text:
Änew metjidiniň ansambly
Halk arasynda Seýit Jemaleddiniň metjidi ady bilen belli bolan bu ymaratyň galyndylary Änew şäherçesiniň gündogarsynda ýerleşýär. Arheologik maglumatlar Günorta Türkmenistanyň eneolit zamanynyň ýadygärliklerini “Änew medeniýeti” diýen at bilen ylmy dolanyşyga girizmäge mümkinçilik berdi.
Ansambly dört desga - metjit, onuň öňündäki gabyrüsti we beýik gümmezli zaly bolan iki sany jaý emele getiripdir. Bu çylşyrymly desga metjidiň, guburhananyň, medresäniň we hanakanyň wezipelerini ýerine ýetiripdir.
Änewdäki metjidi öwrenmegiň başlangyjyny 1886-njy ýylda W.A. Žukowskiý başlapdyr.1904-nji ýylda harabaçylygy R. Pompelliniň amerikan ekspedisiýasy gazypdyr. Sonky ýyly A.A. Semýonow metjidiň gysgaça beýanyny hem-de ony öwrenmäge çakylygy çap etdiripdir. 1920-nji ýyllarda A.A. Karelin we W.R. Tripolskiý deformasiýanyň we weýranlanmagyň sebäplerini barladylar, inžener S.S. Sklaýarowskiý bolsa çyzgysyny ýerine ýetirdi. Ýadygärligi konserwasiýa etmek işlerini dürli wagtlarda W.R. Tripolskiý we N.M. Baçinskiý amala aşyrdy. 1947-nji ýylda M.Ý. Massonyň ýolbaşçylygy astynda Günorta Türkmenistan arheologik kompleksleýin ekspedisiýasy ansambly çuň we hemmetaraplaýyn öwrenmek işini geçirdi. Şonuň netijesinde-de ençeme makalalar we G.A. Pugaçenkowanyň giňişleýin monografiýasy (1959 ý.) peýda boldy.
Metjidiň portalynyň ýokarsynda Horasanyň hökümdary soltan Abul Kasym Babyryň (1446-1457ý.) ady getirilipdir. Ondaky ýazgyda şeýle diýilýär:”Bu gurluşyk beýik soltan, öz halklarynyň eýeleri, ýurtlaryň we asyrlaryň penakäri Abul-Kasym-Bayr Bahadur han patyşalyk süren wagtynda boldy, hemmeden Beýigiň özi onuň häkimiýetini we onuň patyşalygyny ebedileşdirsin”.
Beýleki ýazgylarda “Gözellik öýüni” Muhammet diýen biriniň öz kakasy Jemal-ed-dünýä-wa-d-diniň ýadygärligi üçin öz serişdeleri bilen 1455-1456-njy ýyllarda gurdurandygy hakyndaky maglumat getirilýär.
G.A. Pugaçenkowa metjidiň ýüzündäki ýazgyda ady gelýän Muhammedi soltanyň weziri bolan Muhammet Hudaýdot bilen bir diýip ynandyrýar, özi-de onuň bu ýerde jaýlanan kakasy Jemaleddiniň doglan ýeri Änew eken diýýär. Desga gurlup tamamlanmandyr, çünki soltan Babyr ölenden soň (1457 ý.) özara uruşlar we weýrançylyklar döwri başlanypdyr.
Oňat bişen kerpiçden bina edilen metjit keramik mozaika bilen we syrça bilen gysganylman bezelipdir. Beýik portalynda inli depesi çowly arasy bolan metjidiň gapysy howlynyň içine tarap açylýar eken. Gapynyň arkasynda ellistik gümmez bilen örtülen inedördül (taraplary 10,5 metr) zaly bolupdyr. Gümmez çekili arkalaryň we konstruktiw taýdan tamamlanmadyk stalaktit dekorasiýaly paruslaryň üstüde durýar eken. Peştagy demirgazyga bakdyrylypdyr we jaýyň jümmüşinde günorta diwaryň ýüzünde syrçalar bilen bezelen mährap bolupdyr. Onuň gapdallarynda günorta diwaryň ýüzünde insizje tagçalar edipdirler, olar diwaryň daş ýüzüne çykytly edilipdir. Metjidiň beýleki iki diwarynda hersinde ikiden inli çuň tagçalar edipdirler. Bu tagçalar hem hüjreli sokol etažynyň derejesinde metjidi üç tarapyndan gurşan eýwanyň içine çykytly edilipdir.
Iki gapdalynda oňa goşulyp guralan gurluşyklar metjidiň portalynyň öňündäki giň howlyny gabsapdyr. Olaryň gümmezli zallary (diametri 7 metr töweregi) iki gatdan hem kiçeňräk otaglar bilen gurşalypdyr.
Portalyň ýozaik bezeginiň çeperçilik özboluşlylygynyň uly gymmaty bolupdyr. Ol bezegde arkanyň, üstünde bir-birlerine tarap kellelerini uzadyp süýnüöip gelýän iki sany eýmenç görnüşli aždarhanyň şekili çekilipdir. Olaryň sarymtygarak göwresi ownuk ösümlik nagyşly garamtyl-mawy mozaik düşegiň üstünde towlanyp barýat, ol ownuk ösümlik nagyşlary fantastik janawarlaryň her biriniň açylan agzyndan başlanýar.
Jaýyň öň ýüzündäki monumentel sungatda şuňa meňzeş aždarhalaryň şekillendirilişiniň nusgasy Orta Aziýada başga ýok. Änew metjidinde aždarhalaryň şekillendirilmeginiň manysyna has ynamlyrak düşündirişi G.A. Pugaçenkowa berýär. Ol “munuň özi XV asyrda Änew töwereginde ýaşan ... esasy türkmen taýpasynyň totemidir, ähtimal Änewde jaýlanan şeýh Jemaleddin hem şol taýpadan bolandyr“ diýip hasap edýär.
Bu metjidiň gurluşygy hakda ýerli ilatyň arasynda ur döwürlerden bäri şeýle rowaýat dowam edip gelýär:”Bir wagtlar şäheriň gala diwarynyň düýbünde bir agaç dikilip, ondan uly jaň asylyp goýlupdyr. Başyna iş düşen her bir ýolagçy jaňy kakmak bilen şähere duýduryş berýär eken, ilat bolsa oňa kömege gelip, başyna düşen işden ony halas edýärler eken. Bir gezek adalatly we parasatly Jamalyň ýurdy dolandyrýan wagtynda adamlar jaňyň gaty we howsalaly kakylýandygyny eşidipdirler. Derwezäniň agzyna ylgaşyp gelenerinde olar ägirt uly towlanyp duran aždarhanyň jaňy kakandygyny görüpdirler. Şunda ol aždarha bir zady görkezýän ýaly edip, daga tarap ümläpdir, soňra bolsa märekäniň arasynda elleri paltaly we byçgyly duran iki ussa tarap ümlenip, daga tarap ugrapdyr. Patyşa aýal Jamal ussalara aždaranyň yzy bilen gitmegi buýrupdyr. Bular daga baranlarynda, agyr jebir çekip ýatan başga bir aždarhany görüpdirler : ol uly dag geçisini diriligine ýuwdupdyr, emma onuň buýralay şahlary aňryk geçmän, aždarhanyň bokurdagyna ilişip galypdyr. Edermen ussalar aždarhanyň açylyp ýatan agzyna girip, dag geçisiniň şahlaryny byçgy bilen kesip aýrypdyrlar we geçiniň etini böleklere bölüşdiripdirler whem-de aždarhany jebirden gutarypdyrlar. Şundan soň birinji aždarha ussalary hazynadan doly bolan bir derä eltipdir we olara şol hazynadan gereklerini hem-de göterip bilenlerini almaga ygtyýar beripdir.
Ertesi şäheriň ilatyny ýene-de jaňyň sesi oýadypdyr. Olar galadan çykanlarynda iki aždarhany hem görüpdirler, ol aždarhalar köp altyn we gymmatbahaly daşlary alyp gelen ekenler. Olar bu zatlary patyşa aýalyň öňünde goýup, özleri ýene daga tarap gidipdirler. Jamal bu gymmatbaha zatlardan uly metjit gurmagy we onuň peştagynda şu zatlary beren aždarhalaryň şekilini çekmegi buýrupdyr. Rowaýatda aždarhalar Änewiň ilatyna hossarlyk eden jandarlar hökmünde görkezilýär, olaryň şekili bolsa ýykylan metjidiň ýüzündäki ýazgyda atlandyrylyşy ýaly “Gözellik öýüni” gorap saklapdyrlar.”


c: text/html

text:
Ak şäherimiziň gözelligine gözellik goşalyň!
Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzyň her bir obasy, şäheri günsaýyn ösýär, özgerýär we gözelleşýär. Watanymyzyň paýtagty bu gün ösüşiň şäýoluna düşüp, batly gadamlar bilen öňe barýar-baş şäherimiziň binagärlik keşbi barha gözelleşýär. Diňe geçen ýylda “Ak şäherim Aşgabat” monumenti, “Halk hakydasy” ýadygärlikler toplumy, “Brkarar” söwda-dynç alyş merkezi, Kardiologiýa ylmy-kliniki merkezli hassahana, “gaýragoýulmasyz tiz kömek” merkezi, zyýansyzlandyryjy erginleri öndürýän zawod, Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Tehnologiýalar merkezi, täze Halkara howa menziliniň ýolagçy terminaly we “Türkmenhowaýollary” döwlet milli gullugynyň täze edara binasy, Halkara gümrük terminaly, Türkmenistanyň Döwlet serhet gullugynyň merkezi edarasynyň we Serhet institutynyň binalarynyň toplumy, Halkara awtoterminaly, otaglarynyň ýerleşişi gowulaşdyrylan köpsanly ýaşaýyş jaýlary, suw çüwdürimleri gurlyp ulanylmaga berildi.
Häzirki wagtda ýurdumyz boýunça umumy bahasy 50 milliard amerikan dollaryndan gowrak bolan 2 müňden hem köp iri desgalaryň gurluşygy alynyp barylýar. Aşgabat şäherini ösdürmegiň 2015-2016-njy ýyllar üçin Maksatnamasynda Paýtagtymyzyň tutýan çaginiň giňelmegi, onda bina edilýän desgalaryň gurluşygynda innowasiýa tehnologiýalaryň giňden ulanylmagy, ilatyň ýaşaýyş-durmuş derejesiniň barha ýokarlanmagy we ähli amatlyklary bolan ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşygynyň giň gerim bilen ösmegi göz öňünde tutulan. Şol bir wagtyň özünde öňden bar binalaryň 3600-den gowragynyň durkuny täzelemek meýilleşdirilen. Şäherimiziň görküni artdyrmak üçin elektrik toguny geçiriji asma simleri hem ýer astyndan geçirmek işleri ýola goýulýar.
Aşgabat şäherini ösdürmegiň 13-nji we 14-nji tapgyrlarynyň çäklerinde gurlup ulanylmaga berlen we gurluşygy dowam etdirilýän binalar we desgalar häzirki zaman binagärlik sungatynyň talaplaryna laýyk gelmek bilen çäklenmän, eýsem olar gurlyş we ýerleşiş taýdan ulgamlaýynlygy bilen tapawutlanýarlar. Gün-günden özgerýän Aşgabadymyzda gurlan desgalaryň biri däl, eýsem birnäçesi Ginnesiň rekordlar kitabyna girizildi.
Häzirki wagtda gözel Paýtagtymyz parahatçylygy, howpsuzlygy we hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklaryny ösdürmek we berkitmek boýunça dünýä ýurtlarynyň we halkara guramalarynyň gatnaşmagynda maslahatlaryň geçirilýän merkezine öwrüldi.
Ýokarda aýdylanlar ak mermerli baş şäherimiziň mundan beýläkde has batly ösjekdigine we gözelleşjekdigine şaýatlyk edýär. Ýöne gynansak-da, şeýle gözellik bilen sazlaşmaýan ýagdaýlara, has takyygy binalara ýanaşdyrylyp özbaşdak gurulýan bassyrmalara we jaýjagazlara, emeli diwarlara we başgalara hem duş gelmek bolýar. Olar diňe bir binanyň gözelligini bozmak bilen çäklenmän, eýsem ýaşaýjylar üçin hem amatsyzlyklary döredýärler. Tiz kömek, ýangyn söndüriji we beyleki gayragoyulmasyz gulluklaryň ulaglarynyň bina golaý gelmegine päsgel berýärler. Şäheriň binagärçilik keşbine şikes ýetirýän

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Federal derňew býurosy Mihail Lesiniň ölüminiň derňewi boýunça onlarça sahypa materialy çap etdi, bu materiallar Orsýetiň ozalky metbugat ministriniň 2015-nji ýyldakyölümi boýunça geçirilen barlaglaryň netijelerinden ybarat.
ABŞ-nyň kanun we hukuk goraýjylar agentligi 26-njy ýanwarda 56 işden ybarat materiallary çap etdi, olaryň içinde Lesiniň jesedinde geçirilen medisina we toksologiýa barlaglarynyň netijeleri, onuň ömrüniň soňky günlerinde ýaşan myhmanhanasynyň wideo ýazgylary hem bar.
Lesiniň ölümi, bedenindäki güýç görmek we ýara yzlary sebäpli, 2016-njy ýylyň oktýabrynda Waşingtondaky amerikan prokuraturasynyň we şäher polisiýasynyň çap eden jemleýji hasabatynda tötänlikde bolan hadysa diýlip jar edildi. Etanol bilen ýiti zäherlenmek hem goşmaça faktor bolupdyr.
Şäher polisiýasy 2017-nji ýylyň dekabrynda Lesiniň Waşingtondaky “Dört möwsüm” myhmanhanasynda, biraz soň “Dupont Circle Hotelde” köp möçberde spirtli içgiişişini görkezýän materiallary çap etdi. Ol 2015-nji ýylyň 5-nji noýabrynda Ak tamdan birnäçe blok uzaklykda, şol myhmanhanada hem öli tapyldy.


text:
Hindistanda raýat awiasiýasy üçin uçar öndürilip başlandy. Bu barada “TASS” habarlar gullugy habar berýär. Ýurduň baş raýat awiasiýa gullugy ýerli awiakompaniýalara “Dornier Do 228” kysymly uçary ulanmaga rugsat berdi. Bu uçar “Hindustan Aeronautics Limited” döwlet korporasiýasy tarapyndan öndürildi. “Dornier Do 228” kysymly uçar ýurduň ilkinji raýat uçary hökmünde taryha girer. Baş raýat awiasiýa gullugy bu uçarlardan peýdalanmak babatda degişli rugsatnamany berdi. 2 motorly uçar 19 ýolagça niýetlenendir. Ol 700 kilometr aralyga uçup bilýär. Tizligi sagatda 400 kilometre ýetýän uçary ýerli awiagatnawlarda peýdalanmak göz öňünde tutulýar.
Esasy Ykdysadyyet Hindistan uçar öndürýär


text:
Birden ol tisginip gitdi
- renimasiýa: - diýip ýerinden bökup turdy
Eşiklerin geýip ,şahere çykdy. Ýoldan ýöräp barşyna ilki nirden başlajagyn bilman göni ýöraberdi
Ol
- men ilki hassahana baraýyn ,ol taýdaky agyr keseller bölümine baraýyn, belki bu zatlar dogrydyr: - diýip pikir etdi
Ýörelgeden ýöräp barşyna maşynlaryň iki ýana wazlap geçişlerini synlady. Adamlar gorkanogamla, ýaman gaty surýaler maşyny dagy, olar mydama howlykmaç,yzlaryndan bir zat kowalap gelýan ýaly ,Humaýyň dagy ýanyndan wazlap geçip gidýärdi
Humaý pikire batyp hassahana ýetenni duýman galdy.Ol onyň kabulhanasyna baryp ,ahyr keseller bölumi nirde bolýa diýip sorady. Nobatçy gelnejeden salgyny alyp, onyň işigine bardy. Gelmesinä geldi welin indi name diýip soraljagyn bilman ,bir gyra çekilip durdy. Ol eýlak beýlak geçýan ak halatly lukmanlary gorip, olaryň birinden sorasy geldi, ýöne nadip, name diýip soramaly, ana şo barada pikir edip esli durdy. Hassahanada tanşynyň ýoklygyna, jany ýandy. Şu wagt dagy tanşyň bolsa ,içine girip bilip bererdi diýip pikir etdi
Humaý arkasyn tama berip esli durdy. Ahyr bir lukmanyň
- jigim, häliden bari bu ýerde, agyrňyz barmy ,geleniňe iki üç sagat boldy welin, ýa ýanyna salmadylarmy, gaty agyrmy nasagyňyz
- ýok, wi hawa
- bu name diýdigiň boldy
- men birni gözleýan, ýone adyn bilemok,
- ol ahyr nasaglar bolumindemi
- bilemok, ýone şu ýerni salgy berdidä
- name bolyp duşdi ol
- onyda bilemokda
- onda, nahili ol, tanaýaňyzmy asly bir
- tanaba tanamok,ýöne azajyk tanaman hem duramok, uzyn boýy bar, ýuzi ýapyk ,perdeli
- aý ýok bizde ýok beýle bolnoý
— onda nirde bolyp biler
- bilmedim jigim, polisýa ýuz tutyp goraýmeseň: - diýdide ol lukman bolume garşy ýöredi
Ol birden sakga durdy-da
- dur, dur jigim siziň gözleýan bolnoýňyz ýanyp duşen bolaýmasyn,bizde bir nasaga bar, ýanyp geldi,gazdan, banýa girende, gaz peçden gaz çykyp duran ekeni, oda bilman otlyçöp ýakypdyr, oda ýanýar, ana şonyňa ýuzi perdeli, ýagny hasaly, gorseňiz tanarsyňyzmy
- howa
- ýör, onda,: - diýip ol lukman Humaýy yzyna duşurup bölüme saldy. Görse bölumde lukmanyň aýdyşy ýaly bir nasag bar ekeni,Humaý onyň ýanyna bardy
- salam
- geldiňmi, men seniň geljegiň bilýardim
- howa geldim, ýone men seniň ruhmy adam şony bilemok
- ruhym bedenim bilen başabaş sögeşen wagty men, bedeni terk edip seniň ýanyňa bardym, seniň bilen gürleşdim
- indi siz gowymy
- howa
- bolýa, şoňada şukur, sagaman gutylyň, mende öran köp sorag bar, bilýan siz ony jogaplaman hem bilersiň
- oňat bolsam jogaplaryn
- men onda ýöredim ,erte ýene gelerin: - diýip Humaý öýne gaýtdy
Ertesi gun gunorta ýakyn baranda, ol ýerde ol ýokdy. Ol oňat bolyp ahyr bolumden,hassalaryň ýanyna geçirlendir öýtdi we
- duýnki bolnoý haýsy bölüme ýerleşdirildika diýip sorady
- ol bolnoý ýogaldy ony hossarlary duýn gije äkitdiler, bu gun eýýam jaýlandyrlar diýdi
Humaý doňyp galdy we olardan onyň salgysyny alyp ony idemage gitdi. Salgy esasynda baryp girse ony eýýam jaýlapdyrlar ekeni .Ol ýol ugra uly bir çemen aldyda, gonamçylyga gitdi
Mazarlaryň gyrajygyndan ýörap barýarka, nireden hem bolsa bir ýerde okan goşgysy ýadyna duşdi
Mazaryn basynda otyryn umsum,
Hol anyrdan sesi gelyar garganyn.
Indi eyyam uly adam bolsamam.
Duyman galdym gozume yas aylanym.
Bu yerde gos basyp yatyr tukatlyk,
Gara yer astynda yatyr ynsanlar,
Sowhun-galmagaldan juda uzakda,
Dync alyar bu yerde baka gidenler.
Her mazar astynda yatyr bir dunya,
Hersinin yetmedik arzuwy bardyr...
Kim bilyar,belki-de bu yatanlaryn,
Oz islegi bilen gidenem bardyr???
Ululy-kicili sansyz tummekler,
Ses-sedasyz dymyp otyr yer bolup,
Bir yerlerden gelen bolejik bulut,
Sepelap baslady damjasyn secip.
Gozlerimden gaydan gozyas monjugy,
Hasratyn howrundan göyä bugardy.
Mazaryn basynda yeke-tak cykan,
Osup baryan guljagazy suwardy.
Su gosgyny okap oturan ynsan,
Gunlerin bir guni gitmeli senem,
Wah,garryja atam,garryja enem!
Bir gun-ä bu yere gelerin menem...
Hut şular üçin ýazylan goşgy.Bu oýlanma gaty manyly ýazlypdyr welin, ony okap endamyň tikenekläp gitýar, sebabi ol hakykatdy .Bu ýere bu gun bolmasada erte biziň barymyz hem wagty sagaty dolanda gelebermeli ýerimizdi
Humaý pikire batyp ,ony ol taýda, şu gun jaýlananlaryň içinden gözlap tapdy
Dowamy bar
Awtory:Nowça?
Goşgynyň awtory:Şapak_A
101- gije. Perdeli arwah 10- nji bölümi (mistiki waka)
Birden ol tisginip gitdi


text:
Türkmenistanyň “Halkbank” döwlet täjirçilik banky tarapyndan hem, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe raýatlarymyz üçin amatly we döwrebap “Maşgala karty” atly täze bank kartyny ilat köpçüligine ýetirildi. Bu täze kart önümi, gelejekde eziz Watanymyzyň milli ykdysadyýetiniň durnukly ösüşine uly goşandyny goşup, ýurdumyzda nagt däl hasaplaşyklaryň has-da kämilleşmegine, töleg ulgamlarynyň geriminiň giňelmegine, pul dolanşygynyň çaltlanmagyna, döwletimiziň her bir raýatynyň öz maşgala býujetiniň dolanşygyna gözegçilik etmekligine we sazlaşykly dolandyrmaklygyna, maşgala agzalarynyň ýaş çagalary maliýe hasaplaşyklary ýaly düşünjelerini we endiklerini berkitmekligine ýardam berer.
Raýatlarymyzyň agzybir maşgalalaryna hödür edilýän “Maşgala karty” atly bank kartyny açmak üçin, müşderi öz hyzmat edilýän bankyna arza bilen ýüz tutmaly. Soňra bank bilen baglaşylan Ylalaşyga laýyklykda bank karty açylýar we müşderiniň “Altyn asyr” bank kartynyň hasabyna birikdirilýär. Bu bank karty möhleti 3 ýyla çenli hereket edýär. Müşderi öz maşgala agzalary üçin açdyran “Maşgala karty” bank kartyny “Internet-banking” ulgamy arkaly şahsy bank kart hasabyndan sarp ediljek pul mukdarynyň möçberini özbaşdak kesgitleýär.
Hormatly Watandaşlar! Siziň maşgala agzalaryňyz açdyrylan “Maşgala karty” atly bank karty bilen, söwda we hyzmat ediş nokatlarynda gurnalan töleg terminallaryndan nagt däl hasaplaşyklary geçirip, şeýle hem, bankomatlarda geçirilýän nagt we nagt däl amallaryň ähli görnüşlerinden peýdalanyp bilerler.
Hormatly Prezidentimiziň alyp barýan syýasaty netijesinde amala aşyrylýan maliýe-bank ulgamyndaky özgertmeleriň ählisi ýurdumyzyň raýatlarynyň hal-ýagdaýyny gowulandyrmaga, olaryň ýaşaýyş derejesini dünýäniň ösen ýurtlarynyň derejesine ýetirmäge gönükdirilendir, bu bolsa, adam baradaky aladanyň hemme zatdan öňde durýandygyny aňladýar.
Mähriban halkyny asuda, agzybir, bagtyýar we eşretli durmuşda ýaşadýan, Türkmenistan döwletimiziň barha pajarlap ösmegi ugrunda ýadawsyz tagalla edýän Gahryman hem Arkadag Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň jany sag, ömri uzak, beýik tutumlary elmydama rowaç bolsun!
Türkmenistanyň “Halkbank” DTB-nyň
Pul dolanşygy müdirliginiň başlygynyň orunbasary
Baýramberdi Babahanow


text:
Türkmenistanyň Gurluşyk we binagärlik ministrliginiň
“Türkmenistanyň gurluşygy we binagärligi” atly žurnalynyň 4-nji sanynda Seýsmiki ýagdaýa durnukly gurluşyk ylmy-barlag institutynyň hünärmenleri L.Agaýewanyň, L.Aşyrowanyň we I.Toplyýewiň ylmy makalasy çap edildi.
SEÝSMIKI HOWPA BAHA BERMEK BOÝUNÇA HALKARA TASLAMA
Вerkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiziň Baştutanlygynda gurluşyk toplumynda hil taýdan täze üstünlikler gazanylýar. Ýurdumyz gün-günden gülleýär, Garaşsyz hem Bitarap döwletiň paýtagty Aşgabat şäherinde, welaýat we etrap merkezlerinde, obalarda, şäherlerde we şäherçelerde dürli-dürli binalaryň uly toplumlary gurulýar.
Milletiň Lideri gurluşyk ulgamynyň öňünde «Binalaryň we desgalaryň döwrebap, ýokary hilli we seýsmiki taýdan durnukly gurluşygyny üpjün etmek» boýunça täze wezipeleri goýdy. Munuň özi ýurdymyzyň seýsmiki ýagdaýyny hasaba almak bilen, gurulýan binalaryň pugtalygyny, seýsmiki howpsuzlygyny, durnuklylygyny we ygtybarlylygyny üpjün etmek boýunça gurluşyk ulgamynyň alymlarynyň we hünärmenleriniň öňünde goýulýan täze wezipelerdir. Seýsmiki howpa we töwekgelçilige baha bermek bilen meşgullanýan döwlet edaralaryň sanyna Türkmenistanyň Gurluşyk we binagärlik ministrliginiň Seýsmiki ýagdaýa durnukly gurluşyk ylmy-barlag instituty hem girýär.
Hormatly Prezidentimiziň ýurdumyzda ylmy barlaglaryň netijeliligini ýokarlandyrmak we tejribe ýüzünde ulanmak baradaky ýörelgesine laýyklykda, bu günki gün türkmen alymlary seýsmiki howplulygyň we töwekgelçiligiň hakyky derejesini hasaba almak, şeýle-de, tebigy betbagtçylyk bolan ýer titremäni deslapdan duýdurmak we netijelerini azaltmak boýunça meselelere aýratyn üns berýärler. Seýsmiki etraplaşdyrma kartalaryny döretmek arkaly ýer titremäniň weýrançylykly netijelerini we adam ýitgisiniň mukdaryny azaldyp bolar. Seýsmiki etraplaşdyrma – seýsmiki howpy we töwekgelçiligi kartalaşdyrmak bolup durýar. Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Seýsmologiýa we atmosferanyň fizikasy instituty tarapyndan 2017-nji ýylda döwrebap usulyýete laýyklykda işlenip düzülen Türkmenistanyň meýdanynyň seýsmiki milli etraplaşdyrma kartasy (TMSMEK-2017) Türkmenistanyň Gurluşyk we binagärlik ministrliginde sosial-ykdysady meýilleşdirmek, ýerden netijeli peýdalanmak we seýsmika durnukly gurluşygyň meselelerini çözmek üçin kadalaşdyryjy resminama hökmünde tassyklanyldy.
Seýsmologiýa ylmynyň täze ugry, ýagny ýer titiremesi zerarly jaýlar we desgalar, inžener ulgamlar hem adamlar bilen bolup geçjek hadysalary çaklamak institutyň hünärmenleriniň alyp barýan işi bolup durýar. Şeýlelikde, Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Seýsmologiýa we atmosferanyň fizikasy instituty bilen bilelikde çägiň titremesini hasaplaýan seýsmiki töwekgelçilige baha bermegiň maksatnama toplumyny işläp taýýarlamak meýilleşdirilýär.
Aşgabat şäheriniň çäginde seýsmometriki gözlegler ulgamyny gowulandyrmak boýunça Halkara taslamanyň çägindäki iş Türkmenistanyň Gurluşyk we binagärlik ministrliginiň Seýsmiki ýagdaýa durnukly gurluşyk ylmy-barlag institutynyň 2017-nji ýyldan 2021-nji ýyllar aralygyndaky işiniň bir ugry bolar. Taslamanyň netijeleri 2015-nji ýylyň mart aýynda Sendaý şäherinde geçirilen BMG III Bütindünýä konferensiýasynda kabul edilen betbagtçylyklaryň töwekgelçiligini peseltmek boýunça 2015-2030-njy ýyllar üçin Sendaý Çarçuwaly maksatnamasynyň ileri tutulýan ugurlaryny özleşdirmäge goşant goşar. Şol taslama Türkmenistanda betbagtçylyklaryň töwekgelçiligini peseltmekde, aýratyn-da, seýsmologiýa gözegçilikler ulgamyny gurnamak arkaly hakyky wagt rejesinde Aşgabat şäheri üçin seýsmiki howpa baha bermekde möhüm ähmiýete eýe bolup durýar.
Şol taslamanyň esasy maksady – adatdan daşary tebigy ýagdaýlary duýmak, şeýle-de, tutuş Aşgabat şäheri üçin seýsmiki howpa baha bermek üçin Türkmenistandaky ýer titreme baradaky ygtybarly maglumatlary dahylly guramalaryň hemmesine gyssagly ýetirmek bolup durýar.
Taslamanyň wezipesi tebigy betbagtçylyklaryň – ýer titremäniň töwekgelçiligini peseltmek;
Taslamanyň möhleti – 2017-nji ýylyň iýul aýyndan 2020-nji ýylyň dekabr aýy aralygy (42 aý);
Taslamanyň ýerine ýetiriji düzümi – Ýaponiýa tarapy:
– Ýaponiýanyň ilçihanasy;
– Halkara gatnaşyklary barada Ýapon agentligi (JICA);
– Geňeşçi (JICA taslama topary).
Türkmen tarapy – işçi toparyň düzümi (IT):
– Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Seýsmologiýa we atmosferanyň fizikasy instituty;
– Türkmenistanyň Gurluşyk we binagärlik ministrliginiň Seýsmiki ýagdaýa durnukly gurluşyk ylmy-barlag instituty.
Halkara taslamasynyň çäginde Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Seýsmologiýa we atmosferanyň fizikasy institutynyň hünärmenleriniň wezipeleri şu aşakylardan ybaratdyr:
– seýsmologiýa gözegçiligi we topragyň güýçli hereketine syn;
– gözegçilik üçin enjamlaşdyrylan meýdançalarda seýsmiki howplulyga baha bermek;
– seýsmiki ölçegleri kesgitlemek (giposentri, ýer titremäniň magnitudasyny we yrgyldylaryň hasaplanylan depgini).
Türkmenistanyň Gurluşyk we binagärlik ministrliginiň Seýsmiki ýagdaýa durnukly gurluşyk ylmy-barlag institutynyň hünärmenleriniň wezipeleri seýsmiki howplulygy seljermekdir.
Ýaponiýa bilen hyzmatdaşlyk Seýsmiki ýagdaýa durnukly gurluşyk ylmy-barlag institutynyň işiniň ileri tutulýan ugurlarynyň biridir. Institutymyz halkara taslamanyň çäklerinde Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Seýsmologiýa we atmosferanyň fizikasy instituty we Birleşen Milletiniň Guramasynyň ösüşiniň meýilnamasynyň (BMGÖM) degişli düzümleri bilen Halkara taslamasynyň çäginde hyzmatdaşdyrlar.
Gol çekilen «Türkmenistan bilen Ýaponiýanyň arasynda dostlugy we hyzmatdaşlygy mundan beýäk ýaýbaňlandyrmak hakynda bilelikdäki beýanatyň» çäklerinde 2017-nji ýylyň iýul aýyndan bäri «Aşgabat şäheriniň we onuň töweregindäki meýdanda seýsmologiýa gözegçilik ulgamyny gowulandyrmak Taslamasy» durmuşa geçirilip başlandy. Ýaponiýanyň JIСА agentligi Türkmenistana häzirkizaman seýsmologiýa enjamlaryny – seýsmiki sanly beketler, güýçli yrgyldy hereketleri hasaba almak üçin hem-de alnan maglumatlary işläp taýýarlaýan we düşündirýän maksatnama serişdeleri berer. Ilkibaşda 7 sany seýsmiki sanly bekedi, topragyň güýçli hereketiniň abzal toplumyny (belent jaýlarda oturtmagy hem goşmak bilen) we ş.m. gurnamak meýilleşdirilýär. Geljekde institutyň hünärmenleri Ýaponiýada seýsmologiki maglumatlary işlemegiň döwrebap tehnologiýalaryny öwrenmek boýunça iş tejribesini geçer.
Şu halkara taslamanyň işiniň netijesinde Aşgabat şäheriniň seýsmiki howplulygyny we töwekgelçiligini etraplaşdyrmagyň kartasy düzüler. Seýsmologiýa şertleri anyklamak we seýsmiki kiçi etraplaşdyrmak işlerini toplumlaýyn inžener-geologiýa, enjamlaýyn geofiziki barlaglaryny we sintetiki seýsmogrammalary hasaplap çykarmak usuly arkaly matematiki modelirlemegi öz içine alýar.
Türkmenistanyň Gurluşyk we binagärlik ministrliginiň Seýsmiki ýagdaýa durnukly gurluşyk ylmy-barlag institutynyň halkara taslamasynyň çäginde Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Seýsmologiýa we atmosferanyň fizikasy instituty bu taslamanyň çägindäki dürli guramalar bilen hyzmatdaşlyk edýär.
Seýsmiki ýagdaýa durnukly gurluşyk ylmy-barlag institutynyň işiniň ýene bir möhüm ugry – seýsmiki howp we töwekgelçilik hasaplanylan seýsmiklige baha bermek boýunça Netijenamany işläp taýýarlamak we Türkmenistanyň seýsmiki taýdan işjeň sebitlerinde alnyp barylýan gurluşyk we taslama işlerini hasaba almak üçin ony Buýruja geçirmekdir. Bu ugurda Institutyň arhiwinde halkara taslamanyň çäklerinde ýerine ýetiriljek işde ulanyp boljak seýsmiki howpa we töwekgelçilige hakyky baha bermek ulgamynda geçirilen ylmy barlaglaryň toplanylan tejribesi saklanylýar.
Seýsmiki we geofiziki monitoring täze usulyýet çemeleşmesiniň işlenilmegini talap edýär. Ýer titremesi ýeriň jümmişinde döräp, heniz gönümel gözegçilige, ölçemelere elýeterli we adamzadyň doly tabynlygynda däl ykdysadyýete we ilata ägirt uly zyýan ýetirip bilýär. Emma ýer titremeleri hakyndaky seýsmologiýa ylmy düýpli üstünliklere ýetdi. Seýsmiki monitoring howply tebigy hadysalaryň töwekgelçiligini peseltmek tehnologiýasyna degişli bolup, ol barlanylýan çäkde üznüksiz gözegçiligiň ulgamyny gurnamaga esaslanýar. Döwrebap düşündirişde monitoring adalgasyna çaklama bahalaryna çykmak bilen, seýsmologiýa maglumatlarynyň diňe hasaba alynmagy däl, eýsem mundan beýläkki tiz işlenilmegi we düşündirilişi hem girýär. Soňky iki ýylyň dowamynda Türkmenistanyň çäginde seýsmogen zolaklarynyň geofiziki monitoringini kämilleşdirmek boýunça eýýäm birnäçe täze usulyýetler durmuşa ornaşdyrmaga taýýarlanyldy.
Ýer titremeleriň ýetirýän zyýanynyň öňüni almakda we habarly etmekde güýçleri birikdirmek we güýçlendirmek maksatlarynda halkara hyzmatdaşlygyň täze ugurlary täze hünärmenleri taýýarlamaga, daşary ýurtlarda ýurdumyzyň ylmynyň gazananlary bilen bitewi ylmy-tehniki gurşawy döretmäge goşant goşar.
Ylmy babatda hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de ösdürmek işi alymlara gurşap alýan dünýäni öwrenmegiň çäklerini giňeltmäge, täze tehnologiýalary döretmäge we ornaşdyrmaga, şeýle-de, halklaryň arasyndaky işjeň gatnaşyklary berkitmäge ýardam berer. Öňdebaryjy özgertmeleriň çäginde ýurdumyzyň seýsmologiýasy öz mümkinçilikleriniň çägini esli giňeltdi we innowasiýa ösüşi üçin täze badalga aldy.
©Seýsmiki Taýdan Durnukly Gurluşygyň Ylmy-Barlag Instituty


text:
Salam Öwrenmeli saýtynyň hormatly okyjylary. Men Öwrenmeli saýtynyň ýazyjysy Ilhan Dowranow. Men şu gün size el işleri barada gürrüň berjek. Ýagny käbir zatlaryň galyndylaryndan owadan, döwrebap el işlerini taýýarlamak. Bu gün biz oboý galyndylaryndan el işlerini taýýarlamagyň ideýalaryny öwrenip geçeris. Onda başladyk.
Stollary bezemek.
Oboý böleklerini kesip, stoluň üstüne ýelmesek, täze döwrebap mebel alyp bileris)). Oboý böleklerini owadan kesip, tagta stoluň üstüne ýelmemeli, soňra oboýyň ýüzüne ýörite lak sürtmeli. Täze stol taýýar bolýar))
Owadan gutyjyklary ýasamak.
Biz dükandan birnäçe söwda edýäs. Şol harytlaryň boş gutyjyklaryny alyp, daşyna oboý galyndylaryny kesip ýelmesel sowgat üçin owadan gutyjyklar bolar. Ýa bolmasa bu gutylaryň içinde maýda zatlaryňyzy saklap bilersiňiz.
Diwar üçin surat.
Oboý galyndylaryny gönüburçly şekilde kesip, surat üçin ramkalarda ýerleşdirip, diwar üçin owadan suratlary ýasap bileris. Diwarda oboý gaty owadan görüner))
Öý içindäki basgançaklary bezemek.
Siziň öýüňizde basgançaklar barmy? Onda ony owadan sungat eserine öwürip bolýar. Onuň üçin her bir basgançaga oboý galyndysy belmäp, üstüne lak çalsaň ajaýyp esere öwrüler.
Stoluň üstüne halyjyklar.
Oboý galyndylaryny kesip ony stoluň üstünde halyjyklar görnüşinde hem ulansa bolýar. Siziň stoluňyz öňküsindenem owadan görünýär.
6,343 gezek okaldy


text:
2017-nji ýylyň 1-nji oktýabryndan Aşgabat şäherinde ilata hyzmat edýän awtobuslaryň tölegleri töleg kartlarynyň üsti bilen amal edilip başlandy. Ýolagçylara 5 manada durýan kartlar satyldy.
Kartlaryň ähli görnüşlerniň bahasy 5 manat bolup, ony doly bahasyna ulanýan ýolagçylar bir gezek töleg üçin ozal 30 teňňe töleg geçen bolsalar, 1-nji noýabrdan bu nyrh 50 teňňe bolupdy. Pensionerler üçin aýlyk töleg 1 manat bolmagynda galdyrylyp, mekdep okuwçylary (6-14 ýaşlylar) üçin aýlyk töleg 2 manat kesgitlenipdi. Talyplar üçin bolsa ýeňillikler göz öňünde tutulmandy.
Ilki başda töleg kartlaryny almak üçin poçta bölümlerinde uly nobatlar peýda bolsa-da, paýtagtyň ýaşaýjylarynyň aglabasynyň töleg kartlayryny edinendiklerini görse bolýar. Emma mekdep okuwçylarynyň töleg kartlaryny edinmeklerinde, henizem bökdençlikler dowam edýär.
Aşgabadyň ýaşaýjysy 40-ýaşly işçi Sonanyň aýtmagyna görä, mekdep okuwçylaryna töleg kartlaryny almak üçin, okaýan mekdebinden onuň okaýandygyny tassyklaýan güwänama gerek.
“Şeýle güwänamanyň soralýandygyndan men habarsyz galypdyryn. Işimi taşlap, Aşgabat şäheriniň merkezi poçtasyna bardym. Merkezi poçtanyň nagt we nagt däl töleglere amal edýän 8-nji penjiresinde, mekdep okuwçysy üçin töleg kartyny satyn almakçydygymy aýtdym. Maňa mekdep okuwçylayrynyň okaýan mekdebinden onuň okaýandygyny tassyklaýan güwänama getirmelidigimi aýdyp gaýtardylar” diýip, Sona gürrüň berýär.
Güwänamany almak üçin, ol oglunyň okaýan mekdebine baranda, mekdep direktoryny ýerinde tapyp bilmändir, ol çärä gitdi diýdiler.
“Ene-atalar güwänama sorap mekdebe gatnap ýa bolmasa poçta bölümlerine gatnap ýörmezleri ýaly, okuwçylar üçin töleg kartlaryny mekdeplerde bermegi düzgünleşdirseler oňat boljagyny aýdýarlar. Sebäbi her bir mekdep okuwçysynyň bu kartlardan peýdalanmaly boljakdygy belli. Çagalar mekdebe gidenlerinde hem awtobuslara münmeli bolýarlar, olaryň hem bir aýagy çärelerde, häli-şindi çärelere gitmek üçin ýol kireýniň gerek bolýandygyny aýdýarlar” diýip Sona belleýär.
Awtoulaglarda oturdylan enjamlaryň kadaly işlemeýändigini hem görse bolýar. Töleg kartyňy enjamlara goýanyňda, häli-şindi töleg ýok diýip, enjamlardan ses çykýar.
Töleg kartynda puly bolan ýolagçylar awtoulaglardan düşip gidýärler. Töleg kartlary bolmadyk ýolagçylar bolsa 50 teňňe töläp düşýärler.


text:
Albaniýada dik uçar ýere gaçdy
Wakada 2 adam ýogaldy
Albaniýanyň demirgazygyndaky Işkodranyň golaýyndaky Malesia e Madhe sebitinde harby dik uçar ýere gaçdy.
Ýurduň Goranmak ministrliginiň beren ýazmaça beýanatynda sebitde tälim uçuşyyny ýerine ýetiren harby dik uçardaky 3 işgäriň ikisiniň ýogalandygy habar berildi.
Dik uçardaky 3-nji adamyň ýaraly ýagdaýda halas bolandygy we hassahana bejergi astyna alynandygy beýanatda aýdylýar.
Goranmak ministri Mimi Kodheli we Saglygy goraýyş ministri Ilir Begja hassahana baryp ýaralanan adamyň ýagdaýy barada maglumat alandygy mälim edildi.


text:
TÜRKMENISTANYŇ MEJLISINIŇ KARARY Ahal welaýatynyň dolandyryş-çäk bölünişiginiň meseleleri hakynda
Hormatly Prezidentimiziň ýurdumyzyň dolandyryş-çäk gurluşyny kämilleşdirmek barada beren tabşyryklaryna laýyklykda, Ahal welaýatynyň dolandyryş-çäk bölünişigini döwrüň talaplaryna laýyk getirmek, welaýatyň ilatynyň käbir etraplary birikdirmek, olaryň taryhy atlaryny dikeltmek baradaky tekliplerini kanagatlandyrmak maksady bilen, welaýat häkimliginiň towakganamasyny hem-de Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň teklipnamasyny nazara alyp, «Türkmenistanyň dolandyryş-çäk gurluşynyň meselelerini çözmegiň tertibi hakynda» Türkmenistanyň Kanunyna laýyklykda, Türkmenistanyň Mejlisi k a r a r e d ý ä r :
1. Ahal welaýatynyň Altyn asyr etrabyny ýatyrmaly.
2. Şu kararyň goşundysyna laýyklykda:
1) Altyn asyr etrabynyň ýerleriniň:
307903 ga ýerini Kaka etrabynyň dolandyryş çägine;
26700 ga ýerini Sarahs etrabynyň dolandyryş çägine;
271152 ga ýerini Tejen etrabynyň dolandyryş çägine geçirmeli;
2) Ak bugdaý etrabynyň ýerlerinden 15303 ga ýeri hem-de Kaka etrabynyň ýerlerinden 34138 ga ýeri Tejen etrabynyň dolandyryş çägine geçirmeli.
3. Altyn asyr etrabynyň:
Çäçe, Mäne geňeşliklerini Kaka etrabynyň düzümine;
Balykçylyk geňeşligini Sarahs etrabynyň düzümine;
Döwletli, Gurban Durdy, Lukman, Waharman geňeşliklerini, Altyn asyr şäherini hem-de onuň dolandyryş tabynlygyndaky Ak altyn, Bugdaýly, Maldarçylyk obalaryny Tejen etrabynyň düzümine geçirmeli.
4. Ahal welaýatynda Babadaýhan etrabyny döretmeli hem-de şu kararyň goşundysyna laýyklykda, Tejen etrabynyň ýerlerinden 1406838 ga ýeri onuň dolandyryş çägine we Tejen etrabynyň düzüminden Babadaýhan şäherini, Ak altyn, Akwekil, Alty Garlyýew adyndaky, Garawekil, Hasyl, Täzeýol, Ýarygökje, Zähmet geňeşliklerini hem-de Seleňli geňeşliginiň Çili, Götin, Mamur obalaryny bu etrabyň düzümine geçirmeli.
5. Babadaýhan etrabynyň Çili obasyny Akwekil geňeşliginiň, Götin obasyny Täzeýol geňeşliginiň, Mamur obasyny Zähmet geňeşliginiň düzümine geçirmeli.
6. Kaka şäheriniň etrap hukukly derejesini üýtgetmeli we oňa etrapdaky şäher derejesini bermeli hem-de Kaka şäherini we onuň dolandyryş tabynlygyndaky Hywaabat obasyny Kaka etrabynyň düzümine geçirmeli.
7. Babadaýhan etrabynyň Babadaýhan şäherini Babadaýhan etrabynyň, Kaka etrabynyň Kaka şäherini Kaka etrabynyň dolandyryş merkezi edip bellemeli.
8. Baharly etrabynyň we onuň Baharly şäheriniň adyny üýtgedip, olara Bäherden adyny dakmaly hem-de degişlilikde Bäherden etraby we Bäherden şäheri diýip atlandyrmaly.
9. Türkmenistanyň Mejlisiniň 2010-njy ýylyň 10-njy maýyndaky 112-IV belgili karary (Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2010 ý., № 2, 36-njy madda) bilen tassyklanylan Türkmenistanyň dolandyryş-çäk birlikleriniň Sanawyna degişli üýtgetmeleri we goşmaçalary girizmeli.
10. Türkmenistanyň Daşky gurşawy goramak we ýer serişdeleri baradaky döwlet komiteti Ahal welaýat häkimligi bilen bilelikde welaýatyň dolandyryş çäginiň ýazgysyny bellenen tertipde geçirmeli.
11. Şu karar gol çekilen gününden güýje girýär.


text:
Türkmenistanda benziniň bahasy gymmatlady. Mundan beýläk A-95 markaly ýangyjyň 1 litriniň bahasy 1,5 manatdan satylar. Ozal bu 1 manada deňdi. Ozal 94 teňňeden satylan A-92 markaly benzin indi 1,35 manatdan satylar.
Çarşenbe güni giçlik Aşgabadyň, Ahalyň, Daşogzyň ýag-ýangyç guýujy stansiýalarynda ulaglaryň uly nobatlary emele gelip başlady. Adamlar benzin gymmatlamazdan ozal, ýangyjy almaga howlukdylar.
Paýtagtyň 30-njy mikroraýonyndaky ýangyç guýujy stansiýasynda çarşenbe güni giçlik azyndan 60-70 ulag ýygnandy. Azatlyk Radiosynyň ýerli çeşmeleriniň aýtmagyna görä, ýangyç guýujy stansiýalarda polisiýanyň we howpsuzlyk gullugynyň işgärleri gözegçilik etdiler.
Daşogzyň ýangyç guýujy stansiýalarynda bolsa, çarşenbe güni her ulaga 10 litrden artyk benzin berilmedi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow häkimiýet başyna gelende awtoulagly adamlara belli bir möçberde mugt benzin eçilipdi. Ýöne benzin mugtçulygy 2008-nji ýylda, şol wagta çenli bir bulgur gazly suwdan hem arzan bolan benziniň 8 essä golaý gymmatlamagy bilen utgaşdyryldy.
Emma soň, 2014-nji ýylyň aprelinde mugt benzin ýatyryldy, 2015-nji ýylyň başyndan bolsa benziniň bahasy 60 prosent çemesi gymmatlady. Şonda, A-95 markaly ýangyç 1 manat, A-92 bolsa - 94 teňňe bahalanmaly edildi.
Benziniň häzirki gymmatlamagy barada döwlet mediasynda hiç hili maglumat berilmedi.
Galyberse-de, häkimiýetleriň bu soňky ädimi geçen ýylyň noýabrynda ilata ozal mugt berlen gazyň, suwuň, toguň tölegli hasaba geçirmeginiň yz ýanyna gabat geldi.
Şol pursat, prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bu kararyny ilatyň “hal-ýagdaýynyň gowulanandygy” bilen düşündiripdi. Şol bir wagta, häzir Türkmenistanyň garaşsyzlygyny alanyndan bäri iň agyr ykdysady krizisi we nagt puluň ýetmezçiligini başdan geçirýändigine üns çekilýär.


text:
Garaşsyzlyk ýyllarynyň belent sepgitleri
Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýi Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 27 ýyllygy mynasybetli gurnalan «Garaşsyzlyk ýyllarynyň belent sepgitleri» atly serginiň açylyş dabarasyna gatnaşmak we sergini synlamak isleýänleri 2018-nji ýylyň 20-nji sentýabrynda sagat 10:00-da myhmançylyga çagyrýar.
Berkarar Watanymyzyň baş baýramy – Türkmenistanyň Garaşsyzlyk baýramy uly dabara bilen ýurdymyzyň ähli ýerlerinde bellenilip geçilýär. Şöhratly taryhy gahrymançylyga beslenen merdana halkymyzyň özbaşdak, Garaşsyz döwlet baradaky asyrlar boýy edip gelen arzuwy 1991-nji ýylda hasyl bolup, Garaşsyz Türkmen döwleti emele geldi.
Garaşsyzlyk mähriban halkymyzyň milli buýsanjydyr. Berkarar döwletimiziň mizemezliginiň, il-günümiziň agzybirliginiň we abadançylygynyň binýadydyr.
Merdana halkymyz Garaşsyzlyk baýramyna berkararlygyň we bagtyýarlygyň beýik baýramy hökmünde aýratyn sarpa goýýar. Garaşsyzlyk ýyllarynda ata Watanymyz syýasy, ykdysady we medeni ugurlarda uly üstünlikleri gazandy. Türkmenistan – Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi ýyly hem şanly wakalara baý boldy. Lebap welaýatynda Halkara howa menzili, Türkmenbaşydaky Halkara Deňiz porty açylyp ulanylmaga berildi, «Amul – Hazar 2018» Halkara awtorallisi üstünlikli tamamlandy, şeýle-de noýabr aýynda Aşgabatda agyr atletika boýunça dünýä çempionaty geçiriler. Garaşsyz, baky Bitarap döwletimiziň halkara abraýy hem yzygiderli ýokarlanýar. Bu gün ata Watanymyz Türkmenistan sebitde ylalaşdyryjy merkeze öwrülip, emele gelen döwletara meselelerini parahatçylykly, syýasy-diplomatik ýollar bilen çözmegi teklip edýän döwlet hökmünde giňden tanalýar.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe eziz Watanymyz Türkmenistan mukaddes Garaşsyzlygynyň 27 ýyllyk baýramyny ýokary netijeleri gazanmak bilen belleýär. Garaşsyzlyk ýyllarynda eziz Diýarymyzda asyrlara barabar uly işler amala aşyryldy. Garaşsyz döwletimiz depginli ösýär, öz halkynyň abadan, bolelin we bagtyýar durmuşda ýaşamagyny üpjün eden ýurtlaryň hataryna doly goşuldy.
Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýinde Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 27 ýyllygy mynasybetli «Garaşsyzlyk ýyllarynyň belent sepgitleri» atly sergi gurnaldy. Onda Watanymyzyň Garaşsyzlyk ýyllarynda aýry-aýry pudaklarda gazanan üstünlikleri, ýetilen sepgitleri barada gürrüň berýän fotosuratlara we maglumatlara esasy orun berilýär. Sergide Gahryman Arkadagymyzyň jöwher paýhasyndan çykan kitaplar, ýurdumyzyň Garaşsyzlygyny, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüni wasp edýän ajaýyp zergärçilik, sungat eserleri, çeper elli halyçylarymyzyň döreden ajaýyp şekilli halylary we haly önümleri şeýle-de muzeý gymmatlyklary uly orun alýar.


text:
TRT World Emmi sylaglaryna dalaşgär boldy
Türkiýäniň iňlis dilinde ilkinji bolup ýaýlym bermäge başlan TRT World habar kanaly, telewideniýe dünýäsiniň Oskary hökmünde häsýetlendirilýän Emmi sylaglaryna ilkinji gezek dalaşgär boldy
TRT World tarapyndan berilen beýanata görä, kanalyň baýraga laýyk görülen gepleşigi “Off the Grid”-iň geçen ýyl efire goýberilen we Orta Gündogarda başdan geçirilýän adam gymmatlyklaryna ters gelýän organ söwdasyny suratlandyrýan “Sessiz Ölüm” atly bölümi, şu ýul geçiriljek Emmi sylaglarynyň “Möhüm Habar programmasy” kategoriýasyna dalaşgär görkezildi.
Kanal bu kategoriýada dünýäniň iň abraýly habar kanallary tarapyndan görkezilýän 7 tapawutly gurulyş bilen sylag üçin ýaryşar.
Emmi sylaglary 1-nji oktýabrda Nýu-Ýorkda ýeňijisine gowşurylar.
“Sessiz Ölüm” dokumental filmi iýun aýynda hem Italiýada geçirilen Halkara derňewji žurnalistlik sylagyna laýyk görülipdi.
Dokumental filmde maşgalalaryna bir bölek çörek tapmak umydy bilen ýola çykan we organlaryny satan bosgunlaryň başyndan geçirýän kynçylyklaryny, hem ýönekeý adamlaryň hem-de adam söwdasyny edýän toparlaryň aýdanlaryny görüp bolýar.


text:
Ýowşan Annagurban
Gadaganlyk bilen jenaýatçylygyň arasyndaky baglanyşyk
Adam aýtdy:
"Ilki düşünmedim: ’ozal munça jenaýatçy-da, türmä basylýan-da, para berip amnistiýa düşýän-de, ýokary wezipä bellenýän-de, işden kowulýan-da ýokdy. ’Zawod-fabrik gurmakdan öňe düşdi, näçe täze türme gursaňam, boş galjak däl’ diýýärler. Bu millete birden näme döw çaldy?’ diýdim. Soň görüp otursam, prezidentden ýazyjy ýasap, çynyny aýtjak bolýan ýazyjylary gara sanawa girizip, olaryň kitaphanalardaky kitaplaryny, neşirýatlaryň planyndaky eserlerini aýran ekenler."


text:
Ukrainadaky türk maýa goýumlary 2,5 milliard dollara golaýlady
Soňky 15 ýylda Ukraina bilen Türkiýäniň arasyndaky gatnaşyklar gün saýyn pugtalanýar
Türk-Ukraina işewür adamlary jemgyýetiniň başlygy Burak Pehliwan Ukrainanyň garaşsyzlygynyň ykrar edilmeginden soň Ukrainadaky türk maýa goýumlarynyň 2,5 milliard dollara golaýlandygyny aýtdy.
Pehliwan Himenistskiý senagat we söwda bileleşigi tarapyndan geçirlen Ykdysadyýet forumynda eden çykyşynda Ukrainanyň soňky 3,5 ýyldan bäri uly reforma etabyny başdan geçirýändigine ünsi çekdi we şol döwürde girizilen kanuny üýtgetmeleriň ýurduň ösüşine itergi berendigini belledi.
Türkiýe-Ukraina erkin söwda şertnamasynyň baglaşylmagynyň iki ýurduň arasyndaky söwda gatanşyklarynyň we maýa goýumlaryň artmagynda uly rol oýnap biljekdigine ünsi çeken Pehliwan sözlerini şeýle dowam etdirdi: “Soňky 15 ýylda Ukraina bilen Türkiýäniň arasyndaky gatnaşyklar gün saýyn pugtalanýar. Ukrainadaky türk maýa goýumlary 2,5 milliard dollara golaýlady”.


text:
Germaniýa XI - XV asyrlarda
MOWZUK: Germaniýa XI - XV asyrlarda.
M E Ỳ I L N A M A
1. XI – XIII asyrlarda öndüriji güýçleriň we oba hojalygynyň ösüşi.
2. German imperatorlarynyň italýan syýasaty we onuň synmagy.
3. XIV – XV asyrlarda Germaniýanyň durmuş ykdysady we syýasy ösüşi.
Maksady: Mukaddes Ruhnamada talyplara berilýän öndüriji güýçler baradaky düşünjäni çuňlaşdyrmak. Italýan syýasaty bilen tanyşdyrmak.
Wezipesi: Germaniýanyň durmuş-ykdysady we syýasy ösüşine talyplaryň ünsüni çekmek.
XII – XIII asyrlarda Germaniýanyň öndüriji güýçleri ösdi. Tokaýlar, öri ýerleri özleşdirildi. Netijede öndürilýän önüm hem artdy. Ýeri bejerýän gurallary-da kämilleşdi. Hünärmentçilik oba-hojalygyndan bölünip aýryldy.
Reýniň, Duranyň basseýininde şäherler peýda bolup başlady. XII asyrda 50-den gowrak şäher bolupdyr. XIII asyrda 500-e ýetipdir. Söwda hünärmentçiligiň nökerleri bolupdyr. Nýolinde metal işläp bejermek we ýüň mata öndürmek ösüpdir. Germaniýa söwda üçin oňaýly ýerde ýerleşipdir. Metaly işläp bejermek, dokma senagat, gurluşyk iş ösüpdir. Demir, polat, kümüş garylyp alynýar. Hünärmentçilikde seh guramasy möhüm rol oýnapdyr. Aýallaryň sehleri-de bolup, onda ýüpek, dokma önümçiligi öndürilipdir. Şäherlerde dolandyryş işi patrisatlara degişli bolupdyr.
XII – XIII asyrlarda köne wotçine sistemasy dargap, garaşly daýhanlar işläp bermeli bolupdyrlar. angliýada öz bölünip berilen ýerine hukugy bolup olar (ol ýerler) nesle geçýärdi. Bu ýer hem bölünip kärende eýeçiligine berilipdir, kärende salgydy däl-de iri ýer eýesi rentany töläpdirler, bu daýhanlaryň ýagdaýyna erbet täsir edipdir, (mülk) iri ýer eýesi her gezek ylalaşyk baglaşanda salgydyny artdyrypdyr. Baýlaşan daýhanlar öz ellerinde daýhan nadellerini jemläp, ýeňsiz daýhanlar ýüze çykdy. Daýhanlar iri ýer eýeleriniň ezişine garşy göreşýärdiler. Borçlulyklary ýerine ýetirmezlik has gözlerine ýakmadyk hökümdarlary öndürmek hem alnyp barlan iri ýer eýeleri şol sebäli öz aralarynda gaçan daýhany özüne kabul edip almazlyga şertnama baglaşýarlar.
XII – XIII asyrlarda daýhanlar aýry obalardan (pomestýeden) çykman göreşipdirler. Fridrih Derewýannyý başmagyň ýolbaşçylygynda 1285-nji ýylda Demirgazyk Germaniýada gozgalaň başlanýar. Imperator we knýazlar zordan gozgalaňy ýatyrdylar.
XII – XII asyrlardaky Germaniýanyň ykdysady ösüşine ýeke-täk ykdysady, merkeze birleşmändi. Sebäbi germaniýanyň dagynyk döwleti, Pariž we London tersine ýurduň ähli ýerlerini merkeze birleşdirýärdi. Germaniýanyň iri şäherleri daşary ýurtlar bilen ykdysady gatnaşygy alyp barýardy. Reýin, Dunaý, Wenesiýa bilen Kýolin, Şotlandiýa, Flandriýa bilen Demirgazyk deňziň kenarlaryndakylar. Angliýa Skandinawiýa ýurtlarynyň Pribaltika ýurtlary bilen gatnaşyk edýärdi. Territorial knýazlar şäherleri ösdürmek öz ýerlerinde söwda-hünärmentçilik merkezlerini döredipdirler. Knýazlar özlerine imperiýa şäherlerini hem birleşdirip başlapdyrlar. Şeýtmek bilen bir tarapdan bu iş merkezi häsiýeti gowşadypdyr. Ýöne nemes şäherleri koroly iri ýer eýelerine garşy göreşlerde goldapdyrlar. Mysal üçin XI asyrdan Sakson şäherlileri korola uly kömek beripdir. Ýöne XII asyrda özboluşly slowýanlara garşy göreş bolanda imperator däl-de knýazlar katoliki buthanany goldap çykyş edipdirler. Elbanyň aşak akymynda ýaşaýan slawýan taýpalaryna garşy göreş Bawariýa we Saksoniýa Gersog Genrih Lew alyp barypdyr, ol gaty gyzgyn ganly adam bolup hiç bir zatdan çekinmändir. 1170-nji ýylda bu ýerlerde Genrih Lew territoriýadan meklenburg gersoglygy esaslandyrylypdyr. Brandenburg Mark graflygynda Alybreht Medwed tarapyndan esaslandyrylypdyr. Bu graflygyň merkezi Berlin bolupdyr. Genrih Lew slawýan deňiz ýaka halklaryny-da boýun egdiripdir. (Odert we Wisla aralygynda) Olaryň nemes iri ýer eýeleri edipdir.
XIII asyrda iri ýer eýeleri Gündogar Pribaltikany basyp almaga girişipdirler. 1202-nji ýylda şu maksat bilen papa Innokentiý III gatnaşmagynda ruhy-rysar ýer Ordeni Latwiýanyň territoriýasyny eýeläpdir, soňra Günorta Estoniýany 1226-njy ýylda Tefton Ordeni latyşlaryň ýerleşen ýeri bolan Wisla bilen Neman aralygyna aralaşýarlar. Purslary olar güýçli ezýärler. 1237-nji ýylda 2 orden jemlenýär we Teftan ordeni döreýär. Olar bütin Baltika deňziniň Günorta-Gündogar kenarlaryny eýeleýärler. Rusy boýun egdirmek plany Çud kölüniň ýanynda 1242-nji ýylda puja çykýar.
Aleksandr Newskiý Nowgorod knýazyny derbi-dagyn edýär. Elba ýerlerinde nemes iri ýer eýeleri German kolonistlerini peýdalanypdyrlar. Şu ýerleriň ykdysadyýeti ösüp Baltika deňzi arkaly söwda edipdirler. Nemes ýerlerinde zor bilen germanlaşdyrmaklyk başlanýar. Hasda orta Dunaýyň Awstriýa markasy XIII asyrda gersoglyga öwrülip goňşy Ştriýa, Karintiýany, Kraýnany eýeleýär. Nemes kolonizasiýasyna buthana rysarlary söwda hünärment elementler gatnaşypdyrlar. Olaryň maksady Italiýa we papalygy hem boýun egdirmändi. Olara German imperatory baştutanlyk edýärdi. Olardan has jeňbaşy Fridrih I Barbarodskiý (1152-1190). Ol Gogenştaugenler neberelerindendi. (1138-1254). Italiýanyň baýlyklaryny nebereler maksatlary üçin ulanmak islediler. Fridrih I ilkibaşda üstünlik hem gazandy. 1154-nji ýylda Italiýa ýörişe gitdi. Maksady Rimde imperator täjini edinmekdi. Şol wagtda Rimde göreş barýardy. Ol şäherlileriň gozgalaňyny basyp ýatyrmaga kömek edýär. Rim papasy hem oňa sylag edip imperator täjini geýdirýär. Emma Rimde nemes rysarlarynyň zorlugyna garşy gozgalaň başlanýar. Fridrih şäheri boýun gaçdy.
1158-nji ýyldan Fridrih I Italiýa garşy täze ýörişi guraýar. Ol özüni Italiýada ýokary ilçi hasap etdirip, täze salgytlary girizýär. Bu Demirgazyk Italýan şäherleriniň imperatora garaşlydygyny aňladýardy. 1162-nji ýylda 2 ýylky (Gara) göreşden soň Milan eýelenýär. Ony sürüp çöle öwürmek isleýär. Şäher obalara göçürilýär. Garaşly daýhanlara öwrüp üstünden işläp bermekligi höküm edilýär. Şeýdip halky gorkuzyp Italiýada agalygyny berkitmek isläpdir. Şäherler oňa garşy aýaga galýar.
1167-nji ýylda olar Lombard birleşmesini (ligasyny döredipdirler. Demirgazyk Italiýanyň 22 şäheri girýär. Milan bilen birlikde Liga Aleksandr III aktiw kömek edýär. Köne nemes şäherleri Fridrihe kömek etmekden boýun gaçyrýarlar, olardan güýçli knýaz Genrih Lew hem şeýle edýär. 1176-njy ýylda Lenýanyň golaýynda nemes rysarlary gutarnykly ýeňilýär. Fridrih zordan gaçyp gutulýar. Soňky ýyl Fridrih I Wenesiýada papa bilen ylalaşyga gelýär. Italýan şäherleri özbaşdak dolandyrylýar. Italiýada agalyk etmäge imperatoryň agtygy Fridrih II (1220-1250) synaşyk edýär. Ol Sisiliýada önüp ösýär. Onuň daş-töweregini Wizantiýaly arap Ỳewropaly alymlar gurşapdy. Neapolda uniwersiteti esaslandyrýar. Ol grek rim we arap alymlarynyň işlerini okaýar, ylmy açyşlar edýär, tranteksler ýazýar, poeziýa uly üns berýär. Ol öz döwrüniň görnükli işgäri syýasatçy bolupdyr. diňe ynanmazdan diňe garşyda bolmalydyr. Ol hem edil Fridrih I ýaly boýun egdirmeklik üçin ýörişde şäherleriň we patyşanyň garşysyna durýar. Bu söweşleriň arasy üzülip 30 ýyl dowam edýär. Günorta Italiýada Gogenşteýinler nebereleriniň agdarylmagy bilen gutarypdyr. Fridrih II Sisiliýada aradan çykandan soňra papanyň buýrugy bilen Fransuz koroly Karl Anžubskiniň dogany gelýär. Fridrih II agtygy Konradin (16 ýaş) Fransuzlary yzyna kowmaga synanyşýar.
1268-nji ýylda aradan çykýar. Fridrihiň ogly birnäçe ýyldan soň aradan çykýar. Şeýdip Germaniýada we Italiýada Gogensteýinleriň nebereleri tamamlanýar. Fridrih II öz döwründe territoriýasyna 3 gezek barypdyr. 9 ýyl ýaşapdyr. Karl lakamy atadan ogla geçende hökman iri ýer eýeleri bilen ylalaşmaly bolupdyr. Iri ýer eýeçilik işiniň netijesinde öňki graflyklara derek 80 golaý knýazlyklar peýda bolupdyr. XIII asyrda imperator şäherleri goldamandyr. Korol ölenden soň tagt ugrundaky göreşler başlaýar (1254-1273). Bu ýurduň dargamagyna sebäp bolupdyr. Imperatorlar soňky ýyllarda özleri ýerli knýazlyklara bölündi. Şol dolandyrýan ýyllarynda Rodolf I eýeçiligini giňeltmeklige uly üns beripdir. Çehiýany, Awstriýany, Italiýany, Kraýnyny we Karentiý boýun egdirip Gausberg nebereleri başyny başlaýar . XIII asyrda mukaddes rim imperiýasy döräpdir. Demirgazykda Italiýa, Şwetsiýa şalyklary döräpdir. Gausberglere garşy bular göreşiň Germaniýa bilen Italiýanyň aralygyndaky Sangotarym atly söwda ýoluny eýelemek isläpdirler. Ýokardaky 3 döwlet 1291-nji ýylda hemişelik ylalaşyk baglaşypdyr. Gabsburglar ýeňilip, şeýdip Şweýsar Soýuzy döreýär we 2 asyrda özbaşdaklygyny gazanmaklyk üçin göreşýär. XIV – XV asyrlarda hünärmentçilik söwda ösýär. Baltika we Demirgazyk deňziň kenarlary bilen söwda edýär. Ỳewropa bilen Gündogar arasynda söwda ösýär. Emma XIV asyrda hünärmentçilik söwda ösýär. Territoriýanyň ýeke-täk ykdysady mülkede öwrülip bilmedi.
XIV – XV asyrlarda şäherlerde sosial gapma-garşylyklar güýçlendi, patrisiler bilen aristokratiýany sehleriň arassalanyp, şäherler knýazlar bilen göreşipdirler. Rysarlar imperiýanyň wassaly bolupdyr, imperator häkimiýeti gowşapdyr. XIV asyryň 2 ýarymyndan Günbatar we Günorta-Günbatar Germaniýa soýuzy birleşýär. XIV asyryň 70 ýyllarynda Şwabiýa soýuzy döreýär. 1381-nji ýylda reýn şäheriniň soýuzy birleşýär. Şäherler bilen rysar soýuzy knýazlar goldamasada döredi. 1388-nji ýylda birleşen şäher soýuzlary dargaýar. Germaniýanyň söwda ýolda ýerleşmegi hünärmentçiligiň ösmegine mümkinçilik döredipdir. Ýüň, nah mata dokalypdyr. Nýurenbergde metal işlenilip bejerilipdir. Daýhanlar dag magdan senagatynda işläpdirler. Şeýle işçileri iri ýer eýeleri yzyna gaýdyp alyp bilmändir. XIV asyrda olaryň zähmet birleşmeleri döräpdir.
XIV asyrda dag işçileriniň tolgunyşyklary bolupdyr, zähmet hakyny artdyrmagy, zähmet şertleriniň gowulandyrmagyny talap edipdirler. Nemes şäherleriniň ykdysadyýeti ösdügiçe käbir şäherler öňe gitdi, käbiri yza galdy. Ýeke-täk içki bazaryň bolmazlygy syýasy dagynyklyk ýurduň ykdysadyýetiniň ösüş depginiň deň derejede ölmezligine sebäp bolupdyr. XV asyrda Germaniýada dworýan hojalyklary-da ösüp başlaýar. Çöregi daşary ýurtlara çykaryp başlapdyrlar. Ýewropanyň Demirgazyk – Gündogaryna, Finlýandiýa, Demirgazyk Niderlandlara Germaniýanyň Gündogaryna. Ýurduň umumy kanuny sud imperatoryň umumy maliýesi bolmandyr. Imperator territorial knýazlyklaryň biri goldapdyr. Agressiw syýasaty amala aşyrmak üçin imperator wagtal-wagtal regstagy çagyrypdyr. Umumy imperiýa gurultaýy bolup, territoriýa girýär, ýerleriň wekilleri gatnaşypdyr. Ýöne imperator nederehstagiň ýerine ýetiriji häkimiýeti bolupdyr. Käbir knýazlyklarda Landtaglar-dworýan wekilleriniň gatnaşýan ýygnaklary bolup daýhan ýeri ezmegiň guraly bolupdyr. imperator saýlap bilýän güýçli knýazlar kurfirstler diýip at beripdirler. Olar özlerini goldaýan imperatory saýlamaga çalyşypdyrlar. Ilki Gabsburglardan, soň lýuksenburglardan Genrih VII Lýuksenburskiý (1308-1313) dinastiki nikanyň netijesinde çeh koroly bolupdyr, ol ölenden soň bawar gersoglaryndan wittelsbahlardan Lýudwigbawanskiý (1314-1347).
Lýudwig Bawarskiý eýeçiliklerini giňeltmek maksady bilen ýöriş edýär. Ol Rimiň içki işine goşulyp papa Geoganna garşy göreşde aristakratlary tarapyna geçýär. Şeýdip imperatoryň ýörişi masgaraçylyk bilen gutarýar, nemes knýazlary wittelsbahlaryň nesliniň güýçlenmeginden howatyrlanyp imperator dirikä täze imperator Lýuksenburglar neslinden bolan Karl IV saýlanypdyr, ol bir bada Çehiýada Karl I ady bilen korol bolupdyr.
Karl IV (1347-1378) döwründe 1356-njy ýylda “Altyn Bulla” diýen kanun çykýar. Knýazlara öz knýazlygynda özbaşdaklyk berilýär, sud etmek, dürli hili salgytlary ýygnamak, teňňeleri zikgelemek, magdan baýlyklaryny peýdalanmaga hukuk berilýär. Şeýle etmek bilen Gabsburglar ýaly Lýuženburglar hem knýazlara eglişikler edýärler. Saýlanýan knýazlara kurfýurstler lakamy berlipdir. Oňa 3 dini knýaz maýne, Kýolek we Tir arhiepiskopy we 4 çehiýaly korol giripdir. Kýurfýurstler imperator tagty meselesini hem çözüpdirler. Karl IV-iň uly ogly Waslaw iri ýer eýelerine garşy göreşde şäherleri gabadýar. Şol sebäpli ony tagtda oturtman 2-nji ogly Sigizmund (1410-1437) bolýar. 1439-njy ýylda Sigizmund redgorlosiýa geçirýär. Ol brýugerler gatlagynyň islegini kanagatlandyrýar. Ol Germaniýany merkezleşen döwlete öwürmek yzygider iri ýer eýeçilik uruşlaryny bes etmek, ol ýurtda ýeke-täk sud guramasy, dolanyşyk pul sistemasyny girizmegi talap edýär. Ol hünärmentleriň we söwdagärleriň talaplaryny göz öňünde tutup iri söwdany ýatyrýar, ol şäherlere uly üns berýär. Daýhanlaryň garaşly bolmagyna garşydy. Üstesine Çehiýadaky gusçulyk uruşlary Germaniýa hem öz täsirini ýetirýär. 1431-nji ýylda nemes daýhanlarynyň tolgunyşyklary boldy. 1466-njy ýylda “Başmagyň baştutanlygynda Günorta-Günbatar Germaniýada daýhan hereketleri bolup geçdi”.
1493-nji ýylda Elzasda gizlin soýuzyň taýýarlan dildüwüşiginiň üsti açyldy. Şeýdip dürli salgytlary sülçileriň işini kämilleşdirmegi göz öňünde tutdylar. Üstesine Tewton ordeni Litwany deňizden çetleşdirýär. Wisla kenarlaryna aralaşýar. 1410-njy ýylda Grýunwalda, polşa, litwa, rus we çehler birleşip ordene uly urgy etdiler. XV asyrda nemes rysorlary Gündogar Ỳewropa aralaşmagyny bes edýärler.
1495 we 1500 ýyllarda imperatoryň reformalaryna garşy rehstagda çäreler geçirilýär. Şeýdip Şwabiýa soýuzynyň we maksimilian I Gabsburguň (1493-1519) Şweýsariýany özüne birleşdirmek plany puja çykýar. Guralan uruş 1499-njy ýylda ýeňilmek bilen gutarýar. Şweýsariýanyň imperiýa bilen gatnaşyklary kesilýär.


text:
Gündogar Ukrainada soňky günlerde hökümet güýçleriniň we orsýetçi separatistleriň arasyndaky söweşleriň tutaşmagy zerarly ýokary derejede dartgynlylyk saklanýar.
Hökümet güýçleriniň gözegçiligindäki Awdiýiwka şäherçesiniň daşynda zorlugyň tutaşmagynda taraplar bir-birini aýypladylar. Bu söweşler zerarly adam pidalarynyň sany dekabryň ortalaryndan bäri iň ýokary derejä ýetdi.
Ukrainanyň harbylary 24 sagadyň dowamynda üç esgeriniň wepat bolandygyny aýtdylar. Bu sanyň 30-njy ýanwarda wepat bolan üç esgeri öz içine alyp-almaýandygy nämälim galýar. Şeýle-de hökümet güýçleri 24 esgeriň ýaralanandygyny aýtdylar, emma parahat ýaşaýjylaryň arasynda heläk bolanlaryň sanyny takyklaşdyrmadylar.
Separatistler ok atyşygyň öz gözegçiligindäki Donetsk şäherine täsir ýetirendigini we elektrik stansiýasyna zeper ýetirip, Zasýadko kömür käniniň elektrik üpjünçiliginiň kesilendigini we 200 magdançynyň onuň içinde galandygyny aýtdylar.
Şol bir wagtyň özünde-de regionyň ýolbaşçysy Pawlo Žebriwskiý öz edarasynyň Awdiýiwka şäherinden müňlerçe adamy ewakuasiýa etmek boýunça planyň üstünde işleýändigini habar berdi.


text:
Orsýet ABŞ-nyň Siriýada “howpsuz zonalary” döretmek planyna seresaplylyk bilen çemeleşdi we Waşingtonyň bu barada Moskwa bilen bu meseläni maslahatlaşmandygyny aýdyp, döräp biljek netijeleriň ählisiniň öwrenilmelidigini belledi.
ABŞ-nyň prezidenti Donald Tramp Birleşen Ştatlara immigrasiýany çäklendirmek boýunça giň göwrümli plany bilen baglylykda Siriýada bosgunlar üçin howpsuz zonany döretmek isleýändigini 25-nji ýanwarda mälim etdi.
Reuters agentligi Trampyň Pentagona we Döwlet departamentine üç aýlyk wagt möhletiniň dowamynda plany taýýarlamagyna ýakyn günlerde görkezme bermegine garaşylýandygyny habar berdi.
Kremliň metbugat wekili Dmitriý Peskow “döräp biljek ähli netijeleriň öňünden hasaba alynmagynyň” zerurdygyny belläp, “munuň bosgunlar bilen bagly ýagdaýy güýçlendirmezligi zerur” diýdi.
Siriýada howpsuz zonalary döretmegiň tarapynda köp wagt bäri çykyş edip gelýän Türkiýe ABŞ-nyň planyny görmäge garaşýandygyny aýtdy.


text:
Türkiýäniň "CNN Turk" telekanalynyň habaryna görä, Kaýseri şäherinde barlag üçin duruzylan awtobusda 3 kilogram 30 gram geroin bilen tutulan türkmenistanly zenan saklanypdyr.
Читайте также на русском
Habara görä, Kaýseriniň polis müdirliginiň neşä garşy göreş bölüminiň işgärleri ýurduň gündogardaky welaýatlardan jemlenen neşäniň Türkiýäniň günbatar welaýatlaryna äkidiljegi barasynda gizlin maglumata eýe bolupdyr. Ondan soň şäherara ýolagçy gatnadýan awtobuslary durzup barlamaga başlan polisler, awtobuslardan biriniň bagažyndaky sumkasynda, ikä bölünip gaplanan ýagdaýda 3 kilogram 30 gram geroini äkidip barýan L.B. atly 25 ýaşyndaky Türkmenistanyň raýaty bolan zenany ele salýarlar.
"Neşe söwdasyny etmekde" aýyplanyp saklanan, neşe kurýeri türkmen zenany ondan soň sorag üçin, Kaýseriniň polis müdirligine äkidilipdir.
Anonim ýagdaýda Kaýseri şäherinden Azatlyk Radiosyna maglumat beren polis çeşmesi türk mediasynda çykan habaryň dogrudygyny tassyklap, neşe äkidip barýarka saklanan türkmen zenany barasynda derňew işiniň dowam edýändigini aýtdy. Ýöne ol türkmen zenany barasynda jikme-jik maglumat bermekden saklanýandygyny bildirdi. Polis çeşmesi şol bir wagtyň özünde, munuň türkmenistanly raýatlaryň neşe söwdasy bilen ilteşikli saklanýan ilkinji wakasy däldigine üns çekip, türk mediasynda häli-şindi bu barada habarlaryň ýaýraýandygyny-da ýatlatdy.
Türkiýäniň köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde neşe söwdasy bilen ilteşikli saklanýan türkmenistanly raýatlar barasynda habarlaryň birnäçe öňem peýda bolupdy.
Ýeri gelende ýatlatsak, 12-nji martda Türkiýäniň Konýa şäherindäki Selçuk uniwersitetinde Halkara gatnaşyklary we Döwlet dolandyrylyşygy bölümlerinde okaýandygy aýdylan Türkmenistanyň raýatlary - 24 ýaşyndaky Toýgeldi A., 26 ýaşyndaky Döwran M. bilen Arazgylyç A. atly studentler bolýan jaýynda neşe öndürmekde aýyplanyp tussag edilipdi.
Şeýle-de 2017-nji ýylyň 6-njy noýabrynda Stambulyň Fatih etrabyndaky myhmanhanada geçirilen operasiýada Ý.R. atly türkmenistanly zenan satuwa çykarylmaga taýýar görnüşde köp mukdarda beň, gaty hem owradylan görnüşde kokain bilen "Laýn" diýlip atlandyrylýan neşe maddasy, 18 sany tüpeň güllesi we neşe satuwynda ulanylýan terezi bilen tussag edilipdi.
Stambulyň Kartal diýen ýerindäki bir öýde geçirilen operasiýada bolsa, Türkmenistanyň raýatlary 54 ýaşyndaky G.K. atly zenan bilen 24 ýaşyndaky A.A. we 32 ýaşyndaky J.A. dagy 50 kilogram beň, 350 gram geroin, 3 sany hem neşe terezisi bilen tutulypdy.
Beýleky tarapdan Stambul polisiniň neşä garşy göreş bölüminiň işgärleri hem Zeýtinburnu, Awjylar, Baýrampaşa, Esenýurt, Büýükçekmeje, Fatih we Ataşehir etraplarynda gurnan operasiýalarynda neşe satmakda güman edilýän 21 sany türkmenistanlyny we jemi 33 adamy tussag edipdi.
Azatlyk Radiosynyň synanşygyna garamazdan, Türkiýede neşe bilen ilteşigi güman edilip saklanýan türkmenistanly raýatlaryň ykballary barasynda, degişli türk we türkmen resmilerinden nähilidir bir kommentariý ýa-da jikme-jik maglumat almak başartmady.


text:
öten agşam Muhammet Jawad Zarif Braziliýada Miçel Temer bilen geçiren duşuşygynda şeýle-de Eýran bilen Braziliýanyň arasyndaky bank kynçylyklarynyň çözülmegini isledi.
Zarif sözüniň dowamynda Energiýa,tranzit,oba hojalyk we döwrebap tehnologiýalar ugurdaky Eýran bilen Braziliýanyň hyzmatdaşlyk mümkinçiliklerine yşarat edip nebit we gaz senagatynda Braziliýanyň Eýranda maýa goýum etmegini garşylady.
Braziliýanyň prezidenti Miçel Temer hem bu duşuşykda Eýran bilen Braziliýanyň iki taraplaýyn gatnaşyklarynyň ösdürilmegini nygtap iki ýurdyň syýasy we ykdysady toparlarynyň geçirýän maslahatlary iki taraplaýyn hyzmatdaşlyklaryň ösdürilmegine şert döretjekdir diýip yglan etdi.
Eýranyň daşary işler ministri Muhammet Jawad Zarif mundan ozal Braziliýanyň daşary işler ministri Aloysio Nunes bilen hem duşuşyp gürrüň edipdi.


text:
şu gün Bahram Gasemi Fransiýa saparynda Arabystanyň miras düşeriniň Eýrana garşy aýdan gürrüňiniň jogabynda sebtit döwletleri we milletleri ekstremistleri we terrorçylary döretmekdäki , wagyz etmekdäki we ýaraga beslemekdäki saud Arabystanyň rolyna ýetikdirler diýip nygtady.
Gasemi şeýle-de Saud režiminiň häkimleri şowsuzlyga uçran syýasatlarynyň üstüni basyrmak ugurda milliardlarça dollar çykdajy edip sebitaşa gudratlaryň hemaýatynyň yzynda bolýan bolsalar häzirki zaman taryhyna garasynlar we özleriniň asly ýarany bolan Saddamyň ykbalyna seretsinler diýip nygtap geçdi.


text:
Türkmenistanly bir zenan maşgala bahasy 4 million 100 müň hindi rupisine barabar, ýagny takmynan 61 müň dollar möçberindäki altyny bikanun ýollar biler Hindistanyň çägine saljak bolanda tussag edildi diýip, internetde peýda bolan habarlarda hindistanly resmileriň 31-nji maýda çap eden maglumatlaryna esaslanyp habar berilýär.
Günä bildirilýän 43 ýaşly türkmenistanly penşenbe güni Stambuldan Delä gelende gümrük gullugynyň işgärleri tarapyndan saklanýar.
“Ýolagçynyň bagažynyň we şahsy maglumatlarynyň jikme-jik barlanmagynyň netijesinde biri-birine sepleşdirilen köp sanly altyn ýüzük tapyldy. Ýüzükler biri-birine dakylyp, olardan altyn zynjyr ýasalypdyr. Zynjyryň jemi agramy 1.3 kilograma barabardyr. Ýolagçy zynjyry boýnuna dakynypdyr” diýlip, Gümrük gullugynyň beýanatynda aýdylýar.
Beýanatda ele salnan gyzylyň bazar bahasynyň takmynan 41.03 laha, ýagny 60 müň amerikan dollaryna barabardygy, saklanan ýolagçynyň Türkmenistanyň raýatydygy we onuň tussag edilendigi bellenýär.
Mundan ozal, 4-nji maý güni onlarça türkmen raýaty Deliniň Indira Gandi adyndaky halkara aerportunda birmeňzeş aýyplama esasynda tussag edilipdi. Şonda tussag edilenleriň 22-siniň aýal maşgaladygy habar berlipdi.
Olaryň ýanyndan ýolagçy jarnamasynda görkezilmedik, ýagny bikanun geçirilmäge synanyşylan altyn şaý-sepler tapylypdy.
Aýyň başynda howa menzilinde saklanan türkmenistanly aýallaryň biri öz ujypsyz altynyny sumkasynda gizläp geçirmäge synanyşýar, olaryň beýlekisi gyzyllaryny altyn zynjyr görnüşinde geçirjek bolýar.
Şonda gümrükçiler ýaşyl zolakdan geçmekçi bolan has kän altynly türkmenistanlylary saklaýar. Olaryň her haýsysynyň öz ýanlary bilen bikanun ýollar arkaly gümrükden geçirmäge synanyşan altynlarynyň agramy 600 gramdan 1 kilogram aralykda bolup çykýar. Iki sagadyň içinde Türkmenistandan gelýän 28 ýolagçy saklanyp, olaryň ýanyndan gaçak ýollar bilen geçirilmäge synanyşylan takmynan 17,5 kilogramlyk altyn tapylýar.
Ýurduň gümrük resmileri türkmenistanly ýolagçylaryň Hindistana esasan Türkiýäniň we Türkmenistanyň howa ýollaryna degişli uçar gatnawlarynda sapar edýändigini belleýär.
Metbugat habarlaryndan mälim bolşuna görä, penşenbe güni howa menzilinde saklanan türkmenistanly zenan hem mundan ozalky saklanan türkmenistanly altyn gaçakçylarynyň tärine eýeripdir.
Türkmenistanyň syýasy durmuşyny ýakyndan yzarlaýan halkara synçylar ýurduň garaşsyzlyk ýyllaryndaky iň agyr ykdysady krizisi başdan geçirýändigini aýdýar.
Mundan ozal, Bakuwyň Halkara deňiz portunyň gümrük gullugynyň işgärleriniň gaçak görnüşde Azerbaýjana gyzyl geçirmekçi bolan türkmen raýatlaryny saklandygy barada maglumatlar peýda bolupdy.
Maglumat üçin aýdylsa, Türkmenistanda dowam edýän ykdysady krizisiň fonunda, ýurduň “gara bazarlarynda” 1 amerikan dollarynyň bahasynyň 25 manada ýetendigi habar berilýär.


text:
«Ýylyň zenany – 2018» bäsleşigiň ýeňijisini gutlaýarys.
8-nji mart Halkara zenanlar günüň bosagasynda adaty bolşy ýaly «Ýylyň zenany-2018» abraýly adyň eýeleri yglan edildi. «Telekeçilige goşan goşandy üçin» ugurda Balkan welaýatyndan Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzasy Jennet Annagulyýewa ýeňiji boldy.
Jennet Annagulyýewa «Mukam» toý salonyň ýolbaşçysy bolup, hyzmatlar pudagynda zähmet çekýär. Bu ýerde, toý dabaralaryny gurnamak häzirki zaman ýörelgeleri bilen bir hatarda milli däp-dessurlar saklanylýar we wagyz edilýär.
Ýurdumyzda däp bolup gelýän «Ýylyň zenany» bäsleşigiň Türkmenistanyň Zenanlar Guramasy tarapyndan geçirilmegi maşgala baradaky alada bilen zähmet we jemgyýetçilik işini üstünlikli utgaşdyrýan ajaýyp zenanlaryň durmuş statusynyň ýokarlandyrylmagyna gönükdirilendir.
7 ugurlaryň biri bolan «Telekeçilige goşan goşandy üçin» ugur zenanlaryň milli ykdysadyýetiň döwlete dahylsyz sektorynyň ösüşine goşan goşandyny belleýär. Soňky ýyllarda Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň zenan wekilleri öz guramaçylyk, telekeçilik ukyplaryny we dürli zehinlerini görkezip bu bäsleşige işjeň gatnaşýarlar.


text:
Saud Arabystanynda zenan janköýerler ilkinji gezek stadionda futbol bäsleşigine gatnaşdy
Arap zenanlary ýurtdaky reforma etabyndan hoşal
Saud Arabystanynyň taryhynda ilkinji gezek zenan janköýerleriň stadionda futbol bäsleşigine tomaşa etmeklerine rugsat berildi.
Zenanlar ilkinji gezek Saud Arabystanynyň ýokary ligasynda Al Ehli we Al Betin komandalarynyň arasyndaky futbol bäsleşigine tomaşa etdi.
Jiddedäki stadionda bolan bäsleşige tomaşa eden zenanlar ýurtdaky reforma etabyndan hoşaldyklaryny mälim etdi.
Saud Arabystanynda birnäçe wagtdan bäri zenanlara täze hukuklar berilýär.


text:
Dabara bilen pagta ekişiniň başlanandygyna seretmezden, «Türkmenpagta» assosiasiýasynyň özleri bilen heniz şertnama hem baglaşmandygyny meniň bilen gürrüňdeş bolan kärendeçi daýhanlaryň birnäçesi tassyklady.
Borçnama anyk däl
Maryly kärendeçiniň aýtmagyna görä, prezidentiň kärendeçiniň borçnamadan artyk pagtasyny biržada satmaga rugsat bermegi elbetde, daýhanlaryň bähbidine bolar. Ýöne häzire çenli oba hojalyk emeldarlarynyň bu meseläni anyk çözmezligi gaty köp gümürtikligi döredýär, bu bolsa daýhanlaryň elini işden sowadýar. Munuňam üstesine, kärendeçiler bilen baglaşylýan şertnamada her gektardan azyndan 20-25 sentner hasyl almak borçnamasy goýulýar. Bu bolsa daýhanlaryň esasy böleginiň borçnamasyny hem ýerine ýetirip bilmejekdigini görkezýär.
Tejribeli agronom Akmyrat aga bolsa her gektar ýeriň melioratiw ýagdaýyna görä näçe hasyl berjegini kesgitlemelidigini aýdýar. Daýhanyň kärende ýeriniň ýagdaýyna laýyklykda borçnama bermeli, edil häzir kärendeçiniň boýnuna her gektar ýerden 15 sentnerden köp pagta almagy ýüklemek hakyky ýagdaýa gabat gelmeýär.
«Türkmenpagta» assosiasiýasy bilen şertnama baglaşan kärendeçilerem borçnamadan artykmaç tabşyrylan pagtany biržanyň üsti bilen nähili satmalydygy hakynda şertnamada hiç zadyň görkezilmändigini aýdýarlar.
Näbellilikden anyk çözgüde
Şeýlelikde, häzire çenli kärendeçi bu ýylky pagta hasylynyň her tonnasyndan näçe girdeji aljakdygyny, borçnamadan artyk öndüren önümini biržanyň üsti bilen nähili satmalydygyny bilenok. Munuňam üstesine, ekerançylyk ýerleriniň melioratiw ýagdaýyna seredilmän, her welaýatyň, etrabyň gektaryndan alynmaly hasylyň gyradeň edilmegi gaty adalatsyzlykdyr.
Şol sebäpli, birinjiden, kärendeçileriň ýyllyk borçnamasy melioratiw ýagdaýy gowy ýerler üçin 18-20, şor ýerler üçin bolsa 12-15 sentnerden köp bolsa daýhanlaryň esasy bölegi öňküleri ýaly döwlete önümini-pagtasyny bellenilen nyrh boýunça satyp, ýyl ahyrda bergä batarlar ýa-da ujypsyzja girdeji alarlar.
Ikinjiden, prezidentiň aýdyşy ýaly, kärendeçileriň borçnamadan artykmaç tabşyran pagtalaryny biržanyň üsti bilen nähili satmalydygynyň anyk hukuk tertibi bolmaly. Şeýle derwaýys çäreler amala aşyrylanda, daýhanlar işine höwesli ýapyşyp, Watan harmanyna has köp pagta tabşyrardylar.
Döwletmyrat Ýazgulyýew türkmenistanly garaşsyz žurnalist, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Premýer ministr Ýyldyrym Liwiýaly, Nigerýaly we Yrakly kärdeşlerini ÝHG-nyň maslahatyna çagyrdy
Premýer ministr Ýyldyrym kärdeşlerini oraz aýynyň başlamagy bilen mähirli gutlady
Premýer ministr Binali Ýyldyrym Liwiýanyň Premýer ministri Faýez Sarraž, Nigerýanyň Premýer ministri Brigi Rafini we Yragyň Premýer ministri Haýdar Al Abadi bilen telefon arkaly söhbetdeşlik geçirdi.
Ýyldyrym telefon söhbetdeşliklerinde palestinalylaryň sezewar bolýan adamzat jenaýatlary sebäpli ertir Stambulda Türkiýäniň döwürleýin ýolbaşçylygynda nobatdan daşary ýagdaýda geçiriljek Yslam Hyzmatdaşlyk guramasynyň maslahatyna çagyrdy.
Premýer ministr Ýyldyrym kärdeşlerini oraz aýynyň başlamagy bilen mähirli gutlady.
Liderleriň hem maslahata ýurtlaryndan ýokary derejeli wekiliýetiň gatnaşmagyna oňyn jogap berendigi we Türkiýäniň bu meseledäki garaýyşlaryna goldaw berýändikleri nygtaldy.


text:
Owganystan we Pakistan arasyndaky dartgynlygyň artmagy bilen iki goňşy ýurduň ýokary derejeli harby we aňtaw resmileri terrorizme garşy göreşmekde bilelikde edilýän tagallalary güýçlendirmek boýunça ylalaşdylar diýip, Pakistanyň harbylary aýdýarlar.
Pakistan goşunynyň 28-nji maýda çykaran beýanatynda, bu ylalaşyga iki tarapyň arasynda 27-nji maýda Pakistanyň Rawalpendi şäherinde geçirilen gepleşiklerde gelnendigi bellenýär.
“Iki tarap iş toparlaryny düzmegi tizleşdirmek barada ylalaşdylar, aýratyn-da, ikitaraplaýyn howpsuzlyga gönükdirilen hyzmatdaşlykda we terroristler tarapyndan bolýan zorlukly hereketleri çäklendirmekde özara peýdaly çäreleri ýola goýmak boýunça” diýlip, beýanatda aýdylýar.
Şeýle hem şol ýerde bellenmegine görä, Pakistanyň goşun başlygy general Kamar Jawed Bajwa owgan wekiliýetine: “Biz hiç bir tarapyň beýlekiniň territoriýasyna göz dikmeýändigi, ne-de beýlekiniň garşysyna öz territoriýasyndan peýdanylmagyna ýol bermeýändigi hakdaky ynamdan ugur almaly” diýipdir.
Bajwa soňra hem: “Şek-şübhe diňe oňaýsyzlyk oduny ölçerip, töhmetçileriň işini aňsatlaşdyrar” diýip, sözüniň üstüni ýetiripdir.
Owganystanyň prezidentiniň milli howpsuzlyk boýunça geňeşçisi Hanif Atmaryň ýolbaşçylygyndaky owgan delegasiýasyna ýurduň aňtaw gullugynyň başlygy Masoom Stanekzai bilen içieri işler ministri Wais Barmak-da gatnaşdylar.
Atmar Owganystan bilen Pakistanyň birek-birege edýän kömegi bilen “beýlekiniň aladalaryny köşeşdirip, parahatçylygy we durnuklylygy gazanmakda güýç birikdirip biljekdigini” belledi.
Gepleşikler Owganystan bilen Birleşen Ştatlaryň terroristlere garşy çäre görmek boýunça Pakistana edýän basyşyny artdyran mahalyna gabat gelýär.
Pakistan ýarym harby toparlara, şol sanda Owganystanyň “Talyban” jeňçilerine, şeýle hem Owganystanda hüjümleri amala aşyrýan Hakkaniniň toparyna pena berýänlikde aýyplanýar.
Owganystan bilen Pakistan resmileriniň iki ýurt arasyndaky dawaly serhet ýakasynda soňky aýlarda bolan gandöküşikli çaknyşyklar hakda hem pikir alyşmagyna garaşylýar.
Aprel aýynda serhet ýakasynda paksitanly ýarym harby güýçler bilen Owganystanyň serhet gulluklary arasynda çaknyşyk tutup, iki tarapdan-da birnäçe adam öldi.
Iki ýurduň aralygynda “Durant liniýasy” diýilýän 2500 kilometlik umumy serhet bar. Pakistan muňa halkara serhet diýip garasa, Owganystan 1893-nji ýylda çekilen koloniýal döwre degişli serheti ret edýär.


text:
Ermenistan, Gürjüstan, Serbiýa we Ukraina ýaly birnäçe döwlet 16-njy awgustda Riodaky Olimpia oýunlarynda özleriniň ilkinji altyn medalyny gazandylar. Muňa garamazdan, käbir gapma-garşylyklar hem ýüze çykdy.
Erkekleriň arasynda 98 kilogram agrama çenli kategoriýanyň jemleýji tapgyrynda ermenistanly Artur Aleksanýan kubaly Ýasmany Daniel Lugo Kabreradan üstün çykdy we altyn medala eýe boldy.
Aleksanýanyň 16-njy awgustda gazanan ýeňşi Ermenistana 20 ýylyň dowamynda ilkinji altyn medal getirdi.
Baýrak gowşurmak dabarasynda, Aleksanýan şu ýylyň aprel aýynda Azerbaýjan bilen söweşleriň dowamynda heläk bolan ermeni esgeriniň suraty çekilen köýnegi geýip çykanda, köpleri geň galdyrdy.
“Ýeňşimi ermeni esgerlerine bagyşlaýaryn”
“Men öz ýeňşimi serhetlerimizi goran ermeni esgerlere we bölünen Daglyk Garabag regionynyň üstünde Azerbaýjan bilen 1990-njy ýyllaryň urşunda wepat bolan ähli adamlara bagyşlaýaryn” diýip, Aleksanýan aýtdy.
16-njy awgustda gürjüstanly ştangaçy Laşa Talakhadze erkekleriň arasynda 105 kilogram agrama çenli kategoriýa altyn medal gazandy.
Bu aralykda, ukrainaly sportsmen Oleh Wernýaýew Rioda geçýän tomusky Olimpia oýunlarynda sport gimnastikasynyň goşa brus ugry boýunça şahsy ýaryşynda öz ýurduna ilkinji altyn medaly getirdi.
Wernýaýew amerikaly sportsmen Danell Leýwany ýeňip, altyn medaly utan mahaly, orsýetli Dawid Belýawskiý bürünç medala eýe boldy.
Türkmen türgenleri
Bu Wernýaýewiň Rio oýunlaryndaky ikinji medaly bolup, ol geçen hepde kümüş medala mynasyp bolupdy.
16-njy awgustda grek-roman göreşi boýunça erkekleriň arasynda 66 kilogram agrama çenli kategoriýada serbiýaly sportsmen Dawo Stefanek Olimpia ermenistanly Migran Arutýunýany ýeňip, öz ýurduna Riodaky oýunlarda ilkinji altyn medaly getirdi.
Şol bir wagtda, Hytaý Rio-de-Žaneýro şäherinde geçirilýän Olimpia oýunlarynyň 11-nji gününde suwa çümmek ugrunda medallaryň sany boýunça öz agalygyny saklap gelýär.
Şeýle-de, 16-njy awgustda amerikaly gimnastikaçy Simone Biles ýene bir altyn medal gazanyp, Riodaky oýunlarda özüniň dördünji altyn medalyna mynasyp boldy. Onuň topardaşlary Ali Raisman kümüş, britaniýaly gimnastikaçy Amy Tinkler bürünç medaly utdular.
Bu aralykda, 16-njy awgustda erkekleriň arasynda 105 kilogram agrama çenli kategoriýada türkmenistanly agyr atletikaçy Hojamuhammet Toýçyýew hem çykyş etdi.
17-nji awgustda Riodaky Olimpia oýunlarynda türkmen toparynyň düzüminden ýekedaban zyňmak boýunça türgen Amanmyrat Hommadow çykyş edýär.


text:
Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumy bäsleşik yglan edýär 24.09.2018 — 05.11.2018
Türkmenbaşydaky Nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumy
Türkmenistanyň Nebitgaz toplumyny harytlar bilen üpjün edijileri bäsleşik esasynda kesgitleýän Toparyň adyndan
halkara Bäsleşigini yglan edýär:
Türkmenbaşynyň Nebitiň gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda UZK-DAG desgalarynyň gurluşygyny galan bahasyna tamamlamak
Bäsleşige gatnaşmaga isleg bildirýänler Türkmenistan, Balkan welaýaty, Türkmenbaşy şäheri, Türkmenbaşynyň nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň DYA bölümine ýüz tutmaly we:
- bäsleşige gatnaşmaga isleg bildirýäniň doly ady, hukuk ýagdaýy, hasaba alnan ýurdy, bank rekwizitleri hakynda maglumatlary görkezip ýazmaça görnüşde arza tabşyrmaly;
- «Harytlary satyn almak, amallary ýerine ýetirmek, döwlet üçin zerur hyzmatlary ýerine ýetirmek hakynda» Türkmenistanyň Kanuny bilen tanyş bolmaly;
- tehniki talaplary almaly;
- 1725 amerikan dollaryny töläp, bäsleşigiň resminamalaryny almaly.
Tender boýunça teklipler Türkmenistan, Balkan welaýaty, Türkmenbaşy şäheri, Türkmenbaşynyň nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň DYA bölümine tender neşir edilen senesinden soňky 30 günüň dowamynda kabul edilýändir.
Pul serişdelerini geçirmek üçin hasap belgisi ýazmaça arza tabşyrylan mahaly habar berilýär. Bildiriş neşir edilen pursatyndan başlap bäsleşik üçin doly görnüşde teklip ýerleşdirilen, degişli möhür bilen kepillendirilen bukja ýokarda görkezilen salga ugradylyp, hasaba pul serişdeleriniň geçirilenden soň seljerilip başlanjakdyr.
Habarlaşmak üçin telefonlar: +993243 2-48-49, 96-2-33, 96-0-55 (tel/faks: +993243 2-22-04 arza ugratmak üçin), e-mail: tngizt_dya_bolumi2@online.tm.


text:
Horhe Luis Borhes
Horhe Luis Borhes
(1899-1986)
XX asyr dünýä edebiýatynyň iň beýik ýazyjylarynyň biri hasaplanýan argentin kyssaçy-şahyry Horhe Luis Borhes 1899-njy ýylyň 24-nji awgustynda, Buenos-Aýresde dünýä inýär. Özüniň aýtmagyna görä, ýazyjynyň damarynda ispan, irland, portugal, bask, andaluz, ýewreý, iňlis, norman ganlary aýlanýar. Borhesiň atasy-da ýazyjy eken, emma gözi gapylanyndan soň ol hiç zat döredip bilmändir. Şonuň üçin kiçijik Horhe onuň kesbini dowam etmek kararyna gelipdir.
Geljekki ýazyjy eýýäm alty ýaşynda goşgy ýazyp ugraýar. On ýaşyndaka Oskar Uaýldyň “Bagtly şazada” ertekisini terjime edýär(bu terjimesi “Pais” gazetinde çap edilipdir).
1914-nji ýylda Borhesiň maşgalasy Ýewropa dynç almaga gidýär, emma Birinji Jahan urşy sebäpli, olaryň Argentina gaýtmaklygy agyrlaşýar. 1919-njy ýylyň 31-nji dekabrynda ispan žurnaly “Gresiýada” Borhesiň ilkinji goşgusy çap edilýär. 1921-nji ýylda Argentina dolanyp baranyndan soň, goşgulary bilen häli-şindi çykyş edip ugraýar. Eýýäm şu irki eserlerinde ýazyjynyň hemmetaraplaýyn ylymly, pelsepeçi, söz ussady bolandygyna, awangardizme ýykgyn edendigine göz ýetirýärsiň. Bu döwrüň şygyrlarynyň aglabasy ultraizm akymynyň däbinde döredilipdir. Emma wagtyň geçmegi bilen Borhes şygryýeti goýup, “hyýaly” kyssalar döredip başlaýar.Onuň iň ajaýyp hekaýalarynyň köpüsi “Toslamalar” (1944), “Alef” (1949), “Labirintler” (1960) we “Broudiniň habary” (1971) ýygyndylaryna girizilendir.
1940-njy ýyllarda Borhes ýazyjylar A.B.Kasares hem Silwina Okampo bilen birlikde Fantastiki edebiýatyň antologiýasyny we Argentin şygryýetiniň antologiýasyny taýýarlaýar. Munuň daşyndan hem ussat ýazyjy ýaş zehinleri agtaryp tapmak üçin elinden baryny eden eken. Beýleki dünýä belli argentin ýazyjysy Hulio Kortasaryň ilkinji eseri hem Borhesiň redaktirleýän žurnalynda peýda bolupdyr. 1937-1946-njy ýyllar aralygy Borhes kitaphanaçy bolup işleýär. 1946-njy ýylda Huan Peron häkimlige geleninden soň, ýazyjyny bu wezipeden boşadýarlar, ýöne 1955-nji ýylda oňa Argentinanyň Milli kitaphanasynyň direktory ornuny berýärler, emma bu wagt ýazyjy eýýäm batyl eken. Borhes tä 1973-nji ýyla çenli kitaphana direktory bolup işleýär.
1950-nji ýyllarda Borhes ýene şygryýete dolanyp gelýär. Şahyryň soňky şygyrlary “Dörediji” (1960), “Tümlügiň waspy” (1969) we “Gaplaňlaryň altyny” (1972) ýygyndylarynda ýerleşdirildi. Onuň ömründe soňky çykaran kitaby “Atlas” atly şygyrlar, fantaziýalar hem ýol ýazgylary ýygyndysydyr. Horhe Luis Borhes dünýä edebiýatyna örän uly täsir etdi. Hulio Kortasar, Umberto Eko, Žoze Saramago, Orhan Pamuk ýaly ussat ýazyjylar Borhesi özleriniň halypasy hasap edýärler.
Ýazyjy 1986-njy ýylda, Ženewa şäherinde dünýeden ötdi.


text:
Türkmenbaşy Halkara deňiz porty
Türkmenbaşy Halkara deňiz portunyň düzümindäki gämi gurluşyk we abatlaýyş zawody ýurdumyzda gämi gurluşyk ulgamy boýunça ilkinji ädim bolup, milli ykdysadyýetimize we ýurdumyzyň deňiz-derýa ulaglary pudagynyň ösmegine uly goşant goşar.
Zawodyň önümçilik kuwwaty ýylda 10 000 tonna polady işläp, halkara ölçeglerine gabat gelýän häzirki zaman tehnologik enjamlaryň we awtomatlaşdyrylan ulgamlaryň peýdalanylmagy bilen 4-6 gäminiň gurulmagyna niýetlenendir. Mundan başga-da bu önümçilik desgasynda ýylda 2000 tonna polat işlemek arkaly 20-30 sany gäminiň abatlaýyş we bejeriş işlerini ýerine ýetirmäge doly mümkinçilik bardyr.
Gämi gurluşyk we abatlaýyş zawodynda täze ýygnalan we bejergileri tamamlanan gämileri suwuň üstüne düşürmek we abatlamak maksady bilen suwdan galdyrmak üçin 10 000 tonna göterijilikli gämi galdyrma we süýşürme ulgamy gurnaldy.
Desgada gurnalan 80 tonna göterijilikli tekerli port krany; 40, 60, 80 tonna göterijilikdäki relslerde hereket edýän kranlar dürli maksatly önümçilik işleri üçin ulanylar. Zawodyň dolandyrma ulgamynda gämi dizaýny, taslama dolandyrylyşy, üpjünçilik, bejeriş, önümçilik, tehniki hyzmat ediş, hil we zähmet ediş howpsuzlygy bilen bagly bölümler utgaşdyrylan ýagdaýda işleri alyp bararlar.
Umumy meýdany 166 000 inedördül metre barabar bolan zawodda jemi 1160 adam zähmet çeker.
“Balkan” gämi gurluşyk we abatlaýyş zawodynyň alyp barýan işleri barada has giňişleýin maglumaty şu faýldan ýükläp bilersiňiz.


text:
TDUmaksat
Rowaçlyklara beslenýän diýarymyz
S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersitetiniň talyplarynyň hatlaryndan
Garaşsyz, hemişelik Bitarap Watanymyz durmuşyň ähli ugurlary boýunça batly depginler bilen ösýär, berkeýär, kuwwatlanýar. Milli Liderimiziň nygtaýşy ýaly, döwlet jemgyýetden ybarat, kämil jemgyýeti bolsa diňe ylym-bilim, paýhas bilen esaslandyryp bol...
Hünärmenlige taýýarlanýarys
S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersitetiniň talyplarynyň hatlaryndan
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwri bilimdir ylyma giň ýol açdy. Sapaly döwrüň talabyna laýyk gelýän hünärmenleri taýýarlamakda Hormatly Prezidentimiziň ýokary okuw mekdepleriniň ö...
“Awtoulagsyz gün” atly köpçülikleýin ekologiýa çäresi
17.08.2017-nji ýylda ir säher bilen hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň başlanmagyna 30 gün galmagy mynasybetli guralýan “Awtoulagsyz gün” atly köpçülikleýin ekologiýa çäresine hem-de durmuş maksatly täze desgalaryň açylyş dabaralaryna gatnaşdy.
Şanly waka myna...
Olimpiýa şäherjiginde “Aziada--2017-niň tagamlary” atly sergi geçirildi
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow paýtagtymyzyň Olimpiýa şäherjigine baryp görüp, bu ýerde guralan “Aziada--2017-niň tagamlary” atly sergi bilen tanyşdy. Sergi oýunlaryň açylmagyna çenli 30 günüň galmagyna bagyşlanyldy.
Şu ýerde Türkmen gawunynyň güni mynasybetli naýbaşy bakja önümlerine bagyşlanylan baýramçylyk dabara...
Türkmen gawunynyň güni mynasybetli ylmy-önümçilik maslahaty geçirildi
Umumymilli baýram – Türkmen gawunynyň güni mynasybetli Türkmen oba hojalyk uniwersitetiniň mejlisler zalynda “Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzyň bakjaçylygyny ösdürmekde ýetilen sepgitler” atly ylmy-önümçilik maslahaty geçirildi. Şu ýyl dabaralar Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň başlanmagyna 30 gün gal...
Olimpiýa toplumynda sungat ussatlarynyň konserti geçirildi
Ýurdumyzyň we daşary döwletlerden gelen sungat ussatlarynyň konserti “Aşgabat 2017” oýunlarynyň başlanmagyna bir aýyň galmagy mynasybetli wakalara baý bolan günüň jemleýji çäresine öwrüldi. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow dürli öwüşginli çykyşlaryň hormatly tomaşaçysy boldy.
Türkmenistan şeýle derejedäki sport ýar...
TÜRKMENISTAN DIÝARYMYZ ÖSÜŞLERE BESLENÝÄR
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe, Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýylynda Hormatly Prezidentimiziň taýsyz tagallalary netijesinde ady dünýä dolýan Türkmenistan diýarymyzyň ähli ulgamlarynda uly ösüşler, beýik özgertmeler alnyp barylýar. Milli ykdysadyýetimiziň haýsy ugurlaryna seredenimizde hem beýik özgertmeleriň bardygyny görmek bolýar.<...
Bagtly geljegiň aladasy
Garaşsyz, Hemişelik Bitarap Türkmenistan döwletimizde Hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda halk hojalygynyň ähli pudaklarynda yzygiderli ösüş gazanylýar. Ýurdumyzyň abraýy dünýäde ýokarlanýar.
Hormatly Prezidentimiz şu günki günde halkymyzyň bolelin bagtyýar durmuşda ýaşamagyny üpjün etmek bilen bir hatarda geljekki nesillerim...
Milli ylmy ösdürmek, döwrüň talaby
Hormatly Prezidentimiz ýurt başyna geçen gününden ýaşlara döwrebap bilim we terbiýe bermegi, sagdyn ýaşlary ösdürip ýetişdirmegi esasy maksat edip goýdy. Gözlerimiziň nury, umyt-arzuwlarymyzyň gaýmagy siňen nurana topragymyz ösüş-özgerişleriň ýagty ýoly bilen barha ösýär, örňeýär, ilerleýär. Bu ýolda-da ylma uly orun berilýär. Dünýäniň ylmy açyşlar...
Aziada baýramynyň şöhraty
Garaşsyz hemişelik Türkmenistan döwletimizde her ýylyň dowamynda ýüzlerçe halkara sergiler we maslahatlar geçirilýär. Häzirki döwürde biziň paýtagtymyz dünýäniň iri sport jemgyýetçiliginiň we halkara guramalarynyň üns merkezinde. Hormatly Prezidentimiziň başlangyjy bilen Aşgabatda gurulýan köp sanly iri göwrümli sport desgalary, olaryň halkara ülň...
“Bagtyýarlyga buýsanç”
Berkarar döwletimiziň bagytýarlyk döwründe sagdynlygyň we ruhybelentligiň mekanyna öwrülen Türkmenistan Watanymyzda durmuşyň dürli ugurlarynda uly özgertmeler bolup geçýär. Ýakynda “Geljege badalga berip” atly paýtagtymyzyň Ruhabat etrabynda ýerleşýän “Jülge” alkogolly we alkogolsyz içgilerini öndürýän kärhanasynda ýaşlaryň arasynda wagyz-nesihat...
Ýaşlar gurama
Sagdynlygyň we ruhybelentligiň ýyly mynasybetli ýurdumyzyň çar künjeginde sportuň dürli görnüşleri boýunça sport ýaryşlary geçirilýär. Ýaşlary köpçülikleýin sporta çekmek maksady bilen TMÝG-niň Abadan etrap geňeşiniň etrabyň sport mekdebinde sport bilen meşgullanýan 14-16 ýaş aralygyndaky ýetginjek oglan-gyzlaryň arasynda geçirilen basketbol ýaryşy...
Körpeleriň guwanjy
Golaýda Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Abadan etrap Geňeşi tarapyndan etrabyň çägindäki 142-nji çagalar bagynda “Bagtyýarlyk döwrüniň nury Aşgabat” diýen at bilen aýdym-sazly dabara geçirildi. Oňa çagalar bagynda terbiýelenýän körpeleriň ene-atalary, ýaşuly nesliň wekilleri gatnaşdylar. Çärede çagalar bagynyň şu ýyl mekdebe...
Ýaşlar we Ýaşlar gurama
Ýurdumyzyň künjeklerinde Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna bagyşlanyp gurulýan medeni köpçülikleýin çäreleri giň gerimde dowam edýär. TMÝG-niň Abadan etrap Geňeşi tarapyndan surat çekmek bilengyzyklanýan ýaşlaryň arasynda hem döredijilik bäsleşigi geçirildi. “Suratda suratyň çeper öwüşgini bar” diýen at bilen guralan surat...
Täze jaý toýlary
Ýurdumuzyň baş şäheri болан пайтагтымыз Ашгабадыň çäkleriniň giňelmegi hem-de onuň ýaşaýjylarynyň sanynyň artmagy göz öňünde tutulyp, işlenip taýýarlanylan durmuş ähmiýetli taslamalar üstünlikli durmuşa geçirilýär. Ýaşaýyş jaýlaryň gurluşugy iň ýokary dünýä ölçegleriniň derejesinde görlüp-eşidilmedik gerime eýe boldy. Muňa mysal hökmünde 29.06.201...
Aziada-2017
“Sagdynlyk we ruhubelentlik” ýylynyň iri taryhy wakalarynyň biri boljak Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça ᴠ Aziýa oýunlarynyň ak mermerli paýtagtymyz Aşgabat şäherinde geçirilmegine görülýän taýýarlyk işleri uly badalga alýar. Aziada oýunlary sportyň 21 görnüşi boýunça geçirilip, oňa Aziýa we Okeaniýa ýurtlarynyň 62-sinden türgenler gatnaşar...
“Özüňi synap gör küştde we şaşkadaǃ”
Türkmenistanyň Demir ýol ulaglary ministrliginiň Habardar etmek we aragatnaşyk edarasynyň sport meýdançasynda Türkmenistanda Ýaşlar baradaky Döwlet syýasatynyň 2015-2020-nji ýyllar üçin döwlet maksatnamasyny amala aşyrmak boýunça ýerine ýetirmeli çäreleriň meýilnamasyny durmuşa geçirmek boýunça Türkmenistanyň Demir ýol ulaglary ministrliginiň Habar...
Parahorluk we korrupsiýa barada
Ýakynda Türkmengazaragatnaşyk müdirliginiň mejlisler jaýynda parahorlugyň we korrupsiýanyň öňüni almak maksady bilen wagyz-nesihat duşuşygy geçirildi. Türkmengazaragatnaşyk müdirliginiň işgärleri, Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Aşgabat şäheriniň Köpetdag etrap Geňeşiniň we Köpetdag etrap polisiýa, Köpetdag etrap prokuraturasy...
Eziz diýar – Türkmenistan
Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe eziz Watanymyz Türkmenistan halal hem aýdyň ýol bilen ynamly öňe barýar. Eziz Watanymyz dünýäde bäsleşige ukyply ösen döwletleriň hatarynda tanalýar. Ata babalarymyz geçmişde haýsydyr bir zady irginsiz irginsiz zähmetiň esasynda emele getiren bolsa biziň bagtyýar raýatlarymyz şol gymmatlyklary zähmetiň , aň-dü...
“Aziada-2017” üstünlige tarap
Sagdynlyk we Ruhubelentli ýylynyň altyn güýzünde Aşgabatda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna sanlyja gün galdy. Ýurdumyzyň paýtagtynda geçiriljek halkara derejeli ýaryşlar, milli derejedäki bäsleşikler türkmen döwletiniň abraýyny has-da artdyrar. Diýarymyz sport merkezine öwrüldi. Her welaýatda stadionlar, spo...
Elektron senagatynyň täze gadamlary
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Hormatly Prezidentimiziň türkmen halkynyň durmuş-ýaşaýyş şertlerini yzygiderli gowulandyrmak, Garaşsyz, Bitarap Watanymyzy gülledip ösdürmek barada edýän aladalary, kabul edýän parasatly we il-ýurt bähbitli kararlary netijesinde türkmen halkynyň bagtyýar geljegine gönükdirilen iri möçberli taslamalar üstün...
“GELJEGE UZAÝAN HYZMATDAŞLYK”— ÝA-DA “GOŇŞY-GOŇŞYNYŇ GALASY”
Türkmenistan—Gazagystan dost-dogan gatnaşýan ýakyn goňşusy. “Goňşy-goňşynyň galasy”, “Goňşy-goňşynyň hem görki, hem örki” diýilip halk nakylynda aýdylyşy ýaly, iki ýurduň halklarynyň arasynda gatnaşyklar wagtyň synagyndan geçdi.
Muňa bolsa Gazagystan—Türkmenistan—Eýran demir ýolunyň mysalynda-da aýdyn göz ýetirmek mümkin. Bu ýol Türk...
TÜRKMEN RUHUNYŇ SÜTÜNI
Türkmen halkynyň döwlet berkararlygyny arzuwlap, halkyň agzybirligini, jebisligini diliniň senasyna öwren akyldar şahyrymyz Magtymguly Pyragynyň döredijilik älemi özüniň köptaraplylygy, çuňňur pähim-parasada ýugurlanlygy bilen biziň her birimiziň kalbymyzda mäkäm orun aldy. Geçmişe buýsanýan, gelejegine uly ynamlar bilen barýan halkymyz akyldar şah...
GADYMY GALA—“NUSAÝ”
Özüniň milli medeni, edebi we taryhy gymmatlyklary bilen adamzat jemgyýetiniň ösmegine saldamly goşant goşan türkmen halkynyň taryhyny çuňňur öwrenmek we dünýa ýaýmak Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolup durýar.
Gojaman Köpetdagyň günb...
ŞADYÝAN TOMUS
Ýurdumyzyň ähli künjeklerinde täze enjamlar, multimediýa tehnologiýalary hem-de zerur enjamlaýyn serişdeler bilen üpjün edilen çagalar baglary we mekdepler, şeýle hem sport dsesgalary ulanmaga berilýär. Ýaş çagalarymyz üçin dynç alyş we güýmenjeler merkezleri döredildi. Tomusky dynç alyş möwsüminiň başlanmagy mynasybetli baýramçylyk lybasyna besle...


text:
Wiýetnamda guş dümewi sebäpli 1 adam ýogaldy
6 welaýatda H5N1 wirusynyň ýüze çykarylandygy habar berildi
“Sinhua” habarlar gullugynyň berýaň habaryna görä ýurtda ýogalan adamda geçirilen analizlede guş dümewiniň bardygy anyklandy
Posteur Intitutyndan berilen beýanatda 6 welaýatda H5N1 wirusynyň ýüze çykarylandygy habar berildi.
Ýurtda H5N1 wirusyna soňky gezek 2009-njy ýylda ýüze çykarylypdy we 20 adam ýogalypdy.
Malaýziýanyň Sabah ştatynda geçen hepde fermer hojalyklardan birinde H5N1 wirusynyň bardygy anyklanyp, 20 müňden gowrak towuk öldürilipdi.


text:
Ukraina Ýewromaýdan protestleriniň başlanan gününiň ýyl dönüminde Mertebe we azatlyk gününi belleýär. 2013-nji ýylda üç aýlap dowam eden protestleriň netijesinde Ukrainanyň şol wagtky prezidenti Wiktor Ýanukowiç wezipesinden çetleşdirilipdi.
Prezident Petro Poroşenko we onuň aýaly Maryna, premýer-ministr Wolodymyr Hroysman we parlamentiň spikeri Andriy Parubiy 21-nji noýabrda Kiýewiň Garaşsyzlyk meýdançasynda ýerleşýän ýadygärlige gül goýdular we şem ýakdylar. Bu ýadygärlik protestleriň dowamynda howpsuzlyk güýçleriň demonstrantlara güýç görkezmegi zerarly wepat bolan onlarça adamyň hatyrasyna dikilipdi.
Ýewromaýdan hereketi prezident Wiktor Ýanukowiçiň Ukrainanyň we Ýewropa Bileleşiginiň arasynda has ýakyn ykdysady gatnaşyklary göz öňünde tutýan ylalaşyga gol çekmekden ýüz öwürmek planyny yglan etmeginiň yzýany Kiýewiň merkezinde protestçileriň jemlenmeginden soň döräpdi.
2014-nji ýylyň fewral aýynda Ýanukowiç krizisi soňlamak üçin öz garşydaşlary bilen ylalaşyk baglaşdy, emma gysga wagtda wezipesini terk edip, Orsýete gaçyp çykdy.
Moskwa Ukrainadaky ýagdaýa jogap berip, 2014-nji ýylyň mart aýynda Krym ýarymadasyny Ukrainadan bölüp, öz düzümine goşdy.


text:
Diýarymyzyň dürli künjeginde ýerleşen, asyrlara barabar ýaşy bolan dünýä belli ýadygärlikler diňe bir syýahatçylyk boýunça däl, eýsem, ylmy babatda hem uly gyzyklanmalary döredip gelipdir. Şeýle ýadygärlikleriň hatarynda Aşgabadyň günbatar eteginde ýerleşen Köne we Täze Nusaýy, Sarahs sebitlerindäki, Hazar ýakasyndaky, Amyderýanyň kenaryndaky, Uzboý sebitlerindäki, Murgap derýasynyň gadymy akabasyna gelşik berip oturan Goňurdepe, Togalakdepe ýaly birnäçe ýadygärlikleri, gadymy Köneürgençde bina edilen ýadygärlikleri görkezmek bolar. Bu ýadygärlikleriň gurluş aýratynlyklary türkmen alymlary bilen bir hatarda, dünýä arheologlaryny hem gyzyklandyryp gelýär.
Murgap derýasynyň gadymy akabasyna gezelenç edeniňde, ol ýerdäki gadymy ýadygärlikleriň biri aýratyn ünsüňi özüne çekýär. Ol asyrlara şaýat bolup oturan Ajyguýy ýadygärligidir.
Eneolit zamanyna degişli bolan Ajyguýy ýadygärligi gadymy Marguşyň altyn sahypasy bolan Goňurdepe toplumynyň aýratyn bölegidir. Hormatly Prezidentimiz Goňurdepe hakda söhbet açyp, şeýle diýýär: “Bu gymmatly ýer bolan Goňurdepe – gadymy Marguş ýurdunyň, ýagny Margiananyň geçmişdäki paýtagty, häzir bolsa Türkmenistanyň Mary welaýatynda Garagum çölüniň jümmüşinde ýerleşýän ägirt uly arheologik toplumydyr”. Ajyguýy Goňurdepäniň merkezinden takmynan 14 kilometr günbatarda ýerleşýär. Bu künjekde ýaşan we maldarçylyk bilen meşgullanan adamlar onuň ýakyn-alyslygyny “Goňurdepede säher bilen otlap ýören mallar Ajyguýa öýlän uçurlary baryp ýetýärler” ýa-da “Ulag bilen gideniňde Ajyguýa bir çäýnek çaý içim salymda ýetip bolýar” diýen sözler bilen beýan edipdirler.
Ajyguýy ýadygärliginden tapylan arheologiýa tapyndylary ol ýerlere gadymy döwürlerde gatnawyň ýola goýlandygyna şaýatlyk edýär. Bu esasan-da Türkmenistan bilen Hytaýyň arasyny birleşdiren Beýik Ýüpek ýoly bilen baglanyşyklydyr. Taryhçy alymlar tarapyndan ýadygärligiň meýdanyndan tapylan taryhy nusgalaryň Hytaýyň Huanhe jülgesinde öndürilen nagyşly külalçylyk bilen meňzeşliklere eýedigi, olaryň nagyşlarynyň käbirleriniň bolsa eneolit we bürünç döwürleriniň günorta Türkmenistanda Änewden tapylan tapyndylara laýyk gelýändigi haýran galdyryjydyr.
Ajyguýy ýadygärlikler toplumy birnäçe sanlar bilen alamatlandyrylypdyr. Munuň özi ol künjekde dürli gazuw-agtaryş işlerini alyp baran arheologlara taryhy tapyndylary biri-birinden tapawutlandyrmaga esas döredipdir. Ajyguýy-1 ýadygärliginde 2001-nji ýyldan başlap Italiýa döwletiniň Ligabuýe ylmy merkezinden G.Rossi-Osmidanyň ýolbaşçylygyndaky halkara arheologiýa ekspedisiýasy türkmen alymlary bilen bilelikde iş alyp baryp, bu işler özüniň oňyn netijesini berdi. Alymlar ol ýerden külalçylyk sungatyna degişli önümleriň dürli görnüşlerini ýüze çykardylar. Ylmy barlag işlerini alyp baran alymlar ol ýerde ähli küýze önümleriniň küýzegärçilik çarhyny ulanmak arkaly taýýarlanandygyny anykladylar. Külalçylyk kürelerinde keramiki önümler örän ýokary gyzgynlykda bişirilipdir we ýokary hile eýe bolupdyr. Asyrlar aşyp biziň günlerimize gelip ýeten taryhy tapyndylar munuň aýdyň subutnamasydyr. Şeýle hem ol ýerde zergärçilik önümleri – dürli daş we metal monjuklar, saçbaglar, bilezikler, ýüzükleriň dürli görnüşleri tapylypdyr.
2004-nji ýylyň güýzünde Ajyguýy bilen ýanaşyk ýerleşen depede G.Rossi-Osmidanyň ýolbaşçylygyndaky topar gazuw-agtaryş işleri netijesinde eneolit zamanyna degişli bolan istihany ýüze çykardylar. Alymlar onuň gündogar Ortaýer deňiz ýewropeoid jynsyna degişlidigini anykladylar. Bu ýagdaý soňra bu künjekde ýene-de birnäçe gymmatlyklaryň bardygyny ylmy esasda çaklamaga itergi berdi. Şeýlelikde, Ajyguýuda ýene-de halk ekerançylygyna, maldarçylyga, awçylyga degişli birnäçe gymmatlyklaryň ýüze çykarylmagyna mümkinçilik berdi.
Ajyguýy ýadygärligi bilen baglanyşykly gymmatly maglumatlar akademik Wiktor Sarianidiniň “Marguş” atly kitabynda, awtoryň Nadežda Dubowa bilen bilelikde taýýarlan “Gadymy Margiananyň genji-hazynasy” atly kitabynda getirilýär. Hawa, Murgabyň gadymy akabasynyň aýrylmaz bölegi bolan Ajyguýy ýadygärlikler toplumyndan ýüze çykarylan tapyndylar mundan dört müň ýyl ozal ýurtlaryň ilatynyň umumy dünýägaraýşynyň bolandygyny görkezýär.
Hormatly Prezidentimiziň “Türkmenistan – Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi” atly kitabynda Gadymy Merw hakynda: “Bu howalanyp görünýän şähere göz aýlamaga çalşalyň. Onuň iň gadymy bölegi – Erk gala, Gäwür gala oňa sepleşip dur, aňyrrakda günbatara uzaýan Soltangala, Abdyllahangala, Baýramalyhangala, olaryň 25 kilometr aňyrsynda bolsa, özüniň irki mekanyndan ýerini eslije üýtgeden häzirki Mary şäheri bar. Açyk asmanyň astyndaky muzeýe öwrülen bu uly giňişlikde hem soňky ýigrimi bäş asyryň taryhynyň yzlaryny görüp bolýar” diýip, örän jaýdar belleýär. Ajyguýy ýadygärligi hem heňňamlardan galan şeýle yzlardyr.
Merjen BAÝRAMGULYÝEWA,
Türkmen döwlet maliýe institutynyň mugallymy.


text:
Biatlonyň irki taryhy
Ýazylan wagty: 10 июня 2018 Ýazan Mayichka
Biatlonyň irki taryhy Biatlonyň kökleri Ýeriň demirgazyk etraplarynda ýaşan ilkidurmuş adamlarynyň gündelik durmuşynda ýatyr. Norwegiýada tapylan, mundan 5000 ýyl ozal edilen gaýanyň ýüzündäki suratlar ýarag we lyžalar kömeginde aw edileninden şaýatlyk berýän iň gadymy suratlardyr. Aziýada tapylan gadymy suratlarda awçylaryň aýaklarynda “uçar atlar” suratlandyrylýar, olar gar bolan wagty ýabany haýwanlary yzarlamak üçin ulanylypdyr. Bularyň bary lyžalarda typmak bilen atyşygyň utgaşmagy gadymdan bäri demirgazyk halklarynyň diri galmaklary, ýaşamaklary üçin hökmany şert bolandygyny görkezýär. Emma gündelik durmuşynyň bir bölegi bolsalar-da, lyžalarda typmak bilen atyşygyň utgaşmagy sportyň bir görnüşi hökmünde görülmändir. Biatlona çala meňzäp gidýän ýaryşlar ilkinji gezek 1767-nji ýylda geçirilipdir. Olary şwed-norwegiýa serhetlerindäki serhetçiler ýola goýupdyrlar. Programmanyň üç nomeriniň içinde iki baýrak onçakly kert bolmadyk ýapgytdan düşüp gaýdyşlaryna tüpeňden 40-50 ädim uzaklykdaky nyşana degen lyžaçylar üçin niýetlenen. Şeýle ir döreýşine seretmezden biatlon başga döwletlerde ýaýramandyr. Onuň häzirki görnüşindäki ösüşi diňe XIX asyryň soňunda – XX asyryň başynda başlanypdyr. Hususan, XIX asyrda Norwegiýada ol esgerler üçin maşk hökmünde girizilipdir. Häzirkizaman biatlonyny ýatladýan ýaryşlar ilkinji gezek iri halkara ýaryşlaryň hataryna 1924-nji ýylda Fransiýanyň şäheri Şamonide geçirilen I gyşky Olimpiýa oýunlarynda girizilipdir. Olary “harby patrullaryň ýaryşlary” diýip atlandyrypdyrlar (käbir çeşmelerde “harby patrullaryň çapyşyklary” diýip hem aýdylýar ) we olar demonstrasion ýaryşlar hökmünde geçipdirler ( emma soňra olaryň gatnaşyjylaryna resmi ýagdaýda medallar gowşurylypdyr ). Demonstrasion ýaryşlar hökmünde harby patrullaryň ýaryşlary soňra 1928, 1936 we 1948-nji ýyllarda geçirilen gyşky olimpiadalarda hem geçirilipdir, şondan soň Ikinji Jahan urşy gutaranyndan soň dünýäde pasifistik garaýyşlaryň barha artmagy sebäpli olary aýrypdyrlar.
Okalan sany: 62 Jogaplar: ( 0 )


text:
AIW – adamyň immun ulgamyny şikeslendirýän wirusy aňlatmasynyň gysgaltmasydyr. Bu wirus adam bedeniniň immun ulgamyny weýran edip, onuň kesel ýaýradyjy ýokançlyklara garşy göreşmek ukybynyň ýitirilmegine getirýär we bedende dürli ýokanç keselleriň ýüze çykmagyna şert döredýär. AIW bilen kesellän adama, sagdyn adam üçin howpsuz bolup durýan ýokançly...
Awtor:
josgun
(Wasýok)
|
Kategoriýa: Saglyk |
16.07.2018 01:40
Gyzgyn, Turkmence, Sosiyal, interaktiw, sayty, Turkmen, Türkmen, Türkmenistan, Turkmenistan, Türkmençe, Sosiýal, saýty
(#176)