text:
«Men-ä seni ahyrete çagyrýan, sen bolsa meni dünýä çagyrýaň»
Gijäniň birwagty ynjalyksyzlyk tapan Harun Reşid wezirini ýanyna alyp, Fuzaýl bin Yýazyň öýüne bakan tutdurýar. Baryp onuň gapysyny kakýarlar. Aňyrdan ses gelýär:
– Kimka ol?
Wezir seslenýär:
– Müminleriň emiri!
Gapynyň aňyrsynda duran Fuzaýl bin Yýaz sylap durmaýar:
– Onuň näme işi barmyş meniň gapymda?! Meniň-ä onuň bilen algy-bergim ýok. Meni bimaza etmäň!
Ýöne wezir «Rugsat ber, öýüňe gireli» diyip, halys dyzap duransoň, tagsyr bialaç gapyny açýar. Çyra söndürilen eken. Tagsyr ybadat bilen meşgul bolara çemeli. Halyf garaňkylyga gözi öwrenişmän, daş-töweregini sermeläp, öňe ilerläp barşyna onuň eli hezreti Fuzaýlyň eline degýär. Şonda Fuzaýl bin Yýaz:
– Bäh, bu elleriň ýumşajykdygyny! Häk, dowzah ataşynda ýanmaýady-da hernä! – diýýär. Harun Reşidiň üstünden gaýnag suw guýlan ýaly bolýar:
– Ber nesihatyňy tagsyr, ber, ýüregimiň ynjalygy ýok.
Fuzaýl uludan bir dem alyp, söze başlaýar:
– Eý, emir, emir! Häk, näbileýin, nesihat üçin gijä galan bolaýmasaň. Ynha, birwagt seniň eždadyňdan hezreti Abbas söýgüli Pygamberimize (s.a.w) garap: «Eý, Allanyň resuly! Meni tirämize baştutan belle» diýen eken. Şonda Pygamberimiz (s.a.w) oňa: «Baştutanlyk kyýamat magşarda başyňa bela bolar» diýipdir. Sen bolsa baştutanlyk ugrunda alakjap ýörsüň!
Onuň bu sözi Harun Reşidiň ýüregine howsala salyp, süňňüni gorum-gowşak edýär. Şeýle-de bolsa, ol tagsyrdan nesihatyna dowam etmegini haýyş edýär. Fuzaýl hezretleri sözüni dowam etdirýär:
– Takwalygy bilen meşhurlyk gazanan Omar bin Abdullaziz halyf bellenende, Salim bin Abdullah, Ibni Kab we Reja bin Haýwen ýaly ýaranlaryny daşyna üýşürip, olara şeýle diýipdir: «Gardaşlarym! Görşüňiz ýaly, halym harap. Her kim begligi nygmat saýýar, men bolsa azap. Men siziň ýardamyňyza mätäç, ýardamyňyza!
Şonda dostlary nobatma-nobat oňa maslahat bermäge durdular: «Magşarda hasabym ýeňil bolsun diýseň, azapdan gutulaýyn diýseň, mümin gullaryň ýaşulusyny ataň, ýaş kiçisini gardaşyň, balasyny perzendiň bil! Yslam ülkesi seniň öýüňdir. Maşgala agzalaryňy eý gör, syla, söý! Dünýälik zatlar üçin «agzyň bekli» bolsun, agzyňy haçan amanadyňy tabşy:rsyň, şonda açarsyň!»
Şu gürrüňinden soňra tagsyr halyfa garap şeýle diýdi:
– Sen halyf bolaňda nesihat soran adamyň boldumy?! Hakalla kyýamat güni her bir mümin üçin senden hasap sorar.
Hezreti Fuzaýl müminleriň emirine ýene birnäçe nesihat kyldy. Mundan artygyna emiriň ýüregi takat getirip biljek däldi. Şonuň üçin ol gitmek bilen boldy. Gapydan çykyp barýarka, tagsyra ýüzlenip:
– Tagsyr! Saňa bergi-borjum-a ýokdur? – diýdi. Hezreti Fuzaýl gamgyn ýylgyrdy-da:
– Bar, ýöne maňa däl. Allatagala bar. Ol hem etagat borjuň – diýdi. Bu gepden soň müminleriň emiri:
– Beýleki adamlara-da bergiň ýokmy? – diýip sorady.
– Hudaýa şükür, olara-da ýok.
Harun Reşid şonda-da tagsyra tylla dolusy haltajygy goýup gitjek boldy. Şonda hezreti Fuzaýl emire gatyrgandy:
– Görýän welin, nesihatym ýele giden eken. Men-ä seni ahyrete çagyrýan, sen bolsa meni dünýä çagyrýaň.
Harun Reşid öýden çykansoň wezire garap, şeýle diýdi:
– Soltan diýibem şuňa diýäýseň!
— Bar, ýöne maňa däl. Allatagala bar. Ol hem etagat borjuň —
Şol döwrüň alymlary ylmyň mertebesine şek ýetirmekden howatyr ederdi. Kimsäniň öňünde kiçelmezdi. Sözi bilen däl-de, köplenç, hal-ahwaly bilen görelde bolardy. Olaryň dilinden Rab kelamy düşmezdi. Işi-pişesi Ony tanatmakdy. Bütin maksady Ony razy etmekdi. Bir gep bilen aýtsak, olar Rabbyň huzurunda agyz açmaga taýýarlyk görýän naýbaşy şahsyýetlerdi. Şol zamanyň emirleri hem olardan kem galmaýardy. Olar hökümdarlygy nygmat däl-de, ezýet bilýärdiler. Bir gezek Harun Reşid Käbede togap edip ýörkä, kimdir biri onuň gulagyna çawuş çakýar: «Eý, halyf! Şu görýän adamlaryň diňeje öz ömrüniň hasabyny bererler, sen bolsa olar üçinem hasap bermeli bolarsyň!» Şonda halyf çaşyp ýatyberipdir.
Şol halyflaryň biri hem Omar bin Abdulaziz bolsa gerek. Diňe iki ýyl çemesi çydam edip bilipdir, şondan soň dünýeden ötüpdir.


c: text/html

text:
Aşgabatda dikilen Baş Arçanyň Merkezi Aziýa döwletlerinde Täze ýyl baýramy mynasybetli dikilen iň beýik açraçy şol sanda hem Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygyna agza ýurtlaryň paýtagtlary babatynda alnanda hem iň beýik açraçy boldy.
“TurStat” analitik agentligi 2019-njy ýylyň Täze ýyl baýramyny garşylamak üçin GDA agza ýurtlaryň paýtagtlarynda dikilen Baş arçalaryň beýikligi boýunça deňeşdirme sanawyny çap etdi. Bu sanawyň başyny Aşgabatdaky Baş arça çekýär. Ozal hem habar berşimiz ýaly, onuň beýikligi 38 metre deňdir. Sanawda ikinji hem üçünji orunlary Baku we Ýerewan şäherlerindäki Täze ýyl arçalary eýeleýär. Olaryň boýy türkmen paýtagtyndaky Baş arçadan 1 metr pes. Sanawyň ilkinji onlugyny şu şäherlerdäki arçalar jemleýär:
Daşkent - 35 metr;
Minsk - 30 metr;
Duşenbe - 28 metr;
Moskwa - 27 metr;
Astana - 25 metr;
Bişkek - 25 metr;
Tbilisi - 25 metr.
ÇEŞME: türkmen portal

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Suraq jaýap
Suraq qoıý
- Birinshiden, polıpropılen shlamynan jasalǵan ónimder ystyqqa tózimdiliginiń joǵarylyǵymen maqtana alady (+ 95 ° C). Mundaı qubyrlar keremet ónimdilikti kórsetti jáne ystyq sýmen jabdyqtaýda (sonyń ishinde ortalyqtandyrylǵan) ózin dáleldedi. PVH qubyrlary úshin ruqsat etilgen temperatýra kórsetkishi áldeqaıda tómen (+ 60⁰S deıin), bul olardy ystyq sýmen jabdyqtaý, jylytý úshin qubyrlardyń elementteri retinde paıdalanýdy joqqa shyǵarady.
- Polıpropılen qubyrlary berik jáne tozýǵa tózimdiliktiń tamasha kórsetkishterine ıe. Qyzmet kórsetý merzimi boıynsha polıpropılen ónimderi PVH modelderinen edáýir artyq. Munyń sebebi polıvınılhlorıd qurylymynyń jetkiliksiz senimdiligi, sondaı-aq onyń ártúrli áser etý faktorlaryna tózimdiligi. Sonymen qatar, PVH qubyrlarynyń betteriniń tómengi tegistigi men tozýǵa tózimdiligi olardyń baıaý buzylýyna yqpal etedi.
- Polıpropılen qubyrlarynyń PVH ónimderinen artyqshylyǵy - olardyń aıazǵa tózimdiligi. Tómen temperatýrada -20⁰S deıin qoldanýǵa ruqsat etilgen materıaldardy usynady. Sonymen qatar, PVH materıaly temperatýranyń birdeı deńgeıge túsýine tótep bere almaıdy, sonymen qatar qatty aıazda qubyrlardy ornatý múmkindigi de joqqa shyǵarylmaıdy.
Eger biz tek tús týraly aıtatyn bolsaq, onda tús tek shıkizatqa sáıkes tústi boıaǵyshtyń engizilýine baılanysty. Bul aq, sur, jasyl, kók jáne kez-kelgen basqa boıaǵysh bolýy múmkin. Boıaý ónim sapasyna eshqandaı áser etpeıdi, tek qana estetıkalyq júktemeni kóteredi.
Polıpropılen qubyrlarynyń qyzmet etý merzimi birneshe faktorlarǵa tikeleı baılanysty, atap aıtqanda: sýdyń temperatýrasy men sýdyń belgili bir túrine arnalǵan maksımaldy qysym, sonymen qatar ornatý tehnologıasy men paıdalaný talaptaryna sáıkes.
Polıpropılen qubyrlarynyń qyzmet etý merzimi basqa materıaldardan jasalǵan konstrýksıalarǵa qaraǵanda áldeqaıda joǵary.
Polıpropılen qubyrlaryn dánekerleýge arnalǵan usynylǵan tehnologıa birneshe kezeńnen turady.
- Qurylǵy ońaı qol jetimdi bolatyndaı etip tegis jerge ornatylýy kerek. Qurylǵynyń basqarý taqtasynda qajetti temperatýra ornatylǵan, polıpropılen qubyrlary úshin ol 260 ° quraıdy. Qurylǵy qosylyp, qyzady, bul shamamen 10-15 mınýtty alady.
- Arnaıy qaıshylardyń kómegimen bólik durys buryshpen kesiledi. Kesilgen jer sabyn nemese alkogól eritindisimen tazartylyp, maıdalanady.
- Elementter qajetti dıametrdegi qurylǵynyń sańylaýlaryna qoıylady. Qubyr shanyshqynyń ishine dánekerleýdiń tereńdigin kórsete otyryp, jeńge ornatylady, fıtıń mandrelge ornatylady. Bólshekterdi jylytý ýaqyty qatań saqtalady. Qubyrdyń ár túri úshin ol ár túrli.
- Qyzdyrylǵan bólshekter apparattardan shyǵarylady jáne elementterdiń týralanýyna sáıkes senimdi jyldam qozǵalýmen bir-birimen baılanysady. Baılanystyratyn bólshekterdi olardy ózdiginen buraýǵa nemese maıystyrýǵa bolmaıdy. Sondaı-aq, qubyrdyń fıtıngtiń rozetkasynyń ishki shekarasymen anyqtalǵan tereńdikke enýin qatań baqylaý qajet.
- Aldyn ala qyzdyrylǵan bólshekterdi salqyndatý kerek, bul ásirese juqa qabyrǵaly qubyrlar úshin óte mańyzdy. Bul kezde bólshekterdiń kez-kelgen deformasıasy qabyldanbaıdy, olar qubyrdy germetızasıalaýǵa ákelýi múmkin.
- Polıpropılen káriz qubyrlarynyń jumys temperatýrasy +75 ° C (olar 2-den 3 mınýtqa deıin +95 ° C deıingi temperatýraǵa tózedi). PVH qubyrlary úshin turaqty temperatýranyń joǵarǵy shegi + 65 ° C quraıdy, bul ystyq sýdy tógýge arnalǵan kanalızasıa júıelerinde (kir jýǵysh mashınalar, ydys jýǵysh mashınalar jáne t.b.) bul qubyrlardy paıdalanýdy shekteıdi.
- PVH qubyrlarymen salystyrǵanda polıpropılen qubyrlary myqty, ásirese tómen temperatýrada, bul bizdiń klımattyq jaǵdaıda tasymaldaý men ornatýda mańyzdy ról atqarady.
- Polıvınılhlorıdtiń polıpropılenmen birdeı molekýlalyq jady joq, sondyqtan deformasıalar nátıjesinde PVH qubyrlary polıpropılennen aıyrmashylyǵy, qalpyna kelmeıdi.


text:
Nur Otan-nyń saılaýaldy ýádeleri aıasynda 127 myń sport sektsııasy ashyldy – Baýyrjan Baıbek NUR-SULTAN. QazAqparat - «Nur Otan» Tóraǵasynyń Birinshi orynbasary Baýyrjan Baıbek Elbasy, partııa Lıderi Nursultan Nazarbaevtyń tapsyrmasy boıynsha óńirlerge saparyn jalǵastyrýda. Búgin ol Mańǵystaý oblysynda saılaýaldy ýádelerdiń oryndalý barysymen tanysty, dep habarlaıdy QazAqparat.
Nyǵmatýlın: Nur Otan fraktsııasy jumysynyń basty baǵyty - saılaýaldy baǵdarlamany oryndaý NUR-SULTAN. QazAqparat - Májilistegi «Nur Otan» fraktsııasy partııanyń saılaýaldy baǵdarlamasynyń oryndalýyn baqylaýdy jalǵastyrady. Bul týraly búgin Májiliste Palata Spıkeri, «Nur Otan» partııasy parlamenttik fraktsııasynyń jetekshisi Nurlan Nyǵmatýlın málimdedi, dep habarlaıdy QazAqparat.
Grýzııadaǵy mýnıtsıpaldy saılaýda «Grýzııa armany» partııasy kósh bastap tur TBILISI. QazAqparat – «Grýzııa armany» bıleýshi partııasy mýnıtsıpaldy saılaýda 48,56% daýyspen kósh bastap keledi. Bul – Grýzııanyń Ortalyq saılaý komıssııasynyń (OSK) saılaý ýchaskeleriniń 38,63% saılaý bıýlletenderin óńdeýden keıingi málimetteri, dep habarlaıdy QazAqparat «Novostı-Grýzııa» aqparat portalyna silteme jasap.
Grýzııada aýdan, qala merleriniń saılaýy ótip jatyr NUR-SULTAN. QazAqparat – Búgin Grýzııada mýnıtsıpaldy saılaý ótip jatyr. Tańǵy 8:00-de bastap, keshki 20:00-ge deıin halyq aýdandar men ózin-ózi basqaratyn 5 qalanyń merin saılaıdy. Bul týraly «QazAqparat» HAA «Novostı – Grýzııa» resýrsyna silteme jasap habarlaıdy.
Qaraǵandy oblysynda Nur Otan-nyń saılaýaldy baǵdarlamasy qalaı oryndalýda QARAǴANDY. QazAqparat – Qaraǵandy oblysynda Saıası keńes bıýrosynyń keńeıtilgen otyrysynda Nur Otan partııasy saılaýaldy baǵdarlamasynyń Jol kartasyn segiz aı ishinde júzege asyrý barysy talqylandy. Ol jeti baǵyt boıynsha barlyǵy 130 tarmaqtan turady, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Germanııada saılaý ótip jatyr NUR-SULTAN. QazAqparat – Germanııada Býndestagqa saılaý ótip jatyr. Saılaýǵa qatysýshy bıleýshi Hrıstıan-demokratııalyq odaqqa 19 jylda birinshi ret Angela Merkel jetekshilik etpeıdi. Germanııa kantsleri Angela Merkel úsh jyl buryn saılaýdan keıin demalatynan málimdegen, dep habarlaıdy QazAqparat BBC-ge silteme jasap.
Reseıde ótken parlament saılaýynyń qorytyndysy shyqty MÁSKEÝ. TASS - QazAqparat – Reseıde ótken Parlament saılaýynyń qorytyndysyna sáıkes, «Birtutas Reseı» partııasy Gosdýmaǵa partııalyq saılaý tizimi boıynsha saılaýshylardyń 49,82 paıyzyn jınady, dep habarlaıdy QazAqparat TASS aqparat agenttigine silteme jasap.
Ózbekstanda Prezıdent saılaýyna qatysty úmitkerlerdiń úgit-nasıhaty ótýde TAShKENT. QazAqparat – Ózbekstanda 20 qyrkúıekte Ózbekstan Respýblıkasy Prezıdenttigine úmitkerlerdiń saılaýaldy úgit-nasıhat jumystary bastaldy. Bul týraly QazAqparat tilshisi Ózbekstan Respýblıkasy Ortalyq saılaý komıssııasynyń baspasóz qyzmetine silteme jasap habarlaıdy.
Májilis depýtattary Reseıdegi Parlament saılaýyna baıqaýshy retinde qatysady NUR-SULTAN. QazAqparat - Májilis depýtattary 17-19 qyrkúıek aralyǵynda ótetin Reseı Federatsııasy Federaldyq Jınalysynyń VIII shaqyrylymy depýtattarynyń saılaýyna baıqaýshy retinde qatysady, dep habarlady QazAqparat Májilistiń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
«Nur Otan» partııasynyń saılaýaldy baǵdarlamasy qalaı iske asyrylyp jatyr NUR-SULTAN. QazAqparat - Stýdentterge jataqhanadan oryn berý, halyqtyń áljýaz toptaryna áleýmettik kómek tóleý, múmkindigi shekteýli jandarǵa ınfraqurylymdy jaqsartý máseleleri «Nur Otan» partııasynyń saılaýaldy baǵdarlamasyn iske asyrý jónindegi shtab otyrysynda qaraldy, dep habarlaıdy primeminister.kz.
Joldaýdyń júzege asýy: Ákim saılaýy NUR-SULTAN. QazAqparat – Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń osydan bir jyl buryn Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynda ákimderdiń saılaýyn birtindep qoldanysqa engizýdiń alǵashqy kezeńin bastaý kerektigi aıtylǵan bolatyn. Sol bastama oıdaǵydaı oryndalyp, bir kúnde 730 eldi mekenniń ákimi tikeleı turǵyndardyń daýys berýi arqyly qyzmetke kiristi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Jergilikti ózin-ózi basqarý reformasy: Óńirlerdiń damýy úshin múmkindik jasalady NUR-SULTAN. QazAqparat - Jergilikti ózin-ózi basqarýdy damytý tujyrymdamasynyń mańyzy nede? Bul baǵytta iske asyrylatyn qadamdar qandaı nátıje beredi ?. Osy turǵyda «QazAqparat» agenttigine sala sarapshylary ózderiniń pikirin aıtyp bergen bolatyn.
ary qaraı
Muraǵat
Joǵary qaraı


text:
Foto: kapital.kz
Epıdemıologııalyq jaǵdaıly baǵalaý matrısasyna sáıkes Almaty qalasy áli de "qyzyl" aımaqta tur. Bul týraly qalanyń bas sanıtar dárigeri Jandarbek Bekshın onlaın baspasóz-konferensııa barysynda aıtty.
– Qaladaǵy epıdemıologııalyq jaǵdaı áli qaýyrt kúıde qalyp otyr. 26 mamyrdaǵy epıdemıologııalyq jaǵdaıdy baǵalaý matrısasynda Almaty qalasy áli de koronavırýstyń "qyzyl" aımaǵynda. Mamyr aıynyń sońǵy aptasynda jaǵdaı turaqtalyp, aýrýdy juqtyrý faktisi tómendeýi baıqalady. Sáýirde 700 jaǵdaı, al ótken táýlikte 290-300 jaǵdaı tirkeldi. Sımptomatıkalyq naýqastardyń ósýi baıaýlady: mamyr aıynyń ortasynda 98%-dan 88%-ǵa azaıdy, – dedi Bekshın.
Ol bıylǵy jyldyń 9 naýryzynda bastalǵan COVID-19 mýtasııalanǵan shtamdary týdyrǵan koronavırýstyń úshinshi tolqynynyń tómendeýi kelesi alǵysharttarǵa baılanysty ekenin jetkizdi:
- Infeksııanyń taralýyn mekemelerde jáne qoǵamda qabyldanǵan shekteý sharalarymen shekteý;
- Qalada shamamen 20 paıyzdyq ımmýndyq qabattyń paıda bolýy (vaksınasııadan 14,8% + sońǵy 6 aıda qalpyna kelgenderdiń 5%)
– Sońǵy eki aptada naýqastardyń jas quramyn taldaý nátıjesinde COVID-19-ǵa qarsy ımmýndaýmen baılanysty keıbir ózgerister anyqtaldy. 40-59 jastaǵy jáne 60 jastan asqan azamattar arasynda aýrý azaıdy.
Qurmetti qala turǵyndary, vaksınasııa – epıdemıologııalyq jaǵdaıdy turaqtandyrýdyń jáne shekteý is-sharalarymen qatar, halyqtyń qalypty ómirine oralýdyń jalǵyz tıimdi tásili bolyp qala beredi. Osy maqsatqa jetý úshin barlyq bólimder men turǵyndardyń kelisimi qajet, – dep atap ótti bas sanıtar dáriger.
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir
Usynylǵandar


text:
-
-
-
08:10
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Sarapshy qarjy pıramıdalaryna qarajat salmaýǵa shaqyrdy
NUR-SULTAN. QazAqparat – «Proportunity Management Company» ınvestıtsııalyq fınteh platformasynyń negizin qalaýshy Arman Baev kommertsııalyq qyzmettegi tabystyń tetikteri týraly baıandady, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«Qazir koronavırýs indetiniń taralýy kezeńinde adamdar otbasylyq kapıtal jaıynda kóbirek oılana bastady. ıAǵnı qarajatty salatyn baǵyttardy zerdelep jatyr. Osy oraıda túrli pıramıdalardyń paıda bolǵanyna kýá boldyq jáne olar osy kúnge deıin ózderiniń qyzmetin taratýǵa tyrysyp keledi. Bul rette atalǵan pıramıdalarǵa aqshasyn salar kezinde aqparatty nege teksermeıdi? Osy fenomen shynymen de tańǵaldyrady. Eńbekpen tapqan aqshasyn tekserýsiz bere salady da, sońynda jıǵan-tergen qarajatynan aıyrlyp jatady. Sondyqtan kraýndfandıng kompanııasy sekildi bıznestiń negizin qalaı otyryp, adamdarǵa tabys jasaý múmkindigin berý maqsatyn qoıdyq. Osy oraıda jyljymaıtyn múlikke qatysty jaǵdaı jasap, árbir adamnyń tabys alýyn oılastyrdyq», - dedi A. Baev qarjy tetikterin jetildirý taqyrybyna arnalǵan brıfınıgte.
Onyń aıtýynsha, sońǵy kezde kraýdqarjy sekildi jaqsy fenomen damyp keledi.
«Osy turǵyda adamdar qarajatty birlese salyp, birge ınvestıtsııalap, ortaq joba boıysha jumys isteıdi. Barshamyz dástúrli bank tetikterin bilemiz, ıaǵnı bank depozıtteri men basqa da salymdar bar. Qazaqstanda jyljymaıtyn múlikke ınvestıtsııalaý boıynsha alǵashqy kraýndfandıng tuǵyrnamasyn qurdyq. Bul rette adamdar 1 sharshy metrden bastalatyn alańǵa ınvestıtsııa sala alady. Endi aýqymdy kommertsııalyq nysandarǵa ınvestıtsııa salýdyń qajet joq. Bir sharshy metr aýmaqty satyp alyp, zańdy túrde onyń ıesi atanyp, sony jalǵa berýden tabys jasaýǵa bolady», - dedi ol.
«Sonymen birge, «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy múmkindiginiń arqasynda, sondaı-aq durys qurylǵan menedjment pen saýatty qadamdar nátıjesinde kommertsııalyq ǵımarattardan tabystylyq arta tústi. Osy oraıda depızıtke qaraǵanda tıimdirek», - dedi A. Baev.
- Aqmola oblysynda «Qazaqstan - Uly dala eli» atty jastar forýmy ótti
- Feık: Vaktsına alǵan ata-analardan gıbrıd balalar týady
- 22 qazan. Týǵan kún ıeleri
- Balalardy ońaltý ortalyqtarynda qandaı zańbuzýshylyqtar jıi tirkeledi
- «Jańǵyrý joly» qozǵalysyn respýblıkalyq jastar uıymy retinde qaıta qurǵan jón - Prezıdent
- Prezıdent: Azamattyq qoǵam ınstıtýttaryn barynsha qoldaý kerek
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
TÜRKMENISTANYŇ
K A N U N Y
Gümrük gullugy hakynda
(Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary 2010 ý., № 1, 15-nji madda)
(Türkmenistanyň 01.10.2011 ý. № 236-IV Kanuny esasynda girizilen üýtgetme bilen)
Şu Kanun gümrük gullugynyň işiniň hukuk esaslaryny hem-de ýörelgelerini, wezipelerini, hukuklaryny we borçlaryny kesgitleýär.
I bölüm. Umumy düzgünler
1-nji madda. Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugy
Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugy Türkmenistanyň gümrük ulgamynyň işini düzgünleşdirmek babatdaky döwlet syýasatynyň durmuşa geçirilmegini, gümrük meseleleri boýunça halkara borçnamalarynyň berjaý edilmegini üpjün edýän, şeýle hem işleri bilen baglanyşykly kontrabanda we beýleki jenaýatlara, dolandyryş hukuk tertibiniň bozulmalaryna garşy göreşi amala aşyrýan döwlet dolandyryş edarasy bolup durýar.
2-nji madda. Türkmenistanyň gümrük gullugy hakyndaky kanunçylygy
1. Türkmenistanyň gümrük gullugy hakyndaky kanunçylygy Türkmenistanyň Konstitusiýasyna esaslanýar we Türkmenistanyň Gümrük Kodeksinden, şu Kanundan hem-de gümrük gullugynyň işini düzgünleşdirýän Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryndan ybaratdyr.
2. Eger Türkmenistanyň halkara şertnamasynda şu Kanundan başga kadalar bellenilen bolsa, onda halkara şertnamasynyň kadalary ulanylýar.
3-nji madda. Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň düzümi we ýolbaşçylygy
1. Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň düzümine merkezi edarasy, onuň ýanyndaky Okuw merkezi, welaýat we welaýat hukukly şäher gümrükhanalary, olaryň Türkmenistanyň çäklerindäki we döwlet serhediniň gözegçilik-geçiriş ýerlerindäki gümrük postlary, gümrük gullugynyň beýleki edaralary (mundan beýläk – gümrük edaralary) girýär.
2. Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugyna Türkmenistanyň Prezidenti tarapyndan wezipä bellenilýän we wezipeden boşadylýan başlygy ýolbaşçylyk edýär.
3. Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň başlygynyň orunbasarlary, gümrükhanalaryň başlyklary Türkmenistanyň Prezidenti tarapyndan wezipä bellenilýärler we wezipeden boşadylýarlar.
4. Türkmenistanyň gümrük gullugynyň Türkmenistanyň Ministrler Kabineti bilen ylalaşylyp wezipä bellenilýän we wezipeden boşadylýan ýolbaşçylarynyň we wezipeli işgärleriniň wezipeleriniň sanawy Türkmenistanyň Prezidenti tarapyndan kesgitlenilýär.
5. Gümrük gullugynyň işgärlerine şahsyýetini we eýeleýän wezipesini tassyklaýan şahsyýetnama we bellenilen nusgadaky tapawutlandyryş nyşanlary berilýär.
4-nji madda. Gümrük gullugynyň hukuk derejesi
1. Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugy hakynda Düzgünnama Türkmenistanyň Prezidenti tarapyndan, gümrük gullugynyň edaralary hakynda Düzgünnamalar bolsa Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň başlygy tarapyndan tassyklanylýar.
2. Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugy tarapyndan Türkmenistanyň Prezidenti bilen ylalaşylmagy esasynda, döretmegiň maksatlary delillendirilip we olaryň maddy-tehniki binýadyny üpjün etmegiň, işini guramagyň deslapdan taslamasy düzülip, zerurlygyna görä, gümrükhanalar döredilip bilner.
3. Türkmenistanyň çäklerinde ýerleşýän we Döwlet serhediniň gözegçilik-geçiriş ýerlerindäki gümrük postlary welaýat we welaýat hukukly şäher gümrükhanalarynyň aýrybaşga bölümi bolup, Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň başlygy tarapyndan tassyklanýan Düzgünnama esasynda hereket edýärler.
4. Gümrük postlary ýolagçy we haryt akymlarynyň möçberlerinden, aýry-aýry sebitleriň ykdysady gatnaşyklaryny ösdürmegiň wajyplygyndan, ulag kärhanalarynyň, harytlary daşary ýurtlara iberijileriň we daşary ýurtlardan getirijileriň, daşary söwda işi bilen meşgullanýan beýleki taraplaryň isleglerinden ugur alnyp, Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde döredilýär.
5-nji madda. Gümrük gullugynyň işiniň esasy ýörelgeleri
1. Gümrük gullugy öz işinde kanunylyk, raýatlaryň kanunyň öňündäki deňligi, halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalaryna laýyklykda olaryň hukuklarynyň we azatlyklarynyň berjaý edilmegi, mertebesine hormat goýulmagy ýörelgelerinden ugur alýar.
2. Gümrük gullugy raýatlaryň hukuklaryny we azatlyklaryny goramak hakyndaky kanunçylygyň talaplaryna ters gelmeýän, şeýle hem döwlet syrynyň we kanun arkaly goralýan beýleki syrlaryň açylmagyna getirmeýän halatynda, aýanlyk ýagdaýynda hereket edýär.
6-njy madda. Gümrük gullugynyň esasy wezipeleri
Gümrük gullugynyň esasy wezipeleri şulardan ybaratdyr:
1) öz ygtyýarlyklarynyň çäklerinde Türkmenistanyň ykdysady howpsuzlygyny goramak;
2) Türkmenistanyň daşary söwdasyny we milli ykdysadyýetini ösdürmäge ýardam bermek;
3) Türkmenistanyň gümrük serhediniň üstünden haryt dolanyşygynyň çaltlandyrylmagyna ýardam berýän şertleri döretmek;
4) öz ygtyýarlyklarynyň çäklerinde Türkmenistanyň gümrük serhedini goramak we gümrük gözegçiliginiň çägindäki düzgüniň berjaý edilişine gözegçilik etmek;
5) harytlar we ulag serişdeleri Türkmenistanyň gümrük serhedinden geçirilende ygtyýarlylandyryş we rugsat beriş düzgüniniň berjaý edilişine gözegçilik etmek;
6) gümrük tölegleriniň möçberlerini belleýän hem-de gümrük töleglerini tölemegiň tertibini düzgünleşdirýän Türkmenistanyň kadalaşdyryjy hukuk namalaryna laýyklykda gümrük paçlaryny we gümrük ýygymlaryny, salgytlary töletdirmek;
7) gümrük işiniň çygrynda hukuk kadalarynyň bozulmalarynyň amala aşyrylmagy hakyndaky maglumatlary toplamak we seljermek;
8) kontrabandany hem-de gümrük kadalarynyň beýleki bozulmalaryny amala aşyran şahslara Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde çäre görmek;
9) Türkmenistanyň daşary söwdasynyň gümrük statistikasyny we gümrük işi bilen baglanyşykly maglumatlar binýadyny ýöretmek, gümrük işi hakyndaky hasabatlary taýýarlamak we gyzyklanma bildiren taraplara Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertibe laýyklykda maglumat bermek;
10) gümrük işi hakyndaky kanunçylyk namalarynyň birmeňzeş berjaý edilmegini üpjün etmek;
11) gümrük işi boýunça hünärmenleri taýýarlamak, gaýtadan taýýarlamak we olaryň hünär derejesini ýokarlandyrmak;
12) gümrük işine degişli Türkmenistanyň halkara borçnamalaryny ýerine ýetirmek;
13) Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen beýleki wezipeleri ýerine ýetirmek.
7-nji madda. Raýatlaryň hukuklarynyň we azatlyklarynyň berjaý edilmegi
Gümrük kadalarynyň bozulmalaryna ýol berendigi güman edilip saklanan raýatlar öz hukuklarynyň we azatlyklarynyň çäklendirilmegi babatda gümrük gullugynyň işgärlerinden maglumat almaga haklydyrlar.
8-nji madda. Gümrük edaralarynyň ýerleşýän ýeri
1. Gümrük edaralary gönüden-göni gümrük gullugynyň edaralary bolan jaýlarda, şeýle hem gyzyklanma bildirýän taraplara, şol sanda gümrük dellalçylygyny amala aşyrýan ýa-da harytlaryň wagtlaýyn saklanylýan ýörite ammarlaryna eýeçilik edýän şahslara degişli bolan çäklerde we jaýlarda, şonuň ýaly-da aeroportlaryň, deňiz we derýa portlarynyň, demir ýol we awtomobil menzilleriniň çäklerinde we jaýlarynda ýerleşip bilerler.
2. Gümrük edaralary üçin ýer bölekleri "Ýer hakynda" Türkmenistanyň bitewi Kanunyna laýyklykda ulanmaga berilýär.
9-njy madda. Gümrük edaralarynyň gümrük amallaryny amala aşyrýan ýeri
Harytlar, ulag serişdeleri babatda gümrük gözegçiliginiň we gümrük taýdan resmileşdirmegiň amallary gönüden-göni gümrük edarasynyň ýerleşýän ýerlerinde ýa-da şahslaryň ýüztutmasy boýunça gümrük gullugynyň dolandyryş edaralarynyň rugsady bilen beýleki ýerlerde amala aşyrylýar. Gümrük edaralary, eger munuň özi gümrük gözegçiliginiň netijeliligini pese düşürmeýän bolsa, harytlaryň we ulag serişdeleriniň ýerleşýän ýerlerinde gümrük amallaryny amala aşyrýarlar.
10-njy madda. Gümrük edaralarynyň iş tertibi
1. Gümrük edaralarynyň iş tertibi we iş wagty Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda gümrük gullugunyň ýolbaşçysy tarapyndan bellenilýär.
2. Deňiz we derýa portlaryndaky, aeroportlardaky we döwlet serhediniň gözegçilik-geçiriş ýerlerindäki gümrük edaralarynyň iş wagty öz işini şol ýerlerde amala aşyrýan edaralaryň we gulluklaryň iş wagtyna laýyk gelmelidir. Gümrük gullugynyň beýleki ýerlerdäki edaralarynyň iş wagty işine garaşly şahslaryň isleglerini kanagatlandyrmakdan ugur alnyp we gümrük gullugynyň hem-de dahylly döwlet gulluklarynyň mümkinçilikleri göz öňünde tutulyp bellenilýär.
II bölüm. Gümrük gullugynyň ygtyýarlyklary
11-nji madda. Gümrük gullugynyň Türkmenistanyň hukuk goraýjy we harby edaralary bilen özara gatnaşyklary
Gümrük gullugy döwlet gümrük syýasatyny iş ýüzünde durmuşa geçirmekde, gümrük kadalarynyň bozulmalarynyň öňüni almakda, olara ýol bermezlikde, seljeriş işleri geçirmekde, operatiw-agtaryş, anyklaýyş we öňüni alyş işlerini we gaýry çäreleri amala aşyrmakda Türkmenistanyň hukuk goraýjy we harby edaralary bilen özara hyzmatdaşlykda bolýar.
12-nji madda. Gümrük gullugynyň daşary ýurt döwletleriniň gümrük we hukuk goraýjy edaralary hem-de halkara guramalary bilen hyzmatdaşlygy
Gümrük gullugynyň öz ygtyýarlyklarynyň çäklerinde gümrük işi babatda özara gatnaşyk etmek, maglumat we resminamalary alyşmak maksady bilen, Türkmenistanyň halkara şertnamalarynyň esasynda daşary ýurt döwletleriniň gümrük gulluklary, hukuk goraýjy edaralary we halkara guramalary bilen gatnaşyklary ýola goýmaga we hyzmatdaşlyk etmäge hukugy bardyr.
13-nji madda. Gümrük gullugynyň ýuridik we fiziki şahslar bilen gatnaşyklary
1. Ýuridik şahslar eýeçiligiň görnüşine garamazdan we fiziki şahslar gümrük gullugynyň işgärlerine gulluk wezipelerini ýerine ýetirmekde ýardam bermelidirler.
2. Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda gümrük gullugy beýleki döwlet edaralarynyň, kärhanalarynyň we guramalarynyň gümrük gözegçiligine degişli bolan we olaryň ygtyýarlyklaryna girýän aýry-aýry hereketleri özleriniň gözegçiligi astynda amala aşyrmaklaryna ýol bermäge haklydyr.
14-nji madda. Gümrük gullugyna maglumat bermek we onuň derejesi
1. Gümrük işi bilen baglanyşykly hereketlere gatnaşygy bolan islendik şahs ygtyýarly gümrük işgäriniň talap etmegi boýunça Türkmenistanyň gümrük kanunçylygynyň düzgünlerini berjaý etmek üçin zerur bolan resminamalary we maglumatlary bellenilen möhletlerde gümrük gullugyna bermäge borçludyr.
2. Öz mazmuny boýunça ýa-da gümrük gullugyna berliş usuly boýunça gizlin bolan ähli maglumatlaryň gulluk syry derejesi bardyr. Maglumaty beren şahsyň razylygy bolmazdan, gulluk syry bolan maglumaty aýan etmäge gümrük gullugynyň haky ýokdur. Türkmenistanyň kanunçylygynda gümrük gullugynyň maglumatlary bermäge borçly edilen ýagdaýlary muňa girmeýär.
15-nji madda. Gümrük gullugynyň amala aşyrýan işleri
Gümrük gullugy öz üstüne ýüklenen wezipelere laýyklykda şu aşakdaky işleri amala aşyrýar:
1) Türkmenistanyň döwlet gümrük syýasatyny işläp taýýarlamaga gatnaşýar we ony durmuşa geçirýär;
2) öz ygtýarlyklarynyň çäklerinde Türkmenistanyň ykdysady howpsuzlygyny we ykdysady garaşsyzlygyny, bu ugurda döwletiň bähbitlerini goramaga gatnaşýar;
3) Türkmenistanyň gümrük işi hakyndaky kanunçylygynyň berjaý edilişine gözegçiligi üpjün edýär;
4) harytlary we ulag serişdelerini Türkmenistanyň gümrük serhedinden üstaşyr geçirmegiň Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertibiniň berjaý edilişine gözegçilik edýär;
5) söwda-ykdysady işini gümrük taýdan düzgünleşdirmegiň serişdelerini ulanýar, gümrük serhedinden üstaşyr geçirilýän harytlar babatda ykdysady syýasatyň çärelerini işläp taýýarlamaga gatnaşýar;
6) Türkmenistanyň gümrük serhediniň üstünden harytlar, ulag serişdeleri, fiziki şahslar geçirilen halatynda kontrabanda, gümrük kanunçylygynyň hukuk taýdan bozulmalaryna, neşe serişdeleriniň, psihotrop maddalaryň we prekursorlaryň, şeýle hem Türkmenistanyň halkynyň we daşary ýurt döwletleriniň çeperçilik, taryhy-arheologik gymmatlyklarynyň, intellektual eýeçilige degişli zatlaryň, ýitip gitmek howpy bolan haýwanlaryň we ösümlikleriň görnüşleriniň, beýleki harytlaryň bikanun dolanyşygyna garşy göreşýär;
7) ýaraglary, ok-därileri, zäherleýji we radioaktiw jisimleri hem-de maddalary, hereket edýän konstitusion gurluşy agdarmaga, jemgyýetçilik howpsuzlygyny we ahlagyny bozmaga çagyrýan neşirleri we beýleki maglumatlary Türkmenistanyň gümrük serhedinden bikanun geçirmäge edilýän synanyşyklaryň öňüni almak işlerini, terrorçylyga garşy göreşi öz ygtyýarlyklarynyň çäklerinde we beýleki hukuk goraýjy edaralary bilen bilelikde alyp barýar;
8) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda gümrük tölegleriniň dogry hasaplanylyşyna, doly we öz wagtynda tölenilişine gözegçilik edýär;
9) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda gümrük gullugy tarapyndan ygtyýarlandyrmagy bellenilen işleriň görnüşlerini ygtyýarlandyrýar;
10) gümrük işi babatda Türkmenistanyň halkara borçnamalarynyň ýerine ýetirilmegini üpjün edýär;
11) gümrük edaralarynyň maddy-tehniki binýadyny ösdürýär we kämilleşdirýär;
12) gümrük işini dolandyrmagyň awtomatlaşdyrylan ulgamlaryny işläp taýýarlaýar we olary ornaşdyrýar;
13) gümrük gullugynyň işini düzgünleşdirýän Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen beýleki işleri amala aşyrýar.
16-njy madda. Gümrük gullugynyň hukuklary
Gümrük gullugy şu aşakdakylara hukuklydyr:
1) Türkmenistanyň Prezidenti bilen ylalaşyp, gümrükhanalary we olaryň düzüm birliginde gümrük barlaghanalaryny, kinologiýa merkezini döretmäge;
2) gümrük düzgünlerine we gümrük amallaryna laýyklykda gümrük gözegçiligi we gümrük taýdan resmileşdirmek işi üçin zerur resminamalary, maglumatlary şahslardan soramaga we almaga;
3) gümrük işi bilen bagly hereketi ýerine ýetirmäge ygtyýarlylygyny tassyk etmegini şahslardan talap etmäge, raýatlaryň we wezipeli adamlaryň şahsyýetini tassyklaýan resminamalary barlamaga;
4) gümrük barlaglaryny amala aşyrmaga, eýeçiligiň görnüşine garamazdan, gümrük gözegçiligine degişli harytlar saklanýan jaýlara, ammarlara we olara degişli çäklere girmäge, zerur resminamalary almaga, şeýle jaýlary we ammarlary möhürlemäge;
5) gümrük ammarlaryny we harytlaryň wagtlaýyn saklanylýan ammarlarynyň işini amala aşyrmaga;
6) eýeçiligiň görnüşine garamazdan, ýuridik şahslaryň ýolbaşçylaryndan, wezipeli adamlaryndan, hususy telekeçilerden we fiziki şahslardan gümrük kanunçylygynyň bozulmalaryny düzetmegi öz ygtyýarlyklarynyň çäklerinde talap etmäge;
7) gümrük kadalaryny bozýan hem-de jenaýatçylykly hereketi amala aşyran ýa-da şeýle hereketleri etmekde şübhelenilýän adamlary saklamaga we Türkmenistanyň gümrük we hukuk goraýjy edaralarynyň, şeýle hem saglygy goraýyş edaralarynyň gulluk jaýlaryna eltmäge;
8) şahsyýetini we wezipesini tassyklaýan şahsyýetnamasy bilen gümrük gullugynyň işgärlerine gümrük edaralarynyň ýerleşýän çäklerine, şol sanda Türkmenistanyň Döwlet serhediniň gözegçilik-geçiriş ýerlerindäki gümrük postlaryna gulluk wezipelerini ýerine ýetirmek üçin Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde päsgelçiliksiz barmaga;
9) wakalary we hadysalary resmileşdirmäge, olary surata düşürmäge, audio-wideo we kino ýazgylaryny amala aşyrmaga;
10) Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde maglumatlary we resminamalary ulanmaga hem-de olary saklamaga;
11) habar beriş, aragatnaşyk we maglumatlary bermek ulgamlaryny, gümrük gözegçiliginiň tehniki serişdelerini, şeýle hem maglumatlary goramagyň serişdelerini, şol sanda kanunda bellenilen tertipde kriptografik goragyň serişdelerini işläp taýýarlamaga, döretmäge we ulanmaga;
12) gümrük gullugynyň üstüne ýüklenen wezipeleri ýerine ýetirmek üçin Türkmenistanyň döwlet býujetinde göz öňünde tutulan we gümrük gullugynyň býujetden daşary serişdeleriniň, Türkmenistanyň kanunçylygynda gadagan edilmedik beýleki çeşmelerden maliýeleşdirilýän serişdeleriň hasabyna harytlary, şol sanda maddy-tehniki serişdeleri we tehnikalary almaga;
13) maliýe we emläk serişdelerini Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda dolandyrmaga;
14) gümrük gullugynyň işgärlerini Türkmenistanyň çäklerine we daşary ýurt döwletlerine gulluk saparlaryna ibermäge;
15) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda gümrük işi bilen bagly hukuk kadalarynyň bozulmalary hakynda teswirnamalary düzmäge, gümrük gullugyna degişli edilen dolandyryş iş önümçiligini ýöretmäge hem-de dolandyryş tertibinde çäre görmek hakyndaky çözgütleri kabul etmäge;
16) gümrük işi babatda raýat-hukuk gatnaşyklarynda çykyş etmäge hem-de hak islegleri bilen kazyýete ýüz tutmaga;
17) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda beýleki ygtyýarlyklary amala aşyrmaga.
17-nji madda. Gümrük gullugynyň borçlary
Gümrük gullugy şu aşakdakylara borçlydyr:
1) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda gümrük işi babatda kadalaşdyryjy hukuk namalaryny işläp düzmäge we bellenilen tertipde kabul etmäge, olary ýerine ýetirmäge;
2) gümrük gözegçiligini we gümrük taýdan resmileşdirmegi amala aşyrmaga;
3) gümrük gözegçiligi we gümrük taýdan resmileşdirmek işlerini amala aşyrmak üçin zerur resmi iş kagyzlarynyň nusgalaryny tassyklamaga we dolanyşyga girizmäge;
4) gümrük gözegçiligine degişli harytlaryň we ulag serişdeleriniň wagtlaýyn saklanyljak ýerini kesgitlemäge we zerurlygyna görä, olaryň ýany bilen gitmäge;
5) Türkmenistanyň gümrük serhedinden geçirilýän ýa-da geçirilmegi göz öňünde tutulýan harytlaryň daşary ykdysady işiniň haryt sanawy (DYIHS) boýunça kodlaryny kesgitlemäge we bu barada hem-de harytlaryň gelip çykan ýurdy barada deslapky çözgütleri kabul etmäge;
6) gümrük gullugynyň işgärleriniň maddy üpjünçiligini we durmuş taýdan goraglylygyny gowulandyrmak boýunça çäreler görmäge;
7) kontrabanda we gümrük töleglerini tölemekden boýun gaçyrmak hakyndaky işler boýunça anyklaýyş işlerini geçirmäge;
8) Türkmenistanyň kanunçylygy esasynda üstüne ýüklenen beýleki borçlary ýerine ýetirmäge.
III bölüm. Gümrük gullugynda gullugy geçmegiň tertibi
18-nji madda. Gümrük gullugynyň işgärler düzümi
1. Harby gullukçylar we harby gullukda durmaýan beýleki işgärler (mundan beýläk – işgärler) gümrük gullugynyň işgärler düzümini emele getirýärler.
2. Gümrük gullugynyň harby gullukçylaryny wezipä bellemek, başga wezipä geçirmek we wezipeden boşatmak, olara harby atlary dakmak, şeýle hem harby atlardan mahrum etmek "Harby borçlulyk we harby gulluk hakynda" Türkmenistanyň Kanunynda hem-de Türkmenistanyň beýleki kanunçylyk namalarynda bellenilen tertipde amala aşyrylýar.
3. Gümrük gullugynyň harby gullukçylaryna "Harby gullukçylaryň hem-de olaryň maşgala agzalarynyň statusy we sosial taýdan goralyşy hakynda" Türkmenistanyň Kanunynda hem-de Türkmenistanyň beýleki kanunçylyk namalarynda göz öňünde tutulan ýeňillikler we artykmaçlyklar degişlidir.
4. Gümrük gullugynyň harby gullukda durmaýan işgärleriniň zähmet gatnaşyklary Türkmenistanyň zähmet kanunçylygy bilen düzgünleşdirilýär.
19-njy madda. Gümrük gullugynyň işgärleriniň gulluga kabul edilmegi we gullukdan boşadylmagy
1. Türkmenistanyň döwlet dilini bilýän, çagyryş boýunça harby gullugyň bellenilen möhletini gulluk eden, öz şahsy, ahlak we işjeňlik häsiýetleri, fiziki taýýarlygy, bilimi we saglyk ýagdaýy boýunça gümrük gullugyna ýüklenen borçlary ýerine ýetirmäge ukyply, Türkmenistanda ýaşaýan Türkmenistanyň raýatlary gümrük edaralarynyň düzüminde harby gullugy geçmek üçin meýletin esasda kabul edilýär.
2. Gümrük gullugynda gulluk etmäge kabul edilýän raýata şu aşakdaky talaplar bildirilýär:
1) Türkmenistana, halka we Türkmenistanyň Prezidentine wepaly bolmak;
2) Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň we kanunlarynyň hem-de Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalarynyň talaplaryny birkemsiz berjaý etmek;
3) raýatlaryň hukuklaryny, azatlyklaryny we kanuny bähbitlerini hormatlamak we goramak, ýokary medeniýetliligi berjaý etmek;
4) döwletiň özbaşdaklygyny, syýasy we ykdysady bähbitlerini goramak;
5) Türkmenistanyň halkynyň milli adatlaryna we däp-dessurlaryna hormat goýmak;
6) düzgün-nyzamy we jogapkärçiligi ýokary derejede berjaý etmek;
7) işe döredijilikli çemeleşmek, Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyk iş alyp barmagy başarmak;
8) salyhatlylyk, halallyk, öz işiniň netijelerine hakyky we tankydy baha bermegi başarmak ukyby.
3. Gümrük gullugyna işe kabul edilýän raýatlar Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda resminamalary we maglumatlary berýärler.
4. Işgärleriň eýeleýän wezipelerine laýyk gelýändigini kesgitlemek, olaryň hünärini ýokarlandyrmak maksady bilen gümrük gullugynda hünär synaglary geçirilýär. Hünär synagyny geçirmegiň tertibi Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň ýolbaşçysy tarapyndan kesgitlenilýär.
5. Işgärleriň gysga möhletli harby türgenleşigi geçmekleriniň tertibi we harby türgenleşigiň möhletleri Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň ýolbaşçysy tarapyndan bellenilýär.
20-nji madda. Gümrük gullugynyň işgärleriniň gulluk wagty we dynç almaga bolan hukugy
1. Gümrük gullugynda işgärleriň hepdelik iş wagtynyň dowamlylygynyň we dynç alyş üçin wagtynyň hasaba alnyş tertibi Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda bellenilýär.
2. Gümrük gullugynyň işgärlerine "Harby gullukçylaryň hem-de olaryň maşgala agzalarynyň statusy we sosial taýdan goralyşy hakynda" Türkmenistanyň Kanunyna we Türkmenistanyň Zähmet kodeksine laýyklykda her ýylky esasy rugsady we rugsatlaryň beýleki görnüşleri berilýär.
21-nji madda. Gümrük gullugynyň işgärleriniň pul we gaýry üpjünçiligi
1. Gümrük gullugynyň işgärleriniň pul üpjünçiligi olaryň eýeleýän wezipesi üçin bellenilen wezipe aýlyk iş hakyndan, harby ady üçin tölenýän goşmaça töleglerden hem-de Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan gaýry goşmaça pul töleglerinden ybaratdyr.
2. Gümrük gullugynyň harby gullukçylary Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň we Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň harby gullukçylary üçin Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde hukuklardan we ýeňilliklerden peýdalanýarlar hem-de pul, azyk we goş-golam bilen üpjün edilýärler.
IV bölüm. Gümrük gullugynyň işgärleri tarapyndan fiziki güýjüň, ýörite
güýçleriň we serişdeleriň, ok atýan (tabel) ýaragyň ulanylyşy
22-nji madda. Fiziki güýji, ýörite güýçleri we serişdeleri, ok atýan (tabel) ýaragy ulanmagyň maksady we çäkleri
1. Gümrük gullugynyň işgärlerine diňe şu Kanunda we Türkmenistanyň beýleki kanunçylyk namalarynda göz öňünde tutulan halatlarda we tertipde fiziki güýji, ýörite güýçleri we serişdeleri ulanmaga, ok atýan (tabel) ýaragy götermäge, saklamaga, ulanmaga hukuk berilýär.
2. Fiziki güýjüň, ýörite güýçleriň we serişde1eriň, ok atýan (tabel) ýaragyň ygtyýarlyklaryň we zerur goranyş çäkleriniň artdyrylmagy bilen ulanylmagy Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen jogapkärçilige eltýär.
23-nji madda. Fiziki güýjüň ulanylmagy
Gümrük gullugynyň işgärleriniň kontrabandanyň we gümrük kadalarynyň beýleki howply bozulmalarynyň öňüni almak we soňuna çykmak, olary amala aşyran adamlary saklamak, öz kanuny talaplaryna garşy hereketleri aradan aýyrmak üçin, öz üstüne ýüklenen borçlaryň ýerine ýetirilmegini beýleki usullar bilen üpjün etmek mümkin bolmasa, fiziki güýji, şol sanda söweşjeň göreş usullaryny ulanmaga hukuklary bardyr.
24-nji madda. Ýörite güýçleriň we serişdeleriň ulanylmagy
1. Gümrük gullugynyň işgärleriniň şu aşakdaky halatlarda gol gandallaryny, rezin taýaklary, ulagy mejbury saklamak üçin gurluşlary, gulluk itlerini, şeýle hem beýleki ýörite ulag serişdelerini we güýçlerini ulanmaga hukuklary bardyr:
1) kontrabanda garşy göreşmek boýunça özleriniň gulluk ýa-da jemgyýetçilik borjuny ýerine ýetirýän gümrük gullugynyň işgärleriniň we beýleki adamlaryň üstüne çozuşy serpikdirmekde;
2) gümrük edaralarynyň binalaryna, jaýlaryna, desgalaryna, ulag serişdelerine çozuşy serpikdirmekde;
3) eger gümrük gullugynyň işgärlerine boýun bolmaýan ýa-da garşylyk görkezýän bolsalar, gümrük kadalaryny bozujylary saklamakda;
4) gaçjakdygyny, daş-töweregindäkilere ýa-da özüne zeper ýetirjekdigini güman etmäge ýeterlik esas bar bolan saklanylanlary goragly äkitmekde we goramakda;
2. Adamyň janyna howp salýan çozuş, topar bolup çozuş ýa-da ýaragly garşylyk görkezilen halatlardan beýleki ýagdaýlarda göwreliligiň alamatlary bolan aýallar, kämillik ýaşyna ýetmedikler we aç-açan maýyplyk alamatlary bolan adamlar babatda ýörite güýçleri we serişdeleri ulanmak gadagan edilýär.
3. Gümrük gullugynyň işgärleri tarapyndan ulanylýan ýörite güýçleriň we serişdeleriň sanawy we olaryň ulanylyş tertibi Türkmenistanyň Ministrler Kabineti tarapyndan kesgitlenilýär.
25-nji madda. Ok atýan (tabel) ýaragyň saklanylyşy, göterilişi we ulanylyşy
1. Gümrük gullugynyň işgärleriniň gulluk borçlaryny ýerine ýetiryän wagtlary ok atýan (tabel) ýaragy saklamaga, götermäge we ulanmaga hukuklary bardyr.
2. Gümrük gullugynyň işgärleriniň ok atýan (tabel) ýaragy ahyrky çäre hökmünde şu aşakdaky ýagdaýlarda ulanmaga hukuklary bardyr:
1) eger başga usul we serişdeler bilen adamlary goramak mümkin bolmasa, olaryň janyna we saglygyna howp salýan çozuşdan goramak üçin;
2) gümrük gullugynyň işgärleriniň kontrabanda we beýleki jenaýatlara garşy göreşmek boýunça gulluk borçlaryny berjaý edýän wagty ýaragly ýa-da başga çozuş edilende, olaryň janyna we saglygyna howp abanan halatynda ony serpikdirmek üçin;
3) gümrük gullugy tarapyndan goralýan obýektlere, binalara we jaýlara topar bolup ýa-da ýaragly edilen çozuşy serpikdirmek üçin;
4) ýaragly garşylyk görkezýän, şeýle hem ýaragy tabşyrmak hakyndaky kanuny talaplary ýerine ýetirmekden boýun gaçyrýan adamy, eger ulanylan başga usullar we serişdeler bilen ýaragly adamyň garşylygyny ýeňmek, saklamak ýa-da ýaragyny elinden almak mümkin bolmadyk ýagdaýynda ýaragly adamy saklamak üçin;
5) eger ulag serişdesini dolandyrýan adam gümrük gullugynyň işgäriniň saklanmak baradaky kanuny talaplaryna tabyn bolman, adamlaryň janyna we saglygyna howp salýan bolsa, saklamaga başga mümkinçilik bolmadyk ýagdaýynda.
3. Ok atýan (tabel) ýarag ulanylmazdan ozal, ony ulanmak meýliniň barlygy barada duýdurylmalydyr.
4. Ok atýan (tabel) ýarag şu ýagdaýlarda duýdurmazdan ulanylyp bilner:
1) ýaragly, söweş tehnikasyny, ulag serişdelerini, uçujy enjamlary, deňiz we derýa gämilerini ulanmak bilen, duýdansyz çozuş edilende;
2) kontrabandany we beýleki jenaýatlary amala aşyran ýaragly adamlaryň ulag serişdelerini ulanyp gaçan wagtynda.
5. Ok atýan (tabel) ýaragyň ulanylan ähli halatlarynda gümrük gullugynyň işgäri daş-töweregindäki adamlaryň howpsuzlygyny üpjün etmek üçin mümkin bolan ähli çäreleri görmäge, zerurlyk bolan halatynda bolsa, jebir çekenlere gaýragoýulmasyz kömek bermäge borçludyr.
6. Göwreliligiň alamatlary bolan aýallar, kämillik ýaşyna ýetmedikler we maýyplygyň aç-açan alamatlary bolan adamlar babatda ok atýan (tabel) ýaragy ulanmak gadagan edilýär, muňa olaryň işgäriň janyna howp salýan ýaragly çozuş eden, ýaragly garşylyk görkezen, ýarag ulanmak ýa-da topar bolup çozmak bilen ulag serişdelerini eýelän halatlaryndan beýleki ýagdaýlarda, eger ulanylan başga usullar, güýçler we serişdeler bilen şeýle çozuşy serpikdirip bolmadyk ýagdaýy girmeýär.
7. Ok atýan (tabel) ýaragyň her bir ulanylan halaty barada gümrük gullugynyň işgäri öz ýolbaşçysyna haýal etmän habar bermelidir we gözegçilik edýän prokurory habarly etmelidir.
26-njy madda. Gümrük gullugynyň işgärleriniň ýörite güýçleri we serişdeleri, ok atýan (tabel) ýaragy ulanmagynyň şertleri
Ýörite güýçleri we serişdeleri, ok atýan (tabel) ýaragy gümrük gullugynyň diňe ýörite taýýarlygy geçen işgärlerine ulanmaga rugsat berilýär.
V bölüm. Gümrük gullugynyň işgärleriniň hukuk
ýagdaýy we sosial taýdan goragy
27-nji madda. Gümrük gullugynyň işgärleriniň hukuk ýagdaýy
1. Gümrük gullugynyň işgärleri öz gulluk borçlaryny ýerine ýetiryän wagtlary döwlet häkimiýetiniň wekilleri bolup durýarlar we döwletiň goragynda bolýarlar. Gümrük gullugynyň işgärleriniň kanuny talaplary fiziki we ýuridik şahslar, şeýle hem wezipeli adamlar tarapyndan hökmany ýerine ýetirilmäge degişlidir.
2. Gümrük gullugynyň işgärleriniň kanuny talaplaryny ýerine ýetirmezlik, olara dil ýetirmek, garşylyk görkezmek, olary ynamdan gaçyrmak, zorluk ulanyp haýbat atmak ýa-da olaryň janyna, saglygyna, namysyna we mertebesine kast etmek ýa-da şek ýetirmek, olaryň üstüne ýüklenen wezipeleriň ýerine ýetirilmegine päsgelçilik berýän beýleki hereketler, şeýle hem öz borçlaryny ýerine ýetirmekleri bilen baglanyşykly, olaryň maşgala agzalaryna we ýakyn garyndaşlaryna islendik kast etmek Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen jogapkärçilige eltýär.
3. Gümrük gullugynyň işgärleri öz üstlerine ýüklenen wezipeleri ýerine ýetirenlerinde şu Kanundan we gümrük işini düzgünleşdirýän Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryndan ugur alýarlar. Türkmenistanyň kanunçylygy tarapyndan ygtyýarly edilen adamlardan başga hiç kimiň gümrük gullugynyň işine gatyşmaga, gümrük gullugynyň işgärlerini olaryň wezipe borçlaryna girmeýän işleri ýerine ýetirmek üçin çekmäge hukugy ýokdur.
4. Gümrük gullugynyň kabul edýän çözgüdine täsirini ýetirmek ýa-da onuň işine päsgel bermek maksady bilen döwlet häkimiýet we dolandyryş edaralarynyň, jemgyýetçilik birleşikleriniň hem-de köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň, olaryň wekilleriniň, şeýle hem wezipeli adamlaryň islendik görnüşde täsir etmegi Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen jogapkärçilige eltýär.
5. Gümrük gullugynyň işgärlerine mugallymçylyk, ylmy we döredijilik işinden başga hak tölenýän islendik iş bilen meşgullanmak gadagan edilýär.
28-nji madda. Gümrük gullugynyň işgärleriniň sosial taýdan goragy
1. Gümrük gullugynyň işgärleriniň sosial taýdan goragy döwlet tarapyndan kepillendirilýär.
2. Gümrük gullugynyň işgärleriniň gulluk borçlaryny berjaý etmegi bilen baglanyşykly döwlet ätiýaçlandyrmasy "Harby gullukçylaryň hem-de olaryň maşgala agzalarynyň statusy we sosial taýdan goralyşy hakynda" Türkmenistanyň Kanunynda we Türkmenistanyň Zähmet kodeksinde bellenilen tertipde amala aşyrylýar.
3. Gümrük gullugynyň işgärleriniň wezipe borçlaryny ýerine ýetirýän wagtynda ýetirilen zyýanyň öwezi we gulluk bilen baglanyşyklylykda, onuň maşgala agzalarynyň emlägine ýetirilen zyýanyň öwezi Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde dolunýar.
4. Gümrük gullugynyň işgärleri Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde gulluk ýaşaýyş jaýy bilen üpjün edilýär.
5. Gümrük gullugynda azyndan on ýyl işlän işgärler, aradan çykan işgärleriniň maşgala agzalary, şeýle hem ýaşaýyş jaý kanunçylygynda görkezilen beýleki ýagdaýlarda, başga ýaşaýyş jaýy berilmezden, gulluk ýasaýyş jaýyndan çykarylmaga degişli däldir.
6. Ýaşaýyş jaý şertlerini gowulandyrmak boýunça hasapda duran, aradan çykan işgäriň maşgalasynyň Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda ýaşaýyş jaý şertlerini gowulandyrmak baradaky hukugy saklanyp galýar.
7. Gümrük gullugynyň işgärleri we olaryň maşgala agzalary "Harby gullukçylaryň we olaryň maşgala agzalarynyň statusy we sosial taýdan goralyşy hakynda" Türkmenistanyň Kanunynda we Türkmenistanyň Zähmet kodeksinde bellenilen beýleki hukuklardan we ýeňilliklerden peýdalanýarlar.
29-njy madda. Gümrük gullugynyň işgärleriniň beýleki sosial hukuklarynyň kepillikleri
Gümrük gullugynyň işgärleri we olaryň maşgala agzalary ýaşaýyş jaý, jemagat hyzmatlary, ýangyç üçin tölegleri tölemek boýunça Türkmenistanyň Ministrler Kabineti tarapyndan bellenilen tertipde we şertlerde ýeňilliklerden peýdalanýarlar.
30-njy madda. Gümrük gullugynyň işgärleriniň gulluk iş saparynda bolan wagtyndaky hukuklary
Gümrük gullugynyň gulluk iş saparynda bolýan işgäriniň gulluk iş saparynyň şahadatnamasy boýunça ilkinji nobatda ulaglaryň ähli görnüşleri üçin ýolagçy resminamalaryny almaga, şeýle hem myhmanhanada ýerleşmäge hukugy bardyr.
VI bölüm. Gümrük gullugynyň maliýe we
maddy-tehniki üpjünçiligi
31-nji madda. Gümrük gullugynyň işini maliýeleşdirmek
1. Gümrük gullugynyň işi bellenilen tertipde Türkmenistanyň Döwlet býujetiniň serişdeleriniň hasabyna maliýeleşdirilýär.
2. Gümrük gullugynyň işini kämilleşdirmek we maddy-tehniki binýadyny pugtalandyrmak Türkmenistanyň Döwlet býujetiniň serişdeleriniň, gümrük gullugynyň býujetden daşary serişdeleriniň hem-de Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde gadagan edilmedik beýleki çeşmelerden alynýan serişdeleriň hasabyna maliýeleşdirilip bilner.
3. Gümrük gullugy Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde öz maliýe-hojalyk işiniň hasabatyny ýöredýär, buhgalteriýa hasabatyny alyp barýar we statistiki hasabaty ýöredýär.
32-nji madda. Gümrük gullugynyň maddy-tehniki üpjünçiligi
1. Gümrük gullugyny maddy-tehniki serişdeler bilen üpjün etmek we ony dolandyrmak Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda amala aşyrylýar.
2. Ýerli ýerine ýetiriji häkimiýet edaralary, ministrlikler we beýleki dolandyryş edaralary gümrük edaralaryna gulluk maksatlary üçin gulluk jaýlaryny, ulag, aragatnaşyk serişdelerini we başga emlägi we Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde muzdsuz esasda ulanmaga berýärler.
VII bölüm. Jemleýji düzgünler
33-nji madda. Gümrük gullugynyň we onuň işgärleriniň çözgütlerine şikaýat etmek
Gümrük gullugynyň we onuň işgärleriniň çözgütlerine Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde şikaýat edilip bilner.
34-nji madda. Gümrük gullugynyň işine gözegçilik
Gümrük gullugynyň işine Türkmenistanyň Prezidenti tarapyndan kesgitlenilen tertipde Türkmenistanyň Ministrler Kabineti gözegçilik edýär.
35-nji madda. Gümrük gullugy tarapyndan kanunylygyň berjaý edilişine gözegçilik
Türkmenistanyň gümrük gullugy tarapyndan kanunlaryň takyk we birmeňzeş berjaý edilişine Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda Türkmenistanyň Baş prokurory we oňa tabyn prokurorlar gözegçilik edýärler.
36-njy madda. Gümrük gullugynyň işgärleriniň jogapkärçiligi
Gümrük gullugynyň işgärleri öz ygtyýarlyklarynyň çäginde raýatlaryň hukuklarynyň we döwletiň kanuny bähbitleriniň goralmagy, hukuk düzgünleriniň üpjün edilmegi üçin jogapkärdirler. Gümrük gullugynyň işgärleri özleri tarapyndan ýol berlen hukuk bozulmasynyň häsiýetine we agyrlygyna görä, düzgün-nyzam, maddy, dolandyryş ýa-da jenaýat jogapkärçiligini çekýärler.
37-nji madda. Şu Kanunyň güýje girmegi
Şu Kanun resmi taýdan çap edilen gününden güýje girýär.
Türkmenistanyň Gurbanguly
Prezidenti Berdimuhamedow
Aşgabat şäheri.
2010-njy ýylyň 12-nji marty.
№ 91-IV.


text:
Bilşimiz ýaly, koronawirus pandemiýasy özüniň ýaramaz täsiri bilen dünýä
ýurtlarynyň ykdysadyýetine uly zeper ýetirýär. Esasan hem, bu garyp we ýarym
garyp döwletler, ýagny ösýän ýurtlar, ilaty köp ýurtlar babatda şeýle. Karantin
çäreleriniň güýçlendirilmegi, çäklendirilmeleriň berk tertip-düzgün boýunça alnyp
barylmagy söwda, aragatnaşyk ulgamlarynyň işiniň togtadylmagyan getirdi.
Häzirki wagtda pandemiýanyň ýaýrawynyň peselmegine gözegçilik edilenok.
Sebäbi käbir ýurtlarda mysal üçin Günorta Koreýada ýokanjyň eýýäm ikinji
tolkunynyň başlanandygy hakynda habarlar ýaýrady. Çig mallaryň işlenilmezligi,
bazar ykdysadyýetiniň pese düşmegi, ilatyň belli-belli gatlaklarynyň wekilleriniň
işsiz galmagy karantin çärelerine gowşatmaga mejbur edýär. Eger şeýle ýagdaýla
rdowam etse BSGG koronawirus pandemiýasynyň ikinji tolkunynyň güýzde
başlanmak ähtimallylygynyň barlygyny duýdurýar.
Şol sebäpli hem ABŞ-nyň hökümeti şu ýylyň güýzünde başlanmagy garaşylýan
koronawirusyň ikinji tolkunyna taýýarlyk görýär. Bu hakda CNN agentligi Ak
öýüň Söwda boýunça milli geňeşiniň ýolbaşçysy Piter Nawarronyň
maglumatlaryna esaslanyp habar berýär.
Onuň sözlerine görä, Amerika hökümeti bolup geçen waka boýunça ýagdaýlara
taýýarlanýar. Ýagny maliýe-ykdysadyýeti gowulandyrmak, ilatyň azyk önümleri
we durmuş hyzmatlary bilen doly, ýeterlik derejede üpjün edilmegini ýola goýmak
boýunça meseleleriň üstünde iri gerimli işler ýola goýulýar.
Nawarro bu barada Ak öýüň doly güýji bilen işleýändigini şeýle sözler bilen
esaslandyrýar: “Biz güýzde ýüze çykmagy mümkin bolan meseleler boýunça öz
ätiýaçlyklarymyzy doldurýarys”.
Ýatladyp geçsek, Jons Hopkins uniwersitetiniň maglumatlaryna görä, ABŞ-da
2,26 milliondan gowrak koronawirus ýagdaýy anyklanyldy. 119,8 müň adam bolsa
aradan çykypdyr.
Bilşimiz ýaly, koronawirus pandemiýasy özüniň ýaramaz täsiri bilen dünýä


text:
Karzaý “Owganystan Päkistan bilen Hindistanyň arasynda barýan dawanyň öz territoriýasynda bolmagyny islemeýär. Eýran bilen ABŞ-nyň arasyndaky dawanyň hem Owganystanda amala aşyrylmagyny Kabul islemeýär” diýdi.
Päkistanyň paýtagty Yslamabatda eden çykyşynda, Karzaý uly ýa kiçi, ýakynda ýa uzakda ýerleşýän islendik ýurduň beýleki bir ýurda garşy öz dawasyny Owganystanda alyp barmagyna Kabulyň garşydygyny nygtady.
Karzaýyň bu beýanaty Eýran bilen ABŞ-nyň ýolbaşçylarynyň ýakynda Owganystana eden saparlarynyň dowamynda biri-birini aýyplap eden çykyşlarynyň yzýanyna gabat geldi.
Şonda ABŞ we Eýran birek-biregi Owganystanda “iki ýüzli oýun” oýnaýanlykda aýyplapdy.
Karzaý Päkistanyň premýer-ministri Ýusuf Reza Gilani bilen bilelikde Yslamabatda geçiren metbugat ýygnagynda, Talyplar bilen gepleşikler boýunça Päkistanyň uly rol oýnap biljekdigini hem belledi.


text:
Käbir maglumatlara görä, şol günler ýolagçylaryň birnäçesi Moskwanyň uçaryna goýberilmändir. Soňra bu mesele boýunça iki döwletiň arasynda diplomatik gepleşikler başlandy.
Şu wakalar barada Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy aşgabatly syýasy we hukuk meseleleri boýunça bilermen B.Ataýew bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Ilki bilen söhbetimizi iki raýatlyk statusynyň ykrar edilmeginden başlaýaly?
B.Ataýew: Iki raýatlyk meslesi dünýä praktikasynda häzirki günlere çenli ulanylyp gelinýän düzgünleriň biri. Mysal üçin, ABŞ-da, Beýik Britaniýada, Kanadada, Awstraliýada we başga-da köp döwletlerde iki raýatlyk düzgünleri saklanyp gelýär.
Ýöne üns bersek, bu döwletler öz syýasy we ykdysady sistemalaryna gabat gelýän ýa-da şoňa meňzeş döwletler bilen iki raýatlyk gatnaşyklaryny saklap gelýärler. Eger-de ol çapraz gelse, onda ol döwletler bilen iki raýatlygy saklamaýarlar.
Türkmenistan barada aýdanymyzda bolsa, bu başga mesele. SSSR-iň dargamagy öňki sowet respublikalarynyň ýolbaşçylaryny uly alada goýupdy. Olar Moskwadan özleriniň gaty daşlaşmajakdyklaryny iş ýüzünde görkezmek üçin Kremle bähbitli hereketler edýärdiler.
1993-nji ýylda Aşgabada resmi sapar bilen Russiýa Federasiýasynyň prezidenti Boris Ýelsin gelende, Türkmenistanyň şol wagtky prezidenti Saparmyrat Nyýazow iki raýatlyk meslesi hakynda ylalaşyk baglaşmagy teklip edýär. Bu teklibiň aňyrsynda Russiýa ýykgyn edýän döwlet çinownikleriniň hem uly rol oýnandygyny aýdyp geçmeli. Onsoňam, Türkmenistan öňki SSSR-e giren ýurtlaryň hatarynda iki raýatlyk barada ylalaşyk baglaşan ilkinji döwletleriň biri.
Azatlyk Radiosy: Iki raýatlyk ylalaşygyny ýatyrmak baradaky teklipler haçan ýüze çykdy we oňa nämeler sebäp boldy?
B.Ataýew: Resmi berilýän maglumatlarda Türkmenistandan we Russiýa Federasiýasyndan göçüp gitjek hem geljek adamlar 2003-nji ýyla çenli gidip hem gelip boldular diýlip aýdylýar. Şol sebäpli iki ýurduň şol wagtky prezidentleri W.Putin we S.Nyýazow bu ylalaşygy ýatyrmak barada netijä gelýärler.
Dogrudan-da, bu waka 1990-njy ýyllaryň birinji ýarymynda gaty gyzgalaňly ýagdaýda bolup geçdi. Türkmenistanda ýaşaýan rus dilli raýatlaryň köpüsi harby işgärleriň maşgalalarydy. Olar hem 2000-nji ýyllara çenli göçüp gidipdiler.
Ine, şu ýagdaýlary hem nazarda tutup, S.Nyýazowyň hökümeti 1999-njy ýylda iki döwletiň arasynda wiza düzgünlerini ýola goýmak barada şertnama baglaşýar. Şol şertnamada iki döwletiň serhedini kesip geçýän iki raýatlygy bolan adamlara Russiýa wizasyz gelip-gitmek hukugy berilýär.
Azatlyk Radiosy: Köp habar beriş serişdeleri iki raýatlyk meslesi barada ýazanlarynda 2003-nji ýylda türkmen tarapynyň kabul eden kanunyna salgylanýarlar. Şol kanunyň kabul edilmegi we onuň ýuridiki güýji barada näme aýdyp bilersiňiz?
B.Ataýew: Bu kanunyň kabul edilmegine 1993-nji ýylyň 23-nji dekabrynda goşa raýatlyk barada iki döwletiň arasynda baglaşylan ylalaşyk sebäp bolýar. Şol ylalaşygyň 8-nji maddasynda şeýle diýilýär: “Ylalaşygyň güýji 5 ýyla çenli dowam edýär. Eger-de haýsy hem bolsa bir tarap şol möhletiň gutarmagyna 6 aý galanda ylalaşygy ýatyrmak barada teklip bermese, onda ol ylalaşyk indiki 5 ýylda öz güýjüni saklaýar”. Bu ylalaşyk 1995-nji ýylyň maý aýynda güýje girýär. Türkmenistan tarapam şu ylalaşygyň 8-nji maddasyna salgylanyp, 2003-nji ýylda iki raýatlyk hakyndaky ylalaşygyň hereketini saklamak barada kanun kabul edýär.
Indi, ýuridiki tarapdan seredenimizde, onda 2003-nji ýyldan soň Russiýa tarapy Türkmenistanda ýaşaýan türkmen raýatlaryna öz raýatlygyny bermekden saklanmalydy. Ikinjiden hem, 2005-nji ýyla çenli Türkmenistandaky öz raýatlaryna öňki düzgüniň ýatyryljakdygyny we şondan soň serhedi iki pasport bilen kesip geçmegiň mümkin bolmajakdygyny düşündirmelidi. Ýöne muňa derek, Aşgabatdaky Russiýa Federasiýasynyň Ilçihanasy 2003-nji ýyldan soň Russiýada ýokary okuw jaýyny tamamlan ýaşlara öz raýatlygyny berip başlaýar. Etniki türkmenleriň arasynda olaryň sany ýyl saýyn artýar.
Azatlyk Radiosy: Eger Türkmenistan 2003-nji ýylda Russiýa Federasiýasyna 1993-nji ýyldaky ylalaşykdan çekilýändigini resmi taýdan aýdan bolsa, onda näme sebäpden ikinji tarap boýun bolmaýar?
B.Ataýew: Dogrusyny aýtsaň, bärde Moskwanyň syýasy oýun edýän bolmagy mümkin. Moskwa özüniň resmi berýän jogaplarynda 1999-njy ýylda iki döwletiň arasynda wizaly gatnaşyklary ýola goýmak hakynda baglaşylan ylalaşygyň bir bölümine salgylanyp, (şol bölümde elinde iki raýatlygy bolan adamlara wizasyz serhedi kesip geçmek hukugy berilýär) türkmen tarapynyň teklibini ret edýär. Bärde ýene iki raýatlygy bolan adamlar kösenýär.
2003-nji ýyla çenli Russiýanyň raýatlygyny alan adamlar Moskwa uçanlarynda türkmen tarapy olara iki raýatlyk hukugyndan peýdalanmaga rugsat berýär. Emma 2003-nji ýyldan soň Russiýa Federasiýasynyň raýatlygyny alanlara şol düzgüniň ýöremeýändigini aýdýarlar. Indi, bu adamlar türkmen pasportlaryna Russiýa Federasiýasynyň wizasyny goýduryp, serhetden geçip bilýärler.
25-nji iýula çenli Aşgabatdaky Russiýa Federasiýasynyň Ilçihanasy 2003-nji ýyldan soň raýatlyk alan adamlaryň türkmen pasportlaryna 15 amerikan dollaryny alyp, 90 günlük wizasyny goýýardy. Ýöne şol günden soň olar türkmen raýatlaryna (2003-nji ýyldan soň Russiýadan raýatlyk alanlara) täze biometrik pasportlaryny getirmeseler, öňki köne türkmen pasportlaryna wizanyň goýulmajakdygyny aýdýarlar. Bu hem iki raýatlygy bolan adamlaryň ýagdaýynyň kynlaşmagyna getirdi.
Azatlyk Radiosy: Düzgüne görä, biometrik pasportlar hemme raýatlara berilmeli. Näme üçin ol pasportlar iki raýatlygy bolanlara berilmeýär?
B.Ataýew: Kanun boýunça Türkmenistanyň hemme raýatlary islän wagtlary biometrik pasportlary alyp bilmeli. Iki raýatlygy bolanlara häzirlikçe pasport berilmeýän bolsa, onda, meniň pikirimçe, belli bir wagtdan soň berlip başlanar.
Iki raýatlygy bolanlara Migrasiýa gullugy «pasport berip biljek däl» diýip, resmi jogap bermeýär. Olaryň belli bir wagta çenli garaşmalydygyny aýdýar. Şonuň üçin iki raýatlygy bolanlaryň Moskwa gidip-gelmek meslesiniň çözgüdi Russiýa Federasiýasynyň Daşary işler ministrligine bagly bolup durýar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda iki raýatlyk meselesiniň edil häzirki wagtda gozgalmagynyň sebäbi näme bolup biler? Bu meselede syýasat ýokmy?
B.Ataýew: Döwlet bar ýerinde syýasat hökman bolýar. Her bir döwlet özüne bähbitli tarapy saýlaýar. Haýsy tarap syýasy ussatlygyny dogry ulanyp bilse, ol hem ýeňiji bolýar. Bu meselede Türkmenistanyň hem öz bähbitleri bar. Soňky ýyllar, ylaýtada 2002-nji ýyldan bäri, Russiýa Federasiýasynda okan türkmen ýaşlaryna şol ýurduň raýatlygy berlip başlandy. Olaryň sanynynyň, käbir maglumatlara görä, 30 müňden gowrakdygy aýdylýar. Elbetde, bu hem türkmen resmilerini alada goýýandyr. Sebäbi, şeýle ýagdaý dowam edip gitse, onda ýene 10 ýyldan olaryň sanynyň 2-3 esse artmagy ahmal. Bu hem Türkmenistanyň geosyýasy howpsuzlygyna zyýan ýetirip biler.
Azatlyk Radiosy: Şu ýerde has anygrak aýdaýsaňyz? Nähili zyýan barada gürrüň gidýär?
B.Ataýew: Bärde dürli meseleler bar. Mysal üçin, Türkmenistanda jenaýat edip, (ykdysady we syýasy ugurlaradan) soňra özüniň Russiýa Federasiýasynyň raýatydygyny nazarda tutup, halkara gapma-garşylyklary döretjekler bolup biler. Ýa-da Russiýa Federasiýasynyň 2020-nji ýyla çenli özüniň SSSR döwründäki geosyýasatyna dolanmak prinsiplerinden ugur alsak, onda bu syýasatyň Merkezi Aziýa ýurtlaryny, şol sanda Türkmenistany hem alada goýýan bolmagy mümkin.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda iki raýatlyk meselesine haçan nokat goýlar diýip, çak edýärsiňiz?
B.Ataýew: Muňa anyk belli bir wagt görkezmek kyn. Ýöne bu mesele 2013-nji ýyla çenli baryp ýeter. Belki oňa çenli iki döwletiň arasyndaky wiza düzgünleriniň ýatyrylmagy hem mümkin. Bu hem jedelli iki raýatlyk meselesiniň aradan aýrylmagyna getirer. Eger wiza düzgünleri aradan aýrylsa, onda Russiýanyň raýatlygyny aljaklaryň sany azalar. Hatda ol gerek hem bolmaz. Häzir Russiýa Federasiýasy şeýle düzgüni Ysraýyl, Bolgariýa, Türkiýe we başga-da birnäçe döwletler bilen amala aşyrdy.
Eger-de Russiýa Federasiýasy Türkmenistan bilen hem wiza gatnaşyklaryny ýatyrmak islese, onda ol özüniň imperialistik garaýyşlaryndan el çekmeli bolar. Garşydaşy kiçi döwlet bolaýanda-da, oňa öňki gol astyndaky ýurt hökmünde garaman, ony äsgermeli bolar, halkara düzgünlerine görä hereket etmeli bolar. Diňe şeýle ýagdaýda Türkmenistan açyklyga tarap gidip biler we iki döwletiň arasynda wiza päsgelçilikleri aradan aýrylar diýip, pikir edýärin.


text:
Her iki ýyldan bir gezek geçirilýän Aziýa çempionatynyň bu gezekki final tapgyryna başky saýlama oýunlarda üstünlikli çykyş eden 16 sany komanda çykdy.
Türkmenistanyň mini-futbol boýunça ýygynda komandasynyň düzümine, esasan, Aşgabadyň “Arwana” we “Galkan” komandalarynyň hem-de Türkmenibaşynyň “Deňizçi” komandasynyň oýunçylary girýär.
Ýaponiýaly trener Kioheýa Nakamuranyň ýolbaşçylygynda tälim alan türkmen komandasy özüniň ilkinji oýnuny Birleşen Arap Emirlikleriniň ýygyndy komandasy bilen geçirer.


text:
Halkara sport çäresine beýemçilik etmek Merkezi Aziýada bir durumyň, statusyň simwoly ýaly bir bolup görünýär.
Özbegistan 1997-2002-nji ýyllarda Prezidentiň kubogy ugrundaky tennis ýaryşyna beýemçilik etdi we tennis dünýäsiniň Tim Henman, Marat Safin, Ýewgeniý Kafelnikow ýaly tanymal wekillerini özüne çekdi.
2013-nji ýylda, geçen noýabrda Almatyda tamamlanan dünýä Boks çempionatyna beýemçilik eden Gazagystan 2011-nji ýylda Aziýa Gyşky oýunlaryna beýemçilik etdi. Indi bolsa, 2022-nji ýylda Geçiriljek Gyşky Olimpiýa oýunlaryna beýemçilik etmäge dalaş edýär. Daşkent baryp 1990-njy ýyllaryň başynda 2000-nji ýylyň Tomusky Olimpiýa oýunlaryny özünde geçirmek isläpdi.
Aşgabat hiç wagt Olimpiýa oýunlaryna beýemçilik edip bilmez, sebäbi, birnäçe hepde mundan öň Türkmenistanda gar ýagan hem bolsa, bu ýurduň tomusda 50 gradus yssysy bilen bilelikde, halkara derejesinde gyşky sport oýunlaryny geçirmek mümkinçiligi ýok
Emma windsörfiň, ýelkenli gaýykda ýaryşmak başga gürrüň. Hökümete tarapdar Turkmenistan.ru websaýty 28-nji fewralda Professional Windsörfiň assosiasiýasynyň 2014-nji ýylyň 15 bölümli, aýlap dowam etjek Dünýä Windsörfiň çempionatynyň geçmeli ýerleriniň biri hökmünde Türkmenistanyň Hazar ýakasyndaky «Awaza» kurortyny hem saýlap aldy.
Bu habar maňa gaty geň göründi we men onuň yzyny çalyp görmek kararyna geldim.
Dogrudanam, Professional Windsörfiň assosiasiýasynyň websaýtynda (www.pwaworldtour.com) «Awaza PWA Dünýä çempionaty» 1-nji iýuldan 6-njy iýula çenli geçirilýär diýlip ýazylypdyr. Bu çäre Magarita adasynda, Karib deňzinde, Wenezuelanyň kenarlarynda geçjek ýaryşdan soň we Kanar adalarynyň üçüsinde boljak ýaryşlardan bir aýa golaý öň geçiriler.
Eýsem, çyndanam Awazadamy?
PWA 2014 Dünýä çempionatynyň ýaryşlarynyň geçiriljek ýerleriniň sanawynda Kosta Brawa, Bonaýre - Niderland Antilles adalary, Alaçati - Türkiýe, Maui – Hawaýi, Täze Zelandiýa we Çili hem bar.
Awaza?
Görlüp oturylsa, bu habar Türkiýäniň «Polimeks» kompaniýasynyň başlygy Erol Tabança tarapyndan yglan edilen eken. Tabança, megerem Türkmenistanyň hökümetiniň «Polimeksi» millardlap dollara durýan gurluşyk şertnamalary bilen sylaglany, şol sanda täze Aşgabat aýeroportyny we «Awazadaky» «Ýelken» ýaht klubyny gurmagy ynanany üçin, sylaga sylag hökmünde, PWA bilen ylalaşyk gazanypdyr.
Turkmenistan.ru bu ýaryşa dünýäniň 40-dan gowrak ýurdundan ýelkenli gaýykçylaryň, windsörfçileriň 100 çemesiniň geljegini we daşary ýurt mediasynyň žurnalistleriniň uly toparynyň bu ýaryşy beýan etmäge gatnaşjagyny habar berýär.
Bu sport çäresi belki-de eýýäm türkmen häkimiýetleriniň ýaryşa gatnaşjak ýa-da ony görmäge geljek islendik topara wiza bermegine ýol açandyr.
Ýöne, gepiň gerdişine aýtsak, regional at-abraý sebäplerini bir gyra goýamyzda hem, izolýasiýaçy Türkmenistanyň halkara sport çäresini geçirjek bolmagynyň başga-da bir düşündirişi bar.
Meniň göwnüme bolmasa, hakykatda ýelkenli gaýyk, windsörfiň ýaryşyna beýemçilik etmek Türkmenistan üçin ajaýyp bir çäre bolup durýar.
Türkmenbaşy şäherinde, Awazanyň golaýynda bir aeroport bar we bu çärä gatnaşmaga gelen daşary ýurtly myhmanlaryň hiç biri Türkmenistanyň köp ýerini görüp bilmez. Birnäçe ýyl bäri işleýän «Ýelken» ýaht kluby myhmanlar we media üçin gowy gezim meýdany bolup, onuň derwezeleri Türkmenistanyň raýatlaryny öz arkasynda, aňyrlarda saklar. Atletler bolsa, ýaryşýan wagtlary hatda türkmen topragynda hem bolmazlar.
Bu Türkmenistanda bolan ýaly bir zat bolar, emma hakykatda ol ýerde bolan ýaly bolmaz.
Men ol ýerde bolup bilmerin, çünki bir sebäpden men Türkmenistana hiç wiza alyp bilemok. Emma Turkmenistan.ru bu sport çäresiniň internetde göni alnyp görkeziljekdigini aýdýar.
Bu ýaryşa türkmen sportçularynyň hem gatnaşýandygy barada hiç zat agzalmandyr. Emma men «Awazadaky» ýaryş tamamlanmazdan öň ol ýerde prezident Gurbanguly Berdimhumedowyň ýelkenli gaýyga atlanan suratlarynyň welin bäş-altydan az bolmajagyny çak edýärin.


text:
Orsýetiň baş derňew edarasy indiki aýda bäş adama oppozisiýa lideri Boris Nemtsowy öldürmekde resmi taýdan günä ýöňkejekdigini aýtdy.
Derňew komitetiniň 29-njy dekabrda aýtmagyna görä, Nemtsowy öldürmekde güman edilip tussag edilen bäş çeçenistanla garşy resmi aýyplamanyň gutarnykly görnüşi ýanwar aýynda öňe sürüler. Boris Nemtsow 27-nji fewralda Moskwada Kremliň golaýynda atylyp öldürildi.
Komitet jenaýatçylygyň esasy guramaçysy bolmakda güman edilýän Ruslan Muhudinowyň azatlykda galýandygyny aýtdy. Muhudinow Çeçenistanyň lideri Ramzan Kadyrowyň howpsuzlyk güýçleriniň uly wezipeli ofiseri.


text:
Bäherdenli taryh mugallymy, Azatlyk radiosy bilen ençeme ýyllap hyzmatdaşlyk eden raýat aktiwisti Sazak Durdymyradowyň aradan çykanyna bir ýyl boldy.
Ol S.Nyýazowyň ýurdy dolandyran döwründe we ondan soňky ýyllarda syýasy partiýa döretmäge synanyp, häkimiýetler tarapyndan ýanamalara sezewar edilipdi, zor bilen ruhy hassahana ýerleşdirilipdi.
Anna güni bäherdenliler we ýurduň beýleki ýerlerinden gelen pikirdeşleri Sazak mugallymy ýagşylykda ýatlap, onuň ruhuna doga-dileg etdiler.
Azatlyk radiosy Sazak mugallymyň Bäherdendäki howlusynda guralan ýatlama çäresine gatnaşan syýasy aktiwistleriň ikisi, aşgabatly Nurberdi Nurmämmedow we Ýaýlym Begow bilen söhbetdeş boldy.


text:
Bagtly maşgala gurmak arzuw-umydy bilen dokuz ýyl töweregi mundan ozal durmuşa çykan 30 ýaşly Dursunyň duçar galan agyr durmuşy Türkmenistanda maşgaladaky zorlugyň gerimini açyp görkezýär. “Bir gezek adamsy urup, onuň elini döwdi. Ol hassahana ýerleşdirilende lukmanlara ‘ýykyldym’ diýdi. Adamsyny gorady. Dursun durmuşa çykaly bäri adamsynyň zulmuna, onuň urgularyna çydap gelýär” diýip, orta ýaşlaryndaky bir zenan maşgala Azatlyk Radiosynyň habarçysy bilen gürrüňdeşlikde aýtdy.
Habarçy Türkmenistanda maşgaladaky zorlugyň gerimini öwrenmek üçin ýurt içinde birnäçe raýat bilen söhbetdeş boldy. Olaryň arasynda Dursunyň beren gürrüňleri köpleri geň galdyrmady, sebäbi “biziň ýurdumyzda aýal maşgalalar erkek adamlardan pes görülýär” diýip, bir aýal aýtdy. “Ne kanun, ne-de hossarlary aýallary öýde bolýan goh-galmagaldan, urgulardan goraýar” diýip, ol sözüne goşdy.
Dursun maşgaladaky zorlugyň özüni agyr güne salýandygyny aýdýar.
“Köp öýde aýal maşgalany adamsy urýan bolsa, köp öýde kakalary ogul-gyzlaryny zulum bilen saklaýar” diýip, ýene bir gürrüňdeş aýtdy.
Maşgalada bar belanyň körügi köplenç ýeter-ýetmezçilik bolup durýar, ýöne spirtli içgileriň köp sarp edilmegi hem kä halatda öý terroryny körükdirýär.
Dursun diňe bir gezek däl, birnäçe gezek adamsy tarapyndan urlup, hassahana düşüpdir. Ol ilki gaýyn enesine derdini düşündirmäge synanyşýar. Ene öz oglunyň tarapyny çalýar: “Gowy gelin bolsaň, beýdip äriňi ýamanlaman, hyzmatynda bolardyň!” diýýär.
Ýaş gelin ýene birnäçe wagt urgulara çydap gezýär. Ýöne maşgaladaky zorluk dynar ýerde dynmaýar. Dursun ahyrsoňy öz ene-atasyna içini dökýär.
“Çyda, gyzym!” diýip, ene-ata aýdýar. “Çyda, ýaşlyk edýändir. Hemme zat geçer, ýoldaşyň hem düşüner!” diýip, içi ýangynly Dursuna ene-atasy göwünlik berýär.
Ene-atasynyň Dursuna arka çykmaýandygyna düşünip, adamsy maşgaladaky zorlugy – öý terroryny beter odukdyrýar. Adamsy öňküden beter urup başlaýar. Dursun ýene-de keselhana düşýär.
Ýanan gelniň sabyr käsesi dolýar. Bu sapar keselhanada lukmanlara içini dökýär. Adamsynyň özüni yzygiderli urýandygyny aýdýar. Lukmanlar ekspertiza barlagyny geçirýär, polisiýa çagyrýar. Polisiýa Dursunyň adamsyny çagyrýar, soraga çekýär.
“Bu soraglardan soňra polisiýa işgäri ‘oňşup ýaşajak boluň, hiç ýerde-de üýtgeşik zat ýok’ diýip, Dursuna akyl berip, işi ýapýar” diýip, Dursunyň durmuşy barada orta ýaşly zenan gürrüň berdi.
Şeýdip, Dursuna adamsynyň ene-atasy hem, öz ene-atasy hem, kanun goraýjy edaralar hem diňe akyl we göwünlik berdiler.
“Köp ene-ata öz gyzlaryny durmuşa çykaranyndan soňra bolýan gohlara goşulmaýar” diýip, başga bir zenan maşgala maşgaladaky zorluga syn berýär. “Ýöne bu ýalňyş düşünje” diýip, ol aýdýar. “Ene-atalar öz abraýlaryny goramak üçin, öz çagalaryny oduň içine öz elleri bilen atýarlar” diýip, habarçynyň gürrüňdeşi maşgaladaky zorluga ene-atalaryň goşulmazlygyny özüniň oňlamaýandygyny aýtdy.
Türkmenistanda raýatlaryň maşgala durmuşy ýurduň Maşgala kodeksi bilen düzgünleşdirilýär.
Maşgala kanunçylygy Türkmenistanda maşgalanyň islendik agzasy babatda islendik görnüşde zorluk edilmegine ýol bermezlik; maşgalanyň işlerine başga biriniň gatyşmagyna ýol bermezlik; maşgalada çagalaryň sagdyn ösmeginiň üpjün edilmegi; eneligiň, atalygyň we çagalygyň goralmagy; maşgalanyň erkek bilen aýalyň birek-birege bolan söýgüsi esasynda meýletin gurulmagy ýaly wezipeleri öz üstüne alýar.
Azatlygyň habarçysy bilen gürrüňdeş bolan beýleki bir uly ýaşly aýal adamsynyň özünden her gün içgä pul soraýandygyny, goh turuzýandygyny aýdýar. Ol maşgalanyň gündelik iýjek-içjegini zordan tapýandygyny gürrüň berýär.
“Bu goh-galmagal diňe är-aýalyň arasynda geçmeýär, eýsem bu maşgaladaky çagalaryň psihikasyna, ruhy saglygyna-da täsir edýär. Hökümet är-aýalyň arasyndaky goh-galmagala goşulmak islemeýär” diýip, bir ýerli psiholog Azatlygyň habarçysyna gürrüň berdi.
“Görülýän iň agyr çäre – 15 gün tussaglyk. Ýöne tussaglykdan gelenden soňra adamsy öz maşgalasyna öňküden beter ezýet berýär” diýip, psiholog sözüne goşdy.
Köpler maşgaladaky zorluga ykdysady kynçylyklary, ýeter-ýetmezçiligi, spirtli içgi içmek ýaly ýaramaz endikleri sebäp görkezse, beýlekiler “türkmençiligi” aýyplaýar.
“Türkmençilikde aýal maşgala öz adamsyndan aýrylyşsa, ilki bilen şol aýal maşgalany günäkär edýärler. ‘Eger aýal gowy bolsa, çydardy, geçirimli bolardy, abraýyny gorardy’ diýýärler” diýip, bir ýaş gyz gürrüň berdi.
“Adamlar ol maşgalada çekilen ezýetleri, kemsitmeleri, urgulary bilmeýärler. Bilseler-de erkek adamlary hakly çykarýarlar” diýip, ol sözüne goşdy.
Maşgaladaky erkek diýdimzorlygynyň aňyrsynda ýatan sebäpleriň ýene biri hem maşgalada ekleýji meselesiniň gozgalmagydyr.
Zenanlaryň sözlerine görä, erkekleriň arasynda “meniň öýüm, meniň zatlarym, men gazandym” diýip, dawa turuzýan adamlar hem bar.
“Köp işlemeýän aýal maşgalalar çykgynsyz ýagdaýda galýarlar. Erkek adamlaryň arasynda öz maşgalasyny gijäň ýary öýünden kowup goýberýän adamlar hem bar” diýip, bir erkek adam aýtdy.
“Aýal maşgalanyň hossarlary hem çagaly bolsalar, olary yzlaryna kabul edesleri gelmeýär” diýip, ol sözüne goşdy.
Köplere görä, türkmen jemgyýetinde aýal maşgalalar “il-gün näme diýer”, “millet näme diýer” “adamlaryň diline düşseň erbet bolar” diýip, bir topar tanalýan ýa-da tanalmaýan bolar-bolgusyz adamlaryň gep-sözünden çekinip, kyn durmuşda ýaşamagy saýlap alýarlar.
“Biziň ýurdumyzda daşary ýurtlardaky ýaly kyn güne düşen aýallary gorajak gurama-da ýok” diýip, bir ýaş gelin hökümete degişli bolmadyk jemgyýetçilik guramalaryny göz öňünde tutup gürrüň berdi.
Synçylar türkmen jemgyýetinde dowam edýän bu problemalaryň iň wawwaly meseleleriň biridigini aýdýarlar. “Bu problema çözgütsiz galdygyça birnäçe aýal-gyzyň janlary howp astynda galýar” ýidip, ýerli synçy nygtady.
Bagtly maşgalalar hem bar. Bagtly maşgalalar gülüp-oýnap ýaşaýar. “Bagtly maşgalalaryň hekaýasy bir-birine meňzeýär” diýip, bir ýaş gelin hamsykdy.
Türkmenistanyň kanunçylygy erkekleriň we aýallaryň arasyndaky deňhukuklylygy kepillendirýär. Türkmenistan Aýallara garşy ýekirmeleriň ähli görnüşiniň ýok edilmegi boýunça halkara konwensiýa goşuldy. Ýöne kanunçylyk iş ýüzünde jemgyýetiň durmuşynda öz beýanyny tapmaýar.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu meýl: azathabar@derweze.net we sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPNulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.


text:
Öňümizdäki üç ýylyň dowamynda Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň amaly ylmy-barlag edaralary tapgyrlaýyn hojalyk hasaplaşygyna geçiriler. Ýakynda geçirilen iş maslahatynda hormatly Prezidentimiz akademiýanyň ýolbaşçysyna bu babatdaky çäreleriň meýilnamasyny gyssagly taýýarlamagy we durmuşa geçirmegi tabşyrdy.
Nygtalyşy ýaly, ylmy-tejribe işlerini geçirmekde sanly aragatnaşyk ulgamlaryny ulanmak arkaly beýleki döwletleriň ylmy edaralary, halkara uniwersitetleri hem-de abraýly bilim edaralary bilen gatnaşyklary işjeňleşdirmek zerurdyr. Şonuň ýaly-da, Gurbanguly Berdimuhamedow ykdysadyýetiň dürli pudaklarynda ulanylýan önümleriň, materiallaryň has täze we ykjam görnüşlerini öndürmek, önümçilik usullaryny kämilleşdirmek boýunça ylmy-tejribe işlerini gurap, pudaklar üçin teklipleri durmuşa geçirmegi tabşyrdy.
Milli Liderimiz 2024-nji ýylda türkmen halkynyň beýik akyldary we söz ussady Magtymguly Pyragynyň doglan gününe 300 ýyl dolýandygyny belläp, bu şanly senäni ýokary derejede belläp geçmek üçin häzirden taýýarlyk görüp başlamalydygyny aýtdy hem-de bu ugurda halkara derejesinde tanyşdyryş dabaralaryny, maslahatlary we bäsleşikleri geçirmegi meýilleşdirmegiň zerurdygyny nygtady.


text:
“JÚMYSPEN QAMTU-2020" halyqtyng әl auqatyn jaqsartady
Baghdarlama negizinen ýsh baghyt bo-yynsha júmys isteydi. Birinshi, óz betinshe júmyspen ainalysushylardy, júmyssyzdardy jәne tabysy az adamdardy oqytu jәne olardyng júmysqa ornalasuyna jәrdemdesu bolsa, ekinshiden auylda kәsipkerlikti damytugha kómektesu, sonday-aq, enbek resursynyng útqyrlyghyn arttyru.
Ýkimet Elbasy tapsyrmasyn jәne qaulyny oryndau maqsatynda Semey qalalyq enbekpen qamtu mekemesinde de birshama júmystar atqaryluda. Mekeme qyzmetkerleri qalagha qarasty auyldyq okrug әkimderimen birlesip túrghyndar arasynda týrli týsinik júmystaryn, seminar-treningter ótkizip, baghdarlamanyng berer paydasy jayly taqyryptyq әngimeler jýrgizude. Býgingi kýnde 81 biznes jospargha 81 million shaghyn nesie beru josparlan-ghan. Is jýzinde basymdy baghyttar bo-yynsha 196, 65 million tenge somasynda shaghyn nesie alugha 141 biznes –úsynystar kelip týsken. Búl jayynda Semey qalalyq júmyspen qamtu mekemesining júmyspen qamtu bólimining mamany Mәulet Qilybaev:
Baghdarlama negizinen ýsh baghyt bo-yynsha júmys isteydi. Birinshi, óz betinshe júmyspen ainalysushylardy, júmyssyzdardy jәne tabysy az adamdardy oqytu jәne olardyng júmysqa ornalasuyna jәrdemdesu bolsa, ekinshiden auylda kәsipkerlikti damytugha kómektesu, sonday-aq, enbek resursynyng útqyrlyghyn arttyru.
Ýkimet Elbasy tapsyrmasyn jәne qaulyny oryndau maqsatynda Semey qalalyq enbekpen qamtu mekemesinde de birshama júmystar atqaryluda. Mekeme qyzmetkerleri qalagha qarasty auyldyq okrug әkimderimen birlesip túrghyndar arasynda týrli týsinik júmystaryn, seminar-treningter ótkizip, baghdarlamanyng berer paydasy jayly taqyryptyq әngimeler jýrgizude. Býgingi kýnde 81 biznes jospargha 81 million shaghyn nesie beru josparlan-ghan. Is jýzinde basymdy baghyttar bo-yynsha 196, 65 million tenge somasynda shaghyn nesie alugha 141 biznes –úsynystar kelip týsken. Búl jayynda Semey qalalyq júmyspen qamtu mekemesining júmyspen qamtu bólimining mamany Mәulet Qilybaev:
-Baghdarlamanyng paydasyn týsingen túrghyndardyn nesie alugha qúlshynysy basym. Biraq, nesiyening qaytarymy da boluy kerek. Sondyqtan, onyng maqsatty júmsaluy da nazarda boluy tiyis dep esepteymin. Auyl túrghyndaryna qarajat jaghdaylaryn týzeu, túrmystaryn ondau ýshin beriledi. Kóbine, aqshany tórt týlikting basyn kóbeytu, jyl-qy ústap, qymyz óndiruge júmsaudy maqsat etken azamattardyng alghysy keledi. Múnday úsynystar әsirese, Priyrechnyy auyldyq okruginen kóptep týsude. Biznes –jospar aldymen auyl okrugi әkimi arqyly bekip, ótedi. Bes jylgha jeti payyz ósimmen beriletin nesiyening auyldyqtardyng jaghdayyn jaqsartugha tiygizer ýlesi qomaqty bolmaq,- deydi.
Abyraly ónirine qarasty Aqbúlaq auyldyq okruginen kelgen Sәule Orynhanova qaramaghyndaghy «Orynhanovtar» sharua qojalyghyndaghy mal basy sanyn úlghaytudy kózdep otyrghan kórinedi.
- Sharuashylyghymyzda qazir 100-ge juyq úsaq mal, alty bas jylqy, bes bas iri qara mal bar. Osylardyng sanyn ósiru maqsatynda nesie alsam degen oimen júmyspen qamtu bólimine keldim. Elbasy tapsyrmasymen qolgha alynghan baghdarlamanyng biz siyaqty jandargha jәrdemi kóp dep oilaymyn. Memleket pen ýkimet óz - ózindi júmyspen qamtugha jaghday jasap otyrghanda, mýmkindikti paydalanu dúrys dep esepteymin. Qolgha alghaly otyrghan isime senimdi bolghandyqtan, nesiyeni tolyqtay aqtaugha tyrysamyn. Mekeme mamandary men auyl әkimi bergen kenesterining arqasynda baghdarlamanyng artyqshylyqtaryn úghyndyq. Balalaryma da únady baghdarlamanyng sharttary. Endi, qújattarymyzdy dayarlap, alyp kelip otyrmyz. Qarajat mәselesi sheshilse, qojalyqta qyzu enbek bastal- ghaly túr. Qarapayym halyqqa jaghday jasap, osynday mýmkindik bergen Elbasyna ýlken alghys aitamyn,- deydi auyl kәsipkeri Sәule Orynhanova.
Priyrechnyilyq Lidiya Andrushak ta mal basyn kóbeytudi armandaydy.
- Qoradaghy mal - auyl túrghynynyng negizgi tabys kózi. Men de tabysymdy molaytudy oilaymyn. Sol sebepti «Júmyspen qamtu-2020» baghdarlamasynyng útymdy úsynystaryn paydalana otyryp, ýsh million nesie alsam deymin. Oghan simmentali túqymdy sýtti siyrlar satyp alyp, sýt ónimderin satudy josparlap otyrmyn. Oghan qosa, eki júmys oryndaryn ashyp, 20-25 myng tenge kóleminde enbekaqy tóleu de oida bar,- deydi Lidiya Aleksandrovna.
Bizding óz tarapymyzdan aitarymyz, sharuasyn shalqytugha jasalyp otyr-ghan qamqorlyqty dúrys týsingenderding enbegi janyp, tabysy artpaq.
Lәzzat QASENQYZY,
«Semey tany»
http://akimsemey.gov.kz


text:
Daşoguz welaýatynda ýurdumyzda öndürilýän sintetiki polimerleri gaýtadan işlemäge gönükdirilen hususy önümçilikleriň birnäçesi bar.
S.A.Nyýazow adyndaky etrapda ýerleşýän «Laçyn ganaty» hususy kärhanasy şolaryň biridir. Ol ilatyň tabşyrygy boýunça suw geçirijiler we lagym ulgamlary üçin polietilen hem-de poplipropilen turbalary taýýarlaýar. Bu ýerde oturdylan enjamlar olary taýýarlamagyň ähli tapgyryny awtomatlaşdyrýar. Kärhanada müşderiniň tabşyrygy bilen 110 millimetre çenli dürli ölçegli turbalar öndürilýär. Bu önümler ýeňil, berk we uzak wagt ulandyrýar, çüýremezek, oňaýly we sazlamasy aňsat. Önümçilik üçin çig mal döwlet haryt-çig mal biržasynyň üstünden ýerli öndürijilerden satyn alynýar.
Daşoguzda bina edilýän «Halyçy gözel» hususy kärhanasy oňaýly sintetiki materiallardan enjamlarda haly önümlerini çykarmagy göz öňünde tutýar. Onuň düzüminde beýelki desgalar bilen birlikde plopropilen ýüplügini we granullardan akril sapaklary öndürýän sehler bolar. Kärhana işe girizilenden soň ýylda birnäçe ýüz müň inedördül metr haly we haly önümlerini çykarar.
Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzasy «Çemenli dag» hususy kärhanasy gök-miwe önümleri daşamak üçin berk we oňaýly plastiki gaplary öndürýär. Munuň üçin polimer granullardan önüm öndürýän doly tapgyrdaky ýokary tehnologik enjam oturdylan. Enjam doly güýjünde işledilende günde 2,5 müňe golaý gap öndürip bolýar.
Şeýle hem Daşoguzda has berk, dürli ürgün maddalary daşamaga we saklamaga niýetlenen, çyga çydamly dokma polipropilenden halta taýýarlaýan hususy kärhana hem işleýär. Bu ýerde müşderileriň tabşyrygy boýunça 16 millimetrden 315 millimetre çenli polietilen we polipropilen turbalaryň kyrkdan gowrak görnüşini hem-de azyk önümleri üçin bir gezek ulanylýan gaplary öndürýän döwlet kärhanasynyň hem işiniň şowludygyny bellemek gerek.
Esasy


text:
1. Şu Tertip Türkmenistanyň Zähmet kodeksine laýyklykda işlenip taýýarlandy we ministrlikleriň, pudak edaralarynyň, ýerine ýetiriji ýerli häkimiýet we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralarynyň we olaryň tabynlygyndaky edaralaryň, kärhanalaryň, guramalaryň hem-de jemgyýetçilik guramalarynyň işgär sanyny we zähmet haky goruny tassyklamagyň we ylalaşmagyň tertibini kesgitleýär.
2. Şular Türkmenistanyň Prezidentiniň namalary bilen tassyklanýar:
ministrlikleriň, pudak edaralarynyň, welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň häkimlikleriniň merkezi edaralarynyň gurluşy we işgar sany;
ministrlikleriň, pudak edaralarynyň, ýerine ýetiriji ýerli häkimiýet we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralarynyň, banklaryň, harby we hukuk goraýjy, prokuratura edaralarynyň, kazyýetleriň, gazetleriň we žurnallaryň redaksiýalarynyň hem-de jemgyýetçilik guramalarynyň, şol sanda Umumymilli «Galkynyş» hereketine girýän edaralaryň ýolbaşçylarynyň, olaryň orunbasarlarynyň hem-de müdirlikleriniň we esasy bölümleriniň başlyklarynyň aýlyk zähmet haklarynyň möçberleri.
3. Ministrlikler, pudak edaralary we guramalar, ýerine ýetiriji ýerli häkimiýet we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralary öz merkezi edaralarynyň işgärleriniň aýlyk zähmet haklarynyň hem-de olaryň tabynlygyndaky edaralaryň, kärhanalaryň we guramalaryň işgärleriniň kärleri boýunça zähmete hak tölemegiň möçberlerini kesgitleýän zähmet haklarynyň (tarif möçberleri) çyzgydyny işläp taýyarlaýar hem-de Türkmenistanyň Zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak ministrligi bilen ylalaşyp bellenen tertipde tassyklaýar.
4. Ministrlikleriň, pudak edaralarynyň, ýerine ýetiriji ýerli häkimiýet edaralarynyň we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralarynyň merkezi edaralarynyň wezipe sanawlary Türkmenistanyň Zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak ministrligi bilen ylalaşylyp tassyklanan zähmet haklarynyň çyzgydyna laýyklykda, esasy hem-de hyzmat edýän işgärler (şol sanda sürüjiler) boýunça aýratynlykda Türkmenistanyň Maliýe ministrligi bilen ylalaşylyp, olaryň ýolbaşçylary tarapyndan tassyklanýar.
5. Ministrlikleriň we pudak edaralarynyň ýolbaşçylarynyň Türkmenistanyň Maliýe ministrligi bilen ylalaşyp, merkezi edaranyň tassyklanan gurluşynyň we kesgitlenen işgär sanynyň çäklerinde esasy işgärleriň hem-de hyzmat edýän işgärleriň wezipe sanawyna we zähmet haky goruna üýtgetmeleri girizmäge hukugy bardyr.
6. Türkmenistanyň Döwlet býujetinden maliýeleşdirilýän edaralaryň, kärhanalaryň we guramalaryň işgär sany hem-de wezipe sanawy olaryň ýolbaşçylary tarapyndan:
Türkmenistanyň Merkezleşdirilen býujetinden maliýeleşdirilýän edaralarynyňky - ýokarda durýan ministrlikler, pudak edaralary hem-de Türkmenistanyň Maliýe ministrligi bilen;
ýerli býujetlerden maliýeleşdirilýän edaralaryňky, guramalaryňky hem-de Türkmenistanyň Döwlet býujetinden ýardam alýan kärhanalaryňky - ýokarda durýan edaralar we Türkmenistanyň Maliýe ministrliginiň ýerlerdäki degişli welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň müdirlikleri, etrap, şäher bölümleri bilen ylalaşylyp tassyklanýar.
7. Hojalyk hasaplaşygyndaky döwlet kärhanalaryň, guramalaryň, merkezi hem-de ýerli tabynlykdaky edaralaryň işgär sany we wezipe sanawy olaryň ýolbaşçylary tarapyndan:
merkezi tabynlykdakylaryňky - ýokarda durýan ministrlikler we pudak edaralary bilen;
ýerli tabynlykdakylaryňky - ýokarda durýan edaralar, kärhanalar we guramalar bilen ylalaşylyp tassyklanýar.
8. Jemgyýetçilik guramalarynyň we olaryň tabynlygyndaky düzüm birlikleriniň wezipe sanawlary:
Türkmenistanyň Döwlet býujetinden maliýeleşdirilýänleriňki - öz tertipnamalaryna laýyklykda işlenip taýýarlanýar hem-de Türkmenistanyň Maliýe ministrligi we onuň ýerlerdäki degişli welaýat müdirlikleri, etrap, şäher bölümleri bilen ylalaşylyp tassyklanýar;
Türkmenistanyň Döwlet býujetinden başga çeşmelerden maliýeleşdirilýänleriňki - öz tertipnamalaryna laýyklykda işlenip taýýarlanýar hem-de tassyklanýar.
9. Bilim, ylym, saglygy goraýyş, medeniýet we sport edaralarynyň wezipe sanawy, olaryň tabynlygyna garamazdan, bu ugurdaky degişli ministrlikler we pudak edaralary tarapyndan Türkmenistanyň Zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak ministrligi bilen ylalaşylyp tassyklanan işgärleriniň aýlyk zähmet haklarynyň çyzgydyna laýyklykda işlenip taýýarlanýar.
Bilim edaralarynyň professor-mugallymlarynyň sany Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň degişli Orunbasary we Türkmenistanyň Bilim ministrligi tarapyndan tassyklanýan okuw meýilnamalaryna laýyklykda kesgitlenýär.
10. Türkmenistanyň çäklerinde hereket edýän hususy, bilelikdäki we döwlete degişli däl beýleki edaralaryň, kärhanalaryň işgär sany we zähmet haky gory şol edaralaryň, kärhanalaryň ýolbaşçysy tarapyndan tassyklanýar.
11. Hyzmat edýän işgärleriň sany Türkmenistanyň Zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak ministrligi tarapyndan bellenen kadalara laýyklykda kesgitlenýär.
Hyzmat edýän işgärler boýunça wezipe sanawlary aýratynlykda düzülýär.
12. Wezipe sanawlary düzülende:
1) işgärleriň wezipesi boýunça aýlyk wezipe haklary (tarif möçberleri) hem-de kanunçylykda bellenen aýlyk zähmet hakyna (tarif möçberlerine) goşmaça haklar we tölegler görkezilýär;
2) zähmet haky gorunda tölegleriň şu görnüşleri göz öňünde tutulýar:
aýlyk wezipe haklary (tarif möçberleri), potrat nyrhlary boýunça işgärlere hasaplanyp ýazylýan zähmet haky, önümleri (işleri, hyzmatlary) satmakdan alnan girdejiniň göteriminde zähmet haklary;
gazetleriň, žurnallaryň redaksiýalarynyň we beýleki köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wezipe sanawynda durýan işgärlere berilýän galam haklary;
işiň düzgünleri we zähmet şertleri bilen bagly öwezini dolma üçin tölegler:
a) zähmetiň aýratyn şertlerinde goşmaça tölegler we goşmaça haklar;
b) gijelerine işlenýän iş üçin goşmaça töleg;
ç) sürüjileriň zähmet hakyna goşmaça töleg;
d) dynç alyş günlerinde, işlenmeýän baýramçylyk we ýatlama günlerinde işlenen işe hak tölemek;
e) iş wagtyndan daşary ýerine ýetirilen işe hak tölemek; raýat-hukuk häsiýetli şertnamalar boýunça wezipe sanawyndan daşary işe kabul edilýän adamlara hak tölemek;
işlenmedik wagt üçin hak tölemek;
zähmete hak tölemegiň pudaklaýyn ulgamynda göz öňünde tutulan beýleki tölegler.
Ýokarda agzalan tölegler zähmet hakynyň gorunda aýratyn setirde görkezilýär we goşulýan görnüş boýunça esaslandyrylan hasaplamalar bilen tassyklanmalydyr.
13. Kärler (wezipeler) utgaşdyrylanda we wagtlaýyn ýok işgäriň borçlary ýerine ýetirilende tölenýän goşmaça hak hem-de esasy iş bilen utgaşdyrma boýunça işleýän adamlaryň zähmetine tölenýän hak wezipe sanawynda göz öňünde tutulan işgär sanynyň we zähmet haky gorunyň çäklerinde kesgitlenýär.
14. Möwsümleýin işlerde wezipe sanawlary her möwsüm üçin düzülýär we işgär sany möwsüme baglylykda bellenýär. Bu işlerde işgärleriň zähmet haky ýyllyk zähmet haky gorunyň çäklerinde kesgitlenýär.
"Maliýe we Ykdysadyýet" žurnaly


text:
Ýurduň köp regionlarynda hatda telefon aragatnaşyklarynyň-da kesilendigi habar berilýär.
Internet hyzmatlaryna gözegçilik edýän we düýbi Birleşen Ştatlarda ýerleşýän iki sany gurama penşenbe güni hakykatdanam tutuş Siriýa boýunça internet signallarynyň öçendigini tassyklady.
Bu ýüze çykan wakada hökümet we ýaragly söweşijiler birek-biregi aýyplaýarlar. Munuň özi Siriýada geçen ýylyň martyndan bäri dowam edýän halk gozgalaňlarynyň barşynda internet hyzmatynyň tutuşlygyna kesilmegi bilen baglanyşykly ýüze çykan ilkinji wakadyr.


text:
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko gündogar Ukrainadaky konflikti kadalaşdyrmak boýunça Minsk ylalaşygynyň şu ýylyň aýagyna çenli doly berjaý edilmelidigini aýdýar.
“Onuň durmuşa geçirilmegi... 2015-nji ýylda berjaý edilmeli we uzaga çekmeli däl”, diýip Poroşenko 11-nji sentýabrda Kiýewde aýtdy.
Ol prosesi 2016-njy ýyla çenli uzaga çekdirmek boýunça islendik tagallalary ret etmegi Minskdäki gepleşiklerde öz wekili öňki prezident Leonid Kuçma tabşyrandygyny aýtdy.
Bu pikir Ýewropa Parlamentiniň prezidenti Martin Şultz tarapyndan hem öňe sürülipdi we Luhansk hem Donetsk regionlarynda orsýetçi separatistler tarapyndan goldanypdy.
Şeýle-de Poroşenko Moskwanyň Siriýada harby aktiwligini artdyrmagyna 2014-nji ýylda Krymy anneksiýa etmegine “tiz we güýçli jogap bolmazlygynyň” sebäp bolandygyny aýtdy.


text:
TULM “Lapis Lazuli” ugry boýunça ýük gatnawlaryny gurnaýar
Paýlaşylan wagty: 21 Oktýabr, 2020
“Türkmenistanyň Ulag-logistika merkezi” (TULM) paýdarlar jemgyýeti gara ýol we demir ýol arkaly ýük gatnawlarynyň möçberini artdyrmak boýunça uly işleri alyp barýar.
TULM-da “Biznes Türkmenistan” internet neşirine habar berilişi ýaly, kompaniýa tarapyndan “Lapis Lazuli” ugry boýunça Owganystanyň Akina şäherinden awtomobil ulagy arkaly Türkmenbaşy halkara deňiz portuna ilkinji gezek 40-futlyk 8 sany ýük konteýnerleri getirilip, häzirki wagtda olaryň üstaşyr resminama işleri amala aşyrylýar.
“Ýakyn günlerde Hazar deňziniň üsti bilen rejeli gatnaw gämisi arkaly bu ýük konteýnerleri Azerbaýjanyň Baku halkara deňiz-söwda portuna, Baku şäherinden demir ýol arkaly ýük otlusynda Türkiýä ugradylar” diýip, TULM-da bellediler.
“Lapis Lazuli” ugry bu Owganystanyň, Türkmenistanyň, Azerbaýjanyň, Gruziýanyň we Türkiýäniň arasyndaky üstaşyr taslama bolup, ony döretmek hakynda ylalaşyga 2017-nji ýylyň noýabr aýynda Aşgabatda geçirilen Owganystan boýunça 7-nji sebitleýin ykdysady hyzmatdaşlyk konferensiýasynyň (RECCAVII) çäginde gol çekildi.
Şu ýylyň sentýabr aýynda TULM-yň ýardam bermeginde Hytaýdan “Demirgazyk-Günorta” demir ýol geçelgesi boýunça Gazagystanyň çäginden Türkmenistana 40-futlyk kyrk sekiz sany konteýnerden ybarat bolan konteýner otlusy geldi.


text:
Almatyda áleýmettik jaǵdaıy tómen 100 otbasyna tegin gaz tartylady
ALMATY. QazAqparat - Almatyda áleýmettik jaǵdaıy tómen 100 otbasyna tegin gaz tartylady. Bul týraly onlaın brıfıng barysynda qalalyq Energotıimdilik jáne ınfraqurylymdyq damý basqarmasynyń basshysy Evgenıı Pak málim etti, dep habarlaıdy QazAqpara tilshisi.
Almaty qalalyq Energotıimdilik jáne ınfraqurylymdyq damý basqarmasynyń basshysynyń aıtýynsha, halyqtyń áleýmettik osal tobynyń turǵyn úıin gazdandyrý jumystary ótken jyly da júrgizildi.
«Byltyr 92 úıge gaz aqysyz jetkizildi. Bıyl 100 áleýmettik jaǵynan osal otbasylardyń úıin gazǵa tegin qosý josparlanyp otyr», - dedi Evgenıı Pak.
Buǵan deıin spıker Almaty qalasy jylytý maýsymyna 100 paıyz daıyn ekenin aıtqan bolatyn.


text:
Tmolympiad Turkmen websitynda Bayram diyen ildeshimizing doreden “olum…” baradaky blogyna jogap hokmunde diplomat ildeshimizing beren jogabyny bu websitymyzda goymagy makul bildik! Bilshimiz yaly olum bizing gundaki durmushda yakynlarymyzda, il-gunumizde, yada dash yerlerden eshidyan habarymyzdyr, kop yagdaylarda oluming bize tasiri yetmejek yaly onung bardygyny yatlamazlyga chalyshyarys, yada gormezlige salyarys. Emma, gynansakda, olum durmushda bir gunden bir gun her bir ynsanyng yuzbe-yuz bolmaly faktydyr. Bu sebapden ol barada oylanmak we tayyarlykly bolmak durmushdaky ing gayry goyulmasyz mesele diyip biz hasaplayarys! Bu ashakdaky oylanmany okamak size peydaly bolar diyip, bu jogaby bu yerde yerleshdirmegi makul bildik! Eger bu hakynda pikirleriniz bar bolsa, ashakda komentirlap bilersiniz!!!
“Bayram sening beren soragyng durmushda oylanmaly bolan ing wajyp soraglaryng birimika diyip men pikir edyarin. Bir gun gelip oljekdiging we olume goruljek tayyarlyk bu adam uchin gaty wajyp zat. Chunki olum bilen bakyyete gechish kesgitlenyar, olum bu gapy yaly bir zat bolup bizi ruhy dunyani doly gormage akidyar. “Shu gun oljek kimin, olume tayyarlykly bol, hich hachan olmejek kimin gowy ishleri et, yagshylyk et, Hudayy we ynsanlary butin angyng, kalbyng we guyjung bilen soymek bilen meshgul bol!”
Olumden gorkmagyng bir tarapy bolsa, oluming getirjek ezyetleri yagny ruhy we fiziki agyry bolup dursa, beyleki tarapdan olumden sonra boljak zatlara bolan umytsyzlyk, shu hem ing bizi gorkuzyan zat bolup duryar. Yagny, nire barjagymyzyng nabelliligi, jennetmi yada dowzahmy, diri Hudayng onunde durmaga bolan gorky. Munung sebabi hem bizing Huday baradaky we Onung biz baradaky pikirlerini bilmeyandigimizden, we bu baradaky pikirlerimizing adamlaryng pikirlerine esaslanyp, Hudayng hakykatyna esaslanmandygy uchin bolup gecyar! Hudayng hakykaty bolsa, olumden song namening garashyandygyny bize anyk bildiryar. Bu bolsa bar bolan Biribar bilen diri shahsy aragatnashyk yola goylan yagdayda sheyle bolup bilyar. Yaradyjy Huday bilen Erem bagynda yitirilen bu shahsy aragatnashgy, Hudayng ozi dikeltmek uchin yol achdy. Bu aragatnashgyng dikeldilmegine hem Hosh Habar diyilyar we Ol arkaly Huday bize olumden sonky yashaysha, yagny gurply ajayyp yashaysha bolan diri umydy beryar! Muny bolsa Hudayng doreden bu Yoluna iman edip, kabul edip yetip bolyar! Huday olumi endi, biz olsek hem ene direljegimizi we Huday bilen yashajagymyzy Ol wada berdi. Ine kabir Injilden bolan Hudayng sozleri: “…sonky surnay chalnanda, birden goz achyp-yumasy salymda uytgediljekdiris. Chunki surnay chalynjak, oluler chuyremez bolup, direljek, biz uytgediljekdiris. Sebabi bu chuyreyan chuyremezligi geymelidir. Bu chuyreyan chuyremezlik, bu olumli chuyremezlik donuny geyende, ” olum enishde yuwdyldy” dien soz yerine eter.” Ey olum, hany sening yengshing? Ey oluler diyary, hany sening tikening?” Oluming tikeni gunadir, gunaning guyji bolsa kanundyr. Emma Rebbimiz Isa Mesih arkaly bize yenshi yhsan eden Hudaya shukur!…Mundan song bir taze Gok bilen bir taze Yer gordum. Chunki onki Gok , onki Yer aradan ayrylypdy. Indi deniz hem yokdy. Onsong men oz adamsy uchin tayyarlanan bezegli gelin yaly, Gokden Hudayng yanynda ashak inip gelyan mukaddes shaher taze Iyerusalimi gordum. Gokden bir batly sesing sheyle diyenini eshitdim: “Hudayng chadyry shindi ynsanlaryng arasynda. Huday olar bilen bile yashar. Olar Onung halky bolar, Hudayng Ozude olaryng arasynda bolar. Ol olaryng gozlerinden ahli yashlarynyy supurer. Indi ne olum, ne yas, ne agy, ne-de agyry bolar. Chunki onki zatlar aradan ayryldy. Tagtyng ustunde Oturan: “Ine, ahliz zady tazeleyarin” diydi!” Eger hak imanda bolsang onda Hudayng shaherinde bolmak mumkinchiligi bolar we ol sheyle bir ajayp welin heniz adam yuregi hyal edip we dushundirip bilen daldir! Her birimize shol Hudayng oyunde bolup bilmek arzuwyny edyarin!


text:
Prezıdent • 18 Aqpan, 2021
Prezıdent О́zbekstannyń Syrtqy ister mınıstri Abdýlazız Kamılovti qabyldady
Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev О́zbekstannyń Syrtqy ister mınıstri Abdýlazız Kamılovti qabyldady, dep habarlaıdy Egemen.kz Aqordanyń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Aımaqtar • 18 Aqpan, 2021
Qatty jel Mádenıet úıiniń shatyryn julyp áketti
Aqmola oblysynda qatty jel Jaqsy aýdandyq mádenıet úıiniń shatyryn julyp áketti, dep habarlaıdy Egemen.kz oblystyq TJD baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Saıasat • 18 Aqpan, 2021
Nur Otan-nyń 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan Jol kartasy bekitildi
2021 jylǵy 17 aqpanda Nur Otan partııasy Nur-Sultan qalalyq fılıalynyń Saıası keńesi Bıýrosynyń otyrysy ótti. Jıynda Nur-Sultan qalasy boıynsha partııanyń saılaýaldy baǵdarlamasyn iske asyrýdyń 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan Jol kartasy bekitildi, dep habarlaıdy Egemen.kz
Álem • 18 Aqpan, 2021
Túrkııadaǵy qonaqúıler jappaı satylyp jatyr
Álemdi jaılaǵan pandemııanyń saldarynan týyndaǵan qarjylaı qıyndyqtarǵa baılanysty Túrkııada kóptegen qonaqúı ıesi óz kásibin satýǵa bel býǵan, dep habarlaıdy Egemen.kz
Álem • 18 Aqpan, 2021
Grýzııanyń premer-mınıstri Georgıı Gaharııa qyzmetinen ketti
Grýzııanyń premer-mınıstri Georgıı Gaharııa qyzmetinen ketetinin málimdedi, dep habarlaıdy Egemen.kz
Ońtústik Qazaqstan • 18 Aqpan, 2021
Murat Áıtenov: Saılaýaldy baǵdarlamany júzege asyrý arqyly áleýmettik máselelerdi sheshemiz
Búgin Shymkent qalasy máslıhatyndaǵy «Nur Otan» partııasy depýtattyq fraksııa otyrysy ótti. Onda Partııanyń saılaýaldy baǵdarlamasy negizinde ázirlengen Jol kartasy qaraldy, dep habarlaıdy Egemen.kz
О́ner • 18 Aqpan, 2021
Taǵdyryn teatrmen toǵystyrǵan Qaltóre Jumaqulov
О́ner salasynyń eń kórkem áleminiń biri – beıneleý. Osy qylqalam qýatymen jan bitirgen sheberlerdiń ishinde bolmysy bólek, bási bıik maman ıesi – teatr sýretshisi.
Parlament • 18 Aqpan, 2021
Senat Tóraǵasy normashyǵarmashylyqty jetildiretin zańǵa qatysty pikir bildirdi
Normashyǵarmashylyqty jetildiretin zań qoǵamnyń zań shyǵarý prosesine belsendi qatysýyn qamtamasyz etedi. Bul týraly Parlament Senatynyń tóraǵasy Máýlen Áshimbaev aıtty, dep habarlaıdy Egemen.kz
Rýhanııat • 18 Aqpan, 2021
Senator Altynbek Nýhuly: Ahmet Baıtursynulynyń 150 jyldyǵyn joǵary deńgeıde atap ótý mańyzdy
Alash qozǵalysynyń rýhanı kósemi, memleket jáne qoǵam qaıratkeri, qazaq til bilimi men ádebıettaný ǵylymynyń negizin qalaýshy, aqyn Ahmet Baıtursynulynyń týǵanyna 150 jyldyq mereıtoıy jaqyn qaldy, dep habarlaıdy Egemen.kz
Tehnologııa • 18 Aqpan, 2021
«AquaPAC» qurylǵysy aýyz sý tapshylyǵyn joıýǵa múmkindik beredi
Aqtóbe qalasyndaǵy fızıka-matematıkalyq baǵytyndaǵy Nazarbaev zııatkerlik mektebiniń 11 synyp oqýshylary Arman Jalǵasbaev, Tólegen Aıtenı jáne Ernur Janǵalıev shalǵaıdaǵy eldi mekenderde oryn alǵan sý tapshylyǵy máselesin zerttep, onyń sheshimin tapty, dep habarlaıdy Egemen.kz


text:
Kórneki sýret
Fýtbol mamany Halımjan Erjanov 57 jasyna qaraǵan shaǵynda ómirden ótti. Bul týraly "Tobyl" fýtbol klýbynyń baspasóz qyzmeti habarlady.
"Toqsanynshy jyldardyń sońynda Halımjan Saǵıdollauly "Tobyldyń" el chempıonatyna qaıta oralýy úshin úlken jumys atqardy. Ras, bizdiń komandanyń kóptegen tabystary osy kisiniń esimimen tyǵyz baılanysty, onyń ishinde birinshiliktiń jalǵyz altyny bar. Sońǵy jyldary Halımjan Erjanov "Ortalyq" stadıonynda laýazymdy qyzmetter atqardy" delingen habarlamada.
Halımjan Erjanov kóptegen jyl boıy "Tobyl" klýbynyń basshylyǵynda jumys istedi – bas dırektor, dırektor jáne klýb prezıdenti qyzmetin atqardy. Sondaı-aq ol pavlodarlyq "Ertis" pen "Astanadaǵy" jumysymen de tanymal. Odan bólek, Erjanov Ulttyq fýtbol lıgasynyń jetekshisi bolǵan.
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir