text:
Gündogar Ukrainada gozgalaňçylaryň gözegçiligindäki Donetsk şäherinde azyndan 500 adam jemlenip, urşa garşy protest geçirdiler we raketa atyjy ýaraglary ýaşaýyş jaýlaryna golaý ýerlerden aýyrmaga çagyrdylar.
Gündogar Ukrainada gozgalaňçylaryň gözegçiligindäki Donetsk şäherinde azyndan 500 adam jemlenip, urşa garşy protest geçirdiler.
Protestçiler separatistleri raketa atyjy ýaraglary ýaşaýyş jaýlaryna golaý ýerlerden aýyrmaga çagyrdylar. Öz-özüni jar eden Donetsk Halk Respublikasynyň edara jaýlarynyň öňünde 15-nji iýunda geçirilen bu ýöriş separatist häkimiýetleriň alasarmyk ýagdaýdalygyndan we konfliktden ýadawlygyndan habar berýäne meňzeýär. Ýaragly konflikt zerarly 2014-nji ýylyň aprel aýyndan bäri bu regionda müňlerçe adam wepat boldy.
Parahatçylykdan başlap pensiýalara çenli dürli talaplary öňe süren protestçiler gozgalaňçy güýçleriň şäheriň içinden atýan raketalarynyň ýaşaýjylaryň janyny Ukrainanyň hökümet güýçleriniň atýan raketalarynyň howpy astynda goýýandygyny aýtdylar.
"Biziň arkamyzda gizlenýärsiňiz!”
Protestçileriň käbiri gozgalaňçylary ýerli ýaşaýjylary özlerine galkan edip ulanmakda aýypladylar.
“Frans Press” agentligi öz maglumatynda “Siz biziň arkamyzda gizlenýärsiňiz!” diýip, ýerli ýaşaýjylaryň sözünden sitata getirdi. Hökümet güýçleriniň we gündogar Ukrainanyň Donetsk we Lugansk regionlarynyň böleklerini öz gözegçiliginde saklaýan orsýetçi separatistleriň arasynda dowam edýän konflikt zerarly 6400-den gowrak adam heläk boldy.
Ýewropa ýurtlarynyň araçylygynda ok atyşygy bes etmek barada fewral aýynda Minskde gelnen ylalaşyga garamazdan, söweşler dowam edýär. Protestçiler, şol sanda bu çykyşa gatnaşan garry aýallar, esasan, Donetsk aeroportunyň golaýyndaky ýerleriň ýaşaýjylary.
Bu ýer gozgalaňçy güýçler tarapyndan bir aýlap dowam eden agyr söweşlerden soň ýanwar aýynda basylyp alnypdy. Protestçileriň ençemesi separatist ýolbaşçylardan özlerini söweş meýdanyndan daşda ýerleşýän ýaşaýyş jaýlary bilen üpjün etmegi talap etdiler.
Söweş dowam edýär
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň gözegçiler missiýasy geçen dynç günleriniň dowamynda aeroportuň golaýynda ok atyşygy bes etmek baradaky ylalaşygyň ençeme gezek bozulandygyny hasaba aldylar.
Gurama öz Donetskyň merkezi demirýol stansiýasynda ýerleşen synçylarynyň iki günüň dowamynda atylan 600 çemesi top okuny hasaba alandyklaryny habar berdi. Protestçileriň käbiri separatistleri hökümet güýçlerine garşy has güýçli basyş edip, olary Donetskden uzaklaşdyrmaga çagyrdylar.
Donetskiň separatist lideri Aleksandr Zaharçenko protestçiler bilen duşuşyp, “men urşy durzup bilmeýärin” diýdi. Zaharçenko soňky döwürde nägilelikleriň köpelmeginde we bu protestiň döremeginde Kiýewi aýyplady we ýörişiň Ukrainanyň hökümeti tarapyndan gurnalandygyny aýtdy.


c: text/html

text:
Ispaniýanyň günorta sebitlerinde iki gezek ýer titreme boldy. Bu tebigy heläkçilikde azyndan 10 adamyň ölendigi, ençeme binalaryň weýran bolandygy, şeýle-de onlarça adamyň ýaralanandygy habar berilýär.
Ýer yranmalarynyň episentrleri ýurduň Mursia regionynyň Lorsa we Totana şäherlerinde. Bu ýer titremeleriň täsiriniň hatda Madridde hem duýlandygy aýdylýar.
Ilkinji ýer yranmanyň güýji 4,4 bala deň boldy. Ondan soň, 5,2 bal derejesinde ikinji gezek ýer sarsdy.
Ispaniýanyň hökümeti tebigy hadysanyň bolan ýerlerine gyssagly harby birikmelerini ýollady.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dogrudanam, ýerlikli sowal. Näme üçin dur? Geliň, ilki biraz yza çekilip, golaý taryhymyza nazar aýlalyň.
Aşgabatdaky ýadygärlik geçen asyryň ýigriminji ýyllarynyň başlarynda guruldy. Ol unikal ýadygärlik. Postamentiň üstünde Lenin elini gündogara uzadyp dur. Heýkeliň aşagy kiçijik bina. Mermeriň ýüzüne haly gölleri haşamlanan. Megerem, Türkmenistanda öňde-soňda beýle ýadygärlik gurlan däldir.
Leniniň ýadygärligi Lenin bagy bilen utgaşyp gidýär. Ýadygärligiň töweregine ekilen baglar indi gök diräp dur. Ellinji-altmyşynjy ýyllarda Lenin bagy paýtagtlylaryň, onuň myhmanlarynyň iň gelim-gidimli ýerleriniň biridi.
Bäş-alty ýyl mundan öň Lenin bagynyň günorta böleginde Magtymguly adyndaky sazly-drama teatrynyň binasy guruldy. Şonda Leniniň ýadygärligi düýbi-teýkary bilen aýrylar öýdüldi. Ýöne beýle bolmady. Ol henizem elini gündogara uzadyp, türkmen halkyna ýol görkezýär.
Diňe Aşgabatdaky galdy
Eýsem, proletariatyň beýik serdarynyň ýadygärligini aýyrmak hakynda, heý, gürrüň bolupmydy? M.Gorbaçýowyň üýtgedip gurmak döwründe, Garaşsyzlygyň ilkinji ýyllarynda döredijilik intelligensiýasy bu meseläni orta goýupdy. Hatda Gökdepede Leniniň ýadygärliginiň kellesi goparylyp, şol kelle-de bir mysapyr bendäniň howlusyna taşlanypdy. Şonda gökdepeliler: «Pylanam kelle keser bolupdyr» diýşip gülşüpdilerem.
Umuman, Türkmenistanda Leniniň ýadygärliginiň barysy aýryldy. Diňe onuň Aşgabatdaky unikal ýadygärligi galdy.
Leninizm ideologiýasyna ýugrulan adamlara Lenine, Staline kesek atylmagy başda juda ýokuş degdi. Garaşsyzlygyň ilkinji ýyllarynda ýurdumyzyň meşhur hudožnikleriniň biri: «Stalini ýumruk ýassygy etdiler, indi Lenin janyň daşyna geçdiler» diýip, özüniň nägileligini aç-açan daşyna çykarypdy.
Leninizmiň ýalan ideologiýasy ganymyza siňipdi. Ondan saplanmak juda kyn düşdi.
Bu gün ýüreklere çykdym men seýle,
Gördüm bar ýürekde eziz Lenini...
ýa-da
Ýol görkezip hemmämize,
Lenin mydam aramyzda...
ýaly goşgudyr aýdymlary, megerem, kyrk ýaşdan aňyrky nesliň köpüsi ýatdan bilýändir.
Bir zat aýdyň. Ideologiýa, Sowetleriň «demir gözenegi» ynsany köre-körlük derejesine ýetirip bildi.
Ýogsa Leniniň Oktýabr Rewolýusiýasy adamzada gaty gymmat düşdi. Millionlarça adam rewolýusiýanyň nähak gurbany boldy. Hut ruslaryň özi «aklara», gyzyllara» bölünip, dogan-dogany gyrdy. Şeýle ýagdaý türkmenleriň hem duşundan sowulmady. Basmaçy diýlip, baý-kulak diýlip, bigünä adamlaryň müňlerçesi Lenin rewolýusiýasynyň pidasy boldy. Emma şonda-da türkmen bir töwra halk. Lenin diýip aýdym aýtdy, onuň gyrgynçylyklaryny dogry hasaplady. Köçelere, obalara, şäherlere Leniniň ady dakylyp, onuň ideologiýasy arşa göterildi.
Ozalky soýuz respublikalarynyň köpüsinde Leniniň ýadygärligi ýok. Olaryň barysy ýykyldy, ýumruldy. Aşgabatda-da biri galdy. Onuň galmagynda-da Türkmenistanyň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazow sebäp boldy.
"Lenin galsyn, Atabaýewi aýyryň!"
Nyýazow çykyşlarynyň birinde: «Leniniň ýadygärligi taryhy ýadygärlik hökmünde dur, goý, durubersin!» diýipdi. Şeýdibem Leniniň ýadygärligi unudyldy. Türkmen halkynyň üstüne zulum getiren adamynyň ýadygärliginiň ýykylmazlygynyň tarapynda duran S.Nyýazow, näme üçindir Türkmenistanyň öňki Soýuzyň çäginde özbaşdak döwlet bolmagy üçin uly hyzmat bitiren Gaýgysyz Atabaýewiň, Nedirbaý Aýtakowyň ýadygärliklerini ýok etdirdi, Aşgabadyň merkezindäki taryhy ýadygärlik hökmünde goralyp gelnen Gorko depesini tekizledi.
Hawa, türkmen bir owarramçyl halk. Ol Gaýgysyz Atabaýewiň, Nedirbaý Aýtakowyň ýadygärlikleri ýykylanda-da, Gorka taryhy depesi ýykylanda-da dymdy. Ol özüni gul eden Leniniň ýadygärliginiň aýrylman duranyna-da dymyp dur. Onuň hiç zat bilen işi ýok.
Ýaşuly nesil, dogrusy, Leniniň ýadygärligini ýatdan çykardy. Garaşsyzlyk döwründe kemala gelen nesl-ä Leniniň kimdiginem bilenok. Hökümediň özüniňem öz-özi ber-başagaý.
Bir söz bilen aýdanyňda, Leniniň Aşgabatdaky ýadygärliginiň «bagty» çüwdi. 1948-nji ýylda paýtagtda ýer goduklanda Aşgabatda abat jaý az galdy. Leniniň ýadygärligi şonda sarsman saklandy. Ýurt Garaşsyzlygy alnyp, özbaşdak bolanymyzdan soň hem Leniniň ýadygärligi howalanyp dur.
Leniniň ýadygärligini ýykmalymy?
Käbirleri-hä: «Ol unikal ýadygärlik. Taryhy ähmiýeti bar» diýse, ýene biri: «Leniniň ideologiýasy bizi ateist etdi, ata-babalarymyzy sürgünden çykardy, halkymyzy gulçulyga sezewar etdi, dinden, däp-dessurlarymyzdan çetleşdirdi. Ony ýykmaly» diýýär. Ýadygärlige bütinleý biperwaý garaýanlaram bar. Biperwaý garaýanlaram has agdyk gelýär.
Nätjek, leninizm ideologiýasy, galyberse-de, şöna meňzeşräk diýdimzor, hökmürowan ideolgiýany alyp baran Saparmyrat Nyýazow türkmen halkyny ähli zada biperwaý etdi. Şeýdibem Leniniň Aşgabatdaky ýadygärliginiň «bagty» çüwdi.
Serdar Gulgeldiýew aşgabatly synçy. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Finlýandiýanyň prezidenti we Orsýetin premýer-ministri düýn Helsinki bilen Sankt-Peterburgyň arasyny baglaýan täze ýokary tizlikli ýolagçy otlusynyň ilkinji ýolagçylarynyň hataryna girdiler.
Sagatda 220 kilometr ýol geçýän täze otly iki şäheriň arasyndaky gatnaw wagtyny 3.5 sagat töweregi gysgaldar.
Ozal bu aralygy geçmek üçin 6 sagat wagt gerek bolýardy. Finlýandiýanyň prezidenti Tarýa Halonen düýn bu ýokary tizlikli otla Helsinki şäherinde mündi we Orsýetiň serhet şäheri bolan Wyborgda Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putine goşuldy.


text:
Orsýetiň Ylymlar akademiýasy Türkmenistana milli hemra gözegçilik merkezini döretmäge kömek teklip etdi.
Bu teklip Aşgabatda Ylymlar güni mynasybetli guralan halkara sergisinde, Orsýetiň Ylymlar akademiýasynyň sergidäki seksiýasy tarapyndan edildi diýip, Itar-Tass Aşgabatdan habar berýär.
Aşgabadaky halkara sergi 30-dan gowrak ýurduň 100-den gowrak ylmy-agtaryş we önümçilik bileleşiginiň, ylmy-barlag institutlarynyň we uniwersitetleriň wekillerini bir ýere jemledi.
Türkmenistan golaýda özüniň milli hemra gözegçilik merkezini döretjegini aýan edipdi.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti zähmet haklarynyň, pensiýalaryň,döwlet kömek pullarynyň, talyp we diňleýji haklarynyň möçberlerini ýokarlandyrmak hakynda Permana gol çekdi.
2016-njy ýylyň 1-nji ýanwaryndan býujetden maliýeleşdirilýän edaralaryň, hojalyk hasaplaşygyndaky kärhanalaryň we jemgyýetçilik guramalarynyň işgärleriniň aýlyk zähmet haklarynyň, pensiýalaryň we döwlet kömek pullarynyň, talyp we diňleýji haklarynyň möçberlerini 10 göterim ýokarlanar.
2016-njy ýylyň 1-nji ýanwaryndan Beýik Watançylyk urşuna gatnaşyjylaryň pensiýalarynyň aýda iň pes möçberini 966 manat, iň ýokary möçberini 1302 manat möçberde;
Beýik Watançylyk urşunyň weteranlarynyň, olaryň ýanýoldaşlarynyň we tylda zähmet çeken weteranlaryň pensiýalarynyň aýda iň ýokary möçberini 1185 manat möçberde;
Permana laýyklykda, pensiýanyň iň pes möçberini kesgitlemek üçin binýatlyk ululygy 231 manat möçberde; döwlet kömek pullaryny hasaplamak üçin binýatlyk ululygy 220 manat möçberde bellemeli.
Permana laýyklykda, Türkmenistan boýunça iň pes aýlyk zähmet haky 590 manat möçberde bellenildi we ol aýlyk zähmet haklaryny düzgünleşdirmek üçin ulanylar.
Zähmet haklaryny ýokarlandyrmagy edaralaryň, kärhanalaryň we guramalaryň gurluşyny kämilleşdirmegiň, önümçilik kuwwatlyklaryndan peýdalanmagyň netijeliligini we işgärleriň zähmet öndürijiligini ýokarlandyrmagyň hem-de peýdalanylmaýan içerki mümkinçilikleri ulanmagyň hasabyna üpjün etmeli.
«Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2012—2016-njy ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasynda» bellenen wezipeleri üstünlikli durmuşa geçirmek, ilatymyzyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini we durmuş taýdan goraglylygyny mundan beýläk-de ýokarlandyrmak maksady bilen, kabul edildi.


text:
Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň soňky maslahatynda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Garaşsyzlyk baýramynyň bellenýän günleri jemgyýetçilik tertibini aýratyn bir režimde saklamagy ýurduň güýç ulagyjy gurluşlaryndan talap etdi. Ony köpçülikleýin habar serişdeleri “baýramçylygy we türkmenistanlylaryň şadyýan keýpini hiç zadyň bozmazlygy üçin” diýip delillendirdi.
Prezidentiň bu berk talabynyň arkasynda nämeleriň gizlenip ýatandygyna ýurduň graždanlary, diňe bir olaram däl, daşardan gelen adamlaram gaty gowy düşünýärler. Ol ozaly bilen ýörite gulluklaryň, içeri işler edaralarynyň, serhet we gümrük gulluklarynyň işgärleriniň eger şübheli görünse, islendik hereketiň öňüni almakda uly ygtyýarlyklara eýedigini aňladýar. Iş ýüzünde Garaşsyzlyk baýramynyň bellenýän döwri ýurt özboluşly harby ýagdaýa geçýär.
Eýýäm bu ýörite režimiň ilkinji alamatlary özüni görkezip başlady. Daşary ýurt habar serişdelerinde Gazagystanyň Mangustau oblast gümrük gullugyna salgylanmak bilen Türkmenistanyň birtaraplaýyn iki ýurt arasyndaky serhedi ýapandygyny habar berdiler. Bu görkezme 1-nji nobýara çenli dowam edip, Gazagystandan ýeňilleşdirilen režimde Türkmenistana daşary ýurtlularyň gelmegine gadaganlyk saklanar. Garaşsyzlyk güni bilen baglanyşykly Türkmenistanda ýene nähili çäklendirmeleriň girizilýändigi belli däl.
Gorky
Şeýle çäklendirmeler bardyr. Ýöne olar her bir anyk ýagdaý, şol ýagdaýyň talaplaryna görä güýç ulanyjylar tarapyndan ýapyk režimde işlenip özleşdirilmeli. Elbetde, güýç ulanyjy gurluşlaryň aýratyn alyp barýan işleri barada maglumat berilmeýär. Şol ýapyklyk dolandyryş sistemasy, onuň işi bilen bagly. Aslyýetinde olaryň ýerine ýetirýän öňüni alyp baryş işleri Garaşsyzlyk gününiň many-mazmunyna düýbünden ters gelýär.
Garaşsyzlyk güni - bu hakykatda imperiýanyň zulumyndan halkyň garaşsyz bolandygyny aňladýar. Netijede, halk başga bir repressiw režimiň penjesine düşdi, bu işde ýurduň ýörite gulluklarynyň hyzmaty az däl ýa-da olaryň oýnaýan roly soňkularyň biri däl. Hut ýörite gulluklaryň kömegi bilen adamlaryň ýüregine uly gorky yzygiderli ornaşdyrylýar. Şol gorky Saparmyrat Nyýazow döwründe ekilipdi, çuňdan kök urupdy.
Ýurduň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň derejesinde tertip-düzgüni berjaý etmek barada berlen täze, goşmaça buýruk gerek bolsa-bolmasa güýç ulanyjylary köçülikleýin bu işe çeker. Güýç ulanyjy gurluşlary şunuň ýaly adatdan daşary bir çärä çekmek beýleki ýurtlarda, adatça, uruş ýagdaýynda amala aşyrylýar. Garaşsyzlyk güni türkmen häkimiýetleri kim bilen söweşjekkä? Baýram güni bir döwlet gorkusyny duýmazdan oňup bolmazmy?
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
25-nji noýabrda Daşkentde bolan türkmen-özbek gepleşikleriniň netijesinde gol çekilen dokumentleriň arasynda syýahat, söwda, gumanitar ugurlardan hyzmatdaşlyk boýunça gelnen ylalaşyklar bilen bir hatarda informasiýa alyş-çalşygy, bikanun ýol bilen toplanan maliýe serişdeleriniň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy göreş we adatdan daşary ýagdaýlaryň öňüni almak hem-de bu ugurda hereket etmek boýunça hyzmatdaşlygy amala aşyrmak barada hem resmi derejede ylalaşyldy.
Resmi maglumatlara görä, iki ýurduň döwlet baştutanlary ikiçäk geçiren maslahatlarynyň yzysüre gozgalan esasy meseleleriň arasynda regional howpsuzlyga hem Owganystandaky ýagdaýa aýratyn üns berlendigini aýan etdiler.
Azatlyk Radiosy Daşkentde geçirilen türkmen-özbek gepleşikleriniň netijeleri barada Merkezi Aziýa boýunça bilermen, Gazagystanda ýerleşýän ”Jemgyýetçilik problemalarynyň analiz merkeziniň” müdiri Miruet Mahmudowa bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Daşkentde geçirilen türkmen-özbek gepleşiklerinde regional howpsuzlygy meselesine aýratyn üns berilmegi näme bilen bagly diýip hasap edýärsiňiz?
Miruet Mahmudowa: Howpsuzlyk meselesi umuman tutuş regionyň öňünde duran problemadyr. Şonuň üçin Türkmenistan ýaly ýapyk ýurduň howpsuzlyk meselesine ünsi güýçlendirip, regionyň öňünde duran howplara garşy [bilelikde] göreşmek üçin öz goňşulary bilen hyzmatdaşlyga ýykgyn edip başlamagy şu günki ýagdaýlara laýyk gelýän hereketdir.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistan bilen Özbegistan bilelikde nähili howplara garşy göreşip bilerler?
Miruet Mahmudowa: Birinjiden, goňşy Owganystan neşe önümçiliginiň çeşmesi bolup durýar. Bu problema diňe bir Merkezi Aziýa däl-de, tutuş dünýä hem howp salýar.
Ikinjiden 2014-nji ýylda halkara goşunlarynyň Owganystandan çykarylmagy hut Merkezi Aziýa regiony üçin ýene birnäçe howply ýagdaýlary döredýär. Ilkinji nobatda bu terrorçylyk howpunyň regiona ýaýbaňlanmagyna degişlidir. Şeýlelikde regionyň döwletleri üçin howpsuzlyk ugrunda bilelikdäki tagallalary güýçlendirmek meselesiniň ähmiýeti gitdigiçe artýar.
Azatlyk Radiosy: Howpsuzlygy üpjün etmek ugrundan hyzmatdaşlyk barada aýdylanda, Türkmenistan we Özbegistan nähili takyk çäreleri amala aşyryp bilerdi?
Miruet Mahmudowa: Döwletleriň bu meselede bir-birine garanda daşky dünýä bilen has ýakyn hyzmatdaşlyk alyp barýandygyny aýratyn bellemek gerek. Bu diňe bir Türkmenistanyň Özbegistan bilen gatnaşyklaryna degişli bolman, tutuş Merkezi Aziýada ýurtlaryň ählisiniň özara gatnaşyklaryna degişlidir. Bu regional döwletleriň iň gowşak tarapydyr.
Şol bir wagtda-da ýurtlar köp ugurlardan, şol sanda maliýe we ykdysady taýdan hyzmatdaşlygyny artdyrmak arkaly howpsuzlyk problemasyna hem çözgüt tapyp bilerdi. Sebäbi, aýdaly, hatda regionyň ilatynyň gazanjyň gözleginde ýurtdan-ýurda göçüp ýörmegi-de howpsuzlyk problemasyny agyrlaşdyrýar.
Howpsuzlyk meselesi ykdysady, maliýe we sosial problemalar bilen gös-göni bagly. Aslyýetinde ilatyň garyplygy-da ýurduň howpsuzlygyny gowşadýar. Sebäbi ilatyň garyplygy terrorçylygyň tutaşmagy üçin amatly şert döredýär.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistan bilen Özbegistanyň ilatynyň ýurtlaryň arasyndaky serhetden geçmek kynçylyklary uzak wagt bäri dowam edýän iň agyryly meseleleriň biri. Emma näme üçindir ençeme ýyl bäri hut şu mesele ýokary derejede gozgalman gelýär, gozgalsa-da, bu barada köpçülige mälim edilmeýär. Munuň näme sebäbi bolup biler?
Miruet Mahmudowa: Umuman, serhetlere degişli problema bomba ýaly bir meseledir. Onuň gozgalmagy ýene-de ençeme dürli problemalary orta çykarýar. Şonuň üçin, bu syýasy taýdan ynjyk bir mesele bolansoň, onuň köpçülik derejesinde gozgalmaýan bolmagy mümkin.


text:
Türkmenistanyň resmi metbugatynda adamlaryň saglygyny dikeltmegi üçin uly mümkinçilikleriň döredilýändigi, ýerli şypahanalardaky enjamlaryň çalşyrylyp, ol ýerlerdäki orunlaryň köpeldilýändigi, dynç alyş şertleriniň gowulandyrylýandygy aýdylýar.
Emma Azatlygyň Lebapdaky habarçysy bilen söhbetdeş bolýan raýatlar tomsuň yssy aýlarynda, dynç alyş möwsüminiň ortarasynda şypahanalarda orun tapmagyň aňsat iş däldigini gürrüň berýärler.
Bu ýagdaý barada Lebapdaky habarçymyz Osman Hallyýewiň iberen maglumatyny diňläň.


text:
Gyrgyzystanyň Baş müftüsi wezipesini ýerine ýetirýän Maksat Hajji Toktomuşew bir jynsly adamlaryň arasynda seksual gatnaşyklary gadagan edýän karary çykardy we “Human Rights Watch” guramasynyň hasabatynda berilen maglumatlary ret etdi.
Gyrgyzystanyň Musulmanlarynyň baş müdirliginiň websaýtynda penşenbe güni çap bolan beýannamada Toktomuşew yslamyň bir jynsly adamlaryň arasynda seksual gatnaşyklary doly gadagan edýändigini aýdýar. Gyrgyzystanda gomoseksuallyga gadagançylyk 1998-nji ýylda ýatyrylypdy.
Adam hukuklaryny goraýjy “HRW” guramasynyň Gyrgyzystanyň polisiýasynyň gomoseksuallara basyş edýändigi barada ýaýradan hasabatyna jogap berip Toktomuşew gyrgyz häkimiýetlerini we parlamentini “sosial gapma-garşylygy tutaşdyrýan” käbir jemgyýetçilik guramalarynyň işine ünsi artdyrmaga çagyrdy.
“HRW” öz hasabatynda Gyrgyzystanyň polisiýasynyň geý we biseksual adamlary urup-ýenjendigi, gorkuzandygy, olardan pul talap edendigi we esassyz tussag edendigi barada habar berýär we gyrgzy häkimiýetlerini geý raýatlaryny guramaga çagyrýar.


text:
Ol döredijilik üstünligi hem ýeten beýik derejesi bilen ençeme pikir-garaýşy, dürli bahanalary ýalana çykardy. Bu ýylyň çakdan aşa yssy gelen tomsunda edebiýat hem sungat işgärleri onuň ýeten üstünligini ýaňadan belläp geçdiler. Dünýä belli ýazyjy Joan Rowliň 50 ýaşady.
Dörediji adamlaryň arasynda hiç biri J.K. Rowliň ýaly uly şöhrata hem ägirt uly baýlyga eýe bolmandy.
Güzapdan güzaba
Bu şöhratly ýol örän agyr şertlerden başlanypdy. Joan Rowliň özüni dünýä meşhur eden “Garri Potter” romanynyň başky bölümlerini ýazmaga girişende, ejesi aradan çykdy. Onuň üstesine adamsy aýrylyşdy, ol bir çaga bilen ýeke galdy.
Ýaşamak hem işlemek ukybyny ýitirip, özünden kiçi aýal doganynyň ýanyna geldi. Agyr ruhy çökgünlik keseline ýolukdy, janyna kast etmek derejesine baryp ýetdi. Şol umytsyz halda-da işledi, eser döretjek bolup jan çekdi. Ol işsizlere berilýän social kömege mätäç boldy.
“Garri Potteriň” birinji kitaby taýýar bolanda, ony çap edäýjek neşirýat tapylmady. Ahyrynda bir edebiýat agentiniň ýardamy bilen neşir edildi.
Kitabyň neşiri bary-ýogy müň sany bolup, onuň deň ýarysy çagalar kitaphanalaryna dargadylypdyr. Awtora öňünden 1500 funt berlipdir. Häzir şol neşirden bir kitabyň bahasy 16-25 müň funt aralygynda durýar.
“Garri Potteriň” beýik ýoly
Nähilem bolsa eseriň gymmady edebi tankydyň nazaryna ilipdir. Edebi tankyt ýazyjynyň ukybyny hem mümkinçiliklerini görüp bilipdir. Şondan soň “Garri Pottere” bolan gyzklanma başlanýar hem onuň ýaňadan çap edilmegi üçin, awtora uly möçberde galamhaky, ýagny 105 müň dollar teklip edilýär.
Şondan soňra bu romanyň ikinji, üçünji kitaplary peýda bolup, ýüzugra uly meşhurlyk gazandy. Gysga wagt içinde “Garri Potteriň” satyn alnyşy görülmedik derejelere baryp ýetdi.
Bu waka “ýaşlaryň kitaba bolan höwesi ýitdi, kitabyň ornuny dürli komputer oýunlary hem çeper filmler eýeleýär, indiden soň ýaşlar kitap okamazlar” diýen pikirleriň güýçlenen döwrüne gabat geldi.
Romanyň soňky, jemleýji 7-nji tomy 2007-nji ýylyň 21-nji iýulynda, ABŞ-da hem Beýik Britaniýada, şeýle-de käbir ýurtlarda ýerli wagt bilen gijäniň ýaryndan soň satuwa çykarylmaly edildy. Ýaşlar kitap satyn almak üçin, gije nobata durdular. Bir günüň özünde 11 million kitap satyn alnypdyr. Bu kitap söwdasyndaky görülmedik, ägirt beýik dereje hasaplanýar.
Roman 325 million sanda çapdan çykdy hem dünýäniň 65 diline dolulygyna ýa-da bölekleýin terjime edildi.
Bu roman esasynda surata düşürilen filmler tapgyry hem örän uly meşhurlyk gazandy. Ol awtora hem filmi döredijilere ummasyz baýlyk getirdi.
Soňky işleri
J.K. Rowliň bir ylham, bir uly iş bilen ömrüni jemlemedi. Häzir ulular üçin dedektiw romanlary ýazýar. “Tötänleýin orun”, “Ikatýoklaryň çagyryşy” hem “Ýüpek gurçugy” romanlary peýda boldy. Awtor öňki şöhratyna duwlanmazlyk üçin, özüne Robert Galbraýt lakamyny aldy. Bary bir ol romanlary kimiň ýazandygyny okyjylar ýüzugra bildiler.
Baýlyk hem ynsanperwerlik
“Garyplykdan çykyp baýanlar soňra gysganç bolýarlar” diýen gürrüň bar.
Forbes žurnaly Rowliňi kitap ýazyp, dollar hasabyndan millarder bolan ilkinji ynsan diýip yglan edipdi. Soňra bolsa bu žurnal onuň ägirt köp puly haýyr-ýardam işlerine harç edip, milliardlyk derejesinden, millionerlige düşendigini aýtdi. Şeýle-de bolsa, ol dünýädäki iň baý adamlaryň sanawynda durýar. Onuň puly azalsa-da, at-abraýy barha beýgelmek bilen. J.K. Rowliň ençeme edebiýat baýragyna, şol sanda H.K. Andersen baýragyna mynasyp boldy. Oňa 35 ýaşynda Britan imperiýasynyň kawaleri ordeni berildi.
Bolmajak işleri bitirip bilen bu zenan häzir çeper edebiýatyň dürli ugrularynda uly döredijilik hyjuwy bilen iş alyp barýar. Onuň iki gyzy hem bir ogly bar.
- Bu ýerde aýdylanlar awtoryň şahsy pikiri.


text:
17-nji ýanwarda saýlawlaryň öňýanyndaky möwsümiň nobatdaky möhüm tapgyry—Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgärleri bellige almak tamamlandy. 12-nji fewralda döwlet Baştutany wezipesine geçiriljek saýlawlara dalaşgärleriň 9-sy resmi taýdan bellige alyndy. Olaryň hatarynda Demokratik partiýadan—Türkmenistanyň häzirki Prezidenti G.M.Berdimuhamedow; Senagatçylar we telekeçiler partiýasyndan—“Rysgal” paýdarlar-täjirçilik bankynyň müdiriýetiniň başlygy B.Atalyýew; Agrar partiýadan—Agrar partiýanyň Mary welaýat komitetiniň başlygy …Dowamy »
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Balkan Welaýatyna Iş Sapary
Ir bilen hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow iş sapary bilen Balkan welaýatyna ugrady. Bu ýerde döwlet Baştutanymyz örän iri hem-de milli ykdysadyýetimiz üçin strategiki ähmiýetli desgalarda gurluşyk işleriniň barşy bilen tanyşdy. Türkmenbaşy şäheriniň Halkara howa menzilinde döwlet Baştutanymyzy resmi adamlar garşyladylar. Döwlet Baştutanymyz Türkmenbaşy şäheriniň Halkara howa menzilinde Ministrler Kabinetiniň ulag …Dowamy »
Halkabat Meýdançasynda Barlag Guýusynyň Buraw Işleri Tamamlandy
«Türkmengeologiýa» döwlet korporasiýasynyň «Lebapnebitgazgözleg» müdirliginiň geologlary Türkmenistanyň gündogarynda Galkynyş etrabynda Köseşor gaz känindäki Halkabat meýdançasynyň birinji barlag guýusynda 4000 metr taslama çuňlugyna ýetdiler. 3070-3064 metr çuňlukdaky orta-ýura çägesöw-alewrit çökündilerinde geçirilen barlaglaryň netijeleri boýunça 20 mm ştuserde günde 181,6 müň kub metr möçberinde kükürtsiz gazyň we 32,4 müň kub metr kondensatyň …Dowamy »
TOPH Taslamasyny Durmuşa Geçirmegiň Meseleleri Maslahatlaşyldy
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow we Pakistan Yslam Respublikasynyň ýurdumyzda diplomatik işini tamamlaýan Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Abdul Malik ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy ösdürmegiň geljegini ara alyp maslahatlaşdylar. Abdul Malik iş ýüzünde durmuşa geçirilmegi sebit we global derejede ykdysady ösüşe ýardam etjek Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan gaz geçirijisiniň gurluşygynyň ähmiýetini belledi. Mälim bolşy ýaly, TOPH …Dowamy »
31-nji Ýanwarda Döwlet Eýeçiligindäki Desgalary Hususylaşdyrmak Boýunça Satuw Geçiriler
Türkmenistanyň Ykdysadyýet we ösüş ministrligi tarapyndan yglan edilen satuwda ýurdumyzyň dürli sebitlerindäki desgalaryň jemi 34-sini hususy eýeçilige satmak meýilleşdirildi. Şolaryň hatarynda Dokma senagaty ministrliginiň, Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrliginiň desgalary, Türkmenistanyň Azyk senagaty döwlet birleşiginiň dolanyşygynda bolan kärhanalaryň paýnamalarynyň döwlet bukjalary, “Türkmengaz” we “Türkmennebitgazgurluşyk” döwlet konsernleriniň garamagyndaky hem-de birnäçe …Dowamy »
Türkmenistanyň Prezidenti Gyýanlydaky Gazhimiýa Toplumynyň Gurluşyk Meýdançasyna Bardy
Hormatly Prezidentimiz Gyýanly şäherçesinde tebigy gazy gaýtadan işleýji we polietilen we polipropilen öndüriji gazhimiýa toplumynyň gurluşygynyň barşy bilen tanyşdy. Toplumyň hünärmenleri döwlet Baştutanymyza 2018-nji ýylyň sentýabrynda ulanmaga bermek maksat edinilýän kärhananyň tehnologik häsiýetnamalary hem-de mümkinçilikleri bilen tanyşdyryp, gurnama işleriniň barşy barada hasabat berdiler. Döwlet Baştutanymyz toplumyň birnäçe onümçilik desgalaryny we …Dowamy »
Türkmenistanyň Prezidenti Türkmenbaşy Şäheriniň Halkara Deňiz Menziliniň Gurluşygynyň Barşyny Gözden Geçirdi
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenbaşy şäherinde gurulýan Halkara deňiz menziline bardy. Döwlet Baştutanymyz deňiz menziliniň desgalarynda işläp ýören hünärmenler we işçiler bilen duşuşdy, işleriň barşy, taslamanyň tehniki aýratynlyklary, port hojalygyna gelip gowşan tehnikalaryň nusgalary bilen tanyşdy. Türkmenbaşy şäherinde Halkara deňiz portuny gurmak baradaky taslamanyň amala aşyrylmagy 2500-den gowrak iş orunlarynyň …Dowamy »
Dalaşgär Bekmyrat Atalyýew Ahal Welaýatynyň Saýlawçylary Bilen Duşuşdy
Ahal welaýatynda bolan saýlawçylaryň Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgär – Mejlisiň deputaty, “Rysgal” paýdarlar täjirçilik bankynyň müdiriýetiniň başlygy Bekmyrat Atalyýew bilen bolan duşuşygy saýlawlaryň öňüsyrasyndaky çäräni dowam etdi. Änew şäheriniň Medeniýet öýünde geçen duşuşyga sebitiň jemgyýetçilik guramalarynyň, kärhanalaryň we daýhan birleşikleriniň wekilleri, hormatly ýaşulular, ýaşlar hem-de köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri …Dowamy »
Jumanazar Annaýew Balkan Welaýatynyň Saýlawçylary Bilen Duşuşdy
Türkmenbaşyda Balkan welaýatynyň saýlawçylarynyň döwlet baştutany wezipesine dalaşgär, Mary welaýatynyň häkiminiň orunbasary Jumanazar Annaýew bilen duşuşygy boldy. Duşuşyk Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň medeni- sport merkezinde boldy. Oňa ýerli häkimiýet düzümleriniň ýolbaşçylary, edara-kärhanalaryň, jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri, hormatly ýaşulular we ýaşlar gatnaşdylar. Ynanylan wekil J.Annaýewi oňat guramaçylyk ukyplary bolan, ak …Dowamy »
Türkmenistanyň Prezidenti Balkan Welaýatynyň Saýlawçylary Bilen Duşuşdy
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Balkan welaýatyna iş saparynyň barşynda Garabogazda karbamid öndürjek zawodyň, Gyýanlyda gazhimiýa toplumynyň, Türkmenbaşy şäheriniň Halkara deňiz menziliniň gurluşykçylary bilen duşuşdy. Bu desgalaryň gurluşyk meýdançalaryndaky duşuşyga gatnaşyjylar12-nji fewralda geçiriljek saýlawlarda ýokary döwlet wezipesine dalaşgäre sowal bermäge mümkinçilik aldylar. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow özüniň saýlawlaryň öňüsyrasyndaky maksatnamalarynyň esasy …Dowamy »


text:
Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlary boýunça ýerine ýetiriji komiteti Türkmenistanda geçiriljek iň uly çäreleriň biri boljak, ýerli jemgyýet üçin Aşgabat 2017 Oýunlarynyň resmi keşbine başlaýandygyna örän buýsanýar. V Aziýa Oýunlaryna taýýarlyk görmek baradaky Ýerine ýetiriji komitetiniň başlygy Daýanç Gulgeldiýew Aşgabat 2017 Oýunlarynyň resmi keşbi barada şeýle …Dowamy »
Sagdynlygyň we Ruhubelentligiň Ýyly, Aziada-2017 Wideo
“Sowgat” atly gysga göwrümli film. Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýylyna, Aziada-2017-ä bagyşlanýar.Dowamy »
Täze Zelandiýa Täze Ýyly Ilkinji Bolup Garşylady Wideo
Täze Zelandiýa Täze Ýyly Ilkinji Bolup Garşylady WideoDowamy »
First Asian Ju-Jitsu Championship Ashgabat 2016 Wideo
First Asian Ju-Jitsu Championship Ashgabat 2016Dowamy »
Basketbol Aşgabat Türkmenistan Wideo
Basketbol Aşgabat Türkmenistan WideoDowamy »
Sustainable Transport On The Agenda For Global Conferance
Sustainable Transport On The Agenda For Global ConferanceDowamy »
Basketbol Boýunça Halkara Ýaryşy 06/11/2016
Aşgabadyň Olimpiýa şäherjiginiň Sportuň oýun görnüşleri toplumynda geçen 3х3 basketbol boýunça halkara ýaryşyň ýeňijileri kesgitlendi. Türkmen türgenleri erkekleriň arasyndaky ýaryşlarda altyn we kümüş medallary zenanlaryň arasynda bolsa altyn medaly eýelediler.Dowamy »
Basketbol Boýunça Halkara Ýaryşy
Aşgabadyň Olimpiýa şäherjiginiň sportuň oýun görnüşleri toplumynda 3х3 görnüşde erkekleriň we zenanlaryň gatnaşmagynda basketbol boýunça halkara ýaryşy badalga aldy. Bäsleşiklere jemi 16 topar—Türkmenistanda alty topar, şeýle hem Russiýanyň, Türkiýäniň, Eýranyň, Azerbaýjanyň, Gazagystanyň, Özbegistanyň we Gyrgyzystanyň ýygyndy toparlary gatnaşýar.Dowamy »
Awaza Milli Syýahatçylyk Zolagy
Awaza Milli Syýahatçylyk Zolagy WideoDowamy »
Behişdi Ahalteke Bedewleri
Behişdi Ahalteke Bedewleri WideoDowamy »


text:
Ak tam Osman imperiýasy döwründe etniki ermenileriň öldürilmeginiň 100-nji ýyldönümine iki gün galanda, bu wakany häsiýetlendirmek üçin “genosid” sözüni ulanmakdan saklandy.
Ak tamyň ýaýradan beýanatynda berilýän maglumata görä, 21-nji aprelde ABŞ-nyň ştab başlygy Denis Makdono (Denis McDonough) we milli howpsuzlyk boýunça başlygyň orunbasary maslahatçy Ben Rods (Ben Rhodes) ermeni-amerikan liderleri bilen duşuşypdyr. Beýanatda bu duşuşykda olar “pajygaly döwürde öldürilen 1,5 million adamyň hormatyna bu wakanyň ähmiýetini maslahat etdiler” diýilýär.
Amerikadaky Ermeni milli komitetiň ýerine ýetiriji direktory Aram Hamparianyň aýtmagyna görä, gürrüňi gidýän duşuşykda resmiler Hampariana we beýleki adamlara Barak Obamanyň etniki ermenileriň öldürilmegi bilen baglanyşykly wakanyň ýyldönüminde, ýagny 24-nji aprelde etjek çykyşynda “genosid” sözüni ulanmajakdygyny mälim edipdirler.
1915-nji ýylda Osman imperiýasy tarapyndan 1,5 million ermeniniň öldürilmegi we deportasiýa edilmegi ençeme taryhçy we birnäçe döwlet tarapyndan genosid diýlip häsiýetlendirilýär.
Türkiýe muny ret edip, bu wakada ölen ermenileriň sanynyň azdygyny öňe sürýär. Ankara olaryň Osman hökümeti tarapyndan bilkastlaýyndan planlaşdyrylyp öldürendigini hem ret edip, heläk bolanlaryň jemgyýetde dörän çaknyşyklar sebäpli ölendigini aýdýar.


text:
Synçy toparyň berýän maglumatynda soňky üç günüň dowamynda Siriýanyň demirgazygyndaky Rakka şäherinde “Yslam döwleti” atly toparyň azyndan 33 sany söweşijisiniň öldürilendigi habar berilýär.
Düýbi Britaniýada ýerleşýän Siriýanyň adam hukuklary boýunça synçy toparyň 18-nji noýabrda beren maglumatyna görä, 15-17-nji noýabr aralygynda geçirilen reýdlerde “Yslam döwleti” atly toparyň başga-da onlarça söweşijisi ýaralanypdyr.
Synçy toparyň maglumatynda “Yslam döwleti” atly toparyň ýokary derejeli agzalarynyň we olaryň maşgalalarynyň toparyň demirgazyk Yrakdaky galasy Mosul şäherine gidip başlandygy aýdylýar.
Fransiýa geçen hepde Parižde bolan hüjümlerden soň, Rakka şäherindäki howa zarbalarynyň gerimini güýçlendirdi.


text:
Buhara şäher häkiminiň görkezmesi boýunça, Medisina kollejiniň 2-nji kursunda okaýan we entek kämillik ýaşyna ýetmedik studentler pagta ýygymyna "meýletin gatnaşmak isleýänleriň" sanawyna goşuldylar. Ähli etrap we şäher kollejleriniň 3-nji kursunda okaýanlaryň hemmesi biraýakdan 5-nji sentýabrdan başlap pagta meýdanlaryna iberiler. Olaryň ýany bilen mugallymlaryň topary hem öňdäki pagta ýygym kampaniýasyna mejbury gatnaşdyrylar.
Studentler dilhat ýazmaga mejbur edilýärler
Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugynyň Özbegistandan alan maglumatlaryna görä, Buhara şäheriniň saglygy saklaýyş ugrundan bilim berýän kollejiniň kämillik ýaşyna ýetmedik, ýagny 2-nji kursunda okaýan studentlerine özleriniň pagta ýygymyna meýletin gatnaşýandyklary barasynda dilhat ýazdyrylypdyr.
"Biziň guramaçy ýolbaşçymyz bu ýylky pagta ýygym kampaniýasynyň gaty agyr boljakdygyny aýtdy. Şonuň üçinem bizi hem pagta ýygymyna sürjekdiklerini bildirdi. Ol bizden pagta ýygym kampaniýasyna meýletin gatnaşýandygymyz barasynda dilhat ýazmagymyzy haýyş etdi we nähili görnüşde ýazylmalydygyny hut onuň özi aýdyp berdi. Hut şonuň üçinem hemmämiz biygtyýar dilhat ýazmaly bolduk" diýip, howpsuzlyk sebäpli ady agzalmaýan Buhara kollejiniň studenti Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugyna maglumat beripdir.
Biziň redaksiýamyza iberilen şol dilhatyň bir nusgasynda şeýle sözler ýazylypdyr: "Men Buhara kollejiniň pylan kursunda okaýan studenti pylany. Öz islegim boýunça meýletin ýagdaýda pagta ýygym kampaniýasyna gatnaşmaga hiç hili garşylygymyň ýokdugyny aýratyn nygtaýaryn. Dilhaty öz islegim bilen ýazdym. Sene we gol".
Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugynyň maglumat alan çeşmesine görä, dilhatyna "Pagta ýygyma meniň ýanym bilen maşgalamdan biri hem gatnaşyp biler" diýen şeýle sözlemiň hem goşulmagy maslahat berlipdir.
Biziň Radiomyzyň habarçysy bilen gürrüňdeş bolan Buharanyň medisina kollejiniň adyny bermekden saklanan bir mugallymy hem geljekdäki pagta ýygymyna studentleriň sürülmegi barasynda şeýle işleriň geçirilýändigini tassyklady.
Buharanyň kollejiniň mugallymy ”Biziň 3-nji kursda okaýan studentlerimize olaryň 7-nji sentýabrdan başlap pagta meýdanlaryna sürüljekdigi habar berildi. Ýöne kollejiň ýerine ýetiriji müdiri Uktam Gaffarow, guramaçylara 2-nji kursda okaýan studentlerden hem meýletinleri ýygnamak barasynda tabşyryk berdi. Häzirki ýagdaýda studentleriň hemmesinden dilhat alyndy we olar müdire tabşyryldy” diýip, Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugyna maglumat berýär.
Pagta ýygym kampaniýasy korrupsiýa bilen ilteşikli
Kollejiň işgäriniň aýtmagyna görä, pagta ýygymyna köpçülikleýin sürüljek studentleriň ýanynda pagta ýygymyna gatnaşdyryljak mugallymlardan hem ýörite toparlar döredilýär.
”Mugallym öz sapaklaryny okatmaly. Hiç kim pagta ýygyma gitmek islemeýär. Ýöne, gynansagam, biygtyýar hemmämiz gidäýmeli. Bärde bir hakykat bar, ýagny pagta ýygymyna ylaýta-da para-peşgeş almaýan we öz aýlygyna ýaşaýan mugallymlary we tehniki işgärleri sürýärler. Ýöne müdir bilen arasy gowy bolan mugallymlar pagta ýygymyna gatnaşmaýarlar. Geçen ýyl pagta ýygymy mahalynda biziň mugallymlarymyzdan birini ýylan çakdy. Soň ony ölümden zordan halas etdiler. Şeýle hadysalary hem hiç kimiň bilmezligi barasynda basyş edilýär. Pagta ýygymy korrupsiýa bilen ilteşikli, ýagny hut korrupsiýa öwrüldi. Geçen ýyl pagta ýygymyna gatnaşmak islemeýän mugallymlaryň bermeli para-peşgeşi 200-300 dollar töweregidi. Häzir bolsa onuň bu ýyl 400 dollara galjakdygy aýdylýar” diýip, kollejiň mugallymlarynyň bizi Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugyna beren gürrüňinde bu ýagdaýdan öz närazylygyny bildirýär.
Buharanyň pedagogiki kollejiniň işgärleri hem Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugyna beren gürrüňlerinde beýleki okuw jaýlarynda hem studentler bilen mugallymlaryň öňdäki pagta ýygym kampaniýasyna taýýarlanmaga çagyrylandygyny bildirýärler.
Buharanyň pedagogiki kollejiniň bir işgäri şeýle gürrüň berýär ”5-nji sentýabrda welaýat kollejiniň 3-nji kursunda okaýan studentleriniň hemmesi we şol sanda biziň kollejimiziň studentleri hem nobatdaky pagta ýygymyna sürler. Mugallymlar bolsa on gije-gündiz möhlet bilen pagta ýygymyna iberiler. Bu Buhara welaýatynyň häkiminiň dilden beren buýrugy. Onsoňam, eger gerek bolsa, pagta ýygymyna 2-nji kursda okaýanlaryň hem sürüljekdigi aýdylýar”.
Daşkent halkara derejesindäki çagyryşlara gulak asmaýar
Özbegistana 2012-nji ýylda öz garşysyna edilen güýçli halkara gysyşlaryndan soňra kämillik ýaşyna ýetmedikleriň pagta ýygyma gatnaşdyrylmagyndan ýüz öwürmeli boldy. Ýöne şonda-da pagta ýygym kampaniýasy döwründe kollejleriň 1-nji we 2-nji kurslarynda okaýan kämillik ýaşyna ýetmedik studentleriň pagta ýygymyna sürlen wagtyna duş gelnipdi.
Pagta ýygymynyň ähli hupbatyny ilkinji nobatda ýönekeý halk we döwlet işgärleri hem jemgyýetçilik guramalarynyň işgärleri çekýärler.
Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugynyň bu ýylky pagta ýygymy barasynda alan maglumatyna görä, bu ýyl pagta ýygymyna Özbegistanyň garaşsyzlyk taryhynda ilkinji gezek Milli uniwersitetde magistratura işini alyp barýanlar bilen bilelikde 3-nji we 4-nji kurs studentleri Jizaksu welaýatyndaky pagta meýdanlaryna işe iberilerler.
Umuman alanyňda, soňky iki ýylyň dowamynda ýurtda halkyň çakdanaşa ýagdaýda aglaba köpçüliginiň pagta ýygymyna sürülmegi halkara guramalaryň ünsüni özüne çekýär.
BMG-niň Halkara zähmet bileleşigi resmi Daşkendi çaga zähmetinden peýdalanmakdan ýüz öwürmäge we, umuman, Özbegistanda halk köpçüliginiň pagta ýygymyna mejbury çekilmeginiň soňuna çykmaga çagyrdy.


text:
Türkmenistanda türkmen diliniň düşündirişli we orfografiki sözlükleriniň taýýarlanyp, köp möçberde neşir edilmegi barada görkezme berildi.
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow 9-njy ýanwarda geçiren hökümet maslahatynda türkmen dilini hasam kämilleşdirmek meselesine aýratyn üns bermelidigini aýtdy.
Ol dilçi alymlaryň ýörite toparny döredip, düşündirişli we orfografik sözlükleri taýýarlamaly, soňra olary tassyklap, köp möçberde neşir etmeli diýdi.
«Türkmen diliniň sözlüginiň» 1962-njy ýyldan bäri çykarylmandygy aýdylýar.


text:
Hormatly Prezidentimiziň karary bilen Aşgabat şäherinde ýolagçylara hyzmat etmek üçin ähli şertler döredilen döwrebap halkara ýolagçy awtomenzili gurlup işe girizildi.
Awtomenziliň çäginde naharhanalar, dükanlar, aragatnaşyk nokatlary, daşary ýurt puluny alyş-çalyş nokady, hem-de 50 orunluk myhmanhana ýerleşýär.
Iki gatdan ybarat bolan Halkara awtomenzili 4 perronly, häzirki zaman awtomobiliniň dest (rul) halkasynyň şekilinde bina edildi.
Awtomenzil hakynda
Ýurdumyzyň ulag we aragatnaşyk ulgamyny mundan beýläkde ösdürmek boýunça durmuşa geçirilýän işleriň hatarynda Hormatly Prezidentimiziň karary bilen Aşgabat şäherinde ýolagçylara hyzmat etmek üçin ähli şertler döredilen döwrebap halkara ýolagçy awtomenzili gurlup işe girizildi. Awtomenziliň çäginde naharhanalar, dükanlar, aragatnaşyk nokatlary, daşary ýurt puluny alyş-çalyş nokady, hem-de 50 orunluk myhmanhana ýerleşýär.
Bronlamak
Awtomobil ulaglary ministrliginiň Aşgabat şäherindäki şäherara ýolagçy awtoulag kärhanasy ýolagçylar üçin şäherara gatnawlara orunlary bronlamagyň ýönekeý usulyny hödürleýär. Internet üsti bilen bron etmegiň häzirkizaman ulgamy ýolagçylara Aşgabat şäherindäki halkara ýolagçy awtomenzilinden ugraýan ähli şäherara ugurlar býunça islendik duralga çenli gidiş we yzyna geliş gatnawlara orunlary bron etmäge mümkinçilik berýär.
Ugurlar
Aşgabat şäherindäki halkara ýolagçy awtomenzilinden Aşgabat şäheri bilen ýurdymyzyň welaýat merkezileriniň we uly şäherleriniň arasynda 6 sany şäherara ugurlar, hem-de paýtagtymyzyň golaýyndaky şäherçelere we obalara çenli 30 sany şäherýaka ugurlar boýunça awtobus gatnawlary yzygiderli amala aşyrylýar. Ähli ugurlar boýunça ýolagçylar üçin ähli amatlyklary bolan häzirkizaman ýokary derejeli awtobuslar hereket edýär.
Awtomobil ulaglary ministrligi:
Aşgabat ş., Arçabil şaýoly, 126
Tel.: +993(12) 39-09-02
Faks: +993(12) 39-03-24
Ýolagçy awtoulag kärhanasy:
Aşgabat şäheri, 1930 (Şors) köçesiniň 92-nji jaýy.
Tel.: +993(12) 76-97-41
Faks: +993(12) 76-01-79
E-poçta: tinspect@online.tm
Halkara ýolagçy awtomenzili:
Dolandyryjy bölümi: +993(12) 76-97-41
Sorag-jogap gullugy: +993(12) 76-97-41
Dispetçer gullugy: +993(12) 76-97-41
Myhmanhana: +993(12) 76-97-41


text:
Türkmenistanda ýurduň durmuşyna we syýasatyna degişli meseleler barada ýerli metbugatda türkmen dili bilen bir hatarda daşary ýurt dillerinde hem maglumatlar berilýär. Bular esasan ýurduň içindäki daşary ýurt raýatlaryna we ýurduň daşyna Türkmenistan barada maglumat ýaýratmaga gönükdirilen.
Ýakynda Türkmenistanda rus dilinde çykýan “Neýtralnyý Turkmenistan” gazetine 2012-nji ýylyň ýanwaryndan başlap iňlis dilinde goşundynyň çap edilip başlanjakdygy baradaky habar hem Aşgabadyň bu ugurdaky tagallalaryny has-da artdyranlygynyň bir alamaty bolup göründi.
Türkmenistanyň resmi habar agentligi bu çäräniň sebäbini “giň ilat köpçüliginiň ýokary hilli döwürleýin neşirlere bolan islegini kanagatlandyrmak hem-de dünýä jemgyýetçiligini Türkmenistanda gazanylan üstünlikler we ýetilen sepgitler bilen tanyşdyrmak” maksady bilen baglanyşdyrdy.
“Serhetisiz reportýorlar” guramasynyň ýewropa bölüminiň başlygy Ýohan Bihr, bu çärä baha bermezden ozal, çap ediljek neşiriň nähli mazmunda boljakdygyna seretmelidigini aýdýar. Bihriň Azatlyk Radiosyna beren gürrüňinde nygtamagyna görä, gazetiň iňlisçe ýa ýene-de başga bir dilde çykyp-çykmazlygynyň özi hiç bir zady aňlatmaýar:
—Biz türkmen hökümetiniň neşiri iňlis dilinde çykarmak kararyna gelmegini gowy garşylaýarys. Ýöne bu türkmen resmileriniň propagandany giňeltmek, şeýle-de Türkmenistan barada daşary ýurtlara maglumat ýaýratmak usulynyň bir görnüşini döretmek ugrunda ýene-de nobatdaky synanyşygy bolsa, onda munuň hiç bir möhümligi ýokdur. Muny öňegidişlik diýip atlandyryp bolmaz.
Türkmenistanda häzir ençeme dillerde, şol sanda iňlis, rus, fransuz, pars, hytaý ýaly dillerde efire gidýän “Türkmenistan” telekanaly bar. Şonuň üçin Türkmenistanyň daşary ýurt dillerinde neşirleri döretmek işi täze bir çäre däl. Sebäbi dünýäniň köp sanly döwletlerinde daşary ýurt dillerindäki telekanallar we neşirler bar. Muňa mysal hökmünde Eýranyň “PressTW” ýa-da Orsýetiň “RussiaToday” telekanallaryny görkezmek bolar.
Ýohan Bihr soňky döwürde awtoritar režimli döwletleriň dünýäniň gözünde özleriniň abraýyny artdyrmak üçin, daşary ýurt dillerinde metbugat çykarmak meýlini güýçlendirendigini aýdýar:
—Häzir Hytaý hem iňlis dilinde işleýän global media kanallaryny döretdi. Bu ýerde bir täsin fakt bar. Bular ýaly awtoritar režimli döwletler dünýäniň ünsüni özüne çekip, özlerine bolan garaýyşlary gowulandyrmak ugrunda tagalla edýärler. Ýöne men bu propaganda hiç kim aldanmazmyka diýýärin.
“Neýtralnyý Turkmenistan” gazeti 1924-nji ýylyň noýabrynda esaslandyrylypdy. Neşir 1995-nji ýylyň 13-nji dekabryna çenli “Turkmenskaýa iskra” ady bilen çykyp, şondan bäri ol “Neýtralnyý Turkmenistan” diýlip atlandyrylýar.


text:
Orsýetiň Döwlet Dumasy anna günki geçiren sessiýasynda Latwiýada faşizmiň goldanylmagy we ynsan hukuklarynyň bozulmagy bilen baglanyşykly ýörite beýanat kabul etdi.
Maglumata görä, bu kabul edilen beýanatda ýakynda, 16-njy martda “Latwiýanyň legionerleriniň güni” ady bilen Rigada geçirilen ýöriş bilen baglanyşykly waka alada bildirilýär.
Rigada geçirilen şol ýörişe Ikinji Jahan Urşy ýyllarynda nasistik Germaniýanyň SS güýçleriniň düzüminde meýletinlik bilen gulluk eden ýörite toparyň agzalary-da gatnaşdylar.
Orsýetiň Dumasynyň beýanatynyň tekstinde bu waka rasizme, milletparazlyga we anti-semitizme garşy göreş alyp baran hakyky antifaşistlere we ynsan hukuklaryny goraýjylara garşy göni hüjüm hökmünde häsiýetlendirilýär.


text:
Çarşenbe güni Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Žoze Manuel Barroso Ýewropa Bileleşiginde býujet defisiti bilen bagly emele gelen häzirki maliýe krizisini Ýewropanyň taryhyndaky iň bir uly synag diýip atlandyrdy.
Ýewropa Parlamentinde eden ýyllyk ýüzlenmesinde Barroso häzirki maliýe krizisinden çykmak üçin Ýewropa Bileleşigine has-da özara jebisligiň zerurdygyny nygtady.
Onun bu çykyşy Gresiýanyň býujet defisiti bilen baglanyşykly Ýewropa Bileleşiginde uly maliýe kynçylyklarynyň ýüze çykan döwrüne gabat geldi.
Gresiýadaky bu kynçylyklar ýewro pul birligini ulanýan Ýewropa ýurtlarynyň-da maliýe-ykdysady ýagdaýyna ýaramaz täsirlerini ýetirdi.


text:
Türkmenistanyň Alternatiw habarlary websaýty Awazada, Hazar deňzinden birnäçe ýüz metr aralykda ýerleşýän «Kottežler» (resmi ady Burnak) etrapçasynyň jaýlarynyň ýykylýandygyny habar berýär.
Has anygy, bu etrapçada ýerleşýän jaýlaryň ýykylmagy birnäçe ýyl ozal başlanyp, indi dürli sebäpler esasynda ýykylman galan 50 töweregi jaý ýykylýar diýip, ýerli synçy Amanmyrat Bugaýew aýdýar.
Azatlyk radiosy bu barada Balkan welaýatyna we Awazadaky ýagdaýlara ýakyndan belet ýazyjy bilen telefonda söhbetdeş boldy.


text:
Çarşenbe güni Ýewropa Bileleşigine girýän ýurtlaryň ministleri Bileleşigiň käbir ýurtlarynda sygyr etiniň ýerine ýaby etiniň satylýandygy bilen bagly ýüze çykan problemany ara alyp maslahatlaşmak üçin Brýusselde duşuşýarlar.
Bu maslahata Ýewropa Bileleşiginiň Saglyk we alyjylar baradaky komissary Tonio Borg ýolbaşçylyk eder.
Bu wakanyň öňýany Britaniýada, Fransiýada, Gollandiýada, Şwesiýada we Şweýsariýada geçirilen barlaglarda sygyr etiniň deregine ýaby etiniň satylýan halatlarynyň üsti açyldy. Şol derňewleriň netijesinde-de köp dükanlarda et önümleriniň satuwy togtadyldy.
Käbir resmiler dükanlarda peýda bolan bu ýaby etleriniň Rumyniýadan iberilen etlerdigini aýdýarlar. Emma Rumyniýanyň häkimiýetleri bu bildirilen aýyplamany ret edýärler.


text:
Germaniýanyň ýaragly güýçleri “Yslam döwletiniň” söweşijilerinden gaçyp, Yragyň demirgazygyna ýerleşen müňlerçe adama ynsanperwer kömegini ugradyp başlady.
Medisina serişdelerinden, azyk önümlerinden, ýorgan-düşekden we beýleki ynsanperwer kömekden ybarat Germaniýanyň ilkinji uçary 15-nji awgustda Yragyň Irbil şäherine tarap ugrady. Bu şäher Yragyň awtonom Kürt regionynyň paýtagtydyr. Şu günüň dowamynda has köp ynsanperwer kömeginiň ugradylmagyna garaşylýar.
15-nji awgustda "Luebecker Nachrichten" gazetine beren interwýusynda nemes kansleri Angela Merkel Germaniýa Yragy ýarag bilen üpjün etmez diýdi.


text:
Türkmenistanyň futbol boýunça çempionatynyň 14-nji tapgyry Aşgabatdaky we Daşoguzdaky iki duşuşyk bilen tamamlandy.
“Aşgabat” stadionynda geçirilen paýtagt derbisinde häzirki çempion “Altyn asyr” bilen AFK-nyň Prezidentiniň Kubogynyň eýesi HTTU duşuşdy.
Geçen möwsüme garanyňda düzüminde ep-esli üýtgeşmeleriň bolup geçendigi üçin pesräk çykyş edýän HTTU bu oýunda ýarym sagada çenli saklanyp bildi. 33-nji minutda Ahmet Ataýew, birinji ýarymyň goşmaça wagtynda bolsa Süleýman Muhadow tapawutlanyp, “Altyn asyry” öňe saýladylar.
Arakesmeden soň, Myrat Annaýew hasaby 3:0-a çenli artdyrdy. Soňra bolsa S. Muhadow şu duşuşykda ikinji gezek tapawutlandy. Bu onuň şu möwsümdäki 15-nji pökgüsidir. Myhmanlara Didargeldi Kowusowyň urgusyndan soň, bir jogap pökgüsini geçirmek başartdy.
Netijede öňdäki orunda barýan “Altyn asyr” 4:1 hasabynda ýeňiş gazanyp, häzirki wagtda esasy bäsdeşi “Balkandan” dört utuk ara açdy.
Üçünji orna bolsa myhmançylykda “Daşoguzy” 0:3 hasabynda ýeňen “Aşgabat” çykdy. Ýöne 25 utuk toplan bu topar bir oýun artyk geçirdi.
Paýtagtlylara ýeňiş getiren pökgüleri 6-njy we 82-nji minutlarda Pirmyrat Gazakow geçirdi, bir pökgini bolsa ýer eýeleriniň goragçysy Parahat Annaberdiýew atdanlykda öz toparynyň derwezesine gönükdirdi.
14-nji tapgyrdan soň Türkmenistanyň futbol boýunça çempionatynda üç hepdelik arakesme yglan edildi. Munuň özi ýurdumyzyň milli ýygyndy toparynyň dünýä çempionaty — 2018-iň saýlama duşuşyklaryna taýýarlyk işleri bilen baglanyşyklydyr. Milli ýygyndy toparymyz 11-nji iýunda myhmançylykda Guamyň, 16-njy iýunda bolsa öz meýdanynda Eýranyň ýygyndylary bilen duşuşar.
Milli çempionatyň ýakyndaky oýny 20-nji iýunda bolar. Şol gün 7-nji tapgyryň soňa geçirilen duşuşygynda Balkanabatda ýerli “Balkan” “Ahaly” Kabul eder.
Maglumat toplamagy halaýanlara duşuşygyň sanlaryny we delillerini hödürleýäris.
"Altyn asyr" – HTTU – 4:1 (2:0)
30-njy maý. Aşgabat. "Aşgabat" stadiony. 300 tomaşaçy.
Pökgüleri geçirenler: Ahmet Ataýew 33, Süleýman Muhadow 45+1, 66, Myrat Annaýew 51 – Didargeldi Kowusow 71.
Duýduryş alanlar: Serdar Geldiýew 52 – Begenç Seýitmämmedow 20, Muhammet Astanow 59.
Emin: Maksat Seýitgulyýew.
Gözegçi emin: Öwezdurdy Gylyçmyradow.
"Daşoguz" – "Aşgabat" – 0:3 (0:2)
30-njy maý. Daşoguz. «Sport toplumy». 200 tomaşaçy.
Pökgüleri geçirenler: Pirmyrat Gazakow 6, 82, Parahat Annaberdiýew 16 (öz derwezesine geçirdi).
Duýduryş alanlar: Yhlas Nepesow 33 – Atageldi Geldiýew 53.
Emin: Jumamyrat Jumamyradow.
Gözegçi emin: Rubik Danelýan.
14-nji tapgyrdan soň toparlaryň ýerleşiş tertibi
Bellik: "Aşgabat" "Şagadamy" özara duşuşykda ýeňenligi üçin ýaryş tablisasynda ýokarda galdy.
Iň köp pökgi geçiren oýunçylar:
Myrat Ýagşyýew (“Balkan”) – 17 (2 – 11 mertlik urgudan)
Süleýman Muhadow (“Altyn asyr”) – 15.
Hemra Amanmämmedow (“Şagadam”) – 11 (5).
"Asgabat"stadionynda geçirilen paýtagt derbisinde häzirki çempion "Altyn asyr" bilen AFK-nyñ Prezidentiniñ Kubogynyñ eýesi HTTU duşuşygyndan taýýarlanan fotoreportažymyzy synlamagy unutmañ!


text:
Orsýetiň Ženewadaky diplomatik missiýasy BMG-niň Moskwadaky Adam hukuklary edarasynyň ýapylýandygyny tassyk etdi.
BMG-niň ýokary derejeli resmisi şeýle zadyň bolmagyndan howatyrlanýandygyny bildiripdi. Bu habar 12-nji martda, Orsýetiň RIA Nowosti habar gullugy tarapyndan ýaýradyldy.
BMG-niň Adam hukuklary baradaky ýokary komissarlygy bu habara bada-bat hiç bir düşündiriş bermedi.
RIA Nowostiniň ýazmagyna görä, Orsýetiň ilçisi Alekseý Borodawkin Adam hukuklary boýunça ýokary komissarlygyň Orsýetde adam hukuklary guramalaryny döretmäge kömek edendigini we bu guramanyň Moskwadaky edarasynyň ýapylmagynda hiç bir üýtgeşiklik görmeýändigini aýdypdyr.
BMG-niň Adam hukuklary komissary Zeid Raad al-Hussein 10-njy martda Kremlden Orsýetiň bu edaranyň Moskwadaky ofisini ýapmakçy bolýandygy barada yşarat gelendigini aýdypdy.


text:
Şu gün Aşgabadyň Sergiler köşgünde «Türkmenistanyň nebiti we gazy» ady bilen 14-nji Halkara sergisi açylýar.
Türkmen Döwlet habarlar gullugy Türkmenistanyň Söwda-senagat palatasy hem-de Nebit-gaz senagaty ministrligi tarapyndan gurnalýan bu sergide dünýäniň 28 ýurdundan 160-dan hem gowrak kompaniýanyň öz önümleri bilen çykyş etjekdigini habar berýär.
Bu serginiň çäklerinde-de Aşgabatda Türkmenistanyň nebit-gaz pudagyna degişli kanunçylyk hem-de salgyt syýasatyna bagyşlanylyp, ýörite seminaryň hem gurnaljakdygy aýdylýar.
Türkmen Döwlet habarlar gullugy bu seminara gatnaşmak üçin dünýäniň 40-dan gowrak ýurduna degişli 160-dan hem gowrak kompaniýanyň wekilleriniň Aşgabatda gelendiklerini habar berýär.


text:
19-njy awgustda Türkmenbaşy şäheriniň «Tolkun» seýilgähinde Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 24 ýyllygyna bagyşlanyp, edebiýat, medeniýet we sungat işgärleriniň, höwesjeň aýdymçy ýaşlaryň arasynda Türkmenistanyň Prezidentiniň «Türkmeniň Altyn asyry» bäsleşiginiň çäklerinde geçirilýän «Ýaňlan, Diýarym!» bäsleşiginiň Balkan welaýaty boýunça tapgyry geçirildi. Açyk asmanyň astyndaky sahnada geçen bu bäsleşige welaýatyň etrap-şäherlerinden deslapky gözden geçilişlerde saýlanan zehinli ýaş aýdymçylaryň 10-sy gatnaşdy.
Bäsleşigiň welaýat tapgyrynyň netijesinde Esenguly etrabyndan Abadangözel Seýdalyýewa we Serdar şäherinden Rüstem Hallyýew ýeňiji diýlip yglan edilip, olar bäsleşigiň döwlet tapgyryna gatnaşmaga hukuk gazandylar.


text:
Siziň pikiriňizçe, adamlar nirede gowy ýaşaýar? Bu sowala köp adam deňziň kenarynda, palma agaçlarynyň kölegesinde ýaşaýyş üçin jennetdäki ýaly şertleriň bardygyny aýdyp bilerler.
Emma hakykatda özlerini iň bagtly saýýan adamlar buz ýaly sowuk howasy bilen tanalýan Finlandiýada ýaşaýan ekenler. Bu hakykat düýbi Britaniýada ýerleşýän Legatum institutynyň analitik merkezi tarapyndan geçirilen barlaglarda anyklanypdyr. Şol barlaglaryň netijesinde “Ösüş indeksi” atly hasabat çap edildi.
“Osüş indeksi” atly hasabat, ynha, indi 3 ýylyň dowamynda çap edilip gelinýär. Şeýle hasabatyň üstünde işlenip, onuň ýaýradylmagyna, 1968-nji ýylda ABŞ-nyň baş prokurory wezipesini eýelän Robert Kennediniň bir çykyşy sebäp boldy.
Şol çykyşynda jenap Kennedi belli bir ýurduň ösüş derejesini görkezýän jemi öndürilýän içerki önümiň hemme ykdysady görkezijileri öz içine alýandygyny aýdyp, ýöne welin, onuň durmuşyň hakyky manysyny görkezip bilmeýändigini belledi.
Hut şol sebäplere görä, Britaniýada ýerleşýän Legatum institut ýurtlaryň ykdysady görkezijileri bilen bir hatarda şol ýurtda ýaşaýan adamlaryň şahsy erkinligini, olaryň jan saglygyny, bilim derejesini, howpsuzlyk meselesini hem-de jemgyýet tarapyndan näderejede goldaw tapýandygy ýaly görkezjileri öwrenip, “Ösüş indeksi” atly hasabaty ýaýradyp başlady.
104 ýurduň adamlarynyň pikiri
2009-njy ýyl boýunça geçirilen şu gezekki barlaglarda sanaw jemi 104 ýurtda ýaşaýan adamlaryň pikiri soralyp düzülipdir. Merkezi Aziýa regionyndan bu hasabatda Özbegistan hem Gazagystan barada maglumat çap edildi. Ýagny bu hasabat boýunça 104 ýurtdan Özbegistan 92-nji orna mynasyp bolupdyr, Gazagystan bolsa 76-njy orny eýleýär.
Şeýle hem bu barlag işleri täsin bir fakty anyklady. Örän garyp ýurtlarda ýaşan adamlar garyplykdan çykyp, girdejileri artanda, kähalatda munuň olaryň özlerini bagtly duýmagynyň kemelmegine getirendigi belli edilipdir.
Ösüşe alyp barýan faktorlar
Şeýle-de bu barlaglaryň netijesinde ösüşe alyp barýan faktorlaryň biri-birine baglydygy anyklanypdyr. Mysal üçin, kiçi biznese hem dürli açyşlara ýol berýän ykdysadyýetli ýurtlarda şol kiçi telekeçiligiň ykdysady durnuklylygyň esasyny tutmaga ýardam berýändigi anyklanypdyr.
Bu hasabata görä, ýurduň dolandyrylşynyň hem adamlaryň özlerini bagtly düýmagyna gaty köp täsir edýändigini görkezipdir. Hökümetler däl-de şahsyýetler bagtly bolup, gurply ýaşamagyň düýbini tutýar. Emma raýatlaryň ýaşaýşy barada alada edýän ýurtlarda ykdysadyýetiň hem berk bolýandygy anyklanypdyr.
Şeýle-de on-ýigrimi ýyl mundan ozal gaty ýaramaz ýagdaýy başdan geçiren käbir ýurtlaryň galkynyp, ösüş gazanyp bilýändigi belli bolupdyr. Mysal üçin, Irlandiýanyň ilaty 20 ýyl mundan ozal garyp ýaşap, basyş astyndaky iň sussy pes halklaryň biridi. Şu gezekki hasabatda bolsa Irlandiýa 104 ýurduň içinde 11-nji orny eýeledi.
Eýran, Özbegistan we Gazagystan
Eýrandaky ýagdaý, geçen gezekki bilen deňeşdirilende, ykdysady ösüş, demokratik institutlar, howpsuzlyk hem gorag, hökümeti dolandyrmak, şahsy erkinlik, sosial ynam meselelerinde öňküden ýaramazlaşyp, ýurt 95-nji orna düşüpdir.
Özbegistanyň ýagdaýy hem Eýranyňkydan az-owlak tapawutlanyp, bu ýurt 92-nji orunda goýulypdyr. Özbegistanda ykdysady ösüş, demokratik institutlar, hususy telekeçilik, şahsy erkinlik hem sosial gorag ýaly faktorlar öňküsinden beterleşipdir. Gazagystan hem Özbegistan bilen bagly agzalan köp faktorlarda pese düşüp, diňe hususy telekeçilik hem düýp ykdysady görkezjileri boýunça gowy baha alypdyr.
Orsýet we Ukraina
Bu hasabatda Orsýet 69-njy orunda bolup, howpsuzlyk hem gorag meselesinde, ýurdy dolandyrmak, şahsy erkinlik we sosial ynam ýaly faktorlar boýunça pes baha alypdyr. Orsýetiň raýatlary diňe bir zatda, ol hem bilim meselesinde özlerini kanagatly duýýandyklaryny mälim edipdirler.
Ukrainanyň ýagdaýy geçen saparkylar bilen deňeşdirilende, sosial gorag hem hökümeti dolandyrmak meselesinde ýaramazlaşypdyr. Bu ýurt sanawda 61-nji orunda ýerleşdirilipdir.
Bu sanawda Belarus 85-nji orny eýeledi, Moldowa bolsa hemme görkezjiler boýunça pese gaçyp, 78-nji orna mynasyp bolupdyr.


text:
Metbugat habarlarynda berilýän maglumatlara görä, Russiýa “milli medeniýete gara sürtýän”, ýurduň bütewiligine howp salýan ýa-da “konstitusiýa gurluşynyň esaslaryny bozýan” kinofilmleri gadagan etmegi göz öňünde tutýar.
“Interfax” habar gullugynyň Medeniýet ministrliginiň resmisine salgylanyp berýän maglumatyna görä, hökümet tarapyndan teklip edilýän kararda şuňa meňzeş kinofilmleriň ýurduň kinoteatrlarynda görkezilmegi üçin talap edilýän rugsatnamany bermegi gadagan etmek göz öňünde tutulýar.
Şeýle-de, maglumatda bu kararyň 1-nji ýanwardan başlap güýje girmegine garaşylýardy diýilýär. Emma resmileriň arasyndaky gepleşikleriň tamamlanmandygy sebäpli, bu kararyň soňa goýlandygy nygtalýar.


text:
Owganystanda “Talyban” hereketiniň ýüzlerçe söweşijisi ýurduň demirgazyk-gündogaryndaky Badagşan welaýatyna hüjüm etdi. Bu barada ýerli resmiler maglumat berýärler.
Badagşan welaýatynyň polisiýa başlygynyň orunbasary Sakhi Dad Haidariniň sözlerine görä, söweşijiler şenbe güni ir bilen Ýamgan etrabyna hüjüme başlapdyrlar.
Haidari söweşijilere gaýtawul bermek üçin howadan hemaýatyň gerek boljakdygyny aýtdy.
Welaýatyň polisiýa edarasynyň metbugat wekili Lal Mohammad Ahmadzai jeňçileriň etrap häkimiýetiniň edarasyna aralaşandygyny, şeýle-de çaknyşyklaryň barha ýygjamlaşýandygyny maglumat berýär.
“Talyban” hereketiniň metbugat wekili Zabihullah Mujahid hüjümiň jogapkärçiligini öz üstüne aldy.


text:
25-nji maýda Moskwanyň Saz öýünde Russiýanyň we GDA ýurtlarynyň ýaşlarynyň fuat Mansurowyň adyny göterýän “Arkalaşygyň zehinleri” atly üçünji saz festiwalynyň çäklerinde türkmenistanly kompozitor we pianinoçy Mämmet Guseýnowyň “Erk we söýgi” diýen simfoniki konserti bolar.
“Arkalaşygyň zehinleri” saz festiwaly oňa gatnaşyjylaryň — ýaş sazandalaryň, ýaşlaryň döredijilik mümkinçiliklerini ýokarlandyrmaga, hemmetaraplaýyn ösmegine, GDA ýurtlarynyň wekilleriniň Russiýanyň medeni durmuşyna içgin aralaşmagyna ýardam edýär. Festiwalyň çeper ýolbaşçysy Russiýanyň L. W. Nikolaýew adyndaky Ýetginjekler simfoniki orkestriniň baş dirižýory Wasiliý Walitowdyr.
Festiwaly geçirmek pikirine Fuat Mansurowyň döredijilik gatnaşyklarynyň geografik örüsiniň giňligi esas boldy. Şonuň üçin konsert programmasyna Russiýanyň sebitlerinde we GDA ýurtlaryndan ýaş zehinler gatnaşýarlar. Şeýlelikde, olar Uly simfoniki orkestriň sazandarlyk etmeginde Moskwanyň iň gowy konsert meýdançasynda çykyş etmäge mümkinçilik alýarlar. Üçünji saz festiwalynyň Gala-konsertiniň programmasynda hormatly myhmanlaryň we festiwalynyň baýrak eýeleriniň, Russiýanyň orta we ýokary saz okuw mekdepleriniň, halkara bäsleşikleriniň baýrak eýeleriniň ýerine ýetirmegindäki rus we günbatar ýewropa nusgawy sazlarynyň naýbaşy eserleri bar.
GDA ýurtlaryndan bolan zehinleriň arkalaşygyna bu ýyl Belarusyň (Waleriý Alesýuk, goboý), Moldowanyň (Ýuriý Atwinowskiý, alt), Gazagystanyň (Klim Pak, fortepiano) sazandalary wekilçilik edýärler. Russiýanyň sebitleri hem köpöwüşginli röwüşde görkeziler.


text:
Bizden takmynan 40 ýagtylyk ýylyna deň uzaklykda ýerleşýän “55 Leňňeç” ençeme ýyl bäri astronomlaryň ünsüni özüne çekip, olary gyzyklandyryp gelen ýyldyz.
Onuň töwereginde şu wagta çenli jemi 5 planeta tapyldy. Bularyň arasynda hem öz merkezi ýyldyzyna (Gününe) iň ýakyny - “55 Leňňeç e”. Radiusy boýunça Ýeriň iki essesine, massasy bounça hem biziň planetamyzyň 8 essesine deň bolan “55 Leňňeç e” super-Ýer diýip atlandyrylýan planetalaryň hataryna girýär.
Bu planetany dolurak öwrenmek boýunça ozal hem käbir işler edilipdi, ýöne täzelik, ýaňy golaýda geçirilen barlaglaryň görkezmegine görä, onuň ep-esli böleginiň göwherden durýanlygydyr.
“Biz öz Ýerimizden bütinleý başgaça himiki düzümi bolan bir berk planetany ilkinji gezek görýäris” diýip, Yale uniwersitetinden (Birleşen Ştatlar) Nikku Madhusudhan aýdýar. “Bu planetanyň üstüniň suwdur granitden däl-de, grafitdir göwherden durýan bolmagy mümkin”.
Super-Ýer
Bir super-Ýer, ýagny biziň planetamyzdan uly, ýöne Neptun we gaz “läheňi” Ýupiterden has kiçi bolan “55 Leňňeç e” astronomik ölçegler boýunça biziň duldegşir goňşymyz. Ol bizden takmynan 40 ýagtylyk ýylyna deň uzaklykda “Leňňeç” zodiakal ýyldyzlar toplumynda ýerleşýär. Radiusy Ýeriň iki essesi, agyrlygy onuň 8 essesi bolan bu planeta öz merkezi ýyldyzynyň daşyndan aýlanyp çykmak üçin 18 sagat wagt gerek bolýar. Diýmek, onuň bir ýyly biziňki ýaly 365 gün däl-de, diňe 18 sagat. Öz “Güni” bilen arasy örän ýakyn bolany üçin onda höküm sürýän temperatura 2000 gradusdan ýokarydyr diýip çaklanýar.
Göwher planetanyň suraty
“55 Leňňeç e” 2004-nji ýyldan bäri astronomlara tanyş planeta bolsa-da, öz ýyldyzynyň öňünden geçende (tranzit) oňa gözegçilik edip, onuň radiusyny kesgitlemek soňky wagtda başartdy. Kosmos teleskopy “Spitzer” hem ýaňy-ýakynda bu planetanyň infragyzyl şöhlelenmesine gözegçilik edip bildi.
Gazanylan bu täze maglumatlaryň kömegi bilen Madhusudhan bilen onuň kärdeşleri bu uzak dünýäniň himiki düzümi barada köpräk maglumat edinmäge synanyşypdyrlar. Olar kompýuter modelleri bilen elementleriň ähli mümkin bolan kombinasiýalaryny derňäp görüp, gelnen netijeleri gözegçilik edilen häsiýetler bilen deňeşdiripdirler.
Planetanyň merkezi ýyldyzynda kisloroddan köp uglerodyň bardygy astronomlaryň ünsüni ozaldan özüne çeken zat. Şol sebäpden ylmy barlagçylar “55 Leňňeç e” döräninde ep-esli mukdarda uglerod bilen kremniniň karbidi (silicon carbide) bolandyr, suw buzunyň paýy bolsa örän az bolandyr diýen pikirden ugur alypdyrdyrlar.
Madhusudhanyň aýtmagyna görä, astronomlar, şeýle hem planetanyň himiki düzümi Ýeriň himiki düzümine meňzeşdir diýen çaklama esaslanyp, onda ýokary derejedäki gyzgyn suw bardyr diýip pikir edipdirler. Ýöne täze barlaglardan çen tutsaň, “55 Leňňeç e” planetasynda suw asla ýok. Ol, esasan, grafitden we göwherden (uglerod), şeýle hem demirden we kremniniň karbidinden durýar. Onuň düzüminde käbir silikatlaryň-da (silicates) bolmagy ahmal.
Ýere üç esse göwher
Barlagda planetanyň massasynyň iň azyndan üçden biriniň – Ýeriň massasynyň takmynan üç essesine deň – göwher bolmagy mümkin diýip çaklanýar.
“Munuň tersine, Ýeriň içki bölegi kisloroda baý, ugleroda bolsa aşa garyp – ol massanyň müňden biri-de däl” diýip, Yale uniwersitetiniň bu barlaga gatnaşan geofizigi Kanani Lee aýdýar.
Biziň planetamyz, dogrudanam, kisloroda baý. Kislorodyň bir özi onuň massasynyň üçden birini, köpräk duş gelýän demir, kremniý we magniý bilen birlikde hem onuň takmynan 94 prosentini düzýär. Beýleki elementleriň paýyna düşýän diňe alty prosent.
Ýupiter, Gün sistemasynyň iň uly planetasy
Yale uniwersitetiniň 2012-nji ýylyň 11-nji oktýabrynda media beren maglumatynda, Madhusudhanyň aýtmagyna görä, ugleroda baý super-Ýeriň bardygynyň anyklanmagy indi Ýer toparyna girýän uzak planetalaryň himiki düzümleri, içki gurluşlary, atmosferalary ýa biologiýalary Ýeriňkä meňzeşdir diýip çaklap bolmajakdygyny aňladýar.
Edilen açyş şol bir wagtyň özünde-de Ýeriň ululygyndaky bize nätanyş planetalaryň geohimiki we geofiziki proseslerini öwrenmäge täze ýollary açýar. Ugleroda baý düzümiň planetanyň termik ewolýusiýasyna, tektonik hereketlerine täsir etmegi mümkin. Bu hem öz gezeginde, mysal üçin, wulkanizme, seýsmik işjeňlige we daglaryň döremegine täsir edip bilýär.
Planetalar çylşyrymly bolýar
“Ýyldyzlar ýönekeý bolýarlar. Bir ýyldyzyň massasy we ýaşy belli bolsa, onuň esasy strukturasyny we taryhyny bilýärsiň” diýip, Prinston uniwersitetiniň astronomiýa boýunça professory Dawid Spergel aýdýar. “Planetalar örän çylşyrymly. Biz ýaňy golaýymyzda ýerleşýän ýyldyzlaryň töweregindäki planetalary açmaga başlanymyzda, bu ‘göwhere baý super-Ýeriň’ öňde bize garaşýan açyşlaryň baý hatarynyň diňe birje mysaly bolmagy mümkin”.
Nikku Madhusudhan 2011-nji ýylda uzakda ýerleşýän gaz “läheňi” bolan bir planetanyň ugleroda baý atmosferasyny açan topara ýolbaşçylyk etmek bilen, Ýer toparyna girýän planetalaryň arasynda hem ugleroda baýy bolmaly diýip uzak wagt bäri aýdylyp gelinýän ähtimallygy güýçlendirdi.
Täze barlag astronomlaryň Güne meňzeş bir ýyldyzyň töwereginde göwherden durýan bolmagy ahmal bir planetanyň bardygyny ilkinji gezek anyklap, onuň himiki düzümini kesgitlemegidir. Ýöne munuň bilen iş soňlananok. Planetanyň himiki düzümine degişli açyşlary tassyklamak üçin ýene barlaglar gerek.
ÇEŞMELER:
http://news.yale.edu/2012/10/11/nearby-super-earth-likely-diamond-planet
http://www.dailygalaxy.com/my_weblog/2013/01/exo-planet-with-a-chemistry-vastly-different-than-earth-a-surface-of-graphite-and-diamond.html
http://www.astronews.com/news/artikel/2012/10/1210-017.shtml
http://www.sterne-und-weltraum.de/alias/exoplaneten/55-cancri-e-ein-stark-kohlenstoffhaltiger-planet/1167414


text:
Ýewropanyň ýadro meselelerini öwreniji guramasynyň alymlary täze bir subatom bölejiklerini açandyklaryny we bu bölejikleriň “Higgsiň bozony” diýlip atlandyrylýan bölejikler bolmagynyň mümkindigini aýdýarlar.
“Hudaýyň bölejigi” diýlip at berlen bozon bölejikleri älemdäki ýyldyzlaryň, planetalaryň we hatda ýaşaýşyň formirlenmek prosesinde nädip material elementleriň biri-birine jebisleşip saklanýandyklaryna düşünmekde iň bir möhüm element bolup durýar diýlip hasaplanylýar.
Bu açyş baradaky täzeligi Ýewropanyň ýadro meselelerini öwreniji guramasynyň metbugat sekretary Joe Inkandela çarşenbe güni Ženewada alymlaryň maslahatynda yglan etdi.
Şu çaka çenli “Higgsiň bozony” diýlip atlandyrylýan bölejik diňe teoretiki taýdan öňe sürlen element hasaplanylyp gelnipdi. Älemde şeýle bolejigiň bardygyny ilkinji gezek 1960-nji ýyllarda britan fizigi Piter Higgs teoretiki taýdan hasaplap çykarypdy.
“Esasy iş öňde”
Ýewropanyň ýadro merkeziniň alymlary häzirki üsti açylan bölejigi hut şol “Higgsiň bozony” diýlip atlandyrylýan bölejik diýip doly tassyklardan heniz birneme irdigini aýdýarlar.
Ýöne, şol bir wagtyň özünde-de, olar özleriniň häzirki wagt taryhda ilkinji gezek “Hudaýyň bölejigi” diýlip at berlen örän syrly bölejigiň üstüni açmaklyga örän golaý gelendiklerini belleýärler.
Ýewropanyň ýadro meselelerini öwreniji guramasynyň baş direktory Rolf-Dieter Heuer häzirki açyşyň “taryhdaky öwrülişikli bir pursatdygyny” belledi, ýöne, şol bir wagtyň özünde-de, ol heniz esasy işiň öňdedigini aýtdy.
Çarşenbe güni edilen beýanata ylym dünýäsinde köpden bäri garaşylypdy. Sebäbi, “Higgsiň bölejiginiň” bardygynyň ylmy taýdan tassyklanylmagy teoretiki fizikada onlarça ýyllap alnyp barlan işleriň we älemiň işleýiş prinsipi barada bar bolan häzirki düşünjeleriň ýerliklidigini tassyklaýan özboluşly bir esas bolar.
“Higgsiň bozony” diýlip atlandyrylýan bölejik älemiň gurluşyny fundamental taýdan düşündirmekde ulanylýan “Standart Model” teoriýasy boýunça anyklanylmadyk iň soňky bölejik hasaplanylýar.


text:
Şu hepde, ýagny 26-31-nji awgust aralygynda dünýäniň dürli künjeklerinden bolan kanunçykaryjylar we ekspertler ýygnanyp, gitdigiçe artyp barýan suw krizisi diýilýän mesele boýunça pikir alşarlar
.
Bu meseläni nazara alyp, Azatlyk Radiosy ABŞ-ly žurnalist, “Uly teşnelik”
atly meşhur kitabyň awtory Çarlz Fişman bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Dünýäde edil energiýa ýa-da maliýe krizisleri ýaly suw krizisi hem bolarmy?
Çarlz Fişman:
Meniň pikirimçe, bu ýagdaýy dünýäniň suw krisizi diýip atlandyrmak dogry bolmaz, bu energiýa ýa-da ykdysady krizislere meňzeş bir zat däl. Suw meseleleri ýerli ýa-da regional derejede dörär. Ýagny, suw kynçylyklary dünýäniň belli bir sebitindäki adamlara öz täsirini ýetirer.
ABŞ-ly žurnalist, “Uly teşnelik” atly meşhur kitabyň awtory Çarlz Fişman
Ýöne bu mesele nirede ýüze çyksa-da, ýagny bu Hindistanda, Hytaýda ýa-da Gündogar Ýewropa ýurtlarynda bolsun, adamlar özleriniň bu ugurdaky kynçylyklarynyň hötdesinden gelip bilerler. Mundan tapawutlylykda, ykdysady çökgünligiň döredýän meselelerini biziň hiç birimiz çözüp bilemeýäris. Biz şahsyýet hökmünde ahli zady bolmalysy ýaly etsek-de, ykdysady taýdan biziň ýagdaýymyz ýokardaky resmileriň kabul etjek kararlaryna bagly. Energiýa kynçylyklary hem şular ýaly.
Ýöne suw meselesi tapawutly. Ýagny, dünýäniň belli bir künjegindäki adamlar bu meselä ünsi çekip, “Bu biziň suwumyz. Bu biziň jemgyýetimiz. Geliň, indi bu meseläni çözeliň” diýip bilýärler.
Meniň hiç bir kynçylygy kiçeldip görkezesim gelenok, ýöne suwuň azlyk edýän ýerlerinde adamlar jogapkärçilikli çemeleşip, meseläniň çözgüdini tapyp bilýärler.
Azatlyk Radiosy: Ýewropada ýüz beren gurakçylyk sebäpli 2008-nji ýylda Barselona gämiler bilen golaýdaky şäherlerden suw daşaldy. 2010-njy ýylda Hytaý ýurduň günorta-günbataryna suw daşamak üçin harbylary ulandy. Gündogar we Günorta-Gündogar Ýewropa ýurtlary soňky 60 ýylyň dowamyndaky iň erbet gurakçylygy başdan geçirýärler. Şeýle-de bu sebitlere entek görlüp-eşidilmedik derejede diýen ýaly sowuk gyş gelipdi. Dogrudanam, dünýäde suw azalýarmy?
Çarlz Fişman:
Aýdyňlaşdyrmaly möhüm bir ýagdaý bar, dünýäde suw gutaranok. Dünýädäki suwuň derejesi üýtgänok. Ýöne biz jemgyýetlerimizi suwuň bol bolaýjak ýerlerinde gurmaly.
Howa şertleriniň üýtgemegi bilen, derýalaryň akymy peselýär, suw howdanlarynyň ýa-da ýagýan ýagyşlaryň derejesi edil öňküsi ýaly bolanok. Men şeýle krizisiň bardygyny boýun alýaryn. Ýöne muny dünýä krizisi diýip atlandyrmak adamlary jogapkärçilikden boşatmak bolar. Sorag başgaça goýulmaly, ýagny: “Biz nädip öňkä görä has az mukdardaky suw bilen ýaşamaly?”
Azatlyk Radiosy: 21-nji asyrda dünýäde ilatyň artmagy we Hytaý, Hindistan ýaly uly döwetleriň peýda bolmagy bilen, suwuň üstünde turup biljek uruşlar barada köp zat aýdyldy we ýazyldy. Siz bu çaklamalar bilen yalalşýarsyňyzmy?
Çarlz Fişman:
Suwuň ýetmezçiligi bilen bagly dawalar häzirki döwürde-de bolýar, geljekde hem bolar. Eger-de mundan müň ýyl ozalky taryha nazar aýlasaňyz, onda suw sebäpli dörän hiç bir urşa duş gelmersiňiz.
Garaz, döwletler suw bilen bagly düşünişmezlikleri gepleşikleriň üsti bilen arkaýyn çözüp bilýärler. Bu beýleki dawaly meseleleriň hötdesinden gelmek üçin-de gowy nusga bolup biler.
Meniň pikirimçe, suw bilen bagly köp syýasy meseleler ýüze çykar. Ýöne men bir döwletiň beýleki bir ýurduň suwuny ele almak üçin harbylary, tanklary, uçarlary öňe sürüp, urşa başlajakdygyna ynanyp bilemok. Umuman aýdylanda, bu ýollar bilen suw meseleleri çözülenok.


text:
Birleşen Ştatlaryň Respublikan partiýasy Donald Trampy resmi taýdan prezidentlige dalaşgär belledi. Bu waka respublikanlaryň arasynda Trampyň bu wezipä ýaramly bolup-bolmandygy dogrusynda ilkibada dörän dawalardan soň, 19-njy iýulda mälim edildi.
“Biz bilelikde uly üstünliklere ýetdik. Respublikanlaryň taryhynda sesleriň iň uly bölegine eýe bolduk. Bu üstünlik. Ýöne biz entek ýoly doly geçmeli” diýip, Tramp aýtdy.
“Bu amerikan halkyny birinji orunda goýjak häkimiýet dolanşygy boljaga meňzeýär. Biz öz işimizi yzyna getireris. Biz güýçden gaçan armiýamyzy gaýtadan dikelderis we beýik weteranlarymyzyň aladasyny ederis. Biziň berk serhetlerimiz bolar. Biz “Yslam döwleti” atly topardan dynarys. Biz kanuny we düzgüni dikelderis.” diýip, Tramp belledi.
Trampyň 8-nji noýabrda geçiriljek prezidentlik saýlawlarynda Hillari Klinton bilen bäsleşmegine garaşylýar. Birleşen Ştatlaryň öňki döwlet sekretary Hillari Klintonyň öňümizdäki hepde Filadelfiýada Demokratik partiýa tarapyndan prezidentlik saýlawlaryna özüniň resmi dalaşgäri diýip yglan edilmegine garaşylýar.


text:
7-nji ýanwarda Aşgabadyň “Türkmenistan” kinokonsert merkezinde Türkmenistanyň Medeniýet we Teleradioýaýlymlar ministrliginiň Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Türkmenistandaky ilçihanasy bilen bilelikde gurnan çäresi bolan çagalar üçin kinofilmleriň görkezilişi başlandy. Bu bilelikdäki çäre täze ýyl we roždestwo baýramçylygyna gabatlanyp geçirilýär. Çäräniň dowamynda jemi üç sany kinofilm görkezilýär. “Madagaskar-2” atly multfilm we “Muzeýdäki gije-2” atly filmler 7-nji ýanwarda görkezildi.
Bu kino görkeziliş “Güjükler üçin myhmanhana” atly kinofilm bilen 8-nji ýanwarda tamamlanar. Filmler rus dilinde görkezilýär. Giriş mugt. 8 ýaşly Aman bu kino görkezilişe kakasy bilen gelipdir. Ol gören kinofilmleri baradaky öz duýgularyny şeýle beýan etdi: “Kino maňa ýarady. “Madagaskar” multfilmini gördüm, “Muzeýdäki gije” diýen kinony gördüm. Kinoteatryň içi diýseň owadan, men birinji gezek gelip gördüm”.
Türkmenistanyň Milli kitaphanasynyň işgäri Gözel kinokonsert merkeziniň foýesinde Amerikanyň ilçihanasynyň mugt paýlaýan broşýuralaryndan 2-3 sanysyny alyp, “Bulary çärä gatnaşandygymyň subutnamasy hökmünde alýaryn” diýdi. Gözeliň bu sözleriniň oýun bolmagam ähtimal.
Zalyň içinde oturan tahýaly oglan-gyzlaryň hem ýokary okuw jaýlarynyň studentleridigini aňmak bolýar. Mekdep okuwçylarynyň gyş kanikulyna gabatlap geçirilýän bu çärä gatnaşýanlaryň arasynda çagalar köp. Olaryň käbirleri hossarlary bilen gelen bolsalar, käbirleri dostlary bilen gelipdirler.
Tomaşaçylarda galdyran täsiri
Mekdepde okaýan ogullary bilen gelen 35 ýaşly Mekan şeýle diýdi: “Häzir çagalaryň gyş kanikuly. Çagalar bu möwsümi boş geçirmez ýaly şeýle çäreler geçirýändikleri üçin Medeniýet ministrligine hem-de Amerikanyň ilçihanasyna minnetdar. Şular ýaly çäreler adaty ýagdaý bolup, yzygiderli geçirilse, gowy boljak. Özi-de bu çäreler diňe bir daşary ýurtlularyň kömegi bilen geçirilmän, eýse biziň guramalarymyza ony özbaşdak geçirmegi öwrenere-de wagt boldy. Türkmenistanyň ýaşlar guramasy üçin bu uly tejribe”.
Kinokonsert merkezine 7 ýaşly gyzy bilen gelen Ýazgül tomaşa eden filmleri barada şeýle diýdi: “Bu filmleriň ählisine biziň çagalarymyz türkmen telewideniýesinde tomaşa edýärler. Bu filmler türkmen diline terjime edilip, ýylyň dowamynda birnäçe gezek görkezilýär. Ýöne, muňa garamazdan, kinoteatrdaky görkeziliş telewideniýe bilen deňär ýaly däl. Onsoňam, türkmen telewideniýesinde bu filmler ogurlanyp görkezilýär. Şonuň üçin tapawudy görnüp dur. Meniň gyzym telewizorda bu filmleri görenem bolsa, kinoteatrda görmek onuň üçin aýratyn waka boldy. Bu çäre çagalar üçin täze ýyl sowgady diýsem ýalňyşmaryn”.
8 ýaşly Amandan bu kino görkezilişiň beýleki kino seanslaryna hem geljekmi diýip soranymda şeýle diýdi: “Meň kinoteatra gelesim gelýär, ýöne kakamyň işi köp bolansoň, gelip bilmerin öýdýärin”.
Kinoseansadan çykyp barýan Milli kitaphananyň işgäri Gözelden “Siz beýleki kinofilmlere-de tomaşa etmelimi?” diýip soranymda: “Ýok. Indi beýlekiler gelerler. Olaryň nobaty” diýip, jogap berdi.
Myrat Gurbanow Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


text:
Owgan resmileri ölüm jezasy berlen alty «talyban» tussagynyň 8-nji maýda asylyp öldürilendigini, munuň Aşraf Gani 2014-nji ýylda prezident bolaly bäri ýerine ýetirilen ilkinji ölüm jezalarydygyny aýtdylar.
Ýerli media jezalaryň Kabulyň Pole-çarhy türmesinde ýerine ýetirilendigini habar berdi.
Prezident edarasynyň beýanatynda aýdylmagyna görä, «owgan konstitusiýasyna laýyklykda, Gani "asuda adamlara we jemgyýetçilik howpsuzlygyna garşy aýylganç jenaýat eden alty terrorçynyň jezalandyrylmagyny» tassyklapdyr.
Gani geçen aý, «Talyban» Kabula hüjüm edip, 64 adamy öldürip, 340 adamy ýaralany bäri jeňçilere garşy pozisiýasyny berkitdi.
Amnesty International Ganini jeza buýruklaryna gol çekmezlige çagyrdy.


text:
BMG-niň Howpsuzlyk geňeşi Owganystanyň prezidentlige kandidaty Abdylla Abdyllanyň janyna kast etmek synanyşygyny ýazgaryp, täze hökümete düzgün boýunça geçilmegine çagyrdy.
Abdylla 6-njy iýunda Kabulda öz kampaniýa konwoýyny nyşana alan iki partlamadan aman gutuldy.
Bu partlamalarda azyndan on adam, şol sanda onuň ýakyn töwereginden üç kişi wepat boldy. Owganystanda ikinji tapgyr prezident saýlawlary 14-nji iýunda geçirilmeli.
Abdylla bu hüjümden soň, öz bronly ulagynyň öň tarapyna uly zyýan ýetiren partlamanyň adamlaryň arasynda gorky döredip, olaryň öz ykbalyny kesgitlemeginiň öňüni almaga gönükdirilendigini aýtdy.
BMG-niň Howpsuzlyk geňeşiniň beýanatynda hiç bir terrorçynyň owgan ýolbaşçylygynda ýurtda parahatçylyk, demokratiýa we durnuklylyk gazanmak üçin düşülen ýodadan yza dönderip bilmejegi, bu ugruň owgan halky we hökümeti, şeýle-de halkara jemgyýetçiligi tarapyndan goldanylýandygy aýdylýar.


text:
Ukrain häkimiýetleri Orsýetiň ynsanperwer kömegi hökmünde gündogar Ukraina eltmegi niýetleýän ulag kerwenlerini barlaýarlar. Regionda Ukrainanyň hökümet güýçleri orsýetparaz pitneçilere garşy göreşi dowam edýärler.
Barlaglaryň geçirilmegi 250-den gowrak ýük maşynynyň daşyndaky dartgynlylygy gowşadyp biler, emma Orsýetiň köp sanly harby tehnikasynyň Ukraina geçendigi baradaky peýda bolan maglumatlaryň Günbataryň Moskwanyň hereketleri bilen bagly aladalaryny öňküden-de güýçlendirmegi mümkin.
Orsýet ýük ulaglarynyň suw, azyk awe gündogar Ukrainanyň ilaty üçin zerur bolan beýleki zatlary alyp barýandygyny aýdýar. Emma Günbatar ýurtlarynyň häkimiýetleri bu missiýanyň harby taýdan Ukrainanyň içki işlerine goşulmaga bahana hökmünde ulanylmagyndan howatyrlanýarlar.
Orsýetparaz separatistler gündogar Ukrainanyň Donetsk we Lugansk regionlarynda ençeme aý bäri söweşýärler. Konflikt Moskwanyň Günbatar bilen gatnaşyklaryny ýaramazlaşdyrdy. Orsýet konflikte öz gatnaşygynyň bardygyny inkär edýär.
Harby ulaglar
Ukrain häkimiýetleri öz serhetçileriniň we gümrük işgärleriniň onlarçasynyň serhediň Orsýet tarapyna geçip, agzalýan ulag kerwenini barlandygyny aýtdylar. Orsýetiň Rostow welaýatynyň Kamensk-Şahtinskiý şäherçesinde saklanan bu kerweniň düzüminde Orsýetiň gyssagara ak reňk çalnan harby ulaglarynyň onlarçasy bar.
14-nji awgustda “Gardian” we “The Telegraf” neşirleriniň habarçylary 13-nji awgust agşamy Orsýetiň 23 sany harby tehnikasynyň Ukrainanyň serhedinden geçendigini habar berdiler.
Litwanyň Daşary işler ministri Linas Linkewiçus 15-nji awgustda eden çykyşynda geçen gije Orsýetiň 70 çemesi harby enjamynyň Ukrainanyň serhedinden geçirilendigini aýtdy.
Britaniýanyň daşary işler boýunça sekretary Filip Hammond Orsýetiň harby ulaglarynyň Ukrainanyň serhedinden geçenligi baradaky maglumatlaryň uly alada döredendigini aýtdy.
NATO bu maglumatlary barlaýandygyny aýtdy. “Eger tassyklansa, bu Orsýetiň aýdýan zatlaryna ters hereket edýändigini görkezýän subutnama bolar” diýip, NATO-nyň metbugat wekili Oana Lungesku aýtdy.
Orsýetiň Federal howpsuzlyk gullugynyň düzümine girýän serhet gulluklarynyň regional wekili orsýet güýçleriniň serhetden geçendigi baradaky maglumatlary inkär etdi.
Ukrainanyň harbylary Lugansk şäheriniň golaýynda Orsýetiň ulag kerweniniň ýerleşen giňişliginden uzak bolmadyk ýerde güýçli söweşleriň barýandygyny habar berýärler.
Ok atyşygy bes etmäge taýýarlyk
15-nji awgustda Ukrainanyň daşary işler ministri Pawlo Klimkin birnäçe zerur şertler berjaý edilen ýagdaýynda Kiýewiň ok atyşygy bes etmek boýunça ikitaraplaýyn ylalaşyga taýýardygyny Bloomberg telekanalyna aýtdy.
Klimkin agzalan şertleriň Ukrainanyň öz serhetýaka giňişliklerine gözegçilik etmegine we ÝHHG-niň toparynyň ýaraşygyň ýerine ýetirilişine gözegçilik etmegine degişli şertleri göz öňünde tutýandygyny belledi.


text:
Şu gün Ýewropa Bileleşiginiň maliýe ministrleri Bileleşigiň çäklerinde hökümet bergileriniň artmagy bilen baglanyşykly meseleleri ara alyp maslahatlaşmak üçin Brýusselde ýörite maslahata ýygnandylar.
Bu wakanyň öňýany, düýn Ýewropa Komissiýasy Bileleşige agza ýurtlaryň talabalaýyk maliýe syýasatyny alyp barmadyk halatynda, ol ýurtlaryň hökümetlerine garşy jerime çäreleriniň ulanyljakdygyny duýduryp, beýanat ýaýratdy.
Ýewropa Komissiýasynyň bu ugurda planlaşdyrýan çäreleri Bileleşigiň çäklerinde şu ýylyň başynda Gresiýanyň başdan geçiren maliýe krizisi ýaly krizisleriň ýüze çykmagynyň öňüni almaklygy maksat edinýär.
Gresiýada ýüze çykan bu maliýe krizisi ýewro pul birligini ulanýan beýleki ýurtlaryň ykdysady durnuklylygyna-da käbir ýaramaz täsirlerini ýetiripdi.


text:
Türkiýäniň daşary işler ministri Mewlut Çawusoglu Waşingtonyň ABŞ-da ýerleşýän ruhanyny mümkin ekstradisiýa etmek boýunça komissiýany döretmegi teklip edendigini aýtdy. Ankara ruhanyny geçen hepdede başa barmadyk agdarylyşykda aýyplaýar.
Cawusoglunyň 22-nji iýulda aýtmagyna görä, Türkiýe şeýle komissiýa gatnaşmaga taýýar.
Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan dinçi Fethulla Guleni 15-nji iýulda agdarylyşygy geçirmek boýunça dildüwşigi dolandyrmakda aýyplaýar.
75 ýaşly Gulen agdarylyşygy ýazgarypdy we özüniň oňa hiç bir gatnaşygynyň ýokdugyny aýdypdy.
Ankara Guleniň ABŞ-dan ekstradisiýa edilmegini resmi taýdan sorajakdygyny, emma entek soramandygyny aýtdy.
ABŞ-nyň döwlet sekretary John Kerri Waşingtonyň Guleni bermek boýunça ýüzlenmä seretjekdigini mälim etdi, emma onuň ýurtdan çykarylmagy üçin günäsi barada takyk subutnamalaryň bolmalydygyny belledi.


text:
Düýn Londonyň sudy öz hyzmatkärini öldürmekde saud şazadasy Saud Abdulaziz bin Naseriň günälidigini ykrar etdi.
Derňewiň maglumatlaryna görä, adam öldürmek hadysasy şu ýylyň 15-nji fewralynda Londonyň Landmark myhmanhanasynda bolupdyr.
Bu wakadan öňem şazadanyň hyzmatkäri Bandar Abdulla Abdulazizi urandygy baradaky wideoýazgy suduň eline düşüpdir.
34 ýaşly aýyplanýan – Saud Arabystanynyň patyşasy Abdullanyň doganynyň agtygydyr.
Şazada ömürlik türme tussaglyk howpy abanýar. Höküm şu gün çykarylýar.


text:
Çarşenbe güni Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow Türkiýäniň prezidenti Abdylla Gül bilen telefon arkaly gürrüňdeşlik geçirdi.
Bu telefon gürrüňdeşliginde Abdylla Gül Gurbanguly Berdimuhamedowy doglan bilen gutlap, soňra özara hyzmatdaşlyklar barada maslahat etdi.
Maý aýynyň ahyrynda prezident Abdylla Gül Türkmenistana sapar edip, Gurbanguly Berdimuhamedow bilen gepleşik geçiripdi.
Köp synçylar onuň eden bu gyssagly saparyna türkiýeli kompaniýalaryň Türkmenistandan almaly algylary bilen baglanyşykly meseleleriň sebäp bolandygyny öňe sürüpdiler.


text:
Gazagystanyň günbataryndaky Oral şäherinde sud sekiz adamy terroristik toparyny döretmekde günäli tapyp, olary türme tussaglygyna höküm etdi.
Suduň duşenbe güni çykaran hökümine laýyklykda, şol adamlara 6 ýyldan 9 ýyl aralygynda türme tussaglygy berildi. Olar “terroristik propogandany ýaýradyp, ýurduň konstitusion binýadyny ýykmak synanşygynda” günäli tapyldylar.
Mundan öň, ýurduň günbatar sebitlerinde ençeme hüjümler amala aşyrlypdy, olara dini ekstremistleriň hem gatnaşandygy aýdylýar.
Geçen ýylyň maýynda Aktobe şäherinde Gazagystanyň taryhynda ilkinji gezek janyndan geçen özüni partladyp, hüjümi amala aşyrypdy. Derňewçiler hüjümçiniň ekstremistiki yslam toparlarynyň agzasy bolandygyny öňe sürdüler.


text:
Ýene 5500 migrantyň Russiýa deportasiýa edilmegine garaşylýar. Olaryň aglaba köpüsi Norwegiýa Russiýanyň arktika serhedinden welosipedli, ýagny tigirli aşanlardyr.
Norwegiýa täze düzgünlere laýyklykda 13 migranty awtobus bilen Orsýete deport etdi. Habar berlişine görä, bu ýagdaý müňlerçe migranty öz içine aljak deportasiýalaryň başlangyjydyr.
Norwegiýa noýabr aýynda beren beýannamasynda, migrantlaryň "howpsuz" hasaplanýan ýurtlara deportasiýa edilmäge başlanjakdygyny aýan edipdi. Şeýlelikde ilkinji deport awtobusy Kirkenesdäki bosgunlar lagerinden ýola salyndy.
Norwegiýa ilki migrantlary yzyna welosipedli ibermegi planlaşdyrypdyr. Çünki Russiýanyň serhet düzgünleri adamlaryň serhetden awtoulagly geçmegine rugsat bermeýär. Şol bir wagtyň özünde hem bu agzalýan düzgünler adamlaryň serhetden pyýada geçmegini hem gadagan edýär.
Geçen ýyl müňlerçe migrant Norwegiýanyň kanunlarynda göz öňünde tutulmaýan käbir ýagdaýlardan peýdalanyp, ol ýurda tigirli barypdyrlar.
Bosgunlaryň köpçüligi - siriýalylar
Migrantlaryň aglabasynyň siriýaly bosgunlardygy habar berilýär.
Moskwa pasportlarynda Orsýetiň wizasy bolanlaryň yzlaryna awtobusly gaýdyp gelmegine rugsat berdi.
Norwegiýanyň telekanalynyň beren maglumatyna görä, 13 migranty äkiden awtobus Orsýetiň serhedinden geçenden soň gönümel Murmansk aeroportuna gönükdirilipdir.
Norwegiýanyň Migrasiýa polisiýasynyň maglumatyna görä, deportasiýa edilenleriň ählisiniň pasportlarynda Russiýanyň wizasy bar ekeni. Polisiýanyň beýannamasynda Norwegiýanyň deportasiýany dowam etdirjekdigi we bosgunlaryň ondan soňky ykbalynyň bolsa Russiýanyň problemasydygy nygtalýar.
Geçen hepdäniň ahyrynda Norwegiýanyň tapawutly ýerlerindäki bosgunlar lagerlerinden 70-e golaý migrant deportasiýa edilmek üçin Kirkenesiň merkezine getirildi. Ol merkez Russiýanyň serhedinden 8 km uzaklykda ýerleşýär.
Bosgunlar açlyk protestini geçirýärler
Norwegiýanyň metbugatynyň habarlaryna görä, deport edilmekden howatyrlanýan 40-a golaý migrant Wadsodaky bosgunlar düşelgesinden gaçypdyrlar. Käbir habarlarda aýdylyşyna görä bolsa, Kirkenesde deporta garşy çykan migrantlaryň bir topary açlyk protestine başlapdyrlar.
Oslonyň bildirmegine görä, 2015-nji ýylyň ikinji ýarymynda 5500 adam Kirkenes sebitinde serhetden geçip, Norwegiýadan gaçybatalga sorapdyr. Olaryň ählisiniň pasportlarynda Orsýetde hemişelik ýaşamaga ýa-da belli bir möhletiň dowamynda galmaga idin berýän orsýet wizalary bar ekeni.
Adam hukuklaryny goraýan guramalar bolsa Norwegiýanyň bosgunlary zor bilen deport etmegini berk tankytlaýarlar. Olaryň nygtamagyna görä, Russiýa deportasiýa üçin "howpsuz ýurt" hasaplanyp bilmez.
Norwegiýa, Ýewropa Bileleşigine agza bolmasa-da, Şengen wiza ylalaşygyna girýän ýurtlaryň biridir.


text:
ABŞ-da bilim almak meseleleri boýunça maslahatçy Siziň Amerikada ýokary bilim almak şeýle hem, ABŞ-daky uniwersitetlere we kolejlere anketalary tabşyrmagyň tertibi baradaky soraglaryňyza jogap bermäge elmydama taýýar.
Biz şu aşakda Siziň Amerikanyň Birleşen Ştatlaryna bilim almak üçin syýahatyňyza kömek edip biljek, köplenç berilýän soraglaryň we olaryň jogaplarynyň sanawyny ýerleşdirdik.
1. ABŞ-nyň uniwersitetlerine we kolejlerine resminamalaryny tabşyrmaga kimiň hukugy bar?
Ýokary bilim almak üçin orta mekdepleriň uçurumlary öz resminamalaryny tabşyrmaga hukuklydyrlar (2 ýyllyk doly däl ýokary bilim ýa-da 4 ýyllyk doly ýokary bilim Sungatyň hünärmeni (bakalawry) ýa-da Ylymlaryň hünärmeni (bakalawry) ). Bakalawr derejeleri bolan talyplar Magistr derejesini almak üçin resminamalaryny tabşyryp bilerler.
2. Meniň ABŞ gitmezimden ozal iňlis dilini gowy bilmegiň hökmanmy?
Iňlis dilinde ýazuw we gepleşik ukyplary kämilleşdirilen bolmalydyr. Siziň kurs işleriňiz ýeterlik derejede agyr bolar we iňlis dilini goşmaça öwrenmek üçin Siziň wagtyňyz bolmaz. Amerikanyň iň gowy uniwersitetleri we kolejleri “Iňlis dili daşary ýurt dili hökmünde test barlagy” (TOEFL) boýunça ýokary ballary talap edýärler. Şeýle hem, käbir uniwersitetler SAT test synagynyň üstünlikli tabşyrylmagyny talap edýärler.
3. Bu gymmatmy? Maňa näçe pul serişdesi gerek bolar?
Hawa, adatça ABŞ-da ýokary bilim almak gymmatdyr. Döwlet uniwersitetlerine synaglar tabşyrylanda olardan geçmek we maliýe kömegini almak örän kyndyr. Emma, hususy uniwersitetler has jomartdyrlar we aýratyn gazanylan akademiki üstünligi üçin maliýe kömegini berýär. Şol sebäpli, tölemäge mümkinçiligiňiz bolmadyk uniwersitetlere resminama tabşyrmagyňyzyň öňüni almak üçin, Siz öz gözlegiňiziň başynda akademiki ýyl üçin talap edilýän töleg bilen tanyş bolmalysyňyz.
4. Uniwersiteti nähili saýlamaly?
Ýokary okuw jaýyny saýlamazdan ozal, Siz öz gelejeki hünäriňizi kesgitlemelisiňiz, öz maşgalaňyzyň maliýe mümkinçiliklerine we beýleki elýeter serişdelere dogry baha bermelisiňiz şeýle hem, öz kär meýilnamaňyzy oýlanşykly seljermelisiňiz.
5. ABŞ-nyň Ýokary okuw jaýlaryna resminamalary haçan tabşyryp başlamaly?
Ir! Siz azyndan uniwersitete okuwa başlamazdan 12 aý oňünden ýokara okuw jaýa resminamalaryňyzy tabşyrmaga taýýarlyk işlerine başlamalysyňyz.
6. Wizanyň haýsy görnüşini almaly?
ABŞ-da ýokara bilim almak isleýän, Birleşen Ştatlaryň raýaty bolup durmaýan raýatlaryň köpüsi (emmigrantlar üçin däl) F-1 talyp wizany alýarlar. Has giňişleýin maglumaty http://turkmenistan.usembassy.gov saýtda serediň.
7. Men ABŞ-da bilim almak barada goşmaça maglumaty nireden alyp bilerin?
Tel./Fax: (993) (12) 36-90-16/21/22 (goş. 116)
E-poçta: eac@americancouncilstm.org


text:
Birleşen Ştatlaryň we Owganystanyň güýçleriniň bilelikdäki harby operasiýalarynda Pakistanyň öňki premýer-ministriniň ogly aman ele geçirildi. Bu barada 10-njy maýda Pakistanyň Daşary işler ministrliginiň ýaýradan beýanatynda aýdylýar.
“Şu gün Owganystanyň Gazny şäherinde Birleşen Ştatlaryň we owgan güýçleriniň geçiren bilelikdäki operasiýalarynda Ýousaf Raza Gilaniniň ogly Ali Haýdar Gilani tapyldy” diýlip, beýanatda bellenilýär.
Şeýle-de, maglumatda Gilani saglyk barlaglaryndan geçensoň, onuň Pakistana getirilmegi üçin taýýarlyklar görüldi” diýilýär.
Ali Haýdar Gilani 2013-nji ýylyň 9-njy maýynda “Talyban” söweşijileri diýlip güman edilýän adamlar tarapyndan alnyp gaçylypdy.


text:
BMG-niň Eýranda adam hukuklary boýunça ýörite dokladçysy Yslam respublikasynyň her ýyl ýüzlerçe adamy jezalandyryp öldürýändigini, ýurtdaky dini we etniki azlyklaryň, aýallaryň we homoseksuallaryň ýagdaýynyň bolsa ýaramazlaşýandygyny aýdýar.
Ahmad Şahid duşenbe güni Nýu-Ýorkda eden çykyşynda şu ýylyň başky sekiz aýynda Eýranda 300-den gowrak adamyň jezalandyrylyp öldürilendiginiň hasaba alnandygyny aýtdy.
Ýöne ol Eýranyň jezalaryň ýerine ýetirilişi baradaky maglumatlary çäklendirýändigini we hakyky sanlaryň mundan has köp bolmagynyň ähtimaldygyny öňe sürdi.
Şahid geçen ýyl Eýranda 670 adamyň jezalandyrylyp öldürilendigini aýtdy. Bu dünýäde ilatyň jan başyna düşýän ölüm jezasynyň iň ýokary görkezijisidir.
Şeýle-de dokladçy Bahaýi jemgyýetiniň Eýranda iň kän ýanalýan dini azlykdygyny aýtdy.
Şahid Eýranda adam hukuklarynyň ýagdaýy barada taýýarlan ýyllyk hasabaty bilen formal taýdan şu hepdäniň aýagynda tanyşdyrar.


text:
6 — 8-nji aprelde Moldowa Respublikasynyň Prezidenti Nikolaý Timofti resmi sapar bilen Türkmenistanda bolar.
Moldowa Respublikasynyň Prezidentiniň ýolbaşçylygyndaky wekiliýetiň düzümi hökümet maslahatynda tassyklanyldy. Medeniýet ministri Monika Babuk, oba hojalyk we azyk senagaty ministri Ion Sula, daşary işler we ýewropa integrasiýasy ministriniň orunbasary Tudor Ulýanowskiý Moldowanyň Türkmenistanda akkreditirlenen Ukrainadaky ilçisi Ion Stewile, demokrat-deputat Marçel Redukan we beýlekiler wekiliýetiň düzümine girer diýip, NOI.md. habar berýär.
Türkmenistanyň Prezidentiniň 2013-nji ýylyň iýulynda Moldowa Respublikasyna bolan resmi saparynyň barşynda türkmen-moldowan gatnaşyklaryna täze itergi berildi. Garaşylyşy ýaly, nobatdaky ýokary derejedäki ikitaraplaýyn duşuşygyň netijeleri boýunça ileri tutulýan ugurlarda hyzmatdaşlygy pugtalandyrmaga we giňeltmäge gönükdirilen resminamalaryň birnäçesine gol çekiler.
Ýokary derejedäki türkmen-moldowan gepleşikleri söwda-ykdysady ulgamda hyzmatdaşlygyň bar bolan möhüm mümkinçiliklerini amala aşyrmakda, gumanitar-medeni ugurdaky gatnaşyklary pugtalandyrmakda hökümetara maslahatlaşmalarynyň aýrylmaz bölegi bolup durýar.


text:
“Eger Ysraýyl ýakynda bolan deňiz insidenti boýunça halkara derňewinden boýun gaçyrsa, Ysraýyl bilen gepleşikler geçirmek barada gürrüň bolmaz” - diýip, Türkiýäniň daşary işler ministri aýtdy.
31-nji maýda Ysraýylyň ýörite bölümi hüjüm edende Palestina tarapdar aktiwistlerden 9 adam heläk boldy, olaryň köpüsi Türkiýäniň graždanlarydy.
“Eger Ysraýyl BMG-nyň Baş sekrery Ban Ki-Munuň halkara derňewini geçirmek barada eden teklibini kabul etmese, diýmek, Ysraýylda gizläre zat bar” diýip, Ahmet Dawutogly aýtdy.
Türkiýäniň daşary işler ministri howpsuzlyk problemalary we ynam çäreleri boýunça Stambulda açylan regional sammitde metbugat konferensiýada çykyş etdi.
20 ýurduň wekilleri gatnaşýan bu sammite Orsyetiň premýer-ministri Wladimir Putiniň we Eýranyň prezidenti Mahmut Ahmedinejadyň gatnaşmagyna garaşylýar.


text:
BMG-däki arap wekilleri Saud Arabystanyny BMG-niň Howpsuzlyk geňeşindäki wagtlaýyn orny almazlyk baradaky kararyny üýtgetmäge çagyrdylar.
Arap toparynyň beýanatynda patyşalygyň Howpsuzlyk geňeşindäki ornuny alyp, Saud Arabystanynyň arap meseleleriniň çözgüdindäki batyrgaý roluny dowam etdirmegine çagyrylýar.
Saud Arabystany penşenbe güni geçirilen ses berişlikde Howpsuzlyk geňeşinde iki ýyllyk orun utdy. Emma bu ýurt ertesi güni utan ornuny almakdan ýüz öwrüp, diplomatiýa dünýänisini haýran etdi.
Saudlylar bu ýagdaýy Howpsuzlyk geňeşiniň Siriýa urşy we beýleki Ýakyn Gündogar meselelerinde hereket etmegi başarmazlygy bilen düşündirdiler.
Mundan ozal Howpsuzlyk geňeşi tarapyndan seçilip, özüne berlen orny almadyk ýurt bolmandy.
Saudlylar Siriýadaky pitneçileri goldaýarlar.


text:
Bedew ýaşaýyş massiwindäki gurluşyk harytlaryny satýan dükanlaryň ýapylanyna eýýäm bir ýyl bolup barýar. Geçen ýylyň maý aýynyň başynda ýapylan bu dükanlaryň köpüsiniň häzirki gün ozal dükan bolandygyny görkezýän alamatlar hem galmandyr.
Bu ýagdaý, esasanam, Respublika köçesiniň ugrundaky dükanlara mahsus. Bu köçäniň ugrundaky dükanlaryň köpüsiniň girelgeleri, penjireleri suwalypdyr. Käbirlerine bolsa, ýaşaýyş jaýlaryna mahsus bolan penjireler goýlup, adaty ýaşaýyş jaýyna öwrülipdir.
Ýatlap geçsek, bu ýerdäki 200-den hem gowrak gurluşyk harytlary dükanlarynyň ählisi ýerli häkimlik tarapyndan ýapylypdy. Dükanlaryň ýapylmagynyň sebäpleri resmi taýdan ne halk köpçüligine, ne-de dükan eýelerine düşündirilipdi. Bu ýerdäki telekeçileriň köpüsinde şeýle söwda nokatlaryny ýöretmäge rugsatnamalarynyň bardygyna garamazdan, häkimligiň işgärleri ýaşaýyş jaýlarynda dükan açmagyň rugsat edilmeýändigini aýdyp, olaryň dükanlaryny ýapypdylar.
Dükanlaryň ýapylmagynyň netijeleri
Bu gadagançylyk şol ýerdäki dükän eýeleriniň käbirlerininiň öz söwdasyny gizlinlikde dowam etdirmegine getirdi. Gizlin edilýän bu söwdanyň söwdagärlerini agzalýan ýaşaýyş massiwiniň käbir köçelerinde görmek bolýar.
Şeýle-de käbir dükanlaryň gapylarynda habarlaşmak üçin ýörite telefon nomerleri hem ýazylypdyr. Müşderiler bu nomerlere jaň edip, şol dükanyň eýesiniň başga ýerdäki ambaryndan zerur bolan harydyny satyn alyp bilýärler.
Emma Bedewdäki dükanlar ýapylansoň, telekeçileriň aglabasy bu ýerden göçüp, paýtagtyň beýleki bazarlarynda ýa-da şäheriň käbir ýerlerinde özbaşyna gurluşyk harytlary dükanlaryny açmaga mejbur bolupdylar. Esasanam, paýtagtyň ”Morožennyý optowyý”, ýagny ”Doň lomaý” diýlip atlandyrylýan bazara hem-de ”Altyn Asyr” ”Gündogar” ýa-da ”Jygyldyk” bazarlaryna göçüpdirler.
Paýtagtyň ”Gündogar” bazarynyň töwereklerine göçen telekeçileriň hem az däldigi aýdylýar. Emma Bedewde dükanlary ýapylyp, asla dükansyz galan telekeçiler hem bar. “Bu ýerdäki dükanym ýeke-täk eklenjimdi. Dükany ýapansoňlar, harytlaryň baryny ýerläp, ýene-de kireý edýärin” diýip, dükany ýapylan söwdagär Ýusup öz ýagdaýyny gürrüň berýär.
Söwda näme boldy?
Bedew massiwindäki gurluşyk harytlary dükanlarynyň ýapylmagy müşderilere hem öz täsirini ýetiripdir. Bedewdäki gurluşyk harytlarynyň dükanlary paýtagt boýunça gurluşyk harytlary satylýan iň iri söwda nokadydy. Bu ýerde gurluşyk hem remont üçin islän harydyňy tapyp bolýardy.
Dükanlaryň köplügi sebäpli bahalar hem o diýen gymmat däldi. Harytlaryň köpdürlüligi bolsa bir ýerden bir ugra bar zerur zatlaryňy satyn alamaga mümkinçilik berýärdi. Garaz, Bedew massiwindäki dükanlar gurluşyk harytlarynyň özboluşly bazarydy.
Şol sebäpden bu dükanlaryň ýapylmagy remont ýa-da gurluşyk edýän paýtagtlylara özüniň ýaramaz täsirini ýetirdi. Geçen ýylyň tomus aýlarynda, ýagny remont işleriniň möwsümi döwründe bu ýerdäki dükanlaryň ýapylmagy alyjylary has-da nägile etdi.
“Indi gurluşyk harytlarynyň käbirini şäheriň bir çetinden beýlekilerini bolsa beýleki bir çetinden satyn almaly bolýar. Bu bir tarapdan gymmat bolýar beýleki tarapdan bolsa zerur bolan zadyňy tapýançaň ep-esli wagtyňy sarp etmeli” diýip, paýtagtly ussa Şamyrat aýdýar.
Aradan tas bir ýyl geçendigine garamazdan, dükanlary ýapylan adamlar henizem, öz eklenjinden mahrum edilmeginiň sebäbi barada häkimiýetlerden düşündirişe garaşýarlar. Şol dükanlar ýapylyp, onuň ýeriniň başga hiç hili maksat üçin ulanylman, boş goýulmagy bolsa, olaryň häkimiýetleriň eden bu işine bolan nägileligini hasam artdyrýar.


text:
Gyrgyzystanda polisiýanyň ýokary derejeli ofiserini öldürmekde şübhelenip, bir adam tussag edildi.
Gyrgyzystanyň Içeri işler ministrliginiň Guramaçylykly jenaýat we korrupsiýa garşy göreşmek boýunça edarasynyň başlygy polkownik Tolkunbek Şonoýew anna güni Dýikan-Kuştak obasynda öz öýüniň golaýynda atylyp öldürilipdi.
Oş regionynyň prokurory Aýbek Turgunbaýewiň duşenbe güni Azatlyk Radiosyna beren maglumatyna görä, jenaýaty amala aşyrmakda gümän edilýän adam ýekşenbe güni Bişkekda tutulypdyr.
Turgunbaýew ele salnan adamyň häzir sorag edilýändigini hem sözüniň üstüne goşdy. Tussag edilen adamyň ady köpçülige aýan edilmedi.


text:
Hytaýda ýurduň demirgazyk-günbataryndaky Sinjiang we Gansu welaýatlarynyň paýtagtlaryny birleşdirýän ýokary tizlikli otly gatnawy açyldy.
Hytaýyň döwlet eýeçiligindäki “CCTV” telekanalaynyň berýän maglumatyna görä, otly 26-njy dekabrda ir bilen Gansu welaýatynyň Lanžou şäherinden Urumçi şäherine tarap ugrapdyr.
“Lanksin” diýlip atlandyrylýan demirýoluň uzynlygy 1 800 kilometre barabar bolup, onuň üçin niýetlenen otlular sagatda 250 kilometr tizlik bilen hereket edýär.
Gurluşygy 2017-nji ýylda tamamlanjak Pekin-Lanžou ýokary tizlikli otly demirýolunyň ulanyşa berilmegi netijesinde hytaý paýtagty bilen Urumçiniň aralygyndaky otly gatnawynyň wagty 16 sagada barabar bolar. Häzirki wagt bu aralygy otly gatnawy bilen 41 sagatda geçip bolýar.


text:
16-njy ýanwarda paýtagt Aşgabadyň 60-njy we 55-nji mekdepleriniň oglan okuwcylarynyň arasynda uruş bolandygy habar berilýär. “Mekdep uruşlary” diýlip atlandyrylýan bu uruşa gürrüňi gidýän iki mekdebiň 6-11 synp okuwçylaryndan takmynan 30 sanysynyň gatnaşandygy aýdylýar. Bu urşuň polisiýanyň aralaşmagy netijesinde ýatyrylandygy habar berilýär.
Şol wakada birnäçe okuwçynyň ýeňil ýaralanandygy barada hem maglumat aldyk. Okuwçylaryň arasynda “mekdep uruşlary” diýilýän şeýle wakalaryň, umuman aýdylanda bir mekdep okuwçysy bilen beýleki bir mekdebiň okuwçysynyň arasynda dörän jedel bilen başlaýandygy we soňy bilen onuň ula ýazýandygy aýdylýar.
Eýsem, “mekdep uruşlary” diýlip atlandyrylýan şeýle uruşlaryň döremegine näme sebäp bolýar? Bu uruşlaryň maksady näme? Şeýle-de, şuňa meňzeş uruşlara siz hem şaýat bolduňyzmy?
Täze Tolkun ýaşlar gepleşigimiziň nobatdaky sanynda şu tema barada gürrüň ederis. Bu baradaky pikir-garaýyşlaryňyzy gepleşigimize gatnaşyp beýan etmek isleseňiz, biziň metbugat@gmail.com email adresimize hat ugradyň. Öz garaýyşlaryňyzy aşakdaky teswir bölüminde hem galdyryp bilersiňiz.


text:
26-nji martda Özbegistanyň Gyrgyzystan bilen serhetdäki jedelli sebitden öz harbylaryny yzyna çekmegi bilen bolaýmagy mümkin uly bir dartgynlygyň öňi alyndy. Bu dartgynlylyk 18-nji martda Özbegistanyň öz harbylaryny şol sebite ýerleşdirmegi bilen başlapdy.
Sebäbi anyk aýdylmasa-da, özbek harbylarynyň sebite ugradylmagy iki ýurduň arasynda ýerleşýän suw howdany boýunça dörän ylalaşmazlyk bilen bagly. Şol wakanyň yzy bilen Gyrgyzystan hem sebite öz harbylaryny iberdi, şeýle-de Kollektiwleýin Howpsuzlyk Şertnmasy Guramasynyň adatdan daşary mejlisiniň geçirilmegini talap etdi.
Soňky dörän ylalaşmazlyk belli bir derejede köşeşen ýaly bolup görünse-de, gyrgyz resmileri bu iki ýurduň serhedini öz içine alýan şonuň ýaly ýene-de 50 töweregi problemanyň bardygyny mälim edýärler.
Serhet meselesi baradaky ylalaşmazlyklar diňe Özbegistan bilen Gyrgyzystany öz içine alman, Gyrgyzystan bilen Täjigistanyň arasynda hem şoňa meňzeş birgiden kynçylyklar bar. Hatda geçen ýyllaryň dowamynda iki ýurduň arasynda ok atyşyk hem bolupdy.
Mejlis atly hepdelik gepleşigimizde Merkezi Aziýanyň sowet döwürinde kesgitlenen serhet liniýalarynyň şu günki problemalary, onuň ýerli ilatyň gündelik durmuşyna ýetirýän täsirleri we bu ýagdaýyň bolaýmagy mümkin çözgütleri barada gürrüň edilýär.
Mejlisiň myhmanlary:
Dr. Madeleine Reeves – Beritaniýada ýerleşýän Manchester Universitetiniň professory we Merkezi Aziýanyň serhet problemalary baradaky “Serhet işi" atly kitabyň awtory;
Muhibolloh Kurban – Täjigistanyň gyrgyz serhediniň golaýndaky obanyň ýaşaýjysy bolan täjigistanly garaşsyz synçy;
Bruce Pannier – Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa boýunça habarlar çap edýän blogy “Qishloq Ovoziniň`” redaktory.
Programmany Azatlyk Radiosynyň müdiri Muhammad Tahir alyp barýar.
Mejlisi diňlemek üçin aşakdaky düwma basyň.