c: text/html

text:
20 Jeltoqsan, 2020 Aqtóbe oblysy
Foto: Aqtóbe oblysy ákimdiginiń baspasóz qyzmeti
QR Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń 1 qyrkúıektegi Joldaýynda memlekettik orman qory jerlerine 2 mıllıardtan astam, eldi mekenderge 15 mıllıon aǵash otyrǵyzý qajettigi týraly tapsyrmasyna oraı, Aqtóbe oblysynyń ákimdigi jan-jaqty sharalardy qolǵa aldy. Búgin Aqtóbe oblysynyń ákimi Ońdasyn Orazalın óńirdegi orman sharýashylyǵy mekemelerine Aqtóbe qalasy, Áıteke bı, Shalqar, Mártók, Temir, Oıyl, Qobda aýdandyq orman sharýashylyǵy basshylaryna jańa traktorlardyń kiltin tabystady. Budan ózge tereńdetip jyrtý soqalary satyp alyndy. Oblys ákimi óńirde orman sharýashylyǵyn damytýdyń asa qajet ekendigin aıtyp, ormanshylardyń jumysynaúnemi qoldaý bolatyndyǵyn atap ótti.
«Eldimekenderdi abattandyrý úshin aǵash, taldardyń qanshalyqty qajet ekendigin jaqsy túsinesizder. Ony qorǵaý úlken jaýapkershilik. Oblystaǵy orman sharýashylyǵyn damytý maqsatynda jergilkti bıýdjetten bıyl 212 mln. teńge bólinip, tartý kúshi 4 tonnalyq 6 traktor, 14 jer óńdeý soqalary satyp alyndy.
Keıbir eldimekenderdi qum basý qaýipi bar. Sondyqtan da, tehnıkalarmen tolyqtyrý jumystaryn bıyldyń ózinen bastap kettik. Tehnıkalyq bazany kúsheıtý, aǵashtardy otyrǵyzý jumystary kezeń-kezeńimen júzege asyrylatyn bolady»,-dedi Ońdasyn Orazalın.
Oblysta orman ósirý kólemin arttyrý boıynsha josparlar bekitildi. Materıaldyq bazany nyǵaıtý úshin 2021 jylǵa 1,4 tonnalyq 21 traktor, 4 sorǵy stansııasy, 9 orman otyrǵyzý mashınasyn satyp alýǵa 222,5 mln. teńge qaralǵan.
Aıtyp óteıik, oblysta memlekettik orman qory jerleriniń jalpy aýdany 215814 ga, onyń ishinde ormanmen kómkerilgeni 50362 ga. 2021-2025 jyldary 30,7 myń ga alqapqa 60,1 mln.túp ekpeler otyrǵyzý qajet. 2021j 1086 ga, 2022 j 7333,1 ga, 2023 j 7142,2 ga, 2024 j 6558,6 ga, 2025 j 8624,3 ga.
Sonymen qatar, eldi mekenderge 2690 ga alqapqa jasyl aımaqtar qurylyp, eldi mekenderge 1 mln. astam túp kóshet otyrǵyzý josparlanýda.
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mońǵolııada koronavırýspen aýyrǵandardyń antırekordy tirkeldi
NUR-SULTAN. QazAqparat – QazAqparat COVID-19 taralýyna jol bermeý jónindegi VAK telegram kanalǵa silteme jasaı otyryp, álemdegi koronavırýsqa baılanysty qalyptasqan ahýalǵa sholý jasaıdy.
San-Marınoda vaktsınatsııa nátıjeleri boıynsha «Spýtnık V» tıimdiligi 95% qurady. San-Marıno «Spýtnık V» vaktsınasyn ulttyq portfelge engizý arqyly koronavırýsty jeńip, shekteýlerdi alyp tastaǵan alǵashqy Eýropa memleketi boldy. Eldiń eresek halqynyń 70%-dan astamy reseılik preparatpen egildi.
Ǵalymdar koronavırýstyń mýtatsııa jyldamdyǵynyń joǵarylaǵanyn tirkedi. Zertteý maqalasy Genome Biology and Evolution ǵylymı jýrnalynda jarııalandy. Jańa zertteý nátıjeleri COVID-19 taralý jyldamdyǵyn baǵalaýǵa, sondaı-aq vaktsınalardyń áserin boldyrmaý úshin patogen qoldanatyn mehanızmdi túsinýge kómektesedi.
Mońǵolııada koronavırýspen aýyratyn naýqastardyń kúndelikti ósimi boıynsha antırekord tirkeldi -3 805 jaǵdaı anyqtaldy. DDSU málimetteri boıynsha, tamyzdyń sońynda álemde koronavırýstyń taralý qarqyny úsh aılyq joǵary deńgeıge keldi, al Ońtústik-Shyǵys Azııada pandemııa kezinde aýrý tirkelimderi rekordtyq kórsetkishterge jetti.


text:
Türkmenistanyň Prezidentiniň
2021-nji ýylyň ____________________
çykaran ___________ karary bilen
tassyklandy
Türkmenistanda ýaşlar baradaky döwlet
syýasatynyň 2021–2025-nji ýyllar üçin Döwlet
MAKSATNAMASY
I bap. Giriş
Türkmenistanyň Prezidentiniň taýsyz tagallalary netijesinde, ýurtda ýaş nesil barada döwlet derejesinde edilýän aladalar özüniň oňyn netijesini berýär. Watanymyza, halkymyza, oňyn ýörelgelerimize, milli däp-dessurlarymyza wepaly, bilimini ýokarlandyrmaga, sport bilen meşgullanmaga, hünär öwrenmäge, zähmet çekmäge höwesli, ruhubelent ýaşlar kemala gelýär. Ýurtda ata-babalarymyzyň umumadamzat ruhy gymmatlyklaryny özünde jemleýän ýörelgelerine we öňdebaryjy halkara ölçeglerine esaslanýan ýaşlar baradaky döwlet syýasaty üstünlikli amala aşyrylýar.
Türkmenistanyň ýaşlar baradaky döwlet syýasaty ýaş raýatlaryň hukuklaryny, azatlyklaryny, döwlet kepilliklerini üpjün etmäge we olary goldamaga, şeýle hem ýaşlaryň jemgyýetde özlerini doly ykrar etmeklerine gönükdirilen durmuş-ykdysady, syýasy, medeni, guramaçylyk hem-de hukuk çäreleriniň ulgamy bolup durýar.
Türkmenistanyň Prezidentiniň alyp barýan ýaşlar baradaky döwlet syýasaty hemişe parahatçylygy ündäp gelýän, agzybirlige, bagtyýarlyga çagyrýan hem-de dünýä ýüzünde ynsanperwerligi wagyz edýän merdana halkymyzyň häzirki bagtyýar ýaş nesillerini watansöýüjilige, zähmetsöýerlige, maksada okgunlylyga, belent ahlaklylygy özlerine görelde edinmeklige gönükdirilendir. Okamak we öwrenmek, sport bilen meşgullanmak, döredijilikli we yhlasly zähmet çekmek bilen, eziz Watanymyzyň gülläp ösmegine mynasyp goşant goşmak, abadan durmuşyň hatyrasyna kämillige gadam basmak bagtyýar nesillerimiziň baş maksady bolmalydyr.
Türkmenistanda ýaşlar baradaky döwlet syýasatynyň
2021–2025-nji ýyllar üçin Döwlet maksatnamasy (mundan beýläk – Maksatnama) ýaşlar baradaky döwlet syýasatynyň esasy ýörelgelerini, maksatlaryny, wezipelerini, ileri tutulýan ugurlaryny hem-de ony amala aşyrmagyň çärelerini beýan edýän ugur görkeziji resminama bolup durýar.
Ýurduň mundan beýläk-de durmuş-ykdysady ösüşine itergi bermekde hem-de Birleşen Milletler Guramasynyň 2030-njy ýyla çenli Gün tertibiniň Durnukly Ösüş Maksatlarynyň wajyp görkezijilerine ýetmekde bu Maksatnama aýratyn orun berilýär. Türkmenistanyň ilatynyň ep-esli bölegini düzýän ýaşlar döwletiň ykdysadyýetiniň kuwwatyny berkitmäge, ilatyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini has-da gowulandyrmaga gönükdirilen milli maksatnamalary durmuşa geçirmäge işjeň gatnaşýarlar. Türkmenistanyň dünýä döwletleri we halkara guramalary bilen syýasy, ykdysady, medeni, ylym-bilim, sport we beýleki ugurlarda özara bähbitli hyzmatdaşlygynyň ýola goýulmagynda we oňyn bitaraplyk daşary syýasatynyň amala aşyrylmagynda ýaşlara uly ynam bildirilýär.
Maksatnama Türkmenistanyň Konstitusiýasyna, Türkmenistanyň Raýat kodeksine, Türkmenistanyň Zähmet kodeksine, Türkmenistanyň Maşgala kodeksine, «Ýaşlar barada döwlet syýasaty hakyndaky» Türkmenistanyň Kanunyna, «Bilim hakyndaky» Türkmenistanyň Kanunyna, «Bedenterbiýe we sport hakyndaky» Türkmenistanyň Kanunyna hem-de ýaşlar syýasaty çygryndaky hereket edýän beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryna, şeýle hem «Türkmenistanyň durmuş-ykdysady ösüşiniň 2011–2030-njy ýyllar üçin Milli maksatnamasyna», «Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2019–2025-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasyna», «Türkmenistanda ýaşlary zähmet bazaryna uýgunlaşdyrmagyň we olaryň iş bilen üpjünçiligini kämilleşdirmegiň Maksatnamasyna», «Türkmenistan bilen Birleşen Milletler Guramasynyň arasynda Durnukly ösüş ugrunda 2021–2025-nji ýyllar üçin hyzmatdaşlygyň çarçuwaly Maksatnamasyna» hem-de halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalaryna we ýörelgelerine laýyklykda işlenilip taýýarlanyldy.
Türkmenistanyň Prezidentiniň baştutanlygynda Türkmenistan ýaşlaryň we ösüp barýan nesilleriň bagtyýar durmuşda ýaşamagy, ylymly-bilimli, ýokary düşünjeli adamlar bolup ýetişmekleri üçin ähli amatlyklaryň, möhüm şertleriň döredilen ýurdudyr. Türkmenistanda ýaşlaryň hukuklary we kanuny bähbitleri ygtybarly goralyp, mertebesi belent tutulýar, olaryň ýaşaýyş derejesini we durmuş taýdan goraglylygyny ýokarlandyrmak üçin zerur şertler döredilýär. Türkmenistanyň döwlet syýasatynyň «Döwlet adam üçindir!» diýen baş ýörelgesi esasynda alnyp barylýan işlerde ýaşlara aýratyn bil baglanylýar. Medeniýet, ylym, bilim, saglygy goraýyş, sport we syýahatçylyk ulgamlarynda, nebitgaz, oba hojalygy, gurluşyk, senagat, önümçilik, energetika, himiýa, ulag-kommunikasiýa, söwda we dokma, ykdysadyýet, maliýe we bank ulgamlarynda zähmet çekýän, harby we hukuk goraýjy edaralarda gulluk edýän ýaşlaryň zehinleri, başarnyklary, hünärleri we başlangyçlary, işjeňligi, jemgyýete zerur hünärleri özleşdirmäge bolan ruhy we maddy islegleri höweslendirilýär.
Ýaş nesilleri ýüzýyllyklaryň dowamynda halkymyz tarapyndan döredilen milli ruhy gymmatlyklaryň esasynda terbiýelemek, Watanymyzyň ýeten derejesine buýsanýan, jemgyýete wepaly, zähmetsöýer, ylymly-bilimli, kämil tehnikalardan, ösen tehnologiýalardan ussatlyk bilen baş çykarýan, ýurduň hemmetaraplaýyn ösüşine mynasyp goşant goşýan kämil şahsyýetler hökmünde kemala getirmek Türkmenistanyň Prezidentiniň alyp barýan döwlet syýasatynyň möhüm ugry bolup durýar.
Şunuň bilen baglylykda, ýurtda halkymyzyň baý medeni mirasyny saklamak, dikeltmek, öwrenmek we artdyrmak, milli gymmatlyklary, däp-dessurlary, maşgala edebini giňden wagyz etmek arkaly sagdyn, bilimli, ýokary aň-düşünjeli, watansöýüji ýaş nesiller üçin maksatnamalaýyn işler yzygiderli amala aşyrylýar.
Bu ugurda Türkmenistanyň ýaş raýatlarynyň syýasy hukuklaryny we azatlyklaryny üpjün etmek, olaryň döwletiň we jemgyýetiň ykdysady, syýasy we medeni durmuşyna işjeň gatnaşmaklaryny, şeýle hem olarda belent ruhy-ahlak ýörelgelerini emele getirmek, ösüp gelýän nesli watançylyk, ynsanperwerlik hem-de zähmetsöýerlik ruhunda terbiýelemek maksady bilen, 2013-nji ýylyň 29-njy awgustynda «Ýaşlar barada döwlet syýasaty hakyndaky» Türkmenistanyň Kanunynyň kabul edilmegi, ýurtda ýaşlaryň döwlet tarapyndan goldanylmagy we ösdürilmegi babatda uly itergi berdi. Şeýlelikde, ýurtda ýaşlaryň hukuklarynyň we döwlet goldawynyň kanunçylyk binýady tutuldy.
Türkmenistanyň Prezidentiniň ýaş alymlary goldamak baradaky alyp barýan syýasaty ýaş zehinleri ýüze çykarmak, ylmy açyşlara höweslendirmek, ylmy işgärleri taýýarlamak bilen bagly döredýän mümkinçilikleri ýurduň ylmy-tehniki we ykdysady kuwwatyny pugtalandyrmaga ýardam edýär.
Türkmenistanyň Prezidentiniň ýaş alymlary goldamak boýunça gaznasynyň, Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň we Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi Geňeşiniň ýanynda Ýaş alymlar merkeziniň we ähli ylym we bilim edaralarynda Ýaş alymlaryň Geňeşleriniň, ylmy gurnaklarynyň, «Ýaşlaryň ylmy we tehnikasy» atly ylmy-köpçülikleýin žurnalynyň we onuň Internetde elektron sahypasynyň döredilmegi, ylmy-halypaçylyk işleriniň amala aşyrylmagy ylma höwesli ýaşlar üçin döredilýän mümkinçilikleriň giň toplumy bolup, ýaş alymlara berilýän goldawlaryň we bildirilýän ynamyň çäksiz uludygyny görkezýär.
Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurtda ylmy-bilimi ösdürmek bilen bagly tabşyryklaryna laýyklykda, ylym bilen bilimiň arabaglanyşygyny has-da pugtalandyrmak, talyplaryň, aspirantlaryň, ýaş alymlaryň we professor-mugallymlaryň toplumlaýyn ylmy barlaglaryny geçirmegi üçin ýokary okuw mekdepleriniň ýanynda sanly tehnologiýa we innowasiýa merkezlerini döretmek bilen bagly işleri geçirmek häzirki döwrüň wajyp meseleleridir.
II bap. Türkmenistanda ýaşlar baradaky
döwlet syýasatynyň esasy ýörelgeleri
Maksatnamanyň amala aşyrylmagynyň baş ýörelgesi döwrüň mümkinçiliklerini we talaplaryny nazara alyp, ýaşlar baradaky döwlet syýasatynyň Türkmenistanyň kanunçylygynda berkidilen esasy ýörelgelerini has-da kämilleşdirmekden we bu syýasatyň netijeliligini mundan beýläk-de ýokarlandyrmakdan ybaratdyr. Türkmenistanda ýaşlar baradaky döwlet syýasaty babatda kanunçylyk namalarynda göz öňünde tutulan ýörelgeleri, ýagny umumadamzat gymmatlyklaryny, ýaşlaryň ömrüni we saglygyny, hukuklaryny we azatlyklaryny ileri tutmak, haýsy millete degişlidigine, teniniň reňkine, jynsyna, gelip çykyşyna, diline, dini we syýasy garaýyşlaryna garamazdan, ýaşlaryň hukuklaryny, azatlyklaryny we bähbitlerini goramak ugrunda ýaş raýatlaryň deňhukuklylygyny üpjün etmeklige gönükdirilendir. Şeýle hem ýurdy ösdürmek boýunça dürli maksatly ýaşlar toparlarynyň bähbitlerini we isleglerini hasaba almak bilen, ýaşlar baradaky döwlet syýasatyny işläp taýýarlamagyň ylmy esaslylygyny we toplumlaýynlygyny gazanmak, Türkmenistanyň durmuş-ykdysady ösüşi bilen bagly maksatnamalaryň taslamalarynyň işlenip taýýarlanmagyna we durmuşa geçirilmegine ýaşlaryň gös-göni gatnaşmagyny üpjün etmek hem-de döwletiň raýat jemgyýetiniň institutlarynyň we telekeçiligiň wekilleriniň arkalaşykly hereketiniň üsti bilen döwlet-hususy hyzmatdaşlygyny pugtalandyrmak Maksatnamanyň amala aşyrylmagynyň esasy ýörelgeleri bolup durýar.
III bap. Türkmenistanda ýaşlar baradaky
döwlet syýasatynyň esasy maksatlary we wezipeleri
Taryhy şahsyýetlerimiziň nusgalyk mekdebine eýerip, ýaşlarda Watana, merdana halkymyza we şöhratly taryhymyza buýsanjy, ylym-bilime höwesi artdyrmak, olaryň dünýä ülňülerine laýyk gelýän ylmyň soňky gazanan innowasion sanly tehnologiýalaryndan oňat baş çykarmagyny gazanmak, döwrebap bilim almagyny üpjün etmek, ýaşlara Watan diýen beýik düşünjäniň mukaddesdigini düşündirmek, ony gözüň göreji ýaly goramagy we ýürekden söýmegi terbiýelemek Türkmenistanyň ýaşlar baradaky döwlet syýasatynyň özeni bolup durýar. Şunuň bilen baglylykda, Maksatnamanyň esasy maksatlary:
1) ýaşlaryň konstitusion, durmuş-ykdysady hukuklarynyň we azatlyklarynyň hem-de kanuny bähbitleriniň we borçlarynyň ähmiýeti barada düşünjelerini artdyrmakdan;
2) ýaşlaryň döwletiň we jemgyýetiň ähli ulgamlarynda amala aşyrylýan döwrebap özgertmelere hem-de jemgyýetçilik durmuşynyň möhüm wakalaryna içgin gatnaşmagyny üpjün etmek, şeýle hem olaryň ýaşaýyş durmuş derejesini has-da ýokarlandyrmak üçin toplumlaýyn hukuk, durmuş, ykdysady we guramaçylyk şertlerini döretmekden;
3) hemmetaraplaýyn ösen, halkyň taryhy gymmatlyklaryna gadyr goýýan hem-de ata-babalarymyzyň ýokary medeniýetlilik we adamkärçilik, belent ahlaklylyk, şeýle hem milli ynsanperwerlilik ýaly ajaýyp häsiýetlerini özünde jemleýän kämil şahsyýeti kemala getirmekden;
4) ýaşlara hemmetaraplaýyn goldaw bermekden, olaryň şahsyýet hökmünde kämil bolmaklary üçin giň ýol açylmagyny üpjün etmekden;
5) ýaşlaryň tehnologik ösüşlerden oňat baş çykarmagy üçin, olara döwrebap hünärleri ele almaga, kompýuter we maglumat ulgamyny, sanly innowasion tehnologiýalaryny özleşdirmäge ýardam bermekden ybarat bolup durýar.
Maksatnamanyň esasy wezipeleri:
1) çuňňur bilimli, giň gözýetimli we dünýägaraýyşly, dünýä ykdysadyýetiniň, medeniýetiniň, jemgyýetçilik durmuş ugurlarynyň ýeten sepgitlerinden habarly we olardan oňat baş çykarýan ýaşlary terbiýelemek;
2) ýaşlary milli gymmatlyklaryň esasynda, şeýle hem gender deňligine hormat goýmak ruhunda terbiýelemek;
3) ýaşlaryň hukuk we durmuş taýdan goraglylygyny
üpjün etmek, ruhy-ahlak we medeni gymmatlyklary, milli däp-dessurlary wagyz etmek işlerini döwrüň talaplaryna laýyklykda guramak;
4) ýaşlary maşgala durmuşyna taýýarlamak, millilik, maşgala mukaddesligi, sagdyn durmuş, arassa ahlaklylyk barada wagyz-nesihat häsiýetli duşuşyklary geçirmek we ýaşlaryň maşgalalaryna döwlet goldawyny bermek;
5) ýaşlaryň jemgyýetçilik-şahsy başlangyçlaryny ileri tutmak, goldamak we höweslendirmek;
6) ýaşlarda ekologiýa medeniýetini we tebigata aýawly garaýşyny kämilleşdirmek;
7) adamyň we raýatyň hukuklaryny, azatlyklaryny we borçlaryny ýaşlara giňden düşündirmek boýunça işleri alyp barmak;
8) ýaşlara ylmyň we bilimiň dürli ugurlary boýunça internet ulgamynyň elýeterli bolmagyna gönükdirilen çäreleri amala aşyrmak;
9) ýaşlaryň arasynda sanly tehnologiýa ulgamyndan we innowasion serişdelerden peýdalanmagyň medeniýeti barada düşündiriş işlerini alyp barmak;
10) ýaşlaryň jynsyna garamazdan, işe ýerleşmegi, mynasyp iş tapmagy we telekeçilik işi bilen meşgullanmak üçin talap edilýän ukyplara eýe bolmagyna ýardam bermek, şol sanda hünär bilimi bolan ýaşlaryň sanyny köpeltmek;
11) ýaşlar, şol sanda saglyk ýagdaýy sebäpli mümkinçiligi çäkli ýaş adamlar üçin ukybyna görä doly we öndürijilikli iş bilen üpjünçiligi hem-de mynasyp zähmeti we deň gymmaty bolan iş üçin deň hak tölenilmegini gazanmak;
12) ylmyň we tehnologiýalaryň ileri tutulýan ugurlary boýunça ylmy işgärleri taýýarlamak işlerini işjeňleşdirmek we kämilleşdirmek;
13) zehinli okuwçylary we talyplary ýüze çykarmak, olaryň ylmy-tehniki döredijilik, gözleg-barlag we tejribe-synag işlerine ýardam etmek, olaryň ylym, bilim we ýokary sanly tehnologiýalar ulgamyna işjeň gatnaşmaklaryny gazanmak;
14) ýaş alymlaryň gazanan netijelerini wagyz etmek, ýaşlaryň halkara ylmy hyzmatdaşlygyny ösdürmek;
15) daşary ýurtlaryň ýaşlaryň meseleleri boýunça ygtyýarly edaralary we halkara guramalary bilen hyzmatdaşlygy has-da giňeltmek bolup durýar.
Maksatnamada ýaşlar baradaky döwlet syýasaty çygrynda bellenilen maksatlary we öňde goýlan wezipeleri üstünlikli amala aşyrmak Türkmenistanyň ýaş raýatlarynyň syýasy, ykdysady hukuklaryny we azatlyklaryny üpjün etmek, bu ugurda ýaşlaryň maşgalalaryny, ýaş alymlary, kiçi hem-de orta telekeçilik işini alyp barýan ýaşlary goldamak arkaly olara döwrebap ösen sanly ulgam esasynda maglumat tehnologiýalary bilen üpjün edilen oňaýly ýaşaýyş-durmuş şertlerini hem-de türkmen ýaşlarynyň bagtyýar geljegini nazarlaýan giň-gerimli mümkinçilikleri döretmekligi şertlendirer.
IV bap. Türkmenistanda ýaşlar baradaky
döwlet syýasatynyň esasy ugurlary
Maksatnamanyň amala aşyrylmagynda degişli ministrlikler, pudaklaýyn dolandyryş edaralary, ýerine ýetiriji häkimiýetiň ýerli edaralary hem-de jemgyýetçilik birleşikleri we syýasy partiýalar tarapyndan Türkmenistanda ýaşlar baradaky döwlet syýasatynyň şu aşakdaky ugurlary boýunça işleri guramak göz öňünde
tutulýar:
1) ýaşlaryň watançylyk we halkara hukugynyň umumy ykrar edilen ýörelgelerine we kadalaryna hormat goýmak ruhunda terbiýelenmegi, olaryň hukuklarynyň we azatlyklarynyň berjaý edilmegi, halkara ýaşlar hyzmatdaşlygynyň ösdürilmegi, ýaşlar birleşikleriniň goldanylmagy, şeýle hem döwletiň we jemgyýetiň durmuş-ykdysady, syýasy we medeni durmuşyna ýaşlaryň doly hukukly gatnaşmagy we ýaşlaryň döredijilik işjeňligini, ýokary hilli döwrebap bilim almagyny, ukyp-başarnyklaryny ösdürmegi üçin şertleri döretmek;
2) kyn durmuş ýagdaýyna düşen ýaş adamlaryň jemgyýetiň durmuşyna goşulmagy üçin şertleri döretmek we olaryň hukuklarynyň we durmuş goraglylygynyň kepilliklerini üpjün etmek;
3) ýaş we köp çagaly maşgalalara, zehinli ýaşlara döwlet goldawyny bermek;
4) ýaşlaryň beden we ruhy taýdan ösüşini gazanmak we olaryň boş wagtlaryny medeniýetli geçirmekleri üçin sagdyn durmuş, fiziki işjeňlik, ekologiki abadançylyk, medeni-köpçülikleýin we jemgyýetçilik çärelerine gatnaşmaklaryna şertleri döretmek;
5) ýaşlaryň döwrebap bilim almak, hünär öwrenmek, ykdysady hukuklaryny berkitmek, olary iş bilen üpjün etmek hem-de kiçi we orta telekeçilik işine ýardam bermek, şeýle hem zähmet çygrynda döwlet kepilliklerini berjaý etmek;
6) ýaş nesli watançylyk ruhunda terbiýelemek, olarda Watana söýgi, şöhratly geçmişimize, ata-babalarymyzdan miras galan milli däp-dessurlarymyza hormat goýmak endiklerini ösdürmek boýunça işleri geçirmek.
V bap. Maksatnamany amala aşyrmak
Şu Maksatnamany 2021–2025-nji ýyllar aralygynda meýilnamalaýyn amala aşyrmak göz öňünde tutulýar. Bu döwürde şu aşakdaky işleri amala aşyrmak meýilleşdirilýär:
1) ýaşlar üçin döredilýän mümkinçilikleriň kanunçylyk binýadyny kämilleşdirmek boýunça kanunçylyk we kadalaşdyryjy hukuk namalaryna zerur üýtgetmeleri we goşmaçalary girizmek;
2) durmuş goraglylygyna aýratyn mätäçlik çekýän (saglyk ýagdaýy sebäpli mümkinçiligi çäkliler, ýetimler, ata-eneleriniň hossarlygyndan galanlar, döwlet kömegine mätäçler) ýaşlary, ýaşlaryň maşgalalaryny goldamak, şol sanda çaga dogluşynyň ösüşini höweslendirmek, olaryň durmuş-ykdysady meselelerini
çözmekde, hünär taýdan taýýarlygyna, gaýtadan taýýarlygyna we hünäriniň ýokarlandyrylmagynda, şeýle hem zähmet bazarynda deň şertlerde bäsleşige ukypsyz raýatlary işe ýerleşdirmek üçin iş berijilere bellenen paýa laýyklykda ilkinji gezek iş gözleýän ýetim çagalary işe ýerleşdirmekde ýardam bermek;
3) Türkmenistanyň her bir ýaş raýatyna deň derejede halkara standartlaryna laýyk gelýän ýokary hilli bilim bermek, zehinli we ylmy barlaglar bilen meşgullanýan ýaşlary goldamak we höweslendirmek;
4) ylmy-barlag institutlarynyň düzüminde ýaşlar ylmy gurnaklaryny we geňeşlerini, hem-de döwlet derejesinde milli ýaşlar ylmy-döredijilik merkeziniň işiniň gerimini giňeltmek;
5) ýaşlaryň innowasion tehnologiýalarynyň, sanly elektron serişdeleriniň we dil sowatlylygynyň esaslaryny çuňňur özleşdirmeklerini gazanmak;
6) ylym, bilim, medeniýet, sungat we sport işgärleriniň, milli senetçilik we el işleri bilen meşgullanýan halypalaryň bilimleriniň, tejribesiniň miras geçijiligini üpjün edýän şertleriň hem-de ýaşlaryň döredijilik ussahanalarynyň, ýöriteleşdirilen mekdepleriň, beýleki edaralaryň döredilmegine ýardam etmek we bu ugurda zehinli ýaşlary ýüze çykarmak;
7) ýaş raýatlaryň döwletiň jemgyýetçilik-medeni durmuşyna gatnaşmagyny işjeňleşdirmek, medeni gymmatlyklaryň elýeterli bolmagyny üpjün etmekde ýurduň ähli sebitleriniň ýaşlary üçin deň mümkinçilikleri döretmek, medeni-köpçülik çärelerini, oňyn bäsleşikleri yzygiderli geçirmek arkaly medeniýet we sungat babatda zehinli ýaşlary ýüze çykarmak we goldamak;
8) ýaşlara maglumat we sanly tehnologiýalary özleşdirmäge, kompýuter we internet ulgamynda täze ylmy taglymatlary, tehnologik tejribeleri öwrenmäge ýardam bermek, sanly tehnologiýa ulgamyndan we innowasion serişdelerden peýdalanmagyň ýokary medeniýetini terbiýelemek;
9) ykdysadyýetiň ähli pudaklarynda ösen sanly ulgam esasynda maglumatlar tehnologiýalary bilen üpjün edilen täze iş orunlaryny döretmek, internet ulgamynyň işleriniň elýeterli bolmagyny gazanmak ugrunda çäreleri geçirmek;
10) ýaşlary hünärlere ugrukdyrmak, zähmet bazaryna uýgunlaşmagyna ýardam bermek, iş bilen üpjün etmek hem-de mynasyp zähmet şertlerini döretmek we deň gymmaty bolan iş üçin deň hak tölenilmegini gazanmak;
11) telekeçilik işine höwesli ýaşlary telekeçilige ugrukdyrmak, ýaş telekeçilere telekeçilik işiniň ýöredilişini öwretmek, bu ugurda maslahat-okuwlaryny guramak we degişli goldawlary bermek;
12) ýaşlaryň saglygyny goramak we keselleriň öňüni almak, ýaşlarda dogry we kadaly iýmitlenmegiň ylmy taýdan esaslandyrylan kadalaryny hem-de sagdyn durmuş we fiziki işjeňlik ýörelgelerini has-da berkitmek, beden we ruhy taýdan sagdyn nesilleri kemala getirmek, bu ugurda maglumat elýeterliligini gowulandyrmak, şeýle hem ýaşlaryň, şol sanda saglyk ýagdaýy sebäpli mümkinçiligi çäkli ýaşlaryň arasynda köpçülikleýin bedenterbiýe-sport we sagaldyş çärelerini geçirmek;
13) ýaşlaryň jemgyýetçilik-şahsy başlangyçlaryny ileri tutmak, goldamak we höweslendirmek;
14) ýaşlaryň ekologiýa medeniýetini we tebigata aýawly garaýşyny kämilleşdirmek üçin toplumlaýyn çäreleri işläp taýýarlamak;
15) jemgyýetçilik durmuşynyň dürli çygyrlarynda ýaşlaryň döredijilik we meýletinçilik başlangyçlaryny goldamak, jemgyýetçilik-maslahat beriş işine gatnaşmaklary üçin şertleri döretmek;
16) daşary ýurtlaryň ygtyýarly döwlet edaralary, halkara guramalary bilen oňyn tejribeleri we maglumatlary alyşmak maksady bilen, ýaşlaryň Türkmenistanda hem-de daşary ýurtlarda geçirilýän olimpiýadalara, sport ýaryşlaryna, bäsleşiklere, forumlara, festiwallara, sergilere, maslahatlara we beýleki çärelere gatnaşmagyny gazanmak, şol sanda bu çärelere wideo aragatnaşyk arkaly onlaýn görnüşde gatnaşmak.
Maksatnama abraýly halkara guramalary, ilkinji nobatda Birleşen Milletler Guramasynyň ýöriteleşdirilen edaralary bilen özara bähbitli hyzmatdaşlyk gatnaşyklary esasynda amala aşyrylar.
VI bap. Maksatnamany maliýeleşdirmek
Maksatnama laýyklykda amala aşyrylmagy göz öňünde tutulan çäreleri bellenen tertipde ylalaşylan Türkmenistanyň Döwlet býujetiniň serişdeleriniň, şeýle hem Türkmenistanyň Sport we ýaşlar syýasaty ministrliginiň, beýleki degişli ministrlikleriň we pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň, edaralaryň, kärhanalaryň we guramalaryň öz serişdeleriniň hem-de Türkmenistanyň kanunçylygynda gadagan edilmedik beýleki serişdeleriň hasabyna maliýeleşdirmek göz öňünde tutulýar.
VII bap. Maksatnamanyň amala aşyrylmagyndan
garaşylýan netijeler
Maksatnamanyň amala aşyrylmagy şu aşakdaky netijeleriň gazanylmagyny üpjün eder:
1) ykdysadyýetiň pudaklary üçin zerur bolan hünärmenler taýýarlanylar, täze döwrebap iş orunlary dörediler;
2) ýaşlaryň hünär taýýarlygy we iş bilen üpjünçiligi meýilnamalaşdyrylar, hünär bilim ulgamy kämilleşdiriler, zähmet bazarynda ýaşlary iş bilen üpjün etmek boýunça işjeň çäreler geçiriler hem-de ýaşlaryň zähmet bazaryndaky bäsleşige ukyplylygy ýokarlandyrylar;
3) ýurduň ýokary we orta hünär bilim edaralaryna okuwa kabul edilýän ýaşlaryň sanyny kesgitlemek maksady bilen, sargytçy ministrlikler, pudaklaýyn dolandyryş edaralary, welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň häkimlikleri tarapyndan etraplar, şäherler we şäherçeler boýunça hünärmenlere bolan zerurlyklar öwreniler;
4) täze döwrebap iş orunlarynyň döredilmegi bilen, ýaşlar hemişelik ýaşaýan ýa-da bolýan ýerlerinde iş bilen üpjün ediler;
5) ýaşlaryň gujurynyň, öňe ymtylyşynyň, täzeçilliginiň netijesinde, sebitler medeni, durmuş we ykdysady taýdan düýpli özgerer, şäherlerde we obalarda ykdysady we durmuş taýdan toplumlaýyn ösüş gazanylar;
6) ýaşlara ylmyň we bilimiň dürli ugurlary boýunça Internet ulgamynyň elýeterli bolmagy üçin şertler dörediler, bilim edaralarynyň maddy-enjamlaýyn binýady berkidiler;
7) bilim edaralary üçin ylmy-usuly gollanmalaryň, maglumat, görkezme esbap, ylmy-barlag, gözleg, agtaryş serişdeleriniň taýýarlanmagy üpjün ediler;
8) orta hünär we ýokary okuw mekdeplerini, şeýle hem daşary ýurtlaryň ýokary okuw mekdeplerini tamamlan ýaşlary iş bilen doly üpjün etmek babatda degişli işler alnyp barylar;
9) ýaşlaryň maşgalalary goldanylyp, çaga dogluşynyň ösüşini höweslendirmek boýunça iş alnyp barylar;
10) ýaşlaryň iş bilen üpjünçiliginiň derejesini ýokarlandyrmak maksady bilen, täze önümçilikler, işiň görnüşleri we iş orunlary dörediler;
11) ýaşlaryň hünär taýýarlygyny, gaýtadan taýýarlygyny
we hünär derejesini ýokarlandyrmak üçin okuwlar gurnalyp, zähmet bazarynda bäsleşik ukybynyň ýokarlandyrylmagy gazanylar;
12) höweslendirme çäreleri geçirilip, ýurduň sebitlerinde, uzak aralykda ýerleşýän we barmasy kyn bolan ilatly ýerlerde ýaşlaryň işlemäge bolan islegleri artdyrylar;
13) ýaşlaryň tebigata aýawly garaýşyny kämilleşdirmek, milli mirasy, däp-dessurlary wagyz etmek we düşündirmek üçin toplumlaýyn çäreler durmuşa geçirilip, olarda ekologiýa medeniýetiniň kemala gelmegi gazanylar;
14) ýaşlaryň kitaphanalara işjeň çekilmegi üçin, kitaphanalaryň, şol sanda elektron kitaphanalarynyň hyzmatyndan peýdalanmagyň derejesi ýokarlandyrylar;
15) zehinli ýaşlary ýüze çykarmak maksady bilen, geçirilýän dürli görnüşli bäsleşikleriň, ýaryşlaryň, sergileriň we gözden geçirilişleriň gerimi giňeldiler;
16) ýaş ýazyjy-şahyrlaryň, bagşy-sazandalaryň arasynda döredijilik festiwallary we bäsleşikleri geçirilip, täze zehinler ýüze çykarylar;
17) saglyk ýagdaýy sebäpli mümkinçiligi çäkli ýaşlar üçin niýetlenen okuw edaralary degişli tälimçiler bilen üpjün edilip, olar bilen sagaldyş, bedenterbiýe we sport çäreleri guralar, welaýat we ýurt derejesinde geçirilýän çärelere işjeň gatnaşmaklary gazanylar;
18) telekeçilik bilen meşgullanmaga höwesli ýaşlar üçin gysga möhletleýin tölegli okuwlaryň gerimi giňeldiler;
19) ýaş harby gullukçylaryň we işgärleriň Türkmenistanda hem-de daşary ýurtlarda geçirilýän olimpiadalara, bäsleşiklere, maslahatlara, sergilere we festiwallara gatnaşmagyna ýardam berler;
21) ýaş alymlaryň, inženerleriň, tehnologlaryň we hünärmenleriň ylmy barlaglary höweslendirilip, olar daşary ýurtlarda geçirilýän halkara ylmy maslahatlaryna, duşuşyklaryna iberiler, onlaýn görnüşinde ýaş alymlaryň arasynda halkara ylmy maslahatlary geçiriler;
22) ylym bilen bilimiň arabaglanyşygyny güýçlendirmek maksady bilen, Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň we ýokary okuw mekdepleriniň arasyndaky ylmy işjeňlik has-da ösdüriler;
23) ylma höwesli zehinli ýaşlary ýüze çykarmak we goldamak maksady bilen, dürli ylmy bäsleşikler, alymlar bilen duşuşyklar, söhbetdeşlikler, aýratyn okuwlar geçiriler, mekdep okuwçylarynyň alymlar bilen duşuşyklary we alymlaryň ýolbaşçylygynda halypa-şägirtlik işi, ylmy edaralaryň «açyk gapylar günleri» geçiriler;
24) Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň, Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi Geňeşiniň hem-de ylmy edaralaryň we ýokary okuw mekdepleriniň ýaş alymlar geňeşleriniň işleri kämilleşdiriler;
25) ýaşlaryň ylmyň, tehnologiýanyň we önümçiligiň gazananlaryny wagyz etmegi bilen bagly işler amala aşyrylar, «Ýaşlaryň ylmy we tehnikasy» atly ylmy-köpçülikleýin žurnalyň işi kämilleşdiriler;
26) ykdysady taýdan ösen döwletlerde ýaşlary işe ýerleşdirmek babatynda toplanan oňyn tejribeler we nusgalar ýurduň zähmet bazaryna ornaşdyrylar;
Maksatnamanyň esasy maksatlarynyň we wezipeleriniň üstünlikli amala aşyrylmagy netijesinde, ýaşlaryň zähmeti bilen bagly kanunçylygyň ýerine ýetirilişi, bu babatda alnyp barylýan işler we gözegçilik, hususan-da, umumybilim edaralaryny tamamlaýan ýaşlara hünär öwretmek, olary işe ugrukdyrmak, durmuş ýoluna gönükdirmek hem-de bikärligiň we işsizligiň öňüni almak babatyndaky işler has-da güýçlendiriler.
Ýaryşlar


text:
Onuň Alyhezreti, Türkmenistanyň Prezidenti jenap Gurbanguly Berdimuhamedowa Hormatly Gurbanguly Mälikgulyýewiç, Gyrgystanyň halkynyň adyndan we hut öz adymdan Size hem-de tutuş türkmen halkyny bahar baýramy bolan Nowruz mynasybetli tüýs ýürekden gutlaýaryn. Biziň halklarymyz asyrlaryň dowamynda hoşniýetli we nurana geljege gönükdirilen umyt-arzuwlaryny bu şanly baýram bilen baglanyşdyryplar. Goý, tebigatyň täzelenişiniň we pederlermiziň paýhasly ýörelgelerine ygrarlylygyň nyşany bolan Nowruz mundan beýläk-de biziň halklarymyzyň arasyndaky ruhy umumylygyň pugtalandyrylmagyna, dostluk gatnaşyklarynyň ösdürilmegine ýardam bersin. Hormatly Gurbanguly Mälikgulyýewiç, Size berk jan saglyk, döwlet işleriňizde üstünlik, Türkmenistanyň halkyna bolsa parahatçylyk we abadançylyk arzuw edýärin. Hormatlamak bilen, Almazbek Atambaýew, Gyrgyz Respublikasynyň Prezidenti *** Onuň Alyhezreti, Türkmenistanyň Prezidenti jenap Gurbanguly Berdimuhamedowa Owganystan Yslam Respublikasynyň Hökümetiniň we halkynyň adyndan Siziň Alyhezretiňize we Türkmenistanyň dostlukly halkyna baharyň gülläp ösüşini alamatlandyrýan Nowruz baýramy mynasybetlili tüýs ýürekden çykýan gutlaglarymy ibermek mende şatlyk duýgusyny döredýär. Bu bahar baýramyny giňden dabaralandyrýan halklarymyz üçin Nowruz olaryň gadymy däpleriniň, medeniýetleriniň umumylygynyň nyşany bolmak bilen, sebitara durnuklylygy, raýdaşlygy we agzybirligi şertlendirýär. Nowruzyň iki ýurduň halklary, aýratyn-da, Türkmenistanyň dostlukly halky üçin abadançylygyň, rowaçlygyň we bagtyýarlygyň buşlukçysy bolmagyny Beýik Biribardan dileýärin. Mundan beýläk-de Owganystan Yslam Respublikasy bilen Türkmenistanyň arasyndaky hoşniýetli we dostlukly gatnaşyklaryň ähli ugurlar boýunça ösdüriljekdigine hem-de giňeldiljekdigine ynam bildirýärin. Size berk jan saglyk, üstünlik, dostlukly türkmen halkyna bolsa mundan beýläk-de güllläp ösüş we bagt arzuw edýärin. Doktor Abdulla Abdulla, Owgynystan Yslam Respublikasynyň Ýerine Ýetiriji häkimiýetiniň Baştutany *** Onuň Alyhezreti, Türkmenistanyň Prezidenti jenap Gurbanguly Berdimuhamedowa Hormatly Gurbanguly Mälikgulyýewiç! Sizi GDA – gatnaşyjy döwletleriň Parlamentara Assambleýasynyň Geňeşiniň adyndan Nowruz baýramçylygy mynasybetli tüýs ýürekden gutlaýaryn. Gözbaşyny asyrlaryň çuňlugyndan alyp gaýdýan Nowruz baharyň gelmegini, tebigatyň janlanmagyny we täze durmuşyň başlaýandygyny alamatlandyrýar. Millionlarça adamlaryň kalplarynda söýgi, hoşniýetlilik, ynsanperwerlik ýaly nurana duýgulary oýarmak bilen, Nowruz şatlyk we ynam eçilýär, dostlugy, birek-birege hormat goýmagy we ylalaşygy pugtalandyrýar. Bu baýramçylyk gününde Size berk jan saglyk, bagt, rowaçlyk we abadançylyk arzuw edýärin. Hormatlamak bilen, A.Sergeýew, GDA-nyň Parlamentara Assambleýasynyň Geňeşiniň Baş sekretary
Bu makaleyi paylaş
Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on linkedin
Share on pinterest
Share on print
Share on email


text:
Bir gezek bir akyldar, dünýäniň gözelligine haýran galyp, durmuşa begenip ýolda ýöräp gelýärdi. Birdenkä, gaty agyr ýüküň üstünde bagtsyz adamyň bardygyny gördi.
- Näme üçin beýle görgüleri başdan geçirýärsiň? - Ol akyldar sorady.
- Çagalarymyň we agtyklarymyň bagty üçin ejir çekýärin. - Ol adam jogap berdi.
- Babamyň bagty üçin garry babam ömrüniň ahyryna çenli ejir çekdi, kakamyň bagty üçin babam ejir çekdi, kakam bolsa meniň bagtym üçin ejir çekdi, men ömrümiň dowamynda diňe çagalarymyň we agtyklarymyň bagtly bolmagy üçin ejir çekerin .
- Iň bolmanda maşgalaňyzda kimdir biri bagtlymydy? - ol akyldar sorady.
- Ýok, ýöne çagalarym we agtyklarym hökman bagtly bolarlar! - diýip, bagtsyz adam jogap berdi.
- Sowatsyz (неграмотный) okamagy öwredip bilmez, a körsyçan bolsa bürgüdi terbiýeläp bilmez! - Akyldar aýtdy.
- Ilki bilen özüň bagtly bolmagy başar, şonda çagalaryňy we agtyklaryňy nädip bagtly etmelidigine düşünersiň!
G. Maral Muhammedowna


text:
2022-nji ýyldaky Gyşky Olimpiýa oýunlary Hytaý Halk Respublikasynyň paýtagty Pekin şäherinde geçiriler. Halkara Olimpiýa komiteti 2013-nji ýylyň 15-nji noýabrynda dalaşgär şäherleriň sanawyny berdi. Bu sanaw 2014-nji ýylyň 7-nji iýulynda gutarnykly düzüldi. 2015-nji ýylyň 31-nji iýulynda bolsa Oýunlary geçirjek şäher yglan edildi.
Ýeri gelende aýtsak, 2022-nji ýyldaky Gyşky Olimpiýa oýunlaryny geçirmäge Gazagystanyň Almaty şäheri hem dalaşgär boldy. Gazagystanyň ozalky paýtagtyna 2017-nji ýyldaky Gyşky Uniwersiadany geçirmek ynanyldy.
Norwegiýanyň Oslo şäheri 2013-nji ýylda bu Oýunlar üçin dalaşgärleriň hataryna goşulan hem bolsa, ýörite toparyň bu dalaşgärligi ykrar etmändigi üçin şäher yza çekilmeli boldy. Oýunlary geçirmäge 5 gezek dalaşgär bolan Norwegiýa taryhynda iki gezek Gyşky Olimpiýa oýunlaryny geçirdi.
Pekin şäheri mundan ozal 2008-nji ýyldaky Tomusky Olimpiýa oýunlaryny hem geçiripdi.


text:
Túrkistanda jýrnalıster arasynda týrnır ótti
TÚRKІSTAN. QazAqparat - Túrkistan oblysynda 28 maýsym – Buqaralyq aqparat quraldary qyzmetkerleriniń kúnine oraı sport túrlerinen BAQ ókilderi arasynda týrnır ótti. Oblystyq qoǵamdyq damý, dene shynyqtyrý jáne sport basqarmalary jáne Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń Túrkistan oblystyq fılıaly uıymdastyrǵan saıysqa segiz komanda qatysty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
El táýelsizdiginiń 30 jyldyǵy men Túrkistan oblysynyń 3 jyldyǵy aıasynda bastaý alǵan sporttyq sharada oblys ákiminiń orynbasary Sáken Qalqamanov sóz alyp, BAQ ókilderine sáttilik tiledi.
«El Táýelsizdiginiń 30 jyldyǵy men Túrkistan oblysynyń 3 jyldyǵy aıasynda kásibı merekelerińizge oraı ótkizilip otyrǵan búgingi týrnır tabysty aıaqtaldy dep oılaımyn. Búgingideı aqparat salasynyń mańyzdylyǵy artqan ýaqytta Sizder halyqqa shynaıy ári jedel habar taratý jolynda jan aıamaı eńbektenip kelesizder. Qoǵamnyń tynyshtyǵy men turaqtylyǵy tikeleı Sizderdiń jumystaryńyzdyń nátıjesinde qalyptasady. Túrkistan oblysynyń barlyq baǵyttaǵy damýyna qosqan eleýli úlesterińiz úshin shynaıy alǵysymdy bildiremin. Ózara áriptestik baılanysty nyǵaıtyp, salaýatty ómir saltyn saqtaýǵa baǵyttalǵan búgingi sharanyń mańyzy erekshe. Sizder búgin aqparat salasynda ǵana emes, sportta da kásibı biliktilikterińizdi tanyta bildińizder.Barsha jeńimpaz atanǵan komandalardy jeńisterimen quttyqtaımyn! Aldaǵy ýaqyttaǵy barlyq bastamalaryńyzǵa sáttilik, eńbekterińizge jemis tileımin!», – dedi ol.
Jýrnalıster arasynda dostyq pen əriptestikti tý etken dástúrli spartakıadaǵa oblystyq qoǵamdyq damý basqarmasynyń basshysy Damır Júnisov, oblystyq dene shynyqtyrý jáne sport basqarmasynyń basshysy Qanat Joldyqaraev, Qazaqstan Jýrnalıster odaǵy Túrkistan oblystyq fılıalynyń tóraǵasy Ǵalymjan Elshibaı qatysty.
Jarysta «Túrkistan» telearnasy men «Reıtıng – Sobkor» komandasy, «Otyrar» telearnasy men «Túrkistan BAQ», «Ońtústik Qazaqstan» gazeti men «Shamshyraq» gazeti,«Nar tv» men «Ońtústik» telearnalarynyń komandalary voleıbol, arqan tartys, shahmat syndy sport túrlerinen dodaǵa tústi.
Jalpy komandalyq esepte birinshi oryndy «Reıtıng – Sobkor» komandasy, ekinshi oryndy «Ońtústik» telearnasynyń komandasy, al úshinshi oryndy «Túrkistan» telearnasynyń tilshileri ıelendi.
- Kiltin alyp qoıǵan: SQO turǵyny taksıdiń mas júrgizýshisin ustap berdi
- ShQO oqýshylary jylyjaıda banan men mandarın ósirýde
- Elordada Qajymuqan Muńaıtpasulyna eskertkish ornatyldy
- Fýtboldan Qazaqstan chempıonaty: «Aqjaıyq» pen «Turan» teń tarqasty
- Qazaqstandyq serıaldardyń YouTube vıdeohostıngindegi tanymaldyǵy ósýde
- «Jyr mura» jobasy urpaqty ulttyq ónerge baýlıdy
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Pişik Düşegi “Catzz” pişik düşegi dizaýn edilende, ylham pişikleriň we eýeleriň isleglerinden alyndy we funksiýany, ýönekeýligi we gözelligi birleşdirmeli. Pişikleri synlaýarka, özboluşly geometrik aýratynlyklary arassa we tanalýan görnüşe ylham berdi. Käbir häsiýetli gylyk-häsiýet nagyşlary (mysal üçin gulagyň hereketi) pişigiň ulanyjy tejribesine girizildi. Şeýle hem, eýelerini göz öňünde tutup, maksat özleşdirip we buýsanç bilen görkezip biljek mebel böleklerini döretmekdi. Mundan başga-da, aňsat tehniki hyzmaty üpjün etmek möhümdi. Bularyň hemmesi ýumşak, geometrik dizaýn we modully gurluş mümkinçilik berýär.
Taslamanyň ady : Catzz, Dizaýnerleriň ady : Mirko Vujicic, Müşderiniň ady : Mirko Vujicic.
Bu ajaýyp dizaýn, oýunjak, oýunlar we güýmenje önümleri dizaýn bäsleşiginde platina dizaýn baýragynyň ýeňijisi. Köp sanly täze, innowasiýa, özboluşly we döredijilik oýunjaklaryny, oýunlary we güýmenje önümleriniň dizaýn eserlerini açmak üçin platina baýrakly dizaýnerleriň dizaýn portfelini hökman görmeli.


text:
Toygha 5 jyldyq moratoriy jariyalaudy úsynamyn!
Qiyn tandau...
(biraq bir sheshimi boluy kerek!)
Qazaq qoghamynda qordalanghan mәsele kóp, jalpy. Qytaydan bastalghan koronavirus pandemeyasy tek bizding elimiz ýshin ghana emes, býkil әlem elderi ýshin de jyghylghangha júdyryq boldy. Alda ne kýtip túrghanyn eshbir sarapshy dóp basyp aita almaydy. Jaz shyghyp kýn ysysa da, koronavirus júqtyrghandardyng sany azaymay túr. Osynday qiyn jaghdayda birneshe qalada túratyn toyhanalardyng iyeleri, әrtister men asabalar toyhanalardy ashyp, toy jasaugha rúqsat berudi talap etip jatyr. Bireu toyyp sekiredi, bireu tonyp sekiredi. Aytularynsha bir aida 10-15 milliondyq aqsha ainalymyn jasaydy eken. Endi sol tabystarynan qaghylyp otyrghandaryn tilge tiyek etedi. Al endi sol kólemdegi aqshalary qalay jәne qaydan keledi degen súraqqa oilanyp kóreyikshi?
Ártister men toy biznesinde jýrgenderding qorjynynda jýrgen siz ben bizding qaltamyzdan shyqqan, jyldar boyy tapqan manday ter enbegimiz. Men osy salany 10 jyldan astam uaqyttan beri zerttep kelemin. Sondyqtan da osy uaqytqa deyin týigenderimmen bólisudi jón sanadym: Qazaqstannyng qay qalasyna bara qalsanyzda qújynaghan toyhanalargha kezigesiz. Sol toyhanalarda júmys isteytin qazaqtyng órimdey jas qyz-jigitteri. Olardy kem degende 5-10 saghat júmys istetip, 1500-2000 tengening kólemimen qatyrady. Ydys syndyryp alsa ol da joq. Búl adam enbegin taza qanau ghoy. Dayarshy bolyp júmys isteytinderding keybireuleri tipti 18 jasqa da tolmaghan. Áriyne men enbekten qashsyn demeymin, biraq enbek adal tólenui kerek. Kem degende saghatyna 1000 tengeden tóleui kerek. Búl oiymdy әleumettik jelilerge de jazghanmyn, Qazaqstan últtyq telearnasynda «Niyet» baghdarlamasynyng tikeley efiyrinde de aitqanmyn.
Búl qorytyndygha jaydan jay kelip otyrghan joqpyn. Men ózim JOO júmys isteymin. Toy salasynda júmys isteytin kóp studentim bar. Kezinde ózimiz de student boldyq. Aynalamyzda toyda júmys isteytin kóptegen studentter de boldy. Kózimmen kórip jýrgen qogham shyndyghyn bayandaymyn. Studentterding basym kópshiligi júmysqa týski uaqytta ketkennen týnge eki jarym-ýshterding shamasynda keledi. Jataqhanalar jabyq bolady. Terezeden kirgizip alghan jaghdaylar óte kóp bolatyn. Bir kýni kórshi bólmedegi qyz: «1 apta «stajirovka» dep tegin júmys istetti de, shygharyp jiberdi» dep múnyn shaqty maghan. Basqa bir kýni qasymda túratyn jigit jyndanyp keldi týngi saghat ýsh jarymda. Ydys syndyryp aldyng dep aqshasyn bermey qoyypty. Búl - jyldar boyy jalghasyp kele jatqan, kóptegen jastardyng basynda bolatyn, ýirenshikti jaghdaygha ainalyp bara jatqan kóp jaghdaydyng biri. Toy bitken song ornyn jinasyp, týn ortasynda ýiine qaytyp kele jatqanda zorlyqqa úshyraghan jas qyzdardyng obaly kimge? Toy kezinde otbasyly asabalardyng kózine týsip, solargha aldanyp qalatyn jas qyzdardyng jaghdayy bólek әngime. Múnday oqighalar siz ben bizding ainalamyzda kýn sayyn bolyp jatady. Sizding oqushynyz, studentiniz, kórshiniz, gruppalasynyz bolmasa qaryndasynyz sonday oqighamen kezikken boluy әbden mýmkin...
Keyde toylargha barghan kezde jasóspirim dayarshy qyz-jigitterdi әngimege tartamyn, jaghdaylaryn súrap. Sondaghy kózim jetetini mardymsyz jalaqygha júmys isteydi. Olar múnday júmysqa joqshylyqtan jәne ata-anama salmaq salmay óz kýnimdi ózim kóremin degen oidyng jetegimen barady. Ol ýshin olardy kinәlaugha da bolmaydy. Alayda búghanasy qatpaghan jastar arzan kýsh retinde enbegin qanaytyn malay emes. Olar bolashaq ata-ana, bolashaq mamandar, bir sózben aitqanda bizding bolashaghymyz.
Men múnday oqighalarmen kýn sayyn kezigemin. Studentterimning bir bóligi sabaqtan jii qalady, keshigip keledi, kelgen kýnning ózinde úiqylaryn asha almay otyrady.
- Sabaqqa nege kelmey jýrsiz?
- Aghay keshirinizshi? Týnde toydan shyghyp úiyqtap qalyp jýrmin. Bizge týsinistikpen qaranyzshy, ótinemin? IYә, búl oqu oryndarynda jii qaytalanatyn dialog. Qarap otyrsaq búl óte qiyn jaghday: týsinistikpen qarayyn deseng bilim sapasy tómendeydi, óitpeseng studentting qatty qinalyp túrghanyn kóresin...
Bilim sapasy demekshi, qoghamdaghy kóptegen problemalar osy jerden shyghady. Qoghamda biliksiz dәrigerler, biliksiz múghalimder, biliksiz mamandar kóbeyip, JOO aitylatyn syn da kóbeye týsti. Bәriniz biletindey bilim beru búl eki jaqty prosess. Bilim alushynyng ózining niyeti, qyzyghushylyghy, yntasy bolmasa, qansha jerden ýzdik múghalim nemese oqytushy bolsa da, eshtene shyqpaydy. Jasaghan enbegi kúmgha singen sumen ten. Al endi týnimen toyda júmys istep, úiqysy qanbay jýrgen studentter men oqushylardan qanday sapaly bilim talap ete alamyz?
Búl býgin ghana payda bolghan problema emes. Jyldar boyy qaytalanyp keledi. Býgingi kýndegi biliksiz mamandar - bir kezderdegi toygha shyghyp sabaqtan kóp qalghan, enbekteri qanalghan studentter men oqushylar. Óz enbekterine layyqty jalaqy ala almaghan adamdardyng «samoosenkalary» da tómendep, qoghamdyq toryghugha alyp keledi.
Ontýstik Afrika Respublikasynyng Stellenbos uniyversiytetining kire berisine: «Kez-kelgen últty jong atom bombasyn nemese ýlken radiusty zymyrandy talap etpeydi. Bar bolghany bilim sapasyn tómendetse jetkilikti. Bilimning kýireui – últtyng kýireui» degen sózder shegelenip jazylghan eken. Pasiyentter biliksiz dәrigerlerding qolynan óledi, ghimarattar biliksiz injenerlerding kesirinen qúlaydy. Ádildik biliksiz sottardyng qolynan joghalady... Jemqorlyqtyng bastauy da osy jerden shyghady. Sebebi ózine, óz bilimine senimdi adam eshqashan eshkimge para bermeydi! Súrap túrsa da...
Qarap otyrsaq, qazaq qoghamyndaghy qordalanghan problemalardyng bastauy osy toy sindromynan bastalady eken. Moyyndaghymyz kelmese de shyndyghy sol. Áleumettik jelilerde jazylghan pikirlerge qarap otyrsaq, basym kópshilikting oiy «әrkim kórpesine qaray kósilsin» degenge sayady. Alayda búlay jasau qanshalyqty tiyimdi?
Aytalyq bireuding jaghdayy bar, bireuding jaghdayy joq. Jaghdayy bar adam 1000 adam shaqyryp, shalqytyp toy jasady delik. Ol sol toyyna kelgen 1000 qonaghyna jaqsy ýlgi kórsetip otyr ma? Joq, әriyne. «Minekey, men jasadym, qolynnan kelse sen de jasap kór» degen chellendj joldaydy óz is-әreketi arqyly avtomatty týrde. Múny kórgen әrbir qonaqtyng ishinde «Men sennen de asyp týsemin» degen virus-iydeya payda bolady. Ol virus keybir adamdardyng oiynda jyldar boyy jýrui mýmkin. Kezek ózine kelgende sol virusy qozyp, óz jaghdayyna qaramay, aldymen «qatardan qalmauym kerek», sodan song «pәlenshening toyynan da asyp týsuim kerek» degen oy birinshi oryngha shyghady da, qalmasa qalyng bolsyn dep, kredit alyp, jantalasady. Jeme-jemge kelgende kórpene qaray kósil degen jayynda qalady. Toy dýrkirep ótedi de ketedi, qas-qaghymda. Toy әlbette ózin aqtamaydy. (Aqtaytyndary siyrek). Toy ótken song baryp esterin jiyady. Alda 5-10 jyl kredit tóleu, aiqay-shu, úrys-keris, ajyrasu. Kez-kelgen qazaqtyng basynda ótip jatqan klassikalyq ssenariy. Kreditke toy jasap, apta ótpey kelini ketip qalyp nemese qyzy qaytyp kelip jatqan otbasylar qanshama...? Toyjarystyng aqyry degen osy. Toydaghy daraqylyq, asabalardyng mәdeniyetsizdigi bólek taqyryp.
Toyhanalardyng qabyrghasynda әrbir qazaqtyng kóz jasy bar. Enbegi qanalghan studenttin, toydan keyin ókingen ata-ananyn. Toydyng krediytinen tauy shaghylghan jas otbasynyn.
Qarap otyrsaq әlemdegi eng tabysty biznester: esirtki saudasy, qaru-jaraq saudasy, adam saudasy. Búlardyng barlyghy da qanshalyqty kóp payda әkelse, sonshalyqty ziyanyn da tiygizedi. Toy biznesi de solay. Toy qazaqtyng qazynasy degen jeleu sózdi halyqtyng sanasyna shegelip qoyghan. Jalpy, qatty quanyp túrghanda jәne qatty qayghyryp túrghanda sheshim qabyldama deydi. Emosiyalar tasqyny adam aqyl-oyyn matap tastaydy. Emosiya bar jerde aqyl-oygha oryn joq. Shaqyrghan qymbat әnshisi jandy dauyspen aityp jatyr ma, fonogramma ma, onda da isi joq. Toyhana iyeleri de osy bir emosianaldy fondy paydalanyp ózderi qalaghan baghalaryn qoyady. Qarapayym qazaqtyng júrt kózinshe maqtauyn asyrghan sayyn kóbirek aqsha shyghatynyn kәnigi shoumender jaqsy biledi. Osydan keyin oilanyz: adamdardyng jyldary boyy jighan-tergen qazynasyn bir sәtte qaghyp alatyn toyhana iyeleri, әrtister men asabalar «paraziyt» emey nemene? Álde «sypayy tonaushylar» deymiz be? Ahmetbek Núrsila degen kisi «shegirtkeler» depti. Men toygha shyghyp qarapayym halyqtyng qaltasyn tonaytyn әrtisterdi parazitter dep atar edim. IYә, olar taza parazitter. Sondyqtan, men qoghamdy osynday parazitterden tazartu ýshin toyhanalarda toy jasaugha 5 jylgha deyin moratoriy jariyalaudy úsynar edim. Búl ne beredi degenge kelsek, qoghamda toy biznesi toqyrap, basqa salalardyng damuyna ýlken mýmkindik bolar edi. Toyhanalardyng ornyna biraz irili-úsaqty kәsiporyndar ashylyp, kóptegen adamdardy júmyspen qamtugha mýmkindik bolar edi. Studentterge de júmys tabylar edi. Toygha shyghady dep olardy da kinәlaugha bolmaydy. Olar amalsyzdyqtan shyghady. Basqa júmys oryndary bolmaghannan. Sózding shyny kerek, sol toyda qoldanatyn qalyndyqtyng kóileginen bastap, aldynan qiyatyn lentasyna deyin, kerek deseniz әrtis-parazitterding qolyna alatyn mikrofonyna deyin ózimiz óndire almaymyz. Shet elderden satyp әkelemiz. Osydan song qay jerimizge jetisip toy toylaymyz?..
«Toy jarystyrmayyq oy jarystyrayyq» degendi ótken ghasyrda Ahmet Baytúrsynov ta aitqan. Bir ghasyrdan astam uaqyt ótse de Ahannyng osy sózi әli kýnge ózektiligin joghaltqan joq. Toy turaly el ishindegi pikirler de әrtýrli. Kópshiligi sóz jýzinde qarsy bolghanymen is jýzinde erik-jigiri jetpeydi. «Toy bardyng malyn shashady, joqtyng artyn ashady» degen maqal da sol halyqtyng ishinen shyqqan. Búl mәselening әbden ushyqqanyna sonsha tipti, búl preziydent Qasym-Jomart Toqaevqa deyin jetti. Ol jaqynda toy ótkizu formatyn qayta qarau kerektigin aitty. IYә, qarap otyrsaq toy ótkizuding qazirgi formaty moralidyq túrghydan eskirgen. Qanshama jastar toy jasaugha aqshalary bolmaghandyqtan ýilene almay jýr? Toysyz-aq nekesin qiydyryp, baqytty ómir sýrip jatqan jastar qanshama?
Damyghan elderde 15-20 adammen-aq toylardy jaqsylap ótkize beredi. 30 adam shaqyrghan ýlken toy. Talay milliarder-filantroptardyng da ótkizgen toylaryn kórdik. Óte qarapayym, qansha jerden bay bolsa da.
Qalay degenmen de toy aldymen psihologiyalyq faktor. Búl mәselege qatysty jastardyng da pikirin bilgenmin. Kópshiligi toygha qarsy. Toysyz-aq neke qiyp baqytty bolugha bolady dep esepteydi. Alayda ata-analarynan asyp kete almaydy. Osyghan qarap-aq toy ýlkender ýshin psihologiyalyq qajettilik dep aitugha bolady. Osy bir psihologiyalyq faktordan birte-birte aryluymyz kerek. Karantin kezinde 3 ay toy toylamay otyrdyq emes pe? Ne ózgerdi? Toygha júmysaytyn aqshalarymyz qaltalarymyzda qaldy.
Álemdik pandemeya adamdardy kóp nәrselerge basqasha qaraugha mәjbýrlep jatyr. Men múny toydan bas tartugha tamasha mýmkindik der edim. Osy karantin rejiymin paydalanyp toydy retteytin arnayy zang qabyldap aluymyz kerek. Onda ýilenu jәne úzatylu toylaryn 50 adammen shekteytin, basqa toylargha tyiym salatyn boluy kerek. Oghan qosa toylardaghy muzykanyng dybys dengeyin, dayarshylardyng layyqtalghan ailyqtaryn, t.b. retteytin baptar boluy kerek. Oghan qosa asabalar men toyda óner kórsetetin әrtisterding tabysynyng 50 payyzyn salyqqa alu kerek. Sonda ghana naghyz sapaly óner maytalmandary iriktelip shyghady. Naghyz óner iyeleri ghana halyqtyng qúrmetine layyq. Ondaylar halyqtyng qaltasyn tonap, lotoreyalar úiymdastyryp, parazittik tirlikpen ainalyspaytyn bolady.
Qalay degenmen de búl qiyn tandau, biraq bir sheshimi boluy kerek.
Oralbek J. Óteghúlov,
filolog, sayasattanushy.
Aqtóbe qalasynan.
Abai.kz


text:
Hormatly
Prezidentimiziň baştutanlygynda “Türkmenistan - parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany”
ýylynda ata-watanymyz Türkmenistan ähli babatlarda uly ösüşlere beslenýär. Ähli
ulgamlarda bedew bady bilen öňe barýan güneşli ülkämiz täze açyşlaryň, oýlap
tapmalaryň we çemeleşmeleriň ilerledilýän ýurdyna öwrülýär. Bütin dünýäde täze innowasiýa
tehnologiýalarynyň ösýän döwründe gündelik zähmetiň sarp edilmegini azaltýan we
ösüşi talap etýän tehnologiýalar gün saýyn artýar. Şunuň bilen bir hatarda häzirki
wagta dürli görnüşli täsin tehnologiýalar adamzadyň durmuşyna ornaşdyrylýar. Arkadag
Prezidentimiziň taýsyz tagallalary bilen Türkmenistan ýurdumyzyň hem ähli
pudaklaryna ösüşiň täze döwrebap görnüşlerini ornaşdyrmak boýunça çäreler
alynyp barylýar. Häzirki wagtda bu ugurda esasy ileri tutulýan meseleleriň biri
hem degişli pudaklara “Know-How”lary ornaşdyrmak bolup durýar.
Eýsem Know-How diýmek näme?
Know-How!? Bilmeli (Know) hem-de Nädip (How) diýen iňlis sözleriniň jemi
bolup önümçiligiň syry diýen manyny hem göterýär. Know-How bolanda bu ylym hem-de tehnologiýalar ulgamynyň çäklerindäki
peýda getirjek islendik häsiýetdäki täzeçil beýleki 3-nji adamlaryň
habarly bolmadyk maglumatydyr.
Ýokary tehnologiki ykdysadyýetde Know-How
kärhananyň esasy bölegini tutýar.
Derejesine boýunça Know-How
- Fiziki şahslar bilen
baglanşykly; (maglumat, endik we hereketler bolup olar fiziki şahs bilen
aýrylmaz bagly bolup durýar)
- Kärhana bilen baglanşykly: (önümçilik
prossesiniň hiliniň, köp ýyllaryň dowamyndaky däpleriň esasynda kämilleşdirilen
tehnologiýalar.)
- Fiziki ýa-da ýuridiki şahslar
bilen bagly bolmadyk, kesgitlemeler, aňlatmalar, shemalar, hasaplamalar, grafiki
suratlar we şm. diýen toparlara bölünýär.
“Know-How”da beýan edilýän maglumatyň görnüşine görä şu
aşakdaky toparlara bölünýär.
-
Ylmy we tehniki ugur;
Bu ugura tilsimat
we düzgütçilik (konstruktor) çyzgylary, çözgütler, grafikler, gurnamagyň düzgünleri
degişli. Beýle oýlap taplamalar inžener hasaplamalar we gurluşyk desgalaryny
taslamak ugurlaryna hem degişli bolup bilýär.
-
Söwda satyş we bazara
önüm çykarmak ugury;
Söwda-satyş pudagyna
degişli oýlap tapmalar, harydy bazara çykarmagyň ýollary, alyjylar bilen
arabaglanyşygy ýola goýmagyň usullary hem-de gerekli çig mallaryň iň ygtybarly
we bähbitli ýollaryny gözlemek baradaky maglumatlary özünde jemleýär.
-
Ýolbaşçylyk etmek
ugur;
Işgärlere we iş prosessine ýolbaşçylyk
etmek ugryndaky açyşlar - wezipeleri paýlamakda, ştat hasabyny üýtgetmekde we täze
düzüm baglanşyklaryny döretmekde täzelikleri we usuly çemeleşmeleri girizmekden
ybaratdyr.
-
Maliýe shemalary we işleri
ýerine ýetirmek ugur;
Maliýe pudagyndaky açyşlar - maýa
goýumlary köpeltmek maksady bilen tygşytlanan maliýe serişdelerini, paýnamalary
(aksiýalary), gymmat bahaly kagyzlary tejribede ulanmagyň maksadalaýyk
görnüşlerini oýlap tapmakdan ybarat.
Mysal üçin “Know-How” bolup islendik täzeçil maglumatlar tehnologiýalar we
işläp düzmeler, ugurlar hem-de usullar hyzmat edip biler.
Meselem
- El ýuwýan enjam - özi
ellerimizi ýuwup hem gerek bolan möçberde sabyn hem-de antiseptik serişdelerini
sepýär.
- Tozan sorujy enjam, diňe
arassaçylyk etmän, dürli tagamlary hem bişirýär, eşikleri ýuwýar we internedyň
üsti bilen dürli buýurmalary ýerine ýetirip bilýär.
- Awtoulag - hususy ulanyş üçin uçýan
awtoulag.
- Diňe eliňi degireninden adamyň
ähli kesellerini we näsaz organlaryny anyklap olary bejermegiň gysga ýollary
barada maglumaty aýtýan enjam.
Häzirki wagta ýurdumyzda ähli ulgamlara “Know-How”lary ornaşdyrmak boýunça işler alynyp barylýar bu bolsa geljekde uly maksatlary nazarlaýan halkymyzyň gelejeginiň giňden, ähli taraplaýyn kämil bolmagy barada habar berýär. Çünki ykdysadyýetde we beýleki ugurlarda şular ýaly tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagy bütin dünýä bilen aýakdaş gitmeklik üçin wajyp şertleriň biri bolup durýar.
Aşgabat gurluşyk orta hünär okuw
mekdebiniň mugallymy Wepa HOMMYÝEW


text:
Júkti áıelderde koronavırýs aýyr ótedi – dáriger
ALMATY. Qazaqparat - Júkti áıelderde koronavırýs jáne basqa respıratorlyq aýrýlar anaǵurlym aýyr ótedi jáne asqynýy múmkin. Bul týraly Almaty qalasy Perınataldyq ortalyǵynyń akýsher-gınekolog dárigeri Ásel Omarqulova málim etti, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Onyń aıtýynsha, júkti áıelderdi emdeý tásili ártúrli. Sonymen qatar, olardyń aǵzasy sýyq tııýge, juqpaly aýrýlarǵa, onyń ishinde koronavırýske asa sezimtal bolady.
«Júkti áıelder arasynda koronavıýrstyń taralýyna kelsem, ol aǵzaǵa aýa arqyly jáne turmystyq jaǵdaıda aýyrǵan adamnan juǵady. Vırýs aǵzaǵa túsken soń kóptegen ózgerister shaqyrady, ıaǵnı jergilikti jáne ımmýndyq. Jergilikti bul qan quramyndaǵy gemostazdyń qalypty jaǵdaıyn buzady. Qan tamyrlary qabyrǵasynyń ótkizgishtigin joǵarylatady. Aǵzaǵa otteginiń tolyqqandy jetpeýine baılanysty kóptegen qan tamyrlarynda makro jáne mıkro tromptar túziledi, onyń arty asqynýǵa ákeledi»,-deıdi dáriger.
Júkti áıelde ınkýbatsııalyq merzim 2-14 kún aralyǵynda damýy múmkin. Vırýs juqqanda keıde belgisi bilinbeıdi, ol tek test alǵanda ǵana anyqtalady. Al, sıptomdy kezde joǵary tynys alý joldaryn zaqymdap farangıt, renıt belgilerimen kórinedi. Al, tómengi tynys alý joldarymen ókpe qabynsa ol pnevmonııa belgisimen basqa da múshelerdi zaqymdaıdy. Asqazan joldaryn zaqymdasa, onda gastrıt, júıke júıede nevrıt, mıdy zaqymdasa – menıngıt belgilerimen kórinýi múmkin.
Sonymen qatar ol Almatynyń perınataldyq ortalyǵynda bıyl KVI juqtyrǵan 279 júkti áıel dárigerlerdiń baqylaýynda bolǵanyn jetkizdi.
«Ortalyqtyń ınfektsııalyq bóliminde 279 júkti áıel men 8 jańa týǵan náreste emdeldi, 191 áıel bosandy. Dárigerler júktiligi 22-den 33-shi aptaǵa deıingi bosaný qaýpi joǵary áıelderdi baqylaýda ustap, emdedi»,- deıdi Ásel Omarqulova.
Spıker sondaı-aq júkti jáne bala emizetin analardy koronavırýstan emdeý erekshelikteri týraly aıtty.
«Júktilik kezinde ósip kele jatqan náreste áıeldiń ókpesi men júregine qysym jasaı bastaıdy, bul qan aınalymyn qıyndatady. Eger bolashaq ana COVID-19-ben qatty aýyrsa, bul onyń jaǵdaıyn nasharlatyp, tynys alýyn qıyndatady. Mundaı jaǵdaılarda dárigerler áıeldi aýrýhanada óte muqııat baqylaıdy. Ádette, mundaı naýqastarda tynys jetispeýshiliginiń tez damýy, merziminen buryn bosaný qaýpiniń joǵarylaýy baıqalady. Perınataldy asqynýlardyń órshý qaýpi óte joǵary», - dedi gınekolog.
Onyń aıtýynsha, jedel túrde aýrýhanaǵa jatqyzýdyń negizgi kórsetkishi – dene qyzýy men 5 kún boıy 38 S jáne odan joǵary temperatýra, qyzý túsiretin preparattarǵa tózimdi, qalypty turmystyq júkteme kezinde entigip sóıleý, aýrý sıpaty údeýi, satýratsııanyń tómendeýi.
«COVID-19-ben aýyr jáne óte aýyr jaǵdaıdaǵy júkti áıelderdi, bosanǵan jáne jańa bosanǵan áıelderdi Almaty qalasynyń perınataldyq ortalyǵynyń akýsher-gınekology, perınataldy, neonataldy jáne reanımatsııalyq terapııa mamandarynan turatyn kópsalaly top baqylap, olardyń tez saýyǵýy úshin qoldan kelgenniń bárin jasaıdy»,- deıdi ol.


text:
Ilatyň dürli gatlaklary, şol sanda bala-çagasyny ekläp bilmän naçar galan gelinler, köçelerde dilegçilik etmäge mejbur galan aýallar we çagalar, näsaglan ogul-gyzyna däri-derman satyn alyp bilmän daş-töwerekden haraý gözleýän gojalar, işsizlikden çykalga gözleýän erkek adamlar Mary welaýatynda saglyk krizisiniň hem-de ykdysady krizisiň getiren çökgünligini açyp görkezýän esasy deliller bolup durýar. Bu aralykda, ýaş gelinleriň düşen hal-ahwalyndan hyýanatly peýdalanyp, olaryň namysyna göz dikýän polisiýa işgärleri, garyp maşgalalaryň näsaglaryny sagat salym soň, öýlerine getirip taşlaýan “Tiz kömek” lukmanlary onsuz hem agyr durmuşa has aýylganç agram salýar. Munuň şeýledigini Azatlyk Radiosynyň sebitdäki habarçysy bilen gürrüňdeş bolýan ýerli ýaşaýjylar aýdýar.
“Mary welaýatynyň halky wirusdan we açlykdan kösenýär. Çagalar köçelerde dilegçilik edýär. Ene-atalar öz çagalaryny eklemek üçin näme iş bolsa etmäge taýyn. Adamlaryň iýmäge çöregi ýok. Hassahana düşen hassalaryň elinde pul bolmasa, keselhanalar hassany kabul etmeýär” diýip, bir maryly ýaşaýjy Azatlyk Radiosynyň habarçysy bilen gürrüňdeşlikde aýtdy.
“Adamlar keselläp, derman-däri almaga ýagdaýlary bolmansoň, köp adam öýünde-de bejergi alyp bilmän, hatda bokurdaklaryndan bir döwüm çörek ýa-da bir owurt suw hem geçirip bilmän, sähel günüň içinde horlanýar” diýip, ýerli ýaşaýjy sözüniň üstüni ýetirdi.
Türkmen hökümeti ýurtda möwç urýan COVID-19 keseliniň hem-de pandemiýanyň fonunda has-da ýaramazlaşan ykdysady krizisiň hakyky gerimini aýan etmezlikde tutanýerlilik bilen aýak direýär.
“Syrkawlan adamlaryň hossarlary näme etjeklerini bilmeýärler. Sebäbi, ellerinde bir manat pul bolmansoň, gaty kyn ýagdaýda galýarlar” diýip, ýerli ýaşaýjy anonimlik şertinde Azatlyk Radiosynyň habarçysyna gürrüň berdi.
Saglyk krizisi ykdysady krizis bilen goşalanyp, sosial krizise öwrülýär.
Maryly ýaşaýjynyň sözlerine görä, bala-çagasyny eklemek üçin köçelerde ten söwdasy bilen meşgullanýan gelinlere duş gelmek bolýar; erkek adamlar işsizlikden ýaňa günlükçi bolup işlemäge, “uzakly gün üçin 10 manat berseň bolýar, günortanlyk naharymy berseň bolýar, näme işiň bolsa etmäge taýyn” diýip, adamlara ýalbarmakdan başga alaç tapmaýar.
Azatlyk Radiosynyň habarçysy dowam edýän kynçylyklaryň arasynda jenaýat işlerine baş goşýan erkek adamlaryň köpelýändigini habar berýär. Onuň maglumatlaryna görä, Maryda azyk dükanlarynda ogurlyk edip, ele salnan erkek adamlara duş gelmek bolýar.
“Köp adam jenaýata baş goşýar. Dükanlara ogurlyk etmäge gidýärler. Ýa-da açyk dükan görseler, satyjyny güýmäp, dükandan çörek ýa-da başga azyk harytlaryny ogurlap tutulýanlar hem az däl” diýip, ýerli ýaşaýjy aýdýar.
Olar köplenç ele salnanda ozal özleriniň hiç haçan ogurlyk bilen meşgullanmandyklaryny, çagalaryny ekläp bilmän çykalgasyzlykdan ogurlyk edendiklerini aýdýarlar.
“Özlerini polisiýa tabşyrmazlygy dükan eýelerinden aglap haýyş edýärler” diýip, maryly şaýat gürrüň berdi.
Azatlyk Radiosynyň habarçysy Jemal (ady üýtgedildi) atly bir ýaş gelin bilen gürrüňdeş bolup, ýaş gelinleriň çekýän jebir-jepasy barada habar berdi.
Jemalyň sözlerine görä, ýaş gelinler hem eklenjiň ugrunda. Olaryň arasynda ellerine kiçijik, iki-üç aýlyk bäbeklerini alyp, dilegçilige çykýan ýaş zenanlar bar; haýsyndan sorasaň, öýlerinde syrkaw bar: ‘Biz derman almakdan tamany üzdük. Iýmäge çörek tapsak razy’ diýip aýdýarlar.
Ýaş geliniň sözlerine görä, gelinleriň düşen hal-ahwalyndan hyýanatly peýdalanmaga çalyşýan polisiýa işgärleri olaryň namysyna göz dikýär. Ýöne dilegçilik etmäge mejbur galan gelinler polisiýanyň yzgytsyzlygyna pert jogap berýär.
Jemal dilegçilik etmekden utanýan käbir gelinleriň gijelerine ten söwdasy bilen meşgullanýandyklaryny aýdýar.
Azatlyk Radiosynyň habarçysy Gurban (ady üýtgedildi) atly beýleki bir maryly ýaşaýjy bilen gürrüňdeş boldy.
“Şu günler wirus bilen syrkawlap, lukmana ýüz tutman öýünde ýatan adam gaty köp. Sebäbi olaryň ellerinde pul ýok. Bir hojalyk öz oglunyň gyzdyryp, zordan dem alýandygyny görüp, çydap oturyp bilmän, “Tiz kömek” çagyrýar. Ol “Tiz kömek” ol oglany alyp gidýär. Soňra oglanyň kakasyna hassahanadan jaň gelýär. “Siz derman-däri satyn almaly bolarsyňyz, şonuň üçin siz hassahana geliň!” diýip, hassanyň kakasy keselhana çagyrylýar. Hassa ýigidiň kakasy lukmanlara ýagdaýyny düşündirýär. Özünde derman satyn almak üçin hiç hili serişdäniň ýokdugyny aýdýar” diýip, Gurban gürrüň berýär.
Ýöne aradan bir sagat töweregi wagt soň hassa ýigit öýüne ugradylýar. Onuň kakasy lukmanlaryň diňe puly bar adamlara hyzmat edýändigini aýdyp, şikaýat edýär.
Ýaş ýigidi yzyna “Tiz kömek” ulagy getiripdir. Medisina işgärleri hassadan öýden çykmazlygy talap edýär.
“Hassahanalaryň ählisi doly, ýer ýok. Hiç haýsy kabul etmedi” diýip, “Tiz kömek” işgärleri hassa ýigidiň kakasyna aýdypdyrlar.
Gurbanyň gürrüň bermegine görä, hassa ýigidiň kakasy gözüne ýaş tegeläp: “Bu nähili dünýe boldy!? Meniň ogluma derman almaga pulumyň ýokdugyny aýdamsoň, ony yzyna getirip, jaýyň burçunda ýatyryp gitdiler” diýýär.
Gurban hassa ýigidiň kakasyna salgylanyp, näsagyň burnunyň ys almaýandygyny, işdäsiniň ýokdugyny, dört gün bäri hiç zat iýmeýändigini gürrüň berýär.
Hassa ýigidiň kakasy gözüniň alnynda tapdan düşüp barýan ogluny görüp özelenýär, özüniň hatda beden agzalaryny, böwregini satmaga kaýyl bolandygyny, ýöne hyrydar tapmandygyny gürrüň berýär.
Ol özüniň gurluşykdan iş gözläp, munuň netijesiz tamamlanyşy barada gürrüň berýär, işsizlikden kösenýär.
Gurbanyň sözlerine görä, häzirki gün biraz puly bolan adamlar maşgalasynda bir adam Türkiýede işleýän hojalyklar bolup çykýar.
Türkmenistanda soňky on ýyldan gowrak wagt bäri millionlarça adam eklenç gözleginde ýurdy terk edip, daşary ýurtlara çykdy.
“Meniň şu syrkawlap ýatan oglum iş tapmak üçin Türkiýä gitmekçi bolup, dört gezek biledini köýdürip, paýtagtyň aeroportundan geçirilmän yzyna geldi. Men şonda: ‘Oglum Türkiýede näme işiň bar? Gül ýaly ýurdumyz bar. Bärde gymyldaber. Şu ýerde-de gün görüp bolýar” diýerdim. Indi bolsa, şol oglum bilen meniň özüm hem Türkiýä işlemäge gitmek üçin synanyşmaly ekenim. Belki, [Migrasiýadan] ony geçirmeseler, meni geçirerdiler” diýip, hassa ýigidiň kakasy gürrüň berýär.
“Bu ýurt öň gowudy. Indi ýönekeý halk üçin dowzaha döndi” diýip, Gurban häkimiýetleri aýyplaýar.
Ol ilatyň azyk paýlarynyň wagtynda berilmeýändigini gürrüň berýär.
Azatlyk Radiosynyň habarçysy köp hojalyklaryň diňe çörek iýip, gün görýändiklerini, olaryň gyzgyn nahary, mümkinçilik bolanda, hepdede diňe iki gezek iýýändiklerini gürrüň berýär.
“Hiç ýerde iş ýok. Bazarlar ýapyk dur. Diňe çörek bilen naharlanýarys. Gyzgyn nahary hepdede iki gezek bişirýäris... Halk gowy, garyby goraýar. Iň bolmanda baryndan kömek etjek bolýar. Hökümet bolsa eliňdäki iň soňky 10 teňňäni hem alyp gidýär” diýip, beýleki bir maryly ýaşaýjy Azatlyk Radiosynyň habarçysyna gürrüň berdi.
Bu aralykda, Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy paýtagtda koronawirus ölümleriniň ýokarlanýandygyny habar berýär.
Habarçymyz Aşgabatda soňky on günüň dowamynda ençeme çagalaryň ýetim galandygyny, olaryň ene-atalarynyň koronawirus bilen aradan çykandygyny gürrüň berýär.
Azatlyk Radiosynyň habarçysy Aşgabadyň bir orta mekdebinde ene-atasy koronawirus bilen aradan çykan we özleri ýetim galan çagalaryň at-familiýalaryny iberdi. Redaksiýa mekdebiň belgisini hem-de hossarlaryny ýitiren çagalaryň şahsy maglumatlaryny çap etmekden saklanýar.
Habarçymyzyň maglumatlaryna görä, synp ýolbaşçylary ýetim galan çagalar üçin okuwçylardan pul ýygnaljakdygyny aýdýarlar.
Azatlyk Radiosynyň habarçylary bilen gürrüňdeş bolan ýerli ýaşaýjylar koronawirus sözüni agzamakdan ýaýdanyp, “wirus”, “bu kesel”, “şol kesel” diýen aňlatmalary ulanýarlar.
Bu aralykda, BBC neşiri 19-njy sentýabrda Aşgabatda möwç alýan koronawirus keseli we ejir çeken adamlaryň çäresizligi barada habar berdi
Türkmenistanyň hökümeti ne ýurtda möwç alýan koronawirusy, ne-de “açlyk” derejesine baryp ýeten ýiti azyk ýetmezçiligini boýun alýar.
Şu günler türkmen hökümeti ýurtda dowam edýän keselçiligiň we açlygyň arasynda garaşsyzlygyň 30 ýyllyk baýramyna we Halk Maslahatynyň nobatdaky mejlisine taýýarlyk görýär.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu meýl: azathabar@derweze.net we sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPNulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.


text:
Aziýaly futbolçylaryň dünýä futbolunyň ösmegine täsir edýändigi hakynda kän gürrüň edilýär. Dünýä futboly diýeniňde, mundiallaryň ýeňijilerini alyp göräýiň! Ýa Ýewropanyň, ýa Günorta Amerikanyň wekilleri dünýä çempiony bolýandyr. Ýöne transferlere syn etseň, amerikaly ýyldyzlar (Messi, Neýmar, Suares we beýlekiler...) hem Ýewropanyň futbol asmanynda şugla saçyp başlansoň, ykrar edilip ugralýar. Aziýanyň wekilleriniň amerikaly hünärmenleriniň nazaryndan sypyp, Ýewropada barha we barha köp peýda bolýandygy, belki, şonuň üçindir.
Gepiň tümmek ýerine ýetip, säginsek ilki kim göz öňüne gelerkä? Elbetde, Serdar Azmun! Onuň internet arkaly dünýä ýaýran: «Täşli Tulegenowyň «Sonam geldimi?» diýen türkmen halk aýdymyny diňläň!» diýen çagyryşyny eşitmedik az-azdyr. Eýranly türkmen futbolçysy geçen möwsümde Russiýanyň Premýer-ligasynyň iň köp tapawutlanan oýunçysy boldy. Ol häzirki wagtda hem ynamly öňdeligi eýelemegini dowam edýär.
Ýene bir eýranly oýunçy Mehdi Taremi Portugaliýanyň çempionatynda «Porto» toparynyň çempion bolmagy üçin tagalla edýär. Ol iň köp tapawutlanýan oýunçylaryň sanawynda 12 pökgi bilen ilkinji 5-lige girýär. Taremi bilen Azmunyň Eýranyň milli ýygyndysynyň hem esasy oýunçylarynyň biridigini bellemek gerek. Olaryň ýene bir eýranly oýunçy Şahab Zahedi Islandiýa-Koreýa Respublikasy-Ukraina ugry boýunça hereket edip, ilki «Olimpikde» Ukrainany Premýer-ligasyna gadam basýar. Häzirki wagtda bolsa ol «Şahtýor» bilen 2-nji orun (Çempionlar ligasyna gatnaşmaga hukuk berýän orun) ugrunda göreşýän «Zarýanyň» üstünligine goşant goşýar. Zahedi 10 gezek tapawutlanyp, 1-2-nji orunlary paýlaşýan 2 futbolçydan 2 pökgi yzda barýar. Onuň möwsümi 1-nji orunda tamamlamak mümkinçiligi ýok däl.
Aziýa futboly hakynda gürrüň edilende biziň sebitimizde koreýaly Son Hyn Minden soňra Eldor Şomurodow ýatlanylýar. Ol Italiýanyň «A» seriýasynda «Jenoanyň» düzüminde yzygiderli tapawutlanýar. Ol 33-nji tapgyrda «Jenoanyň» öz meýdançasynda «Spesiýany» ýeňmegine goşant goşup, şu möwsümdäki 5-nji goluny tora saldy. 2020-nji ýylda Belarusyň çempiony bolan Soligorskiniň «Şahtýorynyň» düzüminden Polşanyň çempiony «Legiýanyň» hataryna goşulan Josurbek Ýahşibaýew geçen möwsümde 16 gol bilen Belarusyň iň netijeli oýunçylarynyň sanawynda 2-nji basgançaga çykdy. Häzirlikçe oňa Polşada tapawutlanmak başardyberenok.
Germaniýada dogulan asly owganystanly oýunçy Nadim Amiri nemes raýatlygyny alyp, ýerli ýygyndyda oýnaýanam bolsa, onuň «Baýeriň» düzüminde seýregem bolsa tora salýan gollaryna Aziýanyň dünýä futbolyna goşandy diýip düşünýäris. Sözümiziň soňunda Türkmenistanyň ýygyndysynyň dünýä çempionatyndaky esasy bäsdeşleriniň biri bolan Koreýa Respublikasynyň ezber oýunçysy Sonyň Angliýanyň Premýer-ligasynda 15 pökgi bilen 4-nji orny eýeleýändigini aýtmalydyrys. Oňa 1-nji orna çykmak üçin ýene 6 gezek tapawutlanmak gerek.
Möwsüm ahyrlaýar, ýöne entek dowam edýär. Diýmek, Ýewropada çykyş edýän aziýaly oýunçylara entek gaçara-kowara maý bar. Olara üstünlik arzuw edýäris!
Hojaberdi APBAÝEW,
žurnalist.


text:
Keshe Shardara Aýdanynda bolyp, qurǵaqshylyqtan shańy shyǵyp qulazyǵan dalany kórdim. Tisterge shóp tappaı 40 gradýs ystyqta dala kezip, aıaqtaryn silbip basqan "kóterem" qoılardyń kóshin kórdim.
Qabyrǵalary yrsyıyp-yrsyıyp ketken jylqylar júr.
Al, shópti tilimen jeıtin sıyrlardy múldem kórmedim. Óıtkeni, tilmen orap jeıtin shóp túgili, tisimen tartyp jeıtin shóp joq dalada.
Janymdaǵy Shardaranyń jigitteriniń aıtýynsha, dál qazir maldyń basy jarty baǵasyna arzandap ketken. Óıtkeni, "óletin kúni sanaýly" aryq maldy alatyn adam joq. Satpasa, asyraıtyn shóbi joq.
Neshe jyl ter tógip jınaǵan maldaryn bolmashy aqshaǵa satyp, barynan aırylǵysy kelmegen sharýalar, qudaıǵa amanat etip úmittengennen basqa amaldary joq. Onyń ústine mundaı shań jutyp, ystyqqa qatalaǵan aryq maldardyń bolashaqta ońalyp ketýi qıyn. Óıtkeni, bir-eki aıda "ókpe" aýyraýyna ushyrap, qystan aman shyǵýlary ekitalaı. Sondyqtan, ózge jaqtyń mal alýshylary da osyny eskerip, bul jaqtyń maldaryn alýǵa qulyqsyz deıdi.
Bul áli jaz aıy bastalmaı jatqandaǵy ahýaly osyndaı. Erteń shilde túsip, kúz bolǵansha ne bolmaq?
Al, qysta she?
Ózimniń Tólebı Aýdanymda prestelgen shóptiń bir danasynyń baǵasy 800-1000t-niń arasynda satylýda. Byltyr 500-600 t aralyǵynda bolǵan. Iaǵnı, ártúrli faktorlardyń áserinen bıyl 30-40%-dyń ústinde qymbattaǵan. Al, baǵany retteýge, sharýalarǵa baǵa máselesinde shekteýlerdi eshkim qoıa almaıdy. Óıtkeni, erkin naryq zańy boıynsha baǵany suranys belgileıdi.
Ári, sharýalarǵa shóptiń baǵasyn belgileýde úkimettiń olarǵa mindet qylar eshteńesi joq. Eshkimniń kómeginsiz ózi ósirgen shóbin, óziniń qalaýynsha suranysqa baılanysty óz baǵasyn qoıyp satýǵa sharýalar tolyq haqyly.
Osy oraıda birneshe zańdy suraq týyndaıdy.
1) Mal azyǵyn daıyndaýmen aınalysatyn sharýalardy sýbsıdııamen qamtamasyz etý qanshalyqty júıelengen?
2) Qansha qarjy, qaıda bólinip otyr?
3) ASh mınıstirligi myna juttan sharýalardy qalaı alyp shyqpaqshy?!
("Bıýdjetten aqsha bólip ár aýdanda qurbandyqqa mal soıyp, Qudaıdan jańbyr tileıik!" demeıtin shyǵarsyzdar. Óıtkeni, ár óńirde ondaı joralǵylar jasalyp qoıdy. Úmit ózderińizde.)
Respýblıkalyq antıkordyń jańa basshysynyń málimdeýi boıynsha, ASh salasyna bólingen sýbsıdııalardyń 54%-y zańsyz rásimdelgen eken.
Iaǵnı, ASh salasyna bólingen sýbsıdııalardyń jartysynan astamy, "joq sharýashylyqtarǵa" bólinip ketken deýge tolyq negiz bar.
Mal bir juttyq degen osy!
Jut kelgende tisterge shóp tappaı qańǵyrǵan mal men shóptiń baǵasynyń sharyqtaýyna baılanysty Shardara Aýdandyq Aýylsharýashylyq Bólimi men Túrkistan oblysy Aýyl sharýashylyǵy basqarmasy
QR Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi / Mınısterstvo selskogo hozıaıstva RK bul máseleni sheshýdiń qandaı joldaryn qarastyryp jatqanyn bilgim keledi.
Sondyqtan, Nurlan Alimbaev baýym!
Ózińniń Shardara aýdanynyń Qurmetti azamaty, bilikti jýrnalıst ekenińdi bilemin.
Ýaqyt tapsań osy máseleni birlese zerttep, arnaıy materıal daıyndaýǵa qalaı qaraısyń?
Maqsat Tolyqbaı myrza!
Osy máseleni "Ashyq alańda" talqylaýdy usynamyn.
Qasym-Jomart Toqaev myrza!
QR Premer-Mınıstri resmı saıty


text:
Qostanaı oblysy Bas memlekettik sanıtarlyq dárigeri Vladımır Nechıtaılo 1 maýsymdaǵy №24 qaýlyǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engiziletinin málimdedi. Qaýlynyń tolyq mátinin nazarlaryńyzǵa usynamyz:
«Men, Qostanaı oblysynyń bas memlekettik sanıtarlyq dárigeri V. S. Nechıtaılo «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Kodeksiniń 7-1, 21,148, 150 jáne 152-baptaryna sáıkes, «Shekteý is-sharalaryn júzege asyrý qaǵıdalaryn bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstriniń 2015 jylǵy 20 naýryzdaǵy № 239 buıryǵyna, «Qazaqstan Respýblıkasynyń halqy arasynda koronavırýstyq ınfeksıamen aýrýlardyń aldyn alý jónindegi sharalardy odan ári kúsheıtý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Bas memlekettik sanıtarlyq dárigeriniń 2020 jylǵy 22 mamyrdaǵy № 37-BDQ qaýlysyna sáıkes (budan ári – QR BMSDQ № 37-BDP) Qostanaı oblysynyń halqy arasynda COVID-19 koronavırýstyq ınfeksıanyń (budan ári – COVID-19) taralýynyń aldyn alý maqsatynda QAÝLY ETEMİN:
1. Qostanaı oblysy aýmaǵynda koronavırýstyq ınfeksıanyń taralýyna jol bermeý boıynsha shuǵyl shtabtyń sheshimine sáıkes, qalyptasqan epıdjaǵdaıdy eskere otyryp, 2020 jyldyń 15 maýsymynan bastap:
1) «master-klass» nysanyndaǵy balalardyń bos ýaqytyn ótkizý ortalyqtarynyń, úıirmelerdiń, balalardyń sany 20-dan aspaıtyn oqytý fakúltatıvteriniń sanıtarıalyq-epıdemıologıalyq rejımdi kúsheıte otyryp, 3 saǵattan aspaıtyn ýaqytta jumys isteýine ruqsat etiledi;
2) Qostanaı oblysynyń Jitiqara aýdanynda shekteý is-sharalary Qostanaı oblysynyń bas memlekettik sanıtarlyq dárigeriniń 2020 jylǵy 01 maýsymdaǵy № 24 qaýlysymen eskerilgen kólemde júrgizilsin.
2. «Qostanaı oblysynyń turǵyndary arasynda koronavırýstyq ınfeksıa aýrýlarynyń taralýynyń aldyn alý jónindegi qosymsha sharalar týraly» Qostanaı oblysynyń bas memlekettik sanıtarlyq dárigeriniń 2020 jylǵy 01 maýsymdaǵy № 24 qaýlysyna mynadaı ózgerister men tolyqtyrýlar engizilsin:
2 tarmaqty tómendegi mazmunda 9), 10) tarmaqshalayrmen tolyqtyrý:
«9) «master-klass» nysanyndaǵy balalardyń bos ýaqytyn ótkizý ortalyqtarynyń, úıirmelerdiń, balalardyń sany 20-dan aspaıtyn oqytý fakúltatıvterdiń sanıtarıalyq-epıdemıologıalyq rejımdi kúsheıte otyryp, 3 saǵattan aspaıtyn ýaqytta jumys isteýine ruqsat etiledi;
10) memlekettik organdardyń (uıymdardyń), basqa keńselerdiń qyzmetin BMSDQ № 37-BDQ-nyń 23-qosymshasyna sáıkes áleýmettik qashyqtyqty jáne kúsheıtilgen sanıtarıalyq-dezınfeksıalyq rejımdi saqtaı otyryp qamtamasyz etý. Degenmen qyzmetkerlerdiń keminde 80% — y qashyqtyqtan jumys isteý nysanynda qalady (shtat kestesi boıynsha 30-dan astam qyzmetker bolǵanda).».
3. Qostanaı oblysynyń bas memlekettik sanıtarlyq dárigeriniń 15.04.2020 jylǵy № 10, 28.05.2020 jylǵy № 22 qaýlylary kúshi joıyldy dep eseptelsin.
4. Osy qaýlynyń oryndalýyn baqylaýdy ózime qaldyramyn.
5. Osy qaýly qol qoıylǵan sátten bastap kúshine enedi».


text:
-
ONLAIN:
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
08:10
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Eraly Toǵjanov Shymkentte vedomstvoaralyq komıssııanyń kóshpeli otyrysyn ótkizdi
ShYMKENT. QazAqparat - Búgin Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń Qazaqstan halqyna Joldaýynda berilgen tapsyrmalaryn túsindirý jáne oryndaý jónindegi jumys sapary aıasynda Premer-Mınıstrdiń orynbasary Eraly Toǵjanov bastaǵan úkimettik delegatsııa Shymkent qalasynyń áleýmettik nysandaryn aralady, dep habarlaıdy QazAqparat Qazaqstanda koronavırýstyń taralýyna jol bermeý jónindegi vedomstvoaralyq komıssııanyń Telegram paraqshasyna silteme jasap.
Vedomstvoaralyq komıssııanyń kóshpeli otyrysynda Vıtse-Premer respýblıka boıynsha vaktsınatsııamen qamtýdyń joǵary qarqynynyń arqasynda Shymkent qalasyndaǵy epıdemıologııalyq ahýaldyń turaqtanǵany týraly atap ótti. Sonymen qatar Eraly Toǵjanov ákimdiktiń aldyna memlekettik densaýlyq saqtaý baǵdarlamasynyń barlyq maqsatty ındıkatorlaryna qol jetkizý qajettiligi týraly mindet qoıdy. Sondaı-aq, oqý jylynyń dástúrli formatta bastalýyna baılanysty mektepterde sanıtarııalyq normalardy saqtaý jumystaryn kúsheıtý tapsyryldy.
Qalanyń medıtsınalyq mekemeleri ujymdarymen kezdesý barysynda E. Toǵjanov memlekettiń qarjylyq qoldaýynyń arqasynda medıtsınalyq mekemeler azamattarǵa sapaly medıtsınalyq kómek kórsetý úshin zamanaýı jabdyqtarmen qamtamasyz etilgenin atap ótti.
«Nızamhan» jeke mektebin aralaý barysynda Eraly Toǵjanov Shymkent qalasyndaǵy jeke mektepter jelisin damytý boıynsha jumysqa oń baǵa berip, osy baǵyttaǵy jumysty jalǵastyrýdy tapsyrdy.
Prezıdent Joldaýynda eldegi bıologııalyq qaýipsizdikti jáne naryqty otandyq dári-dármektermen qamtamasyz etýdi tapsyrdy. «Hımfarm» AQ, «KazMedPribor» JShS aralaý barysynda memlekettik organdarǵa otandyq óndirýshilerge qoldaý kórsetý boıynsha naqty tapsyrmalar berildi. Sapar sońynda vıtse-premer E. Toǵjanov qala basshylyǵyna birqatar tapsyrma berdi.
- «Aýyl - el besigi»: Alǵashqy nátıjeler, aldaǵy josparlar men mindetter
- Eraly Toǵjanov vaktsınatsııa josparyn keshiktirgen basshylarǵa shara qoldanýdy usyndy
- Árbir besinshi mektepte sanıtarlyq rejım buzylyp otyr – Eraly Toǵjanov
- «Aýyl - el besigi»: 1 mln aýyl turǵyny tabysyn arttyrady
- Úkimet basshysy «Aýyl - el besigi» jobasyn júzege asyrý boıynsha naqty tapsyrmalar berdi
- Asqar Mamın: Qazirgi mindet – 60 paıyz ujymdyq ımmýnıtet qalyptastyrý
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Tebigatyň jadylaýjy manzaralary we ajaýyp ýadygärlikleri: mumyýa dag jülgeleriniň tebigy sowgadydyr
Gadymy lukmançylygyň tebigy derman serişdesi mumyýa häzirki döwürde-de özüniň gymmatyny ýitirenok. Onuň dürli ady bar: “dag mumy”, “dag melhemi”, “gaýa deri” we ş. m. Maddanyň himiki we spektral derňewi onuň düzüminde mikroelementleriň (esasanam, kremniniň, alýuminiň, demriň, kalsiniň, marganesiň, magniniň, gurşunyň, titanyň, nikeliň), şeýle hem dürli aminokislotalaryň baý toplumynyň bardygyny görkezdi.
“Mumyýa” adynyň gelip çykyşy henize çenli anyk belli däl. Grek dilinden terjime edilende, ol “syna goraýan” diýmekdir. Eýranda mumyýa ýataklarynyň biri Oýin diýlen ýeriň golaýynda ýerleşýär we “mum” (ýumşak) sözüniň bu ýeriň ady bilen birleşmegi netijesinde, “mum-oýin” ýa-da “mumiyo” sözüniň dörändigi barada çaklama bar. “Mumyýa” sözi 2500 ýyl mundan ozal onuň dermanlyk häsiýetlerini ilkinji gezek beýan eden Aristoteliň ýazgylarynda-da ulanylypdyr. Aleksandr Makedonskiniň Hindistan ýörişinde alan ýaralarynyň “dag gözýaşlary” bilen bejerilendigi barada-da subutnama bar. Şol “gözýaş-da” Gündogaryň rowaýata öwrülen mumyýasydyr. Bu serişdäniň gözlenişi we tapylyşy barada geologiýa we mineralogiýa ylymlarynyň kandidaty A. G. Buşmakin şeýle gürrüň berýär:
– Türkmenistanyň daglyk ýerlerinde – Uly Balkanda, Köpetdagda we Köýtendagda mumyýanyň barlygy ýazga alnan ona golaý ýer mälimdir. Adatça, ol köweklere, çukanaklara, ýeldir suwuň emele getiren kiçijek tagçalaryna, gaýalaryň jaýryklaryna, deňiz derejesinden 200-300 metr beýiklikde dag jynslarynyň owradylýan ýerlerinde ýüze çykan çatlaklara syrygyp ýygnanan jynslar görnüşinde gabat gelýär.
Käbir alymlar “mumiya-asil” diýilýän maddany aýry-aýry ýerlerde ýabany bal arylary işläp çykarýar diýip hasap edýärler. Maddanyň uzak wagtyň dowamynda emele gelmegi netijesinde, saň gaty bolan goňurymtyl-sary ýa-da gara reňkli goýultma – bal mumy emele gelýär.
Ylmy derňewçileriň käbiri mumyýanyň organik gelip çykyşynyň tarapdarydyr. Olaryň pikiriçe, mikroelementler, toprak mikroorganizmleri, ösümlikler we haýwanlaryň ýaşaýşynyň önümleri onuň emele gelmegi üçin serişde bolýarlar. Mysal üçin, Uly Balkan daglaryndaky Lämeburundan (Günbatar Türkmenistan) tapylan mumyýa barlaghanada öwrenilende, şunuň ýaly nusgalar alnypdyr.
Merkezi Kopetdagda, Tyrnaw dagynyň günorta eňňidinde, minerallaşan ýyly suwly çeşmeleriň uzak wagtlap täsiri netijesinde emele gelen porruk hek daşy belentligindäki Sünçe çeşmesiniň golaýynda Kyrk gyz atly kiçijek gowak bar. Onuň girelgesindäki gümmezde we diwarlarda mumyýa örän meňzeş mahsus tagamly we ysly şepbikpisint maddanyň ýukajyk goňur-gara gabyklary bilen örtülen ýerler bar.
Mumyýa ýygnanan ýerlerini ýüze çykarmak babatynda Nohur obasy hakyky gyzyklanma döredýär. Bu ýerde bu madda Kopetdagyň öň hatarynda, barmasy gaty kyn ýerlerde, 1000 metrden gowrak belentlikdäki jülgeleriň dik eňňitlerinde göze ilýär.
Gündogar Kopetdagda, Mäne şäherçesiniň golaýynda takmynan 700-800 metr belentlikde mumyýaly ýerler tapyldy. Ol, mumyýa mahsus ysly we ajymtyk tagamly goýy goňur şepbikpisint goýultma bilen jebis ýelmenen şykgynyň, hek daş bölekleriniň, guran ösümlik şahalarynyň garyndysydy.
Köýtendag gerşinde jülgeler we derýanyň ýasan hanalary bilen çäklenýän mumyýaly iň uly ýerler bar. Bu madda özüne mahsus ysly, ajy tagamly şepbik amorf goýultmadyr. Arassa mumyýanyň adaty üýşýän ýeri suw syzýan jaýryklaryň golaýyndaky köwleriň depesidir. Mumyýa gabyklarynyň galyňlygy 3 santimetre ýetýär. Olar köplenç dyrmaşma enjamlary bolmasa çykyp bolmaýan uçut gaýalaryň ýokarky böleklerinde ýerleşýär. Maddanyň bu görnüşinden käbir nusgalar mikroskop arkaly öwrenildi. Şonda mumyýanyň mineral gelip çykyşyny görkezýän iň ownuk üýşmekler, sarymtyl-goňur reňkli şepbik maddanyň ýukajyk gatlagy göründi. Eýsem-de bolsa, köwüň düýbünde maddanyň organik tebigatyny görkezýän haýwan tezekleriniň, ösümlik galyndylarynyň we mör-möjekleriň ganatlarynyň üýtgän goýultmasy ýüze çykdy. Diýmek, bu maddanyň emele gelmeginiň iki çeşmesi bar: mineral we organik.
Mumyýa gadym döwürlerden bäri Gündogarda gudratly serişde, müň bir derdiň dermany hasaplanyp gelýär. Ony Gündogarly tebipler ýürek-damar we nerw ulgamy kesellerini, aşgazan-içege ulgamyna zeper ýetmegi, esasanam, döwük-ýenjikleri we ş. m. bejermek üçin ulanypdyrlar. Mumyýanyň kömegi bilen üstünlikli bejerilen keselleriň sanawynyň şeýle ululygy Gündogar tebipleriniň onuň taýsyzlygyny, häzir aýdylyşy ýaly aýtsak, “klinik täsirini” içgin duýandyklary bilen düşündirilýär: bu serişde ynsan synasynyň gorag güýçlerini artdyryp, onda dikeldiş işlerini çaltlaşdyrýan eken.
Mumyýanyň düzüminde 30-a çenli himiki element, aminokislotalar, birnäçe witaminler, efir ýaglary bar. Mumyýanyň derman hökmünde ýeke-täk pasporty ýok, ýöne bu maddanyň adam üçin tebigatyň bahasyna ýetip bolmajak sowgadydygyna-da şek bolup bilmez.
Taýýarlan: Wladimir Komarow.


text:
Jeke turǵyn úı qurylysyn damytýǵa baǵyttalǵan baǵdarlama kerek -Aıqyn Qońyrov
NUR-SULTAN. QazAqparat - «Qazaqstan Halyq partııasy» fraktsııasy salymshylardyń zeınetaqy jınaǵyn turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsartý úshin paıdalaný jobasynyń aralyq qorytyndysyn shyǵarý mańyzdy dep sanaıdy. Bul týraly Májilistiń jalpy otyrysynda depýtat Aıqyn Qońyrov málim etti, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«313 myńnan astam azamattyń arnaıy shotyna 1 trln 400 mlrd teńge aýdaryldy. Olardyń barlyǵy ózderiniń zeınetaqy jınaǵyn kádelerine jaratty. Bul joba tutas ekonomıkaǵa áser etti. Budan 2 megapolıstegi qurylys ıeleri men bankter paıda kórdi. Alaıda halyqtyń baspanaǵa qoljetimdiligi artqan joq. Másele júıeli túrde sheshilmedi. Turǵyn úı máselesi ýshyǵyp ketti. Jalpy ekonomıkalyq ósimdi yntalandyrý bastamasy da naqty nátıje bermedi. Kerisinshe, turǵyn úı men qurylys materıaldarynyń baǵasy sharyqtaýy saldarynan salaǵa jaǵymsyz áser etip, ınflıatsııanyń údeýine de yqpaly boldy. Zeınetaqy naýqany bastalǵannan beri (2021 jylǵy 1 qańtar) Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy páter baǵasy 8,3% -ǵa qymbattady. 2020 jylǵy mamyrdan 2021 jylǵy mamyrǵa deıingi aralyqtaǵy ósim shamamen 22% -dy qurady», - dedi A. Qońyrov Premer-Mınıstrdiń orynbasary Roman Sklıardyń atyna joldaǵan saýalynda.
Onyń aıtýynsha, Monopolııaǵa qarsy agenttik baǵany retteýge tyrysýda. Alaıda baǵanyń ósýi memlekettiń is-áreketinen emes, BJZQ-dan alynatyn birjolǵy zeınetaqy jınaǵy taýsylǵanda toqtaıdy.
«Dúrlikpe suranystyń áleýeti otandyq ónerkásipti damytý úshin paıdalanylmady. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń dereginshe, otandyq óndiris tabıǵı shıkizat bolyp sanalatyn qurylys materıaldary resýrstarynda ǵana basym boldy. Sondyqtan zeınetaqy jınaǵymen kóbinese sheteldik jetkizýshiler men otandyq deldaldar ınvestıtsııalandy. Turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsartý úshin zeınetaqy jınaǵyn paıdalaný jobasyn jalǵastyra otyryp, ekinshi kezeńde qosymsha júıeli sharalardy iske qosý mańyzdy dep sanaımyz. Ol jeke toptarǵa emes, búkil qoǵamǵa arnalýy kerek. Qazaqstan Halyq partııasy jeke turǵyn úı qurylysyn damytýǵa baǵyttalǵan «Jer úı» baǵdarlamasyn iske qosýdy qajet dep sanaıdy», – dedi depýtat.
Osy oraıda ol memleket qazaqstandyqtardyń basym bóligin sapaly ári qoljetimdi turǵyn úımen qamtamasyz etýge basymdyq berýge tıis dep esepteıdi.
«Jer úı» jeke turǵyn úı qurylysyn damytý baǵdarlamasy qajetti qurylys materıaldarynyń, ilespe taýarlar men kórsetiletin qyzmetterdiń otandyq óndirisin damytý jónindegi sharalarmen súıemeldenýi tıis», - dedi Aıqyn Qońyrov.


text:
Russiýa Federasiýasy 5-nji oktýabrda Jibuti, Daniýa, Täze Zelandiýa, Günorta Afrika we Peru bilen uçar gatnawlaryny täzeden ýola goýmagy meýilleşdirýär.
Ähli ýurtlardaky epidemiologik ýagdaýy göz öňünde tutup, 2021-nji ýylyň 5-nji oktýabryndan aşakdaky ýurtlar bilen yzygiderli uçuşlary iki taraplaýyn dowam etdirmek kararyna gelindi: Hindistan Moskwa – Goa, Sankt-Peterburg – Deli we Sankt-Peterburg – Goa her ugurda hepdede bir gatnaw ýygylygy bolar, Ispaniýa Moskwa – Tenerife hepdede iki gatnaw ýygylygy göz öňünde tutulýar.
Häzirki wagtda Russiýa döwleti 57 ýurt bilen howa gatnawyny täzeden başlady.
Şeýle hem, 5-nji oktýabrdan Gyrgyzystana, Birleşen Arap Emirliklerine, Ýaponiýa, Özbegistana we Täjigistana, Bahreýna we 4-nji noýabrdan Şri-Lanka yzygiderli gatnawlaryň sany köpeldiler.
Russiýa Tanzaniýada pandemiýa ýagdaýynyň ýaramazlaşmagy sebäpli, 2021-nji ýylyň 15-nji aprelinde Tanzaniýa bilen howa gatnawlaryny togtatdy we 1-nji noýabra çenli çäklendirmäni uzaltmak kararyna gelindi.
BMG-niň Baş Assambleýasy: «C5+1» formatyndaky onlaýn duşuşyk


text:
Baǵalanbaı qalǵan batyrlar: Isataı SÚIEÝBAEV
ASTANA. QazAqparat - Jeńis kúni qarsańynda «QazAqparat» HAA esimi umyt qalǵan Keńes Odaǵynyń Batyrlary týraly materıaldar jarııalaıdy. Materıaldardy jarııalaýǵa «Baǵalanbaı qalǵan batyrlar» jınaǵynyń avtory Berik Ábdiǵalıuly kómek kórsetti.
Berik Ábdiǵalıulynyń atap ótýinshe, bul jınaqta sóz qozǵalatyn batyrlardyń esimi jalpaq jurtqa málim emes. Olardyń atymen atalǵan kóshe nemese mektepter joq. Qan maıdanda erlik kórsetkenin janyndaǵy joldastary kórse de, shtab jáne partııa basshylyǵy olardy moıyndamaǵan. Bizdiń mindetimiz - baǵalanbaı qalǵan batyrlar jaıynda keleshek urpaqqa áńgimelep berý.
Isataı SÚIEÝBAEV - 1913 jyly Gýrev oblysy Mańǵystaý aýdany №18 aýylynda dúnıege kelgen. Soǵys jyldarynda 293-shi atqyshtar dıvızııasynda avtomatshy boldy. 1942 jyly qarasha aıynda jasaǵan erligi úshin 21-shi armııanyń komandovanıesi Isataı Súıeýbaevty Keńes odaǵynyń batyr ataǵyna usynǵanymen ol tek Lenın ordenimen marapattalady.
Soǵysta jaraqat alǵan soń 1944 jyly elge oralyp, 1948 jyly qaıtys bolady.
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň başlygynyň 2009-njy ýylyň 7-nji ýanwarynda çykaran №16 buýrugy bilen tassyklanyldy
Ýolagçy gümrük deklarasiýasyny doldurmagyň Tertibi
1. Ýolagçy gümrük deklarasiýasyny doldurmagyň şu Tertibi (mundan beýläk - Tertip) ýolagçy gümrük deklarasiýasyny (mundan beýläk - deklarasiýa) doldurmagyň kadalaryny kesgitleýär.
2. Deklarasiýa (şu Tertiniň goşundysy) ýazmaça deklarirlenmäge degişli bolan, şahsy taraplar tarapyndan telekeçilik işi bilen bagly bolmadyk hususy, hojalyk we beýleki hajatlar üçin Türkmenistanyň gümrük serhedinden geçirilýän harytlar, şol sanda mukdaryna we bahasyna garamazdan, el goşunda geçirilýän harytlar üçin doldurylýar.
Hususy telekeçileriň el goşy görnüşinde Türkmenistanyň gümrük serhedinden geçirýän harytlaryny gümrük edaralaryna ýük gümrük deklarasiýasyny bermek bilen deklarirlemegine ýol berilýär.
Deklarasiýa harytlaryň eýesi (daşaýjy) ýa-da onuň tabşyrygy boýunça gümrük brokeri tarapyndan iki nusgada doldurylýar. Deklarasiýada Türkmenistanyň gümrük serhedinden geçirilýän harytlar hakda anyk maglumatlar, şeýle-de gümrük maksatlary üçin zerur bolan beýleki maglumatlar görkezilýär.
Deklarasiýa el bilen dürs we düşnükli doldurylýar ýa-da kompýuteriň kömegi bilen doldurylyp we ýazylyp bilner.
Deklarasiýa türkmen, rus we iňlis dillerinde doldurylyp bilner. Deklarasiýa girirzilen islendik üýtgetmeler we goşmaçalar harytlary beýan edýän tarapyň goly, şeýle-de gümrük resmileşdirmesini amala aşyrýan gümrük edarasynyň wezipeli işgäriniň goly we belgili şahsy möhüri bilen tassyklanýar.
3. Eger gümrük serhedinden geçirilýän harytlaryň ählisi baradaky maglumatlar deklarasiýanyň bir blankyna ýerleşmese, deklarasiýanyň blanklaryny zerur möçberde goşmaça ulanmaga rugsat berilýär.
Deklarasiýanyň goşmaça blanklary doldurylanda olaryň ähli blanklarynyň ýüzünde ýokarky sag burçda «Jemi __ blank» diýip bellik edilýär.
4. Harytlary beýan edýän tarap deklarasiýany doldurmak üçin ü ya-da Ï belgileri ulanmalydyr (belgilenen öýjük tassyklaýjy jogaby, belgilenmedik öýjük - inkär ediji jogaby aňladýar).
5. «Giriş», «çykyş» we «üstaşyr» ýazgyly öýjüklerde Türkmenistanyň gümrük serhedinden geçirilýän harytlaryň geçirilýän ugry görkezilýär. Harytlary beýan edýän tarap, harytlar üstaşyr geçirilende, «üstaşyr» ýazgyly öýjükden başga ýene-de «giriş» ýa-da «çykyş» ýazgyly öýjükleriň biriniň üstüni belgiläp, harytlaryň barýan ugruny görkezýär.
6. Deklarasiýanyň 1-nji bölüminde harydyň eýesi ýa-da harytlary beýan edýän tarap baradaky maglumatlar (pasportynyň ýa-da şahsyýeti tassyklaýan resminamanyň maglumatlary) görkezilýär, «Sany» ýazgyly setirde onuň ýany bilen barýan on alty ýaşa ýetmedik adamlaryň (eger bar bolsa) sany görkezilýär.
7. Deklarasiýanyň 2-nji bölüminiň 2.1-nji bölümçesinde şahsy tarapyň öz ýany bilen geçirýän bagažynda, el goşunda harytlaryň bardygy ýa-da ýokdugy görkezilýär. Harytlar bolanda deklarasiýanyň 2-nji bölüminiň 2.1-nji bölümçesindäki «Orun sany» ýazgyly setirde san bilen bagažyň umumy orun sany görkezilýär.
8. Deklarasiýanyň 2-nji bölüminiň 2.2-nji bölümçesinde şahsy tarapyň öz ýany bilen geçirmeýän (aýry alnyp gidilýän) bagažynda harytlaryň bardygy ýa-da ýokdugy görkezilýär. Harytlar bolanda deklarasiýanyň 2-nji bölüminiň 2.2-nji bölümçesindäki «Orun sany» ýazgyly setirde san bilen bagažyň umumy orun sany görkezilýär. Bu maglumatlaryň görkezilmegi şahsy tarapyň öz ýany bilen geçirmeýän bagažynda harydynyň bardygyny ýa-da ýokdugyny gümrük edarasyna habar berendigini aňladýar.
Ýany bilen alnyp gidilmeýän bagaž hökmünde geçirilýän, haryt görnüşindäki awtomobil (ulag serişdesi) baradaky maglumat deklarasiýanyň 4-nji bölüminiň 4.2-nji bölümçesinde görkezilýär.
9. Deklarasiýanyň 3-nji bölüminiň 3.1-nji bölümçesinde şu maglumatlar görkezilýär:
- gümrük edarasyna mälim edilen senesinde Türkmenistanyň Merkezi bankynyň bellän hümmeti boýunça hasaplananda umumy jemi ABŞ-nyň 3000 dollaryna barabar mukdardan geçýän, gümrük serhedinden geçirilýän nagt görnüşindäki daşary ýurt puly we/ýa-da milli pul baradaky;
- ýol çekleri, resminamalaýyn görnüşde daşarky we/ýa-da içerki gymmatbaha kagyzlar baradaky;
- wagtlaýyn alyp gitmek/getirmek maksady bilen geçirilýän şahsy hajatly zergärçilik we beýleki durmuşda ulanylýan önümlerden başga, islendik görnüşdäki we ýagdaýdaky gymmatbaha metallar, gymmatbaha daşlar baradaky.
10. Deklarasiýanyň 3-nji bölüminiň 3.2-3.12-nji bölümçelerinde, deklarasiýanyň 3-nji bölüminiň 3.1-nji bölümçesinde görkezilenlerden başga, Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda şahsy tarapyň ýazmaça deklarirlenmäge degişli harytlarynyň bardygy görkezilýär.
11. Deklarasiýanyň 4-nji bölüminiň 4.1-nji bölümçesinde şu maglumatlar görkezilýär:
- deklarasiýanyň 3-nji bölüminiň 3.2-3.11-nji bölümçelerinde görkezilen harytlaryň (tapawutlandyryjy alamatlar, olaryň ýasalan materiallary, reňki, görnüşi, harydyň kysymy, agramy we ş.m.) anyk beýany, rugsat beriji resminamalar barada maglumat, harytlaryň mukdary, bahasy (milli pulda, ýewroda ýa-da ABŞ-nyň dollarynda);
- deklarasiýanyň 3-nji bölüminiň 3.1-3.12-nji bölümçelerinde görkezilenlerden başga, Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda ýazmaça deklarirlenmäge degişli harytlar baradaky;
- ulag serişdesinde halkara daşamagy amala aşyrýan daşaýja (sürüjä) degişli harytlar baradaky, onuň haryt-ulag ýanhaty boýunça daşaýan ýükleri muňa girmeýär;
- ýazmaça deklarirlenmäge degişli bolmadyk harytlar baradaky (şahsy tarapyň islegi boýunça).
12. Deklarasiýanyň 3-nji bölüminiň 3.12-nji bölümçesinde görkezilen awtomobiller (ulag serişdeler) barada maglumatlar deklarasiýanyň 4-nji bölüminiň 4.2-nji bölümçesinde jikme-jik görkezilýär.
13. Deklarasiýanyň ähli nusgalaryna doldurylan senäni görkezmek bilen, harytlary deklarirlän adam gol çekýär. Harytlar gümrük resmileşdirmesine gümrük brokeri tarapyndan berlende, deklarasiýada goşmaça şular görkezilýär: gümrük brokeriniň bellige alnan belgisi, gümrük resmileşdirmesi boýunça hünarmeniň ady, familiýasy we gümrük brokeriniň gümrük işiniň çygrynda şahsy tarapa hyzmat etmek baradaky şertnamasynyň belgisi.
14. Ýazmaça deklarirlenmäge degişli harytlary Türkmenistanyň gümrük serhedinden kämillik ýaşyna ýetmedigiň geçiren halatynda, bu harytlar barada maglumatlary onuň ýany bilen barýan adamyň (ata-enesiniň biri, ogullyga-gyzlyga alan, hossar ýa-da howandar) deklarasiýasynda görkezilýär.
15. Ýazmaça deklarirlenmäge degişli harytlary Türkmenistanyň gümrük serhedinden kamillik ýaşyna ýetmedikleriň topary geçirende, olaryň ýanynda ata-enesi, ogullyga-gyzlyga alanyň, hossary ýa-da howandary bolmadyk halatynda, bu harytlar baradaky maglumatlary toparyň ýolbaşçysy öz deklarasiýasynda görkezýär.
Bu görkezilen ýagdaýda toparyň ýolbaşçysyna, kämillik ýaşyna ýetmedikleriň toparynyň geçirýän harytlary baradaky maglumatlary, her bir kämillik ýaşyna ýetmedige degişliligi boýunça aýratynlykda erkin düzülen sanawda görkezmäge ýol berilýär. Bu sanaw toparyň ýolbaşçysynyň deklarasiýasynyň aýrylmaz bölegi bolup durýar.
16. Soňraky ýazgylary we düzedişleri girizmek mümkinçiliginiň öňüni almak üçin, şu Tertibiň 2-nji bölümine laýyklykda girizilen üýtgetmelerden başga, deklarasiýany kabul edýän gümrük edarasynyň wezipeli işgäri şahsy tarapyň deklarasiýanyň 3-nji bölüminiň 3.1-nji bölümçesinde we 4-nji bölüminiň 4.1-nji bölümçesinde eden ýazgylarynyň daşyny üznüksiz çyzyk bilen çyzýar we bu ýazgylary belgili şahsy möhüri bilen tassyklaýar.
17. Gümrük edarasynyň wezipeli işgäri deklarasiýany barlap bolandan we harytlary goýbermek barada çözgüdi kabul edenden soň, deklarasiýanyň iki nusgasyna «Gulluk bellikleri üçin» atly böleginde belgili şahsy möhürüni basýar we deklarasiýanyň bir nusgasyny harydy geçirýän tarapa gaýtaryp berýär. Deklarasiýanyň ikinji nusgasy gümrük resmileşdirmesini amala aşyran gümrük edarasynda bellenilen tertipde saklanýar.
Deklarasiýanyň bu böleginde gümrük edarasynyň wezipeli işgäri gümrük maksatlary üçin zerur bolan beýleki maglumatlary (gümrük kadalarynyň bozulmalary, resmileşdirilen beýleki gümrük resminamalary we ş.m. hakynda) hem görkezýär.
18. Gümrük edaralarynyň ygtyýarlygyna girýän maglumatlaryň girizilmeginden, şeýle hem maglumatlaryň hasaba alynmagyny awtomatlaşdyrmakda ulanylýan, kodlaşdyrmak üçin girizilýän goşmaçalaryndan başga, gümrük edaralarynyň wezipeli işgärleriniň öz isleglerine göra ýa-da dahylly taraplaryň tabşyrygy ýa bolmasa haýyşy boýunça deklarasiýany doldurmaga, deklarasiýada görkezilen maglumatlary üýtgetmäge ýa-da goşmaça maglumatlary girizmäge haky ýokdur.
19. Gümrük edaralary tarapyndan gümrük resmileşdirmesi geçirilýän ýerlerde şahsy taraplaryň gümrük resmileşdirmesi üçin harytlary görkezmegi we olaryň deklarirlenmegi bilen bagly zerur maglumatlar bilen tanyşmaga mümkinçilik döredilmelidir.
Şahsy taraplara deklarasiýany doldurmakda kömek bermek üçin olaryň doldurylýan ýerlerinde ýa-da ýakyn ýerlerinde gümrük edarasynyň iş ýüzündäki tejribeli işgärleri hemişe bolmalydyr.
Gümrük işgäri şahsy tarapyň ýüztutmagy boýunça gümrük resmileşdirmesine degişli harytlar, harytlary gümrük serhedinden geçirmegiň düzgüni we şertleri, şeýle hem harytlary geçirmegiň bellenen kadalarynyň bozulmagy üçin jogapkärçilik barada şahsy tarapa doly düşündiriş bermäge borçludyr.
20. Şahsy tarap tarapyndan deklarasiýanyň berilmezligine, bu tarapyň Türkmenistanyň gümrük serhedinden geçirýän harytlarynyň ýazmaça deklarirlenmäge degişli harytlar bolup durmaýandygy barada gümrük edarasyna beýan etmegi diýip düşünilýär.


text:
Oralda atyraýlyq aqyn M.Aıaǵanovanyń jyr keshi boldy
ORAL. Tamyzdyń 26-sy. QazAqparat /Ǵaısaǵalı Eraly/ - Tamyzdyń 25-inde Ǵ.Qurmanǵalıev atyndaǵy Batys Qazaqstan oblystyq fılarmonııasynyń zalynda atyraýlyq aqyn Márzııa Aıaǵanovanyń jyr keshi boldy,
dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Qazirgi kezde Márzııanyń óleńderine jazylǵan ánderdi belgili estrada juldyzdary Roza Rymbaeva, Maqpal Júnisova, Luqpan Joldasovtar oryndap júr. Bul joly Dáýletkereı atyndaǵy qazaq ult astaptar orkestri men «Oral sazy» folklorlyq ansambli qatysqan keshte Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisteri Jumaǵanym Rahımova, Qanatqalı Qojaqov, Sáýle Taýdaeva jáne basqa batysqazaqstandyq ánshiler óner kórsetti.
Jıyrma segiz jyl munaı salasynda eńbek etken Márzııa Aıaǵanova óleńderiniń deni de osy taqyrypty qamtıdy. Aqyn qyzdyń jyrlary Aq Jaıyq jurtshylyǵyna jyly áser qaldyrdy.
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Türkmenistanyň Maliýe we ykdysadyýet ministrligi Türkmenistanyň Prezidentiniň 2017-nji ýylyň 5-nji oktýabryndaky Permanyna laýyklykda, Türkmenistanyň Maliýe ministrliginiň we Türkmenistanyň Ykdysadyýet we ösüş ministrliginiň binýadynda döredildi.
Ministrligiň möhüm ileri tutulýan ugrunyň biri Durnukly Ösüş Maksatlaryny durmuşa ornaşdyrmakda işjeň hyzmatdaşlyk bolup durýar. Durnukly Ösüş Maksatlarynyň kabul edilen pursatyndan bäri Türkmenistana durmuş syýasatynda düýpli möhüm netijeleri gazanmak, bazar özgertmelerini çuňlaşdyrmak, şeýle hem howanyň üýtgemegine uýgunlaşmak we onuň täsirini ýeňilleşdirmek boýunça çäreleri geçirmek başartdy. Ministrligiň esasy wezipeleri maliýe we ykdysady amallary ýerine ýetirmekden ybarat bolup durýar. Şeýle hem, ykdysadyýeti seljermekden we çaklamalary taýýarlamakdan, ýurduň Döwlet býujetini işläp düzmekden we ony ýerine ýetirmekden başga, Ministrligiň ýerine ýetirýän wezipelerine ykdysady, býujet, nyrh, durmuş, sebit, maýa goýum, salgyt syýasatyny işläp düzmek, döwlet emlägini hususylaşdyrmak we institusional özgertmeleri ýerine ýetirmek hem-de döwlet maliýesi we maliýe bazarlaryny ösdürmek, ätiýäçlandyryş we auditorçylyk işleri alyp barmak, jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunylaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy hereket etmek, döwlet maliýe gözegçiligini amala aşyrmak, buhgalterçilik hasaba alnyşynyň we maliýe hasabatlylygynyň usulyýetini üpjün etmek, intellektual eýeçiligini goramak babatda syýasaty durmuşa geçirmek girýär.Netijeli döwlet maliýe syýasatyny amala aşyrmak, Türkmenistanyň Döwlet býujetiniň ýerine ýetirilişiniň netijeliligini ýokarlandyrmak, býujet serişdeleriniň maksadalaýyk we tygşytly ulanylmagyna degişli gözegçiligi amala aşyrmak, döwletiň içerki we daşky nesýeleriniň hyzmat edilişini öz wagtynda üpjün etmek maksady bilen, Türkmenistanyň Maliýe we ykdysadyýet ministrliginiň düzüminde Gazna müdirligi döredildi.
Ministrlik 6 müdirlikden we 14 bölümden ybarat bolup, onuň düzümine bäş welaýatyň we Aşgabat şäheriniň Baş maliýe we ykdysadyýet müdirlikleri, Ministrligiň ýanyndaky Maliýe gözegçiligi gullygy, Ministrligiň ýanyndaky Ykdysadyýeti töwekgelçiliklerden goramak agentligi, Maliýe we ykdysadyýet ministrliginiň Salgyt müdiriýeti, Intellektual eýeçilik boýunça döwlet gullugy girýär.


text:
Jambylda zańsyz aınalymnan 2 tonnadan astam esirtki zattary shyǵaryldy
TARAZ. QazAqparat – Jambyl oblysynda bıylǵy segiz aıda esirtkige baılanysty 481 qylmys deregi anyqtaldy, - dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Jambyl oblysynyń Polıtsııa departamenti Esirtki qylmysyna qarsy is-qımyl basqarmasynyń qyzmetkerleri segiz aıda esirtkige baılanysty 481 qylmys deregin anyqtady.
Onyń ishinde: esirtki satý deregi – 87, asa iri mólsherde esirtki saqtaýdyń – 52 deregi, esirtki, psıhotroptyq nemese ýly zattarmen jumys isteý erejelerin buzýdyń bir deregi, 308 – qylmystyq teris qylyqtar, esirtki zattary kontrabandasynyń 13 jáne quramynda esirtki zattar bar ósimdikterdi zańsyz ósirýdiń 20 deregi anyqtalyp, 545 túp joıylǵan.
«Zańsyz aınalymnan 2 tonna 4 keli túrli esirtki quraldary, onyń ishinde 1 tonna 924 keli marıhýana, 79 keliden astam gashısh, 797 gr geroın jáne 24 gramnan astam sıntetıkalyq esirtki quraldary alyndy. Sonymen qatar, Jambyl oblysy aýmaǵynda 550 ga jerdi aýdarý, shabý, órteý jolymen 40 tonnadan astam jabaıy qarasora joıyldy», – dep habarlady Jambyl oblysynyń Polıtsııa departamenti Esirtki qylmysyna qarsy is-qımyl basqarmasynyń bastyǵy Asqar Jumabekov.