text:
Dünýäniň öňdebaryjy ykdysadyýetçileriniň biri Hernando de Soto global ykdysadyýetiň geljegini üýtgedip biljek täzelikçi hökmünde häsiýetlendirilýär.
Peruwly tanymal ykdysadyýetçi we aktiwist, Azatlyk we Demokratiýa Institutynyň prezidenti Hernando de Soto öz halkynyň emläk hukuklaryny gazanmagyna ýardam edip, olaryň ýaşaýyş standartlaryny ýokarlandyrmak boýunça iş alyp bardy. Ol garyp ýurtlarda emläk hukuklarynyň bolmazlygyna garyplygyň gözbaşy hökmünde garaýar. De Soto çepçi liberallardan başlap, konserwatorlara çenli Günbataryň ençeme täsirli syýasy güýçlerinden goldaw tapdy.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň žurnalisti Dragan Stawljanin ykdysatçy Hernando de Soto bilen dünýäniň häzirki ykdysady krizisi barada söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Siz ýaňy golaýda dünýäniň bir täze ykdysady peselişiň gyrasynda durandygyny aýtdyňyz. Muny görkezýän alamatlar nämeler?
Hernando de Soto:
Muny aýtmagymyň sebäbi - meniň ykdysady peselişiň kesgitlemesi diýip, onuň esasy häsiýetlerini göz öňünde tutýandygym. Bu hem kredit göwrüminiň kiçelmegi we aýlanyşygyň şoňa görä belli bir derejede ýöntem bolmagy. Günbatarda, şu wagtky bolşy ýaly, kreditiň, hususy kreditiň göwrümi kiçelse, maýa goýumy az bolýar. Kredit gysylmagy diýildigi – önümçilik az diýildigi, kredit az diýildigi, işsizlik köp diýildigi, bu bolsa zatlaryň bahasynyň aşaklamagy diýildigi, bahalaryň aşaklamagy ynamyň gaçmagy diýildigi.
Onsoň, yza göz aýlanyňda, kreditiň göwrüminiň kiçelmeginiň sebäbiniň kärhanalaryň az bolmagynyň, iş orunlarynyň az bolmagynyň netijesidigini görýärsiň. Biz häzir şu çykgynsyz ýagdaýda durus.
Azatlyk Radiosy: Häzir kredit göwrüminiň kiçelmeginiň sebäbi näme?
Hernando de Soto:
Adaty çöküşlikde esasan çişirilen bahalaryň ýarylmagy başdan geçirilýär. Bergi kän bolýar. Banklar yrgyllap durýar. Bahalar pese gaçýar. Adamlar jaýlaryny ellerinden gidiriýäler, işsizlik ýokarlanýar. Eger-de şu simptomlar krizisiň sebäbi bolýan bolsa...
Eger-de hakyky problema pul ýetmezçiligi sebäpli kreditleriň gysylmagy bolsady, onda banklary halas ediş we mukdar taýdan aňsatlaşdyryş çäreleri arkaly töleg ediş mümkinçilikleriniň giňden ýola goýulmagy... ykdysadyýete goltgy bererdi.
Başymyzdan geçen, ýa-da Günbataryň başyndan geçen islendik krizisde üpjünçilik we talap herekete geçýärdi we gazanýardy. Açgöz kapitalistler birinji ara girýärlerdiler, yşaratlary görýärdiler, kimiň kyn ýagdaýdadygyny öwrenýärdiler. Çişirlen spekulýatiw bahalaryň ýarylmagyndan, zoraýak bizneslerden we işlemeýän ipoteklardan galan gazançly zatlary pes bahalar bilen arzan satyn alýardylar. Soňra bulara sebäp bolan ýetmezçilikleri düzedýärdiler.
Eger-de hakyky problema pul ýetmezçiligi sebäpli kreditleriň gysylmagy bolsady, onda banklary halas ediş we mukdar taýdan aňsatlaşdyryş (quantitative easing) çäreleri arkaly töleg ediş mümkinçilikleriniň (legal tender) giňden ýola goýulmagy, maliýe taýdan halas ediş planlary, Ýewropa Bileleşiginiň häzir edişi ýaly, mysal üçin, karz göterimleriniň derejesiniň peseldilmegi ykdysadyýete goltgy bererdi. Emma 2007-nji ýyldan bäri dört ýyl geçdi we çöküş boýunça adaty çäreleriň hiçisi işlemedi. Sebäbi adamlar karz berenok. Näme üçin karz berenok? Sebäbi hiç kim aslyýetinde kimiň pulsuzdygyny, kimiň töwekgelçilikdedigini we mümkinçlikleriň nirededigini bilenok.
Azatlyk Radiosy: Ýewropa Bileleşigi, aýratyn-da Gresiýa barada aýdylanda, tygşytlylyk çäreleri, şeýle hem Birleşen Ştatlarda soňky wagtlarda mukdar taýdan aňsatlaşdyryş çäreleri (Merkezi bankyň maliýe kagyzlaryny satyn almagy we öňünden kesgitlenen pul möçberini ykdysadyýete goýbermegi) öndürijilige tersmi ýa gowy netije berýän zatmy?
Hernando de Soto:
Bu çäreleriň hemmesi simptomlar boýunça işleýär. Keseliň özi boýunça işlänok. Keseliň özi – hiç kimde ýeterlik maglumat ýokdugy üçin bu ýurtlarda maýa goýulmaýanlygy bilen baglanyşykly.
Şol sebäpden berilýän jogap şu: biz simptomy düzedýäris, ýöne onuň köküni gyramzok. Mukdar taýdan aňsatlaşdyryş çäreleri hem şu häsiýete eýe. Mukdar taýdan aňsatlaşdyrmak diýmek hususy maýanyň goýulmaly ýerine döwlet maýasynyň goýulmagy. Olar krizisiň köküni gyranok. Bu çäreleriň hemmesi wagtlaýyn zatlar.
Azatlyk Radiosy: Gresiýanyň ykdysadyýeti ýewro zonasyna degişli ykdysadyýetiň diňe 2%-i. Muňa garamazdan, grek krizisiniň Ýewropada, hatda dünýäde hem beýle uly alada döretmegine sebäp bolýan zat näme?
Hernando de Soto:
Munuň sebabi Birleşen Ştatlarda aşaky bazaryň gymyldydan galyp, krizise getiren sebäpleri bilen deň. 2008-nji ýylda Birleşen Ştatlarda aşaky bazaryň 7 prosentiniň gowşandygy ýadyňyzdamy? Belli bolşy ýaly, Birleşen Ştatlarda garyplaryň mal-mülküniň 7%-i köp zat däl.
Ýöne bolýan zat Birleşen Ştatlarda şu 7%-iň ýa-da Gresiýa babatda siziň aýdyşyňyz ýaly, şu 2%-iň Fransiýanyň we Italiýanyň sanlyja bankynyňkydygy we bu banklaryň çökmek ähtimallygy. Munuň domino täsiri bar. Gresiýa batsa, ony goldaýan banklar hem batar diýip gorkulýar. Onsoň şol banklary goldaýan başga ýurtlaryň hem bar bolmagy mümkin. Munuň zyýany beýlekiler-de ýeter, muňa bolsa dowula düşmek diýilýär. Bir kiçi zadyň uly zada öwrülmeginiň sebäbi şu.
Azatlyk Radiosy: Germaniýanyň bu hatara degişli bolmazlygy mümkin. Ýöne Günbatarda köp ýurtlar ykdysadyýetlerini dikeltmek üçin kynçylyk çekýärkä, Hytaýyňky ýaly ýaňy ilerläp gelýän ykdysadyýetler dowamly ösmek bilen. Bu ykdysady deňagramlylygyň Gündogara tarap süýşýändigini görkezýärmi ýa olar hem kynçylyk bilen ýüzbe-ýüz bolarlarmy?
Hernando de Soto:
Ilerläp gelýän bazarlaryň 20 ýyl mundan ozalkysyndan indi güýçlüdigine şübhe ýok. Meniň pikirimçe, ilerläp gelýän bazarlaryň aglabasy Günbataryň belki asla görmedik ösüş derejesine ýetdi. Hatda Peru hem ýylda 10 prosentden ösýär.
Biziň Hytaý bilen bar bolan problemalarymyzyň biri – olar boýunça berilýän sanlarynyň näderejede dogrudygy ýa ýalňyşdygy.
Ýöne, biziň dünýä integrirlenendigimiz we global ykdysadyýetiň özara berk baglanyşygy sebäpli, ykdysady çöküşden sypara ýol ýok. Hytaýda öndürilýän, Hindistanda öndürilýän, biziň Latyn Amerikamyzda öndürilýän önümleri Günbatar satyn alýar.
Galyberse-de, men ilerläp gelýän ykdysadyýetleriň güýjüne çakdanaşa baha berilýär diýip, pikir edýärin. Biziň hem öz problemalarymyz bar. Biziň Hytaý bilen bar bolan problemalarymyzyň biri – olar boýunça berilýän sanlarynyň näderejede dogrudygy ýa ýalňyşdygy barada. Meniň pikirimçe, olar bazarlaryň başyny çekerler. Emma ilerläp barýan bazarlaryň köpüsiniň güýji Günbataryň çak edişi ýaly güýçli däl diýip, pikir edýärin.
Azatlyk Radiosy: "Uol Striti eýeläň" diýlip atlandyrylýan protestler, halkyň hökümetlere bolan gaharynyň barha artýandygy barada oýlananyňda, geljek bäş ýyllykda nämelere garaşmak bolar?
Hernando de Soto:
Syýasy başagaýlyga garaşyp bolar. Güýçli protestler bilen ýüzbe-ýüz bolmazdan, tutuş dünýädäki millionlarça adamyň girdejisini, maddy üpjünçiligini aşakladyp bilmeýäň.
Şol sebäpden biz uly syýasy öwrülişigi başdan geçireris. Hakykata dolanyp barýançak, örän uly düzedişleri girizmeli bolarys. Munuň hemişe syýasy netijeleri bolýar. Şonuň üçin bu düzedişleri mümkin bolan iň gysga wagtyň içinde durmuşa geçirmeli, batyrgaý syýasatçylar ähli günäni goňşy ýurtlaryň üstüne atjak bolman, bize şol düzedişleri nädip edip biljekdigimizi düşündirmeli. Bu işi etmesek, edil 1930-njy ýyllardaky ýaly, çaknyşyklara, sosial uruşlara, dürli milletleriň arasyndaky uruşlara ýol açarys.
Meniň pikirimçe, bu çöküşden sowlup geçere ýol ýok. Ýöne esasy sorag – ýere gonuşy hökümetiň gözegçiligi bilen ýumşak ýagdaýda amala aşyryp bolarmy ýa-da bu gödek gonuş bolarmy?
Meniň pikirimçe, bu çöküşden sowlup geçere ýol ýok. Ýöne esasy sorag – ýere gonuşy hökümetiň gözegçiligi bilen ýumşak ýagdaýda amala aşyryp bolarmy ýa-da bu gödek gonuş bolarmy? Ondan soňky sorag – Winston Çerçil, Franklin Delano Ruzwelt, Şarl de Göl ýaly adamlar bolarmy? Biziň häzirki liderlerimiziň biri başdan geçirýän pursatlarymyzyň agyrdygyny, emma bulardan baş alyp çykyp biljekdigimizi aýdyp, çöküş döwründe liderlik programmasyny hödürläp bilermi? Olar diňe bölekleýin düşündirişleriň ýerine, muny amala aşyrmaga milt edip bilerlermi?
Göreris. Geliň garaşyp göreliň – lider çykarmy ýa ýok. Emma bize hakykaty aýdyp biljek örän güýçli adam gerek. Ol hakykat bolsa, Günbataryň pulunyň gutarandygy, bergä batandygy we ýalan zatlaryň ýerine faktlary aýdýan kitaplaryň gerekdigi barada. Häzirki bar bolan sistema arkaly aman galyp bilerismi diýen soraga gelende, biraz mukdar taýdan aňsatlaşdyryş, biraz halas ediş we banklaryň batmagynyň öňüni alyş planlary bilen, meniň ynanjyma görä, muny başaryp bolmaz.


c: text/html

text:
Penşenbe güni Kairde öňki prezident Hosni Mubarege garşy geçirilen sud diňlenişiginde prokuror Mustafa Süleýman Mubaregi we öňki içeri işler ministri Habiba al-Adlini dardan asmak arkaly iň ýokary jeza höküm etmegi talap etdi.
Prokuror Mustafa Süleýman geçen ýylyň ýanwarynda we fewralynda proteste çykanlaryň oka tutulmagyny “bilkastlaýyn adam öldürmeler” diýip atlandyrdy. Ol öňki prezident Hosni Mubaregi “diýdimzor syýasat” ýöredenlikde aýyplady.
Geçen ýyl Müsürde proteste çykanlaryň ölümi bilen bagly suda Mubarek we al-Adli bilen birlikde öňki prezidentiň iki ogly Alaa we Gamal hem çekilýär.
Suduň nobatdaky diňlenişigi 9-njy ýanwarda geçiriler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pakistanyň polisiýasynyň 17-nji awgustda aýtmagyna görä, janyndan geçen hüjümçiniň amala aşyran goşa bomba partlamasynda 18 adam heläk bolupdyr. Hüjümde “Talybana” garşy çykyş eden tanymal regional resmisi öldürildi.
16-njy awgustda bolan hüjüm Punjab welaýatynyň ýerli ministri Şuja Khanzada garşy gönükdirildi we Yslamabatdan 80 kilometr demirgazyk-günbatarda ýerleşýän Şadi Khan şäherçesinde boldy.
Partlamanyň bolan wagtynda Khanzada onlarça ýerli ýaşaýjy bilen duşuşyk geçirýärdi. 25 çemesi adam ýumrulan jaýyň aşagyndan diri çykaryldy.
Khanzada Pakistanyň hökümet güýçleriniň 2014-nji ýylda tire-taýpalar regionlarynda howpsuzlyk operasiýasyna başlaly bäri ýurtda öldürilen iň tanymal resmidir. Ol Punjabda yslamçy ekstremistlere garşy kampaniýanyň ýolbaşçysydy.


text:
Bu ýyl Demirgazyk Owganystanda neşe önümi has artypdyr. Öň göknar öndürilmeýän welaýatlarda hem bu ýyl göknar köp ekilipdir.
Göknar önümine garşy göreşiň netijeli bolmandygyny resmiler aýdýar. Munuň Şol pursatdan peýdalanan halk öz ýerine göknar ekipdir.
Owganystanyň neşelere garşy göreş boýunça ministri hanym Salamat Azimi golaýda Demirgazyk Owganystanda saparda bolýar. Ministr 9-njy noýabrda Mazary-Şerif şäherinde maslahat geçirdi. Ol şol ýerde eden çykyşynda, Demirgazyk Owganystanda neşe önüminiň 43 % artandygyny aýtdy.
– Demirgazyk Owganystanyň bäş welaýatynda göknar önüminiň köp mukdarda ekilendiginiň şaýady bolýarys. Geçirilen derňewler Fraýap, Jöwüzjan, Serpul, Balh we Semengar welaýatynda geçen ýyllara garanda, bu ýyl neşe önüminiň artandygy belli boldy. Bäş welaýatyň hemmesinde diýen ýaly göknar öndürilipdir. Soňky wagtlarda Demirgazyk Owganystanda howpsuzlyk şertleri ýaramazlaşdy. Döwlet häkimiýetiniň ýok ýerlerinde, neşe maddasy köp öndürilýär. Bu ýagdaý bizi howatyrlandyrýar – diýip, ministr hanmy Salamat Azimi aýtdy.
Demirgazyk Owganystanda türkmenler we özbekler kowçum bolup ýaşaýar. Türkmen obalarynda öň göknar öndürilmeýärdi. Ýöne indi türkmenlerem göknar öndürip başlapdyr. Aýgül daýza-da öz ýerine göknar ekendigini gürrüň berdi.
– Hemme halk ýerine göknar ekdi, menem ýarym gektar ýerime özüm üçin bolar diýip göknar ekdim. Muny edýänime 10-15 ýyla bolandyr. Keselden öwrendim men-ä. Demigysmadan. Demim gysanda neşe çekseň goýar diýdiler, şondan öwrendim.
Owganystanyň Saglygy goraýyş ministrliginiň mälim etmegine görä, ýurtda neşekeşlige uçranlaryň sany hem artypdyr. Neşekeşlik owgan türkmenleriniň arasynda-da bar. Emma neşekeşleriň bejergi alar ýaly saglyk merkezleri ýok.
Ýaşlardanam neşe belasyna ýoluganlar bar. Akmuhammet bir bölek ýerine göknar ekipdir.
– Halk ekdi, bizem ekdik. Bizem gurak galmaly, öz iýjegimiz-ä bolar diýdik. O bir 4-5 kilo çykar diýip umyt bar. Onça çyksa, satmasak özlerimize-hä bolar.
Gurbannazar hem iki kölçe ýerine göknar ekipdir. Ol neşekeşligiň saglyga zyýanlydygyny aýtdy. Şoňa garamazdan, günde iki wagt tirýek çekmäge özüniň mejburdygyny Gurbannazar aýtdy.
– Köp ekilse, bu arzan bolýar. Ynha, men dört joýa gowrak ekdim. Bir günde iki çeksek dagy bolýar. Saglygymyza-da seredýän, az-owlak öňkülerden pese-hä düşýäris. Şundan görýäris ony, başga zatdan göremizok.


text:
ABŞ-nyň raketadan goranyş sistemasyny döretmäge gatnaşmaga hem 2015-nji ýyla çenli tutup alyjy raketalary öz territoriýasynda ornaşdyrmaga Rumyniýa taýýar diýip, Buharestde bolan maslahatda Rumyniýanyň prezidenti Traýan Besesku degişli teklibi ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamadan alandygyny aýtdy.
Raketalaryň Rumyniýada ornaşdyrylmagynyň Orsyete tarap gönükdirilmejekdigini nygtady.
ABŞ raketadan goranyş elementlerini Ýewropada ornaşdyrmak planyna gaýtadan seretjekdigini geçen ýyl öňe sürüpdi. Hususan-da raketalary Polşada, Radary Çehiýada ornaşdyrmakdan ýüz öwrüpdi.


text:
Türkmenistanda soňky döwürlerde gurlup başlanan binalardan ýene biri 15-nji fewralda ulanylmaga berildi. Bu mundan 13 ýyl ozal Mary welaýatynda gurlan Türkmenistanyň Döwlet energetika institutynyň täze binalar toplumydyr.
Türkmenistanyň prezidenti Berdimuhamedow ady agzalýan binalar toplumynyň korpusynyň açylyş dabarasynda eden çykyşynda şol institutyň käbir aýratynlyklary barada halk köpçüligine şeýle maglumat berdi: “Bu ýokary okuw mekdebiniň iki fakultetinde taýýarlyk ugurlarynyň dördüsi boýunça bir müňe golaý talyp okaýar. Olarda talyplar sekiz hünär boýunça döwrebap bilim alýarlar”.
Berdimuhamedow aýratynam ady agzalýan institutyň häzirki döwre çenli, ýagny geçen 13 ýylyň dowamynda ýokary bilimli hünärmenleriň 1784-sini taýýarlanlygyny hem sözüne goşdy. Emma 28 million dollar töweregi çykdajy edilip gurlanlygy aýdylan we ulanylmaga berlen şol täze binalar toplumyndan soňra bu institutyň talyplarynyň sanynyň artdyrylyp-artdyrylmajagy barada maglumat berilmedi.
Institutyň okuw programmasy öňküligine galdyrylýarmy ýa-da oňa özgerişler girizilýärmi diýen sorag hem bu çykyşyň dowamynda jogapsyz galdyryldy.
Ilki bilen bilime garaldy
Gurbanguly Berdimuhamedow häkimiýet başyna geçenden soň, ilki bilen bilim pudagynyň işine garapdy. Onuň bu ugurda kabul eden ilkinji kararlaryndan biri hem orta mekdepleriň okuw möhletini 9-dan 10 ýyla çykarmak barada bolupdy.
Bu ädime käbir günbatar synçylary gowy baha berip, onuň ýurtda täze döwrüň başlananlygyny aňladýanlygyny aýdypdylar.
Düýbi Wenada ýerleşýän “Türkmen inisiatiwasy” toparynyň ýolbaşçysy Farid Tuhbatullin hem bilim reformasy barada ilkibaşda käbir oňyn ädimleriň ädilenligini aýdyp, bize şeýle maglumat berdi: “Häkimiýetleriň bilim pudagynda reformalaryň zerurdygyny boýun almagy köp zady aňladýar. Diýmek, Nýyazowdan soň häkimiýet başyna geçen adamlar bilim pudagynyň çökenligine düşünýärler”.
Tuhbatulliniň aýtmagyna görä, Berdimuhamedowyň özüniň hem birnäçe gezek bilimli, sowatly, taýýarlykly hem ýolbaşçylyk ukybyna eýe bolan kadrlaryň ýetmezçilik edýänligini aýtmagy ýurtda bilim meselesiniň gaty ýiti durýan problemalardan biridigine göz ýetirýänligine şaýatlyk edýär.
Onuň aýtmagyna görä, bilim pudagyny ösdürmek üçin, elbetde, döwrebap okuw jaylarynyň gurulmagy zerur, emma şol döwrebap jaýlarda studentlere döwrebäp bilim bermäge hem bilimli kadrlar gerek. Ol bolsa Türkmenistanda häzirki döwürde ýetmezçilik edýär. Faridiň aýdyşy ýaly, Berdimuhamedowyň özi hem bu problema barada ençeme gezek gürrüň etdi. Emma bu problemany aradan aýyrmak üçin näme etmeli diýlen mesele hakda takyk gürrüň edilmeýär.
Kadrlar problemasynyň çözgüdi
Synçylaryň aýtmagyna görä, bu problemanyň bir çözgüdi daşary ýurtlar bilen bilim pudagy boýunça alyş-çalyş programmalaryny giňeltmekden ybaratdyr. Emma Türkmenistandan daşary ýurtlara bilim almaga gidýän studentleriň hem öňüni almaga synanyşylmagy bu pudak boýunça hökümetiň nähili reformalary geçirmekçidigi barada sorag döredýär.
Türkmenistanly aktiwist Farid Tuhbatullin hem bu meselä ünsi çekip, biziň bilen söhbetdeşliginde şeýle diýdi: “Şeýle ýetmezçilikleriň bardygyny boýun almaklaryna garamazdan, hökümetiň daşary ýurtlardaky ýokary okuw jaylary bilen hyzmatdaşlyk etmekden boýun gaçyrmagy täsin ýagdaýdyr. Mysal üçin, Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistana birnäçe okuw programmalaryny teklip edenligini men anyk bilýärin. Olaryň hemmesi ret edildi ýa olara aşa düzediş girizilip, olaryň durky tutuşlygyna diýen ýaly üýtgedildi. Türkmen ýolbaşçylary ideologiýadan hem saplanyp bilmeýärler”.
Bilim pudagy boýunça reforma barada gürrüň edilende, elbetde, ýokary okuw jaýlaryna kabul edilýän studentleriň sanyny hem ünsden düşürip bolmaz, sebäbi häzirki döwürde tutuş ýurt boýunça ýokary okuw jaýlaryna kabul edilýän studentleriň sany diňe dört muň töweregidir.
Deňeşdirmek üçin aýdylanda, Türkiýänyň diňe Stambul Uniwersitetiniň studentleriniň sanynyň 80 müň töweregidigi aýdylýar. Elbetde, bu şäheriň ýaşaýjylarynyň sanynyň tutuş Türkmenistanyňkydan 4-5 esse köpdügini nazara alanyňda hem Türkmenistanyň ýokary okuw jaylaryna kabul edilýän studentleriň sanynyň aşa ujypsyzdygyny aýtmaga esas bar. Sebäbi tutuş ýurt boýunça her ýyl orta mekdebi gutarýan okuwçylaryň sanynyň 100500 töweregidigi resmi çeşmeler tarapyndan habar berilýär.
Parahorluk ýatanok
Şonuň bilen bir hatarda Türkmenistanda ýokary okuw jaylaryna girmekligiň o diýen aňsat däldigi barada hem halk arasynda giňden gürrüň edilýär.
Ýerli ýaşayjylardan biri bu barada şeýle diýdi: “Uniwersitetlerde, ýokary okuw jaýlarynda parahorluk ýatanok. Ine şu okuw ýylynda medinstituta 25 muň dollar bilen girip bilmän yzyna gaýdan okuwçylar bar”.
Bu ýagdaý ýokary okuw jaýlaryna kabul edilýän studentleriň sanyny artdyrmak bilen bir hatarda bilim pudagyny parahorlukdan saplamak üçin berk çäreleri görülmegiň hem örän zerurdygyny görkezýär.
Türkmen aktiwisti Farid Tuhbatulliniň aýdyşy ýaly, ýolbaşçylaryň bilim pudagynda reformanyň gerekdigini boýun almagy gowy zat, emma bu ýalňyşlygy düzeltmek üçin aýgytly ädimleriň ädilmegi hem zerurdyr.


text:
Wengriýanyň premýer-ministri Ýewropa Bileleşigi migrantlary durumak üçin Gresiýanyň demirgazyk serhedinde “goranyş liniýasy” hökmünde täze serhedi dikeltmeli diýdi.
Berk anti-migrant duruşy bilen tanalýan Wiktor Orbanyň 8-nji ýanwarda aýtmagyna görä, ýakynda Türkiýe bilen baglaşylan ylalaşyk ýüz müňlerçe migrantyň Ýewropa gelmegini togtatmaga ýeterlik bolmaz.
Geçen ýyl Wengriýa migrantlaryň we başpena soraýanlaryň ýurda gelmeginiň öňüni almak üçin özüniň günorta serhetlerine germewleri ýerleşdirdi.
Ilkibada bu germewler Wengriýanyň Ýewropa Bileleşigindäki partnýorlary tarapyndan tankyt edildi. Emma şondan soň, Sloweniýa we Awstriýa ýaly käbir ýurtlar hem öz serhetlerinde barýerleri dikeltdiler.
“Türkiýäniň öz serhedinde goranyş liniýasyny döretmek barada wada bermegi gowy zat, emma biz Gresiýanyň demirgazyk serhedinde öz serişdelerimiz bilen özümiziň goranyş liniýamyzy gurmaly we migrantlaryň [bileleşige] gelmeginiň öňüni almaly” diýip, Orban belledi.


text:
Düýn Amerikanyň prezidenti Obama Eýranyň Ýadro programmasy boýunça oňşuksyzlyklary çözmekde Türkiýäniň “möhüm roly oýnajakdygyna” ynanýandygyny aýtdy.
Ol şeýle çykyşy Türkiýäniň premýer ministri Rejep Taýyp Ärdogan bilen Ak tamdaky gepleşiklerinden soňra etdi. Şeylede Obama Türkiýäni öwdi.
“Men Türkiýäniň premýer-ministrini türk-ermeni gatnaşyklaryny kadalaşdyrmak üçin äden batyrgaý ädimleri üçinem gutlaýaryn. Onuň geljekde hem şeýle ýoldan gitmegini goldaýaryn” diýip prezident Obama aýtdy.
Şonuň ýalyda, Obama Waşington we Ankara nirede bolandygyna garamazdan, terrorizme garşy göreşe ylalaşdy diýdi.
Ärdoganyň sözlerine görä, Eýranyň ýadro meselesi boýunça diplomatiki ylalaşyk üçin islendik kömegi etmäge Ankara taýýar.
Iki lider Ýakyn Gündogar syýasaty, Eýrana garşy gadaganlyklar we Amerikanyň Owganystandaky güýçleriň sanyny artdyrmak aladalary boýunça Waşingtonyň we Ankaranyň arasyndaky tapawutlyklar wagtynda duşuşdylar.


text:
Adam hukuklaryny goraýan halkara “Amnesty International” guramasy Azerbaýjanyň resmilerini adam hukuklaryny bozmakda tankyt etdi. Bu waka Azerbaýjan 2014-nji ýylyň 14-nji maýyndan başlap, Ýewropa geňeşiniň ministrler komitetiniň alty aýlyk başlyklygyny öz üstüne almaga taýýarlyk görýän mahalyna gabat geldi.
Gürrüňi edilýän beýanatyň ýaýradylan güni, 6-njy maýda Bakuwyň sudy “NIDA” atly ýaşlar hereketiniň sekiz aktiwistini alty we sekiz ýyl aralygynda türme tussaglygyna höküm etdi.
Guramanyň ýaýradan beýanatynda “Amnesty International” guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa programmasy boýunça başlygynyň orunbasary Denis Kriwoşeýew “suduň çykaran bu karary adam hukuklarynyň kemsidilmegidir we ol Azerbaýjanyň esasy azatlyklara hormat goýmaýandygyny görkezýän wagtyna düşen bir ýatlatma boldy” diýdi.
Azerbaýjanyň “NIDA” atly ýaşlar hereketiniň sekiz aktiwisti köpçülikleýin bidüzgünçilikleri gurnamakda, bikanun neşe dolandyrmakda we ýaraglary saklamakda günäli tapyldylar.
Bu aktiwistleriň tarapdarlary suduň karary yglan edilenden soň, Bakuwyň sud binasynyň öňünde protest geçirdiler. Polisiýa protesti ýowuz şekilde dargadyp, azyndan 26 adamy tussag etdi. Olaryň arasynda žurnalist hem bar.


text:
Türkmen gazynyň Ýewropa eksporty – Türkmenistanyň energiýa syýasatynyň esasy ugurlarynyň biri. Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow 3-4-nji noýabrda Aşgabatda geçen halkara energiýa konferensiýasyna gatnaşyjylara ýollan hatynda türkmen gazyny Ýewropa satmaga bil baglaýandygyny, bu meseläniň möhüm bolmagynda galýandygyny açyk aýtdy.
—Türkmenistan özüniň gaz baýlyklaryna daýanyp, gaz geçirijilerini özüne bähbitli bazarlara gönükdirer—diýip, prezident Berdimuhamedow
“Ählumumy eneriýa bazarlarynyň birikmegi – energiýa howpsuzlygynyň üpjün edilmegi” atly halkara konferensiýanyň gatnaşyjylaryna ýollan hatynda aýtdy.
Ýewropa akdyrmak biziň energiýa syýasatymyzyň esasy wektorlarynyň biri bolup durýar.
Oktýabr aýynda Britaniýanyň hem-de Türkmenistanyň ekspertleri ýurduň gaz gory barada täze maglumatlary yglan etdiler. Oňa laýyklykda, Türkmenistan özüniň gaz baýlyklary boýunça dünýäde ikinji orunda durýan bolmagy mümkin.
—Biziň energiýa strategiýamyzyň amala aşmagy bizden gaz satyn almak isleýän döwletleriň energiýa bazarlaryny öwrenmegini, şeýle-de biziň olaryň gaza bolan talabyny öwrenmegimizi talap edýär. Şonuň üçin türkmen gazyny Ýewropa akdyrmak biziň energiýa syýasatymyzyň esasy wektorlarynyň biri bolup durýar—diýip, Berdimuhamedow
öz beýanatynda belledi.
Gyrgyzystanyň “Neftetreýderler bileleşiginiň” prezidenti, ykdysadyýet ylymlarynyn doktory, professor Jumakadyr Akeneýew
Türkmenistanyň energiýa syýasaty barada öz pikirini şeýle beýan etdi:
Türkmenistan öz gazyny Ýewropa satmak bilen ýurduň ykdysadyýetine uly diwidentleri çeker.
—Türkmenistan hakykatdan hem gaz resurslaryna baý döwlet. Ol gaz zapaslary boýunça dünýäde öňdäki orunlaryň birini eýeleýär. Elbetde, gazy alyjylyra satmaly. Eger-de öz tebigy baýlyklaryň barada ýapyk syýasat alyp barsaň, onuň bilen hiç kim gyzyklanmaz. Olar gazy beýleki döwletlerden satyn alarlar. Prezident Berdimuhamedow bu ýagdaýa göz ýetirip, ýurduň tebigy baýlyklary we olary satmak planlary barada açyk gürrüň edip başlady. Türkmenistan öz gazyny Ýewropa satmak bilen ýurduň ykdysadyýetine uly diwidentleri çeker. Bu ýurduň potensialyny galdyrmaga we halkyň durmuş şertlerini gowulandyrmaga kömek eder.
Şonuň bilen birlikde Türkmenistan ýapyk awtoritar döwlet hasaplanýar. Halkara guramalarynyň hasabatlarynda Türkmenistanadam hukuklary boýunça in soňky orunlaryň birini eýeleýär. Bu barada Akeneýew
şeýle diýýär:
—Prezident Berdimuhamedowyň açyk çykyş etmegini ýurduň açylyp başlandygynyň alamaty hökmunde kabul etmeli. Elbetde, bu Türkmenistanyň Ýewropa döwletlerine ýol açýandygyndan bir nyşan. Emma Türkmenistanda mundan başga-da çözgüdine garaşýan meseleler kän. Meselem, saglygy saklaýyş, bilim, medeniýet, internetden peýdalanmak, söz azatlygy meseleleri. Prezident Berdimuhamedowyň häzirki wagtda ýurduň derwezelerini açmalydygyna, ýapyklyk bolsa, öňegidişligiň bolmajakdygyna düşünen bolmagy mümkin.
Häzirlikçe Türkmenistan öz gazyny Hytaýa, Eýrana, şeýle hem Orsýete satýar. Prezident Berdimuhamedowyň dekabrda Orsýete etjek saparyndan öň beýle çykyş etmegi nämäniň alamaty? Bu barada özbegistanly energetika meselelerini öwreniji ekspert Malik Abdurazzakow
şeýle diýýär:
Türkmen gazyny arzan bahadan satyn almagy öwrenen Orsýet ýene-de şol bahadan almak islär. Türkmenistan oňa alternatiwa gözleýär.
—Bu çykyş gazyň bahasy meselesinde ähtimal çekeleşmeleriň öňüni almakdan ybarat. Dünýäde ykdysady krizis dowam edýär. Käbir synçylar dünýä bazarynda nebitiň we gazyň bahasy galýar diýseler, käbirleri pese gaçjakdygyny aýdýarlar. Şol sebäpden türkmen gazyny arzan bahadan satyn almagy öwrenen Orsýet ýene-de şol bahadan almak islär. Türkmenistan oňa alternatiwa gözleýär. Eger-de “Transhazar” gazgeçirijisiniň gurluşygy amala aşsa, Türkmenistana bazar saýlamaga mümkinçilik döreýär. Türkmenistan öz alyjylarynyň sanyny artdyrmak bilen gazyň bahasyny özüne bähbitli bahadan satyp biler, alyjylaryny-da saýlamak mümkinçiligine eýe bolar. Emma bu ýagdaýy Orsýet emosional kabul edýär. Bu bolaýmaly, garaşylan ýagdaý.
Käbir synçylar türkmen häkimiýetleriniň “Transhazar” gazgeçiriji proýektini amala aşyrmak baradaky maksadyna ýetmegi üçin olara Orsýet faktoryny ýeňip geçmegiň ýenil düşmejekdigini aýdýarlar. Ýewropa bileleşigi geçen aýda Azerbaýjan we Türkmenistan bilen “Transhazar” gazgeçiriji proýekti barada gepleşiklere başlady. Bu gazgeçirijiden her ýylda 30 milliard kubometr gazy Ýewropa akdyrmak göz öňünde tutulýar.


text:
2012-nji ýylyň 15-26-njy dekabr aralygynda Türkmenistanyň ilatynyň we ýaşaýyş jaý gorunyň uçdantutma ýazuwy geçiriler. Bu barada Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow degişli karara gol çekdi. Ýazuwy geçirmek boýunça döwlet topary hem döredildi.
Bu möhüm çäräni Birleşen Milletler guramasynyň 2005-2014-nji ýyllarda BMG-niň agzalary bolan ýurtlarda ilatyň we ýaşaýyş jaý gorunyň ýazgysyny geçirmek hakyndaky çözgüdine hem-de Türkmenistanyň prezidentiniň 2008-nji ýylyň 14-nji aprelinde gol çeken degişli kararyna laýyklykda geçirmek bellenildi.
Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň berýän maglumatlaryna görä, Türkmenistandaky ilkinji ilat ýazuwy ikinji Gökdepe söweşinden soň häzirki Ahal, Mary we Balkan welaýatlarynyň territoriýalary we Aşgabat şäheri Zakaspiý oblasty diýen umumy at bilen Russiýa imperiýasynyň düzümine girizileninden soň geçirilipdir.
Sowet döwrüniň ilat ýazuwlary
Sowet soýuzy döwründe ilkinji ähliumumy ilat ýazuwy 1926–njy ýylyň 17-nji dekabryndaky ýagdaýa görä geçirilýär. Ýazuw sowal-jogap görnüşinde şäher ýerlerinde 7 günüň, oba ýerlerinde 14 günüň dowamynda geçirilýär.
Sowetler döwrüniň ilkinji ilat ýazuwynyň sowalnamasy 14 soragdan ybarat bolýar. Sowalnama adamyň jynsy, ýaşy, nika ýagdaýy, milleti, ene dili, sowatlylygy, doglan ýeri, maýyplyk derejesi, fiziki kemçilikleriniň barlygy ýa-da ýoklugy baradaky soraglary öz içine alypdyr. Şeýle hem soraglaryň käbiri adamlaryň aýratyn topary üçin niýetlenip, olar adamyň nähili goşmaça işler bilen meşgullanýandygyna, sosial ýagdaýyna, kärine we işleýän ýerine degişli bolupdyr. Şol ýazuwyň netijesi 56 toma barabar bolýar.
Sowet soýuzy döwründäki ikinji ilat ýazuwy 1937-nji ýylda 6-njy ýanwardaky ýagdaýa görä geçirilýär. Emma onuň netijeleriniň ykrar edilmänligi sebäpli, ilat ýazuwyny 1939-njy ýylda täzeden geçirmeklik planlaşdyrylýar. Şeýlelikde, ikinji ilat ýazuwy 1939-njy ýylyň 17-nji ýanwarynyň 00.00 sagadyndaky ýagdaýa görä geçirilýär. Bu gezekki sowalnama 16 sany soragdan ybarat bolýar. Emma Ikinji jahan urşunyň başlanmagy bilen 1939-njy ýylyň netijeleri doly işlenilip taýýarlanylmaýar.
Uruş gutarandan soň alymlar urşuň ýetiren zyýanynyň möçberini kesgitlemek üçin täze ilat ýazuwynyň zerurlygy baradaky meseläni gozgaýarlar. Emma 1946-1947-nji ýyllarda SSSR-de ýaýran açlyk we ýetmezçilik bu meseläniň ýene çözülmän galmagyna getirýär.
1959-njy ýylda geçirilen ilat ýazuwy 1939-njy ýyldakydan düýpli tapawutlanmaýar. Emma bu ilat ýazuwynyň ýurtdaky demografiki we sosiologiki barlaglaryň giňden ýola goýulmagyna esas döredenligi üçin oňa aýratyn ähmiýet berilýär. Bu ilat ýazuwy netijesinde TSSR-iň ilaty 1,5 milliondan gowrak diýlip, hasaba alynýar.
Ondan soňraky ilat ýazuwlary 1970-nji ýylyň 15-njy ýanwaryndaky, 1979-njy ýylyň 17-nji ýanwaryndaky we 1989-njy ýylyň 12-nji ýanwaryndaky ýagdaýlara görä geçirilýär. 1989-njy ýylda geçirilen ilat ýazuwy ilatyň ýaşaýyş jaý şertleri baradaky maglumatlary ýygnamaklygy hem göz öňüne tutýar.
Garaşsyzlykdan soň
Türkmenistan garaşsyzlygyny alandan soň ilkinji ilat ýazuwy 1995-nji ýylyň 10-nji ýanwarynyň 00.00 sagadyndaky ýagdaýa görä geçirilýär. Ilat ýazuwy 10 günüň dowamynda amala aşyrylýar. Ýazuwda ilatyň üç kategoriýasy hasaba alynýar: bar bolan ilat, hemişelik ýaşaýan ilat we daşary ýurtda ýaşaýan möhleti dowamly bolan ilat.
Ýazuw kagyzy 19 soragdan ybarat bolýar. Olar adamyň jynsy, doglan wagty, doglan ýeri, nika ýagdaýy, milleti, ene dili we gürläp bilýän beýleki dilleri, bilimi, okaýan okuw jaýynyň görnüşi, esasy iş ýeri, esasy iş ýeri boýunça käri, ýaşaýyş üçin zerur bolan gazanç çeşmeleri, ýaşaýyş jaýynyň görnüşi, jaýyň kime degişlidigi, öý hojalygyna degişli mellek ýerlerindäki mülki baradaky soraglary hem öz içine alýar. Şol ilat ýazuwy netijesinde Türkmenistanyň ilat sany 4,5 milliona golaý diýlip kesgitlenýär.
Şu çaka çenli Türkmenistanyň ilatynyň sany barada dürli maglumatlar bardy. Türkmenistanyň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazow ýurduň ilatynyň 6 milliondan geçýändigini aýdypdy. Emma resmi däl maglumatlarda Türkmenistanyň ilatynyň 4 milliondan gowrakdygy aýdylýar.
Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň resmi maglumatlary we Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Londonda ýerleşýän “Staveley head” ätiýaçlandyryş guramasynyň çap eden maglumatynda
iň arzan benziniň Wenesuelada, Saud Arabystanynda, Liwiýada, Türkmenistanda we Bahreýnde satylýandygy görkezilýär.
Nebit gorlary boýunça dünýäde birinji orny eýeleýän Wenesuelada bir litr benzin ýarym amerikan sentine durýar. Bu ýurtda çüýşä gaplanan suwdan arzan benzin iň soňky gezek 1989-njy ýylda gymmatlapdyr.
Nebite baýlygy boýunça dünýäde ikinji orunda durýan Saud Arabystanynda benziniň bir litri 13 sent. Ol uly sarsgynlary, döwlet agdarylyşygyny başdan geçiren Liwiýada 14 sentdi. Emma harby hereketleriň güýçlenmegi, graždanlyk urşunyň başlanmagy bilen bu ýurtda nebiti gaýtadan işleýän zawodlar işini togtatdy, bu bolsa Tripolide bahalaryň 300% galmagyna getiripdir.
Bu görkezijide dördünji orny Türkmenistan eýeleýär. Bu ýurtda bir litr benziniň bahasy 19 sente, bäşinji orundaky Bahreýnde 21 sente barabardyr.
Türkmenistanda garaşsyzlyk ýyllary bir litr benziniň bir stakan gazly suwdan arzan bolandygyny türkmenistanlylalar ýatlaýarlar. Gurbanguly Berdimuhamedow häkimiýet başyna gelenden soň ulagy bolanlara bir ýylda 1,440 litr ýangyjy mugt bermeli edildi, benziniň bahasy galdyryldy. Şondan soň bir litr 95-lik benziniň täze 61 teňňelik bahasy peýda boldy.
92 nomerli benzin ýurduň ähli ýerinde 57 teňňe. Aşgabatly publisist-ýazyjy Amanmyrat Bugaýew
bu barada şeýle diýdi:
—Her ýarym ýylyňa 720 litr 95-lik benzin mugtuna berilýär hökümet tarapdan. Hususy eýeçilikdäki maşynlylar ulagy bilen eger kireý etmese, benzin üçin o diýen uly çykdajy edip duranoklar. Şol mugt berilýän benzinden daşary satyn aljak bolsaň, bir litr benziniň bahasy 61 teňňe.
Azatlyk Radiosynyň Lebapdaky habarçysy Osman Hallyýew
ýylda iki gezek mugt benziniň talonyny almak üçin uzyn nobatlaryň peýda bolýandygyny, uzak etraplarda käwagt ýangyç gytçylygynyň ýüze çykýandygyny, ýöne soňky döwürde benzin üpjünçiliginiň gowulanandygyny aýtdy:
—Häzir ýangyç guýujy stansiýalaryň ählisinde benziniň birnäçe görnüşi bar. Ozalky gytçylykda-da benziniň diňe 95-lik görnüşi bolmandy. Adamlara berilýän mugt talonam 95-ligiňki, häzir ýagdaý gowy. Emma talon berilmese, häzirki baha elýeterli däl. Sebäbi adamlaryň häzirki alýan aýlyklary bilen deňeşdirilende, häzirki bahalar ýokary. Hemmesi jemlenende, öz hasabyňa ýyl boýy benzin guýmak ýeňil däl.
Benzin bilen üpjünçiligiň Aşgabatda-da, beýleki welaýatlarda-da gowudygyny aýdýarlar.
Ýazyjy Amanmyrat Bugaýewiň
sözlerine görä, öz ulagynda kireý etmeýän adamlardan beýlekiler üçin häzirki mugt berilýän benzin uly kömek:
—Ýöne öňki bilen deňeşdirilende, häzirki baha ýokary. Iki, iki ýarym ýyl mundan öň benzin iki-üç sente durýardy. Häzir 20 sent töweregi. Şol tapawut adamlara täsir edýär. Meseläniň beýleki bir tarapy bar: maşynsyz hojalyklar bar. Bulara-da başga bir tarapdan şonuň ýaly sosial kömek ediläýse. Jemgyýetde adalatlylyk kemala getirilse, kömek ähli gatlaga berilse, gowy bolar.
Soňky alty gün bäri nebitiň bahasy dünýä bazarynda yzygiderli galýar. Türkmenistanda hem benziniň bahasynyň gymmatlamagy baradaky howatyrlanmalar ýok däl diýip, Osman Hallyýew
aýdýar:
—Täze ýyldan benziniň bahasy 2-2,5 esse galjakmyş diýen gürrüňler il içinde bar. Üç-dört aý mundan öň “et gymmatlajakmyş” diýen gürrüň çykdy. Hakykatdan-da et gymmatlady. Indi adamlar gorky bilen garaşýarlar ýylyň ahyryna.
Nebiti eksport edýän ýurtlaryň — OPEC-iň uzak wagty nazarlaýan çaklamasynda “gara altynyň” bahasynyň ýene-de galjakdygy bellenýär. 2035-nji ýylda bir çelek nebitiň bahasy 133 dollara ýeter. Mundan öň OPEC öz hasaplarynda 2030-njy ýyla çenli bir çelek nebitiň bahasy 106 dollar bolar diýen çaklama esaslanýardy.


text:
Günorta Afrikanyň iki aýaksyz olimpiýa ýüwrügi Oskar Pistorius girew diňlenişigi üçin suda getirildi.
Oňa öz model söýgülisi Riwa Stinkampy 14-nji fewralda, Pretoriadaky öýünde öldürmekde günä bildirildi.
Prokurorlar onuň sişenbe günündäki diňlenişikde girew esasynda azatlyga goýberilmegine garşy bolýarlar. Polisiýa Stinkampyň Pistoriusyň eýeçiligindäki sapança bilen dört gezek tüpeňlenendigini aýdýar.
Ol özüniň adam öldürendigi barada aýdylýanlary ret edýär. 29 ýaşly Stinkamp sişenbe güni jaýlanýar.
26 ýaşly Pistorius Günorta Afrikada milli gahryman hasaplanýardy. Ol akýasyz halyna, dyzyndan aşagyndan berkidilen ýasama aýaklary bilen ylgap, synasy sagat ýüwrüklerden üstün çykmagy başardy.
Pistorius 2012-nji ýylda Olimpiýa oýunlarynda bäsleşige çykan ilkinji aýaksyz ýüwrük hökmünde taryha girdi. Şeýle-de ol Paralimpiýa oýunlarynda altyn medallary utdy.


text:
Habarlarda aýdylmagyna görä, Ysraýylyň söweş uçarlary Siriýanyň içine zarba urdy, Tel Awiw bu zarbany tassyklamakdan ýüz öwürdi.
Penşenbe güni çykan habarlarda Ysraýylyň söweş uçarlarynyň port şäheri Latakiýanyň golaýyndaky harby bazany nyşana alandygy aýdylýar.
Siriýanyň oppozisiýa güýçleri bu bazada Orsýetde ýasalan raketalaryň saklanýandygyny aýdýar. CNN ABŞ-nyň ady aýdylmadyk bir resmisine salgylanyp, Ysraýylyň bu raketalar Liwandaky Hizbolla milisiýasyna geçirilip biler diýip alada edýändigini aýtdy.
Siriýanyň adam hukuklary obserwatoriýasy çarşenbe güni Latakiýadaky bazanyň golaýynda partlama bolandygyny aýtdy. Liwanyň harbylary çarşenbe güni Ysraýylyň alty uçarynyň Liwanyň üstünden uçup geçendigini aýtdy.
Munuň Siriýanyň içine Ysraýyl tarapyndan urlan ilkinji zarba bolmazlygy hem mümkin. Ysraýyl ýanwar we maý aýlarynda hem Damaskyň golaýyndaky naşanalara iki gezek zarba urupdy.


text:
Beýik Britaniýanyň öňki premýer-ministri Margaret Tetçer Londonda keselhana ýerleşdirildi.
Keselhana getirilmeginiň esasy sebäbi öňüni alyş analizlerini geçirmek diýlip, britan hökümetiniň beýannamasynda bellenýär.
BBC-niň maglumatyna görä, ýakynda 85 ýaşyny bellän Tetçer dümewläpdir. Ýagdaýy agyr däl. Onuň ýene birnäçe günden keselhanany terk ederine garaşylýar.
Margaret Tetçer uruşdan soňky iň görnükli britan syýasatçylarynyň biri. Ol 1979-1990-njy ýyllar aralygynda britan hökümetine baştutanlyk etdi.


text:
Daşyndan seretseň, soňky günlerde Stambuly lerzana getiren protestler hökümetiň şäherdäki ownuk parklaryň birini tekizläp, onuň deregine söwda merkezini gurmagy meýilleşdirmegine garşylyk hökmünde başlanan ýaly bolup görünýär. Aslynda welin, meseläniň özeni: has ýiti dartgynlylyklary köredýän – yzygiderli zulumda we mejburylykda.
Köpsanly analitikler hadysa premýer-ministr Rejep Taýýip Erdogan 2002-nji ýylda hökümet başyna geçeli bäri amala aşyrylan iň aýylganç çaknyşyk hökmünde garaýarlar.
Gürrüň häkimiýet başyndaky Erdoganyň Türkiýä modern, şol bir wagtda-da konserwatiw musulman ýurt hökmünde garamagynyň awtoritarizm hökmünde kabul edilmegi barada barýar. Premýer-ministriň has liberal ýöne bölünen oppozisiýanyň garaýyşdyr-pikirlerini kän hasaba almaýşyna-da şeýle garalýar.
Stambulda iňlis dilinde çap edilýän “Hurriyet Daily News” gazetiniň pikir we garaýyşlar sahypasynyň redaktory Barçyn Ýinanç protestçileriň seslenmelerini Erdogana şeýle ýetirýär: “Olar ‘Sen bu ýurdy soňky saýlawlarda saňa ses beren saýlawçylaryň 50 göteriminiň garaýyşlaryna laýyklykda dolandyrmaly dälsiň. Beýleki bir tarapda başga ýörelgeleri bolan halkyň ýene 50 göterimi bar. Sen olaryňam garaýyşlaryna hormat goýmaly’ diýýärler”.
Onuň bellemegine görä, protestçiler Erdogany we ýurdy dolandyrýan ”Adalat we Ösüş” (AK) partiýasyny resmi taýdan respublikan gurluşly Türkiýede öz yslamçy ýörelgelerini ornaşdyrmagyň küýüne düşen diýip hasaplaýarlar.
“Gün geçdigiçe premýer-ministriň sözleri has konserwatiw äheňe eýe bolup barýar. Mysal üçin, soňky spirtli içgiler baradaky düzgünnamada ol hökümetiň bu kanuny diniň emir edenligi üçin işläp düzendigini aýdýar. Respublikan gurluşa eýe bolan döwletlerde siz haýsydyr bir kanuny diniň emirine görä işläp düzüp bilmersiňiz. Siz kanunlardyr düzgünnamalary olaryň rasionallygyna seredip durmuşa geçirersiňiz. Şonuň üçinem şeýle ýüzlenmeler Türkiýe respublikasynda aladalanmalar döredýär. Respublikan döwlet gurluşynyň ýöredilişi aladalanmalary döredýär.”
Kanagatlandyrmaýan kanunlar
Geçen aý Türkiýäniň Mejlisi spirtli içgileri satmak barada howul-hara kanunçylygy işläp düzdi. Eger-de bu kanuna prezident gol çekse, agşam sagat 10-dan irden sagat 6-a çenli spirtli içgi satýan dükanlarda we mekdepleriň hem-de metjitleriň 100 metr golaýyndaky barlarda spirtli içgileri satmak gadagan ediler.
Türkiýäniň premýer ministri Taýip Erdogan we onuň orunbasarlary Bülent Arinç (çepde) we Bekir Bozdag (sagda). Stambul 3-nji iýun, 2013-nji ý.
Şeýle-de, Erdogan soňky aýlarda aýallaryň abort etdirmekleriniň öňüniň alynmagy barada çykyşlar etdi. Köp çagaly maşgalalary höweslendirip, çagany tebigy taýdan dünýä indermekligiň gadyr-gymmaty barada gürrüňler etdi.
Şol bir wagtyň özünde Erdoganyň hökümetiniň žurnalistleri, harbylary we kürtleri öz içine alýan garşydaşlaryna gödek basyşlar etmegi hem-de gowşan oppozisiýany has-da göwşülletmegi tankyt edilýär. Şularyň hemmesi respublikançylary kyn ýagdaýa saldy. ”Adalat we Ösüş” (AK) partiýasy yzly-yzyna üç sapar Mejlise saýlandy.
Stambulda, Ankarada we Izmirde, iki tarapyň arasyndaky gopgunly hasaplaşyk häsiýetine eýe bolan çaknyşyklar gyzyşdygyça, taraplaryň arasyndaky dartgynlylyk has artýar.
Protestçilere “az sanly talaňçylar” diýip kakdyran Erdogan olara “eger siz 100.000 adam ýygnasaňyz, men öz partiýamdan 1 million adam getirerin” diýip ýüzlendi.
Amnesty International guramasyny hem öz içine alýan hukuk goraýjy guramalar şenbe güni, iýun aýynyň 1-de, polisiýa güýçleriniň protestçileriň garşysyna göz ýaşardyjy gazlary we ajy sepiji serişdeleri artykmaç köp ulanmaklaryny ýazgardy we ýagdaýy “masgaraçylyk” diýip häsiýetlendirdi.
Problemanyň beýleki tarapy
Çaknyşyklaryň tutaşmagy 1990-njy ýyllaryň ortlaryndan bäri yzygiderli ykdysady ösüşlere eýe bolan we bu günki gün pajarlap ösüp, dünýä sahnasynda sözi diňlenýän Türkiýäniň abraýyna zeper ýetirdi. Türkiýe ozalky onýyllyklarda beýle ösüşlere eýe bolmandy.
Ýöne Londondaky Ykdysadyýet we Syýasat mekdebiniň Türkiýe boýunça hünärmeni Jeýms Ker-Lindseýiň aýtmagyna görä, Türkiýäniň geçiş döwründe Erdoganyň görkezen güýçli baştutanlyk stili häzirki günde onuň garşydaşlarynda oňa bolan gorkyny güýçlendirýän bolmagy mümkin.
“30 ýaşdan, has takygy 32, 33 ýaşdan kiçiler, belki-de, 90-njy ýyllaryň ortalarynda Türkiýäniň näderejede bulaşyk hem akan-dökänlikdigini göz öňüne-de getirip bilýän däldirler. Şoň üçinem şeýle durnuklylygy ornaşdyran Erdoganyň baştutanlyk ukyby häzir onuň öz başyna bela bolup barýar.”
Türkiýäniň özboluşly kimligi nähili bolmaly we onda diniň orny nirede bolmaly diýen meseleler boýunça respubliklaçylar häzir yslamçylar bilen erk ugrunda agyr synaga duçar bolýarlar. Ýöne geçmişde şeýle wakalarda işjeň rol oýnan bir aktýoryň sahnada ýoklugy aýdyň görünýär. Ol hem harbylar.
Ker-Lindseý: “Generallaryň suduň öňünde dikilip, olaryň ähtimallyk derejesindäki ýöňkelen günäler boýunça jogap berýändiklerini hasaba almanymyzda, bu günki ýagdaýlar kän bir üýtgeşik meseleler däl. Ozallar şeýle döwürlerem bolupdy, ýagny haçan-da Erdogan edilmeli işler, görülmeli çäreler barada dil ýaranda, içerik kürsäp girip ‘Ýok, garaş, sen ony etmersiň” diýýän harbylaryň döwrem bolupdy. Indi olar ýaly zatlar ýok.”
Bu hem protestçileriň polisiýa işgärleri bilen garpyşýan söweşinde öz başlaryna iş düşýändigini görkezýär. Ýagny, gapdaldan biriniň gelip, ýagdaýa göz-gulak bolmak mümkinçiligi indi örän az.
Häzirlikçe, iki tarapyň syýasy liderleriniňem öz tarapdarlaryny köçä küşgürmeýändikleri üçin, dawa-jenjelli zulum köşeşer diýip umyt edäýmek galýar.
Türkiýäniň prezidenti Abdullah Gül duşenbe güni halky asudalyga çagyrdy we protestçileriň “derwaýys belliklerini” özüniň belläp alandygyny aýtdy. Ol bikanun toparlaryň protestlere gatnaşmagyna rugsat berilmeli däldir diýip belledi.


text:
Geň galmaly zat, «Talyban» öz terkidünýä lideriniň jikme-jik beýan edilen, hatda onuň şahsy we maşgala durmuşyny hem açyp görkezýän terjimehalyny çap etdi.
Molla Mohammad Omar owgan «Talybanyna» iki onýyllyga golaý ýolbaşçylyk edýär, emma bu jeňçi toparyň arkasynda duran adam barada bilinýän zat juda az.
Onsoň «Talybanyň» şu hepde birden, garaşylmadyk ýerden, toparbaşy bolmagynyň 19 ýyllygyny belläp, Omaryň terjimehalyny çap etmegi geň bir waka boldy.
«Talybanyň» websaýtynda 5-nji aprelde, dört dilde çap edilen 5000 sözli dokument terkidünýä lideriň gündelik işleri, hatda onuň maşgala durmuşy barada geň görerlik derejedäki jikme-jik maglumatlary berýär.
Şeýle-de onda 2001-nji ýylda ABŞ-nyň ýolbaşçylygynda Owganystana goşun salnaly bäri il içinde görünmedik Omar baradaky jedelli faktlary anyklaşdyrmaga, onuň ölendigi baradaky myş-myşlary ýalana çykarmaga synanyşyk edilýär.
Terjimehalyň käbir bölümlerine nazar aýlalyň.
YD-a garşy durmak
Synçylar terjimehalyň edil şu wagt çap edilmegini «Talybanyň» «Yslam döwleti» toparynyň pitneçilik hatarlarynda ýokarlanyp barýan täsirine garşy durmak synanyşygy bilen baglanyşdyrýarlar.
Soňky aýlarda «Talyban» käbir agzalarynyň YD-nyň hatarlaryna gaçandygyny gördi we jeňçileriň käbiri bu hili bäsdeşlik ýagdaýynda Molla Omaryň dymmagyndan lapykeç bolandygyny bildirdi.
Synçylar «Talyban» Molla Omaryň garaşylmadyk terjimehalanyny YD toparynyň täsirine garşy durmak üçin çap etdi diýýärler.
Emma «Talyban» bu terjimehalyň «bir topar ýasama ýazyjy, synçy we tarapgöý toparlar tarapyndan ýaýradylýan ýalan propagandanyň» öňüni almak üçin çap edilendigini aýdýar.
«Talyban» Molla Omar tarapyndan ýazylandygy aýdylýan beýanatlary çap ederdi. Emma onuň hiç bir wideo we audio ýazgysynyň peýda bolmazlygy «Talyban» lideriniň agyr kesellidigi ýa-da ölendigi baradaky şübheleriň barha ýokarlanmagyna alyp geldi.
Ölüm myş-myşlaryny pytratmak
Terjimehalda Molla Omaryň şindem «Owganystan Yslam emirliginiň lideridigi» aýdylýar, bu at ýurda «Talybanyň» 1996 we 2001-nji ýyllar aralygyndaky dolandyryşy mahalynda berlipdi.
Şeýle-de terjimehalda Molla Omaryň «ýurtda we daşarky dünýäde bolup geçýän zatlar bilen gündelik habarly we ilteşikli galýandygy» tassyklanylýar.
Duşman tarapyndan «yzygiderli yzarlanmagyna garamazdan, Molla Mohammad Omaryň Yslam emirliginiň lideri hökmünde alyp barýan jyhadçylyk işlerini gurnamak we olara gözegçilik etmek babatdaky gündelik işinde uly bir özgerişlik ýa bökdençlik görünmedi» diýip, terjimehalda aýdylýar. «Ol zalym, dinsiz daşary ýurt basybalyjylarynyň garşysyna edilýän işleri ýakyndan yzarlaýar we gözden geçirýär» diýip, dokumentde bellenilýär.
Çeke duran, gyrak-bujak şahsy bolan Omar hiç wagt surata düşürilmedi diýen ýaly. Onuň nirede ýaşaýandygy näbelliligine galýar we ol owgan «Talybanynyň” pitneçiligine goňşy Pakistandan ýolbaşçylyk edýändir öýdülýär.
ABŞ-nyň Döwlet departamenti Omaryň kellesine 10 million dollar baýrak goýdy we ony sag gözüni top gyýçagy ýaralan uzyn adam diýip suratlandyrdy.
'Özüne çekiji şahs'
Onuň "özboluşly we özüne çekiji şahsyýeti" baradaky bölümde terjimehal Molla Omaryň şol bir bolşuny saklaýandygyny we ne sabyr-kanagatyny, ne-de batyrgaýlygyny ýitirýändigini aýdýar.
Şeýle-de terjimehal onuň "açyk göwünli, degişgen adamdygyny we hiç haçan özüni kärdeşlerinden ýokarda goýmaýandygyny" aýdýar.
Şeýle-de Molla Omaryň ne ýurt içinde, ne başga bir ýurtda öz adyna ýa başga birleriniň adyna jaýynyň, bank hasaplarynyň bardygy aýdylýar.
Şahsy durmuş
Terjimehalda Molla Omaryň ýaşlyk ýyllary babatdaky käbir boşluklary doldurmaga synanyşyk edilýär:
-- Ol 1960-njy ýylda, Kandahar welaýatynyň Harkez etrabyndaky Çah-i-Himmat obasynda, «Talybanyň» günorta Owganystanda dörän ýerinde doguldy.
-- Ol Hotak tiresiniň Tomzi urugyndan.
-- Onuň kakasy Mowlawi Gulam Nabi, "okumyş we il içinde sylagly adam", Molla Omar bäş ýaşyndaka aradan çykypdyr. Şondan soň bu maşgala Uruzgan welaýatyna göçüpdir.
-- Molla Omar medressä, dini mekdebe gatnapdyr, bu onuň bisowatdygy barada uzak saklanan ynamy ýalana çykarýar.
Ol 1979-nji ýylda, Sowet Soýuzy Owganystana goşun salanyndan soň, mekdebi terk edip, «öz dini borjuny berjaý etmek üçin» jyhadçy bolýar. Ol dört gezek ýaralanýar we sag gözüni aldyrýar.
Terjimehalda Molla Omaryň gowy görýän ýaragynyň tanka garşy atylýan RPG-7, ýagny granatomýotdygy, onuň bu ýaragy ulanmaga ökde we ondan ekspert bolandygy aýdylýar.
Oňa 1996-njy ýylda, «Talybanyň» lideri bolanda "Amir-ul-Momineen", ýagny möminleriň emiri diýen dereje berlipdir.
9-njy sentýabrdan soň
Molla Omar ABŞ-nyň ýolbaşçylygynda 2001-nji ýylda Owganystana goşun salynmagyny we ol goşunyň «Talybany» agdarmagyny» tankyt edýär. Terjimehalda ol "gedemsi dinsiz döwletleriň şerigat kanunyna çydamlylyk görkezip bilmejegini” aýdýar.
Terjimehalda «Talybanyň» ozalky «Al-Kaýda» lideri Osama bin Laden bilen ýaranlygy agzalmaýar. Molla Omaryň şol terror liderine arka durmagy ýurda goşun salynmagyna getiripdi.
Mundanam başga, terjimehalda «Talybanyň» Owganystanyň 95 prosentine kontrollyk edýändigi öňe sürülýär. Onda Molla Omaryň «Talyban» ýolbaşçylar geňeşine, sud häkimiýetine, ýerine ýetiriji dokuz komissiýa, şeýle-de Owganystanyň 34 welaýatynda hereket edýän harby komandirlerine ýolbaşçylyk edýändigi aýdylýar.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Bişkekde “Ala-Arça” döwlet kabulhanasynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň we Gyrgyz Respublikasynyň Prezidenti Almazbek Atambaýewiň arasynda ikiçäk gepleşikler başlandy.
Duşuşykdan öň iki ýurduň Döwlet baýdaklarynyň öňünde däp bolan resmi surata düşmek dabarasy boldy.
Özara düşünişmek we ynam ýagdaýynda geçen gepleşikleriň barşynda Prezidentler Gurbanguly Berdimuhamedow we Almazbek Atambaýew türkmen-gyrgyz hyzmatdaşlygynyň meseleleriniň giň toplumyny ara alyp maslahatlaşdylar, ozal gazanylan ikitaraplaýyn ylalaşyklaryň ýerine ýetirilişine hem-de dürli ugurlarda özara bähbitli gatnaşyklary mundan beýläk-de ösdürmek üçin bar bolan mümkinçiliklere aýratyn üns berdiler. Türkmenistanyň we Gyrgyzystanyň Baştutanlary ýangyç-energetika, ulag we söwda-ykdysady ulgamlarda netijeli hyzmatdaşlyk etmek üçin mümkinçilikleriň bardygyny belläp, şeýle hem däp bolan ynsanperwerlik gatnaşyklaryny işjeňleşdirmek baradaky pikiri öňe sürdüler, bu gatnaşyklaryň binýady iki doganlyk halkyň köpasyrlyk taryhy-medeni umumylygyna esaslanýar.
Ikiçäk görnüşdäki duşuşygyň çäklerinde taraplar özara gyzyklanma bildirilýän sebit we halkara syýasatynyň möhüm meseleleri boýunça pikir alyşdylar.
Soňra gepleşikler iki ýurduň resmi wekiliýetleriniň agzalarynyň gatnaşmagynda giňeldilen düzümde Uly mejlisler zalynda dowam etdi.


text:
Ýakynda Belarus Respublikasynda stoluň üstünde oýnalýan tennis boýunça halkara ýaryş geçirildi. Onda ildeşlerimiz 2 altyn, 1 kümüş we 1 bürünç medala mynasyp boldular.
Brest galasyny goran gahrymanlaryň ýagty ýadygärligine bagyşlanyp geçirilen stol üstünde oýnalýan tennis boýunça halkara ýaryşy dürli ýurtlardan 100-den gowrak türgeni özünde jemledi. Türkmenistanyň ýygyndy toparynyň düzüminde 12 ýaşa çenli ýaş toparda Aýlar Nurgeldiýewa ýeňiş gazanmagy başardy. Bu ýaryşda 4 topara bölünen 24 sany kiçi raketkanyň ýaşajyk ussatlary öz aralarynda bäsleşdiler. Her topardan iň güýçli iki türgen ýaryşy dowam etmäge hukuk gazandy. Aýlar hem bu türgenleriň hataryna düşmegi başardy. Ýaryşyň final bölüminde bäsleşikler aýlaw görnüşde geçirildi. Ildeşimiz garşydaşlarynyň hemmesini ýeňmegi başardy. Ýaryşyň gidişinde, ýaryşyň guramaçylarynyň pikiri boýunça, altyn medala baş dalaşgär Belarus Respublikasynyň ýygyndy toparyndan Darýa Wasilenko bilen duşuşykda A.Nurgeldiýewa 0:2 hasabynda utulyp barýardy, ýöne öz oýnuna käbir düzedişleri girizmek bilen, Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Aman Seýidowyň we Irina Permanowanyň şägirdi duşuşygy 3:2 hasabynda öz peýdasyna tamamlamagy başardy.
Türkmen tennisçi gyzynyň ýurdumyzyň çäginden daşarda geçirilýän ýaryşlara ilkinji gezek gatnaşýandygyna garamazdan, şeýle uly üstünlik gazanmagy, Aýlaryň tälimçileriniň pikiriçe, şu ýylyň tomsunda Latwiýada geçirilen okuw-türgenleşik işleriniň netijesi bolup durýar. A.Nurgeldiýewa tennisçiler maşgalasynyň wekilidir. Ol stol üstünde oýnalýan tennis boýunça Türkmenistanyň ilkinji at gazanan tälimçisi Aýlar Seýidowanyň agtygydyr.
2001-2003-nji ýylda doglan türgenleriň arasynda çykyş eden Mariýa Plotko toparymyza ýene bir altyn medal getirdi. Bu ýaş toparynda hormat münberiniň üçünji basgançagyna aşgabatly türgen Wilena Malsewa galmagy başardy.
M.Plotko 18 ýaşa çenli ýetginjekler toparynda altyn medal ugrunda aýgytly bäsleşige çykdy. Türkmenistanyň at gazanan tälimçileri Rustam we liliýa Ahmedowlaryň şägirdi final duşuşygynda belarusyň ýygyndy toparynyň türgeninden ýeňlip, kümüş medala mynasyp boldy.
Kiçi tennisiň ýaşajyk ussatlary gyş paslynda 2016-njy ýylyň martynda geçiriljek ýurdumyzyň birinjiligi ugrundaky ýaryşa taýýarlyk görerler.


text:
Fransiýa
"Césars" baýragy Fransiýanyň "Oscar" baýragy hasaplanýandyr. ABŞ-nyň "Oscar" akademiýa baýraklarynyň milli azlyklary "ýekirýändigi" öňe sürülipdi. Fransiýanyň "Césars" baýragy bolsa şeýle garaýyşlaryň netijelerini hem göz öňünde tutupdyr.
Şonuň üçinem onuň bu ýylky dalaşgärleriniň arasynda dürli halklaryň eserlerini görmek bolýar.
Täjigistanly bir antropologyň durmuşyny suratlandyrýan "Meniň gyzyl günlerim" atly kinofilm iň gowy film, iň gowy režissýor ugurlary bilen bilelik-de jemi 11 ugurda baýraga dalaşgär görkezilipdir.
Şri Lankaly gaçgagyň Fransiýadaky durmuşyny suratlandyrýan we geçen ýyl "Cannes" kinofilm festiwalynyň "Palme d'Or" baýragyna mynasyp bolan kinofilm hem esasy dalaşgärleriň arasyndadyr.
Türkiýeli uýalaryň mejbury durmuşa çykarylmagy adatyna garşy alyp barýan göreşini suratlandyrýan "Mustang" atly başga bir kinofilm bolsa 9 ugur boýunça baýraga dalaşgär görkezilipdir.
Fransiýanyň esasy kinofilm baýragyny berýän guramaçynyň aýtmagyna görä, bu baýrak Fransiýanyň häzirki döwürde medeniýetleriň ysnyşmagynda oýnaýan möhüm roluny görkezýändir.
Germaniýa
11-nji fewralda öz işine başlan Berlin halkara kinofilm festiwalynyň esasy temasy bolsa Ýewropa gelýän migrantlar hakdadyr. Görkezilýän ähli kinofilmlerde bu tema gaty wawwaly hem ýiti suratlandyrylypdyr.
"Berlinale" müdüri Dieter Kosslikiň bellemegine görä, festiwalyň esasy ideýasy halklaryň we medeniýetleriň arasyndaky ysnyşyklylyga goşant goşmakdan ybaratdyr.
Bu festiwal ünsi hemişe syýasy temalara gönükdiripdir we urşuň ýetirýän zyýanlary bilen ýurdundan jyda düşürilen adamlaryň çekýän kynçylyklary suratlandyrylypdyr.
400-den gowrak kinofilmiň görkezilen 66-njy "Berlinale" kinofestiwaly 21-nji fewralda tamamlandy.


text:
Salam bermek däbi dürli halklarda we medeniýetlerde tapawutly bolýar. Ylaýtada ýetginjekleriň we beýleki ýaşlaryň arasynda salamlaşmak däbi öňki nesillere görä tapawutly.
Türkmenistanda salamlaşmak gadymdan gelýän däpleriň biri bolsa-da, bu garaşsyzlyk döwründäki nesilleriň arasynda üýtgedi. Ýaşlaryň öz ata-babalaryndan galan edepler barada bilmezligi olary oňaýsyz ýagdaýda goýýar diýilýär. Mysal üçin, köpçülige barlanda aňyrdan gelen adam salam bermeli. Toý ýerlerinde sag tarapdan görüşmeli diýilýär. Türkmende kiçi ula salam berýär.
Azatlyk Radiosynyň Germaniýadaky habarçysy Taher Shir Mohammadi tarapyndan taýýarlanan “Ýaşlar“ programmasynda ýaşlaryň arasyndaky salamlaşmak däbi hem-de Türkmenistan - Hytaý gaz geçirjisi baradaky ýaşlaryň garaýyşlary barada maglumat berilýär.
Şu temalar boýunça taýýarlanan “Ýaşlar” gepleşgini diňlemek isleseňiz, sahypanyň sag tarapynda ýerleşdirilen audio düwmäni basyň.


text:
ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky howa zarbalary koalisiýasy «Yslam döwleti» toparynyň Mosuldaky uruş ministriniň orunbasaryny we harby serkerdesini öldürdi diýip, Pentagon 1-nji iýulda habar berdi.
"Olaryň ölümi, geçen aýda beýleki YD liderlerine urlan zarbalar bilen bir hatarda, «Yslam döwleti» toparynyň Mosuldaky ýolbaşçylyk tejribesini mazaly gowşatda we olaryň demirgazyk Yrakdaky iň uly harby agzalaryny ýok etdi» diýip, Pentagonyň sözçüsi Piter Kuk aýtdy.
25-nji iýunda Mosulyň golaýyna urlan howa zarbasy uruş ministriniň orunbasary Basim Muhammad Ahmad Sultan al-Bajari öldürdi. Ol 2014-nji ýylda Mosulyň ele geçirilmegine ýolbaşçylyk edipdi. Bajari ozalky «Al-Kaýda» agzasydy.
Kuk YD-nyň beýleki öldürilen lideriniň Hatim Talib al-Hamdunidigini, Mosuldaky harby komandirdigini aýtdy.


text:
24-nji sentýabrda Türkmenistanda esasy musulman baýramçylyklarynyň biri bolan Gurban baýramynyň gelmegi mynasybetli toý çäreleri başlandy. Ol hijri-kamary ýyl hasaby boýunça Oraza tutmak ybadaty tamamlanandan soň 71-nji gününde başlaýar hem-de Mekke we Medinä haj zyýaratynyň tamamlanmagy bilen gabat gelýär.
Türkmen topragynda gadymdan bäri aýratyn sarpalanýan bu mukaddes baýramçylygyň milli senenamamyzyň ähmiýetli seneleriniň sanawyna girizilmegi bilen, ata-babalarymyzyň ajaýyp däplerini dowam edýän halkymyz Gurban baýramyny giňden we şatlykly belleýär. Şu ýyl onuň baýram edilýän günleri 24—25—26-njy sentýabra düşýär. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Permanyna laýyklykda, şol günler ýurdumyzda däp boýunça iş günleri däl diýip yglan edildi.
Türkmenleriň milli ynsanperwerlik ýörelgelerine gabat gelýän bu ajaýyp baýramçylygyň hoşniýetlilige we päkýüreklilige çagyrýan, ajaýyp Garaşsyz Watanymyzyň nurana geljegine bolan ynamy pugtalandyrmak bilen parahatçylygyň sazlaşyklygyna, onuň döredijilik başlangyçlarynyň dabaralanmagyna ýardam edýändiginde çuňňur manysy bardyr.
Şol günlerde Türkmenistanyň şäherleriniň we obalarynyň metjitleri has-da köp adamly. Ençemesi milli binagärligiň ajaýyp nusgasy hasaplanýan mukaddes metjitler özboluşly ruhy ojaga, baýramçylygyň mazmunyny ýüze çykarýan aýratyn hoşniýetliligiň we päkýürekliligiň ruhunda namaz okalýan ýere öwrülýär. Gurban baýramynyň ilkinji gününiň ir säheri ähli metjitlerde “Gurban-aýyt namazynyň” okalmagyndan başlandy.
Hormatly Prezidentimiziň milletiň ruhuny galkyndyrmak, türkmenleriň gadymy däplerini dikeltmek baradaky aladalary netijesinde, ýurdumyzda adamlaryň ata-babalarymyzyň däplerine eýerip mukaddes borçlaryny ýerine ýetirip bilmegi üçin hemme şertler döredildi. Ine, şu günler hem türkmenistanlylaryň 188-si haj zyýaratyny amala aşyryp, Gurban baýramyny Mekkede belleýärler.
Ýurdumyzyň şäherlerinde we obalarynda bu ajaýyp baýramçylyga baý medeni maksatnama bagyşlandy, hemme ýerde aýdym sazlar ýaňlanýar. Däp boýunça bu waka mynasybetli dikilen belent hiňňillikleriň ýanlary örän köp adamly, olar Gurban baýramynyň tapawutly milli aýratynlygydyr. Kökleri asyrlaryň çuňluklaryna gidýän bu owadan dessur türkmenlerde şu güne çenli saklanyp galyp, mukaddes Gurban baýramynyň toýlanýan günlerine özüniň gaýtalanmajak öwüşgünini çaýýar.
Hiňňillikleriň töwereginde meşhur aýdymçylaryň, halk döredijilik we tans toparlarynyň çykyş edýän ýörite konsert sahnasy gurnalypdyr. Diňe bir belent hiňňillikler, meýdançalar we seýilgähler däl, eýsem, şolara alyp barýan paýtagtymyzyň giň şaýollary bezelen köp dürli reňkli ýagtylandyryjy çyralar ählumumy baýramçylygyň belent ruhuny aýdyň ýüze çykarýar. Bu ýerlere aýratynam agşamaralaryna uly akym bilen gelýän adamlaryň ýüzüne ýaňlanýan owazlar bilen utgaşyp düşýän owadan öwüşgünler olaryň şatlygyny we galkynan ruhuny şöhlelendirýär, adamlaryň ýürekleri bolsa öz Watanyna onda dabaralanýan parahatçylyga we abadançylyga bolan buýsançdan doly.
Şol günler adamlar ýakynlaryna, dostlaryna we goňşularyna hökman myhmançylyga barýarlar, saçagy giňden ýazyp sadaka berýärler, özleri myhman kabul edýärler. Hemmeleriň dilinde “Gurbanlygyňyz kabul bolsun!” diýen dilegler ýaňlanýar.
Türkmen halkynyň ahlak gymmatlyklaryna kybap gelýän mukaddes baýramy Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe-de barlygyň ruhy esaslary bolan hoşniýetliligiň, päkýürekliligiň we ynsanperwerligiň bakylygynyň dabaralanmasy bolup durýar. Şu baýram günlerinde watandaşlarymyzyň her biri halkymyzyň abadançylygynyň we gülläp ösüşiniň möhüm ýagdaýy hökmünde milletiň gadymy we ruhy-medeni däplerine aýawly garaýandygy üçin hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tüýs ýürekden hoşallyk sözlerini aýdýarlar.


text:
Türkmenistanyň Konstitusiýasyna prezidentlik möhletiniň bäşden ýedi ýyla çenli uzaldylmagyny göz öňünde tutýan maddanyň girizilmegi mümkin.
Türkmen Konstitusiýasynyň degişlilikde 52-nji maddasyna goşmaçalary girizmek baradaky bu teklip penşenbe güni geçirilen Konstitusion Komissiýanyň maslahatynyň dowamynda aýan edildi.
Resmi çäräniň dowamynda Mejlisiň başlygy Akja Nurberdiýewa Komissiýanyň ýerine ýetiren işleri barada hasabat bermek bilen birlikde ýurtda häzirki prezidentiň prezidentlik möhletini uzaltmak boýunça – onuň öz sözleri bilen aýdylanda – “ilatdan köp sanly teklipleriň gelip gowuşýandygyny” nygtady.
Şeýle-de maslahatyň dowamynda Türkmenistanyň prezidentligine saýlanmak üçin Konstitusiýada göz öňünde tutulan 70 ýaş araçagininiň hem ýatyrylmagy barada pikirler orta atyldy.
Konstitusion Komissiýanyň maslahatyna ýolbaşçylyk edýän 57 ýaşly Gurbanguly Berdimuhamedow öz gezeginde gelip gowuşýan teklipleriň öwrenilmeginiň “zerurdygyny” belledi.
Maslahatyň dowamynda, ýurduň Konstitusiýasyny kämilleşdirmek boýunça “başga-da köp sanly teklipleriň” gelýändigi bellenilse-de, prezidentlik möhletiniň uzaldylmagy bilen bagly tekliplerden tapawutlylykda, olaryň anyk mazmuny resmi habar serişdelerinde aýan edilenok.
Konstitusion Komissiýanyň maslahatynyň netijelerini jemläp, G.Berdimuhamedow ýurduň Baş kanunynyň taslamasy taýýar edilenden soň, ony halk köpçüligine ýetirip, geljek ýyl geçiriljek Ýaşulular maslahatynda hem tassyklamagy teklip etdi.
Häzirki geçirilýän konstitusion reforma geçen ýyl badalga berlipdi. 2014-nji ýylyň maýynda prezident G.Berdimuhamedow “ýurduň Konstitusiýasyny kämilleşdirmek boýunça Komissiýany düzmek” baradaky karara gol goýupdy.
1992-nji ýylyň 18-nji maýynda kabul edilen türkmen Konstitusiýasynyň soňky reformasy 2008-njy ýylda geçirilipdi. Mundan ozalky üýtgeşmeler bolsa 1995-nji, 1999-njy we 2003-nji ýyllarda geçirilipdi.
Häzirki Konstitusiýa laýyklykda, prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň prezidentlik möhleti 2017-nji ýylda tamamlanmaly. Ol 2012-nji ýylda ikinji möhlete prezident saýlanypdy.
Ýatladyp geçsek, ozalky prezident Saparmyrat Nyýazow 1999-njy ýylyň dekabrynda ýurduň kanunçykaryjylary tarapyndan "ömürlik prezident" hökmünde ykrar edilipdi.


text:
Şu gün Gyrgyzystanda prezidentlige saýlawlar geçirilýär. Häzirki prezident Kurmanbek Bakiýewiň sesleriň 67%-ni alyp ýene 5 ýyl möhlet bilen 2-nji gezek saýlanandygyny döwlet telewideniýesi habar berdi.
Oppozisýa bolsa saýlawlarda galplyklaryň bolandygy hakynda faktyň bardygyny hem-de demonstrasiýa arkaly nägileliklerini beýan etjekdiklerini öňe sürdüler.
Gyrgyzystanyň Içeri işler minislerliginiň wekili Bakyt Seýidow, demonstrasiýalaryň bikanun boljakdygyny we onuň öňüniň alynjakdygy barada duýduryş berdi.
Oppozision lider Almazbek Atambaýew saýlawlaryň bikanundygyny aýdyp onuň gaýtdan geçirilmegine çagyryş etdi. Ol şeýle-de guramaçylykly esasda protest demonstrasiýasynyň geçiriljekdigini mälim etdi.


text:
Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko Pripýat derýasynda 57 kilogramlyk lakga balygyny tutandygyny aýdýar.
Belarusyň ONT telekanalynda Lukaşenkonyň hökümet maslahatlarynyň birinde, balykçylygyň düzgünleri we köpelen balyk sany barada gürrüň berýän pursatlary görkezildi. Lukaşenko hut özüniň 57, 24 we ýedi kilogramlyk lakga balyklaryny tutmagy başarandygyny hem sözüne goşdy. Telewideniýede Lukaşenkonyň balyk tutan pursatlary görkezilmedi.
Mundan bir hepde wagt ozal, Kreml prezident Wladimir Putiniň Sibire eden saparynyň dowamynda, 21 kilogramlyk çüýbalygy tutandygyny aýtdy.


text:
Şu wagta çenli Gazagystanyň parlamenti ýurduň dolandyryjy “Nur otan” partiýasynyň wekillerinden ybarat bolup gelipdi.
Gazagystanyň kanunyna görä, parlamentden orun almak üçin islendik partiýa saýlawçylaryň azyndan 7 prosent sesini almaly. Ýöne saýlawlar baradaky täze düzgüne görä, “Nur otan” partiýasyndan beýleki partiýalar 7 prosentden az ses alaýanlarynda-da, azyndan ýene bir partiýanyň parlamentden orun almagyna mümkinçilik berilýär.
Parlamentiň aşaky öýündäki 107 orna bu gezekki saýlawlarda “Nur otan” partiýasyndan daşary ýene alty partiýa dalaş edýär. Ýöne olaryň arasynda diňe oppozision Sosial Demokratik partiýa prezident N.Nazarbaýewi goldamaýan partiýa hasaplanylýar.
Emma, islendik ýagdaýda-da, prezident Nazarbaýewiň “Nur otan” partiýasy parlamentde ýene-de aglaba orunlara eýe bolar diýlip garaşylýar.
Dekabr aýynda ganly protest çykyşlarynyň bolan Žanaozen şäherinde bu saýlawlar örän berk gözegçilik we howpsuzlyk çäreleri astynda geçirilýär. Žanaozen şäheriniň bir ýaşaýjysy Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda şäheriň ähli ýerinde ýaragly howpsuzlyk güýçleriniň gözegçilik alyp barýandyklaryny, ýerli saýlaw punktlarynyň-da ýaragly adamlar tarapyndan berk goralýandygyny aýtdy.
Adalatly boljagyna ynam az
Geçen ýylyň noýabr aýynda “Nur otan” partiýasynyň deputatlarynyň bir topary ýurduň parlamentini köppartiýaly parlamente öwürmek teklibi bilen ýurduň prezidentine ýüz tutupdylar. Şol çäräniň yzy bilenem, prezident Nazarbaýew parlamentiň ozalky düzümini dargytmak barada perman çykarypdy.
Wideo fakt: Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugynyň habarçysy 15-nji ýanwardaky saýlawlarda Almaty oblastynyň Žana-Turmys posýologyndaky 374-nji saýlaw uçastogynda ses bermekdäki käbir düzgün bozmalary wideo ýazga alypdyr. (Wideo ýazgy gazak dilinde)
Köp synçylar “Nur otan” partiýasynyň bu ädimine Gazagystanyň bir partiýa tarapyndan dolandyrylýandygy barada ýurduň içinde we daşynda dowam edip gelýän tankytlary gowşatmak maksady bilen ädilen ädim hökmünde baha berýärler.
Ýöne, şeýle-de bolsa, parlamentdäki orunlara dalaş edýän ýedi partiýadan (“Nur otan”, “Ak žol”, “Auyl”, “Adilet”, Sosial Demokratik partiýa, Watançylar partiýasy we Milli Kommunistik partiýa) diňe biri, ýagny, Sosial Demokratik partiýa häzirki dolandyryjy häkimiýetlere garşy durýan hakyky oppozision partiýa hasaplanylýar.
Bu saýlawlaryň öňýany Gazagystanyň häkimiýetleri oppozision “Alga” partiýasyny resmi hasaba almakdan ýüz öwürdiler. Daşky sreda boýunça iş alyp barýan “Rukhaniýat” partiýasy bolsa, saýlawlaryň düzgünini bozanlykda aýyplanylyp, onuň registrasiýasy yzyna alyndy.
Saýlawlardan bary-ýogy bäş gün ozal oppozision Sosial Demokratik partiýanyň lideri Bulat Abilow we bu partiýanyň agzasy žurnalist Güljan Ýergaliýewa öz maliýe ýagdaýlary barada galp maglumat berenlikde aýyplanyp, partiýanyň saýlaw sanawyndan öçürildiler.
Şu çaka çenli azat saýlawlary bilen tanalmadyk Gazagystanda habar serişdeleriniň işiniň dolandyryjy partiýa tarapyndan berk kontrollyk astynda saklanýan häzirki şertlerinde bu gezekki saýlawlaryňam adalatly gejekdigine ynamyň azdygy aýdylýar.


text:
Siriýadan atylan snarýad oklaryna jogap edip, Türkiýe indi dördülenji gün Siriýanyň territoriýasyna artilleriýa oklaryny atmagyny dowam etdirýär.
Bu ikitaraplaýyn snarýad oklarynyň atyşygy geçen hepdäniň çarşenbe güni başlandy. Çarşenbe güni Türkiýäniň serhetýaka raýonyna atylan snarýad oklaryndan Türkiýäniň bäş sany parahat ýaşaýjysy ölüpdi.
Birleşen Ştatlaryň Goranmak sekretary Leon Panetta ýekşenbe güni Waşingtonda eden çykyşynda Siriýadaky ýaragly konfliktleriň bu ýurduň serhetlerinden daşarlara çykmak howpunyň bardygyny aýdyp, duýduryş berdi.


text:
Britaniýa Hamas toparynyň liderini öldürenlere pasportlary galplaşdyrmaga ýardam berenlikde şübhelenilýän ysraýylly diplomaty ýurtdan çykardy.
Ol diplomat şu ýylyň ýanwar aýynda Dubaýda Hamas toparynyň liderleriniň biri Mahmoud al-Mabhouhy öldürenlere 12 pasporty galplaşdyrmaga ýardam berenlikde şübhelenilýär.
Adynyň agzalmagyny islemedik britan resmisi 23-nji martda Britaniýanyň daşary işler ministri Dawid Milibandyň bu mesele bilen bagly britan parlamentinde çykyş etjekdigini aýtdy.
Ysraýyl bolsa Hamas toparynyň liderleriniň biri Mahmoud al-Mabhouhyň öldürilmegine Ysraýylyň dahyllydygy hakda hiç hili subutnamalaryň ýokdugyny aýdýar.


text:
Ýemenden ýük uçary bilen bomba iberilenden soň awiasiýa howpsuzlyk çärelerini berkidendigini aýdan ýurtlaryň arasynda Britaniýa, Germaniýa we Niderlandiýa hem bar.
“Al-Kaýdanyň” terror plany diýlip güman edilýän bombaly gapyrjaklar Birleşen Ştatlara gelmeli eken. Ýöne olar geçen hepde Angliýadaky we Dubaýdaky uçarlardan tapyldy.
Britaniýa, Germaniýa we Niderlandiýa partlaýjy enjamlaryň tapylmagy netijesinde Ýemenden gelýän ýük uçarlaryny togtadýandygyny we mümkin bolan howpuň öňüni almaga gönükdirilen beýleki çäreleri görýändigini aýtdy.


text:
Рepdäniň duşenbe güni Owganystanyň degişli ýolbaşçylary Kabul bilen Waşingtonyň geljekki hyzmatdaşlyklaryny kesgitleýji ylalaşygyň proýekti barada ýurduň parlamentiniň öňünde çykyş etdiler.
Maglumata görä, ABŞ tarapyndan Owganystana beriljek geljekki ýardama degişli planlar barada Owganystanyň daşary işler ministri Zalmaý Rasul owgan senatyna hasabat beripdir. Milli howpsuzlyk meseleleri boýunça geňeşçi Rangin Dadfar Spanta bolsa bu mesele boýunça parlamentiň aşaky öýünde çykyş edipdir.
Bu wakanyň öňýany, şenbe güni Rangin Dadfar Spanta we ABŞ-nyň Owganystandaky ilçisi Raýan Kroker strategik partnýorlyk baradaky ylalaşygyň gutarnykly görnüşine formal taýdan gol goýdular.
Hyzmatdaşlygyň geljegi
Bu ylalaşygyň detallary köpçülige mälim edilmedi, emma ýurt resmileri bu dokumentiň geljekde Owganystanyň ykdysady ösüşine, howpsuzlygynyň güýçlendirilmegine we ýurt dolandyrylyşynyň kämilleşdirilmegine beriljek Amerikan ýardamyny kesgitleýänligini aýtdylar.
Bu ylalaşyk 2014-nji ýylda NATO-nyň goşunlary owganystandan çykarylansoň, ýurduň halkara jemgyýetçiliginiň ýardamyndan mahrum boljagy baradaky gorkulary gowşatmak maksadyny hem göz öňünde tutýar.
Amerikan goşunlarynyň we NATO-nyň guýçleriniň Owganystana baranyna on ýyldan gowrak wagt boldy. Goşunlar 2001-nji ýylda Talyban hereketini ýurt başyndan çetleşdirmek üçin girizilipdi.
Talyban hereketiniň 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabrynda ABŞ-da amala aşyrylan we 3 müňe golaý adamyň ölümine sebäp bolan terrorçylykly hüjümlerde aýyplanan “Al-Kaýda” toparyna ýardam bermegi halkara goşunlarynyň Owganystana girizilmegine sebäp bolupdy.
Täze ylalaşyk amerikan goşunlarynyň, geňeşçileriniň hereketleri we olaryň 2014-nji ýyldan soň Owganystanda galmagyna degişli meseleleri öz içine almaýar. Bu harby meseleleriň ýaragly güýçleriň statusy baradaky ýörite ylalaşyga girizilmegine garaşylýar.
Görülýän taýýarlyklar
Täze ylalaşyk indi iki ýurduň kanun çykaryjylary tarapyndan tassyklanmaly.
Ony ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama we Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý hem resmi derejede tassyklamaly.
ABŞ-nyň Kabuldaky ilçihanasynyň resmi wekili Gawin Sundwallyň aýtmagyna görä, amerikan we owgan taraplary geljekki ylalaşygyň mazmuny boýunça konsultasion gepleşiklere başlarlar.
Owganystanyň prezidentiniň resmi wekili Aýmal Faizi ýurtlaryň bu ylalaşyk bounça gutarnykly kararyna NATO-nyň maý aýynyň aýagynda Çikago şäherinde boljak sammitine çenli gelmeklerine garaşylýanlygyny aýtdy.
Faizi owgan prezidentiniň ylalaşygy tassyklamak üçin şu hepdede Owganystanyň syýasy, dini we beýleki yolbaşçylary bilen konsultasiýalara başlajagyny hem habar berdi.
Ýaragly güýçleriň statusy boýunça ylalaşyk köp aýlardan bäri yza tesdirilip gelinýär. Ýaňy-ýakynda ABŞ Owganystanyň talabyna boýun bolup, häzir amerikan goşunlarynyň garamagyndaky türmeleri owgan tarapynyň gözegçiligine tabşyrmak bilen ylalaşdy. Şeýle-de, Waşington owganlaryň öýlerinde geçirilýän gijeki reýdleri geçirmek ygtyýarlygyny hem owgan güýçlerine tabşyrmaga razy boldy.


text:
Türkmenistanyň “TürkmenÄlem 52oE” atly ilkinji telearagatnaşyk emeli hemrasy orbitada öz ornuny tutdy we türkmen döwlet telekanallaryny görkezmäge taýýar, diýip türkmen mediasy habar berdi.
Onuň telewizion we aragatnaşyk gurallarynyň ulanylmagy döwlet komissiýasynyň işiniň tamamlanmagynyň yzýany başlanar. Bu kosmiki guralda ýedi milli telekanalyň ornaşdyrylmagy ilkinji ädim bolar.
Resmi maglumatlara görä, häzirki wagtda türkmen emeli hemrasyny kommersiýalaşdyrmak boýunça strategik plan işlenip düzülýär.
Türkmenistan “TürkmenÄlem 52oE” emeli hemrasyny şeýle-de tutuş Merkezi Aziýada, Eýranda, Türkiýede, Demirgazyk Afrikada we Ýewropanyň uly böleginde gepleşik bermek üçin ulanylyp boljakdygyny aýdýar.
Türkmen emeli hemrasy aprel aýynyň aýagynda ABŞ-nyň Florida ştatynyň Kanaweral burnundaky kosmodromdan uçurylypdy.


text:
Owganystanyň paýtagty Kabulda ýerleşýän bir bankda, Talyp toparynyň agzalary bilen bu ýurduň howpsuzlyk güýçleriniň arasynda bolan atyşygyň 3 gozgalaňyçynyň öldürilmegi bilen tamamlananlygy aýdylýar.
Owganystanyň polisiýa güýçleriniň jenaýaty derňeýän departamentiniň ýolbaşçysy Abdul Kaffar Seýedzadanyň habarçylara beren maglumatyna görä, bina häzir hökümet güýçleriniň gözegçiliginde.
Mundan öň, Talyplar bu toparyň bäş agzasynyň şol binany gabap alanlygyny aýdypdy. Mälim bolşuna görä, bu geçen 5 güniň dowamynda paýtagt Kabulda bolan şunuň ýaly üçünji uly hüjümdir.
Talyplar 20-nji awgustda prezidentlik we welaýat geňeşlikleri boýunça geçiriljek saylawlara päsgelçilik döretjekdiklerini yglan edipdi.


text:
Russiýanyň Demirgazyk Kawkaz regiony Dagystandaky howpsuzlyk güýçleri ýurtda geçirilen ýörite operasiýalar döwründe azyndan üç söweşijiniň öldürilendigini aýdýarlar.
Russiýanyň media serişdeleriniň Dagystanyň howpsuzlyk resmilerine salgylanyp berýän maglumatyna görä, 10-njy oktýabrda ýurduň günorta-günbataryndaky Suleýman-Stal regionynda başlan ýörite operasiýalar dowam edýär.
Resmiler operasiýalar döwründe bir harby ofiseriň ýaralanandygyny aýdýarlar.
Dagystan Demirgazyk Kawkazda yslam döwletini döretmek isleýän ýaragly jenaýatçy toparlaryň we söweşijileriň zorlugynyň merkezine öwrüldi.
Bu ýerde polisiýa işgärleri, žurnalistler we hökümet resmileri hüjümlere ýygy-ýygydan sezewar edilýärler.


text:
Ermeni polisiýasynyň başlygy Wladimir Gaspariýan elektrik nyrhy sebäpli protest bildirýänlere ýüzlenip, olary akyl-paýhasa, köçeleri baglamagy we paýtagt şäheriň kadaly durmuşyny bökdemegi bes etmäge çagyrdy.
Gaspariýan Marşal Bagramýan prospektine gelip, protestçiler bilen polisiýanyň arasynda, zorlukly hererketleriň bolmazlygy üçin «adam galkany bolan» birnäçe parlament agzasy bilen gepleşdi.
Ol ýaş protestçileriň döwlet edaralaryna gelýän, şol sanda prezident edarasyna gelýän ýollary baglamagy bes etmegine çagyrdy.
«Biz çydamlylyk görkezýäris we sabyr-kanagat edýäris, emma siz şäheriň esasy funksiýalaryna päsgelçilik döredýärsiňiz. Indi bolsa, hamala biz öz adamlarymyzyň duşmany ýaly, «adam galkanyny» gurýarsyňyz diýip, polisiýa başlygy aýtdy.
Demonstrasiýaçylar 26-njy iýunda Bagramýan prospektine barýan ýollary gysga wagtlyk bagladylar we polisiýanyň çagyryşyndan soň, gatnaw täzeden açyldy.


text:
«The New York Times» 1-nji awgustda ABŞ-nyň wise-prezidenti Jo Baýdeniň geňeşçileri bilen demokratlaryň prezidentlige kandidaty bolup, Hillari Klinton bilen bäsleşmek barada maslahat edýändigini habar berdi.
Gazetiň ýazmagyna görä, Baýdeniň topary Klintona o diýen gol ýapmaýan ýa-da onuň ýeňjegine kän ynanmaýan demokratlar, donorlar bilen maslahat edýär.
72 ýaşyndaky Baýden bu meseldäki kararyny tomsuň soňunda aýtjagyny bildiripdi.
«Times» gazetiniň žurnalisti Maurin Dowdyň ýazmagyna görä, Baýdeniň beýni yragyndan ýogalan ogly Beau Baýden kakasyny bäsleşige çykmaga hujuwlandyrypdyr.
Ak tam Baýdeniň planlary barada düşündriş bermedi.


text:
Türkmenistanda 2017-nji ýylyň Aziýa oýunlaryna 500 gün galanda atly ýöriş başlanýar. Resmi maglumatlarda habar berlişine görä, 5-nji maýda başlanýan ýörişiň gatnaşyjylary Aşgabatda geçiriljek Aziýa oýunlarynyň fakel-alawyny alyp 500 günläp tutuş ýurduň içinden atly syýahat ederler we yzýany sport çäresiniň başyna gabatlap ýene Aşgabada alyp bararlar.
Türkmenstanyň atly ýörişleri bilen bagly öz tejribeleri hem bar.
Aslyýetinde, şeýle çäreler näme maksat bilen geçirilýär?
Azatlyk Radiosy bu barada Türkmenistanda atly ýörişleriň ençemesine guramaçylyk eden atşynas, "Türkmen atlary" döwlet bileleşiginiň öňki ýolbaşçysy halkara derejesinde tanymal türkmen atşynasy Geldi Kärizow bilen söhbetdeş boldy.


text:
24-nji noýabrda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde “Merkezi Aziýa + Ýaponiýa” gatnaşygynyň çäklerinde ýokary wezipeli wekilleriň 10-njy maslahaty geçirildi. Daşary işler ministrleriniň orunbasarlarynyň derejesinde geçirilen duşuşyga Ýaponiýanyň, Gazagystan Respublikasynyň, Gyrgyz Respublikasynyň, Täjigistan Respublikasynyň, Özbegistan Respublikasynyň hem-de 2015-2016-njy ýyllarda bu düzümde başlyklyk ediji hökmünde Türkmenistanyň wekiliýetleri gatnaşdylar.
Ýapon tarapy şu çäkde Merkezi Aziýa ýurtlary bilen netijeli gatnaşyklary has-da giňeltmäge hem-de pugtalandyrmaga gönükdirilen başlangyjy 2004-nji ýylda resmi taýdan beýan etdi. Özüniň döredileni bäri bu forum sebit üçin möhüm bolan syýasy we ykdysady meseleleri, şeýle hem howpsuzlygy üpjün etmek bilen baglanyşykly meseleleri ara alyp maslahatlaşmak üçin meýdança bolup hyzmat edýär.
Türkmen tarapynyň wekilleri şu forumyň Türkmenistan üçin şanly wakanyň — dünýä bileleşigi tarapyndan onuň Bitaraplyk derejesiniň ykrar edilmeginiň 20 ýyllygynyň öňüsyrasynda geçirilýändigini bellediler.
Bütin dünýäde, hususan-da, şu sebitde goşulyşmak ýagdaýynyň çuňlaşdyrylmagy hyzmatdaşlygyň täze görnüşleriniň döredilmegini şertlendirdi. Şunuň bilen baglylykda, “Merkezi Aziýa + Ýaponiýa” gatnaşygynyň möhüm orny nygtaldy. Duşuşyga gatnaşyjylaryň biragyzdan bellemegine görä, ol bilelikdäki iş üçin netijeli binýat bolup hyzmat edýär. Ýaponiýanyň Premýer-ministri Sindzo Abeniň şu ýylyň oktýabr aýynda Türkmenistana bolan resmi sapary mahalynda türkmen Lideri şu görnüşde özara gatnaşyklaryň pugtalandyrylmagynyň uly ähmiýete eýedigini belledi.
Çykyş edenler “Merkezi Aziýa+Ýaponiýa” gatnaşygynyň hereket edýän döwründen bäri dünýäniň häzirki ösüşiniň wajyp meseleleri boýunça dürli ulgamlarda özara bähbitli hyzmatdaşlygyň ýollaryny gözlemekde bilelikde hereket etmegiň baý tejribesiniň toplanandygyny kanagatlanma bilen bellediler. Ylym we tehnologiýalar, oba hojalygy, ekologiýa we beýleki wajyp ulgamlarda taslamalary durmuşa geçirmekde öňegidişlikler duýulýar.
Şeýle hem sebit howpsuzlygyny we durnukly ösüşi üpjün etmek, söwdany we maýa goýumlaryny höweslendirmek, tebigy betbagtçylyklaryň öňüni almak ýaly ugurlarda özara gatnaşyklary ösdürmegiň wajypdygy nygtaldy. Bu ugurlar “Merkezi Aziýa+Ýaponiýa” gatnaşyga agza ýurtlaryň daşary işler ministrleriniň öňki duşuşygynda hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlary hökmünde kesgitlenildi.
Oba hojalyk ulgamynda gatnaşyk etmek Ýaponiýanyň Merkezi Aziýa ýurtlary bilen hyzmatdaşlygynyň esasy ugurlarynyň hatarynda görkezildi. Şunuň bilen baglylykda, bu ulgamda hyzmatdaşlygyň Ýol kartasynyň ähmiýeti bellenildi. Oňa laýyklykda, iň täze tehnologiýalary ulanmak hem-de ýapon kompaniýalaryny çekmek arkaly bilelikdäki taslamalaryň birnäçesini durmuşa geçirmek meýilleşdirilýär.
Sebitde howpsuzlygy hem-de durnukly ösüşi üpjün etmek “Merkezi Aziýa+Ýaponiýa” gatnaşygynyň çäklerinde hyzmatdaşlygyň möhüm meselesi bolup durýar. Duşuşykda Owganystanyň parahatçylykly ýol bilen ösmegine ýardam etmek meselesi hem ara alnyp maslahatlaşyldy.
Uzakmöhletleýin we özara bähbitlilik ýörelgeleri esasynda guralýan söwda-ykdysady hyzmatdaşlygy yzygiderli ösdürmek meselesine aýratyn üns berildi. Ýygnananlar ýapon maýa goýumlaryny foruma gatnaşýan döwletleriň milli ykdysadyýetlerine çekmegi hem-de bilelikdäki täze taslamalary hem-de maýa goýum maksatnamalaryny durmuşa geçirmegiň hasabyna däp bolan hyzmatdaşlygyň çäklerini giňeltmegiň mümkinçiliklerini ara alyp maslahatlaşdylar.
Maslahatyň çäklerinde howanyň üýtgemegi hem-de tebigy betbagtçylyklaryň öňüni almak bilen baglanyşykly meseleleri çözmek boýunça özara gatnaşyklary ýola goýmagyň meselelerine hem garaldy. Türkmen tarapynyň wekilleri milli Liderimiziň şu meseleler boýunça beýan eden tekliplerine ýygnananlaryň ünsüni çekdiler.
Maslahatyň barşynda ýokary wezipeli wekilleriň nobatdaky maslahatyna hem-de foruma gatnaşyjy ýurtlaryň daşary işler ministrleriniň derejesinde 2016-njy ýylda Aşgabatda geçiriljek altynjy maslahata taýýarlyk görlüşi bilen baglanyşykly meselä hem garaldy.
Ýygnananlar forumyň jemini jemläp, şu duşuşygyň “Merkezi Aziýa+ Ýaponiýa” gatnaşygyna agza ýurtlaryň hyzmatdaşlygynyň ägirt uly kuwwatyndan netijeli peýdalanmagyň ýolunda ýene-de bir möhüm ädim boljakdygyna ynam bildirdiler.


text:
Owgan prezidenti Hamid Karzaý şu gün pakistan liderleri bilen gepleşmek üçin Yslamabada geldi.
Pakistan resmileri bu gepleşiklerde iki ýurduň umumy serhetiniň boýundaky howpsuzlyk meseleleri barada maslahat ediljegini aýdýarlar.
Bu Karzaýyň Pakistana alty aýyň içinde edýän ikiji sapary bolup, owgan parlamentine geçiriljek saýlawlardan üç gün öň amala aşyrylýar.
Karzaýyň hökümeti Owganystandaky dürli toparlar, şol sanda Pakistan serehetine golaý ýaşaýan Talyban liderleriniň hem käbiri bilen ýaraşyk gepleşiklerini geçirmekçi bolýar.
Pakistan Owganystandaky ýaraşyk prosesine ýardam edip biljegini aýdýar.


text:
Fransiýanyň prezidenti Nikolýa Sarkozi neşe gaçakçylygyna garşy BMG-niň gözegçiligindäki ýörite halkara fondunyň döredilmegine çagyryş etdi.
Sarkoziniň aýtmagyna görä, fondy maliýeleşdirmek üçin neşe gaçgaklaryndan ele geçirilen serişdelerden hem peýdalanylyp bilnerdi.
Sarkozi bu barada “G-8” toparynyň ministler derejesinde geçirilýän duşuşygynyň açylyş dabarasynda çykyş etdi. Bu duşuşykda neşe gaçgakçylygyna garşy göreş barada maslahat edilýär.
Sarkoziniň nygtamagyna görä, Ýewropada kokain ulanýanlaryň sany 5 million töweregi bolupdyr. Bu san 10 ýyl mundan ozalky görkeziji bilen deňeşdirilende iki esse ýokarydyr.
Fransuz ekspertleriniň berýän maglumatyna görä, Latin Amerikada her ýyl öndürilýän 700 tonna kokainiň ýarysyna golaýy Ýewropa üçin niýetlenendir.


text:
Balkan welaýaty
Balkan - häzirki döwürde Türkmenistanyň bäş welaýatynyň biriniň ady.
Umumy Maglumat[üýtget | edit source]
Türkmenistanyň günbatarynda ýerleşýän Balkan welaýatynyň meýdany 138,5 müň inedördül kilometre barabar bolup, ýurdumyzyň umumy meýdanynyň ýüzden 28,4 bölegini tutýar.
Ol günbatarda Hazar deňziniň üsti bilen Azerbaýjan, Russiýa Federasiýasy, ýer üsti bilen demirgazykda Gazagystan, günortada Eýran bilen, gündogarda Ahal welaýaty, demirgazyk-gündogarda Daşoguz welaýaty bilen araçäkleşýär.
Türkmen halkynyň iňňän gadymy watany bolupdyr. Uly we Kiçi Balkan daglary bu sebitlerde ýerleşýär. Olara umumy Balkan Daglary ady geçipdir.


text:
«Pussi raýot» pank toparynyň iki ýyl tussag edilen agzasy Mariýa Alehina özüne berlen jezanyň ýumşadylmagy barada ýazan arzasyny yzyna aldy.
Ol Nižniý Nowgorodda bolan sud diňlenişiginde jorasy Nadežda Tolokonnikowa tussagda otyrka özüniň azatlyga çykyp bilmejegini aýtdy.
Tolokonnikowa açlyk yglan edeninden soň türmedäki hassahana ýerleşdirildi.
Şeýle-de Alehina rus häkimiýetleri ýaş çagaly aýallaryň hemmesini tussaglykdan boşatsa, özüniň azatlyga çykmaga taýýardygyny aýtdy.
2012-nji ýylyň awgustynda üç «Pussi raýot» aktiwisti bozgaklykda we dini ýigrenji öjükdirmekde aýyplanyp, iki ýyla çenli türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Emma soň olaryň biriniň türme möhleti şertli tussaglyk bilen çalşyrylypdy.


text:
Paýtagt Aşgabadyň Parahat mikroraýonynyň “Santa-Barbara” diýip atlandyrylýan awtobus duralgasynyň maglumat tagtasynda bildiriş diýsen köp. Olardan birem kadrlar agentliginiň bildirişi. Şol bildiriş kagyzynyň aşagy, ýörite bölejiklere bölünip, kesilen.
Kagyzyň bu bölejiklerinde şol kadrlar agentliginiň habarlaşmak üçin telefon nomerleri ýazylypdyr, ýagny maglumatda hödürlenýän iş orunlary bilen gyzyklanýanlar şol bölejikleri kesip alýar hem agentlik bilen habarlaşyp, olaryň hödürleýän teklipleri, iş orunlary bilen tanyş bolýar.
Kadrlar agentliginiň bildirişi
Şeýle bildirişler soňky döwürlerde Aşgabatda has köp göze ilip başlady. Oňa diňe awtobus duralgalarynda däl, köpçüligiň ýygnanyşýan her bir ýerinde duş gelmek mümkin. Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir türkmenistanlylaryň sözlerinden çen tutulsa, ol belli bir derejede öz täsirini hem ýetirýär.
Iş mümkinçilikleri
“Men kadrlarlar agentliginiň kömegi bilen hususy tipografiýada işe durdum. Aýlygym 700 manat. Indi men iki aýyň dowamynda aýlygymyň 25%-ini kadrlar agentligine bermeli” diýip, paýtagtyň ýaşaýjysy 28 ýaşly Serdar Azatlyk Radiosy bilen özara söhbetdeşlikde aýtdy.
Serdaryň ýüz tutan kadrlar agentliginden tapawutlylykda käbir beýleki kadrlar agentlikleri iş tapyp beren adamlarynyň ilkinji aýlyk zähmet haklarynyň 50%-ini öz hyzmatlary üçin alýarlar. Işgär gözläp ýüz tutan iş beriji guramalar üçin bolsa kadrlar agentlikleriniň hyzmatlary mugt.
Soňky bir-iki ýyl bäri şeýle agentlikleriň diňe sany köpelmän, olaryň işleriniň netijeliligi hem artýar. Kadrlar agentlikleriniň köpelmegine käbir synçylar ýurtda zähmet bazarynyň ”kölegeden çykmagyna” getirip biljek ýagdaý hökmünde garaýarlar.
Emma şeýle agentlikleriň hödürleýän iş mümkinçilikleri henizem gaty ýönekeý wezipeler bilen çäklenýär. Ýagny, olaryň hödürleýän iş orunlary dürli zawod-fabriklerdäki ýönekeý işçi orunlary, gurluşykda ýönekeý gurluşykçy bolup işlemek ýaly mümkinçilikleri öz içine alýar.
Bu ýagdaý bilen ýakyndan tanyş käbir synçylaryň aýtmaklaryna görä, ýokary aýlykly ýa-da köp möçberde bikanun, ýagny aýlykday daşary girdejileri
getirýän iş orunlary bolsa entegem kadrlar agentlikleriniň hödürleýän iş orunlarynyň hataryna girmeýär.
Ýokary aýlykly ýa köp girdejili beýleki işlere ýerleşmek üçin bolsa, henizem köp halatlarda tanyş-biliş gözlemeli ýa uly möçberde para bermeli bolýandygyny Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir türkmenistanlylar aýdýarlar.
Zähmet biržalary
Bu iki zähmet bazaryndan tapawutlylykda ýurtda ilatyň işsiz gatlagyny iş bilen üpjün etmek üçin döwlete degişli bolan zähmet biržalary hem hereket edýär. Resmi taýdan olar ”Zähmet we ilatyň iş bilen üpjünçiligi bölümi” diýlip atlandyrylýar. Her bir häkimlikde şeýle döwlet zähmet biržasy bar.
Bu biržalaryň hyzmatlary mugt. Zähmet biržalaryndaky boş zähmet orunlarynyň arasynda dürli iş orunlary bar. Her bir adam şol biržalardaky iş orunlarynyň sanawyndan öz saýlan iş ornuny idäp, ony hödürleýän edara ýüz tutup bilýär.
Emma bu sanaw boýunça iş tapmak aňsat däl, muny zähmet biržasynyň bir işgäri hem tassyklaýar. Adynyň agzalmagyny islemedik şol döwlet işgäriniň aýtmagyna görä, kynçylygyň bir sebäbi, hödürlenýän iş orunlarynyň aýlygynyň pes bolmagy bolsa, beýlekisi – para-peşgeş.
“Biziň hödürleýän iş orunlarymyzdaky aýlyk haklary aňry gitse 600 manat. Dogry, az bolsa-da, 1000 manat ýa-da ondanam köp aýlykly iş orunlary-da bar. Emma şol iş orunlaryny hödürleýän edaralara biz adam ibersek-de, olaryň şol işgäri kabul etmeýän halatlary bolýar” diýip, paýtagtyň Azatlyk etrabynyň zähmet we ilatyň iş bilen üpjünçiligi bölüminiň adynyň efirde tutulmagyny islemedik işgäri aýdýar.
Ýurtda işsizligiň derejesi barada Türkmenistanyň hökümeti tarapyndan berlen haýsydyr bir resmi statistik maglumaty tapyp bolmady. Emma ABŞ-nyň Merkezi aňtaw gullugynyň 1994-nji ýylda çap edilen sanlara salgylanyp beren maglumatyna görä, Türkmenistanda işsiz diýlip atlandyrylýan gatlak jemi ilatyň 60%-ni emele getirýär.
Işläp ýör diýlip görkezilen gatlagyň hem 48%-iniň oba hojalyk bilen meşgullanýanlardygy, dürli edaradyr, kärhanalarda işleýänleriň sanynyň işli gatlagyň diňe 37%-i töweregini emele getirýändigi aýdylýar.
Ilaty iş bilen üpjün etmek üçin döredilen we sanlary gün saýyn artyp barýan hususy eýeçilikdäki kadrlar agentlikleriniň ýurtda işsizleriň sanyny azaltmakda näderejede ähmiýetli boljagy barada edil häzirki döwürde bir zat aýtmak kyn. Emma şol bildirişlerden peýdalanmaga synanyşjaklaryň welin, sanynyň az däldigini aýtsa bolar.


text:
Aşgabatda we Balkanabatda geçirilen iki duşuşyk bilen Türkmenistanyň futbol çempionatynyň ýokary ligasynda 25-nji tapgyr tamamlandy.
Balkan welaýatynyň merkezinde “Balkan” bilen “Ahalyň” arasynda bolan duşuşyk üns merkezinde boldy. Toparlaryň ikisi-de arany açan öňdebaryjy “Altyn Asyrdan” esli yza galansoňlar, indi kümüş medal ugrunda göreşýärler. Şu ýyl bu toparlar öz aralarynda iki gezek duşuşypdylar. Balkanabatda “Balkan” 4:1 hasabynda, Aşgabatda bolsa “Ahal” 3:1 hasabynda ýeňiş gazanypdy.
Üçünji aýlawyň duşuşygynda iki topar hem ýeňşe bolan uly ynamy görkezmegi başardylar. Hasaby 16-njy minutda “Balkanyň” oýunçysy Aşyrgeldi Ylýasow açdy. Şondan üç minut geçensoň, “Ahalyň” iň netijeli hüjümçisi Altymyrat Annadurdyýew hasaby deňledi — 1:1. Ikinji ýarymyň başynda Altymyrat öz toparyny öňe-de çykardy — 1:2. Ýöne ýer eýeleri 74-nji minutda Mekan Saparowyň dürs urgusyndan soň, hasaby deňlediler — 2:2. Netijede oýnuň esasy wagtynyň ahyryna çenli hasap üýtgemedi. Haçan-da goşmaça wagtyň üçünji minuty dowam edip durka şowlulyk Amir Gurbanä ýylgyryp bakdy. Bu oýunçynyň geçiren pökgüsi “Balkana” ýeňiş getirdi — 3:2 we topar 46 utuk bilen ýaryş tertibinde ikinji orna geçdi.
Aşgabatda HTTU bilen “Şagadamyň” duşuşygy 1:0 hasabynda ýer eýeleriniň peýdasyna tamamlandy. Oýundaky ýeke-täk pökgini 70-nji minutda Orazberdi Myradow geçirdi. Bu ýeňişden soň, HTTU 6-njy orna geçdi. Bürünç medal ugrunda göreşýän deňizýaka futbolçylar bolsa öňde barýan üç topara ýakynlamak mümkinçiliginden peýdalanyp bilmediler.
26-njy tapgyr 25-nji sentýabrda “Hazyna” — “Energetik”, “Altyn asyr” — “Daşoguz” duşuşyklary bilen başlanar.
Maglumat toplamagy halaýanlara duşuşygyň sanlaryny we delillerini hödürleýäris.
HTTU – "Şagadam" – 1:0 (0:0)
23-nji sentýabr. Aşgabat. Halkara türkmen-türk uniwersitetiniň stadiony. 200 tomaşaçy.
Pökgini geçiren: Orazberdi Myradow 70.
Duýduryş alanlar: Orazberdi Myradow 18, Annasähet Annasähedow 48, Hoşgeldi Hojowow 54 – Meýlis Rizaýew 36, Ýunus Orazmämmedow 59.
Emin: Alibek Sapaýew.
Duşuşygyň inspektory: Hudaýnazar Rejepow.
"Balkan" – "Ahal" – 3:2 (1:1)
23-nji sentýabr. Balkanabat. "Sport toplumy". 3 000 tomaşaçy.
Pökgüleri geçirenler: Aşyrgeldi Ylýasow 16, Mekan Saparow 74, Amir Gurbani 90+3 – Altymyrat Annadurdyýew 19, 50.
Duýduryş alanlar: Myrat Berenow 42, Aşyrgeldi Saryýew 59, Mekan Saparow 80 – Ylýas Berenow 4, Mihail Titow 73, Akmyrat Gurbanow 80, Orazmuhammet Ymamkulyýew 80.
Emin: Çarymyrat Gurbanow.
Duşuşygyň inspektory: Jamil Mämmedow.
25-nji sentýabra çenli toparlaryň ýerleşiş tertibi
Iň köp pökgi geçiren futbolçylar:
Myrat Ýagşyýew ("Balkan") – 22 (2 – 11 metrlik urgudan).
Süleýman Muhadow ("Altyn asyr") – 20 gol.
Altymyrat Annadurdyýew ("Ahal") – 19.
Hemra Amanmämmedow ("Şagadam") – 15 (6).


text:
Owganystanyň gündogaryndaky Nangarhar welaýatynda metjide atylan raketanyň netijesinde azyndan bäş adam öldi, başga-da dördüsi ýaralandy. Bu barada ýerli resmiler maglumat berýärler.
Açin etrabynyň häkimi hüjümiň ikindi namazy okalýan pursady amala aşyrylandygyny habar berdi.
Resmiler bu hüjümiň arkasynda “Yslam döwleti” jeňçi toparynyň durandygyny öňe sürýärler. Ýerli howpsuzlyk güýçleri bu waka bilen ilteşikli bolmakda iki adamyň, şol sanda bir daşary ýurtlynyň hem tussag edilendigini mälim etdiler.
Owgan resmileri “Yslam döwleti” toparynyň Owganystandaky hereketlerini ýaýbaňlandyryp başlandygyny aýdýarlar.


text:
Bolgariýada, Horwatiýada, Rumyniýada we Serbiýada gazaply sowuk sebäpli Dunaý derýasy boýunça gämi gatnawy ýatyryldy.
Balkan ýurtlarynda galyň gar sebäpli müňlerçe adamyň daşarky dünýä bilen arasy kesildi. Köp etraplarda telefon we elektrik simlerine zeper ýetdi.
Bir hepdeden gowrak wagt bäri dowam edýän häzirki gazaply gyşda howa 36 C gradusa çenli sowady. Ýewropa ýurtlarynda sowukdan 500 töweregi adam öldi, olar esasan öýsüz-öwzarsyz we garyp adamlar.
Iň köp pida çeken ýurtlar Ukraina, Polşa, Wengriýa we Rumyniýa.


text:
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugynyň habarçysy serhediň dawaly böleginde Gyrgyzystanyň serhetçileri tarapyndan saklandy.
Gyrgyzystanyň serhet gözegçiligi gullugynyň metbugat-wekili Gulmira Borubaewa Masum Muhammadrajabyň 8-nji fewralda gyrgyz tarapynyň serhet barlag geçiş nokadyndan geçjek bolanda saklanandygyny AÝ/AR-na aýtdy.
Muhammadrajab Bobojon Gafur etrabynda gyrgyz serhetçileriniň 6-njy fewralda täjigistanlynyň hususy jaýynda milli baýdagy dikmäge synanyşmagyndan soň dörän dawa barada habar bermek üçin iberilipdi.
Merkezi Aziýanyň bäş ýurdunyň arasyndaky serhetleriň ençeme bölegi 1991-nji ýylda Sowet Soýuzy dargaly bäri dawaly bolmagynda galýar.


text:
Orslar bu düzgüniň dargamagynyň ýurtda ençeme ýyl dowam eden ykdysady we syýasy bulagaýçylyklara sebäp bolanlygyny pikir edýärler.
Gorbaçýow wezipeden çekilensoň hem syýasy aktiwligini terk etmän, Orsýetde Sosial Demokratik Partiýany döreden liderlerden biridir. Emma ol 1996-njy ýylda geçirilen saýlawlara gatnaşanda, sesleriň bir prosentini hem alyp bilmändi.
Ýöne muňa garamazdan, Gorbaçýow halk köpçüliginiň gözüniň öňünde galmagyny dowam etdirýär. Ol Azatlyk Radiosynyň Rus gullugyna beren interwýusynda Orsýetde häkimiýeti dolandyrýan partiýany berk tankyt etdi:Orsýetde ýakynda geçirilen saýlawlarda galplyklara ýol berilmegi bilen bagly mesele boýunça Duma jogapkär, sebäbi Dumanyň agzalarynyň köpüsi Kremliň tarapyny tutýan “Bütewi Orsýet” partiýasynyň agzalaryndan ybaratdyr.
Bu meselä göz ýetirmek gaty möhüm. Eger soňky birnäçe ýylyň dowamynda bolup geçen wakalara ser salsaňyz, demokratiýany has ýaýbaňlandyrmak bahanasy bilen saýlawlar sistemasyna girizilen ençeme özgerişlikleriň ýurtda bolup geçýän proseslere halkyň kontrollygyny berkitmek üçin ädilenligi aýdyldy.
Emma ol halkyň bu çärelerden hasam uzaklaşmagyna sebäp boldy. İlata partiýanyň kandidatlaryny saýlamaga goşant goşmaga mümkinçilik berilmedi. Şonuň üçin saýlawlar gününde ses berijiler kandidatlaryň sanawynyň üstüne atanak çekip, özleriniň sanawdaky kandidatlaryň ählisine garşydygy barada ýazgy galdyrdylar.
Emma “Bütewi Orsýet” partiýasy olaryň bu hereketine çydap bilmän, bu maddany düýpden ýatyrdy. Bu nähili partiýa? Bu döwlet serişdelerini sarp etmek üçin döredilen mehanizmdir. Regional häkimleriň hemmesi bu partiýanyň agzalary, sebäbi olara bize goşulyň, bolmasa siz keseki diýilip hasaplanarsyňyz diýilýär. Şol keseki diýlen düşünje şu günki gün ýurtda şeýle bidüzgünçilikli saýlawlar sistemasynyň döremegine sebäp boldy
– diýip, Gorbaçýow aýtdy.
Gorbaçýow soňky ençeme ýyllaryň dowamynda Orsýetde kabul edilýän islendik awtoritar çäräni tankyt edip çykyş edýän liderlerden biri diýlip hasaplanylýar. Ol aýratynam metbugat azatlygyna garşy girizilen çäklendirmeleri, garaşsyz syýasatçylara we guramalara garşy edilýän basyşlary berk tankyt edýär.
Emma ol şol bir wagtyň özünde Orsýetde bu sistemanyň ýola goýulmagyna badalga beren lider diýlip hasaplanylýan Orsýetiň häzirki premýer-ministri Wladimir Putiniň esasy goldawçylaryndan biri bolupdy.
Buýurokratiýa, ygtyýarlyklardan bikanun peýdalanmak düzgüni we korrupsiýa – bulardan hiç birine garşy ýurtda güýçli demokratik düzgüni ornaşdyrman, çäre görüp bolmaz. Biz bolsa demokratiýany barha bogup ýok edýäris. Bu işi kim amala aşyrýar? Parlament – diýip, Gorbaçýow Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda aýtdy. Azatlyk Radiosy: Munuň sebäbi näme? Olar demokratiýadan gorkýarlarmy?Gorbaçýow: Elbetde, emma demokratiýa gorkulmaly zat däl. İlat we syýasatçylaryň arasyndan jogapkärçiligi öz üstüne alyp biljek ençeme adamlar syýasatdan uzaklaşdyryldy. Häkimiýeti dolandyrýan ýolbaşçylar ähli zatlaryň geljegini kesgitländiklerini, özleriniň häzirki döwürde ynjalyk bilen ýaşap biljekdiklerini we öz eden-etdiliklerini dowam etdirjekdiklerini oýlamasynlar.Azatlyk Radiosy: Siz täze we hakyky oppozision liderleriň peýda bolup biljekdigini pikir edýärsiňizmi?
Gorbaçýow: Meniň pikirimçe, olar bireýýam özlerini görkezip başladylar. Emma häkimiýeti dolandyrýanlar olardan gorkýarlar. Men ýaňy-ýakynda öz dostum Aleksandr Lebedew bilen bir hatarda belli bir prinsipleri bolan käbir beýleki adamlar bilen täze garaşsyz demokratik partiýany döretjekdigimi yglan etdim. Azatlyk Radiosy: Hawa, bu inisiatiwaňyz häzirki ýagdaýda haýsy etapda dur?
Gorbaçýow: Bu henizem dowam edýär. Häzirlikçe bu diňe bir ideýa, emma men şeýle bir partiýanyň döredilmeginiň wagtynyň gelip ýetenligini pikir edýärin. Regionlar boýunça ýakynda geçirilen saylawlarda bolan ähli zatlar we ondan soňra emele gelen ýagdaý şeýle partiýanyň döredilmeginiň zerurdygyny aýan etdi.
Gorbaçýow Kremliň daşary syýasatyny umuman goldaýanlygyny aýdyp, Birleşen Ştatlaryň öňki prezidenti Jorj Buşuň alyp baran daşary syýasatyny bolsa, berk tankyt etdi.
Ol şeýle-de Ýewropanyň howpsuzlygy boýunça Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedýew tarapyndan teklip edilen täze pakty hem özüniň oňlaýandygyny nygtady.
Mihail Gorbaçýow Birleşen Ştatlaryň täze prezidenti Barak Obamanyň syýasatyna bolsa, özüniň serasaplylyk bilen oňyn garaýanlygyny Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda aýtdy.


text:
Hepdäniň şenbe güni kürt söweşijileriniň hüjüminden soň düýn Türkiýe goşunlaryny Yrak bilen serhetdeş etrapda ýerleşdirdi. Şol hüjümde 12 türk esgeri heläk bolupdy.
Habar serişdeleriniň maglumatyna görä, Hakkari we Şyrnak welaýatlarynda söweşijileriň pozisiýasy diýlip güman edilýän ýerlere dikuçardan zarbalar urlupdyr.
Düýn kürt seperatistleri Diýarbekir welaýatyndaky harby bölümlere hüjüm etdiler. Söweşde bir esger wepat boldy, dört söweşiji öldürildi.
Kürt söweşijileri Yragyň demirgazygynda, Türkiýe bilen serhede golaý etraplarda hereket edýärler.


text:
«Roýters» habar gullugynyň ýazmagyna görä, Obama adminstrasiýasy daşary ýurt hökümetlerine we ABŞ bankirlerine Eýrana garşy sanksiýalaryň entek güýjünde galýandygyny we olaryň Eýranda maýa ýatyrmaga howlukmaly däldigini ýatlatdy.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň golaýda dünýä ýüzündäki ilçihanalara iberen telegrammalarynda sanksiýalaryň entek ýatyrylmandygy tassyklanylýar diýip, diplomat we hökümet çeşmeleri 9-njy oktýabrda «Roýterse» aýypdyrlar.
Ol telegrammalarda Eýrana garşy sanksiýalaryň Halkara Atom energiýasy gullugy Tähranyň iýulda baglaşylan ýadro ylalaşygynyň şertlerini doly ýerine ýetirendigini tassyklaýança ýatyrylmajagy nygtalypdyr.


text:
Aşgabat, 8-nji ýanwar. «Türkmenportal».
Türkmenistanda maýyl günleriň ornuna az wagtlyk sowuk günler geler. Eger 7-nji ýanwarda tebigat bize gyşyň örküjinde hakyky ýazyň gününi peşgeş beren bolsa, 8-nji ýanwar güýz howasyny ýatlatdy. “Яндекс”-iň habar bermegine görä, 9-njy ýanwarda gyş öz hökümini ýöreder, hatda az wagtlyk gar hem ýagar. Ozal habar berşimiz ýaly, 26-njy noýabrda Aşgabatda ilkinji gar ýagypdy.
“Яндекс”-iň maglumaty boýunça aýazly howa bary-ýogy 3 gün dowam eder. 12-nji ýanwardan ýene-de maýyl günler başlanar, ýöne ol şu hepdäniň başyndaky ýaly yssa ýakyn maýyl howa däldir.


text:
Rus we Krym liderleri Krymyň Orseýete goşulmagy baradaky şertnamalara gol çekdiler.
Kreml irden prezident Wladimir Putiniň Krymy Orsýetiň bir bölegine öwürmek baradaky şertnamanyň taslamasyny oňlandygyny aýtdy.
Putin mundan öň parlamentiň iki palatasyny hem Krymyň Orsýete goşulmak baradaky haýyşy bilen resmi taýdan tanyş edipdi. Putin sişenbe güni parlamentiň goşma sessiýasynda Krym hakynda çykyş etdi.
Putin duşenbe güni, halkara jemgyýetçliginiň Krym Ukrainanyň bir bölegi bolup galmaly diýip aýak depýändigine garamazdan, Krymy garaşsyz döwlet hökmünde ykrar etdi. Putin bu baradaky karara Krymyň parlamenti Ukrainadan garaşsyzlygyny jar edip, Orset federasiýasyna agza bolmak barada resmi haýyş bilen ýüz tutanyndan birnäçe sagat soň gol çekdi.
Birleşen Ştatlar we Ýewropa Bileleşigi duşenbe güni rus resmilerine, rus ýarag firmalaryna, şeýle-de Orsýetiň Ukraina interwensiýasy sebäpli orsýetçi ukrainalylara garşy sanksiýa girizdi.


text:
Özüň günäkär
Türkmenistanyň halk ýazyjysy Çary Aşyr bilen Pomma Nurberdi bir edebi nesliň wekilleridi. Olaryň ömür beýanynda (terjimehalynda) meňzeşlik köpdi. Bu meşhur ýazyjylaryň ikisi-de XX asyryň 30-njy ýyllarynda edebiýata gelipdiler. Ikisi-de 1941-1945-nji ýyllaryň Beýik Watançylyk Urşuna gatnaşan, galamlaryny ýaraga öwren ýazyjylardy.
Olar XX asyryň 60-njy ýyllarynda “Tokmak” satiriki žurnalynda bile işläpdir. Pomma Nurberdi baş redaktor eken.
Günlerde bir gün Türkmenistan Kommunistik partiýasynyň Merkezi Komitetiniň býorosynda Pomma Nurberdä “Arak-şeraby köp içýär” diýen aýp bildirip, ony wezipesinden boşadýarlar. Onuň ýerine Çary Aşyry baş redaktorlyga belleýärler. Pomma Nurberdini žurnalda bölüm müdiri wezipesinde işde alyp galýarlar.
Çary aga bellenen wezipesini bellemk (“ýuwmak”) üçin Pomma Nurberdini öýüne nahara çagyrýar. Nahar başynda Pomma Nurberdi:
–Çary, sen baş redaktorlyga mynasyp adam. Meni žurnalda işde galdyrdylar, seniň maňa howandar boljakdygyňa-da ynanýan.Ýöne düşünmeýän zadym-da bar. Meni “içegen” diýip işden aýryp, ýerime seni bellediler. Aslynda sen menden köp içýäň ahyryn – diýipdir.
Çary aga oňa:
–Belanyň körügi şunda, Pomma, sen käwagt arak-şerap içmegi bes edýäň. Adamlar “Pomma soňky günlerde içenok” diýip gürrüň edýärler. Men bolsa her gün içýän. Onsoň adamlar Çary Aşyr içýändir diýip çak-da etmeýärler. “Çary mydama keýpi kök, şoh adam” diýýärler. Senem men ýaly her gün içip ýören bolsaň, bu güne düşmezdiň. Özüň özüňi ile paş etdiň, özün günäkär – diýipdir.
***
Ozal ikidik
Ussat ýazyjy Beki Seýtäkow görnükli partiýa we döwlet işgäri Balyş Öwezowyň ildeşi hem-de klasdaşydy. Ol Balyş aganyň Türkmenistan Kommunistik partiýasynyň Merkezi Komitetiniň birinji sekretary döwri Türkmenistan Ýazyjylar Birleşiginiň başlygy bolupdy.
Şol wezipede işleýän wagty Beki aga dogduk mekany Daşoguza baranda ýazyjy Hangeldi Garabaýewden “Daşoguz iliniň, umuman, Horezm iliniň beýik ogullary” diýip kimleriň ady tutulýar?” diýip sorapdyr. Onuň niýeti “Balyş Öwezowyň hem-de Beki Seýtäkowyň ady tutulýar” diýen jogaby eşitmek eken.
Hangeldi Garabaýew ol sowala:
– Ir döwürde Jüneýit hanyň hem-de meniň adymy tutýardylar. Sowet döwleti Jüneýit hanyň adyny belli-külli garalandan soňra, diňe meniň adymy, ýagny Hangeldi Garabaýyň adyny tutýarlar. Ozal ikidik – diýip, jogap beripdir.
Beki aga:
–Aldyň, hemme zat düşnükli – diýip, oňa elini uzadypdyr.
***
Eýýäm geldiňmi?!
Ýazyjy Bazar Öwezow durmuşa belet adamlaryň biridi. Ol “Ýaşyňyzy pasportdaky ýazgy bilen däl-de, aýalyňyzyň gepi-sözi bilen ölçäň!” – diýip, maslahat bererdi.
“Aýalyň haýsy sözünden hasap ýöretmeli?” – diýen sowalymyza onuň jogaby taýyndy:
–Ýaş wagtymyz bir ýere gidip, iki-üç sagat eglensek, gelnejeňiz “Munça wagt nirede bolduň?” – diýip gopgun ederdi. Indi bir ýere gidip, üç-dört gün eglensek-de “Eýýäm geldiňmi?!” diýýär – diýip gülerdi.
Toplan ýazyjy Amanmyrat Bugaýew.