text:
Düýn prezident Gurbanguly Berdimuhamedow «Awaza» turistik zonasyndaky «Serdar» myhmanhanasynda wise-premýerleriň, parlamentiň başlygynyň, Balkan welaýatynyň häkiminiň we milli «Awaza» turistik zonasy boýunça Komitetiň başlygynyň gatnaşmagynda hökümet maslahatyny geçirdi.
Maslahatda parlamentiň başlygy we wise-premýerler deputatlara hem-de ministrlikleriň işgärlerine «Awaza» turistik zonasynda dynç almak üçin döredilen mümkinçilikler üçin ýurduň prezidentine öz minnetdarlyklaryny bildirdiler.
Şeýle hem, olar öz dolandyrýan pudaklaryndaky işleriň barşy barada döwlet liderine hasabat berdiler.


c: text/html

text:
21-nji awgustda Türkmenistanda prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň Demokratik partiýasyna ilkinji resmi bäsdeş bolan Senagatçylar we telekeçiler partiýasy döredildi.
Ondan bäri aradan ep-esli wagt geçse-de, täze partiýa ýolbaşçy edilip saýlanan adam barada bilinmeýän zat gaty köp. Biz hatda onuň suratyny-da tapyp bilemzok.
Berdimuhamedowyň saýasynda
Bu täze partiýanyň garaşsyzdygy barada-da, elbetde, dürli soraglar bar. Şeýle soraglara sebäp bolýan zatlardan birem partiýanyň döredilmegine ak pata berenleriň prezident Berdimuhamedowyň ägirt uly suratynyň saýasynda oturandyklary bilen bagly.
Berdimuhamedowa bolan wepalylygyň dürli alamatlarynyň bardygyna garamazdan, Aşgabatda geçirilen bu çäre adaty syýasy duşuşygy ýatladýardy.
Gurultaýda partiýanyň dolandyryjy komitetiniň agzalary saýlanandan soň, olaryň teklibi esasynda “bilermen” Orazmämmet Mämmedow partiýanyň başlygy wezipesine teklip edildi.
Orazmämmet Mämmedow özüniň ýurduň resmi taýdan sanawa alnan ilkinji oppozisiýa partiýasyna yolbaşçy edilip bellenmegine buýsanýan bolmagy-da mümkin, emma onuň şeýledigini takyk aýtmak kyn. Partiýanyň gurultaýynda eden gysgajyk çykyşy diýäýmeseň, ol halk köpçüliginiň öňünde täze wezipesi barada hiç zat aýtmady.
Baş ştabda-da maglumat ýok
Aslynda jenap Mämmedow barada bilinmeýän zatlar başga-da gaty köp. Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy türkmen syýasatyndaky bu täze oýunçy barada maglumat gözläp, Aşgabatda ýerleşýän Senagatçylar we telekeçiler bileleşiginiň baş ştabyna-da bardy.
Bu bileleşik tarapyndan döredilen täze partiýanyň baş ştaby, şeýle hem onuň “Rysgal” atly hepdelik gazeti –ählisi bir binada ýerleşýär. Emma, muňa garamazdan, bu täze partiýa bilen bagly soraglara welin ol ýerden jogap tapyp bolmady.
Radionyň habarçysy täze partiýanyň başlygynyň terjimehaly ýaly ýönekeý zatlar barada maglumat soranynda-da, munuň üçin partiýanyň baş ofisine ýüz tutmalydygyny aýdypdyrlar. Başlygyň ofisi şol korridoryň ugrunda bolsa-da, onuň gapysy ýapyk eken, sebäbi partiýanyň “ähli” agzalary dürli ýygnaklara gatnaşmak üçin, ofisi gulplap, daşaryk çykypdyrlar.
Emma bileleşigiň wekilleriniň Azatlyk Radiosynyň habarçysyna aýtmagyna görä, Orazmämmet Mämmedow baradaky maglumatlar “Rysgal” gazetiniň 27-nji awgustda çap ediljek nusgasynda halk köpcüligine ýetirilmeli edilipdir. Emma gazetiň 27-nji awgustyndaky sanynda partiýa barada umumy maglumat çap edilip, onuň lideri barada hiç zat ýazylmandyr.
Edil häzirki döwürde Orazmämmet Mämmedow barada bilýän zatlarymyz diňe şulardan ybarat: onuň ýaşy 30-35 aralygynda, Türkmen Döwlet uniwersitetinde mugallymçylygy gutaryp, haýsydyr bir mekdepde sapak okadypdyr. Şeýle-de, ol senagat ulgamy boyunça “bilermen” bolmaly.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Argentinaly futbol ýyldyzy Lionel Messi ilkinji gezek Ispaniýanyň sudunda peýda boldy. Messi we onuň kakasy Jorge Horacio Messi salgytdan gaçmak aýyplamasy boýunça sud edilýärler.
Messiniň we onuň kakasynyň Ispaniýanyň salgyt resmilerini 4.1 million ýewro möçberde aldamakda günäli tapylan ýagdaýynda iki ýyl türme tussaglygyna höküm edilmekleriniň ähtimaldygy aýdylýar.
Emma olaryň tussaglyga höküm edilmän jerime salnyp, geljekde salgyt ýeňilliklerinden mahrum edilmegi has ähtimal.
Forbes žurnalyna görä, Messi geçen onýyllykda dünýäniň iň köp girdejili sportsmenleriniň arasynda onunjy setirde ýerleşýär. Onuň girdejisi 350 million dollar möçberde kesgitlenýär.


text:
“Freedom House” guramasy çäklendiriji täze kanunlar we žurnalistlere garşy ýowuzlyklar 2014-nji ýylyň dowamynda metbugat azatlygynyň halkara derejesinde pese gaçmagyna sebäp boldy diýdi. Munuň netijesinde bu görkezijiniň soňky 10 ýyldan gowrak wagtyň dowamynda iň pes derejesine ýetendigi bellenilýär.
Düýbi Birleşen Ştatlarda ýerleşýän synçy guramanyň 29-njy aprelde ýaýradan beýanatynda 2014-nji ýylyň dowamynda metbugat azatlygynyň 18 ýurtda we territoriýalarda ýiti derejede pese gaçandygy bellenilýär. Metbugat azatlygynyň iň ýiti derejede pese gaçan ýurtlarynyň arasynda Azerbaýjan, Serbiýa we Yrak ýaly ýurtlar bar.
Şeýle-de, gürrüňi gidýän guramanyň hasabatynda Belarusyň, Russiýa tarapyndan basylyp alnan Krymyň, Eýranyň, Türkmenistanyň we Özbegistanyň atlary metbugat azatlygy boýunça iň ýaramaz 10 ýurduň arasynda bellenilýär.
Hasabatda Azerbaýjanyň hökümeti korrupsiýa baradaky derňew raportlaryny we hökümete garşy garaýyşlary basyp ýatyrmak üçin tussag edilmeleri ulanmakda we metbugat edaralaryny ýapmakda tankyt edilýär.


text:
Türkmenistanyň prezidentiniň 25-nji ýanwarda Belarus Repspublikasyna başlanýan ilkinji resmi sapary bolan iki günlük wizitine Türkmenistan tarapyndan aýratyn uly ähmiýete eýe diýen bahanyň berilýänligi nygtalýar.
Soňky döwürde ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň aktiwleşmegi bilen Türkmenistanyň we Belarusyň arasynda syýasy, ykdysady we medeni ugurlardan aragatnaşygyň giňelenligi bellenilýär.
Soňky ýyllarda Türkmenistan bilen Belarusyň arasynda söwda-ykdysady gatnaşyklar ösýär. 2009-njy ýylda ýurtlar arasynda haryt dolanyşygy 74 million dollardan gowrak bolup, 2008-nji ýylyň görkezijilerinden 8 million dollar artdy. Bu barada TDH gullugy Türkmenistanyň Statistika boýunça döwlet komitetine salgylanyp ýazýar.
Belarusyň haryt dolanyşygy we milli önümleriniň eksporty boýunça görkezijilerde Türkmenistanyň postsowet giňişliginde ýedinji orunda durýanlygyny Orsýetiň “Nezawisimaýa gazeta” neşiri belleýär.
2009-njy ýylyň tomsunda Belarusyň prezidentiniň Aşgabada sapary netijesinde türkmen tarapynyň Minskiniň Traktor zawodyndan 33, 4 million dollara 1,5 müň traktor satyn almagy barada ylalaşyga gol çekilipdi.
Belarusyň harytlary üçin bazar
Belarus boýunça bilermen, Moskwanyň Ýokary ykdysady mekdebi uniwersitetiniň ykdysadyýet we syýasat fakultetiniň ýolbaşçylaryndan Andreý Suzdaltsew Türkmenistanyň Belarusyň harytlary üçin uly bazar bolup durýanlygyny belledi.
“Belarusyň häzir iň uly aladasy pul. Şu sebäpden belaruslar üçin Türkmenistan maşyn-gurluşyk önümleriniň we ilkinji nobatda traktorlaryň söwdasy üçin bazar bolup durýar. Emma gaz söwdasyna degişli käbir planlar hem maslahat edilýän bolmagy ähtimal” diýip, Andreý Suzdaltsew aýtdy.
Gaz meselesi
Taraplaryň gaz meselesiniň geçen ýylyň tomsunda Aleksandr Lukaşenkonyň Türkmenistana saparynyň dowamynda hem maslahat edilenligi barada käbir çaklamalar öňe sürlüpdi. Emma ýurtlaryň özara gaz söwdasyna postsowet giňişliginde gaz monopoliýasyny saklamaga çalyşýan Orsýetiň esasy böwet bolup duranlygyny synçylar belleýärler.
Türkmenistanyň özalky diplomaty Nurmuhammet Hanamow şeýle diýýär: “Hemme zat Türkmenistanyň gazyna aýlanyp gelýär. Ýöne göni serhet bolmansoň, Belarus türkmen gazyny ulanjak bolaýanda-da, bu Orsýet bilen bolmazmyka diýýärin, sebäbi Ukrainanyň meselesini alyp göräýmeli, Ukraina-da gazy Orsýetiň üstünden alýar, şonuň üçin şu güne çenli ugrukman gelýär”.
Nähili perspektiwalar bar?
Andreý Suzdaltsew awtoritarlygy bilen birek-birege meňzeş režimler bolan Türkmenistan bilen Belarusyň gepleşikleriniň, adatça bolşy ýaly, şu sapar hem ýapyk häsiýete eýe boljaga meňzeýänligini belledi. Belarus boýunça bilermeniň pikirine görä, şu sapar iki döwletiň liderleriniň köpçülige habar berleninden has köp meseleleri maslahat etmekleri ähtimal.
A.Suzdaltsew Türkmenistan bilen Belarusyň özara gaz söwdasyny Orsýetiň gatnaşmagynda-da amala aşyrmak mümkinçiliginiň bardygyny belledi we taraplaryň bu ugurdan soňky ýyllarda Orsýetiň türkmen gazyny satyn alyp, Ukraina öz gazyny satmagy ýaly çözgüde garamagynyň ähtimallygyny aradan aýyrmady.
Suzdaltsewiň pikirine görä, Belarus bilen harby-tehniki taýdan hyzmatdaşlyk Türkmenistany gyzyklandyryp biljek ýene bir ugur bolup durýar. Türkmenistanyň öz goşunyny täzelemek meselesine ünsi artýarka, Belarus bu prosese gatnaşmaga çalyşýar we onuň harby tehnikany bejermek ugrundan mümkinçilikleri bar.
Halkara gatnaşyklar we syýasy jemgyýetçilik tejribeleri
Belarus boýunça bilermen Belarusyň halkara gatnaşyklaryny ösdürmek taýdan tejribeleriniň hem Türkmenistan üçin peýdaly bolup biljegini çak edýär.
“Türkmenistan Ýewropada orun gözleýär. Bu ugurdan Belarusyň Ýewropa Bileleşiginiň “Gündogar partnýorlyk” proýektine goşulan döwletdigini ýatdan çykarmaly däl, ýagny ol awtoritar režimli ýurt bolup, Orsýete ykdysady taýdan örän garaşly hem bolsa, Ýewropa bilen dialoga başlamagy başardy. Bu tejribäniň Aşgabat üçin örän gyzyklydygyna şübhe ýok” diýip, A.Suzdaltsew aýtdy.
Nurmuhammet Hanamow Belarus dünýä derejesinde awtoritar we diktator ýurt hasaplanýan hem bolsa, onuň syýasy-jemgyýetçilik azatlyklary taýdan Türkmenistandan has ösen ýurtdugyny belledi: “Ikisi hem totalitar režim. Ýöne nähili-de bolsa, Belarusda oppozisiýa bar, içinde az hem bolsa, yzarlanýan hem bolsa, azat metbugat bar. Türkmenistanda bu zatlar ýok. Hiç bolmanda, belki şu zatlary Türkmenistan ozüne peýdaly tejribe hökmünde ulanyp biler. Halkara jemgyýetçiliginde hemişe tankyt astynda bolmajak bolsaň, şolar ýaly ädimler ädilmeli”.
Ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň derejesi
2009-njy ýylyň 18-nji iýunynda Türkmenistanyň we Belarusyň prezidentleriniň arasynda Aşgabatda geçirilen gepleşikleriň netijesinde taraplar arasynda ylym we tehnologiýalar, neşir we informasiýa, sport, syýahatçylyk, halkara awtomobil gatnaşyklary, ýolagçylyk hem ýük gatnawy, şeýle-de gümrük we salgyt meselelerinde özara ýardam etmekden hyzmatdaşlyk boýunça ylalaşyklara gol goýlupdy.
Türkmenistanda Belarusyň “Belgorhimprom” bileleşigi tarapyndan guruljak, bahasy 1 milliard dollarlyk kaliý dökünlerini öndüriji dag magdanlaryny baýlaşdyryjy zawodynyň düýbi tutulypdy.
TDH gullugynyň habaryna görä, 25-nji ýanwarda Minskide boljak türkmen-belarus gepleşiklerinde gol çekiljek “möhüm dokumentler” ýurtlar arasyndaky dialogyň täze bir derejä çykarylmagyna gönükdirilýär.


text:
Anna güni Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejat geçen ýylyň 12-nji iýunynda geçirilen prezident saýlawlarynyň ýyl dönümine gabatlap oppozisiýanyň geçirmekçi bolýan demonstrasiýalaryna garşy haýbat atyp, çykyş etdi.
Eýranyň ozalky ruhy lideri Aýatolla Ruholla Homeýniniň ölüminiň 21 ýyllygyna bagyşlanylyp geçirilen hatyra çäresinde eden bu çykyşynda, ol oppozisiýanyň birugsat demonstrasiýa geçiren halatynda, muňa garşy berk çäreleriň görüljekdigi bilen duýduryş berdi.
Şeýle hem, ol ýurduň oppozisiýasyny Aýatolla Homeýniniň ýolundan çykýanlykda we Eýranyň ganym duşmanlarynyň tarapyny tutýanlykda aýyplady.
Ahmedinejatyň bu barada çykyş edýän wagty onuň tarapdarlary «Amerika ölüm!», «Ysraýyla ölüm!» ýaly şygarlary gygyryşdylar.


text:
Ol çeper eserleriň gahrymany, onun adyny göterýän uniwersitet hem bar, şeýle-de ol ýurduň içinde özüne bagyşlanan sansyz-sajaksyz muzeýlere hem baryp biler.
Indi bolsa gazak prezidenti Nursoltan Nazarbaýewiň täze artykmaçlygy, ýagny özüniň ýörite şahsy baýramçylygy bar. 2011-nji ýylda Nazarbaýewiň 1991-nji ýylda Gazagystanyň Garaşsyzlyk döwründäki ilkinji prezidentlik saýlawlarynda gazanan ýeňşini bellemek üçin 1-nji dekabr güni “Gazagystan Respublikasynyň ilkinji prezidentiniň güni” diýlip yglan edildi.
Baýramçylyk gününe çenli bir hepdeden gowrak wagt galsa-da, ýurtda eýýäm Gazagystanyň Sowet döwründen soňra ilkinji we ýeke-täk prezidentini şöhratlandyrmak üçin taýýarlyklar alnyp barylýar.
20-nji noýabrda Bilim we ylym ministrligi Nazarbaýewiň şanyna mekdep okuwçylarynyň arasynda geçirilen bäsleşigiň ýeňijilerini yglan etdi. Bu bäsleşikde ýetginjek Elbasy Begmat Nazarbaýewiň biografiýasy barada beýlekilerden köp bilýänligi üçin ýeňiş gazandy. Elbaşy diýen at "millet başy" diýen manyny berýär we ol Nazarbaýewiň resmi titulydyr.
Astanada baýrak gowşurmak dabarasyndan soň Begmat Elbasy diýen adyň özüne halkyň lideri "Nazarbaýew ýaly paýhasly syýasatçy" bolup ýetişemgi üçin berlendigini aýtdy. Ol geljekde inžener bolup, "halkymyza Elbasy ýaly hyzmat etjek" diýip, sözüniň üstüni ýetirdi.
Astana şäheriniň administrasiýasynyň aýtmagynda görä, 1-nji dekabrda paýtagtda dürli çäreler, ýagny sport ýaryşlary, surat çekmeklik, kitap sergileri şeýle hem konsertler geçiriler. Bilim we ylym ministrligi geçirilýän çärelere goşmaça bir hepdäniň dowamynda "Täze dünýäde täze Gazagystan" atly çäreleri geçirjekdigini yglan etdi.
Metbuatda "Nazarbaýewiň hepdeligi" diýip atlandyrylan inisiatiwa noýabryň 29-da başlap, onda Nazarbaýewe bagyşlanan diskussiýalar, ýaşlar forumy, surat we kitap sergileri geçiriler. Agzalýan ministrligiň aýtmagyna görä 51 ýurtdan 1,500 gowrak adam, şol sanda alymlar we syýasatçylar "Daşary syýasatda Gazagystanyň inisiatiwasy" şeýle hem "Gazagystan jemgyýetiniň kämilleşmegi" atly forumlara gatnaşmaga gyzyklanma bildirdiler.
Tankytçylar bolsa Nazarbaýewiň şahsyýet kultuna berilýän ünsüň artýandygyny aýdýarlar. Bu pikir özüni "Millet başy" diýip yglan eden Nazarbaýewiň taryh kitaplarynda ilkinji resmi biografiýasy çap edilenden soň has hem berkedi.
Geçen ýyl Almata şäheriniň parkynda ilkinji prezidentiň ägirt heýkeli dikeldildi. “Ilkinji prezident” – Nazarbaýewiň resmi titullarynyň ýene biridir. Ýurtda onuň adyny göterýän uniwersitetleriň, parklaryň, heýkelleriň, başlangyç mekdepleriň we muzeýleriň sany sanzyz-sajaksyz. Astana şäheriniň güni milli baýramçylyk bolan prezidentiň doglan güni bilen bir günde bellenilýär.
Nazarbaýew häzir 72 ýaşynda, ol awtoritar stilde Sowet döwründen bäri höküm sürýär. Ol öz mandatyny prezidentlik saýlawlarynda dört gezek uzaltdy. Häzire çenli geçirilen saýlawlaryň hiç biri-de saýlawlara gözegçilik edýän günbatar synçylary we guramalary tarapyndan azat we adalatly diýlip ykrar edilmedi.


text:
Wideo: 29-njy awgustda Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin Harleý Deýwidson sürüp, motosiklçiler bilen Gara deňziň kenaryndaky port şäheri Noworossiýskde geçirilýän festiwala gatnaşdy.
Orsýetde hökümete ýolbaşçylyk edýän “Bütewi Orsýet” partiýasynyň dekabrda geçiriljek parlament saýlawlaryna kandidatlary saýlamak kampaniýasy mundan dört ýyl ozalky bilen deňeşdirilende birneme tapawutly geçirilýär.
2008-nji ýylyň oktýabrynda, Wladimir Putin özüniň prezidentlik möhleti gutarandan soň, ýurduň premýer-ministri bolmagy niýet edinýändigini yglan edeninde, partiýa ýörite bir maslahat geçiripdi. Şonda bir işçi we maýyplaryň arabasynda oturan ýene bir adam, şeýle-de bir alym, edil sowet döwründe bolşy ýaly, Putini arşa göteripdiler. Häzir partiýanyň başynda duran Putin şu ýyl kandidat bolmakdan ýüz öwürýär.
Geçen hepdäniň anna güni geçirilen metbugat konferensiýasynda “Bütewi Orsýet” partiýasy özüniň kandidatlary hökmünde jemgyýetiň dürli gatlaklarynyň wekillerini, ýagny, bir fabrigiň işgärini, fermaçyny we mugallymy öňe çykardy. Bularyň arasynda awtomobil sürüjiler assosiýasiýasynyň başlygy Wýaçeslaw Lysakow diýen biri çykyş edip, diňe “Bütewi Orsýet” partiýasynyň halkyň içinden kandidatlary hödürleýändigini belläp geçdi: “Hiç bir partiýa şeýle açyk bäsleşigi gurnap bilmedi, aslynda olar muny islemezem. Sebäbi adamlaryň öňüne çykanyňda, olar seniň kimdigiňi görýärler”.
Beýleki dalaşgärler bolsa onçakly bir ynamly görünmeýärdi. Korrupsiýa we galplyk aýyplamlary ýurt boýunça ýaň berýär. Uzak Gündogarda ýerleşýän Wladiwostok şäherindäki ses sanaýjylar ýerli habar beriş serişdelerine ses beriş sandyklarynyn bikanun ýollar bilen býulletenlerden doldurylanlygyndan zeýrendiler. Olaryň aýtmagyna görä, şol berlen sesleriň aglaba bölegi “Bütewi Orsýet” partiýasynyň agzasy bolan gubernator Sergeý Darkiniň kandidatlarynyň haýryna gidipdir.
Moskwanyň gündogarynda ýerleşýän Kostroma regionynda “Bütewi Orsýet” partiýasynyň agzasy Wladimir Mihaýlow internetde Wladimir Putine wideo ýüzlenmesini ýerleşdirdi. Ol wideoýazgyda şeýle diýýär: “Ses berilmeli edilen kandidatlaryň taýýarlanan ýörite sanawy ses berijilere berildi. Partiýanyň gazetinde bolsa kandidatlardan birine interwýu üçin tutuş bir sahypa berildi. Men hakda ýazylan zatlaryň bolsa ählisi ýalan”.
Mihaýlowyň sözlerine görä, polisiýa onuň edarasynda rugsat berilmedik gözleg geçiripdir. Haçan-da, ol närazlygyny bildirende, partiýanyň ýolbaşçylary onuň ümsüm bolmagy üçin basyş edipdirler.
450 orunlyk Döwlet Dumasynyň 315 ornuny eýeleýän “Bütewi Orsýet” partiýasy özüniň deslapky ses berişlikleriniň açyk bäsleşikler esasynda geçiriljekdigini öňe süren-de bolsa, partiýanyň liderleri bu deslapky saýlawlar üçin kandidatlaryň sanawynyň entek kesgitlenilmelidigini aýdýarlar.
Şu aýyň başynda “Bütewi Orsýet” partiýasy saýlawlara käbir meşhur adamlaryň, şol sanda küşt boýunça ussat Anatoliý Karpowyň, kosmonawt Walentina Tereşkowanyň we tennis ýyldyzy Marat Safiniň-de gatnaşjakdygyny mälim edipdi. “Bütewi Orsýet” partiýasy parlament saýlawlaryna oz kandidatlarynyň gutarnykly sanawyny geljek aý geçirjek gurultaýynda yglan etjekdigini aýdýar.
Prezident Dmitriý Medwedew şu hepde Döwlet Dumasyna saýlawalary 4-nji dekabrda geçirmek baradaky karara gol goýdy.


text:
Halk arasynda kiosk diýlip atlandyrylýan kiçijek dükanlar Moskwada, edil ýol belgileri ýa-da gyşda geýilýän şyrdaklar, ýagny possun papaklar ýaly, her bir ýerde gözüňe ilýär.
Bu sebäpli Moskwanyň şäher häkimiýetleriniň onlarça kiosklary we köçe dükanlaryny gijäniň ýarynda ýumurmagy, ýaşaýjylaryň we hususyýetçileriň sabyr käsesini doldurana meňzeýär. Olar muny hökümetiň rehimsiz syýasatynyň ýene-de bir mysaly diýip hasaplaýarlar.
9-njy fewralda ors paýtagtyndaky birnäçe raýonda ekskawatorlar we işçiler azyndan 97 sany kiosky we şoňa meňzeş binalary adamlar örmänkäler ýykdylar. Bu ýykgynçylyk Moskwanyň “Çistyýe Prudy” atly merkeziniň we “Arbat” atly metro duralgasynyň golaýyndaky käbir raýonlaryň başyndan indi.
“Howply we köne”
Gül dükanlary, kafeler, dermanhanalar, kiçi dükanlar we hatda oýun apparatlary üçin niýetlenen binalar Moskwanyň häkimi Sergeý Sobýanin tarapyndan bikanun diýlip yglan edildi. Özüniň rus sosial ulgamy bolan ”Vkontaktedäki” hasabynda Sobýanin agzalýan binalaryň paýtagtda howply ýagdaý döredýändigini we olaryň käbirleriniň 1990-njy ýyllarda gurlandygyny ýazýar.
Orsýetdäki kiosklaryň köpüsi arzan bahaly materiallardan we pes gurluşyk hilinde gurlan. Emma 9-njy fewraldaky ýykgynçylykda köpugurly we ýokary hilli binalar nyşana alyndy.
Şäherň häkimlik edarasynyň dekabr aýyndaky birinji bildirişinde ýykylmaly edilen şol binalaryň hemmesi “özakymlaýyn gurlan” diýlip tagmalandy.
“Ýanýollardaky, metro stansiýalarynyň ýa-da awtobus duralgalarynyň golaýyndaky amatly ýerlerde ýerleşýän dükanlary duýdansyz ýykmak kararyna gelen bolsalar, hakykatdan-da bular bikanun bolsa, onda näme üçin ozal şol dükanlaryň köp wagtdan bäri ol ýerlerde durmagyna rugsat berildi?” diýip, moskwaly ýaşaýjylar soraýarlar.
Kommentatorlar
“Eho Moskwy” radiosynyň habar bermegine görä, käbir dükan eýeleri ekskawatorlar binalary ýykmaga başlanyndan soň hem öz dükanlaryndan satlyk harytlary çykarmagy dowam edipdirler.
Orsýetli käbir kommentatorlar Twitter we beýleki sosial ulgamlarda, prezident Wladimir Putiniň ýurtda kiçi telekeçileri goldamak üçin eden çagyryşyna seretmezden, şeýle zatlaryň bolandygyna ünsi çekýärler. Putiniň bu çagyryşy orsýetliler, Kremliň Ukrainanyň içki işlerine gatyşmagy sebäpli günbatar ýurtlarynyň Orsýetiň garşysyna ykdysady sanksiýalary girizen we dünýäde nebitiň hem tebigy gazyň bahalarynyň pese gaçmagy zerarly dörän ykdysady krizisi başdan geçirýän mahalyna gabat geldi.
Käbir adamlar bu ýyk-ha-ýyklygy “Uzyn ekskawator susaklarynyň gijesi” diýip atlandyrdylar. Bu bolsa nasistleriň 1934-nji ýylda Germaniýada öz syýasy häkimiýetlerini berkitmek maksady bilen garşydaşlaryny wagşylyk bilen köpçülikleýin gyran gijesi bolan we soňra taryhda “Uzyn pyçaklar gijesi” diýip atlandyrylan hadysany ýada salýar.
Adamlaryň käbirleri bolsa Moskwadaky ýykan-ýumranlygyň Orsýetiň Siriýada urýan howa zarbalarynyň netijesinde köpsanly jaýlaryň, ymaratlaryň ýumrulmagyna we parahat ilatdan müňlerçe adamlaryň gyrylmagyna getiren wakalar bilen özara meňzeşligine ünsi çekýärler.
Sobýanin rus paýtagtynda kiosklary nyşana alan ilkinji şäher häkimi däldir.
Onuň mekir we örän uzak wagtlap bu wezipäni eýelän öňki kärdeşi Ýuriý Luzhkow hem 1990-njy ýyllarda azyndan iki gezek şäherde duýdansyz ýerden dürli binalaryň göçürilmegini buýrupdy.
Moskwa boýunça kiosklaryň we “özakymlaýyn gurlan” dükanlaryň sanynyň näçedigi näbelli. Ýöne käbir adamlar olaryň sanynyň on müňlerçedigini çak edýärler.


text:
XXI asyryň ikinji on ýyllygynyň gelmegi arap dünýäsinde erkinlige, azatlyga bolan ymtylyşyň täze syýasy sahypasyny açdy. Bu ýurtlarda bolup geçýän wakalar 1989-1990-njy ýyllarda Gündogar Ýewropa döwletlerinde amala aşan syýasy sarsgyny ýada saldy. Şol döwürler hem ençeme syýasy guramalardyr döwletler sosialistik sistemasyndan azat bolmak üçin aýaga galan ýurtlara kän bir ynamlary-da bolmandy. Emma ony wagt subut etdi. Indi Gündogar Ýewropa döwletleriniň hemmesi diýen ýaly ösen demokratik döwletleriň hataryna goşuldylar.
Arap döwletleri öz syýasy taryhynda ençeme dartgynly pursatlary başyndan geçirdiler. Esasan hem häzir Müsürdäki wakalar diýseň köp müňkür pikirleri aradan aýyrdy. Eger Günbatar döwletleri arap dünýäsini syýasy ösüş ýolundan gaty yzda ýöreýändigini bellän bolsalar, onda ony awtoritarizm düzgüni bilen dolandyran we dolandyrýan prezidentler öz milletini dini radikalizm bilen aýyplaýardylar. Bu hem ösen demokratik döwletleriň arasynda howsala döredýärdi. Olar arap döwletlerinde adam hukuklarynyň bozulýanlygyna, saýlawlaryň demokratik usulda geçmeýänligine gözlerini ýumýardy.
Awtoritarizme we diktatura daýanyp, döwletlerini dolandyrýan ýolbaşçylar munuň üstesine Günbatar döwletlerini terrorizm bilen gorkuzýardylar. Ine, bu gorky diwarynyň soňuna ilki kiçijik Tunis, soňra araplaryň iň uly döwletleriniň biri Müsür öz ýönekeý halky, milleti bilen çykdy.
Köp bilermenler arap döwletlerinde bolup geçýän wakalary dünýä maliýe krizisiniň ýitileşmegi bilen düşündirýärdiler. Emma şeýle krizisler Ýewropanyň jümmüşinde Islandiýada, Ispaniýada, galyberse-de Gresiýada has hem ýiti bolup geçipdi. Emma muňa garamazdan, bu döwletlerde köçä çykan adamlar ýurtlaryndaky syýasy jemgyýeti üýtgetmäge çagyrmadylar. Olar öz hökümetlerinden aýlyklarynyň, pensiýalarynyň galdyrylmagyny isläpdiler.Diktatorlaryň soňunyň başy
Müsürde we Tunisde köçä çykan adamlar ýurtlarynda onlarça ýyllap dowap edip duran diktatura garşy çykdylar. Käbir ösen döwletler bu çykyşlary goldamazlyga çagyrdylar. Olar prezident Hosni Mubaregiň wezipede oturmagynyň yslamçy güýçleriň öňünde böwet bolup durýanlygynda düşünýärler.
Şeýle pikirleri Ýewropa Bileleşiginiň käbir agzalary hem öňe sürýärdi. Olar täze asyryň täze on ýyllygynda diktatura režimleriniň synmagyndan çekinýärdiler. Dogry, diktaturalaryň synmagy dünýäde täze geosyýasy meseleleri orta çykarýar. Elbetde, şol meseleleriň aladasy şu günden edilmeli. Eger-de arap halkynyň azatlygy goldanmasa ýa-da onuň kyn gününde arka durulmasa, onda demokratiýa hakdaky taglymatlar boş söze öwrülýär.
Kairiň Tahrir meýdançasynda Mubaregiň diktaturasyna garşy duran märekäniň arasynda dürli dine uýýan adamlar bar.
Müsür wakalarynyň ýene bir täsin ýeri, ol hem Kairiň Tahrir meýdançasynda Mubaregiň diktaturasyna garşy duran märekäniň arasynda dürli dine uýýan adamlaryň bolmagydyr. Bu hem halkyň zorluk-süteme yglan eden göreşlerinde dini aýratynlygyň ýoklugynyň subutnamasydyr.
Ençeme günleriň dowamynda gidip duran gapma-garşylyk köp pikirleri orta atýar. Müsürli araplaryň gaýduwsyzlygy dünýäniň awtoritarizm režimlerine uly howp abandyrýar. Syýasy dil bilen aýdanymyzda, “dominonyň prinsipleri” beýleki awtoritar döwletlere-de täsirini ýetirip bilmegi mümkin.
Araplaryň bu eden sanjymy XXI asyrda 20-30 ýyllap kürsüde oturjak diktatorlaryň soňunyň başy boldy. Eger Owganystana, Yraga “demokratiýa daşyndan zorluk bilen getirilýär” diýip gygyryp gelseler-de, bu günler araplaryň dünýä beren sapagy şu taglymaty inkär etdi. Olar demokratiýany özleriniň isleýändiklerini öz hereketleri bilen subut etdiler. Bu hereketem täze eýýamyň täze sahypasyny açdy.Döwlet Hojamedow aşgabatly intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy, synçy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Mälim bolşy ýaly 15-nji dekabrda Türkmenistanda parlament saýlawlary geçiriler. Ýurtdan gelip gowuşýan maglumatlara görä, ilkinji gezek iki partiýanyň gatnaşmagynda geçirilýän saýlawlar we oňa dalaş edýän kondidatlar barada türkmenistanlylaryň köpüsinde o diýen maglumat ýok.
Balkan welaýatynyň Jebel şäheriniň ýaşaýjysy Amanberdi aga parlament saýlawlaryna dalaş edýän kandidatlaryň aglabasynyň halk tarapyndan saýlanylman, ýokardan, biriniň görkezmesi esasynda bellenilýändigini aýdýar.
Azatlyk Radiosynyň 71 ýaşly Kadyrow Amanberdi bilen geçiren söhbetdeşligini diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Şenbe güni Germaniýanyň Mýunhen şäherinde howpsuzlyk meselelerine bagyşlanyp geçirilýän halkara konferensiýasynda ABŞ-nyň wise-prezidenti Josef Baýden Siriýanyň oppozisiýa liderleri bilen duşuşmak planyny mälim etdi.
Şeýle hem, ol Birleşen Ştatlaryň häzirki wagt Siriýanyň oppozisiýasyna harby bolmadyk maksatlar üçin 50 million dollar ýardam berýändigini we bu ýardamlaryny mundan beýläk-de dowam etdirjekdigini aýtdy.
Öz gezeginde Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Mýunhendäki bu konferensiýada eden çykyşynda “Arap bahary” diýlip at berlen arap rewolýusiýalary, şol sanda Siriýadaky wakalar boýunça Günbataryň tutýan pozisiýasy bilen bagly Moskwada köpsanly soraglaryň bardygyny belledi.
Ol dünýä döwletleriniň öz daşarky gymmatlyklaryny bu ýurtlaryň boýnuna dakmaly däldiklerini, şeýle hem BMG-niň rezolýusiýasy bolmazdan bu ýurtlara garşy özbaşdak sanksiýalary girizmekden saklanmalydyklaryny nygtady.


text:
22-nji sentýabrda mongol paýtagtyndaky Döwlet akademiki opera we balet teatrynda Türkmenistanyň Mongoliýa Respublikasyndaky Medeniýet günleriniň açylyş dabarasy boldy.
Türkmen-mongol gatnaşyklaryny ýola goýmagyň hem-de mundan beýläk-de ösdürmegiň ýolunda netijeli ädim boljak bu döredijilik çäresini geçirmek üçin dostlukly ýurda Türkmenistanyň uly wekiliýeti geldi. Wekiliýetiň düzüminde medeniýet we sungat işgärleri, şol sanda ýurdumyzyň ähli welaýatlaryndan hem-de paýtagtymyzdan meşhur aýdymçylar we sazandalar, tans toparlary, muzeý işiniň hünärmenleri bar.
Medeniýet günleriniň dabaraly açylyşyna Mongoliýanyň hökümetiniň, diplomatik wekilhanalaryň, giň jemgyýetçiligiň, döredijilik intelligensiýasynyň wekilleri, mongol paýtagtynyň köp sanly ýaşaýjylary we myhmanlary gatnaşdylar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda biziň Watanymyzda gazanylýan ägirt uly üstünlikler barada gürrüň berýän “Türkmenistana hoş geldiňiz!” diýen köp öwüşginli wideorolik tomaşaçylara görkezildi. Wideofilmde ýurdumyzyň senagat pudagynda, ulag ulgamyny, giň möçberli şäher gurluşygyny, obasenagat toplumyny, syýahatçylyk pudagyny, ak mermerli paýtagtymyz Aşgabady hem-de Hazaryň kenaryndaky haýran galdyryjy Awaza şypahanasyny ösdürmekde, türkmen halkynyň taryhy-ruhy mirasyny aýawly saklamakda we artdyrmakda gazanýan üstünlikleri öz aýdyň beýanyny tapdy.
Soňra bu ýerde Türkmenistanyň sungat ussatlarynyň konserti boldy. Onuň maksatnamasyny ajaýyp halk aýdymlary we sazlary, nusgawy hem-de estrada sazlary, tans çykyşlary düzdi.
Ruhubelentlik bilen ýerine ýetirilen “Türkmenistana geliň!” diýen joşgunly kompozisiýa dostluk baýramçylygyna özboluşly öwüşgin çaýdy. Belli türkmen aýdymçylary hem-de “Dagdan” we “Aşgabat” tans toparlary çykyş etdiler. Olar mähriban topragymyza, onuň gözelligine çäksiz söýgi duýgusyna beslenen çykyşy ýerine ýetirdiler.
Milli aýdymlar, halk saz mirasynyň eserleri, şeýle hem meşhur türkmen kompozitorlarynyň eserleri ýaňlandy.
Tomaşaçylar tans toparlarynyň aýdyň kompozisiýalaryny, milli saz gurallarynyň köp öwüşginliligini, täsin owazyny aýdyňlyk bilen görkezen sazandalaryň çykyşlaryny, ýurdumyzyň meşhur estrada aýdymçylarynyň ýerine ýetiren häzirki zaman we halk aýdymlaryny şowhunly el çarpyşmalar bilen garşylap, olara mynasyp baha berdiler. Tomaşaçylary haýran galdyran gadymy “küştdepdi“ halk tansy baýramçylyk dabarasyna özboluşly öwüşgin çaýdy.
Tutuş konsertiň özi hem ruhubelentlik ýagdaýynda geçdi. Munuň özi sungatyň serhediniň ýokdugy baradaky pikiri nobatdaky gezek aýdyňlyk bilen tassyklady. Minnetdar tomaşaçylar Türkmenistanyň Mongoliýadaky Medeniýet günleri ýaly duşuşyklaryň halklaryň arasyndaky gatnaşyklara oňyn täsir edýändigini, taryhy-ruhy mirasa hem-de häzirki zaman sungatynyň gazananlaryna özara gyzyklanmanyň artmagyna goşmaça itergi berýändigini biragyzdan bellediler.
Şu gün mongol paýtagtynda türkmen halkynyň amaly-haşam sungatynyň eserleriniň sergisi açylar. Serginiň çäklerinde Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýiniň gymmatlyklarynyň 80-e golaýy görkeziler. Bu ýerde milli lybaslar, haly önümleri, şaý-sepler, halk saz gurallary, çeper suratlar giňden görkeziler.
Döredijilik çäresiniň jemleýji gününde – 24-nji sentýabrda Ulan-Batoryň Döwlet akademiki opera we balet teatrynda Türkmenistanyň hem-de Mongoliýanyň artistleriniň uly konserti bolar. Baýramçylyk konsertiniň maksatnamasyna milli we dünýä aýdym-saz medeniýetiniň taryhyna aýdyň sahypalary ýazan kompozitorlaryň eserleri, estrada aýdymlary hem-de köp öwüşginli folklor we häzirki zaman tans çykyşlary giriziler.
22-24-nji sentýabr aralygynda Ulan-Batorda TÜRKSOÝ-yň “Ýewraziýanyň muzeýlerindäki milli lybaslaryň toplumlary” atly Üçünji muzeý forumy geçiriler. Bu giň möçberli çäre Halkara türki medeni guramasy we Mongoliýanyň Medeniýet ministrligi bilen bilelikde guraldy. Şeýle hem bu ýerde milli modanyň görkezilişi guralar.


text:
Donetsk we Luhansk regionlaryndaky orsýetçi separatist liderleri, Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň soňa goýmak baradaky çagyryşyna garamazdan, özleriniň 11-nji maýa planlaşdyran öz ykbalyňy kesgitlemek referendumlaryny geçirmekçidiklerini aýdýarlar.
Öz-özüni jar eden «Donetsk halk respublikasynyň» «utgaşdyryjy komiteti» Donetskde, ukrain hökümetiniň basylyp alnan binasynda, 8-nji maýda geçirilen maslahatdan soň, 11-nji maýda Ukrainadan bölünmelimi ýa däldigi baradaky referendumy geçirjekdigini aýtdy.
Donesk separatistleriniň özüni ýolbaşçy diýip jar eder lideri Denis Puşilin «bu referendum 11-nji maýda bolar» diýdi.
"Ol ýerde bu barada ses berişlik boldy. Şol ses berişlikde referendumy soňa goýmazlyga 100 prosent ses berildi. Bu refrenedum 11-nji maýda bolar."
Putin 7-nji maýda Moskwada Ukrainanyň Donesk we Luhansk regionlaryndaky saparatist hereketleriniň beýle referendumlary geçirmekligi soňa goýmalydyklaryny aýtdy.
"Garaşsyzlyk referendumlary"
Luhansk regionynyň separatist güýçleriniň öz-özüni ýolbaşçy diýip jar eden lideri Oleksiý Çmilenko 8-nji maýda «Interfaks» habar gullugyna özüni «Luhansk halk respublikasy» diýip yglan «halk assambleýasynyň" öz garaşsyzlyk referendumyny 11-nji maýda geçirmek kararyna gelendigini aýtdy.
Putiniň sözçüsi Dmitriý Peskow Kremliň gündogar Ukraindaky separatist toparlaryň gelen kararlaryny analizleýändigini aýtdy.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat ýolbaşçysy Ketrin Aştonyň sözçüsi Maja Kocijancic bu referendumlaryň 11-nji maýda hem, ondan biraz giç, başga senelerde hem geçirilmeli däldigini aýtdy.
Şeýle-de ol bu hili ygtyýar berilmedik ses berişlikleriň «demokratik kanunlygynyň bolmajagyny we Ukrainadaky krizisi mundan aňryk hem ýitileşdirjegini» sözüniň üstüne goşdy.
Referendumlary geçirmek kararlary Ukrainanyň Milli howpsuzlyk we goranmak geňeşiniň sekretary Andriý Parubiý hatda separatist liderleri bu ses berişligi soňa goýmagy karar etseler hem «antiterror operasiýasynyň» dowam etdiriljegini aýdandan soň kabul edildi.
Ukrain güýçleri soňky günlerde gündogar Ukrainada separatistler tarapyndan eýelenen hökümet binalarynyň bir toparyny yzyna aldylar.
Ukrain serhedindäki goşunlar
Şu arada Warşawada, NATO-nyň baş sekretary Anders Fog Rasmussen ýaranlygyň rus güýçleriniň serhetden yza çekilendigini görmändigini aýtdy, ýogsa Putin munuň şeýle edilendigini aýdypdy.
Rasmussen 8-nji maý güni irden, Polşanyň premýer-ministri Donald Tusk bilen duşuşykdan soň, "şu wagta çenli biz olaryň öz goşunlaryny yza çekendigini görkezýän hiç bir alamat görmedik» diýdi.
Rasmussen bu beýanaty Orsýetiň daşary işler ministrligi goşunyň yza çekilendigini görmezlik üçin gözüň kör bolmaly diýenden soň etdi.
Rasmussen öz gözleriniň gaty gowy görýändigini aýtdy.
Tusk bolsa "biz prezident Putiniň beýanatyna uly seresaplylyk bilen çemeleşmeli» diýdi.
Putin 7-nji maýda ukrain serhedine toplanan 40 müň çemesi rus goşunynyň öz tälim orunlaryna dolanandygyny aýtdy.


text:
Awstraliýanyň Brisben şäherinde, 20-ler toparynyň dünýä liderleriniň gatnaşmagynda geçirilýän iki günlük sammitinde Orsýetiň ukrain krizisindäki roly esasy orun alýar.
Prezident Barak Obama 15-nji noýabrda Brisbeniň Kwinsland uniwersitetinde eden çykyşynda Birleşen Ştatlar «Orsýetiň Ukrainadaky agressiýasyna garşy durmakda» dünýä öňbaşçylyk edýär diýdi. Ol Orsýetiň Ukrainadaky agressiýasyny «dünýä abanýan howp» hökmünde suratlandyrdy.
Obama Orsýet tarapyndan abanan global howp «MH17 uçarynyň aýylganç urlup ýykylmagynda», - Malaýziýanyň Howaýollarynyň ýolagçy uçarynyň 17-nji iýulda gündogar Ukrainada, Orsýet tarapyndan goldanylýan separatisitler tarapyndan Orsýet tarapyndan berlen diýlip güman edilýän raketa bilen urlup ýykylmagynda göründi diýdi.
Şonda uçaryň üstündäki 298 adamyň ählisi, şol sanda Awstraliýanyň 38 raýaty we ýaşaýjysy hem heläk bolupdy.
Obama awstraliýaly diňleýjilerine ýüzlenip şeýle diýdi: «Siziň ýaranyňyz we dostuňyz hökmünde, Amerika awstraliýaly maşgalalaryň gaýgy-gamyna şärik we biz siziň döwletiňiziň adalat we jogapkärçilik babatdaky tutanerliligine raýdaş.»
G20 toparynyň sammitinde Ukraianadaky konflikt resmi taýdan gün tertibine girizilmedik hem bolsa, bu barada 16-njy noýabrda, Obama we ÝB liderleri, sammitiň gapdalyndan maslahat etmeli.
"Durnuksyz ýagdaý"
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun Brisbende «häzirki ýagdaý dünýä parahatçylygy we ykdysadyýeti üçin durnukly däl» diýdi.
Ban dünýä liderlerini, «hususan-da G20-de bile oturan amerikan, ýewropa we rus liderlerini bu meseläni ara alyp maslahatlaşmaga» çagyrdy.
Ýewropa Geňeşiniň prezidenti Herman Wan Rompuy Brisbende 15-nji noýabrda žurnalistlere, geçen hepde ukrain hökümeti bilen NATO-nyň Ýewropadaky ýokary derejeli komandiriniň aýdan zatlaryny gaýtalap, Moskwa gündogar Ukraina goşun we agyr ýaraglary iberdi diýdi.
Wan Rompuy, Orsýet rus territoriýasyndan ýaraglaryň we esgerleriň dökülmesi togtadylýança we eýýäm Ukrainada ýerleşýän rus goşunlary yzyna çykarylýança, ÝB Orsýete garşy temmi çärelerini mundan aňryk hem güýçlendirer diýdi.
Şeýle-de ol Orsýet orsýetçi separatistler babatdaky täsirlerini ulanyp, olaryň 5-nji sentýabrda baglaşylan, emma günde diýen ýaly bozulýan ýaraşyk ylalaşygynyň şertlerini ýerine ýetirmegini gazanmaly diýdi.
German kansleri Angela Merkel 14-nji noýabrda, Brisbene gelmezinden öň Orsýet tarapyndan gündogar Ukrainadaky orsýetçi separatistlere ýarag eltilýändigi baradaky habarlardan özüniň örän alada galandygyny aýtdy.
Merkel Orsýeti Ukrainanyň toprak bütewiligini bozmakda aýyplady we bu meseleleriň G20 toparynyň duşuşyklarynyň gapdalyndan maslahat ediljegini aýtdy.
Brisbene 14-nji noýabrda gelen rus prezidenti Wladimir Putin Orsýetiň gündogar Ukraina goşun we ýarag iberendigini ret etmegi dowam edýär.
Ol 14-nji noýabrda Orsýetiň TASS habar gullugyna beren interwsynda Orsýete garşy ABŞ, ÝB we beýleki günbatar döwletleri tarapyndan girizilen ykdysady sanksiýalar G20-niň prinsiplerine we halkara kanunçylygyna garşy gelýär diýdi.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Futbol boýunça halkara federasiýasynyň (FIFA) resmisi korrupsiýa boýunça subutnamalaryň peýda bolan ýagdaýynda Orsýetiň we Kataryň dünýä çempionatyny geçirmek hukugyndan mahrum bolup biljekdigini aýtdy.
FIFA-nyň barlaglar komitetiniň ýolbaşçysy Domeniko Skala bu guramanyň agzalan iki ýurdy futbol boýunça dünýä ýaryşyny geçirmek mümkinçiliginden mahrum etmek meselesini gozgan ilkinji ýokary derejeli resmisidir.
“Eger Orsýetiň we Kataryň ýaryşy geçirmek hukugyna diňe para esasynda eýe bolandygyna subutnama bar bolsa, onda bu hukuk ret ediler”, diýip Skala 7-nji iýunda Şweýsariýanyň “Sonntagszeitung” neşrine beren interwýusynda aýtdy.
Skalanyň wekilleri hem onuň aýdanlaryny tassykladylar.
27-nji maýda Şweýsariýanyň polisiýasy ABŞ-nyň korrupsiýa bilen bagly öňe süren aýyplamalarynyň esasynda FIFA-nyň ýedi resmisini tussag etdi. Şeýle-de Şweýsariýanyň resmileri 2018-nji we 2022-nji ýyllarda Dünýä çempionatyny geçirmek üçin Kataryň we Orsýetiň saýlanmagynyň sebäplerini derňemek üçin aýratyn iş gozgadylar.


text:
Şu gün ynsan hukuklaryny goraýjy guramalaryň birnäçesi öz ýaýradan beýanatlarynda Orsýetiň häkimiýetlerini orsýetli aktiwist Nataliýa Estemirowanyň ölümi bilen baglanyşykly wakalary derňemekde çynlakaý ädimleri ätmeýänlikde tankyt etdiler.
«Amnesty International», «Human Rights Watch», «Norwegiýanyň Helsinki Komiteti», «Civil Rights Defenders» we «Front Line Defenders» guramalary öz ýaýradan beýanatlarynda Nataliýa Estemirowanyň öldürilmegi boýunça çynlkaý derňewleriň ýola goýulmagyna çagyryş edipdirler.
Dogry iki ýyl mundan ozal ynsan hukuklaryny goraýjy belli aktiwist Nataliýa Estemirowa näbelli adamlar tarapyndan Çeçenistanda öldürilipdi.


text:
Orsýetiň we Saud Arabystanynyň nebit ministrleriniň Kataryň paýtagty Dohada duşuşýandygy barada habar berilmegi dünýäniň iň uly nebit öndüriji ýurtlarynyň önümçiligi azaltmak meselesini ara alyp maslahat edýändigi baradaky çaklamalary döretdi.
Sitirlenýän çeşmelere görä, 16-njy fewralda geçirilýän gepleşiklere Wenesuelanyň we Kataryň nebit ministrleri hem gatnaşýarlar.
Dünýäde öndürilýän nebitiň möçberiniň aşa köp bolmagy nebitiň bahasynyň 2014-nji ýylyň iýul aýyndan bäri öz hümmetiniň 70%-ni ýitirip, her barreliň bahasynyň 30 amerikan dollaryna çenli peselmegine getirdi. Bu ýagdaý Orsýetiň, Azerbaýjanyň, Yragyň we nebite garaşly beýleki ýurtlaryň maliýe girdejileriniň möçberini azaltdy.
Saud Arabystany eger Nebiti eskport ediji ýurtlaryň guramasynyň (OPEK) daşyndaky nebiti öndüriji ýurtlar hyzmatdaşlyk etmeseler öz nebit önümçiligini azaltmajakdygyny aýdýar.
Orsýetiň Energiýa ministri Aleksandr Nowak beýleki öndürijiler goşulan ýagdaýynda Orsýetiň nebit önümçiligini çäklendirip biljekdigini aýtdy, emma Orsýetiň döwletiň gözegçiligindäki iň uly nebit kompaniýasy “Rosneftiň” başlygy Igor Seçin önümçiligi sazlaşykly azaltmagyň mümkinçiligine geçen hepdede şübhe bildirdi.


text:
Türkmenistanda ýaşaýyş jaýlary hususylaşdyrmak işi başlandy. Paýtagtyň domouprawleniýe, ýagny ýaşaýyş jaý ulanyş müdirliginde jaýlary hususylaşdyrmak üçin zerur bolan dokumentleriň sanawy görkezilen gollanmalar asylypdyr. Ýaşaýyş jaýlaryny hususylaşdyrmak boýunça prosesiň başlanyna eýýäm bir hepdeden gowrak wagtyň geçendigine garamazdan, domouprawleniýe, ýagny ýaşaýyş jaý ulanyş müdirliklerinde jaýlaryny hususylaşdyrjak bolýan raýatlar köp däl.
Ýaşaýyş jaý ulanyş müdirliginiň käbir işgärleriniň aýtmaklaryna görä, häzirlikçe günde bary-ýogy iki-üç adam ýaşaýyş jaýlary hususylaşdyrmagyň şertleri bilen gyzyklanyp, gelip-gidýärler. Häzire çenli hususylaşdyrmak boýunça dokument getiren adamlaryň ýokdugyny 14-nji domouprawleniýäniň bir işgäri atdy.
“Sorap gidýänleriň sany hem o diýen köp däl. Garaz priwatizasiýa bilen gyzyklanýan şu wagt az” diýip, paýtagtyň Parahat mikroraýonyndaky ýaşaýyş jaý ulanyş müdirlikleriniň biriniň işgäri gürrüň berdi.
Ýurduň raýatlarynyň arasynda öz ýaşaýyş jaýlaryny hususylaşdyrmaga höwesekleriniň sanynyň azlygy bu babatda ilatyň arasynda ýörite bildiriş kampaniýasynyň geçirilmändigi bilen hem baglanyşdyrylýar. Köpçülikleýin habar serişdelerinde şu wagta çenli bu barada bildirişler çap edilmedi. Hatda ýaşaýyş jaý ulanyş müdirliklerinde hem ýaşaýyş jaýlary hususylaşdyrmagyň başlanandygy barada ýörite bildirişler görnenok.
Ýaňky aýdylyşy ýaly domouprawleniýelerde “Ýaşaýyş jaýlarynyň hususylaşdyrylmagynyň göni (salgyly) görnüşinde muzdsuz berilmeginiň, ýaşaýyş jaýlarynyň satyn alynmagy görnüşinde hususylaşdyrmagyň, ýaşaýyş jaýlarynyň bäsleşikli söwdasynyň guralmagynyň we geçirilmeginiň tertipleriniň ýerine ýetirilişi boýunça gollanma” diýip atlandyrylýan dokument asylypdyr.
Bu bildirişde jaýlary hususylaşdyrmak üçin zerur bolan dokumentleriň sanawy görkezilipdir. Şeýle-de jaýlaryny hususylaşdyrýan raýatlary we şol prosese gatnaşýan döwlet edaralarynyň wezipeleri görkezilen.
Sprawkalar
Gollanmada görkezilişi ýaly, ýaşaýyş jaýyny hususylaşdyrmak isleýän raýat birnäçe ýerden birnäçe sprawkalary almaly. Onuň barmaly ýerleri şulardan ybarat: ýaşaýyş jaý ulanyş müdirligi, energo gözegçilik edarasy, telefon aragatnaşyk ulgamynyň edarasy, ýerine ýetirji häkimiýet edaralary ýa-da Geňeşler.
Adamlar ilki bilen ýaşaýyş jaý ulanyş müdirliginden maşgala düzümi hakynda #3 formaly sprawkany, ýaşaýyş jaý ulanyş müdirligi tarapyndan tassyklanan orderiň göçürme nusgasyny, jaý tölegi bergisiniň hem-de jemagat hyzmatlarynyň töleginiň ýoklugy barada kepilnamany almaly.
Şeýle-de, ol energo-gözegçilik edarasyndan elektrik energiýasynyň sarp edilişi barada kepilnama, telefon aragatnaşyk ulgamy edarasyndan aragatnaşyk hyzmatlary üçin bergisiniň ýokdugy hakynda kepilnamany almaly. Ýerine ýetirji häkimiýet edaralaryna ýa-da Geňeşlere bolsa arzany we oňa goşulan dokumentleri tabşyrmaly.
Şol bir wagtda hem ýaşaýyş jaýlaryny hususylaşdyrmak işine näçe wagt sarp ediljekdigi entek näbelli. Ýöne paýtagtyň Parahat mikroraýonyndaky domouprawleniýeleriň biriniň işgäriniň aýtmagyna görä, ýaşaýyş jaýlaryny hususylaşdyrmak prosesi azyndan 2-3 aý wagta çenli çekip biler.
“Ýaşaýyş jaýyny hususylaşdyrmak üçin birnäçe resminamalary tabşyranyňdan soň hem döwlet edaralary şol dokumentlere seretmeli, barlamaly şondan soň degişli netije çykarmaly. Bu bolsa ep-esli wagt dowam edip biler. Mysal üçin, paýtagtyň tehniki tükelleýiş edarasynda raýatyň işine seretmek bir aýdan gowrak wagtlap gider. Sebäbi ol bütin paýtagt boýunça bir edara” diýip, paýtagtyň Parahat mikroraýonyndaky domouprawleniýeleriň biriniň işgäri gürrüň berýär.
Ýöne ýaşaýyş jaý ulanyş müdirliklerinde asylan bildirişlerde aýdylyşy ýaly Türkmenistanyň prezidentiniň 2014-nji ýylyň aprel aýynyň 2-ne çykaran “Döwlet ýaşaýyş jaý gaznasynyň ýaşaýyş jaýlarynyň hususylaşdyrylmagy hakyndaky” karary möhletsiz, döwürleýin esasda ýerine ýetirilýär. Ýagny, ýaşaýyş jaý ulanyş müdirliginiň işgärleriniň aýtmaklaryna görä, jaýlary hususylaşdyrmagyň belli bir kesgitli möhleti ýok.
Döwletiň jaý fondundaky ýaşaýyş jaýlary hususylaşdyrmak baradaky kanun 2013-nji ýylyň 22-nji iýunynda kabul edildi. Bu kanun şu ýylyň 1-nji ýanwaryndan güýje girdi. Emma häzire çenli ýurduň raýatlarynda döwlet eýeçiligindäki ýaşaýyş jaýlaryny öz hususy eýeçiligine geçirmäge mümkinçilik ýokdy.


text:
Birleşen Ştatlaryň aňtaw gulluklarynyň çap eden täze raportynda Amerikanyň milli bähbitlerine zyýany ýetmegi mümkin ýurtlar diýlip, Orsýet, Hytaý, Eýran we Demirgazyk Koreýa agzalýar. Eýran bilen Demirgazyk Koreýa belli zat welin, ýöne Orsýet bilen Hytaýyň bu sanawa goşulmagyna hiç kim garaşan däl bolsa gerek.
Raportda Moskwa bilen Waşingtonyň öz ýadro ýaraglarynyň ýaramaz toparlaryň eline düşmezligini isleýändigi, ýöne Orsýetiň öz güýjüni hem täsirini giňeltmäge synanyşyp, Birleşen Ştatlaryň bähbitlerini çylşyrymlaşdyrmagynyň mümkindigi aýdylýar. Birleşen Ştatlaryň kadaly söwda ýarany Hytaý barada hem: “Pekin Amerika gerekli resurslar barada bäsleşýär. Ol şeýle hem harby güýjüni yzygiderli modernleşdirýär” diýilýär.
Birleşen Ştatlaryň Daşary we Goranmak ministrlikleriniň öňki analizçisi Anthony Kordesman bu ýagdaýy şeýle düşündirýär: “Hytaý häzir dünýäniň iň uly ykdysadyýetleriniň biri bolup durýar. Onsoň gyt minerallary, energiýa we beýleki zatlary nireden tapmaly diýen sorag döreýär. Şol sebäpden hem Hytaýa potensial howp diýip, çynlakaý seretmek ýalňyş zat däl. Bu onuň duşman ýa-da bir abanyp duran howpdugyny aňladanok, ýöne bu uly güýç barada hüşgärlik gerek” diýip, Kordesman aýdýar.
"Orsýet hem bir problema"
Kordesmanyň garaýşyça Orsýet hem bir problema bolup durýar. Ol ykdysadyýeti entek doly durnuklaşmadyk, entek demokratik sistema doly ornaşmadyk bir öňki imperiýa. Ol Merkezi hem Gündogar Ýewropanyň, şeýle hem Orta Aziýanyň üstüne abanyp duran bir uly atom ýaragly güýç.
“Öz ýadro ýaraglarynyň kuwwaty boýunça Orsýet häzirem dünýäde ikinji orunda durýan döwlet, ikinji orunda durýan harby güýç. Onuň giň halkara täsirli, harby tehnologiýany eksportirleýän esasy ýurtdugyny nazara alanyňda, aňtaw gulluklarynyň oňa potensial howp hökmünde garamagy geň zat däl” diýip, Kordesman belleýär.
Kordesmanyň garaýşyça Eýran ýeke Orta Gündogarda däl, eýse Owganystanda-da Amerikanyň syýasatlaryna kynçylyk döredýär. Munuň sebäbi onuň ýadro we raketa programmalary Birleşen Ştatlar tarapyndan terrorist diýlip garalýan toparlara goldaw berýänligi. “Eýran şu ýerlerde hatarly güýç bolup durýar. Birleşen Ştatlaryň oňa iň bärkisi potensial duşman diýip garamagynyň bir delili Tähranyň Birleşen Ştatlar we onuň ýaranlaryna özüniň duşmançylygyny birsyhly yglan edip gelenligi” diýip, Kordesman belleýär.
Amerikan wekilleriniň geljek aý Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşiniň beýleki 4 agzasy: Britaniýa, Fransiýa, Hytaý we Orsýetiň gatnaşmagynda Eýran bilen gepleşige girişirmegi ähtimal. Bu gepleşige Germaniýa-da gatnaşar.
Raportda agzalýan ýene bir zat - Al-Kaýda we onuň bilen ýaran terrorçy toparlaryň Birleşen Ştatlara zyýan ýetirmek başarnygynyň indi gowşandygy. Ýöne bu toparlar, aýratyn-da Al-Kaýda Günbataryň garşysyna ulanmak üçin şindi-de köpçülikleýin gyryş ýaraglaryny edinmäge synanyşýar.


text:
Ak Tam Orsýetde 31-nji iýulda 100 çemesi adamynyň saklanmagyna alada bildirdi. Olar Orsýetde ýygnak azatlygynyň çäklendirilmegine garşy demonstrasiýa geçirdiler.
ABŞ-nyň Milli howpsuzlyk geňeşiniň metbugat wekili Maýk Hammer öz beýannamasynda ähliumumy gymmatlyklara, şol sanda Orsýetiň Baş kanunyndaky we gol goýan halkara dokumentlerindäki söz we ýygnak azatlygyna Moskwanyň hormat goýmagynyň möhümdigini aýtdy.
Her aýyň 31-nde orsýetli oppozisionerler we adam hukuklary boýunça aktiwistler Baş kanunyň 31-nji maddasyny goramak üçin protest geçirýärler. Şol madda ýygnak azatlygyna kepil geçýär.


text:
Kuweýtiň Kuwait Oil Co. döwlet kompaniýasynyň baş direktory Haşim Haşim täze dört nebit ýatagynyň üstüniň açylnadygyny aýtdy — diýip, “Gazeta.Ru” ýerli köpçülikleýin habar beriş serişdelerine salgylanyp ýazýar.
Haşimiň bellemegine görä, bu ýataklaryň üstüniň açylmagy ýurduň nebit gorlarynyň artmagyna getirer we “Kuweýtiň nebit öndüriji hökmündäki halkara ýagdaýyny pugtalandyrar”.
Kuwait Oil Co. döwlet kompaniýasynyň baş direktory bu ýataklaryň iki ýyla çeken geologik barlaglaryň netijesinde üstüniň açylandygyny gürrüň berdi. Mundan başga-da, ýataklaryň biriniň ýeňil nebitlidigini we ýurtda şeýle häsiýetli ýeke-täk ýatakdygyny gürrüň berdi.
Haşim täze açylan ýataklaryň ölçegleri barada hiç zat aýtmady. Birneme öňräk Kuweýtiň nebit senagaty ministri Ali al-Omair ýurduň buraw enjamlarynyň sanyny artdyrmakçydygyny mälim edipdi.


text:
“Lada” kysymly hususy ulagynda bazara söwda etmäge gelen adam bir zenanyň aýagyny basýar. Tekeriň aşagynda galan aýagynyň agyrsyna çydap bilmedik ol zenan sesi bilen daş töwerekdäki adamlaryň ünsüni derrew özüne çekýär. Merkezi bazaryň töwereginde aýlanyp ýörän polisiýa işgärleri märekäni kän garaşdyrmaýar. Polisiýa ýagdaýy resmileşdirip, zenany ýaňky ýigidiň ulagyna mündürip keselhana ýollaýar.
18-nji oktýabrda bolan bu waka Türkmenabat şäheriniň merkezi bazarynyň daş töwereginde, esasanam, uly derwezesiniň ýanynda döreýän basa-baslyk sebäpli ýüze çykýan hadysalaryň diňe bir görnüşidir. Bu ýer Lebap welaýaty boýunça iň köp maşyn we adam dyknyşyklarynyň döreýän ýerine öwrüldi. Ol ýerde her gün diýen ýaly ýol hadysalary ýüze çykyp durýar.
Merkezi bazaryň gündogar derwezesiniň öňi Saparmyrat Nyýazow köçesine çykýar. Ol köçäniň ähli ýerinde ýol belgileri, swetoforlar bar. Ýöne uly bazary gabatlap geçýän köçäniň 500 metrliginde ýol hereketiniň düzgünlerini berjaý etmek sürüjilere kyn düşýär.
Merkezi bazaryň günortasynda hökümete degişli awtobus duralgasy we hususy taksi duralgalary ýerleşýär. Awtobus duralgasynyň garawuly bazaryň töweregindäki dyknyşyk zerarly her gün diýen ýaly ýüze çykyp durýan hadysalaryň, dawa jenjelleriň şaýady bolýandygyny aýdýar.
“Türkmenabatda Dünýä bazaryndan soň iň uly bazar şu bazar. Bazara ulagly diňe Nyýazow köçesinden gelip bolýar, ol köçe bolsa dar. Üstesine, awtobus we taksi duralgalary-da bazaryň gapdalynda ýerleşýär, olaryň meýdany-da örän kiçi. Soň nädip dykyn döremesin?!” diýip, duralganyň 60 ýaşlaryndaky garawuly gürrüň berýär.
Onuň aýtmagyna görä, Nyýazow köçesiniň bazaryň gapdalyndan geçýän bölegi giňeldilmän, şol Soýuz döwründäki dar ýagdaýynda galypdyr. Ol bolsa awtoulaglaryň köpelen häzirki döwrüne gabat gelenok.
“Şu gidişine gitse, ýene üç dört ýyldan bazara bu ýoldan asla girip bolmazmyka diýýän. Hökümet problemany çözmeli, bir alajyny tapmaly bolar” diýip, awtobus duralgasynyň gözegçisi aýdýar.
Merkezi bazarda söwda edýän 24 ýaşly Ylham bolsa bazaryň daş töwereginde emele gelýän dyknyşyklar zerarly bu ýerde her gün Ýol gözegçilik gullugynyň işgärleriniň azyndan 10-a golaýynyň durýandygyny we ýol hadysalarynyň öňüni almakda olaryň belli bir derejede iş alyp barýandyklaryny aýdýar.
“Nyýazow köçesinde ulaglylar pyýadalara, bazaryň esasy derwezesiniň öňündäki meýdanda bolsa pyýadalar ulaglylara ýol berenok. Her kim öz gaýgysyny edýär. Hiç kimiň dyknyşykda güýmenesi gelenok. Her kim tizräk bazarlyk işini bitirip, öýüne gaýtjak” diýip, söwdagär ýigit Ylham aýdýar.
Türkmenabadyň merkezi bazaryna Lebap welaýatynyň ähli etraplaryndan alyjylar, uly maşynlarda gök-bakja önümlerini satmaga Daşoguz, Mary welaýatlaryndan satyjylar gelýär. Uly maşynly satyjylar, döwlete degişli we hususy awtobuslar, ýeňil maşynly kireý edýän taksi sürüjileri, pyýadalar dyknyşykda görgi baryny görýärler.
Irden 8.00-den giçlik 18.00-e çenli işleýän Türkmenabadyň merkezi bazarynyň daş töweregi öýlän sagat 17.00-den soň boşap galýar. Ýöne ertesi gün ýene täze dyknyşyklar, şol bir kynçylyklar başlanýar.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň şu çaka çenli Merkezi Aziýa regiony bilen uzak wagtlap bökdenip gelen gatnaşyklary täzeden bat alana meňzeýär. Elbetde, edil häzirki wagt taraplaryň hiç birem bu ugurda anyk netijeler barada gürrüň edip bilmese gerek. Ýöne soňky 10 aýyň içinde Brýusselde Merkezi Aziýanyň bäş ýurdunyň resmileri bilen Ýewropa Bileleşigine agza ýurtlaryň resmileriniň 15-nji sentýabrda geçiren ikilenji maslahaty ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň atmosferasyna oňyn bir öwüşgin çaýana meňzedi.
Ýewropa Bileleşiginiň bu region bilen özara dialogy 2007-nji ýylyň iýunynda Bileleşigiň Merkezi Aziýa regiony barada ilkinji gezek strategik plan kabul etmegi bilen başlanypdy. 2006-njy ýylyň dekabrynda Türkmenistanyň ozalky awtoritar prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň aradan çykmagy bilen baglanyşykly bolan waka bu meselede öwrülişik roluny oýnan wakalardan biri bolupdy.
Şolardan beýleki biri bolsa, 2005-nji ýylda Özbegistanyň Andijan şäherinde protest çykyşlarynyň gazaply basylyp ýatyrylmagy bilen baglanyşykly ýüze çykan ganly wakalardy. Öwürilişik pursaty diýip, Andijan wakalaryndan soň Ýewropa Bileleşiginiň Özbegistanyň garşysyna girizen sanksiýalarynyň aglabasynyň 2007-nji ýylyň oktýabrynda ýatyrylmagyna aýtsa bolar.
“Konstruktiw we netijeli”
Üçünji bir möhüm waka bolsa, Gazagystanyň Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk guramasyna (ÝHHG) ýolbaşçylyk etmek ugrundaky tagallalaryny Ýewropa Bileleşiginiň goldamagy boldy. Häzirki wagt Ýewropa Bileleşigine ýolbaşçylyk edýän Şwesiýanyň Daşary işler ministri Karl Bildt 2008-nji ýylda Parižde geçirilen ilkinji özara maslahatdan bäri geçen döwrüň içinde Ýewropa Bileleşigi bilen Merkezi Aziýa ýurtlarynyň arasyndaky gatnaşyklaryň görnetin gowulaşandygyny belledi: «Men Ýewropa Bileleşiginiň nukdaýnazaryndan aýtsam, Bileleşige ýolbaşçylyk eden ozalky döwletleriň her biriniňem ýolbaşçylygynda biz özara dialoglaryň kem-kem çuňlaşandygyna şaýat bolduk. Ol dialoglar kem-kem özüne çekiji, konstruktiw we netijeli häsiýete eýe boldy».
Öz gezeginde Merkezi Aziýa ýurtlarynyň wekilleri hem Ýewropa Bileleşigi bilen bu regionyň arasyndaky gatnaşyklaryň häzirki ýagdaýyndan özleriniň hoşaldyklaryny mälim etdiler. Maslahatyň yzysüre geçirilen metbugat konferensiýasynda eden çykyşlarynda Gyrgyzstanyň, Täjigistanyň we Özbegistanyň Daşary işler ministrleri hem-de Gazagystanyň Daşary işler ministriniň orunbasary Brýusselde geçen maslahatyň netijelerinden kanagatlanandyklaryny biragyzdan nygtadylar.
Aşgabat köne adatyna eýerdi
Bular ýaly çärelerde, adatça, öz syýasatçylaryny we graždan jemgyetiniň wekillerini köpçüligiň öňüne çykarmakdan saklanyp gelýän Türkmenistan tarapy bu gezegem özüniň köne adatyna eýerdi. Ýagny, ikitaraplaýyn maslahata gatnaşandygyna garamazdan, Türkmenistanyň Daşary işler ministriniň orunbasary Wepa Hajyýew maslahatyň yzysüre geçirilen metbugat konferensiýasyna gatnaşmak islemedi.
Ýewropa Bileleşigi üçin häzirki wagt Merkezi Aziýa regiony bilen energiýa sektorynda hyzmatdaşlyklary ýola goýmak esasy maksatlardan biri bolup durýar. Beýleki tarapdan bolsa, Ýewropa Bileleşigi Merkezi Aziýa regionyna agyz suwy problemasyny çözmekde, gurmaçylykly jenaýatçylyk, neşe gaçakçylygy we adam gaçakçylygy ýaly problemalara garşy göreşde ýakyndan ýardam bermäge taýýardygyny aýdýar. Brýusselde geçen bu gezekki maslahatda Ýewropa Bileleşigi ýene-de bir gezek Merkezi Aziýa ýurtlaryny ynsan hukuklaryna hormat goýmaklyga we kanunçylygyň roluny güýçlendirmäge çagyrdy.


text:
Fransiýanyň telekommunikasiýa boýunça “Thales International” kompaniýasy Türkmenistanyň prezidentine täze sputnigiň maketini gowşurdy. Emma käbir maglumatlara görä, Türkmenistan sputnige eýe bolmak ugrunda ilki başda Ysraýyl bilen hem gepleşik alyp barypdyr, emma soň mundan el çekipdir.
Düýbi Ysraýylda ýerleşýän “IzRus” internet neşiriniň 2-nji noýabrda çap eden maglumatynda türkmen resmileriniň uzak wagtlap Ysraýylyň iri şirketleriniň birinden bahasy 300 million dollarlyk emeli hemrany satyn almak barada gepleşik geçirenligi, emma taraplaryň şertnama baglaşmaga uly gyzyklanma bildirmegine garamazdan, bu gepleşikleriň şowsuzlyga uçranlygy aýdyldy.
Gepleşikleriň oňly netije bermänliginiň sebapleri we Ysraýylyň kompaniýasynyň ady bu maglumatda agzalmady, şol bir wagtda-da gepleşikleriň netijesizliginiň belli bir derejede türkmen-ysraýyl gatnaşyklarynyň aýratynlyklaryna we bu gatnaşyklara Eýranyň ýetiren täsirine bagly bolan bolmagynyň mümkindigi çak edildi.
Gatnaşyklaryň aýratynlygy
1995-2002-nji ýyllar aralygynda Türkmenistanyň Ysraýyldaky adatdan daşary we doly ygtyýarly ilçisi bolan Nurmuhammet Hanamowyň sözlerine görä, Garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistan bilen Ysraýylyň arasyndaky gatnaşyklaryň esasy aýratynlygy türkmen prezidentiniň Ysraýylyň “Merhaw” kompaniýasynyň başlygy Ýosef Maýman bilen şahsy gatnaşygyna bagly bolupdyr:
—Türkmenistan bilen Ysraýylyň aragatnaşygy Nyýazow döwründe-de o diýen uly derejedäki aragatnaşyk boldy diýmek kyn. Sebäbi şol aragatnaşyk Nyýazowyň Ysraýylyň diňe bir şirketi, ýagny “Merhaw” şirketi bilen hususy aragatnaşygy bolupdy. “Merhawyň” alyp baran işleri-de diňe araçylyk diýen ýaly, ýagny proýekti ýerine ýetiriji şirket bilen Türkmenistanyň arasynda durup, öz peýdasyny görmekden ybaratdy.
Öňki diplomat Hanamow türkmen ýolbaşçylarynyň “Merhaw” bilen yakyn gatnaşyklarynyň Gurbanguly Berdimuhamedowyň häkimiýet başyna geçmegi bilen tamamlananlygyny belledi.
Soňky ýyllarda Türkmenistan bilen Ysraýylyň arasyndaky diplomatik gatnaşyklarda-da käbir kesgitsizlik emele geldi. Hususan-da bu Ysraýylyň Türkmenistana ilçi bellemek meselesine degişli. Aşgabat 2009-njy ýylda Ysraýylyň Türkmenistana ilçi hökmünde hödürlän Reuwen Denniýeliň kandidaturasyny ret edipdi. Käbir maglumatlara görä, 2010-njy ýylda hödürlenen diplomat Haim Korenyň Türkmenistanda akkreditasiýasyna degişli mesele hem türkmen tarapyndan jogapsyz galdyrylýar.
Öňki türkmen diplomaty Hanamow ýurtlaryň arasyndaky diplomatik gowuşgynsyzlygyň taraplar Türkmenistanda Ysraýylyň diplomatik missiýasyny açmak boýunça ylalaşandan soň dörändigini aýdýar.
Eýran faktory
Bilermenleriň pikiriçe, Türkmenistan bilen Ysraýylyň arasyndaky diplomatik we ykdysady gatnaşyklaryň ösüşine päsgel berýän esasy mesele Tähranyň Aşgabada ýetirýän täsirine bagly.
Düýbi Moskwadaky Ýakyn Gündogar Institutynyň müdiri Ýewgeniý Satanowskiý Ysraýylyň pozisiýasyny gowşatmagyň Eýranyň üns merkezindäki meseledigini belleýär:
—Eýran Ysraýylyň hyzmatdaşlyk edýän ýurtlarynda onuň täsirini gowşatmak meselesine uly üns berýär. Aýratynam bu Eýran bilen goňşy ýurtlara degişli. Muňa Ermenistan, Azebaýjan we Orsýet bilen bagly mysallar köp. Tähranyň bu syýasatyny Türkmenistan babatynda hem alyp barýanlygyny çak etmek mümkin. Käbir ýurtlar, meselem, Azerbaýjan Eýranyň täsirine berk garşy durýar. Emma Türkmenistanyň syýasy-ykdysady taýdan Eýran bilen giň gatnaşyk alyp barmagy Tähranyň täsiriniň uly bolmagyna getirýär.
Bilermen Satanowskiniň pikirine görä, Tähranyň ol ýa beýleki ýurda bolan täsiri şol ýurduň Ysraýyl bilen gatnaşyklara bolan gyzyklanmasyna we öz syýasy hem ykdysady bähbitlerini üçünji bir tarapdan goramak ukybyna bagly. Onuň pikiriçe, şu günki gün Ysraýyl bilen hyzmatdaşlyk esasan döwrüň täze tehnologiýalaryna, harby we goranmak taýdan ösen tehnologiýalara ýol açýar.


text:
Içime sygman ýazan şu goşgyma "Allaberdi Haýydyň ölümine" diýip at goýdum. "Ölümine" diýen söze adamyň eli barsa barar eken, dili barmaz eken.
Neslimiz ýat tutdy olaň goşgusyn,
Neslimiz olaryň aýdymyn aýtdy.
Bizde gowy şahyr köpdi o ýyllar,
Olaň birem Allaberdi Haýytdy.
Magtymguly däldi, elbetde, olam,
Pyragy bir gezek berilýä ile!
Ýöne, çyn ýürekden şygryny joşdy,
Hem kör abraý üçin gurmady hile.
Golsuz arzalaryň ýoň bolan döwri
Hakykaty ýazdy, adyn bukmady.
Yralap-yralap gowşatdy kökün
Galplyk agajynyň. Arman, ýykmady.
Gaýtam ony ýykdy namartaý galplyk,
Çekdi oňa kemsidiji atanak.
…Günde bir haram iş etmese kümsük –
Gije uky haram, daňam atanok.
Allaberdiň goşgularyn ýat tutup,
Edebiýatdan "bäşlik" baha alanlar
Bu gün oňa goýup otyr "ikilik"!
Hakykata piçjiň atýa ýalanlar.
Ýene bir şahyryn ýitirdi türkmen,
Äsgermezlik bilen gysgaltdy ömrün.
Birtopar körzehin çaldy ýüzüne
Adalatsyzlygyň şar-gara kömrün.
Tötändenem uçrap bolýa meslige,
Pesligi meýletin saýlaýa adam.
Şahyr merdem başyn dik tutup gitdi,
Soraman, dilemen sylagam, adam.
Erte bilner – harpykmy sen, çäçmi sen,
Mertebeli kişä gerek däl synag!
Bu gün – edebiýatyň wejera güni
Gadagan edilmek – iň uly sylag.
Bu gün çap edilmek – masgaraçylyk.
Balagyň ýok bolsa guşak guşanma…
Bu gün gep däl seniň näçe ýaşanyň –
Nähili ýaşadyň? Gep, ana, şonda!


text:
Düýn «Britiş petroleum» kompaniýasy Meksiko aýlagynda deňziň astyndan nebit çüwdürýän turbany baglamak üçin ol turbanyň döwlen ýerine nobatdaky gezek täze enjam oturtdy.
«Britiş petroleum» kompaniýasy nebit akymynyň doly togtandygy ýa togtamandygy barada indi ýörite barlagyň geçiriljekdigini mälim etdi.
Şu ýylyň 20-nji aprelinde Meksiko aýlagynda tehniki näsazlyk sebäpli nebit turbasynyň ýarylmagy zerarly deňze nebitiň guýulmasy şu günki güne çenli dowam edip geldi. Birleşen Ştatlaryň resmileri bu wakany ýurduň taryhynda tebigata ýetirilen iň uly zyýanly waka diýip atlandyrýarlar.
Hepdäniň duşenbe güni Birleşen Ştatlaryň içeri işler boýunça sekretary Ken Salazar ýurduň territoriýasyna degişli deňiz giňişliklerinde burawlaýyş işlerine wagtlaýynça gadagançylyk girizilendigini mälim etdi.


text:
Ýekşenbe güni orsýetli ynsan hukuklaryny goraýjy aktiwistler Moskwada žurnalist Anna Politkowskaýanyň öldürilmeginiň ýyl dönümini belläp geçýärler.
7-nji oktýabrda onuň Moskwadaky kwartirasynyň öňünde atylyp öldürilenine dogry alty ýyl boldy. “Nowaýa gazetanyň” žurnalisti, 48 ýaşly Anna Poltkowskaýanyň ölümi bilen baglanyşykly jenaýat işi henizem doly çözülmän galýar.
Politkowskaýa, esasan, Orsýetdäki korrupsiýa, çeçen urşy we Putiniň awtoritar dolandyryşy bilen baglanyşykly ýiti tankydy materiallary bilen tanalýardy.
Ýekşenbe güni giçlik bu wakanyň ýyl dönümine gabatlap Moskwada ynsan hukuklaryny goraýjy aktiwistler we žurnalistler ýörite üýşmeleň geçirdiler.


text:
Demirgazyk Owganystanyň Garkyn etrabyna uzak garaşylan kömek wada berildi we bu işde Azat Ýewropa/Azatlyk radiosynyň Türkmen gullugynyň, Azatlyk radiosynyň mynasyp paýynyň bardygyny
aýtsa bolar.
Azatlyk golaýda serhediň owgan tarapyndaky türkmenleriň agyr ýagdaýy, ýagny olaryň jeňçiler bilen, Türkmenistanyň serhet goragçylary, howpsuzlyk güýçleri bilen bagly problemalary, şeýle-de türkmen halkyny iki bölýän derýa bilen bagly görýän görgüleri barada giňişleýin maglumat
berdi.
Jowuzjan welaýatynyň Garkyn etrabynyň ilatynyň şikaýatlaryna ozallar üns beren bolmazdy, hususan-da goňşulykdaky Türkmenistanyň etniki türkmenleri olaryň diýýän-aýdýan zatlaryna baş galdyrmazdylar.
Owganystanyň Türkmenistan bilen serhetleşýän demirgazyk Jowuzjan welaýatynyň gubernatory Azatlyk radiosy bilen habarlaşyp, golaýda özüniň Türkmenistanyň resmileri bilen gürrüňdeş bolandygyny aýtdy.
Gubernator Baýmyrt Goýunly 3-nji aprelde Azatlyk radiosy bilen eden telefon söhbetdeşliginde birnäçe gün öň Türkmenistanyň baş konsulynyň özi bilen habarlaşandygyny aýtdy. Ol resmi gubernatora Türkmenistandan Garkynyň iň uly problemalarynyň birini, akymyny üýtgedýän derýa bilen bagly meselesini nädeňde gowy çözüp boljagyny öwrenmek üçin ýörite bir toparyň iberiljegini aýdypdyr.
Amyderýanyň üýtgäp duran akymy onlarça ýyl bäri serhediň owgan tarapyny ýykyp-ýumrup, Türkmenistanyň territoriýasyny Garkyn etrabynyň hasabyna giňeldip gidip
otyr.
Gulam Rasul, owgan obasynyň lideri
Garkynly türkmenler mart we aprel aýlarynda Türkmenistan Amyderýanyň owgan tarapyndaky mes toprakly ekerançylyk ýerlerini we öri meýdanlaryny «iýmesiniň» öňüni almaga, ýagny derýanyň kenaryny berkitmäge berýän kömegini gaýtadan ýola goýar diýen umyt bilen Azatlyk radiosyna öz arzuw-isleglerini aýtdylar.
Türkmenistan bu ugurdaky kömegini birnäçe ýyl ozal togtadypdy we onuň netijesi Garkynyň ilaty üçin heläkçilikli boldy, ýagny olaryň köpüsi öz ýaşap oturan ýerini taşlap, günortadaky gazaply çöllüge gaçyp atdy.
Goýunly baş konsula Türkmenistanyň ýagdaýy öwrenjek toparynyň 5-nji aprelde geçjek prezident saýlawlaryndan soň Garkyn we günbatardaky Hamýap etraplaryna iberilmegini haýyş etdi, sebäbi Hamýapda hem şeýle ýagdaý dowam edýärdi.
Azatlygyň Jowuzjandaky habarçysy ýene bir oňyn täzeligi habar berdi.
«Ýaramaz daralan» owgan türkmenleri geçen aý Azatlyga özleriniň Türkmenistanyň serhetçilerinden we howpsuzlyk güýçlerinden görýän horluklary, eger Amyderýanyň akymyny üýtgetmegi bilen dörän adalara, ozalky goýun bakýan ýerlerine geçseler urlup-enjilmek, tussag edilmek howpy bilen ýüzbe-ýüz boluşlary barada gürrüň beripdiler. Owgan türkmenleri öz mallaryny şol adalardaky öri meýdanlarynda bakmak isleýärler, sebäbi olar bu ýerleriň bir zaman öz obalarynyň ýerleşen topragynyň bir bölegi bolandygyny aýdýarlar.
Azatlygyň Jowuzjandaky habarçysy Türkmenistanyň serhet goragçylarynyň golaýda owgan türkmenlerine öz mallaryny şol adalarda bakmaga rugsat berendiklerini, emma olaryň Türkmenistanyň Amyderýanyň kenaryndaky ýerlerine aýak sekmeli däldigini düşündirendiklerini habar berdi.
Türkmen-owgan serhediniň boýundaky ýagdaýyň birden şeýle üýtgemegi owgan prezidenti Hamid Karzaý 26-njy martda Kabulda Nowruz baýramçylygyna beýemçilik edeninden soň bolup geçdi.
Bu baýrama regional ýolbaşçylaryň hem birnäçesi gatnaşdy. Türkmenistandan uzak wagtlyk daşary işler ministri Reşid Meredow geldi. Owgan türkmenleri bu baýrama Kabulda Meredow bilen duşuşmak üçin 50 sany ýaşulyny, şol sanda garkynly ýaşululary iberdi.
Reşid Meredow
Gepleşiklere gatnaşan çeşmeler Azatlyga Meredowyň ol ýaşululara Türkmenistanyň derýanyň kenarynda berkitmeleri gurup bermek wadasyny berendigini aýtdylar.
Görnüşinden, garkynly türkmenleriň geljegi bilen bagly ýagdaýda dörän üýtgeşme üçin ozaly uzak ýol söküp, paýtagta gelen we türkmen resmisi bilen duşuşan ýaşululara minnetdar bolmaly.
Emma gubernator Goýunly Türkmenistanyň baş konsuly bilen eden gürrüňinden soň ilki telefon eden adamsynyň Azatlygyň habarçysy bolandygyny, onuň bu regionyň kynçylyklaryny dünýä ýaýmakda gowy peýdasynyň ýetendiginii aýtdy.
Gubernator şondan birnäçe gün soň Pragadaky Azatlyk radiosynyň goşmaça soraglaryna jogap berende has-da hoşwagt bolandygyny aýtdy.
Elbetde, bu ýerde, Pragadaky Azatlyk we Azat Ýewropa radiosynda Türkmenistanyň hökümet resmileriniň käbiriniň bizi ençeme ýyllar bäri diňleýändigi, aýdylýan zatlary yzarlaýandygy bilinýär. Aşgabatdakylaryň biri şübhesiz Azatlygyň golaýda Jowuzjan, Farýab we Badgis welaýatlarynda ýaşaýan etniki türkmenler barada maglumat berendigini eşidendir.
Indi berlen wadalaryň durmuşa geçiriljegini görmek üçin garaşmak başlanýar. Emma Garkynyň ilaty pesinden özleriniň iň esasy arzuwlarynyň basym amala aşyp biljegine umyt baglaýar.


text:
Gyrgyzystanyň saýlawlarynyň netijeleri gapma-garşy ýagdaýyň üstüni açdy, ýagny ýurt demokratiýa ýykgyn etmegi bilen bir wagtda Kremliň täsiri astynda galýar.
Gyrgyzystanyň parlament saýlawlarynda berlen sesleriň ählisiniň sanalmagynyň netijeleri bu merkezi aziýa ýurdunyň özüniň Moskwa garaşly ornuna boýun bolandygyny görkezdi.
4-nji oktýabrda geçirilen saýlawlarda, esasan, orsýetçil partiýalaryň ählisi gaýtadan saýlandy.
Olaryň ykdysady we ýerli meselelere gönükdirilen kampaniýalary Gyrgyzystanyň iň gowy ykdysady mümkinçilikleriniň Moskwa bilen ýakyn aragatnaşyga baglydygyna esaslanýar. Ses berijiler hem munuň bilen razy bolana meňzeýär.
Bu ýagdaý Gyrgyzystany gapma-garşylykly görkezýär: öňki Sowet Soýuzyndaky seýrek demokratiýa Orsýetiň täsiri astyna gaýdyp barmagy isleýär.
Emma demokratiýa Orsýetiň kölegesinde ösüp bilermi?
Eýýäm häzir gyrgyz parlamenti Orsýetiň iň gapma-garşylykly çäklendirmelerine degişli kanunlaryň modeline ýykgyn edýändigini görkezdi.
Häkimiýet başyndan çekilýän parlamentiň wekilleri daşary ýurtlardan maliýeleşdirilýän hökümete degişli bolmadyk ýerli guramalary “daşary ýurt agentleri” diýip atlandyrmak boýunça kanun teklip etdiler we adaty bolmadyk durmuş stilini goramagy gadagan edip, geýleriň hukuklaryny goramak boýunça iş alyp barýan guramalaryň işlerini çäklendirdiler.
Şol kanunlaryň makullanmagy saýlawlar geçirilýänçä yza tesdirildi, emma Gyrgyzystanyň ençeme analitikleri täze deputatlaryň öňden bar bolan kanun taslamalaryny makullaman, olaryň deregine täzelerini döretjekdiklerini çak edýärler.
“Kanunlar barada aýdylanda, repressiw kanunlar syýasatynyň dowam etdiriljekdigine ynanýaryn” diýip, Bişkekde ýerleşýän “Polis Aziýa” atly analiz merkeziniň müdiri Elmira Nogoibaýewa AÝ/AR-nyň Gyrgyz gullugyna aýtdy.
Nogoibaýewanyň pikiriçe, iş munuň bilen çäklenmez we munuň gyrgyz jemgyýetiniň we resmileriniň üns merkezine dolanyp barmalydygyny aýdýar: “Bu ýerde umumy kanunlara, media kanunlaryna we şuňa meňzeşlere degişli güýçli çäklendirmeler we repressiw syýasat tendensiýasy bolar”.
Nogoibaýewa öz sözüni şeýle dowam edýär: “Meniň ýeke-täk islegim - biziň syýasatçylarymyzyň munuň Gyrgyzystan üçin örän howpludygyny aňynda saklamagydyr; her bir şeýle synanyşyk ýaramaz netijä alyp barýar”.
Orsýetiň Gyrgyzystandaky täsiri prezident Almazbek Atambaýewiň ABŞ-nyň Manas howa bazasyndan peýdalanmagynyň soňuna çykmak barada 2011-nji ýylda Moskwa beren saýlaw wadasyny berjaý edensoň, yzygiderli güýçlenýär.
ABŞ-nyň Manas howa bazasyny ulanmak boýunça şertnamasynyň 2014-nji ýylda möhleti dolýança, baza Waşingtonyň Bişkek bilen hyzmatdaşlyk proýekti bolupdy, Gyrgyzystan ABŞ-ny we Owganystandaky halkara goşunlaryny 13 ýyllap goldapdy.
Häzir Manas howa bazasy orsýet harbylarynyň eline geçdi, olar 2017-nji ýyldan başlap bazadan 15 ýylyň dowamynda peýdalanmak hukugyna eýe boldular. Muňa derek Moskwa Gyrgyzystanyň 500 million dollarlyk bergisini geçýär.
Manas Gyrgyzystanyň Orsýet bilen ýakyn gatnaşyklarynyň ýeke-täk sebäbi däl.
Iýunda Bişkek ABŞ bilen 1993-nji ýylda gol çekilen hyzmatdaşlyk baradaky ylalaşygy ýatyryp, Waşingtona köpmanyly gaýtargy berdi. Bu karar ABŞ-nyň tussaglykdaky gyrgyz aktiwistine adam hukuklary boýunça abraýly baýrak bermeginiň yz ýany yglan edildi.
Şeýle-de awgustda Orsýetiň ýolbaşçylygyndaky ”Ýewraziýa Ykdysady Bileleşigine” goşulmak bilen Bişkek Moskwa bilen bilelikdäki ykdysady ýoly saýlady. Kreml tarapyndan Ýewropa Bileleşigine garşydaş hökmünde seredilýän bileleşige Ermenistan, Belarus we Gazagystan hem girýärler.
Analitikleriň ençemesi üçin Bişkegiň Moskwa bilen gitdigiçe güýçlenýän gatnaşyklary garaşylmadyk bir zat däl. Sebäpleriň biri geografiýa.
Merkezi Aziýanyň gündogaryndaky 5.5 million ilatly garyp ýurt bolan Gyrgyzystan dünýä bazarlaryndan daşda durýar we aýak üstünde galmak meselesinde Orsýete örän garaşly ýagdaýda.
Ýurduň ulanýan ähli gazy Orsýetden import edilýär, gyrgyzlaryň onlarça müňüsi Orsýetde migrant işçi bolup işleýär, şeýle-de Orsýet, esasan, oba hojalyk önümlerinden ybarat gyrgyz eksporty üçin iň amatly bazar döredýär.
Budapeştde ýerleşýän Merkezi Ýewropa Uniwersitetiniň Merkezi Aziýany öwrenýän professory Matteo Fumagalli gyrgyz syýasatçylarynyň ençemesiniň Orsýete az sanly partnýorlaryň arasynda iň amatlysy hökmünde garaýarlar.
Onuň beýleki uly goňşusy Hytaý Gyrgyzystana özüniň elektronika we dokma önümleriniň bazary hökmünde garamakdan daşgary uly gyzyklanma bildirmeýär.
“Gyrgyzystanda syýasatçylaryň esasy aladalanmalary Hytaýyň içerki bazara edýän yzygiderli ekspansiýasy bilen bagly” diýip Fumagalli belleýär. “Şu nukdaýnazardan Moskwa bilen örän gowy gatnaşyklary saklamaklyk deňagramlylyk saklamak üçin amatly bolup biler”.
Bişkek ”Ýewraziýa Ykdysady Bileleşigine” goşulmagy bilen öz oba hojalyk önümleri üçin has giň bazaryň döremegine bil baglaýar. Moskwanyň Bişkege onuň ”Ýewraziýa Ykdysady Bileleşigine” girmegine ýardam hökmünde 1.2 milliard dollar hödürländigi habar berilýär.
Şol bir wagtyň özünde-de Günbatar Gyrgyzystana o diýen köp alternatiwa hödürlemeýär.
Fumagalli “Orsýetiň we Hytaýyň Gyrgyzystana edýän tekliplerine seredip görenimde, men Günbataryň - Ýewropa Bileleşiginiň we ABŞ-nyň - iş ýüzünde haýsy-da bolsa takyk bir zady teklip etmäge gyzyklanma bildirýändigine şübheli garaýaryn” diýýär.
Emma Orsýet bilen has ýakyn gatnaşyklar Gyrgyzystan üçin problemalary hem döredip biler. Moskwanyň öz orbitasyndaky demokratiýalar bilen işleşmekde tejribesi ýok we ol awtokratiýalar bilen özüni has oňaýly duýýar.
Bu bolsa iki ýurduň gatnaşyklarynyň has ýakynlaşan ýagdaýynda Gyrgyzystanyň Moskwanyň syýasy gymmatlyklaryna ýakyn görnüşde özgermegi ugrunda basyş ediljekdigini aňladyp biler.
Bu howatyrlanmalar 4-nji oktýabrda bolan saýlawlaryň öňüsyrasynda Kremliň ýakyn media geňeşçisi Dmitriý Kiselýowyň Bişkege eden sapary bilen baglylykda ýene güýçlendi. Döwletiň eýeçiligindäki “Rossiýa Segodnýa” atly media guramasyna ýolbaşçylyk edýän Kiselýow 25-nji sentýabrda ýerli žurnalistler bilen duşuşdy we olary global we ýerli wakalar barada taýýarlaýan maglumatlarynda “pozisiýa eýelemäge” çagyrdy.
Kiselýowyň öz media serişdesiniň Orsýetde eýeleýän pozisiýasy Kremlparaz ugry tutýar we Günbatar hem-de umuman oppozisiýa, adam hukuklaryna çydamsyzlyk görkezýär.
Merkezi Аziýa boýunça Amerikan uniwersitetiniň professorynyň geňeşçisi Emil Džuraýew Gyrgyzystanyň orsýetçil partiýalarynyň raýatlaryň azatlyklaryna ýeterlik ähmiýet bermejeginden we olary goramak ugrunda uly iş etmejeginden howatyrlanma bildirýärler.
(AÝ/AR-nyň Gyrgyz gullugynyň Bişkekdäki habarçysy Jyldyz Orospakowa bu maglumatyň taýýarlanmagyna gatnaşdy)


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin ýokary döwlet we hökümet işlerinde işleýän kadrlaryň pensiýa çykmak möhletini 60 ýaşdan 70 ýaşa ýetirmekligi göz öňünde tutýan kanunyň taslamasyny parlamentiň garamagyna hödürledi.
Orsýetiň häzirki prezident administrasiýasy ýokary wezipedäki kadrlaryň pensiýa ýaşyny uzaltmak baradaky özüniň bu planyny ýolbaşçy organlarda professional kadrlara bolan zerurlyklar bilen düşündirýär.
Bu mesele bilen baglanyşykly parlamente hödürlenen kanunyň taslamasynda ýokary wezipelerdäki kadrlaryň pensiýa ýaşyny 60-dan 70 ýaşa ýetirmeklik göz öňünde tutulýar.
Bu göz öňünde tutulýan kanun Orsýetiň ozalky prezidenti Dmitriý Medwedewiň 2010-njy ýylda ýokary wezipeli kadrlaryň pensiýa ýaşlaryny peseltmek barada amala aşyran reformalaryna bütinleý garşy gelýär. Hut şu nukdaýnazardan hem bu täze taslama köpleriň ünsüni özüne çekýär.
“Putine amatly”
Moskwaly syýasy analitik Ýewgeniý Minçenko Azatlyk Radiosynyň Rus gullugyna beren interwýusynda bu täze ädimiň prezident Putiniň konserwatiw iş dolandyryş stilinden gelip çykýandygyny aýtdy.
“Putine özi bilen bile işläp gelýän adamlar bilen mundan beýlägem bile işleşmek amatly. Putiniň iş stili köp derejede konserwatiw. Meniň pikirimçe, bu ýagdaý hut şunuň bilen baglanyşykly. Kreml media tarapyndan bu meselä şeýle derejede uly üns berler diýip garaşmandy. Olar bu mesele ümsümlik bilen adamlaryň duşundan geçer öýtdüler. Meniň pikirimçe, bu mesele elitanyň içindäki içerki nägilelikleri artdyrar” diýip, analitik Ýewgeniý Minçenko belledi.
Pensiýa ýaşy bilen baglanyşykly parlamente hödürlenen bu kanunyň taslamasynda hökümet işlerinde işleýän “A” kategoriýasyna degişli kadrlar göz öňünde tutulýar.
Bu kategoriýa ministrler, federal edaralaryň ýolbaşçylary we olaryň orunbasarlary, prezidentiň federal regionlardaky we parlamentiň palatalaryndaky ýörite wekilleri, prezident administrasiýasynyň bolüm ýolbaşçylary we prezidentiň maslahatçylary girýärler.
Nogsanlygy düzetmekmi?
Orsýetiň häzirki kanunçylygyna görä, bu wezipedäki çinownikler 60 ýaşdan pensiýa çykýarlar. Ýöne, prezidentiň permany bilen, olar 65 ýaşa çenli hem wezipede galyp bilýärler.
Orsýetiň Ylymlar Akademiýasynda ýurduň elitasy bilen baglanyşykly meseleleri öwrenýän sosiolog Olga Kriştanowskaýa Dmitriý Medwedewiň elitany juwanlandyrmak maksady bilen geçiren reformalarynyň netijesinde ýokary kadrlaryň ortaça ýaşynyň ozalkylardan ortaça 14 ýaş peselendigini aýdýar.
Emma, beýleki tarapdan, ol bu reformalaryň elitanyň arasynda belli bir bölünişikleri döredip başlandygyny we indi Putiniň häzirki görýän çäreleriniň şol nogsanlyklary düzetmek maksadyndan ugur alýandygyny öňe sürýär.
Sosiolog Olga Kriştanowskaýa prezident Putiniň häzirki öňe süren kanuny taslamasyny şol ýokarky dolandyryjy elitanyň “çaýkanyp başlan gämisiniň çaýkawuny togtatmak” tagallalary hökmünde häsiýetlendirdi.


text:
Owganystanyň hökümet resmileri Çarşenbe güni irden ýurduň Gazni welaýatynda polisiýanyň bir barlag punktuna talyban söweşijileriniň eden hüjüminde 17 adamyň ölendigini mälim etdiler.
Gazni welaýat häkimi Musa Khan Akbarzada welaýatyň Andar etrabynda amala aşyrylan bu hüjümde talyban söweşijileriniň 10 sany polisiýa işgäri bilen birlikde polisiýanyň binasyndaky ýene 7 sany ýerli ýaşaýjyny-da öldürendiklerini aýtdy.
Emma öz adynyň agzalmagyny islemedik welaýat resmilerinden ikisi bu wakada öldürilenleriň hemmesiniň polisiýa işgärleridigini tassykladylar.
Bu wakanyň yzy bilen çarşenbe güni talybanlaryň metbugat sekretary bu hüjümiň jogapkärçiligini öz üstüne alyp, “Frans-Press” habar agentligine jaň edipdir.


text:
Türkmenistanda daşary ýurtda okuwyny tamamlaýan ýaşlary işe ýerleşdirmek boýunça döwlet derejesinde oňyn işleriň edilýändigini aýtmak gerek. Mysal üçin, daşary ýurtda okuwyny tamamlap gelen ýaşlaryň diňe soňky bir ýylyň dowamynda ýüzlerçesiniň işe ýerleşendigini ýurdumyzdaky zähmet biržasynyň ýerli işgärlerenden alan maglumatymyza esaslanyp aýdyp biljek. Ýöne daşary ýurtda okuwyny tamamlap gelen ýaşlaryň özleriniňem işe ýerleşmek, alan diplomyny ykrar etdirmek üçin aýgytly hereket etmegi zerur. Eýsem, daşary ýurtda okap diplom alan ýaşlar bu ugurda nähili tagallalar etmeli?! Şu sowala jogap bermek diňe bir okuwyny tamamlan ýaş hünärmenlerimizi däl, daşary ýurtda okaýan ýaşlarymyzy hem gyzyklandyrsa gerek. Şonuň üçin bu makalamda şu sowala jogap bermegi makul bildim.
Daşary ýurtda okap hünär eýesi bolan ýaşlar önümçilikde işlejek bolsalar ýaşaýan etrabynyň, gowusy welaýatynyň zähmet birjasyna ýüz tutsa, onuň işe erleşmegi has çaltlaşar, çünki welaýat zähmet biržasynda şol welaýata degişli her bir etrapda haýsy iş orunlara adam gerekdiginiň anyk maglumaty bar eken. Mysal üçin, häzir Akbugdaý etrabynyň zähmet biržasynda ýüze golaý, Ahal welaýatynyň zähmet birjasynda bolsa 500 gowrak iş ornunyň boş durandygyny anyk bilýärin. Hatda geçen ýyl döwlet derejesinde Aşgabat şäherimizde adamlary işe ýerleşdirmek boýunça iki gezek boş iş orunlaryny tanyşdyryş ýarmarkasy geçirildi, hut şol geçirilen çärede hem daşary ýurt diplomly ýaş hünärmenlerimiziň birnäçesi işli boldular. Elbetde, ýaşlaryň işe ýerleşmegi üçin döwlet derejesinde alnyp barylýan işleri türkmen metbugaty, habar beriş serişdeleri wagyz etseler gowy bolardy, ýöne olar bu döwlet ähmiýetli işi wagyz etmekdenem köplenç halatda düşnüksiz sebäbe görä sowa geçýärler, bu mesele hakynda dymylýar. Şonuň üçin işe ýerleşmek isleýän ýaş hünärmenlerimiz ýurdumyzda geçirilýän işe ýerleşmek bilen bagly döwlet çärelerinden gyzyklanyp, özleri habarly bolsalar, olaryň işe ýerleşmegine hem peýdasy degerdi.
Halk hojalygynda gurluşyk injeneri, proraby, elektrigi, awtomehanik, gidrotehnik ýaly hünärler boýunça iş orunlaryna zehinli hünärmenleriň ýetmezçilik edýändigini ýurdumyzyň dürli etrabynyň zähmet biržasynyň işgärleri maňa gürrüň berdiler. Şuny bellemek gerek, ilki bilen ýaş hünärmen daşary ýurtda alan diplomyny Türkmenistanyň Bilim institutynda döredilen döwlet toparynda tassyklatsa, onuň işe ýerleşmegi has aňsatlaşýar.
Türkmenistanda hereket edýän häzirki düzgüne görä, daşary ýurtda okuwyny tamamlan ýaşlaryň diplomyny ykrar etdirmegi zerur hasaplanýar. Ýöne 2011-njy ýylyň başyndan bäri bu berk düzgüniň belli bir derejede gowşadylandygyny duýmak mümkin.
Häzir Türkmenistanda iş alyp barýan daşary ýurt firmalarynda, hususy pudakda, käbir döwlet edaralarynda, hatda Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň ylmy edaralarynda hem daşary ýurtda ýokary bilime eýe bolup, alan diplomyny ykrar etdirmezden işläp ýörenler az däl. Ýöne daşary ýurtda alan diplomyňy ykrar etdirmezden iş tapmagyň çetindigini aýdýanlaram bar. Şonuň üçin daşary ýurtda okuwyny tamamlan ýaşlara ilki bilen alan ýokary bilimlerini ykrar etdirmegiň ugruna çykmagy maslahat berýärin.
Daşary ýurtda bilim alan ýaşlaryň diplomyny ykrar etdirmegi üçin Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň Aşgabat şäherinde ýerleşýän Bilim institutyna ýüz tutmagy we şol ýerde özüniň daşary ýurtda haýsy okuw jaýyny tamamlandygyny, terjimehalyny beýan etmegi zerur. Türkmenistanyň Bilim institutynda daşary ýurt diplomlaryny ykrar edýän döwlet topary bar. Ol topar iýul-awgust aýlarynda, has dogrusy, ýaşlar diploma eýe bolup gelýän döwürleri ýüztutmalar esasynda doly güýjünde işleýär. Ýylyň beýleki döwürlerinde bolsa, ol döwlet toparynyň ýüztutmalaryň toplanyşyna laýyklykda iş alyp barýandygyny aýtdylar.
Diplomyňy ykrar etdirmek üçin öz eýe bolan hünäriňe mynasypdygyňy, türkmen dilini we halkymyzyň taryhyny ýokary bilimli ynsanyň derejesinde bilýändigiňi şol döwlet toparynyň öňünde söhbetdeşlik esasynda subut etmek zerur. Gürrüňdeşlikde indi “Ruhnamadan” hiç zat soralmaýar.
Döwlet edarasynda, şeýle hem ýurdumyzyň kanunyna laýyklykda iş alyp barýan daşary ýurt kompaniýalarynda we ýerli hususy firmalarymyzda üç ýyl işlän adamlaryň daşary ýurt diplomlary edara-kärhananyň ýolbaşçysy tarapyndan onuň hünärini bilýändigi kepillendirilse, gürrüňdeşlik geçirmezden, ykrar edilýär. Ýene bir bellemeli ýagdaý:2012 – 2013 - nji okuw ýylyndan daşary ýurtda diplom alan ýaşlar diplomyny ykrar etdirmek üçin ýüz tutan halatynda olara alan hünärinden, türkmen- döwlet dilimizden, taryhymyzdan baýry mugallym-professorlar ýörite sapak berýär eken. Has dogrusy, tejribeli mugallymlarymyz ýaşlaryň daşary ýurtda alan hünärini Türkmenistanyň ýerli ýagdaýyna görä nähili peýdalanmagyň ýoluny öwredýär hem olaryň ýerli şertlere çalt uýgunlaşmagyna, döwlet dilimizi we taryhymyzy özleşdirmegine ýardam berýärler.
Diplomy ykrar edilen adama Bilim ministriniň goly bilen ýörite ykrarnama berýärler. Ol ykrarnamanyň ýüzünde raýatyň haýsy daşary ýurt okuw jaýyna haçan girendigi, haýsy ýylda tamamlandygy takyk senesi bilen ýazylýar. Şol ykrarnamany alan raýat işe girende, ondan diplomy dälde, ykrarnamasynyň nusgasy diplomyň ýerine kabul edilýär.
Häzirlikçe daşary ýurtda diňe gündizki bölümde okuwyny tamamlanlara ykrarnama berilýär. Ýöne ýakyn wagtda daşary ýurtda gaýybana okuwyny tamamlanlara hem ykrarnamanyň beriljekdigine umyt edilýär. Ýöne daşary ýurt ýokary okuw jaýyny gaýybana tamamlap, döwlet edarasynda işläp ýörenleriň häzirem az däldigini bellemek isleýärin. Munuňam üstesine şu ýyldan ýurdumyzyň ýokary okuw jaýlarynda hem gündizki bölümden daşgary gaýybana, agşamky bölümleriň açyljakdygyna hem umut edilýär. Sebäbi „Ylym-bilim“ hakyndaky 2010-njy ýylda täze kabul eden kanunymyzda hem okuwlaryň gündizki, gaýybana hem agşamky bölümleri deň derejede ykrar edilýär.
Türkmenistanda döwletara şertnamanyň bardygyna-ýokdugyna garamazdan, öňki Soýuza girýän respublikalaryň, Ýewropa ýurtlarynyň, mahlasy daşary ýurtda döwlet tabynlygyndaky okuw jaýlaryny tamamlanlaryň diplomlary köplenç kabul edilip, olar ykrarnama almak üçin gürrüňdeşlige goýberilýär. Ýöne käbir hususy ýokary okuw jaýlaryny tamamlan ýaşlaryň uly kynçylyk bilen ýüzbe-ýüz bolmagy mümkin. Şonuň üçin daşary ýurda okuwa girjek ýaşlara diplom alandan soňra mesele bolmaz ýaly döwlet tabynlygyndaky ýokary okuw jaýlaryna okuwa girmegi maslahat berýärin.
Diplomy ykrar etdirmek üçin Türkmenistanyň Bilim institutyndaky döwlet toparyna ýüz tutup, söhbetdeşlikden geçip, ykrarnama alanlara öz ugurlaryndan ýaşaýan ýerleri boýunça iş hödürlenýändigini hem ýatlatmak isleýärin. Şol sebäpli daşary ýurtda okuwyny tamamlan ýaşlara hünärinden baş çykarýan bolsa hiç zatdan çekinmän, diplomyny ykrar etdirip, olaryň öz alan ylmy boýunça watana hyzmat etmeklerini arzuwlaýaryn.
Ýaş hänärmenler Aşgabatda ýa welaýat merkezlerinde daşary ýurt ýa hususy firmalarda işlemek isleýän bolsalar, olardan ýazgy soralmaýar. Eger-de, daşary ýurt diplomly ýaşlar Aşgabat şäherine ýazgysy bolmazdan, ylmy iş etmegi ýüregine düwen bolsa öz bilim alan ugrundan kämil baş çykaran halatynda Türkmenistan Ylymlar akademiýasynyň ylym edaralaryna işe ýerleşip bilerler.
Olar Ylymlar akademiýasynyň „Ýaş alymlar geňeşine“ ýüz tutmaly. Aşgabat şäherine ýazgysy bolmazdan, paýtagda ylmy iş etmek isleýän ýaş hünärmeniň öz ugrundan kämil baş çykarmagy zerur hasaplanýar. Esasanam, arap, pars, iňlis, ýewropa dillerini suwara bilýän, ýa nanatehnologiýadan baş çykarýan ýaşlary mümkin boldugyndan ylmy edaralar işe alýarlar, ýa-da şeýle ýaşlary öz bilim alan ugurlaryndan önümçilige işe ýerleşdirip, soňra olara daşaşgär hökmünde ylmy iş etdirýär ekenler. Daşary ýurtda 2004-2005-nji ýylda okuwyny tamamlan ýaşlaryň aspirantura girmek üçin şert bolan bäş ýyl iş staža eýe bolup, häzir aspiranturada okap ýörenlerem az däl. Tersine, aspiranturada okap ýören ýaş hünärmen bilen bile daşary ýurtda okuwyny tamamlan ýaş ýigitleriň käbiriniň bolsa „asla bize işe berenoklar“ diýen gürrüňe ynanyp, işe ýerleşmek hakynda alada etmän, alan hünärine dahyly bolmadyk işlerde, hatda lapykeçlige uçrap, ýokary bilimlidigine garamazdan, gurluşykda ýöneke gurluşykçy ýa taksiçilik edip ýörenlerem bar.
Häzir döwlet derejesinde kadrlar meselesiniň ýiti problemadygy boýun alynýar. Munuňam üstesine Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow hem daşary ýurtda okap, diplom alan ýaşlaryň işe ýerleşdirilmelidigini döwlet derejesinde degişli emeldarlara birnäçe gezek ýörite tabşyryk berdi. Geçen ýyl dekabrda geçirilen ilat ýazuwynyň esasynda daşary ýurtda hünär eýesi bolan ýaşlar anyklanyp, olaryň işe ýerleşmegi üçin ýerlerde döwlet derejesinde aladalaryň bardygyny açyk duýsa bolýar. Şonuň üçin daşary ýurtda okuwyny tamamlan ýaşlaryň işe ýerleşmegi üçin oňaýly şert döredi diýip ynam bilen aýtsa bolar. Emma gynansagam, daşary ýurtda okuwyny tamamlan ýaşlaryň bir bölegi häzirem köplenç halatda işe ýerleşmek üçin tanyş gözleýärler, ýöne ýurtdaky ýagdaýa görä, olar zähmet biržasyna ýüz tutsalar, şeýle hem öz hak-hukuklaryny gorap, alan diplomyny ykrar etdirmek hakynda alada etseler, hünärini gowy bilýän bolsalar päsgelçiliksiz işe ýerleşip bilerler.
Daşary ýurtda diplom alan ýaşlaryň işe ýerleşmegi ýa diplomyny ykrar etdirmegi üçin käbir ýerli emeldaryň günäsi bilen–has dogrusy, adam faktorynyň emeli päsleçiligi bilen belli bir kynçylyklaryň döremegi mümkin. Ýöne ol döredilýän kynçylykdan ýaş hünärmeniň ejizlemezligini isleýärin, çünki häzir döwlet derejesinde hünärini bilýän adamlara diplomyny daşary ýurtda alandygyna garamazdan, işe ýerleşmek üçin olara hem ýol açyk.
Ýene bir aýratyn bellemeli ýagdaý, Türkmenistanda aýlyk-günlük meselesidir. Elbetde, häzir Türkmenistanyň raýatlarynyň aýlygy ösen Ýewropa döwletleriniň raýatlarynyň aýlygyndan uly derejede tapawutly, üç-dört esse az. Ýöne biziň ýurdumyzda suw, gaz, toguň mugtugyny, haryt we kommunal bahalaryň Ýewropanyňkydan has arzandygyny gözöňünde tutsaň, Ýewropa ýurtlarynyň uly aýlygynyň tapawudy belli bir derejede azalar. Ýene bir bellemeli ýagdaý, biziň ýurdumyzyň raýatlarynyň zähmet öndürijiliginiň we zähmet döredijiliginiň Ýewropa raýatlarynyňkydan has pesdiginem boýun almak gerek.
Şeýlelikde biz Ýewropa raýatlarynyňky ýaly aýlyk almak üçin şolaryňky ýaly işlemegi, ýaşamagy hem öwrenmelidiris. Munuň şeýle bolmagy üçin daşary ýurtda, esasanam Ýewropa döwletlerinde okan ýaşlarymyzyň alan ylym-bilimlerini, ýokary derejede ýaşan ýaşaýyş durmuşlaryny ýerli ýagdaýymyzy nazara alyp, durmuşa ornaşdyrmaga ýardam etmekleri derwaýysdyr. Raýatlarymyz „döwlet maňa kömek eder“ diýen düşünjeden saplanyp, diňe öz ylym-bilimine daýanyp ýaşamalydygyna akyl ýetirende bizde hem zähmet öndürjiliginiň we döredijiliginiň netijesiÝewropanyňka barabar bolsa, diňe şonda aýlyk-günlüklerimiziň hem olaryňky bilen deňleşjekdigine ynam etse bolar. Has dogrusy, biziň Ýewropa raýatlary bilen deň derejede aýlyga eýe bolmagymyz üçin bazar ykdysatiýetiniň kanunlaryna görä ýaşap we işläp bilmegimiz zerurdyr.
Edil häzirki döwürde ýokary bilime eýe bolan raýatlarymyz öz ugrundan ýa şoňa ugurdaş hünär boýunça işe ýerleşse, müň manatdan iki müň manada (350-700 amerikan dollary) çenli aýlygy päsgelçiliksiz alyp biler. Eger ýaş hünärmen , arap, pars, iňlis, ýewropa dillerini suwara bilýän, ýa nanatehnologiýadan kämil derejede baş çykarýan bolsa olaryň nirede, haýsy edarada işleýändigine garamazdan, aýlyklarynyň üç müňden bäş-alty müň manada (müňden iki müň dollar) çenli bolýandygy hiç kim üçin gizlin zat däl. Elbete, hünärini suwara bilýän ýaşlarymyz şertnama esasynda öz işinden daşgary ikinji işde hem işläp bilýär. Garaz, häzir ýurdumyzda hünäriňden ussatlarça baş çykarsaň, işe ýerleşmek, ýokary aýlyk bilen işlemek mesele däl.
Şol sebäpli daşary ýurtda okaýan ýaşlarymyzyň diplomlaryny ykrar etdirmegi üçin ilki bilen eýe bolan hünärini suwara bilmegi, soňra bolsa onuň diplomyny ykrar etdirip, işe ýerleşmegi üçin alada etmegi zerur. Daşary ýurtda okaýan ýaşlarymyzyň ýurda dolanmagy ata watanymyzyň pajarlap ösmegine hem uly goşant bolar, çünki raýatlarymyzyň, esasanam ýaşlarymyzyň kämil ylym-bilme, ussat hünäre eýe bolmagy bilen biziň ýurdumyz ösen döwletleriň hataryna goşulyp biler. Ähli aýdanlarymyzy jemläp aýtmaly bolsa, Türkmenistan watanymyzyň gülläp ösmegi her bir raýatymyzyň aň-düşünjesine we yhlasyna baglydyr.
Daşary ýurtda hünär eýesi bolan ýaşlarymyz şu hakykata düşünip, hiç hili ikirjiňlemezden, dogduk diýaryna dolanyp, ýurdumyzyň gülläp ösmegine goşant etseler, olaryň watan öňündäki ogullyk borjuny berjaý etdikleri bolardy.


text:
Soňky günlerde Azatlyk Radiosynyň käbir habarçylaryna basyş görkezilýär. Hususan-da, Soltan Açylowa şenbe güni Aşgabadyň “Mir bazarynda” tussag edilip, Köpetdag etrap polisiýasynda iki sagatlap sorag edildi.
Habarçylar Türkmenistanda şu günler elin et satylýan ýerlerde raýatlaryň et almak mümkinçilikleri we kynçylyklary barada maglumat taýýarlamaga synanyşypdy, şol sanda uly nobatlar barada gürrüň beripdi.
Eýsem, türkmen resmileriniň et nobatlary bilen baglanyşykly meseläniň çäginde edýän bu hereketlerine nähili düşünip bolar?
Azatlyk Radiosy bu sorag bilen gyzyklanyp, aşgabatly syýasy aktiwist Nurberdi Nurmämmedow bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi aşakdaky düwmä basyp diňläp bilersiňiz.


text:
1-nji martda Türkmenistanyň prezidenti, ýurduň harby güýçleriniň Baş Serkerdebaşy Gurbanguly Berdimuhamedow Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň maslahatyny geçirdi.
Maslahatda «türkmen jemgyýetini mundan beýläk-de demokratizasiýalaşdyrmak nukdaýnazaryndan» hukuk goraýjy organlaryň işi bilen baglanyşykly meselelere garaldy.
Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň bu maslahatynda prezident Berdimuhamedowyň ýurduň sosial-ykdysady durmuşyndan başlap, bilim, saglygy saklaýyş we medeni pudaklaryna çenli ähli pudaklarynda düýpli reformalaryň amala aşyrylýandygyny nygtamagy aýratyň ünsi çekdi.
Berdimuhamedow, hususan-da, türkmen halkynyň ýaşaýşynyň hilini ýokarlandyrmaklyga gönükdirilen özgerişlikler prosesiniň uzak obalara çenli tutuş ýurdy gurşap alandygyny nygtady. Emma, prezidentiň bu sözlerine garamazdan, köp ýerli synçylar «tutuş ýurdy gurşap aldy» diýilýän özgerişlikler prosesiniň anyk netijeleriniň kän bir göze ilmeýändigini belleýärler.
Ýöne prezident Berdimuhamedow bu ugurda heniz edilmeli işleriň hem az däldigine ünsi çekip, «reformalaryň täze etapynda» ynsan hukuklary boýunça halkara talaplaryna laýyklykda hukuk goraýjy organlaryň işi baradaky kanunçylyklary ösdürmekligiň, jenaýat-prosessual kanunçylygyny liberallaşdyrmaklygyň, türmelerdäki ýagdaýlara jemgyýetçilik gözegçiligini artdyrmaklygyň, agyr jenaýatlar üçin berilýän tussaglyk möhletlerini azaltmaklygyň, sud proseslerinde adwokaturanyň roluny we ähmiýetini güýçlendirmekligiň, bu prosesler boýunça gözegçilik geňeşlerini döretmekligiň we köpsanly beýleki reformalaryň göz öňünde tutulýandygyny aýtdy.
Döwlet lideriniň bu nygtan meseleleri belli bir derejede halkara guramalarynyň we ynsan hukuklaryny goraýjy aktiwistleriň öňe sürüp gelýän meselelerini hem öz içine alýar.
Türkmenistanda häkimiýeti dolandyrýan partiýadan başga-da syýasy partiýalaryň döredilmegine rugsat ediljekdigi barada 18-nji fewralda prezident Berdimuhamedow tarapyndan orta atylan pikir hem ýurduň içinde we daşynda uly seslenmeleri döredipdi.
Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň maslahatynyň dowamynda düýn harby we hukuk goraýjy organlaryň ýolbaşçylarynyň hasabatlary hem diňlenildi.


text:
Pakistanyň howpsuzlyk güýçleri sişenbe güni gije Kwetta şäherinde geçiren reýdlerde bomba ýasamak üçin ulanylýan materiallaryň takmynan 100 tonnasyny ele geçirdi we 10 adamy hem tussag etdi.
Howpsuzlyk güýçleriniň berýän maglumatyna görä, ele salnan materiallaryň düzümi, şu ýylyň başynda Kwette şäherinde aýry-aýrylykda partladylan iki bombanyň düzümindäki materiallar bilen çalymdaş. Şol partlamalarda takmynan 200 adam ölüpdi.
Polkownik Makbul Şahyň aýtmagyna görä, reýdler Kwettede iki adamyň 15 tonna kaliý hloratyny ýük maşynyna ýükleýän mahaly tutulmagynyň yzýany geçirilipdir.
Şahyň berýän maglumatyna görä, şol iki adam polisiýa ofiserlerini bomba ýasamak üçin materiallaryň saklanýan ammaryna äkidipdir.
Henize çenli ele salnan bu materiallaryň haýsy topara degişlidigi barada maglumat berilmeýär.
Kwetta Pakistanyň Balojistan welaýatynyň paýtagtydyr. Bu region “Talyban” hereketiniň hüjümlerinden we mezhepara ýowuzlyklardan kösenýär.


text:
Iinstitutyň gurluşy:
«Sport» we “Syýahatçylyk«fakultetleri;
8 sany kafedralar:
1. «Dünýä tejribesini öwreniş»,
2. «Sportuň medisina we biologiki taýdan üpjünçiligi»,
3. «Sportuň nazaryýeti we biomehanika»,
4. «Atçylyk sporty, gimnastika, ýeňil atletika we suwda ýüzmek»,
5. «Türkmen milli we sport oýunlary»,
6. «Göreş we başa-baş tutluşyk»,
7. «Syýahatçylyk täjirçiligini guramak we dolandyrmak»,
8. «Myhmanhana we syýahatçylyk hyzmatlarynyň ýörite menejmenti».
Türkmenistanyň Milli sport we syýahatçylyk institutyna «Bedenterbiýäniň, sport täliminiň, sagaldyş we uýgunlaşmak işleriniň nazaryýeti we usulyýeti» 13.00.04 hünäri boýunça aspirantura açyldy; kandidatlyk dissertasiýanyň temalary tassyklanyldy: olaryň biri ýokary synp mekdep okuwçylarynyň sagdyn keşbiniň kemala gelmegine bagyşlanan, ikinjisi — milli göreşde ýokary derejeli türgenleriň taýýarlygy barada. Şeýle-de ylmy-barlamhanasynyň meseleleri bilen baglanyşykly ylmy merkezi açmaklyk meýilleşdirilýär. Sport fakultetindäki ylmy-barlag işleri adamyň bedenterbiýe-sagaldyş we sport hereketleriniň esasy pedagogiki, mediki-biologiki kanunalaýyklygyny öwrenmek bilen baglanyşykly. Syýahatçylyk fakultetiniň syýahatçylyk pudagynyň ykdysady netijeliligini ýokarlandyrmagyň ylmy esaslary barlanylýar.
Ylmy-barlaglaryň netijeleri barada ylmy maslahatlarda çykyşlar guralýar, şol çykyşlar bolsa makalalar ýygyndylarynda we ylmy žurnallarda neşir edilýär.
Salgysy:
744001, Türkmenistan, Aşgabat ş., Türkmenistanyň Gahrymany Atamyrat Nyýazow şaýoly, 243.
Tel.: 36 25 40, faks: 36 24 56.
Filed under: Bütin Temalar, Ylmy Guramalar


text:
Daglyk Garabag konflikti, Türkiýe bilen gatnaşyklary täzeden gurnamak baradaky synanyşyklar we beýleki meseleler barada Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Ýerewandaky Ermeni gullugy Ermenistanyň Daşary işleri ministri Eduard Nalbandýan bilen söhbetdeşlik geçirdi.
“Türkiýe Ermenistan bilen gatnaşyklaryny täzeden dikeltmegi Daglyk Garabag konfliktiniň Azerbaýjanyň islegine laýyk çözülmegine bagly etse, onda bu prosesiň tersine öwrülmegine getirer” diýip, Ermenistanyň Daşary işleri ministri Eduard Nalbandýan aýtdy.
Ol söhbetdeşlikde öz hökümetiniň “Ankara bilen Ýerewan 2008-nji ýylda bu gepleşige öňünden hiç bir şert goýman girişdiler” diýýänini gaýtalap, “protokolda” hem Garabag dawasy agzalanok diýdi: “Bir zat aýdyň. Biz öňünden hiç bir şert goýulmaz diýen düşünje bilen bu gepleşiklere başlap, ylalaşyga geldik. Öňünden şert goýulsady, onda biz bu prosese başlamazdyk”.
Düýn ors prezidenti Medwedew bilen duşuşan Ermeni Prezidenti Serž Sarkisýan öten aý Türkiýe bu ylalaşyklary belli bir wagtyň içinde ratifisirlemedik ýagdaýynda, özüniň gepleşikleri terk etjekdigini aýdypdy.
Nalbandýan belli bir senäni agzaman, günbatar ýurtlary bilen Orsýetiň hem Türk-Ermeni gatnaşyklarynyň hiç bir şertsiz kadalaşmagynyň tarapyny çalýandygyny aýtdy: “Türkiýe yza tesen halatynda, onda bu onuň ýeke Ermenistan bilen gelen ylalaşyklaryny bozmagy däl, eýsem halkara jemgyýetçiliginiň hem pikirlerine hormatsyzlyk etmegi bolar. Netijede olaryň öňünde abraýdan düşer. Ermenistanyň bolsa, gazanan zady-ha diýmäýin, ýöne ýitiren zady bolmaz”.
“Dawaly territoriýany zor bilen alarys”
Ermenistanyň Daşary işler ministri Garabag konfliktine dolanyp, Azerbaýjan prezidenti Ylham Aliýewiň ýaňy golaýda “dawaly territoriýany zor bilen alarys” diýenini tankytlady: “Bular ýaly beýanatlar Azerbaýjanyň 2010-njy ýylda hem iki taraplaýyn eglişige taýýar däldigini, onuň Garabag halkyna howp bolup durýandygyny görkezýär”.
Azerbaýjan prezidenti täze ýyl mynasybetli öz halkyna eden ýüzlenmesinde Garabagyň Azerbaýjanyň golastyna geçmegini halkara goldaw esasynda kepillendirendigini aýdypdy.
“Araçy ýurtlar näme diýýär? Olar Ermenistanyň aýdýanyny aýdýarlar. Garabag meselesi halkara kanunlarynyň prinsiplerine, normalaryna laýyk çözülmeli. Aýratyn-da güýç ulanmazlyk, öz ykbalyňy özüň kesgitlemek, toprak bütewiligi prinsipi ýerine ýetirilmeli” diýip, Nalbandýan Alyýewyň aýdanyny ret etdi.
Nalbandýanyň aýtmagyna görä, öňümizdäki aýlarda alnyp baryljak gepleşiklerden köp zatlara garaşmaly däl: “Men prosesi ýasama suratda çaltlandyrmaga hiç bir delil göremok. Munuň bilen hemmeler ylalaşýan bolsalar gerek”.
“Taraplaryň pozisiýalaryny biri-birine ýakynlaşdyrmakda öten ýyl käbir öňegidişlikler boldy. Ýöne bu bir böwsüş derejesinde däl. Biz 2009-njy ýylyň oňaýly dinamikasyny saklap bilsek, onda konfliktiň çözgüdi üçin perspektiwalary gowulandyrmak mümkinçiligi ýok däl” diýip, Nalbandýan sözüniň üstüni ýetirdi.


text:
Aşgabadyň “Kolhozçysynyň” öňki belli futbolçysy Wadim Poluboýarinowyň ogly Danil Russiýanyň çempionatynyň 6-njy tapgyrynyň myhmançylykda Permiň “Amkaryna” garşy geçiriljek duşuşygyna taýýarlygyň çäklerinde Moskwanyň “Spartagynyň” esasy düzümi bilen türgenleşmäge çekildi.
Türgenleşikler “Spartagyň” Tarasowkadaky bazasynda alnyp barylýar. Netijede 22-nji awgustda 18 ýaşly oýunçy gyzyl-aklaryň esasy toparynyň düzümindäki ilkinji duşuşygyny geçirip biler. Duşuşyk Permde Aşgabat wagty bilen 17.00-da geçiriler.
Dmitriý Aleniçewiň ýolbaşçylyk edýän toparyna çagyrylmagyna futbolçynyň ýaşlar düzümdäki ynamly oýny sebäp boldy. Şu möwsümde ol ýaşlar çempionatynda bäş duşuşyga gatnaşdy.
Danil Poluboýarinow futbol bilen Twer şäheriniň SDÝUŞOR-ynda meşgullanyp başlady. Moskwada geçen ýaryşlaryň birinde 10 ýaşly Danil “Spartagyň” futbol akademiýasynyň hünärmenleriniň gözüne ildi, olar oglanjygy öz toparlaryna çagyrdylar. Şondan soň, Danil “Spartagyň” ýetginjekler toparynda paýtagtyň çempionatynyň we beýleki ýaryşlaryň duşuşyklaryna gatnaşmak üçin iki ýyllap her ýekşenbe güni kakasy bilen elektriçkada Twerden Moskwa gatnady. Diňe şondan soň, gyzyl-aklaryň akademiýasyna bardy.
2012-nji ýylda Danil Poluboýarinow Russiýanyň ýetginjekler ýygyndy toparynyň düzüminde (1997-nji ýylda doglanlar) Aşgabatda geçirilen Türkmenistanyň Prezidentiniň Kubogy ugrundaky halkara ýaryşyna gatnaşdy we bäsleşigiň iň gowy ýarym goragçysy boldy.
Janköýerleriň pikirine görä, Danil Poluboýarinow 2014/2015-nji ýyllaryň möwsüminde bir oýunda iň owadan iki pökgi geçiren futbolçy hökmünde bellenildi.
Onuň kakasy Wadim Poluboýarinow Twer şäheriniň SDÝUŞOR-ynda tälimçi bolup işleýär.