin sharlaý. Jetistigińe qýanar, jeńilis taýyp qulaǵan kezderińde qol ushyn sozyp, qoltyǵyńnan demer dostar tabý.


c: text/html

text:
Türkmenistanyň halk ýazyjysy, Magtymguly adyndaky Halkara baýragynyň eýesi Berdinazar Hudaýnazarow 1927-nji ýylyñ 15-nji aprelinde Aşgabat raýonynyñ öňki Ýerbent etrabynyň Düwünli guýusynda (obasynda) (häzirki Ruhabat etraby) dünýä inýär. Başlangyç bilimi şol ýerde alýar. Beýik Watançylyk urşunyň öňüsyrasy Ýerbent çarwaçylyk etraby Amyderýa boýlary...
Awtor:
josgun
(Wasýok)
|
Kategoriýa: Biýografiýa |
24.12.2017 14:01
Gyzgyn, Turkmence, Sosiyal, interaktiw, sayty, Turkmen, Türkmen, Türkmenistan, Turkmenistan, Türkmençe, Sosiýal, saýty
(#109)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
SQO-da bir aptanyń ishinde 15 keli esirtki zaty tárkilendi
PETROPAVL. QazAqparat – Soltústik Qazaqstan oblysynda bir aptanyń ishinde polıtseıler 15 keli túrli esirtki zatyn zańsyz aınalymnan aldy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
SQO polıtsııa departamenti baspasóz qyzmetiniń málimetinshe, «Dármek» jedel-profılaktıkalyq is-sharasy aıasynda polıtseıler esirtki jáne psıhotroptyq preparattardy paıdalanatyn medıtsınalyq mekemelerdi, ónerkásiptik kásiporyndardy, qoımalardy, dárihanalardy tekserdi. Bul jumystar bir aptaǵa sozyldy. Іs-sharanyń maqsaty - baqylaýdaǵy esirtki quraldarynyń, psıhotroptyq zattar men prekýrsorlardyń zańsyz aınalymǵa túsýine jol bermeý. Nátıjesinde eki dárihanada dári-dármekterdi retseptsiz bosatý jaǵdaılary anyqtaldy. Keı medıtsınalyq mekemelerde quramynda esirtkisi bar preparattarǵa esep júrgizilmegen. Tártip saqshylary baqylaýdaǵy zattardy zańsyz paıdalanýǵa jaǵdaı jasaıtyn 18 olqylyqty anyqtady.
«Dármek» jedel-aldyn alý is-sharasy kezinde esirtkiniń zańsyz aınalymyn anyqtaý jáne jolyn kesý jumystary da jandandy. Osyndaı 11 fakti tirkelse, onyń ekeýi asa iri kólemdi esirtkige qatysty. Sonyń birinde zańsyz aınalymnan 2 kg gashısh tárkilendi. Budan basqa sıntetıkalyq esirtkige uqsaıtyn 30 gr zat saraptamaǵa jiberildi. Taǵy bir derek quramynda esirtki bar ósimdikterdi ósirýge qatysty anyqtaldy. Operatsııa kezinde barlyǵy 15 keliden astam esirtki zaty aınalymnan alyndy», - deıdi SQO PD esirtki qylmysyna qarsy is-qımyl basqarmasynyń bastyǵy Jandos Basybaev.


text:
Toyota Land Cruiser flagman awtoulagy eýýäm bir nesil kämilleşmäge ýetişdi, netijede ýakyn wagtda Land Cruiser Pradonyň hem nesil çalyşmagyna garaşylýar. Ýaponiýanyň Creative Trend neşiriniň insaýderleriniň habaryna görä, täze Prado 2022-nji ýylyň tomsunda çykar. Bu barada car.ru habar berýär.
Land Cruiser Prado 250 baradaky maglumatlar heniz doly resmi däl, şonuň üçinem olara 100 göterim ynanardan heniz ir. Şeýle-de bolsa, CarsWeek.ru sahypasynyň ýazmagyna görä, žurnalistler ulagyň daşky gurluşyny we tanymal dizaýnyny saklajakdygyna ynanýarlar.
Täze Prado-nyň Land Cruiser 300-däki TNGA-F (GA-F) modul platformasynyň kiçeldilen görnüşine esaslanmagyna garaşylýar. Täze arhitektura awtoulagy öňküsinden has ýeňil we rahat eder diýip, çeşme belleýär.


text:
Pakistan Yslam Respublikasynyň daşary işler ministri Şah Mahmud Kureýşiniň ýolbaşçylygyndaky wekiliýetiň Aşgabada saparynyň çäklerinde Pakistanyň baş diplomaty türkmen kärdeşi Raşid Meredow bilen hem duşuşdy. Bu barada TDIM-niň resmi internet saýtynda habar berilýär.
Bellenilişi ýaly, 26-njy awgustda Pakistan Yslam Respublikasynyň daşary işler ministri Şah Mahmud Kureýşiniň Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde hem duşuşygy geçirildi. Taraplar iki döwleti dostluk we wagtyň synagyndan geçen gatnaşyklaryň baglanyşdyrýandygyny kanagatlanma bilen bellediler.
Diplomatlar ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň giň toplumy boýunça pikir alyşdylar. Bu ugurda Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan (TOPH) gaz geçirijisiniň taslamasynyň, Türkmenistan-Owganystan-Pakistan (TOP) ugry boýunça ýokary woltly elektrik geçirijisiniň gurluşygynyň derwaýyslygy bellenilip geçildi hem-de olaryň geljekde durmuşa ornaşdyrylmagynyň Yslamabat tarapyndan resmi taýdan goldanyljakdygy tassyklanyldy.
Owganystandaky ýagdaýlara aýratyn üns berip, diplomatlar Owganystanyň içeri syýasy durnuklylygy we howpsuzlygy, şeýle-de owgan halkynyň abadançylygy babatda Türkmenistanyň we Pakistanyň gyzyklanmalaryny tassykladylar.


text:
Bıyl jol apatynan zardap shekken balalardyń sany 2,3 myńǵa deıin ósti
NUR-SULTAN. QazAqparat - Statıstıkalyq derekterge sáıkes bıylǵy jyldyń 8 aıynda elimizde 8 307 jol apaty tirkelip, onda 12 205 adam zardap shekti. Bul jaıynda Bas prokýratýranyń quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý komıteti málimet taratty, dep habarlaıdy QazAqparat.
Jol kólik oqıǵalarynyń (JKO) ósýi ótken jyldyń uqsas kezeńimen salystyrǵanda 10,2%-dy qurady, zardap shekkenderdiń sany 11,2%-ǵa ósti.
Túrli JKO saldarynan 10 947 adam dene jaraqatyn aldy (10,5%-ǵa ósti) jáne 1 258 adam qaıtys boldy (17,7%-ǵa ósti).
Jolda kámeletke tolmaǵan zardap shekkenderdiń ósýi erekshe nazar aýdarýǵa turarlyq, olardyń sany 1808-den 2298-ge deıin artty jáne zardap shekkenderdiń jalpy sanynyń 18,8%-yn quraıdy.
Jasalǵan orny boıynsha jol apattarynyń negizgi bóligi 72,6% nemese 6030 eldi mekenderde, 1512 halyqaralyq, respýblıkalyq mańyzy bar trassalarda, 765 oblystyq, aýdandyq mańyzy bar joldarda tirkeldi.
Elimizdiń joldary men kóshelerindegi apattar týraly tolyq aqparat «qamqor.gov.kz» saıtynyń «Aqparattyq servıs» bóliminde jarııalanǵan.
Kóbine JKO kólik quraldarynyń soqtyǵysýynan – 3420 fakt, sondaı-aq jaıaý júrginshilerdi qaǵyp ketýinen – 2897 boldy.
Zertteý nátıjesine sáıkes JKO-nyń 87% júrgizýshilerdiń kinásinen (7256 fakt), onyń ishinde 322 alkogol nemese esirtkige mas bolǵan.
Jol-kólik oqıǵalary týraly taldamalyq aqparat «QazAvtoJol «Ulttyq kompanııasy» AQ-ǵa joldandy.
Eń kóp ólim jaǵdaıy búıirlik jáne ilespe baǵyttaǵy avtokólik quraldarynyń soqtyǵysý nátıjesinde jasaldy (qaıtys bolǵandardyń jalpy sanynyń 40,5%).
Ekinshi orynda – jaıaý júrginshini qaǵyp ketýmen baılanysty jol kólik oqıǵalary (qaza bolǵandardyń jalpy sanynyń 26,9%) bolyp tabylady.
Belgilengen jyldamdyqtyń artýynan 1990 JKO oryn alǵan, onda 405 adam qaza tapty.
Burynǵydaı joldardaǵy apattardyń eń kóp sany Almaty qalasyna tıesili – 2161 jaǵdaı.
Al eń joǵary ólim kórsetkishi Almaty oblysynda anyqtaldy - 268 adam qaıtys bolǵan.
Elordada - 349, Shymkent qalasynda - 203 JKO-da adamdar zardap shekken.
Eń az JKO Soltústik Qazaqstan – 107 jáne Mańǵystaý – 138 oblystarynda bolǵan.
Komıtet ishki ister organdary men oblys ákimdikterine kórsetilgen faktilerge qatysty jáne olar boıynsha shara qabyldaý qajettigin eske saldy.


text:
TASS-yň habaryna görä, Bütinleý söweş çempionaty (“Absolute Fighting Championship” – UFC) guşagynyň eýesi russiýaly Habib Nurmagomedow 2020-nji ýylda “iň köp satylan türgenler” sanawynda ýedinji orny eýeledi.
Sanaw aşakdaky ölçegler esasynda düzüldi: täsir, üstünlikler, ýerliklilik, rezonans (ýaň), girdeji. Hasaplamalaryň netijelerine görä, Nurmagomedow 106 utuk toplady. Ol futbolçy Muhammet Salah (9-njy ýer, 103 utuk), ýaryşyjy Lewis Hamiltondan (21-nji ýer, 87 utuk), tennisçi Rafael Nadaldan (28-nji ýer, 79 utuk) we beýlekilerden öňe geçdi.
Sanawda öňdebaryjy orunlary futbolçylar Lionel Messi (1-nji ýer, 115 utuk) we Kristiano Ronaldo (2-nji ýer, 113 utuk), üçünji ýeri bolsa basketbolçy LeBron Jeýms (110 utuk) eýeledi.


text:
Müňlerçe ýyllaryň dowamynda özüniň gizliligini şeýle-de syryny saklap gelýän ýüpek adamzat taryhynda uly yz galdyrdy. Döwrebap matalaryň hiç bir görnüşi hem ýüpek ýaly köp sanly mifleri we çaklamalary döretmedi. Uzak wagtlap bu harydyň önümçilik tehnologiýasy gizlinlikde saklandy we şonuň üçin hem ýüpek we onuň häsiýetleri barada birnäçe çaklamalar peýda boldy. Ýüpek barada syrlary açmak maksady bilen, “Nur Ýüpek” söwda markasy bu mata degişli 4 çaklamany bir ýere jemledi.
1-nji ýalan toslama. Ýüpek önümleri el degirilende sowukdyr. Aslynda, halk arasynda şeýle pikir emeli ýüpek diýlip atlandyrylýan poliesteriň häsiýetleri sebäpli ýüze çykypdyr. Tebigy ýüpek, bedeniň ýylylygyny çalt özüne siňdirýär we gyzýar şol sebäpli hem ýörite ýylylyk beriji aýratynlyklara eýedir.
2-nji ýalan toslama. Tebigy ýüpek uzak möhletleýin ulanmak üçin düýbünden ýaramly däl. Asla beýle däl. Dogry ideg edilse, ýüpek önümleri 7-12 ýyllap ulanylyp bilner. Munuň üçin ýüpegi çyglylykdan we gün şöhlesinden uzakda saklap, 30 gradus temperaturada ýumşak ýuwujy serişde bilen ýuwmak maslahat berilýär.
3-nji ýalan toslama. Tebigy ýüpek matalar gymmat bahalydyr. Aslynda, ýüpek dünýädäki iň gymmat matalaryň biridir, ýöne muňa garamazdan, ony bazardan elýeterli bahadan satyn alyp bolýar, ýüpek satyn almak bolsa siziň rahat uklamagyňyza şeýle-de saglygyňyza oňaýly goşant goşar.
4-nji ýalan toslama. Ýüpek önümleri diňe bir tomus möwsüminde ulanylýar, gyşda bolsa gaty sowuk bolany üçin ulanyp bolmaýar.
Ýüpek matasyna seredeniňde, gaty az adam ýylylygy gowy saklaýar diýip göz öňüne getirip we pikir edip biler. Munuň syry beloklardan ybarat bolan we örän pes ýylylyk geçirijilige eýe bolan ýüpek süýümleriniň özboluşly häsiýetlerinde saklanýar ýagny adam bedeni tarapyndan çykarylýan ýylylyk daşyna geçirilmeýär. Mundan başga-da, ýüpek matanyň dykyzlygy hem möhüm rol oýnaýar.
5-nji ýalan toslama. «Nur ýüpek» markasynyň ýüpek we bambuk matalary Türkmenistanda öndürilýär, şonuň üçin olar arzan. Aslynda, «Nur ýupek» matalary Hytaýda, we Türkiýede öndürilýär, ýöne gönüden-göni getirilmeginiň netijesinde olaryň bahasy arzan we elýetelidir.
Häzirki wagtda ýüpek matalaryň bazary köpdürlüligine baý we saýlama işinde matalaryň satyn alynýan ýeri hem möhümdir. “Nur Ýüpek” söwda markasy uzak wagtdan bäri ýurdumyzyň raýatlaryny ýüpek matalary bilen üpjün edýär. Matalaryň köpdürlüligi bilen marka hatda iň çylşyrymly islegleri hem kanagatlandyryp biler şeýle-de her bir gelýän myhman öz islegine görä gerek bolan matany saýlap biler. Şu salgydan matalaryň ähli görnüşi barada doly maglumaty alyp bilersiňiz.


text:
Azatlyk Radiosynyň ýerli habarçysyna görä, geçen aýyň ahyrynda bir hususy kärhananyň adyna bellige alnan “DAF” kysymly ýük ulagy ýol hadysasyna uçrapdyr.
Ýol hadysasyna garaşylmadyk ýagdaýda ýük ulagynyň öňünden çykan bir topar düýe sebäp bolupdyr.
Ýol üstünde bir topar düýe gören sürüji ulagy saklap ýetişmeýär we düýe sürüsine baryp urýar. Netijede, birnäçe düýe ölüpdir we ýük ulagy agyr zyýan çekipdir. Bu hadysada başga ejir çeken ýok, ýöne, Azatlyk Radiosynyň habarçysyna görä, ulag sürüjisi heläk bolan düýeleriň öwezini dolmaly edildi.
Habarçymyzyň öwrenen maglumatlaryna görä, “DAF” kysymly ýük maşyny halkara ulag we logistika hyzmatlaryny hödürleýän we düýbi Aşgabatda ýerleşýän bir hojalyk jemgyýetiniň inwentarynda hasaba alnan ekeni. Ulag Mary welaýatynyň administratiw merkezine şireli içimlik alyp barýan ekeni.
Azatlyk Radiosy ýol hadysasyna uçran sürüjiniň, onuň işleýän kärhanasynyň hem-de kärhananyň eýesiniň şahsy maglumatlaryny aýan etmekden saklanýar. Ulag hadysasy boýunça derňew işleriniň geçirilip-geçirilmändigi mälim edilmeýär.
Ýöne heläk bolan düýeleriň öwezini dolmaklyk hem-de zyýan çeken ýük ulagyny bejermeklik sürüjiniň boýnuna ýüklenipdir.
Radio bu hadysa boýunça Mary welaýatynyň polisiýa bölüminden kommentariý alyp bilmedi.
Habarçymyz ýük ulagyna müňlerçe manat möçberinde zyýan ýetendigini habar berýär.
Heläk bolan düýeleriň anyk sany mälim däl, ýöne wakanyň şaýatlary ölen düýeleriň sanynyň birnäçedigini aýdýar.
Habarçymyzyň maglumatlaryna görä, sürüji heläk bolan her bir düýe üçin 13 müň manat möçberinde kompensasiýa tölemeli edilipdir.
Üstesine, habarçymyz zyýan çeken ýük ulagyny abatlamak işleriniň sürüjiniň üstüne ýüklenendigini, munuň üçin onuň ep-esli mukdarda çykdajy etmeli boljakdygyny habar berýär.
Türkmenistanyň hökümeti ýurduň çäginde bolup geçýän ýol-ulag hadysalary boýunça statistiki maglumatlary çap etmeýär.
Bu aralykda, Türkmenistanda köçe-ýol howpsuzlygynyň biraýlygy dowam edýär. Hökümet her ýylyň sentýabr aýynda “Ýol hereketiniň howpsuzlygy – ömrümiziň rahatlygy” biraýlygyny yglan edýär. Resmi metbugat bu çäreleriň ýol howpsuzlygyny berkitmäge gönükdirilendigini aýdýar. Ýöne Azatlyk Radiosynyň habarçylary bilen gürrüňdeş bolýan sürüjiler sentýabr aýyny ýol polisiýasynyň “para möwsümi” atlandyrýarlar.
Habarçylarymyza görä, biraýlygyň dowamynda köçelerde polisiýa işgärleri gürelýär.
Azatlyk Radiosynyň habarçylary ýol hereketiniň biraýlygyna badalga berilmegi bilen, sentýabryň başlarynda Lebap welaýatynda ýol-ulag hadysalarynyň artandygyny habar berdi.
Sebitde habarçylarymyza mälim bolan maglumatlara görä, 1-nji sentýabrda Türkmenabadyň eteginde bolan bir ýol hadysasynda iki adam aradan çykdy. Munuň yz ýany, Türkmenabat – Sakar ýolunyň ugrunda iki ýeňil awtoulagyň gatnaşmagynda bolan ýol hadysasynda alty adama şikes ýetdi.
Sentýabryň ortalarynda Aşgabatda bolan bir ýol hadysasynda motosiklde barýan bir PÝGG işgäriniň ulagy agdaryldy. Azatlygyň habarçylary ýol hadysasynda huşuny ýitiren polisiýa işgärine ötegçileriň bada-bat kömek bermändigini habar berdi.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu meýl: azathabar@derweze.net we sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPN ulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň gizlinligini doly kepillendirýär.


text:
Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow adalat ministri B.Muhamedow bilen Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň mejlisinde milli Liderimiziň beren tabşyryklaryny ýerine ýetirmek bilen baglylykda, milli kanunçylygy mundan beýläk-de ösdürmegiň meselelerine bagyşlanan iş maslahatyny geçirdi.
Döwlet Baştutanymyz iş maslahatynyň barşynda giň gerimli özgertmeleriň hukuk esaslaryny döretmegiň häzirki döwürde amala aşyrylýan döwlet strategiýasynyň esasy wezipeleri bolup durýandygyny belledi. Şunda hereket edýän kanunlaryň yzygiderli kämilleşdirilmegine hem-de bazar ykdysadyýeti şertlerinde pudaklaryň iş netijeliligini ýokarlandyrmaga, dünýä hojalyk gatnaşyklary ulgamyna işjeň goşulmagyna, sanly ulgamyň ornaşdyrylmagyna, maýa goýum işjeňligini höweslendirmäge, gyzyklanma bildirýän taraplar, abraýly halkara düzümler bilen netijeli gatnaşyklary pugtalandyrmaga gönükdirilen täze kanunçylyk namalarynyň kabul edilmegine aýratyn üns berilýär.
Şunuň bilen baglylykda, adalat ministri B.Muhamedowyň hasabaty diňlenildi, ol raýatlaryň konstitusion hukuklaryny we azatlyklaryny ygtybarly goramak, kanunylygy üpjün etmek üçin kanunçykaryjylyk we hukuk iş tejribesi babatda bir bitewi döwlet syýasatyny yzygiderli durmuşa geçirmäge gönükdirilen işler barada hasabat berdi.
Ministr hukuk ulgamynda düşündiriş işlerini netijeli utgaşdyrmak hem-de jemgyýetde kanunçylygy pugtalandyrmak maksady bilen alnyp barylýan çäreler barada hasabat berdi. Şunuň bilen baglylykda, raýatlaryň arasynda kabul edilýän kanunlaryň many-mazmunyny hem-de ähmiýetini düşündirmek boýunça geçirilýän çäreler hakynda habar berildi. Şeýle hem ýurdumyzyň kanunçylyk binýadyny kämilleşdirmek, hususan-da, hereket edýän kanunçylygy yzygiderli seljermegiň esasynda täze kanunçylyk namalarynyň taslamalaryny işläp düzmek boýunça teklipleri taýýarlamak babatda amala aşyrylýan işler barada aýdyldy.
Döwlet Baştutanymyz hasabaty diňläp, dünýäde täze tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagy bilen baglylykda, energetika ulgamynda utgaşdyrma işiniň ýokary hilli alnyp barylýandygyny belledi. Ykdysadyýetiň dürli pudaklarynda bu iş sebitde we tutuş dünýäde ykdysady bäsdeşligi mundan beýläk-de güýçlendirmäge ukyplydyr. Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiz ýurdumyzyň bähbitlerini goramaga gönükdirilen kanunçylyk usullaryny işläp taýýarlamagyň zerurdygyny aýtdy.
Türkmenistan raýatlaryň saglygyny goramak babatda Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasy tarapyndan amala aşyrylýan halkara hyzmatdaşlyga işjeň gatnaşýar hem-de adamyň ömrüni we saglygyny gorap saklamaga döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri hökmünde garaýar diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belledi. Şoňa görä-de, milli Liderimiz saglygy goraýyş babatda, şeýle hem bütindünýä pandemiýasy ýaly ählumumy howplara garşy göreşmek babatda kanunçylygy kämilleşdirmek boýunça alnyp barylýan işleriň mundan beýläk-de dowam etdirilmelidigini nygtady.
Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiz Türkmenistanyň eksport mümkinçiliginiň işjeň artmagy, şeýle hem ulag geçelgelerini döretmek boýunça döwlet maksatnamalaryny üstünlikli amala aşyrmak, milli bähbitleri goramak maksady bilen, söwda we ulag syýasaty babatda zerur hukuk namalaryny taýýarlamagyň möhümdigine aýratyn üns berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleýşi ýaly, ýurdumyz energiýa serişdeleriniň eksport edilýän möçberini yzygiderli artdyrýar, şol serişdeleri sarp edýän we üstaşyr geçirýän ýurtlar bilen deňhukukly gatnaşyklary ösdürmäge çalyşýar. Şunuň bilen baglylykda, energiýa serişdelerini kepillikli ibermek ygtybarly hukuk binýadyny talap edýär diýip, döwlet Baştutanymyz bu ugurda alnyp barylýan işleri çaltlandyrmagy tabşyrdy.
Milli ykdysadyýetimizi ösdürmek maksady bilen, sebit ykdysady we maliýe guramalaryny işjeň peýdalanmak üçin hukuk esaslary işläp taýýarlamak möhüm wezipeleriň hatarynda görkezildi.
Abraýly halkara guramalar, şol sanda Birleşen Milletler Guramasynyň Ösüş maksatnamasy (BMGÖM), BMG-niň Ilat gaznasy, Halkara Migrasiýa Guramasy, Çagalar gaznasy, Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy, Halkara Gyzyl Haç Komiteti bilen hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de netijeli dowam etmegiň zerurdygy bellenildi. Şeýle hem döwlet Baştutanymyz Halkara Zähmet Guramasynyň konwensiýalaryna, Ykdysady Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Söwda hyzmatdaşlygy boýunça çarçuwaly Ylalaşygyna Türkmenistanyň goşulmagy baradaky meseleleri öwrenmegiň möhümdigini aýtdy.
Ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň dürli pudaklarynda sanly ulgamyň işjeň ornaşdyrylmagy bilen bagly hukuk meselelerini göz öňünde tutýan kadalaşdyryjy hukuk namalarynyň taýýarlanylmagy dowam etdirilmelidir diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bu ugurda ähli döwlet edaralarynyň yzygiderli iş alyp barmalydygyny belledi.
Halkara tejribede içerki we daşarky maýa goýujylar üçin özüne çekiji ýagdaý bolan hökümete dahylsyz halkara täjirçilik arbitraž kazyýetleriniň döredilmegi üçin Türkmenistanyň Söwda-senagat edarasynyň ýanynda Halkara täjirçilik arbitraž merkezini döretmek boýunça işler esasy ugurlaryň hatarynda görkezildi.
Milli Liderimiz raýatlarymyza ýokary hilli hukuk kömegini bermek, fiziki we ýuridik şahslaryň hukuklaryny, kanuny bähbitlerini netijeli hem-de ygtybarly goramak maksady bilen, Hukukçylaryň hünär kämilleşdiriş merkezini döretmek boýunça işleri alyp barmagy, şeýle hem ykdysady taýdan ösen ýurtlaryň we goňşy döwletleriň tejribesinde bar bolan “Bir penjire” goşulmalaryny ulanmagy has-da kämilleşdirmegi tabşyrdy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow başy başlanan özgertmeler syýasatymyzy we ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ýokary depginler bilen ösdürmegi öz öňümizde baş maksadymyz edip goýýarys diýip belledi. Şunuň bilen baglylykda, ähli tagallalar döwletimiziň hem-de jemgyýetimiziň, her şahsyýetiň sazlaşykly ösüşini we bähbitlerini üpjün edýän kanunlary işläp taýýarlamaga ýardam etmelidir.
Geçirilýän giň gerimli işler ýurdumyzyň hukuk ulgamyny berkitmäge we kämilleşdirmäge, parahatçylygy we dostlugy üpjün etmäge, halkara guramalar hem-de dünýäniň dürli döwletleri bilen hyzmatdaşlygy ösdürmäge gönükdirilmelidir diýip, milli Liderimiz hukuk taýdan toplumlaýyn we yzygiderli düzgünleşdirmegi doly üpjün etmegiň geljek ýyllar üçin esasy wezipeleriň biri bolmalydygyny aýtdy hem-de degişli tabşyryklary berdi.


text:
Mekke şäheriniň gündogar eteginde ýerleşýän Arafat dagy ýedinji asyrda Muhammet pygamberiň Gurhanyň aýatlarynyň berlen hem-de onuň soňky gezek nesihat eden ýeri hasaplanylýar.
Zyýaratçylar bu Arafat dagyna päkligi we ynsanlaryň deňligini aňladýan ak arassa mata oranyp bardylar we ol ýerde arap dilinde “Alla, men Seniň dergahyňda. Sen ýeke-täk Haksyň!” diýen aýaty okadylar.
Penşenbe güni bu zyýarata gatnaşanlardan käbirleri özleriniň başdan geçiren oňyn duýgularyny habarçylar bilen paýlaşdylar. Pakistanly zyýaratçy Muhammad Makbul öz duýgusyny şeýle beýan etdi: “Bu meniň ömrümde örän bir möhüm gün. Men özümi çakdanaşa ruhlanan we çakdanaşa bagtly duýýaryn. Biz özümiziň başdan geçirýän duýgularymyzy beýan etmek üçin söz tapmaýarys”.
Zyýaratçylar penşenbe güni tutuş bir güni Arafat dagynda doga okap geçirdiler. Günüň ýaşmagy bilen, olar Mina we Arafat daglarynyň aralygynda ýerleşýän hem-de “Muzdalifa” diýlip atlandyrylýan ýere ýygnanyp, şol ýerde ýörite bir sütüne garşy daş zyňmak çäresine gatnaşdylar. Bu çäre “şeýtana daş zyňmak” dessury hökmünde tanalýar.
Ýakyn Gündogar regionynda ýaragly konfliktleriň ýitileşmegi bilen baglanyşykly Saud Arabystanynyň häkimiýetleri bu haj zyýaratyna gatnaşyjylary islendik bir syýasy prowakasiýalara garşy durmaklyga çagyrdylar.
2011-nji ýylyň mart aýyndan bäri halk gozgalaňlarynyň we ýaragly konfliktleriň dowam edýän ýeri bolan Siriýadan bu haj zyýaratyna baran Adnan Terkawi özüniň, ozaly bilen, Hudaýdan parahatçylygy diländigini aýtdy.
“Men Hudaýdan ähli arap ýurtlaryndaky ýagdaýlary köşeşdirmekligi, yslam dininiň we musulmanlaryň ýagdaýyny gowulaga tarap özgertmekligi hem-de Siriýadaky ýagdaýlary durnuklaşdyrmagy we Siriýany abadan we howpsuz ýurda öwürmekligi dileg etdim” diýip, siriýaly zyýaratçy Adnan Terkawi nygtady.
Bu ýyl Saud Arabystanyndaky bu haj zyýaratyna 3 milliondan gowrak adamyň gatnaşýandygy habar berilýär.
Yslam dininiň düzgünlerine laýyklykda, kämillik ýaşyna ýeten her bir musulmanyň saglyk we serişde ýagdaýy mümkinçilik berýän halatynda, öz ömrüniň dowamynda iň bolmanda bir gezek haj zyýaratyna gitmegi ündelýär.


text:
Eýranyň Ekspertler bileleşigi berk syýasatyň tarapdary bolan Aýatollah Ahmad Jannatini Eýranyň baş ruhany liderini saýlaýan we onuň işine syn edýän täsirli gurmanyň ýolbaşçysy wezipesine saýlady.
88 agzaly Ekspertler bileleşigi 24-nji maýda 51 ses bilen Jannatini saýlady.
Ýene iki konserwatiw Aýatollah Ebrahim Amini we Mahmud Haşemi Şarhoudi 21 we 13 ses topladylar.
Aram we reformaçy syýasatçylardan hiç biri wezipä dalaş etmedi.
89 ýaşly ruhany Jannati Eýranyň prezidenti Hassan Rohanini we onuň Eýrany üzňelikden çykarmak hem Günbatar bilen gatnaşyklary kadalaşdyrmak boýunça tagallalaryny tankyt edýär.


text:
Germaniýanyň daşary işler ministri Frank-Walter Steinmeier Orsýet bilen Günbataryň gatnaşyklarynda "dawa-jenjeliň" ýokdugyny belläp, Moskwa bilen Berliniň arasynaky gatnaşyklar öňümizdäki ýyllarda gowulanar diýdi.
Ol ors kärdeşi Sergeý Lawrow bilen geçiriljek gepleşikleriň öň ýanynda Orsýetiň Ýekaterinburg şäherinde bir uniwersitetde eden çykyşynda gündogar Ukrainada barýan konfliktiň soňuna çykmak üçin entek mümkinçilikleriň bardygyny, Minsk parahatçylyk prosesiniň edilýän tagallalaryň merkezinde durmalydygyny aýtdy.
Germaniýanyň daşary işler ministri şeýle-de Orsýet bilen Günbatary, "aýratyn-da kynçylykly wagtlarda" dartgynlylygy gowşatmak üçin, "Orsýet-NATO geňeşiniň mümkinçiliklerinden" peýdalanmaga çagyrdy.
Orsýetiň daşary işler ministri Lawrow mundan bir gün öň žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda Berlin bilen bolan dartgynly gatnaşyklarda Orsýet günäkär däl diýdi.
"Demirgazyk akym 2"
Lawrow 14-nji awgustda Ýekaterinburgda geçen bir duşuşykda şeýle diýdi: "Biz Germaniýa bilen bolan gatnaşyklara ýokary derejede üns berýäris. Bu gatnaşyklaryň kynçylykly döwri başdan geçirmegi biziň günämiz däl".
Duşuşykdan öň Lawrow "Demirgazyk akym 2" diýip atlandyrylýan gazgeçiriji proýektinde öňegidişlige çagyryp: "Bu Ýewropa Bileleşiginde bar bolan tebigy gaz infrastrukturasyny ösdürmek baradaky programma laýyk gelýär" diýdi.
Orsýetiň daşary işler ministri bilen Germaniýanyň daşary işler ministriniň Ýekaterinburgdaky gepleşikleri tebigy gaz barada bolsa-da, onuň Siriýadaky we Ukrainadaky konfliktler ýaly meseleleri hem öz içine almagyna garaşylýar.
Orsýetiň Krym ýarymadasyny basyp almagy we gündogar Ukrainada 9500-den agdyk adamynyň başyna ýeten uruşda separatistleri goldamagy Moskwanyň Ýewropa Bileleşigi bilen aradaky gatnaşyklaryna agyr zarba urdy.
“Diwersantlary iberýär”
Ukrainanyň içerki işlerine gatyşmagy sebäpli Orsýetiň garşysyna girizilen sanksiýalarda Ýewropa Bileleşiginiň iň güýçli döwleti bolan Germaniýa möhüm rol oýnaýar.
Öten hepde Orsýetiň, hüjümleri gurnamak üçin Kryma "diwersantlary" iberýär diýip, Ukrainany aýyplamagy Krymyň töweregindäki dartgynlylygy has-da artdyrdy. Ukraina bolsa bu aýdylanlary manysyz diýip, ret edýär.
Günbatar ýurtlarynyň bellemegine görä, Orsýetiň bu aýdýanlaryny tassyklaýan subutnamalar köp däl. Käbir analizçileriň pikiriçe bolsa, bu gündogar Ukrainada barýan urşuň soňuna çykmak boýunça edilýän tagallalarda üstünlik gazanmak üçin Orsýet tarapyndan ulanylan pirim.
2015-nji ýylyň fewralynda [gündogar Ukrainada barýan] atyşyklary bes etmek boýunça gelnen ylalaşyga Germaniýa araçylyk etdi. Ýöne bu ylalaşyk doly ýerine ýetirilmän gelýär.
Agzalan iki ýolbaşçynyň Siriýa krizisi boýunça-da özara pikir alyşmagyna garaşylýar.
Steinmeier Germaniýanyň "Welt am Sonntag" gazetine beren interwýusynda Siriýanyň gabawdaky şäheri Aleppo gyssagly ynsanperwer kömek gerekdigini aýtdy.


text:
Habarlar - SYÝAHATÇYLYK Ähli Habarlara geç
SYÝAHATÇYLYK 03.09.2021 07:39
Italiýanyň meşhur şäheri syýahatçylary öňünden hasaba almak boýunça kabul edip başlar
SYÝAHATÇYLYK 25.08.2021 17:21
Bloomberg: Horwatiýada syýahatçylykdan gelýän girdeji 2019-njy ýyldaky görkezijilere golaýlaýar
SYÝAHATÇYLYK 12.08.2021 22:53
Täze Zelandiýa COVID-19-a garşy ilat sanjymy tamamlanandan soň serhetlerini açar
SYÝAHATÇYLYK 04.08.2021 01:18
Ýewropa Bileleşiginiň ýurtlary syýahatçylar üçin giriş düzgünlerini üýtgedýärler
SYÝAHATÇYLYK 18.07.2021 08:16
Türkmenistan Abu-Dabiniň syýahatçylar üçin howpsuz ýurtlarynyň «ýaşyl» sanawyna girdi
SYÝAHATÇYLYK 16.07.2021 16:39
Wýetnam oktýabrdan günorta Fukuok adasynda daşary ýurtly syýahatçylary kabul edip başlamagy meýilleşdirýär
SYÝAHATÇYLYK 03.07.2021 17:09
BMG: 2021-nji ýylda syýahatçylygyň peselmegi sebäpli ykdysadyýetiň ýitgileri 2,4 trillion dollara ýeter
SYÝAHATÇYLYK 22.06.2021 19:15
Marokkonyň kenarýakalarynda suwa düşmek üçin suwuň hil standartyna gabat geliş derejesi 87%-e ýetdi
SYÝAHATÇYLYK 05.06.2021 16:34
Türkmenabat — Türkmenbaşy — Türkmenabat ugry boýunça howa gatnawlary dikeldildi
SYÝAHATÇYLYK 02.06.2021 22:34
Türkiýe pandemiýa sebäpli girizilen çäklendirmeleri gowşatmagyň ikinji tapgyryna başlady
SYÝAHATÇYLYK 27.04.2021 14:56
Geçen ýyl dünýäniň jemi içerki önüminde syýahatçylygyň paýy iki esse azaldy
SYÝAHATÇYLYK 08.04.2021 08:02
Gresiýa täze syýahatçylyk möwsüminde dynç aljaklar üçin düzgünlerini mälim etdi
SYÝAHATÇYLYK 28.02.2021 14:58


text:
«Dıplommen – aýylǵa» baǵdarlamasynyń oryndalýy tómen: Senatorlar Shortandy aýdanynda boldy
ShORTANDY. QazAqparat - Parlament Senatynyń depýtattary Aqmola oblysynyń Shortandy aýdanynda bolyp, jergilikti turǵyndarmen jáne jergilikti bılik ókilderimen kezdesti, sharýa qojalyqtaryn aralap kórdi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Palatanyń baspasóz qyzmetinen málim etkendeı, senatorlar aýyldaǵy naqty jaǵdaı men ózekti máselelerge, sondaı-aq aýyldyq aýmaqtardy qoldaý men damytýǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamalardyń oryndalý sapasyna nazar aýdardy. Senattyń Agrarlyq máseleler, tabıǵatty paıdalaný jáne aýyldyq aýmaqtardy damytý komıtetiniń sapary 2020 jylǵy 23 qazanda ótetin parlamenttik tyńdaýǵa daıyndyq aıasynda jasalǵan.
«Senatorlarǵa kelgen aqparat boıynsha aýyl turǵyndary qalalarǵa qonys aýdarýda. Depýtattar sondaı-aq aýyl mektepteri men dárigerlik mekemelerdiń jaı-kúıine nazar aýdardy. Respýblıka boıynsha olardyń keıbiri kúrdeli jóndeýdi nemese jańa ǵımarattar salýdy qajet etedi. Aýyl turǵyndary senatorlarmen júzdesýlerde aýyldaǵy jumyspen qamtý taqyrybyn qozǵady. Sonymen qatar, sharýa qojalyqtarynyń basshylary bilikti jas mamandardyń jetispeıtinin tilge tıek etti», - delingen taratylǵan aqparatta.
«Aýylǵa joǵary bilimdi jas mamandardy tartýda kóptegen problema bar. Bizde «Dıplommen – aýylǵa« baǵdarlamasy óte jaqsy. Biraq, ókinishke oraı, bul baǵdarlamanyń oryndalý sapasy tómen», - dedi senator Aqylbek Kúrishbaev.
Parlamentshiler agrarlyq joǵary oqý oryndaryn bitirgen jas mamandardyń 100% tek 30% ǵana aýylǵa oralatynyn atap ótti. Elimizdiń kóptegen aýyldarynda osyǵan uqsas jaǵdaı qalyptasyp otyr. Biraq «Aýyl - El besigi» baǵdarlamasynyń arqasynda aýyldyq eldi mekender jandana bastady - áleýmettik nysandar qalpyna keltirilýde jáne jańa jumys oryndary ashylýda.Sondyqtan aýyl turǵyndary osy baǵdarlamanyń odan ári júzege asyrylýyna úmittenip otyr.
- Aqmolada taksı júrgizýshisin qaraqshylyqpen óltirgender 18 jylǵa sottaldy
- 95 myń adam Qazaqstan kolledjderinde tegin kásip ıgeredi
- Ulttyq bank stýdentterdi óndiristik tájirıbeden ótýge shaqyrdy
- Memleket basshysy Jezqazǵandaǵy daryndy balalarǵa arnalǵan mektep-ınternatqa bardy
- Atyraýda drıft jasaǵan kólik júrgizýshisine aıyppul salyndy
- Qazaqstanda oqýshylardyń 86% qalypty rejımde bilim alýda – QR BǴM
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Kömek Kuly (hekaýa)
Dowamy…
Ýaňky sözler Andreýiň gulagyna «Atu! Atu ýego!» diýlen görnüşde eşidildi. Ol töwerekdäkileriň orsça ýekeje agzam gürläp bilmejeklerini unudyp, öz ýanyndan ýene bir gezek «Wsýo…» diýdi. Asmandan aşak inýän girelgede ilki bir jübüt ädikli aýak bilen gynly egri gylyç, soňra-da bir pälwan göwre, iň soňda-da, dag tekesiniň şahlary ýaly burum-burum bolup duran ýogyn murt görnende bolsa, Andreý bir eliniň üç barmagyny maňlaýyna hem iki egnine galtaşdyryp, «Gospodi, pomiluý! Eto — kones!» diýdi. Alys ülkede ýeke-ýalňyz galan garyp ejesi bilen hyýalynda hoşlaşdy.
— Mergen, hany Ata? — diýip, ýaňky gelen murtlak pyýadadan soradylar. Mergen bolsa, äwmän, epeý ädip, boşlawrak ýere geçdi-de, gylyjyny öňünde kese ýatyryp, aýbogdaşyny gurup, jaýlaşdy. Soňam, kese bakyp oturyşyna:
— Geler! — diýdi.
Onuň käte göz gyýtagy bilen bir-ä ortadaky gazana, birem dulda asylgy hyrly tüpeňe tarap seredişi, wagtal-wagtal, öňündäki gylyjyna el uzadyşy Andreýiň her gezek gözüne dürtülýärdi. Onsoň, o-da özi üçin haýsynyň ýeňilräk, aňsadrak boljagyny pikir etdi. «Äý, gowrup iýäýesler-ä ýok. Ýaman etseler, atarlar ýa çaparlar…»
Şol wagt ýerkümäniň girelgesinde bir güpürdi, tozan turdy-da, Andreý bilen ýaşytdaşrak, boýdaşrak bir ýigdekçe salam berip, aşak indi.
— Ata, saglykmy? Hany, şo orsuň ýanragyna geç… Sen bularyň dilini aňlaýan bolmaly, hany, bir türküläp ber şuňkyny!
— Aý, bor, Oraz aga!.. Bäý, munyňyz ýaman hor eken-läý!
— Sen, näme, ony gowrup iýjekmidiň eýsem?! — diýip, oturanlaryň biri öz bogazyny syhap, gazana tarap baş atdy. Gülüşdiler.
Andreýiň ýene aşagyna suw gitdi.
— Soraber, Atam!
— Bor, Oraz aga! Soramak meň bilen…
…Ata bir gezek öz düýejigi bilen, täze gurulýan demir ýoluň golaýyndan geçip barýarka, saryýagyz, gözleri mawumtyl bir pyýada bilen atanlykda uçraşyp, tötänden tanyşdy.
— Eý, malaý! Adyň nime? — diýip, ýaňky sary pyýada özüne ýüzlenende, Ata geň galdy. «Beh, bularyň dili düşünmez ýaly bir kyn zadam däl eken-läý!»
— Adym Ata!
— Hä, Ata… Sin mindä odun kitir, min singä pul berim! Nu ço, ýakşi, malaý?!
Ata şondan soň öz düýejigi bilen ol ýere kän odun daşady. «Orsuň dilinem daş edip öwrenendiris!» diýip, onda-munda öwündem. «Orus tanşym» diýip ýöreniniň tatarlygyny ol soň bildem-de, gülki bolmakdan gorkup, «ors dili» hakda gaýdyp dil ýarmady. Ýöne, ynha, bu gün bu orsy tutup getirdiler-de, ýene Ata gerek boldy bulara…
Ata: «Edişime serediň!» diýen manyda ilki daş-töwerekdäkileriň ýüzlerine birlaý seretdi. Soňam, ykjamlanyp, orsuň göm-gök bäbenegine tiňkesini dikdi-de:
— Ço! — diýdi.
Bu garaýagyz ýigdekçeden beýle söze garaşmadyk ors oglan az-kem geňirgendi:
— Niço!
Atanyň soraga gaty dogumly başlaýşy oturanlaryň göwnünden turan bolarly:
— Haý, berekella!
— Gördüňmi, ediberşini?!
— Orsuň-a edil serpmeden gaýdan ýaly etdi…
Ata: «Päsgel bermäň-ow!» diýen şekilde ardynjyrady. Töwerege ümsümlik aralaşdy. Hemmeler Atanyň ikinji zarbasyna garaşdylar. Ata-da uzak garaşdyrmady. Onuň sesi bu gezek öňküdenem zarply, dözümli çykdy:
— E-eý, malaý! Ço-o?!
Bileräk işleýän tatarlarynyň häli-şindi ulanýan «malaý» sözi häzir Andreýiň gulagyna ene dili bolup eşidildi. Oýurgandy. «Adymy soraýan bolaýmasynlar?» Ol bir barmagyny öz gursagyna dürtdi:
— Malaý — Andreý!
— Ata, näme diýýä?
— «Endireriberýäň-aý!» diýdi öýdýän — diýip, başga biri Ata derek jogap berdi. Munuň dilmaçlygyna gülşüp, «Sen bir otursan-aý!» diýdiler.
Dowamy bar…
GUMDA
Kömek Kuly (hekaýa)


text:
Awstriýanyň we Boliwiýanyň resmileri uçarda Snowdeniň bolmandygyny yglan etdiler. Prezident Morales Orsýetde geçirilen sammitden soň öz ýurduna barýardy. Boliwiýanyň hökümetiniň amerikan raýaty Snowdene gaçybatalga bermek meselesine garamakçydygy çak edilýär.
Fransiýa we Portugaliýa prezident Moralesiň uçarynda Snowdeniň bolmagynyň ähtimaldygy bilen bagly şübheler esasynda ony öz giňişliginden geçirmekden ýüz öwürensoň uçar Awstriýada gonmaga mejbur edilipdi.
Boliwiýanyň daşary işler ministri Dewid Çokehuanka Fransiýanyň we Portugaliýanyň uçary öz giňişliklerinden geçirmäge rugsat bermändikleri üçin düşündiriş bermelidiklerini aýtdy we bu ýurtlaryň hereketleriniň prezidentiň janyny howp astyna salandygyny belledi.


text:
2008-2010-njy ýyllar aralygynda türk goşunyna baştutanlyk eden general Başbug bu aýyplamalary ret etdi.
Diňlenişikden soň aýyplanýanlardan 21 adam boşadyldy, galanlary bolsa dürli möhletler bilen azatlykdan mahrum edildiler. Türmä basylanlaryň arasynda oppozisiýanyň hataryndaky üç sany öňki parlament agzalary hem bar. Oar 12-35 ýyl aralygynda azatlykdan mahrum edildiler.
Aýyplanýanlaryň arasynda ýokary derejeli harby ýolbaşçylar, aklawçylar, alymlar bilen bir hatarda žurnalistler hem bar. Olar ”Ergenekon” we ”Arson” atly terroristik guramalara agzalyk, bikanun ýarag saklamak, Rejep Taýyp Erdoganyň hökümetini agdarmaga halky öjükdirmek ýaly maddalarda aýypanýarlar.
Sud diňlenişigi dowam edýän Siliwri türmesiniň töwereginde howpsuzlyk güýçleri berk çäre görüp, olar 5-nji awgustda sud binasy ýerleşýän etraba ýöriş geçirmäge synanyşan toparyň öňüni almak üçin göz ýaşardyjy gaz ulandylar.
“Tankytçylardan ar almak praktikasy”
Türkiýäniň dünýewi oppozision partiýalary 2008-nji ýyldan bäri dowam etdirilýän bu sud diňlenişigine “tankytçylardan ar almak praktikasy” diýip at berip, bu meselede hökümeti ýazgarýarlar. Özlerini Türkiýäniň esasy kanunynyň goragçylary diýip atlandyrýan Türkiýäniň dünýewi armiýasy bilen ýurdy dolandyrýan yslamçy partiýanyň ýolbaşçylarynyň arasyndaky dartgynlylyk gizlin däl.
Türk goşuny 1960-njy, 1971-nji we 1980-nji ýyllarda hökümeti agdarypdy. 1997-nji ýylda bolsa türk harbylarynyň basyşy sebäpli yslamçy lider Nejmetdin Erbakanyň hökümeti wezipesinden çekilmäge mejbur bolupdy.
Premýer-ministr Rejep Taýyp Erdogan 2002-nji ýylda häkimiýet başyna geçeli bäri ýurtda ýüzlerçe harbylar tussag edildiler. Hökümetiň tankytçylary bu çäräni armiýany ýurduň syýasatyndan çetleşdirmek üçin alnyp barylýan göreş diýip häsiýetlendirýärler.
2012-nji ýylyň sentýabr aýynda Siliwride geçirilen beýleki bir sud diňlenişiginde öňki we häzirki döwürde wezipe başynda oturan 300-e golaý harby ofiser, hökümeti agdarmaga synanyşmak ýaly aýplamalar esasynda, dürli möhletler bilen azatlykdan mahrum edildiler.


text:
Parça: "Çagalar bagynda mallar saklanylýar"
Daşoguz welaýatynyň Akdepe etrabynyň ýaşaýjysy döwlet tarapyndan berilýän sosial goldawlaryň artmagy netijesinde ilatyň hal-ýagdaýynyň gowulaşandygyny aýdýar.
Emma edil şol welaýatyň Görogly etrabynyň ýaşaýjysy bolsa, öz ýaşaýan etrabynda sosial desgalaryň ýetmezçilik edýändigini, hat-da öz obalaryndaky täze gurlan çagalar bagynda çagalaryň däl-de, mal-garalaryň saklanýandygyny aýdýar.
Azatlyk Radiosynyň Daşoguz welaýatynyň Görogly etrabynyň ýaşaýjysy Parça daýza bilen geçiren söhbetdeşligini diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Mary welaýatynyň Murgap etrabynyň ýaşaýjysy hem, tebigy gazyň hasaply ýakylmagynyň tarapdarydygyny aýdýar. Emma muňa garamazdan, ol gazyň pesliginden ejir çekýändigini we gazyň gapdalyndan odun hem ýakýandygyny aýdýar. Hat-da käbir obalarda asla gaz turbalarynyň hem çekilmändigini belleýär.
Mary welaýatynyň Murgap etrabynyň ýaşaýjysy öý hojalykçy Oguloraz daýza gaz üpjünçiligi bilen bagly özüniň duş gelýän bökdençlikleri barada Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi. Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Içeri işler ministri Çaudri Nisar Ali Han şenbe güni, hökümetiň parahatçylyk komitetiniň «Talyban» bilen duşuşygyndan soň, «Talyban» hem bu çärä mynasyp jogap gaýtarar diýip umyt edýändigini aýtdy.
Han gepleşikleriň indiki hepde geçiriljek tapgyryna çenli azat edilen tussaglaryň sanynyň 30-a ýetjegini aýtdy.
Pakistanyň «Talybany» anna güni martda başlan ok atmasyzlyk düzgünini 10-njy aprele çenli uzaltdy.
Ok atyşlyk hökümete tussaglary boşatmaga hem öz goşunlaryny yza çekmäge wagt bermek üçin togtadylypdy.
Yslamabat «Talyban» hereketi bilen gepleşiklere fewralda başlady, bu gepleşikler jeňçileriň 2007-nji ýylda başlan pitnesini soňlamagy maksat edinýär.


text:
Türkmenistanda 2017-nji ýylyň başynda, ýyllyk sosial-ykdysady we medeni görkezijileri esasynda, ýurduň etrap-şäherleriniň arasynda bäsleşik yglan edildi.
Bäsleşikde Mary welaýatynyň Wekilbazar etraby ýeňiji boldy.
Gurbanguly Berdimuhamedow Mary welaýatynyň Wekilbazar etrabyny 1 million ABŞ dollary möçberindäki pul baýragy bilen sylaglamak hakyndaky karara gol çekdi diýip, TDH döwlet habar gullugy habar berýär.
Şeýle-de prezident 2018-nji ýylyň bäsleşigini yglan etmek baradaky karara gol çekdi.
ÇEŞME: Türkmenistanyň Hronikasy


text:
«Türkmenistan» gazediniň (05.09.2018) habar bermegine görä «Daýhanbank» döwlet täjirçilik banky işgärleri döwrüň talaplaryna laýyklykda kämilleşdirmek üçin, hünärmenleri saýlap-seçip almak maksady bilen, boş duran wezipelere maliýe we bank ulgamynda 5 ýyldan köp iş tejribesi bolan ýokary ykdysady bilimli hünärmenleri işe çagyrýar. Türkmenistandaky ...
Awtor:
nazaroff
(Talyp)
|
Kategoriýa: Habarlar |
08.09.2018 08:58
Gyzgyn, Turkmence, Sosiyal, interaktiw, sayty, Turkmen, Türkmen, Türkmenistan, Turkmenistan, Türkmençe, Sosiýal, saýty
(#185)


text:
Häzirki döwrüň mebel önümçiliginiň tejribesi türkmen telekeçileri tarapyndan yzygiderli özleşdirilip, raýatlarymyza hödürlenilýän hyzmatlarda beýanyny tapýar. Hormatly Prezidentimiziň ýurdumyzda telekeçilik-söwda pudagyny ösdürmek babatdaky öňe sürýän ýörelgelerinden ugur alnyp, Diýarymyzyň önümçilik kärhanalarynda mebelleriň özboluşly görnüşler toplumy halka ýetirilýär. Dürli ofisler, ýaşaýyş otaglary, ýatylýan jaýlar, aşhanalar üçin niýetlenen mebel önümleri ýokary hili hem-de berkligi bilen tapawutlanýar.
Türkmen telekeçileriniň mebel önümçiliginde esasan-da hususy kärhanalaryň sanynyň barha artýandygyny bellemek gerek. Olaryň hatarynda has kiçi önümçilikden başlap, iri sargytlar bilen işleýän kärhanalar bar. Häzirki wagtda “Öwez mebel” mebel önümçilik kärhanasynyň önümçilik depginleri hem özbaşdak mebel ýasamak, taýýarlamak we isleglere laýyklykda sargytlary kabul etmek işine doly eýerilýändigini görkezip, mebelleriň täze görnüşlerine bolan islegleri ýokarlandyrýar. Kärhananyň hünärmenleri, esasan-da gapylary, aşhana mebellerini, ýatylýan otaglar üçin mebelleri, çagalar üçin niýetlenilen mebel harytlaryny ýasap, ýurdumyzyň islendik ýerlerine eltip bermek hyzmatyny alyp barýarlar.
Şu günki günde “Öwez mebel”-de içki gapylary öndürmek has giň gerime eýe boldy. Gapylaryň ähli görnüşleri, şol sanda lýuks, panel, amerikan panel ýaly gapylar ildeşlerimiziň göwnünden turup, täzeçil bezegli önümçiligiň beýleki önümlerine hem islegi artdyrýar. Gapylaryň, şeýle-de mebel görnüşleriniň agaçlarynyň ýokary hili onuň daşky keşbinden, oňaýly ölçeginden hem aýdyň görünýär. Bu bolsa harydyň uzak möhletiň dowamynda müşderä hyzmat etjekdigini hem-de alyjy bilen uzak wagtlyk gatnaşygy kepillendirýän özboluşlylykdyr.
“Öýüň rahatlygyny gazanmak — uly bagt” diýen şygary ýörelge edinýän “Öwez mebel” kärhanasynyň jemgyýetiň şu günki talaplaryna laýyk gelýän harytlary ýurdumyzyň birnäçe dükanlarynda hem-de onlaýn hyzmat salgylarynda sargyt boýunça müşderilere ýetirilýär. Aýratyn-da, mebel kärhanasynyň mebel görnüş toplumy bilen Instagram sosial media hasabynda @mebel_ussasy salgysy boýunça giňişleýin tanşyp bolýar.
Habarlaşmak üçin kärhananyň telefon belgisi hem-de elektron salgysy: +993 (65) 40-24-07; owezmebel@gmail.com.


text:
Elordada gúl satýshy bolý úshin ýaqytsha synaq merziminde júrgen boıjetken kassadan aqsha urlady
NUR-SULTAN. QazAqparat – Elordada krımınaldyq polıtsııa qyzmetkerleri kassadan aqsha urlady degen kúdikke ilingen 19 jastaǵy boıjetkendi ustady, dep habarlaıdy QazAqparat qalalyq polıtsııa departamentiniń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Gúlder pavılonynda satýshy bolý úshin ýaqytsha synaq merziminde júrgen qyz jumystyń ekinshi kúninde dúken ıesiniń senimine kirip, beınebaqylaý kamerasynyń joqtyǵyn paıdalanyp, kassadan aqsha urlaǵan.
Atalǵan fakti boıynsha qylmystyq is qozǵaldy. Ustalǵan boıjetken kinásin moıyndady. Onyń elorda aýmaǵynda osyǵan uqsas burynǵy qylmystarǵa qatysy bar-joǵy tekserilip jatyr.


text:
Oqý jyly bastalǵannan beri oqýshylardyń shamamen 1 paıyzy koronavırýs juqtyrdy - BǴM
NUR-SULTAN. QazAqparat – Oqý jylynyń alǵashqy eki aptasynda qazaqstandyq oqýshylardyń shamamen 1 paıyzy koronavırýs juqtyrdy. Bul týraly QazAqparat BǴM silteme jasap habarlaıdy.
Qazaqstandyq oqýshylardyń jalpy sanynyń 0,07%-y oqý jylynyń alǵashqy eki aptasynda koronavırýs juqtyrdy.
«1 qyrkúıekte mektepterde oqý dástúrli formatta bastaldy. Balalardyń densaýlyǵyn qorǵaý maqsatynda bilim berý uıymdarynda qajetti sanıtarlyq sharalar qabyldandy. Sabaq kestesi, úzilister men býfetke barý ýaqyttary dálizde balalardyń kóp jınalmaýy úshin rettelgen. Sonymen qatar, balalardyń bir kabınetten ekinshisine aýysýy shekteldi. ıAǵnı oqý protsesi «bir synyp – bir kabınet» qaǵıdaty boıynsha uıymdastyrylyp, aýysym sany artty. Bir oqýshy aýyryp qalatyn bolsa, barlyq synyp karantınge jiberiledi. Osy eki apta ishinde qazaqstandyq oqýshylardyń jalpy sanynyń 0,07%-y koronavırýs juqtyrǵan. Qyrkúıek aıynyń basynda karantınge jiberilgen synyptar osy aptadan bastap dástúrli oqýǵa qaıta oraldy», – dedi QR BǴM Mektepke deıingi jáne orta bilim komıtetiniń tóraǵasy Gúlmıra Kárimova.
Sondaı-aq, vaktsınatsııanyń arqasynda pedagogter arasynda koronavırýsty juqtyrý sany azaıdy. Jańa oqý jyly bastalǵaly elimizdegi muǵalimderdiń jalpy sanynyń 0,09%-y aýyrǵan.
Álemniń kóptegen memleketterinde sııaqty jańa oqý jyly elimizde dástúrli formatta ótip jatyr.
Sondaı-aq, Almaty qalasyndaǵy epıdemıologııalyq jaǵdaıǵa baılanysty jańa oqý jylynyń aldynda ata-analarǵa oqytý formatyn tańdaý múmkindigi berilgenin eske salamyz.
Sol kezde onlaın-formatty óte az bóligi – almatylyq oqýshylardyń jalpy sanynyń 5,6%-y ǵana tańdaǵan bolatyn. Búgingi tańda eki myńnan astam bala onlaın-formattan dástúrli oqýǵa oraldy. Epıdemıologııalyq jaǵdaıdyń qalypqa kelýine baılanysty ata-analar qashyqtan oqytýdan bas tartyp, balalaryn mektepterge jiberip jatyr.
«Meniń nemerem bıyl birinshi synypqa bardy. Basynda biz de ýaıymdap, onlaın-oqytýdy tańdadyq. Biraq ol úıde otyrǵysy kelmeıdi, synyptastarymen birge otyryp oqyǵysy keledi. Báribir bala kóshege shyǵyp oınaıdy, dúkenge, qonaqqa jáne úıirmelerge barady. Sondyqtan biz dástúrli oqytý formatyn tańdaýdy uıǵardyq. Úıde otyrǵan balanyń bar yntasyn sabaqqa bólýi ekitalaı. Ár nársege alańdap, oqytý baǵdarlamasyn tolyq meńgere almaıdy. Pandemııa qashan aıaqtalatyny belgisiz. Sondyqtan pandemııanyń aıaqtalýyn kútip, bilim sapasyn túsirip almaý mańyzdy», – dep atap ótti Almaty qalasynyń turǵyny Gúlbahar Ýálıeva.


text:
Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň mejlisi
2-nji sentýabrda Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedow Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň göçme mejlisini geçirdi. Gün tertibine şu ýylyň sekiz aýynda harby we hukuk goraýjy edaralaryň alyp baran işleriniň netijeleri hem-de Ýaragly Güýçleriň işini has-da kämilleşdirmek boýunça ileri tutulýan wezipeler girizildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow mejlisiň barşynda Türkmenistanda pasport ulgamynyň işini kämilleşdirmek hakynda Permana gol çekdi hem-de onuň ýerine ýetirilmegini üpjün etmek boýunça anyk tabşyryklary berdi.


text:
Semalt web gözlemek üçin gurallary teklip edýär
Web döwmek gurallary dürli saýtlardan we bloglardan maglumat almak üçin işlenip düzüldi. Olara web ýygnamak programmalary we web maglumatlary çykarmak gurallary hem diýilýär. Sahypaňyz hakda maglumat ýygnamaga synanyşýan bolsaňyz, bu web çykarmak programmalaryny ulanyp, täze ýa-da bar bolan maglumatlary aňsat alyp bilersiňiz.
Pleönekeý PHP gyryjy
Häzirki wagta çenli iň oňat web çykarmak programmalarynyň biridir. Pleönekeý PHP Scraper gurluşykçyny hödürleýär we belli web sahypalaryndan maglumatlary import edip we maglumatlary CSV-lerine eksport edip, maglumat bazasyny döredýär. Bu programmany ulanyp, birnäçe minutda ýüzlerçe müňlerçe web sahypalaryny we bloglary ýok etmek aňsat. Pleönekeý PHP Scraper, köp kärhanalar we iri markalar tarapyndan zerur bolan gündelik köp maglumatlary almak üçin iň täze tehnologiýalary ulanýar. Bu programma mugt we tölegli wersiýalarda gelýär we Mac, Linux we Windows-da aňsatlyk bilen gurup bolýar.
Fminer.com
Bu ajaýyp we ajaýyp web çykarmak guralydyr. Fminer.com bize hakyky wagtda, gurluşly we tertipli maglumatlara aňsat girmegi üpjün edýär. Soňra bu maglumatlary onlaýn gözleýär we 200-den gowrak dili goldaýar, maglumatlaryňyzy RSS, JSON we XML ýaly dürli formatlarda saklaýar. Bu ýerde size Webhose.io web sahypalaryňyzy gözden geçireniňizde ýa-da çykaranyňyzda aýratyn maglumatlary ulanýan brauzer esasly programma diýeliň.
ScraperWiki
ScraperWiki köp sanly ulanyja goldaw berýär we islendik saýtdan ýa-da blogdan maglumat ýygnaýar. Hiç hili göçürip almagy talap etmeýär. Diýmek, diňe premium wersiýasy üçin pul tölemeli we programma size e-poçta arkaly iberiler. Collectedygnalan maglumatlaryňyzy derrew bulut saklaýjy enjamda ýa-da öz serweriňizde saklap bilersiňiz. Bu programma Google Drive we Box.net-i goldaýar we JSON we CSV hökmünde eksport edilýär.
Gyryjy
Scraper mugt we premium wersiýalary bilen iň meşhurdyr. Bu web gözlemek programmasy bulut esasly bolup, her gün ýüzlerçe müňlerçe web sahypalaryny çykarmaga kömek edýär. Iň görnükli wariantlarynyň käbiri “Crawlera”, “Bot Counter Measure” we “Crawl Builder”. Scraper tutuş web sahypaňyzy gowy tertipli mazmuna öwrüp biler we awtomatiki usulda awtonom ulanmak üçin tygşytlap biler. Premium meýilnamasy aýda 30 dollar töweregi bolar.
ParseHub
ParseHub, JavaScript, AJAX, sessiýa, gutapjyklar we gönükdirme zerurlygy bolmazdan birnäçe web sahypasyny indekslemek ýa-da gözlemek üçin işlenip düzüldi. Bu programma, belli bir maşyn öwrenmek tehnologiýasyny ulanýar we talaplaryňyza görä netijeleri we faýllary döredip, ýönekeý we çylşyrymly resminamalary tanadýar. ParseHub güýçli web programmasy bolup, Mac, Linux we Windows ulanyjylary üçin elýeterlidir. Mugt wersiýanyň çäklendirilen görnüşleri bar, şonuň üçin onuň premium wersiýasyny saýlasaňyz gowy bolar.
Outwit Hub
“Outwit Hub” ýüzlerçe müňlerçe saýtlardan maglumat ýygnamak üçin ulanylýan ýene bir ajaýyp web çykarmak programmasydyr. Bu programma, web sahypalaryny sekuntlaryň içinde çykarmaga we gözlemäge kömek edýär. Şol sahypalary JSON, SQL we XML ýaly dürli formatlarda ulanyp ýa-da eksport edip bilersiňiz. Ulanyjy üçin amatly interfeýsi bilen iň meşhurdyr we premium meýilnamasy 100k-den gowrak ýokary hilli web sahypalaryna girmek bilen aýda 50 dollar töweregi.


text:
Aıtpasyńa, jazbasyńa bolmaı, únemi mıdy túrtkilep turatyn jaıttar árkimniń de basynda kezdesetin shyǵar. Sońǵy úsh jylda úsh ret aýyr otaǵa túskenimdi, jasymnyń da seksenniń seńgirine taıaǵanyn eskerip, qısynǵa salsaq, birdeńe jazýdyń, másele kóterýdiń de jóni joq sııaqty. Biraq Baıannyń jaıy únemi esimde turady, ol týraly jalpaq jurttyń áli de bile bermeıtinin oılap, qynjylyp qalam. Jap-jas, súırikteı súıkimdi shaǵynda qyrshyn ketken qyzdyń taǵdyry meni eshqashan beıjaı qaldyrǵan emes.
Abaı aýdanyna qarasty Arhat aýylyn «Batyrlar eli» desek te jarasady. Abaı aýdanynan Keńes Odaǵynyń tórt batyry shyqqan bolsa, sonyń úsheýi Arhat aýylynyki. Biz bul jaıdy oqýshy kezimizde maqtan etetinbiz. Ustazdyq etken jyldarymda da arhattyq batyrlardy dáriptep, nasıhattap júrdim. Joǵaryda aıtqan Baıan qyz – bizdiń aýyldan shyqqan, fashıstermen soǵysta erjúrektigimen kózge túsken, sol úshin joǵary marapat – «Qyzyl Juldyz» ordenin, II, III dárejeli «Dańq», «Otan soǵysy» ordenderin ıelengen, soǵys bitýge nebári 12 kún qalǵanda qyzǵaldaq ǵumyryn soǵys órti shalǵan aıaýly beıne. Baıan Baıǵojınanyń erlikteri sol dáýirde, ıaǵnı soǵys kezeńinde dúrildep turǵanymen, keıinirek birshama ýaqyt ótken soń umytyla bastaǵany da belgili. Qazir Baıandy jalpy qazaq eli turmaq, óziniń jerlesteri – Semeı jurtshylyǵy da bile bermeıdi. Tek Abaı aýdany ǵana qurmetteıdi. Bul jaǵdaı jandy aýyrtady. Sol úshin sońǵy jyldary on tórt ardager birigip, Baıan esimin ulyqtaýdy ózimizge maqsat ettik. О́tinishter jazdyq, telearnalarǵa, gazetter men jýrnaldarǵa suhbat berdik. Ondaǵy oıymyz – jerlesimiz, maqtanyshymyz, soǵys ýaqytynda eren erligimen kózge túsip, úkimet tarapynan joǵary nagradalarmen marapattalǵan Baıan Baıǵojınaǵa Semeı qalasynan bir mekteptiń atyn bergizý. Ekinshiden, onyń jaýjúrektigi «Halyq qaharmany» ataǵyna laıyqty ekenin dáleldeýdi paryz sanaımyz. Osy oraıda maqalaǵa byltyr óz atymnan jazǵan ótinishke Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Ishki saıasat basqarmasynan alǵan jaýap hattyń naqty jaýabyn da kiristire ketkim keledi. Ishki saıasat basqarmasy: «...Resmı ataq berý «Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik nagradalary týraly» Zańynyń aıasynda júzege asyrylatyndyǵyn jáne Baıan Baıǵojınaǵa «Halyq qaharmany» mártebesin berý úshin derekter men dálelderdiń áli de jetkiliksizdigin taǵy bir márte ókinishpen habarlaımyz», dedi. Biraq olar, menińshe, dálelder bar bolsa da, baıqamaǵansyp otyrǵan sııaqty.
Ustazdyq etken jyldarymda, odan keıinirek te batyr qyzdyń óz aýylymyzdan shyqqanyna keýdemizdi maqtanysh kernep, onyń batyrlyǵyn resmı qujatpen dáleldep, bekitý jaǵyn oılamaı júre berippiz. Mine, odan beri qoǵam aýysyp ketti, kóneniń qatary da sırep barady. Qan maıdanda qaza tapqan Baıan qyzdyń týǵan-týystary, rýlas, atalas jaqyndary da joq. Bar bolsa da, bizdiń aýylda emes. Qatal ýaqyt izdeýshisi joqtyń izin óshiretinin osyndaıda baıqaıdy ekensiń. Áıtpese Baıannyń aty da Álııa, Mánshúk, Hıýaz syndy batyr qyzdarymyzdyń qatarynda atalatyndaı jóni bar emes pe?
«Pravdanyń» áskerı tilshisi Pavel Kýznesov gazettiń 1945 jylǵy №57 «Devýshka ız Chıngıztaý» degen maqala jarııalaǵan. Bul gazet qazir Almatydaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq kitaphanasynyń arhıvinde saqtaýly tur. Áskerı tilshi Baıanmen Gındenbýrg qalasynda kezdeskenin jazady. Onyń biz joǵaryda aıtqan marapattarǵa, ıaǵnı «Qyzyl Juldyz», «Dańq», «Otan soǵysy» ordenderine janqııarlyq erlikteri úshin laıyqty bolǵanyn táptishtep baıandaıdy. Shyńǵystaýdyń Baıany arpalysqan shaıqas kezinde Belarýstiń, Lıtva men Polshanyń jerinen ótkenin, Gındenbýrgtiń irgesindegi qystaqtarda adam qany sýdaı aqqan urystarǵa qatysqanyn jazǵan tilshi onyń «Berlınde kóriskenge deıin saý bolyńyzdar!» degen sózin de keltiredi.
Qazaq qyzynyń qaharmandyǵyn dáleldeıtin ekinshi bir qujat – tórt ordendi gvardııa aǵa leıtenanty Murat Qabyshevtiń 1945 jyly 29 naýryzda jazǵan haty. Bul hat Semeı oblystyq memlekettik arhıvinde saqtalǵan. Hatty avtordyń óz jazýymen, tynys belgisin saqtaı otyryp berip otyrmyz: «Mart aıynyń (1945) bas kezinde Germanııadaǵy G. qalasynan 7 shaqyrym jerde bekinip otyrǵan úsh soldat qyzdaryna keziktim. Qıylǵan qas, qara kóz, qaratory, basyna soldat malaqaıyn kıgen qyz maǵan: «Aǵaı, qaı jerdikisiz?» dedi. «Semeı oblysy, Abyraly aýdanynanmyn» degen sóz meniń aýzymnan shyǵýy muń eken, kópten jerlesterine kezdespegen qazaqtyń batyr qyzy «Týǵan aǵam boldyńyz ǵoı. Men Shyńǵystaýdanmyn. Baıan Baıǵojına» dep shap berip qolymdy aldy... Baıan Baıǵojına eki ret ranenyı bolǵan. Tórt ordeni – «Krasnaıa Zvezda», «Slava», «Otechestvennaıa voına» jáne «Jaýyngerlik erligi úshin» medali bar. Mundaı Otanǵa eńbegi sińgen Baıan sııaqty qazaq qyzdary sanamaly. Baıan qazir gospıtalda. Ol menen týǵan eldiń gazetine hat jazýdy surady. Qazaq qyzdary, Baıan sııaqty eńbek sińirińder...» (Polevaıa pochta 48924).
Baıannyń soǵystaǵy erligine dálel retinde taǵy bir qujat – Sársen Amanjolovtyń soǵys kezinde shyǵarǵan «Úgitshi bloknoty» jýrnaly. Sonyń bir nómirine S.Amanjolov «Shyńǵys – Taý qyzy» atty maqala jarııalaǵan. Onda Mánshúk Mámetova men Baıan Baıǵojınanyń soǵystaǵy erlikteri baıandalady. Jýrnaldyń dál sol nómirine Abaıdyń 100 jyldyǵyna oraı Muhtar Áýezovtiń maqalasy basylǵan eken. Byltyr uly aqynnyń 175 jyldyq mereıtoıy qarsańynda «Egemen Qazaqstan» gazetine shyqqan bir materıalda osy jaılar jazyldy. «Úgitshi bloknoty» jýrnalynyń sol sany Almatydaǵy M.Áýezov mýzeıinde bar ekenin anyqtadym. Biraq oǵan áli qolym jetpeı jatyr.
Baıannyń esimin keıingi urpaqtyń jadynan óshirmeý úshin qarlyǵashtyń qanatymen sý tamyzǵanyndaı bir sharýam – aýyl dúkenin klýbqa aınaldyryp, ony Baıan atymen ataýym edi. Bul toqsanynshy jyldardyń toqyraý kezeńi-tin. Aýylda muǵalimdik qyzmetten zeınetke shyqqan soń, 1998 jyly qaraýsyz qalǵan burynǵy saýda dúkenin satyp alyp, oǵan jóndeý jasap, rýhanı maqsatta paıdalanýdy oıladym. Sodan on bes jyl boıy túrli sharalar uıymdastyryp otyrdym. Aqyn-jazýshylardy, óner adamdaryn Arhatqa shaqyryp, túrli kezdesýler, rýhanı keshter, tusaýkeserler ótkizdik. Shákirtterdiń kómegimen keshterdiń qaı-qaısysyn da joǵary deńgeıde ótkizýge tyrysatynbyz. Bastysy, rýhanı oshaǵymyz «Baıan klýby» atalyp, tek aýylǵa ǵana emes, óńir kóleminde tanymal boldy. Qazirgi kezde meniń klýb jumysymen aınalysýǵa shamam joq, densaýlyq jaǵdaıyma baılanysty Semeı qalasynda turyp jatqan jaıym bar. Búgin Baıan qyzdyń atyn tek bizder emes, óskeleń urpaq ta bilip, qurmettep júrsin degen nıetpen qolyma qalam alyp otyrmyn. Aýyzdy qý shóppen súrte bergen de jaramas. Byltyr Abaıdyń 175 jyldyq mereıtoıy qarsańynda óńirdegi basqa da batyrlarmen birge Qaraýyldaǵy ortalyq alańǵa Baıan Baıǵojınanyń da músini qoıyldy. Semeıdegi №37 qazaq orta mektebi ishinen Baıan Baıǵojına atyndaǵy áskerı-patrıottyq, sporttyq klýb ashyldy. Aýyldan Baıan Baıǵojına atyndaǵy arnaıy memlekettik klýb ashyldy. Bir aıta keterlik jaıt, Semeıdiń ákimdigi, máslıhaty Baıan Baıǵojınany nasıhattaýǵa erekshe kómektesti. Biraq Semeı qalasynan kóshe atyn berýde, mektep atyn berýde oblystyń róli basym eken. Sondyqtan qazaqtyń qarshadaı ǵana batyr qyzynyń erligin umytpaı, keıingi urpaqqa dáripteý, nasıhattaý úshin oblystyq, respýblıkalyq deńgeıde sheshimder qabyldansa deımiz. Onyń «Halyq qaharmany» ataǵyna laıyq ekenin biz, ardagerler, shamamyz jetkenshe aıtyp, jazyp júrmiz. Semeıdegi bir mekteptiń aty Baıan atymen atalsa degen ótinishimizdi de joǵary jaq eskerse deımiz. «О́li razy bolmaı, tiri baıymaıdyny» qaperde ustaǵan halyqtyń urpaǵymyz ǵoı. Baıan Baıǵojına esimi laıyqty qurmetke ıe bolady degen úmitimizdi sóndirmeımiz.
Túgeljan Ázimjanova,
zeınetker-ustaz
Semeı
Latvııada koronavırýs órship tur
Álem • Búgin, 09:48
Qylmyskerdiń ultyn kórsetken BAQ jazalanýy múmkin
Álem • Búgin, 09:41
Qazaqstanda karantındik shekteýler jeńildeıdi
Koronavırýs • Búgin, 09:33
Qoqys jáshiginen tabylǵan sábıdiń anasy ustaldy
Aımaqtar • Búgin, 09:28
Sıngapýr týrıster úshin shekarasyn ashty
Álem • Búgin, 09:23
Sport • Búgin, 09:11
Bárimiz bir aspannyń astyndamyz
О́ner • Búgin, 09:10
Aımaqtar • Búgin, 09:08
Shotlandııada jarylystan eki turǵyn úı qırady
Álem • Búgin, 09:08
Aımaqtar • Búgin, 09:07
Medısına • Búgin, 09:05
Sport • Búgin, 09:02
Sport • Búgin, 09:00
Elordalyqtar tumaýǵa qarsy ekpeni 100% aldy
Medısına • Búgin, 08:59
«Kıeli joldyń ıesi – Raıymbek...»
Tanym • Búgin, 08:58
Seısenbige arnalǵan aýa raıy boljamy
Aýa raıy • Búgin, 08:57
Bilim • Búgin, 08:55
Atyraý oblysy «sary» aımaqqa ótti
Koronavırýs • Búgin, 08:54
Koronavırýs pen pnevmonııadan taǵy 53 qazaqstandyq qaıtys boldy
Koronavırýs • Búgin, 08:52
Bilim • Búgin, 08:52
Ashyq sabaq Elbasynyń beıbit bastamalaryna arnaldy
Bilim • Búgin, 08:51
Aımaqtar • Búgin, 08:49
Aımaqtar • Búgin, 08:47
Ortalyqtandyrylǵan jylý júıesine qosyldy
Aımaqtar • Búgin, 08:45
Aımaqtar • Búgin, 08:43
Biligin shyńdaǵan isten jańylmas
Aımaqtar • Búgin, 08:41
Jaýapkershiligi mol joldy tańdaǵandar qatary qalyń
Qoǵam • Búgin, 08:39
Alystaǵy aǵaıynnyń óner týyndylary – atamekende
О́ner • Búgin, 08:35
Qazaqstan • Búgin, 08:33
KVI juqtyrǵan 627 adamnyń jaǵdaıy aýyr – DSM
Koronavırýs • Búgin, 08:32
Bókeı ordasynyń baǵyn ashqan – Táýelsizdik
Qazaqstan • Búgin, 08:30
Qazaqstannyń bitimgerlik mindeti mańyzdy
Elbasy • Búgin, 08:22
1387 adamnan koronavırýs anyqtaldy
Koronavırýs • Búgin, 08:22
Aldyn alsa, qaterli isik emdeledi
Medısına • Búgin, 08:18
Tutyný qaryzdarynyń táýekeli artýda
Qarjy • Keshe
Eýro-2022: Fýtzaldan Qazaqstannyń qarsylastary anyqtaldy
Sport • Keshe
Vetnamda sý tasqynynan úsh adam qaza tapty
Álem • Keshe
Qazaqstan • Keshe
О́ńirlerdegi jemqorlyqty aýyzdyqtaý amaly
Pikir • Keshe
Qustardy saqtandyrý memleketten sýbsıdııalanady
Qazaqstan • Keshe
Qoǵam • Keshe
Áleýmettik jetimdik asqynyp barady
Qazaqstan • Keshe
Dıstiń jalaqysy – 100 mıllıon rýbl
Hokkeı • Keshe
О́ner • Keshe
О́ner • Keshe
Álem • Keshe
О́ner • Keshe
Jambyl men Ǵalıdyń qaljyń qaǵytpasy
Rýhanııat • Keshe
Abaı, Alash hám Táýelsiz Qazaqstan muraty
Rýhanııat • Keshe
Aımaqtar • Keshe
Rýhanııatqa jasalǵan úlken qoldaý
Qazaqstan • Keshe
Qarjy sektorynda qandaı ózgeris bolýy múmkin
Qarjy • Keshe
Qarjy • Keshe
Bas múftı Rýhanı kelisim kúnimen quttyqtady
Qazaqstan • Keshe
Álem chempıonatyna Qazaqstannan 13 boksshy barady
Boks • Keshe
Atyraýda kópqabatty turǵyn úı órtendi
Oqıǵa • Keshe
Fýtzaldan Eýropa chempıonatynyń jerebesi tartylady
Sport • Keshe
Qazaqstan men Shvesııa SIM arasyndaǵy yntymaqtastyq talqylandy
Qazaqstan • Keshe
Qyzylordada qoqystan shala týǵan balanyń denesi tabyldy
Aımaqtar • Keshe
Qazaqstannan kóshetinder sany artqan
Qazaqstan • Keshe
Jemqorlyq: 64 tulǵa jaýapqa tartyldy
ANTIKOR • Keshe
Fotogalereıa • Keshe
Memleket basshysy jańa zańǵa qol qoıdy
Prezıdent • Keshe
Qazaqstanda jańa áleýmettik jeli paıda boldy
Qoǵam • Keshe
Regbıden Qazaqstan erler quramasy BAÁ komandasyn jeńdi
Sport • Keshe
Uqsas jańalyqtar


text:
Home Tags Halaç
Tag: Halaç
Şalynyň Ýokary Hasyly Öndüriler
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzyň oba hojalyk pudagynda amala aşyrylýan özgertmeleri dowam etdirmek, öndürilýän oba hojalyk önümleriniň möçberlerini has-da artdyrmak hem-de şalynyň ýokary hasylyny...
Ministrler Kabinetiniň mejlisi:35 milliard amerikan dollaryna barabar gurluşyklar
Döwlet Baştutanymyz düýn geçirilen sanly wideoaragatnaşyk arkaly Ministrler Kabinetiniň nobatdaky mejlisinde ýüzlenip, şu ýylyň iki aýynda ykdysadyýetimiziň pudaklarynda alnyp barlan işleriň netijeleri ýurdumyzyň öz depginli ösüşini dowam edýändigine şaýatlyk edýändigini belledi. Ykdysadyýetimizde jemi içerki önümiň ýokary görkezijisi — 6,2 göterim möçberde saklanyp galýar. Degişli döwürde oba hojalygy 3,1 göterim, söwda
Lebap welaýatynda täze döwrebap şäherçeler gurlar
«Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2019 — 2025-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasynda» bellenen wezipeleri üstünlikli durmuşa geçirmek hem-de raýatlaryň ýaşaýyş jaýyna bolan isleglerini kanagatlandyrmak, ilatymyzyň ýaşaýyş derejesini has-da ýokarlandyrmak, şeýle hem Lebap welaýatynda täze, döwrebap şäherçeleri gurmak maksady bilen,


text:
we ilaty durmuş taýdan
goramak ministrligi
2021-nji ýyl - Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany
Täzelikler
Türkmenistan Aziýada özara hyzmatdaşlyk we ynamy berkitmek çäreleri boýunça Geňeşiň mejlisine gatnaşdy
2021-nji ýylyň 12-nji oktýabrynda Nur-Soltan şäherinde Aziýada özara hyzmatdaşlyk we ynamy berkitmek çäreleri boýunça...
Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň Halk Maslahatynyň mejlisi
Şu gün Türkmenistanyň Prezidenti, Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň Halk Maslahatynyň Başlygy Gurbanguly Berdimuhamedow ...
Sebitdäki iň uly söwda we dynç alyş merkezi Aşgabatdadyr
Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 30 ýyllygynyň öňüsyrasynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşma...
Türkmenistanda halkara lukmançylyk forumy geçirildi
Şu gün paýtagtymyzyň “Ýyldyz” myhmanhanasynda Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty işgärleriniň gününe b...
Türkmenistan — Russiýa: özara bähbitli hyzmatdaşlygy pugtalandyrmak ýoly bilen
Şu gün türkmen paýtagtynda Ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça hökümetara türkmen-rus toparynyň başlyklarynyň duşuşygy geçi...
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Hatyra güni mynasybetli çärelere gatnaşdy
Şu gün — Hatyra gününde türkmenistanlylar 1948-nji ýylyň Aşgabat ýertitremesiniň pidalaryny, söweş meýdanlarynda wepa...
Türkmen talyplary Halkara olimpiadanyň jemleýji tapgyryna çykdylar
Türkmenistanyň ýedi ýokary okuw jaýlarynyň talyplary Russiýa Federasiýasynyň Ylym we Ýokary bilim ministrliginiň howa...
Türkmenistanyň Prezidentiniň Özbegistan Respublikasyna resmi sapary başlandy
Şu gün günüň ikinji ýarymynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow iki günlük resmi sapar bilen Özbegista...
ILATA DURMUŞ TAÝDAN HYZMAT EDIŞ MERKEZLERI
Ýalňyz gartaşan raýatlara we maýyplygy bolan adamlara durmuş taýdan hyzmat ediş merkezi Türkmenistanyň Zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak ministrliginiň garamagynda bolan welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň çäginde ýalňyz ýaşaýan gartaşan raýatlara, maýyplygy bolan adamlara we zähmet çekmäge ukypsyz ýardama mätäç raýatlara durmuş, durmuş-saglygy goraýyş hyzmatyny etmegi, olara durmuş ýagdaýyna uýgunlaşmaga, saglyklaryny dikeltmäge ýardam etmegi amala aşyrýan durmuş edarasy bolup durýar.
Merkeziň bölümleri şu aşakdakylardan ybaratdyr:
1) ýaşaýan ýerinde durmuş hyzmatyny edýän bölüm (durmuş-lukmançylyk hyzmatyny goşmak bilen)
2) gündizine bolunýan bölüm – ýarym ýatymlaýyn durmuş hyzmat edýän bölümi (gündizki bölüm)
3) gije-gündiz bolunýan bölüm – gijesine we gündizine ýatymlaýyn durmuş hyzmat edýän bölümi (gije-gündizki bölüm).
Merkez aşakdaky işleri amala aşyrýar:
- durmuş hyzmatyna mätäç raýatlary hasaba alýar;
- raýatlaryň saglyk ýagdaýyndan we öz-özlerine hyzmat etmek mümkinçiliklerinden ugur almak bilen, kömegiň anyk görnüşlerini raýatlarа bermegiň döwürleýinligini kesgitleýär;
- ýeke ýaşaýan gartaşan raýatlara, maýyplygy bolan adamlara we maşgala agzalary hem-de ýakyn hossarlary tarapyndan gözegçilik we hyzmat etmäge mümkinçiligi bolmadyk we olar tarapyndan Merkeziň hyzmatlary üçin tölegi amala aşyrylýan işe ukypsyz gartaşan raýatlara seretmek boýunça durmuş hyzmatlarynyň Sanawyna laýyklykda, durmuş hyzmatyna mätäç raýatlara hemişelik we wagtlaýyn häsiýetli durmuş, söwda, saglygy goraýyş, maslahat beriş we beýleki hyzmatlaryny ýerine ýetirýär;
- raýatlaryň durmuş goldawyna mätäçlik derejesine we ýerli durmuş-ykdysady şertlere baglylykda durmuş taýdan hyzmat etmegiň täze görnüşlerini iş ýüzünde ornaşdyrýar.
Merkezde durmuş taýdan hyzmat edilmegine aşakdaky raýatlar degişlidir:
- gartaşan raýatlar, maýyplygy bolan adamlar we raýatlaryň öz-özüne hyzmat etmek we (ýa-da) hereket etmek ukybynyň çäklidigi netijesinde özleriniň esasy durmuş isleglerini özbaşdak kanagatlandyrmaga mümkinçiliklerini kem-käsleýin ýa-da doly ýitirendikleri sebäpli, hemişelik ýa-da wagtlaýyn keseki kömegine mätäç beýleki toparlary;
- Türkmenistanda hemişelik ýaşaýan daşary ýurt raýatlary we raýatlygy bolmadyk adamlar Türkmenistanyň beýleki kanunçylyk namalarynda başga ýagdaý göz öňünde tutulmadyk bolsa, durmuş hyzmaty babatynda Türkmenistanyň raýatlary bilen deň derejede hukuklardan peýdalanýarlar;
- maşgala agzalary hem-de ýakyn hossarlary tarapyndan gözegçilik we hyzmat etmäge mümkinçiligi bolmadyk we olar tarapyndan Merkeziň hyzmatlary üçin tölegi amala aşyrylýan işe ukypsyz gartaşan raýatlar.
Şularyň Merkezde edilýän hyzmatlardan nobatsyz peýdalanmaga hukugy bardyr:
- Beýik Watançylyk urşuna gatnaşyjylar;
- başga döwletleriň çäklerinde bolan söweş hereketleriniň maýyplary
- radiasiýa heläkçiliginiň zyýanly netijesinde maýyp bolan adamlar.
Şularyň Merkezde edilýän hyzmatlardan ilkinji nobatda peýdalanmaga hukugy bardyr:
- başga döwletleriň çäklerinde bolan söweşlere gatnaşyjylar;
- Beýik Watançylyk urşy ýyllarynda tylda zähmet çekenler;
- radiasiýa heläkçiliginiň zyýanly netijelerini ýok etmäge gatnaşyjylar;
- Beýik Watançylyk urşunda wepat (aradan çykan) we maýyp bolan raýatlaryň gaýtadan durmuşa çykmadyk dul galan aýallary.
Merkeziň hyzmatlaryndan peýdalanylmagy üçin Merkeze kabul edilmek aşakdaky resminamalaryň esasynda amala aşyrylýar:
1) raýatyň ýa-da olaryň kanunly wekiliniň durmuş hyzmatyny etmek baradaky şahsy arzasy;
2) raýatyň şahsyýetini tassyklaýan resminama (pasportyň göçürmesi);;
3) saglygy goraýyş babatynda ýaramsyz görkezijileriň ýokdugy barada saglygy goraýyş edarasynyň netijenamasy;
4) ýaşaýan ýerinden maşgala düzümi baradaky güwänamasy;
5) pensiýa gaznasynyň edaralary tarapyndan berilýän, bellenen pensiýanyň ýa-da döwlet kömek pulunyň möçberi barada güwänama.
Maşgalada ýaşaýan ýa-da garyndaşlary bar bolan raýatlar ýokarda görkezilenlerden başga-da şulary berýärler:
1) her bir maşgala agzasynyň doglan senesini we garyndaşlyk gatnaşygyny görkezmek bilen, ýaşaýan ýerinden maşgala düzümi baradaky güwänamasy;
2) her bir maşgala agzasynyň işleýän (gulluk edýän, okaýan) ýerinden aýlyk gazanjynyň möçberi we beýleki girdejileri barada güwänama.


text:
11 Çöregiňi derýa akdyr+, günler geçer, ol ýene öňüňden çykar+.2 Bar zadyňdan ýedi, hatda sekiz adama paý ber+. Sebäbi ýer ýüzünde nähili betbagtçylygyň boljakdygyny bilýän dälsiň.3 Bulutlar suwdan dolsa, ýere ýagyş ýagýar. Agaç günorta ýykylsa-da, demirgazyga ýykylsa-da, ýykylan ýerinde ýatýar.4 Şemala seredýän tohum sepmez, buluda seredýän hasyl ormaz+.5 Göwreli aýalyň çagasyna nädip jan girýändigini* bilmeýşiň ýaly+, ähli zady edýän hak Hudaýyň işlerine-de akyl ýetirip bilmersiň+.6 Tohumyňy säher bilen sep, agşama çenli eliň boş durmasyn+, sebäbi haýsysynyň gögerjegini bilýän dälsiň. Belki, irden ekeniň ýa-da agşam ekeniň gögerer. Belki-de, ikisem gögerer.7 Ýagtylyk ýakymlydyr, güneşi görmek gözüňe hoş ýakýandyr.8 Goý, ynsan ömrüniň ähli gününi şatlyk bilen geçirsin+. Köp agyr günleriň hem boljakdygyny unutmasyn, sebäbi boljak zatlaryň bary biderekdir+.9 Eý ýaş ýigit, heniz ýaşkaň şatlan! Goý, ýaşlyk günleriňde ýüregiň begensin! Göwün islän, gözüň gören ýoly bilen git, emma unutma, hak Alla ähli zat üçin hasap sorar+.10 Şonuň üçin gaýgy-hasraty ýüregiňden çykar, erbet zatlardan gaça dur, sebäbi ýaşlyk-da, juwanlyk-da biderekdir+.
Çykgytlar
^ Ýa-da: Aýalyň göwresindäki çaganyň süňkünde ruhuň hereket edişini.


text:
Foto: Ashyq derekkóz
Qytaıdyń ózgerýi: Sı Szınpın nege sosıalızmge qaıta oralady?
Osy taqyrypta BBC saraptama maqala jarııalady. Qamshy tilshisi maqalany aýdaryp, nazarlaryńyzǵa usynady.
Ondaǵan jyldar boıy Qytaıdaǵy ómir "qytaılyq kapıtalızm nusqasy" boıynsha qalyptasty. Qytaıdyń burynǵy basshysy Mao Szedýn 1976 jyly ómirden ótkenge deıin eldi mádenı revolıýsııanyń quıyna batyrdy. Eldiń damýy birneshe ondaǵan jyldar boıy keri shegindi. Maonyń óliminen keıin Qytaı tehnıkalyq turǵydan "kommýnıstik" el dep atalǵanyna qaramastan, úkimet keıbir adamdarǵa óte baı bolýǵa múmkindik berdi. Bul jańa bıliktiń jańa saıasaty boldy.
Bul saıasat belgili bir dárejede jumys istedi. Iri orta tap paıda boldy jáne qoǵamnyń barlyq qabattarynda adamdardyń ómir súrý deńgeıi jaqsardy.
Baılyq teńsizdigi
Qytaı 1970-shi jyldardaǵy toqyraýdan keıingi jańa modelden soń, tez damyp, álemniń aldyna shyqty. Tipti, AQSh-qa qarsy birden-bir jahandyq ekonomıkalyq básekeleske aınaldy.
Biraq jańa model tabys teńsizdigine ákeldi.
Bul úlken teńsizdik jańa saıasat kezindegi adamdardyń balalarynyń ýaqytyna kelgende anyq kórindi.
1980-shi jyldary zaýyt-fabrıkalardy ıemdene alǵan ata -analardyń urpaqtary úshin mıllıondaǵan dollarlyq sporttyq kólikterge ıe bolý, megapolısterden qymbat úıler satyp alý ádettegi jaǵdaı boldy.
Jańa saıasat kapıtalızm júıesi bolsa da, Beıjiń ony "qytaılyq erekshelikteri bar sosıalızm" dep atady. Bul konsepsııa úkimetke kóp jaǵdaıda múlde sosıalıstik emes qoǵamdy basqarýǵa úlken fılosofııalyq múmkindik berdi.
Alaıda, 2021 jyly Qytaı kommýnıstik partııasynyń bas hatshysy Sı Szınpın "bul (konsepsııa) endi qabyldanbaıdy" dep sheshken sııaqty.
Sıdiń basshylyǵyndaǵy Beıjiń bıligi Kommýnıstik partııany kommýnızmge belgili bir deńgeıde qaıtara bastaǵanǵa uqsaıdy.
Qytaıda "ortaq órkendeý" degen jańa tirkes paıda boldy. Bul kóshedegi úgit -nasıhat plakattarynda áli paıda bolǵan joq, biraq onyń aýyly alys emes. Bul qazir Qytaı kóshbasshysynyń jasap jatqan isiniń irgetasy.
Kúndelikti ómirdegi buzylýlar
Kommýnıstik jolǵa jaqyndaǵanyn kórsetken Sı salyq tóleýden jaltarǵan baılardy jazalaýdy kúsheıtti. Jeke repetıtorlyq kompanııalarǵa tyıym saldy. Ony "bilim berýdi ádiletti etýge baǵyttalǵan" dep túsindirdi. Eldiń tehnologııalyq alpaýyttaryna qarsy júrgizilip jatqan repressııany da "kommýnıstik jospardyń" bir bóligi retinde qarastyrýǵa bolady.
Sonymen Sı Szınpın kommýnıstik joba ıdeıasyna shynymen sene me? 100% senimdi bolý qıyn, biraq keıbir baqylaýshylar "solaı kórinedi" deıdi.
Salystyryp qarasaq, Qytaıdyń burynǵy basshylarynda bulaı bolǵan emes.
Bul jolǵy kommýnıstik reforma baılyqty qaıta bólý aspektilerin ǵana qamtymaıdy. Sı partııa arqyly adamdardyń kúndelikti ómiriniń kóptegen aspektilerin retteýdi qalaıtyn sııaqty. Sı muny "qajet nársege qol jetkizýdiń birden-bir shynaıy ádisi" dep sanaıdy.
Mysaly, balalar jalqaý bolyp bara jatyr ma, jastyq shaqtaryn vıdeo oıyndarymen ótkize me? Partııa qutqarýǵa kirisedi: úsh saǵattyq oıyn shegin qoıady.
Jasóspirimder aqylsyz bolyp, putqa tabyna ma, teledıdarmen ýlanǵan ba? Qutqarý úshin partııa keledi: symbatty jigitter televızııalyq baǵdarlamalarǵa qatysýǵa tyıym salynady.
Demografııalyq problema úshin de partııanyń sheshimi bar: barlyǵyna úsh bala saıasaty.
Fýtbol, kıno, mýzyka, fılosofııa, sábıler, til, ǵylym ...bárine partııanyń jaýaptary bar.
Sıdiń senimi ákesiniń senimderine qarama-qarsy
Sı Szınpınniń qandaı basshy bolǵanyn túsinýge tyrysý úshin onyń tarıhyna sholý jasaý kerek.
Onyń ákesi Sı Chjýnsıýn - Kommýnıstik partııanyń soǵys batyry, baısaldy adam retinde belgili, keıinirek Mao dáýirinde túrmege jabylǵan.
Sol kezde Sıdiń anasy ákesin aıyptaýǵa májbúr boldy. 1978 jyly resmı aqtalǵannan keıin Sıdiń ákesi Gýandýn provınsııasynda ekonomıkany lıberalızasııalaýǵa umtyldy jáne Qytaıdyń progressıvti kóshbasshylarynyń biri Hý Iаobangty qorǵady.
Sıdiń ákesi reformaǵa beıim bolǵan. Kommýnıstik partııaǵa adal adamdardy qýdalaǵan. Al, Sıdiń saıasaty ákesine kerisinshe. Kommýnıstik jolǵa jaqyn saıasattar júrgizýde.
Bul týraly túrli yqtımal túsindirýler bar. Múmkin ol belgili bir saıası máseleler boıynsha ákesiniń ustanymymen kelispeıdi.
Nemese Qytaıdyń kóshbasshysy ákesine uqsamaıtyn kózqarasy bolǵanyna qaramastan, onyń joly Mao dáýiriniń saıasatyna uqsamaıdy.
Ákesi túrmege jabylǵanda, Sı Szınpın 15 jasynda jertóledegi úıde turyp, uzaq jyldar boıy egistikke jumys isteýge jiberildi.
Bul alasapyran kezeńder ony qatal etken bolýy múmkin.
Keıbir qytaılyq baqylaýshylardyń pikirinshe, Sı "myqty lıder ǵana Qytaıdyń 60-70 -shi jyldardaǵy haosqa qaıta oralmaıtynyna kepildik bere alady" dep senedi.
Sı ómir boıy bılikte bolýy yqtımal
Bul boljamǵa kelýdiń bir sebebi- biz onyń kelesi saılaýlarǵa baılanysty ne istep jatqany týraly eshteńe bilmeımiz. Qytaı basshylary partııanyń baqylaýyndaǵy buqaralyq aqparat quraldaryna da suhbat bermeıdi.
Tipti, Qytaıdaǵy ekonomıkalyq belsendilikke qandaı jańa erejeler, shekteýler nemese nusqaýlyqtar engizilýi múmkin ekenin nemese olardyń qaısysy bolatynyn boljaý qıyn. Keıde kenetten bılikten jańa ózgerister bolady.
Eger bir aıdan keıin negizgi erejeler qandaı bolatynyn bilmese, kez kelgen adam ınvestısııalyq sheshimderdi qalaı senimdi túrde qabyldaı alady? Bul belgisizdikke sheteldik ınvestorlar qatty alańdaýly.
Keıbireýler bul prosesti eldiń júıesiniń "ósip-jetilýiniń" bir kezeńi dep sanaıdy. Olar "osy prosesste rettelmegen nárseler rettelip jatyr" deıdi.
Eger solaı bolsa, onda taktıkalyq aýysýdyń bul kezeńi ýaqytsha bolýy múmkin. Onda jańa erejeler anyqtalǵan kezde bári qalpyna túsedi.
Bul Qytaıdyń álemdegi róliniń ózgerýin qarastyratyn úsh bólimnen turatyn maqalanyń birinshi bólimi.
Ekinshi jáne úshinshi bólimder Beıjińniń bıznes júrgizý erejelerin qalaı qaıta jazatynyn jáne onyń jahandyq saldaryn zertteıdi.
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir


text:
«Miras» žurnaly, #3, 2019 (.pdf)
Mazmuny
Birinji Hazar ykdysady forumynyň çäklerinde geçirilýän Hazar innowasion tehnologiýalar Halkara sergisine we «Türkmen sährasy 2019» atly Halkara awtosergä gatnaşyjylara.
Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistanyň mekdep okuwçylaryna, talyp ýaşlaryna, mugallymlaryna we bilim işgärlerine.
Garaşsyz, hemişelik BitarapTürkmenistanyň halkyna.
R. Kürenow(Türkmenistan).
XV XVI asyrlarda Merw hyrat edebi mekdebiniň wekilleri.
M. Eşmuhammedowa (Özbegistan).
Ýasawylyk mekdebiniň şahyrlarynyň döredijilikaýratynlygy.
M. Söýegow(Türkmenistan).
Türkmen diliniň ilkinji ylmy grammatikasynyň we terjime sözlüginiň neşir edilmeginiň 90 ýyllygyna.
O. Ekäýew (Türkmenistan).
Bedew türkmenleriň taryhynda.
G. Pollykowa(Türkmenistan).
Gadymy orta aziýa golýazmalarynyň gaýyş jiltlerini rejelemek.
Garaşsyz, hemişelik BitarapTürkmenistanyň jemgyýetçilik, ylmy we medeni durmuşynyň wakalaryna syn (iýul-sentýabr).


text:
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
keshe 22:52
-
keshe 22:43
-
-
Almaty kósheleri muz aıdynyna aınaldy: Qalada birneshe jol apaty boldy
ALMATY. QazAqparat - Almaty joldary qalyń tuman men jaýyn shashyn saldarynan muz aıdynyna aınaldy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Turǵyndar áleýmettik jelide kóktaıǵaq kesirinen bolǵan jol apatynyń sýreti men vıdeosyn tarata bastady.
Instagram jelisindegi kris.p.official paraqshasynda Abaı men Saın qıylysyndaǵy jol apatynyń vıdeosy tarady.
«Jolaýshylarǵa abaı bolýdy eskertemiz. Qalada qatty kóktaıǵaq. Qajettilik bolmasa shyqpańyzdar. Jol apaty kóp bolyp tur» delingen jazbada.
Kris_p_kz pablıginde basqa da jol apattarynyń sýreti jarııalandy.
«Almaty. Kóktaıǵaq. Úlken Almaty kanaly, Shyǵys aınalma joly, Móńke bı, ál-Farabı... barlyq jerde jol apaty bop jatyr» delingen jazbada.
Sonymen qatar, Súıinbaı kóshesinde eki adamdy kólik qaǵyp ketti.
Qazgıdromettiń boljamy boıynsha, 17 naýryzǵa deıin kún jaýyn-shashyndy bolady dep kútilýde.
Erteń, 14 naýryzda kúndiz aýa raıy +2 gradýs bolyp, nóserli jaýyn-shashyn bolady. Qalǵan kúnderi de aýa raıy jaýyn-shashyndy bolmaq.
Túngi ýaqytta aýa temperatýrasy -7 gradýsqa deıin tómendeýi múmkin.
Qazirgi ýaqytta aýdandyq ákimdikterde sý basý men kóktaıǵaqtyń aldyn alý úshin táýliktik kezekshilik uıymdastyryldy.
«Kommýnaldyq qyzmetterdiń qar tazalaý jumystaryn jedel ári sapaly júrgizý úshin, avtokólik júrgizýshilerinen kólik qozǵalysyn shekteýdi jáne kólikterin jol jıekterine qoımaýlaryn suraımyz. Qar tazalaýǵa kedergi keltiretin kólikterdi evakýatorlardyń alyp ketetinin eskertemiz. Eger kólikpen júrýdiń qajettiligi týyndasa, júrgizýshilerdi jyldamdyqty azaıtyp, avtomobılder arasynda qashyqtyqty ulǵaıtýǵa jáne kenetten manevr jasamaýǵa shaqyramyz» dep habarlady Qazgıdromet.
- Qar, jańbyr: 20 qazan kúngi aýa raıy boljamy
- Rýlde polıtseı bolǵan: Qaraǵandyda jol apatynan sábı kóz jumdy
- AQSh-ta 21 adam mingen ushaq apatqa ushyrady
- SQO-da skýter mingen jigit baǵanǵa soǵylyp kóz jumdy
- Atyraýda joǵalyp ketken er adam óli tabyldy
- BQO-da koronavırýspen aýrýhanaǵa túskenderdiń 95 paıyzy - vaktsına almaǵandar
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text: 15 Mowaba çykarylan höküm+:Mowabyň Ar şäherinden+ ses-üýn çykanok,Ol bir gijäniň içinde weýran boldy.Mowabyň Hir şäherinden+ ses-üýn çykanok,Ol bir gijäniň içinde weýran boldy.2 Halk aglap, buthana we Dibona+ tarap ýokary çykýar,Seždegählerde* perýat edýär.Mowap Nebo+ we Medeba+ üçin aglaýar,Her kes saçyny syrýar+, sakgalyny gyrkýar+.3 Olar jul* geýip, köçelerde oturýarlar,Jaýyň üçeginde, şäher meýdançasynda* perýat edýärler,Olar aglaý-aglaý aşak düşýärler+.4 Heşbon we Elgala+ nalyş edýär,Sesleri Ýahaza+ çenli baryp ýetýär.Mowap esgerleri gygyryşýarlar,Halk gorkudan ýaňa titreýär.5 Mowap üçin ýüregim gan aglaýar.Onuň gaçgaklary Sogara+ we Eglat-şelişýa+ gaçýarlar.Olar aglaşyp, Luhite tarap ýokary galýarlar.Betbagtçylykdan ýaňaHoronaýym ýolunda perýat edýärler+.6 Nemrim suwlary gurady,Ýaşyl meýdan saraldy,Al-ýaşyl otlar soldy, olardan nam-nyşan galmady.7 Olar galanja baýlygyny alyp,Derek jülgesinden geçýärler.8 Halkyň perýadyndan ýaňa Mowap lerzana gelýär+.Olaryň ahy-nalasy Eglaýyma,Ahy-nalasy Beýer-elime eşidilýär.9 Dimon suwlary gana boýaldy,Dimonyň başyna mundanam agyr betbagtçylyk indererin:Mowapdan gaçanlaryň,Ýurtda aman galanlaryň üstüne arslan ibererin+.


text:
Şugyndyr witaminlere baý ösümlik bolany sebäpli gadymdan bäri derman hökmünde ulanylyp gelýär. Ýapraklaryndan salat, kökünden - salat, çorba, zakuska, napitok we desert taýynlap bolýar. Bu reseptde iň köp duş gelýän şugundyr saladynyň taýynlanyşyny siziň bilen paýlaşmakçy.
Içindäkiler — Şugundyr salat taýynlamak üçin gerekli azyk harytlary
- 3 sany şugundyr.
- Ýarym limonnyň suwy.
- 3 nahar çemçe ösümlik ýagy.
- Hoz.
- Duz.
Taýynlanyşy / bişirilişi
- Şugundyry ýuwyp bir gazana goýuň. Üstüne sowuk suw goşup orta otda ýunşaýança gaýnadyň, takmynan 25 minut. Eger witaminlerini goramak islesiňiz gaýnatmagyň ýerine mantgazanda buga bişirip bilersiňiz.
- Suwuny döküp sowuk ýa-da buzy suw guýmaly. Bularýaly edilende şugundyr goýy gyzyl reňkini ýitirmeýär. Şugundyryň daşyny ardyp iri syhahdan geçirmeli.
- Ösümlik ýagy, limon we duzy aýry bir gapda gowyja garyp şugundyra goşmaly. Owradylan hozy hem goşmaly we salady garmaly. Işdäňiz açyk bolsyn.
Suratlary
-
Bu resepti etdiňizmi? Suradyny iberiň.


text:
24-01-2021
Polat, aýna, köprüler - Awstriýa kompaniýalary tarapyndan türkmen bazaryna haýsy tehnologiýalar hödürlenýär
Awstriýanyň iri gurluşyk kompaniýalary köpden bäri türkmen paýtagty Aşgabat şäherinde emeli hemra şäherini döretmek taslamasyna işjeň gyzyklanma bildirýärler. Olaryň ýolbaşçylary bu barada Awstriýa-Türkmen jemgyýetiniň Wenadaky ilçihanasynyň kömegi bilen gurnalan döwlet...
20-01-2021
Awstriýa işewirligi Türkmenistanda synag ulgamlarynyň önümçiligini ýola goýmaga taýýardygyny mälim etdi
Hyzmatdaşlyk baradaky düýpli teklipler Awstriýa kompaniýalarynyň ýolbaşçylarynyň Türkmen döwlet edaralarynyň, habar beriş serişdeleriniň we telekeçiligiň wekilleri bilen duşuşygynda aýdyldy. Awstriýa-Türkmen jemgyýeti tarapyndan Wenadaky Türkmenistanyň ilçihanasynyň kömegi bilen gurnalan gepleşikler sişenbe...
14-01-2021
TMT Maslahatçylar Topary resmi taýdan Awstriýa-Türkmen jemgyýetiniň agzalygyna goşuldy
2020-nji ýylyň sentýabr aýynyň 1-ne Wenada we Aşgabat şäherinde Awstriýa-Türkmen jemgyýeti bilen"Türkmen Maslahatçylar Topary" HJ ("TMT Consulting Group") arasynda hyzmatdaşlyk etmek hakynda gol çekilen Ylalaşygyň esasynda Jemgyýet Geňeşi Türkmen Maslahatçylar...
04-12-2020
Aşgabatda we Wenada Türkmen-Awstriýa "Galkynyş" orkestriniň onlaýn konserti geçirildi
Şu gün Magtymguly adyndaky Milli sazly-drama teatrynda türkmen paýtagtyny Awstriýanyň paýtagty Wena şäheri bilen birleşdirýän wideoköpri geçirildi. Bu çäre Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 25 ýyllygyna bagyşlandy hem-de döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň durmuşa...
14-09-2020
Waagner Biro: Biz Türkmenistan bilen hyzmatdaşlygymyzyň üstünliklerine ynanýarys.
Wenada geçirilen Awstriýa-Türkmen Jemgyýetiniň giňişleýin ýygnagynda Türkmenistanyň we Awstriýanyň habar beriş serişdeleriniň gatnaşmagynda Jemgyýetiň köpçülikleýin habar beriş serişdeleri üçin Maslahat beriş Geňeşini döretmek hakynda karara gelindi.
01-09-2020
Hyzmatdaşlyk etmek hakynda Ylalaşyga gol çekildi
2020-nji ýylyň sentýabr aýynyň 1-ne Awstriýa-Türkmen Jemgyýeti bilen Türkmenistanyň Söwda-senagat palatasynyň (TSSP) we Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň (TSTB) agzasy bolan "Türkmen Maslahatçylar Topary" HJ ("TMT Consulting Group") arasynda hyzmatdaşlyk...
16-01-2020
Türkmenistanyň Söwda-Senagat Palatasynyň agzalygy
TMT Maslahatçylar topary Türkmenistanyň Söwda-Senagat Palatasynyň agzasy boldy.
27-12-2019
Türkmenistanyň Senagatçylar we Telekeçiler Birleşmesiniň agzalygy
TMT Maslahatçylar topary, Türkmenistanyň Senagatçylar we Telekeçiler Birleşmesiniň agzasy boldy.