text:
NATO agza döwletleriň daşary işler ministrleriniň Montenegrony 2017-nji ýylda bu harby ýaranlyga goşulmaga çagyrmak baradaky ylalaşygy Orsýetiň bu meselede anyk kesgitlenmedik jeza çäreleri bilen haýbat atmagyna getirdi.
NATO-nyň baş sekretary Ýens Stoltenberg 2-nji dekabrda Brýusselde: "Biz Montenegrony gutlaýarys" diýdi.
Ol bu çakylyk " NATO-nyň öz gapysyny açyk saklaýandygyny" we "biziň tutuş Ýewropanyň geljekdäki asudalygy baradaky arzuwlarymyza" söýget bolýandygyny aýdyň görkezýär diýdi.
Montenegronyň premýer-ministriniň orunbasary Igor Luksiç hem NATO-nyň çakylygyny "bütin günbatar Balkanlar üçin oňaýly alamat" diýip häsiýetlendirdi.
“Howp salanok”
Moskwada bolsa prezident Wladimir Putiniň sözçüsi "NATO-nyň we onuň harby infrastrukturasynyň gündogara tarap giňemegi gündogar, ýagny Orsýet tarapyndan jogapsyz galdyrylmaz" diýip, Moskwa gaýta-gaýta duýduryş berdi diýdi.
Sözçi Dmitriý Peskow bu jogaplaryň näme hereketlerden ybarat boljakdygy barada maglumat bermekden saklanyp, olar "Orsýetiň howpsuzlyk bähbitlerini" we Moskwa bilen NATO-nyň arasynda "deňligi üpjün etmäge" gönükdiriler diýdi.
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri NATO hiç kime, şol sanda Orsýete-de howp salanok diýdi.
NATO "goranmak boýunça bir ýaranlyk, maksat diňe howpsuzlygy üpjün etmek. Ol Orsýete ýa başga birine garşy gönükdirilenok" diýip, Jon Kerri Brýusselde geçen metbugat ýygnagynda aýtdy.
“Proýektler ýatyrylar”
Moskwa 600 müň ilatly Montenegrony Günbataryň harby ýaranlygyna goşulma pikirinden dändirjek bolup, işjeň synanyşdy.
Orsýetiň daşary işler ministri Montenegronyň NATO girmegi "Ýewropanyň howpsuzlygyna we Orsýet bilen NATO-nyň arasyndaky gatnaşyga urlan ýene bir zarba bolar" diýip, duýduryş berdi.
Moskwa ondan ozal hem NATO-nyň Balkanlara tarap giňemegini "prowokasiýa" diýip atlandyryp, Ýewropa bilen integrasiýa Montenegro abadançylyk getirmez diýip duýduryş beripdi.
Orsýetiň döwlet tarapyndan ýöredilýän "RIA" habar gullugynyň bildirmegine görä, ors parlamentiniň ýokary palatasynyň uly derejeli bir agzasy 2-nji dekabrda Montenegro NATO goşulsa, Orsýet bu ýurt bilen bilelikde alnyp barylýan proýektleri ýatyrar diýýär.
28 agza döwletiň parlamentleri oňlamaly
NATO-nyň, Ukraina sebäpli dowam edýän dartgynlylyga garamazdan, Montenegrony özüniň 29-njy agzasy bolmaga çagyrmagynyň Orsýet üçin onuň öz hereketleri bilen NATO-ny mundan beýläk-de giňeme pikirinden dändirip bilmejekdigini görkezýän alamat bolmagy mümkin.
Ukrainada 2014-nji ýylyň fewralynda prezident Wiktor Ýanukowiç häkimiýet başyndan kowlanyndan soň ýurt Günbatar bilen ýakyn gatnaşyklara girişmäge synanyşanda, Orsýet Ukrainanyň Krym ýarymadasyny basyp aldy. Moskwa häzirem gündogar Ukrainada orsýetçi separatistleri goldamagy dowam etdirýär. Kiýew bilen separatistleriň arasyndaky uruşda 8 müňden agdyk adam öldi.
Montenegro NATO goşulmaga çagyrylsa-da, onuň harby ýaranlyga resmi suratda girmeginiň 18 aýa çekmegi mümkin. Haýsy hem bolsa bir ýurt ýaranlyga goşuljak bolsa, ony 28 agza döwletiň parlamentleri oňlamaly.
Luksiç 2-nji dekabrda Brýusselde öz ýurdunyň alyp barýan reformalaryny, şol sanda korrupsiýa garşy göreşi-de dowam etdirjekdigini, şeýle hem goranmak sektoryny gowulandyrjakdygyny wada etdi.
Luksiç "Biz çakylygyň prosesiň soňy däl-de, eýse täze prosesiň başyny aňladýandygyny doly bilýäris. Başgalaryny begendirmek üçin däl, öz jemgyýetimizi gowulyga tarap üýtgetmek üçin biz [ýagdaýy] dowamly gowulandyrmaga we ýadawsyz işlemäge ymtylýarys" diýýär.


c: text/html

text:
Geljek hepdäniň başynda prezident Berdimuhamedow Fransiýanyň paýtagty Pariže resmi sapara başlar. Ol bu saparynda Fransiýanyň prezidenti Sarkozy we beýleki ýokary derejeli resmiler bilen duşuşar.
Prezidentler iki döwletiň ykdysady, bilim we medeni gatnaşyklaryny ösdürmek barada gepleşikler geçirer diýlip garaşylýar.
Dünyäde iň owadan şäherleriň biri Pariž sungat we medeni merkezi hökmünde giňden tanalýar. Azatlyk Radiosyndan Guwanç Gere köp ýyl bäri Parižde ýaşaýan, asly türkmenistanly žurnalist Ogulbibi Annaniýzowa bilen bu şäher barada söhbetdeşlik geçirdi.Azatlyk Radiosy: Ogulbibi, näme üçin Eýfel diňi Parižiň ýa-da Fransiýanyň ýüzi hasaplanylýar? Ogulbibi Amannyýazowa:
Eýfel diňi 120 ýyl mundan öň guruldy. Geçen ýyl onuň 120 ýyllygy bellenildi. Ol XIX asyryň ahyrlarynda Parižde halkara serginiň geçirilmegi bilen baglanyşykly gurlupdy. Ony meşhur inžener Gustaf Eýfel gurdy. Hut şonuň üçin-de, bu diň Eýfeliň ady dakyldy. Bu diň ýörite metaldan we ony sökmek edil gara öýi söken ýaly aňsat.
Gustaf Eýfel demirçi konstruktor hökmünde hem meşhur. Bu öz wagtynda örän moda boldy we Eýfel demirden birnäçe köpri gurdy. Onuň adyny göterýän şirketi döredildi we ol häzirem işleýär.
Emma Eýfel diňi gurlansoň, ol Parižiň we Fransiýanyň jemgyýetçiligini alada goýdy. Çünki ol hemmeler üçin gorkunç ýa-da owadan däl ýaly bolup göründi. Ylaýtada ol demirden edilendigi üçin Parižiň keşbine zeper ýetirýär. Sebäbi Pariž köne şäher we onda örän owadan jaýlar köp.
Garaz, diň Parižiň arhitekturasynyň sazlaşygyny bozýar diýen pikirler bolupdyr. Bu diňiň dikilmegi adamlarda nägilelik döredipdi. Şonuň üçin-de, ol uzak durmaz diýen karara gelnipdir. Emma yörite merdiwan bilen onuň çür depesine çykyp we bütin Pariže syn edip bolýar. Ýöne Eýfel diňi dikilen döwri radio döreýär we oňa antennalar goýlupdyr. Şeýdibem şäher radio gepleşiklerini diňläp bilipdir. Hut şu hem diňiň aýrylmazlygyna sebäp bolupdyr. Şeýdibem adamlar bu diňe öwrenişipdirler.
Eýfel başnýasy Parižiň ýüzi diýip, parižliler däl-de, şähere gelen turistler hasaplapdyrlar. Pariži adaty bolmadyk diňi bilen şol turistleriň ýadynda galypdyr. Şeýdibem Eýfel diňi Parižiň sinonimi boldy.Azatlyk Radiosy: Ogulbibi, Pariždäki meşhur Luwr muzeýi hem Parižiň bir simwoly diýsek ýalňyşmasak gerek. Eýse, bu muzeýdäki haýsy eksponatlar Merkezi Aziýadan barýanlar üçin has gyzykly diýip, pikir edýärsiňiz? Ogulbibi Amannyýazowa:
Luwr ululygy boýunça dünýäde iň uly muzeý. Hasaplamalara görä, eger muzeýdäki her bir eksponatyň ýanynda birnäçe sekunt dursaň, onda Luwrdaky ähli eksponaty görmek üçin üç aý gerek bolar. Hut şonuň üçin-de, turistler muzeýe baranlarynda, nämä seretjekdigini öňünden kesgitlemeli bolýarlar.
Elbetde, Pariže gelenler ilki bilen Jokonda kartinasyny görmek üçin Luwra barýarlar. Ol belli Italýan hudožhnigi Leonardo da Winçiniň meşhur kartinasy. Da Winçi Fransiýanyň patyşasy üçin işläpdir. Hut şonuň üçin-de, bu kartina Parižde galypdyr. Elbetde, muny Italýanlar kän bir halamaýarlar. Ýöne, Luwr dünyä sungatynyň hazynasy bolup, ondaky eksponatlar tä 1861-nji ýyla çenli döwri öz içine alýar. Olaryň galan bölegini başga muzeýe ýollamak karar edilipdir.
Häzir Luwrda örän gyzykly Aziýa bölümi açyldy. Owal bu ýerde örän kiçi, yslam syngaty barada bölüm bardy. Häzir bolsa, ýalňyşmasam, Arabystanly howandarlaryň kömegi bilen uly bölüm açyldy. Şol eksponatlaryň arasynda Eýranda geçirilen arheologiki gazyp agtaryşlarda tapylan zatlar, taryhy materiallar we başga-da owadan zatlar bolar.
Gündogar sungaty baradaky bu bölümde Türkiýeden tapylan gadymy skulptura işleri, keramiki zatlar, gadymy uly derwezäniň bir bölegi, Wizantiýa, Müsür, Grek, Afrika sungatyna degişli ajaýyp eksponatlar bar. Azatlyk Radiosy: Belki, geljekde Merkezi Aziýa şol sanda, Türkmenistana degişli eksponatlar hem bolar
? Ogulbibi Amannyýazowa
: Luwr Türkmenistanly arheologlar bilen köpden bäri hyzmatdaşlyk edýär. Bu ýerde käte konferensiýa hem geçirilýär. Hatda Sarianidi hem çykyş edip, Marguş barada gürrüň berdi. Muzeýde Gündogara degişli eksponatlar örän köp. Olar Türkmenistanyň goňşularynda geçirilen gazyp agtaryş işleri wagtynda tapylypdyr. Bular Owganystandan, Eýrandan tapylypdyr we olar Türkmenistanyň taryhy muzeýindäki eksponatlara örän meňzeş. Olar Marguş, Baktriýa we Sogdiana eýýamyna degişli. Olaryň arasynda zenan Hudaýynyň şekili hem bar. Bular Luwrda hem bar. Emma olar Eýrandan we Owganystandan getirilipdir. Azatlyk Radiosy: Ogulbibi, Pariž barada gürrüň edilende, modany we meşhur atyrlary ýatlamazlyk mümkin däl. Olar barasynda diňleýijilerimize näme gürrüň bermek islýärsiňiz?Ogulbibi Amannyýazowa:
Bular dogrusynda zenanlar bilýän bolsa gerek. Elbetde, Pariž köp asyrdan bäri moda merkezi. Pariže dünýäniň ähli künjeginden meşhur modaçylar okamaga, öz işlerini görkezmäge gelýärler. Her ýylda iki gezek Uly modanyň we ýylda iki gezek gündelik geýilýän eşikleriň görkezilişi bolýar.
Elbetde, Uly modanyň görkezilişinde tüçjar baýlar üçin egin-eşikler görkezilýär. Emma Parižiň örän owadan şäherdigi üçin onuň diňe moda dükanlary bolan köçesine gezelenç edeniňde hem göwnüň göterilýär. Fransuz atyrlary hem dünýä meşhur we ýurtda yörite fabrikler bar. Fransiýanyň günortasyndaky Grass şäheriniň golaýynda gül ösdürilip ýetişdirilýän ýörite meýdanlar bar. Adamlar şol gülleri ýygnaýarlar we olardan atyrlara goşulýan konsentrat alynýar. Hut şolardan hem meşhur fransuz atyrlary taýýarlanylýar we olar çüýşejiklere salnyp, dünýä ýaýradylýar. Azatlyk Radiosy: Ogulbibi, beren gyzykly gürrüňleriňiz üçin sag boluň!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ýaponiýanyň Ýadro we senagat howpsuzlygy agentliginiň berýän maglumatyna görä, zyýan ýeten “Fukusimo-Daiçi” atom stansiýasynyň 1-nji reaktorynyň töwereginde deňiz suwundaky radioaktiw ýoduň derejesi kabul ederlikli normadan 3,355 esse köp bolupdyr.
Emma agentlik töwerekdäki ýaşaýjylara ýetip biljek zyýanyň howpunyň azdygyny aýtdy. Agentligiň bellemegine görä, töwerekdäki ýaşaýjylar göçürilipdir.
Hökümet wekilleri ýer yranma we sunami sebäpli zeper ýeten atom stansiýasy boýunça hüşgärlik işleri ýokary derejede dowam etdirilýär diýýär. Olaryň nygtamagyna görä, stansiýadaky ýagdaý “aýdyp bolmajak” derejede agyr bolmagynda galýar.
Tokio elektrik energiýasy kärhanasynyň başlygy Tsunehisa Katsumata bu heläkçilik barada şeýle diýdi: "Biz köp adam üçin, jemgyýet üçin betbagtçylyk we agry ýitgi getirendigimize çyn ýürekden ötünç soraýarys”.


text:
Türkiýede oppozision, dünýewi “Jümhüriýet” neşiriniň baş redaktory tussag edildi, diýip ýerli habar serişdeleri maglumat berdiler.
“Jümhüriýet” gazeti özüniň web saýtynda Murat Sabunjunuň saklanandygyny tassyklap, maglumat ýerleşdirdi.
Stambulyň sülçüsi gazetiň we onuň eýesi “Jümhüriýet Foundation” korporasiýasynyň kürt separatistleri we Güleniň hereketi bilen ilteşigi esasynda derňelýändigini mälim etdi.
“CNN Turk” agentliginiň maglumatyna görä, “Jümhüriýet” neşiriniň 13 sany žurnalistini we dolandyryjysyny saklamak boýunça netije çykarylypdyr.
Bu tussag etmeler şu ýylyň iýulynda başa barmadyk harby agdarylyşygyň arkasynda durandygy aýdylýan Fethullah Gülen bilen nähilidir bir ilteşigi bolanlara edilýän basyşlaryň döwrüne gabat geldi.


text:
Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejad bilim ministri wezipesi boýunça bir zenanyň kandidaturasyny hödürledi. Bu wezipe boýunça mundan ozal teklip edilen zenan kandidaty parlament tassyklamandy.
Mehr habar agentliginiň maglumatyna görä, Ahmedinejadyň energiýa ministri wezipesi boýunça mundan öňki teklip eden kandidaty parlament tarapyndan ret edilenden soň, bu wezipäni eýelemek üçin hem täze bir kandidaty hödürläpdir.
Bilim ministrligi wezipesi boýunça teklip edilen zenan, Fatima Alýa, parlamentiň agzasy bolup, onuň Ahmedinejadyň ýakyn ýaralanlaryndan biridigi aýdylýar.


text:
Türk polisiýasy «Yslam döwleti» toparynyň güman edilýän üç agzasyny, şol sanda 13-nji noýabrda Parižde geçirilen hüjümleri gurnamak bilen ilteşikli bolmakda aýyplanan belgiýa raýatyny tussag etdi.
Resmiler belgiýaly, marokko asylly Ahmet Dahmaniniň 21-nji noýabrda, Antalýada bir kaşaň otelde tutulandygyny aýdýarlar. Beýleki iki erkek, aýdylmagyna görä ikisi hem siriýaly, şol ýeriň golaýynda tutulypdyr.
Siriýalylar Dahmanä serhetden geçip, Siriýa gelmäge kömekleşmek üçin iberilmekde güman edilýär.
Türk häkimiýetleri şu hepdäniň başynda YD bilen ilteşikli diýip güman edilýän sekiz marokkolyny deportasiýa etdi.


text:
Sişenbe güni Owganystanyň paýtagty Kabulda janyndan geçen bombaçy tarapyndan amala aşyrylan partlamada jemi 18 adam heläk boldy. Olaryň altysy NATO güýçleriniň agzasy.
Bu waka partlaýjy madda ýüklenen maşyn arkaly amala aşyryldy.
Partlama NATO güýçleriniň esgerleri geçip barýarka ýoluň gyrasynda emele geldi.
Owganystanyň Içeri işler ministrligi wakada heläk bolan adamlaryň köpüsiniň parahat ýaşaýjylardygyny we azyndan 47 adamyň hem şol partlamada ýaralananlygyny habar berdi.
Kabulyň Polisiýa departamentiniň başlygynyň orunbasary Halil Dastýar Azatlyk Radiosynyň Owgan gullugyna beren interwýusynda şol wakada ölenleriň arasynda azyndan 5 amerikaly esgeriň hem bardygyny aýtdy.
Talyplaryň metbugat wekili Zubihyll Mujahit bu partlamanyň özleri tarapynan amala aşyrylanlygyny öňe sürüp, şol hüjümde azyndan 750 kilogram partlaýjy maddanyň ulanylanlygyny aýtdy.


text:
Gazagystanda sosial medianyň üsti bilen “ýurduň çägindäki banklar ýakyn wagtda çöker” diýen myş-myşlar halk arasynda giňden ýaýrap başlady. Internetdäki gep-gürrüňlerden ugur alyp, gazaba münen gazagystanlylar ýagdaýy ýerinde anyklamak üçin öz pullaryny saklaýan banklaryna tarap “eňdiler”.
Ynha, bu waka “sosial medianyň näderejede güýçlüdigini” ýene-de bir gezek subut edýär. Myş-myşlaryň esaslydygyna ýa-da däldigine garamazdan, intenetde peýda bolan ýeke agyz gürrüň ýüzlerçe adamy herekete getirýär.
Sosial mediada dörän iki agyz gürrüň, şeýle-de geçen hepdäniň dowamynda “teňňäniň” 20 göterimlik hümmetsizlendirilmegi, sişenbe güni Gazagystanda bank hasaby bolan ýüzlerçe adamynyň öz pullaryny banklardan yzyna almak üçin tijenmegi üçin ýeterlik boldy.
"Habar"
18-nji fewralda ir bilen WhatsApp arkaly kimdigi näbelli bir adam, ýurduň üç sany hususy bankynyň, ýagny “Kaspiý”, “Alians” we “Sentkredit” banklarynyň çökýändigini habar berdi. Şondan birnäçe sagat geçip geçmänkä, agzalýan banklaryň Almatydaky we Astanadaky edara jaýlarynyň öňünde “giden jemende” peýda boldy. Olar öz pullaryny yzyna almak isleýärdiler. Bank welin, olaryň isleglerini ret etdi. Ynha, şondan soň bolsa banklaryň “çökjekdigi” baradaky gürrüňler has hem möwjäp, ýaýbaňlanyp başlady.
Haçan-da gürrüňi edilýän banklaryň biri özüniň sosial mediadaky sahypasynda “myş-myşlaryň” esassyzdygyny aýdyp, şeýle maglumaty ýaýradan adamy tapana 500 müň amerikan dollary sylag hökmünde berjekdigini habar berensoň, aljyraňňy adamlaryň ýüregine suw sepildi.
Şeýlelikde adamlar köşeşdirildi, ýöne bolan wakanyň täsiri entek-entekler ýatdan çykmaz.
Sosial medianyň güýji
Londonyň Ykdysadyýet mekdebinde žurnalistika ugrundan professor bolup işleýän Çarliý Beket sosial medianyň täsirini has ýakyndan öwrenýär. Ol bu ugurdan şeýle diýýär: “Adam ogly “sosial medianyň üsti bilen tutuş ýer ýüzüne täsir edip bilerin” diýen düşünjä öwrenişip barýar. Elbetde, biz täsirlenýäris, sebäbi sosial mediadaky adamlar maglumat toplap, meseleleri ilik-düwme seljermäge çytraşýarlar. Aýratynam bank we maliýe ulgamlary “gep-gybatdan we myş-myşlardan” gysga wagtlyk hem bolsa, täsirlenýärler.”
Şeýle ýagdaýlar ozalam gaýtalanypdy. 2011-nji ýylda Şwesiýanyň Latwiýadaky “Şwedbanky” hem şeýle wakalary başdan geçiripdi. Şonda Twitter arkaly: “Şwedbank Estoniýada we Şwesiýada kynçylyk çekýär, kanunçylyk ugrundan käbir kynçylyklary başdan geçirýär” diýlen habar ýaýranda 10.000 adam, aljyrap, bir günüň dowamynda 14 million ýewrony bankomatlardan nagt görnüşinde çykarypdy.
Edil şuňa meňzeş ýagdaý Birleşen Ştatlarda-da bolupdy. 2009-njy ýylda “Craig’s list” (“Kreýgiň sanawy”) atly websahypada ”Kaliforniýa banky” barada bolar-bolugsyz myş-myşlar ýaýrapdy we munuň netijesinde bir topar adam öz pullaryny bankdan yzyna alypdy.
Sosial mediada dörän kelam agyz gürrüň, 2012-nji ýylda Birmada Ýangondaky banklary agyr güne salypdy.
Mümkin sebäpler
Dürli sebäpleriň käbir adamlaryň şeýle “hüjümlere” baş goşmagyna getirmegi ahmal. Mysal üçin, kähalatlarda haýsydyr bir bankyň bir işgäri işden kowlanda ol ar almak üçin şeýle ýoly saýlap alýar. Ýa-da bolmasa bankyň bäsdeşleriniň hem oslanmadyk gürrüňleri ýaýradýan bolmagy ahmal. Ýöne islendik ýagdaýda-da “myş-myşçylar” köpçüligiň maglumaty elekden geçirip bilmezliginden peýdalanýarlar.
Beketiň aýtmagyna görä, sosial medianyň muşdaklary entek doly kämil köpçülik däl. Sosial mediada ýaýran habarlar köplenç halatlarda dostlaryň öz aralarynda paýlaşylýar. Ynha, şu ýagdaý hem adamlaryň “habara” tankydy göz bilen çemeleşmezligine getirýär. Ýöne telewideniýede we radioda berilýän habarlara adamlar “şübheli” çemeleşýärler.
“Umuman aýdanymyzda, adamlara şeýle maslahat bermeli, ýagny Twitterden ýa-da Facebookdan okan iki sözlemlik habaryňa esaslanyp, netijä gelmeli däl. Elmydama habaryň çeşmelerine üns ber! Mysal üçin, sen şol maglumat çeşmeleriniň berýän habarlaryna ozaldan bil baglaýarmydyň? Ýagdaýyň änigine-şänigine ýet! Iki agyz gep-gürrüňe esaslanyp, ýaşaýyş durmuşymyzda tiz karar etmeýän bolsak, onda näme üçin sosial mediadaky “iki setirlik” ähtibarsyz habarlara örän tiz ynam edýäris?”
Gazagystanda bolan soňky ýagdaý barada giňişleýin maglumatlar wagtyň geçmegi bilen seljeriler, anyklanar. Ýöne bir ýagdaý açyk-aýdyň äşgär boldy, ýagny gazak häkimiýetleri sosial medianyň täsir güýjüniň ýokarydygyna we internetiň ýekeje “uçgun” bilen adamlary köçä çykaryp bilýändigine magat göz ýetiren bolmaly.
Şu wagta çenli hökümet sosial medianyň adamlary proteste çagyrmak üçin ulanylmagy barada öz aladalaryny bildirip geldi. Mysal üçin, sişenbe güni, 15-nji fewralda adamlar sosial media arkaly protest çärelerine gatnaşmaga çagyryldy. Şonda Almatyda 100 adam şäheriň merkezi meýdançasyna ýygnanyp, çäre geçirjek boldy, ýöne polisiýa işgärleri olaryň aglaba bölegini saklady.
Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugynyň Almatydaky habarçysy Dina Baildildaýewa çäreler we sosial media barada şeýle gürrüň berýär: “Sişenbe güni geçirilen protest çäresinden oňem, penşenbe we anna günleri adamlar beýleki adamlary protestlere gatnaşmaga çagyranlarynda, WhatsApp ulgamyndan peýdalanypdyrlar. Ýöne hiç kim, adamlary protest geçirmäge çagyrýan kişileriň gözlegine çykmady. Olary tapjak bolmady. Ýöne, ynha, soňky bolan bu wakada banklar özleriniň arza-şikaýatlaryny prokurorlara geçirendiklerini, we olardan ýalan maglumatlary ýaýradan adamlary tapmagy sorandyklaryny aýdýarlar”.
Gazagystanda syýasy güýjem, ykldysady güýjem prezident Nursoltan Nazarbaýewa wepaly adamlaryň elinde. 18-nji fewralda Gazagystanyň Merkezi bankynyň başlygy Kaýrat Kelimbetow metbugat ýygnagyny geçirdi. Ol agzalýan üç hususy bankyň hem maliýe ýagdaýynyň durnuklydygyny habar berdi.


text:
Düýn Orsýetiň Moskwa, Sankt-Peterburg, Nižniý Nowgorod, Don boýnundaky Rostow şäherlerinde Konstitusiýanyň ýygnaklar, demonstrasiýalar azatlyklaryny kepillendirýän 31-nji maddasynyň berjaý edilmegini talap edip, “Strategiýa 31” atly ýörişler geçirildi.
Peterburgda oppozision “Raýdaşlyk” hereketiniň egindeş başlygy Boris Nemsow, başga-da ençeme adam polisiýa tarapyndan saklanyp, Nemsowy kanun goraýjy organlara boýun egmezlikde aýypladylar we öten agşam goýberdiler.
Moskwada hem Peterburgda saklananlar 150 töweregi, Nižniý Nowgorodda 10-15 adam. Rostowda köp aktiwisti polisiýa “adam sany ýetdi” bahanasy bilen mitinge goýbermändir.
ABŞ-nyň Milli howpsuzlyk geňeşiniň wekili Tommi Wetor Orsýetde ýygnaklar azatlygyny gorap, protest aksiýalaryna çykanlaryň saklanmagy baradaky habarlara Ak Tamyň alada bildirýändigini habar berdi.
“ABŞ köptaraply gymmatlyklary, şol sanda söz, ýygnaklar azatlyklaryny goramagyň möhümdigini ýene bir gezek aýdýar. Şol hukuklar Orsýetiň Konstitusiýasynda-da, onuň gol çeken halkara ylalaşyklarynda-da berkidilen” diýip, Tommi Wetor aýtdy.
“Ýygnaklar azatlygy bolmazdan, Orsýetde dekabr aýynda geçmeli partlament saýlawlarynda hakyky bäsdeşligi üpjün edip bolmaz” diýlip, beýannamada bellenýär.


text:
Yragyň harby güýçleriniň esasan türkmenleriň ýaşaýan Başir şäherini “Yslam döwleti” (YD) toparynyň elinden alandygy habar berildi.
Kürt resmileriniň 1-nji maýda aýtmagyna görä, kürtleriň “Peşmerga” topary we şaýylaryň ýarym harby güýçleri ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky koalisiýanyň howa zarbalarynyň goldawyna daýanyp, Yragyň demirgazygyndaky şäheri başda gabap, yzýany öz eline geçiripdir.
Kürdüstanyň regional howpsuzlyk geňeşi we türkmenleriň şaýy harbylarynyň ýolbaşçysy YD atly toparyň Başir şäherine mundan beýläk gözegçilik etmeýändigini aýtdylar.
Kürdüstan partiýasynyň patriotik bileleşiginden Asso Mamand 30-njy aprelde golaýdaky ençeme obanyň, şol sanda Albu Mafraj we Mazargaý obalarynyň hem “Yslam döwleti” toparynyň elinden alnandygyny aýtdy.
Yragyň resmileri Başir şäheriniň YD toparynyň söweşijileri tarapyndan mart aýynda Taza şäheriniň golaýynda himiki hüjümleri amala aşyrmak üçin ulanandygyny aýtdylar.


text:
Alekseý Kudrin ýene öz diýenine tutýar.
3-nji aprelde Moskwanyň Ykdysadyýet boýunça ýokary okuw jaýynda çykyş eden öňki maliýe ministri Kudrin Orsýetiň harby we howpsuzlyk çykdajylaryny azaltmagyň, senagat pudagynyň subsidiýasynyň kemeldilmeginiň we ýol gurluşygyna, bilime we saglyk pudagyna goýberilýän puluň artdyrylmagynyň zerurdygyny nygtady.
Kudriniň aýtmagyna görä, hökümet öz çykdajylaryny maliýeleşdirmek üçin nebitiň ýokary bahasyna hemişe bil baglap bilmez.
“Belli bir derejede reforma geçirilmeli, özem bu iş häzirden başlamaly. Sebäbi býujetiň taýýarlanmagy iýun aýynyň başynda tamamlanýar” diýip, Kudrin aýtdy.
Kudrinden şuňa meňzeş belliklere geljekki aýlaryň dowamynda hem garaşyp bolar.
Kudrin prezident Dmitriý Medwedew bilen oňuşman, geçen ýylyň sentýabr aýynda wezipesinden çekilipdi. Indi köpleri oýlandyrýan zat – Putin Kremle dolanandan soň Kudrine nähili işiň beriljegi.
Onuň haýsy wezipede oturmak isleýändigi azda-kände belli.
Kudrin özüniň wezipeden çekilmegine Medwedewiň geljek üç ýylyň dowamynda harby pudaga goýberilýän puluň möçberini 65 milliard dollara çenli artdyrmak baradaky planynyň sebäp bolandygyny aýdypdy. Kudriniň Orsýetiň býujeti barada edýän duýduryşlaryndan çen tutsaň, onda onuň bu meselede çynlakaýdygyny görmek bolýar.
Emma bu ýerde has möhüm mesele bar. Aýdylyşyna görä, Kudrin Putiniň premýer-ministri bolmaga ymtylýan eken, ýöne Medwedew öňe düşüp başlansoň onuň gahary gelipdir.
Syýasy analitik Mihail Rostowskiniň “Moskowskiý komsomolets” gazetinde geçen gepde ýazan makalasynda
aýtmagyna görä, Kudriniň wezipesinden çekilmegi Putine ýakmandyr. “Sen nädip meniň ýüzümi gyzardyp bildiň?” diýip, Putiniň geňirgenendigi aýdylýar.
Putin köpçüligiň öňünde çykyş edip, Kudriniň ukybyna ýokary baha berýändigini aýtdy. Rostowskiniň maglumatyna görä, Putin oňa Merkezi bankyň başlyklygyny hödürläpdir.
Kudrin bu teklipden ýüz öwrüpdir. Emma şonda-da Putin özüniň ykdysady we maliýe toparynyň agzalaryna “Kudriniň aýdanyndan çykmazlygy” tabşyrypdyr.
Görnüşe görä, Putin Kudrine uly hormat goýýar. Olar 1990-njy ýyllarda Sankt-Peterburgyň şäher häkimliginde bile işläpdiler. Şeýle hem heçen onýyllykda Orsýetde makroykdysady durnuklylygyň ýol almagyna, diňe bir nebitiň bahasynyň galmagynyň däl, Kudriniň dolandyryş ukybynyň hem sebäp bolandygyna Putiniň akly çatman duranok.
Kudriniň Putin bilen arasynyň saz bolmagy oňa goşmaça mümkinçilik, şeýle hem birneme erkinlik berýär. Ýogsam ol nädip Putiniň göwnüni ýykyp, wezipesinden çekilip bilsin, Merkezi bankdan ýüz öwrüp bilsin ýa nädip oppozisiýanyň ýörişine gatnaşyp, syýasy reformalaryň tarapyny tutup çykyş etmäge het edip bilsin?
Kudrin özüniň abraýyndan nähili peýdalanar?
Bir çaklama görä, Medwedew halk tarapyndan halanmaýan sosial reformalary geçirer, halkyň gaharyny getirer, abraýy gaçar, şeýdip hem wezipesinden gider. Soňra Kudrin premýer-ministr wezipesine girişip, ykdysady we syýasy reformalary geçirer.
Başga bir çaklama görä, Putin aýry-aýry güýçleri, ýagny Medwedew bilen Kudrini biri-birine garşy goýup, şeýdip hem esasy araçy bolup, özüniň hemişeki oýnuny oýnar. Emma Kudrin bu oýundan çalt bizar bolar.
Kudrin ors syýasatynyň ortarasynda duran adam. Onuň Putin bilen arasy gowy, emma elitanyň reformaçy ganaty bilen birmeňzeş syýasy pozisiýada durýar. Ol Putiniň sistemasynda hem möhüm orunlary eýeledi, ýakynda bolsa oppozisiýa bilen häkimiýetleriň arasynda aralaşdyryjy rol oýnap, bir zadyň başlangyjyny ýaňzytdy. Ol milliarder tüçjar Mihail Prohorow bilen birleşmek baradaky ideýany hem halaman duranok.
Orsýetde geljekde nämeleriň bolup geçjegine göz ýetirmek üçin, Kudriniň hereketleri synlanyňa degýär.


text:
Siriýanyň hökümet mediasynyň maglumatyna görä, pitneçileriň partladyjy jisimler bilen çemeleşmekde goýberen ýalňyşlyklary sebäpli Siriýanyň merkezi şäheri Hamada agyr partlama ýüz beripdir we onda 16 adam ölüpdir.
Şol bir wagtyň özünde, režime garşy durýan aktiwistler çarşenbe güni ýüz beren partlamanyň sebäpleri barada şübhelenýärler we ölenleriň sanynyň 50-den hem geçendigini aýdýarlar.
Siriýada adam hukuklaryna gözegçilik edýän topar BMG-niň synçylaryndan bu ýagdaýy derňemekligi sorady.
Oppozisiýa aktiwistleri penşenbe güni harbylaryň şähere ok atmaklaryny dowam edendiklerini aýdýarlar. BMG-niň Siriýa ibermeli 300 synçysyndan diňe 10- sy häzir ýurda bardy.


text:
Gazagystanyň prezidenti Nursultan Nazarbaýew II Jahan Urşunyň tamamlanmagynyň 70-nji ýyl dönümini bellemek maksady bilen, gazak paýtagty Astanada harby paradyň açylyş dabarasyny geçirdi.
Bu dabaralar öňki sowet respublikalarynda 9-njy maýda bellenilýän mahaly, Gazagystan Nazarbaýewiň 9-njy maýda Moskwada geçiriljek dabaralara gatnaşyp bilmegi üçin bu senäni 7-nji maýda belleýär.
Gazagystanyň “Ata Watany goramak” güni bilen hem tanalýan Milli armiýa güni hem 7-nji maýda bellenilýär.
Astanada geçirilen paradyň başynda Nazarbaýew harbylary “Ata Watany goramak güni we Ýeňiş güni bilen” gutlady.
5 müňden gowrak goşunyň gatnaşmagynda geçirilen bu parad, Gazagystan 1991-nji ýylda öz garaşsyzlygyny alany bäri ýurtda geçirilen iň uly paraddyr.


text:
Sişenbe güni Watikanyň kardinallary Sikstin Kapellasynda ýapyk gapylaryň aňyrsynda jemlenip, täze Rim Papasyny saýlamak boýunça ýörite dabara üýşmekden ozal dini ybadaty berjaý etdiler.
Rim papasynyň saýlanmagyna jogapkär Kardinallar Kollejiniň ýolbaşçysy kardinal Angelo Sodano Rim Katolik ybadathanasynyň çäginde bütewilige çagyrdy.
Sişenbe güni öýlän 48 ýurtdan bolan 115 kardinal gizlin ses berişlikde Rim Katolik ybadathanasynyň 266-njy papasyny saýlarlar.
Bu çäre bir aý mundan ozal Rim Papasy Benedikt bir milliarddan gowrak dinçileri geň galdyryp, wezipesinden çekilensoň geçirilýär. Benedikt soňky 600 ýylyň dowamynda öz wezipesinden meýletin çekilen ilkinji Rim Papasydyr.
Kardinallaryň ses berişliginiň geçişi barada olaryň oda oklan býulletenleriniň tüssesi habar bermeli. Däbe görä, ak tüsse täze Rim Papasynyň saýlanandygyny, gara tüsse bolsa gutarnykly karara gelinmändigini aňladýar.
Ses berişlik, adatça, birnäçe güne çekýär.
Dalaşgärler
Italiýaly Angelo Skola we braziliýaly Odilo Şerer zerur bolan 77 sese eýe bolup bijek kandidatlar hasaplanýar.
63 ýaşly Odilo Şerer dünýäniň katolik dinçileriniň 42%-niň ýaşaýan ýeri bolan Latyn Amerikasyndan bu wezipä dalaşgär esasy kandidatdyr.
Şerer 1 300 ýyllyk döwrüň dowamynda ýewropaly bolmadyk ilkinji Rim Papasy bolup biler. Şeýle-de onuň Rim ybadathanasyna baştutanlyk etjek ilkinji günorta amerikaly bolmagy ähtimal.
Şerer konserwatiw hasaplanýan hem bolsa, täze tehnologiýalary, şol sanda Twitteri ulanmakdan ýüz öwürmeýär. Ol, hususan-da, täze tehnologiýalaryň medeni gatnaşyklaryň ýaýbaňlanmagyna ýetiren täsirini belleýär.
Şerer ýakynda beren interwýusynda täze Papanyň saýlanmagynda geografiýanyň täsirli faktor bolmaly däldigini aýtdy.
Şerer Kuria, diýip atlandyrylýan Watikan býurokratiýasy tarapyndan goldanýana meňzeýär. Şol bir wagtda-da italiýaly Angelo Skolanyň Kuriýanyň täsirini gowşatmak isleýän kardinallar tarapyndan goldanýandygy habar berilýär.
Analitikleriň aýtmagyna görä, ses berişligiň uzaga çekmegi garaşylmadyk netijelere getirer.
Şeýle ýagdaý beýleki kandidatlaryň, ýagny kanadaly Mark Ouelletiň, ABŞ-ly kardinallar Sean O’Malleýiň we Leonardo Sandriniň şanslaryny ýokarlandyryp biler.
Täze Rim Papasy birnäçe problemalar, şol sanda seksual jenjeller we agzalaryň sanynyň azalmagy ýaly meseleler bilen ýübe-ýüz bolar.


text:
Azat Ýewropa Azatlyk Radiosynyň (RFE/RL) ýerine ýetiriji prezidenti Kewin Klos radionyň Türkmenistandaky habarçysy Röwşen Ýazmuhammedowyň tussaglykdan boşadylmagyna hoşallyk bilen reaksiýa bildirdi.
Bu barada radionyň ýaýradan resmi beýanatynda Kewin Klos: “Biz Ýazmuhammedowyň sag-salamatdygyna örän şat. Men onuň tussag edilmegine garşy çykyş eden hem-de onuň boşadylmagy üçin tagalla eden hökümetlere, halkara guramalaryna, media serişdelerine, hökümetden aýry guramalara sag bolsun aýdýaryn” diýip nygtapdyr.
Şeýle hem, Azat Ýewropa Azatlyk Radiosynyň ýerine ýetiriji prezidenti Kewin Klos öz resmi beýanatynda: “Biz türkmen hökümetini Röwşeniň tussag edilmeginiň we oňa şeýle çemeleşilmeginiň sebäbini düşündirmeklige hem-de garaşsyz pikirlere ýanamalar we tussag etmeler bilen reaksiýa bildirmegini bes etmeklige çagyrýarys” diýip belläpdir.
RFE/RL-niň resmi beýanatynda Azatlyk Radiosynyň habarçysy Röwşen Ýazmuhammedowyň tussag edilmeginiň yzy bilen, onuň tussag edilmegine alada bildirip, Ýewropa Bileleşigi
, “Amnesty International”
, “Human Rights Watch”
we “Serhetsiz Reportýorlar Guramasy”
ýaly guramalaryň beýanat ýaýradanlyklary-da bellenilýär.
Azatlyk Radiosynyň habarçysy Röwşen Ýazmuhammedow şu ýylyň 6-njy maýynda Türkmenabat şäheriniň içeri işler uprawleniýesiniň 6-njy bölümi tarapyndan tussag edilipdi. Onuň tussag edilmeginiň sebäpleri barada Türkmenabat şäheriniň içeri işler bölümi anyk düşündiriş bermedi.


text:
Belgiýanyň paýtagty Brýusselde dört güne çeken ätiýaçlyk ýapylyşyndan soň mekdepler, metro sistemasy gaýtadan açyldy.
Şäherdäki howpsuzlyk hüşgärligi 25-nji noýabrda hem ýokary bolmagynda, ýagny dördünji derejeli howpsuzlyk hüşgärliginde galdyryldy.
Mekdepleri goramak üçin 300 çemesi goşmaça polisiýa ofiseri ýerleşdirildi, metro sistemasynda bolsa 200 çemesi esger garawulçylyk edýär.
Şäheriň metro stansiýalarynyň ýarysyna golaýy ýapyklygyna galdyryldy. Muzeýler we beýleki jemgyýetçilik binalary hem gaýtadan açyldy.
21-nji noýabrda başlanan howpsuzlyk operasiýalary esasynda ýigrimi çemesi adam tutuldy, emma olaryň bäşisinden özgesi boşadyldy.


text:
Penşenbe güni Aşgabatdaky Ukrainanyň medeniýet günleriniň çäklerinde türkmen prezidentiniň kitabynyň ukrain dilindäki neşirleriniň tanyşydyrylyş dabarasy geçirildi.
Prezident G.Berdimuhamedowyň “Türkmenistanyň derman otlary” atly kitabynyň ikinji, üçünji we dördünji tomlarynyň ukrain dilindäki bu neşirleriniň tanyşdyrylyş dabarasy Aşgabadyň Milli kitaphanasynda gurnaldy.
Bu dabara Ukrainanyň ilçihanasynyň we resmi delegasiýasynyň wekillerinden daşary, Türkmenistanyň Ylymlar Akademiýasyndan, saglygy saklaýyş we medeniýet pudagyndan, jemgyýetçilik guramalaryndan we ýokary okuw jaýlaryndan hem köp wekilleriň gatnaşandygy habar berilýär.
Maglumata görä, bu dabaranyň ahyrynda ukrain tarapy Berdimuhamedowyň bu kitabynyň ukrain dilindäki täze tomlaryny Türkmenistanyň Milli kitaphanasyna sowgat beripdir. Anna güni Ukrainanyň Türkmenistandaky medeniýet günleri Aşgabadyň Mukamlar köşgünde iki ýurduň artistleriniň gala-konserti bilen tamamlanýar.


text:
Owganystanyň günortasyndaky Uruzgan welaýatynda owgan polisiýa işgäri diýlip güman edilýän bir adam neşe maddasyny ulanandan soň, özüniň alty kärdeşini atyp öldürdi.
Uruzgan polisiýa bölüminiň metbugat wekili Dost Muhammet Naýab (Doost Muhammad Nayab) bu hüjümiň 5-nji awgustda welaýatyň paýtagty Tirin Kotda amala aşandygyny aýtdy. Naýabyň sözlerine görä, alty polisiýa işgärini öldüren hüjümçi pida bolanlaryň ýaraglaryny alyp, polisiýa ulagynda gaçypdyr.
Bu wakanyň bolan güni Kabulyň günbataryndaky harby türgenleşik bazasynda hem, içerden amala aşyrylan hüjümiň netijesinde Birleşen Ştatlaryň bir generaly öldürilip, 15 sany koalisiýa esgeri ýaralandy.
Germaniýanyň beren maglumatyna görä, gürrüňi gidýän wakada bir nemes generaly hem ýaralanypdyr.


text:
Geljek hepde BMG-niň Nýu-Ýorkda geçjek Baş Assambleýasynyň sessiýasynda Türkmenistan BMG-niň howandarlygynda regionara energetika dialogyny gurnamagy hem-de Hazar deňziniň tebigatyny goramak boýunça BMG-niň ekologiki forumyny geçirmegi teklip etmekçi.
Türkmenistan klimatyň özgermegi bilen bagly problemalary çözmek barada Aşgabatda BMG-niň regional merkezini döretmek baradaky inisiatiwany hem öňe sürmekçidigini mälim edýär. Eýsem, häzirki wagtda Türkmenistanyň bu inisiatiwalary teklip etmegine näme zerurlyk bar?
Orsýetiň strategik barlaglar institutynyň ylmy işgäri ,“Milli strategiýa problemalary” atly žurnalyň baş reaktory Aždar Gurdow munuň Türkmenistan uçin täze inisiatiwa däldigini aýdýar.
Emma energetika dialogyna zerurlyk bar
12-nji sentýabrda Ýewropa Bileleşigi Hazar deňziniň tebigy gazyny Ýewropa akdyrmak maksady bilen Türkmenistandyr Azerbaýjan bilen ylalaşyk baglaşmak üçin gepleşiklere başlaýandygyny mälim etdi. Bu täzelige Orsýet bilen Eýran aladaly reaksiýa bildirdi.
Aždar Gurdow Ýewropa Bileleşiginiň bu ädimine guwanyp, dürli planlary düzmegiň zerur däldigini aýtdy: “Ýewropa Bileleşigi geografik ýerleşişi boýunça Kaspiý regionyndan uzakda ýerleşýär. Kaspiniň ýakasyndaky bäş döwlet bolsa, ‘Transkaspiý’ gaz proýekti boýunça bir ylalaşyga gelip bilmediler. Olaryň arasynda Orsýet, Eýran, Gazagystan ýaly syýasy, ykdysady, harby taýdan ösen, ýagny, Türkmenistan bilen Azerbaýjandan güýçli döwletler bar. Şonuň üçin bu proýekt ýakyn wagtda amala aşyrylar diýip bolmaz”.
“Transkaspiý” gaz proýektiniň gurluşygy barada Ýewropa Bileleşigi Türkmenistan we Azerbaýjan bilen gepleşik geçirjekdigini yglan edenden soň, Orsýetiň we Gazagystanyň prezidentleri Astrahanda duşuşdylar. Emma, şeýle-de bolsa, nebit-gaz meseleleri boýunça Azerbaýjanyň “Kaspiýan barrel” atly barlaglar merkeziniň direktory Ilhan Şabanow entek Gazagystanyň bu meselede belli bir pikir aýtmakdan saklanýandygyny aýtdy.
“Gazagystan gazy import edýän döwlet. Ol 25 milliard kubometr gaz öndürýär. Şeýle-de bolsa, Gazagystanyň sistemasy özlerini doly gaz bilen üpjün etmäge-de ýetenok. Ýone soňy bilen Gazagystanyň gazy eksport etmegi mümkin. Şeýle ýagdaýda birinji orunda Orsýet dursa, ikinji orunda Hytaý durar. Emma Gazagystan gurulmagy planlanlaşdyrylýan ‘Transkaspiý’ gazgeçirijisinden peýdalanyp, gaz satmagy göz öňünde tutmaýar” diýip, Ilhan Şabanow belledi.
Kynçylykly taraplary
Eýsem, kaspiýaka döwletler bir ylalaşyga gelmedik ýagdaýynda Ýewropa Bileleşigi Türkmenistandyr Azerbaýjan bilen ylalaşyp, bu proýektiň gurluşygyna başlap bilerlermi? Ilhan Şabanow Ýewropa Bileleşiginiň bu ädiminiň hakyky syýasy ädimdigini öňe sürýär.
“Ýewropa Bileleşiginiň özi bu gaz geçirijini gurmaz. Azerbaýjanyň hökümeti-de gaz geçirijini gurmaz. Bu proýekt diňe hususy kompaniýalar tarapyndan amala aşyrylmaly bolar. Hususy kompaniýalar diňe ykdysady bähbit bolsa, şonda işi boýun alýarlar. Şonuň üçin bu proýektiň gurluşygy hakda gazet-žurnallarda ýazylýanlar diňe syýasy garaýyşlar we pikirlerdir. Bu ýagdaýda proýekt ýene-de 20-30 ýyl kagyz ýüzünde galar” diýip, Ilhan Şabanow öz pikirini öňe sürdi.
Orsýetiň Startegik barlaglar institutynyň işgäri Aždar Gurdowyň sözlerine görä, Hazar bilen bagly mesele milli kanunlar esasynda çözülmän, halkara kanunçylygy boýunça çözülmeli bolar, emma bu ugurda-da käbir päsgelçilikler bar: “1992-nji ýyldaky Halkara kanunçylykda deňiz hukuklary boýunça Halkara konwensiýa bar. Emma bu konwensiýanyň kadalary açyk denizleriň gatnaşyklaryny öz içine alýar, Kaspiý deňzi bolsa ýapyk basseýn. Ondan okeana çykýan bogazlar ýok. Eger-de bu meseläni çözjek ýeke-täk dokument bolmasa, bu döwletleriň arasynda Kaspiý boýunça gol çekilen dokumentler öz güýjünde galýar”.
Käbir analitikleriň pikiçe, Kaspiniň ýerasty baýlyklary bilen bagly meselerde-de bäş kaspiýaka döwleti özara ylalaşmasa, “Transkaspiý” gaz proýektiniň gurluşygyna başlap bolmaz. Käbir analitikler bolsa, bu proýektiň amala aşmagy üçin onuň kommersial proýekt bolmalydygyny aýdýarlar.
Aždar Gurdow “Eger-de Türkmenistan bilen Azerbaýjan Ýewropa Bilelişiginiň puluna bu gaz geçirijini gurup başlasalar, Orsýet olara garşy sanksiýalary girizmäge mejbur bolar. Bu bolsa gurluşyga päsgel berer” diýip, sözüniň üstüni ýetirdi.


text:
Bilinşi ýaly Türkmenistan garaşsyzlygyny alandan soň dürli ýurtlara işlemäge giden raýatlar boldy. Daşary ýurtlardaky türkmenistanly migrantlaryň - esasanam Türkiýä işlemäge gelen migrantlaryň aglaba bölegini gyz-gelinleriň emele getirýändigi aýdylýar.
Daşary ýurtlardaky türkmenistanly migrantlaryň aglabasy wizasyz hem rugsatsyz işleýär. Şonuň üçinem olar köpçlenç resmi taýdan nikalaşman durmuş gurýar hem çagaly-çugaly bolýarlar. Şeýle ýagdaýlarda daşary ýurtlarda doglan türkmen çagalaryna Türkmenistan dokument bermeýär.
Şeýle çagalaryň eneleri nähili tejribeleri başdan geçirýär? Olaryň çagalarynyň ykbaly nähili bolýar?
Azatlyk radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanynda daşary ýurtlardaky wizasyz hem rugsatsyz işleýän we ýaşaýan türkmenistanly gyz-gelinleriň resmi nikasyz ýa-da dokumentsiz çagalarynyň duş gelýän ýagdaýlaryny ele alýar.
Bu temadaky gepleşige hemmeleri goşant goşmaga çagyrýarys. Habarlaşmak üçin elektronik hat salgymyz: hat@azatradio.org ýa-da metbugat@gmail.com


text:
Birleşen Ştatlar “Yslam döwleti” atly topara adamlary hakyna tutmaga gatnaşmakda aýyplap, demirgazyk kawkazly iki söweşijä garşy täze maliýe sanksiýalaryny girizdi. Bu çäre Amerika we beýleki ýurtlar söweşijileriň hakyna tutulmagy ýaly işlere garşy göreşýän we bu işde kynçylyklara uçran mahaly mälim edildi.
Birleşen Ştatlaryň Maliýe departamentiniň 5-nji oktýabrda ýaýradan beýanatynda bellenilmegine görä, gürrüňi edilýän sanawa Siriýadaky beýleki bir yslamçy topara söweşijileri hakyna tutmaga gatnaşandygyna ynanylýan demirgazyk kawkazly ýene bir adamynyň ady goşuldy.
Bu sanksiýalar Birleşen Ştatlar, Russiýa we ýewropa ýurtlary Siriýada we Yrakda giň territoriýany eýelän “Yslam döwleti” alty ýaragly topara goşulýan adamlaryň akymyna garşy göreşde üstünlikli strategiýany oýlap tapmak synanyşygynyň çägindäki çäre hökmünde girizilýär.
Radikallaşdyrmakdan saklamak
Geçen hepde Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň ýygnaklarynyň çäginde Birleşen Ştatlar we Russiýa ýokary derejeli konferensiýalary geçirdiler. Bu konferensiýalarda söweşijileri hakyna tutýan adamlary ýaşlary radikallaşdyrmakdan saklamak barada pikir alşyldy. Şeýle-de geçen hepde Birleşen Milletler Guramasy “Al-Kaýda” hereketi bilen ilteşikli adamlaryň ady boýunça gara sanawyny giňeltdi.
Käbir çaklamalara görä, “Yslam döwleti” atly topara goşulmak üçin 30 müňden gowrak daşary ýurtly Ýakyn Gündogara barypdyr. Russiýanyň häkimiýetleri 2 400 çemesi rus raýatynyň “Yslam döwleti” toparyna goşulandygyny we olaryň aglabasyny çeçenleriň we dartgynly Demirgazyk Kawkaz sebitinden baran adamlaryň düzýändigini aýdýarlar. Olaryň arasynda merkezi aziýalylaryň hem bardygy bellenilýär.
“Ýörite kesgitlenen raýat”
Birleşen Ştatlaryň Maliýe departamentiniň sanawyndaky adamlaryň biri Islam Seit-Umarowiç Atabiýew bolup, ol “ýörite kesgitlenen raýat” diýip bellenilipdir. Atabiýew “Abu Jihad” lakamy bilen hem tanalýar. Ýalňyşlyk bilen çeçen diýlip kesgitlenen Atabiýew hakykatda etniki garaçaý azlygyndandyr. Ol “Yslam döwleti” atly toparyň rus dilindäki mediasy “Furat Media” jogapkärdir.
Gürrüňi edilýän sanawda şu ýylyň başynda sosial ulgamlarda ýaýran we Siriýada düşürilen ýaly bolup görünýän wideoda Atabiýew bilen birlikde peýda bolan çeçen asylly Ahmed Çataýewiň hem ady bar. Çataýewiň hem “Yslam döwleti” atly topara söweşijileri hakyna tutmaga gatnaşandygyna ynanylýar.
Birleşen Ştatlaryň sanawyndaky üçünji adam - “Abdul Aziz” lakamyny hem ulanýan Zaurbek Guçaýew bolup, onuň “Kawkaz emirligi” diýlip atlandyrylýan topara gatnaşygynyň bardygyna ynanylýar. Bu topar Russiýanyň Demirgazyk Kawkaz regionynda uzak wagt dowam eden çeçen gozgalaňçylarynyň işini dowam etdiriji güýç hökmünde mundan sekiz ýyl ozal döredildi. Guçaýew “Kawkaz emirligi” atly toparyň Siriýadaky resmi bölüminde esasy rol oýnan ýaly bolup görünýär. Bu topar “Yslam döwleti” atly ýaragly topara bäsdeş hasaplanylýar.
Aladalaryň artmagy
“Kawkaz emirligi” atly toparyň aglabasy çeçenlerden ybarat söweşijileri “Jabhat al-Nusra” atly beýleki bir topar bilen hem uruş birikmelerinde söweşdiler. “Jabhat al-Nusra” topary “Al-Kaýda” hereketiniň Siriýadaky bölümidir we ol hem “Yslam döwleti” atly topara bäsdeş hasaplanýar.
2011-nji ýylda Birleşen Ştatlaryň Maliýe departamenti “Kawkaz emirligi” atly topara garşy sanksiýa girizipdi.
Häzirki wagtda çeçenleriň, özbekleriň we beýleki milletleriň Siriýa akymynyň Moskwada we beýleki ýerlerde Russiýada täze gozgalaňlaryň döremegine sebäp bolup biljekdigi barada aladalaryň artmagyna sebäp bolýar.
Käbir analitikleriň aýtmaklaryna görä, Russiýanyň Siriýada öz harbylaryny ýerleşdirmegi we ol ýerde howa hüjümlerini amala aşyrmagy diňe bir Siriýanyň režimini goldamagy maksat edinmän, eýse Moskwa ol ýerdäki çeçen söweşijilerini hem nyşana alýana meňzeýär.
2001-nji ýylyň 1-nji sentýabrynda bolan terrorçylykly hüjümden bäri Birleşen Ştatlar “Al-Kaýda” hereketine we beýleki terrorçylykly toparlara we olary maliýeleşdirýän çeşmelere garşy maliýe sanksiýalaryny tutanýerlilik bilen ulanýarlar. Muňa garamazdan, ekspertleriň ençemesi bu sanksiýalaryň täsirliligini sorag astyna alýarlar.


text:
Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç Soçä bardy, anna güni onuň Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin bilen duşuşýandygy aýdylýar.
Iki ýurduň döwlet baştutanlary soňky sapar 8-nji ýanwarda duşuşyp, Ukrainadaky krizisy maslahat edipdi.
Ýanukowiç penşenbe güni Kiýewden Soçä gaýtmagynyň öňüsyrasynda özüniň konstitusion reformalaryň tarapdarydygyny ABŞ-nyň döwlet sekretarynyň geňeşçisi Wiktoriýa Nulanda mälim etdi. Emma Ýanukowiç konstitusiýa üýtgetmeleriň kanun taýdan girizilmelidigini belläpdi.
Şol bir wagtyň özünde-de, Nuland köpçülige paş edilen telefon gepleşigi üçin Ýewropa Bileleşiginiň resmilerinden ötünç sorady. Söhbetdeşlikde Nulandyňky diýilip aýdylýan ses ýazgysynda Ýewropa Bileleşiginiň Kiýewdäki diplomatik tagallalarynyň şowsuzlygy hapa söz bilen häsiýetlendirilýär.
ABŞ-nyň döwlet departamentiniň metbugat wekili Jen Psaki dört minutlyk bu telefon söhbetdeşliginiň Nulandyň we amerikan ilçisi Pýattyň arasynda bolandygyny ret etmedi.
Orsýetiň prezidenti Putiniň geňeşçisi Sergeý Glazýew Waşingtony “Ukrainanyň içerki işlerine gödek goşulmakda” aýyplady.


text:
Orsýetiň energiýa läheňi “Gazprom" Türkmenistan bilen 2003-nji ýylda baglaşan uzak möhletli şertnamasyny bozmagynyň sebäbini aýtdy.
Orsýetiň gaz monopoliýasynyň prawleniýesiniň başlygynyň orunbasary Aleksandr Medwedew şertnamanyň gazyň bahasy sebäpli bozulandygyny, ýagny Türkmenistanyň bu ugurda konstruktiw pozisiýa görkezmändigini habar berdi.
TASS habar agentliginiň Aleksandr Medwedewiň sözlerine salgylanyp ýazmagyna görä, bu mesele öňden örän süýrenjeňlige salnyp gelýän eken. Şeýle-de Medwedew Orsýet tarapynyň «bar bolan şertnama hukuklarynyň çäginde hereket edýändigini» aýdypdyr.
«Biz, umumy kabul edilen praktikadan gelip çykýan kadalardan ugur alyp, uzak wagtlap gepleşik geçirdik, emma muňa garamazdan, baha meselesi kadalaşdyrylmady» diýip, TASS Medwedewiň sözlerini sitirleýär.
«Gazprom» kompaniýasy ýanwaryň başynda Türkmenistandan tebigy gaz satyn almasyny togtadýandygyny, muňa derek Özbegistandan alýan tebigy gazynyň möçberini artdyrýandygyny habar berdi.
Medwedew 2016-njy ýylda Özbegistandan satyn alynjak gazyň möçberiniň 2015-nji ýylda Türkmenistandan alnan gazyň möçberinden kän boljakdygyny hem sözüne goşupdyr. Şeýle-de ol türkmen tarapynyň özara bähbitli çözgüt tapmaga isleg bildirmändigini, «Gazprom» kompaniýasynyň şu sebäpden arbitraž suduna ýüz tutmaly bolandygyny belleýär.
Şonuň bilen bir wagtda, rus resmisi «Türkmengaz» bilen tebigy gaz satyn almak baradaky gepleşikler dowam etdirilermi diýlip berlen soraga tassyklaýjy jogap beripdir.
Orsýetiň energiýa läheňiniň Türkmenistan bilen baglaşan uzak möhletli şertnamasy 2028-nji ýyla çenli dowam etmelidi we ol soňky gezek 2009-njy ýylda düýpli özgerişlige sezewar edilipdi. Şonda rus gazynyň Ýewropa bazaryndaky talaby peselipdi we «Gazprom» Türkmenisatandan satyn alynýan gazyň möçberine we bahasyna gaýtadan seretmegi teklip edipdi.
Emma Türkmenistan munuň bilen ylalaşmandy. Şondan soň "Merkezi Aziýa-Merkez" gaz geçirijisinde partlama bolup, gaz söwdasy dokuz aýa golaý kesilipdi.
Türkmen gazynyň gaýtadan satyn alynmasy, rus metbugatynyň ýazmagyna görä, 2010-njy ýylda, Türkmenistan satýan gazynyň möçberini tas dört essä golaý, 10 milliard kub metre çenli azaltmaga hem-de bahalaryň formulasyna gaýtadan seretmäge razy bolanyndan soň dikeldilipdi.
«Kommersant» gazeti bu gezek «Gazpromyň» has berk durýandygyny we munuň kompaniýanyň täze taryhynda uzak möhletli şertnamanyň ilkinji kesek bozulmagydygyny belleýär.
Türkmenistan geçen ýyl «Gazpromy» alan gazy üçin töleg edip bilmezlikde aýyplapdy. «Türkmengaz» döwlet konserniniň 15-nji ýanwarda çap eden habarynda aýdylmagyna görä, «Gazprom» kompaniýasy türkmen gazyny satyn almagy bes edýändigini 1-nji ýanwarda mälim etdi.
Türkmenistan Orsýetden başga Hytaýa we Eýrana gaz satýar. «Kommersant» gazetiniň ýazmagyna görä, «Gazprom» türkmen gazyny satyn almak meselesine bahalar arzanladylyn ýagdaýynda dolanyp biler.


text:
Aşgabat, 28.02.2015. “Türkmenportal”.
Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda kuwwatlylygy ýylda 3 million tonna nebiti ilkinji gezek gaýtadan işleýän desganyň we ýylda 21 müň tonna polipropilen plýonkasyny öndürmäge niýetlenen zawodyň gurluşygy alnyp barylýar. Mundan başga-da, ýokary oktanly awtomobil benzinini öndürmek üçin niýetlenen desgalar toplumy bina edilýär. Onuň düzümine kuwwatlylygy ýylda 250 müň tonna suwuklandyrylan gazdan awtoulag benzini üçin ýokary oktan goşundysyny alýan, 230 müň tonna pes oktanly A-80 benzinini ýokary oktan goşundysyna öwürýän we 2,3 million tonna bolan benzinleri garýan desgalar girýär.
Seýdiniň nebiti gaýtadan işleýän zawodyndaky kuwwatlylygy çig mal boýunça ýylda 450 müň tonna göni işlenen benzinden bolan A-95 benzinini öndürýän desganyň durky täzelenýär.
Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda 300 müň tonna ýol bitumyny we 50 müň tonna gurluşyk bitumyny öndürýän desganyň taslamasyny düzmek we gurluşyk işlerini alyp barmak boýunça halkara bäsleşigi geçirildi. Şeýlelikde, häzir hereket edýän kuwwatlyklar hasaba alnanda, toplumyň zawodlarynda ýol bitumynyň öndürilişi 600 müň tonna, gurluşyk bitumynyň öndürilişi bolsa 56 müň tonna ýetiriler.
Umuman, Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda gaýtadan işlenýän nebitiň möçberi ýylda jemi 10,5 million tonna ýetiriler. Bu ýerde çig maly gaýtadan işlemegiň çuňluk görkezijisi 95 göterim, Seýdiniň nebiti gaýtadan işleýän zawodynda bolsa 97 göterim ýokarlanar. Ýurdumyz boýunça ýylda jemi 1 million 632 müň tonna kükürtden arassalanan benzin we 3 million 775 müň tonna gidro usulda arassalanan dizel ýangyjy öndüriler. Olar Ýewro-5 halkara ölçegleriniň talaplaryna laýyk geler.
Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda sintetiki tehniki ýaglaryň täze görnüşlerini, şol sanda API (ABŞ) ölçeglerine laýyk gelýän ýaglary öndürmek boýunça hem anyk çäreler bellenilýär.


text:
Köp adamlar elektron çilimleri zyýansyz hasplaýarlar. Bu hakykatdan hem şeýlemi?
Elektron çilimler käbir söwda merkezlerinde şu wagt hem täzelik hasaplanýar. Olary ulanýanlara nähili at bermelidigi entäk çözülmän gelýär. Olara, käbir amerikanlaryň öz elektron çilim çekýän işdeşlerini atlandyryşy ýaly, “buglaýanlar” diýmelimi?
Tüssesiz çilimleri çekýänleri näme diýip atlandyrsaň-da, olaryň sanynyň köpelýändigini boýun almak gerek.
Britaniýadaky Çilimkeşlik we saglyk barada iş alyp barýan merkeziň barlaglary ýurtda elektron çilimleri ulanýanlaryň 9%-den 22%-e ýetmek bilen, gün-günden köpelýändigini görkezýär.
Elektron çilimleri ulanýanlaryň ählisi diýen ýaly öň çilim çeken adamlar we olaryň 40%-i täze usula geçmek adaty çilimiň zyýanly netijelerini aýrar diýip pikir edýär.
Ol zyýanly netijeler rak keselinden ölmek howpy bilen bir hatarda tütedilýän çilim tüssesini içiňe çekeniňde zyýanly toksinleriň adam organizminde galmagy esasynda ýüze çykýar.
Elektron çilim çekmek adaty çilim çekmekden zyýansyzmy?
Britaniýanyň Çilimkeşlik we saglyk barada iş alyp barýan merkeziniň barlagçysy Amanda Sanford şeýle diýýär: “Nikotiniň täk özi, çilimiň tüssesinden aýratynlykda, zyýansyzrakdyr. Hawa, ol çilime endik etdirýän we çilimi taşlanlary ýene-de çilimkeşlige getirýän serişdedir. Ýöne çilimkeşligiň esasy zyýany onuň tüssesini içiňe çekmekden gelýär. Nikotiniň temmäkiden arassalanyp alnan görnüşi belli bir derejede zyýansyzdyr”.
Elektron çilimlerinde kiçi batareýa ulanylýar we ol belli bir mukdarda suwuk haldaky nikotini gyzdyryp bug bilen garyşdyrýar. Buguň düzüminde özbaşdak gowy eräp bilýän yslandyryjy suw hem bar.
Sandfordyň sözlerinden çen tutulsa, häzirki wagtda elektron çilimleriniň saglyga täsiri barada bir zat aýtmak kyn, sebäbi olaryň Britaniýa ýaýranyna iküç ýyl boldy. Soraglara gapysy açyk köpugurly medisina barlaglary entek kän geçirilmeli.
Adamlar zyýansyz diýip, elektron çilimleri köp çekermi ýa adaty çilimi çekmeklerini dowam ederlermi? Elektron çiilimleriň üsti bilen organizme girizilýän nikotine endik etmek näderejede töwekgelçilikli?
Ýöne has ýiti sorag, esasan, Hytaý we beýleki Aziýa ýurtlaryndan import edilýän elektron çilimleriň düzümindäki zatlaryň hakykatdan-da bardygyny nädip bilmekdedir.
Elektron çilimleriň düzümi
Käbir elektron çilimleriň düzümindäki nikotiniň derejesi dürli-dürli. Ýogsam, olaryň daşyna “ýeňil” ýa-da “güýçli” derejede diýlen ýazgylar bar. Mundan başga-da olaryň düzümindäki dürli yslandyryjylaryň derejesi barada-da bellei zat ýok.
Köp ýurtlaryň hökümetleri elektron çilimleriň hili barada ýörite standart girizmekde iş alyp barýarlar. Şol bir wagtyň özünde-de täze elektron çiilimiň biznesi bilen adaty çilim öndürýän kompaniýalaryň arasynda dawalar ýüze çykýar. Dawalar diňe alyjylaryň hukuklary babatynda bolman, täze elektron çilimleri öndürýän kompaniýalaryň öndürýän önümlerine ”çilim önümleri” diýip at bermäge hem edýän synanyşyklary babatyndadyr.
Düýbi Birleşen Ştatlarda ýeleşýän Elektron çilim asosiasiýasynyň ýolbaşçysy Reý Storiniň aýtmagyna görä, Ýewropanyň standartlar birleşmesi elektron çilimleri medisina guraly ýa-da derman hökmünde hasaba aljak bolýar. Bu ýagdaý täze çilimleriň satuwyny gysýar we adaty çilim söwdasyny bäsleşikden goraýar.
Elektron çilim biznesini ýöredýän kompaniýalar standartlar birleşmeleri bilen dawalaşýarlar. Olaryň maksady sudda kanun esasynda täze çilimlere nähili at bermegi çözmekdir.
Standartlar birleşmeleri elektron çilimleriň dermandygyny nygtaýarlar, ýöne olar bize anyk subutnama ýa-da esas berenoklar. Soň biz bu meseläni gozgap durmaly we önümi her hili ýagdaýda-da belli bir ýurtlarda satjak bolýarys. Beýle etmegimiz käbir çäklendirmeleri, hukuk meselesini, arz-şikaýatlary döreder. Soňunda biz suda bararys we önümlerimizi söwda guramalarynyň belligi esasynda satmanlygymyz üçin bize gönükdirilen soraglara jogap bereris. Soňra näme üçin belli bir önümiň belli bir kategoriýa düşüp bilýändigi barada sorag dörär”.
Dawalar dowam edýär, elektron çilimler bolsa dükanlaryň tekjelerinde adaty çilimlerden seýrek duşýar.
Ýöne dürli pikirlere görä, Birleşen Ştatlaryň esasy çilim öndürýän kompaniýalaryň arasynda elektron çilimleri öndürmäge gyzyklanma döredi we bu köp çilimkeşleri täze çilime geçmäge itergi berer.
Eger çilim öndüriji läheňler elektron çilimleri-de öndürip başlasalar, tüsseli dünýä gelejekde tüssesizräk bolar.


text:
Anna güni Aşgabatda ýurduň Ýaşulular Geňeşiniň başlygy, prezident Berdimuhamedowyň görkezmesi boýunça Ýaşulular maslahaty geçirildi.
Aşgabadyň Maslahatlar Köşgünde geçen bu çärä ýurduň welaýatlarynyň we Aşgabat şäheriniň Ýaşulular Geňeşleriniň wekilleriniň gatnaşandyklary habar berilýär.
Bu wakanyň öňýany, 17-nji sentýabrda prezident G.Berdimuhamedow “Türkmenistanyň Ýaşulular Geňeşleriniň meseleleri” baradaky täze karara gol çekipdi. Bu kararda ol halk dolandyryşynyň bu gadymy institutyny mundan beýläk-de ösdürmekligiň zerurlygyny nygtapdy.
Anna günki maslahatda-da Ýaşulular Geňeşleriniň işiniň ugruny we düzgünini kesgitleýän şu täze dokumentden gelip çykýan meseleler barada maslahat edilendigi habar berilýär.


text:
Orsýetiň alty regionynda mobil ballistik raketalary söweş patrul derejesine getirildi.
Orsýetiň Goranmak ministrliginiň strategik raketa sistemalary boýunça metbugat wekili polkownik Igor Ýegorowyň aýtmagyna görä, “Topol, Topol-M we Ýars mobil raketalary ýurduň alty regionynda söweş gözegçiligine” çykarylypdyr.
Ýegorow harby enjamlaryň 700 birliginiň, şol sanda raketa atyjylaryň tutuş Orsýet boýunça birnäçe regionda ýerleşdirilendigini aýtdy.
Ýegorow “her raketa bölüminiň her ýylda 60 günläp söweş gözegçiliginde bolmalydygyny” aýtdy.


text:
Türkiýäniň polisiýasy Stambul şäherinde protestçileri dargatmak üçin gözi ýaşardýan gazy, suw pürkýän gurallary we plastik oklary ulandy. Protestçiler korrupsiýa bilen bagly dawa bilen baglylykda premýer-ministr Rejep Taýyp Erdoganyň wezipesinden çekilmegini talap edýärler.
Polisiýa hökümete garşy protest geçirýän adamlary dargatmak üçin paýtagt Ankarada hem çäre gördi.
Şol bir wagtda-da, Erdogan özüne garşy öňe sürülýän aýyplamalary ret edýär we dörän ýagdaýy Türkiýäni durnuksyzlandyrmak boýunça daşary ýurtlardan edilýän tagallalaryň netijesi diýip atlandyrýar.
Türkiýedäki dawaly ýagdaý dekabr aýynyň ortalarynda polisiýa 24 adamy, şol sanda üç hökümet agzasynyň ogullaryny we döwlet bankynyň başlygyny tussag edenden soň döredi.


text:
Şu gün ýewropaly birnäçe tanymal şahsyýetler Gürjüstanyň iki sany regionynyň Orsýetiň täsiri bilen bölünmegi netijesinde, Gürjüstanda «Berlin diwary» ýaly täze diwaryň peýda bolmak howpunyň bardygyndan alada bildirip, beýanat ýaýratdylar.
Bu baradaky açyk hata gol goýan tanymal şahsyýetleriň hatarynda Çehiýanyň ozalky prezidenti Waclaw Hawel, Ýewropa Parlamentiniň deputaty Daniel Kohn-Bendit, fransuz ýazyjylary Andre Gluksman we Bernard-Henri Lewi ýaly şahsyýetler hem bar.
Olaryň bu haty şu gün Ýewropanyň gazýetlerinden dördüsinde çap edildi.


text:
Birleşen Ştatlar Somalidäki açlyk we gurakçylyk netijesinde bäş ýaşdan aşakda 29 müňden gowrak çaganyň ölendigini aýdýar.
Amerikan hökümetiniň kömek guramasynyň resmisi Nensi Lindborg çarşenbe güni Waşingtonda, kongres komitetinde çykyş edip, ABŞ-nyň hasaplamalaryna görä, soňky 90 günde günorta Somalide bäş ýaşdan aşakda 29 müňden gowrak çaganyň ölendigini aýtdy.
Bu sanlar ABŞ-nyň Kesel kontroly we öňüni alyş merkezleriniň naharlanyş we ölüm boýunça geçiren barlaglaryna esaslanýar.
BMG Somalide soňky 60 ýyldaky iň agyr gurakçylykda onlarça müň adamyň ölendigini aýdypdy.
“Al-Kaýda” bilen ilteşikli jeňçi toparlaryň ýurduň agyr ýagdaýdaky ýerleriniň köpüsine kontrolluk etmegi ol ýerlere kömek eltmekde goşmaça kynçylyk döredýär.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Pan Gi Mun Afrika ýurtlaryna ýüzlenip, gomoseksual adamlara “ikinji derejeli şahslar hökmünde ýa-da jenaýatçylar hökmünde” garamaklaryny bes etmäge çagyrdy.
Pan Gi Mun bu barada ýekşenbe güni Efiopiýada geçirilen Afrika geňeşiniň mejlisinde çykyş etdi. Panyň bu çykyşy bilen bagly Afrika ýurtlarynyň liderleri häzire çenli hiç hili beýanat ýaýratmadylar.
Afrikanyň köp döwletlerinde gomoseksuallyk bikanun hasaplanylýar. Şeýle-de Afrikadaky aglaba kelisiler muňa garşy wagyz geçirýärler.


text:
Dünýä ýurtlarynyň syýasy-jemgyýetçilik taýdan azatlyk derejesine baha berilýän bu hasabatda soňky dört ýylyň dowamynda dünýäde azatlygyň çäklendirilmeginiň tendensiýasynyň dowam edenligi, emma 2009-njy ýylda ýagdaýyň hasam ýaramazlaşanlygy habar berilýär.
Bellenişine görä, häzirki ýagdaý hasabat çap edilip başlaly bäri 40 ýylyň dowamynda azatlygyň global derejede gowşamagynyň iň uzaga çeken döwri bolup durýar. “Freedom House” guramasynyň täze hasabatyna görä
, geçen ýylyň dowamynda dünýä ýurtlarynyň 20%-de adam hukuklaryna we graždan aktiwistlerine garşy basyşlar güýçlendi. Bu Afrikanyň, Latyn Amerikanyň, Ýakyn Gündogaryň, öňki Sowet Soýuzyna degişli giňişligiň 40-a golaý döwletine degişli.
Hatda ozalky ýyllarda pozitiw ösüş görkezen käbir döwletlerde-de geçen ýylda azatlygyň çäklendirilenligi hasabatda aýdylýar. Şeýle döwletleriň arasynda Merkeiz Aziýa regionyndan Gyrgyzystan agzaldy. 2009-njy ýyl boýunça ýagdaýyň aladalaryň güýçlenmegine esas döredýänligi, “Freedom House” guramasynyň metbugat üçin ýaýradan maglumatynda bellenildi.
Türkmenistana nähili baha berilýär?
RFE/RL-niň efir zonasyndaky azatlygyň 2010-njy ýyl boýunça derejesi.
Şol bir wagtda-da täze hasabatda Türkmenistana berlen baha ozalky ýyllardan tapawutlanmady. “Freedom House” guramasynyň 2009-njy ýyl boýunça sanawynda-da Türkmenistan syýasy-jemgyýetçilik azatlyklary iň erbet ýagdaýdaky ýurtlaryň hatarynda goýlupdyr.
“Freedom House” guramasynyň wekili Kristofer Walker Türkmenistanyň dünýäde iň repressiw döwletleriň biri bolmagynda galýnalygyny belledi.
Öz nobatynda soňky ýyllarda Türkmenistan öz graždanlarynyň hak-hukuklaryny goramak we milli kanunlaryny halkara standartlaryna gabat getirmek maksatlaryny yglan edýär.
Aýratynam 2009-njy ýyl türkmen tarapynyň BMG-e we ÝHHG ýaly halkara guramalar, şeýle-de Birleşen Ştatlar we Ýewropa Bileleşigine agza döwletler bilen bilelikde dürli ugurlardan, şol sanda ýurduň milli kanunlaryny kämilleşdirmek ugrundan köp sanly maslahatlary geçirmegi bilen tapawutlandy. Geçirilen maslahatlar we seminarlar ýaly çäreleriň ençemesi ynsan hukuklary temasyna hem degişli boldy.
Häzirki wagtda Türkmenistanda döwre laýyk kanun-hukuk bazasyny düzmek boýunça programma alnyp barylýar. Bu ugurdan işleriň gidişi barada 11-nji ýanwarda geçirilen hökümet maslahatynda hem hasabat berildi.
Prezident G.Berdimuhamedow ýurduň milli kanun bazasynyň döwletiň ösüşiniň esasy maksatlaryna hem halkara kanunlara laýyk kämilleşdirilemeginiň ähmiýetini nygtady. Bu barada TDH gullugynyň maglumatynda aýdyldy. Türkmenistan näme üçin azatlyk derejesi iň erbet ýurtlaryň biri?
“Freedom House” guramasynyň wekili Kristofer Walker Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde şeýle diýdi: “Türkmenistan babatynda aýdylanda, Saparmyrat Nyýazowyň ölüminden soň liberallaşmagyň aýdyň elementleriniň dörejegine baglanan uly umytlar başa barmady. Üýtgeşiklikler ýüzleý häsiýete eýe boldy. Açyk saýlawlar, syýasy köppikirlilik, metbugat aztalygy ýaly ugurlara syn etsek, düýpli özgeriş bolmady. Şol sebäpden Türkmenistan syýasy hukuklar we graždan azatlyklary boýunça bu ýyl hem iliň yzynda”.
“Freedom House” guramasynyň 194 ýurt boýunça düzen sanawynda döwletler azat, çäkli derejede azat we azat bolmadyk ýurtlar diýen toparlara bölünýär. Birinji topar - 89, ikinji topar - 58 ýurtdan ybarat. Azat bolmadyk ýurtlaryň sany - 47. Hasabatda Türkmenistanyň goşulan bu üçünji toparyna girýän döwletlerdäki ýagdaýa dünýä derejesinde erbedinden erbedi diýlen baha berilýär.
Kristofer Walkeriň sözlerine görä, ýurtlardaky ýagdaýa baha berlende, syýasy hukuklarynyň we graždan azatlyklarynyň ýagdaýyna degişli dürli maglumatlara esaslanylýar we bu ugurlardan takyk öňegidişlikleriň gazanylmanlygyna näme sebäp bolanlygyna hem üns berilýär.
Öňegidişlik üçin näme edilmeli?
“Türkmen Helsinki Fondunyň” başlygy Täjigül Begmedowa Türkmenistanda graždan jemgyýeti we ynsan hukuklary taýdan ösüşiň emele gelmegi üçin özgerişlikleriň tarapdarydygyny yglan edýän türkmen häkimieýtleriniň bu ugurdan amala aşyrýan çäreleriniň çägini giňeltmeli diýip, hasap edýär. Bu ugurdan halkara tejribesiniň, hususan-da, ýurtda geçirilýän halkara seminarlaryň we konsultasiýalaryň ähmiýetini nygtady.
“Halkara seminarlar has ýygy-ýygydan geçirilmeli we olar has giň derejede amala aşyrylmaly diýip, hasap edýäris. Olar häzirki bolşy ýaly ýurt resmileriniň gatnaşmagynda we diňe Aşgabatda geçirilip çäklenmän, ýurduň welaýatlarynda, etraplarynda hem geçirilmeli, halkara çärelerine dürli derejeli döwlet işgärleriniň, ynsan hukuklaryny goraýjylaryň we ýerli hem daşary ýurtly žurnalistleriň gatnaşmagyna mümkinçilik berilmeli” diýip, T.Begmedowa aýtdy.
Täjigül Begmedowa türkmen häkimiýetleriniň kanuny kämilleşdirmek we raýatlaryň hak-hukuklaryny berjaý etmek meselesine üns berlip, şeýle-de ýurtda halkara maslahatlarynyň geçirilip başlanmagyna öňe tarap pozitiw ädim hökmünde garaýar. Onuň sözlerine görä, häzirki wagtda Türkmenistanyň halkara guramalaryna, şol sanda “Gyzyl haç we Gyzyl ýarymaý” jemgyýetiniň ýurda barmagyna rugsat bermegine we beýleki pozitiw ädimlerine garaşylýar.


text:
Germaniýanyň Migrasiýa we Bosgunlar baradaky federal edarasy Ýewropadan syýasy gaçybatalga alýan eýranly bosgunlaryň sanynyň has hem artýandygyny aýdýar.
Germaniýanyň bu edarasynyň çap eden statistiki maglumatyna görä, şu ýylyň birinji ýarymynda Germaniýadan syýasy gaçybatalga almak üçin ýüz tutan eýranly bosgunlaryň sany 1 müň 382 adam bolupdyr. Geçen ýylyň şu döwründe olaryň sany 952 adam bolupdy.
Eýranly syýasy bosgunlaryň Berlindäki jemgyýetiniň başlygy Hamid Nozari soňky iki ýylyň dowamynda Skandinawiýa ýurtlary, Britaniýa, Fransiýa we Gollandiýa ýaly Ýewropanyň ýurtlaryndan gaçybatalga alýan eýranly bosgunlaryň sanynyň-da görnetin artandygyny aýdýar.


text:
Hamid Karzaý bankyň işindäki bidüzginçilikler barada çykan makalalardan soň dowla düşen müşderileriň bankda goýan pullaryny yzyna alýanlygy baradaky habarlar sebäpli köşeşdiriji gürrüň etdi.
Owgan prezidenti Hamid Karzaý Kabul bankyny goldamak üçin öz hökümetiniň ýeterlik gurbunyň bardygyny nygtady. Karzaý bu mesele barada 2-nji sentýabrda Kabulda eden çykyşynda şeýle diýdi: «Kabul banky ygtybarly we adamlar ondan aladalanman biler. Owgan hökümeti bilen Merkezi Bank bu banka goldaw berýär. Ol Owganystandaky iň uly banklaryň biri. Şu gün Maliýe ministrligi Kabul bankyna 100 milliondan 150 milliona çenli dollar geçirdi.»
Ol bu geçirilen pullaryň banka şu aýda berilmeli aýlyk haklaryny wagtynda tölemek üçin ýeterlik boljagyny nygtady. Bu bank hökümetiň 250 müň çemesi resmisine aýlyk haklaryny tölemekde ulanylýar.
Karzaýyň sözleri Kabul bankynyň batmak ähtimallygy baradaky habarlar sebäpli dörän krizis wagtynda ýaňlanan iň güýçli kepillik boldy. Ýöne dowla düşen adamlaryň bir topary eýýäm bankdaky pullaryny çykaryp alypdy.
Kabul bankynyň iň uly iki paýdarynyň biri Halylulla Feruzi Birleşen Ştatlarda çykýan «New York Times» gazetine soňky iki günde bankyň müşderileriniň ol ýerden 180 million dollar çykaryp alandygyny aýtdy. «Eger bu şeýle dowam etse, biz saklanyp bilmeris» diýip, ol gazete beren gürrüňinde bildirdi.Nämeden başlandy?
Kabul bankynyň başagaýlyklary bölekleýin ýagdaýda 30-njy awgustda bankyň başlygy Şerhan Farnud bilen ýerine ýetiriji direktory Feruziniň işden çekilmeginden başlandy. Bu iki adam Kabul bankynyň uly paýdarlaryndandy. Olar Merkezi Bank hususy maliýe institutynyň töwekgelçilikli maýa goýum işlerinde we beýleki çärelerde 300 million çemesi dollar ýitirendigi barada subutnama tapandan soň, işden çekildiler.
Şol diýilýän maýa goýumlarynyň arasynda Dubaýdaky jaýlar we ofisler üçin tölenen 160 million dollar hem bar. Bu serişde dünýä boýunça gozganmaýan emlägiň bahasynyň 2007-nji ýylda ýetjek derejesine ýeten wagty harçlanypdyr. Gozgalmaýan emlägiň bahasy arzanlansoň, ol jaýlaryň bahasy hem aşak gaçdy we bankyň goýumlarynyň gymmatyny gaçyrdy.
Aýdylamagyna görä, Farnud hem özüne karz alypdyr, hem hökümet bilen baglanyşykly täsirli adamlara karz beripdir. Owganystanyň birinji wise-prezidenti Muhammad Fahimiň dogany Hasin Fahiminiň hem 100 million dollar karz alandygy aýdylýar. Bu bank geçen ýyl Karzaýyň prezidentlik kampaniýasyny maliýeleşdirmäge hem uludan kömek etdi, ýöne bu iş üçin harç edilen puluň mukdary belli däl. Karzaýyň dogany Mahmud hem bankyň paýdarlarynyň biri.
Aýdylýan bank ylalaşyklarynda Farnudyň öz operasiýalaryny ýaşyrynlykda amala aşyrandygy habar berilýär. Bu bolsa öz gezeginde onuň bankynyň şu günki gorunyň ýagdaýyny kesgitlemekde kynçylyk döredýär.
Kabul bankyndaky krizis hem ýönekeý owganystanlylaryň, hem hökmürowan elitanyň kejebesini daraldýar. Sebäbi bu bank az mukdarda pul tygşytlaýanlaryň, şol sanda jemgyýetçilik pudagynyň işgärleriniň, polisiýanyň we esgerleriň hem pul saklaýan ýeridi. Halkyň reaksiýasy
2-nji sentýabrda bankyň şäher merkezindäki edarasynyň ýanynda interwýu alnan kabullylar bu krizis barada dürli-dürli pikirleri aýtdylar. Kabully Tela Ahmadzaý Azat Owganystan radiosyna beren interwýusynda şeýle diýdi: «Biz bu bankyň Dubaýda zyýan çekendigini we bank ýolbaşçylarynyň arasynda oňuşmazlyklaryň bardygyny eşitdik. Men hökümet adamlara näme bolanyny düşündirmek we owgan banklarynyň ygtybarlylygyny saklamaga synanmak üçin mümkin bolan ähli zady eder diýip, umyt edýärin.»
Kabully Hafizulla bolsa şeýle diýdi: «Owganystanyň Merkezi Bankynyň başlygynyň beren maglumatyna görä, Kabul bankynyň hiç bir problemasy ýok. Ol ýerde diňe bank ýolbaşçylary çalşylypdyr. Ol metbugat arkaly adamlary ynandyrdy we men, Hudaý halasa, hemme zat gowy bolar diýip ynanýaryn.»
Merkezi bankyň resmisi Masud Han Musa Gazy Kabul bankynyň täze başlygy edilip bellendi. Kabul bankyndaky bidüzgünçilikler Owganystanda durnukly bank sistemasyny döretmek babatda Birleşen Ştatlar tarapyndan edilýän tagallalara urlan zarba boldy.


text:
Siriýada dowam edýän demonstrasiýalaryň we halk gozgalaňlarynyň fonunda ýurduň hökümeti 26-njy fewralda täze konstitusiýanyň taslamasy boýunça ähliumumy referendum geçirýär.
Konstitusiýa girizilen soňky üýtgetmeleriň hatarynda Siriýada indi ýarym asyra golaý wagt bäri dowam edip gelýän birpartiýalylyk sistemasyny köppartiýalylyk sistemasyna öwürmek baradaky üýtgetme hem bar.
Emma, muňa garamazdan, Siriýanyň oppozisiýasy bu konstitusion üýtgetmeleri nobatdaky gözboýagçylyk hasaplap, ýurduň ilatyny bu referendumy boýkotirlemäge çagyrýar we prezident Başar al-Assadyň haýdan-haý wezipeden çekilmegine aýak direýär.
Ýöne, şeýle-de bolsa, Siriýanyň hökümeti tutuş ýurt boýunça 13 müňden gowrak ses beriş uçastogyny döredip, ýurtda ses berişlikleri ýola goýdy.
“Ses berişlikler gowy barýar”
Damask şäherindäki ses beriş uçastoklaryndan biriniň ýolbaşçysy Bassam Haddad “Roýter” habar agentligine beren interwýusynda raýatlaryň ses bermäge gatnaşygynyň garaşylyşyndan has aktiwdigini tassyklady.
Ol “Irki sagatlardan başlap ses berişlikler gowy barýar. Ses bermäge gatnaşýanlaryň sany biziň garaşanymyzdan has köp boldy. Biz ses bermäge gatnaşanlaryň sanynyň edil häzirki wagta çenli biziň garaşanymyzdan 200 prosent dagy köp diýip aýdyp bileris” diýip, belledi.
Damaskly ses berijileriň biri býulletendäki “oňlaýan” diýen warianty belleýär we aşagyndanam “Elbetde, demokratik Siriýa üçin” diýip ýazýar. Damask, 26-njy fewral, 2012.
Geljek üç aýyň içinde Siriýada köppartiýalylyk sistemasyna esaslanýan parlament saýlawlarynyň-da geçirilmegini şert edip goýýan bu täze konstitusiýanyň taslamasy boýunça referendumdan öň ýurduň döwlet telewideniýesinde diskussiýalar-da gurnaldy.
Siriýanyň prezidenti Başar al-Assada 12 ýyl mundan ozal öz kakasyndan häkimiýet geçeli bäri bu ýurtda bary-ýogy iki gezek referendum geçirildi.
2000-nji ýylda geçirilen birinji referendum Başar al-Assady prezident bellemek meselesi boýunça geçirilipdi. 2007-nji ýylda geçirilen ikinji referendum bolsa onuň prezidentlik möhletini uzaltmak meselesi boýunça geçirildi.
Resmi hökümet bu referendumlaryň ikisinde-de ses berijileriň 97 prosentden gowragynyň “oňlaýan” diýip ses berendigini yglan edipdi.
Oppozisiýa ynananok
Başar al-Assadyň režimine garşy çykyş edýän aktiwistler ýurduň ozalky konstitusiýasynyň hem raýatlara söz azatlygyny we parahatçylykly demonstrasiýa azatlygyny üpjün edýändigini belläp, ýurduň režiminiň ozalky konstitusiýany-da äsgermezlik edendigini aýdýarlar we täze konstitusiýanyň ýagdaýynyň-da şeýle boljakdygyny öňe sürýärler.
Siriýada parahat demonstrasiýaçylara garşy hökümet güýçleriniň yzygiderli ýarag ulanmaklarynyň fonunda şeýle referendumyň geçirilmegini käbir günbatar ýurtlary, şol sanda Amerikanyň Birleşen Ştatlary hem tankyt etdi.
Siriýaly aktiwistler referendumyň geçirilýän güni hem ýurduň Homs, Hama, Deir al-Zor we Deraa şäherlerinde hökümet güýçleriniň agyr artilleriýa ýaraglaryny ulanandyklaryny habar berdiler.
Birleşen Milletler Guramasy Siriýada indi bir ýyla golaý wagt bäri dowam edýän protest çykyşlarynyň barşynda 6 müňe golaý adamyň ölendigini aýdýar. Emma siriýaly aktiwistler ölenleriň sanynyň häzirki wagt 7 müňden hem geçendigini aýdýarlar.


text:
Pakistanda harbylar bilen graždan hökümetiň arasyndaky dartgynlyklaryň barha ýokarlanýan wagtynda prezident Asif Ali Zardari Dubaýa hususy sapara gitdi.
Hökümet bilen ýaragly güýçleriň arasyndaky soňky dartgynlylyk Birleşen Ştatlardan harbylary jylawlamaga kömek soralyp ýazylan hat sebäpli döräpdi.
Çarşenbe güni, premýer-ministr Ýusuf Raza Gilani bir interwýuda harby liderleri tankytlandan soň, harbylar “munuň çynlakaý ýagdaýlara getirip biljek agyr netijeleriniň bolmak ähtimallygyny” duýdurdy.
Şularalykda Gilani öz goranmak sekretaryny işden boşatdy. Şeýle-de Gilani şenbede hökümetiň goranmak komitetiniň ýygnagyny geçirýär, oňa goşunyň başlygy hem gatnaşmaly.


text:
Jaý bilen bagly meselesi bolan türkmenistanlylar häkimiýetlere ýüz tutmakda uly kynçylyklary çekýändiklerini aýdýarlar. Adamlar bu ugurdan öz soraglaryna jogap tapmagyň çetindigini, degişli meseleleriň çözülmegini soramak üçin mümkinçilikleriň ýokdugyny gürrüň berýärler.
Aşgabadyň şäher häkimliginiň jaýynyň öňünde nobata duran zenanlar Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolup, jaý problemasy bilen bagly mesele boýunça maglumat almak, öz soraglaryna jogap tapmak üçin gelendiklerini, emma bu ýere yzygiderli gatnasalar-da, özleriniň, dürli bahanalar bilen ençeme wagt bäri kabul edilmeýändiklerini gürrüň berýärler.
Kabul edenok
Adyny agzamadyk ýaş çagaly bir zenan maşgala şeýle diýýär: “Men indi şäher häkimligine bir ýyl bäri gatnap gelýärin. Hiç girip bilemok, kabul edişligine kabul hem etdirenoklar. Ertir gel, birigün gel diýip. Bolanok, ýok diýip ugradýarlar. Ýa baýramçylyk, ýa-da ol geçsin, bu geçsin. Gelýäris, bolanok, bitenok, diňlänoklar hem. Jaň edip aýdarys diýýärler, jaň edip aýdanoklar, özümiz jaň edýäris, jaňymyzam alanoklar”.
Jaý meselesi bilen häkimligiň öňünde nobata duran ýene bir zenan öz meselesi barada özüne ýazmaça görnüşde hem jogabyň berilmeýändigini aýtdy: “Alty aý bäri şäher häkimligine nobata durus, öz meselämize, ýykylan jaýymyzyň meselesine seretmek üçin. Ýöne näçe garaşsak hem her hepdede häkimiň işi çykýar, häkim aganyň eli degenok, ýa oçyr ýetenok. Ol nähili nobat ýetenok, adamlara bir aý däl, iki aý däl, islendik soraglara on günde gaty gitse, bir aýyň dowamynda ýazmaça görnüşde jogap bermelimikä diýýärin. Kabul ediljek bolaýanda-da, üç-dört adamdan artyk kabul edip bilenokmyşyn”.
Jaýy ýykylyp, jaý almak boýunça soraglaryna jogap almak üçin nobatlarda duran raýatlar bilen bir hatarda döwlet tarapyndan jaý berilmegini sorap, häkimiýetlere ýüz tutýan döwletiň sosial goldawyna mätäç bolan raýatlar hem kynçylyklara duçar bolýandyklaryny gürrüň berýärler.
Maýyplygyň 1-nji toparyna degişli batyl zenan 3 ýaşly çaganyň enesi, 2007-nji ýyldan bäri döwletden jaý almak boýunça nobata durandygyny Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi: “Prezidentimiziň aýtmagyna görä, men birinji topar maýyplara, enesi-atasy ýoklara jaý berjek diýip, çykaran karary bar. Şo boýunça-da men oçyrda durun 2007-nji ýyldan bäri. Şol oçyryma seredýän ýok, çagam bar entek üçem ýaşanok. Enem-atam hem ýok, ýanýoldaşym hem ýok”.
"Meselämizi kim çözýär"
Jaý meselesine we häkimiýetleriň hereketsizligine degişli kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolan adamlar näme etjegini bilmeýändigini aýdýarlar: “Häkim kabul edip, raýatlary öz soraglary boýunça kanagatlandyryp, meselesini çözmeýän bolsa, ýokary organlaryň haýsyna ýüz tutmalydygyna, nirä barmalydygyna, meselämizi kimiň çözýändigine biz-ä akyl ýetirip bilemizok”.


text:
Rio oýunlarynyň beýemçisi Brazil Germaniýany jerime urgularynda utup, özleriniň ilkinji olimpik altyn medalyny gazandy.
20-nji awgust Orsýet üçin hem örän gowy gün boldy we rus türgenleri soňuna golaýlan Olimpia oýunlarynda ýene dört sany altyn medal gazandylar.
Rionyň Marakana stadionynda, 78 müňüň öňünde, Neýmaryň jerime pökgüsini urmagy bilen, Brazil Germaniýany jerime urgularynda 5-4 hasabynda ýeňmegi başardy.
"Bolany şu" diýip, Barselonanyň hüjümçisi Neýmar aýtdy. «Biz taryha girdik."
Bu oýun goşmaça wagtdan soň hem 1-1 hasabynda tamamlanypdy.
Brazil komandasy iki ýyl mundan öň Brazilde Dünýäniň futbol çempionatynda özüniň iň agyr ýeňlişine sezewar bolupdy, şonda Germaniýa Dünýäniň bäş gezek çempiony bolan komandany ýarym finallarda 7-1 hasabynda utupdy.
Nigeria 2016-njy ýylyň Olimpia oýunlarynda Hondurasy 3-2 hasabynda utup, özleriniň ilkinji olimpia medalyny, ýaryşyň bürünç medalyny gazandy.
Şu aralykda Orsýetiň gandbolçy zenanlary, Fransiýany 22-19 hasabynda ýeňip, özleriniň ilkinji olimpiýa altynlaryny aldylar.
Orsýetli Aleksandr Lesun, dünýä rekordyny goýan türgen, erkekleriň arasynda modern pentathlon – bäş ugur ýaryşynda altyn medal gazandy. Lesun ýüzmekde, gylyçlaşmakda, bökmekde we soňunda ylgap, nyşana ok atmakda jemi 1,479 utuk gazandy.
"Men diňe öz işimi etdim" diýip, Lesun ýaryşdan soň aýtdy.
Şeýle-de Lesun iki gezek dünýä çempiony we iki sany dünýä rekordyny goýan türgendir.
Orsýetli Abdulraşid Sadulaýew 86 kg agramda çykyş edip, erkekleriň erkin göreşinde özüniň ilkinji altyn medalyny gazandy.
«Ors tanky» diýen lakamly, 20 ýaşyndaky türgen Türkiýäniň Selim Ýasaryny 5-0 hasabynda utup, Orsýetiň Rio oýunlarynda göreş boýunça alan üçünji altyn medalyny gazandy.
Olimpia oýunlarynyň bürünç medallary azerbaýjanly Şarif Şarifowa hem-de amerikaly J'Den Koksa gitdi.
20-nji awgustda Serbiýanyň komandasy hem erkekleriň arasynda suw polo ýaryşy boýunça ilkinji altyn medalyny gazandy.
Serbiýaly atletler 20-nji awgustda ýene iki medal gazandy, aýallaryň woleýbol ýaryşynda – altyn, basketbol ýaryşynda bolsa – bürünç.
Azerbaýjanly, 26 ýaşyndaky Radik Isaýew 80 kg agramda, erkekleriň arasynda taýekwonda ýaryşynda ýeňiji bolup, altyn medal gazandy.
Eýranly Komeil Ghasemi125 kg agramda erkekleriň arasynda erkin göreş bäsleşigine gatnaşyp, türkiýeli Taha Akguldan ýeňlip, kümüş medal aldy.
Belarusly Ibrahim Saidau we gürjüstanly Geno Petriaşwili bürünç medal gazandy.
Orsýetli Wladimir Nikitin we özbegistanly Murodjon Akhmadaliýew bokslaşmakda bürünç medal aldylar.
Ýene bir özbek - Bektemir Melikuziýew erkekleriň arasynda ortaça agramda bokslaşmakda kümüş medal gazandy, azerbaýjanly Kamran Şahsuwarly bolsa bürünç medal utdy.


text:
Ýewropa Bileleşigine agza ýurtlaryň daşary işler ministrleri Müsüriň we Tunisiň demokratiýa parahatçylykly ýagdaýda geçmegine çagyryş etdiler.
Şeýle-de olar şol ýurtlarda yslamçy söweşijileriň häkimiýete gelmegine howatyrlanma bildirdiler.
Italiýanyň daşary işler ministri Franko Frattini müsürlileriň “radikalizmiň we ekstremizmiň ýerine, demokratiýany we jemgyýet hukuklaryny saýlajakdyklaryna” ynanýandygyny aýtdy.
Franko Frattini bu çykyşyny Ýewropa Bileleşigine agza ýurtlaryň daşary işler ministrleriniň nobatdaky duşuşygynda etdi.
Bu duşuşykda seredilen esasy mesele Müsürde we Tunisde ýüz beren ýagdaýlar boldy.
Ýakyn Gündogar boýunça halkara wekil Toni Bleýeriň aýtmagyna görä, Müsürde häkimýet çalşygy “gutulgysyzdyr”.
Duşenbe güni Ysraýylyň prezidenti Şimon Peres hem Müsüriň başyna radikal yslamçy toparlaryň geçmek ähtimallygynyň bardygyny duýdurdy.


text:
Moskwanyň merkezine ýygnanan müňlerçe adam, öz nukdaý nazarlaryndan, goňşy Ukrainada bolan «döwlet agdarylyşygynyň» ilkinji ýyl dönümini belledi.
Kremlçi ýöriş «Maýdandan bärki bir ýyl. Biz unutmarys! Biz bagyşlamarys!" diýen şygar astynda gurnaldy.
2014-nji ýylyň fewralynda Kiýewde bolan hökümete garşy protestler Orsýet tarapyndan goldanylýan prezident Wiktor Ýanukowiçiň häkimiýetden çetleşdirilmegine sebäp bolupdy. Ol şondan bäri Orsýetde ýaşaýar.
Ýanukowiçiň ýerine saýlanan prezident Petro Poroşenko 20-nji fewralda rus prezidentiniň uly kömekçisini bir ýyl ozal Ýewromaýdan protestçilerini nyşana alan diýip ynanylýan mergenleri ugrukdyrmakda aýyplady.


text:
Bosniýa-Herzegowinanyň bosniýa-serb awtonomiýasynyň saýlawçylary Saraýewodaky Ýokary suduň kararyna garşy gidip, dawaly referendumda ses berýärler.
25-nji sentýabrdaky referendum bosniýa musulman we bosniýa serb resmileriniň arasynda 1995-nji ýylda, ABŞ-nyň araçylyk eden Daýton parahatçylyk ylalaşygyndan bäri iň gyzgyn çekişmeleriň döremegine alyp geldi.
Daýton ylalaşygy, Bosniýa-Herzogiwinanyň içindäki üç kontinentiň biri hökmünde, Srpska respublikasyny döredipdi.
Bu referendum saýlawçylardan Srpska respublikasynda 9-njy ýanwarda «döwletlilik gününi» bellemek isleýändiklerini ýa däldigini soraýar.
9-njy ýanwar Serbiýanyň prowaslaw hristianlarynyň baýramçylygy we Bosniýanyň serb kanunçylarynyň 1992-nji ýylda Bosniýadan garaşsyzlygy jar eden güni bolup durýar.
Bu garaşsyzlyk jarnamasy üç ýyllyk etniki urşa meçew beripdi.
Referendumyň tankytçylary onuň etniki dartgynlyklary güýçlendirýändigini we Bosniýa Serb mini-döwletiniň içinde separatistik meýilleri gylawlandyrýandygyny aýdýarlar.


text:
Ak Tam Ýemeniň prezidenti Aly Abdullah Salehiň häkimiýeti geçirmek islegini aýan etmegini gutlady.
Ak Tam özüniň Ýemende häkimiýetiň halk ilseglerine jogap hökmünde parahatçylykly geçmegini goldaýandygyny aýtdy.
Prezident Ali Abdullah Saleh Aýlak Hyzmatdaşlyk Geňeşiniň araçylygynda häkimiýet geçiriş plany bilen ylalaşdy diýip, onuň kömekçileri şenbe güni aýtdylar.
Iki aýdan gowrak wagt bäri dowam edýän anti-hökümet protestlerinde Salehiň işden çekilmegi talap edilýär.
Ýemen protestçileri öz prezidentleriniň Aýlak arap parahatçylyk plany esasynda bir aý içinde işden gitjegine şübhe bildirýärler.
Ýemenli protestçi Abdel Hamid Al-Şarbani «Ali Saleh ýalançy, biz oňa ynanmaýarys. Ol 33 ýyl bäri ýalan sözleýär» diýdi.


text:
Şu gün Moskwanyň şäher dumasy nobatdan daşary maslahatynda Orsýetiň prezidenti tarapyndan Moskwanyň şäher häkimi wezipesine teklip edilen Sergeý Sobýaniniň kandidaturasyna sereder.
Sobýaniniň çykyşyndan hem deputatlaryň soraglaryna jogaplaryndan soň gizlin ses berişlik geçiriler. Eger onuň kandidaturasy tassyklansa, Sobýaniniň wezipä girişmek dabarasy şu günüň özünde bolar.
Moskwanyň öňki meri Ýuriý Lužkow “ynamy ýitireni sebäpli” prezident Dmitriý Medwedew tarapyndan wezipesinden çetleşdirilipdi.


text:
Çarşenbe güni ABŞ-nyň Döwlet sekretary Jon Kerri Moskwada orsýetli ynsan hukuklaryny goraýjy aktiwistleriň bir topary bilen duşuşdy.
ABŞ-nyň Moskwadaky ilçihanasynyň ofisinde gurnalan bu duşuşyga ynsan hukuklaryny goraýjy Moskwa Helsinki toparynyň, “Memorial” toparynyň, “Human Rights Watch” guramasynyň Orsýet bölüminiň, “Agora” guramasynyň we käbir beýleki guramalaryň ýolbaşçylarydyr wekilleri gatnaşdylar.
Bu duşuşykda Orsýetdäki raýat jemgyýetine degişli toparlara garşy ýurduň häkimiýetleriniň ulanýan basyş çäreleri bilen baglanyşykly meseleriň ara alnyp maslahatlaşylandygy habar berilýär.
Bu duşuşygyň öňýany, sişenbe güni ABŞ-nyň Döwlet sekretary Jon Kerri Moskwa edýän ilkinji saparynyň barşynda prezident Wladimir Putin we daşary işler ministri Sergeý Lawrow dagylar bilen gepleşik hem geçirdi.