text:
Aşgabat, 23-nji ýanwar. “Türkmenportal”.
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, Türkmenistanyň Prezidentiniň Diwanynyň we Ministrler Kabinetiniň iş dolandyryjysy Şamuhammet Durdylyýew 22-nji ýanwarda geçirilen Ministrler Kabinetiniň mejlisinde Aşgabat şäherini, hususan-da, şäheriň ulag we jemagat hojalygy düzümini ösdürmek boýunça görülýän çäreler, şol sanda Aşgabat şäher häkimliginiň buýurmasy boýunça «Interbudmontaž» gurluşyk assosiasiýasy tarapyndan bina edilýän zeýkeş-aragatnaşyk ötüginiň gurluşygynyň barşy hakynda hasabat berdi. Häzir işleriň birinji tapgyry doly tamamlanyp, zeýkeş-aragatnaşyk ötüginiň ýene-de 5 müňe golaý metrini, 4 sany lagym kabul ediji guýulary, 8 sany şöhle — zeýkeş guýulary, zeýkeş-aragatnaşyk ötügini dolandyrmak üçin edara binasyny we beýlekileri gurmak göz öňünde tutýan ikinji tapgyry amala aşyrmaga girişildi.
Soňra wise-premýer türkmen paýtagtynda ilatyň artýan islegini nazara almak bilen, awtoduralgalary gurmagyň meýilnamalary hakynda hasabat berdi. Habar berlişi ýaly, häzire çenli paýtagtymyzda köp gatly awtoduralgalaryň 8-si gurlup, olaryň ýene-de 7-siniň gurluşyk işleri dowam edýär. Bulardan başga-da, ýaşaýyş jaý toplumlarynda, söwda merkezlerinde we beýleki köpçülik ýerlerinde açyk görnüşli awtoduralgalaryň birnäçesi hereket edýär.
Ahal welaýat we Aşgabat şäher häkimlikleri bilen bilelikde awtoduralgalary gurmak, şol sanda paýtagtymyzyň gür ilatly ýaşaýyş jaý toplumlarynyň çäklerinde köp gatly awtoduralgalary gurmak boýunça teklipler işlenip taýýarlanyldy. Bu meýilnamalary durmuşa geçirmek üçin döwrebap awtoduralgalaryň taslamasyny düzmek we gurmak üçin potratçyny saýlap almak boýunça halkara bäsleşigini geçirmek teklip edilýär.


c: text/html

text:
9-njy fewralda Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedowyň Birleşen Arap Emirliklerine ikinji resmi sapary başlandy. Bu döwlete onuň prezident hökmünde birinji resmi sapary 2007-nji ýylyň awgust aýynda bolupdy.
TDH gullugy Türkmenistanyň prezidentiniň BAE saparynyň döwletara gatnaşyklarynyň ösüşiniň täze tapgyry bolup, munuň ýurtlaryň özara gyzyklanmasynyň alamatydygyny belledi.
Dubaýda iki döwletiň baştutanlarynyň arasynda geçiriljek gepleşikleriň netijesinde gol goýulmagyna garaşylýan dokumentler toplumynyň ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň ösüşine täze itergi berjegi hem aýdylýar.
BAE prezidenti Halif Ben Zaýed Al-Nahaýany hem 2008-nji ýylyň fewral aýynda Aşgabada resmi sapar bilen gelipdi.
Gatnaşyklaryň aktiwligi we aýratynlygy
Türkmenistanyň Türkiýedäki we Ysraýyldaky ozalky ilçisi Nurmuhammet Hanamow iki ýurduň aragatnaşyklarynyň güýçlenmegini bu ugurda BAE-niň aktiwligi bilen baglanyşdyrýar: “Birleşen Arap Emirlikleriniň özleri örän aktiw Türkmenistan bilen gatnaşyklary sazlamak meselesinde Türkmenistanyň ünsüni çekjek bolýarlar. Özlerem musulman döwletleriniň, esasan hem Sowet Soýuzy dargansoň dörän Merkezi Aziýa döwletleriniň ünsüni çekýärler hem şol döwletler bilen aragatnaşyklaryny sazlajak bolýarlar. Ýewropanyň we Orsýetiň täsirini aýyrmak we öz täsirini güýçlendirmek maksady bilen”.
Merkezi Aziýa boýunça bilermen Artýom Ulunýan Türkmenistanyň prezidentiniň BAE häzirki saparynyň aýratynlyklaryny şeýle kesgitledi: “Sapar iki meselä bagly bolup biler, birinjiden, ol inwestisiýalary gözlemeklige gönükdirilýär. Ikinjiden, syýasy meselä bagly. Türkmenistan Birleşen Arap Emirlikleri bilen gatnaşyklaryny Günbatar döwletleri bilen aradaky gatnaşyklarynda ulanyp biler. Türkmenistan, adatdakysy ýaly, aýratynam krizis şertlerinde halkara sahnasyndaky pozisiýalaryny güýçlendirmek isleýär”.
Ýurtlary özara näme baglanyşdyrýar?
Artýom Ulunýan Türkmenistany BAE bilen baglanyşdyrýan ýene bir meseläniň türkmen elitasynyň pullary bilen baglydygyny belledi we Türkmenistanyň ozalky prezidentiniň hem onuň ýakyn töweregindäkileriň maliýe serişdeleriniň uly mukdarynyň hut BAE-de ýerleşýänligi barada çaklamalaryň bardygyny aýtdy.
Ömrüniň soňky ýyllarynda Saparmyrat Nyýazowyň pullarynyň uly bölegini BAE-niň banklaryna geçirelenligi barada çaklamalaryň bardygy, S.Nyýazow döwründe prezidentiň howpsuzlyk gullugynyň başlygy Akmyrat Rejepowyň hem onuň ogly Milli howpsuzlyk ministrliginiň polkownigi we Türkmenistanyň BAE-däki ilçihanasynda geňeşçi wezipesini eýelän Nurmyrat Rejepowyň 2007-nji ýylda tussag edilmeginiň hem şol pullar bilen baglydygy barada maglumatlar, hususan-da, “Lenta.ru”, “Zerkalo Nedeli” internet saýtlarynda we ýene beýleki ençeme halkara habar beriş serişdelerinde peýda bolupdy. Emma Türkmenistanyň habar beriş serişdelerinde bu tema gozgalmandy.
Artýom Ulunýan Türkmenistanyň ýolbaşçylarynyň Nyýazow döwründen bäri BAE-niň bank sistemasyna gyzyklanma bildirip gelýänligini belledi: “Bu Türkmenistanyň ýolbaşçy gatlaklarynyň saýlap alan ýerine öwrüldi. Sebäbi Günbatar döwletleriniň, şol sanda Ýewropanyň açyk-aýdyň bank sistemalary bilen deňeşdirilende Arap ýurtlarynyň we Malaýziýanyň maliýe sistemalarynyň öz aýratynlyklary bar. Bu ýerde, elbetde, jenaýatçylyk barada gürrüň gitmeýär, şol aýratynlyklar Türkmenistanyň iň ýokary gatlaklaryna degişli informasiýany gizlin saklamak bilen bagly”.
Bizness aragatnaşygy
BAE saparynyň dowamynda Türkmenistanyň prezidentiniň ýurduň biznes wekilleri bilen duşuşyk geçirmegine hem garaşylýar. Geçen hepdede Abu Dabide Türkmenistanyň inwestision forumy we türkmen önümleriniň sergisi geçirildi.
Nurmuhammet Hanamow biznes meselesinde BAE Türkmenistan üçin görelde bolup biler diýip, hasap edýär: “Meniň pikirimçe, esasy öz halkyňa peýda bermek. Başga döwletlerden bir şirket gelip, BAE-de işlejek bolsa, ýa şirket açjak bolsa, ol hökman arap şirketleri ýa arap biznesmenleri bilen şärik bolmaly. Kanun boýunça şolar ýaly şertler bar”.
Nurmuhammet Hanamowyň pikirine görä, Türkmenistanda iş alyp barýan daşary ýurt şirketlerinde türkmen raýatlaryny esasan gara işçi güýji hökmünde ulanmak tejribeleri dowam etdirilýärkä, dünýä ýurtlarynda öz graždanlaryň zähmet hakyny goramak boýunça bar bolan tejribeleri öwrenmegiň aktuallygy hasam artýar.
Türkmenistanyň resmi maglumatlarynda iki ýurduň arasynda söwda dolanyşygynyň güýçlenýänligi aýdylýar. Resmi maglumatlara görä, 2009-njy ýylda ýurtlaryň arasyndaky haryt dolanyşygynyň möçberi 676 million dollardan aşypdyr. Diýmek, bu tassyklama görä, Türkmenistanyň daşary söwda dolanyşygynda BAE bäşinji orny eýeleýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukrainada Malaýziýanyň uçarynyň gaçan ýerinde bu heläkçiligiň sebäplerini jikme-jik derňemäge ýardam etjek, uçardaky soňky pursatlary ýazga geçiren gara gutujygyň ikinjisi tapyldy.
Ukrainanyň gündogar sebitine gözegçilik edýän ýaragly rusparaz separatistler özleriniň uçaryň birinji gara gutujygyny 17-nji iýulda tapandyklaryny we ony Moskwa ugradandyklaryny mälim etdiler.
“Malaýziýa Howaýollaryna” degişli uçaryň üstündäki 298 adamyň ählisi heläk boldy. Jesetler 10 km giňişlikdäki meýdana ýaýrady.
Orsýetparaz separatistler wakanyň bolan sebitine halkara derňewçileriniň we ukrain resmileriniň goýberiljekdigini wada berdiler.
Emma Ukrainanyň premýer-ministri Arseniý Ýatsenýuk 18-nji iýulda Kiýewde žurnalistlere beren maglumatynda ukrain resmileriniň wakanyň bolan ýerine heniz hem baryp bilmeýändiklerini mälim etdi.
Şeýle-de separatistleriň gözegçiligindäki sebitden tapylan ikinji gara gutujygyň ykbaly nämälimligine galýar.
Çagyryş
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Ukrainanyň günbatarçy prezidenti Petro Poroşenko we Daniýanyň premýer-ministri Mark Rutte (Mark Rutte) bilen eden telefon gürrüňlerinde uçaryň gaçan ýerindäki subutnamalar ýerinden gozagalmaly däl diýdi.
Ak tam Obama Ruttä Birleşen Ştatlaryň "tizden-tiz , doly, ynamdar we päsgelçiliksiz halkara derňewiniň" geçirilmegi üçin "tiz kömek" bermäge taýýardygyny aýtdy diýdi.
Beýanatda Obama bilen Ruttäniň orsýetparaz separatistleriň elindäki territoriýada uçaryň ýykylan ýerine "gyssagly baryp görmäge rugsadyň" zerurlygy barada hem ylalaşandyklary aýdylýar.
Rus prezidenti Wladimir Putin hem derňewiň geçirilmegine çagyrdy.
Emma Awstraliýanyň gazaba münen premýer-ministri Tony Abbott 18-nji iýulda çykyş edip, Russiýanyň bu tragiki wakada Ukrainany aýyplamagyna öz nägileligini bildirip, iş ýüzünde Moskwanyň bu tragediýa bilen baglanyşykly geçirilmeli hakyky derňewlere päsgel bermek isleýändigini aýtdy.
Abbott Awstraliýanyň uçaryň üstündäki 28 raýatynyň rusparaz separatistler tarapyndan öldürilene çalym edýändigini hem sözüniň üstüne goşdy.
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-Mun bu betbagtçylygy doly halkara derejesinde derňemäge çagyrdy, Britaniýa bolsa BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşinde gündogar Ukraindaky krizisiň ara alnyp maslahatlaşylmagy üçin adatdan daşary duşuşyk geçirilmegini isleýär.
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko uçaryň gaçmagyny “terroristik akt” diýip atlandyrdy.
Kiýewdäki resmiler rusparaz separatistleriň agzalýan ýolagçy uçaryny urup ýykanlaryndan soňra öz aralarynda alyp baran telefon gürrüňdeşligini ýazyp alandyklaryny habar berdiler.
Emma Russiýanyň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Kiýewiň bu beýanatyny inkär etdi. Orsýetiň prezidenti Wladimir Putindir Ukrainanyň territoriýasynda uruş alyp barýan orsýetparaz separatisler hem uçar heläkçiliginde Ukrainany aýyplaýarlar.
Ukrainanyň Içeri işler ministrliginiň geňeşçisi Anton Geraşenko bu uçar ýer-howa kysymly «Buk» atyş sistemasy bilen urlup ýykyldy diýdi.
Ukrain we rus güýçleriniň ikisinde-de “Buk” diýlip atlandyrylýan «SA-17» zenit-raketa sistemalary bar.
Orsýetparaz separatistler hem golaýda özleriniň “Buk” zenit-raketa sistemalaryna eýe bolandyklaryny mälim edipdiler.
«Malaýziýa Howaýollary» urlup ýykylan uçaryň (Boeing 777) üstünde azyndan 154 gollandiýalynyň, 27 awstraliýalynyň, 23 malaýziýalynyň, 11 indoneziýalynyň, alty britaniýalynyň, dört belgiýalynyň, üç filippinliniň we bir kanadalynyň bolandygyny habar berdi.
Heläk bolanlaryň arasynda entek milleti anyklanmadyk ýene-de 47 ýolagçy bar. Uçaryň ekipažynyň hemmesi malaýziýalylar eken.


text:
Türkmenistan her adam başyna tussag edilen žurnalistiň sany boýunça Hytaýdan öňe çykdy, diýip “The Diplomat” neşiri ýazýar.
Neşriň Žurnalistleri goramak boýunça komitetiň we Bütindünýä bankynyň maglumatlaryna salgylanyp, 19-njy awgustda ýazmagyna görä, dünýä boýunça her adam başynda iň köp žurnalisti tussag eden iki ýurt Bahreýn (3.63) we Eritrea (3.18) bolup, üçünji ýerde Türkmenistan barýar.
Türkmenistanda her million adam hasabyndan 2.61 žurnalistiň tussag edilendigi aýdylýar. Şeýle-de Türkmenistandan yzda görkezilen we ilat sany bir milliard üç ýüz müň adamdan geçen Hytaýda 49 žurnalistiň tussag edilendigi bellenýär.
Türkmenistanda 2015-nji ýylyň iýul aýynda tussag edilen Azatlyk Radiosynyň habarçysy Saparmämmet Nepesgulyýew awgust aýynda ýapyk sud arkaly tussaglyga höküm edilipdi.


text:
Sözler özleriniň aňladýan manylary, gurluşlary taýyndan bir-birlerinden tapawutlanýarlar.
Bir sözden ybarat bolup, bir düşünjäni aňladýan sözlere sada sözler diýilýär. Sada sözler bogunlardan hasyl bolýarlar, bogunlar bolsa seslerden düzülýärler. Sada sözler bir bogundan (at, it, sl, ýap), iki bogundan (o+gul, a+gyz, ü+züm), üç we ondan-da köp bogunlardan (o+ka+ra, a+la+ka, e+ke+ran+çy+lyk) düzülýärler.
Sözleriň belli bir bognunyň beýleki bogunlaryndan batlyrak aýdylmagyna basym diýilýär.
gaplaň, süzme, düzme ýaly sözleriň ikinji bogunlary beýleki bogna garanda, batlyrak aýdylýar.
Sözlerde basymyň ýeriniň üýtgemegi bilen, sözleriň manysy hem üýtgäp biler.
çatma, süzme, gurama, düzme sözler hereket aňladyp işlik bolýan bolsalar, çatma, süzme, gurama, düzme sözleri olardaky basymyň ýerini üýtgetmegi netijesinde bir zadyň adyny aňladyp, at bolup hem bilýärler.
Türkmen dilinde basym, esasan, sada sözüň soňky bognuna düşýär.
Sada sözleriň üstüni ýetirmek bilen goşma sözler dilimizi baýlaşdyrýar. Sebäbi olar dilimizde şol bar bolan sada sözlerden täze manyly sözleri emele getirýärler. Goşma sözler her haýsy özbaşdak many aňladýan sada sözleriň birikmeginden hasyl bolýarlar.
Birden artyk sada sözlerden birigip, täze bir many aňladýan sözlere goşma sözler diýilýär.
Islendik sada sözleri birleşdirip, olardan goşma sözleri ýasamak bolmaz; goşma sözler uzak wagtyň önümidir. Sada sözlerden goşma sözleriň hasyl bolmagy üçin şeýle şertler gerek:
Birleşdirilýän sada sözleriň ozalky manylarynyň özgerip, olaryň bilelikde täze bitewi bir many aňlatmagy gerek.
Birleşýän sada sözleriň bir basymly aýdylýan söze öwrülmegi zerur.
Goşma söze öwrülýän sada sözleriň bir-birini aýyklamazlyklary zerur.
Demir ýol - nähili ýol? Demir-ýolçy - nähili ýolçy? diýmek bolmaýar.
Goşma söze öwrülýän sada sözleriň her haýsy aýry soraga jogap bolman, ikisiniň bilelikde bir soraga jogap bolmagy zerur.
Goşma has atlaryň hemmesi goşulyp ýazylýar.
Oraznabat, Aknabat, Aýdere we ş. m.
Eger bile ulanylýan has atlaryň ikinjisiniň yzynda üçünji ýöňkemäniň goşulmasy getirilýän bolsa, onda olar aýry ýazylýarlar.
Wolga, derýasy, Murgap oazisi.
Goşma has atlaryň ortasynda ýanaşyp gelýän iki çekimliniň gepleşikde biri düşürilip geplenilse-de, ýazuwda ikisi hem ýazylýar.
Almaata, Annaoraz, Köneürgenç.
Emma goşma jyns at-larda bu kada saklanmaýar.
ikiatýok däl, ikatýok, altyatar däl, altatar.
Basym taýdan birleşip, täze many aňladýan goşma sözler bile ýazylýarlar.
ýekegapan, toklutaý, gözdaňdy, daşdeşen, günebakar, aýakgap, porsuderman.
Kädi, don, ýol ýaly sözleriň öňünden olary aýyklap gelýän sözler aýry ýazylýarlar.
demir ýol, otly ýol, araba ýol, suw kädi, palaw kädi.
Jan, aga, eje ýaly sözler has adyň bir bölegi bolup gelmedik wagtda, özünden öň gelýän sözlerden aýry ýazylýar.
Berdi aga, Myrat jan, Bibi eje.
Dar çekimlileriň ikinji bogunda düşüp galmagy, dymyk çekimsizleriň açyga öwrülmegi, dodak çekimlileriň ýazuw düzgünleri goşma sözlerde hem doly saklanýar.
Goşma sözler ýaly tirkeş sözlerde dilimiziň sözlük düzümini baýlaşdyrýar. Bular iki sany sözüň ýa-da bölegiň yzly-yzyna tirkeşip ulanylmaklaryndan hasyl bolýarlar.
oglan-uşak, çaý-paý, paty-puty.
Iki sözüň ýa bölegiň yzly-yzyna tirkeşip gelip täze bir many aňlatmagyndan emele gelen sözlere tirkeş sözler diýilýär.
Goşma sözler ýaly tirkeş sözler-de bitewi bir manyny aňladýarlar, ýöne bulary hasyl edýän sözler, bölekler basym taýyndan birleşmeýärler. Sebäbi olaryň her bölegi basymy özünde saklaýar. Şonuň üçin-de ol bölekleri birleşdiriji alamat hökmünde tirkeş sözleriň arasynda defis goýulýar. Defis tirkeş sözleri hasyl edýän sözleri we bölekleri birleşdiriji orfografik belgidir. Şoňa görä tirkeş sözleri defis goýlan ýerinden setirden-setire geçirmeli bolana-da, setiriň ahyrynda, täze setiriň hem baş defis goýulmalydyr.
Tirkeş sözlerde goşma sözler ýaly diňe bir soraga jogap bolýarlar. Şonuň ýaly hem olar biri-birini aýyklamaýarlar.
Tirkeş sözler aşakdakylar ýaly ýasalýarlar:
Iki gezek gaýtalanan bir sözüň aralygyndan -a, -e, -ba, -be, -ma, -me, -ha, -hä goşulmalaryny getirmek bilen.
geçe-geç, githä-git, ýylba-ýyl.
Ilki sözi manyly, ikinjisi many aňlatmaýan bölegiň tirkeşdirilip ulanylmagyndan: suw-puw, köl-söl, süýt-püýt, goýun-poýun.
Tirkeş sözlerde söze goşulmalaryň goşulyşy, dar çekimlileriň ikinji bogunda düşüp galyşy, dymyk çekimli sözleriň açyga öwrülişi, dodak çekimlileriň ýazuw düzgünleri umumy kada eýerdilýär.
Tirkeş sözüň her böleginiň öz basymy bar.


text:
Çarşenbe güni ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Ak Tamda Ysraýylyň premýer-ministri Binýamin Netanýahu we Palestinanyň prezidenti Mahmud Abbas bilen duşuşdy.
Ýakyn Gündogaryň parahatçylygy ugrundaky gepleşikleriň nobatdaky tapgyrynyň öň ýanynda ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Ysraýylyň premýer-ministri Binýamin Netanýahuny we Palestinanyň premýer-ministri Mahmud Abbasy Ak Tamda garşy aldy.
Hepdäniň çarşenbe güni geçirilen resmi gepleşikleriň öňüsyrasynda Ak Tamda eden çykyşynda Barak Obama Ysraýylyň we Palestinanyň liderleriniň arasynda durdy. Obama gapma-garşy taraplaryň liderlerini parahatçylyga ýetmek boýunça mümkinçiliklerden el çekmezlige çagyrdy.
Elleşik dabarasynyň yz ýany Netanýahu Abbasy “parahatçylyk boýunça ýaran” diýip atlandyrdy. Ysraýylyň premýer-ministri gepleşikleriň öň ýanynda ýüze çykan “kynçylyklara” garamazdan ABŞ tarapyndan alnyp barylýan parahatçylyk prosesine özüniň gatnaşýanlygyny belläp geçdi.
Barak Obama üstünligiň entek uzakdadygyny boýun aldy, emma gepleşikleriň parahatçylyga bolan umudy güýçlendirýänligini belledi. ABŞ-nyň prezidenti öňde agyr işiň garaşýanlygyny, emma taraplar gepleşik geçirmeseler, öňden bäri dowam edýän konfliktiň uzaga çekip, täze nesilleri hem öz içine almak howpuny döredýänligini belledi we muny ýolberimesiz, diýip atlandyrdy.
Zorluk dowam edýär
Emma parahatçylyk ugrundaky gepleşikleriň nobatdaky tapgyrynyň öň ýanynda Iordan derýasynyň Günbatar kenarynda ýerleşýän Hewron şäheriniň golaýynda dört ysraýyllynyň öldürilmegi parahatçylyk prosesine kölege saldy. Ysraýyl döwletini ykrar etmeýän we parahatçylyk ugrundaky gepleşiklere garşy çykyş edýän “Hamas” topary jogapkärçiligi öz üstüne aldy.
Barak Obama parahatçylykly prosese zeper ýetirmek isleýän ekstremistleriň maksadynyň başa barmanlygyny belledi.
“Hamas” hereketiniň ýaragly ganatyny emele getirýän Al-Kassam topary Hewronyň golaýynda ýewreýleriň Kirýat Arba obasynyň ýanyndaky hüjümleriň jogapkärçiligini öz üstüne aldy. Gaza şäherinde “Hamasyň” metbugat wekili Sami Abu Zuhriniň “Reuters” agentligine aýtmagyna görä, adam pidaly hüjüm Ysraýylyň okkupasiýasyna jogap boldy.
Hüjümiň yz ýany Ysraýylyň güýçleri Günbatar kenaryň böleklerini gabawa saldy. Şol bir wagtda-da palestinanyň howpsuzlyk güýçleri onlarça adamy tussag etdi. “Hamas” hereketinden kanun çykaryjy Omar Abdel Razik ýaragly toparlaryň 150-den gowrak agzasynyň gijeki arassalaýyşlarda saklananlygyny habar berdi.
Binýamin Netanýahunyň sözlerine görä, şol waka Ysraýyl tarapynyň howpsuzlyk zerurlyklary üçin barlyşyksyz çäre görmäge ukyplydygyny görkezýär. Ysraýylyň premýer-ministri Ysraýylyň öz raýatlarynyň ganynyň dökülmegine ýol bermejegini we jogapkärleri tapyp, jezandyrjakdygyny yglan etdi.
Ysraýylyň we Palestinanyň ýolbaşçylary 2008-nji ýylyň dekabr aýyndan bäri ilkinji gezek geçen aýda göni gepleşik geçirmäge razylyk berdiler.


text:
Türkmen metbugatynda ýurtda elektrik energiýanyň, gazyň, suwuň mugtdygy ýygy-ýygydan bellenilip geçilýär. Ýurtda gürrüňi edilýän bu serişdeleriň mugtdygy aýdylsa-da, olaryň üpjünçiligi bilen baglanyşykly ýurduň dürli sebitlerinde ilatyň belli bir derejede kynçylyk çekýändigi barada Azatlyk Radiosyna wagtal-wagtal habarlar gelip gowuşýar.
Şol sebitlerden biri hem Mary welaýatydyr. Bu welaýatda Türkmenistanda öndürilýän elektrik togunyň esasy böleginiň çykarylýandygyna garamazdan, sebitde elektrik togunyň kadaly berilmeýändigi, onuň ýanyp-sönüp durýandygy aýdylýar.
Bu mesele bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açilowa Mary welaýatynyň Sakarçäge etrabynyň Gyzylgum daýhan birleşiginden özüni Abadan diýip tanyşdyran ýaşaýjysy bilen söhbetdeş boldy.


text:
Tomsuň gelmegi bilen aglaba adamlaryň, hususanda talyp ýaşlaryň dynç alyş möwsümi başlady. Mälim bolşy ýaly Türkmenistanda ýaşlaryň tomus aýlarynda dynç almagy üçin Awazada hem-de Gökdere jülgesinde binäçe ýöriteleşdirilen dynç alyş we sagaldyş merkezleri açyldy. Bu ýerlerde ýaşlaryň dynç almaklary üçin ähli amatly şertleriň döredilendigi aýdylýar.
Emma ýurtdan gelip gowuşýan maglumatlarda bu sagaldyş merkezlerinde dynç almaga türkmenistanly ýetginjekleriň we olaryň ene-atalarynyň ählisiniň gurbunyň çatmaýandygy, ýagny döwlet tarapyndan kesgitlenen nyrhlaryň gaty gymmatdygy aýdylýar. Meselem, Aşgabadyň Gökdere jülgesindäki sagaldyş merkezinde dynç almak üçin 20 günlük ýollamalaryň adaty, ýeňilliksiz bahalary 620 manatdan başlanýar.
Ene-atasy käbir döwlet edaralarynda işleýän çagalaryň käbirleri bu dynç alyş merkezlerine ýeňillikli bahalar bilen gidip bilseler, şol bir wagtyň özünde bu nyrhy tölemäge mümkinçiligi ýok maşgalalaryň çagalarynyň bolsa, dynç alyş möwsümini obalarda ýa-da öýleriniň daş-töwereginde öz deň-duşlary bilen oýnap geçirýändigi aýdylýar.
Eýsem, häzirki wagt Türkmenistanda ýaşlaryň tomusky dynç alyş aýlarynda dynç almagy, gezelenç etmegi üçin nähili mümkinçilikler bar? Şol mümkinçilikler ýaşlar üçin näderejede elýeterli? Bu pudakda nämeler edilse, ýaşlar üçin has peýdaly bolar?
Öňümizdäki Täze Tolkun gepleşiginde şu tema barada gürrüň ederis. Bu baradaky garaýyşlaryňyzy gepleşigimize gatnaşyp aýtmak isleseňiz, biziň hat@azatradio.org email adresimize hat ugradyň, özümiz siziň bilen habarlaşarys. Garaýyşlaryňyzy, tejribeleriňizi aşakdaky teswir bölüminde hem galdyryp bilersiňiz.


text:
Ýurdumyzyň raýatlary daşary ýurt mediasynyň üsti bilen Liwiýanyň diktatory Muammer Kaddafiniň kyrk iki ýyl dowam eden zalym düzgüniniň soňuna ýakynlap barýandygyny bilýärler.
Elbetde, arap rewolýusiýasynyň, dünýädäki diktatura düzgüniniň ýykylmagynyň täsirini türkmen resmileri mümkin bolan derejede duýmazlyga salýarlar. Şonuň üçinem ýolbaşçylarymyz, gynansagam, Tunisde, Müsürde, indem Liwiýada bolup duran halk tolgunyşyklarynyň diktaturany syndyrmagynyň düýp sebäbiniň sosial adalatsyzlykdygyna düşünmek islemeýärler.
Raýatlaryň erkin pikirini çäklendirmek belli bir döwürde netije berse-de, uzak möhletleýin netije bermeýändigini arap rewolýusiýalary aňryýany bilen subut etdi. Halkyň ähli erk-ygtyýaryny elinden alandygy üçin, liwiýalylar birbada gorky etselerem ahyry "Suw seňrikden geçer" edip, zalym Muammer Kaddafiniň düzgünine garşy baş göterdiler. Kaddafi öz hukugyny talap edip parahat ýörişe çykanlardan gazaply öç alyp başlady. Şeýlelikde dünýäniň demokratik ýurtlarynyň harby babatda goşulyşmagy bilen Kaddafiniň öz halkyny gyrgyna berýän harby güýjüniň uly bölegi ýok edildi.
Demokratik ýurtlaryň ýardamy bilen Liwiýanyň milli geçiş hökümeti bu günki gün ýurduň uly bölegine gözegçilik edýär, heniz Kaddafiniň düzgüni doly synmadygam bolsa, ýakyn wagtda kyrk iki ýyllap dowam eden zalym düzgüniň synjakdygyna köpler şübhelenmeýär. Bu bolsa halkyny berk gysaçda saklan düzgüniňem iru-giç synjakdygyny, şol düzgüni emele getirenleriň bolsa eden işleri üçin hasabat bermeli boljakdygyny subut edýär.
Döwlet ýolbaşçylarymyz hem arap rewolýusiýalaryndan, Liwiýada bolýan wakalardan sapak alyp, Nyýazowyň halkyň başyna musallat bolup inen diktatura syýasatyny ýazgarsalar, metbugat azatlygyna ýol açsalar, tebigy baýlygymyzdan gelýän pullar, onuň sarp edilişi hakynda halka hasabat berseler hökümet bilen halkyň bitewi bolmagyny kepillendirerdiler, çünki indi dünýä ýüzünde diktatura yzly-yzyna synyp, demokratiýanyň öňünde ýan berýär. Şol sebäplem halky, tutuş bir ýurduň raýatlaryny hemişelik bogup, erksiz saklamak mümkin däl.
Döwletmyrat Ýazgulyýew türkmenistanly garaşsyz žurnalist, synçy. Blogdaky pikirler we maglumatlar awtoryň özüne degişli.


text:
Söýgüliler güni, ýagny Keramatly Walentin güni her ýylyň 14-nji fewralynda dünýäniň ençeme ýurtlarynda bellenilip geçilýär. Bu gün söýgüliler birek-biregine sowgat berýärler, gül gowşurýarlar ýa-da gutlag otkrytkasyny ugradýarlar.
Taryhy maglumatlara görä, Söýgüliler güni hristian din adamy Walentiniň söýgüsiniň hatyrasyna bellenilip geçilýär. Bu gün ilkinji gezek 496-njy ýylyň 14-nji fewralynda bellenilip başlanypdyr.
Eýsem, bu gün Türkmenistanda nähili bellenilýär? Bu günüň bellenilmegine ýaşlar nähili garaýarlar? Şeýle-de, ýaşlar siz bu güni nähili belleýärsiňiz? Söýgülileriňize nähili sowgatlar alýarsyňyz?
Täze Tolkunyň nobatdaky gepleşiginde şu tema barada gürrüň ederis. Bu baradaky tejribeleriňizi we garaýyşlaryňyzy aşakdaky forumda galdyryp bilersiňiz.
Isleseňiz, öz pikiriňizi gepleşigimize gatnaşyp hem beýan edip bilersiňiz. Biz bilen aragatnaşyk gurmak isleseňiz, hat@azatradio.org email adresimize hat ugradyň. Özümiz siziň bilen habarlaşarys.


text:
Daşoguzyň ýaşaýjylary agyz suwunyň ýetmezçilik edýändigini we suwuň hapadygyny aýdýarlar, şeýle-de keselçilikden we işsizlikden kösenýändigini gürrüň berýärler. Emma prezident G.Berdimuhamedowyň Daşoguz welaýatyna saparynyň dowamynda şeýle meseleler giňden gozgalmady. Azatlyk Radiosy regiondaky problemalar barada "Türkmen inisiatiwasy" guramasynyň müdiri Farid Tuhbatullin bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Daşoguz welaýatynda edil şu günki gün çözülmän galýan nähili meseleler bar?
Tuhbatullin:
Daşoguz sowet döwründe-de ykdysady we sosial taýdan iň yzda galýan regiondy. Bu ýerde senagat önümçiligi ýokdy, welaýat, esasan, oba hojalyk bilen meşgullanýardy. Daşoguz ekologiki krizisiň zonasy hem hasaplanýardy. Çagalaryň, eneleriň ölüm derejesi mydama ýokarydy. Bu ýagdaý şu günki güne çenli hem saklanyp galýar we hatda agyrlaşýar. Ilat işsizlik, azyk üpjünçiliginiň we agyz suwy bilen üpjünçiligiň iňňän pesliginden ejir çekýär. Emma Türkmenistanyň prezidentiniň Daşoguza eden soňky saparynda bu problemalar gozgalmady, resmi derejede garalan proýektleriň çäginde hakyky problemalaryň çözgüdi agtarylmady.
Azatlyk Radiosy: Daşoguzda agyz suwunyň ýetmezçiligi we suwuň hiliniň erbetdigi barada köpden bäri aýdylýar. Suw meselesiniň şu sapar döwlet baştutany tarapyndan ýeterlik derejede gozgalmanlygyna näme sebäp bolup biler?
Tuhbatullin:
Berdimuhamedowyň şu sapar suw meselesini gozgamazlygynyň sebäbine men şeýle düşünýärin. Mundan birnäçe ýyl öň prezidentiň hut özi Daşoguzda suwy arassalaýan zawody dabaraly ýagdaýda açypdy we mundan beýläk welaýat merkeziniň ýaşaýjylary arassa suwy içer, suw ýaşaýyş jaýlara hem eltiler diýip yglan edipdi. Emma birnäçe ýyl geçensoňam zawodyň suwy ýaşaýyş jaýlaryna eltilmedi, zawod häzirem doly güýjünde işlänok. Arassa suwy bolsa diňe zawodyň özüne baryp, satyn alyp bolýar ýa-da söwdagärlerden satyn alyp bolýar. Bahasy onçakly gymmat bolmasa-da, suwy mugt alyp bolmaýar.
Azatlyk Radiosy: Daşoguzda sosial-ykdysady mesele diýlip ilkinji nobatda gurluşyklar agzaldy. Myhmanhanalara, bazarlara we metjitlere siz sosial obýekt hökmünde garaýarsyňyzmy?
Tuhbatullin:
Bu problema diňe bir Daşoguza mahsus bolman, tutuş Türkmenistana degişli. Sebäbi sosial problemalary çyndan çözmek – agyr hem o diýen göze ilip durmaýan iş. Gysga wagtyň dowamynda agyr problemalary çözüp bolmaýar. Olary diňe ýerinden gozgamak üçin käbir işleri geçirip, zerur proýektleri hödür etmek mümkin. Türkmenistanyň hökümeti bolsa ilat diňe tiz bitýän we ägirt uly üstünlikleri görmek isleýändir öýdýäne meňzeýär. Hut şu sebäpden Türkmenistanda ýalpyldap duran otelleriň we köp adamlyk metjitler ýaly uly göwrümli obýektleriň gurluşygyna esasy üns berilýän bolmagy mümkin.


text:
Ýokary bilimini daşary ýurtda tamamlan daşoguzly Resul indi dört ýyldan gowrak wagt bäri öz okan ugry boýunça işe ýerleşip bilmän, hususy taksiçilik bilen meşgullanýar. Daşoguz welaýatynyň Boldumsaz etrabynyň ýaşaýjysy 27 ýaşyna golaýlan Resulyň (howpsuzlyk ýagdaýlary sebäpli ady üýtgedildi) aýtmagyna görä, muňa welaýatda işsizligiň giňden ýaýramagy sebäp bolýar.
“Men 2012-nji ýylda Belarusyň ýokary okuw jaýlarynyň birinde ykdysadyýetçi-hasapçy bolup okuwymy tamamladym. Şondan soň Türkmenistana dolanyp, daşary ýurt diplomymy tassyklatdym we öz okan hünärim boýunça iş gözlegine çykdym. Ilki bilen öz dogduk etrabymdaky banklarda we edara-kärhanalarda iş gözledim. Bu ýerde iş tapman, welaýatyň ähli etrapdyr şäherlerine aýlanyp, iş tapmaga synanyşdym, emma maňa tutuş welaýatda-da iş tapmak başartmady” diýip, Resul gürrüň berýär.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan daşoguzly ýaşlaryň başga-da ençemesi daşary ýurtlaryň ýokary okuw jaýlarynda okuwyny tamamlap, ýurda dolananlaryna birnäçe ýyl bolsa-da, iş tapmakda uly kynçylyk çekýändiklerini aýdýarlar.
Tanyş-bilişler
Bu kynçylyklaryň sebäpleriniň näme bilen baglanyşyklydygy dogrusynda anyk bir zat aýtmak kyn. Emma daşoguzly ýaşlaryň käbirleri özlerine wada berlen iş orunlaryna başga adamlaryň, hususan-da, ýokary derejeli hökümet resmileriniň tanyş-bilişleriniň işe alynýandygyny aýdýarlar.
“Nirä barsaň şol bir jogaby eşidýäris. “Pensiýa çykmaly iki-üç sany işgärimiz bar. Iş ýeri boşasa hökman habar ederis” diýýärler. Emma aradan birnäçe aý, hatda ýyl geçse-de, olardan habar-hatyr bolmaýar. Soňam şol boşan iş ýerlerine häkimiň ýa-da prokurorlaryň tanyş-bilişleriniň işe alnanyny bilip galýarys” diýip, Resul aýdýar.
Ýeri gelende ýatlatsak, Türkmenistanda adamlaryň işe ýerleşmek üçin para bermeli bolýandyklary, munuň bolsa tanyş-bilişleriň ýa-da üçünji şahsyň üsti bilen amala aşyrylýandygy barada Azatlyk Radiosynyň redaksiýasyna ýygy-ýygydan maglumat gelip gowuşýar. Käte işe ýerleşen käbir türkmenistanlylaryň beren parasyny işläp yzyna almanka, işden kowulýan halatlarynyň hem bolýandygy aýdylýar.
Her ýyl 100 müň okuwçy mekdebi tamamlaýar
Häzirki wagtda Resul we onuň ýaly ýokary bilimini daşary ýurtda tamamlap gelen ýaşlaryň ençemesi öz sebitlerinde iş tapman, käbirleri öz kakasynyň köne awtoulagyny alyp, hususy taksiçilik bilen meşgullanýarlar, käbirleri bolsa gurluşykda işleýär ýa-da obada mal bakyp, gün-güzeranyny dolaýarlar.
Türkmenistanyň resmi maglumatlaryna görä, ýurtda her ýyl 100 müň çemesi okuwçy orta mekdebi tamamlaýar. Ýöne ýurduň ýokary okuw jaýlaryna her ýyl 7 müňden gowrak student kabul edilýär.
Türkmenistanly ýaşlaryň müňlerçesi ýokary bilimini dünýäniň dürli döwletlerinde, esasan Türkiýede, Russiýada, Ukrainada, Belarusda, Hytaýda we Birleşen Şatlarda we beýleki ýurtlarda dowam etdirýär.
Ukrainanyň Türkmenistandaky ilçihanasynyň resmi maglumatyna görä, 2013-2014-nji okuw ýylynyň dowamynda Ukrainada 14 müňden gowrak türkmenistanly student bilim alypdyr.
Sözümiziň ahyrynda aýtsak, ýokarda gürrüňi edilen mesele dogrusynda, Azatlyk Radiosyna degişli türkmen resmilerden kommentariý almak başartmady.


text:
Çarşenbe güni Waşingtonda ABŞ-nyň we Päkistanyň yslam ekstremizmine garşy hyzmatdaşlygy baradaky gepleşikleriň üçünji tapgyry başlandy.
Üç gün dowam etjek bu gepleşikler Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Hillary Klintonyň, Päkistanyň daşary işler ministri Şah Mahmud Kureşiniň we Päkistanyň ýaragly güýçleriniň başlygy general Aşfak Parwez Kaýaniniň gatnaşmagynda geçirilýär.
Şol gepleşikler amerikan Kongresiniň kabul eden 7,5 milliard dollarlyk programmasynyň çäginde geçirilýär. Bu programmanyň öňde goýýan maksady Päkistandaky mekdepleri, ýurduň daşky gurşawyny we demokratik institutlaryny ösdürip, yslam ekstremizminiň täsrini gowşatmakdan ybarat.


text:
Gapma-garylykdaky kawkaz ýurtlary Ermenistan we Azerbaýjan Eýrana garşy ýadro meselesi bilen bagly sanksiýalaryň aýrylmagyny makullap çykyş etdiler.
Azerbaýjanyň Daşary işler ministrligi Eýranyň ýadro programmasy boýunça halkara ylalaşygynyň durmuşa geçirilmegi Bakuwyň we “Eýranyň dostlukly goňşy halky” bilen “özara bähbitli partnýorlygy” mundan beýläk ösdürmek üçin goşmaça itergi berer, diýip 18-nji ýanwarda belledi.
Ermenistanyň daşary işler ministri Eduard Nalbandian hem sanksiýalaryň ýatyrylmagyny goldady we “Ermenistanyň dostlukly Eýran bilen özara bähbitli hyzmatdaşlygy ösdürmäge ýykgyn edýändigini” mälim etdi.
16-njy ýanwarda BMG-niň ýadro boýunça edarasy Eýranyň iýul aýynda gelnen ylalaşykda beren wadalaryny berjaý edendigini we BMG, ABŞ we Ýewropa Bileleşigi tarapyndan girizilen sanksiýalaryň ýatyrylýandygyny yglan etdi.


text:
Şu ýylyň başyndan bäri Özbegistanyň Bilim ministrligi ýokary okuw jaýlary üçin täze etiki düzgünleri girizdi. Studentler üçin düzülen bu kodeksde ýaşlaryň internetden nädip peýdalanmalydygyndan başlap, tä studentleriň nädip salamlaşmalydygyna çenli jikme-jik görkezme berilýär.
Özbegistanyň Bilim ministrligi ýokary okuw jaýlar üçin düzülen bu etiki normalaryň hem studentler hem mugallymlar tarapyndan ýerine ýetirilmegini talap edýär.
Geçen ýylyň dekabr aýynda özbek liseýleriniň, kollejleriniň hem uniwersitetleriniň hemme studentlerine bu dokumente gol çekdirdiler. Ýaşlara, ondaky düzgünler bozulsa, ekzamen tabşyrmakda kynçylyklaryň ýüze çykjakdygy, hatda okuw jaýyndan kowulmak howpunyň hem bardygy duýduryldy.
Özbek resmileri bu düzgünleriň özbek studentleriniň azmagynyň öňüni almak üçin, ýaşlary alkogola hem neşe maddalaryna tabyn bolmakdan saklamak üçin kabul edilendigini aýdýarlar. Şeýle-de, bu dokumentde bellenilşine görä, agzalan ahlak kodeksi ýaşlary dini ekstremizmden hem gorap saklamagy göz öňünde tutýar.
Özbek ýaşlary üçin düzülen täze tertip-düzgünleriň 3,8-nji maddasynda studentleriň elmydama ýoluň sag tarapyndan ýöremelidikleri aýdylýar. Onsoňam kimiň kim bilen nädip salamlaşmalydygy barada hem görkezme berilýär. Ýagny, student birinji bolup mugallym bilen salamlaşmaly; erkek kişi aýal bilen salamlaşmaly; ýaşy kiçi studentler özlerinden uly studentlere salam bermeli. Elleşip salamlaşmak barada bu ahlak kodeksinde görkezme berilmändir.
Studentler üçin düzülen bu ahlak kodeksiniň, dünýäniň iň repressiw ýurtlarynyň biri bolan Özbegistanyň ýaşlarynyň azatlyklaryny çäklendirmäge gönükdirilendigi mese-mälim. Onda dini egiň-eşigi geýmekligiň gadagan edilmeginden başga-da, ýaşlaryň internetden peýdalanmagy hem çäklendirilýär. Mysal üçin, studentlere milli gymmatlyklara laýyk gelmeýän ýa-da ýokary okuw jaýlarynyň problemalary bilen bagly maglumatlary internete çykarmak gadagan edilýär.
Şeýle-de bu kodeksdäki bellikde okuw prosesine degişli bolmadyk maglumatlary çap etmekligiň, olary kompýuterde saklamaklygyň ýa-da ýaýratmaklygyň düýpden gadagandygy nygtalýar.
Ýokary okuw jaýlarynyň problemalaryna degişli maglumatlar bilen bagly girizilýän gadagançylyk geçen ýyl “YouTube” saýtynda mugallymlaryň özbek studentlerini hem studentleriň mugallymlary urýandyklary baradaky peýda bolan wideoýazgylaryna jogap bolmagy mümkin
diýip, ýerli synçylar aýdýarlar.
Diňe maglumatyň akymy çäklendirilmeýär
Ýöne ýaşlar üçin ýazylan täze düzgünler diňe maglumatyň erkin akymyny çäklendirmeýär. Bu tertip-düzgünler ýaşlaryň şahsy durmuşyndaky gündelik endiklerine hem gözegçiligi göz öňünde tutýar. Mysal üçin, aýak ýoluna sapak wagty gitmek gadagan edilýar, nahar iýilende köp gürrüň edilmeli däldigi aýdylýar. Studentlere okuwdan soň ýaşaýyş jaýlarynyň töwereginde köpçülikleýin gezelenç etmek-de gadagan edilýär.
Bu düzgünleriň aýdanyňa ýok diýip bilmeýän ýaşlary ýetişdirmek maksady bilen düzülendigi ikuçsyz. Ýöne, olaryň nähili ýollar bilen ýaşlary neşebentlikden hem arakhorlukdan saklap biljegine welin, kän bir düşünip bolanok.
Şu ýylyň başyndan bäri güýje giren bu kodeksiň kabul edilmegi prezident Karimowyň ýurtdaky sowatly ýaşlary gorky astynda saklamak isleýändigine şaýatlyk edýär. Hut şeýle sowatly ýaşlaryň demografik topary geçen ýyl arap ýurtlarynda syýasy özgermeleriň başlanmagyna itergi berdi.
Şu hepdede özbek ýaşlarynyň demonstarsiýasynyň rehimzislik bilen basylyp ýatyrylmagyna ylaýyk 20 ýyl bolýar. 1992-nji ýylyň ýanwar aýynda çöregiň gymmatlamagyna näräzylyk bildiren müňleçe studentler Daşkendiň köçelerine çykypdylar. Olar saýlawlary galplaşdyrmakda aýyplap, Karimowyň wezipesinden gitmegini talap edipdiler. Şol döwürde Yslam Karimow ýaňy garaşsyz bolan Özbegistanyň täze prezidentidi.
Halkyň garşylygyndan gorkan Karimow çalasynlyk bilen studentlere garşy ýaraglanan güýçleri sürdi. Şonda ýüzlerçe student tussag edildi. Proteste çykan ýaşlaryň ikisi heläk boldy.
Ýaşlaryň gahar-gazabyna şaýat bolan Karimow olaryň öz ýanyndan, ýagny Daşkentden daşrakda bolmagynyň aladasyny edip başlady. Şol wakadan soň student şäherçeleri paýtagtda däl-de, Özbegistanyň welaýatlarynda gurlup başlady. Ýöne şondan soň Özbegistanda studentleriň göze ilerlikli protesti gaýtalanmady.


text:
Şu gün Gyrgyzystanyň Merkezi Saýlaw Komissiýasy 23-nji iýulda geçirilen prezidentlik saýlawlarynda Kurmanbek Bakiýewiň sesleriň 76%-ni alyp ýeňiş gazanandygyny tassyklady. Bakiýewiň esasy bäsdeşi Almazbek Atambaýew bolsa sesleriň 8,4%-ni alypdyr.
Gyrgyzystanyň oppozisiýa lideri Almazbek Atambaýew penşenbedäki saýlawlarda ýeňiş gazanandygyny aýdypdy. Emma saýlaw resmileri wagtlaýyn prezident Bakiýewiň ikinji möhlete ýeňendigini habar berdiler.
Ähli saýlaw merkezlerde berilen sesler boýunça oppozisiýanyň synçylarynyň gelen netijesi meniň ýeňendigimi subut edýär diýip, Atambaýew şenbe güni Azatlyk radiosyna aýtdy. “ Şu gün biziň kompaniýamyz deslapky netijeleri jemledi. Biz owal söz berişimiz ýaly berilen sesleri hökümet bilen birlikde özümiz hem sanadyk. Şol netijelere laýyklykda, sesleriň 60 prosentden gowragy birleşen oppozisiýanyň kandidaty Atambaýewe we 25 prosenti bolsa Bakiýewe berildi” diýip Atambaýew belledi.
Atambaýew häkimiýetleri aýyplaýar
Şol bir wagtyň özünde, deslapky resmi netijelerde Bakiýewiň 82 prosentden gowrak we Atambaýewiň bary ýogy 8 prosent ses alandygy aýdyldy. Atambaýew saýlawlarda galplyk edenlikde häkimiýetleri aýyplady. Ol 29-njy iýulda oppozisiýanyň asuda demonstrasiýa we ýörişlere başlamagy planlaşdyrýandygyny aýtdy. “Saýlawlaryň galp geçirilendigi barada bizde dokumentler we beýleki materiallar bar. Hut şonuň üçin-de, adamlar biynjalyk bolýarlar. Adamlar başga şahsa ses berse-de, ogrular geldi we özüni prezident diýip yglan etdi.”
Atambaýewiň aýtmagyna görä, saýlaw geçeli bäri adamlar oňa jaň edýärler. “Biz dürli regionyň ilaty bilen diskussiýadan soň, 29-njy iýulda bütin Gyrgyzystanda asuda demonstrasiýalar we ýörişler geçrimegi karar etdik.”
Şenbe güni Atambaýewiň wekili jemgyýetçilige wideo ýazgy ýayratdy. Onda bir saýlaw merkezinde düşürilen suratda bir topar adamyň birden köp saýlaw merkezde ses berendigi görkezildi.
Gyrgyzystanyň saýlaw resmileriniň aýtmagyna görä, olar bu wideo ýazgynyň göçürmesini aldylar we ony derňemek üçin prokurorlara ýolladylar.
Merkezi saylaw komissiýanyň maglumatyna görä, käbir saýlaw merkezlerinde bir saýlawçynyň birnäçe adama beren sesleri ykrar edilmedi.
Halkara reaksiýalar
Gyrgyzystanda geçen prezidentlik saýlawlary halkara derejede hem berk tankytlandy. ÝHHG-niň saýlaw synçylary beýleki galplyklar bilen birlikde sandyklary aýlap ilata ses berdirmegiň we bir adamyň birnäçe adama ses bermeginiň bolandygyny aýtdylar.
Ýewropa Birleşigi hem ÝHHG-niň aladasyna goşulýandygyny habar berdi. Şol bir wagtyň özünde, GDA ýurtlarynyň synçylary saýlawlaryň “açyk we erkin” geçendigini aýtdylar.
Gyrgyzystanyň ýerli garaşsyz synçylarynyň maglumatyna görä, bu saýlawlardaky ses berlişikde we olaryň sanalyşyndaky bikanunçylyklaryň arkasynda hökümet resmileri durýar.


text:
27-nji fewralda Wenada ÝHHG-nyň hemişelik geňeşiniň mejlisi boldy we oňa Türkmenistanyň daşary işleri ministri Reşit Meredow hem gatnaşdy.
Türkmen aktiwistleri bu mejlisiň geçýän binasynyň öňünde piket geçirip
, Türkmenistanda syýasy tussaglaryň boşadylmagyny talap etdiler.
Azatlyk Radiosyndan Ýowşan Annagurban bu piketiň guramaçylarynyň biri, adam hukuklaryny goraýan «Türkmen inisiatiwasy» toparynyň başlygy F.Tuhbatullin bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Farid, siz 27-nji fewralda, ÝHHG-nyň Wenadaky hemişelik geňeşiniň geçýän ýerinde, Hofburg köşgüniň öňünde, Türkmenistanyň daşary işler ministri Reşit Meredowyň bu ýere gelmegine gabat piket gurapsyňyz. Bu piketi nähili guradyňyz we ondan maksat nämedi, ýagny siz nämeleri talap etdiňiz?
Farid Tuhbatullin:
Biz birki hepde öň Türkmenistanyň daşary işler ministriniň Wena geljegini bildik. Mälim bolşy ýaly, biziň Türkmenistanyň hökümetine köp nägileligimiz bar, sebäbi olar ýurtda esasy adam hukuklaryny bozup gelýärler. Onsoň biz şu pursatdan peýdalanyp, daşary işler ministri gelýän bolsa, onuň üsti bilen Türkmenistanyň hökümetine öz pikirlerimizi aýtmaly diýen karara geldik.
Biziň guramamyz bu piketi geçirmek üçin ÝHHG-nyň kongresiniň geçýän köşgüniň agzyndan ýer sorady. Bize ol ýerde on adamyň gatnaşmagynda piket geçirmäge rugsat berdiler, ýagny şondan kän adam ýygnamaň diýdiler we biz munuň bilen ylalaşdyk.
Biziň esasy talaplarymyz syýasy tussaglary azat etmek, amatsyz hasaplanýan adamlary gara sanawa salyp, olaryň ýurt içindäki hem daşyndaky hereketlerini çäklendirmek praktikasyny ulanmagy bes etmek barada boldy. Şeýle-de biz Türkmenistanda bolmanda elementar demokratiýany ornaşdyrmagy talap etdik.
Türkmenistanyň daşary işler ministri Reşit Meredow Hofburg köşgüne, halkara kongresiň geçýän binasyna gelip girende, biziň aktiwistlerimiz onuň öňünde şu talaplaryň ýazylan plakatlaryny göterip durdylar.
Azatlyk Radiosy: Farid, bu piket nähili reaksiýa döretdi, onuň mümkin bolan täsirleri barada bir zat aýdyp biljekmi?
Farrid Tuhbatullin:
Piketiň geçirilmegi beýleki ýurtlaryň diplomatlarynyň ünsüni özüne çekdi. Olar ýanymyza gelip, biziň näme isleýändigimiz bilen gyzyklandylar. Biz olara öz talaplarymyzy gowşurdyk. Mundan başga, biz beýleki kanallar arkaly hem öz talaplarymyzy öňe sürdük. Mysal üçin, biz Birleşen Ştatlaryň, Belgiýanyň ÝHHG-daky wekilleri bilen görşüp durýarys we olar biziň talaplarymyzdan habarly.
Netijede biz olar düýnem, şu günem Türkmenistanyň daşary işler ministri ÝHHG-nyň delegasiýalary bilen duşuşanda, şeýle-de düýn bolan duşuşykda adam hukuklaryna degişli soraglary hem berendirler diýip umyt edýäris.
Ýene bir aýtmaly zat, bar bolan maglumatlara görä, biziň beýleki hukuk toparlaryndaky kärdeşlerimiz, ýagny “Hýuman raýts wotç”, “Amnesti interneşnl” ýaly guramalar hem Türkmenistanyň hökümetine gowşurmak üçin ýörite hat taýýarladylar. Şeýdip biz özümize elýeterli bolan halkara mehanizmlerini peýdalandyk we onuň netijelerini biraz wagt geçenden soň bilip bileris diýip pikir edýärin.
Azatlyk Radiosy: Farid, siz başga ýurtlaryň diplomatlarynyň türkmen aktiwistleriniň talaplary bilen gyzyklanandygyny aýtdyňyz. Eýsem türkmen wekilleri siziň talaplaryňyz bilen gyzyklandylarmy? Umuman, bu piket Türkmenistanyň wekillerine nähili täsir etdi?
Farid Tuhbatullin:
Hakykatda ilki Türkmenistanyň ilçihanasynyň delegasiýasy geldi. Olar biziň piket gurandygymyzy diňe şu ýere gelenlerinde, bizi görenlerinde bilip galan bolarly we bu ýagdaý olary, görnüşinden, gaty gorkuzdy. Ýagny olaryň bolşundan bu piketden örän biynjalyk bolandyklaryny aňmak bolýardy. Onsoň olar derrew jaýyň içine girip gitdiler, biz bilen hiç hili aragatnaşyga girmediler. Şondan biraz wagt soň, howpsuzlyk gulluklary Türkmenistanyň bu ýere gelen daşary işler ministrini tas konwoý astynda diýen ýaly mejlisiň geçýän jaýyna saldylar. Ýagny bizde oňa göni ýüzlenmäge hiç hili mümkinçilik bolmady.


text:
Türkmenler “Düýe maly – dünýe maly“, “Düýeli baý – dünýeli baý” diýip, düýe malyna uly hormat goýupdyrlar. Sebäbi düýäniň hiç bir yrýa zady ýok. Düýäniň eti hem süýdi dermanlyk häsiýete eýedir.
Düýe eti epgek-gyzgynyň garşysyna göreşmek üçin dermanlyk saýylýar. Çünki düýe tomsuň tüp yssysynda gezýär hem bir hepdeläp suwsuz oňup bilýär.
Düýe süýdi ynsanyň bedeniniň berkemeginde bahasyna ýetip bolmajak tebigy içgi saýylýar. Onuň düzüminde dürli ýaglar bar. Düýe çaly bolsa teşneligi gandyrmaga peýdaly. Şeýle hem öýkendir-böwrek keselleriniň bire-bir emi hasaplanýar. Düýe ýüňünden edilen egin-eşikler jana şypaly hem ýakymly. Düýe ýüňünden edilen saçak mukaddes hasaplanýar. Düýe ýüňi, umuman, mukaddes görlüp, ondan aýak astyna oklanmajak zat dokalýar.
Ata-babalarymyz ondan-oňa göçenlerinde, düýäni ýük maly hökmünde peýdalanypdyrlar. Şonuň üçin her bir türkmeniň gapysynda aty hem iti bolşy ýaly, düýesi-de bolupdyr. Çarwa türkmenler ondan-oňa göçenlerinde, öý-goşlaryny düýä ýükläpdirler. Bir gara öý bir düýä ýük bolupdyr.
Ýöne düýäniň tohumlanyşya dogry seredilmese, onuň ownap, wagtyň geçmegi bilen hiç zada ýaramsyz mal boljagy-da belli zat. Muňa gowy düşünen ata-babalarymyz daş ýerdäki ildeşleri bilen düýe alyş-çalşygyny edip, öz düýeleriniň ganyny täzeläpdirler.
Türkmenleriň arasynda düýeleriň arwana hem bugra tohumlary gowy saklanyp galypdyr.
Biziň günlerimize gelip ýeten düýeleriň arwana hem bugra tohumy çarwaçylygynda gazanylan üstünliklerden biri hasaplanýar.
Pederlerimizde heşdek düýeler, ýagny bugra adam diline düşünýär diýen ynanç bolupdyr. Halk ertekisindäki Akpamygyň ölen doganlaryny direltmek üçin, akmaýanyň süýdüni aljak bolmagy ýöne ýere däldir. Akmaýanyň süýdi öleni direldip bilmese-de, ajaly ýetmedige sebäp bolupdyr. Sürüde heşdek düýe, ýagny bugra bolsa çopan geregem bolmandyr. Çünki heşdek düýe sürä erk etmegi başarypdyr. Şonuň üçin sürüden haýsy düýe satylsa-da, heşdek düýe satylmandyr. Eger zerurlyk bilen heşdek satylsa, onda başy giden düýe sürüsi köplenç dargaýar eken.
Bogaz düýelere aýratyn gözegçilik edilipdir. Olardan hor düşenlerine aýratyn iýmit berlipdir. Olar agralandan soň uzak örülere sürülmändir. Köşegi sagdyn bolsun diýip, köplenç sagylmandyr.
Süýtli akmaýanyň ähli süýdüni köşegi emip ýetişmedik wagtynda, onuň süýdi seçelenip ýere damýar. Akmaýanyň süýdi daman toprak besse-besse bolup, mese-mälim akjaryp durýar ekeni. Synçy adamlar akjaryp duran topraga gözi düşüp, sürüde heşdek tohumyndan bolan akmaýanyň bardygyny bilipdirler. Hut şonuň üçin pederelerimiz Asmandaky ap-ak ýyldyzlar toplumyna Akmaýanyň ýoly diýip at beripdirler.
Gelin toýlarynda hem, eger bar bolsa, akmaýa kejebe salypdyrlar. Gelni akmaýanyň üstündäki kejebede getiripdirler. Sebäbi akmaýa iň döwletli mal saýylypdyr.
Mahlasy, düýe malyny saklamak türkmenleriň arasynda aýratyn sungat saýylýar. Pederlerimiziň düşünjesinde düýäniň piri Soltan Weýis hasaplanyp, onuň adyna sadaka hem berlýär.
Biziň günlerimize gelip ýeten düýeleriň arwana hem bugra tohumy çarwaçylygynda gazanylan üstünliklerden biri hasaplanýar.
Döwletmyrat Ýazgulyýew aşgabatly garaşsyz žurnalist. Bu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Moldowada prezidentiň wezipesini ýerine ýetiriji Mihaý Gimpu bazar güni Konstitusiýa boýunça geçirilen referenduma saýlawçylaryň az gatnaşmagynda kommunistleri aýyplady, olar ses berişligi boýkot etmäge çagyrypdylar.
Graždanlaryň saýlawlara gatnaşygynyň pes bolmagynyň ýene bir sebäbi hökmünde Gimpu “Ýewropa integrasiýasy ugrunda alýansyň” liderleriniň dürli garaýyşlaryny belledi.
Merkezi saýlaw komissiýasynyň deslapky maglumatyna görä, kanun boýunça iň bärsinden 33% gowrak bolmaly gatnaşyk çak bilen 30% bolupdyr.
Moldowanyň graždanlary “Prezidenti ählihalk saýlawlarynda saýlamalymy?” diýen soraga jogap bermelidi.
Parlament respublikasy bolan Moldowada deputatlar geçen ýylyň baharyndan bäri prezident saýlap bilmeýärler.
Deslapky geçirilen pikir soralyşygyň netijelerine görä, saýlawçylaryň 90%-i ählihalk saýlawlary esasynda prezident saýlamak teklibine oňyn jogap beripdir.
Ýöne gatnaşygyň pesdigi üçin referendumyň hasaba alynmazlygy mümkin.


text:
Şu hepde Orsýetiň hökümeti köpsanly protestlere garamazdan, Moskwanyň etegindäki Himki tokaýlygynyň üstünden esasy transport magistralyny geçirmegi karar etdi.
Bu magistral Moskwadan Sankt-Peterburga çenli uzalar. Hökümetiň transport komiteti bu gurluşygyň alternatiw ýollaryny işlemek boýunça şu hepde maslahat geçirdi.
Orsýetiň premýer-ministriniň orunbasary Sergeý Iwanow maslahatda bu gurluşyga garşy çykýan daşky gurşawy goraýjy aktiwistleriň howatyrlanmalary göz öňünde tutuldy diýdi. Şeýle-de Iwanow bu magistralyň gurluşygy tokaýa zyýan ýetirmez ýaly ol täzeden planlaşdyryldy diýip, maslahatda habar berdi.
"Biz esasy transport magistralynyň gurluşygy bilen bagly her bir meselä örän obýektiw çemeleşmäge çalyşdyk. Maňa ynanyň, biz daşky gurşaw meselelerine örän içginden seretdik. Hut şol sebäpli şu günki kabul edilen goşmaça kararlar ekologiýany goramaklygy, goşmaça baglaryň oturdylmagyny we magistralyň sekiz kilometriniň dowamynda ýolýaka infrastrukturalarynyň gurulmazlygyny öz içine alýar” diýip, Sergeý Iwanow belledi.
Iň amatly wariantmy?
Premýer-ministriň orunbasary Sergeý Iwanowyň aýtmagyna görä, tokaýyň içinden geçjek bu magistralyň gurluşygyny 2013-nji ýylda tamamlamak göz öňünde tutulýar. Şeýle-de, Iwanow bu gurluşyk sebäpli Himki tokaýlygyna ýetip biljek islendik ekologiki zyýanyň öwezini dolmak üçin 4 milliard rublyň, ýagny, 130 million töweregi dollaryň goýberiljekdigini aýtdy.
Orsýetiň transport ministri Igor Lewitin 14-nji dekabrda geçirilen metbugat konferensiýasynda çykyş edip, bu transport magistralyny gurmaklygyň beýleki alternatiwalary üçin has köp harajatlaryň gerek boljakdygyny we has köp adamlary öýlerinden göçürmeli boljakdygyny düşündirdi.
"Gurluşygyň häzirki saýlanyp alnan marşrutynda iki öý ýykylar. Beýleki alternatiw marşrutda bolsa 34 sany öý ýykylmaly. Häzirki wagt bu proýektiň bahasy 51 milliard rubla deň. Alternatiw görnüşinde bolsa ýykylan öýleriň öwezini dolmak harajatlaryny göz öňünde tutmanyňda-da, bu 48.5 milliard rubla deň bolar” diýip, Igor Lewitin belledi.
Komitetiň aýtmagyna görä, indi bu baradaky karar prezident Dmitriý Medwedewiň tassyklamagyna ugradylar.
Şu ýylyň awgustynda prezident Medwedew köpsanly protestler sebäpli bu esasy transport magistralynyň gurluşygyny togtadypdy. Şeýle-de, ol hökümet komissiýasyna bu ýoluň täze mümkin bolan marşrutlaryny işläp taýýarlamagy we gurluşygyň ýerli ekologiýa ýetirip biljek zyýanlaryny öwrenmegi tabşyrypdy.
Henizem nägilelikler dowam edýär
Esasy transport magistralyny tokaýyň içinden geçirmek kararyna gelnenden soňra, “EkoDefense” ekologiýa guramasynyň başlygy Ýewgeniýa Çirikowa Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda şeýle diýdi: "Biziň pikirimizçe, prezident Medwedew Iwanowyň, Petrowyň, Sidorowyň, Pronkiniň... arkasynda bukulmaly däl. Ol özüniň syýasy islegini görkezip, haýsy karary kabul edendigini mälim etmeli. Bu karardan soňra prezident Medwedewiň kimiň tarapyny tutýandygy bize aýan bolar. Prezidentiň Himki tokaýlygyny goraýjylaryň, ýagny, halkyň 76 prosentiniň (bu görkeziji Lewada Merkeziniň geçiren garaşsyz derňewlerinde görkezilýär) tarapyny tutýarmy ýa-da ol korrupsionerleriň tarapyndamy, ana, şol aýan bolar”.
“EkoDefense” ekologiýa guramasynyň başlygy Ýewgeniýa Çirikowa esasy transport magistralynyň başga ugurlar boýunça gurulmagy üçin eýýäm köpden bäri çagyryş edip gelýän aktiwistlerden biri. Şeýle-de, Moskwada bu transport magistralynyň gurluşygyna garşy oppozisiýa wekilleriniň, rok aýdymçylarynyň gatnaşmagynda protest çäresi hem geçirlipdi.
Transport magistralynyň gurluşygy baradaky diskussiýalar bilen baglylykda käbir žurnalistlere we aktiwisltere hüjüm edilendigi hem öňe sürülýär. 2008-nji ýylda ýerli Himki gazetiniň redaktory Mihail Beketow ýenjildi. Şonuň netijesinde Beketow maýyp bolup galdy. Şeýle-de, golaýda Himki tokaýyny goraýjylar herekitiniň agzasy we ýerli liberal partiýanyň ýolbaşçysy Konstantin Fetisowa hem hüjüm edildi. Hüjümçileriň şahsyýetleri entek anyklanmady. Fetisow häzir hem komadan açylanok.
Premýer-ministriň orunbasary Sergeý Iwanowyň sözlerine görä, bu karary prezident Dmitriý Medwedewiň goldajakdygy şübhe döretmeýär. Şeýle-de, prezidentiň metbugat sekretary komitet tarapyndan kabul edilen planlaryň tokaýa ýetiriljek zyýany azaldandygyna prezidentiň ynanýandygyny aýtdy.


text:
Dünýäde internet howpsuzlygynyň halkara hepdeliginiň bellenmegi internetiň halkara güni bilen bagly. Şu ýyl bu sene 8-nji fewralda bellener.
Fewral aýynyň ikinji sişenbe güni bellenýän Internet howpsuzlygy senesi 2004-nji ýylda Ýewropa Komissiýasy tarapyndan esaslandyrylypdy.
Internetiň howpsuzlygynyň halkara hepdeligi bilen baglylykda Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy Internet tehnologiýalary boýunça bilermen, “Türkmenistanyň Demokratik Graždan bileleşiginiň” ýolbaşçysy Wýaçeslaw Mämmedow bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Şu günki gün internetiň ulanylyş derejesi gitdigiçe ýokarlanýar. Internetiň howpsuzlygy meselesine halkara derejesinde üns bermek näderejede ähmiýetli?
Wýaçeslaw Mämmedow: Internete halkara derejesinde maksimal üns berilmeli. Sebäbi häzirki wagtda internet adamzadyň ösüşindäki öňegidişlik bolmak bilen çäklenmän, ýurtlardaky hakyky durmuş barada habar berýän çeşme bolup hem hyzmat edýär.
Häzirki wagtda internetsiz hiç bir döwletiň ösüşini we umuman öňegidişligi göz öňüne getirmek kyn. Şol bir wagtda-da awtoritar döwletlerde häkimiýetler interneti ynsan hukuklaryny goraýjylara we graždan aktiwistlerine gözegçilik etmek üçin gural hökmünde hem ulanmaga çalyşýarlar.
Azatlyk Radiosy: Türkmen hökümeti internetiň ösüşine üns berýänligini resmi taýdan yglan edýär. Internetiň Türkmenistandaky ýagdaýyna nähili baha berýärsiňiz?
Wýaçeslaw Mämedow: Bu ýerde meselä iki tarapdan garamaly. Internetiň ösüşi diýlende türkmen häkimiýetleriniň görýän çäreleri we internetiň dünýä derejesindäki ösüşi arasyndaky tapawuda syn etmeli.
Siwilizlenen ýurduň nukdaýnazaryndan internetiň ösüşi onuň senzurasyz ulanylýangyny aňladýar. Türkmen häkimiýetleri bolsa interneti ösdürmekçidigini yglan edende, ýurtda internetiň ilat üçin elýeterliligini belli bir derejede artdyrýan hem bolsalar, dünýädäki elýeterli maglumat çeşmeleriniň Türkmenistanda hem elýeterli bolmagyny göz öňünde tutmaýarlar. Bu ilkinji nobatda ýurduň içerki ýagdaýy barada habar berýän alternatiw maglumatlara degişli.
Umuman aýdylanda, Türkmenistanda internetiň ösüşiniň häzirki gidişi diňe döwletiň rugsat berýän maglumat resurslarynyň ilat üçin elýeterli bolmagyny aňladýar.
Azatlyk Radiosy: Siz türkmen hökümetiniň interneti raýat jemgyýetçiligine gözegçilik etmek üçin ulanýanlygyny aýtdyňyz? Diýmek, internetiň ösüşi türkmen häkimiýetini hem gyzyklandyrýar?
Wýaçeslaw Mämmedow: Internet häkimiýetler üçin graždan jemgyýetçiliginde näme bolup geçýänligini we, umuman, ýurtda erkin pikir edýän näçe adamyň bardygyny anyklamaga mümkinçilikleriň biridir.
Häkimiýetler ösen internet tehnologiýalaryny raýatlaryň internetdäki garaşsyz habar çeşmelerine çykmak boýunça synanyşyklaryny hasaba alyp durýarlar we özüne loýal bolmadyk raýatlar boýunça maglumatlara eýe bolýarlar.
Azatlyk Radiosy: Internetiň ol ýa beýleki ýurtdaky ýagdaýy diňe bir syýasata baglymy? Ýurduň tehnologik mümkinçilikleri internetiň ýagdaýyna täsir ýetirmeýärmi?
Wýaçeslaw Mämmedow: Internet häzirki wagtda güýçli syýasy gural bolup hyzmat edýär. Arap ýurtlaryndaky rewolýusiýalary alyp görsek, internet awtoritar režimlere garşy göreşde jemgyýeti birikdiriji güýç hökmünde ulanyldy. Türkmen häkimiýetleri hem muny gowy bilýärler, şonuň üçin olar interneti tehniki taýdan ösdürmek boýunça käbir ädimleri ätseler-de, täze tehnologiýalary esasan internete gözegçilik etmek üçin ulanýarlar.
Başga bir tarapdan Türkmenistanda ösen tehnologiýalar taýdan hem kynçylyklar bar. Ýurt öz milli kadrlaryny ýetişdirmeýär. Ýurt daşary ýurtly şirketleri çagyrmakda hem kynçylyk çekýäne meňzeýär. Sebäbi türkmen hökümeti bilen işleşýän her bir şirket öz öňünde goýlan şertlere razy bolmaly. Bize mälim bolşuna görä, meselem, Türkmenistanda işlän MTS türkmen hökümetiniň talabyna boýun bolup, oppozision internet saýtlaryny açýan her bir abunasynyň hasabyny ýatyrmak bilen meşgullanypdy. Meniň pikirimçe, abraýly kompaniýalar şeýle talaplara boýun bolmaz, sebäbi biznesde mertebe diýen düşünje hem bar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň häzirki şertlerinde internetden maglumat alyşmak üçin nähili peýdalanyp bolýar?
Wýaçeslaw Mämmedow: Abadanda partlamalar bolanda bize gowşan maglumatlar, internet ulanyjylaryň islendik ýagdaýda maglumat ýollamak üçin mümkinçilik tapmaga ukyplydygyny görkezdi. Meniň pikirimçe, öňegidişligi saklap bolmaýar. Häkimiýetleriň interneti çäklendirmek boýunça synanyşyklary öz halkyna garşy soňy bolmadyk göreşe getirer. Sebäbi şu günki gün täze resurslaryň döreýşiniň tizliginde häkimiýetler olary ýapyp ýetişerden ejiz.


text:
Düýn Ýewropa Bileleşiginiň daşary gatnaşyklar bölüminiň başlygy Katerin Aşton Bileleşigiň Gürjüstan, Ermenistan we Azerbaýjan bilen özara gepleşiklere başlamakçydygyny mälim etdi. Katerin Aşton düýn ýörite sapar bilen Gürjüstana bardy.
Bu wakanyň fonunda bolsa, Fransiýanyň daşary işler ministri Bernard Kuşner Tbiliside Gürjüstanyň prezidenti Mihail Saakaşwili bilen geçiren metbugat konferensiýasynda Orsýeti parahatçylyk baradaky ylalaşygyň şertlerine eýermeýänlikde tankytlady.
Hususan-da, ol Orsýetiň öz harby güýçlerini Gürjüstanyň serhetýaka raýonlaryndan çykarmaýandygyny aýdyp, Orsýeti öz goşunlaryny iki ýyl mundan ozalky pozisiýalaryna çekmeklige çagyrdy.


text:
Bangladeşde tutaşan saýlaw zorlugy netijesinde müňlerçe protestçi ýurduň çar künjeginde ýerleşen saýlaw uçastoklaryna we ogurlanan saýlaw býulletenlerine ot berdi.
Polisiýa ýekşenbe güni oppozisiýa partiýalarynyň goldawçylary tarapyndan azyndan 13 adamyň öldürilendigini, 200-den gowrak saýlaw uçastogyna ot berlendigini ýa zyýan ýetirilendigini aýtdy. Oppozisiýa partiýalary, galplaşdyrylýandygyny aýdyp, bu saýlawlary boýkot edýär.
Bogra şäherinden bir protestçi bu hereketleriň saýlawlaryň togtadylmagyna getirmegini umyt edýändigini aýtdy:
"Biz demokratiýa dikeldilýänçä saýlaw geçirmäge ýol bermeris. Bu demokratik ýurt. Biziň demokratiýany goldaýanlarymyzyň hemmesi bu saýlawa garşy protest bildirýär."
Häkimiýetler 1800-den gowrak saýlaw merkeziniň azyndan 183-sinde ses berişligi togtatdylar. Aýdylmagyna görä, aktiwistler saýlawlaryň öňüni almak üçin onlarça saýlaw uçastogyna hüjüm edip, ses berilýän ýerlerdäki saýlaw gapyrjaklaryny alyp gidipdirler.
Şeýk Hasina oppozisiýanyň, ozalky saýlawlarda bolşy ýaly, gyra çekilip, bitarap gözegçi adminstrasiýa hökmünde saýlawalara esewan etmek baradaky talabyny ret edenden soň, oppozisiýa partiýalary saýlawlary boýkot etdiler.
Bu boýkot Hasinanyň Awami ligasynyň parlamentdäki orunlaryň ýarysyndan hem gowragyna eýe bolup, hiç bir bäsdeşsiz diýen ýaly häkimiýetde galmagynyň mümkindigini aňladýar.
Bangladeşiň oppozisiýadaky Milli partiýasyndan Moin Han ýekşenbe güni bu saýlawy «galp» we «öli saýlaw» diýip atlandyrdy.
Saýlawçylaryň käbiri ýekşenbe güni bu saýlawa gatnaşjakdygyny, ýöne munuň ýurtdaky saýlawyň soňy bolmagyny umyt edýändigini aýtdy.
Özüni Şilpi diýip tanadan bir aýal paýtagt Dhakada «Roýterse» şeýle diýdi:
"Biz bu saýlawyň munuň soňy bolmagyny isleýäris. Bu saýlaw zorluk bilen utgaşdy we biz başga saýlaw islemeýäris."
Saýlawyň öňünden 150 çemesi adam öldürilenden soň, ses berişlik mahalynda tertip-düzgüni üpjün etmek üçin, ýurt boýunça on müňlerçe esger ýerleşdirildi. Emma esgerler gandöküşikligiň öňüni almagy başarmadylar.


text:
1948-nji yyllyng okutyabr ayynyng 5 den 6 syna gechilen gijede bir gijang ichinde gor nache zady weyran boldy. Shol gijede enjeme adam wepat boldy 1 sagat 12 minut 5 sekuntda, gozel paytagtymyz bolan ashgabat hem on golayyndaky rayonlaryn kopusinde guychli yer titreme bolupdy.
Su gun hem sol pajygaly wakany yatlap ahli halk bolup yatlama gununde oten gecenleri yagny yer titremede wepat bolan yakynlarymyzyn we ildeslerimizin hatyrasyna Turkmenistanyn Prezidenti tarapyndan sadak berilip doga dilegler edilyar. Allajan seyle pajygaly gunler gaytalanmasyn asmanymyz asuda, yurdumyz parahat bolsun berilyan sadakalar allahyn dergahinde kabul bolsun! Yurdumyz mundan beylak hem ossun gullesin!
06 октября 2015
yatan yerleri yagty jaylary jennetden bolsun


text:
Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew öň parlament tarapyndan kabul edilen hem özüne “milletiň lideri” diýen durumy berýän kanuny kabul etmedi.
Nazarbaýew telewideniýe arkaly eden ýüzlenmesinde parlamentiň teklibine halk tarapyndan özüne bildirilen ynam hökmünde baha berdi, ýöne şeýle statusyň kanunçylyk esasynda pugtalandyrylmaly däldigini aýtdy.
Şol dokumentlerde, hususan-da, milletiň lideriniň jenaýat jogapkärçiligine çekilmeli däldigi, Gazagystanyň ilkinji prezidentiniň hem onuň maşgala agzalarynyň emläginiň eldegirilmezligi kepillendirilýärdi.


text:
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň metbugat gullugy «Daýmler AG» kompaniýasynyň dünýäniň dürli ýurtlaryna, şol sanda Türkmenistana-da «Mersedes» kysymly maşynlary satyş usullary baradaky galmagal bilen bagly beýanat ýaýratdy.
Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi bu meselede Türkmenistan babatda aýdylýan zatlaryň düýpden hakykata gabat gelmeýändigini aýdýar.
«Käbir döwletleriň resmi gurluşlarynyň köpçülikleýin habar serişdelerinde Türkmenistan barada esaslandyrylmadyk we barlanmadyk habarlary ýaýratmagy alada döredýär» diýlip, beýanatda aýdylýar we türkmen tarapynyň muňa ýurduň ýokary derejedäki halkara abraýyna zyýan ýetirmek synanyşygy hökmünde garaýandygy bellenýär.
Ýakynda halkara habar serişdelerinde peýda bolan maglumatlarda «Daýmler AG» kompaniýasynyň käbir ýurtlarda, şol sanda, Türkmenistanda-da öz biznes işlerini üstünlikli amala aşyrmak üçin resmilere para bermek metodyny ulanandygy aýdylypdy. Bu maglumatlara gorä, «Daýmler AG» kompaniýasy Türkmenistanyň bir ýokary derejeli resmisine 300 müň dollarlyk «Mersedes» kysymly maşyny hem sowgat beripdir.


text:
Owganystanyň paýtagty Kabulda bolan partlamada bir adamyň ölendigi we başga-da dört adamyň ýaralanandygy habar berilýär.
Polisiýanyň berýän maglumatlaryna laýyklykda, bu partlama şäheriň bazarynda amala aşyrylypdyr. Häzirlikçe partlamanyň nyşanynyň kimiň ýa-da nämäniň bolandygy anyklanmady.
Bu partlama şaýat bolan Agha Jan atly raýat şeýle gürrüň berdi: "Içi partlaýjy serişdelerden doldurylan guty barlag-gözegçilik nokadynyň golaýynda goýuldy. Haçan-da barlag-gözegçilik nokadynyň ýolbaşçysy bu gutyny açjak bolanda, ol partlady. Bu partlama sebäpli gutyny açjak bolan adam öldi, mundan başga-da golaý-goltumda ýaşaýan dört adam, şol sanda bu ýeriň ýaşulusy hem ýaralandy”.
Bu partlamanyň jogapkärçiligini entek hiç kim öz üstüne almady.


text:
Siriýada BMG-niň arka durmagynda ýurduň şäherlerinden goşunlary çykarmak planynyň güýje girendigine garamazdan, ýurtda gazaplylyk dowam edýär.
BMG-niň we Arap Ligasynyň wekili Kofi Annanyň hödürlän planyna görä, Siriýa hökümeti sişenbe gününden başlap goşunlary şäherlerden çykaryp başlamaly, şeýle-de penşenbe güni ot atyşlygy doly togatmaly.
Ýöne, aktiwistleriň berýän maglumatyna görä, sişenbe güni hökümet güýçleri Hama we Homs şäherleriniň käbir böleklerini oka tutupdylar.
Orsýete sapar edýän siriýanyň daşary işler ministri Walid Muallem häzir şäherlerden ençeme harbylaryň çykarylandygyny, şeýle-de käbir tussaglaryň azatlyga goýberlendigini aýtdy.


text:
Hillary Klinton ABŞ-nyň prezidenti wezipesine Demokratik partiýasynyň kandidaty bolmak teklibini resmi taýdan kabul etdi.
Klintonyň 28-nji iýulda eden çykyşy demokratlaryň dört günük konwensiýasynyň jemleýji pursady boldy we ABŞ-nyň taryhynda iň gymmatba we belki-de iň ýakymsyz saýlawlaryň başlangyjyny alamatlandyrdy.
“Biz ýurdumyzyň nämä garşydygyny anyk bilýäris. Emma biz gorkmaýarys. Biz hemişe bolşy ýaly, kynçylyklara garşy göterileris”, diýip Klinton aýtdy.
Konwensiýanyň soňky gejesinde Birleşen Ştatlaryň Owganystandaky güýçlerine ýolbaşçylyk eden öňki general, Yrakda wepat bolan musulman amerikalynyň kakasy, şeýle-de Klintonyň gyzy Çelsea çykyş etdi.
Hillary Klintonyň garşydaşy milliarder Donald Trumpyň şu ýyl Respublikan partiýanyň düzüminde belli bir derejede köpçüligiň ünsüni özüne çekmekdäki ukybyna daýanyp öňe çykmagy syýasatçylaryň, saýlaw kampaniýalary boýunça bilermenleriň ençemesini geň galdyrypdy.


text:
NextTM hödürleýar
Halanan ýazgylar
Bölümler
Soňky jogaplar
Orta mekdeplerde gimnastika sapaklarynyň guralyşy
Bedenterbiýe dersiniň gimnastika bölümi orta mekdepleriň ähli synplarynda sapak görnüşlerinde geçmek bilen, onuň esasy wezipesi ösüp gelýän ýaş nesliň çeýeligini tapmaga, iş başarjaňlygyny ösdürmäge hem-de hereket endiklerini kemala getirmäge we ony kämilleşdirmäge gönükdirilendir.
Mahlasy, gimnastika oýunlary okuwçylara ilkinji nobatda çeýelik, çalasynlyk we tizlik berýär. Gimnastika diňe bular bilen çäklenmeýär. Ol dürli hereketleri takyk ýerine ýetirmek üçin zerur bolan akyl-payhasy, duýgurlygy kämilleşdirmäge we berdaşlygy gazanmaga hem itergi berýär. Gimnastika adam bedeni bilen ruhy sazlaşdyrýan täsir ediji güýçdür. Çünki, maşk ýerine ýetirilende ony takyk we dürs ýerine ýetirmäge bütün ruhuň bilen berilýärsiň. Şeýlelik bilen, bütün bedeniň herekete gelip, gan aýlanyşyň işjeňleşýär. Bu bolsa bedeniňe gujurlylyk, egsilmez kuwwat berýär, kalbyňda joşgun, höwes, tutuş ruhuňda bolsa ynam döredýär. Megerem, şeýle ajaýyp häsiýetler bilen gurşalanlygy üçin gimnastika babatdaky ýaryşlar” Gimnastika hemmeler üçin!” şygary astynda geçirilýär.
Gimnastikaň gaty köp görnüşleri bolup, orta mekdeplerde bedenterbiýe dersi boýunça köplenç onuň a) sport gimnastikasy, we b) akrobatika giňden ornaşdyrylandyr.
a) Sport gimnastikasy; erkin we nyzam maşklary, turnik we tanapda ýerine ýetirilýän maşklar, daýadan bökmek, hatar hem-de deňagramly maşklar we ş.m. degişlidir.
Erkin we nyzamda ýerine ýetirilýän maşklar
Erkin maşklary bedenterbiýe sapaklarynyň esasy özeni bolmak bilen, ol umumy ösdüriji maşklarda, amaly maşklarda, çeper gemnastiki maşklarda, snarýad maşklarda, daýanç böküşlerinde, ýönekeý akrobatik maşklarda we çalt hereket oýunlarda ulanylýar.
Bu erkin esasy gimnastiki maşklar mekdebe çenli çagalar edaralarynda ,orta mekdeplerde, ýörite orta we ýokary okuw jaýlary boýunça bedenterbiýe maksatnamasynda ähmiýetli orny eýeleýär hem-de ol bedenterbiýe we sport bilen türgenleşmegiň birinji hökmany basganjagy bolup durýar.
Turnik. Aslyşyp göwre çekilende her bir bedenterbiýe mugallymy okuwçylyra howpsyzlyk düzgünlerine doly we dogry gözegçilik etmekligi hökmanydyr, munuň üçin olar turnigiň sütünleriniň we trostlarynyň guratlygyna hem-de olaryň arassaçylygyna yzygiderli gözegçilik etmelidirler. Mugallym okuwçylaryň aslyşyp, maşklary ýerine ýetirýän mahallarynda sport gurallaryna we enjamlaryna dogry gatnaşykda bolmaklaryna üns bermelidirler hem-de olary maşklary jogapkärli ýerine ýetirmäge, maşky dogry başlap dogry gutarmaga, maşky ýerine ýetirip bolanlaryndan soň, dogry böküp düşmäge endik etdirmelidirler.
Tanapa dyrmaşmak.
Tanapa dyrmyşyp çykmagyň üç sany usuly bolup, olar şu aşakdaky ýaly tertipde ýerine ýetirilýär:
Birinji usulda aýaklar dyzdan epilen bolmaly, dyz bolsa döşe golaý getirilip, ýygrylmaly. Şol wagtda hem sag aýagyň daraklygy, çep aýagyň bolsa dabany, ýagny aşak ýüzi bilen tanapy gysyp, göwräňi saklamaly. Eller hem şol wagtda tirsekden epilen bolmaly.
Ikinji usulda bolsa, epilen aýaklar dogurlanmaly, şol mahal elleri tirsekden epip, göwräňi ýokaryk çekmeli.
Üçünji usul ýerine ýetirilende bolsa, tanapy aýaklaryň bilen pugta gysmaly, elleri gezekleşdirip, yzly-yzyna ýokardan tutup, göwräňi ýokaryk galdyrmaly.
Esasanam tanapa dyrmyşyp çykmak çakganlygy, çydamlylygy, güýji ösdürýär hem-de batyrlygy terbiýeleýär.
Aslyşyp maşk ýerine ýetirlende, aýaga, arka, garyn we döş myşsalaryna agram azrak düşýär. Şeýle hem bolsa umumy bedendäki myşsalaryň taplanmagyna kömek edýär.Aslyşyp maşk ýerine ýetirlende bedeniň gurluşy gowulanýar. Netijede beden owadan, syratly bolýar.
Daýanyp bökmek. Daýanmak arkaly bökmek- bu gimnastikanyň köp ugurly görnüşleriniň biridir. Bökmekligiň kömegi bilen myşsalaryň güýji, hereketiň takyklygy, çeýeligi, çakganlygy ösýär. Öwredilen wagtynda okuwçylarda kesgitliligi, batyrlygy, sowukganlylygy terbiýelenýär.
Esasan daýanyp bökmek iki usulda ýerine ýetirilýär.
1.Daýanyp, aýaklaryň arasyny açyp bökmek.
2.Daýanyp, aýagyňy ýygryp (epip) bökmek.
Deňagramlygy saklamak üçin maşklar.
Deňagramlygy saklamak üçin ýerine ýetirilýän maşklar ösüp gelýän ýaş nesliň ünsli bolmagyny, özüne erk edip bilmegini hem-de olarda batyrlygy terbiýeleýär. Mundan başgada ol ýaşlarda owadan boý-syraty kemala getirip, endigan dem almaga we anyk hereketi ýerine ýetirmäge köp ýardam berýär. Deňagramlygy saklamak diýlip, çäklendirilen meýdanlarda dürli ýagdaýlarda- duran ýeriňde we hereketde göwräňi saklap durmaklyga aýdylýar. Deňagramlygy saklamaklygy öwrenmek üçin ilki ýönekeý maşklary ýerine ýetirmeli. Bu maşklar çyzyk boýunça ýöremek, ýerde elleriňi dürli ýagdaýlarda saklap ýöremek we aýagyň daraklygynda ýöremekden ybaratdyr.
Akrobatika maşklar.
Akrobatika maşklary ösüp gelýän ýaş nesilleriň, çakganlylyk, çeýelik ýaly sypatlaryny terbiyelemäge we ösdürmäge köp kömek edýär. Onda, essasanam, deňagramlylyk saklamak kämilleşdirilýär.Akrobatika bilen meşgullanýan adamlar sportuň birnäçe görnüşlerine mahsus bolan hereketleri çalt öwrenýärler.Munuň sebäbi, akrobatika maşklary örän çylşyrymly we onuň ýerine ýetirmesi örän köp zähmeti talap edýär.Akrobatiki maşklary ýerine ýetirilýän düşekçeleriň üsti hemişe arassa bolmaly we gigiýenanyň talaplaryna laýyk gelmeli.Akrobatiki maşklaryna- esasan hem öňe, yza aşyratmak, pilçäňde dik durmak, kelläňde başaşak durmak, epilip öňe aşmaklyk we köpri durmak ýaly görnüşleri degişlidir.


text:
Iki ýyl mundan ozal özleriniň çakdanaşa dartgynly nägilelikleri bilen meşhurlyga eýe bolan ukrain futbol janköýerler toparlary ýewropalylary “Ýewro-2012” ýaryşlaryny boýkot etmäge çagyrypdylar.
Häzirki wagtda Ukrainadaky şol “radikal toparlar” syýasy çärelere gatnaşyp başladylar. Olar ”Ýewromaýdan” protestçileriniň arkasyny alyp, polisiýa gulluklarynyň hüjümlerine gaýtawul berýärler. Şeýle-de, bu gürrüňi edilýän dyzmaç toparlar, halk arasynda “tituşki” diýlip atlandyrylýan we hökümetiň hakynatutma tarapdarlarydygy aýdylýan “galtamanlara” garşy hem göreş alyp barýarlar.
“Azatlyk” partiýasynyň baştutany we oppozisiýanyň lideri Oleh Týahnybok 25-nji ýanwarda giç agşam eden çykyşynda “radikal toparlaryň” bitirýän işlerine ýokary baha berýändigini aýtdy: “Ukraina şöhrat! Men futbol janköýerleri baradaky gürrüňi dowam etjek... Geliň, olaryň bitiren işlerini alkyşlalyň! ”Dnepr Çerkaslary” toparynyň, ”Karpatlar Lwowy” hem-de ”Worskla Poltawa” toparlarynyň futbol janköýerleriniň gahrymançylykly hereketlerini alkyşlalyň. Ynha, şuňa jebislik diýilýär. Ynha, şuňa watansöýüjilik diýilýär!”
Içişip, çekişip adamlar bilen dawalaşyp ýören bu toparlaryň garaşylmadyk ýagdaýda syýasy meselede hyjuwly adamlara öwrülmegi, hakykatdanam, geň galdyrýar.
“Diýdimzorluk äheňli”
Aslynda biziň gürrüňini edýän bu özgerişimiz 21-nji ýanwarda başlanypdy. Şondan bir gün soň hökümet, özüne garşy gidýän demonstrantlary basyp ýatyrmak üçin, “diýdimzorluk äheňli” kanun taslamalaryny kabul etdi. 21-nji ýanwarda “Dinamo Kiýew” futbol klubynyň tarapdarlary ”Maýdan” protestçilerini goramak üçin özleriniň “gorag toparlaryny” döredendigini yglan etdiler.
“Kiýewi satlyk haramzadalardan halas etmek üçin biziň gorag toparymyza goşuljaklara ýüzlenýäris” diýip, futbol janköýerlerinden düzülen topar özüniň ”Vkonataktedäki” sahypasynda ýaýradan beýanatynda aýdýar. Elbetde, bu ýüzlenme “hakynatutmalar” diýilýän “tituşkileriň” degnasyna degen bolsa gerek!
Galyberse-de, beýanatda şeýle diýilýär: “Biz Ýewropa goşulmak üçin köçä çykamyzok. Ýa-da bolmasa biz Ýuliýa [Timoşenko] üçin, Witaliý [Kliçko] üçin, Arseniý [Ýatsenýuk] üçin, ýa-da Oleh [Týahnybok] üçin köçä çykamzok. Biz Orsýete ýa-da orsýetlilere garşy bolmak üçin hem köçä çykamyzok. Biz diňe Kiýew üçin, kiýewliler üçin, öz dogduk topragymyz üçin, öz mertebämiz üçin köçä çykýarys!
”
Şeýle beýanatdan soň ýurduň üçindäki beýleki “radikal toparlar” hem şuňa meňzeş ýüzlenmeleri ýaýradyp başladylar we göreşe goşuldylar. Gürrüňi edilýän ýagdaýlar diňe bir ”Maýdan” tarapdarlarynyň agdyklyk edýän ýeri bolan Lwow şäherinde däl, eýsem ýurduň Orsýeti, Wiktor Ýanukowiçi we hökümet başyndaky partiýany goldaýan ýerlerinde-de aýdyň görnüp başlady.
“Radikal toparlaryň” işjeňligi ýokarlandy
Gelip gowuşýan habarlardan çen tutsaň, Ukrainanyň Harkow, Donesk, Lugansk we Odessa ýaly şäherlerinde-de “radikal toparlaryň” işjeňligi ýokarlandy. 26-njy ýanwarda Dnepropetrowskide futbol janköýerlerinden düzülen toparlar garaşylmadyk ýagdaýda ”Maýdan” protestçilerine goldaw berdiler. Olar ýerli häkimlik binasyny eýelejek boldular.
YouTube wideo portalynda ýaýradylan bir wideoda “radikal toparlaryň” bir agzasynyň ýaralanyp, protest meýdanyndan alyp çykarylyşy görkezilýär.
“Aşa toparlaryň” protest çärelerine goşulmagy ýurtda şu wagta çenli bolan iň uly özgerişleriň biri diýlip hasaplanýar. Hatda kartada görkezilýän, ”ýewromaýdançylaryň” eýelän ýerlerinde hem “radikal toparlar” aýratyn nyşanjyklar bilen belgilenipdir.
Ukrainada 27-nji ýanwardan bäri eýýäm 17 şäherde “radikal toparlaryň” goldawlary hasaba alyndy.
Ýagdaý şeýle bolsa-da, olar käbir şäherlerde “maýdançylara” kömek üçin däl-de, “tituşkilere”, ýagny, aýdylyşy ýaly, hakynatutma ýalýagylara gahar edip, köçä çykýarlar.
Simforopolda ýerleşýän tauriýaly “radikal toparlar” ÝB bilen integrasiýany goldamaýandyklaryny, ýöne soňky wagtda ukrain raýatlaryna gönüden-göni hüjüm edilmegi bilen ylalaşyp bilmeýändiklerini aýdyp, çykyş etdiler. Olar “Polisiýanyň käbir hökmürowan jenaýatçylary goramak üçin kanunlaryň bozulmagyna ýol açandygyny” aýdyp, bu ýagdaýdan öz nägileliklerini bildirdiler.
Ukrainanyň günorta-gündogarynda ýerleşýän Mariupol şäheriniň futbol komandasy bolan “Iliçýowes” klubynyň janköýerleri özleriniň ýaýradan beýanatynda: “Hemmä aýdyň, adamlar 300 griwen (35 dollar) üçin ýurduny satmasynlar!” diýip belleýär. Şeýle diýmek bilen olaryň halk arasynda “tituşkiler” diýlip tanalýan we hökümetiň “hakynatutmalary” hasaplanýan toparlary ýaňzydýandyklary aýdylýar.


text:
Azerbaýjanyň günortasyndaky Lankaran etrabynyň resmileri oppozision “Musawat” ("Deňlik") partiýasynyň lideriniň maslahatçysyny tussag etdiler.
“Musawat” partiýasynyň Massali şäherindäki bölüminiň başlygy Hasaý Safaraogly anna güni Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda, penşenbe güni polisiýanyň Ýadigar Sadykowyň öýüne barandygyny we ony polisiýa edarasyna alyp gidendigini aýtdy.
Sadykow Massali şäherindäki bir adama hüjüm etmekde hem-de ony ýençmekde aýyplanýar. Häzirki wagtda Sadykow tussaglykda saklanýar.
Anna güni Azerbaýjanyň içeri işler ministriniň metbugat wekili Orhan Mansurzade Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda, Sadykowyň tussag edilmeginiň onuň alyp barýan syýasy işleri bilen ilteşigniň ýokdygyny aýdyp, Azatlyk Radiosyndan bu işi “syýasylaşdyrmazlygy” sorady. Ol Sadykowyň tussag edilmegini “huligançylyk” diýip atlandyrdy.
“Musawat” Azerbaýjanyň iň gadymy syýasy partiýalarynyň biridir. Bu partiýa 1993-nji ýyldan bäri häkimiýetde bolan “Täze Azerbaýjan” partiýasyna oppazisiýada dur


text:
Anna güni Aşgabatda geçirilen hökümet maslahatynda prezident G.Berdimuhamedow birnäçe täze permana gol çekdi. Hususan-da, bu permanlardan biri Orsýetiň Astrahan şäherinde Türkmenistanyň ýörite konsullygyny açmak baradaky perman boldy.
Berdimuhamedow bu barada eden çykyşynda daşary işler ministri Raşit Meredowa Ýaponiýada we Malaýziýada Türkmenistanyň ilçihanasyny, Germaniýanyň Frankfurt şäherinde bolsa Türkmenistanyň konsullygyny açmak baradaky meseleleri öwrenmeklige-de görkezme berdi.
Anna günki hökümet maslahatynda prezident G.Berdimuhamedow ýurduň welaýatlarynda täze nahallary oturtmak barada-da ýörite karara gol çekdi.
Bu karar esasynda degişli ministrlikler hem-de Aşgabat şäheriniň häkimligi Änew we Baharly şäherleriniň aralygynda 1.5 million agaç nahalyny oturtmaklyga borçlandyryldy.
Mundan daşary, ol ýurduň ähli beýleki welaýatlarynda-da 1.5 million agaç we üzüm nahallarynyň oturdylmagyna görkezme berdi.


text:
Soltansöýün Baýkara bir gezek köşgündäki edebi çekişmede: «Durmuşda haýyr ýeňýärmi ýa şer?» diýen sowaly orta atypdyr. Bu sowala köşk emeldarlarynyň, ýazyjy-şahyrlaryň hersi özüçe jogap berip, biri «Şer ýeňýär» diýse, beýleki biri haýryň ýeňýändigini subut etmäge çalşypdyr.
Bu sowal garaşylmadyk çekişmäni döredipdir. Ýöne sowalyna delilli jogap tapmadyk Soltansöýün Baýkara dawa goşulman oturan Alyşir Nowaýynyň pikirini sorapdyr welin, Nowaýy: «Patyşam, Siziň bu soragyňyza şu rowaýat bilen jogap beresim gelýär» diýip, rowaýat aýtmaga başlapdyr. Uly gowur bolup oturan adamlaryň sesine suw sepilen ýaly bolup, hemme oturanlar gulaga öwrülipdirler.
Gadym zamanda haýyr bilen şer biri-birine garşy üznüksiz uruş yglan edipdirler. Bularyň jeňinden adamlar bizar bolansoň, ahyry olar ýaraşyk baglaşypdyr. Özleriniň ýaraşyk baglaşmagy bilen, adamlaryň sapaly durmuşda ýaşaýandygyny görmek üçin haýyr bilen şer bilelikde jahana gezelenç etmegi ýüreklerine düwüp, ýola düşüpdirler.
Dünýäni seýil edip barýan haýyr bilen şer günde üç gezek düşläp, nahar iýip, dem-dynç alypdyrlar, ýöne olaryň hersi öz azyk- owkatyny iýýär eken. Ahyry haýyr şeýle diýip dillenipdir: «Şer dost, ikimiz ýaraşdyk, indem adamlaryň biziň ýaraşygymyz sebäpli bagtly ýaşaýşyny gözümiz bilen görmek üçin dünýäni aýlanyp ýörüs, emma biz henizem biri-birimize ynanmaýan ýaly, herimiz öz çöregimizi iýýäris. Gel, biz dost bolup, zadymyzy orta goýaly, agzybirlikde saçagymyzam bir bolsun» diýipdir.
Şer: «Dost, sen örän dogry aýdýaň. Ýöne ortak zat dawa döredäýmesin, şonuň üçin hut seniň diýşiň ýaly etmän, juda bolmasa herimiz her gezek iýjegimizi saçaga goýaly, saçakdaky iýmitimizi seňki-meňki diýmän iýäýeli» diýipdir.
Haýyr hem şeriň aýdanlary bilen ylalaşmandyr we: «Dost, onda ilki meniň azyklarymy iýeli, soňra seniňkini iýeris, bu ýerde seňki-meňki bolmaz» diýipdir.
Şondan soň jahankeşdelik edip barýan haýyr bilen şer düşlän çagynda haýyr azygyny orta goýup, şere owkadyny çykarmagyna ýol bermändir. Ahyry haýryň iýmiti gutarypdyr. Soňky düşlänlerinde saçagy şer ýazyp, öz naharyny ýeke özi iýmäge başlap, haýra barmysyňam diýmändir.
Iki-üç gezek düşlänlerinde şeýle ýagdaý gaýtalanandan soň haýyr dillenipdir: «Şer dost, men azyk-owkadymy seniň bilen paýlaşdym, indi meniň azyklarym gutardy, indi sen maňa hödür etmeli».
Ýöne şer haýryň hörpünden gopman, şeýle diýipdir: «Haýyr dost, iýmejegem bolsam, sen maňa öz naharyňdan iýdirdiň, ýöne men seniň azygyň gutaran çagy öz azygymy saňa bermegi boýun alan däldirin. Emma menem eglişige gelip biljek, eger her gezek bir synaňy berseň, men seni doýraryn» diýipdir.
Gürrüň uzak, gepiň gysgasy, her gezek ajygyp, surnuganda haýyr şere bir synasyny berip doýmaly bolupdyr. Şeýlelikde, haýyr tokga et bolup galypdyr welin, şer onam arkasyna almaga mejbur bolupdyr. Ahyry bularyň ýoly patyşasy ýogalan bir kiçiräk ýurduň üstünden düşüpdir. Ol ýurduň adamlary patyşasy ýogalsa, bagt guşuny uçuryp, şol guş kimiň depesine gonsa, parh goýmazdan, şol adamy patyşa saýlaýan ekenler.
Adamlar bagt guşuny uçurypdyrlar welin, guş tokga et bolan haýryň depesine gonupdyr, adamlar haýry patyşa göteripdirler. Haýyr patyşa bolandan soňra, şeriň ýamanlygyna ýagşylyk bilen jogap edip, ony wezirleriniň biri edip belläpdir. Özem ýurdy gaty adalatly dolandyrypdyr.
Ýöne synalaryny aldyran haýyr alty aýdan ýogalypdyr welin, adamlar ýygnanyp, şeýle karar edipdirler: «Haýyr patyşalygynyň gysgajyk döwründe ýurtda adalaty ornaşdyrdy. Adalatly patyşamyzy arkasyna alyp, şer getirdi, şonuň üçin şu gezek bagt guşuny uçurmak däbinden el çekip, şeri patyşa saýlalyň. Bagt guşuny uçuryp patyşa saýlanlarymyzyň içinde halka hunaba ýuwutdyrany az däl. Şer bolsa haýyr patyşamyzyň adalatyny dowam etdirer».
Şeýdibem, bu ýurduň adamlary ilkinji gezek bagt guşuny uçurmak däplerinden el çekip, şeri patyşa saýladylar. Bu däp soňra Ýer ýüzüne ýaýrapdyr. Garaz, şondan bärem älem-jahan şeriň şalygy bilen dolandyrylýar diýilýär.
Emma bu ýerde haýran galmaly bir ýagdaý bar — şer jahan patyşalygyny öz niýeti-päli bilen däl-de, haýryň arassa kalbyna duwlanyp, dolandyrýan eken.
Alyşir Nowaýy bu rowaýatyny tamamlan dessine Soltansöýün Baýkara: «Men öz sowalyma emir Alyşirden gaty akylly jogap tapdym» diýipdir, şondan soň «Haýyr ýeňýärmi ýa şer ýeňýär?» diýlen sowalyň çekişmesem oturanlaryň hemmesiniň ylalaşmagynda tamamlanypdyr.
Toplan türkmenistanly garaşsyz žurnalist, synçy Döwletmyrat Ýazgulyýew.


text:
Türkiýäniň prezidenti Abdullah Gül resmi sapar bilen Türkmenistana barýar. Prezident Abdullah Gülüň üç gün, ýagny 29-31-nji maý aralygynda Türkmenistanda galmagyna garaşylýar.
Eýsem, Türkiýäniň prezidenti Abdullah Gülüň Türkmenistana edil häzirki günlerde sapar etmeginiň sebäbi näme? Azatlyk Radiosy bu sorag bilen gyzyklanyp, Türkiýäniň Ankara şäherindäki Gazi uniwersitetiniň Halkara gatnaşyklary bölüminiň professory Mehmet Seýfettin Erol bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Professor Mehmet Seýfettin Erol, Türkiýäniň prezidenti Abdullah Gül üç günlük resmi sapar bilen Türkmenistana barýar. Üç gün köp wagt, prezident Abdullah Gülüň Türkmenistana edil häzirki günlerde sapar etmeginiň sebäbi näme?
Prof. Erol: Türkiýäniň prezidenti Abdullah Gülüň Türkmenistana üç günlük sapary Türkiýäniň Türkmenistana garaýşy we oňa berýän ähmiýeti bilen bagly. Esasy belläp geçmeli zadymyz, prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň häkimýet başyna gelmegi bilen Türkiýe bilen Türkmenistanyň arasyndaky gatnaşyklarda strategik hyzmatdaşlyk döwrüniň başlanandygyny bilýäris.
Biz Türkmenistan bilen Türkiýäniň gatnaşyklaryna Türkiýäniň daşary syýasatyny göz öňünde tutup seredenimizde, ilkinji belläp geçmeli zadymyz Türkmenistanyň sebitde alyp barýan energetika syýasatydyr. Şeýle-de Hazar deňzi arkaly durmuşa geçirilmäge synanyşylýan proýektlerdir.
Ikinjiden hem, 2014-nji ýyldan soň Owganystandan halkara goşunlarynyň çykmagy bilen, sebitde howpsuzlyk taýdan täze bir döwrüň başlajagy barada soraglar bar. Şübhesiz, şol proses beýleki ýurtlar bilen birlikde Türkmenistana hem öz täsirini ýetirer. Şol sebäpden hem Türkmenistanyň sebitdäki howpsuzlygy we durnuklylygy Türkiýe üçin örän wajypdyr.
Üçünji mesele hem, Ýakyn-Gündogarda bolup geçýän ýagdaýlaryň ýuwaş-ýuwaşdan Eýrana tarap hem ýaýrap başlamagy bilen baglydyr. Şeýlelikde Eýranda bolup geçäýjek bir täzelik iň bärkisi, Türkiýe ýaly, Türkmenistana hem öz täsirini ýetirer.
Häzirlikçe munuň çaklamadygyna garamazdan, Orta-Gündogarda çaltlyk bilen üýtgeýän gün tertibi we Eýranyň Siriýany gyzyl çyzyk diýip yglan etmegi örän wajypdyr. Siriýa garşy harby çäre görlen halatynda Eýranyň hem bu ýagdaýa goşulmaga ahmal.
Ýene-de belläp geçmeli zadymyz, Orsýetiň bu sebitde çaltlyk bilen ornaşyp barmagydyr. Şeýlelikde Orsýetiň täsiriniň artmagy Türkmenistan hem-de onuň daşary syýasaty, hat-da has uzak möhletde alanyňda, onuň garaşsyzlyk statusy barada hem käbir howatyrlanmalary döredýär.
Azatlyk Radiosy: Professor Seýfettin, bu bolmagy mümkin diýýän täsirleriňiziň öňüni almak üçin Türkiýe Türkmenistana nähili goldaw berip biler?
Prof. Erol: Ilki bilen Türkmenistanyň Bitaraplyk ýagdaýyny nygtap geçmeli. Ýöne häzirki şertlerde Türkmenistanyň Bitaraplyk statusy, onuň howpsuzlygyny kepillendirmeýär. Şeýle ýagdaýda Türkmenistanyň sebitde goranyş taýdan güýçlendirilmegi zerurdyr. Munuň üçin hem Türkiýe Türkmenistana takyk goldaw bermeli bolar.
Meniň pikirimçe, jenap Gülüň Aşgabada üç günlük sapary hem Türkiýäniň Türkmenistana bolan köptaraplaýyn gyzyklanmasyny görkezýär.
Şeýle-de soňky bir-iki ýylyň dowamynda Türkiýe bilen Türkmenistanyň gatnaşyklarynda käbir üýtgeşiklikler bolup geçdi. Bu üýtgeşiklikler hem Türkiýe bilen Türkmenistan döwletleriniň arasynda käbir problemalaryň dörändigi barada gürrüňleriň peýda bolmagyna sebäp bolupdy.
Şeýlelikde bu sapar bir-iki ýyl mundan ozal gün tertibinde bolan meseleleriň indi ähmiýetiniň ýokdugyny we Türkiýe bilen Türkmenistanyň gatnaşyklarynda täze bir döwrüň başlanjakdygy bilen hem alamatlandyrylyp bilner.
Azatlyk Radiosy: Professor Seýfettin, bu siziň agzaýan problemalaryňyz nämelerden ybarat?
Prof. Erol: Ýagny, birnäçe ýyl öň, "Arap baharynyň" hem täsiri bilen, soňky bir-iki ýylyň dowamynda sebitde türk kompaniýalary bilen baglanyşykly käbir problemalar bolupdy. Ýöne jenap Gülüň şol döwürlerde Türkmenistana eden saparynda hem şu meseleler ara alnyp maslahatlaşylypdy we ikitaraplaýyn gepleşikler netijesinde kompaniýalar işlerini dowam etdirdiler.
Şeýlelikde-de bir-iki ýyl mundan ozalky problemalar öz güýjüni ýitirdi we jenap Gülüň Türkmenistana edýän bu sapary hem şonuň netijesidir.


text:
Türkmenistan döwleti öz gumanitar kömegini yzygiderli teklip edýär we amala aşyrýar. Ýakynda Türkmenistandan Owganystana nobatdaky ynsanperwer kömegi iberildi. Resmi maglumatlara görä, Türkmenistanyň döwlet baştutanynyň görkezmesi bilen awgust aýynyň aýagynda Owganystan yslam respublikasyna bir müň tonna un aşyryldy.
Şeýle hem geçen aýyň ahyrynda geçirilen Ministrler Kabinetiniň mejlisinde Türkmenistanyň halkynyň adyndan Pakistanyň halkyna gyssagly ynsanperwer kömegini bermek barada karar kabul edildi. Mejlisde Türkmenistan tarapyndan Pakistana 40 tonna ýüküň iberiljekdigi aýdyldy. Iberilýän ýüküň düzüminde esasan, arassa agyz suwy, goýaldylan süýt, çagalar iýmiti, derman serişdeleri görkezildi.
Ýakynda “Charities Aid Foundation” garaşsyz gumanitar toparynyň “Gallup” agentliginiň öwrenmeleri esasynda çap eden hasabatynda
14-nji orunda ýerleşdirilen Türkmenistanyň GDA giňişliginde we Merkezi Aziýada eli açyklygy boýunça birinji ýerde durýanlygy habar berildi. Emma hasabatda Türkmenistana berlen baha döwletiň däl-de, ynsanperwer kömek bermek boýunça raýatlaryň taýýarlyk derejesine degişli boldy. Raýatlar kömege taýýar
“Gallup” agentliginiň dünýäniň 153 ýurdunda geçiren pikir soralyşygy netijesinde düzülen sanawyň ilkinji bäşligine Awstraliýa, Täze Zelandiýa, Kanada, Irlandiýa we Şweýsariýa girýär. Bu ýurtlaryň raýatlary ynsanperwerlik fondlaryna iň köp möçberde pul geçirýänligi bilen tapawutlanýarlar. Emma olaryň arasynda puldan başga öz wagtyny sarp edip, kömege mätäç adamlara iş bilen ýardam bermäge taýýarlyk bildirenleriň 40%-den aşmanlygy bellendi.
Şol bir wagtda-da, maglumata görä, Türkmenistanyň raýatlary pul kömegi bilen däl-de, el kömegini bermäge-de taýýarlygy bilen tapawutlandy. Pikir soralyşygyna gatnaşanlaryň 61%-i kömege mydama taýýardygyny mälim etdi, bu bolsa öz wagtyny sarp etmäge taýýarlyk boýunça dünýä ýurtlarynyň arasynda iň uly görkeziji bolup durýar. “Gallup” agentliginiň öwrenmeleri 500 we 2000 adamynyň arasynda geçirilen pikir soralyşyga esaslanýar.
Şol bir wagtda-da Türkmenistanyň problemalaryna degişli halkara hasabatlar döwlete garaşly türkmen habar beriş serişdelerinde çap edilmeýär. Ýurduň öz içinde Türkmenistan barada halkara derejesinde peýda bolýan diňe pozitiw maglumatlary ýaýratmak arkaly Türkmenistanyň ozalky hem häzirki ýolbaşçylary halkara arenasynda öz abraýlarynyň bardygyny görkezmek isleýärler diýip, synçylar belleýärler.
Synçylaryň pikiriçe, türkmen ýolbaşçylary, şeýdip, öz syýasatlarynyň dogrudygyny halkyň aňyna ornaşdyrmak isleýärler. “Repressiw döwletlere mahsus propaganda usullaryny yzygiderli ulanyp gelýän türkmen hökümeti ýapyk ýurduň içinde saklanýan we garaşsyz maglumat almakdan mahrum halkyň öňünde öz abraýlaryny güýçlendirmek isleýärler” diýip, türkmen žurnalisti Batyr Muhammedow hem aýdýar.Syýasat ýapyk
Emma, türkmenistanly synçy Döwletmyrat Ýazgulyýewiň sözlerine görä, ýurduň içindäki kemçilikleri öz gözi bilen görýän we şol kynçylyklary başdan geçirýän jemgyýet, tankyda ýol bermän, öňe sürülýän öwgüleriň propaganda maksadyna doly göz ýetirýär.
Döwletmyrat Ýazgulyýew ýurtda reformalar yglan edilip, käbir çäreleriň amala aşyrylýanlygyna garamazdan, syýasy we sosial-ykdysady ýagdaýyň öňki ýaly agyrlygyna galýanlygyny bellemek bilen, Nyýazowyň syýasy mirasyndan doly el çekmegiň ýurdy özgertmek üçin zerur çykalga bolup biljekdigini nygtaýar.
Halkara synçylary hem Türkmenistanyň repressiw içerki syýasatynyň kemçilikleriniň halkara derejesinde hemmä mälimdigini we soňky döwürde Türkmenistan bilen gatnaşyklaryny ösdürýän demokratik döwletleriň türkmen režimini açyk tankyt etmekden saklanmaly däldigini belleýärler.
Amnesty International guramasynyň wekili Andrea Şprasse Kamaniniň Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde aýtmagyna görä, hususan-da, Ýewropa Bileleşiginiň resmileri Türkmenistanyň repressiw syýasatyny açyk tankyt etmeseler-de, türkmen režimi barada örän tankydy pikirde we muny adam hukuklaryny goraýjylar bilen duşuşyklarynda açyk mälim edýärler.
Ýaňy-ýakynda Aşgabatda ÝB-niň we Türkmenistanyň resmileriniň arasynda duşuşyklar geçirildi. Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa ýurtlary üçin monitoring programmasynyň regional koordinatory Braýan Morganyň Türkmenistana saparynyň dowamynda, 7-nji sentýabrda, “Adam hukuklarynyň goralmagyna ýardam bermekde Türkmenistanyň mümkinçiliklerini berkitmek” boýunça taraplaryň arasynda alnyp barylýan özara proýektiň gidişi maslahat edildi.


text:
Türkmenistanyň Durnuklaşdyryş gaznasyndan kiçi we orta telekeçiligi maliýe taýdan goldamak üçin 100 million dollardan gowrak serişde goýberilýär.
Prezident G.Berdimuhamedow bu baradaky karara anna güni geçiren hökümet maslahatynda gol çekdi.
Kararda aýdylmagyna görä, Durnuklaşdyryş gaznasyndan Türkmenistanyň Döwlet ösüş bankyna geçirilýän 300 million manat «Rysgal» paýdarlar täjirçilik bankyna göterimsiz, on ýyl möhlet bilen karz berler.
«Rysgal» paýdarlar täjirçilik bankyna, Türkmenistanyň Senagatçylyr we telekeçiler birleşmesiniň agzalaryna maldarçylygy, guşçulygy ösdürmek, azyk we senagat önümlerini öndürmek we gaýtadan işlemek baradaky taslamalary maliýeleşdirmek üçin, bu serişdäni ýylda bir göterimden ýokary bolmadyk şertde karz bermäge ygtyýar berilýär.


text:
Eýranyň BMG-däki ilçisi Mohammad Khazaee 27-nji iýunda Nýu-Ýorkda eden çykyşynda Siriýadaky zorlukda daşary ýurtlulary aýyplap, oňa Eýranyň hiç hili dahylynyň ýokdugyny aýtdy. Şeýle hem ol Eýranyň Siriýadaky ýagdaýy kadalaşdyrmaga araçy hökmünde gatnaşmaga taýýardygyny bildirdi.
“Eýran Yslam Respublikasynyň regionda oýnaýan konstruktiw roly baradaky örän möhüm fakty hiç kim äsgermezlik edip bilmez. Şeýle-de bolsa käbir güýçler Eýranyň täsirinden hem konstruktiw rolundan peýdalanmak islemeseler, bu olaryň öz problemasy” diýip, Khazaee aýtdy. “Bu ýagdaý bolsa hakykatyň inkär edilmeginiň ýene bir alamatydyr. Meniň pikirimçe, Siriýadaky krizisden çykalgany diňe hemme taraplaryň, hususan-da regiondaky möhüm oýunçylaryň hyzmatdaşlygy esasynda tapyp bolar”.
BMG-niň we Arap Ligasynyň Siriýa boýunça ýörite wekili Kofi Annan Siriýadaky wakalar boýunça şu hepdäniň şenbe güni Ženewada gyssagly sammitiň geçiriljekdigini mälim edeninden soň, Eýranyň BMG-däki ilçisi çykyş edip, öz nägileligini bildirdi.
Eýran çagyrylmady
Ýakynda Kofi Annan 30-njy iýunda Siriýa barada Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşiniň hemişelik bäş agzasynyň we Siriýanyň goňşulary bolan Türkiýanyň, Yragyň, Kuweýtiň hem Kataryň gatnaşmagynda Brýusselde maslahatyň geçiriljekdigini yglan etdi. Ýöne ol Siriýanyň goňşularynyň hatarynda Eýrany agzamady.
Eýranyň BMG-däki ilçisi, bu maslahata Eýrany çagyrman, Günbataryň Siriýany äsgermezlik edýändigini öňe sürdi.
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillary Klinton Ženewadaky duşuşygyň Siriýa meselesinde “öwrülişik pursaty” boljakdygyna ynam bildirdi. Ol syýasy özgertmeleri öz içine alýan Kofi Annanyň täze planynyň Başar al-Assada edilýän basyşy artdyrmagynyň mümkindigini belledi.
Siriýada bolsa zorluklar dowam edýar. Çarşenbe güni Damaskyň golaýynda hökümete degişli telewideniýäniň binasyna edilen hüjümiň netijesinde 7 adamyň öldürilendigi habar berildi.
Siriýanyň maglumatlar ministri Orman al-Zubi bu hüjüm bilen bagly eden çykyşynda şeýle diýdi: “Olar siriýaly žurnalistleri hem raýatlary öldürip, hakyky gyrgynçylyga ýol berdiler. Şeýle hem olar howpsuzlyk işgärlerini hem girelgedäki işgärleri öldürdiler”.
Ak Tam hem bu hüjümi ýazgardy.
Iki tarap hem aýyplanýar
Düýbi Londonda ýerleşýän Siriýadaky ynsan hukuklaryna gözegçilik edýän toparyň beren maglumatlarynda 27-nji iýunda tutuş Siriýa boýunça 150 çemesi adamyň heläk bolandygy aýdylýar.
BMG-niň Adam hukuklary boýunça Geňeşinde Siriýadaky hökümet goşunlary bilen bir hatarada gozgalaňçylar hem adam hukuklaryny bozmakda aýyplandylar.
Geçen hepde Damaska ýaşyryn sapar eden bu Geňeşiň baş derňewçisi Paulo Pinheiro özleriniň derňewiniň netijesinde asuda ilatyň öldürilmegine hökümet goşunlarynyň hem hökümeti goldaýan ýaragly toparlaryň dahylynyň bardygynyň anyklanandygyny aýtdy.
Şol bir wagtda-da Paulo Pinheiro oppozisiýanyň güýçlerini hökümet goşunynyň esgerlerini hem hökümeti goldaýar diýlip güman edilýän adamlary gynamakda hem öldürmekde aýyplady.
Nýu-Ýorkda ýerleşýän adam hukuklary boýunça halkara Human Rights Watch guramasy Siriýanyň häkimiýetlerini Iordaniýa hem beýleki goňşy ýurtlara gaçýan adamlary “parh etmezden oka tutmagy” bes etmäge çagyrdy.


text:
Russiýanyň 300 çemesi ýük maşyndan ybarat ynsanperwer kömegi Ukrainanyň serhedine golaýlaşýar. Bu çäre Russiýanyň ynsanperwer kömeginiň Ukraina goýberilmejekdigi barada Kiýewiň eden duýduryşlaryna garamazdan amala aşyrylýar.
Ukrainanyň premýer-ministri Arseniý Ýatsenýuk 13-nji awgustda Russiýanyň “bihaýalygyny” ýazgardy we Kiýewiň diňe Halkara gyzyl haç guramasy tarapyndan ediljek ynsanperwer kömegi kabul etjekdigini aýtdy.
Içeri işler ministri Arsen Awakow özüniň Facebook sosial ulgamyndaky sahypasynda: “Putiniň hiç bir kerweni Harkow regionyndan geçirilmez. Utançsyz agressor tarapyndan amala aşyrylýan öjükdirme biziň territoriýamyzda kabul edilmeýär” diýdi.
Russiýa bolsa, kerweniň ýola düşmegi Kiýew tarapyndan kabul edildi we ol Ukrainanyň serhedinden geçensoň, Halkara gyzyl haç guramasynyň garamagynda hereket etjekdigini aýdýar.
Halkara gyzyl haj guramasy Orsýetiň ýük maşynlaryna nämäniň ýüklenendigi dogrusynda goşmaça maglumatyň gerekdigini aýdýar.
Ukrainanyň we Günbataryň resmileri Orsýetiň ynsanperwer kömegini eltmek mümkinçiliginden Ukrainanyň gündogaryna öz goşunlaryny ibermek üçin peýdalanyp biljegine aladalanýarlar.


text:
Alymlar MAOA diýlip atlandyrylýan geniň aýratyn bir görnüşiniň DNK sistemasynda bolmagynyň adamynyň ýaşlykda antisosial, ýagny bidüzgün hereketlere baş goşmagynyň töwekgelçiligini artdyrýandygyny anykladylar.
“British Journal of Psychiatry” neşiriniň maglumatyna görä, şeýle geniň bolmagy adamyň uruşmak, kiçi jenaýatçylyklara baş goşmak, özüni agressiw alyp barmak ýaly hereketlere has köp ýykgyn etmegine ýol açýar.
Adamynyň antisosial häsiýetli bolmagynyň töwekgelçiligini artdyrýan geniň aýratyn görnüşi bolan MAOA barlaglara gatnaşan adamlaryň 30%-de tapylypdyr.
Ylmy barlaglaryň awtorlarynyň bellemegine görä, olaryň barlaglarynda gelnen netijeler aýratynlykda ne genetikanyň, ne-de sosial-durmuş şertleriniň adamynyň häsiýetine, onuň özüni alyp barşyna jogapkärdigini görkezýär.
Çagalykda zorluk görmegiň täsiri
Barlaglara gatnaşan 327 erkek adamynyň arasynda köpüsiniň ýaşlykda rehimsiz daralmalara sezewar bolandygy bellenýär.
Barlaglaryň netijesinde mälim edilişine görä, zorluga sezewar bolan çaglar ulalanda ýaşlygy rahat şertlerde geçenlere garanda agressiwlik görkezmäge has meýilli bolýarlar.


text:
Türkiýe Germaniýanyň Osman imperiýasynda ermenileriň gyrylmagyny “genosid” hökmünde ykrar edýän rezolýusiýany kabul etmegine garşy duýduryş edip, 31-nji maýda çykyş etdi.
Şu hepdede Germaniýanyň Bundestagynda bu barada ses berişligiň geçirilmegine garaşylýar.
1915-nji we 1917-nji ýyllarda 1.5 million ermeniniň osman türkleri tarapyndan gyrylmagyna köp taryhçylar 20-nji asyryň ilkinji genosidi hökmünde seredýärler.
20-den gowrak ýurt ony genosid hökmünde ykrar etdi. Germaniýa ykrar etmedi, emmä häkimiýet başyndaky koalisiýa bu barada rezolýusiýany teklip etdi.
Türkiýe Germaniýa bilen gatnaşyklarynyň çylşyrymly pursadyna gabat gelen bu ädime garşylyk bildirdi.
Germaniýa we Ýewropa Bileleşigi Ankaranyň Türkiýäniň üstünden Ýewropa Bileleşigine geçýän bosgunlar akymyny saklamak boýunça geçen ýylda gelnen ylalaşyga hormat goýmagyny isleýärler.
Şol bir wagtda-da Germaniýanyň üç million adamdan ybarat uly etnik türk topary çärä garşy çykyş edýär.
“Germaniýa Türkiýe bilen gatnaşyklary babatynda seresaply bolmalydyr” diýip Türkiýäniň premýer-ministriniň orunbasary Numan Kurtulmus aýtdy.


text:
BMG-niň Çagalar fondy - ÝUNISEF Aşgabatda nobatdaky seminaryny geçirdi. Şu sapar bu çäre ösüşinde kemçiligi bolan çagalara ýardam bermek meselesine bagyşlanyp, Türkmenistanyň saglygy saklaýyş ulgamynyň işgärlerine şeýle çagalara kömek bermek işine has ir girişmegiň usullary barada maglumat berildi.
BMG-niň Çagalar fondy Türkmenistanda geçirýän soňky seminarlaryny BMG-niň Maýyplaryň hukuklaryny goramak boýunça 2006-njy ýylda kabul eden Konwensiýasynyň çäginde geçirilýändigini habar berdi.
Bu Konwensiýa we maýyplaryň hak-hukuklaryny goramak boýunça Türkmenistanda edilýän işler bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosynyň Moskwadaky habarçysy Gözel Hudaýberdiýewa BMG-niň Çagalar fondunyň Aşgabatdaky edarasynyň jemgyýetçilik aragatnaşyklary boýunça wekili Gülälek Soltanowa bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: BMG-niň bu Konwensiýasy we oňa Türkmenistanyň gatnaşygy barada gürrüň beräýseňiz.
Gülälek Soltanowa: BMG-niň bu Konwensiýasy maýyp adamlaryň hak-hukuklarynyň goralmagyna gönükdirilýär. Türkmenistan oňa 2008-nji ýylda goşulyp, Merkezi Aziýa döwletlerinden ilkinji bolup, gol çekdi. Şunuň çäginde biz Türkmenistandaky çäreleri geçirdik.
Azatlyk Radiosy: Soňky döwürde nähili çäreler geçirildi?
Gülälek Soltanowa: Türkmenistanyň adam hukuklaryna degişli halkara borçlaryny ýerine ýetirmek boýunça pudagara komissiýasynyň işçi topary üçin seminar geçirildi. Awgustyň ortalarynda geçirilen bu seminarda Türkmenistana gelen halkara konsultant BMG-niň Maýyplaryň hak-hukuklaryny goramak boýunça Konwensiýasynyň prinsiplerini ýerine ýetirmegiň ýollary barada düşündiriş berdi. Düşündirişler hem milli kanunlaryň mazmunyna hem-de olary berjaý etmegiň mümkinçiliklerine degişli boldy.
Azatlyk Radiosy: Ýakyn günlerde Aşgabatda çagalara degişli seminaryň hem geçirilenligi habar berildi. Bu çäre nämeden ybarat boldy?
Gülälek Soltanowa: Yaňy-ýakynda saglygy saklaýyş pudagynyň işgärleri üçin seminar öz işini tamamlady. Medisina Uniwersiteti, Medisina kolleji, Türkmenistanyň Saglygy saklaýyş we derman senagaty ministrliginiň “Enäniň we caganyň saglyk merkezi” üçin geçirilen bu seminarda sosial pediatriýa degişli meselelere garaldy. Maýyp cagalara ýardam bermek we bu işe has öňünden girişmek üçin gulluklaryň döredilmegine degişli meseleler gozgaldy. Çagalaryň ösüşindäki şikesleri mümkin boldugyndan has öňünden anyklamak boýunça gulluklary Türkmenistanda nädip doredip bolar diýen sowal orta atyldy.
Azatlyk Radiosy: Diýmek, maýyp çagalara ýardam bermek boýunça gulluk Türkmenistanda şu günki güne çenli ýok, şeýlemi?
Gülälek Soltanowa: Men ýurduň saglygy saklaýyş sistemasynyň gurluşyna belet däl. Sistemanyň içinde bu ugurdan gulluklaryň bar bolmagy mümkin, emma ýurtda problema gönükdirilen özbaşdak bir gulluk, bilşime görä, ýok.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda maýyplyk we çagalaryň maýyplygyna degişli mesele barada habar berilmän gelýär. Bu problema Türkmenistanda näderejede ýiti durýar?
Gülälek Soltanowa: Maýyp çagalaryň hukuklaryna degişli mesele boýunça işleşmek biziň programmalarymyzda öňden göz öňünde tutulan bolsa-da, biz bu meselä 2010-njy ýylda Türkmenistan boýunça işläp başlan täze programmamyz esasynda has içgin girişip başladyk. Häzir biziň Türkmenistanda alyp barýan ähli programmalarymyzda maýyp çagalaryň deňhukukly bolmagyny üpjün etmeklik esasy maksatlarymyzyň biri. Olaryň bilim prosesine goşulmagyny, saglyk hyzmatlaryndan peýdalanmagyny we sosial taýdan goralmagyny üpjün etmek göz öňünde tutulýar. Beýleki ýurtlarda bolşy ýaly, gynansak-da, Türkmenistanda-da maýyplyk problemasy ýiti durýar. Çözülmeli meseleler bar.
Azatlyk Radiosy: Ol nähili meseleler?
Gülälek Soltanowa: ÝUNISEF türkmen hökümetine ýurduň kanunlaryna gaýtadan garamaga ýardam berýär. Häzirki wagtda milli kanunlaryň maýyplara degişli halkara kanunlaryna näderejede gabat gelýänligine syn edilýär.
Azatlyk Radiosy: Edýän işiňiz esasan ýurduň kanunlaryny halkara standartlaryna gabat getirmeklige gönükdirilýär, şeýlemi?
Gülälek Soltanowa: Alyp barýan işimiz hem kanun binýadyny berkitmeklige hem-de ýurduň saglygy saklaýyş, bilim we sosial goragy pudaklarynda spesialistleriň mümkinçiliklerini ýokarlandyrmaklyga gönükdirilýär. Biz işi nädip gowulandyryp boljagy, nädip netije we öňegidişlik gazanyp boljagy bilen gyzyklanýarys. Biz şeyle-de maglumat bermek boýunça hem iş alyp barýarys. Biz Türkmenistanyň Medeniýet we teleradioýaýlymlar ministrligi bilen işleşip, ilatyň, çagalaryň BMG-niň Konwensiýasy barada habarly bolmagy üçin tagalla edýäris.