text:
Kaddafiniň zalym hökümdarlygynyň 42-nji ýyllygynyň bellenmeli güni dünýä liderleri Milli geçiş geňeşiniň ýolbaşçylygynda Liwiýanyň täzeden gurulmagyny goldamagy wada etdiler.
60 ýurduň, şeýle hem Birleşen Milletler Guramasynyň, Ýewropa Bileleşiginiň, Afrika Bileleşginiň we Arap Ligasynyň wekilleri penşenbe güni Parižde “Liwiýanyň dostlary” atly maslahata gatnaşdylar. Bu maslahatdan maksat Kaddafiden soňky döwür üçin ýurduň geljeginiň ugurlaryny kesgitlemekdi.
Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron maslahatda eden çykyşynda: “Liwiýanyň aralyk ýolbaşçylary ýurdy demokratik döwlet gurluşyna geçirmekde halkara arkalaşygynyň goldawyny gazandylar” diýdi.
Liwiýanyň täze premýer-ministri Mahmud Jibril hem: “Dünýä liwiýalylara bil baglady, liwiýalylar hem öz batyrlygyny görkezip, bu arzuw-hyýaly hakykata öwürdiler” diýdi.
Fransuz prezidenti Nikolýa Sarkozi Liwiýanyň daşary ýurtlarda doňdurylan 15 milliard dollara barabar baýlyklarynyň indi açylandygyny bildirdi.
Kaddafiniň režimi bilen ilteşikli baýlyklary mart aýynda girizilen sanksiýa netijesinde doňduran Birleşen Milletler Guramsy Liwiýanyň Birleşen Ştatlaryň, Britaniýanyň we Fransiýanyň banklaryndaky 6 milliard dollara golaý puluny ýaňy herekete getirdi.
Iş tamamlananok
Klinton Parižde Liwiýanyň Milli geçiş geňeşiniň ýolbaşçylary bilen duşuşýar, 1-nji sentýabr.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton aralyk liderleri Kaddafi ýeňlenden soň öç almaga däl-de, barlyşyga çagyrdy. Klinton: “Bir zalym režimiň soňlanmagy bilen iş tamamlananok” diýip, halkara arkalaşygynyň Liwiýanyň ýolbaşçylarynyň beren wadalaryny ýerine ýetirişlerini gözden sypdyrman synlajakdygyny, goldajakdygyny aýtdy.
Klinton: “Birleşen Milletler Guramasynyň ýolbaşçylygynda parahatçyga ýol açmakda, şeýle hem zorlugy syýasy gural hökmünde gadagan edip, çydamlylyk we pluralizmi ilerledeýän demokratiýany ornatmakda halkara arkalaşygynyň liwiýa halkyna, onuň ýolbaşçylaryna kömek etmegi gerek” diýdi.
Klinton şeýle hem parahat ilat howp astyndaka ýaranlygyň alyp barýan harby operasiýalarynyň dowam etmelidigini, Birleşen Milletler Guramasynyň sanksiýalarynyň jogapkärçilikli ýagdaýda ýatyrylyp, Liwiýanyň bu guramadaky ornunyň ýurduň täze ýolbaşçylaryna berilmelidigini belledi.
BMG-niň Baş sekretary Pan Gi Mun Liwiýanyň aralyk ýolbaşçylarynyň özlerine haýsy ugurda halkara kömeginiň gerekdigi barada bir sanawy berendiklerini bildirdi. Onuň aýtmagyna görä, ýurda häzir gyssagly gerek zat – gumanitar kömek.
Pan Gi Mun derman, azyk we suw ýetmezçiligi “uly krizis” döredýär diýip, duýduryş berdi: “Esasy zat – wagt. Öňümizdäki günlerde biz mandat babatda çalt hereket üçin Howpsuzlyk geňeşine ýüz tutarys. Onsoň BMG aradan salym geçirmän, Liwiýda bir graždan missiýasyny ýerleşdirer”.
NATO hem: “Liwiýada söweş entek tamamlananok. Kaddafi parahat ilata howp salýar” diýip, duýduryş berdi.
Kaddafi gizlenýär
Liwiýanyň Milli geçiş geňeşiniň söweşijisi Al-Burkan bazasynda, 2-nji sentýabr.
Kaddafiniň nirededigi belli däl. Ýöne onuň söweşden el üzmändigini penşenbe güni arap telekanallarynda berlen bir ses ýazgysy görkezdi. Bu ýazgyda Kaddafi öz tarapdarlaryny söweşmäge çagyrdy. Ol: “Siziň eşidýän zatlaryňyzyň ählisi ýalan, bulara ynanmaň. Tüpeň bilen, gülle bilen urşuň. Liwiýa halkynyň adyndan goý gülle gürlesin. Olar biz bilen uzak urşa girişjek bolsalar, goý şeýle bolsun. Biz oba-oba, şäher-şäher, jülge-jülge, dagma-dag söweşeris. Goý, uzak uruş bolsun. Biz olara Liwiýanyň, liwiýa halkynyň üstünden höküm sürüp bilmejekdiklerini görkezeris, biziň ýaragly taýpalarymyzyň, ýaragly halkymyzyň üstünden höküm sürüp bilmejekdiklerini görkezeris” diýdi.
Kaddafiniň nirededigi barada gapma-garşylykly habarlar bar. Geňeşiň güýçleriniň bir ýolbaşçysynyň aýtmagyna görä, ol Tripoliniň günortasynda çölde ýerleşýän bir şähere gaçyp atypdyr. Abdel Mejid Mlegta: “Kaddafiniň ogly Saif al-Islam, aňtaw gullugynyň başlygy Abdullah al-Senoussi Kaddafi bilen birlikde Bani Walid şäherinde diýip, pikir edilýär” diýdi.
Mlegtanyň aýtmagyna görä, bu üçüsi söweşi dowam etdirmek üçin paýtagtyň 150 kilometrliginde ýerleşýän bu şäherde harby ýolbaşçylyk merkezini gurup ýör.


c: text/html

text:
Eýranda içalyçylykda aýyplanyp, tussaglykda saklanýan iki amerikan raýatynyň sud diňlenişigi gaýra süýşürildi.
Sud häkimiýetleri indiki diňlenşigiň geçiriljek wagtyny mälim etmediler.
Tussaglykdaky amerikanlaryň aklawçysy Masowud Şafeýi Azatlyk Radiosynyň Eýran gullugyna şeýle diýdi: "Şeýn Baueriň we Joş Fatalyň türmeden sud zalyna getirilmändigi üçin, sud diňlenişigi gaýra süýşürildi. Men eýýäm ikinji sapar şeýdilip, sud diňlenişiginiň gaýra süýşürilýändigine gynanýaryn. Ilkinji sud diňlenişigi 2010-njy ýylyň 6-njy noýabrynda geçirilmelidi, şol wagt hem olar Şeýni we Joşy sud zalyna getirmediler”.
Şeýn Bauer, Joş Fattal we Sarah Şourd 2009-njy ýylda Yrak tarapdan geçip, Eýranyň serhedini bozanlykda aýyplanyp, tussag edilipdiler.
Şourd geçen ýylyň sentýabrynda girewine pul goýmak esasynda tussaglykdan boşadylypdy we yzyna – Birleşen Ştatlara dolanypdy. Ol häzir suduň öňüne çykmak üçin, Tährana dolanmajakdygyny aýdýar.
Amerikan raýatlarynyň üçüsi hem içalyçylyk etmändiklerini aýdýarlar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
2001-nji ýylyň oktýabrynyň başynda Orsýet bilen NATO-nyň gatnaşyklarynda böwsülme emele gelen ýaly boldy. Şonda Wladimir Putin (Orsýetiň şol mahalky prezidenti) Brýusselde geçirilen metbugat konferensiýasynda lord Jorj Robertsonyň (Demirgazyk Atlantik ýaranlygynyň şol wagtlardaky baş sekretary) Moskwa bilen has giň gatnaşyklara gönükdirilen planyny goldaýandygyny aýdypdy.
—Jenap baş sekretar Orsýet bilen NATO-nyň arasyndaky netijeli gatnaşyklary giňeltmek, çuňlaşdyrmak we özgertmek mümkinçiliklerine garap biljek işçi organy döretmek inisiatiwasy bilen çykyş etdi. Men muny örän oňat, işjeň teklip diýip hasaplaýaryn. Elbetde, biz muny goldarys. Biz şunuň ýaly inisiatiwa minnetdarlyk bildirýäris—diýip, şonda Putin aýdypdy.
Şol gün, ýöne biraz soňrak, Ýewropa Bileleşiginiň ýolbaşçylary bilen duşuşanyndan soň, Putin eger-de ýaranlyk çynlakaý hyzmatdaşlyga taýýar bolsa, onda Orsýetiň NATO-nyň giňelmegine onçakly biynjalyk bolup durmajakdygyny-da kakdyrybrak duýdurypdy:
—Eger-de Ýewropada ençeme gezek dile getirilen ideýalar durmuşa geçirilse—şol ideýalaram şundan ybarat: NATO başga görnüşe geçse, has syýasy gurama öwrülse, elbetde, biz giňemek meselesi boýunça garaýşymyzy üýtgederis. Munuň üçin biz özümizi şu prosesden çetde goýulmaýanymyzy duýmaly.
Şondan bäri on ýyl geçdi. Ynha, indi welin NATO-nyň giňemegi Orsýetiň harby doktrinasynda daşardan abanýan harby howplaryň esasylarynyň biri hökmünde agzalýar.
Şeýle-de bolsa, şu ýylyň maýynda Moskwa bilen Demirgazyk Atlantik ýaranlygynyň arasyndaky özara gatnaşyklar baradaky sowala jogap berende Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew ýagdaýyň beýle bir ýaramaz däldigini aýtdy:
—Häzirki pursatda NATO bilen gatnaşyk, meniň pikirimçe, onçakly ýaramaz däl. Munuň özi iki tarap üçinem gowy diýip hasaplaýaryn. Bir döwürde aramyzda dartgynly, çylşyrymly pursatlar bolup geçdi. Şonda gatnaşyklaryň arasy üzülere gelipdi. Gatnaşyklary kesmegiň tarapdary biz däl-de, Demirgazyk Atlantik ýaranlygy bolupdy. Şonda men şeýle diýipdim: “Ras, hyzmatdaşlyk etmek islemeýärlermi—onda bizem ýapyşyp ýatmarys”. Men 2008-nji ýylyň awgustyny göz öňünde tutýaryn. Ondan bäri aý aýlanyp, ýyl ötdi. Umuman, ýagdaý kadaly ýöreýär diýip hasaplaýaryn.
Dogry, şundan soň Medwedew RGG (raketalaryň garşysyna goranyş) boýunça hökman ylalaşyga gelinmelidigi barada gaty köp gürledi, ýogsa, ýaraglanyşygyň täzeden haýdadylmagynyň gutulgysyzdygyny aýtdy. On ýylyň içinde NATO bilen Moskwanyň arasyndaky birek-birege ynanmazlyk meselesi, görnüşi ýaly, aradan aýrylmadan-a geçen, gaýtam, has-da çuňlaşana meňzeýär. Şeýle gatnaşyklardan soň 2001-nji ýylda umyt döredäýmegi mümkin görnen hyzmatdaşlygyň hyýaly ruhy ýele sowruldy.
Orsýetiň Döwlet Dumasynyň halkara işleri boýunça komitetiniň başlygy Konstantin Kosaçew gynanç bilen şeýle diýýär:
—Orsýetem, NATO-da şu babatda özara golaýlaşmagyň, hereket etmegiň, hyzmatdaşlygyň konsepsiýasyny tapyp bilmedi. Orsýet NATO-ny ahyrky pozisiýalarda inkär etmegiň nirelerindedir bir orta aralygynda dur. Şu gurama doly synyň oturma pozisiýasy-da edil şunuň ýalydyr. Ýaranlygyňam edil şunuň ýaly— Orsýeti duşman hökmünde kabul etmek pozisiýasyndan eýýäm daşlaşan bolmagy mümkin. Ýöne onuň Orsýete ýaran hökmünde seretmäge taýýar däldigi-hä açykdan aýdyňdyr. Özara garaýyşlardaky şeýle gapma-garşylyklar birek-biregi hökman ýaran hökmünde däl, bolmanda, hyzmatdaş hökmünde kabul etmäge esasy bökdençlik bolup durýar.
Biziň bähbitlerimiziň birek-biregiňki bilen çapraz düşýän, mese-mälim kesgitlenen bir zolagy bar. Şeýle zolak geografiki taýdan däl-de, dünýägaraýyş taýdandyr: NATO öz serhetleriniň çäklerinden daşarda-da hereket etmek islegini gizläp duranok, özüne global gurama hökmünde garaýar. Ol, hakykatdanam, dünýäde iň täsirli gurama. Ýöne global hereket etmek üçin welin kanuny hukugy ýok, ýogsa, şol hukugy almak üçin synanyşyklar edilýär. Liwiýa bilen baglanyşykly soňky wakalar muňa mysal bolup biler. Mundan ozalam başga-da köp dürli hereketler bolupdy. Birinjiden, Orsýetde beýle ambisiýalar ýok. Ikinjiden, biz NATO-nyň ýygy-ýygydan gös-göni Orsýete täsir edýän ol ýa-da beýleki bir regiondaky hereketleriniň zamunynda galýarys. Muňa aýdyň mysal hökmünde Owganystany görkezip bolar—diýip, Kosaçew aýdýar.
Konstantin Kosaçýowyň şu aýdanlaryna garşy çykybam bolar. Liwiýadaky ýa-da Owganystandaky ýagdaýlara nähilidir bir alaç tapmak üçin haýyş bilen ýüz tutulmagy-da hut onuň ýeke-täk täsirli harby blokdugyna esaslanýandyr. Ýöne käbir oppozision garaýyşly bilermenler Demirgazyk Atlantik ýaranlygynyň aram-aram örän “gözsüz batyrlyk” edýändigini-de aýdýarlar.
Dünýä ykdysadyýeti we halkara gatnaşyklary institutynyň halkara howpsuzlygy merkeziniň direktory Alekseý Arbatow Moskwa bilen NATO-nyň arasyndaky on ýylyň dowamynda üýşen gapma-garşylyklaryň özenini ABŞ-nyň we onuň ýaranlarynyň hereketlerinden görýär:
—Orsýetiň liberal toparlarynyň wekili bolsam-da, “Ýabloko” partiýasynyň ýolbaşçylarynyň biri bolsam-da, meniň üçin gatnaşyklaryň ýaramazlaşmagy üçin esasy jogapkärçiligiň ABŞ-nyň we NATO-nyň üstüne düşýäni gürrüňsizdir. ABŞ bilen NATO-nyň käbir hereketleri 2001-nji ýylda Orsýetiň yşarat eden hyzmatdaşlyk ruhy bilen bütinleý gabat gelmedi. Yraga hiç bir esassyz, delilsiz çozuldy. Ýogsam, muňa Orsýet we ABŞ-nyň Fransiýa, Germaniýa ýaly käbir ýaranlary garşy hem çykypdylar. ABŞ RGG boýunça şertnamadan çykdy, Orsýet bu şertnamany strategiýa durnuklylygynyň we ýadro ýaraglaryny çäklendirmek boýunça hyzmatdaşlygyň düýp özeni hasaplaýardy. ABŞ NATO-ny Gündogara—gös-göni Orsýetiň serhetlerine tarap giňeltmegiň nobatdaky ädimine gitdi. NATO Ýewropada ýaragly güýçleri we ýaraglary çäklendirmek boýunça adaptirlenen şertnamany ratifisirlemedi. Ýogsa, munuň özi, NATO-nyň Gündogara giňemegi netijesinde dörän adaty ýaraglar boýunça dörän deňagramsyzlyk meselesini ep-esli derejede çözerdi. Ahyrky netijede Orsýet özüniň bu şertnamadaky gatnaşygyny doňdurdy. Häzir tutuş şu režim we proses gaflat ukusynda ýatyr diýip aýtmak mümkin. Şeýle hereketler we elbetde, Kosowonyň garaşsyzlygynyň ykrar edilmegi 2001-nji ýyldaky raýdaşlygyň, duýgudaşlygyň uçgunlaryndan soň gatnaşyklaryň pese düşmegine getirdi.
Şonuň bilen birlikde Alekseý Arbatow Orsýetiň demokratiýa we adam hukuklary bilen baglanyşykly çynlakaý meseleleriniň bardygyny-da ýatlaýar. NATO-nyň ýurtlaryna-da howpsuzlyk sferasynda Moskwa bilen dostlaşmak üçin şu zatlara göz ýummaly bolardy. Ýöne şonda, 2001-nji ýylda Brýusselde (heniz ikinji çeçen urşunyň doly ýatmandygyna garamazdan), Moskwa bilen golaýlaşmagyň planlaryny düzýärdiler. Ýene-de Kremlde prezident bolmaga şaýlanýan Putin muny ýadyndan çykaran däl bolsa gerek.
Danila Galperowiç Azatlyk Radiosynyň Rus gullugynyň žurnalisti.


text:
Maddanyň nämeden emele gelendigini bilmek üçin atomy kesip, onuň içki gatlaklaryna aralaşmak fizikleriň hemişe arzuwlap gelen zady bolsa gerek. 2009-njy ýylyň dekabrynda “Ýewropa ýadro barlaglary guramasynyň” Large Hadron Collider diýlip atlandyrylýan proýektiniň ýola goýulmagy bilen bu barada uly ädim ädildi.
Tehniki problemalar çözülensoň ol 1,2 trillion elektron woltlyk energiýany Fransiýa bilen Şweýsariýnyň serhedinde ýer astynda ýerleşýän bir turba goýberdi. Gazanylan bu deslapky üstünlik bilen subatom bölejikleriniň, belki-de älemiň özüniň möhüm syrlarynyň üstüni açmaga ýol açyldy diýip umyt edilýär.
“Men bu proýekt bizi älemiň ýaňy dörän döwülerine aralaşdyrar diýip, pikir edýärin. Älemiň nähli giňänligi, nähili ösenligi gaty gyzykly sorag. Galyberse-de, biz onuň takmynan 95 prosentini bilemzok, garaňky älem diýilýäne düşünemzok. Şol sebäpden men bu proýekt şol garaňkylyga az-kem ýagtylyk salar diýip, umyt edýärin” diýip, “Ýewropa ýadro barlaglary guramasynyň” baş direktory Rolf Heuer belleýär.
Twitteri ulanýanlar 60 milliona golaýlady
2009-njy ýylda tehnologiýa ýeke ýerastyna däl, ýerüstüne-de täzelikler getirdi. Mysal üçin, bizi ownuk-uşak zatlardan tutup, hökümetleri sandyradýan protest hereketleriniň nädip güýç alyşy bilen tanyşdyrýan mikto-blog sahypasy twitter 2009-njy ýylda örän uly yz galdyrdy. Twitteri ulanýanlaryň sany ýylyň aýagynda 60 milliona golaýlap, ol bir hakyky global hadysa öwrüldi.
Twitter beýleki habarlaşyş serişdeleri bilen birlikde möhüm syýasy rol aýnady. Ol Molawada aprel aýynda geçen saýlawlardan soňky protestlerinyň, Eýranda hem iýun demonstrasiýalarynyň ýola goýulmagyna uly goşant goşdy.
“Brian Chen” tehnologiýa internet sahypasy “wired.com-yň” işgäri: “Twitter indi üç ýyl bäri bar. Ýöne bilşimiz ýaly, ol şu ýyl giňden ýaýrap ugrady. Indi ýokary derejeli graždan žurnalizmi amala aşýar. Iň gyzyklysy we ähmiýetlisi hem syýasy arza-şikaýatlar. Biz adaty ýagdaýda gysyp saklanýan adamlara aýtjak zadyny aýtmaga mümkinçilik berýäris. Digital demokratiýa düşünjesi, ine, şu. Sebäbi internet we twitter hemmelere elýeterli. Adamlar ozal aýdyp bilmeýän pikirlerini indi beýlekiler bilen paýlaşyp bilýärler”.
Saglyk ugrundaky öňegidişlikler
2009-njy ýylda saglyk ugrunda-da öňegidişlikler boldy. Bularyň iň möhümi SPID keseliniň entek synag derejesindäki waksinasy bolsa gerek. Ol bu kesele ýolukma howpuny 31 prosent aşakladýar. Käbir alymlar munuň netijeliligine şübheli garasalar, käbirleri ony SPID-e garşy göreşde ýetilen uly sepgit diýip häsiýetlendirýär.
Doktor Alan Bernstein ”Global SPID waksinasy kampaniýasynyň” ýerine ýetiriji direktory: “Muny umumy ilat üçin ulanyp bolanok. Sebäbi ol adamy diňe bir gysga wagtlap goraýar. Goraýyş derejesi hem gaty pes. Ýöne onuň ähmiýeti gaty uly. Sebäbi ol SPID-e garşy waksinasiýanyň mümkindigini görkezýär. Ol bu barada alnyp barylýan tagallalara uly kömek”.


text:
Türkmen metbugaty 12-nji fewralda boljak prezident saýlawlaryna dalaşgärlerden üçünji kandidatyň - “Marygazçykaryş” edarasynyň başlygy Kakageldi Abdyllaýewiň saýlawlaryň öň ýanyndaky programmasyny çap etdi.
Kakageldi Abdyllaýew ýurduň ykdysady kuwwatyny nebit-gaz, mineral resurslar, energetika, himiýa, oba hojalygy ýaly pudaklary ösdürmekde görýär. Şol pudaklardan geljek girdejiler halkyň sosial-durmuş şertini ýokarlandyrmaga, ýaşaýyş jaýlarynyň, mekdepleriň, çagalar baglarynyň, saglyk, medeni edaralaryň gurluşygyna sarp ediljekdigini aýdýar.
Dalaşgär öz programmasynda Türkmenistan-Hytaý, Türkmenistan-Eýran turbalaryndan akýan gazyň hem demirgazyk ugur bilen Orsýete gidýän gazyň möçberini artdyrmaga ähli mümkinçilikleriň bardygyny, Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan proýektini amala aşyrmak ugrundaky işi güýçlendirjekdigini, ýewropa ýurtlaryna türkmen gazyny bermäge mümkinçiligiň bardygyny belleýär.
Kakageldi Abdyllaýew obalary reforma etmegi, adamlaryň öz serişdeleriniň hasabyna ýaşaýyş jaýlaryny gurmagy üçin şert döretmegi esasy wezipeleriň biri diýip hasap edýär. Ýöne dalaşgär ýerleri hususy eýeçilige bermek meselesinden aýlanyp geçýär.
Kakageldi Abdyllaýew saýlawçylara daşary syýasat bilen bagly parahatçylyk söýüji, bitaraplyk syýasatynyň Türkmenistanda dowam etdiriljekdigini wada berýär. Emma ol döwlet gurluşynda reformalar geçirmek, ýurtda halkara derejesindäki demokratik prinsipleri ornaşdyrmak, söz-metbugat hem Konstitusiýanyň kepillendirýän beýleki azatlyklary barasynda hiç hili wada bermeýär.
Şu wagta çenli Türkmenistanyň Merkezi saýlaw komissiýasynda resmi hasaba alnan sekiz dalaşgärden üçüsi öz programmasy bilen çykyş etdi. Olaryň birinjisi Daşoguz welaýat häkiminiň orunbasary Rejep Bazarow, ikinjisi Türkmenistanyň häzirki prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow, üçünjisi - “Marygazçykaryş” edarasynyň başlygy Kakageldi Abdyllaýew bolup, Berdimuhamedowdan beýleki dalaşgärleriň çykyşlary telewideniýeden berilmedi.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň adam hukuklary boýunça ýokary derejeli wekili we adam hukuklaryny gorap çykyş edýän toparlar terrorçylykda güman edilýän adamlary sorag etmekde Senat tarapyndan “rehimsiz” diýlip yglan edilen hereketlere gatnaşygy bolan amerikan resmilerini jezalandyrmaga çagyrdylar.
9-njy dekabrda ýaýradylan raportda Amerikanyň Merkezi aňtaw gullugynyň geçiren derňew usullarynda resmileri ynandyrmaga berlen maglumatlarda bellenilýän usullardan “has ýaramaz” görnüşiniň ulanylandygy aýdylýar.
Şeýle-de, raportda giňeldilen derňew usullaryny ulanmaklyk “ygtybarly maglumatlary almakda ýa-da tussagyň hyzmatdaşlyk etmegini gazanmakda netijeli gural bolmady” diýilýär.
BMG-niň adam hukuklary we terrorizme garşy göreş boýunça wekili Ben Emmerson jenaýatlary planlaşdyran we güýje girizen ýokary derejeli resmileriň jogapkärçilige çekilmelidigini, şol bir wagtyň özünde bu gynamalara ýurduň Merkezi aňtaw gullugynyň (CIA) we Birleşen Ştatlaryň hökümet resmileriniň jogapkärdigini aýtdy.


text:
Türkmenler dünýäniň dürli ýurtlarynda ýaşýarlar. Ýewropada olaryň sanynyň sonky ýyllarda artýandygy duýulýar.
Türkmenleriň bir bölegi Germaniýada hem ýashaýar. Olar bu ýurduň Köln, Berlin, Hamburg hem-de Frankfurt ýaly şäherlerinde ýaşaýarlar.
Ýewropadaky türkmenler däp-dessurlaryny hem-de dillerini goramak üçin öz medeni guramalaryny hem dörtdiler. Şol guramalaryň biri hem Germaniýanyň Köln şäherinde döredilen “Türkmen medeni jemgyýeti”.
Golaýda bu gurama Magtymguly Pyragynyň doglan gününiň 277 ýyllygyny uly dabara bilen belläp geçdi.
“Türkmen sesi” programmamyzyň bu sanynda “Türkmen medeni jemgyýeti” guramasynyň alyp barýan işleri we maksatlary barada bu guramanyň agzasy Hajy Hallymuhammedi bilen gürrüňdeş bolduk.
Azatlyk Radiosynyň Germaniýadaky habarçysy Taher Shir Mohammadi tarapyndan taýýarlanan “Türkmen Sesi” programmasynda golaýda Türkmenistanda geçirilen Dünýä türkmenleriniň festiwalyna gatnaşan owganystanly zenanyň garaýyşlary barada hem gurrüň ediler.
Gepleşigi diňlemek üçin sag tarapda ýerleşdirilen audio düwmäni basyň.


text:
4-nji noýabrda Aşgabatda geçirilen hökümet maslahatynda Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow paýtagtda we ýurduň ähli künjeklerinde ýol hereketiniň howpsuzlygyny we ulaglaryň hereketini sazlaşykly üpjün etmek meselesine ünsi çekdi, diýlip türkmen telewideniýesinde habar berilýär.
Maglumatda türkmen prezidenti “köçe-ýol hereketinde käbir bidüzgünçiliklere ýol berilýändigini” aýdyp, bu babatda “seljerme işleriniň geçirilmelidigini we kanun tarapdan jerime salynmalydygyny” tabşyrdy diýilýär.
Azatlyk Radiosy paýtagtyň köçelerinde ýol hereketiniň ýagdaýy barada Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa bilen söhbetdeş boldy.


text:
Pakistan goşuny soňky 18 aýda terrora garşy alnyp barylýan uruşda 3400 jeňçini öldürendigini aýdýar.
Goşunyň sözçüsi, general-leýtenant Asim Saleem Bajwa 12-nji dekabrda çap edilen beýanatda 2014-nji ýylyň iýunyndan bäri geçen döwürde, Demirgazyk Waziristanda, Owganystan bilen serhetdeş tire sebitinde başlanan operasiýalar mahalynda 488 sany howpsuzlyk işgäriniň hem öldürilendigini, 1914 howpsuzlyk işgäriniň bolsa ýaralanandygyny aýtdy.
Beýanatda terrorçylaryň ulanýan 837 bukusynyň weýran edilendigi hem habar berilýär.


text:
Ýazuwda köp duş gelýän, düzetmesi aňsat ýalňyşlyklar. Olar üýşdügiçe, bu ýerde olary beýan ederis. Eger şulara duş gelseňiz, ýazgylaryň awtoryna sypaýyçylyk bilen duýdurmagy ýatdan çykarmaň. Diňe duýduryp bilersiňiz, galan zat olaryň öz ynsabyna bagly.
- "my/mi" goşulmasyny aýra ýazmak - Esasan hem türk dilini öwrenýänleriň arasynda giňden ýaýran bu hadysanyň netijesinde, käbir adamlar "bilýär mi?" diýip sorag goşulmasyny aýry ýazýarlar. Türkmen dilinde goşulmalar söz bilen birleşdirilip ýazylýar. Ýagny, "gördüňmi", "bilýärsiňizmi" ýaly.
- "ñ"/ harpyny ulanmak - Bu aslynda düýpli ýalňyş däldir. Ol türkmen elipbiýindäki "ň" harpyna derek käbir adamlar tarapyndan ulanylýar. Emma tehniki taýdan seredenimizde ol ýalňyş hasaplanyp bilner. Edil ö harpyň üstüne öz kellämize görä islän şeklimizi çyzyp bilmeýşimiz ýaly, "ň" harpynyň hem umumy ykrar edilen görnüşine hormat goýmak zerurdyr. Ol türkmen diliniň dürslügini barlaýan ýörite programmalar üçin hem amatlydyr. "ñ" harpy olar üçin ýalňyş hasaplanar, sebäbi onuň Ýunikod toplumyndaky kody ýagny kompýuter kody düýbünden üýtgeşikdir.
- "Ä°"/"v" harpyny ulanmak - Türkmen elipbiýinde üsti nokatly "I" baş harpy ýokdur. Ol türk elipbiýinde bar we ony türkmen elipbiýi bilen bulaşdyrýanlar köp. Türkmen dilinde "v" harpy hem ýokdur. Biz "w" harpyny ulanýarys. Şu babatda hem has ünsli bolup, bu ýalňyşlaryny düzetseler gowy bolardy.
- "ž" harpyna derek "j" harpy ulanmak - Bu ýalňyş hem türk elipbiýi bilen türkmen elipbiýini bulaşdyrýanlarda gabat gelýär. "Hažžyk" diýip ýazman "hajjyk" diýip ýazýanlar bar.
Öz dilimizi «eňňere» etmäliň!
Ýüklenýär...


text:
Geraldika
Geraldika – döwletiň, edara, kärhananyň gadymyỳetde taỳpa-tiräniň aỳratynlyk alamatyny görkezỳän tugralary (gerbleri) öwrenỳän ylymdyr. Ol tugralardaky aỳratyn nyşanlary olaryň gelip çykyşyny, olara girizilen üỳtgeşmeleri öwrenmek bilen meşgul bolỳar. Kömekçi taryh dersleriniň aỳratyn topary taryhy ỳazuw çeşmeleriň aỳry-aỳry görnüşleriniň ylmy tankydy bilen meşgul bolỳarlar. Muňa Diplomatika degişlidir. Diplomatika sözi «Diplom» diỳen sözden gelip çykypdyr. Gadymy wagtlarda ỳurudiki aktlary diplom diỳip atlandyrypdyrlar. Diplomatika taryhy resminamalary, aỳratyn-da taryhy aktlary öwrenỳän ylymdyr.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow resmi sapar bilen Türkiýä bardy.
3-nji martda Ankaradaky prezident köşgünde türkmen prezidenti Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan bilen duşuşdy.
Prezident Berdimuhamedowyň bu saparynyň gün tertibi barada resmi taýdan maglumat berilmeýär. Emma Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 27-nji fewralda geçirilen mejlisinde ýokary derejedäki nobatdaky türkmen-türk gepleşikleriniň netijeli hyzmatdaşlygyň mundan beýläk-de hemmetaraplaýyn ösdürilmegine ýardam berilmegine gönükdirilendigi bellenildi.
Türkmen prezidentiniň Türkiýä edýän bu saparynyň näçe gün dowam etjekdigi barada takyk maglumat berilmeýär.


text:
Rim papasy Fransis Günorta Amerikadaky iň garyp üç ýurda amala aşyrjak sekiz günlük saparyna başlamak üçin 5-nji iýulda Ekwadoryň paýtagty Kwito bardy.
Bu sapar Boliwiýany we Paragwaýy hem öz içine alýar. Emma Rim papasy bu saparynyň çäginde öz watany Argentina sapar etmeýär.
“Jemgyýetdäki her bir adamyň dünýädäki öňe gidişlikleriň bahbitlerinden peýdalanmaga mümkinçiligi bolmalydyr” diýip, papa Fransis Kwitonyň aeroportynda eden çykyşynda belledi.
Watikan papa Fransisiň bu saparynyň garyplyk meselelerine gönükdiriljekdigini aýtdy.


text:
Göwrelilik döwründäki kynçylyklar
Kim köp töwekgellik edýär?
– 15 ýaşda ilkinji gezek göwreli bolan zenanlar (irki ilkinji göwrelilik).
– 35 ýaşda we ondan soñ ilkinji gezek göwreli bolan aýallar (giçki ilkinji göwrelilik).
– Anamnezinde ýokary arterial gan basyşynyñ bolmagy.
– Gan basyşy yzygiderli ýokarlanýan aýallar.
– Ýürek keselliler.
– Böwrek keselliler.
– Süýjüli diabetden ejir çekýänler.
– Wirusly gepatiti ba$dan geçirenler.
– RH otrisatel alamatly ganly zenanlar.
– Köp düwünçekli göwreliligi başdan geçirýän aýallar.
– Zyýanly endikliler (arak, çilim, neşe serişdelerini ulanýanlar).
Saglyk. 2009, sentýabr-oktýabr
Teswirler
Filed under: Bütin Temalar, Bilim, Saglyk


text:
Gara eşik geýen ýaş adamlaryň topary 28-nji martda irden rus oppozision lideri Boris Nemtsowyň geçen aý öldürilen köprüsinde, onuň hormatyna goýlan gülleri we beýleki zatlary aýryp, ol ýeri arassaladylar.
27-nji fewralda atylyp öldürilen Nemtsowyň tarapdarlary bu ýere yzygiderli gelip, gül çemenlerini goýýarlar, şem ýakýarlar ýa-da Nemsowyň suratlaryny goýýarlar.
Sosial mediada ýerleşdirilen wideo ol adamlaryň Nemtsowyň hatyrasyna goýlan zatlary ir sagat 2-de haltalara salyp, alyp gidişlerini görkezýär.
Bu ýer eýäm şeýle usulda ikinji gezek arassalanýar.


text:
Eýranyň Daşary işler ministrligi ýokarsynda Marşal adasynyň baýdagy bolan ýük gämisiniň boşadylandygyny tassyklady. Şol ýük gämisi aprel aýynyň ahyrynda Eýranyň Hormuz bogazyndaky patrulçy katerleri tarapyndan ele salnypdy.
Ministrligiň 7-nji maýda beren maglumatynda “Maersk Tigris” atly gäminiň 24 sany ekipaž agzasynyň hem goýberilendigi we gäminiň Eýranyň territorial suwlaryny terk edendigi mälim edilýär.
Gürrüňi gidýän ýük gämisi, “Maersk” alty daniýaly kompaniýanyň Eýrandaky hususy firma bermeli karzlary bilen baglanyşykly dawalar artan mahaly, 28-nji aprelde saklanypdy.
Eýranyň häkimiýetleri “Maersk Tigris” gämisiniň we onuň ekipaž agzalarynyň, ençeme ýyl bäri dowam edip gelýän karz meselesi çözülen halatynda goýberiljekdigini nygtapdylar.


text:
Her ýyl MHM-niň döredilmegi bilen bagly prezidentiň edýän gutlaglary howpsuzlyk gullugynyň işini öwmek hem täze işlere ýol görkezmek bilen beslenýär.
Her ýyl sentýabryň ahyrynda, oktýabryň başynda Türkmenistanyň prezidenti Milli howpsuzlyk ministrliginiň döredilmeginiň nobatdaky ýyl dönümi mynasibetli gutlag ýollaýar.
Sowet eýýamynda at berlişi ýaly “göze görünmeýän frontuň” esgerlerini öwmek berk režimli ýurtlara mahsus ýagdaý. Ýöne şol at hakykata onçakly bap hem gelip baranok.
Ol döwürlerde howpsuzlyk gulluklarynyň özi göze ilmese-de, iş fronty welin göze gaty gowy ilýärdi. Olaryň işi her bir sowet graždanyna bellidi. Galyň diwarlaryň aňyrsynda howpsuzlyk gulluklarynyň işgärleriniň nähili iş alyp barýandygy, belki, häzirem edil şonuň ýaly dowam edýändir.
Näme üçin bellemeli?
Organ işgärleriniň gününi bellemek däbi Orsýetde-de, käbir beýleki postsowet döwletlerinde-de saklanyp galdy. Ýöne hemmesinde däl. Mysal üçin, Ukrainada Wiktor Ýuşenkonyň ýurdy dolandyran döwri çekistleriň gününi bellemek zerurlygy jemgyýetiň başyndan aýryldy.
Rumyniýada adamlar zalym diktator Nikolae Çauşeskunyň döwründe hapa we gana ýugrulan işleri alyp baran howpsuzlyk organlarynyň geçmişinem, şu gününem bellemek ýa ýatlamak islemeýärler. Şu güne çenli Rumyniýanyň “Sigurantsa” gullugy barada ajy, örän ýakymsyz ýatlamalar saklanyp gelýär.
Gündogar Germaniýanyň territoriýasynda howpsuzlyk gullugynyň gününi baýram etmek hiç kimiň kellesine-de gelmese gerek. Ol diňe bir öňki döwletiň ýokdugy bilen bagly däl. “ŞTAZI” atly gündogar german howpsuzlyk gullugy özünden soň Germaniýanyň şu böleginde ýaramaz ýatlamalary galdyrdy.
Günbatar Ýewropa we Demirgazyk Amerika ýurtlary öz gizlin gulluklarynyň gününi halk köpçüliginiň drejesinde hiç haçan bellejek bolmandy. Şol bir wagtda-da, olaryň öz halkynyň üstünden edýän gözegçiligini beýleki ýurtlar bilen deňeşdirer ýaly däl, ol juda pes derejede. Soňky ençeme onýyllyklaryň dowamynda bolsa, olara öz ýurdunyň içinde syýasy derňewler geçirmek, syýasat bilen bagly barlag-öwreniş işlerini alyp barmak düýbünden gadagan edildi.
Türkmenistanyň «aýratynlygy»
Türkmen propagandasy Milli howpsuzlyk gullugynyň alyp barýan işine jemgyýetde buýsanç döretmäge çalyşýar. Bu bir bulaşyk hem gaty kyn iş. Çünki Türkmenbaşy döwründe howpsuzlyk gullugynda watançylygam, şöhrat, abraý alamatlaram peýda bolmandy.
Bu edaradan çykýan gorky adamlary şeýle bir ysmaz etdi welin, Nyýazow tarpa-taýyn dünýäsini täzelänsoňam, ol gorkyny ilat köpçüligi ýeňip geçip bilmedi. Munuňam üstesine ýurtda durmuşyň dürli taraplaryny öz içine alýan aňyrsy görünmeýän çäklendirmeler sistemasy dowam edýär. Şol çäklendirmeleriň amala aşyrylmagyna gözegçilik bolsa ýene-de howpsuzlyk organlarynyň elinde.
Prezident öz çykyşlarynda howpsuzlyk gullugynyň halkyň agzybirligini üpjün edýändigini hem birnäçe gezek aýtdy. Ýöne kadaly ýurtlarda halkyň agzybirligi ýaly çylşyrymly jemgyýetçilik isleri bilen, adatça, syýasy partiýalaryň, profsoýuzlaryň, dini we beýleki hökümete degişli däl guramalaryň meşgullanýandygy belli zat.
Türkmenistanda welin, agzybirlik, ony saklamak, kadalaşdyrmak türkmen çekistleriniň elinde bolup çykýar. Şu kontekstde Milli howpsuzlyk ministrliginiň ýolbaşçylarynyň mundan beýlägem “watançylyk prinsiplerine we ata-babalarymyzyň gahrymançylyk däplerine wepaly bolup galarys” diýip, prezidenti ynandyrmalary has-da gorkunç bolup görünýär.
Bu ýagdaý diňe bir halk köpçüliginiň arasynda däl, eýse çekistleriň öz arasynda-da gorkynyň saklanyp galjagyna şaýatlyk edýär.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Kanadaly žurnalist Frederik Lawua (Frédérick Lavoie
) bäş ýyl Moskwada ýaşap, öňki sowet respublikalarynyň ählisine aýlanyp çykdy. Onuň ýol ýazgylary "La Peuplade" neşirýatynda “Bir ugra alnan biletler”
ady bilen, aýratyn kitap görnüşinde, fransuz dilinde çap edildi. Bu kitabyň 37 sahypasy Türkmenistana bagyşlanypdyr. Azatlyk Radiosyndan Ýowşan Annagurban kanadaly žurnalistiň Türkmenistan baradaky pikirleri bilen gyzyklandy.
Azatlyk Radiosy: Siz Türkmenistanda haçan bolduňyz we oňa içinden nähili ýakyndan syn edip bildiňiz?
Frederik Lawua:
Men Türkmenistanda 2008-nji ýylyň dekabrynda boldum, men Merkezi Aziýanyň bäş post-sowet respublikasyna sapar edýärdim. Elbetde, Türkmenistana barmak gaty kyn zatdy, sebäbi žurnalistler üçin ol ýere wiza almak kyndy. Onsoň men tranzit wiza aldym, ýagny Özbegistandan gelip, Türkmenistanyň üsti bilen Azerbaýjana gitdim. Şeýdip men Türkmenistanda bäş gün boldum. Bu günler meniň üçin hakykatdan hem möhüm boldy.
Men öz kitabymda bu Merkezi Aziýa ýurdy barada kän gürrüň etdim. Sebäbi men munuň örän gymmatly žurnalistik materialdygyny bilýärdim. Çünki ol ýere kän žurnalist azat-erkin baryp bilenokdy. Onsoň şol bäş günde men Türkmenabatdan Hazaryň boýundaky Türkmenbaşa çenli syýahat etdim we hakykatda ol ýurdy özüm üçin açmagy başardym.
Azatlyk Radiosy: Siz golaýda Halkara Fransuz radiosyna beren interwýuňyzda özüňiz üçin Özbegistan bilen Türkmenistanyň aratapawudyny kesgitlemegiň kyn bolandygyny aýtdyňyz. Şol bir wagtda-da türkmenleriň köpüsi ýagdaýlarynyň nähili erbetdigine hem düşünmeýär diýýärsiňiz. Şu pikiriňizi has giňräk düşündirip bilmezmisiňiz?
Frederik Lawua:
Meniň aýtjak bolan zadym bu ýurtlaryň, Türkmenistan bilen Özbegistanyň ikisinde-de örän agyr diktatura bar. Emma mende galan täsire görä, Özbegistanda adamlar özleriniň diktatura astynda ýaşaýandyklaryndan has kän habarly görünýär. Bu diňe mende şol ýerde bolan wagtym galan täsir.
Emma Türkmenistanda režimiň ýöreden propagandasy, mende galan täsire görä, Özbegistandaka garanda gowy işläpdir. Sebäbi ol ýerde adamlar köplenç özleriniň garyplyklary bilen diktaturany baglanyşdyryp bilenoklar.
Hakykatda ýurt baý, ol ýerde gaz bar, nebit bar, emma adamlar şindem kyn şertlerde ýaşaýarlar. Emma olar käte režimi goraýarlar, bolmasa men munuň arkasynda gorkynyň bardygyna-da düşünýärin. Men takside birnäçe adam bilen gürrüňdeş bolup, olardan "prezidenti tankyt edip bilýäňizmi" diýip sorasam, olar "biz prezidenti näme üçin tankytlamaly" diýdiler. Men olara prezidenti tankyt etmäge hemişe sebäp boljagyny aýtdym, olar "biz prezidenti tankyt etmäge sebäp tapamyzok, sebäp tapmak islämizok" diýip jogap berdiler.
Kanadaly žurnalist F. Lawuanyň Türkmenistanda düşüren suraty.
Onsoň men basyşyň olaryň özleriniň bir bölegi bolandygyny duýdum. Men olaryň özlerine režimi tankyt etmäge, hatda tankyt etmek üçin sebäp tapmaga hem ygtyýar bermejeklerine düşündim.
Azatlyk Radiosy. Siz näme üçin Türkmenistandaky diktatura Özbegistandakydan has aýylganç diýýärsiňiz? (Bu pikiri siz fransuz radiosyna aýtdyňyz.) Özbegistanda müňläp syýasy tussag bar, Türkmenistanda bolsa beýle kän syýasy tussagyň ýokdugy aýdylýar.
Frederik Lawua:
Belki-de bu Türkmenistanda režimiň örän geň-taňlygy sebäplidir. Men Özbegistanda hakyky diktatura bar diýip pikir edýärin, ýagny ol ýowuz, olar oppozisiýany basyp ýatyrýar, adamlar režimden gorkulýandygyny bilýärler. Emma Türkmenistanda gaty geň, Türkmenbaşy diri mahalynda bütin ýurdy öz daşynda aýlaýardy. Adamlar bolsa oňa ynanýan ýalydy. Men öz kitabymyň Türkmenistana bagyşlanan bölümini "Türkmenistan – geň-taňlyklar ýurdy" diýip atlandyrdym.
Mende galan täsire görä, adamlar daşardan ýeterlik maglumat alyp bilmänsoňlar, öz ýurtlaryny başga ýurtlar bilen deňeşdirip, ýagdaýyň erbetdigine-de düşünip bilenoklar. Şu sebäpden hem, belki-de režimden gorky adamlaryň içine ornaşyp, olar munuň garşysyna hiç zat etmek isleýän däldirler. Belki-de Özbegistandaky adamlar režime garşy has kän protest bildirýändir we şu sebäpli hem ol ýerde has kän syýasy tussag bardyr. Çünki ol ýerde adamlar režime garşy nämedir bir zat edýärler.
Emma Türkmenistanda, meniň düşünişime görä, ýurt içinde režime garşy hakykatda gaty az adam işleýär. Sebäbi bu gaty kyn, adamlar muňa hatda het edibem bilenoklar. Olar munuň üçin gaty ýowuz jezalandyryljaklaryny gowy bilýärler.
Azatlyk Radiosy: Siz Türkmenistanyň geljegi barada näme pikir edýärsiňiz? Mysal üçin, geljek on ýylda ol ýerde nähili üýtgeşiklik bolup biler?
Frederik Lawua:
Men bu barada beýle optimist däl, sebäbi men anyk nämäniň üýtgäp biljegini bilemok. Intellektual elita häkimiýeti ele alyp, demokratiýa-ha diýmäýin, Türkmenistanda hakyky bir döwlet gurup bilerdi. Emma Türkmenistanda hakykatda döwlet gurup biljek adamlaryň hemmesi ýurt daşynda, sebäbi olar muny ýurt içinde edip bilenoklar. Onsoň olaryň yzlaryna gelmesi hem kyn bolar.
F. Lawuanyň Türkmenistanda düşüren suratlaryndan.
Häkimiýet elýeterliligi hakykatda ýapyk we, meniň pikirimçe, iş başyndaky režim muny üýtgetmez. Mundanam başga, oppozisiýanyň hem daşardan kän goldawy ýok. Çünki günbatar ýurtlary, şol sanda Orsýet Türkmenistandan nebit we gaz sebäpli köp zat gazanýar.
Şeýlelikde, olar hatda muny göni aýtmasalaram, meniň pikirimçe, durnuklylykdan, biz türkmen režiminiň durnuklylygyndan hem diýip bileris, gelýän girdeji üçin, olar režim çalyşmaga kömekleşmäge synanmazlar. Sebäbi olar türkmen nebit-gazyndan peýda görýärler.


text:
Türkmenistanda kösükli ekinler şaly, galla we gowaça ekilende ekin dolanşygynda giňden ulanylýar
03.01.2017
Olary şeýle hem güýzlik ekinlerden öň mallara ot-iým hökmünde hem ekýärler. Bir gektar ýere 30 kg arpa tohumy sepilýän bolsa, nohudyň tohumy üç esse köp ekilýär. Olaryň palajy we samany ot-iýmlik garyndylaryň möhüm bölegidir, çünki olarda beloklar galla ekinlerimdäkiden has kändir, şeýle hem olarda şeker, karotin, B, PP, C witaminler toplumy bardyr. Şeýle kösükli ösümlikleriň galla ekinlerinden öň ekilmegi mallar üçin gymmatly iýmleri kör möçberde taýýarlamaga mümkinçilik berýär.
Zerurlyk çykanda kösüklileri toprak üçin biologik dökün hökmünde-de ulanýarlar. Meselem, olaryň ösüş döwri tamamlanandan soň olary ýygmaýarlar-da, sürüp goýberýärler. Ol sürülýän meýdanlaryň fiziki-himiki ýagdaýyny gowulandyrýar, toprakda bolup geçýän mikrobiologik işjeňligi güýçlendirýär. Bu dökün oba hojalyk tehnikalary giňişleýin ulanylanda az çykdajy bilen ýokary netije gazanmaga mümkinçilik berýär.
Biziň toprak-howa şertlerimiz üçin üýtgeşik ekin bolan nohut ekmek hem netijeli usuldyr. Biziň howa şertlerimizde çyglylygy halaýan bu ekinden peýda az ýalydyr. Ösümlik yssy düşmänkä hasyla durup ýetişmese-de, onuň gök bölegi köp bolýar, bu bolsa ony ot-iýmlik ekin hökmünde ýetişdirmegiň peýdalydygyny görkezýär. Häzirki wagtda käbir oba hojalyk önümlerini öndürýän hususyýetçileriň, ekerançylyk we maldarçylyk hojalyklarynyň atyzlarynda nohudyň Ramonsk-77, Özbek-71 görnüşleri ýetişdirilýär. Ösümlik hasyla duranda ýere ýazylýar, mehaniki zepere duýgur tohumlary orulanda ýere dökülýär.
Nohut ýetişdirmegiň barşyna gözegçilik edýän alymlar bu ekiniň diňe bir mehaniki usulda işlenilmegine we dökünlere däl, eýsem toprakda we howada çyglylyga-da duýgurdygyny ýüze çykardylar. Şonuň üçinem ol şaly ekilýän sebitlerde--Daşoguz welaýatynda ekilýär. Şaly ekin dolanşygynda möhüm aralyk ekin bolup, ondan köp hasyl almaga mümkinçilik berýär. Güýzlik-gyşlyk ekin bolan nohut gowaçanyň täze görnüşleri özleşdirilende gowaça ekilýän sebitlerde-de ekilýär.
Enejan DIDAROWA,
S. A. Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersitetiniň ekerançylyk kafedrasynyň mugallymy


text:
“Serhetsiz lukmanlar” topary Türkmenistanda näsaglara 10 ýyl töweregi hyzmat edenden soň, 17-nji dekabrda bu ýurtda saglyk ulgamynda alyp barýan işlerini togtadýanlygyny yglan etdi.
Agzalýan gurama tarapyndan ýaýradylan beýanatda aýdylyşyna görä, bu ýurtda inçekeseliň häzirki döwürde ilatyň saglygyna uly howp salýandygyna garamazdan, türkmen režimi bu baradaky programmany ýola goýmaga rugsat etmändir.
Eýse, bu kesel ilata näderejede wehim salýar, munuň nähili öňüni alyp bolar? Şeýle-de bu topary Türkmenistanda alyp barýan işlerini togtatmaga mejbur eden başga nähili sebäpler bar?
"Serhetsiz lukmanlar" toparynyň ýolbaşçysy Frank Dorner bilen Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda alyp barýan işleriňiz barada dolurak maglumat beräýseňiz?
Frank Dorner: Ilki bilen ”Serhetsiz lukmanlar” toparynyň 10 ýyldan bäri Türkmenistanda iş alyp barýanlygyny ýatladasym gelýär. Häzirki döwürde biziň guramamyz Türkmenistanda iş alyp barýan hökümete degişli bolmadyk iň soňky halkara toparydyr.
Biz Türkmenistanda, umuman, inçekesele garşy göreşmek bilen meşgullanyp, bu keseli bejermek bilen bir hatarda ýurda köp sanly döwrebap enjamlary getirdik. Şeýle-de Türkmenistanyň saglyk ministrligine-de ýardam etdik. Şol proýektlerden soňra, biz çagalaryň we eneleriň saglygy baradaky ugurlara üns berip, häzirki döwürde bolsa ilata uly howp salýan, dürli däri-dermanlaryň täsirine uýgunlaşan inçekesele garşy göreşmek barada plan düzdik.
Azatlyk Radiosy: Siz öňki prezident Saparmyrat Nyýazowyň döwründe hem Türkmenistanda iş alyp barýardyňyz, şol döwürdäki tejribeleriňiz barada az-kem gürrüň beräýseňiz?
Frank Dorner: Umuman, aýdylanda şol ýurtda mydama käbir administratiw problemalarymyz bolupdy. Emma beýleki tarapdan, biz Saglyk ministrligi bilen gowy hyzmatdaşlyk edip, alyp barýan işlerimiz boýunça şol ministrlik bilen gowy aragatnaşyk sakladyk. Elbetde, Türkmenistan ýaly ýurtlarda iş alyp barmak o diýen aňsat däl, sebäbi edip biläýjek işiňiz gaty çäkli. Her halda biz inçekesele ýoluganlara kömek etmäge synanyşýarys, emma häzirki döwürde bize päsgelçilik döredilýär.
Inçekeseliň dürli däri-dermanlaryň täsirine uýgunlaşan görnüşine duçar bolan adamlaryň sanynyň aşa köpdügi göz öňünde tutulanda, bu gaty alada galarly ýagdaýdyr.
Azatlyk Radiosy: Size nähili päsgelçilik döredilýär, bu barada has jikme-jik maglumat berip biljekmi?
Frank Dorner: Türkmenabatda inçekeseliň dürli däri-dermanlaryň täsirine uýgunlaşan görnüşine ýoluganlary bejermek barada hökümete bir proýekt hödürledik. Şu ýylyň başyndan bäri şol proýektiň ýola goýulmagy üçin hökümetiň rugsat bermegine garaşyp gelýäris. Biz bu programmany ýurtda öňden bäri inçekesele garşy alnyp barylýan çärelere goşmaça hökmünde amala aşyrmagy planlaşdyrýarys.
”Serhetsiz lukmanlar” topary Türkmenistanyň Saglyk ministrliginiň işgärleri bilen bir hatarda şeýle kesele duçar bolan adamlary bejermek üçin göni olaryň özleri bilen aragatnaşyk gurmagy teklip etdi. Elbetde, bu programmanyň Türkmenistanyň saglyk ulgamyna uly goşant goşjakdygy ikuçsyzdyr.
Türkmen ýolbaşçylaryna hödürlenen teklip şundan ybaratdy. Biz bu teklip barada Türkmenistanyň dürli wezipelerdäki wekilleri bilen pikir alyşdyk, olar ilkibaşda bu teklibi gowy garşy alýan ýaly bolup göründiler. Haçanda biz bu ugurdaky işlerimize başlamakçy bolanymyzda, programmanyň iş ýüzünde ýola goýulmagy bilen olar asla gyzyklanmadylar. Uzak wagtlap garaşamsoňyz we bize takyk jogap berilmänsoň, öz programmalarymyzy dowam etdirmelimi ýa-da ýatyrmalymy diýlen meselede belli bir karara gelmelidik.
Sebäbi häzirki döwürde ”Serhetsiz lukmanlar” toparynyň Türkmenistanda hakykatda saglyk bilen bagly bitirýän işi galmady, şol bir wagtda-da saglyk ugrundan ýurtda şeýle hyzmatlara zerurlygyň bardygy anykdy. Emma bize inçekeseliň köpçülikleýin däri-dermanlara durnukly görnüşine ýoluganlary Bütindünýä saglyk guramasynyň standartlaryna görä bejermäge mümkinçilik berilmänsoň, ”Serhetsiz lukmanlar” topary şeýle karary kabul etmäge mejbur boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmen ýolbaşçylary siziň teklipleriňize hiç hili jogap bermedilermi?
Frank Dorner: Olar bize şeýle kessele duçar bolanlary bejermäge özleriniň ýeterlik serişdesiniň bardygyny hemem öz lukmanlarynyň bu problemanyň hötdesinden gelip biljekdiklerini aýtdylar. Emma biz hökümet tarapyndan guramalaşdyrylýan bu baradaky planyň durmuşa girizilmeginiň ençeme ýyl wagt alyp biljekdigi sebäpli alada galýarys. Häzirki döwürde inçekesel barada resmiler tarapyndan berilýän sanlar hem alada eder ýaly derejede. Sebäbi şol hasabatda inçekesele ýoluganlygy anyklananlaryň 20 prosent töweregi dürli däri-dermanlaryň täsirine uýgunlaşan görnüşine duçar bolan adamlardyr. Bu hakykatdan hem ýagdaýyň gaty howply derejä ýetendigini aňladýar.
Şol adamlar häzirki döwürde bejerilmeli, eger olaryň bejeriş işleri gijä galdyrylsa, bu adamlaryň ýagdaýynyň hasam ýaramazlaşmagy mümkin we şu kesel ölüm-ýitimiň bolmagyna hem sebäp bolup biler. Bu şeýle-de tutuş ilatyň saglygyny hem howp astyna salar.
Azatlyk Radiosy: Jenap Dorner, eger ýalňyş düşünen bolsam, meni bagyşlaň, siz bu teklibiňizi türkmen ýolbaşçylaryna hödürläniňizde, olar size zerurlyk ýok, bu keseliň hötdesinden gelmäge ýeterlik mümkinçiligimiz bar diýdiler, şeýlemi?
Frank Dorner: Olar bu keseli bejermäge ýeterlik serişdäniň we hünärli lukmanlaryň bardygyny, olaryň bu ugurda alyp barýan işleriniň ýeterlikdigini, şeýle-de bu mesele boýunça ýola goýlan planda uly ösüşiň gazanylanlygyny aýdyp, bu barada haýsydyr bir goşmaça serişdä zerurlygyň ýokdugyny mälim etdiler.
Azatlyk Radiosy: Türkmen ýolbaşçylarynyň öz mümkinçilikleri barada berýän maglumaty sizi kanagatlandyrýarmy?
Frank Dorner: Elbetde, Türkmenistanda şeýle programmalar hakda maglumaty bolan adamlaryň ýokdugyny aýdyp bolmaz. Emma olaryň gürrüňini edýän plany durmuşa girizilýänçä aradan ençeme ýyl geçer.
”Serhetsiz lukmanlar” topary hökmünde biziň häzirki döwürde gaýragoýulmasyz medisina kömegine garaşýan şol adamlara saglyk hyzmatyny derhal hödürlemäge ýeterlik tejribämiz bar. Sebäbi häzirki döwürde bu kesele ýolugan adamlar ondan aşa ejir çekýärler. Olaryň kömege mätäçligi uly. Türkmen ýolbaşçylarynyň planlaşdyrýan programmasy işläp başlaýança bolsa, aradan ençeme ýyl wagt geçer.
Azatlyk Radiosy: Inçekeselden başga Türkmenistanda nähili keseller bar?
Frank Dorner: Türkmenistanda-da beýleki ýurtlarda bolan dürli keselleriň bardygyny aýdyp bolar, meselem, çagalar barada aýdylanda, içgeçme keseliniň bu ýurtda ýaýrandygy ýüze çykypdy. Käbir halatlarda bolsa keselleri bejermek üçin öňden gelýän we halk arasynda giňden ýaýran bejeriş usullarynyň ulanylýandygy sebäpli hem saglyk bilen bagly dürli problemalar ýüze çykýar.
Beýleki keseller barada gürrüň edilende, Türkmenistandaky ýagdaýlaryň regiondaky ýa dünýäniň beýleki ýurtlaryndaky ýagdaýlardan o diýen tapawutly däldigini aýdyp bolar. Emma saglygy goraýyş serişdeleri barada gürrüň edilende, Türkmenistandaky mümkinçilikler köp halatlarda Bütindünýä saglyk guramasynyň standartlaryna gabat gelenok. Meselem, häzirki döwürde ýüzbe-ýüz bolunýan inçekesel we onuň köpçülikleýin däri-dermanlaryň täsirine uýgunlaşan görnüşini bejermekde ýüze çykan ýagdaý munuň anyk mysalydyr.
Azatlyk Radiosy: SPID wirusy ýokaşan adamlaryň sany barada anyk maglumat ýok, käbir raportlarda Türkmenistanda bu wirus ýokuşan ýekeje adamyň bardygy aýdylýar. Bu ugurda sizde nähili maglumat bar?
Frank Dorner: SPID wirusy ýokuşanlaryň sany barada bir zat aýtmak kyn, sebäbi resmi taýdan berilýän maglumatlarda şeýle kesele ýolugan adamyň ýurtda asla ýokdugy aýdylýar. Mundan birnäçe wagt öň, SPID wirusynyň iki adamda duş gelnenligi aýdylypdy, emma soňky döwürlerde BMG tarapyndan çap edilýän hasabatlarda, indi şeýle maglumata hem duş gelinmeýär. Hatda şeýle adam ýurtda bar hem bolsa, türkmen ýolbaşçylary bu barada maglumat bermeýärler. Netijede bize-de bu barada alada etmek gaty kyn, sebäbi resmi taýdan onuň ýokdugy tekrarlanýar.
Şeýle ýagdaýda bu barada size anyk maglumat ýa san berip biljek däl, sebäbi bu wirus ýokuşanlaryň sanyny häzirki döwürde anyklamak biziň üçin mümkin däl.
Azatlyk Radiosy: Mundan birnäçe ýyl öň guş dümewi ýüze çykanda, häzirki prezident Berdimuhamedow ýurduň Saglyk ministridi. Ol şol mahal çykyş edip, şeýle dümewiň Türkmenistanda ýokdugyny we munuň geljekde hem asla bolup bilmejegini aýdypdy. Häzirki döwürde doňuz dümewi dünýä wehim salýar. Bu mesele bilen bagly Türkmenistandaky ýagdaýlar hakda näme aýdyp biljek?
Frank Dorner: Şeýle düwmewleriň ýurtda düýpden ýokdugyny aýtmak mümkin däl. Mundan birnäçe gün oň Türkmenistanda çagalaryň dümewlänligi baradaky maglumatlara duş geldik. Emma biz doňuz dümewiniň ýurtda bardygyny-ýokdugyny takyk aydyp biljek däl. Sebäbi bu barada barlag geçirilmedi. Her halda şeýle dümewleriň Türkmenistana barmanlygyny aýtmak gaty kyn. Ýöne bu barada takyk maglumat bermäge ýagdaýymyz ýok.
Azatlyk Radiosy: Şeýle ýagdaýda siziň Türkmenistan barada mundan beýläk ätjek ädimleriňiz nämelerden ybarat bolar?
Frank Dorner: Biz Türkmenistanyň hökümeti bilen gepleşikleri dowam etdirmäge synanyşarys. Biziň gapymyz henizem açyk we türkmen hökümeti bilen konstruktiw gepleşikler geçirmäge taýýar. Eger bize iş alyp barmaga mümkinçilik berilmese, donorlaryň bize berýän puluny diňe Türkmenistanda edaramyzyň bardygyny görkezmek üçin sarp edip oturyp biljek däl. Şeýle ýagdaýda ýurtda adymyz sanawda galar, ýöne biz Türkmenistandaky edaramyzy ýapyp, ýurdy tutuşlygyna terk etmäge we alyp barýan işlerimizi dolulygyna ýatyrmaga mejbur bolarys.


text:
Ysraýyl bilen täze döwür başlaýar
Çawuşoglynyň Ysraýyla iş saparyny guramasy üçin taýarlyk görülýär
Türkiýäniň gatnaşyklaryň ösdürilmegi üçin öňe süren üç şertini ýerine ýetiren Ysraýyl bilen täze döwür başlaýar.
Ysraýyl tarapyndan gabaw astyna alynan we embargo astyndaky Gaza ynsanperwer kömegini alyp barýan Mawi Marmara gämisine 2010-njy ýylyň 31-nji maýynda halkara suw giňişliginde ysraýyl güýçleri tarapyndan guralan we 10 adamyň ýogalmagyna sebäp bolan hüjüm sebäpli Türkiýe bilen Ysraýylyň arasyndaky gatnaşyklar dartgynlaşypdy.
6 ýyl dowam eden krizisden soň Ysraýylyň ötünç soramagy, Gaza goýlan gabawyň gowşamagy we jerime tölemegi sebäpli iki ýurt ilçi belläpdi.
Gatnaşyklaryň kadalalmaga başlamagyndan soň iki ýurduň arasynda resmi saparlar başlaýar.
Daşary işler ministri Mewlüt Çawuşoglynyň Ysraýyla iş saparyny guramasy üçin taýarlyk görülýär.
Medeniýet, syýahatçylyk, söwda we sport taýdan edilýän gatnaşyklaryň dowam edýändigini mälim eden Daşary işler ministrliginiň ýolbaşçylary söwda mukdarynyň 2,5 milliard dollardan 5 milliard dollara çenli baryp ýetendigini ýatlatdy.


text:
Gyrgyz häkimiýetleri terrorçy toparyň agzasy bolmakda güman edilýän ýedi adamyň tussag edilendigini aýdýarlar.
Gyrgyzystanyň Milli howpsuzlyk boýunça döwlet komitetiniň 29-njy martda aýtmagyna görä, şübhelenýänler ýurduň regionlarynyň birinde howpsuzlyk operasiýasynyň dowamynda tussag edilipdir.
Resmi maglumata görä, tussag edilenler Ýakyn Gündogarda harby çärelere gatnaşdyrmak we Gyrgyzystanda terrorçylykly hereketleri amala aşyrmak üçin söweşijileri hakyna tutmakda güman edilýärler.
Gyrgyz häkimiýetleri 500-den gowrak gyrgyz raýatynyň, olaryň döretden bir bölegi zenanlaryň Siriýa we Yraga gidip, “Yslam döwleti” söweşiji toparyň düzümine goşulandygyny aýdýarlar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow çarşenbe güni Aşgabatda ýurduň Senagatçylar we telekeçiler birleşiginiň agzalary bilen duşuşyp, olaryň öňünde durýan wezipeleri kesgitledi diýip, türkmen metbugaty habar berýär.
Duşuşykda telekeçileriň hem öz teklipleri bilen çykyş edendigi, şonuň bilen bir wagtda prezidente hususy iş bilen meşgul bolýan adamlara bildirýän goldawy üçin minnetdarlyk sözlerini aýdandyklary habar berilýär.
Azatlyk radiosy bu diýilýän goldaw bilen gyzyklanyp, aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Türkmenistan döwlet garaşsyzlygynyň 24-nji senesini harby parad bilen belledi. Ýurt ýolbaşçylarynyň, parlament agzalarynyň, daşary ýurtly diplomatlaryň we myhmanlaryň gatnaşmagynda baýramçylyk konserti geçirildi.
Sahnalaşdyrylan baýramçylyk çäresiniň esasy mazmunynyň garaşsyzlyk ideýasyna, türkmen halkynyň bütewüligine we onuň ruhunyň belentdigine we döredijilik hyjuwyna bagyşlanandygy resmi maglumatlarda bellendi.
Azatlyk Radiosy türkmenistanly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş bolup, Garaşsyzlyk baýramynyň bellenişi barada gürrüň bermegi sorady.


text:
Babyr Zahyretdin Muhammet
BABYR Zahyretdin Muhammet (1483, Fergana—1530) — özbek ýazyjysy, döwlet işgäri, serkerde. Hindistanda Beýik Mogollar dinastnýasyny esaslandyryjy (1526). Babyryň «Babyrnama» atly bütin dünýä meşhur kitaby bar, onda şahyryň awtobiografiýasy beýan edilýär. Bu kitap üç bölümden (Fergana, Kabul, Hindistan) ybarat bolup, onda 1493—1529 ýyllardaky dürli wakalar beýan edilýär. Ol kitapda awtobiografik maglumatlardan başga, ýöriş ýazgylary hem bar. Onda Orta Aziýanyň, Owganystanyň, Hindistanyň tebigaty, şäherleri we oba durmuşy beýan edilýär, ýaşuly döwürdeşleri (Nowaýy, Binoýy we b.) barada maglumatlar berilýär. «Babyrnama» özbek edebiýatynda awtobiografik Žanryň ilkinji nusgasydyr. Bu kitap fars, iňlis, nemes, fransuz we rus dillerine terjime edildi. Babyryň rubagylaryny, gazallaryny we liriki hatlaryny öz içine alýan kiçiräk «Diwany» hem bar. Babyryň goşgulary we groza eserleri gadymy özbek edebi diliniň ösmeginde uly rol oýnapdyr.


text:
Resmi maglumatlarda bellenişine görä, Altyn sähra etraby prezident G.Berdimuhamedowyň inisiatiwasy bilen 2008-nji ýylda Jojukly diýilýän ýerde döredilipdi.
Türkmenistanyň resmi metbugaty bu kararyň ýurduň regionlaryny ösdürmek, şäher hem-de oba ýerlerinde ýaşaýan türkmenistanlylaryň durmuş derejesini we ýaşaýyşyň hilini ýokarlandyrmak boýunça progressiw özgerişlikler strategiýasynyň amala aşyrylmagynda möhüm ädim bolanlygyny belledi. Welaýatlaryň ilatynyň ýaşaýyş derejesi
Synçylar soňky döwürde welaýatlarda gurulýan we açylýan täze obýektlerden daşgary ýurtda resmi taýdan yglan edilýän güýçli depginli özgerişleriň ýerlerde ilat kopçüliginiň durmuşynda göze ilmeýänligini, adamlar üçin güzeran görmegiň agyrlygyna galýanlygyny aýdýarlar.
Türkmenistanly žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew oba ýerlerinde adamlaryň has agyr şertlerde ýaşaýanlygyny, köpçülikde gazanç etmäge mümkinçilikleriň ýokdugyny aýtdy: “Oba ýerlerde has agyr ýagdaý, işsizligiň derejesi oba ýerlerinde 60 %-den az däldir”.
Oba ýerlerindäki problemalar döwlet baştutany tarapyndan hem bellenipdi. Welaýatlara edýän saparlary barada eden çykyşlarynyň birinde
Oba ýerlerde has agyr ýagdaý, işsizligiň derejesi oba ýerlerinde 60 %-den az däldir.
G.Berdimuhamedow ýurduň haýsy künjegine barsaň-da, şol bir meseleler bilen ýüzbe-ýüz bolunýandygyny aýdyp, durmuş maksatly edaralaryň, ýagny mekdepleriň, çagalar baglarynyň, syrkawhanalaryň we saglyk öýleriniň köpüsi häzirki döwrüň talaplaryna laýyk gelmeýän köne binalarda ýerleşýändigine ünsi çekdi.
Prezidentiň aýtmagyna görä, ýerlerde ilaty agyz suwy, elektrik energiýasy bilen üpjün etmekde, aragatnaşyk hyzmatlaryny ýola goýmakda, ilatly ýerleri abadanlaşdyrmakda, ýollary gurmakda çözülmegini talap edýän köp sanly meseleler bar.
G. Berdimuhamedow şol çykyşynda hökümet agzalarynyň, ýerli häkimiýetleriň we halk deputatlarynyň bu problemalary çözmäge gös-göni borçludyklaryny belläpdi.
Regionlaryň ösüşi kime garaşly?
Oba ýerleriniň ýaşaýjylary ýerli häkimiýetler tarapyndan daýhanlaryň bähbidini goramak we olara goldaw bermek ugrunda ýeterlik hereket edilmeýänligini gürrüň berýärler.
Mary welaýatynyň ýaşaýjysy Azatlyk Radiosyna beren gürrüňinde şeýle diýdi: “Her kimiň öz aladasy bar. Daýhanda bir gektar ýer bar bolsa, häkimleriň 5-10 gektar ýerleri bar, olaryň daýhana eli ýetenok”.
Soňky ýyllarda Türkmenistanda yglan edilýän sosial-ykdysady reformalaryň çäginde, hususan-da, öz döwründe kesilen pensiýalar, şol sanda oba ýaşaýjylarynyň pensiýalary dikeldilipdi. Pensiýalaryň, aýlyklaryň we beýleki sosial tölegleriň möçberi artdyryldy.
Türkmenistanyň prezidenti wezipesine geçende, G.Berdimuhamedow ýurduň oba ýerlerini ösdürmek maksatlaryna dört milliard dollarlyk puluň sarp ediljegini yglan edipdi. Böwet we garaşylýan reformalar
Synçylar özgerişlikleriň bolmagy üçin düýpli oba hojalyk reformasynyň talap edilýänligini aýdýarlar.
“Oba hojalyk reformasyny geçirmeli. Iň bolmanda Nyýazowyň daýhanlaryň elinden alan emläklerini gaýdyp bermeli. Olaryň mallaryny, ýerlerini gaýdyp berip, daýhan birleşikleriniň eýeçiligini dikeltmeli. Çaltrak hususy eýeçilige geçmegiň formalaryny gözlemeli” diýip, Döwletmyrat Ýazgulyýew belleýär.
Bilermenler häzirki wagtda maliýe serişdeler uly möçberde täze we gymmatbaha obýektleriň gurluşygyna sarp edilýärkä, oba hojalygynyň ösüşi üçin maýa ýatyrylmagyna we pullaryň takyk maksatlara sarp edilmegine uly zerurlygyň bardygyny belleýärler.
Türkmenistanyň hökümetiniň oba hojalygy boýunça ozalky geňeşçisi Wladimir Ýerofeýew döwlet pulunyň girdeji getirjek we iş orunlaryny döretjek obýektlere sarp edilmegi zerur diýip, hasap edýär.
Oba hojalygy babatynda aýdylanda ýurtda öndürilýän inçe süýümli pagta önümçiligine ünsi artdyrmaly.
Ýerofeýewi pikiriçe, birinji nobatda, pullar ykdysadyýetiň real ugurlaryna sarp edilmeli, ýagny bazar şertlerinde bäsdeşlige ukyply bolup biljek önümçilige gönükdirilmeli. “Oba hojalygy babatynda aýdylanda ýurtda öndürilýän inçe süýümli pagta önümçiligine ünsi artdyrmaly. Üstesine suw üpjünçiligine hem uly üns bermeli. Sebäbi oba hojalygy muňa doly garaşly bolup durýar”.
Oba hojalykçy Ýerofeýew gök onüm we miwe önümçiliginiň hem örän girdejili ugur bolup biljekdigini, aýratynam ýurduň günorta-günbatarynda munuň üçin örän amatly tebigy şertleriň bardygyny aradan aýyrmaýar. “Munuň bilen hem iş orunlaryny döretmek, hem ýurduň azyk üpjünçiligi meselesini çözüp bolardy. Bu şeýle-de oba hojalyk önümleriniň eksportyny artdyryp, ýurduň täze girdeji çeşmesi hem bolup bilerdi”.
Türkmenistanyň hökümetiniň oba hojalygy boýunça öňki geňeşçisiniň pikirine görä, oba hojalygynyň ösüşi, ýurduň ýangyç-energiýa girdejilerine esaslanýan ykdysadyýetiniň köpugurly özgerişini gazanmaga-da mümkinçilik berip biler.


text:
Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugy 2011-nji ýylda Žanaözende hökümete garşy guralan protestler bilen bagly tussag edilen 6 aktiwistiň we nebitçiniň türmeden boşadylandygyny habar berýär.
Bu alty adam, şol sanda bir zenan aktiwist, başda dört we ýedi ýyl aralygynda türme tussaglygyna höküm edildi.
Emma Ýokary sud 28-nji maýda olaryň tussaglyk möhletini iki ýyl şertli tussaglyga çenli azaltdy.
Olar 2011-nji ýylyň dekabrynda Gazagystanyň günbataryndaky Žanaözen şäherinde hökümete garşy protestleri gurnamakda günäli tapylypdy.
Şonda polisiýa demonstrasiýalary basyp ýatyranda azyndan 16 adam öldürilipdi.
Žanaözen wakalary bilen bagly türmä basylan oppozisiýa aktiwistleriniň we nebitçileriň, şol sanda polisiýa işgärleriniň birnäçesi heniz hem türmede otyr.


text:
Şu gün Owganystanyň prezidenti Hamyd Karzaý Owganystandaky korrupsiýa meselelerine gözegçilik etmek boýunça Günbatar ýurtlaryň inisiatiwasy bilen döredilen iki sany komissiýanyň öz işlerini derňemeklige görkezme berdi.
Owganystanyň baş prokurory Muhammad Ishak Alko prezidentiň şeýle görkezme bermegine ýurduň dürli künjeklerinden we, şol sanda, türme tussaglygyndaky käbir tussaglardan gelen şikaýatlaryň sebäp bolandygyny aýtdy.
Maglumata görä, täze geçiriljek derňewleriň barşynda Owganystanda iş alyp barýan «Major crimes task force» we «Sensitive investigation office» atly komissýalaryň işleri derňeler.
«Major crimes task force» atly komissiýa Birleşen Ştatlaryň we Britaniýanyň polisiýa ekspertlerinden ybarat bolup, ol Owganystanyň polisiýa we razwedka edaralarynyň işgärleriniň işiniň üstünden gözegçilik alyp barýar.
Ýakynda hut şu komissiýanyň bildiren aýyplamalarynyň esasynda Owganystanyň ýokary derejeli resmilerinden birnäçesi tussag edilipdi.


text:
Şu gün Norwegiýanyň polisiýasy Liwiýanyň lideri Muammar Kaddafä hyzmat eden ukrainaly şepagat uýasynyň ýakynda Norwegiýa baryp, ýurduň häkimiýetlerinden syýasy gaçybatalga sorandygyny mälim etdi.
Geçen ýyl «WikiLeaks» internet saýtynyň amerikan diplomatik hatlaryna salgylanyp ýaýradan maglumatynda ukrainaly şepagat uýasy Galina Kolotnytskanyň Muammar Kaddafä ýakyndan hyzmat edip, onuň resmi saparlaryna-da gatnaşýandygy barada habar berlipdi.
Galina Kolotnytska şu ýylyň fewralynda Liwiýada syýasy durnuklylygyň ýaramazlaşmagy sebäpli bu ýurdy terk edipdi.


text:
Ukrain deputaty türmä basylan ozalky premýer-ministr Ýuliýa Timoşenko medisina bejergisi üçin daşary ýurda gitmäge rugsat berilmegi baradaky kanun taslamasyny parlamente tabşyrdy.
Bu kanun taslamasynda Timoşenkonyň bejergi alandan soň Ukraina dolanyp gelip, häkimiýetden hyýanatçylykly peýdalanmak aýyplamasy esasynda berlen ýedi ýyl türme möhletiniň galan bölegini tussagda geçirmegi talap edilýär.
Kanun taslamasynyň teksti anna güni jemgyýetçilige aýan edildi. Ol ähli sud edilen jenaýatçylara degişli bolar. Kimiň daşary ýurtda saglyk bejergisini almaga degişlidigi we beýleki ähli şertler bolsa sud tarapyndan kesgitlener.
Parlamentiň spikeri Wolodimir Rybak bu taslamanyň indiki hepde ara alnyp maslahatlaşyljagyny aýtdy.
Timoşenkonyň 2011-nji ýylda sud edilip, türmä basylmagy köp babatda syýasy äheňli diýlip kabul edildi.
Ýewropa Bileleşigi Ukraina bilen Azat söwda şertnamasyna gol çekilmeginiň bir şertini Timoşenko meselesiniň çözülmegine baglady.
ÝB-niň iki wekili golaýda perzident Wiktor Ýanukowiçden Timoşenkonyň günäsiniň geçilmegini haýyş etdi.


text:
Çarşenbe güni Birleşen Ştatlaryň hökümet resmileri şu aýyň başynda prezident Barak Obamanyň Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netenýahu bilen duşumakdan ýüz öwürmeginiň Eýran bilen baglanyşyklydygyny ret etdiler.
Şu aýyň başynda Ysraýylyň hökümet delegasiýasy BMG-niň Baş Assambleýasynyň çäklerinde Nýu-Ýork şäherinde Barak Obamanyň Benýamin Netenýahu bilen gepleşik geçirmegi baradaky haýyş bilen Ak Tama ýüz tutupdy.
Şonda Ak Tamyň metbugat sekretary Tommi Wietor prezident Obamanyň iş planlarynyň muňa mümkinçilik bermeýändigini yglan edipdi.
Bu wakalar bolsa Birleşen Ştatlaryň Eýrana garşy öz talaplaryny has ýitileşdirmelidigi barada Banýamin Netenýahuwyň Waşingtona basyş görkezýän döwrüne gabat gelipdi.


text:
Peýdaly maglumatlar [ Hemmesi ]
Türgenleşdiriji açyldy
Türgenleşdiriji näme?
Türgenleşdiriji bu söz baýlygyny artdyrmak üçin, sözli maşklaryň toplumydyr. Türgenleşdiriji bölüminde sözleri çalt ýazmagy we olaryň manysyny dogry bilmegi türgenleşmek üçin funksiýa ýerleşdirildi. Şu wagtky wersiýa barlag wersiýasy hem diýsek bolar, sebäbi ol täzeje. Hany göreliň nähili bolarka? Ine ony görerin diýseňiz: Türgenleşdiriji
Nämä peýdasy bar?
Dürli synaglara taýýarlananyňyzda, gündelik ulanýan söz baýlygyňyzy artdyrmakda Türgenleşdirijiniň peýdasy bolup biler. Mysal üçin biz geljekde TOEFL, SAT we GRE ýaly synaglarda çykýan sözleri goýarys.
Haýsy diller bar?
Geljekde dilleriň sanyny köpeltmegi göz öňünde tutýarys. Esasan-da rus diliniň köp ulanylýanlygy sebäpli muňa hem üns bereris.
Bu funksiýa nähili ösdüriler?
Geljekde bu funksiýa her bir ulanyjynyň öz öwrenen sözlerini ýatda saklap galar ýaly edilip ösdüriler. Ýagny siz 50 sözi türgenleşen bolsaňyz, şolaryň içinden 40-syny dogry bilip, 10-syny ýalňyşsaňyz dogry bilenleriňizi köp soraman ýalňyşanlaryňyzy köpräk sorajak bolarys. Her kim öz söz baýlygynyň ösüşini ulanyjy hasabynda ýatda saklar ýaly ederis.
Mundan başga-da reňk, bezeg, ses boýunça hem has köpräk işlemegi we bu bölümi özüneçekiji etmegi göz öňünde tutýarys.
Mende işlänok?
Saýt esasan Google Chrome brauzer bilen işlenip düzülýär. Köp gowy zatlar Internet Explorer ýaly standartlary doly ýerine ýetirmeýän brauzerlerde işlemeýär. Faýrfoksda ýa-da Kromda açmagy haýyş edýäris.
Türgenleşdiriji bu söz baýlygyny artdyrmak üçin, sözli maşklaryň toplumydyr. Türgenleşdiriji bölüminde sözleri çalt ýazmagy we olaryň manysyny dogry bilmegi türgenleşmek üçin funksiýa ýerleşdirildi. Şu wagtky wersiýa barlag wersiýasy hem diýsek bolar, sebäbi ol täzeje. Hany göreliň nähili bolarka? Ine ony görerin diýseňiz: Türgenleşdiriji
Nämä peýdasy bar?
Dürli synaglara taýýarlananyňyzda, gündelik ulanýan söz baýlygyňyzy artdyrmakda Türgenleşdirijiniň peýdasy bolup biler. Mysal üçin biz geljekde TOEFL, SAT we GRE ýaly synaglarda çykýan sözleri goýarys.
Haýsy diller bar?
Geljekde dilleriň sanyny köpeltmegi göz öňünde tutýarys. Esasan-da rus diliniň köp ulanylýanlygy sebäpli muňa hem üns bereris.
Bu funksiýa nähili ösdüriler?
Geljekde bu funksiýa her bir ulanyjynyň öz öwrenen sözlerini ýatda saklap galar ýaly edilip ösdüriler. Ýagny siz 50 sözi türgenleşen bolsaňyz, şolaryň içinden 40-syny dogry bilip, 10-syny ýalňyşsaňyz dogry bilenleriňizi köp soraman ýalňyşanlaryňyzy köpräk sorajak bolarys. Her kim öz söz baýlygynyň ösüşini ulanyjy hasabynda ýatda saklar ýaly ederis.
Mundan başga-da reňk, bezeg, ses boýunça hem has köpräk işlemegi we bu bölümi özüneçekiji etmegi göz öňünde tutýarys.
Mende işlänok?
Saýt esasan Google Chrome brauzer bilen işlenip düzülýär. Köp gowy zatlar Internet Explorer ýaly standartlary doly ýerine ýetirmeýän brauzerlerde işlemeýär. Faýrfoksda ýa-da Kromda açmagy haýyş edýäris.
Telpek: 3.75/12 ses
Ýüklenýär...
Ýazylan teswirler ( 0 )Teswir ýazmak üçin girmeli


text:
Müsüriň wise-prezidenti Omar Süleýman ýurduň esasy oppozision toparlary, şol sanda ozal gadagan edilen “Musulman doganlygy” bilen duşuşdy. Duşuşykdan maksat başdan geçirilýän ýaramaz syýasy krizisiň çözgüdini tapmak.
Müsüriň wise-prezidenti Omar Süleýman
Gepleşiklere kiçiräk partiýalaryň birnäçesi we garaşsyz hukuk ekspertleri bilen birlikde oppozisiýanyň wekili, parahatçylyk boýunça Nobel baýragynyň eýesi Muhammed El Baradeý-de gatnaşdy. Aýdylyşan görä, Süleýman bilen oppozision ýolbaşçylar bilelikdäki komiteti döretmek barada ylalaşypdyrlar. Bu komitetiň işi prezident saýlawlaryna goşulmaga köp kandidatlara ýol bermek, şeýle hem prezidentlik möhletine çäklendirme girizmek barada Baş kanuna girizilmegi teklip edilen düzedişleri öwrenmek.
Prezident Hosni Mubarek öz hökümetindäki dürli orunlardaky adamlary çalşyryp, reforma geçirmegi wada etdi. Onuň partiýasynyň ýolbaşçylaray, şol sanda ogly Gamal hem bu wezipeden çekildi. Ýöne 30 ýyl bäri höküm sürüp gelýän 82 ýaşly prezident özüniň sentýabrda möhleti tamamlanýança, bu wezipede galyp, parahatçylykly geçişe gözegçilik etjekdigini aýdýar.
“Musulman doganlygy” Müsürde radikal ysmalçy bir topar hasaplanýar. Onuň agzalary iki hepde mundan ozal protestler turmazdan öň hökümet tarapyndan hemişe gabalyp, türmä dykylyp gelindi. Ýekşenbe günündäki duşuşyk hem hökümet bilen bu toparyň arasynda ençeme ýylyň dowamynda geçen ilkinji duşuşykdyr. Ýöne ýagdaýa ýetik adamlar: “Musulman doganlygy” aýdylyşy ýaly radikal topar däl” diýýärler.
“Meniň pikirimçe, köp adamlar “Musulman doganlygy” diýlende, derrew “Hamas” we “Al-Kaýda” ýada düşýär. Bular, dogrudanam, şu Müsürde başlanan asyl guramadan ýaýran. Ýöne agzalary tarapyndan bolan gazaply hereketlerden soň, esasy topar sosial herekete öwrüldi” diýip, “Amerikanyň sesi” radiosynyň Kairdäk býurosynyň başlygy Elizabet Arrott aýdýar.Radikal toparmy ýa-da sosial hereket?
2005-nji ýylda geçen saýlawlarda “Musulman doganlygynyň” wekilleri parlamentde orunlaryň 20 prosentini gazandy. Ýöne häkimiýet başyndaky Milli demokratrik partiýanyň bähbidine galplaşdyryldy diýilýän öten ýylky saýlawlarda welin, bu topar bir orun hem alyp bilmedi.
Arrott: “Musulman doganlygy” Müsürde giňden hormatlanýar” diýýär: “Onuň bu ýerde goldawy köp. Sebäbi ol hökümetiň edip bilmeýän köp hyzmatlaryny ýerine ýetirýär. Onuň öz mekdepleri, keselhanalary, töwerekde köp adamlara howpsuzlyk ulgamy bolup durýan guramalary bar. Bu bir dindar ýurt. Gadagandygyna garamazdan, yslama wekilçilik edýänligi üçin “Musulman doganlygy” Müsürde hortmatlanýar”.
Oppozisiýa bilen gepleşiklere girilip, ýurda belli bir derjede imisalalyk aralaşandygyna garamazdan, protestçiler şindi-de Tahrir meýdançasynda goş basyp ýatyrlar. Olar Mubarek gitmän, bu ýerden çekilmejekdiklerini aýdýarlar. Muhammad atly biri şeýle diýýär: “Biz bu ýerde protestçi, Müsür prezidentine garşy halk hökmünde durus. Müsür prezidenti ýurdy terk edýänçä, biz şu ýerde bolarys”.
Müsür häkimiýetleri dowam edýän protestler ýurduň durnuklylygyna hem ykdysadyýetine zyýan ýetirer diýip, duýduryş berýärler. Harytlaryň bahasy ýokarlap ykdysady ösüşe zeper ýetjege meňzeýär. Syýasy protestler sebäpli bir hepdeläp ýapyk galan dükanlar we banklaryň birnäçesi ýekşenbe güni açyldy.


text:
Ukrainanyň gündogaryndaky Dnepropetrowsk şäherinde uly ýewreý medeniýet merkezi we ýewreýleriň gyrgynçylygyna bagyşlanan muzeý açyldy.
Sişenbe güni açylan muzeýiň tutýan meýdany 3 müň m2-a golaýdyr. Ol umumy meýdany 50 müň m2 bolan toplumyň çäklerinde ýerleşýär.
Toplumyň düzüminde Ukrainadaky ýewreýleriň medeniýeti boýunça institut, Dnipropetrowskdaky sinagogalaryň suratlaryndan ybarat galereýa hem bar. Şeýle-de toplumda myhmanhana, restoran we söwda merkezleri bina edildi.
1941-nji ýylda nasistler tarapyndan Dnepropetrowskda azyndan 12 müň ýewreý gyrlypdy. Toplumyň açylyş dabarasyna Ukrainadan, Orsýetden we beýleki post-sowet respublikalaryndan, şeýle-de Ysraýyldan ýewreý liderleri gatnaşdy.


text:
Ukrainanyň gündogaryndaky Donetsk şäherinde Orsýete tarapdar separatistler gozgalaňçy söweşijileriň onlarçasynyň wepat bolandygyny habar berdiler. Bu ýerde separatistleriň we Ukrainanyň hökümet güýçleriniň arasynda güýçli söweşler boldy.
26-njy maýda bolan söweşde hökümet güýçleri harby uçarlary we harby dikuçarlary ulandylar. Ukrainanyň gündogarynda iki aý mundan ozal durnuksyzlyk emele geleli bäri söweşler ilkinji gezek Donetsk şäherine ýaýrady.
Ady agzalmadyk separatiste salgylanyp habar berilişine görä, 24 sagadyň dowamynda 30-35 söweşiji öldürilipdir.
Donetskiň öz-özüni ykrar eden halk ýolbaşçysy Pawel Gubarew hökümet güýçleriniň ýaralanan gozgalaňçylary keselhana alyp barýan ýuk maşyny oka tutup, 35 adamy öldürendigini ýene 15 adamy ýaralandygyny aýtdy.
Bu maglumatlaryň şol bir waka degişli bolup-bolmandygy dessine mälim edilmedi.


text:
Düýn ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama ýurduň kanun çykaryjylaryny maliýe sektoryny köp derejede döwletiň dolandyrmagyny göz öňünde tutýan täze dokumentler toplumyny kabul etmäge çagyrdy.
Barak Obama Nýu-Ýorkda eden bu çykyşynda soňky wagtlar ýurduň iri banklarynyň we maliýe kompaniýalarynyň ýene-de töwekgelçilikli kararlary kabul edýändiklerini aýdyp, bu ýagdaýy ýiti tanykt etdi. Obama şolar ýaly kararlaryň mundan öň ykdysady krizise alyp gelendigini belledi.
Prezident Obama maliýe institutlarynyň işini kadalaşdyrýan täze düzgünler kabul edilmese, ABŞ-nyň ykdysadyýetine krizisiň ikilenji gezek abanmagynyň mümkindigini aýtdy.


text:
Obalarda mellek ýerleriniň gytlygy Türkmenistanyň durmuşynda başga bir ýagdaýyň üstüniň açylmagyna sebäp boldy. Has dogrusy, bu wakany başdan beýan etsem gowy bolar.
Ýigrimi ýyl mundan öň, Garaşsyzlygyň ilki günlerinde Türkmenistanyň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazow halka geregiçe mellek ýerlerini paýlamagy şol döwrüň kolhoz başlyklaryna tabşyrypdy. Ýolbaşçydan buýruk bolansoň, mellek ýerleri daýhanlara aldygyna paýlandy. Şol mellek paýlanyşygyň netijesinde obalar öňkülerinden iki-üç esse ulaldy. Bu ýagdaý öňler pagta ekilen meýdanlaryň aglabasynyň şahsy melleklere öwrülmegine sebäp boldy. Ekerançylyk ýerleri azaldy. Şu sebäpli bolsa gerek, hökümet birden halka mellek ýer bermegi bes etdi.
Mellek bermegiň gadagan edilenine ýigrimi ýyla golaý wagt geçdi. Nyýazowyň mellek paýlanyşygy döwründe täze melleklere göçüp baran ýaş juwanlaryň bolsa indi ogul-gyzy ýetişip, olara aýratyn jaý, mellek ýeri zerurlygy ýüze çykdy. Ýöne mellek ýerleri welin henize-bu güne çenli bäş welaýatyň obalarynyň hiç birinde-de paýlananok.
Täze obalara näme üçin barlanok?
Türkmenistanyň prezidentiniň obalary ösdürmek boýunça 2020-nji ýyla çenli kabul eden Maksatnamasyna laýyklykda, her welaýatda täze etrap açylyp, ol ýerlerde dünýä ülňülerine gabat gelýän jaýlar salnyp, oňa täze çatynjalary göçürmek göz öňünde tutulan. Kagyz ýüzünde kabul edilen bu “erteki” hakyky durmuşda hemmä elýeterli däl. Sebäbi ol gurulýan jaýlar hut paýtagtda gurulýan gymmatbahaly jaýlar ýaly, örän gymmat durýar we ol jaýlary almaly ýaşlar ilkinji nobatda işleýän ýerinden sprawka eltmeli. Oba ýaşlaryna bolsa hökümet işi elýeterli däl, olar diňe mellek işläp, daýhançylyk bilen güzeran dolaýarlar. Olar özlerine gymmat baha jaý däl-de, boş mellek berilse-de razy boljak. Ýöne, başda-da aýdyp geçişim ýaly, ýigrimi ýylyň içi, bäş welaýatyň hiç bir obasynda halka mellek paýlanmaýar.
Prezidentiň ýanyna arza
Wagt aýlanyp dur. Ogul-gyzlar gözüň alnynda ýetişip barýar. Oba adamlary köp çagaly. Bir mellekde üç-dört maşgalany ekläp-saklamak aňsat däl. Ýaşaýyş üçin çykalga gözlemeli. Daýhan maşgalasy ýerden iýmitlenýär. Ýer bolmasa, daýhana çörek ýok. Şeýle bolansoň, Lebap welaýatynyň etraplaryndan birnäçe daýza dilleşip, “Öldürýänem bolsalar, prezidentiň ýanyna gidip, mellek soralyň” diýip, şu ýylyň ýanwar aýynda Aşgabada gelýärler hem-de prezidentiň kabulhanasyna girmek isleýärler. Ýöne olary prezidentiň ýanyna goýbermän, Oba hojalyk ministrligine eltýärler.
Oba hojalyk ministrliginde olary diňläp: “Baryp göreris hem ýagdaýlaryňyzy öwreneris” diýip goýberýärler.
Çölden berlen mellekler
Ýaz aýlary olara öz etraplarynyň häkimiýetleri mellek paýlap berýär. Ol paýlanan mellekler ekerançylyk ýerlerinden däl-de, çölden berilýär. Her obanyň gapdalyndaky çöllükden mellek paýlanýar.
Obalarda zähmetsöýer adam kän. Olar: “Mellegimiz gök çäge, bu ýerde ekin bitmez” diýip, gol gowşuryp oturmandyrlar. Tä toýun toprak çykýança mellek ýerlerindäki çägeleri uly ýük maşynlaryna ýükläp, şäheriň gerekli gurluşyklaryna äkidip döküpdirler. “Mellegimizden 80 maşyndan-da köp çäge aýyrdyk. Şondan soň şeýle bir gowy toýun toprak çykdy” diýip, Lebap welaýatyndan Güljan daýza gürrüň berýär. Olar çölden açan täze melleklerine bugdaý ekipdirler. “Şeýle bir bugdaý hasyly ýetişdi. Gören haýran galdy” diýip, Güljan daýza özleriniň zähmetiniň ýerine düşenine begenýär.
Lebap welaýatynyň köp etraplarynda Nyýazowyň döwründe Täjigistandan göçüp gelen türkmenler ýaşaýar. Olar çölden mellek ýerlerini açyp, güzeran dolaýarlar. Täjigistanly türkmenler çölden açýan melleklerine gawun-garpyz ekip, örän köp girdeji alýarlar. “Täjigistanly türkmenler örän işeňňir. Olar çölden süýji suw tapyp, ekinlerini hem şol suw bilen suwarýarlar, özlerem hut garynja ýaly işleýärler” diýip, lebaply ýaşuly gürrüň berýär.
Bu ýagdaýlar dünýädäki iň uly çölleriň biri bolan Garagum çölüni özleşdirip boljagyna, ol ýerde ýaşaýşy janlandyryp boljagyna güwä geçýär.
Serdar Gulgeldiýew Aşgabatda ýaşaýan intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama “Talybanyň” lideri Molla Ahtar Mansuryň öldürilendigini tassyklady we bu ýagdaýy Owganystana parahatçylygy getirmek boýunça tagallalar üçin “möhüm tapgyr” diýip atlandyrdy.
“Biz amerikan we koalision güýçlerine, owgan halkyna garşy hüjümleri gurnamagyny we amala aşyrmagy dowam edýän hem özüni “Al-Kaýda” ýaly ekstremist toparlar bilen bir hatarda goýýan guramanyň liderini aradan aýyrdyk”, diýip Obama 23-nji maýda eden çykyşynda aýtdy.
Owgan häkimiýetleri Mansuryň 21-nji maýda irden ABŞ-nyň sürüjisiz uçarynyň Owganystanyň serhedinden geçip, Pakistanyň Baloçystan regionynda amala aşyran hüjüminiň netijesinde öldürilendigini aýtdylar.
Pakistanyň Daşary işler ministrligi hüjümi ýazgardy we onuň ýurduň territorial bütewüligini depeländigini aýtdy, şeýle-de ABŞ-nyň Yslamabady hüjüm barada öňünden habarly etmändigini aýtdy.
Mansur 2015-nji ýylda owgan hökümetiniň “Talybanyň” lideri Molla Mohammad Omaryň iki ýyl mundan öň ölendigini tassyklamagyndan soň guramanyň täze lideri hökmünde yglan edilipdi.


text:
Aziýa çempionatynyň (U-16 ) saýlama tapgyrynda Türkmenistanyň ýetginjekleri Täjigistandan bolan ýaşytdaşlaryndan 1:5 hasabynda ýeňleninden soň, toparlaryň ikisiniň-de tälimçileriniň duşuşygyň netijelerine teswirleme berendiklerini Täjigistanyň futbol federasiýasynyň resmi saýty habar berýär.
– Birinji ýarymda deň oýun boldy – diýip, Türkmenistanyň ýaşlar ýygyndysynyň baş tälimçisi Batyr Şyhyýew aýtdy. – Gynansakda, biz çalt gol geçirtdik. Muňa garamazdan, birinji ýarymda biziň üç-dört gezek tapawutlanmaga mümkinçiligimiz boldy, şonda biz duşuşygy öz peýdamyza tamamlap bilýärdik. Emma bu pursatlardan ýerlikli peýdalanylmady. Ikinji ýarymda bolsa biziň oýunçylarymyzyň goragdaky ýalňyşlyklary we toparyň kapitanynyň meýdandan çykarylmagy şeýle uly hasaply mýeňlişe getirdi.
Garşydaşyň oýny barada näme aýtmak bolar?
Şu ýyl biz Täjigistanyň ýetginjekler ýygyndysy bilen ikinji gezek oýnadyk. Birinji duşuşyk gyşda, has anygy, Ýaponiýada geçen halkara ýaryşynda bolupdy. Şonda biz 0:3 hasabynda ýeňlipdik. Men Täjigistanyň toparynyň tijenendigini aýdyp bilerin. Olar has çalasyn we taktiki taýdan örän dürs oýnaýarlar. Umuman, oňat topar, maňa olar ýarady. Oýunçylar—birek-birege ýarym sözde düşünýärler, megerem, bilelikde birnäçe okuw-türgenleşik geçiren bolmaly.
Siz öz toparyňyz şeýle uly hasap bilen ýeňler öýdüpmidiňiz?
Ýok, biz iň bolmanda deň oýnarys diýip tama edipdik.
Täjigistanyň ýetginjekler ýygyndysynyň baş tälimçisi Zaýnidin Rahimow:
Men netijeden razy, ýöne uly hasaba garamazdan, oýundan o diýen kanagatlanamok. Biziň bil baglan oýunçylarymyz edil isleýşimiz ýaly oýun görkezip bilmediler. Biziň toparymyzyň oýny häzirlikçe diňe käbir pursatlarda başa barýar. Uly hasap şu gün biziň garşydaşdan aňsatlyk bilen üstün çykandygymyzy aňlatmaýar. Türkmenler hem garşylyk görkezdiler, birinji ýarymda birnäçe pursatlarda olar bizi aladalanmaga mejbur etdiler.


text:
Ukrainanyň gündogaryndaky Donetsk şäheriniň regional administrasiýasynyň jaýyny eýelän orsýetparaz aktiwistler garaşsyz “Donetsk halk respublikasynyň” döredilýändigini yglan etdiler we Orsýetiň prezidenti Wladimir Putine bu regiona parahatçylygy goraýjy güýçleri ibermek haýyşy bilen ýüz tutdular.
Orsýetçi aktiwistler soňra basylyp alnan jaýdan çykyp, bu karary bu ýerde jemlenen birnäçe müň adamyň öňünde yglan etdiler. Şeýle-de olar Donetskiniň geljegi boýunça referendumyň 11-nji maýa çenli geçiriljekdigini habar berdiler.
“Ukraina garşy plan”
Donetskiniň gubernatory Serhiý Toruta hökümeti regionyň milli howpsuzlygy boýunça gyssagly döwlet maslahatyny geçirmäge çagyrdy.
Ol “Donetsk, Luhansk we Harkow regionlarynda amala aşyrylan planlaryň parahatçylyk, sosial we ykdysady taýdan durnuksyzlyk” döredýändigini aýtdy.
Duşenbe güni irden Ukrainanyň premýer-ministri Arseniý Ýatsenýuk Ukrainanyň gündogarynda protestçileriň birnäçe regional edaralary basyp almagynda Orsýeti aýyplady.
Ýatsenýuk Kiýewde geçirilen hökümet maslahatynda “Ukraina garşy planyň amala aşyrylýandygyny we oňa laýyklykda daşary ýurt goşunlarynyň serhetden geçip, Ukrainanyň giňişligini eýelejek bolýandygyny” aýtdy. Ol wise-premýer Witaliý Ýaremanyň Donetskä baryp, dartgynlylyk bilen baglylykda çäre görmelidigini belledi.
Ýatsenýuk Ukrainanyň gündogaryndaky osýetparaz protestçileriň ýurdy federallaşmaga çagyrmaklarynyň “Ukrainany bölmek we dargatmak maksadyna” gönükdirilýändigini aýtdy: “Bir aý mundan öň bolan ullakan protestler tamamlandy, emma 1000-1500 adamlyk, ors aksenti bilen gepleýän radikal topar häzirem bu regionda galýar. Olar öz hereketlerini daşary döwletleriň ýörite toparlary bilen sazlaşdyryp, gozgalaň turuzýarlar we jemgyýetçilik binalaryny eýeläp, we ýagdaýy dartgynlaşdyrýarlar”.
Ýatsenýuk içeri işler ministri Arseniý Awakowyň Harkowda meseläni çözmäge synanyşýandygyny aýtdy. Şeýle-de Ýatsenýuk köp sanly orsýet goşunlarynyň henizem Ukrainanyň gündogar serhedinde ýerleşýändigini belledi: “Orsýetiň goşunlary Ukrainanyň serhedinden 30 kilometr uzaklykda galýarlar. Iş ýüzünde hiç kim hiç bir goşun bölümini yza çekenok”.
Ýatsenýugyň bu kommentarileriniň öňüsyrasynda orsýetparaz aktiwistler ýekşenbe güni Lugansk şäherinde döwlet howpsuzlyk edarasyny eýeläp, duşenbe güni bu edaranyň ýaraglaryny alyp, şäheriň esasy köçesini beklediler.
Polisiýa Luganskdäki ähli köçeleri ýapdy.
Häkimiýetleriň aýtmagyna görä, Harkowda regional administrasiýanyň jaýlary orsýetçi protestçilerden boşadylypdyr. Olar adminsitrasiýa ýekşenbe güni hüjüm edipdiler.
Krymdaky çaknyşyk
Ukrainanyň Goranmak ministrligi Krymyň gündogar böleginde Orsýetiň harby gullukçysynyň Ukrainanyň ýaragsyz harby-deňiz ofiserini atyp öldürendigini habar berdi. Bu wakanyň ýekşenbe güni Nowofýodorowka şäherinde bolandygy aýdylýar.
Orsýetiň harby güýçleri Krymy geçen aýda eýelediler we Ukrainanyň Krym ýarymadasynda, halkara jemgyýetçiligi tarapyndan ykrar edilmedik, emma bu regionyň durumynyň düýpli üýtgemegine getiren referendumy geçirdiler. Munuň yzysüre-de Moskwa Krymy Orsýetiň bir bölegi diýip yglan etdi. Moskwanyň bu hereketi halkara derejesinde giňden ýazgaryldy.


text:
Balyş Öwezow 7 ýyl türkmen hökümetine, 9 ýyl Türkmenistana ýolbaşçylyk edipdi.
Öwezow Balyş 1915-nji ýylyň 29-njy dekabrynda Daşhowuz oblastynyň (häzirki Daşoguz welaýatynyň) Tagta raýonynyň Bedirkent obasynda dogulýar. 1975-nji ýylyň 15-nji sentýabrynda Aşgabat şäherinde aradan çykýar. Sowet partiýa we döwlet işgäri.
Hünärment maşgalasynda dünýä inen Balyş Öwezow ýaşlygyndan ýetim galýar hem Dazhowzuň çagalar öýünde terbiýelenýär. 1928-31-nji ýyllarda Daşhowzuň pedtehnikumynda okaýar. Soňra şol ýerde mugallym bolýar. 1932-33-nji ýyllarda Aşgabat döwlet pedinstitutynda okaýar. 1933-51-nji ýyllarda dürli jogapkärli wezipelerde işleýär. 1951-59-njy ýyllarda Türkmenistan SSR Ministrler Sowetiniň başlygy, 1960-69-njy ýyllarda TKP MK-nyň birinji sekretary. 1970-75-nji ýyllarda TSSR MS-niň Geologiýa edarasynyň başlygynyň orunbasary bolup işleýär.
Ençeme gezek TSSR Ýokary Sowetiniň deputatlygyna saýlandy. Lenin ordeniniň üçüsi, Zähmet Gyzyl baýdak ordeni we medallar bilen sylaglandy.
Çeşme: Türkmen Sowet Ensiklopediýasynyň 10-njy tomunyň 571-nji sahypasy.
71 ýaşly aşgabatly alym Balyş Öwezow barasynda şeýle gürrüň berýär:
- Işlän döwürlerinde dürli kynçylyklary, bulaşyk ýagdaýlary başdan geçiren, çylşyrymly ykbally şahsyýet hökmünde Balyş Öwezowyň taryhda ady galdy. Onuň ahally ýolbaşçylar toparynyň basyşyndan sypyp, iki gezek Türkmenistanyň Ministrler Sowetiniň başlygy wezipesinde işländigi köp zatlardan habar berýär. Şeýle-de Balyş Öwezow 9 ýylyň dowamynda TKP MK-nyň 1-nji sekretary wezipesinde saklanmagy başardy. Balyş Öwezow Türkmenistanda iň hormatlanýan, tutanýerli adamlaryň biridi.
Sowetler döwründe, umuman, partiýa-sowet edaralaryna milli kadrlar saýlanan mahaly köplenç gorkagrak, ýaranjaň, bir dulugyna tüýkürilse, beýlekisine hem tüýkürtmäge taýýar häsiýetli adamlar seçilip, wezipä bellenilýärdi. Munuň näme üçindigi düşnükli bolsa gerek. Sebäbi şeýle häsiýetliler özünden ýokardakylaryň öňünde lepbeýgulydylar we türkmen halky üçin hiç wagt alada etmezdiler. Adatça, şeýle ýolbaşçynyň esasy aladasy - oturan kürsüsini goramakdan ybaratdy. Respublikany bolsa Moskwanyň wekili dolandyrýardy.
Emma şeýle gorkak adamlar hem uly wezipede bady alynman köp wagtlap otursa, gorky duýgusy kütelişip, kem-kemden özbaşdaklyk duýup, özüni erkin alyp barmaga endik edýärdiler. Öz döwründe uly wezipeleri eýelän Annamuhammet Gylyjow, Muhammetnazar Gapurow dagy B.Öwezowyň goldawy bilen ýokary wezipelere çekildiler diýilse, uly ýalňyşlyk bolmaz. Emma wagty gelip, eýeleýän wezipesinden çekilmeli bolanda, ozalky ýakyn ”egindeşleri” birdenkä üýtgäp, onuň “aýagyna kakyp”, B.Öwezowyň ýykylmagyna aktiw gatnaşdylar.
B.Öwezowyň TKP MK-nyň 1-nji sekretary wezipesinden boşadylmagyna TSSR Ýokary Sowetiniň Prezidiumynyň başlygy bolan Annamuhammet Gylyjowyň onuň üstünden Syýasy Býuro eden şikaýaty sebäp bolupdyr. Şol döwürde TSSR Ministrler Sowetiniň başlygy bolan M.Gapurow hem muňa öz goşandyny goşup, bileleşip, başlygy oturan kürsüsinden düşürdipdiler.
B.Öwezow öz zamanasynyň adamy hökmünde orslardan alkogolly içgileri köp içmegi öwrenip, muňa endik edipdir. Şerhoş mahaly “Moskwa” myhmanhanasynda TSSR Ýokary Sowetiniň Prezidiumynyň başlygy A.Gylyjowa sataşyp, ondan: “Sen menden rugsatsyz Moskwada näme işleýäň?” diýip, gaharly sorapdyr. Gylyjow: “Meni SSSR Ýokary Sowetiniň Prezidiumynyň başlygy ýoldaş Podgornyý çagyrdy”” diýende, kellesi gyzyp duran B. Öwezow Podgornynyň, Gylyjowyň adresine hapa sözler bilen sögünipdir. Bu käýinji Gylyjow örän gaty görüp, ol bolan wakany Podgorna ýetiripdir. Ol hem öz gezeginde Syýasy Býuronyň agzasy hökmünde meseläniň Býuroda goýulmagyny gazanypdyr. Ine, şu esasy bahana bilen respublikadaky ýüze çykan köp ýetmezçilikleriň sebäpkäri edilip, B.Öwezow wezipesinden boşadylypdyr. Ömrüniň soňky ýyllaryny ol TSSR-iň Geologiýa uprawleniýesinde kadrlar boýunça orunbasar wezipesinde, Nazar Söýünowyň golastynda işledi.
Men 1965-1968-nji ýyllar aralygynda onuň gyzy Mira we ogly Batyr bilen bir binada - Türkmenistanyň Moskwadaky häzirki ilçihanasynyň ýerleşen aspirantlaryň umumy ýaşaýyş jaýynda ýaşadym. B.Öwezowyň çagalary gowy häsiýetli, myhmansöýer adamlardy. Olaryň şeýle häsiýetlerini üýtgetmän gelendiklerini belläsim gelýär. Gyzy Mira medisinanyň newrologiýa pudagynda aspiranturada okap, öz wagtynda medisina ylymlarynyň kandidaty bolup, soňky wagtalara çenli Türkmen Döwlet Medisina Institutynda mugallym we lukman bolup işledi. Batyr Öwezow ylymlaryň doktory derejesine ýetip, uly wezipelerde, Türkmenistanyň Pedagogik we Politehnik institutlarynda rektor, Türkmenistan özbaşdaklygyny alandan soňra, biraz wagt wise-premýer wezipelerinde işledi. Soňra bolsa S.Nyýazowyň şahsyýet kultuny goldamandygy sebäpli ýurdy terk edip, Moskwa gaýtmaly boldy we 2008-nji ýylda onuň ýüregi urmasyny goýdy.
B.Öwezow TKP MK-nyň 1-nji sekretarlygynyň soňky ýylynda Garagum kanalynyň ykdysady ähmiýeti barada dissertasiýa taýýarlap, goramaga synanyşypdy. Moskwa Türkmenistandan ýagdyrylan golsuz hatlar dissertasiýanyň goramaly güni onuň ýatyrylmagyna sebäp bolupdy.
Ustünden şikaýat edilýändigine, golsuz hatlaryň ýagdyrylýandygyna garamazdan, ony ruhy hem maddy taýdan goldaýanlaram bardy.
70-nji ýyllaryň başlarynda, wezipeden çetleşdirilenden soň, ol şol döwürdäki partiýanyň Daşhowuz obkomunyň, raýkomlarynyň ýokary derejeli işgärleriniň Leniniň soňky çykan galyň tomunyň sahypalarynyň arasyna ýüzlük manatlary salyp, B.Öwezowa onuň doglan güni sowgat berendiklerini şol wakalara şaýat bolan adam maňa gürrüň beripdi. Şeýle ýagdaýy parahorluk diýip atlandyrmalymy ýa-da oňa goýlan hormat? Bu soraga jogap bermegi köpçülige galdyralyň. Gürrüňimi ýene bir sorag bilen tamamlamakçy: Türkmenistanyň häzirki ýolbaşçylary wezipeden sypdyrylsa, olara Balyş Öwezowa ýa Muhammetnazar Gapurowa goýlan hormat, sarpa goýlarmyka?
– diýip, 71 ýaşly aşgabatly alym gürrüňini tamamlady.


text:
Salam lukman. Mende II derejeli diffuzly zob keseli bar. Sport bilen meşgullanmasam özümi ejiz, güýçden düşen yaly duýýan. Sport bilen meşgulllansam hem gözlerim top ýaly çişýär. Meniň name etmelidigim barada maslahat berseňiz hoşal bolardym.
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Galkan şekilli mäziň işiniň bozulmalary bilen ýüze çykýan diffuzly zob keselinde ýüregiň işiniň (çalt urmagy), bedeniň alyş-çalyş hadysalarynyň bozulmagy bolup geçýär. Siz öz soragyňyzda geçiren bejergileriňiz we häzir kabul edýän dermanyňyz (eger bejergi geçirýän bolsaňyz), gyzyklanýan sportuňyzyň görnüşi barada maglumat bermeýärsiňiz. Aslynda diffuzly zob keselinde, esasan hem ýüregiň ýygy urmalary bolan ýagdaýynda sportuň çylşyrymly, köp güýji sarp edýän görnüşleri bilen meşgullanmak maslahat berilmeýär. Derman serişdeleri bilen durnukly ýagdaý gazanylandan soň, suwda ýüzme, basketbol, tennis oýunlary ýaly görnüşleri bilen meşgullanma maslahat berlip biler. Dörän ýagdaý babatda has anyk maslahatlary dine size gözegçilik edýän endokrinolog lukmany berip biler.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Sişenbe güni prezident G.Berdimuhamedow we hökümet agzalary Türkmenistanyň Ýaşulylar Geňeşiniň başlygynyň orunbasary Myrat Garryýewiň aradan çykmagyna öz çuňňur gynançlaryny bildirdiler.
Türkmenistanyň Ylymlar Akademiýasynyň akademigi Myrat Garryýew 82 ýaşynyň içinde aradan çykdy. 1957-1996-njy ýyllar aralygynda ol Türkmenistanyň Saglygy saklaýyş ministrliginde we Ylymlar Akademiýasynda dürli wezipelerde işläpdi.
1996-njy ýyldan 2011-nji ýyla çenli aralykda Myrat Garryýew prezidentiň ýanyndaky dini işler boýunça Geňeşiň başlygynyň orunbasary we Türkmenistanyň Merkezi saýlaw komissiýasynyň başlygy wezipesinde işledi. Soňky bir ýyldan gowrak wagt bäri bolsa ol Türkmenistanyň Ýaşulylar Geňeşiniň başlygynyň orunbasary wezipesinde işläp geldi.
Köp synçylar Myrat Garryýewi Türkmenistanyň ozalky we häzirki prezidentiniň şahsyýet kultuny ösdürmekde esasy ideologlaryň biri hökmünde iş alyp baran şahsyýet hökmünde häsiýetlendirýärler.
Myrat Garryýewiň ölümi barada çap edilen nekrolog soňky ýyllar Türkmenistanyň metbugatynda çap edilen ilkinji resmi nekrolog boldy.


text:
Şu ýylyň 10-njy fewralynda Türkmenistanyň halk artisti, belli satirik we aktýor Juma Ýazmyradowyň doglan gününe 75 ýyl dolýar.
Juma Ýazmyradow 1938-nji ýylyň 10-njy fewralynda Aşgabat şäheriniň golaýyndaky Herrikgala obasynda dünýä indi. Ol 1956-njy ýylda oba mekdebini tamamlady. Az wagtlyk Mollanepes adyndaky türkmen döwlet drama teatrynda işledi.
1958-nji ýylda Juma Ýazmyradow Moskwanyň Lunaçarskiý adyndaky döwlet teatral institutyna okuwa girdi. Ol Moskwada okuwyny tamamlap gelenden soň türkmen radiosynda hem telewideniýesinde ýaşlar redaksiýalarynda işledi. Sebäbi onuň ukyby täsin sesi arkaly başgalardan tapawutlanýardy.
Ol radioda hem tele gepleşiklerde satiriki sahnalara gatnaşdy. J. Ýazmyradow türkmen poeziýasynyň iň gowy nusgalaryny okap berdi. Şahyr Mämmet Seýidow mydama: “meniň eserimi Juma Ýazmyrat okasyn” diýer ekeni.
Azatlyk Radiosynyň bu gezekki Medeniýet programmasynda dünýäniň dürli regionlaryna degişli käbir medeniýet we sungat täzelikleri bilen birlikde, Türkmenistanyň halk artisti Juma Ýazmyradowyň ýubileýi bilen baglanyşykly hem söhbet edilýär.
Şu baradaky ýörite gepleşigi diňlemek üçin aşaky düwmä basyň:


text:
GOÝUN HEM-DE NIKA
Aýaly ärine:
– Nikalaşanymyza on ýyl bolýar. Goýun satyn alyp, soýsak nädýär? – diýýär.
Äri uzak mütdet oýa batyp dymýar. Soňra-da:
– Bu meselede goýun biçärede näme günä bar?! – diýipdir.
***
DEMOKRATIÝA
Gaýly gyş güni dört adam ýola düşýär. Bir mesele babatda ýolugra başlanan mesaýy gürrüň kem-kemden gyzyp, jedele ýazýar. Ýolagçylaryň üçüsiniň pikiri deň çykýar. Dördünji ýolagçy olaryň aýdýanyna garşy çykyp, öz delilini getirýär. Ýöne üç kişi onuň delillerini ret edýär. Sözi ýer kertmedik dördünji
ýolagçy halys aljyrap:
– Keremli Taňry, meniň aýdýanymyň hakdygyna özüň güwä geç! Meniň aýdýanymyň hakdygyna kepil bolup, goý, häzir howa açylyp, Gün çyksyn! – diýýär.
Mugjyza (keramat) gopýar. Ümür-duman, bulut syrylyp, lowurdap Gün çykýar. Dördünji ýolagçy:
– Indi kimiň hakykaty sözleýändigine gözüňiz ýetdimi? Meniň hakdygyma Alla güwä geçdi – diýýär.
Beýleki üç ýolagçy:
– Ýok, bu demokratiýanyň düzgün-kadasyna gabat gelmeýär. Alla bilen sen iki adam, biz bolsa üç adam. Diňe ses köplügi meseläni dogry çözýändir. Biz köplük – diýip, onuň delilini ret edipdir.
***
ÝEKSURUN
Bir ýigidiň oglanlyk arzuwy hasyl bolup, bazardan bedew at satyn alýar. Söwdasy oňan ýigit atyny bezäp- besläp, obasyna tarap ýola düşýär. Ýedi ýoluň üstünde oňa ýeksurun, ýagny içi güjükli görip kişi pete-pet gabat gelýär. Ýeksurun salamdan ozal:
– Bu eşegi nirä alyp barýaň? – diýip, sowal berýär.
Bedew atyna şek ýetirlen ýigidiň girre gahary gelýär. Ol:
– Gözüňi giňräk açyp seret! Eýsem şu eşekmi? – diýip, ýeksuruna agzyrylýar. Ýeksurun:
– A-how, gepiň anygyna ýetmän gyzyberme, men atdan soraýan – diýipdir.
***
SALLAH
Aýaly ärine:
– Goňşymyz sallah biçärä haýpym gelýär. Derdini paýlaşara hiç kim ýok – diýýär.
Äriniň dabanyna ot basylana dönýär. Ol:
– Paýlaşar ýaly sallahda näme dert bar? Bu aýdýanyň aýally erkeklere degişli – diýipdir.
***
ZÄHER
Wagtynda durmuşa çykyp bilmedik garrygyz bilen dul erkek bir edarada işleýär. Garrygyz öz söýgüsine biparh garaýan dul erkege gaharyny dile getirip, oňa:
– Sen meniň ärim bolan bolsaň, çaýyňa awy, zäher goşardym – diýýär.
Dul erkek:
– Sen meniň aýalym bolan bolsaň, şol zäherlenen çaýy höwes bilen içerdim – diýipdir.
Il içinden çöplän we toplan ýazyjy Amanmyrat Bugaýew


text:
ABŞ-nyň milli howpsuzlyk boýunça maslahatçysy Sýuzan Raýs eger-de prezident Hamid Karzaý howpsuzlyk ylalaşygyny baglaşmasa, onda Waşington Owganystandaky ähli günbatar goşunlaryny çykarmagy göz öňünde tutýandygyny aýtdy. Bu barada Ak tam maglumat berýär.
Karzaý gürrüňi gidýän ylalaşygyň aprel aýynda geçiriljek prezidentlik saýlawlaryndan soň baglaşylmalydygyny aýdyp, resminama gol goýman gelýär.
Owganystanyň Loýa Jirga geňeşi tarapyndan hem goldanylýan bu ylalaşykda, 2014-nji ýyldan hem soň ABŞ-ly esgerleriň ýurtda galmagyna mümkinçilik döredilýär.


text:
Tanymal gazak žurnalisti resmilerden gorkuzyp pul almakda güman edilip saklandy.
Astana sudy 17-nji noýabrda žurnalist Bigeldi Gabdulliniň iki aýlap deslapky tussaghanada saklanmagy barada karar çykardy.
Gazagystanyň korrupsiýa garşy milli býurosy Gabdulliniň döwlet resmilerinden, olaryň «iş abraýyna zyýan ýetirýän materiallary çap etmek bilen», nagt pul almakda güman edilýändigini aýtdy.
61 ýaşyndaky Gabdullin 1990-njy ýyllarda gazak prezidenti Nursoltan Nazarbaýew barada ýazan tankydy makalalary bilen meşhurlyk gazandy.
Ol 2000-nji ýyllaryň başynda, öz howpsuzlygyny alada edip, Birleşen Ştatlara gaçdy. Emma 2004-nji ýylda öz syýasy garaýyşlaryny üýtgedip, Gazagystana dolanyp geldi we hökümetçi «Merkezi Aziýa monitory» gazetiniň baş redaktory boldy.
Şeýle-de ol Radiotochka.kz internet täzelikler portalyny esaslandyrdy. Geçen aý Gazagystanyň Žurnalistler birleşiginiňozalky başlygy Seýitgazy Mataýew 6 ýyl tussaglyga höküm edildi. Ol salgytdan gaçmakda we maliýe serişdelerini nädogry ulanmakda aýyplandy.


text:
24-nji maýda paýtagtyň Sergi köşgünde “Ak şäherim Aşgabat” atly köpugurly ХIV Halkara sergisi açyldy. Ol 25-nji maýda bellenilýän Aşgabat şäheriniň gününe gabatlanyp geçirilýär. Aşgabat şäher häkimligi we Türkmenistanyň Söwda-senagat edarasy tarapyndan guralan bu foruma kompaniýalaryň we kärhanalaryň 130-a golaýy gatnaşýar, olaryň 40-den gowragy daşary ýurt kompaniýalarydyr.
Şu gezekki sergi Aşgabadyň senagat, medeni we intellektual mümkinçiliklerini, onuň ägirt uly durmuş-ykdysady kuwwatlyklaryny açyp görkezýän ýurdumyzyň halk hojalyk toplumynyň ençeme pudaklaryna we düzümlerine täze teklipler we gazanylanlar bilen tanyşdyrmak üçin giň mümkinçilikler döredýär. Türkmenistanyň dürli ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň senagat, demirýol, awtomobil ulaglary, jemagat hojalygy, söwda we daşary-ykdysady gatnaşyklar, bilim, “Türkmenhowaýollary” döwlet milli gullugy hem-de köpsanly beýlekileriň diwarlyklaryna daşary ýurtly myhmanlar uly gyzyklanma bildirdiler.
Ak mermer paýtagtyň gazananlarynyň we ösüş mümkinçilikleriniň bu wekilçilikli gözden geçirilişine gatnaşýan belli daşary ýurt kompaniýalarynyň hatarynda Woygues Türkmen, Vinсi (Fransiýa), Knauf (Germaniýa), TUF (Hytaý) “Mseniskiý zawod “Kommaş” (Russiýa), “Altkom” (Ukraina), kompaniýalary bar. Hindi logistika, derman önümçiligi kompaniýalarynyň köpsanly tekipleri hem uly täsir galdyrýar, olar Türkmenistanyň Söwda-senagat edarasy bilen hyzmatdaşlygyň çäklerinde sergä gatnaşýarlar.
Gurluşyk senagatyna iri möçberli serişdeleri gönükdirmek bilen, biz ýurdumyzyň geljegini gurýarys, ykdysadyýetimiziň ösmegi üçin ygtybarly binýady döredýäris, durmuş we medeni ulgamlaryň ösmegine kuwwatly ýardam berýäris. Aşgabatda açylan wekilçilikli ykdysady gözden geçirilişde hödürlenilýän kaşaň ýaşaýyş toplumlarynyň innowasiýa taslamalarynyň, ak mermerli edara binalarynyň, täze häzirkizaman awtomobil ýollarynyň we önümçilik kärhanalarynyň ýakyn geljekde şäherimizde üstünlikli durmuşa geçirilendigini görüp bileris. “Sergi köşgündäki” diwarlyklar paýtagtymyzyň geljegine nazar aýlap bolýandygy, özboluşly hem-de uly umyt bildirilýän taslamalara baha berip bolýandygy bilen hem özüne çekijidir.
Şu gün sergi öz işini dowam etdirer. Sergä gatnaşyjylar şeýle hem Aşgabadyň güni mynasybetli geçirilýän çäreleriň myhmanlary bolarlar.
“Ak şäherim Aşgabat” atly köpugurly ХIV Halkara sergisinden taýýarlan fotoreportažymyzy synlamagy unutmaň!


text:
Süheýla Jowrkeş ejesiniň telefonyna jogap bermek üçin maşynyny saklan mahaly hüjüme duçar bolupdyr.
Onuň kakasy Nasyr Jowrkeş BBC-niň pars gullugyna beren beýannamasynda, motosikletli ýanyndan geçen iki adamyň maşynyň açyk penjiresinden gyzyň ýüzüne kislota sependiklerini aýdypdyr. Bu hüjümiň netijesinde onuň sag gözi ymykly kör bolupdyr, çep gözi bolsa uly zyýan çekipdir, maňlaýy, elleri we aýaklary bolsa kislotadan ýanypdyr.
Şeýlelikde, 27 ýaşyndaky student gyz ýeterlik ýagdaýda bürenmändigi üçin merkezi Eýranda ýerleşýän Yspyhan şäherinde kislotaly hüjümlere duçar bolan onlarça pidalardan birine öwrülipdir.
Birnäçe hüjümiň pidalary we olaryň hossarlary bilen gürrüňdeşlik geçiren ýarym resmi ISNA habar gullugynyň maglumatlaryna salgylanylanda, şeýle pidalaryň üstüne edilem hüjümler edil Jowrkeşiň duçar bolan ýagdaýyna meňzeýär.
Merýem biraz şemallamak üçin maşynyň penjiresini açan mahaly nyşana öwrülipdir.
Onuň aýtmagyna görä, motosikletdäki adamlar onuň ýüzüne we bedenine iki litre golaý kislota sepipdirler. Ol gözüniň gabagyny ýitiripdir we endamynda hem köpsanly zeperler emele gelipdir.
"Men bolan ýagdaý sebäpli henizem özüme gelip bilemok. Şeýle işi kim başga birine garşy edip bilerkä?" diýen zenan, sözüniň üstüni şeýle ýetirýär: "Muny eden hem adammyka?"
Polisiň bildirmegine görä, 4 zenan şeýle hüjümlere duçar bolupdyr. Ýöne sosiýal ulgamdaky maglumatlara salgylanylanda, pidalaryň sany on adamdan geçipdir.
Zorlugyň sebäbi näme?
Köpçülik şeýle hüjümlere bürenmeklik kadasyna eýermekligi hasam pugtalandyrmaga çagyrýan radikallaryň öjükdirmeleriniň sebäp bolýandygyny nygtaýar. 1979-njy ýyldan bäri Eýranda güýje giren eginbaş düzgüni zenanlaryň bürenmegini, sada we giň geýimler geýmeklerini talap edýär.
Eýranly zenanlar soňky ýyllarda saçlarynyň al-elwan ýalyklaryň astyndan görünmegine mümkinçilik döredip, dar balaklary geýip, kosmetikadan peýdalanmak bilen erkinlikleriniň çägini biraz giňeldipdirler. Bu bolsa radikallaryň gazaplanmagyna we bu ugurda berk çäre görülmegi üçin hökümete ýüzlenmeklerine sebäp bolupdyr.
Mejlisdäki halk wekilleri hejaba, ýagny bürenmeklige we bu ugurda yslam kadalaryna eýerilmegini hasam pugtalandyrmak üçin hökümetiň meýletinlerine ýa-da besijlere (şerigat polisleri) aýratyn ygtyýarlaryň tabşyrylmagyny teklip edipdirler.
Asly Yspyhandan, Tähranda ýaşaýan bir zenanyň aýtmagyna görä, şeýle hüjümler esasan-da ýaş zenanlaryň arasynda howsalanyň ýaýbaňlanmagyna sebäp bolýar.
Ol: "Radikal dinçiler zenanlara garşy ýigrenç ýaýradýarlar we muňa görä-de köp adam hüjümleriň aňyrsynda şolaryň durýandygyna üns çekýärler" - diýipdir.
Içeri işler ministriniň orunbasary Murtaza Mirbageriniň aýtmagyna görä, şol hüjümler bilen baglanşykly dört şübheli adam tussag edilipdir.
Resmi: "Häzirki ýagdaýda Yspyhanda asudalykda hiç hili ynjalyksyzlyk ýok we kislota hüjümleri bilen baglanşykly gaty çynlakaý çäreler durmuşa geçirildi" - diýipdir.
Resmiler bürenmeklik günälerini kabul etmeýärler
Kazyýetiň metbugat geňeşçisi Mohseni Ežeý bolsa, şeýle wakalaryň bolandygyna we hüjümleriň zenanlaryň kada görä bürenmändikleri üçin ýüze çykandygyna şübhelenýär.
Ežeý: "Hüjüme duçar bolan zenanlar bürenmeklik babatda hiç hili erbet geýinmändirler we bu babatda internet sahypalarynda ýaýradylan habarlar tassyklanmady" - diýipdir.
Onuň nygtamagyna görä, jenaýat edýänler berk jezanaldyryljakdyr.
Yspyhanyň jumga namazynyň ymamy Seýit Ýusup Tabatabaýinežed şeýle hüjümleriň yslama garşydygyny beýan edipdir. Onuň aýtmagyna görä, bu hüjümleri belli "topar" we "şahsyýetler" bilen baglanyşdyryp bolmaz.
Şeýle beýannamalara garamazdan, köp adamlar polisiň gowşaklygy we syýasy erksizligi sebäpli gaharlanýarlar.
Bir tähranly feýsebuk sosýal ulgamdaky sahypasynda "Birnäçe ýetginjek "Happy" atly wideony Ýoutube internet sahypasyna goýan mahaly, polis şolary birnäçe sagadyň dowamynda tapyp, tussag edipdir. Bes ediň indi. Zenanlara hüjüm edilen mahaly polis nirededi?" - diýip ýazypdyr.
Şirazly bir zenan Azatlyk Radiosyna beren beýannamasynda hüjümleriň sebäbini radikal dinçileriň zenanlary gündelik durmuşdan daşlaşdyrmaklyk islegi bilen bagdaşdyrypdyr.
"Bulary edýänler hökümetiň meýletinleri, besijlerdir" diýip nygtan ol zenan sözleriniň üstüni şeýle ýetiripdir: "Olar gorky döredip, zenanlary öýlerinden çykmaz ýaly etmage synanyşýarlar. Şeýle işi edýänleri tapmak olar ýalam kyn däl".
Mundan owal Eýranda zenanlara garşy himiki serişde bolan kislota bilen edilýän şeýle hüjümleriň ylaýta-da olaryň hossarlary bolan erkek adamlar ýa-da ret edilen erkek adamlar tarapyndan gurnalýandygy habar berilýärdi.


text:
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow 2-nji fewralda Pekine sapar edip, Hytaýyň we Hindistanyň daşary işler ministrleri bilen duşuşyk geçirýär. Lawrow başda Hindistanyň daşary işler ministri Suşma Swaraj bilen duşuşdy we ikitaraplaýyn gatnaşyklary maslahat etdi.
Orsýetiň daşary işler ministri üç taraplaýyn gepleşiklerde Aziýa-Ýuwaş okean regionyndaky ýagdaýy, global howpsuzlygy, şol sanda Siriýany we Yragy, Yslam döwleti söweşiji toparyny hem Ukrainadaky ýagdaýy ara alyp maslahat etjekdigini aýtdy.
Şeýle-de üç ýurduň arasynda halkara guramalarynyň çägindäki hyzmatdaşlyk meselesiniň we Hindistanyň Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasyna agza bolmak isleginiň maslahat edilmegine garaşylýar. Moskwa we Pekin muňa goldaw bildirýärler.
3-nji fewralda Lawrow Türkmenistana sapar eder.