c: text/html

text:
Özbegistan 15-nji mart güni irden, Fransiýadan dolanyp gelen özbek raýatyna, ilkinji özbegistanla COVID-19 hassalygynyň ýokuşandygyny tassyk etdi, goňşy Gazagystan bolsa, wirus ýokuşan adamlaryň ýene ikisini tassyklap, jemi koronowirus hassasy sekiz adam bolanyndan soň, şu gün adatdan daşary ýagdaý yglan etdi.
Türkmenistan
Goňşy ýurtlardan tapawutlylykda, Türkmenistan koronowirus gorkulary sebäpli görlen anyk çäreler, daşary ýurtdan gelen adamlaryň saglyk barlagy, karantin astyna alnan raýatlar barada resmi maglumat çap etmeýär.
Azatlyk radiosy bu barada düşündiriş sorap, Aşgabat şäheriniň Arassaçylyk we keselleriň ýaýramagyna garşy göreş gullugyna telefon etdi.
Emma bu döwlet gullugynyň telefonda gürleşen wekili radionyň diňleýjilerine düşündiriş bermekden saklandy we "bagyşlaweriň" diýip, telefon trubkasyny goýdy.
Türkmen DIM-niň maglumatyna görä, 14-nji martda Aşgabatda Türkmenistanyň BMG bilen hyzmatdaşlygyna bagyşlanan maslahat geçirildi.
Dabaranyň başynda binanyň eýwanynda prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň kitaplarynyň sergisi gurnaldy.
Sergide döwlet baştutanynyň “Türkmenistanyň dermanlyk ösümlikleri” atly kitabynyň "aýratyn orun almagy bellärliklidir, bu kitabyň birinji jildinde ýüzärligiň hem-de burçuň peýdalanylyşy... hakynda maglumat berilýär" diýip, DIM ýazýar.
Şu aralykda türkmen hökümetine tarapdar "Orient" neşiri maslahatyň geçirilen ýerinde, "Ýyldyz" myhmanhanasynyň otaglarynda we maslahat zalynda ýüzärlik tütedilendigini habar berdi.
Hytaýda dörän wirus sebäpli derrew serhetlerini berkiden Türkmenistanda ýüzärlik koronowirus gorkularyny basmak üçin ulanylýan esasy serişdä öwrülene meňzeýär.
Türkmen hökümetiniň 13-nji martda geçirilen nobatdaky mejlisinde ýüzärlik tütetmegiň, burçly unaş içmegiň ýokanç kesellerden goranmakdaky aýratyn ähmiýeti nygtaldy.
Sebitdäki goňşy ýurtlaryndan tapawutlylykda, Türkmenistan öz raýatlarynyň arasynda koronowirus ýokuşan adamlaryň bardygy hakynda çykan maglumatlary umumylykda ret edýär.
Gazagystan we Özbegistan
Gazagystan 14-nji martda COVID-19 keseline ýoluganlaryň sanynyň, daşary ýurtdan gelenleriň arasynda täze iki wirus ýokuşanyň ýüze çykarylmagy bilen, 6 adama ýetendigini aýdypdy.
Wirus ýokuşan näsaglaryň biri Moskwadan ýurduň ikinji uly şäherine, Almata uçup geldi diýip, resmiler aýtdylar.
Beýleki näsag, aýal adam bolsa paýtagt Nur-Soltana, Polşanyň paýtagty Warşawadan uçup geldi.
Gazagystan Özbegistan bilen bilelikde, sowetlerden soňky Merekezi Aziýanyň bäş respublikasynyň arasynda dünýäniň 135 ýurdunda 150 müňden gowrak adama ýokuşan, 5700-den gorwak adamy öldüren global pandemiýanyň çäginde, özlerinde koronowirus ýokuşan adamlaryň bardygyny resmi taýdan tassyklan iki ýurdyň biri bolup durýar.
Özbegistan 15-nji mart güni irden özüniň ilkinji wirus ýokuşan raýatyny hasaba alandygyny, onuň Fransiýadan dolanyp gelen özbegistanlydygyny aýtdy.
Şu aralykda, Özbegistan Fransiýa, Ispaniýa, Britaniýa bilen aradaky uçar gatnawlaryny wagtlaýyn togtatdýandygyny yglan etdi. Koronowirusyň ýaýramgynyň öňüni almak üçin görülýän çäre 14-nji martdan güýje girdi.
Mundan öň Özbegistan Eýran, Ýaponiýa, Owganystan we Italiýa bilen aradaky uçar gatnawlaryny wagtlaýyn togtatmak kararyna geldi, Günorta Koreýa bilen aradaky uçar gatnawlaryny azaltdy.
Şeýle-de, Özbegistanyň DIM-i ýurt raýatlaryna Hindistana we Taýlanda syýahat etmekden saklanmagy maslahat berdi.
Gazagystan, 13-nji martdaky tassyklamadan ozal, koronowirus ýokuşmalaryndan azat ýurt diýlip hasaplanýardy.
Gazagysatnda COVID-19 hassalaygyna uçran alty näsagyň dördüsi Almatyda bejeriş alýar, beýleki ikisi Nur-Soltanda bejergi alýar diýip, ministrlik aýtdy.
Gazagystan öňde duran Nowruz baýramçylygy mynasybetli guraljak dabaralary we Ikinji Jahan urşunda nasist Germaniýadan üstün çykylmagynyň 75 ýyllygy mynasybetli guraljak harby parady goýbolsun edýändigini bireýýäm habar berdi.
Resmiler häzir 1 müňden gowrak adamyň karantin astynda saklanylýandygyny we 500-e golaý adamyň öýlerinde özlerini karantin astyna salandygyny aýtdy.
Gazagystan, Gyrgyzystan, Özbegistan, Täjigistan we Türkmenistan geçen ýylyň ahyrynda ýaýrap başlan koronawirus aladalary bilen baglylykda ýakyndaky Hytaýdan gelýän syýahatçylary berk çäklendirmek üçin çalasyn çäreleri gördi.
Eýran, Azerbaýjan, Owganystan
Soňky maglumatlara görä, Türkmenistan bilen uzak araçägi bolan Eýranda koronowirus ýokuşan adamlaryň ýene 97 sanysy wepat boldy.
Ýurtda aldajy ýokanç keselden ölenleriň umumy sany 611-e ýetdi diýip, döwlet telewideniýesi 14-nji martda aýtdy.
Saglyk ministrliginiň resmilerine salgylanmak bilen, Eýran TW-si Ýakyn Gündogarda global pandemiýanyň iň agyr zarba uran ýurdunda wirus ýokuşanlaryň jemi 12,729 sanysynyň hasaba alnandygyny aýtdy.
Emma muňa garamazdan, tankytçylar hökümetiň bu meseledäki açyk-aýdyňlygyny sorag astyna alyp, wirus ýokuşanlaryň sanynyň hakykatda has kän bolmagynyň ahmaldygyny öňe sürýärler.
Azerbaýjan öz ilkinji COVID-19 ölümini 12-nji martda hasaba aldy.
Türkmenistan bilen Hazar deňzi arkaly araçäkleşýän ýurt şu wagta çenli wirusyň 19 adama ýokuşandygyny aýtdy.
Türkmenistanyň ýene bir goňşusy Owganystanda hem koronowirusyň ýaýramagy dowam edýär. Biz bu barada soňky maglumatlary almak üçin ol ýerdäki habarçymyz Şaýmerdanguly Myrady bilen söhbetdeş bolduk.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Agyz beklemäniň bedenimize we ruhy ýagdaýymyza ýetirýän peýdasy Agyz bekleme döwri – üýtgeşik döwür Agyz bekleme döwri bedenimize agram salýan artykmaç zatlardan dynmaga ýardam edýär. Adamlaryň köpüsi muny dini parz diýip hasaplap, ony diňe Hudaýa ynanýanlar berjaý etmelidir öýdýärler. Aslynda welin bu beýle däl. Adamlar agyz beklemek arkaly beden we ruhy dünýäsiniň "ýowaryny" geçirmäge mümkinçilik alýar. Agyz bekleme döwründe adamyň bedeni köp iýmekden "halas edilip" özüni "dürsemäge" mümkinçilik alýar. Agyz bekleme döwründe adamyň bedeni we ruhy şypa alyp, ol hemmelere bagt we ýagşylyk arzuwlaýar. Agyz bekleme döwründe adam özüniň kimdigi, nähilidigi we öz edýän işleri barada oýlanýar. Agyz bekleme döwründe adam dawa-jenjelden, göriplikden, ýamanlykdan, gybatdan, pýyş sözlerden, arakdan, çilimden, umuman erbet zatlardan gaça durýar. Bular bolsa ýüregimiz, köňlümiz, tutuş bedenimiz üçin hakyky peşgeşdir. Biziň döwrümizde aç bolmagyň saglyk üçin peýdalydygy ylmy taýdan tassyklanandygy üçin, ol lukmançylykda bejergi usullaryň biri hökmünde ulanylýar. Şeýle usulyň peýdasy barada lukmançylygyň professorlary Nikolaýew we Nilow "Azyk önümleri" atly žurnalda 1967-nji ýylda çap edilen "Açlygyň saglyk üçin peýdasy" diýen makalalarynda şeýle ýazýarlar: "Daşky gurşawyň ekologiýasy gitdigisaýy erbetleşýär. Şeýle şertlerde sagdyn bolmak, bedeni "zibillerden" arassalamak, artykmaç ýaglardan dynmak üçin ýylyň dowamynda azyndan 3 (ýöne 4-den köp däl) hepde aç bolmalydyr". Açlyk – adam bedeni üçin peýdaly bolup, onuň goraýjylyk ukybyny galkyndyrýandyr. Sebäbi adamyň bedenine iýmitiň barmasy kesilen ýagdaýynda, ol ähli güýjüni bedendäki zyýanly mikroblary öldürmäge, "zibillerden" arassalanmaga, howply çişlerden we täze döremelerden dynmaga gönükdirýär. Açlygy bejergi çäresi hökmünde öwrenen nemes alymlary ýylyň dowamynda 3-4 hepde sagat 10.00-dan 15.00 aralygynda hiç zat iýmän-içmezligiň saglyk üçin örän peýdalydygyny subut etdiler. Doktor Bill Şernber bolsa ýylyň dowamynda 3-4 hepde agyz beklemäniň uzak ýaşamagyň esasydyr diýip hasaplaýar. Agyz beklemäniň beden üçin peýdasy köpdürlüdir: 1. Agyz beklemäniň netijesinde bedeniň artyk agramyndan dynyp bolýar. 2. Agyz bekleme immun ulgamynyň işini gowulandyrýar, sebäbi limfa düwünleriň işi 10 esse gowulanyp, öýjükleriň sany köpelýär. Bu öýjükler bolsa immun ulgamynyň işini sazlap, bedeniň köp kesellerden saplanmagyna ýardam berýär. 3. Agyz bekleme döwründe bagyr we böwrekler arassalanyp, bedeniň alyş-çalyş ýagdaýlary kadalaşýar. Agyz beklemäniň netijesinde ganda natriniň mukdary köpelip, kaliniň kristallaşmagynyň öňüni alýar. Ganda moçewinanyň köpelmegi bolsa peşew çykaryjy ýollarynda daşlaryň döremeginiň öňüni alýar. 4. Agyz bekleme iýmit siňdiriş ulgamynyň işini ýeňilleşdirýär. Şeýle ýagdaýda tüýkülik mäzleri, aşgazan, bagyr, aşgazanasty mäzi, içege dynç alýar. 5. Agyz bekleme endokrin mäzleriniň işine kömek edýär. Bu mäzler iýmitdäki ýokumly maddalaryň özleşdirilýän wagtynda alyş-çalşygynyň sazlaşykly bolmagyny üpjün edýär. Bu bolsa öz gezeginde aktiw gormonlaryň bölünip çykmagyna ýardam berip, bedeniň gormanal deňagramlylygyny kadalaşdyrýar. 6. Erkekleriň we aýallaryň önelgelilik ulgamynyň ýagdaýy gowulanýar. 7. Agyz bekleme jynsy islegleri we höwesleri peseldip, jemgyýeti ahlak bozuklygyndan goraýar, öz jynsy höweslerimize erk etmäge kömek edýär. 8. Agyz bekleme döwründe bedendäki ýarawsyz we gowşak öýjükler dargap, täze öýjükleriň sany artýar. 9. Agyz bekleme döwründe bedeni zäherleýän ammiagyň çykarylmagy 100 (!) esse artýar. 10. Agyz bekleme döwründe çilimden we spirtli içgilerden saklanmak – öýken we bagyr üçin hakyky "dynç alşa" öwrülýär. 11. Agyz bekleme döwründe adamyň köňli dynç alýar. Durmuş ýagdaýlary we dartgynlylyk adamyň nerw ulgamyny zeperlendirýär. Häzirki döwrüň lukmanlary ölen nerw öýjükleriniň dikeldilmeýändigini belleýärler. Emma agyz bekleme döwründe geçirilen ylmy- barlaglaryň netijesinde munuň beýle däldigi tassyklanyldy. Nerw öýjükleriň dikeldilmegi üçin köňül rahatlygy gerek. 12. Agyz bekleme döwründe adam öz isleglerini we höweslerini "jylawlamagy" başarýar. Bu bolsa onda özerkliligi türgenleşdirýär. 13. Agyz bekleme döwründe adam başgalar barada erbet pikir etmezlige, görip bolmazlyga çalyşýar. Umuman, göriplik hemme erbetlikleriň gözbaşydyr. Şeýle erbet häsiýetden dynmaklyk adamy ruhy taýdan baýlaşdyryp, beden taýdan sagdyn edýär. 14. Agyz beklemeklik adama sabyr-takatly bolmagy öwredýär. Sabyr-takatlylyk bolsa adamy tötänlikde edilýän ýalňyşlardan goraýar. 15. Agyz bekleme döwründe adam dünýäniň hysyrdyly işlerinden daşlaşyp, durmuşyň hakyky manysy barada oýlanýar. Özünde bar bolan (ýagşy zatlar) we bolmadyk (erbet zatlar) zatlar babatda şükürli bolmagy öwrenýär. Adam başgalaryň günäsini bagyşlaýar, özüniň-de bagyşlanylmagyny soraýar. Bular bolsa adamyň köňlüne rahatlyk berip, onuň ruhy "zibillerden" arassalanmagyna ýardam edýär. Agyz bekleme kimler üçin maslahat berilmeýär? Lukmançylyk jähtinden, bedeniniň saglyk ýagdaýyny we bolup biljek gaýraüzülmeleri göz öňüne tutup, şu sanawdaky adamlara agyz beklemek maslahat berilmeýär: keselli adamlara; göwreli ýa-da çaga emdirýän aýallara; agyr zähmet bilen meşgullanýanlara; agyr beden kesellerini geçirip, tapdan düşen näsaglar.Öz saglyk ýagdaýlaryny dikeltmek maksady bilen olara kadaly iýmitlenmek zerurdyr; iýmit siňdiriş ulgamynyň kesellerine (öt çykaryş ýollarynyň kadasyz işlemegi, öt haltanyň we aşgazan asty mäziň keselleri) ýoluganlara; süýji keseli bolanlara; süňkleri şikeslenen hem-de süňkleriniň portlugyndan (osteoporoz) ejir çekýän adamlar. Agyz beklemezden öň, dowamly keselleri bolan adamlar lukman bilen maslahatlaşyp, degerli bejergi we taýýarlaýyş çärelerini almagy unutmaly däldir.
Agyz beklemanin bedenimize we ruhy yagdaymyza yetiryan peydasy.
Köneler, Koneurgenchli tarapyndan 8 years ago
-
Koneurgenchli
8 years ago
- cheshme. Saglyk.info
-
Makestm
8 years ago
- Sagbol ýetirenine gowy tema
-
metehangokdepe
8 years ago
- ba$da dini adamlar bilenok diyen yaly edipsin birhilirak bolya ola ýöne agzyn beklap aç gezmek ba$ga zat hakyky oraza tutma ba$ga zat)
-
tejenjik
8 years ago
- Dogry
-
suhangoy
8 years ago
- bashda oraza tutmak hudaya ynyanlar un diyip tutyalar diyip uly yalnyshlyk goyweripsin,alla seni bagyslawersin hemde seninem gursagyna iman guysun
-
suhangoy
8 years ago
- bagyslan yalnysyrak yazypdyrn,oraza tutmak hudaya ynanmak un tutmak diyip tutyalar,aslynda beyle dal diyip yalnysyp yazypsyn.yzy yokardaky yazanym
-
Bayramsoltan
8 years ago
- Sagbol awtor yetireniñize.
-
Koneurgenchli
8 years ago
- 1 njidena men muny ozum yazamok cheshme gorkezilen Hudaya shukur naman namediginede dushuner yaly aklymyz bar
-
akgultm
8 years ago
- sagbol awtor!! hemmelerin orazalary kabul bolsun


text:
Türkmenistanyň bilýard boýunça açyk çempionaty geçirildi
Aşgabat şäheriniň Olimpiýa şäherçesindäki sportuň oýun görnüşleri boýunça türgenleşik zalynda hemişelik Bitaraplygymyzyň şanly 25 ýyllygy mynasybetli Türkmenistanyň bilýard boýunça açyk çempionaty geçirildi. 12—14-nji noýabr aralygynda «Türkmengaz» döwlet konserni tarapyndan geçirilen ýaryşda ýur Geçen şenbede bolsa açyk çempionatyň dowamynda öňe saýlanan bilýardçy ýaşlaryň arasynda jemleýji tapgyr boldy. Jemleýji oýunlarda Türkmen milli nebitgaz kompaniýasynyň logistik-marketing bölüminiň baş hünärmeni, Türkmenistanyň bilýard sport federasiýasynyň türgeni, at gazanan sport ussady Ibabeki


text:
“Sahawat derýasy” atly sahna oýnunda waka biziň häzirki bagtyýarlyk döwrümizde bolup geçýär. Çagalykdan dost bolup ulalan üç dost Gaýgysyz, Mäter, Semender okuwlaryny tamamlap, häzirki döwrüň beýik gurluşyklarynyň biri bolan “Türkmen kölüniň” etegindäki Şyrlaňgyr düzlüginde açylan daýhan birleşigine işe gitmekçi bolýarlar. Ene-atalary olaryň okuwyny dowam etmeklerini isleýärler. Emma çagalykdan şol düzlüge aşyk üç ýigit öz diýenlerini edip, Şyrlaňgyra gidýärler. Duş gelen kynçylyklara garamazdan olar özleriniň halal zähmeti, erjelligi bilen zähmetden abraý tapmaklygy başarýarlar. Mundan daşary olar Şyrlaňgyra öz halaşýan gyzlary Züleýha, Owadan, Humaý dagylary hem alyp gidýärler. Öz zähmetsöýerligi, erjelligi bilen ýigitler agzybir maşgala ojaklaryny hem gurmagy başarýarlar.
KEŞPLERI DÖREDÝÄN ARTISTLER:
Semender - Muhadow Hemra
Gaýgysyz - Kakaýew Rahmanberdi
Mäter - Şallyýew Şöhrat
Owadan - Jambylowa Maral
Humaý - Ataýewa Olugjan
Züleýha - Şyhyýewa Ogulgerek
Atdan - Seýitow Meretdurdy
Şahym - Gaýipow Öre
Maman - Saryýewa Gözel
Gytja - Türkmenistanyň at gazanan artisti Toýlyýewa Altyn
Arçyn - Mädalyýew Döwran
Meýdan aga - Türkmenistanyň at gazanan artisti Orazgeldiýew Annageldi
Garabaý - Garlyýew Tirkeş
Bekge - Saryýew Şeýdabeg
Köseleç ýaşuly - Orazmedow Orazmuhammet
Köpçülik sahnalarda - Teatryň artistleri
Oýny goýan režissýor - Hallyýew Bekmyrat


text:
Qyrymbek Kósherbaev: Ál-Farabıdi tanytý – Qazaqstandy álemge tanytý
NUR-SULTAN. QazAqparat - Bıyl dala danyshpany, adamzattyń «ekinshi ustazy» atanǵan Ábý Nasyr ál-Farabıdiń týǵanyna 1150 jyl toldy. Bul – tarıhymyzdaǵy taǵylymdy belestiń biri. Jyl basynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev aıtýly datany elimiz jáne álemdik deńgeıde atap ótý jóninde arnaıy sheshimin shyǵardy. Bul oraıda Uly dalanyń ulaǵatty oıshyldary Abaı men Ál-Farabı mereıtoılarynyń tuspa-tus kelýin rýhanı sabaqtastyq retinde baǵalaýymyz kerek, dep jazady QR Memlekettik hatshysy, Ábý Nasyr ál-Farabıdiń 1150 jyldyq mereıtoıyn daıyndaý jáne ótkizý jónindegi memlekettik komıssııanyń tóraǵasy Qyrymbek KÓShERBAEV «Egemen Qazaqstan» gazetine shyqqan maqalasynda.
Oqyrman nazaryna maqalany tolyq usynamyz.
* * *
Ál-Farabı men Abaı – Shyǵys pen Batys áleminiń úzdik jetistikterin úılestirgen, órkenıetter toǵysynda ozyq oı aıtqan ǵıbratty ǵulamalar. Qazaq úshin Abaıdyń danyshpandyq tujyrymdary – adastyrmas temirqazyq. Sondaı-aq álemdik deńgeıdegi oıshyl Ábý Nasyr ál-Farabıdiń ǵylymı jáne shyǵarmashylyq murasy da – máńgilik qýat alatyn asyl qazynamyz. Áıgili ǵalymnyń eńbekteri asa mazmundy ári aýqymdy. Ol matematıka, fılologııa, hımııa, astronomııa, fılosofııa, medıtsına, logıka, áleýmettaný, saıasattaný, ıýrısprýdentsııa, etıka jáne taǵy basqa kóptegen ǵylym salasyn damytýǵa orasan zor úles qosty.
Ál-Farabı fenomeni – teńdesi joq qubylys. Onyń baǵa jetpes ǵylymı murasynyń jalpyadamzattyq mańyzy bar. Uly oıshyl – orta ǵasyrlarda iri saýda ortalyǵy, ǵylym-bilim jáne mádenıet oshaǵy bolǵan Otyrardyń týmasy. Ol – álemdik deńgeıdegi tuǵyrly tulǵa, bizdiń maqtanyshymyz.
Ál-Farabı – Batys jáne Shyǵys mádenıeti arasyndaǵy altyn kópir. Uly ustaz ǵylymnyń basty muraty adamzat ıgiligine qyzmet etý dep bildi. Onyń pikirinshe, ǵylym órkenıetti damytý jolynda naqty paıda ákelýi kerek. Ǵylymnyń damýyn fılosofııa, moral jáne dinı normalarmen úndestik arqyly qarastyrý – oıshyl dúnıetanymynyń basty ereksheligi.
Ál-Farabı eńbekterin aýdaryp, jarııalaý XII ǵasyrlarda bastaldy. Ǵulama ǵalymnyń ıntellektýaldy kapıtaly – kóne grek fılosofııalyq mátinderinen aýdarylǵan eńbekter, túsiniktemeler, sondaı-aq gýmanıtarlyq jáne jaratylystaný ǵylymdaryn sıntezdegen jeke shyǵarmalar. Onyń eń tanymal týyndylary – «Qaıyrymdy qala turǵyndarynyń kózqarastary», «Danalyq negizderi», «Mýzykanyń úlken kitaby», «Ǵylymdar jiktemesi» jáne taǵy basqa.
Tuńǵysh Prezıdentimiz – Elbasy N.Á.Nazarbaev «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty maqalasynda: «Maqsatqa jetý úshin bizdiń sanamyz isimizden ozyp júrýge, ıaǵnı odan buryn jańǵyryp otyrýǵa tıis. Bul saıası jáne ekonomıkalyq jańǵyrýlardy tolyqtyryp qana qoımaı, olardyń ózegine aınalady», dep atap ótti. Endeshe, Ál-Farabıdiń rýhanı álemin tereń jáne jan-jaqty zertteý – ýaqyt talaby.
Halqymyzdyń parasatty perzentteri ál-Farabıdiń esimi men shyǵarmalaryn halqyna qaıtarý úshin aıanbaı ter tókti. Solardyń ishinde dańqty ǵalym Aqjan Mashanıdiń orny bólek. Farabıtanýshy óz zertteýlerinde uly ǵulamany Abaı arqyly tanyǵanyn málimdeıdi. Ol, sondaı-aq qos ǵulamanyń ıdeıalarynan úılesimdilik taýyp, «Ál-Farabı men Abaı syndy danyshpan uldary bar el jaryq sáýle jolynan adaspas. Ál-Farabı men Abaı joly – týra jol», dep jazdy.
Uly oıshyldyń elimizge qaıta oralǵan rýhanı murasy – bizdiń sarqylmas qazynamyz. Ol óziniń shyǵarmalaryna ádiletti qoǵam qalyptastyrý, izgi adam tárbıeleý ıdeıalaryn arqaý etti. Osy ıgi bastama Abaıdyń týyndylarynda jalǵasyn tapty.
Ǵıbratty ǵulamalarymyzdyń oı-tujyrymdary búginge deıin ózektiligin joǵaltqan joq. Biz Táýelsizdikke qolymyz jetken soń Ál-Farabı men Abaı armandaǵan asyl murattardy júzege asyrýǵa múmkindik aldyq. Endi Uly dalanyń dara tulǵalarynyń týyndylaryn elimizde ǵana emes, sondaı-aq jahandyq aýqymda dáripteýimiz kerek.
Álemdik órkenıettiń quramdas bóligi sanalatyn Ejelgi Turan óńiri Azııa men Eýropany geografııalyq jaǵynan ǵana emes, sonymen qatar rýhanı jáne mádenı jaǵynan da baılanystyryp keledi. Osy qasıetti topyraqta týǵan Ábý Nasyr ál-Farabı, Ibn Sına, ál-Horezmı, Ábý Raıhan ál-Bırýnı, Mahmýd Qashqarı, Júsip Balasaǵunı, Qoja Ahmet ıAsaýı, Ahmet Iúginekı jáne basqa tarıhı tulǵalar óz zamanynda ortaǵasyrlyq túrki órkenıetiniń órkendeýine zor úles qosty.
Atalǵan uly oıshyldardyń arasynda Ál-Farabıdiń orny bólek. Ol ıslam mádenıetiniń oshaǵy bolǵan Baǵdad, Kaır, Damask, Haleb qalalarynda búkil sanaly ǵumyryn ótkizdi. Ǵulama ǵalym aqyl-oıdyń alyptary – Arıstotel men Platonnyń shyǵarmalaryn óz zamanyna saı taldap-túsindirdi. Ál-Farabı óziniń ǵylymı eńbekteri arqyly jańasha oılaý júıesin qalyptastyryp, ǵylymı dúnıetanymnyń ıntellektýaldyq deńgeıin jańa bıikke kóterdi.
Ál-Farabı ıslam órkenıetiniń «altyn ǵasyryn» damytýǵa úlken úles qosty. «Qaıta órleý» dáýiriniń alǵashqy kezeńinde Farabı eńbekteri latyn tiline aýdarylyp, Eýropa jurtshylyǵyna tanyldy. Sol arqyly búkil adamzattyń rýhanı qazynasyna aınaldy.
Іlgergi dáýirde Ál-Farabıdi týǵan elimen baılanystyrý, jan-jaqty zerttep-zerdeleýge múmkindik bolmady. Uly ustazdyń esimi qazaq jurtyna belgili bolǵan kezden bastap, onyń murasy ulttyq sananyń oıanýyna jáne nyǵaıýyna yqpal etti. Farabı murasyn ulyqtaýǵa belgili memleket jáne qoǵam qaıratkerleri, ǵalymdar men zertteýshiler kóp eńbek sińirdi. Keńestik dáýirde Ǵylym akademııasynda qurylǵan Ál-Farabı eńbekterin zertteıtin shyǵarmashylyq topqa kórnekti fılosof-ǵalym Aǵyn Qasymjanov jetekshilik etti. Osy bastamalardyń nátıjesinde Almaty qalasy Ál-Farabı murasyn zertteýdi úılestiretin ǵylymı ortalyqqa aınaldy. Atqarylǵan jumystar shetel ǵalymdary arasynda da keńinen tanymal boldy.
XX ǵasyrdyń 60-70 jyldarynda qazaq oqymystylarynyń tabandy zertteýleriniń arqasynda uly oıshyldyń eńbekteri Qazaq eline oraldy. Osylaısha «ekinshi ustaz» týǵan topyraǵymen qaıta qaýyshty. Árıne, bul aıtýǵa ǵana ońaı. Óıtkeni sol tusta kóptegen elderde ál-Farabı sekildi álemdik deńgeıdegi iri tulǵany ózderine qaraı ıkemdeý úrdisi júrip jatty. Ǵalymdarymyz qajyrly eńbegi men ǵylymı dáleldemeleri arqyly Ál-Farabıdiń qazaq jeriniń týmasy ekenin álemdik qaýymdastyqqa moıyndatty.
Elimiz táýelsizdik alǵan soń uly ustaz tulǵasynyń oı-sanamyzda jáne kúndelikti ómirimizde berik ornyǵýyna keńinen jol ashyldy. Memlekettigimizdiń sımvolyna aınalǵan ulttyq valıýtamyzda Ál-Farabı beınesi kórinis tapty. Arnaıy ǵylymı-zertteý ortalyqtary qurylyp, ǵalymnyń shyǵarmalaryn zertteý isi júıeli túrde júrgizile bastady. Mektep baǵdarlamasyna ál-Farabı jáne onyń murasy jóninde málimetter engizildi.
Ábý Nasyr ál-Farabı esimin ıelengen Qazaq ulttyq ýnıversıteti ǵulamany dúnıe júzine tanytýǵa barynsha úles qosýda. Halyqaralyq ál-Farabı ǵylymı ortalyǵy quryldy. Mundaı ortalyqtar álemniń birqatar elinde ashyldy. Qazaq eli ustaz aldyndaǵy boryshy men paryzyn óteý maqsatynda onyń súıegi jatqan Damask qalasynda mádenı keshen turǵyzdy. Sondaı-aq Farabıdiń adamzat órkenıetiniń damý tarıhyndaǵy ózindik ornyn aıqyndaý úshin júıeli jumystar júrgizilýde.
Bıyl Ál-Farabıdiń 1150 jyldyǵy ıÝNESKO deńgeıinde atalyp ótýde. Uly ǵulamanyń mol murasyn muqııat zerdelep, onyń tereń fılosofııalyq oı-tujyrymdaryn óskeleń urpaq tárbıeleý, izgilik qaǵıdattaryn dáripteý isine tıimdi paıdalanǵan jón. Bul – basty mindetimizdiń biri.
Tárbıe taǵylymy
Álemniń uly oıshyl-fılosoftary ár dáýirde baqytty ómir, baqýatty turmys máseleleri jóninde oı tolǵaǵan. Solardyń ishinde Ábý Nasyr ál-Farabıdiń osy taqyrypqa arnalǵan «Baqyt jolyn silteý», «Baqytqa jetý jaıynda» atty eńbekteriniń orny bólek. Ol óz shyǵarmalarynda adamzat ómirindegi eń ózekti másele – baqyt ıdeıasyn usynady. Ǵulama ǵalym adam baqytyn basty orynǵa qoıady. Baqyt degenimiz – ómirden lázzat alý emes, áreketshil aqyl-parasat arqyly maqsatqa jetý ekenin aıtady. Farabı baqytqa kenelý formýlasyn «Adamnyń ózin ózi jetildire otyryp, kemeldikke jetý joly» dep kórsetedi.
«Tárbıe – tal besikten» degen halyq danalyǵyna oraı, urpaq sanasyna ata-babadan mıras bolyp kele jatqan adamı qasıetterdi, rýhanı qundylyqtardy shym-shymdap sińire berý kerek. Bul máselege úlken jaýapkershilikpen qaraǵan jón. Óıtkeni ár perzent – elimizdiń erteńi, memleketimizdiń bolashaǵy.
Ál-Farabı adamnyń ózin ózi jetildirip, kemeldikke kelý jolynda otbasynyń erekshe ról atqaratynyn aıtqan. Úlgili otbasynda tárbıelengen azamat sol izgi qoǵamnyń, qaıyrymdy qalanyń qadirli turǵyny bolmaq. Otbasyndaǵy kúndelikti jaqsy ádet turaqty qasıetke aınalsa, baqytqa jetýdiń alǵashqy qadamy jasalmaq.
Ár otbasynyń bereke-birligin, ál-aýqatyn nyǵaıtý – asa mańyzdy mindet. Otbasy ınstıtýtyn áleýmettik qorǵaý jáne qoldaý arqyly azamattarymyzdyń jaqsylyqqa jetýine jol ashatynymyz anyq.
Qazirgi tańda damyǵan memleketter, eń aldymen, azamattardyń tabysyn arttyryp, turmys sapasyn jaqsartýǵa basa mán beredi. Búkil memlekettik apparattyń tıimdiligi osy kórsetkish boıynsha baǵalanady. Biz baqytty otbasyn qurýǵa, densaýlyǵy zor jáne sanaly urpaq tárbıeleýge jaǵdaı jasaýymyz kerek. Sol sebepti, búginde otbasy ınstıtýty memleketterdiń jahandyq básekege qabilettiligin qalyptastyratyn negizgi máselege aınaldy. Ultymyzdyń basty kapıtaly – ozyq oıly ári rýhanı turǵyda kemeldengen azamattardy tárbıelep ósirý osydan bastaý alady.
Egemen elimizdi odan ári órkendetý úshin otbasy ınstıtýtyn áleýmettik saıasatymyzdyń ózegine aınaldyrýymyz kerek. Azamattarǵa áleýmettik kómek kórsetý júıesi otbasyn qurý, ony nyǵaıtý jáne oǵan jan-jaqty qoldaý kórsetýge negizdelýge tıis.
Jyl saıyn adamı qundylyqtardy jańǵyrtýǵa, úlgili otbasylardy dáripteýge jáne onyń mártebesin arttyrýǵa baǵyttalǵan «Mereıli otbasy» ulttyq baıqaýy ótkizilip keledi. Mundaı baıqaýlar otbasy ınstıtýtyn nyǵaıtýǵa, ata-ananyń bala tárbıesindegi jaýapkershiligin arttyrýǵa yqpal etedi. Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııa Farabı iliminiń baqytty otbasy modelin uzaqmerzimdi strategııaǵa aınaldyrǵany durys bolar edi.
Uly oıshyldyń pikirinshe, adamnyń kemeldenýine eń basty yqpal etýshi kúsh – bilim. Uly babamyzdyń bilim men tárbıeni ushtastyra júrgizý haqyndaǵy oı-tujyrymdary ǵasyrlar boıy ómir shyndyǵynan týǵan qaǵıdaǵa aınaldy. Sondyqtan jas urpaqqa bilim men ǵylymdy ǵana úıretip qoımaı, jan-jaqty tárbıe berip, adamı qasıetterdi sińirý asa mańyzdy. Mundaı izgi umtylysqa, eń aldymen, memleket múddeli ári jaýapty bolýǵa tıis. Bul oraıda Bilim jáne ǵylym mınıstrligi bilim men tárbıeni qatar óristetý isin jandandyra túskeni abzal dep oılaımyz.
Tálim-tárbıeniń kilti aqyl-parasaty mol ata-ananyń ǵana emes, bilimi tereń, taǵylymy tamyrly ustazdyń da qolynda bolady. Adam balasy jaqsylyqqa jetý jolynda, Ál-Farabı tilimen aıtqanda, «aqylgóı ustazǵa zárý». Bul zárýliktiń ornyn bilikti pedagogter, ulaǵatty ustazdar daıarlaý arqyly toltyrýǵa bolady. Osy turǵydan alǵanda, biz qoǵamda qajetti reformany júzege asyra bastadyq. Parlament «Pedagog mártebesi týraly» zań qabyldady. Bul zań kóptegen jańa qadamdarǵa jol ashady. Sondyqtan barsha muǵalim eńbegin baǵalap, pedagog mártebesin arttyryp, «ustaz» degen ulaǵatty uǵymdy qadirleýimiz kerek.
Ál-Farabı nusqaǵandaı, baqytqa kenelýdiń kepili – ornyqty minez-qulyq pen aqyl-parasat. Sonymen qatar uly kemeńger adamnyń jetilýi onyń densaýlyǵyna tikeleı baılanysty ekenin aıtady. Halqymyz «Táni saýdyń – jany saý» deıdi. Endeshe, biz ár azamattyń deni saý bolýyna jete nazar aýdarýǵa tıispiz. Danyshpan oıshyl erjúrektilik pen qaısarlyqty da joǵary baǵalaıdy. Ár adam qaýipti sátterde aınalasyn, elin qorǵap qalýǵa daıyn turýy qajet. Bul qasıet adam boıyna bala kúninen darýy kerek. Demek, biz patrıottyq tárbıege de basa mán bergenimiz jón.
Ál-Farabı jaqsylyqqa jetý joldaryn kórsetkende únemshildik pen ysyrapshylyqty nazardan tys qaldyrmaıdy. Ol sondaı-aq shekten tys rahatqa bólený toıymsyzdyqqa, qomaǵaılyqqa soqtyratynyn eskertedi. Al qomaǵaılyq jemqorlyqqa ákeledi. Bul da – el damýyn tejeıtin asa qaterli indet. Memleketimiz mundaı keselmen tolassyz kúres júrgizýi kerek. Qoǵamnyń ár salasyndaǵy jemqorlyqqa jol bermeý – búgingi kúnniń ózekti máselesi.
Dala danyshpany adam boıyndaǵy teris minez-qulyqtyń rýhanı kesel ekenin atap kórsetti. Onyń osydan myń jyldan astam ýaqyt buryn aıtqan sózi áli de mán-mańyzyn joǵaltqan joq. Ókinishtisi, bizdiń qoǵamda áli kúnge deıin ult damýyna keri áser etetin ishtarlyq, aıaqtan shalý áreketteri etek alýda. Osyndaı qasıetterden arylý úshin Ál-Farabı ilimin bilim baǵdarlamalaryna engizip, qoǵamda keńinen nasıhattaý isin qolǵa alý qajet.
Kemeńger oıshyl baqytqa jetý jolyn saralaǵan kezde márttik týraly oıyn ortaǵa salady. Bul úrdis te bizge úlgi-ónege bolýǵa tıis. Jetimin jylatpaǵan, jesirin jerge qaratpaǵan qazaq elindegi jomart jandardyń dástúrli qaıyrymdylyq qyzmetiniń jańa deńgeıde jalǵasýyna óris ashý kerek.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevtyń pikirinshe, «qaıyrymdylyq pen volonterlik qyzmet – patrıotızmniń jarqyn kórinisi jáne ozyq úlgisi». Bıylǵy Volonter jylynda eriktilerdiń ıgi bastamalaryna barshamyz kýá boldyq. Otandastarymyzdyń qaıyrymdylyq sharalaryna jáne volonterlik jobalarǵa belsene atsalysýy – sonyń aıqyn dáleli. Eriktiler men jomart jandar pandemııa kezinde muqtaj adamdarǵa aıtarlyqtaı qoldaý kórsetti. Biz qaıyrymdylyqpen jáne volonterlik qyzmetpen aınalysýdy barynsha qoldap, ony keńinen dáripteýimiz kerek. Bul da memlekettiń kún tártibinde turǵan negizgi mindettiń biri.
Ál-Farabı adamdar arasyndaǵy dostyq qarym-qatynasty da jaqsylyqqa jetýdiń joly dep sanaıdy. Qazaq halqy eshqashan dostyq peıilinen jańylǵan emes. Bul – otandastarymyzdyń ultyna, násiline qaramaı, tatý-tátti ómir súrýiniń kepili. Osyǵan oraı, biz dostyq qatynastardy odan ári nyǵaıtatyn is-sharalardy turaqty túrde júrgize beremiz. Jalpy, memleketimiz eldiń turmysyna jaıly, laıyqty orta qalyptastyrýǵa erekshe mán beredi.
Birikken Ulttar Uıymy jyl saıyn álem elderiniń baqyttylyq deńgeıiniń reıtıngin ázirleıdi. Baqyt ındeksiniń basty maqsaty – halyqtyń rýhanı damý sapasyn, turmys ahýalyn aıqyndaý. Osy ólshemder jıyntyǵy boıynsha Qazaqstan byltyrǵy halyqaralyq reıtıngte 60-oryndy ıelendi. Bul uly ǵulamanyń atajurty sanalatyn bizdiń elimiz úshin, árıne, jetkiliksiz. Demek, Úkimet bul baǵytta naqty jumystardy odan ári qolǵa alsa nur ústine nur bolar edi.
Sondyqtan Qazaqstannyń árbir azamatynyń jaqsylyqqa jetý jolynda ózin ózi jetildirip, el damýyna úles qosý úshin ál-Farabı ıdeıalarymen qarýlanýy asa ózekti másele bolyp qala bermek.
Ǵulamanyń baqyt fılosofııasy azamattyq qoǵamdy órkenıetke jeteleıtin aqyl-parasat baǵdary bolýǵa tıis.
Qaıyrymdylyq qaǵıdaty
Adamzat óziniń damý tarıhynda kemel qoǵam qurýdy ǵasyrlar boıy armandap keledi. Batys jáne shyǵys oıshyldary ár dáýirde adamgershilik, bilimdilik, ádilettilik, gýmanızm máseleleri týraly oı tolǵady. Minsiz qoǵam týraly eńbekter jazyldy. Memlekettik basqarýdyń tıimdi formalaryn izdeý barysynda ártúrli modelder usynyldy.
Sonyń ishinde Ábý Nasyr ál-Farabıdiń qaıyrymdy qala – qaıyrymdy qoǵam týraly ilimi asa qundy. Biz qazir koronavırýs indetine qarsy búkil adamzattyń kúsh biriktirýi asa mańyzdy ekenin kórip otyrmyz. Bul ahýal jalpyadamzattyq «qaıyrymdy álem» uǵymy qanshalyqty ózekti ekenin ańǵartady. Osy oraıda Ál-Farabıdiń búkil adamzatqa arnaǵan «Adamdar baqytqa tek birige otyryp qol jetkize alady» degen sózi barshamyz úshin naqty baǵdar bola alady.
Ál-Farabıdiń pikirinshe, «adamdardy bir-birine kómektesý úshin biriktiretin qala – qaıyrymdy qala, al baqytqa jetý jolynda bir-birine qol ushyn beretin qoǵam – qaıyrymdy qoǵam». Memleketke qaraǵanda aldymen qoǵam qalyptasqany tarıhtan belgili. Oıshyl atap ótkendeı, qoǵam memleketsiz bola alsa da, memleket qoǵamsyz bola almaıdy. Osy oraıda, elimizdegi azamattyq qoǵamdy damytý úshin Ábý Nasyr ál-Farabıdiń qaıyrymdy qoǵam týraly ıdeıalaryn basshylyqqa alýǵa bolady.
Ál-Farabıdiń áleýmettik kózqarastary azamattyq qoǵamnyń jáne ádiletti júıeniń qaǵıdattary men qundylyqtaryn qalyptastyrý úshin asa mańyzdy. Fılosof «Qaıyrymdy adam jáne azamattyq qoǵam qandaı bolýy kerek?», «Memlekettik basqarýdyń ádiletti joly qandaı?» degen saýaldarǵa naqty jaýap beredi. Uly oıshyl adamdardyń bir-birimen qarym-qatynasyn jáne adamgershilik qasıetterin jetildirý arqyly joǵary parasattylyqqa jetetinin aıtqan. Sondyqtan da uly kemeńgerdiń kózqarastary jańa HHІ ǵasyrda da óte ózekti dep sanaımyz.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev Prezıdent laýazymyn atqarýǵa kirisken kezde ádilettilikti úsh ustanymnyń biri retinde erekshe atap kórsetkeni belgili. Ádilettilik – damyǵan qoǵamnyń jáne myqty memlekettiń ózegin quraıtyn qasterli qaǵıda. Bul ustanym, ásirese, memlekettik deńgeıde jáne qoǵamdyq ómirdiń barlyq salasynda berik ornyǵýǵa tıis.
Bıliktiń bedeli ádildik arqyly ǵana arta túsedi. Halyq memlekettik organdar men laýazymdy tulǵalar qabyldaıtyn sheshimderdiń ádil jáne oıǵa qonymdy bolýyn talap etedi. Bul – zańdy ári oryndy talap. Osyny bıliktiń atqarýshy, zań shyǵarýshy organdarynda jáne sot salasynda qyzmet etetin barlyq qyzmetkerler jete túsinip, buljytpaı oryndaýy kerek. Ár nársege ádilettilik turǵysynan qaraǵan kezde ǵana bereke-birligimiz nyǵaıyp, memleketimiz ósip-órkendeıdi. Ál-Farabı amanat etken oı-tujyrymnyń biri – osy.
Ál-Farabı eńbekterinen adamdardyń bir qoǵamda birge ómir súrýi úshin qajetti adamgershilik qasıetterge negizdelgen qaǵıdalardy taba alamyz. Ol adam men qoǵamnyń birtutastyǵy qoǵamdyq ómir men jeke ómirdiń úılesimdi damýyna baılanysty dep túsinedi. Ǵulama ǵalymnyń «qaıyrymdy qoǵamy» – qoǵam músheleri armandaıtyn áleýmettik qurylym. Adamdar tek bir-birine qoldaý kórsetý arqyly qaıyrymdy qoǵam qura alady. Mundaı qoǵamda adamgershilik, ádilettilik, aqıqatqa qushtarlyq, ar-namys, eńbekqorlyq dáriptelmek. Adamdardyń bir-birimen jáne syrtqy ortamen baılanysy, qoǵam men memlekettiń ózara qarym-qatynasy osy qundylyqtar negizinde qalyptasady.
Búginde Ál-Farabıdiń «qaıyrymdy qoǵam» ustanymyndaǵy ádilettilik, qoǵam múshelerine teń múmkindik berý jónindegi qaǵıdattary biz úshin asa mańyzdy. Onyń ilimi boıynsha, kez kelgen jetilgen qoǵamnyń maqsaty – elin nadandyq, jemqorlyq, dushpandyq sııaqty jaǵymsyz áreketten qorǵaý. Oıshyldyń pikirinshe, memlekettik basqarýdyń ádilettiligi azamattardyń erkin jetilýine jol ashady. Osy ıdeıany basshylyqqa alsaq, quqyqtyq memleket qurý jolynda árbir azamattyń qoǵamdaǵy orny men eldiń damýyna qosqan úlesi eskerilýge tıis. Óıtkeni merıtokratııa qaǵıdattaryn saqtaý arqyly azamattyq qoǵam qalyptasatynyn damyǵan elderdiń tájirıbesi kórsetip otyr.
Ál-Farabıdiń áleýmettik-saıası ustanymynyń búgingi qoǵam damýymen úndesetin taǵy bir tusy – kóshbasshy tulǵasy. Ol kóshbasshynyń on eki qasıetin anyqtap bergen. Qazirgi zamanda Ál-Farabıdiń bul kózqarasy da asa baǵaly. Biz memlekettik sheshimderdiń ár azamatqa ıgilik ákelýi úshin túrli deńgeıdegi basshylarǵa úlken jaýapkershilik júkteletinin bilemiz. Ujymnyń úlken-kishiligine qaramastan, jalpy qoǵamdaǵy jaǵdaıdyń ózgerisi basshyǵa jáne onyń kóshbasshylyq qasıetine tikeleı baılanysty bolady.
Kóshbasshy óziniń qabilet-qarymymen jáne is-áreketimen qoǵamnyń basqa múshelerine úlgi bolýǵa tıis. Sol sebepti memlekettik qyzmetke kadrlar irikteý barysynda Ál-Farabı atap kórsetken «minsiz kóshbasshy» ıdealyn basshylyqqa alǵan jón. Elimizde prezıdenttik kadrlyq rezerv jasaqtaý úshin ótkizilgen úzdik jas mamandar baıqaýy osy múddeden týyndaǵan edi. Ártúrli deńgeıdegi basshynyń, memlekettik qyzmetshiniń «farabılik tujyrymmen» úndes zamanaýı modelin qalyptastyrý – ǵulama ustazdyń amanatyn oryndaýdyń bir kórinisi. Sondyqtan eń úzdik mamandardy kásibı biliktiligimen qatar adamgershilik qasıetterine qarap iriktep alýymyz qajet. Dál osy ustanym Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń bıylǵy Joldaýynda aıtylǵan memlekettik basqarýdyń jańa úlgisiniń ózegin quraýǵa tıis.
Oıshyldyń úılesimdi qoǵam teorııasy, saıasat pen moral sabaqtastyǵy týraly oılary el Prezıdentiniń «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasymen úndesedi. Sondaı-aq Sybaılas jemqorlyqpen kúres agenttigindegi Parasattylyq departamenti qoǵamdaǵy ádep normalarynyń saqtalýyn qamtamasyz etý úshin quryldy. Bul – órkenıetti el bolý, demokratııalyq úrdisterge kóshý jolyndaǵy mańyzdy qadam.
Qaıyrymdy qoǵamda azamattardyń jáne ujymnyń tańdaýy men qalaýyna qolaıly jaǵdaı jasalady. Ál-Farabıdiń osyǵan saıatyn bul pikiri memleket, azamattyq sektor jáne úkimettik emes uıymdar arasyndaǵy qarym-qatynas logıkasyn ózgertý, sondaı-aq azamattyq qoǵammen áriptestik ornatý mindetteri qoıylǵan qazirgi kezeńde erekshe mańyzdy bolyp otyr. Qazaqstan osyndaı ózara seriktestik arqyly qoǵamnyń suranysyna jaýap berip, alǵa ilgerileıdi.
Prezıdent janynan qurylǵan Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń negizgi maqsaty – memleket pen qoǵam arasyndaǵy kedergini joıý jáne túıtkildi máselelerdi mámile arqyly sheshý. Bul qurylymnyń maqsaty da oıshyldyń ıdeıalarymen ózektes. Ál-Farabı fılosofııasynan mádenıetaralyq suhbattyń saıası modelin tabýǵa bolady. Tatýlyqtyń tıimdi alańyna aınalǵan Qazaqstan halqy Assambleıasy áleýmettik-saıası úderisterge ulttyq, dinı jáne mádenı erekshelikterge qaramastan, teń dárejede qatysý múmkindigin qamtamasyz etip otyr. Bul baǵytta qabyldanǵan zańdar qoǵamdyq birlestikterdiń rólin arttyra túsedi.
Azamattyq qoǵam men memleket qarym-qatynasynyń barlyq formasy áleýmettik júıeniń ózin-ózi basqarýyna, rettelýine jol ashýǵa tıis.
Ál-Farabıdiń qaıyrymdy qoǵam ıdeıasy – órkenıet ónegesi, eldiktiń ózegi, memlekettiliktiń tuǵyry. Qaıyrymdy qoǵam ádiletti basqarýǵa negizdelse, árbir qoǵam múshesiniń jaǵdaıy túzeledi. Osyǵan oraı biz de ádildikti basty nazarda ustap, birligi jarasqan halqymyzdyń yntymaǵyn arttyra berýimiz kerek.
Órkenıet ónegesi
Adamzat órkenıeti qaıda bettep barady? Bizdi aldymyzda ne kútip tur? Bul – kóptegen oıshyldar men saıasatkerlerdi tolǵandyratyn saýaldar. Dál qazirgi sátte uly ǵulamanyń adamzatqa qarata aıtqan izgi qoǵam týraly iliminiń ózektiligi artyp keledi. Ál-Farabı – órkenıet fılosofy, álem keńistigine asqar bıikten kóz salǵan uly tulǵa. Onyń rýhanı qundylyqtar men ıgi murattarǵa negizdelgen ıdeıalary memleketti ádil basqarýǵa jáne qoǵamdy kemeldendirýdiń órkenıetti paradıgmasyn qalyptastyrýǵa negiz bola alady. Bul ıdeıalar zamanaýı adamzat órkenıetiniń basty ustynyna, álemdik qoǵamdastyqtyń qaýipsizdigi men qalypty ómirin qamtamasyz etetin qaǵıdaǵa aınalýǵa tıis. Tek osylaısha ǵana adamzat damýyna asa qolaıly beıbit kezeńge jetýge bolady. Uly órkenıet fılosofynyń únine barlyq adamzat balasy qulaq túrýge tıis!
Qazaqstan táýelsizdik alǵan kezden bastap, álemdik deńgeıdegi birqatar basqosýlarǵa muryndyq bolyp keledi. Azııadaǵy ózara yqpaldastyq jáne senim sharalary jónindegi keńes, Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezi, Elbasynyń ıadrolyq qarýsyz álem jónindegi bastamasy – sonyń aıqyn dáleli. Qazaqstanda Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymy men Islam yntymaqtastyǵy uıymynyń sammıtteri, «EKSPO-2017» halyqaralyq kórmesi joǵary deńgeıde ótti. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen qurylǵan Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq aýqymyn keńeıtip, halyqaralyq arenadaǵy bedelin arttyrdy. Qazaqstan álemdegi qaqtyǵystar men shıelenisti máselelerdi sheshý jolynda Ál-Farabı usynǵan izgilik pen yntymaqtastyq qaǵıdalaryna saı mańyzdy qadam jasap, kúsh jumyldyryp keledi.
Ǵylym men mádenıet salasyndaǵy aıtýly jetistikter órkenıet damýynyń qozǵaýshy kúshi ekeni belgili. Kez kelgen halyqtyń tarıhtaǵy orny ǵylymı-tehnologııalyq, ınnovatsııalyq jáne mádenı damý úrdisine qosqan úlesi boıynsha aıqyndalady. Osy oraıda, biz ata-babamyzdyń jylqyny qolǵa úıretý mádenıetin qalyptastyryp, metall óńdeýdi damytqanyn zor maqtanyshpen aıta alamyz. Ortalyq Azııa aımaǵynyń álemdik órkenıettiń damýyna qosqan úlesi búginde otandyq qana emes, sheteldik zertteýshilerdiń de qyzyǵýshylyǵyn týdyryp otyr. Ál-Farabı álemdi tanýǵa jáne adamzat órkenıetiniń damýyna zor eńbek sińirdi. Uly fılosoftyń ilimi etıka ilimderiniń negizine aınaldy.
Búginde álem ekonomıkasy tehnologııalyq baǵytta damyp keledi. Tórtinshi ónerkásiptik revolıýtsııanyń negizin quraıtyn úlken derektiń, zattar ınternetiniń, kıberfızıkalyq júıelerdiń, blokcheın tehnologııalarynyń mańyzy arta tústi. Dálirek aıtqanda, jańa ǵylymı tehnologııalar arqasynda barlyq damyǵan elder zııatkerlik resýrstarǵa beıimdeldi. Órkenıetti memleketter aýqymdy aqparattyq tehnologııalarǵa negizdelgen «bilim ekonomıkasyna» baǵyt alyp, ınnovatsııalyq serpilis jasaýda. Bul – jalpy álemdik úrdis, ýaqyttyń tarıhı synaǵy jáne basty talaby. Tek ınnovatsııalyq damý ǵana elimizdiń turaqty órkendeýin jáne ulttyq ekonomıkanyń álemdik deńgeıdegi básekege qabilettiligin qamtamasyz ete alady.
Memleket basshysy byltyrǵy jáne bıylǵy Joldaýynda elimizdiń ǵylym salasyn damytý máselesine basa nazar aýdardy. Biz ekonomıkany jańa ǵylymı ázirlemeler arqyly ǵana órkendete alamyz. Damyǵan memleketter bilim men ǵylymnyń arqasynda kósh bastap keledi. Sondyqtan osy salaǵa jaǵdaı jasaý – kezek kúttirmeıtin mańyzdy mindet. Osy oraıda Úkimetke jyl saıyn álemniń jetekshi ǵylymı ortalyqtarynda 500 ǵalymnyń taǵylymdamadan ótýin qamtamasyz etý jáne «Jas ǵalym» jobasy aıasynda zertteý júrgizý úshin 1000 grant bólý jónindegi másele joǵary deńgeıde qarastyrylýda. Ǵylym qarjydan tarshylyq kórmeýi kerek. Óıtkeni eldi muratqa jetkizetin salanyń biri – osy. Urpaqtarymyzdyń ǵylym-bilimnen eshqashan alystamaǵany jón. Ál-Farabıdiń san ǵasyrlyq taǵylymy bizge osyndaı amanat júkteıdi.
Innovatsııalyq ekonomıkany damytýdyń negizgi faktory – adam kapıtaly. Bul rette ǵylym men bilim berý júıesiniń róli zor. Osy jańa tehnologııalardy damytatyn joǵary oqý oryndaryna erekshe mán bergenimiz jón. Qazaqstannyń ýnıversıtetteri álemdik reıtıngterde aldyńǵy qatarǵa shyǵyp, dúnıejúzilik keńistikte bedeldi oryndardy ıelenýi kerek. Osyǵan oraı, alǵashqy joba retinde Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde «Ál-Farabı» ǵylymı-zertteý alqaby iske asyrylatynyn atap ótýimiz kerek.
Álemdik tájirıbege súıensek, zertteý ýnıversıtetteri negizinde qalyptasqan joǵary tehnologııalyq arealdar (alqaptar, tehnopolıster, óndiris klasterleri jáne t.b.) kez kelgen eldiń ınnovatsııalyq júıesiniń negizgi elementi ekenin kóremiz. Sonymen qatar olar óz memleketteriniń turaqty damýyna tyń serpin bere alady.
Ekonomıkasy damyǵan elder memlekettiń, ýnıversıtettiń, bıznes ókilderi men qoǵamnyń kúsh-jigerin biriktirý arqyly jańa bilim júıesi men ozyq tehnologııalarǵa qol jetkizip otyr. Elimizdiń bilim salasynda kórsetetin qyzmetteriniń eksportyn ulǵaıtý jáne otandyq ǵalymdardyń ǵylymı-ınnovatsııalyq ázirlemelerin júzege asyrý maqsatynda Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń Ál-Farabı tarıhı-mádenı ortalyǵynyń fılıalyn Sırııanyń Damask qalasynan ashý kózdelýde. Shetelde ashylǵan osyndaı on eki fılıal Qazaqstannyń tarıhı jáne mádenı baılanystaryn nyǵaıtýǵa úles qosýda. Keleshekte osyndaı ortalyqtardy kóbeıtýimiz kerek.
Ábý Nasyr ál-Farabı – sońyna baǵa jetpes mol mura qaldyrǵan ǵalym. Sonyń birazy dúnıe júziniń túrli kitaphanalary men qoljazba qorlarynda jatyr. Bul ǵalamat jádigerlikterdi barynsha túgeldep, óz tilimizge aýdaryp, jan-jaqty zerttep-zerdeleý qajet.
Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy N.Nazarbaev «...Dúnıe júzine belgili tulǵalar búginde «óz memleketteriniń» baǵa jetpes sımvoldyq kapıtaly sanalady əri sol elderdiń halyqaralyq arenada tıimdi ilgerileýine septigin tıgizip otyr» degen bolatyn. Sondyqtan Ál-Farabı esimi Qazaq eli úshin qashanda álemdik brend bolyp sanalady.
Osylaısha, Ál-Farabı ilimin joǵary tehnologııany damytý, adamı kapıtalymyz ben básekege qabilettiligimizdi arttyrý jáne adamzat órkenıetinde laıyqty oryn alý úshin tıimdi paıdalanýymyz kerek. Bul – bárimiz úshin mańyzdy mindet.
* * *
Minekı, taǵylymy mol tarıhı jyl da aıaqtalyp keledi. Túgel istiń túıinin jasaıtyn, mereıtoılyq jyldyń qorytyndysyn shyǵaratyn da ýaqyt taıady. Bul oraıda Ábý Nasyr ál-Farabı babamyzdyń 1150 jyldyq mereıtoıyn ótkizýdiń basty maqsaty – uly oıshyldyń murasyn, onyń álemdik órkenıet tarıhyndaǵy rólin aıqyndaý, Ál-Farabıdi ulttyq brend retinde ilgeriletý bolǵanyn atap ótýimiz kerek. Jyl boıy Ál-Farabıdiń ǵylymnyń róli, izgilik, etıkalyq kemeldik týraly ıdeıalaryna negizdele otyryp halyqaralyq, respýblıkalyq jáne óńirlik deńgeılerde qoǵamdyq-saıası, áleýmettik-ekonomıkalyq, salalyq, kásibı keshendi is-sharalar júzege asyryldy.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev «Dana babamyzdyń eńbekteriniń faksımelerin álem kitaphanalarynan jatpaı-turmaı izdeý, tabý, qazaq oıynyń, qazaq ǵylymynyń basty mindeti sanalýy tıis... Jańa Qazaqstannyń jańa urpaǵy qasterli babamyzdyń eńbekterine adal, ám berik nıetpen qaraıtynyna senim mol. Ál-Farabıdiń teńdessiz eńbekteri Deshti-Qypshaq rýhanııatynyń qaınar kózi bolǵanyn qashanda jadymyzda ustaıyq» degen mindetteri basshylyqqa alyndy.
Atap óter jaıt, Farabı babamyzdyń parasatty ǵumyry búgingideı jahandaný zamanynda jas urpaqty básekege qabiletti etip ósirý jolynda úlken úlgi-ónege. Uly fılosof bala kezinen sol zamandaǵy órkenıettiń irgeli ortalyqtary Buqara, Samarhan, Merf, Baǵdat, Harran, Reı, Kaır, Aleppa jáne basqa da iri shaharlarda udaıy bilimin jetildirip otyrdy. Ǵylym, bilim izdep, jahandy sharlaǵan oıshyl túrki, arab, parsy tilderimen qatar grek, qytaı, latyn, sankskrıt jáne basqa da ǵylym damyǵan tilderdi meńgeredi.
Qazirgi ýaqytta Ál-Farabı oılary men tujyrymdarynyń ózektiligi qaıtadan arta túsýde. Sondyqtan da bıylǵy barsha mereıtoılyq is-sharalar uly oıshyldyń rýhanı murasyn nasıhattaýǵa, zerdeleýge, onyń ǵylymı jáne áleýmettik-mádenı mańyzy bar ınfraqurylymdyq obektilerin qurýǵa, sondaı-aq Ál-Farabıdi máńgi este qaldyrýǵa baǵyttaldy.
Oıshyldyń eńbekterin tárjimalaý jumystary qolǵa alyndy, Ál-Farabı týraly jańa kitaptar jaryqqa shyqty, uly ǵalym týraly derekti fılmder jasaldy. Buqaralyq aqparat quraldarynda Ál-Farabıge arnalǵan habarlar tsıkli, taqyryptyq aıdarlar men bólimder uıymdastyryldy.
Ál-Farabıdiń shyǵarmashylyq murasyn jáne onyń qazirgi álemdegi ózektiligin talqylaý túrli elderdiń ǵalymdary men álemniń jetekshi farabıtanýshylarynyń iri halyqaralyq konferentsııalarda talqylanatyn taqyrypqa aınaldy. Ál-Farabıdiń shetelde jańa ortalyqtary ashyldy.
Biz uly babamyzdyń ǵylymı jańalyqtaryn jańa ǵasyrdyń suranysyna saı zerdeleýge de bas mán berip kelemiz. Ál-Farabı murasynyń aıasynda jasandy ıntellekt, etıka jáne rýhanı damýmen baılanysty problemalardy zerdeleý boıynsha pánaralyq jobalardy qoldaýǵa qarjy bólindi. Joǵaryda aıtylǵandaı, Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde Ál-Farabıdiń ǵylymı-tehnologııalyq alqabyn qurý jónindegi jobaǵa bastama jasaldy, ol ınvestıtsııalar tartýǵa, tehnologııalardyń damýyna qýatty serpin berýge jáne otandyq ǵylym men bilim deńgeıin arttyrýǵa múmkindik beredi.
Túrkistan oblysyndaǵy Ál-Farabı murasyn jańǵyrtý jáne Otyrar qalashyǵyn iri týrıstik klaster retinde qalpyna keltirý boıynsha birqatar is-sharalar kesheni ótkizildi. Іzgi qoǵam týraly Ál-Farabıdiń ıdeıasyn kreatıvti jáne ózgeshe túrde nasıhattaýǵa baǵyttalǵan jastar bastamalary qoldaý tapty.
Taıaýda Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde biz osy úlken jumystyń qorytyndysyn shyǵardyq, sonyń arqasynda Ál-Farabıdiń beınesi men murasyn qoǵamdyq qabyldaý edáýir alǵa jyljydy.
QazUÝ men qazaqstandyq ǵylymı qoǵamdastyqtyń biregeı myqty komandasynyń arqasynda Ál-Farabı jyly aıasyndaǵy ǵylymı mıssıonerlik qaǵıdattarǵa negizdelgen kóptegen is-sharalar júzege asyryldy.
El Prezıdenti halyqqa jasaǵan bıylǵy Joldaýynda «ulttyń jańa bolmysyn» qalyptastyrý boıynsha barshamyzdyń aldymyzǵa asa mańyzdy mindet qoıdy. Bul oraıda, kez kelgen básekelestikke tótep beretin ári ultymyzdyń uly qasıetterin boıyna sińirgen urpaq qalyptastyrýda Ál-Farabı babamyzdyń muralaryn jastardyń boıyna barynsha sińirýdiń máni erekshe zor!
Sonymen qatar uly oıshyl dúnıege kelgen Uly Dala tósinde otandyq ǵylymdy órkendetý de óte ózekti másele. Ózderińiz bilesizder, Ál-Farabı babamyz osydan myń jyldan astam buryn dúnıeniń máńgiligin, tanymnyń bolmysqa táýeldigin aıqyndap parasat týraly ilimdi saraptap, saralady. Sol zamandardyń ózinde dala kemeńgeri «Ǵylymdar tizbegi», «Besinshi traktat», «Medıtsına kanony», «Qaıyrymdy qala», «Rıtorıka», «Baqytqa jol silteý», «Vakýým týraly» jáne basqa da ondaǵan irgeli eńbekter jazǵanyn eskersek, uly baba urpaqtary qazirgi tańda tarıhı ári tabıǵı sabaqtastyqty qamtamasyz etýge mindetti dep esepteımiz!
Osyǵan oraı Ál-Farabıdiń mereıtoılyq jylynda ótkizilgen barlyq is-sharalar qazirgi zamanǵy bilim berý, ǵylym, ınnovatsııa jáne halyqaralyq yntymaqtastyq júıesiniń damýyna qýatty serpin berip otyrǵanyn aıryqsha atap ótýimiz kerek. Ál-Farabı shyǵarmashylyǵyn pánaralyq zertteý jandandyryldy, sonyń arqasynda álemdik fılosofııa men ǵylym kontekstinde Ál-Farabıdiń áleýmettik-fılosofııalyq kózqarastarynyń basty ıdeıalary men prıntsıpteriniń qazirgi mazmunyn anyqtaý boıynsha jumys jalǵasýda.
Sonymen birge Ál-Farabı murasynyń negizinde adamnyń rýhanı-zııatkerlik jetilýi paradıgmasy men izgilikti qoǵamdy qalyptastyrý strategııasy aıasynda memlekettiń jańa túrin teorııalyq negizdeý mindetteri ózektendirildi.
Sonymen qatar 19 qazan kúni Nur-Sultan qalasynda Ál-Farabıdiń mereıtoıyna arnalǵan qısyndy aıaqtalý sharasy – halyqaralyq forým onlaın tártibinde ótti. Oǵan Birikken Ulttar Uıymynyń, ıÝNESKO-nyń ókilderi, Iran, Túrkııa, Ázerbaıjan, Ulybrıtanııa, Mysyr, Izraıl jáne t.b. elderdiń bılik ókilderi, mınıstrler, dıplomattar, joǵary oqý oryndarynyń rektorlary, belgili ǵalymdar qatysty.
Qoryta aıtqanda, mereıtoılyq jyl Qazaqstan jáne dúnıe júzinde adamzattyń damýy úshin Ál-Farabı murasynyń mańyzyn qaıta ashyp, jańa qyrynan tanýǵa múmkindik berdi. Osy jyly uly oıshyldyń murasyn nasıhattaýdaǵy qol jetkizilgen jetistikter mindetti túrde jańa da jasampaz ǵylymı jobalarǵa jol ashatyny anyq. Ál-Farabıdi zertteý, jáne máńgi este qaldyrý jónindegi barshamyzdyń aldaǵy ortaq jumysymyz arqyly biz ǵulama ǵalymnyń qazynaly murasyn álemdik mádenıette jańa Qazaqstannyń jarqyn brendi retinde laıyqty kórsete alamyz.
* * *
Ábý Nasyr ál-Farabı – bir ulttyń sheńberinen shyǵyp, búkil adamzat bıigine kóterilgen qaıtalanbas tarıhı tulǵa! Onyń rýhanı álemin taný – adamzattyń myń jyl burynǵy parasat-paıymyn taný ǵana emes. Bul degenimiz – búgingi bolmysymyzdyń qaı deńgeıde ekenine kóz jetkizý, sol týraly oı tolǵaý, osyǵan oraı jańa zamannyń syn-qaterlerine laıyqty jaýap izdeý.
Ál-Farabı ilimi bizdi álemdik órkenıet jolyndaǵy «Baqytty adam – qaıyrymdy qoǵam – qýatty memleket» júıesin qurýǵa jeteleıdi.
Bizdiń aldymyzda turǵan zor mindet – ǵulamanyń álem moıyndaǵan ómirlik qaǵıdalaryn qazirgi zamanǵa saı qoldanyp, aqyl-oı bıigine kóterilý, elimizdi damyǵan ozyq elderdiń qataryna qosý. Sondyqtan Ál-Farabıdiń 1150 jyldyq mereıtoıy rýhanı ómirimizdiń qarqyndy damýyna zor serpilis beretin, sondaı-aq jalpyulttyq jańǵyrýǵa jol ashatyn ıgi bastama bolatynyna senimdimiz!
Ál-Farabıdi tanytý – Qazaqstandy álemge tanytý!


text:
HALYPALARYŇ ESERLERINDE TÜRKMEN MILLI TOÝLARYNYŇ WASPY
30 Ноябрь 2013 г., 17:03
Berkarar döwletimiziň bagtyýar döwründe türkmen halkynyň adaty ruhy medeni-mirasy, toý-baýramlary, däp-dessurlary her bir suratkeşiň döredijiliginde aýratyn orny eýeleýär. Türkmenistanyň Döwlet çeperçilik akademiýasynyň halypalary Babageldi Owganowyň, Kakageldi Gurbangeldiýewiň we beýlekileriň çeper eserleri muňa aýdyň mysaldyr. Bu suratkeşler eserlerinde toýy uludan tutýan türkmen halkynyň toý-baýramçylyklaryna goýýan aýratyn sarpalaryny wasp edýärler. Türkmenlerde durmuş toýlar aýyň, hepdäniň sähetli günlerinde bellenilip, çaga doglan gününden başlap tä kämillik ýaşyna ýetip öýlenýänçä, aýratyn hojalyk bolýança ene-atasynyň üns merkezinde bolýar. Maşgala toýlary ogul toý, diş toý, galpak toý, sünnet we durmuş toýlary aý-ýyl hasaby bilen däl-de däp boýunça amatly we keramatly hasaplanylýan sähetli günler bellenilýär.
Halypa suratkeş Baba Owganowyň türkmen toýuna bagyşlap döreden eserleriniň ählisinde milliligi, edim-gylymy, däp-dessury ussatlyk bilen görkezilýär. Halypa suratkeş Babageldi Owganowyň döreden eserleriniň arasynda “Çelpek toýy” (1999 ý.) atly işi toý gününiň öňüsyrasynda ähli aýal-gyzlaryň üýşüp çelpek ýaýyşlaryny beýan edýär. Olaryň arkasyndaky atgulak matalaryň, gyňaçlaryň asylan ýeri aýratyn reňkli tekizlik hökmünde öýüň içini bezeýär. Öýüň içindäki köp reňkliligine garamazdan bularyň ählisi gyzylymtyl-mele reňk sazlaşygyna tabyn edilýär. Babageldi Owganowyň “Gapy saklady” (1998 ý.), “Guşak çözdi” (2007 ý.), “Türkmen toýy” ( 2000 ý.) atly beýleki ençeme eserlerinde hem türkmenleriň ir döwürlerden şu günki-güne çenli saklanyp gelýän toý däpleriniň milli sungatymyzyň haşam dilinde çeper beýan edilişini görmek bolýar.
Adamzadyň içki ruhy dünỳäsiniň, erkanalygynyň, şatlygynyň özboluşly çeper beýanyny däp-dessurlar bilen baglanyşykda çeper beýan edýän halypa suratkeşimiziň ýene biri Kakageldi Gurbangeldiýewdir. Onuň türkmenleriň gadymdan gelỳän we häzirki güne çenli saklanyp galan toỳlaryny hem-de oba durmuşyny şekillendirỳän “Obaly çagalar” (1993 ý.), “Tomus” (1995 ý.), “Toỳa taỳỳarlyk” (2010 ý.), “Tam toỳy” (2010 ý.) ýaly eserleri biziň her birimize öz ojagymyzyň ýylysyny, halkymyza häsiýetli duýgulary berýär. Suratkeşiň ýagly reňk bilen işlenen eserleri dürli reňkli ýumşak galamlar bilen çekilen surat ýaly kabul edilýär. Sebäbi suratkeş ýiti kaşaň reňklerden gaça durup bir-birlerine sazlaşykly hem-de asudadan çylşyrymly ýumşak öwüşginli reňk sazlaşyga ýykgyn edýär. Onuň sudurlaýyn ýazyş usuly günbataryň orta asyryň diwar freskalaryny, kä halatda bolsa gündogaryň miniatýuralarynyň çeperç aýratynlyklaryny ýadyňa salýar.
Halypalaryň eserlerinde milli toýlarymyzyň waspy ýetirilen temanyň halka düşnükli, hakyky durmuşy şekilleriň halk döredijiliginden gelýän haşam nakgaşçylyk teswirinde aňladylmagy has hem buýsandyrýar. Halkyň däp-dessurynyň waspy ýetirilen bu eserler kalbyňda ýaşaýşa, durmuşa ruhlandyryjy duýgulary oýarýar.


text:
6 Möhüm Semalt SEO maslahatlary Her akylly telekeçi gujaklamaly“ Semalt Digital Agency” -iň müşderi üstünlikleri dolandyryjysy Iwan Konowalow, kompaniýaňyzda täsirli SEO tejribesini nädip ýola goýmalydygy barada tejribe paýlaşýar.
Häzirki zaman dünýäsinde iň oňat we iň üstünlikli “Fortune 500” kompaniýalarynyň käbirleriniň umumy bir umumy zady bar: köpüsiniň ýokary derejeli web sahypasy bar, bu resmi web sahypasynyň gözleg motorlary tarapyndan döredilen ilkinji netijelerde peýda bolandygyny aňladýar. esasanam gözleg sözlemlerine bir ýer goşulanda gözlemek. Şeýle-de bolsa, bu web sahypalary diňe bir jadyly ýere ýetmedi. Käbir ýokary derejeli tejribe ulanyldy, amallar ýerine ýetirildi we derňewler geçirildi. Semaltda edýän işlerimiziň gysgaça beýany şundan ybarat.
Onuň kesgitlemesinde gözleg motory optimizasiýasy, gözleg marketingi ýa-da SEO diýlip hem atlandyrylýar, onlaýn web sahypasynyň görünmegini ýokarlandyrmak ýa-da gowulandyrmak prosesi. Bu açar söz gözlegini, degişli açar sözler bilen mazmuny optimizirlemegi we maksatlaýyn bazaryňyzdan ýa-da göz öňünde tutulan diňleýjilerden has köp täsirleşmegi, ROI we wepalylygy özüne çekmek üçin web sahypasyndaky strategiki ulanylyşyny öz içine alýar. SEO barada aýdylanda sosial saýtlar hem gaty möhümdir. Şeýle bolanda, aşakda akylly telekeçi hökmünde bilmeli Iwan Konowalow tarapyndan maslahat berlen birnäçe möhüm SEO maslahatlary bar.
1. Açar sözleriňizi dogry saýlaň
Iň bolmanda SEO-nyň nämedigini bilýän her bir adam üçin, açar sözleriň örän möhümdigi äşgärdir. Esasanam mazmuna dogry goşulanda, SEO kampaniýalarynda atyjylar. Aslynda, gözleg motorlary internetde maglumat gözläninde internet ulanyjysy tarapyndan ýazylan sözleriň utgaşmasy esasynda gözleg netijelerini döredýär. Açar sözleriňizi dogry almak, işiňiziň hödürleýän hyzmatyny ýa-da önümini gözläniňizde maksat bazaryňyzyň ýazjak degişlilikde açar sözleri ýa-da sinonimlerini öz içine alýar. Hünärmen SEO gullugy bazardaky bäsdeşligiňizi ýeňip geçjek açar söz strategiýasyny düzmäge kömek edip bilse-de, bu ýerde käbir döredijilik talap edilip bilner.
2. SEO-da özüne çekiji suratlary we wideolary ulanyň
Gözlegler, wideolaryň we şekilleriň marketingde iň oňat gurallaryň biridigini görkezýär. Munuň sebäbi, ýönekeý tekst bilen deňeşdirilende has interaktiw we özüne çekiji. Mazmunda ulanylanda, wideo we şekiller täsirli ünsi özüne çekýär. Şeýle hem, maksat bazaryňyzyň ýatdan çykmajak ýadyny galdyrýarlar. Şeýle-de bolsa, bu bäbekler gözleg motory optimallaşdyrylan we açar söz baý tekst mazmuny bilen bilelikde bolmaly, belli bir SEO kampaniýasynda berilýän esasy habara degişli düşündirişler we maglumatlar. Onlaýn alyjylaryň we internet ulanyjylarynyň köpüsi özüne çekiji we täsirli wideo / şekiller bilen herekete geçmäge täsir edýär, şonuň üçin iň gowusyny ulanmagyňyzy üpjün ediň.
3. Dürli gözleg motorlary üçin web sahypaňyzy optimizirläň
Akylly telekeçi hökmünde, biziň ýaşaýan ykjam dünýämizi eýýäm bilýändigiňizi çaklamak ýalňyş bolmaz. Bu gün we döwrüň internet ulanyjylarynyň köpüsi, smartfonlary we planşetleri öz içine alýan ykjam enjamlaryna has köp wagt sarp edýärler. iş stoly kompýuterler we noutbuk kompýuterleri. Tortuň uly bölegini ýaryşyňyza ýitirmezlik üçin, ykjam uýgunlaşma üçin web sahypaňyzy optimizirläň.
Başgaça aýdylanda, web sahypaňyza ykjam enjamdan kynçylyklar ýa-da oňaýsyzlyklar girmeli. Şeýlelik bilen, diňleýjiňiz ýa-da maksatly bazaryňyz möhüm maglumatlary alyp ýa-da ýolda önümleriňizi / hyzmatlaryňyzy satyn alyp biler. Ofisde bolýança garaşmak hökman däl, şonuň üçin bu siziň işiňiz diýip pikir edip, käbir pizza zakaz edip bilerler. Web dizaýn meselesiniň has köp bolmagy, web sahypaňyzyň SEO üçin amatly, ykjam wersiýasyna eýe bolmak size ajaýyp baýrak berer.
4. Jübi telefonyna giriň
Google-yň gözleg motorlarynyň şasydygyna şübhe ýok bolsa-da, köp adam Bing we Yahoo ýaly beýleki wariantlary hem gowy görýär. Eggsumurtgalaryňyzyň hemmesini bir sebete salmak islemeýärsiňiz. SEO maýa goýumyňyzdan has gowy girdeji almak üçin, sahypaňyzy gözleg ulgamyndaky beýleki oýunçylara hem organiki we tölegli mahabatlar üçin tabşyrmagy unutmaň. Bu ýagdaýda dürli gözleg motorlarynyň web sahypalaryny tertipleşdirýändigi barada bir ýa-da iki zat öwrenmek akylly bolardy.
5. Gözüňizi ýerli SEO-da saklaň
Haýyr-sahawat öýünde başlansoň, ýerli SEO üçin ýeňiş strategiýasy bolmazdan, esasanam başlangyç bolsa, bir iş ony onlaýn bazara çykarar. Akylly telekeçi hökmünde ýerli bazaryňyzyň kärhanaňyzyň serhetlerde onlaýn üstünlik gazanyp bilmejekdigini ýa-da üstünlik gazanyp bilmejekdigini bellemelidiris. Esasan ýerli gözleglerden web sahypaňyza mümkin boldugyça köp organiki traffigi döretmek barada, gözleg motory reýtingine gezek gelende gaty möhümdir.
Gözleg motoryňyzy optimizasiýa etmek tagallalaryndan has köp peýdalanmak üçin ýerli iş kataloglaryny ulanmagy göz öňünde tutýan wagtyňyz geldi. Sary sahypalar, “Yelp” we beýleki katalog web sahypalary ýaly ygtyýarly katalog sahypalary hem peýdaly bolup biler. Localerli sanawlardaky iş maglumatlaryňyzyň yzygiderli we takyk bolmagyny üpjün etmek möhümdir, esasanam dürli ýerli onlaýn platformalarda işiňiziň aragatnaşyklary we salgy maglumatlarynyň sanawyny yzarlamak.
6. Sahypaňyzyň mazmuny könelýänçä garaşmaň
Hawa, geçmişde sahypaňyza käbir ajaýyp makalalary we web sahypasynyň mazmunyny ýüklän bolmagyňyz mümkin; ýöne bu, ahyrzamana çenli täzelenmeleriň zerur däldigini aňlatmaýar. Esasy bilimi bolan islendik adam, käbir maglumatlaryň wagt bilen ähmiýetsiz boljakdygyna razy bolar. Esasanam onlaýn diňleýjiler we web satyjylar barada aýdylanda, olary gözegçiliksiz goýmak islemeýärsiňiz. Her wagt täze maglumatlary, mazmuny we möhüm maglumatlary ýüklemek, soň bolsa web traffigi we gözleg motory reýtingleri barada aýdylanda, işiňizde öňe saýlanar. Maksatlaýyn bazaryňyzyň ýa-da diňleýjileriňiziň peýdaly we gyzykly boljakdygyny elmydama manyly we gyzykly mazmun bilen üpjün etmegi unutmaň. Maňa ynanyň, mazmun şa, we SEO tagallalaryňyza ökünmersiňiz.
Köpler tarapyndan gowy düşünilmese-de, SEO onlaýn amallar bilen islendik iş üçin üstünlik gazanmagyň esasy düzüm bölegi bolup durýar. Açyk we tertipli Gözleg motory optimizasiýa strategiýasy bilen has köp traffik, Google reýtingleri has ýokary, satuwlar we işiňiz üçin esasanam onlaýn amallaryndan has köp ösüş gelýär. SEO belli bir wagtda gaty tehniki we wagt talap edip biler, şonuň üçin onlaýn işiňizden has köp peýdalanmak üçin professional SEO agentligine maýa goýup bilersiňiz.


text:
Owganystanyň paýtagtyna golaý Kabul welaýatynda janyndan geçeniň özüni partlatmagy netijesinde üç adam öldi, başga-da 15-si ýaralandy. Bu barada Içeri işler ministrligi maglumat berýär.
“Çarşenbe güni irden janyndan geçen hüjümçi Kabulyň Çar Asiýab etrabynyň Reşkor sebitinde parahat adamlaryň arasynda özüni partlatdy” diýip, ministrligiň metbugat wekili Tarik Ariýan beýanat bilen çykyş etdi.
Çabar Asiýab etraby Kabuldan 11 kilometr uzaklykda ýerleşýär.
Maglumata görä, hüjüm owgan howpsuzlyk güýçlerine degişli desganyň golaýynda amala aşyrylypdyr.
Yslamda mukkades hasaplanýan Remezan aýynda amala aşyrylan hüjümiň arkasynda kimiň durandygy bada-bat belli bolmady.
“Talybanyň” metbugat wekili Zabihullah Mujahid toparyň hüjümi öz söweşijileriniň gurnap-gurnamandygy boýunça derňew geçirýändigini aýtdy.
Bu hüjüm koronawirus pandemiýasynyň, şeýle-de “Talyban” jeňçileri bilen owgan hökümetiniň arasyndaky parahatçylyk gepleşiklerini ýola goýmak boýunça ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky alnyp barylýan tagallalaryň arasynda ýurtda ok atyşyklary bes etmek we gazaplylygy azaltmak boýunça edilýän çagyryşlaryň fonunda bolup geçdi.


text:
Sahna oýny türkmen halkynyň aňynda uly yz galdyran “Görogly” şa dessany esasynda ýazylyp, onda Göroglynyň ýetginjeklik döwründäki wakalar beýan edilýär. Görogly atasy Jygalybegden ak pata alyp, ýurt söküp, mazaly ýaraglanyp, öz ýurduna Çarbagly Çandybile dolanyp gelýär. Ýolda oňa kakasy Genjim begiň kyrk ýigidi we Köse beg gabat gelýär. Olar birbada Göroglyny tanamansoňlar onuň bilen tutluşyp güýç synanşýarlar. Spektaklyň dowamynda Köse dagy bu ýigidiň Genjim begiň ogludygyny anyklanlaryndan soň, onuň özlerine serkerde bolup öňlerine düşmegi haýyş edýärler. Spektaklda Göroglynyň Watana, halkyna bolan söýgüsi, ynsanperwerligi, şahandazlygy, akyl-paýhasy, Agaýunus perä bolan söýgüsi aýdyň açylyp görkezilýär.
KEŞPLERI ÝERINE ÝETIRÝÄNLER:
Ak sakal baba - Türkmenistanyň at gazanan artist M.Nazzyýew, artist P.Akmyradow.
Jygalybeg - artistler S.Hanalyýew, H.Batyrow.
Görogly - artistler R.Gurbanow,M.Aňalakow.
Erenler - artistler M.Bekmyradow,M.Aňalakow.
Çiltekler - artistler M.Aňalakow,M.Çaryýew.
Galandar - artist M.Bekmyradow.
Omar - artist G.Babaýew.
Dükançy - artistler J.Ýolow,B.Orazmuhammedow.
1-nji ussa - artist T.Babaýew.
2-nji ussa - artist K.Alladurdyýew.
3-nji ussa - artist K.Ýediýew.
Ussabaşy - artist P.Akmyradow.
Mäter - artistler D.Hudaýberdiýew,M.Aklyýew
Köse - Türkmenistanyň at gazanan artisti M.Rüstemow.
Seýtek Gyrma - artist K.Alladurdyýew.
Kösäniň ýigitleri - K.Alladurdyýew, M.Aklyýew, M.Baýramow, B.Orazmuhammedow, M. Çaryýew,Hanjaýew, M.Aňalakow.
Küýzeli gelinler-gyzlar: - Ý.Rahmanowa,M.Halnazarowa,O.Mollaýewa.


text:
2019 jyldyń 27 naýryzynda № 2 mektep-lıseıinde Latyn grafıkasynda negizdelgen qazaq tiliniń jańa emle erejelermen tanystyrý jumystary júrgizildi.
Tanystyrý jumysyn Qostanaı oblysy ákimdiginiń tilderdi damytý basqarmasynyń josparlaý jáne taldaý aqpparattyq tehnologıalar bóliminiń bas mamany B.Nysanova alǵashqy sózimen bastady.
«Tildaryn» oblystyq tilderdi oqytý ortalyǵynyń oqytýshysy B. Jumataı tanystyrý jumysyn ótkizdi.
Aqparattyq jıynǵa qatysqan lıseı muǵalimderi belsendik tanytyp, ózekti suraqtardy qozǵady. Óz oı pikirlerin ortaǵa saldy, usynystaryn da aıtty.


text:
Birleşen Ştatlaryň Aşgabatdaky ilçihanasy “Türkmenistan howaýollary” kompaniýasynyň Ýewropa Bileleşiginiň territoriýasyna uçmagynyň togtadylmagy bilen bagly howpsuzlyk duýduryşyny ýaýratdy.
7-nji fewralda ýaýradylan duýduryşda amerikan ilçihanasynyň işgärleriniň resmi saparlarynda “Türkmenhowaýollary” gullugynyň uçarlarynda uçup bilmeýändigi mälim edilýär we gadagançylygyň dessine güýje girýändigi aýdylýar.
“Bu gadagançylyga ýerli we halkara uçuşlaryň ikisi hem degişlidir. [“Türkmenistan howaýollary” kompaniýasyna] girizilen çäklendirme aradan aýrylandan soň, bu gadagançylyk gaýtadan gözden geçiriler” diýlip, Birleşen Ştatlaryň Aşgabatdaky ilçihanasynyň websaýtynda çap edilen beýanatda bellenilýär.
4-nji fewralda Beýik Britaniýanyň hökümet websaýtynda çap edilen habarda Ýewropanyň Awiasiýa howpsuzlygy boýunça gullugynyň (EASA) “Türkmenistan howaýollary” kompaniýasynyň Ýewropa Bileleşiginiň çäklerine uçýan we bu bileleşigiň çäklerinden yzyna uçýan uçuşlaryny togtadandygy habar berildi.
Amerikan ilçihanasynyň beýanatynda ABŞ-nyň raýatlaryna uçuşlary amala aşyran mahaly, Ýewropanyň Awiasiýa howpsuzlygy boýunça gullugynyň çykaran kararyny göz öňünde tutmak maslahat berilýär.
Şeýle-de, olara öz saparlarynda başga howaýollary kompaniýalarynyň hyzmatlaryndan peýdalanyp, media maglumatlaryny yzarlamak hem maslahat berilýär.
“Gov.uk” websaýtyndaky habarda aýdylmagyna görä, häzirki wagt Ýewropanyň Awiasiýa howpsuzlygy boýunça gullugy “Türkmenistan howaýollary” kompaniýasyndan özüniň halkara howa howpsuzlygy standartlaryna gabat gelýändigini subut etmegine ýa-da tassyklatmagyna garaşýar. Ýöne bu standartlaryň nämeleri öz içine alýandygy häzirlikçe aýdyňlaşdyrylmaýar.
4-nji fewralda Britaniýanyň “The Independent” neşiri Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistanyň howaýollary kompaniýasyna gadagançylyk girizmegi netijesinde häzirki wagt müňlerçe britan ýolagçysynyň uçuşlarynyň goýbolsun edilendigini mälim etdi. Neşir bu ýolagçylaryň sanynyň 5 müňe barabardygyny çaklaýar.
Şol bir wagtda, neşir Sowet Soýuzy dargandan soňra, 1992-nji ýylda döredilen “Türkmenistan howaýollary” kompaniýasynyň hiç haçan betbagtçylyga uçramandygyna hem ünsi çekdi.
Türkmenistanyň “Türkmenhowaýollary” gullugy ýokarda gürrüňi edilen ýagdaýlar dogrusynda häzirlikçe kommentariýa bilen çykyş etmän gelýär. Bu barada “Türkmenistan howaýollary” kompaniýasynyň resmi websaýtynda ýa-da Türkmenistanyň döwlet metbugatynda häzirlikçe hiç hili maglumat göze ilmeýär.
Şeýle-de, Azatlyk Radiosynyň “Türkmenhowaýollary” gullugynyň Aşgabatdaky edarasy bilen habarlaşmak synanyşyklary hem häzirlikçe netije bermeýär.Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383. Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPN ulgamymyzy indirip bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.


text:
Balkan welaýatynyň Balkanabat şäherinden soň, Türkmenbaşydaky döwlet dükanlarynda hem azyk harytlaryny kartlar ýa-da kartoçkalar boýunça satyn almak düzgüni girizildi.
"Turkmen.news" neşiriniň 10-njy iýunda çap eden habaryna görä, azyk kartoçkalary adaty mekdep depderçesi görnüşinde bolup, onuň içine maşgala düzümi barada Öý dolandyryş edarasyndan alnan resminama berkidilýär. Onuň indiki sahypasynda bolsa şu aýda alnan azyk önümleriniň mukdaryny görkezýän tablisa ýerleşdirilýär.
"Bu önümleriň arasynda towuk eti, birinji sort un, şeker, günebakar ýagy we "Ahal" pagta ýagy bar. Şeýle-de, Öý dolandyryş edarasynyň ähli ýazgylary başlygyň möhri we goly bilen ätiýaçlandyrylýar" diýlip, neşiriň habarynda aýdylýar.
Bu maglumaty Azatlyk Radiosynyň Balkan welaýatyndaky habarçysy hem tassyklap, soňky 2-3 aý bäri deňizýaka şäherleriň azyk meselesiniň ýitileşendigini aýtdy. Ol muňa ýurtdaky hereket çäklendirmeleriniň sebäp bolandygyny hem belledi.
"Balkana azyk önümleri diňe Mary we Lebap welaýatlaryndan, şeýle-de az mukdarda Gökdepe etrabyndan getirilýär. Azyk ýetmezçiligi sebäpli hususy dükanlaryň ençemesi öz işini duruzmaga mejbur boldy. Döwlet dükanlarynda bolsa, azygy kartoçkalar boýunça satyn almak düzgüni girizildi" diýip, gizlinlik şertinde söhbetdeş bolan habarçy 11-nji iýunda gürrüň berdi.
Aýdylmagyna görä, häzirki wagtda Türkmenbaşy şäherinde azyk kartlary boýunça her ele 5 sany ýumurtga, 0,5 kilogram şeker, 1 kilogram un satylýar. Hatda käbir gök-bakja önümleri hem kartlar boýunça berilýär.
"Her adama 2 kilogram kartoşka, 5 kilograma çenli käşir, 1 kilogram tüwi, 2 kilogram sogan, 1 litr ösümlik ýagy we 1 kilogram düýäniň eti satylýar. Azyk kartlary bolmadyk adamlara bu önümler satylmaýar" diýip, habarçy belledi.
Ol häzirki wagtda şäherde deňiz balygynyň gadagan edilendigini, hatda käbir balyk bazarlaryna aprel aýyndan bäri gulp asylandygyny hem aýtdy.
Türkmenistanda ykdysady kynçylyklaryň ýitileşen, azyk we nagt ýetmezçiliginiň agyrlaşan mahaly, türkmen häkimiýetleri 30 ýyla golaý arakesmeden soň, azyk kartlary düzgünine täzeden geçdi.
Bu Türkmenistanyň 1990-njy ýyllaryň başyndaky düzgüne gaýtadan dolanandygyny aňladýar. Ýagny, türkmen hökümeti bu düzgünden soňky gezek garaşsyzlygyň ilkinji ýyllarynda, ýurt ýiti azyk ýetmezçiligini başdan geçirýän mahaly peýdalanypdy.
Türkmenistanyň azyk kartlary düzgünine geçmek ähtimallygy bilen ýüzbe-ýüz bolýandygy barada Azatlygyň habarçylary ilkinji gezek 2018-nji ýylda habar beripdiler.
Şu ýylyň martynda Azatlygyň Aşgabatdaky habarçylary döwlet dükanlarynda towuk budunyň kartlar esasynda çäkli möçberde satylýandygyny aýtdylar.
Geçen aý bolsa, "Turkmen.news" nesiri bu düzgüniň Balkanabat şäherinde güýje girizilendigini habar berdi.
Türkmen häkimiýetleri ýurtda ýitileşen azyk gytçylygy we olary kartlar boýunça satyn almak düzgünleri barada hiç zat aýtmaýarlar. Bu barada döwlet mediasy hem dymýar.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu meýl: azathabar@derweze.net we sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPNulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.


text:
Ashyq derekkóz
Almaty dárigerleri Covid-19 juqtyrǵan 80 jastaǵy aqsaqalǵa kúrdeli ota jasap, ómirine arasha tústi, dep habarlaıdy qala ákimdiginiń baspasóz qyzmeti.
Qalalyq qoǵamdyq densaýlyq basqarmasynyń habarlaýynsha, qarııa Ardagerler úıinen qalalyq kardıologııalyq ortalyqtyń jansaqtaý bólimine jetkizildi.
«Kelgende ol kisi basy aınalyp, esinen tanyp, aýa jetpeı, keýdesi aýyryp túsken. Elektrokardıografııaǵa sáıkes dárigerler qalypty jaǵdaıda mınýtyna 60-80 ret soǵýy tıis júrek mınýtyna 27 ret qana soqqanyn jáne qan tolyq júrmeı turǵanyn anyqtady. Naýqas birneshe jyl boıy jasandy kardıostımýlıator, elektrokardıostımýlıatormen ómir súrgen eken. Ýaqyt shekteýli bolǵandyqtan, onyń ústine mıy zardap shekkendikten reanımasııa bóliminde shuǵyl túrde ýaqytsha endokardıaldy stımýlıasııa ornatyldy. Sodan keıin júrek soǵysynyń jıiligi qalpyna tústi. Kelesi kúni ıntervensıondy arıtmologtar operasııa jasap, qurylǵyny aýystyrdy. Eger ýaqytynda medısınalyq kómek kórsetilmegende, naýqas qaıtys bolatyn edi. Qabyldanǵan sátte naýqasta eki jaqty pnevmonııa bar ekeni anyqtaldy. Pasıent Covid-19 juqtyrǵan. Bul dıagnoz operasııa barysyn qıyndatqany ras, biraq bizdiń mamandar jaqsy nátıje kórsetti», - deıdi bas dáriger Almat Qodasbaev.
Tekserý kezinde naýqastyń elektrostımýlıatorynyń qýaty taýsylǵany anyqtalǵan.
Operasııadan keıin naýqas juqpaly aýrýlar aýrýhanasyna koronavırýs ınfeksııasyn emdeýge jiberildi.
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir


text:
Şeýlelikde, tylda zähmet çekmek garry-gurtularyň, maýyp-müjripleriň, aýallaryň, ýetginjekleriň, hatda sekiz ýaşdan ýokardaky çagalaryň boýnuna düşüpdir. Uruş halkyň agzyny birikdiripdir. Elbetde, şol döwürde “Hemme zat front üçin” diýen syýasy şygaryňam täsiri az bolmandyr.
Uruş üçin haýyr-sahawat fonduna elde baryny geçiripdirler. Tylda galan zenanlarymyz her günde 14-15 sagat zähmet çekip, gije bolsa fronta jorap-ellik, žemper örýär ekenler. Duşakly Lallyk han artdyran puluna tank ýasadypdyr. Ýene bir bellemeli zat, SSSR-iň merkezinden wagtlaýyn göçürilip getirilen medeniýet-sungat edaralary, zawod-fabrikler biziň ýurdumuzda bökdençsiz işledilipdir. Uruş ýyllarynda sowet halkynyň doganlyk-dostlugy hasam berkäpdir diýip aýtsa bolar.
Akademik Ş.Täşliýew: “Geçen asyryň 30-njy ýyllarynda Sibire ýa-da beýleki soýuz respublikalaryna sürgün edilip, şeýle-de gös-göni türmeden çykarylyp, günäsini ýuwmak üçin urşa gatnaşdyrylanlaryňam 20 müňden az däldigini belläp, watanymyzdan urşa gidenleriň sanynyň 300 müň töweregidigini aýdyp bileris. Bu bolsa şol wagt ýurdumyzyň ähli raýatynyň dörtden biriniň urşa gidendigini görkezýär” diýip belläpdi.
Nurmyrat Saryhanow, Şaly Kekilow, Agahan Durdyýew, Ahmet Ahundow Gürgenli ýaly ussat ýazyjy-şahyrlarymyz, alymlarymyzam urşa gatnaşyp, Watan üçin şirin janyny gurban edipdirler.
76 gahryman
Ynamdar çeşmelerde ýazylan maglumatlara görä, Beýik Watançylyk urşuna gatnaşan adamlarymyzyň segsen müňe ýakyny jeň meýdanynda şirin janyny gurban edipdir. Aýratyn döredilen türkmen polky uly gahrymançylyk bilen söweşipdir. Uruşda taýsyz gahrymançylyk görkezen türkmenistanly gerçeklerimiziň 76-sy Sowet soýuzynyň gahrymany, 13-si bolsa “Şöhrat” ordeniniň üç derejesiniňem eýesi bolanlygy hakynda SSSR döwründäki taryh okuw kitabyndan okanymyz ýadymda.
Emma taryhçylarymyz uruş ýyllaryndaky arhiw materiallary öwrenip, türkmenistanly gerçekleriň 104-si Sowet soýuzynyň gahrymany, 21-si bolsa “Şöhrat” ordeniniň üç derejesiniň eýesi bolandygyny anykladylar. Olar atma-at resmi derejede bellenýän Ýeňiş baýramynyň öňüsyrasynda 2009-njy ýylda türkmen metbugatynda çap edilipdi.
Türkmenistanda Ýeňiş baýramçylygy bellense-de, Beýik Watançylyk urşunyň başlanýandygy resmi derejede ýatlanmaýaram. Has dogrusy, Garaşsyzlyk zamanamyzda Beýik Watançylyk urşy merhum diktator, onuň kakasy, hatda familiýasy soňra üýtgedilen Atamyrat Nyýazow bilen baglanyşdyryldy.
Häkimiýetiň çalyşmagy bilen Beýik Watançylyk urşunyň taýsyz gahrymanynyň ady resmi propagandada üýtgedi. Ýöne munuň özi taryhy ýoýmakdan başga zat däldir. Eger resmi derejede Ýeňiş baýramçylygy bellenjek bolsa, hökman Beýik Watançylyk urşunyň turmagynyň sebäpleri hem halka dogruçyl öwredilmeli hem bu sene her ýyl ýatlanmalydyr.
Şu ýyl Gitlerçi Germaniýanyň SSSR-iň üstüne çozmagyna dogry 70 ýyl dolýar. Häzir Beýik Watançylyk urşuna gatnaşan atalarymyzam, tylda zähmet çeken ene-mamalarymyzam sanaýmaly, hatda käbir obalarda olar ýogam. Şonuň üçin döwlet derejesinde bu gamgyn, hökman unudylmaly däl bu sene resmi derejede ýatlanmasa hem, Beýik Watançylyk urşunyň başlamagynyň 70 ýyllyk senesini ýatlap, Beýik Ýeňşiň bolmagyna, dünýä ýüzünde faşizmiň ýok edilmegine goşant eden atalarymyzyň-ene, mamalarymyzyň öňünde baş egýärin.
Döwletmyrat Ýazgulyýew türkmenistanly garaşsyz žurnalist, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Türkmenistanyň häkimiýetleri koronawirusyň ýaýramagyna degişli ýagdaý barada dymmagyny dowan etdirýärler. DIM-niň 5-nji martda ýurtda keseliň ýokdugyny aýtmagyndan başga türkmen resmilerinden beýanat bolmady. Azatlygyň ýagdaýdan ygtybarly çeşmeleri Türkmenistanda birnäçe keselläniň hasaba alnandygyny we sanlaryň artýandygyny aýdýarlar.
27-nji martda Azatlyk Radiosyna Azerbaýjandan Türkmenistana baradan paromyň ýolagçylarynda koronawirusyň tapylandygy mälim boldy.
Ýagdaýdan habarly ygtybarly çemämiziň sözlerine görä, soňky günlerde Türkmenbaşyň portuna baran Türkmenistanyň raýatlarynyň azyndan 10-synda koronawirus anyklanypdyr. Munuň bilen baglylykda, Türkmenbaşa Türkmenabatdan ýokanç keseller ugrundan lukmanlar iberilipdir.
Azatlyk Radiosyna bu maglumaty beýleki garaşsyz çeşmelerden we türkmen resmilerinden, şol sanda Saglygy saklaýyş we derman senagaty ministrliginden tassyklatmak başartmady.
Türkmenistanyň ýolbaşçylary koronawirus bilen kesellänler meselesi barada diňe bir gezek ýagny 5-nji martda çykyş etdiler we ýurtda koronawirus sebäpli kesellän ýa-da COVID-19 wirusy ýokaşan bolmakda güman edilýän ýekeje-de adamyň ýokdugyny yglan etdi. Şondan bäri türkmen ýolbaşçylaryndan resmi maglumat bolmady.
Türkmenistanyň resmi wekilleri Demirgazyk Kiprde Türkmenistanyň raýatynda koronawirusyň anyklanandygy baradaky media maglumatlary hem kommentirlemediler.
Türkiýäniň Gündem Kibris neşriniň 22-nji martda habar bermegine görä, ýurduň Demirgazyk Kipr regionynda koronawirus bilen hasaba alnan 38 adamyň arasynda biri türkmenistanly gartaşan aýal bolup çykypdyr.
Türkmenistanda adamlaryň COVID-19 bilen kesellän bolmagy güman edilýän ilkinji ýagdaýlar barada Azatlyga 3-nji martda mälim bolupdy. Azatlygyň habarçylary Aşgabadyň Çoganlydaky Ýokanç keselleri hassahanasynda azyndan iki adamda koronawirusyň anyklanandygynyň aýdylýandygyny habar berdiler, ýöne şonda bu maglumaty saglyk resmileri ret edipdi.
17-nji martda Azatlyk Radiosynyň ýurt içindäki ýagdaýlardan habarly ynamdar çeşmeleri Balkan welaýatynyň Etrek etrabynda we Balkanabat şäherinde koronawirus bilen näsaglan adamlaryň ýüze çykyp başlandygyny habar berýärler.
Türkmenistanda koronawirus temasy gadagan edilýär. Häkimiýetler problemany ýaşyrmak bilen bir wagtda ilatyň koronawirus barada geplemeginiň öňüni almaga synanyşýarlar. Aşgabatdaky habarçylarymyzyň sözlerine görä, adamlaryň köçede koronawirus baradaky gürrüňdeşligi olaryň saklanmagyna sebäp bolup bilýär. Köp halatlarda adamlary tutup äkidýänler graždan eşikli, saklanan adamlara näme garaşýandygy belli däl.
Häkimiýetler ýurduň içinde alnyp barylýan çäreler barada, şeýle-de koronawirus barada dünýädäki ýagdaýlar barada ilaty habar etmeýärler. Şol bir wagtda-da, soňky hepdäniň dowamynda Türkmenistanda koronawirusyň ýaýramagynyň öňüni almak boýunça çäreleriň hasam güýçlenendigi göze ilýär, paýtagtda we welaýatlaryň arasynda hereket çäklendirildi, ýollarda we jemgyýetçilik ýerlerinde adamlaryň gyzgyny barlanýar, näsaglyk alamatly adamlar karantine ýollanýar.
Häkimiýetleriň iň köp ulanýan profilaktiki çäreleriniň arasynda ähli ýerde üzärlik tütedilýär. Soňky günlerde wirusa garşy göreşmekde netijeli serişde hökmünde ýoduň ähmiýeti wagyz edilýär. Hususan-da, döwlet telewideniýesinde ýoda baý azyk önümleri iýmek ýygy-ýygyndan maslahat berilýär.
Şu günler türkmenistanlylaryň ençemesi, öýlerine dolanyp bilmän, ýurduň daşynda galýar we uly kösençlikleri başdan geçirýär. Diňleýjilerimiziň Moskwadan habar bermegine görä, Türkmenistanyň raýatlarynyň ençemesi öz ýurduna uçmak niýeti bilen aeroportda galýarlar, köpüsinde gün görmäge maddy mümkinçilik ýok, ilçihana öz raýatlaryna ýardam bermeýär, reýsleriň 30-njy aprele çenli ýatyrylandygyny aýdýar.
Türkmenistanyň Türkiýedäki raýatlary hem çykgynsyz ýagdaýda. "Geliň Stambulyň aeroportuna, watanyna uçmak üçin 15-nji martdan bäri garaşýan Türkmenistanyň ýene 300 raýatyny görersiňiz" diýlip, Azatlygyň websaýtyna diňleýjiniň ýazan maglumatynda aýdylýar.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu meýl: azathabar@derweze.net we sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPNulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.


text:
ABŞ-nyň zähmet sekretary Aleksander Akosta özüniň işden çekilýändigini yglan etdi. Bu karara onuň metbugatda prokuror bolup işlän wagtynda kämillik ýaşyna ýetmedikler bilen jynsy gatnaşyga girmekde aýyplanan milliardere ýumşak daramakda berk tankyt edilmegi sebäp boldy.
Prezident Donald Tramp onuň işden çekilmek baradaky arzasyny kabul etdi. Onuň sözlerine görä, zähmet sekretarynyň işden çekilmegi milliarder Jefriý Epşteýniň kämillik ýaşyna ýetmedikler bilen jynsy gatnaşyk edendigi baradaky aýyplamalar bilen bagly.
Akosta 2007-nji ýylda, Floridada okrug prokurory bolup işleýän wagtynda Epşteýne pidalary bilen töleg ylalaşygyny baglaşmaga kömek etdi.
Akostanyň professional terjimehalynda on ýyl mundan gowrak ozal waka 6-njy iýulda amerikan milliarderi we maliýeçisi Jefriý Epşteýniň jynsy jenaýatlar bilen baglylykda tussag edilmegi netijesinde metbugatyň ünsüni özüne çekdi. Epşteýiniň garşysyna adam söwdasy boýunça hem aýyp bildirildi.
Epşteýne 2008-nji ýylda Floridada, Akostanyň federal prokuror bolup işleýän ýerinde hem şeýle aýyp bildirildi. Şol gezek bu iş prokurorlaryň we Epşteýniň suddan öňki ylalaşygy bilen tamamlandy.
Ol jynsy jenaýatçy hökmünde hasaba alyndy, pidalara kompensasiýa töledi we13 aýlap okrug türmesinde saklanmaly edildi. Şol bir wagtda onuň tussaglyk wagtynda hepdede 6 gün işe çykmak mümkinçiligi boldy.
Zähmet sekretaryny prokuror wagtynda çykaran kararynyň aýyplanýan üçin aşa eglişikli bolmagynda tankyt etdiler.
Akosta dördünji gün guralan metbugat ýygnagynda munuň Epşteýni jezalandyrmagyň iň real usuly bolandygyny, ýogsa baý maliýeçiniň hiç bir jezasyz hem sypmagynyň ahmaldygyny düşündirmäge çalyşdy. Emma onuň bu düşündirişi metbugatda täze tankyt tolkunlarynyň turmagyna sebäp boldy.
Şeýle-de Akostany Epşteýni bildirilen aýyplamalar boýunça jogapkärçilige çekilmejekdigi baradaky ylalaşygyň düzgünleriniň gizlinlikde saklanmagynda tankyt etdiler. Federal sud fewralda prokurorlaryň ylalaşygy ýaşyryn saklap, pidalaryň hukuklaryny bozandyklaryny yglan etdiler.
Akostanyň işden çekilmegi garaşylmadyk waka boldy, sebäbi prezident Tramp bi gün ozal oňa goldaw bildirdi. Prezident ikinji gün Akostany “ajaýyp” sekretar hökmünde häsiýetlendirdi we 2007-nji ýylda Epşteýniň işi boýunça karary diňe Aleksander Akostanyň däl, beýleki adamlaryň hem kabul edendigini ýatlatdy.
Alekander Akosta 12-nji iýulda Ak tamyň daşynda, Tramp bilen ýanaşyk durup, öz hereketlerini gorady, emma özünden ünsi sowmak we ony ýurduň “haýran galdyryjy ykdysadyýetine” gönükdirmek üçin işden çekilýändigini aýtdy.
Epşteýn Trampyň we ozalky prezident Bil Klintonyň atlaryny öz dostlarynyň arasynda agzady, emma Tramp şu hepde milliarderden özüni çete çekip, onuň bilen 15 ýyl çemesi wagt bäri gürleşmändigini, şeýle-de özüniň hazir türmä basylan Epşteýn bilen hoşlughynyň bolmandygyny aýtdy. Klinton hem özüniň Epşteýniň edýän işlerinden bihabar bolandygyny aýtdy.


text:
5-nji oktýabrda irden Mary welaýatynyň Garagum etrabynyň “Ak altyn” geňeşliginiň pagtaçy kärendeçilerinden ybarat 10-12 sany ýaşuly ilki arçynlyga, soňra etrap häkimligine arzlaryny aýtmak üçin bardylar. Olar döwlet harmanyna tabşyran pagta hasylynyň pullaryny plastik kartlaryndan nagtlaşdyryp bilmeýändiklerini aýdyp, resmilerden bu meselä çözgüt talap etdiler. Bu barada Azatlyk Radiosynyň habarçysy habar berýär.
Pagtaçy kärendeçiler jogapkär resmiler bilen geçiren duşuşyklarynda suw ýetmezçiligi sebäpli bu ýyl pagta hasylynyň pes bolandygyny düşündirdiler, ýöne muňa garamazdan, gowaça meýdanlaryndan ýygnap, şu wagta çenli harmana tabşyran pagta hasylynyň “on günlük” töleglerini nagtlaşdyryp bilmeýändiklerini aýtdylar.
Türkmenistanda pagtaçy kärendeçiler her on günüň dowamynda bir gezek harmana tabşyran pagtasy üçin töleg kabul edýär. Ýöne maryly kärendeçiler özleriniň plastik kartlaryna geçen pullaryny bankomatlardan nagtlaşdyryp bilmeýändiklerini aýdýarlar. Şeýle-de, käbir kärendeçiler öz gowaça meýdanlaryna goşmaça ýygymçy kabul edip, olara ýygan pagtasy üçin her kilogramyna 50 teňňeden töleg edýär.
Mundan ozal, 2-nji oktýabrda Azatlyk Radiosynyň habarçysy garagumly pagtaçy kärendeçileriň pul nagtlaşdyrmakda ýüzbe-ýüz bolýan kynçylyklary hem-de bu meselä çözgüt talap edip, olaryň arçynlyga ýüz tutmagy barada habar berdi.
Arçynlyk we häkimlik resmileri bilen geçiren soňky duşuşygynda kärendeçiler pulsuzlyk sebäpli özleriniň ýygymçylara töleg geçirip bilmeýändiklerini aýtdylar. Kärendeçiler daýhanyň pulunyň gijikdirilmegine nägilelik bildirdiler.
“Obalarda arçynlar hiç zat çözmeýär, kim barsa ýüzüni alyp, kowup goýberýär. Sebäbi näme etmelidigini özleri hem bilenok. Şol sebäpden haýyr tapyp bolmazmy diýen umyt bilen obanyň ýaşululary arzyny aýtmak üçin etrap häkimligine bardylar” diýip, maryly bir ýaşaýjy Azatlygyň habarçysyna gürrüň berdi.
Habarçynyň sözlerine görä, häkimlik wekilleri arz-şikaýata baran raýatlary köşeşdirmäge hem-de ýurduň oba hojalyk pudagynda ösüş gazanylýandygyna ynandyrmaga synanyşdy. Nägile kärendeçiler etrap häkimligine beren arz-şikaýatlarynda suw üpjünçiliginde hususy ýer eýeleri bilen kärende ýer eýeleriniň ala tutulýandygyny aýtdylar hem-de pullarynyň nagtlaşdyrylmagy bilen bagly problemanyň çözülmegini talap etdiler.
Häkimlik wekili nägile pagtaçylary köşeşdirmek synanyşygynyň çäginde bu ýyl döwlet harmanyna bugdaý tabşyran gallaçylaryň bugdaý kepeginiň kärendeçilerde galdyrylmagy barada gürrüň berdi. Ol, edil şolar ýaly, bu ýyl pagta çigidiniň hem pagtaçy kärendeçilerde galdyrylmak ähtimallygy barada ýygnananlara gürrüň berdi.
Ýöne häkimlik wekiliniň bu sözleri nägile kärendeçileri köşeşdirmedi. Olar pul nagtlaşdyrmak bilen bagly problemanyň çözülmegini tutanýerli talap etdiler.
Häkimlik wekili ahyrsoňy: “Bolar, bir zat ederis. Şu gün bankomatlarda pul ýok. Hatyra güni işlemeýäris. (6-njy oktýabr Türkmenistanda Hatyra güni. Iş ýerleri işlemeýär - red). 3-nji güni (7-nji oktýabr, çarşenbe – red.) gelip görüň” diýip, kärendeçilere ýüzlendi. Ýöne habarçynyň sözlerine görä, arz-şikaýata baran kärendeçiler häkimlik wekiliniň bu sözlerini “başdan sowma” hasaplaýarlar.
“Şondan soň kärendeçiler ýüzlerini aşak salyp, umyt baglap gelen meseleleriniň çözülmändigine gynanyp, yzlaryna gaýtdylar” diýip, habarçy habar berdi.
Bankomatlardan pul nagtlaşdyrmak bilen bagly kynçylyklar, nagt ýetmezçiligi ýaly problemalar Türkmenistanda üç ýyla golaý wagt bäri dowam edýär. Döwlet media we metbugat serişdeleri pagtaçy kärendeçileriň pul nagtlaşdyrmakda ýüzbe-ýüz bolýan kynçylyklary barada habar bermeýär.
Garagum etrabynda pagtaçy kärendeçilerden ybarat topar 2-nji oktýabrda arçynlyga eden arz-şikaýatlarynda pul nagtlaşdyrmak, ekerançylyk suwlarynyň ýetmezçiligi bilen bagly problemalary gozgadylar.
Şu günler Türkmenistanda pagta ýygym möwsümi dowam edýär. Halkara hukuk goraýjy toparlar Türkmenistanyň pagta önümçiliginde mejbury zähmetden peýdalanylmagyny tankyt edýärler.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPN ulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.


text:
GIŇ DÜŞÜNJE BERILÝÄR
Hemmämize mälim bolşy ýaly, häzirki wagtda dünýä ýüzünde ýiti ýokanç keseliň ýaýramagynyň garşysyna göreş giň gerimde alnyp barylýar. Ähli alym lukmanlar bu dörän ýokanç keseliň garşysyna waksina tapmak ugrunda gije-gündiz işleýärler. Biziň ýurdumyzda hem bu ýiti ýokanç keselden goranmak üçin degerli işler alnyp barylýar. Onuň üçin lukmanlar tarapyndan berlen görkezmeler birkemsiz ýerine ýetirilýär.
Şeýle-de ynsan saglygyny goramak hem-de keseliň ýaýramagyna garşy göreşi ýokarlandyrmak maksady bilen şu günler edara-kärhanalarda wagyz-nesihat işleri alnyp barylýar. Geçirilýän maslahatlar örän täsirli bolup, onda lukmanlar degerli maslahatlary berýärler. Maslahatlaryň dowamynda oňa gatnaşyjylar özlerini gyzyklandyrýan sowallar bilen lukmanlara ýüzlenip, anyk jogaplary alýarlar. Bu bolsa ynsan saglygyny goramak üçin edilýän taýsyz tagallalaryň aýdyň subutnamasydyr.
Halkynyň sagdyn hem ruhubelent bolmagy, bolelin durmuşda ýaşamagy ugrunda irginsiz aladalanýan Gahryman Arkadagymyzyň jany sag, ömri uzak bolsun!


text:
Lebap welaýatynyň Saýat etrabynyň Lebap we Gülistan daýhan birleşikleriniň ýaşaýjylary çagalar bagynyň ýetmezçiliginden kösenýändiklerini aýdýarlar. Bu barada Azatlyk Radiosynyň Lebap welaýatyndaky habarçylarynyň biri habar berýär.
“Lebap daýhan birleşigindäki alty obanyň we Gülistan daýhan birleşigindäki iki obanyň ýaşaýjylary üçin häzir diňe iki çagalar bagy bar. Çagalar baglarynyň ýolbaşçylary “ýer ýok” diýip, ene-atalardan öz çagasyny nobata goýmagy soraýarlar” diýip, Lebap daýhan birleşiginden özüni Güljemal diýip tanyşdyran ýaşaýjy Azatlygyň habarçysyna gürrüň berdi.
Ýöne Güljemal nobata ençeme ýyllap garaşsaň-da onuň ýetmeýändigini, sebäbi çagalar baglaryna ilkinji nobatda gurply, ýokary wezipelerde tanyş-bilişleri bolan maşgalalaryň çagalarynyň alynýandygyny aýdýar.
“Şeýlelikde, eli ýuka maşgalalaryň körpeleri çagalar bagsyz galýar. Häzir her daýhan birleşiginde onlarça körpe çagalar bagyna gatnap bilmeýär” diýip, Güljemal aýtdy.
Habarçy daýhan birleşikleriň ýaşaýjylarynyň ençemesine salgylanyp, mundan dört ýyl öň Lebap daýhan birleşiginde dört, Gülistan daýhan birleşiginde üç çagalar bagynyň bolandygyny aýdýar. Onuň sözlerine görä, soňky ýyllarda häkimiýetler resmi düşündiriş bermezden, çagalar baglaryny ýuwaş-ýuwaşdan ýapdylar we häzir agzalýan daýhan birleşikleriniň her birinde diňe bir çagalar bagy işleýär.
Habarçy çagalar baglarynyň ýetmezçilik etmegi bilen bagly ýagdaýyň welaýatyň Çärjew etrabynyň Jeýhun we Watan daýhan birleşiklerinde, Dänew etrabynyň Parahat we Azatlyk daýhan birleşiklerinde hem gaýtalanýandygyny tassyklaýar.
“Ýaşaýjylar çagalar baglary bilen bagly meseläniň çözülmegine kömek etmegi sorap, etrap we welaýat häkimliklerine birnäçe gezek ýüzlenipdirler. Ýöne häzire çenli olara kömek etmändirler” diýip, habarçy 13-nji fewralda gürrüň berdi.
Onuň sözlerine görä, soňky aýlarda ýaşaýjylar öz çagalaryny etrap ýa-da şäher merkezindäki çagalar baglaryna bermäge synanyşýarlar. Ýöne bu ýerde-de 150-200 amerikan dollary möçberinde para soralýandygyny, çagaly ene-atalaryň birnäçesi Azatlygyň habarçysyna gürrüň berdi.
Azatlyk Radiosy ýokarda gürrüňi edilen ýagdaýlary Saýat etrap we Lebap welaýat häkimliklerine telefon arkaly tassyklatmak ýa-da inkär etdirmek başartmady.
Türkmenistan garaşsyzlyk ýyllarynda obalary “gülläp-ösdürmek” üçin diýip, Oba milli maksatnamasyny kabul etdi. Türkmenistanyň media serişdeleri bu maksatnama esasynda ýurduň dürli künjeginde täze-täze obalaryň we öňden bar obalarda çagalar baglarynyň, mekdepleriň gurulýandygyny ýygy-ýygydan habar berýär.
TDH-nyň 8-nji fewralda beren maglumatyna görä, Oba milli maksatnamasynyň çäklerinde, önümçilik we durmuş maksatly hem-de düzümleýin desgalaryň gurluşygyna gönükdirilen maýa goýumlaryň möçberi 181,6 million manada deň boldy. Bu barada Ministrler Kabinetiniň ýanwar aýynda ýurduň ykdysadyýetiniň pudaklarynda ýerine ýetirilen işleriň jemlerine bagyşlap geçiren mejlisinde bellenildi.
Şol bir wagtyň özünde, Türkmenistanyň käbir regionlarynda çagalar baglarynyň azlyk edýändigi barada Azatlyk Radiosy soňky ýyllarda ençeme gezek habar berdi. Olaryň arasynda Mary, Daşoguz we Balkan welaýatlarynyň käbir obalary bilen bir hatarda, Lebap welaýatynyň Halaç etrabynyň Müsür obasyny agzasa bolar.
2017-nji ýylyň oktýabr aýynda Türkmenistanda çagalar baglarynyň tölegleri 8 manatdan 80 manada ýokarlandyryldy. Tölegleriň birden 10 esse gymmatladylandygyna garamazdan, çagalar baglarynda körpelere edilýän hyzmatlaryň gowulanmaýandygyny, Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolýan ene-atalar aýdýarlar.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383. Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPN ulgamymyzy indirip bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.


text:
Atyraýda balyq qorǵaý zańnamasyn buzǵandarǵa 20 mln teńgeden astam aıyppul salyndy
ATYRAÝ. QazAqparat –Bıyl Atyraý oblysynda balyq qorǵaý zańnamasyn buzǵandarǵa 20 mln teńgeden astam aıyppul salyndy, dep habarlaıdy QazAqparat.
Oblystyq balyq sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy Artýr Sádibekulynyń aıtýynsha, balyq resýrstaryn qorǵaý maqsatynda polıtsııa men shekara qyzmetiniń kúshimen brakonerlikpen kúreske basa mán berilgen.
«Bıyl brakonerlikke qarsy pármendi jumystardyń nátıjesinde balyq qorǵaý zańnamasyn buzǵan 1 886 derek anyqtaldy. Onyń ishinde 1 050 adam ákimshilik jaýapkershilikke tartylyp, 5 qylmystyq is qozǵaldy. Sondaı-aq, balyq qorǵaý zańnamasyn buzýshylarǵa 20 mıllıon 724 myń teńge kóleminde ákimshilik aıyppul salyndy. Bul baǵyttaǵy jumystar áli de jalǵasýda», - dedi Artýr Sádibekuly.
Eske sala ketelik, budan buryn Atyraý turǵyny 625 keli bekiremen ustalǵanyn habarlaǵan edik.
- Atyraýda Jumeken Nájimedenovke eskertkish qoıyldy
- Tuńǵysh Prezıdent kúni: Atyraýda «Memlekettik qyzmetshiler alleıasy» ashyldy
- Atyraýda jylyna 30 mln medıtsınalyq maska shyǵaratyn óndiris iske qosyldy
- SQO-da Ulttyq tabıǵı park dırektoryna 23 mln teńge aıyppul salyndy
- Atyraý oblysynda ıt talaǵan sábıdiń jaǵdaıy jaqsardy
- Soltústik Aral teńizin ulǵaıtý boıynsha naqty is-sharalar qabyldaý qajet - senator
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Qazaqstan men Túrkııa áskerı salada 2 hattama daıyndap jatyr
NUR-SULTAN. QazAqparat – Qazaqstan men Túrkııa Qorǵanys mınıstrlikteri áskerı tarıf jáne málimetter almasý salalarynda eki hattama daıyndap jatyr. Bul týraly QR Qorǵanys mınıstri Nurlan Ermekbaev aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«Búgin Túrkııa Qorǵanys mınıstri Hýlýsı Akar qorǵanys vedomstvosynyń basshysy retinde Qazaqstanǵa alǵash ret resmı saparmen kelip otyr. Ózderińiz biletindeı, Túrkııa bizdiń strategııalyq áriptesimiz sanalady. Bizdiń strategııalyq áriptestiktiń berik negizin eń aldymen eki memleket basshylarynyń óte jaqyn, senimdi ári dostyq qarym-qatynasy qalap otyr. 2018 jylǵy qyrkúıekte QR Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Túrkııaǵa resmı sapary barysynda mańyzdy qujattarǵa qol qoıyldy. Ol - áskerı yntymaqtastyq jónindegi kelisim jáne qupııa málimetterdi saqtaý jónindegi kelisim. Al endi quqyqtyq bazany nyǵaıtý baǵytynda áskerı tarıf jáne málimetter almasý salalarynda taǵy eki hattama daıyndalyp jatyr», - dedi Nurlan Ermekbaev túrik áriptesimen kezdesýden keıingi brıfıngte.
QR Qorǵanys mınıstri, túrik áriptesimen júzdesý barysyna eki eldiń arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń basym baǵyttary aıqyndalǵanyn aıtty.
«Onyń ishinde eń aldymen birlesken oqý-jattyǵý, birlesken áskerı jáne jaýyngerlik daıarlyq, ekinshiden, áskerı bilim berý máselesi bar. Atap aıtqanda, Túrkııa bizge tapshy mamandyqtar boıynsha áskerı qyzmetshilerdi, mamandardy daıyndaıdy. Onyń ishinde gıdrografııa, áskerı teńiz salasynda jáne kıberqaýipsizdik salasynda óte mańyzdy joǵary deńgeıdegi mamandardy daıyndap beredi. Biz óz tarapymyzdan byltyr alǵash ret Ulttyq qorǵanys ýnıversıtetimizde bir top túrik áskerı qyzmetshini daıyndadyq. Mundaı ózara tıimdi, paıdaly yntymaqtastyqty damytatyn bolamyz. Odan basqa kelesi jylǵy jalpy josparlardy da talqyladyq jáne áskerı tehnıkalyq saladaǵy basty basymdyqtar men baǵyttar boıynsha ózara pikir almastyq. Al naqty kelissóz bizdiń Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligimen júrgiziledi», - dedi ol.
Túrkııa Qorǵanys mınıstri de kezdesý barysynda taraptardyń eki el arasyndaǵy áskerı-tehnıkalyq yntymaqtastyqty odan ary keńeıtý qajettiligine keliskenin aıtty.
«Biz eki eldiń arasynda qorǵanys salasyndaǵy yntymaqtastyqty odan ary keńeıtýge qatysty máselelerdi talqyladyq. Prezıdentter deńgeıinde elderimizdiń arasynda tyǵyz dıalog pen yntymaqtastyq ornaǵandyqtan jumysymyz barynsha jeńil boldy. Biz qol jetkizilgen ýaǵdalastyqtarǵa qatysty máselelerdi talqyladyq», - dedi Hýlýsı Akar.


text:
Вентиль шаровый ППР белый 20 Jakko
Biz tek dılerlermen jumys jasaımyz!
Eger siz ónimdi dılerlik baǵamen satyp alǵyńyz kelse, tirkelińiz.
Ónimderimizdi bizdiń ókilderden satyp ala alasyzQaıdan satyp alýǵa bolady
- Sıpattamasy
- Sıpattamalary
- Pikirler
- Suraq qoıý
-
SıpattamasyPolıpropılennen jasalǵan sharly kran polıpropılen qubyrlardan jasalǵan sýmen jabdyqtaý júıesіnіń quramynda bekіtkіsh armatýra retіnde paıdalanýǵa arnalǵan. Krannyń jez hromdalǵan shar qaqpaǵy jáne jez sharbylyq gılzasy bar. Montajdaý qonyshtyq dánekerleý ádіsіmen júzege asyrylady. Sýyq jáne ystyq sý qubyrlarynda qoldanylýy múmkіn.
Qujattar
-
Sıpattamalary
- Pikirler
-
Suraq qoıýSiz qandaı da bir taýar nemese dúken týraly kez-kelgen suraǵyńyzdy qoıa alasyz.
Bizdiń bilikti mamandar sizge kómektesedi.