text:
Türkmenistan garaşsyzlygyny alandan soň dürli ýurtlaryň raýatlary bilen edilýän nikalar köpeldi. Elbetde bu ýagdaý dürli problemalary hem ýany bilen getirdi.
Diňe Türkiýede ýaşaýan türkmenistanly zenanlary göz öňüne tutup aýdanymyzda, olaryň uly bir bölegi ýurtda birugsat ýaşaýarlar. Şunlukda, ýurda barsa, deport ediljeginden alada edip olaryň arasynda uzak wagtdan bäri Türkmenistana gitmeýärleri-de bar.
Soňky bir näçe aýlykda Türkmenistanyň biometrik pasporta geçmegi we şol pasportyň diňe Türkmenistanda çalyşyp boljagy baradaky karar bolsa, daşary ýurtlarda bikanun ýaşaýan türkmen raýatlarynyň durmuşyny hasam kynlaşdyrdy.
Şeýle çylşyrymly ýagdaýlar sebäpli olaryň daşary ýurtda durmuşa çykyp dünýä inen çagalaryna türkmen dokumenti berilmeýär we ýaşaýan ýurdunuň dokumentini almakda hem olar dürli kynçylyklary başdan geçirýärler.
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanynda daşary ýurtlardaky türkmenistanly maşgalalaryň dürli býurokratik päsgelçilikler sebäpli watansyz galan çagalarynyň ykballaryny ele alýar.
Hemmeleri bu temadaky gepleşige gatnaşmaga, bilýän maglumatlary bilen bir hatarda bellikdir-tekliplerini hem teswir görnüşinde halk köpçüligine ýetirmäge çagyrýarys. Habarlaşmak üçin biziň elektronik hat salgymyz hat@azatradio.org


c: text/html

text:
Orsýetde iki ýyla golaý ýesirlikde oturan ukrain piloty Nadia Sawçenko, eger-de ukrainalylar islese, özüniň prezidentlik ugrundaky bäsleşige gatnaşmaga hem taýýardygyny aýdýar:
"Geliň şeýle gürleşeliň: ukrainalylar, eger size meniň prezident bolmagym gerek bolsa, bolýar, men prezident bolaryn" diýip, Sawçenko 27-nji maýda, azatlyga çykaly bäri, özüniňKiýewde geçiren ilkinji metbugat ýygnagynda aýtdy.
«Ýöne men öz adamlarymyz eýýäm garaşsyz, ses satyn almazdan saýlaw geçirmegi hakykatdan hem öwrenendir diýip pikir etmeýärin. Dogrusyny aýtsam, men prezident bolmak isleýän diýip aýdyp biljek däl. Men Ukrainanyňharby howa güýçleriniň hatarynda uçmagy gowy görýärin. Emma zerur bolsa, men islendik işi ederin» - diýip, Sawçenko aýtdy.
Sawçenko gündogar Ukrainada ele düşen we separatistleriň hatarynda söweşendikleri üçin ýyl kesilen iki orsýetli bilen çalşylanyndan soň, 25-nji maýda Kiýewe geldi.
"Biz başgalaryň oýunjagy däl"
«Men türmede mahalym rus telewideniýesine tomaşa edip, bir zada göz ýetirdim: Orsýet we onuň hökümeti dünýä, hamala diýersiň, ol diňe iki ýurtdan durýan ýaly, Orsýetden we Birleşen Ştatlardan ybarat ýaly seredýär. Ýer togalagynyň galan bölegi bolsa olaryň bähbit meýdanymyşyn. Gynansak-da, Orsýet muny şeýle görýär. Emma biz, Ukraina ýa Gürjüstan hem, öz bähbitleri bar bolan ýurtlar ahyryn. Biz kimdir başga birleriniň oýunjaklary, kimdir başga birleriniň bähbitleri däl» diýip, Sawçenko aýtdy. «Biz hakyky adamlar we hakyky ýurtlar bolup durýarys, biz janly adamlar we janly ýurtlar» - diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Ol soňra Ukrainanyň milli goşunynyň ýagdaýyndan söz açyp, bu pudakda ozaly bilen korrupsiýanyň soňuna çykmagyň zerurdygyna ünsi çekdi:
«Men, tylymyzyň talanmazlygy üçin, goşun meselesinde işlärin. Men ukrain goşunyndaky korrupsiýa aňryýany bilen belet. Men muny on ýyl bäri bilýärin. Men muňa garşy nähili göreşmelidigini hem, bu ugurdaky söweşiň mümkin boldugyça çalt gurulmalydygyny hem bilýärin» -diýip, Sawçenko aýtdy.
Dil we gadaganlyk meselesi
Ol rus we ukrain dilleri barada hem durup geçdi:
«Dil barada aýdylanda, men çagalygymdan bäri ukrainçe gepleýärin. Men sowet döwrüni, ejemiň, kakamyň, maşgalamyň ukrainçe gepleýän wagtyny şindi ýadymdan çykaramok. Biz ol döwri ýatdan çykaramyzok, olaram ýatdan çykaranok, men hem ýatdan çykaramok - adamlar menden «Sen näme üçin ukrainçe gürleýäň? Sen näme obalymy?» diýip sorardylar.Bu edepsizlik dälmi?” diýip, Sawçenko indi Ukrainada rus dili gadagan edilende, ukrain diliniň gadagan edilen döwrüniň näme üçin ýatladylmaly däldigini sorady.
Şeýle-de ol has kän ukrain telekanalynyň, has kän ukrain dilinden gürlenmeginin zerurdygyny nygtady we rus diliniň hiç bir jähtden berk gadagan edilmeli däldigini, «ony näçe kän gadagan etdigiňçe, şonça-da kän zyýan boljakdygyny» aýtdy.
Sawçenko mart aýynda, hamala gündogar Ukrainada öldürilen iki rus rus žurnalistiniň ölümine dahyllylykda, 22 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Ol özüniň bu hadysa ol ýa-da beýleki görnüşde haýsam bolsa bir gatnaşygynyň bolandygyny ret etdi.
Sawçenko 27-nji maýdaky metbugat konferensiýasynda özüniň harby pilot hökmündäki işine dolanyp barmak isleýändigini aýtdy, emma Ukraina üçin zerur bolan islendik işi etmäge, şol sanda prezident bolmaga taýýardygyny gaýtalap aýtdy.
Sawçenkonyň tussaglykda saklanmagy we sud edilmegi Moskwanyň gündogar Ukrainadaky konfliktde oýnaýan roluna tankydy garaýan Kiýew we günbatar hökümetleri tarapyndan ýazgaryldy. Mälim bolşy ýaly, bu konflikt Orsýet Ukrainanyň Krym ýarymadasyny harby ýol bilen ele geçireninden soň möwjäp galdy.
Iňlisçeden türkmençä geçiren Ýowşan Annagurban.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Prezident Wladimir Putin Günbataryň rus jemgyýetçiligini ykdysady sanksiýalar bilen iki bölmek barada eden tagallalary garaşylýan netijäni bermedi diýýär.
Putin 3-nji iýulda Orsýetiň Howpsuzlyk geňeşine ýüzlenip, Günbatar Orsýeti özüniň garaşsyz ugry üçin jezalandyrmak isleýär diýdi.
"Biz garaşsyz içerki syýasat ýöredýäris, biz öz özygtyýarlylygymyzy satmaýarys» diýip, Putin aýtdy.
«Bu hemmelere ýaramaýar, ýöne ol başgaça bolup bilmez. Biz käbir geosyýasy garşydaşlarymyzyň ýakyn geljekde öz dostluksyz ugruny üýtgetjegine garaşmaly däl» diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Şeýle-de Putin Orsýetiň milli howpsuzlyk strategiýasyny täzelemegi buýurdy.


text:
Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň nobatdaky mejlisinde Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy, goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedowyň gönüden-göni ýolbaşçylygynda işlenip düzülen giň möçberli harby özgertmeleriniň hukuk goraýjy edaralar tarapyndan ýerine ýetirilişi, şeýle hem jemgyýetde agzybirligi we jebisligi, gülläp ösüş ýoly bilen ynamly öňe barýan ýurdumyzda durnuklylygy we asudalygy saklamak maksady bilen, Milli howpsuzlyk ministrliginde alnyp barylýan işler barada Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary, milli howpsuzlyk ministri Ýaýlym Berdiýew hasabat berdi.
Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň mejlisinde Türkmenistanyň harby we hukuk goraýjy edaralarynyň 2015-nji ýylyň bäş aýynda ýerine ýetiren işleriniň jemleri jemlendi hem-de olaryň maddy-enjamlaýyn binýadyny mundan beýläk-de pugtalandyrmak we döwrebaplaşdyrmak, türkmenistanlylaryň asuda we döredijilikli durmuşyny, ýurtda parahatçylygy we howpsuzlygy üpjün etmek boýunça gaýragoýulmasyz wezipeleri üstünlikli çözmek babatda anyk çäreler ara alnyp maslahatlaşyldy.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Garaşsyz hem Bitarap Türkmenistanyň esaslaryny berkitmekde Milli howpsuzlyk ministrliginiň möhüm ornuny belläp, parahatçylygy hemmetaraplaýyn pugtalandyrmagyň, milletimiziň Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň belent maksatlarynyň töweregine berk jebisleşmeginiň türkmen halkynyň abadan durmuşynyň özeni bolup durýandygyny nygtady.
Mejlisiň barşynda Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň agzalary döwlet Baştutanyna bäş aýyň dowamynda öz ýolbaşçylyk edýän harby we hukuk goraýjy düzümlerinde ýerine ýetirilen işler, ozal berlen harby özgertmeleri üstünlikli amala aşyrmak üçin has amatly şertleri döretmäge gönükdirilen tabşyryklaryň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdiler.
Mejlisi jemläp, Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy, goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedow harby we hukuk goraýjy düzümleriň özlerine berlen tabşyryklaryň ählisiniň takyk we birkemsiz ýerine ýetirilmeginiň hem-de diňe goranyş häsiýetine eýe bolan Harby doktrinanyň çäklerinde giň möçberli özgertmeleri geçirmäge örän jogapkärli çemeleşmegiň wajypdygyna Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň agzalarynyň ünsüni çekdi.
Milletiň Lideri ýurdumyzyň Ýaragly Güýçlerini tehniki babatda berkitmegiň hem-de harby gullukçylaryň abadançylygy barada alada etmegiň harby we hukuk goraýjy edaralarynyň ýolbaşçylarynyň öňünde burýan esasy wezipelerdigini nygtap, döwletimiziň mundan beýläk hem ýurdumyzyň goranyş ukybyny ýokarlandyrmak, türkmen halkynyň parahatçylygynyň, döredijilikli durmuşynyň, bagtyýarlygynyň hem-de abadançylygynyň özeni bolan milli goşunymyzyň güýjüni we kuwwatyny pugtalandyrmak boýunça anyk ädimleri ätjekdigini belledi. Öňküsi ýaly, durmuş häsiýetli meselelere, ilkinji nobatda, harby we hukuk goraýjy edaralaryň işgärlerini oňaýly ýaşaýyş jaýlary bilen üpjün etmek, olaryň zähmet çekmegi hem-de göwnejaý dynç almagy üçin zerur şertleri döretmek meselelerine aýratyn üns berler.
Şunuň bilen birlikde, döwlet Baştutanymyz mejlise gatnaşýan ýolbaşçylardan şahsy düzümiň arasynda düzgün-nyzamy pugtalandyrmaga, işgärleriň hünär derejesini ýokarlandyrmaga, ýaş nesli watançylyk we mukaddes harby borja wepaly gulluk etmek ruhunda terbiýelemäge aýratyn üns bermegi talap etdi.


text:
Radikal yslamçy ymam Abu Katadanyň aklawçysy öz müşderisiniň Iordaniýada bildirilen terror aýyplamalaryna özüniň bigünädigini aýdyp jogap berendigini aýtdy.
Katada ýekşenbe güni Britaniýadan öz dogduk ýurduna, özüne bildirilýän aýyplamalara sud öňünde jogap bermek üçin iberildi.
Katadanyň akllawçysy Taýsir Diab Ammanda, Iordaniýanyň döwlet howpsuzlyk sudunyň daş işiginde şeýle diýdi:
"Şu gün baş prokuror ondan sorag etdi we oňa garşy bir topar aýyplama bildirdi. Prokuror ony terror hereketlerine gatnaşmak üçin dildüwşik etmekde aýyplady. Meniň müşderim bu aýdylýan zatlaryň ählisini inkär etdi. Şeýle-de öl özüniň Iordaniýa dolanmagynyň öz erkine däldigini, maşgalasy bilen bile bolmak üçin gelendigini aýtdy. Bu prosedura kadaly geçirildi we oňa dürs çemeleşildi."
Katadanyň aklawçysy Taýsir Diab öz müşderisini girew astynda azat etmäge çalyşjagyny hem sözüniň üstüne goşdy.
Resmi aýyplamalar
Katada ýekşenbe güni irden, iordan prokurory tarapyndan iki sagat çemesi sorag edileninden soň, oňa resmi aýyplama bildirildi.
Ol 1999-njy ýylda Ammandaky amerikan mekdebine garşy, 2000-nji ýylda bolsa, Iordaniýadaky Täze ýyl baýramçylygynda amerikan we ysraýyl turistlerine garşy terror hüjümlerini etmek barada dil düwüşmekde aýyplanýar.
Iordan sudy Katada bu aýyplamalar boýunça baryp 1999-njy ýylda, gaýybana sud edip, ömürlik tussaglyk hökümini çykarypdy. Ýöne ol höküm häzir täze sud seljerişligi sebäpli togtadyldy.
Harby prokuror 53 ýaşly Katadanyň, soragyň dowam etdirilmegi üçin, 15 günläp tussag astynda saklanjakdygyny aýtdy. Şeýle-de ol Katadanyň Ammanyň çetindäki Muwakar türmesinde saklanjagyny habar berdi.
Gynag howatyrlanmalary
Britaniýa Katadany ýekşenbe güni irden ýurtdan çykardy, bu Londonyň ony on ýyla golaý öz ýurduna, sud öňünde jogap bermäge ibermek üçin eden tagallasynyň netijesi boldy. Britan prokurorlary ony Al-Kaýdanyň ýerine ýetirijisi hökmünde häsiýetlendirdiler.
Britan hökümetleri Palestinada doglan Abu Katadany, çyn ady Omar Mahmour Mohammed Osman, yzyna ibermäge 2001-nji ýyldan bäri synanýardylar. Emma sudlar onuň gynag astynda beren görkezmeleriniň özüne garşy ulanylmagyndan howatyr edip, muňa garşy bolýardylar.
"Adalatyň ýeňşi"
Emma geçen aý Iordaniýa bilen Britaniýa gynag astynda alnan subutnamanyň ýuridiki güýjüni gaçyrýan şertnamany tassyk etdiler we bu ýagdaý onuň yzyna ugradylmagyna ýol açdy.
Britan premýer-ministri Deýwid Kameron ýekşenbe güni Londonda Katadanyň deportasiýa edilmegi adalatyň ýeňşi boldy diýdi:
"Bu adamyň bu ýerde bolmaga haky ýok, ol biziň ýurdumyza bir howp boldy. Biz ony yzyna ugratmak isledik. Biz munuň hötdesinden geleris diýdik. Biz munuň hötesinden geldik we men bu hakykatdan hem gowy habar diýpip pikir edýärin."


text:
Türkmenistan milli saglygy goraýyş ulgamyny özgertdi we ösdürdi hem-de oňa ilatyň durmuş taýdan goraglylygy boýunça köpmaksatly ulgam derejesini berdi.
Ilatyň saglyk derejesini ýokarlandyrmak boýunça yzygiderli durmuşa geçirilýän strategiýa, döwlet syýasatynyň saglygy goraýyş ulgamynda wajyp ugurlarynyň biri bolup durýar. Türkmenistan ilaty waksinalar we immunizasiýa bilen üpjün etmekligiň derejesi boýunça sebitde öňdebaryjy orny eýeläp, immunoprofilaktika boýunça çäreleri geçirýän döwletleriň birinji hatarynda durýar. Türkmenistanda waksina sanjymlary tölegsiz geçirilýär. 2010-njy ýylyň 1-nji ýanwaryndan ilat üçin wajyp profilaktiki çäreleriň biri bolan Hib-waksina sanjymy geçirilip başlandy.
Türkmenistan «Saglyk» maksatnamasyny tapgyrlaýyn amala aşyryp, ilatyň saglyk derejesini ýokarlandyrmak boýunça strategiýany durmuşa geçirip, keselleriň köp görnüşinden dolulygyna ýa-da bölekleýin azat boldy. Türkmenistan 2000-nji ýylda drakunkulýozy ýok edendigi üçin Bütindünýä saglyk guramasynyň sertifikatyna mynasyp boldy, 2002-nji ýylda ýabany poliwirusyň Türkmenistanyň çäginde ýok edilendigi üçin sertifikata mynasyp boldy, bu bolsa poliomelitiň dolulygyna ýok edilendigine şaýatlyk edýär. Türkmenistan hemmeler tarapyndan kabul edilen halkara ölçeglerine laýyklykda, GDA we Merkezi Aziýa döwletleriniň içinde birinji we dünýäde dördünji bolup nahar duzuny ýodlaşdyrdy we adamzadyň wajyp meseleleriniň biri bolan – ýod ýetmezçiligi ýok edilen ýurt hökmünde ykrar edildi hem-de 2004-nji ýylda bu barada Bütindünýä saglyk guramasynyň sertifikatyny aldy. Adam bedeninde demir ýetmezçiligi bilen bagly keselleriň öňüni almak maksady bilen Türkmenistanda daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen bilelikde azyk iýmitleri bolan uny we duzy demir bilen baýlaşdyrmak boýunça birnäçe uly möçberli taslamalar durmuşa geçirilýär.
Enäni we çagany goramak boýunça maksatnamanyň durmuşa geçirilmegi döwlet syýasatynyň derejesine çykarylan saglygy goraýyş ulgamynyň düzüm bölegidir. Ýurduň ähli künjeklerinde ýokary dereje enjamlaşdyrlan «Ene mähri» merkezleriniň döredilmegi, çagany ene süýdi bilen iýmitlendirmek we gan azlyk bilen göreşmek boýunça milli maksatnamanyň üstünlikli durmuşa geçirilmegi ir halkara guramalary tarapyndan ýokary baha mynasyp boldy. Bu we beýleki çäreler 1990-2008-nji ýyllar aralygynda bäbekleriň ölümini iki esse, eneleriň ölümini on esse azaltmaga mümkinçilik berdi.
Gyzzyrma, gyzamyk we gyzylja ýaly kesellere garşy göreşmek ep-esli güýçlendirdi. Ýurtda gyzzyrma keselini doly ýok etmek ýagdaýy tamamlanyp barýar, inçekesel bilen kesellänler gözegçilik etmekligiň taryhynda iň pes derejesi bellenildi. WIÇ infeksiýasynyň ýaýramagynyň öňüni almak we ýol bermezlik boýunça üstünlikli halkara hyzmatdaşlyk etmekligiň netijesinde Türkmenistan WIÇ infeksiýasynyň we SPID-iň ýaýramadyk az sanly döwletleriň hatarynda dur.


text:
Daniýanyň polisiýasy 14-15-nji fewralda Kopengagende bolan iki ok atyşykda iki adamy öldüren ýaragly adama kömek edendigine ynanylýan iki adamyň tussag edilendigini mälim etdi.
Bu barada Daniýanyň polisiýasy 16-njy fewralda mälim etdi, emma şübhelileriň şahsyýeti barada maglumat bermedi. Polisiýa olaryň ýaragly adama diňe “maslahat bermek arkaly” ýardam edendigini aýdýar.
Kopengageniň polisiýasy 15-nji fewralda bolan ok atyşykda esasy şübhelini atyp öldürdi. Polisiýa gürrüňi gidýän şübheliniň şahsyýeti barada maglumat bermedi, emma Daniýanyň metbugaty ony Omar El-Hussein diýip mälim etdi.
14-nji fewralda bolan ilkinji ok atyşykda Daniýanyň paýtagty Kopengagende söz azatlygy boýunça geçirilýän dabarada daniýaly kinorežissýor atylyp öldürildi.
Mundan 10 sagat çemesi wagt soň, şäheriň esasy sinagogynda bolan ikinji hüjümde Kopengagendäki ýewreý jemgyýetiniň agzasy Dan Uzan kellesinden atylyp öldürildi.


text:
Ýeýl uniwersitetiniň alymlary 2010-njy ýyl boýunça ekologik görkezijileri
taýýarlady. Oňa dünýäniň 163 ýurdy girip, Türkmenistan sanawda 157-nji orny eýeleýär. Ol Merkezi Aziýa döwletleriniň arasynda iň erbet, dünýäniň beýleki ýurtlarynyň arasynda-da ýaramaz orundyr.
Nebit-gaza baýdygyna garamazdan, töweregiň arassalygy boýunça Türkmenistan dünýäniň iň garyp ýurtlary - Merkezi Afrika Respublikasyndan, Angoladan hem ýer titremede weýran bolan Gaitiden biraz ýokarda.
Ýagdaýyň şeýle ýaramzlygyna köp sanly faktorlar: howanyň içden we daşdan hapalanmagy, pestisidleriň kadalaşdyrylmazlygy, suwuň zerur derejede elýeterli däldigi, onuň arassalanmazlygy, oba hojalygynda köp ulanylmagy we ş.m. sebäp bolýar diýip, hasabatda bellenýär.


text:
Duşenbe güni Arap Ligasy Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň wezipesinden çekilen ýagdaýynda, oňa we onuň maşgalasyna ýurtdan “howpsuz çykmak” üçin mümkinçilik bermekligi teklip etdi.
Bu barada Arap Ligasyna girýän ýurtlaryň daşary işler ministrleriniň Katarda geçirýän maslahatynda karar edildi. Emma Arap Ligasynyň Baş sekretary Nabil Elarabi bu gelnen kararyň jikme-jikligi barada maglumat bermedi.
Arap Ligasynyň bu maslahatynda Siriýadan goňşy ýurtlara bosup çykan bosgunlara 100 million dollar möçberinde ýardam bermekligiň hem karar edilendigi habar berilýär.
Bu wakanyň fonunda Siriýanyň Damask we Aleppo şäherlerinde oppozision ýaragly söweşijiler bilen hökümet güýçleriniň arasyndaky gazaply çaknyşyklar ýene dowam etdi.


text:
Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejad prezident Gurbanguly Berdimuhamedowy şu ýylyň 27-28-nji marty aralagynda geçiriljek Halkara Nowruz baýramyna gatnaşmak üçin Eýrana çagyrdy. Bu barada Türkmen Döwlet habarlar gullugy maglumat berýär.
2010-njy ýylda Nowruz baýramy ilkinji gezek Birleşen Milletler Guramasynyň halkara baýramy hökmünde bellenildi.
Bu dabara gatnaşmak üçin Eýrana Türkmenistanyň, Owganystanyň, Täjigistanyň we Yragyň prezidentleri, şeýle-de Türkiýäniň we Azerbaýjanyň wekilleri gelipdi.


text:
Orsýetiň oppozisiýasy 14-nji oktýabrda ýurt boýunça geçirilen ýerli saýlawlarda köp sanly galplyga, şol sanda bir adamyň birnäçe gezek ses bermegine we saýlaw gutularyny dykalap goýmaga ýol berlendigini aýdýar.
Saýlawlaryň deslapky netijeleri 83 regionyň 77-sinde häkimiýet başyndaky “Ýedinaýa Rossiýa” partiýasynyň ýeňiş gazanandygyny görkezýär.
Geçen dekabrdaky parlament saýlawlarynda we mart aýyndaky prezidentlik saýlawlarynda bolşy ýaly, Orsýetiň oppozisiýa toparlary hökümeti goldaýan kandidatlaryň haýryna häkimiýetleriň sesleri galplaşdyrandygyny aýdýarlar.
Günbatar tarapyndan maliýeleşdirilýän “Golos” monitoring topary saýlawlarda ýüzlerçe galplyklaryň bolandygyny habar berýär.
Premýer-ministr Dmitriý Medwedew galplyklar baradaky aýyplamalary ret etdi.


text:
Tanymal sünni musulman alymlary Tährany Muhammet pygamberiň durmuşy barada gürrüň berýän täze kinony gadagan etmäge çagyrýar.
Bu kino 27-nji awgustda çykaryldy we Eýranda, şaýylaryň köplük bolup ýaşaýan ýurdunda köp girdeji getirer öýdülýär.
Müsüriň Al-Ažar uniwersitetiniň alymlary özleriniň film direktorynyň 171 minutlyk kinoda Muhammediň çagalyk keşbini görkezmekden gaça durmak üçin gören seresaplylyk çärelerinden kanagatlanmaýandyklaryny aýtdylar.
«Muhammet, allanyň resuly» diýen filmiň direktory Majid Majidi pygamberiň çagalygyny oýnaýan aktýoryň ýüzüni görkezmän, ony diňe ýeňsesinden görkezýär ýa-da diňe onuň kölegesini görkezmek bilen çäklenýär.


text:
«Türkmenhowaýollary» Orsýetiň Federal howa transporty gullugyna bergisini berdi diýip, «Rosawiasiýanyň» ýaýradan beýanatynda aýdylýar.
Rus kompaniýasy şu hepdäniň başynda Orsýetiň howa giňişliginiň «Türkmenhowaýollary» kompaniýasynyň uçar gatnawlaryny 19-njy sentýabrdan gadagan etjekdigini, sebäbi türkmen tarapynyň howa hereketiniň ugrukdyryş hyzmatlary üçin tölemeli 220 müň dollar bergisini bermeýändigini aýdypdy.
«Türkmenhowaýollary» kompaniýasy rus howa giňişligi arkaly Aşgabatdan Moskwa, Sankt Peterburga, şeýle-de Minskä, Birmiňgeme we Londona tranzit uçar gatnawlaryny amala aşyrýar.


text:
Owganystanyň prezidenti Hamit Karzaýyň agasy ýurtda 5-nji aprelde geçiriljek prezidentlik saýlawlaryndan dalaşgärligini yzyna çekýär. Bu barada owgan metbugaty habar berýär.
Maglumatlara görä, Kaýum Karzaý ýurduň öňki daşary işler ministri Zalmaý Rasula goldaw bermek barada karara gelipdir.
Rasulyň saýlaw kampaniýasynyň Azatlyk Radiosynyň Owgan gullugyna beren maglumatyna görä, bu baradaky resmi maglumatyň penşenbe güni çykmagyna garaşylýar.
Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý halk köpçüliginiň öňünde hiç bir kandidaty goldap çykyş etmedi. Ol saýlawlara dalaş etmezligi üçin agasyna çagyryş edendigini aýdyp, halk köpçüligine agasynyň kandidaturasyny goldamaýandygyny mälim edipdi.
Umuman, Owganystanda saýlawlara dalaş etmek üçin jemi 11 dalaşgär resmi taýdan hasaba alyndy.


text:
Türkiýe, Yragyň hökümeti bilen dörän dartgynlygy gowşatmak üçin, prezident Barak Obama türk kärdeşi Rejep Taýyp Eordogan bilen telefonda gürleşeninden bir gün soň, demirgazyk Yrakdaky esgerleriniň has köpüsini yzyna çykarjagyny aýtdy.
Prezident Obama Erdogany dartgynlygy gowşatmak üçin has kän çäre görmäge çagyrdy. Türkiýäniň Daşary işler ministrligi 19-njy dekabrda Yrak bilen arada Başika harby bazasyna goşun ýerleşdirmekde «düşünişmezlik» bolandygyny boýun aldy.
Bu harby baza YD-nyň kontrollugyndaky Mosul şäheriniň golaýynda ýerleşýär.
Ministrlik ol ýerden näçe esger çykarjagyny we olaryň nirä iberiljegini aýtmady.
Şu aýyň başynda Bişika ýerleşdirilen türk esgerleri yrak hökümetiniň gaharyny getirdi we hökümet olaryň çagyrylmandygyny aýdyp, derhal çykarylmagyny talap etdi.
Türkiýe bu esgerleriň ozalky ylalaşyk boýunça, YD-a garşy göreşýän yrak esgerlerine tälim we enjam bermek baradaky halkara missiýanyň çäginde eltilendigini aýdýar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Aşgabat şäheriniň ilatynyň elektrik energiýasy bilen üpjün edilişiniň talaba laýyk däldigini tassyklap, Oraza aýynyň başynda geçiren ilkinji hökümet maslahatynda degişli resmilere berk käýinç berdi.
Türkmen mediasynyň habaryna görä, ýurduň Ýokary gözegçilik edarasy, prezidentiň tabşyrmagy boýunça, Aşgabat şäheriniň ilatynyň elektrik energiýasy bilen üpjün edilişi boýunça barlag geçiripdir. Bu barlaglaryň netijesinde agzalýan meselede «düýpli kemçilikleriň ýüze çykarylandygy» aýdylýar. Ýöne resmi metbugatda ol diýilýän "düýpli kemçiliklere" nämäniň sebäp bolandygy barada ýeterlik maglumat berilmeýär.
Prezident Ýokary gözegçilik edarasynyň başlygynyň hasabatyny diňläp, türkmen paýtagtynda elektrik energiýasy bilen bagly problemalary tassyklady:
«Aşgabat şäheriniň ilaty we kärhanalary elektrik energiýasy bilen ýaramaz üpjün edilýär. Paýtagtymyzy elektrik energiýasy bilen üpjün etmekde bökdençliklere ýol berilýär» diýip, Berdimuhamedow aýtdy.
Türkmen lideriniň tassyklamagyna görä, ýurduň energetika ulgamynyň işgärleri tomus möwsümine «ýaramaz taýýarlyk» görüpdirler.
Azatlyk radiosyna ýurt içinden gowuşýan habarlarda tutuş ýurtda, şol sanda paýtagt Aşgabatda elektrik üpjünçiliginiň köplenç ýaramazlygyna galýandygy, toguň ýel-ýagyş bolsa, hatda gowy howaly günlerde hem ýygy-ýygydan öçýändigi, käte bolsa, toguň birden güýçlenmegi netijesinde, elektrik enjamlarynyň ýanýandygy aýdylýar.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bu ýagdaýyň sebäbini düşündirip, elektrik geçiriji ulgamlarynyň, transformatorlaryň ýygy-ýygydan hatardan çykýandygyny, bu ýagdaýyň ilatyň köp sanly arza-şikaýatyna sebäp bolýandygyny aýdypdyr.
Ministrler kabinetiniň maslahatynda edilen gürrüňden çen tutulsa, Aşgabatdaky elektrik üpjünçiligi meselesinde «günäkärler» hem tapylypdyr we olara «berk käýinç» berlipdir.
Türkmen mediasynyň habaryna görä, Aşgabat şäheriniň häkimi Rejepgeldi Nurmämmedowa, Türkmenistanyň energetika ministri Geldi Saryýewe «işde goýberen kemçilikleri üçin» diýlip, berk käýinç yglan edildi. Eger-de olar bu «kemçilikleri» wagtynda düzetmeseler, wezipe-borçlaryndan boşadylar.
Türkmenistan, resmi habarlardan belli bolşuna görä, goňşy ýurtlaryň hem käbirine elektrik energiýasyny iberýär. Şonuň bilen wagtda, ýurduň regionlarynda hem elektrik üpjünçiliginiň kemçilikleriniň az däldigi barada habarlar gowuşýar.
Emma hökümet maslahatynda regionlardaky elektrik üpjünçiliginiň ýagdaýy, paýtagtdaky elektrik meseleleriniň anyk nähili çözüljegi, ýagny kemçilikleriň gysga wagtda nähili düzediljegi barada gürrüň edilmändir.


text:
14-nji sentýabrda Aşgabatda geçirilen Ýaşulular maslahatynda ilata mugt berilýän gazy, suwy we elektrik toguny tölegli etmek teklip edildi. Prezident Gurbanguly Berdimuhemdow ýurduň degişli resmilerine bu meselä garamagy tabşyrdy.
Eýse, bu barada ilat näme pikirde?
Türkmenistandaky habarçymyz Soltan Açylowa bu sorag bilen gyzyklanyp, käbir türkmenistanlylara ýüzlendi.
Ol birinji söhbetdeşligi Daşoguz welaýatynyň Türkmenbaşy etrabyndan pensioner ene Bahargül daýza bilen geçirdi.
Şeýle-de, Lebap welaýatyndan pensioner Hallybaýewa Gülsün bilen geçirilen söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Türkiýe Gyrgyzystanyň raýatlarynyň Müsürden alnyp gaýdylmagy üçin Bişkege ýörite uçar kömegini berer. Bu barada duşenbe güni Bişkekde Gyrgyzystanyň içeri işler ministriniň orunbasary Nurlan Aitmurzaýew aýtdy.
Şeýle-de ol Gyrgyzystanyň Kairdaky ilçihanasy bilen bilelikde Müsürden gaýtmak isleýän gyrgyz raýatlarynyň sanawynyň üstünde işlenilýändigini belledi.
Nurlan Aitmurzaýewiň berýän maglumatlaryna laýyklykda, Müsürdäki 175 sany gyrgyz raýaty, şol sanda 37 çaga Gyrgyzystana dolanmak kararyna gelipdir.
Prezident Hosni Mubarege garşy protestler başlanaly bäri, dünýäniň ençeme döwleti Müsürden öz raýatlaryny çykardy.


text:
Göwrelilik döwründe ösýän çaga üçin iň gowy şertleri döretmek maksady bilen enäniň bedeni hemme güýçlerini jemleýär. Elbetde, göwrelilik aýalyň bedeni üçin stress ýagdaýy bolup durýar. Adaty ýagdaýda bilinmän geçen ýarawsyzlyklar bu döwürde ýüze çykyp başlaýar. Bu ýagdaý bu döwürde gan basyşyň peselmegine hem degişlidir.
Gan basyşyň peselme ýagdaýy diýip, arteriýa gan damaryndaky gan basyşynyň 100/60 mm. simap sütüninden pes bolan halatlaryna aýdylýar.
Köplenç, göwrelilik döwründe (ortaça 12% ýagdaýlarda) aýalyň arterial gan basyşy biraz peselýär. Emma hemişe pesräk gan basyşyň görkezijisi bilen gezýän aýalyň göwrelilik döwründe gan basyşy has hem peselip, onuň umumy ýagdaýyna we göwreliligiň geçişine ýaramaz täsirini ýetirip biler.
Göwrelilikden öň dörän gan basyşyň peselme ýagdaýyny (ilkilenç) we şol döwürde dürli sebäpleriň täsiri bilen dörän (ikilenç) gan basyşyň peselmegini tapawutlandyryp bolýandyr.
Sebäpleri
Gan basyşyň peselmegi galkan şekilli we böwreküsti mäziň işiniň ýetmezçiliginiň, merkezi we periferiýa nerw ulgamynyň işiniň bozulmalarynyň, ýokanç keselleriň alamaty höküminde ýüze çykyp hem biler ýa-da özbaşdak kesel höküminde hem döräp biler.
Emma göwreli aýallarda gan basyşynyň peselmeginiň özbaşdak ýüze çykmagynyň sebäpleri doly anyklanmadyk. Esasan hem, onuň sebäbi göwrelilik döwründe aýalyň bedeninde çaganyň ýoldaşynyň gan aýlanşygynyň emele gelendigi bilen düşündirilýär. Çaganyň ýoldaşy gipofiz mäziniň işini peseldýän gormony bölüp çykarýar, netijede, gipofizde gan basyşy ýokarlandyrýan gormonlaryň emele gelmegi peselip, gan damaryndaky basyş hem peselýär.
Ýüze çykyş alamatlary
Pes gan basyşyň alamatlary köpdürliligi bilen tapawutlanýar. Gan basyşynyň pes bolmagy zerarly beýnide kislorod ýetmezçiligi döreýär, netijede gözüň öňüniň garaňkyramagy, emosional durnuksyzlyk, ukynyň bozulmagy, ondan başga-da, der basma, ysgynsyzlyk, parhsyzlyk, çalt ýadamaklyk, işe ýarawlylygyň peselmegi, howa ýetmezçilik duýgusy, agşamara injikleriň çişmegi, agzyň içiniň ajamagy, işdäniň peselmegi, gägirme, sarynyň gaýnamagy, garnyň ýellenmesi, içiň gatamagy, köplenç kellagyry we ýürek agyry ýaly alamatlar bimaza edip bilýär.
Köplenç pes gan basyşly ýagdaý aýalyň göwresindäki çaga kän bir täsir etmän, onuň özüniň ýagdaýyny kynlaşdyryp bilýär. Mysal üçin, göwreli aýal uzak wagtlap aýak üstünde duran bolsa, dymyk otagda oturan bolsa, gyzgyn suwa düşýän bolsa, açlyk duýsa ysgynsyzlyk, başaýlanma, kellagyry, hatda huşuň ýitirilmegi ýaly alamatlaryň döremegi mümkindir. Ondan başga-da köp halatlarda göwreli aýalyň keýpiniň üýtgäp durmaklygy, keýplilik we gurşap alýaň äleme bolan söýgi ýa-da gorky we özüniň gereksizligi duýgusy, gowşaklyk – gan basyşyň pesligi bilen bagly bolup durýar.
Käwägtlar gan basyşyň peselme keseli diňe ýeke kellagyrylar bilen geçip bilýär. Bu kellagyry akyl ýa-da fiziki işden, ukydan soň ýüze çykýar. Ol kütek, çekilýän, ýaryp barýan, damar urup agyrýan häsiýetli bolup, maňlaý we çekge ýa-da maňlaý-depe töwereklerde ýüze çykyp biler. Ilkilenç döreýän gan basyşyň peselme keseli wagtal-wagtal baş aýlanma, ýiti yşa, güýçli sese, galmagala ýokary duýgurlylyk, enterekleme, çaşmaklyk bilen häsiýetlenip bilýär.
Nerw ulgamy durnuksyz aýallaryň käbirinde dikelmeden soň gan basyşyň peselmegi ýüze çykýar: ýatan ýerinden birden dikelende gan aşak, ýagny göwrä inýär, beýnisinde gan üpjünçiligi azalyp, başy aýlanýar, gözüniň öňi ümezleýär. Şol wagt nasag huşuny ýitirip hem bilýär.
Göwrelilik döwründe pes gan basyşyň gaýraüzülmeleri höküminde:
► irki gestozy (80% ýagdaýlarda duş gelýär);
► düwünçegiň düşme howpuny (55%);
► giçki gestozlary (20%);
► wagtyndan öň bolýan dogrumlary (20%) belläp bolar.
Göwrelileriň gan basyşynyň peselmeginiň esasy gaýraüzülmesiniň biri – göwreliligiň özbaşdak aýrylmagydyr. Ondan başga-da, ýatgy-ýoldaş-çaga gan aýlanyş ulgamynda döreýän bozulmalar sebäpli göwredäki çaga ösüş üçin gerekli maddalar bilen ýeterlikli mukdarda üpjün edilmeýär we düwünçegiň ösüşden yza galmagynyň alamatlary ýüze çykýp bilýär.
Bejergi
Gan basyşynyň pesliginden ejir çekýän göwreli aýallar diňe ginekolog lukmanyň kadaly gözegçiligine mätäç bolman, olar maşgala lukmanynyň, newropatolog lukmanyň hem maslahatyny we bejergisini almalydyrlar.
Gan basyşyň peselmeginiň öňüni almakda we bejermekde bejeriş maşklary netijeliligi bilen bellidirler. Esasan hem ertirki maşk etmeler peýdalydyr. Suw bilen bejergi: duş, ýyly we salkyn suwlarda gezekleşdirip suwa düşme, owkalama peýdaly bolup biler.
Göwreli bir gije-gündizde 10-12 sagat ýatmalydyr. Ukysyzlyk ýüze çykanda ösümliklerden ýasalan serişdeleri (biopassit, persen, wamelan, alora, nowopassit), suprastin ýaly dermanlary ulanmak maslahat berilýär.
Iýmitlenme peýdaly we dürli bolup, beloga (et, balyk, dorog, ýumurtga) baý bolmalydyr.
Gan basyşyň peselme ýagdaýynda düwünçek üçin howpsuz bolan umumy tijendiriji serişdeleri ulanmak hem peýdaly bolup, olar umumy ýagdaýy gowulandyrýar, işe bolan ukyplylygy ýokarlandyrýar, ukyny kadalaşdyrýar. Bu maksat üçin pantokrini 2-4 gerdejikden ýa-da 30-40 damjadan günde 2-3 gezek kabul edip bolar. Araliýa, eleutorokokkyň erginini 30-40 damjadan günde 2-3 gezek, hytaý limonnigiň ergini 20-30 damjadan ýa-da 1 gerdejikden (0,5gr.) günde 2 gezek kabul etmek maslahat berilýär. Ženşeniň 10%-li spirt erginini 15-25 damjadan ýa-da 1-2 (0,15-0,3 gr.) gerdejikden günde 3 gezek kabul etmelidir. Dogrumdan soň süýdiň inmegini köpeldýän apilak serişdesi pes gan basyşy ýokarlandyrmakda hem peýdaly bolup, günde 1 gerdejikden (0,001gr.) 3 gezek diliň aşagyna goýlup kabul edilýär. Bu serişdeler bilen bejergi alamatlaryň dörän wagty ýa-da öňüni alyş bejergisi höküminde göwrelilik döwründe 2-3 tapgyr gaýtalanyp bilner. Izadrin, Riboksin, Panangin, Kokarboksilaza ýaly serişdeler görkezme boýunça lukmanyň bellemesinden soň kabul edilýändir.
Gan basyşyň pesliginden kösenýän göwrelileri fizioemleri bilen hem bejerýärler: umumy ultramelewşe şöhlelenme, boýun töweregine mezatonyň 1%-li ergini, kalsiý ýa-da nowokain bilen elektroforez geçirme, kofeinli burun elektroforezi.
Kislorodyň peýdaly täsirlerini göz öňüne tutup, ýokary basyş bilen berilýän kislorod bilen dem alma bejergisini geçirmek hem peýdaly hasaplanýar.
Gün tertibini dogry gurnap we lukmanlaryň hemme maslahatlarynyň dogry ýerine ýetirilşini gazanyp, gan basyşynyň pes halatlarynda hem göwreliligiň gaýraüzülmesiz geçmegini üpjün edip bolýandyr.
Teswirlemeler
Göwreli aýalyň garnynyň ölçegi çaganyň ösüş aýratynlyklaryna, tohum yzarlaýjylyk häsiýetine (ene-atanyň daýawlygy we ş.m.),ýan suwlarynyň mukdaryna, çaganyň ýerleşiş ýagdaýyna, garyn myşsalarynyň çeýeligine bagly bolup durýandyr. Ikinji çaganyň ýa-da üçünji çaganyň birinjiden kiçi bolýandygy barada ylmy taýdan subut edilen düşündiriş ýokdur. Çagaňyzyň öz göwrelilik möhletine görä ösüşiniň ýeterlikdigi baradaky maglumaty, gelniňize gözegçilik edýän ginekolog lukmany aýdyňlaşdyryp biler.
Ilkinji jynsy gatnaşyklaryň başlanyp, gyzlyk perdäniň ýyrtylmagy gyzyň daşky keşbiniň ýa-da bedeniniň üýtgemegine getirenok.Jynsy gatnaşyklaryň başlanmagy başga kynçylyklara we özgermelere getirip biler.Oňa seniň söýýän gyzyň nähili garaýar? Söýýän gyzyň bilen jynsy gatnaşyklary başlamazdan öň, size saýtymyzda ýerleşdirilen "Bu seniň çözgüdiň bolmaly!" diýen makala bilen tanyşmaklygy maslahat berýärin.
Bu sorag babatda doly maglumaty almak üçin, saýtymyzda ýerleşdirilen "Göwreliligiň öňüni alyş serişdeleri(kontrasepsiýa) barada näme bilmeli?" diýen makala bile tanyşmagyňyzy haslahat berýärin
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text: Türkmenistanyň ilkinji emeli hemrasy orbita ýerleşdirildi. Türkmenistanyň ilkinji emeli hemrasy 27-nji aprelde Floridadaky Cape Canaveral howa güýçleri stansiýasyndan "SpaceX" atly kompaniýanyň adamsyz raketasy arkaly kosmosa uçuryldy. “Thales Alenia Space” kompaniýasynyň berýän maglumatyna görä, “TurkmenAlem52E” ady bilen tanalýan emeli hemra Merkezi Aziýada, Ýewropada, Ýakyn Gündogarda we Demirgazyk Afrikada 1,2 milliarddan gowrak adama telewideniýe gepleşiklerini we beýleki hyzmatlary hödürlemek mümkinçiligi bar. Çeşme: SpaceX


text:
Neşekeşlige baş goşan neşekeş bütin maşgalasyna ejir çekdirýär. Öýden puluň belli bir mukdarynyň yzygiderli ýagdaýda ýitip durmagy maşgala agzalaryny diýseň howsala salyp başlaýar. Neşekeşe günde 4-5 manat pul gerek bolýar. Şonuň üçin-de, neşekeş bir atymlyk neşesiniň puluny tapmak üçin hemme zada taýyndyr. Neşe azarlamasynyň artan mahaly pul tapaýmak aňsat bolmansoň, ol ogurlyga ýüz urýar. Oňat terbiýe alan adam hiç haçan ogurlyga ýüz urmaz diýen düşünje neşekeş babatda çapraz gelýär.
Neşäniň adamyň ruhy ýagdaýyna erbet täsir edýändigi ýadyňyzda bolsun. Adam nähili oňat hem bolsa, terbiýeli hem bolsa, neşä özüni aldyransoň, düýpgöter üýtgeýär. Ol ogurlykdan gaýtmaýar.
Neşekeş öz syryny öýdäkilerden näçe gizlin saklajak bolsa-da, bu başa barmaýar. Onuň neşe çekýändigi tiz wagtda tutuş maşgala mälim bolýar. Käwagt maşgala neşekeşden ýüz öwürýär, käwagt bolsa neşekeşiň özi maşgaladan çykyp gidýär. Neşekeş öz ýagdaýyna "düşünýän" ülpetleriniň ýanynda bolanyny gowy görýär. Neşekeşleriň ýygnanýan öýleriniň hemmesi diýen ýaly birmeňzeşdir: aňrybaş hapaçylyk, jindä öwrülen ýorgan-düşekler, jaýyň törüni basyp ýatan zir-zibil, ýakylyp ýandyrylan gap-gaçlar we ş.m. Emma bu ýagdaý neşekeşleri birjik-de hopukdyrmaýar. Onuň üçin iň esasy zat — şol ýerde arzuwlaýan bir atymlyk neşesini tapmak.
Maşgalanyň erkegi neşekeş bolsa, ol köplenç özüniň aýalyny hem neşekeşlige ýykgyn etmäge ymtylýar. Ynsanýetiň ahlak gymmatlyklary neşekeş üçin ikinji derejeli bir zada öwrülýärler, soňabaka bolsa bütinleý ýitýärler.
Eýsem neşekeşi nähili saýgarmaly? Neşekeşiň ilkibada iş ýerinde ähli görkezijiler düýpli peselýär. Islendik iş onuň üçin öz gyzygyny ýitirýär. Sebäbi onuň iň easasy arzuwy indi bir atymlyk neşäni tapmakdyr. Soňra sebäpsiz ýere işden galmaklyk başlanýar. Tiz wagtda neşekeş işden çykarylýar. Ol indi işläýin diýende-de gurbaty ýok. Ine, şu ýerde-de ogrulyk başlanýar. Indi neşekeş öz dostlaryndan-da, garyndaşlaryndan-da, tanyşlaryndan-da ogrulamakdan gaýtmaýar. Bir çekimlik neşäni tapmak üçin ol hatda adam öldürmekden gaýtmaz.
Neşä garaşly bolan adamyň psihiki-ruhy ýagdaýy maşgala agzybirliginiň soňuna çykýar. Ony göwnüçökgünlik, sustupeslik we dürli nogsanlyklar heläkleýärler. Kelleagyrylar, arkadaky, bildäki agyrylar, ukusyzlyk — bularyň bary neşekeşiň organizmindäki bozulmalar. Neşekeşiň häsiýetiniň diňe erbet tarapa üýtgeýändigi sebäpli onda düşündirip bolmajak rehimsizlik we sütem-zorluga bolan isleg ýüze çykýar. Neşekeş ene-atanyň öz çagalaryna rehimsiz daraýan wagtlary az däldir. Olary ölüm hetdine ýetirýärn wagtlary hem bolýar.
Maşgala durmuşynyň beýleki bir tarapynda-da sütem-zorluk höküm sürýär. Neşekeş erkekler öz erkeklik güýçlerini ýitirendikleri sebäpli gabanjaňa öwrülýärler. Ol öz aýalyny ýerliksiz ýere gabanyp, ony urup, ejir berip başlaýarlar.
Aýal öz adamsynyň elhenç neşe girdabyna düşendigini nädip bilmeli? Muny haýsy alamatlar boýunça bilip bolar?
- Daşyndan göräýmege neşekeş arakhor ýaly hereket edýär, ýöne ondan aragyň ysy gelenok.
- Adamyň aňy üýtgeýär. Sustupeslik, tutuklyk, ümezleýän göreçler neşekeşe mahsus bolýar.
- Neşekeşiň keýpiniň gelip-gitmegi onuň bahanasyz gülmegine ýa tukatlanmagyna eltýär. Neşekeş çaga ýaly begenip, bir salymdan-da tutuş älem-jahana sögünýär.
- Adatdan daşary ellerini hereketlendirip, gaty gürläp başlaýar. Onuň hereketindäki sazlaşyk ýitýär, ol bir ýerde oturyp bilmeýär.
- Onuň ýüzi bir agaryp, birden-de gyzarýar.
- Neşekeşiň göreji käwagt kiçelip, nokat ýaly bolýar, käwagt bolsa ulalýar. Iki gözüň göreçleriniň biri-birinden ululygy boýunça tapawutlanýan ýagdaýlary hem duş gelýär.
- Neşekeşiň agzy guraýar ýa-da gyllygy akyp durýar
- Neşekeş çalt gürlände bir mowzukdan başga bir mowzuga "böküp" geçýär.
Adamyň neşekeşlige baş urandygyndan habar berýän başga-da alamatlar bardyr. Ynha olaryň käbirleri:
- Adamyň işiwürligi düýpli üýtgeýär. Siziň ýakyn adamyňyzda niredendir bir ýerden gujur-gaýrat peýda bolup, onuň işiwürligi birdenkä artsa, ikirjiňleniň. Tersine, mydama işeňňir, gujurly bolup, birdenem işe bolan höwesini ýitirse, ikirjeňleniň.
- Neşekeş gerekse-gerekmese, derman serişdeleri bilen gyzyklanyp başlaýar. Ol dermanlaryň adam organizmine edýän täsirleri bilen düýpli gyzyklanyp başlaýar.
- Adam dermanhanalara we saglyk öýlerine ýygy-ýygydan gatnap başlaýar.
- Neşekeş lukmançylyk pudagynda işleýänler bilen tanyşlyk açmaga ymtylýar.
- Adamyň hususy zatlarynyň arasynda derman gutujyklary, şprisler we ýakyp-ýandyrylan gap-gaçlaryň bolmagy hem howatyrlanmaga esasdyr.
Eger şu alamatlar peýda bolan bolsa, onda siziň ýakyn adamyňyzyň neşe girdabyna düşen bolmagy gaty ahmal.
Ulanylan WEB Salgy
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Şwesiýada ýaşaýan türkmen şahyry Şiraly Nurmyradyň 1970-nji ýylda Büzmеýin türmеsindе ýazan "Gözlеg" atly sonеtlеr çеmеninden bir parça.
Iki körüň ýoly düşmеzmiş sowa:
Bu ýagty ýalançyň tümlügnе bakmaň,
Müň ýodaly ýollar dönüp oklawa,
Olary pеt-е-pеt gеtirmiş hökman.
Durarmyşlar, dymarmyşlar az salym,
Soňra hеrsi öz ýoluna gidеrmiş…
Şеýdip duşýa ymgyr çöldеn ýol salyp,
Agyr kеrwеn bilеn ýekе-täk dеrwüş.
Gaýtadan duşuşmak ikimizе kyn.
(Bu nеtijä doly esas bar bu gün).
Söýgimiz düýş bu gün birimiz üçin,
A birimiz üçin – köýen ar bu gün.
Hеmmе kişä ýokmuş ýetmеk arzuwa.
Süýtdе agzy bişеn üflärmiş suwa…
Süýtdе agzy bişеn üflärmiş suwa,
Sözüm ýok, bir kеmsiz gözümеm ýetdi.
Owsun atdym hol ýokarky arzuwa,
Ol bolsa ondanam ýokaryk gitdi.
…Kör düýemi başga köprä idеýin,
Ýa çölе siňеýin dеrwüşlеr ýaly.
Hеlеýdеn utulan Kör bagşy dеýin,
Gaçaýyn, gopýança atymyň naly.
Bir sapar aldyrýa körеm hasasyn,
(Gözli kördеn iki, üçеm alarlar!)
Ölmеdik söýgimiň tutaýyn ýasyn,
Bеlki, ýyllar dolanarlar, gеlеrlеr.
...Jеrеn bolup biziň daga galmadyň,
Kyn günümdе, gyz günüňdе gеlmеdiň.
Kyn günümdе, gyz günüňdе gеlmеdiň,
Tеr gunça istеdi şеýdaýy göwnüm.
Ganat bеkläp, al-asmana galmadyň,
Söýgim – bogazymda ömürlik düwnüm!
"Aýby ýok azaşan yzyny tapsa",
Diňе yhlas edip gözlеsеň bolýa!..
Bir gün gözýaş söýgiň garagyn gapsa,
Söýgi kör bolanok, ol şo gün… olýä.
Bir jadygoý duýgy gözlеrim baglap,
Suwdan alyp, oda saldy şo gеzеk.
(Ýetim galan bäbеk "emmе" diýp aglap,
Soňam emzik sorup, gülmеsе gеrеk!..)
Pеrdеsiz, gapaksyz bir dutar dеýin,
Gül günümdе, dul günüňdе nädеýin?!
Gül günümdе, dul günüňdе nädеýin?
Ykbalymyz aýry, ýolumyz aýry.
Jеzadan soň ýuwlan bir günä dеýin –
Jеpamyň söýgimе dеgmеdi haýry.
…Göýä aýsyz gijе azaşan ogry –
Tеrk edеn ýyllarma dolandym yza.
Garaşanym dogry, garanym dogry
Öýkеsi näzindеn agdygrak gyza.
Gujagma buz bolup girеniň üçin,
Ojagna ot bolup, göz ýumup girdim.
Göz ýetirmеk aňsat, ylalaşmak kyn,
Mеn wеlin gussadan birеýýäm irdim.
Iki köriň ýoly düşmеzmiş sowa.
Süýtdе agzy bişеn üflärmiş suwa…
Büzmеýin. 1970 ý


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Ýaponiýanyň täze lideri Ýukio Hatoýamo bilen global ykdysadyeti dikeltmek üçin we klimat özgermesine garşy işlejegini aýtdy.
Iki lider çarşenbe güni telefonda gürleşdi. Ýapon mediasy Hatoýamanyň Obama bu iki ýurduň howpsuzlyk ýaranlygy meniň ýurdumyň daşary gatnaşyklarynyň “binýady” diýendigini aýdýar.
Hatoýamanyň Demokratik partiýasy ýekşenbe güni geçen parlament saýlawlarynda ýeňiş gazanyp, Liberal demokratik partiýanyň 50 ýyldan gowraga çeken hökmürowanlygyny soňlady.


text:
KOP inçekeseliň dermanlara Epidemiologiý kita görnüşiniň çykarylmagy durnukly kita üstünlikli bejerilmeginiň Yuze usullary
Amerikanyň Birleşen agentligi ösüş Halkara Ştatlarynyň baradaky “KOP dermanlara Inçekeseliň bejerlişiniň durnukly effektiw üstünlikli görnüşiniň usuly” Jemgyýetçilik aragatnaşyklarynyň atly maksatnamasynyň edilişigiň başlanýandygyny di Kabul Ona suap açykdygyny berýär. Uci hünärmenleri Jemgyýetçilik niýetlenen Türkmenistanyň aragatnaşyklary Medan ke Alice taýdan çalyş Hunar maksatnamasydyr. Bahar ýylyň Maksatnamanyň paslynda 2011 Nyi Amerikanyň hepdelik Birleşen Okuwa UC Ştatlarynda gatnaşarlar ýeňijileri.
Maksatnamanyň gatnaşyjylary gözegçiligiň prinsipleri, KOP inçekeseliň dermanlara epidemiologiý kita görnüşiniň durnukly bejerilmeginiň Yuze usullary çykarylmagy kita üstünlikli bilerler tanyşyp stimulasi. KOP inçekeseliň Gatnaşyjylary bejermek görnüşini durnukly Uci dermanlara taýýarlanan di ABS-Ning Medikit ulanylýan bejeriş merkezlerinde tanyşdyrarlar praktiki protokollary görkezmeleri kita Kliniki stimulasi. Amerika gatnaşyjylary kärdeşleriniň Maksatnamanyň arasynda inçekesele garşy Oz gözegçilik ilatynyň usullary kita Sol ugurda etmegiň işleýän hyzmatlaryň maksatnamalar kita Edilyan barylýan bardygyny wagyz duýdurmaklary kita Alyp nesihat Isler memiliki rangsangan gowy tanyşarlar.
Uci Jemgyýetçilik aşakda aragatnaşyklarynyň Otova maksatnamasyna agzalan gatnaşmak wezipeleriň Talapy bolmagyňyz eýesi edilýär Birini:
1.Türkmenistanyň senagaty Saglygy ministrliginiň goraýyş kita Derman wekilleri;
inçekesel uniwersitetiniň lukmançylyk 2.Türkmen kafedrasynyň Dowlat wekilleri;
3.Inçekesel lukmanlary;
laboratoriýalarynyň hassahanalarynyň 4.Incekesel hunärmenleri;
sosial näsaglara taýdan KOMEK 5.Incekesel jemgyýetçilik guramalarynyň edýän wekilleri (Türkmenistandaky berambut merah jemgyýetçilik halkara guramasy Yarim bulan);
hünärmenleri çäreleriniň Alice. geňeşlikleriniň ýüztutmalary Amerika Gatnaşmak Aşgabatdaky Uci edarasynda (Herohly Jayy köçesiniň 48-A) i da Daşoguzdaky, Amerika Marydaky Burçlarynda Türkmenabatdaky Kami Bolarnuyu Alyp.
2011 Ýüztutmalary Nyi bermegiň ýylyň ahyrky fewral möhleti aýynyň I 1.
Uci Natalia Goşmaça Akmyradowa maglumaty Almak a / c da Olga Turina aşakdaky ponsel 10/16/33, 22/10/33 UA da el.poçtasy: [email protected]~~pobj, ccassist @ Rambler. RU arkaly bilersiňiz tutup orang.
Içkihassahanadaky infeksiýalaryň barlagy
Halkara Ösüş Amerikanyň baradaky Ştatlarynyň Birleşen Agentligi “infeksiýalaryň Içkihassahanadaky barlagy” Jemgyýetçilik Aragatnaşyklary atly maksatnamasynyň ediligiň başlanýandygyny di Kabul Ona suap açykdygyny berýär. Uci hünärmenleri Jemgyýetçilik niýetlenen Türkmenistanyň Aragatnaşyklary Medan ke Alice taýdan çalyş Hunar maksatnamasydyr. Bahar ýylyň Maksatnamanyň paslynda 2011 Nyi Amerikanyň hepdelik Birleşen Okuwa UC Ştatlarynda gatnaşarlar ýeňijileri.
Türkmenistandaky Içkihassahanadaky barlaýan infeksiýalary hünärmenler, peseltmek howplulygyny infeksiýalaryň maksady içkihassahanadaky insentif Bylym Uci praktiki Alyp hödürlemelerini bilerler döretmek. Gatnaşyjylar, infeksiýalary barlamak içkihassahanadaky maksady kita Almak stimulasi öňüni, kami beýleki Medikit hassahanalarda işlenip häzirki gurluşyklarynda taýýarlanylan kita ulanylýan standartlar tanyşarlar kita usullar stimulasi. Barlamak infeksiýany Maksatnamanyň maksatnamasynyň içkihassahanalardaky gatnaşyjylary gurluşy kita oleh Jacek K. gowy Baradei memiliki Alyp ýetirilişi düşünje bilerler
Uci Jemgyýetçilik aşakda aragatnaşyklarynyň Otova maksatnamasyna agzalan gatnaşmak wezipeleriň Talapy bolmagyňyz eýesi edilýär Birini :.
1.Türkmenistanyň Senagaty Saglygy Ministrliginiň Goraýyş kita Derman wekilleri;
kita Keselleriň Ýaýramagyna 2.Arassaçylyk Gullugynyň Garşy wekilleri hits,
Kliniki Merkeziniň keseller 3.Ýokanç lukmanlary;
hassahananyň keseller Kliniki 4.Ýokanç lukmanlary;
lukmanlary 5.Inçekesel;
transfusi 6.Gan lukmanlary merkeziniň ;.
7.AIW / AIDS öňüni hünärmenleri çäreleriniň Alys
ýüztutmalary Amerika Geňeşlikleriniň Gatnaşmak Aşgabatdaky Uci edarasynda (Herohly köçesiniň 48-A Jayy) -jadi aku Daşoguzdaky, Amerika Marydaky Burçlarynda Türkmenabatdaky Kami Bolarnuyu Alyp.
2011 Ýüztutmalary Nyi bermegiň ýylyň ahyrky Yanwar möhleti aýynyň 3.
Uci Natalia Goşmaça Akmyradowa maglumaty Almak di / ya- dan Olga Turina aşakdaky ponsel 16/10/33, 22/10/33 UA da el.poçtasy :. [email protected], [email protected] arkaly menghadapi tutmaly
Ref. Kedutaan Besar AS di Turkmenistan


text:
Türkiýedе kanun taýdan gadagan edilеn “Kürdüstan Işçilеr Partiýasy” (“PKK”) atly guramanyň lidеri, tussaglykdaky Abdulla Öjalan pеnşеnbе guni Türkiýä garşy söwеşlеri bеs etmеk barada ýöritе çagyryş etdi.
Onuň edеn bu çagyryşyny pеnşеnbе güni Türkiýäniň Diýarbеkir şähеrindе gurnalan uly dеmonstrasiýada kürt dеputatlaryndan biri okady. Munuň özi 30 ýyla golaý dowam edеn sowеş hеrеkеtlеrinin bеs edilmеginе edilеn çagyryş boldy.
Eýsеm, kürt sеparatistlеriniň lidеriniň edеn bu çagyryşy nähili ähmiýetе eýе? Şu mеsеlе barada Azatlyk Radiosy Türkiýäniň “Bahçеşеhir” uniwеrsitеtiniň Stratеgik barlaglar mеrkеziniň başlygy doktor Erdjan Çitlioglu bilеn sohbеtdеş boldy.
Azatlyk Radiosy: Bu beýanatyň ähmiýeti nämeden ybarat?
Erdjan Çitlioglu:
Bu taýda ilki bilen aýratyn belläp geçmeli bir zat bar, ýagny kürtleriň seperatistik toparlarynyň, dürli syýasy guramalarynyň, gozgalaňçylary ol ýa-da beýleki görnüşde goldaýanlaryň, şeýle-de Türkiýedäki kürtleriň arasynda Öjalanyň uly abaraýy bar.
Öjalan Kenýanyň paýtagty Nairobide ele salnandan soň, Türkiýäniň ýörite güýçleri tarapyndan Türkiýä äkidilip barylýar. 5-nji fewral, 1999 ý
Öjalanyň beýanatynda has-da üns çekiji ýagdaýlaryň biri onuň diňe bir Türkiýäniň çäklerinde däl, eýsem Ýakyn Gündogardan Mekezi Aziýa sebitine çenli aralykda halklaryň demokratiýalaşmak prosesini we olaryň azatlyk ugrundaky çagyryşlaryny nazara alyp, bu beýanaty edendigini aýtmagydyr.
Men ýaraglaryň tabşyrylmagy, şeýle-de PKK-niň (Kürdüstan Işçiler Partiýasy) Türkiýedäki hereketleriniň ýurduň daşyna çykarylmagy bilen beýleki etniki dawalaryň arasynda taryhy bir arabaglanyşyk görýärin.
Sebäbi, adatça bolşy ýaly, etniki milletçilik hereketleri ýaraglar bilen söweşe başlap, özleriniň talaplaryny, tarapdarlaryny belli edýärler; belli bir wagtdan soň hem, olar ýaragly çaknyşyklary durzup, syýasy arenada hereket edip başlaýarlar. Netijede etniki milletçilik hereketleriniň alyp barýan ýaragly söweşini syýasy göreşe başlamak üçin “giriş” diýip atlandyrsa hem bolar.
Eger-de häzir Türkiýedäki bolýan ýagdaýlara syn etsek, onda şu netijäni çykaryp bolýar, ýagny PKK ýaragly göreş bilen ýetip biläýjek soňky nokadyna ýetdi, ol toparyň bu ugurdaky soňraky hereketleri peýdadan beter zyýan getirip başlady; şunlukda göreşiň ugruny üýtgedip, ony syýasy ýol bilen alyp gitmek baradaky karara gelnen bolmaly. Munuň netijesini-de, belli bir görnüşde Öjalanyň özünden eşitdik.
Netijede Öjalanyň beýanatyny Türkiýede täze bir eýýamyň, täze bir göreşiň başlangyjy hökmünde häsiýetlendirip bileris. Ýaragly göreşiň ornuna syýasy göreş geldi.
Meniň pikirimçe, bu belli bir derejede ikitaraplaýyn ylalaşyga daýanýan tapgyr bolar. Emma, nähili hem bolsa, başlanan bu döwrüň özüne mahsus kynçylyklary, düşünişmezlik nokatlary hem ýeterlik bolar.
Azatlyk Radiosy: Häzirki ýagdaýlaryň kemala gelmeginde türk hökümetiniň nähili roly boldy?
Erdjan Çitlioglu:
Dünýäniň islendik döwletiniň, onuň hökümetiniň ilkinji nobatdaky borjy öz raýatlarynyň jan we emläk howpsuzlygyny üpjün etmekden ybaratdyr. Bu zatlary başaryp bilmedik hökümetiň zyýan çekjekdigi adaty bir zatdyr.
Bu ýagdaýlary nazara alyp, Türkiýe barada gürrüň ediljek bolsa, onda 30 ýyl töweregi dowam eden ganly çaknyşyklaryň durzulmagy ugrunda milletde talabyň we islegiň dörändigini, munuň netijesinde-de türk hökümetiniň gepleşiklere başlandygyny aýdyp bileris.
Bu aýratyn bellenilmelidir, eger-de halkyň içinde bu ugurda güýçli isleg döremedik bolsa, hökümet bu ädimleri häzirkisi ýaly çalt we ynamly ädip bilmezdi.
Meniň pikirimçe, PKK hem söweş ýoluny dowam etdigiçe, şonça-da meseläniň çözgüdinden uzaklaşýandygyna göz ýetiren bolmaly.
Azatlyk Radiosy: Bilşimiz ýaly, Öjalan 10 ýyldan hem aşa wagt bäri tussaglykda saklanylýar. Onuň bu çagyryşy näderejede ygtybarly bolar, ýagny oňa boýun bolarlarmy?
Erdjan Çitlioglu:
Has düşnükli bolar ýaly, şu ugurdan düşündirip başlaýyn: PKK-niň ýaragly ganaty düýbi Kandilde ýerleşýän HPG-dir (Halkyň goranmak güýji). HPG bilen Öjalanyň arasynda käbir meseleler boýunça düşünişmezlikleriň bolandygy hiç kim üçin syr däl. Öjalanyň berýän görkezmleriniň we edýän beýanatlarynyň Kandilde täzeden “süzgüçden geçirilýändigini” hem her kim bilýär.
Ýöne, bu taýda başga bir ýagdaý bar. Türkiýedäki kürtleriň arasynda Öjalanyň asla sorag astyna alynmajak, inkär edilmejek bir abraýy bar. Şoňa görä-de, kürtleriň bu ynamyndan peýdalanyp, köplügi ulanyp, Öjalan PKK-a öz sözüni geçirdip bilýär.
Kürtleriň Öjalana bolan sylagy, PKK-niň oňa garşy çykmagyna böwet bolar. Aslynda PKK-niň düzümi kimlerden ybarat? Elbetde, Türkiýede ýa-da ýewropa ýurtlarynda ýaşaýan kürtlerden.
Olar hem Öjalany özleriniň gürrüňsiz lideri hökmünde ykrar edýärler. Bir sözde aýdylanda, häzir Kandiliň Öjalana ap-açyk garşy durmaga, onuň görkezmelerini sorag astyna almaga hiç hili mümkinçiligi ýokdur.
Azatlyk Radiosy: Ýaňy siz kürt meselesi boýunça “täze bir eýýamyň” başlanandygyny aýtdyňyz. Bu barada takygrak durup bilersiňizmi?
Erdjan Çitlioglu:
Bu döwrüň aňsatlyk bilen geçjekdigini hiç aýdyp bolmaz. Meseläniň soňky 3 ýa 5 aýda çözüljekdigine hem garaşmak ýalňyş bolar. Şunlukda Türkiýäniň öňünde uzaga çekjek, kähalatlarda gynandyrjak bir wagt araçägi bardyr.
Azatlyk Radiosy: “Gynandyrjak” meseleleriň hem boljakdygyny aýtdyňyz? Olar näme?
Erdjan Çitlioglu:
Eger-de bu meselä ilkibaşdan seretsek, onda kürt meselesiniň parahatçylykly ýol bilen çözülmegini düýbünden islemeýän käbir üçünji taraplar bardyr. Mundan soňky döwrüň içinde bularyň käbir prowokatiw hereketlerine hem şaýat bolmagymyz mümkin. Men şuny göz öňünde tutupdym.


text:
Gazagystanyň iň uly şäheri Almatyda onlarça gazagystanly milli pul teňňäniň hümmetiniň pese gaçmagy bilen baglylykda dollarda alnan jaýlarynyň barha artýan bergisine garşy göreşärler.
2-nji fewralda Gazagystanyň Kaspy Bankynyň öňünde jemlenen protestçiler bankyň başlygy Mihail Lomtadze bilen duşuşyk geçirilmegini talap etdiler. Protestçiler öz kreditleriniň ýanwar aýynyň kursy boýunça ýagny bir amerikan dollary – 183 teňňe derejesinde gaýtadan hasaplanmagyny we teňňä geçirilmegini isleýärler.
2-nji fewralda bir amerikan dollary 360 teňňe derejesine ýetdi.
Merkezi Aziýanyň iň uly energiýa eksportýory Gazagystanyň milli puly dünýäde nebitiň bahasynyň pese gaçmagyndan soň geçen ýyldan bäri öz hümmetini yzygiderli ýitirýär.
Teňňäniň hümmetsizlenmegi soňky aýlarda Almatyda we Astanada ençeme protest çykyşlaryny döretdi.


text:
19-njy ýanwarda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow paýtagtyň eteginde ýerleşýän aýna gaplaryny öndürýän zawoda baryp gördi.
Kärhananyň işine ak pata bermäge baran Berdimuhamedow ol ýerde önümçiligiň ähli düzümi bilen içgin tanyşdy, şeýle hem zawodyň işgärleri bilen gürrüňdeş boldy.
Zawodyň işi bilen tanyşlykdan soň Berdimuhamedow bu ýere gelen hususy telekeçilere döwlet tarapyndan olara hemişe goldawyň beriljekdigini aýtdy.
"Keýik" hususy kärhanasyna degişli önümler
«Keýik» hususy kärhanasyna degişli bolan aýna gaplaryny öndürýän zawodyň gurluşygy döwletiň ýeňillikli karzynyň hasabyna amala aşyryldy.
Bu zawod häzirkizaman awtomatlaşdyrylan doly önümçilikli tapgyrlara eýe bolan toplum bolup, ol ýerde işler çig maly taýýarlamakdan başlap, taýýar önümleri gaplamaga çenli gurnalandyr.
Aýna gaplarynyň islendik görnüşlerini öndürmäge ukyby bolan bu zawodda bir günüň dowamynda 100 müňden 200 müňe çenli çüýşe gaplary öndüriler. Bu barada resmi mediada habar berildi.
Şeýle kuwwatda işlän ýagdaýynda zawodyň ýurtdaky önüm öndürijileriniň çüýşe gaplaryna bolan talabyny doly kanagatlandyrmaga mümkinçiliginiň boljakdygy barada aýdylýar.
Kärhananyň ýolbaşçylary geljekde öz harytlaryny daşary ýurtlara-da çykarmaga meýilleriniň bardygyny aýdýarlar.
Zawoda çüýşe önümleri üçin gerek bolan çig mallaryň ählisi Türkmenistanyň çäginden getirilýär.
Aýna gaplaryny öndürýän kärhanada jemi 131 adam işleýär. Geljekde olaryň sanynyň 200-e çanli artdyryljakdygy barada habar berilýär.Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
2003-nji ýylda kommunist režimli Kubada oppozisiýany basyp ýatyrmak maksady bilen tussag edilen sýyasy bendileriň bäşisiniň gysga wagtyň içinde azat edilmegine garaşylýar.
Ýedi ýyl mundan öň bolup geçen şol tussag edişliklerde türmä basylan beýleki 47 kubaly dissidentiň hem öňümizdäki aýlaryň dowamynda boşadylmagynyň mümkindigi aýdylýar.
Halkara jemgyýetçiligi syýasy tussaglaryň boşadylmagy barada kommunist režimli Kuba garşy basyş edip gelýärdiler. Häzirki azat edişlik çäresi şol çagyryşlaryň netijesi bolmagy ahmal diýilýär.
Bu karary Kubanyň katolik kilisesiniň ýolbaşçysy Jaýma Ortega prezident Raul Kastro we Ispaniýanyň daşary işler ministri Miguel Angel Moratinus bilen duşuşandan soň 7-nji iýulda yglan etdi.
Häzirki döwürde Ýewropa Bileleşiginiň döwürleýin prezidentligini alyp barýan Ispaniýanyň daşary işler ministri syýasy tussaglaryň azat edilmegi baradaky bu karara gowy baha berdi.
“Bu ädim ýuwaş-ýuwaşdan hem bolsa hökman amala aşyrylar. Bu barada olar açyk aýtdylar, biz muny makullaýarys” diýip, Ispaniýanyň daşary işler ministri Miguel Angel Moratinus aýtdy.
Eger kubaly ýolbaşçylar tarapyndan berlen wada ýerine ýetirilse, onda bu Kubada köpçülikleýin azat edişlik boýunça 1998-nji ýyldan soň amala aşyrylan ilkinji şeýle çäre bolar.
1998-nji ýylda öňki Rim papasy John Paul Kuba sapar edenden soň 300 sany tussag, şol sanda 101 dissident türmeden boşadylypdy, şondan bäri şeýle günä geçişlik bolmandy.
Boşadyljak 52 adam 2003-nji ýylda tussag edilen graždan aktiwistlerden we oppozision žurnalistlerden ybarat 75 adamyň hataryna girýär. Halkara jemgýyetçiligi şol tussag edişligi berk tankyt edilipdi.
Syýasy maksatlar bilen tussag edilen şol adamlardan käbirleri saglyk ýagdaýlary zerarly, käbirleri bolsa tussaglyk möhletleri tamamlanandan soň bireýýäm azatlyga çykarylypdy.
Seresaplyk we umyt
Kubada we ýurduň daşynda hereket edýän adam hukuklaryny goraýjy toparlar Raul Kastronyň prezidentliginiň iki ýyllygyna gabat gelen bu karary serasaplyk bilen gowy garşyladylar.
Raulyň dogany, Kubanyň öňki prezidenti Fidel Kastro1959-nji ýylda bolan rewolýusiýadan soň häkimiýet başyna geçende öz garşydaşlaryndan 15 müň töweregi adamy türmä basypdy.
Bendileriň aýalaryndan ybarat toparyň ýolbaşçysy Laura Pollen yglan edilen kararyň ýurtda “hakyky demokratiýanyň we erkinligiň” ornaşdyrylmagy üçin ädilen ilkinji ädim boljakdygna umyt edýär.
Emma Kubada doglan we häzir ABŞ-da ýaşaýan käbir syýasatçylar bu ädimiň göz üçin amala aşyrylýandygyny aýdyp, Günbatary Kuba garşy basyşlaryny dowam etmäge çagyrýarlar.
Açlyk yglan eden kubaly dissident Orlando Zapata Tamaýo fewral aýynda heläk bolanyndan soň halkara jemgýyetçiligi tarapyndan Kuba garşy edilýän basyşlar hasam güýçlenipdi.
Kardinal Ortega azat ediljek bäş tussagyň kimlerdigi barada takyk maglumat bermekden saklandy. Emma azatlyga çykaryljak şol bendileriň sürgünlikde ýaşamak üçin Ispaniýa iberiljekdigi aýdylýar.
2003-nji ýylda tussag edilen we geljekki aýlarda boşadylmagyna garaşylýan beýleki kubaly dissidentleriň Kubada galmagyna rugsat edilip-edilmejekdigi barada takyk maglumat ýok.
Amerikanyň Birleşen Ştatlary 1962-nji ýylyň fewral aýyndan bäri Kuba garşy söwda embargosyny dowam etdirip gelýär. Şol embargo taryhda iň uzaga çeken söwda embargosy hasaplanýar.


text:
Madridde Mary şäherinde ýerleşýän Türkmen döwlet energetika institutynyň wekilleriniň okuw-tanyşdyryş sapary bolup geçdi. Ol ÝHHG-niň Aşgabatdaky merkezi tarapyndan guraldy. Üç günlük çäreleriň dowamynda alternatiw energiýa çeşmelerini peýdalanmagyň halkara tejribesi ara alnyp maslahatlaşyldy.
Türkmenistandan baran wekiliýet Madridiň tehniki uniwersitetinde, Ispaniýanyň Söwda ministrliginde hem-de energetika, daşky gurşawy goramak we tehnologiýalar boýunça ylmy-barlag merkezinde bolup, gün energiýasy bilen bagly meseleler babatda pikir alşyldy.
—Alternatiw energiýany ulanmagyň ýaýradylmagy durnukly energiýa howpsuzlygyny gazanmakda uly ähmiýete eýedir. Bu saparyň türkmenistanly bilermenler bilen olaryň daşary ýurtly kärdeşleriniň arasyndaky hünär we ylmy gatnaşyklary ösdürmäge ýardam etjekdigine ynanýarys — diýip, ÝHHG-niň Aşgabatdaky merkeziniň ykdysadyýet we daşky gurşawy goramak bölüminiň ýolbaşçysy Radowan Znaşik belledi.


text:
Düýn Belarusyň paýtagty Minskde prezident saýlawlarynyň yzýany polisiýa protestçilere garşy dürre ulandy. Protestçiler Aleksandr Lukaşenkonyň täzeden prezident saýlanmagyna närazylyk bildirdiler.
Oppozisiýanyň müňlerçe tarapdarlary hökümetiň esasy binasyny zabt etmäge synanyşyp, onuň penjireleriniň we gapylarynyň aýnasyny döwdüler. Olar ýekşenbe günki prezidentlik saýlawlarynda A.Lukaşenkonyň bähbidine köpçülikleýin galplyklaryň bolandygyny öňe sürdüler.
Emma, polisiýa olaryň hüjümini yzyna gaýtardy. Wakada onlarça protestçiniň ýaralanandygy habar berildi. Düýn bu wakanyň yzy bilen giçlik polisiýa Minskdäki Garaşsyzlyk meýdançasyny protestçilerden doly arassalady.
Oppozisiýanyň bu saýlawlardaky kandidaty Wladimir Nekliýaýewiň bu wakalarda ýaralanandygy üçin keselhana ýerleşdirilendigi habar berildi.
Merkezi Saýlaw Komissiýasynyň maglumatyna görä, düýnki saýlawlara ses bermäge hukugy bolan ilatyň 90 prosentden gowyragy gatnaşypdyr. Deslapky maglumatlarda A.Lukaşenkonyň öz garşydaşlaryndan uly tapawut bilen ýeňiş gazanandygy habar berildi.


text:
Eýran regiondaky bäsdeşi Saud Arabystanyny Ýemendäki şaýy Huti pitneçilerine garşy howa zarbalaryny başladany üçin ýazgardy we muny Arap ýarymadasyndaky ýurtda dartgynlylygy sarsdyryp biljek “howply ädim” diýip atlandyrdy.
Eýranyň Daşary işler ministrligi 26-njy martda beren maglumatynda, harby hereketler Ýemendäki “ýagdaýy has çylşyrymlaşdyrýar” we “parahatçylyk rezolýusiýalary üçin mümkinçilikleri aradan aýyrýar” diýilýär.
Saudy Arabystanynyň resmileri we metbugat serişdeleri şol güni ir bilen beren maglumatynda, sünnileriň ýolbaşçylygyndaky şalygyň we onuň ýaranlarynyň Ýemeniň prezidenti Abd-Rabbu Mansour Hadiniň “kanuny hökümetini goramak” üçin Hutilere garşy howa zarbalaryny başladandygyny mälim etdiler.
Ýemeniň paýtagty Sanaada uly partlamalaryň bolandygy aýdylýar.
Saud Arabystanynyň metbugat serişdeleri gürrüňi gidýän şalygyň Ýemende 100 sany uruş uçaryny, 150 müň esgeri we deňiz güýçlerini ýerleşdirendigini habar berdi.


text:
Türkmen Döwlet habarlar gullugynyň maglumatyna görä, Türkmenistanyň parlamentinden çykan üç sany deputatyň orny üçin 24-nji ýanwarda ýurduň üç saýlaw okrugynda täze saýlawlar geçiriler.
Hususan-da, şeýle saýlawlar Ahal welaýatynyň 21-nji, Balkan welaýatynyň 37-nji hem-de Daşhowuz welaýatynyň 44-nji saýlaw okruglarynda geçiriler.
Ýone parlamentden bu üç deputatyň çykmagynyň anyk sebäpleri barada welin, hiç hili maglumat berilmeýär.
Köp synçylar Türkmenistanyň garaşsyzlyk ýyllarynda ýurduň parlamentinde erkin garaýyşlara we diskussiýalara ýol berilmän gelinýändigini belleýärler.


text:
On ýyl mundan ozal türkmen häkimiýetleri, prezident Saparmyrat Nyýazowyň janyna kast etmekde aýyplap, ozalky daşary işler ministrini we başga-da köp adamlary türme tussaglygyna höküm edipdi.
Gürrüň edilýän tussaglar şondan soň ýurduň türmelerinde ýitirim boldular. Olaryň ykbaly barada resmi taýdan ýeke agyz gürrüň edilmedi. Häzirki wagtda adam hukuklary boýunça toparlar türkmen häkimiýetlerinden olaryň diridiklerini subut etmeklerini talap edýärler. Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň habarçylary Muhammet Tahyr we Farangis Najibullah bu barada habar berýärler.
Mundan on ýyldanam köp wagt ozal Türkmenistanyň döwlet mediasy prezident Saparmyrat Nyýazowyň janyna kast etmäge synanyşygyň başa barmandygyny habar beripdi.
Ozalky daşary işleri ministri Boris Şyhmyradow we onuň ýaranlary 2002-nji ýylyň noýabr aýynda bolan waka bilen ilteşikli hasaplanyp, türme tussaglygyna höküm edilipdiler. Gözenegiň aňyrsyna gabalanlaryndan soň, olaryň başyna nämeleriň gelenini bilýän ýok.
Olar hakda hiç zat aýdylmaýar
Halkara jemgyýetçiliginiň haýyşnamalaryna garamazdan, resmi Aşgabat türmedäkileriň ykbaly barada, olaryň nirededigi barada hiç hili resmi maglumat bermedi. Azatlykdan mahrum edilenleriň maşgala agzalary olaryň diridigini ýa-da däldigini entegem bilenoklar.
Häzirki wagtda adam hukuklary boýunça birnäçe toparlaryň guramagynda we gatnaşmagynda alnyp barylýan kampaniýalaryň üsti bilen syrly wakany çözmeklik maksat edinilýär. Türkmen häkimiýetlerinden “olaryň diridiklerini subut etmekleri” soralýar.
Eger-de olar diri bolsalar, kampaniýa halkara jemgyýetçiligine degişli wekilleriň, hukukçylaryň we azatlykdan mahrum edilenleriň maşgala agzalarynyň tussaglar bilen duşuşmaklaryna rugsat berilmegini soraýar.
Kampaniýa şu aýyň başynda “Graždan raýdaşlygy platformasy”, “Crude Accountability”, ”Adam hukuklary we demokratiýaň ösüşi”, “Freedom Files” we Norwegiýadaky Helsinki komitetiniň gatnaşmagynda başlandy.
“Biziň türkmen häkimiýetlerinden iki sany sada we gumanitar häsiýetli talabymyz bar” diýip, kampaniýanyň agzasy, žurnalist Arkadiý Dubnow aýdýar. Ol öz sözlerini: “Tussaglaryň başyna nämeleriň gelendigini bize aýdyň we olar bilen duşuşmaga mümkinçilik dörediň” diýip, dowam edýär.
Arkadiý Dubnow, žurnalist
Arkadiý Dubnow: “Aradan on ýyl geçendigine garamazdan, dünýä jemgyýetçiligi tussaglaryň ýaşaýyş şertlerini we waka barada giňişleýin hiç zady bilenok. Dünýä jemgyýetçiligi olaryň diridiklerini ýa-da ölendiklerini hem bilenok. Olaryň saglyk ýagdaýy barada hiç zat belli däl. Hiç kime, hatda olaryň maşgala agzalaryna, aklawçylara, Gyzyl Haç Jemgyýetiniň wekillerine, gözegçilere, umuman, hiç kime olar bilen duşuşmaga rugsat berlenok” diýip belleýär.
50-den gowrak adam tutulypdy...
Orsýetli adam hukuklaryny goraýjy aktiwistleriň aýtmagyna görä, şol waka bilen baglanyşykly 55 adam saklanýar we soňra-da olar, 2002-nji ýylyň 25-nji noýabrynda boldy diýilýän prezidentiň janyna kast ediş synanyşygyna gatnaşmakda aýyplanylyp, tussag edilýärler.
Tussag edilenleriň arasynda Şyhmyradow bilen bir hatarda onuň inisi Konstantin Şyhmyradow we Türkmenistanyň Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasyndaky ozalky ilçisi Batyr Berdiýew hem bar.
Aşgabatda bolup geçen bu gynançly wakanyň edil yz ýany bilen “Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy “Moskwa mehanizmi” diýilýän inisiatiwany işe girizipdi. Bu mehanizm şübheli ýagdaýda sud jogapkärçiligine çekilenler babatynda, olaryň hukukçylar bilen duşuşdyrylmagyny we sud jogapkärçiligine çekilenleriň tussaglykdaky ýaşaýyş şertleri barada maglumatlary toplamagy maksat edinipdi.
Ýöne türkmen häkimiýetleri “Moskwa mehanizminiň” wekilleriniň ýurduň içinde iş alyp barmaklaryna ýol bermedi. Halkara jemgyýetçiliginiň Türkmenistany tussaglaryň ykbaly barada maglumat bermäge çagyrmaklary netije bermedi.
Şyhmyradow özüni "garalapdy"
Şyhmyradow iň soňky sapar halk köpçüliginiň öňünde döwlet telewideniýesinde “öz günäsini boýun alyp” çykyş edipdi. Telewideniýedäki bu çykyş onuň saklanmagyndan birnäçe gün soň görkezilipdi. Ol şonda aljyraňňy we düşnüksiz ýagdaýdady. Ozalky ministr halkyň öňünde özüniň jenaýatçylykly herekete gatnaşandygyny we neşe serişdelerini ulanyp, spirtli içgileri içmäge endik edinendigini “boýun alypdy”. Ol şonda ömürlik türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Käbir bilermenleriň aýtmagyna görä, ony ýokarda agzalan zatlary boýun almaga mejbur eden ekenler. Birnäçe ýokary diplomatiki wezipelerde işlän Şyhmyradow bu wakadan bir ýyl ozal Nyýazowyň režimine garşydygyny yglan edipdi.
B.Şyhmyradow ozalky egindeşleri bilen, 1994.
Ozalky syýasy tussag Akmuhammet Baýhanow halkara jemgyýetçiliginiň türkmen tussaglarynyň ykbaly barada alyp barýan kampaniýasyndan hoşaldygyny aýtdy. Türkiýede Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugyna interwýu beren Baýhanow: “Türkmenistanda hiç kim bu ýagdaýlar barada gepleşmeýär” diýdi.
Baýhanow 2003-nji ýyldan 2007-nji ýyla çenli jemi dört ýyl türmede oturdy. Ony Moskwadaky türkmen oppozisionerlerine kömek etmekde aýyplapdylar.
Ol Aşgabadyň golaýyndaky ady belli “Owadandepe” türmesinde birnäçe aý saklanypdy. Käbir adamlaryň pikirine görä, Şyhmyradow we onuň ýaranlary şol türmede saklanylýar. Ýöne Baýhanowyň aýtmagyna görä, agzalýan türmede beýleki tussaglar barada nämedir bir zat bilmäge hiç hili mümkinçilik ýok ekeni.
“Ol adamlar hakda meniň hiç hili maglumatym ýok. Çünki Owadandepe diýlen zyndana tussaglary eltenlerinde, ýörite ýapyk ulaga salyp alyp barýarlar. Owadandepäniň öz bir kadasy bar. Onuň içinde ýöne bir howaýy gezip bolanok. Owadandepede, adatça, ol ýerde saklanylýan tussaglary, ellerini arkasynda tutduryp, ýüzüni aşak egdirip ýöredip, barmaly ýerine eltýärler we şol ýerde hem oturdýarlar.
Biz bolsa, hakykatdanam syýasy tussag bolanymyz sebäpli, hiç zada goşulmadyk. Zyndanyň içinde hem hiç zada goşulman oturduk. Elbetde, olar o taýda saklanýandyr. Ýöne şol 25-nji sanjar-noýabr wakasy bilen baglanyşykly tussag edilen adamlar hakda mende hiç hili maglumat ýok” diýip, Baýhanow aýtdy.
2006-njy ýylda Nyýazow ölenden soň prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistana reformalary we aç-açanlygy getirer diýlip umyt edilipdi.
Ýurtda täze prezidentiň baştutanlygynda käbir ujypsyz üýtgeşmeler bolan hem bolsa, Türkmenistan entegem dünýäniň iň ýapyk we iň repressiw ýurtlarynyň sanawyndan çykyp bilenok.


text:
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-moon Siriýada himiki ýaraglaryň ulanylmagyna gatnaşygy bolup biljek ähli ýerleriň BMG-niň himiki ýaraglar boýunça bilermenleri üçin “doly derejede elýeterli bolmalydygyny aýtdy.
Ençeme aýlap dowam eden gepleşikleriň netijesinde BMG-niň 20 sany agzasy şenbe güni Damaska bardy we şu hepdäniň duşenbe güni işe başlady. Olaryň üç ýerde, şol sanda agyr söweşleri başdan geçiren Allepo şäheriniň golaýyndaky obada barlag geçirmeklerine garaşylýar.
Siriýanyň hökümet güýçleri we gozgalaňçylar himiki ýaraglary ulanmakda bir-birini aýyplaýarlar.
Ban Ki-moon duşenbe güni eden çykyşynda Siriýada himiki ýaraglaryň ulanylandygy tassyklananda muňa “halkara jenaýaty” hökmünde garaljakdygyny belledi.
BMG-niň Ýakyn Gündogar boýunça wekili Robert Serrynyň geçen aýda Howpsuzlyk geňeşinde aýtmagyna görä, Siriýada himiki ýaraglaryň ulanylmagy barada BMG-ä 13 sany hasabat gowuşypdyr.


text:
“Haý-küş etmeli welin…”
Bir gezek saragtly şahyr Gurban Çaryýew (Gurban Wehimi) nebitdagly şahyr dosty Pyhy Taganyň öýüne öňünden duýdurmazdan myhmançylyga barmak kararyna gelýär. Niýeti Pyhy dädäniň öýüne gapyllykda myhman bolup, ony oňaýsyz ýagdaýa salyp, şahyr dostunyň çetine degmek eken.
Nebitdaga birinji sapar gelşi bolany üçin, ol ondan-mundan sorap, Pyhy Taganyň öýüni ikindinara tapýar. Pyhy däde şol wagt jaýynyň öňündäki agaç sekide (teläriň üstünde) çaý içip oturan eken. Pyhy Taganyň derwezesini ýassanyp ýatan mähnet köpege (ite) gözi düşen Gurban Wehimi howla girmäge çekinýär.
Ýöne Pyhy dädäniň üstüni gapyllykda basmak höwesi gorkudan rüstem
gelýär. Üstesine-de, “Gurban Wehimi Pyhynyň itinden gorkupdyr” diýen gepe galmajak bolup, Gurban Wehimi eline ilen daş-kesek bilen derwezäniň önunde ýatan köpegi daşlap başlaýar.
Ol garrap, sandan galan kopek eken. Gurban Wehiminiň zyňýan daş-kesegi tenine degýänem bolsa, turup gaçmaga ýa-da daşlaýanyň üstüne topulmaga mejalynyň ýoklugy üçin, ol her gezek daş-kesek degende, agyra çydaman çyňsaýar. Degýän daşlaryň sany artyp, olaryň yzasy etinden ötüp, süňňüne ýetenden soňra, kopek ýatan ýerinden hyňranyp, üýrüp ugraýar.
Bu ýagdaý 15-20 minut dowam edýär. Iti daşlap geçip bilmejegine ahyrsoňy gözi ýeten Gurban Wehimi duran ýerinden:
– Pyhy, näme üçin görmezlige salan bolup otyrsyň? Haý-küş etseň bolmaýarmy? – diýip, nägilelik bildirip gygyrýar.
Gopýan hikmeti görüp, görmezlige salyp, hezil edip synlap oturan Pyhy Tagan ýassyga ýaplanyp çaý içip oturşyna:
– Wah, görmesine görýän, ýöne haýsýňyza haý-küş etjegimi bilmän otyryn – diýipdir.
***
Gykylyk we dümew
Meşhur bagşy Sahy Jepbarow entek ýetginjek wagty kämilligiň bossanyna gadam goýan bagşy. Ol 12-13 ýaşynda “Oglan bagşy” ady bilen il içinde tanalyp ugraýar. Türkmende “Täze küýzäň suwy sowuk” diýen paýhas-da bar. Her kim ady dilden-dile geçýän “Oglan bagşyny” diňlemegiň höwesinde bolupdyr.
Ýöne adamlar toýa-tomuga gelip, aýdym aýdyp bermegini haýyş edip, Oglan bagşynyň hut özüne çakylyk ýollamandyrlar. Şol döwürde il içinde meşhur bolan sazanda Han agany (meşhur sazanda Täçmämmet Suhangulyýew. Ol ussat sazandalar Çary Täçmämmedowyň kakasy, Ata Täçmämmedowyň atasy) toýa çagyryp, ýörite adam ýollanlarynda “Han aga ýany bilen Oglan bagşyny-da alyp gelewersin!” diýip, sargyt edipdirler.
Sahy aga il içinde adygyp ugranam bolsa, entek oglanlyk häsiýetinden saplanmadyk ýetginjek eken. Ol alys ýere atly ýol söküp, toýa gidenden, obada galyp, deň-duşlaryna aýdym-saz edip berenini kem görmändir. Bir gezek Han aga Sahy agalaryň öýüniň gapysyna atly baryp :
– Sahy jan, tiz atyňy eýerle! Gum obalarynyň ikisinden çakylyk geldi, toýa gidýäs – diýipdir.
Uzak menzil sökmegi, iki gije daňyň düýbi çyzylýança aýdym aýtmagy kyn gören Sahy:
– Han aga, dümewläpdirin, toýa gidip bilmesem gerek – diýipdir.
Aňsat- aňsat adama agyr söz aýtmaýan Han aganyň şol gezek gahary gelipdir:
– Päheýdäniwelin, sakgally gul, tiz atyňy eýerle! Dümewlän bolsaň, turuwbaşdan çeküwli aýdymlary aýt! Dessine derlärsiň, şeýdibem gorraja (telli-pelli ) dümewden açylarsyň – diýipdir.
***
Çykalga
Pyhy Taganyň ogly Zülpikar harby gullugy tamamlap geleninden soň wagty bilen işe ýerleşmändir. Bu ýagdaýa gahary gelen Pyhy däde günlerde bir gün:
– Zülpikar, özüň bilen bile harby gullugy tamamlap gelen oglanlar eýýäm-haçan işe ýerleşdi. Sen bolsa entegem işe girmän, köçe syryp, söwedeňläp ýörsüň. Köçe begine döndüň – diýip, çyny bilen igenipdir.
Zülpikar oňa:
– Ogly men bilen harby gullugy tamamlap gelen beýleki dädeler eýýäm-haçan ogullaryny öýerip, gözli-başly etdi. Olar sen ýaly “Işe ýerleş!” diýip, oglunyň üstüne heňkirip oturanok– diýip, jogap beripdir.
Il içinden çöplän we toplan ýazyjy Amanmyrat Bugaýew


text:
Hepdäniň penşenbe güni daňdan ors oppozisiýasynyň ýüzlerçe aktiwisti Moskwanyň Kudrinskaýa meýdançasynda ýerleşip, oppozisiýanyň indiki ädimleri barada maslahat geçirdi.
Topary dargatmak üçin bu ýere polisiýanyň işgärleri hem üýşdi. Emma polisiýa iki sany protestçini tussag etmäge synanyşanda, polisiýanyň awtobusynyň daşynda üýşen protestçiler bu transport ulagyna zeper ýetirdiler. Polisiýa çak bilen 30 adamy, şol sanda “Solidarnost” oppozision toparynyň lideri Ilýa Ýaşini tussag etdi.
Syýasy aktiwlik
Oppozisiýanyň liderleriniň polisiýa tarapyndan tussag edilmegi oppozisiýanyň tarapdarlarynyň sanynyň artmagyna getirdi. Hususan-da Gleb Pawlowskiniň, Olga Romanowanyň, Kseniýa Sobçagyň we Iwana Starikowanyň tussag edilmeginden soň, protestçileriň sany 2,000 müň adama ýetipdi.
Polisiýanyň metbugat gullugy aktiwistleriň biriniň polisiýanyň işgärine hüjüm edenligini aýtdy.
Kudrinskaýa meýdançasyndan internet arkaly maglumat ýaýradan “Nowaýa Gazeta” neşirine görä, tussag edilenleriň Ilýa Ýaşin we Wadim Korowinden başgasy soňra boşadylypdyr.
Habar berilmegine görä, polisiýa bu ýerde öz işgärlerinden düzen gurşawyny gowşadypdyr, emma bu ýerde öz güýçlerini galdyrypdyr. Polisiýanyň işgärleri gijäniň dowamynda “Kudrinskaýa” meýdançasynda bolan protestçileriň bu ýerde uklamagyna ýol bermän, her bir adamy oýaryp durupdyr.
Syýasy dialog
Oppozisiýanyň wekilleri protestleriň dowam etdirilmegi üçin polisiýa resmileri we Moskwanyň meriniň orunbasary Aleksandr Gorbenko bilen gepleşik geçirýärler.
Kudrinskaýa meýdançasyndaky protestçileriň polisiýa dargadýança bu ýerde galmalymy ýa-da başga bir ýere göçmelimi diýen meseläni maslahat edýänligini “Nowaýa Gazeta” neşri habar berdi.
Orsýetiň “Kommersant” gazetiniň şäher häkimiýetiniň resmisi Ýelena Tkaça salgylanyp habar bermegine görä, häkimiýetleriň “Kudrinskaýa” meýdançasynda ýerleşýän protestçileriň ýygnanyşygyna “festiwal” statusyny bermekleri mümkin.
Kudrinskaýa meýdançasyndaky aksiýa Wladimir Putiniň üçünji prezidentlik möhletine girişmegine garşy 6-njy maýda başlanan we şu günki güne çenli dowam etdirilýän protestleriň çägindäki täze pursatlaryň biri.
Oppozisiýanyň tarapdarlary başda “Çistyýe Prudy” bulwarynda ornaşypdy. Bu ýerde jemlenen protestçileriň sany gündiz müňlerçe adama ýetýärdi. Hepdäniň sişenbe güni Moskwanyň sudy ýerli ýaşaýjylaryň şikaýatlaryna esaslanýanlygyny aýdyp, oppozisiýanyň bu lagerini ýok etmek kararyny yglan edipdi.
Hepdäniň çarşene güni irden polisiýa suduň bu kararyny ýerine ýetirmek işine girişip, protestçileri kowup başlady. Günüň aýagynda protestçiler “Çistyýe prudy” bulwaryndan “Kudrinskaýa” meýdançasyna göçüp barypdy.


text:
Amnesty International guramasynyň täze hasabatynda Yragyň ýezit dini azlygynyň aýal-gyzlarynyň geçen tomusda “Yslam döwletiniň” söweşijileriniň eline düşensoň “aýylganç zorluklara”, şol sanda jynsy zorluga sezewar edilýändigi habar berildi.
23-nji dekabrda çap edilen hasabat 40 çemesi öňki zamun bilen geçirilen söhbetdeşliklere esaslanýar. “Yslam döwletiniň” söweşijileri awgust aýynda Sinjar şäherini basyp alansoň ýezit azlygynyň müňlerçe agzasy zamunlyga düşüpdi.
Amnesty International guramasynyň hasabatynda aýal-gyzlaryň, şol sanda 10-12 ýaşly gyzlaryň gynamalara, zorlamara, mejbury durmuşa çykarylmagyna mejbur edilýändigi we Yrakda hem Siriýada “Yslam döwletiniň” söweşijilerine sowgat hökmünde berilýändigi aýdylýar.


text:
Ýaragly adamlar Ukrainanyň gündogaryndaky Slowýansk şäherinde polisiýa bölümini öz kontrollugyna aldy.
Ukrainynyň içeri işler ministri Arseniý Awakow Slowýansk şäherine ýörite güýçleriň iberilendigini aýdýar.
Awakow 12-nji aprelde Feýsbukda bu meselede beriljek gaýtargynyň juda berk boljakdygyny, sebäbi protestçiler bilen terrorçylaryň arasynda uly tapawudyň bardygyny aýtdy.
Donesk regional polisiýasynyň sözçüsi Ihor Dýumin komuflýaž formasyny geýen 15-20 adamyň, şol sanda iş başyndaky polisiýa ofiserleriniň Slowýansk polisiýa stansiýasynyň içindedigini aýtdy.
Slowýanskiniň şäher häkimi Nelýa Ştepa binanyň içindäki ýaragly adamlar bilen aragatnaşyk saklaýandygyny habar berdi.
Slowýansk Doneskden 100 km çemesi demirgazykda ýerleşýär we onuň 130 müň çemesi ilaty bar.
Şu arada Doneskiniň regional prokuraturasynyň edarasy öten agşam ondan gowrak adamyň prokuraturanyň jaýyna girendigini aýtdy.


text:
Anna güni Birleşen Ştatlaryň Wirjiniýa ştatynyň sudy Somaliýanyň üç sany raýatyna Somaliýanyň kenar ýakalarynda bir ýahtany alyp gaçmakda we dört sany amerikan raýatynyň ölümine sebäp bolmakda aýyplama bildirdi.
Bu gürrüňi edilýän şu ýylyň fewral aýynda bolupdy. Şol wakanyň yzy bilen geçirilen ýörite operasiýada amerikan harby güýçleri somaliýaly 13 adamy hem-de ýemenli 1 adamy tussag edip, Birleşen Ştatlara getiripdiler.
Bu gürrüňi edilýän adamlar häzirki bildirilýän jenaýatçylykda günäli tapylan halatynda, olara ömürlik türme tussaglygy berler diýlip garaşylýar.


text:
Muhammet ibn Zekeriýa ar-Razy
Abu Bekir Muhammet ibn Zakariýa Ar-Razy (865-925)- Farsida we Orta Aziýada özüni tanadan ensiklopedik bilimli akyldar, aryf, filosof. Ol lukmançylyga degişli "Jemleýji Kitap", dini ugurdan "Filosofiýada tebigy kanunlar", "Materiýa hakynda pikirlenme", "Wagt we giňişlik hakynda pikirlenme", "Jan we dünýä hakynda pikirlenme" we başga birnäçe eser ýazypdyr. Ol 184-den hem köp eseriň awtorydyr. Bu eserler arap dilinden latyn diline terjime edilip, Ýewropa hem ýaýradylypdyr.


text:
Ukrainanyň Olimpiýa komitetiniň prezidenti Sergeý Bubka ýurtdaky syýasy krizisde taraplaryň ikisine-de ýüzlenip, zorlugy bes etmäge ündedi we häzirki ýagdaýyň ýurdy “betbagtçylyga iterýändigini” aýtdy.
Öňki olimpiýa çempiony Bubka bu ýüzlenmesi bilen Kiýewde polisiýanyň we protestçileriň arasynda bolan heläkçilikli çaknyşyklaryň yzýany çykyş etdi. Bubka ukrainaly sportçylar Soçide geçýän olimpiýa oýunlarynda öz ýurdunyň abraýy ugrunda parahatçylykly göreşýärkä ýurtda emele gelen pajygaly wakalaryň aýylganç täsir ýetirýändigini aýtdy.
Ukrainanyň Olimpiýa komitetiniň aýtmagyna görä, Soçide Bubkanyň ýolbaşçylygyndaky ukrain delegasiýasy Halkara olimpiýa komitetine ýüzlenip, ýaryşlara gatnaşýan sportçylaryň Kiýewde heläk bolanlaryň hatyrasyna gara lenta dakynmagyna rugsat sorapdyr. Halkara olimpiýa komiteti bu haýyşy ret edipdir.


text:
Internetdäki sosial media türkmen ýaşlarynyň arasynda gitdigiçe has köp meşhurlyga eýe bolýar. Internetdäki sosial ulgamlar soňky döwürde diňe bir täze dostlary tapmak, kimdir biri bilen dostlaşmak, birek-birek bilen aragatnaşyk saklamak üçin däl-de, eýse dürli meseleler boýunça maslahatlaşmak, başgalaryň pikirini bilmek üçin hem köp ulanylýar.
Sosial ulgamlar häzirki wagtda dürli ýurtlarda ýaşap, okap we işläp ýören türkmen ýaşlaryny birleşdirýär, jebisleşdirýär. Internetde sosial ulgamlary ulanyjylar bu ulgamy hatda söwda etmek, dürli harytlary satyn almak üçin, belli bir maglumatlary paýlaşmak üçin ýa-da bir mesele boýunça ulgamdaky dostlaryndan maslahat soramak üçin hem barha we barha köp peýdalanýarlar.
“Ertir.com”
“Ertir.com”-da Guga88 atly agzanyň gozgan temasy hem şuňa çalym edýär. Ýagny, Guga88 atly agzanyň 3-nji martda gozgan “Biri size köp mukdarda pul ynansa, näme ederdiňiz?” diýen temasyna sosial ulgamdaky agzalar dürli teswirleri ýazypdyrlar.
Bu tema 4-nji marta çenli 1022 gezek okalypdyr we oňa 116 sany teswir ýazylypdyr.
Ýigrimi dört sapar halanan bu temada şeýle diýilýär: “Salam, hemmäňiz saglykmy? Gepi köpeltmän, tema geçeýin. Ine, sizde belli bir hünär ýok diýeli, onda-da size biri köp mukdarda pul ynandy we şol puldan özüň bir netije çykarmaly we şol puly köp wagtyň dowamynda gaýdyp bermeli. Eger sizde-de şeýle ýagdaý gabat gelse, siz şol pullary nämä harçlardyňyz we näme ederdiňiz?”
Bu soraga sosial ulgamyň ençeme agzasy dürli garaýyşlary ýazypdyrlar. Meselem, Alonso atly agza: “Men-ä eşik magazinini ýa-da gurluşyk magazinini açardym” diýip, teswir galdyrsa, käbir agzalar Türkmenistanda eýýäm beýle dükanlaryň köpdügini we o diýen girdeji getirmejekdigini aýdypdyrlar.
Alonso atly agzanyň tersine sosial ulgamyň Adios Amios atly agzasy bolsa: “Aşgabatdaky kazino işleýärmi? Eger işleýän bolsa, şol pullary alyp, ruletka oýnamaly. 30 sfirada 200 $-dan goýup ýuwaşjadan ýygnabermeli” diýip, maslahat ýazypdyr.
Umuman, sosial ulgamyň agzalarynyň käbirleri tikinçilik öýüni açardym diýseler, käbirleri hem ekologiýa peýdaly bolar ýaly ulanyşdan galan tigirleri gaýtadan peýdalanmagyň usullaryny oýlap tapardym diýip, öz pikirlerini ýazypdyrlar.
“Programmacy.com”
Häzir bolsa türkmenleriň sosial ulgamlarynyň arasyna täze goşulan bir saýt baradaky maglumaty siziň bilen paýlaşmakçy. Ýakynda gözüme ilen bu saýtyň ady “Programmacy.com”. Bu saýta agza bolmak isleýänler “Programmacy.com”-yň baş sahypasyndaky “Täze hasap aç” bölümine girip, bu ulgama agza bolýarlar.
“Programmacy.com”-yň beýleki sosial ulgamlardan tapawutly tarapy, bu ulgamda esasan tehniki serişdelere, kompýuter enjamlaryna degişli temalaryň gozgalyp, sosial ulgamyň beýleki agzalary bilen maslahatlaşylmagydyr.
Şeýle temalardan käbirlerini belläp geçsek, sosial ulgamyň Nazar atly agzasynyň “Feýsbukdaky ýaly çaty nähili ýasamaly?” diýen temasynda “Feýsbuk we Gmaildaky ýaly gyrada çykýan çaty nähili ýasamalyka? Şony bilýänler maslahat bersin” diýip, öz haýyşyny galdyrypdyr. Ondan başga-da Myrat atly agzanyň “Programmany goramagyň ýollary” atly temasynda hem programmany goramagyň usullary barada maslahat berilýär.
“VKontakte”
“VKontakte” sosial ulgamynda bolsa “Çyraçylar” atly topar tarapyndan paýlaşylan suratlar ulgamyň agzalarynyň arasynda dürli disskussiýalaryň döremegine sebäp bolupdyr. Paýlaşylan suratlaryň ikisinde hem türkmen gyzynyň kalýan, ýagny suw çilimini çekip oturyşy görünýär.
28-nji fewralda paýlaşylan bu suratlara 4-nji marta çenli 100 teswir ýazylypdyr. Şeýle-de bu suratlar sosial ulgamyň agzalary tarapyndan 155 sapar halanyp, 16 gezek hem gaýtadan çap edilipdir. Bu suratlaryň aşagyna ýazylan teswirleriň birinde Şöhrat Paýtykow atly agza “Adam bolmaýarow zat görmedik-laý, açlar-laý. Abraýdan gaçyşyp, şular ýaly binamyslykdan biz abraýdan gaçýas” diýip, teswir ýazypdyr.
Umuman, bu suratyň aşagynda galdyrylan teswirleriň aglabasy “suratdaky ýaly gyzlar hem-de olaryň özlerini alyp baryşlary türkmenleri abraýdan gaçyrýar” diýen görnüşde teswir ýazypdyrlar. Sosial ulgamyň Arslan Baýramow atly agzasy bolsa “Her kimiň şahsy durmuşy, şeýle gyzlar bolmasa, içgysgynç bolardy” diýip, bu meselede öz tapawutly pikirini bildiripdir.


text:
Iş başyndan gidýän prezident Hamid Karzaý we Günbatar liderleri Owganystanda şenbe güni geçen saýlawlara ýokary baha berdiler.
Deslapky hasaplamalar ses bermäge ukyply 12 million saýlawçydan 7 million saýlawçynyň, ýagny saýlawçylaryň 58 prosentiniň prezident we ýerli edaralaryň ýolbaşçylaryny saýlamak üçin ses berendigini görkezýär.
Bu saýlawa Owganystanyň häkimiýeti ilkinji gezek demokratik usulda bir adamdan başga bir adama geçirmeginde ätjek uly ädimi hökmünde seredilýär.
Karzaý telewideniýede berlen ýüzlenmesinde owganlar ýaramaz howa we «talyban» haýbatlaryna garaman, ses bermekde batyrlyk görkezdiler diýdi.
Prezident Hamid Karzaý, Kabul, 5-nji aprel, 2014.
"Owgan halky bu gün milletiň ses bermäge gatnaşygynda özleriniň beýik bir ýubileýini praktika girizdi. Sowuk howa we ýagyş-ýagmyra, terror hüjümleriniň ähtimallygyna garamazdan, biziň uýalarymyz we doganlyrmyz bütin ýurt boýunça saýlawlara gatnaşdylar. Olaryň saýlawa gatnaşygy öňe tarap bir ädim we bu Owganystanyň üstünligi."
2009-njy ýylda Karzaýy ikinji möhlete galdyran prezident saýlawlary giň ýaýran galplyklar we zorluk-sütemli wakalar bilen utgaşypdy.
«Talybanyň» saýlawlary bulaşdyrmak baradaky haýbatlaryna garamazdan, şenbe güni uly hüjümleriň bolandygy habar berilmedi.
Emma muňa garamazdan, içeri işler ministri Mohammad Umar Daudzai 24 sagat wagt içinde guralan ýa-da synanyşyk edilen 100-den gowrak hüjüm netijesinde 20 adamyň, esasan owgan howpsuzlyk güýçleriniň agzalarynyň öldürilendigini aýtdy.
Saýlaw şikaýatlary komissiýasynyň başlygy Sattar Saadat Azatlyk we Azat Ýewropa radiosyna düzgün bozmalar barada onlarça şikaýatyň gelip gowşandygyny aýtdy.
Käbir saýlaw uçastoklarynda ses berilýän býulletenleriň ýetmezçilik edendigi habar berildi. Demirgazykdaky Baglan welaýatyndan bir saýlawçy Azatlyk we Azat Ýewropa radiosyna şeýle diýdi:
"Biz azyndan ýedi ýa sekiz saýlaw uçastogyna bardyk, emma olaryň hiç birinde ses beriş býulleteni ýok eken."
Fotosergi
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama bu saýlawlaryň owganlaryň öz ýurtlarynyň doly jogapkärçiligini öz üstlerine almakda gazanan ýene bir möhüm sepgidi bolup durýandygyny aýtdy.
Häkimiýetiň täze prezidente geçişi Günbataryň söweş goşunlarynyň şu ýylyň aýagynda Owganystany terk etmäge taýýarlanýan wagtynda bolup geçýär.
Obamanyň beýanatynda bu saýlawlar Owganystanyň demokratik geljegini, şonuň bilen birlikde halkara goldawynyň dowam etmegini üpjün etmekde diýseň wajyp waka hökmünde häsiýetlendirilýär.
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri «Bu gün millionlap owgan erkegi we zenany batyrgaýlyk we ygrarlylyk bilen saýlawa gatnaşdy» diýdi.
Britaniýanyň daşary işler sekretary Williýam Heýg bu saýlawy «taryhy pursat» diýip atlandyrdy hem-de owganlary sesler sanalýança «sabyr-takatlylyga we hormat-sylaga» çagyrdy.
NATO-nyň baş sekretary Anders Fog Rasmussen saýlawçylaryň "entuziazmine" hem-de owgan howpsuzlyk güýçleriniň «aňrybaş işine» ýokary baha berdi.
BMG-niň Howpsuzlyk geňeşi owgan halkynyň ekstremist we terror toparlarynyň haýbatyna garamazdan ses bermäge gatnaşmaga ýürek edişine ýokary baha berdi.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat ýolbaşçysy Ketrin Aşton «eger-de biz mundan demokratik geçiş hukugyny alsak, bu taryhy bir pursat bolar» diýip, seresaply gürledi.
Raketa hüjüminden ýaralanan oglan, Jalabad, 5-nji aprel, 2014.
Şeýle-de Aşton bu saýlawlary geçirmek üçin edilen işlere, görlen taýýarlyklara ýokary baha berdi.
Prezident Karzaýyň ornuna geçmek üçin sekiz kandidat bäsleşdi. Emma olaryň üçüsi – ozalky daşary işler ministrleri Zalmai Rassul we Abdulla Abdulla, ozalky maliýe ministri Aşraf Gani öňe saýlanar öýdülýär.
Deslapky netijeleriň 24-nji aprelden bärde aýan edilmegine garaşylmaýar.
Eger kandidatlaryň hiç biri 50 prosentden kän ses almasa, 28-nji maýda iki öňe saýlanan kandidatyň arasynda ikinji tapgyr bäsleşik geçiriler.


text:
Owganystanyň goranmak güýçlerine degişli adamlaryň oglanjyklary zorlamagynyň öňüni almaga synanyşan amerikan harby işgärlerine temmi berlendigi barada 21-nji sentýabrda peýda bolan habarlardan soň bu hadysa ýazgarylsa-da, ýagdaýy üýtgetmek barada Ak tam we Pentagon tarapyndan berlen wada bolmady.
Ak tam "New York Times" gazetinde ýerleşdirilen habar hakda özüniň "çuň aladalanýandygyny" aýtdy. Bu habarda bir ýaş oglanyň jynsy taýdan zorlanmagynyň öňüni almaga synanyşandyklary üçin iki sany amerikan harby işgärine temmi berlendigi aýdylýar.
"Bular ýaly jynsy zorluk Owganystanyň kanunyna we Owganystanyň öz üstüne alan halkara borçlaryna ters" gelýär diýip, Ak tamyň sözçüsi Joş Ernest aýtdy.
Herekete geçmekden ýüz öwürýärler
Ýöne Ak tam bilen Pentagon bu ýagdaýy üýtgetmek ugrunda herekete geçmekden ýüz öwürýärler. Bu işleri edýän adamlaryň kanun taýyndan yzarlanyp-yzarlanmazlygyny kesgitlemeli - owgan hökümeti. Ýöne ol köplenç muny etmeýär.
"New York Times" gazetiniň habarynda aýdylmagyna görä, Ýörite güýçleriň öňki kapitany Dan Kuin bir oglany jynsy bendi hökmünde öz krowatyna daňyp, zynjyrlap saklandygy üçin bir owgan harby komandirini ýenjipdir. Kuin şondan soňra wezipesinden boşadylyp, Owganystandan çykypdyr.
Kuiniň aýtmagyna görä, Birleşen Ştatlaryň harby ýolbaşçylary amerikan esgerlerine owganlaryň oglanlary zorlamagyna "medeni" mesele diýip garamagy buýrupdyr. Muny hem "biz ýerli hökümetiň köküni gowşatmak islämzok" diýip delillendiripdir.
“Içerki jenaýat kanuna degişli mesele”
Goşun 1-nji noýabrda seržant Çarls Martlandy hem wezipeden boşatmak barada iş alyp barýar. Aýdylyşyna görä, Kuin owgan komandirini ýenjeninde Martland hem oňa goşulypdyr.
"Çagalaryň jynsy taýdan zorlanmagyna garşylyk görkezmek amerikan hökümetiniň iň wajyp hasaplaýan meselesi bolsa-da", Ak tamyň pikiriçe, bu ýagdaýlara garap, belli bir karara gelmek Pentagonyň işi diýip, Ernest aýtdy.
"New York Times" gazetiniň sitirlemegine görä, Amerikanyň Owganystandaky harby ýolbaşçylarynyň sözçüsi polkownik Brian Tribus "çagalaryň owgan harbylary ýa polisiýa işgärleri tarapyndan zorlanmagy, umuman, Owganystanyň içerki jenaýat kanuna degişli mesele" diýipdir.
Bu garaýşy 21-nji sentýabrda Pentagonyň sözçüsi kapitan Jeff Dawis-de gaýtalady: "Makalada suratlandyrylýan iş bütinleý ýigrenji zat. Ýöne ýigrenji bolsa-da, ol Owganystanyň kanunynyň ýerine ýetirilmegine degişli mesele".
“Beçebazlygy”
Dawis şol bir wagtyň özünde-de Pentagonyň owgan resmileriniň çagalary zorlamagyny görmezlige salmaly diýip esgerlere görkezme bermändigini belledi.
Owgan hökümeti oglanlaryň jynsy taýdan ulanylmagy, ýagny "beçebazlygy" basyp ýatyrmak üçin tagalla etdi. Beçebazlygyň demirgazyk Owganystanda uzak taryhy bar. Kämillik ýaşyna ýetmedik oglanlar gyzlaryň egin-eşigini geýip, erkek hojaýynlaryň öňünde tans edýär. Bularyň käbirlerini baý we gurply adamlar, köplenç hem öňki uruşparaz serkerdeler jynsy bendi edinýärler.
Amerikanyň döwlet departamenti özüniň Adam gaçakçylygy baradaky hasabatynda beçebazlyga salgylanyp, hökümetiň bu işiň öňüni almak üçin ýeterlik iş etmeýändigini belledi.
Amerikan Kongresiniň ençeme agzalary Pentagondan köpräk iş etmegi talap edýärler.
"Pentagon biziň esgerlerimize bular ýaly wagşyçylykly, yzgytsyz hereketleri görmezlige salyň diýýän bolsa, bu ýeterlik derejede erbet zat. Muny duruzmaga synanyşany jezalandyrmak bolsa ondanam erbet. Jezalandyrylmaly - bular ýaly aklaksyz, wagşyçylykly zatlary döredip, girizen adamlar" diýip, wekil Wern Buçanan aýtdy.


text:
Düýn “Türkmenistan. Altyn Asyr” Internet sahypasynyň beren maglumatyna görä, Türkmenistanyň we ÝHHG-niň arasyndaky dialogy ösdürmek däbi boýunça Günbatar balkanly we Merkezi aziýaly parlamentçiler Aşgabada bardylar.
“Aýal gyzlary syýasy we jemgyýetçilik durmuşda ähli mümkinçilikler bilen üpjün etmek barada praktikalary alyş çalyş etmek” atly Aşgabatda açylyan foruma gatnaşýan myhmanlaryň arasynda bosniýaly, hersogowinaly, makedoniýaly, çernogoriýaly, gazagystanly, gyrgyzystanly we täjigistanly myhmanlar bar diýip Internet sahypa ýazdy.
Düýn Daşary işler ministrliginde garalan esasy tema özara hyzmatdaşlygy ösdürmek boldy diýip “Türkmenistan. Altyn Asyr” internet sahypasy düýn ýazdy.


text:
"Ogluňyzyň agzy arassamy?"
1990-njy ýyllaryň ikinji ýarymyndan başlap, sallah ýigidiň hossarlary gyza gudaçylyga baranda berlen bu sorag adaty sowal hökmünde kabul edilipdi. Dogrusy, 2000-nji ýyllaryň başyndan neşekeşlik belasy jemgyýetimize ymykly ornaşan soň, ene-atalar gyzlaryň agzy zaýalygyndan hem heder edip başladylar. Pylan ýerden pylanyň alan gelniniň agzy zaýa çykypdyr diýlen gürrüňler köpelipdi.
Häzir gudaçylyk gürrüňlerinde ýigidiň esasan hüý-häsiýeti, hünäri has öňe çykyp ugrady: "Ogluňyz bir ýerde işleýärmi, nirede işleýär?", "Ol nirede okady?", "Soň nirede ýaşamakçy, näme iş etmekçi?" we ş.m.
Bu ýagdaý nädip üýtgedi?
Öňki prezident Saparmyrat Nyýazow bir gezek: "5 gram bilen ele düşenleri yzarlap ýörmäň!" diýen hem bolsa, ynamdar çeşmeleriň aýtmagyna görä, häzirki düzgüne laýyklykda, 50 gram tirýek, 5 grama çenli geroin bilen tutulan adam, öň sud edilmedik ýa sud edilenem bolsa, boşanyna, amnistiýa bilen goýberilenine 5 ýyl geçen bolsa, azyndan 7-8 aý türmede oturandan soň amnistiýa düşürilýär. Galan ýagdaýda neşe bilen baglanyşykly tussag edilenlere amnistiýa ýok.
Neşe ýitip gitdimi?
Türkmenistanda neşe maddalary esasan iki usul boýunça ýaýraýar eken, muny öz gören-eşiden zatlarymdan anykladym. Daşary ýurtdan getirilýändigi baradaky maglumatlar öň hem okapdyk
, muny köpümiz bilýän bolsak gerek. Ol birinji usul. Polisiýa işgärleriniň birnäçesiniň özara söhbetdeşlikde tassyklamagyna görä, ikinji usul: 2000-nji ýyllaryň başlarynda gum içindäki obalarda tirýek ekilýän eken. Emma 2008-2011-nji ýyllarda Garagum çölündäki tirýek meýdanlary wertolýotly geçirilen polisiýa reýdlerinde ýok edilipdir.
Häzir ýurtda neşe maddasy doly ýitip gitdi diýsem, öte geçdigim bolar. Ýöne 2005-2006-njy ýyllarda bir gram tirýegiň bahasy täze puldan hasaplanyňda 15-16 manat bolan bolsa, häzir 140 manatdan arzan däl. Neşekeşleriň bir çekerlik geroini 5-6 manat bolan bolsa, häzir onuň bahasy, tapaýan ýagdaýyňda, 200 manatdan arzan däl. Muny adynyň agzalmagyny islemedik ýerli ýaşaýjylaryň käbirleri aýdýarlar.
Ýitirilen perzentler
Häzir bolsa ençeme maşgalalarda neşekeşlik belasy bilen bagly dürli ýatlamalar galdy.
Tejenli dört ogluň atasy Ata aga şeýle gürrüň berýär:
Meniň dört oglumyň üçüsi neşekeş boldy, olar öýümi towuga ýükläýmeli etdiler. Neşekeş ogullarymyň ikisi ýogaldy. Men çagalam ýogalanda, aýyp hem bolsa, içimden begenipdim. Ynanyň, üçünji neşekeş oglumyň hem ölmegini isleýärdim. 2008-nji ýylyň 25-nji ýanwarynda oglumyň ýanyndan üç bölek tapyp, ony 8 ýyl basdylar, onuň adyndaky öz gazanjymdan kireý etsin diýip alyp beren köneje "Žiguli" maşynymy döwletiň haýryna geçirdiler. Indiki amnistiýada boşap, ýene başymyza musallat bolar diýen pikirdedim. Oglum 2009-njy ýylyň Gadyr gijesinde, tas iki ýyl oturyp, amnistiýa düşdi. Oňa çenli çekeýin diýeňde hem neşe galmady. Meniň ölümini diläp oturan oglumyň agzy arassalandy. Bu oglumy öýerenime iki ýyl boldy, ondan agtygym bar. Hudaýa şükür, neşekeşlerem durmuşa dolanjak eken!
Babadaýhanly Gözel daýza bolsa şeýle diýýär:
Neşekeşlik belasynyň gelmegi bilen çagalarymyzyň ençemesi asla "kaka" sözüni ýatdan çykardylar. 2008-nji ýyldan çagalarymyz gaýtadan "kaka" diýip başladylar. Indi adamlar neşe sözünem unudyp barýarlar. Neşekeşler basyldy diýip, özüm-ä gaty göremok. Bir oglumy ýedi ýyl öň neşe belasyndan aldyrdym, beýlekim gözi gorkandan soň düzeldi...


text:
Siriýada gozgalaňçylar paýtagt Damaskyň halkara aeroportuny “uruş meýdany” diýip atlandyrdylar.
Aeroportuň töwereginde jeňçiler bilen prezident Başar al-Assada ygrarly güýçleriň arasynda ganly çaknyşyklar dowam edýär.
Jeňçiler aeroporta uçaryň gonjak mahaly, özleriniň etjek hereketleri barada hiç zat aýtmadylar. Geçen hepdeden bäri daşary ýurt awiakompaniýalary özleriniň Damaska bolan reýsleriniň ählisini ýatyrdylar.
Bu aralykda Orsýetiň NATO-daky ilçisi Aleksandr Gruşko Assadyň režiminiň himiki ýaraglary ulanmaga taýýarlyk görýändigi baradaky Günbataryň howatyrlanmalaryny ret etdi.
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun himiki ýaraglaryň ulanylmagy “elhenç jenaýat” boljakdygyny aýtdy.
Şol bir wagtda, Türkiýede gozgalaňçylar 30 agzadan ybarat birleşen harby komandowaniýäni saýlaýarlar. Maslahata gatnaşanlaryň biriniň “Reuters” habar agentligine aýtmagyna görä, orunlaryň üçden ikisini aşa yslamçylar eýeläpdirler.


text:
“Rostow” futbol kluby belli türkmen tälimçisi Gurban Berdiýew bilen täze şertnama baglaşdy – diýip, klubuň resmi saýtynda habar berilýär.
“Rostow” 29-njy iýunda Belgorodyň golaýynda okuw türgenleşik ýygnanşygyna başlady. Rostowlylar Serbiýada iki hepde bolarlar.Häzirki wagtda toparyň düzümini doldurmak boýunça iş alnyp barylýar.Topar Don boýundaky şähere 13-nji iýulda dolanyp barar we Russiýanyň çempionatynyň 1-nji tapgyrynda Groznynyň “Teregine” garşy boljak oýuna taýýarlygyny şol ýerde dowam etdirer.
“Biz Gurban Berdiýew bilen hyzmatdaşlygymyzyň dowam etjekdigine örän şat we toparyň bu hünärmeniň ýolbaşçylygynda uly üstünlikler gazanar diýip umyt edýäris” diýip, klubuň resmi saýtynda aýdylýar.
Gurban Berdiýewiň 2014-nji ýylyň 18-nji dekabrynda, möwsümiň “Rostowa” aşaky liga düşmek howpy abanýan döwürleri bu toparyň baş tälimçiligine bellenendigini ýatladýarys. Onuň bilen futbolçylar wajyp duşuşyklaryň birnäçesinde ýeňiş gazanyp, ýurduň esasy diwizionynda galmaga hukuk gazandylar.Täze şertnamanyň nähili möhlete baglaşylandygy habar berilmeýär.
Gurban Berdiýew 2004-2014-nji ýyllar aralygynda “Rubin” futbol klubunyň wise-prezidentiniň wezipesinde işledi. 2001-nji ýylda bu toparyň baş tälimçisi boldy. 2009-njy ýylda RFS-iň (Russiýanyň futbol soýuzy) ugry boýunça Russiýanyň in gowy tälimçisi diýlip yglan edildi.


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretary Ýakyn Gündogarda parahatçylyk baradaky gepleşikleriň uly kynçylyklar bilen çaknyşýandygyny boýun aldy, ýöne gepleşikleriň dowam etdirilmegi üçin ABŞ-nyň tagalla etjekdigine ynandyrdy.
Palestinalylara tarapdar öňdebaryjy amerikan guramalarynyň wekilleri bilen duşuşykda Klinton: “Ysraýylyň premýer-ministri Binýamin Netanýahu bilen Palestina awtonomiýasynyň baştutany Mahmut Abbasyň baş meselede - garaşsyz Palestina döwletini döretmek meselesinde pozisiýalary biri-birine gabat gelýär” diýdi.
Klinton şeýle-de arap döwletlerini palestinalylara kömek bermäge çagyrdy.
Sentýabryň başynda ABŞ-nyň araçylyk etmeginde Netanýahu bilen Abbasyň arasynda ýaraşyk boýunça başlanan gepleşikler ýewreý obalaryny gurmaga girizilen moratoriýanyň möhletiniň dolmagy bilen sorag astyna düşüpdi.
Moratoriýanyň dowam etdirilmegine palestinalylar aýak direýärler.


text:
Ýekşenbe güni dünýäniň prawoslaw hristianlary mukaddas Pasha baýramçylygyny giň gerimde belläp geçýärler. Mukaddes “Injil” kitabynyň maglumatyna görä, Pasha gijesi Isa pygamberiň jesediniň täzeden direlen we ýitirim bolan gijesi diýlip hasaplanylýar.
Ýekşenbe güni bu waka bagyşlanylyp dünýäniň dürli regionlarynda prawoslaw keliselerinde ýörite dini ybadatlar we doga okaýyşlyklar gurnaldy.
Moskwadaky “Hristos halas ediji” adyndaky iň uly hristian ybadathanasynda gurnalan ybadat çäresine müňlerçe adamlaryň hatarynda ýurduň prezidenti Wladimir Putin we premýer-ministri Dmitriý Medwedew hem gatnaşdylar.
Bu ybadathanada Rus prawoslaw dininiň patriarhy Kirilliň ýolbaşçylygynda geçirilen ybadat çäresine bir wagtyň özünde 5 müň töweregi adamyň gatnaşandygy habar berilýär.


text:
Eýranda adam hukuklaryny gorap çykyş edýän tanymal aktiwist ölüm jezasynyň ýatyrylmagy baradaky kampaniýanyň agzasy bolmak ýaly aýyplamalarda günäli tapylyp, 16 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Mundan ozal, “Adam hukuklaryny goraýjylaryň merkezi” atly guramanyň başlygynyň orunbasary Narges Mohammadä alty ýyl kesilipdi. Oňa garşy çykarylan bu soňky agyr höküm, onuň häzirki tussaglyk möhletiniň üstüne goşmaça çykaryldy.
“Bu adam hukuklaryny gorap çykyş edýän aktiwisti türmede saklamak we beýleki hukuk goraýjy aktiwistleri gorkuzmak üçin edilýän çäre” diýip, Muhammadiniň adamysy Taghi Rahmani Azatlyk Radiosynyň Eýran gullugyna beren maglumatynda aýtdy.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça başlygy Fransiýada yslamçy söweşijiler tarapyndan amala aşyrylan hüjümiň yzýany, terrorçylyga garşy göreş alyp barýan giň göwrümli bileleşigi döretmäge çagyryş etdi. Bu bileleşik musulman ýurtlaryny öz içine alar.
Federika Mogerini bu baradaky taslamany Brýusselde Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleri bilen geçirjek gepleşikleriniň öň ýanynda, 19-njy ýanwarda mälim etdi. Bu gepleşiklere Arap Ligasynyň baş sekretarynyň hem gatnaşmagyna garaşylýar.
Mogerini, hem musulman ýurtlary bilen, hem-de Ýewropa Bileleşiginiň içinde has köp hyzmatdaşlygyň bolmalydygyny belledi.
7-9-njy ýanwarda Parižde yslamçy söweşijiler tarapyndan edilen hüjümleriň we geçen hepde şübheli yslamçylara garşy Günbatar Ýewropada geçirilen reýdleriň netijesinde Siriýadaky we Yrakdaky uruşlardan öz ýurtlaryna dolanan ýewropaly raýatlaryň terror hüjümlerini amala aşyryp biljekdikleri barada aladalanmalar artdy.