text:
Türkmenistandaky gazak jemgyýetiniň liderinden bäş günüň dowamynda 95 müň manat tölemek talap edildi. Oňa berlen möhlet şu gün tamamlanýar.
15-nji sentýabrda türkmen resmileri gazak jemgyýetiniň lideri, 9 ýyl şertli iş kesilen Bisenkul Begdesenowyň öýüne baryp, onuň bäş günüň içinde 95 müň manat tölemelidigini aýtdylar. Bu barada 16-njy sentýabrda Begdesenowyň özi Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugyna habar berdi.
Aşgabatda ýaşaýan 56 ýaşly Bisenkul Begdesenow şu ýylyň 11-nji aprelinde “kezzaplykda we para bermäge araçylyk etmekde” aýyplanyp, Türkmenistanyň hukuk goraýjy organlary tarapyndan tussag edilipdi.
13-nji maýda Aşgabadyň sudy Begdesenowy şertli ýagdaýda azat etmek barada höküm çykardy. Ol başga ýurda göçmek islän gazak milletli türkmen raýatlaryna sekiz kwartiranyň hususylaşdyrylmagyny bikanun ýol bilen amala aşyrmaga kömek edenlikde günälenýär. Şol sebäpli ol döwlete ýetirilen maddy zyýanyň öwezini dolmak üçin 95 müň manat tölemeli edildi.
Gazak aktiwisti maý aýynda şertli ýagdaýda azat edilensoň, türkmen resmileriniň öz ýanyna gelip, “Siz köp gohlamaň, ogullaryňyza-da aýdyň, tozan turuzmasynlar, hemmämiz musulmandyrys, oňumizde iki uly günägeçişlik bar, şonda amnistiýa düşersiňiz” diýendiklerini gürrüň berdi.
Gadyr gijesi mynasybetli yglan edilen günägeçişlikde öz adyny tapman, resmilere ýüzlenen Begdesenowa “Amnistiýa diňe tussaglykda saklanýanlara yglan edilýär, siz ýaly şertli ýagdaýda azat edilenlere degişli däl” diýip, jogap beripdirler.
“Indi bolsa 9 ýyl Türkmenistandan çykman oturmaly. Ýagny, maňa kesilen işiň möhleti tamamlanýança meni ýurtdan çykarmazlar” diýip, Begdesenow aýdýar.
Gazagystandaky “tozan”
Begdesenowyň Almatyda ýaşaýan ogullary Amir hem Alibek kakasynyň kanuny bozmandygyny aýdyp, adalaty diketlmek üçin hereket edýändiklerini aýtdylar. Olar kakalary tussag edileli bäri Almatyda dürli çäreleri geçirip, Begdesenowyň düşen ýagdaýyna gazak jemgyýetçiliginiň ünsüni çekmäge synanyşýarlar.
Begdesenowyň ogullary dürli metbugat konferensiýalaryny gurnap, gazak raýatlaryndan köpçülikleýin hat ýygnadylar. Şol hatlary olar Türkmenistanyň we Gazagystanyň prezidentlerine ýolladylar.
Begdesenowyň Almatyda ýaşaýan ogullary Amir hem Alibek Türkmenistanyň sudunyň kararynyň üstünden şikaýat edip, konstitusion edaralara ýüz tutýandyklaryny hem aýtdylar.
Türkmenistandaky gazak jemgyýetiniň lideri Bisenkul Begdesonowyň tussag edilmegi we onuň üstünden bolan sud diňlenişigi boýunça türkmen resmilerinden öň hem, häzir hem maglumat almak başartmady.
Bisenkul Begdesenow Türkmenistandan göçüp gitmek isleýän ildeşlerine Orsýetden çakylyk almaga ýardam berendigini aýdýar. Şeýle çakylygy alan adam Orsýete göçüp gidýän adamyň durumyny alyp, kwartirasyny hususylaşdyryp bilýär. Türkmenistanda bu baradaky şertnama diňe Orsýet bilen arada bar.
Gazagystana göçmek isleýän adam bolsa, jaýy hususylaşdyrylmadyk bolsa, kwartirasyny hökümete tabşyrmaly.
Häzir Türkmenistan öňki sowet giňişliginde sowet döwründe zähmet çeken adamlara hökümet tarapyndan berlen jaýlaryň hususylaşdyrylmagy ýola goýulmadyk ýeke-täk ýurt bolmagynda galýar.
Şu ýylyň maý aýynda adam hukuklaryna gözegçilik edýän halkara “Human Rights Watch” guramasy Türkmenistanda syýasy matlap bilen tussag edilenleriň hataryna Bisenkul Begdesenowyň hem adyny goşdy.
Begdesenowyň özi türkmen häkimiýetleri tarapyndan talap edilýän puly, diňe bir bäş günüň-hä däl, eýse binäçe ýylyň dowamynda-da töläp bilmejegini belleýär. Ol häkimiýetler tarapyndan talap edilýän puly töläp bilmese, özünüň türmä salynmagynyň ahmaldygyny aýdýar.


c: text/html

text:
Iraqi Airway kompaniýasy Beýik Britaniýa we Şwesiýa täze uçuşlar etmekden ýüz öwürdi.
Kompaniýanyň baştutany Kifak Hassanyň hatyndan belli bolşuna görä, şeýle karara Küweýt bilen emläk dawasy sebäp bolupdyr.
Geçen aý soňky 20 ýylda ilkinji gezek Yrak tarapy Bagdatdan Londana birinji reýsi amala aşyrdy. Ýöne ol Getwik aeroportunda uçaryň saklanmagy hem Kifak Hassanyň dokumentleriniň alynmagy bilen tamamlandy.
1990-njy ýylda Yrak güýçleriniň Küweýte girmegine salgylanyp, Kuwait Airway Yrak tarapynyň özüne 1,200 million dollar bergidardygyny tassyklaýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dünýäde hristianlara ýardam berýän “Open doors”, ýagny ”Açyk gapylar” atly gurama Türkmenistany hristinalary iň köp basyşa sezewar edýän ýurtlaryň hatarynda agzady. Bu halkara gurama 2013-nji ýylda dünýäde hristianlara edilýän basyşlaryň güýçlendirilendigini aýdýar. Sanawdaky 50 ýurduň içinde Türkmenistan 20-nji ýerde ýerleşdirilipdir. Hasabatda Türkmenistanda hristianlaryň sanynyň 94 müňden gowrak adamdygy aýdylýar. Türkmenistanda bosla dini guramalaryň agzalarynyň we, umuman, dinçileriň sanyna degişli resmi maglumatlar berilmeýär.
Aktual gürrüň atly ýörite gepleşigimiziň şu günki sanynda biz Türkmenistanda hasaba alnan we alynmadyk hristian guramalary, olaryň hereket etmegi üçin bar bolan mümkinçilikler we kynçylyklar barada gürrüň ederis. Biziň şu günki söhbetdeşimiz Türkmenistandaky ýagdaýa yzygiderli syn edýän, düýbi Norwegiýada ýerleşýän “Forum-18” atly täzelikler agentliginiň baş redaktory Feliks Korli.
Azatlyk Radiosy: Feliks, sizde Türkmenistandaky hristian guramalarynyň sany, olaryň agzalarynyň sany barada maglumat barmy?
Feliks Korli: Islendik döwletde dinçileriň sanyny anyklamak kyn iş, aýratynam Türkmenistandan statistiki sanlary almak gaty kyn. Açyk öwrenmeler üçin şert ýok, adamlaryň özlerinden hem soramak mümkin däl, adamlar gorkýarlar.
Biz bu ýurtda prawoslaw ybadathanalaryň 12-siniň bardygyny, protestant akymy ýaly dürli akymlaryň bardygyny bilýäris, prawoslaw dininden başgalaryň aglabasy registrasiýasyz hereket edýärler, olar gizlenip ýygnanyşmaly bolýarlar. Köpler häkimiýetleriň basyşyndan howatyrlanýarlar. Olara haýbat atylýar, jerime salynýar we hüjüm edilýär. Dinçiler polisiýa tarapyndan yzarlanýarlar. Şeýle çylşyrymly ýagdaýlara döwlet tarapyndan halanmaýan dini toparlaryň ählisi duçar bolýarlar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda hereket edýän hristian dini toparlaryň düzümi barada sizde maglumat barmy? Olaryň sany azalýarmy ýa kopelýärmi? Nämeler bolup geçýär?
Feliks Korli: Bu barada takyk maglumat ýok diýen ýaly. Sebäbi bu mesele diňe häkimiýet tarapyndan edilýän basyşlar bilen çäklenmän, emigrasiýa-da bagly bolup durýar. Türkmenistandan göçüp gidýän adamlaryň sany köp. Olaryň arasynda hristianlaram, musulmanlaram, beýleki dinleriň hem dini guramalaryň wekilleri bar. Şonuň üçin umumy ýagdaýa baha bermek kyn iş bolup galýar.
Azatlyk Radiosy: Sizde türkmenistanly dindarlar we dinçiler bilen gepleşmäge mümkinçilik barmy?
Feliks Korli: Biz Türkmenistanda dürli dinleriň wekilleri bilen mydama gepleşýäris. Adatça, biz olaryň ýüzbe-ýüz bolýan kynçylyklary we ýüze çykýan dürli ýagdaýlar barada gürrüň edýäris. Wyždan azatlygy barada gepleşýäris.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda hristian dinine geçýän we yz ýany ýurdy terk edýän adamlar köpmi?
Feliks Korli: Türkmenistanda dürli dinleriň agzalarynyň, şol sanda protestantlaryň, Iýegowa şaýatlarynyň, baptistleriň ýa bahaýy dinine uýýanlaryň, şol sanda etnik turkmenleriň hem daşary ýurtlarda ýaşaýandygy mälim. Olaryň basyşa sezewar edilip, ýurdy terk etmäge mejbur bolan halatlary-da bolupdy. Emma ýurduň daşyna çykýan dinçilerden näçesiniň din sebäpli, näçesiniň bolsa ykdysady sebäpli ýa-da olaryň azat ýurtlarda ýaşamak islegleri sebäpli Türkmenistandan gaýdandygyny aýtmak kyn.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda bar bolan hristian dini toparlaryň näçesi resmi hasaba alyndy, näçesi resmi hasaba durman hereket edýärler?
Feliks Korli: Türkmenistandaky hristianlaryň arasynda prawoslaw dininiň bir obşinasy, katolikleriň bir bileleşigi, baptistler bar. Umuman, ýurtda hasaba alnan we musulman bolmadyk guramalaryň sany 20-25 aralygynda. Olaryň arasynda hristian bolmadyk bahailer we krişnaçylar ýaly dini toparlar-da bar.
Ýöne olaryň ählisi diýen ýaly Aşgabatda ýerleşýärler, ýurduň beýleki regionlarynda musulman we prawoslaw bolmadyk dinlere degişli dini toparlaryň resmi hasaba durmagy gaty kyn iş. Beýleki şäherlerde ýerleşýän dini toparlaryň ýuridiki statusy çylşyrymly bolup galýar. Meselem, Daşoguzda baptistleriň obşinasy bar. Olar soňky 6-7 ýylyň dowamynda registrasiýaly bolmak ugrunda netijesiz synanyşyp gelýärler.
Azatlyk Radiosy: Feliks Türkmenistanda registrasiýasyz hereket edýän dini toparlaryň hasaba durmagyna näme päsgel berýär?
Feliks Korli: Döwletiň hem raýatlara hem-de žurnalistlere dini guramalar babatyndaky öz hereketleriniň sebäplerini düşündirmeýändigi uly problemadyr. Ýöne ýagdaýa umuman baha berlende, geliň katolikleri alyp göreliň, olar Watikanyň wekilleri hökmünde diplomatik statusa eýe bolan dini topardyr, emma, muňa garamazdan, olaryň Türkmenistanda resmi hasaba durmagy üçin 10 ýyla golaý wagt gerek boldy.
Halkara derejesinde şeýle goldawa eýe bolmadyk beýleki guramalaryň ýagdaýy bolsa, elbetde, hasam gözgyny. Türkmenistanda musulman we prawoslaw hristian dinine degişli bolmadyk dini guramalara diňe 2004-nji ýylda resmi hasaba durmak üçin rugsat berildi. Türkmen häkimiýetleri registrasiýa üçin rugsat beren badyna ilkinji bolup adwentistler hasaba durdular. Şol döwürde ençeme gurama hasaba durup bildi, emma soňra registrasiýa üçin mümkinçilik ýapyldy.
Meselem, ermeniler Türkmenbaşydaky köne ybadathanasynyň özlerine berilmegini islediler, emma bu iş şu çaka çenli başa barmady. Şol bir wagtda-da ybadathananyň ermenilere gaýdyp beriljegi barada wada hem berlipdi. Şeýle-de moskwaly ýepiskopyň Türkmenistana sapar etmegi planlaşdyrylypdy. Emma bu planlaryň iş ýüzünde amala aşyryljagy barada habar bolmady. Bu meselede häkimiýetleriň eden wadasy bilen çäklenildi. Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ermenistana sapar edende, ermeni ybadathanasynyň baş edarasyna barypdy. Şonda Türkmenistandaky ermenilere Türkmenbaşydaky kilisäniň beriljegi barada wada berildi. Emma mundan hem netije bolmady.
Azatlyk Radiosy: Ermeni kilisesine degişli gepleşikler haçan boldy?
Feliks Korli: Bu 2012-nji ýylyň aýagynda bolan waka. Biz bu barada hasabat çap edipdik, şondan soň moskwaly episkopyň Türkmenistana sapar etjegi aýdylypdy. Emma bu saparyň näme sebäpli amala aşyrylmandygyny anyklamak mümkin bolmady. Bu ýagdaý türkmen häkimiýetleri bilen dialogyň kyndygyny we wadalaryň köplenç kagyz ýüzünde galýandygyny görkezýär.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda hristian dini guramalarynyň sanyny we olardan näçesiniň resmi hasaba alnandygyny ýene bir gezek takyklaşdyrsaňyz?
Feliks Korli: Prawoslaw hristian dinine degişli 12 sany bileleşik, prawoslaw bolmadyk hristianlaryň 10 sany guramasy resmi hasaba alnan. Bu 10 guramanyň içinde katolikler, baptistler, adwentistler we beýlekiler bar. Şeýle dini toparlaryň biri Daşoguzda, ýene biri Maryda hasaba alnan. Şol bir wagtda-da regionlarda hereket edýän kiçijik kiliseler we dini toparlar hem bar. Şol sanda protestantlar we baptistler bar. Ýöne olaryň aýratyn bir toparlar hökmünde ýa-da Aşgabatdaky ybadathanalaryň bölümi hökmünde hereket edýändigini anyklamak kyn bolýar. Formal däl toparlaryň sany örän kesgitsiz görünýär.
Azatlyk Radiosy: Feliks, Türkmenistanda ozalky ýyllarda hasaba durup bilmedik dini guramalar soň nähili şertlerde özlerini registrasiýa etdirip bildiler?
Feliks Korli: 2004-nji ýylda üýtgeşiklik bolupdy. Şol wagtky prezident Saparmyrat Nyýazow dini guramalaryň resmi hasaba durmagy üçin talap edilýän agzalarynyň sanyny azaltmak barada görkezme beripdi. Öň dini guramalaryň hasaba durmagy üçin olaryň agzalarynyň sany 500 adamdan az bolmaly däldi. Soň bu san guramalar we bileleşikler üçin, olaryň statusyna görä, bäş we elli adama çenli azaldyldy.
Adam sanyna degişli öňki talaplar dini guramalaryň registrasiýasyna ençeme ýyllap päsgel beripdi. Sebäbi hatda resmi hasaba durmagy başaran prawoslaw guramalaryň we köp musulman metjitleriniň registrasiýa üçin ýazan arzalaryna uly ýaşly 500 agzalarynyň gol çekendigine men şübhelenýärin. Ine, netijede registrasiýa baradaky kanuna dini toparlaryň adam sany baradaky talaplaryň gowşadylmagy barada girizilen düzedişler birnäçe dini guramanyň hasaba durmagyna mümkinçilik döretdi.
Emma şonda-da resmi talaplary berjaý etmegiň özi Türkmenistanda dini guramanyň hasaba alynjagyny aňlatmaýar. Üstesine, adamlaryň gol çekmekden howatyrlanmaklary-da uly kynçylyklaryň biri bolup galýar. Adamlar dini guramanyň agzasy hökmünde islendik kagyza gol çeken ýagdaýynda häkimiýetleriň gözegçilik hasabyna alynjagyny bilýärler.
Ilmyrat Nurlyýewiň Marydaky ybadathanasynda bolşy ýaly, geçen ýylyň güýzünde polisiýanyň we howpsuzlyk güýçleriniň işgärleri dini guramanyň registrasiýa edilmegini sorap arza gol çeken adamlaryň ählisiniň öýlerine baryp, dini jemgyýetiň agzalaryna haýbat atypdyrlar. Şeýlelikde Türkmenistanda gol çekmek meselesi aňsat bir iş bolman, onuň adamlara howp salýan halatlary-da bolýar.
Azatlyk Radiosy: Bu ýagdaý Türkmenistanda dürli dini toparlaryň agzalarynyň köplenç özlerini tanatman hereket edýändigini aňladýarmy?
Feliks Korli: Hawa şeýle bolýar. Hiç kim dinçileriň takyk sanyny bilmeýär. Adamlaryň ol ýa beýleki dini guramanyň agzasydygyny boýun alyp, resmi kagyzlara gol çekmekden gorkýandygy hakykat. Köp adamyň çagalary mekdepde okaýar. Köp adam döwlet edaralarynda işleýär. Türkmenistanda dini guramalaryň agzalary bolan döwlet işgärleriniň işden kowlan halatlary geçmişde az bolmandy. Bu mugallymlar, lukmanlar üçin uly problema bolupdy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda hristian dini guramalary soňky ýylyň dowamynda nähili kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz boldular?
Feliks Korli: Dini guramalar hüjümler, jerimeler we dini kitaplaryň ele salynmagy ýaly çärelere sezewar edildiler. Olara haýbat atyldy. Mekdeplerde çagalara basyş edildi. Mekdeplerde geçirilýän dini çärelere daşary ýurtlularyň çagyrylmagy barada edilen ýüzlenmeler ret edildi.
Geçen ýylyň dowamynda hatda musulmanlara-da basyşlar dowam etdirildi. Haja gitmek islän köp musulmanlar rugsat alyp bilmediler. Biziň çaklamalarymyza görä, ýurtda geçen ýylda bäş müňe golaý adam haja gitmek isledi, emma diňe bir uçar ýagny 188 adam zyýarata gidip bildi. Hakyky zyýaratçylaryň sany bolsa ondan hem az boldy, sebäbi Türkmenistandan haja gidenleriň arasynda howpsuzlyk güýçleriniň işgärleri hem bardy.
Hristianlar barada aýdylanda, olara hatda oýlerinde-de hüjüm edildi. Geçen ýylyň aýagynda Daşoguzda protestant kilisesiniň agzalary hususy jaýda jemlenip, ýekşenbe günki dini ybadat üçin aýdymlary repetisiýa edenleride, olaryň üstüne polisiýa dökülip, bu dini gurama jerime salyndy. Ýogsa, bu kilisäniň resmi registrasiýasy hem bar. Emma olara hususy jaýda ýygnanyşmak bolmaýandygy aýdyldy.


text:
Eýran resmileri rus uruş uçarlarynyň Eýranyň howa bazasyny ulanýandyklaryny boýun aldylar, emma olaryň bu ýeri diňe ýangyç guýmak üçin peýdalanýandyklaryny aýdyp, rus goşunlarynyň eýran topragynda ýerleşendigini ret etdiler.
Eýran parlamentiniň Milli howpsuzlyk we daşary syýasat komitetiniň başlygy Alaeddin Boroujerdi 17-nji awgustda rus uruş uçarlarynyň gyrak-çetdäkiŞahid Nojeh howa bazasyny ulalanýadygyny, bu ýeriň demirgazyk-günbatar Eýranyň Hemadan şäherinden 50 km çemesi uzaklykda ýerleşýändigini aýtdy.
Ol Eýranyň Ýokary milli howpsuzlyk geňeşiniň Orsýetiň bu howa bazasyny ulanmagyna rugsat berendigini aýtdy.
"Eýran Yslam respublikasynyň territoriýasyndarus goşunlarynyň ýerleşdirilen ýeriýok" diýip, Boroujerdi sözüniň üstüni ýetirdi.
Soňky iki günde çykan habarlara görä, rus uçarlary «Yslam döwleti» jeňçi toparynyň Siriýadaky nyşanalaryna zarba urmak üçin Eýranyň Hemadandaky howa bazasyny ulandy. Ýöne bu habarlardan Orsýetiň anyk haýsy bazalary ulanýandygy aýdyň bolmady.
Orsýetiň Goranmak ministrligi birnäçe Su-34 uçarynyň, 17-nji awgustda Siriýanyň Deýr al-Zor welaýatyndaky nyşanalary urmak üçin Eýranyň demirgazyk-günbataryndaky Hemadan howa meýdanyndan asmana galyp,soň olaryň hemmesiniň sag-aman yzlaryna dolanyp gelendiklerini aýtdy.
Ministrligiň beýanatynda 150-den gowrak jeňçiniň, şol sanda daşary ýurtly hakyna tutulan söweşijileriň öldürilendigi aýdyldy.
Siriýada çap bolan habarlarda rus we siriýa hökümetiniňpitneçileriň elindäki Idlib şäherine uran zarbalarynda 17 adamyň öldürilip, azyndan 30 adamyň ýaraly bolandygy aýdyldy. Bu habary regionyň graždan goranyş şahamçasy ýaýratdy.
Siriýanynyň Londonda ýerleşýän Adam hukuklary obserwatoriýasy bolsa bu hüjümlerde onlarça graždan adamyň öldürilendigini ýa ýaraly bolandygyny habar berdi.
Şu aralykda Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Eýranyň harby bazasynyň Siriýada zarba urmakda ulanylmagyny gorap,Birleşen Ştatlaryň bu BMG-niň rezolýusiýalarynyň bozulmagy dälmi diýen pikirini ret etdi.
Eýran parlamentiniň spikeri Ali Larijani bolsa 17-nji awgustda Orsýetiň Eýranda hemişelik harby bazasy ýok diýdi we TähranyňMoskwa bilen gowy hyzmatdaşlygynyň bardygyny nygtap, biz muny gaty hem açyk aýdýarys diýdi.
Şeýle-de Larijani Eýranyň konstitusiýasynyň ýurtda daşary ýurt güýçlerine harby baza berilmegini gadagan edýändigini aýtdy.


text:
Mälim bolşy ýaly, 12-nji aprelde Balkan welaýatynyň Türkmenbaşy şäherinde Halkara aeroporty açyldy. Bu aeroportyň açylyş dabarasyna ýurduň baştutany Gurbanguly Berdimuhamedowyň özi gatnaşypdy.
«Türkmenbaşy şäherindäki bu howa menzili şunda hyzmat etmegiň halkara standartlaryny üpjün etmek bilen, bir wagtyň özünde ýedi reýsi kabul edip biler. Onuň uçuş-gonuş zolagy hakykatda uçarlaryň ähli kysymlaryna hyzmat etmäge mümkinçilik berýär.
Täze aerowokzal toplumynyň ýerleşýän umumy meýdany 80 gektara golaýdyr. Uçarlaryň howa hereketini dolandyrýan 13 gatdan ybarat, beýikligi 61 metr bolan merkezde Germaniýanyň hem Fransiýanyň dünýä meşhur kompaniýalarynyň ýörite enjamlary oturdyldy» diýlip, Türkmen döwlet habarlar gullugynyň maglumatlarynda aýdylýar.
Binanyň ýokarky gatlaryna çykmak üçin eskalator işleýer. Gepiň keltesi, Türkmenbaşy şäherindäki Halkara aeroport dünýäniň ösen döwletleriniň aeroportlary bilen bäsleşýär. Elbetde, bu aeroportuň gurulmagy üçin çykarylan puluň bäri-aňyrsy ýokdur. Çykdajy artykmaçrak edilse-de, ýurt üçin şeýle gerekli binalaryň gurulmagy gowy zat.
Türkmenbaşy şäherindäki Halkara aeroporty Türkmenistanda gurlan ikinji Halkara aeroportydyr. Şeýle Halkara aeroportlarynyň biri Garaşsyzlyk ýyllarynyň içinde Türkmenistanyň paýtagty Aşgabat şäherinde gurlupdy.
Täze gurulýan aeroportlar hakykatdan-da ajaýyp. Bu aeroportlaryň ýanynda sowet döwründe gurlan aeroportlara syn edeniňde, Türkmenistanyň hakykatdan-da sowet döwründe äsgerilmändigine göz ýetirse bolýar. Köne aeroportlar häzir wagtlaýyn salnan bir hütdüge meňzäp ýatyr.
Türkmenbaşy şäherinde täze Halkara aeroportynyň açylyp, türkmenleriň bu binanyň şanyna toý toýlaýan günlerinde Polşadan Orsýede barýan howa gämisi ýere gaçyp, Polşanyň prezidentiniň öz maşgalasy bilen aradan çykmagyna sebäp bolan pajygaly waka ýüz beripdi.
Sowet döwründe Türkmenbaşy şäherinde hem Orsýetde ýasalan samolýotlaryň ikisi ýere gaçyp, ençeme adamlar dünýe bilen hoşlaşypdylar, maýyp bolupdylar. Orsýet samolýotynyň partlamagy ýaly ýagdaý sowet döwründe Aşgabat aeroportunda hem bolupdy. Ol samolýotda diri galanlar bolmandy. Şonda belli türkmen hudožnigi Bäşim Nuralyýew hem wepat bolupdy.
Çalt ýetmek höwesi gorkudan üstün
Howa gämileri babatda ýüze çykýan şeýle betbagtçylyklary gözleri bilen görüp, gulaklary bilen eşidip dursalar-da, adamlaryň menzilleri howa gämilerine münüp külterlemek islegi köpelmese, azalanok. Öňler atly-eşekli, düýeli, pyýada ýol söken adam perzentleri indi otludyr maşynyň tizligine-de kanagat edenok. Olar hemme ýere tizden-tiz barmagy höwes edýärler. «Türkmenbaşy aeroportunda Moskwa barýan samolýotyň ýere gaçyp, iki bölek bolanyny görüp duran-da bolsalar, ýene şonuň ýaly samolýot bilen Moskwa ugrajak bolup duran ýolagçylaryň hiç birisi gorkyny ýada salman, samolýota münüp gitdiler» diýip, şol döwrüň gazetleri ýazypdylar.
Baryljak menzile çalt ýetmek höwesi gorkudan üstün çykýar. Sebäbi adamlar howlukmaçlara öwrüldiler. Biziň asyrymyzdaky tükeniksiz iş, alada, durmuş adamlary mydama ylgap ýörmäge, howlukmaga, tiz hereket etmäge mejbur edene meňzeýär.
Howlukmaly ýagdaýlar-da bar. Howlugylmanda-da howa gämisine mätäçlik çekilýän ýagdaýlar-da bar. Meselem, gyssagly toýa ýetişmeli ýagdaý bolýar, ýa-da ýasa barmaly ýagdaýlar bolýar, merhum jaýlaşmaga çalt barmaly ýagdaýlar bolýar. Şonda howa gämisiniň ýerini tutjak hiç bir zat ýok. Bir sapar Nebitdag (häzirki Balkanabat) şäherine gitmeli boldy. Balkanabada samolýot ýok, otly bilen gitmeli. Türkmenbaşy şäherine samolýotly baranyňda-da Balkanabada pyýadaja ýetäýmersiň, ýene Aşgabat bilen Balkanabatça aralygy geçmeli.
Biziň küpämiziň gapdalyndaky küpede bir garry daýzany alyp barýardylar. Onuň beýnisi operasiýa edilipdir. Ol birsyhly iňňildäp, töweregindäkilere ýalbaryp barýardy. «Maşiniste aýdyň, otlyny ýuwaş sürsün, kellämi sarsdyrýa» diýip, nalaýardy. Şunuň ýaly ýagdaýlarda samolýotlaryň belli bahasy ýok.
«Awaza» milli syýahatçylyk zolagyna syýahat etjek ýolagçylaryň sagatda 800 sanysyny geçirmäge ukyby bar» diýlip, Türkmen döwlet habarlar gullugynyň Türkmenbaşy şäherinde açylan Halkara aeroporty baradaky maglumatlarda aýdylýar. Syýahatçylara hyzmat etmek, elbetde hormatly iş. Ýöne ýurduň garamaýak halkynyň aladasy hem ýatdan çykarylmaly däldir.
Diňe welaýat merkezlerine uçýar
Häzir Türkmenistanyň diňe welaýat merkezlerine samolýot uçýar. Iň bolman, her welaýatyň iki şäherine samolýot uçurmak gerek. Sebäbi welaýat merkezlerinden welaýatlaryň çet gyralarynda ýerleşýän etraplara barmak üçin adamlar itiň gününi görýärler.
Mary welaýatynyň Mary şäherinde samolýotdan düşüp, Ýolöten, Guşgy, Tagtabazar etraplaryna barjak bolsa, adamlar örän horluk çekýärler. Sebäbi maşyn gymmat, otly bolsa eşek arabasy ýaly ýöreýär. Daşoguz welaýatynyň merkezi bolan Daşoguz şäherinde samolýotdan düşüp, onuň çet gyralaryndaky Ýylanly, Oktýabr raýonlaryna barjak adamlar hem gaty kösenýärler. Balkan welaýatynda hem şu kynçylyk, ýagny, aeroport diňe Türkmenbaşy şäherinde bar. Lebap welaýatynyň diňe Türkmenabat şäherinde aeroport bar. Bu welaýatyň Çarşaňňy, Hojambaz etraplaryna barýan otly hem ýatyryldy. Sowet döwründäki otly ýolunyň goňşy Özbegistanyň territoriýasyndan geçenligi sebäpli, indi ol etraplara otly barmaýar. Ol etraplaryň adamlary indi otly bilen Atamyrat şäherine baryp, derýadan geçip, itiň güni bilen öz etraplaryna gidýärler. Hojambaza, Çarşaňňa, Dänewe, Faraba barýan otlynyň Atamyrat (öňki Kerki) şäherine sowulmagy bilen, Atamyrat şäheriniň aeroporty ýapyldy. Şunlukda Hojambaz, Çarşaňňy etraplarynyň adamlary iki ölüden galan Süleýmana döndüler. Olar otludan-da aýryldylar, samolýotdan-da.
Toý, ýas, keselçilik ýüze çykanda, şeýle ýagdaýda adamlara nähili kyn düşýändigine häkimiýetler düşünäýseler gowy bolardy. Üstesine-de, gazanç üçin ýurduň ähli etraplarynyň adamlary iş gözlegine çykyp, ol şäherden bi şähere enteýärler. Otlular adamlardan şeýle bir hyryn-dykyn dolýar welin, misli, ol ýüki çekip bilmän, otlynyň wagonlary biri-birinden üzüläýermikä diýip, pikir edýärsiň. Kimi görseň, haýsydyr bir firma işlemäge barýar. Göwnüňe bolmasa, bütin Türkmenistan otluda gezip ýören ýaly. Bir wagtlar daşary ýurt kinolarynda gören wakalarymyz indi hut biziň gözlerimiziň öňünde, hut öz ýurdumyzda bolup geçýär.
Başyňa düşse, gazanç gözlegine-de çykman bolmaz. Sebäbi çaga eklemek aňsat däl, aýratyn-da halal ýol bilen. Ýöne adamlar ýetjek menziline arkaýyn hem çalt ýeterleri ýaly, içki aeroportlary hem gurmak gerek. Öz halkyňyň geregini hem öwrenmek gerek. Uly aeroportlar gurulmasa-da, iň bolman, günde ýeke samolýot düşer ýaly aeroporty gurmak gerek.
Çoluk Möwlamow aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Krym tatarlary Moskwanyň Ukrainanyň Gara deňiz ýarymadasyny anneksiýa etmegine garşy durmagy dowam etdirensoň, Kreml, Orsýetdäki durmuşyň beýle erbet däldigine ynandyrmak üçin, Tatarystan respublikasynyň resmilerine bil baglaýar.
Şu hepdäniň ahyrynda (18-nji maýda) Kazanda aktiwistleriň kiçiräk topary we ýerli ýaşaýjylar toplanyp, krym tatarlarynyň 1944-nji ýylda Iosif Stalin tarapyndan ýaşap oturan ýurdundan sürgün edilmeginiň 70 ýyllygyny bellär.
Wideo: Sürgün ýatlamalary
1944-iň sürgüni
Kazanda, Gyzyl goşunyň 200 müňden gowrak krym tatarynyň daşyny gabap, olary mal daşalýan wagonlara ýükläp, Orsýetiň we sowet Merkezi Aziýasynyň gyrak-bujaklaryna sürgün etmeginiň ýyl dönümine gabatlanýan ýygnanyşyga Tatarystanyň Kremle tarapdar häkimiýetleri gatnaşmaz.
Orsýetiň Tatarystan respublikasynyň paýtagtyndaky kiçijik çäre, bir tarapdan, iki tatar jemgyýetiniň arasyndaky gatnaşyklaryň nähili çylşyrymlydygyny görkezse, ikinji tarapdan, Kremliň bu ýagdaýy Kazandaky ygrarly resmileri ulanmak arkaly, krym tatarlarynyň Moskwa ykrar edilmedik anneksiýa meselesinde görkezýän garşylygyny gowşatjak bolup, has-da çylşyrymlaşdyrýandygyny aňladýar. Mälim bolşy ýaly, Moskwa mart aýynda Ukrainanyň Krym sebitini anneksiýa etdi we krym tatarlary muňa garşy boldy.
"[Rus häkimiýetleri] häzir krym tatarlaryny toplamak boýunça işjeňlik görkezýärler, emma bu netije bermeýär" diýip, krym tatarlarynyň lideri Mustafa Jemilew 5-nji maýda Kiýewde geçen konferensiýada aýtdy. "Şu sebäpden olar Kazandan, kazan tatarlaryny getirýärler. Bilşiňiz ýaly, Krymda iň uly tatar premýer-ministriň orunbasary, onuň ady Rustam Temirgaliýew."
"Olar bizi iki bölmek synanyşyklaryny dowam etdirýärler" diýip, Jemilew sözüniň üstüni ýetirdi.
Jemilew aprel aýynda Azatlyk we Azat Ýewropa radiosyna beren interwýusynda Tatarystandaky häkimiýetler «Orsýetde hemme zadyň gowudygyny wagyz edýän we krym tatarlary üçin Orsýetiň bir bölegi bolmagyň gowy boljagyny aýdýan esasy propagandaçylar hökmünde hereket edýärler» diýdi.
"Agzyny alart-da, höküm sür"
Kazanda ýaşaýan syýasy synçy Raşit Ahmedow Kreml kazan tatarlaryny gadymdan gelýän «agzyny alart-da, höküm sür» strategiýasyny amala aşyrmak üçin ulanýar diýýär.
Moskwa anneksiýadan ozal hem Tatarystanyň resmilerini krym tatarlarynyň arasyndaky raýdaşlygy gowşatmak üçin ulanmaga çalyşýardy. Sebäbi olar öz geljeklerini Kiýewiň düzüminde görýärdiler we ukrain hökümetiniň ýewropa integrasiýasy syýasaty netijesinde, özleriniň azlyk hökmündäki hukuklarynyň has gowy berjaý edilmegine bil baglaýardylar.
Ukraina, Orsýetiň musulman ruhanys Rawil Gainutdin (Ç) Tatarystanyň prezidenti Rustam Minnihanow (O) bilen, Kymdaky tatar gurultaýynda. 29-njy mart, 2014
Tatarystanyň Kremle tarapdar prezidenti Rustam Minnihanow martyň başynda, Kremliň ýarymadanyň tatar jemgyýetçiliginiň göwnüni awlamaga gönükdirilen tagallalarynyň çäginde, Kryma iki gezek sapar etdi. Şonda onuň krym tatarlarynyň Mejlisiniň wekilleri bilen bolan duşuşygy iki tatar jemgyýetiniň arasynda ýigrimi ýylda geçirilen ilkinji resmi duşuşyk boldy.
Mundanam başga, Moskwa şol günlerde krym tatarlarynyň diline resmi durum bermek, tatarlaryň hökümetdäki wekilçiligi üçin kwota bermek, mejlise kanuny durum bermek ýaly eglişikleri teklip etdi.
Emma bu tagallalar umuman netije bermedi.
Haçanda Tatarystanyň halk aýdymçylar topary Kryma konsert bermäge gelende, olary diňlemäge gelen krym tatary gaty az boldy. Şeýle konsertleriň biri bolsa, Orsýetiň bir harby bazasynyň ýarym boş binasynda boldy.
Barha berkeýän garşylyk
Mejlis Minnihanow bilen duşuşukdan biraz soň tatarlary Krymyň garaşsyzlygy baradaky dawaly referendumy boýkot etmäge çagyrdy. Bu Orsýetiň Krymy ele geçirmegine bolan aýgytly garşylygyň alamatydy we ol şondan soňky hepdelerde gitdigiçe güýçlenmek bilen boldy.
Ýarymada Orsýet tarapyndan anneksiýa edileli bäri krym tatarlarynyň jemgyýetçiligi bilen Krymyň de fakto häkimiýetleriniň arasyndaky gatnaşyklar, region prokurorynyň şu hepdäniň başynda Mejlisi ekstremist guramasy hökmünde gadagan etmek haýbaty bilen, mazaly sowady.
Jemilewiň Orsýete, şol sanda Kryma girmegi bäş ýyllap gadagan edildi. Krymyň de fakto häkimiýetleri tatar jemgyýetçiligine, 18-nji maýdaky hatyra günlerini bellänlerinde, syýasatdan daş durmak barada görkezme berdiler.


text:
Gyrgyzystan ýurduň awtoritar prezidenti Kurmanbek Bakiýewi häkimiýetden çetleşdiren meşhur rewolýusiýanyň bäşinji ýyl dönümini belleýär.
7-nji aprelde Bişkekde Gyrgyzystanyň prezidenti Almazbek Atambaýew gyrgyz Ak tamynyň ýa-da esasy hökümet binasynyň daşynda geçirilen dabaraly çärä gatnaşdy. Bu çäre 2010-njy ýylyň 7-nji aprelinde geçirilen köpçülikleýin protestler döwri howpsuzlyk güýçleri tarapyndan 100-e golaý adamyň öldürilen sebitinde geçirildi.
Mundan bäş ýyl öň azyndan 15 müň adam prezident Kurmanbek Bakiýewiň wezipeden çekilmegini talap edip, gyrgyz Ak tamynyň daşynda ýöriş geçiripdi. Protestçiler Bakiýewi korrupsiýada we wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanmakda aýyplapdylar.
2010-njy ýyldaky durnuksyzlyklar döwründe oppozision lider hökmünde öý tussaglygyna höküm edilen Atambaýew protestler döwri öldürilenlere we ýaralananlara hormat bildirdi.


text:
Azatlyk Radiosynyň habarçysy Röwşen Ýazmuhammedow 15 gün tussaglykdan soňra azat edildi.
Röwşen Çaryýew ady bilen efirde çykyş edýän Ýazuhammedow 6-njy maýda Türkmenabat şäheriniň içeri işler bölümi tarapyndan tussag astyna alnypdy.
Ýazmuhammedowyň näme sebäpli tussag edilendigi barada, häzirlikçe, doly we takyk maglumaty almak başartmady.
Deslapky maglumata görä, tussaglykdan soňra Ýazmuhammedowyň saglyk ýagdaýy kadaly.
Azatlyk Radiosynyň habarçysy Röwşen Ýazmuhammedowyň tussag edilmegi bilen bagly, adam hukuklaryna gözegçilik edýän ençeme halkara guramalary, şol sanda “Serhetsiz reportýorlar”, “Amnesty International”, “Human Rights Watch”, şeýle-de Ýewropa Bileleşigi alada bildiripdi.


text:
15-nji martda Türkmenistanda jaýlary ýyladyş möwsümi tamamlandy. Ýöne martyň başky günlerinden bäri etraplaryň gaz-üpjünçilik edaralarynyň işgärleri ilatdan geçen möwsümde sarp edilen tebigy gaz üçin pul ýygnaýarlar.
Bu ýagdaý ilat arasynda nägilelikleriň ýüze çykmagyna sebäp bolýar. Adamlar resmi taýdan mugt diýlip, dünýä jar edilýän tebigy gaz üçin nämä esaslanyp töleg talap edilýändigine düşünip bilenoklar. Iň möhümi-de, öýlerde gaz ölçeýji bolmansoň, onuň töleginiň her etrapda, her obada, hatda her maşgalada dürlüçe hasaplanmagydyr.
Lebap welaýatynyň Serdarabat etrabynyň ýaşaýjysy, kärendeçi zenan Mamajan tebigy gaz üçin häzirki talap edilýän puluň geçen ýyllardakydan iki-üç esse köpdügini aýdyp, şeýle diýdi:
—Geçen ýylyň noýabr aýynda gelip, 17 manat 30 teňňe alyp gitdiler. Ýakynda ýene gelip, 32 manat 40 teňňe aldylar. “Gyşda hammama ýakan gazyň üçin” diýdiler. “Öýümizde gaz ölçeýji ýok, artyk ýakanymy nädip hasapladyňyz?” diýsem, aýdyp bilmediler.
Etrap gaz-üpçünçilik edaralarynyň biriniň efirde adynyň tutulmazlygyny haýyş eden jogapkär işgäri ilatdan sarp eden tebigy gazy üçin pul alynýandygyny tassyklap, ony şeýle düşündirdi:
—Her adama bir ýylda 50 kubmetr gaz mugt goýberilýär. Şondan artyk ýakylany tölegli. Öýlerde gaz ölçeýjiler bolmansoň, 50 kubmetr adamlara köp ýaly bolup görünýär. Ýöne gyşyna hammamlar, hatda gaz plitalary-da öçürilmeýär. Gije-gündizläp ýanyp dur. Onsoň gaz bolmalysyndan artyk sarp edilýär. Biz şol artyk ýakylan gaz üçin pul alýas. Ölçeýjiler bolmansoň, adamlara gazy artykmaç sarp edendigini düşündirmek kyn. Nägilelik şondan gelip çykýar. Indi birnäçe ýyl bäri dowam edip gelýän şol nägilelikleriň soňuna, diňe öýlere gaz ölçeýjileri oturtmak arkaly çykmak mümkin. Ýakyn günlerde olary oturdyp başlarys. Welaýatymyza gaz ölçeýji enjamlar getirilip ugraldy.
Şol enjamlaryň oturdylmagynyň ilat üçin-de amatly boljakdygyny aýdan ýerli ýaşaýjy Isgender Azatlyk Radiosyna beren gürrüňinde ony şeýle delillendirdi:
—Häzir oba ýaşaýjylarynyň köpüsiniň melleklerinde ýyladyşhanalar bar. Onda ýakylan gazyň möçberini hasaplamak kyn. Gaz edarasynyň işgärleri ýyladyşhanalaryň kwadrat metrine garap, pul aýlaýrlar. Özem ony bäş aý üçin hasaplaýarlar. Bizde bolsa gyş aýlarynda-da howanyň güneşli, maýyl günleri az bolanok. Şeýle günlerde ýyladyşhanalaryň peçleri öçürilýär. Gaz ölçeýji enjamlar oturdylsa, döwlet üçin-de, sarp edijiler üçin-de bähbitli. Iki tarapyň-da haky köýmez.
Gaz-üpjünçilik edarasynyň işgäri artyk sarp edilen tebigy gazyň bahasyny tölemeli bolaýanda-da, onuň ilat üçin agyr düşmejekdigini, çünki onuň bahasynyň simwolikidigini aýdýar:
—Onuň her kubmetriniň bahasy iki teňňe. Maşgala býujetine agram salanok. Ähli ýerlere gaz ölçeýji enjamlar oturdylansoň, adamlarda nägilelik bolmaz. Biziň işimiz-de ýeňilleşer.


text:
Sişenbe güni Özbegistanyň prezidenti Islam Karimow prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bilen telefon arkaly gürleşip, Abadan şaherinde dörän adatdan daşary ýagdaýlar barada özbek halkynyň adyndan duýgudaşlyk bildirdi.
Karimow Abadan şäherindäki hadysada ölenleriň maşgalalaryna we hossarlaryna gynanç bildirdi diýip, resmi türkmen habarlarynda aýdylýar.
Berdimuhamedow kärdeşi Karimowa goldawy, duýgudaşlygy we kömek teklip edendigi üçin minnetdarlygyny bildiripdir. Ol Abadan şäheriniň töwereginiň durnuklydygyny hem aýdypdyr.
7-nji iýulda Abadan şäherinde dörän partlamadan, resmi maglumata görä, 15 adam ölüpdir. Emma garaşsyz çeşmeler bu wakada 200-e golaý adam öldi diýýärler.


text:
Birleşen Ştatlaryň resmileri ýakynda Iordanda geçirilen iordan-amerikan harby türgenleşiginden soň Iordanyň territoriýasynda galdyryljak amerikan harbylarynyň sanynyň müňe ýetirilendigini mälim etdiler.
Amerikan harbylarynyň Iordanyň territoriýasynda galdyrylmagy goňşy Siriýada dowam edýän uruşlaryň bu ýurduň içine aralaşmak howpunyň öňüni almak maksatlary bilen baglanyşdyrylýar.
Maglumata görä, öz esgerlerinden daşary Birleşen Ştatlar bu ýurduň territoriýasynda “F-16” kysymly söweş uçarlarynyň we “Patriot” howa gorag raketalarynyň-da bir toparyny galdyrypdyr.
Ýöne amerikan harbylarynyň we harby tehnikalarynyň näçe möhlet bilen Iordanda galmagynyň mümkindigi barada häzirlikçe anyk bir zat aýdylmaýar.


text:
Türkmenistanyň paýtagty Aşgabatda ýene-de ajaýyp binalaryň birnäçesi ulanylmaga tabşyryldy.
28-nji sentýabrda ýurduň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda Medeniýet we Ykdysadyýet şäherçeleriniň binalar toplumynyň açylyş dabarasy boldy, oňa okuw mekdepleriniň täze binalary we medeni-durmuş maksatly desgalaryň birnäçesi girýär.
Türkmenistanda dünýä ülňülerine gabat gelýän şeýle ajaýyp binalaryň gurulmagy örän gowy zat. Şeýle owadan jaýlardaky çagalar baglary, mekdepler körpeleriň bilim hem terbiýe alýan ýyllarynda olaryň ençemelerine haýyr berer. Bu desgalaryň arasynda gurlan ýaşaýyş jaýlaryndan 200 amerikan dollary möçberinde alýan aýlyklary bilen 200 müň dollara golaý bolan jaý bahasyny nähili ýagdaýda üzjegi belli bolmasa-da, garaz, ýolbaşçylar bilen bir hatarda pukara medeniýet işgärleriniň birnäçesine-de ýetdi. Bu örän guwançly hadysadyr. Sebäbi henize çenli medeniýet işgärlerinden beýle gymmat binalardan jaý alyp görenleri ýokdy. Jaýyň bahasyny otuz ýyllyk möhletde üzmeli. Belki, oňa çenli, medeniýet işgärleriniň eline-de pul düşer!
Täze gurlan medeniýet institutynyň gözel binasynyň öňünde duran halatyň bu institutyň hem-de onuň taýýarlajak medeniýet we sungat işgärleriniň geljekde halka näme berip biljekdigi hakda oýlanmaga mejbur bolýarsyň.
Eýsem-de bolsa, Türkmen döwlet medeniýet institutynyň, sazçylyk mekdebiniň täze binalarynyň salynmagy türkmen medeniýetiniň, sungatynyň ösüşine, onuň dünýä derejesine çykmagyna, halkyň ruhy iýmitden gandyrylmagyna täsiri ýetermi? Türkmen medeniýetiniň diňe daşky keşbi däl, eýsem içerki dünýäsi hem täzelenermi?
Bu sowallara hiç hili pikir öwürmezden, “ýok” diýip, jogap beresiň gelýär. Sebäbi medeniýet üçin, sungat üçin institut, ýörite şäherçe gurlanam bolsa, aslynda, häzir türkmen medeniýeti, sungaty, edebiýaty ýitirim bolma derejä ýetdi. Olar garaşsyzlyk ýyllarynda “boglup öldürildi”. Häzirki medeniýet, sungat, edebiýat diýilýän bir adamyň waspnamasyna hyzmat edýän saz-söhbet, eserler. Ölini bolsa nähili owadan jaýa salanyňda-da, parhy ýok. Ol ölüligine ýatar.
Ol owadan şäherçeler binalarynyň, institutlaryň gurulmagy syýasy oýna degişli. “Ine, Türkmenistan öz raýatlaryna şeýle ajaýyp binalary sowgat edýär” diýmek üçin gurulýan gymmatbahaly binalaryň aňyrsynda ýüz müňlerçe adamlaryň betbagtçylygy ýatyr. Işsizlikler ýatyr, öýsüzlikler ýatyr. Ýurda gelýän tebigy baýlygyň halkyň hersine deň-derman paýlanmagynyň ýerine öwünmäge amatly gymmatbaha binalaryň köpelmegi şonça-da halky garyp günlere itýär.
Institutlarda dünýä halklarynyň medeniýetiniň, sungatynyň ýeten derejeleri türkmen medeniýeti bilen deňeşdirilib-ä öwredilmez. Zehinli kadrlar öz-özünden döräýende hem olara bir adamyň waspnamasyndan başga drama eseri, saz eseri ýazdyrylmaz, ýazaýanlarynda-da olaryň eserleri halka ýetirilmez, gadagan ediler. Režissýor dünýä derejesine çykjak gowy oýny goýup bilmez, artist gowy roly oýnap bilmez. Bir adamyň waspyny ýetirýän oýunlar, rollar bolsa dünýä derejesine çykarylmaýar.
Şeýlelikde, gepiň kelte ýeri—medeniýet şäherçesi gurulsa-da, medeniýet instituty gurulsa-da, ýurtdaky syýasat üýtgemese, olar halka hiç hili ruhy iýmit berip bilmez.
Serdar Gulgeldiýew Aşgabatda ýaşaýan intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Penşenbe güni Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa boýunça ýörite wekili Pýer Moreli kabul etdi.
Taraplar Türkmenistan bilen Ýewropa Bileleşiginiň hyzmatdaşlygynyň perspektiwalary hem-de ýangyç-ykdysady, inwestisiýa ýaly ugurlar boýunça hyzmatdaşlyk barada gürrüň etdiler.
Prezident Berdimuhamedow we Pýer Morel ylym, bilim we medeni gatnaşyklaryň ähmiýetini hem belläp geçdiler.
Ýewropa Bileleşiginiň ýörite wekili Türkmenistanyň goňşy Owganystanyň sosial-ykdysady pudaklarynyň täzeden dikeldilmegine edýän kömegine ÝB-niň ýokary baha berýändigini hem aýtdy.
Duşuşyga Polşanyň Türkmenistandaky adatdan daşary we doly ygtyýarly ilçisi Stefan Radomskiý hem gatnaşdy diýip, türkmen mediasy habar berdi.
Şeýle hem prezident Berdimuhamedow BMG-niň ykdysady we sosial meseleler boýunça departamentiniň regional maslahatçysy Alekseý Tihomirowy kabul etdi.
Berdimuhamedow we Tihomirow özara hyzmatdaşlygyň dürli ugurlary we bilelikde täze proýektleri we programmalary durmuşa geçirmek barada pikir alyşdylar.
Duşuşykda döwlet dolandyryşy boýunça reforma geçirmek we ony pugtalandyrmak, elektron dolandyryşy, kadrlary taýýarlamak we olaryň kwalifikasiýasyny ösdürmek barada hem gürrüň edildi.


text:
“PakTurk” hususy mekdepleriniň bir uly mugallymy, işgärleriň we olaryň maşgalalarynyň Pakistandan deportasiýa edilmegini ýazgaryp çykyş etdi. Ol mekdepleriň ýapylmagy ýüzlerçe adamyň durmuşyny aladaly ýagdaýa saldy diýdi.
“Pakturk” halkara mekdeplerindäki we kolležlerindäki 450 töweregi mugallymdan we olaryň maşgala agzalaryndan, noýabr aýynyň ahyryna çenli Pakistany terk etmekleri talap edilýär. Türk hökümeti bu mekdepleri iýul aýynda hökümet agdarylyşygy synanyşygyny gurnamakda aýyplanýan, Birleşen Ştatlarda ýaşaýan musulman ruhanysy Fethullah Gülen bilen ilteşiginiň bardygy bilen aýyplaýar. Emma bu aýyplamalar mekdep işgärleri tarapyndan düýpli ret edilýär.
“PakTurk” halkara mekdepleriniň müdir orunbasary Nurijan Dündar Azatlyk Radiosyna işgärleriň we olaryň maşgalalarynyň Türkiýä barmajakdyklaryny aýdyp, ol ýerde Gülen tarapdarlary diýilýän müňlerçe mugallymlara garşy uly göwrümli işden boşadyş we tussag ediş kompaniýasynyň dowam edýändigini belleýär.
“Iň uly meselelerimiziň biri - biz Türkiýä yzymyza dolanyp bilmeýäris. Türkiýedäki biziň dostlarymyzyň hemmesi türmede. Olar bizi Türkiýä äkidip, bizi hem türmä dykmak isleýärler” diýip, Dündar Päkistanyň Peşawar şäherinde gürrüň berdi.
Wideo: Pakistandaky sud mugallymlaryň deportasiýa edilmegini wagtlaýyn togtatdy. Muňa seretmezden, köp mekdepleriň türk işgärleri Pakistandan gitmäge we gaýgyly hoşlaşyklara taýynlanýarlar. (Azatlyk Radiosynyň Pakistan gullugy)
2010-njy ýyldan bäri Pakistanda işleýän Dündar, özüniň we beýleki “PakTurk” işgärleriniň dünýäniň 172 ýurdundaky beýleki şeýle mekdeplere gitjekdigini aýtdy. Ýöne ol munuň şowly geçjekdigi hakynda ikirjiňlenýändigini hem sözüniň üstüne goşdy.
Aslynda, Pakistanyň Içeri işler ministrligi olardan noýabryň 20-ne çenli ýurdy terk etmegi talap edipdi, emma olaryň möhleti aýyň soňuna çenli uzaldylypdy. Mekdep sudda karara garşylyk görkezipdi, emma sud şikaýaty kabul etmedi.
“Gülençilere” garşy söweş
Dündar “PakTurk-iň”, Gülen we onuň 160 töweregi ýurtda, 2000-den gowrak bilim edaralary bolan dini we sosial hereketi bilen baglanşygynyň bardygy hakyndaky aýyplamalaryň ýalňyşdygyny aýdýar. Ol “hiç bir ilteşik ýok” diýdi.
Ankara Yslamabatdan ýurtdaky Gülen bilen ilteşigi bolan hemme toparlary aýyrmagyny sorady. 16-njy noýabrda Yslamabada sapar eden Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdoganyň, “Gülençi terrorist gurama” diýlip aýdylýan topara garşy Pakistanyň eden hereketlerine öwgi bilen garşylyk berdi. Olardan gaty hoşal bolandygyny aýtdy.
Birleşen Ştatlarda sürgünde ýaşaýan Güleni Ankara türk goşunyndaky öz ýaranlaryna 15-nji iýuldaky Erdogana garşy agdarylyşyk synanyşygyna buýruk bermekde aýyplaýar. Gülen bu aýyplamalary birnäçe gezek ret etdi. Birleşen Ştatlaryň resmileri türk resmileriniň Güleni yzyna bermekligi hakyndaky talabyna, onuň hakynda täsirli subutnamalar görkezilmelidigini aýdyp jogap berdi.
10 müňden gowrak çaga
Dündar hökümetiň “PakTurk-e” garşy edýän basyşlaryndan iň köp ýitgi çekýänleriň ýurduň 28 mekdebinde bilim alýan 10 müňden gowrak okuwçylardygyny aýtdy. Bu ýurtda 24 million çaga mekdebe gitmeýär.
Dündar: “Iň kyn tarapy okuwçylary we olaryň hossarlaryny goýup gitmek. Biz gowy we ýokary hilli bilim üçin işleýäris. Şonuň üçin Pakistandaky adamlar bizi gowy görüp, ýardam edýärler” diýdi.
Onlarça pakistanly ene-ata hökümetiň 18-nji noýabrda mugallymlary işden boşatmagyna garşy çykyş etdi.
“Amnesty International” guramasy bu wakalara “syýasy matlaply hereket” diýip baha berip, bularyň diňe pakistanly çagalary öýkeletjekdigini aýtdy.
Adam hukuklaryny gorap çykyş edýän toparyň Günorta Aziýa boýunça direktory Champa Patel 17-nji noýabrda: “ýurt, türk hökümetiniň buýrugy esasynda mugallymlary kowmak ýaly syýasy hereketlere däl-de, synplara we mugallymlara mätäç” diýdi.
“PakTurk” halkara mekdepleri we kolležleri türk hökümetinde registrasiýa edilen hökümete degişli bolmadyk gurama tarapyndan 1995-nji ýylda döredilipdi.


text:
Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew bilen türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 13-nji sentýabrda Türkmenbaşy şäherinde duşuşdylar. Emma olar aprel aýynda kesilen türkmen gazynyň Orsýete haçan akyp başlajagyny kesgitläp bilmediler. Türkmenistan aprel aýynda ýüze çykan şol partlamadan soň gaz importyny togtadanlygy sebäpli Orsýetiň gaz monopolisti "Gazprom" kompaniýasyny günäkärläpdi.
Dünýä ykdysady krizisi netijesinde Ýewropa bazarynda tebigy gaza bolan talap azalandygy sebäpli "Gazprom" hem gaz eksporty boýunça kynçylyk çekdi. Türkmenistan gaz eksporty boýunça alternatiw ýollaryň ugruna çykyp başlajakdygyny yglan edensoň, iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklar has hem sowaşdy.Resmiler ýagdaýdan umytly
Prezident Medwedew 13-nji sentýabrda geçirilen gepleşikleriň kiçiräk energiýa şertnamalaryna gol çekmäge ýol açandygyny belläp, beýleki ýurtlar bilen söwda hyzmatdaşlygynyň kemelýän ýagdaýynda Türkmenistan bilen söwdanyň ösýändigini nygtady. “Krizise garamazadan, biziň söwda-ykdysady gatnaşygymyz diňe gowy ösenok, gaty gowy ösýär. Sebäbi haryt dolanyşygy ösýär… biziň gatnaşygymyzyň mümkinçiligi örän ýokary” diýip, prezident Medwedew aýtdy.
Türkmenistan hem Orsýete tebigy gaz eksportunyň basym ýola goýulmagyny isleýär. Çünki ýurduň býudjetiniň tebigy gazdan gelýän aýlyk girdejisi takmynan bir milliard dollara barabar.
Öňki Sowet Soýuzyna giren döwletleriň territoriýasyndaky gaz geçirijileriň könelişendigi sebäpli bu regiondaky turba partlamalary adaty waka. Emma şol turbalardaky partlamalardan soň gaz akdyrylmagynyň ýola goýulmagy köplenç bir hepdeden uzaga çekmeýärdi. Duşuşygyň dowamynda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow, Orsýete eksport edilýän tebigy gazyň bahasynyň formula görä kesgitlenjekdigini belläp geçdi.
Kremliň daşary syýasat boýunça geňeşçisi Sergeý Prihodkonyň žurnalistlere aýtmagyna görä, gaz söwdasy boýunça meseleleri çözmek üçin basym iki ýurduň gaz firmalary duşuşmaly. «Gaz geçirijilerini ulanmaga degişli tehniki meseleleriň köpüsi çözüldi… öňümizdäki hepdelerde ”Gazprom” hyzmatdaşlygy dowam etmegiň çäkleri barada ylalaşmak üçin türkmen häkimiýetleri bilen duşuşar» diýip, Prihodko aýdypdyr. Ol «gaz akymynyň dikeldiljek wagty maslahatlaşyldymy?» diýen soraga «gepleşiklerden öň beýle maksat tutulmady» diýip, jogap beripdir.Türkmenistan we “Nabukko”
Mundan öň Azerbeýjanyň, Gazagystanyň, Orsýetiň we Türkmenistanyň ýolbaşçylarynyň Gazagystanda geçen resmi däl duşuşygynda haýsy meseleler barada gürrüň edilendigi barada anyk maglumat ýaýradylmandy. Duşuşyk dowam edýan wagty, 12-nji sentýabrda, Türkmenistanyň döwlet mediasy ýurduň tebigy gazy boýunça eksport ugurlarynyň diwersifikasiýa edilmegine bagly bolup galýandygyny nygtaýan prezident Berdimuhamedowyň nebit-gaz, energetika we geologiýa pudagynyň işgäleriniň güni mynasybetli eden gutlag beýanatyny ýaýratdy.
Orsýetiň gaz jemgyýetiniň prezidenti we Döwlet Dumasynyň energiýa boýunça komitetiniň agzasy Waleriý Ýazew 13-nji sentýabrda “Eho Moskwa” radiosyna beren interwýusynda, türkmen gazynyň Orsýete importy täzeden ýola goýulmasa, Ýewropa gaz satmak boýunça Türkmenistanyň Orsýete bäsdeş bolup biljekdigini nygtady.
Ýakynda Türkmenistan Moskwanyň kölegesinden daşlaşýan ilkinji ädimlerini ädip, ululygy boýunça dünýäde dördünji ýerde durýan gaz ýataklaryndan hytaýly alyjylara hem-de planlaşdyrylýan "Nabukko" turbalary arkaly Ýewropa gaz hödürläpdi. ABŞ we ÝB tarapyndan goldanylýan "Nabukko" proýekti "Gazpromyň" iň uly bäsdeşi hasaplanylýar.
Emma Orsýetden sowa geçýän gaz geçirijiler ýola goýulýança, Türkmenistan döwlet býudjetiniň durnukly girdejisini kepillendirmek üçin Sowet döwründen bäri işleşip gelýän alyjysynyň goldawyna mätäç bolup galýar. Iki ýurduň liderleriniň 13-nji sentýabrdaky duşuşygyň dowamynda Hazar deňziniň türkmen ýalpagyndaky Nr. 21 belgili tebigy gaz bloguny özleşdirmek boýunça Türkmenistan bilen Orsýetiň "Itera" kompaniýasynyň arasyndaky şertnama gol çekildi. Şeýlelikde Orsýetiň orta göwrümli ”Itera” kompaniýasy, Türkmenistanda tebigy gaz boýunça gözleg-burawlaýyş işlerini alyp barjak ilkinji ors kompaniýasy bolar.“Itera” Hazarda işlär
Hazar deňzindäki Nr.21 belgili gaz bloguny özleşdirmek boýunça şertnamanyň gazanylmagy babatda Orsýetiň "Lukoil" kompaniýasy bilen "Itera" kompaniýasynyň arasynda bäsdeşligiň bolandygy hem habar berilýär.
Orsýetiň "Rusenergy Consulting" edarasynyň eksperti Mihail Krutikin "Russia Today" telekanalyna beren interwýusynda, Türkmenistan bilen gaz söwdasy babatda prezident Medwedewiň öňünde örän möhüm meseleleriň durandygyny nygtady. “Birinjiden, "Gazprom" bilen Türkmenistanyň arasyndaky gatnaşyklar boýunça bulaşyklyklary düzetmeli. Türkmenistanyň prezidenti "Gazprom" kompaniýasynyň prezidenti jenap Milleri kabul etmek islemeýär.
"Gazprom" türkmen hökümetine beren ähli wadasyny bozdy.
Sebäbi "Gazprom" o ýurtda indi halananok. Bu kompaniýa türkmen hökümetine beren ähli wadasyny bozdy.”
Krutikiniň aýtmagyna görä, uzak möhletleýin kontrakt boýunça "Gazprom" türkmen gazyny Ýewropa bahasyndan almalydy, emma ol şol gazy satyn alanok, Türkmenistanyň bolsa bu ýagdaýa gahary gelýär. “Şol sebäpli Medwedew başga bir hususy kompaniýa "Iterany" eltdi. Bu kompaniýa o ýerde öň hem işläpdi, emma "Gazprom" ony sygdyrmandy.”
"Itera" kompaniýasynyň başlygy Igor Makarowyň aýtmagyna görä, Hazardaky Nr. 21 belgili blokda 160 million tonna nebitiň we 60 milliard kub metr tebigy gazyň bardygy çak edilýär. "Itera" kompaniýasy Orsýetiň döwlet eýeçiligindäki "Zarubežneft" kompaniýasy bilen bilelikde şol ýere 1 milliard dollara çenli maýa goýar diýlip habar berilýär.
Häzirki wagtda Hazar deňziniň türkmen ýalpaklarynda Germaniýanyň "Winterşal" we RWE, Danmarkyň "Maers Oil", Hindistanyň ONGC, iňlis-arap "Dragon Oil" kompaniýasy, Kanadanyň "Buried Hill" we Malaýziýanyň "Petronas" kompaniýalary iş alyp barýarlar.


text:
Metbugatda Türkmenistan bilen Türkiye gatnaşyklarynda "Bir millet, iki döwlet" diyen şygara eýerilýändigine üns çekilýär.
Eýsem, dünyä türkmenleri türkiye türkmenleri barada näme bilýär? Şeýle-de bu şygaryň täsiri halkyň durmuşynda nähili duýulýar?
Hemmeleri Azatlyk Radiosynyň "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň "Türkiýe türkmenlerini tanalyň" temaly sanyna gatnaşmaga, şeýle-de öz pikirleri, bellikleri we teklipleri bilen goşant goşmaga çagyrýarys.
Telefon we e-mail ýaly aragatnaşyk maglumatlaryňyzy hat@azatradio.org hat salgysyna iberiň, biz siziň bilen habarlaşarys!


text:
Türkmen tebigy gazyny Owganystana, Pakistana we Hindistana aşyrjak TOPH gaz geçirijisiniň gurluşygynyň halkara konsorsiumyna «Türkmengaz» döwlet konserni ýolbaşçylyk eder.
Bu karar proýekte gatnaşýan dört ýurduň ministrleriniň Aşgabatda bolan duşuşygynda biragyzdan kabul edildi diýip, Türkmen döwlet habarlar gullugy 6-njy awgustda aýtdy.
Habarda aýdylmagyna görä, «Türkmengaz» döwlet konserni «TAPI Limited» konsorsiumynyň ýolbaşçysy hökmünde gurluşyk pudagyndaky utgaşdyrmalara, maliýeleşdirmä, gaz geçirijiniň eýeçiligine we ulanylyşyna gözegçilik eder».
Germaniýanyň «Deutsche Welle» radiosynyň AFP habar gullugyna salgylanyp ýazmagyna görä, Türkmenistanyň bir resmisi, adynyň aýdylmazlygy şerti bilen, Aşgabatda kabul edilen kararyň bu proekte daşary ýurt kompaniýalarynyň gatnaşmajagyny asla aňlatmaýandygyny aýdypdyr.
«Türkmenistan daşary ýurt kompaniýalarynyň gatnaşmagyndaky konsorsiumyň işine ýolbaşçylyk eder we ony utgaşdyrar, häzir olaryň teklipleri öwrenilýär» diýip, AFP bilen gürleşen türkmen wekili aýdypdyr.
Ýöne ol anyk haýsy kompaniýalaryň degişli teklipler bilen ýüzlenendigini aýtmandyr. Ozal TOPH konsorsiumynyň potensial liderleri «Chevron», «ExxonMobil» we «Total» ýaly uly günbatar kompaniýalary bolar diýen habar çykypdy.
"Total" bilen oňşuksyzlyk
Habarly pakistan çeşmesiniň AFP habar gullugyna aýtmagyna görä, Türkmenistan bu proýektiň ýolbaşçylygyny «Total» bilen gepleşiklerde dörän problemalar sebäpli öz üstüne almaly bolupdyr.
Gaza baý Türkmenistanyň hakykatda öz gaz infrastrukturasy ýok we Aşgabat adatça daşary ýurt maýadarlaryna aksiýalaryň kontrol pakektini birmekden boýun gaçyrýar hem-de potensial proýektler boýunça ylalaşygy kynlaşdyrýar diýip, AFP habar gullugy belleýär.
Orsýetiň «Neftegaz.ru» neşiri TOPH halkara gaz geçirijisi proektiniň ýolbaşçylar komitetiniň Aşgabatda geçen 22-nji duşuşygyna Aziýa ösüş bankynyň baş menejerleriniň hem gatnaşandygyny, bu bankyň 2013-nji ýyldan bäri proýektiň transaksiýa geňeşçisi bolup durýandygyny ýazýar.
Şeýle-de neşir ozal bu proýekte «Total» ýolbaşçy bolar diýip çaklanandygyny, «Chevron», «ExxonMobil» ýaly halkara kompaniýalarynyň düşnüksiz bir sebäbe görä proekte ýolbaşçylyk etmek kararyna gelmändiklerini belleýär.
Gurluşyk dekabrda başlanar
ITAR-TASS-yň Pakistanyň habar serişdelerine salgylanyp ýazmagyna görä, Türkmenistandan Hindistana çekiljek gaz geçirijisiniň gurluşygy şu ýylyň dekabrynda başlanar.
Bu habar Pakistanyň premýer-ministri Nawaz Şarif bilen Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň başlygynyň orunbasary Baýmyrat Hojamuhammedowyň duşuşygynda yglan edilipdir.
Şeýle-de Hojamuhammedow Şarifi proýektiň ilkinji kerpijiniň goýulmagyna bagyşlanjak dabara gatnaşmaga çagyrypdyr we ol bu çakylygy kabul edipdir.
TASS habarlar gullugynyň Hindistanyň nebit we tebigy gaz ministrliginden alan maglumatlaryna görä, bu geçirijiniň gurluşygy 7,6 milliard dollara düşer. Käbir habarlarda bu gurluşygyň 10 milliard dollara düşjegi aýdylýar.
TOPH-yň uzynlygy 1814 km bolup, ol Türkmenistanyň günorta-gündogaryndan Owganystana, soňra Hyrat we Kandagar şäherleriniň arasyndaky ýoldan Pakistana, ahyr netijede bolsa Kwetta we Multan şäherleriniň üstünden Hindistanyň Penjap ştatyna barar.
Bu geçiriji arkaly ýylda 38 milliard ýa-da günde 90 million kub metr gaz geçirmek nazarda tutulýar.


text:
Taryhçy alym Myrat Annanepes 18-nji sentýabrda dünýesini täzeledi. Onuň dünýeden ötmegi türkmen ylmy üçin agyr ýitgi. Ol türkmeniň taryhyna, milli mertebesine hossar çykan alymlaryň biridi.
Olar ýaly alymlar indi Türkmenistanda barmak basyp sanaýmaly. Ýurtda ýaş alymlaryň göwün diýerlik ýetişdirilmezligi, Myrat Annanepes ýaly alymlaryň aramyzdan gitmeginiň ajysyny has-da artdyrýar.
Myrat Annanepes
Myrat Annanepes entek sowet döwründe ady dünýä ýaýran az sanly türkmen alymlarynyň biridi. Maňa irki döwürlerde onuň käbir işleri bilen tanyşmak miýesser etdi. Ol döwürlerde entek men Türkmenistana baryp görmändim, irde-giçde görüp biljegim-de gümanady. Sebäbi, bilşiňiz ýaly, SSSR ýapyk ýurtdy, türkmenler bolsa daşary ýurtlara beýleki halklardan has az göýberilerdi. Iki-ýeke Günbatar ýurtlaryna gelýänleri-de, dolandyryjylara berk bagly adamlar bolup, olar hökümetden görkezme bolmasa, daşary ýurt türkmenleri bilen asla duşuşmazdylar.
Ine, şeýle kyn döwürde uly türkmen şahsyýetleriniň, alymlarynyň, ýazyjylarynyň ady açyk dünýä gelip ýetse, depämiz göge dirärdi, begenerdik, buýsanardyk. Taryhçy alym Myrat Annanepes hem şol döwürlerde ady erkin dünýä çykan türkmenleriň biridi.
Halkyna bolan söýgi
Men onuň sowet döwründe nähili kyn şertlerde işländigini aňlaýaryn. Elbetde, ol wagtlar ýazjagyňy ýazyp, diýjegiňi diýmek mümkin däldir. Beýle erkinlik bolan bolsa, onda oňa stalinizm diýilmezdi. Emma Myrat Annanepesiň ýüreginde öz halkyna ynam hem tükeniksiz söýgi göterip gezendigini biz SSSR-de Üýtgedip gurmak syýasaty başlananda, äşgär gördük. Şonda ol ”Sowet edebiýaty” žurnalynda "Taryh dogruçyl öwrenilende" atly uly göwrümli makala bilen çykyş etdi. Ol ylmy makala beýik alymyň hut öz ýürek agysydy, onlarça ýyl ýüreginde berç alyp ýatan duýgy-düşünjesiniň ylmy beýanydy.
Bu batyrgaý ylmy makalada ol, türkmen alymlarynyň arasynda ilkinji bolup, bir hakykaty açdy. Ýagny, Türkmenistanyň Orsýete meýletin birikmändigini, eýse biziň topragymyzyň ganly uruş esasynda basylyp alnandygyny anyk faktlaryň esasynda paş etdi. Şeýle mert ädimiň özi-de bu alymyň hemişelik hormatlanmagy üçin ýeterlikdir.
Myrat Annanepesiň garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistanyň taryhyna degişli uly bir ylmy iş ýazandygy köplere mälim. Meniň bilşimçe, ol ”Türkmenistanyň taryhy” atly göwrümli golýazma bolmaly. Gynansak-da, ol ylmy iş häzire çenli-de kitap görnüşinde çap edilenok.
Eger-de şol golýazma kitap edilip, türkmen okyjylaryna ýetirilse, onda bu türkmen taryhy ylmyna goýlan uly hormat hem-de beýik türkmen alymy, akademik Myrat Annanepese bagyşlanan iň uly ýadygärlik bolardy.
Sözümiň soňunda 1991-nji ýylda, entek SSSR ýykylmanka, Londonda bolup geçen bir wakany ýatlamakçy. Şonda men Angliýa iş sapary bilen gelen Myrat Annanepesi Türkmenistana ugratdym. Hoşlaşyp durkak, onuň gözlerinde ýaş gördüm. Sebäbini sorasam, ol maňa "Bir türkmeniň, seniň bu ýurtda ýeke galýandygyňa ýüregim gyýylýar" diýdi. Bu gün meniň hem ýüregim gyýylýar, gözlerimede – ýaş. Çünki uly alym, 18-nji sentýabrda bizi müdimilik goýup gitdi. Goý, onuň ýatan ýeri ýagty, jaýy jennetden bolsun!
Awtor:
Professor Ýusup Azmun, Kipriň dürli Uniwersitetlerinde Türkulogiýa boýunça sapak beren we häzirki döwrde hormatly dynç alyşdaky asly Eýranly türkmenlerden bolan dilçi Alym. Makalada öňe sürlen pikirler awtoruň şahsy garaýyşlarydyr.


text:
20 million dollara gurlan bu stadionyň futbol meýdançasy indi mal bakylýan meýdana meňzeýär. Onuň oty ösüp gidipdir. Bu meýdanda otdan başga ösümlikler hem ösýär. Meýdançanyň ýörite ak reňkli çyzyklary hem görnenok.
Abadan etrabynda ýerleşýän bu stadionyň futbol meýdançasynyň her tarapynda dikilen derwezeleriň sütünleriniň reňki solup gidipdir. Olaryň torlary bolsa asla ýok.
Ýerleşýän etrabynyň adybir stadionynyň ylgaw ýodajygynyň haly hem öwerlik däl. Bu ýodanyň örtügi güne ýanyp, çüýräp başlapdyr. Ýodanyň käbir ýerlerinde bolsa örtügiň uly bölekleri eýýäm ýyrtylypdyr. Bu ýodanyň betonynyň çöken ýerleri hem bar.
“Abadan” stadionynyň tribunalarynyň oturgyçlary gum basyp, tozap ýatyr. Tribunalaryň diwarlarynyň suwagynyň gaçan ýerleri hem bar.
Stadionyň daşyndaky kiçi türgenleşik futbol meýdançalarynda hem gymyldy ýok. Bu meýdançalaryňam haly o diýen däl. Reňki güne solan bu meýdançalaryň sütünlerindäki demir torlarynyň ýyrtylan ýerleri göze kaklyşýar.
Daş-töweregindäki zir-zibiller bilen bilelikde bu stadion indi taşlanan desgany ýatladýar. Ýogsa, Ahal welaýatynyň düzümindekä, Abadandaky bu stadion welaýat boýunça iň uly sport desgasydy. Abadanyň paýtagtyň düzümine girizilmegi bilen bu stadion ululygy boýunça paýtagtdaky üçünji stadion boldy.
Ilki açylaýanda, resmi mediada bu stadion halkara standartlaryna gabat gelýän sport kompleksi hökmünde suratlandyrylyp, onda halkara derejesindäki sport ýaryşlaryny geçirmek üçin ähli şertleriň bardygy aýdylýardy.
Dogrudanam, bir döwürde bu stadionda käbir halkara sport ýaryşlarynyň, hususan-da futbol ýaryşlarynyň duşuşyklary geçirilipdi. Mysal üçin, 2011-nji ýylda bu stadionda Türkmenistanyň prezidentiniň kubogyny almak ugrunda halkara futbol ýaryşynyň käbir duşuşyklary geçipdi.
Emma häzirki wagtda bu stadionyň tribunalarynyň tomaşaçydan dolup geçirilen sport ýaryşlarynyň örän az bolandygyny stadionyň işgäri Aman gürrüň berýär: “Ýylda bir-iki sany duşuşyk geçirilse geçirilýär. Ýogsa, şol hem ýok”.
Amanyň aýtmagyna görä, bu stadionda öň, welaýata degişli mahaly, esasan welaýat derejesinde geçirilýän iri köpçülikleýin çäreler geçirilýän eken. Şeýle-de çäreleriň öňisyrasynda şol çärelere taýýarlyk “marşirowkalary” geçirilipdir. Emma indi bu ýerde şeýle çäreleriň-de geçirilmeýändigini Aman gürrüň berýär.
Hatda bu stadionda Ahal welaýatynyň adybir “Ahal” futbol komandasy hem ýurduň futbol çempionatynyň çäginde geçirilýän duşuşyklaryny geçirip bilmändir. “Ahal” futbol komandasy şol wagtam häzirem öz duşuşyklaryny “Aşgabat” stadionynyň türgenleşik futbol meýdançasynda geçirmeli bolýar.
Stadionyň ýerleşýän ýeri bolan Abadan şäheri paýtagtyň düzümine girizilenden soň bu stadionda indi sport ýaryşlary geçirilmeýär. “Indi welaýat derejesinde geçirilýän köpçülikleýin çärelerem bu stadionda geçirilmeýär” diýip, Aman aýdýar.
Emma tribunlary tomaşaçydan dolmaýan bu stadionda käbir sport seksiýalary hereket edýär. Boks, woleýbol, göreş we ýeňil atletika boýunça sport seksiýalarynda, o diýen köp bolmasa-da, ýaş sportsmenler türgenleşik geçýärler.
“Bu seksiýalarda hem türgnleşýänler köp däl. Aňry gitse, 10-15 adam. Şondan köp däl” diýip, Aman gürrüň berýär.
Abadandaky stadion 2009-njy ýylyň iýun aýynda açyldy. 10 müň tomaşaça niýetlenip gurlan bu stadionyň bahasy 20 million dollar.


text:
Fransiýanyň günortasyndaky Bordo (Bordeaux) sebitiniň golaýynda awtobus bilen ýük ulagynyň çaknyşmagy netijesinde 42 adam heläk boldy.
Resmileriň aýtmagyna görä, iki ulag çaknyşyp ot alan mahaly başga-da bäş adam ýeňil ýaralanypdyr.
Bu ýol heläkçiligi Bordonyň 57 kilometr gündogarynda ýerleşýän Žirone (Gironde) regionynyň Puisegan (Puisseguin) sebitinde boldy.
50 ýolagçyly awtobus Landes regionyna tarap barýardy. Ýerli media maglumatlaryna görä, ýolagçylaryň aglabasy gartaşan adamlardan ybaratdy.
Häzirki wagtda Afina sapar edýän fransuz prezidenti Fransua Olland (Francois Hollande) ýurduň adatdan daşary ýagdaýlar boýunça gullugynyň işgärleriniň herekete geçendigini we “pajygaly wakanyň özüni sarsandygyny” aýtdy.


text:
Eýranda neşe gaçakçylygynda aýyplanan dört adam dardan asmak arkaly jezalandyrylyp öldürildi. Bu barada "Şark" gazetinde habar berilýär.
"AFP" habar agentliginiň maglumatyna görä, şu ýylyň başyndan bäri Eýranda 184 adam şu usulda jezalandyrylyp öldürilipdir.
Geçen ýyl Eýran 179 adamyň dardan asmak arkaly jezalandyrylyp öldürilendigini habar beripdi. Emma adam hukuklary boýunça guramalaryň aýtmagyna görä, resmi sanlar peseldilip görkezilýär.
Tähran kanunçylygy we durnuklylygy üpjün etmek üçin, ölüm jezasyna möhüm bir serişde hökmünde garaýar.
Eýranda adam öldürmek, jynsy zorluk, ýaragly hüjüm, neşe gaçakçylygy ýaly jenaýat işleri üçin ölüm jezasy berilýär.


text:
Tehsasda turan güýçli gaýda ölen dört adam Birleşen Ştatlaryň günortasynda turan gazaply tupanlarda ölenleriň sanyny 22-ä ýetirdi.
26-njy dekabrda Dallas şäheriniň töwereginde turan tupan onlarça jaýy ýykyp-ýumurdy we bir topar jaýa zyýan ýetirdi.
Tehsasdaky ölüm habarlaryndan bir gün öň Missisipi, Tennesi, Arkanzas we Alabama ştatlarynda 18 adamyň ölendigi habar berilipdi.
Şeýle-de bu ştatlarda 60-dan gowrak adam ýaralandy, olaryň köpüsiniň ýarasynyň agyrdygy aýdylýar.
Dallas uçar meýdany, Birleşen Ştatlaryň iň bir gelim-gidimli howa porty bolsa, tupan duýduryşy mahalynda dört sagatdan gowrak wagtlap, uçuşlaryň ählisini wagtlaýyn togtatmaly boldy.
ABC bäş ştatda 100 müňden gowrak jaýa düýpli zyýan ýetendigini, Alabamadaky sil zerarly 200 çemesi köçäniň ýapylandygyny habar berdi.


text:
Meksikanyň günorta-günbataryndaky Miçoakan ştatynyň alty şäherinde ýaragly jenaýatçylar bilen polisiýa çaknyşanda 22 adam öldi. Bu barada ýerli resmiler maglumat berýär.
Içeri işler ministrliginiň aýtmagyna görä, çaknyşyklarda polisiýanyň iki işgäri we “jenaýatçydygy öýdülýän 20 adam” öldürilipdir.
Miçoakan sebitini gazaply neşe jenaýatçylary öz gözegçiliginde saklaýarlar. Bu toparlar hem öz aralarynda, hem-de hökümetiň güýçleri bilen söweşýärler.
Soňky ýedi ýylyň dowamynda Meksikada neşe söweşlerinde 70 müň töweregi adamyň öldürilendigi çaklanylýar.


text:
Germaniýa geçen ýylyň dowamynda ýurtda 1,1 million adamyň gaçybatalga sorap, hasaba alnandygyny aýdýar. Bu görkezijiniň tas 40%-ni siriýalylar emele getirýär.
Germaniýanyň Içeri işler ministrliginiň 6-njy ýanwarda beren maglumatyna görä, 2015-nji ýylyň ýanwar we dekabr aýlary aralygynda 1,091,894 adam hasaba alnypdyr.
Germaniýadan gaçybatalga soraýanlaryň iň uly bölegini siriýalylar emele getirip, olaryň sany 428,468 adama deňdir.
Geçen ýyl Germaniýadan gaçybatalga soran adamlaryň sany 2014-nji ýyl bilen deňeşdirilende bäş esse çemesi ýokarlandy.
Ýewropa Bileleşiginiň beýleki ýurtlaryna garanda, bileleşigiň iň güýçli ykdysadyýetine eýe bolan Germaniýa has köp migrant we bosgun geldi.


text:
Geçen asyryň ikinji ýarymynda Türkmenistana ýolbaşçylyk eden sowet-partiýa we döwlet işgäri Muhammetnazar Gapurowyň hyzmaty onuň ýöreden syýasatynyň üstünlikli taraplary hem kemçilikleri bilen gyzyklanyp, bilermenleriň pikirini soradyk.
Şeýle aýdyň hem ýiti şahsyýet saýylmaýan Muhammetnazar Gapurowyň ýokary wezipelere ýetmeginiň syry nämede?
Köp ýyllap Ylymlar Akademiýasynyň Çöller intitutynda topragyň atmosfera derejesini öwrenip gelen alym, häzir Aşgabatda ýaşaýan graždan aktiwisti Ýaýlym Begow: Muhammetnazar Gapurowyň Türkmenistanyň Kompartiýasynyň 1-nji sekretary wezipesine saýlanmagynda o diýen syr ýokmuka diýip, pikir edýärin. Meniň üçin onuň şol wezipä bellenmegi gaty geňem däl. Sebäbi ol eýýäm ýigrimi iki ýaşynda komsomol işinde işläp başlady. Ol köp ýyllaryň dowamynda komsomol-partiýa işinde baý tejribe ýygnady.
Onsoňam Sowet Soýuzynyň aýratyn bir üns berýän zatlary bardy: islendik ýolbaşçynyň adamlar bilen işläp bilşine, guramaçylyk ukybyna hem-de islendik bir kynçylyk dörände, nähili çykalga gözläp tapyşyna aýratyn üns berilýärdi. Meniň pikirimçe, M. Gapurowda adamlar bilen işleşmek ukyby hem-de guramaçylyk ukyby ýeterlik bolmaly. Eger şolar ýaly bolmasa, ýokary galmagy mümkin däl.
Oba jogalygy hem awtomobil senagaty boýynça bilermen, häzir Aşgabatda ýaşaýan graždan aktiwisti Nurberdi Nurmämmedow: Meniň pikirmçe, Muhammetnazar Gapurow özüne tabşyrylan hemme wezipelerde-de Türkmenistanyň ýa türkmen halkynyň däl-de, metropoliýanyň bähbitleri üçin işlemäge ukyply adamdygyny görkezeni üçin, Türkmenistan Kompartiýasynyň Merkezi Komitetiniň 1-nji sekretarlygyna ýa-da hakykatda aýdanymyzda, Türkmenistan respublikasynyň ýolbaşçylygyna bellenen bolmaly.
Muhammetnazar Gapurowyň ýobaşçylyk usulynyň üstünlikli taraplary näme bolupdy? Ol haýsy ugurdan ukyplydy?
Ý. Begow: Onuň syýasatdan ukyply bolmagynyň esasy sebäpleriniň biri, öň belläp geçişimiz ýaly, guramaçylyk hem-de adamlar bilen işleşmek ukyby güýçli bolmaly. Dörän ýagdaýa öz wagtynda baha berip bilmegi bolmaly.
Onsoň ýene bir zady bellesek gowy bolarmyka diýýän. M. Gapurowyň Türkmenistanyň Kompartiýasynyň 1-nji sekretary saýlanan wagtynda Sowet Soýuzy geçen urşuň ähli ýaralaryndan saplanypdy. Şol döwürde ýurtda hökümet-partiýa tarapyndan dürli-dürli programmalary, ykdysadyýeti, bilimi, ylmy ösdürmek boýunça bir topar kararlar kabul edildi. Täze institutlar, zawod-fabrikler açyldy. Şol döwürde Sowet Soýuzynyň ýurdy dolandyrmakda problemalary ýok diýen ýalydy. Şonuň üçin şol wagtda M.Gapurowa işlemek aňsat düşdi. Bu babatda oňa bagly diýseňem boljak. Sebäbi Türkmenistanam şo wagtlar eýýäm Garagum kanalynyň özleşdirilmegi, gaz ýataklarynyň açylmagy, 70-njy ýyllaryň başynda Şatlykdan Merkeze gaz turbasynyň çekilmegi M.Gapurowyň işlemegine ýeňillik döretdi diýip aýtsa bolar.
N. Nurmämmedow: Men M. Gapurowyň ýolbaşçylygynyň üstünlikli tarapyny hernäçe gözlesem-de, tapyp bilemok. Ol Türkmenistana ýolbaşçylyk etmekligiň özüne bähbitli taraplaryny saýlap aldy. M.Gapurow barada onuň tarapdarlary ýa-da M. Gapurowyň kömegi bilen wezipe alan adamlar onuň adamkärçilikli adamdygy barada gürlemegi gowy görýärler.
Şunuň ýaly bir gürrüňdeşlikde, men M.Gapurowy öwen bir adamdan: “Onuň gowy tarapy nämeden ybarat?” diýip soranymda, ol şeýleräk jogap berdi: “M.Gapurow duşuşan adamlary bilen iki elläp salamlaşýardy. Ol şol duşuşan adamlaryny ady-familiýasy bilen tanaýardy”.
Ine, onuň bar aýdyp bilen zady. Ol öz mümkinçiligini şunuň ýaly zatlara-da sarp etmelidir. Adamkärçiligi ýadyndan çykaran ýolbaşçydan ýolbaşçy bolmajakdygy belli zat. Bolmanda, onuň gowy ýolbaşçy bolmajagy belli zat. Emma onuň wezipesi döwlete ýolbaşçylyk edip, halkyň maddy hal-ýagdaýyny, medeniýetini ösdürmek, halkyň gelejekde üstünlikler gazanmagyna ýardam etmeklik. Onsoň şeýle wezipäni ýerine ýetirmän, diňe adamlaryň öňünde gowy görünmek bilen çäklenmeklik başarjaň ýolbaşçynyň täri däl.
Muhammetnazar Gapurowyň ýöreden syýasatynyň ýalňyş taraplary nämede?
Ý. Begow: Döwletde bir adam ýolbaşçy işde işläp ýörse, ol barada halkyň arasynda her hili gürrüňler bolýar, nägilelikler bolýar. “Munsy bolmaýar. Bu işleýşi bolmaýar” diýen gürrüňler döreýär. M.Gapurow 1-nji sekretar bolansoň, men halkyň arasynda beýle nägilelik gürrüňleri eşitmedim. M.Gapurowyň göze görnüp duran ýalňyşyny meniň özüm-ä görmedim.
Ýöne başga bir zady göz öňüne getirsek, şol wagtlarda adam hukuklarynyň basgylanýandygy, adam hukuklarynyň doly berjaý edilmeýändigi açykdy. M.Gapurowyň döwründe, mysal üçin, Annasoltan Kekilowany alsak, ol erkin pikiri üçin, dälihana atyldy. Şol ýerde-de aradan çykdy. Ýene bir mysal alsam, bir edarada işleýän bir adam Gurhany çap etdirjek bolanynda, habar KGB düşýär. Muny Kompartiýanyň 1-nji sekretaryna aýdýarlar. Şol günem ideologiýa meselesi boýunça plenum çagyrylanda, şol adam işinden boşadyldy. Muny M.Gapurowyň ýalňyşymy, dälmi, göni aýtmak kyn. Sebäbi o ýerde esasan sistemanyň ýalňyşydy diýip aýdylsa, has dogry bolardy diýip, pikir edýärin.
N. Nurmämmedow: Ilki bilen-ä Muhammetnazar Gapurow özüne tabşyrylan wezipäni tutuşlygy bilen Türkmenistan Kompartiýasynyň 2-nji sekretary Rykow Wasiliý Nazarowiçe tabşyrdy. Ýurduň hakyky ýolbaşçysy W.N. Rykow boldy. Türkmenistan döwletine degişli esasy meseleleri W.N. Rykow çözdi. Mesele çözülmeli bolanynda, Rykowa daýanylýardy.
Muhammetnazar Gapurowam, ondan öň we soň ýurda ýolbaşçylyk edenleriň köpüsi-de abraý bilen wezipeden gidip bilmändi. Eýse, abraý bilen wezipeden çekilmek üçin näme etmeli?
Ý. Begow: Kanuny bozman, dogry işlemeli. Meseläniň birinji şerti şonda.
(Bu sowala graždan aktiwisti Nurberdi Nurmämmedow jogap bermedi.)
Muhammetnazar Gapurowyň gysgaça terjimehaly:
Muhammetnazar Gapurow 1922-nji ýylyň 15-nji fewralynda Çärjewiň etegindäki obada dünýä indi. 1941-nji ýylda doly däl orta mekdebiň mugallymy bolup işe başlady. 1941-43-nji ýyllarda Watançylyk urşuna gatnaşdy. Frontdan gelip, mugallymçylyk etdi, 1944-nji ýyldan partiýa guramasyna işe geçdi. Soňra komsomol ýolbaşçylaryndan biri boldy. 1954-nji ýylda Çärjewiň pedinstitutyny gaýybana okap gutardy. 1959-nji ýylda Türkmenistan kompartiýasynyň Merkezi Komitetiniň sekretary wezipesine bellendi. 1963-69-njy ýyllar aralygynda TSSR Ministrler Sowetiniň başlygy boldy. 1969-njy ýylyň dekabryndan, tä 1985-nji ýylyň dekabryna çenli Türkmenistan Kompartiýasynyň Merkezi Komitetiniň 1-nji sekretary wezipesine saýlanyp, döwlete ýolbaşçylyk etdi. Ol bu ýokary wezipede 16 ýyllap oturmagy başaran ýeke-täk liderdir.
Muhammetnazar Gapurow 1999-nji ýylyň 13-nji iýulynda Berzeňňidäki daçasynda öli tapyldy. Ol Aşgabat şäherindäki gonamçylygyň Hormat alleýasynda jaýlandy.


text:
Orsýetiň derňewçileri Kremliň bosgunlykdaky tankytçysy öňki oligarh Mihail Hodorkowskiniň esaslandyran sahawatlylyk fondunyň ençeme işgäriniň öýüni dökdüler.
Hodorkowskiniň “Açyk Orsýet” atly fondunyň 22-nji dekabrda aýtmagyna görä, işgärleriň öýlerine Hodorkowskiniň tussaglygyna sebäp bolan 2003-nji ýylyň jenaýatçylyk işi bilen baglylykda reýd geçirilipdir.
Orsýetiň derňew edarasy bu maglumaty tassyklady.
“Açyk Orsýet” fondunyň aklawçysy Sergeý Badamşin ýedi işgäriň öýlerine reýd geçirilendigini Twitter arkaly habar berdi.
Şu aýyň başynda derňewçiler Hodorkowskini 1998-nji ýylda Sibirli häkimi öldürmekde aýypladylar. 2013-nji ýylda Putin tarapyndan amnistiýa edilen Hodorkowskiý 10 ýyl türme tussaglygyny başdan geçirdi.
Bir wagtlar Orsýetiň iň baý raýatlarynyň biri bolan, häzir Londonda ýaşaýan Hodorkowskiý özüne garşy edilýän aýyplamalary ret edýär we prezident Putini Orsýetiň Konstitusiýasyny depelemekde we ýurdy çökermekde aýyplaýar.


text:
Çarşenbe güni Aşgabadyň “10 ýyl abadançylyk” we Atatürk köçeleriniň çatrygynda täze medeniýet şäherçesiniň täze binalar kompleksiniň dabaraly açylyşy boldy.
Bu şäherçä Türkmen döwlet medeniýet institutynyň, Türkmenistanyň milli konserwatoriýasynyň ýanyndaky ýörite sazçylyk mekdep-internatynyň binalary, umumy ýaşaýyş jaýlary, çagalar bagy, orta mekdebiň jaýy, köp gatly, ýokary amatlykly ýaşaýyş jaý kompleksi, sport zaly we durmuş hyzmaty obýektleri girýär.
Medeniýet şäherçesiniň binalarynyň açylyşyna prezident Gurbanguly Berdimuhamedow hem gatnaşdy we onuň adyna halka edýän hyzmatlary üçin doga okalyp, alkyş aýdyldy.


text:
Türkmenistanyň resmi metbugatynda Yrakda, Siriýada ýaşaýan etniki türkmenleriň içinde galan uruş-gowgalary, özüni «Yrak yslam döwleti we Lewant» diýip atlandyran jeňçi toparyň öz basyp alan ýerlerinde bir taraply görnüşde Yslam döwletini ýa-da Halyfaty jar etmegi barada maglumat berilmeýändigi aýdylýar.
Azatlyk Radiosynyň «Dünýä türkmenleri» gepleşiginiň nobatdaky sany Siriýada, Yrakda ýaşaýan ýaşaýan ýa-da ol ýerlerden gaçyp, Türkiýä geçen etniki türkmenleriň şu günki hal-ahwallaryna bagyşlandy.
«Häzirki ýagdaý ertir-birigün üýtgäp biler, ýöne biziň jogapkärçiligimiz nähili bolmaly diýlende, meselem, nesip bolsa, geljekde bir ýerden goldaw tapyp, yrak türkmenlerini Türkmenistan bilen bir hatarda bütin dünýä tanadyp biljek bir telekanal gurup bilsek, ana, şonda biz özümizi gowy tanadyp bileris» diýip, Yrakda ýaşaýan türkmenleriň «Garaşsyz türkmenler» hereketiniň gurujylarynyň biri, syýasatçy hem Erbil türkmen radiosynyň başlygy Mahmut Çelebi Azatlyk radiosyna aýtdy.
Bu söhbeti diňläp, pikirleriňizi ýazsaňyz, hoşal bolarys.


text:
Aýatolla Ali Akbar Haşemi Rafsanjany Eýranda iň täsirli adamlardan biri. Ol öz wezipesiniň çäginde mydama halk köpçüliginiň gözüniň öňündäki ýolbaşçy.
Şeýle pursatlardan biri hem onuň paýtagt Tähranyň merkezi metjidinde juma namazyna öňbaşçy bolmagy bilen baglydyr. Bu çäre döwlet tarapyndan eýeçilik edilýän telekanalda göni efirde görkezilýär.
Emma 2009-njy ýylda Eýranda geçirilen jedelli prezidentlik saýlawlaryndan soň halk köpçüligi tarapyndan amala aşyrylan protestlerden bäri Rafsanjany mawy ekranlardan ýitirim boldy.
Ol iň soňky gezek yslam rewolýusiýasynyň 31 ýyllygy mynasybetli fewral aýynda geçirilen çäreler bilen bagly ekranda peýda boldy. Şonda Rafsanjany bilen beýleki ýolbaşçylar halky hökümet tarapyndan goldanylýan çärelere gatnaşmaga çagyrdylar.
Ondan öň ol telewizorda diňe 17-nji ýanwarda çykyş edipdi. Rafsanjany şol çykyşynda Eýranda geçirilen prezidentlik saýlawlary barada oppozisiýanyň şübhelenýänligini ykrar edipdi.
Rafsanjany gabaw astynda
Şol çykyşyndan ozal Rafsanjany azyndan aýda bir gezek juma namazyny gyldyrýan bolsa, soňra onuň orny, dini nukdaýnazardan aýdylanda, has kiçi derejeli ruhanylar tarapyndan eýelenip başlandy.
Döwlet tarapyndan eýeçilik edilýän telekanallarda çykyş etmekden Rafsanjanynyň özi el çekdimi, ýogsa-da ol gadagan edildimi diýlen soraga häzirlikçe anyk jogap ýok. Emma soňky döwürlerde bolup geçýän käbir beýleki wakalar göz öňünde tutulsa, Rafsanjanynyň hemmetaraplaýyn gabaw astyndadygyny aýtmaga esas bar.
Üstümizdäki aýyň dowamynda Howpsuzlyk güýçleri Rafsanjanynyň agtygy Hassan Lahootini ilki tussag edip, soňra ýene azatlyga goýberdiler. Şeýle-de Rafsanjanynyň aýalynyň dogany hem saklandy.
Howpsuzlyk güýçleri Rafsanjanynyň gyzy Faiza Haşemini hem sakladylar. Ol Eýranyň Howpsuzlyk güýçleriniň hökümete garşy gurnalýan protestlere gatnaşan adamlara güýç ulanmagyny ýazgaryp, çykyş edipdi.
Rafsanjany dil ýardy
Ýöne şeýle hüjümlere garamazdan, Haşemi bu barada o diýen açyk pikir beýän etmekden saklanyp geldi. Emma üstümizdäki aý ol öz web-sahypasy arkaly ýaýradan maglumatynda ahyry dil ýardy.
“Könelen pikirlere eýe bolan adamlaryň sesleri şu günki gün Yslam rewolýusiýasy döwründen hem has güýçli çykyp başlady” diýip, Haşemi Rafsanjany öz çykyşynda belledi.
Şol bir wagtyň özünde-de Rafsanjany Nowruz baýramy bilen bagly ýaýradan gutlagynda hem Ahmedinejady tankyt edip, ony Eýranyň respublikan binýadyny dargatmaga synanyşýanlykda aýyplady.
“Eýran yslam rewolýusiýasynyň düýbüni tutan ymam gözegçiligiň halkyň elinde bolmalydygyna ynanýardy. Eýranda yslam respublikasynyň düýbi tutulanda, ençeme adam çykyş edip, ýurtda demokratiýanyň ýola goýulmagy üçin heniz irdigi barada pikiri orta atdylar. Emma ymam mümkin boldugyça çaltrak kontrolyň halka berilmelidigini aýdypdy” diýip, Rafsanjany çykyşynda belledi.
Eýranyň syýasy sahnasy üçe bölündi
Synçylaryň aýtmagyna görä, Eýranda geçirilen saýlawlardan soň, bu ýurduň syýasy sahnasy göz-görtele üç topara bölündi. Eýranly synçy Said Şahsawandy bu toparlaryň Ahmedinejad, Rafsanjany we “Ýaşyllar hereketinden” ybaratdygyny aýdýar.
Şahsawandy Ahmedinejadyň toparyny “harby topar” hökmünde häsiýetlendirip, onuň Rafsanjanynyň täsirini aradan aýyrmaga synanyşýanlygyny aýtdy.
Harby topar Rafsanjanynyň täsirini dargatmak barada iş alyp barýar. Soňky döwürlerde Rafsanjanynyň agtyklarynyň, şeýle-de aýalynyň doganynyň tussag edilmegi bu tagallalar bilen ilteşiksiz däldir. Olar Rafsanjanynyň töweregindäki halkany hasam daraldarlar” diýip, eýranly synçy Şahsawandy belledi.
Eýranly synçynyň aýtmagyna görä, Rafsanjana garşy gysyşlaryň artdyrylmagynyň sebäbi onuň oppozision “Ýaşyllar hereketini” goramaga synanyşmagy bilen baglydyr.


text:
Türkmenistanyň Medeniýet ministrliginiň we Suratkeşler birleşiginiň howandarlygynda şeýle at bilen täze kitap çap edildi. Kitapda Maryda kemala gelen suratkeşleriň özboluşly döredijilik aýratynlyklary açylyp görkezilýär, olaryň şekillendiriş sungaty eserlerinde beýan edilýän pikirleri söz bilen aňlatmak aňsat däldir, emma nakgaş eserlerini synlap, görüş duýgusy bilen aňlamak mümkindir.
Kitabyň girişinde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Gadymy Merwiň ylym, medeniýet, sungat merkezi hökmünde adamzadyň medeni hazynasyna goşan ägirt uly goşandynyň orny hakyndaky jümlesi getirilýär.
Kitabyň üç bölümden durýan giriş çeper publisistik makalasynda häzirki zaman sungatynda türkmen halkynyň beýik taryhy mirasynyň orny hakynda pikir ýöredilýär.
Neşiriň esasy bölegini bezegli surat albomy düzýär, ol hem birmeňzeş sözbaşyly üç bölege bölünýär. Olaryň aglabasy Mary welaýatynyň çeper döredijilik durmuşynyň soňky on ýyllygynda döredilen eserleriniň göçürmesidir. Kitapda 25 suratkeşiň eserleri şekillendirilýär. Olaryň hatarynda Annadurdy Myradalyýew, Kössekmyrat Nurmyradow, Gurbangeldi Gurbanow, Ata Akyýew, Çary Hummedow, Altynaý Nargylyjowa ýaly ussatlar we beýleki şekillendiriş sungatynyň muşdaklarynyň söýgüsini gazanan belli suratkeşler bar.


text:
BMG-niň Uruş jenaýatlary sudy öňki Ýugoslawiýanyň harby goşunynyň ýolbaşçysy Momçilo Perisiçi 27 ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
Perisiç 1990-njy ýyllarda Balkanda bolan uruş döwründe adamzada garşy jenaýatlary amala aşyrmakda, şol sanda Srebrenisada 8 müň musulmanyň öldürilmeginde bosniýaly serblere ýardam bermekde aýyplanýar.
Peresiç özüne ýöňkelen aýyplamalaryň ählisini ret edip, özüniň günäsizdigini nygtady.
Momçilo Perisiçe garşy sud seljerişligi 3 ýyldan gowrak wagt dowam etdi. Onda 100-e golaý şaýat görkezme berdi.


text:
Türkmenistanda “çekmek üçin yzygiderli neşe satyn alandygy” aýdylyp tussag edilen belli estrada aýdymçysy Nazir Habibowyň 12 ýyl türme tussaglygyna höküm edilendigi habar berilýär.
Azatlyk Radiosynyň ynamdar çeşmeleriniň tassyklamagyna görä, Habibowyň sud işinden soň, türkmen häkimiýetleri aýdymçyny aýaly Rita bilen duşuşypdyrlar. Şeýle-de, Naziriň aýalyna hiç ýere interwýu bermezligi tabşyrypdyrlar.
Gepiň gerdişine görä ýatlasak, şu ýylyň oktýabr aýynyň başynda türkmen telewideniýesinde Nazir Habibowyň “neşe serişdelerini ulanandygyny” boýun alyp, öz-özüni ýazgaryp çykyş edýän pursatlary görkezilipdi.
Azatlyk Radiosyna aýdymçynyň haçan we nähili görnüşde sud edilendigi hem-de onuň haýsy aýyplamalarda günäli tapylandygy barada häzirlikçe türkmen häkimiýetlerinden ýa-da onuň aýaly Ritadan anyk maglumat almak başartmady.
"Neşe maddasyny satmak we satmazlyk niýeti bilen saklamak”
Emma şol bir wagtda, käbir habar agentlikleri Habibowyň oktýabr aýynyň ahyryna sud edilendigini we onuň 15 ýyl türme tussaglygyna höküm edilendigini habar berdiler.
“Türkmenistandan alternatiw habarlar” neşiriniň ýurt içindäki çeşmelerine salgylanyp berýän maglumatyna görä, belli aýdymçy 24-nji oktýabrda Aşgabatda geçirilen sud işinde “neşe maddasyny satmak we satmazlyk niýeti bilen saklamakda” günäli tapylypdyr. Aýdylmagyna görä, Habibow “neşe maddasyny ulanandygyny boýun alyp, onuň möçberiniň 100 gram bolandygyny aýdypdyr”.
Ýeri gelende ýatlatsak, 4-nji oktýabrda türkmen telewideniýesinde görkezilen “Watan” habarlar gepleşiginde “neşe serişdelerini bikanun ýurda getirendigi ýa-da ony satyn alandygy” aýdylýan ondan gowrak adam, şol sanda belli aýdymçy Nazir Habibow görkezildi. Olar efirde öz-özlerini ýazgaryp çykyş edip, “etdi” diýilýän jenaýatlary boýun alypdylar we baş goşan işine ökünýändiklerini aýtdylar.
YouTube saýtyndaky beýanat
Şol bir wagtda, geçen aýyň ahyrynda Habibowyň tussag edilmegi bilen baglylykda YouTube saýtynda käbir maglumatlar peýda bolup, onda, hamana, aýdymçynyň aýaly – Ritanyň adyndan ýaýradylandygy aýdylýan bir beýannama köpçülige ýaýradyldy.
Onda Habibowyň “düýbünden başga aýyplamalar esasynda saklanandygy” we munuň “ýörite matlap bilen gurnalandygy” öňe sürülýär. Bu wideo YouTube saýtyna goýlanyndan birnäçe gün soň pozulyp aýryldy. Nazir Habibowyň maşgalasyna ýakyn çeşmeler-de, bu beýanatyň aýdymçynyň aýaly – Rita tarapyndan ýaýradylandygyny inkär etdiler.
Aýdymçysy Hajy Ýazmämmedow
Şeýle-de, şu ýylyň awgust aýynda 28 ýaşyndaky Habibowyň tussag edilen mahaly, beýleki belli estrada aýdymçysy Hajy Ýazmämmedowyň hem tussag astyna alnyp, soň hem azatlyga goýberilendigini Azatlyk Radiosynyň ýurt içindäki çeşmeleri habar berdiler. Emma Ýazmämmedowyň näme sebäpden saklanandygyny häzirlikçe anyklamak başartmady.
Azatlyk Radiosynyň çeşmeleriniň tassyklamagyna görä, Ýazmämmedowyň tussag astyna alynmagyndan birnäçe gün soň, uly täsirli bir adamynyň onuň arkasyny tutmagy netijesinde, ol azatlyga çykarylypdyr.
Bu maglumatlar we Habibowyň häzirki ykbaly dogrusynda resmi türkmen çeşmelerinden henize çenli nähilidir bir kommentariýa almak başartmady.


text:
Pentagon Kongrese Owganystan üçin Orsýetiň Mi17 dikuçarlaryny satyn almagy togtatmagy, olara derek amerikan dikuçarlaryny satyn alyp başlamagy planlaşdyrýandygyny habar berdi.
Bu barada Konnektikut ştatyndan saýlanan kanun çykaryjylar aýtdy.
“Men, Orsýet Siriýada Başar al-Assadyň režimini goldaýan we gündogar Ukraina goşunsalýan wagtynda, ABŞ hökümetiniň salgyt töleýjileriň puluny Owganystanda dikuçar almak üçin Orsýete ibermeginiň sebäbine hiç wagt düşünip bilmerin" senator Kris Mörfi 18-nji noýabrda bu plany yglan edende aýtdy.
"Pentagon dikuçar satyn alsa, olar Amerikada ýasalan bolmaly” diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.


text:
Owganystanyň resmileri ýurduň günortasyndaky Zabul welaýatynda bir polisiýa işgäriniň özüniň sekiz kärdeşini atyp öldürendigini aýdýarlar.
Zabul welaýat polisiýasynyň başlygynyň orunbasary Gulam Jalani Farahiniň aýtmagyna görä, bu waka agzalýan welaýatyň paýtagty Kalat şäherindäki barlag-gözegçilik nokadynda ýüze çykypdyr.
Farahiniň berýän maglumatyna görä, bu wakany amala aşyran polisiýa işgäri ýaraglary, ok-däri serişdelerini we ulagy alyp, wakanyň bolan ýerinden gaçyp gidipdir.
“Talyban” hereketi bu wakanyň jogapkärçiligini öz üstüne alyp, polisiýa işgäriniň “häzir öz ýanlaryndadygyny” aýtdy.


text:
Bu hyzmatyň kömegi bilen standart garaşmak signalynyň ýerine Siz özüňize ýaraýan sazy belläp bilersiňiz. Şonda Size jaň edýänleriň ählisi zok (gudok) ýerine Siz trubkany galdyrýançaňyz ol sazy eşiderler.
Bahasy: her bir sazy birikdirmegiň bahasy 1,5 manat. Birikdirme 30 günüň dowamynda hereket edýär. Şondan soň eger-de Siziň hasabyňyzda ýeterlik möçberde serişde bar bolsa, hyzmat awtomatiki ýagdaýda ýene-de 30 güne uzaldylýar, onuň bahasy bolsa hasaplanyp aýrylýar, Size bolsa hyzmatyň uzaldylandygy barada SMS geler.
Nähili birikdirmeli: öz telefonyňyzdan 1010 belgä jaň ediň (jaň mugt), ses menýusyndan dil saýlaň, soňra bolsa islenilýän sazy saýlaň.
Nähili öçürmeli: öz telefonyňyzdan 1010 belgä jaň ediň (jaň mugt), ses menýusyndan dil saýlaň, soňra bolsa öçürmekligi saýlaň.


text:
Senegalda geçirilen prezidentlik saýlawlaryň birinji tapgyrynda ýurduň häzirki prezidenti Adbulaý Wada ýeňiş gazanmak başartmady. Indi saýlwlaryň ikinji tapgyrynyň geçirilmegine garaşylýar.
27-nji fewralda žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda 85 ýaşly prezident Wad saýlawlaryň deslapky netijesine salgylanyp, öz garşydaşyndan diňe 8% köp ses alandygyny, jemi sesleriň bolsa 30%-ni almagy başarandygyny aýtdy.
Bu saýlawlaryň öňüsyrasynda prezident özüniň ýeňiş gazanjakdygyna şübhelenmeýärdi. Ol şu saýlawlara üçülenji gezek gatnaşmak üçin ýurduň Konstitusiýasyny özgerdipdi.
Başda halk arasynda abraýy ýokary bolan prezidentiň häkimiýet başynda 12 ýyl bolandan soň raýatlaryň köpüsiniň ynamyndan gaçandygy aýdylýar.
Senegalda saýlawlaryň öňüsyrasynda Adbulaý Wadyň prezidentlige dalaş etmegine garşy protest aksiýalary geçirilipdi.


text:
15-nji iýulda ählihalk baýramynyň — Galla baýramynyň öňüsyrasynda galla önümçiliginde Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň söwda merkezinde ene topragymyzyň sahylygyny şöhratlandyrýan “Rysgal başy bugdaýdyr” atly sergi boldy. Ýurdumyzyň telekeçileri tarapyndan öndürilen çörek önümleriniň köp görnüşleri görkezilen bu sergi Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi we Türkmenistanyň Zenanlar birleşiginiň Merkezi geňeşi, Türkmenistanyň Agrar partiýasy tarapyndan guraldy.
Sergi ýurdumyzyň agrosenagat pudagynda hem-de bu pudagyň esasy ugurlarynyň biri bolan däneçilikde Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň baştutanlygynda amala aşyrylýan giň göwrümli özgertmeleriň üstünlikli durmuşa geçirilýänliginiň aýdyň subutnamasyna öwrüldi. Milletiň Lideriniň başlangyjy boýunça häzirki zaman tehnologiýalaryny hem-de ylmyň iň täze gazananlaryny ornaşdyrmaklyga uly üns berilýän, ileri tutulýan bu ugurda amala aşyrylýan anyk işler bugdaýy we beýleki galla önümlerini öndürmekde toplumlaýyn özgertmelere güýçli itergi berdi.
Ýokary hilli azyk önümleriniň görnüşlerini artdyrmak ýurdumyzyň telekeçileriniň öňünde goýlan wajyp wezipeleriň biridir. Soňky ýyllarda ýurdumyzda öndürilýän bugdaýdan un üweýän, çörek bişirýän, köke we aş önümlerini öndürýän kärhanalaryň ençemesi peýda boldy. Öndürilýän önümleri gaplamak üçin oňaýly şertler döredildi. Pudagyň alyjylara çöregi we çörek önümlerini gysga wagtda gyzgyny bilen ýetirmäge mümkinçilik berýän tehniki üpjünçiligi has gowulandyryldy.
Önümleriň dürli görnüşleri görkezilen, owadan bezelen diwarlyklar sergä gelenleriň ünsüni özüne çekdi. Sergä “Türkmengallaönümleri” Döwlet birleşiginiň köp sanly düzümleri, “Hasar”, “Misgär”, “Degirmen”, “Tomus”, hojalyk jemgyýetleriniň kärhanalary, “Aýly gije”, “Şyhatdar”, “Şekerli” köpçülik iýmiti kärhanalary, hususy telekeçiler we beýlekiler gatnaşdylar. Täze bişen çöregiň çagalykdan tanyş ýakymly ysy beýleki tagamlaryň ysy bilen garyşyp sergä gelenlerde ýakymly duýgulary oýardy.
Bu ýerde milli türkmen çöreginiň adaty görnüşlerinden başga-da külçe, petir, ýagly çörek, süýtli çörek ýaly görnüşleri görkezülipdir. Olaryň golaýynda ak bugdaý we çowdary unundan taýýarlanan “Borodino” tokga çörekleri we çöregiň beýleki görnüşleri ýerleşdirilipdir. Pişmeler, altynsow reňkli kökeler, dürli gutaplar sergä gelenleriň gözlerini dokundyrýar.
Köke önümlerini bişirmegiň ussatlary tarapyndan sergi üçin ýörite taýýarlanan tortlaryň täsinligi sergä gelenleri haýran galdyrdy hem-de olaryň öwgüsine mynasyp boldy. Ýokary çeperçilik bilen taýýarlanan süýjilikler bugdaý sümmülleri, adaty ak öýleri bezedi. Ussatlar sergä gelenlere tagam taýýarlamagyň inçe syrlaryny öwretdiler.
Gaplanan önümler serginiň aýratyn bir bölüminde ýerleşdirilipdir. Bu ýerde alyjylara giňden mälim bolan önümler bilen bir hatarda täze önümler-kökeli, ak kökeli, gurak kökeli, unaşly, hatda börekli gaplar görkezilipdir. Söwda nokatlarynda ýerli galla hasylyndan taýýarlanan ýokary hilli önümleriň görnüşleri günsaýyn artýar.
Baýramçylyk sergisi çörek öndürmekde adaty hem-de häzirki zaman tehnologiýalaryny ulanýan türkmen senagatçylarynyň we telekeçileriniň öndürijilik kuwwatynyň artýandygyny görkezdi.


text:
Türkmenistanda aýlyk haklary we kömek pullary 10% galdyrylýar.
Prezidentiň gol çeken kararyna görä, 2015-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan başlap döwlet býujetinden maliýeleşdirilýän kärhanalaryň we jemgyýetçilik guramalarynyň işgärleriniň aýlyklarynyň, pensiýalaryň, döwlet kömeginiň we studentleriň stipendiýalarynyň möçberi artýar.
Türkmenistanda minimal aýlyklaryň möçberi 535 manat, pensiýalaryň minimal möçberi 210, kömek pullarynyň möçberi 200 manat derejesinde kesgitlenildi, diýip resmi maglumatlarda aýdylýar. Beýik watançylyk urşuna gatnaşanlaryň pensiýasynyň minimal derejesi 878 manat, maksimal derejesi 1184 manat, uruş weteranlarynyň pensiýasy bolsa 1077 manat derejesinde kesgitlenilipdir.
Aýlyklaryň we döwlet tölegleriniň ýokarlandyrylmagynyň, hususan-da işgärleriň zähmet öndürijiligini artdyrmagyň we ulanylmadyk içerki rezerwleriň hasabyna üpjün ediljegi aýdylýar.
Ençeme ýyl bäri Türkmenistanda aýlyklar we döwlet tölegleri her ýylyň ýanwar aýynda 10 % galdyrylýar.


text:
Hindistanyň premýer-ministri Narendra Modi Hindistan tarapyndan dolandyrylýan Kaşmirde harby lagere hüjüm edip, 17 esgeri öldürenleri jezalandyrmagy wada berdi.
Ol harby baza çozulmagyny«ýigrenji» we «namart» hüjüm atlandyrdy.
Harbylar 18-nji sentýabrda daňdan☐bolan we azyndan 17 esgeriň ölümine getiren ýaragly söweşde dört sany jeňçiniň hem öldürilendigini aýtdy.
Resmilersany belli bolmadyk bir topar jeňçiniň 18-nji sentýabr güni irden Urişäherindäki harby lagere sümüp girendigini aýdýar.
Bu lager Pakistan bilen de fakto serhetde ýerleşýär we pitneçiler lagerdäki esgerleri tüpeň, granat nyşanasyna alypdyrlar.
Yslamabat özüniň bu hüjüm bilen baglanyşygy barada aýdylýan sözleri ret etmek bilen, Hindistanyň derhal, derňew geçirmezden, Pakistany günäleýändigini aýtdy.


text:
Awgust aýynyň soňlarynda sentýabr aýynyň başlarynda tomusky dynç alyşlarynda Türkmenistana giden daşary ýurtlarda okaýan türkmen ýaşlary yzlaryna, ýagny daşary ýurtlara dolanyp başlaýarlar.
Eýsem, birnäçe aýdan soň Türkmenistana baran türkmen ýaşlary, ýurtda nähili üýtgeşiklikleri gördüler?
Täze Tolkun gepleşigimiziň nobatdaky sanynda şu we beýleki soraglara birnäçe aýdan soň, Türkmenistana baryp gaýdan türkmenistanly ýaşlar Maksat we Azat jogap berýär. Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Birleşen Ştatlar we Orsýet terror toparlaryny ýeňmek we parahatçylyk gepleşikleriniň esasyny goýmak barada bilelikde işleşmek bilen, Siriýada ýaraşygyň täzelenmegi babatda wajyp ylalaşyga geldiler.
9-njy sentýabrda Ženewada uzak güne çeken gepleşiklerden soň, ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrowyň gapdalynda durup, eger hemme taraplar öz alan borçlaryna ygrarly bolsa, özüniň bu plan “konflikti soňlamaga kömek eder” we alty ýyllyk raýat urşunda “gaýdyş pellesi” bolar diýip ynanýandygyny aýtdy.
"Birleşen Ştatlar we Orsýet şu gün biziň zorluk-sütemi azaltmagyna, ejir-azaby ýeňletmegine we Siriýada gepleşikler arkaly parahatçylyga we syýasy geçişe tarap hereketi dikeltmegine umyt edýän planymyzy yglan edýär" diýip, Kerri aýtdy.
"Birleşen Ştatlar has artyk tagalla edýär, sebäbi biz Orsýet we meniň kärdeşim [Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň] režimine bu konflikti bes etmek we gepleşikstoluna geçip, oňşuga gelmek babatda basyş edip biler ynanýarys" diýip, ol aýtdy.
Atyşygy bes etmek 12-nji sentýabrda, ýerli wagt bilen gün ýaşanda, musulmanlaryň Eýd baýramçylygynyň birinji gününde güýje girer.
Eger ýaraşyk şertleri bir hepde saklansa, ABŞ we Orsýet bilelikde “Al-Kaýdanyň” Siriýadaky bölümi bolan “Nusra Fronty” we “Yslam döwleti” toparyny harby zarbalaryň nyşanasyna almak babatda işleşmäge başlar diýip, Kerri aýtdy.
"Biz ol terrorçylaryň soňuna çykmaly" diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi. "Seljermezden däl, eýsem bu işi olar režimiň seljermesiz bombalamalaryny öz ýigrenji jenaýatlaryna adam toplamakda ulanmaz ýaly, strategik, anyk we oýlanyşykly esasda etmeli" diýip, Kerri aýtdy.
Bu ylalaşyk Obama admistrasiýasynyň içinde ýaraşyk şertlerini kabul etmelidigi ýa däldigi barada sagatlap dowam eden geňeş-maslahatlardan soň gazanyldy.
Iki tarap ahyrynda oppozisiýanyň gepleşilen ýerlerde bolýan töwereklerine Siriýanyň söweş uçarlarynyň uçmagyny togtatmak çäreleri barada ylalaşdy.
"Bu ylalaşyk barrel bombalarynyň we... seljermesiz bombalaýyşlaryň soňuna çykmaly, şonda onuň konfliktiň tebigatyny üýtgetmek mümkinçiligi bar" diýip, ol aýtdy.
Bu plan söweşýän taraplaryň ikisini hem, harbysyzlaşdyrylan zona döretmek üçin, Aleppodaky strategik Kastello ýolundan yza çekilmäge çagyrýar. Şeýle edilen ýagdaýynda, oppozisiýa we hökümet toparlarynyň ikisi-de, şäheriň günortasyndaky Ramoseniň üstünden howpsuz we päsgelçiliksiz geçelge berilmegini üpjün eder.
Lawrow Orsýetiň bu ylalaşyklar barada Siriýanyň hökümetine habar berendigini we režimiň olary ýerine ýetirmäge taýýardygyny aýtdy.
Kerri oppozisiýa toparlarynyň, eger Siriýa hökümeti özüniň çynydygyny görkezse, bu ylalaşygy berjaý etmäge taýýar görünýändiklerini aýtdy.


text:
Pakistanyň polisiýasy ýaragly adamlaryň iki polisiýa öfiserini atyp öldürendigi barada habar berdi. Polisiýanyň işgärleri ýurduň demirgazyk-günbatar böleginde poliomiýelit keseliniň öňüni almak üçin sanjymlary edýän işgärleri goramak üçin bellenipdi.
Bu hüjüm anna güni Khyber Pakhtunkhwa welaýatynyň paýtagty Peşawarda amala aşyrylypdyr. Hüjümçileriň gaçyp gutulandygy barada habar berildi. Bu wakanyň jogapkärçiligini öz üstüne alan bolmandyr.
Mundan öň poliomiýelit keseliniň öňüni almak boýunça sanjymlary edýän işgärlerine we olary goraýan polisiýa hüjüm etmekde yslamçy söweşijiler aýyplanypdy. Söweşijiler bu sanjymlary günbataryň içalyçylyk hereketi, diýip atlandyrýarlar we munuň musulman çagalaryny önelgesiz etmek üçin ulanylýandygyny aýdýarlar.
Pakistan poliomiýelit keseliniň dünýäde iň giň ýaýran üç ýurduň biri bolmagyna galýar.


text:
Orsýet Ermenistandaky harby bazasyny güýçlendirýär. Orsýetiň mediasy harby baza täze görnüşli söweş uçarlarynyň we dikuçaryň iberilendigini habar berdi.
Orsýetiň harbylarynyň 20-nji fewralda çap bolan beýannamasyna görä, dört sany MiG-29 kysymly söweş uçary we Mi-8MT kysymly dikuçary Ermenistanyň Türkiýe bilen serhediniň golaýyndaky Erebuni howa bazasynda ýerleşdirildi.
Howa bazasynyň pilotlary türgenleşik uçuşlaryny mart aýynda amala aşyryp başlarlar.
Orsýet Ermenistany harby taýdan üpjün ediji esasy ýurt. Şeýle-de Moskwa Ermenistanyň Gümri şäherinde üç müň esgerini saklaýar.


text:
Gyrgyzystandaky türkmen studentleriniň ýagdaýy barada dürli habarlar we maglumatlar gelip gowuşýar.
Käbir studentler Azatlyk Radiosyna beren maglumatlarynda gyrgyz polisiýasy tarapyndan saklanyp, soňra bolsa pul berip sypýandyklaryny tassykladylar.
Türkmen studentleri üçin dörän ýagdaý olaryň ene-atalaryny hem alada goýýar.
“Gyrgyzystanda biziň ýaşlarymyz bilen bagly nämeleriň bolup geçýändigi barada Türkmenistanyň döwlet resmileri maglumat berseler gowy bolardy” diýip, türkmenistanly studentleriň ene-atalary aýdýarlar.
Azatlyk Radiosynyň Germaniýadaky habarçysy Taher Shir Mohammadi tarapyndan taýýarlanan “Ýaşlar” programmasynda türkmen studentleri üçin Gyrgyzystanda dörän dürli kynçylyklar barada maglumat berilýär.
“Ýaşlar” gepleşigini diňlemek üçin sag tarapda ýerleşdirilen audio düwmäni basyň.


text:
Ýekşenbe güni Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netenýahu Palestinany döwlet hökmünde ykrar etdirmek ugrunda palestin resmileriniň edýän tagallalarynyň başa barmajakdygyny nygtap çykyş etdi.
Ierusalimde, hökümet maslahatynda eden bu çykyşynda Benýamin Netenýahu hatda geljek hepde BMG-niň Baş Assambleýasy Palestina döwlet statusyny bermek kararyna geläýende-de, onuň bu statusynyň BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň ses berişliginden geçip bilmejekdigine doly ynanýandygyny aýtdy.
Bu wakanyň öňýany Palestinanyň prezidenti Mahmud Abbas şu hepde Nýu-Ýorkda geçjek BMG-niň Baş Assambleýasynyň sessiýasynda Palestinanyň döwlet hökmünde ykrar edilip, onuň BMG-niň düzümine agza hökmünde kabul edilmegi ugrunda tagalla etjekdigini aýtdy.
Emma Amerikanyň Birleşen Ştatlary Palestinanyň döwlet statusyna BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşinde özüniň weto goýjakdygy bilen duýduryş berdi.


text:
BMG-niň Adam hukuklary boýunça komitetinde 15-16-njy mart günleri geçirilen diňlenişikde beýleki meseleler bilen bir hatarda Türkmenistandaky milli azlyklaryň ýagdaýylary we kynçylyklary barada-da gürrüň edildi.
BMG-niň Adam hukuklary boýunça komitetindäki diňlenişikde çykyş eden resmilerden biri, Türkmenistanyň daşary işler ministriniň birinji orunbasary Wepa Hajiyew esasan milli azlyklaryň işe ýerleşmek meselesinde bar diýilýän kynçylyklar hakda durup geçdi.
Ol öz çykyşynda: “Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň düzüminde rus, ukrain, özbek milletleriniň wekilleri işleýärler.Türkmenistanyň içeri Işler ministrliginiň düzüminde, ýurduň Baş prokuraturasynda, ýurduň milli howpsuzlyk ulgamynda-da dürli milli azlyklaryň wekilleri işleýärler” diýip belledi.
Bu diňlenişige gatnaşan türkmen delegasiýasy ýurtda milli azlyklaryň wekilleriniň hökümet edaralaryna işe ýerleşmek mümkinçilikleri bilen bir hatarda, olaryň ýokary okuw jaýlaryna kabul edilişi babatda-da hiç hili kynçylygyň ýokdygyny aýtdy.
Kynçylyk hakykatdanam ýokmy?
Hökümet wekilleriniň pikirlerinden tapawutlylykda, Türkmenistandaky milli azlyklaryň käbir wekilleri işe ýerleşmek kynçylyklary bilen bir hatarda özleriniň ençeme beýleki kynçylyklar bilen-de ýüzbe-ýüz bolup gelýändiklerini aýdýarlar.
Şeýle pikiri öňe sürýänlerden birem türkmenistanly rus diasporasynyň wekili, graždan aktiwisti Nataliýa Şabuns bolup, ol bu barada şeýle diýdi: “Türkmenistanda köp adamlar işe ýerleşmek üçin atlaryny-da özgertdiler. Mundan daşary, geçen ýyldan başlap Türkmenistanda adamlar çagasyny çagalar bagyna ýerleşdirjek bolanlarynda, hatda olaryň üç arkasy barlanýar”.
Onuň aýtmagyna görä, adamlaryň üç arkasyny barlamak düzgüni adamlaryň milletini kesgitlemek maksady bilen amala aşyrylýar we, şeýlelikde, milleti milli azlyklara degişli bolup çykan raýatlar dürli kynçylyklara duçar bolýarlar.
Ilatyň üç arkasyny barlamak praktikasynyň Türkmenistanda bardygyny BMG-niň adam hukuklary boýunça komitetinde eden çykyşynda Türkmenistanyň daşary işler ministriniň orunbasary Wepa Hajyew hem tassyklady.
Emma ol bu praktikanyň milli azlyklara garşy gönükdirilmändigini we onuň kadrlar meselesinde garyndaşparazlygyň, tireparazlygyň öňüni almak maksady bilen girizilendigini öňe sürdi.
Bary-ýogy 136 student
Şol bir wagtyň özünde-de, Türkmenistanda milli azlyklaryň wekilleriniň işe ýerleşmek bilen bir hatarda ýokary okuw jaýlaryna girmeklerinde-de dürli kynçylyklaryň bardygy aýdylýar.
Bu baradaky maglumatlary Türkmenistanyň resmi wekilleriniň BMG-de eden çykyşynda beren resmi sanlary-da belli bir derejede tassyklaýan ýaly görünýär. Öz çykyşynda Türkmenistanyň Demokratiýa we Adam hukuklary boýunça milli institutynyň müdiri Ýazdursun Gurbannazarowa Türkmenistanyň ýokary okuw jaýlarynda milli azlyklaryň wekillerinden bary-ýogy 136 adamyň okaýandygyny aýtdy.
Milli azlyklaryň Türkmenistanyň jemi ilatynyň 20% töweregini emele getirýänligi göz öňüne alnanda, milli azlyklaryň wekilleri ýokary okuw jaýlaryndaky öz studentleriniň sany bilen baglanyşykly bu görkezijiniň dürli soraglary döretmeginiň mümkindigini aýdýarlar.
Meseläniň “dil” tarapy
Türkmenistanda milli azlyklaryň öňüne böwet bolýan problymalaryň diňe bir döwlet sýyasaty bilen hem çäklenmän, eýsem bu meselä milli azlyklaryň wekilleriniň türkmenistanyň resmi dilini bilmezlikleriniň-de dahylynyň bardygyny aýdýanlar bar.
Türkmen dili Türkmenistanyň resmi dili bolup, döwlet edaralarynda işlemek isleýän raýatlardan resmi dili bilmekleri talap edilýär, şeýle-de ýokary okuw jaýlarynyň sapaklarynyň aglaba bölegi türkmen dilinde geçilýär.
Graždan aktiwisti Nataliýa Şabuns bu talabyň adalatlydygy bilen ylalaşýar, emma onuň aýtmagyna görä, “şeýle talap goýlanda, ýurtda resmi dili öwrenmek isleýänler üçin ýeterlik şertler hem döredilmeli”.
Milleti boýunça türkmenistanly milli azlyklardan birine degişli bolan hukuk goraýjy aktiwist, “Türkmen Inisiatiwasy” toparynyň ýolbaşçysy Farid Tuhbatullin hem bu pikir bilen ylalaşýar.
Hususan-da, Farid Tuhbatulin: “Biz Türkmenistanyň öz döwlet diliniň bolmalydygyny we bu diliň türkmen dili bolmalydygyny hiç bir jähtden inkär etmeýäris. Eger türkmen häkimiýetleri adamlaryň şol dilde gepläp bilmegini isleýän bolsalar, ösen ýurtlarda edilişi ýaly, döwlet tarapyndan maliýeleşdirilýän mugt dil kurslaryny açmaly” diýip belledi.


text:
Yragyň demirgazygynda bolan aýry-aýrylykdaky hüjümlerde azyndan 16 adamyň ölendigi habar berilýär. 13-nji aprelde bolan bu hüjümleriň iň aýylganjy Kerkük şäheriniň golaýyndaky barlag nokadynda bombaly ulagyň partladylmagy netijesinde amala aşdy.
Gürrüňi edilýän bu partlamada azyndan 10 adamyň ölendigi we başga-da onlarçasynyň ýaralanandygy habar berilýär. Yrakda her gün diýen ýaly hüjümleriň amala aşyrylmagy netijesinde ýurtda ýowuzlyklaryň artýandygy görünýär. Şol hüjümleriň aglabasynda howpsuzlyk güýçleri we şaýy musulmanlarynyň parahat ýaşaýjylary nyşana alynýar.
Birleşen Milletler Guramasynyň çaklamalaryna görä, Yrakda 2013-nji ýylda bolan ýowuzlyklarda 8 müň 868 adam ölüpdir. Bu soňky bäş ýylyň dowamynda Yrakda iň köp adam ýitgisi bolan ýyldyr.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama dünýä güýçleri bilen Eýranyň arasynda ýurduň dawaly ýadro programmasy boýunça gepleşikleriň dikeldilmegi meseläni diplomatik ýol arkaly çözmekde ýene bir “pursata penjiräniň” açylandygyny görkezýär diýip, Ak Tamda 6-njy martda geçiren metbugat konferensiýasynda aýtdy.
Barak Obama Siriýa meselesi boýunça hem çykyş etdi. Obama golaýda ABŞ-nyň ýokary derejeli senatorlary Jon MakKeýniň (Arizona), Lindseý Grehemiň (Günorta Karolina) hem-de Jozef Libermanyň (Konnektikut) ABŞ-nyň Siriýa garşy howa hüjümini etmek barada aýdanlaryna jogap edip, prezident Başar al-Assadyň hökümetini agdarmak üçin birtaraplaýyn harby operasiýany amala aşyrmaklygyň “ýalňyş” hereket boljakdygyny aýtdy.
—Käbirleriniň teklip edişi ýaly ýa-da haýsy-da bolsa bir ýeňil çözgüdi bardyr öýdüp, birtaraplaýyn harby operasiýany geçirmek, meniň pikirimçe, ýalňyş hereket bolar—diýip Obama Ak Tamda eden çykyşynda aýtdy.