text:
Maryda, Aşgabatda we Türkmenbaşyda geçirilen duşuşyklar bilen Türkmenistanyň futbol boýunça çempionatynyň ýokary ligasynda 26-njy tapgyr tamamlandy.
Ilki Maryda oýun tamamlandy, ol ýerde ýaryş tertibindäki “goňşular” — “Merw” bilen HTTU duşuşdy. Şu ýyl Murgabyň boýunda bolan topar üçin HTTU amatsyz garşydaş bolup durýar. Şu möwsümde toparlar iki gezek duşuşsalar-da, “Merw” olaryň hiç birinde ýeňiş gazanyp bilmedi. Birinji aýlawda öz meýdanlarynda B. Alamowyň dürs ýerine ýetiren 11 metrlik urgusyndan soň ýeňlişden halas boldular, ikinji aýlawda bolsa myhmançylykda 0:1 hasabynda asgyn geldiler.
Üçünji aýlawyň duşuşygy ýer eýeleri üçin şowly başlandy. 9-njy minutda HTTU-nyň goragçysy Akmyrat Jumanazarow pökgini atdanlykda öz derwezesine geçirensoň, “Merw” öňe saýlandy. Ýöne birinji ýarymyň ortalaryna Döwletmyrat Döwletmyradow hasaby deňledi. Arakesmä golaý myhmanlaryň derwezeçisi Nurgeldi Astanow öz jerime meýdançasynda Arslan Ýusupowy ýykdy. Begenç Alamow 11 metrlik urgudan ýene-de ýer eýelerini öňe çykardy — 2:1. Ýöne ýeňiş hasabyny saklamak başartmady. 50-nji minutda Pirmyrat Sultanow hasaby deňläp, oýunda gutarnykly nokady goýdy — 2:2.
Beýleki duşuşyklaryň ikisi-de bir wagtda başlady. Türkmenbaşyda balkan derbisinde “Şagadam” bilen “Balkan” duşuşdy. Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Aly Gurbanynyň şägirtleri çempionatyň kümüş medaly ugrunda göreşýän bolsalar, Amanmyrat Meredowyň topary erjellik bilen üçlüge düşmäge ymtylýar. Toparlaryň arasynda birinji we ikinji aýlawlarda bolan duşuşyklar deňlikde tamamlanypdy (Türkmenbaşyda — 2:2, Balkanabatda 1:1)..
Üçünji duşuşygyň hem esasy wagtynda hasap açylmady. Haçan-da, emin tarapyndan goşulan wagtyň birinji minuty başlananda Serdaraly Ataýew pökgini sag gyradan Aleksandr Boliýana geçirdi, ol bolsa ony golaý aralykdan derwezä gönükdirip, “Balkana” ýeňiş getirdi — 1:0.
Munuň tersine, paýtagtda “Ahal” bilen “Aşgabadyň” arasyndaky duşuşyk diýseň netijeli tamamlandy. Toparlar şu ýyl iki gezek duşuşyp, olarda “Ahal” ýeňiş gazanypdy (öz meýdanynda 1:0, myhmançylykda 3:1). Bu gezek welin “Aşgabat” garşydaşy bilen haklaşyp, ynamly ýeňiş gazandy — 5:3.
Eýýäm 4-nji minutda öz döwründe milli ýygyndyda we “Köpetdagda” çykyş eden belli futbolçymyz Aman Annadurdyýewiň ogly - Azady Annadurdyýew hasaby açdy. Bu gulluk borjuny berjaý edip gelensoň, 3-nji aýlawda “Aşgabadyň” düzüminde goşulan ýaş oýunçynyň çempionatdaky ilkinji pökgüsidir. Aradan 6 minut geçip-geçmän Berdi Şamyradow hasaby artdyrdy — 2:0. 21-nji minutda “Ahalyň” iň netijeli oýunçysy Altymyrat Annadurdyýew bir jogap pökgüsini geçirdi. Bu onuň şu çempionatdaky 20-nji goludyr. Şondan soň, ur-tut B. Şamyradow tapawutlanyp ýene-de aratapawudy iki pökgi ýetirdi.
Ikinji ýarymda garşydaşlaryň hersi bir pökgi geçirdi. Bellemeli zat, milli ýygyndymyzyň hüjümçisi, 33 ýaşly Berdi Şamyradow ýene bir gol geçirip, het-trik etdi. Häzir ol netijeli hüjümçileriň arasynda 16 pökgi bilen dördünji ýere geçdi.
Şu ýeňişden soň, “Aşgabat” dördünji orna galdy. Bassyr ikinji gezek ýeňlen “Ahal” bolsa indi ikinji orunda barýan “Balkandan” 5 utuk yza galýar.
Maglumat toplamagy halaýanlara duşuşygyň sanlaryny we delillerini hödürleýäris.
"Merw" – HTTU – 2:2 (2:1)
26-njy sentýabr. Mary. "Sport toplumy". 2 500 tomaşaçy.
Pökgüleri geçirenler: Akmyrat Jumanazarow 9 (awtogol), Begenç Alamow (11 metrlik urgudan) 42 – Döwletmyrat Döwletmyradow 25, Pirmyrat Soltanow 50.
Duýduryş alanlar: Akmyrat Jumanazarow 32, Nurgeldi Astanow 38, Begenç Seýitmämmedow 40, Wezirgeldi Ylýasow 48 (hemmesi – HTTU)
Emin: Ruslan Ereşow
Duşuşygyň inspektory: Geldi Öwezow.
"Ahal" – "Aşgabat" – 3:5 (1:3)
26-njy sentýabr. Aşgabat. "Aşgabat" stadion. 200 tomaşaçy.
Pökgüleri geçirenler: Altymyrat Annadurdyýew 21, Begli Meredow 76, Rahmet Şermetow 86 – Azady Annadurdyýew 4, Berdi Şamyradow 10, 22, 78, Ruslan Serazutdinow 51.
Duýduryş alanlar: Begli Meredow 83 – Nazar Baýramow 45.
Emin: Çarymyrat Gurbanow.
Duşuşygyň inspektory: Allabergen Sapaýew.
"Şagadam" – "Balkan" – 0:1 (0:0)
26-njy sentýabr. Türkmenbaşy. "Şagadam" stadion. 300 tomaşaçy.
Pökgini geçiren: Aleksandr Boliýan 90+1.
Duýduryş alan ýok.
Emin: Begenç Allaberdiýew.
Duşuşygyň inspektory: Eldar Ramazanow.
26-njy tapgyrdan soň toparlaryň ýerleşiş tertibi
Iň köp gol geçiren futbolçylar:
Myrat Ýagşyýew ("Balkan") – 22 (2 – 11 metrlik urgudan ).
Süleýman Muhadow ("Altyn Asyr") – 21.
Altymyrat Annadurdyýew ("Ahal") – 20.
Berdi Şamyradow ("Aşgabat") –16.
Hemra Amanmämmedow ("Şagadam") – 15 (6).


c: text/html

text:
Gyrgyzystan öňki prezident Kurmanbek Bakyýewiň ýurda ekstradisiýa edilmegi boýunça täze arzany bermäge taýýarlyk görýär. Bakyýew geçen ýyl ýurtdaky baş götermelerden soň, Belarusa gaçyp atypdy.
Gyrgyzystanyň içeri işler ministriniň orunbasary Melis Turganbaýewiň aýtmagyna görä, Bişkek Bakyýewe 2009-njy ýylda görnükli syýasy işgär Medet Sadyrkulowyň öldürilmegine ilteşigi barlykda güman bildirip, şol aýyplamalar boýunça onuň ekstradisiýa edilmegini isleýär.
Şol döwürde gyrgyz resmileri prezident administrasiýasynyň başlygy Medet Sadyrkulowyň we ýene iki adamyň ýol heläkçiliginde ölendigini aýdypdylar.
Emma şu hepde ýurduň Içeri işler ministrligi Sadyrkulowyň ozalky prezidentiň dogany Janyş Bakyýewiň görkezmesi bilen öldürilendigini öňe sürdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
BMG-niň Howpsuzlyk geňeşi 1-nji maýda geçiren adatdan daşary ýygnanyşygynda Orsýetiň Ýemende derhal atyşygy kesmek baradaky çagyryşyny goldap bilmedi.
Orsýet uruş-gowga zerarly ysgyndan düşen ýurtda ynsanperwerçilik krizisiniň barha çuňlaşýandygyny, alty hepdä çeken howa zarbalarynyň adamlara ýangyç, azyk, derman eltmek kynçylygyny döredendigini aýdýar.
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun ýangyç ýetmezçiliginiň birazdan ähli kömek operasiýalarynyň togtadylmagyna getirip biljegini duýdurdy.
Orsýet ýapyk gapylaryň arkasynda geçen duşuşykda azyndan ynsanperwer kömek bermek üçin atyşygy kesmäge çagyrýan rezolýusiýa taslamasyny hödürledi.
Diplomatlar rus teklibiniň ýüz ugruna ret edilmändigini, geňeş agzalarynyň maslahatlaşmagy üçin wagt gerekdigini aýtdylar.


text:
Çarşenbe güni Aşgabatda Türkmenistanyň Senagatçylar we Telekeçiler partiýasynyň Aşgabat şäher Komitetiniň birinji dörediji maslahaty geçirildi.
Maslahatda bu partiýanyň Aşgabat şäher Komitetini döretmek we onuň ýolbaşçy düzümini saýlamak hem-de bu partiýanyň agzalygyna kabul etmek bilen bagly meselelere seredilendigi habar berilýär.
Türkmen telewideniýesi bu baradaky maglumatynda maslahata gatnaşanlaryň “Türkmen jemgyýetini demokratiýalaşdyrmak ýoly bilen ynamly öňe alyp barýan hormatly prezidente tükeniksiz hoşallyk sözlerini beýan edendiklerini” habar berýär.
Türkmenistanda Senagatçylar we Telekeçiler partiýasynyň ilkinji gurultaýy şu ýylyň 21-nji awgustynda geçirilipdi we şol gurultaýda-da partiýanyň düzgünnamasy kabul edilipdi.
Munuň özi Türkmenistanda Demokratik partiýadan soň ilkinji gezek ikilenji bir resmi partiýanyň döredilmegi hökmünde alamatlandy. Partiýanyň liderligine saýlanan Orazmämmet Mämmedowyň şahsyýeti we biografiýasy barada resmi metbugatda düýpli bir maglumat berilmeýär.


text:
Türkiýe we “Yslam döwleti” toparyna garşy göreşýän ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky koalisiýa boýunça partnýorlary Orsýete ýüzlenip, Siriýanyň oppozisiýasyna garşy howadan hüjümleri bes etmäge, munuň ýerine “YD” toparyna ünsi gönükdirmäge çagyrdylar.
Bu çagyryş 2-nji oktýabrda Türkiýe, ABŞ, Britaniýa, Fransiýa, Germaniýa we Aýlagdaky arap döwletleriniň beýannamasynda edildi.
Ýurtlar Moskwanyň Siriýada amala aşyrýan howa zarbalaryna “çuňňur alada” bildirip, olaryň konflikti “hasam tutaşdyryp” ekstremizmi güýçlendirip biljekdigini bellediler.
1-nji oktýabrda Ak Tam Orsýetiň Siriýadaky hüjümlerini “Siriýanyň oppozisiýasyna garşy tertipsiz harby operasiýa” diýip atlandyrdy.


text:
Orsýet Siriýadaky söweş uçarlarynyň köpüsini ýurtdan çykardy we şu hepde ýurduň demirgazygynda hiç bir howa zarbasyny urmady diýip, ABŞ-nyň Ýaragly güýçleri 18-nji martda aýtdy.
"Olaryň henizem ol ýerde dikuçarlary we käbir ýük uçarlary bar. Emma biz Orsýetiň söweş uçarlarynyň köpüsiniň Siriýany terk edendigini gördük» diýip, polkownik Patrik Ryder, ABŞ-nyň Merkezi komandowaniýesinin sözçüsi aýtdy.
Prezident Wladimir Putin 14-nji martda Siriýadaky rus uçaralyrynyň köpüsini çykarmagy buýrupdy.
Bu beýanatda rus prezidentiniň tabşyrygynyň ýerine ýetirilýändigini ABŞ tarapyndan ilkinji gezek boýun alynýar.
Amerikan resmileri ozal Putiniň garaşylmadyk uçar çykarmak planynyň ýerine ýetiriljegine şübhe bildiripdiler.
Käbir synçylar bolsa şindem Orsýetiň Siriýadan çekilmändigini aýdyp, öz diýenine tutýar.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Siriýanyň oppozisiýasyny goldamaly diýip, düýn amerikan kongresmenleri aýtdy.
Respublikan Jon MakKeýn hem garaşsyz senator Jo Liberman birnäçe hepde bäri köpçülikleýin bidüzgünçilikleriň dowam edýän ýurdy Siriýada dolandyryjy režimiň garşysyna Waşingtonyň açyk hem batly çykyş etmelidigini belledi.
Düýn Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad ösüşiň durnuklylygyny puja çykarmak maksady bilen ýurdunyň giň möçberli “dildüwşük” bilen çaknyşandygyny aýtdy.
Ol şeýle-de protest aksiýalary wagty demonstrasiýaçylara zyýan ýetirmezlik barada howpsuzlyk güýçlerine görkezme berlendigini habar berdi.
Bu çykyş köpçülikleýin tolgunyşyklar başlanaly bäri döwlet baştutanynyň halka ilkinji ýüzlenmesidir. Şol protest aksiýalarynda bärsinden 60 adam heläk boldy.


text:
Grek žurnalisti Şweýsariýanyň banklarynda 2 milliarda golaý ýewrosy bar diýilýän 2 müň grekiň sanawyny çap edeni üçin sud jogapkärçiligine çekildi.
Kostas Waksewanis hökümet iki ýyla golaý wagt bäri salgyt galplyklary boýunça derňewlere başlamandygy üçin, bu sanawy çap edendigini aýdýar.
Ol adamyň şahsy durmuşyna girmekde aýyplanýar. Eger-de onuň günäsi subut edilse, oňa iň köp bolanda, üç ýyl türme tussaglygy berler.
Gürrüňi gidýän dawaly sanawy, ilki başda, Şweýsariýanyň bank işgäri syzdyrypdy. Sanawda belli telekeçileriň we syýasatçylaryň atlary bar.


text:
Ýitip gitmegiň öňýanyndaky görnüşler
Planetalar[edit source]
- Ýer — ru:Земля
- Ýupiter — ru:Юпитер
- Mars — ru:Марс
- Merkuriý — ru:Меркурий
- Neptun — ru:Нептун
- Saturn — ru:Сатурн
- Uran (planeta) — ru:Уран (планета)
- Wenera — ru:Венера
Ýitip gitmegiň öňýanyndaky görnüşler (ýiti howp astyndaky görnüşler) (iňl. Critically Endangered (CR)) — janly tebigatda bar bolan görnüşler üçin Tebigaty goramagyň halkara bileleşiginiň (IUCN) iň ýokary kategoriýasy. Görnüşleriň bu kategoriýa degişli edilmegi olaryň sanynyň azalandygyny ýa-da üç nesiliň dowamynda 80% azaljakdygyny aňladýar. TGHB giň gerimli ýöite barlaglar geçirilýänçä, ol görnüşleri şu wagta çenli ýitip giden görnüşleriň kategoriýasyna degişli etmeýär. Şol sebäpli hem, eýýäm ýitip giden bolmagy ähtimal görnüşler ýiti howp astynda diýen kategoriýa degişli edilýärler.


text:
Jynsy gowşaklygy ýüze çykanda haýsy lukmana ýüz tutmaly we haýsy hassahana ýüz tutmaly?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Erkek adamyň jynsy ulgamynda dörän islendik meselesi barada urolog, androlog lukmanlaryna ýüz tutyp bilersiňiz. Bu mesele bilen Gurbansoltan-eje adyndaky Eneler we çagalar saglygyny goraýyş ylmy kliniki merkeziniň "Maşgala önelgeligi" otagyna, "Ene mähri" merkeziniň androlog lukmanlaryna, S.Niýazow adyndaky Bejeriş we maslahat beriş keselhanasyna ýüzlenip bilersiňiz.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
>>
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Penşenbe güni Siriýanyň paýtagty Damaskda oppozision ýaragly söweşijiler bilen hökümet guýçlerinin arasyndaky çaknyşyklar hokumet binalarynyň golaýynda dowam ätdi.
Damaskyň ýaşaýjylary penşenbe guni hokumet guýçlerinin oppozision soweşijilerin hereket ädýän kwartallaryna garşy artilleriýa oklaryny atyp başlandyklaryny habar berdiler.
Damask şäheriniň “Tadamon” we “Midan” raýonlarynda hökümet güýçleriniň artilleriýa ýaraglaryny ulanmaklary netijesinde şäheriň bu raýonlarynyň ýüzlerçe ýaşaýjysy öz ýaşaýan ýerlerini terk etmäge mejbur bolupdyr.
Çarşenbe güni Damaskda, Milli howpsuzlyk gullugynyň binasynda amala aşyrylan partlamada Siriýanyň goranmak ministriniň, goranmak ministriniň orunbasarynyň we wise-prezidentiň kömekçisiniň ölendigi habar berildi.


text:
Britaniýanyň polisiýasy Angliýanyň merkezinde bolan wakada üç adamyň, şol sanda şübheli ýaraglynyň atylyp öldürilendigini aýdýar. Polisiýa bu wakanyň terrorizm bilen ilteşiklidigini görkezýän alamatlaryň ýokdugyny sözüniň üstüne goşdy.
Britan polisiýasy ok atyşygyň 19-njy iýulda Linkolnşaýr sebitindäki howdanyň golaýynda bolandygyny aýtdy.
“Bu wakanyň terrorizm bilen ilteşiklidigini görkezýän alamatlar ýok we polisiýa tarapyndan hiç hili ot açylmady” diýip, beýanatda aýdylýar.
Häzire çenli bu barada jikme-jik maglumat berilmeýär.


text:
70 ýyl mundan ozal gitlerçi faşistik goşunlar ozalky SSSR-iň üstüne ähtiýalanlyk bilen çozdular. Şeýlelikde Soýuzyň düzümindäki respublikalaryň halklary üçin Beýik Watançylyk urşy başlandy.
Ony türkmenistanly ýigitleriň on müňlerçesi harby gullugy geçip ýörkäler garşylapdylar. Gynansak-da, Beýik Watançylyk urşuna biziň ýurdumyzdan jemi näçe adamyň gatnaşandygy hakynda anyk maglumatlar hatda Türkmen sowet ensiklopediýasynda-da, Türkmenistanyň taryhyndan ýazylan kitaplarda-da duş gelmeýär.
Belli taryhçy Nurmämmet Rahymowyň "Siz Türkmenistanyň taryhyny bilýärsiňizmi?" diýen kitabynda getirilýän maglumatlara görä, Türkmenistandan fronta 200 müňden gowrak adam gidipdir. Olaryň 50 müň çemesi Watany goramak ugrundaky söweşlerde wepat bolupdyr.
Saparmyrat Nyýazow bolsa 700 müňe golaý türkmenistanly esgeriň soweş meýdanynda galandygyny nygtapdy. Eger-de geçen asyryň 40-njy ýylynda respublikamyzyň ilatynyň sanynyň 1 million 200 müň adam bolandygyny göz öňünde tutsaň, bu san juda artdyrylandyr.
Mekdep ýyllarynda aňymda galan sanlar 300 müňden gowrak türkmenistanlynyň fronta gidendigini, olaryň 140 müňden gowragynyň söweş meýdanlarynda galandygyny hakydama getirýär.
Bu maglumatlaryň hiç birinde-de otuzynjy ýyllarda beýleki respublikalara sürgün edilen ildeşlerimiziň şol ýurtlardan urşa gatnaşanlarynyň, wepat bolanlarynyň sany göz öňünde tutulmaýar. Taryhçylarymyz bu meseläni nazardan salyp gelýärler.
Welaýatlar, Aşgabat şäheri boýunça "Hatyra" kitaplarynyň neşir edilmegi gowy zat. Ýöne urşa gatnaşan hiç bir esger unudylmaly däldir. Hakyky gahrymanlaryň ornuna ýolbaşçylaryň pederlerini, ata-babalaryny goýjak bolmak nädogrudyr.
Türkmenistanlylaryň Beýik Ýeňşe saldamly goşant goşandyklaryna olaryň 70 müňden gowragynyň söweş orden-medallary bilen sylaglanandyklary, 76-synyň, şol sanda ýurdumyzda doglanlaryň 25-siniň Sowet soýuzynyň Gahrymany diýen belent ada, 13-siniň "Şöhrat" ordeniniň üç derejesine-de mynasyp bolandyklary tassyklaýar.
Tylda bolsa esasan aýal-gyzlar, ýetginjekler, hatda çagalar hem edermenlik görkezdiler, zenanlarymyz urşuň fonduna altyn-kümüş şaý-sepleriniň 8 tonna golaýyny tabşyrdylar, ildeşlerimiziň birnäçesi öz pullaryna tanklary, uçarlary ýasatdylar.
Käbirleriniň 1941-45-nji ýyllaryň urşy türkmenler üçin Watançylyk urşy däl, çünki olar Türkmenistandan uzakda kesekileriň topragyny goradylar diýip ýazmaklary taryha soňundan düzediş girizjek bolmakdyr, faşizme garşy uruşda baş goýan ýurtdaşlarymyzyň ruhuny ynjytmakdyr.
Aşyrguly Baýryýew Aşgabatda ýaşaýan garaşsyz žurnalist, "Edebiýat we Sungat" gazetiniň öňki baş redaktory, Deýwid Börk adyndaky halkara baýragynyň laureaty. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Goga Aşkenazi gazak welaýatynyň sadaja gyzjagazyndan tä iňlis jemgyýetiniň ýokary gatlagynyň tanymal wekili derejesine çenli, misli, ýyldyz süýnüşi ýaly, ýyldyrym çakyşy ýaly ýol aşdy. Gazagystanda bu zenan barada açyk gürrüň edilmeýär.
Tarazly inženeriň körpe gyzy dünýä inende oňa Göwher Berkeliýewa diýlip at goýuldy. Häzir 31 ýaşly Goga Aşkenazi özüniň Oksforddan alan bilimi, Londonyň Holland Park ýaly abraýly raýonyndaky kaşaň jaýy hem-de halkara biznes-imperiýasy bilen magtanyp biler.
Sähel wagtdaky göz gamaşdyryjy üstünlik ony Britaniýanyň we Orsýetiň metbugatynyň “diline” düşürip, “ýyldyza” öwürdi. Ýöne Goganyň Gazagystanyň prezidenti Nursultan Nazarbaýewiň töweregindäkileri bilen ýakyn gatnaşygy prezidenti halamaýanlaryň gep-gürrüňiniň bije başy bolup hyzmat edýär.
Gazagystanda metbugat gözegçilik astynda bolansoň, Gogany bu ýurtda känbir tanap baranoklar. Emma bu ýagdaý üýtgäp başlady. Sebäbi daşary ýurtlaryň metbugaty Goga Aşkenazini we onuň Gazagystanyň prezidentiniň milliarder giýewisi bilen gatnaşygyny nyşana alyp ugrady.
Şa gyzy hem-de beýlekiler
6-njy iýul prezident Nursultan Nazarbaýewiň doglan güni, onuň 71 ýaşan güni oppozisiýadaky telekanal “K plýus” Goga Aşkenazi baradaky dokumental filmiň birinji bölegini görkezdi.
Dokumental film Goganyň (çepde) Timur Kulibaýew (sagda) bilen pynhan gatnaşyklaryny açyp görkezýär.
“Şa gyzy hem-de gedaýlar” atly dokumental film Goganyň Timur Kulibaýew bilen pynhan gatnaşyklaryny açyp görkezýär. Timur prezident Nursultan Nazarbewiň gyzy Dinara bilen 20 ýyldan gowrak wagt är-aýal bolup ýaşaşyp gelýär. Olaryň üç çagasy bar. T.Kulibaýew “Samruk-Kazyna” gaznasynyň başlygy. Gazagystanyň ykdysadyýetiniň esasy bölekleri, şol sanda ýangyç, transport, gyzyl we uran şu gaznanyň gözegçiligindedir. Goga Aşkenaziniň gaznanyň başlygyndan çagasy boldy.
“Şa gyzy hem-de gedaýlar” filminde Goga Aşkenaziniň bol-telki durmuşy bilen ýönekeý gazagystanlylaryň, şonuň bilen birlikde zordan güzeranyny aýlaýan nebit sektorynyň işgärleriniň durmuşynyň arasyndaky tapawut göz-görtele açylyp görkezilýär.
Şu ýyl, birneme öňräk Orsýetiň NTW telekanaly Goga Aşkenaziniň Şweýsariýanyň daglyk kurortynda dynç alşy hem-de Dubaýda işleýşi barada reportaž görkezdi.
NTW telekanalyna beren interwýusynda Goga Aşkenazi rus dilli metbugatyň özüni “ýumruk astyna” alýandygyndan zeýrendi.
Goga Aşkenazi Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň şu makala üçin interwýu geçirmek baradaky haýyş bilen ýüz tutmasyna hiç hili jogap bermedi. Ýöne ol Timur Kulibaýew bilen uzak wagtlyk gatnaşygyndan hiç hili syr ýasamak islänok. Belki, Goga muny 2007-nji ýylda doglan ogly Adamyň kakasynyň Timur bolany üçin şeýdýändir.
Öz Watanynda tanalanok
Britan metbugatynda ýazylyşy ýaly, Goga Aşkenazi bilen Timur Kulibaýew ilkinji gezek 2005-nji ýylda duşuşypdyr. Şol wagtlar Goga giden myhmanhanalar toplumynyň mirasdüşeri bolan, kaliforniýaly Stefan Aşkenaziniň aýalydy. Timur Kulibaýew Dinara bilen nikasyny bozman saklady, ýöne Goga Aşkenaziniň nikasy welin uzaklaşman bozuldy.
Bu wakanyň hemmesi Gazagystanyň jemgyýetçiligine nämälimligine galýardy. Hökümete degişli habar serişdeleri hem-de resmi Astana Goga Aşkenazi barada dymanyny kem görmeýärdi. Sebäbi bu ynjyk gürrüň köp sanly ýakymsyz sowallary döretjekdi.
Goga nädip nebit sektoryna, kuwwatly nebit maýadarlaryna aralaşyp bildikä, nädip Timur Kulibaýewiň dilini tapyp bildikä? Telekeçi, oppozisiýadaky syýasatçy Bulat Abilow şeýle diýýär: “Döwletiň habar beriş serişdeleri ýa-da beýlekiler Timur Kulibaýewiň Goga bilen resmi däl baglanyşygyny bilseler-de, bilmezlige çalyşýarlar. Bu gürrüňi gozgamak olara gadaganam edilýär. Dogrusy, olar bu barada dil ýarmakdan hederem edýärler. Sebäbi, munuň özi, juda sypjyk tema”.
Tagta edil lüýgüň içindenem çykaýmady
Goga Aşkenazini 13 ýaşyndaka Angliýanyň ýapyk mekdebine okamaga iberdiler. Soňra ol Oksfordyň taryh we ykdysadyýet fakultetinde okuwyny dowam etdirdi. Gyzyň klasdaşlary onuň kesgir akyly bar diýip, öwgüsini ýetirýärler. Goga Aşkenazi Oksfordda okap ýörkä peýdaly tanyşlyklara ýol arçady.
Nebite baý Gazagystanyň peýdakeş tüçjarlary Beýik Britaniýadan kaşaň jaýlary satyn alyp ýören mahaly Goga eýýäm kök uran, başarjaň zenandy.
Häzirki günde Goga iňlis dünýewi gatlagynyň gaýmagynyň arasynda gaýmalaýar. Şol gaýmagyň içinde Ýewropanyň patyşa maşgalasynyň agzalary, halkara maýadarlary, Golliwudyň ýyldyzlary bar. Ýöne Goganyň esasy girdejisi Gazagystandan gelýär.
Goga Aşkenazi Gazagystanyň hususy “MunaiGaz-Engineering Group
” nebit-gaz kompaniýasyny esaslandyryjydyr, şonuň ýaly-da, Gazagystanda maýa ýatyrmakda işleýän “MMG Global Consulting Group
” kompaniýasynyň direktorydyr. Özüniň aradaky interwýusynda ol Gazagystanyň altyn çykarýan senagatyna eýe çykmak isleýändigini aýdypdy.
Käbir synçylaryň hasabyna görä, Nursultan Nazarbaýewiň mümkin bolaýjak oruntutary hasaplaýan kişisi Timur Kulibaýewiň Goga bilen aşyk-magşuklygynyň arasy kesilse-de, Aşkenaziniň boýun almagyna görä, Timur Kulibaýew oňa iş meselelerinde kömek berýär. Goganyň Timur Kulibaýew bilen şahsy gatnaşyklarynyň gazetleriň sözbaşylaryna çykarylyp ýörlen mahaly Gazagystanda onuň girdejili gazak nebit-gaz sektoryna gökden gaýyp düşen ýaly gelmegi barada hyşy-wuşy gürrüň edilýär.
“Gazagystanda iki hili ahlak höküm sürýär” diýip, sosial we syýasy meseleler boýunça almatyly bilermen Aýdos Sarym aýdýar. “Köp kişi kim bilen kimiň gezýänini bilýär, kimiň kime oýnaşdygynam, kimiň kimden çagasynyň bardygynam bilýär. Ýöne syýasatçylar ýa-da biznes bilen meşgullanýanlar üçin munuň özi nähilidir bir gabahat habar bolup durmaýar. Häzirlikçe bizde syýasatçynyň ýa-da biznes bilen meşgullanýanyň geljegini kesgitläýmeli boljak ýagdaýa göz ýetirmek medeniýeti ýok”.
“Hakykatda welin, halkyň bagtly durmuşyna talaň salynmagynyň mysaly adamlaryň kakynyny tutdurýar” diýip, Aýdos Sarym adam atlaryny dile getirmezden aýdýar.
Ýene-de bir maşgala dawasy
Mundan ozal Gazagystanyň birinji maşgalasynyň abraýyny Nursultan Nazarbaýewiň häzir bosgunçylykda gezip ýören giýewisi Rahat Alyýew bilen baglanyşykly dawa-jenjel hem sarsdyrypdy.
Rahat Alyýew prezidentiň uly gyzy Dariganyň adamsydy. Ýogsa-da ol nähilelik bilen Nursultan Nazarbaýewiň demine düşüpdi? Aýdyşlaryna görä, onuň prezidente wepalylygyna çynlakaý şübhe döräpdi.
Häzirki wagtda oňa çynlakaý günäler, şol sanda adam ölümi, adam ogurlamak ýaly günäler ýöňkelip, gözleg yglan edildi.
Gazagystanly kanun çykaryjylaryň köp aýallylyk baradaky boş gürrüňleri tankytlap ýören mahallary prezident ýene bir giýewisiniň biwepalyk bilen baglanyşykly goh-galmagala düşeni üçin çäre görüp bilermikä?
Hasaba alynmadyk “Alga” partiýasynyň lideri Wladimir Kozlow munuň şeýle boljagyna şübheli garaýar. “Gaýtam, tersine, “ýokary moral ahlak düzgünleri” hatda Kulibaýew üçin-de mesele döretmegi mümkin” diýip, Wladimir Kozlow aýdýar.


text:
Bosniýa sudy düýn ýurduň milli futbol federasiýasynyň uly resmileriniň ikisini salgytdan gaçanlygy hem wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanlygy üçin 5 ýyl azatlykdan mahrum etdi.
Futbol federasiýasynyň baş sekretary Munib Usanowiç we maliýe hem marketiň sekretary Midrag Kures salgytdan gaçmakda we federasiýanyň 2001-nji ýyldan 2005-nji ýyl aralygyndaky fondlaryny nädogry harçlamakda günäli tapyldy.
Sud olaryň 235 müň dollardan gowrak salgydy tölemändiklerini we federasiýanyň fondlaryndan bikanun 250 müň dollardan gowrak hususy girdeji edinendiklerini aýtdy.
Usanowiç we Kures türme tussaglygynyň daşyndan ýetirilen zyýany hem tölemeli edildi.


text:
Duşenbe güni Eýranyň ýolbaşçylary ýarag ammarynda dörän partlamada ýogalan “Rewolýusiýanyň sakçylarynyň” ençeme agzasynyň, şol sanda ýurduň raketa programmasy boýunça möhüm şahslarynyň biriniň-de jaýlanyş çäresini geçirdiler. Günbatar metbugatyndan käbirleri bu partlamanyň aňyrsynda Ysraýylyň duran bolmagynyň mümkindigi baradaky çaklamalary öňe sürdi. Eýran bolsa 17 adamyň ölümine getiren partlamanyň diwersiýa sebäpli bolmandygyny aýdýar.
Duşenbe güni Eýran režimi öz iň wepadar ogullarynyň biri, şeýle-de ýurduň goranyş programmasyndaky iň möhüm şahslaryň biri bolan general-maýor Hassan Moghadamyň jaýlanyş çäresini geçirdi. General-maýor Hassan Moghadam Eýranyň raketa programmasyny esaslandyryjylaryň we onuň özgermegine uly goşant goşan şahslaryň biri hökmünde tanalýardy.
Moghadama Eýranyň ýokary ruhany lideri Aýatolla Hameneýiniň hem aýratyn üns berendigi aýdylýar. Moghadamyň jaýlanyşyna Hameneýiniň hut özüniň gatnaşanlygyndan çen tutulsa, onda onuň ýurtda nähili uly derejä eýe bolandygyny aňmak kyn däl. Moghadam bilen birlikde “Rewolýusiýanyň sakçylarynyň” ýene-de 16 agzasy jaýlanyldy. Olaryň ählisi geçen hepdäniň aýagyndaky partlamada heläk bolupdy.
Gürrüňi edilýän partlama 12-nji noýabrda paýtagt Tährandan 40 km uzaklykda ýerleşýän, “Rewolýusiýanyň sakçylarynyň” Bid Ganeh bazasynda boldy. Eýran partlamanyň tötänlikden bolandygyny aýdýar. Resmileriň maglumatyna görä, partlama ok-däri daşalýan wagty döräpdir.
Emma, “Time” žurnalynyň duşenbe günündäki sanynda çap bolan maglumata görä, partlamanyň aňyrsynda Ysraýylyň “Mossad” gizlin gullugy dur. Neşir bu baradaky habary ady tutulmadyk “Günbataryň aňtaw çeşmesine” salgylanyp ýazdy.
Ysraýylyň mediasy hem “Rewolýusiýanyň sakçylarynyň” bazasynda dörän partlamada öz ýurdunyň eliniň bolmagynyň mümkindigi hakda maglumat beripdi.
Soňky aýlaryň dowamynda Eýranyň ýadro boýunça alymlarynyň ençemesi öldürldi, şeýle-de ýurduň ýadro programmasy elektronik hüjümlere sezewar boldy. Eýranyň resmileri bulary amala aşyrmakda Ysraýyly aýyplady.
Takyk delil ýok
Düýbi Waşingtonda ýerleşýän Strategiki we halkara barlaglar merkeziniň alymy Antony Kordesmanyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, häzirlikçe harby bazada dörän partlamanyň diwersiýa bolandygyna ýa-da Mohgadama hüjüm etmek üçin, ýörite gurlan planyň bolandygyna kepil geçýän hiç hili takyk delil ýok.
“Bu partlamanyň nähilidir bir diwersiýadan ugur alnyp amala aşyrlandygy aýdyň däl. Aslynda Eýranyň ýadro ýaragy boýunça tagallalaryna zeper ýetirmek bir zat, ýurduň raketa programmasynyň özgermegine şikes ýetirmek başga bir zat” diýip, Antony Kordesman aýdýar. “Ýöne uly mukdardaky partlaýjy serişdeli ýerde partlamanyň dörändigi baradaky habar bir hüjüme däl-de, tötänlikden dörän ýagdaýa meňzeýär”.
Eýranyň “Rewolýusiýa sakçylarynyň” howa güýçleriniň komandiri Abbas Haniniň ýurduň döwlet eýeçiligindäki IRNA habarlar gullugyna aýtmagyna görä, Yslam Respublikasy özüniň raketa mümkinçilikleri we gurby üçin Moghadama borçludyr.
Eýranyň resmileri öz merhumlarynyň gamyny çekýän wagty Ysraýylyň goranmak ministri Ehud Barak partlamany gowy garşylap, bular ýaly wakalaryň mundan beýläk hem dowam etjegine özüniň umyt edýändigini jemgyýetçiligiň öňünde aýtdy.
Bu partlama Eýranyň ýadro programmasy boýunça alyp barýan işi bilen bagly aladalaryň güýçlenýän wagtyna gabat geldi. Ýakynda Birleşen Milletler Guramasynyň Halkara atom energiýasy gullugy Tähranyň ýadro ýaragyny özleşdirmek ugrunda işländigini aýan edýän hasabatyny çap edipdi.


text:
Ýokary bilimli, işini oňarýan kadrlaryň ýetmezçiligi Türkmenistanda durmuşyň her bir pudagynda eýýäm ençeme ýyl bäri bildirýär. Mekdeplere hem ýokary okuw mekdeplerine mugallymlar ýetmezçilik edýär, medisina ulgamyna iş başarýan lukmanlar, şepagat uýalary ýetmezçilik edýär, oba hojalygyna hünärmenler ýetmezçilik edýär. Garaz, bir ýandan işsizlik, bir ýandan bolsa kadrlar ýetmezçiligi ýurduň ähli pudagynda, ulgamynda bildirýär. Biri-birine çapraz gelýän bu ýagdaýyň ýüze çykmagynyň öz sebäpleri bar.
Ýagdaýyň sebäplerini düşündirmezden ozal ýene bir kadr ýetmeýän ulgam hakda-da aýdyp geçeliň. Bu ulgam harby ugur.
Eýýäm üç-dört ýyl bäri ýokary bilimli kadrlaryň harby ugurda ýetmeýänligi sebäpli Türkmenistanyň Goranmak ministrligine degişli edaralar, harby komissariatlar ýokary bilimli ýaşlary ýurduň harby bölümlerinde işlemek üçin işe çagyrýarlar. Olar çem gelen okuw jaýyny tamamlan erkek kişileri işe almaga taýýar.
Ýagdaý şeýle bolup durka-da — ýagny, ýokary bilimli kadrlar ýetmezçiligi görnetin duýlup durka-da ýurtda harby kadrlary taýýarlaýan ýokary okuw jaýyna girmek güzaplygyna galýar — hökman para bermeli. Paranyň möçberi ýyl-ýyldan artýar. Para berlende-de harby instituta-da hut ýurduň beýleki ýokary okuw jaýlaryna girmegiň bolşy ýaly, ýerleşmek kyn. Sebäbi, hemmelere mälim bolşy ýaly, okuw jaýlarynyň kabul etmeli talyplarynyň sany berk düzgün astynda ýokardan kesgitlenýär.
Her bir pudakda, ulgamda kadrlaryň ýetmezçiligi hakdaky hakykaty ýurduň ýolbaşçysy bilýärmikä? Ýa-da oňa hakykaty ýetirmäge gorkup, degişli ýolbaşçylaryň özleri ýagdaýa görä gün görüp ýörmükäler? Bu meseleler ýurduň köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde agzalyp durulmaly, soňra kadrlar ýetmezçiliginiň soňuna çykylyşy hakda açyk gürrüňler bolmaly. Ýöne gazet-žurnallar-da, radio-telewideniýe-de ýurtdaky ýetmezçilikler hakda hiç zat agzamaýar. Şol bir endik edilen öwgüler ýurduň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wajyp temasy bolup durýar.
Belki, pudaklardaky hem ulgamlardaky kadrlar ýetmezçilikleri hakda ýurt ýolbaşçysyna ýetirilse, ýagdaýyň gowulyga tarap üýtgemegem mümkin. Ýöne Türkmenistanda orta çykyp, teklip aýtjak ýolbaşçy hem ýok.
Tejribäň bolmaly dälmi?
Ýokary bilimli harby kadrlar ýetmänsoň, çem gelen ýokary okuw jaýyny tamamlan ýaş ýigidi harby ugurda işledip bolarmy? Harby ugurda işlemek üçin şol ugurdan bilimiň, başarnygyň, tejribäň bolmaly dälmi?
Türkmenistan diňe Eýran bilen Owganystan tarapdan müňlerçe kilometr meýdan bilen serhetleşýär. Özbegistan, Gazagystan, Azerbaýjan taraplar hakda gürrüň edilmände-de, Owgan hem Eýran serhedini goramak üçin hem nije esgerler we olara baş öwredýän ofiser kadrlary gerek. Näme üçin ýurduň harby okuw jaýyna her ýyl ýeterlik talyby kabul edip bolmaýar? Özem para berýänleri däl-de, gaýratlylary hem kellelileri? Muny başarmak kyn zat däl. Ýöne bu işi amal etmek üçin ýokardan görkezme gerek. Aşaky basgançagyň haýyşy bilen bu meseläni çözüp bolmaýar. Sebäbi aşaky basgançak haýyş etmegem başarmaýar.
Ikinji bir tarapdan seretseň hem köp ýokary bilimli kadrlar işlemäge iş tapanok. Munuň-da sebäbi ýedi arka baradaky sprawkalar. Geçen asyryň başynda sowet hökümetine garşy bolan adamlaryň çagalary-da ýokarky wezipelere işe alnanok.
7-nji iýulda Abadan şäherinde bolan betbagtçylykly partlama bolsa harby kadrlaryň iň ýokary orunlarda hem ýokdugyny subut edýär. Akylly-başly, işine ökde kadrlar bolan bolsa, ýarag skladyndaky ýagdaý beýle derejä ýetmezdi. Şeýle, ýarag skladynyň partlamasy türkmenleriň ýurdy özbaşdak dolandyrmaga başlan ýyllarynyň başlarynda Mary welaýatynda hem bolupdy. Türkmenistanda korrupsiýa sebäpli, gowy kadrlaryň äsgermezlik edilýän häzirki zamanasynda ýarag skladlarynyň partlamasynyň indi bolmajakdygyna hem doly ynanyp bolmaz.
Serdar Gulgeldiýew Aşgabatda ýaşaýan intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Ukrainanyň serhedinden Russiýa geçen ukrain güýçleriniň komandiri öz hal-ýagdaýlaryna protest bildirmek üçin esgerleriň köpüsiniň açlyk yglan edendigini aýdýar.
Ukrainanyň Armiýasynyň komandiri Andriý Hryşçenko (Andriy Hryshchenko) 6-njy awgustda Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda bu karara Gukowo serhet geçelgesiniň golaýynda Russiýanyň resmileri tarapyndan ukrain esgerlerine berlen lagerde gelnendigini aýtdy.
Açlyk yglan eden esgerleriň sany barada henize çenli takyk maglumat berilmeýär. Eger Ukrainanyň serhedinden Russiýanyň araçägine geçen, soňra-da yzyna dolanan ukrain esgerleriniň sany barada peýda bolan maglumatlar takyk bolsa, onda häzirki wagt Russiýada takmynan 66 ukrain esgeri ýa-da serhet gullukçysy bar.
Hryşçenkonyň sözlerine görä, Russiýanyň Federal howpsuzlyk gullugy ukrainleri işe almaga synanyşypdyr. Ol Russiýa tarapdary separatistler tarapyndan Russiýa geçmäge mejbur edilmezden öň, iki aýyň dowamynda öz esgerleriniň “batyrgaý söweşendigini” we “ortaça netijeleri” gazanandygyny sözüniň üstüne goşdy.


text:
Kreml tarapyndan goldanylýan “Bütewi Orsýet” partiýasynyň iki hepde mundan ozal Moskwada geçirilen maslahatynda ýurduň premýer-ministri Wladimir Putin dekabrda Duma üçin geçiriljek saýlawlarda partiýanyň sanawynda öňbaşçy orunda häzirki prezident Dmitriý Medwedewiň bolmagyny teklip etdi.
Medwedew hem öz gezeginde muňa sahylyk bilen jogap berip, 2012-nji ýylyň martynda geçmeli prezidentlik saýlawlarynda “Bütewi Orsýet” partiýasyndan Putiniň kandidaturasyny hödürlemegi teklip etdi.
Şeýdip, tokmak torbadan çykdy: netije belli. Prezidentlik saýlawy eýýäm bolup geçdi.
Bu bir geň galmaly zat däl. Kremldäki elitanyň we FSB-niň baş edarasy Lubýankanyň ähli zatdan ýokarda durýan bir syýasy maksady bar. Ol hem kontrollygy öz elinde saklamak. Olaryň ýolbaşçylaryna, her zatdan öň hem ilkjinji nobatda Putine eden jenaýatlary üçin öz günäleriniň geçilmeginiň howpsuzlygyny gazanmak gyssagly gerek. Putiniň ýene bir gezek 12 ýyllap prezidentlik wezipesine gelmeginiň zerurlygynyň esasy sebäbi edil şu.
Orsýetde syýasatçylar wezipe başyndaka eden jenaýatlarynda eldegrilmesizlikden peýdalanýarlar. Ýöne teoretiki taýdan olary wezipe başyndan gidensoň, aýyplap bolýar. Wezipeden boşadyp bolmaýan, şol sebäpdenem günä bildirip bolmaýan ýeke-täk adam – prezident. Şeýlelikde, kynçylykdan gaçýan bolsaň, ýapyşmaly ornuň şol.
Putiniň jogap bermeli zatlary bolsa gaty köp. Onuň bu işden gaçmaga-da delilleri gaty köp. Orsýetiň 100 müň adam öldi diýip çaklanylýan ikinji çeçen urşuna gös-göni jogapkär Putin. Bu adamzadyň garşysyna edilen jenaýat, oňa genosid diýmäge-de delil köp.
Korrupsiýa
Orsýetde, aýratyn-da syýasy ýolbaşçylaryň arasynda, ýokary derejelere ýeten korrupsiýanyň bardygyny hemmeler bilýär.
Birnäçe ýyl mundan ozal syýasy analizçi Stanislaw Belkowskiý Germaniýanyň “Die Welt” gazetinde Putiniň “Gazpromda” 4,5 prosent, “Surgutneftegazda” 37 prosent, nebit söwdasyny edýän “Gunwor” kompaniýasynda hem 50 prosent paýynyň bardygyny ýazdy. Şol mahallar bu goýumyň bahasy 40 milliard dollar diýlip çaklanypdy. Ýöne soňky çaklamalar mundan 50 prosent ýokary. Şeýle bolanda, Putin dünýäde iň baý adam bolýar.
Başga sözler bilen aýdanyňda, sud jogapkärçiliginden gaçmaga Putine sebäp köp. Ol “6 ýyl möhlet bilen iki gezek yzly-yzyna prezident bolsam, hemmeler meniň eden jenaýatlarymy unudar ýa onuň bilen gyzyklanmaz ýa-da ýeterlik para alyp, dymar” diýip oýlanýan bolmaly. Ol şondan soň dünýäniň iň uly ýurdunda çärýek asyra golaý diktator hökmünde höküm sürüp, 71 ýaşynda syýasy sahnadan çekilmegi göz öňünde tutýandyr.
1999-njy ýylyň tomsunda çakdanaşa köp arak içip, saglyk ýagdaýyna zyýan ýeten Boris Ýeltsiniň ikinji prezidentlik möhleti tamamlanyp gelýärkä, oňa oruntutar tapmalydy. Ençeme premýer-ministr çalşylandan soň, ahyrsoňy awgust aýynda bu wezipä FSB-niň direktory Putin bellendi.
Kim gurnady?
1999-njy ýylyň dekabrynda Moskwada ýaşaýyş jaýlarynda birnäçe gijeläp bombalar partlap, 294 sany bigüna adam öldi. Putin derrew çeçen separatistlerini günäläp, Orsýetiň bu güýçsüz goňşusynyň üstüne goşun çekdi.
Ýöne Çeçenistanyň garşysyna täze urşa bahana tapmak, şeýdip hem Orsýetde asla tanalmaýan Putini 2000-nji ýylyň baharyna planlaşdyrylan saýlawda prezidentlik wezipesine getirmek üçin bu partlamalary FSB-niň özüniň amala aşyrandygy-da aýdylýar.
FSB-niň bu işde eliniň bardygyny ýazan žurnalistler Ýuriý Ýuşçenko, Sergeý Şekoçihin, Anna Politkowskaýa, Aleksandr Litwinenko dagylar öldürildi.
Orsýetiň Putinden öňki premýer-ministri Sergeý Stepaşin 2-nji çeçen urşunyň 1999-njy ýylyň martynda Putin direktorka FSB tarapyndan planlaşdyrylandygyny mälim etdi.
Garaşylyşy ýaly, Orsýet Çeçenistanyň garşysyna täzeden urşa başlady. Ýeltsin 1999-njy ýylda täze ýylyň bosagasynda wezipeden çekilip, Putin ilki ýerine ýetirji prezident, birnäçe aý soňra hem prezident boldy.
Ýöne ençeme habar serişdelerinde, şol sanda Britaniýanyň “The Times” gazetinde hem bu saýlawda Putiniň bähbidine gödek galplaşdyrmalaryň bolandygyny görkezýän dokumental subutnamalaryň bolandygyny-da bellemek gerek.
Iwar Amundsen “Çeçen parahatçylyk forumynyň” müdiri. Bu kommentaride öňe sürlen pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Adam hukuklary boýunça “Türkmen inisiatiwasy” topary “Pagtaçylaryň gozgalaňy” ady bilen material çap edip, onda Daşoguz welaýatynda 8-nji noýabrda pagta ýygymyna çykarylan adamlaryň pagta ýygman, atyzy terk edişleri barasynda gürrüň berilýär.
Türkmen häkimiýetleri tarapyndan Gurban baýramy mynasybetli üç gün yglan edilen dynç alşyň ikinji güni pagta sürlen adamlaryň pagta meýdanyny terk edip gaýtmak hadysasy ýüz berdi. Olar Daşoguz welaýat ýaşaýyş jaý-kommunal hojalygynyň işgärleri diýip, “Türkmen inisiatiwasy” habar berdi.
Ýöne bu maglumaty çap eden “Türkmen inisiatiwasy” toparynyň ýolbaşçysy Farid Tuhbatullin Azatlyk Radiosyna iş taşlaýşa gatnaşyjylaryň haýsydyr bir talaplary öňe sürüp, demonstrasiýa geçirmändiklerini aýtdy.
Gurbanlyk günleri Türkmenistanyň Daşoguzdan beýleki ýerlerinde gar ýagany sebäpli adamlar pagta ýygymyna sürülmedi diýlip, ýerli çeşmeler habar berýärler.
Şu ýyl suw ýetmezçilik edenem bolsa, pagta hasylynyň gowy bolandygyny, iki gektar kärende ýerinden 10 tonna pagta tabşyrandygyny maryly kärendeçi zenan Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
4-nji noýabrda geçirilen hökümet maslahatynda pagta tabşyrýan kärendeçiler bilen öz wagtynda hasaplaşyk geçirilýändigi, “ak altynyň” bökdençsiz kabul edilýändigi aýdyldy. Maslahatda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow atyzlardaky pagta hasylyny ahyrky übtügine çenli ýygmaly diýip, görkezme berdi.
“Türkmen inisiatiwasy” topary Daşoguzdaky iş taşlaýyş barada çap eden maglumatynda: “Pagta ýygmaga baran şäherlilelere kärendeçiler hak tölemekden ýüz öwürdiler ýa ujypsyz pul tölemek isleýändiklerini aýtdylar, ol hem şeýle herekete sebäp boldy” diýip ýazýar. Farid Tuhbatullin sebäpleriň üstüni şeýle ýetirýär:
—Bu wakadan öňki birnäçe güne göz aýlaly. Ilat baýramçylyga gabatlap, prezident maddy kömek berer ýa goşmaça töleg eder diýen umytdady. Umytlaryň puja çykmagy-da şeýle nägilelige sebäp bolandyr. Meniň Türkmenistandaky kärdeşlerim şu günler ilatyň keýpiniň gowy däldigini, ýerli çinowniklere-de, ýokary häkimiýetlere-de gaharlydygyny aýdýarlar.
Lebap welaýatynda gurbanlygyň ilkinji güni ýagan gar erän badyna edara-kärhanlaryň işgärleri atyzlara çykarylyp, olaryň hersine pagta salgydy salnypdyr. Bu barada Azatlyk Radiosynyň Lebapdaky habarçysy Osman Hallyýew şeýle diýýär:
—Býujetden aýlyk alýan her bir adam 200 kilogram pagta tabşyrmaly. Tabşyrykdan hatda mekdep okuwçylaram azat däl. Birinji klas okuwçylary 4 kilogram, 2-nji klaslylar 6 kilogram, 3-nji klaslylar 8 kilogram pagtany mekdebe getirip tabşyrmaly, şeýle tertipde ahyrky klaslara çenli ösüp gidýär.
Geçen ýyl Türkmenistan 1 million 300 müň tonna töweregi pagta hasylynyň ýygnalandygyny yglan edipdi. Türkmen häkimiýetleri şu ýylam geçen ýylyň derejesindäki möçberde pagta hasylyny ýygmagy maksat edinýärler.


text:
Siriýanyň harby güýçleriniň we tanklarynyň ýurduň Hama şäherini gabawa alandyklary habar berilýär.
Siriýada prezident Başar al-Assadyň režimine garşy indi sekiz hepde bäri protestler geçirilýär. Siriýanyň hökümeti bolsa, harby güýjüň üsti bilen bu protestleri basyp ýatyrmaga synanyşýarlar.
Çarşenbe güni ýurduň günorta we merkezi sebitlerinde Siriýanyň armiýasynyň ot açmagyndan azyndan 18 adamyň öldürilendigi aýdylýar.
Başar al-Assadyň kakasy, ýurduň ozalky prezidenti Hafez al-Assad hem 1982-nji ýylda Hama şäherini gabawa alypdy. Şol wagt Hamada sünni musulmanlaryň geçirýän protesti basylyp ýatyrylypdy. “Amnesty International” guramasynyň berýän maglumatyna görä, şol wakalarda 10,000-den 25,000 aralygynda adam öldürilipdir.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton häzir Siriýada protestleriň “gazaply basylyp ýatyrylmagyny” ýazgardy.


text:
Derňewçi žurnalist Hatyja Ysmaýylowa hökümeti tankytlamaga seýrek çydalýan we bu hili tankyt üçin köplenç jeza berilýän ýurtda resmi korrupsiýanyň üstüni açmak bilen at-abraý gazandy.
AÝ/AR-nyň Azeri gullugy bilen hyzmatdaşlyk edýän žurnalist bu tagallasy üçin gizlinlikde wideoýazga düşürildi, ile göz edildi, oňa haýbatam atdylar. Soň ony tussag edip, dönüklikde aýypladylar. Şu hepde (24-nji iýulda), ýedi aý tussaglykda saklanlaryndan soň, ol sud diňlenişiginde töhmet, salgytdan gaçmak, bikanun biznes işleri, wezipeden bikanun peýdalanmak aýyplamalaryna jogap bermeli.
Ysmaýylowa özüne bildirilen aýyplamalaryň syýasy äheňlidigini aýdýar, onuň tussag edilmegi Azerbaýjanyň resmi repressiýasy hökmünde giňden tankyt edilýär.
Žurnalistiň eden işi häkimiýetleri we Azerbaýjandaky kuwwatly şahslary mazaly kejikdirdi. Eýsem ol anyk näme etdi we kime degdi?
Ýokary derejeli maglumat beriş
Ysmaýylowa geçen ýyl deslapky tussaghana ýerleşdirilmezinden öň ýazan makalalarynda Azerbaýjanyň dolandyryjy gatlagynyň, şol sanda prezident Ylham Alyýewiň maşgalasynyň içindäki görnetin garyndaşparazlyk meselesine üns berýärdi.
AÝ/AR-nyň Azeri gullugynyň, Azadlyk radiosynyň gepleşikleri ýurt içinde giňden diňlenilýär, emma häkimiýetler tarapyndan eşitmezlige salynýar, olar bu gepleşiklerde getirilýän jikme-jik maglumatlar barada düşündiriş bermekden boýun gaçyrýarlar.
Döwlet hususylaşdyrmasy
Ysmaýylowa 2010-njy ýylyň awgustynda hökümetiň döwlet eýeçiligindäki AZAL howaýollarynyň hyzmat şahamçalarynyň köpüsini hususylaşdyrandygynyň, emma bu hususylaşdyrmanyň Döwlet emlägini hususylaşdyrmak baradaky komitetden sowa edilendiginiň, ýagny aýanlyk şertlerindäki bäsleşige ýol berilmändiginiň üstüni açdy. Maliýe howpsuzlygy baradaky döwlet komitetiniň ele geçiren dokumentlerini ulanmak bilen, ol egindeşi Ulwiýe Asadzade bilen bankyň täze eýeleriniň arasynda ýokary derejeli resmileriň iki garyndaşynyň bardygyny anyklady. Olaryň biri AZAL-yň prezidentiniň aýaly Zarifa Hamzayýeva; beýlekisi Arzu Aliyýeva, ýurduň prezidenti Ylham Alyýewiň gyzy.
Gurluşyk korrupsiýasy
2012-nji ýylda, AÝ/AR bilen Guramaçylykly jenaýat we Korrupsiýa maglumatlary proektiniň (OCCRP) bilelikde taýýarlan hasabatynda Ysmaýylowa ýurduň birinji maşgalasynyň täze «Kristal Zal» konsert zalynyň gurluşygyndan $134 million peýda görýändiginiň üstüni açdy. Bu desga şol ýyl Ýewrowižion aýdym konsenrtiniň geçirilmegi üçin gurulýardy.
Alyýew maşgalasynyň bu gurluşyga gatnaşygy «Azenco» gurluşyk kompaniýasynyň eýeçiligi bilen örtülendi, ýagny Germaniýanyň «Alpine Bau Deutschland AG.» kompaniýasy resmi dokumentlerde konsert zalyny gurýan ýeke-täk döwlet potratçysy hökmünde bu görkezilýärdi.
Bir topar ýasama kompaniýanyň arasyndan «Azenco» kompaniýasynyň yzyny çalmak bilen, derňew ahyry onuň eýeleriniň köpüsiniň Alyýewiň aýalynyň we gyzlarynyň öý adresi boýunça hasaba alnan firma degişlidiginiň üstüni açdy. «Azenco» döwlet tarapyndan maliýeleşdirilýän proektleri ýerine ýetirmek üçin yzygiderli kontrakt alýardy. Döwletiň degişli agentliginiň ýazgylary bu kompaniýanyň diňe 2010-njy ýylda 79 million dollarlyk şertnama alandygyny görkezýär.
Altyn, Telecomlar
Ysmaýlowanyň paş ediji işleriniň ýene biri Azerbaýjanyň hökümetiniň 2012-nji ýylda prezident Alyýewiň maşgalasyna girdejili altyn käniniň hukuklaryny bermegi bilen bagly. 2014-nji ýyldaky bir makalasynda bolsa ol Alyýewiň iki gyzynyň Azerbaýjanyň iň uly mobil telefon biznesi, Azercell bilen baglanyşykly bolmagyna ünsi çekdi.
Özgerişlik pursaty
Ysmaýylowanyň makalalary Azerbaýjanda bu ugurdan edilen ilkinji işleriň hatarynda durýardy. Guramaçylykly jenaýatlar we korrupsiýa barada maglumat berýän proektiň - OCCRP - redaktory Drew Sullivan bu ýagdaýyň olara aýratyn ähmiýet berendigini aýtdy.
"Ol hökümetiň hiç bir baglanyşygynyň ýokdugyny aýdan işlerinde Alyýew maşgalasynyň adyny görkezen ilkinji adam boldy» diýip, ol aýdýar.
"Ol hakykatda ilkinji subutnama bilen gelen adam boldy, ilkinji delil bolsa örän möhüm bolýar, sebäbi ol illýuziýany döwýär» diýip, Sullivan düşündirýär. "Hökümet propagandasy adamlary bu zatlary unutmaga itekleýär, emma sende delil bolsa, eger dokumentler bar bolsa, sen ony mundan beýläk ýaşyryp bilmeýärsiň. Hökümetiň Hatyja meselesinde şeýle reaksiýa bildirmeginiň özi olaryň munuň täsir etjegine ynanýandygyny görkezýär."
Sullivan Ysmaýylowa Alyýewleri derňemegiň howply boljagyny turuwbaşdan bilýärdi, emma ol töwekgelligi öz üstüne aldy diýýär.
Töwekgellik-duşmançylyk
Ysmaýylowa ilki näbelli adamlar, soň häkimiýetler tarapyndan göni edilýän basyşlaryň artmagyna garamazdan, öz derňewçilik işini dowam etdirdi.
2012-nji ýylyň martynda ol öz ýatyş otagynda gizlinlikde goýlan wideokamera bilen düşürilen intim görnüşleriň gapdalyna goşulan anonim hat aldy. Ol hatda, eger «akylyna aýlanmasa», intim durmuşyna degişli wideonyň ile ýetiriljegi aýdylýardy. Ol bu atylýan haýbaty il ortalaýyn ýazgaryp çykyş etdi we ol wideoýazgy näbelli adamlar tarapyndan internetde ýerleşdirildi.
Bir ýyl soňra bolsa internetde täze bir wideo peýda boldy we soňra, 2014-nji ýylyň fewralynda sud wekilleri ony döwlet syrlaryny Birleşen Ştatlara syzdyrmak gümany esasynda soraga çagyrdylar. Haçanda işini dowam etdirende, 2014-nji ýylyň 5-nji dekabrynda bolsa ony öňki kärdeşini janyna kast etmäge iteklemek aýyplamasy bilen tussag etdiler. Bu aýyplama arz edeniň şikaýatyny yzyna almagy bilen aýryldy, emma oňa töhmet, salgytdan gaçmak, bikanun biznes etmek, wezipeden bikanun peýdalanmak aýyplamalary ýüklendi.
Halkara ünsi
Ysmaýylowanyň tussag edilmegi onuň boşadylmagy barada giň ýaýran çagyryşlara alyp geldi. Birleşen Ştatlaryň Galamdaşlar merkezi ony Barbara Goldsmith adyndaky ýazmak azatlygy baýragy bilen sylaglady, «New York Times» we «The Washington Post» gazetleri bolsa onuň tutulmagyny Azerbaýjanda söz azatlygyna garşy görülýän çäre hökmünde mysal getirdi.
Ysmaýylowa dekabr aýynda Azatlyk radiosynyň Azeri gullugyna ýazan gysgaça hatynda şeýle diýdi:
"Siziň hemmämňiz meniň näme üçin türmede saklaýandygymy bilýärsiňiz. Onuň hakyky sebäbi korrupsiýanyň üstüni açmak. Basyjy režimleriň bimamladygyny subut etmegiň ýeke-täk ýoly korrupsiýanyň üstüni açmak, basyş astyndaky adamlaryň hukuklaryny goramak bilen bagly. Hawa, munuň tölemeli muzdy bar, emma bu töläniňe degýär.»
Azerbaýjanyň häkimiýetleri 26-njy dekabrda Azatlyk radiosynyň Bakuwdaky býurosyny hiç bir düşündirişsiz ýapdy. Olar kompaniýanyň dokumentlerini we enjamlaryny bikanun ýagdaýda konfiskasiýa etdiler, býuronyň işgärlerini bolsa kanun goragyny üpjün etmezden tussag etdiler, biraz soň býuronyň kanunçylyk geňeşçisini sud diňlenişiginden çykardylar, käbir işgärleriň syýahat etmegine eden-etdilikli gadaganlyk girizdiler.
Azatlygyň Azeri gullugynyň Bakuwdaky býurosy maý aýyndan bäri ýapyk, emma ol Pragadaky, Çeh respublikasyndaky býurosyndan Azerbaýjanyň içine gepleşik bermegini dowam etdirýär.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Lebap welaýatyndaky gaz gözleg we olara awtoulag hyzmatyny edýän käbir edara-kärhanalaryň işçilerine indi iki aý bäri aýlyk zähmet hakynyň berilmeýändigi habar berilýär.
Azatlyk Radiosyna bu hakda habar beren işçilerden biri Lebap nebit-gaz gözleg müdirliginiň guýylary synagdan geçiriş ekspedisiýasynda işleýändigini, özüniň we kärdeşleriniň iýul, awgust aýlary üçin zähmet haklaryny almandyklaryny aýtdy.
Azatlyk Radiosyna gürrüňi edilýän edara-kärhanalaryň resmilerinden işgärleriň edýän şikaýatlary barada maglumat almak başartmady.
Bu barada Azatlyk Radiosynyň Lebap welaýatyndaky habarçysy Osman Hallyýewiň taýýarlan maglumatyny diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti öz işinde Türkmenistanyň «Döwlet statistikasy hakynda» Kanunyna, Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti barada düzgünnama, Milli statistikany ösdürmek boýunça döwlet maksatnamalaryna, Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdy we onuň sebitlerini ösdürmek boýunça Milli maksatnamalaryna, şeýle hem Resmi statistikanyň esasy ýörelgelerine esaslanýar. Statistiki maglumatlardan peýdalanyjylaryň isleglerini hasaba almak bilen statistikleriň öňünde goýlan wezipelerden ugur alyp, Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti tarapyndan statistiki seljeriş, usulyýet, usul, statistiki, neşir işleriniň maksatnamalary işleriň jogapkär ýerine ýetirijileri we ýerine ýetirmegiň möhletlerini görkezmek bilen işlenip taýýarlanýar.
Statistiki seljeriş işleriniň maksatnamasy ýurduň ykdysadyýetiniň we sosial sferasynyň aýry-aýry pudaklarynyň ösüşi boýunça seljeriş materiallarynyň taýýarlanmagyny göz öňünde tutýar. Taýýarlanan seljeriş materiallary Türkmenistanyň Hökümetine hem-de ýurduň beýleki gyzyklanýan ministrliklerine we pudak edaralaryna tabşyrylýar.
Usulyýet we usul işleriniň maksatnamalary statistiki hasaba alnyşyň halkara tejribesinde ulanylýan standartlaryny hasaba almak bilen tehniki-ykdysady we sosial maglumatlaryň klassifikatorlarynyň işlenip taýýarlanylmagynyň, kämilleşdirilmeginiň we ornaşdyrylmagynyň esasynda statistikanyň usulyýetini kämilleşdirmek boýunça işleriň taýýarlanylmagyny göz öňünde tutýar.
Statistiki işleriniň maksatnamasy Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň ähli derejelerinde geçirilýän statistiki gözegçilikleri, ýurt we onuň sebitleri, ykdysadyýetiň pudaklary, ykdysady işleriň görnüşleri, gender alamaty we beýlekiler boýunça statistiki hasaplamalary ýerine ýetirmek üçin maglumatlary ýygnamagyň we taýýarlamagyň möhletlerini öz içine alýar.
Neşir işleriniň maksatnamasy neşir edilýän ýyllyk we döwürleýin ýygyndylaryň, kitapçalaryň sanawyny öz içine alýar. Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň esasy neşiri «Türkmenistanyň ýyllyk statistiki neşiri» bolup, onda ýurduň we onuň sebitleriniň ösüşi barada birnäçe ýylyň maglumatlary getirilýär. Maglumatlar statistikanyň ähli pudaklary boýunça berilýär. Mundan başga-da, ýyllyk pudaklaýyn ýygyndylar we «Türkmenistanyň sosial-ykdysady ýagdaýy» atly aýlyk ýygyndysy çap edilýär.
Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň 2016-njy ýyl üçin maksatnamasy


text:
1-nji oktýabrda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde “Türkmenistan – Birleşen Milletler Guramasy: Parahatçylyk we durnukly ösüş ugrundaky hyzmatdaşlygyň täze sepgitleri “ atly seminar – maslahaty geçirildi.
Maslahata ýurdumyzdaky daşary ýurtlaryň Adatdan we doly ygtyýarly ilçileri, halkara guramalaryň Türkmenistandaky wekilhanalarynyň ýolbaşçylary gatnaşdylar. Bu maslahatda daşary ýurtlaryň ilçileri, halkara guramalaryň wekilleri taryhyň gatyna altyn harplar bilen ýazylan BMG-niň Baş Assambleýasynyň 70-nji mejlisinde Türkmenistanyň hormatly Prezidentiniň adamzat bähbitli meseleler boýunça eden çuňňur manyly çykyşynyň ähmiýeti barada özara pikir alyşdylar.
Çykyşlarda bellenilişine görä, Türkmenistanyň hormatly Prezidenti bilim, sagdyn durmuş ýörelgeleri, gender deňligini gazanmak ýaly meselelere aýratyn ähmiýet berdi. Daşky gurşaw barada degerli alada etmezden, dünýäniň döwletleriniň we halkarynyň durmuş – ykdysady tösüşini ýola goýmagyň mümkin däldigini aýtdy. Türkmenistanyň hormatly Prezidenti şu ýylyň dekabrynda Parižde howanyň üýtgemegi boýunça geçiriljke sammitde gazanyljak halkara ylalaşygyna gol çekilmegine goldaw bermäge taýýardygyny mälim etdi. Türkmen döwletiniň Baştutanynyň pikiri boýunça, durnukly ösüşiň ykdysady esaslaryny peýdalanmakda halkara bileleşiginiň aýdyň hem-de sazlaşykly işlemegi gymmat bolmadykm, ynamly we häzirki zaman energiýasyna ählumumy elýeterliligi, iş bilen doly üpjün edilmegini, çeýe düzüminiň döredilmegini, durnukly senagatlaşdyrylmagy hem-de maýa goýumlaryny goldamagy gazanmaga ýardam berer.
Bu taryhy çykyşda Türkmenistanyň hormatly Prezidentiniň eden dünýä ähmiýetli teklipleri hemmeler tarapyndan gyzgyn goldawa eýe boldy. Munuň özi türkmen Lideriniň dünýä ýüzünde uly abraý gazanandygyna aýdyň şaýatlyk edýär.


text:
Ysraýylyň premýer ministri Benýamin Netanýahu Eýranyň ýadro ýaragyny edinmeginiň öňüni almak üçin "berk we ynamdar" howpuň gerekdigini öňe sürýär.
Netanýahu ýekşenbe güni Ierusalimde eden çykyşynda halkara sanksiýalary we beýleki diplomatik tagallalar Eýranyň ýadro programmasyny inspektorlar üçin açyp bilmedi diýdi:
"Biz dogruçyl bolmaly we aýtmaly: ähli sanksiýalar we diplomatiýa häli-häzire çenli eýran programmasyny sähelçe-de yza çekmedi. Şu sebäpdenem men özümize, sanksiýalaryň gapadalyndan, ýagdaýy üýtgetmek mümkinçiligine eýe bolar ýaly, berk we ynamdar harby howp zerur diýip bilýärin” diýip, ol aýtdy.
Netanýahu bu sözleri ABŞ-nyň respublikanlardan bolan prezidentlige kandidaty Mit Romniý bilen duşuşyk mahalynda aýtdy. Romniý ýekşenbe güni irden Ysraýylyň Eýrana garşy öňüni alyş zarbasyny urmagyny goldajagyny syzdyrdy.
'Romniý Ysraýylyň kararyna hormat goýar'
Romniniň uly milli howpsuzlyk kömekçisi Dan Senor žurnalistlere Romni ysraýyl resmileriniň, Tähranyň ýadro ýaragyny edinmeginiň öňüni almak üçin, Eýrana garşy harby güýç ulanmak kararyny “hormatlar” diýdi.
Ysraýyl Eýranyň ýadro programmasynyň ýewreý döwletine garşy raketa hüjümini etmek üçin ulanylmagyndan alada galýar.
Romniý Netanýahu bilen duşyşykda çykyp gürläp, Eýranyň ýadro işjeňliklerini togtatmak barada has köp maslahat edilmegine garaşýandygyny aýtdy:
"Siziň Eýran we onuň ýadro ýaragly döwlet bolmak tagallalary baradaky perspektiwalaryňyz meniň örän çynlakaý garaýan meselelerimiň biri. Onsoň men siz bilen özümiziň Eýrany öz ýadro paýhassyzlygyndan el çekmäge yrmak üçin edip biljek ýeneki işlerimiz barada gürleşmegimize bil baglaýaryn” diýip, Romniý aýtdy.
Romniý şu noýabrda Birleşen Ştatlarda geçiriljek prezident saýlawlaryndan öň, özüniň daşary syýasat ygtyýarlyklaryny ýokarlandyrmak maksady bilen edýän üç ýurt saparynyň ikinji tapgyrynda, Ysraýylyň prezidenti Şimon Peres bilen duşuşmaga gitdi.
Şeýle-de ol, palestin lideri Mahmut Abbas bilen duşuşmagy planlaşdyrmadygam bolsa, Günbatar kenardaky Ramalla şäherine hem sapar etmeli.
"Haaretz" ABŞ-nyň plany barada
Romniniň sapary Ysraýylyň “Haaretz” gazetiniň prezident Barak Obamanyň milli howpsuzlyk geňeşçisiniň Netanýahuy eýýäm ABŞ-nyň Eýrana hüjüm etmek plany bilen habarly edendigini öňe sürýän makalany çap eden wagtyna gabat geldi.
Gazetiň ýazmagyna görä, eger diplomatik tagallalar Eýrany öz ýadro programmasyny togtatmaga razy etmese, onda oňa garşy güýç ulanylar.
Birleşen Ştatlaryň resmileri entek “Haaretziň” makalasynda aýdylýan zatlara hiç bir düşündiriş bermediler.
Gazet makalasynda ady aýdylmaýan bir amerikan resmisine salgylanyp, Tomos Donilon iýulyň başynda nahar wagty Netenýahua bu plany suratlandyryp berdi diýilýär.
Obama adminstrasiýasy adatça, Ysraýyly ýadro gapma-garşlygyny aradan aýyrmakda diplomatiýa daýanmaga çagyryp, Eýran meselelerinde sabyrlylygy ündeýär.
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Hillari Klinton şu aý Ierusalime saparynda Ysraýyl we Waşington Eýran meselesinde “şol bir sahypada” diýdi.
Şeýle-de ol “Birleşen Ştatlar Eýranyň ýadro ýaragyny edinmeginiň öňüni almak üçin amerikan kuwwatynyň ähli elementlerini ulanar” diýdi.
Eýran öz programmasynyň diňe parhatçylyk maksatlydygyny aýdýar.


text:
Gazagystanyň polisiýasy Astanada protest geçirip, özlerini Baş prokuraturanyň binasynyň öňünde zynjyrlan alty zenany tussag etdi.
Protestçi zenanlar öz ýerleriniň ellerinden alnyp jaýlarynyň ýykylmagy üçin Astananyň häkimiýetleri tarapyndan degerli kompensasiýa berilmändigini aýdýarlar. Ýykylan hususy jaýlaryň ýerine täze döwlet binalarynyň gurluşygy göz öňünde tutulýar.
15-nji aprelde geçirilen proteste gatnaşan zenanlar baş prokuror Ashat Dauylbaew bilen duşuşmak islediler.
Polisiýa zenanlaryň baglanna zynjyrlaryny güýç bilen döwüp, zenanlary tussag etdiler. Polisiýa žurnalistleriň bu ýagdaýy surata düşürmegine ýol bermediler.
14-nji aprelde dört zenan özlerini parlamentiň jaýynyň öňünde zynjyrladylar. Kanun çykaryjy Swetlana Byçkowa protestçiler bilen duşuşyp, problemany çözmegi wada berdi.
11-nji aprelde Astanada şuňa meňzeş protestiň dowamynda polisiýa 30 adamy, şol sanda çagalary tussag etdi.


text:
“Reporters Without Borders” (RWB), ýagny “Serhetsiz reportýorlar guramasy” geçen ýylyň dowamynda öz wezipesini ýerine ýetirýän döwürde 66 žurnalistiň öldürilendigini habar berýär. Bu san 2013-nji ýyl bilen deňeşdirilende žurnalistleriň öldürilmeginiň 7% pese gaçandygyny görkezýär.
Emma şol bir wagtyň özünde gurama Siriýada žurnalistleriň kelleleriniň kesilmegi, olaryň konfliktli sebitlerde maglumat taýýarlamakda güýçli howp bilen ýüzbe-ýüz bolýandygyna ünsi çekdi diýýär.
16-njy dekabrda çap edilen raportda geçen ýylyň dowamynda 119 žurnalistiň alnyp gaçylandygy bellenilip, bu wakanyň 2013-nji ýyl bilen deňeşdirilende 37% artandygy nygtalýar.
Şeýle-de, raportda žurnalistler üçin iň howply ýurtlaryň Siriýa, Palestina, Ukraina we Yrakdygy bellenilýär.


text:
Azerbaýjanyň milli pul birliginiň erkin akyma goýberilmeginiň yzysüre manat öz hümmetiniň üçden bir bölegini ýitirdi. Edil şeýle ýagdaýy biz mundan birnäçe aý öň gazak teňňesiniň mysalynda hem görüpdik.
Agzalýan iki ýurduň ykdysadyýetlerinden tapawutlylykda Türkmenistan özüniň pulunyň hümmetini berk gözegçilikde saklap gelýär. Eýse, bu ýagdaýlaryň nähili mümkin netijeleri bolup biler?
Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir bu sorag bilen gyzyklanyp, Economic Intellegence Unit guramasynyň bilermeni Aleks Naýs bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Aleks, mälim bolşy ýaly, düýn Azerbaýjanyň milli pul birligi hümmetiniň üçden bir bölegini ýitirdi. Beýle ýagdaýlary ozalky Sowet Soýuzynyň düzümine giren beýleki döwletlerde hem synlasa bolýar. Muňa näme sebäp bolýar?
A.Naýs: Azerbaýjan we Gazagystan barada aýdylanda, bu, esasan, nebitiň bahasynyň gaçmagy bilen bagly. Emma bu diňe – gürrüňi gidýän ýurtlaryň milli girdejisiniň uly bölegini düzýän – nebitiň bahasynyň görnetin pese gaçmagy bilen çäklenmeýär. Bärde esasy mesele – nämälimlik: nebitiň bahasy şu pes derejesinde saklanyp galarmy ýa-da ol ýene-de gaçmagyny dowam edermi?
Netijede Merkezi Banklaryň milli pul birlikleriniň dollara görä gatnaşyklarynyň [durnukly derejesini] saklap galmak ugrundaky tagallalary gitdigiçe kynlaşýar. Azerbaýjan bilen Gazagystan muny häzirki wagta çenli etmäge synanyşdylar. Türkmenistan bu ugurdaky tagallasyny belli bir derejede häzirem dowam etdirýär.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň mysalynda [bu meseläniň üstünde] has jikme-jik durup geçäýseňiz. Türkmenistan haýsy sebäplerden ugur alyp, häzirki maliýe syýasatyny ýöredýär?
A.Naýs: Türkmenistanyň ykdysadyýetinde, maliýe pudagynda bolup geçýän ýagdaýlar barada gürrüň edilende hiç wagt takyk bir zady aýdyp bolmaýar. Ýöne bilşimiz ýaly, Türkmenistan ýakynda özüniň milli pul birliginiň hümmetini täzeden kesgitledi. Bu hem öz gezeginde ýurduň ykdysadyýetinde möhüm meseleleriň bolup geçýändigine şaýatlyk eden bir delil boldy. Mundan soň hökümetiň sosial hyzmatlaryny kesmek, aýlyk haklaryny wagtynda töläp bilmezlik ýaly ýagdaýlaryna şaýat bolduk.
Türkmen häkimiýetleri häzir aglaba administratiw çäreleriň üsti bilen pul birligini resmi usulda kesgitlenen derejede saklajak bolýar. Emma munuň näderejede netijeli boljakdygy ýa-da manadyň hümmetiniň täzeden kesgitlenjekdigi baradaky sorag açyk bolup galýar.
Bizde anyk sanlar bolmasa-da, energiýa serişdeleriniň bahasynyň pese gaçmagy sebäpli Türkmenistanyň belli bir maliýe kynçylyklaryny çekýändigini çaklap bilýäris. Bu ýagdaýlarda milli pul birliginiň dewalwasiýasy logiki bir ädim bolsa-da, munuň syýasy töwekgelçiligi hem bar.
Azatlyk Radiosy: Nähili töwekgelçilik?
A.Naýs: Dewalwasiýa – bu alnyp barlan syýasatyň şowsuzlyga uçrandygyny görkezýär. Eger-de milli pul birligi dollara görä kesgitli bir derejede saklanýan bolsa, munuň bilen baglylykda käbir tamalar we borçlar döreýär. Eger-de bulara hötde gelmek başartmasa, onda ykdysadyýete bolan ynam gaçýar.
Bu ýagdaýlarda inflýasiýanyň derejesi hem uly depginler bilen ýokarlanýar. Bu, esasan, import çykdajylarynyň artmagyna getirýär.
Ýene bir töwekgelçilik bank ulgamy bilen bagly. Sebäbi milli pul birliginiň birden hümmetsizlenmegi maliýe durnuklylygyna özüniň juda oňaýsyz täsirini ýetirip bilýär.
Azatlyk Radiosy: Azerbaýjandaky we Gazagystandaky ýagdaýlar göz öňünde tutulyp aýdylanda, häzir Aşgabat bolmajak zady boldurjak bolýar diýip bilerismi?
A.Naýs: Dewalwasiýanyň ornuny tutup biljek başga-da ykdysady mehanizmler bar. Emma olaryň diýseň agyr netijeleri bolýar.
Munuň bir ýoly importy çäklendirmek. Bu ýagdaýda eksportdan gelýän girdejiler bilen import harytlaryna tölenýän serişdeler deňagramlaşdyrylýar.
Ýene bir ýol – bu importy birtaraplaýyn, başgaça aýdylanda, adamlaryň dollar edinmek mümkinçiliklerini çäklendirmek.
Häkimiýetler ilata goýberilýän jemgyýetçilik çykdajylaryny hem kemeldip bilýärler.
Garaz, milli pul birliginiň hümmetini saklap biljek çäreler bar. Emma munuň netijesinde tutuş ykdysadyýet we ykdysady çäreler ejir çekýär. Her dürli ýollar bar, emma olaryň oňaýsyz netijeleri hem bar.
Azatlyk Radiosy: Bu ýagdaýlarda nämelere garaşyp bolar?
A.Naýs: Öňünden bir zatlar aýtmak kyn. Emma biz türkmen hökümetiniň jemgyýetçilik çykdajylaryny azaldyp, bu ugurdaky maliýe syýasatyny gysyp başlandygyny görýäris.
Hawa, ýakynda Türkmenistan uly mukdardaky maliýe sermaýa proýektleri bilen çykyş etdi. Emma bularyň ählisi uzak möhletleýin çäreler.
Başga bir tarapdan, ozal hem belleýşim ýaly, Türkmenistanyň ykdysadyýeti baradaky maglumatlar köp däl, bolanlaryna-da bil baglap bolmaýar.
Azatlyk Radiosy: Siz öz Twitter hasabyňyzda “Azerbaýjandan soň Türkmenistan manadyny öz erkine goýberäýmese” diýip ýazdyňyz. Siz ýagdaýlar şeýle derejede özgerer öýdýärsiňizmi?
A.Naýs: Men we meniň Economic Intellegence Unit guramasyndaky kärdeşlerim türkmen hökümetiniň manadyň täze nyrhyny kesgitlejekdigini çaklaýarys. Anyk bir zat aýtmak kyn hem bolsa, biz ýagdaýlaryň ösüşiniň hut şeýle ugra ýykgyn edýändigini görýäris.


text:
Gresiýanyň Sosialistik partiýasynyň lideri Ewangelos Wenizelos koalision hökümeti döretmek üçin edilen birnäçe synanyşykdan soň, Gresiýada geljek aýda täze saýlawlaryň geçiriljekdigini aýdýar.
Şol bir wagtyň özünde prezident Karolos Papoulias çarşenbe güni ähli partiýa liderleri bilen maslahat geçirjekdigini mälim etdi. Bu maslahatda täze saýlawlara çenli ýurdy dolandyrjak wagtlaýyn hökümeti döretmek meselesine garaljakdygy habar berilýär.
Ýurtda hökümeti düzmek meselesi boýunça sişenbe güni geçirilen soňky gepleşikler şowsuz boldy. 6-njy maýda geçirilen saýlawlarda partiýalaryň hiç biri ýeterlik ses gazanyp bilmändi.
Ýöne şol saýlawlar maliýe krizisinden çykmak boýunça tygşytlylyk planyna garşy durýan aşa çepçi we aşa sagçy partiýalaryň möwç almagyna getirdi. Şeýle hem şol saýlawlar Wenizelosyň sosialistik “PASOK” we konserwatiw “Täze demokratiýa” partiýalarynyň gowşamagyna getirdi.
6-njy maýa çenli ýeňil bolmadyk koalision ýagdaýda ýurdy dolandyran bu partiýalaryň ikisi hem Ýewropa Bileleşigi we Halkara Pul Gaznasy bilen karz pul boýunça ylalaşmagyň berk tarapdarlarydyr.
“Syriza” çepçi partiýasynyň lideri Aleksis Tsipras we onuň tarapdarlary, Afiny, 6-njy may, 2012
“Syriza” radikal çepçi partiýasy 6-njy maýda geçirilen saýlawlarda berk antikrizis syýasatyna we ÝB-niň kampaniýasyna garşy durýan partiýadan soň ikinji orny eýeledi. Onuň lideri Aleksis Tsipras berk antikrizis syýasatyny goldaýan konserwatiwler we sosialistler bilen bir koalisiýany döretmeklige yzygiderli garşy durup geldi.
Deslapky pikir soralyşygyň netijesi täze saýlawlarda hut “Syriza” partiýasynyň ýeňiş gazanmak ukybynyň bardygyny görkezýär.
Ýewropa ýurtlarynyň liderleri Gresiýany batmakdan halas etmek üçin niýetlenen 310 milliard dollar möçberindäki karz pul boýunça şertnamany ýerine ýetirmegi üçin bu ýurda basyş edýärler.
Ýewropanyň iň uly ykdysadyýetli ýurdy bolan Germaniýa Gresiýanyň berk antikrizis çärelerini ýerine ýetirmegi hem-de ýewro birligini güýçlendirmek üçin eýmendiriji bergisini azaltmagy üçin ÝB-niň alyp baran kampaniýasyna ýolbaşçylyk etdi.
Gresiýanyň näbelli syýasy geljegi maliýe bazarlaryny çaýkandyrdy we Gresiýanyň ýewro zolagyndan çykmagy baradaky gürrüňleri ýitileşdirdi.
Gresiýada täzeden saýlaw geçirmek baradaky habara görkezilen ilkinji reaksiýa ýewro birliginiň 1,28 dollardan aşaga düşmegi boldy.
Bu täzelik Afinynyň biržasyna hem täsirini ýetirdi.


text:
Nätanyş
Agşamara şähere gelen obaly köçede ilki sataşan polisden “Şäher ýeri howp-hatarly” diýýärler. Myhman ýerim şu köçede ýerleşýär. Agşamara köçeden ýöremek howply däldir-dä, hernä?” diýip soraýar. Polis:
-Gele-gelmän şäherimize töhmet atmagy bes ediň. Howply bolsa, men köçede gezmezdim -diýip, sesine nazym beripdir.
Tanyşlyk
Ýolagçy awtobusynda ýaş ýigit ýaşy bir çene baran adama öz ornuny beripdir. Orun berlen ymykly jaýlaşandan soňra “Inim, dessine tanadym, sen obaly bolmaly. Şäherli ýaşlar öz ornuny özgä bermeýär.
Olara “Biedep” diýibem bolanok. Sebäbi elinde orun görkezlen bileti bar” diýipdir. Ýap-ýaňy ornuny beren ýigit “Agam, siz şäherlimi?” diýip sorapdyr. Orun berlen “Nädip tanadyň?” diýip gabarlypdyr. Ornuny beren ýigit:
-Obaly ýaşula ornuňy berseň, minnetdarlyk bildirýär. Şäherliler ýaly çişip, pezzermeýär -diýipdir.
Abuna ýazyşlyk
Bir üýşmeleňde biri “Orta asyrlar wagşyýana döwür bolupdyr. Jeza berilýän adamyň depesinden dam-dam damja damdyryp, uklatman heläk edipdirler” diýipdir. Üýşmeleňiň bir çetinde oturan:
-A-how, jemagat, şu günden başlap “Gazet-žurnallara zor bilen abuna ýazylmaly edýärler” diýen
gep-gürrüňi goýalyň. Abuna ýazylan gazet-žurnallaryňy doly okamaly etseler, günümiz dam-dam damja duçar bolanyňky ýaly bolardy. Şu günümize şükür edeliň! -diýipdir.
Kümüş balyk
Kelte kyssa
Gojanyň çeňňegine kümüş balyk düşüpdir. Kümüş balyk “Goja, men ertekidäki gyzyl balygyň üçünji arkasy. Atamdaky ýaly gudrat mende-de bar. Ýöne atam ýaly üç dilegi däl-de, bir dilegi bitirip
bilýän. Meni ata-baba mesgen-mekanym Kaspä goýber, bir dilegiňi bitireýin” diýipdir. Goja “Bolýar, kempir bilen maslahat edeýin” diýip, ony tora salyp, tory deňze sallap, öýüne dolanýar.
Kempirine ýagdaýy gürrüň beripdir. Kempir “Meni Prezident etsin” diýipdir. Goja kümüş balygy suwdan çykaryp, kempiriň islegini aýdypdyr. Kümüş balyk “Ony başaramok” diýipdir. Goja balykly tory deňze sallap, öýüne gelip, kempirine ýagdaýy aýdypdyr. Kempir “Meni welaýat häkimi etsin” diýipdir.
Goja deňze öwrülip, tory deňizden çykaryp, kempiriň islegini balyga ýetiripdir. Kümüş balyk ony başarmajagyny aýdypdyr. Lapy keç bolan goja “Güýjüň ýetýän emel-wezipäňi kempirime beräý” diýip, balygy tordan çykaryp, deňze goýberip, öýüne dolanypdyr. Öýüne ýetmäge 50-60 ädim galanda egnine polis eşigini geýen kempiri öňünden çykypdyr. Sag elini gulagynyň deňine ýetirip:
-Goja, pasportyňy görkez, bärä ýazgy-propiskaň bolmasa, gümüňi çek -diýip, üstüne sürnüpdir.
Toplan, taraşlan Amanmyrat Bugaýew


text:
Düýn Orsýetiň Içeri işler ministrligi ýurduň Burýat awtonom regionynyň içeri işler bölüminiň başlygy Wiktor Sýusýuranyň tussag edilendigini habar berdi.
Orsýetiň «Westi-24» telekanalynyň maglumatyna görä, Wiktor Sýusýura şenbe güni Burýatiýa regionynda tussag edilmeginiň yzy bilen Moskwanyň Lefortowo türmesine ýollanypdyr.
Orsýetiň Içeri işler ministrliginiň metbugat sekratary Waleriý Gribakin Wiktor Sýusýuranyň korrupsiýa bilen baglanyşykly jenaýatçylykda aýyplanylyp, tussag edilendigini mälim etdi.


text:
ABŞ-nyň Senaty giň göwrümli migrasiýa reformalaryny öz içine alýan kanun taslamasyny kabul etdi. Bu kanun taslamasy kanun görnüşinde kabul edilse, häzirki wagtda ABŞ-da bikanun ýaşaýan millionlarça migrantlara Amerikanyň raýatlygyny almaga mümkinçilik döreder.
Penşenbe güni geçirlen ses berlişigiň netijesinde kanun taslamasyny 68 adam goldady we 32-si hem oňa garşy çykyş etdi. Bu kanun taslamasyny goldap çykyş eden senatorlaryň 52-si Demokratik partiýadandy, 14-si Respublikan partiýandandy we ikisi hem garaşsyz senatordy.
Muňa garamazdan, ABŞ-nyň Kongresiniň aşaky öýüne kontrollyk edýän Respublikanlar kanun taslamasyny goldamaýandyklaryny aýdýarlar. Netijede, agzalýan kanun taslamasynyň soňky ykbaly heniz näbellidigine galýar.
Senatyň bu kanun taslamasy häzirki wagtda 13 ýyldan bäri Birleşen Ştatlarda bikanun ýaşaýan 11 million töweregi migranta Amerikanyň raýatlygyny hödürleýär.


text:
Gazagystanyň metbugat serişdeleri prezident Nursultan Nazarbaýewiň öňki giýewisi Rahat Aliýewiň kakasynyň 81 ýaşynda aradan çykandygyny habar berýärler. Rahat Aliýew häzirki wagt Awstraliýada ýaşaýar.
12-nji ýanwarda berlen maglumatda Muhtar Aliýewiň haçan we näme sebäpden aradan çykandygy barada maglumat berilmeýär.
Nazarbaýewiň iň uly gyzy Dariganyň öňki adamysy Rahat Aliýew iýun aýyndan bäri Awstraliýada tussag astynda saklanylýar.
Rahat Aliýew Gazagystanda 2007-nji ýylda iki bankiri alyp gaçmakda we öldürmekde, şeýle-de beýleki aýyplamalarda şübhelenilip gözlenilýär.
Awstraliýanyň resmileri Aliýewiň Gazagystanda adalatly sud edilmejeginden alada edip, onuň Astana ekstradisiýa edilmegini iki sapar ret etdi.


text:
Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa soňky bir aýyň dowamynda indi üçünji gezek hüjüme duçar boldy.
Şu gün, ýagny 25-nji noýabrda sagat 10:40 töweregi Açylowa Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Aşgabatdaky Informasiýa merkezinden gaýdyp, öýüniň golaýyndaky duralgada awtobusdan düşýär. Ol öýüne tarap 100 metr çemesi ýöränden soň, özüniň duýdansyz ýüzin ýykylandygyny we şondan soň üstünden tigir bilen geçilendigini aýdýar.
67 ýaşyndaky Açylowa ýerinden turup, daş-töweregine seredende, golaýynda dört sany welosipedli, ýagny tigirli adamyň saklanandygyny görýär.
“Welosipedliler, hamana, tötänden meniň ýanymda çolaşan ýaly bolup, dördüsem saklandy. Olaryň biri menden “hiç ýeriň agyrmadymy?” diýip sorady. Menem: “Häzir agradymy ýa-da agramadymy görkezerin” diýip ýerimden turup, kameramy çykaryp, surata almakçy boldum. Soňra olar meniň üstüme topuldylar we kameramy almakçy boldular. Menem dessine kameramy jübime salyp gizledim. Azajyk ýöräp başladym welin, olar eýýäm gaçmak bilen boldular” diýip, Soltan Açylowa gürrüň berýär.
“Şu işi ýörite gulluklar tarapyndan gurnaldy”
Açylowa bu tigirli adamlaryň irden öýünden çykan mahaly hem öýüniň töwereginde aýlanyp ýörenini görendigini aýdyp, ol özüniň “ýöriteläp tigir bilen kakdyrylandygyna we üstünden tigir bilen geçilendigine” ynanýandygyny aýdýar.
“Men muny awtobusda gelýän mahalym aňladym. Biri meniň yzyma düşýän ýaly boldy, onuň elinde telefony bardy. Şol meniň yzyma düşüp, meniň awtobusdan düşenimi habar beren bolmaly. Şeýle-de, men irden öýden çykanymda, şol welosipedlileriň öýüň töwereginde aýlanyp ýörenini gördüm. Men şolara bilesigelijik bilen seredipdim. Ýöne şolaryň meniň kastyma çykarylyp, öýümiň daşynda aýlanyp ýörendiklerini pikirem etmändirin. Men şu işi ýörite gulluklar tarapyndan gurnalan nobatdaky hüjüm diýip hasaplaýaryn” diýip, Açylowa gürrüň berýär.
Ýokarda hem belläp geçişimiz ýaly, bu soňky bir aýyň dowamynda Soltan Açylowa edilen üçünji hüjümdir. Olaryň birinjisi geçen aýyň ahyrynda bolup, şonda Açylowa öz žurnalistlik işini berjaý edýän mahaly, polisiýa tarapyndan soraga çekilip, nämälim adamlar tarapyndan onuň kamerasy talanypdy.
Şeýle-de, şu aýyň başynda Açylowa Türkmenistanyň Arçman şypahanasynda bejergi alýan mahaly, hüjüme sezewar edilipdi we ondan şypahanany terk etmeklik soralypdy.
“Tankydy dymdyrmak üçin edilen ýene bir synanyşyk”
21-nji noýabrda “Serhetsiz Reportýorlar” (Reporters Without Borders) guramasy ýörite beýanat ýaýradyp, Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa garşy edilýän yzygiderli hüjümleri we kemsidiji hereketleri ýazgardy.
Şu aýyň başynda “Human Rights Watch” guramasy hem ýörite beýanat ýaýradyp, onda Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça başlygynyň orunbasary Rachel Denber “Açylowanyň agyr başdan geçirenleri [ýurtdaky] tankydy dymdyrmak üçin edilen ýene bir synanyşyk” diýdi.
Şeýle-de, ol Türkmenistanda medianyň doly diýen ýaly hökümetiň kontrollygynda saklanýandygyny aýdyp, “Türkmenistanyň halkara partnýorlary ýurduň içinden garaşsyz maglumatlary habar bermäge synanyşýan sanlyja garaşsyz žurnaliste abanýan howp-haýbatlary soňa goýmazdan ýazgarmalydyr” diýdi.
Türkmenistan “Serhetsiz Reportýorlar” guramasynyň dünýäde metbugat azatlygynyň derejesi boýunça ýaýradýan ýyllyk hasabatlarynda indi ençeme ýyl bäri iň ýaramaz görkezijileriň birine eýe bolup, ol 180 döwletiň arasynda 178-nji orunda ýerleşdirilýär.


text:
3-nji aprelde geçirilen Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisiniň barşynda Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Hojamuhammedow “Türkmenistanyň nebitgaz senagatyny 2030-njy ýyla çenli ösdürmegiň maksatnamasynyň” durmuşa geçirilişi we ýangyç-energetika toplumynyň kärhanalarynyň şu ýylyň birinji çärýeginde gazanan görkezijileri barada hasabat berdi.
Bellenilişi ýaly, nebitiň gaz kondensaty bilen çykarylyşynyň ösüş depgini 110 göterime, tebigy we ugurdaş gazyň çykarylyşynyň ösüş depgini 105 göterime, daşary ýurtlara ugradylýan tebigy gazyň möçberiniň ösüş depgini bolsa 106,5 göterime barabar boldy. Nebiti gaýtadan işlemek boýunça meýilnama 103,6 göterim ýerine ýetirildi. Geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende nebit önümleriniň, şol sanda awtomobil benzininiň, polipropileniň, çalgy ýaglarynyň, suwuklandyrylan gazyň öndürilişi ýokarlandy. Buraw işleriniň möçberi 76,8 göterim artdy. Hasabat döwründe Ruhabatdaky turba zawodynda polietilen we aýna süýümli turbalaryň öndürilişi artyp, ösüş depgini 108,3 göterim üpjün edildi.
Şeýle hem nebitgaz ulgamynda maýa goýumlarynyň özleşdirilişi we kärhanalarda, edaralarda we guramalarda, şeýle hem ýaşaýyş jaýlarynda gaz hasaplaýjy enjamlaryň oturdylyşy barada habar berildi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, wise-premýere nebitgaz senagatynyň düzümleýin edaralarynyň işiniň netijeliligini ýokarlandyrmaga degişli anyk tabşyryklary berdi. Döwlet Baştutany täze tehnologiýalary ornaşdyrmaga, iri düzümleýin taslamalara, şol sanda täze ýangyç ýataklaryny özleşdirmek, energiýa geçirijileriniň we döwrebap gazhimiýa toplumlaryny gurmak, şeýle hem nebiti gaýtadan işleýän kärhanalary tehniki taýdan döwrebaplaşdyrmak boýunça taslamalara daşary ýurt maýalaryny çekmäge aýratyn üns berilmelidigine ünsi çekdi.
Dünýäniň energetika döwletleriniň hataryna girýän Türkmenistanyň ägirt uly uglewodorod serişdeleriniň netijeli ulanylmagy milli ykdysadyýetimiziň ägirt uly kuwwatyny durmuşa geçirmäge, türkmen halkynyň abadançylygyny ýokarlandyrmaga, şeýle hem energiýa howpsuzlygyny üpjün etmek meselelerini çözmäge ýardam etmelidir. Munuň özi sebit we ählumumy möçberlerde okgunly durmuş-ykdysady ösüşiň möhüm şerti bolup durýar diýip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy.


text:
Palestinanyň häkimiýeti, Ysraýyly uruş jenaýatlary üçin jogapkärçilige çekmek tagallasynyň çäginde, Halkara Jenaýat suduna goşulmak baradaky resmi dokumentlerini tabşyrdy.
Ysraýyl Palestinanyň HJS-a goşuljak bolmagyna garşy jogap çäresini görmek haýbatyny atdy. Palestinanyň bu kararyna Birleşen Ştatlar hem berk garşylyk bildirdi.
Palestinanyň ilçisi Riýad Mansur 2-nji ýanwarda Halkara Jenaýat suduna agza bolmakdan yzarlanýan maksadyň Ysraýyl tarapyndan amala aşyryldy diýilýän uruş jenaýatlary meselesini, şol sanda onuň geçen tomus Gaza zolagynda turzan urşy baradaky meseläni gozgamakdan ybaratdygyny aýtdy.
Şeýle-de ol palestinalylar HJS bilen Ysraýylyň palestin topraklarynda oba gurmagy baradaky meseläni-de çözmekçi bolýar diýdi.
Mansur «Palestin döwletiniň» HJS-a 123-nji agza hökmünde kabul edilip-edilmejegi baradaky kararyň çykmagy 60 gün çemesi wagt alar diýdi.


text:
ABŞ-nyň hökümeti Hillari Klintonyň döwlet sekretary bolan mahalynda onuň öýündäki hususy kompýuter hyzmaty arkaly geçen elektron hatlaryň azyndan 22-siniň «ýokary gizlinlikdäki» maglumat bolandygyny tassyk etdi.
Döwlet departamentiniň sözçüsi 30-njy ýanwarda 37 sahypadan ybarat bolan 22 dokumentiň örän ynjyk maglumatlara eýe bolup, olaryň hatda redaktirlenen görnüşde hem jemgyýetçilige ýetirilip bilinmejekdigini aýtdy.
Klinton bilen ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň arasyndaky hususy gepleşigiň 18 maglumaty hem jemgyýetçilige ýetirilmez, ýogsa olarda gizlin maglumat hem ýok diýip, sözçi belledi.


text:
28-nji oktýabrda Türkmenistanyň Naýbaşy Kubogyna mynasyp bolmak ugrunda gyzykly futbol duşuşygy geçirildi. Onda Türkmenistanyň Milli futbol çempionatynyň Ýokary ligasynyň 2014-nji ýyl boýunça çempiony «Altyn asyr» bilen 2014-nji ýylda Türkmenistanyň Kubogynyň eýesi «Ahal» topary duşuşdy.
«Köpetdag» stadionynda geçirilen duşuşyk toparlaryň deňeçer hüjümleri bilen başlady. Iki tarapyň gurýana hüjümleri hem bir bada netije bermedi. Esasy howply hüjümler bolsa «Ahalyň» derwezewany Nikita Gorbunowyň goraýan derwezesiniň agzynda döredi. Okgunly hüjümleriň birinde N.Gorbunow Begenç Annagurbanowyň uzak aralykdan derwezäniň künjüne dogry gönükdiren pökgüsine çäre tapyp bilmedi. Şeýlelikde, 27-nji minutda «aragatnaşykçylar» 1:0 hasabynda öňe çykdylar.
Şondan 7 minut soňra «Altyn asyryň» goragçysy Bagtyýar Hojaahmedow pökgini çep gyradan ussatlyk bilen öňe alyp gidip, amatly pursatda Süleýman Muhadowa geçirmegi başardy. Şeýlelikde, ol derwezewan Nikita Gorbunowa hem al salmagyň hötdesinden geldi. Süleýman Muhadow bolsa boş galan derwezä pökgini dürs gönükdirip, hasaby 2:0-a çykardy.
Hasap «Ahalyň» işini has çylşyrymlaşdyrdy. Üstesine hüjümçi Altymyrat Annadurdyýewiň birinji ýarymda şikes alyp, oýundan çykmagy toparyň hüjüm böleginde kynçylyk döretdi.
Nikita Gorbunowyň goraýan derwezesinde ikinji ýarymda hem howply pursatlaryň birnäçesi döredi. Pökgüleriň käbirini milli ýygyndymyzyň ussat derwezewanynyň özi gaýtaran bolsa, käbiri sowa geçdi. Şeýle-de bolsa 79-njy minutda Süleýman Muhadow özüniň ikinji, toparynyň bolsa üçünji pökgüsini geçrip, netijä ymykly nokat goýdy. Iki tarapdan hem birnäçe oýunçylaryň çalşyrylandygyna garamazdan, şondan soň gol geçirmek toparlaryň ikisinde-de başartmady.
Şeýlelikde, «Altyn asyr» öz taryhynda ilkinji gezek Türkmenistanyň Naýbaşy Kubogyna mynasyp bolup gördi.
Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Ýazguly Hojageldiýewiň şägirtleri Ýokary ligadaky ikinji çempionlygyna hem has ýakyn. Olaryň Kubok ýaryşynyň ýarym finalynda «Balkan» bilen geçirilen ilkinji duşuşykda gazanan uly hasaply ýeňşinden çen tutsaň, topar bu ýaryşyň hem finalynda diýip bileris.
Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrliigniň futbol toparyny Garaşsyzlyk baýramynda gazanan uly ýeňşi bilen gyzgyn gutlaýarys we AFK-nyň ýaryşlarynda hem şowly çykyşlary arzuw edýäris.
Türkmenistanyň Naýbaşy Kubogy:
«Altyn asyr» 3 — 0 «Ahal»
Gollar:
1-0, Begenç Annagurbanow 27’
2-0, Süleýman Muhadow 34’
3-0, Süleýman Muhadow 79’.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Üns beriň! Ýörite okyjylarymyz siz üçin - duşuşykdan taýýarlanan fotoreportažymyzy sypdyrmaň!


text:
Owganystanyň “Talyban” hereketiniň lideri Kabul Birleşen Ştatlar bilen howpsuzlyk ylalaşygyna gol goýsa, öz söweşijileriniň ýurtdaky uruşy dowam etdirjekdigini aýdyp, duýduryş berdi.
Duşenbe güni Mollah Omar 2014-nji ýyldan soň ABŞ-nyň harbylarynyň Owganystanda galmagy hakynda gelinjek howpsuzlyk ylalaşygyň ýurtda urşuň dowam etmegine alyp barjakdygyny we onuň “erbet netijeleriniň boljakdygyny” aýtdy.
Mollah Omaryň bu beýanaty Gurban baýramyndan bir gün ozal emeýl arkaly habar serişdelerine ýaýradyldy.
Owgan prezidenti Hamid Karzaý we Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Jon Kerri ikitaraplaýyn şertnama barada deslapky ylalaşyga geldiler. Ýöne 2014-nji ýyldan soň amerikan esgerleriniň eldegirmesizdigi hakyndaky meseleler heniz çözülmedi.
Karzaý şertnama barada takyk netijä gelmezden ozal “Loýa Jirga” bilen maslahatlaşjakdygyny aýtdy. “Loýa Jirga” Owganystanyň taýpa ýolbaşçylarynyň assambleýasydyr.


text:
Himiki ýaraglaryň gadagançylygy boýunça gurama Siriýanyň himiki ýaraglaryna degişli detallaryň Damask tarapyndan berilip başlanandygyny mälim etdi.
Gaagada ýerleşýän bu guramanyň metbugat wekili “Bize tassyknamalaryň bir bölegi gowuşdy we biz galanlaryna garaşýarys”, diýip anna güni aýtdy.
Prezident Başar al-Assadyň režiminde 1 000 tonna golaý himiki ýaraglaryň bar bolmagy çak edilýär. Damask Orsýetiň we ABŞ-nyň gatnaşmagynda gelnen ylalaşyga laýyklykda bu ýaraglaryny ýok etmäge razylyk berdi.
Himiki ýaraglaryň gadagançylygy boýunça gurama anna güni eden beýannamasynda Orsýetiň we ABŞ-nyň plany boýunça ýekşenbe gününe bellenen maslahaty yza tesdirendigini yglan etdi. Gurama bu maslahaty hepdäniň dowamynda eýýäm ençeme sapar yza tesdiripdi.
Diplomatik çeşmeleriň aýtmagyna görä, maslahatda garamak üçin taýýarlanan tekstiň taslamasy Waşingtonyň we Moskwanyň arasynda entek ylalaşylmandyr.


text:
Çarşenbe güni Liwiýanyň Milli geçiş geňeşiniň wagtlaýyn premýer-ministri Mahmud Jabril geljek 10 günün dowamynda Liwiýada täze resmi hökümet düzüler diýip umyt edýändigini aýtdy. Ol bu barada çarşenbe güni Nýu-Ýorkda "Arap bahary" atly protest çykyşlaryna bagyşlanylyp geçirilen ýörite konferensiýada mälim etdi.
Ýöne Mahmud Jabril täze düzüljek hökümetiň ministrlikleriniň hemmesini paýtagt Tripolide ýerleşdirmelimi ýa-da olaryň bir bölegini Bengazi şäherine geçirmeli diýen meselede heniz anyk bir karara gelinmändigini aýtdy.
Häzirki wagt Liwiýanyň Milli geçiş geňeşine tarapdar oppozision söweşijiler Liwiýanyň ozalky lideri Muammar Kaddafiniň tarapdarlary bilen Bani Walid we Sirte şäherlerinde söweş alyp barýarlar.


text:
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenkonyň edarasy 3-nji sentýabrda Poroşenko bilen Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň gündogar Ukrainada, orsýetçi separatistler bilen hökümet güýçleriniň söweşýän ýerinde «ok atyşygy hemişelik kesmek» barada ylalaşyga gelendiklerini aýdýar. Bu konfliktde aprelden bäri 2600-den gowrak adam öldürildi.
Poroşenkonyň websaýtyndaky beýanatda onuň metbugat gullugy bu ylalaşyga Putin bilen edilen telefon gürrüňinde gelnendigini aýtdy.
"Gepleşigiň netijesinde Donbasda atyşygy hemişelik kesmeklik barada ylalaşyk gazanyldy" diýip, beýanatda günorta-gündogar Ukrainada, pitneçileriň iki welaýat paýtagtyny we başga territoriýalary elde saklaýan ýeri nazara alnyp aýdylýar.
Parahatçylygy ýola goýmak üçin
Şeýle-de benýanatda "Parahatçylygy ýola goýmak çärelerini çaltlandyrmak babatynda özara ylalaşyk gazanyldy" diýilýär.
Bu beýanat Putiniň sözçüsi Dmitriý Peskow rus habar gulluklaryna Putin bilen Poroşenko telefonda Ukrainadaky krizisi ara alyp maslahatlaşdy we olaryň ýagdaýdan çykalga baradaky garaýyşlary «esli derejede gabat geldi» diýeninden gysga wagt soň çap edildi.
Ol habarlarda atyşygy kesmek ylalaşygy barada hiç bir zat ýaňzydylmady.
Bu habarlar gündogar Ukrainada söweşiň dowam edýän mahaly, şol ibr wagtda Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obamanyň Estoniýada, Putiniň niýetlerinden ünjä galýan NATO ýaranlaryna goldaw görkezip, Baltika ýurtlarynyň ýolbaşçylary bilen duşuşýan wagtynda ýaýrady.
Bu duşuşygyň yzysüre, 4-5-nji sentýabrda Weýlsde geçjek NATO sammitinde hem Ukrainadaky krizisiň esasy mesele bolmagy mümkin. Mundan başga, Ýewropa Bileleşigi hem Orsýete garşy täze goşmaça sanksiýalary girizmek mümkinçiligini maslahatlaşýar. Kiýew we Günbatar hökümetleri Orsýeti gündogar Ukraina goşun ibermekde günäleýär. Orsýet muny ret edýär.
Putin bilen Poroşenko geçen hepde Minskde geçen ýüzbe-ýüz duşuşykda konflikti soňlamak boýunça görnetin bir progres gazanmady, emma Orsýetiň, Ukrainanyň wekilleri 1-nji sentýabrda belarus paýtagtynda duşuşdylar we şu hepdäniň dowamynda ýene duşuşmaklary mümkin.
"Separatistler rus ýaragyndan güýçlendi"
Separatistler geçen aý ýeňlişe golaý geldiler, emma ýakynda gaýtadan güýçlendiler we Azow deňziniň boýundaky serhete golaý şäheri öz kontrollaryna aldylar, hökümet goşunlaryny Luhanskiň daşyndaky aeroportdan gysyp çykardylar.
Ukrain hökümeti separatistleriň güýçlenmesini olara rus esgerleriniň we ýaraglarynyň beren kuwwaty bilen baglanyşdyrýar, NATO hem geçen hepde özüniň Ukrainada müňden gowrak rus esgeriniň bardygyna ynanýandygyny aýtdy.
Orsýet Ukraina esger we ýarag iberendigini ret edýär.
ABŞ-nyň pozisiýasy
Birleşen Ştatlar we Ýewropa Bileleşigi, Moskwanyň mart aýynda Krymy Ukrainadan anneksiýa edenligi hem-de günorta-gündogardaky roly sebäpli, Orsýete garşy sanksiýalar tapgyryny girizdi.
NATO liderleriniň hem şu hepde geçjek sammitde çalasyn hereket etmäge ukyply we Orsýetiň serhetlerine golaýda ýerleşdirilip biljek goşunyň döredilýändigini yglan etmegine garaşylýar.
Obamanyň sözçüsi onuň 3-nji sentýabrda Tallinde geçiren duşuşyklarynyň Birleşen Ştatlaryň NATO-daky baltika döwletlerine ygrarlydygyny nygtaýandygyny aýtdy.
Mälim bolşy ýaly, baltika döwletleri goňşy Orsýetiň öz ýurtlaryna wehim salmagyndan alada galýarlar.
Obama 3-nji sentýabr agşamy Britaniýa, Weýlesde geçjek NATO sammitine ugraýar.


text:
Ugo Çawez iki ýyl gowrak rak keselinden ejir çekensoň, sişenbe güni, 58 ýaşynda aradan çykdy. Ol Wenesuela 14 ýyl baştutanlyk etdi.
Çaweziň ornuna wagtlaýyn möhlet boýunça ýurt baştutany wezipesini berjaý edýän wise- prezident Nikolas Maduro prezidentiň miras galdyran syýasy ýolunyň dowam etdiriljekdigini aýdyp, şeýle diýdi: “Biz ony ömrümiziň ahyryna çenli küýsäris, emma biz onuň mirasyny dowam etdirip, ony hasam berkideris. Goý, halkymyz biziň öz baştutanymyzyň demokratik, rewolýusion, imperializme garşy we sosial häsiýetli mirasyny pugtalyk we wepalylyk bilen berjaý etjekdigimizi bilsin”.
Şeýle hem Çawez Latyn Amerikasynyň çepçi liderleriniň arasynda iň ýiti öwüşginlisi bolup, onuň öz sözi bilen aýdylanda, ol ABŞ-nyň “imperialistik” syýasatyny yzygiderli tankyt edýänlerden biridi.
Gynançlar
Çaweziň regional ýaranlary onuň ölümini “ullakan ýitgi” diýip häsiýetlendirip, öz gynançlaryny bildirdiler.
Wenesuelanyň iň ýakyn ýarany bolan Ekwadoryň prezidenti Rafael Korrea bolsa duýga ýugrulan çykyş edip, şeýle diýdi: “Ekwadoryň gadyrdan dosty, Wenesuelanyň prezidentiniň ölümi bilen bagly, Ekwadorda üç gün matam yglan ediler. Mähriban Ugo, sen häzir nirede bolsaň hem biziň hem arzuwlarymyz bolan seniň arzuwlaryňy, bir ädim hem yza ätmän durmuşa geçirmek üçin öňküsinden hem yhlasly işläris. Azat, şadyýan, mertebeli özygtyýarlylykdan ybarat bu arzuwlar, Wenesuela bilen bilelikde Kubanyň, Nikaraguanyň, Argentinanyň, Braziliýanyň, Boliwiýanyň we Ekwadoryň, şeýle-de biziň ata Watanymyzyň azatlygy üçin göreşenleriň arzuwlarydyr. Mähriban liderimiz, biz bu ýoldan has öňe gideris”.
Kubanyň hökümeti hem üç gün milli matam yglan etdi.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Amerikanyň Wenesuelanyň halkyny goldaýandygyny aýdyp, Waşingtonyň Wenesuelanyň hökümeti bilen konstruktiw aragatnaşyklary ýola goýmaga gyzyklanma bildiýändigini mälim etdi.
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Çawez bilen hoşlaşyp, onuň Orsýet bilen Wenesualanyň arasyndaky gatnaşyklary ýola goýmakda uly goşant goşandygyny, şeýle hem onuň “seýrek we güýçli” adam bolandygyny aýtdy. Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmadinejad Çaweziň “şübheli keselden” heläk bolandygyny aýtdy. Hytaý Çawezi “beýik dosty” hökmünde häsiýetlendirdi.
Rak
Çawez 2011-nji ýylyň ortalarynda onuň bedeninde başlanan rak keselini berjermek üçin Kubada dört gezek operasiýa edildi. Ol iň soňky gezek geçen ýylyň dekabr aýynyň 11-inde operasiýa edildi we şondan bäri köpçüligiň öňüne çykmandy.
Maduro sişenbe güni eden çykyşynda hökümetiň ABŞ-nyň iki diplomatyny ýurtdan çykarandygyny we ABŞ-nyň Çaweziň ölümine nähili hem bolsa günäkär bolmagynyň ahmaldygyny aýtdy.
Waşington bu aýyplamalary “absurd”, ýagny heňe gelmejek zat diýip, düýpden ret etdi .
Wenesuelada ýedi gün matam yglan edildi. Anna güni geçiriljek jaýlanyş dabarasyna çenli Çawez bilen hoşlaşyp bolar.
Öňki awtobus sürüjisi we bileleşigiň lideri bolan 50 ýaşyndaky Maduro, täzeden saýlawlar geçirilip, ýurt baştutany saýlanýança wagtlaýyn prezident hökmünde ýurdy dolandyrar. Täze saýlawlar bolsa otuz günüň dowamynda geçiriler.
Çawez oktýabr aýynda geçirilen saýlawlarda dördünji gezek prezidentlige saýlanypdy. Emma ol näsaglygy zerarly kasam kabul edip, resmi taýdan ýene bir gezek prezidentlik wezipesine geçip bilmändi.
Oktýabr aýynda geçirilen saýlawlarda Çawez oppozisiýanyň lideri Enrike Kaprilisden üstün çykypdy. Indi täze saýlawlarda Maduronyň onuň bilen bäsleşmegi ähtimal.


text:
Daşary ýurtlarda okaýan türkmen ýigitleriniň, tomusky dynç alşa gelenlerinde, harby gulluga alynýandygy baradaky maglumata Türkiýäniň “Dünýa bülteni”
neşiri hem ünsi çekip, munuň ýurtda 12 ýyl bilim sistemasyna geçilmegi bilen, harby gulluga çagyrylýan ýigitleriň sanynyň kemelmegi bilen baglydygyny belleýär.
Bu baradaky maglumatlary beýleki garaşsyz çeşmeler arkaly tassyklatmak başartmasa-da, Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan daşary ýurtlardaky türkmen talyplary belli bir howatyrlaryň bardygyny aýdýarlar.
Gorky
Tatarystanyň Kazan şäherinde okaýan türkmen talyby Rahman bular sebäpli köp türkmen talyplarynyň aljyraňňy ýagdaýda galýandygyny gürrüň berýär. Rahman: “Bärdäki talyplar [Türkmenistana dolansalar], armiýa äkiderler diýip gorkýarlar. Elbetde, gulluk hem etmeli, emma bärdäki okuwyňa zyýan ýetjek. Talyplar okuwynyň ‘köýmeginden’ howatyr edýärler. Häzirki ýagdaýda olar näme etjegini hem bilenoklar”.
Türkmenistana baran talyplaryň täze daşary ýurt, ýagny biometriki pasportyny wagtynda almandygy hem, olaryň yzyna goýberilmeýändigi sebäplidir diýen pikirler hem orta atylýar.
Şol bir wagtda Stambul şäherinde okaýan bir türkmenistanly Kazandaky Rahmanyň pikirlerini tassyklap, daşary ýurtdaky talyp ýigitleriň harby gulluga alynýandygy baradaky maglumatlaryň Türkiýede bilim alýan türkmen talyplaryny-da howsala salýandygyny aýdýar. Efirde sesiniň berilmezlik şerti bilen ol “ejesiniň oňa jaň edip, tomus ýurda dolanmazlygy tabşyrandygyny” aýtdy.
Türkmenistandaky ene-atalaryň daşary ýurtlarda bilim alýan öz ogullaryna şeýle “sargydy” edendigini Kazanda bilim alýan Rahman hem belleýär: “Ene-atalar Russiýadaky ogullaryna ‘gelmäň’ diýýärler. Sebäbi aňyrda [Türkmenistanda] kynlyk bilen pul tapyp, çagalaryny okuwa ýollan ene-atalar, ogullarynyň okuwynyň köýmegini islänoklar”.
Ýokardaky agzalýan maglumatlar barada Türkmenistanyň degişli edaralaryndan hiç hili maglumat almak başartmady.
Türkmenistanyň kanunçylygy
Tatarystanda okaýan Rahman öz okaýan ýokary okuw jaýyndan studentdigi barada degişli güwanamany alyp baran talyplaryň hem harby gulluga alnandygyny nygtaýar.
Ol: “Biziň tanyş oglanlarymyz hem bar. Olar rektordan, prorektordan ýörite sprawka alyp, ony [türkmen häkimiýetlerine] görkezen hem bolsalar, olary güwanamalaryna, okuwyna garamazdan, harby gulluga äkidipdirler” diýýär.
Şol bir wagtda Türkmenistanyň kanunçlygynda okuw jaýlarynda okaýan talyplaryň harby gulluk çagyryşynyň möhletini yza süýşürmek hem göz öňünde tutulýar.
Hukukçy žurnalist Aşyrguly Baýryýew “Türkmenistanyň harby borçlulyk we harby gulluk hakyndaky” kanunyna salgylanyp, şeýle maglumatlary berýär: “26 ýaşyna çenli, ýagny 26 ýaşy dolýança, talyplara – ol ÝOJ-my ýa-da ýokary hünär okuw mekdebimi, muňa garamazdan, raýatlara harby gulluga çagyrylmak möhletini yza süýşürmek hukugy berilýär”.
Hukukçy žurnalist Baýryýew harby gulluga çagyrylmaly edilen talyplaryň ýurduň prokuraturasyna ýüz tutup, kanunyň berjaý edilmeýändigi barada şikaýat edip bilýändiklerini aýdýar.
Žurnalist Aşyrguly Baýryýew harby gulluk çagyryşynyň möhletini yza süýşürmek türkmen talyplarynyň daşary ýurduň haýsy ýokary okuw jaýynda bilim alýandygyna hem baglydygyny aýdýar.
Türkmenistanyň durumy näbelli, kommersiýa esasynda bilim berýän ÝOJ-lary ýa-da hünär berýän orta mekdepleri ykrar etmeýändigini hem Baýryýew ýatladýar.
Azatlyk Radiosy Türkmenistanyň Migrasiýa gullugy, Goranmak ministrligi bilen habarlaşanda, daşary ýurtlarda okaýan talyp oglanlaryň harby gulluga alynmagy bilen bagly maglumatlary tassykladyp ýa-da inkär etdirip bilmedi.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlary Gündogar Ierusalimde we Günbatar Kenarda Ysraýylyň täze müňlerçe ýaşaýyş jaýyny gurmak baradaky planlaryny tankyt etdi.
Bu barada anna güni giçlik eden çykyşynda ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton Ysraýylyň bu täze planlarynyň Palestina bilen Ysraýylyň parahatçylyk gepleşiklerinde yza tarap hereket boljakdygyny nygtady.
Waşingtonda Hillari Klintonyň çykyş eden bu duşuşygyna Ysraýylyň daşary işler ministri Awigdor Liberman we goranmak ministri Ehud Barak dagylar-da gatnaşdylar.
Ysraýyl Palestinanyň basylyp alnan territoriýalarynda täze gurluşyk işlerine başlamak baradaky özüniň bu planyny BMG-niň Baş Assambleýasynda Palestina “synçy-döwlet” statusynyň berilmeginiň edil yzýany yglan etdi.


text:
Human Rights Watch guramasynyň Merkezi Aziýa boýunça wekili Mariýa Lisitsina, Waşington bilen Aşgabadyň arasynda dürli ugurly gatnaşyklara gyzyklanma artýarka, ynsan hukuklaryna aýratyn üns berilmeginiň ähmiýetini nygtady: “Hillari Klintonyň Türkmenistanyň Daşary işler ministri bilen gepleşiklerinde howpsuzlyk, Owganystana ýük daşamak, energiýa we gaz hyzmatdaşlygy ýaly meseleleriň gozgalmagyna garaşylýar. Biz hanym Hillari Klintona, gepleşiklerde ynsan hukuklaryna degişli problemany hem gozgamagy ündemek maksady bilen, oňa açyk hat bilen ýüzlendik.”
Şeýle hem Mariýa Lisitsina, Türkmenistanyň hökümeti ýagdaýy gowulandyrmak üçin zerur bolan minimal ädimleri ädensoň, amerikan hökümetiniň onuň bilen hyzmatdaş boljakdygy aýdylmaly diýip hasap edýändiklerini Azatlyk radiosyna aýtdy. Öňe ädim bar, yöne az
Human Rights Watch guramasynyň açyk hatynda, Gurbanguly Berdimuhamedow 2006-njy ýylyň aýagynda häkimiýet başyna geleli bäri Nyýazowyň sosial syýasatynyň käbir aýylganç çärelerini ýatyrmak boýunça ädim ädendigi, ýurtda konstitusion reformasynyň amala aşyrylandygy, käbir raýatlar babatynda ýurduň daşyna çykmak gadagançylygyň ýatyrylandygy, az sanly syýasy tussaglaryň boşadylanlygy bellendi.
“Şol bir wagtda-da Türkmenistanda syýasy tussaglary azat etmek meselesi çözülmän galýar, türkmen häkimiýetleri şeýle işlere garamakdan boýun gaçyrýarlar, ýurtdan çykmagy gadagan edilen adamlaryň sanawy öz güýjünde galýär we oňa ýene täze adamlar goşulýar, hökümede degişli bolmadyk
Žurnalistler gizlin işlemäge mejbur
bolýarlar.
garaşsyz guramalaryň ýurtda işlemäge mümkinçiligi ýok, halkara habar beriş serişdeleri bilen işleşýän žurnalistler bolsa gizlin işlemäge mejbur bolýarlar, olar yzarlamalara sezewar edilýärler” diýip, HRW guramasynyň Merkezi Aziýa boýuça wekili Mariýa Lisitsina aýtýar.
Onuň bellemegine görä, Türkmenistan daşary ýurtlar we halkara guramalar bilen gatnaşyklaryny giňeltmeginiň çäginde soňky döwürde hökümetara delegasiýalar we biznes wekilleri üçin açylýar, emma ýurtda geçirilýän resmi çärelere žurnalistler berk gözegçilik astynda we çäkli derejede gatnaşdyrylýar, ynsan hukuklaryny goraýjylar üçin bolsa Türkmenistan öňküsi ýaly ýapyklygyna galýar. “Umuman ynsan hukuklaryny goraýjy halkara guramalarynyň Türkmenistan boýunça alyp barýan işinde soňky döwürde üýtgeşiklik ýok diýen ýaly” diýip, HRW-niň wekili Mariýa Lisitsina belleýär .
Lisitsina, Human Rights Watch guramasynyň 10 ýyldan gowrak wagt bäri Türkmenistana barmaga mümkinçiliginiň ýokdugyny bellemek bilen, halkara guramalaryna ýurdyň içine baryp, ýagdaýlary öwrenmäge rugsat bermeýän ýeketäk Merkezi Aziýa döwletiniň Türkmenistandygyny, şeýle hem türkmen hökümetiniň halkara guramalarynyň hatlaryna hem jogap bermeýändigini aýtdy. Demokratiýanyň şerti
Adam hukuklarynyň berjaý edilmeginiň jemgyýetleriň demokratiýa taýdan ösüşi üçin zerur şert bolup durýanlygyny bellemek bilen, HRW guramasynyň Merkezi Aziýa boýunça wekili Mariýa Lisitsina, adam hukuklaryny goramak boýunça halkara guramalarynyň alyp barýan işi bilen deň derejede her bir ýurduň milli guramalarynyň hem ähmiýetini nygtady: “Ynsan hukuklaryny goraýjy halkara guramalardan daşary, milli guramalaryň hem uly ähmiýeti bar. Şeýle guramalar häkimiýetiň deňagramlylygynyň üpjün edilişine syn etmeli. Olar her bir raýaty häkimiýetiň eden-etdiliginden goramak ugurynda hereket etmeli.
Hiç bir häkimiýet raýatynyň hukuklaryny inkär etmeli däl.
Şeýle guramalar ähli ýurtlarda, şol sanda ABŞ-de hem bar.”
Mariýa Lisitsinanyň aýtmagyna görä, adamlaryň hak-hukuklary her bir ýerde bozulýar. Emma ynsan hukuklarynyň bozulyşynyň derejesi dürli ýurtlarda tapawutlanýar. “Her bir adam öz durmuşyny özüçe planlaşdyryp, erkin ýaşamaga hakly we hiç bir häkimiýet raýatynyň hukuklaryny inkär etmeli däl. Ynsan hukuklaryny goraýjylar syýasy partiýalara gatnaşygy bolmadyk we häkimiýete dalaş etmeýän, emma demokratik prosessleriň berjaý edilişine daşdan syn edýän guramalardyr”. Açyk hatda nämeler nygtaldy?
Human Rights Watch guramasy Hillari Kintonyň adyna ýollan açyk hatynda: “ABŞ Türkmenistanyň resmilerine çäre görmegi ündemeli” diýip birnäçe talaplary öňe sürdi. Şol talaplaryň arasynda, hususan-da Türkmenistanda hökümete degişli bolmadyk garaşsyz guramalaryň we köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň hökümetden garaşsyz işlemegine ýol bermek, BMG-niň din azatlygy boýunça ýörite dokladçysynyň rekomendasiýalaryny ýerine ýetirmek, syýasy sebäplere görä tussag edilen adamlary, şol sanda Gulgeldi Annanyýazowy, Annagurban Amangylyjowy we Sapardurdy Hajyýewi boşatmak, 2002-nji ýylyň noýabr aýynda Nyýazowyň janyna kast etmek synanyşygynda aýyplanyp tussag edilen Boris we Konstantin Şyhmyradowlaryň, Batyr Berdiýewiň we beýlekileriň ykbaly barada habar bermek, şeýle hem Nyýazowyň häkimiýetiniň pidalarynyň çeken zyýanynyň öwezini dolmak boýunça milli derejedäki prosessi ýola goýmak ýaly meselelere üns berildi.
“Türkmenistanyň täze ýolbaşçylary Nyýazowyň repressiw syýasatyny ýok etmek boýunça wajyp ädimleri ädip başladylar. ABŞ, biznes we energiýa boýunça öz hyzmatdaşlarynyň, ynsan hukuklary ugurynda hem ýokary standartlara laýyk bolmagyna garaşýadygyny Türkmenistana görkezmeli” diýip 23-nji iýunda Türkmenistanyň Daşary işler ministri Raşid Meredow bilen duşuşygyň öňýanynda ABŞ-niň Döwlet sekretary Hillari Klintona ýollan açyk hatynda, Human Rights Watch adam hukuklary boýunça guramasy belledi.


text:
Bazar güni Polşada geçirilen prezident saýlawlarynyň deslapky netijeleri yglan edildi. Onuň öňki pikir soralyşygyň netijelerinden uly tapawut edýändigini Azatlyk Radiosynyň korrespondenti habar berdi.
Polşanyň prezidentligine dalaş eden 10 kandidatyň arasynda esasy iki dalaşgäriň biri-birinden tapawudy öň habar berlişi ýaly 10% däl-de 2%.
Seýmiň başlygy, “Graždan platformasy” partiýasynyň wekili Bronislaw Komorowskini saýlawçylaryň 40%-te golaýy goldapdyr.
Heläk bolan prezident Leh Kaçinskiniň dogany Ýaroslaw 38%-e golaý ses alypdyr.
Bu görkezijilere tutuş ýurt boýunça saýlaw uçastoklarynyň 15 prosentinde sanalan býulletenler şaýatlyk edýär.
Birinji tapgyrda prezident saýlanmak üçin kandidat 50%-den agdyk ses almalydy.
Ikinji tapgyr saýlawlar Polşada 4-nji iýula bellendi.


text: Duşenbe güni Orsýetiň prezidenti Dimitriý Medwedewiň Azerbeýjana saparynyň dowamynda, Orsýetiň Azerbeýjandan 2010-njy ýyldan başlap satyn aljak gazy bilen baglanyşykly ýörite ylalaşyga gol çekildi. Bu baradaky dokumente Orsýetiň “Gazprom” kompaniýasynyň başlygy Alekseý Miller bilen Azerbeýjanyň milli energiýa kompaniýasynyň başlygy Rowgan Abdullaýew gol çekdiler. Käbir synçylar Azerbeýjan bilen Orsýetiň arasynda gol çekilen bu ylalaşygyň, Hazar sebitiniň gazyny Ýewropa akdyrmaklygy göz öňünde tutýan Nabukko proýektiniň gelejegine howp abandyrmagy hem mümkin diýip hasaplaýarlar.