text:
Fransiýanyň prezidenti Nikolýa Sarkoziniň aýtmagyna görä, Siriýanyň Homs şäherindäki beýleki iki fransuz žurnalistine hem Liwana geçmek başardypdyr.
Homs şäheriniň Baba Amr kwartalyna hüjüm edilýärkä, Edit Buwýe we Uilýam Daniels dagylar şol ýerdediler. Edit Buwýe geçen hepde ýaralanypdy.
Geçen hepde Homsda iki günbatar žurnalisti hem öldürildi.
Hepdäniň penşenbe güni Assadyň režimine garşy çykan protestçiler ýarag ýetmezçiligi we gumanitar ýagdaýyň gaty ýaramazlaşmagy sebäpli Baba Amrdan wagtlaýynça yza çekilýändiklerini aýtdylar.
Şondan soň, Başar al-Assadyň hökümeti Halkara Gyzyl Haç guramasyna Homsa baryp, ilata zerur bolan kömegi ýetirmäge rugsat berdi.
BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň agzalary, şol sanda Hytaý we Orsýet BMG-niň ynsanperwerlik meseleleri boýunça ýolbaşçysy Waleriýe Amosanyň Siriýa barmagyna rugsat berilmezligine "çuňňur lapykeçlik" bildirip, onuň ýurda goýberilmegine çagyryş etdiler.


c: text/html

text:
Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenkanyň Hytaýa üç günlük sapary başlaýar.
Lukaşenkanyň çarşenbe gününe çenli dowam etjek bu sapary Hytaýyň prezidentiniň çakylygy esasynda amala aşyrylýar. Iki ýurduň prezidentleri gepleşikleri Pekin şäherinde geçirmegi planlaşdyrýarlar.
"Itar-Tass" habar gullugynyň berýän maglumatynda görä, bu saparyň çäginde Belarusyň hem-de Hytaýyň ikitaraplaýyn jarnama we 20-den gowrak ylalaşyga, protokola, şertnama gol goýmagyna garaşylýar.
Lukaşenko Hytaýa edýän saparynyň öň ýanynda Minsk bilen Pekiniň arasyndaky hyzmatdaşlyklaryň “hilini täze ýokary derejä” ýetirmegi umyt edýändigini belledi.
Lukaşenko bu hyzmatdaşlyklaryň “intensiw syýasy dialoglary”, şeýle-de “söwda, ykdysady, maliýe we ynsanperwer” gatnaşyklary ösdürmegi öz içine alýandygyny nygtady.
Hytaý eýýäm Belarusdaky energetika we senagat proýektleriniň ençemesinde iş alyp barýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
“Türkmen diliniň GDA ýurtlary üçin okuw kitaby” atlandyrylan neşir Orsýetiň Lomonosow adyndaky Döwlet uniwersitetiniň Aziýa we Afrika ýurtlary institutynyň Merkezi Aziýa we Kawkaz boýunça kafedrasy tarapyndan çap edildi. Onuň awtory türkolog alym Elwira Grunina.
Merkezi Aziýa we Kawkaz boýunça kafedranyň ýolbaşçysy Žibek Saparbekowa kitabyň çap edilmeginiň maksady barada Azatlyk Radiosyna şeýle diýdi:
—Ilkinji maksat GDA döwletlerini Garaşsyz Türkmenistan bilen tanyşdyrmak, ýurtda häzirki döwürde bolup geçýän prosesleri görkezmek, şeýle-de türki dilleriň arasynda öwrenmesi iň kyn dilleriň biri bolan türkmen diline ünsi çekmekden ybarat.
GDA döwletleriniň gumanitar hyzmatdaşlyk fondunyň goldawy bilen çap edilen kitap 7-nji dekabrda Moskwada köpçülige hödürlener.
“Türkmen diliniň GDA ýurtlary üçin okuw kitaby” atlandyrylan bu neşir Moskwanyň “Gündogar edebiýaty” neşirýatynda çapdan çykdy.
Täze neşir okuw kitabynyň ikinji bölümi bolup durýar, birinji bölümi 2010-njy ýylda çap edilipdi.


text:
Owganystanyň polisiýasynyň berýän maglumatyna görä, ýurduň günortasyndaky welaýatda ýaragly adamlaryň ulaga ot açmak netijesinde bäş adam öldürildi we başga-da iki sanysy ýaralandy.
24-nji oktýabrda Nangarhar welaýatynda amala aşyrylan bu hüjüm parahat ilatdan ýedi adam Kogýani etrabyna sapar edýän mahaly boldy.
Welaýat polisiýasynyň metbugat wekili Hazrat Hussain Maşrakiwalyň sözlerine görä, hüjüm “söweşijiler” tarapyndan amala aşyrylypdyr.
Nangarhar welaýaty Owganystanyň Pakistan bilen araçäginiň golaýynda ýerleşýär. Serhediň Pakistan tarapynda Demirgazyk Waziristan tire-taýpalar sebiti ýerleşip, bu territoriýa “Talyban” hereketiniň buky ýeri hasaplanylýar.


text:
Orsýetiň premýer-ministri Dmitriý Medwedew ykdysady ösüş ministri Alekseý Ulýukaýewiň tutulmagy barada “doly derňew” geçirilmegine çagyrdy. Resmiler ministriň döwlet nebit kompaniýasyny satmakda para almak bilen baglylykda tussag edilendigini aýdýarlar.
Şeýle hem 15-nji noýabrda hökümetiň metbugat edarasy tarapyndan çykarylan beýannamada Ulýukaýewiň tutulmagy barada Medwedewiň prezident Wladimir Putin bilen hem pikir alşandygy bellenýär.
Ondan ozal Orsýetiň Derňew komiteti Ulýukaýewiň nebit läheňi “Rosneft” kompaniýasynyň oktýabrda “Başneft” kompaniýasyny satyn almagyna ýeňillik döredendigi üçin iki million dollar para alandygy sebäpli öten agşam tutulandygyny habar berdi.
“Rosnefte” Putiniň ýakyn ýarany we Orsýetde iň gudratly adamlaryň biri hasaplanýan Igor Seçin kontrollyk edýär.
Derňew komitetiniň bildirmegine görä, Orsýetiň 1991-nji ýyldan bärde tutulan iň ýokary derejeli resmisi bolan Ulýukaýewe basym güna bildiriler. Ol sud prosesine çenli boşadylýarmy ýa ýok diýen soraga kazyýet karar bermeli.
“Para alyp durka tutuldy”
“Ulýukaýew para alyp durka tutuldy” diýip, Komitetiň sözçüsi Swetlana Petrenko aýtdy.
Kremliň sözçüsi Dmitriý Peskowyň aýtmagyna görä, derňew işine başlananda Putine habar edilipdir.
“Bular möhüm aýyplamalar. Bu barada diňe bir kazyýet karar berip biler” diýip, Peskow sözüniň üstüne goşdy.
Ulýukaýewi tussag astyna almakda Derňew komitetiniň esaslanýan jenaýat kanuny boýunça para alan adama alan parasynyň ýüz essesine çenli jerime salyp, belli wezipelerde bolmak gadagan edilip bilinýär ýa-da oňa 15 ýyla çenli türme tussaglygy berilýär.
Ulýukaýewiň tutulmagy Orsýetiň maliýe sektoryny sandyratdy.
Orsýetiň köplenç “oligarhlar” birleşigi diýilýän “senagatçylar we işewürler” birleşiginiň başlygy Aleksandr Şohin özüniň Ulýukaýewiň bigünädigine ynanýandygyny aýtdy.
Ol: “Munuň hökümetde güýçli sargyna getirmegi mümkin” diýdi.
Ulýukaýew bilen beýleki ministrler
60 ýaşly Ulýukaýew döwlet kompaniýalarynyň hususylaşdyrylmagyna, şol sanda regional nebit kompaniýasy “Başneftiň” hem öten aý jedelli ýagdaýda 5 milliard dollara döwletiň kontrollygyndaky “Rosnefte” satylmagyna gözegçilik etdi.
Awgust aýynda bu söwda, Ulýukaýew bilen beýleki ministrler döwlet kompaniýasy hususylaşdyryş prosesine gatnaşyp bilenok diýip, garşy çykansoň yza süýşürildi. Onsoň Putin “Rosneft” goşulyp bilýär, sebäbi onuň bir bölegi “British Petroleum” kompaniýasyna degişli diýip, ara goşuldy.
“Rosneftiň” bäsdeşi “LUKoil” kompaniýasynyň yza çekilmegi bilen Rosneft ýeke-täk alyjy bolup galdy.
2013-nji ýylda ykdysady ösüş ministri edip bellenen Ulýukaýew ondan ozal onlarça ýyllap Orsýetiň merkezi bankynyň başlygynyň orunbasary bolup işledi.
Soňky wagtlarda Orsýetde korrupsiýada aýyplanyp, ençeme ýokary derejeli adamlar tutuldy. Mysal üçin iýun aýynda 400 müň ýewro para alanlykda aýyplanyp, Kirow oblastynyň gubernatory Nikita Balyh tutuldy.
Sentýabrda hem polisiýa Moskwadaky kwartirasyna dökülip, 120 million dollar ele geçirensoň Içeri işler ministrliginiň polkownigi Dmitriý Zaharçenko tussag edildi.


text:
Birleşen Ştatlarda ýerleşýän Miçigan uniwersitetiniň matematika kafedrasy dünýäniň iň kiçi kompýuteriniň döredilendigini yglan etdi. Bu maglumat “CBS News” neşirinde mälim edildi.
Michigan Micro Mote (M^3) diýlip atlandyrylýan bu kompýuteriň ululygy 1 kub mm-e barabardyr.
Ol tüwiniň bir dänesinden kiçi bolup, şaýlyk puluň gyrasyndan hem näzikdir.
Häzirki wagtda kompýuteri döredenler birnäçe kompaniýalar bilen gepleşikleri geçirýärler.
Gürrüňi edilýän kompýuter surata düşürip, temperaturany ölçäp, olary ýatda saklap bilýär. Şeýle-de, täze kompýuter medisinada kelleçanagyň içindäki gan basyşy ýa-da gözüň içindäki basyşy ölçemek üçin ulanylyp bilner.
Şol bir wagtyň özünde bu kompýuterden senagatda we infrastrukturada hem peýdalanyp bilner. Meselem, bu kompýuteri köçelere ýerleşdirip, ýollaryň ýagdaýyna gözegçilik edip bolar.
Häzirlikçe bu kompýuter maglumaty 7 metr uzaklyga çenli ugradyp biler.


text:
Bir gün agşam ekzekutor (edarada tygşytlylykdan jogapkär işgär) Iwan Dmitriç Çerwýakow ikinji hatardaky oturgyçda oturup, dürbi bilen “Kornewil jaňlary” atly opera tomaşa edýärdi we özüni diýseň bagtly hasaplaýardy. Ýöne birden... Hekaýalarda “ýöne birden” diýen söze ýygy-ýygydan duş gelinýär. Aslynda awtorlar mamla, sebäbi durmuş garaşylmadyk ýagdaýda bolup geçýän hadysalardan doly. Hawa, birden onuň ýüzi bürüşdi, gözleri süzüldi, demi tutuldy... Ol dürbini gözünden aýryp, egildi we ...asgyrdy. Asgyrmak jemgiýetde aýyp saýylmaýar. Şäherliler, polis müdürleri we hatda gizlin derňewçiler hem asgyrýarlar. Hemmeler asgyrýar. Çerwýakow hiç hili pisindini bozmady. Elýalygy bilen agzyny we burnuny süpürdi. Asgyryp töweregindäkileri biynjalyk edip-etmändigini bilmek üçin, medeniýetli bir adam höküminde emaý bilen daş-töweregini synlady. Onuň üçin utançly bir ýagdaý bardy. Garşysynda, birinji hatarda oturan bir ýaşuly hüňürdenip, öz elligi bilen ýalpyldap duran kellesini we boýnuny süpürýärdi. Çerwýakow ol ýaşulyny tanady. Ol ýollar edarasynda işleýän statistika generaly Brizžalowdy.
Çerwýakow oýlanyp, öz-özüne şeýle diýdi: “Asgyran mahalym tüýküligim onuň üstüne syçran bolmaly! Meniň başlygym bolmasa-da, gowy ýagdaý däl. Ötünç soramak gerek”.
Çerwýakow ardynjyrap, boýnuny öňe uzadyp, generalyň gulagyna pyşyrdady:
– Aly jenaplary, meni bagyşlaň, asgyran malahym tüýküligim üstüňize syçraýdy öýdýän... Tölänleýin boldy...
– Aýyby ýok, aýyby ýok...
– Hakyň hatyrasyna bagyşlaweriň, haýyş edýärin! Men ony bilgeşleýin etmedim!
– Ýeriňizde oturmagyňyzy haýyş edýärin. Bolýa, goýuň indi, gulak asalyň!
Çerwýakow lapy keý ýagdaýda manysyz ýylgyrdy-da, sahna tomaşa etmäge başlady. Ol tomaşa edýärdi, ýöne owalky lezzeti ýokdy. Gaty ynjalyksyzlandy. Arakesmede öz-özüne göwünlik berip, Birzžalowuň ýanyna baryp, pessaý ses bilen mylaýym äheňde:
– Onuň alyhezretleri, men asgyran mahalym üstüňize syçrady. Bagyşlaweriň... Wah, men...
General:
– Bes ediň indi... Men ony bireýýäm unutdym. Siz bolsa henizem ondan söz açýarsyňyz – diýdi. Şeýle sözler aýdýarka, onuň aşaky dodagy dartgynly ýagdaýda titredi.
Çerwýakow şüpheli ýagdaýda generala seredip oýlandy: “Unudypdyr. Ýöne gözlerinden ot çykýar. Gürleşmegem islänok. Bilgeşleýin etmändigimi meniň oňa ýagşy düşündirmegiň zerur. Bu tebigatyň kanuny ahbetin. Eger ýagşy düşündirmesem, hamala, men onuň üstüne tüýkürmek islän adam ýaly bolýaryn. Edil häzir şeýle pikir edýänem bolsa, soň men ýaly oýlanyp biler”.
Çerwýakow öýüne gelenden soň öz edepsizligini aýalyna gürrüň berip, oňa sala salypdyr. Aýaly ilki bada gaty gorkupdyr. Ýöne Brizžalowuň “başga” başlykdygyny bilensoň arkaýynlaşypdyr.
Onuň aýaly:
– Her näme-de bolsa sen ýene onuň ýanyna baryp, gaýtadan ötünç sora. Ýogsa ol seniň jemgiýetde özüňi nähili alyp barmalydygyny bilmeýän biri hasap eder!
– Hut şeýle-de etdim! Ötünç soradym. Ýöne ol özüni gaty geň alyp bardy... Heňe geljek oňaýly bir söz aýtmady. Gürleşmäge-de wagty ýokdy.
Ol günüň ertiri Çerwýakow täze witsmundirini geýdi, özüni dellege ýagşy timarlatdyryp, düşündiriş bermek üçin, Birzžalowuň ýanyna ugrady... Generalyň kabul otagyna baran mahaly, ol ýerde öz işi-pişesi bilen gelen birtopar adama gözi düşdi. Generalyň özüi hem olaryň arasynda otyrdy. Ol gelenleri ýaňy kabul etmäge başlapdy. Birnäçe adamdan näme sebäpden gelenini sorandan soň, Çerwýakowa seretdi.
– Onuň alyhezretleri, düýn eger ýadyňyza düşýän bolsa men arkaňyzda otyrdym – diýip, ekzekutor düşündiriş bermäge başlady. – Men asgyrdym welin, siziň üstüňize tüýküligim syçrady...
-Heý, beýle-de bir manysyz söz bolar oguşýa! Beýle zat bolup bilmez! – diýip, general başga bir adama ýüzlendi: – Siziň näme zerurlugyňyz bar?
Çerwýakow ýüzi agaran esgä dönüp, oýa batdy: “Asla gepleşmek islänok! Diýmek, gaty gahary gelipdir... Ýok, meseläni beýle goýup bolmaz... Men oňa ýagdaýy düşündirmesem bolmaz...”
General ahyrky adam bilen gepleşip bolansoň, öz otagyna tarap ugran mahaly Çerwýakow onuň ýyzyndan ýetip hümürdendi:
– Onuň alyhezretleri! Jenabymyzy biynjalyk eden bolsam, öz puşmanlygymy düşündirip, ötünç soramak islänim üçindir!... Özüňiz bilýäňiz, men ony bilgeşleýin etmedim!
General aglaýjak ýaly bolup kürşeren ýüzüni eli bilen ýelpäp:
– Jenap, siz meni gowy tanamansyňyz! – diýiň, içerik giripdir.
Çerwýakow oýlanyp, öz-özüne şeýle diýdi: “Siz meni gowy tanamansyňyz näme diýmek? Bu ýerde eýle-beýle tanamak ýaly bir ýagdaý ýok ahyryn! General hem bolsa ýagdaýa düşünenok! Boljak iş boldy. Men bu ýalançy pälwandan gaýdyp ötünç sorajak däl. Bar, jähenneme gitsin! Men oňa ýagdaýy düşündirip hat ýazaryn. Ýöne ony äzüne getirmerin. Walla, getirmerin!”
Çerwýakow öýüne gaýdyp barýarka şeýle oýlandy. Ol generala hat ýazmady. Gaty köp oýlandy, pikir etdi. Ýöne nähili hat ýazmalydygy barasynda bir karara gelip bilmedi. Ertir irden ýene onuň ýanyna özi gitmeli boldy.
General ýüzüni galdyryp, geňirgenip oňa nazar aýlan mahaly, ol şeýle diýdi:
– Onuň alyhezretleri, men düýn sizi biynjalyk eden mahalym, siziň aýdyşyňyz ýaly sizi gowy tanaman hereket eden ýaly bolmadym ahbetin. Men asgyran wagtym siziň üstüňize tüýküligim syçrany üçin, diňe ötünç soramana gelipdim. Sizi gowy tanamaýan adam ýaly hereket etmek meniň hiç wagtda oýuma-küýüme gelmedi. Men sizi gowy tanamaýan biri ýaly het edip bilmerin ahyryn? Başga biri birden şeýle edäýende-de biz oňa, ýaşululara hormatsyzlyk bolýandygyny duýdurmak boýnumyzyň borjy...
General gahar-gazapdan titreýärdi. Ol birden:
– Gümüňi çek şu ýerden! – diýip gygyrdy.
Gazaply sesden ýaňa oturan ýerinde daşa öwrülen Çerwýakow pyşyrdady:
– Näme diýdiňiz?
General aýagyny tapyrdadyp, gaýtadan gygyrdy:
– Ýok bol, şu ýerden!
Çerwýakowyň ähli ýürek damarlary syndy. Ondan soň onuň gözüne hiç zat ilmedi, hiç zat eşitmedem. Ýuwaşlyk bilen gapa tarap ýöredi we köçä çykyp tüýkürdi... Howlukmaç öýüne gaýdyp, wistmundirini hem çykarman diwanyň üstüne süýndi we... öldi.


text:
Biziň Gün ulgamymyzyň iň möhüm molekulasy suw bolsa gerek. Ol ýaşaýşyň diňe bir diregi däl, eýsem onuň nireden gözbaş alandygy baradaky maglumatlar Gün ulgamynyň we onuň planetalarynyň ösüş taryhyna göz ýetirmäge-de mümkinçilik berýär.
Amerikan alymlary golaýda Ýerdäki suw bilen Aýdaky suwuň izotop düzümleriniň deňdigini, şol sebäpdenem olaryň bir çeşmeden gelip çykandygyny anykladylar. Mundan bolsa meteoritler suwy Ýere Aý döremezinden hem öň getiripdir diýen netije çykýar.
Çaklamalara görä, Ýerdäki suwuň bir bölegi biziň planetamyz başga bir asman jisimi bilen çaknyşyga uçranda, kosmos giňişliginde dargap gitmän, täze dörän Aýda toplanypdyr.
Aýyň döremegi baradaky aktual teoriýalarda onuň bir planetar betbagtçylygyň öňümidigi aýdylýar. Çak edilişine görä, biziň hemramyz takmynan 4,5 milliard ýyl mundan ozal şol wagtky proto-Ýeriň Marsyň ululygyndaky başga bir planeta (Teýa) bilen çakyşmagy netijesinde kosmos giňişligine sowrulan materiallaryň galyndylaryndan emele gelipdir.
Aýdaky suw – garaşylmadyk zat
Astrofizikler uzak wagtlap bu güýçdäki çaknyşykda dörän aşa ýokary temperatura netijesinde wodorod (hydrogen), şeýle hem beýleki durnuksyz elementler "gaýnap", bug bolup gidendir, onsoň, Aý dörände, ol ozalynda gurak çöllük bolup dörändir diýen pikirden ugur alýardylar. Şol sebäpden, soňky ýyllarda Aýyň üstünden suw tapylmagy bir garaşylmadyk zat boldy.
Bu suwuň çeşmesi diýip esasan Aýyň daşyndaky kislorod atomlary bilen reaksiýa girip bilýän Gün şemalynyň protonlary hasaplanylyp, bu mesele biohimiki reaksiýanyň üsti bilen çözüldi edilipdi. Ýöne “Apollon” kosmos gämisi arkaly astronawtlaryň Aýdan getiren minerallarynyň analizi Aýyň jümmüşinde-de suwuň bardygyny ýüze çykarypdy. Bular biohimiki reaksiýa netijesinde dörän suwlarmy ýa däl – bu şu wagta çenli jogapsyz galyp gelýän soragdy.
Prowidens şäherinde (Birleşen Ştatlar, Rod-Aýlend) ýerleşýän Brown uniwersitetiniň geohimiýa boýunça professory Alberto Saal bilen onuň kärdeşleri bu suwuň nireden gelip çykandygyny takyk bilmek üçin hem “Apollonyň” 15 we 17 uçuş missiýalarynyň Aýdan nusga hökmünde getiren daşlarynyň hem-de Ýerde şolar bilen deňärlik derejedäki daşlaryň izotop düzümini analizläpdirler. Izotoplar diýlip şol bir elementiň neýtron sany tapawutly atomlaryna aýdylýar.
Dürli çeşmelere degişli suwlarda wodorod bilen onuň agyr izotopy bolan deýteriý (deuterium) garyndysy mukdar taýdan üýtgeşik bolýar. Bu häsiýet bolsa suwuň "barmak yzy" ýaly bolup hyzmat edýär. Ondan suw molekulasynyň Gün sistemasynda nireden gözbaş alandygy barada netije çykaryp bolýar. Sebäbi, alymlaryň düşündirmegine görä, Günüň golaýynda dörän suwlarda ondan uzagrakda dörän suwuňkydan azrak deýteriý bolýar.
Netijeleri "Science" žurnalynyň 2013-nji ýylyň 8-nji maý sanynda ýerleşdirilen barlaglaryň görkezmegine görä, Ýeriň we Aýyň suwlarynyň izotop ülňüleri biri-birinden tapawutlananok.
Suwuň "barmak yzy"
Bu atom "barmak yzy" Hondritler diýlip atlandyrylýan aýratyn meteoritlere degişli wodorodyň "barmak yzyna" gabat gelýär. Hondritleriň mekany Mars bilen Ýupiteriň arasyndaky asteroidler guşaklygy. Mundan çykarylmagy mümkin netijeleriň biri Ýeri suw bilen üpjün edeniň, ýagny Aýyň we Ýeriň suwunyň esasy çeşmesiniň şol meteoritlerdigi.
"Muny düşündirmegiň iň aňsat ýoly – güýçli çaknyşyk bolmazdan öň suwuň proto-Ýerde bolandygy. Bu suwlaryň bir bölegi bu zarbadan aman galypdyr. Biziň häzir Aýda görýänimiz şol" diýip Alberto Saal aýdýar.
Diýmek, suw, şu wagta çenli çak edilişiniň tersine, bu çaknyşykda tutuşlygyna dargap gitmän, onuň bir bölegi täze dörän Aýyň daşlarynda ýygnanyp galypdyr.
"Biziň gelen netijelerimiz ägirt uly asman jisimleri çaknyşanda örän durnuksyz elementleriň-de bütinleý dargap gitmezligi mümkin diýip çaklamaga esas döredýär" diýip, bu barlaga gatnaşan Jeýms Wan Orman (Keýs Western uniwersiteti, Kliwlend) gürrüň berýär.
Saal bilen onuň kärdeşleriniň garaýşyça, Ýerdäki suwuň 98 prosenti şular ýaly primitiw meteoritlerden gelipdir. Alymlar Gün ulgamynyň beýleki planetalarynda bar bolan suwlaryň hem uly bölegi şu çeşmäniň suwudyr diýen pikirden ugur alýarlar.
Aslynda, edilen bu açyş Aý ýaş Ýer bilen Teýanyň çaknyşmagyndan döräpdir diýýän aktual teoriýa ters gelenok. "Aý şu çaknyşykdan galan materialdan durýan bolsa, onda Teýa bilen Ýeriň suwy bir çeşmäniň suwy bolmaly" diýip, Saal düşündiriş berýär.
Alberto Saal: "Ýöne ýene bir problema bar: bu çaknyşykda dörän ýokary tepmeraturada iki asman jisiminiň suwlarynyň dargap gitmändigi häzirem syr bolup galýar. Nähili-de bolsa, bir ýol bilen Teýa bilen Ýeriň suwy tutuşlygyna bug bolup kosmosa göterilip gitmändir. Biz bu prosese näme zadyň sebäp bolandygyny entek bilemzok" diýýär.
Ylmy barlagçylaryň pikiriçe, Aý ýaly planetar hemralaryň döremegine düşünmek üçin şular ýaly prosesleriň möhüm bolmagy mümkin.
Araz Perwiş Germaniýada ýaşaýan žurnalist, syýasy ylymlaryň doktory.
ÇEŞMELER:
http://www.sciencemag.org/content/early/2013/05/08/science.1235142
http://www.wissenschaft.de/wissenschaft/news/317112.html
http://www.scinexx.de/wissen-aktuell-16083-2013-05-10.html
http://www.pro-physik.de/details/news/4736871/Mondwasser_entspringt_selber_Quelle_wie_irdisches.html
http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=earth-and-moon-got-water-from-common-source


text:
Türkiýe we Birleşen Ştatlar “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijileriniň türk-siriýa serhedindäki territoriýalaryny arassalamak üçin operasiýalary güýçlendirjekdigini aýdýarlar.
“[Yslam döwletiniň] biziň serhetlerimizdäki barlygyny soňlandyrmak üçin takyk planlarymyz bar” diýip, 17-nji noýabrda Türkiýäniň daşary işler ministri Feridun Sinirlioglu döwlet eýeçiligindäki “Anadolu agentligine” beren maglumatynda belledi.
“Bu planlar tamamlansa, biziň operasiýalarymyz güýçlener. Siz muny öňümizdäki günlerde görersiňiz” diýip, Sinirlioglu aýtdy.
“Yslam döwleti” atly topar Siriýanyň Türkiýe bilen serhediniň käbir böleklerine kontrollyk edýär. Bu hem toparyň serhetden söweşijileri, ýaraglary we ok-däri serişdelerini gizlin geçirmegine mümkinçilik döredýär.


text:
Azerbaýjanly hukuk aktiwisti Anar Mammadli 2014-nji ýylda adam hukuklary boýunça Waslaw Hawel baýragyna hödürlenen üç finalistiň biri boldy.
26-njy awgustda Pragada jemlenen panel agzalary Ysraýylyň adam hukuklary topary Btselemi we bosgunçylyk almakçy bolýanlaryň hukuklaryny goraýan halkara Jesüýt bosgun gullugynyň Malta bölümini hem finala goşdy.
Finala çykanlar 56 kandidatyň arasyndan saýlanyp alyndy. Ýeňiji 28 sentýabrda kesgitlener we we bir gün soň yglan ediler.
79 müň dollar pul sylagy bolan baýrak indi ikinji ýyl berilýär. 2013-nji ýylda bu baýraga belarusly hukuk aktiwsti Ales Býalýatski mynasyp boldy.


text:
Türkmenistanyň Sport boýunça döwlet komitetiniň başlygy K.Seýidowa we wise-premýer S.Toýlyýewe berk käýinç berildi.
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow 22-nji awgustda eden tankydy cykyşynda, hususan-da paýtagtda we ýurduň welaýatlarynda döwre laýyk sport merkezleriniň, stadionlaryň we bedenterbiýe-sagaldyş merkezleriniň gurulýandygyny, sport pudagynyň maddy-tehniki binýadynyň berkidilýändigini aýdyp, “netijäniň öňküsi ýaly ýokary däldigini” belledi.
“Hatda şeýle şertleriň döredilmeginde-de atletler Watanyň ynamyny ödäp bilmediler, Ata watanynyň sport abraýyny galdyrmak, biziň ýaşyl baýdagymyzy galdyrmak üçin elinden geleni edip bilmediler” diýip döwlet mediasy prezident G.Berdimuhamedowy sitirleýär.
Türkmenistan 5-21-nji awgustda Braziliýanyň Rio de Janeiro şäherinde geçirilen Olimpia oýunlaryna dokuz sany sportsmen iberdi we hiç bir baýraga eýe bolmady.


text:
Merkezi Belgradda azyndan üç müň adam aşa milletçi Woýslaw Seseljiň hökümete garşy ýygnanaşygyna goşuldy.
Seselj ýygnanyşykda çykyş edip, özüniň Haaga tribunalyny «dargytjagyny» aýtdy, ol bu tribunal «serbleri diňe serb bolanlary üçin tussag edýär» diýdi.
BMG-niň ozalky Ýugoslawiýa boýunça Halkara jenaýat sudy 12-nji noýabrda Seseljiň Belgrada dolanyp, rak keselinden bejergi almagyna rugsat berdi.
60 ýaşyndaky Seselj «watançylary» hökümetiň Serbiýany Ýewropa Bileleşigine we NATO goşmak tagallaryna garşy durmaga çagyrdy.
Serbiýanyň prezidenti Tomislaw Nikoliç we premýer-ministri Aleksandar Wusiç Seseljiň ozalky ýaranlary, olar Seseljiň Serb Radikal partiýasyny 2008-nji ýylda terk etdiler. Seselj olary «dönük» atlandyrýar.
Seseljiň Haaga tribunalyndaky sudy 2012-nji ýylda, höküm çykarylman soňlandy.


text:
2-nji fewralda Türkmenistanyň Mejlisinde Awstriýa Respublikasynyň Milli Geňeşiniň ikinji prezidenti jenap Karlhaýns Kopfyň ýolbaşçylygynda paýtagtymyza gelen wekiliýetiň agzalary bilen duşuşyk geçirildi.
Söhbetdeşligiň barşynda myhmanlar Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda alnyp barylýan Türkmenistanyň daşary we içeri syýasatynyň ileri tutulýan ugurlary bilen tanyşdyryldy. Ýurdumyzda durmuşa geçirilýän özgertmeler maksatnamalaryny kanunçylyk taýdan üpjün etmekde möhüm orun berilýän milli parlamentiň işleriniň wajyp ugurlary duşuşygyň mowzuklarynyň biri boldy.
Wekiliýetiň baştutany ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň geljegi uly ugurlary barada pikir alyşmalaryň çäklerinde Awstriýa Respublikasynyň Milli Geňeşiniň düzümi we orny bilen tanyşdyryp, iki dostlukly ýurduň parlamentarileriniň arasynda netijeli hyzmatdaşlygy berkitmek üçin örän uly mümkinçiligiň bardygyny belledi. Şu babatda, taraplaryň ikisi üçin hem gyzyklanma döredýän kanunçykaryjylyk işinde tejribe alyşmak maksady bilen, has ýygjam gatnaşyklaryň ýola goýulmagyna gyzyklanma beýan edildi.
Saparynyň çäklerinde myhmanlar Türkmenistanyň Ministrler Kabinetinde we Daşary işler ministrliginde hem duşuşyklary geçirdiler. Olaryň barşynda türkmen-awstriýa gatnaşyklaryny has-da giňeltmegiň geljegi ara alnyp maslahatlaşyldy.


text:
Eýýäm birnäçe ýyl bäri tomus aýlary ilatyň elektrik togy bilen üpjünçiligindäki bökdençlikler adaty bir ýagdaýa öwrüldi.
Aşgabadyň käbir raýonlarynda, paýtagtyň golaýyndaky Garadamak, Şor obalarynyň ilaty elektrik togunyň güýjüniň pesliginden kösenýär. Howanyň temperaturasy 40 gradusdan geçýän mahaly sowadyjylar kadaly işlemeýär. Netijede olarda saklanýan iýmitler zaýalanýar. Yssy howada elektrik togunyň güýjüniň pesligi zerarly kondisionerler hem kadaly işläp bilmeýär.
“Gyzgyn jaýlarda oturar ýaly däl. Çagalar we garrylar bu ýagdaýdan has-da erbet kösenýärler. Kondisioneri işletmek beýle-de dursun, hatda lampalar hem körek ýanýar” diýip, Aşgabadyň Hitrowka raýonynyň ýaşaýjysy Begenç aýdýar.
Begenjiň aýtmagyna görä, elektrik togunyň öçýän mahaly hem seýrek däl.
“Käwagt 3-4 sagat tok öçýän bolsa, käwagt bütin gün diýen ýaly toksuz oturýarys. Tok edarasynyň işgärleri biziň raýonymyzda tok öçse, näsazlyklary örän giç düzedýärler. Şol edara jaň edeniň bilen olar çalt gelmeýär. Köplenç halatda häkimligiň nobatçysyna jaň edilensoň gelýärler” diýip, Begenç Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde aýtdy.
Elektrik togunyň ulgamynda elektrigiň güýjüniň oýnap durmagy sebäpli elektrik enjamlaryň ýanýan halatlary hem az däl. Emma bu hili ýagdaýda kompensasiýa tölenmeýär.
Abadan şäherindäki GRES-iň golaýynda ýerleşýän Akdaşaýak obasy
Aşgabat şäheriniň ilaty elektrik togy bilen üpjünçiligindäki bökdençlikler bilen ýüzbe-ýüz bolýan bolsalar, paýtagtyň golaýyndaky obalaryň ilaty bolsa soňky bir hepde bäri günüň belli-belli wagtynda asla elektrik toksuz galýarlar.
“Gypjak obasyndan tä Gökdepä çenli aralykda ýerleşýän obalarda irden sagat 10-dan soň tä gije sagat 11-e çenli köplenç elektrik togy ýok” diýip, Akdaşaýak obasynyň ýaşaýjysy, 46 ýaşly Kakamyrat aýdýar. “Elektrik togy gelen halatynda hem onuň güýji örän pes. Rozetkadaky toguň güýji 100-180 wolta ýetse, razy bolaýmaly”.
Paýtagtyň käbir raýonlarynda we onuň töweregindäki obalarda elektrik setinde toguň güýjüniň pesligini tomus aýlary kondisionerleriň köp ulanylmagy bilen düşündirilýär. Emma Abadan şäherindäki GRES-iň golaýynda ýerleşýän Akdaşaýak, Garadaşaýak obalarynyň, Abadan şäheriniň elektrik toksuz galmagynyň sebäbini anyklamak mümkin bolmady. Munuň sebäbini ýerli ýaşaýjylar hem anyk bilmeýärler.
“Tok edarasyna jaň edeniň biderek. Olar “işler alnyp barylýar” diýip, trubkany oklaýarlar. Nähili işlerdigi hem-de haçana çenli dowam etjekdigi barada habar bermeýärler. Diňe “näçe wagt gerek bolsa, şonça-da dowam eder” diýip jogap berýärler. Adamlary äsgermeýärler” diýip, Kakamyrat aýdýar.
Abadan şäherindäki GRES
Elektrik toksuz galan obalardaky ilat elektrik enjamlardan doly peýdalanyp bilmeýärler. Yssy howada jaýlary sowadýan kondisionerler işlänok, sowadyjydaky iýmitler zaýalanýar. Paýtagtyň golaýyndaky toksuz galan obalaryň ilaty gijesine batareýada işleýän fonarlary ulanmaga mejbur bolýarlar. Elektrik togy bilen üpjünçilikdäki bökdençlikler şol obalardaky kommersiýa dükanlarynyň işine hem zeper ýetirýär.
“Meniň satýan 400 manatlyk buz gaýmagym eredi. Tomsuna sowuklygyna içilýän suwlary satyp bilemok. Sowadyjylar işlänok. Dükandaky konditer önümleri hem zaýalanýar” diýip, Garadaşaýak obasynyň kommersiýa dükanynyň satyjysy Aman nägileligini bildirdi. “Kondisioner işläp duran bolsa, beýle bolmaly däl. Eýýäm birnäçe ýyl bäri kadaly elektrik togy ýok. Şu ýyl bolsa has-da beterleşdi. Elektrik togy norma boýunça goýberilýän-e meňzeýär”.
2010-njy ýylyň fewral aýynda Fransiýanyň “Şnaýder elektrik” kompaniýasy 600 müň ilatly diýlip hasaplanýan paýtagt Aşgabadyň elektrik infrastrukturasyny täzelemek barada türkmen hökümeti bilen şertnama baglaşypdy. Bu proýekt 2017-nji ýyla çenli tamamlanmaly edildi. Elektrik togy bilen üpjünçilikdäki häzirki bökdençlikleri şu proýektiň işinden görýänler hem ýok däl. Emma bu barada ilata maglumat berlenok, her kim çaklama bilen ýaşaýar.


text:
Ýaponiýadaky “Fukusimo-Daiçi” atom stansiýasynyň 3-nji reaktorynyň sowadyjy sistemasy hem hatardan çykdy.
Mundan öň, bu atom stansiýasynda dörän partlamalar sebäpli, stanisiýanyň başga-da iki reaktorynyň sowadyjy sistemasy bozulypdy.
Resmileriň berýän maglumatyna görä, şu günki partlamada 11 adam ýaralanypdyr. Emma 3-nji reaktoryň korpusyna zeper ýetmändir.
Anna güni Ýaponiýada ýüz beren güýçli ýer yranma we sunami sebäpli, ölenleriň sanynyň 10,000-e çenli ýetmek howpunyň bardygy aýdylýar.
Ýurduň premýer-ministriniň bellemegine görä, bu heläkçilik ýurtda Ikinji jahan urşundan soň ýüze çykan iň elhenç krizis bolupdyr.


text:
Orsýetiň häkimiýetleri hökümetden aýry guramalaryň işini derňemek kampaniýasyny dowam etdirýärler.
Bu kampaniýanyň çäklerinde çarşenbe güni köpsanly beýleki guramalar bilen bir hatarda “Transparency International” we “Human Rights Watch” guramasy ýaly halkara guramalarynyň Moskwadaky ofislerinde-de prokuraturanyň we salgyt gullugynyň işgärleri barlag geçirdiler.
Bu wakalaryň fonunda graždan aktiwistlerine ýuridiki hyzmatlary hödürleýän we düýbi Kazanda ýerleşýän “Agora” guramasyna-da bu guramanyň dokument işleri boýunça hasabat berilmelidigi barada Orsýetiň organlaryndan ýazmaça talabyň gelendigi barada maglumat alyndy.
Geçen hepdeden bäri Orsýetiň häkimýietleri hökümetden aýry guramalaryň ýüzlerçesiniň registrasiýasy we maliýe işleri bilen baglanyşykly ýagdaýlary derňemek boýunça iş alyp barýarlar.
Ýurduň häkimiýetleri özleriniň bu çärelerini bu guramalaryň işiniň Orsýetiň täze kanunyna laýyk gelip-gelmeýändigini barlamak bilen baglanyşdyrýarlar.


text:
Ak Tamyň wekili Jeý Karniniň aýtmagyna görä, Eýranyň ýadro programmasy boýunça Amerika we onuň ýaranlary bilen öňşuksyzlygyny bes etmegine ähli mümkinçiligi bar.
Karni Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obamanyň Eýranyň häkimiýetlerine gepleşiklere taýýardygy barada hat ýollandygy bilen bagly Tähranyň ýaýradan maglumatlaryny tassyklamady.
Emma, ol şeýle hatyň Waşingtonda taýýarlanandygyny inkär etmedi.
Jeý Karniniň pikiriçe, halkara dartgynlylygy peseltmek üçin Eýran Amerika we onuň ýaranlary bilen özüniň ýadro programmasy barada gepleşiklere täzeden başlamaly.


text:
10-njy iýunda paýtagtymyzda häzirki zaman ölçeglerine laýyk gelýän iri ýaşaýyş toplumynyň – Aşgabady ösdürmegiň 15-nji tapgyrynyň taslamalaryna badalga berildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň 2015-nji ýylyň aprel aýynda gol çeken Kararyna laýyklykda, ýurdumyzyň birnäçe ministrlikleriniň, pudak edaralarynyň, Aşgabat şäheriniň häkimliginiň ýerli gurluşyk kärhanalary bilen paýtagtymyzy ösdürmegiň 15-nji nobatdakysynyň binalaryny we düzümleýin desgalaryny taslamalaşdyrmak hem-de olaryň ýanaşyk ýerlerini abadanlaşdyryp gurmak boýunça şertnama baglaşyldy. Seýdi we Mollanepes köçeleriniň ugrunda ýerleşýän desgalaryň gurluşygy 2016-njy ýylyň ahyryna çenli tamamlanar.
Taslama laýyklykda, 12 gatly 72 we 48 öýli ýaşaýyş jaýlarynyň 18-si gurlar. Bu ýerde Türkmenistanyň Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrliginiň, “Türkmennebitgazgurluşyk” döwlet konserniniň, Demir ýol ulaglary, Bilim ministrlikleriniň, Aşgabat şäher häkimliginiň, Senagat, Gurluşyk we binagärlik, Jemagat hojalygy ministrlikleriniň buýurmalary esasynda binalar gurlar. Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň buýurmasy esasynda oňa degişli gurluşyk kärhanalary tarapyndan 3 we 4 gatly ýaşaýyş jaýlarynyň 16-sy, 208 sany iki gatly kottež jaýlary hem-de 11 söwda merkezleri bina ediler.
Az gatly ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşygy üçin paýtagtymyzyň günorta künjegi seçilip alyndy. Bu ýerde guruljak jaýlar köpugurly “Aşgabat” stadionyna biriger. Şeýle hem bu ýerde seýilgäh zolaklary we tennis kortlary peýda bolar.
Paýtagtymyzy ösdürmegiň 15-nji nobatdakysynyň çäklerinde durmuş ulgamyna degişli desgalar, şol sanda 160 orunlyk çagalar bagy we 600 orunlyk umumybilim berýän mekdep, häzirki zaman seýilgäh zolaklary gurlar. Bu künjekde umumy uzynlygy 13,6 kilometre barabar bolan ulag ýollarynyň gurluşygy meýilleşdirildi.
Paýtagtymyzyň täze ýaşaýyş toplumynyň düýbüni tutmak dabarasynda çykyş edenleriň belleýişleri ýaly, halkymyzyň durmuş derejesini has-da gowulandyrmak, ýaşaýyş-durmuş düzümini kämilleşdirmek meseleleri hormatly Prezidentimiziň hemişe üns merkezinde durýar. Ýurdumyzyň raýatlaryna ýeňillikli ipoteka karzlarynyň hasabyna hödürlenýän taslamalar şäherleriň we obalaryň ilatynyň amatly ýaşaýyş jaýlary bilen üpjün edilmegini şertlendirýär. Aşgabatda köp gatly belent ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşygynyň artmagy bilen her ýylda müňden gowrak maşgala täze jaýlara göçüp barýar.


text:
Şu gün britan premýer-ministri Deýwid Kameron prezident D.Medwedew bilen Moskwada duşuşyp, gepleşik geçirdi.
Deýwid Kameron gepleşiklerden soň geçirilen metbugat konferensiýasynda iki ýurduň gatnaşyklarynda henizem çözülmeli meseleleriň bardygyny aýtdy.
«Biziň özara gatnaşyklarymyzda kynçylyklar hem ylalaşymazlyklar bar. Emma şol kynçylyklar biziň özara söwda hem ykdysady gatnaşyklarymyzy dowam etdirip bilmejegimizi aňlatmaýar» diýip, Britaniýanyň premýer-ministri belledi.
Deýwid Kameronyň bu sapary 2006-njy ýylda Kremliň tankytçysy Aleksandr Litwinenko Londonda zäherlenip öldürilenden soň sowaşan rus-britan gatnaşyklaryny kadalaşdyrmagy maksat edinýär.


text:
2-nji oktýabrda Aşgabatda türkmen-özbek gepleşikleri geçirildi. Gepleşikleriň üns merkezinde Owganystan bilen serhetleri goramak temasynyň bolanlygy habar berildi. Taraplaryň arasynda birnäçe resmi dokumentlere gol çekildi.
Owganystan bilen serhetleriň howpsuzlygyny üpjün etmek meselesi 2-nji oktýabrda Aşgabatda geçirilen türkmen-özbek gepleşikleriniň üns merkezinde boldy.
Resmi maglumatlara görä, Türkmenistanyň we Özbegistanyň prezidentleri goňşy Owganystandan NATO-nyň parahatçylygy goraýjy güýçleriniň çekilmeginden soň serhetleri bilelikde goramak meselesini maslahat etdiler. 2014-nji ýylda NATO-nyň goşunlarynyň Owganystandan çykarylmagy planlaşdyrylýar.
G.Berdimuhammedow we Yslam Karimow Owganystandaky ýagdaýyň tiz durnuklaşdyrylmagyna gyzyklanma bildirýärler, diýip türkmen metbugaty habar berdi.
Yslam Karimow “döwrüň aňsat bolmadyk problemalary boýunça ylalaşykly kararlaryň zerurdygyny” belledi. Özbek prezidentiniň sözlerine görä, problemalar hususan-da “parahatçylygy dörediji güýçleriň Owganystandan çekilmegi bilen baglylykda serhetleriň goralmagyna” degişli bolar. Karimow bu problemalary çözmek boýunça prezidentleriň "nukdaý nazarlarynyň gabat gelýändigini” nygtady.
Gurbanguly Berdimuhammedow Owganystanda parahatçylyga diňe syýasy we diplomatik usullar arkaly, şeýle-de owgan halkynyň ykdysadyýetini we sosial durmuşyny dikeltmeklige gönükdirilen uly infrastruktura proýektleriniň yzygiderli durmuşa geçirilmegi arkaly ýetip boljagyny aýtdy, diýip türkmen metbugaty habar berdi.
Aşgabatdaky gepleşiklerde umumy serhete eýe bolan ýurtlaryň öz raýatlarynyň "parahatçylygyny saklamak we olaryň howpsuzlygyny üpjün etmek üçin tagallary birleşdirmäge we öňüni alyjy çäreleri ylalaşmaga" gyzyklanma bildirýändikleri mälim edildi.
Hyzmatdaşlyk ugurlary
Aşgabatda geçirilen türkmen-özbek gepleşiklerinde iktaraplaýyn gatnaşyklara degişli meseleleriň ýene birnäçesi maslahat edildi. Olaryň arasynda ýurtlaryň söwda-ykdysady hyzmatdaşlygyny ösdürmek we Merkezi Aziýada serhetdäki derýalardan peýdalanmak poblemalarynyň maslahat edilendigi habar berildi.
Özbegistanyň prezidenti Karimowyň sözlerine görä, ýurtlaryň özara haryt dolanyşygy ýarym milliard dollardan geçipdir. Karimow haryt dolanyşygyny “ýene birnäçe esse artdyrmak üçin” mümkinçiligiň bardygyny belledi.
Türkmen-özbek gepleşiklerinde şeýle-de ulag gatnawy, tranzit, telekommunikasiýa, energetika, oba hojalygy, syýahatçylyk, tebygy resurslaryň ulanylmagy we töwerek-daşy goramak barada maslahat edilendigi habar berildi.
Resmi maglumatlara görä, 2-nji oktýabrda Türkmenistan we Özbegistan arasynda bäş sany yllaşyga, şol sanda 2013-2017-nji ýyllarda ykdysady hyzmatdaşlyk barada we 2013-2014-nji ýylda döwletleriň daşary syýasy edaralary arasynda hyzmatdaşlyk barada ylalaşyklara gol çekildi.


text:
Türkiýe tarapyndan goldanylýan pitneçiler 16-njy oktýabrda Siriýanyň Dabik şäherini ele geçirdiler.
Bu şäher «Yslam döwleti» topary üçin simwoliki taýdan möhüm berkitme bolup durýar.
Siriýanyň Britaniýada ýerleşýän Adam hukuklary obserwatoriýasy agyr topa tutmalar, türk uruş uçarlary bilen goldanan söweş netijesinde «Yslam döwleti» toparynyň Dabikden gysylyp çykarylandygyny aýtdy.
Pitneçiler Dabigiň YD bilen gazaply söweş netijesinde ele geçirilendigini aýtdylar.
Pitneçiler 15-nji oktýabrda golaýdaky obalary ele geçirip, Dabik şäheriniň daşyny gabadylar we ähli üpjünçilik ýollaryny kesdiler.
Bu şäher türk serhedinden 10 km çemesi uzaklykda ýerleşýär.
YD Dabigi 2014-nji ýylyň awgustynda basyp aldy we bu şäher olara propaganda nukdaý nazaryndan möhüm, sebäbi jeňçiler Dabik hristiançylyk bilen yslamyň arasyndaky kyýamat söweşiniň sahnasy bolar diýip ynanýarlar.


text:
Germaniýanyň kansleri Angela Merkel NATO-nyň asuda ýaşaýjylaryň ölümine sebäp bolan howa hüjümi boýunça doly derňewiň geçiriljekdigini mälim etdi.
Owganystanyň Gunduz welaýatynda 4-nji awgustda iki sany içi ýangyçly awtosisternany oka tutmak buýrugy Germaniýanyň komandowaniýasy tarapyndan berilipdir.
Owgan resmileriniň beren maglumatlaryna görä, bu hadysada azyndan 54 adam heläk bolupdyr. Olaryň arasynda parahat ýaşaýjylaryň hem bardygy aýdylýar.
Germaniýada geçirilmeli ählumumy saýlawlaryň öňýanynda ýüze çykan bu waka, Germaniýada owgan urşy barada uly disskusiýalardyr-çekişmeleriň peýda bolmagyna sebäp boldy, diýlip maglumat berilýär.


text:
Türkmenistanyň paýtagtynda orta mekdepleriň gutardyş şahadatnamalarynda baha galplaşdyrmaga garşy çäre görülýär.
Ýerli synçylar bu çäräniň uçurymlaryň klas žurnallaryndaky ýetişigi bilen gutardyş attestatyndaky bahalarynyň aratapawudyny azaltmak üçin görülýändigini aýdýarlar.
Resmi bolmadyk, ýöne garaşsyz çeşmeler tarapyndan tassyklanýan habarlara görä, şu ýyl Aşgabat şäheriniň bilim bölümi mekdep direktorlaryna uçurymlaryň klas žurnallaryndaky bahalary bilen gutardyş şahadatnamalaryndaky bahalarynyň aratapawudynyň deňeşdiriljegini, ýagny ýörite barlag geçiriljegini öňünden duýdurypdyr.
Düýbi Wenada ýerleşýän “Türkmen inisiatiwasy” topary şeýle barlagyň 22-nji iýunda, uçurymlara attestat gowşurylmazyndan bir gün öň geçirilendigini we bu çäräniň oňyn netije berendigini ýazýar.
“Bahaň 5-likle diýseň...”
Pedagogiki ylymlaryň kandidaty Serdar Ataýew Orsýetde ýaşaýar. Ol Türkmenistanda bilimdäki gaplaşdyrma garşy görülýän çäreleri gutlap, Orsýete okamaga gelýän türkmen ýaşlarynyň arasynda attestaty gowy bahaly, emma bilim derejesi örän pes oglan-gyzlara az duşmaýandygyny gürrüň berdi.
“Gelen okuwçylaram aýdýar: “Bahaň 5-likle, rus dilinde abat gepläp bileňok, sapaklaryňy bileňok, şu alan bahalaryň hakykymy?” diýseň, “Häzir Türkmenistanda baha almak kynçylygy ýok, belli bir mukdarda berseň, hatda direktor hem däl, attestat ýazýan mugallymlar hem islän bahaňy ýazyp, attestatyňy dolduryp berip goýberýär” diýýär” diýip, Serdar Ataýew Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Hukukçy žurnalist Aşyrguly Baýryýew Türkmenistanda halal işleýän mugallymlaryň kändigini aýdýar, ýöne ol uçurymlaryň içinde “üçlüksiz attestat” edinmek üçin tanyş-bilişlige, para-peşgeşe daýanýanlaryň bardygy bilen hem ylalaşýar.
“Ýokary okuw jaýynda uçurymlaryň dokumentleri kabul edilende, eger-de attestatda 3-lük baha bar bolsa, onda şol attestaty almakdan ýüz öwrülip başlanyldy – diýip, Baýryýew aýdýar. - 3-lük attestaty alaýan ýagdaýlarynda-da, şol uçuryma para-peşgeş bilen okuwa girmek mümkinçiligem gaty çäklendirildi.”
Adalatyň dikeldilmegine umyt
Aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew häzirki günde uçurymlaryň hakyky bilim derejesini kesgitlemek, bilimde galplygy azaltmak üçin edilýän tagallalaryň SSSR-iň
Şol gowşurylýan tapawutlanan attestatlaryň sany juda köpdi, hatda şol attestatlary kimiň aljakdygyny klasdaşlary öňünden bilýärdiler.
soňky ýyllarynda, 1983-84-nji ýyllarda geçirilen barlaglary ýatladýandygyny aýdýar. Şonda attestatlaryndaky bahalaryny galplaşdyrmak arkaly okuwa giren studentleriň okuwdan çykarylan halatlary hem bolupdy.
“Ine, häzirki geçirilýän barlagam şeýleräk bir adalatyň dikeldiljegine umyt baglamaga esas berýär” diýip, Bugaýew Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Ol Türkmenistandaky uçurymlaryň mekdepde alan bahalarynyň ýokary okuw jaýlaryna girende o diýen bir hasaba alynmaýandygyny sözüniň üstüne goşup, mekdebi gutarýanlara “tapawutlanan şahadatnama” diýlen gutardyş şahadatnamalaryny gowşurmak däbiniň hem korrupsiýa ýol açandygyny öňe sürýär.
“Şol gowşurylýan tapawutlanan attestatlaryň sany juda köpdi, hatda şol attestatlary kimiň aljakdygyny klasdaşlary öňünden bilýärdiler – diýip, Bugaýew aýdýar. - Olar ýetişigi boýunça tapawutlanýan çagalar däl-de, eýsem hossarly çagalardy, kimdir biriniň goldawyndan peýdalanýan çagalardy.”
Jemgyýetiň öňündäki jogapkarçilik
SSSR döwründe ýokary okuw jaýlaryna her welaýata berlen kwota, orun esasynda däl-de, eýsem abuturiýentleriň giriş synaglarynda toplan ballary, mekdebi tamamlandygy baradaky şahadatnamada, attestatda goýlan bahalaryň umumy jemlerini nazara almak bilen kabul edilýärdi.
Orsýetli pedagog Serdar Ataýew öňki sowet republikalarynyň bir toparynda sowet bilim däpleriniň dowam etdirilýändigini aýdýar. Şeýle-de ol attestatlardaky bahalary galplaşdyrmagyň Orsýetde, Ukrainada, Belarusda hem bardygyny, ýöne metbugat belli bir derejede azat bolansoň, ene-atalaryň bu meselede gözçykgynçlyk edilmegine ýol bermeýändiklerini aýtdy.
Onuň pikiriçe, türkmenistanly ene-atalar, mugallymlar hem bu meselede örän eserdeň bolmaly.
“Türkmenistany galdyrjak bolsaň, her bir adam öz aladasyny etmeli däl-de, jemgyýetiň aladasyny etmeli – diýip, pedagog Ataýew aýdýar. - Sebäbi biziň hemmämiziň ýaşaýan ýerimiz-dä şol, biziň Türkmenistanymyzyň ösmegi üçin her bir adamyň öz ýerini almagy gerek, her bir adamyň öz ýerinde oturmagy gerek.”
Türkmenistanda şu ýyl 110 müňe golaý oglan-gyzyň orta mekdebi tamamlandygy aýdylýar.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşinde Siriýa boýunça Orsýetiň nazaryýeti nämeler bilen delillendirilen? Näme üçin Moskwa mundan birnäçe aý ozal Liwiýadaky ýagdaýlar barada ses berlişik mahaly saklanmak bilen, Günbatar bileleşigine Muammar Kaddafiniň düzgünine garşy güýç ulanmaga mümkinçilik berip, häzir Başar al-Assadyň häkimiýetini goraýana meňzeýär? Howpsuzlyk Geňeşinde Orsýetiň diplomatiýasy nähili pikirlere gulluk etdikä?
Şular barada Strategiýa bahalary institutynyň direktory Aleksandr Konowalow Azatlyk Radiosynyň Rus gullugyna interwýu berýär:
—Şeýle ses bermegiň sebäpleri bar. Birinjiden, ýakynda Liwiýada goparylan işlerden soňky gorky-ürki. Onsoňam, basym Orsýetde saýlawlaryň geçiriljekdiginem göz öňünde tutmaly. BMG-de mundan ozal Liwiýa boýunça kabul edilen rezolýusiýa Orsýetde köpçülikleýin goldaw tapmady: hamala, Moskwa kimdir biriniň sazyna tans oýnan ýaly boldy. Ikinjiden, ykdysady sebäpleri-de ýatdan çykarmaly däl: ýarag satmak we arap Gündogary bilen gatnaşyklary saklamak Moskwa üçin örän ähmiýetlidir. Şol ýerlerde bolsa biz täsirlerimizi gowşadýarys. Şeýle ýagdaý Kremle ýaranok. Göräýmäge, Assad häzirlikçe öz ornunda pugta oturan ýalam. Ýöne onuň örän köp saklanyp bilmejegi-de görnüp dur. Ine, şu “Liwiýa gorky-ürküsi-de”, meniň pikirimçe, iňňän ýowuz oýun boldy: Liwiýa boýunça kabul edilen rezolýusiýa (Moskwa şonda ösen demokratiýa bloguna goşulmak isleýän terzde saklanypdy) Liwiýada düşnüksiz zatlaryň bolup geçmegine getirdi. Liwiýada demokratiýa we adalat ýeňdi diýmäge diliň barjak däl.
—Ýöne häzirki wakalaryň gidişi Kaddafiniň döwründäkiden ýaramaz bolmaz diýmäge esas berýär. Orsýet welin eýýäm Liwiýadaky ykdysady pozisiýalaryny ýitirdi.
—Birinjiden, hiç haçan “hiç haçan” diýme. Orsýet nämedir bir zatlary ýitirdi diýip aýtmak bolmaz. Kaddafiniň döwründäkiden ýaramaz bolmajagy-da äşgär görnüp duranok. Mysal üçin, Kaddafiniň döwründe sosial sistema örän ösendi, bilim meseleleri-de gowy çözülýärdi. Men ony hiç bir weçden aklamak islämok. Ony gitmeli diýip hasaplaýaryn. Sebäbi ol hiç kim bolup galdy. Ýöne häzirlikçe Liwiýada uruş gidýär, häzirlikçe Kaddafiniň düzgüni gutarnykly syndyrylanok, NATO welin çynlakaý, kollektiwleýin hereket etmäge ukybynyň ýokdugyny görkezdi. Ahyrky netijede NATO Liwiýany gysyp taşlar, ýöne bularyň barysy birnäçe günlük operasiýa bolaýmady, umuman, hemmesi beýle göwnemakul bolmady. Menem ömrümde ilkinji gezek telewideniýede Orsýetiň prezidenti bilen premýeriniň pikirleriniň çapraz gelendigini gördüm.
—Ýöne indi, megerem, pikirler gabat gelse gerek. Günbataryň syýasatçylary-da Siriýa boýunça gelnen karary—geljekki prezident Putiniň Orsýetiň ýöretjek täze daşary syýasatynyň karary diýip gürrüň edip bilerler.
—Häzir bu çözgüdi umumy diýip hasaplap bolar, sebäbi Medwedew wehim etdi, ol nämedir bir zatda ýalňyşdy, ozalky rezolýusiýa boýunça içerki goldawy tapmady. Ol Orsýetiň bähbitleri babatda-da özbaşdak hereket edýändigini görkezmäge çalyşdy. Häzir welin Medwedewiň edýän zatlary hiç kimi-de gyzyklandyryp baranok.
—Diýmek, Howpsuzlyk Geňeşiniň Siriýa boýunça karary hakykatda soňa goýlana meňzeýär, ýurtdaky raýatlyk urşy-da dowam edýär. Siriýadaky ýagdaýlary düzgünleşdirmekde Orsýetiň konstruktiw gatnaşmaga mümkinçiligi barmy?
—Biziň diplomatlarymyzyň aýdyşy ýaly, ähli taraplaryň gepleşiklere başlamagy üçin, atyşygy bes etmeli. Şeýdilse, gaty gowy bolardy. Ýöne, munuň özi, “Ähli kişiniň baý we sagdyn bolmagy gaty gowy zat bordy” diýip, maslahat beren ýaly bir zat. Assadyň kimdir biri bilen gepleşik üçin stoluň başyna geçjegine ynamym ýok. Hasap-hesibi ýokardan tutsaň, onuň düzgüniniň ömri gysga. Müsürde, Tunisde, Liwiýada bolup geçen wakalar Ýakyn Gündogarda haýsydyr bir tektoniki gozganmalaryň başlanandygyndan habar berýär, indi olary ýokardan dolandyraýmak başardanok.
—Şeýle ýagdaýda Orsýetiň pozisiýasy dürsmi?
—Ýok, dürs däl. Men has açyk-aýdyň pozisiýany saklardym. Ýöne alnyňda saýlaw perspektiwasy durka çem gelen sesi gapyp almaly bolýar. Häzir Orsýetde milletçilik ideýalary meşhurlyk alýar, şonuň üçinem Putin Ýewraziýa soýuzy ideýasyny ýöne ýerden işeňňirlik bilen ulananok. Birleşmäniň bu görnüşi haýsydyr bir babatda beýik döwlet boýunça gussa bolup durýar.
Andreý Şaryý Azatlyk Radiosynyň Rus gullugynyň žurnalisti.


text:
Siriýanyň hökümeti aglabasy adaty raýatlar bolan ýüz çemesi adamy jezalandyryp öldüripdir. Bu barada adam hukuklaryna gözegçilik edýän “Human Rights Watch” guramasy habar berýär.
Guramanyň duşenbe güni çap bolan hasabatynda bellenmegine görä, bularyň arasyna soňky dört aýyň dowamynda, esasan hem mart aýynda ýurduň Homs we Idlib şäherlerinde amala aşyrylan jezalandyryp öldürmeler girýär.
Düýbi Nýu-Ýorkda ýerleşýän guramanyň öňe sürmegine görä, bu sanlar diňe şaýatlaryň tassyklan maglumatlary esasynda taýýarlanypdyr, emma HRW şuňa meňzeş wakalar barada özüne başga-da maglumatlaryň gelip gowşandygyny aýdýar.


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri ABŞ-nyň Orsýet we Siriýa bilen has ýakyn harby hyzmatdaşlyk we aňtaw maglumatlaryny paýlaşmak boýunça planynyň detallarynyň awgustyň başynda yglan edilmegine umyt bildirdi.
Kerri bu barada 26-njy iýulda günorta-gündogar Aziýa ýurtlarynyň Laosdaky duşuşygynyň dowamynda Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin we daşary işler ministri Sergeý Lawrow bilen geçiren gepleşikleriniň yzýany aýtdy.
Plan Waşingtonyň we Moskwanyň “Al Kaýdanyň” ýarany “Al Nusra” frontuna garşy howa zarbalaryny sazlaşdyrmak üçin aňtaw maglumatlarynyň paýlaşylmagyny, şeýle-de Siriýanyň howa güýçleriniň aram gozgalaňçy toparlary oka tutmagyna gadagançylygy göz öňünde tutýar.


text:
Gazagystanyň täze kagyz pulunyň ýüzünde ýurduň prezidenti Nursultan Nazarbaýewiň suraty bolar.
Gazagystanyň Milli bankynyň 15-nji noýabrda beren maglumatyna görä, 76 ýaşyndaky gazak lideriniň portreti ýerleşdirilen 10,000 teňňe ($30) 1-nji dekabrdan başlap dolanyşyga giriziler.
Gazagystanda resmi taýdan “Halkyň lideri” ady bilen tanalýan Nazarbaýew 1991-nji ýyldan bäri ýurda prezidentlik edýär. Ol ýurduň konstitusiýasyna birnäçe üýtgetmeleri girizmek we saýlawlarda simwoliki oppozisiýa bilen ýüzbe-ýüz bolmak arkaly häkimiýetdäki ýerini saklamagy başardy.
Gazagystan respublikasynyň birinji prezidentiniň güni her ýylyň 1-nji dekabrynda bellenilýär. Şol güni Nazarbaýewiň 1991-nji ýylda Gazagystanyň ilkinji garaşsyz prezidentlik saýlawlarynda ýeňiş gazanmagy bellenilýär.


text:
Halkara wekiller Ukrainanyň wagtlaýyn hökümeti bilen duşuşmak üçin Kiýewe bardylar. Bu duşuşyk Ukrainada şu aýyň ahyrynda geçiriljek saýlawlaryň öň ýanynda, ýurduň gündogar sebitinde Russiýa tarapdary gozgalaňlar dowam edýän mahaly amala aşyrylýar.
Ukrainada 25-nji maýda geçiriljek prezidentlik saýlawlaryň öň ýanynda, Birleşen Ştatlar we Ýewropa ýurtlary Kiýew bilen diplomatik gatnaşyklaryny artdyrdylar.
7-nji maýda Ukrain liderleri bilen geçirilen gepleşiklerden soň, Britaniýanyň daşary işler ministri William Heýg (William Hague) Russiýa Ukrainada geçiriljek saýlawlara päsgelçilik berse, bu “demokratiýa urlan zarba” bolar diýdi.
Şeýle-de, Heýg Ukraina babatdaky Ženewa ylalaşygyny durmuşa geçirmek üçin “Russiýanyň ýekeje ädim hem ätmändigini “ sözüne goşdy.
Birleşen Milletler Gurmasynyň syýasy meseleler boýunça başlygy Jeffreý Feltman hem 7-nji maýda Ukrainanyň häzir iş başyndaky prezidenti Oleksandr Turçinow bilen gepleşikleri geçirdi.


text:
Şwesiýanyň sudy 37 ýaşly özbek raýaty Ýuriý Žukowskini tanymal özbek ymamy Obid Nazarowyň janyna kast etmäge synanyşykda aýyplanyp, 18 ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
Şwesiýanyň Ostersund şäheriniň sudy jenap Žukowskini Nazarowy öldürmek barada berilen buýrugy ýerine ýetirmekde günäli tapdy. Nazarow hüjümiň netijesinde koma düşdi.
Şwesiýanyň prokurory Krister Perterson kast edişligi amala aşyrmak barada tabşyrygyň Daşkentden edilendigini aýtdy we Žukowskiý üçin ömürlik türme tussaglygyny sorady.
Obid Nazarowyň ogly Doudhon Nazarow AÝ/AR-nyň özbek gullugy bilen söhbetdeşlikde suduň kararynyň özüni kanagatlandyrandygyny aýtdy.
Ýuriý Žukowskiý Obid Nazarowy oka tutmakda güman edilip, Orsýetden Şwesiýa eltilipdi. Ymam Obidhon Kori Nazarow 1998-nji ýylda Özbegistany terk edip, 2006-njy ýylda Şwesiýada syýasy gaçybatalga alypdy.
Nazarow Stromsund şäherinde ýaşaýan ýerinde üç gezek oka tutulmagynyň netijesinde beýnisine ýeten zyýandan ejir çekýär, diýip onuň garyndaşlary aýdýarlar.
Mundan öň Swesiýanyň prokurory Krister Petersson Nazarowa edilen hüjümiň aňrysynda özbek häkimiýetleriniň durandygyny görkezýän ençeme subutnamanyň bardygyny AÝ/AR-na aýdypdy.
Nazarow 1990-njy ýyllaryň başynda Merkezi Aziýada iň meşhur bolan ymamlaryň biridi. Nazarow Özbegistanyň awtoritar lideri Islam Karimowy açyk tankyt edipdi.


text:
13-nji iýulda sagat 17.20-de Kazanyň binagärlik we şähergurluşyk dolandyryş ispolkomy türkmen awtonomiýasyna Minsk köçesiniň ugrunda medeni merkez gurmak üçin ýer bölegini bölüp bermek meselesi boýunça açyk diňleýişleri geçirer.
“Tatarystan Respublikasynyň “Türkmen milli-medeni awtonomiýasy” sebit jemgyýetçilik guramasyna Minsk köçesiniň ugrunda medeni-dynç alyş toplumyny, türkmen medeni merkeziniň edara binasyny gurmak üçin 4539 kwadrat metr ýer böleginden şertli rugsat berlen görnüşde peýdalanmaga ygtyýar berildi” — diýlip, Kazanyň resmi portalynda çap edilen resminamalar we hukuk namalary ýygyndysynda aýdylýar.


text:
Aşgabatda Hazar deňziniň hukuk durumy boýunça Konwensiýany işläp düzmek baradaky ýörite iş toparynyň 36-njy mejlisi geçiriler.
1-2-nji aprelde geçiriljek mejlis barada türkmen hökümetiniň şenbe güni ýaýradan habarynda aýdylýar.
Habarda bu regional çärä taýýarlyk barada türkmen hökümetiniň soňky geçiren mejlisinde maslahat edilendigi bellenilýär.
«Kaspi bilen bagly meseleler Türkmenistanyň daşary syýasy strategiýasynda möhüm orun eýeleýär... Ýurt bu meselede hoşniýetli goňşuçylyga, özara hormata we deň hyzmatdaşlyk ýörelgelerine esaslanýan syýasat ýöredýär» diýip, türkmen metbugatynyň habarynda bellenilýär.


text:
“Boko Haram” toparynyň Çadda amala aşyran hüjüminde azyndan bäş adam öldi. Bu nigeriýaly söweşiji toparyň aç-açan amala aşyran ilkinji öldüriji hüjümidir.
Ýaşaýjylaryň we howpsuzlyk çeşmeleriniň aýtmagyna görä, 13-nji fewralda “Boko Haram” yslamçy toparyň 30 çemesi söweşijisi Çad kölüniň kenaryndaky Ngoboua (Ngouboua) obasyna hüjüm edip, jaýlary oda beripdir.
Oba ýaşaýjylary söweşijileriň kanoe kysymly gämide gelendigini we ýurduň armiýasy tarapyndan yza serpikdirilmezden öň, birnäçe adamy öldürendigini aýtdylar.
Soňky hepdelerde “Boko Haram” topary Kamerun we Niger döwletiniň şäherçelerine edýän hüjümleriniň gerimini güýçlendirdi.


text:
Täjigistanyň neşä garşy edarasynyň işgärleri Owganystan bilen serhetdeş Badahşan welaýatynda bir oba dökülip, 15 kilogram haşhaş bilen 1 kilogram geroini ele salýarlar. Munça neşe bilen tutulan 13 ýaşly oglany hem boşadyp goýberýärler.
Edýän bikanun işlerine garşy görülýän çäreleriň artydyrylandygyny bilýän neşe söwdagärleri indi taktikalaryny uýtgetdiler.
Täjik kanunynyň ýaşy 14-den aşak çagalara uly adamlaryňky ýaly jeza berilmegine ýol bermeýänliginden habarly neşe gaçakçylary indi ýaşlary ulanýarlar. Öten ýyl tutulan iki owganystanly neşe söwdagärleriniň biri 15, biri hem 22 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Täjigistanyň daglyk Badahşan welaýatynyň baş kazysy Saidmusallam Şohmusallamowyň aýtmagyna görä, neşe söwdagäleri bular ýaly agyr jezadan gorkup, indi ýaşlardan peýdalanýarlar.
“Jenaýatkärler neşe gaçakçylygyna we serhetden bukanun geçilmegine agyr jeza berilýändigini bilýärler. Şol sebäpden olar täze ýollary agtaryp, öz işlerine ýaşlary çekýärler” diýip, Şohmusallamow aýdýar.
Owganystanyň Badahşan welaýatynda ilat aşa garyp, çagalaryň 30 prosenti mekdebe gatnanok.
Ýaşlara jeza ýok
Owganystanyň Horugdaky (Täjigistan tarapy) wekilhanasynyň başlygy Abdujamil Okhundzoda ýagdaýy şeýle düşündirýär: “Neşe söwdagärleriniň birnäçesi çagalara pul wada edip, ýa öz täsirlerinden peýdalanyp, olary bu işe çekýärler. Çagalar mekdebe gidiýärmi, gitmeýärmi, tapwudy ýok. Olar ýaşy 14-den aşak çagalara agyr jeza berilmän, basym boşadylýanlygyny bilýärler”.
Ýerli žurnalist Lufişoh Dodonyň aýtmagyna görä, öz edýän işiniň nämedigini hem neşe söwdagärleri hem-de olaryň hakyna tutýan ýaşlary bilýärler.
“Jenaýat dünýäsiniň öz syýasatçylary, alymlary bar. Olar haýsy ýurtlardan neşe geçirýän bolsalar, şol ýurtlaryň kanunlaryny öwrenýärler. Biziň kanunymyz boýunça ýaşlary jezalandyrmak bolanok. Olar muny bilýärler. Mundan galp peýdalanýarlar. Penj derýasyndan geçip, Täjigistana gelýän 12-13 ýaşyndaky çagalar öz statusyna ýetik. Olar özleriniň türmä iberilmän, iberiläýse, ýörite mekgeplere iberiljekdiklerini bilýärler” diýip, Dodo aýdýar.
Dodonyň garaýşyça, bolýan bikanun serhedaşa işlere garşy göreşiň iň gowy ýoly serhede oňat kontrollyk etmek. Ýöne ýaşlaryň neşe söwdasyna çekilmeginiň öňüni bu-da alyp bilmez. Sebäbi ýaşlara jeza ýok diýen kanundan owganlar peýdalanmasa-da, Täjigistanyň öz neşe söwdagärleri peýdalanar.


text:
Ukrain resmileri ýene bir protestçiniň ölendigini tassyk etdiler. Kiýewiň saglyk resmileri ol adamyň şenbe güni, şu hepdäniň başynda bolan çaknyşyklarda düşen ýarasyndan ölendigini aýtdylar.
Gije Kiýewdäki barrikadalaryň töwereginde bolan üzlem-saplam çaknyşyklardan soň, hökümete garşy protestçiler we polisiýa şindi hem dartgynly gapma-garşylykda dur.
Protestçiler Energiýa ministrliginiň jaýyny eýelediler, emma az salymdan ol ýeri terk etdiler. Polisiýa protestçileri iki sany polisiýa ofiserini şäher häkimliginiň basylyp alnan jaýynda ýesirlikde saklamakda aýyplady. Protestçiler bu aýyplamanny ret etdiler.
Prezident Wiktor Ýanukowiç şenbe güni esasy oppozisiýa liderleri bilen ýene bir tapgyr gepleşik geçirmek üçin duşuşdy.
Içeri işler ministri Witaliý Zaharçenko şenbe güni krizisi parahatçylyk bilen soňlamagyň müşgül görünýändigini aýtdy. Zaharçenko oppozisiýanyň esasy akymyny radikallary jylawlap bilmezdikde aýyplady we protestçileriň merkezi Kiýewdäki ştablarynda ýaragly gezýändiklerini öňe sürdi.
Ýewropa Bileleşiginiň giňeliş komissari Stefan Fuele Kiýewde araçylyk çözgüdini tapmaga synanýar we ol hökümeti zorluk we gorkuzmak taktikalaryny bes etmäge çagyrdy.


text:
Yragyň prezidenti Jalal Talabaniniň syýasy partiýasy kürt syýasy lideriniň 19-njy iýulda Yraga dolanjakdygyny habar berýär. Talabani 18 aýdan bäri Germaniýada saglyk bejergisini alýardy.
Kürt lideri Yragyň awtonom Kürt regionyndaky Süleýmaniýa şäherine dolanmagy planlaşdyrýar. Bu regiondan berilýän maglumatlara görä, onuň syýasy karýerasyna dolanyp-dolanmajakdygy barada aladalanmalar bar.
Talabaniniň “Kürdüstanyň watançylyk bileleşigi” atly partiýasy özüniň 18-nji iýulda beren maglumatynda kürt lideriniň “saglyk bejergisiniň üstünlikli” amala aşyrylandygyny habar berdi.
Talabani Yrakda çuňňur krizisler we mezhebara bölünişikler dowam edýän mahaly ýurda dolanýar.
Sünnileriň ýolbaşçylygyndaky söweşijiler Yragyň demirgazygyndaky we günbataryndaky territoriýalary ele saldylar.


text:
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Garaşsyz Watanymyzda amala aşyrylýan duýpli özgertmeleri ylmy taýdan esaslandyrmak, ýurdumyzyň ykdysadyýetine, ylym-bilim, medeniýet ulgamlaryna ylmyň gazananlaryny ornaşdyrmak, halkymyzyň taryhyny, medeniýetini, sungatyny, dilini we edebiýatyny ylmy esaslarda öwrenmek hem-de ýokary derejeli hünärmenleri we ylmy işgärleri taýýarlamak maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti buýruga gol çekdi. Resminama laýyklykda 2017-nji ýylda ylmyň ugurlary boýunça aspirantura we doktorantura kabul ediljek, alymlyk derejelerine dalaşgärlige hasaba alynjak, şeýle hem kliniki ordinatura kabul ediljek dalaşgärleriň sany tassyklanyldy.
Meňzeş Täzelikler
Türkmenistanda Koreýa Halk Demokratrik Respublikasynyň Ilçisi Işläp Başlady
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrygy boýunça Mejlisiň Başlygy A.Nurberdiýewa Koreýa Halk Demokratik Respublikasynyň Türkmenistandaky Adatdan …


text:
Penşenbe güni Aşgabatda “Ýewraziýa siwilizasiýasynyň sistemasynda Türkmenistanyň orta asyr şäherleri” ady bilen iki günlük halkara ylmy konferensiýasy öz işini tamamlady.
Dünýäniň 40-a golaý ýurdundan taryhçylaryň we ylmy işgärleriň gatnaşmagynda geçirilen bu konferensiýada arheologiýa we taryhy öwreniş bilen baglanyşykly giň meseleleriň ara alnyp maslahatlaşylandygy habar berilýär.
Maglumata görä, halkara ylmy konferensiýanyň çäklerinde bu konferensiýanyň delegatlary Türkmenistanyň “Nusaý” taryhy döwlet zapowednigine-de sapar edipdirler.


text:
Dürli pudaklarda bar bolan uly mümkinçilikleri nazara almak bilen, söwda-ykdysady ulgamda özara bähbitli hyzmatdaşlygy has-da giňeltmek üçin oňaýly şertleriň bardygy 22-nji aprelde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen Gazagystan Respublikasynyň Prezidenti Nursultan Nazarbaýewiň arasynda bolan telefon arkaly söhbetdeşlikde bellenildi.
Giň gerimli taslama bolan Gazagystan—Türkmenistan—Eýran halkara demir ýolunyň gurlup, ulanylmaga berilmegi netijeli hyzmatdaşlygyň aýdyň mysaly bolup durýar. Aziýany we Ýewropany birleşdirýän bu üstaşyr-ulag geçelgesi diňe sebitde däl-de, eýsem, tutuş Ýewraziýa giňişliginde özara bähbitli ykdysady hyzmatdaşlygy ösdürmek üçin täze mümkinçilikleri açdy.
Ikitaraplaýyn gatnaşyklary giňeltmekde Hökümetara türkmen-gazak toparyna, şeýle hem bilelikdäki Işewürler geňeşine uly orun berilýär. Bu geňeşi döretmek hakynda Ylalaşyga Gazagystan Respublikasynyň Prezidentiniň geçen ýylyň dekabrynda Türkmenistana bolan resmi saparynyň çäklerinde geçirilen ýokary derejedäki gepleşikleriň jemleri boýunça gol çekildi.
Söhbetdeşligiň dowamynda iki döwletiň Baştutanlary türkmen-gazak gatnaşyklarynyň esasyny düzýän ynsanperwer ulgamyň möhümdigini bellemek bilen, bu ugurda netijeli gatnaşyklary hemmetaraplaýyn berkitmek babatda pikirlerini beýan etdiler. Munuň özi doganlyk goňşy halklaryň köpasyrlyk ruhy-medeni gatnaşyklary bilen şertlendirilendir.
Telefon arkaly söhbetdeşligiň barşynda taraplar özara gyzyklanma döredýän möhüm sebit we halkara meseleleri boýunça hem pikir alyşdylar. Şunda ählumumy parahatçylygy, howpsuzlygy we durnukly ösüşi üpjün etmek maksady bilen iki ýurduň abraýly halkara guramalaryň, ilkinji nobatda, BMG-niň çäklerinde netijeli gatnaşyklara ygrarlydygy tassyklanyldy.
Türkmen döwletiniň Baştutany pursatdan peýdalanyp, gazak kärdeşine apreliň üçünji ongünlüginde Gazagystanda geçiriljek Prezident saýlawlarynda üstünlik gazanmagy arzuw etdi.
Söhbetdeşligiň ahyrynda Prezidentler Gurbanguly Berdimuhamedow we Nursultan Nazarbaýew Türkmenistanyň hem-de Gazagystanyň arasyndaky däbe öwrülen dostlukly, hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklarynyň geljekde hem hemmetaraplaýyn berkidiljekdigine ynam bildirdiler we iki ýurduň halklaryna iň gowy arzuwlaryny beýan etdiler.


text:
20-nji ýanwarda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow "Awaza" milli syýahatçylyk zolagynda Hazar deňziniň gözel kenarynda emele gelýän dünýä derejesindäki ajaýyp şypahana bilen tanyşdy.
Türkmenistanyň Prezidenti, ilki bilen, “Awaza” köpugurly sport toplumyna geldi. Bu ýerde Hazar deňziniň türkmen kenaryny döwrebap infrastrukturaly häzirki zaman şypahanasyna öwrüp, öz çäklerini ýyl geldigiçe giňeldýän "Awaza" milli syýahatçylyk zolagynda dikeldilýän dürli maksatly desgalaryň ýörite taýýarlanan çyzgylary we şekilleri ýerleşdirilipdir.
Milletiň Lideri köpugurly sport toplumynyň taslamasy bilen tanyşdy, onuň gurluşygyny Türkmenistanyň Senagat ministrliginiň buýurmasy boýunça Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzasy - “Myradym” hususy kärhanasy amala aşyrar. Toplumyň düzümine ýedi bina girýär. Olaryň biri basketbol, ping-pong, tennis, gandbol, woleýbol oýnamak hem-de gimnastika maşklary bilen meşgullanmak üçin niýetlenendir. 2 müň tomaşaça niýetlenilen ikinji binada giňligi 25x50 metr we 20x25 metr ýüzülýän howuz binasy, belentlikden bökmek üçin howuz binasy, fitnes zal we bouling zaly, sauna hammamy, kafe, owkalaýyş otaglary we beýlekiler ýerleşdiriler.
Aýratyn bir bina fitnes maşklary, agyr atletika, gylyçlaşmak, boks, taýekwondo, dzýu-do, sambo, erkin we grek-rim göreşi, beýleki göreşiň başa-baş görnüşleri üçin niýetlenendir. Taslamada iki gatly Buzly köşgi gurmak göz öňünde tutulýar, onda hokkeý, kýorling oýnamak, figuralaýyn typmak üçin meýdançalar, şeýle hem kafe, VIP-zaly we münberli 2500 orunlyk meýdança bar, onda türgenler üçin sauna hammamy we dynç alyş otaglary ýerleşdiriler. Mundan başga-da, aýry-aýry üç binada işgärleriň iş otaglary, 150 orunlyk mejlisler zaly bolan edara binasy göz öňünde tutulandyr, ol köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň işgärleriniň işlemegi üçin zerur enjamlar bilen enjamlaşdyrylandyr we onda naharhana ýerleşýär, ýanaşyk çäklerinde bolsa basketbol, woleýbol, kiçi futbol oýnamak üçin açyk meýdançalar hem-de ýüzüş howzy gurnalar.
Şeýlelikde, bu iri sport toplumy diňe bir islendik derejedäki ýaryşlary geçirmek üçin ukyply bolman, türkmen türgenleriniň okuw-türgenleşiklerini geçirmekleri üçin ýurdumyzyň sportuň dürli görnüşleri boýunça milli toparlaryny dünýä, Aziýa, şeýle hem Olimpiýa oýunlaryna taýýarlamakda möhüm merkez bolup hyzmat eder.
Tanyşdyryş çäresiniň barşynda fitnes boýunça belli nemes hünärmeni Bert Rouşenbah Türkmen döwletiniň Baştutanyna täze sport toplumynda gurnaljak abzallaryň we türgenleşik enjamlarynyň tehniki häsiýetnamalary we ulanylyş aýratynlyklary barada gürrüň berdi.
Soňra Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow “Awazada” “Polimeks türk kompaniýasy tarapyndan bina ediljek sagaldyş –dikeldiş merkeziniň taslamalary we çyzgy görnüşleri bilen tanyşdy. Kompaniýanyň wekili täze sagaldyş merkeziniň taslamasy barada döwlet Baştutanyna giňişleýin gürrüň berdi.
Türkmenistanyň Prezidenti hödürlenen taslamalar bilen içgin tanşyp, binalaryň içki we daşky bezeglerine hem-de olaryň ýerleşdirilişine ünsi çekdi. Şunda milletiň Lideri ähli zatlary, gurluşyk we timarlaýyş serişdelerini, reňk öwüşginlerini, sport meýdançalary üçin örtükleri, tomaşaçylar münberlerini gurnamak, binalary meýilleşdirmek üçin serişdeleri saýlap almaga çenli ähli zatlary içgin oýlanyşykly ýerine ýetirmegiň zerurdygyny belledi. Döwlet Baştutany başga-da birnäçe tekliplerini aýtdy.
Soňra Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow köpugurly “Awaza” sport toplumynyň zallarynyň birinde türgenleşik geçip, dürli maşklary, şol sanda sport enjamlarynda dürli maşklary ýerine ýetirdi.


text:
Geçen hepde Nýu Ýorkdan gaýdyp gelen prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bu saparyň jemleri boýunça 30-njy sentýabrda Aşgabatda metbugat konferensiýasyny geçirdi. Oňa Türkmenistanda akkreditasiýa edilen ýerli we daşary ýurt žunalistleri, Türkmenistanyň gazet-žurnallarynyň baş redaktorlary, teler-radio kanallarynyň başlyklary we studentler gatnaşdylar.
Prezident G Berdimuhamedow ýerli we daşary ýurt žurnalistleriniň soraglaryna jogap berdi. Konferensiýa biraz sahnalaşdyrylan, ýagny beriljek soraglar elekden geçirilen hem bolsa, synçylar beýle konferensiýanyň geçirilmeginiň uly ähmiýetiniň bardygyny aýdýarlar. Häzir Şwesiýada ýaşaýan ýazyjy Ak-Muhammet Welsapar Türkmenistanda beýle metbugat konferensiýasynyň geçirilmeginiň ýurt üçin möhümdigini nygtady.
A.Welsapar bu meselede öz pikirini şeýle beýan edýär: «Öňki prezidentiň döwründe hiç wagt metbugat konferensiýasy geçirilmezdi. Metbugat konferensiýalary indi prezident Berdimuhamedowyň döwründe geçirilip başlandy. Emma bu press-konferensiýanyň gurnalandygy göze ilýär. Prezidente berilýän soraglaryň we onuň jogaplarynyň ilki redaktirlenenligi, uşakgöz elekden geçirilenligi bildirip dur”.
A.Welsaparyň pikiriçe, eger-de prezident Berdimuhamedow beýleki ýurtlaryň prezidentleriniň edişi ýaly gös-göni žurnalistleriň öňüne çykyp, olaryň soraglaryna ýüzugra öz sözleri bilen jogap bersedi, onda geçirilýän metbugat-konferensiýasy sözüň doly manysynda metbugat-konferensiýasy hökmünde kabul edilerdi.
Ýazyjy A.Welsapar türkmen prezidentiniň özüne berlen mümkinçiliklerden doly peýdalanmalydygyny aýdýar. «Häzir prezidentiň özüni gowy tarapdan görkezmäge doly mümkinçiligi bar. Ol metbugat konferensiýasynda göni öz pikirini aýdyp, öz pikirini, pozisiýasyny žurnalistlere, dünýä jemgyýetçiligine ýetirip, hem öz halkynyň, hem dünýä jemgyýetçiliginiň ynamyny gazanyp biljek».
Ýapyk ýurduň abraýly prezidenti bolup bilermi?
BMG-niň Baş Assambleýasynda eden çykyşynda we agzalýan metbugat konferensiýsynada ýurduň prezidenti halkara meselelerine degip geçdi, ýagny BMG-niň işini reformirlemek, daşky gurşawy goramak, ekologik problemalary çözmek boýunça BMG-niň ekspertler guramasyny düzmek ýaly meseleler barada gürrüň etdi. Prezident bu barada şeýle diýýär: «Merkezi Aziýada we Hazar deňziniň sebitinde howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk boýunça ýokary derejedäki geňeşi döretmegi teklip etdik».
Emma şu mahala çenli halkara guramalary Türkmenistanyň ýapyk döwletdigi, bu ýurtda söz we metbugat azatlygynyň ýokdugy, adam hukuklarynyň depgilenýändigi we beýleki meseleler boýunça tankyt edip gelýär. Ýurduň prezidenti bolsa halkara meselelerini çözmäge synanyşýar.
Munuň bilen baglanyşykly ýazyjy A.Welsapar öz pikirini şeýle beýan etdi: «Bir ýurduň prezidenti bolup oturan adam, elbetde, hökman halkara meseleleri barada-da pikir etmeli. Halkara derejesindäki dürli meseleler babatynda öz syýasy pozisiýasyny belli etmeli. Bu gowy zat. Ýöne şu taýda Berdimuhamedowyň göz öňünde tutmaly örän möhüm hakykaty bar. Ol hakykaty takyklamak üçin ilki men prezidentiň öz çykyşyndan bir sitata getirmekçi. Ynha, ol bir žurnalistiň soragyna şeýle jogap berýär: “Bizde aýratyn dinamiki özgerşiler üç ulgamda alnyp barylýar, olar: ykdysadyýet, maliýe we sosial ugurlar”.
Soňra A.Welsapar sözüni şeýle dowam etdi: “Bu dogry... Aýdylan pudaklarda Nyýazowyň döwri bilen deňäniňde, käbir özgerişler bar. Emma syýasy sferada syýasy özgerişleriň bolmany üçin Türkmenistan edil öňküsi ýaly bütin dünýäde repressiw, ýapyk, yzagalak ýurt hasap edilýär.Ýapyk hem repressiw häsiýetde dolandyrylýan ýurduň prezidentiniň demokratik ýurduň prezidenti diýlip hasap edilmejekdigine Berdimuhamedow haçan düşünerkä? Türkmenlerde bir nakyl bar: “Ilki özüňi düzet, soňra ile göz et!” diýilýär. Eger-de Türkmenistanyň prezidenti ilki ýurduň içinde demokratiýany ornaşdyryp, öz halkyna bermeli azatlyklary berip, onsoň halkara prolemalaryna goşulsa, şonda onuň sözi has agramly bolardy”.
Gürrüňi edilýän metbugat konferensiýasynda prezidente ýurt üçin örän aktual hasaplanýan – adam hukuklary, ilatyň sosial-ýaşaýyş durmuşy, türmedäki ýagdaýlar, syýasy tussaglaryň ýagdaýy ýaly giň jemgyýetçiligi gyzyklandyrýan soraglar berilmedi.


text:
Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron Germaniýa we Fransiýa garşy çykyş edip, olaryň Türkiýäniň Ýewropa Bileleşigine agzalyga alynmagyna garşy bolup, aýak diremegini tankytlady.
Esasan musulman ilatly Türkiýäniň paýtagty Ankara eden saparynda Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron Türkiýäniň Ýewropa Bileleşigine agza bolmak ýolundaky öňegidişlikleriniň äsgerilmezligine nägilelik bildirdi.
Kameronyň bu sözleri ýakynda ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň we goranmak sekretary Robert Geýtsyň eden çykyşlarynyň dowamy boldy. Amerikan resmileri ÝB-niň Türkiýäni kabul etmekden boýun gaçyrmak bilen bu ýurdy gündogarda özüne täze ýaranlary gözlemäge iterýändiklerini belläpdi.
"Brýussele tarap ýol"
Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron 27-nji iýulda eden çykyşynda Türkiýäniň ÝB-e agza bolmagyna garşy Germaniýanyň we Fransiýanyň ädýän ädimleriniň nägilelik döredýänligini belläp, “Ankaradan Brýussele tarap ýol salynmagyna” özüniň ýardam etjegini wada berdi.
Premýer-ministr Kameron Türkiýäniň paýtagty Ankarada eden çykyşynda Türkiýäniň Ýewropa Bileleşigine agza bolmagyna özüniň gaýduwsyz tarapdardygyny belläp, muňa garşy çykyş edýän taraplaryň “goşa standartlar syýasatyny” alyp barýanlygyny aýtdy.
Britan hökümetiniň ýolbaşçysy Deýwid Kameron NATO agzasy bolan Türkiýäniň harby ýardamyndan Ýewropa Bileleşiginiň peýdalanyp gelýänligini hem belledi. Ol muňa mysal edip esasan hem Owganystandaky harby operasiýalary görkezdi.
Deýwid Kameron Türkiýäniň NATO-nyň ägirt uly ýaranydygyny, terrorçylyga garşy göreşde, ýagny terroçylygyň Al-Kaýdadan başlap, kürtleriň PKK işçiler partiýasy ýaly ähli görnüşlerine garşy göreşde Ýewropa Bilelelşigi bilen deň arkalaşykly göreşýänligini belledi.
Ýiti tankyt
Kameronyň çykyşy Britaniýanyň ozalky leýborist hökümetiniň Türkiýäni goldaýan pozisiýasyny gaýtalan hem bolsa, ÝB-e agza bolmak boýunça 2005-nji ýylda başlanan gepleşiklerden bäri tagalla edip gelýän Türkiýäniň ÝB-e agzalygyna garşy çykýan Germaniýanyň we Fransiýanyň adyna ýiti tankyt bolup ýaňlandy.
Ýakynda Fransiýanyň prezidenti Nikola Sarkozy we Germaniýanyň kansleri Angela Merkel Türkiýäni köşeşdirmäge çalyşdylar we Ankara “aýratynlyklara eýe bolan hyzmatdaşlyk” statusyny teklip etdiler. Emma Turkiýe bu teklipden ýüz öwürdi.
Fransiýanyň prezidenti Nikola Sarkozy Türkiýäniň medeni aýratynlyklarynyň Ýewropa Bileleşiginiň syýasy bütewligine hatar döretmeginiň ähtimaldygyny öňe sürmek bilen öz garşylygyny delillendirmäge çalyşdy.
Emma Britaniýanyň ýolbaşçysy Deýwid Kameron Parižiň delillerini 1960-njy ýyllarda Fransiýanyň öňki prezidenti Şarl de Gölüň Ýewropa Bileleşigine Britaniýanyň agza bolmagyna garşy eden çykyşyna meňzetdi.
Türkiýäniň ähmiýeti
Kameron Türkiýäniň ykdysady kuwwaty sebäpli hem Ýewropanyň bu ýurtdan ýüz öwrüp bilmejegini öňe sürdi. Ol Türkiýäniň şu ýylyň başyndan bäri 11% ösüş gazanan, 2017-nji ýyla çenli tiz ösüş gazanýan ýurtlaryň arasynda ikinji orunda boljagy çak edilýän, şeýle-de esasan ýaş ilatly ýurtdugyna ünsi çekdi.
Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron Türkiýäniň paýtagty Ankarada eneden çykyşynda Eýranyň ýadro programmasy bilen bagly problemany çözmek ugrunda hem Türkiýäniň ähmiýetini nygtady.
Kameron Türkiýä ýüzlenip, Ankarany Ysraýyl bilen gatnaşyklaryny sazlamaga ündedi. Ýakynda Ysraýylyň harbylarynyň Gaza sektoryna ýardam ýüklerini alyp barýan parahatçylykly gämilere eden hüjümi netijesinde dokuz türk raýaty heläk bolupdy.
Ýewropa Bileleşigindäki tankytçylar Bileleşige agza bolmak üçin zerur reformalaryň Türkiýede haýal gidýänligini belleýärler. Türkiýäniň Ýewropa Bileleşigine agza Kiprden barýan harytlaryň öňünde böwet döredýänligini hem aýdýarlar.


text:
Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň Garaşsyzlyk baýramynyň öň ýanynda geçirilen mejlisinde prezident G.Berdimuhamedow geljek ýyl üçin döwlet býujetiniň taslamasyny umuman goldaýandygyny, ýöne ýurduň etraplaryndaky ýaşaýyş-durmuş meselelerini çözmäge, ilkinji nobatda hem ilaty arassa agyz suwy bilen üpjün etmek baradaky maksatnamany durmuşa geçirmäge uly üns bermelidigini aýtdy.
Anna güni, 1-nji noýabrda bolan hökümet maslahatynda döwlet býujetiniň türkmen lideriniň bellikleri we rekomendasiýalary esasynda üsti ýetirilen taslamasynyň taýýar edilendigi habar berildi.
Şonuň bilen bir wagtda býujetde ýurduň ilatynyň agyz suwy bilen üpjünçiligi boýunça maksatnamany ýerine ýetirmek, ilatly ýerlere suw turbalaryny çekmek, umuman uzaga çeken suw meselesini çözmek üçin nähili serişdäniň bölünýändigi aýdylmaýar.
Azatlyk Radiosyna ýurt içinden gelip gowuşýan habarlarda oba, etrap ýerlerinde ilatyň arassa agyz suwy babatda uly kynçylyk çekýändigi aýdylýar.
Ýerli synçylar Türkmenistanda çaga ölüminiň ýokary, ynsan ömrüniň ortaça uzaklygynyň sebitde pes derejede bolup galmagy hut şu suw meselesi bilen bagly diýýärler.
Eýsem Türkmenistanda agyz suwy meselesinde nähili kynçylyklar bar? Bu meseläni nähili ýagdaýda has çalt we netijeli çözüp bolar?
Azatlyk Radiosy, diňleýjileriň käbiriniň haýşy boýunça, nobatdaky «Tegelek stol» söhbetdeşligini şu meselä bagyşlaýar. Söhbete gatnaşyp, ýa gatnaşman, hat arkaly öz pikirleriňizi aýtmagyňyzy soraýarys.


text:
Türkmenistanyň türkmen-owgan serhedinde howpsuzlyk çärelerini berkidip, araçäkde garym gazyp, sim dikip başlandygy barada maglumatlar gowuşýar. Bu çäreler şu ýylyň dowamynda türkmen-owgan serhedinde türkmenistanly serhetçileriň atylyp öldürilmeginiň we sebitde söweşijileriň köpelýändigi bardaky maglumatlaryň peýda bolmagynyň yzýanyna gabat geldi.
Eýse, Türkmenistanyň häzirki görýän bu howpsuzlyk çäreleri nä derejede ygtybarly bolar?
Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir bu sorag bilen gyzyklanyp, uzak ýyllaryň dowamynda “Talyban” söweşijilerine garşy göreşen we häzirki wagt pensiýadaky pakistanly general Sadmuhammet bilen ýörite söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Belki, eşidensiňiz Owganystandaky söweşijiler, şu ýylyň dowamynda iki gezek Türkmenistanyň serhedini bozup geçdiler hem 6 sany türkmen serhetçisini atyp öldürdiler. Owganystanyň Täjigistan we, esasanam Özbegistan bilen serhetleşýän böleklerinde munuň ýaly ýagdaýlara ýaňy-ýakynlarda duş gelinmedi. Bu wakalaryň Türkmen-Owgan serhedinde ýitileşmegine näme sebäp bolýar diýip pikir edýärsiňiz?
General Saad Muhammad: Özbegistanda has köpräk, belli bir derejede Täjigistanda-da [owgan] söweşijileri bilen bagly problemalar bar, sebäbi olaryň raýatlaryndan “Al-Kaýda”, “Özbegistanyň Yslam hereketi” ýaly toparlara goşulanlar bar. Türkmenistanyň raýatlary barada aýdylanda, olaryň munuň ýaly toparlara goşulandygy barada o diýen maglumat ýok.
Şu ýagdaýlar sebäpli Özbegistan bilen Täjigistanyň serhet goragy, Türkmenistan bilen deňeşdirilende has berk, beýle wakalara türkmen-owgan serhedinde has köp duş gelinmeginiň bir sebäbi şonuň bilen bagly bolup biler.
Ýöne muňa seýrek waka diýip baha berip hem bolar, sebäbi “Talyban” toparynyň güýji häzirlikçe çäkli, bu topar ozaly bilen Owganystany eýelejek bolar, eger islese soňy bilen olar töwerege göz dikip başlarlar.
Meniň pikirimçe, “Talyban” geçmişde bolan wakalardan sapak alan bolmaly, Owganystanyň çäginden daşarky ýagdaýlara aralaşyp başlanlarynda, olar munuň ýaly hereketiň halkara derejesinde reaksiýa döretjegine 11-nji sentýabrda ABŞ-da bolan wakadan soň göz ýetirdiler.
Şol wakalara “Talybanyň” dahylynyň bolmandygyna garamazdan, olaryň myhmany hökmünde Owganystanda ornaşan käbir adamlar dünýä haýbat atdylar. Netijede bu ýagdaýa garşy reaksiýa görkezildi we “Talyban” 13 ýyllap dowam eden urşa girmäge [mejbur boldular].
Şonuň üçin “Talybanlaryň” ünsi diňe Owganystan bilen çäklenermika diýýärin, elbetde, ýek-tük hadysalar bolar durar, emma beýle wakalar üçin alada galmaga esas ýok.
Azatlyk Radiosy: Emma Türkmenistan alada galýana meňzeýär, sebäbi soňky döwürlerde Türkmenistanyň Owganystan bilen serhetleşýän araçägine sim aýlap, garym gazyp başlandygy barada maglumatlar bar. Bu çärelere harby strategiýa hökmünde nähili baha bermek mümkin?
General Saad Muhammad: Dyzmaç we öz maksadyna okgunly adamlaryň öňüni alyp bolmaýar, 1973-nji ýyldaky arap-ysraýyl söweşinde Ysraýylyň “Barlew” adyndaky gorag liniýasyndan berk goralan serhet şu güne çenli bolmadymyka diýýärin. Şol liniýa syn edeniňde, ondan geçmek asla mümkin däl diýersiň, emma şonam bösüp geçen bolupdy.
Diýjek bolýan zadym, bilini guşan adam etjegini edýär, eger onuň maksady serhetden geçmek bolsa, ol geçer, onuň doly öňüni alyp bolmaz. Bir harby şahsyýet hökmünde gürrüňini edýän serhedimizde beýle bir ýagdaýyň ýüze çykjakdygyny pikir edemok.
Elbetde, men Türkmenistanyň hökümetiniň aladasyna-da düşünýärin, olar çäre görerler, bu ýaňky agzap geçen welaýatlaryňyzda ýerleşýän söweşijileriň garşysyna gönükdirlip görlen çärelerdir. Emma şol söweşijileriň edil şu günki gün serhetaşyr çaknaşyklara girer ýaly güýji ýok.
Emma Owganystanyň ýagdaýy ýaramazlaşyp, bu ugurda ýeterlik çäre görülmese, onda Owganystan öz goňşularynyň ählisine howp salyp biler, onsoň, elbetde, alada galynmaga esas bar, haçanda problema ulalsa, bu barada gürrüň etmeli bolar.
Azatlyk Radiosy: Siz, “Talybana” we “Talyban” bilen bilelikde iş alyp baran söweşijilere garşy Pakistanyň tire-taýpalar regionynda uly operasiýalar geçirdiňiz, şol söweşijileriň serhedi bozup geçip Owganystana giren we Owganystandan ýene Pakistana baran pursatlary bolýar, siz näme sebäpden bu ýagdaýyň öňüni almak üçin serhediňizde garym gazmadyňyz ýa sim aýlamadyňyz?
General Saad Muhammad: Sebäbi onuň hiç hili peýdasy ýok, Türkmenistan bilen Owganystanyň serhedi barada aýdylanda, ol açyk meýdan, açyk meýdanda garym gazmak we sim aýlamak aňsat, onuň ýaly ýerlerde beýleki gorag çärelerini hem görüp bolar, meselem, ýeri minalamak ýaly.
Simiň ýa garymyň özi böwet, böwedi goramasaň, onuň diňe özüniň hiç hili manysy ýok. Owganystan bilen biziň, ýagny Pakistanyň serhedi daglyk ýerler, olaryň käbirleri gaty beýik, serhedimizde derýa hem bar, ol ýerlere sim aýlap çykmak mümkin däl.
Pakistan garaşsyzlygyna gowuşmazdan ozal Hindistanyň bölegidi, Hindistan Britaniýanyň golastyndady, Britan patşalygy-da şol serhede kontrol edip bilmedi. Owganystana sowet goşuny girende, ol dünýä derejesindäki güýçdigine garamazdan, serhede kontrol edip bilmedi.
ABŞ Owganystana girende, olam serhede kontrol edip bilmedi, Pakistanyň Owgan serhedine kontrol etmegi asla mümkin däl. Biziň onuň ýaly güýjümiz ýok.
Azatlyk Radiosy: Diýmek, Siziň pikiriňizçe, serhetde garym gazmagyň ýa sim aýlamagyň harby strategiýa taýdan hiç hili manysy ýok?
General Saad Muhammad: Hawa, hiç hili peýdasy ýok. Hindistan Kaşmirde serhediň bar ýerine sim aýlap çykdy, şeýle-de bu iň köp harby güýç ýygnalan region diýlip hasaplanýar, emma muňa garamazdan, serhedi bozup geçýärler. Serhet bary barybir bozulyp geçilýän bolsa, onda serhede sim aýlap, çykdajy etmegiň näme manysy bar?
Azatlyk Radiosy: Onda siz Türkmenistana näme maslahat bermekçi?
General Saad Muhammad: Meniň pikirimçe, Türkmenistan öz territoriýasynda şeýle toparlara goltgy berýän adamlary tapyp, olara garşy çäre görmeli, bu birinjiden, sebäbi içerden kömek bolmasa, adamlaryň daşardan baryp, ýurdy bulaşdyrmagy mümkin däl.
Ikinjiden, adamlara öz pikirlerini aýtmaga rugsat edilmeýän syýasat bes edilmeli, ýurt açylmaly. Haçan-da adamlara öz hökümetini özi saýlamaga, pikir, garaýşyny aýtmaga rugsat edilmese, diktatura höküm süren halatynda, adamlar ýaraga ýapyşarlar. Şol ýurtlar syýasy taýdan açylmaly, adamlara syýasy çärelere gatnaşmaga rugsat edilmeli.
Galyberse-de, Owganystana goňşy ýurtlaryň ýolbaşçylary ýygnanyp, bu problemanyň çözgüdini gözlemeli, Owganystanda ýagdaý dartgynly bolup galsa, problemalaryň soňy bolmaz.


text:
Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin Ukrainanyň gündogaryndaky häzirki separatist dartgynlylykda rus esgerleriniň ýa-da gizlin gulluklarynyň gatnaşygynyň bardygy baradaky aýyplamalary “boş gürrüňler” diýip, olary ret etdi.
Putin 17-nji aprelde geciren sorag-jogap görnüşindäki duşuşygynda Ukrainanyň gündogaryndaky dartgynlylyklara “diňe ýerlileriň” gatnaşandygyny aýtdy. Putin rus halky bilen sorag-jogap görnüşindäki şeýle duşuşyklary her ýyl geçirýär.
Şeýle-de duşuşykda Putin mart aýynda Krymda geçirilen separatist referendum mahaly ýerli “öz-özüňi goraýyş” güýçleriň arkasynda rus güýçleriniň durandygyny köpçülikde ilkinji gezek boýun aldy.
Ýokary derejede guramalaşdyrylan sorag-jogap duşuşygy Ukrainanyň gündogaryndaky ýagdaýlara we Krym anneksiýasyna gönükdirilendir.
Putin fewral aýynda Ukrainada bolan wakalary “konstitusiýa laýyk gelmeýän agdarylyşyk” diýip atlandyryp, şondan soň Ukrainanyň günorta-gündogaryndaky ilatyň öz geljegi barada howsala düşendigini aýtdy.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 18-nji iýunda geçiren göni aragatnaşyk arkaly wideo şekilli iş maslahatynyň barşynda degişli Karara gol çekdi. Mukaddes Oraza aýynyň ilkinji gününde gol çekilen resminama laýyklykda, Lebap welaýatynyň häkimligine Türkmenabat şäherinde 3000 orunlyk metjidiň, 500 orunlyk sadaka berilýän jaýyň, 50 orunlyk myhmanhananyň, awtoduralganyň taslamalaryny düzmek we olary ýanaşyk ýerleri abadanlaşdyryp gurmak barada “Altyn gül” hususy kärhanasy bilen şertnama baglaşmaga ygtyýar berildi.
Gurluşyk işlerine 2015-nji ýylyň iýun aýynda başlamak hem-de metjidi 2018-nji ýylyň iýun aýynda ulanmaga doly taýýar edip tabşyrmak bellenildi.


text:
Yragyň howpsuzlyk güýçleri Ramadide uniwersitet şäherçesinde zamun alnan studentleri we işgärleri azat etmek üçin hüjüme başlady.
Žurnalistler bu ýerde agyr söweşiň barýandygyny habar berýärler. Bu çäre 7-nji iýunda, Yrak yslam döwletiniň we Lewantyň ýaragly adamlary irden goragçylary öldürip, köprini partladyp, uniwersitete girenlerinden soň görülýär.
Müň çemesi student gaçyp gutulmagy başardy, emma bir topar studentiň hüjümçiler tarapyndan ýesir alnandygy aýdylýar.
Bu toparlaryň ýaragly adamlary dekabrdan bäri Ramadiniň köp bölegine kontrolluk edýär.
BMG-niň Bosgunlar edarasy Yragyň Anwar welaýatyndaky söweşler zerarly öýünden gaçan adamlaryň sanynyň indi 480 müňe golaýlandygyny aýdýar.


text:
Orsýetiň we Ukrainanyň howpsuzlyk güýçleriniň aýtmaklaryna görä, olar Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putiniň janyna kast etmäge synanyşygyň öňüni alypdyrlar. Orsýetiň döwlet eýeçiligindäki birinji telekanalynyň 27-nji fewralda beren habaryna görä, şol hüjümi Orsýetde 4-nji martda geçjek prezidentlik saýlawlarynyň yz ýany amala aşyrmak göz öňünde tutulypdyr.
Orsýet telewideniýesiniň birinji telekanalynyň reportažlaryna görä, Putiniň janyna kast etmäge synanyşygy amala aşyrmagy planlaşdyrandygy aýdylýan iki adam özlerine şeýle tabşyrygy çeçen pitne lideri Doku Umarowyň berendigini aýdýarlar.
“Interfaks” habar gullugynyň maglumatyna görä, Ukrainanyň aňtaw işgärleri Odessa şäherinde Orsýetiň iki raýatyny tussag edenden soňra, Putiniň janyna kast etmäge synanyşyk baradaky planyň üsti açylypdyr. Olar ýanwar aýynda Odessada bolan partlama bilen bagly tussag edilipdirler. Bu barada adynyň tutulmagyny islemedik orsýetli hukuk goraýjy resmi aýdýar.
Orsýet telewideniýesiniň birinji kanalynyň görkezen we Ukrainanyň howpsuzlyk gullugynyň alan wideoýazgylarynda şol hüjümi amala aşyrmaga synanyşanlaryň biriniň Ilýa Pýanzindigi habar berildi.
3 şahs
Gazagystanyň raýatydygy aýdylýan, 28 ýaşly Pýanzin Orsýetiň raýaty bilen birlikde Birleşen Arap Emirliklerinden Ukraina sapar edendiklerini habar berýär. Olaryň ikisi-de bu hüjümi amala aşyrmagy planlaşdyranlykda şübhelenýän üçünji şahs, Adam Osmaýew bilen gatnaşyga girmekleri barada tabşyryk berlendigini tassykladylar. Bu barada Pýanzin şeýle diýýär:
Adam Osmaýew Ukrainanyň howpsuzlyk güýçleri bilen
—Olar bize ilki Odessa gidersiňiz we bomba ýasamagy öwrenersiňiz diýdiler. Soňra Moskwa gidip, ykdysady maksatlara niýetlenen binalara hüjümleri amala aşyrarsyňyz we geljekde Putiniň janyna kast edersiňiz diýdiler.
Terror hüjümlerini gurnamak boýunça tälim berijidigi aýdylýan we 2007-nji ýyldan bäri halkara derejede gözlenýänleriň sanawyndaky Adam Osmaýewi Ukrainanyň ýörite güýçleri tussag edipdirler.
Orsýet telewideniýesiniň birinji telekanalynyň görkezen wideoýazgysyna görä, tussag edilenleriň ikisi-de Putine hüjüm etmek barada tabşyryklary çeçen pitne lideri Doku Umarowdan alandyklaryny boýun alýarlar. Emma wideoýazgyda bu barada ne Pýanzin ne-de Osmaýew aýýar. Umarow Orsýetde amala aşyrylan terror hüjümlerindäki roly üçin Moskwanyň gözlenýän adamlar baradaky sanawynyň başynda durýar.
Umarow fewralyň başlarynda ýaýradan wideoýazgysynda öz söweşijilerine Orsýetiň asuda raýatlaryna hüjüm etmegi tabşyrýar. Emma ol Orsýetiň hökümet we harby resmileriniň nyşana alynmaly esasy şahslar bolup galýandygyny sözüne goşýar.
Tälim beriş
Orsýet telewidenieýsiniň birinji telekanalyna beren interwiýusynda etnik çeçen Adam Osmaýew beýleki iki adamyň Moskwada terror hüjümini amala aşyrmagy üçin olara tälim berendigini aýdýar. Osmaýew bu hüjümde tanka garşy minalary ulanmak barada tälim berendigini hem sözüne goşýar.
Orsýetiň Federal howpsuzlyk gullugynyň ady tutulmaýan ofiserine salgylanylyp berlen habarlara laýyklykda, Osmaýewiň noutbugyndan Putiniň kerweni barada wideoýazgylar hem tapyldy. Osmaýew egindeşi Ruslan Madaýewiň eger tanka garşy minalar işlemese, öz janyndan geçmäge taýýarlanandygyny belleýär.
Wladimir Putiniň 4-nji martdaky saýlawlarda 3-nji möhlete prezident saýlanmagyna garaşylýar. Onuň prezidentlik saýlawlaryna dalaşgär bolmagy oppozisiýanyň köpçülikleýin protestlerine sebäp boldy.
Orsýetiň “Itar-Tass” täzelikler agentliginiň maglumatyna görä, Putiniň metbugat wekili Dmitriý Peskow premýer-ministriň janyna kast etmäge synanyşyk baradaky informasiýany tassyklapdyr. Emma Peskow goşmaça maglumat bermedi.


text:
"Men ucin indi yagys yagmasyn"
Jennet keselhananyn aynasyndan dasaryk seretmek ucin yerinden turdy.Dasarda altyn guyzun enayy semaly bilen yagyan yagys gyzyn yuregini lerzana getirip,ony gecmise sary yollayardy.Ol yagsy seyle halayardy,ozem yagysdan sonky gezelenji has hem halayardy.Ol gozlerini bir nokada dikip,oya batdy.Onun gecmisi birin-birin goz onunden edil kino lentasy yaly bolup gecip baryady...
Sol gun Jennet is yerinden ir cykyp,golaydaky bazara tarap ugrady.Bu gun jorasynyn doglan gunudi,ona sowgat aljakdy.Bir owadan gulldesse bilen Jennet duralga tarap yol aldy.Awtobus gelenok,ustesine-de yagys hem yagyp baslady.Jennet sayawany hem almak yadyndan goterilipdi.Doglan gunude gija galjakdy,Bu zatlara keypi gacjak bolyady.Ine,birdenem yagys dinen yaly boldy,yone yagys yagyp durdy,gyzyn ustune yaganokdy.Gyz yokaryk seretdi welin sayawan dur.sayawany bir gormegey oglan saklap durdy."Siz gaty yagsa ezilipsiniz has hem elinizdaki gulldesse ezilendir"diyip, yigit yylgyryp seretdi.Jennet ozuni onaysyz duydy."Sag bolun,hokmanam daldi" diyip gyz yere bakdy."Sizin ezilip duranynyzy gorup menin size komegim gerekdir diyip yanynyza gelip dursym.Ha aytmakcy siz beydip durman awtobus hacan geljek,yorun men sizi taksa mundurip goybereyin"diyip yagsy yigit taksi saklamak ucin yola cykdy.Bir taksi gelip durdy,ony masyna mundurdi.Jennet:"Wiy,ine sayawanynyz,sag bolun"."Yok ol sizde dursun size gerek bolar,yagys yagyp dura." diyip,oglan aytdy.
Jennet jorasynyn doglan gunune yetisdi.Doglan gun gyzykly gecip durdu.Birdenem gapynyn jany kakylyar.Jennet ozum acaryn diyip gapa tarap yoredi.Gapyny acdy welin,sol yagsy yigit,sayawanyn eyesi.Ikisem bir-birlerini gorup hayran galdylar."Kim gelipdir?"diyip jorasy geldi.Sol gormegey yigit elindaki sowgady jorasynyn eline berdi."Tanys bol,bu bizin garyndasymyz Maksat" diyip Jennete ony tanysdyrdy."Biz eyyem tansyp aldyk"diyip Maksat gozlerini Jennete tarapa seredip aytdy."yone adynyzy hem soramandyryn"."Bu menin in yakyn joram Jennet" diyip jorasy aytdy."Hany beydip durmanda,icerik girip oturyn diyip olary icerik alyp girdi.
Doglan gun gowy gecipdi,hemmeler oylerine gaytmak ucin yerinden turyp basladylar."Jennet bu gun bizde galyber.ertir isine su yerden cykyp gidersin"diyip jorasy ony alyp galjak bolyady.Ol oye barmalydygyny islerinin kopdugini aytdy."Dur onda,seni Maksat ugradyp goyberer!" diyip Maksaty cagyryp,ony oyune cenli akitmegini hayys etdi.Bular yola cykyp,taksi sakladylar.Barmaly adresi atdyp masyna mundiler.Maksat Jennet bilen yakyndan tanysjak bolup soraglar beryadi.Gyzam dine yonekeyje,gysga jogap berip baryadylar...
Jennet oyune geldi.Kop sag bolsun aydyp masyndan dusdi...
Ertesi irden Jennet yene ise ugrady.Yolda sol Maksat dusdy. Olar salamlasyp,hal ahwal sorasdylar."Yadymdan cykjak eken,ine sizin sayawanynyz" diyip Jennet elindaki sayawany Maksada uzatdy."Yok sizde dursun,bu gun yene yagys yagjak diydiler,size gerek bolar" diyip sayawany Jennetde galdyrdy.
-Siz su towerekde isleyanizmi?-diyip Maksat Jennetden nirde isleyandigi sorady.
-Hawa,ine su edarada isleyan.
-Meninem is yerim hoool binany goryanmi ana sonda isleyan,aramyz gaty uzgam dal eken.
-Hawa...bolya isimizden gija galmaly-diyip,Jennet elindaki sagadyna seretdi.
-Dogry,belki yene bizi takdyr dusurar...hosh onda-diyip oglan yylgyryp gurledi.
-Bolya hosh...
Sol gunden son, Maksat bilgesleyin onun onunden gunde cykyardy. her gezek bizi yene takdyr dusurdy diyip aydyardy.Jenneti oyune cenli ugradardy,seyilgahin ici bilen gezelenc ederdiler.Gyzykly gurrunler ederdiler,guluserdiler,satlykly pursatlary basdan geciryadiler.Bularyn bu gatnasyklary ahyry soygi yoluna dusjekleri hakynda hem pikir hem etmediler.
Aradan ep-esli wagt gecdi...Maksat ony soyup galypdy,yone aytmak ucin bir pursat gozleyardi.Jennet hem bu duyguny basyndan geciryadi,yone hic ynanyp bilenokdy.Ozune"Bu nahili duygyka,soygi diyilyan zat shumyka...yok beyle bolup bilmez,soygi hakykatdanam seyle suyji duygy bolsa...?!" yaly soraglary beryadi.Hawa,ol soygi yoluna dusupdi emma ynanyp bilmedi.
Bir gun Maksat Jennete aytjak bir gepinin bardygyny we onki seyilgahde gorusmelidigini aytdy.Isden son Jennet dususmak ucin niyetlenen yere geldi.Salamlasdylar,yagdaylaryny soradylar,tazelikler..."Maksat mana bir zat aytjak diyipdiniz?"."Bilyanmi,Jennet sana dusanymdan bari men bir duygyny basymdan geciryan,gijeler uky yok,seni gormesem karar tapamok.Men ilki bu duygyny soygi diyip oylamadym.Men yalnysan ekenim hakykatdanam bu sirin we suyji duygu diyilyan Soygi eken,men seni soyyan ekenim.Sen menin su nazijek soygumi kabul edermin?!..."."Maksat menem seni halayan,yagsy,gowy oglansyn.Ilki enem-atamyn razylygyny alsan gowy bolardy." diyip gyz oglana aytdy."Su aydan sozlerin menin ucin derdimin dermany boldy.Sen aytsan men elbetde ejemi oyune ibererin,nesip bolsa...seylelik bilen oylerine gaytdylar.Maksadyn satlygy,begenji bilen asmana ucayjak bolyady.Oyune gelende oglunyn bu yagdayyny gorup ejesi bir zat bolanyny duydy."Hany oglum kim ol gyz,senin yureginden uran" diyip oglanyn satlygyna gosuldy."Eje men ol gyzy halayan,olam meni halaya,seyle owadan hem akylly senin gownune yarar eje...","Bolya oglum sen bagtly bolsan bolya,ertirin ozunde oyune gudacylyga giderin!".Oyde Maksat yeke perzent bolanson,ata-enesinin bar guwanjydy,bagtydy,onun bagtly bolmagyny isleyardiler.
Ejesi Jennetin oyune gudacylyga geldiler.Ahli dap-dessurlay yerine yetirip gelipdiler.Jennetin oyundakiler:"Bizin garsylygmyz yok,oglan gyzy,gyzam oglany halayan bolsalar.Bu iki yas juwanyn baslaryny bir etmek galyada.Bize dine olara bagt toylaryny tutyp bermek galya".diyip,olara razylyk berdiler.
Iki tarap hem toya gyzgalanly tayyarlyk gorup basladylar.Maksat bilen Jennetden bagtly adamlar yokdy.
Ikisem isden son dukanlary aylanyp,toya gerekli,geyjek we ulanyljak zatlary haryt ederdiler.Gowunlerine yarasa alyadylar.
Bu gunem Jennet Maksat bilen bazary aylanypdylar.Jennet ozune gerek zatlary alyp oyune gaydypdy.Oyunde ejesi ashanada,kakasy bolsa sol onki isi bilen baglaryna serenjam berip yordi."Eje men hazir ozum komek ederin,esiklerimi cykaryp gaydayyn" diyip, oz otagyna girip gitdi.Esiklerini calsyp ashana geldi.Ashanada ejesi yokdy.Suw iceyin diyip,stolun ustundaki kasadaki suwy icdi welin...
Jennet gozuni acanda ozunin hassahanada yatandygyny bildi.Towereginde ejesi,kakasy we polisiya isgaleri bardy."Eje,kaka mana name boldy?..","Gyzym name boldy namucin beytdin,kim gownune degdi..." diyip ejesi aglap durdy.Polisey bolsa:" Namucin janynyza kast etdiniz,name sebapden,namucin..." yaly soraglary berip baslady.Jennet sol kasadaki suwy iceni yadyna dusdi."Men janyma kast edemok,bilman basga suwy icipdirin" diyip towerwgindakilere aytdy.
Sol kasadaki suw dal-de,kakasynyn baglary ucin ulanyan dermany eken.Ejesi ony dermanlamak ucin tayyarlap,ony kakasyna eltip bermegi unudypdyr,stolun ustunde galypdyr...
Hemmeler bolan waka anyk goz yetirdiler.Aradan birki gun gecenson,ejesi gyzynyn yanyna gelip:"Gyzym,hic gynanma,bagtyn hali acykdyr,takdyryndyr,men sana onurak aytjakdym,yagdayyn gowulasmagyna garasdym..." diyip aglap goyberdi."Eje name bey diyyan name boldy aytsana?"."Gyzym gudalar toyy yatyrdylar,seni gelin edip aljak dal diyipdirler.Senin bir gunan etmisin bar diyip toyy yatyrdylar.".Jennet bu sozlere esidende yureginde bir zat uzulen yaly boldy,"Name gunam,etmisim bardy,men name etmis eden ekenim,ah durmus name mani beyle gynayan,synaglaryn bilen gynayan,men bu dunyade bagtsyz adam..." diyip,ajy gozyaslaryny dokup aglayady,basyny ejesinin onunde goyup,bu durmusdan nalaydy...
Jennetin sol dermany icip hassahan dusenini das-toweregindakiler bilipdiler.Olar:"Jenneti bir etmisi bardyr,bir oglany bagtsyz etmayin diyip janyna kast edendir" diyen gep-gurruler guda tarapa hem yetip baryar.Bular basda ynanmajak bolyalar,yone polisiya isgarlerinin gelmegi,keselhana dusmegi bulary ynandyrmaga mejbur bolyalar.Ilki Maksat hic ynanmayar,ejesinin aydan sozleri,esidilen gep-gurrunler ony azdyryardy.Ejesi oglunyn bagtly bolmagyny islap seydipdi.Seylelik bilen toy hem yatyrylyar...
Gapynyn kakylmagy,Jennetin gecmise syyahatynyn lentasyny kesyar.Icerik ejesi girip gelyar."Gyzym su gun lukmanlar oye goyberjekdiklerini aytdylar,zatlaryny yygnasdyr,kakan bizi alyp gitmane geler.Jennet yagyan yagsy synlap:"Durmus dowam edyar,indi ajy damjaly yagys hic hacan men ucin yagmasyn!" diyip,oz zatlaryny yygnap baslady.
Kakasy gapydan girip:"hany menin mahribanlarym yorun gidelin" diyip almaly zatlary alyp, olar otagdan cykyp gitdiler...
Yasayys dowam edyar


text:
Türkmenistanda Azatlyk Radiosynyň gepleşiklerini diňlemezligi tabşyrmak üçin, ýörite duşuşyklar geçirilýär.
Şeýle duşuşyklaryň, hususan-da, Daşoguz welaýatynda 7-nji dekabrda agşam oba ýerlerindäki mekdeplerde geçirilendigini Türkmenistanyň döwlet edaralaryndaky çeşmelerimiz habar berdi.
Diňlemezlik barada tabşyryk
Duşuşyklaryň dowamynda Azatlyk Radiosynyň gepleşiklerini internetden we sputnik antennalaryndan diňlemezlik barada tabşyryk berlipdir. Şeýle-de, ýygnaga baran adamlaryň ellerinden mobil telefonlary ýygnalyp alnypdyr.
Ýene bir maglumata görä, howpsuzlyk gulluklarynyň işgärleri çanak antennalary Hotbird sputnigine tarap bakdyrylyp oturdylan hojalyklara aýlanyp, olaryň eýelerinden düşündiriş alypdyrlar.
Bu ýagdaý Azatlyk Radiosynyň Daşoguzdaky habarçysy Hudaýberdi Allaşowyň tussag edilmeginiň yz ýanyna gabat geldi.
Azatlyk Radiosynyň Mekan Täşliýew lakamy bilen çykyş eden habarçysy Hudaýberdi Allaşow 3-nji dekabrda Köneürgenç şäherinde howpsuzlyk gulluklary tarapyndan öz öýünden äkidildi.
Şaýatlar onuň polisiýada aýylganç urlup-ýenjilendigini we gynamalara sezewar edilendigini habar berdiler.
Allaşow bilen bilelikde onuň ejesi Arazmädowa Gurbantäç hem tussag edildi.
Polisiýa žurnalistiň aýalyny urup-ýençdi. Ejeşiň 6-njy dekabrda tutuş günüň dowamynda polisiýada saklanylyp, adamsynyň tussaglygy baradaky maglumaty ýaýratmakda günälenip, ýenjilendigini Azatlyk Radiosynyň Köneürgençdäki howpsuzlyk gulluklaryndaky çeşmesi tassyklady.
Azatlyk Radiosyna gowşan maglumata görä, türkmen resmileri 27 ýaşly Allaşowy 11 kilogram nasy saklamakda günäleýär.
Azatlyk Radiosy yzarlanýar
Azatlyk Radiosy Hudaýberdi Allaşowyň tussag edilmeginiň hakyky sebäbini onuň žurnalistika işi bilen baglanyşdyrýar.
"Biz bu aýyplamalar Türkmen gullugyny sem etmek we türkmen halkyny gorkuzmak boýunça kampaniýanyň bir bölegi diýip hasap edýäris. Biziň habarçylarymyzy tutupdylar, üzňelikde saklapdylar, urupdylar, sorag edipdiler, eden-etdilikli tussag edipdiler we bizde olaryň gynamalara sezewar edilendigini çak etmäge esas bar. Biz türkmen häkimiýetlerini muňa jogapkär hasap edýäris" diýip, Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň prezidenti Tomas Kent aýtdy.
Soňky döwürde Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçylaryna basyşlar has-da güýçlendi.
Azatlyk Radiosynyň habarçysy Soltan Açylowa bir aýyň dowamynda üç gezek hüjüme sezewar edildi.
Azatlyk Radiosynda çykyş eden adaty raýatlar hem yzarlandy. Lebap welaýatynyň Saýat etrabynyň Azatlyk daýhan birleşiginiň ýaşaýjysy Dünýägözel Jumagulyýewa Azatlyk Radiosyna interwýu berenden soň, türkmen häkimiýetleri tarapyndan 15 gije-gündizläp tussaglykda saklandy.
2015-nji ýylda tussag edilen Azatlyk Radiosynyň Balkanabatdaky habarçysy Saparmämmet Nepesgulyýewiň ykbaly bir ýyldan gowrak wagt bäri nämälim galýar.
BMG-nyň gynamalara garşy komiteti 8-nji dekabrda ýaýradan hasabatynda Türkmenistany gynamalardan el çekmäge çagyrdy.
Mundan öňinçä, ÝHHG türkmen häkimiýetlerini Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Hudaýberdi Allaşowy dessine azatlyga goýbermäge we onuň howpsuzlygyna kepil geçmäge çagyrdy.
Soňky günlerde adam hukuklaryny goraýjy we žurnalistleri goraýan iri halkara guramalarynyň ençemesi Türkmenistanda Azatlyk Radiosynyň habarçysy Hudaýberdi Allaşowyň tussag edilmegini ýazgaryp çykyş etdi we türkmen hökümetinden onuň dessine boşadylmagyny we ýurtda Azatlyk Radiosynyň beýleki habarçylaryna edilýän basyşlary bes etmegi talap etdi.
"Amnesty International" guramasy Türkmenistanyň hökümetinden Hudaýberdi Allaşowa garşy gozgalan işi ýatyrmagy we onuň gynamalara sezewar edilmegini derňemegi talap edip, žurnalisti goldamak boýunça köpçülikleýin ýörite aksiýany gurady.


text:
Ýekşenbe güni Türkmenistanyň paýtagty Aşgabatda daşky sredany goramak boýunça halkara gününe bagyşlanylyp ýörite wekilçilikli konferensiýalar geçirildi.
Hususan-da, konferensiýalardan biri Türkmenistanyň Tebigaty goramak boýunça ministrligi hem-de BMG-niň Ýewropa boýunça ykdysady komissiýasy tarapyndan gurnaldy.
Konferensiýalardan ýene biri bolsa, Türkmenistanyň agrosenagat kompleksiniň hem-de suw-hojalyk pudagynyň spesialistleriniň, alymlarynyň we ekologlarynyň gatnaşmagynda gurnaldy.
Bu forumlara gatnaşyjylar Türkmenistanda seýrek haýwanlary we ösümlikleri gorap saklamak, tebigatdan aýawly peýdalanmak, ekologiýa üçin zyýansyz tehnologiýalary ulanmak we ekologiýa üçin möhüm proýektleri amala aşyrmak ýaly meseleler boýunça pikir alyşdylar.