text:
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-Moon Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow bilen gepleşik geçirdi. Orsýetiň Soçi şäherinde geçirilen bu duşuşygyň üns merkezindäki meseleleriň biri Siriýadaky krizis bilen bagly boldy.
Anna günki duşuşygyň yz ýanyndan geçirilen metbuagt konferensiýasynda Ban Ki-Moon krizis bilen bagly çäre görmek prosesinde pursaty elden bermezligiň örän möhümdigini nygtady. Ban Ki-Moon Sergeý Lawrowyň we ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerriniň Siriýadaky ýagdaý boýunça halkara konferensiýasyny geçirmek barada ýakynda eden bilelikdäki çagyryşyny goldaýandygyny aýtdy we şeýle duşuşyk “mümkin boldugyndan tiz geçirilmeli” diýip, sözüniň üstüni ýetirdi.
Siriýa boýunça konferensiýa
Sergeý Lawrow siriýalylaryň konfliktdäki taraplardan wekil saýlamaklarynyň örän wajypdygyny belledi.
Orsýetiň daşary işler ministriniň sözlerine görä, Siriýada bir-birine garşy çykyş edýän taraplaryň halkara konferensiýasyna gtnaşmaga kimiň taýýardygyna düşünmek zerur, şeýle-de Siriýadan başga ýurtlaryň arasyndan bu çärä gatnaşyjylary hem kesgitlemek möhüm.
Lawrow Siriýa boýunça konferensiýa “terrorçylykly” hereket edýän toparlar gatnaşdyrylmaly däl diýip belledi. Lawrowyň pikirine görä, Siriýanyň goňşulary, şol sanda Eýran parahatçylyk ugrundaky ähli konferensiýalara gatnaşmaly. Lawrow geosyýasy garaýyşlaryň konferensiýany taýýarlamak we geçirmek işine Eýranyň gatnaşmagyna hiç hili päsgelçilik döredilmeli däldigini belledi.
BMG-niň derňewi
Ban Ki-Moon we Lawrow Siriýada himiki ýaraglaryň ulanylmagy bilen bagly wakalar boýunça BMG-niň ýolbaşçylygynda derňew geçirilmegine çagyrdylar.
Ban Ki-moon Allepo şäheriniň golaýynda himiki ýaraglaryň ulanylmagy barada bar bolan çaklamalary barlamak üçin BMG-niň derňewçi toparynyň ýurda goýberilmeýändigine aladalanma bildirdi.
Lawrow Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň hökümeti halkara derňewçileriň meseläni derňemeklerine rugsat berjegini duýdurandygyny habar berdi.
Ban Ki-Moon we Lawrow möhüm halkara meseleleriniň ýene birnäçesini maslahat etdiler, şol sanda Ýakyn Gündogardaky parhataçylyk prosesi, Owganystandaky ýagdaý we Koreýa ýarymadasyndaky dartgynlylyk barada-da pikir alyşdylar.
BMG-niň Baş sekretary Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin bilen hem duşuşdy.


c: text/html

text:
Orsýetiň Demirgazyk Kawkaz regionynyň yslamçy gozgalaňçylarynyň lideri öz tarapdarlaryny 2014-nji ýylda Soçide boljak olimpiýa oýunlaryna degişli obýektlere hüjüm etmäge çagyrdy.
Demirgazyk Kawkazyň yslamçy gozgalaňçylar toparynyň websaýtynda çarşenbe güni ýaýradylan wideoda, özüni garaşsyz Kawkaz Emirligi, diýip atlandyran toparyň lideri Doku Umarow “regionyň ähli yslamçy söweşijilerini we beýleki orsýetlileri Şeýtanyň oýunlaryna” ýol bermezlige çagyrdy.
Şeýle-de, Umarow ýakynda “jyhadçy” hereketleriň ählisine girizen gadagançylygyny ýatyrýandygyny habar berdi. Umarow “Kreml biziň hoş niýetimizi ejizlik hökmünde kabul edýär”, diýip belledi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Braziliýanyň Rio-de-Žaneýro şäherinde geçýän tomusky Olimpia oýunlarynda türkmen türgenleriniň ýene ikisi öz ukybyny synap gördi.
8-nji awgustda türkmen toparynyň düzüminden dzýudoçy Ruşana Nurjowowa aýallaryň arasynda 57 kilogram agrama çenli kategoriýada wengriýaly türgen Hedwig Karakas bilen güýç synap, 101-0 hasap bilen ýeňildi.
Şeýle-de, duşenbe güni erkekleriň arasynda 75 kilogram agrama çenli kategoriýada boksçy Arslanbek Açylow wengriýaly türgen Zoltan Harça bilen bäsleşdi. Emma Açylow ilkinji tutluşykda 2-1 hasap bilen ýeňlip, medal ugrundaky ýaryşdan çykdy.
Häzir 31-nji gezek geçirilýän tomusky Olimpiýa oýunlarynda Türkmenistana wekilçilik edýän sportsmenleriň mundan ozal hem üç sanysy çykyş etdi.
Ilki bilen dzýudo boýunça halkara derejesindäki sport ussady, 2014-2015-nji ýyllarda iki gezek Türkmenistanyň iň gowy atleti adyna mynasyp bolan we halkara derejesindäki dünýä we aziýa ýaryşlarynda baýrakly orunlary eýelän Gülbadam Babamyradowa çykyş etdi.
Babamyradowa aýallaryň arasynda 52 kilogram agrama çenli kategoriýada ispaniýaly Laura Gomes (Laura Gómez) bilen güýç synanyşdy. Emma Türkmenistanyň umyt bildirýän sport ussady Babamyradowa ilkinji tutluşykda ýeňlip, medal ugrundaky ýaryşdan çykdy.
Şeýle-de ýekşenbe güni ýüzüji Darýa Semýonowa bras ýüzmek usuly arkaly 100 metr aralykda öz güýjüni synap gördi. Semýonowa bu aralygy 1:19.84 wagtda geçip, 44 ýüzüjiniň arasynda 41-nji orny eýeledi.
Ýekşenbe güni türkmen türgenlerinden ýüzüji Merdan Ataýew hem ýaryşda çykyş etdi. Ataýew 100 metr aralygy arkan ýüzmekde bäsleşdi. Onuň görkezen wagty 56.34 sekunda deň bolup, ol ýaryşyň bu görnüşi boýunça bäsleşen 39 ýüzüjiniň arasyndan 33-nji bolup pellehana geldi. Ýüzugra aýtsak, Ataýew bäsleşikde görkezen wagty bilen ýüzmegiň bu görnüşi boýunça Türkmenistanyň milli rekordyny täzeledi.
Olimpiýa Komitetiniň berýän maglumatyna görä, Rio-de-Žaneýrodaky Olimpiada Türkmenistandan jemi dokuz türgen ugradylypdyr.
Türkmen toparynyň düzüminden ýekedaban zyňmak boýunça türgen Amanmyrat Hommadow, 100 metr aralygy ylgamaly ýüwrük Ýelena Rýabowa, agyr atletikaçylar Hojamuhammet Toýçyýew we Gülnabat Kadyrowa dagylar öz güýçlerini entek ýene synap görmeli bolarlar.


text:
Muhammet pygamberiň karikaturasyny çekmek barada Facebook tarapyndan 20-nji maýda internetde geçirilen kampaniýa hakda bu kampaniýany alyp baranlaryň biri bolan 28 ýaşly germaniýaly Andy Freiheit (şahsy howpsuzlygy sebäpli edebi lakam ulanylýar) bilen Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy, şeýle hem Pakistan gullugynyň Maşaal Radiosy söhbetdeşlik geçirdi.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Muhammet pygamberiň karikaturasyny çekmek baradaky kampaniýanyň Faceboogyň 80 müň agzasynyň ünsüni özüne çekenligi, dört müňden köpräk karikaturanyň saýta gelip gowşanlygy aýdylýar. Pygamberiň suratyny çekmek yslam dininde günä hasaplanýar. Ozal bular ýaly işleri edenlere yslamçy ekstremistler “öldüreris” diýip, haýbat atdylar. Köp ýurtlarda hem gahar-gazaply protestler geçdi. Siziň özüňize bir göni howp abanan mahaly boldumy?
Andy Freiheit: Hut meniň özüme öldüreris diýip haýbat atylanok. Olar meniň adymy bilenoklar. Ýöne sahypany dolandyrýanlara we bu kampaniýany alyp baranlara toplumlaýyn haýbat atylmanam duranok. Biz hem şoňa görä çäre gördük... Biz hiç kime birini öldür diýemzok. Yslamçy ekstermistler muny etseler, bu olaryň öz işi. Muňa biz jogapkär däl. Biz olar hetdenaşa bir iş etmez diýip umyt edýäris. Olar bu işi etjek bolsalar, parahatçylykly protest geçirip bilerler. Pikirlerini şeýdip, beýan edip bilerler. Häzir söz azatlygy howp astynda. Biz erkin, şol sebäpden hem bir araçäk belledik.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Şular ýaly karikaturalara gezek gelende söz azatlygy bilen ýigrençli wagzyň arasynda araçäk nirededir öýdýäňiz?
Andy Freiheit: Biziň ugur alýan ölçeglerimiz bar. Ýöne her bir suraty gözden geçirip bilemzok. Muňa ne wagtymyz, ne-de mümkinçiligimiz bar. Şunlukda gaty kemsidiji suratlar-da bolýar. Bular üçin ötünç soraýarys. Saýta seretseňiz, görersiňiz, dolanyryjylar tarapyndan edilen belliklerde birine dil ýetirilen ýeri ýokdur.
Maşaal Radiosy: Yslam medeniýeti barada siz takyk näme bilýärsiňiz?
Andy Freiheit: Men iki ýarym ýyl Türkiýede boldum. Türk yslam medeniýeti barada bilýärin. Beýlekiler bilen deňäniňde Türkiýe bütinleý dünýewi döwlet bolsa-da, yslam medeniýeti barada bilýän zatlarym ortaça bilimden ýokary. Ýöne men ekspert däl.
Maşaal Radiosy: Bu kampaniýany alyp barmagyňyza name sebäp boldy?
Andy Freiheit: Bu musulmanlaryň haýbat atmagy netijesinde sungat işgärleriniň özlerini senzuralamagyna berilýän gaýtargy. Mysal üçin, gollandiýaly film direktory Theo Wan Gog Saud Arabystanyndaky aýallaryň durmuşy barada film döredenligi üçin öldürildi. Şular ýaly başga sungat işgärlerini-de öldürmek bilen haýbat atyldy ýa olaryň özi gorkup dymdylar.
Maşaal Radiosy: Näme üçin siz hemme musulmanlar üçin aýratyn bir beýik sahş bolan Muhammet pygamberi yslamçy ekstermistler bilen baglanyşdyrýarsyňyz?
Andy Freiheit: Sebäbi olar özlerine musulman diýýärler. Olaryň bize öldürjek diýip haýbat atmagyna sebäp bolýan Muhammet. Bizi öldürmek bilen haýbat atýan hytaýly kommunistler bolsady, onda biz Maonyň karikaturasyny çekerdik. Bizi öldürmek bilen haýbat atýan günorta afrikalylar bolsady, Nelson Mandelanyň karikaturasyny çekerdik. Bizi öldürjek diýip haýbat atýan hindistanlylar bolsady, Mahatma Ghandiniň karikaturasyny çekerdik. Her kim, her bir topar adamlara öldürerin diýip haýbat atmak bilen öz diýenini etdirjek bolsa, onuň bu aýdany ýol alamaz, ol garşylyk bilen ýüzbe-ýüz bolar.


text:
Ýekşenbe güni agşam Ysraýylyň Palestina, Siriýa we Liwan bilen aralygyndaky serhet ýakalarynda gurnalan protestlerde Ysraýylyň harbylary protestçilere garşy ot açdylar.
Wakada azyndan 12 adamyň ölüp, onlarça adamyň ýaralanandygy barada maglumat alyndy.
Ysraýylyň serhet ýakalaryndaky bu protestler 1948-nji ýylda Ysraýyl döwletiniň döredilen gününe gabatlap palestinlileriň «Nakba», ýagny, «weýrançylyk» ady bilen belläp geçýän gününe gabatlanyp gurnaldy.
Ysraýyl döwletiniň döredilmegi netijesinde ýüz müňlerçe palestinliler özleriniň ozalky ýaşap oturan territoriýalaryndan göçürilipdiler.


text:
ABŞ-nyň goranmak ministri Leon Panetta territoriýalaryndan demir we gara ýol arkaly NATO-nyň ýüklerni daşamaga rugsat berendikleri üçin ähli Merkezi Aziýa ýurtlarynyň resmilerine minnetdarlygyny bildirdi.
Panetta duşenbe güni NATO-nyň Çikagoda geçirilýän sammitiniň çäginde Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň, Täjigistanyň, Türkmenistanyň we Özbegistanyň resmileri bilen duşuşdy.
Pentagonyň sözçüsi Jorj Littliň aýtmagyna görä, Merkezi Aziýa ýurtlarynyň demirgazyk üpçünçilik ýoluny goldanlyklary üçin, Panetta olara “özüniň çuňňur minnetdarlygyny” bildiripdir.
NATO goşunlarynyň Owganystandan çykarylmak möhleti olan 2014-nji ýylyň golaýlamagy bilen, Waşington ýaraglaryny Orsýetiň we Merkezi Aziýanyň territoriýalarynyň üsti bilen daşamak üçin bu ýurtlaryň rugsadyny almak boýunça gepleşikler geçirýär.
Pakistanyň üsti bilen ýük daşamaklyk golaý we arzan düşýär, ýöne NATO-nyň howa hüjüminde 24 pakistanly esgeriň öldürilmeginden soň, Pakistan ýoluny bekledi.


text:
Türkmenistanyň Milli saglyk programmasynyň kabul edilenine şu ýyl 20 ýyl dolup, agzalan döwürde ýurduň saglygy saklaýyş pudagynda göz öňünde tutulan işleriň jemlenýändigi, şeýle-de täze saglyk programmasynyň düzülýändigi resmi maglumatlarda habar berilýär.
Türkmen resmileri saglyk programmasynyň üstünlikli bolandygyny aýdyp, ençeme täze keselhanalaryň gurlandygyny mysal getirýärler.
Gurluşyklar esasan şäherlerde we welaýat merkezlerinde geçirilýärkä ýurduň regionlarynda ilata nähili medisina hyzmatlary hödürlenýär?
Türkmenistanly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew Balkan welaýatyndaky ýagdaý barada gürrüň berdi.


text:
Şu gün Owganystanyň paýtagty Kabulda bu ýurtdaky meselelere bagyşlanylyp, ýörite halkara konferensiýasy açyldy.
Bu konferensiýada eden çykyşynda prezident Hamid Karzaý bu ýurduň howpsuzlygy baradaky jogapkärçiligi 2014-nji ýyla çenli Owganystanyň öz harby güýçleriniň öz üstlerine almak isleýändiklerini aýtdy.
Şeýle hem, ol öz çykyşynda Owganystanyň ösüşi we dikeldişi üçin berilýän milliardlarça dollar maliýe ýardamlaryna berk gözegçiligiň zerurdygyny nygtady.
Owganystanyň paýtagtynda geçirilýän bu halkara konferensiýasyna dünýäniň 70 töweregi döwletinden we guramalarynden wekiller, şol sanda, Türkmenistandan hem ýurduň daşary işler ministri Raşid Meredow gatnaşýar.
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Ban Ki Mun we Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillary Klinton öz çykyşlarynda Owganystanyň hökümetini korrupsiýa garşy has berk göreş alyp barmaklyga çagyrdylar.


text:
Geçen tomus G.Berdimuhamedowyň doglan gününe gabatlanyp gurnalan uly konsertde
prezidentiň özi-de eline gitara alyp, “Saňa meniň ak güllerim” atly aýdymy aýdypdy. Gurnalan bu konsert diňe ak güllere bagyşlanan aýdymy bilen däl, eýsem aýdym aýdylýan sahnanyň we sahnadaky bar zatlaryň reňkiniň hem aklygy bilen tapawutlanypdy.
“Saňa meniň ak güllerim” atly aýdymy we aýdymçyny yglan eden alyp baryjy bu aýdymyň sözleriniň we sazynyň Gurbanguly Berdimuhamedowa degişlidigini yglan edipdi.
G.Berdimuhamedowyň öz doglan gününde aýdym aýdýan pursaty. Aşgabat, 29-njy iýun, 2011.
Aýdymy ýerine ýetiriji Berdimuhamedowyň geýen köýnegi we jalbary, elindäki gitarasy hemem onuň bagy, ýanyndaky duran sazandalaryň geýen eşikleri, olaryň saz gurallary, saza goşup aýdym aýdýan aýdymçylaryň eşikleri - ählisi ak.
Bu sahna we sahnadaky zatlaryň reňkiniň ak bolmagy ýa-da ak reňkli güller wasp edilip, aýdym aýdylmagy soňky döwürlerde ýurtda ak reňkiň beýleki reňklerden döwlet derejesinde tapawutlandyrylýandygyny görkezýän ilkinji alamat däl.
Özüniň gyzyl reňki bilen dünýä tanalýan türkmen halysynyň ak reňke boýalan nusgasynyň öňünde oturan prezident Berdimuhamedowyň suraty türkmen metbugatynyň her gün diýen ýaly baş sahypasynda çap edilýär.
Türkmenistanyň telekanallarynda görkezilýän Ministerler Kabinetiniň maslahatlary geçirilýän zallarda hem Nyýazow döwründäki gyzyl reňkli gülleriň ak reňkli güller bilen çalyşylandygyny görmek bolýar.
“Aklygyň” hemmä ýetýän täsiri
Şol bir wagtyň özünde-de, soňky döwürlerde ak kepderi, ak at
we ak güller ýaly simwolika Türkmenistanyň döwlet eýýeçiligindäki habar beriş serişdelerinde juda köp duş gelýär.
Aşgabadyň ýaşaýjysy Altymyrat ak reňkiň aşa tapawutlandyrylmagynyň häzir onuň
Altymyrat: “Ak reňke bolan aşa üns diňe egin-eşikde däl, jemgyýetçilik obýektleriniň gurluşygynda hem örän köp duş gelýär".
maşgalasyna-da täsirini ýetirip başlandygyny aýdýar: “3-nji klasa gatnaýan oglum Ýakup ýakynda mekdepden täze tabşyryk bilen öýe dolandy. Mugallymlary oňa ak egin-eşik tikdirmelidigini aýdypdyrlar. Mugallymlarynyň aýtmagyna görä, ak reňkli eşik çagalara köpçülükleýin çärelere gatnaşdyrylanda gerek bolýarmyş”.
Altymyrat sözüni dowam etdirip, “Ak reňke bolan aşa üns diňe egin-eşikde däl, jemgyýetçilik obýektleriniň gurluşygynda hem örän köp duş gelýär, meselem, ýurtda täze salynýan ýaşaýyş jaýlary, sport desgalary - hemmesi diýen ýaly ak reňkde” diýip, sözüniň üstüni ýetirdi.
Ak reňk diňe binalarda we döwlet derejesindäki çärelerde ulanylýan reňk bolmak bilenem çäklenmän, döwlet eýýeçiligindäki telekanallarda çykyş edýän adamlaryň geýýän egin-eşiklerinde-de soňky wagtlar aýratyn göze ilýär. Mysal üçin, şu ýylyň birinji ýanwaryndan efire berlip başlanan “Türkmenistan—sport” we “Aşgabat” telekanallarynda çykyş eden ilkinji alypbaryjylaryň geýen eşikleriniň reňki hem aklygy bilen tapawutlandy.
Tigir sürýän wagty hem türkmen prezidenti beýlekilerden öz ak geýimi bilen tapawutlanýar.
Şeýle-de, ýurtda geçirilýän köpçülükleýin çärelerde hem ak reňkiň agdyklyk etmegine aýratyn üns berilýär. Ýerli synçylaryň aýtmagyna görä, ak reňke bolan üns, esasanam, prezident G.Berdimuhamedowyň geçen ýylky Bedew baýramçylygynda ak ata münüp, egnine ak kepderini gonduranyndan soň, has-da güýç aldy.
Häzirki döwürde köpçülikleýin çärelere gatnaşýan aýdymçylaryň, tansçylaryň köpüsi ak egin-eşikde çykyş edýärler. Laçyn Mamedovanyň “Sen aman bol, Arkadag”
atly aýdymynyň “Youtube” saýtynda peýda bolan wedeo-sýužetinde geýen eşigi-de ak.
Ak reňkiň syryny bilýän ýok
Ak reňke näme üçin aýratyn ähmiýet berilýär diýlen soraga döwlet derejesinde jogap berilmeýär. Ak reňke asla aşa köp üns berilýändigi barada-da resmi maglumat ýok.
Emma, prezident Berdimuhamedowy wasp edip, “Ak kepderi” atly poemany ýazan Gözel Şagulyýewa ýakynda telewedniýede eden çykyşlarynyň birinde özüniň ak kepderi atly goşgusyny ýazmak kararyna näme üçin gelenligini şeýle düşündirdi: “Men, umuman, hormatly prezidentimizi şu aklyga, dünýäň ak ýüzüne şygyrda doladym hasaplaýaryn. Hormatly prezidentimiziň ýoluna ak gülleri düşedim hasaplaýaryn”.
Döwlet derejesinde ykrar edilmese-de, käbir medeniýet işgärleri ak reňkiň ýurtda
Ak telpekli prezident G.Berdimuhamedow ak bedewiň üstünde.
syýasy ideologik propogandanyň bir simwolyna öwrülüp barýandygyny aýdýarlar.
Adynyň agzalmagyny islemedik aşgabatly bir medeniýet işgäri bu barada şeýle diýdi: “Köpçülikleýin çärelere gatnaşýan adamlaryň arasynda ak egin-eşik geýinýänler köpelýär. Döwlet ýolbaşçylary prezidente ak gülleri sowgat berýärler. Prezidenti saparlarda garşy alýan gyzlar hem ony ak reňkli güller bilen garşylaýarlar. Hatda, soňky döwür dokalýan türkmen halylarynyň köpüsinde ak reňk agdyklyk edýär. Garaz, ak reňk syýasy-ideologik propogandanyň simwolyna öwrülip barýar”.
Ak reňke aşa köp üns bermeklikligiň ýa-da, adynyň agzalmagyny islemedik medeniýet işgäriniň sözi bilen aýdylanda, - bu reňki kultlaşdyrmak ideýasynyň kime degişlidigi heniz belli däl. Ýöne, käbir synçylar ak reňki Türkmenistanyň prezidentiniň imiji bilen baglanyşdyrýarlar.
Ak mermerden gurlan fitnes klubynda ak sport geýimli prezident Berdimuhamedow maşk edýär.
Berdimuhamedowyň ak reňke bolan aýratyn garaýyşy barada halk arasynda hem dürli pikirler bar. Käbirleri prezidentiň ak reňki gowy görmeginiň sebäbini onuň lukmançylyk käri bilen düşündürýärler. Bu baradaky beýleki garaýyş bolsa, halk arasyndaky ak reňke bolan yrym bilen bagly.
Ýazyjy hem edebiýätçy Hudaýberdi Hally türkmençilikde ak reňk bilen bagly yrymyň aýratyn ähmiýetiniň bardygyny aýdýar.
“Türkmenleriniň yrymy boýunça alnyňda ak düýäniň çöküp otyrmagy, ak ata münmek, egniňe ak guşuň gonmagy ýaly zatlar adamyň bagtynyň çüwmegini aňladýar” diýip, ýazyjy hem edebiýatçi Hudayberdi Hally belleýär.
Türkmenistanyň ak reňke boýalmagynyň aňyrsynda nähili matlaplaryň bardygy barada takyk bir zat aýtmak kyn. Emma 3-nji klasa gatnaýan aşgabatly Ýakubyň kakasy Altymyrat welin, bu ýagdaýdan razy däl.
“Onsuzam, mekdebi remont etmek üçinem, köpçülikleýin çärelere baýdajyklary, ak şarjagazlary satyn almak üçinem çagalardan pul ýygnalýar. Indi bolsa, ogluma bahasy azyndan 140 manada durjak ak penjek-balak satyn almaly bolar” diýip, Altymyrat öz nägileligini mälim etdi.


text:
Lebap welaýatynyň Serdarabat etrabynyň Jeýhun obasynyň ýaşaýjysy Güljemal daýza günüň yssysynda tamdyrynyň daşynda eli repideli bir aňry, bir bäri aýlanýar.
Bir tarapdan çörek ýapýar, beýleki tarapdan, gelen-giden bilen salamlaşýar. Gelýän-gidýänleriň aglabasy bolsa Güljemal daýzanyň müşderileri, ol eýýäm bäş ýyldan bäri öýünde çörek bişirip satýar. Onuň söwda nokady öýüniň bosagasyndaky tamdyry, müşderileri bolsa uzakdan-ýakyndan gelýän goňşulary ýa ýoldan geçip barýan ýolagçylar.
“Öňler men diňe maşgalamyň iýjek çöregini ýapýardym. Indi bolsa gününe 100 çörekden gowrak ýapýan günlerimem bar. Hudaýa şukur, müşderilerim işimden razy” diýip, Güljemal daýza aýdýar.
Güljemal daýza, mundan bäş ýyl ozal adamsy aradan çykansoň, üç çagaly maşgalasyny eklemek üçin başga çykalga tapman, çörek bişirip satmaga başlapdyr.
Ilkibaşda girdejisi o diýen öwerlikli bolmasa-da, wagtyň geçmegi bilen müşderileriniň sany barha artyp, ol häzirki döwürde aýda arassa 600 manat gazanýanlygyny aýdýar. Şol gazanjy bilen jeýhunly daýza öz üç çagaly maşgalasyny ekleýänligini gürrüň berýär.
“Meniň iki gyzym hem-de bir oglum bar. Uly gyzym 7-nji, kiçi gyzym 5-nji klasda okaýar” diýip, Güljemal daýza aýdýar. “Iň körpäm şu ýyl 1-nji klasa barmaly. Oňa täze egin-eşik, sumka, okuw esbaplaryny satyn almaly. Şonuň üçin tomsuň soňky aýynda hemişekiden köpräk işlemeli boljak”.
Ýaşy 40 töweregi bolan bu jeýhunly zenanyň güni gaty ir sagatlardan başlanýar. Irden tamdyryň başyna geçip, ol öýländen öň çöreklerini bişirip bolýar. Ol söwda gutaransoň, ertiriň aladasy bilen bazara aýlanýar, söwda-satygyny edip, agşam hamyryny yuwurman kellesini ýassyga goýmaýanlygyny aýdýar.
Aladasy bar
Güljemal daýzanyň aýtmagyna görä, bu onuň günüň-gününe gaýtalanýan iş tertibi. Emma muňa garamazdan, ol edýän işinden hem gazanjyndan razy, ýöne soňky döwürlerde unuň bahasynyň gymmatlamagy ony alada goýýar.
“50 kilogramlyk bir halta undan kiçi çörekden 170 sany, uly çörekden bolsa 100 çörek bişirip bolýar. Emma soňky döwürlerde un gymmatlady, şu günler 1 halta 50 kilogramlyk 1-nji hilli unuň bahasy 50 manada çykdy” diýip, Güljemal daýza aýdýar.
Ýeke başyna üç çagaly maşgalasyny eklemäge synanyşýan jeýhunly daýzanyň başyny diňe unuň gymmatlamagy däl, gaz edarasynyň we salgyt gullugynyň işgärleri hem agyrdýarlar. Onuň aýtmagyna görä, “gaz edarasynyň işgärleri, gazy ýakylmalysyndan artyk ýakypsyň diýip, bir zatlara gol goýdurýarlar, üstesine, her gezeginde 5-6 manat bermeli bolýar”
“Olar artyk näçe gaz ýakanymy nädip kesgitleýärler, bilemok, sebäbi ýakylan gazy kesgitleýän esbap ýok. Salgyt gullugynyň işgärleri-de gara zähmetim bilen gazanan çäklije gazanjyma-da göz dikýärler” diýip, Güljemal daýza aýdýar.
Emma, ähli kynçylyklara garamazdan, ol öz işiniň barşyndan, barha artyp barýan müşderileriniň sanyndan razy. Onuň aýtmagyna görä, “häzirki döwürde diňe öz obasyndan däl, töwerekde ýerleşýän obalardan gelýän müşderileriniň sanam barha artýar”.
Güljemal daýza uly gyzy okuwyny tamamlandan soň, häzirki işini has ulaldyp, onuň bilen çörekden başga-da dürli konditer önümlerini bişirip satmagy göz öňünde tutýanlygyny hem aýdýar.


text:
Orsýetiň daşky-gurşawy gorap çykyş edýän belli aktiwisti Suren Gazariana Estoniýadan gaçybatalga berildi.
Estoniýanyň habar serişdeleriniň berýän maglumatyna görä, sişenbe güni ýurduň ýolbaşçylary Gazariana üç ýyl möhletli ýaşamaga ygtyýarnama dokumentini beripdirler. Aktiwist Gazarian, soňky alty aý bäri agzalýan Baltik ýurdunda ýaşaýar.
Gazarian Orsýetiň oppozision dolandyryş geňeşiniň agzasy bolup, ol 2014-nji ýylda Soçide geçiriljek Gyşky olimpia oýunlarynyň gurluşyk proýektleri bilen baglanyşykly tokaýsyzlaşdyrmagy durdurmak ugrunda, soňky ýyllarda alyp baran işleri bilen metbugatyň baş sahypalarynda ýerleşdirilipdi.
2011-nji ýylda Gazarian we onuň guramasy Krasnodar Kraýynyň häkimliginiň golaýynda tokaýsyzşadyrmaga garşy geçirilen protestlere gatnaşypdy. Şol protestleriň netijesinde hem Gazarian birnäçe gün türme tussaglygynda saklanypdy.
Mundan bir ýyl ozal, Gazarianyň howpsuzlyk ofiserine ölüm bilen haýbat atandygy aýdylyp, ol barada derňewler başladylypdy. Şonuň netijesinde hem Gazarian Orsýeti terk edipdi.


text:
Germaniýanyň daşary işler ministri Frank-Walter Ştaýnmaýer (Frank-Walter Steinmeier) 23-nji fewralda Kiýewde çykyş edip, Ukrainanyň häkimiýetdäki koalisiýasynyň syýasy partiýalarynyň arasyndaky söweşler hökümetiň “Minsk ylalaşygynyň” borçnamalaryny ýerine ýetirmeginiň öňüni almaga rugsat bermez diýdi.
Kiýewde geçirilen gepleşiklerden soň, ukrain we fransuz daşary işler ministrleri bilen bilelikde geçiren metbugat ýygnagynda Ştaýnmaýer “Minsk ylalaşygynyň” ýerine ýetirilmegi üçin heniz hem möhüm ädimleriň ädilmelidigini aýtdy.
Şeýle-de, ol Orsýet hem “Minsk ylalaşygyny” ýetine ýetirmäge taýýar bolmalydyr diýdi.
Ştaýnmaýer Germaniýanyň we Fransiýanyň Ukrainanyň reforma tagallalaryny goldamagy dowam etdirjekdigini, emma munuň deregine Kiýewiň ýurduň ykdysadyýetiniň janlanmagyna ýardam berjek reformalary we “Minsk ylalaşygyny” amala aşyrmagyna garaşýandygyny belledi.


text:
2009-njy ýylda rus resmilerini korrupsiýada aýyplandan soň türmede ölen aklawçy Sergeý Magnitskiniň işi boýunça Moskwada duşenbe güni geçirilmeli deslapky diňlenişik soňa goýuldy.
Prokurorlar geçen ýyl Magnitskiniň garşysyna salgytdan gaçmak bilen bagly täze aýyplama bildirdiler.
Şeýle-de, Magnitskiniň işlän edarasynyň, "Hermitage Capital” inwestisiýa fondunyň eýesi Williýam Browdere aýyp bildirilýär.
Browder häzir Orsýetde bolmansoň, onuň gaýybana sud edilmegine garaşylýar.
Magnitskiniň tarapdarlary oňa türmede degişli medisina kömeginiň edilmändigini we tussag wagty azar berlendigini aýdýarlar.


text:
Tankydy çykyşlary bilen tanalýan rus žurnalisti Sibiriň Tomsk şäherinde geçip barýan maşyndan atylyp, erbet ýaralandy.
44 ýaşly Mark Minin kauçyk oklardan goluna, döşüne, buduna düşen ýaralar sebäpli hassahana ýerleşdirildi. Doktorlar onuň ýagdaýynyň kadalydygyny aýdýarlar.
Tomsk gubernatory Wiktor Kres bu hüjümiň masgaraçylykdygyny we ony özüniň elin derňejekdigini aýtdy.
Mininiň aýaly Kremle garşy kasparow.ru internet saýdynda bu hüjümiň žurnalistiň işi üçin edilendigini aýtdy.
Şu ýylyň başynda Tomskda ýerli žurnalist aýyp bildirmezden tutulyp, polisiýa stansiýasynda erbet uruldy we iki hepde soň ýaralaryndan heläk boldy.


text:
Türkmenistanly bir aýaly ogurlamakda we öldürmekde aýyplanan Özbegistanyň raýaty Dubaýyň sudundan özüniň möhletinden öň boşadylmagyny sorap ýüz tutdy diýlip, ýaňy-ýakynda peýda bolan media maglumatlarynda aýdylýar.
Birleşen Arap Emirlikleriniň “The National” neşiriniň maglumatyna görä, Türkmenistanyň raýatyny öldüreni üçin ömürlik türme tussaglygyna höküm edilen Özbegistanyň 59 ýaşly raýaty özüni tussaglykda gowy alyp barandygy üçin, Dubaý emirliginiň sudundan özüniň möhletinden öň boşadylmagyny sorady.
Maglumatda aýdylyşyna görä, 40 ýaşly bir türkmenistanly Özbegistanyň bu raýatyny 2001-nji ýylda 24 ýaşly başga bir türkmenistanlyny ogurlap, öldürmegi üçin hakyna tutupdyr. Berilýän habara görä, gürrüňi edilýän türkmenistanly ýatlanylýan aýaly şol ýylyň fewral aýynda Birleşen Arap Emirliklerine ten satdyrmak üçin eltipdir we soňra-da ony öldürtmek üçin bir özbegistanlyny 300 dollara hakyna tutupdyr.
Agzalýan bu ganly jenaýata gatnaşygy bolanlaryň atlary agzalmaýar.
Wakanyň jikme-jik mazmuny
15 ýyl mundan öň bolan jenaýatçylyk baradaky habarda, suduň maglumatlaryna salgylanyp habar berlişine görä, ýaş zenany öldürmek üçin hakyna adam tutan Türkmenistanyň raýaty şol döwürde aýallaryň ten satmagyny gurnamak bilen meşgullanypdyr. Öldürilen zenan onuň golastynda bir aý işländen soň gaçmagy we öz jorasynyň ýanynda gizlenmegi başarypdyr.
Hakyna tutulan özbegistanly ol aýalyň gizlenen ýerini anyklap, ony ogurlamaga synanyşanda, boýnuny döwüpdir we jaýyň ýedinji gatyndan ýere zyňyp, ony, hamana öz janyna kast eden ýaly edip görkezmek isläpdir.
Bu wakadan soň Özbegistanyň we Türkmenistanyň raýatlary, şeýle-de ol aýalyň gizlenen öýüniň eýesi tussag edilip, olaryň üçüsine bilkastlaýyn adam öldürmekde aýyplama bildirildi, olar adam ogurlamakda, Türkmenistanyň raýaty bolsa, munuň üssesine, priton, ýagny jelephana gurnamakda aýyplandy diýilýär. Öldürilen aýalyň garşysyna bildirilen aýyplamalar ölenden soňra aradan aýrylypdyr.
Maglumata görä, 2002-nji ýylyň fewral aýynda Dubaý emirliginiň jenaýat sudy agzalýan erkek adamlary ähli aýyplamalar boýunça günäli tapyp, ömürlik tussaglyga höküm edipdir.
Bu jenaýaty amala aşyran Özbegistanyň raýaty şu ýylyň 28-nji aprelinde, tussaglykda özüni gowy alyp barandygy üçin, möhletinden öň boşadylmagyny sorap, suda arza bilen ýüz tutdy.
“The National” neşiriniň maglumatyna görä, sud bu arza 19-njy maýda sereder.
Habar berilýän bu waka barada resmi maglumat alyp bolmady.


text:
Anna güni Waşington ynsan hukuklaryny bozmakda aýyplanýan orsýetli resmileriň atlaryny öz içine alýan ýörite sanawy çap eder diýlip garaşylýar.
Wiza gadagançylygy we maliýe sanksiýalary giriziljek orsýetli bu resmileriň sanawy ýakynda ABŞ-nyň Kongresi tarapyndan kabul edilen we “Magnitskiý akty” diýlip atlandyrylan düzgüniň esasynda tassyklanypdy.
Öz hormatyna şeýle kanuny düzgün kabul edilen orsýetli ýurist Sergeý Magnitskiý 2009-njy ýylda Orsýetiň tussaghanasynda saglyk ýagdaýynyň ýaramazlaşmagy netijesinde aradan çykypdy.
Birleşen Ştatlaryň sanksiýa ulanjak adamlarynyň hatarynda diňe bir Magnitskiniň ölümine dahylly hasaplanýanlar hem däl-de, eýsem käbir beýleki kanun bozmalarda aýyplanýan orsýetli resmiler-de bar.


text:
Garagum çölüni, özboluşly ekologiýa sistemasy hökmünde, ÝUNESKO-nyň Bütindünýä miras sanawyna girizmek ugrunda tagalla edilýär diýip, TDH habar berýär.
Bu tema prezident Berdimuhamedowyň paýtagtyň Garagum çöli bilen sepleşýän ýerine eden saparynda gozgaldy.
Döwlet baştutany Garagumyň özboluşly tebigy gözelliginiň daşary ýurtly syýahatçylary has köp özüne çekjegini aýdýar.
Türkmenistanyň uly bölegini tutýan Garagum çöli 350 müň inedördül meýdany tutmak bilen, dünýäniň iň uly çölleriniň biri bolup durýar.
Emma synçylar Türkmenistanyň wizasyny almakdaky kynçylyklar sebäpli ýurda gelmek isleýän syýahatçylaryň o diýen köp däldigini aýdýarlar.


text:
Türkiýe bilen onuň "Yslam döwleti" atly radikal jeňçilere garşy Amerikanyň ýolbaşçylygyndaky koalisiýa gatnaşýan ýaranlary Orsýeti Siriýada alyp barýan howa zarbarlarynda ýurduň oppozision güýçlerini nyşana almagy bes edip, urgularyny "Yslam döwleti" we "Al-Kaýda" bilen baglanyşykly jeňçilere gönükdirmäge çagyrdylar.
Bu çagyryş Türkiýe bilen bilelikde Amerikanyň Birleşen Ştatlary, Britaniýa, Fransiýa, Germaniýa we Arap aýlag ýaranlary tarapyndan 2-nji oktýabrda çykarylan beýannamada edildi.
Beýannamada bu ýurtlar Moskwanyň Siriýada indi iki gün bäri alyp barýan bombalamak kampaniýasy barada "çuň aladalaryny" bildirýärler. Olar muny bu iş konfliktiň "has möwjemegine" getirip, ekstremizm oduny öňküdenem beter tutaşdyrmak howpy bilen delillendirýärler.
3-4 aý
Orsýet geçen aý Siriýadaky harby güýçlerini we harby enjamlaryny köpeltmäge başlaly bäri öz maksadynyň terrorizmi ýeňip geçmekdigini gaýtalaýar. Ýöne onuň Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad bilen hyzmatdaşlyk barada erjellik görkezmegi, şeýle hem howa zarbalarynda, görnüşi ýaly, Orsýet tarapyndan "Yslam döwleti" toparynyň pozisiýalarynyň däl-de, Assada garşy söweşijileriň nyşana alynmagy Orsýetiň esasy maksady Assady häkimiýet başynda saklamak diýen aladalary güýçlendirdi.
Orsýetiň Döwlet dumasynyň daşary işler baradaky komissiýasynyň başlygy Alekseý Puşkow Kremliň howa zarbalary kampaniýasy 3-4 aýa çeker diýen pikirden ugur alýandygyny aýtdy.
Puşkow 2-nji oktýabrda fransuz radiosyna beren interwýsynda Orsýetiň bombaly zarbalary güýçlendiriler diýdi.
Orsýetiň goranmak ministriniň aýtmagyna görä, Moskwanyň howa zarbalary geçen 24 sagadyň içinde Siriýada "Yslam döwleti" toparyna degişli 12 ýere zyýan ýetiripdir ýa-da bu ýerleri dargadypdyr.
Siriýa oppozisiýasyna garşy...
Pariž bilen Waşington 1-nji oktýabrda biri-birinden aýry beýanatlarda Orsýetiň, öz aýdyşy ýaly, diňe "Yslam döwleti" toparyny nyşana alýandygyna şübhe bildirdiler.
Fransiýanyň prezidenti Francois Holland howa zarbalary beýleki toparlara däl, diňe "Yslam döwleti" toparynyň jeňçilerine garşy gönükdirilmeli diýdi.
Holland 2-nji oktýabrda Ukraina meselesi boýunça ors prezidenti Wladimir Putin bilen Parižde duşuşar.
Amerikada bolsa Ak tam Orsýetiň Siriýadaky howa zarbalaryny "hiç bir tapawut goýmazdan, Siriýa oppozisiýasyna garşy [gönükdirilýän] harby operasiýalar" diýip atlandyrdy.
Muňa sebäp bolan, aýdylyşyna görä, Orsýetiň 1-nji oktýabrda, ýagny howa zarbalarynyň ikinji güni Amerikanyň Merkezi aňtaw gullugy tarapyndan türgenleşdirilen gozgalaňçylaryň lagerine zarba uranlygy.
Birleşen Ştatlaryň we Orsýetiň goşun resmileri Siriýada geçirilýän howa kampaniýalarynda özlerine degişli harbylaryň biri-birinden aýry saklanmagy barada 1-nji oktýabrda wideokonferensiýasy arkaly ençeme sagatlap pikir alyşdylar.
“Bu teklip gowuşsa...”
Bu aralykda Yragyň premýer-ministri Haýdar Al-Abadi, eger Moskwa muny teklip etse, Orsýetiň Yrakda howa zarbalaryny urmagyny özüniň oňat garşylajakdygyny aýtdy. Ýöne Moskwa tarapdan edilen beýle bir teklip ýok.
Abadi "France 24" telekanalyna beren we 1-nji oktýabrda köpçülige ýetirilen interwýusynda "bu teklip gowuşsa, biz ol barada oýlanyp göreris. Aslynda ony oňat garşylarys" diýdi.
Abadi şeýle hem özüniň ors prezidenti Wladimir Putin bilen habarlaşyp durýandygyny aýtdy.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Moskwanyň howa zarbalaryny Yragy hem öz içine alar ýaly edip giňeltme planynyň ýokdugyny, ýöne Yrak çagyrsa, bu işi etjekdigini bildirdi.
Birleşen Ştatlar bilen onuň ýaranlary dört ýyllyk graždanlyk urşunda 250 müňden gowrak adamy öldürip, bärsinden on million adamy öý-owzaryndan aýran Başar al-Assadyň häkimiýet başyndan aýrylmagy gepleşikler arkaly durmuşa geçiriljek parahatçylygyň bir bölegi bolmaly diýýärler.


text:
Şu ýylyň iýul aýynda «Gallup» halkara barlaglar merkezi adamlaryň özlerini bagtly duýuşlarynyň derejesi boýunça Türkmenistanyň 18-nji orunda durýandygy barada hasabat çap etdi.
Emma resmi Aşgabat muny adamlaryň özlerini bagtly duýuşlarynyň derejesi boýunça däl-de, adamlaryň ýaşaýyşlarynyň derejesi boýunça Türkmenistana berlen baha hökmünde hasiýetlendirdi.
Bu barada ýakynda “Türkmenistan” gazetinde çap edilen maglumatlarda bu hasabat Türkmenistanda ilatyň ýaşaýyş-durmuş derejesiniň GDA döwletleriniň ählisinden, hatda dünýäniň öňde baryjy döwletlerinden hem ýokarydygyny görkezýär diýlip bellenilýär.
Bu barada ýerli ýaşaýjylar nähili pikirde? Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa Mary welaýatynyň ýaşaýjylary bilen söhbetdeş boldy.
Söhbetdeşligi diňlemek üçin sag tarapdaky audio düwmäni basyň.


text:
Azatlyk Radiosy Gazagystanda okaýan türkmenistanly talyplaryň wekili, Ahmat Ýasawy adyndaky uniwersitetiň lukmançylyk talyby Leýla Ýaňybaýewa bilen daşary ýurtlardaky talyp durmuşy hakda söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Daşary ýurtlarda okaýan talyplar iň köp haýsy ugurlarda nähili kynçylyklara duş gelýärler?
Leýla Ýaňybaýewa: Kynçylygyň ilkinji sebäbi ýat ýurtda ýat bolmaklyk. Sebäbi ýerli halk başga-ça garaýar, ýat kabul edýär. Ikinjiden, öýüňi, maşgalaňy göresiň gelýär. Onsoň şeýle käbir ýagdaýlar bolýar.
Käbir talyplar aglap, okuwlaryny taşlap, yzyna gidýär. Ýöne, näme edil beýdip taşlap gider ýaly agyr ýagdaý ýok. Şonda-da näme käbirleri çydap bilenok. Talyplyk ýyllarynyň ýene bir kynçylygy maddy ýagdaý, pul ýagdaýy.
Azatlyk Radiosy: Leýla Ýaňybaýewa, bilinşi ýaly dürli ýurtlarda okaýan talyplarymyz bar. Siz ylaýta-da näme üçin Gazagystany saýlap aldyňyz?
Leýla Ýaňybaýewa: Gazagystan bilşimiz ýaly Türkmenistana gaty ýakyn.
Azatlyk Radiosy: Şol Ahmet Ýasawy adyndaky uniwersitetiň ýerleşýän şäheri hem Türkmenistana ýakynmy?
Leýla Ýaňybaýewa : Elbetde, Türkistan şäheri hem Türkmenistana ýakyn.
Azatlyk Radiosy: Siz lukmançylyk okaýan talyp. Lukmançylyk ugryny özüňiz saýlap aldyňyzmy ýa-da maşgalaňyzyň islegi bilen boldymy, nädip lukmançylygy saýlap aldyňyz?
Leýla Ýaňybaýewa: Men lukmançylygy özüm saýlap aldym. Ejem tarapdan hemmesi lukman. Meniň lukmançylyk ugryny saýlap almagymda şol daýy-daýzalarymyň täsiri gaty uly boldy. Sebäbi men kiçikäm şolary görüp, lukman bolmagy arzuw edýärdim.
Azatlyk Radiosy: Uniwersitetiňizde daşary ýurtdan gelip okaýan talyp köpmi?
Leýla Ýaňybaýewa: Uniwersitetiň özi Gazaklar üçin däl-de, Türkiýäniň we Gazagystanyň şertnamasy esasynda türki halklary jebisleşdirmeklik, birleşdirmeklik, ene dillerini dikeltmeklik maksady bilen gurlan bir uniwersitet bolany üçin şu taýda okaýan talyplar bolup biziň hemmämiz daşary ýurtlardan gelenler.
Azatlyk Radiosy: Ahmet Ýasawy uniwersitetinde türkmenistanly näçe talyp bar?
Leýla Ýaňybaýewa: Türkmenistanly jemi dört ýüzden gowrak talyp bar şu Ahmet Ýasawy uniwersitetinde.
Azatlyk Radiosy: Türkmen talyplary iň köp haýsy ugurlarda okaýarlar?
Leýla Ýaňybaýewa: Türkmen talyplaryň köpüsi halkara gatnaşyklary, ykdysadyýet fakulteti, onsoň filologiýa fakultetlerini saýlap alýarlar.
Azatlyk Radiosy: Okuwyň özi, berilýän sapaklar kynmy?
Leýla Ýaňybaýewa: Berilýän sapaklar kyn däl. Ýöne Türkmenistandan gelen käbir talyplarymyzyň dil taýdan okamagy kyn bolýar. Täze okuwy gutaryp gelenler dil bilmänsoň, rus dili we edebiýaty sapaklarynda esasy kynçylygy çekýärler.
Azatlyk Radiosy: Şolar hökman sapaklarmy?
Leýla Ýaňybaýewa: Hawa, şol esasy sapaklar.
Azatlyk Radiosy: Bir studentiň, talybyň okap, ýaşamagy üçin şol ýeriň ýaşaýyş şertleri nähili?
Leýla Ýaňybaýewa: Türkistan şäheri talyplar üçin gaty amatly şäher. Sebäbi, şäher kiçi, ösmedik, gymmatçylyk ýok.
Azatlyk Radiosy: Ýerli halkyň studentlere, talyplara çemeleşişi nähili?
Leýla Ýaňybaýewa: Ýerli ilat bilen käwagt-käwagt mesele çykýar. Elbetde, süri agsaksyz bolmaýşy ýaly ýerli halkyň içinde hem bar käbir adamlar. Meselem, ýerli oglanlar toplanyp daşary ýurtly bir talyby talamagy, onsoň uruş-jenjel çykarmagy ýaly meseleler hem bolýar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda daşary ýurtlarda okamaga höweslenýän, daşary ýurtda okamak isleýän ýaşlar bar. Daşary ýurtda okap ýören bir türkmen talyby hökmünde öz tejribeleriňden ugur alyp, şolara nähili maslahat berip bilersiň? Peýdasy näme şol daşary ýurtda okamaklygyň?
Leýla Ýaňybaýewa: Men, Türkmenistanda daşary ýurtda okamak isleýän oglan-gyzlara daşary ýurtda okamaklygy maslahat berýärin. Daşary ýurtda okamaklygyň özüniň bir gowy taraplary bar. Özüňi kämilleşdirmek, gözýetimiňi, dünýägaraýşyňy özgertmek, onsoň giňeltmeklik, adamlar bilen, başga milletler bilen gatnaşmak, başga milletleriň arasynda öz milletiňi görkezmek we tanatmak, başga milletleriň ýa-da başga bir tanamaýan adamlaryň sen barada we milletiň baradaky pikirleri, hemme zady görýäň-eşidýäň, onsoň azat pikirlenmeklik ýaly gowy taraplary bar.


text:
Şu ýyl Parahatçylyk boýunça Nobel baýragynyň Liu Şiabo berilmegine bolan Hytaýyň gahar-gazaby ýatyşmaýana meňzeýär.
Hytaýyň Daşary işler ministrliginiň metbugat sekretary Jiang Ýu şu gün, 9-njy dekabrda žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda Parahatçylyk boýunça Nobel baýragynyň Hytaýda jenaýatçy diýlip hasaplanylýan adama berilmegini “nädürslik” diýip atlandyrdy.
Şeýle hem, ol dünýä jemgyýetçiliginiň Norwegiýanyň Nobel komitetitiniň bu barada çykaran kararyny makullamaýandygyny öňe sürüp, bu mesele bilen bagly Hytaýa basyş etmäge synanyşyklaryň şowsuzlyga uçrajakdygyny nygtady.
Hytaýyň Daşary işler ministrliginiň metbugat wekili Jiang Ýu Nobel baýragynyň gowşurylyş dabarasyny “masgarabazlaryň sahna çykyşy ýaly dabara” diýip häsiýetlendirdi.
Hytaýyň “öz parahatçylyk baýragy”
Hytaýyň häkimiýetleri ýakynda Hytaýyň “Konfusiniň parahatçylyk baýragy” ady bilen Nobel baýragyna garşy öz Parahatçylyk baýragyny döredendigini we Hytaýyň öz parahatçylyga düşünişini dünýä jemgyýetçiligine ýetirjekdigini öňe sürýarler.
“Konfusiniň parahatçylyk baýragy” diýlip atlandyrylan bu baýragyň ilkinji gezek ýakynda Taýwanyň wise-prezidenti Lien Çana onuň Taýwan bilen Hytaýyň arasynda parahatçylygy ornaşdyrmakda eden tagallalary üçin berlendigi habar berilýär.
Ýöne Taýwanyň wise-prezidenti Lieniň edarasy özleriniň bu baýrakdan habarlarynyň ýokdugyny aýdýar. Bu baýragyň Pekinde başga bir ýaş gyza gowşurylandygy barada-da maglumatlar bar.
Şu ýylyň oktýabr aýynda Parahatçylyk boýunça Nobel baýragynyň hytaýly dissident Liu Şiabo beriljekdigi barada karara gelnende, resmi Pekin gahar-gazaba münüp, baýragyň gowşurylyş dabarasyna bökdençlik döretmek ugrunda işjeň kampaniýa ýöredip başlapdy.
Bu tagallalar belli bir derejede netije berdi diýseň hem boljak. Sebäbi Nobel baýragynyň taryhynda diňe ikinji gezek bu baýragy almaga ne oňa mynasyp bolan dissidentiň özi, ne-de oňa wekilçilik edýän ýakynlary gelip bilýärler.
Nobel baýragyny diňe onuň eýesine ýa-da onuň maşgala agzalaryna gowşurmak zerur şertdir. Bu baýragyň eýesi hytaýly Liu Şiabo häzir türmede otyr, onuň aýaly bolsa öý tussaglygynda saklanýar. Liu Şiabonyň beýleki dogan-garyndaşlaryna hem ýurtdan çykmak gadagan edildi.
Liu Şiabo 2008-nji ýylda çap edilen «Düzgünnama 08-e», ýagny, Hytaýda giň reformalara çagyrýan dokumente ilteşigi bolandygy üçin 11 ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi we ol häzirem tussaglykda saklanýar.
Hytaýy goldaýanlar hem bar
Norwegiýanyň Nobel komitetitiniň berýän maglumatyna görä, Hytaý bilen birlikde ýene dünýäniň 18 döwleti Parahatçylyk boýunça Nobel baýragynyň gowşurylyş dabarasy üçin çakylygy kabul etmändirler.
Anna güni geçiriljek bu dabara käbir döwletleriň, şol sanda, Owganystanyň, Eýranyň, Yragyň, Gazagystanyň, Päkistanyň, Orsýetiň, Serbiýanyň we Ukrainanyň wekilleri-de dürli sebäplere görä gatnaşmazlar.
Nobel komitetiniň aýtmagyna görä, Hytaý Liu Şiabo baýrak bermek dabarasyna beýleki ýurtlaryň wekillerini gatnaşdyrmajak bolup, elden gelenini edipdir. Emma muňa garamazdan, hytaýly dissidenti goldap çykyş edýänler hem örän köp boldy.
Nobel baýragy boýunça komitetiň ýolbaşçysy Tobjoern Jagland şu gün norweg telewideniýesinde eden çykyşynda “Dogrusy, Hytaýa ykdysady hem syýasy taýdan garaşly ýurtlaryň köpdügini göz öňünde tutsaň, biz bu meselede özümizi syýasy taýdan goldajaklaryň sanynyň şeýle köp boljagyna kän garaşmandyk” diýdi.
“Frans Press” habar gullugynyň ýaýradan maglumatynda şu gün Hytaýda birnäçe daşary ýurt habar agentlikleriniň internet sahypalarynyň petiklenendigi aýdylýar. Olaryň arasynda CNN, BBC, Norwegiýanyň jemgyýetçilik telewidiniýesi ýaly Nobel baýragynyň gowşurylyş dabarasy barada halkara derejesinde maglumat ýaýratjak habar gulluklary bar.


text:
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Ärdogan prezident Barak Obamany ABŞ-nyň Kongresiniň Birinji jahan urşunda ermenileriň köpçülikleýin gyrylmagyny genosid diýip ykrar etmek planlaryna garşy çykmaklyga çagyrdy. Bu barada düýn Türkiýäniň daşary işler ministri Ahmet Dawutogy mälim etdi.
Ahmet Dawutoglunyň parlamentde aýtmagyna görä, premýer-minisetr Rejep Ärdogan prezident Obama hat ýollapdyr we eger şeýle rezolýusiýa Kongresde kabul edilse, onuň iki ýurduň gatnaşyklaryna zeper ýetirjekdigini duýdurypdyr.
Şu mesele barada şu gün ABŞ-nyň Kongresinde debat bolar. Ermenistan 1915-1917-nji ýyllarda şol wagtky Osman imperiýasyndaky türkleriň 1.5 million ermenini öldürendigini we munuň hem genosiddigini tekrarlaýar. Türkiýe bu aýyplamalary ret edýär.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 12-nji fewralda geçirilen saýlawlarda resmi taýdan ýeňiş gazanyp, ikinji möhlete prezidentlige saýlandy.
Türkmenistanyň Merkezi saýlaw komissiýasy 12-nji fewralda berlen sesleriň tas ählisiniň diýen ýaly sanalandygyny we sesleriň 97,14 prosentini Berdimuhamedowyň gazanandygyny aýdýar.
Energetika we senagat ministri Ýarmuhammet Orazgulyýew sesleriň diňe 1,2 prosentini gazanyp, ikinji ýeri eýeledi diýlip, habar berilýär.
Türkmenistanyň Merkezi saýlaw komissiýasynyň tassyklamagyna görä, şu wagtky maglumatlar deslapky görkezijiler bolup, häzir daşary ýurtlarda gurnalan saýlaw uçastoklarynda geçirilen ses berişlikleriň doly netijelerine garaşylýar.
Wideo: Berdimuhamedow öz kakasy, ogly we agtygy bilen saýlawlarda ses berýär.
Merkezi Aziýanyň awtoritar režimli döwletinde geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň netijesi köpler üçin garaşylmadyk ýagdaý bolmady. Prezidentlige Berdimuhamedow bilen birlikde başga-da ýedi kandidat dalaş etdi, emma olar ýurtda giňden tanalýan şahsyýetler däl. Saýlaw prosesi bolsa diňe formallyk hökmünde häsiýetlendirildi.
Käbir synçylar ses berişlikde Berdimuhamedowyň şeýle ýokary netijeleri almagyna ünsi çekip, muňa Saparmyrat Nyýazow döwründe ornaşdyrylan sistemanyň dowamy hökmünde baha berýärler.
Orsýetiň Syýasy barlaglar institutynyň ýanyndaky “Milli strategiýanyň esasy meseleleri” neşiriniň baş redaktory Aždar Gurdow
häzir Türkmenistanda 90-njy ýyllarda düýbi tutulan sistemanyň yzynyň üzülmän gelýändigni aýdýar:
Bir kandidata şeýle uly derejede sesleriň berilmegi ýurtda alternatiwanyň ýoklugyndan nyşandyr. Ýurtda resmi taýdan diňe bir syýasy partiýanyň hereket edýänligi ýöne ýerden däl.
—Nyýazow elmydama-da saýlawlarda dürli kandidatlaryň bäsleşigi ýa-da häkimiýet ugrundaky göreş ýaly çäreleriň öňüni alyp geldi. Onuň asyl niýeti özüne, şeýle-de eýýäm saýlanyp alnan syýasy ugra tutuş halkyň, milletiň söýgüsiniň bardygyny äşgär etmekdi. Bir kandidata şeýle uly derejede sesleriň berilmegi ýurtda alternatiwanyň ýoklugyndan nyşandyr. Ýurtda resmi taýdan diňe bir syýasy partiýanyň hereket edýänligi ýöne ýerden däl.
Resmi maglumata görä, 12-nji fewraldaky prezidentlik saýlawlaryna ses bermäge hukugy bolan ilatyň 96,28% gelipdir.
Aždar Gurdow
saýlawalara şeýle ýokary gatnaşygyň bolmagynyň dünýäniň demokratik döwletlerinde mümkin bolmajak zatdygyny aýdýar:
—Adamyň saýlawa gatnaşyp-gatnaşmazlygynyň hem onuň öz erk-islegine bagly bolmaly. Türkmenistan babatynda aýdylanda, onda saýlawlara 100%-e golaý ilatyň gelmegi diňe demokratik bolmadyk, totalitar, awtoritar režimlerde duş gelýär. Ýagny, polisiýa režimli döwletlerde adamlar saýlawlara gatnaşmaga iteklenýär, ýa hut mejbur edilýär.
Azatlyk Radiosynyň ýerli habaçylary saýlawlaryň mundan ozal geçirilen ses berişlikler bilen deňeşdirilende has guramaçylykly bolandygyny aýdýarlar. Ýöne olaryň ýaşaýjylar bilen söhbetdeş bolup alan maglumatlaryna görä, resmi berilýän sanlaryň takyklygy belli bir şübheleri döredýär.
"Netijesi öňünden belli"
Bu meselä käbir günbatar ekspertleri hem ünsi çekýärler. “Uruş we parahatçylyk maglumatlary institutynyň” Merkezi Aziýa boýunça bilermeni Jon MakLoud
saýlawyň netijeleriniň ses berişlikden bir hepde öň yglan edilse-de boljakdygyny ýaňsylap aýdýar:
Dogryny aýtmaly bolsa, resmiler saýlawlaryň netijelerini ses berişlikden bir hepde öň hem yglan edip bilerdiler.
—Dogryny aýtmaly bolsa, resmiler saýlawlaryň netijelerini ses berişlikden bir hepde öň hem yglan edip bilerdiler. Sebäp diýseňiz, bärde demokratik saýlawlara meňzeş hiç zat bolmady. Biz berilýän sanlaryň hem näderejede takykdygyny hem anyklap bilemzok.
Öňki saglygy saklaýyş ministri Berdimuhamedow Türkmenistany 2006-njy ýylyň aýagyndan bäri dolandyryp gelýär. Ol döwletiň baş kürsüsine öňki awtoritar prezident Saparmyrat Nyýazowyň ölüminden soň geçdi.
Ýekşenbe güni geçirilen saýlawlar Türkmenistanda soňky 20 ýyldan gowrak wagtyň dowamynda geçirilen üçülenji prezidentlik saýlawlarydyr. Indi Gurbanguly Berdimuhamedow ýurda ýene-de bäş ýylyň dowamynda ýolbaşçylyk eder.
Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň saýlawlara gözegçilik eden missiýasy özüniň gutarnykly hasabatyny gysga wagtyň içinde yglan eder diýlip garaşylýar. Emma missiýanyň başlygy saýlawlarda bidüzgünçilikleriň bolandygy barada özlerine hiç hili şikaýatyň gowuşmandygyny öňünden aýtdy.
Türkmen saýlawlaryna Günbatardan hiç hili gözegçi çagyrylmady.


text:
Orsýetiň Döwlet dumasy Ilýa Ponamarýowy özüniň deputatlyk mandatyndan mahrum etdi.
Parlamentiň aşaky öýi, Kreml tarapyndan goldanylýan Bütewi Orsýet partiýasynyň agzalarynyň agdyklygynda, oppozision deputata garşy teklip edilen jeza çäresini 413 deputatyň goldamagynda, 3 deputatyň garşy bolmagynda kabul etdi.
2014-nji ýylda OrsýetiňUkrainanyň Krym ýarymadasyny anneksiýa etmegine garşy çykan ýeke-täk deputat bolan Ponamarýow geçen ýyl eýýäm öz kanuny eldegrilmesizlik hukuklaryndan mahrum edilipdi.
Bu Ponomarýowyň garşysyna bildirilýän aýyplamany derňemäge ýol açýar.
Ol döwlet howandarlygyndaky Skolkowo tehnologiýa fondundan ogurlyk etmekde aýyplanýar we muny gaýta-gaýta ret etdi.


text:
Beýik Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron britan hökümetiniň başlygy hökmünde ilkinji sapar bilen ABŞ-a barýar.
Ak Tamyň maglumatyna görä, gepleşikleriň baş temasy Owganystanyň töweregindäki ýagdaý bolar.
Synçylar Kameronyň ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama bilen gepleşiklerinde British Petroleum kompaniýasyna degişli skwažinadan Meksika aýlagyna nebitiň syzmagy bilen bagly meseläniň gozgaljagyny çaklaýarlar.
Şotlandiýanyň ýokarsynda amerikan uçaryny partladandygy üçin ömürlik türme tussaglygyna höküm edilen hem geçen ýyl azatlyga çykarylan liwiýaly al-Megrahy meselesiniň-de gepleşiklerde gozgalmagy mümkin.
Liwiýaly agent şotland häkimiýetleri tarapyndan geçen ýyl boşadylypdy. Onuň ölüm haldaky hassadygy, gününiň sanalgydygy tassyklanýardy, ýöne ol häzirem diri.
Ondanam başga habar serişdelerinde al-Megrahynyň azatlyga çykarylmagyny Liwiýadaky öz bähbitleri bilen bagly British Petroleum gazandy diýen maglumatlar peýda boldy.
Deýwid Kameron düýn BBC telekanalyna beren interwýusynda onuň azat edilmegini “ýalňyşlyk” diýip atlandyrdy.


text:
ABŞ-nyň goranmak ministri Robert Geýts Aziýa-Ýuwaş Okeany regionyndaky ýurtlary territorial dawalardan saklanmaga çagyrdy. Bu barada ol Gündogar-Günbatar Aziýa döwletleriniň Assosiasiýasynyň maslahatynda çykyş edip aýtdy.
Maslahata bu gurama girýän döwletleriň we hyzmatdaş döwletleriniň goranmak ministrleri gatnaşdy. Olaryň hatarynda ABŞ, Hytaý, Ýaponiýa, Günorta Koreýa we Orsýet ýaly ýurtlaryň goranmak ministrleri bar.
Ýakynda Hytaýyň we Ýaponiýanyň arasynda dawaly territorial suwlarda saklanan hytaý gämisi bilen bagly dartgynly ýagdaý ýüze çykdy. Bu maslahat şol dartgynly ýagadaý biraz köşeşenden soň geçirilýär.


text:
Paulo Koelodan bir täzelik.
Meşhur brazil ýazyjysy Paulo Koelo öz kitaplaryny satmagyň täze bir usulyny ulanýar.
Geçen hepde ol iki sany kitabyny Internetde mugt goýdy. Onuň "Kitap satuwynda üýtgäp duran usul" diýip atlandyrýan täze metodyna görä, okyjylar kitaby okap bolansoňlar, eger ony halasalar, diňe şonda kitabyň puluny tölärler.
Internetde P. Koelo 1997-nji ýylda çap edilen "The Manual of the Warrior of Light" (“Ýagtylyk esgeri”) atly eseriniň iňlisçesini we "Brida" atly romanynyň portugal dilindäki nusgasyny okyýjylara hödürleýär.
Ýazyjy bu kitaplary bir wagtda elektron kitaplar neşirýatynyň sahypasy "Inkittde" we öz şahsy internet blogunda goýupdyr. Şol kitaplary häzir elektron görnüşde internetden alyp bolýar.
Paolo Koelonyň portugalça we ispança kitaplaryny hem Internetde şeýle görnüşli satuwda goýjakdygyny habar beren "The Guardian" gazeti ýazyjynyň bu täzeligi neşirýat dünýäsindäki kynçylyklar bilen baglanyşdyryp, şeýle düşündirendigini ýazypdyr: "Kitap okamagyň, almagyň we satmagyň her hepdede täze usullaryny tapmak zerur”.
Internetden onuň iňlisçe kitabynyň diňe bäşden dört bölegini okap bolýar. Galan bölek barada P. Koelo öz blogunda şeýle ýazýar: "Mende hem onuň doly nusgasy ýok. Diňe birnäçe sahypasy kem. Bulam kitabyň okalmagyna päsgelçilik döredenok. Eziz okyjy, eger bu sözleri halan bolsaň, haýyş edýärin ony satyn al. Sen ony satyn alanyňda, biz neşirýatlara bu usulyň biznese zyýan ýetirmeýändigini aýdyp bileris".
P. Koelo mundan owalam şuňa meňzeş çykyşlar edipdi. Meselem, 1999-njy ýylda "Himik" atly romanynyň orsça nusgasyny adamlar skannerden geçirip, Internetde goýanlarynda, ol öz kitaplarynyň Internetde bikanun goýulmagynyň we ol ýerden alynmagynyň tarapyny tutupdyr.
2012-nji ýylda bolsa "Pirate Baý" internet sahypasynda "hemme garakçylary birleşmäge we özüniň şol wagta çenli ýazan ähli eserlerini garakçylyk ýoly bilen ýaýratmaga" çagyrypdyr.
Indi bolsa ol kitabynyň ýüzden segsen bölegini mugt, galan ýüzden ýigrimi bölegini bolsa pully okamagy teklip edýär.


text:
Kiýewde bir ýyl öň hökümete garşy protestçiler bilen howpsuzlyk güýçleriniň arasynda bolan ganly çaknyşyklarda pida bolanlaryň ýatlama çäreleri geçirilýär.
2014-nji ýylyň 18-nji we 21-nji fewraly aralygynda bolan ganly çaknyşyklarda 100-den gowrak adam, şol sanda howpsuzlyk ofiserleriniň 17 sanysy öldürildi.
Kiýewdäki Ýewromaýdan protestlerine gatnaşyjylaryň ýene dokuz sanysy bolsa, soňky hepdelerde bolan çaknyşyklarda wepat boldy.
Bu pitne prezident Wiktor Ýanukowiçiň häkimiýetden çetleşdirilmegine we Orsýete gaçmagyna hem şondan bäri şol ýerde galmagyna alyp geldi. Ol özüniň häkimiýetden agdarylmagyny "bikanun" diýip atlandyrýar we Ukrainanyň täze ýolbaşçylaryny “faşistler" hökmünde ýazgarýar.
Ýanukowiçiň ýerine prezident saýlanan Petro Poroşenko 20-nji fewraly, adamlaryň iň kän öldürilen gününi, resmi taýdan Ýatlama güni diýip yglan etdi.
Kiýewde ýüzlerçe adam pida bolanlaryň hormatyna ýörişe çykdy, ýatlama çärelerine gatnaşanlar protestçileriň atlyp öldürilen ýerlerinde gül çemenlerini goýdular, şem ýakdylar.
Garaşsyzlyk skwerinde, protestleriň bolan ýerinde dini dabara hem geçirildi.
Başga bir dini dabara bolsa, golaýdaky köçeleriň birinde ýerleşýän ybadathanada geçirildi. Bu köçede hem erbet gandöküşlik bolupdy.
Poroşenko şu gün giçlik Garaşsyzlyk skwerinde halka ýüzlenme bilen çykyş edýär.
Bütin ýurt boýunça ybadathana jaňlary urlar we bir minutlyk dymyşlyk yglan ediler.
Ýatlama güni skwerde guraljak konsert, goşgy okaşlyk we milli gimniň ýerine ýetirilmegi bilen soňlanar.
Onlarça daşary ýurt lideriniň, şol sanda Ýewropa geňeşiniň prezidenti Donald Tuskyň Kiýewde 22-nji fewralda boljak başga bir hatyra çäresine gatnaşmagyna garaşylýar.
"Putiniň kömekçisi mergenlere ýolbaşçy boldy"
Şu aralykda Ukrainanyň howpsuzlyk gulluklary Orsýetiň prezidentiniň kömekçisini Ýewromaýdan demonstrasiýaçylaryny nyşana alan diýip ynanylýan rus mergenleriniň komandasyna ýolbaşçylyk etmekde aýyplady.
Walentin Naliwaýçenko Ukrainanyň 1+1 telewizion kanalyna 20-nji fewralda Orsýetiň Federal howpsuzlyk gullugynyň agzalarynyň üç toparynyň 2013-nji ýylyň noýabry bilen 2014-nji ýylyň fewraly aralygynda, protestçileri dargatmak tagallalaryny gurnamak üçin, Kiýewe sapar edendigini aýtdy.
Naliwaýçenko bu operasiýany utgaşdyrmaga Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň täsirli kömekçisi Wladislaw Surkowyň ýolbaşçylyk edendigini aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň sözçüsi Jen Psaki 19-njy fewralda Waşingtonda žurnalistleriň öňünde çykyş edip, şeýle diýdi:
"Birleşen Ştatlar Orsýet tarapyndan goldanylýan separatistleriň Debaltseweniň içinde we töwereginde, Mariupolda we gündogar Ukrainadaky beýleki ýerlerde hüjümleri dowam etdirmeklerini ýazgarýar, bu hüjümler ýaraşygy bozýar we Minsk şertnamalaryna pitjiň atýar.»
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Osama bin Ladeni öldürendigini aýdýan Birleşen Ştatlaryň harby deňiz güýçleriniň esgeri inetwýu berdi. Söhbetdeşlikde 2011-nji ýylyň maý aýynda Pakistanda “Al-Kaýda” toparynyň lideriniň öldürilendigi bilen bagly gürrüň edildi.
Interwýu duşenbe güni “Esquire” žurnalynda çap edildi. Žurnal esgeriň ady barada maglumat bermedi, emma onuň Birleşen Ştatlaryyň harby deňiz güýçlerinde 16 ýyl gulluk edendigini aýtdy.
Häzirki wagt şol esger “Al-Kaýda” toparynyň tarapdarlarynyň ar almagyndan howatyr edýär.
Şeýle-de esger, pensiýasyz we saglyk ätiýaçlandyryşsyz işsiz raýat hökmünde maliýe kynçylyklarynyň bardygyny aýdýar.


text:
Demokratiýa tarapdar protestçiler Hytaýyň Milli güni mynasybetli baýdagy galdyrmak dabarasyna gatnaşan Hong Kongyň liderini wezipesinden çekilmäge çagyrdylar. Hong Kongyň köçelerini böwetlän protestçiler demokratik reformalary we territoriýanyň lideriniň 2017-nji ýylda göni saýlawlar arkaly saýlanmagyna mümkinçilik döredilmegini talap edýärler.
Ýerine ýetiriji lider Leung Çun-ying öz çykyşynda adamlar “islenilýän reformalar toplumynyň” nämeden ybaratdygy barada dürli pikirde galýarka, ses bermäge hukukly bolmak, bolmazlykdan has gowudyr diýdi.
Pekin geçen hepdede Hong Kongyň ses berijileriniň öz liderini saýlamagyna rugsat berjegini, emma dalaşgärleriň saýlanmagynyň çäklendiriljegini we Pekindäki hökümet tarapyndan tassyklanjagyny aýtdy.
Demonstrantlar eger Leung wezipesinden çekilmese we Hýtaýyň hökümeti giň saýlaw reformalaryna razy bolmasa öz protest çykyşlaryny ýaýbaňlandyrjagyny duýdurdylar.


text:
23-nji fewralda Aşgabatda Türkmenistanyň professional birleşikleriniň nobatdan daşary IV gurultaýy geçirildi.
Gurultaýyň mejlisiniň gün tertibine girizilen meseleleriň arasynda Kärdeşler arkalaşygynyň Milli merkeziniň täze düzümini saýlamak hem bar.
Türkmen metbugaty gurultaýda ýurduň Kärdeşler arkalaşygynyň başlygy T.Muhammedowanyň wezipesinden boşadylandygyny, onuň ýerine M.Ýazmuhammedowanyň biragyzdan başlyk saýlanylandygyny habar berýär.
Eýsem türkmen profsoýuzlarynyň nobatdan daşary gurultaý çagyryp, başlyk täzelemegine näme sebäp boldy?
Galyberse, kärdeşler arkalaşygynyň ýolbaşçylarynyň täzelenmegi bu guramanyň ýurduň, işçi-gullukçylaryň we oba zähmetkeşleriniň durmuşynda oýnaýan roluna oňyn täsir ýetirermi?
Azatlyk Radiosy bu soraglar bilen Aşgabatda ýaşaýan hukukçy žurnalist A.Baýryýewe ýüz tutdy.


text:
Ähli zat ýazgyt işi ýaly biri-birine ýaraşyp dur. Ykdysady arzuw-hyýallaryny durmuşa geçirmek üçin ýangyç isleýän Hytaý Merkezi Aziýanyň energiýa çeşmelerine bil baglady.
Könelişen infrastrukturasyny täzelemäge ymtylýan Merkezi Aziýa hem Hytaýyň maýa goýmagyny gyzgyn garşy aldy. Ýöne, ähli zat şeýle bir ýerbe-ýer görünse-de, bu iş soňuna çenli ýerbe-ýer gitmejege meňzeýär. Sebäbi Merkezi Aziýa döwletleri ýeke Hytaý bilen iş salyşsa, Pekin özüniň serhedaşa ulgamy üçin dürli taraplaryň dilini tapmaly. Bu ugurda bolsa onda diplomatik tejribe ýok.
Hytaý kompaniýalarynyň tutuş dünýäde energiýa importy üçin şertnamalara gol çekmegine sebäp bolýan zat, energiýa çeşmeleriniň ýetmezçilik etmeginden gorky.
Nebit-gaz boýunça ekspert Jennifer DeLaýiň aýtmagyna görä, Hytaý şu wagtyň özünde günde 4,1 million barrel nebit sarp edýär. Munuň 51,8 porsenti importirlenen nebit. Tebigy gazyň bolsa diňe 11 prosenti import edilýär.
Hytaý ykdysady ösüşini şu gidişine dowam etdirmek isleýär. Şol sebäpden hem oňa öňümizdäki ýyllarda aşa köp gaz gerek.
Pekiniň bagtyna Merkezi Aziýa ýurtlary energiýa çeşmelerine baý. Hytaýyň Milli Nebit Kompaniýasynyň Merkezi Aziýada iri şertnama gol çekişen ilkinji ýurdy 1997-njy ýylda Gazagystan boldy. Bu 2238 kilometrlik nebit turbasy gurlup, 2006-njy ýylda ulanyşa berildi.
Türkmenistandan Hytaýa gaz akdyrýan geçiriji hem ýaňy 2009-njy ýylyň dekabrynda işe başlady.
Çäklenmekçi däl
Ýöne Hytaý ýeke bu iki ýurt bilen çäklenmekçi däl. Onuň Gyrgyzystan, Özbegistan we Täjigistan bilen hem planlary bar. Ýöne kynçylykly regional gatnaşyklar bu planlary başa bardyrarmykan?
Londonda ýerleşýän Uruş we Parahatçylyk maglumatlary baradaky institutyň Merkezi Aziýa programmasynyň başlygy John MakLeod Orta Aziýadaky kynçylykly gatnaşyklary şeýle suratlandyrýar: “Soňky wagtlarda regional ykdysady strukturalar barada dowamly gepleşikler boldy, ýöne bularyň beren netijesi ýok. Gümrük düzgünleri ýa wiza ýaly ýöntemje zatlar-da bir problema bolup durýar. Sebäbi praktiki zatlar hem köplenç uly syýasata, ýolbaşçylaryň indiwidualistik tutumyna bagly bolýar”.
Bular ýaly regional çylşyrymlylyk bilen ýaňy NATO ýüzbe-ýüz boldy. Özbegistan Täjigistan bilen otly gatnawyny keseninde Täjigistanyň üsti bilen NATO-nyň Owganystandaky güýçlerine gowuşmaly ýükler-de saklandy.
“Şular ýaly üýtgäp duran gatnaşyklaryň, kemçilikli hyzmatdaşlyklaryň problemalara getirmegi mümkin. Özbegistan bilen Gazagystanyň arasynda, mysal üçin, tranzit haky barada dawa turup, kynçylykly syýasy gatnaşyklar zerarly onuň yzynyň ula ýazmagy mümkin. Pul barada turan söwda dawasy şeýdip, syýasy keşbe girýär” diýip, MakLeod aýdýar.
MakLeod Hytaýyň bu köp taraply söwdalarynyň Merkezi Aziýada hemmelere peýda getirmegi barada käbir işleri edenligini belläp, Türkmensitan-Hytaý gaz turbasyny mysal edinýär: “Hytaýlylar taraplaryň her birine mundan bir paý bermek bilen bu howpy ýeňletmäge synanyşýarlar. Olar aýratyn-da özbeklerde bu turbanyň üsti bilen gaz eksport etmek umydyny oýardylar”.


text:
Eýranda parlamentiň 290 orny ugrunda tutuş ýurtda 3,400-den agdyk kandidat dalaş edýär. Ýöne möhümi bu dalaşa kimleriň gatnaşýanlygy däl-de, oňa kimleriň gatnaşmaýanlygy.
Gatnaşmaýanlar – 2009-njy ýylda prezident Mahmud Ahmedinejadyň jedelli ýagdaýda täzeden saýlanmagyna garşy köpçülikleýin protestleri gurnan "Ýaşyl Herekete" ýolbaşçylyk eden adamlar. Bular saýlawy boýkot edýärler.
"Ýaşyl Hereketiň" esasy ýolbaşçylary Mir Husseýn Musewi bilen Mehdi Karrubi öten ýyl halky oppozisiýanyň köpçülikleýin üýşmeleňine çagyraly bäri öý tussaglygynda saklanýarlar. Bu üýşmeleňe on müňlerçe protestçi gatnaşypdy.
Dalaşa girişmäge synanyşan beýleki reformaçylara bolsa konserwatiw "Gözegçiler Geňeşi" ýol bermedi. Geňeşiň başlygy Aýatolla Ahmad Jenneti dönükler diýilýän reformaçylaryň "gatnaşmagy gerek däl" diýdi.
Reformaçylardan saýlawa gatnaşýanlar şu wagt hem parlamentiň agzalary bolan bir kiçeňräk topar. Ýöne beýlekileriň arasynda-da bular bilen duýgudaşlyk edýän, emma muny daşyna çykaryp bilmeýän dalaşgärleriň bolmagy mümkin.
Muny ABŞ-nyň Jorjtaun uniwersitetiniň Eýran boýunça eksperti Şireen Huntar şeýle düşündirýär:
—Reformaçylaryň pikirleri ol ýerde bar. Käbir adamlar reformaçy ady bilen bu dalaşa goşulmasa-da, olaryň esasy pikirleri bilen duýgudaş (demokratiýa, kanunyň hökümdarlygy we şahsy erkinlikler).
Iki lageriň arasyndaky göreş
"Ýaşyl Hereket" saýlawdan çetleşdirilenligi sebäpli bu saýlaw konserwatiwleriň iki lageriniň arasyndaky göreş bolar. Bularyň biri prezidentlik möhleti 2013-nji ýylda soňlanýan Ahmedinejadyň tarapdarlary. Olaryň maksady – ol prezidentlikden aýrylansoň hem häkimiýeti öz ellerinde saklamak. Beýleki topar bolsa, Yslam respublikasynda däp boýunça hökümet organlaryna we ykdysadyýete agalyk edip gelen konserwatiwler. Ahmedinejad bularyň işlerini kynlaşdyrýar.
Hameneýiniň pozisiýasyny açyk sorag astyna alýan ýok. Gürrüň diňe onuň güýç-gudraty, parlamentiň güýç-gudraty barada barýar.
Bu lagerleriň ikisi-de özleriniň ýokary dini ýolýaşçy Aýatolla Ali Hameneýä sadykdyklaryny aýdýarlar. Ýöne olaryň arasynda Eýranda parlamentiň we prezidentiň güýç-gudratynyň näderjede bolmalydygy barada tapawutly pikirler bar. Muny Hunter şeýle düşündirýär:
—Hameneýiniň pozisiýasyny açyk sorag astyna alýan ýok. Gürrüň diňe onuň güýç-gudraty, parlamentiň güýç-gudraty barada barýar. Parlament bir karara gelmezden öň hem Hameneýiniň näme zady ileri tutýandygyny soramaly.
Ykdasydy meseleler barada hem konserwatiwleriň pikirleri deň gelenok. Ahmedinejadyň welaýatlara aýlanyp, problemalaryň çözülmegi üçin halka pul paýlamagy onuň tarapdarlarynyň sanyny artdyrsa-da, ykdysadyýeti planlaşdyrýanlary gaharlandyrýar.
Saýlawyň galplaşdyrylmagyndan gorkýanlar
Parlament saýlawlary Ahmedinejad 2009-njy ýylda täzeden saýlanaly bäri geçýän ilkinji saýlaw. Reformaçylar prezidentlik saýlawlarynyň netijeleriniň galplaşdyrylandygyny aýtdylar.
Indi saýlawyň galplaşdyrylmagyndan gorkýanlar reformaçylar däl-de, konserwatiwler.
—Ýöne indi saýlawyň galplaşdyrylmagyndan gorkýanlar reformaçylar däl-de, konserwatiwler. Olar hökümet saýlaw işlerine garyşar diýip duýduryş berýärler—diýip, Jorjtaun uniwersitetinden Şaul Bahaş aýdýar.
Eýranyň ýadro krizisinde bolsa saýlawlardan soň hem üýtgän zat bolar diýip pikir edilenok. Sebäbi Eýranyň daşary syýasaty barada konserwatiwleriň arasynda ylalaşmazlyk ýok. Hökümet özüniň ýadro programmasynda berk dur.
Günbatar Tähranyň bu programma daýanyp, atom ýaraglaryny öndürmäge synanyşýandygyny aýdýar. Eýran hem onuň diňe energiýa öndürmek üçindigini gaýtalaýar.


text:
Eýranyň Rewolýusion gwardiýasy ýurduň Türkiýe bilen serhedinden “terrorçy toparlaryň” geçmeginiň öňüni böwetledi, diýip Rewolýusion gwardiýanyň ýolbaşçysy 21-nji iýulda aýtdy.
IRNA täzelikler agentligi Edaranyň Salmas şäherindäki ýolbaşçysy Alireza Madaniniň aýdan sözlerine salgylanyp, şeýle ýagdaýyň Eýranyň Günbatar Azerbaýjan welaýatynda Salmas şäherinden 25 kilometr uzaklykda ýüze çykandygyny aýtdy.
Madani “Türkiýä geçmäge synanyşan iki terrorçydan biriniň ele salnandygyny, beýlekisiniň harbylaryň amala aşyran çäresiniň dowamynda atlyp öldürilendigini” aýtdy.
Soňky hepdelerde Eýranyň ýaragly güýçleriniň we kürt söweşijileirniň arasynda birnäçe çaknyşyklar bolupdy.
Iýul aýynyň başynda günbatar Kermanşah regionynda eýranly kanun çykaryjy, ýeri resmi ýaralandy we olar bilen bilen syýahat eden ulag sürüjisi hem weterinar janlaryna kast edilip öldürildi.


text:
Çarşenbe güni Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň media azatlygy boýunça ýörite wekili Mikloş Harasti Gyrgyzstanyň häkimiýetlerini metbugat azatlygyna gysyş görkezmeklerini bes etmeklige çagyrdy.
Bu barada Gyrgyzstanyň daşary işler ministriniň adyna ýazan hatynda Mikloş Harasti Gyrgyzstanda žurnalistlere garşy ulanylýan zorluk çäreleriniň soňky aýlar has hem artandygyny nygtapdyr we Gyrgyzstanyň hökümetini bu ugurdaky ýagdaýlaryň ýaramazlaşmagyny açyk boýun almaklyga hem-de bu jenaýatçylyklara adaty jenaýatçylyk hökmünde baha bermekligi bes etmeklige çagyrypdyr.
Gyrgyzstanly žurnalistlere garşy nobatdaky zorluk çärelerinden birem 14-nji dekabrda žurnalist Gennadiý Pawlýugyň janyna kast etmek üçin amala aşyrylan hüjüm boldy.
Bu hüjümden bir hepde töweregi wagt geçenden soň, Gennadiý Pawlýuk huşuna gelmän, düýn koma ýagdaýynda aradan çykdy.


text:
Şenbe güni halkara derejesinde pakistanly 15 ýaşly Malala Ýusufzaýyň hormatyna “global hereket güni” bellenilip geçilýär.
Şeýle ýörite günüň bellenilip geçilmegi baradaky karar ýakynda Birleşen Milletler Guramasynyň sowatlylyk baradaky ýörite wekili, Britaniýanyň ozalky premýer-ministri Gordon Braun tarapyndan yglan edildi.
Malala Ýusufzaý geçen aý aýal-gyzlaryň sowatlylygyny wagyz etmek boýunça alyp barýan aktiw işi üçin talybanlar tarapyndan atylyp, agyr ýaralanypdy.
Häzirki wagt ol Britaniýanyň Birmingham şäheriniň keselhanasynda bejergi alýar. Britaniýada müňlerçe adam Malala Ýusufzaýy parahatçylyk boýunça Nobel baýragyna hödürläp, gol toplaýyş çäresini geçirdi.


text:
Russiýanyň Wladiwostok şäheriniň golaýyndaky gämi ussahanasyndaky atom energiýasy bilen işleýän suwasty gämide dörän ýangyn söndürildi.
Resmiler bu wakada ýaralananyň we radiasiýa syzmak howpynyň ýokdygyny bellediler. Şeýle-de, resmiler gämide ýaragyň ýokdugyny habar berýärler.
Russiýanyň habar agentlikleriniň berýän maglumatyna görä, “Tomsk” atly suwasty gämi duşenbe güni “Zwezda” gämi duralgasynda gaýtadan bejeriş işleri geçirilýärkä ot alypdyr.
Agzalýan bu gämi duralgasy Wladiwostok şäherinden 25 kilometr uzaklykdaky Bolşoý Kamen regionynda ýerleşýär.
Russiýanyň Goranmak ministrligi ýangyna turbalary sepleşdirmek düzgüniniň bozulmagy sebäp bolan bolmagy ähtimal diýip, ony derňemekleri üçin ýörite komissiýa döretdi.


text:
Halkara pul gaznasy öz kompýuter sistemalaryna edilen elektron hüjümleri babatda derňew geçirýändigini aýdýar.
HPG-niň sözçüsi “gaznanyň doly güýjünde işleýändigini” aýtdy.
Blumberg habarlary HPG-niň kompýuter sistemasyna daşary ýurt hökümeti bilen ilteşiklidir öýdülýän hakerler tarapyndan hüjüm edilendigini aýtdy. Hüjüm netijesinde e-mail adresler we beýleki dokumentler ýitirilipdir.
Nýu-Ýork Taýms gazeti HPG-e soňky birnäçe aýyň dowamynda zarba urlandygyny, kompýuter ekspertleriniň muny uly we çylşyrymly elektron hüjümi hökmünde häsiýetlendirendigini ýazdy.


text:
Yrak häkimiýetleri ýekşenbe güni partladylan ulag bombalarynyň azyndan 35 adamy öldürendigini aýdýarlar.
Bombalar esasan merkezi we günorta Yrakda, şaýylaryň ýaşaýan ýerlerini nyşana alypdyr.
Hilla şäherinde partladylan goşa ulag 15 adamy öldürdi. Bagdadyň welaýat geňeşiniň başlygy Riyad al-Adhad ýekşenbe güni janyna kast edilmek synanyşygyndan aman gutuldy.
Emma onuň ulag konwoýyna gelip uran maşyn-bomba azyndan üç adamy öldürip, dört adamy ýaralady.
Karbalada bir ýerde goýlup gidilen maşyndaky bomba partlanda dört adam ölüp, 25 adam ýaralandy.
Kutda azyk dükançalarynyň ýanyna toplanan gurluşykçy işgärleriň gapdalynda partladylan ulag 2 adamy öldürip, 14 adamy ýaralady.
Ýekşenbe güni Bagdatda, Iskandariýada, Basrada we Nasriýada öldürilen adamlaryň jemi sany 11 boldy.


text:
Türkmenistanda maşgala durmuşynyň agramly bölegi zenanlaryň boýnunda. Diňe bir adaty öý-hojalyk işleri bilen meşgullanmak beýle-de dursun, eýse olar köp halatlarda maşgalany-da özleri eklemeli bolýarlar. Bu düýbi Norwegiýada ýerleşýän Helsinki komitetiniň "Türkmenistanly zenanlar - ikinji derejeli raýatlar" ady bilen 17-nji iýunda ýaýradan täze hasabatyndan alnan bir bölek.
Hasabatda aýdylyşyna görä, tussaglaryň köpüsiniň we neşe belasyna uçranlaryň aglabasynyň erkekler bolmagy, galyberse-de diňe oglanlaryň gulluga alynmagy, maşgalany eklemek jogapkärçiliginiň hem belli bir derejede aýal-gyzlaryň üstüne düşmegine sebäp bolýar.
”Emma barybir türkmen zenanlary, däbe görä, öý-hojalykçy hökmünde-de wezipelerini, şol sanda çaga dogurmak, çaga eklemek we olary terbiýelemek, degişli öý işlerini etmek borjuny hem dowam etdirýärler” diýip, Helsinki komitetiniň türkmen zenanlarynyň roluna bagyşlanan raportynda aýdylýar.
Raportda aýdylşyna görä, oglan çagalary, gyz çagalardan üstün tutmak ýaly däpler hem Türkmenistanda zenanlaryň kemsidilmeginiň ýene bir alamaty. Maşgalada zenanlaryň erkekleriň buýrugyna tabyn bolmagy, diýleni ýerine ýetirmeli bolýandyklary barada hem bellenilip geçilýär.
"Özünden has ýaş gyzy ikinji aýal etmek"
“Erkek adam, aýaly çaga dogrup bilenok, ýa diňe gyz dogurýar, ýa-da keselli diýip, ondan aýrylyşyp bilýär, ýa özünden has ýaş gyzy ikinji aýal edip alyp bilýär, emma aýalyň näsag adamsyny taşlap, başga sagdyn bir erkege durmuşa çykmagy welin, adaty ýagdaý däl diýlip hasaplanýar” diýip, raportda nygtalýar. Agzalýan guramanyň raportynda aýdylyşyna görä, Türkmenistanda aýallaryň kemsidilmegi bilen bagly meselede, zenanlaryň maşgalada zorluklara duçar bolmagy hem esasy problema bolup durýar. Şeýle ýagdaýa duçar bolan zenanlar bilen bagly, köp halatda oňa sütem edýän erkek däl-de, aýal günäkärlenýär”.
Zenanlaryň maşgalada kemsitmelere sezewar edilmeginiň sebäpleriniň ýene biri hem olaryň ykdysady taýdan maşgalanyň erkeklerine garaşly bolmagy, hemem adamsynyň öýüni taşlap gidere başga ýeriniň bolmazlygy bilen baglanyşykly.
Zenanlaryň erkekler bilen deň derejede iş mümkinçiligine eýe däldigi-de, olaryň, umuman aýdylanda, agyr we gara zähmet işlerinde işledilýändigi, olaryň aýlyklarynyň bolsa, ortaça hasapdan, erkekleriňkiden has pesdigi raportda bellenýär.
Ýolbaşçy wezipesindäkileriň aglabasy erkekler
Türkmenistanda howpsuzlyk güýçleriniň düzüminde, sudlarda, häkimlik we beýleki hökümet edaralarynda ýolbaşçy wezipelerinde işleýän işgärleriň aglabasynyň hem erkek işgärlerden ybaratdygy aýdylýar.
Raportda bellenmegine görä, daşary ýurtlara işlemäge gidýänleriň aglabasy hem zenanlardan ybarat bolup, olaryň köpüsi ýa-ha adamsyndan aýrylyşan maşgalalar ýa-da adamsy ýarawsyz bolanlar. Netijede, şeýle ýagdaýa düşen zenanlar maşgalanyň ekleýjisi hökmünde her hili şertlerde işlemäge razy bolýarlar.
Maşgala gurmak meselesinde hem zenanlaryň dürli kynçylyklara duçar bolýandygy aýdylýar. Esasanam, daşary ýurtla durmuşa çykmak isleýän türkmen gyzlary dürli päsgelçilikler bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar.
Daşary ýurtla durmuşa çykmak kyn
Norwegiýanyň Helsinki komitetiniň raportynda aýdylşyna görä, kanuna laýyklykda türkmenistanly gyza öýlenmek isleýän daşary ýurtlynyň azyndan bir ýylyň dowamynda Türkmenistanda ýaşap, onuň Türkmenistanda hususy jaýynyň bolmagy talap edilýär.
Emma şol bir wagtyň özünde-de daşary ýurtlynyň Türkmenistanda jaý satyn almaga mümkinçiligi ýok, kanunda bolmasa-da, ýolbaşçylaryň gizlin talabyna laýyklykda, daşary ýurtlularyň jaý satyn almagy gadaganlyk derejesinde kynlaşdyrylan.
Emma hasabatda daşary ýurtlara gidip durmuşa çykýan türkmen zenanlarynyň hem az däldigi bellenilýär. Olary daşary ýurtla durmuşa çykmaga iterýän esasy zatlardan biriniň-de ýurduň ykdysady ýagdaýy bilen baglydygy nygtalýar.
Gurama türkmen parlamentiniň agzalarynyň 17%-niň we käbir ministrleriň zenan maşgalalardygyna garamazdan, umuman aýdylanda, türkmen zenanlarynyň ýurduň syýasy durmuşynda oýnaýan rolunyň hem ýabygorludygyny belleýär.
Zenanlaryň statusy pese gaçýar
Düýbi Norwegiýada ýerleşýän Helsinki komiteti öz raportynda garaşsyzlyk eýýämynda türkmen zenanlarynyň syýasy, ykdysady we sosial statusynyň ýyl-ýyldan yza gaýdandygyny aýan edip, bu ugurda ösüş gazanmak üçin käbir teklipleri hem hödürläpdir.
Teklipleriň birinde aýdylyşyna görä, zenanlaryň hak-hukuklary boýunça kanunlar kabul edilen, emma takyk netije gazanmak üçin şol kanunlara iş ýüzünde amal edilmegi zerur. Aýallaryň hak-hukuklarynyň goralmagy we deňligini üpjün etmek üçin degişli resmilere bu ugurdan ýörite bilim berilmeli.
Raportda mekdeplerde aýallaryň we erkekleriň deňhukuklylygy barada ýörite sapak berilmeginiň zerurdygy hem aýratyn nygtalýar.


text:
Eýranda bir aktrisanyň howpsuzlyk aýyplamalary esasynda 18 aý türme tussaglygyna höküm edilendigi aýdylýar.
Döwlet eýeçiligindäki IRNA habar agentliginiň berýän maglumatyna görä, 24 ýaşly Pegah Agangarani özüniň jemgyýetçilik işleri, syýasy bellikleri we daşary ýurt habar serişdelerine beren interwýulary sebäpli basylypdyr.
Agangaraniniň ejesi Manijeh Hekmat suduň kararyna şikaýat etjekdiklerini aýdýar.
Agangarani mundan ozal hem iki gezek tussag edilipdi. Birinji gezek, 2009-njy ýylda Mahmud Ahmedinejadyň täzeden prezident saýlanmagyna garşy geçirilen protestiň dowamynda; Ikinji gezek hem 2011-nji ýylda.
Oňa ýurtdan çykmagyna gadagançylyk girizildi.


text:
Duşenbe güni Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň delegasiýasy bilen duşuşyk boldy. Delegasiýa guramanyň metbugat azatlygy boýunça ýörite wekili Dunýa Miýatowiç ýolbaşçylyk edýär. Bu barada TDH habar berýär.
Duşenbe güni ýurduň Daşary işler ministrliginde bolan duşuşykda özara hyzmatdaşlygyň esasy ugurlary, hususanda köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň işi barada gürrüň edildi.
Duşuşykda Türkmenistanyň köpçülikleýin habar serişdeleri baradaky kanuny ösdürmek boýunça goldaw proýektiniň ähmiýeti hem bellendi. Ol ÝHHG-niň Aşgabatdaky edarasy bilen bilelikde amala aşyrylýar.
Duşenbe güni delegasiýanyň başlygy Dunýa Miýatowiç Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň ýanyndaky Halkara gatnaşyklary institutynda leksiýa berdi.
ÝHHG-niň delegasiýasy Mejlisde, Demokratiýa we adam hukuklary boýunça milli institutda hem gepleşikler geçirer. Duşuşyklarda Türkmenistanda daşary ýurt habar serişdeleri üçin işleýän žurnalistleriň akkreditasiýa edilmegi, şol žurnalistleriň ýurtda hiç bir päsgelçiliksiz işlemegi üçin şertleriň döredilmegi baradaky meseleleriň hem gozgalmagyna garaşylýar.
Adam hukuklary boýunça halkara guramalaryň bellemegine görä, Türkmenistan dünýäde metbugat azatlygy iň gödek bozulýan ýurtlaryň biri.


text:
Indi ahyry mysh-mysh dal. Bankda ishleyanlerin aytmagyna gora, olara eyyam buyruk we dushundirish haty gelipdir. 2008-nji yilin Turkmenbashy ayinin 1-nden bashlap banklarda amerikan dollaryny manat bilen chalyshmaly. Dowlet nyrhy, 1 dollor = 20 mun manat.
Ikinji gaty gowy tazelik bolsa, internetdaky censorship-i ayiripdirlar!!! Mundan on kabir sahypalara giryan Turkmenistanlylar sahypanyn yerine "403 - Acess Denied / Forbidden" yali yazgilari goryardiler. Indi bolsa censorship yok. Yenede bir gezek urrraaa!!!
Yokarky okuw jaylarynda internet diysen elyeterli, mugt, calt we tygshytlandyrylmadyk! Islan talyp islan wagty baryp isedigi shekilde ulanybermeli. Bu diyyanlerim Magtymguly TDU we Azady adyndaky dunya diller inst. ucin degishli. ITTU-de entek hem talyp bashyna 30 yada 40 minut, gunlik. Politdaky tanyshlara dushsam sorap gorerin.
Turkmen TV-daky Hoja/Gandym/Ashyr dade toparyna yene bir gezek telpek. Gaty gowy oyunlar tayyarlayarlar. Taze yil agshamsynda 1-nji gezek gorkeziljek "Bagta cenli bash adim" atly taze filmlerine sabyrsyzlyk bilen garashyaryn.
Kabir yagdaylar bolsa diysen gynandyryar, yagni diymek isleyanim, onkusi yalak. Olar barada sonra yazmakcy.
Taze yiliniz bilen.
Telpekler (4 kisiden 4 sany)
Bu yazgi ucin
- Bayram 1 telpek goyyar we yazyar: "Gaty gowy yazipsin! Berekella!"
- Gadyr 1 telpek goyyar we yazyar: "Gaty gowy yazipsin! Berekella!"
- akgül 1 telpek goyyar we yazyar: "Gaty gowy yazipsin! Berekella!"
- selmonelk85 1 telpek goyyar we yazyar: "Gaty gowy yazipsin! Berekella!"


text:
Türkmenistanda ýurt möçberinde giňden ýaýbaňlandyrylan gurluşyklaryň zerurlyklary üçin sement önümleriniň öndürilişi barha artdyrylýar. Ilaty elýeterli bahadan sement bilen üpjün etmek we onuň bahasyny düzgünleşdirmek maksady bilen, ýurtda bu harydyň öňden hereket edýän bahasyna derek täze nyrhlar bellenildi. Türkmenistanyň Senagat ministrliginiň kärhanalarynda öndürilýän sementiň bir tonnasynyň ortaça lomaý bahasy 330 manat bolanlygyndan 175 manada getirildi.
Türkmenistanda gurulýan desgalary oňat hilli gurluşyk harytlary bilen üpjün etmek üçin Baharly, Lebap we Balkan sement zawodlarynyň binýadynda, şeýle hem welaýat hem etrap merkezlerinde sement we beýleki gurluşyk harytlary satylýan ýöriteleşdirilen dükanlar açyldy.


text:
Ýaponiýanyň gündogar kenarynda güýçli ýer yranmasy boldy.
Birleşen Ştatlaryň Geologiýa gözegçilik merkezi ýer sarsgynynyň şenbe güni, ýerli wagt bilen irden bolandygyny aýdýar.
Sarsgynyň güýji 7.3 ball bolup, ol 10 km çuňlukda, ýadro elektrik stansiýasynyň ýerleşýän ýeri bolan Fukuşima sebitinden 300 km uzaklykda bolupdyr.
Ýaponiýanyň Metreologiýa gullugy ýer yranandan soň sunamy tolkunlarynyň bir metre çenli ýokaryk galandygyny aýdýar.
Şeýle-de bu gulluk ýer yranmasynyň güýjüniň 7.1 ball bolandygyny we zyýan ýeten Fukuşima Daýçi ýadro elektrik stansiýasynda hiç hili kadasyzlyk alamatlarynyň görünmändigini aýtdy.


text:
Milli ýygyndymyzyň Dünýä çempionaty — 2018-iň saýlama ýaryşynda çykyş edýänligi sebäpli ara düşen iki hepdä golaý böwşeňlikden soň, Türkmenistanyň futbol boýunça çempionaty badalga aldy.
Milli çempionatyň 29-njy tapgyry Halkara türkmen-türk uniwersitetiniň stadionyndaky duşuşyk bilen açyldy. Ol ýerde bu ýokary okuw mekdebiniň topary bürünç medal ugrunda göreşýän “Aşgabady” kabul etdi. Garşydaşlar şu möwsümde üç gezek duşuşypdylar. Olaryň ählisi-de “Aşgabadyň” peýdasyna tamamlanypdy (4:1, 4:0, 1:0).
Dördünji duşuşyga, öňki oýunlarda alnan sary petekler sebäpli, her topardan bir oýunçy — HTTU-dan Orazberdi Myradow, “Aşgabatdan” bolsa Atageldi Geldiýew gatnaşyp bilmedi.
Muňa garamazdan, oýun diýseň netijeli boldy. Öňki ýeňlişler üçin haklaşmak höwesi bilen meýdana çykan HTTU-nyň futbolçylary 53-nji minutda eýýäm 3:0 öňdediler. Hasaby 23-nji minutda türkiýeli Okan Ersoý açdy. Ikinji ýarymyň başynda “Aşgabadyň” ýaş futbolçysy Azady Annadurdyýew pökgini öz derwezesinden geçirdi. 53-nji minutda bolsa Döwlet Döwletmyradow artykmaçlygy üç pökgä ýetirdi. 61-nji minutda Wugar Abdullaýew bir jogap goluny geçirdi. Ýöne aradan üç minut geçip-geçmän D.Döwletmyradow şu duşuşykda ikinji gezek tapawutlanyp, aratapawudy ýene üç pökgä ýetirdi — 4:1.
Galan wagtda myhmanlar Ruslan Gurbanowyň iki goly bilen jogap berdiler (66-njy we 86-njy minutlar). Ýöne barybir ýeňlişden halas bolup bilmediler.
Şu ýerde iki sary petek görkezilen Nurýagdy Muhammedow oýundan çykarylansoň, Röwşen Meredowyň tälimçilik edýän toparynyň soňky 17 minuty azlykda geçirendigini hem bellemek gerek. Ýöne bu ýer eýelerine ýeňiş gazanmaga päsgel berip bilmedi.
Netijede HTTU diňe bir 36 utuk toplap, altynjy orunda galman, eýsem, bürünç medala barýan ýolda “Aşgabady” saklady.
29-njy tapgyr şu gün “Balkan” — “Hazyna”, “Merw” — “Daşoguz”, “Şagadam” — “Energetik”, “Ahal” — “Altyn asyr” duşuşyklary bilen dowam etdiriler.
Maglumat toplamagy halaýanlara duşuşygyň sanlaryny we delillerini hödürleýäris.
HTTU – "Aşgabat" – 4:3 (2:0)
16-njy oktýabr. Aşgabat. Halkara türkmen-türk uniwersitetiniň stadiony. 200 tomaşaçy.
Pökgini geçirenler: Okan Ersoý 23, Azady Annadurdyýew 48 awtogol, Döwlet Döwletmyradow 53, 64 – Wugat Abdullaýew 61, Ruslan Kurbanow 66, 86 (11 metrlik urgudan).
Duýduryş alanlar: Pirguly Saparow 3, Nurýagdy Muhammedow 24, Azat Şamyradow 51, Akymrat Jumanazarow 84, Döwletmuhammet Jallatow 85 – Alik Haýdarow 67, Merdan Gurbanow 73, Azady Annadurdyýew 78.
Oýundan çykarylan: Nurýagdy Muhammedow (HTTU) 73 (2 sary petek).
Emin: Saparmämmet Gurbanow.
Duşuşygyň inspektory: Konstantin Grigorýans.
17-nji oktýabra çenli toparlaryň ýerleşiş tertibi
Iň köp gol geçiren futbolçylar:
Myrat Ýagşyýew ("Balkan") – 24 (2 – 11 metrlik urgudan) gol.
Altymyrat Annadurdyýew ("Ahal") – 22.
Süleýmän Muhadow ("Altyn asyr") – 21.
Berdi Şamyradow ("Aşgabat") – 17 (1).
Hemra Amanmämmedow ("Şagadam") – 16 (6).


text:
Soňky wagtlar Türkmenistanda internet ýaýrap, ýurtda internet kafeleri açyldy, mobil telefonlary arkaly internete girmek mümkinçilikleri döredi.
Türkmenistandan gowuşýan maglumatlara görä, internet, has dogrusy sosial ulgamlar ýaşlaryň arasynda uly meşhurlyga eýe bolup başlapdyr. Emma, käbir ýetginjek türkmenistanlylar sosial medianyň oňaýsyz täsirleriniň hem bardygyny aýdýarlar.
Özüni Laçyn diýip tanadan ýokary synp mekdep okuwçylarynyň biri Azatlyk Radiosynyň habarçysy Soltan Açylowa näme sebäpden nägile bolýandygyny düşündirdi.


text:
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki Mun bilen Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedowyň arasynda geçirilen gepleşiklerde özara ylalaşyklaryň durmuşa geçirilişiniň maslahat edilip, hyzmatdaşlygy global bähbitlere we döwrüň talaplaryna laýyklykda täze derejä ýertirmäge taýýarlyk bildirilenligi türkmen metbugatynda bellenildi.
Gepleşiklerde graždan jemgyýetine we ynsan hukuklaryna degişli meselelere degilip geçildi. Ban Ki Munuň sözlerine görä, soňky üç ýylyň dowamynda Türkmenistanda ösüşe tarap öňegidişlik boldy.
“Graždan jemgyýetçiligi, döwletiň ösüş ugrundaky tagallalarynda, onuň ýerli jemgyýetlerdäki hem guramalardaky, aýratynam bilim, sosial we saglygy saklaýyş ýaly esasy meselelerdäki roly ugrunda uly ýaran bolup hyzmat edýär” diýip, Ban Ki Mun 2-nji aprelde Türkmenistanyň prezidenti bilen geçiren gepleşikleriniň yz ýanyndaky metugat konferensiýasynda belledi.
BMG-niň Baş sekretary ynsan hukuklarynyň hem möhüm roluny nygtady. Graždan jemgyýetiniň mümkinçiliklerine göz ýetirmek, guramanyň hökümete edýän rekomendasiýalaryny doly ýerine ýetirmek meselelesine syn edilmeginiň, şeýle-de Türkmenistan tarapyndan gol çekilen “Gynamalara garşy ylalaşygynyň” işleşmek üçin örän möhüm ugurlar bolup durýanlygyny, bu ugurdan hem graždan jemgyýetiniň uly ýardam berýänligini Ban Ki Mun aýtdy.
“Täze möhüm tapgyryň başlangyjy”
BMG-niň Baş sekretarynyň Türkmenistana saparyny G.Berdimuhamedow Türkmenistanyň BMG bilen hyzmatdaşlygynda täze möhüm tapgyryň başlangyjy diýip atlandyrdy.
1992-nji ýylda BMG-ä agza bolanda, Türkmenistan ençeme halkara borçnamalara gol çekdi. Şol sanda öz üstüne ilatyň graždan azatlyklaryny we ynsan hukuklaryny gyşarnyksyz berjaý etmek borjuny-da aldy.
Şol bir wagtda-da türkmen hökümeti tarapyndan edilýän resmi beýannamalara garamazdan, raýatlaryň esasy hak-hukuklarynyň şu güne çenli doly berjaý edilmän gelýänligini synçylar belleýärler.
Şu günki güne çenli raýat jemgyýetine mahsus şertleriň döremegine ýol berilmän, ýurtda söz we metbugat azatlygy ýaly esasy raýat azatlyklarynyň çäklendirilýänligi halkara guramalarynyň hasabatlarynda bellenilýär.
Adam hukuklaryny goraýjy “Human Rights Watch” guramasyndan Reýçel Denber Türkmenistanda ynsan hukuklary bilen bagly ýagdaýyň ýaramazlygyna galýanlygyny we hatda erbetleşýänligini belledi.
BMG-niň Baş sekretarynyň Türkmenistana saparynyň dowamynda graždan jemgyýeti we ynsan hukuklary meselesiniň gozgalmagy ýurduň syýasy-jemgyýetçilik taýdan özgermegine bildirilýän umytlary belli bir derejede güýçlendirdi.
Türkmen oppozisiýasynyň liderlerinden Nurmuhammet Hanamowyň pikirine görä, meseläniň gozgalmagynyň özi döwletiň bu ugurdan geljekki hereketlerine syn etmek, netije çykarmak we ýurtdaky ýagdaýa baha bermek üçin peýdaly bolup biler. “Iş alyp barmaga mümkinçilik ýok”
N.Hanamowyň bellemegine görä, soňky ýyllarda Türkmenistan halkara jemgyýetçiligi, ilkinji nobatda-da BMG bilen hyzmatdaşlygynyň depginini güýçlendiren hem bolsa, halkara guramalarynyň Türkmenistanda iş alyp barmagyna doly mümkinçilik ýok.
Hatda BMG-e we ÝHHG ýaly iri halkara guramalarynyň soňky döwürde Türkmenistanyň wekilleri üçin geçirýän seminarlary-da ýurduň içinde däl-de, daşynda geçirilse, has netije bolardy diýip, N.Hanamow belleýär.
“Ýurt içinde geçirilýän seminarlar we treýningler gözegçilik astynda. Geçirýän guramalaryň hereketleri hem gorky astynda, seminarlara gatnaşýanlaram sesini çykaryp bilenoklar” diýip, oppozisiýa wekili N.Hanamow aýtdy.
Howpsuzlyk güýçleriniň gözegçiligi we erkin pikir üçin jezalandyrylmak howpy bilen bagly gorkularyň Türkmenistanyň jemgyýetiniň syýasy taýdan özgermeginiň öňünde esasy böwet bolýanlygyny synçylar belleýärler.
Türkmenistana saparynyň dowamynda BMG-niň Baş sekretary Ban Ki Mun Saparmyrat Nyýazowyň mowzeleýine bardy we gül goýdy.
BMG-niň Baş sekretarynyň Türkmenistandan soň Gyrgyzystana, Özbegistana, Gazagystana hem Täjigistana saparlarynyň dowamynda ýadro ýaragynyň ýaýradylmazlygyna, howanyň üýtgemegine we regional hyzmatdaşlyga degişli meseleler maslahat ediler.


text:
"Ýaryndan aýrylan ýedi ýyl aglar, ýurdundan aýrylan - ölinçä" diýilýär.
Azatlyk Radiosynyň "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň bu sanynda daşary ýurtlulara, hususan-da türk raýatlaryna durmuşa çykan türkmenistanly zenanlaryň duş gelýän kynçylyklary, maşgalalary, ýar bilen ýary, ene bilen çagany, ata bilen perzendi biri-birinden aýyrýan "düzgünler" barada, başdan geçirenleriň mysallarynda, anyk gürrüň edilýär.
Söhbeti diňläp, pikiriňizi aýtsaňyz, hoşal bolarys.
We are sorry, but this feature is currently not available


text:
Lebap welaýatynda ýerleşýän Garlyk şäherçesi, göräýmäge, welaýatyň iň owadan şäherçelerinden biri. Garlygy ondaky täze ýaşaýyş jaýlar, sport kompleksler, medeni we söwda merkezleri, asfaltly ýollar ýurduň beýleki obadyr şäherçelerinden gowy manyda tapawutlandyrýar.
Lebabyň paýtagty Türkmenabatdan 350 kilometr uzaklykda ýerleşýän bu şäherçe, ýurtda soňky döwürde gurulýan täze şäherçeleriň biri. Şeýle şäherçelerde, adatça beýleki obalara mahsus bolan, elektrik we agyz suw gytçylygy hem bolmaýar.
Jaýlar bilen bilelikde ýollaram täzeden salynýar, saglyk ojaklary gurulýar, mekdepdir, çagalar baglary göz öňünde tutulýar, garaz, kadaly durmuşda zerur ähli amatlyklara aýratyn üns berilýär. Ine, Garlyk hem hut şeýle täze tipli şäherçelerden biri.
Garlyk ýaşaýjylaryna garaşýar...
Garlygyň gurluşygy 2013-nji ýylda tamamlandy. Emma ähli amatlyklary bolan şol jaýlaryň aglabasy henizem öz ýaşaýjylaryna garaşýar. Ýaşaýjylar bolmansoň, dükanlaram boş dur, sport merkezlerem ulanylman könelişip barýar, beýleki hojalyk desgalaram boş haňlap ýatyr.
Dört gat edilip gurlan jemi 52 jaýdan ybarat şol şäherçede aýlanyp ýören diňe ýek-tük adama duş gelse bolýar. Şeýle döwrebap gurlan Garlygyň näme sebäpden boş ýatandygy welin, bu ýagdaýy gören adamlarda dürli soraglary döredýär.
Häkimiýetlerden bu barada takyk maglumat alyp bolmady, il arasyndaky gürrüňlerden çen tutulsa, onda bu ýagdaýyň sebäbi jaýlaryň gymmatlygy bilen bagly bolmaly. Uly şäherlerden juda uzakda ýerleşýän bu obada jaýlaryň häzirki bahasy 50-80 müň dollar aralygynda.
Jaýlaryň bahasy
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan adamlaryň aýdyşlaryna görä, bu möçberdäki puly bolan adamlar Türkmenabatdan ýa beýleki uly şäherlerden 350 kilometr uzakda ýaşamak islemeýär. Bu şäherçede ýaşaýjak, oba adamlarynyň bolsa beýle gymmat jaýlary almaga gurby çatanok, olar bu jaýlary satyn alardan garyp.
Lebap öz territoriýasy boýunça Türkmenistanyň uly welaýatlaryndan biri, emma onuň ilat sany beýleki käbir welaýatlar bilen deňeşdirlende juda az. Şeýle ýagdaýda bu şäherçe tipli döwrebap obanyň welaýat merkezinden ýüzlerçe kilometer uzaklykda gurulmagynyň sebäbi barada-da resmi taýdan hiç hili göwnejaý düşündiriş ýok.
Jaýlaryň hili
Geň-taňlyk diňe obanyň uly şäherlerden uzaklygy bilen çäklenenok, jaýlaryň hili barada hem oňaýsyz gürrüňler bar. Özüni Atamyrat diýip tanadan bir lebaply Garlyga göçüp baran sanlyja ýaşaýjylardan biri, ol öz jaýynyň täze gurlandygyna garamazdan, eýýäm suwagynyň gopup başlandygyny aýdýar.
Atamyrat öz göçüp gelen şäherçesiniň klimat şertlerinden hem razy däl. Ol “[Obanyň] häzirki ýerleşen ýeriniň howa şertlerine seredeniňde, çar tarapdan güýçli şemal öwsüp ýatyr. Äpişgeleri açsaň, şemalyň badyna penjireleri we gapylary döwülýar” diýip gürrüň berýär.
Transport gatnawy
Garlygyň welaýat merkezi bilen aradaky gatnawy hem ullakan problema, sebäbi ol otly gatnawyna birikdirilmändir. Onsoň adamlar ilki Koýtendag etrabynyň merkezine baryp, şol ýerde otla münüp bilýärler, ol ýerden bolsa otly gije sagat 2-3-lere Kerki şäherçesine ugraýar we, Türkmenabada barýançaň, ýolda ýene-de bir gezek otlyny çalyşmaly bolýar.
Ýagny, öz ulagy bolmadyk bir ýolagçynyň Garlykdan Türkmenabada ýa Türkmenabatdan Garlyga barmagy üçin iki gün gerek. Şäherçäniň gapdalynda käbir senagat merkezleriniň hem guruljakdygy aýdylypdy, emma aradan 3 ýyl gowrak wagt geçendigine garamazdan, olardan diňe sement zawody işe girizildi.
Beýleki uly proýektleriň biri bolsa kaliý önümlerini öndürýän kaliý zawody bolmaly, emma onuň gurluşygy eýýam iki-üç ýyldan bäri dowam edýär. Emma onuň haçan işe giriziljegi häzirlikçe belli däl.
Obanyň gurluşygyna näçe çykdajy edilendigi hakda hem maglumat ýok, emma döwletiň hasabyna gurlan bu oba, näme maksat bilen gurlan hem bolsa, häzirlikçe boş ýatyr diýse boljak. Eger ýagdaý şeýle dowam etse, bu şäherçe tipli döwrebap oba öz-özünden çagşamak howpy abanýar.


text:
Özbegistanyň prezidenti Yslam Karimowyň howpsuzlyk meseleleri boýunça öňki maslahatçysy Röwşen Muhiddinowyň öz wezipesinden galp peýdalananlykda we parahorlukda aýyplanyp, golaýda 15 ýyl azatlykdan mahrum edilendigi habar berilýär.
Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugynyň çeşmeleriniň berýän maglumatlaryna görä, 47 ýaşly Röwşen Muhiddinow öz wezipesinden galp peýdalanmakda we uly möçberde para almakda aýyplanyp, azatlykdan mahrum edildi. Ol geçen ýylyň 21-nji sentýabrynda döwlet maslahatçysy wezipesinden boşadylyp, Daşkent welaýatynyň prokurorlygyna bellendi. Emma Muhiddinow noýabr aýynda bu wezipesinden hem boşadyldy we tussag edildi.
Özbegistanly belli žurnalist Şaraf Ubaýdullaýewiň
Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, Muhiddinowyň uly möçberde para alanlykda we öz wezipesinden galp peýdalananlykda aýyplanyp, 15 ýyl azatlykdan mahrum edilmegi döwlet gurluşynda möhüm problemanyň bardygyny görkezýär:
—Bu örän möhüm wezipe. Biziň Özbegistanda prokuratura, sud, döwlet howpsuzlyk edaralarynda, milisiýada, gümrükde, goşunda işleýän bir milliondan gowrak pogonlylar bar. Muhiddinowyň wezipesinde işleýän adam prezident bilen göni gatnaşykda bolýar. Olar her günde birnäçe gezek duşuşýarlar.
Özbegistanyň ýörite gulluklaryna ýakyn durýandygy aýdylýan “Uzmetro” internet gazetiniň ýazmagyna görä, Röwşen Muhiddinowyň türmä basylmagyna onuň hossarlarynyň biznesi, hususanda, onuň gelnejesiniňkidigi aýdylýan myhmanhanalarda geçirilen barlaglar sebäp bolupdyr. “Arzuw” myhmanhanalar toplumynyň Muhiddinowyň maşgalasyna degişlidigini “Uzmetro” internet gazeti ýazýar.
Maşgalasynyň biznes işleri
Özbegistanly belli žurnalist Şaraf Ubaýdullaýewiň
sözlerine görä, Röwşen Muhiddinowyň maşgalasynyň biznes işleri barada häzir ilat arasynda köp gürrüň edilýär.
—Onuň gelnejesiniň , belki-de, öz aýalynyň biznes işleri bilen aktiw meşgullanýandygy barada köp gürrüň edilip başlandy. Ýöne häzir kim biznes etmeýär?
Bizde islendik adamyň garşysyna mydama kompromatlar taýýarlanylýar. Eger zerurlyk ýüze çyksa, olary birnäçe sagadyň içinde işe girizmek mümkin.
Resmi däl çeşmeler Muhiddinowyň ýurduň premýer-ministri Şawkat Mirzýaýewe ýakyndygyny we onuň hökümet başlygy bilen milli howpsuzlyk gullugynyň başlygy Rüstem Innoýatowyň arasyndaky “kompromatlar urşunyň” nobatdaky nyşanyna öwrülendigini aýdýarlar.
Ubaýdullaýew
hem öňki döwlet maslahatçysynyň “kompromat” nyşanasynyň pidasy bolandygyna ynanýar:
—Muhiddinow howpsuzlyk edaralaryna ilki gelen döwri möhüm şahslaryň göwnünden turmadyk bolara çemeli. Bizde islendik adamyň garşysyna mydama kompromatlar taýýarlanylýar. Eger zerurlyk ýüze çyksa, olary birnäçe sagadyň içinde işe girizmek mümkin.
Röwşen Muhiddinowyň 15 ýyl azatlykdan mahrum edilendigi barada Azatlyk Radiosyna habar beren çeşmäniň sözlerine görä, häkimiýetler Muhiddinowyň maşgalasyna we hossarlaryna berk gözegçilik edýärler. Olar Özbegistany terk etmäge taýýarlanýarlar.
Özbek hökümetine ýakyn çeşmeleriň aýtmaklaryna görä, Röwşen Muhiddinowyň bir ýylyň içinde günä geçişe düşmegi hem mümkin.


text:
Orsýetiň 33 regionynda 8 gubernatory, 16 regional assambleýany, regional paýtagtlaryň 11-siniň häkimlerini saýlamak üçin ses berilýär.
Ýekşenbe güni geçirilýän saýlawlarda Kremle tarapdar kandidatlaryň köpüsiniň üstün çykmagyna garaşylýar.
Emma Moskwada we Ýekaterinburgda bäsleşigiň aýratyn ýiti görünýändigi aýdylýar.
Moskwada korrupsiýa garşy blogçy Alekseý Nawalny Kremle tarapdar Sergeý Sobýanin bilen häkimlik ugrunda bäsleşýär. Pikir soraşlyklar Sobýaniniň üstün çykjagyny görkezýär, emma Nawalnynyň tarapdarlary özleriniň has köp goldaw almaklaryna garaşýarlar.
Ýekaterinburgda bolsa, synçylar 50 ýaşly neşä garşy göreşiji we oppozisiýa aktiwisti Ýewgeniý Roýzmanyň şäher häkiminiň orny üçin geçirilýän bäsleşikde ýeňiji bolmagynyň ahmaldygyny çaklaýarlar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow çarşenbe güni Aşgabatda ýurduň Senagatçylar we telekeçiler birleşiginiň agzalary bilen duşuşyp, olaryň öňünde durýan wezipeleri kesgitledi diýip, türkmen metbugaty habar berýär.
Duşuşykda telekeçileriň hem öz teklipleri bilen çykyş edendigi, şonuň bilen bir wagtda prezidente hususy iş bilen meşgul bolýan adamlara bildirýän goldawy üçin minnetdarlyk sözlerini aýdandyklary habar berilýär.
Azatlyk radiosy bu diýilýän goldaw bilen gyzyklanyp, aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Azatlyk Radiosynyň Kabuldaky habarçysy Şaýmerdanguly Myrady Owganystanyň bosgunlar boýunça ministri doktor Jemaher Enweri bilen Türkmenistandaky owgan bosgunlarynyň ýagdaýy barada söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Doktor Jemahyr Enweri, Türkmenistanda owganystanly bosgunlaram ýaşaýarlar. Hususanam türkmenler ýaşaýar. Olaryň meseleleriniň çözgüdi boýunça Türkmenistanyň hökümeti bilen siz gürrüň etdiňizmi?
J. Enweri: Biz şu haýyşy konferensiýada Türkmenistanda ýaşaýan owgan bosgunlarynyň problemalary üçin, biz o ýeriniň resmileri bilen gepleşdik. Edaraýi-bosgunlar işini edýär ýa edaraýi-migrant diýýär ekeni olar. Onuň başlygy bilen biz gepleşdik. Biz owgan bosgunlarynyň kynçylyklaryny aýtdyk olara. Bulara pasport bermek wada edilen eken. Wagtlaýyn bolmaga wada berlen eken. Henize çenli ol amala aşmandyr, hatda käbirleriniň dokumentlerini ellerinden alyp, olara ýaşamak wizasyny berýän ekenler. Biz bu meseleler barada gepleşdik. Olar şu wadany bize berdi, olaryň problemalary tizlikde çözülmeli. Olar takmynan dört müň kişi, indi onuň içinde owganlar hem, owganlaryň bosgunlary hem bar. Bular reýis jemhuryň, ýagny prezidentiň permana gol çekmegine garap dur. Enşalla, bize wada berdiler, tizlikde bularyň müşgilleri [oňyn] çözülmeli.
Azatlyk Radiosy: “Müňlerçe adama biz Türkmenistanyň raýatlygyny berdik” diýdi Türkmenistanyň prezidenti. Türkmenistanda ýaşaýan owganystanly bosgunlara-da Türkmenistanyň raýatlygy berlermi?
J. Enweri: Hawa. Bul esasda şol wada owaldan berlen bolsa, çuň hormatly prezidentiň aýdan [sözleri] şol jähetden owgan bosgunlary üçin-de [degişli]. Belki, hemme bosgunlar Türkmenistanda şol kanun esasynda ýaşar. Bosgunlar edarasynyň başlygy bize şu wadany berdi: haýsy dokument berilýän bolsa, owganlar üçinem şol gurşalmaly. Bular şol mümkinçilikden peýdalanarlar. Wagtlaýyn hukuk bilen ýaşamak ýa pasport almak mümkinçiliginden bularam peýdalanar diýip, bize wada berdiler.
Azatlyk Radiosy: Eger Owganystandan ýene Türkmenistana raýatlar bosgun bolsa, olary Türkmenistan kabul edermi?
J. Enweri: Heniz Türkmenistanda beýle bir kanun ýok. Bosgunlary, immigrantlary kabul edýän kanun ýok eken. Näme bolsa prezidentiň hökümi bilen o ýerde amala aşýan eken. Emma ýene-de her kim o ýerden penahändelik – bosgunlyk dilese, ol ýeriň raýatlygyny dilejek bolsa, olaryň kanuny şul eken – başga döwletiň raýatlygyny terk edip, ondan soň o ýeriň raýatlygyny almaga arza bermeli ekeni. Şol ugurda ondan-oňa barmak, ýüz tutmak kynçylygyny etmeli eken. Özleriniň nähilek bolsa-da bir kynçylyklary bar, şol düzgüni bar. Eger şolara barabar gelen suratynda, bulara raýatlyk bermeli ýa bolmasa bosgunlyk statusyny bermeli. Owal wagtlaýyn, ondan soň raýatlyk. Meselesi bar diýip bize şeýle düşündirdiler.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda ýaşaýan owganystanly türkmenleriň çagalary üçin, Türkmenistanyň mekdeplerinde bilim almaga mümkinçilik bar ekenmi?
J. Enweri: Bul şeýle bir ynjyk mesele. Men bu meseläni köp gürrüň etdim bular bilen, söhbetleşdim. Olaryň aýtmagyna görä, we adatda ol ýerde biziň owgan garyndaşlar ýaşaýar, olaryňam bilimi ýokary mekdeplere barýança haýsydyr bir müşgil ýok. Olar tälim-terbiýeden peýdalanýan ekeni. Emma bularyň kynçylygy ýokary okuw jaýlaryna girmekde eken. Bu barada biz olardan çynlakaý haýyş etdik. Ýokary okuw jaýlaryndan Owganystana berilýär ýylda 30 orun. “Bu kem” diýip, ýene-de haýyş etdik. Bu barada: “Biz bul meseläni çözeris” diýip, bize wada berdiler.
Azatlyk Radiosy: Pakistanda millionlarça bosgun ýaşaýar. Şolaryň arasynda türkmenlerem bar. Pakistan gyssagly ýagdaýda owganystanly bosgunlaryň çykaryljakdygyny yglan etdi. Oňa bir aý möhlet berdi. Şu meseläniň çözgüdi üçin, siziň ministrligiňiz näme çäre görýär?
J. Enweri: Bu barada Pakistanda Ministrler Kabineti tarapdan perman kabul edildi. Haýbar Peştunha gubernatory tarapyndan şeýle haýyş bolan. Bular owgan bosgunlary o ýerden çykarsalar, elbetde, bu ýerde kanuny [jogapkärçilikleri] bar we ynsan hukuklary bar. Biz bu barada Ženewada koferensiýada bolanymyzda-da Pakistanyň bosgunlar ministri bilen söhbetleşdik. Olar bizi çagyrdylar. Pakistana barsak, bu meseläni ýakyndan Pakistan döwleti bilenem söhbetleşeris. Şunuň üçin biz erte däl, birigün Pakistana bir delegasiýa bilen gitmeli. Ol meseleleriň hemmesini söhbetleşeris, enşalla. Pakistan 30 ýyldan bäri şeýle bosgunlara o ýerde myhmandarlyk edip, eýelik edip otyr. Biz ondan teşekkür edýäris. Ýene-de bizde umyt bar, biz bu problemany iki döwletiň ortasynda oňyn çözüp bilsek...


text:
Düýn (01.07.2015) “Saglyk” Döwlet maksatnamasynyň kabul edilmeginiň 20 ýyllygy, şeýle-de Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty işgärleriniň güni mynasybetli Aşgabat şäherindäki “Milli söwda merkezi” döwlet kärhanasynda “Iň göreldeli saglygy goraýyş işgäri” atly bäsleşigiň jemleýji tapgyry geçirildi.
Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkeziniň we Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň bilelikde guramagynda geçirilen bu bäsleşige Türkmenistanyň ähli künjeginden, şeýle-de Aşgabat şäherinden öz hünärine ezber lukmanlaryň 10-sy gatnaşdy. Lukmanlar üç şert boýunça özara bäsleşdiler. Bäsleşigiň ilkinji şertinde saglygy goraýyş işgärleri özleri bilen tanyşdyryp, raýatlaryň saglygyny goramakda, ynsan ömrüniň dowamlylygyny ýokarlandyrmakda alyp barýan işleri dogrusynda gürrüň berdiler.
Şeýle-de lukmanlar Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Türkmenistanyň dermanlyk ösümlikleri” atly kitabyndan berlen soraglara jogap bermekde bäsleşdiler. Ahyrky şertde saglygy goraýyş işgärleriniň kärine ussatlygy boýunça berlen dürli soraglara jogap bermekleri ýeňijini kesgitlemäge mümkinçilik döretdi.
Çekeleşikli geçen bu bäsleşikde eminleriň beren bahalaryna görä “Iň göreldeli saglygy goraýyş işgäri” diýen ada Mary welaýatynyň Mary şäheriniň 3-nji saglyk öýüniň maşgala lukmany Ogulşirin Seýidowa mynasyp boldy.
Bäsleşigiň ýeňijisine Türkmenistanyň Kärdeşler Arkalaşyklarynyň Milli merkeziniň we Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň diplomy hem-de Türkmenistanyň hormatly Prezidentiniň gymmat bahaly sowgady gowşuryldy. Bäsleşigiň ahyrynda Türkmenistanyň hormatly Prezidentiniň saglygy goraýyş ulgamynda alyp barýan işlerini wasp edýän “Arkadag” aýdymynyň dowamynda görkezilen wideorolik çäräniň ähmiýetini has-da artdyrdy.