text:
Adam hukuklary boýunça “Türkmen inisiatiwasy” topary öz neşirinde Türkmenistanyň döwlet howpsuzlyk gulluklarynyň Aşgabadyň aeroportunda öz işlerini göz üçin diýen ýaly ýerine ýetirýändiklerini habar berýär.
Aşgabadyň halkara aeroportunda halkara reýsleriň ýolagçylaryna aýratyn üns berilýär. Barlap, silkip bolýan zat bolsa, ählisini kakyp-silkip barlaýarlar. Özünde maglumat saklap bilýän islendik gural ýolagçynyň elinden alynýar. Aşa dykgat bilen barlanýar. Näme gözleýändiklerini hiç kime aýtmaýarlar, düşündirmeýärler.
Gözegçiligi güýçlendirmek boýunça köpçülikleýin häsiýete eýe bolan bu aksiýa “Galkynyşlar döwründe” alyp barýarys diýlip, gije-gündiz mahabatlandyrylýan “açyk gapylar syýasaty” diýilýän bilen bir ýere sygyşmaýar. Güýç ulanyjylaryň türkmen jemgyýeti bilen gatnaşygynyň bu täze formasy hiç bir gowulyk getirmedi. Tersine boldy.
Nireden çykdy?
“Hronika Turkmenistana” neşiri häzirki ýolagçylaryň el goşlaryny baralamak kampaniýasyny 2002-nji ýylda Türkmenbaşynyň janyna kast etmäge synanyşyk boldy diýilýän döwür bilen deňeşdirýär. Belki-de, howpsuzlyk organlary howa meýdanlarynda, deňiz portlarynda, demirýol stansiýalarynda yzygiderli çäreler geçirip durmak barada G.Berdimuhamedowyň eden çagyryşyna jogap hökmünde şeýle işler alyp barýandyr?
Prezidentiň çagyryşyndan iki hepde geçenden soň, öz başlygynyň öňünde hasabat bermek üçin görkezme oýunlaryna başladylar. Belki, Milli howpsuzlyk, Içeri işler ministrliklerini, serhetçileri, harbylary goşmak bilen güýç ulanyjy edaralaryň bilelikdäki aksiýalar geçirmeginiň başga bir sebäbi bardyr?
Bu sapar ady agzalan gulluklar türkmen ýolbaşçylarynyň Türkmenistany dünýä jemgyýetçiligine goşmak üçin edýän tagallalary baradaky ideologiýanyň tassyklamalaryny puja çykardy. Türkmen ýolbaşçylarynyň tassyklaýşy ýaly, Türkmenistan hakykatdan-da dünýä bilen aradaky ýapyklygy aýyrmaga synanyşyk edýärmi?
Aeroportda häzirki geçirilýän çäreler ýaly işler demokratik dünýäniň göz alynda Türkmenistanyň sözde bir zat diýip, iş ýüzünde başgaça hereket edýändigini görkezmeýärmi? Hemmeleriň uçdan-tutma barlanmagy şeýle bir açyk, ol bu iş göz üçin edilýär diýen pikiri oýarmaýarmy, şeýle netijä getirmeýärmi? Bu iş kime ýa kimlere gönükdirildikä? Ol diňe öňüni alyş ýa gorkuzyş çäresimi ýa-da howpsuzlyk organlarynyň mümkinçiliklerini giňden açyp görkezmäge niýetlendimikä?
Bilip edilýär
Her zat bolanda-da bir ýagdaý aýdyň: häkimiýetler propagandanyň, ideologiýanyň uly zyýan çekjegini, oňa zarba boljagyny bilip durka, şu ädime ýüz urdy. “Häkimiýetleriň ähli başlangyçlary asudalyk döretmäge hem türkmen jemgyýetiniň durnuklylygyny üpjün etmäge gönükdirilen” diýip, türkmen propagandasy irmän-arman gaýtalaýar.
Aşgabat aeroportundaky dörmeler, tutmalar, uçardan düşürmeler ýagdaýyň düýbünden tersinedigine şaýatlyk edýär. Milli howpsuzlyk we Içeri işler ministrlikleriniň hereketlerinden çen tutulsa, ýurduň yzygiderli dartgynly režimde ýaşaýandygy belli bolýar.
Türkmenistanyň güýç ulanyjy gurluşlary islendik pursat, islendik bahana bilen aýagynda duran ýurdy kellesinde durzup biler. Şunuň ýaly ýagdaýda köpmillionly halk çagalardan gojalara çenli hemmeleriň sistemanyň güýçli basyşy astyndadygyny ýaşyryp durmaýarlar.
Şol sistemany adam hukuklaryny goraýjylar dünýäniň iň repressiw režimleriniň biri diýip atlandyrýarlar. “Döwlet adam üçindir” diýen şygar başga dona bürenýär. Döwlet ýene-de bir gezek adam bilen islän oýnuny edip biljekdigini açyk görkezýär.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


c: text/html

text:
-- Salawmaleýkim... Şu gazetiň baş redaktory siz-ä dälsiňiz?
-- Gökden gaçdyňmy ýa nermeden doýduňmy? Gapyň agzyndaky ýazgyny görmediňmi? Näme gerek? Tizräk geple, meni günorta naharymdan goýjak bolma.
-- Işdäňiz açyk bolsun, ýoldaş redaktor. Dogrymdan gelsem, haçan günde üç gezek nahar iýenim ýadymdanam çykypdyr.
-- Şony aýtmaga geldiňmi?
-- Ýok, ýok, sen aýdansoň aýdaýdym. Men bir açyk hat ýazdym, şony gazetiňizde çap edip bolmazmyka? Her niçigem bolsa, bu bir merkezi neşir.
-- Hat kimiň adyna?
-- Ýurt eýesiniň.
-- Adyň? Pamilýaň?
-- Men – Nazar Bazarow.
-- Hawa, seň pikiriňçe Arkadag her gün irden köşgüň işiginden ätläninden: «Maňa Nazar Barazowdan açyk hat ýog-ow» diýip gaty gynanýan bolmaly-da?
-- Ýoldaş baş redaktor, siz degişýäňiz, meniň bolsa agym tutýa...
-- Beýle bolsa öýüňde aýa üýrýän it ýaly uwlap oturmaly ekeniň-dä. Hatyňy kime niýetlän bolsaň, göni baryp elinje gowşuraýsaň bolmadymy?
-- Köp gezek synanyşyp gördüm, köşgüň ýele ýanyndan eltmeseler näme! Bar eşiden gepim: «Nirä dykdyrylyp gelýäň, gümüňi çek şu taýdan!»
-- Şo sözleri menem saňa aýtmaly bolýan, ýazyjy Bazar Nazar. Näme, meni işden kowdurmak niýetiň bamy? Ýa şu gazeti ýapdyrjak bolýaňmy?
-- Aýdýanyň näme, inim?! Meniň adama ýamanlygym ýok.
-- Onda maňa-da ýamanlyk etme. Seniň şo çyrşan zadyň çap ediläýse, kabinetimde bomba ýaryldy hasap edäý. Açyk hatyň bilen meni açyk gabyra iterjek bolma.
-- Ähli gapy petik bolsa, bu haty nirä elteýin?
-- Hiç ýerik! Öýüňde diwar gazetini çykar-da, maşgalaňy hatara duruz, agzybirlik bilen günde üç sapar sesli okasynlar. Indem boş gürrüňi bes edeli. Jaý wagtynda diliňi dişläp, ýüzüňi ýere salyp oturmasaň, gapyňda maşyn garaşmaz, Nazar Bazar. Men gitdim. Seni diňleseň, öýüňdäki gyzgyn nahardan-a däl, başga bähbitdenem goýjak.
-- Aý, bor-da, görýän welin sizem kiçi-girim hojaýyn däl ýaly. Bu zamanda garyby diňe özüňden garyp diňleýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
MÄMMETWELI
KEMINEŞahyryň ömri
Kemine 1770-nji ýylda Saragt töwereginde Garadöwletiň maşgalasynda eneden
dogulýar. Onuň ýaşlygy Saragt hem Mary töwereginde geçipdir. Ol ilki Saragtda
oba mekdebinde okaýar. Soňra şol ýerde bir ahundan ýörite sapak alýar, emma
bu hem Mämmetweliniň bilesi geliji ýüregini kanagatlandyrmaýar. Halk
arasyndaky gürrüňlere görä Kemine Buhara medreseleriniň birinde okapdyr.
Bilimini kämilleşdirmek maksady bilen ol Hywa Äraly işanyň ýanyna gidýär.
Şahyr Äraly işan pirden öz döwrüniň kemsiz bilimini alýar we Äraly işan ýaly
döwrüniň meşhur piri bilen deň derejede sowady bolan adam bolupdyr.
Kemine obadaşy bolan Gurbanbagt diýen gyz bilen maşgala durmuşyny gurýar.
Bularyň Allaýar hem Hudaýýar diýen iki ogly bolupdyr.
Şahyr deň-duşlary bilen oturşmagy, saz-söhbeti söýen şahandaz adam
bolupdyr. Ol Aly bagşy atly döwrüniň belli bagşysy bilen ýakyn gatnaşykly
bolupdyr. Aly bagşynyň Keminäniň goşgularynyň biziň günlerimize ýetip
gelmeginde hyzmaty örän ulydyr. Sebäbi bagşy Keminäniň şygyrlaryny heňe
geçirip, halk arasynda aýdym edip aýdypdyr we ýaýradypdyr.
Keminäniň öz döwürdeş klassyk şahyrlary Mollanepes, Şabende, Talyby bilen
hem ýakyn gatnaşygy bolupdyr. Şahyrlar mahal-mahal duwşuşyp, goşgy şygr
aýdyşypdyrlar, degişipdirler, gülküli gürrüňler edipdirler.
Kemine 70 ýaşap, 1840-njy ýylda aradan çykypdyr. Şahyryň nebereleri
häzirki Baýramaly, Türkmengala etraplarynda ýaşaýar.
Keminäniň lirikasy
Keminäniň çuňňur
many-mazmunly, giň temaly döredijiligi bar. Döwrünüň wajyp meseleleri şahyryň
hemişe üns merkezinde bolup, olara ynsanperwer kalby, Allatagallanyň bagş
eden doga-bitdi pähim-paýhasy bilen baha beripdir. Hususan-da, durmuşy
temadan ýazan goşgulary, döwrüniň sosialgatnaşyklaryna häsiýetnama berýän
eserleri, yşky lirikasy Keminäniň adyny ählihalk söýgüsine mynasyp edipdir.
Mämmetweli Kemine
(1770-1840)
Mämmetweli Kemine türkmen halkynyň arasynda sarpasy belent tutulyp, ady
dillerden düşmän gelýän iň meşhur klassyklaryň biri hem Keminedir. Satiranyň
taýsyz ussady Kemine garyp- pukaranyň çyn hossary, arslan ýürekli arkadagy hem
şahyry hökmünde şan-şöhrata eýedir.
XIX asyr türkmen edebiýatynda ýüz görmän, ýagşa-ýagşy, ýamana-ýaman diýip
bilen iň demokratik şahyr Mämmetweli Keminedir.
Ses berilşik ýok.
Halanan (6)


text:
Anna güni Ysraýylyň öňki premýer-ministri Ariel Şaron keselhanadan öz öýüne geçirildi. 82 ýaşyndaky Ariel Şaron 5 ýyl çemesi wagt bäri huşsuzlykda ýatyr.
Ariel Şaron 2001-2006-njy ýyllar aralygynda Ysraýylyň premýer-ministri bolup işledi.
2005-nji ýylda Ariel Şaron Ysraýylyň Gaza sektoryndan çykmagyň başynda durupdy.
Ariel Şaron Ysraýylyň goranmak ministri bolup işlän döwründe öz ýurdunyň 1982-nji ýyldaky Liwiýa hüjümini planlaşdyrypdy.
2006-njy ýylyň ýanwar aýyndan bäri Ariel Şaron huşsuz ýagdaýda.


text:
Şu hepdäniň çarşenbe güni Orsýetiň Ýokarky palatasy bolan Federasiýa Geňeşi nobatdaky maslahatynda «Orsýet Federasiýasynyň hökümeti bilen Türkmenistanyň hökümetiniň inwestisiýalary goramak boýunça Ylalaşygy ratifikasiýa etmek» baradaky federal kanuny tassyklady.
Orsýetiň Ýokarky palatasynyň metbugat gullugynyň maglumatyna görä, bu kabul edilen kanun orsýetli inwestorlaryň Türkmenistandaky maýa goýumlarynyň hem-de türkmenistanly inwestorlaryň Orsýetdäki maýa goýumlarynyň azyndan geljek 10 ýylyň dowamynda doly goralmagyna kepil geçýär.
Bu kanuna laýyklykda, taraplar ýatyrylýan inwestisiýalary we inwestorlaryň girdejilerini millileşdirmek ýa-da mejbury ýagdaýda ellerinden almak ähtimallyklaryndan goraglary kepillendirýärler.


text:
Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda polipropilenden pleýonka öndürjek önümçilik bölüminde sazlaýyş işleri dowam edýär. Ol ýakyn wagtda ulanmaga tabşyrylar. Bu ýerde öndüriljek dürli galyňlykdaky biaksial ugurly polipropilen pleýonkasyna, ilkinji nobatda, azyk öhümlerine niýetlenilen gaplamak üçin serişde hökmünde içerki we dünýä bazarynda uly isleg bildirilýär.
TNGZT tarapyndan öndürilýän önümler ýokary oktanly awtomobil benzinlerinden başlap, suwuklandyrylan gaza we polipropilene çenli eýýäm onlarça görnüşleri özünde jemleýär.
Şeýle hem Seýdidäki nebiti gaýtadan işleýän zawodda ýokary oktanly benzinleri öndürmek boýunça enjamyň döwrebaplaşdyrylmagy tamamlandy. Desgalar hiliň we ekologiýa howpsuzlygynyň kadalarynyň halkara ölçegleri nazara alnyp bina edildi.
Täze enjamlaryň gurnalmagy hem-de Türkmenistanyň nebiti gaýtadan işleýän kärhanalarynyň döwrebaplaşdyrylmagy çig malyň oýlanyşykly peýdalanylmagyna, nebitiň gaýtadan işlenilişiniň çuňlugynyň görkezijisiniň ýokarlanmagyna ýardam berýär.


text:
Metbugat serişdeleriniň berýän maglumatlarynda Meksikanyň demirgazygynda we Birleşen Ştatlaryň Tehas we Oklahoma ştatlarynda güýçli ýagyşyň ýagmagy we tüweleýiň turmagy netijesinde azyndan 18 adamyň ölendigi we müňlerçe ýaşaýyş jaýyna zeper ýetendigi habar berilýär.
Bu tebigy heläkçilikden iň köp ejir çeken sebit Meksikanyň Birleşen Ştatlar bilen serhetleşýän Sýudad Akuna şäheri bolup, bu sebitde tüweleý zerarly 13 adam heläk boldy we 1 500 çemesi jaýa zeper ýetdi.
Ýerli metbugat serişdeleriniň berýän maglumatyna görä, geçen hepdäniň ahyrynda Birleşen Ştatlaryň Tehas we Oklahoma ştatlarynyň serhetleşýän sebitinde güýçli ýagan ýagyn zerarly başga-da bäş adam heläk bolupdyr.


text:
Düýn Ak bugdaý etrabynda täze “Ahal” atly elektrik stansiýasynyň açylyş dabarysy boldy.
Ýylda 254 MWt elektrik energiýasyny öndürmeli stansiýany Türkiýäniň “Lotus Energy “ kompaniýasy gurdy.
Stansiýada häzirki zaman tehnologiýalary ornaşdyrylypdyr. Olaryň arasynda amerikantyň “General Elektric” kompaniýasyň iki sany gaz turbin enjamlary bar.
Stansiýa diňe bir Aşgabat şäherini däl, tutuş Ahal welaýatyny elektrik energiýasy bilen üpjün eder.
Häzir Türkmenistan Türkiýä, Eýrana, Owganysytana, Täjigistana elektrik toguny berýär diýip, Türkmenistanyň döwlet mediasy aýdýar.


text:
Ýekşenbe güni giçlik Pakistanyň Çaman şäherinde partlan bomba NATO-nyň ýük maşynlarynyň birnäçesine ot berdi. Ol maşynlar NATO-nyň Owganystandaky esgerlerine ýük alyp barýardy.
Ýerli polisiýanyň başlygynyň aýtmagyna görä, bomba NATO maşynlaryna ýangyç getirýän tankeriň aşagyna berkidilipdir. Sardar Hasan Musakel bu işiň jogapkärçiligini hiç kimiň öz üstüne almandygyny aýtdy.
Çaman nebit-gaza baý Bulujystan welaýatynyň esasy şäherleriniň biridir. Bu welaýat Eýran hem Owganystan bilen araçäkleşýär.


text:
Şu gün iki duşuşyk bilen Türkmenistanyň futbol boýunça çempionatynyň ýokary ligasynda 9-njy tapgyr başlandy.
Baýramaly etrabynda Marynyň “Energetigi” bilen ýurdumyzyň häzirki çempiony “Altyn asyryň” arasyndaky duşuşyk şeýle başlanar diýip hiç kim pikir etmändi. Eýýäm ikinji minutda Kerim Hojaberdiýew ýokary ligada ilkinji gezek çykyş edýän toparyny öňe çykardy — 1:0. Bu soňky wagtlar meýdandan golsuz gitmeýän oýunçynyň dokuz duşuşykda geçiren 7-nji pökgüsidir.
Hasaby deňlemek üçin Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Ýazguly Hojageldiýew şägirtlerine hasaby deňlemek üçin bary-ýogy 14 minut gerek boldy. Umytjan Astanow tapawutlandy. Arakesmeden öň Süleýman Muhadow öz toparyny öňe çykardy — 1:2. Ikinji ýarymda ol ýene bir pökgi geçirdi. 80-nji minutda Elman Tagaýew 11 metrlik urgudan oýnuň gutarnykly hasabyny tablo ýazdyrdy — 1:4.
Bu ýeňişden soň, Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrliginiň “Altyn asyry” 20 utuk toplap, öňdebaryjylygyny berkitdi. Ol ikinji orunda barýan “Şagadamdan” bäş utuk ara açdy.
Tapgyryň ikinji duşuşygynda her ýarymda bir pökgi geçirip, HTTU çempionata täze goşulan beýleki bir topary — “Hazynany” ýeňlişe sezewar etdi — 2:0.
9-njy tapgyr 25-nji aprelde “Balkan” — “Merw”, “Aşgabat” — “Şagadam”, “Daşoguz” — “Ahal” duşuşyklary bilen tamamlanar.
Maglumat toplamagy halaýanlara duşuşygyň sanlaryny we delillerini hödürleýäris.
HTTU – «Hazyna» – 2:0 (1:0)
24-nji aprel. Aşgabat. Halkara türkmen türk uniwersitetiniň stadiony. 250 tomaşaçy.
Pökgüleri geçirenler: Orazberdi Myradow 42 11 metrlik urgudan, Muhammet Astanow 65.
Duýduryş alanlar: Gurbangeldi Batyrow 80 – Kemal Gurbanow 38.
Emin: Alibek Sapaýew.
Gözegçi emin: Wadim Baratow.
«Energetik» – «Altyn asyr» – 1:4 (1:2)
24-nji aprel. Baýramaly etraby. «Sport desgasy». 1 000 tomaşaçy.
Pökgüleri geçirenler: Kerim Hojaberdiýew 2 – Umytjan Astanow 16, Süleýman Muhadow 27, 52, Elman Tagaýew 80 11 metrlik urgudan.
Duýduryş alanlar: Elhan Mamedow 15 – Umytjan Astanow 14.
Emin: Saparmämmet Gurbanow.
Gözegçi emin: Serdar Ýaryýew.


text:
27-nji aprelde Ýewropa Bileleşiginiň resmi delegasiýasy Türkmenistandaky adam hukuklarynyň ýagdaýyny synlamak üçin bu ýurda sapara barýar.
Bu sapar Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistan bilen gatnaşyklaryny ösdürmek boýunça planlaryna täsir ýetirer.
Ýewropa Parlamenti Ýewropa Bileleşiginiň haýsy-da bolsa bir ýurt bilen baglaşýan ylalaşygyna öz täsirini ýetirýän organdyr.
Ýewroparlamentiň Daşary işler boýunça komiteti şu ýylyň ýanwar aýynda Türkmenistan bilen Ýaranlyk we hyzmatdaşlyk ylalaşygyny makullapdy. Şondan soň, bu dokumentiň Ýewropa Parlamenti tarapyndan tassyklanmagyna päsgelçilik galmandy.
Emma indi Türkmenistanda adam hukuklarynyň berjaý edilişinde öňegidişligiň bolmazlygy Ýewropa Parlamentiniň öz kararyny üýtgetmegine sebäp bolup biler.
Ýewropa Parlamentiniň Daşary işler boýunça komitetiniň agzasy, Portugaliýanyň Ýewropa Parlamentindäki wekili Ana Gomesiň Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, onuň ýene bäş kärdeşi bilen Türkmenistana etjek sapary bu ýurt bilen “Ýaranlyk we hyzmatdaşlyk boýunça ylalaşyk baradaky garaýyşlary kesgitlär”.
Gomesiň sözlerine görä, Ýewropa Parlamentiniň karary esasan “öz wekilleri tarapyndan Türkmenistanda toplanjak maglumatlara bagly bolar”.
Syýasy tussaglar
Ýewropa Parlamentiniň resmileri Türkmenistanyň ýolbaşçylary bilen, şol sanda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bilen duşuşyklardan daşgary syýasy tussaglaryň ýanyna baryp görmegi-de planlaşdyrýarlar. Iňňän ýapyk türmelere barmaga rugsat beriljeginiň ähtimallygy ujypsyz bolsa-da, olar muňa umyt baglaýarlar.
Delegasiýanyň Türkmenistana saparyndan soň taýýarlanjak hasabat esasynda Ýewropa Parlamentiniň Daşary işler boýunça komiteti ses berişligiň yza tesdirilmegi ýa tesdirilmezligi barada karar çykarar, bu mesele boýunça iýun aýynda ses berişlik geçirilmeli.
Emma Ana Gomesiň sözlerine görä, ylalaşygyň soňa goýulmagy Türkmenistanyň üzňeleşdiriljegini aňlatmaz.
“Hiç kim haýsy-da bolsa bir ýurt babatynda çetleşdirmä, üzňeleşdirmä paýhasly çäre hökmünde garamaýar. Bu adam hukuklaryny we kanunçylygy gowulandyrmaga isleg bildirmeýän režimlere hem degişli. Türkmenistana ediljek bu saparyň netijelerine seredeliň, bu adam hukuklaryna we kanuna hormat goýmak meselesine gönükdirilen sapardyr” diýip, Gomes aýdýar.
Türkmenistan bilen Ýaranlyk we hyzmatdaşlyk ylalaşygy yza tesdirilse, bu ýagdaý Ýewropa Parlamentiniň we Ýewropa Bileleşiginiň täze diplomatik edarasy bolan Ýewropanyň Daşarky hereketler boýunça gullugynyň (EEAS) ugurlaryny biri-birine garşy goýar.
Ýewropanyň Daşarky hereketler boýunça gullugy Brýusseliň Türkmenistan bilen gatnaşyklaryny sazlaşdyrýan wagtlaýyn söwda ylalaşygyny kämilleşdirmek isleýär we munuň Ýewropa Bileleşigine türkmen režimine täsir ýetirmek boýunça gural boljagyna ynanýar.
Merkezi Aziýanyň beýleki dört döwleti Ýewropa Bileleşigi bilen Ýaranlyk we hyzmatdaşlyk ylalaşyklaryny eýýäm baglaşdylar. ÝB-niň diplomatynyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, şeýle ylalaşyk “režim bilen ysnyşmaga we dialogy güýçlendirmäge” şert döreder.
Ýewropa Parlamentinde ÝB-niň Türkmenistan bilen gatnaşyklarynyň geljegine degişli gapma-garşylyklar hem bar. Bu düşünişmezlikler partiýalaryň arasyndaky tapawutlylyga ýa-da ÝB-niň parlamentini daşary syýasat babatda ikä bölýän Gündogar-Günbatar okuna esaslanmaýar.
Ýewropa Parlamentinde ÝB-niň Türkmenistan bilen gatnaşyklarynyň geljegine degişli gapma-garşylyklar bar.
Ýewropa Parlamentindäki çeşmeleriň biriniň maglumatyna görä, bu gapma-garşylyklar biznesiň we adam hukuklarynyň tarapdarlarynyň arasyndaky gapma-garşylykdyr.
Bir topar Türkmenistanyň gaz zapaslarynyň potensiýalyny we munuň ÝB-niň energiýa üpjünçiliginiň geljegi üçin ähmiýetini nygtaýar, şeýle-de ol Türkmenistan bilen gatnaşyklary ösdürmekden el çekilse, bu ýurduň Orsýete we Hytaýa tarap süýşüp başlajagyndan heder edýär.
Beýleki topar ylalaşyga garşy ses berip biljek parlament agzalaryndan ybarat. Olar Türkmenistanda adam hukuklarynyň berjaý edilişine gözegçilik etmek üçin ýeterlik gurallaryň ýokdugyny aýdýarlar. Bu topar Ýewropa Bileleşigi bilen özara gatnaşyklary kämilleşdirmek üçin Türkmenistanyň hiç bir talaplary diňlemeýändigini öňe sürer. Talaplar
Agzalýan talaplar syýasy tussaglaryň boşadylmagyny, dissidentleriň we aktiwistleriň syýahat etmegine bar bolan çäklendirmeleriň ýatyrylmagyny we ýurda adam hukuklary boýunça garaşsyz gözegçileriň goýberilmegini hem öz içine alýar.
Ylalaşygyň soňa goýulmagyna umyt baglaýan toparlaryň biri hem Nýu Ýorkda ýerleşýän adam hukuklaryny goraýjy “Human Rights Watch” guramasy. Guramanyň wekili Weronika Szente Golstonyň bellemegine görä, eger häzir ÝB Türkmenistan bilen ylalaşyk baglaşsa ýa-da haýsydyr bir görnüşde gatnaşyklaryny kämilleşdirse, onda bu “ÝB-niň üçünji ýurtlar bilen gatnaşyklarynyň sütüni bolan adam hukuklary prinsiplerini gülkünç ýagdaýa düşürer”.
Szente Golston ÝB-niň öz partnýorlyk ylalaşygynyň mümkinçiliklerinden peýdalanyp, Türkmenistanda adam hukuklary boýunça anyk işleriň amala aşyrylmagyna basyş etmezligine özüniň geň galýandygyny aýdýar.
“Adam hukuklaryna goldaw bermek we energiýa hem-de beýleki strategik bähbitlere kowalaşmak aýry-aýry maksatlar däl. ÝB bir wagtyň özünde bularyň ikisini hem etmegi başarmaly” diýip, Szente Golston nygtaýar.
Geçen hepde Adam hukuklary boýunça “Türkmen inisiatiwasy” toparynyň başlygy Farid Tuhbatullin Ýewroparlamentiň Daşary işler komitetinde çykyş edip, Brýusseliň Türkmenistandaky ýagdaýdan habarlydygyny öňe sürdi we ÝB-ni bu ýurt boýunça strategiýasyny üýtgetmäge çagyrdy .
“Meniň düşünmeýän zadym – Ýewropa Bileleşiginiň şu zatlary bilip hem, Türkmenistan we beýleki Merkezi Aziýa döwletleri boýunça strategiýasyny üýtgetmezligi. Diňe syýasy dialog, dialog, dialog, dialog. Bu dialoglar ýigrimi ýyl bäri geçirilip gelinýär. Belki geljekde käbir zatlaryň üýtgemegi mümkin. Emma ýigrimi ýyl diýmek adamlar üçin örän uzak döwür” diýip, Tuhbatullin aýtdy.
Onuň çagyryşlaryna Gollandiýada ýerleşýän “Türkmen graždan demokratik bileleşiginiň” ýolbaşçysy Wýaçeslaw Mammedow hem goşuldy. Ol ÝB-ni Aşgabatdaky režim bilen adam hukuklary meselesinde açyk gürleşmäge çagyrdy.


text:
ÝHHG-niň goldawy bilen Türkmen döwlet uniwersitetiniň hukuk we halkara gatnaşyklary fakultetiniň studentleri halkara hukuk standartlary boýunça doly seminar geçmäge mümkinçilik aldylar.
Seminarda üns jenaýat işi prosesinde adam hukuklarynyň berjaý edilişine gönükdirildi. ÝHHG-niň Türkmenistandaky merkeziniň baştutany Arsim Zekoli şeýle diýdi: “Bu kurs studentlere diňe bir adam hukuklary boýunça halkara standartlaryna gowy düşünmeklige ýardam etmän, olaryň milli hukuk sistemasynda ulanylmagynyň mehanizmi we praktikasy bilen tanyşmaga-da kömek berer. Hut şu-da Türkmenistanyň uly möçberli hukuk reformalaryny geçirýän döwri has möhüm”.
Gozgalýan tema juda möhüm
Gozgalýan tema juda derwaýys, çünki üç ýyl mundan öň Türkmenistan dünýäniň şol hukuklary gödek bozýan zapowednikleriniň biridi. Adam hukuklary bu ýurtda diňe bir halkara ölçegleri boýunça däl, öz kabul eden kanunlary, milli däpleri nukdaýnazaryndanam gödek bozulýardy.
Onýyllyklaryň dowamynda S.Nyýazow ýurduň kanunçylygyna diňe bir hukuk hem agalyk ediji bir kanun girizipdi. Olaryň ikisi-de onuň düşünişi, göz öňüne getirişi hem şahsy islegi bilen baglydy. Tussaglary nähili şertlerde saklamalydygyny özi aýdyp berýärdi. Hökümi duran ýerinde çykarýardy. Aklamak ýa günä geçmek hukugy-da diňe onuň ygtyýaryndady. Gepiň gysgasy, ol ýurtdaky ýeke-täk kazydy.
Wagt geler, studentler türkmen diktaturasynyň deňi-taýy bolmadyk bu kanunçylyk tejribesini öwrenerler. Diktatoryň döreden hukuksyzlyk sistemasynyň jikme-jigini, detallaryny häzir öwrenip başlasalar, elbet-de, netije has gowy bolardy.
Hukuksyzlyk temasy şu günki gün Nyýazow döwründe basylan müňlerçe adamyň tussaglykda oturandygy üçin has-da ýiti bolmagynda galýar. Olaryň işine adyl däl-de, adalatsyz sudlar seredip, adalatsyz hökümler çykarypdy. Olaryň tussag edilmeginden başlap, derňew hem sud prosesleri kanunçylygyň, ýuridik düzgünleriň iň bir ýönekeý elementlerinden mahrum bolup, tutuşlygyna diktatoryň psihikasyna tabyndy. Iň bärkisi, eger halkara standartlary göz öüünde tutulsa, hasam şol ar alnanlaryň işine gyssagly ýaňadan seretmegiň zerurlygy äşgär görünýär.
Şol döwür jenaýat işleri derňelende, sud prosesinde kanunçylygyň uçdantutma bozulmalarynyň suratyny hatda ikinji, üçünji kursuň studentleri-de ýeňillik bilen çekip bilerdi. Geçen asyryň 90-njy ýyllarynda, 2000-nji ýyllarda Türkmenistanda sudlaryň neneňsi ýuridik, kanunçylyk nukdaýnazardan ýalňyşlyklar goýberendigini, nähili jenaýatlar edendigini islendik demokratik döwletiň islendik sudy ýüze çykaryp, olary paş edip biler.
Häzirki oturanlar
Häzirki oturan adamlaryň köpüsi jenaýat işleriniň derňeliş hem sudda seljeriş proseslerinde edilen düzgün bozmalar esasynda-da azatlyga çykarylyp bilnerdi. Şol oturanlaryň arasynda syýasy äheňler ötri gözenekden bakdyrylan adamlaram az däl. Nyýazowyň sudy hiç bir kanuna bakman, olardan gazaply öç aldy.
2002-nji ýylyň 25 –nji noýabr wakasy, S.Nyýazowyň janyna kast etmäge, döwlet agdarylyşygyny geçirmäge synanyşyk diýilýän bilen bagly diktatoryň ýuristleri ýokardan kesgitlenip berlen jeza möhletlerini ulanyp, gaty köp adamy uzak wagtlyk ýa ömürlik türme tussaglygyna ugratdy. Mundan diktatoryň maksady - öz syýasy opponentlerinden, syýasy garşydaşlaryndan dynmakdy. Şu iş üçinem ol Türkmenistanyň döwlet sud maşynyny ulandy.
Oppozisioner, öňki daşary işler ministri Boris Şyhmyradow, onuň köp sanly tarapdarlary türkmen türmeleriniň galyň hem belent diwarlarynyň aňyrsynda ýitirim boldular.Olardan şu wagta çenli habar ýok. Şyhmyradow köpden bäri diri dälmiş diýen ýaly myş-myşlar bar.
Türkmen türme sistemasyny liberallaşdyrmagyň zerurlygy barasynda G.Berdimuhamedowyň eden çykyşlaryndan çen tutulsa, belki, ýakyn geljekde studentlere Nyýazow döwrüniň hukuksyzlyk tejribelerini öwrenmäge mümkinçilik berler.
Eger ol şeýle ediläýse, awtomatik suratda Nyýazowyň sudlarynyň çykaran hökümlerine ýaňadan seredilmegine getirer. Baş sorag: haçan? Nyýazowyň ýigrenjine duçar bolan adamlar ýene näçe wagtlap türme azabyny çekmeli?
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Penşenbe güni ynsan hukuklaryny goraýjy “Human Rights Watch” guramasy we Bakudaky amerikan ilçihanasy Azerbaýjanyň iki sany oppozisiýa lideriniň tussag edilmegine alada bildirip, beýanat ýaýratdylar.
Şu hepdäniň duşenbe güni Azerbaýjanyň oppozision “Musawat” partiýasynyň başlygynyň orunbasary Tofik Ýakublu bilen oppozision REAL hereketiniň başlygy Ilkar Mammedow köpçülikleýin bulagaýçylyklary gurnamakda aýyplanyp, tussag edildiler.
Olara garşy bu aýyplamalar 23-nji ýanwarda Azerbaýjanyň Ismaýilli raýon merkezinde gurnalan protest çykyşlary bilen baglanyşykly bildirildi.
“Human Rights Watch” guramasy öz beýanatynda ýanwar aýynda gurnalan bu protest çykyşlary bilen bagly wakany bahanalap Azerbaýjanyň hökümetiniň indi bu iki oppozisiýa liderini jezalandyrmagynyň mümkindigini belläp, muňa alada bildiripdir.


text:
Şenbe güni Ermenistanyň paýtagty Ýerewanda ýakynda geçirilen prezidentlik saýlawlarynda sesleriň sany boýunça ikinji netijäni görkezen Raffi Howannisýanyň tarapdarlary demonstrasiýa gurnadylar.
Ermenistanyň ozalky daşary işler ministri, “Žarangutiun”, ýagny “Miras” partiýasynyň lideri Raffi Howannisýan we onuň tarapdarlary 18-nji fewralda geçirilen prezidentlik saýlawlarynda Serž Sarkisýanyň galp ýollar arkaly ýeňiş gazanandygyny öňe sürýärler.
Ermenistanyň Merkezi saýlaw komissiýasy prezidentlik saýlawlarynda Serž Sarkisýanyň 58 prosent, Raffi Howannisýanyň bolsa 37 prosent sese eýe bolandygyny yglan edipdi.
Saýlawlardan bäri Raffi Howannisýanyň tarapdarlary Ýerewanda we ýurduň beýleki region merkezlerinde yzly-yzyna protest çärelerini gurnap gelýärler.


text:
Lebap welaýatynyň Garaşsyzlyk etrabynyň käbir ýaşaýjylaryna geçen ýylyň maý aýynda mellek ýeriniň paýlanyp berilendigi we bu prosesiň häzirki wagtda hem dowam edýändigi habar berilýär.
Şol bir wagtyň özünde, käbir ýaşaýjylar gumuň içinden berlen mellek ýerinde ýol, akar suw, elektrik togy, gaz ýaly ýaşaýyş we ekin meýdanlary üçin zerur bolan şertleriň planda göz öňünde tutulandygyny, emma bularyň henize çenli ýola goýulmandygyny belleýärler.
Bu barada Garşsyzlyk etrabyndan daýhan Ereşguly Durdybaýew Azatlyk Radisoynyň habarçysy Osman Hallyýewe gürrüň berdi.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Türkmenistanyň wekilleri küşt boýunça dünýä kubogy ugrundaky ýaryşlara gatnaşarlar
Bu barada ýakynda Täjigistanyň paýtagty Duşenbe şäherinde geçirilen Aziýanyň zolaklaýyn (Merkezi Aziýa zolagy) çempionatynda mälim boldy, şonda türkmen küştçüsi, haklara derejeli sport ussady Ýusup Atabaýew erkekleriň arasynda geçirilen bäsleşikde ikinji orny eýeläp, şu ýylyň sentýabr aýynda Baku şäherinde geçiriljek dünýä birinjiligine gatnaşmaga hukuk gazandy.
Merkezi Aziýa ýurtlarynyň iň güýçli küştçüleriniň arasyndaky bäsleşikler şweýsar usuly boýunça 9 tapgyrda geçirildi. Erkekleriň we zenanlaryň toparlarynyň hersi boýunça düýnä çempionatyna gatnaşmak üçin iki ýollanma ugrunda bäsleşildi, şol sebäpli hem ýaryşlar çekeleşikli häsiýete eýe boldy. Şunda bu gadymy oýnuň ussatlarynyň köpüsiniň grossmeýsterlerdigini göz öňünde, 20 ýaşly türkmenistanly küştçi Ýusup Atabaýewiň üstünlik gazanmagy örän buýsançly ýagdaýdyr.
Türkmenistanyň Milli sport we syýahatçylyk institutynyň talyby alty döwde ynamly ýeňiş gazanyp, iki oýunda deňme-deň oýnap, bir duşuşykda utuldy we mümkin bolan 9 utukdan 7 utuk toplady. Ýusup diňe gazak küştçüsi, grossmeýster Renat Jumabaýewden asgyn geldi. Bu duşuşyk 6 sagatlap dowam edip, çempionatda iň uzaga çeken oýun boldy – Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Aýdogdy Atabaýewiň şägirdiniň goýberen ýeke-täk ýalňyşy gazagystanly küştçiniň mynasyp bolan birinji ornunyň ykbalyny çözdi.
Şeýlelikde, Ý.Atabaýew güýzde geçiriljek dünýä çempionatynda baş baýrak ugrunda güýç synanyşar. Dünýä birinjiligi olimpiýa usulynda geçirilip, utulan oýundan çykýar. Eýýäm türkmen küştçüsi halkara derejeli ýaryşlaryň köpüsinde ýeňiş gazanmagy başardy, olaryň iň ähmiýetlisi 2010-njy ýylda Türkiýede geçirilen mekdep okuwçularynyň arasyndaky çempionatda gazanan bürünç medalydyr. 2008-nji ýylda Germaniýanyň Drezden şäherinde, 2010-njy ýylda Russiýanyň Hanty-Mansi awtonom okrugynda we 2012-nji ýylda Türkiýäniň Stambul şäherinde geçirilen Bütindünýä küşt olimpiadalaryna gatnaşan Ý.Atabaýew ýokary liga girýän erkekleriň arasynda Türkmenistanyň çempionatynda üç gezek ikinji orna eýe boldy. Indi bolsa ol Aziýanyň zolaklaýyn çempionatynda üstünlik gazanyp, dünýä kubogyna gatnaşmak hukugyna mynasyp boldy.
Bu ýaryşda gazanan ikinji orundan başga-da, Ýusup halkara grossmeýsteri derejesini almagyň ýolunda ikinji baly gazandy, şeýle hem öz dünýä derejesini ýokarlandyrdy, häzir ol 24-35 belgä deňdir. Küşt dünýäsinde iň ýokary derejä ýetmek üçin Ýusup halkara derejesindäki iri ýaryşda ýene bir bal gazanmalydyr: ol eýýäm güýzde Bakuwda geçiriljek dünýä birinjiliginde grossmeýster derejesine eýe bolup biler.
Zenanlar toparynda çykyş eden türkmen küştçüleri hem dünýä birinjiligine gatnaşmak hukugyna golaýlaşdylar. FIDE-niň ussady Bahar Hallyýewa Gazagystandan we Özbegistandan gelen küştçi zenanlaryň ikisi bilen deň - 6 utuk toplady. Şunuň ýaly deň möçberde utuk toplananda sport netijeliliginiň barabarlygy hasaba alynýar, şonda biziň ildeşimiziň netije barabarlygy pes gelip, olar bilen ikinji - dördünji orunlary paýlaşdy. Bu üstünlik Türkmenistanyň Milli sport we syýahatçylyk institutynyň mugallymyna halkara ussady derejesine eýe bolmagyň ýolunda 1-nji baly getirdi.
Geçen ýekşenbe güni Aşgabadyň ýörite küşt-şaşka mekdebinde halkara ýaryşy badalga aldy, oňa ýurdumyzyň ähli welaýatlaryndan we Aşgabatdan, şeýle hem Russiýadan, Germaniýadan we Türkiýeden küştçüler gatnaşýarlar. Bu ýaryşlarda medallar ugrunda 7 ýaşdan 70 ýaşa çenli küştçüleriň 140-sy bäsleşer. Ýeňijiler 25-nji iýunda mälim ediler.
Habarlar #Täjigistan
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň wekilleri küşt boýunça dünýä kubogy ugrundaky ýaryşlara gatnaşarlar21 Iýun, 2015 (21:57)
- Soňky habarlar
Şu günler Balkan welaýatynda milli derejedäki dürli sport ýaryşlary geçirilýär18 Awgust, 2014 (19:50)
- Soňky habarlar
Dünýä çempionatynda türkmen türgenleriniň nobatdaky medallary09 Awgust, 2014 (19:55)
- Soňky habarlar
Türkmenistanlylaryň dünýä çempionatynda ilkinji ýeňişleri07 Awgust, 2014 (19:56)
- Soňky habarlar
Türkmen türgenleri köp ugurly söweş boýunça üç medaly eýelediler17 Iýun, 2014 (20:19)


text:
Türkmenler gurban baýramyny bellemegi gowy görýärler. Aýratyn-da bu baýramçylyk ýaşlar üçin has şüweleňli bolýar. Hiňňildikler dikilip, hiňňildik uçulýar.
Soňky döwürlerde hiňňildigiň ýanynda aýdym-saz gurnalyp, bagşy aýtdyrylýar. Ýaşlar oba-oba, topar-topar bolup pul goşup, özleriniň gowy görýän bagşylaryny hiňňilligiň ýanynda aýdym aýtdyrmak üçin kireýine tutýarlar. Ýetişen gyzly öýler aladaly
Gurban baýramynyň gelmegi hemmeler üçin şatlyk bolsa-da, ýetişen gyzlary bar öýler üçin howsala hem tolgunmany döredýär. Sebäbi gurban baýramynda gyzlaryň iň köp äre gaçýan döwrüdigini türkmenleriň hemmesem bilýär. Hiňňildige esasan, «günä dökmek» üçin barylmaýar. Gyzlar oglan synlaýar, oglanlar gyz synlaýar. «Seretmeşek» oýnaýarlar.
Gyzyň ýa-da oglanyň gylyk-häsiýeti hiç kimi gyzyklandyrmaýar. Diňe daşky sypaty biri-biriniň göwnüne ýaran ýaşlar üç günläp «söýşenlerinden» soň, gaçyp gidýärler. Esasan on bäş-on alty ýaş bilen on dokuz ýaşyň arasynda bolan gyzlar gaçýarlar. Özi «söýşen» bolup, öýlenip bilmän ýören garyp ýa-da neşekeş dostuna, näsag garyndaşyna gelin tapyp berýänler-de bolýar. Gurbanlykda äre gaçýan gyzlaryň bagty çüwýänleri az bolýar. Sebäbi salykatly maşgalalar gurbanlykda gyz alyp gaçmaýarlar.
Beterinden beteri bar…
Gyz gurbanlykda diňe äre gaçsa, gynanman, şükür etmeli ýagdaýlaram bolýar. Beterinden beteri bar. Köp gyzlar maşynlara münüp, owadan ýerlere aýlanmagy gowy görýärler. Çem gelen maşyna münüp, özlerine gurbanlyk gezmek üçin berilýän sowalga pullary gutarýança gezelenç edýän gyzlaram bolýar. Beýle gyzlar neşekeşleriň hem ganhorlaryň pidasy bolýarlar. Iň gymmatbaha şaý-seplerini dakynyp, gurbanlykda gezelenje çykan gyzlary ýörite yzarlap ýören päli azanlar gözel gyzlara az duşmaýar. Olaryň şaý-seplerini alyp, özlerini bolsa zorlap, öldürip zyňýan rehimsizler hakdaky wakalar hem her ýylda ýüze çykyp durýar.
Şeýle häsiýetdäki wakalaryň ýüze çykmagynyň öňüni almak üçin ýerli häkimlikler hem alada baryny irgözinden edip başladylar. Hukuk goraýjy edaralaryň işgärleri bolsa gurbanlyk günleri güýçli depginde işlärler.Serdar Gulgeldiýew aşgabatly synçy. Şu blogda öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Ysraýyl Gaza zolagyna gumanitar kömek alyp barýan halkara konwoýyna öz esgerleri tarapyndan edilen heläkçilikli hüjüm barada barlag geçirmek üçin ýörite komissiýa döretjekdigini aýtdy.
Ysraýylyň Ministrler Kabineti premýer-mininstr Benýamin Netanýahunyň ýolbaşçylygynda duşenbe güni bu derňewi resmi taýdan oňlady. Bu komissiýa Ysraýylyň ýokary sudunyň öňki agzasy Ýaakow Turkel ýobaşçylyk eder.
Bu komissiýanyň içinde iki sany daşary ýurtly gözegçi hem bolar. Bularyň biri parahatçylyk boýunça Nobel baýragy bilen sylaglanan Demirgazyk irlandiýaly Dawid Trimble, beýlekisi hem Kanadanyň öňki baş harby prokurory Geneal Ken Watkin.
Ysraýyl bu işi halkara derejesinde görkezilen gysyş netijesinde zoraýakdan edýär. Sebäbi ol indi öz saýlama harby toparynyň nähili ýagdaýda gumanitar ýük alyp barýan gämidäki dokuz aktiwisti öldürenligi barada halkara guramalaryna hasabat bermeli.
Tankytçylary kanagatlandyrjakdygy gümana
Ýöne munuň bolan waka hakda bütinleý garaşsyz halkara komissiýasynyň barlag geçirmegini talap edýän Türkiýe ýaly tankytçylary kanagatlandyrjakdygy gümana.
Netanýahu bir beýanatda adatdan daşary ýagdaýyň emele gelendigi göz öňünde tutulyp, barlag geçirjek topara iki sany daşary ýurtly ekspertin gözegçi hökmünde goşulandygyny aýtdy.
Ýöne bu iki ekspertiň barlag işleriniň alnyp barlyşy we komissiýanyň çykarýan netijeleri barada ses bermek hukugy ýok. Ysraýylyň milli howpsyzlygyna zyýan ýetirmegi mümkin diýip hasap edilýän dokumentler hem olara görkezilmez.
Komissiýa bu hadysa gatnaşan esgerlerden göni sorag hem edip bilenok. Olar bu esgerleriň ysraýyl harbylary tarapdyndan edilen soraglara beren görkezmelerine esaslanmaly.
“Öňe tarap möhüm ädim”
Muňa garamazdan, Ysraýylyň ýakyn ýarany Amerikanyň Birleşen Ştatlary bu karary oňat garşylap, ony “öňe tarap möhüm ädim” diýip atlandyrdy.
Amerikanyň Birleşen Milletler Guramasyndaky ilçisi Suzan Raýs ynandyryjylykly derňew formasyny tapmak üçin Waşingtonyň Ysraýyl bilen hyzmadaşlyk edenligini aýtdy.
“Ysraýylyň bular ýaly ygtybarly we bitarap derňewe islegi we başarnygy bar diýip, biz turuwbaşdan aýtdyk. Geçen birnäçe hepdelikde Ysraýyl bu derňew plany barada oýlanyp ýörkä, biz olar bilen ýakyndan hyzmatdaşlyk etdik. Biziň goldaýanymyz we bu meseläniň çözgüdi diýip pikir edýänimiz şu” diýip, Raýs aýtdy.
“Gabaw kabul ederliksiz”
Kömek konwoýyna edilen hüjüm halkara jemgyýetçiliginiň ünsüni Ysraýyl Gazanyň daşyndaky üç ýyl bäri dowam etdirilýän gabawa çekmegi başardy.
Ýewropa Bileleşiginiň şu gün Lýuksemburgda duşuşan Daşary işler ministrleri beýannama çykaryp: “Bu gabaw kabul ederliksiz. Ol islenen netijäniň tersine bolýar” diýdiler.
Halkara Gyzyl haç Komiteti hem şu gün: “Gabaw Ženewa Konwensiýasyna ters gelýär. Gazada etmedik işleri üçin bigünä adamlar jezalandyrylýar” diýdi.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedow Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň göçme mejlisini geçirdi hem-de Içeri işler ministrliginiň täze hojalyk desgalar toplumynyň açylyşyna gatnaşdy.
Irden hormatly Prezidentimiziň dikuçary täze gurlan toplumyň meýdançasynda gondy, bu ýerde döwlet Baştutanymyzy harby we hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylary garşyladylar.
Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedowa Içeri işler ministri I.Mulikow hasabat berýär.
Ýola goýlan däbe görä, döwlet Baştutanymyz toý bagyny kesýär hem-de Içeri işler ministrliginiň garamagyndaky täze desgalar toplumyny açýar. Toplumyň düzümine Maldarçylyk, Merkezi ammar hem-de Awtohojalygynyň binalar we desgalar toplumy girýär. Olar IIM-niň ýanyndaky gurluşyk birleşigi tarapyndan bina edildi.
Soňra Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň göçme mejlisini geçirdi.
Şu günki mejlisiň gün tertibine 2017-nji ýylda Aşgabatda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmek, harby we hukuk goraýjy edaralaryň şahsy düzümini kömekçi hojalyklarda zähmete çekmek, şol sanda döwrebap önümçilik kuwwatlyklaryny, hojalyk we maldarçylyk toplumlaryny döretmegiň hasabyna azyk bolçulygyny üpjün etmek, şeýle hem harby edaralaryň maddy-enjamlaýyn binýadyny has-da berkitmek, Türkmenistanda geçiriljek giň gerimli halkara çärelerine taýýarlyk görmek bilen bagly meseleler girizildi.
Ilki bilen, Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary, goranmak ministri Ý.Berdiýewiň hasabaty diňlenildi. Ol döwlet Baştutanymyzyň ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi hem-de BAE we Pakistana amala aşyrylan iş saparlarynyň anyk netijeleri barada hasabat berdi. Habar berlişi ýaly, Türkmenistanyň hemmetaraplaýyn halkara hyzmatdaşlygyny işjeň ösdürmegini nazara almak bilen, bu ugurda anyk ädimler ädilýär. Hyzmatdaşlygy giňeltmek hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň alyp barýan parahatçylyk söýüjilik we bitaraplyk syýasatynyň esasy ugry bolup durýar. Daşary ýurt saparlarynyň çäklerinde geçirilýän gepleşikler munuň subutnamasy bolup durýar.
Milli Liderimiziň başyny başlan giň gerimli harby özgertmelerini ilerletmegiň barşy hakynda hasabat bermek bilen, Goranmak ministri ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň maddy-enjamlaýyn binýadyny berkitmek, ýokary hünärli harby işgärleri taýýarlamak, harby gullukçylaryň göwnejaý gulluk etmegi we ýaşamagy üçin degişli şertleri döretmek boýunça görülýän çäreler barada habar berdi.
Geljek ýyl Türkmenistanda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynda howpsuzlygy üpjün etmek bilen bagly meselelere aýratyn üns berildi.
Şeýle hem ýurdumyzyň goranmak ministri Ý.Berdiýew döwlet Baştutanymyzyň harby düzümlerde önümçilik kuwwatlyklaryny döretmek, hojalyk işini ösdürmek boýunça ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdi. Bellenilişi ýaly, häzirki döwürde Goranmak ministrligine degişli gara mallaryň sany 700-e golaýlaýar, şeýle hem onda dowarlaryň 4 müň 800-den gowragy idedilýär. Şunuň bilen bir hatarda Goranmak ministrliginiň düzümlerinde oba hojalygynyň beýleki pudaklaryny, şol sanda bal aryçylygyny ösdürmek boýunça degişli işler alnyp barylýar. Olarda 247 maşgaladan ybarat bal arylary bar.
Şunuň bilen birlikde, Goranmak ministrliginiň düzümlerinde atçylygy ösdürmek boýunça degişli işler alnyp barylýar. Ministrlige degişli düzümlerde saýlama ahalteke bedewleriniň saklanýandygy, olaryň ýurdumyzda guralýan dabaraly çärelere, paýtagtymyzyň Atçylyk sport toplumynda geçirilýän at çapyşyklara işjeň gatnaşdyrylýandygy habar berildi. Mundan başga-da, ministrligiň Ahal, Mary, Lebap welaýatlarynyň çäklerinde ýörite ýyladyşhanalary bolup, olarda dürli gök ekinleri we limon ösdürilip ýetişdirilýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow harby ulgamy kämilleşdirmegiň möhümdigini belläp, Goranmak ministrine geçirilýän özgertmeleriň möhüm ugurlaryna, hususan-da, mukaddes Garaşsyzlygymyzyň gazananlarynyň goragynda durýan Milli Goşunymyzyň ähli kysymlarynyň maddy-enjamlaýyn binýadynyň döwrebaplaşdyrylmagyna üns bermegi tabşyrdy.
Döwlet Baştutanymyz ministrlige degişli düzümlerde önümçilik desgalarynyň çägini giňeltmek we olarda gök ekinleriň, azyk önümleriniň dürli görnüşlerini öndürmek boýunça alnyp barylýan işleri mundan beýläk-de giňeltmek we önümçilik kuwwatlyklaryny artdyrmak babatda birnäçe tabşyryklary berdi.
Soňra Döwlet serhet gullugynyň başlygy B.Gündogdyýew milli Liderimiziň döwlet serhediniň goralyşyny güýçlendirmek, gullugyň garamagyndaky düzümleriň, serhet birikmeleriniň tehniki we harby üpjünçiligini döwrebaplaşdyrmak babatda beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdi. Bellenilişi ýaly, eziz Watanymyzyň mukaddes çäklerinde asudalyk höküm sürýär, bu bolsa ýurdumyzda başy başlanan we üstünlikli amala aşyrylýan sebit we halkara taslamalaryny nazara alanyňda örän möhüm bolup durýar.
Hasabatyň dowamynda ýurdumyzyň Döwlet serhet gullugyna degişli hojalyklarda gara mallaryň jemi 500-e golaýynyň, dowarlaryň bolsa 12,5 müňe golaýynyň saklanýandygy barada aýdyldy. Şu ýyl dowarlardan 4 müň 689 owlak-guzy alyndy. Şeýle hem şu ýylyň 10 aýynda gulluga degişli mallardan 52 müň kilograma golaý etiň, 28 müň 400 litrden gowrak süýdüň alnandygy guwançly ýagdaýdyr. Gullugyň düzüminde gulluk atlarynyň 1147-siniň, itleriň bolsa 770-den gowragynyň idedilýändigi barada döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowa habar berildi.
Şeýle hem hasabatyň çäklerinde işe girizmäge taýýarlyk görülýän Aziýa halkara demir ýolunyň Atamyrat—Ymamnazar (Türkmenistan) — Akina (Owganystan) bölegi hakynda habar berildi. Bellenilişi ýaly, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysynyň başlangyjy esasynda Watanymyzyň mukaddes çäkleriniň dost-doganlyk serhedi hökmünde has-da pugtalanmagynda yklym ähmiýetli bu desganyň möhüm ähmiýeti bardyr.
Döwlet Baştutanymyz yklymyň iri sebitleriniň arasyndaky söwda — ykdysady gatnaşyklaryny artdyrjak Aziýa halkara demir ýol geçelgesiniň birinji nobatdakysyny gurmagyň taslamasyna aýratyn möhüm ähmiýetiň berilýändigini belläp, Türkmenistanyň serhedindäki ýagdaýa berk gözegçiligi üpjün etmegiň hem-de serhet goşunlarynyň maddy-enjamlaýyn binýadynyň döwrebaplaşdyrylmagyna, eziz Watanymyzyň edermen goragçylarynyň göwnejaý gulluk etmegi we ýaşamagy üçin mynasyp şertleriň döredilmegine aýratyn üns bermegiň möhümdigini nygtady.
Soňra içeri işler ministri I.Mulikowa söz berildi. Ol içeri işler edaralarynyň ähli işgärleriniň adyndan ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedowa ministrligiň maddy-enjamlaýyn binýadynyň yzygiderli berkidilmegi, döwrebap hojalyk desgalarynyň gurulmagy üçin çuňňur hoşallyk sözlerini beýan etdi.
Bellenilişi ýaly, häzirki döwürde ministrligiň düzümlerinde önümçilik - hojalyk kuwwatlyklary artdyrylýar, maldarçylykdan alynýan önümleriň mukdary ýokarlanýar, şeýle hem ministrlige degişli bar bolan ahalteke bedewleriniň baş sany artdyrylýar, olar guralýan medeni-köpçülikleýin çärelere, paýtagtymyzda geçirilýän at çapyşyklaryna işjeň gatnaşdyrylýar. Häzirki döwürde ministrlige degişli gara mallaryň sany 410-dan geçýär, şeýle hem olar 70-e golaý düýäni idedýärler. Täze maldarçylyk toplumynda guşlaryň dürli görnüşlerini ösdürmek üçin zerur şertleriň bardygyny bellemek gerek.
Şeýle hem IIM-niň ýolbaşçysy garamagyndaky düzümlerde işleriň ýagdaýy, hususan-da, jemgyýetçilik tertibini üpjün etmek, jenaýatçylygyň we düzgün bozmalaryň derejesini, şol sanda ýurdumyzyň ýollarynda ulag hadysalaryny azaltmak boýunça geçirilýän işler barada hasabat berdi.
Şeýle hem ministr döwlet Baştutanymyzyň garamagyna Türkmenistanyň Içeri işler ministrliginiň Döwlet ýangyn howpsuzlygynyň işini kämilleşdirmek boýunça durmuşa geçirilýän çäreler we Türkmenistanyň “Ýangyn howpsuzlygy hakyndaky” Kanunyny ýerine ýetirmek maksady bilen, Döwlet ýangyn howpsuzlygy gullugy hakyndaky Düzgünnamanyň taslamasyny hödürledi.
Milli Liderimiz Türkmenistanyň soňky ýyllarda halkara we sebit derejesindäki möhüm duşuşyklaryň we maslahatlaryň geçirilýän merkezine öwrülendigini aýdyp, howpsuzlyk çärelerini hem-de jemgyýetçilik tertibiniň goralmagyny, ilkinji nobatda, türkmen paýtagtynda üpjün etmegi talap etdi. Aşgabat şäheri geljek ýylyň güýzünde dünýäniň sport durmuşynda möhüm wakanyň – Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň geçiriljek ýerine öwrüler.
Döwlet Baştutanymyz ministrligiň garamagynda döredilýän hojalyk ähmiýetli önümçilik kuwwatlyklarynyň ähmiýeti barada aýtmak bilen, bu ähmiýetli başlangyjyň degişli derejede ösdürilmeginiň zerurdygyny belledi. Onuň amala aşyrylmagy netijesinde IIM-niň düzümleri diňe içerki isleglerini üpjün etmek bilen çäklenmän, eýsem, bu ýerde öndürilýän et-süýt önümleriniň artýan möçberleriniň ýurdumyzda azyk bolçulygynyň üpjün edilmegine mynasyp goşant bolar. Munuň özi harby gullukçylaryň we hukuk goraýjy edaralaryň işgärleriniň boş wagtlaryny peýdaly geçirmeklerinde we zähmet terbiýesiniň ýokarlandyrylmagynda has-da ähmiýetlidir.
Döwlet Baştutanymyz ýangyn howpsuzlygy babatynda işi ygtyýarlylandyrmak hakyndaky Düzgünnamany tassyklap, degişli resminama gol çekdi we onuň ýerine ýetirilişi bilen baglanyşykly meseleleriň hemişe gözegçilikde saklanmalydygyny tabşyrdy.
Türkmenistanyň Baş prokurory A.Hallyýew prokuratura edaralarynyň alyp barýan işleri, şol sanda aýry-aýry düzümleriň işine prokuror gözegçiligini amala aşyrmak boýunça geçirilýän işler barada hasabat berdi. Şeýle hem ol ýurdumyzyň prokuratura edaralarynyň düzümlerinde bar bolan hojalyk toplumlarynyň işiniň kämilleşdirilýändigi, ahalteke atlarynyň baş sanynyň artdyrylýandygy we olaryň at çapyşyklaryna gatnaşdyrylýandygy barada aýratyn durup geçdi.
Wezipe borçlary döwletimiziň kanunlarynyň islendik bozulmalaryny ýüze çykarmak we öňüni almak bolup durýan prokuratura edaralarynyň işgärleriniň aýratyn jogapkärçiligi barada aýtmak bilen, milli Liderimiz Türkmenistanyň Baş prokuroryna hereket edýän milli kanunçylygyň berjaý edilmegine berk gözegçilik etmegiň gerekdigini tabşyrdy. Aziýa oýunlaryna doly taýýarlyk görmek işlerine aýratyn üns bermek bellenildi. Sebitde iri Olimpiýa şäherjigi onuň merkezine öwrülip, desganyň düzümi dürli maksatly binalaryň we gurluşlaryň 30-dan gowragyndan ybarat bolar.
Aziýa oýunlary—bu ajaýyp sport baýramçylygy bolup, oňa ençeme ýurtlardan myhmanlar Aşgabada gelerler. Şoňa görä-de, biziň wezipämiz bina edilýän sport desgalarynyň umumy ykrar edilen halkara ölçeglerine doly laýyk gelmegini hem-de howpsuzlygyny üpjün etmekden ybaratdyr diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow nygtady hem-de bu babatda anyk görkezmeleri berdi. Şunda sebitde deňi-taýy bolmadyk iri sport toplumynyň gurluşygynyň ähmiýetiniň Aziadanyň çäklerinden çykýandygy bellenildi. Sebäbi bu ýerde ornaşdyrylan iň täze tehnologiýalar soňlugy bilen ýurdumyzyň ähli täze gurluşyklarynda peýdalanylyp bilner.
Soňra ýokary kazyýetiň başlygy B.Çaryýewe söz berildi. Ol Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysynyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň şu ýylyň on aýynda ýerine ýetirilen işleriň jemlerine bagyşlanyp geçirilen mejlisinde beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi, hususan-da, ýerlerde alnyp barylýan işleriň netijelerini öwrenmek maksady bilen, Mary we Daşoguz welaýatlarynda geçirilen seljermeleriň netijeleri barada habar berdi.
Hormatly Prezidentimiz giňişleýin hasabaty diňläp, işgärleri seçip almaga we ýerli-ýerinde goýmaga hem-de ýurdumyzyň kazyýet ulgamyny has-da kämilleşdirmek boýunça işlere örän jogapkärli çemeleşmegiň zerurdygyny aýtdy.
Soňra milli howpsuzlyk ministri D.Baýramow çykyş edip, ýolbaşçylyk edýän ministrliginiň alyp barýan işleri, hususan-da, ýurdumyzda ägirt uly özgertmeler ýoly bilen döwletimiziň üstünlikli öňe ilerlemeginiň möhüm şerti bolup durýan jemgyýetçilik asudalygyny gorap saklamak boýunça görülýän çäreler barada hasabat berdi. Şeýle hem MHM-niň ýolbaşçysy garamagyndaky düzümlerde saýlama ahalteke atlarynyň birnäçesiniň bardygyny, olaryň ýurdumyzda geçirilýän at çapyşyklarynda üstünlikli çykyş edip, baýrakly orunlara mynasyp bolýandygyny habar berdi.
Türkmenistanyň Baştutany Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, MHM-niň öňünde durýan wezipeleriň wajypdygyny ýene-de bir gezek nygtady. Bu ministrlik häzirki zaman türkmen jemgyýetinde raýat parahatçylygynyň we milli ylalaşygyň esasy bolup durýan kanunylygy we düzgün-tertibi saklamagyň kepili bolup çykyş etmelidir.
Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedow wezipe borçlaryny talabalaýyk ýerine ýetirmän, garamagyndaky şahsy düzümiň arasynda düzgün-nyzamy gowşadandygy üçin, Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk ministri D.Baýramowa käýinç yglan etdi.
Döwlet gümrük gullugynyň başlygy M.Çakyýew Türkmenistanyň Prezidentiniň ozal beren görkezmeleriniň we tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi, şol sanda ýolbaşçylyk edýän düzümleriniň, hususan-da, gümrük nokatlarynyň işini kämilleşdirmäge hem-de maddy-enjamlaýyn binýadyny döwrebaplaşdyrmaga degişli beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdi. Şeýle hem gulluga degişli bar bolan ahalteke bedewleriniň sanynyň artdyrylýandygy, olaryň at çapyşyklarynda ýokary orunlary yzygiderli eýeleýändigi barada habar berildi. Mundan başga-da, Döwlet gümrük gullugynda hojalyk hasaplaşygy şertinde işleýän düzümleriň alyp barýan işi barada habar berildi.
Milli Liderimiz gümrük gullugynyň işgärleriniň üstüne ýüklenýän aýratyn jogapkärçilik barada aýdyp, gullugyň öňünde durýan wezipelere has jogapkärli çemeleşmegi tabşyrdy. Şol wezipeleriň iň esasylary hereket edýän gümrük nokatlaryny döwrebaplaşdyrmak hem-de gullugyň işgärleriniň hünär derejesini yzygiderli ýokarlandyrmak bolup durýar. Şunuň bilen baglylykda, şu ýylyň 26-27-nji noýabrynda Aşgabatda geçiriljek BMG-niň howandarlygyndaky Durnukly ulag ulgamy boýunça halkara derejesindäki iri Ählumumy maslahatyň ähmiýeti ýene-de bir gezek nygtaldy. Bu maslahat aýry-aýry ýurtlaryň we sebitleriň arasynda özara bähbitli söwda-ykdysady hyzmatdaşlygy ösdürmäge täze itergi bermäge gönükdirilendir.
Döwlet migrasiýa gullugynyň başlygy M.Nobatow düzümiň öňünde duran wezipeler babatda ýerine ýetirilen işler, şol sanda ýurdumyzyň halkara aragatnaşyklarynyň işjeňliginiň ýokarlanmagy hem-de dünýädäki abraýynyň artmagy nazara alnyp, beýleki döwletleriň degişli düzümleri bilen has ýygjam işewür gatnaşyklary ýola goýmak we maddy-enjamlaýyn binýady pugtalandyrmak boýunça wezipeleriň berjaý edilişi barada hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow halkara derejesinde geçiriljek möhüm wakalar, ilkinji nobatda, Aziada—2017 babatda migrasiýa gullugynyň işini kämilleşdirmek boýunça görülýän çäreleriň wajypdygyny belläp, ýokary derejeli hünärmenleri taýýarlamak boýunça birnäçe anyk tabşyryklary berdi. Şol hünärmenler zerur bolan hemme resminamalary düzüşdirip, köp sanly daşary ýurtly myhmanlar bilen takyk, sazlaşykly we çalt işlemeli bolarlar.
Biz ýurdumyzyň gözelligini we köpöwüşginliligini, onuň myhmansöýerligini we açyklygyny diňe bir sportda däl-de, eýsem, ähli beýleki pudaklarda-da hyzmatdaşlyk etmäge we netijeli özara hereket etmäge hemmetaraplaýyn taýýardygymyzy görkezmek isleýäris. Bu bolsa Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň “Saglyk. Ruhubelentlik. Dostluk” atly şygarynda öz beýanyny tapdy diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy.
Türkmenistanyň adalat ministri B.Muhammedow Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Garaşsyz, Bitarap döwletimizi yzygiderli ösdürmek üçin hukuk esasy bolan milli kanunçylyk binýadyny hemmetaraplaýyn pugtalandyrmak boýunça ozal berlen tabşyryklaryň ýerine ýetirilişi we alnyp barlan işler barada hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow kanunçylyk binýadyny yzygiderli pugtalandyrmagyň we kämilleşdirmegiň, ony täze döwrüň we halkara hukugynyň umumy kabul edilen kadalarynyň talaplaryna laýyk getirmegiň zerurdygyny nygtap, hereket edýän milli kanunçylygymyza olaryň düzgünnamalaryny soňra işjeň ornaşdyrmak üçin halkara hukugynyň kadalaşdyryjy resminamalaryny seljermegi dowam etmegi tabşyrdy.
Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň agzalarynyň hasabatlaryny jemläp, ýurdumyzyň amala aşyrýan netijeli, parahatçylykly syýasatynyň baş maksadynyň ählumumy howpsuzlygy, abadançylygy we durnukly ösüşi üpjün etmek bolup durýandygyny aýratyn nygtady hem-de şunuň bilen baglylykda, bu ýere ýygnananlara harby we hukuk goraýjy edaralaryň maddy-enjamlaýyn binýadyny pugtalandyrmak, şeýle hem bildirilýän talaplara laýyklykda olaryň işlerini kämilleşdirmek bilen baglanyşykly işleri hemişe gözegçilikde saklamak babatda anyk tabşyryklary berdi.
Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň mejlisinde başga-da birnäçe meselelere garalyp, olar boýunça degişli çözgütler kabul edildi.
Mejlisiň ahyrynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow oňa gatnaşanlara Garaşsyz, Bitarap Türkmenistanyň bähbidine alyp barýan jogapkärli işlerinde täze üstünlikleri arzuw etdi hem-de özüniň köptaraply goranyş häsiýetli Harby doktrinasyny üstünlikli ýerine ýetirýän döwletimiziň milli goşuny pugtalandyrmagy, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň maddy-enjamlaýyn binýadyny kämilleşdirmegi, şeýle hem harby gullukçylaryň we olaryň maşgala agzalarynyň ýaşaýyş-durmuş derejesini ýokarlandyrmagy, mynasyp dynç almagy üçin hemme şertleri üpjün etmegi mundan beýläk-de dowam etjekdigini nygtady.
Mejlis tamamlanandan soň, döwlet Baştutanymyz IIM-niň ýanyndaky hojalyk desgalar toplumy barada aýdyň düşünje almaga mümkinçilik berýän çyzgylar, taslamalar bilen tanyşdy. Olara degişli belliklerini aýdyp düzedişleri girizdi.
Mälim bolşy ýaly, milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda ýurdumyzda hukuk goraýjy edaralaryň maddy-enjamlaýyn binýadyny berkitmek, IIM-niň düzümleriniň işgärleriniň göwnejaý gulluk etmegi üçin degişli şertleri döretmek boýunça yzygiderli çäreler görülýär.
Soňra hormatly Prezidentimiz elektrokarda toplum bilen tanyşmagyny dowam etdi. Toplumyň düzümine girýän Awtohojalygyň desgalaryny synlady. Umumy meýdany 4,75 gektara deň bolan hojalygyň çäginde dolandyryş binasy, ýük awtoulaglaryny we ýeňil awtoulaglary goýmaga ýer, Tehniki hyzmat ediş merkezi, ätiýaçlyk şaýlaryny saklamak üçin ammarlar, awtoýuwalga, gözegçilik-geçiriş nokatlarynyň ikisi, kömekçi desgalar ýerleşdirildi.
Içeri işler ministrliginiň dürli düzümleri üçin niýetlenen awtoulaglaryň görnüşleri milli Liderimiziň ünsüni özüne çekdi. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyzyň uly üns bermegi netijesinde döwrebap tehnikalary satyn almagyň hasabyna IIM-niň tehniki parkynyň yzygiderli döwrebaplaşdyrylýandygyny we täzelenýändigini bellemek gerek.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow täze toplum bilen tanyşmagyny dowam edip, elektrokarda Merkezi ammara tarap ugrady. Bu ýerde Içeri işler ministrliginiň şahsy düzüminiň egin-eşikleri saklanýar. Umumy meýdany 5,25 gektara deň bolan çäkde dolandyryş we ammar maksatly binalar we desgalar, şeýle hem tikinçilik bölümi, çaphana we ussahana ýerleşdirildi.
Milli Liderimiz tikinçilik bölümine baryp, onuň işi we üpjünçiligi bilen tanyşdy. Döwlet Baştutanymyza harby lybaslaryň dürli görnüşleri görkezildi. Olary taýýarlamak üçin bu ýerde öz ýurdumyzda öndürilýän ekologiýa taýdan arassa matalar ulanylýar. Ýeri gelende aýtsak, bu ýerde zerur bolan ähli şertler döredildi, şol sanda dünýäniň öňdebaryjy önüm öndürijileriniň ýöriteleşdirilen ýokary tehnologiýaly enjamlary oturdyldy.
Döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow bölümiň iş aýratynlygy bilen gyzyklanyp hem-de IIM-niň bölümleriniň işgärleri üçin niýetlenen gulluk egin-eşikleriniň nusgalaryny gözden geçirip, olaryň ulanyş maksadyna we estetiki talaplara laýyk gelmeginiň harby gullukçylaryň üstünlikli gulluk etmeginiň möhüm şertleriniň biridigine ünsi çekip, bu babatda anyk görkezmeleriň birnäçesini berdi.
Soňra döwlet Baştutanymyz çaphana baryp, onuň enjamlaşdyrylyşy bilen gyzyklandy. Bu ýerde ýokary çap ediliş usuly bilen neşir önümlerini taýýarlamaga mümkinçilik berýän dünýäniň öňdebaryjy önüm öndürijileriniň ýokary tehnologiýaly enjamlary oturdylypdyr. Döwlet Baştutanymyz döwrebap enjamlar bilen üpjün edilen çaphananyň işini talabalaýyk guramak barada IIM-niň ýolbaşçysyna degişli görkezmeleri berdi. Soňra milli Liderimiz gullukda ulanmak üçin niýetlenen neşir önümleriniň sergisi bilen tanşyp, şeýle önümleriň häzirki günüň talaplaryna laýyk gelýän ýokary hilli bolmagyny üpjün etmegiň möhümdigini belledi.
Soňra hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow azyk önümlerini, şol sanda miwe, bakja we gök önümleri, gaplanan önümler hem-de et we et önümleri saklamak üçin niýetlenen sowadyjy ammarlary gözden geçirdi. Bu ýerde oturdylan ýörite enjamlar olary terligine saklamaga mümkinçilik berýär. Milli Liderimiziň belleýşi ýaly, sahawatly türkmen topragynda ösdürilip ýetişdirilýän gök önümleriň, miwäniň we bakja önümleriniň terligini uzak wagtlap saklamak üçin ähli zerur çäreleriň görülýändigini aýtdy. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanyň Baştutany azyk önümleriniň ýokary hilli bolmagynyň möhümdigini belledi, munuň ynsan saglygy üçin ähmiýetiniň örän uludygyny aýdyp, döwlet Baştutanymyz bu möhüm işe aýratyn üns berilmelidigini nygtady.
Şeýle hem hormatly Prezidentimiz IIM-niň garamagyndaky kärhanalarda öndürilýän önümleriň sergisi bilen tanyşdy. Bu ýerde gurluşyk serişdeleriniň, şeýle hem ýol nyşanlarynyň, sport enjamlarynyň dürli görnüşleri, bedewiň eýer esbaplary, nagyşlanan gaplar, edara binalary we hojalyk üçin mebelleriň dürli görnüşleri, hojalykda ulanylýan zähmet gurallary, metal önümleri we beýlekiler görkezildi.
Milli Liderimiz öndürilýän önümleriň görnüşlerini artdyrmak boýunça degişli tabşyryklary berdi.
Döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow Merkezi ammaryň çäklerinden çykyp, elektroulagda Maldarçylyk toplumyna tarap ugrady.
Ýeri gelende aýtsak, bu hukuk goraýjy edaralaryň şahsy düzümini azyk önümleri bilen üpjün etmegiň hilini ýokarlandyrmaga niýetlenen şunuň ýaly ilkinji hojalykdyr. Onuň çäklerinde iki gatly dolandyryş binasy, önümçilik bölümi, ammary bolan iým taýýarlaýjy bölüm, sanjym geçirmek üçin binasy bolan weterinar bölüm, sygyrlar we göleler üçin ýataklar, mallary gezdirmek üçin ýer, dökünleri saklamak üçin ammar, barlag geçiriş nokady, üç sany üsti açyk awtoduralga, ulaglary goýmaga ýer, tehniki we beýleki degişli enjamlaryň birnäçesi ýerleşýär. Şunuň bilen birlikde, ot-iýmlik ekinleri ösdürip ýetişdirmek üçin ekin meýdany bar, silosy, samany we bedäni saklamak üçin şertler döredilipdir.
Bu ýerde iri we ownuk şahly mallary, düýeleri, şeýle hem towşanlary we guşlary köpeltmek üçin zerur bolan mümkinçilikler göz öňünde tutulypdyr. Häzirki wagtda birinji tapgyrda 10 müň sany jüýje çykaryldy. Özi-de, diňe bir towuklaryň dürli tohumlaryny ösdürip ýetişdirmäge däl, eýsem, ganatlylaryň sülgün, bedene, käkilik, hindiguşy ýaly görnüşlerini ösdürip ýetişdirmek üçin hem şertler bar. Toplumyň çäklerinde guralan sergi munuň aýdyň subutnamasy boldy.
Döwlet Baştutanymyz toplumyň gurluşyna we üpjünçiligine aýratyn üns berip, bu ýerde saklanýan oba hojalyk mallarynyň tohumlary, olaryň önümliligi, köpeltmegiň we saklamagyň aýratynlyklary, şeýle hem maldarçylyk hojalygynyň önümçilik kuwwatlyklary bilen içgin gyzyklandy.
Mälim bolşy ýaly, bar bolan serişdeleri we kuwwaty has doly peýdalanmagyň hasabyna azyk bolçulygyny üpjün etmek hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda durmuşa geçirilýän Türkmenistanyň döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biridir. Dürli düzümlerde we pudaklarda ýokary girdejili kömekçi hojalyklarynyň döredilmegi hem bu meseläniň üstünlikli çözülmegine ýardam bermäge gönükdirilendir. Bu babatda, Içeri işler ministrligine degişli bolan täze maldarçylyk toplumy aýdyň mysal bolup biler. Onuň kuwwaty IIM-niň düzümleýin bölümleriniň işgärlerini degişli azyk önümleri bilen doly üpjün etmäge, önümleriň artýan bölegi bolsa, ýurdumyzyň bazarlaryny doldurmaga mümkinçilik berer.
Döwlet Baştutanymyz bu ýerde idedilýän gara mallar üçin döredilen şertler, olaryň saklanyş aýratynlyklary bilen gyzyklanýan pursatynyň öňüsyrasynda bu ýerde täze göläniň dünýä inendigini habar berdiler. Mallary idedýän harby gullukçylaryň aýtmagyna görä, munuň özi gowulykdan nyşandyr.
Hormatly Prezidentimiz bu ýerde idedilýän guşlaryň görnüşleri bilen tanşyp, olaryň sanyny artdyrmak, guşlar üçin zerur şertleri döretmek üçin mümkinçilikleri üpjün etmek babatda degişli ýolbaşçylara birnäçe tabşyryklary berdi.
Milli Liderimiziň nygtaýşy ýaly, harby gullukçylaryň gulluklaryny üstünlikli alyp barmaklary hem-de öňlerinde goýlan jogapkärli wezipeleri çözüp bilmekleri üçin ähli babatda harby geýimleriň we häzirki zaman ýaraglaryň bolmagy bilen bir hatarda sazlaşykly ýokumly iýmit hem zerur şertleriň biri bolup durýar. Edara degişli şunuň ýaly maldarçylyk toplumlaryň artykmaçlygy hemişe ter we ýokary hilli et, süýt önümleriniň we beýleki azyk önümleriniň bolup durmagyndan ybaratdyr. Şoňa görä-de, şeýle oňyn tejribäni işjeň ýaýratmak gerek.
Türkmenistanyň içeri işler ministri I.Mulikow IIM-niň hojalyk desgalarynyň açylmagy mynasybetli, düzümleriň işiniň kämilleşdirilmegi ugrunda edilýän hemmetaraplaýyn alada çuňňur hoşallygyň nyşany hökmünde ýurdumyzyň harby we hukuk goraýjy edaralarynyň ähli gullukçylarynyň we işgärleriniň adyndan Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedowa Adylhan atly ajaýyp ahalteke bedewi sowgat gowşurdy.
Döwlet Baştutanymyz öz minnetdarlygyny beýan edip, asylly däbe görä, ajaýyp bedewiň boýnuna alaja dakdy.
At çapmagyň ajaýyp ussady bolmak bilen, hormatly Prezidentimiz bedewe atlanyp, az salym gezim etdi. Mälim bolşy ýaly, ahalteke bedewlerine aýratyn gadyr goýýan milli Liderimiz türkmen atlarynyň gelip çykyşyna, atşynaslaryň, seýisleriň we çapyksuwarlaryň asylly işine bagyşlap, birnäçe eserleri döretdi. Dürli dillere terjime edilen we çuňňur many-mazmuna eýe bolan ol kitaplar dünýä ýurtlarynyň okyjylary üçin elýeterli boldy.
…Hormatly Prezidentimiziň erk edýän Adylhan atly bedewi türkmen kalbyna çalymdaş giň sähralaryň goýny bilen seýkin ýörişini dowam etdi. Güýzüň soňky pursatlarynda sähranyň özboluşly gözelligi bolup, onda ynsan kalbynyň ruhuny göterýän özboluşly gudrat bar.
Häzirki döwürde gönüden-göni döwlet Baştutanymyzyň tagallasy bilen, ýurdumyzda atçylyk we atçylyk sporty okgunly ösdürilýär. Bu ugra degişli döwrebap desgalaryň gurluşygy yzygiderli alnyp barylýar. Şeýle hem ulgamda halkara hyzmatdaşlygyna aýratyn ähmiýet berilmegi netijesinde türkmen çapyksuwarlary we ahalteke bedewleri dünýäniň dürli künjeklerinde geçirilýän at çapyşyklaryna işjeň gatnaşyp, baýrakly orunlara mynasyp bolýarlar. Bu bolsa milli Liderimiziň başlangyjy we parasatly ýolbaşçylygy bilen atçylyk pudagynyň ösdürilmegi ugrunda durmuşa geçirilýän giň möçberli çäreleriň oňyn netije berýändiginiň nobatdaky subutnamasydyr.
Döwlet Baştutanymyz atly gezelenji tamamlap, ýurdumyzyň harby we hukuk goraýjy edaralarynda önümçilik kuwwatlyklaryny artdyrmak babatda birnäçe tabşyryklary berdi.
Bu ýerde Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedowa Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynyň uly rowaçlyklara beslenendiginiň we çuňňur hoşallygyň nyşany hökmünde türkmen alabaýy sowgat berildi.
Hormatly Prezidentimiz munuň üçin minnetdarlyk bildirip, bu ýere ýygnananlar bilen mähirli hoşlaşdy hem-de hemmelere berk jan saglyk, abadançylyk we öňde goýlan möhüm wezipeleri çözmekde üstünlikleri arzuw edip, bu ýerden ugrady.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi


text:
Müsüriň resmileri çarşenbe güni Kairde, ýurduň Goranmak ministrliginiň binasynyň öňünda bolan çaknyşyklarda azyndan 20 adamyň ölendigini mälim etdiler.
Bu wakada Müsüriň harby hökümetiniň häkimiýetden çekilmegini talap edýän protestçilere garşy näbelli adamlaryň bir topary hüjüm etdi. Bu çaknyşykda hüjümçileriň protestçilere garşy daş zyňyp we ýaraglardan ok atyp, hüjüm edendikleri habar berilýär.
Bu wakalaryň fonunda çarşenbe güni Müsüriň harby güýçleriniň baş ştabynyň komanduýuşisi şu maý aýynda geçiriljek saýlawlaryň birinji tapgyrynda haýsydyr bir dalaşgäriň prezident saýlanan halatynda, 24-nji maýda döwlet dolandyryşynyň harbylardan prezidente geçiriljekdigini aýdyp, çykyş etdi.


text:
Mary welaýatynyň Ýolöten etrabynyň Ýolöten şäherinde bina edilen täze medeniýet öýi dabaraly ýagdaýda açylyp, ulanylmaga berildi.
Iki gatdan ybarat 200 orunlyk täze binada medeniýet, sungat wekilleriniň döredijilikli zähmet çekmekleri, aýdym-sazlary döretmäge, milli medeniýetimizi ösdürmäge, ilhalar sahna eserlerini sahnalaşdyrmaga hem-de halk köpçüligine ýetirmäge giň mümkinçilikler döredilipdir. Desganyň aýdym-saz, tans, teatr, orkestr üçin niýetlenen başga-da birnäçe otaglary hem-de kitaphanasy bolup, olar gerekli enjamlar, saz gurallary bilen üpjün edilipdir.
Medeniýet öýi döwrüň talabyna laýyk ýokary hil derejede gurlupdyr we abzallaşdyrylypdyr. Medeniýet ojagynyň içinde, görnükli ýerde türkmen halkynyň medeniýetini, sungatyny ösdürmäge saldamly goşant goşan ussat halypalaryň, bagşy-sazandalaryň, döredijilik işgärleriniň suratlary ýerleşdirilipdir.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlary Eýrany öz ýadro programmasyny goýbolsun etmäge mejbur etmek üçin öz basyşyny barha artdyrjakdygyny mälim etdi.
Ýokary derejeli amerikaly harby ýolbaşçy General Petraus 21-nji fewralda eden çykyşynda, “mundan beýläk Waşingtonyň we halkara jemgyýetçiliginiň Eýrana öz ýadro programmasy bilen bagly meseläni diplomatik ýollar arkaly çözmäge pursat bermänligini aýtmaga hiç kimiň dili barmaz” diýdi.
Ady agzalýan ýolbaşçy mundan beýläk Eýran bilen bagly “basyş ýolunyň” saýlanyp alnanlygyny sözüniň üstüne goşdy, emma ol bu barada jikme-jik maglumat bermedi.
Prezident Obamanyň administrasiýasy Tähran bilen bagly iki ugurly syýasatyň alnyp baryljakdygyny, şeýlelik-de, bir tarapdan eýranly ýolbaşçylar bilen gepleşikleriň dowam etdiriljekdigini we beýleki tarapdan hem, zerur bolan halatynda, sanksiýalary barha artdyrmak barada duýduryş bermegi dowam etdirjekdigini mälim edipdi.


text:
Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň ýokary derejeli wekili Türkmenistanyň halkara jemgyýetçiligi bilen işleşmäge razylyk bildirýänligini aýdyp, bu ädime gowy baha berdi.
ÝHHG-niň Demokratiýa we adam hukuklary boýunça institutynyň (ODIHR) ýolbaşçysy Ýanez Lenarçiç bu pikirini duşenbe güni Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugyna beren interwýusynda aýtdy.
Lenarçiçiň aýtmagyna görä, onuň ýolbaşçylyk edýän edarasy saýlawlary geçirmek, graždan jemgýyetçiligi boýunça guramalar, hökümete degişli bolmadyk toparlaryň döredilmegi we adam hukuklary boýunça okuw programmasy barada kanun taslamalaryny Aşgabada hödürledi.
ÝHHG-niň wekili bu teklipleriniň Türkmenistan tarapyndan gowy garşy alnandygyny aýdyp, öz guramasynyň maksadynyň diňe maslahat bermekden ybaratdygyny hem-de bu taslamalary durmuşa geçirmek meselesiniň Türkmenistanyň hökümetine degişlidigini aýtdy.
“Biz bu taslamalary olar bilen bilelikde amala aşyrmaýarys, biz diňe bu ugurda kömek edýäris, öz tejribämizi paýlaşýarys. Şeýle pikirlerden olar peýdalanýarlarmy, eger peýdalansalar nähili we haçan peýdalanarlar - bu olara degişli mesele” diýip ÝHHG-niň wekili aýtdy.
ÝHHG-niň wekili Ýanez Lenarçiç Türkmenistanyň daşary işler ministri Raşid Meredow bilen geçiren duşuşygynda Türkmenistanda dowam edýän syýasy çäklendirmeler bilen bagly meseläni hem gozganlygyny sözüniň üstüne goşdy.


text:
Penşenbe güni Owganystanyň hökümet resmileri owgan-pakistan serhet ýakasynda iki ýurduň serhetçileriniň arasynda ýüze çykan atyşyklarda bir owgan esgeriniň ölüp, ýene üçüsiniň ýaralanandygyny habar berdiler.
Olaryň maglumatyna görä, serhet liniýasyndaky bu atyşyklar alty sagat dowam edipdir. Pakistanyň resmileri öz taraplaryndan-da üç esgeriň ýaralanandygyny aýdýarlar.
Owganystanyň Nangarhar welaýatynyň hökümet resmileri bu atyşyklaryň öňinçäsi owgan güýçleriniň ýakynda Durand serhet liniýasynda Pakistan tarapyndan oturdylan serhet postuny we serhet derwezesini weýran edendiklerini habar berdiler.
Owganystan 19-njy asyrda Britaniýa tarapyndan çekilen bu serhet liniýasynda Pakistanyň guran käbir serhet postlarynyň Owganystanyň territoriýasynda ýerleşýändiklerini öňe sürüp gelýär.


text:
Türkmenistanyň Prezidentiniň Karary bilen, 2016-njy ýyly “Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýyly” diýip atlandyrmak bilen bagly guramaçylyk komiteti döredildi we onuň düzümi tassyklanyldy.
Türkmenistanyň Medeniýet ministrligine degişli ministrlikler we pudak edaralary bilen bilelikde 2016-njy ýyly “Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýyly” diýip atlandyrmak bilen bagly ýylyň dowamynda geçiriljek dabaralaryň we çäreleriň Meýilnamasynyň taslamasyny taýýarlamak we Türkmenistanyň Ministrler Kabinetine bermek tabşyryldy.


text:
Türkmenistanyň kanuny goraýjy gulluklarynyň käbir wekilleriniň bikanun neşe söwdasyna gatnaşanlygy, ýurduň Howpsuzlyk Geňeşiniň 11-nji maýda geçirilen maslahatynda aýdyldy. Türkmenistanyň prezidenti neşä garşy gaýduwsyz göreşiň zerurlygyny nygtady.
Türkmenistanyň Howpsuzlyk Geňeşiniň 11-nji maýda geçirilen maslahatynda ýurtda neşä garşy göreşi köptaraplaýyn alyp barmagyň, oňa kanuny goraýjy organlary, saglygy saklaýyş hem bilim edaralaryny we “Galkynyş hereketiniň” düzümine girýän jemgyýetçilik guramalaryny çekmegiň zerurdygy aýdyldy.
Emma öz şahsy bähbidi üçin jenaýatçylyga ýüz urýanlaryň arasynda kanuny goraýjy organlaryň işgärleriniň hem bardygyny maslahatda prezident G.Berdimuhamedow belledi.
Prezidentiň sözlerine görä, bar bolan faktlar Içeri işler ministrliginiň düzümindäki işgärleriň arasynda terbiýeçilik işleriniň kadaly alnyp barylmaýanlygyny subut edýär.
G.Berdimuhamedow ýurduň kanuny goraýjy organlarynyň işgärleriniň öz jogapkärçiligine göz ýetirmelidigini belledi we bu mesele bilen bagly degerli çäreleri görmek tabşyrygyny berdi. Bu barada TDH gullugy ýazýar.
Merkezi Aziýa boýunça analitik Artýom Ulunýan neşe problemasynyň Türkmenistan üçin köp wagt bäri iň agyryly meseleleriň biridigini belläp, Owganystanda öndürilýän neşäniň Türkmenistanyň üstünden geçmegine we neşe gaçaklygyna türkmen resmileriniň gatnaşmagyna degişli problema türkmen ýolbaşçylary tarapyndan gozgalýan hem bolsa, şu güne çenli çözülmän gelýänligini aýdýar.
Döwletiň görýän çäreleri
Türkmenistanda “Göknar-2010” atly proramma amala aşyrylýar. Türkmen metbugatynda bu programmanyň çäginde ýurduň ähli ýerlerinde ýörite ştablaryň döredilip, köp adamlaryň, ýörite transportyň we dikuçarlaryň gatnaşmagynda neşä garşy çäreleriň netijeliligini artdyrmagyň göz öňünde tutulýanlygy habar berilýär.
Türkmenistanyň kanuny goraýjy edaralary tarapyndan ele salnan neşe maddalaryny oda ýakmak boýunça çäreler hem daşary ýurt synçylarynyň gatnaşmagynda yzygiderli geçirilýär.
2008-nji ýylda ýurduň Neşä garşy göreş boýunça döwlet gullugy döredildi. BMG-niň Neşä garşy edarasy bilen hyzmatdaşlyk alnyp barylýar.
Türkmenistan neşä garşy göreş alyp barýan regional gurama bolan Merkezi Aziýanyň regional kordinasion habar merkeziniň agzasy. Ýurtda daşary ýurtlaryň neşä garşy edaralarynyň wekileriniň gatnaşmagynda seminarlar geçirilýär.
Türkmenistanyň neşä garşy göreş boýunça görýän çäreleri halkara guramalary tarapyndan makullanýar. Hususan-da, BMG-niň neşä we jenaýatçylyga garşy edarasynyň başlygy Antonio Mariýa Kosta Türkmenistanyň neşä garşy halkara göreş boýunça hyzmatdaşlygyny dowam etdirmegine umyt baglady.
Apreliň soňky gtünlerinde Türkmenistanyň ähli welaýatlarynda neşä garşy göreş temasyndan maslahatlar hem duşuşyklar geçirildi.
Kileläp satýan nokatlar
Neşe problemasyna soňky döwürde Türkmenistanda döwlet derejesinde ünsüň güýçlenenligini ýerli ýaşaýjylar aýdýarlar. Emma alnyp barylýan çäreleriň ýüzleý häsiýete eýedigini we köplenç il içinde garaşylýan netijeleri bermeýänligini hem belleýärler.
Mary şäheriniň ýaşaýjysynyň Azatlyk Radiosyna gürrüň bermegine görä, Türkmenistanda neşe söwdasyna garşy görülýän çäreleriň çäginde kanuny goraýjy edaralary köplenç ownuk söwdagärleri ýa özi üçin neşe satyn alýan neşekeşleri ele salýarlar. Neşäni getirýänler we ýaýradýanlar bolsa sypýarlar. Neşä garşy göreşde hatda neşäni kileläp satýan we köpçülige belli bolan nokatlaryň üstünden barylmaýar.
Şol bir wagtda-da ýurtda neşe problemasynyň möçberiniň näbelli bolup galýanlygyny garaşsyz synçylar belleýärler. Ýurtda neşe gaçakçylygy we oňa garşy göreşiň möçberini görkezýän sanlar, neşekeşleriň, neşe belasyna täze baş goşýanlaryň, heläk bolýanlaryň we, eger bar bolsa, betbagytçylykdan gutulýanlaryň sany şu çaka çenli köpçülige mälim edilmän gelýär.
Syýasy sistemanyň päsgelçiligi
Bilermenleriň bellemegine görä, Türkmenistanda kanuny goraýjy organlaryň neşe gaçakçylygyna baş goşmagyna garşy göreşi ýurduň syýasy-jemgyýetçilik sistemasynyň özi kynlaşdyrýar.
"Türkmenistanyň ýapyklygy we jemgyýetiň howpsuzyk hem Içeri işler ministrliginiň alyp barýan işlerine gözegçilik etmegine ýurtda mümkinçiligiň ýoklugy köp çinownikleriň işine netijeli gözegçilik edilmegine ýol bermeýär" diýip, Artýom Ulunýan aýdýar.
BMG-niň resmi hasabatlaryna görä, dünýädäki neşe maddalarynyň 90 %-den gowragy Owganystanda öndürilýär. Emma bilermenler soňky ýyllarda Owganystan bilen serhetdeş Merkezi Aziýa döwletleriniň özlerinde-de neşe önümleriniň öndürilişiniň artmagy bilen bagly howpuň güýçlenýänligini belleýärler.


text:
Şenbe güni Siriýanyň premýer-ministri Naji al-Otari iki günlük resmi sapar bilen Yraga bardy.
Ol özüniň bu saparynyň barşynda Siriýa bilen Yragyň gatnaşyklaryny gowulandyrmaklyga gönükdirilen meseleler boýunça gepleşikler geçirer diýlip garaşylýar.
Şenbe güni Siriýanyň premýer-ministri Naji al-Otariniň Yragyň premýer-ministri Nuri al-Mäliki bilen duşuşjandygy habar berilýär.
Bir ýyldan gowrak wagtlap diplomatik gatnaşyklary kesilen Siriýa bilen Yrak geçen ýylyň 24-nji sentýabrynda öz diplomatik gatnaşyklaryny täzeden ýola goýupdylar.


text:
Britan žurnalisti Jon O’Sulliwan 1986-1988-nji ýyllarda Britaniýanyň şol wagtky premýer-ministri Margaret Tetçeriň ýörite geňeşçisi, şeýle-de onuň çykyşlaryny taýýarlaýan kömekçisi bolup işläpdi.
Tetçer hökümet başyndan çekilensoň O’Sulliwan onuň kitaplarynyň üstünde bile işleşen iki sany ýazyjynyň biridi. 1993-nji ýylda Margaret Tetçeriň “Downing Streetdäki ýyllar” we 1995-nji ýylda “Häkimiýet ýoly” atly kitaplary çap bolupdy.
Jon O’Sulliwan öz wagtynda Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň ýerine ýetiriji müdiri we wise-prezidenti bolup işledi.
Azatlyk Radiosy Jon O’Sulliwan bilen Margaret Tetçeriň durmuşy we alyp baran işi barada söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Britaniýanyň premýer-ministri Dewid Kameron BBC telekompaniýasy bilen söhbetdeşliginde Margaret Tetçeriň ýurdy dolandyrmak bilen çäklenmändigini, onuň öz wagtynda “ýurdy halas edendigini” aýtdy. Tetçer Britaniýany nädip halas etdi?
O’Sulliwan:
Ol Britaniýany, esasan, ykdysady taýdan halas edipdi. Ol premýer-ministr wezipesine geçende ýurt “nägilelik gyşyny” başdan geçiripdi. Ýadyňyzda bolsa, şonda Britaniýanyň tutuş giňişliginde protest hökmünde işi taşlamak aksiýalary geçirilipdi. Şonda Liwerpulda heläkçilikli wakalar ýüze çykypdy, Londonyň koçelerini hapa basypdy, işini taşlan lukmanlar garaşyk etmänsoň, keselhanalarda hassalar ejir çekipdi. Bu mysallaryň diňe käbirleridir. Şonda adamlaryň köpüsi Britaniýanyň çöküp barýandygyny duýupdy. Ýurdy halas etmek üçin, dogrudanam, aýgytly hereket edilmelidi.
Londonyň şol wagtky suratlary
Tetçer şonda üç sany çäre görüpdi. Birinjiden, ol profsoýuzlary gözegçiligiň astyna almak üçin kanunlara üýtgetmeleri girizdi. Ikinjiden, ol maliýe pudagynyň işini berk düzgünleşdirdi, ýurduň milli puluny durnuklandyrdy we biznes üçin durnukly maliýe planyny işläp düzdi. Üçünjiden, Tetçer hususylaşdyryş we ykdysady azatlyk ugrundan rewolýusiýany amala aşyrdy. Şoňra bu bütin dünýäde nusga edilip alyndy.
Hususylaşdyryş barada aýdylanda, köpler hut hanym Tetçeriň muny ilkinji bolup Beýik Britaniýada amala aşyrandygyny ýatdan çykarýarlar. Şeýle-de, ol öň hiç haçan mülkdar bolmadyk adamlaryň paýdarlara öwrülmegini we olaryň aýratyn bir gatlagy döretmegini gazandy. Şeýlelikde bu Britaniýanyň jemgyýetinde öwrülişik pursaty bolupdy we on ýylyň dowamynda ýurdy dünýäniň iň ösen ykdysadyýetli ýurtlarynyň arasynda dördünji orna çykarypdy.
Azatlyk Radiosy: Tetçer özüne we edýän işine örän ynamly garan adamdy. Ol meşhur çykyşlarynyň birinde “men ylalaşyjy syýasatçy däldirin, men ynama eýerýän syýasatçydyryn” diýipdi. Onuň şeýle garaýyşlaryna nähili şahsy häsiýetleri täsir ýetiripdi?
O’Sulliwan:
Tetçer Angliýanyň prowinsiýasynda ulalyp kemala gelipdi. Onuň atasy gök önüm satýan dükançydy. Tetçer munuň özüniň ykdysady garaýyşlaryna täsir ýetirendigini aýdýardy. Gök önüm satýan dükanlarda işläp gören adamlar bilýändir, şeýle dükanlarda satylýan harytlar dünýäniň ähli künjeklerinden gelýär we olaryň nädip getirilýändigi gyzyklanma döredýär. Tetçer öz atasynyň dükanynda işlän döwründäki tejribeleriniň onuň liberal ykdysadyýet barada oýlanyp başlamagy üçin ilkinji itergi bolandygyny aýdýardy.
Elbetde, Tetçer öz teoriýalaryny soňra bilim almak arkaly ösdüripdi. Tetçer protestant dininiň Metodist akymyna degişlidi. Onuň ýaşlygynyň geçen ýerinde hristian dininiň düzgünleri berk berjaý edilýärdi we zähmete uly ähmiýet berilýärdi. Tetçer bu ugurdan örän üstünlikli bolupdy. Teçer tutuş ömrüniň dowamynda dine uýýan adam bolup galdy, emma ol dinçi bolman, dine öz ynançlaryny durmuşa geçirmek arkaly uýýardy.
Onuň iň gowy görýän sitatalarynyň biri Angliýanyň hristian dindary 1703-1791 ýyllarda ýaşan Jon Uesliniň sözleridi. Ol şeýle diýipdi: “Gazanyp bileniňi gazan, saklap bileniňi sakla, berip bileniňi ber” diýipdi. Meniň pikirimçe, Tetçer hut şeýle hristian nesihatyna eýerip ýaşapdy.
Azatlyk Radiosy: Köpler oňa buýsanýardy, emma ony ýigrenýänler hem köpdi. Ol örän gapma-garşylykly bir şahsdy. Oňa özüniň “Tori” partiýasynyň düzüminde hem goldaw gowşapdy. Siz onuň näme üçin halanmaýandygynyň sebäpleri barada oýlandyňyzmy?
O’Sulliwan:
Elbetde, Tetçer örän köp göreşmeli bolupdy. Ol ýagdaýa göz ýetirip, göreşýärdi. Ol ýitgi-de çekýärdi. Emma ol özüniň şahsy aýratynlygyny, dogry iş edýändigine ynamyny elden bermeýärdi. Ol örän batyrgaýdy, ol çekeleşikleri we öz hereketlerini delillendirmegi-de gowy görýärdi. Ol öz pozisiýasynyň dogrudygyna ynandyrmagy başarýardy. Şeýlelikde ol ýitgi çekip başlanda bu düýpli psihologik ýitgi bolmandy, bu gündeki durmuşyň netijesi bolupdy we meniň pikirimçe, bu ýagdaý Margaret Tetçeriň peýdasyna bolupdy.
Azatlyk Radiosy: Tetçer ABŞ-nyň öňki prezidenti Ronald Reýganyň gowy dostudy. Ol bir gezek ony “durmuşymda iň ähmiýetli adamlaryň biri” diýip atlandyrypdy. Tetçer ony öz adamsy Dennisden soň iň ýakyn adam hasap edýärdi. Siz bu dostlugyň nädip dörändigi barada ýatlatsaňyz?
O’Sulliwan:
Bu dostluk 1975-nji ýylda, Tetçer Konserwatiw partiýasynyň lideri bolanyndan bir-iki hepde geçensoň başlanypdy. Ronald Reýgan şol wagt Londonda bolup, Tetçer bilen duşuşypdy. Bu ýarym sagatlyk duşuşyk hökmünde göz öňünde tutulypdy, emma netijede bir ýarym-iki sagada çekipdi. Olar şonda aragatnaşyk saklamak kararyna geldiler. Şeýdip, dostluga ýol açylypdy.
1981-nji ýylda olaryň syýasy bileleşigi döredi. Tetçer şonda öz ýurdunda uly basyşyň astynda bolupdy. Ol Waşingtona birinji gezek resmi sapar bilen baranda Reýganyň administrasiýasynyň köpçüligi onuň Tetçer bilen arasynda distansiýanyň saklanmagyny isläpdiler. Emma Reýgan muňa boýun bolmandy. Ol Tetçeri uly hormat bilen kabul edipdi. Döwlet protokolynyň çäginden çykýan duşuşyklary geçiripdi we özüniň Tetçer bilen bir ugurdan barýandygyny hem muny dogry ýol, diýip hasap edýändigini köpçülige görkezipdi. Bu Tetçer üçin ajaýyp bir dostlugyň başlangyjy bolupdy, meniň pikirimçe, bu Reýgan üçinem şeýledi.
Emma, bilşiňiz ýaly, olaryň arasynda jedelem köp bolýardy. Olaryň arasynda düýpli gapma-garşylyklaryň bolan pursatlary-da az däldi, ýöne olar muny köpçüligiň ünsünden gizläp saklamaga çalyşýardylar.
Azatlyk Radiosy: Taryhçy Riçard Aldous “Reýgan we Tetçer: Çylşyrymly gatnaşyklar” atly kitabynda bu iki lideriň arasyndaky meşhur dostlugyň belli bir derejede olaryň Ýewropany kommunizmden azat etmek boýunça syýasatlarynyň netijesi bolandygyny ýazýar. Tetçer Reýgana garanda has agressiw hereket etmegiň tarapdarydy, emma olar bütewi bir güýjüň bardygyny Moskwa görkezmek isläpdiler.
O’Sulliwan:
Dogry, olar käbir zatlarda ylalaşmaýardylar. Şol wagtda Tetçer käbir zatlarda Reýgandan has agressiwdi, emma tersine-de bolýardy. Meselem, Reýgan Sowet Soýuzyndan Germaniýa tarap gurlan nebit turbasyny böwetlemegiň tarapynda has agressiw çykyş edýärdi. Tetçer bolsa muňa razy bolup bilmejegine düşünýärdi, sebäbi bu gol çekilen şertnamalara ters gelýärdi we köp britan zähmetkeşleriniň iş bilen üpjünçiligine howp salýardy.
Şeýlelikde olaryň garaýyşlarynda aratapawutlar bardy. Folklend urşuna degişli we ABŞ-nyň Grenada goşulyşmagyna degişli gapma-garşylyklaryň bolandygy barada hem bilýäris. Emma şol gapma-garşylyklar özara çözülýärdi. Olar NATO-nyň çäginde bir-birine hiç wagtda garşy durmaýardy. Olar garaşylmadyk ýerden bir-birine goldaw bildirip, köpçüligi haýran galdyrýardy. Günbatar Ýewropada amerikan raketalaryny ýerleşdirmek meselesinde Tetçeriň Reýgana beren goldawy sowuk urşuň tamamlanmagyna getiripdi. Ýagdaýlaryň ählisi hasaba alnanda, gatnaşyklaryň olaryň ikisi üçinem peýdaly bolandygyny görmek mümkin.
Azatlyk Radiosy: Siz soňky birnäçe ýylyň dowamynda Merkezi Aziýada we Ýewropada 1980-nji ýyllarda Tetçere azatlyklary goraýan lider hökmünde garan adamlar bilen işleşdiňiz, şeýlemi?
O’Sulliwan:
Margaret Tetçer adamlaryň azatlyklaryny goramak ugurda çempiondy. Meniň bilen söhbetdeş bolan adamlaryň köpüsi Tetçeriň raýdaşlyk bildiren adam bolandygyny, onuň zerurlyk ýüze çykanda dissidentleri goldap çykyş edendigini bellediler. Şol döwürde Britaniýanyň daşary işler ministri Polşa eden saparyny režimiň pidasy bolan Irži Popieluszkonyň mazaryna barmak bilen başlapdy. Bu bolsa Margaret Tetçeriň tabşyrygydy. Tetçer Britan hökümetiniň çäginde Sowet Soýuzynyň tankyt edilmegine we antikommunistik çykyşlara güýçli itergi beripdi.


text:
“Euromonitor” atly barlag merkeziniň geçiren pikir soralyşygyna görä, Özbegistan dünýädäki iň çaýsöýer, ýagny çaýkeş ýurt diýlip yglan edildi.
Özbegistanlylaryň ýüzden 99,6 göterimi alkagolsyz gyzgyn içgileriň arasynda birinji orny çaýa beripdir.
"Çaýmy ýa-da kofe? Haýsy ýurt näme içmäni halaýar?" atly pikir soralyşykda Özbegistanyň ilaty dünýäde çaýy iň halaýanlaryň arasynda birinji, kofe içýänleriň arasynda-da iň soňky orunlaryň birinde durýar.
Sanawyň başyny çekýän çaýsöýer on ýurduň arasynda Özbegistan bilen bir hatarda Keniýa (99,2%), Azerbaýjan (99,1%), Pakistan (99%), Hytaý (98,9%), Müsür (98,5%), Marokko (96,1%), Gazagystan (95,6%), Nigeriýa (96,4%) we Hindistan (89%) ýaly döwletler ýer aldylar.
Pikir soralyşygyň netijesinden mälim bolşuna görä, iň kofesöýer adamlar Gwatemalada (99,6%), Dominikan respublikasynda (99,5%), Braziliýada (97,4%), Ekwadorda (97,4%) we Kosta-Rikada (96,9) ýaşaýarlar.
Barlagyň awtorlarynyň bellemegine görä, Aziýa kontinenti çaýkeş milletleriň başyny çekýär. Ýöne çaýkeşlik häzirki wagtda Latyn Amerikasynda hem barha giňden ýaýbaňlanýar.
Jemleýji netijä görä, dünýäniň ilatynyň aglaba köpçüligi kofeden çaýy has gowy görýär.


c: application/xml

text:
ADAM HUKUKLARYNYŇ ÄHLUMUMY JARNAMASY
1948‐nji ýylyň 10‐njy dekabrynda Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasy Adam hukuklarynyň ählumumy jarnamasyny tassyklady. Bu taryhy ähmiýetli karary kabul edip, Assambleýa Guramanyň ähli agza‐döwletlerine Deklarasiýanyň tekstini jar etmek we ony ýurtlaryň hem‐de territoriýalaryň syýasy durumyna parh goýmazdan ýaýratmak, yglan etmek, esasan‐da mekdeplerde we beýleki okuw jaýlarynda düşündirmek islegi bilen ýüz tutdy.
GIRIŞ
Adamzat kowmunyň agzalaryna deň derejede degişli mertebäniň we olaryň deň we aýrylmaz hukuklarynyň ykrar edilmeginiň azatlygyň, adalatyň hem‐de ählumumy dynçlygyň esasy bolup durýandygyny göz öňünde tutup; we
Adam hukuklarynyň äsgerilmezliginiň we ýigrenilmeginiň adamzat ynsabyny haýykdyrýan wagşyçylyk aktlaryna getirendigini hem‐de adamlaryň söz we wyždan azatlygyna ýe we gorkudyr mätäçlikden azat boljak dünýäsiniň döredilmeginiň adamlaryň belent ymtylyşy diýlip yglan edilendigini göz öňünde tutup; we
Zulmuň we sütemiň garşysyna iň soňky serişde hökmünde adamynyň gozgalaňa baş götermek zerurlygyny aradan aýyrmak maksady bilen adam hukuklarynyň kanunyň häkimligi tarapyndan goralmagyny göz öňünde tutup; we
Halklaryň arasyndaky dostlukly gatnaşyklaryň ösmegine ýardam etmek zerurlygyny göz öňünde tutup; we
Birleşen Milletleriň halklarynyň esasy adam hukuklaryna, adam şahsyýetiniň mertebesine we gymmatyna, erkegiňdir aýalyň deňhukuklylygyna öz ynamlaryny Düzgünnamada tassyklandyklaryny we sosial ösüşedir ýaşaýyş şertleriniň gowulanmagyna has erkinlikde ýardam etmegi ýüreklerine düwendiklerini göz öňünde tutup; we
Agza‐döwletleriň Birleşen Milletler Guramasy bilen hyzmatdaşlykda adam hukuklaryna we esasy azatlyklaryna hemmeleriň sarpa goýmagyny we berjaý etmegini goldamaga borçlanandyklaryny göz öňünde tutup; we
Bu hukuklaryň we azatlyklaryň häsiýetine hemmeleriň düşünmeginiň olaryň doly ýerine ýetirilmegi üçin ägirt uly ähmiýetiniň bardygyny göz öňünde tutup;
BAŞ ASSAMBLEÝA
ADAM HUKUKLARYNYŇ BU ÄHLUMUMY DEKLARASIÝASYNY ähli halklaryň we döwletleriň ýerine ýetirmäge çalyşmaly wezipesi hökmünde jar edýär
Her bir adam, jemgyýetiň her bir guramasy bu Deklarasiýany gündelik göz öňünde tutup, aň‐düşünje ýaýratmak we ylym‐bilim bermek arkaly bu hukuklara we azatlyklara sarpa goýulmagyna ýardam etmäge milli we halkara progressiw çäreler arkaly, olaryň ählumumy we degerli ykrar edilmegini hem‐de olaryň agza‐döwletler tarapyndan we şonuň ýaly‐da öz garamagyndaky halklaryň we territoriýalaryň içinde ykrar edilmegini gazanmaga jan etmelidirler.
1‐nji madda:
Adamlaryň hemmesi azat dogulýarlar we öz mertebesi hem‐de hukuklary boýunça ilkibaşdan deňdirler. Olara ozal‐başdan aň, ynsap berlendir we biri‐birine özara doganlyk ruhunda çemeleşmek olaryň ýaraşygydyr.
2‐nji madda:
Her bir adam jynsyna, derisiniň reňkine, aýal‐ erkekligine, diline, dinine, syýasy ýa‐da beýleki ynamlaryna, milli we sosial gelip çykyşyna, emläk ýagdaýyna, haýsy gatlakdandygyna ýa‐da gaýry tapawutlaryna garamazdan, bu Deklarasiýada jar edilen ähli hukuklara we ähli azatlyklara ýedir.
Mundan başga‐da, adamynyň ýerliginiň, ýurdunyň ýa‐da gelip çykan territoriýasynyň syýasy, hukuk ýa‐da halkara durumy esasynda, ol territoriýanyň bakna ýa bakna däldigine, garaşsyzlygyna ýa‐da haýsydyr bir görnüşde özbaşdaklygynyň çäklendirilendigine esaslanan hiç bir tapawutlandyrma bolmaly däldir.
3‐nji madda:
Her bir adam ýaşaýyşa, azatlyga we şahsy eldegrilmezlige haklydyr.
4‐nji madda:
Hiç kim gulçulykda ýa‐da baknalykda saklanyp bilinmez; gulçulygyň we gul söwdasynyň ähli görnüşleri gadagan edilýär.
5‐nji madda:
Hiç kim öz adamçylyk mertebesini depeleýän, kemsidiji gatnaşyga we rehimsiz jeza çäresine duçar edilmeli däldir.
6‐njy madda:
Her bir adam, nirededigine garamazdan, özüniň hukuk subýekti hökmünde ykrar edilmegine haklydyr.
7‐nji madda:
Adamlaryň hemmesi kanunyň öňünde deňdirler we kanunyň goragyndan peýdalanmaga deň derejede haklydyrlar. Adamlaryň hemmesi bu Deklarasiýany bozýan her bir diskriminasiýadan we şeýle diskriminasiýa öjükdirmeden goralmaga deň derejede haklydyr.
8‐nji madda:
Her bir adam konstitusiýanyň ýa‐da kanunyň özüne beren esasy hukuklary bozulan ýagdaýynda öz hukuklaryny başarnykly milli sudlar arkaly netijeli dikeltmäge haklydyr.
9‐njy madda:
Hiç kim eden‐ýtdilikli tussag edilmäge, saklanylmaga ýa‐da ýurdundan kowulmaga duçar edilip bilinmez.
10‐njy madda:
Her bir adam öz hukuklarynyň we borçlarynyň kesgitlenmegi we özüne bildirilen jenaýat aýyplamasynyň esaslydygyny anyklamak üçin doly deňhukuklylyk esasynda öz işiniň açyk we adalatyň ähli talaplaryna laýyklykda garaşsyz we bitarap sudda seredilmegine haklydyr.
11‐nji madda:
Jenaýat edenlikde aýyp bildirilýän her bir adam tä oňa goranmaga ähli mümkinçilikler döredilen açyk sud prosesinde ýazyklydygy kanuny ýol bilen boýnuna goýulýança günäsiz hasaplanmaga haklydyr.
Ilki edilen wagtynda milli kanunlara we halkara kanunçylygyna görä jenaýaty emele getirmedik haýsydyr bir hereketi edenligi ýa‐da etmänligi esasynda hiç kim ýazgarylyp bilinmez. Şeýle‐de, jenaýat edilen wagtynda bu babatda ulanylmagy mümkin bolan jeza çäresinden agyr çäre görlüp bilinmez.
12‐nji madda:
Hiç kim öz şahsy we maşgala durmuşyna eden‐ýtdilikli gatyşylmagyna, öz ýaşaýyş jaýynyň eldegrilmezliginiň, hat‐habar aragatnaşyklarynyň gizlinliginiň ýa‐da öz at‐abraýynyň we mertebesiniň garawsyz bozulmagyna duçar edilip bilinmez. Her bir adam öz durmuşyna beýle gatyşmalardan ýa‐da kastdan kanun arkaly goranmaga haklydyr.
13‐nji madda:
Her bir adam her bir döwletiň çäginde erkin hereket etmäge we özüne ýaşamaga ýer gözlemäge haklydyr.
Her bir adam islendik ýurtdan, şol sanda öz ýurdundan‐da, çykyp gitmäge we öz ýurduna ýene‐de dolanmaga haklydyr.
14‐nji madda:
Her bir adam ýanalmalardan gaýry ýurtlarda gaçybatalga gözlemäge we ol gaçybatalgadan peýdalanmaga haklydyr.
Bu hukuk iş ýüzünde syýasy däl sebäplere görä edilen jenaýat ýa‐da Birleşen Milletler Guramasynyň maksatlaryna we prinsiplerine garşy gelýän etmişler sebäpli yzarlanylanda, ulanylyp bilinmez.
15‐nji madda:
Her bir adam graždan bolmaga haklydyr.
Hiç kim öz graždanlygyndan ýa‐da graždanlygyny üýtgetmek hukugyndan eden‐ýtdilikli kesilip bilinmez.
16‐njy madda:
Kämillik ýaşyna ýeten erkekler we aýallar jyns, milli we dini aýratynlyklara görä hiç hili çäklendirilmezden öýlenmäge we maşgala gurmaga haklydyrlar. Olar nikalaşylanda, nikada durlanda we nika bozulanda deň hukuklardan peýdalanýarlar.
Nika ‐ durmuş gurýanlaryň ikisiniň‐de öz erkine we diňe doly razylygyna görä gyýlyp bilner.
Maşgala jemgyýetiň tebigy hem‐de esasy öýjügidir we jemgyýetiň we döwletiň goragyna daýanmaga haklydyr.
17‐nji madda:
Her bir adam ýekebara ýa‐da beýlekiler bilen umumy emlägi edinmäge haklydyr.
Hiç kim öz emläginden esassyz el üzdürilmeli däldir.
18‐nji madda:
Her bir adam pikir, ynam we din azatlygyna haklydyr; bu hukuk diniňi ýa‐da ynamyňy üýtgetmek azatlygyny we öz diniňe ýa‐da ynamyňa uýmak hem‐de oňa ýeke özüň we il bilen bile hususy tertipde, şeýle‐de köpçülikde sežde etmek, ýörelge, hudaýa çokunmak we dini ritual dessurlaryň azatlygyny öz içine alýar.
19‐njy madda:
Her bir adam ynam azatlygyna we ynamyny erkin beýan etmäge haklydyr; bu hukuk öz ynamyňa päsgelsiz uýmak hem‐de informasiýany we ideýalary islendik serişdeler arkaly we döwletleriň çäklerinden garaşsyz gözlemek hem‐de ýaýratmak azatlygyny öz içine alýar.
20‐nji madda:
Her bir adam parahat ýygnanyşyklar we birleşmeler azatlygyna haklydyr.
Hiç kim haýsydyr bir birleşmä girmäge mejbur edilip bilinmez.
21‐nji madda:
Her bir adam gönüden‐göni ýa‐da erkin saýlanan wekilleriň üsti bilen öz döwletini dolandyrmaga gatnaşmaga haklydyr.
Her bir adam öz ýurdunda döwlet gullugynda durmaga deň haklydyr.
Halkyň erk‐islegi hökümetiň ygtyýarynyň esasy bolmalydyr; bu erk wagtly‐wagtynda we ählumumy deňhukukly saýlawlaryň üpjün edilen ýagdaýynda we galplaşdyrylmadyk saýlawlarda gizlin ýa‐da saýlaw hukuklarynyň azatlygyny doly üpjün edýän beýleki deň ähmiýetli görnüşdäki ses berişlikde öz beýanyny tapmalydyr.
22‐nji madda:
Her bir adam, jemgyýetiň agzasy hökmünde, sosial üpjünçilige hem‐de öz mertebesini saklamak we şahsyýetiniň azat ösüşini üpjün etmek üçin ykdysady, sosial we medeni ugurlarda zerur bolan hukuklaryny milli tagallalar we halkara hyzmatdaşlygy arkaly hem‐de her döwletiň öz düzümine we resurslaryna laýyklykda amala aşyrmaga haklydyr.
23‐nji madda:
Her bir adam zähmet çekmäge, iş saýlamak azatlygyna, adalatly we oňaýly zähmet şertlerine hem‐de işsizlikden goralmaga haklydyr.
Her bir adam deň zähmet üçin, hiç hili kemsidilmä duçar edilmezden, deň gazanja haklydyr.
Her bir işleýän adam özüniň we maşgalasynyň ynsana mynasyp ýaşaýyşyny üpjün edýän we zerur ýagdaýda sosial üpjünçiligiň goşmaça serişdeleri bilen üsti ýetirilýän adalatly we kanagatlanarly töleg almaga haklydyr.
Her bir adam professional arkadaşlygy döretmäge we öz bähbitlerini goramak üçin professional arkadaşlyklara girmäge haklydyr.
24‐nji madda:
Her bir adam iş gününiň göwnejaý çäklendirilmeginiň hasabyna wagtly‐wagtyna we tölegli zähmet rugsadyna çykmaga hem‐de dynç wagtynyň bolmagyna haklydyr.
25‐nji madda:
Her bir adam iýmiti, geýim‐gejimi, ýaşaýyş jaýyny, medisina kömegini öz içine alýan hem‐de onuň özüniň we maşgalasynyň saglygynydyr maddy hal‐ýagdaýyny, şeýle‐de işsiz galan, ýarawsyz, maýyp bolan, dul galan, garran ýa‐da özüne bagly bolmazdan, ýaşaýyş serişdeleriniň ýitirilmegine getiren beýleki ýagdaýlarda zerur sosial hyzmatlary we üpjünçiligi göz öňünde tutýan ýaşaýyş derejesine haklydyr.
Eneler we çagalar aýratyn idege hem‐de ýardama haklydyrlar. Nikada doglanlygyna ýa‐da däldigine garamazdan, ähli çagalar deň sosial goragdan peýdalanmalydyrlar.
26‐njy madda:
Her bir adam bilim almaga haklydyr. Iň bärkisi başlangyç we umumy bilim mugt bolmalydyr. Başlangyç bilim hökmany bolmalydyr. Tehniki we professional bilim umumy elýeterli we ýokary bilim her kimiň ukybyna baglylykda hemmeler üçin elýeterli bolmalydyr.
Bilim adam şahsyýetiniň doly ösüşine hem‐de adam hukuklaryna we esasy azatlyklaryna sarpa goýluşynyň ýokarlanmagyna ugrukdyrylan bolmalydyr. Bilim ähli halklaryň, jynsy ýa‐da dini toparlaryň arasynda özara düşünişmäge, çydamlylyga we dostluga hem‐de Birleşen Milletler Guramasynyň parahatçylygy goramak işine ýardam etmelidir.
Kiçi ýaşly çagalary üçin bilimiň görnüşini saýlamaga gezek gelende, ene‐atalar artykmaç hukukdan peýdalanýarlar.
27‐nji madda:
Her bir adam jemgyýetiň medeni‐kultur durmuşyna erkin gatnaşmaga, sungatdan lezzet almaga, ylmy progrese gatnaşmaga we onuň eşretlerinden peýdalanmaga haklydyr.
Her bir adam awtor hökmünde öz ylmy, edebi‐çeper zähmetiniň netijesi bolup durýan ahlak we maddy bähbitleriniň goralmagyna haklydyr.
28‐nji madda:
Her bir adam bu Deklarasiýada beýan edilen hukuklaryň we azatlyklaryň doly dabaralanyp biljek sosial hem‐de halkara gurluşyna haklydyr.
29‐njy madda:
Her bir adamynyň onuň şahsyýet taýdan azat we doly ösüşiniň ýeke‐täk mümkin bolan ýeri ‐ jemgyýetiň öňünde borçlary bardyr.
Öz hak‐hukuklarynydan we azatlyklaryndan peýdalanan wagtynda her bir adam kanun boýunça göz öňünde tutulan we diňe özgeleriň hak‐hukuklaryny we azatlyklaryny ýeterlik ykrar etmek we hormatlamak zerurlygyndan hem‐de demokratik jemgyýetçilik düzgünlerini, ahlagyň adalatly we jemgyýetiň umumy maddy hal‐ýagdaýynyň talaplaryny kanagatlandyrmakdan gelip çykýan çäklendirmelere duçar edilmelidir.
Bu hak‐hukuklar we azatlyklar durmuşa geçirilende, Birleşen Milletler Guramasynyň maksatlaryna we prinsiplerine ters gelmeli däldir.
30‐njy madda:
Bu Deklarasiýanyň hiç bir bölümi belli bir döwlete, adamlar toparyna ýa‐da aýratyn adamlara Deklarasiýada beýan edilen hak‐hukuklaryň we azatlyklaryň ýoguna ýanmaga gönükdirilen haýsydyr bir işleri ýa‐da hereketleri etmäge hukuk berýär diýen manyda düşündirilip bilinmez.


text:
Şu gün Žurnalistleriň Halkara Federasiýasy 2011-nji ýylyň dowamynda ölen žurnalistleriň sanawy bilen baglanyşykly maglumat ýaýratdy.
Bu maglumatda şu geçip barýan 2011-nji ýylyň dowamynda jemi 106 žurnalistiň öldürilendigi we bu sanyň geçen ýylkydan hem köpdügi aýdylýar. Geçen ýyl bu san 94-e deň bolupdyr.
Guramanyň bellemegine görä, bu meselede Pakistan, Yrak we Meksiko iň ýaramaz gçrkezijileri görkezipdir, ýagny, bu ýurtlaryň her birinde ýylyň dowamynda 11 žurnalist öldürilipdir.
Özüniň bu baradaky beýanatynda Žurnalistleriň Halkara Federasiýasy BMG-niň Baş sekretaryna ýüzlenip, žurnalistleriň howpsuzlygyny goramak ugrundaky tagallalary güýçlendirmeklige çagyryş edipdir.