text:
Daşary syýasat barada giden çekişmelerde köplenç Eýranyň ýadro programmasy baradaky tema agdyklyk eden saýlaw kampaniýasyndan soň amerikan prezidenti Barak Obama ýene wezipe başyna dolanyp gelýär.
Bäsdeşi Mitt Romni ony Eýran barada gowşak syýasat ýöretmekde aýyplady. Romni bu ugurda: "Eýran ýadro ýaraglaryny öndürmek mümkinçiligine ozal hiç haçan häzirkisi ýaly beýle ýakynlaşmandy. Ol hiç haçan Amerikadan beýle gorkusyz hereket etmändi" diýdi.
Häzir, Obama ikinji möhlete başlaýarka, esasy sorag bu tankydyň oňa näderejede täsir edendigi. Obama özüniň goşa strategiýasyna bil baglap, Eýrany bir tarapdan ykdysady sanksiýalar bilen gysyp, bir tarapdan hem dostlukly gatnaşyklary dikeltmek baradaky tagallalaryny artdyrarmyka? Ýogsa-da, Obamanyň edýän tägallalaryna garamazdan, Eýranyň sentrifugalar gurmagy, uran baýlaşdyrmagy dowam etdirmegi Ak Tamy başga bir zada synanyşmaly diýen pikire getirermikä?
Bu soraglara Obamanyň ikinji möhletiniň ilkinji aýlarynda jogap berilmegi mümkin.
Sahşang Joşy Londonyň "Royal United Services" institutynda region boýunça bilermen. Ol Birleşen Ştatlaryň sanksiýalarynyň Eýrany gepleşik stolunyň başyna getirerlik derejä ýetendigini belleýär: "Meniň pikirimçe, sanksiýalaryň, beýleki faktorlar bilen birlikde Eýrany gysyp, ony gepleşik stolunyň başyna getirmäge goşant goşandygyna şübhe ýok. Biz şu ýyl gepleşikleriň üç tapgyryna şaýat bolduk. Bular netije bermese-de, Eýranyň gapleşik stolunyň başynda oturmagy onuň özüni gysyş astynda duýýandygny görkezýär. Eýranyň köp taraply gepleşikleriň gapdalynda Amerika bilen göni gürleşmek mümkinçiligi barada berilýän alamatlar hem onuň gysyşy duýup, bir ylalaşyga gelinmegini islýändiginiň, belki, iň gowy subutnamasydyr".
Üstümizdäki hepde Ysraýylyň "Ýediot Ahronot" gazeti ady aýdylmadyk Ysraýyl resmilerine salgylanyp, Waşingtonyň Bahreýnde Eýran bilen ençeme aýlap ýaşyryn gepleşikler geçirendigini habar berdi.
Joşynyň garaýşyça, Eýran bilen Amerikanyň arasynda gepleşik bolsa, onda ol Waşingtonyň sanksiýalary ýeňletmegi, Tähranyň hem ýadro meselesinde eglişik etmegi barada bolar.
Amerika bilen beýleki günbatar ýurtlarynyň Eýrandan isleýän eglişigi – ýadro progammasynyň parahatçylykly maksatlar üçindigi subut bolýança, Tähranyň Birleşen Milletler Guramasynyň talaplaryny ýerine ýetirip, ýadro işlerini togtatmagy.
Ýöne gepleşikler üçin Obamanyň wagty ol diýen çäksiz däl.
Esasy mesele Ysraýylyň Eýranyň ýadro desgalaryna zarba urup-urmazlygy. Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu sentýabrda Birleşen Milletler Guramasynda eden çykyşynda, Eýrany şondan geçmesiz edip, bir gyzyl çyzyk çyzdy. Tähranyň baýlaşdyrylan urany toplap 20 prosente ýetirmegine ýol berilmeli däl. Eýranyň bu derejä ýetjek wagty diýip, Netanýahu 2013-nji ýylyň ýazyny ýa tomsuny çaklady.
Synçylaryň aglabasy Netanýahunyň "gyzyl çyzygyndan" Ysraýylyň harby operasiýa geçjek wagty diýen manyny çykardylar. Ýöne Ysraýylyň Eýran barada bir taraplaýyn hereket etjekdigi belli däl.
Şotlandiýanyň St. Andrews uniwersitetinden Ali Ansarynyň garaýşyça, Ysraýyl Eýran krizisine göni garyşmakdan onuň dowam etmegine täsir ýetirmegi ileri tutar. Ansary bu meselede şeýle diýýär: "Bu barada Obama kömegi degmegi mümkin zat ysraýyllylaryň Eýran baradaky syýasatlarynda olaryň öz arasynda ylalaşyk ýoga meňzeýändigi. Nähili çemeleşmek gowy diýen sorag barada olaryň öz hatarlarynda gaty köp oňuşmazlyk bar. Biz olaryň dyzmaç tutumlara, ritorika ýykgyn edýändigini, [agzalýan hüjümi] planlaşdyrmaga ýakynlaşylýandygyny görýäris. Ýöne olar soňra özleri üçin çyzylan gyzyl çyzykdan geçmän, yza çekilip başlaýarlar".


c: text/html

text:
Owganystanyň Milli Mejlisiniň ýokary palatasy ýurtda neşekeşleriň sanynyň barha artýandygyny aýdyp, howatyrlanma bildirdi. Maglumatda Owganystanda neşekeşleriň sanynyň 1 milliondan geçendigi bellenilýär.
Şu ýylyň sentýabrda ýaynda Owganystanyň Neşelere garşy göreş boýunça ministri Salamat Azimi şu ýyl Owganystanda 224 müň gektardan gowrak ýere gök nar ekilendigini mälim edipdi.
Bu barada Azatlyk Radiosynyň Kabuldaky habarçysy Şaýymerdanguly Myradynyň taýýarlan maglumatyny diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Penşenbe güni Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Özbegistana saparynyň ilkinji güni ýurduň prezidenti Yslam Karimow bilen gepleşik geçirdi.
Gepleşikde taraplar iki goňşy ýurduň özara hyzmatdaşlyklaryny ösdürmekligiň dürli ugurlary barada pikir alyşdylar.
Soňra Türkmenistan bilen Özbegistanyň hyzmatdaşlyklaryna degişli käbir ylalaşyklara gol çekişlik dabarasy boldy.
Gol çekilen ylalaşyklaryň hatarynda iki ýurduň söwda wekilhanalaryny döretmek hem-de ylym we tehnologiýa boýunça käbir täze hyzmatdaşlyklary ýola goýmak baradaky hökümetara ylalaşyklary hem bar.
Şu gün Türkmenistanyň prezidenti Özbegistanyň gadymy taryhy şäherleriniň biri bolan Buhara şäherine-de sapar edýär.


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Jon Kerri (John Kerry) yslamçy söweşijileriň Parižde amala aşyran hüjümlerinden soň, Fransiýanyň resmileri bilen ekstremist ýowuzlyklara garşy göreşmegi maslahat etmek üçin öňümizdäki hepde Pariže sapar etjekdigini aýtdy.
12-nji ýanwarda Hindistanda eden çykyşynda Kerri 15-16-njy ýanwarda Pariže barjakdygyny mälim etdi.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obamanyň hökümeti 11-nji ýanwarda Parižde geçirilen jebislik ýörişine ýokary derejeli resmisini ugratmazlykda tankyt edilýär. Şol ýörişe 1 milliondan gowrak adam, şol sanda dünýäniň 40 lideri gatnaşdy.
Kerri Parižde Fransiýanyň daşary işler ministri Laurent Fabius bilen duşuşar.


text:
Türkmenistanyň ýaýradýan resmi habarlarynda ykdysadyýetiň hususy sektorynyň ösüşi bilen bagly maglumatlar seýrek duş gelýär. Döwlet telekeçiligi barasynda welin, maglumatlar gaty köp, şonuň üçin olary deňeşdirmegem mümkin däl.
Şu nukdaýnazardan seredilende, Türkmen döwlet habarlar gullugynyň häzirki proýektlere dürli görnüşdäki ýerli gurluşyk kärhanalarynyñ gatnaşdyryljakdygy baradaky informasiýasy sensasiýa häsiýetli bolup görünýär. Bu ýagdaý hususy telekeçilileriň mümkinçliklerini hem örüşini giňeltse gerek. Indi olara “daşary ýurt kompaniýalary bilen bir hatarda tenderlere gatnaşmaga rugsat berilýär”.
Hususy firmalar ýol bermek
Ýakynda hususyýetçiler harby gullukçylar üçin birnäçe ýaşaýyş jaýyny gurmak boýunça Goranmak ministrliginden teklip alypdyr. “Dürli ýaz” hem “Doganlar” atly hususy türkmen firmalary halkara tenderde ýeňiji bolupdyr. Ýurduň ykdysady sektoryna hususy firmalary çekmek işi häzirlikçe köpçülikleýin häsiýete eýe däl. Bu bolsa, hususy sektoryň häzir Türkmenistanda ýaňy döräp gelýändigini aňladyp biler.
Gazagystanda ýa Ukrainada ýa-da Orsýyetde göze ilýän hususy sektoryň ösüş depginine ýeterden heniz Türkmenistan gaty daşda. Ýöne welin, atlary agzalan döwletlerem, Türkmenistanam garaşsyzlygynynyň gözbaşyny 1991-nji ýyldan alyp gaýdýarlar. Türkmenistanyňky başdan paşmady. Garaşsyzlyk S.Nyýazowyň eline düşdi, ol ykdysadyýetem goşmak bilen ýurduñ durmuşyny tutuşlygyna öz gysymyna gysdy hem öz erkine daňyp goýdy.
Ýurtda häkimiýet çalşansoň, edil beýleki postsowet döwletlerinde bolşy ýaly, hususy eýeçiligiň giňden ornaşdyryljakdygyna umytlar döredi. Ýolbaşçylaryň berýän gowy wadalary, ýurtdaky özgerişler şu günki gün hususy sektorda-da görünýärmi? Ýurdy izolýasiýadan, ýapyklykdan alyp çykmak, halkara demokratik tejribeleri hasaba almak bilen gündelik durmuşda tutuş standartlar toplumyny ösdürmek boýunça öňde goýlan wezipelere laýyklykda hususy sektoryñ ümzügi öňemi?
Telewideniýe tankyt edildi
Ýakynda hökümet maslahatynda prezident ýurduň milli telewideniýesiniň işini, baş kanaly ýiti tankyt etdi. G Berdimuhamedow programmalaryň gyzykly däldigini, döredijilik gözlegleriniň ýokdugyny, gepleşikleriň hiliniň pesdigini, mazmunyň ýaramazdygyny hem häzirki zaman derejesine we günüň talaplaryna bap gelmeýändigini nygtady.
Başgaça aýdylanda, dogtorlaryň syrkawalara diagnoz goýşy ýaly telewideniýä diagnoz goýdy. Ol ölüp barýan hassa. Eger dünýä tejribelerine ýüzlenilse, prezident hut şoňa-da aýak direýär, onda milli telewideniýäniň derdiniň ötüşip gitmegine ýurtda hususy telekanallaryň ýoklugy sebäp bolan bolaýmasyn? Dünýäniň köp ýurtlarynda hut hususy telekanallar sagdyn bäsdeşlik döredip, gepleşikleriň hilini yzygiderli ýokarlandyrýarlar. Köp sanly hususy köpçülikleýin habar serişdeleri demokratik ýurtlarda bäsdeşlik-konkurensiýa döredýärler.
Prezident tarapyndan “Altyn asyr: Türkmenistan” telekanalynyň direktory Maksat Altaýewe yglan edilen käýinç gepleşikleriň hiliniň ýokarlanmagyna, telekanalyň işgärleriniň döredijilik inisiatiwasynyň joşmagyna getirermi?
Ýakyn wagtlarda prezident Altaýewi başga bir adam bilen çalyşmaly bolmazmy? Şol bir tora indiki geljegiň düşmejekdigine nähili kepil bar? Eger ýurtda döredijilik bäsdeşligi bolmasa, gepleşikleriň mazmunyny hem hilini gowulandyryp bolarmy? Hususy inisiatiwa bolmazdan, häzirki zaman döredijilik prosesini kadalaşdyrmak, sazlamak mümkinmi?
Şol inisiatiwalar ýokardan däl-de, aşakdan, hususy telekeçilerden, ýönekeý döredijilik adamlaryndan çykmaly. Bu häzir Türkmenistanda mümkinmi? Şu wagt azam bolsa, döwlet hususy kärhanalary ykdysadyýetiň döwlet sektory bilen deň derejede bäsleşip biljek köpçülikleýin ykdysady herekete öwrülip bilermi? Bu işden Türkmenistanda kim gorkýar? Dünýäniň tas ähli ýurtlarynda ykdysadyýetiň şahsy inisitawa esasynda gurulýan wagty şol gorky haçan yza teser? Türkmenistan göre-bile gaýtadan bialaç ýagdaýda – ýañy çykmaga ymtylýan ýalňyzlygyna, şol öňki üzňeligine ýüz urmazmy?
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça Britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Gyrgyzystanyň Ýokary sudy 3-nji sentýabrda tussaglykdaky adam hukuklaryny goraýjy aktiwistiň özüne garşy gozgalan işe gaýtadan garamak barada eden arzasyny ret etdi.
Gyrgyzystanyň özbek milletli raýaty Azimjan Askarow ömürlik türme tussaglygynda saklanýar. Ol 2010-njy ýylda Gyrgyzystanyň günortasynda özbekleriň we gyrgyzlaryň arasynda bolan gandöküşikli çaknyşyklaryň guramaçylygyna gatnaşmakda we şol wakada polisiýa işgärini öldürmekde günäli tapyldy.
Şol çaknyşyklarda 450-den gowrak adam, esasan etnik özbekler wepat boldy. Askarow özüniň bigünädigini aýdýar we tussag edilmegine adam hukuklaryny goramak boýunça alyp baran işleriniň sebäp bolandygyny aýdýar.
Şu ýylyň başynda Bişkegiň etrap sudy Askarowyň işine gaýtadan garamak barada karar çykardy we onuň günäsini subut edýän ýeterlik delilleriň ýokdugyny aýtdy. Muňa garamazdan Bişkegiň şäher sudy bu karary ýatyrdy we Askarowyň aklawçysyny Ýokary suda ýüzlenmäge mejbur etdi.


text:
Gyrgyzystandan çykyp gideli bäri ilkinji gezek beýanat bilen çykyş eden Kurmanbek Bakyýew şu gün özüniň Gyrgyzystanyň prezidenti bolmagyny dowam etdirýändigini aýdyp, wagtlaýyn hökümeti ykrar etmeýändigini nygtady. Şol bir wagtda-da Gyrgyzystanyň wagtlaýyn häkimiýetleri ýurtda tertip-düzgüni dikeltmek ugrunda elden gelen tagallalary edýärler.
Şu gün Minskide eden çykyşynda Kurmanbek Bakyýew özüniň wezipesinden çekilendigi baradaky habary tassyklamaýandygyny aýtdy.
“Men wezipämden çekilendigimi boýun almaýaryn. Onuň sebäplerini soňra düşündirerin. Dokuz aý mundan ozal gyrgyz halky meni prezident saýlady, men halka gulluk ederin diýip, ant içdim. Meni öz kasamymy ýerine ýetirmekden saklap biljek güýç ýokdur. Diňe ölüm meni togtadyp biler” diýip, Gyrgyzystanyň öňki prezidenti belledi.
Şeýle hem Bakyýew bu çykyşynda halkara jemgyýetçiligine ýüzlenip, wagtlaýyn hökümeti ykrar etmezlige çagyrdy. Ol geçiş hökümetini “talaňçylar hem garakçylar” diýip atlandyrdy.
Bakyýew jogapkärçilik çekmäge taýýardygyny aýdýar
Minskide eden bu çykyşynda Kurmanbek Bakyýew öz halkynyň başdan geçirýän bebagtçylygy üçin prezident hökmünde jogapkärçilik çekmäge taýýardygyny belläp, şol bir wagtda-da “garakçylara” boýun bolup, öz halkyny bu betbagtçylykda taşlap bilmejekdigini aýtdy.
7-nji aprelde 85 adamyň ölümine sebäp bolan bidüzgünçilikleriň netijesinde hökümet agdarylyşygy amala aşyrylyp, Bakyýew Bişkegi terk etmäge mejbur edilipdi. Gyrgyzystanda bolsa, wagtlaýyn hökümet döredildi.
Gyrgyzystanyň öňki prezidenti Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň, Orsýetiň we Birleşen Ştatlaryň araçyllyk etmeginde 15-nji aprelde Gyrgyzystandan Gazagystana gaçyp atdy. Wagtlaýyn hökümet soňra onuň prezidentlik wezipesinden çekilendigini habar berdi. Şu hepdäniň başynda bolsa, Belarusyň prezidentiniň çakylygy boýunça Bakyýew Minskä bardy.
Roza Otunbaýewa Belarusy ýazgarýar
20-nji aprelde Gyrgyzystanyň wagtlaýyn hökümetine ýolbaşçylyk edýän Roza Otunbaýewa Bakyýewe başpena berendigi üçin Belarusyň häkimiýetlerini ýazgaryp çykyş etdi. Ol jenaýatçynyň ýurda gaýtarylmalydygyny aýdyp, şeýle edilmedik halatynda Interpola ýüzlenjekdiklerini bildirdi.
ÝHHG-ä ýolbaşçylyk edýän Gazagystanyň daşary işler ministri Kanat Saudabaýew 20-nji aprelde Bişkege eden saparynyň barşynda Bakyýewiň Gyrgyzystany terk etmeginiň ýurtdaky ýagdaýyň kadalaşmagyna ýardam etjekdigini belledi: “Bakyýewiň ýurtdan çykyp gitmegini üpjün edip, Gyrgyzystanda ikihäkimiýetliligiň bolmagynyň soňuna çykyldy. Bu bolsa öz nobatynda dartgynlylygy köşeşdirip, wagytlaýyn häkimiýete öz yglan eden programmalaryny amala aşyryp başlamaga mümkinçilik döreder”.
Şol bir wagtda-da, ýurduň günortasyndaky Jalalabat şäherinde dartgynly ýagdaýlar dowam edýär. Şu gün şäheriň merkezi meýdançasyna ýygnanan Bakyýewiň hem wagtlaýyn hökümetiň tarapdarlarynyň arasynda çaknyşyklar bolup geçdi.
Azatlyk Radiosynyň Gyrgyz gullugynyň bu regiondaky habarçysynyň beren maglumatlarynda howpsuzlyk güýçleri tarapyndan howa ok atylandan soň, dartgynlylygyň biraz köşeşendigi aýdylýar.
Bakyýewiň tarapdarlaryna protest çäreleri gadagan edildi
Jalalabat şäherinde ýygnanyşanlaryň öňünde geçiş hökümeti tarapyndan bellenilen ýerli häkim Bektur Asanow çykyş edip, adamlary tertip-düzgüni saklamaga, hyzmatdaşlyk etmäge çagyrdy. Ol şu çaka çenli özleriniň Bakyýewiň tarapdarlaryna ýygnanyşmaga rugsat berendiklerini, emma indiden beýläk Bakyýewiň tarapdarlaryna protest çärelerini geçirmäge rugsat berilmejekdigini aýtdy.
20-nji aprelde giçlik eden çykyşynda wagtlaýyn hökümetiň ýolbaşçysy Roza Otunbaýewa talaňçylara hem ýaraglanan hüjümçilere garşy berk çäreleriň görüljekdigini duýdurypdy. Hanym Otunbaýewa Gyrgyzystanyň halkyny asudalygy saklap, halky asudalygy bozmaga synanyşýan öjükdirijilere hem-de jynsparazlyk dawalaryny tutaşdyrmaga synanyşýanlara garşy göreşmäge çagyrdy.
Iki gün mundan ozal Bakyýewiň tarapdarlary Jalalabadyň welaýat häkimligine güýç bilen girip, häkimiň ornuna öz wekillerini bellediler. Hepdäniň duşenbe güni Bişkek şäheriniň eteginde azyndan bäş adamyň ölümine getiren bulagaýçylyklardan soň, rus häkimiýetleri Gyrgyzystanyň demirgazygyndaky öz harby bazalarynyň harbylaryna etniki ruslary goramagy buýruk berdiler.
20-nji aprelde geçirilen metbugat konferensiýasynda Dmitriý Medwedew Gyrgyzystanyň baş-başdaklygy, ýagny anarhiýany başdan geçirýändigini aýdyp, bu ýurtdaky ýagadaýyň bütin regiona täsirini ýetirip biljekdigini duýdurdy.


text:
Prezident Dmitriý Medwedew döwlet baştutany hökmünde Siriýa edýän ilkinji saparynda Orsýetiň strategiki sebitdäki täsirini güýçlendirmäge synandy.
Iki güne çeken gepleşiklerden soň, Medwedew bilen Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň çykyp gürlän metbugat konferensiýasynda esasy ünsi arap-ysraýyl konfliktini çözmäge gönükdirmek wada berildi.
Şeýle-de Medwedew Birleşen Ştatlary Orta Gündogar parahatçylyk prosesinde has işjeň rol oýnamaga çagyrdy. Ol bu sebitde ýagdaýyň ýaramazlaşýandygyny hem sözüniň üstüne goşdy.
Medwedew Orsýetiň Siriýa bilen edýän harby hyzmatdaşlygynyň özara bähbitlilik we halkara borçnamalary esasynda dowam etdiriljegini aýtdy.


text:
Ýekşenbe güni Türkmenistanda organ işgärleri tarapyndan konfiskasiýa edilen neşe maddalarynyň uly möçberini ýakmak çäresi gurnaldy.
Aşgabadyň etegindäki «Kasamly jülge» diýen ýerde gurnalan bu nobatdaky neşe ýakyşlyk çäresine Türkmenistanyň käbir hökümet organlarynyň wekilleri bilen birlikde BMG-niň neşä we jenaýatçylyga garşy göreş boýunça uprawleniýesiniň, ÝHHG-niň, şeýle hem Türkmenistandaky käbir daşary ýurtlaryň diplomatik merkezleriniň wekilleri-de gatnaşdylar.
Türkmenistanyň resmi habar agentligi 343 kilogram möçberindäki neşe maddasyny ýakmak çäresiniň Türkmenistanyň neşe problemasyna garşy tutanýerli göreşiniň aýdyň subutnamasy bolup durýandygyny nygtaýar.
Neşekeşlik we neşe söwdasy bilen baglanyşykly problemalar Türkmenistanda henizem çynlakaý sosial problemalardan biri bolmagynda galýar.


text:
Gresiýanyň esasy syýasy partiýalarynyň liderleri tarapyndan makullanan tygşytlamagyň berk çäreleri baradaky planyna ýewrozolagyň maliýe ministrleri şübhe bildirýärler.
17 ministr düzümine girýän Ýewrotoparyň baştutany, Lýuksemburgyň premýer-ministri Žan-Klod Ýunker şeýle diýdi:
—Şu gün gutarnykly ylalaşyga geleris diýip pikir etmeýärin. Biz hödürlenen teklipleriň käbir taraplaryny entek maslahatlaşmaly. Eger biz şu gün hiç zat çözüp bilmesek, ol betbagtçylyk bolmaz.
Germaniýanyň maliýe ministri Wolfgang Şoýble Gresiýanyň teklip eden planyna häzirlikçe gol goýup bolmajakdygyny aýtdy.
Nobatdaky halkara maliýe kömegini almak üçin býujet çykdajylaryny azaltmak boýunça syýasy ylalaşyga gelendigi barada Gresiýanyň habary peýda bolan badyna ýewrozolagyň maliýe ministrleri maslahata ýygnandy.
Täze ylalaşyk, birinji nobatda, iň az aýlyk hakyny 22% kemeltmegi, döwlet sektoryndan 15 müň adamy işden çykarmagy göz öňünde tutýar.
Indi Gresiýanyň şol planyny Ýewropa Bileleşigi, Ýewropanyň Merkezi banky we Halkara pul gaznasy makullamaly, şondan soň Gresiýanyň öz parlamentiniň goldawyny almaly. Şonda bu söwda başa baryp, Afina 130 milliard ýewro möçberinde kredit berler.
Eger bu aýdylanlar başa barmasa, mart aýynda Gresiýa defolt garaşýar.


text:
Anna güni Pakistanyň polisiýasy Swat jülgesinde alty ýaşly gyzyň bir uly adama äre çykmalydygy barada höküm çykaran ýerli taýpa geňeşiniň üç sany agzasyny tussag etdi.
Azatlyk Radiosynyň Maşaal gullugynyň maglumatyna görä, Saýdu Şarif şäherçesiniň resmi sudy ýerli taýpa geňeşiniň çykaran bu kararyny bikanun karar diýip yglan edipdir. Şu hepde bu waka bilen baglanyşykly bu alty ýaşly gyza öýlenmekçi bolan erkek kişi we onuň kakasy-da tussag edildi.
Ýakynda Swat jülgesindäki Aşari obasynyň taýpa geňeşi maşgala dawasynyň jerimesi hökmünde ýerli maşgalanyň alty ýaşly gyzyny başga bir maşgalanyň uly ýaşly erkek kişisine äre bermeklik barada karar çykarypdy.
Bu wakadan soň bu çaganyň ene-atasy hökümet suduna şikaýat bilen ýüz tutupdy.


text:
Siriýada hökümete garşy göreşýän toparlar hem ikä bölünen, olaryň arasynda esasanam ýaragly yslamçy toparlar bilen kürt toparlary çaknyşýarlar. Bu ýagdaý bolsa müňlerçe adamyň bosgun bolup, öýlerini terk etmegine sebäp bolýar.
Şeýle-de, bu ýagdaý araplar bilen kürtleriň arasyndaky etniki konfliktlere öwrülip, bu hem Siriýanyň ikä bölünmek howpy baradaky aladalara täze sebäpleri goşýar.
Geçen aýyň ortalaryndan bäri Siriýanyň demirgazygynda belli bir derejede etniki esaslarda turan söweşlerden soň on müňlerçe siriýaly bosgun Yraga bardy. Siriýaly bosgunyň Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň Yrak gullugyna beren maglumatynda yslamçy arap toparlar kürtleri öldürmegiň “halaldygyny” ýa-da dini taýdan makullanýandygyny aýdýarlar diýip gürrüň berdi.
Siriýaly bosgun: “Kürtleriň ýaşaýan territoriýalarynda ýowuzlyk bar, adamlary alyp gaçýarlar, olary öldürýärler. Olar kürtleriň ganyny dökmegi “halal” diýip hasaplaýarlar. Ýowuzlyklar Siriýanyň demirgazygyndaky Rmaýlan, Derik, Kamişili, Amuda we Ras al Ain şäherlerinde bolup geçýär” diýip gürrüň berýär.
“Gyrgynçylygy öz gözlerimiz bilen gördük”
Adynyň efirde agzalmagyny islemedik bu siriýaly bosgun, 15-nji awgustdan bäri Yraga geçen on müňlerçe adamyň diňe biridir. Şol siriýaly bosgunlardan ýene biri özüni Gülüstan diýip tanadan zenan bolsa kürtleriň, araplaryň we hristianlaryň bilelikde ýaşaýan şäheri Kamişilide kürtleriň öldürilenini öz gözi bilen görendigini aýdýar.
“Biziň hiç hili problemamyz ýokdy. Biziň öz öýümiz bardy we meniň kakam bilen erkek doganym hem işleýärdi. Ýöne adamlary öldürýändikleri, olaryň kellelerini çapýandyklary, ýagny şeýle ýagdaýlar sebäpli [Siriýadan] gaçyp gaýtdyk. Biz Kamişilidäki gyrgynçylygy öz gözlerimiz bilen gördük.” diýip, Gülüstan gürrüň berýär.
Siriýaly bosgunlaryň köpüsiniň aýtmagyna görä, “Al-Nusraf fronty” ýaly ekstremist sünni araplardan ybarat toparlar kürt raýatlaryny gorkuzmak maksady bilen bilkastlaýyn alyp gaçýarlar we kellelerini çapýarlar.
“Al-Nusrah fronty” “Al-Kaýda” bilen ilteşiklidir. Garaşsyz çeşmeler tarapyndan tassykladyp bolmaýan we Siriýada amala aşyrylandygy aýdylýan soňky ganly wakalar yslamçy toparlaryň kürt söweşijileri bilen dowam edýän çaknyşyklarynyň has gyzyşan döwrüne gabat geldi. Şol çaknyşyklaryň Siriýanyň demirgazygynda Türkiýe bilen serhetleşýän territoriýalary ele geçirmek synanyşygy bilen bagly ýüze çykandygy aýdylýar.
Tebigy baýlyklar
Hakykatda Siriýanyň demirgazygyndaky bu krizis başda etniki gapma-garşylyklar sebäpli däl, regionda ýerleşýän baýlyklara eýe bolmak üçin iki garşydaş toparyň arasynda başlanypdy.
Häzirki wagt Dohada ýaşaýan analitik we Damaskyň Kalamun uniwersitetiniň Halkara gatnaşyklar fakultetiniň öňki dekany Marwan Kabalan agzalýan territoriýanyň ençeme mümkinçiliklere eýedigini aýdýar.
Kartadan Aleppo şäheri görkezilýär.
Kabalan: “Ilki belläp geçmeli zadymyz, Siriýanyň demirgazygy nebite we gaza örän baý. Siriýanyň nebit resurslarynyň aglabasy şol territoriýada ýerleşýär. Bu meseläniň ykdysady tarapy. Beýleki faktor hem, bu territoriýanyň Türkiýeden gelýän ýükler üçin esasy ýoluň ugrunda ýerleşmegidir” diýip gürrüň berýär.
Siriýanyň hökümet güýçleri ýurduň günortasynda we merkezinde ýerleşýän uly şäherlerdäki söweşijiler bilen bolan uruşlara ünsi artdyryp, agzalýan territoriýalary ünsden düşürdi. Şeýlelikde, Siriýanyň az ilatly demirgazyk territoriýalaryna eýýäm bir ýyla golaý wagt bäri Başar Al-Assadyň režimi tarapyndan kontrollyk edilmeýär.
Häkimiýet boşlugyny eýelemek
Siriýanyň demirgazygyndaky az sanly hökümet goşunynyň täsiriniň pes bolmagy, kürtleriň agdyklyk edýän bu territoriýasyndaky häkimiýet boşlugyny Siriýanyň iň güýçli kürt partiýasyna, ýagny “Demokratik bileleşik” partiýasyna we kiçeňräk “Kürt milli geňeşine” eýelemäge mümkinçilik döredýär.
Ýurduň garyşyk ilatly territoriýalarynda kürtler bilen yslamçy toparlaryň arasynda häkimiýet ugrunda dowam edýän çaknyşyklar soňky aýlarda dartgynlylygy hasam möwjedýär.
Kürt partiýalary yslamçy toparlaryň şerigat kanunyny ornaşdyrmak baradaky tagallalaryny ret edýärler. Şol bir wagtyň özünde yslamçy toparlar hem kürtleri Damasky goldamakda aýyplaýarlar. Kürtler bolsa bu aýyplamalary ret edýärler.
Siriýada etniki dartgynlygyň möwjemeginiň ýene bir sebäbi - siriýaly kürt liderleriniň, ýurtda graždanlyk urşy tamamlanýança, öz wagtlaýyn häkimiýetini yglan etmegidir.
Emma kürtleriň: “Siriýanyň bölünmegine sebäp bolup biläýjek garaşsyz Kürdüstany döretmek maksadymyz ýok” diýýändigine garamazdan, bu ýagdaý ýurduň oppozisiýasyny howatyrlandyrýar.
Netijede Siriýanyň demirgazygynda dowam edýän uruşlaryň soňy ýok ýaly bolup görünýär. Taraplaryň hiç biriniň hem beýlekisini basyp ýatyrmaga ýeterlik güýji ýok, şol bir wagtyň özünde-de olaryň ikisi-de uzak wagtlaýyn partizanlyk urşuny alyp barmaga ukyply.


text:
Gürjüstanda prezident saýlawy geçirilýär. Saýlawçylar iki möhlet prezidentligi tamamlanýan Mihail Saakaşwiliniň ýerine prezident saýlamak üçin ses berýärler.
Pikir soraşlyklar «Gürjistanyň arzuwy» koalisiýasynyň kandidaty Giorgi Margwelaşwiliniň sesleriň aglaba köplügini alyp, öňe çykmagynyň ahmaldygyny görkezýär.
Beýleki esasy kandidatlar Saakaşwiliniň Birleşen milli hereketi tarapyndan bellenen Dawit Bakradze we ozalky parlament spikeri Nino Burjanadze.
Ses berişligiň birinji tapgyrynda prezident saýlanmak üçin sesleriň 50 prosentden gowragyny almak zerur. 3.5 million çemesi adam saýlawa gatnaşyp, ses bermek hukugyndan peýdalanyp bilýär.
Premýer-ministr Bidzina Iwanişwili täze prezident saýlanandan soň, birnäçe hepde içinde iş başyndan çekilmeklige wepaly bolup galýandygyny aýdýar.
Onuň ýolbaşçylygyndaky hereket bir ýyl çemesi öň Saakaşwiliniň partiýasyny hökümetden çetleşdiripdi.


text:
Salam, hormatly Lukman! Uly adamda, käwagt ýaş çagalarda-da wagtal-wagtal synçgylawuk bolyar. Şonuň sebäbi nämekä? Ondan nädip gutulyp bolýar? Şeýle-de asgyrmaklygyň sebäbi barada hem gürrüň berseňiz, hoşal bolardyk.
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Synçgylawuk – diafragmanyň (döş kapasasyny garyn boşlugyndan çäklendirýän myşsa) ygtyýarsyz gysylmalary netijesinde ýüze çykýan ýagdaýdyr.
Dem alyş ýollarynyň duýdansyz bokurdak-kekirdek üsti (nadgortannik) bilen ýapylmagy gelýän howa akymynyň öňüne böwet bolup, özboluşly sesiň çykmagyna sebäp bolýandyr.
Uzaga çekmeýän synçgylawuk çagalarda bedeniň umumy sowama ýagdaýlarynda, uly adamlarda bolsa köp iýmit kabul edilen ýagdaýlarda, sowadylan gazlandyrylan we alkogol içgileri kabul edilende, tolgunma wagty döräp biler.
Üznüksiz synçgylawuk merkezi nerw ulgamynyň zeperlenmelerinde, süýji keselde, bagryň agyr zeperlenmeleri netijesinde ýüze çykýan komanyň, käbir dermanlar bilen zäherlenmäniň alamaty bolup biler.
Beýni şikeslenmesi, beýnä gan inme, gyzylödegiň giňelmegi, gyzylödegiň we öýkeniň düwnügi, ýürek myşsasynyň infarkty, içegeleriň geçirijiliginiň bozulmagy, diafragmanyň aşagynda iriňli ojagyň döremegi, bagryň, öt çykaryş ýollaryň, aşgazanasty mäziň keselleri hem synçgylawygyň sebäbi bolup biler.
Synçgylawukdan dynmak üçin diafragmanyň we gyzylödegiň ýygrylmalaryny saklamalydyr.
Onuň üçin birnäçe peýdaly usullary maslahat beresimiz gelýär:
- Suwy az-azdan, saklanman, birnäçe gezek owurtlaň, Ýöne dem almajak boluň.
- Göwräňiz bilen öňe eglip, elleriňizi bolsa arkaňyzda birleşdirip, stakanly suwy saklap duran başga adamyň kömegi bilen suwy az-azdan owurtlap içiň.
- Yzly-yzyna üç gezek dem almaňyzy saklaň.
- Bir azajyk şekeri diliňiziň üstüne goýup ýuwduň.
- Agzyňy giňden açyp, diliňi çekip biraz saklama hem synçgylawukdan dynmaga kömek berýär.
- Göz almalaryna basyp durmak hem ýagdaýy ýeňilleşdirmäge kömek edip biler.
Eger Sizde synçgylawuk bir sagatdan köp dowam edýän bolsa, synçgylawuk tutgaýlary günde birnäçe gezek ýa-da hepdede birnäçe gün gaýtalanýan bolsa, sebäbini anyklamak üçin lukmana ýüz tutmak gerekdir.
Synçgylawygy aýyrmak üçin, lukmanyň maslahatyndan soň, serukal, motilium, pipolfen, difenin, amitriptilin, atropin serişdeleri hem ulanýarlar.
Asgyrma – burunda we damakda ýerleşýän nerw süýümleriň ýokançlyklar, tozan, ösümlik tozgajyklaryň nemi gyjyndyrmagy sebäpli burundan howanyň bat bilen çykarylmagydyr.
Günde birnäçe gezek asgyrma kadaly ýagdaý bolup, ol dem alyş ýollaryň arassalanmagyna mümkinçilik berýändir. Eger asgyrma ýygy-ýygy gaýtalanýan bolsa, onuň hem sebäbini (allergiki täsirlilik, burnuň nemli bardasynyň sowuklamagy ýa-da guramagy) anyklamak hökmandyr.
Hormat bilen, Lukman.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Penşenbe güni, uly 20-ligiň liderleri nahar wagtynda bolan maslahatda Siriýadaky güman edilýän himiki ýarag hüjümine jogap bermek meselesinde umumy bir pikire gelip bilmediler.
Kremliň sözçüsi Dmitriý Peskow žurnalistlere dünýäniň iň uly 20 ykdysadyýetiniň Sankt Peterburgda duşuşýan liderleriniň bu meselede «deňeçerräk» iki bölege bölünendigini aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Siriýanyň hökümetini jezalandyrmak üçin harby çäre görülmegini öňe sürýär. ABŞ Siriýada 21-nji awgustda edilen hüjümde 1400-den gowrak adam öldürildi diýýär.
Prezident W.Putin sammitde çykyş edýär. 6-njy sentýabr, 2013.
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin BMG-niň ygtyýarnamasyny almazdan islendik güýç ulanylmagy "agressiýa hereketi" bolar diýdi.
Birleşen Ştatlaryň uly derejeli kömekçisiniň aýtmagyna görä, Obama penşenbe güni nahar başynda geçirilen maslahatda 21-nji awgustdaky hüjümi prezident Başar al-Assadyň hökümetiniň amala aşyrandygyna Birleşen Ştatlaryň «ynamynyň örän ýokarydygyny» ýene bir gezek nygtapdyr.
Obamanyň milli howpsuzlyk geňeşçisiniň orunbasary Ben Rodes žurnalistlere amerikan prezidentiniň bu pikirini anna güni Hytaýyň prezidenti Si Jinpiň bilen geçiren gepleşiklerinde hem gaýtalandygyny aýtdy.
Prezident B.Obama ABŞ-nyň Siriýa babatda harby çäre görmek pirikini nygtady. 6-njy sentýabr, 2013.
Orsýetiň Daşary işler ministrligi anna güni çap eden beýanatynda Birleşen Ştatlaryň Siriýanyň himiki ýaraglaryny nyşana almazlygy barada duýduryş berdi.
Birleşen Ştatlaryň BMG-däki ilçisi Samanta Power penşenbe güni Orsýeti BMG-niň Howpsuzlyk geňeşini Siriýa krizisi babatda «zamun» almakda aýyplady.
"Hatda himiki ýaraglary ulanmazlyk baradaky halkara düzgüniniň şeýle elhençlik bilen bozulan ýagdaýynda-da, Orsýet, özi hem himiki ýaraglary ulanmazlyk baradaky Konwensiýa goşulan ýurt bolup, geňeşi zamunlykda saklamagyny dowam etdirýär, onuň halkara borçlaryny ýerine ýetirmegine päsgel berýär. Biziň göz ýetiren zadymyz, Siriýanyň halkynyň göz ýetiren zady, dünýä şu krizisiň çözülmegi üçin gerek bolan Howpsuzlyk geňeşi bizde bar bolan Howpsuzlyk geňeşi däl."
Siriýanyň hökümetiniň uzak wagtlyk ýarany we ýarag üpjünçisi bolan Orsýet Howpsuzlyk geňeşinde Siriýa garşy harby çäre görülmegine ygtyýar berýän rezolýusiýa boýunça ylalaşyga gelinmeginiň, bu ugurdaky tagallalaryň öňüni böwetledi.
Orsýet ýaly weto hukukly geňeş agzasy bolan Hytaý hem harby çäre görülmegine garşy durýar.
Uly 20-ligiň, dünýä ykdysadyýetiniň 90 prosentini özünde jemleýän ýurtlaryň liderleri ykdysady meseleler barada hem maslahat etdiler, emma bu sammitiň resmi gün tertibine iki ýyldan gowrak wagt bäri dowam edýän Siriýa konflikti kölege saldy. BMG bu konfliktde 100 müňden gowrak adamyň öldürilendigini aýdýar.
Obama anna güni giçlik Sankt Peterburgda Orsýetiň adam hukuklary aktiwistleri we geý aktwisitleri bilen duşuşmaly.
Mälim bolşy ýaly, Orsýetiň, hamala, çagalara gönükdirilen geý «propagandasyny» gadagan edýän kanuny halkara derejesinde tankyt edilýär.


text:
13-nji aprelde Aşgabadyň Sergi köşgünde «Ak şäherim - Aşgabat» ady bilen halkara sergisiniň we maslahatynyň açylyş dabarasy boldy.
Kompozitor Weli Muhadowyň sazyna döredilen we Türkmenistanyň halk artisti Atageldi Garýagdyýewiň ýerine ýetirmegindäki «Aşgabat» diýen aýdym Sowet häkimiýeti ýyllarynda köpler tarapyndan söýlup diňlenilýän aýdymlardan biri bolupdy.
«Aşyklaryň şäheri» diýlip atlandyrylýan Aşgabat şäheriniň gözelligini ozallar bagşylar aýdymlarda wasp eden bolsalar, bu günki gün muňa bagyşlanylyp halkara maslahatlarynyň we sergileriniň-de geçirilýändigini görmek bolýar.
Köp zatlar tapawutlandyrýar
Garaşsyzlyk ýyllarynda uly gurluşyklaryň merkezine öwrülen we düýpgöter durky täzelenen paýtagt Aşgabadyň durkuny onuň Sowet häkimiýeti ýyllaryndaky durkundan köp zatlar tapawutlandyrýar.
Mary şäherinden gelip, Aşgabatda köp ýyllar bäri işleýän 46 ýaşly Geldimyrat şu günki Aşgabady Sowet häkimiýeti ýyllaryndaky Aşgabatdan tapawutlandyrýan zatlaryň köpdügini aýtdy.
Hususan-da, onuň aýtmagyna görä, şu günki gün paýtagtda, Sowet ýyllarynda bolşy ýaly, topar-topar bolşup aladasyz gezip, şagalaň gurnap ýören ýaşlary görmek kyn. Ol ýaşlaryň indi öz geljekleriniň aladasyny edip, kompýuter we dil kurslary ýaly kurslara gatnamak, nähilidir bir ýollar bilen gazanç etmek ýaly işler bilen başagaýdyklaryny aýtdy.
Şeýle hem, Geldimyrat Aşgabady abadanlaşdyrmak boýunça alnyp barylýan çäreleriň-de soňky wagtlar Türkmenistanyň paýtagtyny regiondaky iň bir gözel şäherleriň birine öwrendigini belledi.
Emma onuň bu pikiri bilen graždan aktiwisti Sazak Durdymyradow kän bir ylalaşmaýar. Ol Aşgabadyň merkezinde gurulýan binalaryň oýlanyşyksyz gurulýandygyny we ululy-kiçili baş-başdak binalaryň şäheriň görküni bozýandygyny öňe sürdi.
Emma Sazak Durdymyradowyň bu garaýşyna garamazdan, maryly Geldimyrat soňky wagtlar Türkmenistanyň paýtagtynyň diňe bir gözellik taýdan däl, eýsem ykdysady babatda-da käbir daşary ýurtlaryň raýatlaryny-da özüne çekýändigini görkezýän faktlaryň az däldigini aýtdy.
Ol: «Ýakynda Latwiýadan Aşgabada gelip, telekeçilik bilen meşgullanýan bir rus adamsy Aşgabatdaky ýagdaýlaryň Pribaltikadaky ýagdaýlardan has gowudygyny aýtdy. Täjigistanyň paýtagty Duşenbä baryp gelen başga bir türkiýeli tanşym bolsa, Duşenbäniň Aşgabat bilen deňeşdirilende has garypdygyny tekrarlady. Mundan başga-da, bir-iki günlükde Ukrainadan Aşgabada ýaşamaga gelen bir aýal hem bu ýerdäki gün-güzeran ýagdaýynyň Ukrainadaky ýagdaýlardan has ganymatdygyny aýtdy» diýip, gürrüň berdi.
Ýaşlaryň gözýetimi
Garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistanyň häkimiýetleriniň medeniýet we bilim pudagynda amala aşyran we amala aşyrýan reformalary dürli hili diskussiýalaryň hem temasyna öwrüldi.
Ynsan hukuklaryny goraýjy käbir halkara guramalary Türkmenistanda ýaşlaryň bilim almak we işe ýerleşmek mümkinçilikleriniň çäklendirilendigini, olaryň okuw jaýlarynda-da milli geýim geýmek we yzygiderli resmi çärelere gatnaşdyrylmak ýaly artykmaç kynçylyklara sezewar edilýändiklerini aýdyp, bu ýagdaýy tankyt edip gelýärler.
Aşgabat şäheriniň mekdepleriniň biriniň 7-nji klasynda okaýan Maral paýtagtda orta mekdepleriň okuwçylarynyň hem köplenç şeýle artykmaç çärelere gatnaşdyrylýandyklaryny we özleriniň stadionlardadyr teatrlarda tomaşaçy ýetmezçiligini doldurmak bilen meşgullanýandyklaryny tassyklady.
Ýöne ýaşlaryň wagtlarynyň tygşytly tutulyp, olaryň özlerini alyp baryşlaryna belli bir derejede gözegçiligiň bolmagyny oňlaýan ene-atalar hem az däl. 46 ýaşly Geldimyrat soňky wagtlar şu ugurda häkimiýetleriň alyp barýan çäreleriniň paýtagt Aşgabatda ýaşlaryň edep-terbiýesine oňyn täsirini ýetirýändiginiň aýdyň göze ilýändigini tassyklady.
Ýöne, beýleki tarapdan, Geldimyrat her bir ýurduň paýtagtynyň dürli ugurlar boýunça nusga alynýan merkez bolmalydygyny belläp, bu ugurda Türkmenistanyň paýtagtynda-da ýaşlaryň daşarky medeniýetler we ösüş tendensiýalary barada gözýetimlerini has giňeltmek ugrunda çäreleriň zerurdygyny nygtady.


text:
Ukrainanyň baş prokurory Wiktor Pşonka ýurduň ozalky premýer-ministri Ýuliýa Timoşenkonyň adam öldürmeklige dahyllylykda günäli tapylan halatynda, onuň ömürlik türme tussaglygyna höküm edilmeginiň mümkindigini aýtdy.
Anna güni eden çykyşynda baş prokuror Wiktor Pşonka Ýuliýa Timoşenko 1996-njy ýylda ukrainaly biznesmen we parlament deputaty Ýewgeniý Şerbanyň öldürilmegini buýranlykda aýyplama bildirilýändigini mälim etdi.
Ol Ýewgeniý Şerbanyň öldürilmegine Ýuliýa Timoşenkonyň hem-de ýurduň ozalky premýer-ministri Pawel Lazarenkonyň görkezme berendiklerini we bu kast edişligi olaryň maliýeleşdirendiklerini görkezýän faktlaryň bardygyny belledi.
Timoşenko bilen Lazarenko bu bildirilýän aýyplamalary ret edýärler. Ýuliýa Timoşenko häzirki wagt wezipesinden hyýanatçylykly peýlananlykda çykarylan höküm boýunça ýedi ýyl türme tussaglygynda otyr.


text:
Çarşenbe güni Birleşen Ştatlar bilen Günorta Koreýanyň bilelikdäki harby deňiz türgenleşigini geçirjekdikleri yglan edildi. Bu habar Demirgazyk Koreýanyň Günorta Koreýa tarap sişenbe güni ot açmasyndan soň mälim edildi.
Emma Birleşen Ştatlaryň Günorta Koreýadaky harby güýçleriniň ýolbaşçysynyň aýtmagyna görä, bu türgenleşikler şol hüjümden öň meýilleşdirilipdir.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Günorta Koreýanyň prezidenti Li Mýung-baka telefon arkaly gepleşiginde aýtmagyna görä, Birleşen Ştatlar özüniň ýarany bilen “egin-egne” durar.
Sişenbe güni Demirgazyk Koreýa Günorta Koreýanyň adalarynyň birini oka tutupdy. Munuň netijesinde iki adamyň ölendigi habar berildi.


text:
Waşingtonyň Merkezi Aziýa ýurtlary üçin bölýän serişdeleriniň möçberi artýar, emma howpsuzlyk bilen adam hukuklarynyň arasyndaky dartgynlyklar ABŞ-nyň bu ugurdaky syýasatynyň badyny gaçyrýar diýip, thediplomat.com neşiri ýazýar.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň we USAID-iň ýokary derejeli diplomatlary geçen hepdekongres komissiýasyny departamentiň Merkezi Aziýa ýurtlary babatdaky planlary, hususan-da 164.1 million dollarlyk maliýe býujeti bilen tanyş etdiler.
Döwlet sekretarynyň Merkezi Aziýa ýurtlary boýunça kömekçi orunbasary Daniýel Rozenblýum Wekiller öýüniň daşarky meseleler komitetiniň Ýewropa, Ýewraziýa we ýüze çykýan howplar komissiýasynda çykyş edip, Merkezi Aziýa programmalary üçin berilýän serişdeleri artdyrmak zerurlyklary barada jikme-jik gürrüň etdi.
Döwlet departamentiniň býujeti arkaly iň uly maliýe kömegini alýan Gyrgyzystan, regionyň ýeke-täk parlament dolandyryşly we iň garyp ýurtlarynyňýurtlarynyň bolup durýar.
2017-nji maliýe ýylynda Gyrgyzystana $51.8 million serişde soralýar, bu 2015-nji maliýe ýylyndakydan 39 prosent ýokarlanyşy görkezýär. Regionyň iň garyp ýurdy bolan Täjigistana $41.6 million serişde soralýar, bu 2015-nji ýyldakydan 44 prosent ýokarlanmany görkezýär. Özbegistan bilen Gazagystan üçin, degişlilikde bilen $11.6 we $8.8 million serişde soralýar. Bu ozalkylardan 9 we 5 prosent ýokarlanmany görkezýär.
Sebitde iň az ABŞ kömegi
Regionyň iň bir az gatnaşykly döwleti bolan Türkmenistan üçin soralýan serişde $4.8 million serişde bolup, bu 2015-nji ýyldakydan 44 prosent artyşy görkezýär.
Rozenblýum öz kärdeşleri bilen bilelikde çykyş edip, ABŞ-nyň bu sebitde ileri tutýan meselelerini düşündirdi.
“Birleşen Ştatlaryň Merkezi Aziýada uzak möhletli iki sany milli bähbidi bar: olaryň birinjisi Merkezi Aziýa döwletleriniň özygtyýarlylygyny goldamak, bu Sowet Soýuzynyň dargan döwründen uç alýar» diýip, Döwlet departamentiniň resmisi aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň sebitdäki ikinji bähbidi, Rozenblýumyň sözlerine görä, «Merkezi Aziýadöwletleriniň durnuklylygy we aýratyn-da olaryň terrorçylaryň mesgenine öwrülmeginiň öňüni almakdan ybarat" bolup durýar.
Onuň bu pikiriçe, bu iki bähbit howpsuzlygy, abadançylygyilerletmek, şeýle-de dogry-dürs dolandyryş arkaly gazanylyp bilner.
Döwlet departamentiniň 2017-nji maliýe ýylyndaky $50.1 milliard dollarlyk býujet talaby nazara alnanda, Merkezi Aziýa üçin soralýan 164.1 million dollar juda az serişde bolup durýar.
Birleşen Ştatlaryň sebit bilen gatnaşyk gurmagynyň esasy sebäbi howpsuzlyk bolsa-da, ykdysady goldaw üçin berilýän serişdäni göreniňde, aýratyn howpsuzlyk üçinedilýän kömek has az görünýär.
“Biziň Merkezi Aziýa ýurtlaryna berýän howpsuzlyk kömegimiz olaryň käbiriniň adam hukuklarynyň ýagdaýy sebäpli çäklendirilen» diýip, Rozenblýum aýdýar.
«Onsoň biz gaýta-gaýta aýdýarys, hususan-da ýokary derejelerde, Birleşen Ştatlar bilen hyzmatdaşlygy güýçlendirmek adam hukuklary babatdaky ýagdaýlaryň düýpli gowulanmagyna bagly” diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.


text:
Ýemeniň şaýy gozgalaňçylaryna garşy söweşýän Saud Arabystanynyň ýolbaşçylygyndaky harby koalisiýanyň 28-nji martda aýtmagyna görä, indiki aýa planlaşdyrylan parahatçylyky gepleşikleriň öňýanynda dokuz saud arabystanly tussagyň 109 ýemenli raýata çalyşylandygyny habar berdi.
Koalisiýa ýemenli tussaglaryň “Saud Arabystanynyň serhetlerine golaý ýerde geçirilen operasiýalaryň dowamynda ele salnandygyny aýtdy.
Ýemeniň mediasy saud arabystanly dokuz adamyň esgerlerdigini habar berdi.
Koalisýa tusaaglaryň çalyşygynyň 27-nji martda geçirilendigini öz beýannamasynda habar berdi.
Bu waka Arap dünýäsiniň iň garyp ýurdy bolan Ýemende 6000 adamyň ölümine getiren we gumanitar konflikti tutaşdyran uruşda geçen ýylyň aýagyndan bäri amala aşyrylan ençeme tussag çalyşygynyň biridir.
Konfliktde Saud Arabystanynyň goldamagyndaky Ýemeniň häkimiýetleri öňki hökümete ýaran şaýy gozgalaňçylarynyň “Huthi” toparyna garşy söweşýärler.
Eýranyň goldawyna daýanýan gozgalaňçyar 2014-nji ýylyň sentýabr aýynda Ýemeniň paýtagty Sanaany basyp alypdy, 2015-nji ýylyň mart aýynda koalisiýa howa hüjümlerine başlapdy.
Konfliktdäki taraplar 18-nji aprelde Kuweýtde geçiriljek parahatçylyk ugrundaky gepleşikleriň öňýanynda 10-njy aprelde gije ok atyşygy bes etmek barada ylalaşdylar.


text:
Prezident Barak Obama: “Birleşen Ştatlar adam hukuklaryny çynlakaý bozanlara howpsuz gaçybatalga döredilmezligini kepillendirer” diýip, penşenbe güni degişli resmi dokumente gol çekdi. Bu jarnama boýunça sistemalaýyn gazaply hereketlere, harby jenaýatlara we adam hukuklarynyň ýowuz bozulmagyna gatnaşan adamlara Birleşen Ştatlara barmaga ýol berilmez.
Ugrybir güýje girýän bu gadagançylyk Döwlet departamenti tarapyndan “Jenaýat işlerini ýa zorluklary ýola goýdy, olara gatnaşdy ýa bu işleri goldady” diýlip görkezilen adamlara garşy gönükdirilen.
Bu dokumente laýyklykda, adam hukuklaryny bozan bolmagy ahmal, ýöne Birleşen Ştatlarda bolmagy ýurduň daşary gatnaşyklar boýunça bähbidine zyýan ýetirmeýän adamlara ýurda gelmäge ýol goýulýar.
Döwlet departmentiniň sözçüsi Mark Toneriň aýtmagyna görä, bu pikirden maksat häzirki protokoly güýçlendirmek: “Bu şular ýaly adamlar barada sistemalaýyn çemeleşmäni ulanyp, bu adamlaryň Birleşen Ştatlara gelmeginiň öňüni almak üçin bir mehanizm döretmekden ybarat. Biz öten hepde hem Orsýet bilen baglanyşykly bu barada az-kem gürrüň edipdik. Biziň adam hukuklaryny bozanlykda günäli diýip pikir edýänligimiz üçin wiza berilmejek adamlar barada kompýuterde toplanan maglumatlarymyz öňdenem bar”.
Korrupsiýa garşy göreş alyp baran orsýetli adwokat Sergeý Magnitskiniň tussaghanada ölmegi bilen baglanyşykly ors resmileriniň birnäçesine wiza berilmegini gadagan edendigini Ak Tam Kongrese 26-njy iýulda bildirdi.
Obamanyň administrasiýasy 2009-njy ýylda geçen prezidentlik saýlawlaryndan soň Tähranda protestçilere edilen zulum-sütem sebäpli Eýranyň resmileriniň hem birnäçesi barada wiza gadagançylygyny girizdi. Ol bu işi öten dekabrda prezidentlik saýlawyndan soň demokratiýanyň tarapyny çalýan protestçilere zorlukly jogap berenligi üçin Belarus hökümeti barada hem etdi.
Ahlak jogapkärçiligi
Ak Tam penşenbe güni bu gadagançylyk bilen birlikde tutuş dünýäde bolýan aýylganç işleriň we genosidiň öňüni almak, bu işlere reaksiýa görkezmek barada bir planyň hem ýola goýlandygyny bildirdi. Beýannamada bu işleriň milli howpsuzlygyň bähbidine we Birleşen Ştatlaryň ahlak jogapkärçiligi üçin edilýänligi bellenilýär.
Rehimsizlik bilen edilýän aýylganç işleriň öňüni almak üçin dörediljek topar adam hukuklarynyň köpçülikleýin bozulmagyna Birleşen Ştatlaryň nähili gaýtawul bermelidigi barada iş alyp barar. Ol hökümetiň dürli gulluklary tarapyndan edilýän degişli tagallalary netijeli utgaşdyrmagyň ýollaryny hem öwrener.
Beýannamada Birleşen Ştatlaryň bu ugurda giňişleýin syýasatynyň işlenip düzülmegine wagtyň bireýýäm gelip ýetenligi hem aýdylýar. Onda Holokostyň üstünden 66 ýyl, Ruanda gyrgynçylygynyň üstünden hem 17 ýyl geçendigine garamazdan, Birleşen Ştatlaryň şular ýaly syýasy strukturalarynyň ýokdugy bellenilýär.
“Siriýada adam hukuklarynyň köpçülikleýin bozulmagy bilen baglanyşykly dymdy” diýip, Obamanyň adminstrasiýasy soňky hepdelerde tankyt astyna alyndy. Administrasiýanyň Liwiýada NATO-nyň operasiýalaryny goldap, Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad barada sanksiýalary artdyrmak bilen oňmagyny adam hukuklary boýunça aktiwistler tankytladylar.
Obamanyň adminstrasiýasy: “Bular iki sany aýry ýagdaýlar” diýýär. Adam hukuklaryny goraýjy toparlaryň ençemesi Ak Tamyň täze topar döretmek baradaky kararyny gutladylar.
“Ilkijni taryhy ädim”
“Täze amerikan fondunyň” ylmy işgäri Rebekka Hamilton aýylganç jenaýatlaryň öňüni almak boýunça toparyň döredilmegini “ilkijni taryhy ädim” diýip atlandyrdy: “Amerikan hökümeti aýylganç işleriň öňüni almak barada özüniň çemeleşişiniň sazlaşykly däldigine ilkinji gezek göz ýetirdi. Ol indi bu problemanyň çözgüdi üçin ilkinji ädimi ädýar”.
Ýöne, Hamiltonyň pikiriçe, mümkin bolan aýylganç işleriň öňüni almak üçin Waşingtonda güýçli syýasatyň bolmagy ýeterlik däl: “Biz yza seredip, uly surata giňişleýin göz aýlanymyzda, bir zady aýdyň görýäris: 21-nji asyrda Birleşen Ştatlaryň bir özüniň öz ilaty barada zorlukly syýasat alyp barýan haýsydyr bir diktatory togtadan mahaly gaty seýrek. Irgözinden herekete geçmek üçin amerikan hökümeti nähili köptaraplaýyn strukturalary döretmekçi? Sorag, ine, şunda”.
Ak Tamyň beýannamasynda aýdylmagyna görä, aýylganç jenaýatlaryň öňüni almak üçin durmuşa geçirilýän işleriň ýüküni öz ýaranlary bilen deň çekişmeli bolsa, onda Birleşen Ştatlaryň pozisiýasy amatly.


text:
Fransiýda geçirilen parlament saýlawlarynyň birinji tapgyrynyň netijeleri sosialistleriň köplük orny eýeläp, prezident Fransua Ollandyň möhüm ykdysady reformlaryna ýol açyljakdygyny görkezýär.
Içeri işler ministrligi tarapyndan bildirilen netijlere görä, sosialistler bilen olaryň ýarany ýaşyllar (Ýaşyl partiýa) sesleriň 46 prosentini alypdyr. Öňki prezident Nikolýa Sarkoziniň UMP partiýasynyň alany bolsa 34 prosent.
Bu netijeler 17-nji iýunda tassyklanan ýagdaýynda 577 orunly Milli Ýygnakda Ollandyň elinde doly köplük bolar diýip garaşylýar. Bu bolsa reformalary parlamentden geçirmek üçin zerur bolup durýar.
Ollandyň ileri sürýän reformalarynda ykdysady ösüşi ýola goýmak üçin kyn ýagdaýdaky ýewro ýurtlarynda girizilen tygşytlylyk ýaly çärelerden saklanmak göz öňünde tutulýar.
Sosialistik partiýanyň tarapdary, parižli zenan Elsa Genetaý özgeriş üçin dörän mümkinçiligi gutlaýar: "Biziň reaksiýamyz şu: biz orän şat. Sebäbi indi Milli Ýygnakda Fransua Olland köplük bilen öz syýasatyny ýöredip biler. Indi hakykatdan hem häkimiýete çepçiler geldi. Fransiýada köp zatlary üýtgedip bileris. Men bu netijelere gaty begenýärin".
Olland halkyň halajak reformalarynyň birnäçesini eýýäm amala aşyrdy. Ol mininstrleriň aýlyklaryny 30 prosent azaltdy. Pensiýa ýaşyny hem altmyş ikiden altmyşa getirdi.
Ýöne onuň ýene-de girizmek isleýän reformlary bar. Bularyň biri baýlaryň töleýän salgyt derejesini artdyrmak, şeýle hem ýurduň mekdepleri üçin goşmaça 60 müň mugallym almak.
Sosialistik partiýanyň agzasy, Ykdysadyýet ministrliginiň ýokary derejeki işgäri Bonoa Amon saýlaw netijesini gutlaýar. Ýöne ol Ollandyň toparyna näçe ornuň düşjekdigini ikinji tapgyryň kesgitlejekdigini nygtaýar.
"6-njy maýda fransuzlar Fransua Ollandy belli bir syýasat üçin saýladylar. Bu indi olaryň bu syýasatlary amala aşyrmaga oňa mümkinçilik bermek isleýändiklerini görkezýär. Bu bir oňaýly ilkinji ädim. Ýöne, şol bir wagtyň özünde-de, biz Fransua Olland geljek ýekşenbe güni öz isleýän syýasatyny alyp barar ýaly mobilizasiýany artdyrmaly".
Ollanda ynam bildirilip berlen sesler Ýewropada onuň statusyny ýokarlandyryp, Fransiýany Germaniýa garşy uly agrama öwrüp biler. Sebäbi häzir ýewro zonasynda durýan 17 ýurduň barha artýan maliýe krizisine garşy hähili göreşmelidigi baradaky çekişmleriň ugruny Berlin kesgitleýär.
Saýlawda aşa sagçy Marin Lö Peniň "Milli Font" partiýasy hem halkdan ýokary goldaw tapdy. Marin Lö Pen Fransiýany ýewrony taşlap, ýurduň "yslamlaşmagy" diýýänine garşy göreşe çagyrýar.


text:
Kenýadan gelip gowşan maglumatlarda ýüzi örtgüli ýaragly adamlaryň, Kenýanyň demirgazyk-gündogaryndaky kollejiň meýdançasyna hüjüm edendigi we bu wakanyň netijesinde azyndan iki adamyň öldürilendigi we başga-da takmynan 30 sanysynyň ýaralanandygy habar berilýär.
2-nji aprelde Kenýanyň howpsuzlyk güýçleri ýurduň Somali bilen serhediniň golaýynda ýerleşýän Garissa uniwersitetiniň daşyny gabawa aldylar. Munuň netijesinde howpsuzlyk güýçleri bilen ýaraglylaryň arasynda agyr ok atyşyklar boldy.
Uniwersitetiň esasy girelgesindäki iki howpsuzlyk garawulynyň öldürilendigi tassyklandy.
Kenýanyň Gyzyl haç guramasy “sany barada takyk maglumat bomadyk ençeme studentiň zamun” alnandygyny habar berdi.
Henize çenli bu hüjümiň arkasynda kimiň bardygy barada takyk maglumat berilmeýär.


text:
Belarus bergisini üzenden soň, Orsýet bu ýurda gaýdatan doly möçberde tebigy gaz akdyryp başlady.
Bu barada Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedewe Gazprom kompaniýasynyň ýolbaşçysy Alekseý Miller habar berdi.
Mundan öň Orsýetiň Gazprom kompaniýasy Belarusa akdyrýan gazynyň möçberini 60% azaldypdy.
Belarus Orsýete 187 million dollarlyk karzyny töländigini mälim etdi.
Orsýetiň Gazprom kompaniýasy bolsa Belarusyň üsti bilen Ýewropa akýan rus gazynyň tranziti üçin 228 million dollar töländigini habar berdi.


text:
Liwiýadaky gazaply söweşler çarşenbe güni hem dowam etdi. Hökümeti goldaýan güýçler gozgalaňçylaryň paýtagt Tripolynyň gündogaryndaky we günbataryndaky eýelän möhüm sebitlerini yzyna almak üçin göreşi güýçlendirýärler.
Liwiýaly gozgalaňçylar hökümeti goldaýan güýçler bilen çaknyşyk wagtynda, Ras Lanuf, 9-njy mart 2011-nji ýyl.
Tripoliniň günbatarynda ýerleşýän, gozgalaňçylaryň garamagyndaky Al-Zawiýah şäherinde gozgalaňçylara garşy tanklardan ot açylýar, raketalar we artilleriýa ulanylýar. Şeýle-de gozgalaňçylaryň pozisiýalaryna howa hüjümleri hem amala aşyrylýar. Bu Muammar Kaddafiniň tarapdarlarynyň bu şäheri eýelemek ugrunda alyp barýan söweşiniň bäşinji günüdir.
Kaddafiniň tarapdarlary Tripoliniň gündogaryndaky Ben Jawad şäherini yzyna gaýdyp alandyklaryny aýdýarlar. Soňky 48 sagadyň dowamynda gozgalaňçylary bu şäherden çykarmak ugrunda söweş alnyp barylýardy.
Liwiýanyň howa güýçleri soňky 24 sagadyň dowamynda nebit terminal şäheri bolan Ras Lanufa hem hüjüm etdiler. Bu hüjümlerde şäheriň eteklerindäki binalar bombalandy.
Ras Lanufdaky oppozisiýa güýçleri harby uçarlara howa hüjümlerine garşy ýaraglardan ot açdylar. Olaryň aýtmagyna görä, iki gije-gündiziň dowamynda Kaddafini goldaýan güýçleriň birnäçe uçary urlup ýykyldy. Emma harby uçarlaryň hüjümleri oppozisiýanyň elindäki ýaraglaryň kär edip biljek çäginden has ýokardan amala aşyrylýar.
Howa hüjümleri we raketalar arkaly Ras Lanufdaky gaz rezerwuarlaryna zarba urlar diýen howatyrlanmalar bar. Şeýle ýagdaý dörän halatynda emele geljek partlama 15 kilometr radiusdaky ähli kişiniň bagtyny garaltjak howpdugy aýdylýar. Ýöne, her niçigem bolsa, oppozision güýçler ýer üsti hüjümleri yzyna gaýtarmak üçin toplanmagy dowam etdirýärler.
Ras Lanufdaky oppozisiýa söwşijileriniň biri şeýle diýýär: “Allanyň razylygy bilen biz ýeňeris! Biz bu belany ýeňeris. Biz ne ondan, ne-de onuň tanklaryndan we uçarlaryndan gorkýarys. Enșalla, biz ýeňeris!”Günbatar häzirlikçe anyk hereketlerden saklanýar
Waşingtonda ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama we Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron Kaddafiniň parahat ilatyň garşysyna alyp barýan gazaply hüjümlerine garşy planlanlaşdyrlan hereketde mümkin bolan çäreleri amala aşyrmagy șertleșdiler.
Garalýan çäreleriň arasynda Liwiýadaky ýagdaýlara gözegçilik etmek, gumanitar kömekleri bermek, BMG-niň Liwiýa ýarag embargosyny güýçlendirmek, şeýle-de Liwiýanyň howa giňişliklerinde uçuş gadaganlygyny girizmek bar.
Kameronyň aýtmagyna görä, Kaddafi Liwiýanyň halkyna garşy “elhenç işleri” amala aşyrýarka, dünýä bir çetde durup bilmez.
Çarşenbe güni Ýewropanyň kanun çykaryjylary Ýewropa Bileleşiginiň ýolbaşçylaryny resmi taýdan Liwiýanyň oppozisiýasyny ykrar etmäge we Liwiýanyň üstünden uçuş gadaganlygyny girizmegi goldamaga çagyrdylar.
Muammar Kaddafi bolsa, özüniň sişenbe güni beren interwýusynda, eger-de Günbatar Liwiýanyň howa giňişlikleri arkaly uçuşlara gadaganlyk girizse, onda Liwiýanyň olara garşy göreşmäge taýýardygyny aýtdy.
Şeýle-de Kaddafi Liwiýadaky bidüzgünçilikleriň arkasynda Al-Kaýdanyň durandygyny ýene bir gezek gaýtalady.


text:
Habar agentlikleri Siriýanyň Aleppo şäherindäki gadymy söwda bazarynyň ýerleşýän kwartalynda hökümet güýçleri bilen oppozision güýçleriň arasynda aldym-berdimli söweşleriň barýandygyny habar berýärler.
Ýerli ýaşaýjylaryň düşüren wideo ýazgysynda Aleppo şäheriniň merkezinde ýerleşýän gadymy söwda bazarynyň dükanlarynyň ýanyp, küle öwrülendigini görmek bolýar.
Ýerli aktiwistler orta asyrlardan bäri saklanyp gelen bu bazarda azyndan 700 töweregi dükanyň weýran edilendigini aýdýarlar.
Alepponyň bu gadymy bölegi ÝUNESKO guramasy tarapyndan dünýäniň medeni we taryhy gymmatlyklarynyň sanawyna girizilipdi. ÝUNESKO Alepponyň gadymy bölegindäki bu söwda bazarynyň weýran edilmegini tragediýa diýip häsiýetlendirdi.


text:
2013-nji ýylda Türkmenistanyň orta mekdeplerinde 12 ýyllyk orta bilim okuw düzgüni girizilmekçi.
Mälim bolşy ýaly, garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistanyň ozalky prezidenti S.Nyýazowyň ýolbaşçylygynda orta bilimiň möhleti 9 ýyl edilipdi. G.Berdimuhamedowyň häkimiýet başyna gelmegi bilen, bu möhlet 10 ýyla getirildi.
Ýöne şondan kän wagt geçmänem, orta bilimiň möhletini 12 ýyla ýetirmeklik göz öňünde tutulýar. Eýsem, türkmen mekdepleri 12 ýyllyk okuw düzgünine geçmäge näderejede taýýar? Bu ugurda nähili gyssagly çözülmeli meseleler bar? Ýurtda okuw kitaplary, programmalary, metodologiýa meselesi nähili çözülýär?
Azatlyk Radiosynyň nobatdaky “Tegelek stol” söhbetdeşliginde şu soraglaryň daşynda pikir alşylýar. Oňa Türkmenistandan ýerli synçylar Aşyrguly Baýryýew, Amanmyrat Bugaýew we Nurberdi Nurmämmedow gatnaşýar.
Şu “Tegelek stol” gepleşigini diňlemek üçin aşaky düwmä basyň:


text:
Ukrainanyň Prezidenti Pýotr Poroşenkonyň Türkmenistana resmi saparynyň çäklerinde ikitaraplaýyn resminamala gol geçmek dabarasy boldy.
«Ruhyýet» köşgünde geçirilen dabarada Türkmenistanyň Hökümeti bilen Ukrainanyň Ministrler Kabinetiniň arasynda senagat babatda hyzmatdaşlyk etmek hakyndaky Ylalaşyga, Türkmenistanyň Hökümeti bilen Ukrainanyň Hökümetiniň arasynda oba hojalygy babatda hyzmatdaşlyk etmek hakyndaky Ylalaşyga, Syýahatçylyk babatda hyzmatdaşlyk etmek hakynda Türkmenistanyň Syýahatçylyk baradaky döwlet komiteti bilen Ukrainanyň Ykdysady ösüş we söwda ministrliginiň arasyndaky Ylalaşyga, Türkmen-ukrain gatnaşyklarynyň şertnamalaýyn-hukuk binýadyny tükellemek barada Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi bilen Ukrainanyň Daşary işler ministrliginiň arasyndaky Teswirnama, Halkara nebit we gaz uniwersiteti (Türkmenistan) bilen Iwano-Frankowskiniň Milli tehniki nebit we gaz uniwersitetiniň (Ukraina) arasynda hyzmatdaşlyk etmek hakyndaky Ylalaşyga, S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersiteti bilen Ukrainanyň Bioserişdeleri we tebigaty ulanyş Milli uniwersitetiniň arasynda özara hyzmatdaşlyk etmek hakyndaky Şertnama, S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersiteti bilen Harkowyň Pýotr Wasilenko adyndaky milli oba hojalyk tehniki uniwersitetiniň arasynda özara hyzmatdaşlyk etmek hakyndaky Şertnama, Türkmen döwlet ulag we aragatnaşyk instituty bilen Dnepropetrowskiniň akademik W.Lazarýan adyndaky Milli demir ýol ulaglary uniwersitetiniň arasynda hyzmatdaşlyk etmek hakyndaky Şertnama, Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersiteti bilen Kiýewiň Taras Şewçenko adyndaky milli uniwersitetiniň arasynda bilelikdäki işleri geçirmek we hyzmatdaşlyk etmek hakyndaky Şertnama gol çekildi.
Ýygnananlaryň el çarpyşmalary astynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow we Ukrainanyň Prezidenti Pýotr Poroşenko Bilelikdäki Beýannama gol çekdiler.
Resminamalara gol çekmek dabarasy tamamlanansoň, iki ýurduň Prezidentleri metbugata ýüzlenme bilen çykyş etdiler.


text:
Sapporo
Sapporo Ýaponiýanyň ilaty boýunça bäşinji uly şäheri hasaplanýar. Ol Hokkaido adasynyň paýtagtydyr. 2007-nji ýylyň 1 -nji fewralyndaky maglumata görä, şäheriň ilatynyň sany 1 million 890 müňden geçýär. Ilatyň gürlügi bir inedördül kilometre 1686 adam düşýär. Şäher ýurduň esasy senagat we medeniýet merkezi hasaplanýar. Sapporoda iki sany ýokary okuw mekdebi bar. Şeýle hem Sapporo Hokkaýdo adasynyň şypahana ýeridir. Ol ýere ýylyň her paslynda dürli ýurtlardan jahankeşdeler gelýär. Şäher 1972-nji ýylda gyşky olimpiýa oýunlarynyň geçirilen ýeri hökmünde tanalýar. Şeýle-de her geçirilýän gar festiwaly şäheriň abraýyna abraý goşýar.
Şäher XIX asyrda Meýdzi döwründe gurulýar. Ol Kiotonyň gadymky bölegine meňzeş edilip gurlupdyr. Sapporoda oba hojalyk pudagy hem ösendir. Şäherde birnäçe iri senagat önümçilik kärhanalary işleýär. Şäherde gubernatorlygyň administratiw we hökümet binalary. şeýle hem Ýaponiýanyň iň abraýly uniwersitetleriniň biri ýerleşýär.
Şäheriň ykdysady mümkinçiliginiň 70 göterimi lomaý we bölek satuw söwdasy, jemgyýetçilik iýmiti we hyzmat pudagyna degişli senagat kärhanalary tutýar. Meselem, Susukino şatlykşagalaň meýdançasynda 4600-e golaý göwün açyjy jaýlar bar. Ol ýurtdaky iri göwün açyjy merkezleriniň biri bolmak bilen Ýaponiýanyň Las-Wegasy hasaplanýar.
Sapporonyň tebigatynyň gözellikleri daşary ýurtly jahankeşdeleriniň hem ünsüni çekýär. Her ýyl şähere 13 müň jahankeşde gelýär. Bu ýerde ýerlidir daşary ýurtly jahankeşdeler üçin ösen hyzmat ulgamy döredilipdir. Gyşyna jahankeşdeler gar festiwaly üçin gelýän bolsalar, ýaz we tomus pasyllarynda şäheriň muzeýlerini seýilgählerini we dürli sport desgalaryna aýlanyp görýärler.


text:
Nebitiň bahasy iýun aýyndan bäri 20 prosent çemesi aşak gaçdy, bu ýagdaý Orsýet, Eýran ýaly nebit eksport edýän ýurtlar üçin ullakan aladadan habar berýär. Eýsem bu baha peselmesiniň arkasynda nämeler bar?
Iýunda her barreli 110 dollardan satylan ýokary hilli Brent nebitiniň bahasynyň oktýabrda 88 dollara aşak gaçmagy bilen, birden dünýä nebit bolçulygyna uçran ýaly göründi.
Bu 20 prosent arzanlama bolup, girdejileri esasan nebit eksportyna bagly bolan ýurtlaryň ykdysadyýeti üçin çynlakaý bir aladadan habar berýär.
Bu arzanlamanyň käbir sebäplerine seredip göreliň.
Nebitiň bahasy näme üçin arzanlaýar?
Dünýä bazarlaryndaky bahanyň iýundan bäri 20 prosent çemesi aşak gaçmagynyň iki sany esasy sebäbi bar.
Munuň bir sebäbi Birleşen Ştatlarda şeýl, ýagny slanes nebitiniň önümçiliginiň güýçlenmegi, her günde 1 million barrel şeýl nebitiniň öndürilmegi bilen bagly.
Birleşen Ştatlar şeýl nebitiniň önümçiligi netijesinde dünýäde iň uly nebit öndüriji bolan Saud Arabystanyndan hem öňe geçdi.
Birleşen Ştatlarda nebit öndürilmeginiň güýçlenmegi, OPEK ýurtlarynyň we Orsýetiň öndürýän nebitiniň üstüni ýetirip, bazarda nebit artykmaçlygyny döretdi we bu ýagdaý satyjylaryň bahalaryny arzanladyp, alyjy üstünde ýaryşmagyna alyp geldi.
Bahalaryň aşak gaçmagynyň ikinji sebäbi talabyň gowşamagy bilen bagly. Dünýäde ykdysady ösüşiň gowşamagy bilen, alyjylar öz etjek işlerini biraz çäklendirmeli bolýarlar.
Ykdysady ösüşiň haýallamagy esasan Ýewropada göze ilýär, Halkara pul fondy (IMF) Ýewro zonasynyň giňelişiniň iki ýyl ozalky çökgünligiň öwezini dolardan juda gowşak bolup galýandygyny aýdýar.
Bu ýagdaý Hytaýda hem görnetin bildirýär, Halkara pul fondy bu ýurduň şu ýyl maksat edinen 7.5 prosent ösüş derejesine ýetjege meňzemeýändigini aýdýar.
Haýsy ýurtlar has kän zyýan çeker?
Nebitiň bahasynyň arzanlamagy öz ýurtlarynyň ykdysady ösüşini üpjün etmekde esasan nebitiň ýokary bahadan satylmagyna daýanýan nebit öndüriji ýurtlara agyr deger.
Şeýle ýurtlaryň biri hem Orsýet, ekspertler rus hökümetiniň býujet deňargamlygyny saklap bilmegi üçin nebitiň her barreliniň bahasynyň 104 dollar çemesi bolmalydygyny aýdýarlar. Häzir rus nebitiniň her barreli 92 dollar çemesi bahadan satylýar.
ABŞ-nyň maliýe habarlar gullugy Bloombergiň maglumatlaryna görä, nebitiň her barreliniň ortaça bahasy 90 dollar bolanda, Orsýetiň býujet ýetmezçiligi 1.2 prosent bolar. Eger nebitiň bahasy ýene 10 dollar aşaklap, barreli 80 dollar bolsa, onda bu ýurduň býujet defisiti 2.4 prosent bolar.
2000-2011-nji ýyllarda Orsýetiň maliýe ministri bolan Alekseý Kudrin 13-nji oktýabrda Birleşen Ştatlaryň "The Los Angeles Times" gazetine «nebitiň bahasynyň aşak gaçmagy ykdysadyýet üçin gysga möhletde uly urgy bolar» diýdi.
Nebitiň bahasynyň aşak gaçmagyndan zyýan çekjek ýurtlaryň ýene biri bolsa Eýran. Bu ýurduň öz býujetini deňagramlaşdyrmagy üçin nebitiň her barrelinden 140 dollar gazanmagy gerek.
Nebitiň arzanlamagyndan çürkenjek ýene bir ýurt bolsa Yrak, bu ýurduň öz ätiýaçlyklaryny ödemegi üçin nebitiň her barreliniň 106 dollar töweregi bolmagy gerek. Munuň üstesine, Bagdat iýundan bäri ýurduň esli territoriýasyny ele geçiren «Yslam döwleti» toparynyň jeňçilerine garşy göreş üçin hem köp harby çykdajy etmeli bolýar. Nebitiň bahasynyň aşaklamagy bu ýurduň barha müňzeýän hüjümlere garşy durmagyny has-da kynlaşdyrar.
Emma Saud Arabystanyna nebitiň bahasynyň aşak gaçmagyndan alada galmaýan ýaly bolup görünýär. Sebäbi diýseň, bu ýurduň býujetiniň deňagramlylygy üçin nebitiň her barreliniň bahasynyň 80 dollar çemesi bolmagy ýeterlik. Mundanam başga, nebiti kän bolansoň, bu ýurduň öz önümini has arzan bahadan satmaga-da gurby çatjak.
Kim peýda görer?
Nebitiň arzanlamagy öz döwletleriniň esasy girdejilerini nebitden alýan ýurtlara zyýanly hem bolsa, bu ýagdaý dünýä ykdysadyýetiniň ösmegi üçin peýdaly bolup biler.
«Capital Economicsiň», Londondaky maliýe konsultasiýasynyň maglumatlaryna görä, nebitiň bahasynyň 10 dollar aşak gaçmagy dünýäniň jemi içerki önüminiň 0.5 prosent ösmegine getirip biler.
"(Nebitiň has arzan bahasy) başda eýýämden birneme ösüşde bolan ykdysadyýete itergi berer» diýip, Çikagodaky «Mesirow Financialyň» baş ykdysatçysy Diana Swonk aýdýar.
Bu Birleşen Ştatlar, Hytaý, Hindistan ýaly häzir pozitiw ykdysady ösüşe eýe bolan ýurtlara peýdaly bolmaly. Nebitiň bahasynyň arzanrak bolmagy çyrçykdan saýlanýan Ýewro zonasynyň yzyna, çökgünlige gaýtmazlygy üçin bähbit bolar.
Emma nebitiň arzanlamagy bu ýurtlaryň islendigi üçin şowlulyk bolman hem biler, sebäbi bu arzanlaşyk dünýä ykdysadyýetiniň gowşan wagtyna, olaryň eksportyna bolan talabyň azalýan pursatyna gabat gelýär.
Halkara pul fondy 7-nji oktýabrda, Ýewro zonasynlaky gowşaklyk we täze döreýän bazarlaryň birnäçesindäki haýalamma sebäpli, özüniň global ykdysady ösüş baradaky çaklamalaryny peseltdi. Ol indi geljek ýyl global ykdysadyýetiň 3.8 prosent ösjegini aýtdy, iýulda bu çaklama 4 prosentdi.
Arzan baha täze kadamy?
Nebite bolan dünýä talabynyň ýokarlanmagy dünýä ykdysadyýetiniň gaýtadan galkynmagyna bagly bolup görünýär.
Emma hatda talaplar ýokarlanan ýagdaýynda hem, senagatlaşan ýurtlardaky täze çeşmeler, şeýl nebitiniň ýa-da beýleki netijeli tehnologiýalaryň önümçiligi nebit bazaryndaky bolçulyga ýardamçy bolsa, nebitiň bahasy gymmatlamaz.
Bu ýerdäki uly nämälimlik, eger-de nebitiň bahasy aşaklamagyny dowam etse, şeýl nebitini öndürijileriň näçe wagt işläp biljegi bilen bagly.
Ekspertleriň käbiriniň çaklamalaryna görä, eger nebitiň bahasy barreline 90 dollardan aşak bolsa, onda şeýl nebitini öndürmek ykdysady taýdan amatly bolmaz.


text:
Düýn Türkmenistanyň hökümeti energetika pudagynda Birleşen Ştatlaryň «Şewron» hem-de Fransiýanyň «Total» korporasiýalary bilen ýakyndan hyzmatdaşlyk etmekçidigini mälim etdi.
Hususan-da, düýnki geçirilen hökümet maslahatynda wise-premýer G.Hojamuhammedow «Şewron» we «Total» korporasiýalarynyň ýolbaşçylarynyň ýakyň günlerde Türkmenistana sapar edip, ýurduň häkimiýetleri bilen Türkmenistanyň energiýa sektoryny ösdürmek işlerine gatnaşmak meselesi barada gepleşik geçirjekdiklerini aýtdy.
Onuň aýtmagyna görä, bu gepleşiklerde esasan «Şewron» we «Total» korporasiýalarynyň Kaspi deňzindäki Türkmenistana degişli käbir energiýa ýataklaryny özleşdirmek işlerine gatnaşmak meselesi barada gürrüň ediler.
Şu ýylyň awgustynda prezident Berdimuhamedow ýurduň energiýa pudagynyň ýolbaşçylaryna Kaspi deňzindäki energiýa ýataklaryny özleşdirmek işlerini çaltlandyrmaklyga görkezme beripdi.


text:
Pakistanyň demirgazyk–günbatarynda janyndan geçeniň polisiýa edarasyna eden hüjüminde 17 adam heläk boldy, 40 gowrak adam ýaralandy. Ölenleriň arasynda dört çaga bar.
Ýerli polisiýanyň maglumatyna görä, janyndan geçen Lakki-Marwat şäherinde maşyn bilen polisiýa edarasynyň derwezesine gelip urupdyr. Ölenleriň aglabasy polisiýa işgärleri.
Bu Pakistanda eýýäm soňky hepdede bolan üçünji uly terroristik aktdyr.
Geçen hepde Lahor we Kwetta şäherlerinde bolan teraktlarda ýüz töweregi adam heläk bolupdy.


text:
Gurban baýramynyň ilkinji güni bolan 28-nji noýabrda içinde mekdep okuwçylary bolan awtobus Garagum kanalyna gaçyp, gark bolupdyr.
Resmi häkimiýet tarapyndan tassyklanmadyk maglumatlara görä, Kaka etrabynyň çäginde Garagum kanalynyň üstünden geçýän köprüden aşak gaýdan awtobus şu ýylyň 28-nji noýabrynda suwa gaçyp, gark boldy.
Bu pajygaly waka ýyldyrym çaltlygynda ýurduň çar künjegine ýaýrady. Resmi häkimiýet tarapyndan tassyklanmadyk maglumatlara görä, Ahal welaýatynyň Altynasyr etrabynyň çäginden çykan «Gazel» kysymly awtobus Bäherden etrabynda 28-nji noýabrda Türkmenistanyň prezidentiniň gatnaşmagynda açyljak «Arçman» şypahanasyna tarap ugrapdyr.
Awtobusyň içinde mekdep okuwçylary hem-de olaryň mugallymy bar eken. Olar öz haklaryna ýörite awtobus tutup, ýerli häkimligiň görkezmesi bilen dabara gatnaşmaly ekenler.
Gije sagat bir töweregi Altyn asyr etrabyndan ýola düşen awtobus Kaka etrabynyň çäginde güýçli ýagyn sebäpli, köprüden gaçyp, heläkçilige uçrapdyr.
Awtobusyň içinde sürüjiden hem-de mugallymdan başga ona golaý mekdep okuwçylarynyň bardygy aýdylýar. Olaryň ählisi Bäherdende ýerleşýän «Arçman» şypahanasynyň açylyş dabarasyna gatnaşmaga gidipdirler.
Bu pajygaly waka hakynda resmi häkimiýet dymýar.


text:
Pakistan resmileri Pakistanyň söweş uçarlarynyň 15-nji iýun güni irden ýurduň demirgazyk-günbataryndaky jeňçi bukularynyň azyndan sekizisine howa zarbalaryny urup, 100 çemesi jeňçini öldürendiklerini aýdýarlar.
Olar 8-nji iýunda Karaçidäki aeroportuň bäş sagatlap ele geçirilmegini gurnamaga kömek eden jeňçi lideri diýip bilinýän Abu Abdul Rehman al-Maaniniň hem şol öldürilenleriň arasyndadygyny aýdýarlar.
Howa zarbalarynda daglyk Dehgan töweregi nyşana alyndy. Bu ýer Miranşahdan, demirgazyk Waziristanyň paýtagtyndan 25 km çemesi günbatarda ýerleşýär we “Talyban» we «Al-Kaýda» bilen ilteşikli jeňçileriň mesgeni diýip bilinýär.
Pakistanyň harby resmileri howa zarbalarynyň häkimiýetler ol ýerde özbek jeňçileriniň we beýlekileriň bardygyny tassyklandan soň urlandygyny aýtdylar.
Pakistanyň «Talybany» we Özbegistanyň Yslam hereketi bir hepde mundan öň Karaçiniň halkara aýeroportuna edilen hüjüme özbek söweşijileriniň gatnaşandygyny aýtdylar.
Bu hüjümde 38 adam, şol sanda jeňçi hüjümçiler öldürildi.


text:
Birleşen Ştatlar Azerbaýjanyň we Ermenistanyň prezidentlerine iki ýyla golaý wagtdan soň geçiren ilkinji duşuşyklary üçin gowy baha berdi.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň ýaýradan beýanatynda “gepleşikleriň gaýtadan başlamagy üçin sişenbe güni Wenada geçirlen sammitiň möhüm wakadygy” bellenilýär. Şeýle-de, beýanatda “Bu ädim iki ýurduň liderleriniň Daglyk-Garabag konfliktiniň soňuna ýetmek üçin bilelikdäki yhlasyny görkezýär” diýilýär.
Ermenistanyň prezidenti Serž Sarkisiýan we Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýew Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk guramasynyň Minsk toparynyň howandarlygynda duşuşdylar. Şeýle-de bu topara Fransiýa, Russiýa we Birleşen Ştatlary ýolbaşçylyk edýär.
Duşuşykdan soň, Minsk topary Sarkisiýanyň we Alyýewiň parahatçylygy sazlaşdyrmak ugurunda gepleşikleri geçirmek we ýakyn geljekde gaýtadan duşuşmak barada ylalaşandyklaryny aýtdy.


text:
Owganystanda 5-nji aprelde prezidentlik hem welaýat geňeşlikleri boýunça saýlawlar geçirildi. Saýlawlaryň ähli umumy netijesi henize çenli yglan edilmedi, emma berlen sesleriň diňe 10%-niň esasynda berlen maglumata görä, prezident saýlawlary boýunça Abdylla Abdylla öňde barýar.
Milleti boýunça täjik Abdylla öňe saýlanan dalaşgärlerden diňe biri, häzirki döwürde ikinji orunda duran Aşref Gani, ol milleti boýunça peştun bolup, orunbasary hökmünde özbek kommandiri Abdyl Reşit Dostumy saýlapdy.
Üçünji orunda duran kandidat hem milleti boýunça peştun bolan Zalmaý Rasoldyr. Dalaşgärler bilen bilelikde olaryň orunbasarlarynyň arasynda hem etniki türkmen ýok. Hatda sanlary üç million töweregi diýilip çak edilýän türkmenler agzybirlikde diňe bir kandidaty hem goldap bilmediler.
Olaryň arasynda Ganini goldan hem boldy, Abdyllanyň tarapyny çalan hem, hatda kandidatlykdan ýarym ýolda çekilen ýolbaşçylaryň tarapyny tutanlar hem boldy. Eýsem bu saýlawlaryň netijesine dürli taraplary goldap çykyş eden türkmenleriň özleri nähili baha berýärler?
Bu saýlawlardan türkmenler nähili netije çykardylar? Gelejekki saylawlarda göz öňünde tutýan planlary nämelerden ybarat? Dünýa Türkmenleri gepleşigimiziň nobatdaky tapgyrynda ynha şu tema hakda gürrüň etmekçi.
Bu barada sizi hem öz pikiriňizi aýtmaga çagyrýarys, isleseňiz öz pikiriňizi aşakdaky teswir bölüminde galdyryň, eger programma gatnaşmak isleseňiz, bize hat ýazyň, siz bilen özümiz habarlaşarys, salgymyz: hat@azatradio.org
.


text:
Biz bilmedik, taryhy hakykaty halka ýetirmek näme üçin gadagan edilýär?! Syýasat üçin edilýärmi ýa-da taryhy hakykaty ile ýetirmäge hünärmenler ýokmy?! Ýa-da hakyky taryhy ýazyp biläýjek alymlaryň bary kowlup, gadagan edilip, taryhy çeşmeleri dörmegem zoraýakdan alym ediljek bolunýan çülpe-çagalara galdymy?! Bilmedik.
Türkmenleriň Gökdepe galasyndaky gandöküşikli uruş, türkmenleriň Russiýanyň düzümine gylyjyň güýji bilen salnanlygy hakdaky hakykatyň ýüz ýyllap halka ýetirilmänliginiň aňyrsynda syýasat ýatdy. Gökdepe galasyndaky hakykat türkmenlere aýdylaýsa, türkmenleriň sowet hökümetini guran orslara-da gün bermezligi mümkindi. Ine, şunuň üçin, sowet hökümetiniň syýasaty üçin türkmen halkyna Gökdepe galasynda 1881-nji ýylda bolan ganly söweş hakda hiç zat aýdylman gelindi.
Taryhy yzyna dolap bolanok. Taryh - geçmiş. Ol geçdi gitdi. Özüniň geçen ýyllarynda bolan wakalary-da diňe ýazgylarda galdyrdy. Taryhda bolan zatlaryň gizlini ýok. Taryhy wakalar bütin dünýä aýan.
Taryhda bolan wakalar üçin bu günki nesil jogap bermeýär. Bu günki nesil diňe taryhy yzarlaýar hem-de taryhy hakykaty döwürdeşlere ýetirýär, nesillere ýazyp goýýar. Mysal üçin dünýede arap basybalyşlarynyň, pars patyşalarynyň ýörişleriniň, mongol basybalyşlarynyň bolany hakykat. Ol bütin dünýä aýan. Ony hiç kim taryh sahypasyndan öçüribem bilmez, ýa-da nesiller okamaz ýaly, ony bukubam bolmaz. Aleksandr Makedonskiniň ýörişleri, ors basybalyşlary…
Dünýäde bir halkyň beýleki bir halky basyp alşy hakdaky waka näçe diýseň ýetik. Taryhyň tom-tom kitaplary olary bize gürrüň berýär. Şonuň üçin ol zatlary agzamakdan, nesillere taryhy hakykaty dogry ýetirmekden utanmaly däl, çekinmeli däl. Taryhda boljak işler boldy. Taryhy hakykaty aýdanyň bilen taryhda basybalyjy bolan bir halkyň nesli bizden bu gün gaty görer, ýa-da biz bilen gatnaşmaz, öýkelär diýip pikir etmek ýalňyşlyk bolar. Atalaryň düýnki gün eden ýaman işleri üçin bu günki nesil günäkär däl. Bu günki nesilleriň köpüsi ýer ýüzi boýunça parahatçylykly, dostlukly ýaşamaga, birek-birek bilen düşünişip ýaşamaga başladylar.
«Darganata»
Bir sapar merhum S.Nyýazow özüniň çykyşlarynyň birinde: «Hiç bir sözi başga halkdan gelen diýmäň! Türkmenleriň ulanýan sözleriniň hemmesi türkmenleriň öz söz baýlygy!» diýip gygyrypdy. Onuň şu sözlerinden gorkdularmy-nämemi, alymlar gaýry dillerden gelen sözler hakda gürrüň etmegi bütinleý bes edäýdiler. Şonuň netijesinde bolsa gerek, prezident Nyýazowyň permany bilen Darganata etrabynyň ady hem Birata diýen at bilen çalşyryldy.
«Atalar dargamasyn, olaryň bary bir bolsun, bize dargaýan ata gerek däl, başy jem, bir bolýan atalar gerek» diýip, Nyýazow özüniň mydamaky takallary bilen Darganata etrabynyň adyny üýtgedipdi. Türkmenlerde arapşynaslar kän. Türkmenler dil öwrenmäge ökde. Olar Nyýazowyň sözlerine özleriniň hiç zat bilmeýändikleri, hiç zada düşünmändikleri üçin garşy çykmandylar diýip, aýdyp bolmaz. Olar Nyýazowyň «Hiç bir sözi başga halkdan gelen» diýmäň!» diýen sözlerinden çekinen bolmaly.
Başga halkdan seniň söz baýlygyňa täze söz goşulsa, oňa ýetesi näme bar! Söz baýlygy näçe köp bolsa, şonça gowy. Muňa diňe akylly adamlar düşünýär. Başga halkdan goşulan söze näme üçin başga halkdan goşulan diýmeli däl?! Başga halkdan-a saňa goşulýar, senden bolsa başga halka geçýär. «Internet, kompýuter, samolýot, raketa…» we ş.m. sözleri türkmeniňki diýjekmi?!
Umuman, söze dawa edýän adam kän bir gowy adam däl. Gaýtam haýsy sözüň haýsy halkdan haýsy halka geçenini öwrenmek gyzykly dälmi?! Regiondaky köp sözler regionyň halklarynyň köpüsinde bar. Şeýlelikde, «Darganata» etrabynyň ady bolup duran «darganata» sözem, merhum Nyýazowyň ruhuny gynandyrýanam bolsak, araplardan geçen söz. «Dargan» sözi «dargamak» manysyny bermeýär. Arap dilinde «Dargan» däl-de, «därgan» görnüşde ýazylýan bu sözüň birnäçe manysy bar. Onuň bir manysy «sowut» diýmek, ýagny esgerleriň geýýän demir köýnegi, ýene bir manysy «ýapynja, ýene bir manysy «ýeriň üstki gatlagy». Taryhda galan ýazgylara görä, «ata» sözi «därgan» sözüniň yzyna soň goşulypdyr. Belki, şol döwürler halk ony «Sowutly ata», «Ýapynjaly ata» manysynda ulanandyr. «Pylan halkdan gelen söz» diýmäge gedemlik edip, halka taryhy ýoýup bermek gowy däl.
Toprak ýene türkmenleriňki
Bir döwürler dünýäniň ähli künjünde-de bolşy ýaly, türkmenleriň ýaşaýan ýerlerem bir gün arap atlarynyň toýnagynyň aşagynda bolupdyr, bir gün, pars patyşalarynyň, bir gün mongollaryň, bir gün orslaryň…Aleksandr Makedonskä çenli türkmen topragyna gelen ahbeti. Iň soňunda-da bu toprak ýene türkmenleriňki bolup galypdyr. Diýmek, türkmenlerem öz topragyny gorap bilen halk bolupdyr.
Şonuň üçin taryhy syrlary açmaga çekinmeli däl. «Ine, şu şäheriň ady Makedonskiniň döwründen galypdyr, ýa-da mongollardan, araplardan, parslardan galypdyr» diýeniň bilen, bu gün olar geläge-de, «Ata-babalarymyzyň bir döwürler basyp alan ýerini ber» diýip, dawa tutmaz-a. Bolsa bolupdyr bir döwür başga kişiniňki. Esasy zat - Türkmenistan häzir türkmenleriňki. Başga halklardan ýurtda galan sözleriň manysyny tirmeli döwür häzir. Güýçli alymlarymyz dirikä, häzir şu mümkinçiligi pursatdan geçirmeli dälmikä diýip, pikir edýäris.
Çoluk Möwlamow aşgabatly intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Geçen hepdäniň anna güni geçirilen hökümet maslahatynda ýurduň energiýa ministri Geldi Saryýewiň ministrligiň garamagyndaky edara-kärhanalara ýaramaz gözegçilik edýändigi aýdylyp, wezipesinden boşadyldy.
Türkmen telewideniýesiniň beren maglumatyna görä, prezident Gurbanguly Berdimuhamedow: “Elektrik energiýasynyň sarp edilişine talabalaýyk gözegçilik edilmeýär, köp sanly hasaba alynmadyk, elektrik energiýasyny bikanun ulanýan sarp edijileriň bardygy ýüze çykaryldy” diýdi.
Eýse, elektrik energiýasynyň bikanun ulanylmagy nähili ýagdaýda ýüze çykýar?
Azatlyk Radiosy bu sorag bilen gyzyklanyp, aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Pakistanyň resmileriniň berýän maglumatlaryna laýyklykda, ýurduň Peşewar şäherinde amala aşyrlan iki partlamada bäş adam, şol sanda polisiýanyň ýokary derejeli wekili ölüpdir.
Ýerli polisiýa wekili Şafkat Maligiň aýtmagyna görä, janyndan geçen hüjümçi partlaýjy serişdeli ulagy günorta Peşewaryň polisiýa bölümini başlygynyň orunbasary Rasheed Hanyň ulagyna baryp urupdyr.
Bu wakadan üç sagat soňra, köçäniň gyrasynda gurnalan bombanyň üsti bilen polisiýanyň ulagy hem partladyldy.
Bu partlamalaryň jogapkärçiligini Pakistanyň talyplary öz üstlerine aldylar.


text:
Germaniýanyň we Fransiýanyň daşary işler ministrleri gündogar Ukrainada 2014-nji ýylda hökümet güýçleriniň we orsýetçi separatistleriň arasynda ýaragly konflikt başlanaly bäri regiona ilkinji gezek syýahat edýärler.
Germaniýanyň daşary işler ministri Frank-Walter Steinmeier we Fransiýanyň daşary işler ministri Jean-Mark Ayrault 15-nji sentýabrda Ukrainanyň hökümetiniň gözegçiligindäki Kramatorsk şäherine bardylar. Olar “Donbasyň ýörite statusyna ýok!” we “Biz Ukraina!” şygarly plakatlary göterip duran onlarça protestçi bilen duşuşdylar.
14-nji sentýabrda Ukrainanyň liderleri gündogar Ukrainada 15-nji sentýabrda güýje girip, azyndan bir hepdeläp dowam etjek ok atyşygy bes etmek barada täze arakesmäniň berjaý edilişine gözegçlik etmek barada ylalaşdylar.
Bu karar Steinmeieriň we Ayraultyň Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko bilen gepleşik geçirmeginiň yzýany yglan edildi. Olar ukrain hökümetini 2015-nji ýylyň fewral aýynda Minskde gelnen ylalaşygy berjaý etmäge ündediler.


text:
Ukrainanyň Poltawa regionynda Ýewropa Bileleşigine tarapdar aktiwistleriň işine sereden sudýa atylyp öldürildi.
Ukrainanyň Içeri işler ministrliginiň çarşenbe güni aýtmagyna görä, sişenbe güni agşam Kremençuk şäherinde näbelli adamlar sudýa Oksana Lobodenkony atypdyr. 34 ýaşly Lobodenko soň keselhanada ýogaldy.
Geçen aýda Sudýa Lobodenkonyň hökümete garşy çykyş edýän protestçileriň birnäçesini olaryň Kremençuk şäher geňeşiniň binasyny basyp almakdaky roly üçin suddan öň birnäçe günlük tussag etmek barada karar çykarandygy barada habar berilýär.
Derňewçiler Lobodenko garşy edilen hüjümiň onuň professional işi bilen bagly bolmagynyň mümkinçiligini aradan aýyrmaýarlar.


text:
8-nji sentýabrda Türkmenistanyň prezidentiniň welaýat häkimleri we paýtagt resmileri bilen geçren iş maslahatynda gozgalan meseleleriň biri Ýaşulular Maslahatyna görülýän taýýarlyk boldy we raýatlaryň 20-nji oktýabrda geçiriljek bu maslahatyň gün tertibine degişli tekliplerini öwrenmek tabşyrygy berildi.
Raýalaryň teklipleriniň we islegleriniň ähmiýeti Türkmenistanyň syýasy- jemgyýetçilik durmuşynda bolup geçýän wakalarda häkimiýetler tarapyndan wagtal-wagtal nygtalýar. Ýakynda G.Berdimuhamedowyň heýkelini dikmek meselesiniň-de ilatyň islegine görä gozgalandygy resmi maglumatlarda aýdyldy.
Eýsem Türkmenistanyň raýatlary haýsy-da bolsa bir mesele boyunça özlerinden teklip soralýandygyny nädip bilýärler? Häkimiýetleriň raýatlaryň tekliplerine garaşýandygy barada habar ilata nädip ýetirilýär? Azatlyk Radiosy sowal bilen türkmenistanly ýazyjy Amanmyrat Bugaýewe ýüzlendi.


text:
Çarşenbe güni düýbi ABŞ-da ýerleşýän "Freedom House" guramasy Media azatlygy boýunça özüniň ýyllyk hasabatyny ýaýratdy. Hasabatda Türkmenistan Demirgazyk Koreýa bilen birlikde "ýaramazlaryň ýaramazy" toparyna goşulypdyr.
Şol bir wagtda türkmen häkimiýetleri ýurtda metbugaty ösdürmek ugrunda işleriň alnyp barylýandygyny öňe sürýärler.
Azatlyk Radiosy Serhetsiz Reportýorlar guramasynyň Gündogar Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça bölüminiň başlygy Ýohan Bir bilen söhbetdeş bolup, Türkmenistandaky media erkinliginiň ýagdaýy barada gürrüň etdi.
Azatlyk Radiosy: Ýohan, bilşiňiz ýaly, Türkmenistan “Freedom House” guramasynyň “Media azatlygy” hasabatynda “ýaramazlaryň ýaramazy” toparyna goşuldy. Türkmenistan siziň hem çap edýän hasabatlaryňyzda iň yzdaky orunlarda ýerleşdirilýär. Şol bir wagtda-da resmi Aşgabat ýurtda metbugatyň ösdürilmegi üçin tagallalaryň edilýändigini öňe sürýär. Bu ýagdaýlar barada gürrüň beräýseňiz?
Ýohan Bir
Ýohan Bir:
Hawa, prezident Berdimuhamedow 2006-njy ýylda häkimiýet başyna geçeli bäri, reformalar barada yzygiderli çykyş edip gelýär.
Ýöne, meniň pikirimçe, häzire çenli berilýän wadalar bilen hakykatyň arasyndaky boşluk diňe artýar.
Prezidentiň güýçli täsir galdyrýan çykyşlaryna garamazdan, iş ýüzünde üýtgän zat az boldy.
Emma, hawa, dogrusy, käbir oňaýly ädimler-de boldy. Türkmenistanyň taryhynda ilkinji gezek Media baradaky kanun kabul edildi. Mundan öň hiç zat ýokdy. Indi žurnalistleriň – kagyz ýüzünde hem bolsa – käbir hak-hukuklary bar. Emma bularyň ygtybarlylygy, elbetde, soraglary döredýär.
Haçan-da Türkmenistanyň gazetlerinde “erkin metbugat” barada ýazylanda, bu bir ile gülki bolýar. Biz nähili senzuranyň bardygyny görüp durus ahyryn.
Türkmenistandaky “reformalar” barada aýdylanda, biz entek hem olaryň amala aşmagyna garaşýarys.
Azatlyk Radiosy: Ýohan, belki habaryňyz bardyr, ýakynda uzak wagtdan bäri Türkmenistana gelmegine rugsat berilmedik käbir adamlar, şol sanda žurnalistler hem ol ýere sapar edip geldi. Siz muňa nähili garaýarsyňyz, nähili baha berýärsiňiz?
Ýohan Bir:
Hawa, dogry, bu hem öňe ädilen kiçi bir ädim. Bu gutlanmaly bir ýagdaý. Ýöne, hakykata açyk seredeliň, Türkmenistanyň öňünde duran meseleler nazara alnanda, bu bir onçakly uly zat hem däl ahyryn.
Türkmen resmileri hakykatdan hem erkin medianyň döremegini isleýän bolsalar, onda ýurtda garaşsyz metbugatyň döremegine ýol açmaly. Men “Rysgal” ýaly “gözboýagçy” şahsy neşirleri göz öňünde tutamok, hakyky garaşsyz metbugat bolmaly.
Türkmenistan biziň “Metbugat azatlygynyň indeksi”
atly ýyllyk hasabatymyzda 179 ýurduň arasyndan 177-nji ýerde ýerleşdirildi. Türkmenistanyň entek öňde durmuşa geçirmeli ep-esli reformalary bar.
Azatlyk Radiosy: Siz ýaňy Türkmenistanyň köp sanly reformalary durmuşa geçirmelidigini bellediňiz. Eýsem, umumy alman, edil häzirki pursaty göz öňünde tutsak, türkmen resmileri haýsy ädimleri ätmeli? Hakyky reformalar üçin nämeler edilip bilner?
Ýohan Bir:
Türkmenistanda media döwletiň doly gözegçiliginde saklanylýar. Ýurtda adamlaryň pikirlerini beýan edip bilmegi üçin hiç hili şert döredilmedik. Elbetde, Azatlyk Radiosy we käbir beýleki habar serişdeleri bu boşlugy doldurjak bolýarlar. Ýöne, bilşimiz ýaly, olar juda we juda çäklendirilen we agyr şertlerde iş alyp barýarlar.
Bir mysaly alyp göreliň, geçen dynç günleri prezident Berdimuhamedow atdan ýykyldy. Bu hem ýurtda berk bir senzura alynjak bolundy. Şundan hem aýdyň bolşy ýaly, Türkmenistanda senzura höküm sürýär. Bu eýýäm ýurdy dolandyrmagyň bir guralyna öwrüldi.
Meniň pikirimçe, ilkinji edilip bilinjek iş – bu ähli zady senzurlamagy bes etmeli, senzurany duruzmaly.


text:
Ýurdumyzda 2017-nji ýylda geiriljek bag ekmek çäresiniň çäklerinde üç million agaç nahallary oturdylar
15.01.2017 • Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 13-nji ýanwarda geçirilen giňişleýin mejlisinde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 2017-nji ýylda bag ekmek çäresini kadalaşdyrmak boýunça Karara gol çekdi.
Tebigy tokaýlary köpeltmek we ...
Bütin ýurdumyz maşka çykýar
10.01.2017 • Ýurdumyzyň ähli ministrlikleriniň we edara-kärhanalarynyň, şol sanda Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň we Mejlisiniň işgärleri, ýokary okuw mekdepleriniň talyplary ýerlerde önümçilik maşklaryny ýerine ýetirdiler. Bu iri möçberli çäre şu ýylyň sentýabr aýynda Aşgabatda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna hem-de häzirki wagtda ýarpy ...
Ajaýyp wakanyň hormatyna dabaraly çäreler
09.01.2017 • Türkmenistanyň Goranmak ministrliginiň Merkezi serkerdeler öýünde hem-de Harby institutynda Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň düzümini kämilleşdirmek maksady bilen döredilen täze harby bölümlere söweşjeň baýdaklaryň gowşurylmagy mynasybetli dabara geçirildi. Şanly wakanyň hormatyna Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly ...
06.01.2017 • Demirgazyk sebitiň tarp ýerlerinde döredilen oba ilaty ýokary hilli agyz suwy bilen üpjün edilýär
06.01.2017 • Bäş müňe golaý mekdep okuwçylary ýurdumyzyň çagalar sagaldyş merkezlerinde gyşky dynç alyşlaryny geçirýärler
04.01.2017 • TNGIT-nda köpugurly sport-sagaldyş toplumy işleýär
02.01.2017 • Mary welaýatynda çagalaryň gyşky dynç alşy gyzykly geçer
01.01.2017 • Goý, her bir maşgalada bagtyýarlyk bolsun, goý, ýurdumyz bagtyýarlykdan dolsun
27.12.2016 • Türkmenistanda ýokary derejeli türgenleri taýýarlamak ulgamy döwrebaplaşdyrylýar
24.12.2016 • Türkmenistanyň Prezidentiniň adyndan Täze ýyl sowgatlary gowşuryldy
22.12.2016 • «Türkmenistanyň gurluşygy we binagärligi» žurnalynyň nobatdaky sany çapdan çykdy
21.12.2016 • Türkmenabatda köpugurly welaýat hassahanasynyň işgärleri üçin ýaşaýyş jaý toplumly lukmançylyk şäherjigi gurulýar
21.12.2016 • Halkymyzyň beýik ruhy ýörelgelerine eýerip
20.12.2016 • Täze ýyl dabaralaryna taýýarlyk görmek taryha girjek 2016-njy ýylyň soňky ongünlüginiň esasy meseleleriniň biridir
18.12.2016 • ÝuNFPA-nyň Nutugy bilen tanyşdyrylyşyň çäklerinde guralan «10 ýaş: biziň geljegimiz gyzjagazlaryň şu ýaşynda kesgitlenilýär» atly fotosuratlar bäsleşiginiň ...


text:
Mihail Hodorkowskiý Berline bardy, bu barada Germaniýanyň daşary işler ministrligi habar berdi.
Kremliň ýiti tankytçysy orsýetli öňki oligarh Mihail Hodorkowskiý Kareliýada tussaglykda oturan türmesinden anna güni irden boşadyldy.
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Hodorkowskiniň günäsini geçmekçidigini penşenbe güni Moskwada geçirilen metbugat-konferensiýasynda mälim edip, Hodorkowskiniň ynsanperwerlik esasynda boşadylýandygyny, sebäbi onuň ejesiniň keseldigini belläpdi.
Türme resmileri Hodorkowskiniň Germaniýa gidip, ejesi bilen bolmak üçin rugsat sorandygyny aýtdylar.
Hodorkowskiý salgytdan gaçmak we puly bikanun sowmak ýaly jenaýatlarda aýyplanyp, 10 ýyldan gowrak wagtyny türmede geçirdi. Ol özüne ýöňkelen günäleri ret etdi. Hodorkowskiniň işi boýunça prosese onuň oppozisiýany maliýe taýdan goldandygy üçin Kremliň jezasy hökmünde garalýar.


text:
Owganystana goşmaça goşun ýene iki-üç hepdeden ugradylyp başlanar-diýip, Pentagonyň baştutany Robert Geýts aýtdy.
Waşingtonda ABŞ-nyň Kongresiniň agzalarynyň öňünde çykyş edip, Geýts harby gullukçylaryň, esasan, Owganystanyň günorta we gündogar etraplarynda ýerleşdiriljekdigini habar berdi we Owganystandan amerikan goşunlaryny çykarmagyň wagty soňurrak kesgitlener diýdi.
Ondan bir gün öň Barak Obama ABŞ-nyň Owganystandaky täze strategiýasyny yglan edende, 2011-nji ýylyň ortasyndan goşun çykarylyp başlanmagynyň mümkindigini aýdypdy. Oňa garamazdan, Robert Geýtsiň sözlerine görä, Owganystandaky ýagdaýa baha berlenden soň, bärsinden ýene bir ýyldan karar kabul ediler.
Hepdäniň sişenbe güni agşam ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Owganystana goşmaça 30 müň amerikan harbysynyň ugradyljakdygyny yglan etdi.
Bu ýurtda amerikan harbylarynyň umumy sany ýüz müň adama ýeter.
Karara oňyn baha berilýär
Dünýäniň öňdebaryjy döwletleriniň liderleri prezident Barak Obama tarapyndan yglan edilen ABŞ-nyň Owganystandaky täze strategiýasyna oňyn baha berýärler.
BMG –nyň baş sekretary Ban Ki Mun karar bilen Barak Obamany gutlady.
Beýik Britaniýanyň premýer-ministri Gordon Braun NATO boýunça ýaranlaryny Waşington tarapyndan edilen teklip esasynda tagallalary güçlendirmäge çagyrdy.
Fransiýanyň we Germaniýanyň liderleri Nikola Sarkozi bilen Angela Merkel ABŞ-nyň beýannamasyna oňyn baha berdiler, ýöne ýanwar aýynda Londonda owgan problemasy boýunça geçiriljek konferensiýadan soň Owganystandaky öz harby kontingentleri bilen bagly karar kabul etjekdiklerini aýtdylar.
Orsyetiň Daşary işler ministrligi Waşingtonyň teklip eden strategiýasyna “umuman gowy” diýip, baha berdi.
Owganystanda amerikan harbylarynyň sanynyň artmagynyň ýaramaz netijelere getirmegine ýol bermezlige Yslamabad ABŞ-ny çagyrdy. Päkistanyň Daşary işler ministrligi ýurda täze ekstremistik toparlaryň girmek mümkinçligi bilen bagly alada bildirdi.
Talyplar bilen göreşmek üçin NATO-nyň hem goşmaça 5 müň harby gullukçy ugratjakdygyny NATO-nyň baş sekretary Andres Fog Rasmussen aýtdy.


text:
Türkiýäniň harbylary penşenbe güni, çarşenbe gününde edilen serhetaşa hüjümlerinde
bäş türk raýaty öldürilenden soň, Siriýanyň içindäki nyşanlary top okuna tutmaga başlady.
Türkiýäniň NTW telewideniýesi Siriýanyň 10 km çemesi içinde ýerleşýän Tel Abýad etrabynyň top okuna tutulandygyny aýtdy.
Siriýanyň içindäki aktiwistler bu hüjümiň prezident Başar al-Assada ygrarly esgerlerden birnäçesini öldürendigini aýtdylar.
Iki aýal we üç caga öldürildi
Çarşenbe güni Türkiýäniň serhet şäheri Akjagalada Tel Abýad töwereginden atylan top oklary iki aýaly we üç çagany öldürdi.
Türkiýäniň hökümeti indi özüniň serhetden aňyrda harby operasiýa geçirmek üçin parlament tassyklamasyny almaga çalyşýandygyny aýdýar.
Emma Türkiýäniň premýer ministri Rejep Taýyp Erdoganyň geňeşçisi Ibrahim Kalin Türkiýäniň Siriýa garşy uruş yglan etmek niýeti ýok diýdi.
Ol Türkiýäniň bu krizisi çözmek ugrundaky syýasy tagallalaryny dowam etdirjegini sözüne goşdy.
Geçmişde türk harbylary kürt jeňçilerini yzarlamak üçin demirgazyk Yraga giripdiler.
Halkara reaksiýasy
BMG we NATO Siriýany öz goňşularynyň territorial bitewiligini hormatlamaga çagyrdy.
BMG-niň Baş sekretarynyň sözçüsi Martin Nesirki çarşenbe güni Türkiýäni Siriýa bilen dialog gurmaga çagyrdy.
"Baş sekretar betbagtçylykly adam ýitgilerine gynanjyny bildirdi we türk hökümetini, bu hadysa netijesinde döremegi mümkin dartgynlyklary gowşatmak nukdaý nazaryndan, siriýa häkimiýetleri bilen gepleşikler üçin ähli ýoly açyk goýmaga ündedi" diýip, Nesirki aýtdy.
Çarşenbe güni giçlik NATO ýaranlygyň agzasy bolan Türkiýäniň talaby esasynda adatdan daşary duşuşyk geçirdi.
Ýaranlygyň ýaýradan beýanatynda “onuň Türkiýe bilen bilelikde bolmagy dowam etdirýändigi hem-de öz ýaranyna garşy beýle agressiw hereketleriň derhal bes edilmegini talap edýändigi” aýdylýar.
ABŞ-nyň döwlet sekretary Hillari Klinton hem bu hüjüm zerarly gahar-gazabyny bildirdi.
BMG-niň howpsuzlyk geňeşi, Türkiýäniň talaby esasynda, penşenbe güni giçlik ýygnanyp, Siriýanyň hereketlerini ýazgarmagy planlaşdyrdy.
Siriýa bu hadysany derňeýändigini aýtdy we wepat bolanlaryň maşgalalaryna gynanç bildirdi.
Türkiýäniň Akjagala şäheri soňky hepdelerde Siriýadan birnäçe gezek oka tutuldy.
Siriýanyň hökümet güýçleri iýun aýynda Türkiýäniň harby uçaryny oka tutup, ony deňze gaçyrypdylar. Şonda iki türk piloty heläk bolupdy.


text:
Jyhatçylaryň yzygiderli hüjümlerinden soň Fransiýanyň premýer-ministri Manuel Walls metjitleriň daşary ýurtlardan maliýeleşdirilmegini gutarnykly gadagan etmäge taýýardygyny bildirdi.
Ol “Le Monde” gazetine beren beýannamasynda yslam barada täze tagallalaryň durmuşa geçirilmeginiň hökmanydygy barasynda söz açyp, ymamlaryň (şaýy meshebinde “mollalar”) başga ýurtlarda däl-de, Fransiýada ýetişdirilmelidigini nygtaýar.
Polisiýanyň ýalňymy?
Walls, 26-njy iýulda Normandiýadaky bir buthana hüjüm edip, 85 ýaşyndaky ruhanynyň janyna kast eden jenaýatkäriň ondan owal şertli ýagdaýda azatlyga çykarylmagyna hem polisiýanyň ýalňyşy hökmünde baha berýär.
Adel Kermiş - 19 ýaşyndaky jenaýatkär, elektron bilezikli gezmek şerti bilen azatlyga çykarylypdyr. Aslynda ol terrorçylykda aýyplanýandygy üçin kazyýet tarapyndan jogapkärçilige çekilmeli ekeni.
Buthana hüjüm eden 2-nji adamynyň Fransiýanyň Adel-Malik Nabil Petitjean atly 19 ýaşly raýatydygy dessine anyklanypdyr. Ol “Yslam döwleti” atly ekstremist toparyň habar gullugynyň ýaýradan wideoýazgysynda musulmanlary Fransiýany dargatmaga çagyrýar.
Tankydyň nyşanasyna öwrülenler
Premýer-ministr Manuel Walls we içeri işler ministri Bernard Cazeneuve soňky ýarym ýylda Fransiýada gurnalan üç sany uly terrorçylykly hüjümiň öňüni alyp bilmändigi üçin tankytlaryň nyşanasyna öwrüldiler. Geçen ýylyň noýabr we şu ýylyň ýanwar aýlarynda Parižde, iýul aýynda bolsa Nitsada elhenç terrorçylykly hüjümler gurnaldy.