text:
- Hojalyk ýöredijileriň ähli toparlarynyň senagat önümçilik möçberlerini hasaplamagyň usulyýeti
- YIGDK-nyň Rev.2 nusgasyna geçilmegi bilen oba hojalygynda jemi önümiň, goşulan gymmatyň we aralyk sarp edişiň möçberlerini hasaplamagyň usulynyň kämilleşdirilmegi
- Daşary ýurt firmalary tarapyndan ýerine ýetirilýän potrat işleri boýunça çykyş maglumatlarynyň görkezijiler ulgamyny kämilleşdirmek
- Senagat önüm öndürijileriň nyrhlarynyň indekslerini hasaplamak boýunça usulyýet gollanmasy
- Oba hojalygynda jemi önümiň, aralykda ulanylyşyň we goşmaça gymmatyň hasabynyň usulyýeti
- Eýeçiligiň görnüşleri we maliýeleşdiriş çeşmeleri boýunça esasy serişdelere düýpli maýa goýumlarynyň möçberiniň hasaplanyş usuly
- Türkmenistan boýunça potratçylyk işleriniň möçberiniň hasaplanylyş usulyýeti
- Gurluşykda nyrhlaryň indeksi hasaplanan mahalyndaky usulyýet çemeleşmeleri
- Döwlet eýeçiligine degişli bolmadyk bölegiň kiçi kärhanalarynyň işiniň esasy görkezijilerini goşmaça hasaplamaklygyň usulyýeti
- Senagatyň gysga möhletli statistikasy boýunça görkezijileri hasaplamagyň usuly
- Hasaplama ýangyç-energetika balansyny düzmek boýunça usulyýet görkezmeleri
- Hereket edýän öý hojalyk kitabynyň kämilleşdirilen nusgasyny elektron görnüşinde ýöretmek boýunça usuly gollanma
- Ilatyň hojalyklaryndaky mallaryň we guşlaryň baş sanynyň hem-de öndürilen oba hojalyk önümleriniň aýlyk hasaplamasynyň usuly
- Oba hojalyk işi bilen meşgullanýan öý hojalyklarynyň seçimleýin statistiki gözegçiligini geçirmek boýunça usuly maslahatlar
- Oba hojalyk önümlerini öndürijileriň nyrhlarynyň indekslerini hasaplamagyň usulyýeti
- Ilatyň serişdeleriniň hasabyna hususy ýaşaýyş jaý gurluşygynyň seçimleýin statistik gözegçiligini geçirmegiň usuly görkezmeleriniň işlenip düzülmegi
- “GURULÝAN DESGALARYŇ STATISTIK SANAWYNY DÜZMEK WE ONY ÝÖRETMEK ÜÇIN GOLLANMA RESMINAMALARYNY TAÝÝARLAMAK”
- “Ykdysadyýetiň döwlete dahylsyz sektoryndaky hojalyk subýektleriniň seçimleýin statistik gözegçiliginiň halkara tejribesini Türkmenistanda ulanmak boýunça maslahatlary işläp düzmek”
- “HALKARA TEJRIBESINI NAZARA ALMAK BILEN SENAGAT ÖNÜMLERINI ÖNDÜRIJILERIŇ NYRHLARY BOÝUNÇA MÖWSÜMLEÝIN DÜZEDIŞLERI GIRIZMEGIŇ USULY”
- “Mellek ýerleri bar bolan we oba hojalyk işi bilen meşgullanýan öý hojalyklarynyň seçimleýin statistik gözegçiligini geçirmegiň usuly”
1. Hojalyk ýöredijileriň ähli toparlarynyň senagat önümçilik möçberlerini hasaplamagyň usulyýeti
Usulyýet ýurduň jemi içerki önüminde (JIÖ) senagat önümçiliginiň möçberini has doly görkezmek maksady bilen 1999-njy ýylda işlenilip düzüldi, senagat önümçiliginiň emele getirýän hojalyk ýöredijileriň aýry-aýry toparlary boýunça maglumat çeşmelerine täzeden seretmek bilen kämilleşdirildi we 2010-njy ýylyň 23-nji iýulynda tassyklandy. Usulyýetiň wezipesi gözegçilik edip bolmaýan işi goşmak bilen, hojalyk ýöredijileriň ähli toparlaryny hasaba alyp senagat önümçiliginiň möçberiniň çäkler we senagatyň pudaklary boýunça mukdar we gymmatlyk görnüşlerinde aýlyk we ýyllyk hasaplamalarynyň ulgamynyň beýany bolup durýar.
Senagat önümçilginiň çäklerini kesgitlemek «Milli hasaplar ulgamy – 1993»-e[1] esaslanýar. Milli hasaplaryň usulyýetine laýyklykda senagat önümçiligi milli ykdysadyýetiň rezident-birlikleriniň (daşary ýurt we garyşyk kärhanalary goşup) harytlaryň we hyzmatlaryň önümçiligi boýunça ähli işler diýip kesgitlenilýär[2]. Senagat işi senagat häsiýetli bazar we bazara degişli bolmadyk (mugt ýa-da ykdysady ähmiýeti bolmadyk nyrhlar boýunça ýerlenilýän we islege uly bir täsiri bolmadyk) harytlary we hyzmatlary öndürýän kärhanalaryň işlerini öz içine alýar[3]. Senagat önümçiligine şeýle hem öý hojalyklaryň senagat işleri goşulýar. MHU-93 usulyýetine laýyklykda ol hususy ulanmak ýa-da satlyk üçin öndürilendigine garamazdan, harydyň böleginiň önümçiligini öz içine alýar[4].
Senagat önüminiň möçberiniň hasaplamasy sebitler boýunça senagatyň pudaklaryna we pudak bölümlerine bölüp, senagat däl guramalarda senagat işlerini amala aşyrýan kärhanalaryň we olaryň aýratynlaşdyrylan bölümçeleriniň önümçilik möçberlerini, şeýle hem öý hojalyklarynda öndürilen önümleri goşup amala aşyrylýar.
Usulyýetde senagat önümçiliginiň möçberiniň düzümi we onuň mukdar we gymmatlyk görnüşinde emele geliş usulyýeti, senagat önümleriniň önümçiligi barada statistiki maglumatlaryň çeşmeleri, öý hojalyk statistiki maglumatlaryň esasynda gözegçilik edip bolmaýan ykdysadyýetiň çäklerinde önüm öndürilişiniň ýyllyk we aýlyk hasaplamalarynyň we senagat önüminiň möçberiniň hojalyk ýöredijileriniň toparlary boýunça aýratyn hasaplamalarynyň mysallary getirilýär.
Usulyýet milli derejede ulanylýar.
Hojalyk ýöredijileriň ähli toparlarynyň senagat önümçilik möçberleriniň hasaplamagyň usulyýeti Senagatyň statistikasy we seljerişi müdirligi tarapyndan taýýarlanyldy.
______________________________
[1] «Milli hasaplar ulgamy – 1993», Ýewropa bileleşigi topary, Halkara walýuta gaznasy, Ykdysady hyzmatdaşlygy we ösüşi guramasy, Birleşen milletleriň guramasy, Bütindünýä banky, 1998
[2] «Milli hasaplar ulgamy – 1993», bb.1.28, 2.22
[3] «Milli hasaplar ulgamy – 1993», bb.1.20, 6.45-52
[4] «Milli hasaplar ulgamy – 1993», bb.1.21-22, 1.73-74, 4.148, 6.24-25
2. YIGDK-nyň Rev.2 nusgasyna geçilmegi bilen oba hojalygynda jemi önümiň, goşulan gymmatyň we aralyk sarp edişiň möçberlerini hasaplamagyň usulynyň kämilleşdirilmegi
Türkmenistanyň hasaba alyşyň we statistikanyň halkara tejribesinde kabul edilen ulgamyna geçmegi bilen baglylykda oba hojalygynyň statistikasyny kämilleşdirmek boýunça işler amala aşyrylýar.
Bu işiň maksady jemi içerki önümi hasaplamagyň yzygiderligini kämilleşdirmekden we bir nusga getirilen jemi içerki önümiň möçberiniň, aralyk sarp edişiň we jemi goşulan gymmatyň oba hojalygynda tokaý hojalygynda we balyk tutmakda hasaplamalarynyň usulyýet ýörelgelerini statistikanyň tejribesine ornaşdyrmakdan ybaratdyr.
Bu usuly iş jemi içerki önümiň möçberiniň, aralyk sarp edişiň we jemi goşulan gymmatyň, oba hojalyk önüminiň fiziki möçberiniň umumy indeksiniň, önümiň her bir görnüşi boýunça aýratynlykda fiziki möçberiniň hususy indeksiniň hereket edýän we deňeşdirme nyrhlarynda aýlyk, çärýeklik we ýyllyk hasaplamalarynda sebitler we hojalyklaryň toparlary bölünişiginde ulanylýar.
(Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti tarapyndan 2014-nji ýylyň 30-njy maýynda tassyklanyldy, bellige alyş belgisi 07/14-2).
3. Daşary ýurt firmalary tarapyndan ýerine ýetirilýän potrat işleri boýunça çykyş maglumatlarynyň görkezijiler ulgamyny kämilleşdirmek
Türkmenistanda ykdysady reformalaryň üstünlikli ösmegi we döwlet häkimiýet we dolandyryş edaralary, şeýle hem beýleki peýdalanyjylar tarapyndan maglumata bolan islegiň giňelmegi statistikanyň yzygiderli ulgamlaýyn reformasyny talap edýär.
Türkmenistanyň sosial-ykdysady taýdan ösüşiniň ýagdaýyny seljermek we meýilleriniň çaklamasy üçin ilkinji statistiki maglumatlary ýygnamak esasynda alynýan gowy hilli binýat zerurdyr.
«Daşary ýurt firmalary tarapyndan ýerine ýetirilýän potrat işleri boýunça çykyş maglumatlarynyň görkezijiler ulgamyny kämilleşdirmek» usuly iş Maýa goýumlarynyň statistikasy we seljerişi müdirliginiň işgärleri tarapyndan Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň 2010-njy ýyl üçin Usulyýet we usuly işleriniň maksatnamasyna laýyklykda taýýarlanyldy we 2010-njy ýylyň 7-nji awgustynda tassyklandy.
Türkmenistanda halkra standartlarynyň ykdysadyýete ornaşdyrylmagyna gönükdirilen özgertmeler daşary ýurt maýasyny çekmek üçin iň amatly maýa goýum şertleriniň döredilmegini göz öňünde tutýar.
Soňky ýyllarda Türkmenistanyň çäklerinde obýektleriň gurluşygyna daşary ýurt potratçylary işjeň gatnaşýarlar.
Bu işiň maksady ministrlikler we pudak edaralary bilen baglaşylan şertnamalar boýunça gurulýan obýektlerde daşary ýurt potratçylar tarapyndan ýerine ýetirilen işleriň möçberi barada has doly we takyk maglumaty almakdan ybaratdyr.
Bu usuly işde Türkmenistanyň ministrlikleri we pudak edaralary bilen şertnama baglaşan, gurluşyk işlerini amala aşyrýan daşary ýurt gurluşyk firmalarynyň potratçylyk işlerini häsiýetlendirýän görkezijiler sanalyp geçildi. Döwlet derejesinde statistiki gözegçiligiň hereket edýän ulgamynyň çäklerinde daşary ýurt firmalary tarapyndan ýerine ýetirilýän potratçylyk işleri boýunça görkezijiler ulgamyny kämilleşdirmegiň ugurlary görkezilýär.
Daşary ýurt firmalarynyň gurýan obýektleri boýunça potrat işleriniň ýerine ýetirilişi, sargytçy tarapyndan berilen maglumatlar bilen deňeşdirmek, şeýle hem önümi öndürmekligiň jemini hasaplamak üçin ulanylýar.
Maýa goýumlaryň statistikasy we seljerişi müdirligi tarapyndan taýýarlanyldy.
4. Senagat önüm öndürijileriň nyrhlarynyň indekslerini hasaplamak boýunça usulyýet gollanmasy
Bu gollanma Russiýanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň statistika boýunça usulyýet düzgünleriniň[1] esasynda taýýarlandy, şol düzgünlerde, öz gezeginde, halkara statistiki we ykdysady guramalaryň görkezmeleri ulanylýar. Gollanmanyň taýýarlanylmagynyň maksady öndürijileriň nyrhlarynyň indekslerini hasaplamakda, şonuň ýaly-da gözegçilik etmek üçin saýlanan harytlaryň nyrhlaryny bellige almak bilen baglynaşykly meseleleri çözmekde ulanylýan usulyýet çemeleşmelerini suratlandyrmakdyr.
Gollanma senagat önümlerini öndürijileriň nyrhlarynyň hasaplamasy, nyrhlaryň bellige alnyşy boýunça usulyýt düzgünlerinden ybarat. Onda nyrhlary bellige almak düzgüni, wekilçilik edýän harytlary we binýatlaýyn kärhanalary saýlamagyň tertibi, nyrhlaryň hususy we jemlenen indekslerini hasaplamagyň düzgünleri we mysallary görkezilendir.
Gollanma özünde 6 bölümi jemleýär.
«Wekilçilik edýän harytlary saýlamak» diýen 1-nji bölümde senagat önümlerini öndürijileriň nyrhlarynyň indeksleriniň emele gelmeginde gatnaşýan wekilçilik ediji harytlary saýlamagyň kesgitlemesi, ýörelgeleri we tertibi bar.
«Nyrhlary gözegçilik etmek üçin binýatlaýyn kärhanalary saýlamak» diýen 2-nji bölümde nyrhlaryň bellige alnyşyny geçirmek üçin binýatlaýyn senagat kärhanalarynyň saýlanyşynyň düzgünleri we tertipleri beýan edilendir.
«Bellige alyşyň we nyrh maglumatlaryny ýygnamagyň tertibi» diýen 3-nji bölümde nyrhlary bellige almaklygyň esasy ýörelgeleri we nyrh maglumatlaryny ýygnamaklygyň düzgünleri bar. Düzgün boýunça, bellige alnyşa häzirki aýda öndürilen we içerki bazara iberilen önümleriň hakyky nyrhlary degişlidir.
«Ölçemek düzgünini saýlamak we esasy ölçegleriň düzüminiň emele gelmeginiň tertibi» diýen 4-nji bölümde aýry-aýry harytlara nyrhlaryň indiwidual indekslerini hasaplamak we agregasiýanyň dürli derejelerine nyrhlaryň jemleýji indeksleri üçin esasy ölçegleriň düzüminiň emele geliş düzgünleri beýan edilendir.
«Senagat önümlerini öndürijileriň nyrhlarynyň indekslerini hasaplamak» diýen 5-nji bölüm 3 sany bölümçeden ybarat, ol bölümçelerde nyrhlaryň jemleýji we indiwidual indekslerini hasaplamak, şonuň ýaly-da dürli binýatlaýyn döwürler üçin nyrhlaryň indekslerini hasaplamagyň usullary we mysallary getirilýär.
«Önüm öndürijileriň nyrhlaryny bellige alyş aýratynlyklary» diýen 6-njy bölüm 7 sany bölümçeden ybarat, ol bölümçelerde nyrhlary bellige alyşyň aýratynlyklary getirilýär:
- gözegçilik edilýän harytlaryň hiliniň üýtgeýän mahalyndaky;
- esasy we ýöriteleşdirilen ugra laýyk gelmeýän önümler üçin;
- harydyň wagtlaýynça ýok bolan şertlerinde;
- sarp edijileriň kysymlary boýunça;
- kiçi köp görnüşli önüm toparlary üçin;
- sargytçynyň çig malyndan edilen önümleri üçin;
- möwsümleýin senagat önümleriniň aýry-aýry görnüşleri üçin.
Bölümde halkara statistika tejribesinde has köp ulanylýan, senagat önümleriniň öndürijileriniň nyrhlarynyň indekslerini (ÖNI) hasaplamakda ulanylyp boljak, ýok harytlara ýetmeýän (hasaplama) nyrhlaryň wagtlaýynça hasaplama usullary görkezilendir.
Gollanma sebit we milli derejelerde ulanylýar.
Senagat önümlerini öndürijileriň nyrhlarynyň indekslerini hasaplamak boýunça usulyýet gollanmasy Senagatyň statistikasy we seljerişi müdirligi tarapyndan taýýarlanyldy.
_____________
[1] Statistika boýunça usulyýet düzgünleri (1, 2, 3, 4 goýberilişler), Russiýanyň Statistika baradaky döwlet komiteti, 2003. Statistika boýunça usulyýet düzgünleri (1, 2, 3, 4 goýberilişler), Russiýanyň Statistika baradaky döwlet komiteti, 2003.
5. Oba hojalygynda jemi önümiň, aralykda ulanylyşyň we goşmaça gymmatyň hasabynyň usulyýeti
Şu işiň maksady 2001-nji ýylda işlenip düzülen «Oba hojalygynda jemi önümiň, aralykda ulanylyşyň we goşmaça gymmatyň hasabynyň usulyýeti» kämileşdirmekdir. Bu usul işi pudakda geçirilýän özgerdişleri nazara almak bilen ikinji neşir bolup, iki bölümden ybaratdyr.
bölüm — «Türkmenistanda oba hojaygynyň jemi önüminiň hasabynyň usuly», ol aşakdaky bölekleri öz içine alýar:
- Usulyýet düşündirilişi
- Ekerançylyk önümleri
- Maldarçylyk önümleri
- Oba hojalygyna edilen hyzmatlaryň (işleriň) hasaplanyşy.
Birinji bölekde oba hojalygynyň esasy görkezijileriniň usulyýet düşündirilişi görkezilýär.
Ikinji we üçünji böleklerde hojalyklaryň toparlary boýunça ekerançylygyň we maldarçylygyň jemi önüminiň möçberiniň usulyýet hasaplamasy görkezilýär (oba hojalyk kärhanalary we hususy hojalyklar).
Dördünji bölekde hojalyklaryň toparlary boýunça oba hojalygyna edilýän bazar we bazara degişli bolmadyk hyzmatlaryň (işiň) gymmatynyň teoretiki hasaplamalary görkezilýär.
Ikinji bölüm — «Oba hojalygynda aralykda ulanylyşyň we goşmaça gymmatyň hasabynyň usulyýeti». Onda hojalyklaryň toparlary boýunça aralykdaky ulanylyşyň her aýdaky hasaplamalaryna gerek bolan görkezijileriň beýany we kesgitlemeleri görkezilýär.
Oba hojalygynda jemi önümiň möçberini hasaplamak üçin ekerançylyk we maldarçylyk önümleriniň doly görnüşleri usulyýetiň goşundysynda görkezilýär. Ekerançylyk we maldarçylyk önümleriniň jemi gymmatyny, aralykda ulanylyşyny we goşmaça gymmatyny, oba hojalygyna edilen hyzmatlaryň (işleriň) hasaplanylyşyny kesgitlemek üçin tablisalaryň anyk nusgalary görkezilýär. Bu hasaplanylýan usulyýetde ýokardaky görkezijileriň hasaplanyş mysaly görkezilýär.
Oba hojalygynda jemi önüminiň hasabynyň usulyýeti ýurt, welaýat we etrap derejelerinde ulanylýar.
Bu usulyýet Oba hojalygynyň statistikasy we seljeriş müdirligi tarapyndan ýerine ýetirildi.
6. Eýeçiligiň görnüşleri we maliýeleşdiriş çeşmeleri boýunça esasy serişdelere düýpli maýa goýumlarynyň möçberiniň hasaplanyş usuly
Şu usulyň maksady eýeçiligiň ähli görnüşlerini we maliýeleşdiriş çeşmelerini hasaba almak bilen esasy serişdelere düýpli maýa goýumlarynyň möçberlerini hasaplamagyň usullaryny kämilleşdirmek bolup durýar.
Şu usul MHU-nyň düzgünlerine laýyklykda esasy serişdelere düýpli maýa goýumlaryň möçberlerini hasaplamagyň tertibini özünde jemleýär we makroykdysady barlaglar (seljermeler) üçin niýetlenendir.
Şu usul 3 bölümden ybarat.
«Gözegçilik edip bolmaýan ykdysadyýeti hasaba almak bilen düýpli maýa goýumlarynyň möçberiniň hasaplanylyşynyň halkara tejribesi» diýen 1-nji bölümde maýa goýum serişdeleriniň gymmatyny hasaplamagyň şol hasaplama üçin zerur bolan görkezijiler beýan edilen maglumat esasy, esasy serişdelere düýpli maýa goýumlarynyň düzüminde hasaba alynýan enjamlaryň, gurallaryň we abzallaryň baha beriş gymmatyny kesgitlemek üçin görkezijileriň maglumat esasy berilýär. Umumy ýurt boýunça we sebitler boýunça düýpli maýa goýumlarynyň möçberini kesgitlemegiň halkara tejribesinde ulanylýan usullary görkezilýär.
«Eýeçiligiň görnüşleri boýunça esasy serişdelere düýpli maýa goýumlaryň möçberiniň kesgitlenişi» diýen 2-nji bölümde gözegçilik edip bolmaýan ykdysadyýeti hasaba almak bilen düýpli maýa goýumlarynyň möçberlerini hasaplamagyň halkara tejribesi beýan edilýar, eýeçiligiň görnüşleri boýunça esasy serişdelere düýpli maýa goýumlaryň möçberlerini kesgitlemegiň ýörelgeleri açylyp görkezilýär. Bu bölümde Türkmenistanyň döwlete degişli bolmadyk böleginiň kiçi kärhanalar we fiziki taraplar boýunça düýpli maýa goýumlarynyň möçberleriniň üstini ýetiriş hasaplamalarynyň usuly görkezilendir.
«Maliýeleşdiriş çeşmeleri boýunça esasy serişdelere düýpli maýa goýumlaryň möçberleriniň kesgitlenmegi» diýen 3-nji bölümde esasy serişdelere düýpli maýa goýumlaryň möçberlerini hasaplamakda peýdalanylýan maliýeleşdiriş çeşmeleriniň sanawy beýan edilendir.
Bu usul milli we sebitler derejelerinde ulanylýar.
Usuly iş Maýa goýumlaryň statistikasy we seljerişi müdirligi tarapyndan taýýarlanyldy.
7. Türkmenistan boýunça potratçylyk işleriniň möçberiniň hasaplanylyş usulyýeti
Şu usul gurluşyk pudagynda gözegçilik edip bolmaýan ykdysadyýetiň önümçilik möçberlerini hasaba almak bilen we milli hasaplar ulgamynyň (MHU-1993 ý.) talaplaryna laýyklykda ýurduň JJÖ-sindäki ykdysadyýetiň döwlet böleginiň potratçylyk işleriniň möçberini hakyky beýan etmek maksady bilen işlenip düzüldi.
Potratçylyk işleriniň möçberiniň hasaplanylyş usuly eýeçiligiň döwlet görnüşli, döwlete degişli bolmadyk, daşary ýurtlar bilen bilelikdäki, beýleki döwletleriň eýeçiligindäki we fiziki taraplaryň kärhanalaryna degişli edilýär.
Şu usul 3 bölümden ybarat.
«Gözegçilik edip bolmaýan ykdysadyýeti hasaba almak bilen potratçylyk işleriniň möçberiniň hasaplanylyşynyň halkara tejribesi» diýen 1-nji bölümde gözegçilik edip bolmaýan ykdysadyýet düşünjesiniň häseýtlendirmesi, ýerine ýetirilen gurluşyk-gurnaw we beýleki düýpli işleriň möçberini hasaplamagyň usullary, potratçylyk işleriniň möçberini kesgitlemegiň usuly görkezilýär.
«Ýerine ýetirilen potratçylyk işleriniň möçberiniň gymmatynyň hasaplanylyşy» diýen 2-nji bölümde statistiki hasabat formalarynyň esasynda edara görnüşli taraplaryň döredilmegi bilen döwlete degişli bolmadyk kiçi kärhanalar, fiziki taraplar, daşary ýurt kärhanalary, şonuň ýaly-da ministrlikler we pudaklaýyn dolandyryş edaralary bilen baglaşylan şertnamalar boýunça gurluşygy alyp barýan daşary ýurt kärhanalary tarapyndan ýerine ýetirilen potratçylyk işleriniň möçberiniň görkezijileri boýunça potratçylyk işleriniň möçberiniň hasaplanylyşynyň düşündürişi we usuly görkezilýär.
«Gözegçilik edip bolmaýan ykdysadyýeti hasaba almak bilen potratçylyk işleriniň möçberiniň hasaplanylyşynyň mysaly» diýen 3-nji bölümde döwlete degişli bolmadyk kiçi kärhanalar we öý hojalyklarynyň býujetleriniň statistikasynyň seçimleýin barlagynyň, şonuň ýaly-da BMG-niň taslamalarynyň çäklerinde döwürleýin toplumlaýyn barlaglaryň binýady esasynda fiziki şahslar tarapyndan ýerine ýetirilen potratçylyk işleriniň möçberiniň hasaplanylyşyň we üstini ýetiriş hasaplamalarynyň mysaly görkezilendir.
Potratçylyk işleriniň möçberlerini hasaplamagyň usuly milli we sebitler derejelerinde ulanylýar.
Usuly iş Maýa goýumlaryň statistikasy we seljerişi müdirligi tarapyndan taýýarlanyldy.
8. Gurluşykda nyrhlaryň indeksi hasaplanan mahalyndaky usulyýet çemeleşmeleri
Şu usulyýet çemeleşmeleri GDA ýurtlarynyň Statistika komitetleriniň, Russiýanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň statistika boýunça usulyýet düzgünleriniň esasynda işlenip taýýarlanyldy, şol düzgünlerde, öz gezeginde, halkara statistiki we ykdysady guramalaryň maslahatlaryndan peýdalanyldy. Usuly resminama gurluşykda nyrhlary bellige almak we nyrhlaryň indekslerini hasaplamak boýunça usulyýet düzgünlerini özünde jemleýär. Gurluşyk-gurnaw işleri boýunça nyrhlaryň indeksini hasaplamaklyk KO INVEST programma toplumynyň nusgalarynyň binýadynda amala aşyrylýar.
Gurluşykda nyrhlaryň indeksini hasaplamagyň usulyýet çemeleşmeleri tamamlanan gurluşyga nyrhlaryň indeksini däl-de, hasabat döwründe özleşdirilen gurluşyk-gurnaw we düýpli gurluşykda ýerine ýetirilýän beýleki işleriň şonuň ýaly-da oturdylan enjamlaryň möçberini kesgitlemegi göz öňünde tutýar. Gurluşykda nyrhlaryň indeksiniň hasaplamasy 2 tapgyrda amala aşyrylýar: 1 — gurluşyk materiallarynyň, bölekleriniň we gurnawlarynyň nyrhlarynyň indeksini hasaplamak, 2 — gurluşyk-gurnaw işleriniň nyrhlarynyň indeksini hasaplamak. Usuly iş potratçylyk guramalaryny saýlap almagyň tertibi barada düşündirişleri; gurluşykda nyrhlaryň indeksiniň düzülmegine gatnaşýan materiallaryň, bölekleriň we gurnawlaryň adyny; esasy potratçylyk guramalaryndaky materiallaryň, gurnawlaryň we önümleriň hereket edýän nyrhlaryny bellige almagyň tertibini; zähmet hakynyň, beýleki harajatlaryň we peýdanyň görkezijilerini öz işine alýar. Gurluşyk materiallarynyň, bölekleriniň we gurnawlaryň nyrhlarynyň indeksini hasaplamagyň jikme-jik beýany we mysallary, gurluşyk-gurnaw işleriniň nyrhlarynyň indeksiniň hasaplamasy, şonuň ýaly-da gurluşyk-gurnaw işleriniň, gurluşyk materiallarynyň, bölekleriň we gurnawlaryň nyrhlarynyň indeksiniň jemleýji hasaplamasy berilýär.
Bu usuly resminama milli we sebitler derejelerinde ulanylýar.
Usuly iş Maýa goýumlaryň statistikasy we seljerişi müdirligi tarapyndan taýýarlanyldy.
9. Gözegçilik edip bolmaýan ykdysady işi nazara almak bilen döwlete dahylsyz sektoryň mikro, kiçi, orta we iri kärhanalarynyň işiniň (bilelikdäki we daşary ýurt kärhanalaryny goşmazdan) esasy ykdysady görkezijilerine baha bermegiň usulynyň kämilleşdirilmegi
Bu usuly iş ýurduň JIÖ-de ykdysadyýetiň döwlete dahylsyz sektoryň möçberleriniň hakyky görkezilişini güýçlendirmek maksatlary bilen işlenip taýýarlanyldy.
Bu usuly iş 2002-nji ýylda Ykdysady hyzmatdaşlyk we ösüş guramasy tarapyndan Parižde neşir edilen materiallara (“Gözegçilik edip bolmaýan ykdysadyýeti ölçemek”. Gollanma), we Türkmenstat tarapyndan 2010-njy ýylda geçirilen döwlete dahylsyz sektoryň kärhanalarynyň ýolbaşçylarynyň we hususy telekeçileriň seçimleýin gözegçiligine laýyklykda, ykdysady işleriň görnüşleriniň döwlet klassifikatoryny (YIGDK) hasaba almak bilen gaýtadan seredildi.
Kärhanalaryň doly hasaba alynmadyk işleriniň esasy ykdysady görkezijileriniň bahalandyrmasy kärhanalaryň ähli görnüşleri boýunça amala aşyrylýar. Bilelikdäki we daşary ýurt kärhanalary boýunça bahalandyrma amala aşyrylmaýar. Kärhanalar kiçi we orta kärhanalaryň toparyna degişli edilende 2009-njy ýylyň 15-nji awgustyndaky 57-IV belgili “Kiçi we orta telekeçiligi döwlet tarapyndan goldamak hakynda” Türkmenistanyň Kanunynda (2013-nji ýylyň 28-nji awgustyndaky we 2014-nji ýylyň 3-nji maýyndaky üýtgeşmeler we goşmaçalar bilen), şeýle hem Türkmenistanyň kärhanalarynyň görnüşleriniň döwlet klassifikatorynda bellenen ölçeglerden peýdalanylýar.
YIGDK-dan peýdalanylanda halkara tejribesine laýyklykda eýeçilik görnüşi, guramaçylyk-hukuk görnüşi we hojalyk subýektleriniň haýsy pudagyň garamagynda durýandygy ýaly klassifikasion alamatlar göz öňünde tutulmaýar, içerki we daşarky söwdanyň, ykdysady işleriniň bazara degişli we bazara degişli däl, täjirçilik we täjirçilik däl görnüşleriniň arasynda tapawut goýulmaýar.
Bu usuly iş 2 bölümden ybarat.
1-nji bölümde „№1-MHI “Kärhanalaryň maliýe-hojalyk işleri barada hasabat” döwlet statistiki hasabat formasy boýunça döwlete dahylsyz sektoryň mikro, kiçi, orta we iri kärhanalarynyň (bilelikdäki we daşary ýurt kärhanalaryny hasaba almazdan) işleriniň doly hasaba alynmadyk esasy ykdysady görkezijilerini bahalandyrmak”, esasy görkezijileri bahalandyrmagyň ulgamy görkezilýär:
kiçi kärhanalaryň sany;
işgärleriň ortaça sany;
iş haky gaznasy;
önümi (işleri, hyzmatlary) ýerlemekden alnan girdeji (jemi girdeji);
2-nji bölümde „Kärhanalaryň ýaşyryn işleriniň bahalandyrmasyny hasaba almak bilen, ykdysadyýetiň döwlete dahylsyz sektorynyň mikro, kiçi, orta we iri kärhanalarynyň önümleri (işleri, hyzmatlary) ýerlemekden alan doly hasaba alynmadyk serişdesini (jemi girdejini) bahalandyrmak” 2010-njy ýylda geçirilen seçimleýin gözegçiligiň netijeleri boýunça alnan, ýaşyryn işleriň koefisiýentlerini hasaba almak bilen girdejiniň (jemi girdeji) bahalandyrmasy görkezilýär.
Goşundyda „Aşgabat şäheriniň (ýaşyryn işi hasaba almazdan) gaýtadan işleýän senagatyň (D seksiýa) kärhanalarynyň işiniň esasy ykdysady görkezijileriniň doly hasaba alynmadyk bahalandyrmagyň mysallary“ görkezilen.
Işleriň esasy görkezijileriniň bahalandyrmasy, Aşgabat şäheriniň we welaýatlaryň ykdysady işleriniň görnüşleriniň bölünşigi boýunça amala aşyrylýar.
(Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti tarapyndan 2014-nji ýylyň 11-nji iýunynda tassyklanyldy, bellige alyş belgisi 09/14-2).
10. Senagatyň gysga möhletli statistikasy boýunça görkezijileri hasaplamagyň usuly
Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti tarapyndan 2005-2006 ýyllarda Sosial-ykdysady görkezijileriň ulgamy BMGÖM-nyň “Statistiki potensialyň ösüşi” atly taslamasynyň çäklerinde işlenilip taýýarlanyldy. Sosial-ykdysady görkezijiler ulgamy 2011-nji ýylda tertipleşdirildi, halkara tejribesinde peýdalanylýan görkezijileri nazara almak bilen onuň üsti ýetirildi (Türkmenstat tarapyndan 2011-nji ýylyň 29-njy iýulynda tassyklanyldy, bellige alyş belgisi 15/11). 2012-nji ýylda ýene-de täze görkezijiler bilen onuň üsti ýetirildi, onuň düzümine düzedişler girizildi (Türkmenstat tarapyndan 2012-nji ýylyň 13-nji dekabrynda tassyklanyldy, bellige alyş belgisi 10/12)1.
Ol döwlet statistika ulgamynyň ähli derejelerinde ulanylýan görkezijileri, Türkmenistanyň ösüşiniň maksatlaýyn, orta we uzak möhletleýin milli maksatnamalarynyň ýerine ýetirilişine monitoring geçirmek üçin görkezijileri, halkara guramalarynyň soragnamalarynda soralýan görkezijileri öz içine alýar.
Usuly işiň maksady senagatyň statistikasy boýunça gysga möhletli görkezijileriň esasy usulyýet çemeleşmelerini we hasaplanyş tertibini kesgitlemekden ybarat.
Şu usuly işiň wezipesi resmi däl sektory goşmak bilen, hojalyk subýektleriniň ähli toparlaryny hasaba almak bilen, senagatyň statistikasy boýunça aýlyk görkezijileriň hasaplanyş ulgamyny beýan etmek bolup durýar.
Usuly iş 5 bölümden we 11 goşundydan ybarat. Onda senagat önümçiliginiň möçberiniň topary we düzümi, senagat önümçiliginiň möçberiniň natural we gymmatlyk görnüşindäki aýlyk hasaplamalarynyň tertibi we mysallary getirilýär.
Maglumatlar binýadynyň kämilleşdirilmegi, goşmaça çeşmelerden statistik maglumatlaryň alynmagy, hojalyk subýektleriniň hasabat we ilkinji hasaba alyş ulgamynyň üýtgemegi bilen baglylykda bu usulyýet işine degişli üýtgeşmeler giriziler.
(Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti tarapyndan 2013-nji ýylyň 31-nji oktýabrynda tassyklanyldy, bellige alyş belgisi 11/13).
_____________1 Hereket edýän sosial-ykdysady görkezijileriň ulgamy we metamaglumatlar Türkmenistanyň Statistuka baradaky döwlet komiteti tarapyndan 2014-nji ýylyň 28-nji maýynda tassyklanyldy, bellige alyş belgisi 05/14-2.


c: text/html

text:
Salam lukman! Men 27 ýaşyndaky oglan. Meni içimde howanyň bolmagy biynjalyk edýär. Käwagtlar içimin agyrsyndan ýerimden hem turmaga ýagdaýym galmaýar. Iýýän iýmitlerim hem adaty önümler. Uly täretim hem üýtgewsiz, içim geçmeýär. Içim näme sebäplerden ýellenip biler?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Içiň ýellenmeginiň sebäpleri anyklanylanda ilki bilen iýilýän önümleriň görnüşleri seljerilmelidir. Noýba önümleriň, üzümiň, kelemiň, süýji almanyň, gara çöregiň, ysmanagyň, hurmanyň, kişmişiň, kwas we piwo içgisiniň kabul edilmegi, süýt önümleriň we gazlandyrylan içgileriň aşa köp ulanylmagy içiň gaty ýellenmegine getirip biler.
Aşgazan-içege ulgamynda aýlanýan howanyň (gazlaryň) düzümi kislorod, ammiak, kömürturşy, serowodorod, wodorod, metan, merkaptan, azot gazlaryndan ybaratdyr. Aşgazanda we içegelerde 0,9 l. gazlaryň saklanmagy kada hasaplanyp, täret etme netijesinde içegeler boşadylanda 0,5 l. çenli gazlar bölünip çykýandyr. Nahar iýilýän wagty howanyň ýuwdulmagy, aşa doýup iýme, içegeleriň peýdaly ýokançlyklarynyň düzüminiň üýtgemegi (disbakterioz), içegeleriň hereketiniň bozulmagy, dişleriň näsazlyklary, içegeleriň howply täze döremeleri içiň ýellenmeginiň esasy sebäpleri bolup bilerler. Şonuň ýaly-da, içegeleriň aşa ýellenmegine nerw ulgamyň duýujylygynyň bozulmagy (newroz), iýmit-siňdiriş ulgamyň keselleri (meselem, aşgazanyň baş keseli), içegeleriň gelmintoz keseli, içegelerde geçirilen hirurgiki bejergiler sebäp bolýandyrlar.
Görşümiz ýaly, içiň ýellenmeginiň sebäpleriniň köpdürliligini göz öňüne tutup, sizi biynjalyk edýän alamatyň ýüze çykyş sebäplerini anyklamak üçin gastroenterolog lukmanyna ýüz tutmaklygyň netijeli boljakdygyny nygtasym gelýär.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Salam, Lukman! Gormonal dermanlary saglyk ýagdaýyna zerur bolup ulanylanda, olar adamy semredip bilermi? Semretmez ýaly näme çäre görüp bolýar? Jogabyňyza sabyrsyzlyk bilen garaşýan.
Owadan.
Hormatly okyjy!
Adamynyň endokrin ulgamynyň çylşyrymlylygyna laýyklykda, geçirilýän gormonal bejergi hem bedeniň aýratynlyklaryna we bozulmalaryna görä anyk görkezmeler bolan ýagdaýynda bellenilmelidir. Öz täsir ediş mehanizmine laýyklykda, bir gormonlar bedeniň myşsa agramyny (meselem, androgenler) ulanylyp bedeni daýawlaşdyrsalar, köp gormonlar bedeniň alyş-çalyş ýagdaýyny ýokarlandyrýar, üçünjileri bolsa bedende suwuklygy saklap bedeniň agramyny ýokarlandyryp bilerler. Täze himiki tehnologiýalar bilen öndürilen gormonlarda şunuň ýaly gaýraüzülmeler ujypsyzdyr. Gormon serişdesi bilen bejergi tapgyryny ujypsyz, az mukdarda başlamak, görkezme boýunça belli bir wagt aralygy kabul etmek, kabul edýän iýmitiňiziň ýokumlylygyny wagtlaýyn peseldip we belli bir fiziki işjeňligi saklap beden agramynyň artmagynyň öňüni alyp bolar. Sizi haýsy gormonal serişdesiniň gyzyklandyrýandygyny äşgär eden bolsaňyz, bizde ol barada has anyk we doly maglumat berer ýaly mümkinçilik dörärdi.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text: Islendik möwsümiň süýji lezzetleriniň ilkinji onlugynyň hatarynda süýji-köke önümlerini-de mysal görkezmek bolar. Diýarymyzyň süýji-köke önümlerini öndürýän kuwwatly kärhanalarynyň biri-de Ruhabat önümçilik birleşigidir. Kärhana süýji-köke, çörek, şöhlat we süýt önümlerini öndürýän sehlerinden ybarat bolup, bu ýerde, esasan, «Zebra» keksi, «Kita», «Medowik», «Baku» baklawasynyň önümçiligi giňden alnyp barylýar. Sehlerde 8 hünärmen zähmet çekip, iň täze tehnologiýa enjamlary bilen enjamlaşdyrylan sehiň önümçiligi sarp edijileriň talabyna laýyklykda ýöredilýär. Önümçilik yzygiderliliginde, hamyr garyjy, bölüji, çişiriji we bişiriji abzallarda taýýar edilen önümler sowadylyp, gaplaýjy enjamda plastmassa gaplara gaplanýar. Sehde sarp edijileriň islegine baglylykda her aýda azyndan 100 kilogram süýji-köke önümleri öndürilýär. Dükanyň süýji-köke üpjünçiligini ýola goýmakda uly tagallalar edilýär. Önümleriň düzümi ýokary hilli bugdaý uny, «Bahar» ýagy, ýumurtga, gatyk, hamyrmaýa, şeker, hoz ýaly goşundylar bilen baýlaşdyrylýar. Geljekde sehde dürli görnüşli garylan gatlaklynyň we süýjülik tortlarynyň önümçiligini ýola goýmak göz öňünde tutulýar. «Aşgabat 2017» oýunlarynyň gyzgalaňly dowam edýän günlerinde gelim-gidimi artan «Aladdin» dükany müşderilerine ýokary derejede hyzmat edýär. Biz hem şeýle dükanlardan islän önümlermizi alyp bilýänligmize buýsanjymyzyň çägi ýok.


text:
International Planned Parenthood (IPPF) guramasy dürli ýaşdaky adamlara olaryň seksual we önelgelik saglygyna degişli maglumatlary, hyzmatlary elýeter edýan gurama. Bu guramanyň esasy maksady adamlara ylmy taýdan dogry maglumatlara esaslanyp özleri, maşgala agzalary üçin dogry çözgüdi saýlap bilmeklerine ýardam bermekdir.
IPPF "Abort barada bilim nähili berilmeli?" atly mugallymlar, ýaş adamlar bilen iş alyp barýan terbiýeçiler üçin niýetlenen gollanmany işläp düzdi Bu gollanmada ýaş adamlaryň abort barada öwrenmeli bilimi, maglumatlary barada gürrüň alnyp barylýar. Gollanmada maglumatlary dürli ýaşda bolan ýaşlar üçin adaptirläp hödürlemegiň netijeli usullary görkezilýär. Maglumatlaryň we gürrüňdeşlikleriň diňleýjileriň medeniýetine, aň-düşünjesine gorä uýtgedilip, ýerlikli berilmegi ündelýär.
Ýaş adamlara abort barada maglumat bermek nämä gerek?
Bilýarsiňizmi, her bäş aýaldan bir aýalyň göwreliligi abort bilen gutarýar!
Meýilleşdirilmedik, islenilmedik göwrelilik ýaş adamlaryň arasynda giňden ýaýran. Dünýä ýüzünde göwrelilikde, çaga dogrumynda döreýan gaýraüzülmeler 15-19 ýaşdaky ýetginjek gyzlaryň ölüminiň esasy sebäbi bolup durýar. Göwreli bolýan ýetginjek gyzlar üçin uly ýaşly aýallara garaňda howpsuz, kanun esasynda kepillendirilen abort elýeterli bolmaýar. Dünýäde ýylda 3 million abort howply şertlerde geçirilýär. Howply şertlerde geçirilen abortlar aýal-gyzlaryň saglygyna howp salýar we kähalatlarda olaryň ölümine sebäp bolýar.
Aýal-gyzlaryň saglygy, olaryň hukuklary, önelgelik saglygy barada gürrüň açylanda abort barada agzaman geçmek mümkin däl. Abort gönüden göni aýal-gyzlaryň durmuşyna, önelgelik saglygyna degişli bolup durýar. Jemgyýetde abort baradaky toslamalaryň ýaýramagy ýetginjeklerde howply ýagdaýyň we zyýanly düşünjeleriň döremegine getirýär. Gyz ýetginjekler gorkuzylyp, utandyrylyp, dogry maglumlary bermezden abort etdirmek hukugyndan mahrum edilýär. Gyzlara diskriminasiýadan, masgaralamadan azat, lukmançylyk we kanun jähtinden dogry maglumatlar berilmeli. Ýetginjekleriň abort, önelgilik saglygy barada erkin söhbet gurap bilmekleri üçin jemgyýetçilik ploşadkalary, forumlary bolmaly.
Dünýäde we biziň ýurdumyzda abort kän aýal-gyzlaryň durmuşyna täsirini ýetirýän hadysa bolup durýar.
Gollanmadaky surat:
Şu gyz näme üçin abort etdirdi?
Ol okuwyny tamamlap, durmuş arzuwlaryna, maksatlaryna ýetesi gelýär.
Ene bolmaga entek taýýar däl.
Maşgalasyndan, ýoldaşyndan goldaw ýok.
Abort baradaky sapaklar nähili geçirilmeli?
Gollanmada mugallymlaryň okuw sapaklarynda abort meselesine çemeleşmegi üçin peýdaly maslahatlar berilýär:
1. Okuwçylar bilen gürrüňdeşlikde, sapaklarda kimdir-birini masgalaramak, ýazgarmak gadagan edilmeli. Gürrüňdeşlikler biri-biriňe hormat goýmak esasynda alnyp barylmaly. Ýetginjekleriň anyk, şahsy soraglaryna gizlinlik prinsipine eýerip jogap berip biljek jemgyýetimizdäki professional guramalary, hyzmatlary barada anyk maglumat berilmeli.
2. "Näme okatmaly?" soragynyň jogaplary okuwçylardan soralsa netijeli boljak. Okuwçylaň çekinmegi mümkin, ýöne gizlinlik esasynda atlaryny ýazman, soraglaryny kagyza ýazyp mugallyma beýan edip bilerler.
3. Maglumatlar dürli toparalaryň isleglerine, talaplaryna gorä işlenilmeli. Meselem maýyp ýetginjeklerden düzülen topar üçin başgaça çemeleşme, praktiki oýunlar zerur bolup biler.
4. Mugallymlar sapaklarynda ulanýan maglumatlarynyň ylmy, lukmançylyk taýdan ygtybarlylygyny anyklaşdyrmaly.
5. Maglumatlar okuwçylaryň medeniýetine, ýaşyna görä üýtgedilmeli. Meselem, dine uýýan adamlar bilen sapak geçirilende olaryň ynançlaryny, özlerini alyp baryşlaryny göz öňünde tutmaly.
6. Bir-iki sapakda şeýle çylşyrymly ýagdaý barada kän zat gürrüň etmek mümkin däl. Şonuň üçin okuwçylara şeýle hyzmatlary hödürleýän, maglumatlary döredýän guramalaryň, toparlaryň ady we işine degişli maglumatlar paýlaşylmaly. Olar şu çeşmelerden peýdalanyp, goşmaça maglumat alyp bilmeli.
7. Mugallymlara abort meselesini çekeleşikli meselä öwürmekden gaça durmak maslahat berilýär. Hawa, abort barada dürli jemgyýetde dürli düşünjeler bolýar. Gürrüňi abortyň gowulygy ýa-da erbetligi baradaky çekeleşige öwürmek aborty başdan geçiren ýetginjek, onuň ýakynlary üçin masgaralama ýaly görnüp biler. Mugallym öz şahsy düşünjesini, duýgularyny beýan etmekden saklanyp, deňagramlylygy saklap, faktlary aýdyňlaşdyrmaly we okuwçylar üçin açyk, hormata esaslanan gürrüňdeşligi alyp barmaga şertleri döretmeli.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Azerbaýjanyň sudy orsýetli – ysraýylly blogger Aleksandr Lapşini, ýurduň territorial bütewüligini bozmak aýyplamasynyň esasynda üç ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
20-nji iýulda sud Lapşini Azerbaýjandan özbaşdaklygyny yglan eden Daglyk Garabag regionyna 2011-2012-nji ýyllarda birugsat barmakda, şeýle-de çapeden iki sany maglumatynda regionyň garaşsyzlygynyň ykrar edilmegine çagyrmakda günäledi. Lapşin şol günüň özünde tussag edildi.
Lapşin günäni ret edýär we regiona sapar edip, hiç hili syýasy herekete baş goşmandygyny we Daglyk Garabagy Azerbaýjanyň territoriýasy hasap edýändigini aýdýar.
Şeýle-de Ukrainanyň raýaty bolan 40 ýaşly Lapşin rus dilinde syýahatçylyk blogyny ýazýar. Ol dekabryň ortalarynda Bakuwyň talaby boýunça Belarusda tussag edilipdi.
Orsýetiň garşylygyna garamazdan, fewral aýynda Belarusyň häkimiýetleri Lapşini Baku tabşyrdylar.


text:
Akylyň ýa-da kognitiw (akyl ýetirme) ukybyň peselmeginiň alamatlary adam heniz 45 ýaşamanka ýüze çykýar. Bu British Medical Journal žurnalynda çap edilen barlaglaryň netijesidir.
Londonyň Uniwersitet kollejiniň alymlary 45-49 ýaşly aýallaryň we erkekleriň arasynda akylyň 3,9%-ň peselýändigini bellediler.
10 ýylyň dowamynda olar 45-70 ýaş aralygyndaky 7000 erkegiň we aýalyň söz baýlygyna, maglumat kabul etmek ukyplaryna baha berdiler. Öň geçirilen barlaglaryň netijelerine laýyklykda, akyl taýdan gowşaklyk 60 ýaşdan başlanýar diýip hasaplanylýardy. Emma häzirki döwürde geçirilýän barlaglar kelle beýnisiniň işjeňliginiň gowşamagynyň has ir başlanýandygyny subut edýär. Beýni dokumasynyň üýtgemegi (degeneratiw ýagdaýlar) sebäpli ýüze çykýan keselleriň, şol sanda Alsgeýmer keseliniň anyklanylmagynda we bejerişiň täze usullarynyň işlenilmeginde bu maglumatlaryň ähmiýeti örän uludyr.
Täze epidemiýa
Uniwersitet kollejiniň barlag topary 1997-nji we 2007-nji ýyllar aralygynda 45-70 ýaşly 5198 erkegi we 2192 aýaly barlagdan geçirdiler. Olaryň ählisi döwlet gullukçylarydy.
Barlagyň dowamynda ýatkeşligiň, söz baýlygynyň, eşitmek we görmek arkaly maglumatlary kabul etmäge bolan ukybyň görkezijilerine üns berildi. Şol bir wagtyň özünde barlagdan geçirilýänleriň bilim derejeleriniň tapawudy göz öňünde tutuldy.
Barlagyň netijeleri söz baýlygyndan başga ähli derejelerde kogniktiw hereketleriň görkezijileriniň peselýändigini subut etdi. Adamyň ýaşy ulaldygyça, şeýle pese düşme has-da çaltlaşýar.
Kogniktiw ukyplarynyň peselmegi 65-70 ýaşly erkekleriň arasynda 9,6%, şol ýaşdaky aýallaryň arasynda 7,4% ýetdi.
Uniwersitet kollejiniň barlag toparynyň ýolbaşçysy Fransiýanyň epidemiologiýa boýunça barlaglar Merkeziniň professory Arkana Sing-Manu alnan netijeleriň garrylyk bilen bagly akyl gowşaklygynyň uzaga, käte 20-30 ýyla çekip bilýändigini subut edýändigini belleýär.
"Bize ilatyň haýsy gatlagynyň töwekgellik toparyna girýändigini we akyl taýdan gowşaklygy haýallatmagyň nähili usullarynyň bardygyny öwrenmek gerek. Keseliň dürli döwürlerinde ony bejermäge girişmek mümkindir. Keseliň ösüş tizligi bolsa zyýanly endiklere, çilimkeşligiň görnüşlerine we fiziki işjeňligiň derejesine baglydyr" – diýip, professor nygtaýar.
Häzirki döwürde degeneratiw keselleriň, şol sanda garrylyk zerarly akyl gowşaklygynyň, Alsgeýmer keseliniň, Parkinson keseliniň we beýlekileriň ilaty çalt garraýan, ösen ýurtlardaky epidemiýalary dünýäniň fiziologlarynyň köpüsiniň ünsüni özüne çekýär.
Ulanylan WEB Salgy
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Ýylylyk (gün)urmasynyň nyşanlary we alamatlary:
˘ Bedeniň ýokary ýylylygy.
˘ Gyzaran gyzgyn gury deri.
˘ Güýçlenýän huş ýetirmeklik.
˘ Ýygy ýüzleý dem alma.
˘ Ganygyzgynlyk.
˘ Ýygy gowŞak puls.
˘ Teşnelik.
Ýylylyk urmasynda ilkinji kömek:
˘ Ejir çekeni sowuk ýere ýerleşdirmeli.
˘ Oňa sowadylan,ýöne gaty sowuk bolmadyk suw bermeli.
˘ Gysýan eşikleriniň iliklerini ýazdyryp gowşatmaly.
˘ Der siňen eşiklerini çykarmaly.
˘ Gasygana,goltuk asty ýerlerini,boýnunuň ýüzüne salkyn melhem goýmaly.
˘ El ýüzündäki zatlar bilen(öl polotense,düşek örtükleri) ejir çekeni sowatmaly.
Ref.iatp.edu.tm/ilkinjikomek
Filed under: Bütin Temalar, Bilim, Saglyk |


text:
Agyz-beden saglygynyň aýnasy
Maryland uniwersitetiniň Diş lukmançylygy mekdebiniň hünärmenleri agzyň ynsan bedeniniň saglygyny görkezýän synasydygyny ýüze çykardylar.
“Cancer Prevention Research” atly žurnalda çap edilen ylmy işde professor-alymlar agyz boşlugyndaky dokumalaryň temmäki önümleriniň ulanylmagy sebäpli ýüze çykýan öýken keselleriniň anyklanmagynda uly goşandynyň bardygyny mälim etdiler.
Munuň öýken düwnüginiň öňüni almakda has hem peýdaly boljakdygy mälim edilýär. Agyzda emele gelýän näsaglyklaryň beýleki iç keselleriň öňüni almakdaky ähmiýetiniň bardygy aýdylýar.
Zaman
Filed under: Bütin Temalar, Durmyş, Habarlar, Saglyk |


text:
Habarlar
Date : Tuesday, 23 January , 2018
Türkmenistanyň medeniýet ulgamy Bitaraplyk gününe hem-de Täze ýyl baýramyna taýýarlyk görmek işlerini alyp barýar. Däp boýunça durmuş-medeni maksatly desgalaryň açylyş dabaralary dekabryň bu baýramçylyk wakalaryna gabatlanylar.
Baýramçylyk çäreleriniň meýilnamasyna Türkmenistanyň sungat ussatlarynyň gatnaşmagynda konsertler, sergiler we bäsleşikler, ylmy hem-de pudaklaýyn maslahatlar girýär. Däp boýunça dekabr aýynyň üçünji ongünlüginde ýaş estrada aýdymçylarynyň hem-de höwesjeň aýdymçy ýaşlaryň arasynda yglan edilen “Ýylyň parlak ýyldyzy” bäsleşiginiň jemi jemleniler.
Awstriýanyň we ýurdumyzyň sazandalarynyň bilelikdäki konserti, Bitaraplyk gününe bagyşlanan halkara maslahatlary, Russiýa Federasiýasynyň sirk toparynyň çykyşlary halkara çäreleriniň hatarynda görkezildi.
15-nji dekabrda Täze ýyl arçalarynyň yşyklarynyň ýakylyş dabaralary geçiriler.


text:
Biziň durmuşymyzyň gözelliginiň manysy päkizelikde, tämizlikde jemlenendir. Arassaçylyk bar ýerinde adam özüni şadyýan, sagdyn, duýýar.
Ýurdumyzda arassaçylyk serişdelerini öndürýän kärhanalaryň biri-de Aşgabat şäheriniň Abadan etrabynda ýerleşýän Zyýansyzlandyryjy erginleri öndürýän kärhanadyr. Adam saglygy üçin ähmiýetli ençeme önümleri öndürýän bu kärhana 2014-nji ýylda hormatly Prezidentimiziň ak pata bermegi bilen açylyp, ulanmaga berildi. 4 bölümden ybarat kärhanada 28 hünärmen zähmet çekýär.
Häzirki wagtda kärhanada zyýansyzlandyryjy erginleriň 26 görnüşi, çyglandyrylan antibakterial desmallaryň iki görnüşiniň önümçiligi alnyp barylýar. Ýakynda bu ýerde ýuwujy serişdeleriň 3 görnüşiniň önümçiligi ýola goýuldy. Olar turuwbaşdan halkyň söýgüsine mynasyp bolan «Eko» ady bilen öndürilýän gap-gaç ýuwujy, suwuk el sabyny we aýna ýuwujy serişdeleridir. Alyjylar tarapyndan gyzgyn garşylanan bu önümleriň öndürilişi güýçli depginde alnyp barylýar. Önümler dünýäniň iň soňky gazanan tehnologiýa enjamlarynyň kömegi bilen, ussat hünärmenleriň gözegçiliginde öndürilýär. Bu arassaçylyk serişdeleri diňe bir öý şertlerinde däl, eýsem, söwda nokatlarynda, saglygy goraýyş edaralarynda, mekdeplerde we çagalar baglarynda giňden ulanylýar. Kärhana geljekde arassaçylyk serişdeleriniň we beýleki önümleriň görnüşini artdyrmagy maksat edinýär.
Bu arassaçylyk serişdeleri diňe bir öý şertlerinde däl, eýsem, söwda nokatlarynda, saglygy goraýyş edaralarynda, mekdeplerde we çagalar baglarynda giňden ulanylýar. Kärhana geljekde arassaçylyk serişdeleriniň we beýleki önümleriň görnüşini artdyrmagy maksat edinýär.


text:
31 Ocak 2017 Salı
Ýurdumyzyň Çempionaty Tamamlandy, Öňde – Dünýä Çempionaty
Baýramaly şäheriniň sport mekdebinde taekwondo (ITF görnüşi) boýunça Türkmenistanyň çempionaty boldy. Oňa 150-den gowrak türgen gatnaşdy. Umumy toparlaýyn hasapda ýer eýeleri altyn medallaryň 17-sini gazanyp, öňdeligi eýelediler.
Bu söweş sungatynyň iki görnüşi – tutluşyklar we tuli (toplumlaýyn maşklar) boýunça türgenler baýraklar ugrunda bäsleşdiler. Ýetginjekler toparynda Mary welaýatynyň ýygyndysynyň düzüminde hormat münberiniň iň ýokary basgançagyna D.Myradow, B.Akyýew, O.Mämmedow, M.Batyrow, Ş.Bekmyradowa, G.Amanmyradowa, Ş.Sylabowa, M.Muhammedowa, doganlar Hasanowlar we Durdyýewler çykdylar. Welaýatyň ýetginjek taekwondoçylary ýene bir altyn medaly toparlaýyn tuli boýunça gazandylar.
Gara guşagyň eýesi bolan türgenleriň arasynda Mary welaýatynyň toparynyň wekilleri D.Şadurdyýew, A.Rejebow, A.Goşanyýazow, A.Agaýew altyn medallarynyň 4-sini eýelediler.
Aşgabatly türgenler (M.Batyrow, M.Gurbanow, O.Çaryýew, G.Durdyýew we M.Agaýew) hem-de Balkan welaýatynyň taekwondoçylary (M.Myradow, N.Orazow, D.Nurmämmedow, A.Gylyjow we M.Nurmämmedow) bäş altyn medaly eýeläp, umumy toparlaýyn hasapda öz aralarynda ikinji orny paýlaşdylar. Daşoguzly türgenler H.Gurbanow we U.Resulow hem ýaryşda birinji orny eýelediler.
Indi taekwondo ITF milli federasiýasynyň hünärmenleri ýurdumyzyň milli ýygyndysynyň düzümini kesgitlärler. Milli ýygyndy toparymyz şu ýylyň sentýabr aýynda Koreýa Halk Demokratik Respublikasynyň paýtagty Phenýan şäherinde geçirilmegi göz öňünde tutulýan iri halkara ýaryşyna – dünýä çempionatyna taýýarlyk görer. Dünýä birinjiligi ugrunda erkekleriň we zenanlaryň arasynda 39 ýaşa çenli toparda, hem-de 40 ýaşdan uly türgenleriň arasynda ýaryş geçiriler.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Süýji keseli (süýjüli diabet) häzirki wagtda lukmançylykda, jemgyýetde esasy ünsi talap edýän meseleleriň biri bolup durýar. Bu günki günde dünýä ýüzünde keseliň "epidemiýasy" artyp, öz örüsini giňeldip barýar. Häzirki wagtda dünýäde bu kesel bilen 371 mln. gowrak adam keselläp, olaryň 50%-i işe ýaramly, 40-60 ýaş aralygyndaky adamlardyr.
Süýji keseli we biziň ýaşaýyş endiklerimiz
Näsaglaryň aglaba bölegi diabetiň II görnüşi, ýagny "garrylyk ýaşynyň diabeti" diýilýän görnüşi bilen keselleýändir. Şeýle hem bolsa, soňky ýyllarda bu görnüş bilen ýaşlaryň keselçilik ýygylygy hem ýokarlandy. Bu bolsa genetiki meýillilige we ýaşaýyş düzgünlerine we endiklerine baglydyr. Nädogry iýmitlenmek, fiziki işjeňligiň peselmegi, beden agramynyň ýokarlanmagy bu biziň ýaşaýyş düzgünimizi nädogry gurnamagymyzyň netijesi bolup, olary düzetme biziň elimizde bolup durýar.
Biz näme iýýäris? Dogrusyny aýdanyňda, biz gowurlan, ýagly, hamyrly naharlary iýmäge halaýarys. Dürli şülelere, gök otlara, gök önümlerden taýynlanan naharlara, dürli çorbalara biz çynlakaý garamaýarys. Bir öý bikesiniň aýdyşy ýaly: "Her gün hamyrly nahar etmesem aňyrymyza zat barmaýan ýaly. Onsoň hem, olarsyz men maşgalanyň erkek adamlaryny nähili doýuraýyn?" Nädogry iýmitlenme, süýjülere, konditer önümlerine, gazlandyrylan süýjüli miweli suwlara ýykgyn etmek biziň bedenimiziň alyş-çalyş hadysalarynyň, ylaýta-da hem uglewod çalşygynyň kem-kemden bozulmagyna getirýär. Eger onuň üstüne biziň köpümiziň fiziki işjeňligi saklamaga pes isleg bildirýänligimizi goşsaň, onda semizligiň dürli derejeleriniň ýüze çykyp, süýji keseliniň döremegine itergi berjekdigi mälimdir.
Ägä boluň! Diabet!
Diabetiň esasy howply tarapy, keseliň maýyplyga getirmek derejesiniň ýokarlygy bilen birlikde, onuň agyr gaýraüzülmelere getirýändigindedir.
Diabetiň we onuň garýaüzülmeleriniň ilkinji öňüni alyş çäreleriniň her bir raýata ýetirilmegi hökmandyr – sagdyn durmuş ýörelgeleri, gandaky şekeriň derejesiniň yzygiderli barlanylyp durulmagy, kadaly beden agramynyň saklanylmagy we dogry iýmitlenmek düzgünleri.
Ikinji öňüni alyş çäreleri – diabetiň gaýraüzülmelerine garşy göreşdir. Bu bolsa döwrebap, netijeli derman serişdelerini peýdalanmakdyr. Soňky ýyllarda diabetologlar keseliň gaýraüzülmeleri sebäpli döreýän meseleleri çözmekde gowy netijeleri gazanýandyklaryny belleýärler.
XX asyryň uly açyşlarynyň biri hem, Friderik Banting tarapyndan insuliniň açylmagydyr. Friderik Banting 1922-nji ýylda ilkinji gezek diabet keselli ýetginjege insulini urmak bilen, adamzada howp salýan bu keseliň esasy bejergisini berdi. Insuliniň açylmagy 1923-nji ýylda onuň Nobel baýragyna mynasyp bolmagyna getirdi. BMG-sy tarapyndan F. Bantingiň hormatyna, onuň doglan gününe bagyşlap, her ýylyň 14-nji noýabry diabete garşy Bütindünýä göreş güni diýlip yglan edildi. Şol günden bäri hem her ýylyň 14-nji noýabrynda diabete garşy çäreler geçirlip, jemgyýetçilik bu barada habarly edilýär.
Biziň ýurdumyzda hem bu gün diabetiň ýaýramagynyň ösýändigini köpçülige ýatladyp durmaklyk we bu işlerde lukmançylyk edaralary, hökümet ýolbaşçylary, jemgyýetçilik guramalary we beýleki köpçülikleýin habar beriş serişdeleriň yzygiderli çykyş edip durmaklary, halkyň bu kesel baradaky düşünjelerini giňeldip, keseli wagtynda anyklap, öňüni almakda has gowy netijeleri berer.
Peýdaly teklipler
Keseliň agyr netijelere getirmegine garaşýan ýaly, hiç hili lukman barlaglaryndan geçmeýän raýatlarymyza yzygider duşmak bolýar. Bu çäreleri diňe raýatlara bagly mesele edip goýman, eýsem-de lukmançylyk edaralaryny, köpçülikleýin jemgyýetçilik guramalarynyň hem bu işleri alyp barmaga wagtynyň gelendigini belläsim gelýär we diabete garşy (diňe bir diabet däl) öňüni alyş çäreleri dogrusynda birnäçe tekliplerimi hödürlemek isleýärin. Dogrusy, bu çäreler beýleki ösen ýurtlarda eýýäm köp wagt bäri alnyp barylýar.
Teklip 1 – "Duralgadaky barlaghana"
Şol gün (14 Noýabr) şäher, etrap duralgalarynda lukmançylyk işgärlerinden düzülen toparlar (lukman-talyplar bolsada) isleg bildiren ýolagçylary iň ýeňiljek barlaglardan geçirseler.
Meselem:
► gan basyşy ölçemek;
► beden agramyny ölçemek;
► ganda glýukozanyü derejesini ölçemek.
► gerek bolsa umumy sorag-jogap geçirmek (çilim çekýärmi, günde ter gök-önümleri iýýärmi, mal ýaglaryny nähili mukdarda iýýär, ýeterlik derejede günüň dowamynda hereket edýärmi, peşew bölüp çykaryjylygy nähili we ş.m.)
Bu alynýan barlaglar netijesinde diabetiň döremek töwekgelligi ýokary bolan ýagdaýynda, şol ýerden ol ýolagçyny hassahana has giňişleýin barlag geçirmek üçin ýollamaklyk, ol barlaglaryň hem şol güni mugt edilmegi, halky anyklaýyş çärelerine çagyrmak üçin gowy usul bolardy.
Bu barlaglardan geçirip hassahana ýollamasalar hem, adamlaryň öz gan basyşyny, gandaky glýukozany gözegçilik etmekleri, bilmekleri üçin geçirilen şeýle aksiýalary Ukrainanyň şäherlerinde köp gabat gelipdim.
Şeýle hem bu teklibe:
Duralgalarda diabet baradaky (diňe bir diabet däl, islendik keseli) suratlary, plakatlary yzygider wagyz-nesihat höküminde goýmaklyk, halka gündelik bu barada ýatladyp durjak şekiller hökman öz peýdasyny berýändir. Pikir edip görüň, ýollarda mahabatlandyrylýan islendik harydyň suraty ýaly, gündelik gatnaýan ýerimizde keselleriň öňüni almak baradaky plakatlar, ýatlatmalar dursa gowy bolmazdymy? Eýsem-de, şular ýaly aksiýalary geçirmek üçin belli bir güne garaşyp oturmaklyk hökmanmyka?
Teklip 2 – "Diabet mekdebi"
Ganymyzdaky şekeri doly derejede gözegçilikde saklamak – çynlakaý mesele bolup, ondan baş alyp çykmaklyk köp näsaglara başardýar. Ýöne bu ýeňil mesele diýip aýdyp bolmaz. Näsag tutuş ömrüniň dowamynda ýeterlik derejede çylşyrymly bejergi çärelerini geçirýändir.
Bu ýagdaýdan baş alyp çykmak üçin kesgitli bir taýýarlyk işleri geçirmelidir: haýsy iýmit önüminiň ganda şekeri köpeldýändigini, haýsynyň azaldýandygyny, nähili düzgün we mukdar boýunça insulin ulanmaklygy we onuň anyk bir iýmitde näçe mukdarda kabul edilmelidigi, bejergä nädip uýgunlaşmalydygy we ýaşaýyş şertleriniň üýtgäp durýan halatynda nähili taýýarlyklary görmelidigi, diabetiň gaýraüzülmeleriniň nädip öňüni almalydygy dogrusynda oňat edip ýatlatmalydyr.
Şu maksatlar üçin näsaglary okatmakda "Diabet mekdepleri" beýleki ösen ýurtlarda ýola goýlup, sapaklar geçirilýär. Ýeterlik derejede peýdaly maglumatlary dürli çeşmelerden ýa-da Internetden näsagyň özleri hem tapyp bilerdiler. Bu hökmany we gowy zat, ýöne talabalaýyk okuwlaryň ornuny tutup bilmeýär. Onsoň hem, biziň ýurdumyzda uly ýaşly adamlaryň köp bölegi Internet bilen kän iş salyşmaýarlar ahyryn.
Adatça beýle okuwlar toparlaýyn görnüşde geçirlip, näsag bilen edilýän ýönekeý söhbetdeşlikden tapawutlanýar. Bu okuwda ýetelik derejede üns näsaglaryň işjeňligine, meseleleri çözüp bilmegine, gandaky şekere öz-özleriniň gözegçilik etmek ukybyna, insuliniň goýberiliş tehnikasyny ösleşdirmegine we ş.m. ugrukdyrylýar.
Lukman bilen näsagyň ikitaraplaýyn gürrüňdeşliginden soňra diabet hakdaky umumy we zerur maglumatlar diabetiň görnüşine, onuň gaýraüzülmelerine görä aýratynlykda gaýtalanylýar, özleşdirilýär, berkidilýär.
Teklip 3 – "Sowgat"
Näsag üçin iň oňat sowgat näme bolup biler? "Elbet-de hoş söz" diýjekleriňiz bardyr. Ýöne onuň gündelik durmuşda ulanýan lukmançylyk enjamynyň iň gowy sowgat bolup biljekdigi ikuçsyzdyr. "Onuň keselini ýatladyp durýan zatlar keýpini gaçyrar" diýmegiňiz hem mümkin, ýöne ol beýle däldir. Näsagyň gündelik ulanýan glýukometr enjamynyň testlerini alyp bermegiňiz ýa-da glýukometriň özüni sowgat etmegiňiz näsäg üçin ýakymly boljak sowgatlardan bolsa gerek. Aslynda sowgat bermek üçin doglan günlere, baýramlara garaşmak gerek däl. Biz üçin kiçijik zatlar, olarda uly şatlygy döredip bilýär. Glýukometriň saglyk öýlerinde hasapda duran diabetli näsaglara hökümet tarapyndan ýylda bir gezek berilmegi ýola goýulsa, hem has ýakymly, hem peýdaly bolardy.
Makalanyň awtory: Kerim Nurlyýew
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Olimpiýa şäherjiginiň Söweş sungatlary toplumynda boks boýunça görkezme türgenleşikleri boldy, ony belli türgen bolan—Awstraliýanyň Sidneý şäherinde geçirilen Olimpiada –2000-iň ýeňijisi, dünýä we Ýewropa çempiony, Russiýanyň at gazanan tälimçisi Aleksandr Lebzýak geçirdi. Ol ýakyn ýyllarda Ýaponiýanyň paýtagty Tokioda 2020-nji ýylda geçriljek XXXII Bütindünýä tomusky oýunlaryna taýýarlyk görmek boýunça türkmen boksçylaryny türgenleşdirer.
Göreş, guşakly göreş, sambo we jiu-jitsu boýunça Aziýanyň çempionatlary geçirilen giň zalda paýtagtymyzyň dürli merkezleriniň türgenleri, şeýle hem Sport baradaky döwlet komitetiniň we Milli boks federasiýasynyň wekilleri ýygnandylar.
Türgenleşikleriň bardynda A.Lebzýak boksçylaryň hereketlerini utgaşdyrdy, hüjüm geçirmegiň hem-de goranmagyň netijeli usullaryny görkezdi. Türgenleşik tamamlandan soň, myhman TDH-nyň habarçysy bilen öz pikirini paýlaşdy. Onuň sözlerine görä, ozaly bilen, sportuň bu görnüşiniň usulyna we tehnikasyna ünsi jemlemeli, çünki türkmen türgenleriniň beden taýdan taýýarlyk derejesi ýokary.
Bu ugruň geljegi uludyr—diýip, ençeme ýyllaryň dowamynda boks boýunça türkmen tälimçileri bilen dostluk gatnaşyklaryny saklaýan hem-de çempionlary, şol sanda olimpiýa derejeli çempionlary taýýarlamak üçin biziň ähli mümkinçiliklerimiziň we şertlerimiziň bardygyny bilýän Aleksandr Borisowiç aýtdy. “Bize indi yza çekilmäge mümkinçilik ýok!” diýip, rus tälimçisi söhbetdeşligi jemleýär.
A.Lebzýagyň türgenleşik başarnygyna onuň Höwesjeň boks boýunça halkara assosiasiýasynyň hasaplamagyna görä 2015-nji ýylda dünýäniň iň gowy tälimçisi diýlip yglan edilmegi hem şaýatlyk edýär. Şeýle hem bu tälimçi uzak wagtyň dowamynda Russiýanyň ýygyndy toparyna hem-de Goşunyň merkezi sport toparyna ýolbaşçylyk etdi. Özüniň tälimçilik işiniň dowamynda (2001-nji ýyldan bäri) ol iki gezek olimpiýa çempiony Alekseý Tişenko, 2008-nji ýyldy Pekinde geçirilen tomusky olimpiýa oýunlarynyň ýeňijisi Rahym Çahkiýew, dünýäniň iki gezek çempiony we dünýä Kubogynyň eýesi Matweý Korobow, olimpiýa oýunlarynda baýrakly orunlary eýelän Sofýa Oçigawa we Anastasiýa Belýakowa ýaly belli türgenleri ýetişdirdi.
Iýun aýynda Aşgabatda erkekleriň arasynda boks boýunça Türkmenistanyň çempionaty geçiriler, onuň netijeleri boýunça 25-nji awgust – 3-nji sentýabr aralygynda Germaniýanyň Gamburg şäherinde geçiriljek dünýä çempionatyna gatnaşmak üçin milli ýygyndy topar düzüler. Iň gowylary saýlap almak wezipesi Aleksandr Lebzýagyň üstüne ýükleniler.
Häzirki wagtda biziň boksçylarymyz 29-njy aprel—7-nji maý aralygynda Özbegistanyň paýtagty Daşkentde geçirilmegi göz öňünde tutulýan Aziýa çempionatyna taýýarlyk görýärler. Şondan soňra türkmen türgenleri 12-22-nji maý aralygynda Azerbaýjanyň paýtagty Bakuda geçriljek IV Yslam raýdaşlyk oýunlaryna gatnaşarlar. Bu toplumlaýyn ýaryşlaryň maksatnamasyna boksdan başga-da, sportuň 19 görnüşi girýär.


text:
Iň täzeler
- Jaberi Ansari Soçi şäherinde Aleksander Lawrentiýew bilen duşuşdy
- Nazarbaýew:ýadro ylalaşygy dowam etdirilmelidir
- Ankara döwleti Türkiýäniň serhetlerindäki howplar hakynda duýduryş berdi
- Aljaburi: Yragyň parlament saýlawlary amatly ýagdaýda geçiriljekdir
- Eýran bilen Orsýet sebitaşa gudratlaryň gatnaşmazlygynda sebit meselelerini çözmekligi nygtadylar
- Tehraniň juma namazynyň hatyby yslam dünýäsiniň birleşmegini nygtady
- Gasemi: Eýranyň raketa programmasy barada asla gepleşik geçirilmez
- Ruhani: yslamyň duşmanlaary bähbitlerini musulmanlaryň agzalalygynda görýärler
- Yslamabatda Türkmenistanyň we Pakistanyň arasynda syýasy geňeşmeleriň nobatdaky mejlisi geçirildi
- Zarif:Siriýanyň üstünlikleri Amerikanyň weýran ediji taslamalarynyň güýçlenmegine sebäp bolandyr
Siriýa (415)
Monday, 15 January 2018 20:37
Siriýanyň daşary işler ministrligi Amerikanyň harby hereketini ýazgardyWritten by
Siriýanyň daşary işler ministrligi bir beýannama boýunça bu ýurdyň demirgazygynda täze militan güýji gurmak baradaky Amerikanyň baş goşan hereketini ýazgaryp bu hereketi Siriýanyň milli häkimiýetine açaçanlykda hüjüm edilmegi manysynda hasaplady.
Sunday, 07 January 2018 21:04
Eýranyň parlament topary Siriýanyň premýer-ministri bilen duşuşdyWritten by
Friday, 05 January 2018 20:55
Sabbag:Siriýa we Eýran bir toplumdadyrWritten by
Siriýanyň parlament başlygy Amerika we ýaranlary tarapyndan goldanýan terrorçylar bilen garşylaşmakda Eýran bilen Siriýanyň bir toplumda ýerleşýändiklerini aýtdy.
Saturday, 30 December 2017 20:55
Putin:Orsýet Siriýanyň kanuny döwletini goldaýandyrWritten by
Orsýetiň prezidenti täze miladi ýylyň bosagasynda beren gürrüňlerinde Siriýanyň kanuny döwletine beýan goldawlaryny dowam etdirjekdigini yglan etdi.
Saturday, 30 December 2017 17:27
Amerikanyň Siriýadaky harby hereketleri dowam edýärWritten by
Amerikaly resmileriň Siriýanyň kanuny döwletine garşy hereketleriniň dowamynda Amerikanyň goranmak ministri Jamez Matiz Siriýadaky harby bolmadyk Amerikalylaryň şol sanda potratçylarynyň we diplomatlarynyň sany köpeljekdir diýip yglan etdi.
Tuesday, 26 December 2017 18:48
Larijani: sebit ýurtlary howpsuzlyk we aňtaw çäreleri barada pikir alyşjakdyrlarWritten by
Eýranyň yslam şura mejlisiniň başlygy Ali Larijani sebit ýurtlaryň mejlis başlyklarynyň terrorizme garşy göreşmek ugurda howpsuzlyk we aňtaw çäreleri barada pikir alyşjakdyrlar diýdi.
Wednesday, 20 December 2017 18:54
Amerika we Sionist režiminiň maksady Siriýa dartgynlylygyny uzaklaşdyrmakdyr.Written by
Siriýanyň daşary işler ministri Walid Mugallym Waşington döwleti Sionist režiminiň bähbitleri ugurynda Siriýa dartgynlylygyny uzaklaşdyrmagyň yzyndadyr diýmek bilen Amerikalylaryň Siriýadan çykmaklaryny nygtady.
Tagged under
Monday, 18 December 2017 19:54
Başar Assad:terrorizme garşy ýeňiş Siriýanyň ýaňadan abatlanmagyna şert döretjekdir.Written by
Siriýanyň prezidenti Başar Assad terrorizme garşy yzygiderli üstünlikler Siriýanyň ýaňadan abatlanmagyna gowy mümkinçilikleri döretjekdir diýdi.
Tagged under
Saturday, 16 December 2017 21:32
Orsýet Siriýada parahatçylygyň berkarar bolmagy üçin 5 şerti ara atdy.Written by
Siriýa barada Ženewada geçirilen 8-nji döwer gepleşikleriň netijesiz tamamlanmagy bilen Siriýada ýaraşyk taslamasynyň netijä baryp çatmagy üçin Orsýet Damask döwletine garşylara 5 şerti teklibi etdi.
Tagged under
Thursday, 14 December 2017 17:50
Emir Abdollahiýan:Amerikanyň bolmagy bilen Siriýada parahatçylyk bolmaz.Written by
Eýranyň mejlis başlygynyň halkara işleri boýunça ýörite maslahatçysy Huseýin Emir Abdollahiýan Amerikaly harbylaryň huzurly bolmaklary bilen Siriýada hiç haçan parahatçylyk berkarar bolmaz diýip nygtady.


text:
Книга "Günüň öýi"
- Автор(ы):
- Алланазаров Агагельды
- Жанры:
- Детская литература
Купить книгу
-
- Идет поиск...
Скачать книгу
Описание книги
Tanymal ýazyjy, şahyr Agageldi Allanazarowyň dürli döwürlerde çagalara niýetläp ýazan eserleriniň iki tomlugynyň 1 kitabyna onuň goşgulary, ertekidir poemalary girizildi. Bu toma giren eserleriň köpüsi dünýä dilleriniň hem onlarçasyna terjime edildi. Tomluga girizilen eserler Garaşsyz Türkmenistanyň çagalaryna hem mynasyp sowgat bolar diýip tama edýäris.
Bu eserler hem Agageldi Allanazarowyň döredijiligine mahsus millilige, watançylyk duýgularyna, mylaýym ýumora ýugrulypdyr.
Bu eserler hem Agageldi Allanazarowyň döredijiligine mahsus millilige, watançylyk duýgularyna, mylaýym ýumora ýugrulypdyr.
Другие книги автора
- На Родине Гёроглы 2016
- Бала мекеи топ 2016
- Радуга II Том 2014
- Жаркое лето Хазара 2005
- Hazaryň yssy tomsy 2005
- Мехрибон от 1991
Лучшие подобные книги
- Аликс и монеты 2014
- Дождь 2008
- Дети и Эти 2011
- Часовая битва 2015
- Пеппи Длинныйчулок 1945
- Дневник слабака 2007
- Прерванный путь 2016


text:
Täze belentliklere tarap ugur alan ýurdumyz, Täze ýylyň gutly bolsun!
Biz bellän täze sepgitlerimiziň hemmesini tutanýerli zähmetiň netijesinde eýeleýändigimiziň, biziň ähli meýilnamalarymyz, goý, ol şahsy bolsun ýa-da maşgala meýilnamasy, ýa-da döwlet we pudaklaýyn maksatnamalarda bellenilen meýilnamalar bolsun, tapawudy ýok, olaryň hemmesiniň hökmany suratda durmuşa geçýändiginiň şaýady bolýarys. Şol umyt-arzuwlaryň üznüksiz bitewiliginde täze üstünlikleriň bähbidine halkyň öz milli Lideriniň daşyna jebisleşmegi bolup geçýär. Ine, onsoň biziň her birimiz öz iş ornumyzda saýlap alan işimiziň ähmiýetine düşünip, oňa gujur-gaýratymyzy, bilim-başarnygymyzy, döredijiligimizi we kalbymyzy siňdirýäris, ýurdumyzyň geljegi hem şoňa bagly bolýar. Biziň geljek nesle berjek ýurdumyz nähili bolsa, şol nesil hem şonuň ýaly bolar.
Hut şunuň ýaly işjeň ugur bize ýurdumyzy dünýäde durmuş-ykdysady ösüşiň görkezijileri boýunça öňdäki orunlara çykarmaga mümkinçilik berdi. Türkmenistan öz Garaşsyz ýoluny gurmak bilen, dünýäni öz üstünlikleri we beýik işleri bilen haýran galdyryp, döwlet-jemgyýetçilik gurluşyň nusgasynyň milli taryhy tejribesinde durmuşa ukyplylygyny subut eden ýurt hökmünde halkara bileleşiginiň ünsüni özüne çekmegi başardy. Biz 2014-nji ýylda geçilen nobatdaky tapgyryň netijelerine buýsanmaga haklydyrys.
Ol taryha, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň şanly ýyl ýazgysyna hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ady bilen üznüksiz bagly bolan uly zähmet ýeňişleri, beýik asylly işleri we başlangyçlary bilen girdi. Şol işler diplomatik ulgamda, ykdysadyýetde, durmuş syýasatynda hem gazanylan üstünliklerdir. Ýurdumyzyň senagaty, ýangyç-energetika toplumy we oba hojalygy, gurluşyk, ulag we aragatnaşyk, bilim we ylym, medeniýet, saglygy goraýyş, sport we syýahatçylyk ulgamlary hem uly üstünliklere beslendi. Geçen ýyl ýokary amatlykly ýaşaýyş jaýlaryny hem-de zerur düzümi bolan şäherçeleri gurmak boýunça giň gerimli taslamalar durmuşa geçirildi, ýurdumyz boýunça täze mekdepleriň, çagalar baglarynyň, medeniýet öýleriniň, täze tehnologiýalar bilen üpjün edilen saglygy goraýyş edaralarynyň we senagat desgalarynyň onlarçasy açyldy. Deňiz, howa, demir ýol we awtomobil ýollaryny birleşdirýän «Gündogar—Günbatar» we «Demirgazyk—Günorta» yklymara ulag geçelgeleriniň döwrebap ulgamyny döretmek boýunça uly işler geçirildi. Geçen ýylyň ägirt uly binagärlik açylyşlarynyň hatarynda Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Tehnologiýalar merkezi, Hökümet binasy, Aşgabat şäherindäki 12-nji tapgyryň täze ýaşaýyş jaý toplumy, Ahal welaýatynda döredilen «Täze zaman» obasy, welaýatlarda köpugurly söwda bazarlary, şeýle hem kitaphanalar we myhmanhanalar, paýtagtymyzda gurlan iri «Berkarar» söwda-dynç alyş merkezi we beýlekiler bar.
2014-nji ýylyň möhüm wakalarynyň hatarynda Gazagystan-Türkmenistan-Eýran transmilli demir ýoluny ulanmaga bermegiň dabarasy hem boldy. Halkara gatnaşyklaryny ösdürmegiň ulag ugry Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň 2014-nji ýylda daşary ýurt döwlet we hökümet baştutanlary, abraýly halkara guramalaryň ýolbaşçylary, görnükli syýasatçylar we ençeme ýurtlaryň işewür toparlarynyň wekilleri bilen geçiren duşuşyklarynyň we gepleşikleriniň esasy ugurlarynyň biri boldy. Ýylyň dowamynda BMG-niň Baş Assambleýasy biziň ýurdumyz tarapyndan başy başlanan «Durnukly ösüş üçin halkara hyzmatdaşlygyny üpjün etmekde ulag-üstaşyr geçelgeleriň orny» atly Rezolýusiýany kabul etdi. Munuň özi hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň daşary syýasatynyň uly üstünligidir!
Magtymguly Pyragynyň köpsanly çärelere, şol sanda halkara derejesindäki çärelere beslenen 290 ýyllygy ruhy genji-hazyna öwrüldi. Ýeri gelende ýatlasak, Mary şäheri hem 2015-nji ýylda türki dünýäsiniň medeni paýtagty bolar.
«Älem» medeni-dynç alyş merkeziniň öňündäki meýdança, däbe görä, Täze ýyl dabaralarynyň merkezine öwrüldi. Bu ýerde geçen hepdede hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzyň ähli künjeklerinden gelen körpeleri Täze ýyl baýramy bilen gutlady. Bu ýerde ýurdumyzyň Baş arçasy oturdylyp, onuň depesinde «2015» ýazgysy şöhle saçyp dur. Onuň owadan görnüşi daş-töwerege ýalkym saçyp, ertekiler şäherçesine öwrülen meýdança çagalaryň hyýallaryndaky şadyýan syýahatlary ýatladýar.
Bu ýerde, ýurdumyzyň Baş arçasynyň ýanynda köpsanly aşgabatlylar we şäherimiziň myhmanlary ýygnandylar. Şu ýerde bir zady bellemek gerek. Ol hem biziň paýtagtymyz Täze ýyl baýramçylygyna häzire çenli entek hiç haçan şeýle gözel görnüşe beslenmedik ýaly bolup dur. Onuň köçeleri, meýdançalary, seýilgähleri dürli öwüşginleri bilen aklyňy haýran edýär. Olar paýtagtymyzy gijelerine ertekilerdäki şähere öwürýär.
Bu günler gar ýagman, gün çykyp, howanyň maýyldygyna garamazdan, ol gyş baýramçylygyna hiç hili täsir etmeýär. Emeli bezeg garjagazlaryň millionlarçasy şäherimizi örtdi, olar köçeleriň we şaýollaryň ugrundaky agaçlary, aýmançalary elektrik çyralary bilen bezedi.
«Täze ýyl ertekisi» diýlip atlandyrylýan bu täsin ýurtda esasy orny «Älem» medeni-dynç alyş merkezi we onuň ýanaşyk ýerleri eýeledi. Bu ýerde bezegçiler yhlasly zähmet çekip, baýramçylyk çäreleri üçin täsinlikleri döretmegi başarypdyr.
Şu gün agşam bu ýerde aýdym-sazlar ýaňlanyp, uly baýramçylyk ýagdaýy äşgär duýuldy. Döwrebap aragatnaşyk serişdeleriniň, teleköprüniň kömegi arkaly bu dabara ýurdumyzyň bäş welaýatynyň hem ýaşaýjylary gatnaşdylar.
...Medeni-dynç alyş merkeziniň öňünde gurnalan sahnada ajaýyp baýramçylyk şüweleňi ýaýbaňlanýar. Alyp baryjylar ähli watandaşlarymyzyň adyndan hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowy Täze ýyl bilen gutlap, berk jan saglyk, bagt, Watanymyzyň gülläp ösmeginiň, mähriban halkymyzyň abadançylygynyň bähbidine alyp barýan özgertmeleriniň üstünlikli amala aşmagyny arzuw etdiler.
Baýramçylyk maksatnamasyny meşhur aýdymçylaryň Täze ýyla bagyşlap ýerine ýetiren wokal-saz , halk döredijiliginiň häzirki zaman äheňindäki eserleri boýunça çykyşlar, söýgi we joşduryjy estrada aýdymlary düzdi.
Aşgabatdaky Täze ýyl dabaralaryna teleköpri arkaly biri-biriniň yzy bilen sebitler goşulyşýar. Bu gün olaryň dolandyryş merkezlerindäki meýdançalarda hem welaýatlaryň ýaş aýdymçylarynyň we döredijilik toparlarynyň ajaýyp täze ýyl çykyşlary ýaýbaňlandy. Dabaralara köpsanly tomaşaçylar ýygnandy. Olaryň arasynda sebitleriň ýolbaşçylary, ýaşulylar we ýaşlar, çagalar bar.
Teleköpri arkaly ilkinji bolup, Ahal welaýaty aragatnaşyga çykýar: aýdylan gutlaglaryň we goşgularyň üsti bilen beýan edilen arzuwlaryň yzy bilen baýramçylyk konserti dowam edýär. Soňra teleköpri boýunça Balkan welaýaty wideoaragatnaşyga çykýar. Deňizýaka sebitiniň ýaşaýjylarynyň adyndan watandaşlarymyza gutlaglaryny aýdyp, welaýatyň wekilleri özleriniň döredijilik çykyşlaryny görkezdiler. Soňra çykyş etmek gezegini Daşoguz welaýaty aldy.Ýurdumyzyň demirgazyk sebiti hem özleriniň döredijilik däplerini görnükli beýan etmäge çalyşdy. Teleköpri Lebap welaýatynyň wekilleriniň çykyşlary bilen dowam etdi. Olar hem türkmen halkyny we milli Liderimizi Täze ýyl bilen gutladylar hem-de bu waka aýdym-saz çykyşlaryny bagyşladylar. Soňra Mary welaýatynyň ýaşaýjylary söz aldylar. Sebitiň ýaşaýjylarynyň gutlaglaryny çagalar joşgunly goşgulary bilen alyp göterýärler, soňra estrada artistleri çykyş edýärler.
Täze ýyl teleköprüsini paýtagt jemleýär — Aşgabat şäheriniň ýaşaýjylary ýurdumyzyň ähli künjegindäki öz watandaşlaryna arzuwlarynyň hasyl bolmagyny we işlerinde üstünlik arzuw edýärler. Goşgular we aýdymlar ýaňlanýar, meşhur tans toparlary çykyş edýärler.
Aýdym-sazly çykyş etmek gezegini «Älem» medeni-dynç alyş merkeziniň öňündäki sahnadaky çykyşlar dowam edýär. Bu ýerde şatlykly owazlar, depginli tanslar ýaňlanyp, Täze ýyl şäherçesiniň meýdançasyna ýygnananlaryň ählisini gurşap alýar.
Esasy pursat gelip ýetýär — telemonitorlaryň ekranlaryndan hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň halkyna Täze ýyl gutlagy bilen ýüzlenýär. Milli Liderimiziň çykyşyny meýdança ýygnananlar hem-de öz telewizorlarynda watandaşlarymyzyň millionlarçasy uly üns bilen diňleýärler. Şu dabaraly we tolgundyryjy pursatlarda ähli türkmenistanlylary öz Garaşsyz Watanyna, onuň häzirki we geljekki ykbalyna ägirt uly buýsanç birleşdirýär.
2015-nji ýylyň ýetip gelmegi bilen watandaşlaryny tüýs ýürekden gutlap hem-de ähli türkmenistanlylara berk jan saglyk, parahat durmuş, maşgala ojaklaryna bagtyýarlyk we abadançylyk, uly zähmet üstünliklerini arzuw edip, döwlet Baştutanymyz 2014-nji ýylyň—Bedew ýylynyň bize getiren uly üstünlikleri barada durup geçdi.
Milli Liderimiz Gündogar müçenamasyna laýyklykda, täze 2015-nji ýylyň goýun ýylydygyny, asudalygyň, abadançylygyň we rysgal-berekediň ýyly bolan goýun ýylynyň hem bir türkmenistanly üçin uly üstünlikler getirmegini arzuw etdi.
«Ýagşy umyt-arzuwlar bilen garşy alýan 2015-nji ýylymyzyň hem merdana halkymyzyň yhlasly zähmeti netijesinde ägirt uly, tutumly işleriň amala aşyrylýan ýyly boljakdygyna berk ynanýaryn!» diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belledi.
Milli Liderimiz öz Gutlagyny Täze ýylyň biziň Watanymyz üçin bereketli, ösüşiň täze belentliklerine tarap öňe ymtylyşly ýyl bolup, her bir maşgala bagt, bereket we rowaçlyk getirmegi baradaky arzuw bilen tamamlady! «Goý, Täze ýyl eziz Watanymyz üçin üstünlikli, mähriban halkymyz we her bir maşgala ojagy üçin rysgal-döwletli, bereketli hem-de düşümli ýyl bolsun!»
2014-nji ýylyň ahyrky sekuntlaryny bu ýagşy niýetleriň ýerine ýetmegine bolan tüýs ýürekden we çuňňur ynam doldurdy. 2014-nji ýyl watandaşlarymyzyň ählisiniň ýüreklerini ruhy ýokary göterliş bilen birleşdirdi.
Ine-de, sagadyň dilleri 12 diýen sanda saklanýar...
Milli telewideniýäniň ähli ýaýlymlarynda Türkmenistanyň Döwlet senasy belent we dabaraly ýaňlanýar. Onuň belent kuwwatly watançylyk mukamy baýramçylyk feýerwerkiniň gümmürdisini güýçlendirýär. Şol pursatda «Älem» medeni dynç alyş merkeziniň asmanynda feýerwerkiň müňdürli owadan şöhleleri şugla saçdy.
Şatlykly müňdürli reňkleri bilen Täze ýyl gijesini bezäp, bu älemgoşar öwüşginler bilen utgaşyp, feýerwerkiň ýürekleri joşduryjy gümmürdili sesleri 2015-nji ýylyň başlanandygyny alamatlandyrdy. Owadan şöhleler biri-biriniň yzy bilen gijäni ýagtylandyryp, şu pursatlarda arzuw edilen hemme ýagşy dilegleriň berjaý bolmagyny dabaraly we belent mukamda wada berýän mysaly görünýär.
... Şöhratly işleriň senenamasynda ýene-de bir sahypa öwrülip, 2014-nji ýyl taryha girdi. Biz iň ajaýyp pikirler bilen Täze ýyly garşylaýarys. Täze ýyly garşylamaga öz ýakynlarymyzy we garyndaşlarymyzy begendirmäge ymtylyp, aýratyn hyjuw bilen taýýarlandyk. Goý, bu joşgun biziň ýüreklerimizde we kalplarymyzda bütin ýyl saklansyn!
Biz durmuşymyzyň täze sahypasyna başlaýarys. Goý, biziň hemme arzuw-umytlarymyz hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda hasyl bolsun!
Täze ýylyňyz bilen türkmenistanlylar!
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe täze bagt bilen!


text:
Salam hormatly Lukman! Meniň öylenenime 10 aý bolsada, gelnimiň göwresinde çaga galanok. Lukmanlar barlap caganyň yatgysynyň kadadan kiçidigini we sowuklama ýagdaýynyň bardygyny bellediler. Lukmanlaryň bellän bejergisini keselhanada aldyk, öýdede dowam etdik. Ýöne entek hiç hili netije ýok. Bu meselede Siz nähili maslahat berip bilersiňiz?
Saýtyň okyjysy, Perhat.
Hormatly Perhat!
Önelgesizlik kynçylygy babatda barlag geçirme önelgelilik ulgamyny hemmetaraplaýyn barlama çärelerini öz içine alýandyr. Sowuklama hadysasynyň bejerilendigine göz ýetirilen bolup, gerekli netije alynmadyk bolsa barlag çärelerini dowam etmek ýerlikli bolar. Barlag lukmanyňyzyň bellän görkezmeleri boýunça gelniňiziň endokrin ulgamynyň ýagdaýyny anyklamak (jyns gormonlaryna barlag, galkan şekilli mäziň işjeňligini anyklamak), ýumurtgalyklarda aýal öýjükleriniň emele gelşini kesgitlemek ýaly çäreleri öz içine alyp biler. Önelgesizlik meselelerinde erkek adamynyň önelgelilik ulgamy hem (jyns agzalaryň USB-gy, dölüň hil we mukdar taýdan görkezijileri we başgalar) barlanylýandyr.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Salam lukman aga men oylenenime 3yyl boldy ne ucindir caga galanok sowuklama we biligowsak tohum tutujylygam pes diydi lukmanlar emma hic bir licenya tasir edenok nname maslahat berip bilersiniz
durmusa cykdym 2003de bir oglym bolly sondan son bolanak.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti onuň Alyhezretleri Gurbanguly Berdimuhamedow hepdäniň çarşenbe güni agşam geçirilen Ýapylyş dabarasynda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryny dabaraly ýagdaýda ýapyk diýip yglan etdi.
2010-njy ýylda Aziýanyň Olimpiýa Geňeşi (AOG) tarapyndan Aşgabat şäherinde geçirmek ygtyýary berlen bu ajaýyp Oýunlaryň sentýabr aýynyň 17-sinde Açylyş dabarasy şowhunly geçirildi. Bu Oýunlara 65 wekilýetden 6000 türgen we toparlaryň resmi wekilleri gatnaşdy. 65 wekilýetleriň 45-si Aziýanyň Olimpiýa Geňeşine degişli, 19-sy bolsa Okeaniýa ýurtlarynyň wekilýetleri hem-de Afrikanyň bosgun toparlaryndan ybarat.
21 sport görnüşi boýunça ýaryşlaryň geçirilen 15 sport desgasynyň 13-si Aşgabadyň Olimpiýa şäherjiginde ýerleşdirilendir. Şeýle-de, Olimpiýa şäherjiginde ýerleşýän hem-de sygymlylygy 45000 tomaşaça niýetlenen Aşgabat Olimpiýa stadionynda Açylyş we Ýapylyş dabaralary geçirildi.
Aşgabat 2017-niň Ýapylyş dabarasy türgenleriň ýörişi bilen başlandy. Soňra AOG-yň Prezidenti Şeýh Ahmad Al Fahad Al Sabah tomaşaçylara ýüzlenme bilen çykyş etdi.
Ol öz sözünde Türkmenistanyň Hormatly Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň tagallalary we gündelik aladalary bolmadyk bolsa, onda Oýunlary şeýle üstünlikli amala aşyrmak mümkin bolmajakdygyny aýtdy.
“Geçen ýolumyz ählimiz üçin ýatdan çykmajak pursatlardan doly boldy. Öz ýurduňyza hem-de paýtagtyňyz Aşgabada çagyrandygyňyz üçin size köp minnetdarlyk bildirýäris. Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça Aziýa oýunlarynyň taryhynda iň gowy Oýunlary geçirendigiňiz bilen men sizi tüýs ýüregimden gutlaýaryn!” diýip, AOG-yň Prezidenti belledi.
Soňra ol: “Bu gün Oýunlaryň soňy gelip ýetdi. Emma bu biziň dostlugymyzyň hem-de hyzmatdaşlygymyzyň soňy däldir. Aşgabat ýeneki günlerde duşuşýançak! Biz Aşgabady söýýäris!” diýen wagty ähli tomaşaçylar ör turup, el çarpyşdylar.
Şeýh Ahmad desgalaryň döwrebap we dünýä derejesinde gurlandygyny we Aşgabadyň geljekde has-da uly göwrümli sport çärelerini geçirmäge ukyply şäherdigini belledi.
“Oýunlar örän üstünlikli geçdi. Biz täsin şäherde täsirli oýunlara syn etdik. Biz öz Watanymyza şeýle ýakymly ýatlamalar bilen dolanýarys” diýip, AOG-yň Prezidenti öz çykyşynda aýtdy.
Şeýle-de, Şeýh Ahmad sary lybasly meýletinçileriň 8000 sanysyna beren ýardamy üçin uly minnetdarlygyny bildirdi.” Meýletinçileriň gülerýüzlüligi Oýunlaryň, şäheriň hem-de tutuş Türkmenistan ýurdunyň myhmansöýerligini görkezdi” diýip, AOG-yň Prezidenti sözüniň üstüni ýetirdi.
Soňra bolsa Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Oýunlary ýapyk diýip yglan etdi hem-de stadionyň ýokarsyndan bakyp duran ägirt uly atyň heýkelinde ýerleşdirilen ojakdaky alaw haýallyk bilen söndürildi.
Dabaranyň galan bölegi gysga medeni çykyşlaryň görkezilmegi bilen geçdi. Soňra bolsa, stadion ägirt uly konsert zalyna öwrülip, onda Türkmenistandan, Özbegistandan, Liwandan hem-de Türkiýeden gelen meşhur aýdymçylar aýdym aýtdylar. “Love Me Again” aýdymy bilen bütin dünýäde meşhurlyk gazanan Britaniýanyň meşhur aýdymçysy Jon Nýumanyň çykyşy has-da täsirli boldy hem-de tomaşaçylaryň ýadyndan çykmajak pursatlaryň birine öwrüldi.
Türkmenistanyň Hormatly Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Şeýh Ahmad bilen birlikde VIP münberinden tomaşaçylara ellerini galgatmagy hem-de ajaýyp feýerwerkleriň asmana atylmagy bilen Ýapylyş dabarasy şowhunly ýagdaýda tamamlandy.
- Sowda
- •
- 27.09.2017
Türkmenistanyň Prezidenti onuň Alyhezretleri Gurbanguly Berdimuhamedow hepdäniň çarşenbe güni agşam geçirilen Ýapylyş dabarasynda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryny dabaraly ýagdaýda ýapyk diýip yglan etdi.


text:
Çingiz han
Sürüp müňläp goşun, doňýürek goşun
Kükräp geldiň abat iliň üstüne.
Her parahat obaň zäherläp aşyn,
Diňmez nala gömdüň galaň astyna.
Begendiň demini gutaran çaga,
Möwjäp kalby basgylanan...
Salam, hormatly agzalar!
Men Aşgabatda powerçylyk öwredilyan yerlere gatnasym gelya, aranyzda nira gatnap biljegimi bilyaniniz bar bolsa, sizin jogaplarynyza garaşyaryn! Daşary yurt naharlaryny bişirmegi öwredyan kurslar bar bolsa...
salam hormatly agzalar.
Orta goyjak bolan temam, Türkmen arhitektyrasy barada birnaçe informasyalary öwrenmek ve tanamakdan ybaratdyr !!!
Mahriban dostlar yada yaş talyp BİNAGARLER(arhitektorlar) eğer-de Türkmen arhitektyrasyn...
A.S.Puškin
Söýerdim sizi
Öz ene dili orsça bolan we Rus edebiýaty bilen gyzyklanýanýanlaryň, aýratynam zenanlar tarapyndan örän söýülen Puškiniň gošgusy.
Ašakda original ýazgysy we okalšyny özümçe ýazdym...
Salam Turkmenlerin Instagramy turkmenler tarapyndan açyldy hiç hili vpn-siz girip bilersiñiz bärde suratlaryñyzy ýa-da videolaryñyzy paýlaşyp bilersiñiz bärde goşulyñ äTurkmen Instagram...
Talyplar geliñ tanyş bolalyñ
Adym Gerçeknazar
Ýyl:19.07.1996
Ýaşaýan ýerim:Ahal welaýat Gökdepe etrap Isbirden (Telman) oba
Özim barada:döredijilik bilen (goşgy,hekaýa ,bolan wakalary ýazmagy gowy...
içinde mowzuk ýazyp otyrdym we goýmak üçin sakla düwmäni basamda saýt döwüldi diyp ýazgy dur.näme birniň azabyny ogurlaýaňyz beýdip eliňize näme geçýär?Ynsabyňyz bar bolsa we okap otyran bolsanyz adminiň özine gaýtaryp...


text:
Wladislaw Ýagaýlo
Ýagaýlo (Wladislaw II Ýagello, 1351 töweregi – 1 iýun 1434) — Ýagellonlar dinastiýasynyň düýbüni tutujy.
Taryhy[üýtget | edit source]
Ýagaýlo orta asyrlar Litwasynyň iň soňky butparaz hökümdarydy. Ol Didysis Kunigaikštis diýen tituly göteripdir. Polşanyň koroly hökmünde ol Tewton ordenine garşy Litwa bilen ýakyn soýuzdaşlyk syýasatyny ýöredipdir. Soýuzdaşlaryň 1410-njy ýylda bolup geçen Grünwald söweşindäki ýeňşiniň yzýanyndan Thorn şertnamasy (1411]]) baglaşylypdyr we polýak hem-de litwa serhetleriniň howpsuzlygy üpjün edilipdir. Şeýlelikde Ýewropanyň ähmiýetli güýçleriniň birine öwrüljek Reç Pospolitaýa soýuzdaşlygy döräpdir. Władysław II Jagiełłonyň höküm süren döwründe polýak serhetleri giňäpdir we bu umuman Polşanyň Altyn döwri hasap edilýär.


text:
31-nji iýulda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Aşgabat şäheriniň we ýurdumyzyň welaýatlarynyň häkimleriniň gatnaşmagynda göni aragatnaşyk arkaly wideoşekilli iş maslahatyny geçirdi.
Döwlet Baştutany tarapyndan maslahatyň gün tertibine girizilen esasy meseleleriň hatarynda şäherleri we sebitleri durmuş-ykdysady taýdan ösdürmek, şeýle hem ýurdumyzyň oba hojalyk pudagyndaky işleriň ýagdaýy baradaky meseleler bar.
Aşgabat şäheriniň häkimi Ş.Durdylyýew döwlet Baştutanynyň paýtagty abadanlaşdyrmak, täze gök zolaklary döretmek hem-de düzümleýin taslamalary durmuşa geçirmek boýunça ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdi. Şeýle hem iri desgalaryň gurluşygynyň barşy we Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmek boýunça geçirilýän çäreler barada habar berildi.
Türkmenistanyň Prezidenti şäher häkimliginiň öňünde durýan ilkinji derejeli wezipeleri kesgitläp, häkime medeni-durmuş, injener-tehniki hem-de ekologiýa ugurlaryny hem öz içine alýan işleri Aşgabatda toplumlaýyn geçirmek babatynda anyk tabşyryklary berdi.
Döwlet Baştutany türkmen paýtagtynyň halkara derejesiniň mundan beýläk-de belende göterilmegi babatynda “Aşgabat 2017” Oýunlarynyň ägirt uly ähmiýetine ünsi çekip, taýýarlyk işleriniň her bir ugry boýunça anyk wezipeleri kesgitledi.
Welaýat häkimleri ýurtda alnyp barylýan işler, oba hojalyk işleriniň barşy barada hasabat berdiler. Döwlet Baştutany hasabatlary diňläp, ýurdumyzda obasenagat toplumynyň netijeli ösdürilmegi, oba hojalyk önümçiliginiň möçberleriniň artdyrylmagy, ekerançylaryň, kärendeçileriň netijeli zähmet çekmegi üçin ähli zerur şertleriň döredilendigini belläp, döwletimiziň olary ýokary hilli tohum, mineral dökünler, kuwwatly tehnika, suw bilen doly möçberde üpjün edýändigini aýtdy.
Şunuň ýaly höweslendirişe hem-de anyk maddy goldawa garamazdan, tutuşlygyna alnanda, pudagyň özüni ödemegi pes derejede galýar diýip, Türkmenistanyň Prezidenti alnyp barylýan işlere nägileligini bildirdi we hojalyklaryň dolandyrylmagyna jogapkärçilikli çemeleşmegiň pudakdaky işleriň düşewüntli bolmagynyň baş şertine öwrülmegi üçin ýerlerde nähili usullary hem-de gurallary ýola goýmagyň zerurdygyny anyklamagy welaýat häkimlerinden talap etdi.
Şeýle hem milletiň Lideri Ahal welaýaty boýunça “Türkmeniň ak öýi” binasynyň gurluşygynyň barşy, Mary welaýaty boýunça belli seneler we wakalar mynasybetli welaýatda medeni-köpçülik çärelerini we dabaralaryny geçirmek boýunça hem tabşyryklary berdi. Maslahatda döwlet durmuşynyň beýleki meseleleri hem ara alnyp maslahatlaşylyp, olar babatda degişli çözgütler kabul edildi.


text:
esasy
Halkara konwensiýalary
Halkara konwensiýalary jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileri kanunlaşdyrmak we terrorçylygy maliýeleşdirmeklige garşy hereket etmegiň halkara ulgamynyň wajyp bölegidir we FATF-yň maslahatlary bilen bilelikde POD/FT-iň ulgamynda toplumlaýyn halkara standartlaryny döredýär.
Konwensiýalar POD/FT-iň ulgamynda milli iş tertibini guramagyň we hukuk üpjünçiliginiň esasyny düzýär we döwletleriň ygtyýarly edaralarynyň halkara hyzmatdaşlygynyň meselesini goşmak bilen, bu ugurda çäreleri durmuşa geçirmegiň netijeli gurallaryny berkidýär.
Ýewropa Sowetiniň jenaýatçylykly işlerden we terrorçylygy maliýeleşdirmekden alnan girdejileri kanunlaşdyrmak, ýüze çykarmak, almak we konfiskasiýa etmek hakyndaky Konwensiýasy (Warşawa konwensiýasy)
BMG-nyň korrupsiýa garşy 2003-nji ýyl Konwensiýasy (Merid konwensiýasy)
Terrorçylyk, separatizm we ekstremizm bilen göreşmek hakynda Şanhaý konwensiýasy
BMG-nyň transmilli guramaçylykly jenaýatçylyga garşy göreş Konwensiýasy (Palerma konwensiýasy)
BMG-nyň terrorçylygy maliýeleşdirmek bilen göreşmek hakynda Halkara konwensiýasy (Nýu-Ýork konwensiýasy)
Ýewropa Sowetiniň korrupsiýa üçin raýat-hukuk jogapkärçiligi hakynda 1999-njy ýyl Konwensiýasy
Ýewropa Sowetiniň korrupsiýa jenaýat jogapkärçiligi hakynda 1999-njy ýyl Konwensiýasy
Ýewropa Sowetiniň jenaýatçylykdan alnan girdejileri kanunlaşdyrmak, ýüze çykarmak, almak we konfiskasiýa etmek hakynda 1990-njy ýyl Konwensiýasy (Strasburg konwensiýasy)
BMG-nyň neşe we psihotrop serişdeleriniň bikanun dolanyşygynyň garşysyna göreş hakynda 1988 ýyl Konwensiýasy
(Wena konwensiýasy)
esasy


text:
Gyş pasly biz dümew keseli bilen ýygy keselleýän bolsak, ýazyň gelmegi bilen allergiki täsirlilik artýar, ýaz we güýz pasyllary köp dowamly geçýän keseller (meselem, aşgazanyň baş keseli) beterläp, bejergini talap edýär.
Tomus pasly haýsy keseller duş gelýärkä?
IÇGEÇME
Içgeçmäniň esasy sebäpleri bolan bakteriýalardyr wiruslar iýmit önümlerine düşüp we özboluşly zäherleri bölüp çykaryp, içiň geçmegi we ýürek bulanma, gaýtarma ýaly alamatlary döredýärler.
Näme etmeli?
► Gaýtarma we içgeçme netijesinde bedenden suwuklygyň we duzlaryň artyk bölünip çykmazlygyny gazanmaly. Köp suwuklyk, esasan hem duzlary saklaýan mineral suwlary içiň. Şonuň ýaly-da, berhiz tutma wajypdyr.
► Keseliň ýeňil geçýän ýagdaýlarynda (içgeçme günde 2-3 gezek bolanda) içegäniň işjeňligini peseldýän dermanlary (loperamid, imodium) kabul etmek maslahat berilýär. Şonuň ýaly hem, içegäniň nemli gatlagyny goraýan we zäherleri çykarýan serişdeleri (kömür gerdejikleri, smekta, neosmektin, diosmektin, filtrum, polifan, enterodez) ulanmak peýdaly bolup biler.
► Berhiz we geçirilýän bejergi netijesiz bolan ýagdaýynda ýa-da alamatlar has agyr geçende lukmana ýüz tutmak wajypdyr. Köpler bakteriýalara garşy ulanylýan serişdeleri (furazolidon, nifuroksazid) özbaşdak kabul etmäge ymtylýarlar. Ýöne köplenç lukmana ýüz tutmazdan bejergini ýalňyş we ýerliksiz geçirýärler.
► Içege ýokançlyklarynyň içinde beden üçin howply bolan keselleri hem wagtynda anyklamak wajypdyr: ganly içgeçmede (dizenteriýa) täretde gan görnüp, täret etmeler agyryly bolýar. Mergi (holera) keselinde bolsa köp suwuklyk ýitirilip, täret tüwüli gaýnatma meňzeş bolýar.
GÜNDE ÝANMAK
Lukmanlaryň anyklamagyna görä, çagalykda derisi günde 6 gezek ýanan adamda melanoma keseliniň döreme ähtimallygy iki esse ýokarlanýandyr!
Özüňi nähili goramaly?
► Mümkin boldugyndan hemişe kölegede boljak boluň. Esasan hem 11.00 sagatdan 15.00 sagat aralygynda güne çykmajak boluň.
► Çagalary, esasan hem 6 aýlyk ýaşa çenli bolan kiçi çagalary güne çykarmaň. Olaryň derisi näzik bolup, güň şöhleleriniň aşagynda has çalt ýanyp biler. Şeýle-de, olaryň bedeniň ýylylygy sazlama ukyby pesdir.
► Günüň aşagynda bedeni ýapýan egin-eşigi, kelläňize gyralary giň şlýapalary geýmäge we gün şöhlelerinden goraýan äýnekleri dakmaga çalşyň.
► Güne çykanyňyzda goraýjy faktory (SPF) 30-dan pes bolmadyk günden goraýan kremleri ulanyň.
► Günüň aşagynda bolanyňyzdan soň, üns bilen deriňize serediň.
Näme etmeli?
Geçirilen goraýjy çärelere garamazdan, siziň deriňiz ýanyp, onda suwuklykly düwmejikler emele gelen bolsa, onda haýal etmän lukmana ýüz tutmak zerurdyr. Eger deriniň ýanmagy ýeňil derejede bolup, diňe gyzarma we çişginlilik alamatlary dörän bolsa, öý şertlerinde despantenolyň serişdelerini (bepanten, pantenol, pantoderm, pantelospreý, d-pantenol) ulanmak maslahat berilýär. Olar ýag, gel we pürkülip çykarylýan görnüşde öndürilýär. Agyryny aýyrmak üçin parasetamol ýa-da ibuprofen kabul ediň.
ARYNYŇ ÇAKMAGY
Sag adam 5-10 arynyň birden çakmagyny ýeňil geçirse hem, 200-300 çakmalar howply ýagdaýlara, 400-500 ary çakmalary bolsa ölüme hem getirip biler. Ary zäheri dem alyş merkeziniň işini togtadyp, böwrekleriň, ýürek-damar we nerw ulgamynyň ýagdaýyna ýaramaz täsir edýändir. Eger adamda arynyň zäherine ýokary täsirlilik bar bolsa, onda onuň ýekeje gezek çakmagy hem anafilaksiýa şoguny döredip, ölümçilige sezewar edip biler. Şeýle ýokary täsirlilikli adamlar meýdana çykanda, adrenalin dermanynyň ýanynda bolmagy hökmandyr.
Arynyň çakmalaryny esasan hem göwreli aýallar, çagalar we gartaşan adamlar agyr geçirýärler. Aýratyn hem arynyň agyz boşlugynyň nemli gatlagyna çakmagy has howply bolup durýar, sebäbi bu ýerde dörän çişginlilik bogulma ýagdaýyna getirip biler.
Näme etmeli?
Ary çakanyndan soň, onuň zäherli dilini ýiti iňňe bilen çykaryň we ýerini wodorodyň öteturşysy ýa-da odekolon, spirt, arak bilen süpüriň. Ary çakan ýere agyry we çişginlilik aýrylar ýaly, sowuk zat goýuň. Arynyň zäheriniň böwrekleriň üsti we der bilen çykarylýanyny göz öňünde tutup, köp mukdarda suwuklyk içiň. Allergiki täsirliligiň öňüni almak üçin allergiýa garşy serişdeleri (suprastin, zirtek, klaritin) kabul ediň.
TOMUSKY ALLERGIÝA
Ösümlik tozgalaryna bolan allergiki täsirlilik ýaz paslynda duş gelýän kesel ýaly kabul edilse-de, tomus pasly otlaryň ösmegi we tozgalamagy hem bu täsirliligi ýokarlandyrýar.
Bökdençlik döredýän goraýjy usullary uly kömek edip biler. Köçeden gelnenden soň gowy ýuwnup burunlary arassalama we agzyňy çaýkama hökmandyr. Penjireleriň öňüne çig hasalary asmalydyr. Burnuň nemli gatlagyny goraýan serişdeleri (meselem, Nazawal) ulanyp bolar. Ösümlikleriň güllemeginden 1-2 hepde öň kromoglikat derman serişdelerine degişli dermanlary (lukmanyň maslahaty wajyp) kabul etmek peýdaly bolar.
"ÝÜZÜJINIŇ GULAGY"
Suwda ýüzüjiniň gulagynyň daşky eşidiş kanalyna suw gidende, gulakda ýaramaz duýgular, gulagyň içinde suwuň bulkuldysynyň döremegi ýaly alamatlar ýüze çykýar. Gulagy we deprek perdesi sagdyn adamda suw daşky gulagyň kanalyndan aňyry geçip bilmeýär.
Näme etmeli?
Suw düşen gulagyňyz aşakda bolar ýaly, gapdala ýatyň we birnäçe gezek ýuwdunyň. Ondan soň gulaga düşen suw akyp çykyp biler. Ondan başga-da, pagtadan işilen uzyn inçe sapajygy gulaga sokup we onuň bir ujyny daşyna çykaryp, düşen suwy aýryp bolar. Pagta suwy sorup alar.
Lukmanlar gulaga düşen suwy gulak üçin niýetlenen pagta taýajyklary bilen aýyrmazlygy ündeýärler. Ol taýajyklar eşidiş kanalynyň we deprek bardasynyň şikeslenmelerini döretmäge ukyplydyr.
Eger suw aýrylandan soň hem gulakda sesiň bolmagy, gulagyň dykylmagy we eşidişiň peselmegi ýaly alamatlar galan bolsa ýa-da gulakdan bölünip çykmalar dörän bolsa, onda bu gulak gutusynyň (sernaýa probka) çişmeginden ýa-da daşky eşidiş kanalynyň sowuklamagyndan habar berýär. Şeýle ýagdaýda lukmana ýüz tutmak zerurdyr.
Suwuň aşagyna çümülende ýa-da burnuň bilen suw "ýuwdulanda", suw ortaky gulaga ýetip, onuň dykylmagyny hem-de sorkuldaýan agyrylary döredip biler. Şeýle ýagdaýlarda ýygy ýuwdunyň we gulaga bor spirtiniň ýyly ergini bilen öllenen pagta sapajyklaryny (turunda) goýuň. Gulaga damdyrylýan serişdeleri (Otipak, Otinum) ulanma hem maslahat berilýär. Bu serişdeleri gije damdyryp, ýüň ýaglyk bilen gyzdyryjy çäreleri geçirme hem peýdaly bolup bilýändir.
"ÝÜZÜJINIŇ GIJILEWÜGI"
Ylmy dilde ol "serkarioz" diýip atlandyrylsa, halk arasynda oňa "ördek keseli" diýilýär. Suw howdanlarynda ýüzýän ördekler şistosomatoz keseli bolan parazitar kesel bilen keselleýändirler. Ördekler suwa gurçuklaryň ýumurtgalaryny bölüp çykaryp, olar hem atgulaklary şikeslendirýärler. Olar bolsa keselden soň serkariý liçinkalaryny bölüp çykarýarlar. Suwda ýüzüp, olar ördekleri gözlese-de, köplenç adamlara hem ýokuşýarlar. Liçinkalar adamyň derisine girip, allergiki täsirlilige meňzeş gyzarma we gijileme alamatlaryny döredýärler. Kesele ördekler ýüzýän hemme suw howdanlarynda, ownuk köllerde duş gelip bolýar. Ýokuşma ýygylygy maý-oktýabr aralygy ýokarydyr.
Alamatlary
Suwa düşmeden birnäçe minut soň deride gyzma, sançma, gyzarma alamatlary döreýär. Käwagtlar bu alamatlar has gijigip, 12 sagatdan soň hem döräp bilýändir. Deriniň gyzaran ýerlerinde kiçijik düwmejikler peýda bolup bilýär. Alamatlar 3 günden 7 güne çenli saklanyp, derä giren liçinkalaryň sanyna görä, keseliň alamatlarynyň ýüze çykyş derejesi hem dürli bolup bilýär. Käwagtlar bedeniň gyzgynlylygy ýokarlanýar.
Näme etmeli?
Gijilemäni gowşatmak we gyzarmany aýyrmak üçin antigistamin serişdeleri (tawegil, zirtek, erius, klaritin) kabul ediň. Ýokançlyklar düşmez ýaly, deridäki örgünleriň ýerini gijemekden saklanyň. Bedeniň gyzgynlylygy ýokarlananda parasetamol içmek maslahat berilýär.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Bolgariýa Respublikasynyň Premýer-ministriniň Türkmenistana resmi sapary başlandy
24-nji awgustda Bolgariýa Respublikasynyň Premýer-ministri Boýko Borisowyň Türkmenistana resmi sapary başlandy.
Dostlukly ýurduň hökümetiniň baştutanynyň iki günlük saparynyň maksatnamasyna laýyklykda, Türkmenbaşy şäherine baryp görmek göz öňünde tutulýar. Bu ýerde belent mertebeli myhman Halkara deňiz portunyň gurluşyk meýdançasyna baryp görmegi hem-de sebitde iri senagat kärhanasynyň — Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň işi bilen tanyşmagy göz öňünde tutýar.
Aşgabatda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň we Bolgariýa Respublikasynyň Premýer-ministri Boýko Borisowyň arasynda geçiriljek ikitaraplaýyn gepleşikler iki dostlukly ýurduň netijeli döwletara gatnaşyklaryny ikitaraplaýyn, şeýle hem köptaraplaýyn görnüşde, şol sanda abraýly halkara guramalarynyň ugry hem-de türkmen döwletiniň Ýewropa Bileleşiginiň ýurtlary bilen soňky ýyllarda giňelen gatnaşyklarynyň çäklerinde netijeli döwletara gatnaşyklaryny okgunly ösdürmegi ugur edinýändiginiň aýdyň subutnamasy bolup hyzmat eder.
Garaşylyşy ýaly, Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň we Bolgariýa Respublikasynyň Premýer-ministri Boýko Borisowyň duşuşygynyň barşynda söwda-ykdysady gatnaşyklaryny giňeltmegiň usullaryny işläp taýýarlamaga uly üns berler. Ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça bilelikdäki hökümetara türkmen-bolgar toparynyň işi şol gatnaşyklara kuwwatly itergi berer. Medeni-gumanitar gatnaşyklaryny giňeltmek meselesi hem aýratyn ara alnyp maslahatlaşylar. Şol gatnaşyklar iki ýurduň dostlukly halklaryna müňýyllyklaryň dowamynda toplanan baý medeni tejribeleri we däpleri yzygiderli alyşmaga mümkinçilik döredýär.


text:
Hytaýdaky ýaşyl öwrülişik
Hytaý daşky gurşawy goramak işine çynlakaý çemeleşýär. 2018-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan başlap, dünýäniň daşky gurşaw meselesi iň ýörgünli ýurdunda ekologiýa salgydy güýje girdi.
Salgydyň girizilmeginiň maksady daşky gurşawy hapalaýan galyndylaryň sanyny azaltmaga gönükdirilendir. Ol industrial kompaniýalara, şol sanda hususyýetçilere hem degişlidir. Tölegiň möçberi her bir sebitiň ekologiýa taýdan näderejede arassalygyna bagly bolar. Bu babatda Pekin ekologiýa salgydynyň iň ýokary şäheri hasaplanýar.
“Entek ekologiýa salgydy salnyp başlanmanka, biziň kompaniýamyz akar suwlaryň we howanyň arassalygyny her 24 sagatda bir gezek barlagdan geçirip durdy” diýip, awtomobil kompaniýasynyň wekili Ksi Pun gürrüň berýär.
Hytaýda ähli kärhanalary howanyň hapalanmagynyň möçberini kesgitleýän enjamlary oturtmaga borçlandyrdylar. Şol enjamlaryň görkezýän maglumatlary Hytaýyň salgyt we tebigaty goramak gulluklaryna iberiler.
Materialy “www.ru.euronews.com” saýtynyň materiallary esasynda taýýarlan Hojaberdi APBAÝEW.