text:
Tapgyryň umumy häsiýetnamasy:
Üstünlik ýer eýelerinde: Tapgyrda 3 duşuşykda ýer eýeleri, bir duşuşykda myhmanlar ýeňiş gazandy. Bir duşuşyk bolsa deňlik bilen tamamlandy.
Her 10 tapgyrdan: Dogry, bir oýunçynyň bir duşuşykda 4 gol geçirip bilmegi aňsat däl. Ýokary ligada bu ýagdaý her 10 tapgyrdan bir gezek gabat geldi. Şu wagta çenli bir duşuşykda 4 gol geçirip bilen (gürrüň diňe 4 gol hakda barýar, şondan az hem, köpem däl) 3 futbolçy bar. Täsin tarapy Altymyrat Annadurdyýew («Ahal») 1-nji tapgyrda, Myrat Ýagşyýew («Balkan») 11-nji tapgyrda, Nurýagdy Muhammedow (HTTU) 21-nji tapgyrda şeýle netijäni görkezmegi başardy.
21-nji tapgyrda 22 gol: 22 golly şu tapgyr möwsümdäki iň golly tapgyr boldy. Başgaça aýtsak, tapgyrda her duşuşykda 4,4 gol geçirildi.
HTTU 10 — 0 "Daşoguz"
Gollar:
1:0 — 1' Pirmyrat Sultanow
2:0 — 15" Pirmyrat Sultanow
3:0 — 41' Nurýagdy Muhammedow
4:0 — 45+2' Pirmyrat Sultanow
5:0 — 46' Nurýagdy Muhammedow
6:0 — 56' Nurýagdy Muhammedow
7:0 — 63' Gurbangeldi Batyrow
8:0 — 66' Pirmyrat Sultanow
9:0 — 84' Pirmyrat Sultanow
10:0 — 89' Nurýagdy Muhammedow
Iň uly hasaply we iň köp golly: Elbetde, ilkinji bellenilmeli zat, bu duşuşyk möwsümdäki iň uly hasaply we iň köp golly duşuşykdyr.
15 basgançak ýokary galdy: Şu tapgyra çenli çempionatda geçiren 4 goly bilen iň netijeli hüjümçileriň sanawynda 24-nji orunda gelen Pirmyrat Sultanow diňe şu duşuşykda geçiren 5 goly bilen (jemi 9 gol) bu sanawyň 9-njy ornuna çenli çykdy.
Pirmyrat üçünji aýlawy söýýär: Geçen ýyl HTTU bilen «Bagtyýarlyk-Lebabyň» arasynda üçünji aýlawda bolan duşuşyk hem janköýerleriň ýadyndadyr. Şonda HTTU myhmançylykda 11:0 hasabynda ýeňiş gazanypdy. Süleýman Muhadowyň şikes almagy bilen hüjümiň esasy oýunçysyna öwrülen Pirmyrat Sultanow şol duşuşykda hem 6 gezek tapawutlanmagy başarypdy.
Deňleşdiler: Şu tapgyra çenli HTTU-nyň hüjümçileri Nurýagdy Muhammedowyň 5, Pirmyrat Sultanowyň 4 goly bardy. «Daşoguz» bilen geçirilen duşuşykda bolda N.Muhammedow 4, P.Sultanow 5 gol geçirdi. Indi HTTU-ly hüjümçileriň ikisinde-de 9 gol bar. Ýeri gelende aýtsak, N.Muhammedow iň netijeli hüjümçileriň sanawynyň 10-njy ornuna çenli beýgeldi.
Nurýagdynyň 9-lyklary: Şu duşuşykda 9-lyk belgidäki köýnekçede çykyş eden Nurýagdy Muhammedowyň duşuşykdan soň şu möwsümde geçiren gollarynyň sany 9-a çykdy. Şeýlelikde, hüjümçi iň netijeli futbolçylaryň sanawynda 19-njy orundan 10-njy orna çykdy — 9 basgançak.
Hem 7-nji gol, hem 1-nji gol: Duşuşykda HTTU-nyň geçiren 7-nji golunyň awtory, toparyň kapitany Gurbangeldi Batyrow möwsümdäki ilkinji goluny geçirdi.
Pirmyrat Sultanow ikinji 5-likçi: Pirmyrat Sultanow şu möwsümde bir duşuşykda 5 gol geçirip bilen 2-nji futbolçy boldy. Mundan öň 4-nji tapgyrda Myrat Ýagşyýew («Balkan») 5 gol geçirip bilipdi. Täsin tarapy Pirmyrat hem, Myrat hem şol gollary «Daşoguzyň» derwezesinden geçirdi.
Bir derwezä 70 gol: Şu duşuşykdan soň «Daşoguz» möwsümde derwezesine 70 we ondan kän gol geçirden ilkinji topar boldy.
Myhmançylykdaky 10 şowsuzlyk: Şu tapgyrdan soňra «Daşoguz» möwsümde myhmançylykda 10 duşuşykda utulan ilkinji topar boldy.
"Şagadam” 0 — 1 "Altyn Asyr"
Gol:
0:1 — Annageldi Weliýew 10’ (öz derwezesine)
Boljak işe çäre ýok: Käte duşuşygyň ykbalyny ýekeje penalti çözýär, käte-de bir awtogol. «Şagadam» — «Altyn asyr» duşuşygy hem şeýle boldy. Geçen tapgyrda «Energetigiň» derwezesine pökgi geçirip, topardaşlaryny we janköýerlerini begendiren Annageldi Weliýew bu tapgyry hem boş geçirmedi. Arman salgysyny ýalňyşdy.
«Bawariýa» bol-a: Ýokary liganyň ýaryş tertibiniň birinji basgançagyndaky topar ikinji orundaky garşydaşyndan 12 utuk öňe geçdi.
"Balkan" 2 — 1 "Aşgabat"
Gollar:
0:1 — Boris Iwanow 10’
1:1 — Aleksandr Boliýan 70’
2:1 — Myrat Ýagşyýew 90+7
Boliýan «Balkana» uýgunlaşýar: Hüjümçi Aleksandr Boliýan üçünji aýlawda «Balkanyň» düzümine goşuldy. Tejribeli hüjümçi aýlawda geçiren duşuşyklarynyň üçüsinde hem tapawutlanmagy başardy.
Ýagşyýew ikinji onlugy doldurdy: Tapgyrda Süleýman Muhadow bilen Altymyrat Annadurdyýewden «ses-seda» çykmansoň, iň netijeli hüjümçileriň ýaryşynyň başyny ynamly çekip gelýän, iň ýakyn bäsdeşi S.Muhadowdan iki pökgi öňe saýlanan Myrat Ýagşyýew şu möwsümde 20 gol geçiren ilkinji futbolçy boldy.
«Balkan» — bir meýdanda 30 gol: Şu tapgyrdan soň «Balkan» futbol topary öz meýdanynda 30 gol geçiren ilkinji topar boldy.
Garaşylan hüjümçiden garaşylmadyk ýagdaý: «Aşgabada» gelmegi bilen toparyň oýnuna täsirini ýetirmegine garaşylan Wahyt Orazsähedow Ýokary ligada bary-ýogy üçünji duşuşygynda agyr şikes aldy. Hüjümçiniň indiki oýnuna haçan çykjakdygy entek näbelli.
"Ahal" 3 — 3 "Hazyna"
Gollar:
1:0 — 4' Mihail Titow
1:1 — 16' Didar Durdyýew
1:2 — 33' Gurban Annaýew
1:3 – 43' Güýçmyrat Annagulyýew
2:3 — 63' Begmyrat Balakaýew
3:3 — 82' Begli Meredow
Durdyýewiň 10-njy goly: «Ahalyň» derwezesine ilkinji goly girizen hüjümçi Didar Durdyýew şu möwsümde 10 we ondan kän gol geçiren futbolçylaryň sanawyna 8-nji bolup goşuldy.
«Ahalda» we «Ahala»: Şu möwsümde derwezelere girizen pökgüleriniň üçüsini «Ahalyň» düzüminde oýnaýarka geçiren Gurban Annaýew täze toparyndaky ilkinji goluny öňki topardaşlarynyň derwezesinden geçirdi. Bu gol Gurbanyň şu möwsümdäki 4-nji goludyr.
Güýçmyradyň ilkinji ädimi: Güýçmyrat Annagulyýewiň «Hazynany» ýeňşe umytlandyran goly futbolçynyň şu möwsümde derwezelere geçiren ilkinji pökgüsidir.
Balakaýewiň ilkinji goly «Ahaly» ganatlandyrdy: Şu duşuşykda «Ahalyň» «Hazyna» bilen arany bir gola çenli ýygyrmagyna sebäp bolan Begmyrat Balakaýew möwsümdäki ilkinji goluny geçirdi.
444: Bu owadan san «Ahal» futbol toparynyň Ýokary ligada geçiren duşuşyklarynyň sany.
«Ahal» birinji orundaky deňlikçi: Şu duşuşykdan soň, «Ahal» şu möwsümde 7 duşuşygyny deňlik bilen tamamlan ilkinji topar boldy.
"Merw" 2 — 0 "Energetik"
Gollar:
1:0 — 54' (p.) Begenç Alamow.
2:0 — 90+3' Tirkiş Muhammetberdiýew.
Iki tapgyrdan bäri ikinji gol: «Şagadamdan» ýene-de «Merwe» dolanyp gelen Tirkiş Muhammetberdiýew soňky iki tapgyrda hem tapawutlanyp gelýän az sanly futbolçylaryň biri. Tirkişiň bu gollarynyň bir aýratynlygy bolsa, olaryň ikisiniň hem «Merwiň» duşuşykdaky ikinji goly bolmagydyr.
Möwsümde ilkinji gezek: «Merw» bilen «Energetigiň» arasynda şu möwsümde bolan duşuşyklar ilkinji gezek bir toparyň ýeňşi bilen tamamlanýar. Mary derbisinde öňki iki duşuşyk deňlik bilen tamamlanypdy.
Alamowdan ikinji penalti: Özüniň dürs jerime urgusy bilen geçen möwsümde ýatdan galan futbolçylaryň biri Begenç Alamow şu möwsümdäki ikinji 11 metrlik jerime urgusyndan dürs peýdalandy.


c: text/html

text:
Lebap we Mary welaýatynyň käbir ýaşaýjylary Türkmenistanda lukmançylykda ulanylýan dermanlaryň döwlet tarapyndan kesgitlenen anyk, kesgitli bahasynyň ýoklugy sebäpli, hususy we döwlet dermanhanalarynda dermanlaryň bahasynyň üýtgäp durýandygyny aýdyp, şikaýat edýärler.
Bu waka Lebap welaýatynda hususy dermanhanalaryň köpüsiniň ýapylmagynyň yzýanyna gabat geldi.
Derman bilen baglanyşykly ýüze çykan soňky ýagdaýlar barada Azatlyk Radiosynyň Lebap welaýatyndaky habarçysy Osman Hallyýew maglumat taýýarlady.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ýekşenbe güni Fransiýanyň prezidenti Fransua Olland Liwanyň paýtagty Beýruta sapara bardy.
Onuň Liwanyň prezidenti Mişel Süleýman bilen geçirjek gepleşiklerinde esasan Siriýadaky krizisler bilen baglanyşykly meseleleriň ara alnyp maslahatlaşyljakdygy habar berilýär.
Liwana saparyndan soň Fransiýanyň prezidenti regiondaky meseleleri ara alyp maslahatlaşmak üçin Saud Arabystanyna sapara barar diýlip garaşylýar.
Bu wakalaryň fonunda ýekşenbe güni Siriýanyň döwlet telewideniýesi paýtagt Damaskda “Dama Rose” atly uly bir myhmanhananyň öňünde partlama amala aşyrylandygyny habar berdi.
Partlamada azyndan 11 adamyň ýaralanandygy barada maglumat alyndy. Bu partlamanyň amala aşyrylan ýerindäki myhmanhanada ýakynda BMG-niň synçylary-da bolupdy.


text:
Ýekşenbe güni Liwiýanyň hökümet resmileri paýtagt Tripolide NATO güýçleri tarapyndan bombalanan diýlip hasaplanylýan harabalyklaryň ýerleşýän ýerine žurnalistleriň saparyny gurnady.
Žurnalistler bu wakada ejir çeken adamlaryň ýerleşýän keselhalaryna-da sapar etdiler. Olar bu wakada azyndan dört adam öldi diýlip hasaplanylýandygyny aýdýarlar. Ölenlerden ikisi çagalar.
Bu wakanyň fonunda şenbe güni NATO güýçleri Liwiýanyň beýleki bir şäheri bolan Brega şäheriniň golaýynda ýalňyşlyk bilen oppozision söweşijileriň ulag kerwenine garşy raketa oklaryny atandyklaryny boýun aldylar. Bu wakada anyk näçe adamyň ölendigi barada häzirlikçe maglumat alynmady.


text:
Häzirki wagt Saud Arabystanynda bejergi alýan Ýemeniň awtoritar lideri Ali Abdullah Saleh penşenbe güni telewideniýe arkaly çykyş edip, ýurtdaky ähli syýasy toparlary dialoga çagyrdy.
Ol bu çykyşynda Ýemeniň konstitusiýasynyň çäklerinde öz ygtyýarlyklaryny beýleki syýasy organlar we toparlar bilen paýlaşmaga-da taýýardygyny aýtdy.
Ali Abdullah Saleh iýun aýynyň başynda öz prezidentlik köşgüne granatomýot arkaly edilen hüjümde alan ýaralary sebäpli Saud Arabystana bejergi almaga gidipdi. Düýnki wideo çykyşynda-da onuň ýüzüniň ýaralary açyk görünýärdi.


text:
Türkiýede işleýän türkmenistanly zähmet migranty Arzuw oraza, ýagny remezan aýy gelip, agyz beklenende, ýurtdaky käbir iş ýerleriniň işini çäklendirýändigini, şol sanda spirtli içgi satylýan restoranlaryň, diskotekalaryň bir aýlap ýapylýandygyny, bu ýagdaýyň özi ýaly, şol ýerlerde işleýän adamlary işsiz goýýandygyny aýdýar.
Eýsem, türkmenistanly zähmet migrantlarynyň oraza aýyndaky durmuşy, güzerany nähili geçýär? Olar nähili kynçylyklara duşýar we olardan nähili baş alyp çykýar?
Azatlyk Radiosynyň "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanynda Türkiýedäki türkmenistanly zähmet migrantlaryň orazadaky durmuş hem iş şertleri hakda gürrüň edilýär. Gepleşigi diňläp, sizi hem söhbete goşulmaga çagyrýarys.


text:
Müsüriň prezidenti Muhammad Mürsüniň öz ygtyýarlyklaryny artdyrmak baradaky karara gol çekmeginiň yzy bilen, ýekşenbe güni maliýe bazarlarynda Müsüriň aksiýalary 9 prosent pese düşdi.
Muhammad Mürsüniň öz ygtyýarlyklaryny artdyrmagyna garşy müňlerçe adam ýurduň dürli şäherlerinde protest demonstrasiýasyna çykdy. Şenbe güni protestçileriň ýüzlerçesi paýtagt Kairdäki Ýokary suduň binasynyň öňüne ýygnandy.
Prezidentiň bu soňky çäresine protest bildirip Müsüriň sudýalar Assosiasiýasy ýurduň prokuratura we sud işgärlerini ähliumumy iş taşlaýyşlyga çagyrdy.
Müsüriň sudýalar Assosiasiýasy prezidentiň çakdanaşa uly ygtyýarlyklara eýe bolmagyny sud häkimiýetine garşy “görlüp-eşidilmedik derejedäki hüjüm” diýip häsiýetlendirdi.


text:
ABŞ hem BMG-niň baş sekretary ysraýyl häkimiýetleriniň Ýerusalimiň palestinalylaryň biziňki diýýän bölegindäki ewreý obasynda ýene 900 sany ýaşaýyş jaý binasyny gurmak planyny tassyklamagyny tankyt etdi.
Ak tamyň sözçüsi Robert Gibbs Birleşen Ştatlaryň hökümeti Ysraýylyň Gilo obasyny giňeltmek kararyndan «lapykeç boldy», sebäbi bu hili hereket Ysraýyl bilen Palestinanyň arasyndaky parahatçylyk gepleşiklerini gaýtadan başlamagy has-da kynlaşdyrar diýdi.
BMG-niň baş sekretary Ban Ki-mun bolsa öz beýanatynda Ysraýylyň kararyna «gynanandygyny», munuň parahatçylyk hereketleriniň zyýanynadygyny we iki döwlet çözgüdiniň durmuşa ukyplylygyna şübhe döredýändigini aýtdy.


text:
“El Al” howaýollary kompaniýasyna degişli uçur gatnawynda bombanyň bardygy barada habar berlenden soň, Şweýsariýanyň howa güýçleriniň iki uçary Nýu-Ýork şäherinden Tel Awiwe uçýan ysraýyl uçarynyň ýany bilen uçdy.
“El Al” howaýollary kompaniýasynyň metbugat wekiline salgylanyp berilýän maglumata görä, şeýle çäräniň amala aşyrylmagyna “anonim maglumatyň” gelip gowuşmagy itergi beripdir.
Şeýle-de, ol “Boeing 747” uçarynyň “LY002” belgili gatnawynyň “planlaşdyrylyşy ýaly” dowam edýändigini aýtdy.
“Ben Gurion” adyndaky aeroporta gonmagy planlaşdyrylýan uçarda näçe ýolagçynyň bardygy barada häzirlikçe anyk maglumat berilmeýär.


text:
Günorta Täjigistanyň pagta we şaly meýdanlarynda işlemäge şu ýyl täze işçiler gelýär. Ýöne ýerli ilat olaryň geljegine begenip baranok.
Duşenbäniň üstümizdäki hepde 2 müň gektar ýeri Hytaýyň Uýgur özygtyýarly regionyna kireýine bermek kararyna gelendigine täjikler gaharda.
Aslynda täjik parlamentiniň ondan bir hepde ozal ýurduň topragynyň takmynan bir prosentini Hytaýa bermek karary ilaty az gaharlandyrmandy. Täze karar onuň üstüne urna boldy.
Köpler garşy
Azatlyk Radiosy tarapyndan pikiri soralanlaryň köpüsi bu karara garşy. Bir täjik ýigidi bu hakda: “Olar näme üçin Hytaýa ýer berýärler? Ýer berere täjik ýokmy? Täjiklere ýer berlenok. Adamlar gözgyny ýagdaýda ýaşaýarlar. Olar ýeri öz garyplarymyza bermeli” diýýär.
Hökümet: “Täjigistanyň Hytaý bilen gündogar serhetiniň ýakasyndaky ýerler daglyk, ilatsyz. Ol ekerançylyga ýaramly ýerler däl. Onda ne minerallar bar, ne-de başga resurslar” diýip, öz kararyny goraýar.
Ýöne hökümetiň getirýän bu delilleri halkyň gaharyny ýatyryp bilenok. Olar hökümetiň ýer paýlamagyny sorag astyna alýarlar. “Bu ugruň gowy netijesi ýok. Ýer bu gün täjikleriň özüne ýetmezçilik edýär. Ine, Duşenbe bilen onuň töweregine bir serediň, ençeme adama ýer gerek. Olar muňa begenenok. Hökümet muny äsgermezlik etmeli däl” diýip, bir täjik aýdýar.
Täjigistana gelip, Hatlon welaýatynyň Kumsangir we Bohtar etraplarynyň ekin meýdanlarynda işlejek hytaýly daýhanlaryň sany 1500.
Kireýine ýer bermek ylalaşygy barada köp maglumat ýaýratmakdan çetde durýan täjik hökümeti muny ýöne ýere edenok. Ýurtda işsizligiň derejesi şeýle bir ýokary welin, 100 müňlerçe adam migrant işçi bolup, Orsýetde işleýär. Bularyň hem köpüsi erkekler.
Täjigistanyň 93 prosenti daglyk. Galan 7 prosentiniň hem hemmesi sürüme ýaramly ýerler däl. Alynýan pagta we şalynyň köpüsi eksporta gidýär. Esasy azyk önümleriniň ýeterlik däldigini göz öňüne getireniňde daşardan kesekileriň gelip, ekerançylyga ýaramly ýerleri ulanmagy halka ýaramajakdygy belli zat.
“Hytaýyň strategiýasy”
Täjigistanly sosiolog Rustam Haýdarow: “Hytaýly daýhanlaryň gelmegi has uly bir zada tarap ädilýän ilkinji ädim” diýip, duýduryş berýär.
Ol bu barada: “Öz adamlaryny dürli ýurtlarda ýerleşdirmek Hytaýyň strategiýasy. Bu onuň syýasaty. Olar assyrynlyk bilen, duýdurman, ýurdy eýeleýärler. Täjigistanda öz maksatlaryny amala aşyryp, biziň ykdysady syýasatymyza täsir edýärler. Wagtyň geçmegi bilen bu iş öz täsirini syýasata-da ýetirer” diýýär.
Hytaý soňky ýyllarda Täjigistanda takmynan 4 milliard dollar maýa goýdy. Ol ýurtda barýan köp proýektlere hem gatnaşýar. Ýöne Hytaý bu proýektlerde işlemek üçin öz işçilerini iberýär. Onsoň täjik işçilerine iş ýok.
Täjigistanyň migrant işçiler baradaky edarasy Täjigistanda işleýän hytaýly işçileriň sanynyň 2007-nji ýylda 30 müň töweregi bolandygyny aýdýar. 2010-njy ýylda olaryň sany 82 müň töweregi diýip berildi.
Hytaýlylar köplenç ýol gurluşygynda, elektrik stansiýalarynda we magdan işlerinde işleýärler. Proýektler tamamlanansoň, bu işçileriň käbiriniň Hytaýa dolanmaýandygyny aýdýanlar-da bar.
Täze gelýänleriň käbiri söwdägärler. Käbir çaklamalara görä, Duşenbäniň esasy bazarynda öz harytlaryny satýan 100 töweregi hytaýly söwdagär bar. Gelýänleriň sany günbe-gün artýar. Olar arzan harytlary bilen täjik söwdagärlerine basleşik döredýär. Onsoň halkyň olary halamaýanlygy geň zat däl.
Bir hytaýly söwdagär Täjigistanda köp eşiden sözüni orsça gaýtlaýar: “Täjikler: ‘biz sizi islemeýäris, gidiň’ diýýärler” diýýär.


text:
Orsýetli tanymal syýasy analitik we žurnalist Wladimir Pribylowskiýniň 59 ýaşynda öli tapylandygy habar berilýär.
Pribylowskiýniň kärdeşi, taryhçy Ýuriý Felştinskiýniň 13-nji ýanwarda Facebook we “Live Journal” sosial ulgamlarynda ýazan maglumatyna görä, ol Moskwadaky kwartirasynda öli tapylypdyr. Felştinskiý “bu barada goşmaça maglumatynyň ýokdugyny” hem sözüniň üstüne goşdy.
Orsýetiň resmileri Pribylowskiýniň ölümi bilen baglanyşykly çykan habarlar barada maglumat bermediler.
2007-nji ýylda Orsýetiň polisiýasy Pribylowskiýniň öýünde gözleg işlerini geçirip, onuň kompýuterini we elektronik maglumatlaryny konfiskasiýa edipdi.
2010-njy ýylda Pribylowskiý “Putin gitmeli” atly oppozision petisiýa hem gol goýupdy.


text:
26-njy martda Türkmenistanyň Ahal, Mary we Lebap welaýatlarynda gowaça ekişligi başlanyp, her welaýat boýunça planlar kesgitlenildi. Geçen ýyl gowaça ýygymy möwsüminde ýurduň dürli welaýatlaryndan gowşan maglumatlarda pagta meýdanlarynda pagtanyň, gowaçanyň azdygy aýdylypdy. Şunlukda ýylyň-ýylyna planyň dolmaýandygy barada sorag ýüze çykýar.
Geçen ýyllardaky kemçilikleriň gaýtalanmazlygy üçin näme etmeli?
Azatlyk Radiosy bu sorag bilen gyzyklanyp, aşgabatly graždan aktiwisti Nurberdi Nurmämmedow bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Ermenistanlylar 18-nji fewralda ýurduň prezidentini saýlaýarlar. Bu Ermenistanyň garaşsyzlyk döwrüniň başyndan bäri bäşinji prezidentlik saýlawlary. Häzirki kampaniýa gyzgalaňlylygy bilen tapawutlanmasa-da, onuň öz käbir täsin taraplary bar.
Ermenistanyň prezidenti wezipesine dalaşgärleriň biri dört hepde bäri açlyk çekýär. Ýene bir dalaşgär saýlawlarda ýeňiş gazansa-da, resmi netijeleri kabul etmejegini yglan edýär. Ýene bir dalaşgär-syýasatçynyň janyna kast etmäge synanyşyk boldy.
Mundan daşary, ses berijileriň üçden bir bölegi, ýurduň daşynda ýaşaýandygy sebäpli, ses bermek mümkinçiliginden mahrum. Ermenistanyň prezidentlik saýlawlarynyň daşyndaky täsinlikler munuň bilen hem çäklenmeýär.
Sarkisýan saýlanjaga meňzeýär
Prezident wezipesine dalaş edýän alty kandidatyň berk tankytlaryna garamazdan, pikir öwrenmeleriň netijelerine görä, ýurduň häzirki prezidenti Serž Sarkisýan ikinji prezidentlik möhletine saýlanjaga meňzeýär.
Pikir öwrenmeleriň netijeleri Sarkisianyň sesleriň 70%-ni gazanjagyny we esasy garşydaşlaryndan ep-esli öňe saýlanjagyny habar berýär.
Dalaşgärleriň ýene biri, Ýerewandaky radiostansiýanyň eýesi 43 ýaşly Andrias Ghukasýan saýlaw kampaniýasynyň başyndan bäri açlyk çekýär. Ol Sarkisýanyň dalaşgärlikden çekilmegini talap edýär we halkara gözegçilerini saýlawlara boýkot yglan etmäge çagyrýar. Ol iş ýüzünde saýlawlaryň geçirilmegine garşy çykyş edýär.
Prezident wezipesine dalaş edýän 49 ýaşly Armen Melikýan saýlawlary öňünden “bikanun” diýip atlandyrdy. Daglyk-Garabag regionynyň öňki hökümet resmisi Melikýan saýlawlarda özüniň ses bermejegini Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Melikýan hatda özi ýeňiş gazansa-da, saýlawlaryň netijelerini kabul etmejegini aýdýar.
“Milli öz-özüňi kesgitleýiş” partiýasynyň ýolbaşçysy 63 ýaşly Paruýr Hairikýan 31-nji ýanwarda öz öýüniň golaýynda oka tutulyp, ýaralandy. 10-njy fewarlda Hairikýan Konstitusion Suda ýüz tutup, saýlawlary iki hepdelik yza tesdirmegi sorady. Emma ol şol günüň ertesi öz arzasyny yzyna aldy. Hairikýan Ghukasýanyň çekýän açlygynyň uzaga çekmegini islemeýändigini aýtdy.
Käbir beýleki çekeleşikler
Günorta Kawkaz ýurdy bolan Ermenistanyň öňünde uly problemalar durýar. Günbatar bilen Orsýetiň arasynda deňagramly ýagdaýy saklamaga dyrjaşýan bu ýurduň Azerbaýjan bilen gatnaşyklary Daglyk-Garabag regionynyň üstündäki dawa zerarly dartgynly bolup galýar.
Ýurduň oligarhlarynyň täsiri astyndaky ykdysadyýetiniň ýagdaýy gümürtik görünýär we ýurt daşary ýurtlardan gelýän girdejilere garaşly bolup galýar.
Emma bu meseleler 21-nji ýanwarda başlanan prezidentlik kampaniýasynda seýrek gozgalýar. Dalaşgärleriň çykyşlary, esasan, bir-birini tankytlamak bilen tapawutlanýar.
Sarkisýanyň esasy bäsdeşi, öňki daşary işler ministri, ABŞ-da doglan Raffi Howwanisýan Ermenistanyň iň uly şäherleriniň biri bolan Gümrüde 10-njy fewralda eden çykyşynda saýlawlardaky ses berişligiň “syýasy partiýalaryň arasyndaky göreş bolman, ýagşy bilen ýamanyň arasyndaky göreşdigini” nygtady.
Munuň yzýany Serž Sarkisýan Ýerewanda eden çykyşynda ýurduň bölünişikden ýadandygyny aýtdy.
Bu gezekki saýlawlarda dalaşgärleriň sany azaldy. 2008-nji ýylda Serž Sarkisýanyň esasy bäsdeşi bolan öňki prezident 68 ýaşly Lewon Ter Petrosýan bu gezek saýlawlara gatnaşmaýar, ol munuň sebäbini gojalyk ýaşa ýetendgi bilen düşündirýär.
Synçylar häzirki saýlaw kampaniýasynyň ozalkylardan gowulanandygyny aýdýan hem bolsalar, oppozisiýa prezident Sarkisýany administratiw mümkinçiliklerden peýdalanmakda aýyplaýar.
Üstesine, oppozision aktiwistler saýlaw kanunyna girizilen üýtgetmeleri tankyt etdiler. Şol üýtgetmeler arkaly ýurduň daşynda ýaşaýan bir milliona golaý ermeni raýaty ses bermek mümkinçiliginden mahrum edildi.


text:
Polşa, Russiýada polýak prezidentiniň we başga-da birnäçe ýokary derejeli resminiň heläk bolmagyna sebäp bolan uçar heläkçiliginiň bäşinji ýyl dönümini ýatlaýar.
2010-njy ýylyň 10-njy aprelinde Smolensk şäheriniň golaýynda bolan uçar heläkçiliginde jemi 96 adam, şol sanda Polşanyň prezidenti Leh Kaçinskiý (Lech Kaczynski), onuň aýaly, ýurduň Merkezi bankynyň ýolbaşçysy, ýokary derejeli armiýa komandirleri we ýokary derejeli beýleki resmiler heläk boldy.
Ýokary derejeli polýak delegasiýasy Ikinji jahan urşunda Polşanyň harby ofiserleriniň Sowet gizlin gulluklarynyň agzalary tarapyndan öldürilmeginiň ýyl dönümini ýatlamak üçin Russiýa sapar edipdiler.
Polşanyň derňewçileri mundan bäş ýyl öň bolan uçar heläkçiligine nämäniň sebäp bolandygy barada derňewleri heniz hem dowam etdirýärler.


text:
Gazak prezidenti Nursoltan Nazarbaýew öz ýurdunyň 2010-njy ýylda Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasyna ýolbaşçylyk etmegi barada oýlananda, gaty begenýän bolsa gerek.
Öňki Sowet respublikalarynyň arasynda bu guramanyň ilkinji başlygy bolmak bilen Gazagystan indi ýolbaşçylarynyň küýsäp gelen halkara hormatyna mynasyp bolana meňzeýär. Ol üstesine-de özüni Ýewraziýa döwleti diýip hödürlemek bilen Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasyna netijeli işlemäge päsgel döredýän Gündogar bilen Günbataryň arasyndaky ýirigi ýamamagy-da borç edindi.
Ýöne geň tarapy beýleki zatlar bilen bir hatarda adam hukuklary, aýdyň saýlaw we kanun häkimligini goldaýan Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy ýaly halkara guramanyň öz ýolbaşçylygyny demokratiýa ýakynlaşmagyň deregine ondan daşlaşýan bir ýurda ynanmagy.
Öz güýç-gudratyny pugtalandyrmakda prezident Nazarbarýewiň mediada we söz azatlygynda çäkli üstünlikler gazanandygy dogry. Ýöne demokratiýa garşy görülýän gödek çäreler gazanylan ownuk üstünliklere-de zyýan ýetirýär.
1995, 1999 we 2005-nji ýyllarda baş kanuna girizilen düzedişler Nazarbaýewe prezidentlik saýlawlaryny galplaşdyryp, ýeňiji bolup çykmaga mümkinçilik berdi. 2005-de ol sesleriň 91 prosentini aldy. Şol ýyl saýlawdan sanlyja hepde öň oppozision ýolbaşçy Zamanbek Nurkadilowyň, 2006-njy ýylyň fewralynda hem Altynbek Sarsenbaýewiň gümürtik ýagdaýda heläk bolmagy Nazarbaýewiň potensial bäsdeşlerini aradan aýyrdy. Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň ýolbaşçylygyny Gazagystana bermek baradaky kararyň guramanyň esasyna we onuň öňdenem gowşak abraýyna howp salýandygynyň sebäbi şol.
Orsýet Gazagystany goldady
Agza döwletleriň köpüsi Gazagystanyň kandidatlygyny sorag astyna alsa-da, açyk tankytlasa-da, Orsýet ony doly goldady. Bu goldaw Gazagystanyň ýolbaşçylyga tarap ýolunda möhüm rol oýnady.
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň 2006-da Brýusselde geçen Daşary işler ministrleriniň duşuşygynda Gazagystanyň bu gurama 2009-da ýolbaşçylyk etmek baradaky haýyşyny Orsýet bilen Germaniýa goldady. Beýik Britaniýa bilen Amerikanyň Birleşen Ştatlary muňa garşy çykdylar. Olar Gazagystana şoňa çenli ýurtda demokratiýanyň we adam hukuklarynyň ýagdaýyny gowulandyrmaga ýeterlik wagt bermek üçin 2011-nji ýyly teklip etdiler. Şeýlelikde karar 2007-de geçmeli Madrid duşuşygyna galdyryldy. Onsoň Gazagystan esasan-da media, saýlaw we syýasy partiýalar barada kanunlarynda ençeme reformalary amala aşyrar diýen pikir bilen 2010-njy ýyl ylalaşyldy.
Emma Gazagystanda “Reformalar” gaty haýal, gümürtik hem-de ýerliksiz alnyp baryldy. Graždan jemgyýetiniň wekilleri kanuna girizilmeli düzedişler barada taslama taýýarlamak wezipesi ýüklenen “iş toparlaryna” çagyryldy. Ýöne soňra olaryň eden möhüm, düýpli ündewi äsgermezlik edildi.
69 ýaşly Nursoltan Nazarbaýew ýurduň ömürlik prezidenti däl. Ýöne prezidentiň döreden sistemasy oňa näçe gezek täzeden saýlanaýyn diýse, garantiýa berýär. Onsoň munuň ömürlik prezidentlikden näme tapawudy bar?
J.G. Sefalo gazagystanly synçy. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Şu gün Orsýetiň parlamentiniň spikeri Boris Gryzlow Moskwanyň şäher häkimiýetleriniň Ýeňiş baýramynyň 65 ýyllygy mynasybetli Iosif Staliniň suratlaryny asmak planlaryny tankytlap çykyş etdi.
Döwlet Dumasynyň hem-de ýurduň dolandyryjy Ýedinaýa Rossiýa partiýasynyň Ýokary geňeşiniň başlygy Boris Gryzlow Staliniň suratlaryny bezeg hökmünde ulanmak planyny oýlanşyksyz we ýerliksiz plan hökmünde tankyt etdi.
Moskwanyň häkimiýetleriniň bu planyna ynsan hukuklaryny goraýjy aktiwistler hem protest bildirip, çykyş etdiler.
Ýakynda Orsýetde ilat arasynda geçirilen pikir soraýyşlyklar Staliniň milli gahrymanlaryň hatarynda 5-nji orunda durýandygyny görkezdi.


text:
Aşgabat, 05.03.2015. “Türkmenportal”.
“4-nji martda Türkmenistanyň Prezidenti Türkiýe Respublikasyna resmi saparyny ejesi Ogulabat Berdimuhamedowanyň ýarawsyzlygy sebäpli möhletinden öň tamamlap, Watanyna ugrady” diýlip, Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentliginiň (TDH) habarynda aýdylýar.
Türkmenistanyň Prezidenti howa menziliniň VIP zalynda Türkmenistanyň Mejlisiniň Başlygynyň, Hökümet agzalarynyň, ýurdumyzyň harby we hukuk goraýjy edaralarynyň ýolbaşçylarynyň, Ahal welaýatynyň we Aşgabat şäheriniň häkimleriniň gatnaşmagynda iş maslahatyny geçirdi.
Maslahatyň barşynda ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň ileri tutulýan wezipelerine, Türkmenistanyň ilatynyň durmuş ulgamynyň ýokary derejesiniň üpjün edilmegine bagyşlanan birnäçe meselelere garaldy. Maslahatda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Türkiýe Respublikasyna bolan resmi saparynyň netijeli bolandygy bellenildi. Munuň özi gepleşikleriň netijeleri boýunça gol çekilen resminamalaryň uly toplumynda öz beýanyny tapdy. Ol uzakmöhletleýin geljege niýetlenen türkmen-türk gatnaşyklarynyň halkara-hukuk binýadyny pugtalandyrmakda uly goşanda öwrüldi.
Hormatly Prezidentimiz iş maslahatynyň jemini jemläp, milli ykdysadyýetimiziň ähli ulgamlarynda alnyp barylýan işleriň netijeliligini ýokarlandyrmak, öňde boljak möhüm çäreleriň taýýarlygyna örän jogapkärçilikli çemeleşmek boýunça birnäçe tabşyryklary berdi.


text:
NATO-nyň baş sekretary Jens Stoltenberg 24-nji iýunda ýaranlyk Orsýet bilen ýaraglanyşygy haýdatmaga baş goşmaz diýdi.
Emma ol NATO-nyň Moskwanyň Ukrainadaky agressiw hereketlerine garşy durmalydygyny aýtdy.
Stoltenberg NATO-nyň goranmak ministrleriniň Brýusseldäki maslahatynyň öňünden çykyş edip, biziň edýän zatlarymyzyň ählisi halkara borçlarymyzyň çäginde we diňe goranyş maksatly diýdi. Şeýle-de ol Orsýetiň edýän zatlarynyň goranyşyň çäginden çykandygyny aýtdy:
«Orsýetiň Ukrainada eden zady goranmak däl. Başga ýurduň bir bölegini anneksiýa etmek goranmak däl. Bu agressiýa akty, özem bu Sowuk uruş gutaraly bäri ilkinji gezek bolýar, Ýewropanyň bir ýurdy başga ýurduň bir bölegini garbap alýar. Bu goranmak däl» diýip, Stoltenberg aýtdy.


text:
Özbegistanyň adam hukuklaryny goraýan tanymal aktiwisti tussaglyk möhletiniň tamamlanmagyna alty aý galanda türmeden boşadyldy.
Düýbi Daşkentde ýerleşýän “Ezgulik”, ýagny “Rehim” atly adam hukuklaryny goraýan merkeziň agzasy Abdurasul Hudoýnazarow 1-nji iýunda Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda ynsanperwer meseleleriň çäginde 30-njy maýda azatlyga goýberilendigini aýtdy.
58 ýaşyndaky Hudoýnazarow Daşkent regionynyň çägindäki Angren şäheriniň ýerli resmileriniň arasyndaky korrupsiýany derňemäge işjeň gatnaşypdy.
Hudoýnazarow 2005-nji ýylyň iýun aýynda tussag edilipdi we Daşkendiň regional sudy ony bidüzgünçilikde we galplykda günäli tapansoň, 2006-njy ýylyň ýanwar aýynda 9 ýarym ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Ol tussaglykda mahaly inçekesel bilen keselledi.
2008-nji ýyldaky maglumatlara görä, Hudoýnazarow özüniň saglyk bejergisiniň amala aşyrylmazlygyna protest bildirmek maksady bilen öz janyna kast etmäge synanyşypdyr.


text:
Bahreýniň howpsuzlyk güýçleri, paýtagt Manamada ýüze çykan protesti togtatmak üçin göz ýaşardyjy gazy ulandy.
Protestlerde 25 adam, şol sanda belli hukuk goraýjy aktiwist Ýusuf al-Muhafda hem tussag edildi. Bu barada aktiwistler habar berýär.
Duşenbe güni ýüzlerçe adam, 1990-njy ýyllarda ölen iki aktiwisti hatyralamak üçin, şäheriň etrap bazaryna ýygnandylar.
Geçen ýyl Ýakyn Gündogar ýurtlarynyň käbirlerinde “Arap bahary” diýlip atlandyrylan gozgalaňlar bolupdy. Şonda, Bahreýnde hem demokratik hereketler ýüze çykyp, şondan bäri hem ýurtda syýasy dartgynlylyk dowam edýär.
Gürrüňi gidýän protestler Bahreýnde köpçülik bolup ýaşaýan şaýy musulmanlary tarapyndan geçirildi. Olar sünnileriň häkimiýetinde syýasy hem-de ykdysady bähbitlerinden gyrakladylýandygyny aýdýarlar.
2011-nji ýylyň fewralyndan bäri, tolgunşyklarda 55-den gowrak adam heläk bolupdy.


text:
Düýbi Birleşen Ştatlarda ýerleşýän hukuk goraýjy topar Saud Arabystanynda sünnüler bilen şaýylaryň arasyndaky dartgynlygyň öňki ýyllara garanda, has ýitileşendigini, muňa döwletiň yzygiderli kemsitmesiniň sebäp bolýandygyny aýdýar. “Human Rights Watch” guramasynyň 3-nji awgustda ýaýradan 32 sahypalyk hasabatynda şaýylaryň soňky döwürde din, bilim, adalat, iş meselelerinde uçran kemsidilmeleri dokumentleşdirlipdir.
“Human Rights Watch” guramasy saud häkimiýetleriniň şaýy musulmanlaryna patşalygyň deň raýatlary hökmünde çemeleşmäge başlamagy gerek diýýär. Döwlete degişli däl guramanyň çap eden täze hasabatynda saud şaýylarynyň ýüzbe-ýüz bolýan dini ýanamalary, bilim, adalat we iş babatdaky kemsidilmeleri dokumentleşdirilip, olar “sistematiki döwlet kemsitmeleri” diýlip atlandyrylypdyr.
“Human Rights Watchyñ” sözçüsi Rid Brodi şaýylara çemeleşilişi Saud Arabystanynda mezheb dartgynlylygyny ýitileşdirdi we sünnüler bilen şaýylaryň arasyndaky gatnaşygy azaldyp, soňky onýyllyklarda iň ýaramaz derejä düşürdi diýýär. “Biz saud ilatynyň 10-15 prosente golaýyny düzýän şaýy azlygy babatdaky çydamsyzlygyň artýandygyny görýäris” diýip, ol sözüniň üstüni ýetirýär.
Brodi bu problemanyň saud hökümetiniň Wahhabi teologiýasyna esaslanýan syýasatyndan uç alýandygyny aýdýar. Bu ýagdaý Wahhabileriň beýleki musulmanlary dinsiz hasap edip, olara garşy zorlukly hereketlere ýüz urmagyna getirýär.
Şaýylar we sünnüler
Adam hukuklaryna gözegçilik edýän gurama Saud Arabystanyndaky şaýylar bilen sünnüleriň arasyndaky dartgynlyklaryň fewral aýyndan bäri has güýçlenendigini aýdýar. Fewralda Saud Arabystanynyň Gündogar welaýatyndan gelen şaýy zyýaratçylary Medinedäki gonamçylykda sünni dini polisiýasy bilen çaknyşypdy. Şonda şaýy zyýaratçylary Muhammet pygamberiň ölen gününi bellejek bolupdylar, sünni polisiýasy bolsa, olaryň bu dessury ýerine ýetirmegine garşy çykypdy.
Çaknyşyk wagtynda howpsuzlyk güýçleri 15 ýaşly şaýy zyýaratçysynyň döşünden tüpeňlese, sünni erkekleriň biri şaýylara garşy şygarlary gygyryp, şaýy şyhynyň arkasyndan pyçak urupdy. Netijede, şaýy zyýaratçylary gonamçylykdan topbagy bilen gaçmaga mejbur bolupdylar. Saud polisiýasy olary kowalap, käbirini tussag edipdi.
Bu wakadan soň ýurduň Gündogar welaýatyndaky Katif we Safwa şäherleriniň şaýylary Medine çaknyşygy mahalynda tussag edilen ildeşlerini goldap, köçe protestlerini gurnadylar. “Human Rights Watch” saud häkimiýetleriniň muňa maý, iýun we iýul aýlarynda Hobardaky şaýylary eden-etdilikli tussag etmek bilen jogap berendigini aýdýar.
Hukuk toparynyň aýtmagyna görä, Gündogar welaýatynyň günortasyndaky Ahsa şäherinde şu ýylyň başyndan bäri öz dini ynanjy ýa işi üçin, ýagny aýallara Kurandan ders bermek we şaýy dabaralary üçin ýörite tikilen eşikleri satmak ýaly işleri edeni üçin azyndan 20 şaýy tussag edilipdir.
“Bu tussag etmeler beýleki ugurlara hem ýaýran kemsitmeleriň bir görnüşi. Biz bilim sistemasyndaky kemsitmä syn etdik. Ol ýerde şaýy klasda dinden sapak berip bilmeýär, onsoň şaýy çagalary öz sünni mugallymyndan özleriniň dinsizdigini eşidýärler. Bu adalat sistemasyna hem degişli, ol ýerde sünni sudýa käte şaýy şaýatlaryny olaryň dini esasynda inkär edýär, şaýylar adaty sudda sudýa bolup bilmeýär. Iş meselesini alsak, şaýylardan ministrler, uly diplomatlar ýa-da ýokary derejeli harby ofiserler ýok. Umuman, şaýy studentleri harby akademiýalara alynmaýar” diýip, Brodi aýdýar.
“Human Rights Watch” saud hökümeti şaýylaryň eden-etdilikli tussag edilmelerini derňemek üçin komissiýalary döretmeli we yzygiderli döwlet kemsitmelerini bes etmeli diýýär.


text:
“Bron”, “Dosadka”, “Ýörite reýs” diýen sözler soňky günlerde Moskwadan Aşgabada uçmak isleýän türkmenistanlylaryň arasynda iň ýörgünli sözler. Aýratynam ýörite, ýagny goşmaça reýs diýen söze köp umyt baglanýar.
29-njy dekabrda Moskwanyň “Domodedowo” aeroportunda azyndan 35 adam Aşgabada uçan uçardan galdy.
Raspisaniýe-düzgünine görä, ir sagat 7:05-de uçmaly uçar gijä galyp, 8:25-de uçdy. Emma mesele uçaryň gijä galmagyna däl-de, uçarda boş ýeriň tapylmanlygynda. Uçardan galan bu ýolagçylaryň ellerinde biletleri bar, emma biletlerinde uçuş wagty goýulmadyk. Soňky günlerde “Domodedowo” aeroportunda garaşýan türkmen ýolagçylary hut şeýle adamlardan ybarat.
“Birje ýer tapylmazmyka?!”
Daň bilen, entek registrasiýa başlanmanka, “Türkmenhowaýollary” kompaniýasynyň kassasynyň öňüne jemlenen adamlar hut penşenbe günündäki uçara uly umyt baglandyklaryny gürrüň berdiler.
Registrasiýa eýýäm gutaryp, uçarda ýeriň bolmajagy yglan edilensoň ýolagçylardan: “.. bilýäňizmi biz şeýle bir umyt edipdik!”, “Şu gün gidermikäk öýdüpdik”, “Şu bolýan zatlar ýokardakylara ýetmezmikä, biz öýe gitmek isleýäris” – diýen sözleri eşitmek mümkindi.
Käbirleri aeroporta üç gün bäri gatnap, her reýsiň öňünde öz biletlerine data goýdurmaga synanyşýandygyny gürrüň beren bolsa, beýlekiler özlerinde “Domodedowoda” galyp, garaşmakdan başga çäräniň ýokdugyny aýtdylar.
Penşenbe güni Moskwadan Aşgabada uçmak üçin öýlän sagat ikiden soň “Türkmenhowaýollarynyň” “Domodedowo” aeroportyndaky kassasynyň öňüne jemlenip başlan we ertesi ir sagat 5 töwereginde sany 35-40 adama ýeten ýolagçylaryň aglaba köpüsi Orsýetde okaýan studentler, olaryňam uly bölegi Orsýetiň dürli regionlarynda okaýan studentler bolup durýar. Olar özleriniň Penza, Gazan, Kislowodsk ýaly şäherlerden gelendiklerini we indi yzlaryna gaýtmaga–da mümkinçilikleriniň ýokdugyny gürrüň berdiler.
Ýaşlaryň birnäçesi 300 rubla, ýagny 10$ çemesi durýan “bron” üçin sanlyja pulunyň bardygyny, käbirler bolsa hatda “bron” uçin hem pulunyň ýokdugyny gürrüň berdiler. “Domodedowoda” “Western Union” ýaly tiz pul geçiriş sistemasynyň asla bolmazlygy köpler üçin garaýylmadyk bir täzelik boldy. Bu halkara aeroportunda pul geçirýän ýeketäk edara “Sberbank” bolup durýar. Onuň tiz pul geçiriş “Blits” sistemasy bolsa ýolagçylara puly diňe ibermek hyzmatyny tekip edýär, başga ýerden iberilen puly kabul etmek düzgüni Bankyň “Domodedowodaky” edarasynda asla göz öňünde tutulmaýar.
Gidere ýeri bolmadyk ýaşlaryň suw we nahar bilen üpjün edilmegi “Türkmenhowaýollary” kompaniýasynyň düzgünlerinde göz öňünde tutulmaýar. Kompaniýanyň Moskwadaky edarasynyň işgärleriniň aýtmagyna görä, ýolagçylaryň öz biletlerinde uçuş gününi öňünden kesgitläp, möhür basdyrmanlygy kompaniýanyň günäsi däl.
Kim günäkär?
“Türkmenhowaýollary” kassasy bilen bir ýerde ýerleşýän “Moldowanyň howa liniýalary” şirketiniň kassasynda ýolagçy göze ilmeýär. Bu ýere wagtal-wagtal üýşýän ýolagçylaryň ählisi diýen ýaly “Türkmenhowaýollarynyňky”.
Moldowanyň bu howa kompaniýasynyň işgäri türkmen ýolagçylarynyň ýurduna gidip bilmeýän halatlarynyň seýrek däldigini belledi. Ol munuň sebäbini açyk dataly biletleriň köplüginde we ýolagçylaryň uçjak wagtynyň öňünden kesgitlenmeýänliginde görýär:
—Täze ýyl sebäpli biziň uçarlarymyzda-da häzir ýer ýok. Häzirki reýslere köp biletleri biz sentýabrdan başlap satyp başladyk. Açyk dataly biletli ýolagçylar gyssagly uçmak isleseler olar bize telefon arkaly jaň edip soraýarlar, ýer tapsak mündürýäris. Ýolagçylar internet arkaly hem bilet almak ya ýer eýelemek mümkinçiliginden hem peýdalanyp bilýärler.
Internet arkaly uçar biletlerini almak ýa uçuş gününi goýdurmak ýaly hyzmatlardan peýdalanma mümkinçiligi “Türkmenhowaýollary” kompaniýasynyň ýolagçylarynda ýok. Kompaniýa dünýä yurtlarynda örän ýörgünli bolan elektron bilet söwdasyny hem amala aşyrmaýar.
Ýolagçylar biletlerine öňünden möhüm goýdurmak üçin edara barmaly. Emma bu edaralar Moskwada ýerleşýär, Orsýetiň beýleki regionlarynda ýok.
Edaranyň bölümine barmakdan başga aragatnaşyk üçin ýene bir ýol – telefon. Emma bilete “bron” goýdurmak üçin häzirki ýagdaýda telefonyň uly bir peýdasy ýok, sebäbi ýolagçylar azyndan iki hepde bäri öz telefon jaňlaryna “uçarlarda ýeriň bolup-bolmajagyny bilemzok” diýlip, jogap berilýänligini gürrüň berýärler.
Goşmaça reýs
28-nji dekbarda ir sagat 9-da “Türkmenhowaýollary” kompaniýasy özüniň Moskwa iberen goşmaça uçary arkaly “Domodedowo” aeroportundan Aşgabada 120-ä golaý adamy äkitdi. Muny Azatlyk Radiosyna kompaniýanyň Moskwadaky we Aşgabatdaky edaralarynda tassykladylar. Mundan bir gün ozal “Youtube” saýtynda “Domodedowoda” bäş günläp oturan ýolagçylary görkezen wideoýazgy
peýda bolupdy. Ony "Türkmen inisiatiwasy" topary ýerleşdirdi.
28-nji dekabrda Moskwadan Aşgabada 120-ä golaý adamy äkitmek üçin guralan goşmaça reýs barada ýolagçylara uçuşdan çak bilen üç sagat öňünden habar berildi. Şeýle ýagdaýda bu reýsden aeroportda galan adamlar ýa tötänden ýetişen ýolgaçylar peýdalandy.
“Türkmenhowaýollary” şeýle reýsleriň gyssagara yglan edilmeginiň sebäbini Orsýetiň awiasiýa degişli resmileri bilen ylalaşyk meselesi bilen düşündirdi.
“Türkmenhowaýollary” kompaniýasy uçarlaryndaky ýer gytçylygynyň sebäbini Täze ýylyň we Orsýetde okaýan studentleriň kanikullarynyň golaýlamagy bilen düşündirýär. Kompaniýanyň işgärleri bu ýagdaýyň göz öňünde tutulyp, dekabryň 20-den soň kompaniýanyň adatdaky 140 golaý adamlyk uçarynyň has uly 190 çemesi adamlyk uçara çalyşanlygyny gürrüň berýärler.
29-njy dekabrda Moskwada Aşgabada uçar biletini “Türkmenhowaýollaryndan” diňe 9-njy ýanwara alyp bolýardy.
Kompaniýanyň işgärleriniň pikirine görä, “Ýörite reýs” “Domodedowoda” barha köpelýän türkmenistanlylaryň Aşgabada barmagyny üpjün etmek üçin ýeketäk çykalga bolup durýar.
2012-nji ýylyň bosagasynda uçara garaşýan türkmen ýolagçylary Täze ýyl baýramyny öz öýlerinde garşylamakdan gowy sowgadyň bolmajagyny aýdýarlar.


text:
Gazagystanyň parlament agzalary penşenbe güni prezident Nursoltan Nazarbaýewden ýurduň Mejlisini dargatmagy hem-de irki saýlawlara çagyrmagy haýyş etdiler. Parlament tutuşlygyna Nazarbaýewiň “Nur Otan” partiýasynyň gözegçiliginde bolansoň, bu herekete häkimiýetleriň berk tankytlanýan ýeke partiýalylyk sistemasyny soňlamak ugrunda edýän tagallasy hökmünde seredildi. Muňa garamazdan, irki saýlawlar oppozisiýa partiýalaryna saýlaw kampaniýalaryny geçirmek üçin gaty az wagt berer.
Parlamentiň dargadyljagy barada aýlap dowam eden gürrüňlerden soň, gazak parlamentiniň deputatlary penşenbe güni prezidente parlamenti dargatmak barada ýazmaça haýyş bilen ýüz tutdular. Prezident Nursoltan Nazarbaýewiň bu haýyşy ýerine ýetirmegine we irki saýlawlara ýol açmagyna garaşylýar. Ýerli metbugatyň çakyna görä, bu saýlaw 15-nji ýanwarda geçiriler.
Bu inisiatiwa kanun çykaryjylaryň 2012-nji ýylyň ahyryna bellenen saýlawlar barada pikir etmän, derhal ykdysadyýet bilen meşgul bolmagyna ýol açmagyň bir çäresi hökmünde düşündirildi. Şeýle-de bu göçüme Astananyň bir partiýaly sistema babatdaky halkara tankydyndan aňsatlyk bilen dynjak bolmagy hökmünde garalýar. Nazarbaýewiň “Nur Otan” partiýasy häzir 105 orunly Mejlisiň we 47 orunly Senatyň ähli ornuny öz elinde saklaýar. Emma, muňa garamazdan, eger taryh bir görkeziji bolsa, bu göçüm oppozisiýa partiýalaryna saýlaw kampaniýalaryna taýýarlyk üçin gaty az wagt berer.
Gazak kanunçylygy prezidente, deputatlar talap eden ýagdaýynda, irki saýlawlary yglan etmäge ygtyýar berýär. Şeýle-de Nazarbaýewiň premýer-ministr we iki palataly kanun çykaryjy organyň ýolbaşçylary bilen maslahatlaşyp, parlamenti dargatmak hukugy bar. Kanun çykaryjylar parlamenti dargatmak barada Nazarbaýewe iberilen hata Mejlisiň 53 agzasynyň gol çekendigini aýdýarlar.
Penşenbe güni Astanada geçen metbugat ýygnagynda bu täzeligi yglan eden mejlis agzasy Nurtaý Sabilýanowyň Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugyna aýtmagyna görä, häzirki Mejlisiň dargadylmagynyň sebäpleriniň biri azyndan iki syýasy partiýaly täze parlamenti döretmek bilen bagly. Sabilýanow özleriniň prezidente ýazan hatlaryna salgylanyp, şeýle diýdi:
—Biziň häzirki kanunlarymyza görä, saýlaw netijeleriniň nähili boljagyna garamazdan, indiki parlament birden köp partiýa eýe bolar. Şu sebäpden, köppartiýaly sitema ýol açýan demokratiki mehanizmi işe girizmekden ötri, bu çäräni haýal etmän durmuşa geçirmek gerek.
Gazagystan geçen ýyl parlamente girmek bäsleşiginde ikinji orna düşen islendik partiýa ýol açmak üçin saýlaw kanunlaryna düzediş girizdi. Bu ýagdaý indiki saýlawlarda dolandyryjy partiýadan başga-da orun aljak partiýalaryň boljagyny aňladýar. Parlament wekilçiligi üçin talap edilýän 7 prosent päsgelçiligi hem, oppozisiýa partiýalarynyň aşyp bilmejek bökdençligi hökmünde, aýrylyp taşlandy.
Nazarbaýew şu ýylyň başynda häzirki Mejlisiň 2012-nji ýylyň awgust-sentýabrynda öz möhletini tamamlaýança işlejegini aýtdy. Emma, muňa garamazdan, prezidentiň geňeşçisi Ýermuhammet Ýertysbaýew ýerli metbugata onuň “yrlandygyny” we Nazarbaýewiň parlamenti dargydyp, saýlawlaryň ýanwarda geçirilmegini goldajagyny aýtdy.
Nazarbaýew aprelde geçirilen irki prezident saýlawlarynda sesleriň 95 prosentden gowragyny alyp, ýene bir möhlete prezident saýlandy. Şonda prezidentiň garşydaşlary häkimiýetleri özlerine taýýarlyk üçin tasdan wagt bermezlikde tankyt edipdiler.
Parlamentdäki bir partiýalylygy soňlamak baradaky gürrüňler Nazarbaýewiň töwereginde onuň inagurasiýasynyň yzysüre başlanypdy.
Ýertysbaýew aprelde indiki Mejlis “Birleşen Ştatlardaky Demokratlar we Respublikanlar ýaly, ýa-da Britaniýadaky Konserwatorlar we Işçiler partiýasynyň deputatlary ýaly”, azyndan iki partiýaly parlament bolar diýipdi.
Ýertysbaýew täze syýasy partiýanyň “Atameken” biznes bileleşiginiň esasynda, onlarça uly biznes kompaniýaçyny bir ýere jemlemek arkaly hem döredilip bilinjegini aýdyp, oppozision partiýalary gazaba çykarypdy. Beýle partiýa döredilmedi, ýöne häkimiýetler şondan bäri hökümete tarapdar “Ak-žol” partiýasyny biznesmenleriň we orta gatlagyň partiýasy hökmünde görkezmäge çalyşýarlar.
Ýerli synçylar “Ak-žol” partiýasynyň indiki parlamente girmek mümkinçiligi uly diýýärler.
Gazak oppozisiýa liderleri, şol sanda hasaba alynmadyk “Alga” partiýasynyň lideri Wladimir Kozlow häkimiýetleriň “hakyky oppozisiýa partiýalaryna parlamente girmäge ýol bermejegini” tekrarlaýar.
Gazagystanda azat we adalatly saýlaw tejribesi ýok. Ozalky kompartiýa lideri Nazarbaýew tarapyndan dolandyrylýan nebite baý Gazagystan Merkezi Aziýadaky iň durnukly we abadan ýurt diýip bilinýär.


text:
Şu ýylyň awgustynda Azerbaýjanyň Nahiçiwan awtonom regionynyň Milli howpsuzlyk edarasyndan jesedi çykarylan Turak Zeýnalowyň maşgala agzalary Azatlyk Radiosyna onuň gynamalara sezewar edilendigini görkezýän wideo ýazgyny gowşurdylar.
Şu ýylyň awgustynda aeroportuň tehniki işgäri, 31 ýaşly Turak Zeýnalow Eýranyň bähbidine içalyçylyk etmekde aýyplanyp tussag edilenden kän wagt geçmän, Nahiçiwanyň Milli howpsuzlyk edarasnynyň binasyndan onuň jesedi çykaryldy.
Şu hepdäniň çarşenbe güni Turak Zeýnalowyň kakasy we gelni Turakyň jesedini görkezýän bir wideo ýazgyny Azatlyk Radiosyna gowşurdylar. Onda surata alnan jesediň ýüzi görkezilmese-de, onuň boýnunda we aýaklarynda ýaralaryň yzlaryny görmek bolýar.
Maşgalasy gürrüň berýär
Zeýnalowyň maşgala agzalarynyň aýtmagyna laýyklykda, bu wideo ýazgy Turakyň jesedi özlerine gaýtarylyp berlenden soň, surata düşürilipdir.
Turak Zeýnalowyň kakasy Şuriýe Zeýnalow: “24-nji awgustda meniň oglum Milli howpsuzlyk ministrligine çagyryldy. Ertesi güni, 25-nji awgustda olar meni we meniň gelnimi-de çagyrdylar. Men oglum bilen duşanymda, onuň jenaýaty edip-etmändigini soradym. Ol özüniň günäsizdigini aýtdy. Mundan soň, men Milli howpsuzlyk ministrliginiň Parwiz atly sülçüsine ýüzlenip, näme üçin meniň oglumy ýenjendiklerini soradym. Oglumyň boýnunda we aýaklarynda ýaralaryň yzy bardy” diýip, gürrüň berdi.
Turak Zeýnalowyň gelni Gülnar Zeýnalowanyň aýtmagyna görä, ministrligiň işgärleri onuň adamsyna “sapak” bermek üçin ony ýenjendiklerini aýdypdyrlar.
“Onuň kelleçanagy ýarylypdyr. Onuň boýnunyň töwereklerinde hem kesindiniň yzy bardy. Haçan-da biz bu barada soranymzyda, olar Turakyň boýnunda bir çişiň bolandygyny we diňe şony kesip aýrandyklaryny aýtdylar. Aslynda, olar ony dardan asdylar, bogdular. Soňam bu etmişlerini gizlejek boldular. Onuň endam- jany gökdi. Olary ony elektrik togy bilen hem gynapdyrlar” diýip, Turakyň gelni Gülnar Zeýnalowa gürrüň berdi.
“Bu barada gürrüň etmek gadagan”
Merhumyň maşgala agzlarynyň aýtmagyna görä, Turakyň jesedi 28-nji awgustda, ýagny onuň soraga çagyrylanyndan dört gün soň olara gaýtarylyp berlipdir.
Olar ýerli döwlet edalaryna ýüz tutandyklaryny, ýöne munuň hiç hili netije bermändigi sebäpli, adalat ugrunda Bakuwa, ýurduň merkezi hukuk goraýjy edarlaryna ýüzlenmäge barandyklaryny aýdýarlar. Olar Turaka bildirilýän ähli aýyplamalaryň hem aýrylmagyny talap edipdirler.
Nahçiwanyň Milli hopwsuzlyk ministrligi “Turak Zeýnalow derisindäki rak hassalygyndan ejir çekýärdi” diýip, awgust aýynda beýanat ýaýradypdy. Emma, onuň gelniniň sözlerine laýyklykda, Turakda hiç haçan rak nähoşlugy bolmandyr.
Şuriýe Zaýnalowyň sözlerine görä, onuň maşgala agzalary organ işgärleri tarapyndan Turakyň ölümi bilen baglylykda hiç hili arz-şikaýatlarynyň ýokdugyny aýtmaga mejbur edilipdirler.
“Men ‘oglumy döwlete bagş etdim’ diýip ýazdym. Olar bizi mejbur edip, muny ýazdyrdylar. Olar bize haýbat atdylar. Olar oglumyň jaýlanyş mirasymyna hem hiç kimi gatnaşdyrmadylar. Žurnalistlere-de onuň ölümi bilen baglanyşykly maglumat ýaýratmaklygy gadagan etdiler” diýip, Turakyň kakasy gürrüň berdi.


text:
Mary welaýatynyň häkimligi Mary şäherinde medeni-köpçülik çärelerini geçirmäge niýetlenen 3 000 orunlyk “Türkmeniň ak öýi” binasyny gurmak barada konsorsiumyň düzümine girýän “Dolama”, “Aly bina gurluşyk” hojalyk jemgyýetleri hem-de “Başlar”, “Ynamly hereket” hususy kärhanalary bilen şertnama baglaşar.
Gurluşyk işlerine 2015-nji ýylyň aprel aýynda başlamak we binany şu ýylyň noýabr aýynda ulanmaga doly taýýar edip tabşyrmak bellenildi. Şeýle hem taslamanyň çäklerinde çagalar dynç alyş merkezi we awtoduralga gurlar.


text:
Türkmenistanyň Döwlet baýdagynyň güni mynasybetli, prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň 17-nji fewralda gol goýan permanyna laýyklykda, türmede tussaglykda oturanlaryň belli bir böleginiň günäsi geçilýär. Emma olaryň sany barada habar berilmeýär.
Düýbi Norwegiýada ýerleşýän “Forum 18” habarlar gullugynyň baş redaktory Feliks Körliniň Azatlyk Radiosyna tassyklamagyna görä, günäsi geçilenleriň arasynda hristian pastory Ilmyrat Nurlyýew hem bar:
—Ilmyrat Nurlyýew Seýdi şäherindäki zähmet-düzediş koloniýasyndan 18-nji fewralda boşadyldy. Günäsi geçilen tussaglaryň ählisi polisiýanyň ýörite otlusy bilen Seýdi şäherinden agşam sagat 8-de Mara eltilipdir. Günäsi geçilen tussaglar maşgalalaryna gowşupdyrlar. Olaryň arasynda Ilmyrat Nurlyýew hem bar.
Feliks Körli Ilmyrat Nurlyýewiň häzir günäsiniň geçilmeginiň sebäpleri barada hiç hili pikiriniň ýokdugyny aýdýar. Ýöne ol Nurlyýewiň maşgalasynyň onuň günä geçişe düşmegi üçin para bermändigine berk ynanýar.
"Yşarat bolmagy mümkin"
Düýbi Wenada ýerleşýän adam hukuklary boýunça “Türkmen inisiatiwasy”guramasynyň başlygy Farid Tuhbatulliniň pikiriçe, Ilmyrat Nurlyýewiň häzir günäsiniň geçilmegi halkara jemgyýetçiliginiň Türkmenistanda reformalara umyt etmegi üçin yşarat bolmagy mümkin:
—Eger ýadyňyzda bolsa, Berdimuhamedow ilkinji gezek prezident saýlananda hem syýasy äheň bilen türmä basylan 10 çemesi tussagyň günäsini geçipdi. Bu onuň ýurtda kesgitli reformalar geçirmek isleýändigini aňladýan signaldy. Dogrudanam, bu gowy yşaratdy. Häzir Ilmyrat Nurlyýewiň günäsiniň geçilmegi hem halkara jemgyýetçiligi üçin edil şoňa meňzeş yşarat bolmagy mümkin.
“Forum 18” guramasynyň maglumatyna görä, Ilmyrat Nurlyýew 2010-njy ýylyň oktýabrynda Türkmenistanyň jenaýat kodeksiniň 228-nji maddasynyň 2-nji bölümi boýunça kezzaplykda aýyplandy we 4 ýyl azatlykdan mahrum edildi. Ol türmede neşekeşlikden hem bejerilmeli edildi. Emma Nurlyýew 2010-njy ýylyň 16-njy dekabrynda Seýdi şäherindäki zähmet-düzediş koloniýasyna geçirildi.
Maryly 45 ýaşly hristian pastorynyň tarapdarlary oňa garşy jenaýat işiniň galplaşdyrylandygyny we onuň hasaba alynmadyk dini gurama ýolbaşçylyk edýänligi üçin ýanalýandygyny aýdýarlar.
Ilmyrat Nurlyýewiň azatlykdan mahrum edilmegine alada bildirip, düýbi Birleşen Ştatlardaky adam hukuklary boýunça “Human Rights Watch” guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa bölüminiň ýerine ýetiriji direktory Reýçel Denber prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa hat bilen ýüzlenipdi.
Türkmen resmileriniň Birleşen Milletler Guramasyna beren hasabatyna görä, ýurtda 123 dini gurama hasaba alnypdyr. Olardan 100-e golaýynyň musulman, 13-niň prawoslaw hristianlar, galanlarynyň-da bahaýylara, baptistlere, krişnaitlere we beýleki dini azlyklara degişli guramalardygy aýdylýar.


text:
Türkmenistan Owganystana gelen terroristleriň ýurduň hem-de regionyň howpsuzlygyny bozmagy maksat edinýändikleri baradaky garaýşy goldaýandygyny mälim etdi.
Bu barada sişenbe güni Türkmenistanyň daşary işler ministri Owganystanyň prezidenti bilen geçiren duşuşygynyň dowamynda aýtdy diýip, owgan prezidentiniň edarasynyň ýaýradan beýanatynda bellenilýär.
Türkmenistanyň Reşid Meredowyň baştutanlygyndaky delegasiýasy ýokary derejeli owgan resmileri bilen duşuşygynda terrorizm we neşe gaçakçylygy ýaly meseleleriň diňe Owganystanyň problemasy bolup galmaýandygyny nygtady.
Reşid Meredow ýokarky meselelere garşy durmak üçin sebitiň we dünýäniň döwletleriniň özara hyzmat etmelidiklerini aýdyp, Aşgabadyň owgan parahatçylyk prosesini goldaýandygyny hem sözüniň üstüne goşdy.
Duşuşygyň dowamynda owgan prezidenti Mohammad Aşraf Gani ýurduň Türkmenistan bilen serhetleşýän demirgazyk sebitlerindäki howpsuzlyk ýagdaýlara hem ünsi çekdi.
Gani bar bolan howpsuzlyk meseleleri sebäpli, käbir uly ykdysady proýetkleriň depgininiň gowşan bolmagynyň mümkindigini aýdyp, ýurduň demirgazygyndaky howpsuzlyk ýagdaýlaryny durnuklaşdyrmak ugrunda tagallalaryň alnyp barylýandygyny nygtady.
Owgan prezidenti Türkmenistanyň ýurduň iň esasy ykdysady hyzmatdaşlarynyň biri bolup durýandygyny belläp, bu ugurdaky gatnaşyklaryň dowamly häsiýete eýe bolmagyny isleýändigini hem nygtady.
Aşraf Gani Türkmenistanyň prezidentiniň Owganystana etmeli saparynyň dowamynda eleltkrik üpjünçiligi; Owganystan-Türkmenistan-Eýran we Owganystan-Türkmenistan-Täjigistan demirýol proýektleriniň-de maslahat ediljekdigini aýtdy.
Sişenbe güni Meredow Owganystanyň hökümet ýolbaşçysy Abdylla Abdylla bilen duşuşyk geçirdi. Duşuşykda energiýa we syýasy hyzmatdaşlyk meseleleri bilen bir hatarda “Yslam döwleti” toparynyň salýan howpy barada hem gürrüň edilipdir.
Abdyllanyň metbugat wekili Jawid Faýsalyň aýtmagyna görä, owgan tarapy esasan terrorizme garşy göreş boýunça gurulmaly hyzmatdaşlygyň ähmiýetini nygtapdyr.


text:
Daşyndan seredeniňde ýakymly söýgi dessanyna meňzeýär: Eýranyň bir obasynda bilelikde oýnap, bile ulalan çagalar soňra bilelikde durmuş gurýarlar.
Ýöne Leýla Ala durmuşa çykarylanda 10 ýaşynda, Ali hem 15 ýaşyndady.
“Gije ýatyrkam, gapynyň jaňy kakyldy, goňşular gelip, barmagyma ýüzük dakdylar. Durmuşa çykarylmagym şeýle boldy” diýip, Leýla - abraýyny goramak üçin ady üýtgedildi- gürrüň berýär.
Leýla häzir 22 ýaşynda, diýmek ol ömrüniň ýaryndan gowragyny maşgala aladalary bilen geçiripdir. Bu jähetden garanyňda Leýla ýeke däl. Eýranda bu ýagdaýy başdan geçiren on müňlerçe ýaş gyz bar. Bu ýurtda kanun, ene-atasy razylyk berse, gyzlary 13 ýaşynda we kazy rugsat etse, ondan hem ýaşka durmuşa çykarmaga ýol berýär. Öýlenjek oglanlaryň ýaş çägi bolsa 15.
Raýatlary hasaba alýan milli guramanyň statistikasynda bellenilişine görä, öten ýyl Eýranda kämillik ýaşyna ýetmedik 37 müň çaga nika gyýlypdyr. Hakyky sanyň mundan has ýokary bolmagy mümkin. Sebäbi köp maşgalalar kämillik ýaşyndan bärdäki nikany hasaba aldyranoklar.
"Ol asla gorkmaýardy"
Eýranyň gündogar Azerbaýjan welaýatynda Ali bilen birlikde onuň ene-atasynyň öýünda ýaşaýan Leýla öz obalarynda gyzlaryň köplenç 10 ýaşyndaka ene-atalary tarapyndan zor bilen äre berilýändiklerini aýdýar. Ýöne bu onuň özüniň nika işine taýýarlykly bolandygyny aňladanok.
Leýla: “Men näme edýänimi bilmeýärdim. Gowy ýadymda, ellerim birsyhly titreýärdi” diýýär. Ol soňra hem “15 ýaşyndaky oglan juda ynamly görünýärdi” diýip, sözüniň üstüne goşýar.
“Ol asla gorkmaýardy, ýöne men gaty gorkýardym” diýip, Leýla aýdýar.
Ala oýun tamamlandy, indi ýataly, men ertir öz öýümize baryp, tikin işlerinde ejeme kömek etmeli diýesim gelýärdi.
Leýla nika toýunyň nähili geçendigi barada köp zatlaryň ýadynda galmandygyny aýdýar. Ýöne hemmesi bir oýun ýalydy diýip, toý tamamlanansoň öýlerine, ejesiniň ýanyna, öňki durmuşa dolanmagy arzuwlandygyny belleýär.
Emma bu onuň ejir-azabynyň başlangyjy eken. Ali nikany doly ýerine ýetirmäge kararlydy diýip,10 ýaşynda entek jynsy kämillige ýetmedik Leýla ilkinji jynsy gatnaşygyň gaty agyryly tejribe bolandygyny aýdýar.
“Şu wagt-da muny agzamda ellerim titreýär. Nähili kynçylyk çekenimi asla göz öňüne getirip bilmersiňiz” diýip, Leýla aýdýar.
‘Bular ýaly zatlar bolýandyr’
Ertesi gün Leýla bir lukmana barýar. Lukman öňa: “Ilki kyn bolýandyr, soňra gowulanar” diýip, diňe göwünlik berýär. Lukman aýalyň özüne: “Gaýgy etme, bular ýaly zatlar bolýandyr” diýeni Leýlanyň şindi-de ýadynda.
Aslynda bolsa, bular ýaly zatlar gaty köp bolýar we Birleşen Milletler Guramasy hem muny togtatmak isleýär.
Birleşen Milletler Guramasynyň çaga hukuklary baradaky komiteti üstümizdäki ýyl Eýranda çagalaryň durmuşa çykarylmagy artýar diýip duýduryş berdi. Ol Yslam respublikasyny gyzlaryň 9 ýaşynda durmuşa çykarylmagyna ýol berýän kanuny üýtgetmäge çagyrdy.
Bu guramanyň tabşyrygy boýunça çaga hukuklary barada Eýranda we beýleki ýurtlarda barlag alyp baran garaşsyz ekspertler Eýran “9 ýaşyndaky gyzlar bilen jynsy gatnaşyga ýol berýär, şeýle hem ýaş çaglaryň jynsy taýdan başga formalarda ulanylmagyny jenaýat hasaplanok” diýip, çuň alada bildirdiler.
Komitet Tähran “çagalaryň jynsy taýdan ulanylmagyna ygtyýar berýän, bu işe göz ýumýan ýa çagalaryň jynsy taýdan ulanylmagyna getirýän ähli düzgünleri ýatyrmaly” diýýär.
Tähranly sosiolog Mostafa Eglimanyň pikiriçe, Eýranda çagalaryň durmuşa çykarylmagyna uly derejede goşant goşýan zat sosial progresiň ýeterlik derejede däldigi we ýurduň oba ýerlerinde ozaldan gelýän däp bilen bagly.
“Kiçeňräk şäherlerde ýaşaýan ilat garyp. Gyzlary 8 ýaşyndamy ýa 9 ýaşynda, muňa ähmiýet bermän, olary äre berýärler. Köplenç ärler-de ýaş, 18, 15 ýa 16 ýaşlarynda” diýip, Eglima aýdýar.
Belgiýada ýaşaýan çaga psihology Možgan Kahen çaga gelinleriň psihologik problemalardan ejir çekmegi ähtimal diýýär:
“Munuň täsirleriniň biri adamyň birsyhly gorky içinde ýaşamagy” diýip, Kahen telefon arkaly geçirilen interwýuda aýtdy.


text:
Benýamin Netenýahu Ysraýylda metjitlerden aýdylýan azana çäklendirme girizmek barasynda mejlisiň kanun taslamasynyň tarapyny tutýar.
Synçylar bolsa bu kanun taslamasyny dini azatlyga abanýan howp hasaplaýarlar.
Manysyz agzalalykmy?
Benýamin Netenýahu Ýewropada azan okaýanlaryň sesi güýçlendirýän enjamlardan peýdalanmagyny çäklendirýän gadaganlykdan peýdalanýan ýaly edip, öz ýurdunda günde bäş gezek okalýan azany goýbolsun etdirmäge synanyşýar. Netenýahu kanun taslamasynyň maslahatlaşylýan mahaly şeýle ädimi goldajakdygyny bildiripdir. Köp sanly ysraýylly bolsa bu kanun taslamasynyň "biderek manysyz agzalalygy döretjekdigini" pikir edýär.
"Men anyk sanyny bilemok, ýöne ysraýyl jemgyýetiniň ähli gatlaklaryndan, tapawutly dinlere wekilçilik edýän köp sanly raýat maňa ýüzlenme bilen haýyş edip... eşidilýän gaty sesden biynjalyk bolýandygyny bildirdi" diýip, Netenýahu aýdypdyr.
"Kanun taslamasynyň ýeke-täk maksady..."
Resmiler kanun taslamasynyň ähli ybadat ýerlerine degişli boljagyny aýtsa-da, gaty köp ysraýylly onuň hut metjitleri nyşana aljagyny pikir edýär. Palestin jemgyýetiniň aglaba köpçülikde ýaşaýan Gündogar Iýursalimde uzak günläp azan okaýanlaryň sesi eşidilýär.
"Bu şowhunly kanun taslamalarynyň maksady arap ilatyna garşy ýigrenç we agzalalyk döretmek" diýip, Birleşen garaýagyzlar bileleşiginiň ýolbaşçysy hem mejlisiň oppozisiýadaky agzasy Aýmen Odeh "The Times of Israel" gazetine beren beýannamasynda aýdýar we sözüniň üstüni şeýle ýetirýär: "Ses (şagalaň) bilen baglanyşykly kanunlar... bar we olar metjitleri hem öz içine alýar. Şonuň üçinem bu kanun taslamasynyň ýeke-täk maksady metjitleri problemanyň çeşmesi ýaly görkezmek bolýar. Bu musulmanlaryň dini azatlygyna aç-açan edilýän hüjümdir. Bu şol bir wagtyň özünde premýer ministriň öňüni çekýän agzalalyk tagallasynyň hem dowamydyr".
Ysraýylyň demokratiýa institutyndan Nasreen Hadad Haj-Ýahýa bolsa, bu kanun taslamasynyň "esasy maksady aşa sesiň öňüni almak däl-de, tutuş jemgyýetde we ýehudylar bilen araplaryň arasynda parahatçylyga uly zarba urjak ýagdaýlar döretmekdir" diýip, öz pikiri beýan edýär. Bitarap merkez hasaplanýan Ysraýylyň demokratiýa instituty şeýle kanun taslamasyna garşy çykyş edýänleriň öňüni çekýär.
Iň sagçy hökümetmi?
Aglaba köpçüligi musulman bolan araplar Ysraýylyň ilatynyň ýüzden 20 göterimini emele getirýär. Olaryň köpüsi hökümeti jemgyýetde agzalalyk döretmekde aýyplaýar.
Netenýahu Ysraýylyň şu wagta çenli häkimiýetiň başyna geçen iň sagçy hökümetine ýolbaşçylyk edýär. Ol geçen hepdäniň ahyrynda owalky premýer ministr Ýitzhak Rabiniň janyna kast edilmeginde rolunyň bardygy babatda öňe sürülýän aýyplamalara jogap bermäge mejbur bolupdyr. Netenýahu mundan 21 ýyl owal Ýigal Amir atly bir ýehudy ekstremistiniň Ýitzhak Rabiniň janyna kast etmegine "her birimizi çuňňur gynandyran elhenç syýasy jenaýat" höküminde baha berýär.
Netenýahu "Facebook" sosial ulgamdaky sahypasynda: "Ol jenaýatdan bäri yzgyderli ýagdaýda hakykaty ýoýandygymy aýdyp, şeýle-de meni jana kast etmäge öjükdirmekde aýyplanýanlar bilen ýüzleşdim" diýip ýazýar. Ol şol bir wagtyň özünde, Rabine garşy hereketleri ýazgaryp eden öz çykyşlaryny hem paýlaşypdyr. Premýer ministriň janyna kast edilmezden birnäçe hepde owal Rabin şol döwürde daşary işler ministri bolan Şimon Peres we Palestinanyň lideri Ýasser Arafat bilen bilelikde 1994-nji ýylyň Nobel parahatçylyk baýragyna mynasyp görlüpdi.


text:
Ysraýylyň daşary işler ministri Birleşen Milletler Guramasynyň Adam hukuklary boýunça Ženewada geçiriljek synyna ysraýylly wekilleriň gatnaşjakdygyny aýtdy.
Mundan ozal Ysraýylyň “Haaretz” gazeti Germaniýanyň Ysraýyl sişenbe güni geçiriljek maslahata gatnaşmasa, “agyr syýasy zyýanlardan ejir çeker” diýip, duýdurandygyny habar beripdi.
Ýanwar aýynda Ysraýyl BMG-niň synyna boýkot yglan eden ilkinji döwlet bolupdy.
Şu ýylyň mart aýynda BMG-niň Adam hukuklary boýunça geňeşi Ysraýylyň ýaşaýyş jaýlarynyň palestinalylaryň hukuklaryna nähili täsir ýetirip biljekdigini derňejekdigini mälim edeninden soň, Ysraýyl gürrüňi edilýän geňeş bilen ähli gatnaşyklaryny togtadypdy.
Ysraýyl ýewreý döwletine garşy BMG-niň uzak wagtdan bäri bir taraplaýyn garaýandygyny aýdyp gelýär.


text:
Hytaýdan, Gazagystandan, Gyrgyzystandan, Täjigistandan, Özbegistandan we Orsýetden ybarat bu toparyň soňky döwürlerde geçirýän ýygnaklarynda esasy tema, umuman aýdylanda, Owganystan bolup durýar.
Agzalýan toparyň nobatdaky sammitiniň dowamynda bolsa öňki prezident Kurmanbek Bakyýewiň hökümeti häkimiýet başyndan çetleşdirilenden soň, Gyrgyzystandaky syýasy durnuklylyk hakda hem pikir alşylar.
Neşe gaçakçylygyna garşy göreş, bilim, medeniýet we kanun meseleleri boýunça hyzmatdaşlygy artyrmak barada hem pikir alşylmagyna garaşylýar.
Emma esasy gürrüň bu Guramanyň agzalary bolan Orsýet bilen Hytaýyň özara gatnaşygy barada bolar. Bu iki ýurduň gatnaşygynyň soňky döwürlerde haýallyk bilen sessiz-üýnsüz erbetleşip barýanlygy we munuň Merkezi Aziýa uly täsir ýetirmeginiň mümkindigi aýdylýar.
Düýbi Londonda ýerleşýän “Chatam House” atly guramanyň Merkezi Aziýa boýunça synçysy James Niksy bu dartgynlygyň döremegine agzalan iki ýurduň hem Merkezi Aziýa bir jähtden garamagynyň sebäp bolýanlygyny aýdýar.
Londonly synçynyň sözlerine görä, Hytaý bilen Orsýet Merkezi Aziýa ýurtlaryna ýerasty baýlyklaryň baý çeşmesi hökmünde garaýarlar. "Gündogaryň NATO-sy"
Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasy 1996-njy ýylda döredildi. Onuň maksady Hytaý bilen Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygyna girýän ýurtlaryň arasynda ynam döretmekden ybaratdy.
Bu topara agza ýurtlar ilki başda özara serhet araçäklerine golaý ýerleşýän esgerlerini şol ýerden uzaklaşdyrmagy özara maksat edindiler, soňra olar öz güýçlerini özara ykdysady we söwda gatnaşyklary artdyrmaga ugrukdyrdylar.
Ikinji çeçen urşundan soň Merkezi Aziýada yslam hereketleriniň güýçlenmegi we 1990-njy ýyllarda Hytaýyň Uýgur regionynda syýasy awtonomiýa ugrundaky göreşiň artmagy Guramanyň hemişelik gün tertibine howpsuzlyk meseleleriniň hem girizilmegine getirdi.
Özbegistanyň bu Gurama agza bolmagy Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasyny regional howpsuzlyk toparyna öwürdi we soňra oňa gündogaryň NATO-sy hökmünde baha berlip başlandy.
Londonly synçy Niksynyň aýtmagyna görä, Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasynyň hyzmatdaşlyk boýunça maddasynyň ähmiýeti soňky döwürlerde pese gaçdy.
James Niksy şeýle diýýär: “Elbetde, howpsuzlyk bilen bagly madda Guramanyň gün tertibinde galmaklygyny dowam etdirýär, emma bu esasy punkt däl, sebäbi häzirki döwürde Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasy Orsýet bilen Hytaý üçin öz täsirini artdyrmagyň guraly bolup hyzmat edýär”.
Niksynyň aýtmagyna görä, eger bu guramanyň maksady howpsuzlyk bolan bolsady, onda agza ýurtlaryň arasynda şertnamalara gol goýlardy, has köp harby türgenlenşikler geçirilerdi, gizlin maglumatlar alşylardy, Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlar tarapyndan täze harby taglymatlar ýaýradylardy, emma beýle zatlar göze ilenok.Gabanjaňlyk we bäsdeşlik
Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasy, elbetde, harby maşklar hem geçirdi, emma 2007-nji ýylda geçirilen harby türgenleşik, agzalýan gurama tarapyndan gurnalan iň soňky şeýle çäre boldy.
Ýöne, muňa garamazdan, Hytaý Merkezi Aziýada gaty aktiw sýyasat alyp barýar. Hytaý regionda esasanam maýa goýum we energiýa eksporty ýaly proýektler bilen gyzyklanýar.
Bu ýagdaý soňky iki ýylyň dowamynda hasam göze dürtülýär, sebäbi Orsýetiň ykdysady krizisden ejir çekýän wagtynda Hytaý Merkezi Aziýada, esasanam nebite baý Gazagystanda we gaza baý Türkmenistanda öz täsirini ep-esli artdyrdy.
Niksynyň aýtmagyna görä, bu ýagdaýa häzir Kreml göz ýetirip ugrady we ruslar Günbatardan däl-de, Hytaýdan has köp alada edýärler.
“Ruslar özleriniň Günbatardan alada edýänligini, NATO-nyň öz howpsuzlygyna uly wehimdigini aýdýarlar. Olar Waşingtonyň Merkezi Aziýada täsirini artdyryp barmagyndan alada galýanlygyny hem aýdýarlar” diýip, Niksy belleýär.
Emma Niksynyň aýtmagyna görä, ruslar ABŞ-nyň Merkezi Aziýadaky täsiriniň wagtlaýyndygyna düşünýärler. “Ýöne Hytaýyň Merkezi Aziýadaky täsiri uzak möhletleýin, hatda hemişelikdir”.
“Eger Orsýetiň täze harby taglymatyna seretseňiz, şol ýerde Hytaýyň ady agzalmaýar, emma açan-açan bolmasa-da şol dokumentde Hytaýyň adyny görmek mümkin. Şol dokumentde Günbataryň we NATO-nyň adyny Hytaýyňky bilen çalyşsaň, ýerine düşüp dur. Paýhasly ruslar regionda Hytaýyň roluna göz ýetirip, bu barada çynlakaý pikirlenip başladylar” diýip, Niksy aýdýar.


text:
German kansleri Angela Merkel rus prezidenti Wladimir Putin bilen gepleşiklerden soň, Ukrainadaky parahatçylyk perspektiwalarynyň aýdyň bolman galýandygyny aýtdy.
Merkel 7-nji fewralda, Mýunhende geçirilýän howpsuzlyk konferensiýasynda çykyp gürledi.
Bu konferensiýada aprelden bäri gündogar Ukrainada 5350-den gowrak adamy öldüren konflikt baradaky aladalar agdyklyk edýär.
German kansleri Moskwada fransuz prezidenti Fransua Ollandyň hem gatnaşmagynda, rus prezidenti Wladimir Putine parahatçylyk planyny teklip etdi.
Bu plan bir gün öň Kiýewde ukrain prezidenti Petro Poroşenko bilen hem maslahatlaşylypdy.
"Düýn Moskwada fransuz prezidenti bilen bilelikde geçiren gepleşiklerimizden soň, men parahatçylyk plany ýol alar diýip biljek däl. Emma meniňçe we fransuz prezidentiniň pikirine görä, bu synanyşyp göreniňe degýär. Biz Ukrainada bu wakalaryň täsirini ýetiren adamlarynyň öňünde borçly» diýip, Merkel aýtdy.


text:
Gürjüstanyň sudy çarşenbe güni ýurduň ozalky premýer-ministri Wano Merabişwilini iki aý möhlete çenli wagtlaýyn tussaglykda saklamak barada karar çykardy.
Kutaisi şäheriniň sudy korrupsiýada aýyplanýan ozalky premýer-ministriň sud prosesine çenli tussaglykda saklanmalydygyny aýdýar.
Hepdäniň sişenbe güni Wano Merabişwili bilen birlikde Gürjüstanyň ozalky saglyk ministri Zurab Çiaberaşwili hem tussag edilipdi. Ýöne sud oňa 20 müň lari, ýagny 13 müň dollar girewine pul goýmak esasynda häzirlikçe azatlykda galmaklyga rugsat berdi.
Gürjüstanyň prokuraturasy bu ozalky resmileriň ikisini-de hökümet wezipelerinde işlänlerinde Mihail Saakaşwiliniň ozalky dolandyryjy partiýasynyň agzalaryndan 22 müňden gowragyna Saglyk ministrliginden aýlyk alýan işgärler hökmünde aýlyk hakyny ýazanlykda we käbir beýleki maliýe galplyklarynda aýyplama bildirýär.


text:
Türkmenistanyň futbol boýunça milli ýygyndysyna täze baş tälimçi bellenildi. Türkmenistanyň Futbol federasiýasynyň çözgüdi bilen milli ýygyndymyzyň başyna 40 ýaşly hünärmen, Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Ýazguly Hojageldiýew getirildi. Bu wezipäni ozal Amangylyk Koçumow alyp barýardy. Milli ýygyndymyz tejribeli tälimçiniň ýolbaşçylygynda Aziýa Kubogy — 2019-yň we 2018-nji ýylda geçiriljek dünýä çempionatynyň nobatdaky saýlama tapgyrynda «D» toparçada çykyş edip, üçünji orny eýeläpdi.
Ýazguly Hojageldiýew tälimçilik işine 2016-njy ýylda — 30 ýaşynda girişdi. Ol ozalky Halkara türkmen-türk uniwersitetiniň oýnaýan tälimçisi hökmünde milli çempionatda altyn medala mynasyp bolupdy. Tälimçi HTTU bilen dört gezek ýurdumyzyň çempiony bolmagy başardy. Şeýle hem ol bu topar bilen Türkmenistanyň Prezidentiniň kubogyna, ýurdumyzyň kubogyna we Naýbaşy kubogyna birnäçe ýola mynasyp boldy. 2010-njy ýylda bolsa HTTU GDA-nyň Dostluk kubogynda iň gowy 4 toparyň biri bolmagy başardy.
Bize Futbol federasiýasyndan berlen maglumata görä, Ýazguly Hojageldiýew bu wezipäni «Altyn asyr» toparynyň baş tälimçiligi bilen bilelikde alyp barar. Mälim bolşy ýaly, ol Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrliginiň komandasy bilen bassyr üç gezek ýurdumyzyň çempiony bolmagy, iki gezek Kuboga we Naýbaşy kuboga mynasyp bolmagy başardy.
Milli ýygyndymyza 2010 — 2013-nji ýyllar aralygynda-da baş tälimçi bolan Ýazguly Hojageldiýew şägirtleri bilen AFK-nyň Çagyryş kubogynda iki gezek finala çenli çykmagyň hötdesinden geldi. Iki gezek hem Koreýa Halk Demokratik Respublikasynyň ýygyndy topary bilen final duşuşygyna çykan türkmen futbolçylary 2010-njy ýylda 11 metrlik jerime urgularynyň netijesinde 4:5, 2012-nji ýylda duşuşygyň esasy wagtynda 1:2 hasabynda ýeňildiler.
Tälimçiniň öňünde Aziýa Kubogynyň nobatdaky saýlama tapgyrynda üstünlikli geçip, yklym çempionatyna gatnaşmak wezipesi durýar. Indiki saýlama tapgyr üçin bije çekilşik 23-nji ýanwarda Abu-Dabi şäherinde (BAE) bolar.


text:
Birleşen Ştatlar Pakistany adam hukuklaryny goraýan aklawçynyň ödürilmegini hemme taraplaýyn derňemäge çagyrdy.
Döwlet departamentiniň sözçüsi Jen Psaki Waşingtonyň "Raşid Rehmanyň öldürilmegine gaty gamgyn bolandygyny» aýtdy.
Rehman 7-nji maýda öz Penjab welaýatyndaky edarasynda iki sany näbelli adam tarapyndan atylyp öldürildi. Rehman Pakistanyň Adam hukuklary komissiýasynyň kordinatordy.
Baýry aklawçy hudaýa dil ýetirmekde aýyplanan müşderä wekilçilik edýärdi. Ol bu iş boýunça ölüm haýbatlarynyň atylýandygyny aýdypdy.
Pakistandaky kanun firmalary Rehmanyň öldürilmegine protest hökmünde iş taşladylar.


text:
Sentýabr aýynda Müsürde tussag edilen dört täjik raýaty “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijileri bilen ilteşigi bolmakda aýyplanýar.
Täjigistanyň Kairdäki ilçihanasynyň resmileriniň 5-nji noýabrda Azatlyk Radiosyna beren maglumatyna görä, atlary köpçülige mälim edilmeýän dört täjik raýaty 19-njy sentýabrda Giza piramidalarynyň golaýynda tussag edilipdir.
Ilçihananyň resmileriniň sözlerine görä, Müsüriň derňewçileri gürrüňi gidýän dört täjik raýatynyň ýurduň taryhy ýerlerine gezelenje baran syýahatçylaryň arasyndan “Yslam döwleti” atly topara söweşijileri işe çekmäge synanyşandygyny öňe sürýärler.
Täjik ilçihanasynyň maglumatynda polisiýanyň täjik raýatlarynyň ulagyny gözlegden geçirendigi we ulagyň içinden pyçagyň, harby egin-eşigiň, agzalýan söweşiji topara goşulmaga çagyryş edýän mazmunly çapdan çykan maglumatlaryň tapylandygy bellenilýär.
Tussag edilen täjik raýatlary özlerine ýöňkelýän aýyplamalary inkär edýärler.


text:
Türkmen häkimiýetleri 14 ýaşly gyzyň we onuň daýzasynyň ýurtdan çykmagyna hem-de daşary ýurtdaky ene-atasyna goşulmagyna bikanun päsgelçilik döredýär diýip, «Human Rights Watch» guramasynyň 18-nji sentýabrda Berlinden ýaýradan beýanatynda aýdylýar.
Häkimiýetler ozal onuň kakasy, at ýetişdirýän ekspert Geldi Kärizowy on aýlap, eden-etdilikli ýagdaýda, Türkmenistandan çykjak bolanda iki gezek ýolundan sakladylar we ol ahyrynda, 2015-nji ýylyň 14-nji sentýabrynda, medisina bejergisini almak üçin, ýurtdan çykdy diýip, hukuk guramasy ýazýar.
Emma muňa garamazdan, türkmen häkimiýetleri onuň gyzy Sofianyň we onuň daýzasynyň Türkmenistanda, Geldi Kärizowyň yzyna dolanyp gelmegine «kepillik» hökmünde saklanjagyny açyk aýtdylar.
“Biz Geldi Kärizowyň häzir Orsýete gelip, Türkmenistanda gören agyr görgülerinden soň, özüne juda zerur bolan medisina bejergisini almaga mümkinçilik tapanyna örän şat» diýip, Hýuman Raýts Wotç guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa bölüminiň direktorynyň orunbasary Reýçel Denber aýdýar.
Sofianyň we Ýelenanyň ykbaly
«Emma biz Sofia Kärizowanyň we Ýelena Serebrýannigiň ykbaly babatda hem deň derejede alada edýäris, olaryň hereket azatlygy we öz ýurdundan erkin çykmak hukuklary eden-etdilikli ret edilýär. Türkmen häkimiýetleri olaryň ýurtdan çykmagyna derhal rugsat bermeli» diýip, Denber sözüniň üstüni ýetirýär.
Türkmenistan bilen Partnýorluk we hyzmatdaşlyk şertnamasynyň tassyklanmagyna garaşýan Ýewropa Bileleşigi, onuň agza döwletleri, şeýle-de Birleşen Ştatlaryň hökümeti türkmen häkimiýetlerini Sofia Kärizowany we Ýelena Serebrýannigi derhal ýurtdan goýbermäge, olaryň öz daşary ýurtdaky maşgalasyna goşulmak hukukgyny ulanmagyna ýol bermäge çagyrmaly diýip, HRW ýazýar
Kärizow 2015-nji ýylyň awgustynda we 2014-nji ýylyň dekabrynda öz gyzy Sofia, aýalynyň dogany Serebrýannik bilen ýurtdan çykmaga synandy, emma ol ýolundan saklanyldy. Türkmen häkimiýetleri oňa diňe özüniň, Geldi Kärizowyň syýahat gadaganlygy astynda saklanýandygyny aýtdylar, emma möhür basylan biletleri olaryň üçüsiniň hem ýurtdan çykmagynyň gadagan edilendigini görkezýär.
Türkmenistanyň howpsuzlyk resmileri 12-nji sentýabrda Kärizowa onuň ýurtdan gidip biljekdigini, emma gyzynyň we aýalynyň doganynyň Kärizow yzyna dolanýança ýurtda galmalydygyny aýtdylar.
“Bu, elbetde, türkmen häkimiýetleriniň adamlary bikanun ýagdaýda öz çagalaryndan we beýleki maşgala agzalaryndan aýyrmaga hem-de olary bu ugurdaky hukuklaryndan mahrum etmäge ilkinji gezek synanyşyk edişi däl, ýöne bu ýagdaý şeýle synanyşygyň elhençligini ýumşatmaýar» diýip, Denber aýtdy.
Ahal-teke atlary boýunça ekspert Geldi Kärizow 2002-nji ýylda tussag edildi we, wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanmak we geleňsizlik aýyplamalary astynda bäş ýyl türmede oturdy. HRW guramasy bu aýyplamalaryň türkmen häkimiýetleriniň gözüne gelmeýän adamlara garşy ýygy-ýygydan ulanylýandygyny ýazýar.
Häkimiýetler 2010-njy ýylda Kärizowyň at fermasyny we beýleki emläklerini konfiskasiýa etdiler, ol türmede ýowuz daraşmalardan, şol sanda ýowuz psihologiki basyş görkezilmeginden,azyk elýeterliliginiň çäklendirilmeginden, öz kameradaşlarynyň gynalmagyna şaýat bolmaga mejbur edilmekden, aýalyna we beýleki maşgala agzalaryna zyýan ýetirmek haýbatlaryndan ejir çekdi diýip, HRW ýazýar.
Giň ulanylýan gadaganlyk
Türkmen hökümeti studentler, aktiwistler, bosgunlykdaky dissidentleriň garyndaşlary ýaly dürli toparlara garşy resmi bolmadyk we eden-etdilikli syýahat gadaganlyklaryny girizdi. Bu hili syýahat gadaganlygy adamlaryň halkara adam hukuklary kanunlary tarapyndan kepillendirilen hereket azatlygyny, öz ýurdundan gitmek we oňa dolanyp gelmek hukuklaryny gödek bozýar.
Bu syýahat gadaganlyklary Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistan bilen iýunda geçiren ýyllyk adam hukuklary dialogynda ara alnyp maslahatlaşylan meseleleriň biri hem boldy. ÝB Türkmenistan bilen Partnýorluk we hyzmatdaşlyk şertnamasy bilen öňe süýşýär, ýagny bu şertnama Ýewropa Parlamenti tarapyndan tassyk edilmegine garaşýar.
Bu şertnamanyň adam hukuklary meselesini hem öz içine alýandygyna garamazdan, ÝB-niň hiç bir guramasy ýa-da agza ýurtlaryň hiç biri, şertnama baglaşylmagynyň şerti hökmünde, adam hukuklary pudagynda anyk ilerlemeleriň bolmagy üçin görnüp duran bir tagalla etmedi diýip, HRW ýazýar.
“Adamlaryň daşary ýurtlara syýahat etmegini gadagan etmek sowet döwrüniň repressiýasyny ýatladýar» diýip, Denber aýdýar.
«ÝB, iň pesinden, türkmen hökümeti bu elhenç praktikany bes etmese, Türkmenistan bilen partnýorluk şertnamasyny tassyklamajagyny açyk aýtmaly» diýip, HRW guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa bölüminiň direktorynyň orunbasary Reýçel Denber aýdýar.


text:
Çarşenbe güni Türkmenistanyň Ýaragly güýçleriniň Belent serkerdebașysy Gurbanguly Berdimuhamedow Döwlet howpsuzlyk geňeșiniň nobatdaky maslahatyny geçirdi.
Bu maslahatyň dowamynda harby we hukuk goraýjy organlaryň 2011-nji ýylyň dört aýyndaky işleriniň jemlerine seredilendigini, şeýle-de, güýç ulanyjy gulluklaryň maddy-tehniki bazasyny mundan beýläk-de berkitmäge degişli meseleler barada maslahat edilendigini resmi Aşgabat habar berýär.
Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň mejlisiniň dowamynda prezident Berdimuhamedowyň ençeme resmi dokumentlere gol goýandygy hem habar berilýär.


text:
“Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2012-2016-njy ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasyny” üstünlikli durmuşa geçirmek, şeýle hem ýerden, suwdan, oba hojalyk tehnikasyndan we mineral dökünlerden netijeli peýdalanmak, agrotehniki çäreleri ýokary hilli berjaý etmek arkaly pagtanyň öndürilýän möçberlerini has-da artdyrmak maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti Karara gol çekdi. Resminama laýyklykda, Türkmenistanyň Oba we suw hojalyk ministrligi, Ahal, Daşoguz, Lebap we Mary welaýatlarynyň häkimlikleri:
kärendeçileriň we ýer eýeleriniň hem-de daýhan birleşikleriniň işini ýokary derejede guramak arkaly 2016-njy ýylda Türkmenistan boýunça 545 müň gektar meýdanda gowaça ekilmegini we 1 million 50 müň tonna möçberde pagta öndürilmegini üpjün etmäge;
gowaçanyň tohumlaryny etraplar boýunça toprak-howa şertlerine görä, Türkmenistanyň Oba we suw hojalyk ministrligi tarapyndan tassyklanan meýilnama laýyklykda ýerleşdirmäge borçly edildi.
Pagta öndürijiler bilen şertnama baglaşmak esasynda olary agrotehnikanyň kadalaryna laýyklykda amatly möhletlerde:
Türkmenistanyň Oba we suw hojalyk ministrligine:
gowaça ekiljek meýdanlaryň ýokary hilli gowaça tohumy bilen;
ýerleri ekişe taýýarlamak, gowaça ekmek, oňa ideg etmek we pagta ýygmak bilen bagly tehniki hyzmatlar bilen;
gowaça meýdanlaryny suwaryş suwy bilen;
“Türkmenhimiýa” döwlet konsernine mineral dökünleriň ýeterlik möçberi bilen üpjün etmek tabşyryldy.


text:
Birleşen Ştatlar Merkezi Aziýanyň ykdysady ösüşinde Türkmenistanyň lider bolmak potensialynyň bardygyny aýdýar. Bu barada ABŞ-nyň Döwlet sekretarynyň Günorta we Merkezi Aziýa boýunça kömekçisi Robert Bleýk hepdäniň sişenbe güni, 24-nji iýulda Birleşen Ştatlaryň Kongresiniň Wekiller öýüniň daşary işler boýunça komitetinde eden çykyşynda belledi.
“ABŞ-nyň Merkezi Aziýa bilen hyzmatdaşlygy” boýunça eden dokladynda Robert Bleýk Türkmenistanyň ilkinji nobatda Owganystan meselesinde eýeleýän ornuna ünsi çekdi.
“Türkmenistan ynsanperwer kömegi, şeýle hem demirýol we energiýa infrastrukturasyny gurmak bilen, Owganystany goldady we bu ýurduň regionda integrirleşmegine ýardam berdi” diýip, Bleýk nygtady.
TOPH
Golaýda gaz satmak we satyn almak boýunça Türkmenistanyň Pakistan, Owganystan we Hindistan bilen baglaşan şertnamasy TOPH
gaz geçirijisi boýunça proýektiniň söwda menzili derejesine ýetmäge ýardam berdi diýip, Bleýk dokladynda belläp geçdi.
Robert Bleýk TOPH proýektiniň Türkmenistan üçin möhümdigini nygtamak bilen, regionyň ykdysady ösüşinde Türkmenistanyň lider bolmak potensialynyň bardygyny aýtdy.
“Biz ýurduna maýa ýatyrmakda açyk we aýdyň mehanizmleri işläp düzmäge, Amerikan kompaniýalaryna mümkinçilikleri döretmäge Türkmenistana çagyryş edip gelýäris. Mümkinçiligini doly durmuşa geçirmek üçin Türkmenistan adam hukuklary boýunça halkara borçlaryny ýerine ýetirmekde düýpli ädim ätmeli” diýip, Robert Bleýk Wekiller öýüniň daşary işler boýunça komitetinde eden dokladynda belledi.
Iki döwletiň arasynda ykdysady-biznes gatnaşyklaryny ösdürmekde adam hukuklarynyň berjaý edilmegine ABŞ-nyň uly sarpa goýýandygy aýdylýar.
Birleşen Ştatlar Türkmenistanda adam hukuklaryna hormat goýmak barada aladalaryny yzygiderli yglan edip gelýär. Ýurtda graždan jemgyýetini ösdürmekde we demokratik sistemany gurmakda ABŞ-nyň Türkmenistana kömegini hödürländigini Bleýk öz çykyşynda belledi.
Merkezi Aziýa
“ABŞ-nyň Merkezi Aziýa bilen hyzmatdaşlygy” boýunça edilen bu hasabatda ABŞ-nyň Merkezi Aziýa bilen hyzmatdaşlyk strategiýasynyň iki möhüm tarapy bellenilýär.
Owganystan meselesinde ABŞ Merkezi Aziýa döwletlerini möhüm ýarany hasaplaýar, çünki Owganystanyň howpsuz, asuda we ösen ýurt bolmagynda bu ýurtlaryň ýerine ýetirýän missiýasyna ABŞ uly ähmiýet berýär. Hususanda, häzirki wagtdan başlap 2014-nji ýyla çenli Owganystandan harby güýçlerini çykarýan döwründe ABŞ Merkezi Aziýa bilen hyzmatdaşlygyna aýratyn üns berýär.
Merkezi Aziýa regiony strategiki taýdan dünýäniň möhüm sebitleriniň biri hasaplanýar. Hytaý, Orsýet, Ýewropa ýurtlary, şeýle hem Eýran, Owganystan, Pakistan we Hindistan ýaly döwletleriň aralygynda ýerleşýän bu region bilen hyzmatdaşlyga ABŞ uly gyzyklanma bildirýär.


text:
Tunisde we Sudanda Amerikan ilçihanalaryna garşy edilen hüjümleriň yzy bilen, Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamenti amerikan diplomatlaryna bu iki ýurtdan gyssagly çykmaklyga görkezme berdi.
Mundan daşary, Döwlet departamenti Tunise we Sudana sapar etmekligi planlaşdyrýan ähli amerikan raýatlaryna edil häzirki wagt bu ýurtlara sapar etmezligi maslahat berýändigini mälim etdi.
Geçen hepdäniň başyndan bäri musulman ýurtlarynyň köpüsinde Birleşen Ştatlarda Muhammet pygamber bilen baglanyşykly döredilen täze filme garşy gahar-gazaply çykyşlar möwç alýar.
Şeýle gazaply çykyşlaryň birinde geçen hepde Liwiýanyň Bengazi şäherindäki amerikan ilçisi we konsullygyň üç işgäri öldürildi.


text:
Orsýetiň premýer-ministri Dmitriý Medwedew dawaly Kuril adalaryna sapar edýär. Ýaponiýa bu sapara öz protestini bildirdi. Ol adalar Orsýetiň garamagynda bolup, Ýaponiýa hem olara öz haklaryny bildirýär.
Medwedew "Günorta Kuril adalaryny" Orsýetiň wajyp bir bölegi diýip häsiýetlendirdi.
2010-njy ýylyň noýabrynda Medwedew prezident wagty hem Kuril adalaryna sapar edipdi. Ol bu dawaly adalara baran Orsýetiň ilkinji ýolbaşçysy bolupdy. Bu sapar öz gezeginde Ýaponiýanyň nägileligini döretdi. Tokio şol adalary özüniň demirgazyk territoriýalary diýip hasap edýär.


text:
4-nji maýda ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň daşary gatnaşyklar boýunça baş geňeşçileriniň biri Maýkl MkFaul Gyrgyzystanyň paýtagty Bişkege sapara bardy. Azatlyk Radiosynyň Gyrgyz gullugy Jenap MkFaul bilen Gyrgyzystandaky häzirki ýagdaýlar barada yörite söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Jenap MkFaul, siz Bişkege eden saparyňyzda «hyzmatdaşlyk penjiresiniň» açylandygy barada gürrüň etdiňiz. Siz şol «hyzmatdaşlyk» diýýäniňiziň ugry, formaty we perspektiwasy barada gürrüň berip bilmermisiňiz?
Maýkl MkFaul: Menem, Obamanyň administrasiýasam aprel aýynda siziň ýurduňyzda bolan wakanyň aýylganç wakadygyna düşünýäris. Bigünä adamlar janyndan jyda düşdüler. Bu wakalarda bolan zatlara hemmetaraplaýyn göz ýetirmek üçin wagt gerek bolar, ol edilen işler üçin jogap hem berilmeli. Ýöne, beýleki tarapdan, bu ýüze çykan tragediýa öz gezeginde käbir mümkinçiliklere hem ýol açýar.
Häzirki wagt siziň halkyňyzyň edýän işi – Gyrgyzystanda dolandyryşyň hakyky demokratik sistemasyny ornaşdyrmak üçin hakyky mümkinçilik. Men bu ýerde «geçiş hökümeti» diýemok-da, hut «siziň halkyňyz» diýen sözi ýörite ulanýaryn.
Obamanyň administrasiýasynyň nukdaýnazaryndan, biz bu prosese, nähili ýol bilenem bolsa, goldaw bermek isleýäris. Biz Gyrgyzystandaky haýsydyr bir lider ýa-da partiýa bilen däl-de, eýse Gyrgyzystanyň halky bilen hyzmatdaşlyk etmek isleýäris.
Azatlyk Radiosy: Siziň pikiriňizçe, Barak Obamanyň administrasiýasynyň «ýumşak basyş» diýip atlandyrýan strategiýasy postsowet ýurtlary, şol sanda Gyrgyzystan üçinem netijeli bolup bilermi?
Maýkl MkFaul: Prezident Obama biziň öz nusgalyk hereketlerimiziň güýji bilen beýleki ýurtlara täsir edip biljekdigimize we olar bilen gowy gatnaşyklary ýola goýup biljekdigimize berk ynanýar. Üns beren bolsaňyz, ol beýleki ýurtlar bilen hyzmatdaşlyklar babatynda köplenç «birek-birege hormat goýmak» diýen sözleri ulanýandyr.
Şol bir wagtyň özünde-de biz diňe bir hökümetleriň derejesinde gatnaşyk saklaman, eýse dünýäniň halklary, şol sanda Gyrgyzystanyň halky bilenem göni hyzmatdaşlyklary ýola goýmaga çalyşýarys. Hususan-da, biz öz graždan jemgyýetimiz we halkymyz bilen Gyrgyzystanyň graždan jemgyýetininiň we halkynyň arasyndaky gatnaşyklara ýardam berip, olaryň ikitaraplaýyn gatnaşyklary ýola goýmaklaryny isleýäris. Bu Barak Obamanyň strategiýasy, şu-da biziň filosofiýamyz. Munuň özi biziň daşarky syýasata bütinleý täzeçe çemeleşmämizdir.
Azatlyk Radiosy: Gyrgyzystanyň Baş prokuraturasy Manas aeroportundaky tranzit merkezini ýangyç bilen üpjün ediji kompaniýalara garşy jenaýat-derňew işlerini ýola goýdy. Bu ugurda biz Amerikan tarapyndan nähili hereketlere garaşyp bileris?
Maýkl MkFaul: Biz bu tranzit merkezi, şeýle hem Amerikan hökümetiniň Gyrgyzystandaky ähli işleri bilen baglanyşykly tölegler we pullar babatynda açyk iş alyp barmaga çalyşýarys. Biz bu babatda öňem şeýle hereket edipdik, ýöne, meniň pikirimçe, biz bu ugurda ýene-de köp işleri edip bileris.
Biz gelejekde ýörite websaýt döredip, kime nähili tölegiň tölenýändigini hemmeler biler ýaly şol websaýt arkaly bu hakdaky maglumatlary gös-göni garaşsyz metbugata we gyrgyz halkyna elýeterli etmegi planlaşdyrýarys.
Korrupsiýa bilen bagly anyk günä bildirmeler barada aýdylanda bolsa, men bank hasaplary derňemeklige, pullaryň nirelere gidendigini we olaryň nähili maksat bilen ulanylandygyny anyklamaklyga mümkinçilik berýän dürli hili enjamlar bar. Bişkege saparymyň barşynda men şeýle enjamlary ýurduň geçiş hökümetine gowşurdym. Umuman, biz Gyrgyzystanyň geçiş hökümeti bilen hyzmatdaşlyk etmäge doly taýýar. Öz tekliplerimize jogap alan badymyza, biz bu meselelerde wagtlaýyn hökümet bilen mümkin bolan ähli ugurlar boýunça hyzmatdaşlyk ederis.


text:
Pakistanda şaýy musulmanlarynyň müňlerçesi ýurduň soňky ýyllarda bolan iň elhenç mezhep gyrgynçylygyndan soň proteste toplandy.
Pakistan resmileri 30-njy ýanwarda şaýy metjidinde bolan partlamanyň azyndan 61 adamy öldürendigini, 50-den gowrak adamy hem ýaralandygyny aýdýarlar.
Bu waka ýurduň günortasyndaky Sindh welaýatynda, Karaçiden 470 km demirgazykdaky Şikarpur etrabynda, anna namazy wagtynda bolupdyr.
Hüjümiň jogapkärçiligini sünni jeňçi guramasy bolan «Jundallah» öz üstüne aldy. Welaýat hökümeti 31-nji ýanwary ýas güni diýip yglan etdi.


text:
Düýbi Parižde ýerleşýän media azatlygyna gözegçilik edýän gurama Amangylyjow bilen Hajyýewiň azat edilmegini gowy habar hökmünde garşylandygyny aýdýar.
“Serhetsiz Reportýorlar” guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça bölüminiň wekili Ýohan Bir gürrüňi gidýän aktiwistleriň ykbaly barada öňden bäri we çynlakaý alada edendiklerini nygtaýar.
Bir: “Biz bu meselä juda çynlakaý çemeleşdik. Biz olaryň azat edilmegini talap edip, iki gezek – 2006-njy we 2008-nji ýyllarda – Türkmenistanyň Pariždäki ilçihanasyny hem gabawa alypdyk. Olaryň ahyrsoňy azat edilendigini eşitmek, bize diýseň uly ynjalyk berdi”.
“Serhetsiz Reportýorlar” guramasynyň duşenbe güni ýaýradan beýanatynda
Amangylyjowyň we Hajyýewiň, ýedi ýyl türme tussaglygyndan soň, saglyk ýagdaýynyň ýaramazlaşandygy, şol sanda olarda ýürek we ruhy näsaglygyň peýda bolandygy habar berilýär.
Myradowanyň ykbaly
Beýanatda Amangylyjow we Hajyýew bilen birlikde 2006-njy ýylda tussag edilip, şol ýyl türkmen türmesinde ýogalan, žurnalist Ogulsapar Myradowanyň ykbalyna hem üns çekilýär.
Ýohan Bir Myradowanyň türmede gynamalara sezewar edilip ýogalanna meňzeýändigini belläp, bu boýunça hiç hili talaba laýyk derňewiň geçirilmändigini hem sözüniň üstüne goşdy.
Bir: “Bu türkmen hökümeti üçin juda utanç we abraýsyz bir waka bolup galýar. Men bu mümkinçilikden peýdalanyp, Myradowa bilen bagly çynlakaý derňewiň geçirilmegine çagyrýaryn” diýdi.
“Serhetsiz Reportýorlar” guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça bölüminiň wekili Annagurban Amangylyjow bilen Sapardurdy Hajyýewiň boşadylmagyna garamazdan, Türkmenistanda alnyp barylýan syýasata tankydy göz bilen garaýanlaryň heniz hem basyş astynda saklanýandygyny belleýär.
Türkmenistanly Annagurban Amangylyjow bilen Sapardurdy Hajyýew 2006-njy ýylda türkmen häkimiýetleri tarapyndan “bikanun ýarag saklamakda” aýyplanyp, ýapyk gapylaryň aňyrsynda geçirilen sud diňlenişiginde olaryň her biri 7 ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Adam hukuklaryna gözegçilik edýän guramalar olara çykarylan hökümiň syýasy taýdan galplaşdyrylandygyny belleýärler.


text:
Ebolanyň alamatlary bilen näsaglan britaniýaly adam Makedoniýada ýogaldy. Saglygy saklaýyş resmileri bu adamyň 9-njy oktýabrda Makedoniýanyň paýtagty Skopýede keselhana eltilensoň aradan çykandygyny aýtdylar.
Saglyk ministrliginiň ýokanç keseller boýunça komissiýasynyň wekili doktor Jowanka Kostowska näsagda gyzdyrma, gaýtarma we içerki ganama ýaly alamatlaryň bolandygyny we onuň halynyň tiz erbetleşendigini gürrüň berdi.
Kostowskanyň aýtmagyna görä, gan nusgalary barlag üçin Germaniýa iberilipdir. Näsagyň ýerleşen myhmanhanasynyň daşy derhal gabalyp, onuň beýleki myhmanlary we işgärleri içinde galdyryldy.
Ebola wirusy mart aýyndan bäri Günbatar Afrikada 4 000 çemesi adamyň ölümine sebäp boldy. Afrikanyň daşynda Ebola wirusy bilen hasaba alnan ilkinji näsag ispaniýaly şepagat uýasynyň ýagdaýynyň 9-njy oktýabrda Madridde ýaramazlaşandygy aýdylýar. Bu ýerde jemi 7 adam wirus bilen baglylykda üzňelikde saklanýar.


text:
Türkmenistanda täze ýyla çenli býujet işgärleriniň aýlyklarynyň tölenmegine ýokary derejede görkezme berildi.
Prezident G.Berdimuhamedowyň dekabryň aýlyklaryny, pensiýalaryny, stipendiýalaryny we beýleki döwlet töleglerini 20-nji dekabra çenli tölemek barada 24-nji noýabrda hökümet maslahatynda beren tabşyrygy ýurtda döwlet edaralarynyň işgärleriniň aýlyklarynyň birnäçe aýlap gijikdirilýän wagtyna gabat geldi.
Azatlyk Radiosy döwlet we hususy kärhanalarda işleýänleriň zähmet haklarynyň tölenmegine degişli şu günki ýagdaý barada türkmenistanly synçy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Goranmak sekretary Robert Geýts Birleşen Ştatlaryň Owganystandan çykmagynda howlukmaçlyk bolmaz diýýär.
Geýts NATO-nyň goranmak ministrleriniň Brýusseldäki ýygnagynda çykyp gürledi. NATO-nyň baş sekretary Anders Fog Rasmussen ýygnakdan soň guralan metbugat konferensiýasynda çykyş edip, amerikan goşunlarynyň iýulda Owganystandan çykarylyp başlanmagynyň ýurtdaky howpsuzlyga täsir ýetirmejegini aýtdy.
“Men Amerikan adminstrasiýasynyň ýurt içindäki howpsuzlyk ýagdaýyna laýyk gelýän karar kabul etjegini bilýärin. Bu kalendara görä däl, şertlere esaslanar” diýip, Rasmussen aýtdy. Şeýle-de ol ýaranlygyň howpsuzlygyň jogapkärçiligini owgan güýçlerine geçirmekde bellenen wagt çäginden çykylmajagyny belledi.


text:
Gresiýa Ýewropa Bileleşiginiň (ÝB) Ýewropa migrasiýa akymyny gowşatmak maksatly planynyň çäginde migrantlaryň birinji tapgyryny Türkiýä ugradyp başlady.
Türkiýäniň baýdagy astyndaky iki gämi 131 migranty alyp, 4-nji aprelde Lesbos adasyny terk etdi, diýip Ýewropa Bileleşiginiň serhet agentligi “Fronteks” habar berdi.
Pakistanly we bangladeşli migrantlar Türkiýäniň günbataryndaky Dikili atly ýere äkidildi.
Türkiýäniň resmileri 500 adamy kabul etmäge garaşýanyklaryny mälim etdiler.
Ýewropa Bileleşiginiň arasyndaky ylalaşyga görä, Ankara Gresiýa bikanun geçen migrantlaryň we bosgunlaryň ählisini, şol sanda siriýalylary kabul eder.
ÝB öz tarapyndan müňlerçe siriýaly bosguny göni Türkiýeden alar we Türkiýä has köp maliýe kömegini, wizasyz syýahatçylygy tizleşdirmegi we Türkiýäniň ÝB agza bolmagy ugrundaky gepleşiklerde öňegidişligi wada berdi.
ÝB-niň we Türkiýäniň arasyndaky ylalaşyk adam hukuklaryny goraýjy toparlar we beýleki tankytçylar tarapyndan ýazgaryldy.


text:
Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin ýadro ýaraglarynyň sanyny azaltmak barada ylalşyga gelmekde ABŞ-nyň raketalara garşy goranyş programmasynyň böwet bolýandygyny aýtdy.
Wladiwostokda bu barada žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda Wladimir Putin: “Biziň amerikan partnerlarymyz raketa garşy goranyş sistemasyny gurýarlar. Biz bolsa şeýle sistemany gurmaýarys. Ýöne raketa garşy sistema bilen hüjüm ediji ýaraglaryň problemmasy biri-biri bilen baglydyr. Sebäbi, güýşleriň deňagramlylygydy, hatda sowuk uruşy döwründe hem dünýade parahatçylygy saklapdy” - diýip, belledi.
Bu iki ýurduň arasyndaky START atly öňki şertnamanyň möhleti dekabr aýynyň başynda tamamlandy. Täze ylalaşyk boýunça alnyp barlan gepleşikler tamamlanan hem bolsa, täze ylalaşyga entek gol çekilmedi.


text:
Kipriň prezidenti Dimitris Hiristopiýas düýnki eden çykyşynda Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedewiň bu ýurda edýän saparyna “taryhy sapar” diýip baha berdi.
D.Medwedew Aljire edýän saparyndan soň şu gün Kipre barmaklygy planlaşdyrýar. Prezident Hiristopiýas ýokary bilimi öňki Sowet Soýuzynda alan we Kommunistik geçmişi bolan partiýanyň öňki lideridir.
Ol Medwedewiň sapary barada eden çykyşynda “bu wizit iki ýurduň gatnaşygyny hasam ýakynlaşdyrar” diýdi.
Hiristopiýas aýratynam ikä bölünen bu adanyň bileleşdirilmegi boýunça alnyp barylýan tagallalara-da bu saparyň uly ähmiýetiniň boljakdygyny aýtdy. Kipr 1974-nji ýylda Grekler bilen Türkleriň arasynda ikä bölünipdi.


text:
Türkmenabat şäherinde Lebap welaýat "Türkmen Gündogary" gazeti bilen Türkmenistanyň Demoktarik partiýasynyň welaýat komitetiniň bilelikde yglan eden döredijilik bäsleşiginiň jemleri jemlendi. Bu bäsleşik Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygynyň 20 ýyllygy mynasybetli makala, ýolgazgylary, kyssa eserleri we goşgy döretmek boýunça geçirildi.
Bäsleşigiň dowam edýän döwründe redaksiýa welaýatyň dürli künjeklerinden hatly bukjalaryň ýüzlerçesi gelip gowuşdy. Olaryň arasyndan iň kämilleri saýlanylyp, Atamyrat etrabyndaky 20-nji orta mekdebiň mugallymy Ödegeldi Kulyýew, Beýik Türkmenbaşy adyndaky etrabyň medeniýet bölüminiň işgäri Babanyýaz Böriýew, Garaşsyzlyk etrabyndan pensioner Italmaz Hudaýberdiýew, Türkmen oba hojalyk uniwersitetinden Bagdagül Öräýewa, Seýitnazar Seýdi adyndaky TDMI-niň talyby Ýusup Mahemow we beýlekiler bäsleşigiň ýeňijisi diýlip ygaln edildi.
- Welaýat gazeti okyjylar bilen ýygy aragatnaşyk saklaýar. Şeýle döredijilik bäsleşigi Magtymguly Pyragynyň doglan gününiň 290 ýyllygy mynasybetli hem geçilipdi - diýip, "Türkmen Gündogary" gazetiniň baş redaktory Arzuw Hudaýberdiýewa öz çykyşynda nygtady. - Biz şeýle bäsleşikleri 2016-njy ýylda Türkmenistanyň Zenanlar birleşiginiň welaýat geňeşi hem-de ýurdumyzyň Demokratik partiýasynyň welaýat komiteti bilen birlikde Halkara zenanlar güni we ýurdumyzyň Garaşsyzlygynyň 25 ýyllygy mynasybetli hem geçirmegi meýilleşdirýäris - diýip, ol aýdanlarynyň üstüni ýetirdi.
"Türkmen Gündogary" gazetiniň okyjylary gün-günden köpelýär. Bu günki gün onuň tiražy 47 müňden hem geçýär.


text:
Sişenbe güni Gürjüstanyň prezidenti Mihail Saakaşwiliniň 15 ýaşly ogly Eduard Saakaşwili «iPad» elektron enjamynda iň çalt hat ýazmakda dünýä rekordyny täzeledi.
Eduard Saakaşwili «iPad» enjamynda iňlis elipbiýiniň ähli harpyny bary-ýogy 5,26 sekuntda ýazyp çykdy.
Munuň özi geçen ýyl britaniýaly ýetginjek Çarli Jozef MakDonnelliň goýan dünýä rekordyndan 1,05 sekunt çaltdyr.
Eduard Saakaşwili özüniň bu ukybyny sişenbe güni Batumi şäherinde Ginnes Rekordlaryna gözegçilik ediji guramanyň wekiliniň syn etmeginde görkezdi.


text:
Türkmenistanyň parlamentiniň resmi topary 3-4-nji awgustda Pakistana sapar eder.
Resmi maglumatlara görä, Mejlisiň başlygy Akja Nurberdiýewanyň baştutanlygyndaky türkmen kanun çykaryjylary Yslamabada prezidentiň tabşyrygy boýunça türkmen-pakistan parlamentara gatnaşyklary pugtalandyrmak üçin barýarlar.
Türkmenistanyň kanun çykaryjy organy bolan parlamentiň resmi toparynyň mundan öňki daşary ýurt sapary iýun aýynyň başynda Orsýete amala aşyrypdy.
2007-nji ýylyň fewral aýyndan bäri Mejlise baştutanlyk edýän Akja Nurberdiýewa parlamentiň Türkmenistanda çäksiz prezidentlige ýol açýan täze konstitusiýany ýylyň aýagyna çenli kabul etjekdigini habar berdi.


text:
Ýekşenbe güni Orsýetde bolan regional saýlawlara premýer-ministr Wladimir Putiniň “Bütewi Orsýet” partiýasy üçin ýakyn 12 aýyň dowamynda boljak parlament we prezidentlik saýlawlaryndan öňürti soňky synag hökmünde garalýar.
Saýlawlarda Kremliň haýbat atmalary ulanandygy we käbir adamlary sylaglamak arkaly saýlaw sistemasyny öz haýryna peýdalanandygy baradaky aýyplamalara garamazdan, “Bütewi Orsýet” partiýasynyň ähli 12 regionda ýeňiş gazanjakdygyna ynanylýar.
Geçen hepde Orsýetiň parlamentiniň başlygy we “Bütewi Orsýet” partiýasynyň lideri Boris Gryzlow Sibirdäki Hanty-Manty regionynda eden çykyşynda hökümetiň öz graždanlarynyň aladasyny etjekdigini söz berdi: “Regionda tiz wagtda on müňlerçe täze iş orunlary açylar. Olar regiondaky tebigy baýlyklary gazyp almaga we Uralyň senagatyny ösdürmäge ýardam eder”.
Şu saýlawlar Ýakyn Gündogardaky protestler sebäpli nebitiň bahasynyň ösen wagtyna gabat geldi. Bu bolsa dünýäde iň köp nebit eksport edýän Orsýetiň hökümetine garaşylmadyk girdeji gazanmaga kömek etdi. Şeýle-de ol şu ýyl Moskwany dünýäde iň köp milliarder ýaşaýan şähere öwürdi.
Ýöne orta gürpde ýaşaýan orsýetlileriň aglabasy inflýasiýanyň täsirlerinden howatyrlanýar. Şu ýylyň iki aýynda azyk önümleriniň nyrhy üç prosentden gowrak ösdi. Şol bir wagtyň özünde-de awtoritarizm we giň ýaýran korrupsiýa üçin köp adam hökümeti tankytlaýar.
Geçen aý garaşsyz “Lewada” merkezi Orsýetiň dogry ýoldan barýandygy ýa-da barmaýandygy barada pikir soralyşyk geçirdi. Oňa gatnaşanlaryň 42 prosenti Orsýetiň dogry ýoldan barýandygyna ynanýandygyny aýtsa, beýleki 42 prosenti ynanmaýandygyny aýtdy.
Orsýetiň Kommunistik partiýasynyň lideri Gennadiý Zýuganow döwlet telewideniýesinde eden çykyşynda regional saýlawlara dekabrdaky parlament we täze ýylyň martyndaky prezidentlik saýlawlarynyň möhüm bir bölegi hökmünde garaýandygyny aýtdy: “Hut şonuň üçinde ýurdy krizisden alyp çykmak, oba hojalygyna, saglyk we bilim sistemasyna kömek etmek barada anyk çärelerden ybarat hakyky programmany taýýarladyk”.
Hökümetiň ýeke-täk oppozisiýasy – kompartiýa
Kompartiýa parlamentdäki ýeke-täk oppozision partiýa. Emma, Kremliň tankytçylarynyň pikiriçe, bu hakyky oppozision topar däl. Düýnki saýlawlarda 20 million çemesi adam ses bermäge gatnaşdy. Käbir regionlarda häkimler we ýerli geňeşleriň agzalary hem saýlandy.
Garaşsyz “Golos” synçylar edarasyndan Andreý Buziniň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, birnäçe welaýatlaryň resmileri synçylara basyş etdiler, olar synçylaryň Nižniý Nowgorodda saýlawlaryň geçişine syn etmegine böwet boldular: “Iki žurnalist tutuldy we olaryň biriniň öýüni dökdüler. Oňa diňe terrorizmde aýyplanýandygy aýdyldy. Şol bir wagtyň özünde ahli prosessual normalar bozuldy”.
Regional häkimiýetler saýlawçylaryň ses bermäge gatnaşmagyny gazanmak üçin olara konserte mugt bilet paýlamagy söz berdiler.
Analitikleriň pikiriçe, Putin bu saýlawlara indiki prezidentlik saýlawlaryna tarap ilkinji ädim hökmünde garaýar. Olar Putiniň täzeden prezident bolmak isleýändigine ynanýarlar.
Putin iki möhletiniň tamamlanandygy üçin 2008-nji ýylda prezidentlikden çekildi we öz ýerine Dmitriý Medwedewi belledi. Emma orsýetlileriň aglabasy Putiniň ýurda kontrollyk edýändigine ynanýarlar.
Geçen hepde döwlet telewideniýesi Putiniň saglyk sistemasynda işleriň ýaramazdygy üçin regional resmileri wezipesinden boşadandygyny görkezdi.
Orsýetiň hökümeti ýurtda saýlawlaryň erkin we adalatly geçýändigini aýdýar. Ýöne geçen aýda maliýe ministri Alekseý Kudrin Orsýetiň öz ykdysadyýetiniň täzeden dikelmegine kömek etmegi üçin “adalatly we dogruçyl” saýlawlaryň zerurdygyny aýtdy.


text:
Türkmen mediasy penşenbe güni ýurtda dörän dollar ýagaýy bilen baglylykda ýörite bir reportaž berip, bu ýagdaýa “jogapkär” diýilýän on töweregi adamy hem görkezdi. Türkmen telewideniýesiniň alypbaryjysy gürrüňi gidýän şahsyýetleri tanyşdaranda, paýyş, kemsidiji, hatda “haram” diýen ýaly sözleri hem ulanyp, olara hut öz tarapyndan aýyplama-da bildirdi.
Eýse, žurnalistikanyň ykrar edilen halkara düzgünlerine, etikasyna görä, haýsydyr bir habarçynyň efirde özüni şeýle alyp barmagy näderejede kabul ederlikli?
Azatlyk Radiosyndan Merdan Saryýew bu soragy düýbi Fransiýada ýerleşýän "Serhetsiz Reportýorlar" guramasynyň Ýewraziýa bölüminiň müdiri Ýohan Bire berdi.
Azatlyk Radiosy: Ýohan, penşenbe güni Türkmenistanyň resmi mediasynyň habarçysynyň efirde özüni alyp barşyna siz nähili baha berýärsiňiz? Bu žurnalistikanyň kabul edilen etikasyna näderejede gabat gelýär?
Ýohan Bir: Türkmenistanyň žurnalistiniň bu hereketi, elbetde, kabul edip bolmajak bir zat. Hawa, dogry, žurnalistikanyň hem dürli ugurlary bar. Žurnalistikanyň bir görnüşinde şahsy pikire, garaýşa hem ýol berilýär. Bu hem žurnalistiň hakykatyň, adalatyň gözleginde edýän öz şahsy bellikleri bolýar.
Emma žurnalistikanyň bu ugrunda-da hiç haçan adamy kemsitmäge, onuň şahsyýetini kiçeltmäge ýol berilmeýär. Bu, halkara standartlary barada aýtmanyňda-da, her bir ýurduň öz kanunçylygynda-da jenaýat hökmünde kabul edilmelidir.
Penşenbe güni efire goýberilen reportaž Türkmenistandaky žurnalistikanyň derejesini açyk-aýdyň görkezdimikä diýýärin. Biz türkmensitanly žurnalistleriň hökümetiň häzirki ýagdaýda “saýlan [anyk] pidalaryna” barmak çommaldyp, olary kemsidendigini gördük. Beýle zatlaryň – habarçylyk we žurnalistika bilen hiç hili ilteşigi hem bolup bilmez. Bu “gurban edilenleri” biabraý etmekden we göz-görtele döwlet propagandasyndan başga hiç bir zat däl.
Düýnki reportažda habarçynyň žurnalistikanyň prinsiplerinden çykmagy bilen birlikde onuň adalat prinsiplerine hem ähmiýet bermeýändigini görse bolýar. Hiç bir adama, suduň çykaran resmi karary bolmazdan, nähilidir bir jenaýaty ýöňkäp bolmaýar.
Azatlyk Radiosy: Ýohan, ýaňy siz bir adamyň, hususan-da habar serişdesiniň bir wekili tarapyndan kemsidilmeginiň islendik ýagdaýda bikanundygyny bellediňiz. Ýadyňyzda bolsa, Türkmenistan Media barada täze kanuny hem kabul edipdi. Ol ýerde şunuň ýaly ýagdaýlar kanuny tertipde düzgünleşdirilmeýärmi?
Ýohan Bir: Bu kanun bir ýyl töweregi mundan ozal kabul edilen wagty-da biz onuň hiç haçan durmuşa geçmejekdigini duýdurypdyk. Türkmen hökümeti media serişdelerini öz penjesinde saklmagy dowam etdirýän wagty ne bu kanunyň şertleri berjaý ediler, ne žurnalistler goralar, ne-de žurnalistik etika berjaý ediler.
Häzirki ýagdaýda Türkmenistanda žurnalistika bar diýip aýdyp bolmaýar, ýurtda diňe hökümetiň propagandasy höküm sürýär.