text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow paýtagtyň Arçabil şaýolunyň ugrunda Mejlisler merkeziniň açylyş dabarasyna gatnaşdy. Bu ajaýyp bina tutýan çägi we gurluşyk jähetden çözgüdi boýunça beýlekilerden özboluşly tapawutlanýar.
Açylyş dabaralaryndan soň, milletiň Lideriniň gatnaşmagynda Mejlisler merkeziniň giň sahnasynda ýurdumyzyň we dünýäniň meşhur opera aýdymçylarynyň gatnaşmaklarynda uly konsert boldy.
Ýurdumyzyň nurana keşbine täze röwüş berýän bu Mejlisler merkeziniň ajaýyp binasy milli arhitektura-binagärlik sungatynyň asylly ýörelgelerini we dünýä tejribesiniň iň oňat nusgalaryny özünde jemleýär.
Mejlisler merkeziniň binasy gojaman Köpetdagyň beýiklikleri bilen bäsleşýär. Ini 179 metre uzaýan, beýikligi 51,5 metrden gowrak bu merkeziň depesinde gümmezleriň bäşisi ýerleşdirilipdir. Gümmezleriň ýurduň welaýatlarynyň sany bilen gabat gelmeginiň many-mazmunynda ýurduň bitewüliginiň hem-de halkyň agzybirliginiň alamatlary duýulýar. Baş gümmeziň beýikligi 10 metre barabar bolup, diametri 23 metrdir. Gümmeziň depe jygasynyň beýikligi 8 metre barabardyr. Beýleki gümmezleriň diametri we beýiklik ölçegleri baş gümmeziňkiden kiçidir. Töweregi abadanlaşdyrylan binanyň ýanynda awtomobilleriň 120-siniň hem-de Prezident kortežiniň awtoulaglaryny ýerleşdirer ýaly ýörite duralga gurlupdyr.
Köp ugurly, hususan-da, teatr we konsert zalyndan ybarat 3 müň orunlyk tomaşaça niýetlenen uly zal tehniki enjamlar arkaly sesi güýçlendirmäge we peseltmäge mümkinçilik berýär. Simfoniki konsert gurnalanda sahnada orkestr çaňňalagy gurnalýar. Bu bolsa görnüşli çykyşlar üçin zalyň ses aýratynlyklaryny iň amatly ýagdaýlara geçirmäge, ýagny ajaýyp akustikany döretmäge ýardam berýär.
Zal, esasan, parterden we balkondan ybaratdyr. Parterde 1500 tomaşaçy ýerleşip bilýär. Balkonlaryň 2-sinde bolsa ýenede şonça tomaşaçy ýerleşip bilýär. Zalyň giňligi 38 metr bolup, beýikligi bolsa 20 metrdir. Parteriň we zallaryň biri-biri bilen berk sazlaşykda gurulmagy simfoniki konsertlerde hem-de sesi güýçlendirilen operalarda, oýunlarda oňat akustikany almaga mümkinçilik berýär.
Zal bir gatdan ybarat bolup, balkonlaryň 2-sini özünde jemleýär. Sahnanyň gapdalynda orkestr çukur ýerleşýär. Binada artistler, sazandalar, tansçylar geýimlerini çalşyrar ýaly otaglar döredilipdir. Artistleriň geýinýän otaglarynyň sany 26-a ýetirilipdir. Otaglar üç topara bölünipdir, ýagny 10 sany aýratyn otag, 15 sany VIP otag hem-de drižýor üçin bir otag döredilipdir. Artistleriň ýüz keşbini grimlemek we üst-başlaryny sahnada goýulýan medeni çäräniň talaplarynda düzetmek üçin grim çalmaga niýetlenilen stollaryň 400-si goýlupdyr. Şular bilen birlikde artistleriň ygtyýarynda dynç almak we pikir alyşmak üçin niýetlenen zal hem döredilipdir.
Artistler üçin, olar sahna çykmazdan ozal taýynlanýan zallaryndan 2-si döredilipdir. Olaryň birinde tansçylaryň 200-si üçin konfigurasiýasy boýunça tapawutlanýan zal bilen birlikde, orkestriň sazandalarynyň 49-sy ýerleşip bilýän ýene bir zal döredilipdir. Zallarda akustika ulgamyny sazlaýan gural hem oturdylypdyr.
Dabaralara we mejlislere gatnaşýanlaryň hem-de myhmanlaryň rahatlygy üçin birinji gatda iki sany jemi 480 orunlyk kafeteriý zolagy döredilipdir. Ikinji gatda iki sany jemi 460 orunlyk kafeteriý zolagy hem göz öňünde tutulypdyr.
Mejlisler merkeziniň gurluşy barada aýdylanda, gural otaglaryndan ikisi döredilipdir. Olaryň birinden sahna görünmeýän bolsa-da, göni ýaýlymda gaýtadan ýazyp almaga mümkinçilik döredilipdir. Sinhron terjime ulgamynda goýberilýän 6 sany ýaýlym zalyň tutuş meýdanyny öz içine alýar we bir wagtda 4000 adama hyzmat edip bilýär. Signallaryň köpçülikleýin habar beriş zalynda we mobil telewideniýesiniň gural otagyna ýaýylmagyna mümkinçilik bar.
Jemläp aýdylanda, Mejlisler merkezi wekilçilikli maslahatlary, halkara forumlaryny, festiwallary häzirki zaman teatr we sahna sungatynyň talaplarynda ýokary derejede guramaga örän amatlylygy bilen tapawutlanýar.


c: text/html

text:
Şenbe güni Halkara Futbol Federasiýasy 2018-nji ýylda futbol boýunça dünýä ýaryşyny Orsýetde geçirmek barada karara geldi.
Bu gelnen karar bilen bagly ýekşenbe güni eden çykyşynda Halkara Futbol Federasiýasynyň prezidenti Sepp Blatter bu dünýä ýaryşyna taýýarlyk görmekde Orsýetiň göz öňünde tutulýan plandan bir ýyl öňde barýandygyny aýtdy.
Halkara Futbol Federasiýasynyň Orsýet bilen bilelikde gelen ylalaşygyna laýyklykda, 2018-nji ýylda futbol boýunça dünýä oýunlary Orsýetiň 11 şäherinde geçiriler.
Orsýetiň sport ministri Witaliý Mutko bu dünýä çempionatyny gurnamak üçin zerur bolan 600 milliard rubl (19.23 milliard dollar) puluň ýarsynyň döwlet býujetinden, beýleki ýarsynyň bolsa hususy inwestisiýalardan geljekdigini aýtdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Howpsuzlyk güýçleri 29-njy iýul güni agşam ermeni paýtagtynda oppozisiýa bilen bagly ýaragly adamlar tarapyndan eýelenen polisiýa stansiýasynyň golaýynda ýüzlerçe protestçi bilen çaknyşdy.
Bu wakada Azat Ýewropa we Azatlyk radiosynyň üç žurnalisti hem ýaralandy. Olara bu ýerde giň möçberli howpsuzlyk çärelerini geçirýän howpsuzlyk güýçleriniň hüjüm edendigi birbada aýdyň bolmady.
Ýerewanda howpsuzlyk güýçleri bilen polisiýa stansiýasyny eýelän ýaragly adamlary goldamaga barýan protestçileriň arasyndaky çaknyşyk barada material taýýarlaýan mahaly, Azatlyk radiosynyň Ermeni gullugynyň üç žurnalistine taýak we demir bilen ýaraglanan adamlar hüjüm etdi.
AÝ/AR-nyň prezidenti Tomas Kent bu hüjümi berk ýazgardy. "Azat Ýewropa/Azatlyk radiosy öz professional borjuny ýerine ýetirýän žurnalistlere edilen bu hüjüme örän gaharlandy» diýip, Kent aýtdy. "Biz ermeni häkimiýetleriniň hüjümçileri jogapkärçilige çekmegine we öz kanuny işini ýerine ýetirýän žurnalistleri goramagyna garaşýarys."
Ermeni gullugynyň üç žurnalistine -- Karlen Aslanian, Hovannes Movsisian we Garik Harutiunian daga hüjüm eden adamlar taýak, demir bilen ýaraglanandy we özleriniň žurnalistlere hüjüm edýändiklerinden habarlydylar.


text:
Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugy Täjigistanyň Badagşan welaýatynyň Milli Howpsuzlyk Komitetiniň uprawleniýesiniň başlygy Abdullo Nazarowyň janyna kast edilendigini habar berýär.
Täjik gullugynyň ýerli resmi çeşmelere salgylanyp berýän maglumatyna görä, general Abdullo Nazarow şenbe güni giçlik Daglyk-Badagşan Awtonomiýa oblastynyň Işkoşim raýonynda pyçaklanyp öldürilipdir.
Bu wakanyň bolan wagty onuň ýanynda Milli Howpsuzlyk Komitetiniň “Alfa” toparynyň iki sany ofiseriniň-de bolandygy habar berilýär. Emma ol ofiserleriň häzirki wagt nirededigi barada anyk maglumat alynmady.
General Abdullo Nazarow Sowet Soýuzy ýyllarynda KGB-niň agenti bolup işläpdi. Emma 1991-nji ýylda ol bir ýyl şondan öň Täjigistanyň paýtagty Duşenbede birnäçe güne çeken demonstrasiýada protestçileriň atylyp öldürilmeginde KGB-ni açyk günäkärläp çykyş edipdi.
Özüniň bu aýyplamalaryndan soň Abdullo Nazarow KGB-niň hataryndan çykarylypdy.
Oppozisiýanyň hatarynda boldy
1992-nji ýylda Abdullo Nazarow Birleşen Täjik Oppozisiýa hereketine goşulypdy. Bu hereket ýurduň yslamçy, demokratik we milletçi partiýalaryny öz içine alýardy. Ol partiýalar şol wagtlar Täjigistanyň kommunist ýolbaşçylaryna garşy çykyş edýärdiler.
1992-1997-nji ýyllarda Täjigistanda ýüze çykan graždanlyk urşy ýyllarynda Abdullo Nazarow ýurduň daşynda ýaşady. Ol şol ýyllar özüniň anyk nirede ýaşaýandygyny aýan etmändi.
1997-nji ýylda graždanlyk urşy tamamlanyp, Moskwada Täjigistanyň hökümeti bilen Birleşen Täjik Oppozisiýasy parahatçylyk ylalaşygyna gol çekenden soň, Abdullo Nazarow ýurduň howpsuzlyk gullugyna dolanyp gelipdi.
Ol şonda hökümet wezipelerine bellenilýän kadrlaryň 30 prosentini oppozisiýanyň bellemelidigi barada gelnen ylalaşyk netijesinde özüniň ozalky wezipesine dolanypdy.
Abdullo Nazarow ilki Täjigistanyň Sogd oblastynda Milli Howpsuzlyk Komitetiniň uprawleniýesiniň başlygy wezipesinde, soňra Milli Howpsuzlyk Komitetiniň başlygynyň orunbasary wezipesinde işledi.
Oňa garşy aýyplamalar
2010-njy ýylda ol ýurduň Badagşan oblastynyň Milli Howpsuzlyk Komitetiniň uprawleniýesiniň başlygy wezipesine bellenildi.
Bu wezipä bellenmeginden birnäçe aý soň Gyrgyzystanyň häkimiýetleri ony Gyrgyzystanyň ozalky prezidenti Kurmanbek Bakyýewiň garyndaşlaryna pena bermekde aýypladylar. Nazarowyň özi bu aýyplamalary ret edipdi.
Ýakynda Täjigistanyň sudy Abdullo Nazarowyň 2010-njy ýylyň awgustynda ýurduň Milli Howpsuzlyk Komitetiniň tussaghanasyndan köpsanly tussagyň gaçyp çykmagy bilen baglanyşykly waka dahyllydygyny öňe sürüpdi. Ýöne bu aýyplama boýunça oňa garşy resmi jenaýat işiniň gozgalandygy ýa gozgalmandygy belli bolman galýar.


text:
Hepdäniň ýekşenbe güni Müsürde prezidentlik saýlawlarynyň ikinji tapgyry geçiriler. Ýurtda häkmiýetler tarapyndan syýasy kararlar kabul edilip, protest çykyşlary dowam etdirilýärkä, Amerikanyň Birleşen Ştatlary Müsüriň demokratiýanyň ýolundan gitjegine garaşýanlygyny aýdýar.
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillary Klintonyň sözlerine görä, Waşington Müsüriň wagtlaýyn harby häkimiýetleriniň ýurtda demokratiýa tarap geçişi amala aşyrmagyna garaşýar. Waşingtonda eden çykyşynda Klinton “Müsüriň halkynyň talap edýän demokratik geçişinde hiç hili yza gaýdyşlygyň” bolup bilmejegini belledi.
Klintonyň sözlerine görä, ABŞ Müsüriň Ýaragly güýçleriniň Ýokary geňeşiniň halkyň öňünde öz üstüne alan borçlaryna laýyklykda, häkimiýetiň demokratik ýol bilen saýlanan graždan hökümetine doly derejede tabşyrylmagyny görmek isleýär.
ABŞ-nyň Döwlet sekretarynyň bu beýanaty ýakynda Müsüriň baş sudy ýurduň yslamçylaryň köpçüligindäki täze saýlanan parlamentini dargatmak barada karar çykaransoň peýda boldy.
Suduň karary
Sud dalaşgärleriň üçden bir bölegi bikanun saýlandy diýen karara geldi we bu kararyny syýasy partiýalaryň agzalary bolan dalaşgärleriň garaşyz dalaşgärler üçin niýetlenen orunlary eýelänligi bilen delillendirdi.
Şeýle-de sud Hosni Mubaregiň döwründe hökümete baştutanlyk eden Ahmet Şafigiň bazar güni boljak prezidentlik saýlawlaryna dalagär hökmünde gatnaşmagyna rugsat berdi. Suduň bu karary Müsürde geçen aýda kabul edilen we Mubaregiň golastynda işlän ýokary derejeli resmilere döwlet wezipelerini eýelemegi gadagan edýän kanuny ret edýär.
Protestçiler Hosni Mubaregiň döwründe hökümete baştutanlyk eden Ahmet Şafigiň portretini ýakýarlar, Kair, 14-nji iýun.
Yslamçy syýasatçylar harbylaryň ýolbaşçylygyndaky we Mubarek döwründe işlän köp resmileri öz içine alýan häkimiýetleriň bu kararyny ýazgardylar.
Suduň karary yglan edilenson, birnäçe ýüz adam Tahrir meýdançasynda ýygnanyp, karary tankyt edip, öňki premýer-ministr Ahmet Şafige garşy protest aksiýasyny geçirdi.
Saýlawlaryň ikinji tapgyry
Ýekşenbe güni geçiriljek saýlawlarda Şafige bäsdeş boljak “Musulman doganlygy” hereketiniň dalaşgäri Muhammet Morsi suduň kararyndan nägiledigini mälim etdi, emma ony kabul edýänligini aýtdy.
“Musulman doganlar” hereketi geçen ýylyň noýabr aýy we şu ýylyň ýanwar aýy arasynda düzülen parlamentdäki orunlaryň çak bilen ýarpysyny eýeledi.
Hillary Klintonyň sözlerine görä, Waşington Müsürde bazar güni geçiriljek ikinji tapgyr saýlawlaryň “parahatçylykly we adalatly” ýagdaýda geçiriljegine ynam bildirýär.
Suduň karary yglan edilensoň, Ahmet Şafik köpçüligiň öňünde çykyş etdi. Habar serişdeleriniň köpüsi onuň öz ýeňşini baýram edenligini habar berdiler.
Hepdäniň çarşenbe güni Kairiň köçelerinden harby transport ulaglary geçirildi, aýdym-saz çalyndy, esgerler ýekşenbe güni geçiriljek saýlawlarda raýatlary ses bermäge ündeýän listowka-bildirişleri paýladylar.
Suduň kararynyň öňüsyrasynda harbylaryň ýolbaşçylygyndaky hökümet howpsuzlyk güýçleriniň ýurduň raýatlaryny dürli sebäplere görä, şol sanda köçe hereketine pägelçilik döredenligi we ykdysadyýet bilen bagly sebäplere görä tussag etmäge rugsat berýän karar çykardy.


text:
Adam hukuklaryna gözegçilik edýän Human Rigths Watch guramasy Ukrainanyň armiýasyny “urşuň kanunlaryny” bozmakda aýyplady. Gurama ukrain harbylarynyň ýurduň gündogarynda separatistleriň gözegçiligindäki sebitlerde kasseta ok-därilerini ulanandygyny aýdýar.
Düýbi Nýu-Ýorkda ýerleşýän bu guramanyň 20-nji oktýabrda ýaýradan maglumatynda “ýagdaýlaryň bu ýaraglary hökümete garşy separatistleriň hem ulanan bolmagynyň mümkindigini görkezýändigi” nygtalýar. Human Rigths Watch kasseta ok-därilerini ulanmagyň “uruş jenaýaty hökmünde häsiýetlendirilip bilinjekdigini” duýdurdy.
Human Rigths Watch guramasynyň ýokary derejeli derňewçisi Ole Solwang “Gündogar Ukrainada bir hepdä golaý geçirilen derňewleriň netijesinde kasseta ok-därileriniň giň gerimde ulanylandygynyň üsti açyldy” diýip, maglumat berdi.
Ol: “Biziň delillerimize görä, ukrain armiýasy bu hüjümleriň azyndan birnäçesine jogapkärdir. Human Rigths Watch guramasy bu hüjümlerde parahat ilatyň arasyndan azyndan alty adamyň öldürilendigini we onlarçasynyň ýarlanandygyny äşgär etdi” diýdi.
Konflikt
Bu aýyplamalar ukrain armiýasynyň ýurduň gündogaryndaky sebitlerde kontrollygy saklmak ugrunda alyp barýan kampaniýasyna başlany bäri, olara garşy gönükdirilen iň ýiti aýyplama boldy.
AFP habar gullugy ukrainanyň Goranmak ministrliginiň metbugat wekili Bogdan Senykyň bu aýyplamalary inkär edip, olary “esassyz” diýip atlandyrýan sözlerini getirdi.
Ok atyşygy bes etmek boýunça 5-nji sentýabrda baglaşylan ylalaşyga garamazdan, ýedi aý bäri dowam edýän bu konfliktde 4 müňe golaý adam öldi.
Kasseta ok-därileri diýip, ýarylan mahaly ençeme, hatda ýüzlerçe bölege bölünip ýaýraýan partladyjylara aýdylýar. Olar tä biri üstünden barýança hem ýeriň ýüzünde saklanyp bilýär.
Human Rigths Watch guramasynyň berýän maglumatyna laýyklykda, şeýle parladyjylar gündogar Ukrainadaky “ilatly punktlaryň azyndan 10 sanysynda” ulanylypdyr.
Ukraina 2008-nji ýyldaky Kasseta ok-därileri boýunça konwensiýa gol goýan ýüzlerçe beýleki ýurtlaryň arasyna girmeýär.


text:
Germaniýanyň Syýasy partiýalar barada 1967-nji ýylda kabul edilen aktynda syýasy partiýalaryň azat demokratik gurluşyň aýrylmaz bir bölegidigi aýdylýar.
Bu ýurtda syýasy partiýalaryň bolmagy Konstitusiýa esasynda talap edilýär. Olar, ýagny syýasy partiýalar, adamlaryň syýasy erk-islegleriniň formalaşmagyna erkin we dowamly gatnaşmak bilen, Baş kanun esasynda kepillendirilen we özlerinden talap edilýän jemgyýetçilik funksiýasyny ýerine ýetirýärler.
«Syýasy partiýalar jemgyýetçilik durmuşynyň ähli ugurlarynda halkyň syýasy erk-isleginiň formalaşmagyna, hususanda jemgyýetçilik pikiriniň döremegine, raýat bilim-düşünjesiniň giňemegine, raýatlaryň syýasy işlere aktiw gatnaşmagyna, jemgyýetçilik jogapkärçiligini öz üstüne almaga ukyply raýatlaryň tälim-terbiýesine, ilatyň saýlawlara işjeň gatnaşmaklaryna goltgy bermeli» diýip, Germaniýanyň «Syýasy partiýalar baradaky aktynda» aýdylýar.
Şeýle-de bu kanunda syýasy partiýalaryň maksatlarynyň syýasy programmalarynda görkezilmelidigi we öz serişdelerini ulanmalydygy nygtalýar.
SSSR-den soňky syýasy erkinlik
Mälim bolşy ýaly, ozalky sowet respublikalarynda, şol sanda Orsýetde we Gazagystanda köppartiýalylyk SSSR daraganyndan soň döredi.
Orsýet Federasiýasynyň «Syýasy partiýalar hakyndaky kanunynda» (bu kanun Döwlet Dumasy tarapyndan 2001-nji ýylyň 21-nji iýunynda kabul edildi we şol ýylyň 29-njy iýunynda Federasiýa Geňeşi tarapyndan tassyklanyldy) syýasy partiýalaryň erkin, döwlet guramalaryndan we wezipeli adamlardan rugsat almazdan döredilýändigi aýdylýar.
Kanunyň 11-nji maddasynda aýdylmagyna görä, syýasy partiýalar syýasy partiýanyň uçreditel, dörediji gurultaýynda döredilip bilner. Dörediji gurultaý syýasy partiýany döretmek hakynda karar kabul edeninden soň, ol döredilen hasaplanýar.
Syýasy partiýa döredilen gününden başlap, syýasy partiýanyň regional bölümlerini döretmek, onuň döwletiň ýuridiki guramalarynyň bitewi döwlet sanawyna girizilmegi üçin zerur bolan dokumentleri toplamak bilen bagly guramaçylyk, maglumat-wagyz işlerine başlaýar.
Orsýet Federasiýasynyň «Syýasy partiýalar baradaky kanunyna» 2012-nji ýylda girizilen goşmaçalar we düzedişler esasynda, şu kanunyň 23-nji maddasynyň 6-njy bölegine gärä, syýasy partiýalaryň agzalary, talap boýunça, 500-den az bolmaly däl.
Post-sowet giňişliginde syýasy partiýalaryň döremegine päsgel ýa böwet bolýan zatlaryň biri hem partiýalaryň döwlet tarapyndan hasaba alynmagy bilen bagly hasaplanýar.
Hasaba alyş meselesi
Orsýetiň «Syýasy partiýalar hakyndaky kanunynyň» 15-nji maddasy şe meselä bagyşlanýar.
Syýasy partiýalar we olaryň regional bölümleri «Ýuridiki guramalaryň we hususy telekeçileriň döwlet registrasiýasy hakyndaky» Federal kanun esasynda, bellenilen ýörite düzgünler boýunça hasaba alynmaly.
Syýasy partiýany hasaba aldyrmak üçin zerur bolan dokumentler degişli federal gurama syýasy partiýanyň uçreditel gurultaýy geçirileninden soň alty aýdan gijä galman tabşyrylmaly. Zerur dokumentler tabşyrylanyndan soň, bäş iş gününiň dowamynda, degişli gurama syýasy partiýany döwlet edaralarynyň bir bitewi ýuridiki sanawyna girizmeli we bu barada syýasy partiýa bir gün içinde habar bermeli.
Federal kanunyň 20-nji maddasynyň degişli bölegi esasynda syýasy partiýanyň hasaba alynmagy togtadylan ýagdaýynda, bu barada kanun esasynda, sebäplerini düşündirmek bilen, syýasy partiýany döredijilere jogap bermeli.
"Syýasy partiýalaryň işi azat bolmaly"
Gazagystan Respublikasynyň Syýasy partiýalar barada 2002-nji ýylyň 15-nji iýulynda kabul eden kanunynyň 5-nji maddasynda aýdylmagyna görä, «syýasy partiýalaryň işi azat-erkinlige, deňlige öz-özüňi dolandyryşa, kanunçylyga we aç-açanlyga esaslanýar».
Şeýle-de bu kanunda syýasy partiýalaryň işiniň adamyň we raýatyň Gazagystan Respublikasynyň Konstitusiýasy esasynda kepillendirilen hukuklaryny we azatlyklaryny bozmaly däldigi bellenilýär.
«Syýasy partiýalar Gazagystan Respublikasynyň syýasy partiýa agza bolan raýatlaryna syýasy partiýanyň ýolbaşçy guramalaryna wekilçilikde, deputatlyga we döwlet häkimiýetine, ýerli dolandyryş guramalaryndaky beýleki saýlawly wezipelere kandidatlaryň sanawy düzülende deň mümkinçilikleri döretmeli» diýip, Gazagystan Respublikasynyň «Syýasy partiýalar baradaky kanunynyň» Syýasy partiýalaryň döredilmeginiň we işledilmeginin esaslary diýen bölüminde aýdylýar.


text:
Çagalaryň hem ýaşlaryň öz ruhy dünýäsi bar. Şol dünýä laýyk hem edebiýat döräpdir.
Dünýäde ulular edebiýatyny okamaýan ýa-da bilmeýän adam köpdür. Ýöne çagalar edebiýatynyň lezzetini datmadyk, onuň täsirini ýüregine siňdirmedik ynsan ýok bolsa gerek. Ynsanyň ruhy dünýäsi şol edebiýat bilen açylýar.
Ol ulular edebiýatyndan tapawutlanýar.
Döreýiş
Çagalar edebiýaty halk döredijiligi we ýazuwly, ýagny awtory bolan edebiýat diýen iki topara bölünýär. Çaga dünýäsine köp halatda ilki halk döredijiligi aralaşýar. Ululara degişli halk döredijiliginden tapawutlylykda, çagalar folklory baý hem köp ugurly. Onda ertekiler, hüwdüler, matallar, tapmaçalar, sanawaçlar, ýaňyltmaçlar ýaly özbaşdak bölümler bar. Olaryň hersi bir aýratyn ugur boýunça çaga kalbyna täsir edýär.
Eger ululara degişli halk döredijiligini söze çeper belli-belli adamlar, akynlar, aýdymçy-bagşylar döredýän bolsa, çagalar edebiýatyny tutuş halk döredýär. Her ene öz çagasy üçin bir hüwdi düzýär. Atalar öz agtyklaryna başgaçarak ertekini ýa-da täsin tapmaça aýdyp berýär.
Çagalar edebiýatynyň beýleki bir aýratynlygy, onuň çeperçilik derejesi bilen baglanyşykly. Söz ussatlarynyň aýtmagyna görä, Çagalar edebiýaty hökmany suratda düşnükli hem çeper bolmaly. Ol ýerde sözler gysgaldylmaýar, bogunlar taşlanmaýar. Üstesine-de ol şahyrana şeklide beýan edilýär.
Eseriň şahyrana bolmagy üçin, onuň goşgy bilen ýazylmagy hökman däl, kyssa görnüşinde ýazylanda-da, ol poeziýa eseri derejesinde çeper bolup biler. Başgaça aýdylanda, şahyrana däl eseri çaga kabul etmeýär.
Çaganyň göwnünden turan eser ynsan kalbynda hemişelik ýaşaýar.
Ýadyňyzda bolsa, kosmosda ilkinji uçuş eden Ýuriý Gagarin öz ýanyna Agniýa Bartonyň bir goşgusynyň tekstini alypdy. Dostluk hem dostuňy hiç haçan taşlamazlyk baradaky ol goşgy kosmos gahrymanyna hemra boldy.
Gözellik hem ýeňiş
Çaga kalby gözelligi, dosta wepalylygy hem ýeňşi isleýär. Çagalykda okan ertekileriňizi ýatlasaňyz, olaryň bary gowulyk bilen gutarýandyr. Sebäbi çaga göwni hut şony talap edýär.
Eserde waka her nähili bolsa-da, onuň soňlaýjy bölegi çaga dünýäsiniň arzuw-islegine laýyk gelmeli.
Çaga çeper eseri bir gezek däl, telim gaýtalap okaýar. Sebäbi her gezeginde ol ýerdäki gözelligi, dostlugy hem sahawaty görmek isleýär.
Eseriň soňy gowulyk bilen gutarmasa ol ýa-ha okalmaýar, ýa-da düzedişe sezewar bolýar. Munuň nähili möhümdigini uly söz ussady Korneý Çukowskiý Çagalar edebiýaty baradaky işinde dünýä edebiýatyndan mysal getirip düşündiripdi.
Okyjylar
Çagalar edebiýaty diňe çagalara degişli däl, ony ata-eneler, ulular hem okaýarlar. Çagalar ýazyjysy meseläniň şol tarapyny-da nazara alýar.
Ýeri gelende aýtsak, bu ulular edebiýaty babatynda-da şeýledir. Çaga halasa, ol ulular edebiýatyny-da höwes bilen okaýar. Gowy kitaby hemmeler halaýar.
S. Marşak diňe çagalar üçin ýazypdyr. H.K. Andersen çagalar hem ata-eneler okar ýaly eserler döredipdir. Antuan de Sent-Ekzýuperi bolsa çagalar durmuşyndan, ýöne ulular üçin ýazypdyr. Onuň "Kiçi şazadasyny" çagalara garanda, ulular köpräk okaýar.
Başga bir ýazyjylar bar, özlerini ulularyň ýazyjysy hasaplaýar, olar hatda belli şahslaryň durmuşyny beýan edýärler. Aslynda welin olaryň edebiýatyny diňe çaga okap bilýär. Şeýle-de bolsa, ol özüne "çagalar ýazyjysy" diýdirmeýär.
Gözellige söýgi
Çagalar milletiň iň okumyş bölegi bolansoň, olara degişli neşirler köp tiražda çap edilýär. Bizde geçen asyrda iň köp okalýan gazet "Mydam taýýar" bolupdy.
Kadaly döwletlerde bu edebiýaty çagalara ýetirmek üçin, ençme gurama bar. Olar çagalar ýazyjylaryny hem hudožniklerini özüne birleşdirýär, Çagalar kitaplarynyň ýaýradylmagyna ýardam edýär. Angliýada hatda Beýik Britaniýanyň Milli okaýyş fondy hem bar. Ol iňlisçe National Literacy Trust diýlip atlandyrylýar. Ol çagalaryň kitap okaýyşyna yzygider gözegçilik edip, bu ugurda dürli çäreler geçirýär.
Gynansak-da, bu işler Türkmenistanda tersine boldy. Uzak aladalardan soň, çagalar we ýetginjekler žurnallary çykyp başlapdy. Mart aýynyň ahyrynda Çagalar kitaplarynyň baýramçylygy geçirilerdi. S. Nyýazowyň döwlet başyna gelmegi bilen ol neşirler hem çäreler ýok edildi.
Çagalar edebiýaty – çaga dünýäsiniň şekili. Ol edebiýat näçe baý hem köpdürli bolsa, çaga dünýäsi şonça köp täsinligi kabul edýär.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde öňe sürülýän pikirler awtoryň özüne degişlidir.


text:
Aşgabat, 14.03.2015. “Türkmenportal”.
13-nji martda Sendaý şäherinde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Ýaponiýanyň Imperatory Akihito bilen resmi duşuşygy boldy.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow we Imperator Akihito mähirli görşenlerinden soň, döwletara gatnaşyklarynyň okgunly ösýändigini kanagatlanmak bilen bellediler. Şol gatnaşyklar soňky ýyllarda taraplaryň erk-islegine daýanyp, hil taýdan täze derejä çykdy.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow mähirli kabul edendigi üçin Imperator Akihito tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirip, Türkmenistanyň Ýaponiýa bilen ilkibaşdan deňhukuklylyk, birek-birege hormat goýmak esasynda guralýan däbe öwrülen dostlukly gatnaşyklarynyň berkidilmegine uly üns berýändigini belledi.
Ynanyşmak ýagdaýynda geçen duşuşygyň barşynda köpugurly kuwwata eýe bolan türkmen-ýapon hyzmatdaşlygynyň geljegi hakynda pikir alşyldy. Halkara giňişliginde, şol sanda Birleşen Milletler Guramasynyň çäklerinde ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň netijeli häsiýeti bellenildi. Şonda Türkmenistan we Ýaponiýa häzirki zamanyň esasy meselelerini, ozaly bilen sebitde we dünýäde parahatçylygy hem-de howpsuzlygy pugtalandyrmak, durnukly ösüşi üpjün etmek bilen bagly meseleleri işläp düzmek boýunça umumy tagallalara işjeň gatnaşýarlar. Bu babatda Sendaý şäherinde açylýan BMG-niň Bütindünýä maslahatynyň ähmiýeti bellenildi.
Söhbetdeşligiň çäklerinde söwda-ykdysady ulgamda özara bähbitli ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmek, täze bilelikdäki taslamalary amala aşyrmak üçin uly mümkinçilikleriň bardygy bellenildi.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow we Imperator Akihito döwletara gatnaşyklarynyň aýrylmaz we möhüm bölegi bolan medeni-gumanitar gatnaşyklary has-da berkitmek we baýlaşdyrmak barada pikirlerini beýan etdiler.
Türkmenistanyň Prezidenti we Ýaponiýanyň Imperatory duşuşygyň ahyrynda türkmen-ýapon gatnaşyklarynyň geljekde hem üstünlikli ösdürilip, täze mazmun bilen baýlaşdyryljakdygyna ynam bildirdiler we iki ýurduň halklaryna iň gowy arzuwlaryny beýan etdiler.


text:
Taýlandyň parlamenti ýurduň ilkinji zenan premýer-ministrini saýlady. 44 ýaşly Yingluk Şinawatra Taýlandyň ozalky premýer-ministri Taksin Şinawatranyň aýal doganydyr.
Taksin Şinawatra 2006-njy ýylda harby agdarlyşyk netijesinde häkimiýetden çetleşdirilipdi. Şondan soň ol wezipesinden hyýanatçylykly peýdalananlykda aýyplanyp, iki ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi. Emma ol türmeden gaçyp, häzir Dubaýda ýaşaýar.
Taksin Şinawatra henizem Yinglugyň partiýasynyň iş ýüzündäki lideri hasaplanýar. “Pheu Thai” partiýasy geçen aý geçirilen baş saýlawlarda ýeňiş gazanypdy.
Yinglugyň bu wezipä bellenmegi patyşa tarapyndan tassyklanmaly.


text:
Ýaponiýada ýer yranmasyndan zeper ýeten ýadro desgasynda çarşenbe güni radiasiýa derejesiniň ýokarlamagy netijesinde ol ýerde işleýän işçiler gysga wagtlap desgadan çykaryldy. Olar radiasiýa derejesiniň aşaklamagy bilen öz işlerini bir sagatdan soň dowam etdirdiler.
Fukuşimadaky “Fukusimo – Daiçi” ýadro toplumyndaky 3-nji reaktoryň özeniniň eremeginiň öňüni almak barada tagalla edilýär. Ol reaktor häzir näsaz.
Ýurduň hökümet kabinetiniň baş sekretary Ýukio Edanonyň aýtmagyna görä, 3-nji reaktoryň içki galybyna zyýan ýeten bolmagy mümkin. Işçileriň hem çekilmegine sebäp bolan şu ýagdaý.
“Şu gün ir sagat 10-an soň girelgede, esasy derwezede radiasiýa derejesi birden ýokarlap 1,000 millisiwerte bardy. Meniň häzirlikçe eşidenim şu. Biz şondan soň işçilerden wagtlaýyn howpsuz ýere çekilmegi haýyş etdik” diýip, Edano aýtdy.
Içki gabyk - reaktordan radioaktiw serişdeleriň çykmazlygy üçin gurlan üç galybyň biri. Edano özüniň bu içki gabyk barada anyk maglumatynyň ýokdugyny, ýöne bu ýerde emele gelen jaýryklardan radioaktiw maddalaryň syzyp çykýan bolmagynyň mümkindigini belledi.
Fukuşima ýadro desgasynda bolan partlamalar we ýangynlar netijesinde bu kompleksiň 240 kilometrlik günortasynda ýerleşýän paýtagt Tokioda sişenbe gününden bäri radiasiýa derejesiniň az-kem artanlygy kesgitlendi.
Anna güni bolan goşa apatdan bäri Ýaponiýanyň kenarýaka etraplarynda millionlarça adam iýmit we suw ýetmezçiliginden, şeýle hem sowukdan ejir çekýär.
Agyr sarsgyn we sunami netijesinde heläk boldy ýa dereksiz ýitdi diýip, resmi taýtan berilýän adamlaryň sany 11 müňden ýokary. Ýapon resmileriniň aglabasy ölenleriň sany 10 müňden geçer diýen pikirden ugur alýar.
Ýaponiýanyň seýrek çykyş edýän imperatory Akihito çarşenbe güni telewideniýe arkaly halka ýüzlendi. Ol sarsgyn we sunamiden pida çekenlere gynanç bildirip, ýurda umydy elden bermezligi ündedi, halky bu kyn günde birek-birege kömek etmäge çagyrdy.
Imperator Akihito ýadro krizisi barada hem alada-ünjüsini beýan edip, özüniň bu ýerde iş alyp barýanlaryň kömegi bilen ýagdaýyň ýaramazlaşmazlygyny umyt edýändigini aýtdy.
Ýadro ekspertleriniň aýtmagyna görä, Fukuşimada radiasiýanyň daşaryk ýaýramagyny basyp ýatyrmak barada teklip edilýän çözgütler dünýäniň iň agyr senagat apatynyň öňüni almaga gönükdirilýän iň soňky synanyşyk.
Anna güni bolan goşa apatdan bäri Ýaponiýada halas ediş işleri dowam edýär.
Hökümetiň ýadro desgasynda bolup geçýän zatlar barada ýeterlik maglumat bermeýänligi sebäpli halkara derejesinde dörän narazylyk hem gitdigiçe artýar. Mysal üçin, Halkara atom eneriýasy agentliginiň Baş sekretary Ýukia Amano: “Bolýan wakalar barada Tokio wagtynda jikme-jik maglumat bermeli” diýdi.
Ýapon mediasy-da: “Ýeterlik magulmat berilmeýär” diýip, hem kökümeti, hem-de bu ýadro desgasyny ýöredýän kompaniýany tankytlaýar.
Atom ekspertleri: “Ýapon häkimiýetleri krizisiň derejesini ulaltmazlyga synanyşýar” diýýärler. Ýaponiýa 12-nji martda bu hadysany 1 bilen 7 aralygyndaky şkalada 4-nji tertibe degişli etdi. Ýöne ondan bärde ýagdaý aşa ýaramazlaşdy.
Franisýanyň ýadro howpsuzlygy baradaky häkimiýeti ASN çarşenbe güni çykan radioaktiw materialdan öň: “Bu hadysa 6-njy derejeli diýip klassifisirlenmeli” diýdi.
Daşary ýurtlar çarşenbe güni öz raýatlaryna Ýaponiýa gitmezligi, ol ýerdäki graždanlaryna hem Ýaponiýany terk etmekligi ýa günorta sebitlere çekilmegi maslahat berdiler.


text:
Demokratiýa
Demokratiýa döwlet dolandyryşynyň formasydyr. Dolandyryşyň bu görnüşinde häkimiýet ähli halka degişli bolýar. Halk häkimligini ýokary kanun çykaryjy we ýerli häkimiýet edaralaryndaky wekilleriniň üsti bilen amal edýär.
XX asyrda demokratiýa sözi dünýäde iň köp ulanylýan syýasy söze öwrüldi. Häzirki wagtda bu adalgany ulanmaýan, demokratiýany amala aşyrýarys, gurýarys diýmeýän partiýa ýa-da syýasy topar ýok diýsek hem nädogry bolmaz.
Häzirkizaman syýasy durmuşynda demokratiýa sözi köp manyda ulanylýar. Onuň ilkinji manysy sözüň gelip çykyşy bilen baglanyşyklydyr. Demokratiýa – demos (halk, halk ýygnagy), kratos (häkimiýet) diýen grek sözlerinden gelip çykyp, “halk häkimiýeti” diýen manyny berýär. XIX asyrda ýaşap geçen ABŞ – nyň prezidenti Linkolnyň sözleri bilen aýtsak demokratiýa – bu “halk tarapyndan saýlanan, halk üçin saýlanan halkyň dolandyrmasydyr”.
“Demokratiýa” adalgasynyň ikinji manysy – da onuň etimologiýasyndan gelip çykýar. Ol düsündiriş boýunça – “demokratiýa dolandyrmaga we karar kabul etmäge jemgyýetiň ähli agzalarynyň deň hukukly gatnaşýan guramasydyr”. Ikinji manyda partiýanyň, kärdeşler arkalaşygynyň demokratiýasy, önümçilikdäki demokratiýa, hatda maşgala demokratiýasy barada hem gürrüň edip bolar.
Demokratiýa jemgyýetçilik durmuşynyň kämil formasyna esaslanýan gymmatlyklaryň sistemasy hökmünde – de garalýar. Şeýle gymmatlyklara azatlyk, deňlik, adam hukuklary we ş.m. degişlidir.
Demokratiýa meselesine normatiw çemeleşmek adamyň gymmatlyklaryna, arzuwlaryna esaslanýar. Empiriki çemeleşme demokratiýanyň işdäki, durmuşdaky hereketini görkezýär.
Deňligiň häsiýetine görä demokratiýany syýasy demokratiýa ( hukuklaryň deňligi) we sosial demokratiýa (adamlaryň sosial mümkinçilikleriň deň bolmagy, ýaşaýşynyň oňatlygy, bilim almaklyga zähmet çekmeklige, dynç almaklyga, saglygyny bejermeklige we ş. m. mümkinçilikleriň bolmagy) bölmek bolar.
Eger-de demokratiýa şahsyýeti doly boýun egdirse, onda beýle demokratiýa totalitar häsiýetdedir.
Konstitusion demokratiýada häkimiýet şahalara bölünýär, köpçülik belli bir çäklerde saklanýar, azlygyň we aýry – aýry şahslaryň erkinligi goralýar.
Demokratiýanyň döreýşiniň we ösüşiniň uzakdan gaýdýan taryhy bar. Demokratik ýörelgeler, däpler adamlaryň entek urug, taýpa bolup ýaşalan döwründe ýüze çykypdyr. Adamlaryň deňhukuklylygy, erkin pikirlenmek, öz-özüňe akyl ýetirmek, şahsy jogapkärçilik, adamyň mertebesi ýaly zatlar has öň kemala gelipdirler. Olar jemgyýetiň ösmegine ýardam edipdirler. Munuň tersine garynja, bal arsyna meňzeş ýaşaýyş, berk ierarhiýa köplenç ösüşi bökdäpdir. Urug döwrüni hemme halklar başdan geçiripdirler. Demokratiýanyň urug formasynyň aýdyň mysaly hökmünde amerikan irokezleriniň dolandyryş guramasyny görkezmek bolar. Taýpanyň ähli kämillik ýaşyna ýeten erkekleri we aýallary taýpanyň kethudasyny (ýaşulysyny) hem – de serdaryny (harby ýolbaşçyny) saýlamaklyga ýa – da boşatmaklyga gatnaşypdyrlar. Häzirki wagta çenli urug – taýpa demokratiýasynyň däpleriniň saklanyp galan ýerleri bar. Demokratiýanyň esasy alamatlary:
1. Jemgyýetde halkyň häkimiýeti ykrar edilýär. Halk häkimiýetiň çeşmesi bolup hyzmat edýär. Halkyň häkimliginiň ýokarylyk häsiýetine eýe bolýar. Onuň döwlet edaralaryny döretmek, saýlamak, yzygider täzeläp durmak, kanunlaryň işlenip düzülmegine gatnaşmak mümkinçiligi bolýar.
2. Döwletiň esasy edaralary saýlawlydyr. Döwletiň ýokary wezipelerine belli bir möhlete saýlanylýar
3. Döwleti dolandyrmakda adamlar deň hukuklara eýedirler. Bu ýörelge ilkinji nobatda saýlaw hukuklarynyň deňligini talap edýär. Mundan başga – da demokratiýa syýasy partiýalary we başga guramalary döretmek, öz pikiriňi erkin aýtmak, maglumatlary almak, döwletdäki wezipeleri eýelemek ugrundaky bäsleşige gatnaşmak, ýörişleri, ýygnaklary geçirmek, dine ynanmak ýa – da ynanmazlyk erkinliklerini aňladýar.
4. Çözgüdiň köpçülik tarapyndan kabul edilmegi, azlygyň köpçülige boýun egmekligi – de demokratiýanyň esasy alamatlarynyň biridir.
Belli bolşy ýaly, adamlar şahsyýetlerden, toparlardan we tutuş ilatdan (milletden, halkdan) durýar. Şoňa laýyklykda demokratiýanyň – da şahsy, toparyň we halkyň demokratiýasy ýaly görnüşleri bardyr.
Halkyň dolandyrmaga gatnaşmagynyň görnüşi boýunça demokratiýa gös – göni demokratiýa (meselem, sala şalyşlar) we wekilçilikli demokratiýa (meselem, saýlanan wekilleriniň üsti bilen ýurdy dolandyrmaga gatnaşmak) ýaly görnüşlere bölünýär.
Çeşme:Syýasaty öwreniş P. Aýdogdyýew, B. Begseýidow, G. Geldiýewa, I. Halmyradow, G. Hanow Demokratiýa


text:
Kameron 28-nji iýulda Hindistanyň Banglor şäherinde eden çykyşynda Pakistany ikiýüzli sýyasat alyp barmakda aýyplap, “Yslamabad bir tarapdan-a terrory eksport edýär, beýleki tarapdan hem demokratik döwlet hökmünde özüne hormat goýulmagyny isleýär” diýdi.
“Biz güýçli we demokratik Pakistany görmek isleýäris. Emma biz bu ýurduň iki ugurly sýyasat alyp barmagyna rugsat edip bilmeris. Ýagny, Hindistana, Owganystana ýa dünýäniň islendik ýurduna terroryň eksport edilmegini Pakistanyň goldamagyna rugsat edip bilmeris” diýip, Kameron belledi.
Hindistan bilen Britaniýanyň gatnaşygyny artdyrmagy maksat edinýän bu saparynyň dowamynda Kameron Pakistanda ýerleşýänligi aýdylýan ençeme gozgalaňçy toparlaryň adyny hem agzady. Hindistan şol toparlaryň Pakistan tarapyndan mäliýeleşdirilýändigini aýdýar.
Kameronyň agzanlarynyň arasynda talyplar, Hakgany topary hem “Leşker-i-taýyba” bar. Kameron şeýle diýýär: “Meniň öz çykyşymda hem aýdyşym ýaly, terrory goldaýan islendik gurama bilen gatnaşykda bolmaklyk dogry ädim däl. Demokratik hem-de ösen dünýäniň bir bölegi bolmak isleýän ýurtlar beýle hereketlere baş goşmaly däldir. Bu mesele hakda ABŞ bilen Britaniýanyň Pakistana edýän yşaraty gaty anyk”. Pakistanyň reaksiýasy
Kameronyň bu pikirine pakistanly ýolbaşçylar berk reaksiýa bildirdiler. Pakistanyň Britaniýadaky ilçisi Wajid Şams-ul-Hasanyň Britaniýanyň “The Guradian” gazetinde çap edilen kommentariýasynda aýtmagyna görä, Kameron regionda parahatçylygyň ornaşdyrylmagyna garşy uly zarba urdy.
Hasan Kamerony “WikiLeaks.org” atly internet saýtynda çap edilen we Owganystana degişli gizlin harby maglumatlary ýaýradan hasabatlarda öňe sürlen zatlara ynanýar diýip tankytlady. Şol raportlarda bolsa Pakistanyň aňtaw gulluklary Owganystandaky hüjümleri gurnamakda gozgalaňçy toparlara ýardam bermekde aýyplanýar.
Hasanyň sözlerine görä, 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabaryndan soň terrorçylyga garşy alnyp barylýan halkara göreşinde Pakistanyň oýnaýan rolundan we bu ugurdaky pidalaryndan Kameron üçin haýsydyr bir assyryn syzdyrylan razwedka maglumatlary has ygtybarly bolup görünýär.
Kameron 29-njy iýulda eden çykyşynda öňküsi gün Pakistan barada orta atan pikirinden yza çekilmejegini we özüniň “bu meseleler barada pikirini aç-açan beýän etmek boýunça iň gowy usuly saýlap alanlygyny belledi.
Kameron Pakistanyň terroristik guramalary basyp ýatyrmak boýunça halkara jemgyýetçiligi bilen hyzmatdaşlygyny artdyrmagynyň zerurdygyny belläp, “Şol toparlar Pakistanyň içinde we daşynda henizem hereket etmegini dowam etdirýärler” diýdi. Karzaý hem goşuldy
Şol bir wagtyň özünde-de Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý hem 29-nji iýulda eden çykyşynda Britaniýa bilen Pakistanyň arasynda dowam edýän diplomatik jedellere goşuldy.
Owgan prezidenti Hamid Karzaý Kabuldaky metbugat konferensiýasynda, 29-njy iýul.
Karzaý: “Pakistaniň ISI atly aňtaw gullugy bilen talyplaryň gatnaşygy barada ençeme maglumatyň ýüze çykmagyna garamazdan, NATO-nyň gozgalaňçylaryň merkezlerine we olary maliýeleşdirýän çeşmelere hem-de Pakistandaky türgenlenşik lagerlerine name üçin hüjüm etmeýär?” diýip, sorag berdi.
H.Karzaý: “Owganystanyň bu problema çynlakaý çemeleşmäge güýji barmy ýa ýok, bu başga mesele. Bu biziň milli başarnygymyz bilen bagly bir sorag. Biz gurbumyzyň ýetdiginden bu meselelere duşuşyklar we beýleki çäreler arkaly çemeleşmäge synanyşýarys. Emma biziň ýaranlarymyzyň gozgalaňçylaryň merkezlerine hüjüm etmäge güýji bar. Netijede döreýän sorag: bilýän bolsalar, onda näme üçin bu ugurda herekete geçmeýärler?” diýip, anyk sorag goýýar.
Karzaý žurnalistlere beren interwýusynda öz kabinetiniň ministrlerine “Wikileaks.org” websaýtynda çap edilen şol raporty, esasanam onuň Pakistana degişli hem-de Owganystanda parahat ýaşaýjylaryň ölüm-ýitimi baradaky bölegini öwrenmegi tabşyranlygyny aýtdy.
Pakistanyň Daşary işler ministrliginiň metbugat wekili Abdyl Basyt bolsa şol raportda “Owganystanly informatorlar tarapyndan Pakistan barada orta atylan pikirleri anyklamagyň mümkin däldigini, olaryň köne hem-de Kabulyň bähbitlerine hyzmat edýän äheňdedigini” belledi.


text:
Orlandoda bolan hüjümden soň Internetde musulmanlaryň garşysyna edilýän maglumat gözlegleri barha köpelýär.
Google gözleg hyzmatyndan söz ýa-da ses arkaly edilen gözlegleriň netijelerini görmäge mümkinçilik döredýän "Google Trends" ulgamynyň görkezijilerine görä, Orlandoda bolan hüjümden soň ol ýerde musulmanlara garşy edilýän gözlegleriň sany hasam ýokarlandy.
22-nji martda Brýusselde bolan terrorçylykly hüjümlerden soň hem şeýle ýagdaý göze ilipdi.
PRI (Public Radio International) "Google Trends" ulgamynyň üsti bilen "musulmanlary öldüriň", "musulmanlar terrorçydyr", "Yslamy ýok ediň" we "musulmanlary ýigrenýärin" ýaly çagyryşlaryň sanyny anyklamaga synanşypdyr.
Gözleg görkezijileri
Netije-de olaryň her biri bilen baglanyşykly edilen gözlegleriň sanynyň barha ýokarlanandygy äşgär bolýar.
"Google Trends" ulgamy haýsam bolsa bir sözüň ýa-da çagyryşyň her bir gözlegçi tarapyndan näçe gezek sorag-ideg edilendigi barasynda anyk maglumat bermeýär. Ýöne onuň deregine ol gözlenen zatlaryň arasynda iň köp orun alan zadyň nämedigini anyklamaga esas berýär. Gözleg görkezijileri 0-100 sanlaryň arasynda hasaplanylýar.
"Google Trends" ulgamy şeýle temadaky gözlegleri edenleriň aglaba köpçüliginiň, esasanam, ABŞ, Britaniýa, Awstraliýa we Kanada ýaly ýurtardan bolandygyny görkezýär. Ýöne, şol bir wagtyň özünde diňe ABŞ-dan bolan gözlegçileriň aýratynlykdaky san ýagdaýyny görkezýän maglumat hem göze ilýär.
Bilermenler
Musulmanlara garşy Internetde edilýän gözlegleriň iň ýokary görkezijisi geçen ýyl 13-nji noýabrda Parižde bolan terrorçylykly hüjümlerden soň hasaba alnypdyr. Edil şonuň ýaly geçen ýyl 2-nji dekabrda San Bernardinoda gurnalan hüjümden soň hem şeýle temada edilýän gözlegleriň hasam ýokarlanandygy hasaba alnypdyr.
Bilermenleriň nygtamagyna görä, islamofobiýanyň güýçlenmegi "YD" toparynyň bähbidine hyzmat edýär. Terrorçylykly hüjümleriň üsti bilen Günbatarda ýaşaýan musulmanlar bilen olaryň ildeşleriniň arasynda agzalalyk döretmek "YD" toparynyň esasy strategiýasynda hemişe ilkinji orny eýeleýär.
New Ýork Times gazetiniň dekabr aýynda çap eden bir sanynda aýdylyşyna görä, Internetde musulmanlara garşy edilýän gözlegleriň köpelmegi bilen ABŞ-da musulmanlara garşy gurnalýan duşmançylykly jenaýatlaryň arasynda gönümel arabaglanyşyk bar. Gazetdäki makalada, yslama garşy gözlegleriň Internetde has ýokary derejä ýeten mahaly duşmançylykly jenaýatlaryň hem edil şol pursatda ýaýbaňlanýandygyna üns çekilýär.


text:
Patrisiýa Flor ýakynda Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa boýunça ýörite wekili wezipesine girişdi. Ol mundan ozal Germaniýanyň Kawkaz we Merkezi Aziýa boýunça wekili bolup işläpdi.
Hanym Flor Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda ÝB-niň Merkezi Aziýa, hususan-da Türkmenistan barada alyp barjak sýyasaty we strategiýasy, şeýle hem Ýewropa Bileleşigi bilen Türkmenistany gyzyklandyrýan dürli meseleler barada gürrüň berdi.
Azatlyk Radiosy: Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa boýunça strategiýasy bäş ýaşyna girdi. Siz onuň üstünlikli bolandygyny aýdýarsyňyz, emma käbir tankytçylar şol strategiýada adam hukuklaryna ýeterlik orun berilmändigini aýdýarlar. Türkmenistan we Özbegistan ýaly ýurtlar bilen aragatnaşygyňyz barada aýdylanda, ol esasy gün tertibinde duran maddalardan biri bolmaly. Şeýlelikde, tankytçylaryň adam hukuklaryna degişli soraglaryna nähili jogap berip bilersiňiz?
Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa boýunça ýörite wekili Patrisiýa Flor
Patrisiýa Flor:
Hawa, bu biziň gün tertibimiziň örän möhüm meselesi, onuň hem sebäbi bar. Eger men Merkezi Aziýa boýunça uzak möhletleýin maksatlarymyz barada gürrüň bersem, onda başda duran maddalar howpsuzlyk, durnuklylyk we yzygiderli ösüş baradadyr.
ÝB-niň yzygiderli ösüş boýunça tejribesi şuny görkezýär: yzygiderli ösüşi diňe adamlaryň ählisi karar kabul ediji mehanizme gatnaşdyrylsa, olaryň hak-hukuklary goralsa we ýurtda demokratik düzgünler ornaşdyrylsa gazanyp bolýar. Bu biziň amala aşyrmak isleýän maksatlarymyzyň bir bölegi bolup durýar.
Men edilýän tankytlara düşünýärin, adamlaryň islegleri örän uly, olar munuň ýaly meselelerde gysga wagtyň içinde ösüş gazanylmagyny isleýärler. Ýöne Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlary göz öňünde tutup aýdanymyzda, biz bu regionyň özüne mahsus geçmişiniň, däp-dessurlarynyň bardygyna göz ýetirmeli. Şonuň üçin bu regionda alyp barmaga synanyşýan ösüş programmamyz uzak möhletli plandan ybaratdyr.
Şunlukda, Ýewropa Bileleşiginiň geçen bäş ýylyň dowamynda agzalýan ýurtlar bilen adam hukuklary baradaky dialogy guramalaşdyrmagy başarmagyna uly üstünlik diýip baha berse bolar.
Häzirki wagtda biz Merkezi Aziýadaky hyzmatdaşlarymyz bilen adam hukuklarynyň nämedigi we nämäni ösdürmegiň gerekdigi barada aç-açan gürrüň edip bilýäris. Beýleki bir mesele hem hukuk düzgüni boýunça inisiatiwadyr. Siz Özbegistan barada belläp geçdiňiz, meselem ol ýerde häzir türmelerde düzgünleri kadalaşdyrmak üçin uly proýekt alnyp barylýar.
Ýene-de bir gezek belläp geçmek isleýän, agzalan maddalar hemme zady dessine düýpgöter üýtgetmez, sebäbi bu şol ýurtlarda adam hukuklaryny ösdürmek we kanunynyň dabaralanmagyny gazanmak üçin goýulýan uzak möhletli maýadan ybaratdyr. Biziň isleýän zadymyz hem şu. Biz muny geljekki ýyllarda hem dowam etdirmek isleýäris.
Azatlyk Radiosy: Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa boýunça öňki ilçisi jenap Piýer Moreliň tankytçylary onuň şol ýurtlarda hereket edýän graždan jemgyýeti bilen duşuşmakda örän haýal hereket edendigini aýdýarlar. Siz hem regiona sapara gideniňizde şu usul bilen hereket edersiňizmi?
Patrisiýa Flor:
Meniň Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlarda roly bolan ähli toparlar, adamlar bilen işleşmek niýetim bar. Elbetde, ÝB ýaly guramanyň ilkinji hyzmatdaşlary hökümet, prezident we ministrler bolup durýar. Ýöne bu duşuşyk geçiriljek toparlaryň diňe bir bölegi. Olaryň beýleki bölegi adamlar we raýat jemgyýetçiligidir. Uzak möhletleýin ösüş üçin raýat jemgyýetçiliginiň proýektlere gatnaşmagy örän möhümdir. Şonuň üçin parlamentiň agzalary, esasan hem orta we kiçi biznes kärhanalarynyň, hökümete degişli bolmadyk guramalaryň wekilleri bilen duşuşmagym mümkin. Şunlukda, hiç kimi ýatdan çykarmazlyk meniň öňümde goýan iň wajyp maksadym.
Azatlyk Radiosy: ÝB-niň iň uly proýektleriniň biri “Nabukko” bilen “Transhazar” gaz geçirijisi. Onuň maksady hem gazy Türkmenistandan Azerbaýjanyň üsti bilen Ýewropa akdyrmakdyr. Häzirki döwürde bu iki döwletiň hökümetleri dawalaşyp ýörkä, proýektiň geljegi barada siz näme pikir edýärsiňiz?
Patrisiýa Flor:
Ýewropa Bileleşiginiň nukdaýnazaryndan aýtsak, ilki bilen maksadymyz Günorta Koridory açmakdan ybaratdyr. Bu meseläni gozgamagymyň sebäbi, ýakynda Azerbaýjan bilen Türkiýäniň arasynda “Transanatoliýa” geçirijisi barada ylalaşyga gol goýuldy. Bu ylalaşyk Hazary Türkiýäniň üsti bilen Ýewropa Bileleşigine baglaýar. Günorta Koridor ençeme proýekti öz içine alýar. Elbetde, “Nabukko” olaryň arasynda iň köp gürrüňi edilýänlerden biri, ol amala aşar diýen umyt häzir hem bar, ýöne onuň amala aşmagy ençeme faktorlara baglydyr.
“Transhazar” gaz geçirijisi Kawkaz bilen Merkezi Aziýanyň energiýa resurlaryny biri-birine baglaýan iň esasy köpri bolup durýar. Edil şu sebäpden hem Ýewropa Komissiýasy degişli wekillerimize Azerbaýjan bilen Türkmenistanyň “Transhazar” boýunça ylalalaşyga gol goýmaklary üçin tagalla etmäge çagyryş edip gelýär.
Eger-de, ýakynda eşidişimiz ýaly, olar öz aralarynda dawalaşyp ýörseler ýa ylalaşman dursalar, bu ýagdaý özara ynam döretmegi kynlaşdyrýar. Şol bir wagtyň özünde-de, olaryň ikisi hem onuň bähbitli hem-de amala aşyrylmaga mynasyp bir proýektdigi bilen ylalaşýarlar. Şeýle-de Hazar deňzi we onuň serhet meselesi boýunça düşünişmezlikleri bu proýekt arkaly çözüp bolmajakdygyna hem göz ýetirýärler.
Şunlukda, ilki bilen Hazar dawasy we bu proýekt baradaky meseläni biri-birinden aýyrmaly. Mysal üçin, bir tarapdan şol deňiz bilen bagly çözülmedik problemalaryň bardygyny ykrar edip, wagtal-wagtal käbir dawalaryň ýüze çykjakdygyna göz ýetirmeli. Beýleki tarapdan bolsa, şeýle problemalara garamazdan, bu proýektiň iki ýurduň hem bähbidine tamamlanýandygyna düşünip, işleşip başlamaly. Meniň pikirimçe, dogry ädim şu bolsa gerek.


text:
Ýekşenbe güni Müsüriň “Milli azat ediş fronty” atly esasy oppozision topary prezident Muhammad Mürsüniň häkimiýetden çetleşdirilmelidigi baradaky çagyryşlary goldap beýanat etdi.
Şeýle hem, bu topar Muhammad Mürsüniň “adam öldürmeler we gynamalar” bilen baglanyşykly sud jogapkärçiligine-de çekilmelidigi barada çagyryş etdi.
Müsüriň bu oppozision topary öz beýanatynda ýurtdaky gandöküşikler bes edilýänçä we günäkär adamlar jogapkärçilige çekilýänçä prezident bilen dialoga girip bilmejekdigini nygtapdyr.
Şenbe güni paýtagt Kairde we käbir beýleki şäherlerde hökümete garşy protestçileriň köpçülikleýin bulagaýçylyklary dowam etdi. Soňky bir hepdäniň dowamynda bu protest çykyşlarynda ölen adamlaryň sanynyň 60-dan geçendigi habar berilýär.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça ýolbaşçysy Katerine Aşton guramanyň daşary işler ministrlerini Ukraina boýunça adatdan daşary gepleşikleri geçirmäge çagyrdy. Çarşenbe güni Aşton “repressiýalara we adam hukuklarynyň bozulmagyna” jogapkärler babatynda “ähli mümkinçilikleriň”, şol sanda “çäklendiriji çäreleriň” ulanylmalydygyny aýtdy.
Ýewropa Bileleşiginiň reaksiýasy Kiýewde polisiýanyň we hökümete garşy çykyş edýän protestçileriň arasynda gandöküşlikli çaknyşyklaryň ýüze çykmagynyň yzýany peýda boldy. Şwesiýanyň daşary işler ministri Karl Bildt Kiýewdäki gandoküşlikde prezident Ýanukowiçi aýyplady.
Fransiýanyň daşary işler ministri Laurent Fabius Parižde žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda “biz muňa biparh garamarys, Fransiýa herekete geçmekçi” diýdi.
Orsýetiň Daşary işler ministrligi Ukrainadaky soňky wakalary “güýç bilen häkimiýeti basyp almak” boýunça hereket diýip atlandyrdy. Daşary işler ministrliginiň metbugat-wekili Aleksandr Lukaşewiç “Orsýet Maýdan liderlerinden öz ýurtlaryndaky gandöküşligi togtatmagy we kanuny hökümet bilen haýbat atmazdan hem nägilelik bildirmezden derhal gaýtadan dialoga başlamagy talap edýär”, diýdi.
Ukrain resmileri Kiýewde sişenbe güni protestçileriň we polisiýanyň arasynda bolan çaknyşyklarda azyndan 25 adamyň, şol sanda 9 polisiýa wekiliniň wepat bolandygyny we ýüzlerçe adamyň ýaralanandygyny habar berdiler.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama we Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin öz ýurtlarynyň howpsuzlyk ugrunda bile işleşmekçidigini aýtdylar. Olaryň bu beýannamasy 15-nji aprelde Boston marafonynda bolan bomba partlamasy bilen baglylykda edildi.
Duşenbe güni bu iki ýurduň liderleri telefon arkaly söhbetdeşlik geçirdiler.
Hyzmatdaşlygy güýclendirmek
Ak Tamyň aýtmagyna görä, Obama Bostondaky bomba partlamasyndan soň Orsýetiň ABŞ bilen eden ýakyn hyzmatdaşlygy üçin minnetdarlyk bildiripdi.
Bomba partlamasyna günäkär diýlip güman edilýänler Orsýetiň, esasan, musulman ilatly durnuksyz Demirgazyk Kawkaz regiony bilen gatnaşykda bolan adamlardy. Güman edilýänleriň biri - Tamerlan polisiýa bilen atyşykda öldürildi, onuň inisi Johar Sarnaýew bolsa diri ele salyndy.
ABŞ-nyň resmileriniň aýtmagyna görä, 2011-nji ýylda Federal Derňew agentligi we Merkezi razwedka gullugy Tamerlan Sarnaýewiň radikal yslamçy bolmagynyň ähtimaldygy barada Orsýet tarapyndan habarly edilipdir. Orsýet onuň derňew astyna alynmagyny sorapdyr.
Putin we Obama özara telefon söhbetdeşliginde iki ýurduň 2014-nji ýylda Orsýetiň Soçi şäherinde geçiriljek gyşky olimpiýa oýunlarynyň howpsuzlygyny üpjün etmek barada hem ylalaşandyklaryny aýtdylar.
Geçen hepdede Wladimir Putin milli telewideniýede eden çykyşynda Boston marafonynda bolan bomba partlamasynyň Orsýetiň Demirgazyk Kawkazda alyp barýan berk syýasatyna delil berýändigini belledi we Orsýet bilen ABŞ-nyň howpsuzlyk boýunça hyzmatdaşlygy giňeltmelidigini aýtdy.
Siriýa meselesi
Barak Obama Putin bilen telefon gepleşiginde Siriýada himiki ýaragyň ulanylmagy bilen bagly meseläniň ABŞ-ny aladalandyrýandygyny mälim etdi.
Iki döwletiň liderleri bu mesele boýunça hem gatnaşykda bolmak barada ylalaşdylar we ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerriniň Orsýetiň Daşary işler ministri Sergeý Lawrow bilen Siriýa barada diskussiýalary dowam etdirjekdigini aýtdylar.
ABŞ Siriýanyň hökümetiniň himiki ýaragy ulanýandygy baradaky maglumatlary barlaýar.
Ak Tamyň metbugat wekili Jaý Karneý ABŞ-nyň bu maglumaty jikme-jik barlaýandygyny we bu ugurdan entek köp işiň edilmelidigini aýtdy.
Barak Obama himiki ýaragyň ulanylanlygy tassyklansa, munuň Siriýanyň režimi üçin uly netijelere getirjekdigini belledi.


text:
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdoganyň kömekçisiniň howpsuzlyk
gulluklarynyň esgerleriniň tutup duran protestçini urmagy Türkiýede protestleri tutaşdyrdy.
15-nji maýda Türkiýäniň mediasy wakanyň suratlaryny çap etdi we protestçini urup-ýenjen resminiň Erdoganyň edarasynyň başlygynyň orunbasary we premýer-ministriň geňeşçisi Ýusuf Ýerkeldigini habar berdi.
Bu waka Erdoganyň 14-nji maýda Türkiýäniň günbataryndaky Soma eden saparynyň dowamynda boldy. Bu ýerde kömür käninde emele gelen heläkçilikde azyndan 283 adam wepat boldy.
Partlamada diri galyp, dört sagatdan soň halas edilen şahtaçylaryň biri Myrat Ýokus “partlama bolanda men smenamy gutaryp, çykylýan ýere barýardym. Men tüssäni görüp, bir zat ýanýandyr öýtdüm”, diýip 16-njy maýda Reuters agentligine gürrüň berdi.
Partlamanyň bolan ýerine syýahat eden Erdogana garşy çykyş eden gahar-gazaply protestçileriň we polisiýanyň arasynda emele gelen çaknyşyk premýer-ministri supermarketde gizlenmäge mejbur etdi.
Ýerkel 15-nji maýda gynanç bildirip çykyş etdi, şol bir wagtda-da özüniň mejbur edilendigini aýtdy. Kömür käninde heläkçiliginiň bolan ýerine 15-nji maýda Türkiýäniň prezidenti Abdylla Gül hem bardy.


text:
Orsýetde ýerli saýlawlar geçirildi. Millionlarça adamyň gatnaşanlygy aýdylýan bu ses berişlikde galplyklara ýol berilenligi hemem munuň adalatly geçirilmänligi aýdylýar.
Orsýetiň 83 regionyndan 76-synyň etrap hem region wekillerini şeýle-de häkimlerini saýlamak barada geçirilen şol ses berişlige 90 müň töweregi kandidatyň gatnaşanlygy aýdylýar.
Emma bu ses berişlige gözegçilik eden synçylar hemem oppozision partiýalaryň aktiwistleriniň aýtmaklaryna görä, Orsýetiň prezidenti Dimitriý Medwedewiň ýurtda demokratiýany ösdürjekdigini aýtmagyna garamazdan bu saýlawlarda uly bikanunçylyklara ýol berilipdir.
Orsýetiň premýer-ministriniň öňki orunbasary Boris Nemtsow rus ýolbaşçylarynyň Kremli tankyt edýän adamlara saýlawlara gatnaşmaga rugsat etmänligini aýtdy.
Mälim bolşuna görä, Nemtsow bilen bir hatarda onuň oppozision Raýdaşlyk Hereketiniň beýleki kandidatlaryna Orsýetiň saýlaw komissiýasy bu çärä gatnaşmaga rugsat etmedi.
Ady agzalýan komissiýa Nemtsow bilen bir hatarda käbir beýleki kandidatlaryň goldawçylary tarapyndan ýygnanlygy aýdylýan goluň galpdygyny öň sürüpdi.
Orsýetiň kanunyna görä, haysydyr bir kandidatyň adynyň sanawa alynmagy üçin ony goldaýan 5 müň töweregi adamyň goly komissiýa tabşyrylmaly.


text:
Şenbe güni Fransiýanyň prezidenti Fransua Olland gomoseksualistleriň bir jynsdaky nikalaryna rugsat beriji täze kanuny gutarnykly tassyklap, oňa gol goýdy.
Şeýlelikde, Fransiýa dünýä boýunça gomoseksualistleriň nika baglaşmaklaryna rugsat berýän 14-nji ýurt boldy, Ýewropada bolsa ol 8-nji ýurt.
Prezident Ollandyň bu kanuny tassyklamazyndan öň Fransiýada kanunyň taslamasyna garşy yzygiderli protest demonstrasiýalary geçirildi.
Emma anna güni Fransiýanyň Konstitusion Geňeşi bir jynsdan bolan raýatlaryň resmi nika baglaşmaklarynyň konstitusion prinsiplere garşy gelmeýändigini hem-de munuň raýatlaryň hukuklarynyň we azatlyklarynyň çäklerindäki bir çäredigini tassyklap, karar çykardy.


text:
Liwiýanyň ozalky diktatory Muammar Kaddafiniň jesedi duşenbe güni giçlik Misurata şäherinden çykaryldy. Ol 20-nji oktýabrda Sirte şäherinde ele salnyp öldürilenden soň, Misuratada ýörite sowadylan ýerde saklanýardy.
Liwiýanyň Milli geçiş geňeşiniň resmisiniň aýtmagyna görä, Kaddafi çölüň içinde näbelli bir ýerde jaýlanar. Şeýle-de, Kaddafi bilen birlikde, onuň ogly Mutassim hem ýere berler.
Kaddafiniň nähili ýagdaýlarda ölendigi baradaky soraglar dowam edýär. Milli geçiş geňeşiniň başlygy Mustafa Abdel Jalil Kaddafiniň ölümini derňejek ýörite komitetiň döredilendigini mälim etdi.


text:
Terror topary “Al-Kaýdanyň” lideri Osama bin Laden Birleşen Ştatlaryň ýolbaşçylygynda geçirilen operasiýada öldürildi. Berilýän maglumata görä, ol Pakistanda, Yslamabadyň etegindäki öýünde öldürilipdir.
Operasiýada Birleşen Ştatlaryň harbylaryndan we ýerli parahat ýaşaýjylardan ejir çeken ýok diýlip, habar berilýär.
Munuň bilen baglylykda, Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama hem Ak Tamda ýörite beýanat bilen çykyş etdi.
Obama ABŞ-nyň yslama garşy söweşmeýändigini we Bin Ladeniň musulman lideri däl-de, eýsem ganhor bolandygyny belläp geçdi.
Bin Laden taryhyň ençeme ganly hüjümlerini, şol sanda 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabryndaky terror hüjümlerini hem planlaşdyrypdy.


text:
Eýranda uniwersitetleriň studentleri tomus kanikulyndan soňra okuw jaýlaryna dolanyp barmaga taýýarlanýan wagtynda ýurduň ýokary derejeli dini lideri Aýtolla Aly Hameneiniň sosial ylymlar baradaky golaýda eden çykyşy ýokary okuw jaýlarynda ýene-de bir «medeni ynkylap» amala aşyryljakmyka diýen gaýgy-aladany döretdi. Sebäbi 30 ýyl mundan öň geçirilen şeýle medeni çäre ençeme studentiň ölmegine hem ýaralanmagyna getiripdi.
“Sosial ylymlary öwrenmek dini esaslar hakyndaky şübheleriň artmagyna sebäp bolýar” diýen Eýranyň ýokary derejeli dini lideri Hamenei hökümeti we medeni ynkylap boýunça ýokary şurany bu ugurda çynlakaý çäre görmäge çagyrdy. Käbir synçylar “Hameneiniň bu sözleri ýene-de bir medeni ynkylabyň başlangyjy bolaýmasyn” diýen pikiri öňe sürýärler.
Yslamy ynkylap ýeňiş gazanandan bir ýyl soňra uniwersitetleri we ýokary okuw jaýlaryny Günbataryň täsirinden arassalamak we olary yslam şerigatyna kybapdaş etmek üçin medeni ynkylap yglan edilipdi. Şonuň netijesinde 600-700 sany uniwersitet professory wezipesinden boşadylyp, uniwersitetler bolsa yslamlaşdyryldy.
Dini esasda ýazylan täze okuw kitaplar çap edildi we yslama hem-de rewolýusiýa wepalay studentlere okamaga rugsat berildi. Ýokary derejeli dini lideriň 30-njy awgustda uniwersitet mugallymlary we besij studentleri bilen duşuşygynda köp sanly sosial ylymlar materializm we hudaýa hem-de yslama ynanmaýan esaslara daýnýar diýdi.
Nämäniň alamaty?
Onuň beýle beýanaty ýene-de medeni rewolusiýanyň alamaty, duýduryşy bolaýmasyn diýip, howatyr edenler-de boldy. Eýrandaky 3,5 million studentden 2 million çemesiniň sosial ylymlary öwrenýänligi üçin-de özüniň gaýgy-alada edýändigini beýan eden Hamenei şeýle diýipdir: “Ýerli barlag işini näderejede geçirdik, sosial ylymlar bilen bagly yslamy esasly ylmy işlerimiz näderejede köp, üstesine sosiologiýa, psihologiýa we müdüriýet ugrundan sapak berjek we yslam garaýyşly mugallymlarymyz şeýle känmi, siz sosial pudagy üçin şonça okuwçy kabul edýärsiňiz”.
Saýlawlardan soňra dörän bidüzgünçilikler sebäpli tussag edilen we garşylaryna iş gozgalan reformaçylardan Saeed Hajjariýan-da özüniň boýun almasynda we suddaky çykyşynda Günbataryň sosial teoriýasy, şol sanda Germaniýaly Maks Weberiň Soltanizm ideýasyny Eýranda ýörelgä öwürmäge synanyşylandygyny we onuň ýalňyşdygyny aýtdy. Ýöne Hajjariýanyň hossarlary onuň türmede gynalyp, ýenjilendigini öňe sürýärler.
"Studentleriň protestleri ýurtda krizisiň bardygynyň alamaty"
Tähran uniwersitetinde halkara gatnaşyklar ylmy boýunça professor Gasem Şohle Sadi Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde protestleriň öňüni almak üçin häkimiýetleriň ýene bir medeni rewolusiýany amala aşyrmaklary mümkin diýýär: “Uniwersitetleri ýapar ýaly we bu kynçylyk döretmez diýer ýaly, häzir ynkylabyň başky ýyllary däl ahyryn. Studentleriň protestleri ýurtda krizisiň bardygynyň alamaty, uniwersitetleri ýapmak, krizisiň tamamlanandygyny aňlatmaz”.
Iňlis dil-edebiýaty fakultetiniň studenti bolan bir gyz ýaşlaryň sosial ylymlary okamagyndan häkimiýetleriň näme sebäpden howatyr edýändiginiň özüne aýandygyny Azatlyk Radiosyna aýtdy. Onuň pikiriçe, sosial ylymlar adamyň gözüni açýar, sosial ylmy esasynda ýazylan kitaplary okanyňda, Eýrandaky ýagdaýa gowy göz ýetirse bolýar diýip, bu student aýdýar.
Görnükli reformaçy ruhany Hasan Ýusef Eşkeweri Radio Farda bilen söhbetdeşlikde 30 ýyldan soňra Eýranyň liderleriniň alyp barýan syýasatlary ahyryna baryp diräne meňzeýär diýdi. “Eger-de biz Hameneiniň sözlerini kabul etsek, onda ylmyň 80%-ni bir kenara taşlamaly, onda, uniwersitetler ýapylmaly we sosial bölümler bolsa ýatyrylmaly bolar”.
Onuň pikiriçe, ýene bir medeni rewolusiýanyň amala aşyrylmagy ýurdy hökmany suratda garaňky ýyllara alyp barar.


text:
Şu gün Orsýetin Döwlet statistika komitetiniň ýaýradan resmi maglumatynda geçen noýabr aýynyň ahyrynda ýurtdaky işsizleriň sanynyň 6.1 million adam bolandygy aýdylýar. Munuň özi Orsýetiň işe ýarawly ilatynyň 8.1 prosentidir.
Şu gün Orsýetiň premýer-ministriniň orunbasary Aleksandr Žukow Parlamentiň ýokarky palatasynda, ýagny Federasiýa Geňeşinde eden çykyşynda geljek 2010-njy ýylda bu görkezijiniň 8.6 prosente çenli ýokarlanmagynyň mümkindigini aýtdy.
Bu barada beren hasabatynda jenap Žukow Orsýetiň hökümetiniň 2010-njy ýylda goşmaça iş ýerlerini döretmek hem-de kiçi we orta biznese ýardam bermek üçin ýurduň ykdysadyýetine milliardlarça rubl pul goýbermekligi planlaşdyrýandygyny belledi.


text:
Russiýa Federasiýasynyň Wolgograd oblastynda dörän ýangyndan ölenleriň sany 8 adama ýetdi diýip, Orsýetiň Adatdan daşary ýagdaýlar gullugy habar berdi.
Soňky maglumata görä, 500-den gowrak jaý ýanypdyr. Müňe ýakyn adam öýsüz galypdyr.
Bu oblastyň 4 etrabynda adatdan daşary ýagdaý yglan edildi.
Ýangynyň uly ojaklary ýok edilse-de, käbir etrapda ilatly ýerlere ýangynyň ýaýramak howpy bar.
Wolgograd hem Saratow oblastlarynda dörän tebigy betbagtlyk barada prezident D. Medwedýew şeýle diýdi: “Şeýle betbagtlyk, umuman, adatça garaşylmadyk ýagdaýda ýüze çykýar. Soňra bolsa uzak wagta çekýär. Ine, häzir güýzde-de ýangyn möwjeýär. Düýn biziň iki oblastymyz ýangyndan zyýan çekdi. Adam pidalary boldy. Zaýaçylyk döredi. Elbetde, biz ýitirilen zyýanyň öwezini dikelderis”.
Ýangynyň sebäbi aşa gurak howa we güýçli harasatly ýel boldy.


text:
Aleksandr Kuprin
Aleksandr Iwanowiç Kuprin
(1870-1938)
Meşhur rus ýazyjysy Kuprin 1870-nji ýylda, Penzen guberniýasynyň Narowçat obasynda dünýä inýär. Kakasy çaga bir ýaşyndaka aradan çykanyndan soň, ejesi Aleksandry alyp Moskwa göçýär. Geljekki ýazyjynyň çagalyk hem ýetginjeklik ýyllary bu şäherde geçýär. Ol Moskwanyň harby gimnaziýasyny tamamlaýar, soňra Aleksandr harby uçilişesine okuwa girýär. Özüniň harby okuw jaýlarynda geçen ýaşlygyny ýatlap, birnäçe ýyl geçeninden soň ýazyjy “Kadetler” powestini we “Ýunkerler” romanyny döredýär. Eýýäm şol döwürde Kuprin şahyr ýa-da ýazyjy bolmagy arzuw edýän eken.
Kuprin ilki şygyr ýazypdyr, emma olar çap edilmän galýar. Ilkinji çap edilen eseri – “Iň soňky debýut” hekaýasy 1889-njy ýylda okyjylara ýetirilýär. Okuwyny gutaranyndan soň, Kuprin dört ýyllap harby gullukda bolýar. Ol esger durmuşy baradaky eserleri bilen, şol sanda hem “Garaňkylykda” powesti, “Aýly gijede”, “Derňew”, “Düşelge” hekaýalary bilen gazet-žurnallarda çykyş edip ugraýar. 1894-nji ýylda Kuprin gullukdan boşaýar. Ol Russiýanyň dürli şäherlerinde ýaşaýar, dürli kärlerde işläp görýär, eserleri üçin maglumat ýygnaýar. 90-njy ýyllarda onuň “Olesýa”, “Aldajy”,“Ket” powestleri çap edilýär. Bu ýyllar Kuprin Peterburga göçýär, Çehow, Bunin, Gorkiý ýaly ýazyjylar bilen tanyşýar.
1905-nji ýylda Kupriniň iň belli eseri – “Göreş” powesti çap edilýär. 1911-nji ýylda ýazan “Gyrmyzy bilezik” powestini ýazyjy özüniň iň gowy eseri hasaplaýar. Bu eserlerinden soň Kuprin öz döwrüniň iň söýülip okalýan ýazyjysyna öwrülýär. 1915-nji ýylda ýazan “Çukur” powestiniň daşynda örän uly jeddeller döreýär.
Ýazyjy rewolýusiýany kabul etmeýär, 1919-njy ýylda Fransiýa göçýär. Ýöne Watanyndan uzakda ol öňki eserleriniň derejesinde hiç zat döredip bilmändir. 1937-nji ýylda, agyr halda Russiýa dolanyp barýar, 1938-nji ýylda hem aradan çykýar. Ony beýik rus ýazyjysy IwanTurgenewiň ýanynda jaýlaýarlar.


text:
Pakistanyň “Talyban” söweşijileri Peşawar şäherinde janyndan geçen bir aýalyň amala aşyran hüjüminiň, şeýle-de başga bir bomba hüjüminiň jogapkärçiligini öz üstüne aldy.
Penşenbe güni bir aýal Peşawar şäher polisiýasynyň barlag-gözegçilik nokadynyň golaýynda özüni partladypdy. Bu wakada hüjümçiniň özi we onuň ýanyndaky bir aýal öldi.
Bu wakadan biraz öň, el arabasyna ýerleşdirilen bomba partlady. Alty adam partlamanyň pidasy boldy.
Pakistanyň Mohmand etrabyndaky “Talybanyň” başlygy Omar Halidiň telefon arkaly AFP habar agentligine aýtmagyna görä, janyndan geçen aýal hüjümçileri ulanmak täze strategiýanyň bir bölegidir.
Ol bu hüjümleriň tire-taýpa regionlaryndaky söweşijilere garşy alnyp barylýan harby operasiýalara jogap hökmünde amala aşyrylýandygyny aýtdy.


text:
Penşenbe güni Gürjüstanyň Içeri işler ministrligi Tbilisi şäheriniň meriniň soraga çekilmegi üçin suda ýüz tutmakçydygyny mälim etdi.
Içeri işler ministrligi Tbilisiniň meri Gigi Ugulawanyň ministrligiň çakylygyna jogap bermän, ony äsgermezçilik edýändigini öňe sürýär.
Gürjüstanyň Içeri işler ministrligi Gigi Ugulawanyň ýakynda Tbilisiniň Milli kitaphanasynyň öňünde prezident Saakaşwiliniň tarapdarlary bilen onuň garşydaşlarynyň arasynda ýüze çykan çaknyşyklar bilen baglanyşykly käbir soraglara jogap bermegini isleýändigini aýdýar.
8-nji fewralda ýüze çykan şol çaknyşyklaryň bolan wagty prezident Saakaşwiliniň ýakyn ýarany hasaplanylýan Gigi Ugulawa hem şol ýerde göze ilipdi.


text:
Amerikaly ýaş zenan Traseý Goldner Birleşen Ştatlaryň “Parahatçylyk korpusy” boýunça Türkmenistanyň Mary welaýatynyň Baýramaly şäherine baryp, şol ýerde ilat bilen dürli çäreleri geçirdi, şol sanda saglyk we iňlis dili boýunça ýörite okuw sapaklaryny okatdy.
Amerikanyň Missouri uniwersitetinde žurnalistika boýunça ýokary bilim alan Traseý häzirki wagt “Kolumbiya Missourian” neşirinde habarçy bolup işleýär.
Azatlyk Radiosynyň Traseýniň Türkmenistanda başdan geçiren tejribeleri bilen gyzyklanyp, onuň bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi aşakdaky düwmä basyp diňläp bilersiňiz.


text:
Metbugat azatlygyna gözegçilik edýän “Serhetsiz raportýorlar” guramasy Azatlyk Radiosynyň tussag edilen habarçysy Saparmämmet Nepesgulyýewiň ykbalyna alada bildirip, beýanat ýaýratdy.
“Nepesgulyýew häzir nirede? Oňa üç ýyl türme tussaglygy berildimi ýa-da ýok? Onuň aklawçysy barmy? Bu soraglaryň hiç birine jogap ýok” diýip 8-nji sentýabrda çap bolan beýanatda nygtalýar.
Düýbi Parižde ýerleşýän gurama Saparmämmet Nepesgulyýewiň 7-nji iýulda Türkmenbaşy şäherinde tussag edileninden bäri, häkimiýetler tarapyndan ol barada ne maşgala agzalaryna ne-de kärdeşlerine hiç hili maglumatyň berilmeýändigine ünsi çekýär.
“Serhetsiz raportýorlar” guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa bölüminiň başlygy Ýohan Bir bu ýagdaýlaryň “alada döredýändigini” aýdýar.
“Häkimiýetleriň Saparmämmet Nepesgulyýew barada hiç hili maglumat bermezligi bizi diýseň aladalandyrýar. Bu dymyşlyk eýýäm iki aý töweregi wagt bäri dowam edip gelýär. Maşgala agzalaryny we kärdeşlerini nämälimlikde saklap, ol barada hiç hili maglumat bermezlik bu düýbünden bikanun bir hereketdir” diýip, Ýohan Bir nygtady.
Ýohan Bir Nepesgulyýew barada tizden-tiz maglumatyň berilmelidigini aýtdy: “Biz türkmen häkimiýetlerine ýüzlenip, Nepesgulyýewiň häzirki ýagdaýy barada doly maglumat bermäge çagyrýarys. Şeýle-de biz onuň gyssagly boşadylmagyna çagyryş edýäris. Hökümetiň bir habarçyny şeýdip ýitirip edim bilmegi juda gynandyrýar”.
“Serhetsiz raportýorlar” guramasy Türkmenistanda azat metbugat diýen zadyň düýbünden ýokdugyny nygtap, özüniň ýyllyk hasabatlarynda Türkmenistanyň soňky orunlarda ýerleşdirilýändigine hem ünsi çekýär.
Guramanyň “Metbugat azatlygy indeksi” hasabatynyň soňky sanynda Türkmenistan 180 ýurduň arasynda 178-nji orunda ýerleşdirilipdi.


text:
Näme üçin türkmen metbugatynda, Eýrandaky prezidentlik saýlawlardan soň, ýurduň oppozisiýasynyň geçirýän protestleri barada maglumat berilmeýär diýen sowala, jurnalistleriň hak-hukuklaryny goraýan “Serhetsiz reportýorlar” guramasynyň Ýewropa we post-Sowet döwletleri boýunça bölüminiň ýolbaşçysy Elza Widal, bu ýagdaýda türkmen metbugaty beýleki ýapyk ýurtlaryň metbugaty ýaly özüni alyp barýar diýip jogap berdi. “Olar, Eýrandaky ýagadaýyň türkmen halkyna hem görelde bolup biljeginden howatyrlanyp, ýagny repressiw rejimlere garşy nädip protest etmeli diýen mesele boýunça sapak bolar öýdüp, göňşy ýurtda geçirilýan protestler hakda maglumat bermeýän bolmaklary mümkin.”
Türkmen metbugaty beýleki ýapyk ýurtlaryň metbugaty ýaly özüni alyp barýar.
Bu mesele bilen gyzyklanyp, biz Türkmenistanyň “Altyn Asyr” telewideniýesiniň redaksiýasyna hem jan etdik, emma bu soraga jogap berip bilmejekdiklerini bize aýtdylar.
Şol bir wagtyň özunde, dünýäde bolup geçýän wakalar hakda maglumat berýan amerikan, ors telekanallaryna tomaşa edip, başga dillerde şol ýagdaýlar barada maglumat almak mümkin diýip türkmenistanly ýaşaýjylar aýdýarlar. Ýazyjy, garaşsyz žurnalist Akmuhammet Welisapar, Nyýazowyň dowründe girizilen gadagançylygy türkmen häkimiýetleriniň ýatyrmak islemeýändiklerini, bir gezek şol gadagançylyk ýatyrylsa, adamlaryň özlerini has erkin duýup başlajakdyklaryny aýtýar. Öňe gidişlik barmy?
Soňky döwür, türkmen metbugatynda belli bir öňegidişlikler duýulýarmy diýen sowalymyza, “Serhetsiz reporterlar” guramasynyň Ýewropa we post-Sowet döwletleri boýunça bölüminiň ýolbaşçysy Elza Widal, Gurbanguly Berdimuhamedow ýurda ýolbaşçylyk edip başlanynda, Internet kafeler açylyp, metbugat azatlygyna ýol beriler diýen umytlaryň peýda bolandygyny, emma şu çaka çenli hiçbir göze ilýän öňe gidişlikleri görmändiklerini Azatlyk radiosyna gürrüň berdi. Şeýle hem ol, türkmen häkimiýetlerine ýollan hatlaryna jogap gelmändigini aýdyp, Elza Widal, öz guramalary bilen türkmen häkimiýetleriniň arasynda gepleşikleriň ýokdugyny aýtdy.
Ynsan hukuklary boýunça Türkmen Helsinki Fondynyň ýolbaşçysy Täjigül Begmedowa, metbugat azatlygy meselesinde käbir öňegidişligiň bolandygyny, ýagny dürli keseller, meselem doňuz dümewi barada öň berilmedik maglumatlaryň, türkmen mediasynda peýda bolandygny öňe sürýär.Internet bar ýöne erkin däl
Türkmenistanda internet hyzmatlarynyň has elýeterli bolmagy, halkyň, esasan hem ýaş nesliň daşarky dünýä bilen aragatnaşygyny ýeňilleşdirip, dünýäde bolup geçýän wakalar, syýasy we jemgyýetçilik meseleleri boýunça çap edilýän materiallar bilen tanyşmaklaryna pursat döretdi. Emma, Ýazyjy Akmuhammet Welisapar, ýurtda Internete gözegçiligiň hem artandygyny aýdyp, özuniň Internet sahypasynyň Türkmenistanda petiklenendigini belläp geçdi.
Eýranda önüp-ösen, soňra Türkmenistanda uzak wagtlap ýaşan, häzir bolsa Kanadadan baş pena alan Muhammet Deweji, Eýrandaky ýagadaýlar barada türkmen metbugatynda hiç hilli maglumatyň berilmezligi, iki goňşy ýurduň gatnaşyklaryna hem täsir edip biler diýip pikir edýär.


text:
“Human Rights Watch” guramasy hökümetleriň we halkara guramalarynyň köpüsiniň adam hukuklaryny bozýan döwletlere ýeterlik basyş görkezmeýändigini aýdýar.
Halkara hukuk guramasy bir topar hökümetde, hususan-da Ýewropa Bileleşiginde adam hukuklaryny hormatlamak üçin basyşyň ýerine «dialog», «hyzmatdaşlyk» diýen ýaly ýumşak çemeleşmäniň getirilýändigini aýdýar.
Bu pikir HRW-niň 2011-nji ýyldaky Dünýä hasabatynda aýdylýar.
Bu hasabat, adam hukuklarynyň goragynda durup bilmezligiň mysaly hökmünde, ÝB-niň Özbegistan we Türkmenistan babatdaky ýaranjaň çemeleşmesini nygtap görkezýär.


text:
Orsýet ABŞ-nyň Merkezi aňtaw uprawleniýesiniň agenti diýlip güman edilýän adamyň ýurdy terk etmegini talap etdi.
Hepdäniň sişenbe güni Orsýetiň Daşary işler ministrligi Raýan Kristofer Fogl diýlip tanalýan adamyň Birleşen Ştatlara “mümkin boldugyndan tiz” gitmelidigini aýtdy.
Ministrligiň beýannamasynda “sowuk urşa mahsus şeýle prowokasiýalar Moskwa bilen Waşingtonyň arasynda bir-birine ynamyň pugtalanmagyna” peýda bermez diýlip bellenýär.
Orsýetiň maglumaty
Munuň öňüsyrasynda Orsýetiň Federal howpsuzlyk gullugy Foglyň Demirgazyk Kawkaz regiony boýunça terrorçylyga garşy iş alyp barýan orsýetli ofiseri öz tarapyna çekmäge synanyşanda, tiz ele salnandygyny mälim edipdi.
Osýetiň durnuksyz regiony bolan Demirgazyk Kawkaza girýän Çeçenistan ýakynda ABŞ-nyň Boston şäherinde bolan bomba partlamasynda günäli hasaplanýan Sarnaýewleriň gelip çykan ýurdydyr.
Orsýetiň döwlet telewideniýesi Fogl diýlip tanadylan adamyň suratlaryny, şeýle-de oňa degişli, diýlen birnäçe zatlary görkezdi. Şol zatlaryň arasynda iki sany parik, ýagny emeli saç, kompas, Moskwanyň kartasy, gara äýnekler we içi 500 ýewrolyk banknotlardan doly bukjalar görkezildi.
Maglumatda Foglyň amerikan ilçihanasynyň syýasy bölüminiň 3-nji sekretary wezipesinde işländigi habar berildi.
ABŞ-nyň reaksiýasy
Hepdäniň sişenbe güni Döwlet departamenti Foglyň ilçihananyň işgäri bolup işländigini tassyklady, emma onuň wezipesi we alyp baran işi barada maglumat bermejekdigini aýtdy.
Bu barada ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň metbugat wekiliniň orunbasary Patrik Wentrell Waşingtonda žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda aýtdy.
Çarşenbe güni Orsýetiň Daşary işler ministrligi ABŞ-nyň Orsýetdäki ilçisi Maýk Makfoly çagyrdy. Makfol içalyçylyk bilen bagly aýyplamalary kommentirlemejekdigini aýtdy.
Sowuk urşuň tamamlanmagyna garamazdan, Orsýet we ABŞ bir-birine degişli aňtaw operasiýalaryny aktiw dowam etdirýärler.
Fogl soňky on ýyla golaý döwrüň dowamynda Orsýetde köpçüligiň öňünde içalyçylykda aýyplanan ilkinji amerikan diplomatydyr. Geçen ýylda birnäçe orsýetli Birleşen Ştatlaryň peýdasyna içalyçylyk etmekde aýyplanyp, uzak möhletli türme tussaglygyna höküm edilipdi.


text:
Geçen hepdäniň ahyrynda Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow “Awaza” milli syýahatçylyk zolagynda gurlup, ulanmaga berlen ençeme desganyň açylyş dabarasyna gatnaşdy.
Şol bir wagtyň özünde, ýurtdan gelip gowuşýan maglumatlarda Aşgabatdan Balkan welaýatyna uzap gidýän asfalt ýoluň gurluşygynyň indi ençeme ýyl bäri doly tamamlanmaýandygy habar berilýär.
Bu ýagdaýyň bolsa, ýolagçylara we sürüjilere käbir bökdençlikleri döredýändigi aýdylýar.
Azatlyk Radiosy Aşgabat-Balkanabat asfalt ýolunyň häzirki ýagdaýy barada geçen hepdäniň ahyrynda bu welaýata sapar eden habarçysy Soltan Açylowa bilen söhbetdeş boldy.


text:
Britaniýanyň premýer-ministri Dawid Kameron NATO-nyň liderleri “Yslam döwleti” toparynyň söweşijileriniň “wagşyýana we zalym” hereketlerini ýazgarýar diýdi we bu ekstremist toparyň atýan haýbatlarynyň guramanyň öz gymmatlyklaryny goramak kararyny güýçlendirendigini aýtdy.
ABŞ-nyň döwlet sekretary John Kerri söweşiji gurama garşy durmak boýunça planyň şu aýyň aýagynda BMG-niň Baş Assambleýasyna çenli taýýarlanmagyna çagyryş etdi.
Kerri ýaranlary yslam söweşijilerinden gelýän howpa garşy durmaga ündedi.
Kerri we Kameron 5-nji sentýabrda NATO-nyň Walesdäki sammitiniň dowamynda çykyş etdiler. Günbatar resmileri NATO-nyň Yraga howpsuzlyk ugurdan ýardamy sazlaşdyrmaga kömek berjekdigini aýtdylar.
Yragyň we Siriýanyň uly bölegini basyp alan “Yslam döwleti” toparynyň söweşijileri yrakly ýüzlerçe esgeri jezalandyrmakda we azlykdaky dini hem etniki toparlara zulum etmekde aýyplanýarlar.
Söweşijiler ýakynda ABŞ-nyň iki žurnalistini kellesini kesip öldürdiler, şeýle-de, britaniýaly zamuny öldürmek haýbatyny atdylar.


text:
Türkiýede we dünýäniň beýleki ýurtlarynda müňlerçe türkmenistanly migrant bar. Türkiýedäki türkmenistanly migrantlar barada aýdylanda bolsa, olaryň aglabasynyň kanuny statusy ýok. Şunlukda, olar dürli kynçylyklary başdan geçirýärler.
Kanuny statuslary bolmadyk migrantlaryň iş tapmagy hem, ýurtda saklanmagy hem aňsat däl. Olara her ädiminde deport edilmek howpy abanýar.
Üstesine, olaryň Türkmenistana baryp, yzyna gelmek mümkinçilikleri hem çäkli. Netijede, olar dogan-garyndaşlaryndan, çagalaryndan uzakda ýaşaýarlar.
Emma şu hili kynçylyklara garamazdan, olaryň aglabasy Türkmenistana dolanmagyň tarapdary däl. Eýsem munuň sebäbi ýa sebäpleri näme?
Azatlyk Radiosynyň «Dünýä türkmenleri» gepleşigi nobatdaky tapgyryny migrantlary bosgunlykda saklaýan sebäplere bagyşlady. Gepleşigi diňläp, söhbete goşulmaga, tejribeleriňizi paýlaşmaga çagyrýarys.


text:
Aýlak ýurdunyň sekiz aýda ikinji gezek geçirýän saýlawlarynda Kuweýtiň şaýy azlyklary özleriniň parlamentdäki orunlarynyň ýarysyndan hem köpüsini ýitirdiler, liberallar bolsa biraz orun gazandylar.
Saýlawyň şenbe güni yglan edilen resmi netijeleri şaýy kanditdatlaryň 50 agzaly parlamentde diňe 8 orun utandygyny görkezdi.
Şaýy kandidatlary dekabrda geçen saýlawlarda 17 orun utup, rekord dereje gazanypdylar.
Emma ol netijeler geçen aý suduň karary bilen hasaba alynmasyz edildi.
Kuweýtiň Maglumat ministrligi şenbe güni geçirilen saýlawlara gatnaşygyň 52.5 prosent bolandygyny, ýagny rekord derejäni görkezendigini aýdýar.
Dekabrda geçen saýlawlara saýlawçylaryň diňe 40 prosenti gatnaşypdy.
Şaýylar Kuweýtiň ýerli ilatynyň 30 prosent çemesini düzýär.


text:
Parižde yslamçy söweşijiler tarapyndan ýewreýleriň halal bazaryna edilen hüjümden soň, Fransiýa ýewreýleriň mekdebini goramak üçin 5 müňe golaý polisiýa işgärini we howpsuzlyk güýçlerini ýerleşdirmegi planlaşdyrýar.
Fransiýanyň içeri işler ministri Bernard Kaznew esgerleriň goşmaça goşun hökmünde hem ýerleşdiriljekdigini mälim etdi.
Ol bu barada 12-nji ýanwarda Pariždäki ýewreý mekdepleriniň birinde okuwçylaryň ene-atalaryna ýüzlenip eden çykyşynda belledi.
Pariži we dünýäni sarsan hüjümlerde pida bolan 17 adamyň dört sanysy 9-njy ýanwarda Amedi Koulibali atly ýaragly adam ýewreýleriň halal bazarynda dört adamy zamun alan mahaly wepat boldy.


text:
Krismas güni rehimsizlik bilen urlup-ýenjilen ukrainaly oppozision žurnalist ýoluň gyrasynda gana bulaşyp ýatyrka, öz üstüne hüjüm edenleriň özüni öldürdik diýip taşlap gidendiklerine ynanýandygyny aýdýar.
Ýekşenbe güni 1+1 telekanalynda bu waka barada gürrüň beren Tatýana Çornowil hüjümçilere özüniň garşylyk görkezmändigini aýtdy: "Men burnumyň döwlendigini duýdum, onuň zarbadan owrananyny duýdum. Men elimi galdyrmasam-da, olar yzyny üzmän, meni urdular".
Telewizion interwýuda žurnalistiň burnunyň saralandygy, sag gözüniň hem gögerip, çişip durany göz-görteledi.
Lukmanlar Çornowiliň ýagdaýy "kadaly", ýöne ol doly aýak üstüne galýança, ýene iki aý gerek diýýärler.
"Kompýuteriň başynda oturyp bilemok. Bir teksti okamaga başlasam, başym aýlanýar. Emosional taýdan hem problemalar bar. Bir hili çalt tolgunýaryn" diýip, Çornowil aýdýar.
Oppozision "Ukrainska Prawda" websaýtynda makala ýazýan žurnalist golaýda hökümete garşy protestlerde ençeme gezek çykyş eden tanymal aktiwist.
"Tabşyryk"
Ýaňy-ýakynda onuň ýokary derejeli hökümet işgärleriniň baýlyklary barada ýazan makalasy neşir edildi. Onuň üstüne hüjüm hem şondan az wagt soňra boldy.
Ol bu hüjümiň tabşyryk boýunça edilendigine özüniň ynanýandygyny aýtdy: "Men ünsümi berk jemläpdim. Men diňe diri galmaga çalyşýardym. Hüjümiň tabşyryk boýunça amala aşyrylandygyny wakalaryň bolup geçişi aýdyň görkezýärdi".
Ukrainanyň Derňew Müdiriýetiniň başlygy Mykola Çinçin hüjümden iki gün soňra bu işde güman edilýän bäş adamyň tutulandygyny habar berdi.
Amerikanyň Birleşen Ştatlary hüjüm barada "çynlakaý alada" bildirip, ony Ukrainada Ýewropa Bileleşiginiň tarapdarlarynyň hökümete garşy protestlere gatnaşan ýa gatnaşdy diýilýän aktiwistleridir žurnalistleri gorkuzmaga gönükdirilendigi aýan bolýan çäreleriň bir bölegi hökmünde häsiýetlendirdi.


text:
Türkiýede ýaşaýan türkmenler gadymdan gelýän milli göreş däplerini saklap, mundan beýläk hem ösdürmek tagallasyny edýärler. Ikinji tarapdan, nesilden-nesle geçip gelen türkmen göreşiniň tutulýan ýeri türkmen diasporasynyň Stambuldaky duşuşyk ýerine hem öwrüldi.
Şonuň bilen birlikde, Stambulyň Zeýtinburnu etrabynyň deňiz kenarynda hepdäniň her dynç alyş günleri tutulýan göreşler diňe bir Türkiýede däl, eýsem dürli ýurtlarda ýaşaýan türkmenler bilen doganlyk halklaryň arasynda hem bar kän meşhurlyk gazanýar.
Azatlyk Radiosy hem Stambulyň Zeýtinburnu etrabynda deňiz kenarynda tutulýan göreşleri ýerinde baryp görüp, çäräniň guramaçylary we pälwanlar bilen söhbetdeş boldy.
Stambuldaky türkmen göreşlerine bagyşlanan söhbetdeşligimizi diňläp, sizi hem öz pikirleriňizi bilen “göreş meýdanyna” çykmaga, eger bar bolsa, tejribeleriňizi paýlaşmaga çagyrýarys.


text:
Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejad Günbataryň Tähranyň nebitine girizen gadagançyklaryny “bolgusyz” diýip atlandyrdy. Ahmedinejad bu barada Tähranda nebiti gaýtadan işleýän desganyň açylyş dabarasynda çykyş etdi.
Mundan öň, duşenbe güni ABŞ-nyň Kongresi Eýrana garşy maliýe we ykdysady sanskiýalaryň täze tapgyryny oňlapdy.
Eýranyň nebit eksportynyň 18%-ini düzýän Ýewropa Bileleşigi 1-nji iýuldan başlap Tähran bilen ähli nebit şertnamalaryny togtatdy.
Waşington Hindistan we Günorta Koreýa ýaly Aziýa ýurtlaryna basyş edip, eýranyň nebitini almakalaryny togtatmaklaryny gazanmaga synanyşýar.


text:
Mälim bolşy ýaly, BMG-niň Baş Assambleýasynyň ýakyn 15 ýyl üçin Durnukly ösüş maksatnamasy kabul edildi. Bu maksatnama BMG agza ýurtlaryň bilelikdäki hereketleriniň maksatnamasy bolup durýar. Ählumumy maksatlaryň 17-sinde we wezipeleriň 169-synda beýan edilen täze Gün tertibiniň ösüş babatdaky meseleleri häzirki döwürde adamzadyň öňünde duran möhüm wezipelerdir.
Türkmenistanyň hormatly Prezidenti öz çykyşynda olar barada türkmen tarapynyň garaýyşlaryny beýan etdi we belent münberden täze başlangyçlary öňe sürdi. Olaryň hatarynda howpsuzlyk we durnukly ösüş, şol sanda ýaragsyzlanmak, howanyň üýtgemegi boýunça sebit tehnologiýalar merkezini döretmek, energiýa serişdelerini ygtybarly we durnukly üstaşyr geçirmek, ulag we üstaşyr geçelgeleriň döredilmegi we beýleki oňyn başlangyçlary görkezmek bolar.
Birleşen Milletler Guramasy Türkmenistanyň soňky ýyllarda 20 müň bosgunlary we raýatlygy bolmadyk adamlary öz raýatlygyna kabul etmek baradaky başlangyjyny goldaýar, Türkmenistany häzirki döwrüň möhüm meselelerini çözmäge işjeň we oýlanyşykly çemeleşýän ygtybarly hem-de jogapkär hyzmatdaşy hasaplaýar. Türkmen döwleti halkara parahatçylygyň esaslaryny pugtalandyrmaga we ählumumy durnukly ösüş üçin şertleri döretmäge degişli oňyn teklipler bilen çykyş edip, bu ugurda yzygiderli we anyk ädimleri ädýär. Aşgabatda hereket edýän BMG-niň Merkezi Aziýa üçin Öňüni alyş diplomatiýasy boýunça Sebit merkezi munuň aýdyň mysallarynyň biridir.
Şu geçen ýyllaryň dowamynda bu merkez BMG-niň we sebitiň ýurtlarynyň arasynda möhüm ugurlaryň birnäçesi, şol sanda suw-energetika meseleleri, neşe serişdeleriniň bikanun dolanyşygyna hem-de halkara terrorçylygyna garşy göreşmek boýunça özara gyzyklanma bildirýän oňyn gatnaşyklar üçin netijeli gepleşikleriň geçirilýän ýerine öwrüldi. Türkmenistanyň hormatly Prezidentine Aziýa ýurtlarynda ýaragsyzlanmak işine, ählumumy energetika howpsuzlygyny üpjün etmäge we daşky gurşawy goramaga, ynsanperwer häsiýetli meseleleri, şol sanda göçüp-gonmak, bosgunlara hem-de raýatlygy bolmadyk adamlara kömek bermek bilen baglanyşykly meseleleri çözmäge hemmetaraplaýyn ýardam berýändigi üçin öz hoşallygymy bildirýärin. Türkmenistanyň hormatly Prezidenti BMG-niň Baş Assambleýasynyň 70-nji mejlisinde Gender deňliginiň ählumumy ösüş strategiýasynyň esasy bölegi bolup durýandygy, bu ugurda Türkmenistanyň öz öňünde belent maksatlary goýandygy, bu maksadyň ähli aýal–gyzlaryň doly gender deňligini gazanmakdan we olaryň hukuklaryny hem-de mümkinçiliklerini giňeltmekden ybaratdygy hakynda aýtdy.
Türkmenistan dünýäniň syýasy, ykdysady we hukuk giňişligine üstünlikli goşulmak bilen, hukuk goraýjy ulgamda uly, maksada gönükdirilen işleri geçirip, dürli ugurlar boýunça halkara hyzmatdaşlygyny giňeldýär. Gender deňliginiň üpjün edilmegi şolaryň möhümleriniň biri bolup durýar. Türkmenistan öz üstüne alan halkara borçnamalaryny yzygiderli we gyşarnyksyz ýerine ýetirýär. Häzirki wagtda Türkmenistan BMG-niň gender deňligi, şeýle hem zenanlaryň hukuklaryny we mümkinçiliklerini giňeltmek boýunça edarasynyň Ýerine ýetiriji geňeşiniň 2016-2018-nji ýyllar üçin agzasy bolup durýar.
Sözümiň ahyryndaTürkmenistanyň hormatly Prezidentiniň durmuşa geçirýän, Merkezi Aziýada we bütin dünýäde parahatçylygy, durnuklylygy hem-de howpsuzlygy pugtalandyrmagyň möhüm şerti hökmünde çykyş edýän açyk we parahatçylyk söýüjilikli syýasatynyň ýokary baha mynasypdygyny nygtasym gelýär. Geljekde hem BMG bilen Türkmenistanyň deňhukuklylyk , birek – birege hormat goýmak we ynanyşmak ýörelgelerine esaslanýa hem-de strategik häsiýete eý bolan netijeli hyzmatdaşlygyň üstünlikli dowam etdiriljekdigine ynanýaryn.


text:
Maglumatlara görä, Aýda suwuň bardygyna şaýatlyk edýan faktlar tapylypdyr.
Muny aýy derňemek maksady bilen ol ýere iberilen üç enjamyň beren maglumatlary tassyklapdyr. Ýagny şol maglumatlara laýyklykda aýyň üstündäki atomlaryň ýuka gatlagy hut suwuň molekulalaryndan ybarat bolup durýar.
Bu barada alymlaryň çykaran netijeleri “Science” žurnalynyň soňky sanynda çap edilipdir.
Suwuň komponentleriniň Aýda tapylmagy, ol ýere barýan ekpedisiýalaryň Aýyň üstünde has uzak wagt bolmagyna mümkinçilik döredip biler diyip,
spesialistler çaklaýarlar.


text:
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretarynyň Ýewraziýa meseleleri boýunça komekçisi Filip Gordon bilen ýörite söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Jenap Gordon, siz ýaňy-ýakyn Orsýetde saparda bolup, ýurtdaky graždan jemgyýetine degişli toparlaryň wekilleri bilen köp duşuşyklar geçirdiňiz. Şol duşuşyklarda siz Orsýetdäki käbir dawaly problemalara, şol sanda, žurnalistleriň ölümi bilen bagly problemalara-da Birleşen Ştatlaryň öz geçirýän gepleşiklerinde üns berýändigini aýtdyňyz. Siz şeýle diýmek bilen nämäni göz öňünde tutduňyz?
Filip Gordon: «Üns berýär» diýmek biziň bu meseläni orsýetli resmiler bilen duşuşyklarymyzda ähli derejelerde yzygiderli gozgap gelýändigimizi aňladýar. Biziň Orsýet bilen bilelikde dürli hili syýasy we strategik meseleleriň üstünde işläp gelýändigimizi hemmeler bilýär. Biziň pikirimizçe, bu ugurda taraplaryň ikisiniň-de bähbitleri üçin uly öňedigişlikler gazanyldy.
Mundan daşary, bu oňyn öňegidişlikler iki ýurduň arasyndaky ylalaşmazlyklaryň üstünde işlemekde-de birek-birege has köp ynamyň bolmagyna hem ýardam edýär diýip hasaplaýarys.
Ýöne, şol bir wagtyň özünde-de, biziň liderlerimiziň, ýagny, prezident Obamanyň we Döwlet sekretary Klintonyň syýasy hem-de strategik hyzmatdaşlyklara uly üns berýändiklerine garamazdan, olar Orsýetdäki graždan aktiwistleriniň ölümi we adam hukuklarynyň ýagdaýy bilen bagly bizi örän alada goýýan problemalary hiç haçan-da ünsden düşürmän gelýärler.
Aktiwistleriň ölümi bilen bagly käbir meseleler henizem çözgütleri hem-de derňewleri talap edýär. Käbir meseleler bolsa jenaýat işleriniň gozgalmagyny talap edýär. Biziň prezidentimiz mümkinçilik bolan ýagdaýynda bu meseleleri gozgap gelýär.
Azatlyk Radiosy: Jenap Gordon, geçen ýekşenbe güni Ukrainada geçirilen regional saýlawlar prezident Wiktor Ýanukowiçiň häkimiýetini has-da berkiden ýaly görünýär. Öz gezeginde, Ýanukowiç Moskwa tarapdar syýasatçy hasaplanylýar. Eýsem, Amerikanyň Birleşen Ştatlary häzirki Ukrainanyň mämişi rewolýusiýanyň reformalaryndan daşlaşmagy barada nähilidir bir alada bildirýärmi?
Filip Gordon: Ozaly bilen, geçen ýekşenbe güni geçirilen saýlawlar barada aýtsam, biz bu soňky saýlawlary şu ýylyň başynda Ukrainada geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň derejesinde açyk we adalatly saýlawlar boldy diýip hasaplamaýarys. Wise-prezident Josef Baýden prezident Ýanukowiç bilen duşuşygynda demokratik reformalaryň dowam etdirilmelidigi barada-da gürrüň etdi.
Umuman alnanda, Ukrainanyň häzirki hökümeti ýurtda demokratiýany ösdürmek isleýändigini aýdýar. Bizem ýurduň hökümeti bilen şu ugurda bile işleşmek isleýäris.
Elbetde, Ukrainanyň häkimiýetleri özleriniň Orsýet bilen Günbataryň arasynda deňagramly ýagdaýda daşary syýasat alyp barjakdyklaryny aýdýarlar. Biz hem öz gezegimizde, olaryň bir wagtyň özünde Orsýet bilenem, Birleşen Ştatlar bilenem, Ýewropa Birligi bilenem gowy gatnaşyklary saklap bilmekleriniň mümkindigini aýdýarys. Biz şu aýdýanlarymyzyň iş ýüzünde mümkindigini subut etmek üçin Kiýew bilen hyzmatdaşlyklara çalşarys.
Azatlyk Radiosy: Jenap Gordon, Azerbaýjandaky Daglyk-Garabag regiony bilen bagly meselelerde soňky wagtlar Orsýet Azerbaýjan bilen Ermenistanyň arasyndaky gepleşiklerde esasy rol oýnaýja öwrüldi diýen garaýyşlar bar. Siz şu barada nähili pikir edýärsiňiz?
Filip Gordon: Beýle pikir bu meselä uly üns berip gelýän Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary üçin bir täzelik bolup eşidilse gerek. Ol Daglyk-Garabag meselesi boýunça Fransiýa bilenem, Orsýet bilenem, Azerbaýjan we Ermenistan tarapy bilenem işleşmeklige örän köp wagt sarp etdi. Şu ýylyň iýulynda onuň bu iki ýurda eden saparyny-da muňa mysal hökmünde getirip bolar.
Elbetde, siziň bu aýdanlaryňyz Daglyk-Garabag konflikti boýunça araçyl toparyň roluny oýnaýan biziň Minsk toparymyz üçinem, toparyň egindeş başlygy Robert Bradke üçinem täzelik bolsa gerek. Ol bu meseleler boýunça iki ýurduň arasynda aňryk-bärik gatnap, fransuzlar we ruslar bilenem gepleşikler geçirip, örän köp wagtyny sarp etdi.


text:
Pakistanyň Demirgazyk Weziristan tire-taýpaly regionynda şu hepde Birleşen Ştatlaryň pilotsyz uçarlarynyň amala aşyran raketa hüjüminde ençeme söweşijiniň, şol sanda dört sany türkmenistanlynyň hem öldürilendigi habar berildi. Bu barada “BBC”, “Amerikanyň sesi” we “Al-Jazeera” ýaly ençeme habar serişdelerinde maglumatlar peýda boldy. Ýöne bu habardaky maglumatlar häzire çenli türkmen hökümeti tarapyndan ne tassyklanyldy, ne-de inkär edildi.
“Geň bir zat däl…”
Merkezi Aziýa ýurtlarynyň arasynda Türkmenistan iň bir dünýewi döwletleriň biri hökmünde tanalýar. Türkmenistanly söweşijiler diýilýän şol adamalaryň öldürilmegi bilen bagly waka barada düýbi Nýu-Delide ýerleşýän Goranmak meseleleri
Talybanlara garşy durýan ýerli owgan topary Tora Bora daglarynda koalision güýçleriň geçirýän hüjümlerine syn edýär.
baradaky barlaglar merkeziniň eksperti Smiti Espednait şeýle diýdi: “Dogrymy aýtsam, bu baradaky habar meni kän bir geň galdyrmady. Bärde hiç hili täze zat ýok. Merkezi Aziýanyň ençeme döwletlerinden, şol sanda Türkmenistandan hem söweşijiler gelip, Pakistanyň tire-taýpa regionlarynda aktiw iş alyp barýarlar. Olardan köpüsi bolsa eýýäm 20 ýyldan hem gowrak wagt bäri Pakistanda hereket edýär. Şonuň üçin, bu meniň üçin onçakly bir täzelik däl”.
Smiti Espednaityň aýtmagyna görä, Pakistanyň tire-taýpa regionlarynda, esasan, “Gündogar Türkistan”, “Hizb-ut-Tahrir” we “Özbegistanyň Yslam hereketi” ýaly toparlara degişli söweşijiler hereket edýär. “Merkezi Aziýanyň nomer birinji terroristi” diýlip atlandyrylýan “Özbegistanyň Yslam hereketiniň” öňki lideri Tahir Ýuldaşow hem Pakistanda amala aşyrylan harby operasiýanyň netijesinde öldürilipdi.
Tahir Ýuldaşow Merkezi Aziýa ýurtlaryndandyr diýlip çak edilýän we Pakistanda öldürilen onlarça söweşijilerden diňe biri. Şol söweşijileriň arasynda Türkmenistandan hem adamlaryň bardygy aýdylýar. Emma bu maglumatlary resmi taýdan anyklamak başartmady.
Näme sebäp bolýar?
Eýsem, bu raýatlaryň Merkezi Aziýa döwletlerinden Pakistana baryp, terror toparlarynyň hatarynda söweş alyp barmaklaryna näme sebäp bolýarka?
Nýu-Delidäki Goranmak meseleleri boýunça barlaglar merkeziniň eksperti Smiti Espednait muny şeýle düşündirýär: “Merkezi Aziýa döwletlerinden bolan söweşijiler
“Özbegistanyň Yslam hereketiniň” öňki lideri Tahir Ýuldaşow hem Pakistanda amala aşyrylan harby operasiýada öldürilipdi. Awgust, 2010.
‘Jihad’ urşuny alyp barmak düşünjesinden ugur alyp, bu ýere gelýärler. Olar soňundan terroristik yslamçy toparlar, hususan-da “Al-Kaýda” bilen ilteşip gidýärler. Ýöne Merkezi Aziýadan geldi diýilýänleriň köpüsi öň Owganystanda talybanlaryň döwründe şol ýerde uzak wagtlap hereket edip, soňra halkara koalisiýasynyň başlan urşundan soň, Pakistana gaçyp baranlardyr”.
Habar serişdelerinde berilýän maglumatlarda-da Pakistandaky söweşijileriň arasynda Merkezi Aziýadaky ýurtlardan, şol sanda Türkmenistandan baran adamlaryň bardygy aýdylýar. Emma Türkmenistandandygy aýdylýan adamlar we olardan dördüsiniň ýakynda öldürilendigi barada peýda bolan habarlar babatda henize çenli Türkmenistanyň hökümeti tarapyndan hiç hili resmi reaksiýa bolmady.
Amerikanyň pilotsyz dolandyrylýan harby uçarlary aglaba Pakistanyň Demirgazyk Weziristandaky we Gündogar Weziristandaky operasiýalarynda ulanylýar. Çaklamlara görä, ol ýerlerde “Al-Kaýda” we Talyban toparlarynyň köpsanly söweşijileri mesgen tutupdyrlar.


text:
Şu gün Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedewiň Türkiýä saparynyň barşynda Türkiýede ilkinji atom elektrik stansiýasyny gurmak barada ikitaraplaýyn ylalaşyga gol çekildi.
Orsýetiň ýardam bermeginde Türkiýede, Orta ýer deňziniň kenarynda guruljak bu atom elektrik stansiýasynyň gurluşygynyň bahasy takmynan 20 milliard dollar töweregi bolar diýlip garaşylýar.
Şeýle hem, Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew bilen Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Ärdogan öz gepleşiklerinde iki ýurduň özara hyzmatdaşlyk Geňeşini döretmek barada-da ylalaşyga gol çekdiler.


text:
Hepdäniň anna güni Orsýetiň Tatarstan respublikasynyň paýtagty Kazanda Azerbaýjan bilen Ermenistanyň prezidentleriniň Daglyk-Garabag meselesi boýunça geçiren gepleşiklerine uly umyt baglanypdy.
Emma azeri prezidenti Ylham Alyýew bilen ermeni prezidenti Serž Sarkisýan bu dawaly meseläniň esasy ugurlary boýunça ýene umumy dil tapmagy başarmadylar.
Ermenistanyň daşary işler ministri Edward Nalbandýan düýp meseleler boýunça taýýarlanan soňky teklipleri Azerbaýjanyň kabul etmekden ýüz owrendigini aýdyp, gepleşikleriň netijesiz tamamlanmagynda Azerbaýjan tarapyny aýyplady. Onun aýtmagyna görä, Azerbaýjan tarapy özara ylalaşyk boýunça taýýarlanan dokumente 10 sany üýtgetme girizilmegini isläpdir.
Daglyk-Garabag meselesi boýunça alnyp barylýan gepleşiklere soňky wagtlar Orsýet bilen birlikde Amerikanyň Birleşen Ştatlary we Fransiýa-da araçylyk edip gelýärler.
Netije
Nýu-Ýork şäherindäki Kolumbiýa uniwersitetinde iş alyp barýan, Kawkaz regiony boýunça bilermen Linkoln Mitçell Kazan şäherinde geçirilen gepleşiklerde düýpli netije gazanylmadyk-da bolsa, kabul edilen özara beýanatyň käbir umytlary döredýändigini aýtdy.
Mundan ozallar taraplar hemişe stoly ýumruklap, gapydan çykýardylar. Bu gezek beýle zat bolmady.
“Gepleşikden soň edilen beýanata dürli hili many berip boljak. Siz pessimist bolsaňyzam, optimist bolsaňyzam ondan alar ýaly many bar. Meniň pikirimçe, beýanatyň oňyn tarapy onuň geljekki diskussiýalara ýol açýanlygyndadyr. Mundan ozallar taraplar hemişe stoly ýumruklap, gapydan çykýardylar. Bu gezek beýle zat bolmady. Gepleşigiň ýaramaz tarapy barada aýtsak, onda ‘olar, ynha, şu meselede ylalaşdylar - bu uly öňegidişlik’ ýa-da ‘ynha, şu zat konflikti çözmek üçin fundament boljak’ diýer ýaly zat ýok. Gepleşikleriň şeýle derejä ýetmändigi aýdyň zat” diýip, analitik Linkoln Mitçell nygtady.
Kazandaky gepleşikleriň öň ýany daşary ýurtlaryň hökümetleri Ylham Alyýew bilen Serž Sarkisýany esasy meselelerde ylalaşyga gelmäge tutanýerli çagyrdylar.
Bu gürrüňi edilýän esasy meseleler Ermenistan tarapyndan okkupirlenen Daglyk-Garabag regionynyň Azerbaýjanyň kontrollygyna geçmegi, ýaşaýan ýerlerinden çykarylan ozalky ýaşaýjylaryň yzlaryna dolanmaklary üçin hukuklarynyň kepillendirilmegi, Daglyk-Garabagyň howpsuzlygy we öz-özüni dolandyrmagy üçin oňa wagtlaýyn statusyň berilmegi, şeýle-de geljekde bu regionyň gutarnykly kanuny statusyny kesgitlemek boýunça özara ylalaşyga gelinmegi ýaly şertleri öz içine alýar.
“Wagt geldi”
Şu ýylyň 26-njy maýynda G-8 toparynyň Fransiýada geçiren sammitiniň çäklerinde Daglyk-Garabag meselesi boýunça kabul edilen beýanatda Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew, ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama we Fransiýanyň prezidenti Nikolaýa Sarkozi Azerbaýjan bilen Ermenistanyň bu meselede aýgytly ädim ätmekleri üçin “wagtyň gelendigini” nygtapdylar.
Olar meseläniň çözgüdiniň uzaklaşdyrylmagynyň diňe Azerbaýjan bilen Ermenistanyň ylalaşyk gazanmak isleglerini sorag astynda goýjakdygyny belläpdiler.
Daglyk-Garabag regiony bilen baglanyşykly konfliktler Sowet Soýuzy dargamazyndan üç ýyl öň, 2008-nji ýylda Ermenistan bilen Azerbaýjanyň bu regionyň üstünde özara urşa girmekleri bilen başlanypdy. Şol çaknyşyklaryň netijesinde 20 müňden gowrak adam ölüp, bir million töweregi adam öz ýaşaýan ýerlerini terk etmäge mejbur bolupdy.
Şol harby konfliktlerde Ermenistan tarapy Azerbaýjanyň territoriýasyndaky Daglyk-Garabag regiony bilen birlikde ýene ýedi sany regiony, ýagny ýurduň tutuş territoriýasynyň 13 prosentini basyp alypdy.
1994-nji ýylda özara ýaraşyk şertnamasynyň netijesinde uruş hereketleri togtadylan-da bolsa, Daglyk-Garabag regiony şondan bäri ermeni güýçleriniň kontrollygynda galýar.


text:
11-nji aprelde geçirilen Ministrler Kabinetiniň mejlisinde adamlary ýaşaýyş jaýlary bilen üpjün etmegiň çäginde ýurduň käbir künjeklerinde gurulýan täze obadyr etraplar barada gürrüň edildi.
Türkmenistandan gelip gowuşýan maglumatlarda ýaşaýyş jaý almagyň ýurtda o diýen ýeňil däldigi aýdylýar.
Häzirki wagt ýokary bilimini Ukrainada dowam etdirýän türkmen talyby Arslan hem, ýaşaýyş jaýyny almak üçin kakasynyň 1987-nji ýylda nobata durandygyny, emma heniz hem ýaşaýyş jaýyny alyp bilmändigini aýdýar. Ol öz söhbetdeşliginde dört otagly jaýda 12 adam bolup ýaşaýandyklaryny aýdýar.
Azatlyk Radiosynyň türkmen talyby Arslan bilen geçiren söhbetdeşligini diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Azatlyk Radiosynyň Gyrgyz Gullugynyň maglumatyna görä, Gyrgyzystanda doňuz dümewi ýokuşanlygy anyklanan adamlaryň sany 61-e ýetdi.
Gyrgyzystanyň Saglyk ministrliginiň metbugat wekili Zuridin Nurmatowyň Azatlyk Radiosyna beren maglumatyna görä, bu dümewe garşy görülýän çäreler bilen baglylykda şu aýyň dowamynda ýurda 1 million töweregi maska import edildilipdir.
Gyrgyz resmileri mundan ozal hem 1 million töweregi maskanyň ýurtda bardygyny aýdýarlar.
Ýerli synçylaryň aýtmagyna görä, şu pasylyň dowamynda 5,5 million çemesi ilaty bolan Gyrgyzystanyň halkynyň üçden bir bölegine bu düwmewiň öz täsirini mümkin.


text:
Hytaýyň sudy öňki ýokary derejeli syýasatçy Bo Ksilainiň şikaýatyny ret etdi we parahorluk, bidüzgünçilik we wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanmak aýyplamalary esasynda onuň ömürlik türme tussaglygyny güýçde saklady.
Döwlet eýeçiligindäki “Xinhua” habar gullugynyň berýän maglumatyna görä, bu karary Hytaýyň günortasyndaky Şandong welaýatynyň Ýokary Halk sudy anna güni çykarypdyr.
Sentýabr aýynda geçirilen sud işi döwründe Bo özüne ýöňkelýän aýyplamalary ret edipdi. Bo syýasatdan çetleşdirilmezden ozal ýurduň günorta-günbataryndaky Çunsin şäherine ýolbaşçylyk edýärdi we oňa Hytaýyň Kommunist partiýasynyň hemişelik komitetiniň agzasy bolmaga dalaşgär hökmünde garalýardy. Hytaýyň Kommunist partiýasy ýurtda iň täsirli organdyr.
Ýöne Bonuň karýerasy 2011-nji ýylyň noýabr aýynda britan işewüri Neil Heýwudyň öldürilmegi bilen ilteşikli dargady.
Bu waka baradaky maglumatlardan soň Bonuň ýokary derejeli resmisi Birleşen Ştatlaryň konsulhanasyna gaçypdy we Bonuň aýaly Heýwudy öldürmekde türme tussaglygyna höküm edilipdi.


text:
“Talyban” hereketi janyndan geçen bir özbegiň ömrüniň soňky pursadyny görkezýän wideo ýaýratdy.
Siriýaniň Idlib welaýatynda bolup geçýän uruşlar bilen baglanyşykly bir wideo internetde goýlupdyr. Azatlyk Radiosynyň özbek gullugynyň habar bermegine görä, ol wideoda asly özbek bolan bir ýaş ýigidiň janyndan geçip etjek hüjüminiň öňüsyrasynda gorkudan nähili aglaýandygy görkezilýär.
"Jafar al-Taýýar" diýen lakamy alan ol ýaş ýigit aýan edilmegine görä janyndan geçip özüni sowutly harby ulagyň (BTR) içinde partladypdyr.
Söweşijiler bilen hoşlaşýar
Wideo 18-nji sentýabrda “Talybana” wepalylyk kasamyny eden "Ymam Buhari" atly topar tarapyndan internede goýlupdyr. Wideoda şaýylaryň aglaba köpçülik bolup ýaşaýan Fua atly şäherine janyndan geçenler tarapyndan gurnalýan hüjümleriň pursatlary surata düşürilipdir.
Aýdylşyna görä, ilkinji hüjüm janyndan geçen "Mawerannahrly hüjümçi Jafar al-Taýýar" tarapyndan gurnalypdyr. Wideoda 17-20 ýaşlaryndaky ýaş oglanyň gaty gorkýandygy görnüp dur. Ol bombadan doldurylan sowutly BTR kysymly harby ulaga münmezden owal töweregindäki söweşijiler bilen hoşlaşýar. Azatlyk Radiosynyň özbek gullugyna pida bolan ol oglanyň şahsy maglumatlaryny anyklamak başartmandyr.
Gorky
Jafar bombadan doldurylan sowutly ulagda aljyraňňyly ýagdaýda otyrka ýanyndaky söweşijiler oňa göwünlik berýärler. Olardan biri özbek dilinde gepleýär we şol bir wagtyň özünde hem bolup geçýän wakany wideo kamera bilen surata düşürýär.
Jafar öz gezeginde aglap şeýle gürleýär: "Men şeýtandan gorkamok. Diňe göz öňümde tutan maksadyma ýetip bilmerin öýdüp gorkýaryn!".
Wideonyň soňky minudynda Jafaryň sürüp barýan BTR kysymly sowutly harby ulagynyň duşmanlaryň tarapyndaky jaýy süsüp partlandygy, Jafaryň bolsa şeýlelik-de şehit mertebesine ýetendigi gürrüň berilýär.
Ol ýaş ýigidiň, soňky hepdelerde Fua atly şäherde uruşýan "Ymam Buhari" atly toparyň hataryndaky janyndan geçen hüjümçilerden biri bolup durýandygy çak edilýär.


text:
Mary welaýatynyň Ýolöten etrabynyň Ýolöten şäherinde bina edilen täze medeniýet öýi dabaraly ýagdaýda açylyp, ulanylmaga berildi.
Iki gatdan ybarat 200 orunlyk täze binada medeniýet, sungat wekilleriniň döredijilikli zähmet çekmekleri, aýdym-sazlary döretmäge, milli medeniýetimizi ösdürmäge, ilhalar sahna eserlerini sahnalaşdyrmaga hem-de halk köpçüligine ýetirmäge giň mümkinçilikler döredilipdir. Desganyň aýdym-saz, tans, teatr, orkestr üçin niýetlenen başga-da birnäçe otaglary hem-de kitaphanasy bolup, olar gerekli enjamlar, saz gurallary bilen üpjün edilipdir.
Medeniýet öýi döwrüň talabyna laýyk ýokary hil derejede gurlupdyr we abzallaşdyrylypdyr. Medeniýet ojagynyň içinde, görnükli ýerde türkmen halkynyň medeniýetini, sungatyny ösdürmäge saldamly goşant goşan ussat halypalaryň, bagşy-sazandalaryň, döredijilik işgärleriniň suratlary ýerleşdirilipdir.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň Damasky goldamak bilen erbet dolandyryjylygy görkezýändigini aýtdy. Moskwa bolsa Siriýanyň kanuny hökümetiniň gozgalaňçylara garşy göreşini goldaýandygyny aýdýar.
Obama “olaryň hereketi güýç-kuwwatyň alamaty däl”, diýip CBS telekanalynyň “60 minut atly” gepleşiginde aýtdy.
"Düýpli krizisden çözgüt tapmak üçin baş oýunçylaryň täze hökümete tarap özgerişligiň bolmalydygyny boýun almaklaryny talap edýär” diýip Obama aýtdy.
Obamanyň bu çykyşyny eden wagtynda Siriýanyň hökümet güýçleri Orsýetiň howadan amala aşyran hüjümleriniň goldawy bilen 11-nji oktýabrda gozgalaňçylara garşy öňegidişlik gazandylar.