text:
Ramazan aıynyń artyqshylyǵy
Qudaıǵa shúkir, qasıetti ramazan aıyna da aman-saý jettik. Ulyq aıǵa esendikpen jetkenniń ózi úlken nyǵmet. Jaratqan Ie barshamyzǵa osy aıdaǵy jaýapkershilikti laıyqty túrde atqarýǵa medet bersin, járdem etsin.
Burynǵy musylmandar osynaý múbárak aımen qımaı qoshtasyp, al kelesi jyly quddy qyryq jyl kórmegen qonaǵyn kútkendeı qushaq jaıa qarsy alady eken. Óıtkeni bul aı árbir janǵa ıláhı meıirimniń bir synyǵyn syılaıtyn saýaby mol maýsym.
Allanyń Elshisi (s.ǵ.s) ulyq aıdy erekshe baǵalap, úmbetine úlgi qaldyrǵan. Imam Ahmad jetkizgen rıýaıatta Paıǵambar (s.ǵ.s) rajab aıy kirgen ýaqytta: «Ýa, Alla! Bizge rajab pen shaǵbannyń berekesin ber! Ramazanǵa aman-saý jetkize kór!» – dep tilek tilegen eken.
Endeshe sol úmbettiń jalǵasy bolyp tabylatyn keıingi urpaq biz de Uly Rahmannan ulyq ramazan aıynyń berekesin tileımiz. Meıirim maýsymynyń ısi musylmanǵa ıgilikti bolýyn tilep Jaratqanǵa jalbaryna duǵa etemiz.
Alla Taǵala bylaı deıdi: «Áı, múminder! Senderge burynǵylarǵa paryz qylǵandaı oraza paryz qylyndy. Árıne saqtanarsyńdar. Sanaýly kúnderde. Sonda senderden kim aýrý nemese jolaýshy bolsa, basqa kúnderde tóler. Jáne sondaı oraza kúsh keletińder, (kári ne aýrýlar) bir miskińniń tamaǵyn tólesin. Sonda kim yntyǵyp artyq qaıyr qylsa, ol ózine jaqsy. Bilseńder sender úshin oraza ustaýlaryń taǵy jaqsy. Ramazan aıy sondaı bir aı, ol aıda adam balasyna týra jol jáne (aq pen qarany) aıyratyn dálel túrinde Quran túsirildi. Senderden kim ramazan aıynda bolsa, oraza ustasyn. Al bireý naýqas ne saparda bolsa, basqa kúnderde sanyn toltyrsyn. Alla senderge ońaılyq qalaıdy, aýyrshylyq qalamaıdy. Senderdi týra jolǵa salǵan Allaǵa shúkirlik etýleriń úshin sanyn toltyryńdar. Ári Allany ulyqtańdar».[1]
Osy aıattarǵa zer salyp qarasaq, kóptegen jaıttarǵa qanyq bolamyz.
Aldymen, oraza qulshylyǵy bizden burynǵy qaýymdarǵa da paryz bolǵandyǵyn bilemiz. Biraq ol qaýymdardyń barlyǵy derlik joıylyp ketti de, budan bylaı jer betinde Alla Taǵalanyń sońǵy kitaby – Quran Kárim men sońǵy paıǵambary – Muhammedtiń (s.ǵ.s) súnnetin negiz etken musylman sharıǵaty ǵana ústemdik etetin boldy hám Qudaı Taǵalanyń quzyrynda osy sharıǵat boıynsha jasalǵan qulshylyqtar ǵana qabyl alynatyn boldy. Óıtkeni mundaǵy qaratpa sóz búkil adamdarǵa emes, olardyń ishindegi ıman keltirgenderge arnaıy aıtylyp tur.
Orazanyń paryz bolynǵan merzimi sanaýly kúnder, ıaǵnı bir aı. Bul da Jaratqannyń múmin quldaryna jasaǵan bir erekshe jeńildigi. Jyl-on eki aıdyń ishinde bir aıdy qulshylyqqa arnaý kez kelgen múmin pendeniń qolynan keletin is.
Al eger musylman naýqas bolsa nemese saparda júrse, onda dertinen aıyqqan soń nemese sapardan oralǵan soń basqa kúnderden sol merzimdi tolyqtyryp tutýy qarastyrylǵan.Eger de oraza tutýǵa qaýqary jetpeıtin kári nemese sozylmaly derti bar kisi bolsa, onda árbir kúnge bir miskindi tamaqtandyrýy tıis.
Densaýlyǵyń jetip oraza tutsań, eń qaıyrlysy sol. Óıtkeni bul ulyq aıdy basqa eshbir aı almastyra almaıdy. Sebebi, bul aıdy Alla Taǵalanyń Ózi aıryqsha etken. Bul aı adamdardy týra jolǵa bastaıtyn Qasıetti Quran aıattary túsirile bastaǵan aı. Odan burynǵy basqa da ıláhı kitaptar naq osy aıda túsirilgen. Sonymen qatar ár jyly keletin ramazan aıynyń ózindik orny, ýaqyty bar. Jyl mezgilderiniń árbirine aýysyp otyrady. Mysaly, shildeniń toǵyzyna kelgen ramazan múminniń ómirinde ekinshi ret osy ýaqytqa dóp kelmeýi kádik. Árbir ramazan aıy sondaı qaıtalanbas ýaqytymen de erekshe.
Atalǵan aıattarǵa qaıta oralaıyq. Adamzattyń asyly Muhammed (s.ǵ.s) Hıra úńgirinde Jaratqanǵa ońasha ǵıbadat etip jatqan túnderdiń birinde Jebireıil perishte (ǵ.s) kelip, Qurannyń alǵashqy aıattaryn ýahı etti. Sol tún myń aıdan qadirli Qadir túni edi.
Iláhı pármenniń mánine úńilsek, ramazan aıynyń týǵanyna kórgen, sol kezde tiri bolǵan árbir musylmanǵa oraza tutý paryz ekendigin ańǵaramyz.
Alla Taǵala Óziniń qalaýymen oraza qulshylyǵy úshin jyl-on eki aıdyń ishinen ramazan aıyn tańdaǵan eken. Olaı bolsa, osynaý tańdaýly aıdyń ózine tán artyqshylyqtary da bar. Haq Taǵala erekshe aıdaǵy ǵıbadatty buljytpaı oryndaǵan quldarynyń mártebesin de erekshe bıiktetip, mereıin asyrýǵa ýáde etken.
Endi osy aıdyń týǵanyn kóre tura orazaǵa kirispegen jan kúnáhar bolyp esepteledi. Óıtkeni ol Alla Taǵalanyń ámirin oryndamaı, oǵan júrdim-bardym, salǵyrt qaraǵan. Al mundaı júgensizdik Jaratýshy Haq Taǵalanyń ashý-yzasyn týdyryp, qaharyna ushyraýǵa sebep bolýy yqtımal. Óıtkeni atalmysh aıatta ıman keltirgen árbir jannan eger sol aıǵa aman-saý jetse, oraza tutý talap etildi. Al Allanyń ámirin eki etýge bolmaıdy. Dinine salǵyrt-salaq bolyp, sonyń sebebinen ǵıbadattan, Rabbynyń rahymyna jetkizetin úlken nyǵmetterden maqurym qalyp júrgen musylmandardy Jaratqan Ie týra jolǵa bastasyn.
Atalǵan aıatta Alla Taǵalanyń ıman keltirgenderge tek jaqsylyq, jeńildik qalaıtyndyǵy aıtylady. Rasynda da asyl dinimiz úkimderinde qıyndyq joq. Bul turǵyda Paıǵambarymyz (s.ǵ.s): «Shyndyǵynda din – jeńil», – degen. Islam dinindegi árbir ǵıbadattyń, paryzdyń ońtaıly tustary bar. Óıtkeni aıatta aıtylǵandaı, Haq Taǵala pendelerine aýyr isti júktep, qıyndyqqa dýshar etýdi qalamaıdy. Sondyqtan eger bir kisi ramazan aıynda naýqas bolsa nemese saparda júrse, keıinirek saýyqqanda nemese eline qaıtqanda qazasyn óteýine bolady. Bul Alla Taǵala tarapynan berilgen úlken nyǵmet, jeńildik. Aıaǵy aýyr nemese etekkiri kelgen áıelderdiń úkimi de naýqas jandikine uqsas.
Sondaı-aq, otyz kún oraza tutqan múminder qulshylyqty abyroıly oryndap bolǵan soń Jaratqanǵa shúkirleri men zikirlerin aıtýy tıis. Týra jolǵa salyp, dúnıedegi eń basty baqyt – Islam dininde bolý nyǵmetin syılaǵany úshin ári orazany aman-esen tutýdy násip etkeni úshin Jaratqandy ulyqtap, tákbir aıtýlary kerek, Oraza aıtyn laıyqty túrde toılaýy qajet.
Paıǵambardyń (s.ǵ.s) súıinshileýi
Paıǵambar (s.ǵ.s) sahabasy Salman ál-Farısı (r.a) bylaı deıdi: «Shaǵban aıynyń sońǵy kúni Allanyń Elshisi (s.ǵ.s) bizge mynadaı ýaǵyz aıtty: «Ýa, adamdar! Senderge ulyq, berekeli aı kelip jetti. Bul aıda myń aıdan artyq Qadir túni bar. Alla osy aıda oraza tutýdy paryz etti, al túnderinde namaz oqýdy erikti qyldy. Osy aıda Allaǵa bir izgi qasıetpen jaqyndaǵan jan basqa ýaqytta paryz oryndaǵandaı. Al osy aıda paryz amalyn oryndaǵan adam basqa ýaqytta jetpis paryz oryndaǵandaı. Bul aı – sabyrlylyq aıy. Al sabyrdyń syıy – jánnat. Ózara janashyrlyq aıy. Bul aıda múminniń yrzyq-nesibesi eselenedi. Kimde-kim osy aıda oraza tutqan bir janǵa aýyz ashar jasasa, onyń kúnási keshirilip, tozaqtan azat etiledi. Oraza tutýshynyń saýabynan da eshnárse kemitilmeıdi». Osy tusta sahabalar: «Ýa, Allanyń Elshisi! Aýyzashar jasaýǵa bárimizdiń múmkindigimiz bola bermeıdi ǵoı», – dedi. Sonda Alla Elshisi (s.ǵ.s): «Orazashynyń aýzyn, tipti, bir túıir qurmamen, ne bir jutym sýmen, sútpen ashtyrǵan janǵa da sondaı saýap jazylady. Bul aıdyń basy rahym, ortasy keshirim, al sońy tozaqtan qutylý kezeńi. Kimde-kim osy aıda qulyna, qyzmetshisine jeńildik jasasa, Alla onyń kúnásin keshirip, tozaqtan azat etedi. Bul aıda tórt túrli qasıetti kóbeıtińder. Onyń ekeýi Rabbylaryńdy razy etetin qasıetter: sháhádatty jáne ıstıǵfardy kóp aıtyp júrińder. Endi ekeýi ózderińe asa qajetti qasıet: Rabbylaryńnan jumaqty surańdar da, tozaqtan azat etýin tileńder. Kimde-kim oraza tutqan janǵa aýyzasharda sýsyn berse, Alla ony Qııamet kúni meniń háýizimnen sýsyndandyrady da, ol qashan jumaqqa kirgenshe esh shóldemeıtin bolady», – dedi».[2]
Tırmızı taratqan taǵy bir rıýaıatta adamzattyń asyl tóresi (s.ǵ.s) ulyq aıdyń ereksheligi jaıly bylaı tarqatady: «Ramazan aıynyń alǵashqy túni bolǵanda shaıtandar men dúleı jyndar kisendeledi. Tozaqtyń qaqpalary tars jabylady da, bireýi de ashylmaıdy. Jumaqtyń qaqpalary aıqara ashylady da, bireýi de jabylmaıdy. Bir jarshy: «Eı, jaqsylyq qalaýshy, basta! Eı, jamandyq qalaýshy, tasta! Allanyń tozaqtan azat etetin quldary bar!» – dep jar salady. Árbir túni osylaı aıtylady».[3]
Imam Músilim taratqan rıýaıatta Allanyń Elshisi (s.ǵ.s) bylaı deıdi: «Adam balasynyń árbir is-amaly onnan jeti júz esege deıin kóbeıtiledi. Dańqty da uly Alla bylaı deıdi: «Tek orazanyń jóni bólek. Onyń saýabyn Ózim beremin. Óıtkeni ol Men úshin qyzyqtardan, iship-jemnen bas tartqan». Oraza tutýshynyń eki qýanyshy bar: birinshisi orazasyn ashqanda, al ekinshisi Rabbysymen jolyqqanda. Sózsiz, oraza tutýshynyń aýzynan shyqqan ıis Allanyń quzyrynda hosh ıisti mıskten artyq».[4]
Buharı men Músilimniń Ábý Hýraıradan (r.a) jetkizgen rıýaıatynda Allanyń Elshisi (s.ǵ.s): «Kimde-kim ramazan orazasyn shynaıy ımanmen saýabynan úmit etken túrde tutsa, onyń burynǵy kúnálary keshiriledi», – degen.
Ábý Hýraıradan (r.a) jetken rıýaıatta Allanyń Elshisi (s.ǵ.s): «Kúndelikti bes ýaqyt namaz, juma namazy kelesi juma namazyna deıin, ramazan orazasy kelesi ramazan orazasyna deıin osy aralyqtarda jasalǵan kúná-qatelikterdi, eger pende úlken kúnálardan saqtansa, ketiredi», – degen.[5]
Ábý Hýraıradan (r.a) jetken rıýaıatta Allanyń Elshisi (s.ǵ.s): «Senderge berekeli aı ramazan keldi. Dańqty hám Ulyq Alla senderge osy aıda oraza tutýdy paryz etti. Osy aıda aspan qaqpalary ashylyp, tozaq qaqpalary jabylady da, shaıtandar kisendeledi. Osy aıda Allanyń myń aıdan artyq bir túni bar. Kim sol túnniń qaıyrynan qalyp qoısa, kóp nárseden maqurym qalady», – degen.[6]
Muǵaz ıbn Jábál (r.a) bylaı deıdi: «Birde Paıǵambarmen (s.ǵ.s) birge saparda boldym. Bir kúni oǵan jaqynyraq kele jatqanymda: «Ýa, Rasýlalla! Maǵan meni jumaqqa kirgizetin, tozaqtan alystatyn is týraly aıtyp berińizshi», – dedim. Ol (s.ǵ.s): «Rasynda, úlken nárse týraly suradyń. Alaıda ol Alla jeńildetken jan úshin jeńil is. Ol – Allaǵa eshnárseni serik qospaı qulshylyq qylýyń, namaz oqýyń, zeket berýiń, ramazanda oraza tutýyń, qajylyqqa barýyń», – dedi. Sosyn: «Saǵan izgiliktiń qaqpalary týraly aıtyp bereıin be? Ol, oraza – qalqan. Ol – sýdyń otty óshirgeni sııaqty kúná-qatelikterdi óshiretin sadaqa. Ol – bir kisiniń tún jarymynda oqyǵan nápil namazy», – dedi. Sosyn myna aıatty oqydy: «Olardyń jambastary tósekterinen ajyrap (túnde uıqydan turyp) Rabbylaryna úreılenip, úmit etip jalbarynady. Sondaı-aq olar bergen nesibemizden tıisti orynǵa jumsaıdy. Rasynda istegen izgi isi úshin qandaı kózaıymdar saqtaýly turǵandyǵyn eshkim de bilmeıdi».[7] Sosyn:«Saǵan istiń basy, ózegi jáne shoqtyǵy týraly aıtaıyn ba?» – dedi. Men: «Árıne, ýa, Rasýlalla», – dedim. Ol (s.ǵ.s): «Istiń basy – Islam, ózegi – namaz, shoqtyǵy – jıhad», – dedi. Sodan keıin: «Osy aıtylǵannyń barlyǵynyń ustap turýdyń jolyn kórseteıin be?» – dedi. Men: «Árıne, ýa, Allanyń paıǵambary», – dedim. Sonda ol (s.ǵ.s) tilin ustap kórsetip: «Mynaǵan ıe bol!» – dedi. Men: «Ýa, Allanyń paıǵambary! Sonda biz sóılegen sózimiz úshin jazalanamyz ba?» – dep suradym. Sonda Paıǵambar (s.ǵ.s): «Áı, Muǵaz! Adamdar tozaqqa etpetterinen súıretilip aparylǵanda osy tilderimen aıtqandarynyń jazasy úshin aparylmaı ma?» – dedi.[8]
Quran túsken qutty aı
Alla Taǵala bylaı deıdi:«Ramazan aıy sondaı bir aı, ol aıda adam balasyna týra jol jáne(aq pen qarany) aıyratyn dálel túrinde Quran túsirildi».[9] Jahannyń jolbasshysy Muhammedke (s.ǵ.s) ardaqty aıattardyń túsirilýi osy aıdaǵy qasıetti túnderdiń birinde bastaldy. Ol tún myń aıdan qadirli Qadir túni edi.
Paıǵambarlyqtan buryn búkil jaratylys-tyń myrzasy Muhammed (s.ǵ.s) Mekke syrtyndaǵy taýdaǵy Hıra atty úńgirde jurttan jyraq, ońasha jaǵdaıda Alla Taǵalaǵa qulshylyq etetin. Jasy qyryqqa tolǵan shaǵynda qalypty daǵdysymen qulshylyq etip jatqan oǵan Jebireıil perishte (ǵ.s) kelip: «Oqy!» – dep buıyrady. Ol (s.ǵ.s): «Men oqı almaımyn», – deıdi. Sonda perishte ony qatty-qysyp, sosyn bosatyp jiberip taǵy da: «Oqy!» – deıdi. Muhammed (s.ǵ.s): «Men oqı almaımyn», – deıdi. Jebireıil (ǵ.s) ony taǵy da qysyp: «Oqy!» – dep ámir etedi. Paıǵambar (s.ǵ.s): «Men oqı almaımyn», – dep qaıtalaıdy. Sonda Jebireıil (ǵ.s): «Sondaı jaratqan Rabbyńnyń atymen oqy! Ol adam balasyn uıyǵan qannan jaratqan. Oqy! Ol Rabbyń asa ardaqty. Sondaı qalammen úıretken. Adamzatqa bilmegen nárselerin úıretken»,[10] – dep alǵashqy aıattardy ýahı etedi. Sosyn: «Ýa, Muhammed! Aqıqatynda, sen – Allanyń Elshisisiń!» – dep kózden ǵaıyp bolady.
Kitaptardyń kitaby Quran Kárim Paıǵambarǵa (s.ǵ.s) sol túnnen bastap jıyrma úsh jyl boıy túsirildi. Alla Taǵala Qurannyń qadiri haqynda bylaı deıdi: «Ýa, adamdar! Senderge Rabbylaryń tarapynan bir úgit, júrekterge shıpa jáne ıman keltirgender úshin týra jol bastaýshy ári rahym (Quran) tústi».[11] «Rasynda, osy Quran eń týra jolǵa bastaıdy».[12]
Paıǵambar (s.ǵ.s) úmbetine Qasıetti Quran men óziniń súnnetin bekem ustanýdy amanat etip bylaı degen: «Men senderge eger nyq ustasańdar esh adaspaıtyn eki nárse qaldyryp baramyn, ol – Allanyń Kitaby (Quran Kárim) jáne meniń súnnetim».
Allanyń Elshisi (s.ǵ.s) bizge Quran Kárimdi udaıy oqyp-úırenýdi, jattaýdy, ondaǵy ulaǵatqa amal etýdi buıyrdy. Ondaǵy árbir áripte úlken saýap bar ekendigin aıtty: «Senderdiń eń qaıyrlylaryń Qurandy úırenip jáne basqaǵa úıretkenderiń»; «Qurannan bir árip oqyǵan adamǵa bir jaqsylyq jazylady. Al árbir jaqsylyqtyń saýaby on eselenedi. Men «Álıf. Lám. Mım» bir árip dep aıtpaımyn. Álıf – bir árip, lám – bir árip, mım – bir árip».
Ramazan aıynda Quran Kárimge erekshe den qoıýymyz kerek. Sebebi, osy aıda Quran túsken. Osy aıda Jebireıil perishte (ǵ.s) Allanyń Elshisine (s.ǵ.s) kelip, Quran Kárimdi qaıtalap úıretetin.
Haq Taǵalanyń Kitabyn úırený, Elshisin (s.ǵ.s) súıý tárbıeniń negizgi qaınar kózderi. Imam Tabaranı taratqan hadıste bylaı delingen: «Balalaryńdy úsh túrli qasıetke baýlyńdar: Paıǵambarlaryńdy súıýge, onyń áýletin súıýge jáne Quran oqýǵa. Shyndyǵynda, Qurandy jattaǵandar eshqandaı kóleńke bolmaıtyn Qııamet kúni Allanyń Arshysynyń kóleńkesinde bolady».
Sonymen birge, Qııamet kúni árbir musylmanǵa tutqan orazasy men oqyǵan Qurany shapaǵatshy bolady eken. Imam Ahmad rıýaıat etken hadıste Paıǵambar (s.ǵ.s) bylaı deıdi: «Qııamettiń kúni Rabbynyń aldynda oraza men Quran pendege arashashy bolady. Oraza: «Rabbym! Men ony kúndiz iship-jemnen tyıǵan edim. Endi men oǵan arashashy bolaıyn», – deıdi. Quran bolsa: «Men ony túnde uıqysynan aıyryp edim sol úshin oǵan arashashy bolaıyn», – deıdi. Sóıtip, ekeýiniń de shapaǵaty qabyl etiledi».
Islam tarıhyndaǵy ǵulamalar, izgi pendeler ramazan aıynda Quran Kárimge erekshe den qoıyp, túgel oqyp, zerdeleıtin bolǵan. Tól mazhabymyzdyń kóshbasshysy, ulyq ımam Ábý Hanıfa ramazan aıynda Qurandy birneshe márte hatym etken.
Aıryqsha qulshylyqtar aıy
Budan buryn aıtylǵan hadıste bylaı delingen: «Osy aıda Allaǵa bir izgi qasıetpen jaqyndaǵan jan basqa ýaqytta paryz oryndaǵandaı. Al osy aıda paryz amalyn oryndaǵan adam basqa ýaqytta jetpis paryz oryndaǵandaı». Ataqty ǵulama Ibn Rajab ál-Hanbalı óziniń «Lataıfýl-maarıf» atty kitabynda bylaı deıdi: «Izgi amaldyń saýabynyń erekshe eselenýiniń sebepteri bar. Birinshisi, izgilik jasalǵan jerge qatysty. Iaǵnı orynnyń qurmettiligine qaraı onda oryndalǵan is-amaldyń saýaby da eselenedi. Sondyqtan da Mekke men Mádınadaǵy qasıetti meshitterde oqylǵan namazdyń saýaby aıryqsha. Paıǵambar (s.ǵ.s): «Meniń meshitimde oqylǵan bir namaz ál-Haram meshitinen ózge meshitterde oqylǵan myń namazdan artyq», – degen. Qasıetti meshitterde oryndalǵan ǵıbadattardyń saýaby da úlken.
Izgi amaldyń saýabynyń eselenýiniń taǵy bir syry onyń oryndalǵan ýaqytyna baılanysty. Mysaly, zýl-hıjja aıynyń alǵashqy onkúndiginde jáne ramazan aıynda jasalǵan qaıyrly isterdiń mártebesi bıik. Bir hadıste «Qaı sadaqa qaıyrly?» – dep suraǵan kisige Paıǵambar (s.ǵ.s): «Ramazan aıynda berilgen sadaqa», – dep jaýap bergen». Basqa bir hadıste adamzattyń ardaqtysy (s.ǵ.s): «Ramazan aıynda oryndalǵan umranyń saýaby qajylyqpen teń», – degen.
Olaı bolsa, aqyldy adam ulyq aıdyń osyndaı sharapatynan qur qalmasa kerek.
Táýbe aıy
Ramazan aıy jylyna bir ret keletin zor múmkindik. Ǵıbadat aıynda erekshe rýhanı atmosferada is-amaldardy elekten ótkizip, ımandy jańartýǵa, izgilik ister arqyly júrekti jumsartýǵa bolady. Al osy bir múmkindikti kádege jarata almaý naǵyz dimkástikti bildiredi.
Ál-Hakım taratqan rıýaıat boıynsha birde Paıǵambar (s.ǵ.s) sahabalaryna minberdi ákelýge buıyrady. Sosyn ákelingen minberge kóterilip bara jatyp: «Ámın», – dep úsh ret aıtady. Sosyn qaıtadan tómen túsedi. Sahabalary munyń mánisin suraıdy. Sonda Alla Elshisi (s.ǵ.s) bylaı deıdi: «Maǵan Jebireıil (ǵ.s) kórinip: «Ramazanǵa jetse de, kúnási keshirilmegen jan aýlaq ketsin!» – dedi. Men: «Ámın», – dedim. Ekinshi márte kóteril-genimde: «Seniń esimiń atalǵanda salaýat aıtpaǵan jan aýlaq ketsin!» – dedi. Men: «Ámın», – dedim. Úshinshi márte kóterile bergenimde: «Ata-anasynyń ekeýi, ne bireýi kóz aldynda qartaıa tura, jumaqqa kirýine sebepker bola almaǵan (ata-anasyna laıyqty qyzmet ete almaǵan) jan aýlaq ketsin!» – dedi. Men taǵy da: «Ámın» – dedim».
Taqýalyq aıy
Alla Taǵala bylaı deıdi:«Áı, múminder! Senderge burynǵylarǵa paryz qylǵandaı oraza paryz qylyndy. Árıne saqtanarsyńdar».[13]
Osy sharapatty aıattyń sońy «árıne saqtanarsyńdar» dep aıaqtalyp tur. Bul sózde tereń maǵyna jatyr. Oraza paryzy Rabbymyzdan shynaıy túrde qorqýǵa, taqýalyqqa tárbıeleıdi. Bul aıattaǵy «táttáqýn» sózi «saqtanarsyńdar» degen maǵynamen birge «taqýalyq etersińder» degen maǵynany da bildiredi. Orazanyń túpkilikti maqsaty pendeniń boıynda Qudaı Taǵaladan qorqý, taqýalyq qasıetin qalyptastyrý bolyp tabylady.
«Qudaıdan qoryqpaǵannan qoryq» deıdi halyq danalyǵy. Teginde, taqýalyq adam balasynyń eń kórkem sıpaty. Óıtkeni Qudaıdan qorqý sıpaty pendeni talaı jamanshylyqtan saqtaıdy. Sondaı-aq, barsha paıǵambarlar aldymen Qudaıdan qorqýǵa shaqyrǵan.
Ramazan aıynda parasat-paıymy bıik pende úshin artyndaǵy ǵumyr jolyna bir qarap alyp, ótkenin bezbendep, bolashaǵyn baǵdarlaıtyn qaıtalanbas sát týady. Shyndyǵynda, óz-ózine esep berý taqýa jandardyń daǵdysy, baıyptylardyń ádeti. Alla Taǵala Quran Kárimde bylaı deıdi: «Alla bir qaýymdy qashan olar óz-ózderin ózgertpeıinshe ózgertpeıdi».[14] Iaǵnı óz-ózin jaqsy jaqqa ózgertý, Rabby Taǵala razy bolatyn baǵytqa burý eń aldymen árbir pendeniń yqylas-nıetine, erik-jigerine, qajyr-qaıratyna baılanysty dúnıe. Pende týra jolǵa nıet etse, Alla da onyń jolyn jeńildetip, saýabyn eseleıdi.
Paıǵambar (s.ǵ.s) bir hadısinde bylaı deıdi: «Zerek – nápsisin tómen ustap, ólimnen keıingige amal etken adam, al dármensiz – nápsisi men áýeıiligine erip, Alladan sheksiz úmittengen adam». Osy hadıstegi «nápsisin tómen ustaý» degen uǵymdy ǵalymdardyń bir toby óz-ózine esep berý dep túsindirgen. Iaǵnı Qııamet kúni talqyǵa túspeı turyp, osy dúnıede óz isińe talqy jasap, esep berýge daǵdylaný, sóıtip, Uly Esep kúnine ózindik eseppen, is-amaldy tarazylap, elep-eksheýmen barý.
Óz-ózine esep berý izgi pendelerdiń daǵdysy, musylmannnyń ımanyn jańartyp, túletetin oı tarazysy, pikiri men túsinigin týralap, túzeıtin tezi. Bul týraly musylman tarıhynda talaı dilmárlar, taqýalar túrli aıshyqty oılaryn aıtyp ketken. Solardyń birazy mynadaı. Omar ıbn Hattabtan (r.a) qalǵan mynadaı máshhúr ósıet bar: «Esepke alynbastan buryn ózderińnen esep alyńdar, ony tarazyǵa túspesten buryn tarazylańdar, eń úlken tekserý kúnine daıyn bolyńdar, «Sol kúni sender tekserilesińder, sonda senderdiń eshqandaı qupııalaryń jasyryn qalmaıdy».[15]
Ýahb ıbn Mýnábbıh bylaı degen: «Dáýit (ǵ.s) áýletiniń danalyqtarynyń biri mynadaı: «Árbir aqyldy pende úshin eshqashan esten shyǵarmaýy tıis tórt saǵat bar: uly ári dańqty Rabbysyna minájat etetin saǵaty, óz-ózine esep beretin saǵaty, aıybyn, kemshiligin betine basyp, nápsisi týraly shynaıy sóıleıtin dostaryna baratyn saǵaty jáne nápsisin adal ári kórkem qyzyqtarmen ońasha qaldyratyn saǵaty».
Hasan Basrı bylaı deıdi: «Múmin adam óz nápsisiniń qojaıyny. Allanyń razylyǵy úshin óz-ózinen esep alyp otyrady. Osy dúnıede óz-ózine esep bergenderdiń Qııamet kúngi esepteri jeńil bolady eken de, kerisinshe, árbir isti esh esepsiz, qalaı bolsa solaı isteıtinderdiń Qııamet kúnindegi esebi óte aýyr bolady eken».
Rasynda da halyq ańyzyndaǵy Aıaz bı sekildi árbir adam balasy bir sát óz isine esep berip, nápsisiniń jaǵdaıyna baǵa berip otyrmasa bolmaıdy. Aıaz bı kedeı kezindegi shoqpyt-shoqpyt shekpenin úıiniń joǵary bir jerine ilip qoıypty. Nápsisi dandaısyp, shekten shyǵa bastaǵanda-aq sol shekpenine qarap burynǵy halin esine túsirip: «Aıaz bı jolyńdy bil, qumyrsqa álińdi bil», – dep órekpigen kóńilin sabasyna túsirip, táýbesine kelip otyrady eken.
Úmbetimizdiń tarıhynda talaı taqýalar, ǵulamalar, uly adamdar óz-ózderine esep berip otyrýdy ǵumyrlyq daǵdyǵa aınaldyrǵan. Olaı bolmaǵannyń ózinde óziniń minin betine basyp aıtatyn shynshyl adamdarmen joldas bolǵan. Kóptegen bılikke jetken ádil ámirshiler, baılyqqa ıe bolǵan aqyldy baı-baǵlandar taqýadar ǵalymdarǵa, bı-sheshenderge, aqyndarǵa ózderin birde maqtatyp, birde minderin aıtqyzyp, dattatyp otyrǵan. Ondaǵy maqsattary nápsileriniń jaıyna qanyǵý, ımanı-rýhanı ahýalyn syrt kóz arqyly bezbendep, baǵamdaý. «Syrt kóz synshyl» degendeı, adamnyń ózi kóre almaǵan minin basqa bireý kóredi. Syrt kózge syn aıttyrýy arqyly aqyldy adam óz minin bilip, ony túzetýge tyrysady.
Ádildigimen qara qyldy qaq jaryp Farýq atanǵan Omar ıbn Hattab (r.a): «Bizge kemshiligimizdi kórsetken adamǵa Alla rahym qylsyn», – deıdi eken.
Ábý Súleımen Daranı bylaı degen eken: «Dúnıe men aqyrettegi búkil izgiliktiń túp negizi – Alladan qorqý. Dúnıeniń kilti – toıý, al aqyrettiń kilti – ash bolý».
Sabyr aıy
Paıǵambar (s.ǵ.s) oraza ustaýshyǵa bylaısha ósıet etken: «Oraza kúni senderdiń eshqaısylaryń jaman sóz aıtyp, daýsyn kótermesin. Al eger bireý ony balaǵattasa: «Men orazamyn, men orazamyn», – desin».[16] Iaǵnı oraza ustaýshy qandaı jaǵdaıda bolmasyn orazasyn bylapyt sózdermen, urys-kerispen lastamaı, sabyrlylyq tanytyp, ǵıbadatyn múltiksiz túrde oryndaýy kerek. Sonda ǵana ǵıbadaty kámil bolyp, Rabbynyń dárgeıinde qabyl bolady. Óıtkeni oraza tek qana iship-jemnen tyıylý emes. Sondaı-aq, jaman ádetterden, dóreki sózderden, teris minez-qulyqtardan arylýy. Al kúndelikti úırenip qalǵan daǵdylardan, minez-qulyq kemshilikterinen birden arylý ońaı emes. Ol birte-birte oryndalatyn is.
Tırmızı taratqan hadıste Paıǵambar (s.ǵ.s): «Oraza – sabyrdyń jartysy», – deıdi. Dese degendeı, kúni boıy ashqursaq júrip, keńpeıildilik qalpyn saqtaı alý naǵyz bekzattyqqa aparatyn rýhanı shynyǵý.
Jalpy sabyr ataýly sharǵı maǵynada úshke bólinedi: Alla Taǵalanyń qulshylyǵyn oryndaýda sabyr etý, Alla Taǵala tyıym salǵan nárselerden tartynýda sabyr etý jáne Jaratqannyń jazmyshyna kórkem túrde sabyr etý. Mundaǵy qulshylyq-taǵatqa sabyr etýdiń maǵynasy namaz, oraza, zeket, qajylyq sııaqty paryz amaldardy qandaı da bir qıynshylyqqa qaramastan, aýa-raıynyń qolaısyzdyǵyna, ahýaldyń qysyltaıańdyǵyna qaramastan kórkem sabyrmen oryndaý degendi bildiredi.
Haq Taǵala Zúmár súresiniń 10-aıatynda sondaı sabyrly quldardyń saýabyn esepsiz beretindigi jaıly bylaı deıdi: «Rasynda, sabyrlylar saýaptaryn qısapsyz túrde molynan alady». Alla Elshisi (s.ǵ.s): «Bul aı – sabyrlylyq aıy. Al sabyrdyń syıy – jánnat», – dep oraza aıynyń qaıyrly qorytyndysymen súıinshilegen.
Shúkirshilik aıy
Múbárak ramazan aıynda oraza tutýshy buryn mán bermeı júrgen kóptegen nyǵmetterdiń qadirin sezinedi. Ashyǵyp, shólirkep Jaratqannyń yrzyq-nesibesiniń, qara sýdyń qadirine jetedi. Kúni boıy ash qursaq júretin jarly-jaqybaıdyń jaǵdaıyn basynan keshiredi. Boıyndaǵy janashyrlyq, baýyrmaldyq sezimi oıanady. Ózinen tómenge qarap shúkirlik etedi. Qolda bar múmkindikterdiń qadirin uǵynady. Orazanyń osyndaı hıkmetti qyrlary bar.
Asyly, Haq Taǵala quldarynyń ishinen Óziniń nyǵmetterine, yrzyq-nesibesisine árdaıym shúkir etip júretinderin jaqsy kóredi. Óıtkeni Jaratqannyń bergen yrzyǵyna alǵys bildirý ımannyń ajyramas bóligi. Sebebi, Alla Taǵala Ózine kúpirshil bolmaı, shúkirshil bolýǵa buıyrǵan: «Meni esterińe alyńdar, sonda Men de senderdi esime alamyn. Maǵan shúkirshilik etińder, kúpirlik etpeńder».[17]
Rabbysy bergen ómirge, densaýlyǵyna, materıaldyq jáne rýhanı baılyqtaryna alǵys bildirip, laıyqty túrde shúkir etý árbir pendeniń mindeti.
Aqıqatynda, Alla Taǵala quldarynyń shúkirligine muqtaj emes, kerisinshe, pendeler Rabbylarynyń rahymyna zárý. Aıatta bylaı delingen: «Kim shúkirlik etse, rasynda ol ózi úshin shúkirlik etedi. Al kim shúkirsizdik etse, rasynda Rabbym Baı hám Jomart».[18]
Allanyń Elshisi (s.ǵ.s) óz úmbetine nyǵmetke shúkir etýdiń syrlaryn anyqtan túsindirip bergen. Sýhaıbtan (r.a) jetken rıýaıatta Paıǵambar (s.ǵ.s) bylaı deıdi: «Múminniń isi netken ǵajap! Shyndyǵynda onyń barlyq isi qaıyrly. Bul múminnen basqaǵa jazylmaǵan. Eger onyń basynda qýanysh bolsa, Allaǵa shúkir etedi de, sonysyna saýap-syı alady. Eger oǵan bir jamandyq tónse, oǵan sabyr etedi de, onysyna da saýap alady. Allanyń musylmanǵa jazǵan árbir taǵdyry qaıyrly».[19]
Sharıǵat paıymynda shúkirshil júrek eń úlken baılyqtardyń biri. Ibn Abbastan (r.a) jetken hadıste Allanyń Elshisi (s.ǵ.s): «Kimge myna tórt nárse násip etilse, oǵan dúnıeniń de, aqyrettiń de ıgiligi berilgen bolady: shúkir etýshi júrek, zikir etýshi til, synaqqa sabyrly tán jáne óz nápsisinde de, jarynyń malyna da esh jamandyq qalamaıtyn áıel», – degen.[20]
Paıǵambardyń (s.ǵ.s) ózi shúkir etýde úmbetine úlken úlgi boldy. Ol (s.ǵ.s) túni boıy Rabbysyna qulshylyq qylyp, tabany jarylyp ketkenshe namaz oqıtyn. Sonda jubaılarynyń biri: «Ýa, Allanyń Elshisi! Nege olaı etesiz? Burynǵy da, keıingi de kúnálaryńyz keshirilgen joq pa?» – degende, ol (s.ǵ.s): «Olaı bolsa, shúkir etýshi pende bolýym kerek emes pe?» – dep jaýap bergen.[21]
Tirshiliktiń túrli kezeńderinde bastaǵy baqtyń qadirin bilip, shúkir etý naǵyz ımandy pendeniń belgisi. Birde Paıǵambar (s.ǵ.s) sahabalaryna shyǵyp:«Ýa, sahabalarym! Qalaı turdyńdar?» – dep suraıdy. Sonda sahabalar y: «Allaǵa múmin bolyp turdyq, ýa, Rasýlalla!» – dep jaýap qaıyrady. Paıǵambar (s.ǵ.s): «Imandaryńnyń belgisi qandaı?» – dep suraıdy. Sahabalar y: «Bále-jalaǵa sabyrlylyq, halimizge shúkirshilik, taǵdyr-qazaǵa razylyq tanytamyz», – deıdi. Sonda Alla Elshisi (s.ǵ.s): «Olaı bolsa, Qaǵbanyń Iesimen ant eteıin, sender naǵyz múminsińder», – degen eken.
Rasynda, Alla Taǵalanyń adamzat úshin kók pen jerden tógip jatqan nyǵmetterdiń sany sheksiz. Alla Taǵala bylaı deıdi: «Sondaı-aq, Ol (Alla) senderge suraǵanda-ryńnyń bárin berdi. Eger Allanyń nyǵmetterin esepteıtin bolsańdar, sanyna jete almaısyńdar. Rasynda adam óte ádiletsiz ári shúkirsiz».[22]
Sol nyǵmetterdiń biri densaýlyq pen bos ýaqyt. Tánniń saýlyǵyn býyn syrqyrap, syrqattanǵanda ǵana bilemiz. Árbir pendeniń eń basty qazynasy – ómiri. Ol ómir joly jyldardan, aılardan, kúnderden, saǵattardan, mezetterden turady. Sol ýaqyttyń qadirin bilip, Rabbynyń razylyǵy úshin múltiksiz paıdalanyp jatqan pende kemde-kem. Sondyqtan Paıǵambar (s.ǵ.s) osy aıtylǵan eki nyǵmettiń árdaıym nazardan tys qalatyndyǵyn úmbetine eskertip: «Adamdardyń kóbi eki nyǵmettiń qadirin durys bilmeıdi. Olar – densaýlyq pen bos ýaqyt», – degen. (Buharı, Tırmızı rıýaıat etken).
Musylman pende nyǵmetke qýanyp, belgili bir tabysqa jetkende, Allaǵa shúkirshiligin bildirýi kerek. Ol úshin shyn yqylaspen «Álhamdýlılláh» dep aıtýdyń ózi jetkilikti. Rahymdylardyń rahymdysy Rabbymyz bizdi Óziniń nyǵmetterine shúkir etetin shúkirshil pendelerinen qylǵaı.
Jeńis aıy
Quran Kárim túsken ramazan aıy ǵajaıyptar men keremetterge toly ári bul aıdyń da keremet syrlary taýsylmaıdy. Ramazan aıy sabyr men ǵıbadattyń, tózimdiliktiń, nápsini tárbıeleýdiń aıy. Nápsisin tezge salý arqyly pende óziniń rýhanı ári denelik shama-sharqyn, dármensizdigin bilip, ózin-ózi tanıdy. Al kim ózin-ózi tanysa Allany tanýǵa qadam jasaıdy. Jumaq joly jeńil emes. Oǵan Allanyń razylyǵy úshin nápsisimen kúresip, haq jolynda aıanbaı kúreskender ǵana kire alady. Osy ramazan aıyndaǵy mursatty paıdalanǵan árbir pende ózin-ózi jaqsy jaqqa ózgerte alady. Alla Taǵala bylaı deıdi: «Alla bir qaýymdy qashan olar óz-ózderin ózgertpeıinshe ózgertpeıdi».[23]
Ulyq aıdyń ǵajaıyptary kóp. Bul aıda jasalǵan árbir jaqsylyqtyń orny erekshe. Imam Báıhaqı taratqan rıýaıatta Paıǵambar (s.ǵ.s): «Eger Allanyń pendeleri osy aıdyń berekesi men artyqshylyǵyn bilse, ramazan aıynyń jyl boıy bolǵanyn qalar edi», – dep berekeli aıdyń baǵa jetpes bıik mártebesin anyqtap bergen.
Islam tarıhynda naq osy ramazan aıynda musylmandar kóptegen jeńisterge qol jetkizgen. Solardyń eń birinshisi Islam tarıhyndaǵy eń alǵashqy jeńis Bádir shaıqasy bolatyn. Bul ımandylyq pen kúpirliktiń alǵash ret betpe-bet kelgen kezi bolatyn. Bádir shaıqasy Paıǵambar (s.ǵ.s) Mekkeden Mádınaǵa kóshkennen keıin ekinshi jyly ramazan aıynyń ekisi kúni oryn aldy. Bul shaıqastyń baıany mynadaı.
Bádir shaıqasy
Allanyń Elshisi (s.ǵ.s) Mádına qalasynyń janyndaǵy kerýen jolynan Mekkedegi quraıysh taıpasynyń saýda kerýeni ótetindigin biledi. Kerýenbasy – quraıysh shonjarlarynyń biri Ábý Sýfııan. Paıǵambar (s.ǵ.s) sahabalaryna: «Olarǵa qarsy shyǵyńdar, bálkim, Alla senderge olja násip eter», – dep buıyrady.
Alaıda Ábý Sýfııan musylmandardyń josparlaryn bilip qalyp, Mekkedegi quraıyshtyqtardan qarýly kómek shaqyrtyp alady da, ózi basqa jolmen ótip ketedi. Sóıtip, múshrikter kerýeni musylmandardyń qurǵan torynan sytylyp ketedi. Ábý Sýfııan attanar aldynda kerýendi musylmandardan qorǵaý úshin kelgen mekkelik jasaqtardy qaıtaryp jiberedi.
Degenmen, mekkelik múshrikterdiń áskerbasy Ábý Jáhl Bádirde toı-dýmandatyp, araq-sharap iship, úsh kún bolamyz dep sheshedi. Maqsaty – musylmandar men basqa arab taıpalaryna qyr kórsetý.
Arada kóp ýaqyt ótpeı Mádınadan Paıǵambar (s.ǵ.s) bastaǵan musylman áskeri shyǵady. Musylman jasaǵynyń quramynda 316 jaýynger, 70 túıe, 3 at bolady. Al múshrikterdiń áskerinde 950 jaýynger, 700 túıe, 100 at bar edi.
Eki ásker jolyqqan shaqta shaıqas bastalady. Alla Taǵala musylmandardyń júrek-terin ornyqtyrý úshin kókten kómekshi perishteler túsiredi. Aqyrynda ıláhı qoldaýdyń arqasynda múminder toby jeńiske jetedi. Musylmandardan on tórt jaýynger sháhıd bolady, al múshrikterden jetpisi jer jastanyp, taǵy jetpisi tutqynǵa túsedi. Osy joly Allanyń dushpany Ábý Jáhl men quraıysh taıpasynyń keıbir shonjarlary ólim qushady. Alla Taǵala bul oqıǵa týraly: «Alla senderdi Bádirde óte az bolǵandaryńda da jeńiske jetkizgen edi. Alladan qorqyńdar, bálkim, shúkir etersińder», – dep baıandaǵan (Álı Imran, 123).
Osy oqıǵa arqyly musylmandar jeńistiń ásker men qarý-jaraqtyń kóptigimen emes, tek bir Allanyń qalaýymen ǵana bolatyndyǵyn jete túsindi. Bul keıingi musylmandarǵa da úlken sabaq boldy. Qara qyldy qaq jarǵan ádil halıfa Omar ıbn Hattab (r.a): «Biz eshkimdi kúsh-qýatpen, qarýmen jeńbeımiz. Bizdiń basty qarýymyz – Allaǵa degen ımanymyz, taqýalyǵymyz», – degen.
Mekkeniń ashylýy
Islam tarıhyndaǵy eń úlken jeńis Mekkeniń musylmandardyń qolyna ótýi desek qatelespeımiz. Óıtkeni Qasıetti Mekke qalasynyń musylmandardyń qolyna ótýi eń sheshýshi shaıqas, eń úlken jetistik. Osy jeńisi arqyly Allanyń Elshisi (s.ǵ.s) qasıetti qalany kópqudaıshyldardan azat etip, put tastarynan tazartty. Hıjra jyl sanaýymen 8-jyldyń ramazan aıynyń 20-sy kúni bolǵan shaıqas bylaı bastalǵan edi.
Mekkelik quraıyshtarmen odaqtas Bákir taıpasy Paıǵambarmen (s.ǵ.s) odaqtas Hýzaǵa taıpasyna tutqıyldan shabýyl jasap, jıyrma adamyn óltiredi. Bul shabýylda olarǵa odaqtastary quraıyshtyqtar da járdemdesedi. Osydan keıin Hýzaǵa taıpasynyń kósemi Amr ıbn Sálım ál-Hýzaǵı Allanyń Elshisine (s.ǵ.s) baryp kómek suraıdy. Sonda Paıǵambar (s.ǵ.s): «Saǵan járdem beriledi», – dep ýáde etedi. Muny estigen quraıyshtyqtar ózderiniń úlken qatelik istegenderin túsinip qatty ókinedi.
Paıǵambar (s.ǵ.s) on myń jaýyngerden turatyn ásker daıyndap, Mekkege attanady. Ál-Jahfa degen jerge jetken kezde aldynan ákesimen týysqan kókesi Abbas shyǵady.
Paıǵambardyń (s.ǵ.s) Mekkege qaraı úlken qolmen kele jatqanyn estigen quraıyshtyqtarda záre qalmaıdy. Quraıyshtyqtardyń kósemi Ábý Sýfııan istiń aldyn alý úshin musylman áskeriniń aldynan shyǵady. Jolaı Abbas kezdesedi. Abbas: «Ýa, Ábý Sýfııan! Endi seni Paıǵambardan (s.ǵ.s) eshteńe qutqara almaıdy, musylman bol», – dep keńes beredi. Ábý Sýfııan sol jerde Islamdy qabyldap, Mekkege musylman áskerinen buryn barady da: «Ýa, halaıyq! Allanyń Elshisi senderge jer qaıysqan qolmen kele jatyr. Kimde-kim óz úıinen shyqpasa, oǵan bas amandyǵy beriletin boldy, kimde-kim Ábý Sýfııannyń úıinen shyqpasa, oǵan bas amandyǵy beriletin boldy», – dep jar salady.
Paıǵambar (s.ǵ.s) Mekkege qashyrynyń ústinde taǵzym ete kiredi. Osylaısha qasıetti qala soǵyssyz alynady. Tek Halıd ıbn Ýalıdtiń jasaǵyna múshrikter shabýyl jasap, eki musylman sháhıd bolyp, jıyrma múshrik óltiriledi, taǵy da eki myń múshrik tutqynǵa alynady. Paıǵambar (s.ǵ.s) aldyna ákelingen tutqyndarǵa qarap: «Men týraly ne aıtasyńdar?» – dep suraıdy. Olar: «Sen bizdiń qadirli týysymyzsyń ári qadirli aǵaıynymyzdyń ulysyń», – dep jaýap qatady. Sonda árdaıym keshirimshil Allanyń Elshisi (s.ǵ.s): «Baryńdar, sender azatsyńdar», – dep talaı jyldardan beri ózine qarsy soǵysyp kelgen qas dushpandaryna bas amandyǵyn beredi. Osy kúni adamdar top-top bolyp Islam dinine ótedi. Eki myńdaı kisi musylman bolyp, Mekkedegi úsh júz alpys put túgeldeı qıratylyp, Allanyń Úıi puttardan birjola tazartylady. Alla Taǵala bul uly jeńis týraly Nasyr súresinde: «Eger Allanyń kómegi men jeńisi kelgende adamdardyń Allanyń dinine top-top bolyp kirgenderin kóresiń. Sonda Rabbyńdy páktep, keshirim tile, shyndyǵynda, Ol táýbeni qabyl alǵysh», – degen.
Dinimizdiń tarıhynda musylman jaýyngerleriniń ramazan aıynda qol jetkizgen budan da basqa jeńisteri kóp bolǵan. Mysaly, hıjranyń 91-jyly ramazan aıynda musylman áskerleri Ispanııaǵa kiredi. Al kelesi 92-jyly ramazan aıynda musylman qolbasshysy Tarıq ıbn Zııad óziniń azdaǵan áskerimen Ispanııa koroliniń myńdaǵan áskerin talqandaıdy.
Hıjranyń 584-jyly ramazan aıynda musylmandar aıbyndy qolbasshy Salahýddın Aııýbıdiń basshylyǵymen Qudys qalasyn krest joryqshylarynan azat etedi.
Hıjranyń 647-jyly ramazan aıynda Mysyr musylmandary elge basyp kirgen Frantsııa koroli Lýıdiń áskerin talqandap, koroldiń ózin tutqynǵa alady.
Hıjranyń 658-jyly ramazan aıynda Beıbarys bastaǵan Mysyr mámlúkteriniń áskeri Sham aımaǵyndaǵy Aın Jalut degen jerde musylman álemine lań salǵan monǵol shapqynshylaryn oısyrata jeńip, alǵash ret betin qaıtarady.
Mine, kóne tarıhtaǵy ramazan aıynda bolǵan jeńisterdiń birsypyrasy osyndaı. Sonymen birge qazirgi zamanymyzda da ramazan aıynda musylmandar kóptegen jeńisterge jetti. Sonyń eń bastysy Mysyr áskeriniń elge tutqıyldan basyp kirgen basqynshylardy jeńýi. Bul 1973-jyly 6-qazan, musylmansha ramazan aıynyń ony kúni edi. Dushpandarǵa álemdegi alpaýyt elder kómektesti. Soǵan qaramastan, Allanyń qalaýymen, kómegimen musylman qoly jeńiske jetti.
Múbárak aı tarıhta osyndaı jeńistermen aıshyqtalypty. Mekke ashylǵan soń Paıǵambar (s.ǵ.s) sahabalaryna: «Aldymyzda eń úlken jıhad tur. Ol – nápsi jıhady», – degen eken. Olaı bolsa, Jaratqan Ie barshamyzdy osy ramazan aıyndaǵy jıhadtyń eń úlkeni nápsi jıhadynda jeńiske jetkizsin!
Oraza tutýshyǵa ósıet
Endi Allanyń Elshisi (s.ǵ.s) osynaý qasıetti de berekeli aı ramazan aıynda qalaı ǵıbadat qyldy, soǵan oralaıyq. Aısha anamyz (r.a.) bylaı dep áńgimeleıdi: «Allanyń Elshisi (s.ǵ.s) óte jomart bolatyn. Al ramazan aıynda odan da erekshe jomarttyq kórsetetin». Iaǵnı Paıǵambar (s.ǵ.s) ramazan aıynda ǵıbadatta bolsyn, sadaqa berýde bolsyn, erekshe jomarttyq tanytatyn. Qulshy-lyqta erekshe ıjtıhad jasaıtyn.
Aısha anamyz (r.a.): «Allanyń Elshisi (s.ǵ.s) ramazan aıynyń sońǵy onkúndiginde ǵıbadatty erekshe yjdaǵattylyqpen oryndap, túnin namazben ótkizip, januıasyn da namaz oqýǵa oıatatyn», – deıdi.
Paıǵambardyń (s.ǵ.s) orazanyń qadir-qasıeti týraly aıtqan hadısteri kóp. Olarda osynaý paryzdyń qyr-syryn, dárejesin táptishtep túsindirgen. Solardyń birsypyrasy tómendegideı.
Allanyń Elshisi (s.ǵ.s) bir hadısinde bylaı deıdi: «Rasynda, Alla ótirik aıtýyn doǵarmaǵan bireýdiń iship-jemin toqtatqanyna muqtaj emes».[24] Endeshe aýyzben qosa tilmen de oraza tutýymyz qajet.
Ibn Máje jetkizgen basqa bir rıýaıatta: «Qanshama oraza tutýshylar bar, olardyń bar tapqany paıdasy – shóldeý ǵana», – dep oraza erejelerin durys saqtamaǵan keıbir adamdardyń orazasynyń qabyl bolmaýy múmkin ekendigin eskertken.
Sondyqtan oraza ustaýshy musylman ózin ósek-aıańnan, ótirik, balaǵat sózderden, urys-keristen aýlaq ustaýy tıis. Ondaı ortada úndemegenniń ózi saýap is. Óıtkeni Paıǵambar (s.ǵ.s) bir hadısinde: «Oraza tutýshynyń úndemeýi Allaǵa tásbıh aıtqanymen teń»,[25] – degen.
Ramazan aıy izgi amaldardyń maýsymy. Bul aıda oryndalatyn oraza paryzyn asa jaýapkershilikpen, taqýalyqpen tutpaǵymyz lázim. Sonda ǵana moınymyzdaǵy mindetimizdi adal atqaryp, Allanyń razylyǵyna jetken bolamyz. Buharı men Músilimniń Ábý Hýraıradan (r.a) jetkizgen rıýaıatynda Allanyń Elshisi (s.ǵ.s): «Kimde-kim Ramazan orazasyn shynaıy ımanmen saýabynan úmit etken túrde tutsa, onyń burynǵy kúnálary keshiriledi», – dep súıinshileıdi.
Allanyń Elshisi (s.ǵ.s) basqa bir hadısinde tań aldyndaǵy sárelikti qaldyrmaýǵa úndep bylaı deıdi: «Sárelik ishińder! Rasynda sárelik asta qut-bereke bar».[26]
Sondaı-aq, Paıǵambar (s.ǵ.s) jańa pisken qurmamen aýyz ashqan, eger jańa pisken qurma bolmaǵan jaǵdaıda qurǵaq qurmamen, qurǵaq qurma bolmaǵan jaǵdaıda sýmen aýyz ashqan ári basqalardy da solaı isteýge úndegen.
Sonymen qatar oraza tutýshy jeke bas tazalyǵyna da mán berýi kerek. Aıshadan (r.a.) jetken rıýaıatta Allanyń Elshisi (s.ǵ.s): «Oraza tutýshynyń eń qaıyrly qasıeti – aýzyn mısýak-pen tazalaýy», [27]– degen.
Kimde-kim orazany sebepsiz ustamasa úlken kúná jasaǵan bolyp esepteledi. Sahıh át-Tarǵıb kitabynda rıýaıat etilgen hadıste Paıǵambar (s.ǵ.s) tús kóredi. Onda ózderiniń qan tamyrlaryna ilinip, aýyzdary tilinip azaptalyp jatqan adamdardy kóredi. Paıǵambar (s.ǵ.s): «Bular kimder edi?» – dep suraǵanda, perishteler: «Bular ózderiniń orazala-ryn buzǵan adamdar», – dep jaýap beredi.
Sondyqtan úmbetimizdiń keıbir ǵulamalary paryz ekendigin bile tura oraza tutpaǵan musylmannyń kúnásin úlken kúnáǵa jatqyzǵan.
Oraza tutýshyǵa berilgen bes qasıet
Imam Ahmadtiń Ábý Hýraıradan (r.a) jetkizgen rıýaıatynda Allanyń Elshisi (s.ǵ.s) oraza tutýshynyń erekshe qasıetteri jaıynda bylaı deıdi: «Meniń úmbetime ramazan aıynda budan buryn eshbir úmbetke berilmegen bes túrli qasıet berildi:
1. Oraza tutýshynyń aýzynyń ısi Allanyń aldynda hosh ıisti mıskten, sózsiz, artyq bolady;
2. Aýyzdaryn ashqansha perishteler olar úshin Alladan ıstıǵfar tilep turady;
3. Alla Taǵala ramazan aıynyń árbir kúni jánnatyn bezendirip oǵan: «Meniń izgi quldarymnyń aýyrtpalyqtar men taýqymetterden tastap, saǵan kiretin kúni jaqyn qaldy», – deıdi;
4. Bul aıda jyndardyń birazy shynjyr-lanyp, basqa aılarda isteıtin nárselerin isteı almaıdy.
5. Al sońǵy túni bolǵanda olardyń (musylmandardyń) kúnálary keshiriledi».
Sahabalar: «Ýa, Rasýlalla! Ol tún Qadir túni me?» – dep suraǵanda, Ol (s.ǵ.s): «Joq, jumysshy da isin tolyq bitirgen soń óziniń syıyn almaýshy ma edi? Sol sııaqty» – degen».
Beıish qaqpasy kútip tur
Jumaqta tek oraza ustaǵandar ǵana kiretin erekshe qaqpa bar. Onyń ishinde qandaı qyzyqtar bary bir Allaǵa ǵana aıan. Allanyń Elshisi (s.ǵ.s) bylaı deıdi: «Rasynda, jumaqta ar-Raııan atty qaqpa bar. Qııamet kúni odan oraza tutýshylar ǵana kirip ótedi de, olardan basqa eshkim kirgizilmeıdi. Olar kirip bolǵan kezde ol qaqpa jabylady».[28] Raııan qaqpasynan kirýimiz úshin ramazandaǵy orazany laıyqty túrde oryndaýymyz qajet.
Qaıyrly isten qalys qalma
Qaısybir musylmanǵa osynaý qutty aıdaǵy qaıyrly isterden qapy qalýǵa bolmaıdy. Sol ıgilikti isterdiń bastylary tómendegideı:
1. Orazany shynaıy yqylaspen laıyqty túrde tutý.
2. Taraýyq jáne táhájúd namazdaryn oqý.
3. Qurandy qaıtalap oqý.
4. Sadaqa berý.
5. Aýyz ashar jasaý.
6. Aýyzasharda duǵa-tilek tileý.
7. Meshitte ıǵtıkáfke qalý.
8. Qadir túnin qulshylyqpen ótkizý.
9. Ata-anany qadirleý.
10. Sońǵy onkúndikte erekshe yqylaspen qulshy-lyq etý.
11. Sárege turyp, tamaqtaný.
12. Aýyzashardy ýaqytynan keshiktirmeý.
13. Keńpeıil bolyp, nadandyqtan alystaý.
14. Udaıy dáretpen júrý.
15. Azan aıtylsa, qaıtalap, duǵasyn oqý.
16. Kúndelikti bes namazdy ýaqytyly oryndaý.
17. Súnnet namazdardy tastamaý.
18. Alla Taǵalany kóp zikir etý.
19. Sáskedegi nápil namazdy oryndaý.
20. Namazdardan keıingi tásbıh, duǵalardy aıtý.
21. Árdaıym ıstıǵfar duǵasyn aıtý.
22. Kúná-qatelikterge táýbe jasaý.
23. Jetim-jesirge qaraılasý.
24. Tákapparlyqtan tartyný.
25. Adamdardyń arasyn jarastyrý.
26. Týystyq qatynasty úzbeý.
27. Musylmandarǵa sálem berý.
28. Umraǵa barý. Paıǵambar (s.ǵ.s): «Ramazanda jasalynǵan umranyń saýaby qajylyqpen teń», – degen.
29. Pitir sadaqasyn berý.
30. Oraza aıtyna laıyqty daıyndalý.
Oraza duǵalary
Abdýlla ıbn Omardan (r.a) jetken rıýaıatta Alla Elshisi (s.ǵ.s): «Oraza tutýshynyń aýyz ashardaǵy duǵasy qabyl alynbaı qalmaıdy», – degen.[29]
Ábý Hýraıradan (r.a) jetken rıýaıatta Alla Elshisi (s.ǵ.s): «Úsh adamnyń duǵasy qabyl bolady: ádil ımam, oraza tutýshynyń aýyz ashardaǵy duǵasy jáne naqaqtan qııanat shekken jannyń duǵasy», – degen
[1] «Baqara» súresi, 182-185 aıattar.
[2] Át-Tarǵıb ýat-tarhıb, Mıshkátýl-masabıh, kánzýl-ýmmal.
[3] Tırmızı 682.
[4] Músilim 1151.
[5] Músilim rıýaıat etken.
[6] Ahmad rıýaıat etken.
[7] «Sájde» súresi, 16-17 aıattar.
[8] Tırmızı, Ahmad, Ibn Májá, Báıhaqı.
[9] «Baqara» súresi, 185-aıat.
[10] «Ǵálaq» súresi, 1-5 aıattar.
[11] «Júnis» súresi, 57-aıat.
[12] «Isra» súresi, 9-aıat.
[13] «Baqara» súresi, 183-aıat.
[14] «Raǵyd» súresi, 11-aıat.
[15] «Haqqa» súresi, 18-aıat.
[16] Buharı, 1894.
[17] «Baqara» súresi, 152-aıat.
[18] «Námil» súresi, 40-aıat.
[19] Músilim rıýaıat etken.
[20] Baıhaqı rıýaıat etken.
[21] Buharı jáne Músilim rıýaıat etken.
[22] «Ibrahım» súresi, 34-aıat.
[23] «Raǵyd» súresi, 11-aıat.
[24] Ahmad, Ábý Dáýit, Tımızı.
[25] Báıhaqı.
[26] Buharı, Músilim.
[27] Ibn Májá.
[28] Buharı rıýaıat etken.
[29] Ibn Májá.
[30] Tabaranı.


c: text/html

text:
GÖZEGÇILIK-GEÇIRIŞ NOKATLARYNYŇ IŞLERINI DOLANDYRMAKDA ULANYLÝAN LUKMANÇYLYK BAŞARNYKLARYNYŇ ÖWREDILMEGI BOÝUNÇA ÝHHG-NYŇ OKUW MASLAHATY
2020-nji ýylyň 19-njy maýynda Aşgabatda gözegçilik-geçiriş nokatlarynyň işlerini dolandyrmakda ulanylýan lukmançylyk başarnyklarynyň öwredilmegi boýunça iki günlük onlaýn okuw maslahaty öz işine başlady. Bu seminar ÝHHG-nyň Aşgabatdaky Merkezi we BSG-nyň Aşgabatdaky ýurt boýunça edarasy bilen bilelikde guraldy.
Okuw maslahatyna ÝHHG-nyň ýolbaşçylary we wekilleri, Türkmenistanyň Daşary işler, Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrlikleriniň, Döwlet serhet, migrasiýa we gümrük gulluklarynyň wekilleri, BSG-nyň Aşgabatdaky ýurt boýunça edarasynyň ýolbaşçysy, Germaniýa Federatiw Respublikasynyň Türkmenistandaky Ilçisi, şeýle hem wideo aragatnaşyk ulgamy arkaly Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň Ýewropa sebitleýin edarasynyň bilermenleri gatnaşdylar.
Okuw maslahatynyň açylyşynda ÝHHG-nyň Aşgabatdaky Merkeziniň ýolbaşçysy, Ilçi N.Drozd COVID-19 koronawirusynyň ýaýramagyna garşy global göreşiň çäklerinde bu okuwyň ähmiýetini we wajyplygyny belläp geçdi. Diplomat şeýle hem wirusyň Türkmenistanyň çäklerine gelmeginiň we ýaýramagynyň öňüniň alynmagy ýurduň hökümetiiniň öz wagtynda görýän çäreleri netijesinde mümkin bolandygyny nygtady.
Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň milli bilermenleri we BSG-nyň Ýewropa sebitleýin edarasynyň bilermenleri okuw maslahatynyň dowamynda köp sanly meseleleriň, hususan-da halkara lukmançylyk-sanitar düzgünleri we olaryň gözegçilik-geçiriş nokatlarynda amaly taýdan ulanylyşy bilen bagly meseleleriň üstünde durup geçdiler.
Seminar 2020-nji ýylyň 20-nji maýynda öz işini dowam eder.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
TÜRKMENISTANYŇ PREZIDENTI: «ÖŇÜNI ALYŞ DIPLOMATIÝASY - TÜRKMENISTANYŇ BITARAPLYGYNYŇ AÝRYLMAZ BÖLEGIDIR»
Türkmenistan - bu Merkezi Aziýanyň bir döwletidir. Şu gün bu sebit halkara jemgyýetçiliginiň aýratyn ünsüni özüne çekýär. Bu ýerde dünýäniň köp ýurdunyň geosyýasy we geoykdysady bähbitleri utgaşýandyr. Muňa göz ýetirmek bilen, Türkmenistan, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda parahatçylygy, durnuklylygy, durnukly ösüşi we sebitiň halklarynyň arasynda özara düşünişmegi berkitmäge gönükdirilen hereketlere işjeň gatnaşýar, bu bolsa ählumumy parahatçylyga we ösüşe ýetmekde aýratyn wajypdyr.
Bu ugurda goňşy ýurtlaryň we Howpsuzlyk Geňeşiniň agzalarynyň goldamagynda BMG-niň Baş Assambleýanyň çözgüdi bilen 2007-nji ýylda döredilen BMG-niň Merkezi Aziýa üçin Öňüni alyş diplomatiýasy boýunça Sebit Merkezi Türkmenistanyň ähmiýetli hyzmatdaşlaryndan biri hökmünde çykyş edýär. Bu özboluşly guramanyň merkezi edarasy Aşgabat şäherinde ýerleşýär.
Öňüni alyş diplomatiýasynyň netijeliligi wagtyň synagyndan geçendir. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow BMG-niň Baş Assambleýasynyň 75-nji ýubileý mejlisine gatnaşyjylaryna ýollan wideoýüzlenmesiniň dowamynda BMG-niň Merkezi Aziýa üçin Öňüni alyş diplomatiýasy boýunça Sebit Merkeziniň orny we işiniň ähmiýeti barada aýratyn belläp geçdi.Türkmenistan döredilen gününden başlap, sebit döwletleriniň we golaýda ýerleşýän ýurtlaryň arasynda syýasy-diplomatik, söwda-ykdysady we medeni-ynsanperwer hyzmatdaşlygyny ilerletmek boýunça ähmiýetli işleri amala aşyran bu Merkeziň işini we başlangyçlaryny işjeň goldaýar. Türkmenistan Merkezi Aziýa üçin Öňüni alyş diplomatiýasy boýunça Sebit Merkezi bilen sebitleýin howpsuzlyk meseleleri boýunça, şol sanda BMG-niň Terrorçylyga garşy Global strategiýasyny durmuşa geçirmek ugrunda netijeli hyzmatdaşlyk edýär. Häzirki wagtda durmuşa geçirilýän özara hereketleriň çäklerinde häzirki döwrüň howplaryny we wehimlerini, hususan-da global pandemiýany hem-de onuň durmuş-ykdysady täsirlerini ýeňip geçmek aýratyn orun eýeleýändir.
2020-nji ýylda Türkmenistan hemişelik Bitaraplygynyň 25 ýyllygyny belleýär. Esasy sütünleriniň biri öňüni alyş diplomatiýasy bolan bu hukuk derejesiniň çäklerinde döwlet dostlukly, bitarap we özarabähbitli gatnaşyklary saklamak arkaly uly işleri durmuşa geçirdi.
BMG-niň Baş Assambleýasynyň 75-nji ýubileý mejlisiniň dowamynda eden çykyşynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow: “Sebitde parahatçylygy, howpsuzlygy we ösüşi üpjün etmek, Öňüni alyş diplomatiýasynyň mümkinçiligini yzygiderli açmak boýunça öz Bitaraplyk syýasatynyň ýörelgelerine eýerip, Türkmenistan mejlisiň çäklerinde Baş Assambleýa “Merkezi Aziýa üçin Öňüni alyş diplomatiýasy boýunça Sebit Merkeziniň eýeleýän orny” diýen Kararnamanyň taslamasyna garamagy teklip etmegi maksat edinýär” diýip belledi.
Türkmenistan ykdysadyýet, söwda, saglygy goraýyş, bilim we ylym, energetika hem-de ulag geçelgelerini işläp düzmek, ekologiýa howpsuzlygy ýaly ugurlar boýunça anyk netijelere ýetmek üçin ýola goýlan platformalar we maksatnamalar arkaly sebitleýin hem-de halkara hyzmatdaşlygynyň ilerledilmegine ygrarly bolup durýandyr. Şunuň bilen baglylyda, Türkmenistanyň Merkezi Aziýada sebitleýin ykdysady hyzmatdaşlyk (CAREC) maksatnamasynyň we beýleki ähmiýetli düzümleriň çäklerindäki hyzmatdaşlygyny aýratyn bellemek zerurdyr.
Öňüni alyş diplomatiýasynyň ýörelgelerine eýermek bilen Türkmenistan sebitleýin we halkara derejelerinde parahatçylygy, durnuklylygy we yzygiderli ösüşi üpjün etmek işlerine öz oňyn goşandyny goşmaga meýillidir.


text:
Merjen ak ýüz asma derini makiýa application üçin çalt we aňsat taýýarlamak üçin niýetlenendir: deriniň äheňini wizual görnüşde düzýär, täze görnüş we näzik şöhle saçýar we uzak wagtlap makiýaupy üpjün edýär. Lighteňil şöhlelendiriji bölejikler ulaldylan gözenekleriň görünmegini azaldyp, deň we arassa we näzik deri üçin ýumşak fokus effektini döredýär.
Betaine deriniň ýumşaklygyny we näzikligini berýär, öýjükleri çyglylygyň ýitmeginden goraýar.
Anjelika derini nemlendirýär, rahatlandyrýar we tonlaýar.
E witamini tebigy kollageniň önümçiligini ýokarlandyrýar, deriniň berkligini we çeýeligini ýokarlandyrýar we ýygyrtlary tekizlemäge kömek edýär.


text:
Ruhani ABŞ-nyň Sanksiýalarynyň Bes Edilmegini Isleýär
Eýranyň Prezidenti Hasan Ruhani ABŞ-nyň sanksiýalarynyň soňky tapgyryna gelinendigini we onuň bes edilmegini isleýändigini aýtdy
Paýtagt Tähranda Ministrler kabinetiniň mejlisinden soň beýannama beren Ruhani, Awstriýanyň paýtagty Wenada ýadro ylalaşyklary boýunça dowam edýän gepleşikler we sanksiýalar hakynda durup geçdi.
Ruhani başga ýurtlardan azyndan 50-60 milliard dollar karz alyp, maýa goýma mümkinçilikleri barka, ABŞ-nyň ozalky prezidenti Donald Trampyň onuň öňüni alandygyny beýan etdi.
Wenadaky gepleşiklere ünsi çeken Eýranyň Prezidneti: “Sanksiýalaryň soňky tapgyryna geldik. Bu sözüň nähili netijesizdigini bilýärin. Sanksiýalaryň bes edilmegini isleýäris. Bu hökümetiň iş möhleti gutarýança sanksiýalaryň bes edilmegini tama edýäris” diýdi.
Içerki syýasat hakynda-da beýannama beren Ruhani, 18-nji iýunda geçiriljek prezident saýlawynda dalaşgärleriň kesgitleniş we propoganda tapgyrypda uly adalatsyzlyklaryň edilendigini aýtdy.
Iki döwür wezipe başyna gelendigi üçin gaýtadan dalaşgär bolup bilmedik Ruhani; “Saýlawlar biziň üçin möhüm. Saýlaw uçastoklaryna baryp ses bereliň” diýdi.
Degişli Habarlar
BMG Uýgur Meselesinde Hytaýa Çagyryş Etdi
Hytaýa halkara borçlaryny ýerine ýetirmegi hem-de adam hukuklaryna sarpa goýmagy üçin hem çagyryş edildi.
Putin Owganystanyň maliýe aktiwleriniň doňdurulmagyny goldaýar
Russiýanyň Döwlet baştutany Wladimir Putin, Halkara Waldaý jedelleşik klubynyň Soçidäki maslahatynda çykyş etdi
Russiýada bolan fabrik ýangynynda 16 adam ýogaldy
Russiýanyň Rýazan sebitindäki fabrikleriň birinde bolan ýangynda 16 adam ýogaldy


text:
89-njy Ženewa awtoulag sergisine sanlyja gün galdy
Sergi 7-17-nji mart aralygynda geçiriler
Dünýäniň iň möhüm we abraýly awtoulag sergilerinden biri hökmünde kabul edilýän Şweýsariýadaky 89-njy Ženewa awtoulag sergisiniň başlamagyna sanlyja gün galdy.
7-17-nji mart aralygynda geçiriljek serginiň şu ýyl örän şüweleňli geçmegine garaşylýar.
Ilkinji gezek 1905-nji ýylda başlan we 1924-nji ýylda halkara sergi hökmünde kabul edilen 89-njy Ženewa awtoulag sergisine türk kärhanalary hem gatnaşar.
Degişli Habarlar
Mardinde 12 Müň Ýyllyk Ybadatahana Tapyldy
25 medeniýete ýer eýeçiligini eden şäherde geçirlen gazuw-agtaryş işlerinde neolitik döwre degişli birnäçe galyndy tapyldy.
UEFA Çempionlar Ligasynyň 3-nji hepdesinde geçirilen duşuşyklar
UEFA Çempionlar ligasynyň 3-nji hepdesinde geçirilen duşuşyklar we olaryň netijeleri
Kuşadasynda Iki Kruiz Gämisi Bilen 570 Syýahatçy Geldi
2022-nji ýylda 900 müň syýahatçynyň kruiz gämileri bilen etraba gelmegine garaşylýar


text:
Bugdaý ekişi guramaçylykly dowam edýär!
Mukaddes Garaşsyzlygymyzyň şanly 30 ýyllyk toýunyň toýlanjak ýylyny uly zähmet üstünliklerine beslemek, eziz Watanymyzyň baş baýramyny özleriniň zähmet sowgatlary bilen garşylamak ugrunda gaýratly zähmet çekýän Saparmyrat Türkmenbaşy etrabynyň ýer eýeleri şu günler güýzlük bugdaý ekişini öz wagtynda geçirmegi gyzgalaňly dowam edýärler. Etrap boýunça şu möwsümde 28500 gektar ýerde güýzlük bugdaýyň ekişini geçirmek bellenen. Güýzlük bugdaýyň ekişine tehniki hyzmat ediş kärhanasynyň dürli kysymly tehnikalarynyň sürümde 48-si, ekişde 44-si, borana-mala basmakda daýhan birleşiginiň garamagynda tehnikalaryň 570-si gatnaşýar. Bu tehnikalaryň her birine köpýyllyk tejribesi bolan mehanizatorlar, kömekçiler berkidilip, her bir tehnikanyň saz işlemekligi gazanylýar. Döredilen göçme toparlar ekiş möwsümine gatnaşýan tehnikalary iş üstünde zerur tehniki hyzmatlar, ýangyç we beýleki zerur serişdeler bilen üpjün edýärler. Ähli işleriň sazlaşykly alnyp barylmagy netijesinde, etrapda her gün ýüzlerçe gektar ýerde ekiş ýokary hilli geçirilip, ekilen ýerleriň gektar sany gün-günden artýar. Ekişiň talabalaýyk alnyp barylyşyna daýhan birleşikleriniň galla agronomlary, topar ýolbaşçylary berk gözegçilik edýärler, ekişiň ýokary hil derejesinde geçirilmegini gazanylýar. Munuň özi geljek ýylyň bol galla hasylynyň düýbüniň berk tutulmagyna mümkinçilik berýär. Esasanda etrabyň A.Kakabaýew, M.Hojamämmedow, S.A.Nyýazow adyndaky, «8-nji mart», «Görelde», «Ýalkym» daýhan birleşiklerinde güýzlük bugdaý ekişi has-da batly depginlerde barýar.


text:
Tájikstan Úkimeti qazaqstandyqtarǵa 50 bilim grantyn usyndy
NUR-SULTAN. QazAqparat - Tájikstan qazaqstandyqtarǵa joǵary oqý oryndarynda oqý úshin granttar usyndy, dep habarlaıdy QazAqparat «Bolashaqqa» silteme jasap.
Tájikstanda oqý úshin 2021-2022 oqý jylyna myna baǵdarlamalar boıynsha granttar usynyldy:
Bakalavrıat baǵdarlamasy boıynsha – 40 oryn;
Magıstratýra baǵdarlamasy boıynsha – 10 oryn;
Oqý tili – orys tili.
Joǵary oqý oryndary men mamandyqtar tizimin myna silteme arqylykórýińizge bolady.
Grant kelesi shyǵyndardy óteıdi:
- tegin oqý;
- aı saıynǵy stıpendııa (130-150 somonı);
- jataqhanada turý.
Nazar aýdaryńyz!!! Qalǵan shyǵyndardy, onyń ishinde kólik shyǵyndaryn grant ıegeri óz qarajatynan jabady.
Tolyq qujattar toptamasyn qabyldaý merzimi 2021 jylǵy 20 tamyzǵa deıin.
QUJATTAR TІZBESІ:
- Nysan boıynsha toltyrylǵan saýalnama. Saýalnamany myna siltemede.
- Jeke kýáliktiń jáne/nemese pasporttyń kóshirmesi (qolma-qol bergen kezde salystyryp tekserý úshin túpnusqasy nemese notarıat kýálandyrǵan kóshirmeleri talap etiledi).
- Bilim týraly qujattar. Qujattarǵa qoıylatyn talaptarmen jadynamadan tanysýǵa bolady.
- Tańdalǵan oqý baǵyty boıynsha respýblıkalyq nemese halyqaralyq deńgeıdegi is-sharalarǵa qatysqany úshin alynǵan gramotalardyń, sertıfıkattardyń, dıplomdardyń kóshirmeleri (bolǵan jaǵdaıda).
- Shetelde oqýǵa jiberýge úmitkerdiń (18 jasqa tolmaǵan adamdardyń) zańdy ókiliniń (ata-analary, bala asyrap alýshylary, qorǵanshysy nemese qamqorshysy, balany qabyldaıtyn ata-anasy, patronat tárbıeshisi) jazbasha kelisimi.
- Tıesilik faktisin rastaıtyn qujattyń túpnusqasy (bolǵan jaǵdaıda):
- - jetim balalar men ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalarǵa-balanyń ata-anasynyń joqtyǵyn rastaıtyn qujattyń kóshirmesi (túpnusqa salystyryp tekserilgennen keıin úmitkerge qaıtarylady);>
- - múgedek balalar- «medıtsınalyq – áleýmettik saraptama júrgizý qaǵıdalaryn bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstriniń 2015 jylǵy 30 qańtardaǵy № 44 buıryǵymen (Normatıvtik quqyqtyq aktilerdi memlekettik tirkeý tiziliminde № 10589 bolyp tirkelgen) bekitilgen nysan boıynsha múgedektik týraly anyqtamanyń túpnusqasy (salystyryp tekserilgennen keıin túpnusqa úmitkerge qaıtarylady);>
- - kóp balaly otbasylardan shyqqan balalar-birge turatyn tórt jáne odan da kóp kámeletke tolmaǵan balalardyń týý týraly kýáliginiń túpnusqasy nemese asyrap alý týraly sot sheshiminiń kóshirmesi, birge turatyn barlyq kámeletke tolmaǵan balalarǵa mekenjaı anyqtamalary (túpnusqa salystyryp tekserilgennen keıin úmitkerge qaıtarylady)>
- Sheteldik JOO-nyń memlekettik tilge notarıaldy kýálandyrylǵan aýdarmasy bar shaqyrýynyń kóshirmesi (bar bolsa).
- Qujattardy úshinshi tulǵa tapsyrǵan jaǵdaıda-konkýrstyq irikteýge qatysý úshin úmitkerden ókilge notarıaldy kýálandyrylǵan senimhat túpnusqasynyń bolýy.
- Joldamamen jumysqa barmaǵan 100-ge jýyq dáriger grant shyǵynyn ótedi
- Qansha mekteptiń beınebaqylaý júıesi QR ІІM baqylaýyna ótti
- Almatyda koronavırýs jaǵdaılary 14 jasqa deıingi balalar arasynda artty
- Qaraǵandy oblysynyń balabaqshalarynda memlekettik tapsyrys kólemi ulǵaıtyldy
- Qostanaı oblysynda 443 bala koronavırýstan emdelip jatyr
- Ázerbaıjanda koronavırýs saldarynan 20 shaqty mektep jabyldy
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkezi (TKAMM) öz işini Berkarar döwletimiziň Bagtyýarlyk döwründe Türkmenistanyň Prezidenti Hormatly Gurbanguly Bedimuhamedowyň pähim-parasatly ýolbaşçylygynda ýaýbaňlandyrylan “Döwlet adam üçindir!” diýen ýörelgeden ugur alyp, Milli Liderimiziň ynsanperwer içeri we parahatçylyk söýüjilikli daşary syýasatyny, ösüşiň ähli ugurlarynda ýetilen beýik sepgitleri, wagyz-nesihat etmek bilen, olaryň ähmiýetini we many-mazmunyny halk köpçüligine ýetirmekde guramaçylyk, medeni-köpçülik çärelerini yzygiderli alyp barýar hem-de ýurdumyzda amala aşyrylýan toplumlaýyn özgertmeleri durmuşa ornaşdyrmakda saldamly goşant goşýar.
1995-nji ýylyň 28-nji aprelinde Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Esaslandyryjy gurultaýy geçirildi. Gurultaý Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Maksatnamasyny we Tertipnamasyny kabul etdi.
Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklary öz agzalarynyň zähmet, durmuş-ykdysady hukuklaryny we bähbitlerini aýan etmek, durmuşa geçirmek hem-de goramak üçin umumy bähbitleri bolan raýatlaryň meýletin birleşmesidir.
Köpugurly türkmen-özbek hyzmatdaşlygyny mundan beyläkde ösdürmek maksady bilen, 2018-nji ýylyň 23-nji aprelinde Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkezi bilen Özbegistanyň Kärdeşler arkalaşyklary federasiýasynyň arasynda Özara düşünişmek hakynda Ähtnama gol çekildi.
2018-nji ýylyň 1-nji noýabr ýagdaýyna Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň düzüminde 14 pudak, 5 welaýat, 9 şäher, 45 etrap, 6898 ilkinji guramalary hereket edýärler we olarda 1 136 249 agza hasapda durýar. TKA-da 40-dan gowrak milletleriň we halkyýetleriň wekilleri bar, olaryň 90 göterime golaýy türkmenlerdir. KA-nyň agzalarynyň umumy 42,7 göterimi zenanlar.
Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň
1995-nji ýylyň 28-nji aprelinde I esaslandyryjy gurultaýy,
2001-nji ýylyň 4-nji maýynda II gurultaýy,
2012-nji ýylyň 28-nji noýabrynda III gurultaýy,
2013-nji ýylyň 23-nji fewralynda nobatdan daşary IV gurultaýy,
2014-nji ýylyň 12-nji aprelinde nobatdan daşary V gurultaýy bolup geçdi.
Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklary
(jemgyýetçilik guramanyň ady)
Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň düzümi
Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň ýokary guramasy - Gurultaý.
Pudaklaýyn Kärdeşler arkalaşyklary;
TKA-nyň welaýat guramalary;
TKA-nyň şäher guramalary;
TKA-nyň etrap guramalary;
TKA-nyň Pudaklaýyn KA, welaýat, şäher, etrap guramalarynyň ýokary guramasy – konferensiýa;
TKA-nyň ilkinji guramalarynyň ýokary guramasy - ýygnak.
Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkezine degişli bolan binalary
1. Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkeziniň buýurmasy esasynda Aşgabat şäheriniň Gökdere jülgesinde gurlan we Türkmenistanyň Hormatly Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda 2007-nji ýylyň 25-nji maýynda ulanylmaga berlen 150 orunlyk “Beýik Serdaryň ruhubelent nesilleri” çagalar sagaldyş we dynç alyş merkezi çagalaryň saglygyny dikeltmek hem-de olaryň dynç alşyny guramak üçin niýetlenendir. Merkeziniň umumy tutýan meýdany 5ga barabardyr. Merkezde tomus möwsümi döwründe dowamlylygy 20 günden ybarat bolup, 3 tapgyr çagalar kabul edilýär.
2. Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkeziniň buýurmasy esasynda “Awaza” milli syýahatçylyk zolagynda gurlup 2010-njy ýylyň 1-nji iýunynda ulanylmaga berlen “Daýanç” sagaldyş merkezi Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ilatymyzyň saglygyny dikeltmek hem-de olaryň dynç alşyny guramak barada edýän atalyk aladalarynyň miwesidir. Merkeziniň umumy tutýan meýdany 7,3 ga bolup, ol ýerde ulularyň 120 siniň we mekdep ýaşly çagalaryň 280-siniň bir wagtda rahat dynç almaklary we wagtlaryny şadyýan geçirmekleri üçin ähli şertler döredilendir. Merkeziň çagalara degişli bolan umumy ýaşaýyş toplumynda tomus möwsüminde dowamlylygy 10 günden ybarat bolup, 6 tapgyr çagalar kabul edilýär.
Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkeziniň 2018-nji ýyla çenli Gök guşak zolagynda ekilen baglaryň jemi 14330 sany. Şol sanda:


text:
Daşary ýurt filmlerine tomaşa etmek isleýän, ýöne karar berip bilmeýänler üçin uly ekranda Bolliwudyň hindi filmleri başga bir alternatiwa bolup biler. Özboluşly we tapawutly eşikleri, tanslary, etnik dürlüligi we ýaşyl, gülgüne, sary we mämişi ýaly açyk reňklerden we nagyşlardan durmuşlary, dini ynançlary bilen tanalýan Hindistanyň medeniýeti, uly ekrana geçen hindi filmleri gün-günden kinoda sungatynda barha güýçlenýär.
Ýyllyk önümçilikde birinji orunda durýan hindi kinosy bilen tanalýan “Bolliwud” hindi kinolary bilen mifologiki elementleri, şahsyýeti, medeni dürlüligi we jemgyýetçilik kodlary, şeýle hem pudak baýlygy bilen ünsden düşürip bolmajak kino pudagyna öwrüldi.
Ine, bu ugurda tapawutlanýan we “IMDb” maglumatlaryna görä, iň ýokary bal gazanan hindi filmleri …
- “Anbe Sivam” (2003) 8,5
- “Nayakan” (1987) 8,5
- “Pather Panchali” (1955) 8,5
- “Gol Maal” (1979) 8,5
- “Ratsasan” (2018) 8,5
Gyrgyzystanda täze Ministrler Kabinetiniň agzalary tassyklandy


text:
Dünýäniň dürli ýerlerinde täsin binalar özboluşlylygy bilen adamlaryň ünsüni özüne çekip gelipdir. Italiýadaky Piza diňi hem şeýle ymaratlaryň biridir. ony görmek üçin her ýylda müňlerçe jahankeşde be ýere barýar.
Bu bina ýurduň demirgazygynda Piza şäherinde ýerleşýänligi üçin şeýle atlandyrylýar. Ol şäheriň “Piazza dei Miracoli” (“Täsinlikler meýdany”) atly ýerinde ýerleşýär. Bu täsin bina şäheriň buthanasynyň jaň diňi hökmünde gurlan eken. Şol sebäpli ymaratda 7 sany jaň bar. Ol ýere çykmak üçin 294 basgançak bar. Sekiz gatly diňiň beýikligi 60 metre golaý. Onuň depesi bolmalysyndan 5 metr gapdalda dur. Desga 1173-nji ýylda şäheriň gurplydygyny görkezmek maksady bilen gurlup başanypdyr. Onuň gurluşygy gutarmanka, bina eýýäm gyşaryp ugrapdyr. Gurluşykçylar üçünji gata başlanlarynda onuň çalaja gyşaryp ugrandygyny aňypdyrlar. Binagärler onuň öňüni almak isleseler hem başa barmandyr. Muňa garamazdan, gurluşygy dowam etdiripdirler. Bilermenler, onuň aşagyndaky topragyň ýumşaklygy sebäpli gyşarandygyny çaklaýarlar.
Käbir sebäplere görä, onuň gurluşygy bir asyr töweregi togtadylypdyr. 1272-nji ýylda desga dowam etdirilipdir. 1284-nji ýylda ony ýene-de togtatmaly bolupdyrlar.
Soňky gezek 1370-nji ýylda Piza diňi doly taýýar edilipdir. Ymaratyň gurlan wagtyndan bäri onuň gyşyklygyny anyklamak üçin dürli barlaglar geçirilipdir. Onuň astyndaky topragyň gatlaklary barlananda, ýerasty suwuň ýumşak topragy süýşürendigi çaklanylýar.
Gyşykdygyna garamazdan, bu bina birnäçe asyrdan bäri ýykylman dur. Ol her ýylda millimetriň ondan ýedisi ýaly gyşarýar. Bu bolsa, bir asyrda 0,7 santimetr gyşarýandygyny görkezýär. Soňky ýyllarda ymaratyň gyşarmagynyň öňüni almak üçin degişli çäreler ulanylýar.


text:
Russiýaly kinorežisýor Klim Şipenko asman giňişliginde film düşürmegi meýilleşdirýär. Ýakyn günlerde surata düşüriljek ilkinji kino üçin kosmosa gitmäge rugsat berildi. “Soýuz MS-19” kosmos gämisiniň komandiri Anton Şkaplerow, kinorežissýor Klim Şipenko we aktrisa Ýuliýa Peresild asman giňişligine çykmak üçin taýýarlyk işleriniň ahyrky tapgyrlary dowam edýär.
Kosmos gämisi 5-nji oktýabrda asman giňişligine göteriler we ol ýerden 17-nji oktýabrdan gaýdyp geler. Az adamdan ybarat bolan surata düşüriş topary kosmonawtlar ýaly taýýarlyk işlerden geçerler.
Kosmos düzgünlerine görä, ätiýaçdaky ekipaž hem edil kosnonawtlar ýaly yzygiderli türgenleşik geçýär: Olaryň arasynda kinooperator Alekseý Dudin we aktrisa Alýona Mordowina hem bar.
Gülnabat SAPAROWA
Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş
institutynyň “Dünýä ykdysadyýeti” hünäriniň talyby


text:
QR Premer-Mınıstri jumys saparymen Aqtóbe oblysyna bardy
NUR-SULTAN. QazAqparat - 2021 jylǵy 21-22 shildede QR Premer-Mınıstri A. Mamın Aqtóbe oblysyna jumys saparymen baryp, onyń barysynda óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýymen tanysty, dep habarlaıdy primeminister.kz.
Úkimet basshysy «Aqtóbe» ındýstrııalyq aımaǵynda ornalasqan «Zerde-Keramıka Aqtóbe» JShS zaýytyn aralady. Kásiporynnyń qýaty – jylyna 5 mln m² keramogranıt pen keramıkalyq plıtka. Jobaǵa salynǵan ınvestıtsııa kólemi 9,2 mlrd teńgeni quraıdy, ony osy jyldyń úshinshi toqsanynda paıdalanýǵa berý josparlanǵan.
Kásiporynda 200-den astam jumys orny quryldy. A. Mamın óndiristik qýaty jylyna 122 rentgen apparaty men keshenin quraıtyn «Aqtóberentgen» AQ zaýytynyń jumysymen tanysty. Ónimniń bir bóligi Reseıge, Ózbekstanǵa, Tájikstanǵa jáne Qyrǵyzstanǵa eksporttalady. Bıyl memlekettik qoldaý sharalarymen Aqtóbe oblysynyń 3,3 myńnan astam ShOB sýbektisi qamtylady. Úkimet basshysy «PO Global-Spetsodejda» JShS tigin fabrıkasynyń jumysymen tanysty, onda 200-ge jýyq adam jumys isteıdi. Kásiporyn jyl saıyn 1,2 mln-ǵa deıin ónim shyǵarady.
Arnaıy kıimderdiń, qorǵanysh quraldarynyń, arnaıy kıimderdi shyǵarýǵa arnalǵan jylytqyshtardyń keń nomenklatýrasynyń óndirisi jolǵa qoıylǵan.
Premer-Mınıstr óńirdiń energetıkalyq áleýetiniń damýyn tekserdi. A. Mamın «Aqtóbe JEO» AQ-ǵa bardy, onda qazirgi ýaqytta kádege jaratýshy qazandyǵy bar, qýaty 57 MVt gaz týrbınalyq qondyrǵysynyń qurylysy júrip jatyr. Jobany iske asyrý stantsııanyń qýatyn 175 MVt-qa deıin arttyrýǵa múmkindik beredi. Jumystardy 2021 jylǵy jeltoqsan aıynda aıaqtaý josparlanǵan.
Qarǵaly aýdanynyń Badamsha kentinde Asqar Mamın «Arm Wind» JShS jel elektr stantsııasynyń jumysymen tanysty. Qazirgi ýaqytta jel elektr stantsııasynyń ekinshi kezeginiń qurylysy júrgizilýde. Stantsııa jyl saıyn saǵatyna 100 MVt elektr energııasyn óndiretin bolady. Investıtsııa kólemi $85 mln quraıdy, aıaqtaý merzimi – bıylǵy jyldyń qyrkúıek aıy.
Asqar Mamın «Aqtóbe – Atyraý – Astrahan» respýblıkalyq avtojolyn rekonstrýktsııalaý barysyn tekserdi. Bıyl «Aqtóbe – Qandyaǵash» ýchaskesinde jol qozǵalysy ashylady, «Qandyaǵash – Maqat» avtojolynyń ýchaskesi osy jyldyń sońyna deıin paıdalanýǵa beriledi. Premer-Mınıstr tas joldy qaıta jańartý jumystaryn sapaly ári belgilengen merzimde aıaqtaýdy tapsyrdy.
Úkimet basshysy Aqtóbe qalasyndaǵy «Batys-2» shaǵyn aýdanynyń salyný barysymen tanysty, onyń qurylysyn 2025 jyly aıaqtaý josparlanyp otyr. Shaǵyn aýdannyń jalpy aýmaǵy 535 ga quraıdy. Bıyl óńirde 1 mln m² astam turǵyn úıdi paıdalanýǵa berý josparlanǵan.
Mártók aýdanynda Asqar Mamın «Milker» JShS jem-shóp túıirshikterin óndirý zaýytyn aralady. Investıtsııalyq jobanyń quny 700 mln teńgeni quraıdy, kásiporynnyń óndiristik qýaty – jylyna jońyshqa pisheninen 12 myń tonna túıirshiktelgen qurama jem. Daıyn ónim Qazaqstanda da, odan tys jerlerde de, atap aıtqanda, Qytaıda, Reseıde, Iranda jáne Birikken Arab Ámirlikterinde zor suranysqa ıe.
Sondaı-aq QR Premer-Mınıstri A. Mamınge Aqtóbe oblysynyń balyq salasyn damytýdyń 2030 jylǵa deıingi óńirlik baǵdarlamasy tanystyryldy. 10 jyl ishinde salaǵa 37 mlrd teńge jeke ınvestıtsııa tartý, 400-den astam jańa jumys ornyn qura otyryp, sharýashylyqtar sanyn 72 sýbektige deıin arttyrý josparlanǵan. «Green Capital Kazakhstan» JShS jylyjaı keshenin aralaý barysynda Premer-Mınıstrge jylyjaı ónimderin óndirý boıynsha qazirgi jaǵdaı jáne osy salany odan ári damytý perspektıvasy tanystyryldy.
Sońǵy úsh jylda Aqtóbe oblysynda 8 jańa jylyjaı iske qosyldy. 2025 jylǵa deıin jalpy somasy 17 mlrd teńge bolatyn taǵy eki iri jobany iske asyrý kózdelgen. Bul jylyjaı ónimderin óndirý kóleminiń 40%-ǵa ósýin qamtamasyz etedi dep kútilýde.
Bıylǵy jyldyń 6 aıynyń qorytyndysy boıynsha Aqtóbe oblysynda ónerkásip óndirisiniń kólemi 2020 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 8,2%-ǵa – 997,2 mlrd teńgege deıin ósti.
Aýyl sharýashylyǵynyń jalpy óniminiń kólemi 116,9 mlrd teńgeni (+2,6%), qurylys jumystarynyń kólemi – 76,9 mlrd teńgeni (+5,4%) qurady, 366,5 myń sharshy metr turǵyn úı (+4,1%) paıdalanýǵa berildi.
Negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestıtsııalar ósimi 11,9% qurady, 292,8 mlrd teńge tartyldy. 2021 jyldyń sońyna deıin 125,7 mlrd teńge somasyna 31 ınvestıtsııalyq jobany iske asyrý josparlanýda.


text:
Siziň bu okaýan ýüzlenmäňiz Injildäki tekste esaslanandyr. Hudaý: “Şonuň üçin Men seniň bilen şeýle edýärin, Ysraýyl; seniň bilen näme edýändigimi görä-de, öz Hudaýyň bilen duşuşmaga taýyn bol, Ysraýyl” (Amo 4:12). Bu aýat, Hudaýyň öňündäki ebedi ýörelgäni habar berýär. “Öz Hudaýyň bilen duşuşmaga taýyn bol” – bu, islendik nesile edilýän çakylyk we duýduryşdyr.
Amerikadyky iň uly demir ýol kompaniýasy, demir ýol geçelgelerinde polat parawozlar bilen awtoulagdyr ýük maşynlarynyň arasyndaky döreýän howply çaknyşyklaryň öňüni almak maksady bilen, geçelgelerde duýduryş hökmünde hyzmat etjek iň gowy üç sözi tapan adama 2,500 amerikan dollaryny baýrak berjekdigini yglan etdi. Akylly we bagtly adamlaryň biri, baýragy almak üçin häzirki wagtda geçelgelerde gabat gelýän: “SAKLAN! ÄGÄ BOL! GULAK AS!” diýen sözleri teklip etdi. Bu sözleriň her biri 833 dollara barabardy. Eger şol sözler berjaý edilmese, geçelgäni kesip geçýän üçin olar düýbünden peýdasyz boljakdy. Eger adamlar saklanmak islemese, “SAKLAN!” sözüniň peýdasy näme? Eger hiç kim ägä bolmak islemese, “ÄGÄ BOL!” sözünden nähili peýda bolar? Eger biz gulak asmak islemesek, “GULAK AS!” sözi nähili duýduryşy aňladar? Eger siz gulak asmasaňyz we taýynlanmasaňyz, ebedilik taýynlyk baradaky çakylyklary, edil ýaňky mysallar ýaly ýene köp gezek eşidip bilersiňiz.
1. Ýönekeý sözlere üns beriň.
Mysal getirilen tekstiň her biz sözünde adatdan daşary ýönekeýlik bardyr. Injilde: “Öz Hudaýyň bilen duşuşmaga taýyn bol” – diýlipdir. Taýynlanmak – bu, taýyn bolmagy aňladýar: ölüme taýyn bolmak, Höküme taýyn bolmak, Rebbiň gelmegine taýyn bolmak. Mukaddes Ýazgy adamlaryň bu dünýä gelip dogulaly bäri, Hudaý bilen duşuşyga taýyn däldigine şaýatlyk edýär. Hudaý, islendik adamyň kanunsyzlykda dogulandygyny aýdýar. Beýle diýildigi, biziň Hudaý bilen bu dünýäde duşuşmagymyz üçin, günälerimiziň bizden aýrylmalydygyny aňladýar. Injil hem Isa Mesihiň ganyndan başga hiç zadyň günäni ýuwup bilmejekdigini anyk yglan edýär. Resul Ýahýa öz hatynda: “… Onuň Ogly Isanyň gany bizi hemme günälerden tämizleýändir” – diýýär (1Ýah. 1:7).
“Taýyn bol” sözi – örän ýönekeý sözdür, onda hiç hili zat gizlenen däldir. Bu tekstiň sözleri matematikanyň meselesi-de däldir. Islendik adam olaryň näme aňladýandygyny bilýändir. “Öz Hudaýyň bilen duşuşmaga taýyn bol” – jümlesi, Hudaý bilen duşuşmaga taýyn bolmagy aňladýar. Bu, edil smolanyň (gara sakgyz – şepbeşigiň) garyň ýüzündäki zolagy ýaly aýdyňdyr. Köp adamlar, nähili-de bolsa bu ýönekeý sözleri nädogry kabul edýärler. Birleri öýlenmäge taýynlanýar, başga birleri dynç alyşa gitmäge taýynlanýar. Köp adamlar çagalaryny mekdebe taýynlaýar. Köpler, pensiýa üçin goýlan pullary garran çaglary ulanmak üçin, garrylyga taýynlanýar. Ýöne olar, diňe özleriniň durmuşynda wajyp zat bolan, ebedilikde Hudaý bilen duşuşmaga taýynlanmaýarlar. Dost, Injiliň bu ýönekeý sözlerine gulak goý, – öz Hudaýyň bilen duşuşmaga taýyn bol.
2. Hudaý bilen boljak duşuşyk gutulgysyzdyr.
Bir zat şübhesizidir. Ol hem, ähli adamyň Hudaý bilen duşuşmagydyr. Isle baý bolsun isle-de garyp, isle garry bolsun isle-de ýaş, isle bilimli bolsun isle-de bilimsiz – hemmeler Hudaý bilen duşuşarlar. Siz, bu dünýäde, bu durmuşyňyzda, şertlenen ähli duşuşyklaryňyzy üýtgedip bilersiňiz. Emma, ýekeje duşuşyk – hemişe öz güýjünde galýandyr. Size, özüňizi ýaradan Hudaý bilen ýüzbe-ýüz duşuşmak garaşýandyr. Mukaddes Ýazgy: “Her kişi özi üçin Hudaýa jogap berer” – diýýär (Rim.14:12).
Belki, bu, duýdansyz ölüm bolup biler. Sizi hem, öňünden duýdurmazdan Hudaýyň ýanyna alyp giderler. Bir garry şotland wagyzçysy bir gezek öz obadaşynyň dükanyna gidipdir. “Wagyzçy, gapyny kakman, bir söz aýtman dükana girende, men bir iş bilen gümra bolup ýördüm” – diýip, soň şol dükanyň eýesi gürrüň berýär. Wagyzçy: “Siz maňa garaşýaňyzmy?” – diýýär. “Ýok, jenap, garaşmandym.” – diýip, dükanyň eýesi jogap beýär. Wagyzçy biraz dymyp duransoň, ýüzüni gamaşdyryp: “Eger bu ölüm bolsa näme?” – diýýär-de, gelişi ýaly basym çykyp gidýär. Dükanyň eýesi, soň bu ýagdaý barada gürrüň berip, wagyzçynyň aýdanlarynyň özüni oýlanmaga mejbur edendigini ýatlaýar. Netije-de, dükanyň eýesi Reb Isa iman etdi.
Mesihi üçin Hudaý bilen duşuşmak örän ajaýyp başdan geçirme bolar. Resul Pawlus öz ömrüniň soňunda: “Çünki men eýýäm Hudaýa hödürlenen şerap kimin dökülip durun, meniň bu dünýäden ötmeli wagtym geldi” – diýýär (2Tim. 4:6). Ol bu sözleri aýdanyndan soň, basym ölüm hem gelip ýetdi. Hatda, imanly üçin Hudaý bilen duşuşmak – gorkuly synagdyr. Injil şeýle diýýär: “Diri Hudaýyň eline düşmek elhençdir” (Ýew.10:31). “Reb sabyrlydyr we rehimdardyr, Ol kanunsyzlygy we jenaýaty bagyşlaýandyr” (San.14:18). Emma Ol günäkäri-de jezasyz goýmaýar. Eger siz Hudaýyň söýgüsini äsgermeseňiz, Onuň berýän gutulyşyny ret etseňiz, Onuň duýduryşlaryna üns bermeseňiz, onda Onuň öňünde durjak günüňiz, siziň üçin elhenç gün bolar.
3. Soňa goýmak bolgusyzlykdyr
Biziň her birimiz Hudaýyň garşysyna köp günä etdik. Hudaýyň adalatlylygy günälerimiz üçin jeza berilmegini talap edýär. Hudaýyň bize bolan söýgüsi bolsa, adalatlyk talabyna jogap berýär. Bu jogap hem – Hudaýyň Ýeke-täk Oglunyň ölümi bilen düşündirilýändir. Işaýa pygamber: “Hudaý Oňa biziň hemmämiziň günälerimizi ýükledi” – diýýär (Iş.53:6). Mesihiň ölmüniň biziň günälerimize hakykatdan hem töleg bolmagy üçin, bize Ony öz ýüregimize kabul etmek zerurdyr. Emma, köp adamlar muny soňa goýmaga ýykgyn edipdirler. Soňa goýmak – bu, “yza süýşürmekdir”. Injil Resul Pawlusyň (Iudeýiň rim hökümdary) Felikse Hudaýyň halas ediş ýoly barada wagyz edendigini beýan edýär. Şonda Feliks gorkup: “Häzirlikçe git, pursat tapan mahalym seni çagyrdaryn” – diýýär (Res.işl. 24:25).
Biziň islendik birimiz agşama çenli ýaşamazlygymyz mümkin – bu, tassyklama-da degişme däldir! Biz ölümiň haçan geljekdigini bilmeýäris, emma Hudaý bizi çagyran wagty – biz barmaly bolarys. Käbir adamlar sagadyň 11 bolmagyna garaşýarlar, şondan soň olar öz ýüregini Hudaýa bermek isleýärler. Emma, sagadyň 11 bolmagyna garaşanlaryň köpüsi 10.30-da öldüler. Şunlukda, olar muny hiç wagt etmediler. Soňa goýmak – hemişe howpludyr!
Durmuşyň sagady diňe bir gezek tow alýandyr
Has giç ýa-da ýene irki wagtda –
Olara täzeden şol bolmak berilende
Hiç kimiň hem bir zat aýtmaga erki ýokdur
4. Mesihi inkär etmek – akylsyzlykdyr.
Gutulyş – bu sylagdyr. Ony gazanyp bolmaz. Injil: “Sebäbi günäniň muzdy ölüm, Hudaýyň sylagy bolsa, Rebbimiz Mesih Isada ebedi ýaşaýyşdyr” – diýýär (Rim.6:23). Bu ýerde, günä, edilen iş üçin hak (muzdy) tölenýän hojaýyn bilen deňeşdirilýär. Eger, “günäniň muzdy ölüm” bolýan bolsa, onda aýatyň ikinji böleginde şeýle diýilmeli ýaly: “Dogrulyk üçin sylag – ýaşaýyşdyr”. Emma, aýatda sadaja seýle diýilýär: “Hudaýyň sylagy bolsa, Rebbimiz Mesih Isada ebedi ýaşaýyşdyr” .
Ebedi ýaşaýyş – bu, sylagdyr. Hudaý gutulyşy satmaga büs-bütin garşy bolýar. Emma, Injiliň soňky sahypasynda, siz jemleýiji çakylygy taparsyňyz: “Ruh we gelin: “Gel!” diýýär. Her eşiden “Gel!” diýsin. Suwsan gelsin. Dilän gelip, ýaşaýyş suwuny mugt alsyn” (Ylh.22:17). Gutulyş – Hudaýyň sylagydyr. Köpler, özleriniň eden oňat işleri arkaly, öz dininiň işine we däplerine işjeň gatnaşýanlygy arkaly, Hudaý bilen boljak duşuşyga taýynlanýarlar. Emma Injil, Hudaýyň bizi “dogrulyk bilen bitiren işlerimiz üçin däl-de, Öz rehimdarlygy bilen gutarýandygyny” – aýdýar (Tit.3:5). Hiç kim: “Men muny etdim, beýleki zatlary etdim, indi maňa Hudaý gutulyş bermelidir” – diýip, aýdyp bilmez. Mesihiniň durmuşyndaky oňat işler adatdan daşary wajyp zatlardyr, emma olar, günälerimiz üçin töleg bolup hyzmat edip bilmez. Biz, bu dünýä gelip, Öz Ganyny haçda döken we biziň ählimiziň günälerimizi Öz üstüne alan Isa Mesihe eden imanymyz arkaly halas bolup bileris. Reb, Özüniň haçdaky gahrymanlygyny berjaý edip, bize, günälerimiz üçin rehimdarlyk gazanyp berdi. Ine, Hudaýyň rehimdarlygynyň netijesi-de – bize berlen gutulyş sylagydyr.
Elbetde siz, sylag kabul edilmese, sylag bolmajakdygyna, rehimdarlyk inkär edilse, rehimdarlyk bolmajakdygyna göz ýetirýänsiňiz. Amerikanyň taryhynda adaty bolmadyk sud işine garamagyň biri, Jorj Wilsonyň ady bilen baglanyşyklydyr. Şol döwürde, Endrýu Jekson Birleşen Ştatlaryň prezidentidi. Wilsona jeza birilmegine üç hepde galanda, Endrýu Jekson, Jorj Wilsonyň köp dostlarynyň towakgasyny nazarda tutup, onuň günäsiniň geçilmegi üçin perman çykardy. Ýöne, hemmeleri geň galdyran zat, Wilsonyň öz günäsiniň geçilmegini inkär etmegidi. Hatda, ol suduň kararyna görä jeza berilmegini-de talap etdi. Şonda, Jorj Wilson, günä geçiş kabul edilmese – günä geçiş däldigini yglan etdi. Taryhda öň hem, söň hem döremedik hukuk ýagdaýy ýüze çykdy duryberdi. Sebäbi, hemişe günä geçiş barada perman çykarylanda, ony şatlyk bilen kabul edýärdiler. Suduň Wılsona jeza bermek baradaky karary ýerine ýetrilmelimi ýa-da günä geçmek baradaky prezidentiň permany berjaý edilmelimi? Kanun, bu sorga jogap berip bilmänsoň, Jekson gutarnykly karar kabul edilmegi üçin Ýokary Sud geňeşligini çagyrdy. Gutarnykly Karar şeýleräk yglan edilipdi: “Günä geçiş – berilýän adamyň kabul edip-etmeýändigine garamazdan, hakyky resminamadyr. Ölüm jezasy berileniň günä geçişi kabul etmejekdigini göz öňüne getirmek kyndyr: emma, günä geçiş inkär edilýän bolsa – günä geçiş ýokdur. Jorj Wilsona ölüm jezasy berilmelidir”. Şunluk bilen, Jorj Wilsony dardan asdylar.
Elbetde, köp adamlar, Wilson tarapyndan günä geçilşiň kabul edilmezligini akylsyzlyk hasaplarlar. Ýöne şonda-da, köp adamlar Hudaýyň ýollan günä geçişinden her gün diýen ýaly boýun gaçyrýarlar. Eger siz, bu gün halas edilmedik bolsaňyz, siz – günäniň hökmüniň astyndaky we tüm garaňky dowzahdaky ebedi ejire höküm edilen günäkärsiňiz. Emma Hudaý, bu gün size, ýene günäňiziň geçilýändigini teklip edýär. Ol size ölmegiň zerur däldigini, siziň üçin Isanyň ölendigini aýdýar. Akyl taýdan sagdyn kimdir-biriniň Hudaýyň söýgüsine ýugrulan, Isanyň haçda gazanan günä geçişini inkär edýändigini göz öňüne getirmek kyndyr. Eger siz, ondan boýun gaçyrýan bolsaňyz – onda günä geçiş ýokdur. Beýle bolýan bolsa, günäden gazanylýan netijeleri, özüňiz, öz başyňyzdan geçirmeli bolarsyňyz.
Hudaý Öz Sözünde şeýle çagyryşlary edýär: “Reb Isa iman et” – (Res.işl. 16:31). “Toba ediň, günäleriňiziň ötülmegi üçin ähliňiz Isa Mesihiň adyna çokundyrylyň. Ine, şeýdip, siz Mukaddes Ruhuň sylagyny alarsyňyz” (Res.işl. 2:38).


text:
Dmitro Firtaş Birleşen Ştatlar tarapyndan parahorluk we jenaýatçylykly dildüwşik aýyplamalary esasynda gözlenilýär.
Ol çarşenbe güni Wenada tussag edildi. Birleşen Ştatlaryň prokurorlary öz derňewleriniň birnäçe ýyl ozal başlanandygyny we Firtaşyň tussag edilmeginiň Ukrainadaky soňky wakalar bilen bagly däldigini aýtdylar.
Ol Ukrainanyň iň baý adamlarynyň biri, Orsýet bilen ýakyn gatnaşykdaky şahs hasaplanýar. Ol öz baýlygyny gaz, himiýa, metbugat, bank pudaklaryndan gazanyp, Ýanukowiçiň esasy goldawçylarynyň biri bolan diýip bilinýär.
Ukrain mediasy Firtaşyň Ukrainada doglan rus mafiýa lideri Semýon Mogilowiç bilen baglanyşyklydygy barada aýdylýandygyny ýazýar.


text:
Otandy súıý – eń uly sezim...
NUR-SULTAN. QazAqparat – «Týǵan jerge týyńdy tik!» - degen dana halqymyz. Bul – árbir adamnyń kindik qany tamǵan jerine erekshe súıispenshilikti bildiredi. Týǵan jeri men Otany bar azamat óz ultynyń tarıhyna, mádenıetine, salt-dástúrine arqa súıep qalyptasady. Elbasy Nursultan Nazarbaev óziniń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty maqalasynda «Týǵan jer» baǵdarlamasyn usynyp, jas urpaqtyń boıyna súıispenshilik, patrıottyq sezimdi qalyptastyrý kerektigin atap ótti.
Týǵan jerge súıispenshilik týǵan tarıhyńdy tereńnen bilýden bastalady. Elimizdiń árbir taýy men ózeni, saıy men qyry – tunyp turǵan tarıh. Oǵan saı sol ólkede halqyna pana bola bilgen, el esinde qalǵan birtýar perzentter bar. Al, olar jaıynda jas urpaqtyń bilgeni abzal. Sondyqtan, bilim berý salasynda ólkentaný jumystaryn júrgizip, tarıhı-mádenı eskertkishterdi qalpyna keltirý qajet. Tuńǵysh Prezıdentimizdiń usynǵan «Týǵan jer» baǵdarlamasynyń máni – osynda.
Osy baǵytta keń baıtaq Qazaqstannyń mektep oqýshylary osy baǵdarlama talaptaryna saı týrıstik saparǵa shyǵyp, týǵan ólkeniń tarıhy, flora jáne faýnasymen tanysyp jatyr. «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy negizinde uıymdastyrylǵan úlken jobalar jazǵy lagerlerde tynyǵyp jatqan myńdaǵan oqýshylar úshin balalyq shaqtyń este saqtalar erekshe esteligi bolmaq. Taýlardan asyp, ózenderdi keship ótip, ulan-ǵaıyr týǵan ólkeniń erekshelikterin tamashalap uly Otanyńdy seziný keremet ǵanıbet ekeni anyq. Osyndaı saıahattarǵa shyqqan jasóspirimderdiń kózben kórip rýhanı alǵan iserlerinen bir mysal keltireıin. Bul ózimiz de kezinde bastan ótkergen, búgingi balalar da Otan taqyrybyna tebirene jazǵan sezim men júrek tebirenisi.
«Otan… Bul sóz — ár adamnyń janyna jaqyn, júregine jyly tıer sóz. Osy sózdiń astarynda qansha maǵyna jatyr deseńizshi? Otan – bul biz turyp jatqan jer. Otan degen – seniń týyp ósken, kindik qanyń tamǵan jer, ata – anań, dosyń. Otan - bul bizdiń ata-ájemiz, áke-sheshemiz, týystarymyz. Árbir janǵa óziniń otbasy, týǵan-týystary, joldastary ystyq bolsa, «Otan» da adam balasyna solaı da ystyq. «Otan» dese adamnyń júregi ezilip, onan alar orny tym erek bolady. Men úshin Otan – qundylyqtardy, materıaldy tasymaldaýshy emes. Bul — jan sezimi! Seniń árqashan oımen bolsa da oralǵyń keletin jerdiń rýhanı buryshy. Men onyń sheksiz bolǵanyn, meniń kishkentaı jáne úlken Otanym tatýlyqta bolǵanyn qalaımyn. Men árqashan da Qazaqstanda turatyn adamdarǵa janymnyń jylýyn, júregimniń otyn syılaýǵa daıynmyn. Men óz Qazaqstanymdy qalaı jaqsy kórmeımin? Men óz Otanymdy qalaı maqtan tutpaıyn? Ol meni óz qushaǵyna alady, árdaıym jylýlyq syılaıdy. «Otan úshin otqa tús – kúımeısiń» – degen maqal bar. Otan – bul meniń Qazaqstan Respýblıkam, meniń júregim.»
Rasynda da Otanyna degen sezim – ár azamat úshin eń mańyzdy sezim. Ony Otan taqyrybyna jazylǵan mektep oqýshylarynyń osyndaı alýan shyǵarmalary, óleńderi men sýretteri arqyly sezinýge bolady. Meniń Otanym – Qazaqstan. Otan degenimiz — týyp ósken jeriń. Qus uıasyz bolmaıtyndaı, adam Otansyz bolmaıdy. Al meniń Otanym — sonaý Kaspııden Altaıǵa deıin sozylyp jatqan qasıetti ólke — Qazaqstan. Qazaqstan degende kóz aldyma shalqyǵan jaılaý, tútini burqyraǵan aýyl, jazyq dala elestep, baqtaǵy bulbul qustyń úni men aıdyn kóldegi aqqý qustyń qıqýlaǵan daýsy qulaǵyma keledi. Qazaqstan — Qazaq halqynyń ata-baba mekeni, ejelgi qonysy. Bul jerde ata-babamyz týdy, turdy, ómir súrdi, onyń topyraǵynda ata-babamyzdyń kindigi kesilgen keń jazıra jeri. Otyny bar árbir qazaq osylaı maqtana alady. Maqtanyp júredi.
«Otan» degen sózdiń qudireti qandaı keremet! Elden jyraqta júrip Otanyń baryn seziný qandaı ǵanıbet deseńizshi…
Týǵan jer atamekenim altyn besigim. Atameken degen — týǵan til, ata salt-dástúr, elińniń tarıhy, baılyǵy, mektebiń, úıiń – bári-bári. Týǵan jer adam ómirinde kıeli oryn alady. Naqty osy jer ony ótkenimen jáne bolashaqpen baılanystyrady. Mine, sondyqtan da tipti balalyq shaqtan bastap-aq adamda Otanǵa degen mahabbat sezimi oıanady. Jer Ana, atameken, týǵan jer, aýylym degen uǵymdar bir-birimen tamyrlas, ári taǵdyrlas. Árbir adamzat balasynyń týǵan jeri bárinen de qymbat. Sebebi, kindik kesken jerinde ósip, sýyn iship, aýasymen tynystaıdy, tabıǵatymen bite qaınasyp adam bolyp qalyptasady.
Elbasy, Tuńǵysh Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń : «Qazaqstan – dúnıedegi ár qazaqtyń qasterli qubylasy! Qazaqstan – álemdegi barsha qazaqtyń qutty qarashańyraǵy! Qazaq balasy dúnıeniń qaı túkpirinde júrse de, tutas qazaq halqynyń bir bólshegi ekenin biz esh ýaqytta umytpaýymyz kerek» degen sózderi ár qazaqtyń esinde bolsa eken deımin.
- Elbasy akademık Serik Qırabaevtyń týystaryna kóńil aıtý jedelhatyn joldady
- Aqmola oblysynda esse baıqaýynyń jeńimpazdary marapattaldy
- Semeıdegi Álıhan Bókeıhanovtyń eskertkishi mádenı mura tizimine engizildi
- Ulttyq rýhanı jańǵyrý: Adamı kapıtal resýrsyn ulǵaıtýda jańa múmkindikter jasalady
- Elbasy elordany kóshirý týraly: Qamys pen batpaqtan basqa eshteńe bolmady
- Elbasy prezıdenttikten bas tartatyny týraly memleket basshylarynan kimge birinshi habarlady
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Memleket basshysy Kókshetaýda Bolashaq saraiy ǵımaratyna bardy
KÓKShETAÝ. QazAqparat - Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Aqmola oblysynyń ortalyǵy Kókshetaý qalasyna jumys sapary barysynda balalar men jasóspirimderge arnalǵan 1172 oryndyq saraıdy aralap kórdi, dep habarlaıdy QazAqparat Aqordanyń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Memleket basshysyna kórme zaly, 3D jobalaý laboratorııasy, kıberqaýipsizdik, Lego Mindstorms, ónerkásiptik ınternet zattary, elektronıka jáne jańartylǵan energııa kózderi kabınetteri tanystyryldy.
Balalar Kókshetaýdaǵy bul saraıda ǵylymı-zııatkerlik, shyǵarmashylyq jáne sport baǵyttary boıynsha jumys isteıtin 76 úıirmeden qosymsha bilim alady. Sonymen qatar jastarmen jáne jasóspirimdermen jumys júrgiziledi.
Prezıdent saraıdaǵy shákirttermen onlaın rejıminde sóılesip, olardyń oqýyna tabys tiledi.
- Túrikmenstan Prezıdenti Ashhabadta Abaıǵa eskertkish ornatýdy usyndy
- Elordada aqmolalyq taýar óndirýshilerdiń azyq-túlik jármeńkesi ótedi
- Qasym-Jomart Toqaev Majarstan Premer-mınıstriniń orynbasary Mıhaı Vargany qabyldady
- Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev akademık Serik Qırabaevtyń otbasyna kóńil aıtty
- Aqmola oblysynda aýyl eńbekkerleri marapattaldy
- Aqmola oblysynda mektepten órt shyqty
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Gabon
Gabon (fr. Gabon [ɡaˈbõ]), resmi ady Gabon Respublikasy (fr. République gabonaise) — Merkezi Afrikada ýerleşýän döwlet, Fransiýanyň ozalky koloniýasy. Ol Afrika kontinentiniň iň baý we durnukly ýurtlarynyň biri hasap edilýär. Demirgazyk-günbatarda Ekwatorial Gwineýa, demirgazykda Kamerun, gündogarda we günortada Kongo Respublikasy bilen serhetleşýär. Ýurduň günbatar kenarýakasyny Atlantik okeanyň suwlary ýuwýar. Paýtagty — Librewil şäheri. 1960-njy ýylyň 20-nji sentýabryndan bäri Birleşen Milletler Guramasynyň agzasy.


text:
Çehiýa Respublikasy 2021-nji ýylda Türkmenistan bilen özara söwda dolanyşygynyň möçberini 10 million ABŞ dollaryna ýetirmegi meýilleşdirýär. Bu barada Çehiýa Respublikasynyň Daşary işler ministrligine salgylanyp, Azerbaýjanyň “Trend” agentligi duşenbe güni habar berdi.
Habarda bellenilişi ýaly, 2020-nji ýylyň ýanwar-dekabr aýlarynda Türkmenistanyň Çehiýa eksporty 192 müň ABŞ dollaryna barabar boldy. Eksport edilen harytlaryň içine dokma ýüplügi (40,7%) we taýýar dokma önümleri (31%) girýär.
Şol bir wagtyň özünde, Türkmenistan Çehiýadan umumy möçberi 8,5 million ABŞ dollaryna deň bolan harytlary import etdi. Çehiýanyň eksportynyň esasyny lukmançylyk gurallary (11,9%), dürli görnüşli içgiler (10,8%) we ölçeg enjamlary (6.2%) ýaly önümler düzdi.
Türkmenistanyň we Çehiýa Respublikasynyň Daşary işler ministrleriniň orunbasarlary Wepa Hajiýewiň hem-de Martin Tlapanyň derejesinde 2021-nji ýylyň 19-njy fewralynda onlaýn görnüşinde geçirilen geňeşmeleriň barşynda taraplar Aziýadan Ýewropa ulag-üstaşyr geçelgeleriniň ýola goýulmagy boýunça hyzmatdaşlygyň mümkinçiliklerini ara alyp maslahatlaşdylar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 6-njy iýunda iş maslahatyny geçirip, ‘ýeňillikler ulgamynyň özüni doly ödemeýändigini’ aýtdy we wise-premýer B.Hojamämmedowa ähli ýeňillikleri ýatyrmak baradaky teklipleri gysga wagtda taýýarlamagy tabşyrdy.
Prezidentiň sözlerine görä, ‘ýeňillikler hemmelere däl-de, hakykatdan hem durmuş kömegine mätäç adamlara berilmeli. Şol bir wagtda, resmi tassyklanmadyk we inkär edilmedik maglumatlara görä, Türkmenistanda işsizligiň derejesi 50 prosentden geçip, 60 prosente golaýlaýar, minimal aýlyk bolsa, 2017-nji ýylyň ýanwaryndaky maglumata görä, 650 manat (resmi kursa görä $185, “gara bazar” kursunda $106) bolup durýar.
Türkmenistanda suwuň, toguň, gazyň belli bir möçberde mugt berilmegi 1993-njy ýylda, ilaty sosial taýdan goldamak maksady bilen 10 ýyllyk möhetl bilen girizildi we soňra bu mugtçulygyň 2030-njy ýyla çenli saklanyljakdygy aýdyldy.
Türkmenistanyň Merkezi bankynyň ozalky başlygy Hudaýberdi Orazow S.Nyýazowyň bu mugtçulygy populizm we korrupsiýa üçin ulanandygyny, halkara guramalary ýurtda aýlygyň derejesiniň juda pesdigini ýatladanda, ‘bizde mugt gaz, suw we tok berilýär, hemme zat arzan’ diýip öwnendigini gürrüň berýär.
Mugtçulygy ýatyrmak ýa ýeňillikler ulgamyny tölegli etmek pikiri soňky ýyllarda ýaşulular maslahatlarynda, häkimiýetleriň islegleri esasynda çykyş edýändigi aýdylýan ýaşulular tarapyndan orta atyldy. Olar bu tekliplerini halkyň indi eliniň uzadan ýerine ýetýändigi bilen düşündirdiler.
Emma prezident Berdimuhamedow şonda, dünýä ykdysadyýetindäki kynçyklara garamazdan, Türkmenistanyň makro-ykdysady ýagdaýynyň gowudyny aýtdy we munuň ýeňillikleri saklap galmaga mümkinçilik berýändigini öňe sürdi. Ýöne ol soň uçar, otly biletlerini gymmatlatmak kararyna gelende, her ýyl aýlyklaryň 10 prosent ýokarlandyrylýandygyny ýatlap, ýeňillikleri ýatyrmak teklibini edýän ýaşululara gol ýapdy.
Ykdysatçy Hudaýberdi Orazow Türkmenistanda aýlyklar 10 prosent ýokarlananda inflýasiýanyň 70-80 prosent çemesi bolýandygyny, emma häkimiýetleriň bu ýagdaýa göz ýumýandygyny aýdýar.
Synçylar Türkmenistandaky mugtçulyk ýa ýeňillikler sistemasynyň iru-giç ýatyrylmaly boljakdygyny, sebäbi munuň azat bazar ykdysadyýeti bilen bir ýere sygyşmaýandygyny turuwbaşdan aýdyp geldiler.
Emma Nyýazowdan soň prezident bolan Berdimuhamedow bu mugtçulygyň üstüni benzin, ýangyç mugtçulygy bilen ýetirdi we bu ýeňillikleri ýurtda adam hukuklaryny üpjün etmegiň subutnamasy hökmünde görkezmegi dowam etdirdi. Ýogsam ol mugt benzin syýasatyny 2014-nji ýylda ýatyrmaly bolupdy we ozal juda arzan hasplanan ýangyjy gymmatladypdy.
Mugtçulyk ýa ýeňillikler ulgamy ýurtdaky abadançylygyň we adam hukuklarynyň dabaralanmagynyň mysaly hökmünde Berdimuhamedowyň geçen ýyl Germaniýa sapary mahalynda hem ulanyldy.
Türkmen lideri şonda Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýy baradaky soraglara jogap berip,ýeňillikler sistemasyny adam hukuklaryny üpjün etmegiň ajaýyp nusgasy hökmünde görkezmäge çalyşdy we: ‘siz maňa aýdyň, dünýäniň haýsy bir ýurdunda gaz, elektrik togy we kommunal hyzmatlary mugt? Aýdyň?’ diýip, soňky ýigrimi ýyl bäri gaýtalanýan soraglara sorag bilen jogap berdi.
Indi, sosial ulgamlarda aýdylýan pikirlere görä, Türkmenistanda iýul aýynyň başyndan ozal mugt ýa ýeňillikli berlen harytlaryň, hyzmatlaryň köp esse gymmatlamagyna garaşylýar.
Ykdysatçy H.Orazowyň hasabyna görä, Türkmenistan dünýäde maşgaladaky jan başyna iň az girdeji düşýän ýurtlaryň biri bolup durýar we ýeňillikler ýatyrylsa, aýlyklar bolsa öňki ýagdaýynda galsa, halkyň ýagdaýynyň has agyrlaşjakdygyny duýdurýar.
Ekspertler Türkmenistanyň energiýa nyrhlarynyň global arzanlamasy, türkmen gazynyň Hytaýdan başga alyjylarynyň ýitirilmegi bilen baglylykda garaşsyz ýurt bolaly bäri iňagyr ykdysady krizisi başdan geçirýändigini aýdýarlar.
Bellemeli ýeri, bu krizis býujet işgärleriniň aýlyklarynyň aýlap gijikmegi bilen, Aşgabatda geçiriljek Aziýa oýunlary üçin goşmaça serişdeleriň gözlenýän wagtyna gabat geldi.


text:
Türkmenistanyň Ahal, Balkan, Lebap we Mary welaýatlarynda ýene toý-dabara bilen güýzlük bugdaýyň ekişine girişildi, ýurduň demirgazygyndaky Daşoguz welaýatynda bu işe 5-nji sentýabrda girişiler.
TDH bu ýylam tutuş ýurt boýunça 760 müň gektara ak bugdaýyň ekiljegiini we gallaçy daýhanlaryň 2019-njy ýylda 1 million 600 müň tonna däne almaga borçlanandygyny habar berýär.
Şeýle-de neşir, öňki ýyllarda bolşy ýaly, daýhanlar üçin ähli şertiň döredilendigini, ekin meýdanlarynyň öz wagtynda sürlendigini, bugdaýyň ýokary hilli we ýokary hasylly tohumlarynyň taýýarlanylandygyny, gallaçylaryň oba hojalyk tehnikalary bilen doly üpjün edilendigini nygtaýar.
Mundanam başga, welaýatlarda ýüz müňlerçe tonna däne saklamaga niýetlenen ammarlaryň we iri degirmenleriň üstünlikli hereket edýändigi bellenilýär.
TDH-nyň habarlaryndan tapawutlylykda, Azatlygyň ýerli çeşmeleri ýurduň oba hojalygyndaky guramaçylyk, dolandyryş problemalarynyň saklanyp galýandygyny, daýhanlaryň ekerançylykdan gazanç etmek mümkinçilikleriniň ýowuz çäklendirilýändigini habar berýärler.
Munuň esasy sebäbi, synçylaryň köpüsiniň pikirine görä, türkmen hökümetiniň her ýylda gaýtalanýan kynçylyklardan, hasylyň ýyly-ýylyna pes bolmagyndan, un we kepek nobatlaryndan netije çykarman, uly toý-dabara gurnamagy daýhanlaryň iş we durmuş şertlerini gowulandyrmakdan ýokarda goýmagy bilen bagly.
Özüni Atamyrat aga diýip tanadan ahally daýhan Azatlyk radiosy bilen söhbetdeşlikde bu barada şeýle diýdi:
“Her ýyl awgustyň aýagynda, sentýabryň başynda her welaýatda bugdaý ekişi diýip, uludan-uly toý tutulýar. Ol toýlara çykarylýan çykdajylar daýhanlara, oba hojalygyna gönükdirilse, azajygam bolsa, geljek ýylyň hasylyna nepi degjek. Şu günki günde daýhana-da, ýeriň özüne-de kömek gerek, ýaplar gömlüp ýatyr.”
Atamyrat aganyň tassyklamagyna görä, göz üçin görkezilýän, hakykatda bir gün işlese, iki gün işlemeýän tehnikany bejermäge hem kömek gerek.
Türkmenistanyň oba hojalygyndaky esasy problema, Azatlyk radiosy bilen söhbetdeş bolýan kärendeçileriň köpüsiniň tassyklamagyna görä, döwletiň oba hojalyk ekinlerinden alnan hasyly satyn alyş nyrhlary bilen bagly.
“Daýhanlara indi nijeme ýyl bäri döwlet ammaryna tabşyrýan her tonna guşgursak bugdaýy üçin 400 manat berýärler, bu manadyň häzirki ýagdaýynda, harytlaryň we hyzmatlaryň şu günki bahasynda hiç zadam bolanok” diýip, Atamyrat aga kärendeçileriň bugdaýy mejbur bolupekýändiklerini, sebäbi başga alaçlarynyň ýokdugyny gürrüň berdi.
Ýöne bu alaçsyzlyk bugdaý ekişi diýip tutulýan toý bilen gutarmaýar, dokuz aý gowrak wagtdan soň daýhanyň başyna bergi, borç bolup gelýär. Sebäbi oňa boýun alan bugdaý hasylyny harmana tabşyryp bilmändigini, döwletden alan tohumynyň, döküniniň, teknika, suw hyzmatlarynyň bahasyny tölemelidigini aýdýarlar.
Türkmenistanda ekerançylyk ýerleri uzak onýyllyklaryň dowamynda şorladylan we hasyllylygyň pesdigi döwlet baştutany derejesinde hem ençeme gezek boýun alyndy. Emma ýyl gowy gelip, daýhan boýun alan plan-borçnamasyny ýerine ýetirende hem, hakykatda onuň eline kän pul düşmeýär, sebäbi bir tonna bugdaýa berilýän 400 manadyň ýarysy beýleki töleglere gidýär.
Ýöne Atamyrat aga bu ýerde esasy agramyň ýokarda goldawy ýa arkasy bolmadyk daýhanlara düşýändigini, oba hojalygyndaky ýene bir düýpli
problemanyň korrupsiýa bilen baglydygyny aýdýar.
Azatlygyň bir-birinden habarsyz çeşmeleriniň tassyklamagyna görä, Türkmenistanda soňky ýyllarda emeldarlar dogan-garyndaşlarynyň adyna 50-100 gektarlap ýer alyp, ýönekeý adamlaryň ýer, suw, tehnika, dökün haklaryny “iýýärler” we bu ýagdaý ýurduň bazarlarynda azyk önümleriniň ýyl-ýyldan gymmatlamagyna alyp gelýär.


text:
Qazaqstan Prezıdenti ShYU boıynsha áriptesterdi AHQO áleýetin belsendi paıdalanýǵa shaqyrdy
NUR-SULTAN. QazAqparat – Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev ShYU boıynsha áriptesterdi «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy áleýetin belsendi túrde paıdalanýǵa shaqyrdy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«Poskovıdti qalpyna kelý protsesteri bizge ShYU keńistiginde saýda-ekonomıkalyq ózara is-qımyl salasynda jumystardyń jaǵdaıyn qaıta pysyqtaýǵa biregeı múmkindik beredi. Bul turǵydaǵy másele óńiraralyq yntymaqtastyqtyń jekelegen kórsetkishterin tek qalpyna keltirý qadamdarynan aýqymdy bolyp tur. Osy oraıda makrotendentsııaǵa taldaý jasap, táýekelderdi baǵalap, osynyń negizinde júıeli sheshimder qabyldaý kerek», - dedi Q. Toqaev Dýshanbedegi Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń otyrysynda.
Osy oraıda Prezıdent uıymnyń hatshylyǵyna ShYU-nyń ekonomıkalyq, analıtıkalyq ortalyqtary konsortsıýmymen birlese tıisti jumysty júrgizip, aldaǵy sammıtke ózderiniń usynystaryn tanystyrýdy tapsyrý kerek ekenin aıtty. Memleket basshysynyń paıymynsha, tájirıbelik keńistikte kelisilgen birlesken ekonomıkalyq jobalardy jyldamdatyp iske asyrý úshin biryńǵaı qarjylyq tetikterdi tezirek iske qosýdy qamtamasyz etý mańyzdy. «Qarjy naryǵy men qarjy tehnologııalaryn damytý da ShYU aıasynda ózara is-qımylda mańyzdy ári tıimdi baǵyttar bolyp sanalady. ShYU boıynsha áriptesterdi «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy áleýetin belsendi túrde paıdalanýǵa shaqyramyz. Qazirgi kezde osy ortalyq qarqyndy qarjy alańyna aınalyp otyr», - dedi Prezıdent.
Bul turǵyda Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan atalǵan ortalyq aıasynda ekijaqty ári kópjaqty yntymaqtastyqtyń túrli formattaryn usyna alatynyn atap ótti.


text:
2021-nji ýylyň 6-njy awgustynda «Awaza» Kongresler merkezinde Merkezi Aziýa ýurtlarynyň Döwlet Baştutanlarynyň Konsultatiw duşuşygynyň çäklerinde Merkezi Aziýa dökdysaderiniň forum.
Foruma Gazagystany, Gygeryzystanyň, Täjigistanyň, Türkmenistanyň мы Özbegistanyň ugurdaş ministrlikleriniň ýolbaşçylary hem-de wekilleri gatnaşdylar. Mundan başga-da, Foruma sebitiň ýurtlarynyň döwlet we hususy pudagynyň, halkara hem-de sebit maliýe institutlarynyň wekilleri hem göni wideoaragatnaşyk arkaly gatnaşdylar.
Sebitde MAYA goýum şertleriniň hemmetaraplaýyn gowulandyrylmagy подол-де ýurtlaryň özara hereketleriniň İleri tutulýan ugurlaryna MAYA goýumlaryň çekilmegi, şeýle-де innowasiýalar, Himi senagaty, ЭНЕРГЕТИКА, Улаг мы kommunikasiýa ulgamlarynda köptaraplaýyn gatnaşyklaryň ösdürilmegi boýunça pikirleriň alyşylmagy подол-де Olar boýunça derwaýys çözgütleriň Kabul edilmegi nobatdaky Forumyň есасы максады смелые.
Forumyň çäklerinde Меркези AZIYA ýurtlarynyň совда-онхоцеркоз-ykdysady мы MAYA goýum mümkinçilikleri, Меркези AZIYA ýurtlarynyň ЭНЕРГЕТИКА мы pudaklaryndaky hyzmatdaşlygynyň Химия geljekki ugurlary, Меркези AZIYA ýurtlarynda Улаг-Logistika ulgamynda hyzmatdaşlyk ugurlary boýunça tematiki maslahatlar geçirildi.
Merkezi Aziýa ýurtlarynda elektron söwdasy üçin ýygyzułaryň мы kadalaryň kämilleşdirilmegi, ykdysadyýetiň ileri tutulýan ulgamlarynda integrationsiýa hereketlerini bulaşdyisugini dulaşdy
Mundan başga-да, Foruma gatnaşyjylar 2030-njy ýyla çenli döwür üçin durnukly ösüş ulgamynyň Гюн tertibiniň durmuşa geçirilmegi maksady Bilen, hyzmatdaşlygyň Тейз görnüşlerini işläp düzmek nukdaýnazaryndan, ykdysady integrasiýanyň İleri tutulýan ugurlaryna degişlilikde pikirleri alyşdylar.
Forumyň çäklerinde Merkezi Aziýa ýurtlarynyň durnukly we deňagramly ykdysady ösüşiniň gazanylmagyna, ykdysadyýetlerini pugtalandyrmak hem-de hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklaryny berkitmek nukdaýnazaryndan bar bolan mümkinçilikleriniň giňeldilmegine hem-de netijeli ulanylmagyna gönükdirilen teklipleriň ençemesi taýýarlanyldy.
Duşuşygyň jemleri boýunça oňa gatnaşyjylar Merkezi Aziýa döwletleriniň Ykdysady forumynyň Jemleýji resminamasyny kabul etdiler.
Çäräniň ahyrynda ýurtlaryň wekiliýetleriniň ikitaraplaýyn duşuşyklary geçirildi, şeýle-de özara hereketleriň dürli ugurlary boýunça ylalaşyklaryň 85-ni özünde jemleýän ikitaraplaýyn resminamalaryň agramly bukjasyna gol çekildi.
Geçirilen çärelerden soňra Foruma gatnaşan wekiller Merkezi Aziýa ýurtlarynyň milli önümleriniň sergisi bilen tanyş boldular, sebitiň ýurtlarynyň milli tagamlarynyň festiwalyna bardylarídený mesert


text:
Jambyldaǵy jarylystan zardap shekken aýyl mektepteri qalaı jumys istep jatyr
TARAZ. QazAqparat – Jarylystan keıin zardap shekken Baızaq aýdanynyń aýyldarynda qalpyna keltirý jumystary qarqyndy júrgizilýde, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Baızaq, Bazarbaı, Jańaturmys, Kókbastaý aýyldarynda ornalasqan mektepter tolyǵymen qalpyna keltirilip, birinshi qyrkúıekten bastap oqýshylardy qabyldap, oqý shtattyq rejımde ótkizilýde.
Jibek joly aýylyndaǵy №5 mektep ǵımaraty 1958 jyly salynǵan. Munda 115 bala oqıdy. Áskerı bólimdegi jarylystan keıin keı jerlerdiń tóbesi opyrylyp, qabyrǵalary, tereze oıyqtary búlingen. Ǵımarat apatty jaǵdaıda tur. Qazir 150 oryndyq jańa ǵımarattyń qurylysyna JSQ daıyndalýda. Jer telimi bólindi.
№5 mektep oqýshylary qazir Jibek joly aýylynan 4 shaqyrym jerde ornalasqan Jańaturmys aýylyndaǵy mektepte bilim alýda. Balalardy tasylmaldaý úshin mektep avtobýstary bólingen.
Qalǵan mektepter búlinbegen jáne shtattyq rejımde jumys isteýdi jalǵastyrýda.
Esterińizge sala ketsek, 26 tamyzda saǵat shamamen 19:00-de Jambyl oblysynyń Baızaq aýdanynda ornalasqan áskerı bólim qoımalarynyń birinen órt shyǵyp, joıqyn jarylys boldy. Sońǵy málimet boıynsha, Jambyl oblysyndaǵy jarylystan 15 adam qaza tapqan.
QR Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev 29 tamyzdy Jalpyulttyq aza tutý kúni dep jarııalady.
27 tamyzda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev atalmysh tótenshe jaǵdaı boıynsha shuǵyl jınalys ótkizip, vedomstvoaralyq memlekettik komıssııa qurýdy tapsyrdy.
Sondaı-aq, ol Bas prokýratýra men Іshki ister mınıstrligine Jambyl oblysyndaǵy oqys oqıǵanyń mán-jaıyn jáne kinálilerdi anyqtaý úshin sotqa deıingi tergeý amaldaryn muqııat júrgizýdi júktedi.