text:
2004-nji ýyldaky “Mämişi rewolýusiýa” döwründe Wiktor Ýanukowiç gara donly bir adam hökmünde häsýetlendirilipdi. Şonda prezidentlige geçirilen saýlawlarda galplyga ýol berlendigi öňe sürlende, 100 müňlerçe tarapdar köçä çykyp, saýlawyň netijesiniň üýtgemegine sebäp bolupdy.
Ýöne şondan bäş ýyl soňra, “Mämişi rewolýusiýany” esaslandyran liderleriň arasynda höküm süren oňşuksyzlyk sebäpli ozalky kommunist resmisine amatly pursat döredi. Bazar güni prezidentlige geçirilen saýlawlaryň ikinji tapgyrynda Ýanukowiçiň bäsdeşinden köp ses alandygyny merkezi saýlaw komissiýasy mälim etdi.
Halka ilkinji ýüzlenmesinde Ýanukowiç adamlary hem bütin Ukrain halkyny ýeňiş bilen gutlady. Inter-kontinental oteldäki dabarada Ýanukowiç şonuň ýaly-da bu ýeňşiň Ukrainanyň bütewiligini üpjün etmekde ilkinji ädimdigini, onuň gaty möhüm hem zerurdygyny-da sözüne goşdy.
Ukrainça däl-de, rusça
Ýanukowiçiň näme aýdanyndan, onuň haýsy dilde gepläni has beter ünsi özüne çekdi. Ol ukrainça däl-de, rus dilinde çykyş etdi.
59 ýaşyndaky Ýanukowiç 2004-nji ýyla çenli onçakly tanalýan adam däldi. Şondan bäri ukrainça çykyşlary bilen ol özüni merkezçi bir şahsyýet hökmünde tanatmaga synanyşyp geldi.
Bazar günki çykyşyny rus dilinde etmegi ýurduň gündogaryndaky senagatlaşan regionyň rus dilli ilatynyň ony goldanlygyny ykarar etdigi hasaplanylýar. Bu ýerde ýaşaýanlaryň aglabasy Orsýet bilen gatnaşyklaryň gowulanmagyny isläp gelýärler.
Saýlawlar sebäpli ikä bölünen bu ýurtda Ýanukowiçiň rus dilinde gürlemegini günbatar Ukrainalylar halamasa gerek. “Mämişi rewolýusiýanyň” tarapdarlary Ukrainanyň Ýewropa bileleşigine goşulmagyny isleýärler we olaryň aglabasy rusça geplemegi ret edýärler.
Ýanukowiçiň ýeňşi Moskwany-da kanagatlandyryp biler. Orsýet Ukrainanyň NATO ýaranlygyna goşulmagyna garşy bolup gelýär. Ýanukowiç-de öz ýurdunyň bu ýaranlyga goşulmagyna garşy çykyş edip geldi.
Timoşenko kabul etmedi
Ukrainanyň premýer-ministri, prezidentlige esasy dalaşagär Ýuliýa Timoşenko ýeňlişini kabul etmedi. Ol diňe sosiologlaryň pikir soralyşygynda ýeňlendigini aýdyp, hakyky netije sesler doly sanalanda belli bolar diýdi: «Ýewropa hem demokratik we güýçli Ukraina üçin ses berenleriň sanynyň muny islemeýänlerden köpdügine men kepil geçip biljek» diýip, Timoşenko aýtdy.
Ol şeýle-de öz saýlaw kampaniýasyny alyp barýanlara sesleriň dogry sanalmagyna berk gözegçilik etmeklerini tabşyryp, hatda ýekeje bir sesiň-de saýlawyň netijesini üýtgedip biljegini nygtady.
Ukrainleriň köpüsi korrupsiýa garşy göreşjekdikleri we ykdysadyýetde reforma geçirjekdikleri barada beren sözlerinde tapylmandyklary üçin “Mämişi rewolýusiýanyň” liderlerinden berk nägile boldular.
Ukrainaly syýasy analitik Olekseý Haran saýlawlaryň netijesine şeýle baha berýär: «Eger-de Ýuşenkonyň we Ýetsenýugyň “mämişi saýlawçylara” bil baglap, olara hemmeleriň garşysyna ses beriň diýen çagyryşy bolmadyk bolsa, Timoşenkonyň ýenjekdigini şu netijeler anyk görkezýär» diýip, bu analitik aýdýar.
Timoşenka, eger saýlawlarda galplyga ýol berilse, özüniň halky köçe protestlerine çagyrjakdygyny söz beripdi.


c: text/html

text:
Sagat näçe?
Bir gezek ýazyjy Hojanepes Meläýew bilen edebiýat tankytçysy Durdymuhammet Nuralyýew saçak başynda uzak mütdet şagal mesligini (meýlis) edipdir. Ikisi iküç çüýşäni bir gyra ýykýar (içýärler). Durdymuhammet “Sagat näçe?” diýip, Hojanepesden soraýar. Hojanepes “On ikiniň ýary” diýýär. Bu jogap Durdymuhammediň göwnünden turmandyr. Ol:
-“Ýüz gram içdik” diýip, nämüçin diliňi-başyňy çeýneýäň? “On ikiň ýary” diýip, aýlawly geplemän “Sagat alty” diýeňde bolanokmy? -diýip, ondan öýkeläpdir.
Yzçy
SSSR döwri Ýazyjylaryň Moskwanyň etegindäki Peredelkino döredijilik öýünde dynç alýan şahyr Ýylgaý Durdyýew şol ýerä dynç almaga baran şahyr Anna Kowusow bilen sataşýar. Anna Kowus “Ýylgaý, Aşgabatda bir ýüz manat karz alypdyň. Haçan üzlüşjek?” diýýär. Girre gahary gelen Ýylgaý:
-Näme, şol algyňy yzarlap, Peredelkino geldiňmy?” -diýip, onuň ýüzüni alypdyr.
Muhmana sowal
Bir gezek aşgabatly şahyr Gurban Wehimi (Gurban Çaryýew) Nebitdagda ýaşaýan dosty, şahyr Pyhy Taganyň öýüne myhmançylyga barýar. Ony güler ýüz bilen garşy alan Pyhy Tagan:
-Töre geç-de, arkaýyn dem-dynjyňy al! Men dükana gitjek bolup durdum, ýolumdan galmaýyn, tiz dolanaryn. Itime ýal-kepek almakçydym. Wiý, ýogsa-da, saňa näme alaýyn? -diýip sorapdyr.
Ker gelinler
Bir gezek şahyr Mämmet Seýidow “Erkek kişiler beýnisi bilen, aýal-gyzlar gulagy bilen, gulagynyň eşideni boýunça pikirlenýär” diýdi. Biri ussady gepinde tutjak bolup “Gulagynyň agyrlygy, kerligi üçin gulagyna apparat dakynýan aýal-gyzlar-da bar. Olar nähili pikirlenýär?” diýip sorady. Ussat:
-Ýaşulular soweti (ähli kişä ýüzlenşi), olar şol apparadýň eşdişine görä, şondan gelýän sese görä pikirlenýär -diýip, säginmän jogap berdi.
Toplan Amanmyrat BUGAÝEW.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Şu günler Pakistan öz taryhynda iň bir uly sil heläkçiligi bilen ýüzbe-ýüz boldy. Pakistanyň demirgazygynda başlan bu siliň häzirki wagt ýurduň günortasyna, ýagny, Sind welaýatyna-da howp abandyryp başlanlygy habar berilýär.
Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir bu mesele bilen gyzyklanyp, BMG-niň ynsanperwerlik ýardamlary guramalaşdyrýan edarasynyň Pakistandaky bölüminiň metbugat wekili Stansi Winston bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Hanym Winston, häzirki wagt siliň Pakistanyň günortasyndaky Sind welaýatyna-da ýetenligi aýdylýar. Bu krizisiň göwrümi barada siz näme aýdyp bilersiňiz?
Stansi Winston: Ýagyn dowam edýär, şunlukda, ýurtda sil heläkçiligi hem dowam edýär. Ýagyş we sil köşeşmese, bu krizis hem dowam eder. Şeýlelikde, biz mümkin boldugyndan ilata ynsanperwerlik ýardamlary ýetiştirmäge synanyşýarys.
Hepdäniň soňunda ýurduň günortasyna ýene ýagyş ýagdy. Bu hem silden ejir çekýän we bu heläkçiligiň ýaramaz täsirini başdan geçirýän regionlaryň sanyny artdyrdy.
Azatlyk Radiosy: Sind welaýaty ýaşaýjylarynyň sany boýunça Pakistanyň iň uly welaýatlaryndan biri. Siliň bu welaýata abandyrýan howpy barada bize dolurak maglumat berip bilermisiňiz?
Stansi Winston: Biziň elimizdäki maglumatlara görä, bu sil heläkçiligi Sind welaýatynyň 3 million 685 müň ýaşaýjysyna we welaýatda ýerleşýän ýarym million töweregi öýe hem zyýan ýetiripdip.
Sil zerarly bu welaýatda ölenleriň sany 71 adam bolup, bu wakada ýaralananlaryň sanynyň hem 408 adama barabardygy aýdylýar.
Azatlyk Radiosy: Ölenler we ýaralylar barada gürrüň edilende, tutuş ýurtda ýagdaý nähili, bu barada sizde jikme-jik maglumat barmy?
Stansi Winston: Hökümet şol sil heläkçiliginde ölenleriň sanynyň 1 müň 600 adama barabardygyny habar berýär. Resmi maglumata görä, bu wakadan zyýan çeken adamlaryň sany 17.2 million töweregidir.
Azatlyk Radiosy: Pakistanyň Karaçi şäherine howp abanýarmy?
Stansi Winston: Bize gowşan maglumatlara görä, häzirki döwürde Karaçi howp astynda däl. Emma, bu siliň Karaçä zyýan ýetirmänligini aňlatmaýar. Ýöne bu şäheriň howp astyndadygy barada maňa häzirlikçe maglumat gowuşmady.
Azatlyk Radiosy: Bu siliň ýurduň demirgazygyna juda ýaramaz täsirini ýetirenligini bilýäris. Şol ýagdaýlar göz öňüne alynanda, siliň abandyrýan howpunyň öňüni almak üçin Sind welaýatynda nähili çäreler görülýär?
Stansi Winston: Sil suwunyň öňüni almak boýunça ýörite çäreleriň görülenligi hakda maglumatym ýok. Elbetde, Sind welaýatynda sil suwunyň ýoluny arçamak boýunça käbir işleriň alnyp barylýanlygy hakda maglumatlar bar.
Sil suwy örän çalt akýar, şunlukda, bu ugurda öňden çäre görmek gaty kyn. Bu hem Pakistan ýaly ýurtlarda şeýle betbagtçylyga taýýarlyk boýunça belli bir mehanizmiň bolmagynyň zerurdygyny aňladýar.
Emma häzirki sil barada gürrüň edilende, onuň göwrümi juda uly, bu barada öňden çak etmek aňsat bolmasa gerek. Şunlukda, şeýle uly derejedäki heläkçiligiň öňüni almaga taýýarlykly bolmak gaty kyn.
Azatlyk Radiosy: Hanym Stansi, sil heläkçiliginden Sind welaýatynda iň köp zýyyan ýeten regionlar haysylar?
Stansi Winston: Sind welaýatynda Şada Kot hem-de Jakubabat diýlen etraplara aşa zyýan ýetenligi aýdylýar. Tata bilen Haydarabat şäherleri bolsa häzir howp astynda duran regionlerdir.
Azatlyk Radiosy: Haýdarabada abanýan howp hakda näme aýdyp bolar? Sebäbi bu şäher Karaçiden soň Sind welaýatynyň ikinji uly şäheri hasaplanýar.
Stansi Winston: Bu şähere-de howp abanýar. Haýdaraba-da sil suwunyň gelmegine garaşyp bolar. Bu şähere siliň howp abandyrýanlygy hakda bize düýn maglumat gelip gowuşdy.
Azatlyk Radiosy: Sil suwunyň ýurduň günortasyna akmagy bilen demirgazykda ýagdaý gowylaşdymy?
Stansi Winston: Ýagyn henizem dowam edýär. Soňky döwürlerde Sind barada köpräk gürrüň edilmeginiň sebäbi sil suwunyň şol regiona ýetmegi bilen baglydyr.
Ýurduň demirgazygynda ýerleşýän Gilgit we Baldistan regionlarynda bolsa siliň ýaramaz täsirini ýetiren adamlaryň sany 8 müň 561 bolup, 3 müňe golaý öýe hem zeper ýetdi.
Agzalýan şol regionda 183 adam heläk bolup, 60 adamyň hem ýaralananlygy hakda maglumatymyz bar. Demirgazykda ýerleşýän beýleki regionda, ýagny, Kaşmirde bolsa 245 müň adamyň bu silden ejir çekenligi aýdylýar.
Kaşmirde ýerleşýän 6 müň 500 öý weýran bolup, 83 adam ýaralandy we şol regionde 69 adamyň hem heläk bolanlygy habar berildi.
Pakistanyň Haybar Pahtunhowa welaýatyna girýän regionlaryň ýaşaýjylaryndan 4 million 365 müň adama bu sil ýaramaz täsirini ýetirip, 180 müň öýe hem şol wakada zeper ýetipdir.
Agzalýan welaýatda bu sil zerärli ýaralanan adamlaryň sany 1 müňden gowrak bolup, 1 müň 68 adamyň şol sil betbagtçylygynda heläk bolanlygy habar berildi.
Azatlyk Radiosy: Hanym Stansi, siziň agzap geçen bu regionlaryňyz henizem suw astyndamy?
Stansi Winston: Olaryň tutuşlygyna suw astyndadygy hakda maglumat ýok. Emma, beýleki tarapdan, suwuň azalmagy bilen şol regionlarda sil bilen bagly peýda bolmagy mümkin dürli keselçilikler hakda alada edilip başlandy.
Biz ýüze çykaýmagy mümkin şeýle keselçilikleriň öňüni almak üçin BMG-niň Bütindünýä Saglyk Guramasy, Pakistanyň Saglyk ministrligi bilen bir hatarda, hökümete degişli bolmadyk guramalar bilen-de bilelikde iş alyp barýarys.
Şunlukda, keselhanalar gurulýar we adatdan daşary ýagdaýda halkyň dadyna ýetişer ýaly merkezler açylýar. Şeýle çäreler arkaly biz peýda bolmagy mümkin keselçilikleriň öňüni almagy başarjakdygymyzy umyt edýärin.
Azatlyk Radiosy: Sil suwy bilen bagly peýda bolmagy mümkin keseller hakdaky maglumatlar bize-de gelip gowuşdy. Şu sil heläkçiligi bilen baglydyr diýip bolaýjak nähilidir bir howply kesel bilen kesellän adama siz duş geldiňizmi?
Stansi Winston: Elbetde, mergi keseliniň Pakistanda öňden hem bardygyny bilýäris. Yöne şoňky günlerde mergi keseliniň haysydyr bir görnüşiniň ýüze çykanlygy hakda resmi taýdan tassyklanan maglumat bizde ýok.
Azatlyk Radiosy: Bu sil heläkçiligi bilen bagly BMG 460 million dollar serişde sorap halkara jemgyýetçiligine ýüzlendi. Talap edilýän bu pul üpjün edildimi, siz nähili pikir edýärsiňiz?
Stansi Winston: Biz bu puly şu wagt ýygnamaga synanyşýarys. Donor ýurtlara gaty minnetdar, sebäbi bu ugurda berilýän ýardamlaryň möçberi barha artyp barýar, bu puluň eýýäm azyndan 70 %-i jemlendi.
Biz donorlara ýüzlenip, bu ugurda bize ýardam bermeklerini dowam etdirmegini haýýyş edýäris, sebäbi Pakistanda silden ejir çekýän ilata ýardam etmek üçin bize halkara jemgyýetçiliginiň kömegi gerek.
Azatlyk Radiosy: BMG tarapyndan talap edilýän pul, siziň pikiriňzçe bu betbagtçylyk sebäpli dörän problemalary çözmek üçin ýeterlik bolup bilermi?
Stansi Winston: 460 million dollar BMG-niň ynsanperwerlik ýardamlary guramalaşdyrýan edarasy tarapyndan ýurduň deslapky zeruryýetini üpjün etmek üçin talap edilen serişdedir.
Siliň ýurda ýetiren täsiri doly anyklanan soň, bu möçber belkem artdyrylar. Emma häzirki wagt bu barada anyk bir zat aýtmak kyn. Sebäbi ýurtda krizis henizem dowam edýär.
Azatlyk Radiosy: Hanym Stansi, häzirki döwürde siziň nähili serişdelere zeruriyýetiňiz bar?
Stansi Winston: Häzirki wagt ýurtda çadyrlara, agyz suwuna, saglyk boýunça dürli däri-dermanlara we azyk önümlerine zerurlyklar bar.
Azatlyk Radiosy: Bu sil betbagtçylygy tamamlanandan soň, ýurtda ýüze çykmagy mümkin esasy meseleler näme?
Stansi Winston: Häzirki wagt biziň uly aladamyz halky şu sil heläkçiliginden halas etmek. Mundan soň ädiljek ädimler, esasan, halky mal-gara bilen üpjin etmek ýa-da olara bu ugurda ýardam bermek bolar. Şeýle hem, oba hojalyk bilen meşgullanýan daýhanlara-da kömek etmäge synanyşarys.
Emma, öň hem aýdyşym ýaly, biz häzirki döwürde dowam edýän krizis bilen başagaý we halky gaýragoýulmasyz serişdeler bilen üpjin etmäge synanyşýarys.


text:
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy ýekşenbe güni Gazagystanda geçirilen prezidentlik saýlawlaryny tankytlady.
ÝHHG-niň duşenbe güni ýaýradan beýanatynda aýdylmagyna görä, ýekşenbe güni geçirilen prezidentlik saýlawlarynda ozalky saýlawlarda bolan kemçilikler hem gaýtalanypdyr.
Gazagystanyň häzirki baştutany Nursoltan Nazarbaýew bu saýlawlarda ýene-de bäş ýyllyk prezidentlik möhletini gazandy.
Merkezi saýlaw komissiýasynyň berýän maglumatyna görä, 70 ýaşly Nazarbaýew sesleriň 95,5 prosentini alypdyr.


text:
Gyrgyzystanyň günortasynda ýerleşýän Oş şäherinde gapma-garşylykly syýasatçy Melis Myrzahmatow häkim wezipesine saýlanmak ugrunda çarşenbe güni geçirilen ses berişligiň netijelerine garşy göreşmegi wada berdi.
Melis Myrzahmatow şäheriň kanunçykaryjylarynyň ses berişligini galp diýip atlandyrdy. Saýlawlarda 25 we 19 aralygyndaky ses tapawudy bilen prezident tarapyndan goldanýan dalaşgär Aýtmämmet Kadyrbaýew saýlandy.
Myrzahmatow ses berişlikde aýdyňlygyň bolmandygyny, onuň kanunalaýyk geçirilmändigini aýdyp, “halky aldamak gowulyk getirmez” diýdi.
Şäher geňeşinde Myrzahmatowy goldaýan azlykdaky koalisiýa 22 orna eýe. Ses berişligiň netijesinden çen tutsaň, onda Myrzahmatowyň öz koalisiýasyndan hem üç adamyň Kadyrbaýewiň peýdasyna ses berendigi ýüze çykýar..
Şäher geňeşiniň Myrzahmatowyň “Milletler birligi” atly toparynyň wekilleri özleriniň ses berişligiň netijesine garşy protest bildirýändiklerini yglan etdiler.
Ses berişlik düzgüni
Parlamentiň deputaty we “Ata Meken” partiýasynyň başlygy Ömürbek Tekebaýew AÝ/AR bilen söhbetdeş bolup, ses berişligiň kanuna laýyklykda geçirilendigini aýtdy.
Geçen ýylyň dekabr aýynda prezident Almazbek Atambaýew tarapyndan gol çekilen kanunda Oşuň we Bişkegiň häkimleriniň bu şäherleriň ýerli munisipal geňeşlerinde gizlin ses berişlik arkaly saýlanmalydygy aýdyldy.
AÝ/AR-nyň ýerli habarçysy Myrzahmatowyň 10 müň tarapdarynyň, şol sanda azyndan 80 atlynyň ses berişligiň netijelerine protest hökmünde Oşdaky regional administrasiýa hüjüm etmäge synanyşandygyny habar berdi.
Üç polisiýa ofiseriniň daşlanyp, ýaralanandygy, polisiýanyň bir wekiliniň üýşmeleňde urlup-ýenjilendigi barada habar berildi.
Oşuň regional polisiýasynyň öňki ýolbaşçysy Abdylla Kapparow şäheriň merkezi meýdançasynda Atambaýewiň suratyny ýere zyňyp, ony köpçüligiň öňünde otlady.
Syýasatçy Myrzahmatow
Myrzahmatow öz tarapdarlaryny dargamaga çagyransoň, protestçiler çekildiler. Myrzahmatow ýene 15 günden, howa maýlansoň, “syýasy göreşi dowam etdirmegi” wada berdi.
Myrzahmatow Gyrgyzystanda öňki prezident Kurmanbek Bakyýew bilen gatnaşygy bolan we onuň wezipesinden çetleşdirilmeginden soň hem öz wezipesinde galan ýeke-täk ýokary derejeli ýolbaşçy bolupdy. Bakyýew 2010-njy ýylda köpçülikleýin protestleriň netijesinde döwlet başyndan agdaryldy.
Gyrgyzystanyň hökümeti Myrzahmatowy syýasy sahnadan çetleşdirmäge köpden bäri ymtylýar. Tankytçylar Myrzahmatowy 2010-njy ýylda Oşda gyrgyzlaryň we özbekleriň arasynda bolan gandöküşikli çaknyşyklaryň öňüni almak üçin ýeterlik çäre görmezlikde aýyplaýarlar. Şol çaknyşyklar zerarly 400-den gowrak adam heläk boldy we müňlerçe adam öz öýlerini terk etmeli bolupdy.
Myrzahmatow Oşuň häkimi wezipesinden dekabr aýynyň başynda çetleşdirildi. Ol munuň öňüsyrasynda hökümete garşy protestlere gatnaşypdy.


text:
Türkmenistanyň tebigy baýlyklary barada mekdep bosagasyndan ätlän her bir çaga öwredip başlaýarlar. Ýöne ýurduň esasy hem iň zerur baýlygy känbir ýatlanmaýar.
Unudylýan baýlyk
Amyderýa diňe Türkmenistanda däl, tutuş Merkezi Aziýadaky iň uly tebigy baýlyk saýylýar. Ol Türkmenistanyň ekin ýerleriniň esasy bölegini suwlulandyrýar. Içimlik suw hökmünde-de şu derýanyň suwy peýdalanylýar. Şeýle-de bolsa, bu baýlyk barada känbir alada edip duranoklar. Derýany esasan iki ýagdaýda; bir-ä suw joşanda, bir-de suw ýetmezçilik edende ýatlaýarlar.
Şu iki ýagdaýda derýa özüniň bardygyny, bu toprakdan akyp geçýändigini milletiň ýadyna salýar.
Ýaz paslynyň başlanmagy, buzlaryň eremegi bilen derýa ýene adamlaryň ýadyna düşse gerek.
Türkmenistanyň Parlamentine deputatlar erkin saýlanan döwürde, Hojambazyň Mekan obasyndan bolan Hudaýberen Hallyýew Mejlisiň tribunasyndan, gara çyny bilen janygyp, hökümet resmilerine ýüzlenipdi. Ol: “Adamlar, meşhur Mekan obasyny – şol gadymy hem taryhy obany derýa ýok edýär. Derýa bu obanyň alkymyna süýşüp barýar” şekilde öz pikrini mälim edipdi. Ýöne ony diňlän bolmady.
Taryhyň yzlary
Bu uly hem ägirt gudratly derýa ir mahallar has günbatardan: Ahal-Arkaç sebitlerinden akypdyr diýen çaklama bar. Indi bolsa ol Garagum çölüniň gündogar çetinden, Gygylgum bilen aralykdan akýar. Derýa eýsem Horasanyň günbataryndan gündogaryna süýşüp baraýdymyka? Ol million ýyllaryň dowamynda 500-600 km. aralygy geçdimikä diýen sorag döreýär.
Bu topragy, aýaratyn-da Garagum çölüniň tebigatyny öwrenen akademik W.A. Obruçew: “Bu çöl diňe Amyderýanyň getiren gyrmançalaryndan emele gelipdir” diýipdi. Soňky barlaglar bolsa Garagumdaky çägäniň düzüminiň Amyderýanyň iň ýokary akymyndaky daglyk gatlaklaryň düzümine deň gelýändigini görkezdi.
Ylmyň aýdan şol pikirlerini Türkmenistanyň Günbatar böleginde gadymyýetden galan yzlar tassyklaýar. Bu gumuň içinden Amyderýanyňmy ýa başga derýalaryň akandygy hak. Derýa bilen bagly ençeme ýer-ýurt atlary saklanyp galypdyr. Diňe Merkezi Garagumda Derýaberki, Derýadepiz, Derýaýoly, Derýadüz, Derýaorun, Derýatakyr ýaly peslikler bar.
Eger biz has Gündogara çekilsek, Daşoguzdaky Derýalygy ýatlap bileris. Bu ýerden golaý taryhda hem suwuň akandygyny we onuň kesilenini ýazuw çeşmeleri tassyklaýar.
Bu süýşmek hem çekilmek derýanyň häzirki akym ugrunda has güýçli bildirýär.
Derýadan galan ýer
Amyderýanyň orta akymynda ýerleşýän iň gadymy ýadygärlik Dänew etrabyndaky Ödeýdepe hasaplanýar. Onuň ýaşy, takmynan, dört müň ýyl bolup, geçen wagt içinde derýa şol gadymy galadan 30 km. çemesi gaýra çekilipdir.
Soňkurak taryha seretsek, derýadaky esasy geçelgäniň biri Amul galasynyň golaýynda bolupdyr. Amul şäherini köp taryhçylar hem syýahatçylar ýazyp wasp edýärler. Soňky müň ýylda derýa bu şäheriň eteginden 13 km. gaýra çekilipdir. Indi şol galanyň depesine çykanyňda-da, Amyderýa görünmeýär.
Bir gezek bize Kerkide gum eteginde tebigy çil bolup duran uzyn belentligi görkezip: “Öň derýanyň çep kenary şol ýerde ekeni” diýdiler.
Derýa, takynan, her ýüz ýylda 3 km. gowrak gaýralygyna çekilipdir. Bu hereket häzirem dowam edýär. Ol yzygider sag tarapa süýşýär. Ýogsam bolmasa, sag kenaryň köp bölegini daşly belent gyr tutýar.
“Ol çep ýüze-de süýşýär” diýilmegi mümkin. Hawa, suw bol gelende, çep kenardan köp bölegi, ekinleri, toraňňy tokaýlaryny basýar. Ýöne suwuň bu basýan ýeri aslynda onuň özüniňki, derýanyň bäş-on ýyllykda taşlap giden ýerleri. Ol golaýda ekerançylyga öwrülen öz kenaryny, mundan sähelçe wagt öň öz akan ýerlerini täzeden alýar.
Derýa näme üçin süýşýär?
Derýanyň gündogara süýşmeginiň sebäpleri hökmünde öňe sürülýän çaklamalar az däl. Olardan iň sadasy hem ýönekeýi Ýeriň aýlanyş hereketi bilen düşündirilýär. Ýer Günüň hereketiniň garşysyna, ýagny Gündogar tarapa aýlanýar. Şonda Gün biziň göwnümize Günbatara tarap gidýän ýaly görünýär. Şeýle bolsa, elbetde, suw hem Ýeriň aýlanyş ugruna tarap togalanýan bolmaly.
Kim bilýär? Sebäbi Türkmenistanda Amyderýanyň tebigatyny hem basseýini tutuşlaýyn öwrenýän ylmy-barlag merkezi ýok.
Ýöne bu ýagdaýy düýpli öwrenmäge wagt ýetdi. Sebäbi bu toprakdan köp-köp medeniýet, köp halk göçüp gidipdir. Eger ugruna seredilmese, derýa hem şol bir gapdalyna agyp barşyna bir gün biziň çägimizden çykar. Ol ýyl-ýyldan Gündogar serhede golaýlaýar.
Aky Garawul. Bu biziň diňleýjimiziň lakamy. Makalada öňe sürülýän pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Yragyň demirgazygyndaky iki şäherinde janyndan geçenleriň özlerini ulagda partlatmagy netijesinde azyndan 21 adam öldi, başga-da onlarçasy ýaralandy.
Bu ýurduň ikinji uly şäheri – Mosuly jeňçileriň elinden azat etmek boýunça alnyp barylýan giň gerimli operasiýa gabat geldi.
Janyndan geçenleriň biri özüni Tikrit şäheriniň girelgesinde partladyp, 13 adamyň ölmegine sebäp boldy. Söweşijileriň başga biri şaýylaryň Samarra şäherindäki mukaddes ýerleriniň biriniň golaýynda özüni ýardy. Bu wakada azyndan sekiz adam heläk boldy.


text:
BMG-nyň baş sekretary Ban Ki Mun Päkistanyň Peşawur şäherinde bolan terroristik akty ýazgardy. Onda 90 adam ölüp, 200 gowrak adam ýaralandy.
ABŞ-nyň Döwlet Sekretary Hillari Klinton Päkistana gelenden köp wagt geçmänkä partlama boldy.
Owgan paýtagtynda BMG–nyň myhmanhanasyna söweşijileriň eden hüjümi netijesinde, soňky maglumatlara görä, bu guramanyň alty işgäri, ýene-de üç owgan heläk bolupdyr. Şol üçüň ikisi goragçy, biri parahat ilatdan.
Hüjüm edenleriň üç adamdygyny, atyşykda olaryň öldürilendigini polisiýa habar berdi.
Pan Gi Mun bu bolan wakany –da ýiti ýazgardy.
“Bu hüjüm Owganystanda 7-nji noýabra bellenen prezidentlik saýlawlaryny başa bardyrmazlyk ýolunda ilkinji ädim” diýip, Talyban hereketiniň wekilleri aýdypdyr.


text:
Şu gün Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew şu ýylky adatdan daşary yssy we gurakçylyk sebäpli ýurduň däne ekinleriniň dörtden bir böleginiň gurandygyny aýtdy.
Orsýetiň günorta regionynda oba-hojalyk işgärleri we gallaçylyk pudagynyň ýolbaşçylary bilen geçiren duşuşygynda eden bu çykyşynda ol ýurduň üç regionynda tokaý ýangynlary sebäpli girizilen adatdan daşary düzgün ýagdaýynyň hem ýatyrylýandygyny mälim etdi.
Ýakynda Orsýetiň hökümeti gurakçylykdan çekilen ýitgiler sebäpli şu ýylyň 15-nji awgustyndan 31-nji dekabryna çenli daşary ýurtlara galla önümleriniň eksport edilmeginiň togtadylýandygyny yglan edipdi.
Geçen ýyl Orsýet galla önümleriniň eksportynyň möçberi boýunça dünýäde üçünji ýurt bolupdy.


text:
Doktorlyk ylmy işinde edebi ogurlyga ýol berenlikde aýyplanylýan Germaniýanyň bilim ministri Annette Şawan şenbe güni öz wezipesinden çekilýändigini yglan etdi.
Mundan dört gün öň Dýusseldorf uniwersitetiniň komissiýasy mundan 30 ýyldan gowrak ozal Annette Şawanyň öz doktorlyk dissertasiýasyny goranda plagiata, ýagny edebi ogurlyga ýol berendigini tassyklady we ony doktorlyk ylmy derejesinden mahrum etmek barada ýörite karar çykardy.
Hanym Şawanyň özi uniwersitetiň bu aýyplamalaryny ret edýär. Ol öz wezipesinden çekilmegini bolsa özüniň syýasy partiýasy bilen hökümetiň arasynda dartgynlylygyň güýçlenmeginiň öňüni almak maksady bilen düşündirýär.


text:
Braziliýada XXXI Tomusky Olimpia oýunlarynyň esasy bölegi tamamlandy. Käbir säwlikleriň bolandygyna garamazdan, Oýunlaryň üstünlikli geçendigini, gazanylan ýeňişleriň ýokarydygyny aýdýarlar.
Ýurduň paýtagty Rio-de-Žaneýroda Oýunlaryň ýapylyş dabarasy boldy.
Indi ol ýerde öňki geçen oýunlara laýyklykda maýyplar üçin Paralimpiada geçiriler. Häzir bolsa medallar hem gazanylan üstünlikler sanalýar.
Medally döwletler
Bu Oýunlarda gaty köp ýurt medal gazanyp bildi. Sebäbi onda sportyň ýüzlerçe görnüşi boýunça ýaryşlar geçirildi.
Aýratyn öňe saýlanan 20 döwletiň ady dünýä jemgyýetçiliginiň dilinden düşmeýär. Olar medal sany boýunça şeýle orun eýelediler; ABŞ, Beýik Britaniýa, Hytaý, Orsýet, Germaniýa, Fransiýa, Ýaponiýa, Awstraliýa, Italiýa, Kanada, Günorta Koreýa, Braziliýa, Niderlandiýa, Täze Zelandiýa, Azerbaýjan, Ispaniýa, Gazagystan, Wengriýa, Daniýa hem Keniýa döwletler has öňe saýlandylar.
Bu sanawda biziň goňşularymyzdan jemi 18 medal gazanyp bilen Azerbaýjany, 3 altyn, 5 kümüş, 9 bürünç; jemi 17 medala eýe bolan Gazagystany görmek aýratyn ýakymlydyr.
Ýokary derejedäki sanawa girmeseler-de, Türkmenistanyň goňşulary bolan Özbegistan, Eýran, Täjigistan ýaly döwletler hem örän gymmatly altyn we beýleki medallary gazanyp bildiler.
Gynansak-da, Türkmenistan boş galdy.
Bahanalar barada
Ýeri gelende, milletler barada hem aýtmak gerek. Sebäbi köplenç “olar köplük, olarda türgen köp, şonuň üçinem köp medal gazanýarlar” diýen sözi eşidip bolýar. Ol dogry, köp milletden köp pälwanyň çykjagy hak. Ýöne bu esasy bahana däl.
Dünýäniň iň köp medal gazanan 20 döwletiniň arasynda ilat sany 10 milliondan az bolan Azerbaýjan, Wengariýa, Daniýa hem Täze Zelandiýa ýaly döwletlere üns bermek gerek.
Eger resmi maglumatlara salgylansak, Daniýanyň ilat sany Türkmenistanyňkydan sähelçe artyk. Täze Zelandiýanyň liat sany Türkmenistandan million adam çemesi az.
Beýleki bir şerti-de ýatlamak gerek. Türkmenistan SSSR-iň düzüminde bolan döwründe sportyň ösmeýändigini howa şertleri bilen düşündirýänler bardy. Türkmenistanyň howa şertleri tomsuna aşa yssy bolup, gyşyna gury aýaz, bu bolsa türgenleriň ýetişmegi üçin amatly şert däl diýilýärdi. Indi görsek, Türkmenistanyň daş-töweregindäki goňşulary altyn medallary gazanyp bilýärler. Ýeňijileriň arasynda has yssy ýa-da güneşli günleri örän az bolan döwletlerem bar. Ýöne Türkmenistandan ýeňiş gazanaýjak türgen ýetişmeýär.
Beýleki tarapdan, türkmenleriň baý tebigaty bar. Ol toprakda deňiz çyrpynýar, derýalar akyp dur. Daglar asmana depesini direýär, onda çägeli ýerlerem, takyrlaram ýeterlik. Garaz, hiç bir ýeňşe ýetip bilmedik Türkmenistan üçin onuň tebigaty asla bahana bolup bilmese gerek.
Hemmeler üçin saglyk
Sporta saglygyň esasy girewi hökmünde garaýarlar. Şonuň üçin ol ähli ýaşdaky ynsanlara gerekli. Öňler sport meýdançalarynyň alnynda “Stadion diňe çempionlar üçin däl” diýen ýazgy bolardy. Bu hakykatdanam şeýle, sport hemmelere degişli bolmaly.
Biz ýene XXXI Tomusky Olimpia oýunlarynyň geçen ýerlerini ýatlasak, ol meýdançalarda Dünýä hem Olimpiýa rekordlary täzelendi. Iň kämil türgenler altyn medallara mynasyp boldular. Indi az wagtlyk arakesmeden soň, şol meýdançalarda, 7 – 18-nji sentýabr aralygynda paralimpiada (iňlisçe - Paralympic) ýaryşlary başlanýar.
Bu Oýunlara maýyplar gatnaşýarlar. Olar öz deňleri bilen güýç synanyşyp, ýeňiş gazanýarlar.
Dogrusyny aýtsak, olaryň ýaryşyna seretmek belli derejede gözgyny bolsa-da, başarnygy akylyňy haýran edýär. Sebäbi olaryň başarnygy özüni sagdyn saýýan köp-köp adamyň elinden gelmeýär. Olar ynsan güýjüniň nähili çäksizdigini, hatda maýyplykdan, betbagtlykdan hem ýokarydygyny subut edýärler.
Eýsem şol ýaryşlara Türkmenistandan wekil, has takygy türgen gatnaşyp bilermi?
Bu barada resmi maglumat berilmeýär. Ýöne, gaty gynansak-da, Türkmenistanda maýyp az däl.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň pikiri.


text:
Gyrgyzystanyň Jalal-Abad regionynda metjidiň we medresäniň ýerleşýän binasynyň ýumrulmagy bilen baglylykda derňew işleri başlandy.
Suzak etrabynyň polisiýasynyň ýolbaşçysy Nurlan Janybekowyň AÝ/AR-na sişenbe güni aýtmagyna görä, derňewçiler gurluşyk howpsuzlygyna degişli düzgünleriň bozulan bolmagynyň mümkinçiligine garaýarlar.
Duşenbe güni Kumuş obasynda ýakynda ýogalan ymamyň matam çäresiniň gidip duran wagtynda Ymam Azim metjidiniň ikinji gaty ýykylypdy. 53 adam keselhana äkidildi, olardan sekiz adam keselhanada galýar. Metjidiň binasy ýakynda gurulypdy.


text:
Şu ýylyň 26-njy ýanwarynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Üçajy şäherçesine sapara barypdy.
Dünýädäki iň bir uly çölleriň biri bolan ümmülmez Garagum çölüniň orruk ortarasynda ýerleşýän bu ilatly nokatda ýurduň ýolbaşçysy düşläp, halkyň halyndan habar aldy, olaryň ýaşaýyş-durmuş derejeleri bilen tanyşdy.
Hiç wagt welaýatdyr etrap häkimleriniň-de daban basmadyk bu çöl obasynyň ilaty ýurduň prezidentiniň öz obalaryna gelmegine örän begendi. Tozap ýatan çölüň içindäki obada döwrebap mekdebiň, çagalar bagynyň, medeniýet öýüniň, dermanhananyň guruljakdygy hakdaky habar bolsa oba ilatynyň begenjini al-asmana göterdi.
Milady hasaby bilen on dokuzynjy asyryň ikinji ýarymynda, hijri hasaby boýunça on sekizinji asyrda derwüş eşigine girip, Orta Aziýa syýahat eden wenger alymy Arminiý Wamberi özüniň «Ýalan derwüşiň syýahaty» atly kitabynda (sahypa—507) «Üç ajy» obasy barada şeýle ýazgy galdyrypdyr: «Gadymy Merw (Baýramaly) bilen «Çeharjuý» (Çärjew) aralygyndaky ýoluň ugrunda bir oba ýerleşýär. Bu oba çenli aralyk Merwden 101 kilometr, Çeharjuý tarapdan 123 kilometrdir. Bu oba «Üç hajy» obasydyr. Bu obada iki sany suwly çeşme bar. Olaryň biri «Kyrk taş», biri bolsa Repetege tarap gidýär».
«Häzir hem Merw bilen Çeharjuýyň ýolunda «Üç ajy» diýen ýer bar. Şol «Üç ajy» Wamberiniň agzaýan «Üç hajy» obasydyr» diýip, pars çeşmelerinde hem ýazylýar.
Diýmek, Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň şu ýylyň 26-njy ýanwarynda baran obasy — ýagny, häzirki Baýramaly bilen Türkmenabat şäheriniň aralygyndaky ýoluň ugrunda ýerleşýän Üçajy obasynyň ady «Üç hajydyr».
«Üç hajyda» guruljak täze mekdeplerde, diňe bir «Üç hajydaky» mekdeplerde däl, eýsem, Türkmenistanyň ähli oba-şäherlerindäki mekdeplerde hem ýurdumyzdaky ýer-ýurt atlarynyň manysy öwredilse, nesillerimiziň öz ýaşaýan ýerleriniň manysyny tirmegine uly kömek bolar.
Serdar Gulgeldiýew aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Wladimir Putiniň sözçüsi Orsýetiň prezident saýlawlaryna protest bildirip, ýörişe çykan ýüzleçe adamyň tussag edilmeginiň tarapyny tutup çykyş etdi.
Ýekşenbe güni geçirilen prezident saýlawlarynyň resmi netijelerine görä, häzirki premiýer-ministr Putin sesleriň 64 prosent töweregi bilen prezident wezipesini eýelemekde doly ýeňiş gazanypdyr.
Duşenbe güni 500-den gowrak protestçi, şol sanda käbir öňdebaryjy oppozisiýa liderleri Moskwada we Sankt-Peterburgda gurnalan rusgatsyz ýörişlere gatnaşandyklary ýa-da polisiýanyň dargamak baradaky görkezmesine boýun egmändikleri üçin tussag edildiler.
Putiniň sözçüsi Dmitriý Peskow protestçiler bilen çemeleşmekde polisiýanyň “ýokary derejeli professionallyk” we netijelilik görkezendigini aýtdy.
Tussag edilen protestçileriň köpüsi eýýäm boşadyldy, ýöne olaryň käbirleri proteste gatnaşmakda aýyplanyp, sişenbe güni suda çagyryldy.


text:
Aşgabat, 28.02.2015. “Türkmenportal”.
Rumyniýanyň Ploýeşti şäherinde Türkmenistan baradaky fotosergi açyldy. Ol Bitaraplygyň 20 ýyllygyna bagyşlandy.
Sergä hödürlenen işler Merkezi we Gündogar Ýewropanyň iň abraýly ýokary okuw mekdepleriniň biri bolan ýerli nebitgaz uniwersitetinde ýaýbaňlandyryldy.
Bu ýerde elde dokalan türkmen halylarynyň, däbe öwrülen saz gurallarynyň, milli zenen eşikleriniň we bezeg şaý-sepleriniň halk hünärmentçiliginiň önümleriniň görkezilmegi fotosergini has-da baýlaşdyrdy.
Serginiň açylyş dabarasyna Rumyniýanyň Energetika ministriniň Döwlet sekretary Mihaý Albulesku we türkmen diplomatik gullugynyň ýolbaşçysy Şöhrat Jumaýew gatnaşdy.
Türkmenistanyň Rumyniýadaky ilçihanasy serginiň ilkinji myhmanlary üçin dabaraly Kabul edişlik gurady. Bu ýere gelenlere türkmen sazlaryny diňlemäge we milli tagamlaryndan datmaga mümkinçilik döredildi.


text:
Rumyn paýtagtynda Moldowa bilen birleşmäge goldaw bildirýän ýöriş, birnäçe adam şäheriň simwoliki merkezinde pitnä garşy polisiýanyň hatarlaryny böwüsmäge synanyşyk edeninden soň, zorluga ýazdy.
Polisiýanyň sözçüsi ýerli telewideniýä 22-nji oktýabrda, Buharestiň esasy hökümet binasynyň daş işiginde bolan çaknyşykda 5 adamyň adamyňtussag edilendigini aýtdy.
Ýaraly bolanlar barada maglumat berilmedi. Emma ýerli media polisiýanyň üstüne çüýşe, taýak zyňanlaryň bolandygyny habar berdi.
Bu ýörişe 2 müň çemesi adam gatnaşdy. Olara rumyn resmileriygtyýar berdi we ýöriş, birnäçe adam mähelleden bölünip, Uniwersitet meýdançasyna barjak bolýança umuman parahat dowam etdi. Bu meýdança 1989-njy ýylyň dekabrynda kommunistlere garşy protestleriň merkezi bolupdy.
äMoldowany Rumyniýa bilen birleşdirmek meselesi örän gapma-garşylykly, hususan-da bu garşylyk Moldowanyň esli böleginiň rus dillilerden ybaratlygy bilen bagly.


text:
Täjik syýasatçysy Azatlyk radiosyna interwýu bereninden az salym soň gyrak-çetdäki türmä geçirildi.
Täjigistanyň Demokratik partiýasynyň ozalky lideri, 23 ýyl türme tussaglygyna höküm edilen Mahmadruzi Iskanderow geçen hepde Azatlyk radiosyna interwýu berip, 1997-nji ýylda Täjigistandaky raýat urşuny soňlan parahatçylyk şertnamasyny sorag astyna aldy.
1992-nji ýylda turan uruş, şertnama gol çekilýänçä, azyndan 50 müň adamy öldürdi. Iskanderow Azatlyk bilen söhbetdeşlikde şertnamanyň «ýalňyş», parahatçylygyň «galp» bolandygyny, aýtdy.
Iskandarowyň dogany Abbosiddin Homidow 18-nji awgustda Azatlyk radiosyna syýasatçynyň interwýuda «öz garaýşyny» aýdanlygy» üçin başga türmä geçirilendigini aýtdy.
Homidow Iskandarowyň, metbugatdan uzakda bolmagy üçin, Duşenbedäki türme kamerasyndan uzakdaky Wahdat şäheriniň türmesine geçirilendigini aýtdy.


text:
Rus sudýasy prezident Wladimir Putine garşy bildirilen sud şikaýatyny kabul edeninden soň birden işden çekildi.
Ýurduň Saratow regionynyň sud häkimiýetleri 15-nji aprelde Tatýana Leskinanyň işden çekilmek baradaky arzasyny kabul edendiklerini aýtdylar.
Leskina geçen hepde Saratow regionynda Nikolaý Suworow atly bir adamyň prezident Putine garşy ýazan şikaýat arzasyna seretmäge resmi razylyk berdi.
Ol arzada Putiniň «rus halkynyň garyp düşmegine» sebäp bolan «halk duşmany» hökmünde işden çekilmegi talap edilýär.
Leskinanyň rus sud sistemasynda 20 ýyllyk iş tejribesi bar we ol bu işi başda 28-nji aprelde diňlemegi planlaşdyrdy, emma soň rus konstitusiýasynyň prezidente eldegrilmesizlik hukugyny berýändigini aýdyp, mundan boýun gaçyrdy


text:
Lebap welaýatynyň merkezi şäheri Türkmenabadyň bazarlarynda indi iki hepde bäri walýuta alyş-çalyş söwdasy bilenmeşgullanýanlara polisiýa tarapyndan berk çäreler görülýär.
Walýuta alyş-çalyş işleri bilen meşgullanýanlara il arasynda «dollarçylar» diýilýär. Sebäbi olaryň esasy çalyşýan walýutasy amerikan dollary bolup durýar. Emma Türkmenabadyň bazarlarynda walýuta söwdasyny edýänler, dollardan başga, özbek somuny we rus rubllaryny hem çalşyp berýärler.
Şol sebäpden hem olaryň hyzmaty häzir ilat üçin döwlet bankynyň ýerini tutýar diýse-de bolýar. Häzirki wagtda, aýdylmagyna görä, bir amerikan dollaryny olar 6.40 manatdan satyn alýarlar we ilata 6.80 manatdan satýarlar.
Emma soňky iki hepdede olaryň işi örän kynlaşdy. Şaýatlaryň berýän gürrüňlerine görä, häzir bazarlaryň içine, walýuta söwdagärlerine garşy çäre görmek üçin, raýat eşigindäki polisiýa işgärleri goýberilýär.
Eger olar walýuta çalşyp duran wagty tutulsa, pullary alynýar we azyndan 1000 manat jerime tölemeli bolýarlar. Gözi bilen görenler polisiýanyň adamlarynyň, hamala, pul çalyşmakçy bolýan kişi bolup, eýýäm birnäçe adamy tutandyklaryny hem aýdýarlar.
Şol sebäpden hem häzir adatça şol bir belli-belli ýerlerde durýan walýuta söwdagärleri bazaryň hiç ýerinde görünmeýär.
Ýöne bu gara bazardaky walýuta söwdasynyň doly ýatandygyny aňlatmaýar. Walýutaçylaryň käbiri öz işinigizlinlikde dowam etdirýär, ýöne gorkusyna bu işi häzirlikçe bes eden adamlaryň hem bardygy aýdylýar.
«Meniň dollarçy tanşym bardy, häzirki ýagdaýlar sebäpli ol öz işini goýdy. Sebäbi ol öz howpsuzlygyndan alada edýär. Polisiýa ony tutup, jerime saldy we pullaryny aldy. Ýene bir gezek gaýtalan ýagdaýynda ony azatlykdan mahrum etjekdikleri barada duýdurylandygyny hem gürrüň berdi» - diýip, 40 ýaşlaryndaky türkmenabatly ildeşimiz Aşyr aýdýar.
Azatlyk radiosy bilen söhbetdeş bolan lebaplylaryň aýtmaklaryna görä, walýuta söwdagärlerine diňe bazaryň töwereginde däl, eýsem öz öýleriniň daş-töwereginde hem, grajdan eşikdäki polisiýa işgärleri tarapyndan gözegçilik edilýär. Käbir walýutaçylaryň bolsa, öýlerine baryp, barlag geçirilendigi hakynda hem maglumat bar.
Bu hili barlag netijesinde öýünden dollar ýa başga bir walýuta tapylan adamlaryň tutulan pullary tutuşlygyna hökümetiň haýryna geçirilýär. Şeýle-de olary polisiýa bölümine alyp gidip, walýutany nireden alandygy, nädip we nireden gazanandygy barada düşündiriş ýazdyrýarlar.
Walýuta alyş-çalyş işleri bilen meşgullanýanlara ýakyn çeşmeleriň aýdýan sözlerine görä, öýi barlanan adamlaryň öýlerinde gözegçilik kameralary gurnalan bolsa, onda dollarçylaryň öýüne gelenler hem ýekänme- ýekän polisiýa bölümine çagyrylyp, sorag edilýär.
Olara esasan «Walýutaçynyň öýüne näme üçin bardyň? Näme tanyşlygyň bar?» diýen ýaly soraglary berýärler we düşündiriş ýazdyrýarlar.
Dollarçylara salynýan jerimeleriň möçberiniň kähalatda 4000 manada çenli ýetýändigi, üstesine olaryň daşary ýurt markaly awtoulaglarynyň hem hökümet haýryna geçirilýändigi aýdylýar.
Mundanam başga, walýutaçylaryň diňe özlerine däl, hatda olaryň dogan-garyndaşlaryna hem basyş edilýändigi barada resmi taýdan tassykladyp bolmaýan maglumatlar bar.
«Meniň dollarçy tanşymyň gyzy bazara azyk almagagidende, nätanyş adamlar ony tä bazardan çykýança yzarladylar. Gorkup, ýüzi ak tam bolan gyz taksi tutup, öýüne geleninden soňra özüne geldi» - diýip, 35 ýaşlaryndaky türkmenabatly ildeşimiz Baýram aýdýar.
Gowuşýan maglumatlara görä, polisiýa işgärleriniň dollarçylaryň garyndaşlaryny bazaryň içinde uzakdan el telefonlary bilen wideoýazga düşüren halatlary hem bolupdyr.
«Puly kändir öýdüp, dollarçylaryň ýagysy köpelýär. Jenaýatçylardan başga, häzirki wagtda indi polisiýanyň işgärleri hem gizlinlikde yzarlap başladylar. Bu biziň üçin gaty gorkuly» diýip, öň dollar söwdasy bilen meşgullanan türkmenabatly, 45 ýaşlaryndakySerdar aýdýar.
Bu ýagdaý dollarçylary bazarlarda durýan nokatlaryndan tapmadyk adaty raýatlar üçin uly kynçylyk döredýär.
Polisiýa işgärleri «Dollary nirede çalyşmaly?» diýen soraga gysgaça “bankda» diýip jogap berýärler.
Emma häzir bankyň kesgitlän kursy bilen deňeşdireniňde, dollarçylar walýutany iki esse gymmat bahadan satyn alýarlar.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanda walýuta alyş-çalyş operasiýalaryna girizilen çäklendirmeler oktýabr aýynda bir dollaryň 8 manada çenli baryp ýetmegine getirdi. Emma noýabryň başynda gara bazardaky dollaryň 6.20 manada çenli arzanlandygy barada habarlar ýaýrady.
Bu habar Türkmenistanyň Merkezi bankynyň käbir telekeçilere walýuta çalyşmak mümkinçiligini döredenligi baradaky maglumatlaryň yz ýanynana gabat geldi.


text:
Gresiýanyň üç hepdeläp ýapyk duran banklary gaýtadan açyldy. Banklary ýapmak çäresi nagt puluň ýurduň daşyna çykarylmagynyň öňüni almak üçin görlüpdi.
Muňa garamazdan, puly nagtlaşdyrmak boýunça bar bolan çäklendirmeler saklanýar.
Gresiýanyň hökümetiniň 18-nji iýulda çap eden düzgünine görä, günde 60 ýewrodan bir hepdede 420 ýewro möçberde puly nagtlaşdyrmaga rugsat berilýär.
Ýurduň parlamentiniň salgytlary artdyrmak boýunça 16-njy iýulda kabul eden kanuny sebäpli harytlaryň gymmatlamagyna garaşylýar.
Gresiýa berlen maliýe kömeginiň möhleti dolup, Ýewropanyň Merkezi Banky maýa goýumlarynyň möçberini artdyrmansoň, grek banklary 29-njy iýunda ýapylypdy.


text:
28-nji oktýabrda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň gol çeken Buýrugyna laýyklykda, 26-njy oktýabrda bolan güýçli ýer titremesi zerarly ejir çeken goňşy Owganystana gurluşyk serişdelerinden hem-de azyk önümlerinden ybarat bolan ynsanperwerlik ýüki ugradyldy.
Türkmenistanyň Prezidentiniň tabşyrygy boýunça Türkmenistanyň Senagat ministrligi we “Türkmengallaönümleri” döwlet birleşigi tarapyndan muzdsuz berlen önümleri ýörite awtoulag kerweni bellenen ýere ýetirýär.
Eýýäm ýakyn wagtda ynsanperwerlik kömegi Owganystan Yslam Respublikasynyň demirgazyk welaýatlarynyň – Badahşan, Tahar, Nangarhar, Kunar we Kabul welaýatlarynyň ejir çeken ilatynyň arasynda paýlanar.


text:
Adam hukuklaryny goraýan halkara Amnesty International guramasy buluç milletinden bolan türkmen raýatynyň ikinji sapar Owadandepe türmesine geçirilýändigini habar berýär we bu tussagyň öňki gezek bu türmede bolan döwründe yzygiderli urlup-ýenjilendigini belleýär.
Guramanyň gyssagly diýlip ýaýradylan beýannamasyna görä, 39 ýaşly Mansur Mingelow Lebap welaýatynyň Seýdi şäherindäki LBK/11 türmesinde 22 ýyllyk tussaglyk möhletini berjaý edýär. Mansur Mingelowyň ilkinji gezek 2012-nji ýylyň 6-njy iýunynda öz doganynyň işi bilen baglanyşykly tussag edilendigi we Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk gullugynyň ofiserleri tarapyndan urlup-ýenjilendigi aýdylýar. Bu maglumatda sorag edilýän wagty Mansuryň öz doganynyň hem urlup-ýenjilmegine şaýat bolandygy habar berilýär.
Doganlaryň ikisine-de 2012-nji ýylyň 10-njy sentýabrynda adalatly geçirilmedik suduň netijesinde iş kesilipdi. Olar kämillik ýaşyna ýetmedikleri sosial taýdan ýolberilmesiz işlere çekmekde, pornografiýany ýaýratmakda, gaçakçylyga, neşe önümçiligine we neşe söwdasyna baş goşmakda aýyplanyp, Türkmenistanyň Jenaýat Kodeksiniň 156, 164, 254 we 292-nji maddalary boýunça günäli tapylypdy diýip, “Amnesty International” habar berýär.
Düzgüne garşy
Maglumata görä, Mansur Mingelow ähli aýyplamalary ret edýär we özüniň günäsizdigini aýdýar. Mingelow özüne döwlet tarapyndan bellenen aklawçyny diňe iki sapar görüpdir, oňa derňewleriň we sud işleriniň dowamynda öz garyndaşlaryna jaň etmäge hem aklawçysyny çalyşmaga rugsat berilmändir. Tussag edileninden soň Mingelow neşekeşler üçin merkeze zor bilen eltilipdir we bu ýerde 15 gün saklanylypdyr.
Şeýle-de “Amnesty International” guramasynyň habar bermegine görä, Mingelow öz doganynyň ýowuz gynamalara sezewar edilendigi barada Baş prokuratura arza bilen ýüzlenipdir, mundan soň iki sany polisiýa işgäri işden boşadylypdyr. Mingelowyň gynamalara sezewar edilen başga adamlar, esasan-da, Maryda ýaşaýan buluçlar barada maglumat toplandygy hem aýdylýar.
Mansur Mingelowa çykarylan hökümde bir ýyl berk režimli türme tussaglygy göz öňünde tutulýar. Ol berk düzgünli Owadandepe türmesinde agzalan möhletiniň dowamynda yzygiderli urlup-ýenjilendigi, bu ýerdäki degişli tussaglyk möhleti dolansoň 2013-nji ýylyň 6-njy awgustynda Seýdidäki türmä geçirilendigi aýdylýar. Maglumata görä, 11-nji aprelde Seýdidäki türmäniň sakçylary Mansur Mingelowa onuň ýene-de Owadandepä geçirilmek üçin taýýarlanmalydygy barada aýdypdyrlar.
Köpçülige cagyryş
“Amnesty International” guramasy öz ýaýradan beýannamasynda köpçüligi türkmen häkimiýetlerine ýüzlenip, şeýle talaplary öňe sürmäge çagyrýar: Mansur Mingelowyň Owadandepe türmesine geçirilmezligini talap etmeli;
Türkmen häkimiýetlerini Mingelowyň işine halkara adalatly sud düzgünlerine görä gaýtadan garamaga, şol sanda oňa öz islegine görä aklawçy saýlamak üçin mümkinçilik döretmäge çagyrmaly;
Häkimiýetleri gynamalar bilen bagly ähli wakalar boýunça bitarap we netijeli derňewleri geçirmäge we häkimiýetleri halkara borçnamalaryny ýerine ýetirmäge, şol sanda BMG-niň gynamalara garşy konwensiýasyny berjaý etmäge ündemeli.
“Amnesty International” guramasynyň maglumatynda Mingelowyň ykbaly bilen bagly talaplary ýollamak üçin Türkmenistanyň prezidentiniň, ýurduň Baş prokuraturasynyň we Içeri işler ministrliginiň adresleri we telefon nomerleri berilýär.


text:
Çet bir ýurduň ykbaly barada gürrüň etmek bir başga, ýataňda-turaňda akyl-huşuňdan çykmaýan dogduk ýurduň alada-gaýgysyny etmegem bir başga.
Meniň watanym Gyrgyzystan jülgeler bilen gurşalan beýik daglardan ybarat kiçijik ýurt. Bu ýurtda iýun aýynda nämeleriň bolanyny dünýäniň köp bölegi bilýär. Ýöne köne ýaralary, ýurduň syýasy howasyny özgertmek arkaly, häzirki ýüregagyryny bejermek üçin edilýän tagallalary gaty az adam bilýär. 10-njy oktýabrda Gyrgyzystan parlament saýlawlaryny geçirer we bu çäre şol tagallalaryň esasy bölegi bolar.
Golaýda bolan zorlukly wakalara garamazdan, gyrgyzlaryň aglabasy bu saýlawlardan köp zada garaşýar. Ýurdy prezident dolandyryşyndan parlament respublikasy görnüşindäki dolandyryşa geçirmek üçin Gyrgyzystanyň halky 27-nji iýunda geçirilen referendumda täze konstitusiýany tassyklady.
Adamlar awtoritar prezident sistemasyndan we onuň döredýän korrupsiýasyndan bizar bolandyklaryny aýdýarlar.
Prezident sistemasynyň kynçylygy
Elbetde, prezident respublikasy görnüşindäki dolandyryşyň özünde hiç hili ýalňyşlyk ýok, bu sistema dünýäniň käbir ýurtlarynda gül ýaly işläp dur. Ýöne ol postsowet giňişliginde özüniň ýaramaz taraplaryny görkezme kemini goýmady. Bu ýerde prezident respublikalary, adatça, iň ýokary häkimiýete eýe bolan awtoritar dolandyryjylara perde bolýar.
Bu ýagdaýda olardan ne hasabat sorap bolýar, ne-de olaryň işini barlap bolýar. Saýlawlar bolsa hem galplaşdyrylýar, hem belli bir ugra gönükdirilýär. Netijede raýatlar hem umydyny, hem ynamyny ýitirýärler. Häkimiýeti her edip-hesip edip elde saklajak bolup we administratiw resurslary eden-etdilikli ulanyp, sowet mirasynyň üstünde hakyky prezident respublikasyny gurmak mümkin däl.
Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew bilen premýer-ministri Wladimir Putiniň Gyrgyzystanyň parlament sistemasyna tarap ugur almasyny tankytlamagy ýöne ýerden däl. Olar güýçli prezidentligiň durnuklylyk üçin möhümdigini, şol durnuklylyk esasynda-da täze demokratik döwletiň düýbüni tutup boljagyny aýdýarlar.
Ýöne olaryň goldaýan döwlet gurluşynda ýokardan aşak basyş edilýär we bu gurluşyga graždan jemgyýetiniň, ýönekeý adamlaryň gatnaşygy gaty çäkli.
Gyrgyzlar näme isleýärler?
Gyrgyzystan babatda aýdylanda, gyrakladylan awtoritar prezidentler Askar Akaýewiň we Kurmanbek Bakyýewiň tarapdarlary olaryň demokratik sistemany döretmek üçin güýçli prezidentligi döredendiklerini öňe sürüp bilerler. Emma beýle deliller garyp düşen we sabyr-takatyny ýitiren gyrgyz ilatynyň arasynda kän goldaw tapmaýar.
Ýurduň dürli künjeginde ýaşaýan raýatlaryň esasy köpçüligi 10-njy oktýabrda boljak parlament saýlawlaryna özleriniň iýun referendumynda ses beren demokratik özgerişligini getirjek möhüm ädim hökmünde garaýarlar.
Ýetip gelýän parlament saýlawlary postsowet Gyrgyzystanyndaky ýene bir möhüm özgerişligiň amala aşyrylmagyna itergi berer: saýlanjak deputatlaryň azyndan 30 protsenti aýallar bolar. 2005-nji ýylda bolan dawaly saýlawlarda bir aýalam 2005-2007-nji ýyllaryň parlamentine agza bolup bilmändi.
Aprel wakalaryndan soň häkimiýete gelen we iýundaky referendum arkaly prezident saýlanan Roza Otunbaýewa öz geçiş hökümetiniň döwlet-administratiw serişdelerini hiç bir syýasy partiýanyň öz bähbidine ulanmagyna ýol bermejegini gaýta-gaýta aýtdy.
Eger geçiş hökümetinde haýsam bolsa diňe bir partiýa agalyk edýän bolanlygynda, bu hili wadalara ynanmasa-da bolardy. Emma geçiş hökümeti turuwbaşdan birnäçe basdaş partiýalaryň we syýasy toparlaryň gatnaşmagynda döredildi.
Meniň çenime görä, Gyrgyzystanda köppartiýaly sistema geçmek eýýäm başlandy. Gyrgyz halky 10-njy oktýabrdaky saýlawlara hakyky özgerişligiň geljegi baradaky umyt bilen garaýar.
Tynçtykbek Çoroýew Azat Ýewropa Azatlyk Radiosynyň Gyrgyz gullugynyň žurnalisti. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Wengriýanyň polisiýasy Serbiýa bilen serhetde gorag haýatlaryndan bikanun geçen dokuz siriýaly we ýedi owganystanly bosguny tussag edendigini aýtdy.
Munuň öňüsyrasynda Wengriýada Ýakyn Gündogardan, Aziýadan we Afrikadan gelýän migrantlar meselesine çemeleşmek boýunça kabul edilen kanun 15-nji sentýabrda güýje girdi.
Kanunda göz öňünde tutulan çäreleriň biri Wengriýanyň täze döredilen serhet goraglaryny bozanlaryň jenaýat jogapkärçiligine çekilmegini, ýagny olaryň türme tussaglygyna höküm edilmegini ýa-da deportasiýa edilmegini göz öňünde tutýar.
Ýewropa Bileleşiginiň Italiýa, Gresiýa we Wengriýa barýan 120 müň migranty bileleşigiň ýurtlaryna ýerleşdirmek barada öňe süren plany başa barmady.
Çehiýa Respublikasy, Slowakiýa we Wengriýa ÝB-niň adatdan daşary maslahatynda plana garşy çykanlaryň arasynda boldular.


text:
Gyrgyzystanyň günorta şäheri Oşda häkimiýetler etniki çaknyşyklaryň öňüni almak maksady bilen dürli milletlileriň goňşulykda ýaşaýan raýonlaryny döretmegi planlaşdyrýarlar. Ýerli ýaşaýjylar bolsa häkimiýetleriň bu plany sebäpli öz ýaşaýan uly öýlerinden kiçi göwrümli kwartiralara göçürilmeklerinden howatyrlanýarlar.
Iýun aýynda Gyrgyzystanyň Oş şäherinde zorluklar ýüze çykanda bir mesele aýdyň boldy, ol hem özbek milletlileriň ýaşan raýonlarynda hemme jaýlar otlanyp, weýran edildi. Gyrgyzlaryň ýaşaýan öýlerine welin, köp zyýan ýetmedi.
Şäheriň dikeldiş işleri başlananda, Oşuň häkimi Melis Myrzakmatow dürli milletlileriň goňşulykda ýaşaýan raýonlaryny döredip, geljekde etniki çaknyşyklaryň öňüni almagy planlaşdyrýandygyny aýtdy: “Garyşyk kwartallarda hiç zat bolmady. Şonuň üçin biziň dürli milletleriň goňşulykda ýaşaýan kwartallaryny döredesimiz gelýär. Şol ýerleriň howlularynda çagalar biri-biri bilen oýnap, olaryň dost bolmagyny isleýaris”.
Bu barada Oş şäher häkimliginde iýul aýynda eden çykyşynda jenap M.Myrzabekow özleriniň köne köçelerdäki öýleri ýykmaklarynyň mümkindigini aýtdy. Iýun aýynda bolan zorlugyň pidalaryna bolsa täze köp gatly jaýlara ýa-da täze gurlan öýlere göçmäge mümkinçiligiň beriljekdigini mälim etdi: “Bu gaty uly betbagtçylyk. Şonuň üçin biz gaty sypaýy hereket etmäge synanyşýarys. Onsuz-da öz emlägini, dogan garyndaşlaryny ýitiren adam az däl. Şonuň üçin biz bu zorlugyň pidalaryna hyzmat etmäge çalyşýarys”.
Göçürilmek gorkusy
M.Myrzabekow Oş şäheriniň gutarnykly planynyň ilatyň gatnaşmagynda taýýarlanjakdygyny aýtdy. Emma şu hepdäniň başynda häkimiň orunbasary Taalai Sabirow bu planyň taýýardygyny, öz öýünden başga ýere göçmekden boýun gaçyrýan adamlar bilen häkimiýetleriň gepleşik geçirýandigini mälim etdi: “Biz olara öýlerinden başga ýerlere göçmekleriniň şähere hem ýurda bähbitlidigini aýdýarys. Eger kwartiralarda ýaşaslary gelmese, biz olara ýer teklip edýäris. Emma köne öýlerinde olaryň galyp bilmejekdigini, sebäbi biz şäheriň baş planynyň eýýäm kabul edilendigini düşündirýäris”.
Ýerli ýaşaýjylar bolsa häkimiýetleriň özleri bilen maslahatlaşmandygyny aýdýarlar we bu şäher plany sebäpli öz ýaşaýan uly öýlerinden kiçi göwrümli kwartiralara göçmeli boljakdyklaryndan howatyrlanýarlar.
Özbek milletinden bolan ýerli ýaşaýjylaryň biri mamlakat Emilowa öz weýran bolan öýüni gaýtadan dikeltmek isleýändigini aýdýar: “Meniň köp gatly kwartiralarda ýaşasym gelmeýar. Biz howlularymyzda çadyr dikip ýaşamaga kaýyl, ýöne hiç kim bu ýerden göçmek islemeýär”.
Ýerli synçylar-da özbekleriň we gyrgyzlaryň aýry-aýry raýonlarda ýaşamagynyň bu regionda dartgynlygyň güýjemegine getirjekdigini aýdýarlar. Syýasy analitik Mars Saryýew uly özbek maşgalalarynyň, adatça, howluly öýlerde ýaşaýandyklaryny aýdýar: “Bu hakykatdan hem problema döredýär. Sebäbi özbekler beýlekilerden üzňe, ýapyk ýaşaýarlar. Şonuň üçin garyşyk raýonlary döretmek rasional karardyr”.
“Galasymyz gelýär”
Syýasy analitik özbekleriň öňki ýaşan ýerlerini taşlap, öz durmuşlaryny özgertjek göçe-göçlügi islemeýändiklerine düşünýändigini aýtdy. Şonuň üçin häkimiýetleriň bu planyny durmuşa geçirmekligiň näderejede ýerliklidigini aýdyp bilmejekdigini nygtady.
“Kylym Şamy” atly adam hukuklary boýunça guramanyň ýolbaşçysy Aziza Aburasulowa Oş şäheriniň häkimiýetleriniň bu planyny goldaýandygyny aýdýar: “Men adamlaryň ýaşaýyş jaýlaryna bolan hukuklarynyň äsgermezlik edilmegine garşy, emma ýüzlerçe adamyň ölümine sebäp bolan soňky zorluklar, bu regionda eýýäm üçünji gezek ýüze çykýar. Biz bu wakalardan netije çykaryp, utgaşmaga synanyşmaly. Biz goňşulykda parahat ýaşamagy öwrenmeli”.
Hukuk goraýjy A.Aburasulowa adamlaryň ellerinden ýerlerini almaga häkimiýetleriň hakynyň ýokdugyny aýdýar. Gyrgyzystanyň prezidenti Roza Otunbaýewa hem daşary ýurt donorlaryndan serişde almaga synanyşanda şeýle zorluga ýol bermejekdigini aýtdy. Emma Oşuň özbeklerini Otunbaýewanyň bu sözleri köşeşdirmedi. Olaryň köpüsi iýun aýynda bolan zorluklary bahana edinip, häkimiýetler turuwbaşdan düzen planlaryny amala aşyrmaga çalşarlar diýip howatyrlanýarlar.
Şol plana bolsa ýerli özbekleriň ýaşaýan ýerlerini ellerinden almak girýär diýip, ýerli özbek milletli Saltamat Faizullaýewa aýdýar: “Bize şol dikeldiş planynyň manysyny hiç kim düşündirmedi. Özbekler hem gyrgyzlar musulmandyr. Biz şol kiçi kwartiralara çagalarymyz bilen sygyp bilmeris. Biziň öz ýerimizde galasymyz gelýär”.
Oş regionynyň ilaty hemişe öz obadaşy Gyrgyzystanyň öňki prezidenti Kurmanbek Bakyýewi goldaýardy. Bu ýerdäki gyrgyzlaryň köpüsi henize çenli Bakyýewiň tarapyny çalýarlar. Özbekleriň aglabasy bolsa wagtlaýyn hökümeti arka tutunýar.
Täze sistemamy?
Oş şäheriniň häkimi M.Myrzabekow hem bir wagt Bakyýewiň ýakyn ýarany bolan adamlardan. Ol Gyrgyzystanyň günortasyny doly gözegçilik astyna alyp bilmeýan wagtlaýyn hökümete köp kynçylyk döredýän adam. Ýakynda Myrzabekow öz regionyna ÝHHG-niň ýaraglanmadyk polisiýa işgärleriniň gözegçilik etmäge gelmegine garşy protestleri gurnady.
Syýasaty öwreniji Mars Saryýew Myrzabekowyň bu hereketinde separatistik meýilleriň duýulýandygyny aýdýar. Emma synçy bu regionda bolan zorlukdan soň, ýurduň günorta regionlarynda hatda meýdan komandirleriniň hem emele gelendigini aýdýar.
Syýasatçy Saryýew şeýle hem merkezi häkimiýetleriň güýç arkaly ýa-da administratiw ýollar bilen bu regiondaky problemalary çözüp bilmejekdigini, şonuň üçin häzirki döran ýagdaýy bolşy ýaly kabul etmekden başga çäreleriniň ýokdugyny tassyklaýar.
Duşenbe güni Gyrgyzystanyň prezidenti Roza Otunbaýewa parlament saýlawlarynyň şu ýylyň 10-njy oktýabrynda geçiriljekdigini yglan etdi. Bu saýlawlardan soň Gyrgyzystanyň syýasy gurluşy parlament respublikasyna öwrülip, ýurt durnukly ösüş ýoluna düşmeli.
Emma Oş şäheriniň dikeldiş plany ýurduň durnuklylygy meselesini sorag astynda goýýar. Bu regionda dartgynlygyň artmagy gaýtadan etniki çaknyşyklaryň ýüze çykmak howpuny ýokarlandyrýar.


text:
Sowet Soýuzynyň Kommunistik partiýasynyň Baş sekretary Nikita Hruşýewiň Kompartiýanyň 20-nji gurultaýynda sowet diktatory Iosif Staliniň şahsyet kultuny paş edenine şu gün, 25-nji fewralda 55 ýyl dolýar. Bu waka 1956-njy ýylda, Staliniň ölüminden üç ýyl soň boldy we, 50 ýyl soň, 2006-njy ýylda Türkmenistanyň «ömürlik prezidenti» Saparmyrat Nyýazow ýogalanda türkmen Nikitasynyň döremegine umyt döretdi. Ýöne ondan bäri dört ýyl gesçse-de türkmenbaşçylyk resmi ýazgarylmaýar. Eýsem Staliniň resmi ýazgarylmagy bilen türkmen reallyklarynyň arasynda nähili baglanyşyk bar?
Nikita Hruşýew Sowet Soýuzynyň Kommunistik partiýasynyň 20-nji gurultaýynyň münberinden «Stalin gödek, ýoldaşlaryna ünssüz, ynjyk we häkimiýeti hyýanatçylykly ulanýar» diýip, W.I.Leniniň syýasy wesýetnamasyna esaslanyp aýdypdy we ony was-waslykda, gowy adamlary ýok etmekde hem köpçülikleýin terrory gurnamakda aýyplapdy.Staliniň şahsyýet kulty
Gürjüstanyň Gori şäherindäki Staliniň heýkeli aýrylýar, 2010-njy ýylyň iýun aýy.
«Partiýanyň Merkezi Komitetiniň agzalarynyň we agzalyga kandidatlaryň 70 prosenti, ýagny 17-nji gurultaýyň delegatlarynyň 139-syndan 98 sanysy Staliniň buýrugy bilen tussag edildi we atyldy. Gurultaýyň 1966 delegatyndan 1108-si kontrrewolýusiýa etmişlerinde aýyplanyp tussag edildi. 1937-nji ýylda kontrrewolýusiýa etmişlerinde aýyplananlaryň we tussag edilenleriň sany öňki ýyla garanda 10 esse köpeldi» diýip, Hruşýew stalinçiligiň pidalarynyň ýalana çykaryp bolmajak sanlaryny getiripdi.
Ýöne bu paş edişlik ýapyk gapylaryň aňyrsynda boldy we Hruşýewiň doklady sowet halklary diýilýäne diňe 1989-njy ýylda, Gorbaçýowyň üýtgedip gurmasy mahalynda giňden elýeterli edildi. Şondan soň Orsýetde, şol sanda öňki sowet respublikalarynyň hem bir toparynda stalinçilik hakynda has töwerekleýin, has çuňňur analiz etmäge, pikir öwürmäge, netije çykarmaga mümkinçilik döredi.
Türkmen şahyry Saparmyrat Öwezberdiýew 2003-nji ýylda öz çagalygynyň stalinçilik propagandasyna gabat gelşini ýatlap, şeýle diýipdi: «1949-njy ýylda biz Bäherdende çagalar bolup aýdym aýdýardyk. Şonda şeýle setirler bardy:'Stalin kaka,
Satylýar köke,
Aljakdym welin,
Ýykyldym gorpa…'»
Emma stalinçiligiň aňly-başly adamlar üçin gorp bolanlygyna hemmeler düşündi ýa ony zalym diktator, eli ganly jellat hökmünde ýazgardy diýip aýdyp bolmaz.
«Nyýazow «Men Stalini okaýan» diýdi…»
Staliniň tarapdarlary, şol sanda onuň agrar ýurtdan ýadro ýaragly güýçli döwlet döredendigini aýdýanlar şu günki gün hem az däl. Şol sanda Nyýazowyň döwründe «Ruhnama» esasynda okadylan oglan-gyzlaryň hem türkmenbaşyçylygy goldaýanlary, uly adamlaryň arasynda hem Nyýazowyň uly syýasatçydygyny tassyklaýanlar bar.
«Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy hakykatdanam ýöne bir şahsyet, ýöne bir ynsan däl-de, Allatagala tarapyndan berlen, welilik bilen, halatlylyk bilen, Arşdan arkalylyk bilen tapawutlanýan ynsan» diýip, türkmen telewideniýesinde çykyş eden raýatlaryň biri aýdypdy.
Ýakyndan tanaýan adamlar S.Nyýazowyň stalinçiligiň ýazgarylmagyna garşy bolandygyny, hatda onuň dolandyryş usullaryndan nusga alandygyny aýdýarlar.
Türkmenistanyň Türkiýedäki ozalky ilçisi Nurmuhammet Hanamow S.Nyýazowyň bir ýygnakda Stalin barada diýen sözlerini şu günki gün hem ýadynda saklaýar: «Nyýazow men Stalini okaýan, Stalini öwrenýän diýdi. Ol muny höwes bilen aýtdy» diýip, Hanamow şol wagt «Bu 1937-nji ýyly başymyza getirmese ýagşy» diýip, alada edendigini ýatlaýar.
Stalin barada ýazylan işlerde getirilýän taryhy dokumentler, arhiw maglumatlary leninçi bolşewikleriň baştutanlygynda 1917-nji bolan döwlet agdarlyşygyndan soň ozalky Patyşa Russiýasynyň agalyk edýän giňişliginde ýaşaýan halklaryň sowatly, bilimli, düşünjeli gatlagynyň gyrgyna berlendigini, bu döwürde alnyp barlan ýowuz syýasat netijesinde millionlap adamyň, garrylaryň, aýallaryň we çagalaryň açlyk-horluga sezewar bolandygyny tassyklaýar.
Nyýazowyň tankytçylary onuň sowet döwründe ýetişen we özüne bäsdeş bolup biljek bilimli adamlary çoçgara çolaşdyrmazdan öň emeli işsizlik döretmek arkaly halky bilkastdan barha kän jenaýatçylyga, türmä itekländigini aýdýarlar.
Häzir türkmen türmesinde oturan dissident Gulgeldi Annanyýazow Norwegiýada bosgunlykda ýaşaýan wagty stalinçilik bilen türkmenbaşyçylygyň arasynda kän meňzeşligiň bardygyny, Nyýazowyň halkyň gözüni gorkuzmak üçin neşe, türme duzaklaryny «ussatlarça» ulanandygyny aýdyp, şeýle diýipdi: «Türmede oturmadyk az-az galdy, özem (Nyýazow) ilkiler bir gepinde aýdar ýörerdi «aý, biziň halkymyz Stalinden gözi gorkan, bular kän kellesini galdyrmaz» diýip…»
S.Nyýazow telewideniýede berlen çykyşlarynyň birinde Stalin baradaky hakykatyň aýdylmagyna garşylygyny, onuň tankytlanmagyny halamaýanyny tassyklap, «düýn Staline «beýik, genialnyý, generalissimus» diýip ýörenler bu gün Stalini «jenaýatçy» diýip ýörenem bar, adamyň akylyny üýtgetmek ýeňil zat» diýipdi.Türkmenistanyň hakyky açylyşy nämä bagly?
Nyýazow bu günki gün Türkmenistanda gitdigiçe az ýatlanylýar. Ýöne ýerli synçylar Türkmenistanyň hakyky açylyşynyyň we reforma ýoluna düşmeginiň türkmenbaşçylygyň resmi ýazgarylmagyna baglydygyny aýdýarlar. Mysal üçin, Nyýazow ýogalandan soň türkmen režimi barada ýazylan makalalaryň käbirinde G.Berdimuhamedowyň türkmen Nikitasy bolmak ähtimallygy barada umytly pikirler aýdyldy.
Paýtagt Aşgabatdaky Nyýazowyň iň beýik heýkeli aýryldy, 2010-njy ýylyň awgust aýy.
Moskwanyň Döwlet uniwersitetiniň Merkezi Aziýa we Kawkaz boýunça bilermeni, professor Leonid Fridman Hruşýewiň taryhy paş edişliginiň Staliniň ölüminden üç ýyl soň edilendigini we Türkmenistanyň SSSR däldigini, ilatynyň sany boýunça-da, beýleki görkezijiler boýunça-da has pes derejeli ýurtdugyny aýdýar. Onuň pikiriçe, hut şu sebäpden hem aýgytly öwrülişigiň bolmazlygy geň däl.
«Emma ondan bäri dört ýyl geçdi. Men şu sebäpden aýgytly döwür gelýär diýip oýlanýaryn» diýip, professor Fridman Azatlyk Radiosyna aýtdy. «Häzirki türkmen ýolbaşçylary, şol sanda Arap Gündogaryndaky wakalaryň täsiri astynda we diňe bu hem däl, gapdalda Owganystanyň bardygyny hem unutmazlyk gerek, hökman ikiden birini seçmeli bolar» diýip, ol sözüniň üstüne goşdy.
Professor Fridmanyň pikiriçe, Türkmenistan sosial, syýasy, ykdysady liberallaşma ýolundan gitse gaty peýdaly bolar.
«Eger Türkmenistan, wagtlaýyn hem bolsa, syýasy kursy berkitmek ýolundan gitse, ýa-da ahyry bir ýerden çykarar-da diýip, akymyň ugruna ýüzse, bu ýolbaşçylar üçinem, şol sanda ýurt üçinem örän howply» diýip, professor Fridman Azatlyk Radiosyna Moskwada beren gürrüňinde aýtdy.


text:
Birleşen Ştatlaryň goranmak sekretary Çak Hagel, prezident Barak Obama Siriýa garşy harby çärä girişmek kararyna gelse, amerikan güýçleriniň Damaska harby hüjümleri başlamaga taýýardygyny aýtdy.
ABŞ-nyň täsirli habar serişdelerinden biriniň maglumatyna görä, agzalýan bu harby hüjümiň öňümizdäki birnäçe günüň dowamynda amala aşyrylmagy mümkin.
Çak Hagel BBC telekanalyna beren interwýusynda bu barada şeýle diýdi: “Bu taýda saýlap almak üçin birnäçe ugurlar bar. Birleşen Ştatlaryň Goranmak departamenti şol ugurlary durmuşa geçirmäge taýýar. Eger bu zatlar durmuşa geçse, onda bu biziň halkara ýaranlarymyz bilen sazlaşykly amala aşyrylar.”
ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky harby çäre nähili häsiýete eýe bolar?
Sişenbe güni ABŞ-nyň ýokary derejeli resmilerinden biriniň “Reuters” habar gullugyna beren maglumatynda bellenmegine görä, ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky harby çäräniň nähili häsiýetde boljakdygy barada prezident Obama entek takyk bir netijä gelmändir.
Ýöne NBC News telekanalynyň ABŞ-nyň ýokary derejeli resmisine salgylanyp berýän maglumatyna görä, agzalýan harby çäre Siriýa ediljek raketa hüjümleri görnüşinde amala aşar we “üç gün dowam etjek” bu harby hüjümiň iň ir diýlende, penşenbe güni başlamagy mümkin.
ABŞ-nyň Siriýa hüjüm edip biljek uzaklykda dört sany ýykyp-ýumrujy güýje eýe bolan harby gämisi bar. Şol gämilerde ”Tomagawk” kysymly raketalar ýerleşýär. Şol gämiler orän tizlik bilen ýerlerini üýtgedip, suwda aýlanyp bilýär.
Häzirki döwürde Atlantik Geňeşi atly guramanyň işgäri bolan, emma mundan ozal prezident Obamanyň hem prezident Buşuň döwürlerinde Milli Howpsuzlyk Geňeşinde Goranmak sýyasaty we strategiýa bölüminiň ýolbaşçysy wezipesini berjaý eden Barry Pawel saylanjak hüjüm ugurlaryndan biriniň howadan amala aşyryljak hüjüm bolmagynyň hem mümkindigini aýtdy.
“Meniň çaklamalaryma görä, amala aşyrylmagy göz öňünde tutulýan bu howa kampaniýasy howa zarbalaryny we raketa hüjümlerini öz içine alar. Bu kampaniýanyň dowam etjek möhleti, nyşana aljak obýektleri we onuň amala aşyrylyş ýygjamlygy, şol çäräniň prezident Obama tarapyndan bellenilen maksadyna laýyk kesgitlener” diýip, Pawel gürrüň berdi.
Ak tamyň sişenbe güni ýaýradan beýanatynda, göz öňünde tutulýan ugurlaryň “Režimi üýtgetmek” ýaly plany öz içine almaýandygy aýdylýar.
NATO ýaranlarynyň Liwiýada edişi ýaly, Siriýadaky söweşijileri tarapyndan kontrollyk edilýän zonada uçuş gadagançylygyny girizmek barada näme pikir edilýär?
Siriýanyň howa zolagyny ele almak kyn bolar. Sebäbi Siriýanyň howa güýçleri Liwiýanyňkydan gaty güýçli. Amerikan harby uçarlarynyň urlup ýykylmak ähtimallygy meselesinde Ak tam töwekgellik edesi gelenok.
Siriýanyň iň golaýyndaky amerikan söweş uçarlary Türkiýäniň howa bazasynda ýerleşýär. ABŞ-nyň söweş uçarlarynyň Pars aýlagyndan uçuş etmegi bolsa, kyn bolar. Iordaniýa we Yrak ABŞ-nyň uçarlarynyň öz howa zolagyna girmäge rugsat bermejekdiklerini aýdýarlar. Şeýle-de, agzalýan hüjümlerde Birleşen Ştatlar B2 kysymly nyşanany gizlin bombalaýan uçarlaryndan hem peýdalanyp biler.
ABŞ-nyň harbylary gatnaşarmy?
Raketa hüjümleri arkaly Siriýanyň himiki ýaraglar saklanýan ammarlaryny weýran etmeklige oňyn garalmaýar. Emma bu işi amala aşyrmak üçin harbylary Siriýa ibermek hem göz öňünde tutulýan maksatlara girenok.
ABŞ-nyň Wekiller öýüniň agzasy Eliot Engel bu barada şeýle diýýär: “Hiç kim amerikan harbylarynyň Siriýanyň territoriýasyna girmegini goldap çykyş edenok. Men hem şolaryň hatarynda. Hiç bir salykatly syýasatçy kişi amerikan harbylarynyň Siriýanyň topragyna aýak basmagyny goldanok”.
Engel amerikan harbylarynyň Siriýanyň howa güýçlerine we ýarag ammarlaryna uzakdan raketalar arkaly hüjüm edip, režimiň howa güýçleriniň öz halkyna garşy ulanylmagynyň öňüni alyp boljakdygyny aýtdy.
Harby çärä girişmek barada ABŞ-nyň delilleri nämelerden ybarat?
Harby çärä girişmek baradaky delil, dünýäde hiç haçan ulanylmaly däl diýlip ylalaşylan, emma Siriýada ulanyldy diýilýän himiki ýaraglar arkaly amala aşyrylan hüjüm bilen bagly.
Siriýanyň içindäki söweşlere harby taýdan goşulyşma garşy çykyş edýänlar bolsa Amerikanyň ýene-de bir urşa çekilmegi mümkin diýen aladada.
Harby goşulyşmany ABŞ-nyň ýeke özi amala aşyrarmy?
Günbatar ýaranlary Siriýa meselesinde herekete geçmäge taýýardyklaryny aýdyp, çykyş edýärler. Emma bu onuň harby çäräni hem öz içine alyp-almaýandygy barada takyk bir zat aýtmak kyn.
Fransuz prezidenti Fransua Olland şu hepde eden çykyşynda, “Fransiýa himiki hüjümleri amala aşyranlary jezalandyrmaga taýýar” diýdi, ýöne ol bu barada jikme-jik maglumat bermedi.
Beýik Britaniýa Siriýada amala aşyryldy diýilýän himiki hüjümler baradaky toplanan maglumatlary, şol sanda BMG-niň ýarag inspektorlarynyň ýygnan delillerini gözden geçirmäge dowam edýärkä, Damaska harby hüjüme geçmek barada goşmaça planlary hem taýýarlaýar.
Germaniýanyň kansleri Angela Merkel hem fransuz, amerikan we britan liderleriniň gatnaşmagyndaky telefon arkaly geçirilen konferensiýa gatnaşdy. Şol telefon arkaly geçirilen konferensiýada liderler Siriýadaky himiki hüjümlere “çynlakaý jogap” bermegiň zerurdygy barada netijä gelipdiler.
Türkiýe bolsa iki ýyl mundan ozal başlan Siriýadaky konfliktler barada ýurtdaky režimi tankyt edip gelýär. Türkiýäniň daşary işler ministri Ahmet Dawutogly şu hepde eden çykyşynda “Uruş jenaýatyny we adamzada garşy jenaýat işini edenleriň hökman jezalandyrylmalydygyny” aýtdy.
Bu ýerde BMG-e nähili pozisiýany eýeleýär?
BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň agzasy Orsýet bolsa, Assadyň režimini goldap, Siriýa gönükdiriljek islendik harby goşulyşma weto goýýar. Şol sanda Siriýa babatynda Hytaý hem Orsýetiňki ýaly pozisiýany eýelär.
Häzirki wagtda Ak tam gürrüňi edilýän harby hüjümi kanunalaýyk etmek üçin “Kosowa wakasyny” öwrenýär. Bu wakada, BMG-niň razylygy bolmazdan, NATO-nyň liderligindäki bombalama kampaniýasynyň netijesinde Ýugoslawiýanyň prezidenti Slobodan Miloşewiçiň harby güýçleri Kosowadan kowlup çykarylypdy.
Bu ýagdaýa Siriýanyň ýaranlary Orsýet we Eýran nähili gaýtawul bererler?
ABŞ-nyň Siriýanyň içki işlerine goşulyşmak baradaky ikirjeňlenmesiniň indi azalandygy bellenýär.
Öňki ýokary derejeli amerikan diplomaty Barry Pawel, Birleşen Ştatlar gelejekde himiki ýaraglaryň ulanylmagynyň öňüni almak üçin çäkli harby hüjümlere başlasa, onda bu urşa Orsýetiň goşuljagyna ynanmaýandygyny aýtdy.
“Orsýet barybir himiki ýaraglaryň ulanyşyny gadagan edýän halkara konwensiýasyna goluny goýan ýurt, emma Siriýa bu ylalaşyga gol goýan ýurt däl” diýip, öňki amerikan diplomaty Barry Pawell belledi.


text:
Aşgabat, 16.03.2015. “Türkmenportal”.
Türkmenistanyň Azerbaýjandaky ilçihanasy Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygynyň 20 ýyllyk şanly senesi, şeýle hem 2015-nji ýylyň Türkmenistanda “Bitaraplyk we parahatçylyk ýyly” diýlip yglan edilmegi mynasybetli dostlukly döwletiň ýokary okuw mekdeplerinde Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 20 ýyllygyna bagyşlanan nutuklary meýilleşdirdi diýip, Trend Az habar berýär.
2015-nji ýylyň 12-nji martynda Azerbaýjanyň “ADA” uniwersitetinde Türkmenistanyň Azerbaýjan Respublikasyndaky ilçisi Toýly Kömekow dürli ýurtlardan 2015-nji ýylyň 1—15-nji marty aralygynda bu ýerde ýörite okuw geçýän ýaş diplomatlaryň öňünde Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygyna bagyşlanan nutuk bilen çykyş etdi. Ýaş diplomatlar Azerbaýjan Respublikasynyň, Gazagystanyň, Gyrgyz Respublikasynyň, Türkiýäniň, şeýle hem TÝURKPA-nyň wekilleri we daşary syýasat edarasynyň işgärleridir.
Çykyş tamamlanansoň, sowal-jogap alşyldy.
13-nji martda bolsa Türkmenistanyň ilçihanasynyň 3-nji sekretary N. Razyjumaýew Azerbaýjanyň Döwlet nebit akademiýasynda talyplaryň öňünde “Bitaraplygyň türkmen nusgasy” diýen nutuk bilen çykyş etdi. Çärä bu ýokary okuw mekdebinde bilim alýan türkmen talyplary bilen birlikde Azerbaýjan Respublikasynyň, Russiýanyň, Gazagystanyň, Hytaýyň we Gyrgyz Respublikasynyň talyplary gatnaşdylar.
Soňra nutuk boýunça sowal-jogap alşyldy.
Şeýle çäreleri dostlukly ýurduň beýleki ýokary okuw mekdeplerinde hem geçirmek bellenilýär.


text:
Şu gün dünýäniň dürli ýurtlarynyň esasy şäherlerinde käbir meşhur diňleriň we monumentleriň elektrik yşyklaryny öçürmek boýunça ýörite çäreler geçirilýär.
Belli-belli jemgyýetçilik we medeni binalarda agşam bir sagatlap elektrik yşygyny öçürmek çäresi ilkinji gezek 2007-nji ýylda Awstraliýanyň Sidneý şäherinde başlanypdy we oňa «Ýer sagady» diýlip at berlipdi.
Bu çäre Ýer planetasynda elektrik energiýasyny we tebigy resurslary tygşytlamaga bolan zerurlyga ünsi çekmekligi maksat edinýär.
Şu çäräniň hatyrasyna şu gün agşam dünýäniň 120-den hem gowrak ýurdunda 4 müň töweregi şäherde belli-belli binalarda we diňlerde elektrik yşyklary öçüriler diýlip garaşylýar.
Geçen ýyl «Ýer sagady» atly bu çärä dünýäniň 88 şäheri gatnaşypdy.


text: Aýgözel atly bu batyl zenan 2007-nji ýyldan bäri ýeňillikli berilýän jaý nobatyna durandygyny aýdýar. Emma onyň jaý nobatyna umumy ýaşaýyş jaýynyň hödürlenýändigini, ol jaýda bolsa 84-ýaşly garry zenan ýaşaýandygyny, ol garrynyň hem ýanyna ýaşaýjy salman ýeke özüniň rahat ýaşasy gelýändigini aýdyp, bu çagaly zenany gapydan göýbermändigini ol gürrüň berýär. Aşgabat şäher häkimliginden, Aşgabat şäheriniň Berkararlyk etrap häkimliginden, prokuratura organlaryndan kömek berilmeýän bu zenan özüniň üç çagaly aýal doganynyň iki otagynyň bir burçunda ýaşamaly bolýandygyny, özüniň we çagasynyň uzakly gün daşarlarda wagt geçirmäge mejbur bolýandygyny gürrüň berýär.


text:
Şu gün Aşgabatda “dabaraly ýagdaýda” prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň ilkinji monumenti açyldy. Prezidentiň at üstünde oturan we altyn çaýylan heýkeliniň beýikligi 6 metre, tutuş monumentiň beýikligi bolsa 21 metre barabardyr.
“Arkadag binasy” diýlip atlandyrylýan bu monumentiň açylyşyna muňlerçe paýtagtly, esasanam mekdep we ýokary okuw jaýlarynyň okuwçylary, studentleri, edaralaryň we kärhanalaryň işgärleri gatnaşdyryldy.
”Arkadag monumenti” diýlip at berlen bu bina paýtagtyň günortasyndaky baýyrlykda, “Aşgabat” köpugurly sport toplumynyň golaýynda, iki köçäniň kesişýän ýerinde ýerleşýär.
Altyn çaýylan, eli kepderili
Berdimuhamedowyň ýokary galdyryp duran sag eliniň aşagynda bolsa kepderi şekillendirilipdir. AFP habar agentligi, heýkele çaýylan altynyň hiliniň 24 karatdygyny habar berýär.
Mundan ozal bu monumentiň açylyş dabarasyna birnäçe günläp taýýarlyk görülipdi. Monumente barýan köçede we onuň töwereklerinde birnäçe aýlap gurluşyk we abadanlaşdyryş işleri geçirildi.
Bitaraplyk prospektinden “Aşgabat” stadionyna barýan şol köçe we onuň trotuarlary ýuwlup, köçäniň gyralarynda uzaboýuna güller ekildi. Monumentiň öňünde bolsa ýörite sahna guruldy.
Bu çärä taýýarlygyň çäginde okuwçylar we edara-kärhanalaryň işgärleri birnäçe günläp monumentiň açylyş dabarasyna taýýarlyk repetisiýasyny geçdiler. Bu repetisiýalar dynç alyş günlerinde hem dowam etdirildi.
Heýkeli dikmek 'soraldy'
Ýatlap geçsek, geçen ýylyň iýul aýynda Türkmenistanyň prezidentiniň paýtagtyň gurluşygynyň täze etrabynyň proýekti bilen tanyşlygy mahaly wise-premýer we daşary işler ministri Reşit Meredow prezidentden “paýtagtyň gözel künjekleriniň birinde, görnükli ýerde prezidentiň” heýkeliniň oturdylmagyna ygtyýar bermegini sorapdy.
Şol ýygnakda şeýle heýkeliň oturdylmagy barada ýurduň ýolbaşçylaryndan we köp sanly raýatlardan teklipleriň gelendigi aýdylypdy. Şol gürrüňlerden bir ýyl çemesi geçensoň, Aşgabatda Türkmenistanyň prezidentiniň heýkeli peýda boldy.
Şu ýylyň iýun aýynyň ahyrynda, prezident Berdimuhamedowyň doglan gününe gabatlanyp, ”Oguzkent” myhmanhanasynyň golaýynda ”Arkadag” seýilgähi hem açylar. Häzirki wagtda bu seýilgähiň gurluşygy tamamlanyp barýar.
Bu Berdimuhamedowyň ilkinji heýkelidir. Öňki prezident Saparmyrat Nyýazowyň döwründe ýurtda onuň şanyna onlarça heýkel gurlupdy. Nyýazow ölensoň, olardan käbirleri ýykyldy, käbirleri bolsa görer gözden çetleşdirilip, şäheriň gyrak-bujaklaryna göçürildi.


text:
Aşgabat, 6-njy ýanwar. «Türkmenportal».
Göni aragatnaşyk arkaly wideoşekilli iş maslahatynyň dowamynda Aşgabat şäheriniň häkimi R.Nurmämedow paýtagtymyzy mundan beýläk-de ösdürmek, şäheriň durmuş ulgamyny kämilleşdirmek boýunça gurulmagy meýilleşdirilýän birnäçe awtoduralgalaryň we beýleki ugurdaş düzümleriň taslamalaryny, olaryň ýerleşjek ýerleriniň çyzgylaryny görkezdi.
Ak mermere beslenýän Aşgabadyň dünýäniň ösen şäherleriniň hatarynda ornuny pugtalandyrmagy ugrunda alnyp barylýan işleriň netijeli häsiýete eýe bolmalydygyny bellemek bilen, hormatly Prezidentimiz görkezilen taslamalara, çyzgylara birnäçe bellikleri aýtdy we degişli düzedişleri girizdi. Şonuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz Aşgabady sazlaşykly ösdürmek boýunça meýilleşdirilen çäreleriň üstünlikli ýerine ýetirilmegine örän jogapkärçilikli çemeleşilmelidigini aýratyn belledi.
Soňra hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow şol bir wagtyň özünde Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary Türkmenistanyň Prezidentiminiň diwanynyň we Ministrler Kabinetiniň iş dolandyryjysy Ş.Durdylyýewi we wise-premýer B.Artykowy göni aragatnaşyga çagyrdy. Wise-premýerler öz gezeginde gözegçilik edýän düzümlerinde alnyp barylýan işleriň ýagdaýy we häzirki döwürde paýtagtymyzy abadanlaşdyrmak, onuň çäklerinde dürli maksatly binalary gurmak boýunça alnyp barylýan işler, binalaryň ýerleşjek ýerleri barada hasabat berdiler.
Döwlet Baştutanymyz ýurdumyzyň paýtagtynda ýaýbaňlandyrylan giň möçberli işleriň hemmetaraplaýyn nusgalyk derejede bolmalydygyna ünsi çekip, şäheri abadanlaşdyrmak, onuň durmuş ulgamyny kämilleşdirmek, jemagat hojalygynyň işiniň netijeliligini ýokarlandyrmak boýunça wise-premýerlere we Aşgabat şäheriniň häkimine birnäçe anyk tabşyryklary berdi.
Şeýle hem hormatly Prezidentimiz paýtagtymyzyň täze döredilen etraplarynda adamlaryň netijeli işlemekleri, amatly dynç almaklary üçin ähli mümkinçilikleriň döredilmelidigini belläp, seýilgäh zolaklarynyň, ýol-ulag desgalarynyň, yşyklandyryjylar ulgamynyň we beýleki ugurdaş düzümleriň şäheriň binagärlik keşbi bilen ajaýyp sazlaşygy emele getirmelidigini tabşyrdy.
Milli Liderimiz ýurdumyzyň sebitlerini we paýtagtymyzy ösdürmek babatda öňdebaryjy tejribeleriň, kämil tehnologiýalaryň netijeli ulanylmalydygyny, şonuň bilen bir hatarda daşky gurşawy aýawly goramak maksady bilen ekologiýa taýdan ähmiýetli desgalaryň gurluşygyna ähmiýet berilmelidigini belledi we göni aragatnaşykda geçirilen wideoşekilli iş maslahatyna gatnaşyjylara bu ugurda alnyp barylýan işlere döwrüň baş meselesi hökmünde garamagy tabşyrdy.


text:
Şu gün Moldowanyň kommunist prezidenti Wladimir Woronin özüniň prezidentlik wezipesinden çekilýändigini yglan etdi.
Mälim bolşy ýaly, şu ýylyň iyul aýynda gaýtadan geçirilen Parlament saýlawlarynda Moldowanyň Günbatara tarapdar partiýalaryndan dördüsi Parlamentdäki orunlaryň aglaba köpçüligine eýe bolupdylar. Şol saýlawlaryň yzy bilenem olar Parlamentde özara koalisiýa döretdiler.
Moldowanyň kanunyna laýyklykda, şeýle ýagdaýda Parlamentdäki agdyklyk ediji syýasy topar öz adyndan prezident saýlamaly.


text:
18-nji iýunda “Ýyldyz” myhmanhanasynyň mejlisler zalynda Durnukly ösüş boýunça döwletara toparynyň (DÖDK) mejlisi geçirildi. Bu topar daşky gurşawy goramak ulgamynda we Merkezi Aziýa ýurtlarynyň durnukly ösüşi boýunça sebitleýin hyzmatdaşlygy utgaşdyrmagy we dolandyrmagy amala aşyrýar. Mejlisiň gün tertibiniň esasy meselesi sebitde iri halkara guramalary bilen ekologiýa meselesi babatda döwletara gatnaşyklaryny ösdürmegiň işjeň tarapdary bolup çykyş edýän Türkmenistana 2015-2016-njy ýyllarda DÖDK-niň ýolbaşçylyk ygtyýarlyklaryny bermekden ybaratdyr.
Mejlisiň işine gatnaşan köpsanly daşary ýurtly wekilleriň hatarynda Gazagystan Respublikasynyň, Gyrgyz Respublikasynyň, Täjigistan Respublikasynyň daşky gurşawy goramak we tebigatdan peýdalanmak baradaky döwlet düzümleriniň ýolbaşçylarynyň hem-de esasy hünärmenleriniň wekiliýetleri, halkara guramalarynyň – BMG-niň Ýewropa Ykdysady komissiýasynyň, BMG-niň daşky gurşaw boýunça maksatnamasynyň, BMG-niň Ösüş maksatnamasynyň, Merkezi Aziýa ýurtlarynyň Sebit ekologiýa merkeziniň, Ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça german jemgyýetiniň, Ýabany tebigatyň bütindünýä gaznasynyň we beýlekileriň wekilleri bar.
Döwlet Baştutanymyzyň tabşyrygy boýunça Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň, Türkmenistanyň Tebigaty goramak ministrliginiň DÖDK-niň Aşgabatda ýerleşýän Sekretariatynyň we ylmy – maglumatlar merkeziniň ýardam bermeginde geçirilýän bu mejlise taýýarlyk görmegiň çäklerinde iki günüň dowamynda türkmen paýtagtynda DÖDK-niň mejlisine gatnaşýan hem-de Araly halas etmegiň halkara gaznasynyň çäklerinde hereket edýän ähli wekiliýetleriň bilermenleriniň we wekilleriniň gatnaşmagynda deslapky iş maslahaty geçirildi.
Mejlisde Türkmenistanyň DÖDK-ä başlyklyk etmeginiň meýilnamasy Merkezi Aziýa ýurtlarynyň daşky gurşawy goramak meseleleriniň tutuş toplumy boýunça hyzmatdaşlygy sebitde bar bolan we ýüze çykýan ekologiýa meselelerini çözmekde toplanylan oňyn tejribäniň esasynda mundan beýläk-de ösdürmegi hem-de pugtalandyrmagy, sebitiň ýurtlarynyň iri halkara guramalary, ozaly bilen BMG-niň, onuň daşky gurşawy goramak we durnukly ösüş ulgamynda ýöriteleşdirilen agentlikleri hem-de edaralary bilen hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmegi göz öňünde tutýar.
Şunuň bilen baglylykda, mejlise gatnaşyjylar milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň oňyn syýasaty netijesinde bu ulgamda uly sepgitlere ýetilendigini kanagatlanmak bilen belläp, Türkmenistanyň BMG-niň Baş Assambleýasynyň belent münberinden hem-de Rio-de-Žaneýro (Braziliýa) şäherinde geçirilen “Rio-20” Bütindünýä maslahaty, tebigy betbagtçylyklaryň töwekgelçiligini peseltmek boýunça Sendaý (Ýaponiýa) şäherinde geçirilen Bütindünýä III maslahaty we Tegu şäherinde (Koreýa Respublikasy) geçirilen VII Bütindünýä suw maslahaty ýaly iri halkara maslahatlarynda yglan edilen anyk başlangyçlaryny bellediler. Häzirki döwrüň emele gelen ýagdaýlary bilen baglylykda milli Liderimiziň BMG-niň howandarlygynda ýöriteleşdirilen düzümi – Merkezi Aziýada howanyň üýtgemegi bilen baglanyşykly tehnologiýalar boýunça sebit merkezini döretmek baradaky başlangyjy möhüm ähmiýete eýedir.
Şeýlelikde, DÖDK-niň çözgütleri bilen Türkmenistanyň üstüne ýurtlaryň howanyň üýtgemegi ulgamyndaky mümkinçiliklerine baha bermek boýunça sebit hyzmatdaşlygyny jebisleşdirmek wezipesiniň ýüklenilmegi kanunalaýyk ýagdaýdyr. Ýurdumyzda howanyň üýtgemegi bilen bagly Türkmenistanyň Milli strategiýasynyň kabul edilmeginiň çäklerinde Milli tokaý maksatnamasy üstünlikli durmuşa geçirilýär, howanyň üýtgemegine uýgunlaşmak hem-de onuň öňüni almak boýunça Milli meýilnama işlenip taýýarlanylýar, ol howanyň üýtgemeginiň öňüni almagyň we halk hojalyk toplumynyň pudaklarynyň oňa uýgunlaşmagy boýunça çäreleriň ähli ugurlaryny öz içine alar.
Mejlisiň jemleri boýunça durnukly ösüş boýunça sebit hyzmatdaşlygynyň çäklerinde DÖDK-niň iş meýilnamasy tassyklanyldy, şeýle hem suw serişdelerini dolandyrmak hem-de suwuň hiline gözegçilik etmek ulgamynda, gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmeleri we “ýaşyl, ykdysadyýet” boýunça innowasiýa tehnologiýalary ornaşdyrmak howanyň üýtgemegi hem-de topragyň zaýalanmagy bilen baglanyşykly meseleler boýunça başlangyçlar babatynda degişli çözgütler kabul edildi.


text:
Yrakda korrupsiýa bilen baglanyşykly täze krizis dörän mahaly, ýurduň premýer-ministri Haýdar al-Abadi ýarag şertnamalarynda korrupsiýanyň bardygy baradaky aýyplamalary derňemegi tabşyrdy.
Bu baradaky tabşyryk, 1-nji awgustda Yragyň parlamentinde ýurduň goranmak ministri Haled al-Obeidiniň öňe süren korrupsiýa aýyplamalaryny parlamentiň spikeri, ýagny başlygy Salim al-Jabouri ret edenden bir gün soňa gabat geldi.
Bu aýyplamalardan soň, Abadi döwletiň korrupsiýa garşy göreşýän edarasy “Bitewilik komissiýasyna” korrupsiýa aýyplamalaryny derňemegi tabşyrdy.


text:
Ýaponiýada zeperli “Fukuşimo-Daiçi” atom elektrik stansiýasyndaky işleri seljermek üçin robotlaryň ulanylyp başlanandygy barada habar berilýär.
Berilýän maglumata görä, robotlar stansiýanyň içindäki radiasiýa derejesiniň adamlaryň girmegi üçin nä derejede howpludygyny anyklamak üçin ulanylýar.
Mundan öň Tokio elektrik energiýasy kärhanasy atom elektrik stansiýasyny durnuklaşdyrmak boýunça dokuz aýlyk planyny hödür edipdi.
“Fukuşimo-Daiçi” atom stansiýasyna Ýaponiýada dörän ýykgynçylykly ýer yranma we sunami sebäpli zeper ýetipdi.


text:
Wengriýa respublikasynyň prezidenti Pal Şmidt Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň çakylygy esasynda 8-10-njy noýabr aralygynda Türkmenistana resmi sapar etdi.
Saparyň dowamynda Türkmenistanyň we Wengriýa respublikasynyň prezidentleri türkmen-wenger gatnaşyklarynyň ýagdaýy we perspektiwalary, şeýle-de özara gyzyklanma döredýän halkara meseleleri barada giňişleýin pikir alyşdylar.
Döwlet baştutanlary ikitaraplaýyn hyzmatdaşlyk meseleleri barada söz açyp, syýasat, ykdysadyýet, medeniýet we beýleki ugurlardaky hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de ösdürmegiň giň mümkinçilikleriniň bardygyny bellediler diýip, iki döwletiň baştutanlarynyň bilelikde çap eden jarnamasynda aýdylýar.


text:
Şenbe güni Kremle tarapdar aktiwistleriň müňlerçesi Moskwada orsýetli çagalaryň daşary ýurtly raýatlar tarapyndan perzentlige alynmagynyň gadagan edilmegine çagyryş edip, demonstrasiýa geçirdi. Moskwanyň polisiýasy bu demonstrasiýa 12 müň töweregi adamyň gatnaşandygyny aýdýar.
Bu wakadan bir gün öň Birleşen Ştatlaryň häkimiýetleri ýakynda bu ýurtda öz öweý ene-atasynyň öýünde ölen orsýetli üç ýaşly Maksim Kuzminiň özi tarapyndan tötänlikde alan ýarasyndan ölendigi barada netije çykaryp, beýanat ýaýratdy.
Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň ynsan hukuklary, demokratiýa we kanunçylyk boýunça ýörite wekili Konstantin Dolgow Birleşen Ştatlaryň häkimiýetleriniň bu ugurdaky derňewlerini “kemter” diýip hasaplaýandygyny mälim etdi.
Şenbe günki demonstrasiýada “Orsýetli eneler” atly hereketiň koordinatory Irina Bergset protestçileriň ABŞ-da ölen Maksim Kuzminiň dogany Kristoforyň Orsýete gaýtarylmagyny talap edýändiklerini-de aýtdy.


text:
Ukrainanyň energiýa ministri Wolodymyr Demçyşyn öz ýurdunyň häzir Orsýetiň Gazprom kompaniýasyndan gaz satyn almaýandygyny aýtdy we gazyň her müň kubometriniň bahasy 250 amerikan dollary derejesinde makullanan ýagdaýynda gaz satyn almagyny dowam etdirjekdigini aýtdy.
Demçyşynyň 1-nji aprelde Kiýewde aýtmagyna görä, Ukraina Orsýet bilen 2016-njy ýylyň mart aýyna çenli gaz üpjünçiligi barada memoranduma iki hepdäniň dowamynda gol çekmekçi.
Ukrainanyň öňe süren bahasy bilen Orsýetiň ylalaşyp-ylalaşmandygy derhal mälim edilmedi.
Gazprom ýylyň birinji çärýeginde Ukrainanyň gazyň her müň kubometrini 329 dollardan satyn alandygyny aýtdy.


text:
Inguşystanyň prezidenti Ýunusbek Ewkurow ýurduň ministrler kabinetiniň sebitde zorlugy köpeldýän garyplygy azaltmagyň hötdesinden gelmändigini aýdyp, öz hökümetini dargytdy.
Inguşystanda awgust aýynda polisiýanyň edarasynyň agzynda partladylan ýük maşyny 25 adamyň başyna etip, 136 adamyň ýaralanmagyna sebäp bolupdy.
Prezidentiň sözçüsi Kaloý Akilgow Ýewkurowyň öz hökümetini respublikanyň sosial we ykdysady problemalaryny çözüp bilmänligi üçin dargydandygyny aýtdy.
Ýewkurowyň özi hem iýun aýynda bolan kast ediş hüjüminde agyr ýaralanypdy.


text:
Kompaniýa bu turbanyň
her gün 800 müň barrel nebiti akdyrmaga ukyplydygyny we türkmen ýangyjynyň bolsa munuň 4-5%-ne barabardygyny habar berdi.
Energiýa boýunça bakuwly ekspert Ilham Şaban Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde Türkmenistandan Bakuwa iki günde bir gezek 5,000 tonna nebit getirilýänligini we onuň basym hasam artdyryljakdygyny aýtdy.
Bu mesele bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir düýbi Bakuwda ýerleşýän Hazaryň nebitini öwreniş merkeziniň ýolbaşçysy Ilham Şaban bilen söhbetdeş boldy. Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň nebiti haçandan başlap, Azerbaýjana akdyrylyp başlandy? Ilham Şaban:
Meniň bilşimçe, Türkmenistanyň nebiti 16-njy iýuldan başlap, Azerbaýjana daşalyp başlandy. Ýagny, Türkmenistanyň nebiti bir aý gowrak wagtdan bäri Azerbaýjana getirilýär.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistandan Azerbaýjana daşalýan nebitiň möçberi barada käbir maglumatlar çap edildi. Meselem, bu nebitiň gämiler arkaly daşalýanlygy hem-de iki günde 5,000 tonna türkmen nebitiniň Azerbaýjana getirilýänligi aýdylýar, bu barada sizde nähili maglumat bar?
Ilham Şaban: Dogry, gämiler iki günde bir gezek Bakuwa gelýärler, her saparynda 5 000 tonna nebit getirilýär. Emma, bilşime görä, sentýabr aýyndan başlap, günde 40 müň barrel nebit daşaljak. Azatlyk Radiosy: Bu nebit eksporty hakda kim kim bilen, haçan we nähili ylalaşyga geldi, bu barada maglumatyňyz barmy?
Ilham Şaban:
Bakuwda ýerleşýän Hazaryň nebitini öwreniş merkeziniň ýolbaşçysy Ilham Şaban
Hawa habarym bar. Iýul aýynyň başynda Bakuw-Tbilisi-Jeýhan turbasyny dolandyrýan BTC kompaniýasy bilen Azerbaýjanyň “SOCAR Trading” atly şirketiniň arasynda ylalaşyga gelindi.
“SOCAR Trading” türkmen nebitini Türkmenistanda iş alyp barýan käbir daşary ýurt şirketlerinden, ýagny “Petronas”, “Dragon Oil” ýaly kompaniýalardan satyn alyp, Azerbaýjanda satýar, ýagny türkmen ýangyjynyň satyjysy “SOCAR Trading” kompaniýasydyr.
“SOCAR Tradinging” Azerbaýjandaky müşderisi BTC kompaniýasydyr. Nebit Türkmenistandaky käbir daşary ýurt kompaniýalaryndan alnyp, Bakuw-Tbilisi-Jeýhan boýunça akdyrylýar. Bärde bellenmeli zat, bu söwdada “SOCAR Trading” diňe nebiti daşaýan şirket däl, belki-de ol şol nebitiň eýesidir.
Netijede şol nebit Bakuw-Tbilisi-Jeýhan turbasyndan Türkmenistanyň nebiti ady bilen däl, eýse “SOCAR Trading” kompaniýasynyň nebiti hökmünde eksport edilýär. Azatlyk Radiosy: Siziň berýän maglumatyňyzdan belli bolşuna görä, bu iki şirketiň arasynda amala aşyrylýan söwda ýaly, ýagny Türkmenistanyň hökümetiniň bu işe hiç hili dahyly ýok, şeýlemi? Ilham Şaban:
Ýok, Türkmenistanyň hökümeti bilen bu ugurda gelnen hiç hili ylalaşyk ýok. Bu barada Günbataryň metbugatynda çap edilen käbir habarlar meniňem gözüme ildi. Şolarda Türkmenistanyň nebitiniň Azerbaýjanyň üsti bilen akdyrylyp başlananlygy aýdylýar. Şol habarlarda Türkmenistanyň öz ýangyjyny Orsýetiň territoriýasyndan sowa akdyryp başlanlygy hem öňe sürülýär. Emma hakykatda bu habarlar dogry däl.
Sebäbi häzirki bolýan zat: Türkmen nebiti kiçijik bir gämi arkaly Azerbaýjana getirilýär. Bu nebit Türkmenistanda iş alyp barýan şirketlerden satyn alynýar. Türkmenistanyň hökümetiniň bu söwda hiç hili dahyly ýok. Şol bir wagtyň özünde-de bu söwdanyň Azerbaýjan bilen Türkmenistanyň gatnaşyklarynyň gowulaşyp başlamagyna goşup biljek goşandy hem ýok.
Azatlyk Radiosy: Menem size şu soragy bermekçidim, sebäbi Azerbaýjan bilen Türkmenistanyň arasynda dowam edýän käbir ylalaşmazlyklar bar, esasan hem Hazaryň nebit baýlyklarynyň eýeçiligi barada. Bu nebit söwdasynyň başlanmagy bilen bu ugurda ýüze çykan haýsydyr bir täzelik ýok, şeýlemi? Ilham Şaban:
Ýok, Türkmenistanyň 2009-njy ýylyň 29-njy iýunynda Azerbaýjana garşy Halkara suduna ýüz tutjakdygyny aýdyp, haýbat atandan bäri bu iki ýurduň arasynda emele gelen hiç hili pozitiw täzelik ýok.
Türkmenistanyň prezidenti 2009-njy ýylyň oktýabrynda Azerbaýjanyň Nahiçewan şäherinde geçirilen Türki dilli döwletleriň ýolbaşçylarynyň ýygnagyna hem gatnaşmandy. Azatlyk Radiosy: Eger biz nebit söwdasy baradaky meselä dolanyp gelsek, soňky döwürlerde ýüze çykan bu söwda Hazaryň ýakasyndaky beýleki ýurtlar, ýagny Eýran bilen Orsýet nähili garaýar? Türkmenistandan Azerbaýjana daşalýan bu nebit hakda olar bilen maslahat edildimi? Ilham Şaban:
Hazaryň Türkmenistana degişli böleginden az mukdarda nebit çykarylýar, bu serişde umuman Eýranyň üsti bilen dünýä bazarlaryna eksport edilýär. Häzirki döwürde onuň kiçijik bölegi Türkmenistanda hereket edýän käbir daşary ýurt şirketleri tarapyndan Azerbaýjan firmasyna satylyp başlandy.
Baku-Tbilisi Jeýhan turbasynyň marşruty
Eger çak edilişi ýaly sentýabr aýyndan Azerbaýjana daşalýan bu nebitiň möçberi her günde 40 müň barrele çykarylsa, bu bir aýda 150 müň tonna barabar nebit bolar. Bu proýekt planlaşdyrylyşy ýaly başa barsa, onda bu ozal Eýrana akdyrylýan nebitiň mundan beýläk Azerbaýjanyň şirketine satylyp başlananlygyny aňladar.
Munuň Azerbaýjana getirjek peýdasy näme diýlende, Gazagystandan Bakuw-Tbilisi-Jeýhan turbasy boýunça akdyrylýan nebit şu ýylyň 1-nji ýanwaryndan başlap kesildi. Bu boşluk Türkmenistandan getirilýän nebit bilen doldurylar.
Ikinjiden, bu Azerbaýjanyň öz nebit eksport edýän sistemasynyň durnukly ýagdaýda işleýänligini Hazaryň beýleki tarapynda ýerleşýän ýurtlara ýene bir gezek subut etdigi bolar.
Emma has dogrusy, halkara syýasy jedellere girmän, Azerbaýjan bu nebiti Türkmenistandan daşamak arkaly diňe biznes edýär. Diýmek, islän ýurt Azerbaýjana ýangyç iberer we islemedik ýurt hem ibermez, muny her ýurduň özi çözýär.
Azatlyk Radiosy: Eger Türkmenistanyň ýangyjyny Hazaryň üsti bilen Azerbaýjana daşamak şeýle aňsat bolsa, bu işe mundan ozal näme üçin girişilmedi? Ilham Şaban:
Meniň pikirimçe, Gazagystandan Bakuw-Tbilisi-Jeýhan geçirijisi boýunça akdyrylýan nebit kesilenden soň, bu barada pikir edilen bolmaly. Emma barybir bu işe Türkmenistanyň hökümetiniň dahyly ýok. Ýagny, Azerbaýjanyň “SOCAR Trading” kompaniýasy ähli töwekgelçilikleri öz boýnuna alyp, öz nebit daşaýan gämilerini Türkmenistana ugradýar. Türkmen gazyny Azerbaýjana satýan şirketleriň bähbidi bolsa, bu nebiti Eýranyň üsti bilen dünýä bazaryna çykarmagyň deregine ony azeri şirketine satyp başlamagydyr. Azatlyk Radiosy: Türkmen nebiti Türkmenistanda ýerleşýän daşary ýurt şirketleri tarapyndan Azerbaýjan şirketine satylýar diýdiňiz, şeýle-de bu nebiti daşaýan gämileriň hem Azerbaýjanyň şirketine degişlidigini aýdýarsyňyz, şeýle dälmi? Ilham Şaban:
Hawa, nebit daşaýan şol gämiler Azerbaýjana degişli. “SOCAR Trading” kompaniýasynyň “Cross Caspian” atly şirketi bar, bu gämiler şol kompaniýa degişli. Gämiler bu nebiti Türkmenistandaky kärhanalardan satyn alyp, “SOCAR Trading” kompaniýasyna tabşyrýar, “SOCAR” hem ony BTC kompaniýasyna satýar. Azatlyk Radiosy: Şeýle ýagdaýda Türkmen nebitiniň Azerbaýjana daşalyp başlanmagynyň Transhazar gazgeçirijisini gurmak proýektine o diýen goşjak goşandy ýok ýaly, şeýlemi? Ilham Şaban:
Men häzirki şertlerde Transhazar gazgeçirijisiniň guruljakdygyny aýdyp biljek däl. Sebäbi Hazaryň kanuny statusy kesgitlenmedik hem-de Orsýet we Eýran ýaly iki uly goňşy ýurduň oňa garşy çykýan häzirki wagtynda kim Transhazara maýa goýar?
Bu geçirijini gurmak işine ABŞ we ÝB-den hiç biri hem gatnaşmaz, şeýle ýagdaýda biz näme üçin milliardlap çykdajy edip, bu proýekte girişmeli. Dogry dälmi? Azatlyk Radiosy: Şeýle ýagdaýda gurulmagy planlaşdyrylýan “Nabucco” gaz geçirijisiniň geljegi nähili bolar? Ilham Şaban:
“Nabucco” gaz geçirijisiniň ykbaly bizi gyzyklandyrmaýar, bu proýekte kim gol goýan bolsa, olaryň özleri bu hakda pikir etsinler. Bu proýektiň Azerbaýjana hiç hili dahyly ýok.
Azerbaýjanyň prezidenti “Nabucco” biziň proýektimiz däl, haçanda bu proýekt gurlup, onuň girdejisi, çykdajysy we tranzit tölegleri kesgitlenen halatynda biz ony nebit bilen üpjün ederis” diýdi.
Gazagystanyň prezidenti Nursultan Nazarbaýew hem ýakynda eden çykyşynda, “ABŞ-nyň we ÝB-nyň bu proýekte ýeterlik goldaw bermän, bu barada diňe gürrüň edýänligini” aýtdy.


text:
Günorta Koreýanyň ýadro wekili demirgazyk koreýaly kärdeşi bilen “konstruktiw” gepleşik geçirendigini aýtdy.
Şol gepleşikler Günorta-Gündogar Aziýa döwletleriniň assosiasiýasynyň Balide geçirýän sammitiniň çäklerinde geçirildi.
Bu duşuşyk iki ýyl mundan ozal Demirgazyk Koreýanyň ýadro programmasy boýunça geçirilýän alty taraplaýyn gepleşikleriň dargamagyndan soň, iki koreý döwletiniň ýüzbe-ýüz geçiren ilkinji gepleşigi boldy.
Berilýän maglumata görä, Seul we Phenýan ýadro meselesi boýunça hem ilkinji gezek özara maslahat edipdirler.


text:
Anna güni Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin Ukrainanyň häkimiýetleriniň we Timoşenkonyň özüniň razy bolan halatynda, Ýuliýa Timoşenkonyň Orsýetde bejergi alyp biljekdigini aýtdy.
Ukrainanyň ýedi ýyl türme tussaglygy berlen ozalky premýer-ministri Ýuliýa Timoşenko türmede özüniň saglyk ýagdaýynyň ýaramazlaşandygyndan şikaýat edýär.
Wladimir Putin Timoşenkonyň tussaglygy bilen baglanyşykly käbir günbatar liderleriniň Ukrainada tomusda geçiriljek futbol boýunça Ýewropa ýaryşyny baýkotirlemek baradaky çagyryşlaryny tankytlady. Ol “hiç bir halatda sporty syýasat bilen garjaşdyrmaly däl” diýip nygtady.


text:
Düýn Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow iş sapary bilen Türkmenistana baran Orsýetiň içeri işler ministri Raşid Nurgaliýewi kabul etdi.
Bu duşuşygyň yzy bilen Orsýetiň «Itar-Tass» habar agentligine beren interwýusynda Raşid Nurgaliýew gepleşikleriň konstruktiw ýagdaýda geçendigini we onda guramaçylykly jenaýatçylyklara, bikanun neşe söwdasyna we bikanun migrasiýa ýaly problemalara garşy göreşde ikitaraplaýyň hyzmatdaşlyklary ösdürmek meseleleri barada pikir alşylandygyny aýtdy.
Şol gün hem Türkmenistanyň içeri işler ministri bilen Orsýetiň içeri işler ministri iki ýurduň içeri işler ministrlikleriniň 2010-2011-nji ýyllar boýunça özara hyzmatdaşlyklary barada ýörite Protokola gol çekdiler.


text:
18-nji maýda Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda NASCAR, ýagny “Gymmat ulaglaryň awto ýaryşy boýunça milli assosiasiýasy” awto-ýaryşyny geçirdi. Bu ýaryşda Sam Horniş Jr (Sam Hornish Jr.) birinji orny eýeledi.
Şuňa meňzeş ýaryşlar dünýäniň ençeme ýurtlarynda ýylyň dürli-dürli wagtlarynda geçirilýär. Edil şeýle awto-ýaryşlary bolmasa-da, resmi bolmadyk awto-ýaryşlara Türkmenistanda hem duş gelinýär. Olardan birem “çyraçylaryň” arasynda geçirilýän ýaryşlar.
“Çyraçy” adynyň nireden gelip çykandygy barada dürli garaýyşlar bar, emma bu umuman köçelerde, toý dabaralarda ýaşlaryň arasynda geçirilip, şonda ýaşlar kähalatlarda howply diýip boljak derejede ulagy tiz sürmek boýunça güýjüni synaýarlar.
Soňky günlerde käbir sosial ulgamlarda “çyraçy gyzlar” diýlip atlandyrylýan türkmen gyzlarynyň ulagda ýaryşýandygyny ýa-da olaryň ulagy dürli tizliklerde sürýändigini görkezýän wideo ýazgylara hem köp duş gelnip başlanyldy.
Şeýle-de, sosial ulagmalarda türkmen gyzlarynyň “çyraçy gyz” ýa-da “bet gyz” diýen at bilen kalýan çekip, hereketli tanslary oýnap duran pursatlaryna hem duş gelse bolýar.
Bu ýagdaý barada il arasynda dürli gürrüňler bar. Eýsem, çyraçylyk näme, onuň ýaşlaryň ünsüni çekmeginiň sebäbi näme? Türkmenistandaky “çyraçylara, çyraçy gyzlara” türkmen ýaşlary nähili garaýarlar? Bu barada gyzlaryň özleri, ene-atalar näme pikirde?
Nobatdaky Täze Tolkun gepleşigimizde şu tema barada gürrüň ederis. Bu baradaky garaýyşlaryňyzy, tejribeleriňizi biziň gepleşigimize gatnaşyp hem beýan edip bilersiňiz. Email adresimiz: hat@azatradio.org. Garaýyşlaryňyzy aşakdaky teswir bölüminde hem galdyryp bilersiňiz.


text:
Türkmenistanyň Saýlawlary we Referendumlary geçirmek boýunça Merkezi komissiýasynyň başlygy çalşyryldy. Bu döwlet edarasyna 1990-njy ýyllardan bäri ýolbaşçylyk edip gelen Myrat Garryýewiň deregine geçen ýyldan bäri onuň orunbasary bolup işlän Orazmyrat Nyýazlyýew bellendi.
Ýurduň milli habar beriş serişdelerinde 79 ýaşly Myrat Garryýewiň Türkmenistanyň Saýlawlar we Referendumlar boýunça Merkezi komissiýasynyň başlygy wezipesinden boşadylmagyna onuň başga işe geçirilmeginiň sebäp bolanlygy aýdyldy.
Garryýewiň ýolaşçylygynda bolan Merkezi Saýlaw komissiýasy Türkmenistanda geçirilýän ähli saýlawlara ilatyň gatnaşyk derejesininiň 90%-den ýokary bolýanlygyny yzygiderli yglan edip gelýär.
2007-nji ýylyň fewral aýynda geçirilen prezidentlik saýlawlarynda Garryýew Gurbanguly Berdimuhamedowyň 90%-e golaý ses toplanlygyny yglan edipdi.
Garryýew, öňki Saparmyrat Nyýazow aradan çykanda, Türkmenistanyň prezidenti wezipesine Berdimuhamedowy saýlaw geçirmezden bellemek teklibini öňe sürüpdi. “Saýlaw geçdi diýibem biljek şu wagt, eger ýagdaý bolsa welin. Emma daş-töweregiňden seredip otyrlar” diýip, Garryýew 2007-nji ýylyň ýanwar aýynda eden çykyşynda aýtdy.
2009-njy ylyň oktýabr aýynda Garryýew Berdimuhamedowa “Türkmenistanyň Gahrymany” adyny dakmak inisiatiwasy bilen hem çykyş etdi. Şonda Garryýew Berdimuhamedowyň prezident wezipesindäki işine öz tarapyndan ýokary baha berdi. “Biziň halkymyzy, biziň Watanymyzy, biziň ýurdumyzy belende galdyrdyňyz. Oňa şaýat daşary ýurtdan gelýän adamlar. Biz şol gelýän adamlaryň arasynda gezip ýörüs. Olaryň diýýän zatlary: bize-de şunuň ýaly prezident ýetirsin diýýärler” diýip, Garryýew aýdypdy.
Şol çykyşyndan bir hepde soň Garryýew prezidentiň ýyldyzy ordeni bilen sylaglandy.
Täze ýolbaşçy
Türkmenistanyň Saýlawlary we Referendumlary geçirmek boýunça Merkezi komissiýasynyň başlygy wezipesine Orazmyrat Nyýazlyýew bellendi. Balkan welaýatynyň öňki häkimi Nyýazlyýew 2010-njy ýylyň iýul aýynda Merkezi saýlaw komissiýasynyň başlygynyň orunbasary wezipesine bellenipdi.
Ýerli synçylar şondan bäri Garryýewiň wezipesinden çetleşdirilmegine garaşylanlygyny aýdýarlar. Aşgabatly žurnalist Aşyrguly Baýryýewiň aýtmagyna görä, asly gökdepeli Nyýazlyýew prezidente ýakyn durýan adamlaryň biri hasaplanýar.
Saýlawlaryň açyk-aýdyň we adalatly geçirilmegi demokratiýanyň baş ýörelgeleriniň biri. Demokratik özgerişliklere eýerýänligini yglan edýän Türkmenistanda Merkezi saýlaw komissiýasynyň ýolbaşçysynyň çalşyrylmagy bu organyň işine nähili täsir ýetirip biler diýen sowal köpleri gyzyklandyrýar.
Baýryýewiň bellemegine görä, saýlaw prosesiniň kanunalaýyk berjaý edilmegine gözegçilik etmäge borçly bu edaranyň işiniň ýokardan kesgitlenmegi we onuň hökümete garaşly wekillerden düzülmegi Merkezi saýlaw komissiýasynyň, täze ýolbaşçysynyň golastynda hem ygtyýarsyz boljagy barada pikir döredýär.
Muňa garamazdan, käbir umytlaryň hem bardygyny Baýryýew belledi: “Täze başlygyň özüni ýaranjaňlaryň hatyrasyna döwletiň Konstitusiýasyny, Saýlawlar hakyndaky kanunlary görnetin äsgermezlik edip, ilatyň gözünden düşen Myrat Garryýewden azda-kände tapawutly boljagyna ynanasyň gelýär”.
Garryýew Türkmenistanyň “Ýaşulular geňeşiniň” ýolbaşçysynyň orunbasary edip bellendi. Her welaýatyň wekilleri bolan 600 adamdan düzülen “Ýaşulular geňeşi” maslahat beriji organdyr. Prezident tarapyndan bu guramanyň maslahatlary zerurlyga görä, emma azyndan ýylda bir gezek geçirilýär.


text:
Meniň 422 dostum bar
Emma şonda-da men ýalňyz
Her gün olar bilen gürleşýän, ýöne
Olaryň hiç biri meni tanamaýar.
Bu internetde wedio paýlaşylýan iň uly sahypa YouTube-de şu güne çenli 50 milion gezek tomaşa edilen goşydan bir bölek.
Ýazyjy we rezisýor Gary Turkuň şu ýylyň aprel aýynda internetde paýlaşan bu wediosyna, diňe 10 gunuň dowamynda 20 milion gezek tomaşa edilipdi. Häzir bu san 50 miliona ýetipdir.
Goşgyda tehnologiýanyň adamlaryň durmuşyna ornaşdygyça, olaryň hakyky durmuşdan uzaklaşýandygy we tehnologiýanyň şeýle giňden ýayramagynyň kimiň bähbidine tamamlanýandygy tankyt edilýär, we Turkuň bu tankydy pikirleri goşga ýazyşýar we goşgynyň wediosy bolsa internetde görlüp eşidilmedik derejede tomaşa edilýär.