text:
Türkmenistanda Bitaraplyk we Täze ýyl baýramçylyklarynyň öňýanynda "azyk bolçulygyny" üpjün etmek barada döwlet derejesinde durlup geçilýän mahaly, ýurtda azyk önümleriniň bahasy barha gymmatlaýar we olaryň käbir görnüşleri has-da gytalýar.
Azatlygyň paýtagtdaky çeşmeleriniň tassyklamagyna görä, häzirki wagt Aşgabadyň döwlete degişli dükanlarynda daşary ýurtlardan getirilen towuk budunyň 1 kilogramy 8 manatdan satylýan bolsa-da, ondan her bir adam diňe bir kilogram satyn alyp bilýär.
Şol bir wagtda, bu towuk budunyň 1 kilogramyny 10 manatdan hususy eýeçilikdäki dükanlardan islän mukdaryňda satyn alyp bolýar.
“Döwlet tarapyndan daşary ýurtlardan getirilýän bu towuk budy hususy dükanlara düşüp, ol gymmat bahadan satuwa çykarylýar. Onuň näme üçin döwlet dükanlarynda adamlara diňe 1 kilogram satylýandygy, ony hususy dükanlarda isledigiňçe satyn alyp bolýandygynyň sebäplerini düşündirýän adam ýok” diýip, özüni Mähri diýip tanyşdyran aşgabatly ýaşaýjy Azatlygyň ýerli çeşmesine gürrüň berdi.
Azatlygyň ýene iki çeşmesi soňky 10 günüň dowamynda ýurduň welaýatlarynyň tas ählisinde diýen ýaly çöregiň bahasynyň barha gymmatlaýandygyny aýdýar.
Belläp geçsek, bu waka Türkmenistanda ýurduň içinde we daşary ýurtlarda öndürilen ýokary hilli unlaryň gytçylygynyň emele gelendigi hem-de munuň bilen bir wagtda unuň bahasynyň gymmatlamagynyň dowam edýändigi baradaky habarlaryň yz ýanyna gabat geldi.
“Meniň häzirki agzajagym çöregiň iň arzan görnüşidir. Meselem, Daşoguz ozal 1 manatdan satyn alyp bolýan çörek – onuň agramy 450-500 grama barabar – 1 manat 40 teňňä durýar. Balkanda edil şol ululykdaky çörek öň 1 manada satylan bolsa, häzir 1 manat 50 teňňeden satylýar. Maryda hem bu çörek şol nyrhdan satylýar” diýip, agzalýan welaýatlaryň ençeme ýaşaýjysy bilen söhbetdeş bolan Aşgabatda ýaşaýan ýazyjy we synçy Amanmyrat Bugaýew gürrüň berdi.
Ol çöregiň bahasynyň hiline görä üýtgeýändigini hem sözüniň üstüne goşdy. Meselem, süýde ýugrulan 1 çöregiň bahasy mundan bir hepde çemesi öň 2 manatdan satylan bolsa, häzir 3 manat ýa-da 3 manat 50 teňňeden satylýar.
Azatlygyň ýurt içindäki ýene bir çeşmesi hem bu gymmatlamalary tassyklap, häzirki wagtda Mary welaýatynda 1 manada örän kiçi we ýuka çöregi satyn alyp bolýandygyny belleýär.
“Ilatyň arasynda ýuwaş panika bar. Lebapda hem ýagdaý öwerlikli däl. Heniz çöregiň bahasy gymmatlamady, ýöne eýýäm bu ýerde hem uny tapmak uly mesele. Unuň birinji sorty ýok diýen ýaly. Ýokary hilli unuň 50 kilogramynyň 70 manatdan satylýandygy, ýöne ony ähli ýerde tapyp bolmaýar” diýip, adynyň efirde agzalmazlygyny soran Azatlygyň ýagdaýdan habarly ýerli çeşmesi gürrüň berdi.
Harytlaryň bahasynyň gymmatlamagy beýleki önümlerde, şol sanda senagat harytlarynda hem duýulýar. Aşgabatdaky çeşmämiziň tassyklamagyna görä, ozal 5 manatdan satylan çaga köýnekleri, häzir 12 manada durýar. Ýyladyşhanalarda öndürilen pomidoryň 1 kilogramy öň 4 manatdan satylan bolsa, häzir 8 manada durýar. Bir kilogram soganyň bahasy öň 2 manada barabar bolsa, indi ol 4 manatdan satylýar. Karamel görnüşli süýjüleriň 1 kilogramy öň 9 manatdan satylan bolsa, häzir 20-22 manat aralygynda.
Ýatlap geçsek, şu ýylyň başyndan bäri Türkmenistanda azyk we senagat harytlarynyň ählisiniň diýen ýaly bahasy azyndan iki esse gymmatlady. Un, şeker we ösümlik ýagy ýaly günübirin ulanylýan harytlaryň söwda tekjelerinden wagtal-wagtal ýitirim bolmagy hem dowam edýär.
Türkmen häkimiýetleri we media serişdeleri bu gymmatlamalar we käbir harytlaryň gytalmagy, şeýle-de bularyň ilata ýetirýän täsirleri barada ilat köpçüligine düşündiriş ýa-da maglumat bermän gelýärler. Munuň deregine türkmen mediasynda “ýurt bolçulygy”, “azyk howpsuzlygy”, “ykdysady ösüş” diýilýänleriň “delilleri” hökmünde dowamly çykyşlar we reportažlar görkezilýär.
Sözümiziň ahyrynda bellesek, Birleşen Milletler Guramasynyň “Merkezi Aziýada we Ýewropada azyk howpsuzlygynyň hem-de iýmitlenişiň ýagdaýy – 2017” at bilen 4-nji dekabrda ýaýradan hasabatynda, Türkmenistanda 0,3 million adamyň ýa-da ýurduň ilatynyň 5,5%-niň doýa-gana naharlanmaýandygy bellenilýär.


c: text/html

text:
Ilkinji sagat
Taryhda ilkinji sagady miladydan öňki 4000-3500-nji ýyllarda müsürliler oýlap tapypdyr. Olar ilkinji ulanan sagatlaryny «Günsagady» diýip atlandyrypdyr. Günüň süýşüşine görä dik duran jisimiň emele gelýän kölegesine seredip, olar wagty hasaplapdyrlar. Bu sagadyň kemçiligi: ol agşamlaryna hem-de gijelerine garaňky bolansoň işlemeýän eken. Şonuň üçinem, wagtyň geçmegi bilen olar gum sagady bilen suw sagadyny oýlap tapypdyrlar.
1524-nji ýylda ilkinji mehaniki tow berilýän sagat nemes gulp ussasy Piter Henliein tarapyndan ýasalypdyr.
1810-njy ýylda ilkinji goşar sagady Nýapold korolynyň aýaly üçin niýetlenip, Abraham Luis Breguet tarapyndan ýasalypdyr.
1600-nji ýyllarda ilkinji jübi sagady öndürilip başlanypdyr.
Taryhda ilkinji gezek häzirkizaman goşar sagady 1904-nji ýylda Louis Cartier tarapyndan ýasalypdyr.
1906-njy ýylda batareýa bilen işleýän häzirkizaman sagatlaryň ilkinji görnüşleri öndürilip başlanypdyr.
1960-njy ýylda ilkinji elektroniki sagatlar «Seiko» kärhanasy tarapyndan öndürilip başlanypdyr.
1974-nji ýylda ilkinji «LED» ekranly elektroniki sagat öndürilýär.
1982-nji ýylda Şweýsariýanyň «Swatch» sagat öndüriji kärhanasy batareýa bilen işleýän arzan sagatlary öndürip satuwa çykarmak bilen,sagat bazarynda esasy orny eýeleýär.
Terjime eden:
Süleýman Jumamuhammedow
Çeşme:
Trewor Gomer, «Ilkinjileriň kitaby».

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmenistanyň geologiýa kartasynda “Uzynada” atly täze gaz ýatagy peýda boldy diýip, “Neýtralnaýa Türkmenistan” gazeti habar berýär.
Aýdylmagyna görä, häzirki wagt bu gaz ýatagynda ýene-de iki sany buraw guýusy gazylýar, şeýle-de ýollaryň, inženerçilik, aragatnaşyk, önümçilik we tehniki desgalaryň gurluşygy dowam edýär.
Bu gaz ýatagy deňiz derejesinden tas 200 metr ýokarda ýerleşýän Gyzylgum çöketligine degişli bolup, bu ýerde hytaý kompaniýasynyň buraw desgalary çuň gazuw işlerini amala aşyrýar.
“Neýtralnaýa Türkmenistan” gazetiniň habarynda täze gaz ýatagy arkaly bir gije-gündiziň dowamynda 500 müň kubmetr tebigy gazyň we 150 tonna gaz kondensatynyň öndürilmegine garaşylýandygy aýdylýar.
Türkmenistanyň hökümeti ýurduň tebigy gaz baýlygynyň 27 trillion kubmetre barabardygyny mälim edip, ony 2030-njy ýyla çenli gaz önümçiliginiň 230 milliard kubmetre ýetirmegi planlaşdyrýandygyny yglan etdi.
Häzirki wagtda, Türkmenistan tebigy gaz baýlygy taýdan dünýäde ilkinji orunlaryň birini eýeleýänem bolsa, ony eksport etmekde diňe bir alyja, ýagny Hytaýa garaşly bolmagynda galýar.


text:
Me öz kärim barada kän bir maglumat berýän biri däl. Esasanam bu ýerde öz syýahatlarymy we synlarym barada paýlaşýan. Ýöne, düýnki wakany paýlaşmasam bolanok.
Birnäçe ýyldan bäri halkara mekdeplerde mugallymçylyk edýän. Aslynda girýän derslerim matematika. Ýöne iňlis dili sapaklary hem berýän. Ine şol maksat bilen geçen hepde Wýetnama geldim. Bärde işleşýän gurama döwlet mekdepleri bilen şertnamalaýyn şol mekdeplere iňlis dili mugallym iberýär. Aslynda olaryň öz mugallymlary bar, ýöne gürleýiş/gepleşik ukyplylyklaryny artdyrmak üçin daşary ýurtly mugallym çagyrýalar heptede bir sapak okatmak üçin.
Edilmeli zat aňsat aslynda; sapaga girýäň, birnäçe çäre geçirýäň synpyň içinde we 35 minut wagtyň geçýär. Ýöne…
Bir synpda 40-50 okuwçy bar. Çagalaram 7-8 ýaşlarynda we kän bir daşary ýurtly görmedikler. Synpa girensoň nirä düşenimi bilmän galdym. Çagalaryň gygyryşy, ylgap gelip meni (daşary ýurtly) elläp başlamalary… Öňümden, yzymdan… Çagalara oturyň diýenimiň peýdasy ýok. Sebäbi sesiňi eşidenoklar.
Öňler “Hababam sinifi” atly türk filmini görerdik. Bet çagalaryň okaýan synpyna gelen mugallymlaryň ýagdaýyna gülerdik. Indi bolsa öz başyma geldi. Hakykatdanam näme etjegiňi bileňok.
Ömrümde hiç beýle ýagdaýa düşmändim. Indi oturyp bir plan düzmeli, nädip bu çagalara sapak geçip boljak barada.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň mejlisinde ýurdumyzy ösdürmegiň ileri tutulýan ugurlary ara alnyp maslahatlaşyldy
12.01.2018
Aşgabat, 12-nji ýanwar 2018-nji ýyl. (TDH). Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň täze ýyldaky ilkinji mejlisini geçirdi. Onda ýurdumyzy mundan beýläk-de depginli ösdürmäge...
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň mejlisinde 2017-nji ýylyň ähmiýetli wakalarynyň üstünde durlup geçildi
29.12.2017
Aşgabat, 29-nji dekabr 2017-nji ýyl. (TDH). Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň şu ýyldaky iň soňky, Täze ýyl baýramçylygynyň öňýanyndaky mejlisini geçirdi.
Mejlisiň barşynda...
Netijesi:
Biziň hyzmatlarymyz


text:
BMG-nyň Howpsyzlyk geňeşi tarapyndan 7 ýyl soň Owganystana sapar guralar
BMG-nyň Howpsyzlyk geňeşiniň adyndan 7 ýyl soň Owganystana sapar guralmagy meýilleşdirilýär
Ýanwar aýynda BMG-nyň Howpsyzlyk geňeşiniň döwürleýin ýolbaşçylygyny öz üstüne alan Gazagystanyň BMG-nyň ýanyndaky hemişelik wekili Kairat Umarow žurnalistlere beren beýanatynda BMG-nyň Howpsyzlyk geňeşiniň adyndan söweş sebäpli ýitgi çeken Owganystanda başdan geçirilýän wakalary ýakyndan görmek üçin Owganystana sapar guramagy meýilleşdirýändiklerini aýtdy.
BMG-nyň Howpsyzlyk geňeşiniň adyndan 7 ýyldan bäri Owganystana sapar guralmandygyny aýdan Umarow, saparyň owgan halkyna goldaw berýändiklerini görkezmegi we owgan hökümetiniň ýolbaşçylary bilen gepleşik geçirmegi maksat edinýändigini belledi.
Umarow saparyň guraljak wagty barada bolsa maglumat bermedi.


text:
30 Nisan 2015 Perşembe
Türkmenistanyň Häzirki Zaman Diplomatiýasy we Ýyl Ýazgysy Baradaky Žurnallaryň Nobatdaky Sanlary
Türkmenistanyň daşary syýasatynyň esasy maksatlaryny we wezipelerini düşündirmek maksady bilen hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan döredilen «Türkmenistanyň daşary syýasaty we diplomatiýasy» ylmy-amaly žurnalynyň şu ýyldaky birinji sany çapdan çykdy.
Milli Liderimiziň daşary ýurtlaryň döwlet Baştutanlary we iri halkara guramalarynyň hem-de sebit düzümleriniň ýolbaşçylary bilen geçirýän köpsanly duşuşyklarynyň örän netijeli bolmagy Garaşsyz hem Bitarap Türkmenistanyň ählumumy bähbitlere laýyklykda giň möçberli gatnaşyklara ygrarlydygyny aýdyňlyk bilen görkezýär.
Geçen ýylyň birinji çärýeginde geçirilen ýokary derejedäki ikitaraplaýyn gepleşiklere aýratyn bölümiň berlendigi bellärliklidir. Žurnal bilen tanyşlyk hem şu bölümden başlanýar. Şu bölümde Owganystan Yslam Respublikasynyň Prezidenti Mohammad Aşraf Ganiniň Türkmenistana ilkinji döwlet sapary (21-22-nji ýanwar), Türkmenistanyň Prezidentiniň Türkiýe Respublikasyna iki günlük resmi sapary (3-4-nji mart), Eýran Yslam Respublikasynyň Prezidenti Hasan Ruhaniniň Türkmenistana döwlet sapary (10-11-nji mart), Türkmenistanyň Prezidentiniň Ýaponiýa iş sapary (13-14-nji mart) ýaly möhüm ähmiýetli wakalar jikme-jik şöhlelendirilýär. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ýaponiýa bolan saparynyň barşynda bu ýurduň Sendaý şäherinde guralan «Tebigy betbagtçylyklaryň töwekgelçiligini azaltmak» atly III Bütindünýä maslahatyna gatnaşdy.
Mälim bolşy ýaly, 9-njy ýanwarda geçirilen Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisinde milli Liderimiz Bitaraplyk we parahatçylyk ýylynyň çäklerinde ýurdumyzda we daşary ýurtlarda geçirilmegi göz öňünde tutulýan çäreleriň hem-de dabaralaryň maksatnamasyny makullady we tassyklady. Žurnalyň aýratyn bölümi Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi we ýurdumyzyň Türkiýedäki, Azerbaýjandaky, Russiýadaky, Ukrainadaky, Belarusdaky, Saud Arabystanyndaky, Malaýziýadaky, Pakistandaky, Hindistandaky, Beýik Britaniýadaky we beýleki ýurtlardaky diplomatik wekilhanalarymyz tarapyndan guralan baýramçylyk çäreleriniň synyna bagyşlanýar. Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 20 ýyllygynyň hormatyna köpsanly duşuşyklar, tegelek stoluň başyndaky söhbetdeşlikler, okuw maslahatlar we ylmy maslahatlar, sergiler, aýdym-saz dabaralary, sport çäreleri we mowzuklaýyn bäsleşikler geçirilýär.
«Türkmenistanyň daşary syýasaty we diplomatiýasy» žurnalynyň sahypalarynda meşhur syýasatçylaryň, ylym we jemgyýetçilik işgärleriniň, diplomatlaryň makalalaryna möhüm orun berilýär. Olar Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe täze belent sepgitlere tarap ynamly öňe barýan Türkmenistanyň ösüşi, gazanýan üstünlikleri barada öz pikirlerini aýdýarlar.
Bu toplum Türkiýe Respublikasynyň ykdysadyýet ministri Nihat Zeýbekçiniň makalasy bilen açylýar. Onuň pikirine görä, soňky ýyllarda iki doganlyk ýurduň arasynda ýola goýlan ykdysady hyzmatdaşlyga Merkezi Aziýada netijeli we özara bähbitli hyzmatdaşlygyň mysaly hökmünde baha bermek bolar.
Ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça türkmen-türk hökümetara toparynyň türk tarapyndan başlygy bolup durýan Türkiýäniň ykdysadyýet ministri iki döwletiň Baştutanlarynyň arasyndaky dostlukly gatnaşyklaryň hem-de soňky ýyllarda syýasy, ykdysady we medeni-gumanitar ulgamlarda ýola goýlan ikitaraplaýyn netijeli hyzmatdaşlygyň döwletara gatnaşyklaryny ösdürmegiň möhüm şerti bolup durýandygyny belledi.
Şanly senesi ýylyň başyndan bäri diňe biziň ýurdumyzda däl-de, eýsem, dünýäniň ähli yklymlarynda giňden we dabaraly ýagdaýda bellenilýän Türkmenistanyň oňyn Bitaraplygy alymlarda we syýasatşynaslarda uly gyzyklanma döredýär.
Hytaýyň döwlet geňeşiniň Ösüş barlag merkeziniň ýanyndaky Ýewropa we Aziýa ýurtlarynyň durmuş taýdan ösüş institutynyň direktorynyň orunbasary Çžao Çansin «Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygy» Rezolýusiýasynyň türkmen halkynyň häzirki zaman taryhyndaky möhüm ähmiýetli resminama öwrülendigini belleýär. Munuň özi jemgyýetde durnuklylygy saklap galmaga, türkmen döwletiniň mundan beýläk-de ösmegine ýardam etdi. Hytaýly alym hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylyk edýän Türkmenistan döwletiniň diňe bir özüniň ösmegi üçin tagallalary etmän, eýsem, bütin dünýäde parahatçylygy pugtalandyrmaga ýardam edýändigini, sebit boýunça goňşy ýurtlarda, ilkinji nobatda, Owganystanda syýasy we ykdysady ýagdaýyň kadalaşmagyna işjeň gatnaşýandygyny nygtaýar.
Mälim bolşy ýaly, geçen asyryň 90-njy ýyllarynda Türkmenistan Aşgabatda täjigara we owganara gepleşikleriniň üstünlikli geçirilmeginde möhüm orun eýeledi. Täjigistan Respublikasynyň Ylymlar akademiýasynyň Dil, edebiýat, gündogary öwreniş we ýazuw mirasy institutynyň edebiýat bölüminiň müdiri, filologiýa ylymlarynyň doktory, professor Abdunabi Sattorzodanyň makalasynda ýurdumyzyň täjigara gepleşiklerini geçirmekdäki möhüm orny barada gürrüň berilýär.
Žurnalyň sahypalaryndan okyjylara ýüzlenen Katar Döwletiniň Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Halifa Bin Ahmed Al Suwaidi hem Türkmenistan bilen öz ýurdunyň arasyndaky özara bähbitli hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de giňeltmek üçin uly mümkinçilikleriň açylýandygyny belledi. Bu hyzmatdaşlyk 1996-njy ýylda diplomatik gatnaşyklaryň ýola goýulmagy bilen kuwwatly ösüşe eýe boldy.
Gruziýanyň Milli ylymlar akademiýasynyň prezidenti Giorgi Kwesitadze «Bitaraplyk Türkmenistanyň howpsuzlygyny we ykdysady durnuklylygyny üpjün etmek üçin özboluşly diplomatik gurala öwrüldi» diýip belleýär. Onuň pikirine görä, milli — döwlet galkynyşynyň gymmatlyklarynyň bähbidine durnukly ösüşiň ileri tutulmagy türkmen döwletiniň daşary syýasatynyň esasy maksadyna hem-de wezipesine öwrüldi. Bitaraplyk bu meýilnamalary hem-de maksatlary durmuşa geçirmegiň oňyn nusgasyna öwrüldi.
Däp bolşy ýaly, žurnalyň bu sany diplomatiki durmuşyň syny bilen tamamlanýar. Onda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde geçirilen ikitaraplaýyn gepleşikler, daşary işler ministrlikleriniň arasyndaky syýasy geňeşmeler, daşary ýurtlaryň we iri halkara guramalarynyň köpsanly wekiliýetler bilen duşuşyklar, hökümetara toparlarynyň mejlisleri, şeýle hem ýurdumyzyň jemgyýetçilik-syýasy durmuşynyň möhüm wakalary yzygiderli beýan edilýär.
***
«Türkmen arhiwi» taryhy-dokumental, ylmy-taglymat we usulyýet žurnalynyň çapdan çykan nobatdaky sany hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň 2014-nji ýylyň 20-nji oktýabrynda Lebap welaýatynyň Türkmenabat şäherinde geçirilen Ýaşulularyň maslahatynda sözlän sözi bilen açylýar. Şol çykyşda ýakyn geljek üçin döwlet ösüşiniň gaýragoýulmasyz wezipeleri kesgitlenildi.
Soňra geçen ýyl kabul edilen resminamalaryň toplumy çap edilýär. Olaryň hatarynda hormatly Prezidentimiziň ylym-bilim ulgamyna degişli Permanlary we Kararlary, şeýle hem Türkmenistanyň Mejlisiniň, Türkmenistanyň Ýaşulular maslahatynyň Kararlary bar.
Žurnalyň «Täze neşirler» diýen bölüminde milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň geçen ýyl çap edilen eserleri barada maglumatlar berilýär. Şol eserler bolsa häzirki wagtda täze taryhy eýýamyň belent sepgitlerine tarap ynamly öňe barýan türkmen halkynyň medeni we taryhy däplerine, ruhy-ahlak gymmatlyklaryna düşünmegiň özboluşly açary bolup hyzmat edýär.
Neşirde arhiwleriň meseleleri we arhiw işini kämilleşdirmek boýunça alnyp barylýan işlere hem möhüm orun berilýär. Munuň özi ýaş arhiw işgärleri üçin aýratyn ähmiýete eýedir. Hünärmenlere Türkmenistanyň merkezi döwlet arhiwiniň 85 ýyllygyna hem-de ýurdumyzda 1992-2013-nji ýyllarda arhiw işiniň ösüşiniň taryhyna degişli makalalar hem gyzykly bolup biler.
Gündogaryň beýik akyldary we nusgawy şahyry Magtymguly Pyragynyň 290 ýyllygyna bagyşlanan ylmy makalalar neşirde aýratyn orun tutýar. Bu sene 2014-nji ýylda ýurdumyzda hem-de beýik türkmen şahyrynyň döredijiligine uly sarpa goýulýan daşary ýurtlaryň ençemesinde giňden we dabaraly ýagdaýda bellenilip geçildi.
Arhiw resminamalary esasynda ýazylan Aşgabadyň taryhy, Türkmenistanda XX asyryň 20-40-njy ýyllarynda ylmyň ösüşi, ilkinji sazçylyk okuw mekdepleri barada makalalar hem giň okyjylar köpçüligine gyzykly bolar.
Žurnalyň bu sanynda Türkmenistanyň ylmynyň ösüşinde uly yz galdyran alymlaryň we medeniýetde, sungatda öz ussatlygy bilen halk köpçüliginiň söýgüsini gazanan sungat ussatlarynyň durmuş hem-de döredijilik ýollaryny şöhlelendirýän makalalar hem hödürlenýär.
Arhiw suratlary bilen bezelen gyzykly makalalar toplumy diňe bir tanyşdyryş häsiýetine eýe bolman, ilkinji nobatda, ol ýurdumyzyň we türkmen halkynyň şöhratly geçmişine, häzirki gününe hem-de bagtyýar geljegine buýsanç duýgusyny döredýär.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
hyzmatlarymyz
- › Hyzmatlarymyz
- › Raýatlara
- › Telekeçiler we edara görnüşli taraplar
- › Hyzmat ediş nokatlar
- › Pul geçirimler
Walýuta alyş-çalyş amallary
Bankymyz daşary ýurt pulundaky (esasy pul görnüşleri boýunça) pul alyş-çalyş işleriniň giňişleýin sanawyny hödürleýär:
- Türkmenistanyň puly bilen bankyň täjirçilik hümmeti boýunça daşary ýurt pullaryny nagt we nagt däl görnüşinde satyn almak hem-de nagt däl görnüşinde satmak;
- Bir daşary ýurt döwletiniň pulyny beýleki daşary ýurt döwletiniň pulyna satmaklygy;
- Daşary ýurt döwletleriň pul birlikleriniň hakykylygyny barlamak.
Bankymyzyda alyş-çalyş kassalary şähermiziň birnäçe söwda merkezlerinde dynç günlerinde-de, baýramçylyk günlerinde hem müşderlere hyzmat edýar:
Alyş - çalyş nokatlaryň sanawy


text:
Salam hormatly Lukman! Biz gelnim bilen siziň saytyňyzy uly höwes bilen okaýarys. Meniň gelnim ilkinji göwreliligiň 29-njy hepdesinde. Ol sag böwreginiň dowamly agyryandygyny aýdýar. Şeyle ýagdaýda nähili bejergi almalyka? Maslahatyňyz üçin sag boluň!
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Göwrelilik döwründe böwrek tarapdan ýüze çykýan näsazlyklaryň sebäbini bilmän anyk maslahat bermek kynçylyk döredýär. Bu döwürde Sizde bar bolan böwregiň dowamly keselleriniň beterleşmegi ýa-da göwrelilik döwründe döreýän böwregiň sowuklamasynyň (piýelonefrit), böwregiň giňelmesiniň (gidronefroz) döremegi ähtimaldyr. Anyk bejergi çärelerini bellemek üçin anyklaýyş çäreleriniň toplumyny (peşewiň umumy we Neçiporenko boýunça barlagy, peşewiň bakteriologiki barlagy, böwregiň USB-ny) geçirme zerurdyr. Wagtynda bejerilmedik peşew çykaryş ulgamynyň keselleriniň, göwreliligiň üçünji ýarymynda giçki gestozlara getirip biljekdigini belläp, barlag üçin nefrolog we ginekolog lukmanyňyza ýüz tutmagy maslahat berýäris.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Türkmenistanyň döwlet sirkinde daşary ýurtly artistleriň, şol sanda Moskwanyň Ýuriý Nikulin adyndaky sirkiniň artistleriniň gatnaşmagynda “Maýmynlar dünýäsi” atly çykyşlar uly üstünlige eýe boldy.
Markinleriň üç adamdan ybarat maşgala sirkçiler toparynyň çykyşlary sahna maksatnamasynyň başyny başlady, olar sirk artistleriniň ap-ak gadymy lybaslarynda sahna çykdylar. Pälwan sypatly maşgalabaşy, onuň inçemik aýaly we 9 ýaşly ogly çykyşyň barşynda her bir tomaşaçyny tolgundyran tilsimi ýerine ýetirdiler, olar tegelek halkada sallanyp, üç derejeli beýikligi emele getirdiler we ilkinji el çarpyşmalary gazandylar. Markinleriň maşgalasy Monte-Karloda we Parižde, Monrealda, Hytaýda, Kubada geçirilen ýaryşlarda sylaglara mynasyp boldular, olaryň ýerine ýetirýän tilsimleri Ginnesiň rekordlar kitabyna girizildi.
“Maýmynlar dünýäsi” sahnanyň iň täsirli görnüşleriniň biri Russiýanyň at gazanan artisti, halkara bäsleşikleriň dört gezek ýeňijisi Natalýa Ýakubowanyň ýolbaşçylygyndaky toparyň çykyşy boldy. Gülkünç şekildäki dürli haýwanjyklar sahna çykýar. Maýmynjyklar örän çeýe, olar Natalýanyň tabşyryklaryny yhlas bilen ýerine ýetirýärler. Olar ýüpüň üstünde ýöreýärler, omman aşýarlar. Ýüpüň üstünde ýatan haýwanyň üstünden aňsatlyk bilen geçýärler. Olar kiçijek ýabyjyklara atlanýarlar we çapýarlar, dürli tilsimleri ýerine ýetirýärler, bir kiçijek ýabynyň üstünden beýleki ýabynyň üstüne böküp geçýärler. Bu örän täsirli görnüş.
“Rus taýagy – taýaklarda görkezilýän tilsimler” bilen Alekseý Drozdowyň topary çykyş etdi. Bu çykyşyň esasyny halk degişme oýny düzýär. Onda örän çeýelik bilen ýerine ýetirilýän tilsimler — ýüpüň üstüne ýöremek, üç gezek omman aşmak, halkadan böküp geçmek we beýlekiler tomaşaçylary haýran galdyrdy.
Şol bir wagtda wäşi ussatlar Krill Toldonow we Igor Solowýow “Uçýan tarelka”, “Zaýalanan mikrofon”, “Arassaçyl”, “Kebelejik” we beýleki çykyşlar bilen tomaşaçylary güldürýärler.
Russiýanyň at gazanan artisti Nikolaý Leontýewiň ýolbaşçylygyndaky tilsimçiler topary “Ak reňkli emeldarlar” atly çykyşy ýerine ýetirdiler. Hereketleriň täsin çeýeligi, dürli tans tilsimleri, artistleriň ussatlygy bu çykyşyň esasy aýratynlyklary boldy.
“Turniklerde” atly çykyşda hem şeýle usul ulanyldy. Akrobatlar tomaşaçylary Müsür patyşalarynyň döwürlerine alyp gidýärler. Nikolaý Leontýew Tutanhamonyň keşbini döredýär, onuň esgerleri bolsa ýaryşlara gatnaşýarlar. Öz çylşyrymly tilsimleri bilen çagalary-da, ululary-da haýran galdyrýarlar.
Ýene-de sahnada Markinleriň maşgalasy peýda bolýar. Olaryň “Gimnastikaçylar” diýen çykyşy tomaşaçylary gyzyl-gyrana saldy. Ilki alty metr uzynlykdaky Romanyň kellesinde goýlan taýakda Ýelena we Dima dürli gimnastika tilsimleri ýerine ýetirdiler. Soňra maşgalabaşy 9 metrlik taýagy öz egninde goýup, ony aýlap başlady. Dima iki eli bilen taýakdan tutup, sirk sahnasynyň ýokarsynda uçýan ýaly aýlanyp başlady. Dima Markiniň gorkyny bilmeýän oglanjykdygyny aýtmak gerek. Tomaşaçylar oňa derek tolgundylar.
Pälwan we güýçli adam Pahreddin Ahnazarow ýatda galyjy çykyşy ýerine ýetirdi. Ol külbike barmagynda 32 kilogram agramdaky daşy galdyrdy. Soňra onuň kömekçileri şonuň ýaly daşlaryň altysyny sahna çykardylar. Daşlaryň we kömekçileriniň ählisiniň agramy Pahreddiniň boýnuna düşýär.
Soňra “demir adam” lakamyny alan pälwanyň üstünden awtomobil geçýär. Tomaşaçylar ör turup oňa el çarpýarlar, bu pälwan onlarça gezek Ginnesiň rekordlar kitabyna öz adyny ýazdy we häzirki wagtda dünýäde iň güýçli adam diýen ada eýedir.
Sirk täsinlikler dünýäsidir, “Maýmynlar dünýäsi” sahna çykyşyna gatnaşan artistler aşgabatlylara we paýtagtymyzyň myhmanlaryna özleriniň hakyky jadygöýdüklerini görkezdiler.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Donald Tramp Orsýetden Demirgazyk Koreýanyň ýadro ýaraglary programmasy krizisini çözmekde kömek isländigini, emma özüniň rus tagallalaryndan kanagatlanmandygyny aýtdy.
Trampyň 15-nji dekabrda Ak tamda žurnalistlere aýdan sözlerinden gysga wagt soň döwlet sekretary Reks Tillerson Orsýeti we Hytaýy Demirgazyk Koreýa has kän basyş etmäge çagyrdy we Moskwanyň demirgazyk koreýaly işçileri “gulçylyk şertlerine çalymdaş’ ýagdaýda işletmegi dowam etdirýändigini aýtdy.
Tramp 14-nji dekabr güni giçlik rus prezidenti Wladirimir Putin bilen “beýik” telefon söhbetdeşligini edendigini we Demirgazyk Koreýa krizisini maslahatlaşandygyny aýtdy. Iki lider beýleki meseleleri hem maslahatlaşdy, “emma söhbetiň esasy meselesi Demirgazyk Koreýa boldy, sebäbi biz onuň Demirgazyk Koreýa meselesinde kömek etmegini isleýäris” diýip, Tramp telefon söhbetdeşliginiň Kreml tarapynyň inisiatiwasy bilen geçirilendigini aýtdy.
"Biz Demirgazyk Koreýa meselesinde näme boljagyny göreris, biziň örän kän goldawymyz bar. Biz bilen razylaşýan döwletler kän, tas hemme kişi” diýip, Tramp aýtdy.
“Hytaý kömek edýär. Orsýet kömekleşmeýär. Biz Orsýetiň kömegini isleýäris – bu örän möhüm” diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.


text:
Türkmenistanda ykdysadyýeti dolandyrmak we maliýe ulgamyny özgertmek hakynda
Türkmenistanyň ykdysady ösüşiniň täze tapgyry, ykdysadyýetiň dürli pudaklarynda giň gerimli özgertmeleriň geçirilmegi döwlet dolandyryş düzümlerini kämilleşdirmegiň hasabyna döwlet wezipelerini (funksiýalaryny) amatly etmegi talap edýär. Şeýle hem muny Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 2017-nji ýylyň 26-njy maýynda geçirilen mejlisinde Türkmenistanyň Prezidentiniň dolandyryş (edara ediş) we düzümleýin özgertmeleri geçirmek baradaky tabşyrygy hem talap edýär.
Netijeli fiskal syýasatyny alyp barmak, salgytlar hakynda kanunçylygyň berjaý edilişine gözegçiligi güýçlendirmek, salgytlary we ýygymlary hasaplamak, olary degişli býujete doly we öz wagtynda geçirmek boýunça wezipeleri amatly etmek, gaýtalanýan wezipeleri aradan aýyrmak maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidentiniň 2017-nji ýylyň 7-nji iýulyndaky karary esasynda Türkmenistanyň Baş döwlet salgyt gullugyny (TBDSG) esasy wezipeleriniň biri salgyt ulgamynda döwlet syýasatyny işläp taýýarlamak we durmuşa geçirmek, kadalaşdyryjy hukuk taýdan düzgünleşdirmek bolup durýan Türkmenistanyň Maliýe ministrliginiň garamagyna bermek teklip edilýär.
Salgyt gullugyny Maliýe ministrligine tabyn etmegiň şu hili tejribesi Germaniýa Federatiw Respublikasy, Ysraýyl, Russiýa Federasiýasy, Ýaponiýa, Türkiýe, Gazagystan Respublikasy, Litwa Respublikasy, Estoniýa Respublikasy, Moldowa Respublikasy, Gruziýa ýaly döwletlerde we beýleki ýurtlarda hem bar. Salgyt syýasatyny işläp taýýarlamak we salgytlary dolandyrmak wezipeleriniň bir pudak edarasynda jemlenmeginiň hasabyna döwlet maliýesini dolandyrmagyň has takyk utgaşdyrylmagy we deňeçerligi üpjün edilýär, döwlet býujetiniň girdeji böleginiň dolmagy üçin jogapkärçilik güýçlenýär.
Býujetlemegiň bitewi tehnologik işiniň çäklerinde netijeliligiň, aýdyňlygyň, girdejileriň doly görkezilmeginiň möhüm ýörelgeler bolup durýandygyny nazara alanyňda, Türkmenistanyň Baş döwlet salgyt gullygynyň Türkmenistanyň Maliýe ministrliginiň garamagyna berilmegi Türkmenistanyň Döwlet býujetiniň girdejilerini hasaplamagyň esaslandyrylyşyny, salgytlary töletdirmegiň dessinligini we Türkmenistanyň döwlet maliýesini dolandyrmagyň netijeliligini güýçlendirmäge mümkinçilik berer.
kitaphanachy


text:
Paýtagtymyzda dowam edýän futzal boýunça Türkmenistanyň çempionatynyň ikinji tapgyrynyň duşuşyklary geçirildi.
“A’ toparçada “Ak bugdaý” topary ikinji tapgyrda hem özünden garaşylan oýny görkezmegi başardy. Birinji tapgyrda “Lebapdan” uly hasap bilen üstün çykan “Ak bugdaý” ikinji tapgyrda tejribeli “Deňizçi” bilen 3:3 hasabynda deňme-deň oýnap, ýarymfinala çykmaga örän ýakyn geldi. “B” toparçanyň ikinji duşuşygynda “Migrasiýa” topary garaşylyşy ýaly “Lebapdan” 7:2 hasabynda üstün çykdy.
“B” toparçada duşuşan “Mary” bilen “Daşoguz” toparlarynyň arasyndaky duşuşykda olaryň haýsynyň ýarymfinala bolan mümkinçiligini saklap galýandygy mälim bolmalydy. Bu duşuşykda ýeňlen topar wagtyndan öň ýarymfinal bilen hoşlaşmalydy. Şonuň üçinem, olaryň ikisi hem hüjümde dürs oýnadylar. Ikitaraplaýyn hüjümde geçen duşuşykda toparlar 8 topy geçirmegi başardylar. 4:4 hasabynda tamamlanan duşuşyk toparlaryň ikisine-de ýarymfinala çykmaga mümkinçilik goýdy. Bu toparçanyň beýleki duşuşygynda “Galkan” “Talyp Sportdan” 5:4 hasabynda üstün çykdy. Ýeri gelende aýtsak, bu toparlaryň arasynda Aşgabat şäheriniň Açyk çempionatynyň ikinji aýlawyndaky duşuşyk hem “Galkanyň” peýdasyna tamamlanypdy. Iki tapgyrdan soň “Galkan”6 utuk toplap, birinji orna geçdi. 4 utugy bolan “Talyp Sport” topary ikinji orny eýeleýär.


text:
Türkmenistanyň hökümet başlygynyň orunbasary Reşit Meredow 15-16 ýanwarda hökümet delegasiýasy bilen Pakistanda saparda bolar. Bu barada Ministrler kabinetiniň 12-nji ýanwarda geçirilen mejlisinde habar berildi.
Saparda türkmen-pakistan hyzmatdaşlygyny ösdürmek meseleleri, Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan gaz geçirijisi proýektini we beýleki taslamalary durmuşa geçirmek bilen bagly meseleler ara alnyp maslahatlaşylar.
Prezident Berdimuhamedow geçen ýylyň dekabrynda TOPH geçirijisiniň owgan böleginiň gurluşygyna badalga bermek planlaryny yglan etdi hem-de owgan, pakistan kärdeşlerini bu dabara gatnaşmaga çagyrdy.
Şeýle-de Berdimuhamedow dekabrda rus prezidenti Wladimir Putin bilen telefonda gürleşip, Orsýeti hem TOPH geçirijisiniň gurluşygyna goşulmaga çagyrdy.
Emma rus prezidenti Owganystanda “Yslam döwleti” ekstremist toparynyň agzalarynyň peýda bolandygyny aýdyp, bu proýekti durmuşa geçirmek ähtimallygyna şübhe bildirdi.


text:
Russiýa ilkinji pomidor eksporty Izmiriň Bergama etrabyndan amala aşyryldy
Türkiýeden ugradylan pomidor 750 dükanda satuwa çykarlar
Russiýanyň Türkiýeden pomidor eksportuna goýan çäklendirmesiniň ortadan aýrylmagyndan soň ilkinji pomidor eksporty Izmiriň Bergama etrabyndan amala aşyryldy.
Dünýäniň iň uly parniklerinden biri bolan bolan Bergamadaky Agrobaý parniginde ösdürlip ýetişdirlen pomidorlar konteýnerler bilen Russiýanyň San Peterburg şäherine ugradyldy.
Türkiýeden ugradylan pomidor 750 dükanda satuwa çykarlar.
Agrobaý Parnigiň Dolanşyk geňeşiniň agzasy Arzu Şentürk Russiýa bilen baglaşylan şertnama laýyklykda şu ýyl Russiýa 5 müň tonnalyk pomidoryň ugradyljakdygyny we şol sanynyň 7 müň tonna çykarylmagynyň meýilleşdirilýändigini belledi.


text:
Awitaminoz
Awitaminoz (gr. a-ýoklygy aňladýan ownuk bölek; witaminler) - organizmde witaminler ýetmezligi zerarly döreýän kesel. Bu keseli ilkinji gezek 1880 ýylda rus wraçy N. I. Lunin açdy. Ol awitaminozy ak syçanda tejribe geçirmek bilen ýüze çykarypdyr. Adamda "A" witamini ýetmese, gije körlük, "D" witamini ýetmese, rahit we "RR" witamini ýetmese, pellagra keselleri döreýär. Awitaminoz keseli haýwanlarda hem bolýar. Meselem: uly mallarda "A" witamini ýetmese, olar iç taşlaýar, ýaş mallar göýdük ösýär. Haýwanlarda (sygyrda, goýunda, guşda we beýleki oba-hojalyk mallarynda) "B" witamini ýetmese, olaryň nerw sistemasynyň işleýşi bozulýar. Awitaminoz keseliniň döremezligi üçin adamlara we haýwanlara dürli witaminlere baý bolan iýmitler berilmelidir hem-de bu barada profilaktik çäreler görülmelidir. (serediň: Gipowitaminoz)


text:
„Çölleri özleşdirmegiň meseleleri“ žurnalynyň çap edilip başlanyna 50 ýyl doldy
Çärýekde bir çykýan žurnalyň ýubileý sany bu şanly waka bagyşlanypdyr. Ol redaksion geňeşiň neşiriň taryhy barada gürrüň berýän makalasy bilen açylýar. Onda 1977-nji ýylda BMG-nyň Halkara maslahatynda kabul edilen Çölleşmäge garşy hereketleriň meýilnamasynyň durmuşa geçirilmegi, şeýle hem BMG-nyň 1994-nji ýyldaky çölleşmäge garşy göreş we guraklygyň netijelerini peseltmek boýunça Konwesiýasy mynasybetli onuň meşhurlygynyň artmagy seljerilýär.
Neşiriň sahypalarynda çap edilýän ylmy-amaly we usulýet makalalara Amerikanyň „Allerton-Press“ (Nýu-Ýork şäheri) gyzyklanma bildirýär, ol 1977-nji ýyldan 1992-nji ýyllar aralygynda žurnalyň iňlisçe görnüşini çap etdi. Şol neşirler neşiriň redaksiýasynyň ýerleşýän ýeri bolan Çöller, ösümlik we haýwanat dünýäsi milli institutynyň kitaphanasynda saklanylýar.
1993-nji ýylda žurnalda „Aral we onuň meseleleri“ we „Önümçilige kömek“ atly täze rubrikalar peýda boldy. Onuň ýubileý sanynyň makalalarynyň üçüsi Aral meselesine-Günorta Aral sebitinde çölleşmäniň ýagdaýyna, öri meýdanlarynyň mümkinçilikleriniň ýokarlanmagyna we gurak ýerleriň ekoulgamy üçin suwuň ähmiýetine bagyşlanylypdyr.
Hazar ýakasynyň zaýalanan ýerlerini biologik taýdan dikeltmäge, tebigy we atropogen geografiki ulgamlaryň giňişlik-wagt aragatnaşygyny öwrenýän gazak alymlarynyň işine, şeýle hem Murgabyň inženerçilik-geolog şertlerine, Özbegistanyň Buhara weýatynda ýerden rejeli peýdalanylyşyna, Köpetdagyň seýrek duşýan dermanlyk ösümliklerini öwrenmäge bagyşlanan maklalar toplumy neşir edilipdir.
Suwaryşda topragyň melioratiw ýagdaýynyň seljermesi, Türkmen kölüniň Baş zeýkeşiniň bölekleriniň birindäki suwuň hiliniň barlagy we Demirgazyk Türkmenistandaky süýji suwly gatlaklaryň ýataklary hakyndaky makalalar oba hojalyk önümlerini öndüriji hünärmenleri gyzyklandyrar.
Neşiriň ýarym asyrlyk taryhynda Merkezi Aziýanyň çölleriniň tebigy baýlyklaryndan rejeli peýdalanmagyň dürli ugurlaryna bagyşlanan russiýaly we GDA ýurtlarynyň, hytaýly, eýranly, hindistanly, mongoliýaly siriýaly, malili, alžirli, ABŞ-ly we türkiýeli alymlaryň ýazan ylmy makalalarynyň ençemesi toplanyldy.
Žurnalyň täze sanynda dünýäniň iň uly çölleriniň biri Garaguma bagyşlanan makala ýerleşdirilipdir. Garagum diňe bir landştaf we biologik dürliligi bilen däl, eýsem ýangyç-energetika, mineral-çig mal hem-de oba hojalyk mümkinçilig bilen-de tapawutlanýar. Neşir howa we tebigaty goramak meselelerine, çöllerde hojalyk ýöretmegiň ylmy taýdan esaslansyrylan wajyp meselelerine-de seslenýär.
Žurnal Daşky gurşawy goramak we ýer serişdeleri baradaky döwlet komitetiniň howandarlygynda Türkmenistanyň we BMG-nyň Ösüş Maksarnamasynyň bilelikdäki taslamasynyň goldamagynda neşir edilýär.


text:
TYA-nyň Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň Botanika bagynda hem ösümlik dünýäsiniň köpdürlüligini artdyrmak, olary gorap saklamak boýunça işler ylmy esasda alnyp barylýar.
Türkmen milli göreşi medeniýetimiziň aýrylmaz bölegidir. Türkmen halky gadymy döwürlerden bäri göreş sungaty bilen içgin gyzyklanyp gelipdir.
Halyçylyk sungaty uzak heňňamlarda timarlanyp, gitdigiçe owadanlanyp, türkmeni dünýä ýüzüne tanadyp gelen milli guwanjymyzdyr, halkyň ýüzüniň tuwagydyr.
Daşky gurşawy goramak, ekologiýanyaýawlysaklamak bilen baglanyşykly meseleler häzirki zaman dünýäsinde esasy meseleleriň birine öwrüldi.
Ýurdumyzda ylym-bilime, dünýä ylmynyň iň soňky gazananlaryny özleşdirmäge uly ähmiýet berilýär. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň tagallalary bilen ylym-bilim ulgamyny kämilleşdirmek babatda, alymlaryň işine itergi bermek, türkmen ylmynyň taze binýadyny tutmak boýun-ça düýpli işler amala aşyrylýar.
Öňňin, 15-nji iýunda hormatly Prezldentimiziň paýtagtymyzda we Ahal welaýatynda alnyp barylýan işler bilen dikuçarda, guşuçar belentlikden tanyşlykda, akyldar şahyrymyz Magtymguly Pyragynyň ýadygärlik heýkelini Köpetdagyň belentliginde ýerleşdirmek barada aýdanlary halkymyzda uly buýsanç duýgusyny döretdi.
Şu gün ýurdumyzda giňden bellenilýän Ylymlar güni mynasybetli paýtagtymyzda Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi geňeşi we Ylymlar akademiýasy bilen bilelikde her ýyl geçirilýän ýaşlaryň arasynda ylmy işleriň bäsleşiginiň ýeňijilerine sylaglary gowşurmak dabarasy boldy.
Gadymy hem şöhratly taryhynda Änew, Nusaý, Dehistan, Marguş, Merw, Köneürgenç, Amul, Sarahs, Abywerd ýaly medeni ojaklary döredip, umumadamzat medeniýetiniň ösüşine uly goşant goşan türkmen halky ylym-bilime aýratyn sarpa goýup gelipdir.
Ylym biziň düşünjämizde, ýönekeýleşdirilip aýdylanda, döredijilikli işiň netijesidir.
Sagdynlygyn we ruhubelentligiň ýylynda ynsany bagtly, eşretli durmuşa ýetirýän güýç ylymdyr.
Halkymyz «It geldi gut geldi» diýýär. Gut sözi gadymy türkmen sözi bolup, ol bagt manysyny aňladýar.
Öz durmuşyny türkmen topragyndan üzňe görmedik alym-arheolog Wiktor Iwanowiç Sarianidi ömrüniň köp bölegini türkmen sährasynda, has takygy, Garagum çölünde, gadymy ýadygärlikleri öwrenmek üçin gazuw-agtaryş işlerini alyp barmak bilen geçirdi.
«Mirasa sarpa soýmak, Watany özgertmek ýyly» diýlip atlandyrylan 2016-njy ýylyň 4-nji ýanwarynda geçiren wideoşekilli iş maslahatynda hormatly Prezidentimiz türkmen halkynyň müňýyllyklaryň dowamynda toplanan maddy we ruhy gymmatlyklaryny gorap saklamagyň döwlet syýasatynyň möhüm ugry bolup durýandygyny aýratyn nygtady.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzda bolup geçýän öz-gerişlikler halk hojalygynyň ähli pudaklaryny öz içine alyp, halkyň medeni babatda hem kämilleşmegine şert döredýär.
Milli Liderimiz şu ýylyň 13-nji ýanwarynda il içinde Paryzdepe ady bilen meşhur bolan gadymy taryhy ýadygärlige baryp gördi. Döwlet Baştutanymyzyň belleýşi ýaly, örän baý medeni-taryhy ýadygärliklere eýe bolan bu toprakda geçmişde dünýä ýaň salan beýik işler bitirilipdir: şäherler
döredilip, binalar gurlupdyr.
Şu ýylyň dowamynda paýtagtymyzda, onuň
töwereklerinde hem-de ýurdumyzyň welaýatlarynda agaç nahallarynyň 3 million düýbüni oturtmak bellenildi. Gahryman Arkadagymyz ýurdumyzyň baş şäheriniň binagärlik keşbini özgertmek hem-de abadanlaşdyrmak boýunça meýilnamalaryň öz wagtynda we
ýokary hilli ýerine ýetirilmegine berk gözegçilik etmegiň wajypdygyny sargyt edýär.
Edermen ekerançy daýhanlarymyzyň
nesilme-nesil çekip gelýän päk zähmeti netijesinde sadymy döwürlerden şu günlere gelip ýeten maddy mirasymyz bolan gawunlar milletimizin ruhy mirasynda-da ykjam orun alypdyr: türkmen dilinde, däp-dessurlarynda, halk döredljiliginde gawun bilen bagly aýtgylaryň, durnukly söz düzümleriniň, rowaýatlaryň... giden ulgamyny görmek bolýarŞu toý günlerinde şolaryň kähirini ýatlasak, datly gawunlarymyzyň ýakymyna hem-deýokumyna sarpa goýdugymyz bolar.
Geobotanika we Milli gerbariý gaznasynyň, şeýle hem Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň barlaghanalarynda biziň ýurdumyzyň dürlik künjeklerine bolan ýazky ekspedisiýanyň barşynda toplanan maglumatlary we ösümlik materiallaryny işläp taýýarlamak boýunça işler alnyp barylýar.
Häzirki döwürde ata-babalarymyz tarapyndan bize miras galdyrylan milli baýlyklarymyz bolan taryhy ýadygärliklerimizi öwrenmäge, olarda rejeleýiş, öň ki durkuny dikeldiş işlerini geçirmäge hem-de täze nesle abat ýagdaýynda ýetirmäge, olar barada nesihat işlerini alyp barmaga giň ýol açyldy.
Zenanyň şirin owazyna eýlenip, çagany uklatmak maksady bilen hiňlenilip aýdylýan sallançak başyndaky hüwdülerden başga-da, oňy ele alyp, bökdürip, hopba edip ýa-da aýagyň üstünde ýatyryp, yralaýan wagtyňda aýdylýan her hili çeper setirler hem folklor diýlip atlandyrylýan gymmatly hazynanyň içinde kän gabat gelýär.
Halkymyzyň ata-babadan gelýän halal we arassa ýoluny döwrebap dowam etdirýän hormatly Prezidentimiz türkmen halkynyň geçmiş taryhyny, edebiýatyny, sungatyny, milli däp-dessurlaryny täzeçil, töwerekleýin hem-de düýpli öwrenmegiň, nesillerimizi watansöýüjilik, halallyk, ynsan-perwerlik ruhunda terbiýele-mekde egsilmez hazyna bolan milli mirasymyzy dikeltmek bilen, halkymyzyň medeni-ruhy dünýäsini baýlaşdyrmagyň döwletimiziň gaýragoýulmasyz wezipeleriniň biridigini nygtaýar.
Häzirki döwürde iň wajyp meseleleriň biri hem ylym we önümçilik bähbitli ösümlikleriň tohumlarynyň asyl nusgalaryny genetika banklarynda saklamak hem-de olaryň nesil toplumynyň gorlaryny ýöriteleşdirilen ekin ýerlerinde diri görnüşde ösdürmek we öwrenmek bölüp durýar.
Ýakynda Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Tehnologiýalar merkezinde «Ýurdumyzy özgertmekde innowasion tehnologiýalar» atly ylmy maslahat geçirildi.
Milli Liderimiz ylym ulgamyny ösdürmegiň, alnyp barylýan ylmy-barlag işlerinde ýokary netijeleri gazanmagyň esasy şerti hökmünde ýaş alymlaryň täze neslini terbiýeläp ýetiş-dirmäge aýratyn üns berýär.
Magtymgulynyň döredijiliginiň özeni türkmeniň gadymy hem baý halk döredijiligidir. Halkyň dünýa hakyndaky oýlanmalary, dünýa düşünmeleri ähli çuňlugy we danalygy bilen şahyryň döredijiligine siňipdir.
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň Botanika bagynyň bu işi ýokary hünärli biolog-floristiçileri we sistematikaçylar amala aşyrýarlar. Bu işiň esasy ugry daşary ýurtlaryň howa şertlerine uýgunlaşan ösümlikleri ýurduň howa-toprak şertlerine uýgunlaşdyrmak ýa-da introduksiýa, ösümlikleriň seýrek duş gelýän görnüşlerini goramak bolup durýar.
Ýurdumyzyň çäginde ýerleşen taryhy ýadygärlikleri gorap saklamak, milli medeni mirasymyzy öwrenmek, wagyz etmek bilen baglanyşykly il-ýurt bähbitli işler Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe has giň gerim bilen dowam etdirilýär.
Merdana türkmen halkymyz gözbaşyny asyrlaryň jümmüşinden alyp gaýdýan, edermen pederlerimizden şu günki bagtyýar nesillere miras galan behişdi bedewlerimizi milli buýsanjy saýyp arzylaýar.
Hormatly Prezidentimiziň başlangyjy bilen «Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýyly» diýlip atlandyrylan üstümizdäki ýylda eziz Watanymyzy mundan beýläk hem ösdürmek, özgertmek ugrunda alnyp barylýan ägirt işleriň her biri milli mirasa sarpa goýmak bilen utgaşdyrylýar.
Bu prosess anyk, nätanyş ösümlik bilen alnyp barylýan işiň ykdysady we sosial maksada laýyklygyny, onuň ýerli flora bilen ekologik we biologik deňeşdirip bolujylygyny nazara almak bilen oýlanyşykly toplumlaýyn ylmy çemeleşmäni talap edýär.
Özüniň milli medeni, edebi we taryhy gymmatlyklary bilen adamzat jemgyýetiniň ösmegine saldamly goşant goşan türkmen halkynyň geçmiş taryhyny çuňňur öwrenmek we dünýa ýaýmak Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň döwlet syýasatynyň ileri tutudan ugurlarynyň biri bölüp durýar. Belent maksatlara beslenen bu ugurlary has-da ýaýbaňlandyrmak Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynda giň gerime eýe bolýar.
Ol ýazgylar ilkinji gezek kiçi Bezegli deräniň diwar ýazgylarynda gabat gelýär. Diwar suratlary, alymlaryň pikirine görä, takmynan, 14 müň ýyl ozalrak döredilipdir. Şeýlelikde, şol gowak ýazgylaryndan 8 kilometr uzaklykda ýerleşýän Çendir jülgesiniň, Ak obasynyň, Gyzyl Ymam gonamçylygynyň gapdalynda, iki dagyň arasynda, beýik gumly dag depelerinde ýerleşen daş heýkelleriň ýaşy, takmynan, 10ó11 müň ýyla golaýdyr. Şol ýadygärlikler birbada döremändir. Olar müňýyllyklaryň dowamynda ýasalypdyr. Şonuň üçin olaryň dörän wagty we daşky şekili asyrlar boýunça üýtgäp durupdyr.
Repetek Döwlet biosfera goraghanasy 1927-nji ýylyň Garaşsyzlyk aýynyň 27-sinde Gündogar Garagumuň ajaýyp gara ojar tokaýlaryny hem-de onuň daş-töweregindäki meýdanlary gorap saklamak üçin döredildi. Goraghananyň wezjpesine Garagumuň çägeli çölüniň aýratyn, ÖTjboluşly iiýtgeşik ösümlik we haýwanat dünýäsini öwrenmek, goramak hem-de dikeltmek işleri girýär. Olardan başga-da, demir ýol duralgalarynyň, säginelgeleriň we öri meýdanlaryndaky guýularyň töwereklerini gök-bagçylyga öwürmäge uly iins berüýär.
Türkmenistanyň biçak baý geçmişi bar. Bu gün Altyn depe, gadymy Merw, Coltan Sanjaryň mawzoleýyi, Köneürgenjiň binalary, Maşady-Misserian galalary, Nusaý galasy köpleri haýran galdyrýar. Bu ýadygärlikler dünýä siwilizasiýasynda aýratyn orun tutýar. Türkmenistanda olar bilen bir hatarda henize çenli doly öwrenilmedik ýadygärlikler hem az däldir.
«Türkmenistan» gazeti, 2016-njy ýylyň 11-nji iýuny
12-nji iýuny Ylymlar güni
YLMY AÇYŞLARA RUHLANDYRÝAR
Hormatly Prezidentimiz Türkmenistanda düýpli we amaly ylymlary, innowasion senagaty ösdürmegi, ylmy, bilimi halka peýda berer ýaly derejä ýetirmegi wezipe edip goýdy we geljegi has uly bolan ylmyň ileri tutulýan ugurlaryny kesgitledi. Şol ugurlaryň biri hem ynsanperwer ylymlardyr. Bu ulgamda türkmen dilini, türkmen akyldarlärynyň edebi mirasyny çuňňur öwrenmek we ylmy dolanyşyga girizmek bellenilendir.
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Magtymguly adyndaky Dil we edebiýat institutynyň alymlary özleriniň ýyllyk meýilnamalaýyn işlerini ýurdumyzda alnyp barylýan syýasy-jemgyýetçilik çareler bilen utgaşdyryp alyp barýar. Institutyň diliň taryhy we şiwe öwreniş bölüminde «Häzirki zaman türkmen diliniň ösüşiniň kanunalaýyklyklary we onuň taryhynyň meseleleri» atly baş tema boýunça iş alnyp barylýar. Bölümde şu temanyň çäginde şiweleri öwrenmek, ýazuw ýadygärlikleriniň dilini dememek, dialektologik sözlükler düzmek ýaly işler ýerine ýetirilýär.
Institutyň dilçi alymlary diliň taryhyny derňemekde, öwrenmekde şiweleriň tutýan ornunyň uludygyny göz önünde tutup, «Türkmen diliniň köp tomly dialektologik sözlügini» düzmäge girişdiler. Bu sözlük dört tomdan ybarat bölüp, häzirki döwürde onuň 3 tomy düzüldi.
Institutyň diliň taryhy we şiwe öwreniş bölüminiň ylmy işgärleri geçmişden galan ýazuw ýadygärlikleriniň, türkmen nusgawy şahyrlarynyň edebi mirasynyň dilini, şiweleri çuňňur öwrenýärler we ylmy dolanyşyga girizýärler. Türkmen diliniň ösüşini, özgerişini öwrenmek çuňňur derňewleri talap edýär. Edebi diliň ösüş ýollaryny ylmy taýdan dememek maksady bilen, «Döwletmämmet Azadynyň şygyrlarynyň dili», «Mahmyt Kaşgarlynyň Diwany lugat-et türk sözlüginiň leksikasy», «Türkmen diliniň taryhy fonetikasy» atly temalar boýunça çuňňur ylmy derňewler alnyp barylýar. «Kitaby dädem Gorkudyň» dili" atly tema boýunça ylmy iş ýerine ýetirildi we neşire taýýarlanyldy.
Dil we edebiýat institutynyň dilin taryhy we şiwe öwreniş bölüminiň ylmy işgärleri tarapyndan hatyň döreýşi, onuň taryhy, gadymy runa ýazuw çeşmeleri barada hem ylmy-derňewler geçirilýär. Şeýle derňewleriň biri hem «Türkmen diliniň ýazuwdan öňki taryhy» atly işdir.
Diliň taryhy we şiwe öwreniş bölüminiň işgärleri «Türkmen diliniň taryhy grammatikasy. Morfologiýa» atly tomlugy redaktirlemek we çapa taýýarlamak işini alyp barýarlar. Bu kitap diliň taryhynyň mönüm meselelerini çözmäge ýardam eder. Bu bolsa diliň taryhyndan işleýän hünärmenler hem-de ýokary we orta okuw mekdepleriniň mugallymlary üçin gollanma bolar.
Häzirki wagtda türkmen diliniň taryhy babatda «Türkmen diliniň taryhy grammatikasy. Sintaksis» atly tomlugyň bölümlerini bir ýere jemläp, ony çapa taýýarlamaga girişildi.
Institutymyzda halypa-şägirt ýörelgesiniň hem oňat ýola goýlandygyny guwanç bilen belläsimiz gelyär. Institutyň diliň taryhy we şiwe öwreniş bölüminiň ylmy işgärleri tomus möwsüminde Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň türkmen filologiýasy fakultetiniň talyplaryna türkmen diliniň dialektologiýasyndan okuw sapaklaryny berýärler. Şeýle-de, bu ýerde Döwletmämmet Azady adyndaky Türkmen milli dünýa dilleri institutynyň talyplary hem tejribe geçýärler. Institutyň alymlary Aýratyn zehinli çagalaryň Döwlet mekdep-internatynyň okuwçylary bilen aragatnaşygy saklap, olara ylym-bilim dünýäsine aralaşmagyň tilsimlerini öwredýärler.
Ýurdumyzda hormatly Prezidentimiziň tagallasy bilen ylmy işler bilen meşgullanmaga, düýpli ylmy derňew işlerini alyp barmaga uly mümkinçilikler döredilýär. Bu bolsa bizi oňat işlemäge, döretmäge, täze açyşlar etmäge borçlandyrýar hem-de täze ylmy açyşlara ruhlandyrýar.
Ogulsapar NURYÝEWA,
TYA-nyň Magtymguly adyndaky Dil we edebiýat institutynyň uly ylmy işgäri.


text:
5-nji synpa ýaňy geçipdim. Täze bellenen türkmen dili we edebiýaty mugallymymdan ilkinji bäşligi aljak bolup öý iş berlen uzyn goşgyny ýat tutup bardym. Uly hyjuw we tolgunma bilen öňe çykyp, potolokdan gözümi aýyrman, goşgyny labyzly aýdyp berdim. Özümden göwnüm hoşdy. Sapagyň soňunda ýyrşaryp, mugallyma baha goýdurmaga gündeligimi berdim. Olam çala ýylgyrdy-da: "Gynansamam mende saňa baha ýok. Potologa aýdyp berdiň. Goý mynasyp bahanam şol goýsun" diýip, otagdan çykyp gitdi. Şodur-şodur potolok bilen aramy üzdüm.
Indi görüp otursam, asyl şol mugallymym meni glossofobiýa uçramakdan goran ekeni.
Glossofobiýa grek sözi (glossa – dil, fobos – gorky) bolup, köpçüligiň öňünde gürleme gorkusydyr. "Ýer ýüzünde her 4 adamdan 3-i glossofobiýadan kösenýär" diýip Forbes, psychologytoday.com, publicspeakingsuccess.net ýaly maglumat çeşmeleri habar berýärler. Ýazyjy we biolog Glenn Croston bolsa muny "ölümden hem beter gorkýan zadymyz" diýip atlandyrýar.
Haçanda köpçüligiň öňüne çykyp gürlemeli bolanyňda rahatlygyň bozulýarmy? Gan basyşyň ýokarlanyp, agzyň gurap, ýüzüň gyzaryp, der basýarmy? Sesiň haýallap, eliň-aýagyň titreýärmi? Eger ýokarky soraglaryň köpüsine "hawa" diýip jogap beren bolsaň, onda sen hem dünýäniň adamlarynyň glossofobiýadan ejir çekýän 75%-niň hataryndasyň.
Emma, gowy habar – bu fobiýanyň hötdesinden gelmek mümkindir. Geliň glossofobiýany ýeňmek üçin iň ygtybarly 10 maslahat bilen tanyş bolalyň!
1. Türgenleş! "Türgenleşmek kämillige eltýär" diýip ýöne ýere aýdylan däldir. Berjek çykyşyňyzdan öňürti näçe köp türgenleşik geçseňiz, şonça-da gürrüňini etjek materiallaryňyz ýadyňyza gowy ýerleşer we özüňize bolan ynamyňyz artar.
2. Şowsuzlyga taýýar bol! Çykyşdan öň nämeleriň başa barman biljegi hakynda oýlanyň we eger şeýle ýagdaý ýüze çykaýanda nädip üstünlik bilen baş alyp çykmalydygyny öwreniň.
3. Pozitiw pikirlen! Hemme zadyň üstünlikli geçjekdigi hakynda hyýallar guruň. Hyýalyňyzda özüňizi dogumly we ynamly halda janlandyrmak size ruhy taýdan rahatlyk berer. Ýasama hem bolsa ýylgyrmagy endik ediniň. Çünki beýni ýylgyryşyň ýasamasyny, hakykysyny saýgarmaýar. Ol diňe öz işini edýär we ýylgyryşa şatlygyň gormonlaryny bölüp çykarmak arkaly jogap berýär.
4. Bedeniňi hem taýýarla! Köpçüligiň öňünde çykyş etmek diňe bir psihiki däl, eýsem fiziki taýýarlygy hem talap edýär. Ýeterlik ukyňy almak, kadaly ertirlik edinmek we çykyşdan öň biraz maşk etmek bedeniňizi rahatlandyryp, sizi birnäçe ýakymsyz duýgulardan gorar.
5. Özüňi wideosurata alyp gör! Taýýarlanýan wagtyňyz özüňizi wideo düşüriň. Şonda siz özüňizi wideoda has gowy derňäp bilersiňiz. Göwnüňize jaý gelmeýän hereketleriňizi we sözleriňizi anyklap, olary düzedip bilersiňiz.
6. Iň wajyp ilkinji 30 sekunt! Islendik bir çykyşda ilkinji 30 sekunt iň wajybydyr. Eger şol 30 sekuntda diňleýjileriň ünsüni çekip bolsa, onda çykyşyň eýýäm 50% şowly geçdi diýip hasap edip bolar. Bu ilkinji 30 sekundy ýerlikli ulanmak üçin diňleýjilere sorag beriň ýa-da bir degişme bilen olary güldüriň, garaz, çykyşyňyzy olaryň ünsüni çekip biläýjek gürrüňler bilen başlaň.
7. Gözüň diňleýjilerde bolsun! Diňleýjileriň hemme zatdan öňde durýandygyny we siziň çykyşyňyzyň hem şolara bagyşlanandygyny unutmaň. Başardygyňyzdan diňleýjileriňize göni serediň. Olara hakykatdan hem birzatlar gürrüň bermek isleýändigiňizi bakyşyňyz, hereketleriňiz bilen ýaňzydyň.
8. El hereketleriňe üns ber! El hereketlerini ýerlikli ulanmak gürrüňiňiziň täsirliligini güýçlendirer. Şol bir hereketi gaýtalamakdan we başgalara öýkünjek bolmakdan saklanyň. Her adamyň özüne mahsus el hereketleri bolýar. Bulary hem öňünden türgenleşdirmek maslahat berilýär.
9. Ümleriňe berk bol! Glossofobiýa sebäpli köp adam aljyranda gürrüňiniň arasynda çakdan aşa aaa, eee, mmm, ýaly ümleri ulanagan bolýar. Üstünlikli çykyş etmek üçin ümleri başarsaňyz hiç ulanmazlyga çalşyň. Muny hem ykjam türgenleşmek bilen gazanyp bolýar.
10. Özüň bol! Hiç kimem kämil däldir. Ähli kemçilikleriňizi kabul edip, özüňize "hakyky özüňiz" bolmaga rugsat beriň. Hiç kim siziň roluňyzy sizden gowy oýnap bilmez. Başarjagyňyza ynanyň we özüňize şu sözleri ýatladyň: "Hemme zat gül ýaly. Men başararyn!" Size mahsus bolan erjelligi, dogumlylygy we ýeke-täkligi şöhratlandyrmaga ymtylyň.
Tehnologiýa adamlaryň gatnaşyklaryny hernäçe ýeňilleşdiren hem bolsa, biziň köpümiz okuwda, işde, köpçülik ýerlerinde dürli maksatlar sebäpli adamlar bilen gürleşmäge mejbur bolýarys. Hünärleriň bolsa aglabasy köpçülikde kynçylyksyz gürläp bilmek ukybyny talap edýär. Şonuň üçin hem pikirlerimizi köpçülikde erkin beýan etmäni başarsak, eýýäm dünýäde şeýle başarnygy bolmadyk adamlaryň 75%-niň sanawyndan çykýarys we bize durmuşda has köp mümkinçilik gapylary açylýar. Şahsy derejede hem bu ukyba eýe bolmagyň bize köp dostlary gazandyryp, abraýymyzy artdyryp we üstünlikler gazanmagymyza goşant goşup, durmuşymyzy aňsatlaşdyryp biljegi ikuçsuzdyr.
Awtor: Maýa Amanowa
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
22.03.2016
Şu gün türkmen paýtagtynda Türkmenistanyň nebitgaz toplumynyň “Nebitgazhyzmat” ýapyk görnüşli paýdarlar jemgyýetiniň medeni-işewürlik merkeziniň täze binasynyň açylyş dabarasy boldy. Bu bina paýtagtymyzyň Köpetdag etrabynda, Ankara köçesiniň ugrunda guruldy.
Täze desganyň açylmagy Milli bahar baýramyna – Halkara Nowruz gününe bagyşlanan baýramçylyk dabaralaryna özboluşly öwüşgin çaýdy. Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynda bu ajaýyp bahar baýramçylygy ýurdumyzda has giňden we dabaraly ýagdaýda bellenilip geçilýär. Asyrlaryň dowamynda tebigatyň täzelenilişini hem-de täze durmuşyň peýda bolýandygyny alamatlandyrýan nurana hem-de şatlykly Nowruz baýramy Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe milli medeniýetimiziň ösüşiniň hem-de türkmen halkynyň köp asyrlyk däp-dessurlarynyň täze many-mazmun bilen baýlaşdyrylmagynyň nyşanyna öwrüldi.
Aşgabat şu ýyl ajaýyp senäni – beýik Garaşsyzlygyň 25 ýyllygyny belleýän eziz Watanymyzyň häzirki ajaýyp gününi hem-de nurana geljegini alamatlandyrýan şäherdir. Paýtagtymyz ajaýyp seýilgählere hem-de seýilbaglara, gümmezleri öwüşgin atýan köşklere hem-de köpsanly ajaýyp suw çüwdürimlerine baýdyr. Aşgabat täsin we döwrebap belent binalary hem-de desgalary bilen haýran galdyrýan ak şäherdir. Şol desgalaryň köpüsi Ginnesiň rekordlar kitabyna girizildi.
Giň möçberli şähergurluşyk maksatnamasy täsin binagärlik toplumlary bolan şäheriň özboluşly hem-de gözel keşbiniň kemala gelmegine ýardam edýär. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bu maksatnamanyň üstünlikli durmuşa geçirilmegine aýratyn üns berýär. Täze desgalaryň sany barha artyp, gurluşyk işleriň gerimi paýtagtymyzyň ýaşaýjylaryny hem-de myhmanlaryny haýran galdyrýar.
Paýtagtymyzyň Ankara köçesiniň ugrunda peýda bolan täze binalar toplumy hem munuň aýdyň subutnamasydyr. Geçen ýylyň güýzünde has oňaýly we otaglarynyň ýerleşişi gowulandyrylan 72 öýli 12 gatly ýaşaýyş jaýlarynyň üçüsi, sport we söwda merkezleri hem-de jemgyýetçilik çärelerini geçirmek üçin niýetlenen bina ulanylmaga berildi. Bu desgalar hem Nebitgaz toplumynyň buýurmasy boýunça guruldy. Ak mermerli täze desgalar paýtagtymyzyň şu böleginiň binagärlik toplum bilen aýratyn sazlaşyk döredip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň durmuşa geçirýän syýasatynyň ýene-de bir aýdyň nyşanyna öwrüldi. Milli Liderimiziň amala aşyrýan şol syýasaty bolsa “Döwlet adam üçindir!” diýen şygarda öz beýanyny tapýar.
Türkmenistan dünýä derejesinde energetika döwleti bolmak bilen hem-de uglewodorod çig malynyň ägirt uly gorlaryna eýe bolup, nebitgaz toplumyny ösdürmäge aýratyn ähmiýet berýär hem-de bu ulgama uly maýa serişdelerini gönükdirýär. Häzirki wagtda ýurdumyzyň ýangyç-energetika toplumynyň ähli ulgamlarynda milli ykdysadyýetimizi senagatlaşdyrmak, diwersifikasiýalaşdyrmak, eksport kuwwatyny artdyrmak ulgamyndaky wezipeleri çözmäge ýardam etmäge gönükdirilen giň möçberli taslamalar durmuşa geçirilýär. Täze ýangyç ýataklary, şol sanda Amyderýanyň sag kenaryndaky hem-de Hazar deňziniň ýalpaklygyndaky ýataklar, şeýle hem dünýädäki iň iri ýataklarynyň biri bolan “Galkynyş” gaz käni özleşdirilýär.
Türkmen gazynyň täze eksport akymlaryna badalga berildi: Türkmenistan- Hytaý yklymüsti gaz geçirijisi hem-de Türkmenistan –Eýran gaz geçirijisiniň täze şahasy guruldy. Ýurdumyzyň iri ýataklaryny bir bitewi gazulag ulgamyna birleşdiren Gündogar-Günbatar gaz geçirijisi ulanmaga berildi. Türkmenistan –Owganystan-Pakistan-Hindistan gaz geçirijisiniň gurluşygy başlandy. Bu gaz geçirijisi boýunça tebigy gaz Günorta-Gündogar Aziýanyň iri ýurtlaryna iberiler. Bu taslamanyň amala aşyrylmagy sebitiň ykdysady ösüşine kuwwatly itergi berer, durmuş hem-de ynsanperwer häsiýetli meseleleri çözmäge, parahatçylygy we durnuklylygy pugtalandyrmaga ýardam eder.
Şunuň bilen birlikde, nebiti gaýtadan işleýän kärhanalar döwrebaplaşdyrylýar we täze tehnikalar bilen üpjün edilýär, döwrebap gazhimiýa toplumlary gurulýar. Olarda ýurdumyzyň içinde uly islegden peýdalanýan hem-de dünýä bazarlarynda bäsdeşlige ukyply önümleriň köp görnüşleri çykarylar. Umuman, bularyň ählisi eziz Watanymyzyň ykdysady kuwwatyny artdyrmaga, türkmen halkynyň abadançylygyny has-da ýokarlandyrmaga ýardam eder.
Öz nobatynda, ýangyç-energetika toplumynyň düzümleýin edaralary milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başyny başlan durmuş maksatnamalarynyň amala aşyrylmagyna işjeň gatnaşýarlar. Ine, şu gün hem ir säherden Ankara köçesiniň ugrunda ruhubelentlik we hakyky baýramçylyk ýagdaýy duýulýar. Şanly waka mynasybetli howa şarlary, dürli reňkdäki lentalar hem-de baýdaklar bilen bezelen täze binanyň öňündäki meýdança ministrlikleriň we pudak edaralarynyň ýolbaşçylary we işgärleri, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň, paýtgatymyzyň giň jemgyýetçiliginiň wekilleri, hormatly ýaşulular hem-de köpsanly ýaşlar ýygnandylar.
Türkmenistanyň medeniýet we sungat ussatlary özleriniň döredijilik sowgatlaryny taýýarladylar. Özleriniň ussatlygyny hem-de zehinini görkezen “Dehistan” we “Galkynyş” toparlary köpöwüşginli aýdym-saz we tans kompozisiýasy bilen çykyş etdiler. Halkymyzyň ajaýyp däbine görä, milli lybasly gyzlar dabara gatnaşyjylara toý pişmesini hödürleýärler.
Sabyrsyzlyk bilen garaşylan pursat gelip ýetýär – hormatly ýaşulular medeni-işewürlik merkeziniň täze binasynyň esasy girelgesine barýarlar hem-de dabara gatnaşyjylaryň şowhunly el çarpyşmalary astynda toý bagyny kesýärler. Binanyň eýwanynda myhmanlary ýene-de artistler – bagşylar hem-de dutarçylar topary aýdym-saz bilen garşylaýarlar.
Dabara gatnaşyjylar merkeziň binasyny uly gyzyklanma bilen syn edýärler. Binanyň daşky keşbinde hem-de içki bezeginde häzirki zaman binagärliginiň gazananlary we milli binagärligiň ajaýyp däpleri aýratyn sazlaşyk döredýär. Toplumyň umumy meýdany 17 müň 363 inedördül metre barabardyr. Bina ýanaşyk ýerleriň 11 müň inedördül metre golaýy abadanlaşdyryldy we şol ýere agaç nahallary oturdyldy hem-de dürli bezeg gülleri ekildi.
Merkeziň üç gatly binasynda ýangyç-energetika toplumynyň işgärleriniň işden we okuwdan boş wagtlaryny göwnejaý geçirmekleri, ýaşlaryň döredijilik ukyplaryny hemmetaraplaýyn ösdürmekleri üçin ähli şertler döredildi. Bu ýerde 652 orunlyk uly konsert zaly bar, onuň sahnasy ýörite enjamlar bilen enjamlaşdyrylypdyr. Mundan başga-da, 148 orunlyk tomaşaçylar meýdançasy hem-de jemgyýetçilik çärelerini geçirmek üçin niýetlenen uly maslahatlar zaly bar.
Aýratyn otaglar tansçylaryň, aýdymçylaryň we sazandalaryň, şol sanda uly ýaşlylaryň we çagalaryň dutarçylar toparlarynyň, simfoniki-estrada, folklor, aýdym-saz hem-de hor toparlarynyň çykyşlara taýýarlyk görmekleri üçin niýetlenipdir. Eşik çalşylýan otaglar, çeperçilik hem-de kino studiýalar, wideo we ses ýazýan studiýalar hem bar. Bu ýerde islegler boýunça ýöriteleşdirilen maşklar etmek üçin otaglar we gurnaklaryň tutuş ulgamy hereket eder. Merkeziň işgärleri üçin hem iş otaglary göz öňünde tutulypdyr. Bu ýerde küşt we şaşka oýnamak üçin niýetlenen otaglar hem bar. Binanyň iň aşaky gatynda döwrebap trenažýorlar bilen üpjün edilen, meýdany 312 inedördül metre barabar bolan sport zaly, 210 orunlyk naharhana, dürli maksatly ammarlar, sazandalar üçin ýörite meýdança, kir ýuwulýan otag, hammam we beýlekiler ýerleşýär.
Medeni-işewürlik merkezi bilen tanyşlygyň barşynda bagşylar hem-de sazandalar, “Merdana” orkestri, çagalar tans topary dabara gatnaşyjylaryň öňünde çykyş etdiler. Myhmanlar ýaş türgenler –küştçüler we şaşkaçylar bilen söhbetdeş boldular.
Ýygnananlar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa türkmenistanlylaryň sazlaşykly we hemmetaraplaýyn ösmegi barada hemişe alada edýändigi üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirdiler. Nygtalyşy ýaly, milli Liderimiz döwrüň talaplaryna laýyklykda, ýurdumyzyň medeniýetini ösdürmek, ony täze many-mazmun bilen baýlaşdyrmak, çeperçilik derejesini ýokarlandyrmak üçin ähli zerur şertleri döretmäge aýratyn ähmiýet berýär. Şoňa görä-de, döwletimiziň paýtagty Aşgabatda, ýurdumyzyň welaýatlarynda, obalarynda we şäherlerinde dünýä ölçeglerine laýyk gelýän medeni maksatly desgalar yzygiderli gurulýar we ulanmaga berilýär.
Soňra medeni-işewürlik merkeziniň baş sahnasynda uly baýramçylyk konserti boldy, onda ýurdumyzyň sungat ussatlary we mundan bir gün öň Milli bahar baýramyna hem-de we Halkara Nowruz baýramyna bagyşlanyp “Nowruz ýaýlasynda” geçirilen dabaralara gatnaşan daşary ýurtly artistler çykyş etdiler.
Şu konsertiň maksatnamasyny “Ruhubelent çagalar”, “Galkynyş döwrüniň çagalary”, “Dagdan”, “Galkynyş”, “Dehistan” toparlarynyň taýýarlan edebi-sazly çykyşlar, şeýle hem halk aýdym-sazlary, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüni, Gahryman Arkadagymyzyň beýik işleriniň wasp edýän aýdymlar düzdi. Döwlet Baştutanymyzyň başlangyjy boýunça hem-de ýolbaşçylygynda Türkmenistanda halkymyzyň abadançylygynyň, eziz Watanymyzyň has-da gülläp ösmeginiň bähbidine ägirt uly özgertmeler amala aşyrylýar. Bularyň ählisi baýramçylyk konsertindäki çykyşlarda öz beýanyny tapdy.
* * *
Milli bahar baýramyna-Halkara Nowruz gününe bagyşlanan çäreleriň çäklerinde şu gün Balkanabatda Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň Işewürler merkezi dabaraly ýagdaýda açyldy.
Köp gatly ak mermerli bina Balkan welaýatynyň merkezi şäheriniň gür ilatly ýaşaýyş toplumlarynyň birinde peýda boldy. Günbatar sebitdäki iri işewürler toplumy ýurdumyzyň gurluşykçylary – Aşgabatdaky “Ak kenar” hususy kärhanasy tarapyndan guruldy.
Umumy meýdany 15 müň 700 inedördül metre barabar bolan bina iki bölekden ybaratdyr, olaryň birinde söwda-dynç alyş merkezi, ikinjisinde bolsa Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň Balkan welaýat bölüminiň edaralary, Telekeçilik okuw merkeziniň bölümi hem-de “Rysgal” paýdarlar täjirçilik bankynyň Balkan welaýat şahamçasy ýerleşýär.
Işewürler merkeziniň iş otaglary döwrebap enjamlar hem-de guramaçylyk tehnikasy bilen üpjün edildi. Bu ýerde okuwlary, ylmy-tejribe hem-de usulyýet okuwlaryny, tanyşdyryş çärelerini, işewür duşuşyklar we jemgyýetçilik çärelerini geçirmek üçin ähli şertler döredildi.
Kiçi we orta telekeçiligiň şähergurluşyk maksatnamasynyň durmuşa geçirilmegine, ýurdumyzda ýaýbaňlandyrylan giň möçberli durmuş-ykdysady maksatnamalaryň amala aşyrylmagyna giňden çekilmegi hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýöredäýän döwlet syýasatynyň möhüm ugurlarynyň biridir. Döwlet tarapyndan ýakyndan goldaw berilmegi, degişli kanunçylyk-hukuk binýadynyň döredilmegi, ýeňillikli salgyt salmak we karz bermek ulgamynyň üpjün edilmegi hem-de ykdysadyýetiň hususy ulgamynyň pugtalandyrylmagyna gönükdirilen beýleki çäreler telekeçiligiň okgunly ösmegine ýardam edýär.
Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi milli ykdysadyýetimiziň obasenagat toplumy, dokma we azyk senagaty, ulag ulgamyny ýaly möhüm pudaklarynda ýerine ýetirilýän wezipeleri çözmäge gatnaşmagyny ýylsaýyn giňeldýärler. Türkmen telekeçileri gurluşyk senagatynda daşary ýurt kompaniýalary bilen üstünlikli bäsleşip, ýurdumyzda köpsanly ýaşaýyş jaýlaryny, mekdepleri, çagalar baglaryny, sport toplumlaryny we beýleki durmuş maksatly desgalary gurýarlar.
Häzirki wagtda Türkmenistanda haryt bolçulygyny döretmek hem-de içerki bazary dürli görnüşli önümler bilen doldurmak boýunça işler yzygiderli alnyp barylýar. Halkyň sarp edýän harytlarynyň çykarylýan möçberleriniň artdyrylmagy, ýeňil we azyk senagatynyňy önümçilik kuwwatlyklarynyň berkidilmegi bilen birlikde hyzmatlar hem-de söwda ulgamyň ösdürmäge iri maýa goýumlary goýulýar. Aşgabatda we welaýatlarda gurlan, häzirki zaman enjamlary bilen üpjün edilen köpsanly döwrebap söwda merkezleri, dükanlar, bazarlar, jemgyýetçilik iýmiti kärhanalary ilatymyza hem-de ýurdumyzyň myhmanlara edilýän hyzmatlaryň hilini ýokarlandyrmaga mümkinçilik berýär. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Aşgabatdaky sebitde iri “Berkarar” söwda-dynç alyş merkeziniň açylyş dabarasynyň barşynda degişli ýolbaşçylara döwrebap supermarketleri döretmegiň tejribesini içgin öwrenip, ony ýurdumyzyň welaýatlarynda giňden ornaşdyrmak meselesiniň üstünde işlemegi tabşyrdy.
Şol döwürden bäri bir ýyldan gowrak wagt geçdi. Ine, indi Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň Balkanabatdaky Işewürler merkeziniň ýanynda “Hazar” söwda-dynç alyş merkezi açyldy. Bu ýere gelen ilkinji müşderiler onuň içerki bezegine mynasyp baha berdiler. Bu ýerde ýerleşýän 89 dükanyň aýna tekçeleri döwrebap bezelipdir. Şol dükanlarda ýurdumyzyň hem-de daşary ýurtlaryň önüm öndürijileriniň harytlarynyň köp görnüşleri hödürlenilýär. Erkekler we zenanlar hem-de çagalar üçin niýetlenen lybaslar, aýakgaplar, parfýumeriýa we kosmetika önümleri, sowgatlyk önümler, çagalar oýnawaçlary, elektron we durmuş tehnikasy, gap-gaçlar, arassalaýjy hem-de ýuwujy serişdeler, güller, kanselýariýa önümleri, sagatlar we öýjükli telefonlar we beýleki köpsanly harytlar bu ýere ýelýänleriň ünsüni çekýär.
Ýurdumyzyň dokma senagatynyň kärhanalary tarapyndan çykarylýan önümleriň köp görnüşleri, şol sanda sport lybaslary, arassa pagtadan öndürilen beýleki önümler, ýorgan-düşekler, el süpürgiçler, aşhana esbaplary hem giňden hödürlenilýär. Olar ýokary hilli halkara ykrarnamasyna eýe boldy. Bu ýerde dürli matalary-panbarhat, milli keteni, ştapel we beýleki matalary hem satyn almak bolýar. Taýýar lybaslaryň bölümleri milli keşdeler bilen bezelen, köpöwüşginli egin-eşikler bilen alyjylaryň ünsüni özüne çekýär. Bu lybaslar däp bolan nagyşly milli egin-eşikleriň esasynda türkmen modelýerleri tarapyndan döredildi.
Şaý-sepler satylýan dükanda altyndan we kümüşden ýasalan önümler hödürlenilýär. Sözüň doly manysynda, şol önümleriň her biri gözbaşyny asyrlaryň jümmüşinden alyp gaýdýan we milli baýlygymyzyň bir bölegine öwrülen zergärçilik sungatynyň ajaýyp nusgasy bolup durýar. Türkmen zergärleriniň zehini bilen döredilen ajaýyp şaý-sepler—monjuklar, gülýakalar, bilezikler, ýüzükler, gulakhalkalar gözelligi hem-de täsinligi bilen haýran galdyrýar.
Amaly-haşam döredijiliginiň, halk senetçiliginiň önümleri hem alyjylary biparh goýmaýar. Şol önümler, hususan-da, saz gurallary we milli lybaslar, haly önümleri hem-de dürli sowgatlyk harytlar ýöriteleşdirilen dükanlarda ýerleşdirilipdir. Olarda türkmen medeniýetiniň özboluşlylygy öz beýanyny tapýar. Sowgatlyk önümleriň arasynda 2017-nji ýylda Aşgabatda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň nyşanlary şekillendirilen önümlere aýratyn orun berlipdir.
Şunuň bilen birlikde, merkezde zenanlaryň gözellik salony, toý lybaslarynyň salonlary, şeýle hem döwrebap enjamlar bilen üpjün edilen, himiki usulda arassalaýan desga, banket zally hem-de “şwed stolly” 250 orunlyk uly “Zemin” restorany bar. Ýeri gelende aýtsak, bu restoran Türkmenbaşy şäheriniň telekeçileri tarapyndan açyldy.
Merkeziň üçünji gatynda çagalar meýdançasy döredildi. Ol oýun awtomatly hem-de attraksionly, dürli çaga oýnawaçly hakyky “çagalar dünýäsini” ýatladýar. Çagalar oýna güýmenen mahaly, olaryň ene-atalary meýdançanyň golaýynda ýerleşen kafeteriýde dynç alyp, çagalaryna syn edip bilerler. Mundan başga-da, ulular üçin bilýard we tennis stollary bolan sport zaly göz öňünde tutulypdyr.
“Hazar” söwda-dynç alyş merkezinde alyjylar üçin ähli şertler döredildi, liftler we eskalatorlar ornaşdyryldy. Binanyň aşaky gatynda mebel dükany we uly ammar Binanyň ýanaşyk ýerlerinde bezeg agaç nahallar oturdyldy hem-de dürli reňkde öwüşgin atýan güller ekildi, täsin çyra sütünleri hem-de oturgyçlar gurnaldy.
Täze toplumyň açylyş dabarasynda aýdymçylar we sazandalar, tans toparlary çykyş etdiler. Dabara gatnaşyjylar – welaýat we şäher häkimlikleriniň, kärhanalaryň hem-de jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri, hormatly ýaşulular, ýaşlar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa ýurdumyzyň durmuş-ykdysady taýdan ösmegine uly üns berýändigi, türkmen halkynyň abadançylygy we gülläp ösmegi barada ýadawsyz alada edýändigi üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirdiler. Halkymyz baradaky alada bolsa Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Türkmenistanyň döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biridir.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi


text:
Türkmenistanyň Gurluşyk we binagärlik ministrligi Aşgabat halkara howa menzilinde binalaryň taslamasyny düzmek we gurmak boýunça
HALKARA BÄSLEŞIGI
yglan edýär
Gyzyklanma bildirýän taraplaryň haýyşnamalary we teklipleri Aşgabat şäheriniň Arçabil şaýolunyň 84-nji jaýynda ýerleşýän Türkmenistanyň Gurluşyk we binagärlik ministrliginiň bazary öwreniş we daşary ykdysady gatnaşyklar müdirliginde bellenilen tertipde kabul edilýär we resmileşdirilýär. Haýyşnamalar şu bildirşiň gazetde çap edilen gününden başlap, 2017-nji ýylyň 31-nji dekabryna çenli kabul edilýär.
Habarlaşmak üçin telefonlar: 44-47-26, 44-47-56


text:
Türkmenistanyň daşary ykdysady döwlet banky "Türkmen döwlet daşary ykdysady banky" – döwlet-täjirçilik banky, 1992-nji ýylyň Türkmenbaşy aýynyň 21-ine Türkmenistanyň Prezidenti Saparmyrat Türkmenbaşynyň Permany bilen öňki SSSR-yň Daşary ykdysady bankynyň bölümi esasynda döredildi. Türkmenistanyň daşary ykdysady döwlet banky Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň deňduşy diýen ýaly bolup, Türkmenistanyň daşary ykdysady aragatnaşyklaryny ösdürmek we berkitmek üçin döredildi. Türkmenistanyň milli ykdysadyýetini düýpli özgertmek we ykdysady ösüşini üpjün etmek maksady bilen giň möçberli maýa goýum maksatnamanyň durmuşa geçirilmegi Bankyň döredilmeginiň wajyp esaslandyryjysy boldy.
Ýurduň ykdysady ösüşine ýardam etmek maksady bilen Türkmenistanyň döwlet daşary ykdysady banky özüniň bütin taryhynyň dowamynda halkara maýa bazarlarynda Türkmenistanyň Hökümetiniň wekili hökmünde çykyş edip, Garaşsyz Türkmenistanyň ykdysadyýetine daşary ýurt karzlaryny çekmek boýunça yzygiderli işleri amala aşyrdy. Işiniň bu ugruny işjeň ösdürip Bank dürli daşary ýurt maliýe guramalary: täjirçilik we maýa goýum banklary, eksport-import gulluklary, ätiýaçlandyryş guramalary we ösüş banklary bilen hyzmatdaşlykda we gatnaşyklarda ajaýyp tejribe toplady. Özüniň iş döwrüniň dowamynda Türkmenistanyň daşary ykdysady döwlet bankynyň hyzmatdaşlyk geografiýasy giňden ýaýrap ol Demirgazyk Amerikanyň, Ýewropanyň we Aziýanyň ýurtlaryny öz içine aldy. Bu bolsa Banka „karz medeniýetiniň“ dürli görnüşleri bilen tanyşmaga we bank işinde toplanan dünýä tejribesini üstünlikli özleşdirmäge ýardam edýär.
Türkmenistanyň hökümetiniň wekili wezipesini ýerine ýetirýänligi sebäpli, bankyň aktiwleriniň uly bölegi ýurduň ykdysady ösüşiniň döwlet maksatnamasyny ýerine ýetirmäge gönükdirilen daşary ýurt hasabyna maliýeleşdirilýän uzak möhletli karzlardan ybaratdyr.
Ösüşiniň ilkinji ýyllarynda Bank Türkmenistanda amala aşyrylýan ykdysady özgertmelere işjeň gatnaşyp AKA we KFW nemes banklary, türk Eksimbanky we London end Interneýşnl Merkantaýl LTD iňlis banky bilen maýa goýum maksatly karz ylalaşyklaryny baglaşdy. Şol ýyllarda hem maýa goýum taslamalary maliýeleşdirmek we azyk harytlarynyň hem-de halkyň sarp edýän harytlarynyň satyn alynmagy üçin Ýewropa Ykdysady Bileleşigi, Eýranyň eksport ösüş banky, Hytaýyň banky, Awstriýanyň Raýffaýzen Sentral Banky we Päkistanyň Hökümeti bilen karz ylalaşyklaryna gol çekildi.
Şeýlelikde, eýýäm ilkinji ýyllarda ýaş döwletiň ykdysadyýetiniň güýçli depginli ösüşine öz goldawyny bermäge Bankyň möhüm niýetlerini görkezdi. Bankyň ösüşiniň soňky ýyllary Türkmenistanyň ykdysadyýetine daşary ýurt maýa goýumlarynyň akymynyň depginli ösüşine, Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň dünýä ykdysadyýetine çemeleşmegine Türkmenistanyň daşary ykdysady döwlet bankynyň işiniň güýçlendirilmegine ýardam berdi.
Türkmenistanyň daşary ykdysady döwlet bankynyň işiniň ilkinji ýyllarynda çekilen daşary ýurt karzlarynyň hasabyna Aşgabatdaky halkara howamenziliniň gurluşygy tamamlanyldy, „Ak-Altyn“ myhmanhanasy, makaron fabrigi, gök önüm saklanylýan jaý, çaga iýmiti zawody ulanylyşa tabşyryldy, gallanyň, pagtanyň ýygmak üçin tehnologiki enjamlary we oba hojalyk ulaglary getirildi, kaolini baýlaşdyrmak boýunça zawodyň gurluşygy başlandy, telefon torunyň giňelmegi we durkunyň özgerdilmegi.
Bank Türkmenistanyň Hökümeti tarapyndan ileri tutulýan pudaklara daşary ýurt maýa goýumlaryny çekmegi has-da giňeldip başlady. Soňky ýyllarda karz serişdelerini çekmekligiň çäkleri ep-esli giňeldi we bankyň karz bukjasynyň düzümi dünýäniň 14 ýurdundan çekilen karzlardan ybarat boldy.
Daşary ýurt karzlarynyň hasabyna maliýeleşdirilýän iri taslamalaryň arasyndan şulary görkezmek bolar: Türkmenbaşy şäherindäki nebiti gaýtadan işleýän zawo dlar toplumynyň durkunyň özgerdilmegi, Saman-Depede gazohimiki işläp taýýarlanylýan ulgamynyň gurluşygy, optiki süýümli aragatnaşygyň Transaziýa-Ýewropa ýolunyň goýulyşy, Döwletabat gaz käninde gaz hojalyk ulgamyny ösdürmek.
Eger-de ilkinji ýyllarda çekilen daşary ýurt maýa goýumlarynyň düzüminde esasy orny sarp edijilik karzlar eýeleýän bolsa (azyk harytlarynyň, lukmançylyk serişdeleriniň we ş. m. satyn alnyşyna), onda 1995-nji ýyldan, onuň esasy bölegini maýa goýum häsiýetli karzlar tutup başlady.
1997-nji ýylyň başyna Bank Türkmenistanyň bank ulgamynda berk öňdebaryjy orunlaryny eýeläp, özüni eýýäm ygtybarly hyzmatdaş hökmünde tanatdy. Şol bir wagtyň özünde Bankyň bäş ýyllyk işiniň seljerişi Türkmenistanyň döwlet we ykdysady ulgamynyň döredilmeginiň gidişiniň talaplary bilen kybaplaşyp, işiň netijelerini kesgitläp täze çäklere ýetmek ugurlaryny bellemeklik zerurlygyny talap etdi. 1997-nji ýylda 2000-nji ýyla çenli Bankyň ösüşiniň orta möhletli maksatnamasy, 1998-nji ýylda bolsa 2002-nji ýyla çenli Bankyň ösüşiniň Baş ugry meýilnamasy kabul edildi. Olarda bolsa Bankyň esasy iş ugurlary boýunça ornunyň berkidilmeginiň dowam etmegine gönükdirlen täze çäklere ýetmek usullary bellenildi.
1999-njy ýylda Türkmenistanyň Prezidenti Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň kabul eden "2010-nji ýyla çenli Türkmenistany durmuş-ykdysady taýdan özgertmekligiň baş ugry" Milli Maksatnamasy we onda ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň geljekki ösüşiniň kesgitlenen meseleleri Bankdan hem uzyn möhletli ösüş maksatnamasynyň düzülmegini talap etdi. Şol babatda Bank 2001-nji ýylda uzak möhletli ösüş maksatnamasyny tassyklady we ony durmuşa geçirmäge girişdi.
Döredilen wagtyndan bäri Türkmenistanyň daşary ykdysady döwlet banky ýurduň bank ulgamynyň öňdebaryjy bankyna öwrüldi. 2008-nji ýylyň Türkmenbaşy aýynyň 1-i ýagdaýyna bankyň aktiwleri - 5.278.671,2 mln. manatdan, balans peýdasy – 70.332,4 mln. manat we karz bukjasynyň möçberi - 3.396.006,5 mln. manatdan ybarat boldy. Bank üçin bellenen ABŞ-nyň 50.000.000,0 dollary möçberinde maýalyk gory häzirki wagtda ABŞ-nyň 35.823.182,58 dollary derejesinde döredildi we milli pulundaky esasylyk maýasy 7.284.475.830,77 manat möçberinde doly döredildi. Bankyň esasylyk maýasynyň döretmekligiň çeşmesi hökmünde hasabat ýylynyň jemi boýunça bankyň ygtyýarlygynda galýan arassa peýdasy çykyş edýär.
Türkmenistanyň daşary ykdysady döwlet bankynyň ösüşiniň baş ugry, ilkinji nobatda, daşary yurt maýasyny çekmek hem-de ony ýurduň ykdysadyýetiniň ileri tutulýan ugurlaryna ýerleşdirmek boýunça işjeň iş alyp barmaga gönükdirlendir. Esasy karz ulanyjy pudaklaryň hataryna nebitgaz we agrosenagat toplumy, önümçilik we durmuş ugurly pudaklary girýär. Maýa goýumlaryň agzalan pudaklaýyn gurluşy döwletiň hereket edýän ileri tutulýän maýa goýum ugurlaryny takyk görkezýär we olaryň tejribede üstünlikli durmuşa geçirilişine anyk şaýatlyk edýär. Türkmenistanyň Prezidentiniň taglymatlaryndan ugur alyp, daşary ýurt karzlaryň hasabyna düýpli maýa goýumlara degişli bolan harytlaryň we hyzmatlaryň importy maliýeleşdirilýär. Olar bolsa milli ykdysadyýetiň kuwwatyny berkitmek we onuň durnukly ösüşi üçin şertlerini döretmek maksatlaryna hyzmat edýär. Soňky ýyllaryň dowamynda Türkmenistan tarapyndan öz içerki jemi öndürlen önüminiň ep-esli ösüşiniň bütin dünýä görkezilendigi baradaky hakykat ykdysadyýetde maýa goýum taslamalarynyň durmuşa geçirilişinden, şol sanda Türkmenistanyň ykdysadyýetine daşary ýurt karzlarynyň çekilişiniň hasabyna, gazanylan öňaýly netijesini artykmajy bilen tassyklaýar.
Döwlet maýa goýum maksatnamalarynyň maliýeleşdirilmegine Bankyň gatnaşmagynyň netijesinde aşakdaky iri desgalar ulanylyşa tabşyryldy:
Hususy we çekilen serişdeleriň hasabyna nebit-gaz senagatynda maliýeşdirilen taslamalaryň jemi 2,25 mlrd. ABŞ dollaryna golaý. Iň iri desgalar: esaslandyryjy çalgy ýaglaryny öndürýän zawod, katalitik krekingi we katalitik reformingi öndürýän zawod, polipropilen öndürýän zawod, Türkmenbaşy şäherindäki nebiti gaýtadan işleýän zawodynda dizil ýangyjy suw bilen arassalama zawodyň gurulyşy, hereket edýän nebit guýylary abatlamak we enjamlaşdyrmak hem-de ulanylmaýan nebit guýylary işe girizmek.
Agrosenagat ulgamynda Türkmenistanyň Prezidenti Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň „Galla“ we „Täze oba“ maksatnamalarynyň durmuşa geçirilişiniň çäklerinde çekilen daşary ýurt maýa goýumlarynyň hasabyna döwrebap oba hojalyk tehnikasynyň goýulyşy, un üweýji toplumlarynyň we Türkmenabatdaky sabyn zawodunyň gurluşygy, Aşgabatdaky süýt kombinatynyň durkuny özgerdilişi, et-süýt önümçiligini we ýyladyş hojalygynyň gurnalmagy maliýeleşdirildi.
Ulag we aragatnaşyk ulgamynda Howa menzil toplumy, Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy adyndaky Aşgabadyň howamenzilinde uçuş-gonuş zolagy we howa hereketiniň dolandyrylyşy guruldy, aragatnaşygyň optiki-süýüm aragatnaşyk goýuldy, telefon menzilleriniň goýulyşy, nebit guýulýan gäminiň gurluşygy, Aşgabat şäherindäki lokomotiw deposynyň kämilleşdirilmegi, Aşgabat şäheriniň telefon ulgamynyň giňeldilmegi amala aşyryldy.
Elektrik energetika we himiýa senagaty ulgamynda Büzmeýin GRES-niň durkunyň özgerdilişi, Balkanabat ýod zawodunyň Monjykly käninde çig mal esasynyň özgerdilmegi, Bekdaş şäherinde azyk duzuny öndürýän önümçiligiň birinji nobatynyň we deňiz suwuny arassalap agyz suwuny öndürýän desgasynyň gurluşygy maliýeleşdirildi.
Dokma senagatynda Türkmenistanyň halk hojalyk toplumynyň täze esaslandyryjy pudagy – Aşgabat ş. Türkmenistanda iri dokma toplumynyň gurluşygy, Aşgabat we Türkmenabat şäherlerindäki ýüpek egiriji fabrikleriň enjamlaşdyrylmagy maliýeleşdirildi.
Ilatyň durmuş taýdan gorag ulgamynda lukmançylyk serişdeleriniň we abzallarynyň satyn alnyşy, tiz medisina kömeginiň ulaglarynyň alnyşy, medisina enjamlary, infuzion erginleriniň öndürilişi we ampullaryň, flakonlaryň we mazleriň öndürilişi boýunça zawody üçin enjamlary, Aşgabatda nefrologiki merkeziniň gurluşygy we „Arçman“ sagaldyş şypahanasynyň durkunyň özgerdilmegi, A şgabat, Mary we Daşoguz şäherlerinde anyklaýyş merkezleriniň gurluşygy we enjamlaşdyrylmagy maliýeleşdirildi.
Häzirki döwürde Türkmenbaşy şäherindäki deňiz portunyň özgerdilmegi, Türmenbaşy nebiti gaýtadan işleýän toplumynda dizel ýangyjyny arasalaýan desganyň gurluşygy, nebit çykarýan pudagy üçin galdyryjy enjamlaryň satyn alynmagy, Aşgabat şäheriniň telefon ulgamynyň giňeldilmeginiň we kämilleşdirilimeginiň dowam edilmegi hem-de Arçman we Ýyly-Suw obalarynda suw bilen bejeriş merkezleriniň gurluşygy, Ruhabat etrabynda pambarhatyň önümçiliginiň taslamasy, täze aýna kombinatynyň gurluşygy we „Maryazot“ ÖB-niň durkunyň özgerdilişi ýaly iri maýa goýum taslamalar bankyň gatnaşmagynda durmuşa geçirilýär.
Bank öz öňünde durýan maksadyny we wezipesini ýerine ýetirmek üçin korparatiw müşderiler bilen özara bähbitli hyzmatdaşlyga daýanýar. Olaryň esasyny nebit-gaz, agrosenagat, energetika toplumyndan, ulag we aragatnaşyk, önmçilik we durmuş pudaklaryndan bolan müşderiler düzýärler. Olardan başga hem bankyň hyzmatlaryndan orta we iri biznesmenleriň wekilleri bolan dürli kärhanalar we firmalar , bilelikdäki kärhanalar we daşary ýurt kompaniýalary peýdalanýarlar.
Bankyň korporatiw biznesi ösdürmek boýunça syýasaty müşderileriň bähbitlerini göz öňünde tutmak arkaly alnyp barylýar we olaryň islegleri doly we ýokary hilli kanagatlandyrmaga gönükdirilendir.
Iri kompaniýalar bilen özara gatnaşyklara daýanýan korporatiw biznesiň ösüşi diňe bir biznesiň umumy möçberini artdyrlan, eýsem karz töwekgelçigini ykdysadyýetiň dürli pudaklary boýunça diwersirlemäge mümkinçilik berdi.
Bank iri kärhanalaryň we korporasiýalaryň işjeň hyzmatdaşa bolmaga çalyşmak bilen, eksport we import amallary boýunça, erkin pul serişdelerini düşewüntli ýerleşdirmek boýunça, we hasaplaşykda ýalňyşlyklardan goramak maksady bilen beýleki maliýe amallaryny geçirmekde peýdaly maslahatlary berýär.
Türkmenistanyň daşary ykdysady döwlet banky korporatiw müşderlere hyzmat etmek bilen bilelikde şahsy taraplar üçin bank hyzmatlarynyň bazaryny ösdürmäge işjeň hem gatnaşýar. Bank öz müşderlerine bölekleýin maliýe hyzmatlarynyň içinde toplumlaýyn hasaplaşyk-kassa hyzmatlaryny, möhletli goýumlaryň dürli görnüşlerini, halkara tölegleri, VISA we Millikart plastik kartlaryna hyzmat etmegi, konwersion amallary hödürleýär.
Bank tarapyndan edilýän bölekleýin hyzmatlaryň görnüşlerini giňeltmegiň ileri tutulýan ugurlarynyň biri plastik kartlar bilen geçirilýän amallardyr. Bank ýurtda ilkinjileriň biri bolup plastik kartlarynyň girizilişi we ösüşi boýunça işi başlady. 1994-nji ýyldan „VISA INTERNATIONAL“-yň agzasy bolup, Bank daşary ýurt emitent banklarynyň karz kartlarynyň hyzmat edilişini başlady. Kart işiniň ösdürmegini dowam etdirip, Türkmen döwlet daşary ykdysady banky 1996-njy ýylyň Bitaraplyk aýynda „MILLIKART“ plastik kartynyň çykarylyşyny başlady. Ol bolsa milli pulunda hasaplaşyklary amala aşyrmaga ýardam etdi. 1998-nji ýylyň Bitaraplyk aýynda Bank emitent hökmünde özüniň „VISA“ plastik kartlarynyň „Bizness“, „Klassik“ we „Elektron“ görnüşleriniň çykarylyşyna başlady. 2008-nji ýylda Bank bu kartlaryň “Gold” görnüşiniň çykarylmagyna girişdi.
2004-nji ýylda Bank, plastik kart ulgamynyň orta möhletli ösüş maksatnamasyny düzüp, öz kart işiniň ösüşiniň täze tapgyryna başlady. Bu maksatnamanyň esasy maksatlary kart ulanyjylary üçin hödürlenýän hyzmatlarynyň hiliniň we görnüşleriniň artdyrylmagy, plastik kart arkaly nagt däl hasaplaşyklaryň geriminiň giňelmegi we Bankyň plastik kart ulgamynyň beýleki banklarda hereket edýän plastik kart ulgamlary bilen sazlaşykly işlemeginiň üpjün edilmeginden ybarat bolup dyrýar.
2006-njy ýylda Bank Millikartyň täze Altyn we Kümüş görnüşlerini çykaryp başlady. Bu kartlar bir birinden olar boýunça berilýän hyzmtlar bilen tapawutlanýarlar. Şol bir wagtda bank plastik kartlaryň ulanyjylaryna hödürlenýän täze hyzmaty işe girizdi, ýagny plastik kartyň hasaby boýunça owerdraft amaly ýerine ýetirmek mümkinçiligi.
Şol maksatlardan ugur alyp milli eksport-import we eksport ätiýaçlandyryş gulluklary bilen hyzmatdaşlyk ugrunda bank tarapyndan uzak wagtyň dowamynda Ýaponiýanyň Halkara hyzmatdaşlyk banky, Hytaýyň, Çehiýanyň, ABŞ-nyň, Türkiýäniň, Malaýziýanyň Eksimbanklary, Germanýadaky Germes, Fransiýadaky Kofas we Belgiýadaky OND eksport ätiýaçlandyryş kompaniýalary bilen işewürlik, hyzmatdaşlyk gatnaşyklary ýola goýlandyr. Ýola goýlan gatnaşyklar banka onuň işjeň amallarynyň gaznasyny döretmegiň, aýratyn hem, Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň aýratyn möhüm pudaklarynda taslamalary maliýeleşdirmegiň esasy çeşmeleriniň biri bolup durýan daşary ýurt karzlarynyň bazarynda öňdebaryjy orny saklamaga mümkinçilik berýär.
Bank halkara banklary we ösüş gaznalary bilen hyzmatdaşlyk pudagynda Ýewropanyň Özgerdiş we Ösüş banky (ÝÖÖB) , Yslam Ösüş banky, OPEK gaznasy we beýleki banklar, gaznalar bilen gatnaşyklaryň ösdürilmegine aýratyn üns berýär. Bank ÝÖÖB-niň Türkmenistandan dolandyryjysynyň Orunbasarynyň edarasynyň wezipelerini ýerine ýetirmek bilen, Türkmenistanyň hökümeti bilen ÝÖÖB-niň arasynda özara bähbitli gepleşikleriň geçirilmegine ýardam edýär, şeýle hem ykdysadyýetiň hususy pudagynda orta we kiçi telekeçiligi ösdürmek üçin ÝÖÖB-niň beren karz ugry boýunça hem işleri alyp barýar.
Yslam ösüş banky (şunuň bilen birlikde, Türkmenistanyň daşary ykdysady döwlet banky Türkmenistandan YÖB-niň dolandyryjysynyň edarasy bolup durýar), OPEK gaznasy we Saud Ösüş gaznasy bilen işjeň hyzmatdaşlygyň netijesinde durmuş taýdan möhüm taslamalaryň bir näçesiniň durmuşa geçirilmegi tamamlandy. Mundan başga-da, Türkmenistanyň çäginde ýene bir näçe durmuş ugurly we infrastruktura taslamalaryň maliýeleşdirilmegi barada ylalaşyldy.
Häzirki wagtda bankyň giň göwrümli aragatnaşyk torunyň bolmagy we dünýäniň 20 ýurtlarynyň 50-den gowrak daşary ýurt banklary bilen halkara gatnaşygynyň saklanylmagy, halkara hasaplaşyklaryny we müşderileriň tabşyryklary boýunça tölegleri çalt hem-de netijeli amala aşyrmaga mümkinçilik döredýär. Bank tarapyndan yzygiderli tertipde habarçylyk gatnaşyklarynyň çäginde ýokary hilli, ygtybarly we tiz hyzmatlary amala aşyrýan täze daşary ýurtly hyzmatdaşlary gözläp tapmakda we aragatnaşyk hasaplar ulgamyny işjeňleşdirmek boýunça iş alynyp barylýar. Gatnaşyk banklary tarapyndan bank üçin bellenen çäkler we karz ugurlary Banka hem-de onuň müşderlerine halkara bazarlarynda amallary işjeň geçirmäge mümkinçilik berýär.
Bankyň taryhynda ýene bir wajyp waka, Türkmenistanyň Prezidenti Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň Karary esasynda döredilen Türkmenistana özbaşdak (suweren) reýtingini bellemek boýunça Pudagara toparynda utgaşdyryjy merkez hökmünde onuň gatnaşmagy bolup durýar.
Bankyň döredilişiniň ilkinji günlerinden onuň maglumatlar we tehniki enjamlaşdyrylyşyna, bank hyzmatlarynyň awtomatlaşdyrylmagyna, iň täze bank tehnologiýalarynyň girizilmegine has möhüm üns berildi.
Bankyň taryhynyň başlangyç tapgyrynda bu ulgamda esasy ugurlary her bir iş ýeriniň zerur bolan kompýuter tehnikasy bilen üpjün edilişi, ulgamlaýyn goşmaça maksatnamalarynyň kabul edilmegi arkaly bank amallarynyň tapgyrlar boýunça awtomatlaşdyrylyşy we aragatnaşygyň döwrebap serişdeleriniň goýulyşy bolup durdy.
Maglumatlar üpjün edilişiniň meselesini çözüp, Bank 1993-nji ýylda „REUTERS“ maglumatlar agentligi bilen Bankda şol kompaniýanyň maglumatlar ulgamyny goýmak boýunça ylalaşyga gol çekdi. Şeýlelikde, Bank daşky bazarlarda bank amallaryny geçirmekde zerur bolan halkara bazarlaryndaky maglumatlaryna girizilmegini gazandy. „REUTERS“ kompaniýasy bilen hyzmatdaşlygyny ösdürip, Bank 1994-nji ýylda „DEALING“ söwda ulgamynyň goýulmagyny amala aşyrdy. Ol bolsa ylalaşyklaryň baglaşylmagynyň dowamlylygyny tizleşdirmäge, olaryň ygtybarlygyny we gizlinligini ýokarlandyrmaga ýardam etdi. Ähli soňky ýyllaryň dowamynda Bank „REUTERS“ kompaniýasy bilen hyzmatdaşlykda maglumatlar söwda ulgamynyň kämilleşdirilişini hemişelikde geçirdi. Ol bolsa Banka hemişelik esasynda kabul edilýän maglumatyň möçberini giňeltmäge ýardam edýär.
1994-nji ýyldan başlap, Baş edaradaky ähli iş ýerleri, 1995-nji ýyldan başlap, bankyň ähli bölümleri lokal kompýuter ulgamyna baglandy. Bu bolsa müşderlere hyzmat etmegi çatlandyrmaga, resminamalary seljerip çykmaga, bank içinde saklaýyş bazasyny döretmäge we maglumatlary toplamaga, işgärler üçin maglumatlary elýeterli etmäge mümkinçilik berdi.
1997-nji ýylda Bank „SWIFT“ agzalylygyna eýe boldy, „Internet“ maglumatlar ulgamynyň ulanyjysy boldy. Bankara maliýe telekommunikasiýalarynyň ulgamyna goşuldy, halkara hasaplaşyklaryny amala aşyrmaga ýardam etdi, uly gözegçiligi we gizlinligi üpjün etdi.
Bank amallarynyň awtomatlaşdyrylmagy üçin has döwrebap enjamlarynyň we tehnologiýalarynyň girizilişini Bank özüniň öňdebaryjy ugurlarynyň biri diýip hasap edýär. Şol sebäpli Bankyň hereket edýän döwrüniň dowamynda işleýän maksatnamalaýyn üpjünçiligiň tapgyrlary, kompýuter we iş gurnaýyş enjamlary hemişe täzelenýärdi we täze maksatnamalaýyn önümleri girizilýärdi.
Bankyň maglumatlar-tehniki syýasatyny durmuşa geçirilişiniň çäklerinde 1998-nji ýylda „Korwus“ kompaniýasynyň işläp taýýarlamalarynyň esasynda dünýä ülňülerine gabat gelýän bank tehnologiýalarynyň ösüşiniň täze hilli derejesine Banky çykarmaga ýardam berýän täze awtomatlaşdyrlan bank ulgamynyň girizil megi başlandy. „Altyn Ulgamy“ ABU-y maglumatlaryň we „müşderi-serwer“ arhitekturasynyň işläp taýýarlanylyşynyň ýaýradylyşynyň esasynda taslamalaşdyrylan we ulanyja bank amallaryny geçirmek, buhgalteriýa hasaba alyşyny ýöretmek, müşderlere hyzmat etmek, hasabatlary taýýarlamak we çözgütleri kabul etmek üçin Bankyň ýolbaşçylygyna habar bermek üçin uly mümkinçilikleri hödürleýär. „ORACLE“ maglumatlar ulgamynyň ulanylyşy ulgamyň ygtybarlygyny amatly artdyrmaga ýardam berýär we goşmaça maksatnamalarynyň işleýiş mümkinçiliklerini ýokarlandyrýar.
Maksatnamalaýyn üpjünçiligi ýeke-täk bir tehnologiýanyň çäklerinde işläp düzülen we Bankyň ähli amallaryny öz içine alýar. Ulgamyň häsiýetli taraplary –awtomatik rejeliginde bank amallaryny amala aşyrmaga ulgamlaýyn çemeleýişi, gurluşynyň modullygy, hakyky wagtyň rejeliginde amallary geçirmegiň mümkinçiligi, ýitilik we ulanylyşa girizilende üýtgemeleri girizmegiň mümkinçiligi, beýleki maliýe goşmaçalary bilen integrirlemegiň ukyplylygy, işde ygtybarlyk. Şeýle hem häzirki döwürde Bank Türkmenistanyň banklarynda ýeke-täk awtomatlaşdyrylan bank ulgamyny ornaşdyrmak işlerine işjeň gatnaşýar.
Bank işini awtomatlaşdyrmak işleriň çäginde bankyň müşderilerine has-da hilli maglymat-habar hyzmatlaryny ýerine ýetirmek maksady bilen Bank „Internet“ halkara torynda öz saýtyny 2007-nji ýylda işe girizdi. Bu saýt gyzyklanma bildirýän taraplara bank we onuň hödürleýän hyzmatlary baradaky maglumatlaryň el ýeterlikligini aňsatlaşdyrar we artdyrar.
Bank Garaşsyz we Baky Bitarap Türkmenistanyň paýtagty bolan Aşgabatda şähergurluşyk maksatnamasyny durmuşa geçirmekde hem öz goşandyny goşýar. Bu maksatnamaň çäginde Bank tarapyndan 2003-nji ýylda has oňaýly we otaglarynyň ýerleşişi gowulandyrylan özboluşly 12 gatly 38 öýli ýaşaýyş jaýy ulanmaga berildi we onuň öýlerini bankyň işgärlerine ýeňillikli bahalar boýunça ýerlendi. 2005-nji ýylda bolsa Bank ýurdymyzyň Garaşsyzlygynyň 14 ýyllygy mynasibetli öz döwrebap bank ülňelleri boýunça täze iş binasyny işe girizdi. Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 16 ýyllygy baýramçylygy mynasibetli Bank binasynyň ýanynda ýerleşýän ýerde 19.5 müň gektar meýdanda dynç alynýan seýilgäh zolagyny gurnady. 2008-nji ýylda Bank Baýdak baýramynyň öňi syrasynda bankyň işgärlerine we paýtagtymyzyň ýaşaýjylaryna niýetlenen täze has oňaýly we otaglarynyň ýerleşişi gowulandyrylan özboluşly 12 gatly 33 öýli ýaşaýyş jaýy ulanmaga tabşyrdy. Häzirki wagtda bank ýene-de bäş sany has oňaýly we otaglarynyň ýerleşişi gowulandyrylan özboluşly belent ýaşaýyş jaýyň gurluşygyny alyp barýar. Şeýle hem bank Aşgabat şäherinde 160 orunlyk çagalar bagynyň we Awazada dynç alyş-sagaldyş öýüniň gurluşygyna paýly gatnaşýar.
Bankyň üstünlikleri – bu onuň işgärleriniň üstünlikleri. Hakyky bank güýçli we agzybir toparsyz hereket edip bilmeýär. Işiniň ilkinji ýylynda işgärleriň sany 18 adama deň boldy. Amallaryň möçberiniň ösmegi, hyzmatlaryň täze görnüşleriniň we usullarynyň özleşdirilmegi, şahamçalar torunyň giňelmegi bilen onuň sany ösdi. Şeýlelik bilen bäş ýyldan Bankyň işgärleriniň sany 300 adama ýetdi.
Işgärler syýasaty Bankyň üstünlikli işiniň ybaratlylygynyň biri bolup, onuň işgärleriniň daşary ýurt bilimlerini, ussatlylygyň we jogapkärçiliginiň ýokary derejesiniň esaslarynda toplanýar. Bankyň ähli düzüm bölümlerinde oňat taýýarlanan ussatlar işleýär.
2000-nji ýylda Bankyň düzümini kadalaşdyrmakda, işgärleriň sany we onuň hil derejesini gowulandyrmak boýunça ep-esli işleri amala aşyrdy. Amala aşyrylan çäreleriň netijesinde bankyň täze düzümi tassyklandy we işgärleriň sany azaldy. Bankyň netijeliligini ýokarlandyrmak we amaly çykdaýjylary kemeltmek maksady bilen 2004-nji ýylyň ahyrynda geçirilen barlaglaryň netijesinde bankyň ýolbaşçylary tarapyndan 2005-nji ýylda Türkmendaşaryykdysady bankynyň welaýat bölümlerini ýapmak karar edildi. Häzirki wagtda bankyň işgärleriniň sany 213 adamdan ybaratdyr.
Işgärler syýasatynda esasan ýaşlara bil baglanýar. Bank Türkmenistanyň ýokary okuw jaýlary bilen yzygiderli ýola goýlan aragatnaşyk saklaýar, öz hünarmenleri ýurduň içine, hem ýurduň daşyna okuwa iberilýär. Bankyň ýolbaşçylary öz işgärleriniň hünärlerini ýokarlandyrmak hakyndaky isleglerini kanagatlandyrýar. Her bir işgär öz başarnygyny ýüze çykaryp döredijilikli işläp bilýär. Bankyňbir topar işgärleriniň köpäýyllyk we yhlasly çeken zähmedi dürli döwlet sylaglary we hormatly atlary bilen sylaglandy.
Bankyň üstünlikleri Türkmenistanyň ykdysadyýetinde tapgyrlaýyn we ölçenen reformalary amala aşyrmaga gönükdirlen Türkmenistanyň Hökümetiniň ykdysady syýasatynyň dogrulylygyny tassyklaýar. Birnäçe iri möçberli maýa goýum taslamalarynyň üstünlikli tamamlanmagy bilen baglanyşykly aktiwleriň az-kem peselendigine garamazdan, Türkmenistanyň Daşary ykdysady döwlet banky geçen ýylyň jemleri boýunça öz iş alyp barýan ugurlarynyň ählisinde diýen ýaly Türkmenistanda öňdebaryjy orny eýelemegini dowam etdirdi. Buňa hem 2001-nji ýyldan bäri “The Banker” žurnalynyň 11 gezek Banka “Türkmenistanda ýylyň iň oňat banky” diýen ady bermegi şaýatlyk edýär.
Geljekde Bankyň işi, öňkisi ýaly döwletiň maýa goýum syýasatynyň durmuşa geçirilmegi bilen gös-göni baglanyşyklydyr. Has takygy Bank Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhammedowyň badalga beren Hazar kenarynda “Awaza” syýahatçylyk zolagynyň döredilmegi maksatnamasyna işjeň gatnaşmagyny göz öňünde tutýar. Bankyň agzalan maksatnama gatnaşmagy bu zolakda bank hyzmatlarynyň giň görnüşlerini hödürlemek maksady bilen bankyň bölüminiň 2008-nji ýylyň başynda açylanlygy we deňiz ýaka zolagynyň ösüş maksatnamasynyň çaginde amala aşyrylýan maýa goýum taslamalary maliýeleşdrimek we hyzmat etmek bilen bellenilýär. Şeýle hem Bank “Türkmenistanyň Prezidentiniň obalaryň, şäherçeleriň, etraplardaky şäherleriň we etrap merkezleriň ilatynyň durmuş-ýaşaýyş şertlerini özgertmek boýunça 2020-nji ýyla çenli döwür üçin Milli maksatnamasyna” laýyklykda amala aşyryljak maýa goýum taslamalary, täze halkara derejeli demir ýol we gara ýol ugurlary gurmak taslamalary maliýeleşdirmegini gurnamak ugrunda çäreleriň geçirilmegini göz öňünde tutýar.
Bankyň geljekki ösüşi hem öňkisi ýaly Bankyň tassyklanan maksatnamalaryna laýyklykda alynyp barylar. 2008-nji ýylyň başynda Bank tarapyndan täze orta möhletli ösüş maksatnamasy kabul edildi. Bu maksatnama Türkmenistanyň Hormatly Prezidenti Gurbanguly Berdimuhammedowyň alyp barýan “Türkmenistanyň Täze galkynyş eýamy” syýasatynyň prinsiplerine esaslanýar. Geljekde hem Bank maýa goýumlary çekmegiň we maýa goýum taslamalary maliýeleşdirmegiň düýbinden täze görnüşlerini işe girizmegi bilen birlikde öz işiniň esasy wezipesi hökmünde Türkmenistanyň Hökümetiniň geçirýän giň möçberli durmuş-ykdysady maksatnamalarynyň maliýeleşdirilmegine işjeň gatnaşmagyny belleýär.
Şeýle hem geljek üçin wajyp meseleleri bolup Bankyň abraýynyň berkidilmegi, reýtinginiň bellenilmegi bilen onuň has hem abraýly maliýe guramalarynyň sanynda tassyklanylmagy, balansyň amatly gurluşynyň gazanylmagy, onuň maýa esasynyň ösmegi, şol ýa-da beýleki hyzmatlaryň bazara täsir etmeginiň berkidilmegi, dolandyryşyň gurluşynyň we tehniki goldawynyň kämilleşmegi bolup durar.