text:
Mälim bolşy ýaly, her ýyl Türkmenistanda Dünýä türkmenleri ynsanperwer birleşiginiň ýygnaklary geçirilýär. Türkmenistanyň metbugatynda şu günlerde golaýda geçiriljek nobatdaky ýygnaga görülýän taýýarlyklar barada yzgiderli maglumatlar berilýär.
Eýsem, Dünýä türkmenleri ynsanperwer birleşiginiň dürli ýurtlarda bar diýilýän wekilhanalary nähili işleri alyp barýarlar? Dünýä türkmenleri ynsanperwer birleşiginiň we onuň wekildir-wekilhanalarynyň alyp barýan işleri hakynda dünýä türkmenleriniň wekilleri nähili pikirde?
Azatlyk Radiosy, "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanyny Dünýä türkmenleri ynsanperwer birleşiginiň peýdasy barada dürli ýurtlarda ýaşaýan türkmenleriň pikirleri esasynda taýýarlamagy göz öňünde tutýar. Bu temada gepleşige gatnaşmak isleýänler hat@azatradio.org salgysyna öz aragatnaşyk maglumatlaryny iberip biler. Şeýle-de hemmeleri bu tema barada dünýä türkmenleri bilen pikir alyşyp, şu ýerde teswir galdyrmaga çagyrýarys.


c: text/html

text:
11-nji dekabrda Aşgabatda türkmen döwletiniň taryhyndaky şanly senäniň – ýurdumyzyň hemişelik Bitaraplygynyň 20 ýyllyk baýramynyň öňüsyrasynda paýtagtymyzdaky Sergi köşgünde Türkmenistanyň we Belarus Respublikasynyň önümleriniň sergi-ýarmarkasy öz işine başlady. Türkmenistanyň Söwda-senagat edarasynyň Belarus Respublikasynyň Söwda-senagat edarasy bilen bilelikde guran ýarmarkasynda iki dostlukly ýurduň milli ykdysadyýetleriniň esasy pudaklarynyň kärhanalarynda öndürilýän harytlaryň köp görnüşleri hödürlenilýär.
Sergi-ýarmarkanyň açylyş dabarasyna Türkmenistanyň Hökümetiniň agzalary, Mejlisiň ýolbaşçylary, esasy ministrlikleriň we pudak edaralarynyň birnäçesiniň, Türkmenistanyň hem-de Belarusuň telekeçilik düzümleriniň wekilleri, ýurdumyzda işleýän diplomatik wekilhanalaryň baştutanlary, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri hem-de köp sanly aşgabatlylar we paýtagtymyzyň myhmanlary gatnaşdylar.
Ozal habar berlişi ýaly, düýn Aşgabatda ýokary derejedäki türkmen-belarus gepleşikleri üstünlikli geçirildi. Türkmen paýtagtyna dowam edýän saparynyň maksatnamasynyň çäklerinde Belarus Respublikasynyň Prezidenti Aleksandr Lukaşenko Sergi köşgüne baryp gördi. Munuň özi ikitaraplaýyn söwda-ykdysady hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmegiň netijeli şertleriniň biri hökmünde şu sergi-ýarmarkasynyň ähmiýetini nygtady. Sergi bilen tanyşlygyň barşynda dostlukly ýurduň Lideri belarus tarapynyň Türkmenistan bilen hemmetaraplaýyn hyzmatdaşlygy ösdürmäge uly ähmiýet berýändigini belläp, şu sergi-ýarmarkanyň bilelikdäki ykdysady taslamalaryň durmuşa geçirilmegine, tejribe hem-de döwrebap tehnologiýalaryň alşylmagyna täze kuwwatly itergi berjekdigine ynam bildirdi.
Sergi köşgünde Belarus Respublikasynyň Prezidenti Aleksandr Lukaşenko Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Älem içre at gezer” atly kitabynyň belarus dilinde neşir edilen nusgasy gowşuryldy. Bu kitap “Zwezda” neşirýat öýi tarapyndan belarus diline terjime edildi we “Poligrafkombinat imeni Ý.Kolosa” açyk paýdarlar jemgyýeti tarapyndan neşir edildi.
Belarus Respublikasynyň döwlet düzümleriniň, kärhanalarynyň, hususy kompaniýalarynyň 110-dan gowragy bu ýerde öz önümlerini hödürleýärler.
Belarus Respublikasynyň et-süýt senagatynyň iri kärhanalary azyk harytlarynyň uly sanawyny teklip edýärler. Olaryň hatarynda Lidskiý süýt-konserwa kombinaty, “Belowežskiýe syry” bilelikdäki açyk paýdarlar jemgyýeti, “Molodeçenskiý pişşewoý kombinat” kärhanasy, “Glubokskiý moloçno-konserwnyý kombinat” açyk paýdarlar jemgyýeti, “Sawuşkin produkt” açyk paýdarlar jemgyýeti, “Babuşkina krynka” açyk paýdarlar jemgyýeti, “Mogilewhleboprodukt” açyk paýdarlar jemgyýeti, “Inko-Fud” jogapkärçiligi çäkli jemgyýeti, “Berezowskiý mýasokombinat” açyk paýdarlar jemgyýeti we beýlekiler bar.
“Santo Bremor” jogapkärçiligi çäkli jemgyýetiniň, “Belryba” açyk paýdarlar jemgyýetiniň pawilýonlary hem önümleriniň köpdürlüligi bilen tapawutlanýar. Bu kärhanalar, esasan hem, balygy gaýtadan işlemek bilen meşgullanýarlar.
“Kommunarka” bilelikdäki açyk paýdarlar jemgyýeti, “Krasnyý pişşewik” açyk paýdarlar jemgyýeti, “Spartak” açyk paýdarlar jemgyýeti, “Konditerskaýa fabrika “Slodyç” açyk paýdarlar jemgyýeti, “Buloçno-konditerskaýa fabrika “Domoçaý” açyk paýdarlar jemgyýeti we beýlekiler süýji naz-nygmatlaryň köp görnüşlerini – süýjüleri, zefir, halwa, pastila, marmelad, şokolad, köke, wafli we beýleki önümleri hödürleýärler. Olaryň önümleriniň köpdürlüligi sergi-ýarmarka gelýän islendik adamy haýran galdyryp biler. Bu iri kärhanalar eýýäm uzak ýyllaryň dowamynda Belarus Respublikasynyň süýji-köke bazarynda öňdäki orunlary eýeläp gelýärler.
Çagalar iýmiti üçin gury süýt önümlerini öndürýän “Bellakt” açyk paýdarlar jemgyýeti hem sergi-ýarmarkada öz önümlerini hödürleýär.
“Brestgazoapparat” açyk paýdarlar jemgyýetiniň pawilýonlary hem sergä gelýänleriň ünsüni özüne çekýär. Bu holding GEFEST kysymly gaz, gaz elektrik enjamlaryny, elektrik plitalaryny hem-de howa arassalaýjy tehnikany öndürmek bilen meşgullanýar.
Maşyngurluşygy Belarus Respublikasynyň ykdysadyýetiniň möhüm pudaklarynyň biridir. Türkmenistana iberilýän Belarus tehnikalarynyň, maşynlarynyň, tekerleriniň hem-de dürli maksatly enjamlarynyň sanawy ýylsaýyn giňelýär we artýar. Şu sergide Belarusuň meşhur maşyngurluşyk kärhanalary wekilçilik edýärler. Olar uly ýük göterýän “BelAZ” awtoulaglaryny, “Belarus” traktorlaryny, “MAZ” ýük awtoulaglaryny, “Belşina” tekerlerini öndürýärler. Bu ýerde “Gomselmaş” açyk paýdarlar jemgyýetiniň hem-de Gomeliň wagon abatlaýjy zawodynyň işi bilen tanyşmak bolýar. Olar öz önümleriniň daşary ýurtlara iberilýän ugurlaryny barha giňeldýärler.
Gurluşyk serişdelerini öndürmek belarus ykdysadyýetiniň esasy pudaklarynyň biri bolup durýar. Sergi-ýarmarkada bu pudaga Belarus Respublikasynyň Arhitektura we gurluşyk ministrligi, şeýle hem degişli kärhanalaryň ençemesi öz önümleri bilen wekilçilik edýärler.
Agaçlaryň gymmatly görnüşlerinden gapylaryň, parketleriň we plintuslaryň dürli görnüşlerini öndürýän kärhanalaryň önümleri hem giňden görkezilýär. Belarus Respublikasynyň agajy gaýtadan işleýän esasy kärhanalary – “Gomeldrew” açyk paýdarlar jemgyýeti, “Minskmebel” açyk paýdarlar jemgyýeti hem öz önümlerini görkezýärler. Olar ekologiýa taýdan arassa serişdeleri we ýokary hilli enjamlary ulanmak bilen mebelleriň dürli görnüşlerini öndürýärler.
Mälim bolşy ýaly, Belarus Respublikasynda eksport ugurly ýeňil senagatynyň kärhanalarynyň 500-e golaýy bar. “Orşanskiý lnokombinat” kärhanasy, “Lenta” açyk paýdarlar jemgyýeti, “Milawisa” açyk paýdarlar jemgyýeti, “Komintern” açyk paýdarlar jemgyýeti we beýleki kärhanalar köp ýyllaryň dowamynda öz önümlerini daşary ýurtlara iberýärler.
Türkmenistanyň döwlet we hususy önüm öndürijileriniň 80-den gowragy ýurdumyzda öndürilýän harytlaryň köp görnüşlerini görkezdiler. Bu harytlar daşary ýurtlarda öndürilýän önümler bilen mynasyp bäsleşip bilýär. Hödürlenen harytlaryň sanawynda eksport ugurly önümler – trikotaž we jinsi matalary, dürli taýýar tikin hem-de dokma önümleri, türkmen halylary, himiýa senagatynyň we beýleki pudaklaryň önümleri aýratyn orun eýeleýär.
Sergä gatnaşýanlaryň hatarynda Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň önümçilik edaralary hem bar. Olar derman serişdelerini, bejeriş – naharhana suwlaryny, bejeriş palçygyny we deňiz duzuny, ýod taýajyklaryny hem-de ýod galamlaryny we beýleki önümleri öndürýärler. Türkmenistanyň çäginde ösýän dermanlyk ösümlikleriň esasynda öndürilýän melhemlik çaýlar hem sergi-ýarmarka gelýänleriň ünsüni çekýär.
Türkmenistanyň Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyk ministrligi, Döwlet azyk senagaty birleşigi, “Türkmengallaönümleri” döwlet birleşigi sergi-ýarmarkasynda et, süýt, süýji-köke, çörek-bulka önümlerini, içgileri, obasenagat toplumynyň harytlaryny hödürleýärler.
Şu sergi-ýarmarkasynda pawilýonlaryň uly bölegi ykdysadyýetiň döwlete degişli bolmadyk kärhanalaryna berildi. Bu ýerde görkezilen harytlaryň ählisi ýokary hilliligi hem-de diňe ekologiýa taýdan arassa çig maldan öndürilendigi bilen tapawutlanýar. Bu önümleriň ählisi halkara bäsleşiklerinde köp sanly baýraklara mynasyp boldular.
Sergi-ýarmarkasy 13-nji dekabra çenli dowam eder.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Çarşenbe güni Şweýsariýanyň hökümeti goşmaça 11 kompaniýanyň we şahsy müşderiniň bank hasabyny döňdurmak bilen, Eýrana garşy öz maliýe sanksiýalaryny giňeldendigini habar berdi.
Şweýsar hökümetiniň beýanatynda Şweýsariýanyň bu çäresiniň Eýranyň dawaly ýadro programmasy bilen baglylykda Ýewropa Bileleşiginiň ýanwar aýynda kabul eden düzgünlerine laýyklykda amala aşyrylandygy aýdylýar.
Sweýsariýanyň banklary Eýranyň hökümeti bilen baglylygy bolan kompaniýalar we adamlar bilen bank hasaplaşyklaryny alyp baranlygy üçin uzak wagtlap tankytlanyp gelnipdi


text:
TDH gullugynyň maglumatyna görä, Türkmenistanyň Mejlisi dördünji çagyryşynyň 15-nji mejlisinde birnäçe täze kanunyň taslamasyny we hukuk normalary boýunça dokumentleri ara alyp maslahatlaşypdyr.
Mejlisiň deputatlarynyň garamagyna birnäçe kanuny taslamalar, şol sanda “Ösümlik dünýäsi barada”, “Bosgunlar barada”, “Sanatoriýa-kurort işi barada”, “Referendumlar barada” Türkmenistanyň kanunlarynyň taslamalarynyň hüdürlenendigi habar berilýär.
Şeýle hem milli Mejlisde “Serhetara suwlary we halkara kölleri goramak we ulanmak boýunça Konwensiýa goşulmak”, “Raýatsyzlygyň sanyny azaltmak barada Konwensiýa goşulmak”, “Ýewropanyň Dikeldiş we Ösüş bankyny döretmek barada Şertnamanyň 1-nji we 18-nji maddalaryny üýtgetmek we doldurmak barada dokumenti ratifikasiýa etmek”, “Halkara sergiler barada Konwensiýa goşulmak”, “Raýat we jenaýat işleri boýunça hukuk kömegi barada Türkmenistan bilen Türkiýe Respublikasynyň arasyndaky ylalaşygy ratifikasiýa etmek” barada kararlaryň kabul edilendigi aýdylýar.


text:
Anna güni orsýetli belli aktýor Wýaçeslaw Tihonow 82 ýaşynyň içinde Moskwada aradan çykdy. Ol ýürek agyry keselinden ejir çekýärdi diýip, “Interfaks” habar agentligi aýdýar.
Tihonow “Baharyň on ýedi pursaty”, “Gara gulakly ak Bim” atly kinolarda baş rollarda oýnapdy. Şol filmler türkmen tomaşaçylaryna hem ýakyndan tanyşdyr.
Tihonow “Baharyň on ýedi pursatynda” sowet içalysy Maksim Maksimowiç Isaýewiň ýa-da Ştirlisiň roluny ussatlyk bilen oýnapdy. Bu film ençeme gezek türkmen tomaşaçylaryna görkezildi.
Tihonow türkmen kino sungatynyň gowy dostlaryndan biridi.


text:
Dünýä maliýe bazarlaryndaky soňky bulaşyklyklar Orsýetiň ykdysadyýetine hem täsir etdi, rubluň hümmeti bolsa 3,9 prosent pese gaçdy. Orsýetiň ykdysadyýeti, esasan, ýurduň nebit we gaz eksportyna daýanýar. Ýurduň bu pudagy bolsa diwersifikasiýa juda mätäç.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Ýewropa bölüminiň redaktory Braýn Uitmor bu ýagdaýlar barada Rus gullugynyň ykdysadyýet boýunça analitigi Sergeý Seninskiý bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Günbatarda ykdysadyýetiň depginleriniň peselmegi, şeýle-de pul bazarlaryndaky ýüz berýän krizis Orsýetiň ykdysadyýetine nähili täsir ýetirdi?
Sergeý Seninskiý: Gönüden-göni täsir onçakly bir uly bolmady. Bu diňe Orsýetiň pul bazarlaryna öz täsirini ýetirdi, sebäbi olaryň satuwynyň agramly bölegi daşary ýurt inwestorlarynyň paýyna düşýär. Orsýetiň bazary Günbataryň bazarlaryndaky bolýan ýagdaýlary azda-kände gaýtalaýar. Orsýetiň ykdysadyýeti henizem dünýä ykdysadyýetinden juda üzňelikde galýar.
Günbatarda ykdysady ösüşiň peselendigine garamazdan, Orsýetiň esasy eksport harydy - nebite bolan talap peselmän, gaýta artmagyny dowam etdirýär. Nebitiň bahasy, ozal hem bolşy ýaly, Orsýetiň ykdysadyýetiniň ösüşiniň düýp faktorlarynyň biri bolup galýar. Mundan 3-4 ýyl ozal ekspertler, elbetde, beýleki faktorlar bilen birlikde, juda ýönekeýje bir formulany orta atdylar: nebitiň bahasynyň ýyllyk 10$ artmagy Orsýetiň ykdysadyýetinde 1% ösüşi döredýär we tersine. Bu gatnaşyk häzir hem öz güýjüni belli bir derejede saklaýar.
Ýöne, käbir ekspertleriň pikiriçe, Orsýetiň ykdysadyýetiniň ösmegi üçin, indi nebitiň bahasy 10$-dan has köp artmaly. Krizis sebäpli, Orsýetiň ykdysadyýeti nebitden gelen girdejilerini öňküden tapawutlylykda haýal harçlaýar. Biznes özüniň planlarynda has konserwatiw boldy. Nebitiň dünýädäki bahasy şu ýylyň maýynda nobatky gezek dik depä çyksa-da, ondan bäri bu görkeziji 25% töweregi pese gaçdy. Ýöne Orsýetiň jemi içerki önümi 2011-nji ýylyň ikinji çärýeginde, geçen ýylyň ikinji çärýegi bilen deňeşdirilende 3,4% artdy. Birinji çärýekde ösüş 4,1%-e deň bolupdy.
Azatlyk Radiosy: Eger-de ösüş nebitiň bahasyna beýle bagly bolsa, onda bu ösüş näderejede ygtybarly?
Sergeý Seninskiý: Ine, meseläniň asyl kynçylygy hem şu ýerde. Orsýetiň ykdysadyýetinde çig mal sektory agalyk edýär. Ykdysadyýetiň beýleki pudaklaryndaky ýüzlerçe kompaniýalar çig mal sektoryndan gelýän tabşyryklara bagly. Munuň netijesinde, haçan-da nebitiň bahasy pese gaçyp, nebit-gaz kompaniýalarynyň girdejileri peselende, bu dessine tutuş ykdysadyýete hem öz täsirini ýetirýär.
Bu garaşlylygy peseltmek üçin, Orsýetiň ykdysadyýetiniň içginden diwersifikasiýa edilmegi zerur. Ýagny, çig-mal senagatyndan ötri beýlekileriň hem talaplaryna laýyklykda häzirki zaman önümleri we hyzmatlary öndürip biljek täze, ýokary tehnologiýaly pudaklar özleşdirilmeli. Elbetde, olaryň dünýä bazarynda hem bäsleşmäge ukyby bolmaly.
Azatlyk Radiosy: Orsýetden kapitalyň çykarylmagy rubluň alyş-çalyş derejesine öz täsirini ýetirdimi?
Sergeý Seninskiý: Elbetde. Dogrusy, häzirki ýagdaýda, munuň özi juda bir özboluşly. Men düşündirmäge synanyşaýyn. Kapitalyň çykmagy diýmek – ýurtdan çykýan puluň möçberi ýurduň içine gelýäninden has köp diýildigi. Muňa nebit-gaz sektoryndan gelýän girdejiler hem girýär. Diňe soňky alty aýyň hasabyna, bu “açyk akyp gidiş” 50 milliard dollardan hem aşdy. Deňeşdirme üçin aýdylsa, bu Orsýetiň ýygnan ähli pul (walýuta) rezerwleriniň ondan bir bölegidir.
Nebitden gelýän girdejiler sebäpli rubluň has berkemeginiň öňüni almak üçin, Merkezi Bank olary pul bazarlarynda satyn alýar. Muny amala aşyrmak üçin täze rubllar çap edilmeli bolýar. Bular ýurduň ykdysadyýetine ornaşandan soň, inflýasiýanyň artmagyna getirýär. Ýöne ýurduň içine gelýän dollarlaryň aglaba bölegi soňra öz-özünden, ýagny kapitalyň akmasy görnüşinde ýurtdan çyksa, onda Merkezi banka rubllary has az möçberde çap etmäge mümkinçilik döreýär. Munuň geçen ýylyň güýzünden bäri amala aşyrylýandygyny görmek bolýar. Ýeri gelende aýdylsa, soňky aýlarda ýurtda inflýasiýanyň gaty peselmegine getiren esasy faktorlaryň biri hem hut şu boldy.
Azatlyk Radiosy: Ýöne geçen hepde, dünýäniň pul bazarlarynda pese gaçyşlyklar ýüze çykanda, Orsýetiň rubly hem amerikanyň dollaryna görä 3% peseldi.
Sergeý Seninskiý: Hawa, bu sişenbe güni, 9-njy awgustda boldy. Ýöne hatda şeýle pese gaçyş hem Merkezi bankyň bir günüň dowamynda rubluň üýtgemegi üçin kesgitlän walýuta geçelgesine laýyk gelýärdi. Haçan-da kurs bu geçelgäniň iň aşaky derejesine golaýlanda, Merkezi bankyň azajyk hem bolsa bu ýagdaýlara goşulmagy, rubluň hümmetiniň ýene-de artyp başlamagy üçin ýeterlik bolupdy.
Umuman, soňky hepdeleriň dowamynda rubluň dollara bolan gatnaşygy 3,9% peseldi. Ýurduň içine gelýän pullaryň möçberini kesgitleýän - nebitiň bahasynyň ýokary bolmagy, şeýle-de Orýsetiň Merkezi bankynyň toplan pul rezerwleri göz öňünde tutulsa, onda rubluň güýçli sarsmagynyň diňe Merkezi bankyň özüniň goşulmagy netijesinde mümkin boljakdygyny aýdyp bolar.
Azatlyk Radiosy: Onda bu ýagdaý ýakyn geljekde rubluň basyş astyna düşmejekdigini aňladýarmy?
Sergeý Seninskiý: Ýok, aňlatmaýar. Bu esasan hem içerki faktorlar sebäplidir. 2010-njy ýylyň güýzünden bäri Orsýete edilýän importyň derejesi göz-görtele artdy. Krizisiň (2008-09) has ýiti etaby arkada galdy, nebitiň ýokary bahasy ýurda walýutanyň gelmegine sebäp bolup, goşmaça talaby döredýär.
Ýöne Orsýetiň aglaba kompaniýalarynyň häzirlikçe daşary ýurt garşydaşlarynyň hödürleýän şahsy, şeýle-de senagat harytlaryny we hyzmatlaryny bäsdeşlik derejedäki bahada we hilde hödürlemäge mümkinçiligi ýok. Bulary hödürläp bilýän kompaniýalaryň köpüsi hem önümçilikde daşary ýurtdan getirilen enjamlary ulanýar. Netijede, häzir Orsýetiň import derejesi eksportdan üç esse ýokarydyr. Eger-de beýle gatnaşyk dowam etse, onda ekspertleriň hasaplaryna görä, 2012-nji ýylyň soňunda, 2013-nji ýylyň başynda Orsýetiň söwda balansynyň saldosynyň bozulmagy mümkin bolup biler. Eger-de şol wagta çenli nebitiň bahasy-da pese gaçsa, onda ýurda gelýän walýutanyň möçberi birdenkä peselip, oňa bolan talap artar.


text:
Türkmen metbugatynyň ýazmagyna görä, şişenbe güni prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Galkynyş, Agzybirlik we Magtymguly Pyragynyň şygyrýet baýramçylygy mynasybetli tussaglaryň günäsini geçmek barada permana gol goýdy.
Şol dokumente görä, günäsi geçilenler esasy möhletini berjaý etmekden we goşmaça jeza hökmünde kesgitli ýerde ýaşamakdan boşadylar.
Günäsi geçilenleriň sany barada anyk maglumat berilmedi.
Şu gün Galkynyş, Agzybirlik we Magtymguly Pyragynyň şygyrýet baýramçylygy mynasybetli dürli çäreler geçirilýär.


text:
14-nji iýulda Aşgabadyň hukuk goraýjý edarasynyň işgärleri änewli garaşsyz žurnalist, blogger
Döwletmyrat Ýazgulyýewi prokuratura çagyrdylar. Oňa “ýaşulularyň özi bilen gepleşmek isleýändiklerini” aýtdylar. Ýazgulyýew haýsy meselede gürrüň boljagyny soranda, olar bilmeýändiklerini, ýöne maşynly alyp gidip, soňam getirip gitjekdiklerini aýdypdyrlar.
Ýazgulyýew resmi çakylyk haty bolmasa, gitmejegini aýan edipdir. Azatlyk Radiosyna bu maglumat penşenbe güni gelip gowuşdy. Anna güni, 15-nji iýulda, Azatlyk Radiosyndan Nazar Hudaýberdi garaşsyz žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew bilen telefon arkaly gürrüňdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Sizi prokuratura alyp gitdilermi?
D. Ýazgulyýew:
Meni prokuratura däl-de, Ahal welaýatynyň polisiýa edarasynyň 6-njy bölümine eltdiler. Şol taýa girenimde, salamlaşdylar, hal-ahwal soraşdylar, näme işleýänimi soradylar. Menem Azatlyk Radiostansiýasy bilen hyzmatdaşlyk edýändigimi aýtdymam weli: “Şol teleradio nämeler berýäň şu günler?” diýdiler. Menem derwaýys hasaplaýan meselämi berýän. Meselem, Abadanyň alkymyndaky harby polkda bolan partlamany öz žurnalistik derňewlerimiň esasynda diýdim.
Azatlyk Radiosy: Şeý diýeniňizde, olar näme diýdiler?
D. Ýazgulyýew:
Şeý diýenimden soň: “Siz töhmetçilikli, halky, milleti öjükdiriji maglumat berýärsiňiz” diýdiler. Menem olara: “Olar ýaly maglumat beremok, halkdan gizlenjek boldy şu wakalar. Näme üçin Türkmenistanyň Howpsuzlyk geňeşiniň agzasy bolan Daşary işler ministrliginiň ýolbaşçylary ýalňyş maglumat berdiler, tä 10-njy iýula çenli hatda partlamanyň ýarag ammarynda bolandygam aýdylmady, şonuň üçinem resmi maglumat bolmansoň, men öz žurnalistik derňewimi geçirdim hem-de il içindäki maglumatlaram maglumat hökmünde ýetirdim.
Il içindäki maglumat ýalandyr öýdýän bolsaňyz, haýsyňyz isleseňiz gideliň Büzmeýine, özümizi tanatman, geçip barýanlardan soralyň, “Ýarag partlamasynda näçe adam wepat boldy?” diýip soralyň. Eger şonda 500 adamdan az diýip, jogap berse ötegçi, men “il içinde” diýen sözüme jogap bermäge taýyn diýdim.
Azatlyk Radiosy: Olaryň reaksiýasy nähili boldy onsoň, prokuraturanyň işgärleriniň?
D. Ýazgulyýew:
Olar prokuratura däl, meniň bilen gürleşen Altymyrat Berdiýew diýýär. Özem şu taýda bir zady aýdasym gelýär, meniň bilen gaty mylaýym gürleşdiler. Hiç hili haýbat atma bolmady. Kanun esasynda düşündirmäge çalyşdylar. Men olaryň argumentini örän gowşak gördüm. Olaryň diňe buýrugy ýerine ýetirýändigini özüni alyp barşyndanam gördüm. Men ýene bir zady aýdyp biljek: men gyzyl goşunyň hatarynda artilleriýa bölüminde gulluk etdim. Bölüm komandiri hökmünde nähili ýagdaýda snarýadlaryň hatardan çykarylýandygyny, olaryň nähili ýagdaýda howp döredýändigini, gulluk edenime 20 ýyl geçenem bolsa, bilýärin, meniň ýadymda, belli bir derejede habarly.
Men olara aýtdym: näme üçin Türkmenistanyň Howpsuzlyk geňeşi, partlamanyň bir gün öňýany bolup geçen, şol zatlary duýmady. Ýa-da bolmasa il içindäki gürrüňlere görä, ofiserler Howpsuzlyk geňeşiniň agzalaryna maglumat beripdir. “Maglumat berlipdir, çäre görülmändir diýip, siz ýolbaşçylary masgaralaýarsyňyz” diýdi. Menem aýtdym, hatda SSSR döwründe, SSSR-em bir nusgalyk döwlet däl, şonda polkuň komandirleri üç ýyldan bärde howp döredip biljek snarýadlary ýok edip, aýyrýardylar, partladýardylar. Men şuňa şaýat boldum.
Näme üçin Howpsuzlyk geňeşi partlamanyň bir gün öňýany bolanda, şol howpy görmedi. Ynha, munuňam üstesine, ýalan maglumatlar ýaýratdy. Resmi maglumatlar bolmany üçin, il içindäki gürrünleri men belli bir derejede şeýle gürrüňleriň bardygyny aýtdym. Maglumat hökmünde berdim. Eger resmi maglumatyňyzy berseňiz, men hökman bererin, men resmi hyzmatdaşlyk etmäge-de taýyn diýdim.
Azatlyk Radiosy: Döwletmyrat, olar näme diýdi duşuşygyň soňunda?
D. Ýazgulyýew:
Bu duşuşygyň soňunda: “Jenaýat kodeksiniň 132-nji maddasy (Habar beriş serişdelerinde töhmetçilikli habarlary ýaýratmak), hemem 177-nji maddasy (Sosial, dini, milli öjükdirme) biri – Iki ýyl, birem – bäş ýyl, şu maddalar boýunça sen günäkärlenýärsiň. Ýöne biz, ýaşulularyň tabşyrygy boýunça, birinji gezek saňa duýduryş bermäge geldik” diýip, protokol düzdüler. Iň soňunda: “Saňa duýdurýarys, indiki gezek şeýle zat etseň, seni jenaýat jogapkärçiligine çekeris” diýdiler.


text:
Kölegede-de bolsa, günüň dowamynda aýnalary ýapyk duran awtoulagyň içinde 400-800 mg benzol ýygnanyp bilýär. Ulag 16 gradusdan ýokary yssy günüň aşagynda duranda bolsa ýygnanýan benzolyň möçberi 2000-4000 mg ýetýär we bu saglyk üçin howpsuz hasaplanýan derejeden 40 esse ýokarydyr diýlip, awtoulaglar barada maglumat çap edýän internet çeşmeleri habar berýär.
Maglumatlarda aýdylyşy ýaly, aýnalary ýapyk awtoulagyň içinde ýygnanan benzol adamyň saglygyna howp salýar.
Benzol näme?
Benzol zäherli madda, ol adamynyň böwregine, süňküne, bagryna zeper ýetirýär we benzol adamynyň bedeninden çykarmasy kyn jisimdir. Bu zäheriň rak keseline sebäp bolýandygy barada hem aýdylýar.
Benzolyň (С6Н6) ysly uglewodorodlaryň sada görnüşleriniň biridigi we onuň kanserogen, ýagny howply çişleriň döremeginiň ähtimallygyny artdyrýan ýokary derejede zäherli serişdeleriň hataryna girýändigi barada ylmy düşündiriş berilýär.
Benzolyň ýokary derejede jemlenmegi bolsa adamynyň özünden gitmegine we ölümine getirip bilýär diýlip medisina boýunça maglumatlarda aýdylýar.
Habar berlişine görä, onuň uly bolmadyk möçberiniň demiňe sorulmagy-da agyr kesellere getirip bilýär.
Aşa uly bolmadyk möçberde benzol alkogolyň täsirine meňzeş täsir edýär, yzysüre-de ukuçyllyk, umumy ysgynsyzlyk, gaýtarmak we özüňden gitmek ýaly ýagdaýy döredýär.
Benzolyň iş zonasynda rugsat berlen maksimal derejesi bir kubik metrde 20 mg möçbere barabar.
Maslahat
Awtoulaglarda benzolyň ýygnanmagyna degişli maglumatlarda, awtoulagyň kondisioner sowadyjysynyň howany sowadyp başlamazdan ozal, çykarýan gyzgyn howasy arkaly plastikdaky içi benzolly zäherleriň hem daşary çykýandygy aýdylýar.
Awtoulaglary ulanmak boýunça düzgünnamalarda sowadyjylary işletmegiň öňüsyrasynda iki minudyň dowamynda aýnalary açyp goýmak maslahat edilýär, emma sebäbi barada takyk düşündiriş berilmeýär.
Berilýän maslahatlarda awtoulagyň kondisionerini ony otlan badyňa işletmän, başda ulagyň aýnalaryny açyp, diňe şondan soň sowadyjyny işletmek we ulagyň içini ilki biraz ýelejiretmek teklip edilýär.


text:
Amerikanyň baş harby ofiseri ýekşenbe güni Pekini sebitdäki durnuklylygy saklamak üçin Phenýan bilen gatnaşyklaryny ulanmaga çagyrdy.
Birleşen Ştatlaryň goşma serkerdeler ştabynyň başlygy, admiral Maýk Mullen Waşington Hytaýyň güýçlenmegini gowşatjak bolmaýar, ýöne ABŞ Ýuwaş okean sebitinde uzak watlap işjeňligini saklar diýdi.
Mullen Hytaýa öz kärdeşi, general Çen Biňde bilen gepleşmek we harby bazalara baryp görmek üçin dört günlük sapar bilen bardy.
Bu iki ýurt özara howpsuzlyk hyzmatdaşlygyny ýokarlandyrmaga çalyşýar.


text:
“Serhetsiz reportýorlar” guramasy “Fergana” neşiriniň websaýtyny petiklandigi sebäpli Gyrgyzystany berk tankyt etdi.
Media gözegçilik edýän Pariždäki bu gurama “Fergana” websaýtyna garşy amala aşyrylan bu herekete geň galandygyny aýtdy.
Gurama “Bu hereket Merkezi Aziýada ilkinji parlamentar demokratik döwlet hökmünde äşgär bolan ýurduň yza tarap esasy ädimi” diýip baha berdi.
Mundan ozal “Gyrgyztelekom” gyrgyz parlamentiniň haýyşy boýunça “Fergana” websaýtyny petikländigini yglan etdi.
Geçen ýylyň iýun aýynda gyrgyz deputatlary “Fergana” websaýtyny petiklemek boýunça ses berişlik geçirdiler. Olar 2010-njy ýylyň iýunynda Gyrgyzystanyň günortasynda ýüz beren bidüzgünçilikleri bu saýt “subýektiw” hem-de “prowakasion” görnüşde beýan etdi diýip hasaplaýarlar.
“Serhetsiz reportýorlar” guramasy bolsa bu saýtyň maglumatlary beýan edişine “göreldeli” diýip baha berdi.


text:
Dünýä liderleri Muammar Kaddafini häkimiýet başyndan çekilmäge çagyrýarlar. Ony agdarmaga synanyşýan gozgalaňçylar bolsa Liwiýanyň paýtagty Tripoliniň uly bölegine kontrollygyň öz ellerindedigini aýdýarlar.
Ýekşenbe güni agşam paýtagta giren gozgalaňçy güýçleri adamlar şatlyk bilen garşy aldylar. Olar Kaddafiniň 42 ýyllyk hökümdarlygy indi soňlanar diýip, umyt edýärler.
Amerikan prezidenti Barak Obama söweşiň aýgytly nokada ýetendigini belläp: “Ýurt zalym hökümdaryň gysajyndan sypyp gelýär” diýdi.
Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameronyň býurosy hem: “Kaddafiniň soňunyň golaýlandygy belli” diýip, halk mundan artyk ejir çekmez ýaly Kaddafini häkimiýet başyndan aýrylmaga çagyrdy.
Italiýanyň daşary işler ministri Franko Frattini: “Kaddafiniň möwriti ötdi. Ol indi Halkara Jenaýat suduna tarap ýola düşmeli” diýdi. Häzir Ýewropa Bileleşigine prezidentlik edýän Polşa hem Kaddafiniň hökümdarlygynyň soňlanmagyny gutlaýandygyny aýtdy.
Bombalamak ugrunda gozgalaňçylary goldap gelen NATO Kaddafiniň hökümdarlygynyň çagşap gelýändigini belläp, Liwiýa halkyna öz hyzmatdaşlygyny hödürledi. Ýaranlygyň Baş sekretary Anders Fog Rasmussen Liwiýanyň Milli geçiş geňeşini geçişiň arassa bolmagyny, onuň hemmeler degişli bolmagyny üpjün etmäge çagyrdy.
Rasmussen: “Geljek barlyşyga esaslanmaly, adam hukuklary hormatlanmaly” diýdi. “Indi täze Liwiýany, gorka däl-de, erkinlige, diktatura däl-de, demokratiýa, sanlyja adamyň islegine däl-de, köpüň islegine daýanýan bir döwleti gurmaga wagt boldy. Geçiş parahatçylykly bolmaly. Ol şu wagt gelmeli. Oňa ýolbaşçylyk edýän, ony kesgitleýän Liwiýa halky bolmaly”.
Kaddafiniň nirededigi belli däl
Londonda Liwiýanyň ilçisiniň wezipesini ýerine ýetirýän Mahmud Nakua žurnalistlere gozgalaňçylaryň Tripoliniň hem-de ýurduň 95 prosentine kontrollyk edýändiklerini aýtdy. Ýöne ol: “Öňümizdäki günlerde gozgalaňçylar gaýtawul bilen ýüzbe-ýüz bolarlar” diýdi.
Duşenbe güni ir bilen paýtagtyň merkezinde Kaddafiniň köşgüniň golaýynda güýçli atyşyklaryň bolandygy habar berildi. Aýdylyşyna görä, şäheriň günorta böleginde hem atyşyklar bolupdyr.
Nakua gozgalaňçylaryň Milli geçiş geňeşiniň demokratiýa we adam hukuklaryny hormatlamak barada beren wadasyny gaýtalady. “Biz bir demokratik ýurt gurmaga sabyrsyzlyk bilen garaşyp begenýäris. Biziň baş kanunymyz bolar. Ýurduň ähli ýerinde, her bir işde erkinlik bolar” diýip, Nakua aýtdy.
Ýekşenbe güni döwlet telekanalyndan berlen bir audio ýazgyda Kaddafi özüniň soňuna çenli galjakdygyny aýdyp, tarapdarlaryny gelip, Tripolini “halas etmäge” çagyrdy.
Halkara Jenýat sudy Kaddafiniň ogly Saif al-Islamyň tutulandygy hakdaky habary tassyklaýan maglumatyň özüne gelip gowşandygyny bildiripdi. Saif al-Islam hem kakasy bilen birlikde adamzadyň garşysyna jenaýat edenlikde aýyplanýar.
Emma Saif al-Islamyň tussag edilendigi ýalan bolup çykdy. 23-nji awgusta geçilen gije Saif al-Islam özüniň azatdygyny subut etmek üçin Tripoli myhmanhanasyna baryp, ol ýerdäki daşary ýurtly žurnalistlere göründi.
Kaddafiniň beýleki ogly, Mohammed Kaddafi “Al-Jazeera” telekanalyna beren interwýusynda gozgalaňçylaryň özüni öý tussaglygynda saklaýandygyny tassyklapdy, emma ol gaçmagy başarypdyr. Mohammed Kaddafi telefon arkaly interwiýu berip durka, daşardan atyşyklaryň sesi eşidilýärdi.


text:
Balkan welaýatynyň Bereket, ozalky Gazanjyk şäheriniň köçeleri diňe esasy baýramçylyklarda ýagtylandyrylýar diýip, Azatlyga gowşan habarda aýdylýar.
Türkmen hökümetiniň maslahatlarynda, prezident Berdimuhamedowyň regionlara saparlarynda oba, etrap ýerlerinde ilatyň durmuş-ýaşaýyş şertlerini gowulandyrmak hakynda köp iş edilýändigi aýdylýar. Emma ýerli synçylar bu işleriň köpüsiniň elujy, gyssagara ýagdaýda edilýändigini we netijede döwlet serişdesiniň ýele sowurylmagyna sebäp bolýandygyny aýdýarlar.
Azatlyk radiosy Bereket şäherindäki ýagdaý bilen gyzyklanyp, golaýda ol ýerde ýörite saparda bolan ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
26-njy sentýabrda Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Adam ölçegleri boýunça borçlaryň ýerine ýetirilişine garaýan ýyllyk maslahaty öz işine başlady. Bu konferensiýada ÝHHG-ä agza 56 ýurtdan müňe golaý resmi wekiller, ekspertler, hukuk goraýjy aktiwistler ýygnanyşyp, maslahat geçirýärler.
7-nji oktýabra çenli dowam etjek maslahatda adam hukuklarynyň berjaý edilmegini üpjün etmek, demokratik ýörelgeleri ilerletmek we kanunyň hökmürowanlygyny ornaşdyrmak babatda Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasyna agza ýurtlaryň öz üstüne alan borçlarynyň ýerine ýetirilişine garalar.
ÝHHG-niň Adam ölçegleri boýunça bölüminiň direktory ilçi Ýanez Lenarçiçiň bellemegine görä, Warşawada geçirilýän bu maslahatlar ÝHHG ýurtlarynyň üstüne ýüklenen borçlaryň ýerine ýetirilişiniň netijelerine garap, bu ugurda mundan beýläk-de edilmeli işleriň anyklanmagyna ýardam berýär.
“Şol işler netije berer ýaly, edilmeli işler barada dialogy ýola goýmaga [konferensiýa] mümkinçilik döredýär. Bu meselede graždan jemgyýetçiligi gaty möhüm rol oýnaýar. Şonuň üçin graždan aktiwistlerine bu maslahatlara gatnaşyp, ýurtlaryň hökümet resmileri bilen duşuşyp, gepleşik geçirmäge ýol berilýär” diýip, ilçi Lenarçiç belleýär.
Geçen ýyl ÝHHG-ä Gazagystan ýolbaşçylyk eden mahaly şeýle maslahata gatnaşmak islän türkmenistanly iki adama: graždan aktiwisti Annadurdy Hajyýewe hem bosgunlykda döredilen oppozisiýadaky “Respublika” partiýasynyň egindeş başlygy Nurmuhammet Hanamowa gatnaşmaga ýol berilmändi. Türkmen aktiwistleri ÝHHG-niň konferensiýasyna goýberilmändiklerinde türkmen resmilerini aýyplapdylar.
Hanamowyň aýtmagyna görä, şu gezek ÝHHG-niň Adam ölçegleri boýunça konferensiýasyna gatnaşmak meselesinde hiç hili päsgelçilik bolmandyr. Bu konferensiýa gatnaşmak üçin Warşawa baran “Watan” jemgyýetçilik-syýasy hereketiniň ýolbaşçysy Hudaýberdi Orazow bolsa maslahatyň birinji güni türkmen resmileri üçin taýýarlanan ýerleriň boş bolandygyny aýtdy.
Resmi Aşgabatda isleg barmy?
Polşanyň paýtagtynda geçirilýän bu maslahata “Türkmen Helsinki fondundan” Täjigül Begmedowanyň, bosgunlykda döredilen türkmen “Respublika” partiýasynyň wekilleriniň, Türkmenistandaky rus jemgyýetiniň ýolbaşçy Anatoliý Fominiň gatnaşýandygy habar berilýär.
Bu maslahata türkmen resmileriniň gatnaşyp-gatnaşmaýandygy barada hazirlikçe anyk maglumat ýok. ‘Türkmen Inisiatiwasy” toparynyň ýolbaşçysy Farid Tuhbatullin türkmen resmileriniň türkmen aktiwistleri ýa oppozisiýanyň wekilleri bilen dialog geçirmek meýliniň bardygyna şaýatlyk edýän alamatlaryň ýokdugyny aýdýar.
YHHG-niň konferensiýasyna gatnaşýan aktiwistler, oppozisiýanyň wekilleri özleriniň türkmen häkimiýetleri bilen dialogy ýola goýmaga taýýardyklaryny aýtdylar. Türkmen prezidentiniň geljekki ýyl ýurtda geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna oppozisiýanyň wekilleriniň hem gatnaşyp biljekdigi baradaky çykyşy häkimiýetleriň hem dialog geçirmäge meýliniň bardygynyň alamaty bolmagy mümkin diýip, hukuk goraýjy aktiwistleriň käbirleri aýdýarlar.
2010-njy ýylyň dekabrynda Gazagystanyň paýtagty Astana şäherinde geçirilen ÝHHG-niň sammitinde kabul edilen deklarasiýada şeýle ýazylan: “Biz, ÝHHG-ä agza 56 ýurduň ýolbaşçylary, bu guramanyň esasy prinsipleriniň häzir hem aktuallygyny ykrar edip, özümiziň şol prinsiplere ygrarlydygymyzy tassyklaýarys. Biz adam hukuklarynyň hem esasy azatlyklaryň berjaý edilmegi meselesinde öňegidişlik gazanandygymyza garamazdan, adam ölçegleriniň esasy prinsiplerine hormat goýmak hem olary berjaý etmek meselesinde entek köp işleriň edilmelidigini boýun alýarys”.
Şu ýyl Warşawada Adam ölçegleri boýunça geçirilýän konferensiýanyň dowamynda esasy çäreler bilen bir hatarda 50-ä golaý dürli maslahatlaryň geçiriljekdigi habar berilýar. Agza ýurtlaryň dürli problemalaryna bagyşlanyp geçiriljek bu duşuşyklary häkimiýet wekilleri we graždan aktiwistleri ÝHHG bilen bilelikde gurnaýar.


text:
Gygyz-özbek serhedinde dörän ok atyşlykda, bir özbek gümrükçisi öldürildi, başga-da biri ýaralandy, diýip Gyrgyzystanyň resmileri habar berýär.
Bu waka sişenbe güni Gyrgyzystanyň günortasyndaky Aksu etrabynda ýüze çykdy.
Gyrgyzystanyň Gümrük gullugynyň ýaýradan beýanatyna görä, Özbegistanyň serhet gullugynyň iki işgäri, bikanun ýagdaýda, Gyrgyzystanyň serhedini geçipdir. Maglumata laýyklykda, özbek gümrükçileri gyrgyz resmileriniň yza çekilmek görkezmesine boýun egmändir.
Beýanatda iki tarapyň arasynda dawanyň ýüze çykandygy, netijede iki tarapyň hem ot açandygy bellenilýär. Wakada gyrgyz tarapyndan ýitgiler bolmady.
Resmi Daşkent bu hadysa bilen baglylykda, häzirlikçe, hiç hili beýanat ýaýratmady.
Şu aýyň başynda, bir gyrgyz raýaty özbek gümrükçileri tarapyndan atylyp, öldürilipdi.
Gyrgyz-özbek serhedinde ok atyşyklar ýygy-ýygydan ýüze çykýar.


text:
Daşary ýurt walýutasyna Birleşen Arap Emirliklerinden, Türkiýeden, Owganystandan we beýleki ýurtlardan gelen telekeçiler Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilen dizel ýangyjyny, gidrousulda arassalanan dizel ýangyjyny, gyzdyrylan nebit koksuny satyn aldylar. Bulardan başga-da, Russiýadan, Şweýsariýadan, BAE-den, Türkiýeden, Owganystandan gelen telekeçiler daşary ýurt walýutasyna azyklyk bugdaýy, nah ýüplügi, pagta süýümini we pagta lintini satyn aldylar. Geleşikleriň jemi bahasy ABŞ-nyň 49 million 560 müň dollaryndan gowrak boldy.
Manat serişdelerine Russiýanyň işewür toparlarynyň wekilleri jemi bahasy 1 million 22 müň manatdan gowrak bolan arassalanan pagta ýagyny we nah ýüplügi satyn aldylar.
Ýurdumyzyň telekeçileri içerki bazar üçin umumy bahasy 1 million 928 müň manatdan gowrak möçberde polipropileni (TNGIZT-yň önümi) we azyklyk bugdaýy satyn aldylar.
“Türkmenistan: hepdäniň wakalary”, TDH.


text:
Üstümizdäki ýylda türkmen saz sungatynyň görnükli wekili Pürli Saryýewiň dünýä inenine 115 ýyl dolýar.
Ol ussat sazanda hem uly halypa saýylýar. Sebäbi geçen asyrdaky türkmen saz sungatynyň ýeten derejesinde Pürli Saryýewiñ aýratyn hyzmaty bar. Ol sungaty Pürli agasyz göz öňüne getirmek kyn.
Halypanyň mirasdüşeri
Pürli Sary 1900-njy ýylda Bäherdeniň Bamy obasynda, tanymal halypa Sary bagşynyň maşgalasynda dünýä inipdir. Oglunyň özüne murasdüşer bolmagy üçin, Sary bagşy oňa kakasynyň adyny dakypdyr.
Ol çagalykdan kakasynyň aýdym aýdyşyny, saz çalyş tärlerini öwrenip başlapdyr. Sary bagşy öz ogullarynyň gyjakçy bolmagyny isläpdir. Onuň ogullary Pürli, Nury hem Oraz, hatda ýegeni Annageldi Jülge-de gyjaga ýykgyn edipdirler. Sebäbi Sary bagşy döwründe Ahalda ussat gyjakçy az ekeni.
Şol wagtyň özünde Pürli dutar çalmaga-da uly höwes bildiripdir.
Pürli ýaşlygyndan, kakasynyň ýanynda gyjak çalyp, oňa sazanda bolupdyr.
Ýetginjeklik döwründe Kel bagşy, Täçmämmet Suhanguly ýaly belli sazandalaryň şägirdi bolupdyr.
1928-nji ýyldan, ýagny türkmen radiosy öz işine başlaýan döwründen, ol ýerde döredilen halk saz gurallary ansamblynda gyjakçy bolup işe başlapdyr.
Hyzmat
Sungaty öwrenjiler Pürli aganyň sungat älemindäki hyzmatyny uly üç topara bölýärler.
Owaly bilen ol ussat sazanda bolupdyr. Ol saz äleminde kemala gelip, saz sungatynyň içinde ösüp ýetişensoň, saz sungatynyň janly ensiklopediýasyna öwrülipdir.
Ol gyjaga ezberligi ýaly, dutaryň hem uly ussady bolup ýetişipdir. Soňlugy bilen dutar çalmaga has köp ýykgyn edipdir.
„Pürli gaýratyna bäs gelip bilmän dutara geçdi“ diýip, sazandany golaýdan tanaýanlar gürrüň edýän ekeni.
Pürli aganyň ikinji bir beýik hyzmaty guramaçylyk hem halypalyk ukybydyr. Ol köp ýyllap Türkmen halk saz gurallary ansamblynyň ýolbaşçysy boldy. Ukyply ýaşlaryň ösüp ýetişmegine köp ýardam edipdir.
– Ol sazyň her bir öwrümini, iň çylşyrymly bölegini gaty takyklyk bilen öwretmegi başarýardy. Ol bize sazyň kyn bölegini: „Ine, şeýle etmeli“ diýip, hem gyjakda çalyp görkezerdi, hem dutarda. Onuň saz ugrundan hiç asgyn tarapy ýokdy – diýip, belli sazanda Ata Awly birnäçe gezek ýatlady.
Pürli Sarynyñ üçünji bir uly hyzmaty – ol mukamçy kompozitordy. „Bagyşlanýar“ sazyndan başlap, onuň her bir döreden eseri örän özboluşlylygy bilen tapawutlanýardy.
Ol „Lälezar bolar“, „Türkmenistanym“, „Joşgun“, „Säherde“ ýaly ençeme gowy sazlary döretdi.
Şeýlelikde, Pürli Sary saz äleminde uly halypa öwrüldi. Ol halk aýdym-sazlaryna ata-babasyndan galan miras hökmünde çemeleşdi. Ol sazlary hem aýdymlary gorapdyr. Olaryň ýoýulmagyna, asyl durkundan üýtgedilmegine berk garşy durupdyr. Şonuň bilen birlikde, milli saz sungatyň ösmegine hem kämilleşmegine ýol açypdyr.
Janköýerler
Saz äleminden gürrüň gidende, üç uly halypany deň hatarda goýýarlar. Olar Mylly Täçmyrat, Jepbar Hansähet hem Pürli Sary. Bularyň hersiniň gaýtalanmajak, beýleki birine meňzedip bolmajak öz ýoly, öz aýratynlyklary bar. Saz söýüjiler dutaryň ilkinji kakuwyny eşidenlerinden, ol sazy şol ussatlaryň haýsy biriniň çalýandygyny ýalňyşman aýdyp bilýärler.
Şonuň bilen birlikde, bu ussatlaryň hersiniň öz diňleýjileri hem bar. Şol diňleýjiler, ýagny sazandanyň janköýerleri öz halaýan ussadyny belentde goýýar.
Pürli aga gyjakda ussatmy ýa dutarda; ony aýtmak kyn. Belki-de, ol hem dutarda, hem gyjakda ussatdyr.
Muny maňa kursdaşym Kakajan Baýlyýew gürrüň berdi. Onuň kakasy Baýly aga Tejen etrabynyň öňki „Pobeda“ kolhozynyň başlygy ekeni. Ol pagta planyny dolanynda, Türkmen radiosyndan jaň edip, şatlykly günde nähili aýdym-saz eştmek isleýänini sorapdyrlar.
Ol ýüzugra Pürli Sarynyň “Nergyzyny” eşitmek isleýändigini aýdypdyr.
– „Nergyz“ bolmasa, başga näme isleýäňiz? – diýip, ätiýaçdan sorapdyrlar.
Baýly aga ýüzugra:
– Onda Pürli halypa „Nejoldyny“ çalaýsyn – diýipdir.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň şahsy pikiri.


text:
Özbegistan, Gazagystan we beýleki awtoritar hökümetler Günbatar ýurtlarynyň hukuk organlary tarapyndan ulanylýan kiber-gurallary edindiler we olar bu gurallary dissidentleriň şahsy maglumatlaryna bikanun aralaşmak hem-de olary gynamalara we ýanamalara sezewar etmek üçin ulanýarlar diýip, 2-nji awgustda media serişdesi habar berdi.
“Associated Press” habar agentliginiň berýän maglumatyna görä, derňewçiler 2000-nji ýyllaryň başyndan bäri “Verint” we “Nice Systems” ýaly kompaniýalaryň Özbegistanyň we Gazagystanyň gizlin polisiýasyna uly göwrümde gözegçilik enjamlaryny satandygynyň üstüni açdylar.
Gürrüňi edilýän iki kompaniýanyň hem ysraýylly işgärleri tehniki goldaw bermek üçin özbek paýtagty Daşkende birnäçe gezek gelip-gitdiler.
“Kanuny saklamak”
Bu enjamlar Özbegistanyň gizlin polisiýasyna telefon ýa-da email arkaly duýgur maglumatlary maslahat edenleriň, şol sanda özbek bloggerleriň we dissidentleriň ýerleşýän ýerini kesgitlemäge we olary tussag etmäge mümkinçilik berýär diýip, dissidentler aýdýarlar.
“Häkimiýetleriň esasy ýaragy halkyň gorkusy. Söz azatlygy, öz pikiriňi beýan etmek azatlygy - bularyň ählisi gadagan edildi” diýip, Şweýsariýada sürgünlikde ýaşaýan özbegistanly Tulkin Karaýew “AP” habar agentligine beren maglumatynda aýdýar.
Geçen ýyl adam hukuklaryny gorap çykyş edýän “Human Rights Watch” guramasy soňky 10 ýylyň dowamynda Özbegistan “repressiw dolandyryşyny amala aşyrmak üçin müňlerçe adamy tussag etdi” diýdi. Başga pikirdäki adamlar esassyz tussag edilmelere, mejbury zähmete we gynamalara sezewar edilýär diýip, toparyň maglumatynda nygtalýar.
Ýöne yzygiderli adam hukuklaryny depeleýän hökümetleriň - Günbatar ýurtlaryň polisiýasyna we aňtaw gulluklaryna satylan - “kanuny saklamak” diýlip häsiýetlendirilýän enjamlary edinmeginiň öňüni almak o diýen mümkin däl. Adam hukuklaryny gorap çykyş edýän toparlar tehnologiýanyň üsti bilen yzarlanýan adamlar urlup-ýenjilip, tussag edilýär we gynamalara sezewar edilýär diýýärler.
Derňew topary
Bu aralykda, Reuters habar gullugy Gazagystanyň hökümetine işleýändigine ynanylýan hakerleriň aňtaw programmasy arkaly daşary ýurtda sürgünlikde ýaşaýan dissidentleriň aklawçylaryna we hyzmatdaşlaryna täsir ýetirmäge synanyşandygyny habar berdi.
Derňew topary, Nýu-Ýorkda ýaşaýan adam hukuklary boýunça aklawçy Peter Sahlasy, Gazagystan bilen baglanyşykly kanuny dawanyň üstünde işleýän italiýaly aklawçy Astolfo Di Amatony we Gazagystandan ençeme ýyl ozal gaçyp çykan gazak neşirýatçylary Irina Petruşowany we Aleksandr Petruşowy öz içine alýan topara ugradylan emailleri derňedi.
Ugradylan emailler alyjylary söwda taýdan elýeterli iki içalyçylyk saýtyň birine sapmaga çalyşdy. Özem bu iş hakyna tutulan hindi kompaniýasyndan ugradylan emailler, ýagny elektron hatlar ýaly bolup görünýär.
Daşary ýurtlaryň birinde sürgünlikde ýaşaýan iki gazak neşirýatçysy “Respublika” atly onlaýn gazeti döretdiler. Bu gazetde hökümetden syzan ýa-da haker hüjümi edilen, ýagny döwülen emailler çap edildi.
“Biz hökümetler tarapyndan syýasy dissidentleri, esasanda sürgünleri yzarlamak üçin zyýanly gurallaryň has giňden ulanylýandygy dogrusynda şübhelenýäris” diýip, derňew topary aýtdy.


text:
Waşington Siriýa bilen Orsýetiň arasyndaky graždan ýadro energiýasy boýunça geçirilen gepleşiklerden birahat bolýandygyny beýan etdi.
ABŞ Siriýa bilen energiýa boýunça hyzmatdaşlyk hakda pikir alyşýan ýolbaşçylar Damaskyň ýadro meseleleri baradaky kemçiliklerini ýatdan çykarmaly däldir diýdi.
Döwlet departamentiniň metbugat wekili Filip Krowly ýadro ýaraglaryň ýaýradylmazlygy baradaky şertnama boýunça berlen soraglara Siriýanyň jogap bermänligini hem belledi.
Medwedew sişenbe güni Damaska eden saparynyň dowamynda Siriýada garaždan ýadro energiýa merkezini gurmaga Moskwanyň taýýardygyny yglan edipdi.


text:
4-nji ýanwarda geçirilen wideogörnüşli iş maslahatynyň dowamynda öz wezipesinden boşadylan häkimler – welaýat, etrap we şäher derejesindäki ýolbaşçylardy.
Türkmenistanyň prezidentiniň karary bilen Ahal welaýatynyň “Ak bugdaý” etrabynyň häkimi Rejepgeldi Gurdow, Balkanabat şäheriniň häkimi Balkan Gulmämmedow, Balkan welaýatynyň Etrek etrabynyň häkimi Çaryýar Orazow, Daşoguz welaýatynyň Görogly etrabynyň häkimi Maksat Mämmedow, Lebap welaýatynyň Köýtendag etrabynyň häkimi Azat Bäşimow, Lebap welaýatynyň Atamyrat etrabynyň häkimi Azat Garlyýew, Lebap welaýatynyň Birata etrabynyň häkimi Çary Astanow, Lebap welaýatynyň Döwletli etrabynyň häkimi Serdar Akyýew, Mary welaýatynyň Wekilbazar etrabynyň häkimi Öwezgeldi Jumagulyýew, Mary welaýatynyň Murgap etrabynyň häkimi Esenmyrat Esenow, Mary welaýatynyň Sakarçäge etrabynyň häkimi Çary Geldiýew öz eýeleýän wezipelerinden boşadyldylar.
Maslahatda häkimleriň diňe ikisiniň “saglyk” sebäpli işden boşadylandygy, beýlekileriniň “özlerne ynanylan wezipe borçlaryny berjaý edip bilmändikleri” we “işde goýberen uly kemçilikleri” sebäpli işden çykarylandygy aýdyldy.
Güýç resmilerine käýinç
Bu iş maslahatynyň ertesi Türkmenistanyň prezidenti ýurduň güýç edaralarynyň birnäçe jogapkär ýolbaşçylaryna käýinç berdi.
Milli Howpsuzlyk Geňeşiniň 5-nji ýanwarda geçirilen Maslahatynda ýurduň Milli howpsuzlyk ministri Güýçgeldi Hojaberdiýewe berk käýinç berildi.
Döwlet baştutanynyň nägileligine Sagdyn jemgyýeti goramak boýunça, ýagny öňki Neşä garşy göreş boýunça döwlet gullugynyň başlygy polkownik Atadurdy Osmanow hem sezewar boldy. Öňa berk käýinç berlip, harby derejesi podpolkownik derejesine çenli peseldildi we “kemçilikleri düzetmese”, wezipeden boşadyljakdygy duýduryldy.
Güýç edaralarynyň ýokary wezipeli resmileriniň wezipe borçlaryny talaba laýyk berjaý etmändigi we işde kemçilik goýberendikleri habar berilýär.
Türkmenistanyň prezidenti Howpsuzlyk Geňeşiniň maslahatynda eden çykyşynda, hususan-da, ýurtda çilimkeşligi ýok etmek boýunça köpçülikleýin çäreleri güýçlendirmegiň zerurdygyny belledi.
Şol bir wagtda-da Türkmenistanyň prezidenti geçen ýylyň dowamynda we şu ýylyň başynda eden çekyşlarynda 2015-nji ýylyň ýurt üçin amatly bolandygy ençeme gezek nygtapdy.
Prezident oba ýerlerini ösdürmek boýunça döwlet derejesinde alnyp barylýan işleriň gidişinden kanagatlanma bildiripdi we oba hojalygynda hem uly üstünlikleriň gazanylandygyny tekrarlapdy.
Prezidentiň çykyşlarynda geçen ýyl 1 million 50 müň tonna pagta, 1 million 400 müň tonna galla hasylynyň ýygnalandygy habar berildi. Mundan başga-da resmi maglumatlarda ozal daýhanlar bilen doly hasaplaşylyp, oba hojalyk önümlerini öndürijilere plandan artyk tabşyrylan pagta üçin adaty satyn alyş nyrhynyň üstüne 30% goşmaça töleg tölenendigi habar berildi.


text:
Londonyň Albert Hall konsert zalynda SSSR-iň öňki prezidenti Mihail Gorbaçýowyň 80 ýyllyk ýubileý dabarasy boldy.
Konserte Londonyň simfonik orkestri, Uly teatryň artistleri, meşhur Skorpion rok-topary gatnaşdy.
Gorbaçýowy gutlamak üçin bu ýere köp sanly döwlet işgärleri, meşhur artistler, aýdymçylar, şol sanda Ysraýylyň prezidenti Şimon Peres, aktýor we Kaliforniýanyň öňki gubernatory Arnold Şwarsennegger, futbolçy Andreý Arşawin, başga-da köp tanylmal adamlar geldi.
Konsert başlanmazdan öň Londonda ýerleşýän “Batlyrak gürle” atly jemgyýetçilik guramasy aksiýa geçirdi, onuň maksady Gorbaçýowy adam hukuklaryny goramak işine çekmekdi.
Gorbaçýowyň 80 ýaşy 2-nji martda dolupdy.


text:
Penşenbe güni Moskwada Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň wise-prezidenti Jo Baýden Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin bilen gepleşik geçirdi.
Bu gepleşikde maslahat edilen esasy meseleleriň arasynda ors-amerikan ykdysady gatnaşyklary we Orsýetiň Bütindünýä Söwda Guramasyna agzalyga kabul edilmegi bardy.
Premýer-ministr Putin iki ýurduň arasyndaky wiza režiminiň ýatyrylmagynyň ykdysady hyzmatdaşlyga itergi bolup biljekdigini aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň wise-prezidenti Jo Baýden “bu gowy pikir” diýdi.


text:
Prezident Hazar deňziniň statusy we Azerbeýjan bilen käbir nebit ýataklarynyň üstünde gidýän jedelleriň çözgüdi hakynda öz garaýşyny beýan etdi.
Türkmen lideri öz çykyşynda Deňiz serhediniň çäklerini bellmek, Hazaryň Bio serişderlerini gorap saklamak, deňzi ýaragsyzlandyrmak meselelerine degip geçdi.Esasy gapma garşylyklar
“Hazar deňzinde käbir nebit ýataklarynyň üstünde Azerbeýjan bilen bar bolan jedel baryp sowet soýuzy dargaly bäri dowam edip gelýär. Esasy gapma-garşylyklar deňiz ýalpaklarynda bar bolan jedelli nebit ýataklarynyň üstünde barýar» diýip, Berdimuhamedow aýtdy.
Häzir Türkmenistan üçin aýry-aýry geografik ýerleri bellemegiň, onuň hukuk durumyny çözmegiň ähmiýetlidigini nygtan Berdimuhamedow bu problemanyň diplomatik ýollar bilen çözülmeginiň, Hazar deňziniň parahatçylyk hem ylalaşyk deňzi bolmagynyň ähmiýetine-de degip geçdi.
Azerbeýjan bilen dogan we gowy goňşuçylyk gatnaşygyny alyp barmak isleýändigini belläp, türkmen lideri öz çykyşynda iki sany esasy meseläni ara atdy.
Birinjiden, ol Hazar deňziniň statusy we onuň baýlyklary bilen bagly dörän problemalaryň global derejede çözülmeginiň zerurdygyny mälim etdi. Ol bu barada BMG-niň tribunasyndaky beýanatynda-da belläp geçipdi.
Ikinji mesele bolsa, problema çözülmedik ýagdaýynda onuň halkara arbitraž suduna geçirilmegi. Dialog we diplomatiýa
Ýazyjy Ak Muhammet Welsaparyň pikiriçe, prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň meseläniň dialog we diplomatik ýollar bilen çözmäge ymtylmagy örän dogry we bu mynasyp çözgüdi tapmaga ýardam edip biler.
Ýöne Azerbeýjanyň nebiti öwrenýän merkeziniň başlygy Ilhan Şaban diňe diplomatik ýollardan diýlip oturman, gepleşiklere başlanmaly, türkmen tarapy bu babatda ädim ätmeýär diýýär.
Düýbi Bakuda bolan «Innowasiýa we Tehnologiýalar» merkeziniň başlygy Mubarez Ahmad Ogly türkmen prezidentiniň düýnki metbugat-konfrensiýasynda Hazar deňzindäki jedelli nebit ýataklary meselesiniň çözüdi ugrundaky ara atan tekliplerine oňyn baha berdi.“Nebit gazyp almak bikanun”
Ýöne türkmen lideri agzalan metbugat-konferensiýasynda jedelli ýerlerden nebit gazyp almagyň bikanundygyny ýörite nygtady.
Yazyjy A.Welsapar meseläniň halkara arbitraž sudunda däl-de, özara gepleşikler esasynda çözülmegi gutarnykly bolup bilmez hem-de bu uzagyndan regionyň asudalygyna ýaramaz täsir ýetirip biler diýýär.
Emma Azerbeýjandan Mubarez Ahmed ogly: “Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow öz halkynyň ýaşaýşyny gowulandyrmak ugrunda alada edip gelýär, ol halkara suduna pul harçlap, munuň üçin wagtyny ýitirmez” diýip belleýär.
Indi uzak wagtdan bäri Hazar deňziniň statusyny kesgitlemek dogrusynda gepleşikler alnyp barylýar, ýöne problema öz çözgüdine garaşýar.
Meseläniň özara gepleşikler esasynda çözülmegi gutarnykly bolup bilmez.
Azeri bilermeni M.Ahmadogly bu barada şeýle diýdi: «Hazaryň statusy diňe deňiz ýaka döwletleriň gatnaşmagynda çözülmeli, bu ýere halkara güýçleriň getirilmegi maksada laýyk bolmaz. Sebäbi ol güýçleriň arkasynda belli-belli döwletler bar we olar-da öz bähbitlerini araýarlar.»
Prezident Berdimuhamedowyň Hazar deňzindäki jedelli nebit ýataklary dogrusyndaky bu çykyşynda, diplomatik garaýşynyň hem-de ýumşama alamatynyň agdyklyk edýändigini syýasy bilermenler aýdýarlar.
«Türkmenistan Hazar basseýninde özara bähbitli hyzmatdaşlyk üçin örän amatly işler alyp barýar, olardan Türkmenbaşy şäherindäki Awaza milli syýahatçylyk zolagyny döretmek boýunça başlanan işler» diýip, Berdimuhamedow ýörite nygatdy.


text:
Söýgüsini ýyllaryň dowamynda saklamagy başaran 9 jübüt
Söýgi bu diňe bir ajaýyp duýgy däl - eýsem çylşyrymly mesele. Durmuşyň kynçylyklaryny ýeňmek üçin romantik gatnaşyklaryň oduny ýeňillik bilen söndürip bilýär. Şol sebäpli hem ýyllaryň geçmegi bilen elimizden tutup gözümize seredýän adama guwanmakdan başga hiç zat edip bolmaz. Bu gün, "Nätdiňäý!?" sizi söýgüleriniň hiç möhleti bolmadyk 9 sany jübüt bilen tanyşdyrmakçy!
1. Olar ilkinji gezek 3 ýaşlarynda tanyşdyrlar. Jübüt wagtyň geçmegi bilen şol bir ýere geldiler - emma bu gezek bolsa är we aýal hökmünde.
2. Geň göräýmäge, birnäçe ýyl maşgala durmuşy bu ikisini öňküsinden hem ýaş görkezýän ýaly!
3. Olaryň ilkinji "oýnawaç" toýlary çaga wagtlarynda geçipdi. Hakykysy bolsa birnäçe ýyldan soň geçirildi.
4. Mekdepden bäri aýrylmaz dostlardy - indi bolsa aýrylmaz maşgala jübüdi!
5. Bu ikisi bolsa özleriniň gelejek toýlaryna taýýarlygy örän ir başladylar.
6. Çaga üýşmeleňindäki duşuşyk olaryň durmuşlaryny ömürlik üýtgetdi.
7. Seni hiç kemsitmejek adam bilen durmuşyňy geçirmek örän wajypdyr!
8. Çagalar bagyndan bäri bileje!
9. Bular ýaşlary 13 wagty duşuşypdylar.
10. Bile 1971-nji ýyldan bäri we şu wagta çenli gatnaşyklarynyň her pursatyndan lezzet alýarlar.
11. 40 ýyldan soň hem......şol bir şadyýan ýylgyryş.


text:
Siriýada hökümet goşunlarynyň protestçilere garşy görýän çäreleriniň netijesinde 8 müňe golaý adamyň heläk bolmagy dünýä jemgyýetçiligini agyr alada goýdy. Bu ýagdaý bilen bagly Siriýa garşy harby herekete geçmegiň tarapdarlary dünýä jemgyýetçiligi haçana çenli bu eden-etdilige, zorluga ýol berer diýen sowaly orta atýarlar. Olardan biri hem ABŞ-nyň senatory Jon MakKeýn.
“Men diňe ABŞ däl, koalision güýçler bolup Siriýa garşylyk görkezmäge çagyryş edýärin. Şol koalisiýa birmeňzeş pikirli ýurtlar, Ýakyn Gündogar regionyndan Katar, Birleşen Arap Emirlikleri we beýleki ýurtlar bilen birigip, howa arkaly hüjüme taýýarlyk görmeli” diýip, MakKeýn aýtdy. “Sebäbi bu tanklary we agyr artilleriýany duruzmagyň ýeke-täk ýoludyr. Siriýadaky adalatsyz söweşde gyrgynçylyk dowam edýär”.
Interwensiýany in köp goldaýan Siriýa oppozisiýasynyň “Milli geňeşi” hökümet güýçlerine garşylyk görkezmek üçin daşary ýurtlardan öz söweşijileriniň ýaraglandyrylmagyny sorady.
Häzirlikçe hiç bir ýurduň hökümeti Siriýanyň oppozisiýasynyň bu çagyryşy bilen açyk ylalaşmasa-da, Saud Arabystany bilen Katar bu pikire oňyn baha berdi. Siriýa garşy harby herekete geçmegiň tarapdarlarynyň şeýle karara gelmeginiň esasynda adam hukuklaryny goramak ýaly ahlak meselesi ýatyr.
Britaniýadaky Grinwiç harby-deňiz institutynyň professory Kris Bellamy, 1990-njy ýyllarda BMG Bosniýada zorluga garşy harby hereketleri amala aşyransoň, dünýäde ynsanperwerlik meseleleri bilen bagly aladalaryň belli bir ýurduň özbaşdaklygyna hormat goýmakdan ileri tutulyp başlanandygyny öňe sürýär.
“Soňky ýyllarda ýurtlaryň içerki işine koalision güýçler tarapyndan harby taýdan gatyşmak birnäçe gezek amala aşyryldy. Şol ýaranlyklar BMG tarapyndan döredilmedi” diýip, Bellamy belleýär. “Olaryň käbirine harby herekete geçmäge BMG-niň rezolýusiýasy boýunça ygtyýar berlen bolsa, beýlekilerine berilmedi. Häzir Siriýa harby taýdan gatyşmagyň tarapdarlary hem hut şu zatlara esaslanýarlar”.
Günbatar
Ýöne Siriýa garşy harby hereketleri amala aşyrmagyň tarapdarlarynyň güýçli garşylyga sezewar bolmaklary mümkin. Mysal üçin, ozal Bosniýada we Kosowoda harby hereketiň tarapdary bolan ABŞ-da, Yrakdaky hem Owganystandaky harby hereketlerden soň, halk ýaragly konfliktlerden halys ýadady.
Ýewropa ýurtlarynyň arasynda Britaniýa Siriýanyň oppozisiýasyny Siriýanyň kanuny wekilleri diýip atlandyrsa, ozal Liwiýada harby hereketleriň tarapyny tutan Fransiýa Siriýa meselesinde ýurtdaky ýagdaýa harby taýdan gatyşylmagyna garşy çykýar. Ýöne, muňa garamazdan, harby taýdan gatyşylmagyň tarapdarlarynyň oňa garşy bolýanlardan üstün çykmagy gaty ähtimal.
Harby hereketlere çagyryş edýän adamlar şeýle ädimiň nämä getirip biljegine doly düşünmeli.
Siriýada gandöküşikligiň dowam etmegi harby interwensiýa garşy bolanlaryň hem pikirini özgerdip biler. Şonda, Liwiýada bolşy ýaly, başda harby gatyşma garşy bolan BMG-niň asuda ýaşaýjylary goramak maksady bilen harby herekete ýol beräýmegi ahtimal.
Siriýa interwensiýa etmeklige garşy çykýanlar bu hereketiň garaşylmadyk netije bermeginden howatyrlanýarlar. ABŞ-nyň goranmak ministri Leon Panetta 16-njy martda “Alhurra” telekanalynda eden çykyşynda: “Harby hereketlere çagyryş edýän adamlar şeýle ädimiň nämä getirip biljegine doly düşünmeli” diýdi.
Liwiýada bolşy ýaly, Siriýada hem ýaraglanan näbelli söweşijileriň hereketleri netijesinde ýurtda graždanlyk urşunyň turmak howpunyň bardygy aýdylýar. Galyberse-de, Siriýa garşy harby hereketler amala aşyrylsa, dünýä liderlerini alda goýýan zat – prezident Başar al-Assadyň ýaranlary bolan Eýran, Orsýet we Hytaý ýaly ýurtlar bilen çaknyşyk döremek howpunyň barlygy.
Orsýet
Goranmak meseleleri boýunça barlaglary geçirýän Parahatçylyk institutynyň syýasy eksperti Şahşank Joşy Siriýany Ýakyn Gündogardaky ýarany hasaplaýan Orsýet üçin häzirki dörän ýagdaýyň howpy aňladýandygyny belleýär.
“Orsýetiň Siriýanyň hökümetini gaty çylşyrymly harby enjamlar bilen üpjün edip bilmegi alada döredýär. Bu aladalar bolsa harby interwensiýanyň gadagan edilmegine getirip biler” diýip, Siriýany aýdýar. “Hazir hem Orsýet Siriýany raketalaryň käbir görnüşleri bilen üpjün etdi. Hökümet goşunlarynyň harby enjamlar bilen üpjün edilmegi interwensiýa baradaky pikirleri ýoga çykaryp biler”.
Orsýet Siriýany raketalaryň käbir görnüşleri bilen üpjün etdi. Hökümet goşunlarynyň harby enjamlar bilen üpjün edilmegi interwensiýa baradaky pikirleri ýoga çykaryp biler
Ekspert Şahşank Joşy Siriýanyň üstünde dünýaniň täsirli ýurtlary iki lagere bölünip, ýaragly konfliktiň ýüze çykmagy barada durup geçip, şeýle ýagdaýda Siriýanyň hökümet goşunlarynda garşydaşlaryna gaýtawul bermäge köp mümkinçilikleriniň boljakdygyny we netijede bu konfliktiň Siriýanyň doly weýran bolmagyna getirip biljekdigini çaklady.
Moskwa Siriýada režimi çalyşmak baradaky talaplaryň konfliktiň ilerlemegine getirip biljek “töwekgelçilikli” reseptdigini aýtdy. Hytaý ynsanperwerlik meseleleri üçin ýurduň içerki syýasatyna goşulyşmaklyga garşydygyny duýdurdy.
Häzirlikçe hiç bir döwlet Siriýada harby interwensiýany amala aşyrmaga açyk çagyryş etmedi. Esasy üns sanksiýalara we diplomatik basyşlara berilýär. 21-nji martda BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşi BMG we Arap Ligasy tarapyndan Siriýa boýunça ýörite wekil hökmünde bellenen Kofi Annanyň teklip eden 6 maddadan ybarat planyny goldamak barada ylalaşdy.
Annanyň plany ok atyşlygy bes edip, ýurduň oppozisiýasy bilen resmi häkimiýetleriň arasynda syýasy dialoga ýol açmagy we ynsanperwerlik işini alyp barýan guramalaryň ýurda barmagyny üpjün etmegi öz içine alýar.


text:
Serbiýanyň polisiýasy ýurduň demirgazygyndaky kafede bolan atyşykda 5 adamyň ölüp, azyndan 20 adamyň ýaraly bolandygyny aýdýar.
Bu waka paýtagt Belgradyň 80 km çemesi uzaklygyndaky Zrenjanin şäheriniň golaýyndaky obada boldy.
Polisiýa bir adamyň irden kafe gelip, onuň içindäki adamlary awtomatik ýaragdan oka tutandygyny aýtdy. Güman edilýän tutuldy.
Polisiýanyň beýanatynda Z.S. diýilip tanadylan adamyň kafedäki beýleki adamlary oka tutmazyndan ozal ilki öz aýalyny we ýene bir aýaly öldürendigi aýdylýar.
Döwlet telewideniýesi polisiýanyň bu işi derňeýändigini, ýöne bu atyşyga maşgala meseleleriniň sebäp bolana meňzeýändigini habar berdi.


text:
Moskwanyň polisiýasy gadagan edilen Türküstanyň Yslam partiýasy (TYP) toparynyň başlygy bolmakda gümän edilýän adamyň tussag edilendigini aýdýar.
Orsýetiň Içeri işler ministrligi özbek raýaty Abdulkhofiz Kholmurodowyň 1-nji martda tussag edilendigini we toparyň ýerli şahamçasyna ýolbaşçylyk etmekde aýyplanýandygyny aýtdy.
Ministrligiň berýän maglumatyna görä, Kholmurodow we onuň ýaranlary daşary ýurtlardaky harby lagerlerde türgenleşik geçmek üçin ýerli musulmanlary ýygnapdyrlar.
Kholmurodowa Özbegistanda terrorizm, ekstremizm we hökümeti agdyrmak synanşygy baradaky aýyplamalaryň ýöňkelýändigi aýdylýar.
Orsýetiň Içeri işler ministrligi Kholmurodowyň Daşkende ekstradisiýa edilmek meselesine soň serediljekdigini aýtdy.
Türküstanyň Yslam partiýasy, şeýle-de Özbegistanyň Yslam hereketi ady bilen tanalýan bu toparyň “Talybanlar” we “Al-Kaýda” bilen ilteşiginiň bardygy çaklanylýar.
Bu toparyň ýolbaşçylary özleriniň maksatlarynyň Merkezi Aziýada Yslam halyfatyny döretmekden ybaratdygyny mälim edipdiler.


text:
Paýtagt Aşgabatda 1-nji sentýabrda geçiriljek köpçülikleýin tigirli marafona türgenleşik ýörişleri dowam edýär. Resmi metbugatda geçen ýekşenbe günki welosiped ýörişine 10 müňden gowrak studentiň, edara-kärhana işgärleriniň gatnaşandygy habar berildi.
Edil häzirki döwürde paýtagtda geçýän welosiped ýörişlerine gatnaşyjylaryň arasynda erkekleriň sany agdyklyk edýär. Emma az hem bolsa, olaryň arasynda ýaş gyzlara hem duş gelmek bolýar.
Tigir sürmek türkmen zenanlary üçin sportuň täze görnüşi. Umuman aýdylanda, zenanlaryň köpçüligiň öňüne welosiped münüp çykmagyna oňyn garalmaýar. Şonuň üçin Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir aýal-gyzlar özleriniň bu çärä mejbury gatnaşýandyklaryny aýdýarlar.
Azatlyk Radiosyna berlen maglumata görä, her bir edara-kärhanadan tigirli ýörişlere azyndan 10-15 welosipedçiniň gatnaşdyrylmagy talap edilýär. Çärä gatnaşmaly edilen adamlaryň ýarpysy erkek, ýarpysy-da zenan bolmaly diýlen resmi taýdan tassyklanmadyk gürrüňler bar.
Zenanlaryň aladasy
Gatnaşanlaryň ýarpysy zenan bolmasa-da, häzirki welosiped ýörişleriniň badalgasy hökmünde Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda 3-nji awgustda geçirilen çärä, beýleki ýolbaşçylaryň hataryndaб mejlisiň başlygy Akja Nurberdiýewa we wise-premýer Bägül Nurmyradowa dagy hem gatnaşypdy.
Türkmen resmileriniň tigir ýörişi
Olaryň şol çärä meýletin gatnaşan bolmaklary mümkin. Emma sportuň bu görnüşi Türkmenistanda aýal-gyzlar üçin täzelik, onda-da ýaşy bir çene ýetip, halk köpçüliginiň öňünde tigir sürüp ýören zenanlara duş gelmek gaty kyn.
Munuň bir sebäbi hem Türkmenistanda zenanlaryň welosiped sürmegine jemgyýetde bolan negatiw garaýyşlar. Jemgyýetiň bu garaýşyny paýtagtda ýerleşýän bir bankyň işgäri, özüni Bägül diýip tanadan gelin, öz durmuşyndan mysal getirip, Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň berýär:
“Türkmençilikde aýal-gyzlaryň sport egin-eşigini geýinmegi we welosiped sürmegi halanmaýar. Aýyp diýip hasaplanýar. Welosepid sürmeli edildim diýemde, meniň adamym hem ýa – welosiped ýa-da – men diýdi”.
Diňe bank ulgamy däl, tigir sürmek çäresi beýleki döwlet edara-kärhanalaryň işgärleriniň hem gün tertibinde. Buýruk ýokardan bolansoň, käbir edara ýolbaşçylarynyň bu çärä gaty çynlakaý garaýandygy, çärä gatnaşmakdan ýüz öwrenleriň işden çykarylmagynyň mümkindigi barada hem duýduryş berilýändigi aýdylýar.
Tigir üçin işden çykýanlar
Azatlyk Radiosyna berlen maglumata görä, paýtagtyň käbir edara-kärhanalarynda tigirli ýörişlere gatnaşmajak bolup, özleri işden çykjak bolan aýal-gyzlaram bolupdyr.
Paýtagt Aşgabadyň 1-nji saglyk öýüniň özüni Gyzylgül diýip tanadan işgäri öz islegi boýunça işden çykmak barada arza ýazanlaryň biri. Emma, mesele ula ýazansoň, onuň deregine başga biri welosiped türgenleşigine iberilipdir.
Bank işgäri Bagül hem öz ýerine oglan jigisiniň gatnaşmagyna başlygynyň razylygyny alyp bilipdir. Bägüliň aýtmagyna görä, ol häzirlikçe köpçülikleýin welosiped marafonyna taýýarlyk ýörişlerinden boşadylypdyr. Emma ol şol marafonyň geçiriljek güni nähili boljakdygy barada henizem alada edýär.
“Türgenleşik ýörişlerinden azat etdiler. Ýöne ýokardan buýruk berseler, menem şol gün marafona iberäýmekleri ähtimal. Eger şeýle bolsa, men işden çykaryn” diýip, Bägül Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde aýtdy.
Mundan başga-da aýal maşgalalar üçin yssy howada 15 kilometrläp tigir sürmek hem ýeňil düşmeýär. Özüni Maýsa diýip tanadan student gyzyň aýtmagyna görä, ol 11-nji awgustda geçirilen welosiped ýörişine gatnaşyp, pellehana ýetip bilmänsoň, tigrini kursdaşlaryna berip, öýüne dolanypdyr.
"Sport diwersifikasiýasy
"
Soňky birnäçe ýylyň dowamynda Türkmenistan sportuň birnäçe täze görnüşleri bilen tanyşdyryldy, olaryň arasynda buzda oýnalýan hokkeý, kürekli gaýyk, sport maşynlaryny sürmek we iň soňkusy hem welosiped, ýagny tigir sportudyr.
Türkmenabatda Sagdynlyk we bagt hepdeligi, 3-nji aprel, 2013.
Emma beýlekilerden tapawutlylykda, tigirli ýörişe asla bu sport bilen meşgullanmaýan adamlaryň gatnaşmagy hem talap edilýär. Bu hem döwletiň talaby bilen jemgyýetiň dessury basyşlarynyň arasynda galan käbir zenanlary kyn ýagdaýa salýar.
Şol bir wagtyň özünde-de paýtagtda köpçülikleýin welosiped marafonyna taýýarlyk işleri dowam edýär. Köpçülikleýin türgenleşik ýörişleri 4-nji awgustda başlap, ondan bäri 15 kilometrlik ýörişleriň ikisi geçirildi.
Şol türgenleşik ýörişlerinde, gaty seýrek hem bolsa, ýaş gyzlary-da görmek bolýardy. Köpçülikleýin tigirli marafonyň 1-nji sentýabrda geçirilmegine garaşylýar.


text:
Yragyň premýer-ministri Nuri al Maliki "Al-Kaýda" bilen bagly söweşijileriň ýurduň ululygy boýunça iň iri şäherleriniň biri Mosuly basyp almagynyň yzýany adatdan daşary ýagdaýy yglan etmäge çagyrdy.
Yragyň demirgazyk Nineweh regionynyň häkimi Athil al-Nujaifi gozgalaňçylaryň regionyň paýtagtynyň baş hökümet edaralaryny eýeländigini habar berdi.
Mosuldaky ýagdaý
Nujaifi Yragyň harby we polisiýa güýçleriniň öz pozisiýalaryny terk edendigini aýtdy.
Häkimiýetleriň aýtmagyna görä, reaktiw granatalar, snaýper, ýagny mergen tüpeňleri we awtomalar bilen ýaraglanan onlarça adam 9-njy iýunda Mosuldaky hökümet edaralaryna hüjüm edipdir. Şeýle-de olar polisiýa bölümlerini basyp alyp, türmelerden tussaglary boşadypdyrlar.
Jyhadçy topara degişli gara baýdaklaryň binalaryň üstünde dikilendigi we gozgalaňçylaryň özleriniň şäheri “azat etmek” üçin gelendigini aýdandyklary barada ýaşaýjylara salgylanyp berilýän maglumatlar gelip gowuşýar.
9-njy iýunda irden häkim Nujaifi telewideniýe arkaly çagyryş edip, şäheriň ýaşaýjylaryny “Al-Kaýda” bilen bagly we ýurduň daşyndan gelen söweşijilere garşy göreşmäge çagyrypdy.
Kömek soralýar
Nujaifiniň özi hökümet edaralary basylyp alynmanka, Mosuldan gaçyp çykdy. Onuň dogany parlamentiň başlygy Osama al-Nujaifi Yragyň hökümetine we regional hökümete ýüzlenip, Mosula goşun ibermegi sorady. Şeýle-de ol ABŞ-nyň ilçisinden hem kömek sorandygyny aýtdy.
Ýarym awtonom demirgazyk Kürdistan regionynyň prezidenti Masud Barzani halkara guramalaryna ýüzlenip, ynsanperwer kömegini sorady.
AÝ/AR-nyň Azat Yrak gullugynyň habarçylary söweşleriň müňlerçe adamy öz öýlerini terk edip, regionyň beýleki böleklerine gaçmaga mejbur edendigini habar berýärler.
Şol bir wagtyň özünde-de Türkiýäniň Mosuldaky konsulhanasy Mosula dizel ýangyjyny alyp barýan 28 sany türk ulag sürüjisiniň saklanandygyny tassyklady.
“Al-Kaýdanyň” öňki galasy bolan Mosul şäheri Bagdadyň demirgazyk-günbatarynda, ondan 360 kilometr uzaklykda ýerleşýär.
“Yrak Yslam döwleti” we “Lewant” atly toparlaryň söweşijileri soňky wagtda Yragyň günbatar we demirgazyk böleklerine hüjüm edýärler.
Howpsuzlyk güýçleri yslamçy toparlaryň söweşijilerini Anbar welaýatyndan gysyp çykarmaga çalyşýarlar. Soweşijiler welaýatyň paýtagty Ramadi şäheriniň böleklerini we golaýda ýerleşýän Faluja şäheriniň uly bölegini ýanwar aýyndan bäri öz ellerinde saklaýarlar.


text:
Ýewropa ýer böleginiň günorta guşaklykdaky iň çet ýurt Portugalyýa. Portugal döwleti Pireneý ýarym adasynda, Günbatar bölegi eýeläp otyr. Ara daşlygyna garamazdan, bu ýurduň Türkmenistan bilen ençeme meňzeşligi bar.
Tebigaty
Halky Türkmenistanyň ilatyndan iki esse köp bolan bu döwletiň esasy ykdysadyýeti oba hojalygyna daýanýar. Ýarym çöllükde oturan Portugal topragy biziň gurak sähramyza, aýratyn-da adyrsow ýerlere çalymdaş. Olarda-da edil bizdäki ýaly pes daglar bar hem bölek-bölek çöllükleri görüp bolýar.
Gurak bolany üçin, bu toprakda gün köp. Olaryň gowy gawunlary bar. Dürli-dümen gök önümleri, zeýtundyr badamdan başlap, şetdalydyr armyda çenli, örän tagamly miweleri bar.
Türkmensähraly türkmenler apelsine pyrtykal diýýändirler. Bu ýöne ýere däl. Olarda apelsiniň birnäçe görnüşi bolup, bir görnüşinden diňe şerbet alynsa, beýleki biri iýilýär, üçünji görnüşi salat üçin ulanylýar.
Ol ýerde şaly ösýär hem pagta ýetişýär. Ýöne gowaça meýdanlary Türkmenistandaky ýaly giň däl. Olar million, hatda ýüz müň tonna-da pagta öndürmeýär. Örän az. Şonuň üçin pagta ýygymy döwründe mekdepler ýapylmaýar, edara adamlaryny pagta sürmeýärler. Bu ýerde pagtadan geljek bähbidi golf meýdanlary ödeýär.
Golf meýdanlary
Golf meýdançalary haýran galdyryjy. Ýogsam ony Günbataryň ähli ýurdunda görüp bolýar. Ýurduň altyn önýän topragyny, Günbatardaky kenar ýaka ýerleri golf meýdançalary tutýar. Bu ýerde "Golf" diýip, ýörite dükanlar bar. Köçeleriň atlary, ýollar golfa degişli sözler bilen atlandyrylýar.
Golf meýdançalaryny esasan daşardan gelýänler eýeleýärler. Golfy çagadan başlap, ýöremäge gurby çatýan garrylara çenli ähli ýaşdakylar, aýal-erkek bary oýnap bilýär. Ýöne bu aşa gymmat oýun. Puluň jübiňden dökülip durmasa, golfyň taýagyny elläsiň gelenok.
Ygalsyz, yssy Portugal topragy häzirki döwürde golfyň Jenneti saýylýar. Sebäbi bu toprakda golfy ýylyň 300 gününde oýnap bolar ekeni.
Gowaça meýdanlary
Şeýle yssy hem gurak günler Türkmenistanda-da ýeterlik. Eger Portugaliýanyň bir çetini Atlantik okeany tutýan bolsa, Türkmenistanyň Günbatarynda Hazar deňzi çaýkanyp ýatyr. Deňiz suwy okeandan has ýyly hem düşmek üçin amatly.
Türkmenistanda ygal az bolansoň, golfy näçe isleseň oýnabermeli. Arman, golf meýdançalary ýok. Sebäbi gök çöp gögeräýjek ýerleriň barysyny gowaça eýeleýär. Ol köp ekildigiçe-de, daşardan gelýänlere hem daşara gitjeklere gadagançylyk artýar.
Portugaliýada bolsa bar adam golf meýdançalarynyň aladasynda. Ýaşyl meýdança-ha däl, onuň töweregindäki her düýp agajy, her düýp ösümligi aýratynlykda suwarýarlar.
Meýdançany suw pürküji turbajyklar bilen howa salkyn aralaşanda hem gijelerine suwlaýarlar. Golf oýnamaýanlara şol meýdançalaryň gyrasyndaky ýodadan geçmäge-de rugsat edilmeýär.
Golf olarda pagtadanam, şalydanam, bag-bakjadanam köp peýda getirýär.
Türkmenistanda ýedi-sekiz aý azap edip, pagta hasyly ýetişdirilýär. Soňra pagtany übyük-übtük ýygnap, harman etmeli, ony ýaňadan işlemeli, dokamaly. Netijede, pagtanyň puly gaty giç gelýär.
Golf meýdançasyna bir adam aýagyny bassa, şo bada hem girdeji berýär.
Soltan ekin
Gowaça bizde ekinleriň soltany saýyldy. Onuň ösdürilip ýetişdirilişi barada kitaplar ýazyldy hem aýdymlar düzüldi. Türkmenistanda ol bugdaýdanam möhümräk gadyr-gymmatly boldy.
Soltanlyk derejesinden peýdalanyp, gowaça bar ekiniň depesine çykdy. Şindizem şol soltanlygyny elden bermän gelýär.
Ýekemenligiň, goý, ol syýasatda bolsun ýa-da ekerançylykda, durmuşy gülletmejegini, gaýtam ony çüýredýändigini geçmiş görkezdi.
Diktaturanyň yzlary Portugal topragynda-da görnüp dur. Ýöne olar golf meýdançalaryny açyp, topragyň şekilini özgerdýärler hem töwerekden şol garalygy az-azdan aýyrýarlar.
Dem-dynç almaga, gezelenç etmäge şert döräp başlaly bäri, olar durmuş şertleriniň özgerýändigini aýdýarlar.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy. Bu ýerde aýdylanlar awtoryň şahsy pikiri.


text:
Birleşen Ştatlaryň harbysy Owganystandaky daşary ýurt güýçleriniň sanawynyň kemeldilmegi dogrusyndaky tertipde üýtgetmäniň ýokdugyny aýtdy. Bu owgan prezidenti Aşraf Ganiniň gürrüňi gidýän meselä “gaýtadan garamaga” çagyrmagynyň yzýany mälim edildi.
Pentagonyň metbugat wekili we Birleşen Ştatlaryň armiýasynyň polkownigi Stew Warren (Steve Warren) özüniň 5-nji ýanwarda beren maglumatynda Birleşen Ştatlaryň “planlarynyň öňküligine saklanyp galýandaygyny we bellenilen tertipde üýtgetmäniň ýokdugyny” belledi.
Geçen aýyň ahyrynda NATO-nyň Owganystandaky uruş missiýasy tamamlanandan soň, Birleşen Ştatlar Ogwanystanda 10 800 çemesi goşunyny saklap galdy. Bu san Owganystandaky 13 000 çemesi daşary ýurt goşunynyň aglabasyny emele getirýär.


text:
Adalatly, azat, erkin saýlawlar demokratiýanyň esasy sütünleriniň biri. Bular jemgyýetde adalatyň we kanunçylygyň berkarar bolmagyna ýardam berýän serişdeler hasaplanýar. Saýlawlar deňhukuklylyk we bäsdeşlik esasynda, kanunlarda kesgitlenen möhletde geçirilip durulmaly.
2007-nji ýylda geçirilen Türkmenistanyň prezident saýlawlarynyň öňüsyrasynda Demokratik partiýanyň birinji sekretary Onjuk Musaýew şeýle diýipdi: “Eziz adamlar, men hiç wagt ýasama hereket etmedim. Şonun üçin baky beýik serdarymyzyň hatyrasyna Gurbanguly Mälikgulyýewiç Berdimuhammedowy prezident saýlalyň. Edil şu wagt sizi saýlamaly bolsa-da, saýlarys” diýipdi. (Ol wagt geljekki prezidentiň familiýasy Berdimuhamedow däl-de, türkmen diliniň içki kadalaryna laýyklykda, Berdimuhammedow diýlip ýazylýardy. Soňra Türkmenistanyň resmi metbugatynda prezidentiň familiýasy üýtgedildi – Red. belligi.)
Şol wagtky Merkezi saýlaw komissiýasynyň başlygy Myrat Garryýew hem, eger-de ýagdaý bolsa, prezident saýlawlaryny hakykatda geçirmän, hamana saýlawlar geçdi diýip, yglan edip biljekdigini nygtapdy: “Bu hakykat. Ýürekden aýdylýar. Ýöne kanun diýýärsiňiz. Dogry, kanuny ýerine ýetirmeli. Ýöne biz bitarap özbaşdak döwlet. Daş-töweregimizdäki döwletler hem seredip otyr. Nähili bolar, nähili geçirerlerkä diýip... Saýlaw geçdi diýip hem biljek, eger-de ýagdaý bolsa. Ýöne daş-töweregimizdäkiler seredip otyrlar-da”.
Şondan soň 2007-nji ýylyň 11-nji fewralynda geçirilen prezident saýlawlarynda Berdimuhamedowyň saýlawçylaryň sesleriniň 89%-ini alandygy yglan edildi. Emma saýlawlara synçy hökmünde gatnaşan halkara synçylary saýlawlaryň adalatly geçmändigini aýdyp, saýlawçylaryň 98%-niň saýlawlara gatnaşandygy baradaky resmi beýanaty inkär edipdiler.
Bir ädim öňe
Şu ýylyň maý aýynda Türkmenistanyň Saýlawlary we Referendumlary geçirmek boýunça Merkezi komissiýasynyň başlygy çalşyrylyp, bu döwlet edarasyna 1990-njy ýyllardan bäri ýolbaşçylyk edip gelen Myrat Garryýewiň deregine onuň orunbasary bellendi. Onjuk Musaýew bolsa ýurduň syýasy sahnasyndan bireýýäm düşürildi.
Indi, öňki prezidentden tapawutlylykda Berdimuhamedow geçiriljek prezident saýlawlarynyň möhletini yglan etdi. Demokratik prinsiplere esaslanan bu ädim hakykatdan hem Türkmenistanyň demokratik ösüş ýoluna düşendigini, prezident saýlawlarynyň-da adalatly, aç-açanlykda geçjekdigini aýňladýarmy ýa-da bu göz üçin edilýärmi?
Türkmenistanyň saýlawlar barada täze kabul eden kanunynda prezident saýlawlarynyň geçiriljek möhletiniň azyndan 6 aý öňünden bellenmelidigi barada maddalar bar.
Ýurtda işleriň belli bir derejede kanuna görä alnyp barylmagyny, elbetde, öňegidişlik diýip bolar. Emma munuň hem obýektiw, hem subýektiw sebäpleri bar.
“Ýurtda işleriň belli bir derejede kanuna görä alnyp barylmagyny, elbetde, öňegidişlik diýip bolar. Emma munuň hem obýektiw, hem subýektiw sebäpleri bar” diýip, synçy we garaşsyz žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew aýdýar. “Halkara basyşlar, umuman, türkmen hökumetini tankytlamalar ýerine düşdi diýse bolýar. Öňki prezidentiň döwründe, entek Soýuz döwründe prezident saýlawlary geçip, şondan soň saýlawlar geçirilmändi”.
Öňegidişligiň hakyky öňegidişlik bolmagy üçin ýurtda zerur bolan şertler barada Ýazgulyýew şeýle diýýär: “Ýurtda mynasyp oppozisiýa bolmasa, halk öz pikirini açykdan-açyk aýdyp bilmese ýa-da prezidentlige özbaşdak kandidatura hödürläp bolmasa, muňa belli bir ýagdaýda öňegidişlik diýip bolmaz. Biziň pikirimizçe, bu basyşlaryň esasynda edilýän zatlar bolmaly”.
Häzir Şwesiýada ýaşaýan ýazyjy hem žurnalist Ak-Muhammet Welsapar hem Türkmenistanda prezident saýlawlarynyň möhletiniň bellenmeginiň türkmen jemgyýeti üçin bähbitlidigni aýdýar: “Sebäbi önki prezidentiň döwründe şeýle kiçijek formallyklar hem saklanmandy. Indi prezident Berdimuhamedowyň häkimiýet başyna gelmegi bilen şu kiçijek demokratik elementler, şol ownujak zatlar saklanylýar. Ýöne welin, şujagaz zatlar bilen halky oňdurjak bolmak, öz göwnüňi hoşlamak, dünýä jemgyýetçiligini aldaýandyryn öýtmek - bu gaty bärden gaýtmak bolýar!”
Köppartiýalylyk
Köppartiýalylyk meselesi hem demokratik prinsipleriň esasy bir bölegi. Bu meselede edilmeli işler barada Ak-Muhammet Welsapar şeýle diýýär: “Indi etmeli zat: şol prezident saýlawlarynyň alternatiw esasda geçmegini gurnamaly. Öňki prezidentlik saýlawlary hakyky gözboýagçylyk boldy. Şonuň üçinem Berdimuhamedowyň halkara arenasyndaky abraýy örän pes derejede”.
Geçen prezident saýlawlarynda ýurduň ýeke-täk partiýasyndan birnäçe dalaşgär halka hödürlenipdi. Indiki saýlawlarda teklip ediljek dalaşgärler barada Ýazgulyýew şeýle diýýär: “Halk aýtsa – galp aýtmaz - diýen bir nakyl bar. Halk bir zady aýtsa, çynam bolýar. “Gyssagara bir partiýa döredilip, şol partiýadan hem bir dalaşgär çykaryljakmyş” diýen gep-gürrüň bar. Ýurt baştutany hem biz köppartiýalylyga garşy däl. Emma emeli partiýa döretmeris. Biz iki sany partiýa döredip, şol partiýa wekilleriniň konstruktiw bäsdeşlik etmeginiň tarapynda diýipdi”.
Häzir köppartiýalylyk baradaky kanunyň kabul edilmegi zerur. Metbugat hakyndaky kanun kabul edilmeli. Ýurtda güýzden gijä galman, söz azatlygy ýola düşüp başlamaly.
Ýazgulyýew geljek ýyl geçiriljek prezident saýlawlarynyň aç-açan we adalatly geçiriljekdigine o diýen ynanmaýar. Munuň sebäbini-de ol şeýle düşündirýär: “Türkmenistanda adalatly saýlawlaryň bolmagy üçin, kän ýollar geçmeli. Iň bolmanda halkyň öz pikirini aýdyp bilmedik ýagdaýynda adalatly saýlawyň geçiriljekdigi barada aýtmak hem adalatly saýlaw sözüniň üstünden gülmek diýip düşünýärin”.
Soňky ýyllarda Türkmenistan dünýä jemgyýetçiligi, halkara guramalary bilen gatnaşyklary giňeltmäge isleg bildirip gelýär we muny özüniň daşary syýasatynda ileri tutulýan ugur hökmünde resmi derejede yglan edýär.
“Prezident saýlawlarynyň dünýä jemgyýetçiligi tarapyndan ykrar edilmegi üçin näme etmeli? Elbetde, bu ýagdaý türkmen jemgyýetçiligi üçin möhüm. Türkmen prezidentiniň halkara derejesinde doly ygtyýarly prezident hökmünde kabul edilmegi üçin hem zerur” diýip, Welsapar aýdýar we öz sözüni şeýle dowam edýär: “Onuň üçin häzir köppartiýalylyk baradaky kanunyň kabul edilmegi zerur. Metbugat hakyndaky kanun kabul edilmeli. Ýurtda güýzden gijä galman, söz azatlygy ýola düşüp başlamaly”.
Türkmenistanda prezidentlige dalaşgärleri teklip etmek saýlawlara 60 gün galanda başlanar we 30 gün galanda togtadylar. Ýurduň Konstitusiýasyna görä, döwletiň prezidenti wezipesine Turkmenistanda doglan, 40 ýaşdan geçen, emma 70 ýaşyna ýetmedik, döwlet dilini bilýän, ýurtda soňky 15 ýylyň dowamynda üznüksiz ýaşaýan, şeýle-de döwlet edaralarynda, jemgyýetçilik guramalarynda we kärhanalarda işlän raýatlar saýlanyp bilýärler.


text:
Aşgabat, 15-nji ýanwar. “Türkmenportal”.
Şu gün Türkmenistanyň Mejlisinde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň milli parlamentiň bäşinji çagyrylyşynyň deputatlary bilen duşuşygy boldy. Döwlet baştutany öz çykyşynda milli parlamentiň 2014-nji ýylda alyp baran işlerine baha berdi we ýakyn geljek üçin deputatlaryň öňünde durýan wezipeleri kesgitledi.
Türkmenistanyň Prezidenti garaşsyz Türkmenistan döwletiniň hukuk we ykdysady esaslaryny gelejekde-de pugtalandyrmaga ýardam berýän halkara tejribesini we türkmen halkynyň demokratik gymmatlyklaryny nazara alyp milli kanunçylygy kämilleşdirmegi dowam etdirmegiň möhümdigini belläp geçdi.
Ýurduň Konstitusiýasynyň täze nusgasyny taýýarlamak meselesine aýratyn üns berildi, ony milli parlamentiň deputatlary şu ýylyň sentýabryna çenli taýýar edip, ählihalk ara alnyp maslahatlaşmagyna hödürlärler.
Oba hojalygyny reformalaşdyrmagyň kanunçylyk binýadyny pugtalandyrmak, telekeçilige gelejekde-de hukuk taýdan goldaw bermek, maliýe ulgamyny ösdürmäge gönükdirilen kanunçylyk resminamalaryny kämilleşdirmek, maýa goýum işjeňligini ýokarlandyrmak, ýerasty baýlyklar senagatyny ösdürmek we eksportyň möçberlerini artdyrmak bilen baglanyşykly işiň hukuk esaslaryny pugtalandyrmaga ýardam edýän kanunlary işläp taýýarlamak ilkinji nobatdaky wezipeleriň hatarynda görkezildi.


text:
Orsýet gaz tölegleri üçin 16-njy iýuna bellenen wagt möhletiniň dolmagy bilen, Ukraina akdyrylýan gazyň çäklendirilendigini habar berdi.
”Gazpromuň” metbugat-wekili Sergeý Kupriýanow Ukrainanyň bellenen wagt möhletine çenli zerur tölegleri tölemändigi üçin Moskwanyň Kiýewi gaz bilen üpjün etmäge kanun taýdan borçly däldigini aýtdy: “Bu karar bar bolan şertnama doly laýyklykda kabul edildi we şu gün Moskwa wagty bilen sagat 10-dan başlap “NAK Naftogaz Ukrainy” gazy eden tölegine laýyklykda alar”.
Kupriýanow, Moskwanyň bellän wagt möhletiniň gutarmagynyň birnäçe sagat öň ýanyndan, Ýewropa Bileleşigi tarapyndan Kiýewde gurnalan gepleşikleriň şowsuz tamamlanandygyny belledi.
Borçlar we kepilnamalar
Kupriýanow Ukrainanyň ”Gazpromuň” Ýewropadaky müşderilerine gazyň päsgelçiliksiz akdyrylmagyny kepillendirmäge borçludygyny aýtdy.
Ukrainanyň energiýa ministri Ýuriý Prodanyň 16-njy iýunda aýtmagyna görä, “Ukraina hem ýurtdaky sarp edijileriň gaz bilen üpjünçiligine hem-de Ýewropa ýurtlaryna gazyň eksportunyň durnuklylygyna güwä geçmekçi”.
”Gazprom” Ukrainanyň gaz üçin 4,5 milliard dollar bergisini tölemegini gazanmak üçin Stokgolmyň arbitraž suduna ýüz tutandygyny aýtdy.
Ukrainanyň ”Naftogaz” döwlet kompaniýasynyň ýolbaşçysy Andriý Kobolew 16-njy iýunda Orsýetiň Ukraina gaz akdyrmagyny togtadandygyny tassyklady. Emma Kobolew dekabr aýyna çenli özlerinde ýeterlik gaz ätiýaçlygynyň bardygyny hem aýtdy.
Mundan öň Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin, eger Kiýew 16-njy iýuna çenli 1.95 milliard dollar tölemese, gaz akdyrylmagynyň bes ediljegini duýdurypdy.
ÝB-niň plany
Ýewropa Komissiýasynyň beýannamasyna görä, ÝB-niň Energiýa boýunça komissary Gunther Oettinger tarapyndan öňe sürlen plan Kiýewiň 16-njy iýunda 1 milliard dollar tölemäge taýýar bolmagyny we bergisiniň galan bölegini 2014-nji ýylyň aýagyna çenli tölemegini göz öňünde tutupdy. Emma Orsýet bu plany ret etdi.
ÝB-niň Energiýa boýunça komissary Gunther Oettingeriň metbugat wekili Sabine Berger 16-njy iýunda Brýusselde ÝB-niň komissiýasynyň maslahatynda eden çykyşynda şeýle diýdi: “Orsýetiň gepleşiklere dolanmaga isleglidigi barada yşaratlar düýn edildi. Aýdylyşy ýaly, biz häzir maslahatlaşýarys we biz tiz wagtda üç taraplaýyn gepleşikleri dowam etdirip biljegimize umyt baglaýarys”.
Ýewropa Bileleşiginiň plany Kiýewiň gazyň her kubometri üçin gyşda 385 dollar, tomusda bolsa 300 dollar töweregi pul tölemegini göz öňüne tutýar. Putin bolsa gazyň gutarnykly nyrhynyň 385 dollardygyny aýdýar.
Oettinger iýunda ýene gepleşik geçirmegi planlaşdyrýandygyny aýtdy we Moskwany, belki-de käbir kiçeňräk üýtgeşiklikler esasynda barlyşykly teklibe gaýtadan garamaga çagyrdy.


text:
11-nji dekabrda Aşgabatda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrygy boýunça Türkmenistanyň Mejlisiniň başlygy A.Nurberdiýewa Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistandaky Wekiliýetiniň Baştutany jenap Haýnsýork Haberden Adatdan daşary we Doly ygtyýarly Ilçi derejesinde ynanç hatyny kabul etdi.
Döwlet Baştutanynyň adyndan milli parlamentiň ýolbaşçysy myhmany ýokary wezipä bellenmegi bilen gutlap, Ýewropa Bileleşigi bilen däp bolan gatnaşyklary pugtalandyrmagyň giň halkara hyzmatdaşlyk syýasatyny yzygiderli durmuşa geçirýän Türkmenistanyň daşary syýasat strategiýasynyň möhüm ugurlarynyň biri bolup durýandygyny nygtady.
Myhman gutlaglar üçin hoşallyk bildirip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa Ýewropa Bileleşiginiň Prezidenti Donald Tuskuň hem-de Ýewropa Komissiýasynyň Prezidenti Žan-Klod Ýunkeriň mähirli salamyny ýetirip, Ýewropa Bileleşiginiň häzirki wagtda Merkezi Aziýa sebitinde möhüm orun eýeleýän hem-de sebit we halkara hyzmatdaşlygyny ösdürmekde ýokary netijeli we parahatçylyk döredijilik kuwwatyny görkezýän Türkmenistan bilen köpýyllyk netijeli gatnaşyklary hemmetaraplaýyn giňeltmäge uly gyzyklanma bildirýändigini belledi.
Söhbetdeşligiň barşynda Türkmenistan bilen Ýewropa Bileleşiginiň arasynda gatnaşyklaryň okgunly ösdürilýändigi bellenildi. Durmuşa geçirilen taslamalaryň onlarçasy we häzir amala aşyrylýan bilelikdäki taslamalar hem-de maksatnamalar munuň aýdyň subutnamasydyr.
Myhman şeýle hem Türkmenistanyň Mejlisiniň Ýewropa ýurtlary bilen hyzmatdaşlygy ösdürmek babatda parlamentara gatnaşyklary pugtalandyrmak boýunça tejribesi bilen tanyşdyryldy. Bu gatnaşyklar ikitaraplaýyn we köptaraplaýyn esasda, ilkinji nobatda, iri halkara guramalaryň çäklerinde üstünlikli ösdürilýär.
Ýewropa Bileleşiginiň Wekiliýetiniň Baştutany jenap Haýnsýorg Haber umumy maksatlara hem-de wezipelere laýyk gelýän netijeli hyzmatdaşlygyň üstünlikli dowam etdiriljekdigine ynam bildirip, Türkmenistanyň we Ýewropa ýurtlarynyň halklarynyň has-da ýakynlaşmagy hem-de özara düşünişmegi, bähbitli hem-de deňhukukly hyzmatdaşlygyň ösdürilmegi üçin ähli tagallalary etjekdigini aýtdy.


text:
Birleşen Ştatlaryň Federal derňew býurosy (FBI) Rupert Murdogyň eýeçiligindäki "News Corporation" kompaniýasyna garşy derňew işini başlatdy.
Bu kompaniýa 2001-nji ýylyň 11-nji senýabryndaky terror hüjümleriniň pidalarynyň telefon ýazgylaryny almaga synanyşykda şübhe bildirilýär.
Britaniýanyň neşirlerinde peýda bolan maglumatlara görä, "News of the World" gazetiniň žurnalistleri Nýu-Ýorkuň polisiýa işgärine terraktyň pidalarynyň telefon ýazgylaryny almak üçin pul hödürläpdirler.
Geçen hepde Rupert Murdok Britaniýada iň köp okalýan "News of the World" gazetiniň işini bes edipdi. Bu gazetiň birnäçe işgäri raýatlaryň telefonlaryny bikanun diňlemekde aýyplanýar.


text:
Türkmenistanyň ýygyndysynyň futbolçylary ýoldaşlyk duşuşygynda Al-Hamriýa toparyny (BAE) uly hasap bilen ýeňdiler — 5:0. Pökgüleri Guwanç Abylow, Şöhrat Söýünow, Serdaraly Ataýew, Altymyrat Annadurdyýew we Berdi Şamyradow geçirdiler.
Duşuşyk Dubaý şäherinde geçirildi. Düzüminde alty milli klubdan 18 oýunçy bolan toparymyz bu ýerde 31-nji awgusta çenli Dünýä çempionaty — 2018-iň Omanyň ýygyndysyna garşy 3-nji sentýabrda Maskatda boljak saýlama duşuşygyna taýýarlyk görer.
Bu oýna çagyrylan daşary ýurtlarda çykyş edýän futbolçylarymyz — Ruslan Mingazow (“Ýablones”, Çehiýa), Artur Geworkýan (“Nasaf”, Özbegistan) we Arslanmyrat Amanow (“Almalyk”, Özbegistan) topara Omanyň paýtagtynda goşularlar.
Omanyň we Türkmenistanyň futbolçylarynyň “D” saýlama toparçasynda çykyş edýändigini ýatladýarys. Häzirlikçe omanlylaryň bir duşuşykdan soň 3, Türkmenistanlylaryň bolsa iki oýundan 1 utuklary bar.


text:
Düýn Braziliýanyň daşary işler ministri Kelso Amorim Eýranyň öz ýadro programmasynyň harby maksatlarynyň ýokdugyny kepillendirmegini talap etdi.
Braziliýa BMG-niň Howpsuzlyk geňeşiniň wagtlaýyn agzasy bolup durýar. Günbatar ýurtlary Eýranyň ýadro programmasy sebäpli bu ýurda garşy BMG-niň täze sanksiýalary kabul etmelidigini öňe sürup gelýärler.
Braziliýanyň daşary işler ministri Kelso Amorim düýnki çykyşynda Tährany we dünýä döwletlerini indi birnäçe aý bäri togtap galan ýadro ýangyjy bilen bagly gepleşiklerde «çeýelik» görkezmäge çagyrdy.


text:
Kabul şäherinde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen Owganystanyň Prezidenti Mohammad Aşraf Ganiniň arasynda ikiçäk görnüşdäki gepleşikler geçirildi.
Birek-birege ynanyşmak we düşünişmek esasynda geçirilen gepleşikleriň barşynda Prezidentler Gurbanguly Berdimuhamedow we Mohammad Aşraf Gani ozal gazanylan ikitaraplaýyn ylalaşyklaryň durmuşa geçirilişine we özara peýdaly gatnaşyklary mundan beýläk-de ösdürmek üçin bar bolan mümkinçiliklere ähmiýet bermek bilen türkmen-owgan hyzmatdaşlygynyň meseleleriniň giň toplumyny ara alyp maslahatlaşdylar.
Ikitaraplaýyn esasda bolşy ýaly, abraýly halkara guramalarynyň çäklerinde üstünlikli ösdürilýän türkmen-owgan gatnaşyklaryna ýokary baha bermek bilen, döwlet Baştutany döwletara gatnaşyklarda söwda-ykdysady, ýangyç-energetika we ulag pudaklaryna möhüm ornuň degişlidigini belledi. Şunuň bilen baglylykda Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan gaz geçirijisiniň gurluşygynyň taslamasyny durmuşa geçirmek boýunça alnyp barylýan işlere aýratyn ähmiýet berildi. Bu giň möçberli taslamanyň durmuşa geçirilmegi diňe bir oňa gatnaşyjy ýurtlaryň däl, eýsem tutuş sebitiň döwletleriniň durmuş-ykdysady ösüşine oňaýly täsirini ýetirer. Ulag-aragatnaşyk pudagyndaky hyzmatdaşlyk barada aýdylanda bolsa, bu babatda Türkmenistan-Owganystan-Täjigistan demir ýolunyň gurluşygy has-da ähmiýetlidir.
Elektroenergetika pudagyndaky hyzmatdaşlyk türkmen-owgan gatnaşyklarynyň ileri tutulýan ugurlary hökmünde görkezildi. Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanda öndürilýän elektrik energiýasy Owganystanyň demirgazyk sebitlerine ýeňillikli şertlerde ugradylýar. Degişli düzümiň desgalarynyň gurluşygynyň tamamlanmagy bilen, goňşy ýurda ugradylýan elektrik energiýasynyň möçberleri has-da artar.
Türkmen halkynyň we goňşy owgan halkynyň parahatçylykly hem-de abadan durmuş babatdaky garaýyşlary umumydyr diýip bellemek bilen, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzyň Owganystanyň durmuş-ykdysady we medeni taýdan ösmegine hemmetaraplaýyn goldaw berjekdigini nygtady. Şunuň bilen baglylykda, ýakyn geljekde Türkmenistan goňşy döwletleriň serhetýaka welaýatlarynda durmuş maksatly birnäçe desgalary gurmagy we olary elektrik energiýasy bilen üpjün etmegi meýilleşdirýär. Bu babatda Hyrat welaýatynda şu aýyň başynda türkmen gurluşykçylarynyň tagallasy bilen gurluşygyna badalga berlen çaga dogrulýan öýi mysal getirmek bolar.
Duşuşygyň barşynda döwlet Baştutany we Owganystan Yslam Respublikasynyň Prezidenti ozal gazanylan ylalaşyklaryň ýerine ýetirilişini, iki goňşy ýurduň we halklaryň bähbidine laýyk gelýän türkmen-owgan hyzmatdaşlygynyň möhüm ugurlaryny we geljekki ösüşini ara alyp maslahatlaşdylar. Söwda-ykdysady pudakda türkmen-owgan gatnaşyklaryny giňeltmek barada aýtmak bilen, iki ýurduň Liderleri medeni-gumanitar ulgamdaky däp bolan hyzmatdaşlygy ösdürmegiň zerurdygyny bellediler.


text:
Ykdysadyýet boýunça Nobel baýragynyň şu ýylky eýeleri Lars Peter Hansen, Ýewgeniý Fama we Robert Şiller boldy.
Fama we Hanseniň ikisi hem Çikago uniwersitetinde professor, Şiller bolsa Konnektikutdaky Ýel uniwersitetinde professor bolup işleýär.
Ykdysadyýet boýunça Nobel baýragy medisina, himiýa, fizika, edebiýat we parahatçylyk baýraklary ýaly 1895-nji ýylda senagatçy Alfred Nobel tarapyndan esaslandyrylmady. Ol Nobeliň hatyrasyna 1968-nji ýylda Şwesiýanyň merkezi banky tarapyndan esaslandyrylypdy.


text:
7-nji aprelde bellenilýän Bütindünýä saglyk gününe bagyşlanyp, ýurtda ilkinji gezek “Saglyk we bagtyýarlyk hepdeligi” geçirilýär. Giň gerimde barýan bu hepdeligiň dowamynda 30-dan gowrak dürli köpçülikleýin çäreler geçiriler.
Resmi metbugatda berilýän habardan çen tutulsa, bu hepdelige ýurduň ähli edara-kärhanalarynyň işgärleri, guramalaryň gullukçylary we dürli derejeli okuw jaýlarynyň okuwçylary hem-de studentleri gatnaşýarlar.
Tutuş ýurt boýunça geçirilýän bu çäreler türkmen telewideniýesiniň “Watan” habarlar programmasynda yzygiderli görkezilýär. Olarda bedenterbiýe maşklaryny edip duran ýurduň edara-kärhanalarynyň işgärlerini, okuw jaýlarynyň okuwçylaryny we studentlerini görmek bolýar.
Şolar ýaly köpçülikleýin bedenterbiýe çäresine gatnaşan döwlet edarasynyň işgäriniň aýtmagyna görä, bu maşklar mejbury edilýär.
“Başlygymyz işgärleriň öz işlerini taşlap, bedenterbiýe maşklaryny etmelidigini aýtdy. Telewideniýä düşürilýändigimiz üçin, bize birmeňzeş eşik geýmegi buýurdylar” diýip, ol aýdýar. “Telewideniýä düşen mahalymyz kimiň haýsy ýerde durmalydygyny, haçan näme etmelidigimizi aýdýardy. Eger-de bar zat sazlaşykly bolmasa, ýene-de gaýtalamaly bolýar”.
Aşgabatda ýerleşýän keselhanalaryň lukman işgärlerinden biriniň aýtmagyna görä, resmi bolmadyk bu tabşyryklar olara hem degişli ekeni.
“Şu hepdeligiň dowamynda her gün sagat 11-12-lere açyk howada aýlanmaly, bedenterbiýe maşklaryny etmeli” diýip, Aşgabatdaky keselhananyň lukmany aýtdy. “Hemme kişi, hirurglara çenli işini taşlap maşk etmeli. Bu maşklary etmäge azyndan 40-dan gowrak adam gatnaşmaly. Emma bu çäräni geçirmek barada resmi buýruk yglan edilenok”.
Meýletinlere rugsat ýok
Bu hepdeligiň çäginde ençeme sport ýaryşlary hem geçirilýär. Emma şol ýaryşlara meýletin tomaşa etmäge barýan tomaşaçylaryň stadiona goýberilmeýän halatlarynyň hem bolýandygyny aýdýanlar bar.
“Men oglumy alyp, Aşgabatda geçirilen sport ýaryşyna tomaşa etmäge bardym. Emma ýaryşy gurnaýjylar tribunalarda ýer ýok diýdiler” diýip, adynyň tutulmagyny islemedik Aşgabadyň ýaşaýjysy aýtdy. “Ýaryş telewideniýä düşürilýän ekeni. Şonuň üçin tribunalarda birmeňzeş sport egin-eşigindäki ýaş tomaşaçylar oturdylypdyr”.
Häzirki geçirilýän “Saglyk we bagtyýarlyk hepdeligini” alkogolly içgileriň muşdaklary hem ýatdan çykarmasalar gerek. Dükanlarda alkogolly içgileri satmak gadagan edilipdir. Käbir dükanlarda alkogolly içgileriň üsti uly kagyz bilen ýapylan bolsa, beýlekilerde olary görner ýaly ýerden aýrypdyrlar.
7-nji aprelde bu hepdeligiň jemleýji pursady, ýagny Bütindünýä saglyk güni bellener. Adat boýunça şol günüň esasy çäresi Aşgabat şäheriniň we welaýatlaryň Saglyk ýollarynda geçiriler. Şonuň üçin hem edil häzirki döwürde şol ýollara gezelenje barmagyň gadagan edilendigi aýdylýar.
Şol ýola gezelenje barmaga synanyşanlaryň biri hem Aşgabadyň ýaşaýjysy Almaz aga. “Aşgabadyň günorta-günbatarynda ýerleşýän, Giňdiwar dagynyň çür depesinden geçýän Saglyk ýoluna barjak bolanymda, maňa rugsat edilmedi” diýip, Almaz aga aýdýar. “Sebäbi näme diýip sorasam, 7-nji aprelde bu ýerde döwlet derejesinde geçiriljek köpçülikleýin çärä taýýarlyk işleri alnyp barylýar diýdiler”.
Bütindünýä saglyk gününe bagyşlanyp geçirilýän “Saglyk we bagtyýarlyk hepdeligi” 8-nji aprelde tamamlanýar.


text:
Şu günler Türkmenistan nobatdaky saýlawlara taýýarlyk görýär diýsek, gaty öte geçdigimiz bolar. Sebäbi saýlawlaryň geçirilmegi, oňa görülýän adaty taýýarlyk prosesleri, biziň ýurdumyzda diňe kagyz ýüzünde galýar.
Bu saýlawlaryň 5-nji dekabrda geçirilýändigini ilatyň aglaba köpüsi asla bilenogam. Döwlet strukturalaryna degişli edaralaryň işgärleri bolaýmasa, oňa adamlar gatnaşmagam islemeýär. Beýle biparhlyk nämeden döreýär diýip oýlanmak hem gerek däl. Köp ýyllaryň dowamynda halka syýasy azatlygyň berilmän gelmegi ýurtda hökümet tarapyndan geçirilýän saýlawlara adamlaryň ynamsyzlyk duýgularynyň döremegine getirdi.
Syýasy sahnada hereket edýän türkmen hökümeti bu saýlawlaryň alternatiw we demokratik ýagdaýda geçiriljekdigini aýdyp gelse-de, onuň syýasy oýundygyny indi hemmeler gowy bilýär. Türkmen hökümetine bu saýlawlar diňe Günbatardaky döwletleriň we beýleki halkara guramalaryň gözüni baglamak üçin gerek. Saýlawlar geçirilýärmi, dalaşgärler barmy - bolany. Oňa halkyň doly gatnaşany ýa-da gatnaşmany olary kän bir gyzyklandyrmaýar. Şonuň üçin halk gaflat ukusyndan oýanmaz ýaly, türkmen hökümeti bu saýlawlary formal taýdan geçirmegi maksat edindi. Şeýle diýmäge esas hem bar.
Şu ýylyň 25-nji sentýabrynda Türkmenistanyň Mejlisiniň dördünji çagyrylşynyň ýedinji maslahatynda welaýat, etrap we şäher halk maslahatlarynyň we geňeşleriň agzalarynyň saýlawlaryny geçirmek hakynda karar kabul edilýär. Bu karardan soňam, öňem halka geňeşler we welaýat, etrap halk maslahatlarynyň işi barada ýeterlik maglumatlar hem berilmeýär. Ilat bu saýlawyň hatda näme üçin geçirilýändigini hem bilmeýär. Dalaşgärlige bellenen adamlaryň köpüsi öz ýerine ýetirmeli işleriniň tertibine hem düşünmeýärler. Olaryň käbiriniň aýtmagyna görä, bu saýlawa olary ýokardan özleriniň isleglerine seretmän, görkezme bilen belläpdirler.
Geňeş agzalarynyň saýlawlary hakynda 2009-njy ýylyň 18-nji aprelinde kabul edilen kanunyň 31-nji maddasynda Geňeş agzalygyna dalaşgärleri görkezmeklik saýlawlara 45 gün galanda başlanyp, 30 gün galanda tamamlanýar diýlip görkezilen hem bolsa, saýlawçylar dalaşgärleriň kimlerdigini henizem bilmeýärler. Saýlaw geçiriljek uçastoklarda diýäýmeseň, şäherde we etraplarda dalaşgärler barada berilýän informasion maglumatlar ýerleşdirilmedi. Şeýle ýagdaý hem türkmen hökümetiniň saýlaw institutyna bolan garaýyşlaryny doly açyp görkezýär.
Şeýlelikde, 5-nji dekabrda Türkmenistanda geçiriljek saýlawlar türkmen halky üçin däl-de, halkara guramalara hasabat bermek üçin gurnalýar. Elbetde, bu saýlawlaryň netijelerini Türkmenistanyň “meşhur ýaşulusy”, saýlaw komissiyasynyň başlygy Myrat Garryýew bir gün öňünden taýýarlap, oňa gatnaşan saýlawçylaryň sany 99,9% diýip, hasabat berer.
Döwlet Hojamedow türkmenistanly synçynyň edebi lakamy. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Gazagystanyň demirgazygyndaky Aktobe şäheriniň sudy goňşy Orsýetde terrorçylykly hüjümleri amala aşyrmakda aýyplanan adamy tussaglyga höküm etdi.
Suduň 2-nji sentýabrda yglan eden kararyna görä, 1982-nji ýylda doglan Almas Abdiraýew dört ýyl we sekiz aý türme tussaglygyna höküm edildi.
Sud Abdiraýewiň özüniň iki tanyşyny Orsýetiň “Siriýadaky harby operasiýalaryna jogap bermek üçin” Orsýetde terrorçylykly hereketleri gurnamaga ündejek bolandygyny aýtdy.
31-nji awgustda gazak häkimiýetleri Aktobe regionynda 11 yslamçyny tussag edendigini habar berdiler.
Iýun aýynda hökümet yslamçy söweşiji bolmakda güman edilýän 25 adamdan ybarat toparyň Aktobede bäş raýatyň we Gazagystanyň howpsuzlyk güýçleriniň üç agzasynyň ölümine sebäp bolan birnäçe hüjümi amala aşyrandygyny habar berdi.
Topara garşy çäre gören howpsuzlyk güýçleri 18 ýaraglyny öldürdiler we ýedisini ele saldylar. Olar terrorizm bilen bagly aýyplamalar esasynda suda garaşýarlar.


text:
Alym-seýsmologlar ileri tutulýan wezipeleri belleýärler
13.08.2012
Türkmenistan üçin ilkinji sapar örän uly giňişligiň çykyş we giriş maglymatlary sanly elektron görnüşde Geografiki maglumatlar formatynda amala aşyrylar. Şunuň netijesinde hem ähli kartalar we olaryň goşundylary islendik proýeksiýada hem-de islendik masştapda grafiki taýdan hödürlenip biliner.
Hünärmen-seýsmologlaryň işinde ýene-de bir ileri tutulýan ugurlaryň biri hem nebitgaz geçirijileriniň çekilýän böleklerinde hökmany suratda geodinamiki monitoringini geçirmek bolup durýar. Geodinamiki monitoringi, ilkinji nobatda, tebigy we tehnogen seýsmilikliligi ýüze çykarmak üçin seýsmologiki gözegçiligini geçirmekdekligi, ýatagyň çäkleriniň üstüniň dikligine we keseligine süýşmegine geodeziki gözegçiligini geçirmekligi, ýatagyň içki ýagdaýyna geofiizki (grawimetriki, geomagnit, geoelektriki), şeýle hem gidrogeologiki, gidrohimiki we ulanyş gözehçiligini geçirmekligi öz içine alýar.
Seýsmiki taýdan durnukly gurluşyk işleri Türkmenistan üçin täze usulda alnyp batylar. Ýöne bu usul dünýä iş tejribesinde synagdan geçirilendir, gurluşyk meýdançalarynyň topragynyň seýsmiki aýratynlyklary, ýerli seýsmiki netijeliligi öwrenilendir hem-de gurluşyk meýdanlarynyň tebigy bolup geçýän seýsmiki sesleri öwrenmek arkaly „belent jaýlaryň“ we „saýt effektleriň“ hususy yrgyldylarynyň tizligini ýüze çykarmakdyr.
Seýsmologiýa institutynda Türkmenistanyň Gurluşyk ministrliginiň buýurmasy boýunça dört sany normatiw resminamalary işläp taýýarlamak tamamlandy, şeýle hem „Gurluşykda radiometriki gözlegleri geçirmek üçin metodiki gollanma“ işlenilip taýýarlanyldy. Elektrogözleg gözleg işlerini peýdalanmak, georadiolakasion profilirleme, mikroseýsmiki yrgyldylaryň ýazgysyny etmek we inžener-gözleg işleri toplumynda çuň bolmadyk seýsmiki gözleglerini geçirmek Türkmenistan üçin ilkinji sapar teklip edildi we synagdan geçirildi.
Türkmenistanyň çäkleriniň seýsmogen zolaklarynda geofiziki monitoringi geçirmegi kämilleşdirmek – institutyň işiniň esasy ugurlarynyň biridir. Bu ugur boýunça eýýäm gollanmalryň sekizisi ornaşdyrmaga taýýar edildi.
Myrat ÇARYÝEW, Türkmenistanyň YA Seýsmologiýa instituty


text:
Kremliň tankytçysy Alekseý Nawalnyýnyň ýakyn ýarany Britaniýada syýasy gaçybatalga ýüz tutdy.
Nawalnyýnyň korrupsiýa garşy fondunyň ýerine ýetiriji direktory Wladimir Aşurkow bu bardaky kararyny 6-njy oktýabrda özüniň Twitter sosial ulgamyndaky sahypasyndan mälim etdi.
Geçen ýyl öňki bankir Aşurkow Moskwanyň şäher häkimligi saýlawlary döwründe Nawalnyýnyň kampaniýasyny maliýeleşdirmäge kömek edipdi. Şeýle-de, ol Russiýanyň ýokary elita gatlagynyň arasyndaky korrupsiýany paş etmegi üçin Nawalna ýardam beripdi.
Russiýanyň “Izwestiýa” gazeti bankiriň syýasy gaçybatalgasy barada maglumat çap edensoň, Aşurkow bu barada köpçülige mälim etdi.
Iýun aýynda Russiýanyň Derňew komiteti Aşurkowyň tussag edilmegi barada karar çykaryp, şeýle-de Kremliň tankytçysynyň beýleki iki ýaranyny Nawalnyýnyň Moskwanyň şäher hakimligine dalaşgärligini maliýeleşdirmek bilen ilteşikli bidüzgünçilikde aýyplapdy.