text: Mämmet Seýidow 8-nji bap: ESEN SÖWDAGÄR Onuň başynda tüýlek, ýapbaşyk gara telpegi bardy. Boýy keltejik, göwresi ýognas adam. Şol ýognaslygy üçinem çagalardan tapawutlanýardy. Daşdan seredene onuň göwresi togalak bolup görünýärdi. Mäşirige meňzeş kiçijik, süýnmek kellesine gelşip duran sekizpara çigme tahýasy bar. Ýaşy kyrkdan bir eýýäm geçip, ellini alkymlap barýan adam. Onuň gytyjak saçynda ak görnüp ugrapdy. Günüň şöhlesine çekgesindäki ak gyllar şeýle bir ýaldyraýardylar, edil kümüş külkesi ýalydy. Adamlar öz ýanynda Esen söwdagär diýip tutsalar-da, ýok ýerinde Esen kelte-de diýýärdiler. Onuň sesi inçeden jag-jaglydy. Esen söwdagär Gumdepe diýilýän obada ýaşaýardy. Onuň Arslan, Mäter diýen iki ogly bardy. Onuň ogullary özi ýaly däldi. Ikisem daýaw, boýlary ortadanam ýokarrakdy. «Ogullary daýylaryna çekipdir» diýip, il-günüň aýdýany ýöne ýerden däldi. Olaryň ejesem, daýylaram süňkbaşy iri adamlardy, uzynakdylar. «Bäş-alty putluk çuwallary düýäniň üstüne oklaýýar» diýip, Esen söwdagäriň aýalynyň gürrüňini edýärdiler. Eseniň ýaş mahaly, ýaňy öýlenen wagty deň-duşlary «Aýalyndan gorkýar» diýip degerdiler. Oňa «Aýalyň ýanyna baryp, sen hiç zadam başarýan dälsiň» diýerdiler. — Ony synamak aňsat. Aýalyň bilen bir jaýa salda göräý — diýip, Esen otlukly jogap berýärdi. Esen söwdagäriň bir eşegi bilen ýükçi guba erkegi bardy. Onuň ähli ýüküni şol erkek göterýärdi. Eşegine özi münerdi, erkegi eşege tirkäp, haçan görseň oba-oba aýlanyp ýörendir. Ol halwa, kemput, pampyza diýen ýaly çagalaryň halaýjak harytlaryny satardy. — Esen aga, maňa hywa dony gerek. — Esen aga, maňa Eýran parçasy gerek. — Maňa gazan, kündük gerek. Maňa okara-çemçe gerek — diýip, ýüz tutýanlaram kändi. Esen söwdagär olaryň hiç birinden boýun towlamazdy. Olaryň hemmesine-de: — Bolýar, gözlärin. — Otüki, tapjak bolaryn. — Otüki, ugruna çykaryn — diýip, jogap berýärdi. Aýdyşy ýaly ugruna-da çykardy, gözleýärdem. Köplenjem tapyp getirýärdi. Bir gezekde tapmasa, ikinji gezekde tapýardy. Biriniň ýumşuny bitirip bilmese, öz ýanyndan kiçelýärdi, gynanýardy, gözleýärdi. Gözlände-de yhlas bilen gözleýärdi. Iň bärkisi bir çaga: «Oýnawaç tapyp ber» diýse-de boýun towlamazdy. Onda-da uly adamyň ýumşuny bitirýän ýaly yhlas bilen gözlärdi. Tapmasa şoňa-da tüýs ýüreginden gynanardy. Esen söwdagär şu etraplardaky on-on bäş obanyň hersine 15-20 günden bir gezek aýlanardy. Obada onuň haçan geljegini çak bilen bilýärdiler. — Bu gün ynha aýyň pylançasy. Ýene iki-üç günden söwdagärem görnäýse gerek — diýip, ýaşulular çak urýardylar. Olaryň uran çaklary köplenç dogram bolup çykýardy. Esen söwdagär obalarda diňe öz harydyny satmak bilen çäklenenokdy. Onuň ojuk-bujuk satyn alaýmasy, «Satyp bereýin» diýip äkidäýmesi hem bardy. Ol obadan haly-kilim, garçyn-çuwal, dultorba telpeklik deri, içmek-possun diýen ýaly zatlary satyn alardy. Ýandakly obasynyň adamlary Esen söwdagäre düýn garaşyp ugrapdylar. Ol köp garaşdyrmady. Gün ýaňy ýerden saýlanyp ugranda, guba erkegi yzyna tirkäp, eşegiň üstünde goýlan bogdak ýaly bolup oturan adam ýoluň ugrunda göründi. Hemmelerden öňürti çagalar gerdüler. Olar çybyk atlaryny gamçylap: — Esen aga gelýär, Esen aga, Esen aga — diýşip, obanyň içinde ala-zenzele turzup, kybla gidýän ýola tarap endiler. — Esen aga, salowmaleýkim! — Salawmaleýkim Esen aga! — Salawmaleýkim! Salawmaleýkim! Salawmaleýkim! — diýip, her çaga aýry-aýrylykda salam berdi. — Waleýkim essalam! Waleýkim, oglum! Waleýkim, köşek! — diýip, Esen söwdagär olaryň salamyna jogap berip zordan ýetişýärdi. Oba başga bir nätanyş adam gelen bolsa, onuň öňünden itler çykardy. Olar gelen myhmanyň daşyny gurşap, üýre-üýre oba alyp gaýdardylar. Esen söwdagäri bolsa çagalar gallap, oba alyp geldiler. Ol Iner golagyň howlusyna gelip, eşekden agdy. Iner golak obanyň ýaşulusy bolanlygy üçin däl-de, söwdagär onuň bilen dost bolanlygy üçin her gezek onuň öýüne düşýärdi. Ol Iner golagy ilki göreninde on-on bir ýaşly oglandy. Kakasy bilen bir gezek Ýandakly obasyna gezmäge gelipdi. Ineriňem ululygy bir ýa iki ýaş bolaýmasa, ondan uly däldi. Garaz, Esen oňa salam berýär. Olam amanmy diýýär. Obanyň garagol oglanlary myhman oglanyň daşyna hürre üýşdüler. Onuň boýunyň kiçijikligine gülüşdiler. Oňa bolsa Eseniň gahary geldi. Kimdir biri oňa: «Gara jürjen» diýip at dakdy. Ýene biri: — Owlagyň aşygy ýaly bolup — diýen ýaly kemsidiji söz aýtdy. Şol kemsidýän oglanlaryň biri bilen Esen geýdirilişip gitdi. Eseniň boýy keltejigem bolsa, ýumrugy daş ýalydy. Onuň bilen ýakalaşan oglanyň burny ganady. Onuň daşyndakydar Esene tarap okduryldylar. Ony hasyr-husur ýere ýykyp, urmaga başladylar. Şol wagt Iner bir ýerden gelip ýetişdi. Oglanlaryň golundan tutup, silkeleşdirip, myhman oglanyň üstünden aýyrdy. Eseni turzup, onuň üstüni kakyşdyrdy. — Sen näme sanjylan ýaly bolup dursuň — diýip, bir çetde tomaşa edip duran Nurahmede gözlerini alartdy. — Maňa näme, özleri sögüşýärler, özleri uruşýarlar — diýip, Nurahmet oňa parhsyzlyk bilen jogap berdi. Esen bilen Ineriň dostlugy şondan başlanypdy. Iner kakasy bilen Gumdepe obasyna iki gezek dagy barypdy. Her gezegem Esene duşup, onuň bilen oýnaýardy. Kärizden akyp çykýan ýabyň boýuna suwa düşmäge giderdi, keýp edip suwa düşünerdiler. Ýapdan ylgap çykardylar. Çogly günüň aşagynda, gumak ýerde serlip ýatardylar. Togalanyp gotur geçi bolardylar. Ýene-de ylgap, özlerini suwa urardylar. Elleriniň aýasy bilen suwuň ýüzüni tyrpdyryp urardylar. Şeýdip bir-biriniň ýüzüne suw syçradyp gülşerdiler. Iner öýlenende Esen «toýa gatanç» diýip, iki öweç alyp gelipdi. Ýolaman, Ilaman ekizler dünýä inende Esen toýuň beýemçisi diýen ýalydy. Üç günläp onuň öýünde ýatyp, toýy sowmaga kömek edipdi. Ýöne welin Inerem şolar ýaly zatda pes oturanokdy. Esen öýlenende toý gatanjy semiz öküzçe eltipdi. Arslan bolanda-da, Mäter bolanda-da toýlaryna gatnaşyp, hyzmat edipdi. Gaplaňa elini çeýneden Iner öýde ýatyrka, Esen onuň ýanynda bolupdy. Aýak üstüne galýança hyzmat edipdi. Ol Ineriň öldüren gaplaňynyň derisini äkidip, Tutly obasynyň baýyndan bir sygyr alyp, Inerleriň öýüne getiripdi. Baý oňa hor, eti iýlip taşlanan süňk ýaly tüwe berjek boldy. Adatda awçylar näme berilse, şony alyp gaýdardylar. Ol taýda «Ol eýle, bu beýle» diýlip, nyrh kesişilip durulmaýardy. Ineriň özi bolsa henizem şeýle bolardy. Esen weli ony etmedi... — Bu tüwäň, otüki, Ýandakly oba ýetmän ýolda öler. Garamaty meniň boýnuma galar — diýip, äkitmekden boýun towlady. — Otüki, tüwäňi özüň äkit. Goý, ol obanyň adamlaram görsünler. Janyny howpa salyp, seniň malyňy ýolbarsdan gorap, oňa bir elini çeýneden, Ezraýylyň deminden zordan sypan adamyň, otüki, eden hyzmatyna näme hak töleýäniňi olaram görsünler. Bu sözleri eşiden baý gowşady. Özüniň husytlygy, syrnyhlygy hakdaky gybatyň il içine ýaýrajakdygyna, onda-da gaty basym ýaýrajakdygyna göz ýetirdi. Hasam beteri Eseniň diline düşen özüň bolma, ýyldyrym çaltlygynda ýaýrar. Sähelçe zat üçin beýle abraýdan düşmek bolmaz. Baý oňa: — Päheý, Eseniň edýän gürrüňini. Oglanlara sygyr alyp gel diýseň getirýäni-dä. Ony derrew düzederis. Beýle awça munuň ýaly tüwäni bermek bolmaz — diýip, arkaýynsyrap, howlukman aýtdy. Baý oňa uly sygyr, süýtden çykan sygyrlaryň birini berip goýberdi... Daşyna çagalary tegeläp gelýän Esen söwdagäre daş çykan Iner golak ýylgyryp seretdi. Sag eli bilen ýasgynjak atan donunyň ýakalaryny çekişdirdi. — Hä, söwdagär, sag-aman geldiňmi? — diýip, ol Eseniň elini ýuwaşja silkeledi. — Amanlykmy-gurgunlykmy? Çaga-çugalaram sag-salamatmy, howwa, onsoň oba-garalaram saglykmy? Esen söwdagär Iner golagyň goluny silkeläp durşuna ýüzüni ýokary tutdy-da: — Şükür, şükür, şükür — diýip, her soragyna başyny atyp, jogap gaýtardy. Soňra bolsa Iner golagyň soraglaryny onuň özüne gaýtalap ugrady. Öý eýesem Eseniň öz beren jogaplaryny gaýtalady. Söwdagäriň düýesini çökerdiler. Ýolaman bilen Ilaman, ýükleri ullakan garagajyň aşagyňa çekdiler. Adamlar çagalaryň gürmegini bölüp, ýuwaş-ýuwaşdan gelip ugradylar. Söwdagäriň söwdasy asty otly gazan ýaly gozgalaň tapyp ugrady. — Esen aga, bäş gadak kemput çek. — Esen aga, üç gadak halwa çek, pylança pampyza çek. — Künji ýagy diýipdik. Şony nätdiň? — Bir çäkmenlik mawut sarypdyk. Şony tapyp bildiňmi? Eli terezili Esen söwdagär elinem, dilinem dek duruzman işledýärdi. — Ine, saňa, otüki, halwa. Ine saňa, otüki, kemput. Künji ýagam, otüki, bardyr. Mawudam tapandyryn — diýip, yzyny üzmän gürleýärdi. Alyjylar ýerli-ýerden dillenýärdiler. — Esen aga, az-owlak gyzyl boýag diýipdik welin... — Wah, Annajemal, otüki, şol boýag diýeniň bolan däldir. Basym Hindistandan uly kerwene garaşýarys. Ýene on günden Maru-Şahu-jahana gitjek. Şonda şo kerwenden alaryn. Kerwen, otüki, gaty baý bolmaly — diýip, edip oturan işinden elini aýyrman aýtdy. Kerwen Hywa, Ürgenç tarapdan gelip, bäş aý mundan öň geçip gidipdi. Indem yzyna gaýdyp gelerine garaşylýardy. Rejep aýy ýaňy ortadan geçdi. Aýyň aýaklaryna-da kerwen çyksa gerek diýip çak edilýär. — Esen aga, bir agar çäkmenlik gulajym bar. Şony satyp berip bilmezmiň? — Getiriberiň, otüki, gaty satarys. — Ynha, Esen aga — diýip, agar çäkmenlik hödürlän aýal tüýnükli ýaglyga dolangy gulajyny oňa uzatdy. Esen söwdagär ony bir eli bilen alyp, gapdalynda goýdy. Başga birine çekmeli halwasyny çekip berdi-de, arkaýynlykda gulajy eline aldy. Onuň daşyndan ýaglygy emaý bilen aýyrdy. Ol söwdagär gözi bilen gulajy synlady. Eli bilen sypalady. Ýekeje düwün, ýekeje büdür-südür bolaýsa nädersiň. Eliň mawut mataň ýüzünde ýöredilen ýaly mylaýymlyk bilen typyp gidýär. «Biziň aýallarymyzyň agar çäkmen dokamaga ökdedigini» diýip, söwdagär öz içinden guwandy. — Otüki, munuň bahasyny näçe bahalaýaň? — diýip, bogdak ýaly bolup oturan Esen söwdagär üstüne abanyp duran, ýaşy ortadan agyp ugran aýala ýüzlendi. — Gymmat diýibem duramok. On iki gadak pampyza berseň bolýar. Bu bahany eşiden Esen söwdagäriň ýüzi ýagtyldy. Gulaç gowy, on bäş-on alty gadaga-da degýär. Şonda-da onuň söwdagär damary çekdi. — Ol-a gymmat bolýar. Otüki, muňa sekiz gadak pampyzany häzir berip biljek. — Heý, sekiz gadagam zat bormy? Goýsanaýt namartaý — diýip, aýal oňa elini salgap goýberdi. — Muňa, otüki, söwda diýerler. Ynha bahalaşyp bereris — diýip, Esen söwdagär ker bilen gepleşýän ýaly jag-jaglady. — Beýle bolsa getir bärik gulajy. Men seniň bilen söwdalaşyp oturyp biljek däl. Müň işim bar — diýip, gulajyň eýesi aýtdy. Esen söwdagärem oňa «Me onda» diýip, gulajy uzadaýarly däldi. — Niýetläp getireniňden soň, otüki, yzyna äkitmezler. Ol yrymyna gowy däl — diýip, söwdagär gulajy sypalap oturyşyna aýtdy. — Ýöne, otüki, bir diýen ýeriňi tutup oturmazlar. Senem azda-kände eň ahyry. — Onda saňa-da däl, maňa-da. On gadak kemput beräý — diýip, gulajyň eýesi abanyp durmagy uslyp bilmän aşak oturdy. Esen söwdagär dymdy. Soňra: — Bolýa, otüki, razylaşdyk — diýip, gulajy beýlesine geçirdi. Aýala on gadak kempudy çekip berdi. Aýal gidensoň iki sany çaga geldi. Olaryň biriniň başynda çöwürme, beýlekisinde uly adamynyň agzy daraldylan köne mele telpegi bardy. Gök mawutdan tikilen gysgajyk balaklarynyň agzyndan şorlap giden injikleri görünýärdi. — Esen aga düýänem, eşegem otluk ýere goýberdik — diýip, olaryň ekabyrragy aýtdy. — Tüweleme, tüweleme. Mäň, ynha, otüki, men size kemput bereýin — diýip, söwdagär olaryň her haýsyna bir gysym pürçükli kemput uzatdy. Şol arada bir gyzjagaz geldi. — Kelte söwdagär daýy, kakam üç çetber pampyza bersin diýýä. — Haý, otüki, kakaň gursun. Çagany ibermän özi geläýmeli ahyry — diýip, söwdagär käýindi. Onuň käýinmegi çaganyň «Kelte söwdagär» diýeni üçindi. Bolsada, söwdagär gyzyň elindäki şaýylyklary aldy. Ony goltugyna salyp, gyzjagazyň diýen pampyzasyny çekip berdi. — Kakaňa aýt, otüki, indikide özi gelmese, hiç zat bermen — diýip, gyzyň yzyndan gygyrdy. — Bor, aýdaryn — diýip, gyzjagaz keýik owlagy ýaly towsaklap gitdi. Donuny ýasgynjak alyp, gezim edip ýören Iner golak loh-loh edip güldi. Kellesini ýaýkap: — Çaga-da, howwa. Eşiden zadyny aýdyp goýberýär-dä — diýdi. — Beýlede bir zat bolarmaý, otüki, Iner — diýip, Esen söwdagär jag-jaglady. — Men saňa golak diýsem, otüki, sen maňa kelte diýseň, heý, otüki, beýdibem bir-biriň göwnüne degibem ýaşap bolarmaýt? — Oglan ýaly bolýaň-ow, söwdagär, howwa, onam bir göwnüňe alarlarmy? — diýip, Iner golak arkaýyn gepledi. — Bize-hä golak diýip, ýüzümize hemişe aýdyp ýörler, howwa. Bizem şol çynmykan öýdüp, howwa, sesimizi çykaramzok, howwa, gatam görjek bolamzok. — Hawa-la, otüki, iň gowusy sesiňi çykarmazlykdyr. Gaty görýäniňi bilseler-ä, otüki öjügiberýärler — diýip, Esen söwdagär jagyrdady. Söwdagäriň müşderileri ýene dökülip başladylar. Onuň bir günlük gelýändigini, ertir ýola düşjekdigini hemmeler bilýärdi. Şonuň üçin her kim gerek zadyny şu gün aljak bolýardy. Onsoňam Ýandakly obasy kiçi däl. Üstesine-de ýaýraň oturan oba. Onuň ol çetinden geljek bolsaň, mazaly derlemeli. Söwdagäriň üstüne diňe alyjy däl, zat satjagam gelip dur. — Esen aga, şu baganany satyp berip bilermiň? — diýip, biri ýüzi gyrawlap lowurdaýan sugry baganany oňa uzatdy. Muny Maşada aşyrsaň belli bahasy ýokdy. Ýöne türkmenler onuň gadyryny bilenoklar. Onuň ýerine buýrasy seçelenip duran ak guzynyň ýa-da gara guzynyň telpeklik derisini kem görenoklar. Esen söwdagär baganany yhlas bilen synlady. Gözünden uzagrak tutup synlady. — Muny Eýrana aşyryp bolaýsa, otüki, on tümene ýere degmän geçer. Bu, otüki, hanlara mynasyp zat ekeni — diýip, öz-özi bilen gürleşýän ýaly edip hümürdedi. — Şol geljek kerwene satyp bilmezmikän? Biz-ä näme, hiç ýana çykyp bilemzok — diýip, bagananyň eýesi aýtdy. — Otüki, munuň diýýänini — diýip, söwdagär jag-jag etdi. — Olar bäş tümenden artyk jinnegem bermezler. Şo bäş tümenem beräýseler boldugydyr. Olar, otüki, tüýkesme ahyry. — Men ol ugurlara düşünemok. Näme etseň, Esen aga, men razy. Esen söwdagär bagananam gapdalynda ýatan ýaglyga dolap, ýanynda goýdy. Bu wagt howa garalyp, bulut elýetere gelipdi. Ýokardan iri-iri damjalar gaçyp başlady. Olar şeýle bir iridi, her gaçan damja palç edip düşýärdi. Ýokarsyna seredip, gapa ýönelen Iner golak: — Esen, hawa, senem öýe giräýseň nädýä? Ýagyş çynyrgadyp barýan ýaly — diýdi. — Otüki, şeýtmeli bormuka öýdýän — diýip, Esen söwdagär razylaşýan äheňde aýtdy. — Oglanlar! — diýip, Iner golak öýe tarap gygyrdy. — Hä, kaka — diýip, ekizler gapyda göründi. Iner golak söwdagäre tarap ümledi. — Ýüki öýe çekiň, hawa. Ýagşyň aşagynda galaýmasyn — diýip, özi öýe girip gitdi. Onuň yzy bilen Esen söwdagärem ýel äkiden peşmek ýaly togalanyp şol öýe girdi. Daşarda bulut elýetere gelip, ýagyş ýagyp ugransoň, içeri hasam garaňkydy. Gelinleriň biri gelip, duldaky ýag çyrany ýakyp gitdi. Çyranyň öçügsi şöhlesi öýüň içini melewşe symgylt reňke öwürdi. Gelinleriň biri çyra ýakyp gidensoň, beýlekisi goşa çäýnegi bir elinde, beýleki elinde iki sany daşy owadan gülli käsäni alyp öýe girdi. Çäýnekleri ýaşulularyň öňüne uzatdy. Hersiniň ýanynda bir käse goýup, çykyp gitdi. Iner golak çäýnekleriň birini öz öňüne süýşürdi-de: — Söwdagär çaý içip otur! Çaý içerçe işem etdiň, hawa — diýdi. Esen söwdagär beýleki çäýnegi öz öňüne çekdi. Bu wagt ýagyş hasam güýjäpdi. Ynha muňa luw ýylynyň ýagşy diýerler. Ýagşyň şu ýagşy bilen ertirem maýyl gün beräýse, öňem dyza ýetip barýan ot nädersiň guşaklyga uraýsa. — Mallaryň şu ýyl-a bagty getirdi. Näçe ýyllap görmedik bol-elinligini gördi, hawa — diýip, Iner golak çäýnegiň çaýyny agdaryp oturyşyna darajyk penjireden daşaryk seredip aýtdy. Esen söwdagär gapdalyndaky ýassygy tirseginiň aşagyna çekip: — Bolawersin, otüki birine bolsa bir peýda — diýdi. — Taýagyň ujy iki, söwdagär. Bir ujy çarwalaň elinde bolsa, hawa, beýlekisi çomrulaň maňlaýyna degýär. Her kim ýazlyk bugdaý eksem diýip, bir tanap, ýarym tanap ýer saklap otyr. Onuň bolsa ekmeli wagty gelip ýetdi, hawa. Howanyň şu ýagdaýynda, heý, ekerin öýdýäňmi? Atan dänäň çüýreder, ýuwdar ýatar, hawa — diýip, Iner golak ýagýan ýagşa seredip: — Bu ýagyş saňa-ha peýdaly, hawa. Öýde arkaýyn oturyp, hawa, çaý içmäge maý berdi — diýip, oýunlyga salyp sözüniň üstüni ýetirdi. — Men hakda, otüki, gürrüň ýok-la. Men bu wagt dynç alsam, otüki, soňurrak işlemeli bolaryn. Iliň-günüň gerek-ýaraklaryny, otüki, eýtmeli-beýtmeli, berip gitmeli bolar — diýip, Esen söwdagär ýene jag-jaglady. — Sen, tüweleme, hawa, şu gezme söwdany oňarýaň. Ýadaňok. Özüm-ä obalara bir aýlanyp gelsem, hawa, halys ýadaýjak ýaly, hawa. — Haý, awçy, senem bir wagt, otüki, daglary, gumlary ters aýlanyp, çepbe çöwürýädiň-le. Bu wagt, otüki, ýadaýjak ýaly diýen bolýaň — diýip, söwdagär gürledi. — Ol bir wagt, häzir başga wagt. — Eliň-aýagyň sagat duran bolsa, otüki, bu wagtam şo wagtdan üýtgeşik bolmazdy. — Ol diýeniň-ä ahmal. — Sen şu ýagdaýyňda, otüki, ýöne ýataňok ahyry. Hol bir gezek «Möjege gapan gurdum» weli, otüki, tilki düşäýipdir» diýip, tilki derisini satdyň ahyry. — Şol-a şeýle boldaý, söwdagär, hawa. Tilki diýilýän zat hawa, şeýle hilegär bolar welin,.. möjege gurlan gapana düşüşini diýsene. Maňlaýy gara tilki bolmaga çemeli, hawa. — Möjek bolsun, tilki bolsun, ahyry, otüki, gymyldap ýörseň bolar. Otüki, men näme üçin ýadaýyn? Her aýda iki-üç gezek dostlarymyzyň arasyna aýlanyp çykýaryn. Hanha, seniň, otüki, Myratberdi dostuň bar. — Her görende seniň saglygyňy menden soraýar. Her görende-de salam ýollaýar. — Hawa, Myratberdini şol agasynyň aýadyna baramdaky görşüm — diýip, Iner golak pikire batdy. ...Dört-bäş oglan tegelek çyzyk çyzyp, orruk ortasyndan hersi iki aşyk dikdi. Soňra olar pellehanadan gezekli-gezegine kenek atdylar. Biriniň kenegi aşyga degdi. Dikilgi aşyklaryň biri çyzykdan dazyrdap çykdy. Beýleki iki sanysy ýykyldy. Oýunçy aşyklary bir ýandan jürdäp çykdy. Çyzykdan dazyrdap çykýan aşyklary gara jürjenje oglanjyk hasyrdap çöpleýärdi. Şol barmaşa aşyklaryň biri çyzykdan zordan çykdy-da saklandy. — Suw — diýip, oglanlaryň biri aşyga ýapyşdy. — Goý, aşygy ýerinde. Suw bolsa häzir barlap göreris. Aşygy alan oglan ýerinde goýansoň, suw bolar ýaly edip goýdy. Soňra başga bir aşygy çyzygyň üstünden ýöretdi. — Seret, seret, ynha seret! Hanha, hanha degdi — diýip, şol suw diýen oglan aýtdy. Oglanlaryň daýawrak biri eglip, aşygy aldy-da, gara jürjenje oglana uzatdy. — Suwdugyna gözüň ýetýän bolsa, aşygy ellemezler. Ellediňmi, suwam bolsa, iliň aşygyny ber — diýip, oňa gaharly seretdi. — Senem oňa daýanan bolup, aşygy ýygnan bolma. Okla aşygy — diýip, suw diýip dawa tutan oglan gara jürjenje oglanyň üstüne abandy. — Oglandan eliňi çek. Men entek hiç kime öz hakymy gideremok. Saňa-da gidermejek bolaryn — diýip, aşygy çyzykdan çykaran oglan ara düşdi. — Sen bu obaly däl, Sen gelmişek. Bu ýerde öz kanunyňy ýöretjek bolma — diýip, beýlekem kem oturmady. Ýene-de şol daýaw oglan ara düşdi. Suw diýen oglanyň ýakasyndan tutup, idirdikledip, oglanlaryň gürmeginden çykardy-da, bat bilen itip goýberdi. Ol idenekläp baryp, arkasyny köne haýata berip ýykyldy. Ol üstüni kakman ýerinden turdy. — Kakama bir aýdaýyn — diýip, şumjaryp aglady. Gözlerini owkalady. — Bar, garry ataň bardyr, oňa-da aýt. Başga-da ilen-çalanlaryňa aýt — diýip, ýaňkyny iteklän, şumjaryp ýegdekläp barýanyň yzyndan gygyryp galdy. Şol gygyryp galan oglan Myratberdidi. Şu oturan Iner golagyň Esen söwdagärden salam iberen dostudy. Çyzykdan aşyklary ylgap çöpleýän gara jürjen oglanam Iner golagyň gaşynda oturan Esen söwdagärdi. Aşyklary çyzykdan çykarýan «Entek hiç kime hakymy gideremok saňa-da gidermejek bolaryn» diýen oglanam Iner golagyň özüdi. Bu waka Gumdepe obasynda bolan wakady. Ondan bäri esli wagt geçipdir. — Dünýä, gör nähili üýtgäp gidipdir, hawa — diýip, Iner golak uludan demini aldy-da, sözüni dowam etdi — Ynha, indi, howwa, birek-biregi görmegem hal bolupdyr. — Seniň Myratberdi dostuňam, otüki, şony diýýä-dä — diýip, öňünden çäýnegini aýran Esen söwdagär ýassyga gyşardy. — Kaka, nahar taýýar — diýip, gapydan eli kündükli giren Ilaman aýtdy. Iner golak Esen söwdagäre seretdi. — Hany onda eliňi ýuw. Ajygylaýdam birneme, howwa. Esen söwdagär gapynyň agzynda Ilamanyň taýýarlan ýerine baryp, elini tutdy. Ilaman üç gezek akydansoň: — Bolandyr, berekella, otüki, goç-goç ogluň bolsun — diýip, Ilamanyň uzadan ýaglygyna elini süpürdi. Bir eline akydylan suwy gysymynda owkalan Iner golak hem şol ýaglyga elini süpürdi. Gelinleri bir kersen doly dograma çorbany ortada goýdy. Iner golak kersene tarap süýşdi-de: — Söwdagär al — diýdi. — Otüki, alyber — diýip, Esen söwdagär başyny atdy. Özüniň söwdagärden bismilla diýerlik uludygyny Iner golak bilýärdi. Ol diňe çanakdaşyna hormat üçin söwdagäre al diýipdi. «Alyň, alyň» diýen sözler nahar başynyň endigidi. — Bismilla — diýip, Iner golak kersene elini uzatdy. Daşarda bedreläp guýan ýagyş diňdi. Bulutlar ýuwaş-ýuwaşdan bölünip ugrady. Bölünen bulutlaryň aňyrsyndan gün käte jyklap, bölek-bölek bulutlara dulanyp, bukul-bukul oýnap barýardy. Howa arassady, tämizdi. Gadymy lukman hekimiň tenekar howa diýenidi. — Gyzyly meňki, gögi meňki, sarysy meňki — diýip, çagalar daşarda goh turuzýardylar. Diýmek asmanda älemgoşar bar. Ýagyş diňenden soň Esen söwdagäriň işi ýene gyzyp ugrady. Adamlar ondan-mundan ýene-de Iner golaklara tarap eňýärdiler. Esen söwdagär öz işini Iner golagyň gapysyndaky gara öýde alyp barýardy. Onuň söwdasy giç gutardy. «Ertir beýleki oba giderin» diýip, ol umyt bilen ýassynlar düşegine gyşardy. Düýn gün ýaňy ýokary galyp ugranda, obanyň kybla tarapyndaky degirmene gidýän ýolundan Ýandakly obasyna giren Esen söwdagär bu gün edil şo pursatda obanyň gündogar tarapyndan çykyp gidýän ýola düşdi. Bu ýoldan Esen söwdagär gör näçe gezek geçdi. Ýoluň her öwrümine diýen ýaly beletdi, onuň her daşy, her ýowşany diýen ýaly tanyşdy. Ine şol süsňäp duran burundan öwrülip geçer-de, ýol düz meýdana düşer. Onuň bilen esli ýöränsoň öňünden gyr çykar. Gyrdanam aşdygy sil geçen käldir. Käliň içi durşuna siliň dagdan togalap getiren daşlarydyr. Käliň bir gyrasyny ösgün ýylgynlar tutup otyrdy. Olar topbakdylar, ösgündiler. Düýäni arkaýyn boýlaýardylar. Ýylan yzy ýaly egrem-bugram bolup gidýän gumak ýol süsňäp duran burundan öwrüm edip, düz meýdana düşdi. Howa açykdy, maýyldy. Asmanda bölek-bölek ak bulutlar gezip ýörse-de ýagyş ýagarly däldi. Esen söwdagär ýagşyň ýagjagyny, ýagmajagyny serçelerden habar tutupdy. Olar ýagşyň ýagjagyny, ýagmajagyny aýdypdylar. Serçeleriň hersi bir ýerdediler. Topar tutup güsürdeşip uçanokdylar. Serçeler ýagşyň ýagmajagyny gaty ir duýýarlar. Howa ýagşa tarap üýtgäp ugradygy aňýarlar. Inçejik ýoldan dikgirdäp barýan eşek gyra dyrmaşdy. Gyrdan eňen ýeri käldi. Eşek käliň gyrasyndan girip ugrady. Ýaýdanman nätsin? Siliň getiren ýylçyr daşlary eşegiň toýnagyny iýip barýardy. Bu daşlaryň üstünden telim gezek geçen, olaryň awysyny telim gezek toýnagynda çeken eşek elbetde ýaýdanýandyr. Ýöne ýaýdansada geçmelidi. — Hyh, hyh, haram ölen — diýip, üstündäki golça ýaly bolup oturan adam, onuň böwrüne depip gyssaýardy. Eşek daşlara emaý bilen basyp, suwa girýän ýaly gaty haýal öňe süýşýärdi. Şol ýöreýşi bilenem käli ortalanda ösgün ýylgynlaryň aňyrsyndan gara atly çykyp bärik ugrady. Ony göreninden söwdagäriň imany başyndan uçdy. Sowuk gan şaglap, depesinden aşak indi. Elinde-aýagynda ysgyn galmady. Aljyrap, tas eşekden ýykylypdy. Iki eli bilen gaňňadan ýapyşyp zordan saklandy. Gara atly ýuwaş ýöreýşi bilen Esen söwdagäriň alkymyna geldi. Atyň başyny çekdi. Söwdagär onuň ýüzüni göreninden ini dyglady. Bütin endamynda tikenekler emele geldi. Atlynyň gözünde gaýyşdan edilen zolajyk perde bardy. Şol perdäniň deşiklerinden onuň möjegiňki ýaly gözleri ýalpyldap durdy. Atly esli wagt dymyp duranyndan soňra: — Söwdagär düýäň owsaryny boşat — diýdi. Onuň bu sözleri tamyň üstünden oklanan daşyň düňk edip ýeri sarsdyryşy ýaly güňleç, ýürek sarsdyryjy bolup eşidildi. Söwdagäriň dodaklarynda nem galmandy. Olar ýelim çalnan ýaly şepbeşip durdy. Söwdagär bir zat diýjek boldy. Başarmady. Toşap çalnan ýaly şepbeşip duraň dodaklary zordan «Han ogul» diýdi. Şondan aňryk geçip bilmedi. Ýalbarjakdy, ýakarjakdy «Men bir garyp, maňa degme» diýjekdi. Onuň dodaklary şepbeşip, suwsan adam ýaly kepäp durşudy. Hiç zadam diýip, bilmedi. Atly şagyrdadyp, gylyjyny syrdy-da: — Men saňa düýäň owsaryny boşat diýdim — diýip, azm urdy. Esen söwdagäriň dili hiç zat diýmese-de, eli eýýäm düýäniň owsaryny boşadyp ýere oklapdy. Atly baş bagyny gylyjy bilen çekip aldy-da, şo durşuna atyň başyny yza öwürdi. Galtamanyň soňky sözi her näçe howply bolsa-da, öňküsi ýaly güňleç däldi. Aýyl-saýyldy, tanyş adamyň sesine meňzeýärdi. — A, sen, otüki... — diýip, Esen gygyrdy-da, birdenem dilini dişledi. «Aý, sen pylany bolaýma» diýjek boldy. Birden akylyna aýlandy. Galtamanlar talanan adamlaryň özüni tanandygyny bilseler, ony ýok edýärler. Tanamadygam bolsaň «Aý, pylany bolaýma» diýen sözden peýda ýok. Şonuň üçinem «Aý, sen...» diýip dilini dişläpdi. Galtaman oňa gulak asman, yzyna garaman, käliň ugruny syryp gitdi. Gün tamdyrdan çykan petir ýaly lowurdap gyzaryp doganyndan, Ýandakly. obasyndan çykan Esen söwdagär gün guşluga galanda, hažžyklar çöpe çykyp, güne gargap ugranda, ýene Ýandakly obasyna gaýdyp geldi. Ýöne onuň yzynda guba erkegi ýokdy. Ol öňküleri ýaly Iner golagyň howlusyna gelip, eşekden agdy. Bir bolmasyz işiň bolanyny oba derrew aňdy. Wakanyň magadyna ýetmek üçin adamlar Iner golagyň howlusyna tarap ugradylar. Eşekden agan söwdagäriň habaryny ilki Iner golak aldy. — Bu nä geliş boldy, söwdagär? — Aý, otüki, sen sorama, men aýtmaýyn. Bir çoçgara-ha çolaşylandyr — diýip, jogap beren Esen söwdagär özüniň nämeler sarnaýandygyny bilenokdy. Iner golak ony öýe alyp girdi. Kem-kemden üýşýän adamlar howlynyň içinde garaşdylar. Şol mahal gapa çykan Iner golak: — Ýolaman! Ahal! — diýip gygyrdy. — Ynha men bar, kaka! — diýip, Ilaman çykdy. — Ýolamanyň hälki gidişi, entek gelenok. — Bolýa, giriň öýe — diýip, Iner golak olary öýe çagyrdy-da: — Söwdagär-ä, howwa, Garamergeniň salgyny berýär — diýdi. Ýigitleriň ikisem doňup galdy. — Otüki, men onuň sesinden güman etdim. Şol ekizleriň öýlenen güni toýuňda göreş tutup, gaty ýykylan, otüki, ýigit bolmaly. — Ondan bäri üç ýyl dagy geçdi. Sen ýalňyşýan bolaýma. Ýalňyşaýýan-a dälsiň-dä?— diýip, Iner golak sorady. — Men oňa ant içip bilmen. Ýöne, otüki, sesi tanadym öýdýän. — Garamergeniň öýüni barlaň, howwa — diýip, Iner golak çagyrylan iki ýigide tabşyrdy. — Lepbeý — diýip, olar öýden çykan dessine töwerekde duran adamlar dillendiler. — Näme bolupdyr? — Talapmydyrlar? — Kimdigi bilnipdirmi? — Belli zat ýok, bilinýän zat ýok — diýip, Ahal bilen Ilaman mähelläniň arasyndan çykdylar-da, atlaryny münüp, nirädir bir ýerik sürdüler. Olar giden dessine gelip atdan düşen Ýolaman bir zadyň bolanyny aňdy. Märekäni öýüň töwereginde görüp, bütin süňňi bilen gagşady. Ýüreginde birhili yza döredi. Depesinden äpet agramlyk basýan ýaly boldy. Onuň howatyrly gözleri adamlaryň ýüzlerinde gezmeledi. — Kime näme bolupdyr? — diýip, sandyrawuk gaty ses bilen sorady. Onuň göwnüne häzir kimiňdir biriniň sowuk habary aýdylaýjak ýalydy. Hernä köp garaşmaly bolmady. Duranlaryň biri: — Esen söwdagäri talapdyrlar — diýdi. Ýolamanyň göwrümi birden giňäp gitdi. Gerşinden agyr ýük aýrylan ýaly boldy, süňňi ýeňledi. Ýaňky symgylt bolup görünýän dünýä, adamlaryň dumanyň içinden görünýän ýüzleri ýene öňki kaddyna geldi. — Özüne-de degipdirlermi? — Özüne deglen zat ýok. Ýolaman ýeňillik bilen dem aldy. Ol batgalyk ýoluň derdini çeke-çeke gury ýola çykan ýolagça döndi. — Ýöne talaňçylyk bolsa ýene ýagşy — diýip, Ýolaman öýe tarap ugrady. Şol wagt gapa çykan Iner golak: — Ýolaman, sen asyl geldiňmi? Gir içerik. Sen gerek — diýip, ony çagyrdy. — Gorsaw obasyndan, howwa, Torbaly diýen adamyny tanaýarmyň? — Tanaýan, yzçy Torbaly dälmi? — Tanaýan bolsaň, ýanyňa ýigit al-da, howwa, yzçyny tap. Ony Gurykäle alyp bar. Häzir bizem şo ýana ugrajak. Ýolaman ýanyna Nursähedi alyp, Torbaly yzçynyň gözlegine Gorsaw obasyna tarap ýola düşdi. Şol mahal ýumşa giden Ahal bilen Ilaman gaýdyp geldi. Olar Garamergeniň öýde ýokdugyny, onuň düýnki gidişidigini, ýokarky Daşaýak obasyna, daýylarynyňka gidendiginiň habaryny getirdiler. — Ýeriň deşiginde bolsa-da tapyň — diýip, Iner golak aýtdy. Ahal bilen Ilaman: — Lepbeý — diýip başlaryny atdylar. — Tapyň-da Gurykäliň boýuna alyp baryň, howwa. Az salymdan daşarda atlaryň dükürdisi eşidildi. Ol Ahal bilen Ilamanyň atynyň aýagynyň dükürdisidi. Iner golak dört adamy ýanyna alyp, Esen söwdagär bňlen Gurykäliň gyrasyndan girende, Gorsaw obasyna gidenler Torbaly yzçyny alyp barypdylar. Az salymdan Ahal bilen Ilaman Garamergeni alyp bardy. Garamergen beýle edenliginden kes-kelläm boýun towlaýardy. — Esen aga, men beýle oýun etmen. Ynha galtamany tap diýseň bile giderinem, ýeriň deşigine girenem bolsa taparyn — diýip, ýöňkelýän günä ör-gökden geldi. Bu wagt yzçy yzy gözläp ugrady. Ony kälden çykaryp, göni ilerligine taran alyp ugrady. Ony kälden çykaryp, gumak meýdana düşeninde, Iner golak atyň başyny çekip: — Yzçy şol alyp barýan yzyň bilen, howwa, hol atyň yzyny deňeşdir. Göwünleriň, howwa, müňkür düwünleri çözülsin — diýip, Garamergeniň atyna tarap ümledi. Aty gumak ýerden geçirdiler. Yzçy iki yzyň arasynda kän gatnady. Ol köp wagtlap synlady. Adamlar onuň agzyna aý görjek ýaly bolup seretdiler. Adamlaryň duýgusy şeýle bir kadda ýetipdi, birden parkyldap ýarylaýjak ýalydy. — Heý, şol yzlaryň arasynda meňzeşlik barmy? — diýip, ýene Iner golak sorady. — Ýok, men-ä olarda meňzeşlik görmedim — diýip, yzçy aýtdy. Dem tutup garaşyp duran adamlar «Owf» edip demini aldy. — Kelte-de ýöne janynyň agyrysyny kimden çykarjagyny bilmän ýör — diýip, Şally baý aýtdy. Şally baý bu wakany giç eşidipdi. Şonuň üçin bu ýerik iň soňundan gelipdi. Käbir adamlaryň onuň geleninden habaram ýokdy. — Bilmän, otüki, ony başga birine-hä diýäýemok — diýip, söwdagärem jag-jag etdi. — Atam, şol gara at şunuň ýaly atdy. — Onda näme yzy gabat gelenok. — Aýagyny täzeländirler — diýip, biri aýtdy. Onuň aýdanyna gülüşdiler. Ýöne aýdan adam oýunlyga salyp aýtmandy. Atyň nalyny täzelemek bolýar ahyry. Iner golak ýanyndaky ýaşululara ýüzlendi. — Indi biz gaýdybereliň, howwa, ýaşlaryň özi, ynha Torbaly bilen yzarlaram, taparam — diýip, Ahala gygyrdy. — Ahal onda ýigitleri özüň alyp bar. Biziň bu ýerlik işimiz ýok, howwa, biz gaýdybersegem boljak. — Lepbeý, Iner aga — diýip, Ahalyň sesi geldi. Ýaşulular atyň başyny oba tarap öwürdiler. Galtamanyň yzyny alyp gidenler gün ýaşyp iňrik garalyp ugranda dolanyp geldilr. Olar söwdagäriň düýesinem, zatlarynam tapypdyrlar. Galtaman ýüki şol ýerde gizläpdir. Düýäni şol ýerde duşaklap goýberipdir. Öz zatlarynyň öňküsi ýaly ýerbe-ýerdigini gören Esen söwdagär «Otüki» diýip çaga ýaly begendi.


c: text/html

text:
Agyr atletika boýunça 84-nji dünýä çempionatynyň soňky güni ýene-de bir myhman bilen gürrüňdeş bolduk. Halkara agyr atletika federasiýasynyň tehniki wekili, teswirleýji Sally Adair Van De Water çempionat barada biz bilen pikir alyşdy.
― Teswirleýji hökmünde çempionat barada näme aýdyp bilersiňiz?
― Ilki bilen bu çempionata gatnaşýandygyma diýseň begenýärin. Ýaryşlara ýakyndan tomaşa etmek diýseň ýakymly. Çempionat başlan gününden bäri birnäçe rekordlar täzelendi. Sebäbi dünýä birinjiligi ilkinji gezek 10 agram dereje boýunça geçirilýär.
― Türkmenitanyň haýsy ýerlerine baryp gördüňiz?
― Her bir döwletiň öz medeniýeti, öz taryhy bar. Türkmenistanyň Milli Haly muzeýi mende uly gyzyklanma döretdi. Ol ýerdäki türkmen halylary diýseň gözel. Muzeýde dürli göwümdäki halylaryň dürli görnüşleri bar.
― Dostlaryňyz üçin ýadygärlik sowgatlyklar aldyňyzmy?
― Maşgalam we ýakyn dostlarym üçin türkmen milli geýimlerini aldym. Dogrusy, men türkmen milli geýimlerini gaty haladym. Olimpiýa şäherjigindäki sowgatlyklar dükanyndan alnan sowgatlyklar dostlarymyň göwnüne ýarar diýip umyt edýärin. Meýletinçileriň bize uly ýardam berýändigini-de aýratyn bellemek gerek.
― Beren gyzykly gürrüňleriňiz üçin sag boluň!
― Sag boluň!
Söhbetdeş bolan Sylapberdi MÄMMEDOW,
Halkara nebit we gaz uniwersitetiniň talyby.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aımaǵambetovke aıtyp-aq jatyrmyz...
Jaqynda Parlament Májilisiniń depýtaty Bekbolat Tileýhan bilim salasyndaǵy keleńsizdikti joıý máselesin Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetovtiń qaperine saldy. «Bilim, onyń ishinde orta bilimnen mańyzdy nárseni kórip turǵan joqpyn. Óıtkeni báriniń irgetasy sol. Úıdi altynmen aptap, kúmispen kúpteseń de, mármárdan qalasań da, irgetasy shirik bolǵan úı qulap qalady. Al endi jasyratyny joq, orta bilimdegi soraqylyq, oqýlyq máselesi qoǵamnyń tıtyǵyna ábden tıip bitti. Bala túgil, ata-ana túsinbeıtin taqyryp, sheshilmeıtin esep qoǵamda qandaı synǵa ushyrasa da, qandaı narazylyqqa tap bolsa da, miz baqqan júıe joq. Mazaq pa, enjarlyq pa, ony túsinbedik.
Qazirgi júıeni ózgertpese, oqýlyqtar shyǵarýdaǵy júıeni shirik dep aıtýyma negiz bar. Biz urpaqty azaptap jatyrmyz. Bir esepti bala emes, áke-sheshesi shyǵara almaı otyrǵan mundaı bilim júıesi baryp turǵan qaskóı júıe. Soraqylyqqa jaýap beretin naqty sheshim bolǵan joq» dedi ashynǵan depýtat. Parlament Májilisinde aıtylǵan bul sóz burynnan aıtylyp kele jatqan problemalardy eske taǵy bir túsirse de, Bilim jáne ǵylym mınıstrligi pármendi sharalar qabyldap, shırek ǵasyrdan asa ýaqyt boıy sozylyp kele jatqan kemshilikterdiń joıylýyna sebi tıer me eken?!.
Kúnkóristi birinshi orynǵa qoıǵan qoǵamda bilimsiz maltapqyshtar alǵa shyǵyp, oqyǵandar jumyssyz qaldy. Sol kezde adamdardy alǵash ret «oqymaı-aq kún kórýge bolady eken-aý», «kádege aspaıtyn bilim de bar eken» degen sekildi kúdikti oı bılep, halqymyzdyń saýatty bolýǵa degen ǵasyrlyq umtylysynyń jáne sol jolda jetken jetistiginiń máni ketti. Osynsha pushaıman halge túsýdiń saldary bolmaı qalmady, elde bilimge degen umtylystyń ornyn aqsha tabýǵa degen qulshynys basty.
Jalpy, jurttyń qalaýyn joqqa shyǵarýǵa, halyqtyń qyzyǵýshylyǵymen sanaspaýǵa bolmas, biraq HHI ǵasyrdyń bilimdiler ǵasyry ekenin esten shyǵarýǵa bola ma?!
«Bilekti birdi jyǵar, bilimdi myńdy jyǵar» degendi tereń túsinsek te, bilimdi bolýǵa umtylysymyzdyń azaıyp bara jatýy neden? Orta mektepte eńbek etip júrgen muǵalimderde kezdesip qalatyn saýatsyzdyq pen mektep bitirgenderdiń arasynda oıyn erkin jetkize almaıtyn tili jutańdardyń kóbeıip kele jatýyna ne sebep? Joǵary oqý ornynda isteıtin ǵalym-oqytýshylardyń eńbekterinde kezdesip qalatyn plagıattyq pen sol oqý ornyn bitirip shyqsa da teorııalyq bilimniń ózin durys ıgermegen shalaǵaı mamandardyń kóbeıýine áserin tıgizip jatqan qandaı qubylys?..
Jalpy, ótkenge tas laqtyrýdan ońaı nárse joq. Árıne, tas laqtyrýǵa tıis nárseler bolady, biraq laqtyrylǵan tas kózdegen jerge tımegesin onyń zardabyn basqalar tartady. Iaǵnı, uzaq jyldar boıǵy ıdeologııanyń kesirinen saıasılanyp ketken ádebıet, tarıh, qoǵamtaný, ekonomıka ǵylymdaryn synaýdyń sońy búkil jaratylystaný ǵylymdarynyń jetken jetistikterin de joqqa shyǵaryp, olarda jasalǵan durys bilim daǵdylarynan bas tartýǵa jetkizdi. Solaısha, ótken ǵasyrdyń sońǵy onjyldyǵynda qoǵamda bolǵan qııan-keski jaǵdaılar zaman aýysyp jatqanda, jurtqa es jııýǵa mursha bermeı, bilim berý salasy múlde álsirep qaldy.
Jańany jasamaı turyp, eskini qırata salý bilim salasyna haos ákeldi. Basynda qýandyq, burynǵy ıdeologııanyń nusqaýymen jasalǵan ǵylym-bilimnen qutylyp, jańa, bólekshe oqý júıesin, oqýlyqtardy jasaımyz dep. Biraq shırek ǵasyrdan beri «reforma» Qazaqstannyń bilimi men ǵylymyn basqarǵandardyń oıynshyǵyna aınaldy. «Ár kálláda – bir qııal», kelgen Bilim mınıstri jańa bir oı tabady da, búkil bilim berý mekemelerine sony synaqtan ótkizedi. Onysyna endi boı úırenip kele jatqanda, taǵy bir ózgeris paıda bolyp, bárin qaıtadan bastaýǵa týra keledi. «Ózgerte berýden sharshadyq» dep, muǵalimderdiń kóz jasy kól bolady...
Meıli, mektep bolsyn, joǵary oqý ornynda bolsyn, oqytýshylar qolyna bergen baǵdarlama ne joǵarydan kelgen nusqaýlyqpen oqyta beredi ǵoı, biraq aınalyp kelgende bári oqýlyqqa táýeldi. Al ol oqýlyqtardyń sapasyz ekenin, mekteptegi balanyń jasy eskerilmeı jazylatynyn, berilgen tapsyrmalaryn oqýshy túgili, ata-ananyń ózi túsinbeı, mıy atala bolatynyn elimizdegi BAQ-tar aıta-aıta jaǵy taldy. Esh nátıje joq.
Biraq urpaǵynyń bolashaǵyna alańdaıtyn halyq bilim salasyndaǵy ketip jatqan kemshilikterdi másele qylyp kóterýden sharshamaıdy. Endi qaıtsin, balasynyń saýatsyz bolýyn kim qalaıdy?
Qazirgi zamanda túrli problemalar týraly aıtylatyn sóz kóp, biraq kóbi belgili bir sala tóńireginde qalatyn bolǵasyn oǵan kópshiliktiń nazary aýa bermeýi múmkin, al bilim salasy týraly áńgime olaı emes, sebebi ol búkil bir memlekettiń, tutas ulttyń damýyn belgileıtin talqylaý sekildi nárse. Sondyqtan bul tarapta aıtylar árbir sózde mán bar, árbir pikirde shyndyq bar.
Qaı dáýirdi alyp qarasaq ta, burynǵy dástúrden birden bas tartýdyń sońy jaqsylyqqa ákelgen emes. Kezinde keńestik jańa mektep júıesin jasaý kezinde burynǵy gımnazııalardy, semınarlardy qurtyp, jalpyǵa birdeı orta bilim berýdiń negizin qalaǵan shaqta kóptegen qatelik ketken. Sebebi gımnazııalyq oqytý júıesi ábden qalyptasyp, onyń bilim berý júıesi ózin aqtaǵan júıe retinde ómir súrýge quqy bar edi. Alaıda burynǵy muralardyń bárine «eskiniń qaldyǵy» dep qaraǵan bolshevıkter sol gımnazııalarda, semınarlarda bilim alǵandardy keńes úkimetine zııankestik jasaıdy dep sanap, onda oqyǵandardy qýdalap, ol júıemen oqytýdy qurtty.
«Ýdyń kúshin ý alady» demekshi, táýelsizdikten keıin Qazaqstanda da keńestik kezeńniń murasy retinde mektep oqýlyqtary revızııalandy. Jańa baǵdarlamalar jasalyp, jańa oqýlyqtar jazyldy. Bir esepten muny da túsinýge bolar, óıtkeni ádebıet pen tarıh páni kommýnıstik kózqaraspen jasalyp, oǵan negizinen, sol baǵyttaǵy shyǵarmalar kirip, sol baǵyttaǵy tarıhı paıymdaýlar tyqpalanǵany málim. Alaıda tarıh pen ádebıetti oqytýda jańa konepııalar jasalǵanymen, oqýlyqty oqytý, úıretý metodıkasy nasharlaý boldy. Sebebi ol oqýlyqtardy biryńǵaı ǵalymdar jazdy da, ony oqytýdyń metodıkasy saralanbady. Sodan kelip beriletin shyǵarmalardyń mekteptegi oqýshylardyń jas ereksheligine saı kelý-kelmeýi jetkilikti zerdelenbeı, ony oqyp-úırenýdiń tıimdiligi nazardan tys qaldy.
Máselen, keńestik kezdegi qazaq synyptary 9-synypqa kelgende qazaq tili sabaǵynda maqala jazýdy, isqaǵazdaryn júrgizýdi úırenetin edi. Al qazirgi 3-synyptyń oqýshysynan belgili bir materıal boıynsha maqala, óleń jazý talap etiledi. Oqýlyq arqyly sondaı tapsyrma beriledi. Sebebi oqýlyqta solaı kórsetilgen. Muny qalaı túsinýge bolady? Sol sııaqty, matematıka sabaǵynda logıkalyq esepter kóbirek berilgen. Esep tapsyrmalary balanyń jasyna qaraǵanda kúrdeli. Keıde ol esepterdi eresekterdiń ózi de shyǵara almaıtyn kezder bolady. Mine, osynyń bári balanyń oqýǵa degen yntasyn qurtatyny belgili. Óıtkeni bala óz kúshimen esep shyǵaryp úırenbese, óleńdi jattap, áńgimeniń mazmunyn aıtyp berýdiń ornyna oqyǵan materıaly týraly shyǵarma jazý talap etile berse, aýyr tapsyrmalardan yǵyr bolyp, bilimge degen qyzyǵýshylyǵy tómendemegende qaıtedi?
Mektepke arnalǵan oqýlyqtardy jazǵanda, oǵan ádisker ustazdardy mindetti túrde tartý kerek. Sebebi qaı jastaǵy balanyń qandaı shyǵarmany ıgere alatynyn solar ǵana biledi. Materıaldyń aýyr-jeńiline qaraı tapsyrmany qalaı berý kerektigine de nusqaý beredi.
El arasynda júrgende keńestik kezde eńbek etken ádisker muǵalimdermen sóılesemiz, búgingi oqýlyqtar jaıyn suraımyz. Sonda olardyń aıtatyny: jaratylystaný páni (matematıka, fızıka, hımııa, t.b.) oqýlyqtary burynǵy júıesinen aıyrylyp qalǵan, materıaldardyń túsindirilýi men tapsyrmalardyń berilýi aýyr. Keı jaǵdaıda orta mekteptiń oqýshylary alatyn bilim deńgeıinen joǵary kórinedi eken.
Sosyn úlken problemanyń biri – aralas mektepterdiń sany kóp eken, onyń oqýshylardyń til tazalyǵyna degen teris áseri bar.
Toqeterin aıtqanda, búgingi qazaq mektebine qarapaıym jáne ıgerýge óte yńǵaıly oqýlyqtar kerek. Balaǵa bilim negizderin orta mektepte tolyq ıgerte almasaq, odan bolashaqta jaqsy maman shyǵatynyna senim az. Ol úshin Bilim jáne ǵylym mınıstrligi orta mektepte bilim berýdiń qalyptasqan, synnan ótken tásilderine júginip, kemi shırek ǵasyr myzǵymaıtyn baǵdarlama jasaýy kerek. Óıtpese, myń reformadan da paıda joq.


text:
2019-njy ýylyň 12-nji iýunynda Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetinde ýaş alymlaryň arasynda geçirilen ylmy bäsleşigiň ýeňijilerine baýrak gowşuryş dabarasy geçirildi.
Dabara meýilleşdirlenden wagtyndan bir sagat giç başlady. Ýagny 16:00-da başlamaly çäre 17:00-da başlady. Munuň sebäbi bolsa Aşgabada halkara maslahata gatnaşmaga gelen 22 ýurduň wekilleri bolan professor mugallymlarynyň gelmegine garaşyldy.
Oguz han adyndaky Inžener tehnologiýalar uniwersitetinde geçirilýän halkara maslahat garaşylan möhletinden artyk dowam edenligi sebäpli myhmanlar eglenmeli boldular.
Sylaglandyryş dabarasynda sylaglanan ylmy işleri ýeňijileri has öň kesgitlendi. Ylmy sergi 2019-nji ýylyň 10-nji iýunynda Türkmenistanyň Jemgyýetçilik guramalarynyň merkezinde geçirildi. Bilermen emin agzalary sergini aýlanyp baha berdiler.
Sylaglandyryş dabarasynda ýeňiji taslamalar hormat hatlary we gymmat bahaly sowgatlar bilen sylaglandy.
«Ylymly ýaşlar berkararlygyň binýady» ady bilen geçirilen ylmy taslama bäsleşigini TMÝG-nyň Merkezi Geňeşi hem-de Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasy bilelikde her ýyl gurnalýar.
Bäsleşigiň umumy Düzgünnamasy we geçiş tertibi Nesil gazeti (16.04.2019 sany) we TMÝG-nyň resmi saýtynda mälim edilipdi.


text:
Şeýle hem okaň
06.12.2019 | Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisinden
06.12.2019 | Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisinde eden çykyşy
05.12.2019 | Türkmenistanyň Prezidenti milli ykdysadyýeti ösdürmek boýunça iş maslahatyny geçirdi
04.12.2019 | Türkmenistanyň Prezidenti Konstitusion toparyň nobatdaky mejlisini geçirdi
03.12.2019 | Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň mejlisi
Şu gün Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde Hazarýaka döwletleriň ygtyýarly wekilleriniň «Hazar deňzinde gözleg-halas ediş işlerini geçirmek babatda hyzmatdaşlyk etmek hakynda» Hazarýaka döwletleriň Hökümetleriniň arasyndaky Ylalaşygyň taslamasyny ara alyp maslahatlaşmak we ylalaşmak boýunça birinji mejlisi öz işine başlady.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrygy boýunça bu çäre ýurdumyzyň Daşary işler ministrligi we Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Hazar deňziniň meseleleri boýunça döwlet kärhanasy tarapyndan guraldy.
Azerbaýjan Respublikasynyň, Eýran Yslam Respublikasynyň, Gazagystan Respublikasynyň, Russiýa Federasiýasynyň we Türkmenistanyň bilermenleriniň gatnaşmagynda geçirilýän mejlisiň birinji gününiň dowamynda Ylalaşygyň taslamasyny düýpli ara alyp maslahatlaşmak we oňa teklipleri girizmek boýunça işler alnyp baryldy.
Azerbaýjan Respublikasynyň Baku şäherinde 2010-njy ýylyň noýabr aýynda geçirilen üçünji Hazar sammitinde döwlet Baştutanymyz Hazar deňzinde adatdan daşary ýagdaýlaryň öňüni almak we ony aradan aýyrmak babatda bäştaraplaýyn ylalaşygy işläp taýýarlamak hakyndaky başlangyjy öňe sürdi. Dördünji Hazar sammitine çenli işlenip taýýarlanylan şol Ylalaşyga 2014-nji ýylyň sentýabr aýynda Russiýa Federasiýasynyň Astrahan şäherinde geçirilen sammitde gol çekildi.
Astrahan sammitiniň jemleri boýunça gol çekilen resminamada Hazarýaka döwletleriň Baştutanlary Hazar deňzinde adatdan daşary ýagdaýlaryň öňüni almak we ony aradan aýyrmak babatda hyzmatdaşlyk etmek hakyndaky Ylalaşygyň adatdan daşary ýagdaýlaryň öňüni almagyň netijeli guralyny döretmekde toplanan halkara tejribäni nazara almak bilen, ozal gazanylan ylalaşyklaryň esasynda degişli ugurdaş edaralaryň arasyndaky gatnaşyklaryň işjeňleşdirilmegini şertlendirjekdigini nygtadylar.
2018-nji ýylyň 12-nji awgustynda hormatly Prezidentimiz Gazagystan Respublikasynyň Aktau şäherinde geçirilen sammitde eden çykyşynda: «Mälim bolşy ýaly, dördünji Hazar sammitiniň maglumatynda adatdan daşary ýagdaýlara çäre görmegiň guralyny işläp taýýarlamak göz öňünde tutulandyr. Hazar deňziniň giňişliginiň aglaba böleginiň umumy suw giňişligi bolup durýandygyny nazara almak bilen, bu ugurda mundan beýläk-de işleri geçirmek zerurdyr» diýip belledi.
Şeýle hem deňizde gözleg-halas ediş işleriniň geçirilmegi adatdan daşary ýagdaýlara çäre görmegiň guralynyň möhüm ugry bolup durýar. Şonuň bilen baglylykda, Hazar deňzinde gözleg-halas ediş işleri babatda bäştaraplaýyn Ylalaşygyň taýýarlanmagy aýratyn ähmiýetli bolup durýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň şol başlangyjyna laýyklykda, türkmen hünärmenleri «Hazar deňzinde gözleg-halas ediş işlerini geçirmek babatda hyzmatdaşlyk etmek hakynda Hazarýaka döwletleriň Hökümetleriniň arasyndaky Ylalaşygyň» taslamasyny taýýarladylar. Ol Azerbaýjan Respublikasynyň, Eýran Yslam Respublikasynyň, Gazagystan Respublikasynyň we Russiýa Federasiýasynyň degişli guramalaryna iberildi.
Soňky ýyllarda türkmen paýtagtynyň halkara derejede geçirilýän duşuşyklaryň we maslahatlaryň merkezine öwrülýändigini bellemek zerurdyr. Olarda syýasy, ykdysady we medeni durmuşa, şol sanda Hazar deňziniň wezipelerine bagyşlanan wajyp meselelere garalýar.
Şu ýylyň 28-nji fewraly — 1-nji marty aralygynda Aşgabatda Hazarýaka döwletleriň ygtyýarly wekilleriniň Hazar deňzinde howpsuzlygy üpjün etmek babatda hyzmatdaşlyk etmek hakyndaky Ylalaşyga bagyşlanan Hazar deňzinde ýüzmegiň howpsuzlygyny üpjün etmek boýunça hyzmatdaşlyk etmek hakyndaky Teswirnamanyň taslamasyny ara alyp maslahatlaşmaga bagyşlanan bäşinji mejlisi geçirildi.
Bu Teswirnama we oňa goşunda bagyşlanan işleriň çäklerinde deňizde ýüzmegiň howpsuzlygyny üpjün etmek boýunça halkara resminamalaryň düzgünnamalaryny ulanmagyň meselelerine garaldy. Olaryň hatarynda deňizde ynsan ömrüni goramak boýunça Halkara konwensiýa (SOLAS) bar.
«Hazar deňzinde gözleg-halas ediş işlerini geçirmek babatda hyzmatdaşlyk etmek hakynda Hazarýaka döwletleriň Hökümetleriniň arasyndaky Ylalaşygyň» taslamasyny ylalaşmak boýunça Hazarýaka döwletleriň ygtyýarly wekilleriniň birinji mejlisi üç günläp dowam eder we 13-nji martda öz işini tamamlar.
Copyright 2012-2019 Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi - Türkmenistan bu gün


text:
Sişenbe güni Aşgabatda geçirilen açylyş dabarasy sebäpli Parahat 3 we 6 etrapçalarynyň ýaşaýjylarynyň aglabasy 10 sagatdan gowrak wagt öz öýlerinden daşary çykyp bilmediler.
18-nji oktýabrda paýtagtda prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda energetika desgalarynyň toplumynyň hem-de “General Electric” amerikan kompaniýasynyň okuw merkezli edara binasynyň açylyş dabaralary boldy.
Azatlyk Radiosy bilen habarlaşan käbir ýaşaýjylaryň aýtmagyna görä, bu açylyş dabarasyndan bir gün ozal türkmen resmileri öýlere aýlanyp, adamlara köçä çykmazlygy, awtoulaglaryny jaýlaryň arasynda goýmazlygy tabşyrypdyrlar.
– “Penjireleri açmaň, köçä çykmaň, awtoulaglaryňyzy aýryň” diýdiler. Açylyş dabarasy sebäpli ir daňdandan, tä öýlän sagat 17:00-ä çenli öýden çykyp bilmedik. Ençeme okuwçy mekdebe-de gidip bilmedi. Uzakdan gelen myhmanlarymyz hem ençeme sagatlap köçede galdy. Nähili döwürde ýaşamaly bolduk?! – diýip, Parahat 3 etrapçasynyň ýaşaýjysy, 47 ýaşly Merjen daýza aýdýar.
Işgärler we studentler ençeme sagat köçede durdy
Bu açylyş dabarasy sebäpli Aşgabadyň döwlet edara-kärhanalarynda we ýokary okuw jaýlarynda işleriň we okuwlaryň ýatyrylyp-ýatyrylmandygy barada anyk maglumat ýok. Emma oňa ýokary derejeli döwlet resmileri bilen bir hatarda, döwlet edara-kärhanalarynyň işgärleriniň we ýokary okuw jaýlarynyň studentleriniň ýüzlerçesi gatnaşdy.
Azatlyk Radiosynyň habarçylary bilen gürrüňdeş bolan käbir studentleriň aýtmagyna görä, döwlet işgärleri we ýokary okuw jaýlarynyň talyplary ýagynly howada, ençeme sagatlap köçede durmaly boldular.
“Çäräniň geçirilýän ýerine irden sagat 6-da baryp, öýlän 5-lere gaýtdyk. Şu günler paýtagtda howanyň ortaça temperaturasy +5 gradusdanam geçmeýär. Onsoň sowuk, ýagynly howada ençeme sagatlap, dik aýak üstünde garaşmaly bolduk. Sowuk ýa-da yssy – tapawudy ýok, “açylyş bar” diýseler gitmeli. Gitmeseň hem ýa işden kowulýaň ýa-da okuwdan” diýip, paýtagtyň ýokary okuw jaýlarynyň biriniň studenti Ýazmuhammet gürrüň berýär.
Transport gatnawy bökdedi
Dabara sebäpli käbir bökdençlikler bilen ýüzbe-ýüz bolup, barmaly ýerine wagtynda gidip bilmedik ýa-da sowuk howada ençeme sagatlap garaşmaly bolan adamlar diňe dabara gatnaşanlar ýa-da Parahat 3 we 6 etrapçalarynyň ýaşaýjylary bilen çäklenmeýär.
Garaşsyzlygyň 25 ýyllygynyň öň ýanynda geçirilen bu binalar toplumynyň açylyş dabarasy zerarly paýtagtyň onlarça köçesi ýapylyp, ençeme jemgyýetçilik transport gatnawynyň ugry hem üýtgedildi ýa-da wagtlaýyn ýatyryldy.
Emma Türkmenistanda indi birnäçe ýyl bäri köçe-ýol hereketiniň ýagdaýy barada halk köpçüligine maglumat bermek maksady bilen döredilen ýörite tele-radio ýaýlymynyň bardygyna garamazdan, köçeleriň ýapyljakdygy we haýsy awtobuslaryň gatnaw ugrunyň üýtgedilýändigi barada ilata köplenç öňünden hiç hili maglumat berilmeýär.
Bu ýagdaýyň bolsa, Garaşsyzlyk baýramçylygynyň öň ýanynda açylyş dabaralarynyň artmagy bilen, adamlara öz oňaýsyz täsirini ýetirýändigini ýerli ýaşaýjylar aýdýarlar.
“Her gün diýen ýaly bir açylyş bolýar. Olaryň birini eşitsek, beýlekisini eşitmän galýarys. Ynha, men şu wagt dört sagat aýak üstünde ýöräp, barjak ýerime baryp bilmän yzyma gaýtdym. Adamlaryň arasynda keselli, näsagy bar, işe, okuwa gitmelisi bar... Resmiler bu zatlar barada pikir etmeýärler” diýip, aşgabatly 50 ýaşlaryndaky Ýazly daýy aýdýar.
Türkmenistanda uly desgalaryň açylyş dabarasyna döwlet edara-kärhanalarynyň işgärleri, ýokary okuw jaýlarynyň studentleri we mekdep okuwçylary gatnaşdyrylyp, şol güni köplenç okuw we iş ýatyrylýar. Geçen aýda Aşgabatda täze aeroportuň açylyş dabarasyna müňden gowrak adam gatnaşdyryldy.


text:
Şeýle hem okaň
05.12.2019 | Döwrebap ýyladyşhana açyldy
28.11.2019 | Türkmenistan Ýewraziýanyň telekommunikasiýa aragatnaşyk merkezine öwrülýär
27.11.2019 | Türkmenistanda iň täze aragatnaşyk tehnologiýalarynyň halkara sergisi we pudaklaýyn maslahat geçirilýär
23.11.2019 | Birža täzelikleri
21.11.2019 | BMG-niň sebit maksatnamasynyň forumy jemleýji resminamany — Aşgabat başlangyjyny kabul etdi
21.11.2019 | Lebap welaýatynyň şalyçylary döwlet tabşyrygyny amal etdiler
Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalarynda geleşikleriň 30-sy hasaba alyndy.
Daşary ýurt puluna Owganystandan gelen telekeçiler Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilen uçar kerosinini we suwuklandyrylan gazy satyn aldylar, «Türkmengaz» döwlet konserninde öndürilen tehniki kükürt BAE-den we Türkiýeden gelen işewürleriň geleşikleriniň esasyny düzdi. «Türkmensenagat eksport-import» açyk paýdarlar jemgyýetiniň önümi bolan karbamidi bolsa Panamanyň işewür toparlarynyň wekilleri satyn aldylar.
Bulardan başga-da, Russiýadan, BAE-den, Türkiýeden, Gonkongdan, Özbegistandan, Gyrgyzystandan gelen telekeçiler daşary ýurt puluna reňksiz aýnany, portlandsementi, nah ýüplügi we pagta süýümini satyn aldylar. Geleşikleriň jemi bahasy ABŞ-nyň 22 million dollaryna golaý boldy.
Manat serişdelerine Russiýadan, Beýik Britaniýadan, Kanadadan, Türkiýeden gelen telekeçiler jemi bahasy 4 million 544 müň manatlykdan gowrak nah ýüplügi satyn aldylar.
Ýurdumyzyň telekeçileri içerki bazar üçin bahasy 2 million 820 müň manatlyk «Türkmengaz» döwlet konserninde öndürilen ýokary dykyzlykdaky polietileni satyn aldylar.
Copyright 2012-2019 Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi - Türkmenistan bu gün


text:
• 30 Shilde, 2019
Jazaıyn dep jazbaısyń, aıtaıyn dep aıtpaısyń, kóziń kórip, qulaǵyń estigen soń, amalyń taýsylyp, dińkeń quryǵan soń qolǵa qalam ustaısyń. Onyń ústine qıyn zamanda ımperııa ıyqtan basyp tursa da, tilge tıek, oıǵa buǵaý salsa da aıtaryn aıtyp ketken Alash arystary osyndaı halde oıǵa oralady. Tulǵasy taýdaı bolyp, ultym, jurtym degen úni qulaq túbinen shyńyldaıdy.
Qoǵam • 19 Shilde, 2019
Ǵasyr burynǵy oqýlyqtardaǵy ǵaqlııa
«Bu dúnıeden túrli danyshpandar, sheshender, sheberler, batyrlar, aqyndar kóp ótken. Osyndaı adamdar ózimizdiń qazaqtyń arasynda da az bolmaǵan. О́z jurtyna jumys qylyp, eńbegi sińgen adamdardy qadirleý – eldiktiń belgisi», depti sanaly ǵumyryn ult qyzmetine arnaǵan Alash arysy Halel Dosmuhameduly.
Rýhanııat • 18 Shilde, 2019
Jurtym dep kelgen jetkinshekter
Atyraý óńirinde qazaq tili men ádebıeti páni boıynsha shetelderdegi qazaq dıasporasyna arnalǵan «Qazaqstan – ata jurtym, qasıetim – ana tilim» atty XVI halyqaralyq olımpıada ótken edi. Bul olımpıadanyń maqsaty – álemniń 40-tan asa elinde ómir súrip jatqan qandastardyń mektep jasyndaǵy ul-qyzyn atajurtyna shaqyryp, elimen tabystyrý, jurtymen qaýyshtyrý, tiliniń qadir-qasıetin uqtyrý bolatyn. Bul bilim saıysyna alys-jaqyn jeti memleketten 62 oqýshy qatysty.
Rýhanııat • 15 Shilde, 2019
«Bul dalany anam jaspen sýarǵan, Bul dalada atam qolǵa tý alǵan, Bul dalaǵa jylap kelip ýanǵam, Bul dalany kórip alǵash qýanǵam...» dep uly dalamyzdy jyr dúldili Qasym Amanjolov jyrlaǵan edi. Osy qasıetti jerdi janyn salyp qorǵaǵan babalaraǵa búgingi bar qazaq uqsasa deısiń!
Rýhanııat • 10 Shilde, 2019
Jaqynda ıman jolynda júrgen ıbaly azamat anasynyń alty beleske shyqqanyna jáne eki ulynyń súndetke otyrǵanyna arnap toı jasady. Barlyq qareket ulttyq úlgide boldy. Ýly aq-qyzyldyń ornyn, qasıetti qymyz ben shubat basty. Toı tizginin qazaq óneriniń qabyrǵaly qaıratkeri, halyqtyq ádet-ǵuryptyń týyn kóterip, ata saltty áspettep júrgen, qart qalaı bolý kerek degendi san qyrynan astarlaı ashyp kórsetetin, sóz qudiretiniń qunyn tereń uǵatyn Bekjan Turysov aldy.
Rýhanııat • 01 Shilde, 2019
«Yndyny taza – ımandy» depti uly aqyn. Iá, kún nuryndaı shapaǵattyń san túri bar. Shákárim shapaǵaty – ıman shapaǵaty. Oǵan taıaýda ǵana qolymyzǵa tıgen «Imanym» atty jınaǵyn túp qotara túgel oqyǵanda kóz jetkizdik.
Qoǵam • 20 Maýsym, 2019
Ult tiline, ult rýhanııatyna jaqyn keletin latyn grafıkasyna kóshetin ýaqyt jyl sanap jaqyndap keledi. Áli ýaqyt bar ǵoı dep arqany keńge salý kemel istiń aıasyn keńitpeıdi. Sebebi alǵa qoıǵan eldik iske yrǵalyp-jyrǵalyp júrý jaraspaıdy.
Aımaqtar • 19 Maýsym, 2019
Jambyl oblysynda respýblıkalyq aqparattyq-nasıhattaý aptalyǵy ótti
Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń Til saıasaty komıteti Jambyl oblysy ákimdigimen birlesip respýblıkalyq aptalyq aıasynda 2019 jylǵy 24-28 maýsym aralyǵynda Taraz qalasynda jáne Asa, Sarykemer kentterinde aqparattyq-nasıhattaý respýblıkalyq aptalyǵyn ótkizedi.
Qoǵam • 18 Maýsym, 2019
Bir úzim nan úzilip bara jatqan ómir otyn óshirmeı, saqtap qalady. Bir úzim nan úshin pende qııanatqa da barýy múmkin. Bir úzim nan úshin bir kezderi adamdar jan alyp, jan berip, sergeldeńge túsken.
Qazaqstan • 17 Maýsym, 2019
Jańa Álipbı til tabıǵatyn buzbaıdy
Ult tiline, ult rýhanııatyna jaqyn keletin latyn grafıkasyna kóshý jyl sanap jaqyndap keledi. Áli ýaqyt bar ǵoı dep arqany keńge salý kemel istiń aıasyn keńitpeıdi, qaıta taryltady.


text:
13 Tamyz, 2019 NEWS
Múgedek kelinshek din ókilderinen jat aǵymǵa kirip ketken baýyryn jónge salýdy surady (vıdeo)
Jat aǵym jetegindegi erin qaıtarýdy suraǵan áıeldiń muń-zaryn tyńdar qulaq bolsa...
О́zin ekinshi top múgedegimen dep tanystyrǵan — Sádýaqasova Aıgúl Myńjanqyzy sálafızm baǵytyn ustanǵan týǵan baýyrynyń jubaıy ekeýi úıge dep jınaǵan qomaqty qarjylaryn «qaryzǵa» dep alyp, qaıtarmaı júrgenin aıtty. Áleýmettik jeli arqyly vıdeoúndeý joldaǵan kelinshek din ókilderinen baýyryn jónge salýdy surap, kóz jasyn toqtata almady.
«Otbasymda bolǵan hıkaıamdy sizderge aıtyp, kómek suraǵym keledi. 2017 jyly kúıeýim meniń baýyryma ekeýmiz 5 jyl boıy «Turǵyn úı jınaq bankinde» jınaǵan 1 mıllıon 850 myń teńgeni qaryzǵa berdi. Meniń baýyrym sálafızm baǵytyndaǵy adam. Ol aqshany alǵan kezde, eki aptadan keıin qaıtaratynyn aıtqan. Sodan beri 2 jyl ótti, onyń aqshamyzdy qaıtaratyn oıy joq. Ol din jolyn ustanǵan jan bola tura, jaqyndaryna qalaı ǵana osylaı isteı alady?! О́zi óte tabysty kásipker, jeke bıznesi bar»,-deıdi ol.
Aıgúldiń sózinshe, kúıeýi baýyryna aqsha bergen kezde áıeline aıtpaǵan. 18 jyl boıy páter jaldap turatyn otbasynyń bar jıǵan-tergeni bir kúnde joq bolǵan.
«Kúıeýim óte sengish adam, baýyryma aqshany menen jasyryp bergen. Ol da qaryzǵa alǵanyn aıtpaǵan. Sol sebepti qoǵamnan, ardaqty analar men din ókilderinen shyndyqqa qol jetkizýime kómek berýlerin suraımyn! Maǵan bótenniń dúnıesi qajet emes, tek baýyrym aqshamyzdy qaıtarsa eken! Meniń kúıeýim zeınetker, biz 18 jyl boıy páter jaldap turyp kele jatyrmyz. Qojaıynymyz kez-kelgen ýaqytta páterin satsa, biz dalada qalamyz. Bul aqshany bolashaqta páter alsaq degen nıetpen jınaǵan edik. Endi onyń qaıtatynyna eshqandaı úmit joq»,-deıdi keıipkerimiz.
Baýyrynyń isi úshin uıalatynyn aıtqan Aıgúl onyń rýhanı ustazdary onymen sóılesip, tezge salsa deıdi.
«Rýhanı ustazdary meniń baýyrymmen sóılesip, ony týra jolǵa salyńyzdarshy. Alla jolyndaǵy adam osylaı jasaı ma, bul degenińiz aýyr kúná ǵoı?! Men týǵan baýyrymnyń osylaı jasap ketkeni úshin kún eki jyl boıy jylap kele jatyrmyn. Sizderden kómek suraý sońǵy úmitim bolyp otyr»,-dedi Aıgúl Myńjanova.
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir


text:
14 Qazan, 2019 NEWS
9 aıdaǵy ekonomıkalyq ósim – 4,3%
QR Premer-Mınıstri Asqar Mamınniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda 2019 jylǵy qańtar-qyrkúıektegi respýblıkalyq bıýdjettiń oryndalýy jáne elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damý qorytyndylary qaraldy.
QR ulttyq ekonomıka mınıstri R. Dálenov, Ulttyq bank tóraǵasy E. Dosaev, Premer-Mınıstrdiń Birinshi orynbasary – qarjy mınıstri Á. Smaıylov, «Atameken» UKP basqarma tóraǵasy A. Myrzahmetov ekonomıkanyń, bank salasynyń jaǵdaıy, respýblıkalyq bıýdjettiń oryndalýy, memlekettik satyp alýdaǵy jergilikti qamtý máseleleri týraly baıandady, Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Ǵ. Esqalıev, Qyzylorda oblysynyń ákimi Q. Ysqaqov, Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Q. Aqsaqalov óńirlerdegi jaǵdaı týraly baıandady.
Osy jyldyń qańtar-qyrkúıek aılarynda JIО́ ósimi ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 4,3% qurady. Qurylysta – 13,5%, saýdada – 7,6%, kólik salasynda – 5,5%, óńdeý ónerkásibinde, sonyń ishinde mashına jasaýda – 18,2%, jeńil ónerkásipte – 19%, metall kenderin óndirýde – 16,1%, munaı óńdeýde – 7,2%, baılanys qyzmetinde – 4% oń ósim baıqalady.
Ulttyq qordyń aktıvteri 2,4%-ǵa $59,4 mlrd deıin ulǵaıdy, respýblıkalyq bıýdjet kiristeri – 7677,6 mlrd tg (jospardyń 100,8%), ósim qarqyny 112,6% qurady. Halyqtyń jan basyna shaqqandaǵy ataýly aqshalaı tabysy 2019 jylǵy qańtar-shildede 686 myń teńgeni qurady jáne 2018 jyldyń tıisti kezeńimen salystyrǵanda ataýly máninde 10%-ǵa, naqty máninde 4,7%-ǵa ósti.
Sonymen qatar, birqatar bıýdjettik baǵdarlamalar ákimshilerinde bıýdjet qarajattaryn ıgerýsiz qaldyrý jaǵdaılary baıqalady, eń kóp soma ekologııa mınıstrliginde – 1,5 mlrd teńge, mádenıet jáne sport mınıstrliginde – 1 mlrd teńge, saýda mınıstrliginde – 0,9 mlrd teńge, Almaty ákimdiginde – 2,2 mlrd teńge, Almaty oblysy ákimdiginde – 1,1 mlrd teńge, Túrkistan oblysy ákimdiginde – 1 mlrd teńge, Shyǵys Qazaqstan jáne Qaraǵandy oblystary ákimdikterinde – 0,8 mlrd teńgeden, Batys Qazaqstan oblysy ákimdiginde – 0,7 mlrd teńge, Aqmola oblysy ákimdiginde – 0,6 mlrd tg.
9 aıda ST-KZ boıynsha jergilikti qamtýdyń eń joǵary kórsetkishterine Qyzylorda oblysynda jeńil ónerkásip salasynda (46%), Pavlodar oblysynda jıhaz (59%), azyq-túlik jáne qurylys salalarynda (54%) qol jetkizildi.
– 9 aıdyń qorytyndysy boıynsha ekonomıka ósiminiń negizgi bazalyq kórsetkishteri boıynsha Atyraý, Shyǵys Qazaqstan, Túrkistan, Jambyl, Pavlodar oblystary ákimdikteriniń oń jumysyn atap ótkim keledi. Bul artta qalýshy óńirler úshin jaqsy úlgi. О́z kezeginde, keıbir ákimdikterde birqatar kórsetkishter boıynsha tómendeý baıqalady, – dep A. Mamın, óńir basshylaryna atalǵan jaǵdaıdy qysqa merzim ishinde túzeýdi tapsyrdy.
Úkimet basshysy ákimderdiń jergilikti qamtý boıynsha bekitilgen ındıkatorlardy oryndaý úshin barlyq qajetti sharalardy qabyldaýy qajet ekenin, sondaı-aq, zańnama, ındýstrııalyq sertıfıkat jáne ST-KZ sertıfıkaty talaptarynyń oryndalýyn qamtamasyz etý qajet ekenin aıtty.
Premer-Mınıstr Qyzylorda, Pavlodar jáne Túrkistan oblystarynyń ákimdikteriniń satyp alýdaǵy qazaqstandyq qamtý úlesin arttyrý jumysyndaǵy jaqsy kórsetkishterin atap ótti. Úkimet basshysy «Atameken» UKP pen Qarjy mınıstrligine ákimdiktermen memlekettik satyp alýdy júrgizý boıynsha durys jumys atqarý turǵysynan qosymsha semınarlar ótkizýdi tapsyrdy.
– Osy josparlanǵan kórsetkishterge qol jetkizý boıynsha óńirler basshylarynyń jumysy baǵalanatynyn taǵy da atap ótemin, – dep túıindedi A. Mamın.
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir


text:
20 Qazan, 2019 Aımaqtar
Balalar qaýipsizdigi – basty nazarda
Jambyl oblysynyń Shý aýdanynda keń kólemdi «Qaýipsiz mektep avtobýsy» aksııasy ótkizildi. Balalardy bilim berý uıymdaryna tasymaldaýdy uıymdastyrý barysynda olardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan shara mektep avtobýstarynyń tasymaldaýdy júzege asyrýy kezinde jol-kólik oqıǵalarynyń aldyn alýdy kózdeıdi.
Aksııany ótkizý kezinde aýdandaǵy bastaýysh synyp oqýshylarynyń arasynda «Baǵdarsham» dep atalatyn 76 kórme, beıneleý ónerinen 105 saıys jáne osy baǵyt boıynsha 576 tárbıe saǵaty uıymdastyrylypty. Osy is-sharalar barysynda aýdan oqýshylaryna jol erejesine qatysty vıdeorolıkter de kórsetilgen. Sonymen qatar, respýblıkalyq aksııa aıasynda aýdandyq polısııa bóliminiń qyzmetkerleri men aýdan ákimdigine qarasty bilim bóliminiń mamandary birlese jumys atqaryp, aýdandaǵy 24 mektepte «Abaılańyz, balalar!» atty taqyrypta túsindirý jumystaryn júrgizgen.
Aıta ketý kerek, dál osy aksııanyń maqsatyna sáıkes, aǵymdaǵy aıdyń basynda oqýshylar tasymalyna arnalǵan qoǵamdyq kólikterdiń tehnıkalyq jaǵdaıy zerdelengen bolatyn. Belgili bolǵandaı, aýdandaǵy 8 eldi mekennen 323 oqýshy tasymalmen oqytylady eken. Oǵan keıbir aýylda mekteptiń bolmaýy nemese bastaýysh synyptyń ǵana bolýy sebep bolyp otyr.
Joǵaryda atalǵan baıqaýǵa aýdanymyzdaǵy orta mektepterden 7 qoǵamdyq kólik qatysty. Olardyń qatarynda Shý qalasynda ornalasqan S.Seıfýllın, Tasótkel aýylyndaǵy T.Rysqulov, Kóktóbedegi Jambyl, Báıdibektegi M.Mámetova, Moıynqum aýylyndaǵy Moıynqum, Dalaqaınar aýylyndaǵy T.Áshimbaev jáne Belbasar aýylynda ornalasqan Sh.Ýálıhanov atyndaǵy orta mektepter bar. Atalǵan 7 avtokóliktiń de sanıtarlyq jaǵdaıy tekserilip, alǵashqy medısınalyq kómekke qajetti qural-jabdyqtar men órt sóndirgish quraldary da tolyq qaraldy. Tipti, ondaǵy dári-dármektiń jaramdylyq merzimderine deıin qatań tekserildi. Atqarylǵan sharalardyń nátıjesine súıene kele, aýdan ákimdiginiń bilim bólimindegi qyzmetkerler úzdik qoǵamdyq kólikterdiń júrgizýshilerin Alǵys hattarmen marapattady.
Bul sharalardyń legi ótken aptada aýdan ortalyǵynda jalǵasyn tapty. Ol aksııaǵa Jambyl atyndaǵy gımnazııa, E.Bekmahanov atyndaǵy gımnazııa, M.Maqataev atyndaǵy orta mektep jáne Shý qalasyndaǵy ál-Farabı men Abaı atyndaǵy mektepterdiń oqýshylary qatysyp, án aıtyp, myń burala bı bıledi. Aksııanyń shymyldyǵyn ashyp bergen bilim bóliminiń sektor meńgerýshisi R.Myqtybekova sóz sóılep, oqýshylarǵa sáttilik tiledi. Shara barysynda «Jol erejesin saqtańyzdar!» degen taqyryppen jolǵa sýret salý baıqaýy ótti. Nátıjesinde, júzden júırik, myńnan tulpar shyqqan oqýshylar arnaıy syılyqtarmen jáne Alǵys hattarmen marapattaldy.
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir


text:
Trafigiň çäklendirilmedik görnüşinde arzanla
30.11.2019 ý.
-
Türkmenistan — Ýaponiýa: göni howa gatnawy28.06.2019 ý. | 96
Düýn türkmen paýtagtynyň Halkara howa menziline Aşgabat — Tokio — Aşgabat ugry boýunça göni howa gatnawyny üstünlikli amala aşyran «Boing 777-200LR» ýolagçy uçary gondy.Şe
-
Aşgabat-Almata howa gatnawynyň sany artdyrylýar29.08.2018 ý. | 237
Gazagystanyň raýat uçuşy howa ýollary komitetiniň habar bermegine görä, 19-njy sentýabrdan 27-nji oktýabra çenli Aşgabat-Almata gatnawy hepdede 3 gezek, ýagny duşenbe, penşenbe we şenb


text:
Mollanepes
Mollanepes —Beýik söz ussady XIX asyrda ýaşap geçen nusgawy şahyrymyzdyr. Beýleki nusgawy şahyrlarymyza garanyňda, Mollanepesiň terjimehalyna degişli köp maglumatlar saklanyp galypdyr. Adamlarda gözel duýgulary, ajaýyp arzuwlary oýarýan şygyrlary bolan lirik şahyrymyz Mollanepes 1810-njy ýylda häzirki Sarahs etrabynda dünýä inýär. Onuň kakasyna molla Kadyrberdi diýer ekenler. Kadyrberdiniň dört ogly bolupdyr, oalryň iň kiçisi Nepes bolupdyr. Örän ylymly, sowatly adam bolansoň, onuň adynyň öňüne “molla” sözi soň goşulyp, Mollanepes diýen at ýörgünli bolýar. Umuman öňki zamanlarda şahyrlara Molla Kemine, Molla Zelili ýaly epitet bilen ýüzlenilipdir. Mollanepes ilki oba mekdebinde soňra Maryda Molla Töre ahunyň medresesinde bilim alypdyr. Has soňrak Buhar medresesini tamamlap ahunlyk derejesine ýetipdir. Gündogaryň beýik söz ussatlary Nyzamynyň, Nowaýynyň, Firdewsiniň, Jamynyň Fizuliniň, Magtymgulynyň eserlerini ürç edip okapdyr. Şahyr arap, pars dillerinden gowy baş çykarypdyr. Şonuň üçin ol pars dili şahyrlaryň goşgularyny, poemalaryny asyl nusgasyndan okapdyr. Şeýle hem ol musulmanlaryň, hristianlaryň keramatly kitaplary bolan Gurhany, Injili gowy öwrenipdir. Muny onuň özüniň ölmez-ýitmez “Zöhre-Tahyr” dessanda ulanan Musa pygamber, Isa pygamber bilen baglanyşykly rowaýatlary hem tassyk edýär. Şahyryň:
Gezdim Buhar şährin Samarkant bilen…
Seýran edip gezdim ýakyny – ýady… –
diýen setirleri onuň köp ýerlere jahankeşdelik edendigini, gözýetiminiň giň bolandygyny görkezýär. Ol öz döwrüniň görnükli şahsyýetleri bilen ýakyn aragatnaşykda bolupdyr. Şolaryň biri hem nusgawy şahyrymyz Mämmetweli Keminedir. Bu hakynda Mollanepesiň çowlugy Oguljahan eje şeýle gürrüň beripdir: “Babamyň alty aý oglan okadyp, alty aý kitap okamak, goşgy ýazmak bilen wagt geçireni hakda kakam pahyr gürrüň edip bererdi. Olar üç kişi ekenler, biri babam, ikinjisi Aman diýen adam, üçünjisi molla Kemine bolara çemeli. Olar bütin gijäni her hili kitaplar okamak, goşgy düzmek we ýomak atyşmak bilen geçirer ekenler.” Mollanepesiň nesil şejeresi şeýledir. Molla Kadyrberdiniň dört ogly bolupdyr. Olaryň birisine Agajyk bagşy diýer ekenler. Ol bu dünýäden perzentsiz ötüpdir. Beýleki ogly Ördekberdi bolup, onuň ogluna molla Erçi diýer ekenler. Şahyryň ýene bir dogany Hakberdi. Onuň perzentleri Meşret hem Ýemşik. Mollanepes öz obadaşy Bossantäç diýen gyzy söýüp oňa öýlenýär. Mollanepesiň Mämmetreýim hem Resul atly ogullary bolupdyr. Mollanepesiň Mämmetreýimden bolan agtygyna Hojanazar diýipdirler. Il içinde tutulýan ady Hojaş. Hojaşyň iki gyzy bolup, birine enesi Bossantäjiň ady dakylypdyr. Ol köp goşgy ýazar eken. Mollanepes teke türkmenleriniň Sarahsdan Mara süýşmegi netijesinde ömrüni häzirki Wekilbazar etrabynda ýaşap geçipdir. Ol il-ýurduny tüýs ýürekden söýüpdir. Şahyr öz ýurduny diňe bir wasp etmän, eýsem, daşky duşmanlardan goramaga mydam taýýar mert adam bolupdyr. Nasretdin şanyň goşunlary Hemze Mürzäniň ýolbaşçylygynda 1861-nji ýylda Marynyň üstüne ýöriş edýär. Basybaljylara garşy şol gazaply söweşlere eli ýaragly gatnaşan şahyr şol söweşde agyr ýaralanýar. Şahyr şol ýarasyndan aýňalyp bilmän 1862-nji ýylda 52 ýaşynyň içinde aradan çykýar. Ony Marydaky Hoja Abdylla baba gonamçylygynda Gowşut hanyň ýanynda jaýlaýarlar. Onuň nesilleri häzir Mary, Murgap, Wekilbazar, Sakarçäge etrabynda ýaşaýarlar.
DÖREDIJILIGIEdit
Mollanepes döredijilik işine ýaşlykdan başlap, halk eserleri, türkmen we gündogar halklarynyň edebi ýadygärlikleri bilen içgin tanşypdyr hem-de şygyr sungatynyň inçe tilsimlerini ele alypdyr. Ol köp sanly goşgulary hem-de halkyň uly söýgüsini gazanan “Zöhre-Tahyr” dessaony bilen türkmen halkynyň aňynda ebedilik orun aldy. Şahyryň döredijiliginiň esasy bölegi söýgi-ahlak, öwüt-nesihat häsiýetli şygyrlardyr. Söýgi-ahlak: Mollanepesiň döredijiliginde yşky-ahlak häsiýetdäki şygyrlar esasy orny eýeleýär. Ol bu meselelere bagyşlap ýazan “Bäri gel”, “Haýrana galar”, “Söwdügim”, “Istäp ki gözel ýary”, “Kakar” ýaly onlarça goşgularynda türkmen gelin-gyzlarynyň ahlak sypatlaryny, görk-görmeklerini, edim-gylymlaryny taryplamak bilen birlikde, ýaşaýşyň gönezligi söýgi diýen pikiri orta atypdyr. Öwüt-nesihat: Mollannepes öwüt-nesihat häsiýetdäki şygyrlarynda adamlara agzybirlikde hem-de özüňe berlen az pursatlyk ömre erk edip ýaşamaklygy ündew edýär. Şahyryň bu ugurdan ýazan goşgularynyň içinde “Ner gezgin” hem-de “Aňsa” goşgulary özüniň ähmiýeti taýdan has-da tapawutlanýar.
“ZÖHRE-TAHYR” DESSANYEdit
Temasy, köp görnüşliligi. Mollanepes sözleriň süýjüsinden saýlap şygyr döretmek bilen birlikde, halk rowaýatlary esasynda “Zöhre-Tahyr” dessanyny-da ýazýar. Mollanepesden öň XVI asyrda ýaşap geçen özbek şahyry Saýýady hem “Tahyr we Zuhra” atly bir poema ýazýar. Ýöne bu poema gysga bolup, wakalar anyk berilmeýär. Edebiýat taryhynda bu sýužeti dessançylyk tärinde işlän ýeke-täk şahyr Mollanepesdir. Şahyr bu sýužeti täzeden işlemek, öz arzuw-hyýallaryny, oý-pikirlerini dessanyň içinde goşgy görnüşinde bermek bilen, ony millilik häsiýeti bilen-de baýlaşdyrypdyr.
ÇeşmeEdit
Gollanma [[]]


text:
2019 jyldyń jeltoqsan aıynyń 4-juldyzynda Azamattyq qorǵanys joǵary kópsalaly kolledjiniń stýdentterimen Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Qasym-Jomart Toqaevtyń «Syndarly qoǵamdyq dialog – Qazaqstannyńturaqtylyǵy men órkendeýinińnegizi» atty alǵashqy joldaýyna aqparattyq saǵat ótkizildi. Aqparattyq saǵat barysynda joǵaryda atalǵan joldaýdyńár bólimine naqtylaı toqtalyndy. Joldaýda elimizdiń Читать далее …
«Uly dala tarihy men rýhyn bolashaqqa jalǵaǵan…»
27 qarasha kúni M. Jumabaev atyndaǵy Aqmola oblystyq ámbebap ǵylymi kitaphanasynda«Rýhani jańǵyrý» memlekettik baǵdarlamasyn júzege asyrý aıasynda tarihshy, jazýshy-dramatýrg, pedagog, etnograf, ǵalym Jambyl Omaruly Artyqbaevqa arnalǵan «Uly dala tarihy men rýhyn bolashaqqa jalǵaǵan…» atty shyǵarmashylyq keshi ótti jáne avtordyń «Abylaı Читать далее …
Egemen Qazaqstan gazetiniń 100 jyl
2019 jyldyń 26 qarashasynda Ishki saıasat basqarmasynyńqoldaýymen Egemen Qazaqstan gazetiniń 100 jyldyq mereıtoıyna arnalǵan konferentsiıa bolyp ótti. M.Jumabaev atyndaǵy AOÁǴK «Egemenniń toıy – eldiń toıy»attyaqparattyq kitapkórmesin uıymdastyrdy. Kórmege jýrnalistika jáneEgemen Qazaqstan gazeti týraly, ár jyldary Aqmola oblysy, osy mereıtoı boıynsha Читать далее …
«ELORDA – ELDIŃ BIRLIGI, ELBASY ERLIGI. LIDER, NAZNAChENNYI VREMENEM»
Qazaqstannyń qazirgi Táýelsizdigi – bul halyq pen memlekettiń ereń eńbeginiń arqasynda jetken fenomen. Árbir Táýelsiz eldiń siıaqty, bizdiń eldiń de óz Elbasysy, Prezidenti bar. Biztolyqsenimdilikpen N. Nazarbaev Táýelsiz Qazaqstannyń negizin qalaýshy dep aıta alamyz. Barlyq álemmen moıyndalǵandaı, bizdiń Prezident – Читать далее …
Bolashaq búginnen bastalady
2019 jyldyń 24 qarashasynda shetel tilderindegi ádebietter bóliminde «Poliglot» jobasy aıasynda Qazaqstan Respýblikasynyń Tuńǵysh Prezidenti kúnine arnalǵan «Sunday Meetings» lingvistikalyq klýbynyń birinshi otyrysy ótti. Basty taqyryp: «Bolashaq búginnen bastalady. Býdýee nachinaetsıa segodnıa. Global Prospects of Kazakhstan» Qazaqstandyq patriotizmdi qalyptastyrý, elimizdiń Читать далее …


text:
TürkmenStatyň Internet-saýtynyň “Statistik klassifikatorlar” mowzugynda “Türkmenstandartlary” baş döwlet gullugy tarapyndan 2019-njy ýylyň 04-nji oktýabrynda 290-iş belgili buýruk bilen tassyklanyp üýtgetme girizilen TDS 617–2012 ... giňişleýin
09.10.2019
1949-njy ýylyň 1-nji oktýabrynda döwlet Başlygy Mao Szedun Hytaý Halk Respublikasynyň döredilendigini jar etdi, munuň özi Hytaýyň taryhynda täze wajyp tapgyry aňladypdy, gülläp ösýän we kuwwatly döwlet döretmek ýolunda möhüm ädim bolupdy. Hytaý garaşsyz, özbaşdak we parahatçylykly daşary syýasata eýerýär hem-de ählumumy syýasy we ykdysady gurluşa uly täsir edýär – diýlip, HHR-yň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly Ilçisi Sun Weýdunyň makalasynda aýdylýar. giňişleýin
01.10.2019
2-nji sentýabrda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Halk Maslahatynyň Diwanynyň Iş dolandyryjysynyň, nebitgaz toplumynyň ýolbaşçylarynyň hem-de Aşgabat şäheriniň häkiminiň gatnaşmagynda iş maslahatyny geçirdi. Maslahatda Garaşsyzlyk gününe we Halk maslahatynyň nobatdaky mejlisine taýýarlyk görlüşine, şeýle hem beýleki birnäçe meselelere garaldy.
Ýakyn wagtda ýurdumyzyň baş baýramçylygynyň — Watanymyzyň mukaddes Garaşsyzlygynyň 28 ýyllygynyň hormatyna geçiriljek dabaralar, şeýle hem 25-nji sentýabrda paýtagtymyzda geçiriljek Halk Maslahaty jemgyýetiň we döwletiň durmuşyndaky möhüm jemgyýetçilik-syýasy wakalar bolup durýar. giňişleýin
02.09.2019
28-nji awgustda Daşary işler ministrliginde Türkmenistanda Durnukly ösüş maksatlaryny we 2030-njy ýyla çenli durnukly ösüşiň Gün tertibini durmuşa geçirmek boýunça Iş toparynyň mejlisi geçirildi.
Duşuşyga Durnukly ösüş maksatlaryny durmuşa geçirmek boýunça Iş toparynyň agzalary, ýurdumyzda işleýän daşary ýurtlaryň diplomatik wekilhanalarynyň we halkara guramalaryň ýolbaşçylary gatnaşdylar. giňişleýin
28.08.2019
Gurban baýramynyň nurana günlerinde Mekgä we Medinä gidip, haj parzyny berjaý eden türkmen zyýaratçylarynyň topary Watanymyza sag-aman dolanyp geldiler. giňişleýin
25.08.2019
24-nji awgustda Döwlet medeniýet merkeziniň Mukamlar köşgünde Türkmenistanyň Prezidentiniň yglan eden «Türkmeniň Altyn asyry» atly bäsleşiginiň çäklerinde ýaş aýdymçylaryň arasynda her ýyl geçirilýän «Ýaňlan, Diýarym!» telebäsleşiginiň jemleýji tapgyry geçirildi. giňişleýin
24.08.2019


text:
ATAMYRAT HAN
Atamyrat han, Köneürgenç etrabynda ýaşan ýomutlaryň öküz urugynyň gutlubaý tiresinden bolup, ýaş wagtynda Hywa medresesinde bilim
alýar. Ol Hywa hanlygynda ýaşaýan türkmenleriň 1855-67-nji ýyllarda garaşsyzlyk ugrundaky göreşine
baştutanlyk edipdir. Türkmenleriň bu gozgalaňy XIX. asyrda Orta Aziýada bolan halk hereketleriniň iň
ulusydyr. Atamyrat hanyň kakasy (dädesi) Arazmuhammet serdar we agasy Amanniýaz serdar Hywa goşunynyň hataryndaky türkmenlere baştutanlyk edip birnäçe gezek harby ýörişlere
gatnaşypdyr. Emma Mary töwereklerinde edilen harby ýörişleriň birinde Amanniýaz serdar milli duýgudaşlyga eýerip, öz türkmenlerine garşy söweşmekden boýun gaçyrandygy üçin, Hywa hany ony beýik minaradan zyňdyryp öldürdipdir. Onsuz-da türkmenler bilen Hywa hanynyň arasynda ýer-suw meselesi barada ýiti gapma-garşylyk dowam
edýärdi. Bu waka-da onuň üstesine bolýar. Hywa hanynyň eden-etdiligine garşy Atamyrat hanyň ýolbaşçylygynda türkmenler köpçülikleýin baş göterýärler. Sarahs söweşinde Mädemin han öldürilenden soňra (1855), Hywada Abdylla han tagta çykýar. Ol, Maý-Awgust aýlarynda Hywa türkmenleriniň gozgalaňyny basyp ýatyrmaga synanyşýar welin ony başarmaýar we türkmenler
onuň üstünden ýeňiş gazanyp özüni-de öldürýärler. Şondan soňra Atamyrat han, türkmenleriň baştutany hökmünde ykrar edilýär we onuň at-abraýy has
ýokary galýar. Abdylla handan soňra Hywada tagta çykan Gutlumyrat han, türkmenlere garşy gazaply göreş alyp barýar, ýöne türkmenler ony ýeňýärler.
Hywada, öz garyndaşlary tarapyndan öldürilen Gutlumyrat handan soňra tagta 34 ýaşly Seýit Muhammet han çykýar (1856-64). Atamyrat hanyň
12 ýyllap alyp baran göreşiniň iň soňkysy 1867-nji ýylda basylyp ýatyrylýar we ol öz 40 öýli
garyndaşlary bilen Balkan taraplaryna gaýdýar. ýöne Atamyrat han, 1873 -nji ýylda Orslaryň Hywa hanyny basyp ýatyrmagy bilen öz dogduk mekanyna gaýdyp barýar we ölýänçä ol ýerde ýaşaýar. Türkmen taýpa-tireleriniň arasynda dowam eden agzalaçylyklaryň Atamyrat hanyň, garaşsyzlyk ugrunda alyp baran göreşlerine uly zarba
uranlygyny-da ýatlap geçmek gerek.
Atamyrat han
ATAMYRAT HAN


text:
Eýranyň milli gaz kompaniýasynyň (EMGK) resmi internet saýtynda ýerleşdirilen maglumatyna degişlilikde, Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi şu aşakdakylary belleýär.
EMGK-niň esassyz we obýektiw bolmadyk maglumatyna öz tarapymyzdan Kompaniýanyň türkmen tarapyna bolan bergisini üzmek bilen bagly meselede hemmäni ýalňyş pikire ugrukdyrmak synanyşygy hökmünde garaýarys.
Hususan hem, «Türkmengaz» Döwlet konserni tarapyndan üpjün edilýän gazyň hili we möçberi bilen bagly şertnamanyň düzgünleriniň bozulmagy baradaky tassyklama hakykata laýyk gelmeýar.
Hakykatda, Eýrany tebigy türkmen gazy bilen üpjün etmek hakyndaky şertnamanyň ýerine ýetirilmeginiň dowamynda EMGK tarapyndan öz üstüne alynan borçlarynyň ençeme gezek ýerine ýetirilmändigi bellenilipdi. Hususanda, Şertnamanyň esasy ýörelgeleriniň biri «take or pay» - «al ýa-da töle» bolup durýandygyna garamazdan, Eýranyň milli gaz kompaniýasy birnäçe ýyllaryň dowamynda şertlendirilen gazyň esli möçberiniň alynmagyny üpjün etmedi. Şol bir wagtda, Kompaniýa türkmen tarapyna hiç hili maliýe öwez töleglegrini üpjün etmedi.
EMGK-niň geçirilen «köpsagatlyk netijesiz gepleşikler» baradaky birtaraplaýyn beýannamalary delilsiz we esassyz bolup durýar.
Şunuň bilen baglylykda hut türkmen tarapynyň başlangyjy bilen Eýranyň nebit ministrliginiň we EMGK-niň wekilleri bilen yzygiderli esasda gepleşikleriň geçirilendigini bellemelidir. Bu ugurda türkmen tarapy diňe bir uzakmöhletleýin Şertnama boýunça gazyň iberilmegi bilen baglylykda ýüze çykýan meseleleriň çözülmegine gönükdirilen anyk teklipler bilen çäklenmän, gaz pudagyndaky türkmen-eýran hyzmatdaşlygyny giňeltmäge degişli teklipler bilen hem çykyş etdi. Türkmen tarapynyň bu konstruktiw çemeleşmeleri esasynda gaz ulgamyndaky Türkmenistanyň we Eýranyň arasyndaky hyzmatdaşlygyň wajyp meseleleri boýunça netijeleri gazanmaga mümkinçilikler döredi.
Kompaniýanyň «iki kompaniýalaryň arasyndaky hukuk jedeline Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň gatyşmagy Şertnamanyň bozulmagy» diýen belligi nädogry maglumatyň nusgasy bolup durýär.
Bu ýagdaýda kadanyň bozulmagy hiç bir düzgün boýunça esaslandyrylyp bilinmeýär. Sebäbi şuňa meňzeş meseleler söwda şertnamalarynda ýa-da ylalaşyklarynda bellenilmeýär. Şol bir wagtyň özünde, hemmelere mälim bolşy ýaly, islendik döwletiň daşary syýasat edarasynyň esasy wezipeleriniň biri ýurduň bähbitlerini (şol sanda ykdysady), onuň raýatlarynyň we ýuridiki şahslarynyň hukuklaryny goramak bolup durýar. Ýokarda agzalan meseläni şöhlelendirmekde Türkmenistanyň DIM-niň işjeňligine hut şu nukdaýnazardan düşünmeli.
Türkmenistanyň DIM-niň
Metbugat gullugy


text:
OPEC+ 2019-njy ýylyň 17-18-nji aprelinde Wenada ministrler duşuşygyny geçirmegi meýilleşdirýär, diýip OPEC-iň baş sekretary Mohamed Barkindo žurnalistlere habar berdi. Bu barada TASS Bloomberge salgylanyp habar berýär.
Bu duşuşykda OPEC+ ylalaşygynyň nebitiň çykarylyşyny gündelik 1,2 mln barrel çäklendirmek baradaky şertleri üýtgedilip bilner. OPEC+ ylalaşygynyň ministrler gözegçilik geňeşiniň ýakyndaky mejlisi 17-18-nji martda Bakuda geçiriler.
Nebitiň çykarylyşyny günde 1,2 mln...
Hytaý 2018-nji ýylda dünýäde nebiti import ediji iň iri döwlet bolmagynda galdy, bu orny ol 2017-nji ýylda ABŞ alypdy. Geçen ýylda ýurduň importy 10,1 göterim artyp, 461,9 mln tonna nebite ýa-da günde 9,24 mln barrele deň boldy, diýip «Praým» habar berýär.
Dekabr aýynda HHR-iň nebit importy ýyllyk aňlatmada 30 göterim artdy we 43,78 mln tonna ýa-da...
2019-njy ýylyň 12-13-nji ýanwarynda Samarkand şäherinde (Özbegistan Respublikasy) «Merkezi Aziýa — Hindistan» atly Dialogynyň daşary işler ministrleriniň derejesindäki birinji duşuşygy geçirildi. Maslahatyň işine Türkmenistanyň, Özbegistanyň, Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň, Täjigistanyň, Hindistanyň, Owganystanyň daşary işler ministrlikleriniň ýolbaşçylary gatnaşdylar.
Duşuşygyň barşynda gatnaşyjy ýurtlaryň arasyndaky söwda-ykdysady, medeni-ynsanperwer we beýleki ulgamlarda özara bähbitli hyzmatdaşlygy has-da pugtalandyrmagyň mümkinçiliklerini ara alyp maslahatlaşdylar.
Duşuşygyň çäklerinde taraplar...
Türkmenistanyň nebitgaz pudagy üçin inžener-tehniki işgärleri taýýarlamak meselelerine aýratyn üns berilmelidir. Bu barada Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow geçen anna güni Ministrler Kabinetiniň nobatdaky mejlisinde belledi. Onda döwlet ykdysady we durmuş syýasatynyň meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy, täze taslamalara hem-de milli maksatnamalary amala aşyrmak boýunça möhüm wezipelere seredildi, birnäçe resminamalar kabul edildi.
Mejlisiň dowamynda Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary M.Meredow...
Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalarynda geleşikleriň 36-sy hasaba alyndy.
Daşary ýurt puluna Russiýa Federasiýasyndan gelen telekeçiler poliropilen we polietilen satyn aldylar. Bulardan başga-da Russiýanyň, Beýik Britaniýanyň, Birleşen Arap Emirlikleriniň, Türkiýäniň, Gazagystanyň, Maltanyň, Owganystanyň işewürleri tehniki kükürdi («Türkmenhimiýa» DK) satyn aldylar. Şeýle hem awtoulag, portlandsement, reňksiz list aýna, buýan köküniň ergini, ýorgan-düşek toplumlary, nah...
Energetika Bileleşigi boýunça Ýewropa komissiýasynyň wise-prezidenti Maroş Şefçowiç şu ýylyň fewral aýynda Baku iş saparyny meýilleşdirýär. Onuň dowamynda ol «Günorta gaz geçelgesiniň» Konsultatiw geňeşiniň mejlisine gatnaşar. Bu barada «Report» azerbaýjan habarlar agentligi habar berýär.
«Günorta gaz geçelgesi» Hazar sebitinden tebigy gazy Gruziýanyň we Türkiýäniň üsti bilen Ýewropa ibermekligi göz öňüne tutýar.
Birinji tapgyrda «Şah Deňiz» azerbaýjan gaz...
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Ahal welaýatyna iş saparynyň çäklerinde Owadandepede gurulýan, tebigy gazdan benzin öndürýän zawodyň gurluşygynda alnyp barylýan işleriň ýagdaýy bilen tanyşlygynyň dowamynda wise-premýer, daşary işler ministri R.Meredow türkmen-ýapon hyzmatdaşlygynyň, şol sanda syýasy-diplomatik, söwda-ykdysady, ylmy-tehniki we maýa goýum ulgamlarynda gatnaşyklaryň esasy meseleleri boýunça hasabat berdi.
Wise-premýeriň belleýşi ýaly, hyzmatdaşlyk ikitaraplaýyn we köptaraplaýyn görnüşde, hususan-da, «Merkezi...
Penşenbe güni Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ahal welaýatyna iş saparyny amala aşyrdy, şol ýerde ýurdumyzyň ýangyç-energetika toplumynyň iri kärhanasynyň — Owadandepede gurulýan, tebigy gazdan benzin öndürýän zawodyň gurluşygynda alnyp barylýan işleriň ýagdaýy bilen tanyşdy.
Geçirilen gysgaça maslahatyň barşynda Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary M.Meredow nebitgaz toplumyny, şol sanda gazy gaýtadan işleýän ulgamy mundan beýläk-de okgunly ösdürmek, ýurdumyzyň...
2018-nji ýylda dünýäde hereket edýän nebit we gaz buraw desgalarynyň her aýdaky ortaça sany artdy. Geçen ýyl bu görkeziji 2017-nji ýyldaky 2029 bilen deňeşdireniňde 2211 birlige çenli artdy.
Baker Hughes amerikan nebitgaz hyzmat kompaniýasynyň şaýatlyk etmegine görä, geçen aýda buraw desgalarynyň dünýä boýunça sany noýabrda 2266 bolanlygyndan 2244 desga çenli azaldy. Şol bir wagtda dekabrdaky görkeziji...
Mary welaýatynyň Baýramaly şäherinde polietilen paket we polipropilen turba önümlerini öndürýän hususy önümçilik kärhanasy işe girizildi. Dünýäniň öňdebaryjy öndürijileriniň häzirki zaman enjamlary bilen enjamlaşdyrylan desga «Eşretli kenar» hususy kärhanasy bilen baglaşylan şertnama boýunça «Älemabat» hojalyk jemgyýetiniň gurluşykçylary tarapyndan bina edildi.
Kärhanada oturdylan tehnologik ulgam dürli polietilen örtüginiň 1800 tonnasyny hem-de diametri 20 — 60 millimetr bolan...
Aziýanyň ösüş banky (AÖB) Merkezi Aziýa energetika ulgamynyň (MAEU) içinde elektrik energiýasynyň sebitleýin söwdasyny giňeltmegi goldamak, Türkmenistanyň MAEU mümkin bolan goşulmasyny öwrenmek we ulgamyň mundan beýläk hem Owganystanda giňeldilmegi üçin karz hökmünde berilýän 4,5 million dollar möçberinde klaster tehniki kömegini goldady, diýlip bankyň saýtynda habar berilýär.
«Energiýanyň sebitleýin söwdasynyň artmagy bilen ýurtlar elektrik energiýasyna bolan ýerli...
Nebitiň dünýä boýunça bahalary 9-njy ýanwarda maýadarlaryň ABŞ bilen HHR-iň öz söwda gapma-garşylyklaryny çözüp biljekdiklerine bolan umytlarynyň netijesinde 1 göterime gola ýokarlandy.
Moskwa wagty bilen 8:25-de «Brent» söwda belgili nebitiň bir barreliniň bahasy 1,41 göterim ýokarlanyp, 59,55 amerikan dollaryna deň boldy. «WTI» söwda belgili nebitiň bahasy 1,65 göterim gymmatlap, 50,60 amerikan dollaryna barabar boldy.
7-nji ýanwarda Pekinde...
Bütindünýä banky (BB) geljek iki ýyl üçin nebitiň ortaça bahalary boýunça çaklamalaryny barrel üçin 67 dollara çenli aşak düşürdi. Bu görkeziji onuň dekabrdaky çaklamasyndan 4 dollar pesdir.
Dekabr aýynda BB geljek üç ýylda nebitiň ortaça bahasynyň barrel üçin 71 dollar derejesinde, iýundaky çaklamasynda bolsa – barrel üçin 69 dollar derejesinde kesgitledi.
«2019-njy we 2020-nji ýyllarda nebitiň bahalarynyň...
Türkmenistanyň täze, 2019-njy ýyldaky ilkinji hökümet mejlisinde «Deňiz söwda floty» ýapyk görnüşli paýdarlar jemgyýetini deňizde milli daşaýjy hökmünde kesgitlemek hakynda çözgüt kabul edildi.
Türkmenistanyň Söwda deňiz gatnawynyň kodeksine laýyklykda, Düzgünnamada ýük gatnatmak ulgamyny dolandyrmagyň hukuk hem-de ykdysady, guramaçylyk esaslary, deňiz gurşawyny goramak we saklamak, halkara gatnaşyklaryň beýleki kadalaryny berjaý etmek meseleleri kesgitlenilýär.
Milli daşaýjy derejesi Türkmenistanyň deňiz...
«Türkmengaz» döwlet konserni Dakar — Africa Eco Race afrikan ugry boýunça geçýän 11-nji ralli-reýdiň resmi hyzmatdaşy.
Africa Eco Race ralli-reýdi dünýä sportunda iň abraýly ýaryşlaryň biridir. Ýaryş Dakaryň taryhy ugry boýunça geçirilýär. Ol Marokkodan başlanýar we Günbatar Saharanyň üsti bilen Mawritaniýa geçýär we Senegalda tamamlanýar.
Ýylyň ýylyna awtoýaryşyjylar tarapyndan bolşy ýaly, olaryň janköýerleri tarapyndan hem bu özüne...


text:
5 ýyl
Logistika bazarynda
200+
hemişelik müşderiler
1000+ tonna
ýük dolanşykda
Hytaýdan harytlary gözläp
tapmak we satyn almak
Saýlap almak we GDA döwletlerine eltip bermek boýunça hyzmatlaryň bütin toplumy
Biziň başarýan zatlarymyz
Biziň hemme hyzmatlarymyz
Bu Hytaýyň eksport-import kompaniýasy, ol 5 ýyldan gowrak Hytaý bilen baglanşykly işlerde söwda-ykdysady we ulag hyzmatlarynyň giň göwrümini hödürleýär.
Saýlap almak we GDA döwletlerine eltip bermek boýunça hyzmatlaryň bütin toplumy. Biz Siziň HHR-nyň öndürijileri bilen hyzmatdaşlygyňyzy ýokary derejede howpsuzlandyrarys. Harydyň hilini barlamak üçin synag harydyny satyn alarys.
Harytlary gözlemek we satyn almak
5 günden ýokary eltip bermek
Kagyzlary resmileşdirmek
Baha üçin nusgalary üpjün etmek
Ugradylmagyň we gowuşmagyň doly gözegçiligi
Ulag hyzmatlary
Harydyň hilini barlamak
Hytaýyň islendik şäherinde sargydy ýerine ýetirmek
Terjime hyzmatlary
Howa menzilinde garşylamak we myhmanhanada otagy bronirlemek
Şertnama düzülende müşderiniň bähbitlerini goramak
Terjime hyzmatlary


text:
Başar Assad:Amerika dünýäde terrorizmi wagyz edýär.
Siriýanyň prezidenti Başar Assad dünýäde nadanlygy we ýoksullygy rowaçlandyrmak üçin Amerika ekstremizmi wagyz edýär diýdi.
Mehr habarlar gullugynyň beren habaryna görä,Siriýanyň prezidenti Başar Assad Damaskda ýaraşyk boýunça bütin dünýä geňeşiň hemde demokrat ýaşlar boýunça bütin dünýä federasiýasynyň agzalary bilen geçiren duşuşygynda egerde maksatlar hakyky we milletleriň bähbitleri esasynda bolsa käbir günbatar döwletleriň çäkli bähbitleriniň garşysynda dursa bolar diýip nygtady.
arzly maksatlardan arka çykmagyň köp bahasy bardyr we Siriýa ilaty hem ýurdy we ýurdyň garaşsyzlygyny goramak ugurda köp çykdaýjy edendirler diýip Başar Assad sözüne goşdy.
Assad şeýle-de Siriýanyň goşuny we ilaty Saud Arabystan,Amerika we olaryň hemaýaty astyndaky terrorçylaryň garşysynda ýeňiş gazanyp duşmanlary şowsyzlyga uçradandyrlar diýip nygtady.


text:
Abazalar
Abazalar - esasan, Garaçaý-Çerkes Respublikasynda ýaşaýan halk. Olaryň käbir toparlary Adygeý Respublikasynda hem de Kislowodsk raýonunda duş gelýär. Ilatynyň sany 25 müň adam (1970). Abazalaryň ep-esli bölegi 19-njy asyryň 60-njy ýyllarynda Türkiýe göçüp barýar. Abazalaryň dili kawkaz dilleriniň adygeý-abhaz toparyna girýär. Olaryň asly musluman-sünnilerdir. Abazalaryň ata-babalary Gara deňziň gündogar kenarynda yaşapdyr. Etniki taýdan iki topara - tapaita we şkaraua diýen taýpalara bölünýär. Bu taýpalaryň dil aýratynlyklary häzir hem bar. Esasy kärleri geçmişde uzak öri meýdanlarynda mal bakmak, ekerançylyk, demirçilik hünärmentçiligi we ýüň-ýüplük egirmek bolupdyr. Biziň günlerimizde maldarçylyk, ekerançylyk, käbir ýerlerde emeli suwaryş arkaly bagçylyk, bakjaçylyk bilen meşgullanýarlar. Dili we medeniýeti boýunça abhazlara ýakyn. Bolşewik Rewolüţiýasyndan soň Abazalaryň öz ene dilinde ýazuwy döredildi. Olar kabardin we orus dillerini, hatyny deň derejede bilýärler.


text:
Samsung
Samsung, düÿbi Samsung Town, Seoul, Günorta Koreÿa Respublikasynda bolan tehnologiÿa önümlerini öndürÿän halkara kompaniÿadyr. Samsung 1938-nji ÿylda Lee Byung-chul tarapyndan söwda kompaniÿasyhökmünde gurulandyr, yöne wagtyñ geçmegi bilen Samsung söwdadan daşary dürli-dürli(dokma senagaty, birža, gurlyşyk senagaty we ş.m) önümleri öndürmäne başlayar.Samsung 1960-njy ÿyllaryñ soñlaryna dogry tehnologiÿa we elektronika önümlerini öndürmäne başlayandyr. Samsung kompaniÿasynyñ birnäçe firmalary bardyr.Olaryñ arasynda iñ ulusy Samsung Elektronika(Samsung Electronics) Dünÿäniñ iñ uly 4-nji elektronika we habarlaşma tehnologiÿalaryny öndürÿän firmasydyr, Samsung Agyr Senagat (Samsung Heavy Industries) firmasy Dünÿäniñ iñ uly 2-nji gämi gurlyşyk firmasydyr, Samsung İnženerlik we Samsung Gurlyşyk(Samsung Engineering we Samsung C&T) bolsa Dünÿäniñ öñde baryjy gurlyşyk firmalary arasyndadyr(2012), Samsung Strahowaniýa( Samsung Life Insurance) bolsa Dünÿäde iñ uly 14-nji strahowaniÿa firmasydyr.
G.Koreÿa ekonomiÿasyna goşandy[üýtget | edit source]
Samsung, Günorta Koreÿanyñ ekonomiÿasyna we galkynyşyna ägirt uly goşantlary bardyr. Sebäbi G.Koreÿanyñ eksport etÿän önümleriniñ 5 de 1-i Samsung Kompaniÿasynyñ önümleridir. Gysgaça Samsung Kompaniÿasynyñ girdejisi G.Koreÿanyñ ÿyllyk milli girdejisiniñ 17%-ne barabardyr.
Etimologiÿa[üýtget | edit source]
Samsung sözi Koreÿa dilinde "üç ÿyldyz" manysyna gelÿändir. "Üç" sany Koreÿa taryhynda "ulylygyñ we güçli bolmagyñ" alamatydyr.
Elektronika[üýtget | edit source]
2012-nji ÿylda Samsung Dünÿäniñ iñ köp öÿjükli telefon satÿan firmasy bolmagy Nokiadan alÿandyr. "Galaxy" öÿjükli telefon seriÿasy şu wagt Samsungyñ iñ meşgur önümidir.


text:
Sóz salmaǵy
Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Azerbaýjan Respublikasynyň Prezidentini gaýtadan saýlanmagy bilen gutlady
Berdimuhamedow Ilham Aliýewi Azerbaýjan Respublikasynyň Prezidenti wezipesine gaýtadan saýlanmagy mynasybetli tüýs ýürekden gutlady
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ilham Aliýewi Azerbaýjan Respublikasynyň Prezidenti wezipesine gaýtadan saýlanmagy mynasybetli tüýs ýürekden gutlady. Milli Liderimiz gutlagynda Ilham Aliýewiň saýlawlarda gazanan ýeňşiniň azerbaýjan halkynyň onuň döwlet gurluşyny berkitmäge we ýurdy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmäge gönükdirilen ýoluna uly ynamynyň we goldawynyň şaýady bolup durýandygyny belledi.
“Türkmenistan bilen Azerbaýjany köpasyrlyk dostluk we hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklary baglanyşdyrýar. Biziň ýurtlarymyzyň arasynda emele gelen hyzmatdaşlygyň we özara düşünişmegiň ýokary derejesiniň iki doganlyk halkyň bähbidine türkmen-azerbaýjan gatnaşyklaryny depginli ösdürmek we pugtalandyrmak üçin berk esas bolup hyzmat etjekdigine ynanýaryn” diýip, hormatly Prezidentimiz nygtady.
Şu ýakymly mümkinçilikden peýdalanyp, döwlet Baştutanymyz Ilham Aliýewe berk jan saglyk we abadançylyk hem-de iň ýokary döwlet wezipesinde parahatçylygyň, öňe gitmegiň we Azerbaýjan Respublikasynyň doganlyk halkynyň gülläp ösmeginiň hatyrasyna uly üstünlikleri gazanmagy arzuw etdi.(TDH)


text:
GS1 näme?
GS1 — bu her ýurduň milli guramalaryndan durýan we bütin dünýäde kompaniýalara önümi harytlaryň iberilýän hatary boýunça daşamak, ýagny ony öndürijiden satyn alyja ýetirmek boýunça global bir ölçege getirilen standartlary we çözgütleri netijeli peýdalanmak arkaly öz telekeçilik işini ynamly alyp barmaga kömek edýän halkara guramasydyr. Häzirki wagtda 112 halkara guramasy, şol sanda «GS1 Türkmenistan» hem onuň agzasy bolup durýarlar.
GS1 bütin dünýä boýunça 2 milliondan gowrak kompaniýa üçin umumy standartlary işläp taýýarlaýar. 150 ýurtda ykdysadyýetiň 25 pudagy GS1 standartlaryny peýdalanýar. Her günde bütin dünýä boýunça 5 milliarddan gowrak çyzykly belgiler skanirlenýär.
Kompaniýalaryň köpüsi ilkibaşda GS1 guramasyna öz önümlerine goýjak çyzykly belgisini almak maksady bilen ýüz tutýarlar. Emma GS1 standartlary harytlaryň iberilýän hatarlarynyň aýdyňlygyny üpjün etmek üçin örän köp mümkinçilikleri berýär. GS1 standartlarynyň häzirkizaman arhitekturasynyň şunuň ýaly görnüşi bardyr:
- Anyklamak: söwda predmetlerini, ýerleşýän ýerini, ýükleri, aktiwleri/emläkleri, şeýle hem şunuň ýaly obýektler bilen bagly maglumatlary anyklamak üçin standartlar
- Maglumatlary toplamak: maglumatlary kodlaşdyrmak we olary çyzykly belgiler ýa-da RFID-bellikler ýaly fiziki göterijilere toplamak (ýerleşdirmek) üçin standartlar
- Maglumatlary alyşmak: taraplaryň arasynda maglumatlary alyşmak üçin standartlar


text:
TÜRKMENISTANYŇ ILÇIHANASY
OWGANYSTAN YSLAM RESPUBLIKASY - KABUL
Türkmenistanyň syýasatynda sportuň ösmegi ileri tutulýan ugurlaryň biridir. Aşgabatda we welaýat merkezlerinde sportuň dürli görnüşleri üçin ähli amatlyklary bolan sport desgalarynyň we Ýörite sport mekdepleriniň gurulmagy göz öňünde tutulýar.
Daşoguz, Mary we Balkan welaýatlarynda şu günki günüň talaplaryna laýyk gelýän agyr atletika mekdepleri, paýtagtda bolsa häzirki zaman şaşka-şahmat mekdebi gurulmalydyr. Welaýat merkezlerinde we Aşgabatda ýeňil atletika we welosiped sporty üçin desgalar hem gurulmalydyr. Tälimçileriň kämilleşmegi üçin olaryň dürli sport merkezlerinde taýýarlanmaklary ýola goýmalydyr.
Ýaryşlara ýurduň ýygyndy topary taýýarlanmalydyr. Munuň üçin dünýä belli tälimçileri çagyrylyp, olar bilen şertnama baglaşylmalydyr. Milletiň Lideri bu meselede ökde hünärmenler we ökde türgenler şertnama esasynda işläp bilerler diýip nygtap geçýär. Ýaş nesli we janköýerleri sport ýaryşlaryna gyzyklandyrmak üçin hökmany ýagdaýda ylmyň we tehnikanyň sonky gazananlary bilen ýaryşlary gyzykly geçirmek wajyp meselelriň biri bolup durýar. Ýaşlaryň sportuň täze görnüşleri bolan hokkeý, küreklemek, buzda typmak, welosport we atçylyk sporty ýaly görnüşlerine höweslendirmek üçin halkara ýaryşlary ýygy-ýygydan geçirmek maksadalaýyk hasaplanýar. Bedenterbiýedir Olimpiýa hereketini ösdürmek, ilaty sporta we dynç almaga gyzyklandyrmak barada wagyz-nesihat işlerini giňden ýaýratmak Sport baradaky komitetiniň möhüm wezipeleriniň biridir. Hökümet Baştutany bu ugurda döwrebap sport enjamlary bilen enjamlaşdyrylan sport desgalaryny işjeň işlemelidir diýip tabşyryk berdi. Türkmenistanyň Prezidenti 2017-nji ýylda ýapyk binalarda söweş sungaty boýunça ýurdumyzda geçiriljek V Aziýa oýunlaryna taýýarlanmak we türkmen türgenleriniň baýrakly orunlary almaklary baradaky meselä esasy ünsi çekdi. Aşgabadyň Merkezi Aziýada bu Oýunlaryň birinji bolup geçirilmegine hukuk gazanandygyny belläp geçmelidiris. Mälim bolşy ýaly, 2010-njy ýylyň 5-nji noýabrynda türkmen paýtagtynda Olimpiýa şäherjiginiň düýbi tutuldy. Bu köp ugurly topluma 30-dan gowrak sport desgalary we şol sanda maýyplaryň sport toplumy we saglyk merkezi girýändir. Ilkiji nobatda, bu desgalary durmuşa geçirmek üçin Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ABŞ-nyň 2 milliard dollarynyň harçlanjakdygyny aýtdy. Sportyň ýeňil we agyr atletika, basketbol, woleýbol, gandbol, kiçi-futbol, erkin we klassyk göreş, dzýudo, taekwondo, halkara göreş, tennis, stoluň üstünde oýnalýan tennis, gimnastika, welosport (trek) we sportyň beýleki görnüşleri boýunça ýaryşlary geçirmek Aziýa oýunlarynyň maksatnamasynda göz öňünde tutulýar. Bulardan başga-da, Aziýa boýunça Olimpiýa geňeşiniň çözgüdine görä, ýapyk binalarda sportuň Olimpiýa oýunlaryna degişli bolmadyk sportuň görnüşleri boýunça hem ýaryşlar geçiriler. Şeýle hem, sportuň kibersport, ekstremal görnüşleri, aerobika, ýapyk binalarda geçirmäge laýyk bolan ýeňil atletikanyň görnüşleri boýunça, sport tanslary, ýapyk binalardaky futbol (futzal), hokkeý, ýüzmek, billiard, bouling, küşt we sportuň beýleki görnüşleri boýunça ýaryşlary geçirmek göz öňünde tutulýar.