text:
Türkmenistanyň häkimiýetleri ýitirim edilen aktiwist Galina Kuçerenkonyň howpsuzlygyny üpjün etmeli diýip, adam hukuklaryny goraýjy halkara guramalary çagyryş edýärler.
Galina Kuçerenko 7-nji dekabrda özlerini tanatmadyk adamlar tarapyndan Aşgabatdaky öýünden zor bilen äkidildi, şondan soň onuň ykbaly nämälim galýar. 11-nji dekabrda aşgabatly tanymal graždan aktiwisti Nataliýa Şabunts Galina Kuçerenko barada henizem maglumatyň ýokdugyny Azatlyk Radiosyna habar berdi.
Adam hukuklary boýunça Türkmen Inisiatiwasy we Adam hukuklary boýunça halkara partnýorlugy (IPHR) haýwanlary goraýjy Galina Kuçerenkonyň birnäçe aýlap güýçlenen basyşlardan soň ogurlanmagyna örän aladalanýarys diýlip, guramalaryň 8-nji dekabrda bilelikde ýaýradan beýanatynda aýdylýar.
“Onuň ykbaly barada maglumatyň ýok ýagdaýynda, Galina Kuçerenkonyň howpsuzlygy we saglyk ýagdaýy iňňän aladalandyrýar. Bu ýagdaýlar Türkmenistanda graždan jemgyýetiniň aktiwistleriniň ýüzbe-ýüz bolýan adatdan daşary töwekgelçiliklerini suratlandyrýar we ýurtda tankydy sesleriň yzarlanmagynyň güýçlenýändigini görkezýär” diýip, Adam hukuklary boýunça Türkmen Inisiatiwasy guramasynyň ýolbaşçysy Farid Tuhbatullin aýtdy.
Guramalar Türkmenistanyň häkimiýetlerini Galina Kuçerenkonyň howpsuzlygyny üpjün etmäge, saklanýan ýeriniň üstüni açmaga, dessine we şert goýmazdan boşatmaga çagyrýarlar. Şeýle-de, adam hukuklaryny goraýjy halkara guramalarynyň beýanatynda Galina Kuçerenkonyň ogurlanmagyna we tussag astynda hem daşky dünýäden üzňelikde saklanmagyna jogapkärler sud edilmeli diýilýär. Düýbi ABŞ-da ýerleşýän "Human Rights Watch" guramasy hem Aşgabatda Galina Kuçerenkonyň eden-etdilikli tussaglygyny ýazgardy we Türkmenistanyň halkara partnýorlaryna çagyryş edip, türkmen hökümetinden Kuçerenkonyň nirede saklanýandygyny barada gyssagly maglumat bermegi we ony boşatmagy talap etmäge ündedi.
Galina Kuçerenkonyň gysy Waleriýanyň 8-nji dekabrda habar bermegine görä, onuň öz ejesiniň ykbaly barada beren soraglaryna polisiýa we sud resmileri diňe “ejeň indi gelmez” we “Arzuwdaky ýörite priýomnikde bolmaly” diýen gysgaça jogaplardan başga maglumat bermändirler.
7-nji dekabrda ejesi bilen bilelikde öýünden äkidilenden soňra Aşgabadyň polisiýa bölümlerine, Azatlyk etrap suduna alnyp barylan we 50 manat jerime salnyp, günüň aýagynda boşadylan Waleriýa öýüne baran adamlaryň Galina Kuçerenko sütem edendigini we güýç bilen äkidendigini gürrüň berdi. Onuň sözlerine görä, olaryň öýlerine zor bilen girip, özlerini polisýa diýip atlandyran 8 çemesi adam öz atlaryny aýtmandyr, hiç hili resmi kagyz görkezmändir.
“Olar başda ejemi äkitdiler, ony ýere ýykdylar. Ol ýerde ýatyrka, men ýanyna barmak isledim, emma äpet bir adam meni saklap durdy, elimi gaňyrdy. Men ejemiň ýanyna goýberiň diýip ýalbardym, ejemiň halyndan alada etdim, emma olar ‘hiç zat bolmaz ejeňe’ diýdiler we ony süýräp äkitdiler. Ejem çykyp barýarka, gapyda haýwanlary ýygnaýan ulagyň durandygyny aýdyp ýetişdi. Ejemi äkidenlerinden soň maňa ‘bol, ähli gymmatbaha zatlaryňyz bar bolsa al ýanyňa, dokumentleriňi al’ diýdiler”.
Galina Kuçerenko birnäçe ýylyň dowamynda Aşgabatda öýsüz haýwanlary goramak, olaryň häkimiýetler tarapyndan guramaçylykly öldürilýändigi hakynda maglumat bermek boýunça aktiw iş alyp barýardy. Halas eden haýwanlaryň ençemesini öz öýünde saklaýardy.
Şu ýylyň tomus aýlarynda Galina Kuçerenko özüne güýç organlaryň işgärleri tarapynda “sesini çykarmazlyk hakynda” duýduryş edilýändigini we hatda ölüm haýbatynyň atylandygyny Azatlyk Radiosyna habar beripdi.
Türkmenistanda graždan aktiwistlerine, olaryň maşgala agzalaryna we garaşsyz žurnalistlere, şol sanda Azatlyk Radiosynyň habarçylaryna basyşlar dowam etdirilýär.
Diňe soňky aýlarda graždan aktiwisti Nataliýa Şabuntsa, Azatlyk Radiosynyň habarçysy Soltan Açylowa, sosial ulgamlaryndaky aktiwisti Galina Wertýakowa we Adam hukuklary boýunça Türkmen Inisiatiwasy guramasynyň ýolbaşçysy Farid Tuhbatulliniň ejesi Halida Izbastinowa Türkmenistanda gysyş görkezildi.
Azatlyk Radiosynyň habarçysy Saparmämmet Nepesgulyýew iki ýyldan gowrak wagtlap tussaglykda saklanýar.


c: text/html

text:
Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň mejlisi01.04.2020
Şu gün Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedow Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň mejlisini geçirdi, onda şu ýylyň geçen üç aýynda harby we hukuk goraýjy edaralarynyň ýerine ýetiren işleriniň netijeleri ara alnyp maslahatlaşyldy, ýakyn geljek üçin möhüm wezipeler kesgitlenildi hem-de olaryň maddy-enjamlaýyn binýadyny berkitmek, işini has-da kämilleşdirmek bilen bagly meselelere seredildi.
Ilki bilen, goranmak ministri B.Gündogdyýew 2020-nji ýylyň ilkinji üç aýynda durmuşa geçirilen işleriň netijeleri hem-de hormatly Prezidentimiziň ozal beren tabşyryklaryny ýerine ýetirmek, şol sanda goranyş häsiýetli Harby doktrinada kesgitlenilen wezipeleri durmuşa geçirmek boýunça görülýän çäreler barada hasabat berdi.
Şeýle hem ministr çagyryş boýunça harby gullugy geçen harby gullukçylary Türkmenistanyň Ýaragly Güýçlerinden, beýleki goşunlaryndan we harby edaralaryndan harby gullukdan boşatmak hem-de Türkmenistanyň raýatlarynyň harby gulluga nobatdaky çagyrylyş möwsümini ýokary derejede geçirmek üçin ähli şertleriň döredilendigi barada-da hasabat berdi.
Ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, Milli goşunymyzyň ähli kysymlarynyň işini has-da kämilleşdirmek, harby ulgamda iň gowy dünýä tejribesini özleşdirmek, ýokary derejeli hünär ussatlaryny, jogapkär, päk ýürekli hünärmenleri taýýarlamak boýunça esasy wezipelere ünsi çekdi.
Döwlet Baştutanymyz harby gullukçylaryň Garaşsyz, Bitarap Türkmenistanyň goranyş häsiýetli Harby doktrinasynyň ýörelgelerine, maksatlaryna hem-de wezipelerine berk eýermelidiklerini belledi.
Hormatly Prezidentimiz harby we hukuk goraýjy edaralarda gulluk borjuny ýerine ýetirýän ýaşlary Watana bolan çäksiz söýgi ruhunda terbiýelemegiň ähmiýetini belläp, goranmak ministrine anyk tabşyryklary berdi.
Soňra içeri işler ministri M.Çakyýew garamagyndaky düzümleriň işi hem-de ýurdumyzda jemgyýetçilik tertibini üpjün etmek, düzgün bozmalaryň öňüni almak, şol sanda ýurdumyzyň awtomobil ýollarynda ýol-ulag hadysalarynyň öňüni almak boýunça ýylyň başyndan bäri amala aşyrylan toplumlaýyn çäreler barada hasabat berdi.
Ministr ýangyn howpsuzlyk gullugynyň işini döwrebaplaşdyrmak boýunça görülýän anyk çäreler barada hasabat berip, ýangyn howpsuzlygyny üpjün etmek bilen baglanyşykly teklipleri hödürledi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, IIM-niň işiniň esasy ugurlary barada aýdyp, içeri işler edaralarynyň düzgün-tertibi üpjün etmek bilen bagly meseleleri hemişe gözegçilikde saklamalydygyny belledi. Döwlet Baştutanymyz IIM-niň edaralarynyň tehnikanyň täze görnüşleri bilen üpjün edilmegini geljek üçin işleriň esasy ugurlarynyň biridigini aýtdy.
Milli Liderimiz hödürlenen teklipleri makullap, ýangyn howpsuzlygyny üpjün etmek ýangyna garşy gullugyň esasy borçlarynyň biridigini belledi. Şonuň bilen birlikde, Belent Serkerdebaşymyz ähli edaralaryň, kärhanalaryň, şeýle hem ilatyň arasynda ýangyn-tehniki düzgünleriň esasynda ýangyna garşy tälim okuwlaryny yzygiderli guramagyň zerurdygyny aýtdy.
Milli Liderimiz ýokary okuw mekdeplerinde işgärleri taýýarlamak ulgamyny kämilleşdirmegiň aýratyn möhümdigini belläp, bilim bermek usulyny döwrüň talaplaryna laýyklykda ýola goýmagy tabşyrdy hem-de degişli görkezmeleri berdi.
Soňra Döwlet serhet gullugynyň başlygy Ş.Durdyýew hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa ata Watanymyzyň mukaddes çäkleriniň goralmagyny üpjün etmek hem-de harby gullukçylaryň gulluk we durmuş şertlerini gowulandyrmak boýunça geçen üç aýyň dowamynda görlen çäreler barada hasabat berdi.
Milli Liderimiz hasabaty diňläp, häzirki wagtda edaranyň bölümleriniň maddy-enjamlaýyn binýadyny döwrebaplaşdyrmaga, dolandyryş düzümini kämilleşdirmäge uly ähmiýet berilýändigini belledi. Şonuň bilen bir hatarda serhet goşunlaryny öňdebaryjy tehniki serişdeler bilen üpjün etmek, harby hünärmenleri we serkerdeleri taýýarlamak işleri amala aşyrylýar.
Ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy hoşniýetli goňşuçylygy, asuda we özara ynamly döwletara gatnaşyklaryny pugtalandyrmak, parahatçylyk söýüjilikli daşary syýasaty ýöretmek, Garaşsyz, Bitarap Watanymyzyň çäklerini dostluk hem-de doganlyk serhetlerine öwürmek işinde harby gullukçylaryň ägirt uly hyzmatyny belläp, bu babatda anyk görkezmeleri berdi.
Soňra Ýokary kazyýetiň başlygy G.Hallyýew hukuk özgertmelerini ilerletmegiň barşy, şeýle hem şu ýylyň ýanwar — mart aýlarynda degişli düzümleriň ýerine ýetiren işleriniň netijeleri barada hasabat berdi.
Döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, kazylaryň öz işinde hereket edýän kanunçylygyň düzgünlerinden ugur almalydygyna ünsi çekip, adyl kazyýetliligi amala aşyrmagyň hilini ýokarlandyrmagyň, raýatlaryň hem-de edara-kärhanalaryň hukuklaryny we kanuny bähbitlerini kazyýetde goramak işiniň mundan beýläk-de kämilleşdirilmeginiň möhümdigini belledi.
Milli Liderimiz çykarylýan çözgütleriň kanunylygynyň berjaý edilmegine berk gözegçilik etmegiň wajypdygyny aýdyp, bu babatda birnäçe anyk tabşyryklary berdi.
Soňra Baş prokuror B.Atdaýew hormatly Prezidentimiziň ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi hem-de şu ýylyň birinji çärýeginde geçirilen işleriň netijeleri barada hasabat berdi. Degişli döwürde aýry-aýry düzümlerde geçirilen seljerme işleriniň jemleri hasabatyň esasyny düzdi.
Belent Serkerdebaşymyz hasabaty diňläp, döwlet häkimiýet edaralary, ýerli ýerine ýetiriji we öz-özüni dolandyryş edaralary, jemgyýetçilik guramalary, wezipeli adamlar hem-de raýatlar tarapyndan hukuknamalaryň ýerine ýetirilmegine prokuror gözegçiligini güýçlendirmegiň wajypdygyny belledi.
Döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow degişli barlaglar geçirilende, kanun bozulmalarynyň öňüni almak hem-de aradan aýyrmak, adamyň hukuklaryny hem-de ýurdumyzyň bähbitlerini goramak boýunça anyk çäreleriň görülmeginiň möhümdigini aýtdy. Şunuň bilen baglylykda, öňde goýlan möhüm wezipeleriň üstünlikli durmuşa geçirilmegine berk gözegçilik etmek babatda anyk tabşyryklar berildi.
Mejlisiň barşynda hormatly Prezidentimiz prokurorlary wezipä bellemek hem-de wezipeden boşatmak hakynda Karara gol çekdi.
Soňra milli howpsuzlyk ministri G.Annaýew döwlet Baştutanymyzyň ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi hem-de milli howpsuzlygy üpjün etmek, Diýarymyzyň mukaddes Garaşsyzlygynyň sütünlerini ygtybarly goramak maksady bilen, 2020-nji ýylyň ýanwar — mart aýlarynda amala aşyrylan işler barada hasabat berdi.
Ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy hasabaty diňläp, döwletimiziň konstitusion gurluşyny hem-de çäk bitewüligini, parahatçylygy we jemgyýetiň asudalygyny goramak, häzirki zamanyň dürli howplaryna hem-de wehimlerine garşy göreşmek işinde beýleki harby we hukuk goraýjy edaralary bilen ylalaşykly hereket etmegiň zerurdygyna ünsi çekdi.
Döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow Milli howpsuzlyk ministrliginiň işgärleriniň döwrebap ylymlary we tehnologik işleri düýpli özleşdirmeginiň, hünär ussatlygyny ýokarlandyrmagynyň, syýasy taýýarlygyny kämilleşdirmeginiň möhümdigi barada aýtmak bilen, birnäçe anyk tabşyryklary berdi.
Soňra adalat ministri B.Muhamedow milli kanunçylyk binýadyny kämilleşdirmek boýunça şu ýylyň üç aýynda ýerine ýetirilen işler barada hasabat berdi. Şeýle hem ilatyň hukuk medeniýetini ýokarlandyrmak boýunça geçirilen işler barada aýdyldy.
Hormatly Prezidentimiz hasabaty diňläp, ministrligiň işgärleriniň kanunçylygyň dünýä tejribesini işjeň öwrenip, döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlaryny nazara almak bilen, halkara hukugynyň kadalaryny ýurdumyzyň kanunçylygyna ornaşdyrmak boýunça teklipleri işläp taýýarlamalydygyny belledi hem-de degişli tabşyryklary berdi.
Soňra Döwlet gümrük gullugynyň başlygy M.Hudaýkulyýew milli Liderimiziň ozal beren tabşyryklary ýerine ýetirmek babatda şu ýylyň ýanwar — mart aýlarynda geçirilen işleriň jemleri barada hasabat berdi. Şeýle hem ýurdumyzyň degişli kanunlarynyň düzgünlerini berjaý etmek maksady bilen amala aşyrylýan çäreler barada habar berildi.
Döwlet Baştutanymyz hasabaty diňläp, bu gullugyň işini mundan beýläk-de kämilleşdirmegiň, gümrük gözegçiligi amala aşyrylanda döwrebap usullary we öňdebaryjy tehnologiýalary işjeň ornaşdyrmagyň zerurdygyny belledi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow degişli ugurda oňyn tejribäni, umumylykda kabul edilen kadalary has-da işjeň ornaşdyrmagy esasy wezipeleriň hatarynda kesgitläp, bu babatda birnäçe anyk görkezmeleri berdi.
Soňra Döwlet migrasiýa gullugynyň başlygy M.Gurdow hasabat döwründe alnyp barylýan işleriň netijeleri, şol sanda edaranyň maddy-enjamlaýyn binýadyny döwrebaplaşdyrmak, işgärler düzümini berkitmek boýunça görlen çäreler barada hasabat berdi.
Belent Serkerdebaşymyz Türkmenistanyň dünýä bileleşigi bilen netijeli gatnaşyklarynyň üstünlikli ösýän wagtynda gullugyň her bir işgäriniň döwlet özygtyýarlylygynyň esaslaryny pugtalandyrmaga hemmetaraplaýyn ýardam etmekde mynasyp goşandynyň bolmalydygyny belledi.
Milli Liderimiz işiň ileri tutulýan ugurlaryna ünsi çekip, öňde goýlan wezipeleri üstünlikli çözmek üçin döwrebap maglumat-tehniki serişdeleri peýdalanmagyň ähmiýetini belledi. Şunuň bilen baglylykda, Döwlet migrasiýa gullugynyň başlygyna anyk görkezmeler berildi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary Ç.Amanow ýurdumyzyň harby we hukuk goraýjy edaralarynda hasabat döwründe ýerine ýetirilen işleriň netijeleri hem-de döwletimiziň goranyş häsiýetli Harby doktrinasynyň esasy maksatlary bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyzyň başyny başlan giň gerimli özgertmelerini durmuşa geçirmegiň barşy barada hasabat berdi.
Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, berkarar Watanymyzyň halkara bileleşigi tarapyndan berlen Bitaraplyk derejesine ygrarlydygyny belledi. Şol hukuk ýagdaýyna laýyklykda, ylalaşdyryjylyk we hoşniýetli goňşuçylyk syýasaty amala aşyrylýar. Milli howpsuzlygy üpjün etmek hem-de halkymyzyň abadan durmuşynyň kepili bolup çykyş edýän goşunymyzyň goranyş ukyplylygyny ýokarlandyrmak döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň hatarynda durýar.
Harby we hukuk goraýjy edaralaryň ähli meýilnamalarynyň üstünlikli ýerine ýetirilmegi serkerdeleriň ussatlygyna hem-de hukuk taýdan taýýarlyk derejesine, olaryň eserdeňligine, döwrebap tehniki serişdelere we tehnologiýalara erk etmek endiklerine bagly bolup durýar diýip, hormatly Prezidentimiz bu babatda anyk tabşyryklary berdi.
Döwlet Baştutanymyz mejlisi jemläp, ata Watanymyz Türkmenistanyň yzygiderli amala aşyrýan goranyş häsiýetli Harby doktrinasynyň esasynda duran parahatçylyk söýüjilik hem-de ynsanperwerlik ýörelgelerine eýermek bilen, döwletimiziň geljekde hem harby we hukuk goraýjy edaralarynyň maddy-enjamlaýyn binýadyny yzygiderli berkitjekdigini aýtdy.
Mejlisde başga-da birnäçe möhüm meselelere seredildi, olar boýunça degişli çözgütler kabul edildi.
Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy Gurbanguly Berdimuhamedow mejlisi tamamlap, ýygnananlara berk jan saglygyny, maşgala abadançylygyny hem-de parahatçylygyň, ataWatanymyzyň durnuklylygynyň we rowaçlygynyň bähbidine alyp barýan işlerinde üstünlikleri arzuw etdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Şeýle hem okaň
18.05.2020 | Bitarap Watanymyz Türkmenistanyň şanyna baýramçylyk konserti
13.05.2020 | Täze neşirler: Bitaraplyk derejesi durmuş-ykdysady nukdaýnazardan
13.05.2020 | Bitaraplygyň mekanynyň dürli öwüşginli keşbi — dünýäniň fotosuratçylarynyň işlerinde
22.04.2020 | Dünýä halklarynyň ýakynlaşmagynyň bähbidine medeni gatnaşyklar
08.03.2020 | Türkmenistanyň Söwda-senagat edarasynyň dabaralar zalynda baýramçylyk konserti boldy
09.01.2020 | Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň ýyl ýazgysy — 2019-njy ýyl: medeniýet ulgamy
Türkmenistanyň Täjigistan Respublikasyndaky Medeniýet günleriniň maksatnamasy nesilden nesle geçip gelýän we aýawly saklanylýan medeni däpler, şeýle hem häzirki döwürde olaryň ösüşi barada giň düşünje almaga mümükinçilik berýär.
Dostlukly ýurtda halkymyzyň medeniýetine we sungatyna döredijilik işgärleriniň uly topary wekilçilik edýär, olaryň hatarynda Türkmenistanyň medeniýet we bilim ministrlikleriniň ýolbaşçylarydyr hünärmenleri, tanymal bagşylar we sazandalar, estrada aýdymçylary, paýtagtyň hem-de welaýatlaryň folklor toparlary, teatr, muzeý we kitaphana işgärleri bar.
Türkmenistanyň Medeniýet günleri Duşanbäniň Milli kitaphanasynda dabaraly açyldy, oňa iki ýurduň medeniýet ministrleri, şäher dolandyryş edarasynyň ýolbaşçylary hem-de wekilleri, Türkmenistanyň Täjigistandaky diňplomatik wekilhanasynyň, şeýle hem döredijilik intelligensiýasynyň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň işgärleri gatnaşdylar.
Dabarada çykyş edenler däp bolup galan türkmen-täjik hyzmatdaşlygyny baýlaşdyrmaga, taryhy mirasy, doganlyk iki halkyň baý däp-dessurlaryny wagyz etmäge niýetlenen Medeniýet günleriniň ähmiýetini nygtadylar.
Şol gün täjik paýtagtynyň Milli kitaphanasynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Türkmenistan—Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi” kitaby bilen tasnyşdyrylyş boldy, şeýle hem iki ýurduň döredijilik intelligensiýasynyň duşuşygy geçirilip, onuň barşynda türkmen – täjik ynsanperwer gatnaşyklaryny ösdürmegiň geljegi ara alnyp maslahatlaşyldy.
Medeniýet günleriniň maksatnamasynyň çäklerinde açylan Türkmenistanyň sebitelriniň ählisiniň muzeýlerinden alnan žiwopis we amaly-haşam sungaty eserleriniň sergisi Duşanbäniň medeni durmuşynda şanly waka boldy.
Lebap welaýatynyň Seýitnazar Seýdi adyndaky sazly-drama teatrynyň artistleri Täjigistanyň A. Lahuti adyndaky akademiki teatrynyň sahnasynda “Türkmenistan—Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi” kitaby esasynda goýlan “Daýahatyn” oýnuny görkezdiler.
“Kohi Borbad” Döwlet toplumynyň sahnasynda görkezilen baýramçylyk konsertinde duşanbeliler we täjik paýtagtynyň myhmanlary türkmen aýdym-saz döredijiligi, bagşylaryň sungaty we folklor toparlarynyň özüne çekiji çykyşlary bilen tanyşdylar, türkmen estradasynyň ýyldyzlarynyň we tans toparlarynyň ussatlygyna, halk aýdymlarynyň şahyranalygyna hem-de çuňňur manylydygyna mynasyp baha berdiler.
Copyright 2012-2020 Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi - Türkmenistan bu gün


text:
Dárigerge qol kótergen almatylyq júkti áıelge aıyppul salyndy
Almatyda qursaǵyndaǵy balasynyń júregi soqpaı tur degendi estigen kelinshek dárigerge qol kóterdi, dep habarlaıdy QazAqparat.
Almatydaǵy №7-shi qalalyq aýrýhanada shý shyǵaryp, dárigerge qol kótergen emdelýshige 25 myń teńge kóleminde aıyppul salyndy. 7-shi qalalyq aýrýhananyń gınekology Gúlmıra Jamaevanyń aıtýynsha, júkti kelinshek onyń kabınetine kirip, aqyly ÝDZ-ǵa túsken.
«Tekserilýge kelgen kelinshek oryndyqqa otyra salyp, telefon arqyly bireýmen qatty ursysty. Men odan tynyshtalýyn suradym. Sodan keıin ýltradybystyń nátıjesin berýin ótindim. Ol maǵan jatyrdaǵy uryqtyń júrek soǵysy joq ekenin aıtty. Ol ÝDZ júktiliktiń segizinshi aptasynda tústi. Negizi júrek soǵysy besinshi aptada seziledi. Men oǵan mundaı jaǵdaıda sharananyń ishte qatyp qalǵanyn, júrek soǵysy joqtyǵyn aıttym»,-deıdi dáriger.
Muny estigen kelinshek, ashýǵa boı aldyryp, dárigerdiń ústelindegi kompıýterdi laqtyryp, dárigerge qol jumsaǵan. Sosyn tirkeý bólimindegi qyzmetkerge dóreki sóılep, betine túkirip jibergen. Jumys ornynda bolǵan gınekolog naýqasty sotqa berdi. Sot oǵan dárigerdi qorlady jáne urdy dep aıyp taǵyp , 10 AEK aıyppul saldy. «Sotta ol jylady, biraq menen keshirim suramady. Sot kelinshekti kináli dep tanyp, oǵan aıyppul saldy»,-deıdi dáriger Gúlmıra Jamaeva.


text:
Hytaý antihytaý syýasaty üçin Awstraliýa garşy sanksiýa girizýär
Hytaý antihytaý syýasaty üçin Awstraliýa garşy sanksiýa girizýär. Ýurtlaryň arasyndaky düşünişmezlik awstraliýa hökümetiniň COVID-19 epidemiýasynyň sebäbini derňäp başlamaklygy esasynda ýüze çykdy. Şol sebäpli Hytaý Awstraliýany demir we beýleki magdanlaryň importundan ýüz öwürjekdigi bilen gorkuzdy. Bu barada delovoe.tv habar berýär.
Hytaý Awstraliýanyň metallurgiýa kärhanalary üçin söwdanyň esasy bazarlarynyň biri hasaplanylýar. Awstraliýanyň eksportunyň üçden biri Hytaýyň paýyna düşýär. Demir magdanynyň eksport göwrümi $63 milliard, galan ýola goýulmalaryň göwrümi $135 milliard bilen bahalandyrylýar.
Sanksiýa ýurtlaryň gatnaşygyndaky dartgynlylygyň Awstraliýa zyýan ýetirýändigi sebäpli, hökümetleri alada goýýar. Awstraliýadan magdanyň importunyň gadagan edilmeginiň we Hytaýyň ugruny Braziliýanyň bazarlaryna gönükdirmeginiň mümkindigi baradaky maglumat Awstraliýanyň magdan gazyp alyjy kompaniýalarynyň arasynda howsala döretdi.
Hytaýyň sanksiýasyndan zyýan çekip biljek kärhana işgärleri eýýäm Awstraliýanyň premýer ministrine ýüz tutdular. “Awstraliýa gorkuzmadan gorkmaly däldir” – diýip, News.com.au neşiri iri kärdeşler arkalaşyklarynyň biriniň lideriniň hatyndaky teksti getirýär.
Awstraliýadan Hytaýa tarap goýulýan esasy harytlaryň arasynda sygyr eti we arpa däneli ekinleri bar. Mundan başga-da, HHR-e tarap pagta, ýüň, süýt we galla önümleri, miwe, gök önümler hem-de deňiz önümleri ýola iberilýär.
Awstraliýanyň oba hojalyk kompaniýasynyň paýnamalary 5,6% pese düşdi. Ýatladyp geçsek, ol Awstraliýanyň territoriýasynda iri gurama hasaplanylýar, kompaniýanyň gymmatly kagyzlarynyň pese gaçmagy alty hepdäniň içinde maksimal derejä ýetdi.
Hytaý antihytaý syýasaty üçin Awstraliýa garşy sanksiýa girizýär
Hytaý antihytaý syýasaty üçin Awstraliýa garşy sanksiýa girizýär


text:
- Medısına qyzmetkerleri epıdemııamen kúres barysynda keıde jumysta qalyp jasaýǵa týra keledi. Olardyń da otbasylary bar, bireýinde qarttary endi bireýlerde kishkentaı balalary bar. Bizdiń qyzmetkerlerge qoldaý kórsetip jatqandarǵa alǵysymyz sheksiz, ásirese úsh mezgil ystyq tamaqpen qamtamasyz etýdi uıymdastyrǵan shaǵyn jáne orta bıznes ókilderine. Sonymen qatar tehnıkalyq qyzmet kórsetý servısiniń jetekshisi Raýf Alıev jedel járdem stansııasynyń kólikterin tegin jóndeýge qol ushyn berdi. Kómek qolyn sozýdan Aqtaý halyqaralyq áýejaıy da shet qalmady. Al, «Mańǵystaýmunaıgaz» kompanııasy jedel járdem qyzmetine eki avtokólik bóldi. Qoldaý kórsetýshilerdiń barlyǵyn tizip aıtý múmkin emes, - deıdi Mańǵystaý oblysy dene saqtaý basqarmasy basshysynyń orynbasary Lázzat Esenǵalıeva.
Qazir medıkter eki ese qıyndyqty sezinýde, sebebi olarǵa fızıkalyqtan bólek psıhologııalyq salmaq túsip otyr. Aq halattylardy qoldaýǵa Imanǵazy Dosmuhamedov bastaǵan «Biz adamdar - biz birgemiz» qaıyrymdylyq qorynyń komandasy kirisip ketti.
- Bizdiń eriktiler táttiler men ystyq tamaqpen qamtýdy qolǵa aldy. Bul ýaqytsha qıyndyq dep oılaımyn. Qazir barshamyz dárigerlerge qoldaý bildirýimiz kerek, - deıdi Imanǵazy Ibatuly.
Almaty oblysynda jer silkinisi boldy
Aımaqtar • Búgin, 10:40
Nur-Sultan: 8 avtobýs baǵyty qozǵalys kestesin ýaqytsha ózgertedi
Aımaqtar • Búgin, 10:35
Aqtóbede 38 armıan kóligi tirkeldi
Aımaqtar • Búgin, 10:30
Ýkraınanyń Ulttyq Banki nesıe saıasatyna ózgeris engizdi
Álem • Búgin, 10:12
Búgin elimizdiń batysy men shyǵysynda jańbyr jaýady
Qazaqstan • Búgin, 10:00
Túıe súti Qytaıǵa eksporttaldy
Álem • Búgin, 09:45
Almatyda 1 kún kólik qozǵalysyna tıym salýdy usyndy
Aımaqtar • Búgin, 09:40
Nur-Sultan: Jol máselesi qalaı sheshilip jatyr?
Aımaqtar • Búgin, 09:30
OPEK+ kelisimi ekonomıkaǵa qalaı áser etti?
Ekonomıka • Búgin, 09:25
Pavlodar: Ortalyq jaǵajaıda polısııa beketi ashyldy
Aımaqtar • Búgin, 09:20
Notarıýstyń keńsesine shabýyl jasalǵan
Aımaqtar • Búgin, 09:17
Japon dárigeri koronavırýstyń ekinshi tolqyny týraly eskertti
Aımaqtar • Búgin, 09:15
Petropavlda esirtki jasaý úshin kendirmaı ósirgen azamat ustaldy
Aımaqtar • Búgin, 09:05
О́tken táýlikte koronavırýs juqtyrǵan 199 adam tirkeldi
Koronavırýs • Búgin, 09:00
Arhımed Muhambetov Arqalyqqa jumys saparymen bardy
Aımaqtar • Keshe
Elimizde koronavırýstan jazylǵandar sany 6900-den asty
Koronavırýs • Keshe
Almatyda UBT alty joǵary oqý ornynda ótkiziledi
Bilim • Keshe
Batys Qazaqstan oblysynda karantın sharalary qaıta kúsheıtildi
Aımaqtar • Keshe
Qazaqstanda koronavırýstan aıyqqandar sany 6848-ge jetti
Koronavırýs • Keshe
Alty mıllıard teńgege túsiriletin fılmder
Kıno • Keshe
Erlikti dáripteıtin qomaqty qor
Rýhanııat • Keshe
Birqatar oblysta aýa raıyna baılanysty eskertý jarııalandy
Qazaqstan • Keshe
Ýnıversıtet bitiretin 30 túlek polısııa qataryna qosylmaqshy
Aımaqtar • Keshe
Maqtaaral: О́rgebas aýylyndaǵy 197 úıdiń barlyǵy jańadan salynady
Aımaqtar • Keshe
Beınekameralar polıseılerdiń senimdi serigi
Aımaqtar • Keshe
Túrkistan: Senim jáshigindegi stýdent pikirleri nazarǵa alyna ma?
Aımaqtar • Keshe
Oralhan Dáýit «Aq jol» gazetiniń bas redaktory bolyp taǵaıyndaldy
Aımaqtar • Keshe
Koronavırýs Qazaqstannyń saqtandyrý naryǵyna qalaı áser etti?
Ekonomıka • Keshe
Bıyl 48 dene shynyqtyrý jáne saýyqtyrý kesheni ashylady - mınıstr
Qazaqstan • Keshe
Turǵyndardyń 35 paıyzy medısınalyq ońaltýdan ótti
Qoǵam • Keshe
Shymkentte 500-ge jýyq erikti qoǵamdyq kólikte tegin júredi
Aımaqtar • Keshe
Aımaqtar • Keshe
Shymkent: Jylyjaı kólemi 6 gektarǵa artty
Aımaqtar • Keshe
Almatyny jappaı dezınfeksııalaýdyń ekinshi kezeńi bastalady
Aımaqtar • Keshe
Shymkenttik 3000-ǵa jýyq erikti qaıyrymdylyq jasap júr
Aımaqtar • Keshe
«Jeńis Jańǵyryǵy» jobasy iske qosyldy
Qazaqstan • Keshe
Shyǵys Qazaqstandaǵy qaı aýyldarǵa ınternet qosylady?
Aımaqtar • Keshe
Batys Qazaqstanda 3 myńnan asa adam tólqujat alǵan
Aımaqtar • Keshe
Hakım Zıesh pen Tımo Vernerdi Chelsı satyp aldy
Sport • Keshe
Atyraýda saıabaqtar men alańǵa barý shekteldi
Aımaqtar • Keshe
Elordalyqtar kólikten shyqpaı-aq koronavırýsqa testten óte alady
Aımaqtar • Keshe
Atyraýlyq kásipkerler bazarlar men saýda oryndaryn ashýdy surady
Aımaqtar • Keshe
Qazaqstandyq eki teatrǵa akademııalyq mártebe berildi
Rýhanııat • Keshe
Atyraý: Kúıik alǵandar aýrýhanaǵa tústi
Aımaqtar • Keshe
Bıyl ınternet tartylatyn 928 aýyldyń tizimi jarııalandy
Qazaqstan • Keshe
Qazaqstandyq eki mýzeı TMD-nyń úzdik mýzeıleri qatarynda
Rýhanııat • Keshe
Tımýr Qulybaev biryńǵaı ahýaldyq ortalyq qurýdy usyndy
Qazaqstan • Keshe
Túrkistan: Qus fabrıkasy óz ónimimen aýdandy tolyq qamtamasyz etýde
Aımaqtar • Keshe
Bıyl elimizde 4 vızıt-ortalyq ashylady
Rýhanııat • Keshe
«QazMunaıGaz» quramynan «QazTransGaz»-dy qalaı shyǵarady?
Aımaqtar • Keshe
Qazaqstanda Ekologtar kúni atap ótildi
Aımaqtar • Keshe
Qoǵam • Keshe
Memlekettik qarjylandyrýǵa ıe bolǵan kıno jobalar tizimi bekitildi
Rýhanııat • Keshe
Túrkistanda «Uly dala eli» rýhanı ortalyǵy boı kóteredi
Aımaqtar • Keshe
Balalar úıindegi izgilik sharasy
Aımaqtar • Keshe
Otandyq BAQ-tyń damýymen bolashaǵy talqylandy
Qazaqstan • Keshe
Ǵalymdar tarapynan 40-qa jýyq álipbı jobasy usynyldy - mınıstr
Qazaqstan • Keshe
«Kıeli Qazaqstan» ensıklopedııasynyń tórtinshi tomy jaryq kóredi
Rýhanııat • Keshe
Sport pen mádenıet salasy qyzmetkerlerine jaǵdaı jasaý basty nazarda
Qazaqstan • Keshe
Mańǵystaýda ekologtar kúni atalyp ótildi
Aımaqtar • Keshe
Uqsas jańalyqtar


text:
Türkmen dili
Türkmen dili: Türkmenistanyň resmi dilidir. Türkmen dili - türki dilleriň oguz dilleri toparyna degişlidir. Türkmenistanyň halkynyň esasy ulanýan dili bolup, şeýle hem Eýranda, Owganystanda, Türkiýede, Garagalpagystanda, Täjigistanda, Gazagystanda, Özbegistanda, Stawropol ülkesinde, Astrahan oblastynda bölekleýin ulanylýar.
Taryhy[üýtget | edit source]
Türkmeniň häzirki ulanylýan edebi diliniň döreýşi köp kişi tarapyndan Magtymgulynyň şygryýeti bilen baglanyşdyrylýar. Magtymguly ilkinjileriň hatarynda halkyň ulanýan dilini öz çylşyrymly dini-pelsepi-sosial temalarda ýazylan şygyrlaryna sygdyrmagy başarypdyr. Şol bir wagtyň özünde gündelik türkmen durmuşynyň meselelerine hem örän ýiti çemeleşmegiň hötdesinden gelendigi üçin türkmenleriň we beýleki Merkezi Aziýa halklarynyň arasynda aýratyn hormatdan peýdalanýar.
Käbir goýberilýän ýalňyşlyklar[üýtget | edit source]
"meň" däl "meniň", "şumat" däl "şu wagt", "wagyt" däl "wagt", "bagyt" däl "bagt", "howwa" däl "hawa"," şoň ýaly" däl "şolar ýaly", " nämäñ" däl "nämäniñ".


text:
Aşgabatda garamtyl reňkdäki awtoulaglaryny ak reňke boýadan käbir sürüjilerden il içinde “owadan ýa-da bet” diýilýän maşyn nomerlerini aýryp, onuň ýerine has ýönekeý nomerleri dakmak talap edilýär.
Ýatlap geçsek, dekabr aýynyň ahyrynda Aşgabatda we ýurduň käbir beýleki welaýatlarynda gara ýa-da garamtyl reňkdäki awtoulaglary sürmek gadagan edilenden soň, maşyn eýelerinden ulaglaryny ak reňke boýatmak we şondan soň onuň tehniki taýdan guratlygy hakyndaky şahadatnamasyny täzelemek talap edilýär.
Azatlygyň paýtagtdaky çeşmeleriniň tassyklamagyna görä, indi üç günden bäri Çoganlydaky Polisiýanyň ýol gözegçilik gullugynyň edara resmileri “owadan maşyn belgili” ulag eýelerine öz nomerlerini çalyşmasa, olara awtoulagyň tehniki taýdan guratlygy hakyndaky şahadatnamanyň berilmejekdigini duýdurýarlar.
“Yrs arap, ‘seniň nomeriň owadan nomer eken. Şony aýyrmasaň bolanok, ýerine başga nomer berýäris. Sen ertir irden gel-de, öz awtoulagyň döwlet belgisini Köçe-ýol hereketi gullugynyň degişli bölümine tabşyr. Şol güni agşamara ýa-da ertesi güni irden biz saňa täze nomer we tehniki taýdan guratlyk hakyndaky şahadatnamany hem täzeden ýazyp bereris’ diýýärler” diýip, Aşgabatda ýaşaýan ýazyjy we synçy Amanmyrat Bugaýew bu ýagdaýy başdan geçiren ençeme adama salgylanyp gürrüň berdi.
Onuň sözüne görä, Polisiýanyň ýol gözegçilik gullugynyň jogapkär resmileri munuň sebäpleri barada jikme-jik maglumat bermän, munuň dil üsti bilen “ýokardan berlen görkezmedigini” aýtmak bilen çäklenýärler.
Emma şol bir wagtda, Azatlygyň ýerli çeşmesi bilen söhbetdeş bolan käbir polisiýa işgärleri we ýaşaýjylar bu görkezmäniň ähli awtoulag eýelerinden deň derejede talap edilmeýändigine ünsi çekýärler.
“Gurply ýa-da ýokary wezipelerde tanyş-bilşi bolan adamlar para berip, dogan-garyndaşyna telefon arkaly haýbat atdyryp, ýene öz maşyn nomerlerini alyp galýarlar. Ýöne bu ýagdaý ýene garyp, ýönekeý halka täsir ýetirýär. Şu wagt ‘owadan nomerini’ çalyşmaga mejbur bolýanlaryň tas ählisi diýen ýaly, ýokarda tanyş-bilşi bolmadyk raýatlar” diýip, adynyň agzalmazlygyny soran Çoganlydaky Polisiýanyň ýol gözegçilik gullugynyň edara resmileriniň biri gürrüň berdi.
Ýokarda gürrüňi edilýän täze talap we onuň sebäpleri barada ne türkmen resmileri, ne-de media serişdeleri tarapyndan ilat köpçüligine maglumat ýa-da düşündiriş berilýär.
Belläp geçsek, bu türkmen häkimiýetleriniň ýollary, özleriniň kesgitlän talaplaryna laýyk gelmeýän, ulaglardan ‘arassalamak’ boýunça geçirýän çäreleriniň iň soňkusydyr.
Mundan 10 gün çemesi ozal türkmen häkimiýetleri Aşgabadyň tölegli awtoduralgalarynda sähel könelişen, ýagny motoryndan ýag damýan awtoulaglary goýmagy gadagan etdi. Ýatlap geçsek, häzir paýtagtda ulaglary tölegli awtoduralgalardan başga ýerde goýmaga rugsat berilmeýär.
Dekabr aýynyň aýagynda we ýanwar aýynyň başynda paýtagtda we ýurduň ençeme welaýatynda gara ýa-da garamtyl reňkdäki awtoulaglary sürmäge gadaganlyk girizildi. Bu bolsa, ýerli ussahanalaryň öňünde uzyn nobatlaryň döremegine we maşyn reňkletmegiň bahasynyň birden ençeme esse ýokary galmagyna getirdi.
Mundanam başga, 2016-njy ýylyň martynda, Türkmenistanyň Gümrük gullugynyň girizen düzgünlerine laýyklykda, öndürilenine 4 ýyl bolan maşyn ýurda getirlende, oňa gümrük bahasynyň 50%-i, ýaşy 3 ýyl bolan maşyna bahasynyň 40%-i we öndürilenine iki ýyl dolan maşyna bolsa gümrük bahasynyň 25%-i möçberinde salgyt salnyp başlandy.
2014-nji ýylda ulaglaryň, hatda öndürijiniň özüniň ýerleşdiren, gara reňkli aýnalary, gara diskleri, spoýlerleri mejbury ýagdaýda aýryldylan bolsa, 2015-nji ýylda gara reňkli we airbagsyz, ýagny howpsuzlyk ýassygy (janýassygy – red.) bolmadyk awtoulaglary ýurda goýbermek gadagan edildi.


text:
serdar Rabbani:Amerika howpsuzlygy söwda etmek bilen dünýäde faşizmi dikeltmegiň yzyndadyr
Eýranyň ýaragly güýçleriniň ýokary ştapynyň orunbasary serdar Mehdi Rabbani şu gün Hytaýyň Şian Şan şäherinde geçirilen howpsuzlyk maslahatynda beren gürrüňlerinde Günbatar aýratynda Amerika döwleti howpsuzlygy söwda etmek bilen dünýäniň ýüzünde faşizmiň bir täze görnüşini tomaşa goýmagyň yzyndadyr diýip yglan etdi.
Amerika döwleti dünýäde we Aziýanyň günbatarynda howpsuzlygy söwda etmekde ýalandan howp döreden bolup özara paýlaşmak bilen özgeleri kä ýurtlardan ylaýtada Orsýetden.Hytaýdan we Eýrandan gorkuzýandyr diýip serdar Rabbani beýan etdi.
Eýranyň ýaragly güýçleriniň ýokary ştapynyň orunbasary sözüniň dowamynda Amerika howpsuzlygyň üsti bilen söwda etmekde özüniň edýän dahylçylyklaryny dogry görkezen bolýandyr diýmek bilen Amerika özüniň bu işleriniň üsti bilen dünýäniň dürli sebitlerinde ýurtlaryň howpsuzlygyny üpjün etmek bahanasy bilen olaryň baýlyklaryny talap durandyr diýip belläp geçdi.


text:
TESWIRLEMELER
Elektron tehnologiýalaryny ösdürmek üçin düzümleri we şertleri döretmek
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow sanlylaşdyrmagy milli ykdysadyýetimiziň ulgamlaýyn meselelerini çözmegiň möhüm ugry hökmünde kesgitledi. Sanly ykdysadyýet maglumat tehnologiýalaryna daýanýan ykdysady iş bolup durýar. Tehnologiýa taýdan ösen ýurtlaryň tejribesiniň görkezişi ýaly, sanly ykdysadyýet olara öňe ilerlemäge we dünýäniň öňdebaryjy ýurtlarynyň hataryna goşulmaga mümkinçilik berdi.
Häzirki wagtda ýurdumyzda sanly ykdysadyýete geçmek, şol sanda bu ulgamy kadalaşdyryş-hukuk ýagdaýy bilen üpjün etmek boýunça maksatnamalaýyn işler alnyp barylýar.
Şeýlelik...


text:
Eýranyň Saglygy goraýyş ministrligi:Eýranda azyndan 24 müň adam koronawirusyndan gutuldy
Eýranyň saglygy goraýyş ministrliginiň yglan etmegine görä,koronawirusly adamlaryň dikeldiş prosesi çaltlaşandyr we şu wagta çenli Eýranda korona keseline duçar bolan adamlaryň 24 müň 236-si sagalyp keselhanalardan öýlerine gaýdandyrlar.
Eýranyň Saglygy goraýyş ministrliginiň jemgyýetçilik gatnaşyklary we maglumat merkeziniň başlygy Kianoush Jahanpour şu gün habarçylaryň arasynda beren gürrüňlerinde Eýranda şu wagta çenli 60 müň 500 adamyň koronawirusyna uçramaklaryna yşarat edip geçen 24 sagatyň boýunda ýene 136 adamyň koronawirusyndan ölmekleri bilen ýygnagda Eýranda bu wirusdan ölen adamlaryň sany 3 müň 739 adam boldy diýip yglan etdi.
korona keseli 2019-nji ýylyň soňlarynda Hytaýyň Wuhan şäherinde tapylyp dünýä ýurtlaryna ýaýrady.
Häzirki wagtda dünýäniň ähli ýurtlary koronawirusa garşy göreşe gatnaşýar we wirusa ýokaşan adamlaryň sany dünýäde 1,282 milliondan gowrak adama ýetdi, şolardan 70,000-den gowragy öldi we 269 müňden gowrak adam hem sagalyp keselhanalardan boşadyldy.


text:
AIW
AIW (Adamyň Imminoýetmezçiliginiň Wirusy) - bu adamyň kesellere garşy durnuklylygynyň ýetmezçiligini döredýän wirus. Bu ýokançlygyň netijesinde AIDS keseli döreýändir.
Adamyň immoýetmezçiliginiň wirusy 1983-nji ýylda AIDS keseli öwrenilende ýüze çykaryldy. Bu kesel ilkinji gezek erkekbazlaryň (gomoseksuallaryň), neşekeşleriň, gemofiliýa kesellileriň hassalyklarynyň dowamynda dörän gaýraüzülmelerine edilen gözegçiligiň netijesinde mälim boldy. Adamyň immunoýetmezçiligini döredýän wirus lentiwiruslar (Lentivirus) görnüşiniň retrowiruslar (Retroviridae) maşgalasyna degişlidir. Lentiwirus latyn dilinden "haýal" diýmegi aňladýar. Wirusyň şeýle atlandyrylmagynyň öz sebäbi bar: ol adamyň organizmine aralaşandan soň haýal hereket edýär. Şoňa görä-de, keseliň ilkinji alamatlary uzak wagtlap ýüze çykmaýar. Adamyň bu wirusa ýoluganyndan AIDS-iň döremegine çenli takmynan 9-11 ýyl geçip bilýär.
AIW adamyň organizmine aralaşanda, ilki bilen kesellere garşy durýan ulgamynyň öýjüklerine (CD4 + T-limfositlerine, makrofaglara we dendrit öýjüklerine) ýokuşýar. Wirus şu öýjüklere aralaşandan soň köpelip başlaýar-da, sagdyn öýjükleri weýran edýär. Munuň netijesinde öýjükler kem-kemden ölýärler. AIW diňe kesellere garşy durýan öýjüklere zeper ýetirýändigi üçin, adamyň organizmi soňabaka adaty ýagdaýlarda aňsat bejerilýän ýönekeýje ýokançlyklara hem döz gelip bilmeýär.
AIW wirusy esasan hem goragsyz jynsy gatnaşyklar, wirus ýokuşan şprisler, iňňeler we beýleki lukmançylyk gurallary arkaly hem ýokup bilýär. Şeýle-de bu wirus emdirýän eneden onuň çagasyna süýt arkaly ýokup bilýär.
AIW wirusy ýüze çykarylan badyna antiretrowirus derman serişdeleri arkaly bejergi geçirilip başlanylsa, bu ýokançlygyň güýjemesini, AIDS keseliniň döreme howpuny peseldýär.
Emma AIW-i bütinleý bejerýän derman serişdeleri henize çenli oýlanyp tapylan däldir. Häzirki döwürde antiretrowirus terepiýasy diýip atlandyrylýan bejergi wirusy öldürmän, onuň adamyň organizmine ýetirýän zeperini haýaladyp bilýär. Ýöne uzak wagtlaýyn geçirilýän bejerginiň dowamynda AIW-ň oňa uýgunlaşýan ýagdaýlary hem ýüze çykýar. Şonda bejerginiň täze usulyny bellemeli bolýar.
Birleşen milletler guramasynyň (BMG) we Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň (BSGG) AIW-e garşy göreş boýunça bilelikdäki taýýarlan hasabatynyň maglumatlaryna laýyklykda, 1981-2006 ýyllar aralygynda AIW we AIDS zerarly 25 000 000 adam ýogaldy. Diňe 2006-njy ýylyň özünde bu pidalaryň sany 2,9 million adama barabardyr. Bu guramalaryň berýän maglumatlaryna görä, 2007-njy ýylyň başlarynda ýer ýüzündäki ilatyň 40 000 000 AIW-e ýolugandyr. Olaryň 2/3 bölegi Afrika ýurtlarynda ýaşaýar. Bu wirusyň ýaýran ýurtlarynda ykdysady ösüş bökdelip, ilatyň garyplyk derejesi günsaýyn artýandyr.
AIW şu toparyň adamlaryna howp salyp bilýär:
Neşeleri sanjym görnüşinde kabul edýänler (umumy şpris, neşe taýýarlanylýan gaplar) we olar bilen jyns gatnaşygynda bolýanlar; Loluçylyk bilen meşgullanýanlar we olaryň müşderileri; Bitertip jyns gatnaşyklaryny alyp baryanlar; Dürli ýagdaýlara görä özlerine gan guýduran hassalara barlanylmadyk ganyň guýlan ýagdaýlary; Weneriki keselliler. 2006-njy ýylyň dekabr aýynda BMG-niň taýýarlan hasabatyndan alnan maglumatlar, ine, şu aşakdakylary habar berýärler.
2006-njy ýylda AIW-li adamlaryň sany:
Jemi — 39,5 million (34,1 — 47,1 million)
Uly ýaşly adamlar — 37,2 million (32,1 — 44,5 million)
15 ýaşdan kiçi çagalar — 2,3 million (1,7 — 3,5 million)
2006-njy ýylda AIW-e uçranlar:
Jemi — 4,3 million (3,6 — 6,6 million)
Uly ýaşly adamlar — 3,8 million (3,2 — 5,7 million)
15 ýaşdan kiçi çagalar — 530 000 (410 000 — 660 000)
2006-njy ýylda AIDS keselinden ölenleriň sany:
Jemi — 2,9 million (2,5 — 3,5 million)
Uly ýaşly adamlar — 2,6 million (2,2 — 3,0 million)
15 ýaşdan kiçi çagalar — 380,000 (290,000 — 500,000)
Ýokarda aýdyp geçişimiz ýaly, häzirki wagtda ýer ýüzünde AIW-e uçranlaryň sany 40 milliondyr. Olaryň 2/3 bölegi Afrika ýurtlarynda ýaşaýandyr. Bu ýerde kesel eýýäm geçen asyryň 70-njy ýyllarynda köpçülikleýin ýaýrapdy. AIW-li adamlaryň aglaba bölegi (5 milliony) Gündogar Afrika döwletlerinde ýaşaýar. Häzirki wagtda bu wirus Merkezi Aziýada we Gündogar Ýewropada "batyrgaý" hereket edýär. Bu çäklerdäki AIW-li adamlaryň sany 1999-2002 ýyllar aralygynda üç esse artdy. Bu esasan-da neşekeşler, lolular sebäpli bolýar.
AIW-iň geçiş usuly
Adamyň immunoýetmezçiliginiň wirusy organizmdäki ähli suwuklyklaryň düzüminde bardyr. Ýöne onuň ýokançly mukdary diňe ganda, dölde, jynshanada, limfada we ene süýdünde bolýar. Wirusly biosuwuklyk haýsydyr bir sebäplere görä adamyň ganyna ýa-da jyns agzalaryna düşen ýagdaýynda-da bu wirus adama ýokup bilýär.
AIW daşky gurşawa durnuksyzdyr. Gan (döl, jynshana suwuk bölünmeleri) gurandan soň, onuň düzümindäki AIW ölýär. Gündeki durmuşda: umumy gap-gaçlar, öý goşlary arkaly AIW ýokuşmaýar.
Ýöne damardan sanjymlaryň edilen ýagdaýynda AIW-e uçramak howpy 95%-e çenli barabardyr. Eger adama AIW ýokuşandyr diýlip güman edilse, oňa 4 hepdelik ýokary derejeli antiretrowirus bejergisi bellenilýär. Himiobejergi AIW ýokuşandyr diýlip güman edileninden 72 sagatdan giç geçirilmeli däldir.
Adamyň tüýküliginde, gözýaşynda AIW-iň mukdary ujypsyzdyr. Olar arkaly AIW-iň sagdyn adama ýokuşan ýagdaýlary barada hiç maglumat ýok.
AIW-iň geçmeýän ýagdaýlary:
Mör-möjekleriň, çirkeýleriň çakmagy arkaly; Howa arkaly; El bilen salamlaşylanda (deri şikeslenmeleriň bolmadyk ýagdaýlarynda); Posa arkaly (dodaklarda we agyz boşlugynda jaýryjaklaryň bolmadyk ýagdaýynda); Gap-gaçlar arkaly; Egin-eşik arkaly; Sabyn, hajathana serişdeleri arkaly.


text:
Ene süýdi
Lukmançylyk çeşmeleriň-de köpüsi ene süýdi bilen iýmitlendirmegi maslahat berýärler. Ene süýdi bilen iýmitlendirme täze doglan çaga üçin iň oňat iýmit bolup, onuň immunitetini oňat berkidýär. Bäbekleriň agalaba bölegi üçin ene süýdi ilkinji 6 aýyň dowamynda iň gerekli iýmitdir. Eneleriň köpüsi öz çagasyny 6 aýdan soň hem emdirmegi dowam edip, oňa goşmaça iýmit berip başlaýarlar. Çaganyň ýygy-ýygydan emdirmek süýdüň göwse köp inmegine ýardam berýär. Göwrelilik we çaga dogrumdan soňky döwürde dogry iýmitlenmek hem süýdüň ýeterlik mukdarda bolmagyna ýardam berýär.
Çaga bedeniň kadaly ösmegi üçin, onuň ilkinji we soňky tapgyrlardaky süýdi emmegi juda wajypdyr. Bäbegi emdirmeklik şu aşakdaky tapgyrlara bölünýär: Owuz süýdüniň inýän döwri adatça dogrumdan soňky ilkinji 3-4 günüň dowamynda bolup geçýär. Şu döwürde ene süýt mäzleriniň süýtden dolmasyny duýmaýar. Owuz süýdi örän az mukdarda emele gelse-de, ol çagany doýurmak üçin ýeterlikdir.
Ene süýdüniň emele gelmesi indiki 6-8 hepdäniň dowamynda amala aşýar. Dogrumdan soň 3-5-nji günler aralygynda enede "geçiş döwrüniň" süýdi emele gelip, ol 10-15 günden "kämil" süýde öwrülýär. Bu döwrüň uzynlygy her bir ene üçin özboluşly bolup, ene süýdi çagasynyň bedeniniň talaplaryna laýyklykda özgerýändir. Bu döwüde enäniň göwüsleri süýtden dolup, käwagt agramdan ýaňa agyryp hem bilýär.
Emdirilmäniň erkin tertibi ene süýdüniň köp emele gelmegine we onuň çaganyň bedeniniň talaplaryny kanagatlandyrmaga ýardam berýändir.


text:
Merkezi Aziýa
Sişenbe 19 Maý 2020
-
Maý 19, 2020
Assolyň Nýu-Ýorkdaky üstünligi
-
Maý 18, 2020
Biperwaýlykmy ýa-da syýasy plan? Täjigistan näme üçin koronawirus baradaky maglumaty ýaşyrdy?
Täjigistanda koronawirusyň bardygynyň resmi taýdan uzak wagtlap ýaşyrylmagy hem saglygy saklaýyş pudagyndaky ukypsyzlyk beýle krizisiň öňünde durmakdan ejizdigini görkezdi. Ýurduň bilermenleri hem köp ýaşaýjylary muny hökümetiň bagyşlap bolmajak ýalňyşlygy hasap edýärler.
-
Maý 15, 2020
Russiýadan dolanan özbek migrantlary serhetde jemlenýärler. Gazagystan olary goýbermeýär
11-nji maýda Russiýanyň hem Gazagystanyň serhedinde öz ýurduna dolanan ýüzlerçe özbek migranty jemlenip başlady. Olar Gazagystanyň hem Özbegistanyň hökümetlerinden Özbegistana aşar ýaly, tranzit ýoluň açylmagyny soraýarlar.
-
-
-
-
-
Maý 07, 2020
Täjigistanda COVID-19 näsaglarynyň sany noldan ýüzlerçe adama ýokarlanýan mahaly, hassahanalarda ýer tapdyrmaýar
Täjigistan birnäçe aýlap özüniň dünýäde koronawirus näsaglary hasaba alynmadyk sanlyja ýurtdan biridigini yglan edip gelenden soň, bu wirus bilen kesellän adamlaryň hassahanalary doldurmagy bilen, häzirki wagt Duşanbe ölüm howply wirusyň täsirinden sarsylýar.
-
-
-
-
Maý 01, 2020
Germaniýada terror aktyny taýýarlamakda şübhe bildirilen täjigistanlylar kimler? Azatlyk Radiosynyň derňewi
15-njiaprelde Germaniýanyň polisiýasy Demirgazyk Reýn - Westfaleniň dürli ýerlerinden, asly Täjigistandan bolan birnäçe adamy tussag etdi. Olara terror aktyny taýýarlamakda şübhe bildirilýär.


text:
IPTV ulanyjylarymyz tarapyndan tehniki toparymyza ýüz tutulan ýa-da sorag jogap gullugymyzdan köp soralan soraglaryň içinden esasylaryny jogaplary bilen size ýetirmegi makul bildik. Aşakdaky soraglardan we jogaplardan özüňize gerek maglumaty tapyp bilmedik ýagdaýyňyzda biziň bilen habarlaşyň!
-
IPTV-niň beleki telewizor ýaýlymyny görkezýän tehnologiýalardan tapawudy näme?
IPTV arkaly hemra çanagyny ulanmasyz telefon aragatnaşyk liniýalarynyň üsti bilen size hödürlenýän kanallara tomaşa etmek mümkin. Şeýle hem bu tilsimat arkaly telewizion kanallary telewizor we kompýuteriň üsti bilen tomaşa etmek mümkin. IP-TV tehnologiýasy ulanyjylara göni ýaýlymdaky alyp görkezilişi wagtlaýyn “saklamak” we “yza saradyp görmek” mümkinçiligini hem döredýär.
-
IPTV arkaly telewizora tomaşa etmek üçin nähili enjam zerur?
IPTV hyzmatyndan peýdalanmak üçin siziň IPTV týunerine, şeýle hem ethernet kabeline zerurlygyňyz bar. Eger-de siz hemra çanagyny hem IPTV bilen bilelikde ulanmak isleýän bolsaňyz, onda IPTV we adaty hemra çanaklarynyň ikisinden hem bir wagtda peýdalanyp bolýan týuner size maslahat berilýär. Ençeme IPTV týunerleri Android ulgamy bilen işleýändigi sebäpli, bu týunerler arkaly ençeme programmalardan hem telewizor arkaly peýdalanmak mümkin.
-
IPTV hyzmaty işlemeýär ýa-da näsaz işleýär, näme etmeli?
Hormatly müşderi, IPTV hyzmaty işlemeýän ýagdaýynda Şahsy otag hyzmatyndan peýdalanyp öz hasabyňyzda ýeterlik pul möçberiniň bardygyny barlaň. Eger-de hasabyňyzda ýeterlik mukdarda pul bar bolan ýagdaýynda, arabaglanşyk kabelleriniň çatylandygyny, routeriň ýa-da modemiň elektrik toguna dakylandygyny barlaň.
Ýokarda agzalanlaryň ählisi barlanandan soňra hem IPTV hyzmaty işlemedik ýagdaýynda, goldaw merkezine telefon arkaly ýüzlenip, tehniki çagyryş toparyna ýüz tutuň.
-
IPTV hasabymy nireden nähili dolduryp bilerin?
IPTV hasabyňyzy doldurmagyň iň aňsat ýoly biziň size hödürleýän "Şahsy otag" hyzmatymyzdyr. Şahsy otaga girmek üçin my.agts.tv salgysyny ulanyp bilersiňiz. Öz telefon belgiňiz we PIN kody arkaly içeri gireniňizden soňra size elýeterli bolan hyzmatlaryň sanawy görüner. "Online töleg" bölümine girip IPTV hasabyňyzy doldyryp bilersiňiz. Tölegler Altyn asyr plastik kartlary arkaly online ýerine ýetirilýär.
Şeýle hem şäheriň ähli ýerinde diýen ýaly ýerleşdirilen Töleg terminallaryndan öz telefon belgiňiz arkaly tölegleri geçirip bilersiňiz.
Mundan başga-da, hyzmatlar üçin tölegleri biziň hyzmat ediş nokatlarymyz we kassalarymyza baryp töläp bilersiňiz. Töleg kassalarynyň salgylaryny, iş günlerini, wagtlaryny we telefon belgilerini internet saýdymyzyň "Kassalar" bölüminden tanyşyp bilersiňiz.


text:
Telefon ulanyjylarymyz tarapyndan tehniki toparymyza ýüz tutulan ýa-da sorag jogap gullugymyzdan köp soralan soraglaryň içinden esasylaryny jogaplary bilen size ýetirmegi makul bildik. Aşakdaky soraglardan we jogaplardan özüňize gerek maglumaty tapyp bilmedik ýagdaýyňyzda biziň bilen habarlaşyň!
Telefon hasabymy nireden nähili dolduryp bilerin?
Meniň öý telefonymdan Aşgabat şäheriniň ähli telefon belgilerine çykyş jaňlary mugtmy?
Öýüme täze telefon belgisi birikdirmek isleýän, men nähili enjam satyn almaly?
Telefon belgisini birikdirmezden internet hyzmatyndan ýa-da IPTV hyzmatyndan peýdalanmak mümkinmi?
Hyzmatlar üçin tölegler 1 manatdan 3000 manat aralygynda ýerine ýetirilýär.


text:
Geçen hepdede
Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalarynda geleşikleriň 46-sy
hasaba alyndy.
Daşary ýurt puluna Birleşen Arap
Emirliklerinden gelen telekeçiler («Türkmensenagat» eksport-import APJ)
karbamid satyn aldylar. Tüýjümek önümler we nah ýüplük Russiýanyň, Türkiýäniň,
BAE-niň, Azerbaýjanyň, Gyrgyzystanyň, Gruziýanyň we Owganystanyň işewür
toparlarynyň wekilleriniň söwdalarynyň esasyny düzdi. Geleşikleriň umumy bahasy
ABŞ-nyň 2 million 375 müň dollaryndan gowrak boldy.
Manat serişdelerine Birleşen Arap
Emirliklerinden, Türkiýeden, Kanadadan, Şotlandiýadan we Ermenistandan gelen
işewürler jemi bahasy 25 million manada golaý bolan nah ýüplügi satyn aldylar.
Ýurdumyzyň telekeçileri içerki bazar
üçin ýokary dykyzlykdaky polietileni, («Türkmengaz» DK) pagta süýümini,
gurluşyk serişdelerini satyn aldylar. Geleşikleriň jemi bahasy 8 million709 müň
manatlykdan gowrak boldy.


text:
«Biz ykdysadyýetimizi diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmek barada köp aýdýarys, emma muňa garamazdan, bu ugurdaky işler entek talaba laýyk we çalt depginler bilen alnyp barylmaýar» diýip, perzident Berdimuhamedow belledi.
Döwlet baştutanynyň sözlerine görä, Türkmenistanda «bilelikdäki kärhanalary döretmek baradaky taslamalar hem az».
Ol «özümizde öndürilip, daşary ýurtlara iberilýän harytlaryň möçberlerini we görnüşlerini giňeltmek boýunça hem entek anyk maksatnamanyň ýokdugyny» belledi.
Türkmen lideriniň tabşyrygy boýunça, ýurduň Ministrler kabinetiniň başlygynyň orunbasarlary basym bilelikde işläp, daşary ýurtlara iberilýän önümleriň möçberlerini artdyrmak boýunça uzak möhlete niýetlenen maksatnamany taýýarlamaly bolar.
«Biz ýurdumyzda öndürilýän harytlary nähili ugurlar boýunça we haýsy döwletlere ibersek gowy boljagyny hem anyk bilmelidiris» diýip, perzident nygtady.
Türkmen prezidentiniň aýtmagyna görä, «şu ýörelgelerden ugur alyp, ilkinji nobatda ykdysadyýetiň haýsy pudaklaryny ösdürmegiň has maksada laýyk boljagy kesgitlenmeli we şol esasda maýa goýumlarynyň esasy böleginiň haýsy pudaklara gönükdirilmelidigi belli edilmeli».
Hökümet maslahatynda prezidentiň öz orunbasarlaryna beren tabşyrygyna görä, Türkmenistanda öndürilýän önümleri ýerlemegiň bazarlaryny öwrenýän ýörite bir institut döretmek meselesi hem içgin öwrenilmeli edildi.


text:
Düşündirişler 15
ahhaha, ýykdow byyy :D:D:D:D
Gutaran galuboy ejen sikeyin ozunuzi masgara etmeli bolsanyn birinjisiniz blaaaaa ga-lu-boy...
hay doganyngy sikeyin. chmo
Ha ha ha, govy komentler bar eken.
Indi turkmenlerem hindi kino dushurse bolar :)
cholka'sy erwedem dala :P :D
usan bret pit bolasyn gelenokmy
goryanmi bizinkilen edi bershini!
shahrukhyn asly Turkmendigini bilmandim,
bliiiin kim toyuna cagyran bolsada shony shol masgalda hindi kino kop goryan bolmaly
Cozdun atashka galan yerda sholar yaly zadam yok


text:
Aqtóbede Ábilqaıyr hannyń Elızaveta patshaıymǵa jazǵan haty tabyldy
Ábilqaıyr hannyń Elızaveta patshaıymǵa qala qurylysy týraly jazǵan haty tabyldy, dep habarlaıdy KTK arnasy.
Aqtóbedegi oblystyq memlekettik muraǵattan ǵalymdar Ábilqaıyr hannyń Elızavetaǵa jazǵan erekshe hatyn tapty. Onda bıleýshi jańa qalany salýǵa ótinish berdi. Buryn belgisiz qujat qazir Eski slavıan tilinen aýdarylýda.
Oblystyq muraǵat qyzmetkerleri sol kezdegi kóptegen qyzyqty, buryn belgisiz tarıhı málimetterdi biletinderine senimdi. Shynynda da, 300 jylǵa jýyq qujat 200 betten turady! Onda Ábilqaıyr han qalany salýdy suraıtyny belgili. Sonymen attyń ne týraly ekendigi tolyǵymen aýdarylǵannan keıin belgili bolady. Usynys qaralyp, qoldaý tapqany belgili. Alaıda ǵalymdar hannyń bastamasymen qaı qalanyń paıda bolǵanyn áli anyqtaı almady.
"Bizdiń boljamymyz boıynsha, bul Orsk nemese Berdsk qalalaryn salýǵa tapsyrys bolǵan shyǵar. Qujattar 1741-42 jyldary bolǵandyqtan, olar osy eki qalanyń qurylý kúnine sáıkes keledi", - dedi Aqtóbe oblystyq muraǵatynyń ǵylymı qyzmetkeri Nurlan Esetov.


text:
Soňky habarlar
Arhiw
Türkmenistanda «Saglyk —2019» atly halkara sergisi we ylmy maslahaty geçiriler
Türkmenistanyň Söwda-senagat edarasy Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi bilen bilelikde 2019-njy ýylyň 20 — 21 — 22-nji iýuly aralygynda «Saglyk — 2019» atly halkara sergini we ylmy maslahaty geçirýär.
Guraýjy topar Türkmenistanyň dahylly ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň bilermenlerini hem-de hünärmenlerini, Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalaryny, türkmen işewürlerini, şeýle hem daşary ýurt kompaniýalarynyň wekillerini sergä çagyrýar.
Serginiň iş wagtlary:
20-nji iýulda sagat 10:00-dan 18:00-a çenli;
21-nji iýulda sagat 10:00-dan 18:00-a çenli;
22-nji iýulda sagat 10:00-dan 15:00-a çenli.
Sergi Türkmenistanyň Söwda-senagat edarasynyň Aşgabat şäheriniň Çandybil şaýolunyň 143-nji jaýynda ýerleşýän binasynda geçirilýär.
Habarlaşmak üçin telefon belgilerimiz: 39-88-81(82)(83)(84)(85). Faks: 39-89-49.
Eger-de siz sözlemde harp ýalňyşy gören bolsaňyz, şol sözi saýlap Ctrl+Enter basyň


text:
2016-njy ýylyň 22-nji awgustynda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde Indoneziýa Respublikasynyň Türkmenistanda täze bellenen Adatdan daşary we Doly ygtyýarly Ilçisi (ýerleşýän ýeri Tähran ş.) j-p Oktawino Alimudin bilen duşuşyk geçirildi.
Duşuşygyň başynda taraplar Türkmenistanyň we Indoneziýa Respublikasynyň arasynda hyzmatdaşlygy ösdürmek işinde tagallalary birleşdirmeklige meýillerini beýan etdiler. Taraplar özara gatnaşyklaryň häzirki ýagdaýy we syýasy, söwda-ykdysady we medeni-gumanitar çygyrlaryndaky hyzmatdaşlygy giňeltmegiň meseleleri barada pikirleri alyşdylar. Sport, bilim, medeniýet we sungat pudaklarynda hyzmatdaşlygyň meselelerine garaldy.
Gepleşikleriň dowamynda taraplar göni gatnaşyklary ýola goýmak arkaly Türkmenistanyň we Indoneziýanyň kärhanalarynyň, kompaniýalarynyň we telekeçileriniň arasynda özara bähbitli söwda-ykdysady gatnaşyklary işjeňleşdirmegiň mümkinçilikleri barada pikirleri alyşdylar.
Duşuşygyň çäginde geljekde iki ýurtlaryň arasyndaky dostlukly gatnaşyklary ösdürmek we berkitmek üçin zerur ähli tagallalary amala aşyrjakdygyny beýan edip, Indoneziýa Respublikasynyň Türkmenistanda täze bellenen Ilçisi öz ynanç hatlarynyň nusgalaryny gowşurdy.
Ertir Türkmenistanyň Mejlisiniň binasynda Indoneziýa Respublikasynyň Türkmenistanda täze bellenen Adatdan daşary we Doly ygtyýarly Ilçisi (ýerleşýän ýeri Tähran ş.) j-p Oktawino Alimudiniň ynanç hatlaryny gowşurmagy dabarasy geçiriler.


text:
1.XV asyrda adamlar gyzyl reňk hassalykdan guturýar diýip pikir edipdirler.
2. Haçanda adam gyzaranda onuň aşgazany hem gyzarýar.
3. Ak sakgal gara garanyňda çalt ösýär.
4. Sakgallyň 7-15 müň tary bolýar. Olar her ýylda 14sm tizlikde ösýär.
5. Adamyň 80% gyzgynlygy kelleden gelýär. 6. Adamyň myşsasy kebelek gurçugynyňka garanyňda azdyr.
7. Diş adamyň ýeke täk öz-özüni düzedýän bölegidir.
8. Beýniniň 80%-i suwdan durýar.
9. Saçyň bir tary 3kg agramdaky zady saklap bilýär.
10. Ortaça adamyň kellesiniň agramy 3.6kg. 11. Adamyň ömründe işläp çykarýan tüýküligi, iki suw howdanyň suwundan köpdür.
12. Eskimoslaryň dilinde gar sözi 20 sözden ybarat.
13. Aýallar erkeklere garaňda iki esse köp göz gyrpýar.
14. Adam ýatan wagtynda, oýa wagtyna garanyňda ýarym sm uzyn.
15. Ýylda adamyň gapyrgasy 5 million gezek hereket edýär.
16. Adaty adama uklamak üçin 7 minut ýeterlik.
17. Ortaça, adam ömründe 60560 litr suw içýär.
18. XVIII asyra çenli adamlar sabyn ulanmandyrlar.
19. Adamyň iň güýçli myşsasy dildir.
20. Doly garaňkylyga göz 60-80 minutda öwrenişýär.
21. Howanyň ýetmeýänligi sebäpli adamlar ýatýarlar.
22. Erkekler bir owurtda 21 millilitr, aýallar bolsa 14 millilitr suw içip bilýärler.
Adamlar hakynda gyzykly maglumatlar
1.XV asyrda adamlar gyzyl reňk hassalykdan guturýar diýip pikir edipdirler.


text:
Saýlawlarda ýüzlerçe adamyň tussag edilmegi oňa kölege saldy.
10-njy iýunda Gazagystanyň Merkezi saýlaw komiteti Tokaýewiň sesleriň 70.76 prosentini alandygyny mälim etdi.
Öňki žurnalist hem-de 2005-nji ýyldan bäri ilkinji oppozisiýa dalaşgäri Amiržan Kosanow örän uly aratapawut bilen, ýagny sesleriň 16.02 prosentini alyp saýlawlarda ikinji orny eýeledi.
10-njy iýunda Täjigistanyň prezidenti Emomali Rahmon, Gyrgyzystanyň prezidenti Sooranbaý Jeenbekow hem-de Özbegistanyň prezidenti Şawkat Mirziýoýew Gazagystanyň täze wezipä saýlanan prezidenti Tokaýewi saýlawlarda gazanan ýeňşi bilen gutlady.
Ýöne Türkmenistanyň döwlet media we metbugat serişdeleriniň habarlaryndan mälim bolşuna görä, heniz türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Tokaýewi gutlamady.
Şeýle-de, Türkmenistanyň döwlet eýeçiligindäki köpçülikleýin habar serişdeleri Gazagystanda geçirilýän prezidentlik saýlawlary hem-de ol ýerde ýurt boýunça geçirilýän hökümete garşy protestler barada asla habar bermeýär.
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň synçylarynyň ýaýradan beýanatynda “saýlawlarda esasy hukuklaryň ünsden düşürilmegi, şol sanda asuda protestçileriň saklanmagy, saýlaw güni giň ýaýran düzgün bozmalar, demokratiki ölçeglere ýeterliksiz sylag görkezdi” diýildi.
“Ýedi dalaşgär, şol sanda ilkinji gezek bir aýal dalaşgär saýlawlara dalaş etse-de, bu saýlawlar hakyky demokratiýanyň pugtalanmagy üçin möhüm syýasy, sosial we kanunçylyk reformalaryna zerurlygyň bardygyny açyp görkezdi” diýip, ÝHHG-nyň gysga möhletli synçy missiýasynyň ýolbaşçysy we ýörite kordinatory Jorj Tsereteli (George Tsereteli) aýtdy.
9-njy iýunda energiýa serişdelerine baý Merkezi Aziýa ýurdunda geçirilen saýlawlarda hökümete garşy ýüzlerçe asuda protestçiniň tussag edilmegi ses berişliklere kölege saldy. Ýogsam, saýlawlara degişli ünsli gözgeçilik çäreleri görlüpdi.
Kosanow 9-njy iýunda özüniň Facebook sahypasynda ýaýradan beýanatynda hökümete garşy geçirilen ýörişleri “daşary ýurtlarda kafelerde oturyp, kofelerini içýän we gazak halkyny oda iterýän galp oppozisiýaçylaryň” goldawçylarynyň “hakyky syýasy prowakasiýasy” atlandyrdy.
10-njy iýunda žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda Kosanow Tokaýewiň ýeňşini ykrar edip, eger-de has “birleşen oppozisiýa” ýa-da “has tejribeli ulurak syýasy partiýa bolan bolsady” özüniň has köp ses gazanyp biljekdigini aýtdy.
Protest tolkunlary
Prezidentlik kampaniýalarynyň dowamynda saýlawlardaky adalatsyzlyklara garşy tutuş Gazagystan boýunça geçirilen protest tolkunlary saýlaw güni 9-njy iýunda-da dowam etdi. Polisiýa ýörişleri soňlandyrmak üçin dessine hereket geçdi.
Gazagystanyň iň uly şäheri bolan Almatynyň Astana skwerinde demonstrantçylaryň saýlawlary boýkot etmäge çagyrmagy bilen 100-den gowrak protestçi tussag edildi.
Ýaňy-ýakynda öňki prezidentiň ady dakylan paýtagt Nur-Sultandaky Ýaşlar köşgüniň golaýynda geçirilen hökümete garşy ýörişlere 500 töweregi adam gatnaşdy.
Nur-Sultanda 100 töweregi protestçi, şol bir wagtyň özünde birnäçe daşary ýurtly we ýerli žurnalist saklandy. Olaryň hatarynda Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugynyň korrespondentleri Pýotr Trotsenko bilen Saniya Toiken hem saklandy we olar soňra boşadyldy.
Protestleriň ikinji güni 10-njy iýunda Almatynyň Köne skwerinde onlarça adam ýörişe gatnaşýar. Polisiýa we Milli gwardiýanyň ofiserleri skweriň hem-de golaýdaky parkyň töweregini gabawda saklaýar.
9-njy iýunda eden çykyşynda Gazagystanyň içeri işler ministriniň orunbasary Marat Kožaýew Almatyda we paýtagtda saklanan 500 töweregi protestçini “radikal pikirli elementler” atlandyrdy.
Nur-Sultanda we Almatyda saýlaw güni Internetiň tizligi juda haýallady. Bu Internetde göni ýaýlymlaryň öňüni baglady hem-de sosial media saýtlaryny yzarlamagy kynlaşdyrdy.
Düýbi Birleşen Şalykda ýerleşýän kiber giňişligi yzarlaýjy NetBlocks topary saýlaw güni irden Gazagystanda Internetiň örän professional hem-de çylşyrymly usul arkaly petiklenendigini habar berdi.
Tas 30 ýylyň dowamynda uzak wagtlap ýurdy dolandyran Nazarbaýew 19-njy martda wezipeden çekilende 66 ýaşly Tokaýewi mirasdüşer hökmünde seçdi.
Tokaýew prezidentlik wezipesine saýlanan halatynda Nazarbaýewiň şol bir syýasatyny dowam etdirjekdigini aýdyp jemgyýetçilikde çykyş etdi.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPN ulgamymyzy Android ulgamlary üçin indirip bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.


text:
Qazaqstandyqtar koronovırýsqa qatysty suraǵyna DSM-nyń WhatsApp chat-boty arqyly jaýap alady
NUR-SULTAN. QazAqparat - Koronavırýs boıynsha halyqty aqparattandyrý úshin QR Densaýlyq saqtaý mınıstrligi WhatsApp chat-botyn iske qosty, dep habarlaıdy QazAqparat mınıstrliginiń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Búgin Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstrligi koronavırýs (COVID-19) jaıly halyqty aqparattandyrý úshin WhatsApp jelisinde resmı arnany iske qosty. Koronavırýs týraly ózekti ári shynaıy aqparat usynatyn qyzmettiń bul túri tegin.
«WhatsApp arnasy arqyly Qazaqstan turǵyndary aptasyna 7 kún táýligine 24 saǵat koronovırýs jaıly jıi qoıylatyn suraqtarǵa jaýap ala alady. Chat-bot kelesi taqyryptar boıynsha aqparat usynady: Koronavırýsty dıagnostıkalaý men emdeý tásilderi; pandemııanyń taralýyna qatysty ózekti derekter; úıde qalý boıynsha usynystar; týrıstergekeńester; COVID-19 týraly jıi kezdesetin jalǵan aqparattar.
Chat-bot koronovırýs belgisin anyqtaýǵa baǵyttalǵan anonım saýalnamadan ótýge múmkindik beredi (Semeı medıtsınalyq ýnıversıtetiniń jobasy).
Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń WhatsApp chat-botyn qoldaný úshin +7 705 812 69 67 nómirin telefonyńyzǵa saqtańyz nemese myna siltemege ótińiz; Aqparat alý úshin WhatsApp-ta atalǵan nómirge kez kelgen mátindi habarlama jiberińiz.
«Osy qıyn kúnderde adamdar jaqyndarymen, dostarymen baılanysyp, qoldaý kórsetý úshin WhatsApp-ty ádettegiden kóbirek qoldanýda. Biz Qazaqstannyń Densaýlyq saqtaý mınıstrligine baılanystyń jańa tásilin usyna alǵanymyzǵa qýanyshtymyz. Jańa júıe azamattardyń saýaldaryna tez jaýap berip, jalpyǵa ortaq qaýipsizdikti qamtamasyz etýge múmkindik beredi», - dedi WhatsApp-tyń bas operatsııalyq dırektory Mett Idema.
Resmı chat-bot WhatsApp Business API-diń resmı servıs-provaıderi Infobip kompanııasymen birlesip daıyndaldy.Infobip baılanys platformasyn usyndy, al kompanııa qyzmetkerleri qysqa merzim ishinde chat-botty ázirlep, iske qosýǵa qoldaý kórsetti.
«Búginde jaýapkershiligi bar kez-kelgen bıznes qolda bar múmkindik pen ınnovatsııany COVID-19 pandemııasyna qarsy qoldaný týraly oılaný kerek. Qoldanýshylarǵa yńǵaıly arnalar arqyly aqparatqa qoljetimdilikti uıymdastyrý mekemeler úshin negizgi qajettiliktiń biri. Qazirgi jaǵdaıda ortaq qaýipsizdikti qamtamasyz etý mańyzdy mindetke aınalyp otyr», - dedi Infobip kompanııasynyń Ortalyq Azııadaǵy aımaqtyq dırektory Iskander Qalybekov.
Álemniń birqatar densaýlyq saqtaý mınıstrlikteri halyqty koronavırýs týraly aqparattandyrý úshin WhatsApp arnasyn qoldanady. Dúnıejúzilik Densaýlyq saqtaý uıymy, Sıngapýr úkimeti, Izraıl men Ońtústik Afrıkanyń Densaýlyq saqtaý mınıstrlikteri, Indonezııanyń aqparat jáne kommýnıkatsııalar mınıstrligi sonyń qatarynda.
- Taǵy 84 naýqas koronavırýstan aıyǵyp ketti: Jazylǵandardyń jalpy sany - 6240
- Tsıfrlandyrý áskerdiń kúsh-quraldaryn utymdy paıdalanýǵa múmkindik beredi
- Qazaqstanda balalardy zorlyq-zombylyqtan qorǵaıtyn IT jobalar baıqaýy bastaldy
- Aıjan Esmaǵambetova basseınder men jaǵajaılarǵa qatysty talaptardy aıtty
- Bas memlekettik sanıtar dáriger otbasylyq sharalardy ótkizýge qatysty túsinik berdi
- Meniń aılyǵym ósken joq - Aıjan Esmaǵambetova
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň Gurluşyk, energetika we jemagat hojalygy işgärleriniň hünär baýramy mynasybetli Gutlagyny iberdi. Döwlet Baştutanynyň Gutlagynda şeýle diýilýär:
«Hormatly gurluşyk, energetika we jemagat hojalygy işgärleri!
Sizi Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzda ilkinji gezek bellenýän Gurluşyk, energetika we jemagat hojalygy işgärleriniň güni bilen tüýs ýürekden gutlaýaryn!
Garaşsyzlyk ýyllary içinde ägirt uly gurluşyk meýdançasyna öwrülen ata Watanymyzda dürli maksatly desgalaryň we binalaryň gurluşygy giň gerim bilen alnyp barylýar. Soňky ýyllarda ýurdumyzda gurluşykçylaryň ýokary bilimli, ukyp-başarnykly, zehinli nesliniň kemala gelmegi, ýerli gurluşyk kompaniýalarynyň döredilmegi netijesinde, dürli görnüşli binalaryň we desgalaryň gurluşygy hem öz hünärmenlerimiz tarapyndan amala aşyrylýar.
Türkmen gurluşykçylary milli binagärlik däplerimiziň esasynda binalaryň we desgalaryň taslamalaryny taýýarlamakda, binalaryň we desgalaryň gurluşygynyň alnyp barlyşyna gözegçilik etmekde, olaryň bellenen möhletlerde ulanmaga tabşyrylmagyny üpjün etmekde, olarda ýerli gurluşyk çig malyny ulanmakda uly tejribe topladylar.
Aşgabat şäheriniň demirgazyk böleginde täze guruljak şäheriň, Ahal welaýatynyň täze, döwrebap edara ediş merkeziniň, Balkan welaýatynda «Altyn asyr» Türkmen kölüniň sebitinde täze döredilýän döwrebap obanyň, ýurdumyzyň ähli welaýatlarynda düýbi tutulýan döwrebap şäherçeleriň taslamalarynyň türkmen hünärmenleri tarapyndan taýýarlanmagynyň özi hem guwandyryjy ýagdaýdyr.
Bu taslamalaryň «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda geçirilen birinji Hazar ykdysady forumynyň çäklerinde guralan we ýakynda geçirilen gurluşyk pudagynyň sergisinde görkezilmegi bu ýere gelenleriň ünsüni özüne çekdi we olaryň ýokary bahasyna mynasyp boldy. Bu bolsa türkmen gurluşykçylarynyň döwrebap taslamalary düzmekde toplan baý tejribesiniň aýdyň subutnamasydyr.
Energetika pudagy hem ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň möhüm pudaklarynyň biridir. Energetika pudagynda amala aşyrylýan özgertmeleriň netijesinde, gysga wagtyň içinde täze, kuwwatly elektrik stansiýalary gurlup, ulanmaga berildi. Ýurdumyzyň çäkleri boýunça müňlerçe kilometre uzap gidýän elektrik geçirijileriniň birnäçesi çalşyldy, daşary ýurtlara iberilýän elektrik energiýasynyň möçberini artdyrmak maksady bilen, goňşy ýurtlara tarap ýokary woltly elektrik geçirijileriniň ýüzlerçe kilometri guruldy. Bu işleriň ählisiniň türkmen energetikleriniň ýadawsyz zähmeti netijesinde durmuşa geçirilendigi bu baýramçylyk gününde aýratyn bellenmäge mynasypdyr.
Elektrik energetikasy pudagynyň işgärleri ýurdumyzyň çäklerinde gurulýan täze döwrebap obalary, täze önümçilikleri elektrik energiýasy bilen ygtybarly we bökdençsiz üpjün etmek üçin elektrik energiýasyny öndürmegiň täze taslamalaryny hem teklip edýärler.
Aşgabat şäherinde gurulmagy göz öňünde tutulýan täze şäheriň, Balkan welaýatynda «Altyn asyr» Türkmen kölüniň sebitinde täze gurulýan döwrebap obanyň desgalaryny we binalaryny Günden we ýelden alynýan elektrik energiýasy bilen üpjün etmegiň taslamalarynyň geljegi uludyr.
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Gün energiýasy institutyny Türkmenistanyň Döwlet energetika institutynyň garamagyna bermek bilen, biz ylym bilen önümçiligiň berk baglanyşykda bolmagyny, bu ugurda alnyp barylýan işleriň netijeliligini ýokarlandyrmagy maksat edindik. Bu ýokary okuw mekdebiniň düzüminde döredilen Gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmeleri ylmy-önümçilik merkeziniň hünärmenleriniň dürli energiýa çeşmelerini ulanmagyň mümkinçilikleri barada öňe sürýän teklipleri ylym bilen önümçiligi utgaşdyrmak baradaky başlangyçlarymyzyň oňyn netijeleri berýändiginiň aýdyň subutnamasydyr.
Döwletimiz elektrik energetikasy pudagynyň maddy-enjamlaýyn binýadyny berkitmäge, ony ýokary bilimli hünärmenler bilen üpjün etmäge, pudaga dünýäniň ösen tehnologiýalaryny ornaşdyrmaga hem uly ähmiýet berýär.
Sebitde durnuklylygyň, parahatçylygyň, dostlukly gatnaşyklaryň, dünýäniň ykdysady hojalygyna işjeň goşulmagyň bähbidine biz ýurdumyzyň energiýa serişdelerini diňe bir öz halkymyza däl-de, eýsem, daşary ýurtly sarp edijilere hem elýeterli etmegi maksat edinýäris. Bu biziň alyp barýan energetika syýasatymyzyň esasy ugurlarynyň biridir.
Ýurdumyzyň elektrik energetikasy pudagyny has-da ösdürmek, ähli baýlyklarymyzy ilatymyzyň ýaşaýyş-durmuş derejesini ýokarlandyrmaga, ykdysadyýetimizi pugtalandyrmaga gönükdirmek babatda entek öňümizde uly wezipeler durýar.
Gurluşyk we energetika pudaklary bilen bir hatarda, jemagat hojalygy pudagy hem ýurdumyzyň paýtagtynyň we welaýat merkezleriniň, ilatly ýerleriň jemagat hyzmatlaryna bolan isleglerini kanagatlandyryp gelýär.
Garaşsyzlyk ýyllary içinde maddy-enjamlaýyn binýady has-da pugtalanan, ilatly ýerlere jemagat hyzmatlaryny etmegiň kämil usullaryny ele alan hünärmenler bilen üpjün edilen jemagat hojalygy pudagynyň alyp barýan işleri hem döwrüň talaplaryna laýyklykda guralýar.
Döwletimiz jemagat hojalygynyň maddy-enjamlaýyn binýadyny pugtalandyrmak, pudaga dünýä tejribesini ornaşdyrmak boýunça çäreleri yzygiderli durmuşa geçirer.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe türkmen gurluşykçylarynyň, energetikleriniň we jemagat hojalygy işgärleriniň öz öňlerinde durýan wezipeleri üstünlikli amala aşyrjakdyklaryna berk ynanýaryn!
Hormatly gurluşyk, energetika we jemagat hojalygy işgärleri!
Sizi Gurluşyk, energetika we jemagat hojalygy işgärleriniň güni bilen ýene-de bir gezek tüýs ýürekden gutlaýaryn! Size berk jan saglyk, uzak ömür, maşgala abadançylygyny, asuda we bagtyýar durmuş, ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň mundan beýläk-de gülläp ösmegi ugrunda alyp barýan işleriňizde uly üstünlikleri arzuw edýärin!».


text:
DÝALDY OQYTÝ BİLİKTİ KADRLARDY DAIARLAÝ JÁNE JASTARDY JUMYSQA TURǴYZÝ KEPİLİ
Kásibı bilimdi jańǵyrtý – mamandardy daıarlaýda zaman talabyna saı birqatar dástúrli júıege ózgerister qajettilign aıqyndaıdy. Búginde dýaldy oqytý júıesi – álemde kásibı-tehnıkalyq kadrlardy daıyndaýdyń eń tıimdi tásili. Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaev
Kollejde stýdentterge 1401000 “Ǵımarattar men qurydlymdardy salý jáne paıdalaný” mamandyǵy boıynsha 140120 2 “Qurylystaǵy qurǵaq ádis mamany ” jáne 140101 2 «Tasqalaýshy » biliktiligi boıynsha dýaldy oqytý júzege asyrylady.
2003 jyldan bastap qurylys salasynda senimdi mártebesi bar, eńbek naryǵynda tabysty jumys isteıtin «BK-Stroı» JSHS kásipornymen dýaldy oqytý boıynsha eki shart jasaldy.
Dýaldy bilim beretin stýdentter sany 118 adamdy quraıdy: birinshi kýrsta 50, ekinshi 44, úshinshi kýrsta -24 stýdent.
Búgingi tańda dýaldy oqytý júıesi – álemdegi kásibı-tehnıkalyq kadrlardy daıarlaýdyń eń tıimdi nysandarynyń biri. Onyń ereksheligi-Kásiptik oqytý kóbinese oqý ornynda emes, kásiporynda júrgiziledi. Jumys berýshiler úshin dýáldi oqytý – bul kadrlardy óziniń barlyq talaptaryna barynsha saı bolýyn qamtamasyz ete otyryp, kadrlardy dál “tapsyryspen” daıyndaýǵa, sondaı-aq qyzmetkerlerdi izdeý men irikteýge, olardy qaıta oqytýǵa jáne beıimdeýge jumsalatyn shyǵyndardy únemdeýge múmkindik..
Dýáldi daıyndyq kezinde stýdent oqytýdyń bastapqy satysynda belgili bir kásibı quzyrettilikterdi, sondaı-aq komandada jumys isteı bilý, tapsyrylǵan qyzmet ýchaskesi úshin jaýapkershilik sıaqty jeke qasıetterdi alady. Jumys barysynda ol bolashaq mamandyqty jańa túsinip, mamandyq tańdaýdyń durystyǵy týraly negizdelgen sheshim qabyldaıdy. Sonymen qatar, bolashaq maman eńbekke adal qatynasta jumysqa ornalasý úshin óte qajetti qosymsha tabys pen jumys ótilin qamtamasyz ete alady.


text:
Türkmenistanyň gaz söwdasynyň bady ýatyp, ýurtda ykdysady ysgynsyzlygyň ýaramazlaşmagy bilen ol ýerde iş alyp barýan käbir daşary ýurtly kompaniýalar dürli kösençlikleri başdan geçirýärler.
Türkmenistanda durnukly ösüşiň dowam edýändigini görkezýän resmi statistiki sanlardan özge salgylanara ykdysady maglumat ýok diýen ýaly, ýöne käbir daşary ýurt firmalarynyň ýolbaşçylary ýurduň ykdysadyýetiniň nagt ýetmezçiliginden ejir çekýändigini aýdýar.
Muňa garamazdan, tebigy gaz baýlygy boýunça dünýäde dördünji ýerde durýan Türkmenistan daşary ýurtly we ýerli firmalara kontrakt hödürlemäge dowam edýär. Ýöne käbir proýektler häzirki wagtda togtady. Halkara pul gaznasy ýurduň döwlet harçlamalaryny çäklendirmelidigini ýa-da manadyň dewalwasiýasyny amala aşyrmalydygyny aýdýar.
“Hökümet maliýe kynçylyklaryny başdan geçirýär. Şol sebäpden täze kontraktlaryň tölegi beýlede dursun, hatda tamamlanan proýektleriň-de töleglerini geçirip bilenok” diýip, Türkmenistanda işini bes eden Çakiroglu Grup atly metal we gurluşyk pudagynda iş alyp barýan türk kompaniýasynyň ýolbaşçylaryndan Oguzhan Çakyrogly aýtdy.
Haçan-da Orsýet 2016-njy ýylda gazyň bahasy bilen bagly nägileligini, şeýle-de global energiýa bazaryndaky özgerişleri aýdyp türkmen gazyny satyn almakdan ýüz öwrende, Aşgabadyň güni agyrlaşyp başlady.
Türkmenistan Hytaýa satýan gazyndan gelýän girdeji bilen Orsýetden gelmeli girdejiniň öwezini dolup bilmeýär. Ýurduň daşarky söwdadan gelýän jemi girdejisi 2016-2017-nji ýyllar aralygynda 8-8.5 milliard dollara düşdi. 2000-2014-nji ýyllar aralygynda Türkmenistan her ýylyň dowamynda agzalýan mukdaryň iki essesini gazanýardy.
Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň häzirki we öňki ýagdaýy bilen şu çelgidäki grafika arkaly tanyşmak mümkin.
Ykdysady kynçylyklara prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň hökümeti daşary ýurt walýutalarynyň alyş-çalşygyny tapgyrlaýyn çäklendirip, maliýe serişdelerini wajyp proýektlere aýamak arkaly jogap gaýtardy.
Gara bazarda 1 dollaryň bahasy 2016-njy ýylyň aýagynda 7 manat bolan bolsa, şu ýylyň başynda onuň nyrhy 13-14 manatdan 17-18 manada çykdy. Resmi kurs 3.5 manatlygynda saklanýar.
Gündelik sarp edilýän harytlary ýurda getirýän ýerli hususy kompaniýalara ujypsyz mukdarda dollary resmi kursdan çalyşmaga rugsat berilýär, diýip ýerli telekeçiler aýdýarlar. Çakyroglynyň sözlerine görä, hökümetiň daşary ýurtly kompaniýalara töleg tölemäge ýagdaýy ýok.
“Hökümet eýýäm üç ýyl bäri firmalara töleg geçirip bilenok. Gara bazaryň bahasynyň resmi kursdan 3-4 esse ýokary galmagyna getirmek bilen hökümet bazary has agyr güne salýar” diýip, ol aýtdy.
“Biziň birnäçe million dollar algymyz bar, ýöne biz muny almak üçin 4-5 ýyl bäri garaşyp gelýäris diýip, Çakyrogly aýtdy. “Şonuň üçin biz Türkmenistan işleri tutuş togtatdyk” diýip, ol sözüne goşdy.
Ol hökümetiň tölegleri gijikdirmeginiň sebäbiniň nämedigi barada anyk maglumat bermekden saklandy.
2016-njy ýylda Aşgabatda bahasy 2.3 milliard dollara barabar bolan howa menziliniň gurluşygyny tamamlan Polimeks türk kompaniýasy hem paýtagtdan Hazaryň kenaryndaky Türkmenbaşy şäherine çenli çekilmeli garaýoluň gurluşygyny togtatdy.
Polimeks özüniň Türkmenistan bilen gatnaşygy barada kommentariý bermekden ýüz öwürdi. Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi we Ankaradaky türkmen ilçihanasy hem hökümetiň daşary ýurtlara bolan bergisi barada özlerine berlen soraglara jogap gaýtarmady.
Her döwlet boýunça maýa goýum görkezijilerini hödürleýän Türkiýäniň Ykdysadyýet ministrliginiň websaýtynda Türkmenistana gezek gelende “duýduryş” häsiýetli maglumatlar çap edilipdir.
“Salgyt gözegçiligi duýdansyz talaňçylyk ýaly amala aşyrylýar”, “wiza boýunça ýüztutmalar ret edilýär”, “mundan öňki ýyllarda käbir inwestisiýalary döwletiň çemeleşigi” Türkmenistan baradaky biznes töwekgelçilikleriniň hatarynda agzalýar.
Türkiýäniň Ykdysadyýet ministrligi [Türkmenistanda] türk kompaniýalaryň tölegleriniň köplenç gijikdirilýändigini, firmalaryň öz bank hasaplaryndan daşary ýurt walýutasy bilen edýän amallarynda kynçylyklaryň döreýändigini aýtdy.
“Täze ýagdaýlar”
Belki-de Aşgabadyň iň köp bergisi türkiýeli kompaniýalaradyr, sebäbi Türkiýe uzak ýyllaryň dowamynda türkmen importynyň esasy çeşmesi bolup gelýär. Türk kompaniýalary 2002-2016-njy ýyllar aralygynda Türkmenistanda jemi 1.5 milliard maýa goýdy. Başga kompaniýalar-da zyýan çekdi.
Belarus hökümetindäki çeşmeler Roýterse beren gürrüňinde Aşgabadyň 2017-nji ýylyň mart aýynda işe girizilen dökün-himiýa zawodyny guran Belarusyň döwlet eýeçiligindäki kompaniýa doly tölegi amala aşyrmandygyny aýtdy. Çeşmeleriň biri Türkmenistanyň Belarus kompaniýasyna bergisiniň 52 million dollardygyny aýdan bolsa, olaryň beýlekisi algynyň mukdarynyň “ep-eslidigini” aýtdy.
Nebit-gaz, mineral dökünleri we gurluşyk pudagynda tehniki enjamlaryň alyş-satyş işlerini amala aşyrýan düýbi ABŞ-daky DRC-International kompaniýasy 2004-nji ýyldan bäri Aşgabatda işleýär.
“Irki ýyllarda biziň işimiz gowudy. Biziň ýerine ýetiren iň uly taslamamyz Gämi ussahanasynyň gurluşygy bolup, biz ony 2015-njy ýylda Hyudai Amko kompaniýasy bilen bilelikde ýerine ýetirdik” diýip, DRC kompaniýasynyň baş dolandyryjysy Stiw Krabtri (Steve Crabtree) elektron hat arkaly gürrüňdeşlikde aýtdy.
“Ýöne gynansagam ol günler yzda galdy. Indi ýagdaýlar tutuşlygyna başga” diýip, ol aýtdy. “Men çykdajylary gysyp, dolandyryjy kadrlary çalşyp, öňe gitmek üçin gaýrat edýärin. Men bu ýurtda ýagdaýlar we şertler üýtgär, şeýdibem biz öňküsi ýaly iri taslamalary goldarys diýip umyt edýärin” diýip, ol belledi.
Günbatarly beýleki bir kompaniýanyň atlandyrylmazlygyny soran ýolbaşçysy geçen ýyl Türkmenistandaky edarasyny ýapandygyny aýdýar. Onuň firmasy-da nebit-gaz enjamlarynyň üpjünçiligi bilen iş salyşýar.
Agzalýan firmanyň ýolbaşçysy ýurtda daşary ýurt walýutasynyň ýetmezçiligi sebäpli mundan beýläk türkmen müşderileriniň özlerinden önüm satyn alyp bilmeýändigini aýtdy.
Türkmenistanly bir migrant yzda galan dogan-garyndaşlarynyň howpsuzlygyny alada edip, anonim şertlerde beren gürrüňinde iş gözläp daşary ýurtlara, esasan Türkiýä çykmaga synanyşýan adamlaryň sanynyň gün-günden köpelýändigini aýtdy.
Türkiýäniň Içeri işler ministrliginiň maglumatlaryna görä, Türkiýede talyp we maşgala wizalaryndan daşgary gysga möhletli orutym rugsadyna ýüz tutýan türkmenleriň sany geçen ýylka garanyňda iki esse köpelip 25 müň 693-e ýetipdir.
Mart aýynda Berdimuhamedow adaty bolmak göçüm edip, ýurduň merkezi bankyna Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesine dökün zawodynyň hem-de garaýolyň gurluşygyny ýerine ýetirmek üçin 3 milliard dollar möçberinde kredit bermegi buýruk berdi. Agzalýan gurama kommentariý soralyp edilen haýyşa jogap bermedi.
Ozallar, hökümet şeýle şertnamalary daşary ýurtly kompaniýalara berýärdi. Ýöne käbir daşary ýurt firmalary henizem türkmen kontraktlaryny almaga dowam edýär.
Koreýanyň Hyundai kompaniýasy bahasy 3 milliard dollara barabar nebit-himiýa desgasynyň üstünde işleýändigini, bu pudakda jemi bahasy 4.8 milliard dollara barabar ýene-de iki taslama boýunça gepleşikleriň dowam edýändigini aýtdy.
Hyundai Türkmenistanyň tölegler boýunça bökdençlik döretmeýändigini, hökümetiň özlerini goldaýandygyny aýtdy.
Fransiýanyň Bouygues Construction kompaniýasy hem özüniň Türkmenistanda kynçylyk çekmeýändigini aýtdy. Oňa fewral aýynda ýene-de iki taslama, ýagny bir oteliň we bankyň iki binasynyň gurluşygy ynanyldy. Kompaniýa olaryň bahasyny aýan etmekden saklandy.
Täze bazarlar
Ýylyň-ýyly özüniň jemi içerki önüminiň ösüşini 6 göterimden ýokary diýip hasabat berýän Türkmenistan 2019-njy ýylyň aýagyna çenli täze eksport bazarlaryny, ýagny häzirki wagtda gurluşygy dowam edýän Türkmenistan – Owganystan – Pakistan – Hindistan gaz geçirijisini açmagy göz öňünde tutýar.
Orsýetiň Gazprom kompaniýasy Türkmenistan bilen gaz söwdasyny täzeden ýola goýup-goýmazlyk boýunça özleriniň göz öňünde tutýan meýilnamalary barada kommentariýa bermekden saklandy.
Türkmenistan özüniň mawy ýangyjynyň belli bir böleginden ýangyç we himiki serişdeleri öndürmek arkaly ýurduň eksportyny diwersifikasiýalaşdyrmaga synanyşýar. Şeýle-de, ol geçen aý Hazaryň kenarynda bahasy 1.5 milliard dollara barabar bolan täze port açdy.
Halkara walýuta fondunyň Ýakyn Gündogar we Merkezi Aziýa bölüminiň müdiriniň orunbasary Ýuha Kahkonen golaýda Reuters habar agentligi bilen gürrüňdeşlikde, “Türkmenistan ýa manady dewalwasiýa etmeli, ýa-da döwlet çykdajylaryny azaltmaly” diýip, ýurtda dowam edýän ykdysady ýagdaýlar dogrusynda çykyş etdi.
Ýeňil günlerde bir gyra üýşürilen rezerwler hökümete agyr günde kömek eder, “ýöne onuň syýasy sazlamalary amala aşyrmalydygy görnüp dur” diýip Kahkohen Roýterse beren gürrüňinde aýtdy.
Halkara pul gaznasynyň maglumatlaryna görä, soňky üç ýylyň dowamynda Türkmenistanyň hasap defisiti iki sifrli sanlar boldy, ýöne geçen ýyl jemi içerki önümiň 11.5 göterimine ýa-da 4.4 milliard dollara barabar bolan hasap defisitiniň bu ýyl 9 göterime ýagny 3.8 milliard dollara düşmegine garaşylýar.
Bütindünýä bankynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça baş ykdysatçysy Hans Timmer Türkmenistanyň häzirki hasap defisitiniň “uzagyndan durnukly däldigini we daşary ýurt walýutanyň ýetmezçiliginiň önümçilik potensiýalyny pese gaçyrjakdygyny” aýtdy.
“Soňky birnäçe ýylyň dowamynda Aşgabat bilen Bütindünýä banky “has intensiw gatnaşyklary” ýola goýdy, ýöne Türkmenistan bankdan maliýe kömegini almak üçin has köp iş bitirmeli, hususan-da has ygtybarly ykdysady maglumatlary we aç-açanlygy üpjün etmeli” diýip, Timmer aýtdy.


text:
Türkmenistanda bazar gatnaşyklaryna geçmeklik döwletiň ilaty durmuş taýdan goramak syýasatynyň çäginde amala aşyrylýar. Ýurtda düýpleýin durmuş özgertmeler syýasaty ilatyň ýaşaýyş şertleriniň ýokary derejede üpjün edilmegine gönükdirilendir. “Döwlet – adam üçindir!” şygary Türkmenistanda amala aşyrylýan özgertmeleriň esasy şygarydyr. Durmuş meselelerini çözmek maksady bilen häzirki wagtda ýüzlerçe hassahanalar, ýokary okuw jaýlary, mekdepler we çagalar baglary, sport bilen meşgullanmaga niýetlenen döwrebap binalar gurulýar. Türkmenistanyň raýatynyň döwrebap mugt lukmançylyk hyzmatyna we bilime hukugy bardyr.
Türkmenistanyň mynasyp geljegi bardyr. Türkmenistanyň ilaty elektroenergiýa, tebigy gaz, suw we nahar duzy bilen üpjün edilýär. Ilat üçin çörek, jemgyýetçilik ulagyndan, demir ýol we howa ulaglaryndan peýdalanmak elýeterli bahadandyr.
Türkmenistanyň döwlet býujetiniň 80% golaýy her ýyl durmuş zerurlyklaryna gönükdirilýändir. Türkmenistanda her ýyl aýlyk haklary, pensiýalar, döwlet kömek pullary, talyp haklary 10% ýokarlandyrylýar. Türkmenistanyň ilaty üçin dünýä ölçeglerine laýyklykda ýaşaýyş-hyzmat we ulag hyzmatlaryna iň pes bahalary kesgitlenendir.
Türkmenistanyň 2013-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan güýje giren “Ilaty durmuş taýdan goramak hakyndaky” kodeksine laýyklykda döwlet kömek pullarynyň we maýyplara durmuş kömekleriniň görnüşleri artdyryldy. Maýyplaryň kömek pullarynyň möçberi hem köpeldildi. Çaga dogulanda, 3 ýaşa ýetýänçä oňa ideg etmek üçin berilýän döwlet kömek pullarynyň möçberi köpeldildi. Ekleýjiniň bolmadyk halatynda hem kömek pullaryny bermek göz öňünde tutulan. Şeýle-de durmuşy kömek pullarynyň berilmegine bolan hukugy göz öňüne tutuldy.


text:
Şeýle hem okaň
12.02.2020 | Raýdaşlyk çempionatynda türkmen agyr atletikaçysynyň üstünligi
11.02.2020 | Daşkentdäki çempionatda ökdeler öňe saýlanýar
10.02.2020 | Agyr atletikaçylaryň saýlama ýaryşlary
06.12.2019 | Futzal: Aziýa çempionaty — 2020-niň bije atyşlygy geçirildi
17.11.2019 | Türkiýede türkmen agyr atletikaçylary iki medal gazandylar
24.10.2019 | Türkmen agyr atletikaçylarynyň nobatdaky sylaglary
Paýtagtymyzyň “Altyn asyr” toparynyň futbolçylary Türkmenistanyň çempiony diýen adyny saklamagy başardylar. Aragatnaşyk ministrliginiň topary bu üstünligi oýunlaryň tamamlanmagyna çenli bäş tapgyr galanda, möhletinden öň gazandylar. Onuň yz ýanyndan gelýän “Balkan” “Aşgabat” toparynyň garşysyna paýtagtymyzda geçirilen duşuşykda 2:2 hasabynda deňme-deň oýnap, bir utugyny ýitireninden, “Altyn asyr” bolsa myhmançylykda “Şagadam” toparyndan 2:1 hasabynda üstün çykandan soň çempion belli boldy.
Türkmenbaşy şäherindäki duşuşyk Türkmenistanyň Prezidentiniň Kubogynyň iki gezek eýesi üçin ýeňil düşmedi. Eýýäm sekizinji minutda Mamedali Karadanow 1:0 hasabynda “Şagadamy” öňe çykardy. Ýer eýeleri bu artykmaçlygy oýnuň birinji ýarymynyň tutuş dowamynda diýen ýaly sakladylar, ýöne 40-njy minutda milli ýygyndymyzyň hüjümçisi we toparyň derwezä iň köp pökgi geçiren oýunçysy Süleýman Muhadow hasaby deňledi – 1:1.
Duşuşygyň ikinji ýarymynda myhmanlar garşydaşyň derwezesine hüjümlerini güýçlülendirdiler hem-de 56-njy minutda Begenç Annagurbanowyň dürs urgyny geçirmeginiň netijesinde ýeňiş gazandylar.
Şeýlelikde, “Altyn asyr” goşa ýeňiş gazandy. Bir hepde mundan ozal gazanylan Türkmenistanyň Kubogynyň üstüne Aragatnaşyk ministrliginiň topary milli çempionatyň altyn medallaryny hem goşup, Aziýanyň toparlarynyň gatnaşýan ýaryşynda ähmiýeti boýunça ikinji bolan Aziýa futbol konfederasiýasynyň (AFK) Kubogy ugrundaky ýaryşda 2017-nji ýylda Türkmenistana wekilçilik etmäge hukuk aldylar.
“Altyn asyr” ýurdumyzyň çempionatynda 2008-nji ýyldan bäri çykyş edýär we şunda yzly-yzyna üçünji gezek çempion bolýar. Şu ýyl geçirilen milli ýaryşda bir gezek hem ýeňlişe sezewar bolmadyk ýagdaýda galýan topary şeýle üstünlige Türkmenistanyň 40 ýaşly tälimçisi Ýazguly Hojageldiýew getirdi.
31 tapgyrdan soň 66 utugy bolan “Balkan” kümüş medala, 58 utugy bolan Marynyň “Energetik” topary bolsa bürünç medala dalaş edýär. Olaryň ökjesini basyp gelýän “Ahal” baýrak eýelerinden 5 utuk yzda barýar.
Milli ýaryşda derwezelere iň köp pökgi geçirmekde 26 gezek ütünlik gazanan Süleýman Muhadow (“Altyn asyr”) ynamly öňde barýar. Onuň topardaşy 18 pökgi geçiren Myrat Ýagşyýew ikinji orunda.
Türkmenistanyň futbol býounça çempionaty 30-njy noýabrda tamamlanýar.
Copyright 2012-2020 Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi - Türkmenistan bu gün