text:
Gyrgyzystanly zähmet migranty Orsýetde bolýan öýünde barlag geçiren orsýet polisiýasyna garşy kanuny taýdan iş gozgamaga taýýarlyk görýär. Bu Orsýetde işleýän migrantlaryň öz hukuklaryny goramagy bilen bagly adaty bolmadyk bir ýagdaýdyr.
Aibarçyn Şamşiýewa Orsýete iş gözläp gelipdi, emma ol häzir adalaty gözleýär.
32 ýaşly gyrgyzystanly migrant işçi zenan Şamşiýewa özüniň Moskwanyň polisiýasyna garşy sud işini gozgamagy planlaşdyrýandygyny aýtdy. Ol polisiýany özüni kemsitmekde we gorkuzmakda aýyplaýar.
Şamşiýewa 23-nji aprelde öz adamsy we ýene birnäçe gyrgyzystanly bilen bilelikde kireýine alyp ýaşaýan bir otagly öýüne garaşylmadyk ýagdaýda polisiýa ofiserleriniň dökülendigini aýdýar.
Zenanyň sözlerine görä, ofiserler olaryň öz dokumentlerini görkezmegine hiç hili mümkinçilik bermän, ählisini polisiýa bölümine äkidipdir.
“Mende we meniň adamymda ýaňy alnan iş rugsatnamasy bar, emma polisiýa işgärleri bize ýanymyz bilen zerur kagyzlary alyp gitmäge-de ýol bermediler we polisiýa bölümine gyssagly alyp gitdiler” diýip, Şamşiýewa aýdýar.
“Biz polisiýa bölümine baranymyzda, olar biziň resmi rugsatnamamyzyň bardygyny diňlemek hem islemediler”.
Şamşiýewa ofiserleriň özlerine psihologiýa taýdan basyş edip, hatda fiziki taýdan kemsitmek barada haýbat atandyklaryny we Orsýetde işlemek üçin rugsat hatynyň ýokdugyny ýazmaça görnüşde boýun almagyny talap edendiklerini aýtdy.
Şamşiýewa özüniň şeýle arza ýazmakda boýun gaçyrandygyny we öz adamsy hem beýleki migrantlar bilen bilelikde gijesini tussaghanada geçirendigini aýtdy.
“Olar her birimize oturgyç berdiler we biz gijäni oturyp geçirdik. Biz aç oturdyk” diýip, zenan özleriniň diňe şol günüň ertesi boşadylandygyny aýdýar.
“Beýlekiler polisiýanyň islän kagyzyna gol çekdiler, emma men boýun gaçyrdym we özümiň bigünädigimi aýtdym” diýip, Şamşiýewa aýdýar.
Ol özüniň bigünädigini subut etmek we özüni kemsidendigini aýdýan polisiýa işgärlerini jogapkärçilige çekmek üçin öňe tarap aýgytly ädim ätmäge taýýardygyny aýtdy.
Şamşiýewa polisiýanyň öz işini Moskwanyň etrap suduna ýollandygyny, sudýanyň bolsa onuň tussaglykda saklanmagynyň bikanundygy barada karar çykarandygyny habar berdi.
Şamşiýewa özüne basyş görkezen polisiýa işgärlerine garşy sud işini gozgamagy planlaşdyryp, daşary ýurtly migrantlara ýardam berýän Moskwadaky Raýat ýardamy komitetine (“Graždanskoýe sodeýstwiýe”) ýüz tutdy.
Bu guramanyň agzasy Marina Leksina “Biz häzir polisiýanyň Şamşiýewa görkezen psihologiki taýdan basyşy barada şikaýaty taýýarlaýarys we degerli guramalara ýüz tutarys” diýdi. Leksinanyň sözlerine görä, Şamşiýewa köplenç öz hukuklaryny bilmeýän migrant işçiler üçin gowy nusga bolup biler.


c: text/html

text:
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow 19-нҗы сентябрда Türkmenistanyň Ýaragly güýçleriniň hatarynda gulluk möhletini tamamlan esgerleri ätiýaçylga goýbermek, harby gulluk ýaşyna ýeten ýaşlary goşun hataryna çagyrmak baradaky karara gol çekdi.
Kararda Türkmenistanyň Ýaragly güýçleriniň we beýleki goşunlarynyň hataryna çagyrylyp, harby gulluk edýänwe kanun esasynda bellenilen möhleti dolan esgerleri oktýabr-dekabr aýlarynda ätiýaçlyga goýbermek bellenilýär.
Şeýle-de bu karar esasynda, çagyryşdan soňa goýulmaga hukugy bolmadyk we harby gulluga çagyrylýan gününe çenli 18 ýaşy dolýan erkekleriň oktýabr-dekabr aýlarynda harby gulluga alynmagy bellenilýär.
Azatlyk radiosyna ýurt içinden gowuşýan habarlara görä, her ýyl esgerler iki ýyllyk goşun gullugyndan boşadylanyndan soň, ýurtda işsizleriň, şonuň bilen bir hatarda daşary ýurtlara gitjekleriň sany köpelýär.
Dünýä ýurtlarynyň ýaragly güýçleri, esgerleri barada berilýän maglumatlarda Türkmenistanda her ýyl 100 müňden gowrak erkek adamyň harby gulluk ýaşyna ýetýändigi, 35 müň çemesi esgeriň bolsa ätiýaçlyga goýberilýändigi aýdylýar.
Maglumat üçin aýtsak, “Global Fire Power” websaýty biraz öň dünýäniň 126 ýurdunyň harby pudagy we harby tehnikalary barada maglumat berýän hasabatyny çap etdi. Bu hasabatda harby güýçleriniň we tehnikalarynyň ukyplylygy boýunça Türkmenistan 90-njy orunda ýerleşdirilipdir.
Bu netije Türkmenistanyň harby pudagynyň Merkezi Aziýa ýurtlarynyň arasynda iň pes derejededigini görkezýär.
Azatlyk Radiosy bu maglumatlar esasynda Merkezi Aziýa ýurtlarynyň, şol sanda Türkmenistanyň harby pudagynyň ukyplylygyny deňeşdirip, ýörite infografik taýýarlady.
Azatlyk radiosy goşun gullugyndan boşan türkmen esgerleriniň işsizlik problemasy barada ýerli ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Şu gün Günorta Osetiýanyň ýokary sudy şu geşen ýekşenbe güni geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň netijesini güýçsüz diýip yglan etdi.
Suduň bu kararyna protest bildirip, oppozisiýadan prezidentlige dalaşgär Alla Jiýoýewanyň tarapdarlary ýöriş hem miting geçirdiler.
Olar Jiýoýewanyň ýeňiş gazanandygyny aýdyp, dolandyryjy “Birlik” partiýasyndan kandidat Anatoliý Bibilowy ýeňlişini boýun almaga şagyrdylar.
Günorta Osetiýanyň Merkezi saýlaw komissiýasynyň deslapky maglumatyna görä, Jiýoýewa Bibilowdan bary-ýogy 16 ses artyk alypdyr.


text:
Hytaýyň resmi metbugatynda berlen maglumatlara görä, 17 ýaşly ýetginjek 8 adamy pyçaklap öldüripdir, ýene 8 adamy ýaralapdyr.
Hytaýyň Ksinhua habar gullugy bu wakanyň çarşenbe güni giçlik ýurduň Liaoning welaýatynda ýüze çykandygyny habar berýär.
Maglumatlara görä, 17 ýaşly Li öz halaşýan gyzynyň öýüne baryp, ol ýerde dawa turzup, gyzyň iki garyndaşyny pyçaklap öldüripdir. Soňra ol köçede ýene 6 adamy öldürip, bäşisini ýaralapdyr.
Ksinhua habar gullugy jenaýatçynyň tussag edilip, jogapkärçilige çekilýändigini habar berdi.


text:
Watikanyň metbugat wekiliniň aýtmagyna görä, hiristiýanlaryň dini baýramy bolan Isa mesihiň doglan güni mynasybetli geçirilýän çäreleriň dowamynda, bir zenanyň barýeri geçip Rim Papasy Benedikti iteklemegi zerarly ol ýykylypdyr.
Ady agzalýan wekil Rewerend Kiro Benedettiniň aýtmagyna görä, 82 ýaşyndaky papa Benedikt orän çalt aýak üstüne galyp oňa şol wakada zyýan ýetmändir.
Şol wakadan soňra Rim Papasy rahatlyk bilen dabaralaryň geçirilýän Watikanyň basilisiýa meýdanyna ýöräp baryp, şol çärelere gatnaşypdyr.
Watikanyň metbugat wekili Papany itekläp ýykan şol zenanyň ruhy taýdan näsagdygyny we onuň Watikanyň howpsulyk güýçleri tarapyndan tussag edilenligini aýtdy.


text:
Futbol boýunça Dünýä çempionaty — 2018-iň 3-nji sentýabrda Maskatda geçiriljek Oman bilen Türkmenistanyň arasyndaky saýlama duşuşygyna giriş petekleri satylyp başlandy. Bu barada Omanyň futbol assosiasiýasy habar berdi.
Petekleri Omanyň ähli ulaglara ýangyç guýujy stansiýalarynda we Maskatyň söwda nokatlarynda, şeýle hem internet üsti bilen www.roumaan.com web-saýtynda satyn alyp bolýar.
Iň gymmat petekleriň eýeleri stadiona gelen badyna azyk önümlerini we alkogolsyz içgini tölegsiz alyp bilerler. Duşuşyk Sib stadionynda Aşgabat wagty bilen 20.00-da başlanar.
Onamyň hem Türkmenistanyň futbolçylary “D” saýlama toparçasynda çykyş edýärler. Häzirlikçe omanlylaryň bir oýundan soň 3, türkmenistanlylaryň bolsa iki oýundan soň 1 utugy bar.
Düzüminde iňlisleriň “Redinginiň” derwezeçisi Aly Abdylla Harib Al-Habsi bolan Omanyň ýygyndysy Bangolarda Hindistanyň toparyny 1:2 hasabynda ýeňdi. Türkmenistanyň futbolçylary bolsa myhmançylykda Guamdan 1:0 hasabynda ýeňlip, öz meýdanynda reýting boýunça Aziýanyň iň gowy topary Eýranyň ýygyndysy bilen 1:1 hasabynda deň oýnady.


text:
Siriýanyň ýurt içindäki oppozisiýasy hökümet güýçlerini we ýaragly gozgalaňçylary bidüzgünçilikleri gyssagly ýagdaýda bes etmeklige çagyrdy.
Bu çagyryş Siriýada demokratik özgerşikleri amala aşyrmak boýunça Milli utgaşdyryjy organynyň ýekşenbe güni Damaskda geçiren konferensiýasynda edildi.
Milli utgaşdyryjy organyň düzümine ýurt içinde döredilen 16 sany oppozisiýa topary girýär. Bu konferensiýa Eýranyň, Orsýetiň we Hytaýyň diplomatlary hem gatnaşdylar.
Milli utgaşdyryjy organyň agzasy Rajaa al-Nasseriň Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, bu maslahat ýurt içindäki oppozisiýanyň sesini eşitdirmek maksady bilen geçirilipdir.
Rajaa al-Nasser: “Ýurt içinde režime degişli bolmadyk oppozisiýa toparlary bar. Bu toparlar ýurdy krizisden çykarmak üçin çynlakaý we aýdyň plan boýunça iş alyp barýar. Häzir bu toparlaryň sesini eşitdirmeklige zerurlyk bar”.
Maslahatyň ahyrynda Milli utgaşdyryjy organyň agzasy Halil al-Saýed konferensiýanyň jemleýji beýanatyny yglan etdi.
Onda şeýle diýilýar: “Konferensiýa režimiň güýçlerini, şeýle hem ýaragly oppozisiýa toparlaryny degişli arap we halkara gözegçileriniň garamagynda bidüzgünçilikleri gyssagly ýagdaýda bes etmeklige çagyrýar”.
“Konferensiýa BMG-niň we Arap Ligasynyň wekili Lakhdar Brahiminiň ähli degişli taraplaryň gatnaşmagynda Siriýa meselesi boýunça halkara konferensiýasyna çagyryş etmegini talap edýär. Bu konferensiýanyň missiýasy demokratik režime tarap geçiş döwrüni başlamagy kepillendirýan iň gowy syýasy ýoly tapmaklyga gönükdirilen bolmalydyr” diýlip, beýanatda nygtalýar.
Bu konferensiýa geçirilmezinden bir gün öň 29 sany opposisiýa partiýasy Siriýanyň oppozisiýa toparlaryny birleşdirmäge gönükdirilen maslahatyny yza çekýändigini yglan etdi. Onuň sebäbi Milli utgaşdyryjy organyň, ýagny Siriýanyň hökümet tarapyndan rugsat berlen oppozisiýasynyň bu maslahata goşulmakdan ýüz öwürendigi bilen düşündirildi.
Siriýanyň bosgunlykdaky Milli geňeşiniň resmisi Ausama Monajed Milli utgaşdyryjy organynyň özüni propaganda maksatlary üçin ulanylmagyna ýol berendigini aýdýar.
Orsýetiň Damaskdaky ilçisi Azmat Allah Kolmahmedow Milli utgaşdyryjy organynyň konferensiýasyna gowy baha berdi we ony “Siriýa döwleti tarapyndan ýola goýlan reformalar prosesiniň gönüden-göni durmuşa geçirilmegi” diýip atlandyrdy.
Şol bir wagtyň özünde, Assadyň ozalky ýokary derejeli resmisi Siriýanyň režimine Eýranyň uly goldaw berýändigini aýtdy.
Germaniýanyň “Frankfurter Allgemeiner Zeitung” gazetine beren interwýusynda geçen aýda oppozisiýanyň hataryna geçen Siriýanyň ozalky premýer-ministri Riad Hijab “Harby meselesinde öňdebaryjy pozisiýany eýelemekde eýranlylar aktiw hereket edýärler” diýdi.
Şu aýyň başynda Eýranyň Rewolýusion gwardiýasynyň ýokary derejeli komandiri “birleşen elita Siriýanyň režimine ýarag däl-de, maslahat berýär” diýip aýtdy.


text:
Adam hukuklaryny goraýan halkara “Amnesty International” guramasy Türkmenistanyň ýolbaşçylaryna türkmen türmelerinde açlyk yglan eden tussaglara garşy amala aşyrýan gorkuzmalaryny we azar bermelerini bes etmäge çagyryş etdi.
Guramanyň 22-nji maýda ýaýradan beýanatynda Türkmenistanyň Lebap welaýatyndaky prokuroryň 39 ýaşyndaky Mansur Mingelowy 19-njy maýda yglan eden açlygyny dowam etdirse, ony zor bilen iýmitlendirmek bilen haýbat atandygy bellenilýär.
2012-nji ýylda takyk bolmadyk aýyplamalar bilen 22 ýyl türme tussaglygyna höküm edilen Mingelow özüniň günäsizdigini nygtap, özüne we erkek doganyna garşy geçirilen sud işiniň adalatsyz bolandygyny aýdýar.
Şeýle-de, ol özüniň we doganynyň sülçüler tarapyndan agyr urlup-ýenjilendigini we beýleki dogan-garyndaşlarynyň hem gorkuzylandygyny belleýär.


text:
Birleşen Ştatlar geçen ýyl “Yslam döwleti” (YD) atly topara goşulan gaçgak täjik polkownigi Gulmurod Halimow barada maglumat üçin üç million amerikan dollary möçberde pul hödürledi.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň howpsuzlyk boýunça derňew we analiz bölüminiň ýerine ýetiriji müdiri Kurt Rise Waşingtonyň Halimowa ekstremist toparyň baş agzasy hökmünde seredýändigini 30-njy awgustda aýtdy.
Risiň žurnalistlere aýtmagyna görä, Halimowyň ýerleşýän ýeri baradaky maglumat ABŞ-nyň dünýäniň ähli ýerindäki ilçihanalaryna ýetirilip, ýa-da amerikan diplomatik edaralaryna elektron poçta arkaly iberilip bilner.
Täjigistanyň Içeri işler ministrliginiň ýörite güýçleriniň öňki ýolbaşçysy Halimow YD toparyna 2015-nji ýylyň aprel aýynda goşulypdy.


text:
Eýranyň prezidenti Mahmut Ahmedinejaa BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşini «Birleşen Ştatlaryň elindäki gural» atlandyrdy we BMG-niň Eýranyň ýadro programmasy sebäpli girizen täze sanksiýalary netije bermez diýdi.
Ahmedinejad bu sözleri Şanhaýdaky Dünýä sergisine sapary mahalynda aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň Eýranyň ýadro programmasy sebäpli dördünji, täze tapgyr sanksiýalary girizmek barada taslan rezolýusiýasyny çarşenbe güni, Howpsuzlyk Geňeşinde Hytaý hem tassyklady.
Günbatar döwletleri Eýran ýadro ýaraglaryny edinjek bolýandyr öýdýär, Tähran muny ret edýär.


text:
Ermenistanyň prezidenti Serž Sarkisýan Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Ärdoganyň Waşingtonda duşuşmak baradaky haýyşyny kabul etdi diýip, Azatlyk Radiosynyň Ermeni gullugy habar berýär.
Türkiýäniň daşary işler ministriniň orunbasarynyň kömekçisi çarşenbe güni Ýerewana baryp, Ermenistanyň prezidenti Sarkisýan we daşary işler ministri Edward Nalbandiýan bilen duşuşupdy.
Şol duşuşykda Ärdogan bilen ermeni prezidentiniň arasynda ýakynda Waşingtonda ýüzbe-ýüz gepleşikleriň amala aşyrylmagy meselesi hakda hem pikir alyşyldy.
Ady agzalýan liderler aprel aýynyň 12-13 aralygynda ýadro howpsuzlygy boýunça sammite gatnaşmak üçin Waşingtonda bolarlar.
Nalbandiýan Sarkisýanyň ABŞ-nyň prezidenti Obama bilen hem duşuşjakdygyny belledi.


text:
Ukrainanyň gündogaryndaky daş kömür käninde bolan ýerasty gaz partlamasyndan soň, dokuz magdançy ýitirim boldy.
Ukrainanyň Adatdan daşary ýagdaýlar boýunça döwlet gullugy gürrüňi edilýän partlamanyň 12-nji iýunda Donetsk regionynyň Kirowsk şäherindäki daş kömür käninde, takmynan 300 metr ýeriň aşagynda bolup geçendigini habar berýär.
Gürrüňi gidýän gullugyň maglumatyna görä, gözleg toparlary ýitirim bolan magdançylar barada daş kömür käninde hiç bir alamata duş gelmändirler.
Bu daş kömür käni regionyň paýtagty Donetskden 90 kilometr, Slowýansk şäherinden bolsa 40 kilometr uzaklykda ýerleşýär. Agzalan şäherlerde hökümet güýçleri Russiýa tarapdary separatistlere garşy söweşýärler.


text:
Mälim bolşy ýaly, türkmenistanly zähmet migrantlarynyň agdyklyk edýän ýurtlarynyň başyny Türkiýe çekýär. Türkiýede işleýän türkmenistanly zähmet migrantlarynyň aglaba köpçüliginiň hem wizasyz, ýagny bikanun gaçgak ýagdaýda işleýändigi aýdylýar.
Türkiýe bikanun ýagdaýdaky daşary ýurtlylaryň öz ýagdaýyny kanunylaşdyrmagy üçin dürli ýeňillikler bilen bir hatarda migrasiýa kanunyny hem berkitmäge dowam edýär.
Türkiýedäki hukuk geňeşdarlygy berýän çeşmelerden Azatlyk Radiosynyň redaksiýasyna täze bir maglumat gelip gowuşdy. Täze maglumatda, daşary ýurtlylar baradaky kanuna girizilen üýtgeşiklige görä, 2016-njy ýylyň 2-nji martyndan başlap Türkiýede wizasyz, ýagny bikanun gaçgak ýagdaýda bäş ýyldan köp wagtlap galanlaryň jerimesi 5 ýyl galan ýaly hasaplanyp 100 amerikan dollaryna golaý möçbere çenli azaldylýar.
“Dünýä Türkmenleri” gepleşiginiň nobatdaky sany hut şu tema bagyşlandy.


text:
42 ýurdy öz içine alýan NATO-nyň we Parahatçylygy goldaýjy Halkara güýçleriň Owganystany terk etmek prosesiniň 2014-nji ýylyň iýulyna çenli tamamlanmagyna garaşylýar.
Daşary ýurt harbylarynyň Owganystana baranyna 10 ýyl töweregi wagt boldy, ýurtda alnyp barylýan işler we harbylary zerur bolan serişdeler we enjamlar bilen üpjin etmek üçin her aý milliardlap çykdajy edilýär. Netijede çykdajylar bilen bir hatarda ölüm-ýitimli wakalar sebäpli şol harbylaryň çaltrak yzyna çagyrylmagy barada Owganystana goşun iberen ähli ýurtlarda ilat tarapyndan hökümete basyş edilýär.
Emma, beýleki tarapdan, NATO-nyň ýurtdan çekilen halatynda Owganystanyň gaýtadan “Taliban” tarapyndan basylyp alynmak howpy hem bar. Bu meseleler bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir Owganystanyň öňki daşary işler ministri we 2009-njy ýylda geçirilen prezident saýlawlarynda prezident Hamid Karzaýyň esasy bäsdeşi bolan Dr. Abdullah Abdullah bilen söhbetdeş boldy. Azatlyk Radiosy: “Talibanyň” Owganystanda gurulmagy planlaşdyrylýan demokratik we durnukly sistemada nähili ornunyň boljakdygyny göz öňüne getirýärmisiňiz?
Dr. Abdullah:
Owganystanyň öňki daşary işler ministri Dr. Abdullah Abdullah
“Talibanyň” özenini emele getirýän esasy topar demokratik we durnukly Owganystanda özleriniň roly bolar öýdüp, pikir edenoklar. Olaryň göz öňünde tutýan edaralary we şol edaralaryň düzgünleri başgaça.
Emma teoria taýdan gürrüň etsek, haçanda olar terroristik guramalar bilen gatnaşyklaryny kesip, dartgynlykdan ýüz öwürseler we häzirki sistema boýun egip, döwletiň kesgitlän düzgünleri esasynda hereket etseler, öz seslerini şol kanuny çäklerde eşitdirmäge synanyşsalar, syýas iş alyp barmaklary üçin olara ýurtda mümkinçilik berilmeli.
Men “Talibanyň” esasy toparynyň şeýle pikir edýänligine ynanamok. Olar gazanylan üstünlikleri we edaralary ýykmaga çalyşýarlar. Azatlyk Radiosy: Onda hökümeti häzirki bolşy ýaly kabul etmäge we oňa goşulmaga razy bolmaýan toparlara nähili çemeleşilmeli? Dr. Abdullah:
Siziň harby taýdan basyşlaryňyzy dowam etdirmekden başga çykalgaňyz ýok. Olary ilatdan üzňeleşdirip, halky özüňe çekmäge synanyşmaly. Halky özüňe tarap çekip, talyplary bolsa ilatyň arasynda orun tapmaz ýaly ýagdaýa salmaly. Şol bir wagtyn özünde-de hökümetiň hataryna goşulmak we parahatçylykly ýagdaýda ýaşamak isleýän adamlar üçin gapy mydama açyk bolmaly.
Ýene bellenmeli bir zat: ‘Talibanyň” merkezleriniň we lagerleriniň weýran edilmegi hem möhüm. Haçanda olaryň Pakistandaky lagerleri iş alyp barmagyny dowam etdirse, “Talibanyň” hereketleriniň özgerjekdigi soragly bolup galar. Azatlyk Radiosy: Siziň “talyplara garşy çäre görülmeli” diýlen pikiriňiz barada soramakçy, häzirki sistemany kabul etmeýän toparlara garşy çäre görmeli diýeniňizde, harby çäräni hem göz öňünde tutýarsyňyzmy? Dr. Abdullah:
Elbetde, ol harby çäreleri hem öz içine alýar. Azatlyk Radiosy: Häzirki döwürde “Taliban” bilen barlyşyga gelmeli diýlen mesele hakda Günbatarda orän köp gürrüň edilýär. Eýse, siz bu syýasata nähili baha berýärsiňiz? Dr. Abdullah:
“Taliban” bilen gepleşikler geçirilmeli diýlen meselä men garşy däl. Emma onuň şertleri gaty aç-açan bolmaly. Meniň alada edýän zadym – talyplary güýçlendirjek ädim ädilmeli däl.
Şol bir wagtyň özünde-de “Taliban” bilen gepleşikler geçirmekligiň gazanylan üstünlikleriň ýitirilmegine sebäp bolmajakdygyna halky ynandyrmaly. Sebäbi “Taliban” bilen gepleşikler geçirmek bilen bir hatarda gazanylan üstünliklere eýe çykmak hem möhüm.
Häzirki döwürde geçirilýän özara gepleşiklerde, öňki gazanylan üstünlikleri gorap, bu gepleşigiň parahatçylygy ornaşdyrmaga nähili goşant goşup biljekdigi barada anyk zat aýdylmaýar we bu ugurda halka ýeterlik maglumat berilmeýär. Azatlyk Radiosy: “Talibanyň” Türkiýede öz wekilhanasyny açjakdygy barada, ýagny olara Stambulda ofis açmaga rugsat ediljekdigi hakda köp gürrüň edilýär. Eýse, siz bu pikire nähili garaýarsyňyz?
Dr. Abdullah:
Bu terrorizmiň kanunylaşdyrylmagyna ýol açar, biz muňa düýbünden garşy. Azatlyk Radiosy: “Taliban” bilen gepleşikler geçirilmeli diýlen meselede Pakistanyň rol oýnap biljekdigi hakda, elbetde, kän gürrüň edilýär. Emma Eýran bu ugurdan nähili kömek edip biler? Dr. Abdullah:
Pakistan, elbetde, esasy rol oýnap biljek ýurtlaryň biri. Barlyşyk we gepleşikler boýunça komissiýa döredilmezden ozal, eger “Talibanyň” Pakistanda ýerleşýän lagerlerine garşy çäre görülse, ol has gowy bolardy. Bu Pakistanyň barlyşyk boýunça alnyp barylýan tagallalara goşup biljek iň uly goşandy bolardy. Azatlyk Radiosy: Ýaňy hem belläp geçişim ýaly, Waşingtonda Eýranyň hem konstruktiw rol oýnan halatynda talyplar bilen geçiriljek gepleşigiň asla şowly bolmajagyny aýdýanlar bar. Eýse, Eýran bu ugurda nähili rol oýnap biler?
Dr. Abdullah:
Men “Taliban” Eýranda ýerleşýändir ýa olaryň merkezleri we largerleri şol ýurtda iş alyp barýandyr öýdemok. Elbetde, regionda ýerleşýän ähli ýurtlar bu ugurda konstruktiw rol oýnap bilerler. Azatlyk Radiosy: Owganystanda problemalar deýseň köp. Emma, siziň pikiriňizçe, olaryň arasynda iň möhümi we ulusy haýsy? Dr. Abdullah:
Häzirki döwürde Owganystanyň hökümeti bu ýurduň esasy problemalaryndan birine öwrüldi. Sebäbi ol halkyň talabyny ödäp bilenok we bar bolan mümkinçiliklerden hem peýdalanyp bilenok. Elbetde, terrorizm hem iň uly problemalaryň biri, sebäbi ol Owganystana we regiona geljekki döwürlerde hem ýaramaz täsirini ýetirmegi dowam etdirer. Azatlyk Radiosy: NATO harbylarynyň 2014-nji ýyla çenli ýurdy doly terk etjekdigi aýdylýar. Eýse, bu ýagdaý sizi alada goýýarmy? Dr. Abdullah:
Men Owganystanda ýeterlik puluň sarp edilenligini we ummasyz ganyň akdyrylanlygyny bilýärin. Eger NATO 2014-nji ýylda ýurdy terk etjek bolsa, onuň yzynda galdyrjak edaralary bolmaly we şol edaralaryň ýurduň howpsuzlygyny üpjün etmäge we ýurdy dolandyrmaga ukyby bolmaly.
Owganystanda şeýle edaralar bolan halatynda men NATO-nyň ýurdy terk etmek baradaky planyna garşy däl. Olaryň ýurdy terk etmek baradaky karary her regionyň we etrabyň ýerli şertlerine görä amala aşyrylmaly. Owganystanyň we NATO-nyň bilelikde gazanan üstünlikleri goralyp bilinse, onda problema ýok. Azatlyk Radiosy: Häzirki döwürde alnyp barylýan taýýarlyklar göz öňünde tutulsa, Owganystanyň hökümetiniň 2014-nji ýyla çenli ýurduň howpsuzlygyny üpjün edip biljek derejä ýetjekdigini pikir edýärsiňizmi?
Dr. Abdullah:
2014-nji ýyla çenli bu wezipäniň hötdesinden geler ýaly ýagdaýa ýetmek üçin käbir üzül-kesil kararlar kabul edilmeli we berk çäreler görülmeli. Ýagny, Owganystanyň hökümet edaralaryny güýçlendirmeli we beýleki problemalaryň hötdesinden gelmek we owgan halkynyň talaplaryny ödäp bilmek üçin ýurtda syýasy taýdan erk-islegi güýçlendirmeli.
Meniň pessimist bolup görnesim gelenok, emma bu mesele boýunça aladalanýanlygymy hem aýdasym gelýär. Azatlyk Radiosy: Siz ýakynda eden çykyşyňyzda sorajak bolýan temam hakda gysgaça gürrüň etdiňiz, emma eger mümkin bolsa has dolurak we anygrak jogap beräýseňiz: siz Günbataryň Owganystan boýunça syýasy strategiýasynyň diňe “Taliban” bilen gepleşiklere gönükdirilenligini we onuň ýalnyş ädimdigini aýtdyňyz, bu ugurda dolurak maglumat berip biljekmi? Dr. Abdullah:
Men Günbataryň syýasaty däl, belki soňky döwürlerde orta atylýan meýilleri hakda gürrüň edipdim. Syýasy proses näme diýlende, elbetde, talyplar bilen gepleşikler geçirmek, başga gürrüň edilýän zat ýok. Giňişleýin syýasy proseslere has köpräk üns berilmegine, hökümetiň ýurdy dolandyryş ukybynyň güýçlendirilmegine, kanunyň rüstemligine, adalatyň ýaýbaňlandyrylmagyna we ýurdy ösdürmek boýunça alnyp barylýan proýektlere has köp üns berilmegi ähli umumy strategiýamyzyň başa barmagyna uly goşant goşar. Azatlyk Radiosy: Siziň aýdýan zatlaryňyz ullakan meseleleriň diňe sözbaşysy ýaly bolup eşidilýär, eger onuň jikme-jigine seretsek, o zatlary amala aşyrmaklygyň ýoly nähili? Dr. Abdullah:
Men saňa olary nähili ýagdaýda amala aşyryp bolmajagyny aýdaýyn. Meselem, şol maddalara ähmiýet berilmän, olar ünsden düşürilse we ähli tagalla harby strategiýa we “Taliban” bilen gepleşiklere gönükdirilse, bu maksatlara hiç haçan hem ýetip bolmaz.
Elbetde, owgan hökümetiniň bu ugurlarda halkyň talabyny ödemezligi esasy problema bolup durýar, men bu barada öňem aýdypdym. Eger gazanylmaga synanyşylýan zatlar hakda anyk gürrüň edilse, olar halkyň talaby bilen gabat gelse, elbetde, ilat hem olaryň amala aşmagyna öz goşandyny goşar.


text:
Russiýanyň premýer-ministri Dmitriý Medwedew Günbataryň Moskwa garşy girizen sanksiýalarynyň netijesinde ýurduň ykdysadyýetiniň 25 milliard ýewro çemesi zyýan çekendigini aýdyp, bu görkezijiniň şu ýylyň dowamynda “mundan birnäçe esse köp” bolup biljekdigini belledi.
Russiýanyň ykdysadyýeti boýunça parlamente beren ýyllyk hasabatynda Medwedew, Russiýanyň Umumy içerki önüminiň ösüşi 2015-nji ýylyň birinji çärýeginde 2%-e çenli pese gaçdy diýdi.
2014-nji ýylda nebitiň bahasynyň ýiti pese gaçmagy we Moskwanyň Ukraina goşulyşmagy sebäpli Günbataryň girizen sanksiýalary, Russiýanyň ykdysadyýetine we rus rublyna ýiti täsir ýetirdi.
Şeýle-de, Medwedew Russiýanyň sanksiýalardan çeken zyýany “uly, biz muny gizlemeris” diýdi.


text:
Gazagystanyň birnäçe regionyndan onlarça jaý eýesi 7-nji aprelde gazak paýtagty Astanada demonstrasiýa geçirdi. Olar prezident Nursultan Nazarbaýewden tölegleriň birden ýokary galmagy sebäpli ipoteka alnan jaýlar meselesine gaýtadan garalmagy üçin edýän tagallalaryny goldamagy soradylar.
Gazagystanda jaýlaryny ipoteka alan jaý eýeleriniň aglabasy ýurtda gazak teňňesiniň hümmetiniň pese gaçmagy netijesinde öz kreditlerini töläp bilmeýändigini aýdýarlar. Gazak pul birligi teňňäniň hümmeti 2014-nji ýylyň fewral aýyndan bäri 20% pese gaçdy.
Demonstrantlar ýurtda 26-njy aprelde geçiriljek prezidentlik saýlawlarynda gaýtadan saýlanjak ýaly bolup görünýän gazak prezidenti Nazarbaýewden öz saýlaw kampaniýasynyň bir bölegi hökmünde meseläni çözmäge çagyryş edýärler.
Ipoteka alan adamlaryň toparynyň lideri Esenbek Okşebaýew Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda, “adatdan daşary ýagdaýlar” sebäpli hökümet biziň banklara bermeli karzymyzy tölemäge kömek etmelidir diýdi.


text:
22-nji sentýabrda Orsýetiň sudy ukrainaly pilot Nadežda Sawçenkonyň işini diňläp başlady.
Sawçenko 2014-nji ýylda gündogar Ukrainada iki orsýetli žurnalistiň ölümine gatnaşykda aýyplanyp sud edilýär. Sawçenko aýyplamalary ret edýär. Ol tussaglygyna protest bildirip 80 günläp açlyk çekdi.
Adam hukuklaryny goraýjy toparlar we Günbatar hökümetleri Sawçenkony boşatmak barada Kiýewiň eden çagyryşlaryna goşuldylar.
Sud Sawçenko iki orsýet žurnalistiniň ölümi we Orsýetiň serhedinden bikanun geçmeklik bilen bagly aýyplamalar esasynda günäli, diýip karar çykarsa oňa 25 ýyl türme tussaglygy garaşýar.
34 ýaşly Nadežda Sawçenko 2014-nji ýylyň iýun aýynda söweşiň dowamynda özüniň ýesir düşendigini we Orsýete gizlin äkidilendigini aýdýar.


text:
17-nji ýanwarda Tunisiň premýer-ministri Muhammad Gannuşi syýasy partiýalar bilen gepleşikler arkaly täze birleşen koalision hökümeti döretmek boýunça ylalaşyga gelnenligini yglan etdi.
Munuň öňüsyrasy, Gannuşiniň bellemegine görä, täze koalision hökümetiň döredilmegi ýurduň dikeldilmegine, syýasy sistemanyň kämilleşdirilip, demokratik sistemanyň döredilmegine mümkinçilik berer. Bu bolsa ýurdy sosial-ykdysady taýdan ösdürip, tunis halkynyň durmuşynyň gowulanmagyna getirer.
Emma täze koalision hökümetiň döredilmegine taýýarlyk görülýärkä, öňki prezident Ben Aliniň tarapdarlaryna garşy çykyş edilip, 17-nji ýanwarda geçirilen köçe protestlerinde Gannuşiniň ady hem agzaldy.
Öňki prezidentiň partiýasyna garşy
Tunisiň howpsuzlyk güýçleri Tunisiň merkezine jemlenen bir müňe golaý adamyň protest çykyşlaryny dargatmak üçin ýangyn söndüriji tehnikadan we howa ok atmak çärelerinden peýdalandylar. Protestçiler Ben Aliniň “Demokratik konstitusion bileleşik” atly partiýasynyň dargadylmagyny talap etdiler.
Şotlandiýanyň St.Andrews uniwersitetiniň halkara gatnaşyklar boýunça lektory Frederik Wolpiniň sözlerine görä, protestleriň ýüze çykmagyna Tunisiň täze koalision hökümetiniň hakyky demokratik özgerişlere taýýarlygyna we ukybyna bildirilýän şübheler esasy sebäp bolýar.
Wolpiniň bellemegine görä, täze hökümetiň düzümindäki wezipelere Ben Aliniň “Demokratik konstitusion bileleşik” atly partiýasynyň agzalarynyň bellenmegi we partiýanyň agzalarynyň Tunisiň parlamentiniň 90%-e golaýny emele getirýänligi, partiýanyň Tunisdäki syýasy täsirini saklap galmak niýeti baradaky çaklamalary güýçlendirýär.
Ugur nirä?
17-nji ýanwarda Germaniýanyň Daşary işler ministri Guido Westerwelle Tunisiň ýolbaşçylaryna ýüzlenip, ýurtda hakyky we düýpli özgerişlikleri geçirmäge çagyrdy we ýurtda durnuklylyga dolanmaga real mümkinçilikleriň bardygyny, asudalyga tarap ýoluň demokratiýanyň üstünden geçmelidigini nygatdy.
Şol bir wagtyň özünde-de Tunis bidüzgünçiliklerdir talaňçylyklar bilen bagly problemalar bilen ýüzbe-ýüz bolýar. 14-nji ýanwarda öňki prezident El-Abidine Ben Aliniň ýurdy terk etmegine getiren agdarylyşygyň yz ýany garyplyga garşy protest aksiýalary ýüze çykdy.
Öňki prezident Ben Aliniň ýurduň howpsuzlyk güýçlerindäki tarapdarlarynyň reaksiýasy hem esasy problemalaryň ýene biri bolup durýar. Häzirki wagtda özgerişlikleri yglan edýän koalision hökümetiň ýurduň howpsuzlyk güýçleri tarapyndan näderejede goldanjagy hem häzirlikçe jogapsyz.


text:
Şu gün Owganystanyň prezidenti Hamyt Kerzeý ýurtda uzak dowam edip gelýän krizisleri azaltmak üçin yslam döwletlerini Owganystan bilen ýakyň söwda gatnaşyklaryny ýola goýmaklyga çagyrdy.
Hamyt Kerzeý bu barada şu gün Türkiýäniň Ystambul şäherinde geçirilýän Yslam Konferensiýasy guramasynyň Sammitinde eden çykyşynda nygtady.
Dünýäniň 57 döwletini özüne birikdirýän Yslam Konferensiýasy guramasynyň bu nobatdaky Sammitinde esasan bu gurama agza ýurtlaryň arasyndaky söwda gatnaşyklaryny ösdürmek hem-de gedaýçylyga garşy göreşmek ýaly meseleler üns merkezinde bolar diýlip garaşylýar.
Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejat öz çykyşynda dünýä ykdysadyetiniň täze düzgünlere esaslanmagynyň zerurdygyny nygtady we kapitalistik sistemanyň häzirki ulanýan prosent düzgünleriniň bu sistemanyň esasy problemasydygyny öňe sürdi.


text:
2011-nji ýylda paýtagt Aşgabatda täze ulanylyşa tabşyrylan uly binalaryň hatarynda “Bagt koşgi” diýlip at berlen nika oýi-de boldy. Şondan bäri durmuş toýuny şu “Bagt koşgünde” tutýan ýaşlaryň sanynyň-da kem-kem artýandygy habar berilýär.
Ýöne bu durmuş toýuny we nika çärelerini gurnaýjy resmileriň ýaşlardan edýän talaplarynyň hatarynda ýurduň prezidentiniň portretiniň öňünde surata duşmelidigi ýaly talaplaryň-da bardygy aýdylýar.
Eýsem, beýle talaplara ýerli ýaşlar nähili garaýarlar? Şu mesele bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosy özüni Merjen diýip tanadan aşgabatly bir gyz bilen sohbetdeş boldy.


text:
Sişenbe güni WikiLeaks saýtyny esaslandyryjy Julian Assanj Ekwador döwletiniň Britaniýadaky ilçihanasyna gaçyp atdy.
Britaniýanyň sudy Julian Assanja Şwesiýada iki sany aýal maşgala jynsy taýdan el gatanlykda bildirilýän aýyplama boýunça, ony Şwesiýa ekstradisiýa etmek barada karar çykarypdy.
14-nji iýunda Britaniýanyň Ýokary sudy ozalky hökümleri ýatyrmak barada Julian Assanjyň eden haýyşyny kanagatlandyrmakdan ýüz öwürdi. Awstraliýanyň raýaty Julian Assanj özüne bildirilýän aýyplamalary ret edýär.
2000-nji ýylda Julian Assanjyň WikiLeaks saýty Birleşen Ştatlaryň diplomatik çeşmelerine degişli gizlin hatlary internete ýerleşdirip, olary jemgyýetçilige elýeterli edip başlapdy.
Assanj özüniň Şwesiýa ekstradisiýa edilen halatynda, Şwesiýanyň häkimiýetleriniň özüni Birleşen Ştatlara tabşyrmaklarynyň mümkindigini aýdyp, muňa alada bildirýär.


text:
Türkmenistanyň nebitçileri uglewodorod çig malynyň çykarylýan mukdaryny artdyrmagy dowam edýärler. 2015-nji ýylyň 9 aýynda ýurdumyzyň ýer astyndan “gara altynyň” 9 million 760 müň tonnasyndan gowragy çykaryldy. Bu görkeziji geçen ýylyň degişli döwrüne garanyňda 600 müň tonna köpdür.
Uglewodorod çig malynyň çykarylýan mukdarynyň ep-esli artmagy birnäçe şertleriň hasabyna gazanyldy – ösüş depgini 106, 5 göterime deň boldy. Hususan-da, uly möçberdäki maýa goýumlary her ýyl ýurdumyzyň ýangyç-energetika toplumynyň kärhanalaryny tehniki taýdan enjamlaşdyrmaga – enjamlary, materiallary, ýöriteleşdirilen tehnikalary satyn almaga gönükdirilýär. Munuň özi geologiýa gözleg we buraw işlerini ep-esli artdyrmaga, geljegi uly nebit we gaz meýdanlaryny senagat taýdan özleşdirmegi çaltlandyrmaga, işlenip taýýarlanýan ýataklaryň ulanmagyň netijeliligini ýokarlandyrmak babatda birnäçe iri taslamalary amala aşyrmaga mümkinçilik berdi.
Şeýlelikde, pudakda önümli gatlaklaryň netijeliligini ýokarlandyrmaga, guýulary ulanmagyň, şol sanda ýerasty we düýpli abatlamagyň düzgünini gowulandyrmaga, guýulary gazlift usulyna geçirmäge gönükdirilen netijeli geologiýa-tehniki çäreleriň toplumy maksadalaýyk amala aşyrylýar. Şunuň bilen birlikde Türkmenistanyň daşary ýurtly hyzmatdaşlary hem nebit çykarmagy artdyrýarlar. Olar önümi paýlaşmak hakynda şertnamalaryň esasynda gury ýerde we Hazar deňzinde ýataklaryň birnäçesini işläp taýýarlaýarlar.
Nebitgaz çykaryjy senagatyň maddy-enjamlaýyn we çig mal binýadyny berkitmek üçin görlen çäreler bu gün öz netijelerini berýär hem-de milli ykdysadyýetimiziň esasy pudagyny ösdürmegiň esasy ätiýaçlygy bolmagynda galýar. Hususan-da, “Türkmenistanyň nebitgaz senagatyny ösdürmegiň 2030-njy ýyla çenli döwür üçin maksatnamasyna” laýyklykda buraw işleriniň gerimi ep-esli giňeldi. Şu ýylyň başyndan bäri 92 müň metr çuňluk burawlandy – ösüş depgini 126,7 göterime deň boldy.
Ýurdumyzyň iri ýataklarynda giň gerimli maýa goýum taslamalaryny durmuşa geçirmek dowam edýär, olaryň çäklerinde täze önümçilik desgalarynyň gurluşygy amala aşyrylýar. Şu ýylyň başyndan bäri ýangyç-energetika toplumynda özleşdirilen maýa goýumlarynyň umumy möçberi 6 milliard 726 millon manatlykdan gowrak boldy. Bu görkeziji geçen ýylyň 9 aýyna garanyňda 42.3 göterim köpdür.
Umuman, nebitgaz toplumynyň ägirt uly kuwwatynyň hemmetaraplaýyn amala aşyrylmagy öz milli Lideri – Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda berkararlyk we bagtyýarlyk döwründe öňe ynamly gadam urýan Türkmenistanyň ykdysady kuwwatyny berkitmäge hyzmat eder.


text:
Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugy Türkmenistanyň gümrük ulgamynyň işini düzgünleşdirmek babatdaky döwlet syýasatynyň durmuşa geçirilmegini, gümrük meseleleri boýunça halkara borçnamalarynyň berjaý edilmegini üpjün edýän, şeýle hem işleri bilen baglanyşykly kontrabanda we beýleki jenaýatlara, dolandyryş hukuk tertibiniň bozulmalaryna garşy göreşi amala aşyrýan döwlet dolandyryş edarasy bolup durýar. 1991-nji ýylyň 4-nji noýabrynda döredilen Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugy, häzirki wagtda milli tejribelere esaslanyp, halkara hukugynda umumy ykrar edilen ýörelgelerinden we binýatlyk düzgünlerinden ugur alyp gümrük kanunçylyklaryny döwrebaplaşdyrýar hem-de iň kämil derejelerde gümrük edaralarynyň desgalaryny täzelemek, olaryň maddy-enjamlaýyn binýadyny güýçlendirmek, döwrebap hemra aragatnaşyk ulgamynyň üsti bilen online görnüşinde elektron gümrük işini amala aşyrmak ýaly işleri alyp barýar. Gullugyň düzümine merkezi edarasy, onuň ýanyndaky Okuw merkezi, welaýat we welaýat hukukly şäher gümrükhanalary, olaryň Türkmenistanyň çäklerindäki we döwlet serhediniň gözegçilik-geçiriş ýerlerindäki gümrük postlary, gümrük gullugynyň beýleki edaralary girýär.Häzirki wagtda Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň ulgamy 6 sany gümrükhanadan we 49 sany gümrük nokatlaryndan ybaratdyr. Gümrük postlarynyň ýerleşýän ýeriniň iş aýratynlyklaryna görä, häzirki wagtda Türkmenistanyň gümrük serhedinden geçýän harytlara gümrük gözegçiligi we gümrük taýdan resmileşdirmeler Aşgabat şäher we Ahal, Balkan, Lebap, Daşoguz, Mary welaýat gümrükhanalary tarapyndan amala aşyrylýar.
Türkmenistan Bütindünýä Gümrük Guramasynyň agzasydyr.


text:
Düýn ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama öz ygtyýarlygyndan peýdalanyp, dört ýurt boýunça ABŞ-nyň ilçilerini wezipä belledi. Olaryň kandidaturasyna Senat ençeme aýdan bäri garşy çykyp gelýärdi.
Çarşenbe güni Ak Tam tarapyndan çap edilen beýanatda “Prezident öz ygtyýarlygyndan peýdalanyp, Azerbaýjan, Siriýa, Türkiýe we Çehiýa boýunça ilçileri wagtlaýyn möhlet bilen wezipä belledi” diýilýär.
“Wagtlaýyn möhlet boýunça wezipä bellemek” baradaky kararlar, umuman, Senat dynç alyşda bolan mahalynda kabul edilýär we bu möhlet Kongresiň gaýtadan işläp başlan mahalynda tamamlanýar.
Obamanyň kararyna görä, Robert Ford ABŞ-nyň Siriýadaky, Matýu Bryza Azerbaýjandaky, Frank Rikkardo Türkiýedäki ilçisi wezipesini ýerine ýetirer. Olaryň ählisi weteran diplomatlardyr.


text:
ABŞ sudy Boston marafonynyň bombaçysy Johar Sarnaýewiň täzeden sud edilmek baradaky talabyny ret etdi we onuň ganly hüjümiň pidalaryna ýitgileriň öwezini dolmak üçin 101 million dollar tölemegini buýurdy.
Sud täze sud seljerişligi baradaky talaby ret etmek bilen, Sarnaýewiň aklawçylarynyň delillerini ozal ret edendigini belledi.
Sarnaýewiň aklawçylary öz müşderileriniň Bostonda adalatly sud edilip bilinmejekdigini, sebäbi bu ýerde hüjümiň media beýanynyň ýygjam bolandygyny hem-de köp adamyň pidalary tanandygyny aýdýarlar.
22 ýaşyndaky Sarnaýew geçen ýyl 2013-nji ýyldaky hüjüm üçin ölüme höküm edildi.


text:
Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan Belarusa bardy. Erdogan Belarusyň ýokary derejeli resmileri bilen duşuşar we Minskde baş metjidiň açylyş dabarasyna gatnaşar.
Erdogan we onuň belarusly kärdeşi Alýaksandr Lukaşenka ýurtlaryň ikitaraplaýyn söwda we ykdysady gatnaşyklaryny maslahat etdiler we bilelikdäki biznes forumyna gatnaşdylar.
Erdogan Ankara bilen bilelikde gurulan täze baş metjidiň açylyş dabarasyna gatnaşar. Täze metjit sowet döwründe ýurduň kommunistik režimi tarapyndan ýumrulan taryhy metjidiň duran ýerinde bina edildi. Minskiň köne metjidi Belarusyň lipka-tatar jemgyýeti tarapyndan gurulypdy.
Lipka tatarlar 13-nji we 14-nji asyrlarda şol döwürdäki Beýik Litwa döwletine degişli giňişliklerde ornaşypdy. Lipka tatarlaryň uly bolmadyk jemgyýetleri häzirki wagtda Belarusda, Polşada we Litwada ýaşaýarlar.
Bu etnik toparyň köp agzalary özleriniň türki ene dilinde geplemeýän hem bolsalar, öz dinini saklapdyr.


text:
BMG-niň ynsanperwerlik ýolbaşçysy Siriýa sapar edýär. Onuň bu saparynyň maksady režime garşy protestleri howpsuzlyk güýçleriniň basyp ýatyrmagy sebäpli zyýan çekýän ilata halkara ynsanperwer kömegini ýetirmäge rugsat almak üçin Siriýanyň hökümetini yrmak bolup durýar.
Waleriýe Amos Damaskda çarşenbe-anna günleri bolup, gepleşikler geçirer. Ol öz bu saparynda “ýaralananlary alyp çykmak we esasy üpçünçilik ýüküni ýerlere ýetirmek üçin ynsanperwer işlerini alyp barýan gullukçylara çäklendirilmedik mümkinçilikleri döretmäge ähli taraplara çagyryş etmegi” göz öňünde tutýar.
Amosyň bu ýurda sapary prezident Başar al-Assadyň öz režimine garşy gozgalaňlary basyp ýatyrmakda bir ýyl bäri alyp barýan harby operasiýasyny bes etmek barada hiç hili yşarat bermändigi sebäpli gurnaldy.
BMG-niň maglumatyna görä, Siriýada konflikt başlaly bäri 7 müň 500-den gowrak adam ölüpdir, olaryň köpüsi parahat ilatdandygy aýdylýar.


text:
Ukraina Çernobylda atom heläkçiliginiň 26 ýyl dönümini belleýär. 1986-njy ýylyň 26-njy aprelinde “Çernobyl” atom elektrik stansiýasynyň reaktorlarynyň biri betbagtçylyga uçrady.
Bu betbagtçylykda radiasiýa Ukraina, Belarusa we Ýewropa ýurtlaryna ýaýrady we bu hadysa dünýäde iň bir howply ýadro heläkçilikleriniň biri hökmunde taryha girdi.
Halkara Atom Energiýasy Gullugynyň maglumatyna görä, bu heläkçilikden soň arassalaýyş işleri wagtynda onlarça adam heläk bolupdyr, ýöne onuň saglyga ýetiren soňky tasirleri anyklanylmandyr.


text:
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow Türkiýä iki günlük resmi saparyna başlady. Onuň saparynyň dowamynda dürli meseleler, şol sanda howpsuzlyk bilen bagly meseleler barada gepleşik geçirmegine garaşylýar.
Edil şu pursatda Türkiýäniň Milli Mejlisiniň agzasy Atilla Kaýa Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda Türkiýäniň Türkmenistana kömek etmelidigini aýtdy. Ol, esasanam soňky döwürde türkmen-owgan serhedinde emele gelen dartgynlylygy göz öňünde tutup, Türkiýäniň Türkmenistana öz serhedini goramakda ýardam berip biljekdigine ünsi çekdi.
Azatlyk Radiosy: Siz bir habar gullugyna beren interwýuňyzda, Owganystan serhedindäki ýagdaýlar barada Türkiýe hökümeti Türkmenistana kömek etmeli diýipsiňiz. Siziň şeýle çagyryş etmegiňiziň sebäbi näme?
Atilla Kaýa: Owaly bilen dünýä türkmenlerine salam aýdýaryn. Türkmenler häzirki döwürde - ilki bilen-de Siriýadaky we Yrakdaky türkmenler – dürli ýurtlarda, bir tarapdan, režimleriň, beýleki tarapdanam, “Yslam döwleti Yrak we Lewant” diýlen terror guramasynyň gysyşy hem hüjümleri astynda kyn ýagdaýda galýarlar. Şonuň üçinem Alladan türkmen doganlarymyza ýardam dileg edýärin. Meniň eden çagyrşym, “Al-Kaýdanyň” we oňa degişli käbir toparlaryň Owganystan tarapdan gelip, Türkmenistana edýän hüjümleriniň örän üns bermeli ýagdaýy döredýänligi bilen bagly. Elbetde, Türkmenistanyň özem muňa garşy gerekli taýýarlyklary görüp biler. Muňa garamazdan, Şonda-da biz Türkiýäni, terrorçylyga garşy göreşdäki bar bolan maglumatlaryna we tejribelerine daýanyp, bu ugurda Türkmenistana elinden gelen kömegini gaýgyrmazlyga çagyrdyk.
Azatlyk Radiosy: Näme üçin BMG ýa-da ÝHHG ýaly halkara guramalar däl-de, eýse Türkiýe hökümetine şeýle çagyryş etdiňiz? Munuň bir aýratyn sebäbi barmy?
Atilla Kaýa: Meniň pikirimçe, BMG we ÝHHG ýaly halkara guramalaryň bu ugurda edip biljek işi ýokmuka diýýärin. BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň hemişelik agzalary sebitdäki öz bähbitlerinden ugur alyp, hödürlenýän islendik teklibiň garşysyna weto goýup bilýärler. Türkiýäniň bolsa terrorçylyga garşy göreşde köp ýyllyk tejribesi bar. Türkiýe tejribelerini, ylaýta-da doganlyk Türkmenistan bilen paýlaşyp biler.
Azatlyk Radiosy: Halk wekili Atilla Kaýa, Türkiýe Türkmenistana nähili aýratynlykda kömek bermeli, ýagny goşun ibermelimi, ýarag bermelimi ýa-da harby tälim kömegini bermelimi? Kömek diýmek bilen nämäni göz öňünde tutýarsyňyz?
Atilla Kaýa: Çagyryşymda, Türkiýe terrorçylykly guramalaryň alyp barýan işleri, pirimleri, olaryň edýän hereketleri barada bilýän maglumatlaryny Türkmenistan bilen paýlaşyp, bolup biläýjek hüjümleriň öňüniň alynmagyna goşant goşup biler diýdim. Terrorçylaryň howpunyň öňüniň alynmagy babatdaky ilkinji we iň möhüm edilmeli iş olar barada dogry we anyk maglumatlara eýe bolmaklykdyr.
Azatlyk Radiosy: Siziň pikriňizçe, aýdyşyňyz ýaly, bu Türkmenistanyň Owganystan serhedinden gelip biljek hüjümleriň öňüni almagyna ýeterlik bolarmy?
Atilla Kaýa: Bu ýerde esasy göz öňünde tutulmaly iki möhüm ýagdaý bar. Birinjisi, “Al-Kaidanyň” Türkmenistana garşy taýýarlaýan güýji, ikinjisi, terror guramasynyň Türkmenistanyň içinden özüne güýç alyp biljek sosial ýagdaýlardyr. Olaryň Türkmenistandan güýçli jemgyýetçilik goldawy alýandygyna ýa-da alyp biljekdigine ynanmaýaryn. Türkmenistanyň öňünden toplanylýan maglumatlar we bu ugurdan zerur harby goldawlara daýanyp, şeýle hüjümleri täsirsiz ýagdaýa getirip biljek güýje eýedigine ynanýaryn. Men kömek diýenimde, ähli harby goldawlary göz öňünde tutup aýtdym.
Azatlyk Radiosy: Halk wekili Atilla Kaýa, Türkmenistana harby kömek etmeli diýen çagyrşyňyza Türkiýe hökümetinden nähili jogap aldyňyz ýa-da nähili jogaba garaşýarsyňyz?
Atilla Kaýa: Şu wagta çenli hiç hili jogap gelmedi. Dogrusyny aýtsam, çagyrşym oňaýsyz täsir döretmedi. Ýöne mundan owal Türkmenistanyň öz syýasatyny täzeden gözden geçirip, türki dilde gepleşýän ýurtlaryň özara guramalarynda we hyzmatdaşlyklarynda hökman orun almagy gerek diýip pikir edýärin. Muny Türkmenistanyň howpsuzlygy, durnuklylygy üçin gerek bolşy ýaly terrorçylyga garşy göreş taýdan hem ähmiýetli hasaplaýaryn.
Azatlyk Radiosy: Halk wekili Atilla Kaýa, bu meseläniň Türkmenistanyň prezidentiniň Türkiýä saparynda orta atylmagyna garaşýaňyzmy?
Atilla Kaýa: Meniň pikrime görä, bu mesele hökman geňeşiler. Hatda prezidentleriň duşuşygynyň gün tertibindäki iň esasy tema - Türkmenistanyň Owganystan serhedindäki howpsuzlyk problemalary bolup biler.


text:
Turkmenistandan elektrik energiýasyny alýan Owganystanyň demirgazyk regionlarynyň ýaşaýjylarynyň elektrik upjünçiliginiň ýygy-ýygydan kesilmeginden we toguň guýjüniň pes bolmagyndan kosenýändikleri barada yzygiderli maglumatlar gelip gowuşýar.
Owganystanyň Fariýap welaýatynyň Anhoý etrabynyň ýaşaýjysy Ýusup aga Turkmenistanyň elektrik togundan peýdalanýan demirgazyk owganystanly müňlerçe ýaşaýjylardan biri.
Azatlyk Radiosy bilen gurrundeşliginde Ýusup aga Türkmenistandan gelýän elektrik togunyň soňky döwürde kesilmeginiň öz maşgalasyna ýetirýän täsirleri barada gürrüň berdi. Şol sohbetdeşligi diňlemek üçin aşaky düwmäni basyň!


text:
Azatlyk Radiosy: Siziň Korrupsiýa baradaky täze raportyňyzda Türkmenistan hakynda nähili maglumatlar bar?
Mikloş Marşal:
Biziň guramamyz şu ýylky hasabatynda 80 ýurt barada maglumat berdi. Türkmenistan şol 180 döwletiň arasynda 168-nji orny eýeleýär we dünýäde iň korrumpirlenen ýurtlaryň biri hasaplanylýar.
Türkmenistanda ýagdaýlar üýtgemedi. Türkmenistanda korrupsiýa goňşy döwletlerdäkidenem ösen. Türkmenistanda bu problema diňe Çad, Sudan, Yrak, Owganystan we Somali ýaly döwletlerden gowurak diýse bolar. Täze häkimiýetleriň gelmegi bilen bu ugurda ýagdaýlar gowulanar diýip, umyt edipdik. Emma bu bolmady.Azatlyk Radiosy: Siz türkmen häkimiýetleriniň bu problemanyň öňüni almagy üçin nähili çärelere garaşýardyňyz?Mikloş Marşal:
Biziň guramamyz türkmen häkimiýetleriniň uly şirketler bilen gatnaşyklary we olaryň söwdalary barada maglumat almak isleyär. Aslynda bular ýaly söwdalar barada maglumat almaga türkmenistanlylaryň hem hukugy bar. Ýöne bu ugurda hiç hili aç-açan we anyk maglumat berilmän gelýär.
Türkmenistanda erkin media entegem ýok. Adam hukuklaryna bolsa hormat goýulmaýar. Mejlisiň ýurdy dolandyrmakda hiç hili roly ýok. Türkmen häkimiýetleri garaşsyz jemgyýetçilik guramalara öz serhetlerni açar diýip garaşýardyk. Bu ugurda ösüşler üçin türkmen jemgyýeti demokratiýalaşmaly. Ykdysadyýet bolsa liberallaşdyrylmaly. Azatlyk Radiosy: Ýöne türkmen häkimiýetleri daşary ýurtlular bilen hyzmatdaşlygy gowy garşylaýarlar. Günbataryň iri kompaniýalary bilen hem hyzmatdaşlyk edýärler. Siziň guramaňyz şu wagta çenli türkmen häkimiýetleri bilen hyzmatdaşlyk etmek barada olara ýüzlendimi?Mikloş Marşal:
Biziň türkmen häkimiýetleri bilen resmi gatnaşygymyz ýok. Olaryň garaşsyz hem-de hökümete degişli däl guramalara garaýyşlary gowy däl. Netijede biz Türkmenistanda işläp bilmeýäris. Biziň edaramyz türkmen häkimiýetlerine maslahatlary bermäge hem-de peýdaly teklipleri etmäge taýýar. Ýöne hökümete degişli däl guramalaryň Türkmenistanda iş alyp barmagyna garşy çäklendirlmeler bar. Türkmenistanda biziň guramamyzyň erkin iş alyp barmagy üçin zerur şertler entek ýok. Azatlyk Radiosy: Geljekde bu ýagdaýlar üýtgär we guramaňyz Türkmenistanda erkin iş alyp barar diýip, umyt edýärsiňizmi?Mikloş Marşal:
Uzak möhlete ser salsak umyt etse bolar. Sebäbi Türkmenistan daşary ýurtlularyň inwestisiýa ýatyrmagyna uly üns berýär we oňa uly gyzyklanma bildirýär.
Biziň guramamyzyň dunýäniň 100 döwletinde edarasy bar we hyzmatdaşlyk edýär. Meselem, bizi gyrgyz we gazak häkimiýetleri öz ýurtlaryna çagyrdylar. Olara biz maslahat berýäris. Ýöne, gynansak-da, entek türkmen häkimiýetleri bilen gatnaşygymyz ýola goýulmady. Bu ugurda biziň uly problemamyz bar. Türkmenistanda garaşsyz jemgyýetçilik guramalarynyň işine ýol berilmeýär.
Transparency International Türkmenistany tankytlamak islemeýär. Türkmenistan öz serhetlerini garaşsyz jemgyýetlere hem açmaly. Biz Türkmenistandaky parahorluga garşy görülmeli çärelerde hökümete kömek etmek isleýäris we diňe konstruktiw maslahatlary berip, özara hyzmatdaşlygy ýola goýmak isleýäris.Azatlyk Radiosy: Jenap Mikloş Marşal, siziň korrupsiýa baradaky ahyrky raportyňyzda Merkezi Aziýa ýurtlary bilen bagly näme diýilýär? Mikloş Marşal:
Biziň täze raportymyzda Merkezi Aziýa döwletleri dünýäniň iň korrumpirlenen ýurtlarynyň arasynda durýar. Biziň guramamyz dünyäde korrupsiýanyň derejesine bir baldan on bala çenli baha berdi. Meselem, Gazagystan 10 baldan 2, 7 bal aldy. Bu örän ýaramaz baha. Ýöne, Gazagystanyň ýagdaýy beýleki Merkezi Aziýa döwletlerine garanda biraz gowy we korrupsiýa garşy göreşde ösüş bar. Sebäbi Gazagystanyň ykdysadyýeti açyk hem-de liberallaşýar. Şeýle-de Gazagystan Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasyna ýolbaşçylyk etmekçi. Bu mesele hem korrupsiýa garşy göreşe gowy täsir edýär. Merkezi Aziýanyň beýleki bir döwleti Täjigistan korrupsiýada diňe iki baly, Gyrgyzystan 1, 9 baly aldy. Türkmenistan 1, 8 we Özbegistan bolsa 1, 7 baly aldylar.Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň beýleki göňşulary Owganystanda we Eýranda korrupsiýa nähili?Mikloş Marşal:
Owganystan dünýäde koruppsiýa boýunça Somaliden soňra ikinji orunda durýar. Owganystan 180 ýurduň arasynda 179-njy orunda durýar. Bu ýurtda ýagdaýlar juda ýaramaz. Ol hasam ýaramazlaşar diýip garaşýarys. Sebäbi Owganystanda ýagdaýlar örän dartgynly.
Türkmenistanyň beýleki goňşusy Eýran bolsa korrupsiýa boýunça Türkmenistan bilen deň hatarda. Diýmek, biziň raportymyzda Eýran hem Türkmenistan ýaly 168-nji orunda. Şunlukda Eýran hem dünýäde korrupsiýa batan ýurtlaryň biri hasaplanylýar.Azatlyk Radiosy: Jenap Marşal korrupsiýa problemasy regiona bagly bolyp bilermi? Näme üçin dünýäniň beýleki ýerlerine garanda, korrupsiýa Merkezi Aziýada ösen? Mikloş Marşal:
Korrupsiýa regional problema hem diýse bolar. Sebäbi Merkezi Aziýada entek demokratiýa doly ornaşmady hem-de regionyň häkimiýetleri demokratiýany baýdak edinmeýärler. Emma şu ýerde bir zady bellemeli.
Sebitdäki döwletleriň ýagdaýy biri-birinden tapawutlanýar. Meselem, Türkmenistan bilen deňeşdirilende Eýranda demokratiýa has giň ýol berilýär. Emma, bu ýurtda hem erkin media juda az. Syýasy hukuklar çäklendirlýär.
Şular ýaly ýagdaýda korrupsiýa giň ýol açylýar. Häkimiýetler korrupsiýa garşy köp gürrüň etseler-de, ol dowam edýär.Azatlyk Radiosy: Siziň guramaňyzyň dünýäniň 100-e golaý döwletinde edarasy bar. Ýöne şu wagta çenli Türkmenistan, Özbegistan hem-de Täjigistan bilen hyzmatdaşlygy ýola goýup bilmeýärsiňiz. Siziň Merkezi Aziýa regiony barada nähili planlaryňyz bar?Mikloş Marşal:
Merkezi Aziýa biziň guramamyz üçin strategiki taýdan möhüm region bolup durýar. Biz bu ýurtlarda köpräk işlemek isleýäris. Häzir biziň edaramyz Gazagystanda hem-de Gyrgyzystanda aktiw iş alyp barýar. Geljekde işlerimize Täjigistanda hem ýol açylar diýip, umyt edýäris. Şu taýda bir zady nygtamaly. Gazagystanyň ykdysadyýeti ösýär we gazak häkimiýetleri öz ýurduny döwrebaplaşdyrmak isleýärler. Gazagystan regionda möhüm roly oýnamagy maksat edinýär. Biziň guramamyz regionyň beýleki döwletlerine garanda Gazagystanda has köp iş alyp barýar.


text:
Adam hukuklaryna gözegçilik edýän Human Rights Watch guramasy 22-24-nji aprel aralygynda Türkmenistanyň hem Özbegistanyň hökümetleriniň ýurduň içinde öz halklaryna garşy alyp barýan çendenaşa repressiw syýasatlarynyň halkara derejesinde seljerilýändigine ünsi çekip, beýanat ýaýratdy.
Düýbi Nýu-Ýorkda ýerleşýän bu guramanyň beýanaty BMG-niň Adam hukuklary boýunça geňeşiniň Ženeweda geçýän “Ählumumy döwürleýin synyna” gabatlanyp çap edildi. Bu diňlenişikde Türkmenistandaky adam hukuklarynyň ýagdaýyna hem syn edilýär.
Human Rights Watch guramasy bu mümkinçilikden peýdalanyp, Türkmenistanda dowam edip gelýän adam hukuklarynyň bozulmalarynyň öňüni almak maksady bilen, anyk çäreleriň görülmegi üçin häkimiýetlere basyş etmelidigini belleýär.
Duşenbe güni ýaýradylan beýanatda Türkmenistanyň dünýäniň iň repressiw hökümetleriniň biridigi nygtalýar. Şeýle-de BMG-niň Adam hukuklary boýunça geňeşiniň 2008-nji ýylyň dekabryndaky diňlenşiginde türkmen hökümetine edilen rekomendasiýalaryň durmuşa geçirilmändigi bellenilýär.
"Berk duýduryş"
Human Rights Watch guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa bölüminiň direktory Weronika Szente Goldston türkmen hökümetine “berk bir görnüşde” habar ýollamalydygyny aýtdy. Ol: “Türkmenistanda we Özbegistanda çakdanaşa repressiýa bar. Üstesine, bu ýurtlaryň hökümetleriniň bu problemalary boýun alaslary hem gelenok. Şu meseläniň bir özi-de olara [bu ugurdan] berk duýduryş berilmeginiň zerurdygyny görkezýär” diýdi.
Szente Goldston sözüni dowam etdirip: “Aşgabada we Daşkende olaryň alyp barýan syýasatlarynyň kabul ederliksizdigini aýtmaly; şeýle-de olary düzeltmek üçin etmeli anyk işleri juda açyk we belent ses bilen eşitdirmeli” diýip, nygtady.
Hasabatda Türkmenistanda has alada döredýän käbir ýagdaýlar hem bellenilip geçilýär.
Türkmenistan syýasy sistema garşy çykýanlary türmä basmak tejribesini eýýäm uzakdan bäri ulanyp gelýär. Türkmenistanda 20 ýyla golaý wagt bäri dowam edip gelýän bu ýagdaýlaryň netijesinde, anyk sany belli bolmadyk ençeme adam türmelerde, gazaply şertlerde saklanýar.
Şol bir wagtda Human Rights Watch guramasy ýakynda şeýle tussaglaryň käbirleriniň azatlyga goýberilendigini belläp geçýär. Emma, muňa garamazdan, ýene-de näçe adamyň gözenegiň aňyrsynda saklanýandygy baradaky soragyň açyk durandygy nygtalýar.
Türkmenistanda aktiwistleriň, olaryň maşgala agzalarynyň, ýurtdan çykyp giden dissidentleriň ýakynlarynyň ýurtdan çykmagyna resmi we näresmi gadagançylygyň girizilendigi hem aýdylýar.
Szente Goldston BMG-niň “Ählumumy döwürleýin synynyň” soňky diňlenşiginden 4,5 ýyl töweregi geçse-de, Türkmenistanda juda az zadyň üýtgändigini belleýär.
Szente Goldston bu meselede öz pikirini şeýle beýan edýär: “Bu hökümetler bilen hyzmatdaşlyk edýänler özlerine: ‘has köp eglişigi nädip gazanyp bolar?’ diýen soragy bermeli. Jogap bolsa, ine, şeýle: ‘Basyş, has köp basyş etmeli”.
Human Rights Watch – adam hukuklaryny goraýan hökümete degişli bolmadyk halkara derejesindäki guramadyr. Ol 1978-nji ýylda esaslandyryldy.


text:
Gazagystanyň Baş prokuraturasy Žanaozende 16 protestçiniň ölümine sebäp bolan tolgunyşyklarda polisiýa tarapyndan görlen çäreler barada derňew işlerini ýola goýdy. Prokuroryň edarasynyň sözçüsi Nurdaulat Suindikowyň aýtmagyna görä, derňewden maksat bir polisiýa işgäriniň ýekelikde protetsçileri ýörite nyşana alyp, olara ot açyp-açmandygynyň anygyna ýetmek.
Polisiýa Garaşsyzlyk gününiň bellenmeli güni Žanaozende turan bidüzgünçilikde özüniň duýduryş üçin diňe howa we ýere ok atandygyny aýdýar. Resmi maglumatlarda bu bidüzgünçilikde 16 adam ölüp, 100-den gowrak adamyň ýaralanandygy habar berildi. Ýaralananlaryň 17-si polisiýa işgärleri.
Suidikow derňew bilen baglylykda "anyk atlar" hakda çekişerden entek irdigini, prokurorlaryň sud tarapyndan geçirilýän synaglara garaşýandyklaryny aýtdy. Onuň bildirmegine görä, haýsy kysym ýaragdan atylandygyny kesgitlemek üçin oklar-da barlanýar.
Internetde peýda bolan bir wideoýazgysynda bu bidüzgünçilikde polisiýa protestçilere ot açyp, ýaralananlary urup, kowalaýan ýaly bolup görünýär. Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugy üstümizdäki hepde polisiýanyň bu wideoýazgynyň haýsy adresden “YouTube” saýtyna ýollanandygyny tapandygyny habar berdi.
Habar gullugy “Interfaks” hem 28-nji dekabrda Žanaozen şäheriniň prokurorynyň soraga çekmek üçin ýerli webportaly "Stanyň" žurnalistlerini öz edarasyna çagyrandygyny bildirdi.
Gazak resmileri bidüzgünçilikleriň dowamynda polisiýanyň ot açýan ýaragdan peýdalanandygyny ilkinji gezek boýun alsalar-da, Baş prokuratura adamlaryň öldürilmeginde polisiýa işgärleri hökmany suratda jogapkär diýen pikirden ugur alanok. Suindikow bu meselede şeýle diýdi:
—Ozal hem bellenilişi ýaly, käbir adamlaryň ölümi tertip-düzgüni goraýan güýçleriň gören çäreleri bilen baglanyşykly däl. Mysal üçin, pida çekenleriň biriniň kakasy öz oglunyň studentleri baýramçylyga äkideni üçin huliganlar tarapyndan öldürilendigini aýdýar.
29-njy dekabrda hem häkimiýetler Baş prokuroryň derňewlerine degişilikde oppozision aktiwistlerden ençeme adamyň tutulandygyny aýtdylar.
Žanaozen we Mangistau oblastynyň beýleki ýerlerinden bolan garyp nebitçiler maý aýyndan bäri parahatçylykly protest geçirip, oňat aýlyk hakyny we iş şertleriniň gowulanmagyny talap edýärler. Öten hepde bu regiona sapar eden prezident Nursoltan Nazarbaýew energiýa işgärlerini we ýerli hökümeti protest geçirýän nebitçileriň talaplaryna jogap bermänlikde aýplady.
Žanaozende tertip-düzgüni dikeltmek üçin hökümet tarapyndan döredilen operatiw toparyň başlygy Umirzak Şukeýew 28 dekabrda ozal girizilen 20 günlük adatdan daşary ýagdaýyň uzaldyljakdygyny mälim etdi. Umirzak Şukeýew bu çäräniň haçana çenli dowam etjekdigini aýdanok.


text:
23-24 iýunda Daşkentde, Özbegistanyň prezidenti Yslam Kerimowyň başlyklyk etmeginde, Şanhaý Hyzmatdaşlyk guramasyna gatnaşyjy döwletleriň ýubileý mejlisi geçirilýär.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bu mejlise başlyklyklyk ediji döwletiň myhmany hökmünde gatnaşar diýip, resmi maglumatlarda aýdylýar.
Guramanyň ýubileý duşuşygy Orsýetiň goranmak ministriniň sebitdäki howpsuzlyk meseleleri bilen bagly regionyň ýurtlaryna, şol sanda Türkmenistana sapar eden wagtynyň yz ýanyna gabat geldi.
Orsýetiň Goranmak ministrliginiň maglumatyna görä, goşun generaly sergeý Şoýgy türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen duşuşykda Moskwanyň sebitdäki terrorçylyk howpuna göz ýumup bilmejekdigini aýdypdy.
Mälim bolşy ýaly, soňky birnäçe ýylda Owganystanyň türkmen serhedine golaý ýerlerinde «Talyban» jeňçileri bilen barýan söweşleriň yzygiderli dowam edýändigi aýdylýar.
Özbegistanyň Daşary işler ministrliginiň saýtynda çap edilen habara görä, gatnaşyjy döwletleriň hemmesi – Orsýet, Gazagystan, Hytaý, Gyrgyzystan we Täjigistan guramanyň Daşkentde geçjek sammitine gatnaşjakdygyny resmi taýdan tassyk etdi.
«Owganystanyň prezidenti Aşraf Gani, Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko, Mongoliýanyň prezidenti Sahiaiýn Elbegdorž, Pakistanyň prezidenti Mamnun Huseýn, Hindistanyň premýer-ministri Narendra Modi, Eýranyň daşary işler ministri Mohammad Zarif dagy sammite synçy döwletleriň wekilleri hökmünde gatnaşsa, Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow başlyklyk ediji döwletiň myhmany hökmünde gatnaşar» diýip, habarda aýdylýar.
Bulardan başga, Daşkentdäki duşuşyga BMG-niň Baş sekretarynyň orunbasary Jebriý Feltman, GDA-nyň ýerine ýetiriji komitetiniň başlygy, ýerine ýetiriji sekretar Sergeý Lebedew, Kollektiw howpsuzlyk şertnamasy guramasynyň baş sekretary Nikolaý Bordýuža, ASEAN-nyň, Günorta-Gündogar Aziýa döwletleriniň bileleşiginiň baş sekretaryLe Lyong Min we Aziýada özara hyzmatdaşlyk we ynamdarlyk çäreleri geňeşiniň ýerine ýetiriji direktory Gun Szýanweý gatnaşar.
Döwlet baştutanlarynyň sammitinde ŞHG-nyň 2025-nji ýyla çenli ösüş strategiýasynyň2016-2020-nji ýyllar boýunça iş planlaryny durmuşa geçirmek meseleleriniň, şeýle-de ýurtlaryň arasyndaky hyzmatdaşlygy berkitmäge gönükdirilen dokumentler toplumynyň ara alnyp maslahatlaşylmagyna garaşylýar.
Mejlise ŞHG-nyň baş sekretary Raşid Alimow we ŞHG-nyň terrora garşy regional gurluşynyň ýerine ýetiriji komitetiniň direktory Ýewgeniý Sysoýew dagy hem gatnaşar.
Özbegistanyň Daşary işler ministriniň orunbasary Anwar Nasyrowyň sözlerine görä,maslahata gatnaşmak üçin Daşkende gatnaşyjy döwletleriň, halkara guramalarynyň we daşary ýurt habar serişdeleriniň 1000-e golaý wekili geler.
ŞHG-nyň döwlet baştutanlarynyň Daşkentdäkisammiti guramanyň döredilmeginiň 15 ýyllygyna gabatlanyp geçirilýär.
Duşuşygyň gün tertibine görä, döwlet baştutanlary ŞHG-nyň çäginde köpugurly we özara peýdaly hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de çuňlaşdyrmagyň meselelerini ara alyp maslahatlaşarlar we aktual regional we halkara meseleleri barada pikir alşarlar.


text:
Lancet topary tarapyndan taýýarlanan hasabatda SSSR dargandan soňra GDA döwletleriniň özleriniň saglyk pudaklarynda ýüzbe-ýüz bolan kynçylyklary, olaryň hötdesinden gelmek üçin edilen işler we şol çäreleriň näderejede ygtybarly bolandygy seljerilýär.
Postsowet eýýamynda Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň düzümine girýän ýurtlaryň ykdysady ösüşi dürli-dürli bolsa-da, saglyk pudagynda olar meňzeşräk kynçylyklar bilen duçar boldular.
Lancet toparynyň täze hasabatynda bellenilişi ýaly, 1990-njy ýyllarda GDA döwletlerinde ömrüň ortaça uzaklygy göz-görtele pese gaçyp, käbir ýurtlar Sowet Soýuzy dargamazyndan ozalky derejä dolanyp gelmek üçin hem tagalla etmeli boldular.
Ýewropa bilen deňeşdirilende sebitde ýürek näsazlyklaryndan ölýän adamlaryň sany juda ýokary bolup, muňa hem aşa köp mukdarda alkogol içgilerini içmek we temmäkini ulanmak sebäp bolýar.
GDA döwletleriniň hökümetleri saglyk pudagynda dörän ýagdaýlardan çykmak üçin reformalary amala aşyrsalar-da, para-peşgeş, lukmançlyk hyzmatlarynyň derejesiniň pesligi ýaly kynçylyklar entek hem gün tertibinde saklanyp galýar.
Lancet özüniň hasabatynda GDA döwletleriniň saglyk pudaklarynda ýüzbe-ýüz bolýan kynçylyklarynyň käbirleriniň üstünde aýratyn durup geçdi.
Ömrüň ortaça uzaklygynyň pesligi
Hasabatda nygtalmagyna görä, GDA döwletlerinde ömrüň ortaça uzaklygynyň pes bolmagyna, esasan, alkogol içgileri, çilim, nädogry naharlanmak we medisina kömeginiň talaba laýyk bolmazlygy sebäp bolýar.
Sowet Soýuzynyň ähli künjeklerinde diýen ýaly alkogol içgilerini içmek, adatça, giňden ýaýrandy. Yslamyň täsiri sebäpli Merkezi Aziýa we Kawkaz ýurtlarynyň käbirlerinde bu görkeziji degişlilikde az bolupdy.
Mihail Gorbaçýowyň 1980-nji ýyllaryň oratlarynda arakhorluga garşy alyp baran kampaniýasy öz wagtynda belli bir netijeleri berse-de, Sowet Soýuzynyň dargamagy bilen, alkogoly aşa köp içýänleriň sany juda artdy.
Hasabatda bellenmegine görä, muňa Soýuzyň dargamagy bilen jemgyýetde dörän nämälimlik, garyplyk, munuň üstesine-de, alkogol içgileriniň bahasynyň arzan bolmagy, ýasama araklaryň bazara çykarylmagy ýaly ýagdaýlar sebäp bolupdyr.
Şeýle-de sowet döwründe aşa köp çilim çekmeklik erkekleriň arasynda kada hasaplanýardy. Çilimi arzan bahadan we juda aňsatlyk bilen alyp bolýardy, üstesine-de, temmäki serişdelerini çäklendirmek boýunça hiç hili kampaniýalar alnyp barylmandy.
Sowet Soýuzy dargandan soňra, serhetler açylyp, postsowet giňişigine halkara çilim kompaniýalary girip, giň gerimli mahabatlandyryş çärelerini alyp bardylar. Munuň netijesinde-de çilimkeşleriň sany artdy.
Hasabatyň awtorlarynyň nygtamagyna görä, çilimkeşligiň derejesi garyp we sowatsyz adamlaryň arasynda has-da ýokary bolupdyr.
Emma soňky 10 ýylyň dowamynda regionda 18-39 ýaşly adamlaryň arasynda çilim çekmekligiň derejesi pese gaçyp başlapdyr. Bu hem Täjigistandan we Özbegistandan beýleki postsowet döwletleriniň BMG-niň Temmäkä garşy göreş boýunça çäklendirilen konwensiýasyna goşulmagy bilen baglanyşdyrýarlar.
“Sowalga”
1990-njy ýyllaryň geçiş krizi döwri hökümetleriň saglyk pudagyna goýberýän pul serişdeleri pese gaçdy. Käbir ýurtlar, şol sanda Türkmenistan hem ozalky sowet saglygy saklaýyş sistemasynyň köp ugurlaryny saklap, oňa görä-de pudagyň aglaba bölegi hökümetiň eýeçiliginde galypdy.
Hökümet tarapyndan goýberilýän puluň azalmagy bilen, syrkawlaryň lukmanlara berýän özboluşly aklyk – “sowalga” düşünjesi hem ýaýrap başlady.
Lancet tarapyndan çap edilen hasabatyň awtorlarynyň nygtamagyna görä, bular ýaly “sowalgalaryň” juda oňaýsyz täsirleri bar. Ýagny, maliýe ýagdaýy çäkli bolan adamlar, degişlilikde köp pul tölemeli bolýarlar, üstesine-de, beýle “tejribe” gereksiz we gymmatbaha bejerginiň bellenmegine sebäp bolýar.
Hasabatda GDA döwletleriniň saglyk pudagynyň döwrebaplygyna we kämilligine hem aýratyn üns berilýär. Onda regionyň köp ýurtlarynda pudagy reformirlemek ugrunda “ene we çaga” ýaly diňe ilkinji derejeli möhüm programmalaryň amala aşyrylýandygy, kähalatlarda programmanyň kabul edilmegi bilen, ony durmuşa geçirmek üçin binýadyň ýeterlik däldigi bellenilýär.
Lancet toparynyň hasabatynda sebitiň käbir ýurtlarynda keseli bejermek üçin köne, täsirsiz, kähalatlarda bolsa, tersine, ýalňyş we zyýan beriji metodikalaryň ulanylýandygy-da bellenilýär.


text:
Hökümetleri näme diýse-de, tutuş dünýäde ilatyň aglaba köplügi bosgunlary goldamak pikirine oňaýly garaýar. Bu barada "Amnesty International" guramasynyň geçiren täze barlagynda gelnen netijede habar berilýär.
Halkara günä geçiş guramasy adaty adamlaryň bosgun krizisine nähili garaýandygyny bilmek maksady bilen olardan bosgunlary öz ýurtlaryna, şäherlerine, mähellelerine ýa öýlerine almaga nedereje meýillidiklerini sorapdyr.
19-njy maýda jemgyýetçilige ýetirilen "Bosgunlar hoş geldiňiz indeksi" pikiri soralanlaryň 80 prosentiniň bosgunlary öz öýlerine ýa ýurtlaryna kabul etmäge taýýardygyny görkezýär. Kabul edişligiň iň ýokary derejesi Ispaniýada, iň pes derejesi hem Orsýetde.
Biriniň bosgunlary kabul etmäge isleg bildirmegi olara öz öýünden orun berer diýildigi däl. Ýöne Halkara günä geçiş guramasynyň geçiren barlagy häzirki bosgun krizisinde käbir hökümetleriň öz raýatlaryny bahana edinip, bosgunlary yzyna gaýtarmagy bilen raýatlaryň bu baradaky garaýyşlarynyň arasynda gapma-garşylygyň bardygynyň üstüni açýar.
“Syýasatçylar bosgunlara garşy ritorikadan peýdalanýarlar”
Öten ýyl bir milliondan agdyk adamynyň Siriýadan, Owganystandan, Yrakdan, şeýle-de beýleki ýurtlardan Ýewropa gaçyp gelendigini nazarda tutup, Londonda ýerleşýän "Amnesty International" guramasy bu barada barlag geçirmegi ýola goýdy.
Guramanyň baş sekretary Salik Şetti gelnen netije “syýasatçylaryň uruşdan, zulum-sütemden gaçyp gelýän adamlaryň janyny, özleriniň gysga möhletli syýasy bähbitleri üçin utançly ýollar bilen, howp astyna salandygyny görkezýär" diýýär. Ol: "Syýasatçylar özlerini halka halatjak bolup, köplenç çet ýurtlulara duşmançylykly we bosgunlara garşy ritorikadan peýdalanýarlar" diýip, sözüniň üstüne goşýar.
27 ýurtda 27 müň adamynyň pikiri soralyp, geçirilen barlagyň netijeleri käbir adamlary geň galdyrsa gerek.
Ilat taýdan dünýäniň iň uly ýurdy bolan Hytaý bosgunlary gowy garşylaýan ýurtlaryň arasynda durýar. Bu ýerde pikiri soralanlaryň ýarpysyna golaýy bosgunlary öz öýlerine kabul etmäge taýýardyklaryny aýtdylar. Bu kategoriýada ikinji orunda durýan, 29 prosent bilen, Beýik Britaniýa.
“Syýasatçylar indi halkdan soramaly”
Häzirki krizisde bosgunlaryň iň uly bölegini kabul eden Germaniýanyň ilaty dolsa bosgunlara kömek etmek tutumynda şindi-de berk dur. Bu ýerde pikiri soralanlaryň 56 prosenti bosgunlary öz mähellelerinde kabul etjekdiklerini aýtdylar. Germaniýada bosgunlara öz öýlerinden orun berjekleriň sany 10 prosent.
Halkara günä geçiş guramasynyň Global kampaniýalar bölüminiň direktorynyň orunbasary Marek Marszynskiniň aýtmagyna görä, köp ýurtlarda häkimiýetler hakykaty ýoýup görkezýärler:
"Olar ýurduň ilatynyň bosgunlary kabul etmek islemeýändigini aýdýarlar, ýöne muny nireden bilýärler? Biz muny bilýäris, sebäbi biz adamlardan soraýarys. Syýasatçylaryň indi adamlardan 'bu meselä siz nähili garaýarsyňyz' diýip soramaly wagty geldi. Olar biziň eden işimizi etseler, onda halkyň pikirlerini, olaryň nämäni isleýändigini bilerler. Barlagdan gelip çykýan tabşyryk - global raýdaşlyk" diýip, Marszynski aýdýar.
Bosgunlaryň iň ýaramaz garşylanýan ýeri
Bosgunlaryň iň ýaramaz garşylanýan ýeri Orsýet. Bu ýerde pikir soralşyga gatnaşanlaryň 61 prosenti bosgunlaryň ýurda girmegini ret edýändiklerini aýtdylar.
"Amnesty International" guramasynyň Ýewropa we Orta Aziýa boýunça direktorynyň orunbasary Denis Kriwoşeew 16-njy maýda "Bosgunlar hoş geldiňiz indeksiniň" Orsýet baradaky netijeleri hakda şeýle diýdi:
"Barlagyň netijeleri adamy lapykeç edýär, ýöne bütinleý garaşylmadyk zat däl. Bu barada birnäçe faktor rol oýnaýar. Orsýetde köp sanly migrant bar, olar şol ýerde ýaşaýarlar. Bularyň köpüsi öňki Sowet Soýuzynyň adamlary. Olar belli bir derejede ýurda ýat adamlar däl. Ýöne konfliktli zonalardan ýa başga ýerlerden gelýän bosgunlar barada tutum bütinleý oňaýsyz. Esasan, migrantlar üçin köp halatlarda oňaýsyz, ýöne bosgunlar üçin has-da duşmançylykly. Barlag şuny görkezýär".
2015-nji ýylda migrantlaryň sany boýunça Orsýet 11,5 million bilen üçünji orunda durdy. Kriwoşeewiň pikiriçe Halkara günä geçiş guramasynyň barlagynyň adamlaryň umytsyzlygyny görkezýän bolmagy mümkin.
“Orsýetde esasy media döwletiň kontrollygynda”
Ol bosgunlaryň sany gitdigiçe artýana meňzeýär, hökümetiň muňa jogap edip girizýän çäreleri bu duýgulara gönükdirilenok diýýär.
Kriwoşeew ors hökümetiniň Günbatara garşy alyp barýan kampaniýasynda Ýewropadaky bosgun krizisinden peýdalanýandygyny aýdýar:
"Häzirki wagtda esasy media döwletiň kontrollygyndaky media. Ol migrant krizisini uly dessan edinip, ony, ine görüň, Günbataryň gymmatlyklaryna ýykgyn etseň, şular ýaly problemalar dörär diýip suratlandyrýar. Bulary, umuman, Günbataryň çüýremegi edip görkezýär".
"Amnesty International" öz indeksini geljek hepde 23-24-nji maýda Stambulda geçjek Bütindünýä Gumanitar sammitinden öň çykardy. Ol sammite gatnaşjaklary Birleşen Milletler Guramasynyň eden teklibini kabul etmäge çagyrýar. Bu teklip boýunça bosgunlary kabul etmek we olary goldamak jogapkärçiligini ähli ýurtlar paýlaşmaly.
Şeýle hem, Halkara günä geçiş guramasy sammiti häzir dürli hökümetler tarapyndan ýylda alynýan 100 müň bosgundan daşgary 1,2 million bosguny hem başga ýurtlarda ýerleşdirmäge çagyrýar.


text:
Aşgabat, 28-nji ýanwar. “Türkmenportal”.
Şu ýylyň iýun-iýul aýlarynda hazaryň suw giňişliginde kenarýaka we ýörite söweş taýýarlygy meýdanlarynda hazarýaka ýurtlaryň harby-deňiz güýçleriniň “Hazar deňzi — 2015” atly ilkinji Halkara bäsleşigi geçiriler. Russiýanyň, Gazagystanyň, Azerbaýjanyň we Türkmenistanyň gatnaşjak bu bäsleşiginde Hazar flotiliýasy öz söweş başarnyklaryny görkezer.
Birinji tapgyrda pyýada deňiz birikmeleri dürslük we çalasynlyk boýunça bäsleşerler. Ikinji tapgyrda suwüsti gämileriň ekipažlaryna harby nyşanaly urup, öňde goýlan wezipeleri ýerine ýetirmek garaşýar. Üçünji tapgyrda harbylar agyrlyk daşlaryny götermekde, suwda ýüzmekde we bäş kilometr ýöriş etmekde öz beden taýýarlyklarynyň mümkinçiliklerini görkezerler.


text:
Owganystanyň Merkezi Bankynyň başlygy ýurduň iň uly banky hasaplanýan Kabul banky çöker-çökeriň üstünde diýilýän pikiri aradan aýyrmaga synanyşdy. “Owganystanyň Merkezi Banky öz ähli güýji we başarnygy bilen Kabul bankyny goldaýar” diýip, Abdul Kadyr Fitrat düýn žurnalistlere aýtdy.
Günbatar mediasy: “Merkezi Bank hususy Kabul bankyny öz eýeçiligine geçirdi. Muňa sebäp bolan zat - bu bankyň gümürtik işleri bilen 100 millionlarça dollar zyýan çekenligi” diýip, 31-nji awgustda habar berdiler.
Kabulda maliýe ekspertleri “Ýurduň iň uly söwda bankynyň çökmegi Owganystanyň tutuş maliýe sistemasyny çagşadar” diýen pikirde. Kabul banky Owganystanyň döwlet işgärlerine, polisiýa güýçlerine we esgerlere tölenýän pullary ýöredýär. Onda ýönekeý owganlaryň hem 1,3 milliard dollara barabar süýşürintgi pullary bar.
Ýolbaşçylar işden çekildi
Bankyň başlygy Şerhan Farnud bilen ýokary derejeli işgäri Halilullah Firuzy duşenbe güni wezipelerinden çekildiler. Kabul bankynyň ýolbaşçylygyna hem Merkezi Bankyň maliýe eksperti Masud Han Musa Kazy bellenildi.
Günbatar mediasynyň ýazmagyna görä, Kabul bankyň iki ýokary derejeli işgäri duşenbe güni Merkezi Banka çagyrylyp, wezipeden çekilmeklige mejbur edilipdirler. Hökümetiň Kabul bankyň işine gatyşmagyny hem, aýdylyşyna görä, prezident Hamid Karzaý oňlapdyr.
Kabul bankyň Karzaý bilen ýakyn iletşigi bar. Munuň hem ýeke-täk delili – onuň dogany Mahmud Karzaýyň bu bankda ýedi prosent paýynyň bardygy däl. Bu bankyň Hamid Karzaýyň 2009-njy ýylda täzeden prezidentlige saýlanylýan döwründe onuň saýlaw kampaniýasyny millionlarça dollar pul bilen üpjün edenligi aýdylýar.
“The New York Times” gazetiniň 31-nji awgustda ýazmagyna görä, Kabul bankynyň pul transfer kompaniýasy “New Ansari” bilen hem ilteşiginiň bardygy aýdylýar. “New Ansariniň” bolsa syýasatçylaryň, neşe söwdagärleriniň we pitneçileriň milliardlarça dollar puluny Owganystandan bikanun çykarýanlygy güman edilýär. Gazet Kabul bankynyň iň bärsinden 60 million dollary ýurtdan çykarmakda “New Ansari” kompaniýasyndan peýdalanandygyny ýazýar.Müşderilere zyýan ýetermi?
Kabul banky Owganystanda talyban režimi agdarylandan az salym soň gurlan ilkinji hususy banklaryň biri. Owganystanda ýönekeý adamlaryň arasynda giňden tanalýan bu bankyň 34 welaýatda 68 bölümi bar. Maliýe eksperti, Kabul uniwersitetiniň professory Saýeed Masudyň pikiriçe, Kabul bankynyň çökmegi Owganystanda tutuş bank sistemasyna bolan ynamy dargadar.
“Ýönekeý adamlar özleriniň ejir-azap bilen gazananja puluny, 100 dollar ýa 500 dollar, Kabul bankynda goýdular. Bu olaryň ömür boýy süýşürenje puly. Olaryň muny elden giderere ýagdaýy ýok” diýip, Masud aýdýar.
Banka goýlan pullary Merkezi Bank kepillendirenok. “Owganystanyň banklar we hususy banklar baradaky kanuny boýunça bir bank batsa, halkyň süýşürip goýan puluna kepil geçýän ýok. Bank batsa, ol pullar hem gidýär” diýip, Masud belleýär.
Çarşenbe güni geçen metbugat konferensiýasynda Merkezi Bankyň başlygy Fitrat: “Adamlaryň süýşürip goýan pullaryna zyýan ýetenok” diýdi.
“Men tutuş Owganystanda Kabul bankynyň müşderilerine aýdýaryn, bu habarlara, bu myş-myşlara aladalanman, arkaýyn öz gündelik durmuşyny dowam etdirsinler. Kabul banky Owganystanyň möhüm banklarynyň biri. Merkezi Bank we owgan hökümeti Kabul bankynyň kynçylyga düşmegine ýol bermez” diýip, Firtat aýtdy.


text:
Paýtagtyň S.Türkmenbaşy we Magtymguly prospektleriniň kesişýän çatrygyndaky awtobus duralgasynda awtobuslaryň bu duralga näçe wagtdan geljekdigini görkezýän döwrebap tablo asyldy.
Häzirlikçe şäherde ýeke bir ýerde ýerleşdirilen bu tabloda awtobusyň marşrut belgisi, gatnaw ugry we ol awtobusyň awtoulag döwlet nomeri görkezilýär. Tablonyň ahyrky grafasynda bolsa awtobusyň duralga ýene näçe wagtdan geljegi barada maglumat berilýär.
Munuň bilen birlikde täze ornaşdyrylýan bu tablonyň kemçilikleri hem ýok däl. Mysal üçin, beýlekilerden tapawutlylykda – bu tablo agzalýan awtobus duralgasyna gelýän 37-nji marşrut awtobusynyň wagtyny asla görkezenok.
Ýaňky aýdylyşy ýaly, bu tablo häzirlikçe paýatgtyň diňe bir awtobus duralgasynda goýlupdyr. Beýleki duralagalarda, öňki ýaly, diňe awtobus gatnawynyň ýygylygyny görkezýän marşrut kartalary asylgy. Şol bir wagtda-da bu marşrut kartalary käbir duralgalarda düýbünden ýok. Käbirlerinde bolsa ýalňyş goýlupdyr. Mysal üçin, Oguzhan köçesindäki duralgalaryň käbirlerinde Arçabil köçesiniň awtobus marşrut kartlary goýlupdyr.
Emma awtobuslaryň köpüsi bu kartalardaky awtobus gatnawynda görkezilen ýygylykdan käbir ugurlar boýunça 15-30 minuda çenli gijä galyp gatnaýarlar. Mysal üçin, 60-njy marşrut boýunça gatnaýan awtobusyň ýarym sagat gijä galýan wagty hem bolýar.
Paýtagtyň gündogar çetinde 13-nji marşrut boýunça gatnaýan awtobuslar 10-15 minut gijä galyp gatnaýarlar. Köçeleriň häli-şindi ýapylmagy zerarly bu awtobusa ýarym sagatdan hem köp garaşmaly bolýar. "Teke bazaryndan" Saglyk ýoluna gatnaýan 21-nji marşrut boýunça gatnaýan awtobusyň käte bir sagat hem gijä galyp gelýän wagty bar.
Paýtagtyň çetki raýonlaryna gatnaýan awtobuslaryň hem gatnawynda bökdençlikler bolýar. Mysal üçin, 4-nji, 5-nji marşrut awtobuslaryň öz degişli gatnaw ýygylygyndan 10-15 minut gijä galýan wagtlary seýrek däl. Mundan başga-da bu awtobuslaryň gije sagat 20.00-dan soň marşrut boýunça gatnamaýan gezekleri-de bar.
Büzmeýin, Gypjak ugurlary boýunça gatnaýan 61,62,63,64-nji marşrut awtobuslarynyň sürüjileriniň bolsa, awtobus ýolagçylardan dolýança garaşyp, gatnawyň wagt tertibinden çykýandyklaryny şol ugurlar boýunça gündelik gatnaýan ýolagçylar gürrüň berýärler.
Mümkin sebäpler
Awtobuslaryň gatnaw ýygylygyndan gijä galmagynyň bir sebäbi hökmünde - marşruta çykýan awtobuslaryň ýetmezçiligi getirilýär. Soňky bir ýylyň içinde paýtagtyň giňelmegi bilen awtobus marşrutlarynyň sany hem köpeldi. Eger geçen ýyl 60 sany bolan bolsa, onda bu ýyl paýtagtyň awtobus marşrutlarynyň sany eýýäm 70-e ýetdi. Şol marşrutlar boýunça her günde 700 sany awtobus ýola çykmaly.
Emma Aşgabadyň ýolagçy awtoulag kärhanasynyň bir işgäriniň sözlerine görä, şonça awtobusyň her günde gatnawa çykmaýar. Döwlet tarapyndan 2008-nji ýyldan bäri "Hýunday" kysymly awtobuslaryň ýüzlerçesi satyn alynsa-da, şol awtobuslaryň marşruta çykmaýanlarynyň kändigini ol gürrüň berýär.
Onuň aýtmagyna görä, häzir garažda 200-den gowrak awtobus döwük ýatyr we olary bejermek üçin, şaý-sep satyn almaga pul ýok. Bu bolsa marşruta çykýan awtobuslaryň sanyny azaldýar. Netijede awtobuslar grafikden gijä galyp gatnaýarlar diýip, Aşgabatdaky ýolagçy awtoulag kärhanasynyň bir işgäri Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Aşgabatda awtobus gatnawy geçen asyryň 20-nji ýyllarynyň ahyrlarynda peýda boldy. Paýtagtda häzirki wagtda 70 marşrut boýunça awtobus gatnawy bar. Şu ýylyň 1-nji oktýabryndan başlap, şäher içi awtobuslarda ýol kireýiniň nyrhy bir gatnaw üçin 50% we umumy bir aýylyk ýol peteginiň bahasy-da 2,5 esse gymmatlady.


text:
16-njy noýabrda Tähranyň 740 orunlyk opera öýünde, ýurduň iň meşhur aýdymçy-sazandalarynyň çykyş edýän Wahdat zalynda Eýranyň meşhur aýdymçysy Morteza Paşaýi bilen, soňky ýoluna ugradylmazyndan öň, hoşlaşyk dabarasy geçirilýär.
Paşaýiň müňlerçe muşdagy 14-nji noýabrda garyn düwnügi keselinden ýogalan aýdymçynyň hormatyna ýurduň çar künjegindäki şäherlerde şem ýakyp, köçede onuň aýdymlaryny aýtdy.
Azatlyk radiosynyň Pars gullugy käýerlerde polisiýanyň aýdymçynyň muşdaklary bilen çaknyşyp, olaryň käbirini tussag edendigini habar berýär.
30 ýaşyndaky Paşaýiň düwnük diagnozy sentýabryň aýagynda yglan edildi. Emma ol keseline garamazdan, aýdym-saz älemindäki işjeňligini dowam etdi.
Bagşy 3-nji noýabrda Tähranyň Bahman hassahanasynyň reanimasiýa bölümine ýerleşdirildi we ölümine çenli şol ýerde saklanyldy.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Türkmen kikboksçylary dünýäniň kubogy ugrundaky ýaryşa taýýarlyk görýärler
Paýtagtymyzyň «Galkynyş» sport toplumynda kikboksingiň «lou kik» bölümi (aýak urgularynyň tilsimleri ulanylýan tutluşyklar) boýunça Türkmenistanyň çempionatynyň final tutluşyklary geçirildi. Ýaryşyň netijeleri başa-baş göreşiň bu görnüşi boýunça paýtagtymyzyň türgenleriniň ýurdumyzda öňdäki orunlary eýeleýändiklerini ýene bir gezek görkezdi. Olar on iki agram derejeleriniň dokuzysynda ýeňiş gazanmagy başardylar.
Türkmenistanyň Milli kikboksing federasiýasy we Sport baradaky döwlet komiteti tarapyndan guralan çempionatda ýurdumyzyň ähli sebitlerinden we Aşgabatdan bolan 100-e golaý ezber türgenler ýaryşyň baýraklary ugrunda bäsleşdiler. Ýaryşyň baş maksady, 3-nji iýundan 5-nji iýuna çenli Italiýanyň Rimini şäherinde geçiriljek dünýäniň Kubogy ugrundaky ýaryşa milli ýygyndymyzyň wekilleriniň taýýarlyk derejesini barlap görmekden ybarat boldy.
Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi hem-de milli ýygyndymyzyň baş tälimçisi Aleksandr Snagowskiniň şägirtleri, aşgabatly türgenler Hudaýguly Kömekow, Şameret Hallyýew, Pygy Sylabow, Şöhrat Hallyýew, Merdan Mämmedow, Şöhrat Ýagmyrow we Ylham Geldimämmedow dagy dürli agram derejelerinde altyn medallaryň ýedisine mynasyp boldular. Şeýle hem paýtagtymyzyň toparyndan Roman Umirowyň şägirdi Goçmyrat Jumanyýazow hem-de Gurban Çaryýewden tälim alýan Serdar Mämmedow ýeňiş gazandylar.
Çempionatyň beýleki üç medalyny Lebap welaýatynyň toparynyň wekilleri eýelemegi başardylar. Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Ýusup Haýydow bilen Kuwwat Gurbanowyň şägirtleri Farhat Döwletnazarow, Şöhrat Pirimanow hem-de Azamat Jumagulyýew hormat münberiniň iň ýokarky basgançagyna çykdylar.
Türkmenistanyň Milli kikboksing federasiýasynyň başlygy Halmyrat Izmaýlowyň aýtmagyna görä, başa-baş söweş sungatlarynyň bu görnüşiniň türkmen mekdebiniň çempionatdan çempionata gitdigiçe kämilleşip barýandygy äşgär görünýär. Halkara derejesindäki iri ýaryşlarda yzygiderli ýokary netijeleriň gazanylmagy hem muňa aýdyň şaýatlyk edýär. Diňe şu ýylda kikboksçylarymyz Rigada (Latwiýa) we Antaliýada (Türkiýe) bolan ýaryşlarda jemi 13 medal—sekiz altyn, iki kümüş we üç bürünç medal gazandylar.
Şeýle ýokary netijeler Italiýada geçjek Dünýäniň kubogy ugrundaky ýaryşda hem türkmen türgenleriniň üstünlikli çykyş etjekdiklerine ynam döredýär. Dünýä derejesindäki şeýle uly ýaryşlara gatnaşmak biziň kikboksçylarymyza ussatlyklaryny ýokarlandyrmak babatynda hem zerur bolup durýar. Çünki geljek ýyl Aşgabatda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň maksatnamasyna kikboksing boýunça ýarryşlar hem girýär.
Şeýle hem sportuň bu görnüşi bilen meşgullanýan ussatlarymyz sentýabr aýynda Koreýa Respublikasynda geçiriljek «K-1» ugry boýunça Aziýanyň çempionatynda baýrakly orunlar ugrunda bäsleşerler. Geljek ýylyň ýanwar aýynda bolsa paýtagtymyzyň Olimpiýa şäherjiginde kikboksing boýunça halkara synag ýaryşlaryny geçirmek göz öňünde tutulýar. Bu ýaryşa diňe bir Aziýadan däl-de Okeaniýadan hem iň gowy türgenler gatnaşarlar.
Habarlar #kikboks
- Soňky habarlar
Türkmen kikboksçylarynyň üstünligi19 Dekabr, 2016 (10:56)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň kikboksing boýunça ýygyndysynyň üsti iri halkara ýaryşlarynyň öňüsyrasynda täze güýçler bilen ýetirildi04 Oktýabr, 2016 (08:36)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň ýygyndysy kikboksingiň K-1 ugry boýunça Aziýanyň açyk çemponatynda ýeňiş gazandy09 Awgust, 2016 (10:30)
- Soňky habarlar
Türkmen kikboksçylary Italiýada geçirilen Dünýä kubogy ugrundaky ýaryşdan dokuz medal getirdiler07 Iýun, 2016 (23:38)
- Soňky habarlar
Türkmen kikboksçylary dünýäniň kubogy ugrundaky ýaryşa taýýarlyk görýärler16 Maý, 2016 (14:55)
- Resmi habarlar
Rigada geçirilen kikboksing boýunça ýaryşda umumy toparlaýyn hasapda Türkmenistanyň ýygyndysy birinji orny eýeledi28 Mart, 2016 (17:04)
- Soňky habarlar
Türkmen kikboksçylarynyň altyn medallary02 Aprel, 2015 (22:26)
- Soňky habarlar
Sagdyn durmuş ýörelgesiniň ýurdy02 Aprel, 2015 (22:24)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň Kubogy paýtagtly kikboksçylarda28 Dekabr, 2014 (18:28)
- Soňky habarlar
Türkmen pälwanlarynyň uly üstünligi28 Oktýabr, 2014 (19:18)
- Soňky habarlar
Gazanylan ýeňişler geljekki üstünlikleriň girewidir30 Iýul, 2014 (20:00)
- Soňky habarlar
Lebapda sport baýramçylygy dowam edýär23 Maý, 2014 (18:28)
- Soňky habarlar
Türkmen türgenleri—dünýäniň güýçli kikboksçylarynyň hatarynda10 Dekabr, 2013 (22:51)
- Soňky habarlar
Türkmen kikboksçylarynyň ilkinji ýeňişleri02 Iýul, 2013 (17:53)


text:
Birleşen Arap Emirliklerinde söweşijileriň ündewi bilen 2014-nji ýylda amerikan çagalar bagynyň mugallymyny öldüren 31 ýaşly zenana 13-nji iýulda irden jeza berildi.
Birleşen Arap Emirlikleriniň raýaty Ala'a Badr Abdullah al-Haşemi Rumyniýada doglan Ibolýa Ryany Abu Dabiniň söwda merkezinde hajathanada pyçaklap öldürmekde aýyplanyp, ölüm jezasyna höküm edildi.
Öldürlen Ryan 11 ýaşly ekiz çagalaryň ejesidi.
Şeýle-de Haşemi Birleşen Arap Emirliklerinde ýaşaýan amerikaly-müsürli lukmanyň öýüni bombalamak synanyşygy üçin hem günäli tapyldy. Bomba howpsuzlandyrylypdy.
Polisiýa internet arkaly radikallaşan zenanyň Ryany yzarlap, öldürmän, umuman daşary ýurtlulary gözländigini aýdýar.


text:
Şwesiýada ýaşaýan türkmen şahyry Şiraly Nurmyradyň goşgusy.
Turkmengalaly dostum Annadurda bagyşlap ýazan
"Daýanç nokady" poemamdan bir parça
Şükür, obalarda iş gytlygy ýok,
Iş kän bolýa asfaltyň az ýerinde.
Aýagyn topraga dirän daýhanyň
Boş alada bolýan däldir serinde.
Ykbaly topraga baglanan adam
"Bu gün nirä gitsemkäm" diýp ýaýdanmaz.
Başujunda sagat goýup ýatmaz ol,
Enesinden ir turmaga ýaltanmaz.
Ol hiç haçan demikdirip topragy,
Asfalt çalyp çykmaz agyz-burnuna.
Dynç almaga putýowkasyn galgadyp,
Başga birni goýup gitmez ornuna.
...Onsoňam, seň çölün bar-a, byradar!
Çykaýmaly öýe sygmadyk wagtyň.
Gaýnadyp bolýar-a bir taňka çaýy –
Palta salman injigine daragtyň!
Bilýän, mert ojaryň ýa boz jereniň
Kastyna gezelen palta ýa tüpeň –
Köçede duran bir owadan gyzyň
Baryp köýnegini ýyrtan bile deň.
Jennetiň waspyna köp söz gerek däl:
Bu sähra syn etse – lal aýdym aýtjak!
Gara niýet bilen barýan melgunam
Bu çölden bir geçse – pälinden gaýtjak.
...Iň esasam topragyň bar, gadyrdan,
Dabanyň astynda daýanç nokadyň.
Goý, bolsun diplomyň başga ugurdan,
“Ýer” ylmynam "ikiliksiz" okadyň.
Durmuş atly mugallymyň elinde,
Okamadyň agşamna ýa gaýbana.
Kime zemin gerek – goýmaga başyn,
Kime asman gerek – ganat ýaýmaga.
…Hawa, dogan, seň ýaşaýan ýeriňde
Çörek hasaplanýa bar zadyň başy.
Köçe-köçe, gapy-gapy gygyryp,
Aýlanyp ýöreňok süýt satýan maşyn.
Oňa derek köçeleri sarsdyryp,
Ýeriň demir hossarlary geçip dur…
Bu sahy topragyň ortarasynda
Babadaýhan maňlaý derin saçyp dur.
Ol gabanýa, gysganýa seň wagtyňy,
Ol çagyrýa seni ala meýdana.
Meň bilenem telpek bulap hoşlaşýa:
"Besdir, ýigit, gaýdaý senem mekana!"
Sag bol. Ýene galýaň meni ugradyp,
Ýola dolap berýäň tegelek nany…
Sebäbi, sen – bu topragyň eýesi,
Sebäbi, men – bu topragyň myhmany.
Türkmengala. 1985 ý


text:
Ýekşenbe güni Türkiýäniň prezidenti Abdullah Gül Siriýadaky wakalaryň indi kulminasiýa derejesine ýetendigini we ýagdaýyň gowulanmagyna ynamyň galmandygyny aýtdy.
Türkiýäniň «Anadoly» habar agentligine beren bu interwýusynda Abdylla Gül «Çaknyşyklar tamamlandy diýýärler, yzýanyndanam 17 adamyň ölendigi habar berilýär. Indi bu gün ölenleriň sany näçe bolarka!» diýip, öz nägileligini beýan etdi.
Abdullah Gülüň bu çykyşynyň fonunda ýekşenbe güni irden Arap Ligasy Siriýadaky wakalara nobatdaky gezek alada bildirip, ýörite beýanat ýaýratdy. Bu beýanatda Siriýadaky ýagdaýlaryň tutuş arap dünýäsiniň, şol sanda, Ýakyn Gündogar regionynyň durnuklylygy üçinem örän möhümligi nygtalýar.
Ýekşenbe güni siriýaly aktiwistler Damaskyň eteginde protestçilere garşy ok atmaklyga görkezme berlen harby esgerleriň bir böleginiň protestçileriň tarapyna geçip, beýleki harbylara garşy hüjüm edendiklerini habar berdiler. Ýöne Siriýanyň häkimiýetleri bu waka barada hiç hili maglumat ýaýratmadylar.


text:
Dünýäniň iň köp kömürturşy gazyny bölüp çykarýan ýurtlary – Hytaý we Birleşen Ştatlar klimatyň üýtgemegi meselesi boýunça täze maksatlaryny mälim etdiler. Bu maksatlary Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama “taryhy” ylalaşyk diýip atlandyrdy.
Bu barada Obama we Hytaýyň prezidenti Si Jinping (Xi Jinping) “Aziýa-Ýuwaş okean sebiti” boýunça iki gün dowam eden sammitden soň, 12-nji noýabrda Pekinde yglan etdi.
Obama Birleşen Ştatlaryň öňünde kömürturşy gazyny bölüp çykarmak deresini 2005-nji ýyl bilen deňeşdirilende 2025-nji ýyla çenli 26% bilen 28% aralygynda azaltmagy maksat edip goýdy.
Iki lideriň bilelikdäki metbugat ýygnagynda Si Hytaýyň kömürturşy gazyny bölüp çykarmak derejesiniň 2030-njy ýyla çenli iň pes deresine ýetjekdigini aýtdy. Ol bu barada takyk maksatlaryny mälim etmedi, emma Hytaý kömürturşy gazyny bölüp çykarmak derejesini kemeltmek boýunça ilkinji gezek wagt görkezdi.


text:
Hytaýyň Makau şäherindäki resmileri hytaý prezidenti Si Jinpingiň sebite edýän iki günlük saparynyň dowamynda saýawanlary ulanmagy gadagan etdiler. Hytaý prezidenti gürrüňi gidýän sebitiň gaýtadan Hytaýyň dolandyryjylygyna geçmeginiň 15-nji ýyl dönümi mynasybetli Makau şäherine barýar.
19-njy dekabrda Makau şäheriniň aeroportunda mekdep okuwçylary, žurnalistler we hökümet resmileri sowuk, ýagynly howada hytaý prezidentini garşy aldylar.
Žurnalistleriň berýän maglumatyna görä, aeroportuň resmileri saýawanlary açmak üçin howa şertleriniň aşa şemally bolandygy sebäpli, bu ýagdaýyň uçaryň meýdança howpsuz gonmagyna täsir ýetirip biljekdigi barada duýduryş beripdirler.


text:
1-nji noýabrdan başlap Orsýetiň häkimiýetleri çagalar üçin zyýanly maglumat ýa-da material ýaýradýar diýlip hasaplanylýan internet saýtlaryny ýapmaklyga hukuk aldylar.
Penşenbe gününden başlap güýje giren bu dawaly kanun indi häkimiýetlere çaga pornografiýasyny, zulum-sütemi we öz-özüňe kast edişligi wagyz edýär diýlip hasaplanylýan internet saýtlaryny suduň karary bolmazdan hem ýapmaklyga ýol açýar.
Bu täze kanun sudlar tarapyndan ekstremistik diýlip baha berlen internet saýtlaryny-da nyşana alýar.
Söz azatlygy meselesi
Resmi nukdaýnazardan çagalary ýaramaz internet materiallaryndan goramaklygy göz öňünde tutýan bu täze kanun söz azatlygyna garşy hem ulanylyp bilner diýlen gorkulary-da döredýär.
Maglumat alyşmak hukuklary boýunça orsýetli ekspert Ilýa Rassolow bu barada şeýle diýýär: “Bu kanuna käbir zerur ýagdaýlarda söz azatlygyny çäklendirmek üçin ulanylaýjak zat hökmünde-de garamak mümkin”.
Bu täze kanun Orsýetde soňky birnäçe aýyň dowamynda parlament tarapyndan kabul edilen we raýatlaryň erkinligini hem-de azatlygyny çäklendiriji kanunlardan soňkusydyr.
Parlamentiň kabul eden kanunlarynyň hatarynda protestçilere salynýan jerimeleri görnetin artdyrmak, şahsyýete dil ýetirmekligi jenaýat işleriniň hataryna goşmak we daşary ýurtlar tarapyndan maliýeleşdirilýän garaşsyz guramalary “daşary ýurt agentleri” atly status esasynda registrasiýa etmek ýaly kanunlar-da bar.
“Gara sanawa” ýol açylýar
Söz azatlygyny goraýjy köp aktiwistler Orsýetde internet babatda “gara sanaw” düzgüniniň ulanylmagyna ýol açýan täze kanunyň ýurtda giň gerimde senzuranyň ýola goýulmagyna getirmeginiň mümkindigini aýdýarlar.
Bu kanunyň tankytçylary ýurduň häkimiýetleriniň oppozision saýtlara nähilidir bir gadagan materiallary goýmak arkaly, şu kanunyň esasynda oppozision saýtlary ýapmaklarynyň-da mümkindiginden ätiýaç edýärler.
Bu waka bilen baglanyşykly ýaýradan beýanatynda düýbi Parižde ýerleşýän Serhetsiz Reportýorlar Guramasy Orsýetiň häkimiýetlerini bu kanundaky gapma-garşylyklary çözmänlikde we söz azatlygyna howp abandyryjy zatlary kanundan aýyrmanlykda tankytlapdyr.
Hatda Orsýetiň aragatnaşyk ministri Nikolaý Nikifirow hem bu täze kanunyň “YouTube” internet saýtyna material goýýan orsýetlileriň köpüsiniň öňünde böwet döretmeginiň mümkindigini belläpdir.
Ol ýakynda yslam dinine garşy döredilen we Orsýetde gadagan edilen filmi ýatlamak bilen, Twitterde ýazan hatynda “Bu bir oýun ýaly bolup görünýär. Ýöne şu wideo film sebäpli tutuş Orsýetde ‘YouTube’ saýtynyň petiklenmegi-de mümkin” diýip ýazypdyr.


text:
Türkmenbaşy şäherinde Awaza etrabynyň adminstratiw merkeziniň binagärlik çugdamy döredilýär. Ol ýaşaýyş jaýlary, dürli edara binalaryny we medeni-durmuş maksatly desgalary bir bitewi jemlemede özünde birleşdiler.
Awaza etrabynyň häkimliginiň, 320 orunlyk umumy bilim berýän mekdebiň, 160 körpä niýetlenen çagalar bagynyň, Saglyk öýleriniň, polisiýa bölüminiň ýangyn söndüriji deponyň we durmuş hyzmatly ulgamynyň binalary güýçli depginde alnyp barlyp, tamamlaýjy tapgyra gadam basdy.
Balkan welaýatynyň ýöriteleşdirilen gurluşyk dolandyryş edarasy gurluşygyň baş potratçysy bolup durýar. Desgalary gurmak hususy kärhanalara ynanyldy. Bar bolan ýedi gurluşyk meýdançasynda türkmen hususy kärhanalary tarapyndan ýerine ýetirilen işleriň möçberi ortaça 60 göterimden geçýär.


text:
Wenesueladaky nebit arassalaýjy zawodda şenbe güni ýüz beren partlamada ölenleriň sany 39-a ýetdi. Ýöne bu sanyň hem heniz deslapky sandygy aýdylýar.
Wenesuelanyň wise-prezidenti Elias Jaua edil häzirki wagt bu wakada azyndan 39 adamyň ölendiginiň we 90 töweregi adamyň ýaralanandygynyň anyklanandygyny aýtdy.
Bu partlama Wenesuelanyň demirgazyk-günbatar regionyndaky Paraguana ýarym adasynda ýerleşýän iň uly nebit arassalaýjy zawodda ýüze çykdy.
Wenesuelanyň prezidenti Hugo Çawez bu heläkçilik bilen baglanyşykly ýurtda üç gün matam gününi yglan etdi. Partlamanyň sebäplerini anyklamak boýunça häzir derňew işleriniň alnyp barylýandygy habar berilýär.


text:
Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin ýurtda ykdysady krizisiň ýaramazlaşýan mahaly, hökümete wodkanyň bahasynyň ýokarlanmagynyň öňüni almak barada tabşyryk berdi.
24-nji dekabrda Putin hökümet resmileri we regional häkimler bilen geçiren ýygnagynda wodkanyň bahasynyň ýokarlanmagy bikanun we howply alkogollary sarp etmäge itergi berdi diýdi.
Russiýa 1998-nji ýyldan bäri iň ýaramaz ykdysady krizisi başdan geçirýär. Dünýäde nebitiň bahasynyň pese gaçmagy we günbataryň Moskwa garşy girizen sanksiýalary sebäpli rus rublynyň hümmeti pese gaçdy.
Şu ýyl Russiýada ýyllyk inflýasiýanyň 10%-den aşmagyna garaşylýar.


text:
Halas edijiler Ortaýer deňzinden geçip Italiýa ýetmäge synanyşyp, gark bolan 11 gaýykdan 2000 çemesi migranty halas etdiler, diýip Italiýanyň kenarýaka serhetçileri 3-nji dekabrda aýtdylar.
Bu bir aýdan gowrak wagtyň dowamynda Italiýa tarap ýolda halas edilen migrantlaryň iň köp sanydyr. Kenarýaka serhetçileri migrantlary alyp barýan gaýyklardan kömek baradaky çagyryşlaryň satellit telefonlardan gowşandygyny aýtdylar.
Soňky hepdelerde erbet howa şertleri Italiýa barýan migrantlaryň akymyny haýallatdy. Olaryň ençemesi deňiz üsti bilen gaçakçylaryň çagşan gämi-gaýyklarynda sub-Sahara Afrika regionyndan barýar.
Şu ýyl 140 müňden gowrak migrant Italiýa şu ýyl barypdyr. Ýewropa aşanlaryň sany 900 müň adam çemesi.
3-nji dekabrda Italiýanyň we Britaniýanyň deňiz güýçleri, şeýle-de Serhetsiz Lukmanlar guramasy aýra-başga halas ediş operasiýalaryny amala aşyrdylar.


text:
25-nji noýabrda “Ýukos” nebit kompaniýasynyň ozalky başlygy Mihail Hodorkowskiniň türme tussaglygyna höküm edilenine 10 ýyl boldy. Bir zamanlar Russiýanyň iň baý adamy bolan Hodorkowski 2003-nji ýylyň 25-nji oktýabrynda tussag edilipdi.
Ol salgyt galplyklary aýyplamalary bilen tussag edilip, sekiz ýyl azatlykdan mahrum edilipdi. Hodorkowski 2010-njy ýylda öz “Ýukos” nebit kompaniýasyndan pul ogurlamakda aýyplanyp, ikinji sapar türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Hodorkowskiniň 2014-nji ýylyň awgust aýynda azat edilmegine garaşylýar. Ondan birnäçe aý ozal tussag edilen kärdeşi Platon Lebedew bolsa 2014-nji ýylyň maý aýynda azatlyga goýberiler.
Hodorkowskiniň tarapdarlary onuň tussaglykda saklanmagy üçin nebit kompaniýasynyň ozalky başlygynyň täze aýyplamalar bilen ýüzbe-ýüz bolmagyndan alada edýärler.


text:
Türkmenistanyň Prezientiniň Kiçi we orta telekeçiligi goldamak syýasatyny ýaýbaňlandyrmak maksady bilen Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş banky täze «Kiçi we orta telekeçiligi goldamak maksatnamasyna» laýyklykda ýeňillikli karzlary hödürleýär.
Bu meýilnama esasynda Türkmenistanyň hususy kärhanalaryna we telekeçilerine şu karz hyzmatlary hödürlenýär:
Ýyllyk 5% göterimli karz
- Maýa goýum taslamasy üçin 10 ýyla çenli
- Aýlanşyk serişdelerini satyn almak üçin 1 ýyla çenli
Maýa goýum taslamasynyň 85%-ni karzlaşdyrmak göz öňünde tutulan:
- Senagat önümleriniň önümçiligini ösdürmek
- Guramany giňeltmek, täzeden guramaklyk we enjamlaşdyrmak
- Gurluşygy we gurluşyk materiallar senagatyny ösdürmek
- Transport, aragatnaşygy we maglumatlar tehnologiýasyny (IT) ösdürmek
- Ilata edilýän hyzmatlar pudagyny ösdürmek
- Syýahatçylyk hyzmatlaryny ösdürmek
- Halk çeperçilik senetleriniň we amaly sungatyň önümlerini öndürmek
- Şeýle hem , Türkmenistanyň kanunçylygyna garşy gelmeýän beýleki telekeçilik işleriniň innowosion taslamalary.
Import şertnamalary boýunça söwdanyň maliýeleşdirilmegi
"Söwdanyň maliýeleşdirilmegi" – hasaplaşyklaryň ynamlylygyny we zerur harçlaryň el ýeterli bolmagyny üpjün edýän iň amatly guraldyr.
Bu önümiň ulanylmagy biziň müşderilerimiziň söwdalarynyň maliýeleşdirilmegine uly goldaw berýär:
- karz ulgamy hasabyna akkreditiwleriň açylmagy we kepilnamalaryň berilmegi
- akkreditiw boýunça töleg geçirilen güni Bank tarapyndan müşderä karz berilmegi
Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş bankynda söwdany maliýeleşdirilmegiň artykmaçlyklary:
- Akkreditiw açyp, bank daşary ýurt satyjynyň bankynyň öňünde harydyň ugradylan ýa-da gowşurylan ýagdaýynda degişli resminamalaryň esasynda tölenmegine borçlanýar
- Töleg kepilnamasyny berip, harytlaryň gelenden soň degişli resminamalaryň esasynda töleg geçirjekdigini borçlanýar
- Satyn alyjy öz hususy serişdelerini harç etmezden bank bilen harydy ýerleşdireninden soň hasaplaşýar
- Amatly töleg şertler we nyrhlar
Maliýeleşdirmegiň esasy şertleri:
- Göterimli goýum ýylda- 7%
- Şertnama – import şertnamasy bolmaly
- Maliýeleşdirmegiň möhleti – 2 ýyla çenli
- Maliýeleşdirmegiň möçberi – şertnamanyň bahasyndan 80% çenli
- Ýeňillikli döwür – söwda maliýeleşdirmegiň tölegi geçen gününden karzy gaýtarmagyň ýeňillikli döwri 90 güne çenli
Faktoring
"Faktoring" – bu Satyn alyjy tarapyndan öz wagtynda borçlarynyň tölemezlikleri netijesinde Satyjy üçin wagtlaýyn bolan maliýe kynçylyklary we olar üçin karz çeşmeleriniň elýeterliliginde çäklilikleri ýüze çykarýan maliýeleşdirme görnüşidir.
Bu nähili işleýär:
- Satyjy Alyja harydy (hyzmaty ) üpjünçiligiň şertnamasyna görä möhleti yza çekilen töleg bilen tabşyrýar
- Satyjy talap hukuklary we ýollanan harydyň resminamalaryny Banka getirip tabşyrýar
- Bank tölegi satyn alyjylaryň bergisini 80% çenli tabşyryjynyň hasabynya amala aşyrýar, iň ýokary möhleti 6 aý zähmet hakynda 15%
- Bank Faktoring şertnamasyna baglylykda komissiýa tutup galýar, awans tölegini ýapýar we galan tölegiň hemmesini Satyjynyň hasabyna geçirýär
Faktoringiň artykmaçlary:
- Satyjy harydy ýollan bada öz puluny alyp biler
- Dolanşyk serişdeleriniň gytçylygynyň bolmazlygy
- Satyn alyjynyň amatly şertleri, yagny Möhleti uzaldylan tölegi, bardygy sebäpli söwdasynyň ösmegi
Söwda üçin goýberilen karz
Gerekli bolan karz resurslary lomaý-bölekleýin söwda karzlary Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş bankynda iň amatly çözgütleri görkezýär (dolanşyk serişdeleriň üstini dolma, haryt satyn alynma, goşmaça satuw nokatlaryň açylmagy we ş.m).
Karz pul bermegiň şertleri:
- Ýyllyk göterimi - 13-15%
- Möhleti- 2 ýyla çenli
- Karzyň möçberi- şertnamanyň bahasyndan 100% çenli
- Rewolwer (gaýtadan başlamak) karzyny ygtyýar bermek mümkinçiligi
Bankyň tejribeli işgärleri Size Siziň kärhanaňyzyň üçin maliýeleşdirmäniň mazmunyny saýlamaga kömek eder.


text:
Gyrgyzystanyň häkimiýet başyndan kowlan prezidenti Kurmanbek Bakyýew anna güni eden çykyşynda özüniň ýurduň prezidenti hökmünde Gyrgyzystana dolanmak niýetiniň ýokdugyny aýtdy. Bakyýew: “Men prezidentlik kürsüsine ýapyşyp ýatamok, islegim gyrgyz halkyna kömek etmek” diýdi.
Ol Minskde beren metbugat konferensiýasynda özüniň wezipe başyndan çekilmegini ykrar etmeýänligini bildirdi.
Bakyýew geçen hepde wezipe başyndan çekilýändigi barada beýannama ýazyp, oňa gol çeken hem bolsa, anna guni ol henizem ozuni ýurduň kanyny prezidenti diýip hasaplaýandygyny aýtdy.
Kurmanbek Bakyýew Belarus prezidenti Aleksandr Lukaşenkonyň çakylygy boýunça 19-njy aprelde, duşenbe güni Minskä barypdy.
Bakyýewiň täze delilleri
23-nji aprelde beren metbugat konferensiýasynda ol özüniň wezipeden çekilendigini ykrar etmezligini wagtlaýyn hökümetiň öz garyndaşlaryny goramak barada beren wadasynda durmaýanlygy bilen delillendirdi.
“Men wezipe başyndan aýrylmagymy ykrar etmeýärin. Sebäbi beýleki tarap bu baradaky şertleri ýerine ýetirmedi. Ýöne bu meniň ertir Gyrgyzystana dolanaryn diýdigim däl. Muny çürt-kesik aýdaýyn. Meniň prezident hökmünde Gyrgyzystana dolanmak niýetim ýok” diýip, Bakyýew öz çykyşynda nygtady.
Bakyýewiň aýtmagyna görä, ol ýürtdaky protestler özüniň häkimýetden kowulmagyna getirer diýip garaşmandyr.
“Rewolýusion ýagdaýy aňladýan hiç bir alamat ýokdy. Biz demonstrasiýalara öwrenişipdik. Oppozisiýa häli-şindi demonstrasiýa geçirýärdi. Men geçen bäş ýyllykda beýlekileriň 10 ýylda edeninden hem köp iş bitirdim. Häkimiýet başyndan çekilýänligim baradaky beýannamada hem 7-nji aprelde Gyrgyzystanda döwlet agdarylyşygy boldy diýip ýazdym” diýip, Bakyýew belledi.
“Manas” bazasy para çeşmesimi?
Penşenbe güni amerikan Kongresinde geçen diňlenişikde ekspertler Amerikanyň Birleşen Ştatlaryny Owganystandaky söweşler üçin möhüm bolan bir bazany saklap galmak maksady bilen Gyrgyzystanda bir parahor hökümete çydamlylyk görkezenlikde aýypladylar.
Bişkegiň golaýyndaky “Manas” howa bazasy koalision güýçleriň uruşly zona gatnamak, Owganystanda iş alyp barýan harby uçarlary ýangyç bilen üpjün etmek üçin bir möhüm tranzit nokady bolup durýar.
Käbir ýerli synçylar güzeran ýagdaýyndan närazy adamlar tarapyndan iki prezidentiň güýç bilen wezipeden çetleşdirilmegine hut şu harby üçin tölenýän paralaryň hem belli bir derejede itergi beredigini öňe sürýärler.
Kolumbia uniwersitetiniň professory Aleksander Kooleý “2001-nji ýylda gurlan bu harby baza güýçli gyrgyz elitasynyň girdeji çeşmesine öwrüldi” diýýär.
Aleksander Kooleý Kurmanbek Bakyýewiň wezipeden çetleşdirilmezinden öň onuň maşgala agzalarynyň ýurtdan 200 million dollar töweregi serişde çykarandyklaryny hem öňe sürýär.


text:
Ukrainanyň häkimiýet başyndan çetleşdirilen prezidenti Wiktor Ýanukowiç özüniň henizem ýurduň prezidentidigini we ýurduň ýaragly güýçleriniň ýolbaşçysydygyny aýtdy.
“Men Ukrainanyň diňe bir ýeketäk kanuny prezidenti bolman, şeýle-de ýaragly güýçleriniň baş ýolbaşçysydygymy her kime ýatlatmak isleýärin”, diýip Ýanukowiç aýtdy.
Orsýetiň Rostow-na-Donu şäherinde eden bu gysga çykyşynda Ýanukowiç ýurduň ýaragly güýçleriniň “islendik jenaýatçylykly buýruklara” boýun bolmakdan ýüz öwürjegine özüniň ynanýandygyny aýtdy we howpsuzlyk ýagdaýynyň gowulanan badyna ýurda dolanyp barjakdygyny mälim etdi.
Ýanukowiç maý aýyna bellenen prezidentlik saýlawlaryny bikanun diýip atlandyrdy we Krymyň Ukrainanyň düzüminden çykmakçy bolmagynyň häkimiýet başyndaky “ekstremistleriň” ýalňyş hereketi bilen baglydygyny belledi. Ýanukowiç 28-nji fewraldan bäri köpçüligiň öňünde ikinji gezek çykyş edýär.


text:
BMG-niň ýörite wekili Kofi Anan Siriýada krizisiň soňuna çykmakda Eýranyň “pozitiw” rol oýnap biljekdigini aýdýar. Ol bu krizisi parahat ýol bilen çözmek üçin Eýranyň öz goldawyny hödürländigini aýtdy.
Bu barada Annan sişenbe güni Eýranyň daşary işler ministri Ali Akbar Salehi bilen Tähranda geçiren duşuşygyndan soň mälim etdi.
Mundan ozal, duşenbe güni Kofi Annan Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad bilen Damaskda duşuşdy.
Annan Siriýa krizisini çözmekde Eýranyň nähili goldaw berjekdigi barada jikme-jik maglumatlary bermekden saklandy.
Orsýet bilen bir hatarda Eýran Siriýa režiminiň esasy halkara ýarany bolmagynda galýar.
Eýranyň ýadro programmasy bilen baglylykda Tährana garşy durýan ABŞ we ÝB Siriýa meselesini çözmekde Eýranyň goşulmagyna garşylyk görkezýär.