text:
Ýnıversıada chempıony Ǵalymjan Qyryqbaıdy
jerlesterі qurmetpen qarsy aldy
Italııanyń Neapol qalasynda XXX jazǵy ýnıversıada ótіp jatqany belgіlі. Tórt jyldyqtyń básekesіnde el qorjynyna alǵashqy altyn medaldі jambyldyq dzıýdoshy Ǵalymjan Qyryqbaı saldy. Ol absolıýttіk salmaqta kúresіp, barlyq qarsylastarynan basym tústі. Jerlesіmіz áýelі túrіkmenstandyq Ibragım Soıýnovty, germanııalyq Benjamın Boıýzgarnıdі utsa, shırek fınalda ózbekstandyq Davlat Babanovty jarys jolynan shyǵardy. Ǵalymjan jartylaı fınalda qyrǵyz sportshysy Erlan Sherovtan basym tússe, fınalda frantsýz balýanyn jeńdі.Ýnıversıada chempıonyn Tarazdyń shyǵys qaqpasynan oblys ákіmіnіń bіrіnshі orynbasary Bekbolat Orynbekov, M.H.Dýlatı atyndaǵy Taraz memlekettіk ýnıversıtetіnіń rektory Mahmetǵalı Sarybekov bastaǵan azamattar men jankúıerler qarsy aldy. Sharany oblys ákіmіnіń bіrіnshі orynbasary Bekbolat Orynbekov sóz sóılep ashyp, elіmіz boıynsha alǵashqy altyndy ıelengen Ǵalymjan Qyryqbaıdy, ýnıversıadaǵa qatysýshy Aqmaral Ernazardy jetіstіkterіmen quttyqtap, aldaǵy dodalaryna sáttіlіk tіledі. «Ǵalymjan Qyryqbaıdyń dzıýdo sportyndaǵy bul altyn medalі – jambyldyqtardyń úlken oljasy. Jas balýanǵa aldaǵy Olımpıada, álem chempıonattarynda tabys tіleımіz. Bul jeńіs óńіrde sport salasyna, kúres túrlerіne laıyqty qoldaý kórsetіlіp otyrǵanyn ańǵartady», – dedі Bekbolat Serіkbekuly.
Munan soń TarMÝ-dyń rektory Mahmetǵalı Sarybekov chempıondy quttyqtap, Ǵalymjannyń atalǵan ýnıversıtettіń 3-kýrs stýdentі ekenіn aıtyp, sportshyǵa jeńіs tіledі. Sondaı-aq ol óz kezegіnde Ǵalymjan Qyryqbaıǵa 5 aılyq, Aqmaral Ernazarǵa 2 aılyq shákіrtaqy kólemіnde syıaqy tabys ettі.
Keıіnnen HHH Ýnıversıada chempıony Ǵalymjan Qyryqbaı sóz sóılep, chempıon bolý úshіn bes beldesýde jeńіske jetkenіn, ár qarsylastan sheberlіgіńdі asyrý ońaıǵa soqpaǵanyn, eldіń tіleýіmen top jarǵanyn aıtty. «Búgіn laıyqty qarsy alyp jatqan oblys basshylyǵyna, ýnıversıtet rektory Mahmetǵalı Sarybekovke, oblys ákіmdіgі dene shynyqtyrý jáne sport basqarmasynyń basshysy Nurbol Júnіsbekov, jeke bapkerlerіm Baqtııar Aqbergenov, Ǵalymjan Jylgeldıev, «Qazaqstan barysy» týrnırіnіń úsh dúrkіn jeńіmpazy Beıbіt Ystybaev aǵalarǵa sheksіz alǵysymdy bіldіremіn», – dedі ol.
Eset DOSALY.


c: text/html

text:
Şeýle hem okaň
28.05.2020 | Hormatly Prezidentimiz paýtagtymyzyň etegindäki kölüň kenarynda dynç alyş zolagyny döretmek başlangyjyny öňe sürdi
25.05.2020 | Türkmenistanyň mekdeplerinde «Soňky jaň» dabaralary geçirildi
23.05.2020 | Ýurdumyzyň mekdebe çenli edaralarynyň işi kämilleşdirilýär
20.05.2020 | Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistanyň halkyna
18.05.2020 | Döwletliler köşgünde terbiýelenýän çagalara döwlet Baştutanynyň adyndan süýji tagamly sowgatlar gowşuryldy
17.05.2020 | Sagdyn durmuş ýörelgesi — nesilleri terbiýelemek we dowamatlylyk däpleriniň ösdürilmegi
Şu gün Türkmen bedewiniň baýramy mynasybetli meýilleşdirilen çäreleriň maksatnamasynyň çäklerinde paýtagtymyzyň günorta künjegindäki Köpetdag şaýolunyň ugry boýunça däp bolan marafon bäsleşigi boldy. Onda saýlama bedewler 60 kilometrlik aralyk boýunça güýç synanyşdylar. Şeýle hem Aşgabadyň açyk manežli atçylyk sport toplumynda päsgelçiliklerden bökmek bäsleşigi boldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň yzygiderli aladasy netijesinde Türkmenistanda atçylyk sportunyň dürli görnüşleriniň wagyz edilmegine uly üns berilýär. Olaryň biri bedewleriň dürli tebigy we howa şertlerinde uzak aralygy geçmek boýunça çydamlylygyny kesgitlemek üçin gadymy döwürlerden bäri geçirilýän marafon ýaryşlarydyr.
Häzirki döwürde ady rowaýata öwrülen ahalteke bedewleriniň taryhy mekany bolan Türkmenistan halkara bileleşik üçin dünýä atşynaslygynyň iri merkezine öwrülýär. Bu ýerde “ganatly bedewleri” köpeltmek we ösdürip ýetişdirmek boýunça gadymy däpler döwlet maksatnamasyny ýerine ýetirmegiň çäklerinde döwrebap ösüşe eýe boldy.
“Türkmen atlary” döwlet birleşiginiň guran marafon ýaryşyna ýurdumyzdan we daşary ýurtlardan janköýerleriň köp sanlysy gatnaşdy. Olaryň hatarynda Halkara ahalteke atçylyk assosiasiýasynyň VIII mejlisine, Halkara sergi-ýarmarkasyna hem-de “Türkmen bedewi we dünýäniň seýisçilik sungaty” atly X halkara ylmy maslahata gatnaşyjylar bar.
Ir bilen ýaryşa gatnaşyjylar we tomaşaçylar paýtagtymyzyň günorta-günbatar künjegindäki Halkara atçylyk sport toplumynyň ýanyndaky ajaýyp künjege ýygnandylar. Dag eteginiň gözel ýerleriniň birinde ak öýler dikildi. Folklor toparlarynyň, estrada aýdymçylarynyň we bagşylaryň çykyşlary şu günki wakalara özboluşly öwüşgin çaýdy.
Alypbaryjy Türkmenistanda giňden bellenilýän Türkmen bedewiniň baýramy bilen hemmeleri gutlap, bu günki ýaryşyň eminler toparynyň düzümini yglan etdi. Olaryň hatarynda türkmen atşynaslary bilen bilelikde daşary ýurtly hünärmenler hem bar.
Uzak aralyga geçirilýän ýaryş iki tapgyrdan ybarat bolup, şolaryň her biri 30 kilometre barabardyr. Onuň ugry Köpetdag şaýolunyň ugrundan geçýär. Marafon ýaryşyna 4 ýaşardan 14 ýaşara çenli bolan ahalteke bedewleriniň 30-a golaýy gatnaşdy. Şolaryň hatarynda Türkmenistanyň Prezidentiniň Ahalteke atçylyk toplumyna, Milli atçylyk sporty merkezine we “Türkmen atlary” döwlet birleşiginiň welaýatlardaky athanalaryna hem-de Türkmenistanyň Içeri işler we Goranmak ministrliklerine, hususy atşynaslara degişli bedewler bar.
Bu ugurda “ganatly bedewler” diňe bir ýyndamlyk däl, eýsem, ýaryş mahaly çydamlylyk taýdan hem özlerini görkezmelidir. Bäsleşige gatnaşýan bedewler iki gezek lukmançylyk gözegçiliginden geçirildi. Çünki olaryň saglyk görkezijileri ykrar edilen halkara kadalaryna laýyk gelmelidir.
Bu ýaryşlar türkmen halkynyň ganaty hasaplanýan ahalteke bedewleriniň beden taýýarlygyna, çydamlylygyna ýene bir ýola göz ýetirmäge mümkinçilik berdi. Çapyksuwarlar bedewleriň uzak aralyga bolan mümkinçiliklerini dürs hasaba alyp, öz ussatlyklaryny görkezýärler. Munuň özi ýurdumyzyň seçgiçileriniň we seýisleriniň ýeten derejesini äşgär edýär.
Marafon ýaryşynda ýeňiji bolanlara Türkmen bedewiniň baýramy mynasybetli guralýan dabaralarda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň adyndan baýraklar gowşurylar.
Günüň ikinji ýarymynda paýtagtymyzyň köp sanly ýaşaýjylary we myhmanlary Aşgabatdaky açyk manežli atçylyk sport toplumyna ýygnandylar, bu ýerde sportuň olimpiýa görnüşleriniň biri bolan konkur (päsgelçiliklerden geçmek) boýunça ýaryşlar geçirildi.
Däp bolan at çapyşyklary halkymyzyň arasynda asyrlaryň dowamynda meşhur bolupdyr. Şeýle-de bolsa, türkmen çapyksuwarlary gadymy atşynaslyk ýörelgelerine ygrarly bolup, sportuň täzeräk görnüşleriniň biri — konkur boýunça hem ýokary netijeleri gazanmagy başarýarlar.
Bu günki bäsleşiklere Türkmenistanyň Prezidentiniň Ahalteke atçylyk toplumyna, Halkara ahalteke atçylyk sport toplumyna, Milli atçylyk sporty merkezine we ýurdumyzyň Goranmak ministrligine degişli bedewleriň 20-ä golaýy gatnaşdyrylýar.
Ýaryşyň öňdebaryjylarynyň biri Toýçy atly bedewde çykyş edýän Nikolaý Beglarýan boldy. Ol Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça geçen ýylyň sentýabrynda Aşgabatda üstünlikli geçen V Aziýa oýunlarynda ähli päsgelçiliklerden dürs geçip, altyn medaly eýeläpdi. Mälim bolşy ýaly, konkur hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy boýunça ilkinji gezek Aziýa oýunlarynyň maksatnamasyna girizildi. Döwlet Baştutanymyz ahalteke bedewleriniň atçylyk sportundaky şöhratly ýoluny mynasyp dowam etdirmäge, sportuň şu görnüşi boýunça ukyplaryny doly açmaga mümkinçilik döretdi.
Şu günki ýaryşlaryň kadasyna laýyklykda, çapyksuwar bu ýerde oturdylan päsgelçilikleriň 12-sini iki tapgyrda geçmeli. Şolaryň birinji tapgyrdaky beýikligi 1 metr 10 santimetre, ikinji tapgyrdaky beýikligi bolsa 1 metr 20 santimetre barabardyr. Ikinji tapgyrda jerime utuklaryny az gazanan we ýokary tizligi görkezen ýeňiji bolýar.
Bäsleşikler çapyksuwarlaryň bedewlere erk etmekdäki ýokary ussatlygyny görkezdi. Munuň özi ahalteke bedewleriniň diňe bir ajaýyp beden taýýarlygyna eýedigini däl, eýsem, olaryň päsgelçiliklerden bökýän pursatlarynda deňagramlylygy saklamaga bolan ukyplylygyny äşgär edýär. Şu ýerde hem ahalteke bedewleriniň “asman” atlary diýlip atlandyrylmagynyň ýöne ýerden däldigine göz ýetirýärsiň.
Konkur bäsleşiginiň ýeňijileri Türkmen bedewiniň baýramy mynasybetli geçiriljek dabaralarda yglan ediler.
Şu gün Türkmenistanyň Çeperçilik akademiýasynyň sergi zalynda suratkeşleriň, heýkeltaraşlaryň, halyçylaryň, zergärleriň fotosuratçylaryň, neşirýatlaryň işgärleriniň, dizaýnerleriň, teleoperatorlaryň arasynda ahalteke bedewleriniň gözelligini şekillendiriş we amaly-haşam sungatynda, metbugat önümlerinde, fotosuratlarda we teleýaýlymlarda çeper beýan etmek boýunça yglan edilen bäsleşigiň jemleýji tapgyry geçirildi.
Bäsleşigiň ýeňijilerini sylaglamak dabarasy Türkmen bedewiniň baýramy mynasybetli öňde boljak çäreleriň barşynda geçiriler.
Copyright 2012-2020 Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi - Türkmenistan bu gün

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
16-njy maýda
Türkmenistan Goranmak ministrliginiň Merkezi serkerdeler öýünde ýurdumyzyň
taryhynyň täze sahypalaryna altyn harplar bilen ýazylan wakalaryň, ýagny
hormatly Belent Serkerdebaşymyzyň hut özüniň Türkmenistanyň Goranmak
ministrliginiň Berdimuhamet Annaýew adyndaky 1-nji Ýöriteleşdirilen harby
mekdebine ussat mugallym, edermen esger, ilhalar ynsan Berdimuhamet Annaýewiň
Beýik Watançylyk urşundaky harby gulluk resminamalaryny gowşurmak dabarasyna
gatnaşmaga gelmegi mynasybetli aýdym-sazly dabara geçirildi.
Ýadyňyzda
bolsa, Beýik Ýeňşiň 75 ýyllygy mynasybetli geçirilen baýramçylyk dabarasynyň
yzysüre, 13-nji maýda hormatly Belent Serkerdebaşymyz dabaraly çärä – Goranmak
ministrliginiň Berdimuhamet Annaýew adyndaky 1-nji Ýöriteleşdirilen harby
mekdebine ussat mugallym, edermen esger Berdimuhamet Annaýewiň harby gulluk
resminamalaryny gowşurmak dabarasyna hut özüniň gelip gatnaşmagy Watan
goragçylarynyň buýsançly başlaryny göge ýetirdi. Bu ähmiýetli wakanyň
Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň we Döwlet baýdagynyň gününiň öňüsyrasynda
geçirilmegi hem aýratyn ähmiýete eýedir. Bu baýram halkymyzyň ruhy we
watançylyk däpleriniň, hoşniýetli we parasatly hakykatlaryň dowamat-dowamdygyny
alamatlandyrýar.
Merkezi serkerdeler
öýünde geçirilen dabaraly çärede edilen çykyşlaryň hemmesi Watan mertebesiniň
ähli zatdan ýokarda durýan mukaddeslikdiginiň taryhy beýany boldy. Zehinli
mugallym, edermen esger, ynsanperwerlik we adalatlylyk ugrunda gaýduwsyz
göreşiji Berdimuhamet Annaýewiň gahrymançylykly ömür ýoly biziň her birimiz
üçin nusgalyk mekdepdir.
Soňra
Türkmenistanyň Goranmak ministrliginiň Merkezi serkerdeler öýüniň sahnasynda
harby gullukçylaryň döredijilik toparlary çykyş etdiler. Aýdymlaryň we kompozisiýa
çykyşlarynyň üsti bilen Watan goragçylarymyz edermen ata-babalarymyzyň däplerine
we harby borjuna wepalydygyny görkezdiler.
«Milli goşun».


text:
Şeýle hem okaň
03.06.2020 | Türkmenistanda Bütindünýä welosiped güni bellenildi
03.06.2020 | Daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen nobatdaky wideomaslahatlar
03.06.2020 | Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistanyň halkyna
02.06.2020 | Daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen nobatdaky wideomaslahatlar
02.06.2020 | Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow UCI-niň iň ýokary sylagy bilen sylaglanyldy
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Pakistan Yslam Respublikasynyň ýurdumyzda diplomatik işini tamamlaýan Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Abdul Maligi kabul etdi. Duşuşygyň barşynda hormatly Prezidentimiz we pakistanly diplomat hyzmatdaşlygy ösdürmegiň geljegi barada pikir alyşdylar.
Jenap Abdul Malik TOPH gaz geçirijisini gurmagyň taslamasynyň ähmiýetini belledi. Onuň iş ýüzünde amala aşyrylmagynyň sebit we dünýä derejesinde ykdysady gatnaşyklary ösdürmäge ýardam eder. Şeýle hem ilçi Pakistana türkmen elektrik energiýasyny ibermek boýunça taslamanyň möhümdigini belledi. Nygtalşy ýaly, Pakistan türkmen tarapynyň halkara ulag-üstaşyr geçelgelerini döretmäge hem-de ählumumy energetika howpsuzlygyny üpjün etmäge degişli başlangyçlaryny goldaýar.
Döwlet Baştutanymyz we Pakistanyň doly ygtyýarly wekili medeni-ynsanperwer ulgamda özara gatnaşyklary berkitmek bilen bagly meseleleri hem ara alyp maslahatlaşdylar. Bu babatda taraplar ylym, bilim we saglygy goraýyş ugurlary boýunça hyzmatdaşlyk edýärler. Ylym we bilim edaralarynyň, döredijilik merkezleriniň derejesinde göni gatnaşyklary ýola goýmagyň möhümdigi bellenildi.
Copyright 2012-2020 Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi - Türkmenistan bu gün


text:
Russiýa ABŞ-a satylan wentilýatorlaryň ulanylmagyny togtatdy
Russiýa Moskwada we Sankt-Peterburgda COVID-19 hassalarynyň ölümine getiren hassahana ýangynlary bilen ilteşdirilýän ýerli wentilýatorlaryň ulanylyşyny togtatdy. Geçen aý Russiýanyň Birleşen Ştatlara satan rus lukmançylyk enjamlarynyň arasynda “Aventa-M” kysymly bu wentilýator hem bardy, ýöne olar ABŞ-da ulanylmady.
Epizodlar
-
-
-
-
Maý 27, 2020
COVID-19 Global brifing: 18-25-nji maý hepdesi
-
-
Maý 24, 2020
Türkmen görnüşleri - 20-nji hepde


text:
Áset Isekeshev qazaqstandyqtardyń dúnıetanymyn ne ózgertetinin aıtty
NUR-SULTAN. QazAqparat – QR Tuńǵysh Prezıdenti-Elbasy qorynyń atqarýshy dırektory Áset Isekeshev qazaqstandyqtardyń mentalıteti men dúnıetanymyn ne ózgertetinin aıtty, dep habarlaıdy Qazaqparat tilshisi.
Bul pikirin ol elordada ótip jatqan «Báskelestik transformatsııasy! Ulttar – Energııa – Indýstrııalar – Qalalar – Talanttar» atty Ǵalamdyq ınnovatsııalyq sammıtte bildirdi.
«Mádenı erekshelikterdi qalaǵan jaǵyńa baǵyttaý ońaı emes. Oılaý júıesin ózgertý úshin qoǵamdy trasnformatsııaǵa ıtermeleıtin ınstıtýttar men saıasattyń bolýy mańyzdy. Qazaqstanda azamattardyń dúnıetanym sheńberin túbegeıli ózgerte alatyn birneshe tájirıbe júzege asty. Mundaı geım-cheındjerlerdiń biri retinde iri qalalar aıasyndaǵy ýrbanızatsııany mysalǵa keltirýge bolady. Іri qalalar qazir talanttardy ózine jınaıtyn magnıt rólin atqarady. Qazaqstanda Nur-Sultan, Almaty jáne Shymkent qalalary osyndaı sıpattaǵy ýrbanızatsııa ortalyqtaryna aınalyp otyr. Bulardyń ishinde 20 jyldyń aınalasynda qanatqaqty qala jobasynan aqyldy qala frontırine aınalǵan elordanyń orny erekshe. Munda júzege asyrylyp jatqan jobalar qala turǵyndarynyń ómir súrý sapasy men jaılylyǵyn jaqsarta otyryp, olardyń mádenı baǵdarlaryn ózgertip, básekege qabilettilik aıasyn keńeıtti», - dedi Áset Isekeshev.
QR Tuńǵysh Prezıdenti-Elbasy qorynyń atqarýshy dırektory Nazarbaev Ýnıversıtetin de osyndaı geım-cheındjer retinde atady.
«Atalmysh ýnıversıtet stýdentteri ashyq oılaýǵa mashyqtanyp, sanalarynda bilimge «toıymsyzdyq» qalyptastyryp jatyr. Astana halyqaralyq qarjy ortalyǵy eldegi úzdik geım-cheındjerlerdiń úshtigine enip otyr. Az ýaqytta ol Ortalyq Azııadaǵy qarjy júıesiniń ózegine aınaldy. Osy tájirıbeniń barlyǵy halyqtyń minez-qulqyn ózgertýdi yntalandyrady», - dep túıindedi Áset Isekeshev.
- Qosshyda jolaýshylar avtobýsy men KamAZ soqtyǵysty: Zardap shekkender bar
- Volonterlerdi daıarlaýǵa erekshe nazar aýdaryp otyrmyz - Dınara Sádýaqasova
- Elordada jyl saıyn 30-dan astam tastandy bala asyrap alynady
- Nur-Sultanda aýa raıyna baılanysty eskertý jarııalandy
- Nur-Sultanda blokpostarda jumys istegen dárigerler, polıtseıler men eriktiler marapattaldy
- Elordada blokpostar alyndy
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
-
-
-
-
-
-
-
keshe 23:20
-
-
-
-
keshe 22:20
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Atyraýda polıtseıge para bergen júrgizýshige aıyppul salyndy
ATYRAÝ. QazAqparat - Atyraýda polıtseıge para bermek bolǵan qyzylordalyq júrgizýshige aıyppul salyndy, dep habarlaıdy QazAqparat.
Oblystyq polıtsııa departamenti baspasóz qyzmetiniń habarlaýynsha, Qyzylorda oblysynyń turǵyny kóligimen Aqtaý qalasyna barýǵa jolǵa shyqqan. Ol atyraýlyq polıtseıdiń WhatsApp jelisindegi nómirine Aqtaýdaǵy týysy týraly anyqtama jibergen.
«Atyraý oblysyndaǵy blokposttan óter kezde polıtsııa qyzmetkerine para berýge tyrysqan. Júrgizýshi uıaly qoldanba arqyly polıtseıdiń jeke shotyna 15 myń teńge aýdarǵan. Muny bilip qalǵan polıtsııa qyzmetkeri júrgizýshiniń aqshasyn keri qaıtaryp, bul týraly basshylyqqa málim etti», - dep habarlady polıtsııa departamentiniń baspasóz qyzmeti.
Bul is №2 Atyraý qalalyq sotynda qaralǵan. Sot úkimimen júrgizýshige 112 500 teńge aıyppul salynǵan.
- Atyraýda Perınataldyq ortalyqtyń eks-basshysy qomaqty qarjy jymqyrǵan
- Teńiz kenishindegi karantın 12 maýsymǵa deıin sozylady
- Qostanaı oblysynda polıtseıdiń ólimine qatysty sot otyrysy bastaldy
- Atyraýda kópbalaly otbasylarǵa 119 jaldamaly páter satyp alynady
- Atyraý oblysynda aptap ystyq bolady
- Aqordada jemqorlyqqa qarsy is-qımyl máseleleri jónindegi komıssııanyń otyrysy ótti
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Türkmenistanyň Energetika ministrligi
metalprokaty, alýumin katankalary we polat ýadrosyny ýasamak üçin sim getirmek boýunça üpjün edijileri saýlap almak boýunça deslapky hünär dereje işlerini geçirilýändigini yglan edýär:
Gerekli resminamalar:
- Deslapky hünär dereje işlerine gatnaşmak üçin Türkmenistanyň Energetika ministriniň adyna doly ady, hukuk derejesi, hasaba alnan ýurdy we rekwizit maglumatyny görkezmek bilen ýazmaça arza;
- Deslapky hünär dereje işlerine gatnaşmak üçin ýumşy we potensial üpjün edijilerden talap edilýän resminamalaryň sanawyny Türkmenistanyň Energetika ministrliginiň Uzak möhletleýin ösüş, täze tehnologiýalary ornaşdyryş we düýpli gurluşyk bölüminden şu salgy boýunça almaly: Türkmenistan, Aşgabat şäheri, 2022 köçe, 55 jaý.
Kwalifikasýon işe gatnaşmak üçin arzalar 2020-nji ýylyň 11-nji maýyna 16:00 çenli kabul ediler.
Telefon belgileri: 37-94-31, 37-94-33


text:
Prezıdent tapsyrmasy: Basym jobalarǵa nesıe berý tetigi boıynsha 600 mlrd teńge bólinedi
ASTANA. QazAqparat - Prezıdenttiń tapsyrmasy boıynsha elimizdegi AÓK óndirisin arttyrý, óńdeýshi ónerkásip pen kórsetiletin qyzmetterdi jetildirý, shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaý úshin Ulttyq banktiń menshikti qarajatynyń jáne onyń basqarýyndaǵy qarajattyń esebinen 600 mlrd teńge bólinedi. Bul týraly QazAqparat tilshisi QR Ulttyq ekonomıka mınıstrligine silteme jasap habarlaıdy.
Aıta keterligi, 2018 jyldyń 23 qarashasynda Ulttyq ekonomıka vıtse-mınıstri Aıbatyr Jumaǵulov «Atameken» UKP, «QIDI» AQ basshylarymen birge «Atameken» UKP alańynda kásipkerler men jergilikti atqarýshy organdarǵa arnalǵan Basym jobalarǵa kredıt berý tetigi normalaryn túsindirgen bolatyn. Tetik Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń 2018 jylǵy 5 qazandaǵy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda aıtylǵan.
«EDB-ǵa basym jobalarǵa qoljetimdi nesıe berý mindetin sheshý úshin 600 mlrd teńgeden kem bolmaıtyn kólemde uzaqmerzimdik teńgeleı ótimdilikti qamtamasyz etý tapsyrmasy qabyldanǵan. Osyǵan baılanysty, 2018 jylǵy 19 qarashada № 820 «Qoljetimdi nesıe berý mindetin sheshý úshin uzaqmerzimdik teńgeleı ótimdilikti qamtamasyz etýdiń keıbir máseleleri týraly» Úkimet qaýlysy qabyldanǵan edi. Osylaısha, Ulttyq banktiń menshikti qarajatynyń jáne onyń basqarýyndaǵy qarajattyń esebinen 600 mlrd teńge bólinetin bolady», - delingen UEM habarlamasynda.
Qarajat merzim, aqylylyq jáne qaıtarym sharty boıynsha jarǵylyq kapıtaly 60 mlrd teńgeden kem bolmaıtyn bankterdiń oblıgatsııalaryn satyp alý jolymen beriledi. EDB-ǵa berilgen qarajat mynadaı maqsattardaǵy basym jobalardy qarjylandyrýǵa baǵyttalady:
- AÓK-tegi qaıta óńdeýge - 100 mlrd teńgege deıin;
- AÓK-tegi óndiriske - 100 mlrd teńgege deıin;
- óńdeýshi ónerkásip pen kórsetiletin qyzmetterge - 400 mlrd teńgege deıin.
Bul rette ShOB sýbektileri iske asyratyn jobalarǵa 100 mlrd teńgeden kem bolmaıtyn nesıe beriletin bolady.
Kredıtterdi bankter 15 paıyzdan aspaıtyn mólsherleme boıynsha usynady. Onyń 8 paıyzyn kásipker tólese, aıyrmasyn memleket sýbsıdııalamaq.
«Sýbsıdııalaý: aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeý, óńdeýshi ónerkásip jáne kórsetiletin qyzmetter baǵyttary boıynsha, operatory «Damý» KDQ» AQ bolatyn, BJK-2020 memlekettik baǵdarlamasynyń sheńberinde júzege asyrylatyn bolady. Agroónerkásip keshenindegi óndiris jobalary boıynsha sýbsıdııalaý áreket etýdegi tetikter, ıaǵnı AÓK memlekettik baǵdarlamasy sheńberinde jergilikti atqarýshy organdar arqyly júzege asyrylady. Jobalardy iske asyrý EQJK naqty bir túri boıynsha tirkelgen taýarlar tobyna sáıkes oryndalatyn bolady», - delingen mınıstrliktiń habarlamasynda.
Nesıeleý EQJK naqty bir túri boıynsha tirkelgen taýarlar tizbesindegi birden kem emes taýar shyǵarý shartyna saı júzege asyrylady.
Taýar pozıtsııasyn irikteý kezinde jergilikti shıkizat pen óndiristiń bolýy, sondaı-aq ımporttyń azaıýy esepke alynǵan. Salalyq memlekettik organdar jáne uıymdar, «Atameken» UKP jáne «QIDI» AQ-men birlesken jumystardyń nátıjesinde 36 taýar tobynan, 65 EQJK jáne 365 taýar pozıtsııasynan turatyn basym jobalarǵa nesıe berýge arnalǵan taýarlardyń tizbesi jasalyp qoıǵan.
- Saıası partııalar qatarynda jastar sanynyń artýynan utylmaımyz - jastar qoǵalysynyń kóshbasshysy
- Aýyt Muqıbek: Májiliske jastardyń kelýi - búgingi kúnniń basty talaby
- Saılaý týraly jańa zań belsendi jastar sanyn arttyrýǵa yqpal etedi - Aıdos Sarym
- Memlekettik organdar azamattardyń beıbit jınalystar ótkizýine kedergi keltirý quqyǵynan aıyryldy - sarapshy
- Jańa zań mıtıng ótkizý mádenıetin qalyptastyrýǵa kómektesedi - Zarema Sháýkenova
- 2021 jyldyń kóktemindegi máslıhat saılaýy qyzyqty ótedi - Tóleýtaı Rahymbekov
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Alma ımportyn almastyrý úshin 12,5 myń gektar alańda baq ósiriledi
NUR-SULTAN. QazAqparat – Alma ımportyn almastyrý úshin 12,5 myń gektar alańda baq ósiriledi. Bul týraly Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Saparhan Omarov málim etti, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«Alma óndirý kólemi sońǵy 3 jyl ishinde 15 paıyzǵa (188 myń tonnadan 216,5 myń tonnaǵa) ulǵaıdy. Otanymyzda óndirilgen almamen qamtamasyz etilý kólemi 63 paıyzdy qurady. Alma ımportyn almastyrý úshin 2024 jylǵa qaraı qosymsha 12,5 myń gektar alańda baq ósiriletin bolady, olar 105 myń tonna alma óndirýge múmkindik beredi», - dedi mınıstri Parlament Májilisindegi Úkimet saǵatynda.
Budan bólek S. Omarov qant ónerkásibin damytý úshin qoldaýdyń júıeli sharalary qabyldanyp jatqanyn atap ótti.
«Qant qyzylshasyn óndirý 345 myń tonnadan 486 myń tonnaǵa deıin ulǵaıdy, túsimdilik gektaryna 285 tsentnerden 325 tsentnerge deıin ósti. Elimizde óndirilgen qantpen qamtamasyz etilý kólemi 7 paıyzdan 14 paıyzǵa deıin ósti. Shıkizat bazasyn damytý josparlanýda, bul rette qant qyzylshasynyń egis alańdaryn keńeıtýdi qosymsha sýarmaly jerlerdi qalpyna keltirý jáne soltústik óńirlerde qant salasyn damytý esebinen júzege asyrý kózdelýde. Jumys istep turǵan zaýyttar jańǵyrtylyp, Jambyl men Pavlodar oblystarynda jalpy qýaty jylyna 216 myń tonna qant óndiretin 2 jańa qant zaýyty paıdalanýǵa beriletin bolady», - dedi mınıstr.
Budan buryn habarlanǵandaı, Májilistegi Úkimet saǵatynda Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Saparhan Omarov qaı ónimder ımporttalatynyn aıtty.
Sonymen qatar vedomstvo basshysy elimizde shamamen 5,8 mln tonna sút óndirilgenimen, sút zaýyttarynyń júktelýi qazir shamamen 65 paıyzdy qurap turǵanyn jetkizdi.
- Aqmola oblysynda birqatar aýdandar egis jumystaryn aıaqtady
- Aralda tanaýqurt aýrýynan 30-dan astam túıe óldi
- Aqmola oblysyna Gollandııadan 99 bas golshtın sıyrlary jetkizildi
- Oralda quny 7 mlrd teńge turatyn jylyjaı kesheni salynýda
- Qazaqstan Prezıdenti «Astana Ceramic» JShS-ne bardy
- Memleket basshysy kóktemgi egis jumystarymen tanysty
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Qazaqstanda koronavırýs indetinen qaza tapqandardy jerleý algorıtmi aıqyndaldy
NUR-SULTAN. QazAqparat - QR Bas memlekettik sanıtarııalyq dárigeri Aıjan Esmaǵambetova koronavırýs indetinen qaza tapqandardy jerleý algorıtmi aıqyndalǵan qaýly shyǵardy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Atalǵan qaýlynyń qosymshasyna sáıkes, COVID-19-ǵa kúdikti adam qaıtys bolǵanda epıdemıologııalyq tekserý jáne osy jaǵdaıǵa baılanysty basqa da is-sharalar epıdemııaǵa qarsy rejım talaptaryn saqtaı otyryp tez arada júrgiziledi. SOVID-19 dıagnozy zerthanalyq rastalǵan jaǵdaıda qaıtys bolǵan adamnyń denesi ashylmaıdy jáne týystaryna berilmeıdi. Al, COVID-19-ǵa kúdikti qaıtys bolǵanda máıit zerthanalyq zertteý nátıjesi shyqqansha týystaryna berilmeıdi.
COVID-19-dan qaıtys bolǵan adamnyń máıitin jerleýge (jýýǵa) daıyndaý aldynda qaıtys bolǵan adamnyń betine vırýlıtsıdti quralǵa molynan sýlanǵan maskany (sýlyqty) qoıý qajet.
Tabytsyz (ulttyq ádet-ǵuryp boıynsha) kómgen kezde COVID-19-dan qaıtys bolǵan naýqastyń máıitin jýý prozektýrada júrgiziledi. Máıitti jýýǵa tartylǵan adamdar (3 adamnan artyq emes) jeke qorǵanysh quraldaryn kıedi (aljapqyshy bar sý ótkizbeıtin halat, kózildirik, maska, qolǵap), dezınfektsııalaý eritindisimen jýady jáne paıdalanylatyn preparattyń nusqaýlyǵyna sáıkes kontsentratsııadaǵy tıisti vırýlıtsıdti dezınfektsııalaý eritindisi sińdiriletin mataǵa (kebin) oraıdy. Sodan keıin dene polıetılen plenkamen oralyp, tyǵyz mataǵa oralady. Jerleý kezinde aqyretti ashýǵa jáne qaıtys bolǵan adamnyń betin ashýǵa tyıym salynady. Týystarymen qoshtasý jerleý is-sharasyn (janaza, «otpevanıe» jáne t.b.) júrgizý úshin máıitti keminde 3 metr qashyqtyqta berýge ruqsat etiledi, bul rette máıit marqummen qoshtasý ornynda 1 saǵattan artyq bolmaýy tıis. Jerleý rásimine bir ǵana dinı qyzmetkerdiń qatysýy tıis.
Tabytpen kómgen kezde qaıtys bolǵan adamnyń máıiti paıdalanylatyn preparattyń nusqaýlyǵyna sáıkes kontsentratsııadaǵy tıisti vırýlıtsıdti dezınfektsııalaý eritindisi sińdirilgen mataǵa oralady. Sodan keıin dene polıetılen plenkamen oralyp, qaıtadan tyǵyz mataǵa oralady. COVID-19-dan qaıtys bolǵan adamnyń máıiti jerleıtin jerge metall nemese tyǵyz jabylǵan aǵash tabytta tasymaldanady.
Jerleý rásimi kezinde dene jabyq bolýy kerek, tabyt ta qaqpaǵymen jabylýy kerek. Jerleý rásimine tek jaqyn týystary ǵana jiberiledi.
- Grýzııada maska taǵý erejesin buzǵandarǵa aıyppul salynady
- Álemde koronavırýstan kóz jumǵan adamdar sany 400 myńǵa jýyqtady
- Ázerbaıjanda karantın sharalary qaıta kúsheıtildi
- Ótken táýlikte 245 adamnan koronavırýs anyqtaldy
- Qazaqstanda koronavırýstan taǵy 4 adam kóz jumdy
- Daǵdarysqa alǵash tap bolyp otyrǵan joqpyz – Nursultan Nazarbaev
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text: Milletimiziň beden we ruhy taýdan sagdynlygy Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe türkmen döwletiniň ösüşiniň ileri tutulýan ugurlarynyň birine öwrüldi. Hormatly Prezidentimiziň baştutanlygynda ýurdumyzyň saglygy goraýyş ulgamy has-da kämilleşip, dünýä ülňülerine laýyk gelýän saglyk desgalarynyň yzygiderli gurlup, ulanmaga berilmegi netijesinde, bu ulgam täze belentliklere çykdy. Ýurdumyzda her ýylyň 21-nji iýulynda Saglygy goraýyş we der-man senagaty işgärleriniň gününiň dabaraly ýagdaýda bellenmegi we bu hünär baýramçylygy mynasybetli bu pudaga degişli täze binalaryň ulanmaga berilmegi asylly däbe öwrüldi. Saglygy goraýyş ulgamyny we şypahana-bejeriş düzümini yzygiderli kämilleşdirmek, köpçülikleýin bedenterbiýe-sagaldyş hereketini, sagdyn durmuş ýörelgelerini işjeňleşdirmek bilen baglanyşykly meseleler hormatly Prezidentimiziň hemişe üns merkezinde durýar. Ynsan saglygy barada edilýän uly aladanyň ylmy esaslary Gahryman Arkadagymyzyň “Türkmenistan – melhemler mekany”, “Bagtyýarlyk saglykdan başlanýar”, “Türkmenistanyň dermanlyk ösümlikleri”, “Sport dostluga, saglyga we gözellige tarap ýoldur” atly eserlerinde öz beýanyny tapýar. Berkarar Türkmenistan döwletimiz mineral suwlara iňňän baý ýurtlaryň biridir. Köpetdagyň, Köýtendagyň jana şypaly jülgelerinde, Hazaryň kenarýaka ýerlerinde, hatda adaty düzlük ýerlerde-de ýodly-bromly, derman suwlaryna, palçygy endam saglygy üçin ýaramly çeşmelere köp gabat gelinýär. Ýurdumyzda meşhur bolan jana melhem suwly “Arçman”, “Mollagara”, “Farap”, “Ýyly suw”, “Berzeňňi” şypahanalary, bahar-ýaz aýlarynda täsin güneşi melhem “Baýramaly” şypahanasy indi ençeme ýyllardan bäri raýatlarymyza, uzak ýerlerden gelýän myhmanlara hyzmat edip gelýär. Raýatlaryň ruhy we beden taýdan sagdyn bolmagy döwletiň ösüşleriniň, parahatçylygynyň möhüm şertidir. Biziň halkymyz ähli döwürlerde adamlaryň sagdyn durmuş ýörelgesini berjaý etmegi üçin aladalanypdyr. Soňky ýyllarda hormatly Prezidentimiziň ýakyndan alada etmeginde tebigatymyzyň iň gözel künjeklerinde täze binaly, ýaşalýan otaglary amatly, bejeriş jaýlary häzirki zamanyň iň kämil anyklaýyş, bejeriş, sport enjamlary bilen üpjün edilen birnäçe şypahanalar gurlup, ulanylmaga berildi. Ähli şypahanalaryň daş-töwereginde dürli saýaly baglar oturdyldy. Maşk edilýän meýdançalar, ýöriş ýodalary, daga çykylýan basgançaklar dynç alýanlarda çuňňur kanagatlanma döredýär. Şeýle şypahanalaryň biri “Daşoguz” şypahanasydyr. Mälim bolşy ýaly, şypahananyň çäklerinde tebigy suwuň çeşmesi Günorta Garagum gidrogeologiýa toparynyň buraw işlerini geçirmegi netijesinde, ýüze çykaryldy. Bejeriş suwunyň ýatagynyň çuňlugy 1200 metre we gyzgynlygy 54 derejä barabardyr. “Daşoguz” şypahanasynyň bejeriş suwy ýerasty suwlarynyň bölünişi boýunça himiki düzüminiň esasy aýratynlyklaryna laýyklykda, ýodly we bromly mineral suw hasaplanýar. Bu şypahananyň dürli himiki elementlere baý tebigy mineral suwy bogun, bilagyry, daşky nerw we endokrin ulgamlarynyň keselleri, şeýle hem polinewropatiýa, monanewropatiýa we beýlekiler bejerilende giňden ulanylýar. Milli Liderimiz ýurdumyzda amala aşyrylýan islendik täzeçil ýörelgeleriň baş maksadynyň halkymyzyň ömrüni uzaltmakdan hem-de saglygyny gowulandyrmakdan, ilata edilýän hyzmatyň hilini ýokarlandyrmakdan ybaratdygyny belleýär. Ýurdumyzyň saglygy goraýyş ulgamyna ornaşdyrylýan täze tehnologiýalar diňe bir häzirki zaman enjamlary bolmak bilen çäklenmän, eýsem, türkmen lukmanlarynyň hünär derejesiniň döwrüň talabyna laýyk ýokarlanýandygyny, bejerişiň täze, häzirki zaman usullarynyň ornaşdyrylýandygyny we näsaglara dünýä lukmançylygynda bar bolan ýöriteleşdirilen hyzmatlaryň ähli görnüşleriniň edilýändigini alamatlandyrýar. Halkyň saglyk ýagdaýy ýurduň abadançylygynyň iň möhüm görkezijileriniň biri hasaplanýar. Sagdyn adam-jemgyýetiň gymmatly baýlygy. “Saglyk” Döwlet maksatnamasyny durmuşa geçirmekde esasy mesele halkyň saglygyny goramakdan ybaratdyr. Oňa durmuş ykdysady we lukmançylyk çäreleriň toplumy degişli bolup, bu meseläniň esasy – keseliň öňüni almakdan hem-de adamlaryň saglygyny gorap saklamakdan ybaratdyr. Türkmenistan döwletimizde ynsan saglygyna aýratyn üns berlip, bu ugurda uly öňegidişlikler gazanyldy. Ýurdumyzda adam saglygy ähli zatdan ileri tutulýar. Il saglygy – ýurt baýlygyna deňelýän ýurdumyzda milli Liderimiziň parasatly ýolbaşçylygynda saglyk ulgamyndaky ýetilen bu belent sepgitler her bir türkmen raýatyny begendirýär, buýsandyrýar. Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýurdy bolan Türkmenistanda goý, mydama sagdynlyk hem agzybirlik höküm sürsün.


text: Rahym Esenow JAHANDA URUŞ BARÝARKA (powest hem oçerkler) Rusçadan terjime eden Baýram Jütdiýew. ''Türkmenistan'' Neşirýaty. Aşgabat 1978 Esenow R. Jahanda uruş barýarka (Powest) A. ''Türkmenistan'' 1977. 312 s. 30.000 ekz. 1 m. 50 k. Ýazyjy Rahym Esenowyñ ''Jahanda uruş barýarka'' atly poewsti türkmen halkynyñ şöhratly ogly, Beýik Watançylyk urşy döwründe faşistik Germaniýada bolup, Watanyñ tabşyryklaryny ýerine ýetiren kommunist, çekist-razwedkaçy Aga Berdiýew hakynda söhbet açýar. Mundan başga-da bu kitapda ýazyjynyñ publisistik oçerkleriniñ birnäçesi ýerleşdirildi. Esenow P. Kogda şla woýna (Эсенов Р. Когда шла война (Повесть) No 147 26.31 T2 TSSR-iñ Kitap palatasy, 1976 E83 70303-009 E _____________ M551(15) 一 77 Türkmen diline terjime edildi ''Türkmenistan'' neşirýaty, 1978 Redaktor: Gurban Çöliýew Suratçy: Meret Gylyjow Surat redaktory: Baýram Kuraýew Tehnik redaktory: Tamara Gawrilowa Korrektor: Nurbibi Egenowa IB No 110 Ýygnamaga berildi 24/II-77 ý. Çap etmäge rugsat edildi 16/II-78 ý. Formaty 60X90 1/16. Fiz. çap listi. 19,5 Çap listi 19,5 Uçet neşir listi 21,133. Tiražy 30.000 TN 12447. Zakaz W-235. Bahasy 1 m. 50 k. I 一 07944. ''Türkmenistan'' neşirýaty. Aşgabat, Gogol köç 17a. TASSR Ministrler Sowetiniñ Neşirýaty, poligrafiýa we kitap söwdasy işleri baradaky uprawleniýasynyñ Kamil Ýakup adyndaky poligrafiýa kombinaty, Kazan, Bauman köç., 19. RAHYM ESENOW Mundan on üç 一 on dört ýyl ozal respublikan metbugatda şeýle habar çap edilipdi: ''Ýaş ýazyjy Rahym Esenow SSSR Ýazyjylar soýuzynyñ çlenligine kabul edildi. Onuñ iki sany kiçijik kitapçasy bar. Ýakyn günlerde ýaş ýazyjynyñ ýene-de bir kitapçasy çapdan çykjak...'' Şol döwürde R. Esenow ýañy otuz ýedi ýaşyna aýak basypdy. Şondan soñky geçen ýyllar onuñ döredijiliginde uly bir öwrülişik döretdi. R. Esenow respublikamyzyñ görnükli ýazyjylarynyñ hataryna goşulyp gitdi. Rahym Esenowyñ kämilleşiş prosesi näme üçin uzaga çekdikä? Adatça her bir dörediji adam otuz bäş-kyrk ýaşyna çenli özüniñ esasy eserlerini döredýär. Esenowy Esenow eden eserler bolsa soñky on ýylyñ içinde, ýagny awtoryñ ýarym asyrlyk ýubileýiniñ öñ ýanyndaky pursatda okyjylaryñ eline gowuşdy. Munuñ şeýle bolmagynyñ, meniñ pikirimçe, özüne ýeten sebäpleri bar. Her bir dörediji adam 一 tutuş bir ykbal. Ol ykbal bolsa her bir döredijilik şahsyýetini öz kanunlary boýunça formirleýär. Öz belgisini öz möhrüni basýar. Özüniñ çagalygyny otuzunjy ýyllaryñ gözel Aşgabadynda geçiren ýigdekçe Beýik Watançylyk urşunyñ agyr ýyllaryny Tejeniñ Garagum bilen sepleşip ýatan ýowuz sähralygynda garşylaýar. Ýaşlygyna garamazdan, durmuşynyñ gazaply gazanynda ulular bilen bile gaýnaýar, erkini taplaýar. Nämäniñ nämedigine düşünen, ýaş başyndan zähmetde bişişen, erki taplanan ýigit üçin indi hiç zat gorkuly däl. Ol özüniñ Tejen sähralygyny söken köneje köwşüni esger ädigine çalşyp, ar-namys ugrundaky aldym berdimli söweşe ugraýar. Ýedi klas bilimli ýigit Sowet Goşunynyñ alty ýyllyk ýetişenlik attestaty bilen dogduk ülkesine dolanyp gelýär. Emma kanun-kanun. Sowet goşunynyñ attestaty ýokary okuw jaýyna girmäge hukuk berenok. Şonuñ üçinem geljekgi ýazyjy ilkinji nobatda orta bilim almagyñ aladasy bilen gümra bolýar. 1956-njy ýyl... Beýik Watançylyk urşunyñ ýyllarynda bişişen, soñra bolsa şol urşuñ agyr kynçylyklaryny öz gerdeninde çeken Rahym Esenow üçin ýokary okuw jaýynda okamak beýle bir agyr düşmeýär. Ol Türkmen döwlet uniwersitetiniñ taryh-filologiýa fakultetini tapawutlananlygy üçin diýen diplom bilen tamamlaýar. Soñra bolsa otuz ýaşly ýigit üçin zähmet ýyllary başlanýar. TSSR Ministrler Sowetiniñ Radiogepleşikler we telewideniýe baradaky döwlet komitetinde jogapkär redaktorlyk, baş redaktorlyk wezipelerinde ezberlenen žurnalist R. Esenow ''Prawda'' gazetiniñ habarçylygyna bellenýär. Şeýle jogapkärleri gazetiñ habarçylygy Rahym Esenowyñ graždançylyk hem-de ýazyjylyk ykbalyna aýgytly täsir etdi diýsek ýalñyşmasak gerek. Ol özüniñ habarçylyk wezipesi boýunça respublikamyzyñ dürli künçlerindäki dürli kärli, dürli gylyk-häsiýetli adamlar bilen iş salyşmaly bolupdy. Bu bolsa onuñ ýaşaýyş tejribesiniñ, durmuş praktikasynyñ has-da baýlaşmagyna, döredijilik pikirlenmesiniñ has-da giñelmegine bişişmegine getirdi, onuñ publisistikasyndaky agras, çuññur analiziñ mylaýym lirizm bilen goşulyşyp gitmegine ullakan itergi berdi. Ine Rahym Esenowyñ uly ýazyjylyk ýoly hem şondan başlandy. Awtoryñ ''Owgan sahypalary'', ''Wagtyñ içinden geçýän ýoda'', A. Şalaşow bilen ýazan ''Turanyñ gözýaşlary'' ýaly kitaplary, A. Agabaýew hem D. Öräýew bilen bilelikde ýazan, Türkmenistanyñ Lenin komsomolynyñ baýragyna mynasyp bolan ''Peýkam'' pýesasy onuñ ýazyjylyk ykbalyny aýgytly kesgitledi. Türkmenistanyñ 50 ýyllyk ýubileýi mynasybetli ýazyjynyñ oçerkleriniñ uly toplumy iñlis, fransuz, arap hem-de urdu dillerine geçirildi. Moskwanyñ ''Sowetskiý pisatel'' neşirýatynda çykan ''Tebigatyñ howandarlary'' (1974) diýen publisistik kitaby, ''Molodaýa gwardiýa'' neşirýatynda çykan ''Ümüş-tamyşdaky salgymlar'' (1976) atly ýiti sýužetli romany bolsa R. Esenowy respublikamyzyñ belli prozaçylarynyñ hataryna goşdy. Elimizdäki şu kitapda ýerleşdirilen ''Jahanda Uruş Barýarka'' powestinde, ''Ýollar, Ýurtlar, Ykballar'' diýen ýol ýazgylarynda ýazyjynyñ döredijiliginiñ bize ozaldan belli bolan uly bir gyrany has hem çuñlaşdy: ol özüniñ bu eserlerinde liriki hyjuwlylygy, graždançylyk aktiwligi, diliniñ obrazlylygy babatda ýene-de bir täze ädim ätdi. Rahym Esenow döredijilik işinden daşgary-da ullakan jemgyýetçilik işini alyp barýar. Ol 一 respublikamyzyñ Medeniýet ministri, TSSR Ýokary Sowetiniñ deputaty. Parahatçylygy goramagyñ respublikan komitetiniñ başlygy. Ol 1971-75-nji ýyllarda Türkmenistan Ýazyjylar soýuzynyñ prawleniýesiniñ başlygy wezipesinde işledi. Taryh ylymlaryny ösdürmek işinde-de onuñ mynasyp goşandy bar. R. Esenow ''Zakaspiniñ bolşewistik podpolýesi hem-de partizançylyk hereketi'' diýen temada üstünlikli dissertasiýa gorap, taryh ylymlarynyñ kandidaty diýen ylmy derejä mynasyp boldy. Onuñ tutumly bu ylmy işi Moskwanyñ ''Mysl'' neşirýatynda çap edildi. ...1962-nji ýylda ilkinji kitapçasyny okyjylara hödürlän ýaş ýigit Rahym ýañy-ýakynda elli ýaşynyñ toýuny toýlady. Diýmek, onuñ ikinji ýaşlygy başlandy. Goý, ol özüniñ ikinji ýaşlygynda-da söýgi, ýaşlyk, ruh, wepa, bilim paýlaýan eserleri bilen millionlarça sowet okyjylaryny begendirmegini dowam etdirsin. Kerim GURABANNEPESOW TSSR-iñ halk ýazyjysy, Magtymguly adyndaky Döwlet baýragynyñ laureaty. AWTORDAN Bu dokumental sahypalar diñe bir özüm hakynda-da, ýa bolmasa wagt hakynda-da, ýa-da meniñ ''on dört ýaşyny urşa ogurladan'' ýaşytdaşlarym hakynda-da däl. Olar urşuñ agyr ýyllary, ýer ýüzündäki şu günki durmuş üçin ynsanyýetiñ minnetdar bolmaly adamlary, aý aýlanyp, ýyl dolanyp, hemişe geljekki nesillere-de görelde boljak ýönekeý hem-de beýik gahrymanlar hakda gürrüñ açýar. Adam atlarynyñ, familiýalaryñ aglabasynyñ belli sebäplere görä çalşyrylandygyna garamazdan, kitapda gürrüñ berilýän wakalaryñ añyrsynda durmuşda bolup geçen zatlar, anyk dokumentler, şol wakalaryñ jümmüşinde bolan gözli şaýatlaryñ söhbeti ýatyr. Her niçik-de bolsa, kitabyñ baş gahrymany ajaýyp sowet razwedkaçysy Aga Berdiýewiñ ady şo durşuna, bolşy-bolşy ýaly alyndy. Beýik Watançylyk urşy ýyllarynda türkmen halkynyñ batyr ogly ýörite tabşyryk bilen duşmanyñ tylyna iberilýär. Şol ýerde ol ynama girýär, abweriñ şpionlary taýýarlaýan mekdebini gutarýar, Merkeze möhüm maglumatlar berýär. Iki ýyllap ol es-esçiniñ donuna girýär, her ädiminde ajal bilen dalaş gurýar. Gitlerçi komandowaniýäniñ Orta Aziýa halklaryndan bolan harby ýesirlerden es esiñ ýörite diwiziýasyny düzmek planyny puja çykarýar. Düzülmeli şol dwiziýa bolsa, faşistleriñ pikiriçe, soñra ''Türküstan musulman armiýasynyñ'' 一 Watanyndan ýüz öwren dönükleriñ hem-de kezzaplaryñ armiýasy 一 esasy özeni bolmalydy. Aga Berdiýew ýesirlikde bolup halys surnugan, ysgyny-ragbaty galmadyk adamlaryñ kalbyna Sowet Goşunynyñ ýeñjekdigi hakdaky beýik ynamy ornaşdyrýar, olary bendilikden sypdyrmagyñ ýollaryny gözleýär hem-de ýanyp duran dowzahdan alyp çykýar. Uzak älem giñişliginde haýsydyr bir berbatlyk bolup, müdimilik öçýän ýyldyzlaryñ nury Ýere tarap ýol ýasap, müñ ýyllap gaýdyp dur. Ol adamlaryñ kalbyny nurlandyryp, ýüreklerine ruh berýär. Şol ýyldyzlara meñzäp, adamlaryñ durmuşyny ýagtylandyryp duran ynsanlaram bolýar. Batyr razwedkaçy, kommunist Aga Berdiýewem şolaryñ biridi. DAŞ ÝURTLAR ''Biz Ýewropanyñ gan döküşikli geçmişini ýeñip geçmäge ony unutmak üçin çagyrman, eýsem şonuñ indiden beýläk hiç wagt gaýtalanmazlygy üçin çagyrýarys''. L. I. Brežnewiñ 1973-nji ýylyñ 1-nji Maýynda baýramçylyga bagyşlanan dabaraly mitingde sözlän sözünden. Ýyldyrym bolup süýnýän ''Tu-154'' seni Moskwadan Berline iki sagatda eltip düşürýän bolsa, dogrusy, oña daş ýurt diýmäge birhili diliñem aýlananok. Geçen jeñde welin biziñ soldatlarymyz şol aralygy bir müñ dört ýüz on sekiz günde geçipdiler. Onda-da nähili günlerdi! Planetanyñ deñ ýaryna diýen ýaly ot çabyradan ganym uruş her ädimiñde baş dawasyny edýärdi. Günler gijeleri bilen däriniñ, ganyñ, jan deriniñ demikdiriji ysyna boglupdy. Bu gün bolsa, ynha, iki sagatdan sen Berlinde. Gudratly tehnika yragy ýakyn etdi, iñ esasy-ha, ony wagt ýakynlaşdyrdy. ''Şonafeld'' - ''Nurana meýdan'' atly aeroport meni ümür-dumanly, ýagmyrly howasy bilen garşylady. Tomus günlerine garamazdan, aerodromyñ çygryndaky hem-de ony allymlap oturan bulançak göz ýaly çalymtyk, birhili tutuk, misli garaýag dökülen ýaly gap-gara üçekli jaýlar jegebämi daraldyp başlady. Ilkinji minutlaryñ täsiri bu ýurdy ozalky göz öñüne getirişime gabat gelip durdy. Ol meniñ dünýämde hut häzir görüp duran zatlarym ýaly ýaşaýardy: garañkydy, yşnaksyzdy. Beýle garaýyş mende uzak ýyllaryñ dowamynda emele gelipdi. Uruş ýyllary ony aýratyn bir goýy reñkde boýapdy. Onuñ sebäbi düşnüklidi, geçen uruşda men iki agamy ýitirdim, ýow meýdanynda galan garyndaşlarymyñ, obadaşlarymyñ bolsa sanynam aýdyp biljek däl. Trapdan düşüp-düşmänkäm aeroportyñ reproduktoryny ýarara getiren ''Ahtung!'' ''Ahtung!'' sesi meniñ gussaly duýgularymy bir demde dolap-düýrläp, yza - ürç edilip görlen kinolara hem-de kitaplara tarap alyp gitdi. Hanha, balgam çiñrigi ýaly uzyn bir faşist tikenekli simiñ añyrsynda galpyldap duran bendileriñ üstüne azgyrlyp dur. Beýläme seretsem, jahany çepbe çöwrüp, uruş barýar... Ýok bularyñ hijisem däldi. Aeroportyñ diktory nobatdaky ýolagçy samolýotynyñ gonandygyny habar berýärdi. Ýañky meniñ ýüregimi mynçgap geçen duýgular sähel bir zat bolsa açyljak bolup duran köne ýaralardy. Uruş ýyllarynda ýörgünli bolan: ''Germaniýa, Germaniýa - lagnat siñen tarapa'' atly aýdymyñ sözleri näçe jan etsemem, kalbymdan çykanokdy, gaýtam duýdurman, ýene-de geçilen günlere dolaýardy. Meniñ neslim Germaniýany (Deutşland) doganlar Grimleriñ täsin ertekileri, aýratynam olaryñ ''Berlinli sazandalar'' eseri boýunça bilýär. Zehinli nemes ertekiçileri öý haýwanlarynyñ obrazy arkaly tutuş nesillere asylly sapak berdiler, şer bilen ynsan doñbagyrlygyny ýazgardylar. Her gezek kanikul döwründe Aşgabatdan oba baryp, şol ýyllar daýhanyñ esasy iş maly hem-de aýagulagy bolan eşekleriñ agyr ýük astynda ýegşerilip barşyny görenimde, näme üçindir, degirmende güýçýetmez işde maýrylan, soñra bolsa doñýürek, çemeçil hojaýyny tarapynda kowlan bremen eşegi ýadyma düşüp, onuñ halyna çynym bilen gynanýardym. Ýöne garrap, tapdan düşse-de, ol janawar ölmändi, özüne wepaly dostlar tapypdy, bu bolsa meniñ çaga ýüregimi şatlykdan doldurýardy. Soñ ol haýyr işi goldap, ýamany uwlundyrmak üçin, jahan ýüzüne aýlanyp başlaýar. Heniz çagakak, goñşymyz Grişa daýydan (biz onuñ familiýasy bardyram öýtmezdik, onuñ familýasynyñ Şewçenkodygyny soñ bilip galdyk) nemes anyklygy bilen jürlügi, amerikan işewürligi bilen çemeçilligi hakynda eşidipdik. Ýöne çagalaryñ gözi gidýän bu sada adam näme hakynda gürrüñ berse-de, slawýan häsiýetiniñ mylakatlylygy bilen ýürekdeşligi, giñligi hem-de ýönekeýligi barada kelam agyz söz aýtmazdy. Ýogsa onuñ özünde şol häsiýetleriñ hemmesi bardy: derýa ýaly giñdi, ýer ýaly agrasdy, çaga ýüregi ýaly päkdi, ýönekeý zada-da ynanyp, gözi ýaşarýança gülýän sadady. Grişa daýynyñ eli işden sypynan wagty, biziñ üçin tüýs baýramçylykdy. Biz serçe sürüsi ýaly güsürdäp, onuñ köneje tonýarymlygyny doldurardyk. Maşynyñ kabinasy has kiçijikleriñkidi. Olar gije-gündiz arzuw edýän rullaryny towlap, keýpden çykardylar. Haýsydyr bir ýerine çöp dürtün, düýtdüldederdiler. Grişa daýymyz şonda-da gatyrganmazdy, gaýtam: ''ýörüñ oglanlar'' diýip, bizi uzaklardan aýlap gaýdardy. Munuñ özi biziñ üçin uly wakady. Şol günüñ agşamsy, ertesi, birigüni bar gürrüñimiz Grişa daýynyñ maşyny bolardy. Dynç alyş günleri goñşy howludaky çagalaryñ ählisini ýygnap, haýwanat bagyna ýa-da hol ilerki gülälekli baýra äkiderdi. Alabahardan guşlar üçin ýörite ketejik ýasap agaja çüýläp goýardy. Ötegçi guşlar bu ýerde birmeýdan ýaz eýläp geçerdiler. Oña uly-kiçi şatlanardy. Şu günki ýaly ýadymda, bir gezek Grişa daýy orta asyr nemes imperatorlary ýa-da Fridrih I, ýa-da Karl I hakynda gürrüñ beripdi. Nemesleriñ zandyna häzirki häsiýetlerini olaryñ dürre bilen, tyg bilen guýandygyny aýdypdy. Ýaşaýan jaýyny agartmaýan, howlusyna seretmeýän daýhanlary häkimdaryñ peşaplary dürre bilen saýgylamaga beýlede dursun hatda kerçemekdenem gaýtmandyr. Sebäbi perman şeýle ýowuz bolupdyr. Ýyllar geçip, Zaksenhauzyñ ozalky bendileriniñ biri bilen gürrüñdeş bolanymda, onuñ aýdanlary Grişa daýynyñ sözlerini tassyklap durdy. Ynha, ol: Lageriñ komendanty bizi dört-bäş adam edip uruş döwründe mazaly baýap, gözi gyzaran bir es-esçiniñ mülküne işlemäge iberdi. Biz günüñ ýeri gyzarandan, tä agşama çenli onuñ mülkünde biline urlan ýylan ýaly, süýrenip ýördük. Hojalygy es-esçiniñ özi ýöredýärdi. Elpe-şelpeligi bilmeýän bu oññutçyl adam özüniñ anyklygy, jürlügi bilen biziñ hamymyzy serýärdi. Günüñ-güni onuñ howlusyny, mülküni ýalap diýen ýaly çykýardyk. Ýöne geñ zat: ol doñuz ýaly hapady, ertirlerine ýuwunman ardynman saçak başyna geçerdi. Onuñ aýaly dykalanan çalça meñzeýärdi, mañlaýynda, ýüzünde, alkymynda doklugyñ alamaty görnüp durdy. Bu tyñkyja aýal ýüzüni günde bäş gezek dagy pudurlaýardy...'' Biziñ neslimiz Germaniýany kitaplar arkaly bilýär. 1856 - njy ýylda Dýusseldorf şäheriniñ golaýyndaky Neandertal jülgesinde arheologlar tarapyndan galyndysy tapylan Geýdelberg adamy hakynda eşitmedik az-azdyr. Germaniýa Demokratik Respublikasynyñ günortasynda, Bilsingsleben posýologynyñ eteginde ýañy-ýakynda nemes arheologlarynyñ tapan zady ylym dünýäsine dowul saldy. Olar ilkidurmuş adamynyñ ýeñse süñküni tapdylar. Oña üç ýüz elli müñ ýaş berdiler. Bu - ilkidurmuş adamynyñ Orta Ýewropada neandertaldan has ozal ýaşandygyna güwä geçýär. Şeýle ylmy açyş ''üçünji reýhiñ'' döwründe bolaýan bolsa, propogandanyñ reýhsministri Gebbelsiñ begenjinden ýaña aýagy ýere degmezdi. Elini kelemenledip, adamzadyñ sallançagy bolan ''müñ ýyllyk imperiýa'' hakynda gygyrardy, nemes jynsyny ýaradanyñ kürsüsine mündürerdi... Indi şeýle bir zady göz öñüne getirip göreliñ: hamana, ýalançy çolak professor Luis Likiñ ylmy açyşyna çenli ýaşapdyr diýeliñ. Ellinji ýyllaryñ aýaklarynda Gündogar Afrikada, Serengeti çöllüginde, Oldawoýsk jülgesinde birçaklar awstralopitek atlandyrylan jandaryñ galyndysynyñ tapylanynam eşidipdir. Alymlar bu jandaryñ ýaşyny bir million sekiz ýüz müñ ýyl bilen ölçeýärler. Ýyllar geçýär. Professor Liki hem-de onuñ şägirtleri ylym dünýäsini täze bir üýtgeşik açyş bilen haýran galdyrýar. Ylym dünýäsi ýene-de Oldowaýsk jülgesine seredýär. Bu ýerde alymlar mundan bir million sekiz müñ ýyl ozal awstrolapitek bilen ondan has kämil, has ösen başga bir jandaryñ ýaşandygyny anyklaýarlar. Zemin ýüzüniñ ilkinji adamy hasap edip, oña Homo Habilis adyny dakýarlar. Alymlaryñ çaklamagyna görä, onda zähmet gurallaryny ýasamak başarnygy bolupdyr. Elbetde, Gebbels beýle açyşy ykrar etmezdi. Ýok, ykrar etmezlik heniz bärden gaýdýar, ol ony ''ýalana çykarardy''. Sebäbi ony ykrar etmeklik onuñ şeýle yhlas bilen ýöredýän propogandasynyñ düýp-teýkaryna palta urardy, ''nemes jynsynyñ artykmaçlygy hem-de onuñ ilkinjiligi'' hakdaky samahyllylaryny tozga ýaly gaýdyryp goýbererdi... Biziñ eramyzdan ozalky müñünji ýyllykda Günorta Germaniýanyñ giñişliklerinde iri slawýan taýpalary - lužiçanlar ýaşapdyrlar. Germaniýa Demokratik Respublikasynda häzirem olaryñ ýüz müñden gowragy ýaşaýar. IV - VI asyrlarda, halklaryñ beýik göçhä-göçlügi döwründe german taýpalary Rim imperiýasynyñ günbatarlaryna aralaşypdyrlar, bawarlar, sakslar, týuringler hem-de almanlar Germaniýada ýurt tutunypdyrlar. Megerem, nemes topragy ýaly şeýle kän basybalyjylykly hem-de talañçylykly urşy, ýörişleri gören toprak ýokdur. Nemes gersoglary, knýazlary, korollary, imperatorlary bir görseñ slawýanlaryñ üstüne dökülýärdi, bir görseñem Rime talañ salýardylar, Italiýany, Çehiýany eýeleýärdiler. Badyhowa knýazlar, imperatorlar zer-zerbapdan don geýip, meslikde ýaýnaýardy. Garamaýak halkyñ durmuşy bolsa, şol öñki hor-homsulygyna galýardy. Sakson knýazlary Elbadan añyrda hem-de Pribaltikada ýaşaýan slawýanlary diriligine gömüp, olara garşy haçly ýörişler yglan edýärdiler, baran ýerlerini misli çekirtge düşen ýaly tozdurýardylar. Naýzalylar ordeni, Tewton ordeni, ýene-de gör, haýsydyr bir gorkunç atly ordenler liwleriñ, estleriñ, pruslaryñ üstüne melamat bolup inýärdi. Basyp alan ýerlerinde iri knýazlyklar döredip, agalygy ele alýan nemes basybalyjylary: ''Drang nah Osten'', ''Gündogara, ýörişe'' diýip gygyrýardylar. Ýene-de ýedi asyr geçer, faşistler özleriniñ orta asyrly ata-babalarynyñ bu wagşy çakylygyny has-da wagşylaşdyryp, wagşyýana leşgeriniñ beýnisine guýýar. Beýik Rusuñ bir ýanynda gün dogsa, beýleki tarapynda gün ýaşýan uç-gyrasyz meýdanlary, ok ursañ geçmez sümme tokaýlary, deprenmez baýlygy gadymlardan bäri basybalyjylary oda köze düşürýärdi. Şonuñ üçinem olar ýaraglaryny şakyrdadyp, rus daýhanynyñ üstüne häli-şindi dökülip durdy. Geçen uruşda meşhur ýazyjy Alekseý Nikolaýewiç Tolstoý bir gezek dostlarynyñ arasynda rus adamynyñ milli häsiýeti hakynda gürrüñ gozgap, şeýle diýipdi: ''Rus adamy şer tapsa, göhi gelýänlerden däldir. Ýöne oña azar berip öjükdirmäñ!'' Taryh muña şaýatdyr. Ol Çud kölüniñ heniz o diýen doñmadyk buzunyñ gütürdisini, demir sowutlaryñ şagyrdysyny, tenlere gazap bilen urulýan naýzalaryñ hatyrdysyny; halk opolçeniýesiniñ gulaklarda hüwdi bolup ýañlanan ýeñiş sazyny, Aleksandr Newsikiniñ: ''Biziñ topragymyza ýarag çekip gelen ýaragdanam öler. Ol hemişe şeýle bolupdy, şeýle-de bolar'' diýen beýik sözüni şu günlere ýetiripdir. Geçen jeñde hala soldat bolsun, hala-da general bu söz rusuñ, türkmeniñ, gazagyñ, ukrainyñ dilinden düşmändi; ''Biziñ topragymyza ýarag çekip gelen ýaragdanam öler. Ol hemişe şeýle bolupdy, şeýle-de bolar''. Bu - ogullaryñ kasamydy. Ýöne demir donlaryny waññyrdadyp, Çud kölüne gapgarylan rysarlaryñ şum takdyry Germaniýada hiç kimiñ böwrüni diñletmändi. Germaniýa bilen Prussiýany depesinde tyg oýnadyp, bir bitewi imperiýa birleşdiren ''demir'' reýhskansler Bismark Russiýa garşy uruşmak ''Germaniýa üçin adatdan daşary howply'' diýip, özüniñ gyzma ýurtdaşlaryna duýdurypdy. Pariž kommunasynyñ alkymyndan alan, Afrikada, Täze Gwineýa adalarynda ilkinji koloniýalar edinip, nemes imperiýalizminiñ ýürejiginden turan bu zabun adamyñ ol sözi nämä esaslanyp aýdýanlygy düşnüklidi. Otuzunjy ýyllarda häkimýet Gitleriñ eline geçende, amerikan gazetleriniñ biri şeýle ýazypdy: ''Germaniýa özüniñ rewolýusiýasyny ýok edýär. Demokratiýa el göteren millet liberal düzgüni zyñyp taşlap, Bismarkyñ kultuny dikeldýär...'' ''Demir'' kansleriñ agtygy Otto Bismark: ''Siz şu adamyñ - Gitleriñ - nemes halkynyñ taryhynda haçan-da bolsa bir wagt siziñ atañyzyñ, ýa bolmasa garry Frisiñ derejesine göterilip biljekdigine ynanýarmysyñyz?'' diýlen sowala ýeke agyz, üstesine-de juda ynamly jogap beripdir: ''Gürrüñsiz!'' Bismarkyñ kultuny dikeltmek arkaly täze fýureriñ kultuny mahabatlandyryp başlan adamlar ilkinji nobatda bolsa senagat magnatlary onul - Russiýa bilen uruşmaly däl diýen maslahatyny ubutdylar. Ýogsa Bismarkyñ özem Russiýany gowy görüp, ölüp-öçüp baranokdy. Ol iki fronta baş sokmakdan gorkýardy. Şonuñ üçinem Russiýa bilen arany bozmazlyk syýasatyny ýöredýärdi. Germaniýanyñ taryhynda nurana sahypalar kän. Biz Reformasiýanyñ progressiw hereketiniñ sakasynda duran, katolik buthanasynyñ çäksiz häkimdarlygyna hem-de eden-etdiligine garşy baş göteren Martin Lýuteriñ edermenligine haýran galýarys. Bu ''ýeretik'' buthana wekilleriniñ dünýe durup diýen ýaly öñe tutup gelýän ''hukuklaryna'' dil ýetirýär, olaryñ ýazyklynyñ ýazygyny ''ýuwýan'' indulgensiýadan (aklyk berlip alynýan güwänama) el çekmeklerini talap edýär. Tomas Mýunser näme! Dini formada bolmagyna garamazdan, onuñ kommunistik ideallar ruhuna ýugrulan otlukly wagyz-nesihaty daýhanlary galkyndyrýar, olary feodallaryñ zulmuna hem-de din wekilleriniñ ikiýüzliligine garşy göreşe çagyrýar. Onuñ rewolýsion taglymaty feodallara garşy göreşde halk köpçüliginiñ baýdagy bolýar. On altynjy asyryñ başlarynda tutuş Germaniýany diýen ýaly gurşap alan Rysarlaryñ gozgalañy, Daýhanlar urşy Reformasiýanyñ ideýalary bilen, Tomas Mýunseriñ hem-de onuñ egindeşleriniñ ady bilen baglydyr. Emma militarizm ruhuna eýlenip, basybalyjylykl kül-külüne düşen feodal reaksiýasy, harby-krepostnoýçylyk monarhiýasy pälinden el çekerli däldi. Olaf birden-ä Otuzýyllyk uruş alyp barýardylar, birdenem Sileziýa agyz suwardyp, Polşanyñ bir bölegini Prussiýa birleşdirjek bolup, Ýediýyllyk uruş yglan edýärdiler. Bu basybalyjylyk ideýalarynyñ zandyýaman ruhlandyryjysy Gitleriñ hudaý hasaplap, sežde eden adamsy ''beýik prusak'' Fridrih II Gegensolleridi. Ol rus soldaty hakynda şeýle diýipdi: ''Ony öldürmek ýeterlik däl, ýykmak gerek''. On sekizinji asyry Germeniýada magaryf, rewolýusiýon romantika asyry atlandyrýarlar. Filosoflary, edebiýatçylary, hudožnikleri, ýurduñ öñde baryjy adamlaryny feodal öz-özüñe göwnüýetijiligiñ eden-etdiligiñ zabunlygyñ atmosferasy basmarlaýardy. ''Tupan hem-de zor salmak'' atly edebiýat jemgyýeti döräpdi. Onuñ has batyrgaý çlenleri ýurtda dowam edýän jemgyýetçilik gurluşy ýok edip, ýerine respublika yglan etmegi teklip edýärdi. G. Lessing, G. L. Wanger, I Gerder, ýaş Gýote bilen Şiller şol döwürde nemes jemgyýetiniñ öñde baryjy böleginiñ rewolýusion meýillerini añladýardy. Ýaş Gýotäniñ lirikasy, aýratynam onuñ ''Gýos Fon Berlihingen'' diýen taryhy dramasy ''asyryñ çeper açyşy'' bolupdy. Onuñ şahsyýetiñ her hili gatlak köne düşünjeleri bilen gul edilmegine garşy baş göteren ''Ýaş Werteriñ jebir-jepalary'' atly sentimental romany bolsa dünýäni baglady. Şilleriñ ''Galtamanlar'', ''Mekirlik hem-de söýgi'', ''Don Karlos'' diýen dramalary topalañçylyk ruhuna ýugrulupdy. Graždanlyk urşy ýyllarynda ýaş Şilleriñ pýesalarynyñ Gyzyl Goşunyñ bölümlerinde çeper höwesjeñleriñ sahnasyndan düşmän, tomaşaçylaryñ söýgüsini gazanmagy tötänden däldi. Hindistanda, Bangladeşde teatrlaryñ birenteginde Çehowyñ, Gorkiniñ pýesalary bilen bir hatarda henize - bu güne çenli ''Galtamanlar'' bilen ''Mekirlik hem-de söýgi'' görkezilip ýör. Bangladeşde bolanymda, Şilleriñ ''Galtamanlaryny'' ýerli ýagdaýa görä işlän bir dramaturg şeýle diýdi: ''Bu pýesa biziñ ýaş respublikamyzyñ graždanlarynyñ watançylyk duýgusyny ösdürýär, adalatsyzlyga, jemgyýetiñ masgaraçylykly kastalara bölünmegine ýigrenç döredýär, ''Mukti bahiniñ'' (Bangladeşiñ azatlygy hem özbaşdaklygy ugrunda göreşýän ar alyjylar otrýady) rewolýusion ruhuna dogry gelýär''. Synpy bitewilik duýgusy hakynda gürrüñ edip, meniñ uzak bangladeşli kärdeşimiñ Şilleriñ pýesalaryna aşarak baha berýän bolmagy mümkin. Ýöne bir zatda welin onuñ aýdýany añyrýany bilen dogry: dramanyñ gahrymanlarynda topalañçylyk, boýun synmazlyk ruhy diýseñ güýçli. Gerder hem Klopştok, Şiller hem Kant tarapyndan unalan beýik fransuz rewolýusiýasy, tutuş Ýewropany diýen ýaly amana getiren Napaleon Bonapartyñ basybalyjylykly ýörişleri nemes knýazlarynyñ hem-de feodallarynyñ asuda durmuşyna howsala aralaşdyrdy, bir ýanyndan-a ýigrenç, ikinji tarapdan bolsa - gorky döretdi. Garyp sebäbi Napaleonyñ ''kodeksi'' daýhanlara şahsy azatlyk berýärdi. Ýöne şol azatlyk diýilýän zat salgym ýaly gözüñe bir kaklyşyp, soñra gaýyp bolýardy. Monarhdan azatlyk almak krepostnoýçylyk Russiýasynda ''Ýurýew Gününi'' alandan añsat däldi. Ol edil bermezek tañrydan ýagyş dilän ýalydy. Napaleonyñ ''kodeksiniñ'' nämedigine göz ýetiren nemes halky hem-ä öz feodallarynyñ, hem-de fransuz diktatorlarynyñ zulmuna sezewar bolupdy. Göz dikilip garaşylan azatlyk bir mahallar Tewton ordeniniñ rysarlarynyñ ''Drang nah Osten'' diýip, wagşyýana bögüren ýerinden - Gündogardan geldi. 1812-nji ýylyñ Watançylyk urşunda rus goşuny Napaleonyñ tumşugyna kakyp, onuñ diri galan az sanly nökerleriniñ söbügini sydyrdyp, it masgarasy edip kowalap gitdi.Rus ýaragynyñ ýeñşi söweşe çagyrýan ýañ bolup eşidildi: bütin Ýewropa aýaga galdy. Göreşe galkynan nemes halky 1813-nji ýylda Leýpsig söweşinde ýeñiş gazandy. Germaniýa daşary ýurt agalygyny zyñyp taşlady. Germaniýanyñ taryhyna ser salyp oturyşyma Beýik Watançylyk urşy ýyllarynda faşistleriñ tylynda hereket eden türkmen ýigidi, batyr razwedkaçy Aga Berdiýewiñ durmuşy bilen baglanyşykly bir epizod ýadyma düşdi. GDR hem-de Polşa Halk Respublikasynda döredijilik komandirowkasynda bolanymda, otuz ýyldan soñ, men onuñ yzyny yzladym. Watanyñ aýratyn tabşyrygyny ýerine ýetiren batyr ýigidiñ nazary düşen ýerlere aýlanyp gördüm. Ol iki ýyllap duşmanyñ tylynda boldy. Abweriñ şpionlary taýýarlaýan mekdebinde okady, es-esçiniñ donuna girdi, gör näçe gezek uçudyñ gyrasynda durdy. Şol döwürde ol es-esçilerden düzülmeli goşun bölümini başa bardyrmady, Orta Aziýa milletlerinden bolan harby ýesirleriñ ýüzlerçesini biziñ tarapymyza geçirdi. Olary gitlerçi komandowaniýe sowet goşunlaryna garşy goýmakçydy. Batyr razwedkaçy watanyna dönüklik eden kezzaplardan düzülen es esçi dwiziýanyñ ähli komandirlerini hut faşistleriñ öz eli bilen ýok edýär. Sowet topragynda labyr taşlan içalylaryñ ýüze golaýynyñ üstüni açýar, Merkeze möhüm maglumatlar berýär. 1944-nji ýylyñ ýazynda, ýörite tabşyrygy ýerine ýetirip gelensoñ, ele ýarag alyp, duşman bilen ýüzbe-ýüz durup söweşýär, maýor Morozowyñ belorus partizanlary bilen bilelikde hereket eden çekistler brigadasynda razwedkaçylar toparyna komandirlik edýär. ... Bu waka Waronowiçiñ eteginde, tokaýda bolupdy. Biziñ razwedkaçylarymyz harby tabşyrykdan gaýdyp gelýärdiler. Şonda nemesleriñ üsti ýükli iki sany awtomaşynynyñ ýolsuz ýerde batyp duranyny gördüler. Düşnükli zat - öz aýagy bilen üstüñe gelen duşmany sypdyrmaly däl. Şeýle-de edildi, diñe iki sany şofýor hem-de bir ofiser galdy, beýlekiler üçin urşam, durmuşam ýolsuz-ýodasyz şu batgaçylykda gutardy. Bagryny ýere beren maşynlary batgadan çykarýançalar razwedkaçylaryñ jan deri çykdy. Ynha, indi olja maşynlara münüp ugrabermeli. Emma beýle bolmady. Ýa-ha ofiser bir yşarat etdi, ýa-da öler ýaly gorkan şofýorlaryñ ýüregine dowul düşdi. Olar: 一 Motoryñ ugry ýok, gidip bolmaz - diýdiler. Bu ýerde jedele ýer ýokdy. Islendik minutda güpbasdy edilmegiñ mümkindi. Sebäp diýseñ, töwerek-daşyñ duşman 一 haýsy agajyñ düýbünden çyksalar çykaýmaly. Maşyna-da bronetransportýora-da garaşybermeli. Duşmanyñ niýetem şoldy. 一 Motoryñ ugry ýok diýsene? 一 Aga Berdiýewiñ ozalam gykmagrak gözleri az-kem süzüldi. 一 Ikisem birden hä? Siz, ober leýtenant, özüñiz bir ynanýañyzmy muña? Haýran galmakdan ýaña ober-leýtenantyñ gözleri tegelendi. Sebäbi onuñ garşysynda duran uzyn boýly garaýagyz ýigit nemes diline suwarady. Oña ofiser bada-bat göz ýetirdi. 一Siz nemesmi? 一 Ober leýtenant birhili özüni dürsän ýaly boldy. 一 Men pyýada goşunyñ ofiseri, şonuñ üçinem tehnikadan başymam çykyp duranok. 一Siziñ üçin onuñ näme tapawudy bar 一 diýdi-de, Aga Berdiýew orunbasaryñ adyny tutup, rus dilinde gürledi. Bulary ýoldan çeträge çekiñ. Özüñizem çaltlandyrjak bolaweriñ. Maşynyñam bir alajy bolar, gerek bolsa, özüm süräýerin. Orunbasar ''bolýar'' diýen yşarat edip, yzyna öwrülmekçi bolanda, komandiriñ çep gözüniñ çalaja gypylanyny gördi. Ober-leýtenant düýbüne orak salnan palaç ýaly, bir tarapa agyp gitdi-de, ýer bagyrtlap, bagyryp başlady. 一Jenap, ofiser, men rusça düşünýän... Beýtmäñ, bizi atmañ... Çagalary, ejemi ýetim goýmañ. Ozalam süññi agardy olaryñ. Meniñ atam Fridrih Engelsiñ kakasynyñ fabriginde işläpdir. Kakam Russiýada bolupdyr. Maşynlaram işläpdir... ''Häý deýýus, süýjüdir görseñ jan. Öz üstüñden düşülende, iliñ mañlaýydan otlan ýaly däldir asyl. Çagalaryñam ýada düşübir, eneñem'' diýip. Aga Berdiýew içini gepletdi. Herhal orunbasaryna buýruk berdi. 一 Häzirlikçe degmäñ. Sorag edilende, indi özüniñ atylmajakdygyna göz ýetiren ober-leýtenant Kurt Saks arkaýyn gürläp başlady. 一Meniñ atam ussa eken, özem rewolýusioner bolupdyr. Ynanaýyñ, dogrymy aýdýan. Ol Elberfeldiñ barrikadalarynda Engelsiñ özi bilen bilelikde söweşipdir. Bu waka 1849-njy ýylyñ ýazynda bolupdyr. Şu günki ýaly ýadymda, bir gezek kakam maña atamyñ özüne aýdan sözlerini aýtdy. ''Gozgalañyñ ýalyny Saksoniýada başlap, Reýn boýlaryna, Badene, Bawariýa çenli çabrady. Ýöne, arman, bizi kyn pursatda satdylar. Buržuaziýa satdy, ''saýlantgylar'' satdylar, onda-da bigaýratlyk bilen satdylar. Olar bizi hemişe-de ýigrenýärdiler. Öz bähbitlerine gezek gelende, olaryñky mydama şol bir ýoldur. Gözedürtme garañky asmandan uzaga uçýan bombalaýjy samalýotlaryñ hüññüldisi eşidildi. Olar, megerem, Berline tarap barýardylar. Alyslarda bir ýerde samolýoty oka tutýan toplar güw-güwläp, ot sowurýardy. Kurt Saks uçjak guş ýaly, ýene-de düşnüksiz galpyldap başlady. Emma gabat garşysynda hiç zatdan heder etmän oturan ýigidiñ ýüzüne seredip, öz bolşundan utandy öýdýän, başardygyndan howlukman gürläp başlady. 一Kakam bilen özümden uly iki doganym birinji jahan urşuna gatnaşdy. Galisiýanyñ golaýynda bolsa olar ruslar bilen dogan bolupdyrlar. Kakam dagynyñ gulluk edýän polky ruslary oka tutmakdan boýun gaçyrypdyr. Rota komandiriniñ goldawy bilen kakam jezadan sypan bolsa-da doganymy sypdyrmadylar. Gyzyllaryñ wagyz-nesihatçysy hökmünde ol jeza çekipdir. Kakam şeýle diýerdi: ''Antanta güýçlüdi, ol günbatarda german goşunlarynyñ hüjümini togtatmagy başardy. Russiýa bolsa german imperiýasyndan üstün çykdy''. Soñra kakam german ilçihanasyny goramaly batalýonyñ hatarynda Petrograda gidipdir. Şol ýerdenem ol üýtgeşik bir surat getirdi. Onda Germaniýanyñ Petrograddaky ilçihanasynyñ şekili bardy. Suratyñ aşagyndaky ýazgy nemes dilindedi... Biz bu suraty 1934-nji ýyla çenli sakladyk. Onsoñ... Hawa, onsoñ men ony öz elim bilen ýyrtmaly boldum. Sebäbi NSDAP-niñ hataryna geçdim, ýöne sözleri şindem ýadymda. Ol şeýledi: ''Al-howada pasyrdaýan gyrmyzy baýdaga serediñ. Siz onuñ ýüzlerinde beýik nemesiñ sözlerini okap bilersiñiz. Belki ony Bismark aýdandyr. Belki, Gindenburgyñkydyr? Ýok, ony iñ beýik nemes, iñ beýik adam - Karl Marks aýdypdyr. Şu sözi ýatda saklañ: ''Ähli ýurtlaryñ proletarlary birleşiñ!'' Bu baýdak, elbetde, german ilçihanasyna neşe bersin diýlip göterilen baýdak däl. Rus işçileri, soldatlary hem-de daýhanlary ony nemeslere: ''Okañ, siziñ ýurtdaşyñyz mundan ýetmiş ýyl ozal dünýä proletariatyna gör, nähili sözler bilen ýüz tutupdyr'' diýen terzde görkezýärler. Näçe kynam bolsa, ahyrsoñy hakyky proletar respublikasy döredildi. Ýöne entek ol özüniñ howpsuzlygyny üpjün edip bilenok. Onuñ üçin ähli ýurtlaryñ proletarlarynyñ öz häkimdarlaryny ýok etmekleri gerek...'' Kurt Saks dymdy. Aga Berdiýew tarañ-tarañ edip üsgürdi-de, onuñ ýüzüne bir hili geñ galmak bilen seretdi. 一 Men nemesleri azda-kände tanaýan. Tanadygymça-da bir zada hiç-hili düşünip bilemok. ''Näme üçin?'' diýmegiñiz mümkin. Şo näme üçini özüme kän gezek berdim. Emma şonda-da sowalym jogapsyz galdy. Ynha, meselem, sizi alyp göreliñ. Siziñ atañyz rewolýusiýa gatnaşypdyr, kakañyz hem-de agalaryñyz german monarhlarynyñ tagtyny syndyrypdyr, gogensollernlerden heder etmändir, rus soldatlaryna dostlyk gollaryny uzadypdyrlar. Dogrumy, dogry. Siz nätdiñiz? Düşünýäñizmi, siz nätdiñiz? Öz ganyñyza garşy gitdiñiz, halkyñyza garşy gitdiñiz. Siz öz Gitleriñize wepalydygyñyzy bildirjek bolup atañyzyñ, agañyzyñ kimdigini gizlediñiz, ondan galan mukaddes ýadygärligi ýyrtdyñyz. Näme üçin? Ober-leýtenantyñly petige diredi. Kebzesine buz goýlup, ýüzüne gaýnag suw serpildi. Ondan sorag edýän ýaş ýigit bir demde gestapoça öwrüldi. Eý, aman, ol onuñ ähli syryny bilýär. Hatda atasynyñ kimdigini gizläninem bilýär. Diýmek ol partiýasynam, fýurerem it aldan ýaly aldapdyr-da. Ýeri indi munuñ soñy niçik bolar? Onuñ dadyna ýene-de sowet razwedkaçysy ýetişdi. Ol bogazyna agram salyp üsgürdi-de, ober-leýtenantyñ dünýäsini başga tarap sowup goýberdi. 一Dogrymy aýdaýynmy? 一 Şeý diýende, nemesiñ agyr duýgularyñ girdabyndan çykyp, özüni dürsändigi mese-mälim duýuldy. 一 Kakam bilen agalarymyñ biri aman galdy. Olar çalasowat bolansoñ goşunda ýefreýtorlykdan añry geçmediler. Hojalyk bolsa tozupdy, öýüñ goşy towuga ýükläýmelidi. Indi pikir ediñ, nä durmuş bi? Itiñ güni. Ýokaryña seretseñ gök, töweregiñe seretseñ - agy, öñüñe seretseñ - çal duman. Emma hemme kişi üçin beýle däl. Olar ýag iýip, ýüpek geýýär, gülkilerinden ýer goduklaýar. Biz şeýdip gezibermelimi? Haçana çenli biz kakamyzyñ zeýrenjini diñläp ýörmeli? Şol döwürlerde-de tüweleý turzup, Rem bilen Gitler orta çykdy. Olaryñ gözi ýok ýaly urduryp ýören otrýadlarynda ozalky ýefreýtorlar, isleselerem - soltan. Men böwrümi diñledim, içimi gepletdim. Bir günem fýureri diñledim. Bolany şo: men oña ynandym, özem on ýedi ýaşly ýigdekçäniñ ýüregi bilen ynandym. Doganym welin oñarmady. Ol Remiñ yzyna düşdi. Şeýdibem armanly öldi. Bary ýekeje gijede gutardy: fýureriñ öz-ä Remi atdy, nökerlerem onuñ nökerlerini kaklady. Dogrusyny dogry aýdaly. Hamana, biz rewolýusiýa gatnaşdyk, kaýzer Wilgelmi syndyrdyk. Ýeri ol maña ýa-da atama näme berdi? ''Ähli ýurtlaryñ proletarlary, birleşiñ!'' diýen şygarymy? Ýa bolmasa Marksyñ kommunizm hakda edýän gürrüñlerimi? Onsoñam onuñ kommunizmiñ özi däl-de, alamatydygyny, üstesine-de Ýewropa ýañy görnüp ugrandygyny Marks boýun alýar. Şol alamat hakykata öwrülip, bize haçan ýeter öýdýäñiz? Nemese señ alamatyñ gerek däl, oñan nagtyndan ber... Gitler şeýle-de etdi. Işsize 一 iş, aja çörek, suwsana piwo - berdi. Üstesine bir bölek ýagy bilen. Şöhrat üçin ömür sürýän şöhratparazlara bolsa ''tükenmez şöhratyñ'' gapysyny açdy. Nemesler sürlenişip, onuñ yzyna düşdüler. Çünki ol elýeterdedi, nagtdy. Jenap Marksyñ wada berýän kommunizmi bolsa, asman ýaly daşdy, nesýedi. Aga Berdiýew ajy ýylgyrdy. Yzyndanam näme üçindir, kakasyny ýatlady. Ol uk ýaly garady, depäñi deşip barýan günüñ astynda geze-geze mañlaýy mis ýaly ýalpyldap durdy. Onuñ dünýäsi garaja öýe sygýardy. Ortadaky ojakda hemişe diýen ýaly ot ýanar durardy. Düýe ýüñünden dokalyp, köp gezek ýüze sylynan saçakda çörek bolardy. Ýanyndanam näme tapsañ - aýranmy, gatykmy, gurtmy. Ýöne ol adamda nähili kanagat bardy! Ol doýan guş ýaly dokmädedi, çydamlydy, dünýä ýaly giñdi hem-de geçirimlidi. 一Hawa-la, siziñkem dogry - diýip, Aga Berdiýew ýene-de kinaýaly gürledi. 一Gitler size iş berdi. Ol siziñ üçin awtostradalar gurdy, zawodlary işledip, marten peçlerini ýakdy. Soñ şol ýollar tanklaryñ zynjyrynyñ astynda lerzana geldi, marten peçleri, ýangynly adam ýaly, gije-gübdiz lowlap ýandy, zawodlar top guýup, ok çykardy. Onam Ýewropanyñ, ýap-ýañy ähtnama baglaşan Sowet Soýuzynyñ üstüne sürdi. Nemesleriñ lüýge süsdirilen ynsanlyk mertebesiniñ öwezine Gitler piwäni arzanlatdy, siziñ agzyñyzy mesgedir doñuz eti bilen dykdy. Siz ''lepbeý'' diýdiñiz, ''bir günüm, hoş günüm'' etdiñiz. Soñ nähili boldy? Ol siziñ başyñyza alaýabylynyñ gününi saldy, has atlara hem-de jyns atlara, ariýslere hem-de garamaýaklara böldi, başga-da ýüz külpete uçradyp, wagşyýana duýgulara meçew berdi. Siz bolsañyz: ''Men Gitleriñ yzyna düşüp, ober-leýtenantlyga ýetdim'' diýýärsiñiz. Özüñizem aýdyşyñyza görä, ýefreýtoryñ ogly. Indi garşylyklaýyn sowal bermäge rugsat ediñ. Siz oberlige ýetmek üçin näçeräk gurban bereniñizi bilýäñizmi? Men aýdaýyn. Atañyz bilen agalaryñyzy gurban berdiñiz. Bir. Nemesleriñ ynsanlyk mertebesini ýere sokduñyz. Iki. Gitleriñ millionlary depeläp, häkimiýet başyna geçmegine hemaýat etdiñiz. Ynha, bi üç... Bu gün bolsa siziñ suratyny göreñizde ''zig haýl'' diýip gygyrýan Gitleriñiziñ iki aýagam görde. Emma ol göre-de ýeke gidenok, millionlary sürüp barýar. Sowet razwedkaçysy ober-leýtenanty oksuz tüpeñledi. Ol bir demde emeli gül ýaly süllerdi. Gürlände birhili ysgynsyz gürledi. 一 Germaniýada täze durmuş gurmaga ýewreýler bilen kommunistler päsgel berýär 一 diýip, Gitler bizi ynandyrdy. 一Siz dine-hä ynanýan dälsiñiz? - diýip, Aga Berdiýew garaşylmaýan sowal berdi. 一Men katolik 一Beýle bolsa, belki, siz Gitleriñ kakasynyñ bir tarapynyñ ýewreýdiginem bilýänsiñiz? Şundan soñ onuñ ýewreýleri ýigrenmesi nämekä? Belli zat, öz başyny gutarýandyr. Aýdypdyrlar ahyryn: ''Özüñkini saýgyla, keseki zagyrdyklasyn''. Kurt Saksyñ gözleri bir tegelendi, bir süzüldi. 一Özgäni äsgermezlik edýänleri men itden beter ýigrenýän - diýip, Aga Berdiýew gürrüñini dowam etdirdi. 一Ýewreýleri şeýle öç bilen gyrýanlaryñ ikiýüzlüligine men-ä düşünip bilýän däldirin. Hala katolik bolsun, hala-da prowaslaw, ýewreýleri yzarlap sürüp, kowçum-kowçum edip gyrýanlaryñ hemmesi Isus Hristosyñ şekili salnan hajy ogşaýarlar. Olara: ''Siziñ Isus Hristosyñyzyñ özem-ä ýewreý, siz bolsa ony perişde hasaplap, tug edinýäñiz'' diýseñ, ''Bolanda näme, ol din ýolunda ölüpdir ahyry'' diýýärler. Ýogsa-da ol haýsy diniñ ýolunda öldükä? Adamlary oda ýakyp, çagalary öldürýänleriñ, gyzlary zorlaýan agzy ganly aç gurtlaryñ günäsini geçýän diniñ ýolunda-ha ölen däldir? Belki, siz bilýänsiñiz? 一Girere deşik tapman müzzerilip oturan ober-leýtenant bilemok diýen manyda başyny ýaýkady. 一Bilmeseñiz gulak salyñ 一 diýip, Aga Berdiýew tolgunyp aýtdy. 一Bizi adamyñ milleti däl-de, onuñ haýsy synpa, haýsy ideýa gulluk edýändigi gyzyklandyrýar. Bilip goýuñ, Germaniýanyñ akyldarlary özleriniñ milleti boýunça ýewreýdi. Karl Marks, Geýne, Karl Libkneht, Roza Lýuksemburg... Dünýä Karl Marks bilen Fridrih Engels ýaly beýik läheñleri beren nemes topragyna ýer ýüzüniñ ähli proletariatynyñ gözi gidýär. Proletariatyñ ilkinji halkara guramasy 一 ''Kommuznistler soýuzy-da'' siziñ ýurduñyzda döredi, jenap ober-leýtenant. Şol sebäpli-de eliñiz bilen edeniñizi egniñiz bilenem çekmeli bolarsyñyz 一 diýdi-de Aga Berdiýew ýylgyrdy.一Bu ýerde biziñ günämiz ýok, biz diñe Marksy bilýäs. Ýöne başga bir zat aýtjak, ony şahyrlaryñ biri aýdypdyr. Dogrusy, häzir ady-ha ýadyma düşenok. Ol: ''Adamyñ erki diýilýän zat onuñ ýüregidir'' diýipdir. Erk ýa başgaçarak aýdylsa, her bir janly mahlugyñ ahlak güýji onuñ gurmaga ýada ýumurmaga bolan erkin ymtylyşydyr. Siz, jenap ober-leýtenant, hem-de size meñzeşler ikinji ýoldan gitdiñiz. Biz bolsak... Gullar hem-de gul eýeleri, talabanlar hem feodallar, fabrikantlar hem işçiler, fýurerler hem olaryñ günlükçileri iki müñ ýyl bäri ýaşap gelýär. Şu döwriñ içinde adamzat on bäş müñ urşy başdan geçirmeli boldy. Dört milliard ömrüñ tanapy kesildi. Şol uruşlaryñ, ýer ýüzüniñ häzirki ilatyndanam köp adamy alyp giden gyrgynçylyklaryñ birine-de kommunistler sebäp bolan däldir. Sebäbi uruş olaryñ ruhuna ýatdyr. Dawa-jenjeli, urha-çaplygy öjükdirýänler hemişe iliñ duluna göz dikýän, agzyna gezäp oturan zadyny kakyp alýan ganojak agalardy, Gitler hem şo tetelli kezzaplardy. Kury Saksyñ endamyna sowuk der indi. Sowet razwedkaçysynyñ aýdan zatlary ony otda eremek kaddyna ýetirip, suwa oklady, soñ suwdan çykaryp, ýene-de oda oklady, sandalyñ üstüne çykaryp, ýekedabanyñ astyna aldy. Onda indi gürlemäge-de mejal ýokdy. Onuñ şeýledigini nemesiñ Aga Berdiýewiñ ýüzüne naýynjar seredişindenem görnüp durdy. 一Haýyä edýän, häzir menden hiç zat soramañ. Barybir jogap berip bilmerin. Bir zada welin göz ýetirdim. Gitler bizi uçudyñ gyrasyna-ha eltdi. Siz muña ynanmarsyñyz, emma men oglan-oglanjyk däl. Soñky wagtlarda şu pikir meniñ ýüregimi mynçgalap, halys beýnimi iýdi. Ýöne näçe basmarlasa-da, boýun almajak boldum, çynymy aýtsam, gorkdum. Indi gork-gorkma, haýry ýok 一 biz ýeñildik... Gerñelen ýaly daýaw ober-leýtenantyñ eginleri üstüne goýlan ýüke döz gelmän, mazaly sallanypdy. Ýüzi çañjaryp durdy, gözleri gussadan doludy. Ol ýüzüne dökülýän saçlaryny eli bilen daraklaýan Aga Berdiýewiñ hereketini synlap oturdy. Ynha, ol ýerinden turdy-da, bir iş bilen partizanlaryñ ýerkümesine girip çykdy. Şonda onuñ razwedkaçysyna gözi gitdi. Çünki ol uzyndy, owadandy, berdaşlydy. Şol döwürde Aga Berdiýew otuz altyñ içindedi. ...Aýdyşlaryna görä, gözüni açany üçin minnetdarlyk bildirjek bolup, Kurt Saks soñ Aga Berdiýewi gözlänmişin. Ýöne razwedkaçynyñ adresi näbellidi: ol watanyñ nobatdaky tabşygyny ýerine ýetirýärdi. Taýýarlan: Peşeñ ogly Afrasiýap (Dowamy bar)


text:
Baba lakgy bir baýy idäp barýar.
- Ýaşuly, men şol soraýan adamyňyzyň ogly. Kakam bir ýaňa gitdi. Ol ertir gelmeli yzyňa-da gidip oturma garaşaý, myhman-mediwana ýörite tutulan gupba ýaly ak öýümiz bar ýat, dem-dynjyňy al, hezzet-hormatyňam kemini goýmaly.
- Onuň ýaly bolsa, garaşaýsammykam? – diýen baba lakgy çaý-nahardan soň ýazylyp ýaýraýar. örisi giňäp, gül-gülem açylýar. “Zöhre-Tahyryň” bir gyrasyndan girişine, gazaldyr-kyssasyny aýratynlykda telläbem, daňa golaý ony tamamlaberýär.
- Ýeri, han ogul, garry agaň heň çekip, dessan aýdyşyny neneň gördüň?
- wah, haladym-la, baba akga. ýöne, ýaňkylaň tahyry gyzmy, zöhresi? şonam bir, kyn görmän, aýyl-saýyl edip beräýseňiz?
- Gadymy merwiň nähililik bilen synandygyny bilýäňizmi? – diýip, goja kişi gürrüňe başlady. – eşider bolsaňyz, meşhur horasanyň gülleýän şäheri merwiň berbat edilişi bilen bagly şeýle rowaýat bar. Belki, ol rowaýat däldir, bolan wakadyr. men ony atam pahyrdan eşidipdim... merwiň şeýle güne düşmegine dönüklik hem-de agzalalyk sebäp bolupdyr. "dönükleri olardan peýdalanýanlaryň özlerem ýigrenýär" diýen pähim gadymlardan galypdyr.
Ýer ýüzüne gan çaýkan Çingiz hanyň dönüklere garaýşy şeýleräk eken: bilesi gelýän zadyny bilensoň, olaryň hamyndan tasma ýasadypdyr. “ata süýrediň – diýip, Çingiz han ýylgyrar eken. – doganyny satandan wepa garaşyp bolmaz. öz kowmuna el göteren, ýeri gelse, biziň gözümizi çokar...”
Goja kişi demini dürsedi-de, sözüne dyngy berdi. Soňra, jübüsinden şabram seçekli, daşy haşamly nakysja nas kädisini çykardy, nas atdy. Esli salym gözüni süzgekledip, nasyň pinegini gördi. Nasyny tüýkürensoň, gürrüňini dowam etdi.
- Bi gadym döwürlerde bolupdyr. Çingiz han horasana tarap sürüpdir. Bagly-bakjaly, döwranly merwiň arassa asmanyny gurşun ýaly agyr bulutlar gaplap alypdyr. Gara ýel ýaly gara güýç harasat gopduryp zomapdyr, şäheri goraýjylar ýan bermändirler. Men-men diýen ýigitler başlaryny goýupdyrlar, emma şäher ganymyň öňünde dyza çökmändir. Merwiň gorkak, bigaýrat weziri beh al-mülk şäheri terk edip gaçypdyr. Ol mongollaryň öňüne düşüp, garaşylmaýan tarapyndan şähere aralaşmagy ýüregine düwüpdir. aýdylmadyk zat ýok. "mert bir öler, namart müň gezek öler" diýipdirler. Gaty kän ölçerip-döken haýyn wezir ilkinji pikirinden ýüz öwürmeli bolupdyr. Sebäbi barybir öz janyny gutaryp biljek däldi. Şäheri goraýjylaryň demine ilki şol düşmelidi. Şeýle bolansoň ol başga bir pirime ýüz urýar. Özi ýaly dönükleri ýygnaýar-da, merwe ilçi iberýär. Ilçileriň eline hat berýär. Hatda şu sözleri ýazýar: “Herki zadyň çeni-çaky bardyr, beýle yňdarma bolmaň. Çöpde-çörde san bar, siziň üstüňize barýan ýygynda san ýok. Olar siziň ýurduňyzda ýel ösdürer. gowusy, boýun sanyňda (boluňda), başyňyzy gutaryň..."
Bu haýynlyk şäheri goraýanlaryň çetine degýär. Olar ýaňky dönükleri kerçeleýärler-de, olaryň läşini galanyň daşyna – aç itlere oklaýarlar.
Horasanyň gözüniň jöwheri bolan merw iner ýaly silkinip örboýuna galýar. Baý, garyp diýmän hemmeler döşüni gerip, dik durýar. aýal-ebtat, garry-gurty, iň bärkisi çagalar näme, şolaram ýaraga ýapyşýar. Çingiz hanyň kiçi ogly tüli han bu bolýan zatlara hiç düşünip bilmeýär. Ol özüne ýer tapmaýar, gurrandazlary aldym-berdime salýar, bürünç buddanyň öňünde dyza çökýär. “Ýeri, men indi näme edeýin, aýt ahyry?! bi nadan türkmenler meniň maňlaýyma gara çekdi. Şeýdip, horasandan el ýuwaýmalymy? eý, gudraty güýçli, aýagyňa ýykylýan, bir ýerde bar bolsaň, dadyma ýetiş! horasanyň hoşsurat gözelleri bilen gaýratly ärleri seniň ýoluňa gurban bereýin..."
Köşk hyzmatçylary “gazabyňa duçar etmäweri, taňrym” diýip, gije-gündiz ýüzlerini öz buddalaryna tarap öwürýärler. Merwiň ýolunda baş goýan jansyzlaryň, çaparlaryň sany ýokdy. Niçikmi ýaramaz habar getirdilermi, tüli han olary kapasada arlaşyp duran aç ýolbarslaryň öňüne oklaýardy.
Ýagy näçe urunsa-da, merw olaryň toýnagyny gyrkyp durdy. Ol ýaraty bolýardy, ýöne är kişi ýaly sarsmaýardy. oňa ýeňilmek ýokdy, çünki ol köküni öz topragyna urupdy. – goja kişi soňky sözlerini birhili üýtgeşik buýsanç bilen aýtdy. Diňläp oturan adamlaryň ýüzüne seredip çykdy. Öz buýsanjyny ýaş ýigitleriň ýüzünde-de gördi. Daşyna çykaryp durmady-da, ol içinden gaty begendi. iki-üç sapar ardynjyrap sözüni dowam etdi. – mahlasy, mongollar ýeňilýär. ynha, şu ýerde-de bolmasy bir iş bolýar. Hanyň maslahatçysy, süpük neşekeş li tun po mele ýorgadan (bu näme-kä, agzalar) keýpini kökläp güllän wagty, başyny etegine salýar-da, hanyň huzuryna barýar. “zemin ýüzüniň ary-namysy, şamçyragy tüli han!.. bir çemçe ganyny geçseň, sadyk guluňyz bir maslahat berjek bolýa. Horasanyň merkezine iň wepaly jansyzlaryňyzy iberiň. goý, olaryň biri derwüş bolsun, ýene biri gedaý bolsun, batyl, maýyp-müjrüp... olar it ýaly kaňkar, urular, ýenjiler, kowular, aç-suwsyz surnugyp, gaty derini çeýnär... ýöne, eşider, diňlär, görer. bize şo gerek. aýyň ýüzünde-de tegmil bar ahyry. diýmek, olaryňam bir ýerde sepi bardyr, şony bil. şondan ursaňam aldygyňdyr. Seniň keçe ädigiň o mahluklaryň gara başyny depelär..."
Tüli han muny makul bilýär. Boýunlary bidöwlet kädili derwüşler, bulançak gözli gedaýlar, ykmandalar uly şähere siňip gidýär. Mähelleli, bazar-dükanly şäherde diňlejegiň gürrüň bolsa, gözüň gören tarapyna eňiber – çuwaldan alsaňam tapylar. Ynha uly ýoluň gyrasynda, tamdyryň başynda birnäçe aýal gybat edýär.
Gürrüňçi şu ýere ýetende ýylgyrdy-da, gybatkeş aýallaryň agzyna öýkünip gürledi.
– Seniň çaşan kelläňden akyl gözländen günortanyň tüp yssysynda gyraw gözläniň gowumyka diýýän – diýip, haýsydyr bir täjiriň baýry aýaly ýaşajyk, gurjak ýaly bezemen gelni alarladyp başlady. – juma güni bişirilýän kökäniň beýleki günlerde bişirilýän kökeden tapawutly bolýandygyny bilmän näme, kelläňe turşy çykdymy? ys-koka gelýän görgülileriň ýüzüne ursaň, olaň boýny burularmyşyn...
– Ah-heý, günüňe ýanaýyn, suwly meşik – diýip, ýaş gelin mapraç aýaly dalady. – seň edeniňi etmesem, asylar öläýerin. günüňe ýanaýyn, ýeri ölermiň-ýitermiň... Indi men köke bişirmänem oňaramokmy? bilýäňmi näme, meni häzir soltan etseler, merwem dyza çökererdim. Gowky aýak mongollar ýaly maslyk depeläp, dylkyldap ýörmezdim...
– Paňkyldamasana, tula – diýip mapraç aýal ýer peşedi. – seniň munyň biziň garry geçimiziň boýnuna dakylan döwük jaňyň sesine meňzeýär".
– Sen, näme, bi adamlary beýle agzy jäheksizdir öýdýäňmi? eger men şolaryň ýerinde bolsam, derýaň gatlasyny ýykardym-da, şäheri gark ederdim.. wessalam...
Çörek bişýänçä kän gürrüňiň başy agyrdyldy. Ol gürrüň eýýäm mongollaryň lagerine ýetipdi. Şol gijäniň özünde han bendi ýumurmaly diýip, buýruk berýär. Tüli han gadymy horasanyň gözel şäherini kesege garýar...
Goja kişi gürzelek sakalyny barmaklary bilen daraklap, bir meýdan dymyp otyrdy. rowaýatyň soňuny şeýle gutardy.
- Şol iki heleýi Soltan Sanjaryň gümmeziniň golaýynda topraga duwlapdyrlar. Şu töwerege düşen her bir adam tümmeklere daş zyňmaly edilipdir. Şindi seretseňiz, şol jelegaýda daşa gözüňiz düşmez. Şu etrapa gelip-gidýän adam zyňjak daşyny bir ýurtdan öz ýany bilen getirmäge mejbur bolupdyr...
Gadymy merwiň nähililik bilen synandygyny bilýäňizmi?
Baba lakgy bir baýy idäp barýar.
-
Gurban93
1 year ago
- Türkmeni hile bilen al bilen syndyrýalar. Ýogsam gaýratlary çatsa başa-baş söweşsinler. Diňe namartlar hile bilen ala baş goşýalar.


text:
cwetocek bravo bayja we nechka siz uchin uzagraga bolar weli ondada gyzyklanyan bolsanyz okarsynyz. men hakyky adymam batyr 86 yyl.7 yyl bari musirde okayan.ozim bayramalyn bir obasynda. bismilla mongollar bn merwde bolan soweshde yenilen jelaleddin yegeni mahmudy we gyzy gulnary soyguli wepadar weziri bn hindistana garshy alyp gachmagyny talap edyar.galan mashgalasyny bolsa ozi deryada gark edyar mangollara yesir dushmesin diyip.(bashga bir habar chesmesinde mangollar mahmudy we gulnary yesir alyp siriyada satyarlar diyipde aydylyar.)bular hindistandan siriya gul edilip satylyar siriyaly bir turkmen adam mahmudy satyn alyar(seljuklar dowrunde dunyanin kop yerlerine yayran turkmenler siriyada yrakda yemende yerdanyada palestinde we bashga yurtlarda bardyr.)elbetde mahmut guychli akylly gormegey edermen mert bolypdyr.jelaleddinin yegeni dalmi eysem.ol turkmenin hem gyzy we ogly bar eken.ogly dereksiz arakhor gyzy akylly eken.mahmudy eyesi gowy gorupdir gyzyda ony soyupdir.mahmut gijelerine yatman yuzuni sarap dashary yurtlardan damashga keyp chekmage gelen mesleri talayan eken hich kime bildirman yuzuni yapyp.bir gun gijeki chykyshynda ony hojayynyn serhosh ogly gorip tanajak bolypdyr.mahmut derrew oz yerine gelip yatan kishi bolypdyr ogly gelyancha.oglan gelip gorse mahmut yatyrmysh son ol hem bilmandir onyn mahmutlygyny.gulnar bolsa satylyp musirde sha mashgalasynyn koshgune dushupdir elbetde bu ishler yazgyt we nesibe ishi.birnache wagt sonra musir patyshalygy eyyubiler bilen abbasylaryn arasynda urysh boljak bolyar.urushda abbasylar inlislerden komek alyarlar.bu ursha mahmut abbasylar tarapyndan gatnashyar sebabi siriya abbasylaryn elinde bolan shol wagt.eyyubiler bolsa hich kapyrdan komek soraman yslam uchin urshypdyrlar.dindar adam bolan mahmut abbasylar tarapyndan ursha chyksada olary gollamandyr.urysh bashlan wagty ol yuzuni sarap orta chykyp sheyle yuzlenipdir abbasylara:ey musulmanlar eyyubiler alla taalan dini uchin urushyar siz bolsa dunya uchin kapyrlardan komek sorap mal mulk uchin uryshyanyz kimin zerre kadar iymany bolsa oz musulman doganyny kapyryn eli bilen oldurmez diyipdir.bu chakylyk netijesinde abbasylaryn epesli goshyny goni eyyubilere gechipdir mahmudyn yolbashchylygynda.uryshda abbasylar yenilipdir.bu uryshdan sonra eyyubilerden bolan musir patyshasy shol orta chykyp geplan oglany yerin teyindedem bolsa tapyp gelin diyip perman beripdir.sonra mahmudy tapyp getiripdirler patysha koshgune.eyyubilerin goshunbashysy aybeg atly edermen turkmen bolan eken (memluklardan olam memluk diymek gul manysandadyr.olaram gul bolyp satylyp son oz gayratlary bilen yurdy eline alan arlerdir.)aybeg mahmudyn kimligini gowy tanapdyr.ony in yakyn komekchisi edip goyupdyr.dowamy bar........................
Gudyz
-
Bayja
9 years ago
- Batyr gyzykly gurunlen uchin sag bol alla yalkasyn
-
Batyr1986
9 years ago
- bile yalkasyn hemmamizi!!!yzam bar entek maglumatlary guychlendirip yazjak yene.
-
Cwetocek
9 years ago
- Dowamyna garashyan minnetdar!
-
Nechka94
9 years ago
- Salam batyr maglumatlaryn ucin kop kop sag bol dowamyna garasyas okuwyndada ustünlik arzuw etyan.
-
Bravo
9 years ago
- Salam batyr! Gaty gowy eser! Dowamyna garaşyas hemmamiz sabyrsyzlyk bn! Okuwynda ustunlik arzuw edyarin!


text:
2020-nji ýylyň 21-nji martynda ýurdumyzda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda köpçülikleýin bag ekmek dabarasy geçirildi. Bag ekmek dabarasy bahar paslynda tebigatyň aýratyn sahawatly häsiýete eýe bolýandygy, gülläp ösüşi, mähriban topraga söýgini özünde jemleýän ruhy däplere we gymmatlyklara ygrarlylygy alamatlandyrýan Milli bahar baýramyna — Halkara Nowruz gününe bagyşlandy, diýip TDH habar berýär.
Tebigata aýawly çemeleşmek Türkmenistanyň döwlet syýasatynyň möhüm ugurlarynyň biridir. Milli hem-de ählumumy möçberde ekologiýa howpsuzlygyny üpjün etmegiň bähbidine ýurdumyzda şäherleriň we obalaryň töwereklerini, awtomobil hem-de demir ýollarynyň ýakalaryny bagy-bossanlyga büremek meselelerini öz içine alýan Milli tokaý maksatnamasy üstünlikli durmuşa geçirilýär.
Milli Liderimiz giň gerimli maksatnamanyň durmuşa geçirilmegine Türkmenistanyň ähli ilatynyň gatnaşmagyna möhüm ähmiýet berýär. Munuň özi adamlaryň saglygyny goramak hem-de doly derejeli ýaşaýşy hem-de dynç alşy üçin amatly şertleri döretmek wezipelerinden ybaratdyr.
Döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Kararyna laýyklykda, Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygynyň şanly 25 ýyllygynyň bellenilýän senesi bolan 2020-nji ýylda ýurdumyzda jemi 10 million düýp bag nahallary ekiler.
Hususan-da, paýtagtymyzyň töwereklerinde, Ahal welaýatynyň Ak bugdaý we Bäherden etraplarynyň aralygynda saýaly, gyrymsy, miweli bag nahallarynyň hem-de üzümiň 5 milliony ekiler. Diýarymyzyň sebitlerinde hem şonça bag nahallary ekiler. Bu köpçülikleýin çärä ýurdumyzyň ähli ministrlikleri, pudaklaýyn dolandyryş edaralary, welaýatlaryň hem-de Aşgabat şäheriniň häkimlikleri goşuldy.
* * *
Baharyň ajaýyp pursadynda Diýarymyzyň ähli welaýatlarynda agzybirlikli zähmet joşguny döredi. Müňlerçe adamlar uly ruhubelentlik bilen bu asylly çäre goşuldylar.
Şeýlelikde, ýurdumyz boýunça 1 million 604 müň 200 düýp bag nahallary ekildi. Şunuň bilen birlikde, ozal bar bolan tokaý zolaklaryna ideg etmek işlerine hem uly ähmiýet berildi. Munuň özi ýaş bag nahallarynyň sazlaşykly ösmeginde we güýç toplamagynda wajypdyr.
Habarlar
Milli Liderimiz ýazky köpçülikleýin bag ekmek dabarasyna badalga berdi
2020-nji ýylyň 21-nji martynda ýurdumyzda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda köpçülikleýin bag ekmek dabarasy geçirildi. Bag ekmek dabarasy bahar paslynda tebigatyň aýratyn sahawatly häsiýete eýe bolýandygy, gülläp ösüşi, mähriban topraga söýgini özünde jemleýän ruhy däplere we gymmatlyklara ygrarlylygy alamatlandyrýan Milli bahar baýramyna — Halkara Nowruz gününe bagyşlandy, diýip TDH habar berýär.