text:
Ukrainanyň Ýewropa Bileleşigi bilen şertnama baglaşmagynyň Orsýetiň göwnünden turmaýandygy köpden bäri hemmä mälim.
Emma indi Orsýetde bu ugurdan ýörite planyň bolandygy barada maglumat ýaýradyldy.
Şeýle pikirler ýakynda “Zerkalo nedeli” atly neşirde çap bolan maglumatlardan soň öňe sürüldi. Gazetiň geçen dynç günlerinde çap eden 10 sahypalyk maglumatynda Moskwanyň Ukrainadaky öz ýaranlary bilen bilelikde bu ýurtda Orsýetiň täsirini artdyrmak boýunça iş geçirmek planlary barada gürrüň berildi.
Bu dokumentiň hakykylygy köp soraglary döretdi. Muňa garamazdan, Ukrainanyň daşary işler ministriniň öňki orunbasary Wladimir Ogryzko Azatlyk Raidosyna beren interwýusynda şol dokument Orsýetiň niýetini doly görkezýär diýen pikiri orta atdy.
Dokumentde Orsýetiň esasy maksatlary diýlip üç ugur kesgitlenýär, ýagny Ukrainanyň Ýewropa Bileleşigi bilen birleşmek barada ylalaşyga gol çekmeginiň öňüni almak, Ukrainada hökümetiň Orsýet üçin bähbitli bolmadyk hereketlerine päsgel berip biljek “täsirli toparlary döretmek” we Ukrainany Orsýetiň ýolbaşçylygyndaky regional gümrük bileleşigine çekmek ýly meseleler agzalýar.
Dartgynlylyk döwri
Bu dokument Orsýet bilen Ukrainanyň arasynda gatnaşyklaryň has-da dartgynlaşan döwrüne gabat geldi.
Orsýet ýakynda Ukrainadan gelýän harytlary barlamak boýunça çäreleri girizdi. Şeýle-de, Moskwa Ukrainanyň öňki daşary işler ministri we Günbataryň tarapdary bolan syýasatçy Petro Poroşenkonyň süyji çykarýan “Roşen” fabriginiň önümlerine gadagançylyk girizdi.
Çap edilen dokumentlerde soňky wakalarda “Ukrainanyň saýlan ýoly” atly syýasy hereketiň ýolbaşçysy Wiktor Medwedýugyň eliniň bolmagynyň ähtimaldygy hem bellenýär.
Ukraina bilen Orsýetiň arasyndaky jedel ukrain prezidenti Wiktor Ýanukowiçiň syýasatyna kolege salýar. Ýanukowiç 2010-njy ýylda prezidentlige saýlananda, Moskwa bilen gatnaşyklary gowulandyrmagy wada beripdi, köpler oňa Orsýetiň tarapynda çykyş edýän syýasatçy hökmünde garaýardy.
Ýewropa bilen hyzmatdaşlyk
Emma Ýanukowiç köpçüligiň öňündäki çykyşlarynda hemişe Ýewropa Bileleşigi bilen partnýorlygy goldap çykyş edip geldi. Ukraina Ýewropa Bileleşiginiň Günbatar partnýorlygy pogrammasynyň üstünlikli mysallarynyň biri boldy. Ukraina Brýussel bilen bileleşik boýunça ylalaşyga we giňişleýin erkin söwda barada ylalaşyga gol çekmäge taýýardygyny mälim etdi. Bu dokumentler boýunça gutarnykly karara noýabr aýynda Wilnýusda Günbatar partnýorlygynyň sammitinde gelinmegine garaşylýar.
Metbugatda çap bolan soňky dokumentler analitiklerde Moskwanyň noýabr aýynda boljak şol duşuşyk bilen baglylykda Ukrainada 2015-nji ýylda boljak prezidentlik saýlawlaryna we 2017-nji ýylda boljak parlament saýlawlaryna çenli öz täsirini güýçlendirmäge çalyşýandygyny çak etmäge esas döretdi.


c: text/html

text:
Birleşen Ştatlarda alty adamy öldürmekde, şeýle-de Amerikanyň Kongressiniň agzasy Gabriel Giffordsy agyr ýaralamakda we beýleki jenaýatçylyklarda aýyplanýan Jared Li Lofner özüniň günäkär däldigini aýdýar.
Ol bu barada Amerikanyň Arizona ştatynda geçýän sud diňlenşiginde yglan etdi.
Bu sud diňlenşiginde Jared Li Lofneriň psihiki ýagdaýy seljerildi. Onuň aklawçylarynyň aýtmagyna görä, ol psihiki näsazlykdan ejir çekýär.
Jared Li Lofner 8-nji ýanwarda Arizona ştatynyň Tuskon şäherinde adamlara garşy ot açmakda aýyplanýar.
Şol wakada alty adam, şol sanda federal sudýa hem öldi, şeýle-de 13 adam ýaralandy. Ýaralananlaryň arasynda ýurduň Kongressiniň agzasy hem bar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ýekşenbe güni Täjigistanyň ozalky senagat ministri, belli biznesmen Zaid Saidow paýtagt Duşenbede tussag edildi. Zaid Saidow şu ýylyň aprel aýynda “Täze Täjigistan” ady bilen täze bir oppozision partiýa döretmekçidigini yglan edipdi.
Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugy ýurduň ozalky ministriniň ýekşenbe güni Duşenbe şäheriniň aeroportunda daşary ýurtdan dolanyp gelen badyna, tussag edilendigini habar berýär.
Bu wakanyň öňýany Täjigistanyň korrupsiýa garşy göreş edarasy Zaid Saidowyň bikanun pul ýuwuşlyk, parahorluk we wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanmak ýaly birgiden jenaýatçylykly işlerde aýyplanýandygyny öňe sürüpdi.
Zaid Saidowyň özi bu aýyplamalary özüniň oppozision syýasy işler bilen meşgullanmagyna garşy häkimiýetler tarapyndan görkezilýän basyş çäresi hökmünde häsiýetlendirýär.


text:
1-nji sentýabrda türkmen paýtagtynda IIM-niň Çagalar awtomobil şäherjigi ýaşlar üçin öz gapylaryny giňden açdy. Ol döwlet Baştutany Gurbanguly Berdimuhamedowyň başyny başlan, şu gün badalga alan “Ýol hereketiniň howpsuzlygy—ömrümiziň rahatlygy” atly biraýlygyň aýdyň wakalarynyň birine öwrüldi. Açylyş dabarasyna awtomobil sportunyň muşdaklary, aşgabatlylar we paýtagtymyzyň myhmanlary, hormatly ýaşulular we ýaşlar, şeýle hem bu ýerde ýol hereketiniň düzgünlerini öwrenjek, awtomobil şäherjiginiň ýaş eýeleri bolan köpsanly çagalar gatnaşdylar.
Abadanlaşdyrylan giň çägi bolan, ýurdumyzyň Içeri işler ministrligine degişli iki gatly binany ýerli “Aga gurluşyk” kompaniýasy gurdy. Awtomobil şäherjigi paýtagtymyzyň demirgazyk böleginde—Çoganly obasyndaky Türkmenistanyň IIM-niň Awtoulag sporty merkeziniň ýanynda ýerleşdirildi. Şeýlelikde, paýtagtymyzyň bu künjeginde ulular we çagalar üçin awtomobil sport—okuw merkezi döredildi.
Awtomobil şäherjiginiň binasynda ýerleşdirilen ýol hereketiniň muzeýi şu günki dabaranyň maksatnamasyny açdy. Muzeýiň köp dürli bölümleri Ýol gözegçilik gullugynyň taryhy we ilkinji awtoulaglaryň ýurdumyzyň ilatly ýerleriniň köçelerinden gatnap başlan wagtyndan bäri geçen döwür hakynda gürrüň berýär. Ýol gözegçilik gullugynyň taryhy baradaky bölümde aragatnaşyk serişdeleri we enjamlary, dürli ýyllaryň ýol hereketini kadalaşdyryjylaryň hem-de gözegçileriň lybaslarynyň görnüşleri, gullugyň döreýşi we işi, şol sanda ösüp gelýän nesle köp gatnawly köçelerde howpsuz hereket etmegi öwredýän asylly iş hakynda gürrüň berýän suratlar we wideofilmler saklanýar. Awtoulaglaryň nusgalary boýunça dürli ýyllaryň ýol gözegçileriniň ulanan awtomobilleri hakynda düşünje almak bolýar.
Ýaş aşgabatlylar okuw otaglarynda ýol hereketiniň düzgünlerini öwrenip bilerler. Mugallymlar kompýuteriň we multimediýa ulgamlarynyň kömegi bilen pyýadalar hem-de sürüjiler üçin ýol hereketiniň düzgünleri, ýol belgileri, görkezijileri hakynda gürrüň bererler, alnan bilimi oýun görnüşinde barlamaga we berkitmäge kömek edýär. Bilim ministrliginiň we Içeri işler ministrliginiň hünärmenleri tarapyndan bilelikde işlenip taýýarlanan okuw maksatnamasy dürli ýaşdaky çagalar üçin niýetlenendir.
Bu ýerde mekdep okuwçylary üçin kiçi kino zal göz öňünde tutulyp, onda ýol hereketiniň düzgünlerine we howpsuzlygyna bagyşlanan filmler görkeziler.
Soňra dabara gatnaşyjylar awtomobil şäherjiginiň açyk meýdançasyna bardylar, bu ýerde kiçi awtodrom ýerleşýär. Bu ýerde şäheriň ýollarynyň we onuň daşyndan geçýän ýollaryň bir böleginiň kiçi nusgasy döredilipdir. Ýanýodalaryň gara örtügi, ýol hereketini sazlaýan çyralar, ýol nyşanlary we belgileri—hemme zat hakyky köçelerdäki ýaly gurnalypdyr. Muzeýde, okuw otaglarynda we kino zalda alnan bilimi tejribede berkitmek üçin ajaýyp şertler döredildi.
Awtomobil şäherjiginiň ýaş eýeleri welomobillere hem-de elektromobillere münüp, şäherjigiň köçeleri boýunça, pyýadalar bolsa ýanýodalar we geçelgeler boýunça hereket edip, ýol hereketiniň düzgünlerini berjaý edip, çyralaryň yşaratlaryna hem-de ýol gözegçileriniň görkezmelerine eýerdiler. Şäheriň daşyndan geçýän köçeleriň ugrunda ýolda duşup biläýjek haýwanlaryň keşpleri oturdylyp, şol ýerlerde hem ýoluňa dykgat etmegiň, hereketiň dowamynda mümkin bolan päsgelçilikler hakynda bilmegiň zerurdygyny ýatladýan nyşanlar bar. Awtomobil şäherjiginiň çäginde çagalar üçin oýun meýdançalary hem göz öňünde tutulypdyr.
Dabara gatnaşyjylar şäherjigiň pawilonyna baryp gördüler. Bu ýerde ýaryş ýolunyň nusgasy ýerleşdirilipdir. Ýaş sürüjiler bu ýol boýunça ýörite dolandyryş serişdeleri arkaly ýaryş awtoulaglarynyň nusgalaryny dolandyrdylar. Bu ýerde ýerleşdirilen oýun enjamlary çagalarda begenç duýgusyny döretdi.
Açylyş dabarasy tamamlanandan soň, okuwçylar çäräni guraýjylardan awtomobilleriň nusgalaryny sowgat aldylar.
Ýol hereketiniň howpsuzlygynyň biraýlygynyň dowamynda bu şäherjikde okuw maksatnamalary bellenildi. Bu ýere her gün paýtagtymyzyň mekdepleriniň okuwçylary gelerler. Olar ýol hereketiniň düzgünlerini özleşdirip, şäheriň köp gatnawly köçelerinde howpsuz hereket etmek barada bilim alarlar.
Biraýlygyň dowamynda şäheriň köçelerinde hereket howpsuzlygynyň üpjün edilmegine aýratyn üns berler. Mekdep dynç alyş günleri tamamlanandan soň, ýollarda okuwa we öýlerine howlugýan çagalar peýda bolanda ýol hereketiniň düzgünlerine gyşarnyksyz eýermek pyýada çagalar üçin bolşy ýaly, paýtagtymyzyň sürüjileri üçin hem aýratyn möhüm bolup durýar.


text:
9-njy ýanwarda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 12-nji fewralda geçiriljek prezident saýlawlaryna dalaşgär hökmünde saýlawlaryň öňýanyndaky programmasy bilen milli telewideniýe boýunça çykyş etdi.
Berdimuhamedow saýlawlaryň öňüsyrasyndaky programmalaýyn çykyşynda ylym-bilimi ösdürmäge aýratyn üns beriljekdigini, ýurduň ykdysadyýetini ösdürmek üçin bilimli, täze tehnikalary hem tehnologiýalary ulanyp bilýän kadrlaryň zerurdygyny belledi. Ol Türkmenistany esasan agrar ýurtlugyndan senagat döwletine öwürmegi wada berdi.
Berdimuhamedow Türkmenistanyň örüde bakylýan maldarçylykdan fermerlige geçjekdigini, onuň awtomatlaşdyrylan tehnologiýalar bilen üpjün ediljekdigini nygtady:
—Biz ekerançylyk pudagyny öslürmek arkaly diňe bir ýurdumyzyň azyk garaşsyzlygyny doly üpjün etmän, eýsem ýokary hilli, ekologiýa taýdan arassa miwe we gök, bakja önümleriniň daşary ýurtlara köp möçberlerde iberilmegine hem garaşýarys.
Berdimuhamedow ykdysadyýetiň döwlete degişli bolmadyk pudagyny çalt depginler bilen ösdürmäge uly üns beriljekdigini aýtdy. Onuň sözlerine görä, ol oba hojalygynda hususy telekeçiligi ösdürmek üçin amatly şertler döretmegi maksat edinýär:
—Telekeçiligi ösdürmäge ýardam berýän jemgyýetçilik guramasy ýurtda hereket edýär. Şol gurama diňe ýurduň içinde däl, onuň daşynda-da uly abraýa eýe boldy. Ýokary tehnologiýaly, dünýä bazarynda bäsdeşlige ukyply hususy telekeçiligiň döremegine ýardam bermegi hem göz öňünde tutýarys.
Berdimuhamedow energetika pudagynda gözleg işlerinden we uly ýataklary ulanmakdan başga-da, daşary bazara “mawy ýangyç” akdyrýan ýollaryň ösdüriljekdigini, nebit-gazy gaýtadan işläp, dürli ýokary hilli önümleri öndürmegiň planlaşdyrylýandygyny aýtdy.
Syýasy sistema
Berdimuhamedow jemgyýetçilik guramalaryny döwlet gurluşynyň wezipelerini çözmekde möhüm hyzmatdaş hasap edýär:
—Demokratik institutlary ösdürmek ýurdumyzyň jemgyetçilik –syýasy durmuşyna raýatlaryň işjeň gatnaşmagynyň möhüm bir şerti. Bu bolsa adamlaryň raýatlyk medeniýetiniň kemala gelmegine we ösmegine ýardam etmekde möhüm ähmiýete eýedir. Jemgyýetçilik ynamy, raýatlaryň işjeňligi, arkalaşykly işlemek, adam hukuklaryna we azatlyklaryna hormat goýmak diňe bir raýat jemgyýetiň jebisleşmeginiň esasy şertleri bolmak bilen çäklenmän, eýsem hakyky halk häkimiýetiniň berkarar bolmagynyň zerur şertleri bolup durýar.
Berdimuhammedow öz programmalaýyn beýanatynda türkmen döwletiniň demokratik ösüşiniň täze tapgyrynda saýlawly, ýerli wekilçilikli edaralaryň, welaýat, etrap we şäher halk maslahatlarynyň işiniň netijeliligini artdyrmagyň, ýerli öz-özüni dolandyryş edaralarynyň, geňeşleriň jemgyýetçilik-syýasy sistemadaky ornuny ýokarlandyrmagyň möhümdigini hem belledi.
—Men ýerli häkimiýet we öz-özüni dolandyryş edaralarynyň hukuk ýagdaýyny ýokarlandyrmagyň, döwlete degişli ygtyýarlyklaryň bir bölegini olara bermegiň wagty ýetdi diýip hem hasap edýärin.
Türkmenistanda häzire çenli diňe dolandyryjy partiýa bar we türkmen režiminiň tankytçylary onuň bikanun işleýändigini aýdýarlar. Berdimuhamedow özüniň täze partiýalary döretmegiň we garaşsyz metbugatyň işini talabalaýyk guramagyň tarapynda çykyş edýändigini sözüniň üstüne goşdy:
—Şeýle hem biz ýurdumyzda täze partiýalary döretmek we garaşsyz köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň işini talabalaýyk guramak ugrunda hem çykyş edýäris. Ýöne halkymyzy jebisleşdirjek, adamlary berkarar Watanymyzyň mundan beýläk-de gülläp ösmegi ugrunda yhlas bilen tutanýerli zähmet çekmäge ruhlandyrjak partiýalaryň zerurdygyny hem bellemek isleýäris.
Ol çykyşynda Türkmenistanda adam hukuklaryna we azatlyklaryna hormat goýulýandygyny, bu işiň geljekde-de dowam etdiriljekdigini nygtady:
—Şeýle ajaýyp ýurdumyzda şahsyýetiň ähli hukuklary doly berjaý edilýär we geljekde hem üýtgewsiz berjaý ediler.
Berdimuhamedowdan öň Ahal welaýatynda saýlawçylar bilen duşuşyp, öz programmasy bilen çykyş eden Türkmenistanyň prezidentligine kandidat, Daşoguz welaýat häkiminiň orunbasary Rejep Bazarowyň çykyşy telewideniýe arkaly görkezilmän, onuň programmasynyň diňe teswiri berildi.


text:
20-nji oktýarbda Aşgabatda Ýokary liganyň 30-njy tapgyrynyň iki duşuşygy geçirildi. Olarda «Aşgabat» «Balkany», «Hazyna» «Ahaly» kabul etdi.
Şu ýyl Aşgabatda paýtagtyň adybir toparyny ýeňip bilmedik «Balkana» şol arzyly ýeňiş ýene-de nesip etmedi. Gaýtam, duşuşygyň 14-nji minudynda Ruslan Kurbanow 11 metrlik jerime urgusyny dürs ýerine ýetirip, «paýtagtlylary» öňe geçirdi. Şondan soň ikitaraplaýyn hüjümleriň birnäçesi geçirilip, 39-njy minutda «Aşgabadyň» hüjümleriniň biri öz netijesini berdi. Ýurdumyzyň futbol çempionatynyň 6 gezek iň netijeli futbolçysy bolmagy başaran tejribeli hüjümçi Berdi Şamyradow hasaby 2-ä çykardy. Myhmanlaryň umydyny has azaldan şu hasap bilen hem duşuşygyň birinji ýarymy tamamlandy.
Ýöne «Balkan» aňsat-aňsat baş bermeýän, ýaşyl meýdanda hemişe okgunly hereket edýän topardygyny ýene bir ýola görkezdi. Şeýlelikde, 54-nji we 58-nji minutlarda Rustam Mätrizaýew bilen Myrat Ýagşyýewiň dürs urgularynyň netijesinde hasap deňlendi. Bu bolsa iki tarapda hem hüjümleriň has ýitileşmegine sebäp boldy. Şonuň netijesinde-de duşuşyga tomaşa etmäge gelen janköýerleriň gollaryň ýene-de ikisine şaýat boldular. Özi-de bary-ýogy iki minutda iki gol. Ýöne geçirilen pökgüleriň her haýsy aýratyn topara degişli. 67-nji minutda Myrat Ýagşyýew myhmanlary umytlandyryp, hasaby 2:3-e çykardy. Şeýlelikde, möwsümiň iň netijeli futbolçysy derwezelere geçiren pökgüleriniň sanyny hem 27-ä çykardy. Myrada geçen möwsümiň bombardiri Mämmedaly Karadanowyň görkezijisini gaýtalamak üçin ýene-de ýekeje gol ýeterlik.
Duşuşygyň beýanyna gaýdyp gelsek, myhmanlaryň begenji bary-ýogy bir minuda çekdi. 68-nji minutda Ruslan Kurbanow owadan urgy bilen hasaby deňlemegiň hötdesinden geldi.
Duşuşykda şundan soň derwezelere pökgi girizilmedi. 6 golly duşuşyk 3:3 hasabynda deňlik bilen tamamlandy.
... «Hazyna» bilen «Ahalyň» arasyndaky duşuşyk toparlaryň arasynda üçünji aýlawda geçirilen oýun bilen meňzeş diýip bileris. Çünki duşuşygyň ahyrynda ýene şol bir hasap alyndy — 3:3.
Gol «tupanyna» 8-nji minutda «Ahal» başlady. Rahmet Şermetowyň ussatlygy bilen öňe çykan myhmanlar bu hasaby birinji ýarymyň ahyryna çenli saklamagy başardylar. Ýöne birinji ýarymyň goşmaça wagtynyň ilkinji minudynda Begenç Akmämedowyň goly bilen «Hazyna» hasaby deňledi. Şol deňlik bilen hem birinji ýarym tamamlandy.
Ikinji ýarymdaky hüjümleri netijäni ýene-de ilkinji bolup «Ahal» gazandy. Eminiň duşuşygyň başlaýandygyny yglan eden jürlewüginden bary-ýogy 3 minut soňra milli ýygyndymyzyň tejribeli goragçysy Myrat Hamraýew myhmanlary ýene-de öňe çykardy. Bu gol güýçli garşydaşy bilen deňeçer oýny orta goýup biljekdigini üçünji aýlawda görkezen «Hazynany» ruhdan düşürmedi. Şondan 6 minut soňra ýene-de hasap deňlendi. Bu gezek Didar Durdyýew tapawutlandy. Duşuşykdaky ilkinji golundan ruhlanan Didar üçin edil 3 minut yz ýanyndan — 57-nji minutda ýene bir mümkinçilik döredi we hüjümçi bu pursatdan hem dürs peýdalandy. Şeýlelikde, indi ýer eýeleri öňe çykdy. Hasap — 3:2. Olar bu üstünligini duşuşygyň esasy wagtynyň tamamlanmagyna 2 minut galýança gorap sakladylar. Ýöne «Oýny açan ýapar» diýilşi ýaly, Rahmet Şermetow duşuşygyň gollaryna nokat goýdy. 88-nji minutda ýene bir gezek tapawutlanan R.Şermetow toparynyň hasaby deňlemegine goşant goşdy.
Şeýlelikde şu gün geçirilen 2 duşuşykda derwezelere 12 pökgi girdi. Iki duşuşyk hem şol bir hasap bilen tamamlandy — 3:3. Her duşuşykda iki futbolçy iki gezek tapawutlanmagy başardy. Alnan netijeler bolsa toparlaryň ýaryş tertibinde eýeleýän orunlaryna täsirini ýetirmedi.
Türkmenistanyň Ýokary ligasy:
30-njy tapgyryň duşuşyklary (20-nji oktýabr):
«Aşgabat» 3 — 3 «Balkan»
Gollar:
1-0, Ruslan Kurbanow 14’ (penalti);
2-0, Berdi Şamyradow 39’;
1-2, Rustam Mätrizaýew 54’;
2-2, Myrat Ýagşyýew 58’;
2-3, Myrat Ýagşyýew 67’;
3-3, Ruslan Kurbanow 68’.
«Hazyna» 3 — 3 «Ahal»
Gollar:
0-1, Rahmet Şermetow 8’;
1-1, Begenç Akmämmedow 45+1;
1-2, Myrat Hamraýew 48;
2-2, Didar Durdyýew 54’;
3-2, Didar Durdyýew 57’
3-3, Rahmet Şermetow 88’
20-nji oktýabrdaky duşuşyklardan soň ýaryş tertibiniň ýagdaýy:
1. «ALTYN ASYR» 27/70
2. «BALKAN» 29/57
3. «AHAL» 29/48
4. «AŞGABAT» 29/46
5. «ŞAGADAM» 28/44
6. HTTU 27/36
7. «MERW» 28/35
8. «HAZYNA» 27/31
9. «ENERGETIK» 28/15
10. «DAŞOGUZ» 28/8
20-nji oktýabrdaky duşuşyklardan soň, möwsümiň iň kän pökgi geçiren futbolçylar:
1. Myrat Ýagşyýew, «Balkan», 27 gol;
2. Süleýman Muhadow, «Altyn asyr», 23 gol;
3. Altymyrat Annadurdyýew, «Ahal», 22 gol;
4. Berdi Şamyradow, «Aşgabat», 18 gol;
5. Hemra Amanmämmedow, «Şagadam», 16 gol.


text:
ABŞ-nyň ýokary derejeli resmileriniň Pekin bu töweregi «harbylaşdyrmagy» dowam etse, izolýasiýauçrar diýen sözlerinden soň, Hytaý Gündogar Hytaý deňziniň dawaly territoriýasy babatdaky özygtyýarlygyny gaýtadan tassyklady.
Hytaý admiraly Sun Jianguo 5-nji iýunda Singapurda guralan howpsuzlyk konferensiýasynda çykyş edip: “Biz galmagal-gowga turuzmaýarys, emma gowgadan hem gorkmaýarys» diýdi.
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri bir gün öň, goňşulykdaky Mongoliýa sapar edende, Pekin Gündogar Hytaý deňziniň ýokarsynda howa-gorag anyklaýyş zonasyny gurmak planlaryny dowam etdirmeli däl diýdi. Ol munyň «prowokatiw we durnuksyzlaşdyryjy» boljakdygyny aýtdy.
Hytaý 2013-nji ýylda Gündogar Hytaý deňziniň üstünde gapma-garşylykly ADIZ, howa-gorag anyklaýyş zonasyny döretdi.
ABŞ-nyň goranmak sekretary Aşton Karter hem şol gün Birleşen Ştatlar Aziýa howpsuzlygynyň kepillendirijisi bolup galmak isleýär diýdi.
Hytaýyň Günorta Hytaý deňzindäki hereketleri Ýaponiýa, Hindistan, Wetnam, Taýwan we Günorta Koreýa ýaly ýurtlaryň aladaly beýanat etmeklerine sebäp boldy.
Hytaý tasdan tutuş deňze eýe çykmakçydygyny aýdýar, emma Bruneý, Malaýziýa, Filippinler, Taýwan, Wetnam hem deňziň käbir böleklerine eýe çykýar.
Bu deňiz arkaly her ýylda trillion dollara barabar söwda edilýär.


text:
Özbegistanly serhetçiler 4-nji dekabrda tussag edilen gyrgyz raýatyny boşatdylar. Mansurbek Bekeşow özbek häklimiýetleri tarapyndan serhedi bozanlykda aýyplanypdy.
Iki ýurduň serhedindäki Sakaldy obasynda ýaşaýanlarynyň Azatlyk Radiosyna aýtmaklaryna görä, Mansurbek Bekeşow 280 dollar möçberinde jerime salnandan soňra boşadylypdyr.
6-njy dekabrda “Sakaldy” serhet-barlag nokadynyň gyrgyz tarapynyň başlygy Bozulan Mamyşowyň Azatlyk Radiosyna beren habaryna görä, özbek serhetçileri Bekeşowy ýekşenbe güni tussag edipdirler.
Mamyşow gyrgyz raýaty Bekeşowyň azatlyga goýberilmagi barada gyrgyz resmileriniň özbegistanly serhetçiler bilen gepleşikler geçirendigini habar berdi.
Maý aýynda özbek serhetçileri Sakaldy obasynda gyrgyz raýatyny atyp öldürdiler. Emma bu waka bilen bagly hiç kim sud jogapkärçiligine çekilmedi.


text:
«Sony Pictures» Demirgazyk Koreýadan atylandyr öýdülýän haýbatlardan soň soňa goýlan "The Interviýew", «Söhbetdeşlik» filmini çykarmagyň täze alternatiwalaryna seredýändigini aýtdy.
«Sony Pictures» 19-njy dekabrda ýaýradan beýanatynda özüniň bu kinony Roždestwo baýramçylygyna gabat çykarmak kararyny ýatyrmagyny gorady, ýagny ýurduň teatr eýeleriniň köpüsiniň şol gün bu kinony görkezmezligi saýlap alandygyny aýtdy.
«Sony Picturesiň» başlygy Michael Lynton: "Biz yza çekilmedik, ýan bermedik, biz erjel we berk durus» diýdi.
Biraz öň amerikan prezidenti Barak Obama «Sony Picturesiň» bu satiriki komediýany yza süýşürmek bilen «ýalňyş goýberendigini» aýdypdy.
Ol komediýada Demirgazyk Koreýanyň lideri Kim Joň Anyň garşysyna kast ediş hüjümini gurnamak baradaky toslama plan beýan edilýär.
Federal derňew býurosy «Sony Picturese» atylan elektron we terror haýbatlarynyň arkasynda Phenýan dur diýensoň, Obama Birleşen Ştatlaryň Demirgazyk Koreýa «gaýtawul berjegini» aýtdy.


text:
Eýranda bir aktrisanyň howpsuzlyk aýyplamalary esasynda 18 aý türme tussaglygyna höküm edilendigi aýdylýar.
Döwlet eýeçiligindäki IRNA habar agentliginiň berýän maglumatyna görä, 24 ýaşly Pegah Agangarani özüniň jemgyýetçilik işleri, syýasy bellikleri we daşary ýurt habar serişdelerine beren interwýulary sebäpli basylypdyr.
Agangaraniniň ejesi Manijeh Hekmat suduň kararyna şikaýat etjekdiklerini aýdýar.
Agangarani mundan ozal hem iki gezek tussag edilipdi. Birinji gezek, 2009-njy ýylda Mahmud Ahmedinejadyň täzeden prezident saýlanmagyna garşy geçirilen protestiň dowamynda; Ikinji gezek hem 2011-nji ýylda.
Oňa ýurtdan çykmagyna gadagançylyk girizildi.


text:
Iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklaryň ýaramazlaşýan wagtynda ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri we goranmak sekretary Çak Heýgel Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow we goranmak ministri Sergeý Şoýgu bilen duşuşmaly.
Bu duşuşyk anna güni Waşingtonda bolmaly.
Ak tam çarşenbe güni prezident Barak Obamanyň geljek aýda orsýetli kärdeşi bilen planlaşdyrylan başa-baş duşuşygyny goýbolsun edýändigini yglan edipdi.
Birleşen Ştatlar bilen Orsýetiň arasyndaky gatnaşyklar birnäçe sebäbe görä pes derejä düşdi.
Ol sebäpleriň biri hem Orsýetiň ABŞ-nyň ozalky aňtaw analisti Edward Snowdene wagtlaýyn gaçybatalga bermek karary boldy.
Snowden ABŞ-nyň global gözegçilik programmalary baradaky gizlin maglumatlary syzdyrdy.
Anna günündäki duşuşyk Owganystandaky, Eýrandaky, Demirgazyk Koreýadaky ýagdaýlara gönükdiriler öýdülýär.
Şeýle-de bu duşuşykda raketa gorag sistemasy boýunça ABŞ-Ewropa planlary barada gürrüň edilmegine garaşylýar, Orsýet bu plana berk garşy durýar.


text:
Tomusky dynç alyşlar tamamlandy. Her ýyl bolşy ýaly bu ýyl hem dynç alyşyny Türkmenistanda geçiren talyplaryň uly bir bölegi dürli tejribeleri başdan geçirip yzlaryna, ýagny daşary ýurtlarda okaýan okuw jaýlaryna dolandylar.
Şol tejribelerden belkem iň ýatda galjagy MHM-niň ýa-da bolmasa Migrasiýa gullugynyň işgärleriniň dynç alyşda Türkmenistana dolanan okuwçylar bilen geçirýän "söhbetdeşlikleri" bolsa gerek.
Bize gowuşýan maglumatlara görä, şeýle "söhbetdeşlikler" daşary ýurtlarda okaýan ähli talyplar bilen däl, olaryň arasyndan saýlanyp alnan okuwçylar bilen geçirilýär.
Okuwçylar nämä görä saýlanýar? Resmiler bu barada dil ýarmaýar, hat-da okuwçylar bilen söhbetdeşlik geçirilýändigi hem resmi taýdan ykrar edilmeýär. Emma şeýle "söhbetdeşliklerde" nämä üns berilýär? Näme barada gürrüň edilýär? Bu tejribe talyplarda nähili täsir galdyrýar?
Ýaşlar gepleşigimiziň nobatdaky tapgyrynda şol "söhbetdeşliklere" talyplaryň garaýyşlary, bu çäräniň olarda galdyrýan täsirleri hakda gürrüň etmekçi. Gepleşigimize siz hem goşulyň, pikiriňizi şu forumda ýa-da hat@azatradio.org
-a hat iberip galdyryp bilersiniz. Eger geplesigimize gatnaşmak isleseňiz ynha Skype salygymyz: azatlykradiosy. Sizden habara garaşýarys.


text:
Azerbaýjan asylly amerikan raýaty Said Nuri , onuň öz aýtmagy boýunça ençeme güne çeken gorkuzmalardan we azar bermelerden soň, Azerbaýjandan deportasiýa edildi.
12-nji sentýabrda Nuri özüniň Twitter hasabynda dogduk watanyndan kowulandygyny we gaýtadan ýurduna dolanyp bilmejekdigini ýazdy.
Şeýle-de, ol Bakuwy terk edip, Gürjüstanyň paýtagty Tbilisä baranyndan soň, özüne dogan-garyndaşlarynyň Azerbaýjandadygyny ýatdan çykarmazlyk barada duýduryş berýän email hatyň gelip gowşandygyny aýtdy. Ol hatyň nämälim adam tarapyndan ugradylandygyny sözüniň üstüne goşdy.
Şu hepdäniň başynda Nuri bilen onuň halaşýan gyzynyň jynsy gatnaşyklaryny görkezýän wideoýazgy internetde ýaýradylypdy.
4-nji sentýabrda Azerbaýjanyň resmileri Nuriniň ýurdy terk etmegini gadagan edipdiler we ony köpçülige mälim edilmeýän derňewler bilen ilteşikli soraga çekipdiler.
Azerbaýjanyň oppozisiýa tarapdary “Ýeni Fikir”, ýagny “Täze pikir” atly ýaşlar toparynyň başlygynyň öňki orunbasary Nuri mundan birnäçe ýyl öň öz guramasyna garşy derňewler başladylandan soň ýurdy terk edipdi.


text:
Ukrainanyň Krym ýarymadasynyň regional parlamenti adatdan daşary maslahatyny geçirip Krymdaky ýagdaýy maslahat edýär.
Krym ýarymadasynyň paýtagty Simferopolda çarşenbe güni bu maslahatyň geçirilýän wagtynda parlamentiň jaýynyň daşynda protestçileriň bir-birine garşy toparlary jemlendiler. Olaryň sany müňlerçe adam diýilip aýdylýar. Häzirki wagtda polisiýa olaryň arasyny saklaýar.
Krym tatarlarynyň ençemesi Ukrainanyň baýdaklaryny galgadýarlar we “Ukraina Orsýet däl” we “Allah Akbar” diýen şygarlary gygyrýarlar.
Olaryň golaýynda duran Orsýete tarapdar protestçiler Kiýewde häkimiýeti öz eline alanlary “banditler”, diýip atlandyrýarlar we Moskwa bilen has ýakyn gatnaşyklary ýola goýmaga we Krymyň 1992-nji ýylyň konstitusiýasyna dolanmaga çagyrýarlar. Olar Orsýetiň baýdagyny galgadyp, “Krym Orsýetiňki” diýen şygary öňe sürýärler.


text:
Anna güni Kairde müňlerçe protestçiler Tahrir meýdanyna ýygnanyp, ýurtda höküm sürýän Harby geňeşiň häkimiýeti graždan hökümetine geçirmegini talap etdiler. Müsürli aktiwistler anna günki protestleri "iň soňky şansyň annasy" diýip atlandyryp, "million adamly" proteste çagyrdylar.
Anna güni Kairde müňlerçe protestçi Tahrir meýdanyna ýygnanyp, harbylaryň häkimiýet başyndan çekilmegini talap etdiler. Bu protestler indi 7 gün bäri dowam edýär.
Protestçiler ýurtda fewral aýyndan bäri höküm sürüp gelýän Harby geňeşiň haýal etmän häkimiýeti wagtlaýyn graždan hökümetine geçirmegini talap edýärler. 2012-nji ýylyň iýun aýyna planlaşdyrylan prezidentlik saýlawlaryna çenli ýurdy graždan hökümetiniň dolandyrmagy islenilýär.
Protestçileriň käbiriniň elinde Müsüriň baýdagy, käbirleriniň elinde hem ýüzi "Halk graždan prezidentlik geňeşini islýär" diýen ýazgyly transparantlar bar.
"Bizi çökeren syýasy güýçlerden: güýç-gudrat üçin biziň janymyzy satýarmysyňyz diýip sorasym gelýär" diýip, protestçi Muhammed Alaşry aýdýar.
Ýene bir protestçi Saber Saad, talaplary ýerine ýetirilýänçä, Tahrir meýdanyny terk etmejekdigini belleýär: "Biz öz mertebämize gowuşýançak, Tahrir meýdanyndan çykmarys. Ýagdaý çydardan geçdi. Biz ejir baryny çekýäris. Adamlar azyk tapman kösenýär".
Kamal Ganzouri
Müsüriň döwlet mediasy 24-nji noýabrda Harby geňeşiň täze hökümeti düzmek üçin öňki premýer-ministr Kamal Ganzourini belländigini habar berdi.
Ganzouriniň bellenmegi baradaky habarlary Tahrir meýdanyndaky demonstrantlar oňat gaşylamadylar. Olar 78 ýaşly öňki premýer-ministr, halk gozgalaňyna ýolbaşçylyk edip, 30 ýyllap ýurda hökümdarlyk eden Hosni Mubaregi häkimiýet başyndan kowan ýaşlara wekilçilik etmez diýýärler.
Amerikada bilim alan Ganzouri 1996-njy ýyldan 1999-njy ýyla çenli Mubaregiň premýer-ministri bolup işledi. Mubarek häkimiýet başyndan çetleşdirilensoň bolsa, oňki režimden ýüz öwürdi.
Ganzouriniň bellenendigini harbylar resmi taýdan entek tassyklanoklar. Harbylar tarapyndan ozal bellenen Essam Şerifiň ýolbaşçylygyndaky hökümet şu hepde Kairde we Müsüriň beýleki şäherlerinde gazaply protestler barýarka wezipeden çekildi.
41 adam ölüpdir
Müsüriň Saglygy goraýyş ministrliginiň aýtmagyna görä, gazaply hereketlerde 41 adam ölüpdir. Iň agyr çaknyşyk hem protestçiler bilen howpsuzlyk güýçleriniň arasynda Tahrir meýdanyndan Içeri işler ministrligine gidýän köçede bolupdyr. Bu ýerde bolan çaknyşyklarda 36 adam ölüpdir.
Harby geňeş howpsuzlyk güýçleri tarapyndan adamlaryň öldürilenligi üçin ötünç sorap, ölenleriň maşgalalaryna maliýe kömegini teklip etdi.
Hökümet güýçleri bilen protestçileri biri-birinden daşlaşdyrmak üçin bu köçede indi demir germew gurlup ýör.
Müsürli aktiwistler häkimiýetiň graždan hökümetine geçirilmegini talap edip, anna günki protestleri "iň soňky şansyň annasy" diýip atlandyrdylar. Olar Kairde we ýurduň beýleki şäherlerinde "million adamly" proteste çagyrdylar.
Duşenbe güni Müsürde parlament saýlawlary geçýär. Bu Mubarek häkimiýetden kowlaly bäri geçirilýän ilkinji saýlawlardyr. Saýlawlaryň öň ýanynda protestler dowam edýär.


text:
Türkiýäniň kürtlere tarapdar oppozision partiýasynyň lideri geçen aý rus uçaryny urup ýykandygy üçin Ankarany tankyt etdi.
Halk Demokratik partiýasynyň lideri Salahatdin Demirtaş bu sözleri 23-nji dekabrda, Moskwada Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow bilen duşuşanda aýtdy.
Ol Moskwada gowy garşy alyndy, ýogsa rus prezidenti Wladimir Putin geçen hepde türk ýolbaşçylary bilen bozulan aragatnaşygy düzetmek mümkinçiligini görmeýändigini aýdypdy.
Orsýet 24-nji noýabrda bolan uçar hadysasyndan soň Türkiýäniň garşysyna ykdysady sanksiýa girizdi we prezident Rejep Taýyp Erdogany berk tankyt etdi.
Erdogan Türkiýäniň Halk Demokratik partiýasyny ýurduň günorta-gündogaryndaky ýaragly kürt toparlary bilen gatnaşyk gurmakda aýyplady.
Lawrow Demitaşa Orsýetiň Siriýadaky we Yrakdaky «Yslam döwleti» toparyna garşy söweşýän etniki kürtler bilen ýakyndan hyzmatdaşlyk etmäge taýýardygyny aýtdy.


text:
Fransiýanyň parlamentiniň ýokarky palatasy ermenilere garşy genosidiň amala aşyrylandygyny inkär etmekligi jenaýat diýip hasaplamak baradaky kanun taslamasy boýunça şu aý ses berer. Bu barada Fransiýanyň mediasy habar berýär.
Fransiýanyň aşaky palatasy bu kanun taslamasyny geçen aý tassyklapdy. Munuň netijesinde, Türkiýe Fransiýadaky ilçisini konsultasiýa üçin yzyna çagyrypdy. Şeýle-de özara harby hyzmatdaşlygy togtadypdy.
Eger-de bu kanun proýekti tassyklansa, onda Birinji jahan urşy döwründe Osman imperiýasynyň ermenleri öldürmegi meselesinde “genosidiň” bolmandygyny öňe sürýän adama bir ýyl türme tussaglygy berler we 45 müň ýewro çenli jerime salnar.
Ankara, eger-de Fransiýanyň senaty bu kanuny tassyklasa, onda muňa jogap ädimlerini amala aşyrjakdygyny duýdurdy.


text:
Özbegistanyň sudy Ukrainanyň Daşkentdäki ilçihanasynyň öňünde geçirilen protest çykyşyna gatnaşan üç aktiwisti 15 günlük tussaglyga höküm etdi we ýene birnäçe aktiwiste jerime saldy. Sekiz sany aktiwist şol sanda özbegistanly meşhur fotograf zenan Umida Ahmedowa we onuň ogly çarşenbe güni tussag edildiler.
Ahmedowanyň adamsy Oleg Karpowyň penşenbe güni aýtmagyna görä, onuň aýalyna, ogluna we ýene iki aktiwiste 900 we 1350 amerikan dollaryna barabar jerime salynypdyr. Karpow ýene üç aktiwistiň, şol sanda Ukrainanyň raýaty Artýom Lýudniýiň 15 günlük tussaglyga höküm edilendigini aýtdy. Ýene bir aktiwist suddan öňki tussaglykda saklanýar.
Aktiwistler duşenbe güni Ukrainanyň Daşkentdäki ilçihanasynyň öňünde Ukrainada hökümete garşy protestçilere görkezilýän zorluklara garşy aksiýa geçirdiler.


text:
Başga-da eser ýazdyňmy?
Geçen asyryň 60-njy ýyllarynyň ikinji ýarymynda Beki Seýtäkow ussat ýazyjy hökmünde ykrar edilipdi. “Doganlar” epopeýasy,”Gyz salgydy” romany, köp sanly hekaýa-powestleri söýlüp okalýardy. Oňa “Türkmenistanyň halk ýazyjysy” diýen hormatly at dakylypdy. “Doganlar” epopeýasyna Magtymguly adyndaky Döwlet baýragy berlipdi. TSSR Ylymlar Akademiýasynyň habarçy-çlenligine saýlanypdy.
Ol şol ýyllar Türkmenistan Ýazyjylar birleşiginiň prawleniýesiniň başlygydy. Ol günlerde bir gün iş sapary bilen Daşoguz şäherine barýar. Ony aeroportda Ýazyjylar birleşiginiň Daşoguz welaýaty boýunça edebi konsultanty Hangeldi Garabaýew garşylaýar. Gulluk maşyny bilen şähere tarap ýola düşýärler. Biraz wagtdan soňra Hangeldi Garabaýew Beki aga :
— Ýoldaş Seýtäkow, Siziň döredijiligiňize iň belet okyjynyň biri mendirin – diýýär. Bu gürrüňe hoşal bolan Beki aga: — Sag bol, ýoldaş Garabaýew! Haýsy eserlerimi okadyň? – diýipdir.
Hangeldi Garabaýew: — Otuzynjy ýyllaryň ortalarynda “Mydam taýýar” gazetinde “Ýowarda” diýen goşgyň çap bolan eken. Şol goşgyňy okadym – diýýär.
Göwni galkynan Beki aga: — Sag bol, ýoldaş Garabaýew, juda ýatkeş ekeniň. “Ýowarda” meniň respublikan metbugatda çap bolan ilkinji goşgym. Hawa, ýene-de haýsy eserlerimi okadyň? – diýipdir. Hangeldi Garabaýew: — Näme, sen ondan başga-da eser ýazdyňmy? – diýip, Beki aga sowal beripdir. Gepde ýeňilen Beki aga Hangeldi Garabaýewe elini uzadyp: — Aldyň – diýip, hezil edip gülüpdir.
Okyjylar konferensiýasy
Beki Seýtäkow
Beki Seýtäkow Ýazyjylar birleşiginiň prawleniýesiniň başlygy wagty galamdaşlaryna ýüzlenip: — Okyjylar bilen az duşuşýaňyz. Käbir ýerlere asla barmaýaňyz. Meselem, pisihbolnisada-dälihanada bejergi alýanlaryň ählisi zynjyrlamaly däli däl. Arasyna baryň, kitaplaryňyzy sowgat beriň! Belki, göwünleri açylar – diýip, çyny bilen maslahat beripdir.
Beki aga bilen degişmekden lezzet alýan, ähli adama “Ýaşulular soweti” diýip ýüzlenýän ussat şahyr Mämmet Seýidow:
— Ýaşulular soweti, sen başlyk adam, özüň öňüni başla! Göreldäňe eýermek biz bilen – diýipdir. Mämmet Seýidiň bu teklibi ýaňsa alyp aýdýanyny bilse-de, öz sözüniň-teklibiniň üstünde tutulan Beki aga dälihananyň baş lukmanyna jaň edip, şeýle duşuşygyň geçirilmegine ony razy edipdir. Şertleşilen gün Beki aga dälihana barypdyr. Dälilerden gepe-söze düşünýän saýýanlaryny ýörite otaga ýygnan baş lukman olara ýüzlenip:
— Hormatly bejergi alýanlar, ýurduň ýazyjylar birleşiginiň başlygy, Türkmenistanyň halk ýazyjysy Beki Seýtäkow siz bilen duşuşmaga geldi. Özüňizi gyzyklandyrýan näme sowalyňyz bolsa oňa beriň! Geljekde Beki aganyň eserleri boýunça okyjylar konferensiýasyny geçirmegi-de göz öňünde tutýarys. Okyjylar konferensiýasy bolanda okyjylaryň birnäçesi ýazyjynyň eserini aýra-aýralykda okap, soňra ol eser barada üýşüp, özara pikir alyşýarlar. Düşündiňizmi? – diýipdir.
Dälileriň arasynda hyşy-wuşy gürrüň başlapdyr. Olaryň biri ýerinden turup, Beki aga ýüzlenipdir: — Hormatly ýazyjymyz, okyjylar konferensiýasynyň nämedigini bizem her kimçe bilýäris. Ýöne golaýda bir eser boýunça okyjylar konferensiýasyny geçirdik. Eser erbet däl, ýöne gahrymanlary köp-diýýär. Ikinji däli: — Gahrymanlaryň sany bilen oňuşsa bolar, ýöne olaryň at-familiýasynyň yzyndan san belgileriniň ýazylmagy bolmandyr. Adamyň at-familiýasynyň san bilen çalşyrylmagy onuň mertebesini kemsitmek bolýar – diýipdir.
Üçünji däli ýerinden turup, Beki aganyň ýanyna gelipdir. Elindäki kitaby ýazyja uzadyp,oňa: — Hormatly ýazyjy, gözden geçiriň! Ine,şol kitap – diýýär.
Beki aga gowşurlan ol kitap Aşgabat şäherinde ýaşaýan, öý-telefony bolan adamlaryň at-familýasy, telefon belgileri ýazylan abonent kitaby (sprawoçnik) eken.
Ýok zat agyrarmy?
Galamdaşlarynyň biri Mämmet Seýidiň ýanyna gelip, çyny bilen zeýrenýär:
— Mämmet, kelläm agyrýar, ýarylyp gelýär, çydap bilemok – diýýär. Mämmet Seýit oňa:
— Biderek gürrüň etme, ýok zat agyrmaz – diýipdir.
Sen entegem bärdemi?
Anna Kowusow (sagdan ikinji) sowet kosmonawty Ýuriý Gagarin (çepden birinji) bilen.
Şahyrlar Anna Kowusow ,Ýylgaý Durdyýew, Kakabaý Gurbanmyradow Büzmeýiniň türmesinde jeza çäresini çekýän bendiler (tussaglar) bilen duşuşyga barýar. Ilki Kakabaý bilen Ýylgaý goşgy okaýar. Nobat Anna Kowusowa ýetýär. Belli bir ýaşa barandan soňra goşgy ýazmagy goýan Anna Kowusow ir döwürde ýazan goşgularyny okamakçy bolýar. Ýöne ondan öňürti her duşuşykda aýdýan sözüni bu gezegem dile getirýär:
— Inilerim, men Size gyly gyrylmadyk täze goşgularymy okap bereýin – diýip, 20-25 ýyl ozal ýazan goşgularynyň 2-3-isini okaýar. Türmede oturanlaryň biri elini galdyryp ýerinden turýar. Soňra: — Graždanin şahyr, mundan on bäş ýyl ozalam şu türmä duşuşyga geleniňde ýaňky goşgulary “Täze goşgularym” diýip okapdyňyz. Bu nähili beýle bolýar? – diýip, çyny bilen oňa sowal berýär. Ençeme çarşenbäni başdan geçiren Anna Kowusow aljyramaýar. Sowal berene:
— Inim, sen entegem bärde otyrmyň? – diýip sowal berýär.
Pyýada gelen däldiris
Ýetjek derejesine ýeten oturylşyk. Mis kimin gyzan kelleler. Kimdir biri märekäni gülüşdirmek, özüniň köp zat bilýändigini äşgär etmek üçin şol wagt “Türkmenistan” neşirýatynda baş redaktor bolup işleýän ýazyjy Çary Matalowa:
— Çary, sen baş redaktorym diýip gomalmagyn! Sen bir wagt dagyň aňyrsyndan torba salnyp getirlenleriň neslisiň – diýipdir. Islendik gürrüňi degişmä öwürmegi başarýan Çary aga oňa:
— Pylany, hak aýdýaň! Biz şol wagtam pyýada ýöräp gelen däldiris. Içinde meniň ata-babalarym oturan torbany arkaňyzda göterip gelensiňiz. Bize hormat has aňyrdandyr – diýipdir.
Toplan ýazyjy Amanmyrat Bugaýew.


text:
Orsýetiň polisiýasy halkara gaçakçylyk ýollaryny ulanyp ýurda bahasy 2 milliard rubl (30 million amerikan dollary) möçberde daşary ýurtlarda öndürilen peýniri getirmek bilen baglylykda alty adamy tussag edendigini aýdýar.
Şeýle-de Sankt Petersburgyň polisiýasy peýnir öndürmek üçin niýetlenen serişdeleriň 470 tonnasyny hem ele salandygyny aýdýar.
Häkimiýetler Kremliň 2014-nji ýylda günbatar ýurtlarynyň peýnir we beýleki oba hojalyk önümlerine girizen gadagançylygyny berjaý edýärler. Orsýet bu gadagançylygyny ABŞ-nyň we Ýewropa Bileleşiginiň Orsýetiň Ukrainadaky konfliktde oýnaýan roly bilen baglylykda girizen sanksiýalaryna jogap hökmünde amala aşyrdy.
Soňky hepdelerde Orsýetiň Rosselhoznadzor agentligi gaçakçylykly azyk önümleriniň birnäçe tonnasyny köpçülikleýin ýok etdi.


text:
Ýekşenbe güni, 28-nji aprelde Türkmenistanda milli Bedew baýramy bellenilip geçilýär. Şenbe güni Aşgabadyň etegindäki Ahal-teke atçylyk kompleksinde bu waka bagyşlanylyp, ýörite baýramçylyk çäresi gurnaldy.
Oňa ýerli ýaşaýjylar bilen birlikde, edara-kärhanalaryň wekilleri, hökümet resmileri we daşary ýurtly myhmanlar-da gatnaşdylar.
Çäräniň açylyş bölegi esasan Türkmenistanyň prezidentini gutlamaklyga, oňa alkyş aýtmaklyga hem-de ony mahabatlandyrmaklyga bagyşlanyldy. Dabarada alyp baryjy diktor prezidente ýerli ýaşaýjylaryň adyndan bir ahal-teke atynyň sowgat gowşurylýandygyny-da yglan etdi.
Aşgabatda gurnalan bu baýramçylyk çäresiniň dowamynda ahal-teke atlarynyň gözellik bäsleşiginiň jemleýji tapgyry-da geçirildi.
Emin agzalarynyň gelen karary netijesinde bäsleşigiň ýeňijisi diýlip Ahalteke atly at yglan edildi we onuň seýsine Türkmenistanyň prezidentiniň baş baýragy hem-de göçme kubogy gowşuryldy.
Şeýle-de, bu baýramçylyk çäresinde Bedew baýramyna bagyşlanyp sungatyň dürli ugurlary boýunça geçirilen konkurslaryň ýeňijileri-de yglan edildi we olara sylaglar gowşuryldy.


text:
Geçen hepdede Türkmenistanyň döwlet baştutanynyň ýurtda täze uniwersitet döretmek
barada eden teklibi synçylaryň üns merkezine düşdi.
Gurbanguly Berdimuhamedowyň teklibine laýyklykda, okuw sapaklary iňlis dilinde gurnaljak bu uniwersitetde dünýä ykdysadyýeti, halkara žurnalistikasy, halkara hukugy, menejment boýunça halkara standartlaryna laýyk gelýän bakalawr we magistr derejeleri boýunça programmalar hödürlener.
Ýokary okuw jaýlarynda halkara standartlary boýunça bakalawr we magistr derejelerini berjek uniwersitetiň döredilmegi baradaky bu teklip Türkmenistanyň bilim sistemasynyň taryhynda ilkinji ädimdir.
Mundan ozal şeýle programmalaryň başlangyjy bolup biljek proýekt Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetinde (TDU-da) 1998-nji ýylda başlanyp, dört ýyldan soň, 2002-nji ýylda ýapylypdy. Halkara standartlaryna laýyk geljek bu programmanyň şol döwürde ýapylmagyna ýurtdaky syýasy ýagdaýyň sebäp bolandygyny proýektiň awtorlary aýdýarlar.
Bu proýekte laýyklykda, ABŞ-nyň döwlet departamentiniň granty boýunça yglan edilen tenderinde Birleşen Ştatlarda ýerleşýän Texas A&M uniwersiteti
üstün çykyp, TDU-da Halkara biznes we menejment fakulteti döredilipdi.
Şol döwürde ýurda ýolbaşçylyk eden Saparmyrat Niýazowyň “ýykgynçylykly” diýlip baha berlen bilim syýasaty netijesinde amerikan professorlarynyň gatnaşdyrylmagynda ýola düşen bu täze fakultet ýurduň prezidentiniň şahsy görkezmesi boýunça ýapyldy.
Häzirki döwürde halkara standartlaryna laýyk getiriljek täze uniwersitetiň döredilmegi üçin ilkinji nobatda ýokary bilim sistemasynda düýpli özgerişikleriň geçirilmeginiň zerurdygyny synçylar belleýärler.
Täzeçe pikirlenme we täzeçe garaýyş
Ýokary bilim boýunça ekspert, Gazagystanyň Menejment, ykdysadyýet we startegiki barlaglar uniwersitetiniň (KIMEP)
ozalky işgäri, ylymlaryň doktory Almaz Tolymbek ozalky sowet sistemasyna daýanýan ýokary bilim pudagyndaky problema iki taraplaýyn çemeleşmeli diýýär.
Tolymbek: “Ilkinji nobatda, bu pudaga täze adamlary çekmeli we täzeçe pikirlenýänler bilen resmileriň arasynda dialogy gurnamaga synanyşmaly. Bu ýerde dialogyň roly gaty möhüm bolup durýar. Ikinjiden, ýokary bilim pudagynda, şol sanda uniwersitetlerde, bilim ministrliginde we bölümlerinde işleýän adamlaryň özleriniň garaýyşlaryny üýtgetmegi zerur”.
Türkmenistanyň daşky dünýä bilen has ýakynlaşmagyna ýardam berjek täze uniwersitetiň üstünlikli ýola goýulmagy üçin täzeçe pikirlenmegiň we täze gatnaşyklary gazanmagyň möhüm bolup durýandygyny Tolymbek belleýär.
Sowet Soýuzy darganyndan soň dörän garaşsyz ýurtlaryň, şol sanda Merkezi Aziýa döwletleriniň ýokary okuw jaýlarynda geçirilýän reformalar halkara standartlaryna gabatlaşdyrylan bakalawr we magistr derejelerini hödürleýän uniwersitetleri döretmeklige gönükdirildi. Ýöne bu ugurda Türkmenistanyň öňünde edilmeli işleriň entek gaty köpdügi aýdylýar.
Erkin pikirli tejribe
Türkmenistan ýaly kommunistik režiminiň bilim sistemasyny başyndan geçiren Çehiýa Respublikasynyň uniwersitetlerinde indi birnäçe ýyl bäri halkara standartlary boýunça düzülen okuw programmalary hödürlenýär. Olaryň arasynda programmalary iňlis dilinde gurnalan ýokary okuw jaýlary hem bar.
Türkmenistan bilen Çehiýa Respublikasynyň taryhy deňeşdirilende bu iki döwletiň kommunistik režimde bolmagy olaryň häzirki ösüş ýagdaýyny deňeşdirmäge esas berýär.
Çehiýanyň Purkyne uniwersitetiniň
işgäri, ylymlaryň doktory Dana Sedlmaýerowa ýurt demokratik ösüş ýoluna düşen dessine bilim pudagynda düýpli reformalary geçirmäge ýoluň açylandygyny aýtdy.
Sedlmaýerowa: “Kommunistik režimi döwründe ähli mekdepler döwlet eýeçiligindäki edara bolup durýardy. Olar merkezleşdirilendi. Häzir ýagdaý düýbünden üýtgedi”.
Çehiýanyň uniwersitetlerinde okadylýan sapaklaryň indi erkin ýagdaýda alnyp barylýandygyny we studentlere erkin diskussiýa etmäge mümkinçilikleriň döredilýändigini aýdyp, häzirkizaman bilim pudagynda erkin pikire ýol açylmagynyň zerurdygyny Dana Sedlmaýerowa nygtady.
Türkmenistanda halkara standartlary boýunça täze uniwersitetiň döredilmegine pozitiw baha berýän synçylar bu ugurda uly tejribesi bolan daşary ýurtlaryň uniwersitetleri bilen hyzmatdaşlygy ýola goýmaklygyň zerurdygyny nygtaýarlar.


text:
Eýse, bu arzuw hasyl boldumy? Näme sebäpden adam hukuklary, söz we metbugat azatlygy indi gaýta öňküsiçe-de ýok? Muňa nähili düşünmeli?
Näme üçin garaşsyz Türkmenistanda adamyň gadyr-gymmaty gaçdy? Näme üçin halk ertirki güne ynamyny ýitirdi? Näme üçin goňşy goňşudan, dogan dogandan, adam adamdan bizar? Näme sebäpden graždan aktiwligi ösmeli adamlar gaýta biperwaý, hukuksyz mähellä öwrüldiler? Näme sebäpden ýüz müňlerçe adam ýurdy terk etdi?
Meger, bu garaşsyzlygyň Türkmenistanda iş ýüzünde gulçulygyň täze görnüşine öwrülendigi üçin bolsa gerek. SSSR döwründe diňe ykdysady hem syýasy taýdan kesekä garaşly bolan halk soňra has beter – ruhy gulçulyga düşdi. Sebäbi SSSR ýykylansoň, ozalky dikme Saparmyrat Nyýazowyň bet üýşmeleňi halkyň elinden onuň geljegini aldy. Nýyazowçylyk “bagty”
Prezident Nyýazow Azatlyk Radiosyna interwýu berýär, Aşgabat, 1992 ý.
S.Nyýazow ýurdy hakyky azatlyga çykaryp biljek şahsyýet däldi. Sebäbi onuň özi sowet döwründe goýberen gödek syýasy ýalňyşlarynyň, has dogrusy, milli dönükliginiň sadyk guludy. Elbetde, SSSR ýykylansoň, oňa öňki günälerini açyk boýun alyp, halkyň öňünde ýülünmäge, soňra-da ýurdy kanun esasynda dolandyrmaga gatnaşmaga mümkinçilik bardy, ýöne şahsy ýöwselligi hem beýleki ýaramaz gylyklary oňa dogry ýoldan ýöremäge päsgel berdi. Netijede ol tä ömrüniň soňuna çenli-de öz guran torundan sypyp bilmedi. Beýle adam nädip we näme üçin halka erkinlik bersin? Ýurdy demokratik kanunlara däl-de, eden-etdilige hem lepbeýçi ýaranjaňlaryň sülsadyna daýanyp dolandyrmagy – Nyýazowyň şahsyýetinden gelip çykan ýaramazlyk dälmi nä?
Garaşsyzlyk ýyllarynda türkmenleriň kolonial döwürdäki çäklije hukuklaryny-da ýitirmegi we bu günki gün hatda şol ujypsyzja erkinligiň agysyny aglamaga mejbur bolmagy nyýazowçylygyň türkmene beren ”bagty” dälmi nä? Türkmenistanda 1991-2006-njy ýyllar aralygynda bolup geçen wakalar asla sagdyn logika gabat gelenok, has dogrusy, oňa ters gelýär. Sebäbi bu döwürde ýurtda alnyp barlan syýasat diňe bir maksada – her edip-hesip edip, possuk barmaklary gymmatbaha ýüzükli masgarabazyň elinde bikanun häkimiýetiň saklanmagyny üpjün etmäge gönükdirilendi. Syýasat öňküligine galdy
Netijede geçen ýyllarda Türkmenistanyň paýtagtynyň daşky keşbi özgerse-de, hökümetiň syýasaty öňküligine galdy: türkmenler edil kolonial döwürdäki ýaly, hökümet näme etse, şoňa sessiz-üýnsüz kaýyl bolmaly. Türkmen halky hökümeti dolandyrmaga gatnaşdyrylanok. Baş kanun we ondaky demokratik maddalar diňe kagyz ýüzünde galýar. Adamlar öz agyzlarny diňe hökümdara minnetdarlyk bildirmek üçin açyp bilýärler, ýogsa olara dil ýarmak gadagan.
Sowet döwründe şeýle degişme bardy. Moskwanyň Merkezi telewideniýesinden baran habarçy buzluk ýurtdaky sugunbakar halkyň wekilinden: ”Sowet häkimiýeti size näme berdi?” diýip soraýar. Ata-baba gar ýassanyp-buz düşenip ýaşap ýören halkyň wekili oňa şeýle jogap berýär: ”Sowet häkimiýeti biziň duýgularymyzy baýlaşdyrdy.” – “Nädip?” diýip, habarçy içginsiredýär. Onda sugunbakar: ”Öň bizde diňe iki sany duýgy bardy – bir-ä sowugy duýýardyk, birem – açlygy. Indi bizde üçünji bir duýgy peýda boldy – ol çuňňur minnetdarlyk duýgusy!” diýip, jogap berýär.Türkmenleriň ykbaly
Türkmenleriňkem edil şol sugunbakarlaryňky ýaly boldy: garaşsyzlyk olaryň ne diline erk berdi, ne özüne, ne zehinine ýol açdy, ne-de gujuryna, ne şu gününe buýsanç, ne-de ertirine ynam döretdi, ne baý etdi, ne-de – beg. Gaýta olar öz ýurdunda kesekilere garaşly, mätäç bolup galdylar. Türkmen halky ýurt eýesi däl-de, hyzmatkär, sübsegär, gul, oňa öz döwletinde asla tomaşaçydan jogapkärli rol ynanylanok. Şol sebäpden hatda ýurtdan wagtlaýyn çykanlaryň-da, aýratynam ýaşlaryň soňra öz watanyna dolanyp baraslary gelenok.
Onda garaşsyzlyk türkmenlere näme berdi? Onuň ýeke-täk beren zady – edil sugunbakarlaryňky ýaly çuňňur minnetdarlyk duýgusy! Ozal diňe yssyny hem sowugy duýýan türkmenler indi her ädimde, her demde kimdir birine alkyş okap ýaşamaly. Ýöne, gussaly ýeri, olaryň hatda ”Biz kime we näme üçin ebedi minnetdar bolmaly?” diýip, sorag bermäge-de hukuklary ýok.Ak Welsapar Şwesiýada ýaşaýan türkmen ýazyjysy we syýasy analitik. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Liwiýadaky gozgalaňçylaryň aýtmagyna görä, olar ýurduň Tunis bilen serhedindäki barlag gözegçilik nokadyny ele geçiripdiler.
Pitneçeleriň lideri Şaban Abu Sittanyň aýtmagyna görä, Muammar Kaddafiniň goşunlary bilen üç günläp dowam eden söweşden soň, Wazin posty olaryň kontrollygyna geçipdir.
Şeýle-de, NATO Liwiýadaky parahat ilatyň arasyndaky ýitgileriň öňüni almak üçin, asuda ýaşaýjylary Kaddafiniň güýçlerinden uzak durmaga çagyrdy.
Şu gün irden Liwiýanyň döwlet telewideniýesi NATO-nyň Tripola eden hüjüminde ýedi adamyň ölendigini we 18 adamyň ýaralanandygyny habar beripdi.


text:
«Türkmenistan adam hukuklary meselesinde köp iş etmeli, ýöne bu mesele Fransiýanyň energiýa baý döwlet bilen ykdysady hyzmatdaşlygyndan aýratynlykda serediler» diýip, Parižiň hukuk ilçisi aýtdy.
Fransua Zimere, penşenbe hem anna günleri Türkmenistana eden saparynda, türmede saklanýan iki aktiwistiň ýanyna baryp görmäge rugsat edilmedi.
Zimere AFP habar gullugyna Türkmenistan adam hukuklary babatda öňki ýyllardaky heläkçilikli ýagdaýa garanda ilerleme etdi diýdi. Şeýle-de ol Türkmenistanda türmeler, söz azatlygy we beýleki meseleler boýunça hukuk bozulmalarynyň saklanyp galýandygyny sözüniň üstüne goşdy.
Ilçi Türkmen Helsinki toparynyň tussaglykda saklaýan iki aktiwistinden hem habar tutmakçydy, emma oňa olary görmäge rugsat berilmedi.
Zimere Türkmenistanyň daşary işler ministri bilen tussaglar Sapardurdy Hajyýew hem Annagurban Amangylyjow barada gürleşendigini aýtdy.
Bu iki aktiwist ýapyk sudda bikanun ok-ýarag saklamakda aýyplanyp, 7 ýyl azatlykdan mahrum edilipdi.
Amangylyjow Fransiýanyň dokumental film öndürýän Galaksi-Pres kompaniýasy üçin işläpdi.


text:
TÜRKMENISTANYŇ MILLI HEMRA ARAGATNAŞYK ULGAMY IŞ ÝAGDAÝYNA GEÇÝÄR
Ministrler Kabinetiniň 5-nji iýunda bolan mejlisinde Türkmenistanyň milli aragatnaşyk hemra ulgamynyň öz işine başlaýandygy barada habar berildi. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ilkinji türkmen hemrasynyň ulanylmagynyň aragatnaşyk hyzmatlarynyň dürli görnüşlerini hödürlemäge mümkinçilik berjekdigini belläp, degişli ýolbaşçylara aragatnaşyk ulgamynyň kuwwatyndan doly peýdalanylmagyny üpjün etmegi tabşyrdy.
Şu hepdäniň başynda Aşgabatda Türkmenistanyň milli hemra aragatnaşyk ulgamyny ulanmaga bermek dabarasy boldy. Bu çärä milli türkmen aragatnaşyk ulgamyny gurmagy amala aşyran “Thales Alenia Spaсe” fransuz kompaniýasynyň, bu taslama boýunça Türkmenistanyň hyzmatdaşy bolan “Spaсe Systems International-Monaсo S.A.M” kompaniýasynyň, şeýle hem Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrliginiň hem-de Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Milli kosmos agentliginiň ýolbaşçylary we wekilleri gatnaşdylar.
Mälim bolşy ýaly, “TürkmenÄlem 520E” hemrasy 28-nji aprelde (Aşgabat wagty bilen) ABŞ-nyň Florida ştatynyň Kanaweral burnundan uçuryldy. Bu hemra “Falсon 9 v1.1” raketa göterijisi tarapyndan älem giňişligine çykaryldy. 17-nji maýda hemra meýilnama boýunça geostasionar orbitasynyň gündogar uzaklygynyň 52 gradus orbita ornuna çykdy, şondan soňra hemra aragatnaşygynyň radio ýygylyk ulgamlarynyň iň soňky synaglary başlanyldy. Ähli synaglardan üstünlikli geçensoň, “TürkmenÄlem 520E” hemrasy potratçy “Thales Alenia Spaсe” fransuz kompaniýasy tarapyndan resmi ýagdaýda ulanmak üçin Türkmenistana berildi. Şeýlelikde, hemra aragatnaşyk ulgamyny mundan beýläk dolandyrmagy ýurdumyzyň hünärmenleri öz üstlerine aldylar we Türkmenistan milli aragatnaşyk hemrasy ulgamynyň doly derejeli eýesi boldy.
Döwlet Baştutanymyzyň Permany bilen 2011-nji ýylyň maý aýynda Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanynda Milli kosmos agentliginiň döredilmegi bu ulgamyň kemala gelmeginde ilkinji ädim boldy. Agentligiň üstüne Ýere golaý orbita gözegçilik etmek, hemra aragatnaşygyny ýola goýmak, älem giňişligi bilen baglanyşykly ylmy-barlaglary geçirmek, Türkmenistanyň çäginden emeli hemrany dolandyrmagy ýola goýmak wezipeleri ýüklenildi.
Häzirki wagtda Türkmenistanda elektroenergetika, nebitgaz çykaryjy, nebiti gaýtadan işleýän, himiýa we nebithimiýa pudaklarynyň, gurluşyk senagaty, ýeňil we azyk senagaty kärhanalaryndan we beýlekilerden ybarat bolan köp gatlakly ykdysadyýet kemala getirilýär. Ykdysadyýetiň ösdürilmegi bilen halk hojalygynyň pudaklarynyň düzümleriniň arasynda dürli görnüşli maglumatlaryň alşylmagynyň möçberleri artýar, edaralaryň arasyndaky umumy telearagatnaşyk düzüminiň geçirijilik ukybynyň giňeldilmek zerurlygy artýar, biri-birlerinden uzakda ýerleşýän ýerüsti aragatnaşyk ulgamlary bilen birleşdirilmedik çäkleriň arasynda dessin hem-de ýokary hilli maglumatlary bermegi üpjün etmek zerurlygy ýüze çykýar.
Milli ykdysadyýetiň mundan beýläk-de sazlaşykly ösüşini üpjün etmek maksady bilen hemra aragatnaşyk ulgamlaryny ornaşdyrmak zerurlygy ýüze çykdy. Ol kommunikasiýalaryň täze hyzmatlaryny hödürleýär.
Türkmenistanyň Prezidenti 2011-nji ýylyň noýabr aýynda “Milli emeli hemra ulgamyny döretmek hakyndaky” Karara gol çekdi, resminama laýyklykda, Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrligi “Thales Alenia Spaсe” fransuz kompaniýasy bilen Türkmenistanyň milli emeli hemrasyny gurmak we ony dolandyrmagyň ýerüsti ulgamyny döretmek, hemrany älem giňişligine çykarmak hem-de herekete girizmek barada şertnama baglaşdy.
Türkmenistanyň çäginden milli emeli aragatnaşyk hemrasyny dolandyrmak üçin Hemrany dolandyryş merkezi (HDM) guruldy.
Fransiýanyň Kann kosmos merkezinde hemrany gurmak bilen bir wagtda ýurdumyz üçin täze kosmos ulgamynda işlejek hünärmenleri taýýarlamak işleri hem alnyp baryldy, olar daşary ýurtlaryň kärhanalarynda hem-de degişli merkezlerinde okuwlary we türgenleşikleri geçdiler. Ýeterlik derejede bilimleri hem-de tejribeleri özleşdiren ýokary derejeli hünärmenler we operatorlar ýerüsti dolandyryş merkezlerinden älem giňişliginde hereket edýän hemra enjamynyň işine gözegçilik ederler. “Thales Alenia Spaсe” kompaniýasynyň işgärleriniň aýtmagyna görä, häzirki wagtda türkmen hünärmenleri — Milli kosmos agentliginiň işgärleri — Hemrany dolandyryş merkeziniň operatorlary hünär derejesi boýunça özlerini okadan fransuz hünärmenlerinden kem däldir.
Ilkinji türkmen aragatnaşyk hemrasyny “SpaсeХ” amerikan kompaniýasy älem giňişligine çykardy, bu kompaniýa “Falсon” raketa göterijilerini işläp taýýarlady we kosmos ulgamlarynyň operatory bolup durýar.
Hemrany orbitadaky ornuna çykarmak birnäçe tapgyrdan ybaratdyr. Başda “Falсon 9 v1.1” raketa göterijisi “TürkmenÄlem 520E” hemrasyny geogeçiriji orbita çykardy, ol süýndürilen elliptiki orbitadan ybarat bolup, onuň aşaky beýikligi 200 kilometre golaý, iň ýokary beýikligi — apogeý geostasionar orbitada — 36 müň kilometre golaý belentlikde ýerleşýär.
Geogeçiriji orbitadan öz orbital ornuna çenli kosmos enjamy özbaşdak ýokary galdy, bu hereket raketa göterijisiniň täsirini hem-de öz ýokary göteriji hereketlendirijisini ulanmak arkaly ýerine ýetirildi. Şunda ýerüsti dolandyryş merkezlerinden gözegçilik edilýän hemra zerur bolan hereketleri amala aşyrmagy dowam etdi we geogeçiriji orbitadan geostasionar orbita çenli öz hereketini ýerine ýetirdi. “TürkmenÄlem 520E” hemrasy zerur bolan ähli hereketleri aňrybaş derejede üstünlikli ýerine ýetirip, özüniň bellenen ornuna çykdy.
Häzirki wagtda milli aragatnaşyk hemra ulgamy doly güýjünde işleýär we ýurdumyzyň hünärmenleriniň öňünde bu taslamadan has doly peýdalanmk üçin onuň mümkinçiliklerini doly herekete girizmek wezipesi durýar. Şu maksatlar bilen Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Kararyna laýyklykda, “Türkmen hemrasy” ýapyk görnüşli paýdarlar jemgyýeti döredildi, ol hemra aragatnaşyk hyzmatlaryny hödürlemek boýunça işleri alyp barar.
Bu hemra işjeň aragatnaşyk ulgamlary — transponderleriň onlarçasyndan ybaratdyr. Olaryň bir bölegini Türkmenistan öz zerurlyklary üçin peýdalanar, galanlary bolsa “Spaсe Systems International-Monaсo S.A.M” kompaniýasyna uzakmöhletleýin kärendesine berler. Şeýle hem hemra üç antenna — gündogar, demirgazyk we MENA (Middle East & North Afrika — Orta Gündogar we Demirgazyk Afrika) bilen üpjün edilip, Ýewropanyň we Aziýanyň, şeýle hem Ýakyn Gündogar hem-de Demirgazyk Afrika ýurtlarynyň onlarçasyny örtmäge ukyplydyr.
Hemranyň ýokary geçirijilik mümkinçilikleri standart telewizion ýaýlymlarynyň, şeýle hem ýokary çözüjilik ukyply ýaýlymlaryň onlarçasyny görkezmäge we eşitdirmäge şert döredýär. Häzirki wagtda telewizion tranponderleriň sanynyň milli telewideniýämiziň zerurlyklaryndan artyk gelýändigini hasaba almak bilen, hemra ýaýlymlarynyň köp bölegini daşary ýurt teleýaýlymlaryny görkezmek üçin kärendesine berip bolar. “TürkmenÄlem” hemrasynyň giň çäkleri örtmäge ukyplylygy Türkmenistana Ýewropanyň we Aziýanyň ýaýlymlaryny üstaşyr geçiriji ýurt hökmünde çykyş etmäge mümkinçilik berer.
“TürkmenÄlem 520E” hemrasy Ku-ýygylykda ýaýlyma çykmaga mümkinçilik berer. Bu usul uly bolmadyk antennalar bilen ýaýlymy kabul etmäge mümkinçilik berýär we şonuň üçin hem hemra telewideniýesinde giňden ulanylýar.
Teleradiogepleşikleriň ulgamyny giňeltmekden başga-da, öz aragatnaşyk hemramyzyň bolmagy ýurdumyzda VSAT hemra aragatnaşyk tehnologiýasyny ornaşdyrmaga mümkinçilik berer. Häzirki wagtda bu ulgam dünýäde halk hojalygynyň ähli pudaklarynda diýen ýaly giňden peýdalanylýar. Biri-birinden müňlerçe kilometr uzaklykda ýerleşýän iki ýa-da ondan köpräk VSAT terminaly arkaly hemrany üstünden geçiriji enjam hökmünde peýdalanyp, olaryň arasynda maglumatlaryň uly möçberlerini geçirip bolýar.
Şunuň ýaly ulgamyň esasynda Internede girmek, telefon aragatnaşygy, çäk taýdan biri-birinden üzňelikde bolan peýdalanyjylary birikdirmek, aragatnaşyk ulgamlarynyň ätiýaçlyk möçberini kemala getirmek, dolandyryş merkezinden uzakda ýerleşýän we ýerüsti aragatnaşyk ulgamlary arkaly birleşdirilmedik senagat desgalarynyň işine gözegçiligi amala aşyrmak ýaly hyzmatlary hödürlenýän doly derejeli multiserwis ulgamlaryny gurnap bolar.
Wideoşekilli maslahatlary ýa-da hemra teleköprüleri tehnologiýalaryny peýdalanmak üçin uly mümkinçilik açylýar. Häzirki wagtda kommunikasiýa hyzmatlarynyň bu görnüşi dünýäde giňden peýdalanylýar, bu usul işleri tizleşdirmäge, wagtdan we adam serişdelerinden netijeli peýdalanmaga mümkinçilik berýär. Bu tehnologiýa, şeýle hem bilim we saglygy goraýyş ulgamlarynda hem işjeň ulanylýar.
Şeýlelikde, ýerli we Türkmenistanyň çäginde işleýän daşary ýurtly kompaniýalaryň 20-den gowragy häzirden degişli buýurmalary berip, täze türkmen hemra aragatnaşygynyň hyzmatlaryndan peýdalanmaga isleg bildirýändigini mälim etdi.
Şeýlelikde, ilkinji milli emeli hemrasy ägirt uly çäkleri öz tolkunlary bilen örtmek arkaly ýurdumyzda innowasiýa aragatnaşyk ulgamyny döretmek üçin möhüm şert bolar. Hemra aragatnaşygynyň häzirkizaman düzümi we täze tehnologiýalar we Türkmenistanda kosmos bilen baglanyşykly barlag işlerini geçirmegi ösdürmäge we kämilleşdirmäge, türkmen döwletiniň halkara abraýyny mundan beýläk-de ýokarlandyrmaga ýardam berer.


text:
Howpsuzlyk güýçler bilen olara garşy çykyş edýän protestçileriň arasynda şu gün ýene ýüze çykan çaknyşyklar Kairiň Tahrir meýdançasynyň golýyndaky köçelerde emele geldi.
Ýurduň wagtlaýyn lideri, harby feldmarşal Huseýin Tantawiniň geljekki ýylda prezidentlik saýlawlaryny geçirmek barada halka beren wadalary syýasy tolgunmalary köşeşdirmedi.
Tantawi prezidentlik saýlawlaryny ozalky plandan has ir geçirmegi teklip edip, başda 2013-nji ýyla planlaşdyrylan saýlawlaryň 2012-nji ýylyň ortalarynda geçiriljegini aýtdy.
Ýaragly güýçler bilen protestçileriň arasynda dowam edýän çaknyşyklar netijesinde ýurduň deňiz porty bolan Aleksandriýa şäherinde şu gün azyndan bir adam öldürildi, 28 adam ýaralandy.
Huseýin Tantawi
Müsuriň ozalky lideri Hosni Mubaregiň hökümetinde goranmak ministri wezipesini eýelän Tantawi, Hosni Mubarek döwlet başyndan çetleşdirilende, Ýaragly güýçleriň ýokary geňeşiniň başlygy hökmünde ýurduň baştutany wezipesini eýeledi we bu wezipani iş ýüzünde ýerine ýetirip gelýär. Ol şeýle-de goranmak ministri we Ýaragly güýçleriň baş serkerdesi wezipelerini hem öz elinde saklap gelýär.
Hepdäniň sişenbe güni telewideniýede eden çykyşynda Tantawi prezidentlik saýlawlarynyň indiki hepdede boljak parlament saýlawlaryndan soňky 7 aýyň dowamynda geçiriljegini wada berdi. Tantawi yaragly güýçleriň halky goramak wezipesine dolanyp gelmäge taýýardygyny hem habar berdi.
Emma Huseýn Tantawi howpsuzlyk güýçleriniň protestçilere garşy uly güýç ulanýandygyny ret etdi.
Tantawiniň beren wadalary hepdäniň sişenbe güni Tahrir meýdançasynda jemlenen 100 müňe golaý protestçileri köşeşdirmedi.
Köp protestçiler Tantawiniň sözlerine özleriniň ynanmaýandyklaryny we harby hökümetiň döwlet başyndan çekilmegini isleýändiklerini aýdýarlar.
Hosni Mubarek döwlet başyndan çetleşdirileli bäri Tantawiniň ýolbaşçylygyndaky harby geňeşe halk içinde bildirilýän nagilelikler gitdigiçe güýçlenýär. Tantawiniň hökümeti Mubaregiň rezimini dowam etdirmekde we pikir azatlygyna basyşlary dowam etdirmekde aýyplanýar.
Şu gün Tahrir meýdançasynda dowam edýän protestlere gatnaşanlaryň biri Muhammed el-Abd protestçileriň esasan ýokary bilimli we sowatly parahat adamlardygyny aýdýar we olaryň tertipsizliklere baş goşmaýandygyny belleýär. Muhammediň sözlerine görä, binalary howpsuzlyk güýçleriniň özleri oda berýärler we soň protestçileri günäleýärler.
Muhammet el-Abd protestçilere garşy ot saçýan serişdeleriň ulanylýanlygyny hem gürrüň berdi.
Kairde hereket edýän ynsan hukuklaryny goraýjylar geçen şenbeden bäri harbylaryň demonstrantlara garşy ulanan rehimsiz çäreleri netijesinde azyndan 35 adamyň heläk bolanlygyny habar berýärler. Hökümetiň resmi maglumatlarynda bolsa heläk bolanlaryň sany 28 adam diylip görkezilýär.


text:
Müňlerçe adamyň gatnaşmagynda geçirilýän roždestwo ýolkasyny yşyklandyrma dabarasynda bir telefon nomerine jaň edip, bomba partlatmagy ýüregine düwen 19 ýaşly Mohamed Osman Mohamud Birşlen Ştatlaryň Oregon ştatynda öten anna güni ele salyndy.
Birleşen Ştatlaryň Oregon ştatynyň Portland şäherinde tutulan Mohamud agentleriň elinden sypyp gaçmaga synanyşypdyr.
Mohamudy ýasama bomba bilen üpjün edenler Federal derňew býurosynyň (FBI) ýaşyryn agentleri we beýleki polisiýa işgärleri. Bu waka - terroristler bilen gatnaşykda diýlip güman edilýän bu ýaş ýigidiň şeýle aýylganç işleri amala aşyrmak niýetini synap görmek üçin edilen iş.
Federal derňew býurosynyň Oregon ştatyndaky ýokary derejeli işgäri Artur Balizan: “Bu bir gaty çynlakaý howpdy. Biziň derňewlerimiz Mohamudyň bular ýaly işlerden gaýtmajakdygyny görkezdi” diýýär.
Resmileriň aýtmagyna görä, bu ýasama bombanyň we onuň bilen baglanyşykly beýleki işleriň hiç bir ýagdaýda jemgyýetçilige abandyran howpy bolmandyr.
2009-njy ýylda Päkistanda terrorizmde güman edilýän bir adam bilen gatnaşykdadygy ýüze çykansoň, häkimiýetler Mohamudy aňtap gezipdirler.
Sud dokumentlerinde bellenilmegine görä, bu adam Mohamuda daşary ýurtda bolýan bir hyzmatdaşy bilen habarlaşmagy üçin at hem-de e-mail adres beripdir. Ýöne Mohamud ol adam bilen habarlaşyp bilmändir.
Iýun aýynda Federal derňew býurosynyň bir ýaşyryn agenti özüniň bu päkistanlynyň ýoldaşydygyny aýdyp, Mohamuda e-mail adresini iberipdir. Olar iýul aýynda Oregonda duşuşypdyrlar.
Mohamud Federal derňew býurosynyň işgärlerine özüniň 15 ýaşyndan bäri jihad hakda oýlanyp gelýändigini aýdypyr.
Duşuşykdan bir aý soň Mohamud bu ýaşyryn agente özüniň bomba partlatmak üçin Portlandda geçirilýän roždestwo ýolkasyny yşyklandyrma dabarasyny göz öňünde tutandygyny mälim edipdir.
Sud dokumentlerinde aýdylmayna görä, bu işden el üzmegi üçin mümkinçilikler barka hem Mohamud öz niýetinden dänmän, gaýtam 2001-njy ýylyň 11 sentýabrynda Nýu Ýorkda bolan terror hüjümini taryplapdyr.
Resmileriň aýtmagyna görä, Mohamud bombany partladansoň Birleşen Ştatlardan gaçyp çykmagy planlaşdyrypdyr.
Mogadişuda doglup, amerikan raýatlygyna kabul edilen Mohamed Osman Mohamud duşenbe güni sudda peýda bolar diýlip garaşylýar.
Köpçülikleýin gyryş ýaraglaryny ulanmaga synanyşynlykada günäli tapylan ýagdaýynda, oňa garaşýan iň ýokary jeza ömürlik türme tussaglygy we 250 müň dollar jerime bolar.
Oregonyň prokurory Duaýt Holteniň garaýşyça, Mohamudyň bu aýylganç niýeti hatda Oregonda-da amerikan raýatlaryny öldürmäge kararly adamlaryň bardygyny görkezýär.


text:
Türkmenistanyň raýatlarynyň ýurda girip çykmagy ugrunda ýüzbe-ýüz bolýan dürli kynçylyklary barada Dünýä Türkmenleri gepleşiginde yzygiderli gürrüň edilýär.
Bu gezek, ýagdaýa daşary ýurtlularyň nukdaýnazaryndan syn edip, "eýsem olar Türkmenistana girip çykanda nähili tejribeleri başdan geçirýär?" diýen soragy ele almakçy.
Hemmeleri bilýän maglumatlary, başdan geçiren tejribeleri, gören-eşidenleri bilen bu temadaky gepleşige gatnaşmaga we öz pikirdir-garaýyşlary babatda hem teswir galdyrmaga çagyrýarys.
Habarlaşmak üçin biziň elektron hat salgymyz: hat@azatradio.org


text:
Anna güni BMG-niň Baş sekretary Ban Ki Mun Siriýada bir ýyl bäri dowam edip gelýän gandöküşikligiň soňuna çykmak üçin BMG-niň parahatçylyk planynyň Siriýada ýerine ýetirilmeýändigini aýtdy.
Ol Siriýanyň şäherlerinde agyr ýaraglaryň häzire çenli ulanylýandygy baradaky maglumatlar boýunça çuňňur alada bildirýändigini mälim etdi.
Bu beýanatyň öňýany, penşenbe güni Siriýanyň Hama şäherinde ýüz beren partlamada köp adam öldi.
Şol bir wagtyň özünde, Arap Ligasynyň başlygy Nabil Elaraby Siriýa gyssagly BMG-niň synçylaryny ibermeklige çagyryş etdi.


text:
Şahyr Saparmyrat Öwezberdiniň ýagty ýadygärligine...
Saparmyrat Öwezberdi türkmen edebiýatynda lirik şahyr hökmünde tanalýardy. Sebäbi ol öz goşgularynda pelsepä, pikire däl-de, eýse duýga agram berýärdi. Onuñ sözlerine köpsanly aýdymlaryñ döredilmegi-de, meger, hut şol sebäpli bolsa gerek. Döredijilikde filosofiki oýlanmalara däl-de, eýse söýgi duýgularyna, aşyklyk ahwalatyna ýykgyn edýän şahyr bu meselede hatda öz döwürdeşleri, ýaşytdaşlary we döredijiligik taýdan özüne iñ golaý durýan tanymal şahyrlar Italmaz Nurydyr Ýylgaý Durdydan hem ep-esli tapawutlanýardy. Olardan tapan pelsepeli setirleriñi Saparmyrat Öwezberdiden gözlemegiñ-de geregi ýokdy, sebäbi bu gözleg netijesizdi. Oña derek bu şahyrdan inçe duýgularyñ waspyny gözlemelidi…
Biz çyksak meýdana, uzasa keşler,
Keşlerde ellerim saçyñy çöşlär…
- diýen ýaly setirler S.Öwezberdiniñ döredijilik ýüzini görkezýän setirlerdi. Uzak ýyllaryñ dowamynda döredijilik älemi S.Öwezberdi üçin diñe yşk mülki bolup hyzmat etdi. Poeziýada başga ýörelgeleriñ bardygyna ol asla üns bermeýän ýalydy. Onuñ döredijiliginde örän seýrek duşýan sosial äheñli setirler diñe tötänlik hökmünde görülýärdi. Onuñ yşky-lirikadan asla daşlaşasy gelenokdy, mekany şol mülkdi. Şol sebäpden hem edebiýatda sosial äheñleriñ, filosofiki oýlanmalaryñ aýratyn güýçlenen döwri bolan geçen asyryñ 70-80-nji ýyllarynda bu şahyryñ goşgulary diñe aýdyma öwrülende, has belent ýañlanyp, köpçüligiñ ünsüni çekip bilýärdi.
Men S.Öwezberdiniñ bu ýoly ýörite saýlap alanlygyna asla şübhelenemok. Sebäbi ol hyrawa ýetişen däl-de, professional şahyrdy, onuñ edebiýat ugrundan ýokary bilimi bardy. Ol 1958-62 ýyllar aralygynda Moskwanyñ M.Gorkiý adyndaky Edebiýat institutynda okapdy. Diýmek, şahyr ilkibaşdan poeziýanyñ özüne ýaramly ugruny saýlap alan bolmaly.
Men S.Öwezberdi bilen 1978-nji ýylda Moskwada tanyşdym. Şonda türkmen şahyrlarynyñ uly topary: Kerim Gurbannepes, Italmaz Nury, Ýylgaý Durdy, Akjemal Omar, Annaberdi Agabaý, Atamyrat Atabaý we beýlekiler rus okyjylarynyñ öñünde çykyş etmäge geldiler. Olaryñ arasynda S.Öwezberdi hem bardy. Ol wagt men M.Lomonosow adyndaky Moskwa Döwlet Uniwersitetiniñ jurnalistika fakultetinde okaýardym. Türkmenistandan gelen atly şahyrlar bilen birlikde maña-da ýaş şahyr hökmünde gatnaşmak miýesser etdi. Şonda men ozal diñe goşgulary boýunça tanaýan şahyrlarym bilen tas bir hepdeläp dürli duşuşyklara gatnaşdym, ençeme gezek öz okamaklarynda olaryñ goşgularyny diñledim. Bu örän gyzyklydy. Türkmen şahyrlary Orsýetde türkmen pagtasynyñ işlenilýän fabriklerinde bolup, rus işçileriniñ öñünde öz goşgulary bilen birnäçe günläp çykyş etdiler.
S.Öwezberdi bilen tanyşlyk şol döwürden başlandy. Ol käte gabat gelende, öz döredijiligi hem Litwa şahyrlary bilen gatnaşygy hakda gürrüñ bererdi. Bir gezek geçen asyryñ 80-nji ýyllarynyñ ortalarynda köçede gabat gelemizde, ol maña elindäki jurnaly görkezdi: ”Men düýn Litwadan geldim, ol ýerdäki şahyr dostlaryma türkmen gawunyny äkitdim. Ine, gör, bu suratda şol gawuny öz galamdaşyma sowgat berýän pursatym!” Jurnalyñ sahypasynda S.Öwezberdi bilen onuñ dostunyñ bilelikdäki suraty, ol suratda litwa şahyry ullakan sary ”waharman” gawunyny göterip ýylgyryp dur… S.Öwezberdä duşsañ, köplenç Litwadan hem litwa poeziýasyndan gürrüñ bererdi.
1990-njy ýylda meniñ sözlerime ”Bir söýginiñ taryhy” diýen ilkinji aýdym döredilende, onuñ resmi suratda kabul edilendigini men S.Öwezberdiden eşitdim. Ol türkmen kompozitorlarynyñ döreden aýdymlaryny resmi suratda kabul edýän juriniñ agzasy eken. Kompozitor Kerimberdi Garawyñ meniñ sözlerime döreden aýdymyny juri kabul edipdir. Edil şol günem biz günortanlar Aşgabadyñ ortasynda, Puşkin drama teatrynyñ öñünde tötänden gabat geldik. Şonda ol: ”Biz ýap-ýañyja seniñ sözleriñe döredilen aýdymy kabul etdik. Gutlaýan!” diýip, ol täzeligi buşlady.
Aşgabatda biz şahyr S.Öwezberdi bilen Ýazyjylar guramasynyñ ýygnaklarynda, dürli edebi çärelerde duşuşardyk. Emma örän tapawutly döwürlere we edebi ýörelgelere degişli bolanlygymyz üçin döredijlik taýdan birek-birege uzak ýyllaryñ dowamynda ýat adamlar bolup galdyk. Hamana, biziñ aramyzda göze görünmeýän diwar bar ýalydy. Emma bu diwar ahyrsoñy ýykyldy. S.Öwezberdi birnäçe ýyla çeken syýasy yzarlamalar, ýanamalar zerarly 2004-nji ýylda Türkmenistany terk edip, Günbatara gelensoñ, biziñ aramyzdaky adamçylyk hem edebi gatnaşyklar ýygjamlaşdy. Şondan soñ biz birek-biregi has gowy tanamaga mümkinçilik aldyk. Dogrusy, Günbatara gelensoñ onuñ döredijiliginde-de örän ullakan üýtgeşmeler bolup geçdi. Şahyryñ goşgularynda sosial äheñler göz-görtele güýçlendi.
Saparmyrat Öwezberdi ömrüniñ soñky ýyllaryny ABŞ-yñ paýtagty Waşingtonda geçirdi. Ýurtdan aýraçylyk şahyra añsat düşmedi, ol Amerikadaky durmuşyndan razy bolsa-da, Türkmenistana dolanyp barmak höwesindedi. Arman, zalym ajal şahyryñ dogduk topraga dolanmak hakdaky arzuwyna böwet boldy.
Saparmyrat Öwezberdi köp işleýän şahyrdy. Onuñ türkmen dilinde ondan gowrak goşgular ýygyndysy çap edildi. Olardan ”Ukusyz gijeler” (”Türkmenistan” neşirýaty, 1968 ý.), ”Dokuz aýdym” (”Türkmenistan” neşirýaty, 1970 ý.), ”Gül ýüzlim” (”Türkmenistan” neşirýaty, 1973 ý.), ”Mydarym” (”Türkmenistan” neşirýaty, 1973), ”Bary seniñki” (”Türkmenistan” neşirýaty, 1978 ý.), ”Mähribanym” (”Türkmenistan” neşirýaty, 1985 ý.), ”Bahar oýlanmalary” (”Magaryf” neşirýaty, 1985 ý.) we beýleki kitaplary agzasa bolar.
Şahyryñ goşgulary litwa, eston, german, ukrain, türk, ispan, belarus we käbir beýleki daşary yurt dillerine terjime edildi. Litwa şahyrlarynyñ döredijiligi bilen türkmen okyjylaryny ýakyndan tanyşdyrmakda S.Öwezberdi köp iş bitirdi. Beýik litwa şahyry Eduardas Mieželaitisiñ, Justinas Marcinkevičiusyñ, Jonas Graičiūnasyñ we beýlekileriñ goşgulary S.Öwezberdiniñ zähmeti bilen türkmen okyjylaryna elýeterli boldy. Mundan başga-da ol ençeme sowet we klassyk şahyrlaryñ goşgularyny türkmençä geçirdi. Olaryñ arasynda Resul Gamzatow, Kaýsyn Kulyýew, Lesýa Ukrainka, Taras Şewçenko ýaly meşhur şahyrlar bar. S.Öwezberdiniñ terjimeleri özüniñ şahyranalygy bilen türkmen okyjylarynyñ göwnüni awlamagy başardy.
Şahyryñ sözlerine Nury Halmämmet, Aman Agajyk, Çary Abdylla ýaly belli kompozitorlar ençeme aýdymlary döretdiler, ol aýdymlar uzak ýyllaryñ dowamynda türkmen radiosynda we telewideniýesinde yzygiderli ýañlandy hem diñleýjileriñ söýgüsini gazanyp bildi. Emma garaşsyzlyk döwründe köpsanly beýleki türkmen ýazyjy-şahyrlarynyñky ýaly, S.Öwezberdiniñ döredijiligi hem öz ilinde doly gadagan edildi. Ýogsa, entek Türkmenistanda ýaşaýarka şahyr ýurtdaky neostalinistik rejim bilen arany bozmazlyga çalyşypdy.
Geçen asyryñ 90-njy ýyllarynyñ başlarynda Saparmyrat Öwezberdiniñ birdenkä Amerikanyñ “Azatlyk” radiosy bilen hyzmatdaşlyga girişmegi köpler üçin garaşylmadyk waka boldy. Sebäbi şol dowre çenli onuñ resmi syýasat bilen garşylaşan ýeri ýokdy. Emma bu işe başlansoñ, dürli gysyşlara garamazdan, öz saýlan ýolundan dänmedi. Onuñ yurt içinden taýýarlaýan yzygiderli çykyşlary, reportajlary başistik häkimiýetleri gitdigiçe beter ynjalykdan gaçyrdy. Onsoñ şahyra kän gezek haýbat atylyp, ol urlup-ýenjildi, oña ruhy sütem edildi.
Şaparmyrat Öwezberdi agyr derde uçrap, soñky üç ýylda onuñ azaryny çekse-de, galamyny taşlamady, ol tä iñ soñky günlere çenli işläp, döredip gitdi. Men ondan iñ soñky haty şu ýylyñ 10-njy iýunynda aldym, şondan bary-ýogy dokuz gün geçensoñ, onuñ ömür tanapynyñ üzülendigi hakdaky ajyr habar gelip ýetdi.
Ýat ilde dünýäden öten şahyr S.Öwezberdiniñ jesediniñ dogduk toprakda jaýlanmagyna häzirlikçe umyt bolmasa-da, geljekde bu zerur iş hökman ediler. Munuñ başgaça bolmagy mümkin däl. Şahyr aýraçylykda döreden goşgularynyñ birinde öz iliniñ ýagdaýyny añladyp, “Baldagy döwülen bagym solupdyr” diýip ýazypdy, şol bagyñ baldaklarynyñ seýiklenen güni şahyryñ goşgulary-da, onuñ alys ýurtda galan jesedi-de öz iline hökman dolanyp barar.
Ak Welsapar, ýazyjy
2009-06-22


text:
Ukrainanyň prezidentlige kandidaty we ozalky premýer-ministr Ýuliýa Timoşenko işden çetleşdirilen prezident Wiktor Ýanukowiçiň Ukrainanyň her bir regionynyň durumy barada referendum geçirmek gerek diýen beýanatyny ret etdi.
Timoşenko anna güni eger bu beýanat hakykatdanam Ýanukowiç tarapyndan edilen bolsa, bu onuň «Ukraina we ukrain halkyna garşy söweşiň bir guralyna öwrülendigine» subutnama diýdi.
Timoşenko Ýanukowiçiň separatizme, Ukraina goşun ýerleşdirilmegine, kanuny hökümeti agdarmaga çagyrmagy we beýleki kanun bozmalary üçin jenaýat jogapkärçiligine çekilmelidigini aýtdy.
Ýanukowiçiň beýanatynda referenduma çagyrylýardy hem-de Ukrainanyň häzirki häkimiýetleriniň kanuny däldigi, ýurtdaky ýagdaýyň bolsa «anarhiýa» barabardygy aýdylýardy.


text:
Düýn Braziliýanyň yzysure Argentinanyň Daşary işler ministrligi hem Palestin döwletiniň özbaşdaklygyny resmi ýagdaýda ykrar edýändigini mälim etdi.
Argentinanyň Daşary işler ministrliginiň bu baradaky beýanatynda Ysraýylyň 1967-nji ýylda Gaza sektoryny we Iordan derýasynyň günbatar kenaryny basyp almazyndan öň Palestina degişli territoriýalaryň kanunydygyny ykrar edýändigi aýdylýar.
Braziliýa şeýle ädimini geçen hepdäniň anna güni yglan edipdi.
Ysraýyl bu iki karary “gynandyryjy” diýip atlandyrdy we “palestin territoriýasynda garaşsyz döwlet diňe Ysraýyl bilen ýaraşyk gepleşikleriniň netijesinde döräp biler” diýip nygtady.
Diplomatik çeşmeleriň maglumatyna görä Latyn Amerikada ýene iki ýurt - Urugwaý bilen Paragwaý hem Palestin döwletiniň garaşsyzlygyny ykrar etmäge taýýar.


text:
Aşgabat, 25.02.2015. “Türkmenportal”.
Şu gün paýtagtymyzyň Sergi köşgünde Eýran Yslam Respublikasynyň X ýöriteleşdirilen sergisi öz işine başlady. Türkmenistanyň Söwda-senagat edarasy bilen Eýranyň “Pars Pegah Tejarat” sergi kompaniýasynyň bilelikde guran bu sergi forumyna eýran kompaniýalarynyň 120-siniň wekilleri gatnaşdylar.
Sergide awtomobil gurluşygy, gurluşyk senagaty, nebitgaz we elektroenergetika pudaklary, ýol-ulag pudagy, suw we oba hojalygy üçin enjamlaryň we tehnikalaryň, alýuminden we plastikden metal gurnamalaryň, bezeg we timarlaýyş gurluşyk materiallarynyň, tehnologik materiallardan we senagat dokmasyndan dürli örtükleriň nusgalary we maketleri, hasaba alyş we paýlaýyş ulgamlaryň çylşyrymly abzallary giňden görkezildi. Her hili süýjülikler, kakadylan önümler, hoşboý ysly tagamlar, süýji-köke önümleri we konserwirlenen gök önümleriň dürli reňkli gaplary, şeýle hem dürli şireler, içgiler we gök çaýlar sergä gatnaşanlaryň ünsüni özüne çekdi.
Diwarlyklarda ýerleşdirilen gadymy eýran el halylary, owadan gap-gaçlar, sowgatlyklar we beýlekiler hem sergä özboluşly öwüşgin çaýdy. Olar eýran halkynyň gadymy medeniýetiniň baý taryhynyň we sungatynyň esasyny düzýär.
Ykdysady sergä gelýänler üç günüň dowamynda täze tehnologiýalary we işleri görkezýän bu köpugurly sergi bilen has ýakyndan tanyşmaga, özara bähbitleriň esasynda geljekki meýilnamalary we işewür başlangyçlary kesgitlemäge mümkinçilik alarlar.
Ertir türkmen-eýran işewürler maslahaty geçiriler, onuň barşynda iki ýurduň işewür toparlarynyň wekilleri ösüşiň milli meýilnamalaryny we sebit hyzmatdaşlygyny nazara almak bilen, geljekki söwda-ykdysady gatnaşyklarynyň meselelerini, onuň has bähbitli ugurlaryny ara alyp maslahatlaşarlar.


text:
ABŞ-nyň we Orsýetiň goranmak ministrleri Waşingtonda gepleşik geçirdiler hem özara düşünişmek memorandumyna gol çekdiler.
Robert Geýts hem Anatoliý Serdýukow Pentagonda duşuşdylar. Olar hususan goranmak meselelerinde bilelikdäki işçi toparyny döretmegi ylalaşdylar.
Şeýle komissiýany döretmek 2009-njy ýylyň iýulynda Obama hem Medwedew arasynda bolan gepleşiklerde öňe sürlüpdi.
Şertnama barada Orsýetiň goranmak ministri şeýle diýdi: “Soňky döwürde ABŞ-Nyň we Orsýetiň armiýasynda bolup geçýän özgerişler örän uly hem ynjyk diýmekçi bolýaryn. Ýöne täze döwrebap goşuny döretmek iňňän möhüm, onda-da 21-nji asyryň goşunyny. Biz öňde durýan meseleleri takyk hem düýpli maslahatlaşdyk”.
Şol işçi toparyň çäginde bu iki ministr ýylda azyndan bir gezek duşuşarlar. Bu Orsýetiň goranmak ministriniň soňky 5 ýylda ilkinji gezek Pentagona sapary boldy.


text:
Düýn Gyrgyzystanyň ozalky prezidenti Kurmanbek Bakyýewiň we onuň birnäçe egindeşleriniň işi boýunça planlaşdyrylan sud diňlenişigi geljek hepdäniň duşenbe gününe çenli yza süýşürildi.
Sud jogapkärçiligine çekilen bu adamlardan birnäçesi, şol sanda, Kurmanbek Bakyýew we onuň agasy Janyş Bakyýew heniz tussag edilmedik.
Düýn aýyplanýanlardan birnäçesiniň aklawçylary özleriniň howpsuzlygyna doly kepil geçilýänçä sud diňlenişigine gatnaşyp bilmejekdiklerini mälim etdiler.
Bu iş boýunça sud prosesiniň şu hepdäniň çarşenbe güni açylandygyna garamazdan, ejir çekenleriň dogan-garyndaşlarynyň aýyplanýanlara we olaryň aklawçylaryna garşy hüjüm etmek haýbatyny atmaklary sebäpli sud prosesi wagtlaýynça togtadyldy.


text:
1997-nji ýylyň 27-nji iýuny Täjigistanyň 25 ýyla golaý bolan garaşsyzlyk taryhynda dabaraly günleriň biri bolup durýar.
Şol gün täjik prezidenti Emomali Rahmon bilen Birleşen tajik oppozisiýasynyň başlygy Said Abdullo Nuri Moskwada milli parahatçylyk ylalaşygyna gol çekdi. Şeýlelikde, Täjigistanda indi çak edilişine görä, ýüz müň çemesi adamynyň başyna ýeten graždanlyk urşunyň soňuna çykyldy.
Birleşen täjik oppozisiýasynyň özenini emele getirýän "Täjigistanyň yslamçy täzeden döreýiş" partiýasydy (HNIT, Ҳизби Наҳзати Исломии Тоҷикистон). Parahatçylyga gol çekileninden üç gün soňra prezident Rahmonyň Saud Arabystanyna Mekgä zyýarata gitmegi bilen Täjigistanda parahatçylyk döwri gowulyk bilen başlanaýjak ýalydy.
Ýöne üstümizdäki ýyl Milli ýaraşyk güni mynasybetli geçirilen dabaralara diňe graždanlyk urşunda hökümetiň tarapynda bolanlar gatnaşdylar. Olaryň ýaraşyk baglaşan partnýorlery, ýagny HNIT ýene gadagan edildi.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugy 23-nji iýunda 35 ýaşly bir adamynyň HNIT-iň idealaryny wagyz edendigi üçin bäş ýyl türme tussaglygyna höküm edilendigini habar berdi.
Täjigistanda indi 19 ýyl bäri dowam edip gelýän parahatçylyk döwründe HNIT 18 ýyla golaý hökümetiň bir bölegi bolup durýardy. Parahatçylyk ylalaşygynda Birleşen täjik oppozisiýasynyň paýyna düşen hökümet orunlarynyň 30 prosenti boldy. Orunlaryň aglabasy hem Birleşen täjik oppozisiýasynyň arasynda söweşiň uly bölegini alyp baran HNIT-e berildi. Wagtyň geçmegi bilen orunlaryň sany ýylba-ýyl azalyp, HNIT 2015-nji ýylyň martynda özüniň parlamentdäki iň soňky iki orunyny-da ýitirdi.
Yslamçy partiýa HNIT takmynan 18 ýyllap hökümetiň bir bölegi bolup, özüniň ýaraşyk geleşigine ygrarlydygyny ençeme gezek görkezdi. Uruş tamamlansa-da, söweşler bolman durmady. Muňa jogapkär hem käwagt oppozisiýanyň öňki agzalary bolsa, käwagt hökümetiň öňki ýaranlary boldy. Ýöne HNIT hemişe hökümetiň tarapynda durdy.
HNIT yslama degişli dürli temalar boýunça ynamdarlyk bilen pikir berip bilýärdi. Bu bolsa yslamçy ekstremistik garaýyşly topar bilen bolan jedellerde aşa peýdaly bolup çykdy. Ozal ýaragly yslamçy oppozisiýa bolan HNIT hökümet bilen ylalaşyga gelipdi.
HNIT-iň ýurdy dolandyrmaga gatnaşmagy dünýewi hökümet bilen yslamçy oppozisiýanyň arasynda hyzmatdaşlygyň mümkindigine mysal bolup durýardy. HNIT-iň hökümetde bolmagy täjik halkyna aýylganç döwrüň "ötendigini" ýatladýardy. Yslamçy partiýa bilen prezident Rahmonyň hökümetiniň hyzmatdaşlyga ukyplylygy “Täjigistanyň graždanlyk urşy boş ýere çekilen ýitgi boldy” diýen pikiri güýçlendirdi.
Ýöne sanlyja ýyldan soňra yslamçy partiýanyň agzalaryna ezýet-azar berlip başlandy. Käbirleri urlup-ýenjildi, birnäçesi hem öldürildi. Döwlet mediasy onuň agzalarynyň, aýratyn-da partiýanyň ýolbaşçylarynyň "nädogry hereketleri" hakda habar berip başldy. Partiýanyň başlygy Muhiddin Kabiri basym özüniň käbir jenaýat işlerinde aýyplanjakdygyny duýup, ýurtdan gaçyp gitdi.
2015-nji ýylda HNIT parlamentdäki soňkuja iki ornuny-da ýetireninden köp wagt geçmänkä, täjik häkimiýetleri ýurduň ikinji uly partiýasynyň il arasynda köp halanmaýandygy, onuň ýurdyň köp ýerlerindäki bölümleri ýapylmalydygy baradaky pikirleri ileri sürüp başladylar.
Şu zatlara esaslanyp, awgust aýynda ýurduň Adalat ministrligi partiýanyň işjeňligini togtatmagy boýunça buýruk çykardy. Sentýabr aýynyň aýagynda hem Ýokary kazyýetiň HNIT ekstremistik topar diýip höküm çyramgy bilen partiýa gadagan edildi.
Üstümzidäki ýylyň iýun aýynyň başynda partiýanyň 14 sany ýolbaşçy agzasyna şübheli günäler bildirilip, olara iş kesildi. Käbirlerine uzak möhletli türme tussaglygy berildi. Partiýanyň başlygynyň orunbasarlary Mahmadali Haýyt bilen Saidumar Husaini hem Tajigistanyň goranmak ministriniň orunbasarynyň döwleti agdarmak baradaky synanyşyklarynda eli bar diýlip, ömürlik türme tussaglygyna höküm edildi.
Täjigistan garyp ýurt, ol Orta Aziýa ýurtlarynyň iň garyby. Ýurduň işe ýarawly ilatynyň azyndan 25 prosenti daşary ýurtlarda, esasan hem Orsýetde işleýär.
Häkimiýetler Täjigistanyň 18 ýyllap Orta Aziýada hasaba alnan ýeke-täk yslamçy partiýaly ýurt bolandygyny aýdyp bilýärdiler. Ýöne indi beýle däl.
Üstümizdäki ýyl Täjik häkimiýetleri Milli ýaraşyk gününi ýeke özleri bellediler. Beýleki tarapdan, bu dabaralara gatnaşan bolmady.
Prezident Rahmon bu baýramçylygy Täjigistanyň iň garyp regiony bolan Daglyk-Badahşanda belledi. Bu ýerde pamirli ilat tarapyndan gurlan ýerli topar "La'li Badahşan" graždanlyk urşunda Birleşen täjik oppzisiýasynyň düzüminde durýardy.
Rahmon 26-nji iýunda Daglyk-Badahşan ilatyna hökümetiň eden sowgadyny - uzynlygy 8 metr, ini 4 metr bolan täjik baýdagy üçin 30 metrlik baýdak sütünini - berdi.
Prezidentiň metbugat gullugynyň aýtmagyna görä, bu proýekte 300 müň somoni (38 müň dollardan az-kem ýokary) pul çykdyjy edilipdir. Bu pul regionda has zerur işlere harçlarnyp-da bilerdi.
Milli ýaraşyk gününiň bu ýylky dabaralary hökümetiň 19 ýyl mundan ozal ýeňiş gazanyp bilmedik urşunda ýeňiş gazanandygyny görkezýär. Ýöne täjik häkimiýetleri özleriniň häzirki ýollaryny dowam etdirseler, ýurtda bulagaýlyk turup, munuň bellenen iň soňky Milli ýaraşyk güni bolmagy mümkin.


text:
Liwiýa özüniň Birleşen Milletler Guramasyndaky wekili hökmünde Nikaraguanyň ozalky daşary işler ministri Migel De Eskotony belledi.
Prezident Daniel Orteganyň hökümetiniň aýtmagyna görä, Liwiýa hökümetiniň resmileri BMG-niň Nýu-Ýorkdaky baş edarasyna barmak üçin, Birleşen Ştatara giriş wizasyny alyp bilmejeklerinden howatyrlanyp, bu netijä gelipdirler.
Orteganyň metbugat wekili Rosario Murillonyň bellemegine görä, Migel De Eskota BMG-de Liwiýanyň adyndan çykyş etmäge “doly ygtyýar” berlipdir.
Liwiýanyň BMG-däkiy öňki wekili Mohammed Şalgham Muammar Kaddafini tankytlap, wezipesinden çekilipdi.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň milli ykdysadyýetimiziň ähli ulgamlarynda şu ýylyň üç aýynda ýerine ýetirilen işleriň netijelerine bagyşlanyp geçirilen mejlisiniň barşynda ýurdumyzyň Ýokary gözegçilik edarasynyň başlygy B. Atdaýew Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň düzümlerinde geçirilen barlag işleriniň netijeleri barada hasabat berdi. Hususan-da, şol ministrligiň garamagyndaky edaralarda bilim ulgamyny kämilleşdirmek, mugallymlaryň hünär derejesini ýokarlandyrmak, aýratyn-da, ýokary bilimli ýaş hünärmenleri işe ýerleşdirmek boýunça birnäçe kemçilikleriň bardygy aýdyldy.
Türkmenistanyň Prezidenti milli ykdysadyýetimiziň ähli ulgamlarynda alnyp barylýan işleriň halkara ülňülerine laýyk derejede guralmagy ugrunda degişli düzümleriň ýolbaşçylarynyň netijeli işlemekleriniň, öňde durýan wezipelere örän jogapkärçilikli çemeleşmeleriniň döwrüň möhüm talabydygyny belledi. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanyň Prezidenti bilim ministri Gülşat Sahyýewna Mämmedowany eýeleýän wezipesinden boşatdy.
Türkmenistanyň Prezidenti raýatlary işe ýerleşdirmek, ýaş hünärmenleri degişli düzümlere işe ibermek boýunça alnyp barylýan işler barada durup geçip, zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak ministri B. Şamyradowa ýurtda hünärmenleri işe ýerleşdirmek bilen baglanyşykly wezipeleri talabalaýyk ýerine ýetirmeýändigi üçin berk käýinç yglan etdi we ýol berlen kemçilikleri gysga wagtda düzetmek üçin möhüm çäreleri görmegi tabşyrdy.
Milletiň Liderimiz Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň rektory Pürli Nurmämmedowiç Agamyradowy wezipesinden boşadyp, ony Türkmenistanyň bilim ministri wezipesine bellemek baradaky resminamalara gol çekdi. Şu ýokary okuw mekdebiniň rektorynyň wezipesine Sülgün Jumageldiýewna Ataýewa bellenildi.


text:
Düýn Ýewropa Komissiýasy Türkiýäniň öz daşary sýyasatyny Ýewropa Bileleşigi bilen hyzmatdaşlyk esasynda alyp barmalydygyny aýdyp, bu barada Ankara duýduryş berdi.
Ýewropa Bileleşiginiň bu baradaky duýduryşy Türkiýäniň Eýran meselesinde ÝB we ABŞ bilen ylalaşman, beýanat bilen cykys etmeginiň yzýanyndaky günlere gabat geldi. Ýakynda Türkiýe Eýrana garşy BMG-niň girizen sanksiýasyna garşy çykyş edipdi.
Ýewropa Bileleşiginiň bu duýduryşy onuň Türkiýäniň Bileleşige agzalyk meselesi barada ýaýradan ýyllyk raportynyň çäginde mälim edildi.
ÝB-niň giňeldilmegi baradaky bölüminiň kommisary Brýusselde geçiren düýnki metbugat ýygnagynda Türkiýäniň etniki türkler bilen grekleriň arasynda bölünen Kipr adasy baradaky sýyasatynyň hem onuň ÝB-e agzalyk boýunça tagallalaryna ýaramaz täsirini ýetirýändigini aýtdy.


text:
Penşenbe güni Onmüňlerçe adam Norwegiýanyň Oslo şäherinde parahatçylyk we birlik barada aşa sagçy ekstremist Anders Breýwigiň ýygrenýän aýdymyny aýdyp, onuň eden jenaýatçylygyna protest bildirdiler.
Norwegiýanyň şäherlerinde “Älemgoşaryň çagalary” atly bu aýdymy aýdyp, ýörişe goşulan müňlerçe adam Breýwigiň immigrantlara garşy garaýyşlaryny ýazgardylar.
Geçen ýylda 77 adamy öldürenligi üçin sud edilýän Breýwik bu aýdyma marksistik beýni ýuwujy aýdym diýip baha beripdi. “Älemgoşaryň çagalary” diýen aýdym Pete Sigeriň “Älemgoşar ýaryşy” diýen amerikan halk aýdymynyň Norwegiýada ýerine ýetirilýän görnüşi bolup durýar.
Breýwik 2011-nji ýylyň 22-nji iýulynda Oslo şäheriniň hökümet binasynyň daşyndaky bomba partlamasyny we paýtagtyň golaýyndaky adada ýaşlaryň lagerindäki atyşyklary amala aşyrandygyny boýun alypdy.


text:
Ýekşenbe güni Şweýsariýanyň hökümeti Pakistanyň prezidenti Asif Ali Zardarä garşy korrupsiýada bildirilýän aýyplamalar boýunça gaýtadan derňew işlerini açmakçy däldigini mälim etdi.
Şweýsariýanyň mediasynyň maglumatynda bu barada gelnen karary Şweýsariýanyň prokuraturasynyň Pakistanyň hökümetine ýollandygy aýdylýar.
Geçen ýylyň noýabrynda Pakistanyň hökümeti prezident Zardarä döwlet fondlaryndan millionlarça dollar serişdäni öz aýalynyň adyna şweýsar banklarynda açylan hasaplara geçirendigi barada bildirilýän aýyplamalar boýunça derňew işleriniň gaýtadan ýola goýulmagy barada şweýsar häkimiýetlerine ýüz tutupdy.
Ýöne Şweýsariýanyň häkimiýetleri bu ýurduň kanunyna laýyklykda, jenaýat-derňew işleri üçin kanuny möhletiň bireýýäm tamamlanandygyny aýdýarlar. Asif Ali Zardarä garşy jenaýat-derňew işi 1990-njy ýyllarda ýola goýlupdy. Ýöne 2007-nji ýylda yglan edilen günä geçişlikde ol ýatyrylypdy.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň içeri işler ministrleri indiki iki ýylyň dowamynda 120 müň migranty bileleşigiň çäginde ýerleşdirmek planyny 22-nji sentýabrda makulladylar.
Emma ÝB-niň düzümindäki gapma-garşylyklar sebäpli, adatça ylalaşylyp gelinýän karar üçin ses berişlik geçirilmeli boldy.
Çehiýa Respublikasy, Wengriýa, Rumyniýa we Slowakiýa kwotalaryň kesgitlenmegine garşy ses berdiler. Finlýandiýa saklandy.
Ýewropa Ikinji Jahan Urşundan soňky döwürde migrantlaryň iň uly akymy bilen ýüzbe-ýüz bolýar. Şu ýylyň başyndan bäri Ýewropa Bileleşiginiň agza ýurtlaryna 500 müňden gowrak migrantyň barandygy, olaryň ençemesiniň Siriýadaky, Yrakdaky we Owganystandaky uruşlardan gaçyp çykandygy aýdylýar.


text:
Paýtagtyň walýuta alyş-çalyş nokatlarynda iki aýdan hem gowrak wagtdan soň ýene-de nobatlar döräp başlady. Geçen hepdäniň ahyrlarynda paýtagtyň Parahat mikroraýonyndaky bazaryndaky, "Owadan" hyzmat öýündäki we "Ors bazardaky" "Aşgabat" söwda merkezindäki walýuta alyş-çalyş nokatlarynda 15-20 adamly nobatlar döräp başlady.
ABŞ-nyň dollaryny satyn almak üçin nobata duran adamlaryň käbirleriniň aýtmaklaryna görä, häzirki walýuta ažiotažy, ýagny göçgüni türkmen manadynyň ABŞ-nyň dollaryna bolan kursunyň ýakyn wagtda ýene üýtgejekdigi baradaky gürrüňler bilen bagly.
Aýdylşyna görä, 1-nji fewraldan ABŞ-nyň bir dollarynyň bahasy 5 manat bolar. Il içinde 4 manat 20 teňňe boljakdygy baradaky gürrüňler hem ýok däl.
Mundan owal...
Ýatlap geçsek, geçen ýylyň oktýabr aýynda hem paýtagtyň walýuta alyş-çalyş nokatlarynda häzirkiden has köp adamly nobatlar döräpdi. Şol nobatlar hem dollaryň kursunyň ýokary galjakdygy baradaky gürrüňler bilen baglydy.
Häkimiýetleriň, manadyň ABŞ-nyň dollaryna bolan hereket edýän hümmetiniň üýtgewsiz, ozalkylygyna galýandygy baradaky habaryna garamazdan, edil täze ýyl gijesi ABŞ-nyň bir dollarynyň bahasy 3 manat 51 teňňe boldy. Mälim bolşy ýaly geçen ýyl her bir walýuta alyş-çalyş nokatlarynda dollaryň nyrhy 2.85 manatdy.
Geçen gezekki bolşy ýaly, manadyň dollara görä hümmetiniň gaçmagy bilen bagly il arasyndaky gürrüňleri degşli resmilere tassyklatmak ýa-da inkär etdirmek başartmady. Türkmen häkimiýetleri bu barada halka metbugat arkaly hem hiç hili maglumatdyr düşündiriş bermeýärler.
Häzir nobata duranlaryň ählisi paýtagtyň ýaşaýjylary. Sebäbi Türkmenistanyň Merkezi bankynyň geçen ýylyň 11-nji noýabrynda girizen düzgüni boýunça, paýtagtdaky walýuta alyş-çalyş nokatlarynda diňe paýtagtyň ýaşaýjylaryna walýuta satylýar. Şol düzgün boýunça welaýatlarda ýaşaýan türkmenistanlylar walýutany öz ýaşaýan ýerlerindäki alyş-çalyş nokatlaryndan satyn almaly.
Garaz, dollar satyn aljak bolýan adamlaryň propiskasyna ýa-da ýaşaýan ýerleriniň ýazgysyna seredilýär. Şol sebäpden walýuta satyn almaga barýan adamyň ýanynda pasporty hem bolmaly. Bir adam bir walýuta alyş-çalyş nokadynda günüň dowamynda diňe bir gezek walýuta satyn alyp bilýär.
Mundan başga-da her adama çalşyp berilýän walýutanyň möçberi hem kesgitlenen. Her kim müň dollar satyn alyp bilýär. Şol sebäpden walýuta alyş-çalyş nokatlaryna ýakynlaryny, garyndaşlaryny we tanyşlaryny alyp barýanlar hem az däl.
Welaýatlardan gelenleriň ýerli ýaşaýjylara pul töläp, dollar satyn aldyrdýandyklary hem aýdylýar. “Nobata durup berýän ýörite adamlaram bar. Olara, 10-15 manat töleseň, dollary satyn alyp berýärler” diýip, maryly ildeşimiz Annaoraz aýdýar.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 5-nji iýunda geçirilen mejlisinde, Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, Türkmenistanyň Daşary işler ministri Raşid Meredow öz hasabynda Türkmenistanyň Nýu-Ýorkdaky Birleşen Milletler Guramasynyň ýanyndaky hemişelik wekilhanasyndan gelip gowşan hoş habary aýtdy.
3-nji iýunda Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň 69-njy mejlisinde 193 döwlet tarapyndan “Türkmenistanyň hemişelik bitaraplygy” hakynda rezolýusiýasynyň biragyzdan kabul edilendigini habar berdi. Ýurtlaryň 47-si bu resminamanyň awtordaşy bolup çykyş etdi.
Mejlisde Döwlet Baştutanymyzyň nygtaýşy ýaly, Rezolýusiýada Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplyk hukuk ýagdaýynyň sebitde parahatçylygy we howpsuzlygy berkitmäge ýardam berýändigi beýan edilýär. Bu resminamada sebitiň ýurtlary we dünýäniň beýleki döwletleri bilen parahatçylykly, dostlukly we özara bähbitli gatnaşyklary ösdürmekde Türkmenistanyň işjeň we oňyn hyzmaty bellenýär.


text:
Saud Arabystany 22-nji maýda şaýy metjidinde özüni partladan adamyň şahsyýetini anyklandygyny mälim edýär. Gürrüňi gidýän hüjümde 21 adam ölüpdi.
Berilýan maglumata görä, janyndan geçen hüjümçi “Yslam döwleti” atly topar bilen ilteşigi bolan saud raýaty bolupdyr.
Içeri işler ministrligi hüjümçiniň adynyň Salih bin Abd al-Rahmandygyny, şeýle-de onuň “Yslam döwleti” toparyna ygrarly “Najd welaýaty” atly ekstremistik toparyň agzasy bolandygyny mälim etdi.
Ýerli habar serişdesiniň howpsuzlyk gulluklaryna salgylanyp berýän maglumatyna görä, 22-nji maýdan bäri gürrüňi gidýän toparyň 26 agzasy tussag edilipdir.
Metjide edilen hüjümiň jogapkärçiligini “Najd welaýaty” topary öz üstüne aldy.


text:
Merkezi Aziýanyň gazyny Hytaýa akdyrýan üçünji turba işe girizildi. Hytaýyň milli nebit kärhanasynyň maglumatyna görä, 31-nji maýda Türkmen gazyny Özbegistanyň üsti bilen Hytaýa akdyrýan bu turba işläp başlapdyr.
C liniýasy diýlip hem atlandyrylýan we 1830 kilometr uzynlygyndaky bu turbadan 2015-nji ýyldan başlap her ýylda 25 milliard kubometr gaz akdyrylmagyna garaşylýar.
Şol gazyň 10 milliard kubometri Türkmenistandan, 10 milliard kubometri Özbegistandan we 5 milliard kubometri Gazagystandan üpjün ediler.
A we B liniýalary 2009-njy we 2010-njy ýyllarda işe girizilipdi. Merkezi Aziýanyň gazyny Hytaýa akdyrýan bu turbalardan häzirki wagtda her ýyl 28 milliard kubometr gaz akdyrylýar.
2015-nji ýyla çenli Merkezi Aziýadan her ýyl 55 milliard kubometr gazyň Hytaýa akdyrylmagyna garaşylýar.


text:
ABŞ-nyň resmileriniň Owganystanda bäş ýyl mundan ozal “Talybanyň” söweşijileri tarapyndan ýesir alynan amerikan esgeriniň täze wideosyna eýe bolandygy barada habar berildi. Resmileriň aýtmagyna görä, olar ABŞ-nyň goşun seržanty Bowe Bergdalyň wideosynyň geçen aýda düşürilendigini hasap edýärler. Aýdylyşyna görä, wideoda onuň diridigi, emma saglyk ýagdaýynyň özalky wideo ýazgysyna garanda ýaramazlaşandygyny görkezýär.
Bergdalyň maşgalasy wideo barada özleriniň çarşenbe güni habarly bolandygyny mälim etdi. Bergdal Owganystanda “Talyban” tarapyndan 2009-njy ýylyň iýun aýynda tussag edilipdi. Häzirki wagtda onuň Pakistanyň bir ýerinde saklanýandygy çak edilýär.
“Talyban” Bergdaly boşatmak üçin ABŞ-nyň Kubadaky “Guantanamo” türmesinde saklanýan “Talybanyň” ençeme baş agzalarynyň boşadylmagyny isleýär.


text:
23-nji noýabrda Eýran Yslam Respublikasynda resmi saparda bolýan Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Tähranda geçirilen gazy eksport ediji ýurtlaryň döwlet Baştutanlarynyň sammitine gatnaşdy.
Ýokary derejeli sammitde çykyş eden türkmen Lideri dünýä energetika giňişligindäki, şol sanda gaz pudagyndaky häzirki ýagdaýlaryň uly hem-de çylşyrymly wezipeleriň birnäçesi bilen şertlendirilendigini belläp, energetika howpsuzlygyny üpjün etmegiň zerurlygynyň ählumumy ykdysadyýetiň yzygiderli we sazlaşykly ösüşiniň möhüm esasy şertleriniň biridigini nygtady.
Türkmen döwletiniň Baştutany halkara energetika ulgamyna täze sebitleriň we bazarlaryň goşulyşmagynyň dünýäniň senagat önümçiliginiň, söwdanyň, maýa goýumlarynyň ösüşine goşmaça kuwwatly itergi berjekdigini, täze iş orunlarynyň döredilmegine ýardam berjekdigini aýtdy. Öz nobatynda, munuň özi sebitlerdäki we döwletlerdäki syýasy ýagdaýyň durnuklaşdyrylmagyna oňyn täsirini ýetirer.
Häzirki döwürde bu taslama iş ýüzünde durmuşa geçirilip başlandy. Türkmenistan ýakyn günlerde bu gaz geçirijiniň öz çäginden geçýän böleginiň gurluşygyna başlar diýip, Türkmenistanyň Prezidenti Türkmenistan – Owganystan – Pakistan – Hindistan gaz geçirijisiniň taslamasynyň ylalaşylan möhletde, ýagny 2018-nji ýylda doly tamamlanjakdygyna berk ynanýandygyny aýtdy.
Türkmen Lideri Owganystanyň, Pakistanyň we Hindistanyň ýolbaşçylaryna, taslama boýunça taýýarlyk işlerine gatnaşan hyzmatdaşlaryň ählisine tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirdi.
Döwlet Baştutany ýangyç-energetika toplumynda hyzmatdaşlyk baradaky gürrüňi dowam edip, türkmen tebigy gazyny Ýewropa ugry boýunça ibermek babatda taslamalary durmuşa geçirmek ugrunda hem gyzyklanma bildirýän taraplar bilen netijeli gepleşikleriň alnyp barylýandygyny habar berdi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow şu gezekki sammitde eden çykyşynda Türkmenistanyň durmuşa geçiren, gatnaşýan we amala aşyrmagy göz öňünde tutýan gaz geçirijileriniň taslamalarynyň ählisiniň oňa gatnaşýan ýurtlar üçin bähbitlidigini nygtady. Bu taslamalar çäklerinden gaz geçirijiler geçýän ähli ýurtlaryň ykdysady we täjirçilik bähbitlerinden ugur alnyp amala aşyrylýar. Şunuň bilen baglylykda, milletiň Lideri gaz pudagynda amala aşyrylýan halkara hyzmatdaşlygynda hemmetaraplaýyn oýlanyşykly ykdysady ölçeglere eýermegiň, ilkinji nobatda bolsa, tebigy gaz üçin we onuň üstaşyr geçirilmegi üçin esaslandyrylan nyrhlardan ugur alynmalydygyny aýtdy.
Soňra türkmen döwletiniň Baştutany dünýäde tebigy gazy öndüriji iri ýurtlaryň biri bolan Türkmenistanyň energiýa serişdesini ibermek boýunça halkara taslamalaryna gatnaşýandygyny, şoňa görä-de, ýurduň bu ugurda özara bähbitli hyzmatdaşlyk etmegiň ekologiýa meselelerine ýokary derejede jogapkärli çemeleşýändigini nygtady. Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiz turbageçirijiler gurlanda ekologiýa talaplaryny berjaý etmäge, tebigy gurşawy gorap saklamaga aýawly we uzak döwri göz öňünde tutup çemeleşmäge ünsi çekdi.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow nebitgaz serişdelerini çykarmagyň ýokary ekologiýa talaplaryna laýyklykda amala aşyrylmalydygyny nygtady. Şeýle hem döwlet Baştutany energiýa serişdeleri çykarylanda we iberilende ekologiýa töwekgelçiliginiň örän az derejede bolmagyny gazanmagyň, önümçilik toplumlaryna netijeli gorag tehnologiýalaryny ornaşdyrmagyň, häzirki zaman dolandyryş usullaryny ulanmagyň möhüm ähmiýete eýedigini belledi. Şu maksatlardan ugur alyp, Türkmenistanyň maslahata gatnaşýan ýurtlar, energiýa serişdelerini sarp edýän we üstaşyr geçirýän döwletler, halkara guramalary bilen bu ugurda hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de giňeltmäge we ösdürmäge taýýardygyny bellemek isleýärin diýip, milletiň Lideri aýtdy.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow çykyşyny jemlemek bilen, Türkmenistanyň 2017-nji ýylda Energetika hartiýasyna başlyklyk etjek döwründe özara bähbitli hyzmatdaşlygyň bu ugruna aýratyn üns berjekdigini nygtady.
Sammitiň çäklerinde döwlet Baştutanlary we dünýäniň iri energetika döwletleriniň ýokary wezipeli wekilleri dünýä energetika ulgamynyň ösüşi barada pikir alyşdylar. Ählumumy gaz bazarynyň ösüş mümkinçiliklerine, has elýeterli, ykdysady taýdan bähbitli we ekologiýa taýdan arassa energiýa serişdesi hökmünde gazy sarp etmegi höweslendirmek meselelerine aýratyn üns berildi. Mundan başga-da, gaz öndüriji ýurtlaryň bähbitlerini öňe sürmek boýunça hereketleri utgaşdyrmagyň mümkinçilikleri baradaky mesele duşuşygyň gün tertibinde aýratyn orun eýeledi.