text:
Duşenbe güni dünýä boýunça internetde söz azatlygynyň güni bellenip geçildi. Bu çärä gabatlap, “Serhetsiz reportýorlar” guramasy özüniň ýyllyk çap edýän “Internetiň duşmanlary” atly hasabatyny ýaýratdy
. Hasabatda seredilip geçilýän döwletler “Internetiň duşmanlary” we “Gözegçilikde bolan döwletler” diýen toparlara bölünýär.
“Serhetsiz reportýorlar” guramasynyň hasabatynda Türkmenistan “Internetiň duşmanlary” diýen topara girizildi. Hasabatda Türkmenistanda soňky döwürde ösüp başlan internetiň gerimine böwet goýlandygy, şeýle-de ýurtda giň gerimdäki senzuranyň dowam edýändigi aýdylýar.
Gurbanguly Berdimuhamedow häkimiýet başyna geçenden soň, ýurtda internet mümkinçiligi giňeldilip başlandy. Ýurt boýunça internet-kafelary açyldy we adaty raýatlaryň öýlerine internet çekmeklerine mümkinçilik döredildi. Prezidentiň özi-de dünýäniň häzirki talaplarynda internetiň halka elýeterli bolmagynyň zerurdygyny öz çykyşlarynda nygap gelýär.
“Türkmenet”
Aşgabat, 8-nji fewral.
Emma duşenbe güni ýaýradylan hasabatdan çen tutulsa, Türkmenistanda internet bilen bagly ençeme tehniki we maliýe kynçylyklary dowam edýär. Şeýle-de, halkyň interneti giňden peýdalanmagyna garşy böwet goýulýar.
“Serhetsiz reportýorlar” guramasynyň soňky hasabatynda Türkmenistandaky internetiň ýagdaýy ýaňsylanyp, “Türkmenet” diýlip atlandyrlypdyr. Guramanyň Ýewropa we postsowet döwletleri boýunça bölüminiň ýolbaşçysy Ýohan Bir muny Türkmenistandaky internetiň dünýäden bölünip aýrylandygy bilen düşündirýär:
—Türkmenistanda halkyň aglabasyna elýeterli bolan interneti, aslynda, sözüň doly manysynda internet diýip hem atlandyryp bolmaýar. Bu internetiň gözegçilikden we senzuradan geçen bir görnüşidir. Resmi habar saýtlaryndan özge ýerlerden maglumat almak juda kyn we çäkli. Şu sebäpli-de biz muňa “Türkmenet” diýen at goýduk.
Gorky klimaty
“Internetiň duşmanlary” atly hasabatda bellenmegine görä, özge pikirleri öňe sürýän websaýtlar Türkmenistanda petikli bolmagyna galýar. Şeýle-de ýurtda “Facebook” we “Twitter” ýaly sosial aragatnaşyk ulgamlarynyň hem petiklenendigi aýdylýar.
Hasabatda Türkmenistanda gorky-howatyr klimatynyň höküm sürýändigi sebäpli, raýatlaryň internetiň üsti bilen syýasy ýa-da jemgyýetiň ýiti meslelelerini gürrüň etmekden saklanýandyklary hem bellenip geçilýär.
“Serhetsiz reportýorlar” guramasynyň mundan ozalky hasabatlarda hem Türkmenistan “Internetiň duşmanlary” diýen topara girizilip gelýärdi. Ýohan Bir häzire çenli özgerilşikleriň juda pesdigini, mundan soň hem bu ugurda öňegidişlige garaşylmaýandygyny aýdýar. Ol käbir ýurtlaryň interneti petiklemeginiň arkasynda durýan sebäpleri Azatlyk Radiosyna şeýle düşündirdi:
Azat metbugatyň bar ýerinde adamlar kynçylyklara, olaryň gerimine göz ýetirip bilýärler. Olar bu ugurda ýeke däldiklerini, özleri ýaly pikir edýänleriň hem bardygyny duýýarlar.
—Bilýäňizmi, azat metbugat bilen demokratiýanyň ýa-da demokratik prosesiň arasynda berk baglanyşyk bar. Muny geçen ýyl arap döwletlerinde ýüze çykan wakalar has aýdyň görkezýär. Azat metbugatyň bar ýerinde adamlar kynçylyklara, olaryň gerimine göz ýetirip bilýärler. Olar bu ugurda ýeke däldiklerini, özleri ýaly pikir edýänleriň hem bardygyny duýýarlar. Eger-de olar bir ýere jemlenseler üýtgeşmeleriň bolmagy mümkin.
“Serhetsiz reportýorlar” guramasynyň hasabatynda “Internetiň duşmanlar” diýen toparda 10 döwlet ýerleşdirilip, olaryň arasynda Demirgazyk Koreýa, Özbegistan, Eýran ýaly döwletler hem bar.
“Serhetsiz reportýorlar”guramasy 1985-nji ýylda Parižde esaslandyryldy. Guramanyň esasy maksatlary senzura garşy göreşmek, öz kesp-käri sebäpli türmä basylan žurnalistlere hemaýat bermek ýaly çärelerden ybarat.


c: text/html

text:
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko ýurduň gündogaryndaky separatistik konflikti çözmek üçin ok atyşygy bes etmek boýunça gyssagly planyň ugrunda işlejegini aýtdy. Poroşenko bu barada Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin bilen geçiren gepleşikleriniň yzysüre yglan etdi.
Poroşenko Putin bilen 26-njy awgustda geçiren iki sagatlyk ýüzbe-ýüz gepleşiklerini “örän berk we köptaraplaýyn” diýip häsiýetlendirdi we ähli taraplaryň Kiýewiň parahatçylyk tekliplerini “biragyzdan” goldandygyny aýtdy.
Parahatçylyk plany
Poroşenko bu ugurda şeýle diýdi: "Men parahatçylyk plany bilen bagly ideýanyň netijede ähli döwletleriň ýolbaşçylary tarapyndan biragyzdan goldanandygyny aýdyp biljek. Birinji nobatda biz bikanun ýaragly toparlar tarapyndan bikanun saklanýan ukrain raýatlary üçin parahatçylygy we azatlygy üpjün etmek boýunça ylalaşyga gelinmelidigini berk nygtadyk”.
Poroşenko žurnalistlere “ok atyşygyň ikitaraplaýyn häsiýetde doly ýatyrylmagyny üpjün etjek ýol kartasynyň mümkin boldugyndan tiz taýýarlanjagyny” gürrüň berdi.
Putin öz tarapyndan Minskdäki gepleşikleriň pozitiw bolandygyny, emma ok atyşygy bes etmek planynyň Kiýewiň we gozgalaňçylaryň içerki işidigini aýtdy we “bu biziň işimiz däl, bu Ukrainanyň özüne degişli” diýdi.
"Biz muny edip bilmeýäris, biz, ýagny Orsýet, Kiýewiň, Donetskiň we Luganskyň arasynda bolup biljek ylalaşyklar we ok atyşygyň bes edilmegine degişli haýsy-da bolsa bir şertler barada gepleşik geçirip bilmeýäris.. Bu biziň işimiz däl, bu Ukrainanyň öz içerki işi. Biz diňe bolup biljek we, meniň pikirimçe, iňňän zerur gepleşikler prosesiniň gidişinde ynamly ýagdaýy döretmek üçin goldaw berip bilýäris. Bu barada biz gepleşdik”.
Emma Putin parahatçylyk prosesi başlanan halatynda Orsýetiň goldamak üçin elinden gelenini etjekdigini aýtdy.
Günbatar Orsýeti separatistleri ýarag bilen üpjün etmekde aýyplaýar. Moskwa muny ret edýär.
BMG-niň maglumatlaryna görä, aprel aýyndan bäri Donetsk we Lugansk regionlarynda Ukrainanyň hökümet güýçleriniň we orsýetparaz separatistleriň arasyndaky söweşler zerarly 2 000-den gowrak adam wepat bolupdyr.
Gaz söwdasy
Putin Poroşenkonyň Orsýetiň Ukraina gaz akdyrmagy bilen bagly mesele boýunça hem gepleşik geçirmäge razy bolandygyny aýtdy.
Poroşenko energiýa gepleşikleriniň 6-njy sentýabra bellenendigini we oňa ÝB-niň gatnaşjakdygyny aýtdy.
Putin Orsýetiň, Ukrainanyň we ÝB-niň arasynda Moskwanyň Ukrainanyň ÝB bilen assosiasiýa barada ylalaşygyna bildirýän aladalanmalaryny gowşatmak ugrunda işleşmek barada hem ylalaşylandygyny aýtdy we Orsýetiň, öz howsalalary hasaba alynmadyk ýagdaýynda, özüni goramak üçin çäre görjekdigini ýene-de nygtady.
Poroşenko taraplaryň arasynda serhet gözegçiligi barada iki ýurduň harby ýolbaşçylarynyň gatnaşmagynda harby konsultasiýalary geçirmek barada ylalaşylandygyny aýtdy.
Kiýew serhetlere netijeli gözegçilik etmegiň gandöküşikligi togtatmagyň we regiony durnuklylaşdyrmagyň ýeke-täk ýoludygyny aýdýar.
Minskdäki gepleşikleriň başlanmagyndan sanlyja sagat geçensoň Ukrainanyň harbylary özleriniň Orsýetiň 10 sany esgerini ele salandyklaryny habar berdiler. Separatistleriň geýmini geýnen esgerleriň Orsýetden Ukraina harby ulaglarda geçendigi aýdylýar.
26-njy awgustda Orsýetiň Goranmak ministrliginiň resmileri Orsýetiň esgerleriniň Ukrainanyň giňişligine geçendigini tassykladylar, emma olaryň serhediň belgisiz böleginden azaşyp geçendigini aýtdylar.
Gizlin gepleşik
Şol bir wagtyň özünde-de Assosiated Press agentligi Finlýandiýanyň Daşary işler ministrligine salgylanyp, iýun aýynda ABŞ-nyň we Orsýetiň Finlýandiýada Ukraina boýunça gizlin gepleşikleri geçirendigini aýtdy.
Ministrligiň metbugat wekili Wesa Hakkinen ministrligiň maslahatyň guramaçylygyna ýardam berendigini aýtdy, emma şondan artyk maglumat bermekden boýun gaçyrdy. Şu aýyň başynda Finlýandiýanyň prezidenti Sauli Niinisto Putin bilen duşuşdy we Poroşenko bilen gepleşmek üçin Ukraina syýahat etdi. 26-njy awgustda Niinistonyň edarasy özüniň gizlin gepleşiklere gatnaşmandygyny aýtdy.
27-nji awgustda Orsýetiň Daşary işler ministrligi gizlin gepleşikler baradaky habarlary ret etdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ýekşenbe güni Siriýanyň hökümeti geçen hepde ýurduň Hama şäheriniň golaýynda tanklaryň we wertolýotlaryň ulanylyp, adamlaryň öldürilendigini inkär etdi.
Damaskda ýekşenbe güni gurnalan metbugat konferensiýasynda eden çykyşynda Siriýanyň Daşary işler ministrliginiň metbugat sekretary Jihad Madkissi uly adam ýitgileriniň bolan ýerinde tanklaryň we uçarlaryň ulanylandygy baradaky maglumatlaryň bütinleý nädogrudygyny nygtady.
Ol bu gürrüňi edilýän ýerde ýaragly söweşijiler bilen bolan çaknyşyklarda hökümet güýçleriniň ulanan iň agyr ýaragynyň granatamýotlardan ybarat bolandygyny öňe sürdi.
Ýerli aktiwistler geçen hepde Tremseh obasynyň golaýynda hokumet guýçlerinin tanklary we wertolýotlary ulanyp, 150-den gowrak parahat ýaşaýjyny öldürendiklerini aýdýarlar.


text:
"Güýmenje" portaly
Hyzmat barada
“Güýmenje” portaly – müşderilere dürli peýdaly we tomaşa maglumatlary (şorta sözleri, ötgür sözleri, peýdaly maslahatlary, gülkili ýagdaýlary, şadyýan aldawlary) diňläp, öz wagtyny gyzykly we şadyýan geçirmäge mümkinçilik berýär.
KIM ONY BIRIKDIRIP BILÝÄR?
“Güýmenje” portaly – ähli müşderler üçin el ýeterlidir.
HYZMATYŇ TESWIRLENMESI
Hyzmaty birikdirmek üçin haýsy-da bolsa başga hyzmata birikdirilmedik dörtbirlikden düzülen gysga belgini basmaly. Mysal üçin, 2233. Ondan soňra müşderi hyzmatyň dilini saýlaýar we hyzmatyň baş menýusyna girýär.
Şortasözler bölümine geçmek üçin müşderi 1-e basmaly.
Ötgür sözler bölümine geçmek üçin müşderi 2-ä basmaly.
Gülkili ýagdaýlar bölümine geçmek üçin müşderi 3-e basmaly.
Maslahatlar bölümine geçmek üçin müşderi 4-e basmaly.
Şadyýan aldawlary bölümine geçmek üçin müşderi 5-e basmaly.
Status bölümine geçmek üçin müşderi 6-a basmaly.
Bölümler barada maglumat almak üçin müşderi 7-ä basmaly.
Ýazylşyklaryň dolandyryşy menýusyna geçmek üçin müşderi 8-e basmaly.
Dilleri saýlamak menýusyna geçmek üçin müşderi 0-e basmaly.
HYZMATYŇ BAHASY
“Güýmenje” portalyna ygtyýar bermek” hyzmatynyň nyrhy.
*“Güýmenje” portalyna ygtyýar bermek” hyzmaty müşderä Prowaýder tarapyndan “Güýmenje” portaly” hyzmatynyň aktiwleşdirmeden 3-nji gün geçenden soňra birikdirilýär.
HYZMATDAN KESILMEGI
Hyzmatdan kesilmek üçin hyzmatlaryň menýusynda “Ýazylşyklaryň dolandyryşy” bölüminden peýdalanmaly.
Üns beriň! Portalda maglumatlary her günki diňlenilişi 30 minutdan köp bolmaly däl.


text:
Ýekşenbe güni «WikiLeaks» internet saýtyny esaslandyryjy Julian Assanj Birleşen Ştatlaryň diplomatik çeşmelerinden alnan maglumatlaryň öz saýtynda ýaýradylmagynyň hiç kime zyýan ýetirmändigini aýdyp çykyş etdi.
Britaniýada gurnalan edebiýat festiwalynda eden bu çykyşynda Julian Assanj «WikiLeaks» internet saýtynyň ýaýradan gizlin dokumentleri sebäpli kimdir-birine zyýan ýetendigi barada resmi şikaýatlaryň ýokdugyny aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň häkimiýetleri «WikiLeaks» saýtynyň gizlin diplomatik dokumentleri jemgyýetçilige ýaýratmak arkaly kanunçylygy bozandygy ýa bozmandygy baradaky mesele boýunça derňew alyp barýarlar.
«WikiLeaks» internet saýtyny esaslandyryjy Julian Assanj şwesiýaly iki sany aýala jynsy taýdan zorluk edenlikde bildirilýän aýyplamalar boýunça häzirki wagt Britaniýada suduň gutarnykly kararyna garaşýar.


text:
Türkmenistanyň nebit-gaz pudagynyň resmi websaýtynda "Gazprom kompaniýasy şertnamalary yzygiderli bozýar" we bu onuň "durnuksyz partnýordygy" barada pikir döredýär diýen mazmunly makala çap edildi.
Türkmenistanyň nebit-gaz pudagynyň resmi websaýtynda peýda bolan "Türkmen gazynyň Orsýete akdyrylmagy dikeldilermi?" sözbaşyly makalada Türkmenistanyň köp ugurly gaz eksportyna bil baglaýandygy aýdylýar we Türkmenistanyň Orsýet bilen ylalaşyklarynyň "Gazprom" tarapyndan ýerine ýetirilmeýändigi habar berilýär.
2007-nji ýylyň maý aýynda Türkmenbaşy şäherinde Türkmenistanyň, Orsýet Federasiýasynyň we Gazagystan Respublikasynyň prezidentleri Hazarýaka gazgeçirijisini gurmak barada bilelikdäki deklarasiýa gol çekdiler. Ýarym ýyl çemesi wagtdan soň, şol ýylyň 20-nji dekabrynda Moskwada üç ýurduň prezidentiniň gatnaşmagynda hazarýaka gazgeçirijisini gurmak barada üçtaraplaýyn hökümetara ylalaşygyna gol goýuldy diýip, maglumatda aýdylýar. “Gazpromyň” baştutanynyň 2008-nji ýylyň 25-nji iýulynda Aşgabatda Türkmenistanyň çäklerindäki inwestision proýektleriň, şol sanda “Gazpromyň” “Gündogar-Günbatar” gazgeçirijisiniň gurluşygyna gatnaşmagy baradaky ylalaşyga gol çekendigi aýdylýar.
Gaz söwdasynyň möçberi azalýar
Emma maglumata görä, “Gazpromyň” hökümetara, pudagara derejelerde gelnen ylalaşyklary berjaý etmändigi sebäpli hazaýaka gaz geçirijisiniň gurluşygy togtadylypdyr.
Üstesine, ”Gazpromyň” ýylda 80 milliard kubometr gaz geçirijilik ukybyna eýe bolan “Orta aziýa-merkez” gaz sistemasy arkaly Orsýet Federasiýasyna we GDA ýurtlaryna akdyrýan gazynyň möçberi soňky ýyllarda yzygiderli azalýar diýlip, Türkmenistanyň nebit-gaz pudagynyň resmi websaýtynda Nebit-gaz institutynyň bilermeni B.Pirnyýazowyň adyndan çap edilen makalada aýdylýar. Bu maglumatda “Gazprom-eksportyň” 2003-njy ýylyň 10-njy aprelinde baglaşylan we ýylda 70-80 milliard kubometr türkmen gazyny Orsýete akdyrmagy göz öňünde tutýan 25 ýyllyk ylalaşygyň şertlerini doly derejede ýerine ýetimeýändigi bellenilýär.
Maglumatda habar berlişine görä, 2009-njy ýyla çenli Orsýet Türkmenistandan ýylda 40-45 milliard kubometr gaz satyn alypdyr, 2010-njy ýyldan soň Orsýetiň pozisiýasyna laýyklykda, Türkmenistandan satyn alnan gazyň möçberi azaldylyp, ýylda 11 milliard kubometre getirilipdir.
“Durnuksyz partnýor”
“2015-nji ýylda orsýet tarapy satyn alýan türkmen gazynyň möçberini ýylda 11 milliard kubometrden 4 milliarda çenli azaldýandygyny, ýene-de hiç hili delillendirmezden yglan etdi” diýip, maglumatda bellenýär we bu zatlaryň ählisi “Gazpromyň” we onuň bölümleriniň ylalaşyklary "yzygiderli bozýandygyny görkezýär" hem-de "iri energetik kompaniýasynyň, gynansak-da, durnuksyz partnýordygy barada pikir döredýär" diýip, Türkmenistanyň nebit-gaz pudagynyň resmi websaýtynda "Türkmen gazynyň Orsýete akdyrylmagy dikeldilermi?" atly makalada aýdylýar.
Orsýetiň hökümet baştutany Dmitriý Medwedew “Gazpromyň” 2015-nji ýylda Türkmenistandan we Özbegistandan satyn alýan gazynyň möçberini azaldýandygyny fewral aýynyň başynda yglan etdi.
2014-nji ýylyň aýagynda Orsýet “Gazpromyň” geljekde Merkezi Aziýanyň tebigy gazyny satyn almakdan doly el çekmek planyny hem mälim edipdi.
Türkmenistanyň nebit-gaz pudagynyň resmi websaýtynda çap bolan maglumata görä, "muňa garamazdan, türkmen tarapy uzak möhletli hyzmatdaşlyk gatnaşyklarynyň dowam etdirilmegine we Orsýete akdyrylýan gazyň öň planlaşdyrylan möçberiniň dikeldilmegine bil baglaýar".


text:
Türkmensähra, eýranly türkmenleriň köplük bolup ýaşaýan ýerine baranyňda ilki gözüňe ilýän zat türkmen aýal-gyzlarynyň gyzyl-ýaşyl reňkdäki lybaslary, ýaglyklary we gyňaçlary bolýar.
Belki-de, Eýranyň beýleki uly şäherlerinde aýal-gyzlar esasan gara lybasly eşikleri geýensoň, bu ýagdaý aýratyn göze ilýändir.
Türkmensähraly türkmenler diňe milli egin-eşiklerini däl, öz ene dillerini hem gorap saklaýarlar, ýagny olar uly-kiçi diýmän, öz aralarynda hemişe ene dillerinde, türkmençe gürleşýärler.
Bu bolsa, öz gezeginde, döwlet dili pars dili bolan ýurtda türkmen diliniň ene-atadan ogla-gyza geçip, öz gözelligini, baýlygyny ýitirmän saklamagynda uly rol oýnaýar.
Eýranly türkmenler zenanlaryň aktiwligi bilen hem öňe saýlanýar, olar medeniýetde we jemgyýetiň islendik beýleki pudagynda, ýurt kanunlarynyň çäginde, aktiw rol oýnaýarlar.
Azatlyk Radiosynyň "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sany Eýrandaky türkmensähraly türkmen zenanlarynyň jemgyýetdäki roluna, olaryň türkmençilik aladalaryna bagyşlandy.


text:
Aşgabat, 14.02.2015. “Türkmenportal”.
Türkmen uşu ussatlary Zahedanda (Eýran) geçirilen Günbatar Aziýa çempionatynda alty medal gazandylar. Tutluşyklaryň sanda görnüşinde baýraklar ugrunda 13 döwletiň, şol sanda Iordaniýanyň, Gazagystanyň, Kuweýtiň, Liwanyň, Pakistanyň, Siriýanyň, Özbegistanyň wekilleri güýç synanyşdylar.
Türkmenistandan bu ýaryşlara sekiz türgen gatnaşdy we olaryň altysy baýrakly orunlary eýelediler.
Inçhonda (Koreýa Respublikasy) geçirilen XVII tomusky Aziýa oýunlarynyň bürünç medalynyň eýesi Salaheddin Baýramow (65 kg çenli agram) we Muhammet Gurbanow (75 kg agram) kümüş medal gazandylar. Finala barýan ýolda S. Baýramow liwanly, yrakly türgenleri ýeňip, jemleýji tutluşykda eýranly uşuçydan asgyn geldi. M. Gurbanow bolsa Gazagystanyň we Eýranyň wekillerinden üstün çykyp, pakistanly türgenden ýeňildi.
Türkmenistanyň toparyndan Çarygylyç Tagangylyjow (56 kg çenli agram), Rahat Rahymow (60 kg çenli agram), Goçmyrat Jumanyýazow (70 kg çenli agram) we Kemal Sähedow (85 kg çenli agram) bürünç medallara mynasyp boldular. Baýrakly orunlary eýelänleriň ählisi Aşgabat şäheriniň Sport baradaky komitetiniň toplumlaýyn sport mekdebiniň türgenleridir.
Çempionatyň geçirilen günlerinde Aziýanyň Merkezi we Günbatar uşu federasiýalary birleşdirilip, onuň başlyklygyna eýranly Mahdi Ali Nejad saýlanyldy. Türkmenistanyň uşu federasiýasynyň başlygy, at gazanan tälimçi Ýazmyrat Annamyradow täze sebit sport guramasynyň ýerine ýetiriji geňeşiniň düzümine girizildi.
Türkmen uşu ussatlaryna gelejekki ýaryşlar barada aýtsak, olar 20-22-nji mart aralygynda Rigada geçiriljek Latwiýanyň açyk çempionatyna gatnaşarlar. Güýzde bolsa Jakartada (Indoneziýa) ýylyň esasy bäsleşigi — dünýä çempionaty bolup geçer bu ýaryşa ýer ýüzüniň dürli yklymlaryndan söweş sungatynyň ussatlary gatnaşarlar.


text:
Türkmenistanda ýurdumyzyň Araly halas etmegiň Halkara gaznasynda 2017-2019-njy ýyllarda başlyklyk etmegi bilen baglanyşykly guramaçylyk meseleleri çözülýär
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzyň Araly halas etmegiň Halkara gaznasynda 2017-2019-njy ýyllarda başlyklyk etmegi bilen baglanyşykly guramaçylyk we beýleki meseleleri çözmek boýunça Karara gol çekdi.
Bu ulgamda giň halkara hyzmatdaşlyk ýörelgelerine eýerýän Bitarap Türkmenistan anyk başlangyçlary öňe sürýär, iri taslamalary durmuşa geçirýär we sebit, ählumumy gün tertibine girizilen möhüm meseleleriň deňeçer çözgüdini işläp taýýarlamak boýunça anyk çäreleri görýär. Şunda, Aral deňzini halas etmek, onuň çäklerinde durmuş-ekologiýa ýagdaýyny sagdynlaşdyrmak meselelerine aýratyn üns berilýär.
Bitarap Türkmenistan ýurdumyzda hem-de tutuş sebitde ekologiýa howpsuzlygynyň üpjün edilmegine, bu ugurda netijeli hyzmatdaşlygyň berkidilmegine gönükdirilen öňdengörüjilikli we tebigaty goramak ähmiýetli syýasaty durmuşa geçirmek bilen iri taslamalaryň durmuşa geçirilmegine işjeň gatnaşýar we Aral deňzini halas etmegiň Halkara gaznasynyň howandarlygynda guralýan halkara maksatnamalaryna we çärelerine işjeň gatnaşýar.


text:
Penşenbe güni Demirgazyk Koreýa öz raketasyny kosmosa uçurjakdygyny mälim etdi. Mundan öň Phenýan öz raketasyny haçan kosmosa uçurjakdygyny anyk habar bermändi. Çarşenbe güni Phenýanly resmiler raketanyň ýangyçdan doldurylandygyny aýtdylar.
Amerikanyň Birleşen Ştatlary we käbir beýleki döwletler Demirgazyk Koreýanyň bu uçuş arkaly özüniň uzak aralyga niýetlenen raketasyny synag etmek isleýändigini gümän edýärler. Şeýle synagy Birleşen Milletler Guramasynyň sanksiýalary gadagan edýär.
Mundan öň Birleşen Ştatlaryň Döwlet Sekretary Hillari Klinton Phenýana şeýle synagy geçirmezligi duýdurdy we onuň regional howpsuzlyga göni wehim bolmagynyň mümkindigini aýtdy.


text:
ABŞ-nyň wide-prezidenti Joe Biden Kiýewe saparynyň dowamynda eden çykyşynda ABŞ-nyň Ukrainanyň ykdysadyýetine kömek bermäge taýýardygyny, emma korrupsiýany aradan aýyrmak üçin has köp işiň edilmelidigini aýtdy.
“Siz öz sistemaňyzda kök uran korrupsiýa çişine garşy göreşmeli”, diýip Biden aýtdy.
Biden Ukrainanyň kemsidiji howplar we agyr problemalar bilen ýüzbe-ýüz bolýandygyny belläp, ABŞ-nyň ukrain liderlerine milli bütewiligi gazanmak we energiýa taýdan garaşsyzlygy üpjün etmek ugrunda ýardam bermäge taýýardygyny aýtdy. Şeýle-de, Biden ABŞ-nyň howpsuzlyk güýçlerine ýardam bermäge, şol sanda kommunikasiýa, bombalary ýok etmek boýunça tehnologiýar we transport hem inženerlik enjamlary bilen baglylykda jemi 20 million dollarlyk ýardam berjekdigini mälim etdi.
Bideniň Kiýewe bu sapary Ukrainanyň we Orsýetiň arasynda dartgynlylygyň dowam edýän wagtynda amala aşyrylýar.
Ukrainanyň parlamentiniň agzalarynyň öňünde eden bu çykyşynda Biden ýurtda 25-nji maýda geçiriljek prezidentlik saýlawlarynyň ýurduň taryhyndaky iň möhüm ses berişlik boljakdygyny aýtdy.
Biden 22-nji aprelde Ukrainanyň prezidenti wezipesini ýerine ýetirýän Oleksandr Turçinow we premýer-ministr Arseniý Ýatsenýuk bilen duşudy.


text:
Özbegistanyň senaty amnistiýa baradaky rezolýusiýany tassyklady. Ol penşenbe güni güýje girmeli.
Amnistiýa baradaky rezolýusiýany prezident Yslam Kerimow öňe sürdi. Oňa kiçi jenaýatlary amala aşyran, şeýle-de jemgyýete hiç hili howpy döretmeýän adamlar girýär.
Amnistiýa düşen adamlar ýa türme tussaglygyndan boşadylar ýa-da olaryň jeza möhleti azaldylar. Amnistiýa näçe adamyň düşjekdigi barada maglumat ýok.
Özbek senatory Swetlana Artykowanyň çarşenbe güni beren maglumatyna görä, amnistiýa ýurduň konstitusiýasynyň 20 ýyllygyna gabatlanyp geçirilýär. Özbek konstitusiýasy 1992-nji ýylyň 8-nji dekabrynda kabul edilipdi.


text:
Fransiýanyň maliýe ministriniň habar bermegine görä, ýurtda geçirilýän protestleriň her güni ykdysadyýete 200 milliondan 400 million ýewro çenli zyýan ýetirýär.
Maliýe ministri Kristin Lagardyň aýtamagyna görä, ýurtdaky protestçiler bilen polisiýanyň çaknyşyklary netijesinde Fransiýanyň dünýädäki abraýyna hem şikes ýetýär.
Fransiýada hökümetiň pensiýa reformasyna garşy dowam edýän protestler netijesinde ýurtdaky ýangyç stansiýalary boş galdy, transport gatnawlary bozuldy we mekdeplerde okuwlar bes edildi.
Emma, bu protestlere garamazdan, ýurduň parlamentiniň Aşakky öýi bu kanuny eýýäm tassyklady. Fransiýanyň Senaty bolsa şol kanun boýunça şu hepde ses berişlik geçirer.
Ýurduň profsoýuz wekilleri protestleri dowam etmäge çagyrýarlar.


text:
Pakistanyň harbylary ýurduň demirgazyk-günbatarynda söweşijilere garşy çärelerinde ilkinji gezek ýurduň içinde öndürilen sürüjisiz uçary ulanandygyny aýdýarlar.
Goşunyň metbugat-wekili general-maýor Asim Bajwa “Pakistanda öndürilen sürüjisiz Burrak uçary şu gün ilkinji gezek ulanyldy. Terrorçylaryň Şawal obasyndaky merkezine edilen zarbanyň netijesinde üç ýokary taýýarlykly terrorçy öldürildi”, diýip 7-nji sentýabrda Twitterde ýazdy.
Pakistan sürüjisiz uçary barada ilkinji gezek martda habar berdi we onuň üstünlikli synagdan geçendigini belledi.
Pakistan 2014-nji ýylyň iýul aýynda Demirgazyk Waziristan regionynda Pakistanyň “Talyban” hereketine we onuň ýaranlaryna garşy giň möçberli hüjümlere başlady.


text:
Mustafa Çokaý
Mustafa Çokaý 1889-njy ýylyň 25-nji dekabrynda günorta Gazagystanyň öňki Ak meçet, soňraky Gyzyl Orda şäheriniň golaýyndaky Narşoky gyşlagynda, gurply hem abraýly adamyň maşgalasynda dünýä indi. Ol üç erkek doganyň ortanjysy bolupdyr. Çaga wagtyna oba mekdebinde, oglanlyk hem ýetginjeklik ýyllarynda Daşkentdäki Türküstan çagalarynyň gimnaziýasynda gowy bilim alypdyr. Soňra Peterburg uniwersitetiniň ýuridiki fakultetini tamamlapdyr.
Onuň gimnaziýa hem studentlik ýyllary örän dartgynly döwre, syýasy çaknyşyklaryň dowam edýän wagtyna gabat gelýär. Şol döwürde Günbatarda 1-nji Jahan urşy-da barýardy. Aýratyn-da, 17-nji ýylyň başynda bolup geçen Fewral rewolýusiýasyny Mustafa Çokaý ýakyndan synlapdyr. Şol rewolýusiýanyň yz ýany Orsýetde döredilen Wagtlaýyn hökümete giren we soňra onuň ýolbaşçysy bolan Aleksandr Kerenskini ýakyndan tanapdyr. Öz wagtynda A.F. Kerenskiý hem Daşkent gimnaziýasynda okan ekeni.
Şol syýasy hereketler, Orsýetde bolýan özgerişlikler hem onuň baknalygyndaky Türküstan halkynyň agyr sosial ýagdaýy Mustafa Çokaýyň syýasy garaýyşlarynyň kämilleşmegine güýçli täsir edipdir. Ol öz döwrüniň öňdebaryjy hem tanymal şahslarynyň ençemesi bilen duşuşypdyr, olar bilen pikir alşypdyr. Onuň esasy maksady Türküstany Russiýanyň kolonial zulumyndan halas etmek bolupdyr. Sebäbi Türküstan öz dürli etniki düzümi, öňki ýaşap gelen taryhy şertleri, dini ynanjy hem sosial-ykdysady ýagdaýy babatynda, Orsýetden düýpli tapawutlanypdyr.
Mustafa Çokaýyň aýtmagy boýunça, Türküstanda halk synpy gatlaga bölünmändir we olaryň arasynda synpy çaknaşyk bolmandyr. Şonuň üçin ykdysady maksat bilen geçiriljek reformalara syýasy gatlagyň arasyndaky barlyşyksyz göreş hökmünde däl-de, ýerli şertlere görä çemeleşmelidigini öňe sürüpdir. Ol bu ugurda owaly bilen rus kolonial süteminden dynmagy esasy şert saýypdyr. Ol bu ugurda ýaş türküstanlylar hem beýleki progressiw pikirli toparlar bilen ýakyn aragatnaşykda bolupdyr. Ol Russiýada amala aşýan syýasy özgerişlikleriň hiç biriniň, şol sanda Wagtlaýyn hökümetiň hem, Bolşewikleriňem Türküstanyň halkyna milli azatlyk bermejegine göz ýetiripdir. Şeýlelikde, 1917-nji ýylda Türküstan musulman komitetiniň agzasy, soňra onuň başlygy bolupdyr.
Mustafa Çokaý 1917-nji ýylyň noýabrynda döredilen Türküstan awtonomiýasynyň agzalygyna saýlanýar. 1917-nji ýylyň 10-njy dekabrynda Türküstan awtonomiýasy jar edilýär. Wagtlaýyn hökümetiň düzümine ýerli milletleriň ählisinden wekiller, şol sanda musulman däl milletlerden hem wekiller girýär. Hökümeti dolandyrmak işi Mustafa Çokaýa tabşyrylýar.
Türküstan awtonomiýasyny Merkezi Aziýadaky ähli milletler goldapdyrlar. Türküstan awtonomiýasy bary-ýogy 64 gün ýaşap bilipdir. Bu awtonomiýa 1918-nji ýylyň 13-nji fewralynda Gyzyl Goşun tarapyndan wagşylarça basylyp ýatyrylýar. Şondan soň Mustafa Çokaýyň durmuşynda sergezdançylykly döwür başlanýar.
Fransiýada ýaşamaly bolýar
Mustafa Çokaý Orsýetiň dürli şäherlerinde, az wagtlyk Kawkazda, Türkiýede, soňra Fransiýada ýaşamaly we işlemeli bolýar. 1919-njy ýylyň başynda Krasnowodskide hem Aşgabatda bolup görüpdir. Örän sowatly hem düşünjeli bu ynsan öz ene dili bilen birlikde çagataý dilini göwy özleşdiripdir. Türk dilinde erkin ýazmagy hem gürlemegi başarypdyr. Rus dili onuň ikinji ene dili ýaly bolupdyr. Fransuz hem iňlis dillerini bilipdir. Şol bilimi oňa dürli dillerde makalalar ýazmaga hem örän abraýly tribunalarda çykyş etmäge şert döredipdir.
Mustafa Çokaý Fransiýada ýaşan döwründe “Ýaş Türküstan” žurnalyny esaslandyrýar. Mustafa Çokaýyň ýiti sözi, yzygiderli çykyşy hökümet başynda oturan bolşewikleri (kommunistleri) Türküstanyň halky, olaryň maddy hal-ýagdaýy barada alada etmäge mejbur edipdir. Iňlis dilinde ýazan “Türküstanda basmaçylyk hereketi” atly uly göwrümli maklasynda türkmen halkynyň watançy ogly Jüneýit han – Gurbanmämmet serdar barada giňişleýin maglumat beripdir.


text:
Ukrainada oppozisiýanyň we prezident Wiktor Ýanukowiçiň arasynda bolan gepleşikler netije bermänsoň hökümete garşy çykyş edýän protestçiler Kiýewdäki protest lagerini ýaýbaňlandyrýarlar.
Protestçiler Garaşsyzlyk meýdançasynyň daşynda täze barrikada böwetleri döretdiler we Oba hojalyk ministrligini eýelediler. Penşenbe güni oppozisiýanyň liderleri prezident Ýanukowiç bilen dört sagadyň dowamynda gepleşdiler. Emma protestçiler Ýanukowiçiň öňe süren eglişiklerinden ýüz öwürdiler.
Ukrainanyň günbatar regionynyň ençeme şäherlerinde protestçiler regional administrasiýalarynyň edara jaýlaryny eýelediler. Anna güni Içeri işler ministrligi çarşenbe güni wepat bolan iki protestçiniň ok ýaralaryndan heläk bolandygyny tassyklady, emma jogapkärçilikden boýun gaçyrdy.
Ýewropa Bileleşiginiň ýaýbaňlanmak boýunça komissary Stefan Fuele Ukrainadaky syýasy dialoga ýardam bermek üçin anna güni Kiýewe bardy.


text:
Düňýäniň abraýly ýokary okuw jaýlarynyň biri bolan Kolumbia uniwersiteti bilen Aşgabadyň arasynda bilim boýunça gepleşikler dowam edýär. Bu habary ady agzalýan uniwersitetiň metbugat bölüminiň başlygy Robert Hornsby Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugyna beren yazmaça beýanatynda aýtdy.
Ady agzalýan wekiliň aýtmagyna görä, türkmen hökümetiniň wekilleri bilen olaryň arasynda netijeli hem konstruktiw gepleşikler geçirilipdir.
Jenap Hornsby, Türkmenistaniň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň mundan iki ýyl öň bu uniwersitete eden saparyndan soňra, olar bilen türkmen resmileriniň arasynda ençeme gezek gepleşik geçirilenligini hem mälim etdi.
Häzirki döwürde bu uniwersitedte diňe bir türkmen studenti okaýar. Ol hem öz tagallasy bilen uniwersitete okuwa giren studentdir.


text:
Aşgabat, 14.02.2015. “Türkmenportal”.
4- 5-nji martda Baku şäherinde Hazar deňziniň meseleleri boýunça Ýörite iş toparynyň nobatdaky duşuşygy geçiriler. Onda Hazarýaka döwletleriniň arasynda ykdysady hyzmatdaşlyk hakyndaky Ylalaşygyň taslamasyny işläp taýýarlamaga şeýle hem Türkmenistanyň Prezidentiniň bu Ylalaşygy iş ýüzünde amala aşyrmagyň guraly hökmünde hemişelik esasda hereket edýän Hazar Ykdysady Forumyny döretmek baradaky başlangyjyna, sebitde halkara ulag ulgamyny ösdürmek, ulag-üstaşyr geçelgelerini döretmek we olaryň üsti bilen Ýewropa bilen Aziýanyň arasynda gatnawlary işjeňleşdirmek boýunça Ylalaşygyň taslamasyny taýýarlamak babatdaky tekliplerine degişli meseleler ara alnyp maslahatlaşylar.
Hazar — bu ajaýyp tebigy suw giňişligi bolup, Türkmenistan gelejekde-de Hazaryň ekologiýa abadançylygyny üpjün etmäge, onuň biologiki köpdürlüligini aýawly saklamaga, gojaman Hazaryň baý serişdelerini rejeli ulanmaga, parahatçylygyň, dostlugyň, hoşniýetli goňşuçylygyň we netijeli hyzmatdaşlygyň deňzi hökmünde onuň derejesini pugtalandyrmaga gönükdirilen çäreleri yzygiderli durmuşa geçirer.


text:
Şu gün Orsýetiň prezident administrasiýasy islendik möçberdäki alkogol içgili halda ulag sürülmegini gadagan edýän täze kanuny proýekti ýurduň parlamentine hödürledi.
Prezident Dmitriý Medwedew tarapyndan öňe sürlen bu kanuny proýekt belli bir möçberde alkogol içgili ulag sürmäge rugsat berýän ozalky düzgünleri ýatyrmaklygy göz öňünde tutýar.
Orsýetdäki häzirki bar bolan kanunçylyk sürüjiniň ganynda 0.03 prosent alkogolyň bolmagyna rugsat berýär.
Prezident Medwedew sürüjilere hat-da az-owlak möçberde spirtli içgi içmeklige rugsat berilmeginiň hem bu kanunyň bozulmagyna sebäp bolýandygyny aýdyp, sürüjilere spirtli içginiň islendik möçberiniň hem gadagan edilmelidigini öňe sürýär.
Orsýetiň hökümetiniň resmi statistikasyna görä, geçen ýyl Orsýetde sürüjileriň serhoş halda transport heläkçiligine uçramaklary netijesinde 2 müňden hem gowrak adam ölüpdir.


text:
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdogan çykyş edip, nobatdaky gezek hökümete garşy protestçileri ýazgardy. Erdogan özüniň tarapdarlaryna ýüzlenip, geljek ýyl geçiriljek ýerli saýlawlarda “protestçilere sapak bermäge” çagyrdy.
Erdogan bu barada ýekşenbe güni Adana şäherinde çykyş etdi. Şenbe güni agşam bu şäherde hökümetiň tarapdarlary we garşydaşlary özara çaknyşypdy.
Awtobusyň üstünde eden çykyşynda Erdogan tarapdarlaryny gazaplylykdan daşda durmaga çagyrdy. Türkiýede hökümete garşy protestler 10 gün bäri dowam edýär.
Adanadan soň Erdogan Mersin şäherine gitdi. Ol ýerde hem Türkiýäniň premýer-ministri meňzeş mazmunly çykyş etdi we täze sport desgasyny açdy.
Protestler dowam edýär
Ýekşenbe güni Stambul şäherinde on müňlerçe protestçi demonstrasiýa geçirdi. Şeýle-de protestler Türkiýäniň Ankara, Izmir we beýleki şäherlerinde geçirildi.
Stambulda protestçiler polisiýa garşy feýwerkleri atdy, polisiýa hem muňa göz ýaşardyjy gazy bilen jogap berdi.
Şenbe güni Türkiýäniň hökümeti ýagdaýlaryň “gözegçilik astynda saklanýandygyny” öňe sürdi.
Erdoganyň “Adalat we Galkynyş partiýasynyň” başlygynyň orunbasary Hüseýin Çelik çykyş edip, hökümetiň protestçileriň möhletinden öň saýlawlary geçirmek baradaky çagyryşlaryny ret edýändigini aýtdy.
Çelik: “Türkiýäniň käbir habar serişdeleri saýlawlaryň möhletinden öň geçiriljekdigi barada maglumat berdiler. Men bu maglumatlaryň dolulygyna esassyzdygyny aýdýaryn. Bular ýalan hekaýalardyr”.
Şeýle-de Çelik ýakyn günlerde hökümet agzalarynyň ýygnanyp, protestler barada maslahat geçirjekdigini hem sözüne goşdy.
Hökümete garşy protestler 31-nji maýda Stambulda başlandy. Taksim meýdanyndaky parahatçylykly protestler, polisiýanyň basyp ýatyrmak synanşygyndan soň, gazaplylyga ýazdy.
Protestçiler Eroganyň awtoritar we yslamçy bolandygyny öňe sürüp, närazylygyny beýan edýärler.
10 gün bäri dowam edýän protestlerde iki protestçi we bir polisiýa işgäri öldi.


text:
Meşhur amerikan aýdymçysy Jennifer Lopeziň awtoritar prezidentiň doglan gününde aýdym aýtmagy halkara habar serişdeleriniň ünsüni ozal görülmedik bir derejede Türkmenistana çekdi.
29-njy iýunda, Balkan welaýatynda geçýän Medeniýet hepdeliginiň çäginde, prezident G.Berdimuhamedowyň 56 ýaşynyň dolmagyna gabatlanyp guralan uly konsertde amerikan aýdymçysy bilen bilelikde türk, arap, ors, hytaý we türkmen aýdymçylary hem çykyş etdiler.
Bu konsert, görnüşinden, Türkmenistanda geçirilýän Medeniýet hepdeliginiň dowamy hökmünde kabul edilmelidi. Emma ol, adam hukuklaryny goraýjylaryň, žurnalistleriň ýene bir gezek Türkmenistandaky hukuk problemasyna ünsi çekip, sungat wekilleriniň öz öňe sürýän gymmatlyklaryna wepaly bolmalydygyny ýatlatmaklaryna sebäp boldy.
Azatlyk Radiosy nobatdaky “Tegelek stol” söhbetdeşligini bu konsertiň ýerli halk tarapyndan garşy alnyşy, onuň Günbatar metbugatynda döreden gowry, şonuň ýaly-da sungat wekilleri we adam hukuklary baradaky meselä bagyşlady.
Oňa ýerli synçylar A.Bugaýew, N.Nurmämmedow, Germaniýada ýaşaýan türkmen žurnalisti Näz Dürli gatnaşdy.


text:
Şu gün Ýewropa Bileleşiginiň daşary gatnaşyklar boýunça bölüminiň başlygy Katrin Aşton Hytaýyň häkimiýetlerini BMG-niň Eýrana garşy girizen sanksiýalaryna hormat goýmaklyga we ony berjaý etmeklige çagyrdy.
Ýakynda Birleşen Ştatlaryň hökümet resmileri Eýrana garşy girizilen täze sanksiýalara garamazdan, Hytaýyň kompaniýalarynyň Eýran bilen söwda gatnaşyklaryny ösdürýändiklerini aýdyp, çykyş edipdiler.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary gatnaşyklar boýunça bölüminiň başlygy Katrin Aşton şu gün Hytaýa saparynyň soňky güni Pekinde eden çykyşynda Hytaýyň häkimiýetlerini ýurduň kompaniýalarynyň Eýran bilen hyzmatdaşlyklaryny togtatmaga ýardam etmeklige çagyrdy.
Ýone žurnalistlere beren interwýusynda Katrin Aşton Hytaýyň kompaniýalarynyň Eýran bilen ykdysady hyzmatdaşlyklaryny ösdürip-ösdürmeýändikleri barada edil häzir bir zat aýtmaklygyň kyndygyny belledi.


text:
Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç Soçä bardy we onuň Gyşky Olimipiýa mahalynda Orsýetiň perzidenti W.Putin bilen duşuşmagyna garaşylýar.
Olar Ýanukowiç ÝB bilen ýakyn gatnaşyk gurmak baradaky şertnama gol çekmekden ýüz öwrenden soň dörän ukrain krizisi barada maslahatlaşmak üçin soňky gezek 8-nji ýanwarda duşuşypdylar. Ýanukowiçiň hökümeti şol krizisden soň Ukraina bilen ÝB-niň arasynda ýakyn gatnaşyk gurulmagyna berk garşy durýan Moskwadan ykdysady kömek alypdy.
Ýanukowiç Kiýewden penşenbe güni ýola çykdy. Ol şondan öň Birleşen Ştatlaryň döwlet departamentiniň Kiýewe sapara gelen kömekçisi Wiktoriýa Nuland bilen duşuşyp, özüniň konstitusiýa reformalaryna gol ýapýandygyny aýtdy. Bu Ukrainanyň Ýewropa tarapdar demonstarsiýaçylarynyň baş talaplarynyň biridi. Emma Ýanukowiç konstitusiýa girizilmeli düzedişleriň kanun esasynda edilmelidigini aýtdy.
Şeýle-de ol Nulanda raýat gozgalaňy mahalynda tussag edilen aktiwistleri boşatmak baradaky çäreleriň çaltlandyrylmagyny goldaýandygyny aýtdy. Ýanukowiç tussaglara günä geçiş yglan etmek baradaky kanuny goldady, ýöne ol muňa protestçileriň basyp alan jemgyýetçilik binalaryny boşatmagyny şert edip goýdy.
Syzyp çykan gürrüň
Şu arada Nuland anna güni Kiýewde žurnalistlere özüniň görnetin ýazgy edilen telefon gürrüňi barada düşündiriş bermekden ýüz öwürdi. Ýagny ol «hususy diplomatik gepleşik barada hiç zat diýmejegini» aýtdy.
Ol ýeýýäm Ýewropa Bileleşiginiň resmilerinden görnetin ýazgy edilen telefon gürrüňi barada ötünç sorapdy. Nuland telefonda Birleşen Ştatlaryň Ukrainadaky ilçisi Jefriý Pyat bilen Ukrainadaky krizis babatdaky amerikan çäreleri we ukrain oppozisiýa liderleriniň syýasy agramy barada maslahat eden ýaly görünýär.
Syzyp çykan telefon gürrüňi ukrain prezidenti Wiktor Ýanukowiç 25-nji ýanwarda oppozisiýa lideri Arseniý Ýatsenýuga premýer-ministr, Witaliý Kliçko bolsa, premýer-ministriň orunbasary bolmagy teklip edenden soň bolana meňzeýär. Nulandyňky diýip ynanylýan ses Kliçkonyň islendik täze hökümetiň düzüminde bolmagyny gowy pikir hasaplamaýandygyny aýdýar.
Wiktoria Nuland
Nulandyňky bolup eşidilýän ses gürrüňiň bir ýerinde ÝB-niň Kiýewdäki diplomatik tagallalaryndan berk lapykeçlik hem bildirýär.
ÝB-niň daşary syýasat ýolbaşçysy Ketrin Aştonyň sözçüsi syzyp çykdy diýilýän telefon gürrüňine kommentariý bermejegini aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň döwlet departamentiniň sözçüsi Jen Psaki dört minut dowam eden telefon gürrüňindäki sesleriň Nulanda we Ryata degişlidigini inkär etmedi. Ol Waşingtonda žurnalistlere şeýle diýdi:
"Ilçi Pyat bilen döwlet sekretarynyň kömekçisi Nulandyň, olaryň tagalllaaryny goldamak üçin, Ukrainadaky hökümet, oppozisiýa, biznes we raýat jemgyýetiniň liderleri bilen işleşendigi gizlin zat däl. Onsoň ol ýerde islendik pursatda golaýda bolan wakalar, teklipler, şol ýeriň özünde bolup geçýän zatlar baarada maslahat edilmegi geň bir zat bolmaly däl."
Psaki bu telefon gürrüňiniň ýazgysyny kimiň sosial mediada goýandygyny bilmeýändigini aýtdy, emma Moskwanyň ony sosial ulgamda öňe çykarmagyny tankyt etdi.
Putiniň geňeşçisi Sergeý Glazew bolsa, penşenbe güni Waşingtony 1994-nji ýylda baglaşylan we Birleşen Ştatlara hem Orsýete Ukrainadaky howpsuzlygyň kepillikleri hökmünde berlen rol babatdaky şertnamany bozmakda aýyplady.


text:
Türkmenistanda hökümetiň demirýol gurluşygyna uly üns berýändigi, täze wagonlary satyn alýandygy aýdylýar, ikinji tarapdan adamlar otla bilet tapmagyň kyndygyny, ýolagçylara edilýän hyzmatyň hiliniň pesdigini aýdýarlar.
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow golaýda Türkiýäniň Bodrum şäherinde gazak prezidenti Nursoltan Nazarbaýew bilen duşuşyp, Gazagystan-Türkmenistan-Eýran demirýolunyň 2014-nji ýylda ulanylmaga beriljekdigini aýtdy.
Aşgabatda anna güni geçirilen hökümet maslahatynda bolsa, Türkmenistanyň regionda wajyp söwda ýollarynyň çatrygynda ýerleşýändigi, onuň wajyp halkara ulag halkasy hökmünde möhüm ähmiýete eýe bolýandygy nygtaldy.
Bu ugurda edilýän işler «halkara demirýol gatnawyny pugtalandyrmakdan başga, ýurdumyzyň welaýatlarynyň depginli ösüşine hem ýardam edýär» diýip, türkmen metbugaty ýazýar.
Şeýle-de anna güni ýurduň Demirýol ulaglary ministrligine daşary ýurtdan müňden gowrak täze wagon arabalaryny satyn almaga ygtyýar berildi.
Ýöne soňky ýyllarda demirýol gatnawyny ösdürmek boýunça edilýän şeýle uly işlere garamazdan, Türkmenistanda ilatyň esasy şäherara transportlarynyň biri bolan otly hyzmatynyň kemçilikleri sanardan kän diýip, ýurt içinden gowuşýan habarlarda aýdylýar.
Eýsem türkmen demirýol hyzmaty ilatyň barha ösýän talaplaryny ödemekde nähili kynçylyk çekýär?
Türkmenistanda demirýol gatnawyny tizleşdirmek, ýygjamlaşdyrmak we otlularda halka edilýän hyzmatyň hilini ýokarlandyrmak üçin nämeler edilmeli?
Azatlyk Radiosy nobatdaky «Tegelek stol» söhbetdeşligini şu meselä bagyşlaýar. Eger-de öz demirýol tejribeleriňizi, türkmen we daşary ýurt demirýol hyzmaty baradaky pikirleriňizi paýlaşsaňyz, söhbete goşulsaňyz, minnetdar bolarys.


text:
Fransiýa "Yslam döwleti" atly toparyň jeňçilerine olaryň Siriýada güýçli ýeri bolan Rakkada howa zarbalaryny urdy.
Bu aralykda Parižde bolan terrorçylykly hüjümleriň gurnalmagyna kömek etdi diýip güman edilýän bir adamyny gözlemek işleri dowam edýär.
Fransiýanyň Goranmak ministrligi 15-nji noýabrda bir beýannama çykaryp, ýurduň harby uçarlarynyň Rakka 20 sany bomba taşlap, bir gorhanany, şeýle hem jeňçileriň türgenleşik geçirýän lagerini dargadandygyny habar berdi.
“Uruş akty”
Ýurduň daşary işler ministri Laurent Fabius Türkiýede G20 sammitiniň gapdalyndan çykyş edip, Fransiýanyň goranmak üçin reaksiýa görkezýändigini aýtdy. Fabius:
"Biz Yslam döwleti toparyna jogapsyz hüjüm etmäge ýol bermeris" diýdi.
Merkezi Londonda ýerleşýän Siriýanyň adam hukuklary boýnça synçy topary hem öten aşgam Rakkada gorhanalara we bir türgenleşik lagerine howa zarbalarynyň urlandygyny habar berdi. Synçy toparyň bildirmegine görä, çekilen ýitgiler barada maglumat berilmändir.
Howa zarbalary Parižde 132 adamynyň ölmegine, 320 adamynyň hem ýaralanmagyna getiren terrorçylykly hüjümlerden soňra ýola goýuldy.
Fransiýanyň prezidenti Francois Holand hüjümleri "uruş akty" diýip atlandyryp, ýurtda adatdan daşary ýagdaý yglan etdi. Ol bu hüjümleriň jogapkärçiligini öz üstüne alan "Yslam döwleti" toparyna "rehimsizlik" bilen gaýtawul bermegi wada etdi.
“Bu işler diňe Fransiýanyň däl...”
16-njy noýabrda Fransiýanyň premýer-ministri Mauel Walls tutuş Fransiýada güman edilýän yslamçylaryň öýlerini gije polisiň dökendigini bildirdi.
Ol: "Biz adatdan daşary ýagdaýyň kanuny mümkinçiliklerinden peýdalanyp, radikal jyhatçy hereketiň bir bölegi bolan adamlardan ... şeýle hem respublikada özara ýigrenjiň tarapyny çalýanlardan sorag edýäris" diýdi.
Walls soňra hem: "Biz bu işleriň diňe Fransiýanyň däl, eýse Ýewropanyň beýleki döwletleriniň hem garşysyna planlaşdyrylandygyny we şu wagt hem planlaşdyrylýandygyny bilýäris" diýip, sözüniň üstüne goşdy.
Fransuz polisiýasy öz iki dogany bilen bu gazaply hüjümleriň Belgiýada gurnalmagyna kömek etdi diýip güman edilýän bir adamyny tussag astyna almak boýunça halkara orderini çykardy.
Polisiýa hüjüm bilen baglylykda Belgiýada doglan Abdeslam Salayň gözlenýändigini aýdyp, ony "howply" diýip häsiýetlendirdi.
Belgiýaly resmiler Belgiýada hasaba alnan iki sany ulag Parižde tapylanyndan soň Brýusselde ýedi adamyň tutulandygyny bildirdiler. Bu iki ulag hüjümlerde ulanylypdyr diýip güman edilýär.
"Men Belgiýa topragynda ýigrenç wagyzçylarynyň bolmagyny islämok. Belgiýada olara ýer ýok" diýip, Belgiýanyň premýer-ministri Çarls Mişel Twitterde ýazdy.
Hüjümçileriň biriniň ady Ysmaýyl Omar Mostfaýi diýilýär. 29 ýaşly Mostafaýi Parižiň günorta-gündogarynda ýerleşýän Şartres şäherinde ýaşapdyr.
Parižiň "Respublika" ýadygärligi indi 13-nji noýabrda bolan hüjümlerde pida bolanlary hatyralamak üçin gelinýän ýere öwrüldi. Parižli Danielle 15-nji noýabrda öz gorkunsyny şeýle beýan etdi: "Men pikirlerimi jemläp, ölenleriň ýanynda bolaýyn diýdim. Ýöne her zatdan öň gyrgynçylygyň bes edilmelidigine hemmeler düşüner diýen az-kem umydym bar. Gynansam-da, gorkýaryn. Gorkýaryn diýmäge-de ysgynym ýok. Kim men gorkamok diýip biler? Hemmeler gorkýarlar".


text:
Gyrgyzystanyň öňki prezidenti Kurmanbek Bakiýewiň ýegenleri Asylbek Saliýev we Nursultan Bakiýew gazak-gyrgyz serhedinde ele salyndy. Bu barada Gyrgyzystanyň Milli howpsuzlyk boýunça döwlet komitetiniň metbugat edarasy habar berýär.
12 ýaşly Nursultan Bakiýew öz garyndaşlaryna gowşuryldy. 23 ýaşly Asylbek tussaglykda saklanýar.
Olaryň kakasy Janyş Bakiýew dogany Kurmanbek Bakiýewiň prezidentlik döwründe ýurduň ýokary derejeli howpsuzlyk resmisi bolup işläpdi.
Janyş Bakiýew 2010-njy ýylyň aprelindäki halk tolgunyşyklarynda adam öldürmekde aýyplanýar. Ol häzir gözlenýär.
2010-njy ýylyň aprel aýyndaky wakalar netijesinde Janyşyň dogany Kurmanbek Bakiýew häkimiýetden çetleşdirilipdi.


text:
Britan mediasy Orsýet bilen Hytaýyň amerikan jürlewükçisi Edward Snowdeniň syzdyran dokumentlerindäki aňrybaş gizlin maglumatdan uç çykarjak bolýandygyny aýdýar.
«The Sunday Times» we BBC 14-nji iýunda britan aňtaw agentleriniň öz howpsuzlyklary üçin yzyna çekilendigini ýazdy.
Britan gazeti, hökümet çeşmelerine salgylanyp, kodlanan dokumentlerde britan we amerikan agentleriniň şahsyýetini kesgitlemäge kömek etjek aňtaw tehnikalarynyň gizlin detallary bar diýdi.
Moskwa ABŞ-nyň öňki aňtaw işgäri, hökümetiň gözegçilik programmasynyň detallaryny metbugata syzdyran E.Snowdene 2013-nji ýylda gaçybatalga berdi.


text:
Ermenistan, Gürjüstan, Serbiýa we Ukraina ýaly birnäçe döwlet 16-njy awgustda Riodaky Olimpia oýunlarynda özleriniň ilkinji altyn medalyny gazandylar. Muňa garamazdan, käbir gapma-garşylyklar hem ýüze çykdy.
Erkekleriň arasynda 98 kilogram agrama çenli kategoriýanyň jemleýji tapgyrynda ermenistanly Artur Aleksanýan kubaly Ýasmany Daniel Lugo Kabreradan üstün çykdy we altyn medala eýe boldy.
Aleksanýanyň 16-njy awgustda gazanan ýeňşi Ermenistana 20 ýylyň dowamynda ilkinji altyn medal getirdi.
Baýrak gowşurmak dabarasynda, Aleksanýan şu ýylyň aprel aýynda Azerbaýjan bilen söweşleriň dowamynda heläk bolan ermeni esgeriniň suraty çekilen köýnegi geýip çykanda, köpleri geň galdyrdy.
“Ýeňşimi ermeni esgerlerine bagyşlaýaryn”
“Men öz ýeňşimi serhetlerimizi goran ermeni esgerlere we bölünen Daglyk Garabag regionynyň üstünde Azerbaýjan bilen 1990-njy ýyllaryň urşunda wepat bolan ähli adamlara bagyşlaýaryn” diýip, Aleksanýan aýtdy.
16-njy awgustda gürjüstanly ştangaçy Laşa Talakhadze erkekleriň arasynda 105 kilogram agrama çenli kategoriýa altyn medal gazandy.
Bu aralykda, ukrainaly sportsmen Oleh Wernýaýew Rioda geçýän tomusky Olimpia oýunlarynda sport gimnastikasynyň goşa brus ugry boýunça şahsy ýaryşynda öz ýurduna ilkinji altyn medaly getirdi.
Wernýaýew amerikaly sportsmen Danell Leýwany ýeňip, altyn medaly utan mahaly, orsýetli Dawid Belýawskiý bürünç medala eýe boldy.
Türkmen türgenleri
Bu Wernýaýewiň Rio oýunlaryndaky ikinji medaly bolup, ol geçen hepde kümüş medala mynasyp bolupdy.
16-njy awgustda grek-roman göreşi boýunça erkekleriň arasynda 66 kilogram agrama çenli kategoriýada serbiýaly sportsmen Dawo Stefanek Olimpia ermenistanly Migran Arutýunýany ýeňip, öz ýurduna Riodaky oýunlarda ilkinji altyn medaly getirdi.
Şol bir wagtda, Hytaý Rio-de-Žaneýro şäherinde geçirilýän Olimpia oýunlarynyň 11-nji gününde suwa çümmek ugrunda medallaryň sany boýunça öz agalygyny saklap gelýär.
Şeýle-de, 16-njy awgustda amerikaly gimnastikaçy Simone Biles ýene bir altyn medal gazanyp, Riodaky oýunlarda özüniň dördünji altyn medalyna mynasyp boldy. Onuň topardaşlary Ali Raisman kümüş, britaniýaly gimnastikaçy Amy Tinkler bürünç medaly utdular.
Bu aralykda, 16-njy awgustda erkekleriň arasynda 105 kilogram agrama çenli kategoriýada türkmenistanly agyr atletikaçy Hojamuhammet Toýçyýew hem çykyş etdi.
17-nji awgustda Riodaky Olimpia oýunlarynda türkmen toparynyň düzüminden ýekedaban zyňmak boýunça türgen Amanmyrat Hommadow çykyş edýär.


text:
Orsýetiň Federal howpsuzlyk gullugynyň (FSB) Moskwadaky akademiýasynda okaýan Merkezi Aziýadan gelen studentleriň arasynda uruş ýüze çykdy.
Gyrgyzystanyň Milli howpsuzlyk boýunça döwlet komitetiniň penşenbe güni beren maglumatyna görä, wakada alan ýaralary sebäpli, iki gyrgyz raýaty keselhana ýerleşdirilipdir.
Gürrüňi gidýän waka sişenbe güni akademiýanyň umumy ýaşaýyş jaýynda ýüz berdi. Habar serişdeleriniň maglumatyndan çen tutulsa, esasan täjik we gyrgyz talyplary özara ýakalaşypdyrlar.
Dawanyň näme sebäpden ýüze çykandygy barada takyk bir maglumat ýok. Çaknyşykda pyçaklaryň hem ulanylandygy aýdylýar.
Bu wakalardan soň, bäş adam keselhana ýerleşdirilip, olaryň ikisine operasiýa edildi.
Gyrgyzystanyň we Täjigistanyň Moskwadaky ilçihanalary bu wakany derňemek boýunça ors resmilerine hemaýat berýärler.


text:
Amerikan prezidenti Barak Obamanyň aýtmagyna görä, Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň Damasky goldamagy onuň ýolbaşçylygynyň ýaramzdygyny görkezýär. Moskwa bolsa pitneçilere garşy göreşinde özüniň kanuny hökümeti goldaýandygyny aýdýar.
Obama 11-nji oktýabrda "Jenap Putin diňe howp salmak bilen özüniň ýeke-täk ýarany Siriýanyň prezidenti Başar al-Assady aýak üstünde saklamak üçin indi öz esgerlerini, öz goşunyny bagyş edýär" diýdi.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti "CBS" telekanalynyň "60 Minut" atly habar programmasynda eden çylyşynda "Olaryň bu işi etmegi güýçlüligiň alamaty däl" diýdi.
"Keserip ýatan krizisiň çözgüdiniň talap edýan zadynyň täze hökümete geçilmekdigine esasy aktýorlar düşünmeli" diýip, Obama 9-njy oktýabrda ýazga alnan interwýuda tekrarlady.
Ol soňra hem: "Munuň ýok ýerinde iş ýol almaz" diýip, sözüniň üstüne goşdy.
Aýdylyşyna görä, Siriýanyň hökümet güýçleri 11-nji oktýabrda gozgalaňçylara garşy söweşinde ep-esli öňegdişilik gazanypdyr. Munuň sebäbi-de Orsýetiň [aram oppozisiýanyň garşysyna] urýan howa zarbalary.
Hökümet güýçleri demirgazyk-günbatar welaýat Idlip bilen Hamada öňegidişlik gazanýar diýip, 11-nji okýabrda hem Damask hem-de oppozisiýanyň aktiwistleri aýtdylar.
Putin 11-nji oktýabrda Orsýetiň döwletiň eýeçiligindäki "Rossiýa-1" telekanaly tarapyndan köpçülige ýetirilen interwýuda Moskwanyň maksady Siriýanyň prezidentiniň "kanuny häkimiýetini durnuklylaşdyrmak" we Siriýada "syýasy eglişik üçin [gerekli] şertleri döretmek" diýdi.
Putin "Halkara terroristleriniň bir diwiziýasy paýtagtyň golaýynda durka Siriýanyň hökümetinde gepleşige, meger, köp isleg bolmaz, ol gaýta özüni öz paýtagtynda gabaw astynda duýar" diýýär.
Zarbalar
Ors prezidenti Moskwanyň Siriýa guryýer goşunyny ibermejekdigini ýene bir gezek gaýtalady. Ol şeýle hem Orsýet howa urgularyny "Yslam döwleti" toparynyň jeňçilerinden has köp aram oppozision güýçlere garşy gönükdirýär diýilýäni inkär etdi.
11-nji oktýabrda Orsýet öz uçarlarynyň geçen 24 sagadyň içinde Hama, Latakiýa, Idlip we Rakka welaýatlarynda 60-dan agdyk operasiýany amala aşyrandygyny, munda hem esasy nyşananyň "Yslam döwleti" toparynyň jeňçileri bolandygyny aýtdy.
Siriýanyň oppozision güýçleri bilen günbatar hökümetleri bolsa Orsýetiň "Yslam döwleti" topary bilen hiç hili ilteşigi ýok gozgalaňçy toparlary nyşana alýandygyny aýdýarlar.
Siriýanyň döwlet telewideniýesi bilen Britaniýada ýerleşýan Siriýanyň adam hukuklary boýunça synçylar guramasy hökümet güýçleriniň 11-nji oktýabrda Idlip welaýatynda Tal Skik sebitini eýeländigini habar berdiler.
Demirgazyk-günbatardaky Hama welaýatynda hem režimiň güýçleri we onuň bilen ýaranlykdaky Liwanyň "Hizbullah" atly şaýy milisiýa toparynyň söweşijileriniň Al-Bahsa şäherini eýeländigi aýdylýar.
Köplenç Hama welaýatynda iş alyp barýn gozgalaňçy topar Jabhat al-Şamyň (Şam fronty) harby býurosynyň başlygy Abu Hamed hökümet güýçleriniň tanklardan, agyr artilleriýadan we taze ýer-ýer raketalaryndan peýdalanyp, öňegidişlik gazanandygyny bildirdi.
Waşington Assady häkimiýet başynda galmak üçin öz halkyna zulum-sütem edýänlikde aýyplap, ol Siriýada uruşdan soňraky hökümetiň bir bölegi bolup bilmez diýip aýak direýär.
Orsýet bolsa Amerikanyň bu pozisiýasyny ret edip, "Yslam döwleti" toparynyň jeňçilerini ýeňmek üçin iň gowy mümkinçilik - Assad bilen onuň goşuny diýýär.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Türkmen türgenleri—dünýäniň güýçli kikboksçylarynyň hatarynda
Türkiýäniň Antaliýa şäherinde geçirilen kikboksing boýunça dünýä çempionaty türkmen türgeni Mekan Amanowa “bürünç” üstünligini getirdi. Ol 67 kilograma çenli agram derejesinde hormat münberiniň üçünji basgançagyna çykdy. Biziň watandaşlarymyzyň ýene-de ikisi –Şöhrat Hallyýew we Hudaýguly Kömekow 63,5 kilogram we 51 kilogram agram derejelerinde dünýäniň iň gowy kikboksçylarynyň bäşisiniň hataryna girdiler.
Mekan ringde dört tutlyşyk geçirdi. Şolaryň birinjisinde ol ukrainaly türgen Oleg Fedorenkony ynamly ýeňdi, soňra eýranly Rohulla Zaden Majitden üstün çykdy. Çärýek finalda bolsa Belarusdan bolan bäsdeşi Oganez Safarýany ýeňdi, emma çekeleşikli tutluşykda ýarym finalda utuklar boýunça gazagystanly Erfaýan Kassambaýewden asgyn geldi.
Dünýäniň güýçli türgenlerini ýygnan çempionatda ussatlaryň bäşisiniň hataryna girmegiň özi hem mynasyp netijedir. Bu at gazanan tälimçi, Türkmenistanyň kikboksing federasiýasynyň başlygy Aleksandr Snagowskiniň şägirtleriniň halkara sport arenasynda gazanan ilkinji üstünligi däldir. Mysal üçin, Ş.Hallyýew şu ýylyň tomsunda Koreýanyň Inçhon şäherinde geçirilen Ýapyk binalarda we söweş sungatlary boýunça IV Aziýa oýunlarynda kümüş medala mynasyp boldy, H.Kömekow bolsa geçen ýyl sportuň şu görnüşi boýunça Aziýanyň çempiony bolmagy başardy.
Ýapyk binalarda we söweş sungatlary boýunça Aziýa oýunlary baradaky gürrüňi gozgamak bilen, yklym derejesindäki şunuň ýaly ýaryşlaryň indiki gezek 2017-nji ýylda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen gurulýan Olimpiýa şäherçesinde geçiriljekdigini ýatlasak artykmaçlyk etmez.
Koreýa Respublikasynda geçirilen Aziadada türkmenistanly türgenler kikboksing boýunça ýaryşlarda medallaryň ikisini—altyn we bürünç medallaryny gazanandygyny bellemek gerek. Munuň özi Türkiýede geçirilen dünýä çempionatynyň netijelerini nazara alanyňda Aşgabatda geçiriljek Aziýa oýunlarynyň biziň watandaşlarymyzda öz güýçlerine bolan uly ynamy döretjekdigine şaýatlyk edýär. Bu bolsa biziň türkmen kikboksçylarymyzyň gatnaşmagynda ençeme gyzykly tutluşyklarynyň şaýatlary boljakdygymyzy aňladýar.
Habarlar #Türkiýe
- Soňky habarlar
Türkmen pälwanlarynyň uly üstünligi28 Oktýabr, 2014 (19:18)
- Soňky habarlar
Garaşsyzlyk baýramyna medallar toplumy27 Oktýabr, 2014 (19:18)
- Soňky habarlar
Nobatdaky medallar we hyzmatdaşlygyň geljegi08 Sentýabr, 2014 (19:42)
- Soňky habarlar
Türkmen türgenleriniň üstünligi13 Awgust, 2014 (19:52)
- Soňky habarlar
Türkmen küştçüleriniň üstünligi18 Iýun, 2014 (20:18)
- Soňky habarlar
Türkmen karate ussatlarynyň alty medaly24 Mart, 2014 (22:26)
- Soňky habarlar
Türkmen türgenleri—dünýäniň güýçli kikboksçylarynyň hatarynda10 Dekabr, 2013 (22:51)


text:
Owgan resmileri “Talyban” söweşijileriniň, ýurduň demirgazygyndaky Gunduz welaýatynda gurnan duzagynda azyndan ýedi polisiýa ofiseriniň öldürilendigini habar berýärler.
Gürrüňi gidýän welaýatyň Daşti Arçi etrabynyň häkimi Nasruddin Hanyň aýtmagyna görä, 12-nji martda polisiýa ofiserleri öz aýlyk haklaryny almak üçin goňşy welaýata sapar eden mahaly, olara 30 çemesi söweşiji duzak gurupdyr.
Bu wakanyň netijesinde dörän çaknyşyklarda iki sany “Talyban” gozgalaňçysy hem öldürildi.
Bu aralykda, Parwan welaýatynyň häkimi Muhammad Saýed Sediki, 11-nji martda Sýagurd etrabyndaky howpsuzlyk postunda dört polisiýa ofiseriniň öldürilendigini aýtdy.
2014-nji ýylyň dowamynda Owganystanda 5 müňden gowrak polisiýa ofiseri öldürildi.


text:
Anna güni paýtagt Tiranada onlarça müň oppozisiýa tarapdary hökümetiň korrupsiýa aýyplamalary sebäpli işden çekilmegine çagyryp ýöriş etdi.
Polisiýa işgärleriniň ýüzlerçesi Tiranadaky esasy hökümet binalarynyň goragynda goýuldy. Bu ýerde 21-nji ýanwarda bolan protestlerde dört adam ölüp, onlarça protestçi we polisiýa işgäri ýaralanypdy.
Oppozisiýadaky Sosialistler konserwatiw premýer-ministr Sali Barişanyň işden çekilmegini we irki saýlawlaryň geçirilmegini talap edýärler. Olaryň esasy delili korrupsiýa aýyplamalary we 2009-njy ýyldaky parlament saýlawlarynda boldy diýilýän galplyklar.
Berişa işden çekilmekden boýun towlaýar we oppozisiýany hökümet agdarylyşygyny geçirmek synanyşygynda aýyplaýar.


text:
1-nji sentýabrda birinji klasa giden ýaşajyk türkmenistanlylar eýýäm adat bolan netbuklary aldylar. Resmi maglumatlara görä, şu ýyl birinji klasa okuwa kabul edilen okuwçylar üçin 71 müň 464 sany “Lenowo Idea pad S110” kysymly netbuk satyn alnypdyr.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 7-nji iýulda Türkmenistanyň Söwda we daşary aragatnaşyklar ministrligine bir hytaý kompaniýadan bu netbuklary satyn almak üçin degişli şertnamany baglaşmaga ygtyýar berýän karara gol çekipdi.
Türkmenistanda birinji klas okuwçylaryna döwletiň hasabyna netbuklary paýlamak däbi geçen ýyl ýola goýuldy. Resmi maglumatlardan çen tutulsa, geçen ýyl birinji klas okuwçylaryny netbuklar bilen üpjün etmek üçin 26 million dollara golaý serişde goýberilipdir.
Şu ýyl netbuk alan çagalardan birem, Aşgabadyň orta mekdepleriniň birine birinji klasa okamaga giren 7 ýaşly Aýjahan. Emma, Aýjahan häzirlikçe şol kompýuterdan oýun oýnamakdan başga nähili peýdalanjagyny bilenok.
“Men kompýuterde işläp bilemok entäk. Ýöne, oýunlar oýnaýan. Mekdepdäki kompýuter kiçijik we üýtgeşik. Ýöne öýdäki kompýuter mekdepdäkiden gowy” diýip, Aýjahan özüne berlen netbuk barada gürrüň berýär.
Aýjahanyň okaýan klasynda 25 sany okuwçy bar, olaryň hersine-de bir netbuk berlipdir. Aýjahanyň mugallymynyň aýtmagyna görä, çagalar netbuklardan hepdede bir sapakda peýdalanarlar.
“Olar esasan kompýuterden peýdalanmagyň başlangyçlary hem-de netbuklarda goýlan käbir elektron görnüşli sapaklary geçerler” diýip, Aýjahanyň okaýan orta mekdebiniň mugallymy Gülzada aýdýar.
Şertler ýetmezçilik edýär
Emma netbuklar arkaly häli-şindi sapak geçmek üçin orta mekdepleriň ählisinde tehniki taýdan şertleriň doly üpjün edilendigini aýtmak kyn. Esasanam, klaslarda netbuklaryň akkumulýatorlaryna tow bermek üçin ýeterlikli elektrik rozetkalary ýok. Bir netbugyň akkumulýatoryna tow bermek üçin azyndan 6 sagat gerek bolýandygyny orta mekdebiň mugallymy Gülzada aýdýar.
Onuň sözlerine görä, mekdepde netbuklary saklamakda hem käbir kynçylyklar bar.
“Netbuklary 3-nji klasa çenli bolan okuwçylar öýe äkidip bilmeýärler. Şonuň üçin mekdepde ýörite gulplanýan seýf şkaflaryny gurmaly bolýar. Munuň üçin ene-atalardan pul ýygnalýar – diýip, Gülzada gürrüň berýär.
Şol bir wagtda-da netbuklar arkaly sapak berip bilýän mugallymlaryň hem azdygy aýdylýar. Bilim işgärleriniň aýtmaklaryna görä, ýurtda başlangyç klaslarynyň mugallymlarynyň köpüsi informasion tehnologiýalardan başy çykmaýan kadrlar.
“Olaryň köpüsi tejribeli mugallymlar. Oňa söz ýok. Emma olaryň köpüsi kompýuterleri ulanyp bilmeýärler. Bu hili tehnikadan başy çykýan ýaş mugallymlar bolsa az. Ylaýta-da oba ýerlerindäki mekdeplerde informasion tehnologiýalar boýunça sapak berip biljek mugallymlar ýetmezçilik edýär. Şol sebäpdenem netbuklaryň sapaklarda asla ulanylmaýan mekdepleri hem bar” diýip, aşgabatly bilim işgäri aýdýar.
Aslyýetinde netbuklar internetden peýdalanmaga niýetlenip döredilen enjam. Internet bolsa Türkmenistanda gaty çäkli. Düýbi Parižde ýerleşýän ”Serhetsiz reportýorlar” guramasynyň hasabatlaryndan çen tutulsa, Türkmenistan dünýäde internediň iň az ornaşan ýurtlaryndan biri.
Emma, muňa garamazdan, çagalaryň kompýuterler bilen üpjün edilmegi, diňe olary däl, olaryň ene-atalaryny hem begendirýär, ýöne Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan bilim işgäriniň aýtmagyna görä, zerur şertler döredilmän kompýuterleriň paýlanmagy, bu proýektiň we oňa goýberilen serişdäniň näderejede täsirli boljagy barada soraglary döredýär.


text:
Ýekşenbe güni Moskwa şäheriniň içinden aýlanýan “Sadowoýe kolso” atly esasy transport ýolunyň gyrasynda müňlerçe adam el tutuşyp, uly protest zynjyryny döretdi.
Azatlyk Radiosynyň Moskwadaky habarçysy ýekşenbe güni bu şäherde güýçli gar ýagýandygyna garamazdan, uzynlygy 16 kilometr bolan “Sadowoýe kolso” transport ýolunyň gyrasyna müňlerçe adamyň çykandygyny we ýurduň hökümetine garşy dymyşlyk bilen protest bildirendigini habar berdi.
Bu çäräni gurnaýjylar bu protest çäresini geçirmek üçin özlerine resmi rugsadyň berilmändigini, emma protestçileriň açyk çagyryş etmän, dymyşlyk bilen şeýle çäräni geçirmäge kanuny hukuklarynyň bardygyny mälim etdiler.


text:
Gyrgyzystanyň hökümetden aýry guramalary (HAG) ýurduň Oş şäherinde ýekşenbe güni geçirilen ýerli saýlawlary ykrar etdiler.
HAG-niň liderleriniň aýtmaklaryna görä, saýlaw uçastoklarynda yglan edilen käbir galplyklar saýlawlaryň umumy netijesine täsir etmez.
Netijelere görä, “Milletleriň Birligi” partiýasynyň lideri, Oş şäheriniň häkimi Melis Myrzakmatow sesleriň 48 prosentinden gowragyny gazanypdyr. Bu bolsa şäher geňeşindäki 45 orunyň 20-sini bu partiýanyň eýelejekdigini aňladýar.
2010-njy ýylyň iyunynda etniki özbekleriň azlykda ýaşaýan ýeri bolan Oş şäherinde gyrgyzlar bilen özbekleriň arasynda ganly çaknyşyklar ýüz beripdi we 450 töweregi adam ölüpdi, birnäçe öý we edara weýran edilipdi.


text:
Yragyň demirgazygyndaky saýlaw merkeziniň golaýynda bombanyň partladylmagy netijesinde iki aýal öldi. Şeýle-de, Bagdadyň günbataryndaky saýlaw merkeziniň golaýynda ýerleşdirilen iki minomýot partlady. Bu wakalar ýurtda 30-njy aprelde geçirilýän parlament saýlawlary üçin yraklylar ses bermäge başlanyndan gysga wagt soň boldy.
Iki aýalyň ölmegine sebäp bolan bomba hüjümi Kirkugyň golaýyndaky Dibs obasynda bolup geçdi.
Şeýle-de, söweşijiler Yragyň demirgazygyndaky beýleki bir saýlaw merkezini hem ele geçirdiler. Olar bu merkeze partladyjy serişdeleri ýerleşdirip, ony ýumurmazdan ozal saýlaw kampaniýasynyň işgärlerini we ses berijileri binadan çykardylar.
Yragyň Anbar welaýatyndaky berk howpsuzlyk çärelerine garamazdan, saýlaw kampaniýalary terrorçylyk hüjümlerden we hökümet güýçleri bilen söweşijileriň arasynda bolan çaknyşyklardan ejir çekdi.
Yragyň saýlaw komissiýasynyň berýän maglumatyna görä, Anbar welaýatynyň diňe 70%-de ses berişlik geçiriler.


text:
Täjigistanyň gündogarynda hökümet güýçleri hökümete garşy toparlaryň garşysyna giň möçberli operasiýa başlady.
Operasiýa Raşt etrabynda geçirilýär. Bu ýerde 19-njy sentýabrda täjik harbylarynyň maşyn kerwenine näbelli adamlar hüjüm edipdi, şonda 25 harby heläk bolupdy.
Bu hüjümde Täjigistanyň Goranmak ministrligi meýdan komandirleri Abdullo Rahymow bilen Alawutdin Dawlatowyň toparlaryna girýän söweşijileri aýyplaýar. Şolaryň arasynda Owganystandan, Pakistandan we Çeçenistandan hakyna tutmalar bar.


text:
Anton Çehow
1860-njy ýylda doglup 1904-nji ýylda Germaniýada aradan çykan beýik rus ýazyjysy. Ýaşlykdan güzeran üçin dürli žurnallarda satiriki hekaýalar ýazyp başlaýar. Gazananja galam hakyny bolsa Azow deňiziniň kenaryndaky Taganrog şäherinden Moskwada ýaşap ýören ene-atasyna ugradýar. Sebäbi kakasy öň özüniň ýakyn dostuna kömek etjek bolup ykdysady krizise sezewar bolupdy. Şol sebapli hem Taganrogdan Moskwa göçmeli bolupdylar. Anton Çehow 1878-nji ýylda lukmançylyk institutyna okuwa girýär. 1884-njy ýylda okuwy tamamlap zwenogorod keselhanasynda lukman bolup işe başlaýar. Edil şol ýyl hem ilkinji eseri çap edilip başlanýar.


text:
Moskwada adam öldürmekde güman edilýän Orhan Zeýnalowyň kakasy öz ogluna garşy edilýän aýyplamalaryň “öňünden planlaşdyrylan” we “syýasylaşdyrylan” işdigini aýdýar. Bu waka Orsýetde milletçilikli çykyşlary we polisiýa bilen çaknyşyklary tutaşdyrdy.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň habarçysy Gulnur Nowruzowa Orhan Zeýnalowyň ete-atasy bilen ýörite söhbetdeşlik geçirdi.
Moskwada adam öldürmekde güman edilýän azeri milletli Orhan Zeýnalowyň kakasy ogluna garşy gozgalan işi “başdan-aýak planlaşdyrylan” we “syýasylaşdyrylan” diýip atlandyrdy.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň Azerbaýjan gullugyna beren ýörite interwýusynda Zahid Zeýnalow öz ogly Orhanyň ýakynda Moskwanyň Birýulýowo raýonynyň etnik ors ýaşaýjysyny pyçaklap öldürenine ynanmaýandygyny aýtdy.
Zahid Zeýnalow öz oglunyň Moskwada dört ýyldan gowrak wagt bäri ýaşaýandygyny gürrüň berdi.
Orhan Zeýnalow
30 ýaşly Orhan Zeýnalow sişenbe güni polisiýa tarapyndan tussag edildi. Ol 10-njy oktýabrda 25 ýaşly Ýegor Şerbakowy öldürmekde aýyplanýar. Bu wakanyň jikme-jik taraplary näbelli bolup galýarka, Şerbakowa garşy edilen hüjümiň gyzyň üstünde bolandygy barada habar berilýär.
Ony öldüren adam wakanyň bolan ýerinden gaçyp gidipdir, emma kameralara düşürilen wideoýazgylar hüjümçiniň kawkazly ýa-da merkezi aziýaly bolmagynyň ähtimaldygy barada çaklamalary döredipdir.
Bu hadysa migrantlaryň daşyndaky dartgynlylygy hasam güýçlendirdi we soňky ýyllarda Orsýetde bolan iň güýçli milletçilikli çykyşlary tutaşdyrdy.
13-nji oktýabrda Moskwanyň Birýulýowo raýonynda protestçileriň topary milletçilikli şygarlary gygyryp, söwda merkezine hüjüm etdiler we aýnalary döwdüler. Ýene bir topar migrantlaryň, şol sanda habar berlişine görä, Zeýnalowyň işlän ýeri bolan gök önümleri satýan baza hüjüm etmäge synanyşdy. Hüjümçiler polisiýa tarapyndan dargadyldy.
Bu çaknyşyklaryň netijesinde jemi 23 adam, şol sanda sekiz sany polisiýa ofiseri ýaralandy. 400 çemesi protestçi tussag edildi, emma olaryň köpüsi tiz boşadyldy. Munuň yz ýany polisiýa öz ünsüni migrantlara garşy gönükdirdi. 14-nji oktýabrda Birýulýowo raýonynyň gök önümleri satýan bazasynda Merkezi Aziýadan we Kawkazdan gelen 1 200 işçi tussag edildi.
Ene we ata
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy Zahid Zeýnalow we onuň aýaly Ýasemen Zeýnalowa bilen olaryň Azerbaýjanyň Şamkir etrabynda ýerleşýän Seýfali obasyndaky öýünde söhbetdeş boldy.
Bu regiondan köp adam işiň gözleginde ýurduň daşyna gidýär. Zeýnalow öz oglunyň utanjaň we gowy häsiýetli ýigitdigini aýtdy. Ol öz oglunyň dört ýyl ozal harby gullukdan soň, iş gözläp, Moskwa gidendigini gürrüň berdi. Ýasemen Zeýnalowa oglunyň Moskwanyň eteginde polisiýa tarapyndan ele salynmagynyň öňüsyrasynda jaň edendigini aýdýar.
“Oglum bize jaň edip, özüniň hiç bir ýaramaz iş etmändigini, ýöne şübhe astyndadygyny aýtdy. Bu Baku wagty bilen öýlän sagat iki bilen üçüň aralygyndady. Ol biziň täzeliklerde eşidenlerimizi özüniň hem eşidendigini aýtdy. Men häkimiýetleriň ýanyna baryp, kimiň-kimdigini tassyk ederin diýdi” diýip, Ýasemen Zeýnalowa Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Zahid Zeýnalow “belki-de, bu syýasy oýundyr” diýip, öz pikirini aýdýar.
Orhan Zeýnalowyň tussag edilmeginden birnäçe sagatdan soň Interfaks agentligi Orsýetiň Içeri işler ministrliginiň metbugat wekiline salgylanyp, Orhan Zeýnalowyň polisiýa bilen “resmi bolmadyk gürrüňdeşlikde” günäsini boýun alandygyny habar berdi.
Migrantlara duýduryş
Adam hukuklaryny goraýjy toparlar Moskwada zähmet çekýän Merkezi Aziýa we Kawkaz döwletleriniň raýatlaryna ýüzlenip, milletçilikli zorluklaryň dowam etmeginiň ähtimaldygyny duýdurdylar.
Resmi maglumatlara görä, Orsýetde 11 milliona golaý daşary ýurtly zähmet çekýär. Şol bir wagtyň özünde-de hakyky sanlaryň mundan has hem köpdügi çak edilýär.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň täze onkologiýa merkeziniň açylyş dabarasy mynasybetli ilkinji operasiýany özüniň ýerine ýetirmegi hem ýurt içinde, hem ýurt daşynda dürli pikirleri döretdi.
*Düzediş girizilen
Döwlet eýeçiligindäki türkmen telewideniýesi munuň simwoliki manysynyň bardygyny we kanuna laýyk ýagdaýdygyny aýdýar. Azatlyk radiosynyň Lebapdaky habarçysy Osman Hallyýew bilen gürrüňdeş bolan ýerli doktorlaryň biri bu barada şeýle diýipdir: “Biziň prezidentimiz käri boýunça diş doktory. Ol agyz boşlugyndaky dürli keselleri, şol sanda onkologiki keselleri bejermek boýunça hem hünärli spesialist. Prezidentimiziň hut özüniň näsagy operasiýa etmegi onuň öz hünär derejesini ýitirmändigini aňladýar.”
Osman Hallyýew 40 ýyla golaý saglygy saklaýyş sistemasynda işlän başga bir lukmanyň hem bu waka oňyn garaýandygyny aýdýar. Osman Hallyýew bilen gürleşen ýerli kärendeçi daýhan bolsa, prezidentiň ozal öz hünäri bilen asla bagly bolmadyk işleri hem edendigini, söweş uçaryny we tank sürendigini belläp, bu gezek onuň öz asyl hünäri bilen bagly iş edendigini nygtaýar.
Dünýä metbugaty geň-taňlyklary ýatlady
Bu habar daşary ýurt metbugatynda hem beýan edildi. Mysal üçin, Pragada çeh dilinde çykýan “Metro” gazeti "Dünýä" diýen sözbaşynyň aşagynda “Diş doktory ‘Türkmenbaşy II’ çişi kesip aýyrdy” diýen at bilen çap eden maglumatynda prezident Berdimuhamedowyň onkologiýa merkezini açyp, ilkinji operasiýany özüniň edendigini habar berýär we okyjylaryna Saparmyrat Nyýazow -Türkmenbaşy baradaky geň-taňlyklary ýatladýar.
ITAR-TASS habarlar gullugy hem bu täzelik barada ýazan habaryny öňki prezident Saparmyrat Nyýazowyň geň-enaýy hereketleri bilen baglaýar we Berdimuhamedowyň derman ösümlikler barada täze kitaby bilen baglylykda Saparmyrat Nyýazowyň “ruhy gollanma” öwrülen kitabyny ýatlaýar.
Angliýada çykýan “Telegraf” gazetiniň bu tema bagyşlan habarynda prezident Berdimuhamedowyň bilimi boýunça diş doktorydygy, öňki prezident Saparmyrat Nyýazowyň ýurdy dolandyran ýyllarynda saglyk ministri bolup işländigi habar berilýär. Bu habarda hem, ITAR-TASS-yň habarynda bolşy ýaly, “operasiýa” täzeligi Nyýazow döwrüni we şol döwürde döredilen şahsyet kultuny, hassahanlaryň düşen gününi we saglyk işgärleriniň köpçülikleýin ştat kemeltmä düşürilişini ýatlamaga sebäp bolupdyr.
“Telegraf” gazeti jenap Berdimuhamedowyň Nyýazowyň käbir syýasatlaryna düzediş girizendigini, emma onuň saglyk sistemasyna öz geň-taňlyklaryny girizmeginden alada edilýändigini ýaňzydýar. Ýöne gazet resmileriň prezidentiň derman ösümlikler baradaky täze kitabynyň saglyk işgärleri üçin gollanma öwrülmelidigini aýdandyklaryny hem habar berýär.
Abraýmy ýa biabraýlyk?
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa ýurtlary boýunça eksperti Brýus Paniýer munuň özüne gülkünç habar bolup görnendigini aýdýar. Ol dünýä liderleriniň içinde birnäçe sagadyň içinde ýurtda ösýän derman ösümlikler baradaky täze kitaby bilen tanyşdyran we soňra öz eli bilen operasiýa eden prezident barada heniz eşitmändir. Eýsem bu “birinjilik” prezident Berdimuhamedow we ýurt üçin abraýmy ýa-da biabraýlyk?
Adam hukuklaryny goraýan “Türkmen inisitiwasy” toparynyň internet saýtynda Berdimuhamedowyň ahal-teke atlary baradaky kitabynyň ukrain neşiri hakynda gürrüň edilip, Türkmenistanda ýene diktaturanyň gaýtalanýandygy, ýöne häzirki prezidentiň öz kitaplaryny daşary ýurt dillerine terjime etdirmekde Nyýazowdan has bärdedigi bellenýär.
Merkezi Aziýa ýurtlary boýunça ekspert Brýus Paniýeriň pikirine görä, prezident Berdimuhamedowyň şahsyýetinde Türkmenbaşy Saparmyrat Nyýazowy ýatladýan kän meňzeşlik bar. “Emma muňa garamazdan, prezident Berdimuhumedowyň töwereginde döredilýän şahsyet kulty Nyýazowyňka garanda has ýumşak” diýip, Paniýer aýdýar.
Beýle zatlar kime gerek?
Azatlyk radiosynyň türkmenistanly diňleýjileriniň biri Açar prezidentiň näsagy operasiýa etmegine hem-de bu habar bilen bagly aýdylýan zatlara öňki prezident döwründäki ýaranjaňlygyň dowamy hökmünde garaýar.
Açaryň Mary welaýatyndaky ýürek hassahanasynyň bir doktoryna salgylanyp aýtmagyna görä, Türkmenistanda soňky ýyllar ýüregi agyrýanlar has köpelipdir we hassahanalarda näsaglara ýer-jaý tapmak barha kynalýar.
Onuň pikirine görä, saglygy saklaýyşdaky gözgyny ýagdaýy, ilatyň ýaşaýyş-durmuşyndaky kynçylyklary boýun almagyň we hakyky reformalara başlamagyň deregine saglygy saklaýyşda uly işleriň edilýändigini aýdyp öwünmekden ne halka, ne-de ýurda peýda bar.
Eýsem Türkmenistanda ýene-de bir şahsyýet kulty döreýärmi? Beýle zatlar kime gerek?


text:
Awaza syýahatçylyk zolagy Türkmenbaşy şäherinden takmynan 20 kilometr uzaklykda ýerleşýär. Emma, Türkmenbaşydan Awaza barmak üçin jemgyýetçilik transportyndan peýdalanmak meselesinde ilat diňe hususy taksilere bil baglamaly bolýar.
Awazanyň ýeke-täk köçesiniň ugrunda awtobus duralgalary baram bolsa, henize çenli şol köçe boýunça gatnaýan awtobus ýok.
Türkmenbaşydan Awaza taksili gatnamagyň hem öz hupbatlary bar. Awaza çenli taksi sürüjiler adam başyna 2 manatdan alýar. Emma beýle ýagdaýda bir taksiçi dört müşderini tapýança, ýola çykanok.
Eger müşderi garaşmak islemese, onda dört adamyň puluny, ýagny ýerli ýaşaýjylaryň aýdyşy ýaly, “salony” töläp ýola çykmaly bolýar, bu hem 8 manada düşýär.
Ulag tölegi gaty gymmat
Transport meselesi Awazadan Türkmenbaşy şäherine dolanjak müşderiler üçin hasam kyn. Awazada müşderisini düşürip, yzyna dolanyp barýan taksä duşsaň, 8-10 manat töläp, Türkmenbaşa gaýdyp bolýar. Ýogsamam, myhmanhananyň taksi buýurmasyndan peýdalanmaly. Beýle taksi bolsa Türkmenbaşa ýa-da onuň halkara aeroportyna çenli 20 manada äkidýär.
Türkmenbaşy şäheriniň demirýol wokzaly. Iýun, 2012.
Deňeşdirmek üçin aýtsak, Türkmenbaşydan 150 kilometr uzaklykda ýerleşýän Balkanabat şäherine taksiçiler gündiz 10 manada, gije bolsa 15 manada äkidýärler. Elbetede, bu ýagdaý syýahatçylyk zolagynyň myhmanlaryna erbet täsirini ýetirýär.
“Öňem, Awazada dynç almak arzan düşmeýär. Awaza bilen Türkmenbaşy aralygyndaky jemgyýetçilik transportynyň gatnawynyň häzirki ýagdaýy bolsa goşmaça çykdajylary etmäge mejbur edýär” diýip, Awaza dynç almaga gelen 37 ýaşly Mämmet aýdýar.
Awazanyň içerki gatnawy
Diňe Awaza barmak ýa gaýtmak üçin däl, transport meselesi Awazanyň öz içinde hem edil häzirki wagt göze dürtülip duran problemalardan biri. Öz hususy ulagy bolmadyk adamlar Awazanyň bir myhmanhanasyndan beýlekisine pyýada barmaly bolýarlar.
“Bu myhmanhanalaryň arasy o diýen golaýam däl. Awazanyň häzirki gurulan böleginiň uzynlygy azyndan 5-6 kilometr bar. Onsoň, şu aralygy pyýada geçmli bolýar. Tomsuň yssysynda Awazanyň saýasyz köçesinden ýöräsiň gelmeýär” diýip, Mämmet ýagdaýy düşündirdi.
Awaza dynç almaga barýan adamlaryň sözlerinden çen tutulsa, diňe Awaza Türkmenbaşydan baryp-gaýtmak däl, transport meselesi uzak ýerlerden Awaza barmak isleýän, emma hususy maşyny bolmadyk adamlaryň hem esasy problemalaryndan biri.
Otla we uçara-da bilet gyt
Awazadan 20 kilometrlik aralykda ýerleşýän Türkmenbaşy şäheri agzalýan syýahatçylyk zolagynyň golaýynda ýerleşýän iň uly şäherlerden biri. Oňa hususy maşynlary bolmadyk adamlar beýleki şäherlerden diňe otly, uçar ýa-da taksi arkaly baryp bilýärler.
Emma tomus dynç alyş möwsümi hepdäniň täk günleri Aşgabat-Türkmenbaşy tiz otlusynyň gatnap başlandygyna garamazdan, bu ugur boýunça gatnaýan otla bilet tapmak aňsat däl.
Aşgabadyň wokzalynyň kassalarynyň öňündäki nobatlar, nobatlarda döreýän konfliktler indi adaty bir ýagdaýa öwrüldi. Aşgabadyň we Türkmenbaşy şäheriniň aeroportlarynda hem “bilet ýok” diýen sözleri eşitmek seýrek ýagdaý däl.
Aşgabatly 37 ýaşly Oraz hem Awaza gitjek bolup, awiabilet almaga synanyşanlardan biri. Ol: “Uçar bilen Türkmenbaşa 45 minutda baryp bolýar. Bilediň bahasy 54 manat, ol o diýen gymmadam däl, ýöne, bilet tapyp bolanok” diýip, gürrüň berdi.
Aşgabatdan Türkmenbaşa barýan ýörite şäherara awtobusy hem ýok. Ýogsam, beýleki welaýatlaryň şäherlerine Aşgabatdaky köne aeroportyň ýanyndaky terminaldan awtobuslar her gün irden ugraýarlar.
Aşgabatdan Türkmenbaşa taksili hem gidip bolýar, ýöne onuň bahasy adaty raýatlar üçin gymmat hasaplanylýar. Taksiler Aşgabatdan Türkmenbaşa adam başyna 60-70 manat alýarlar, bu nyrhyň dynç alyş möwsüminde ondan hem artýandygy aýdylýar.


text:
Rus-türkmen goşa raýatlyk ylalaşygynyň hereketini ýatyrmak barada protokol Döwlet Dumasynyň garamagyna tabşyryldy. “RIA Nowosti” agentliginiň maglumatyna görä, prezident Wladimir Putin Orsýetiň we Türkmenistanyň arasynda 1993-nji ýylda baglaşylan we iki ýurduň raýatlaryna goşa raýatly bolmaga mümkinçilik döreden ylalaşygy ýatyrmak barada protokoly ratifikasiýa etmek üçin Duma tabşyrypdyr.
Türkmenistan we Orsýet arasynda goşa raýatlyk ylalaşygyny ýatyrmak baradaky protokola 2003-nji ýylyň aprel aýynda iki ýurduň prezidentleri tarapyndan gol çekilipdi. Türkmenistanyň Mejlisi bir aýyň dowamynda protokoly tassyklap güýje girizipdi. Şonda ylalaşygy ýatyrmak baradaky protokol Orsýetiň parlamenti tarapyndan ratifikasiýa edilmändi.
“RIA Nowosti” agentligi “häzirki wagtda ýokary derejede gelnen ylalaşyga görä, Döwlet Dumasynyň protokoly ratifikasiýa eden ýagdaýynda türkmen tarapy goşa raýatlaryň iki pasportly bolan ýylyna garamazdan olaryň ählisini täze türkmen pasporty bilen üpjün etmekçi”, diýip habar berýär.


text:
Aşgabadyň elektrik liniýalary täzelenip, häzirki ýer üsti görnüşden ýer astyndan geçer ýaly edilýär. Resmi maglumatlarda aýdylyşy ýaly şäheriň görküni bu “artykmaç ştrihlerden arassalamak” maksady bilen amala aşyrylýan planyň çäginde eýýäm bir ýarym kilometr ýeriň elektrik simleri çalşyrylypdyr, ýene 113 kilometri 2016-njy ýyla çenli çalşyrylar.
Ýakynda Türkmenistan öndürýän elektrik togunyň eksport möçberini we içerki ulanyş derejesini hem ep-esli artdyrjagyny yglan etdi.
Munuň bilen bilelikde raýatlardan energiýa çeşmelerini tygşytlamak we öz hasabyna elektrik toguny, gazy we suwy ölçeýji abzallary oturtmak talap edilýär. Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan daşoguzly öý hojalykçy Sona munuň köp maşgalalara agram salýandygyny gürrüň berdi.
Söhbetdeşligi Azatlyk Radiosynyň habarçysy Soltan Açylowa geçirdi.


text:
Gazagystanyň serhet gullugynyň ýolbaşçysy Nurjan Myrzaliýew Türkmenistan hem Özbegistan bilen araçäkde uzynlygy iki ýarym müň kilometrlik inžener gurluşyklarynyň ulgamynyň dikeldilip, Gazagystanyň günorta serhetlerini berkitmegiň planlaşdyrylýandygyny aýtdy. Ol muny 26-njy aprelde GDA döwletleriniň serhet goşunlarynyň Serkerdeler geňeşiniň agzalarynyň gatnaşmagynda Almatyda geçirilen ýygnakda mälim etdi.
Myrzaliýew bu karara edil häzirki döwürde gelinmeginiň sebäpleri barada jikme-jik maglumat bermedi. Emma çykyşynyň dowamynda Gazagystanyň serhetlerinde ýüze çykýän kynçylyklar hakda gürrüň edip, ol şeýle ýygnaklaryň ähmiýeti barada durup geçdi.
“Şular ýaly maslahatlar bize analitiki maglumatlary toplamaga, bikanun migrantlar, adam gaçakçylygy, terrorçylyk bilen bagly operatiw maglumatlary özara alyşmaga mümkinçilik döredýär” diýip, Myrzaliýew aýtdy. “Neşe biznesine garşy göreş, neşe söwdasynyň tranzit ýollary ýaly meseleler – iň aktual meseleleriň biri bolup durýar”.
Myrzaliýew bikanun migrantlar, adam hem neşe gaçakçylygy bilen agzalýan serhetleriň berkidilmegi baradaky kararyň arasynda haýsydyr bir ilteşigiň bardygy ýa-da ýokdugy babatda jikme-jik maglumat getirmedi.
Sebäp näme?
Emma Moskwadaky GDA institutynyň analitigi, Merkezi Aziýa boýunça bilermen Andreý Grozin gazak-türkmen serhediniň iň goragsyz serhetleriň biridigini aýdyp, bu iki meseläniň arasynda ilteşigiň bolmagynyň mümkindigini öňe sürdi.
“Meniň pikirimçe, serhedi berkitmek baradaky bu karara obýektiw sebäplere görä gelindi. Gazagystanyň günortasynda ýerleşýän goňşulary bilen serhedi, hususanda Türkmenistan bilen araçägi, iň goragsyz hem gowşakdy” diýip, Grozin aýdýar. “Şonuň üçin gazak tarapynyň serhedi berkitmek baradaky karara gelmegine hut şeýle ýagdaý belli derejede rol oýnandyr diýip pikir edýärin”.
Şeýle hem, analitik Andreý Groziniň pikiriçe, Gazagystanyň şu ýylyň ahyryna çenli günorta serhetleri berkitmek baradaky planlaryna Owganystandaky ýagdaý hem täsir eden bolmagy mümkin.
“Owganystanda hereket edýän ýaranlyk güýçlerini 2014-nji ýyla çenli çykarmak baradaky plan bilen bagly häzir Owganystanda bolup geçýän wakalara has köp üns berilýär” diýip, Grozin aýdýar. “Käbir günbatar hem rus analitikleriniň pikirlerine görä, türkmen-owgan serhedi barada gaty çäkli maglumat berilýär. Bu ýerde näçe möçberde nämeleriň geçirilýändigi belli däl. Bu barada anyk maglumatlar hiç kime, şol sanda halkara guramalaryna hem elýeterli däl. Bu ýagadaýyň bolsa Owganystana goňşy döwletleriň howpsuzlygyna wehim salmagy mümkin”.
Analitik Owganystandan halkara ýaranlyk güýçleri çykarylansoň, bu ýurtda nähili ýagdaýyň dörejeginiň belli däldigini hem sözüniň üstüne goşdy.
Gazagystan bilen Türkmenistanyň serhet liniýasynyň uzynlygy 379 kilometere barabar. Häzir türkmen-gazak serhedinde gurulmagy planlaşdyrylýan serhet-inžener gurluşyklar sistemasy bolsa gazak-hytaý araçäginde Sowet soýuzy döwründen bäri işleýär.


text:
2015-nji ýylda Türkmenistanyň prezidentiniň “kanoniki” diýlip hasaplanýan portreti täzelendi. Mundan beýläk prezidentiň ak halynyň fonunda gök kostýumly we galstukly ýylgyryp duran portreti ýurduň edara-kärhanalarynda, guramalarynda, orta mekdeplerde we ýokary okuw jaýlarynda hökman asylaýmaly.
Bu portretler ýurtda geçirilýän köpçülikleýin çärelerde hem ulanylýar. Hatda ýurtda guralýan sergilerde hem her pawilionda prezidentiň portreti asylýar. Özi-de şol portretler sergä gatnaşýan daşary ýurt kompaniýalarynyň pawilionlarynda hem asylýar.
Şol bir wagtda-da prezidentiň portretleriniň aýawly saklanmagy boýunça hem käbir düzgünleriň bardygy aýdylýar. Paýtagtyň orta mekdepleriniň biriniň mugallymy Kasymyň aýtmagyna görä, prezidentiň portretine hiç hili şikes ýetirilmeli däl. Portretler hajathana ýaly ýerlerde asylmaly däl.
Könelen “kanoniki” portretleri zir-zibile zyňmak hem gadagan. Bu portretler ýygnalyp, ýörite enjam ulanylyp ýok edilýär. Kasymyň aýtmagyna görä, hatda könelen portretleri ýygnaýan ýörite jogapkär işgär bellenilýär.
Kasymyň gürrüňinden çen tutsaň, onda prezidentiň portretine kembaha garalan ýagdaýynda r şol edaranyň, kärhananyň ýa-da guramanyň ýolbaşçysynyň işden boşadylmagy hem ähtimal.
Şeýle-de kähalatda prezidentiň portretlerini satyn almak üçin pul ýygnalýar. Mekdeplerde her okuwçydan bir manat çöplenýän bolsa, edara-kärhanalaryň işgärlerinden prezidentiň portreti üçin diýlip, adam başyna 10-15 manatdan pul ýygnalyp bilinýär.
Portretleriň bahalary, olaryň ölçegine görä, tapawutlanýar. Mysal üçin, 65X92 ölçegli foto portretiň bahasy 4-5 manat durýar. 48x68 ölçegli fotoportretler bolsa 2-3 manatdan satylýar
Ýöne diňe fotoportret satyn alanyň bilen bolmaýar. Portretiň ramkasy hem bolmaly. 48x68 ölçegli ramkaly “kanonik” portretiň bahasy 180-200 manada ýetip bilýär. Käbir ildeşlerimiziň aýtmaklaryna görä, käbir edaralar prezidentiň 400-500 manatlyk “kanoniki” diýlip hasaplanýan portretini satyn alýarlar.
Adatça, prezidentiň portretleri her ýylyň başynda çalşyrylýar. Ýöne, 2012-nji ýylda bolşy ýaly, käte bu portretler ýylyň dowamynda iki gezek hem çalşylyp bilinýär.


text:
Ukrainanyň harby awiatory, maýda deputat kasamyny kabul eden Nadia Sawçenko, ýurduň syýasatyna «täze gan» getirmek üçin, irki parlament saýlawlarynyň geçirilmegi gerek diýýär.
Sawçenko bu pikiri AP habar gullugy bilen 10-njy iýunda eden söhbetdeşliginde aýtdy.
«Ukrain halky häzirkisinden has gowy hökümete mynasyp» diýip, ol aýtdy.
Sawçenko Kiýewdäki hökümetiň jemgyýetçiligiň 2014-nji ýylyň fewralynda çetleşdirilen orsýetçi hökümetden soň garaşan işlerini etmegiň hötdesinden gelmändigini aýtdy.
Sawçenko iki ýyla golaý rus tussaghanasynda oturdy we maýda, tussag çalşylmagy netijesinde, Kiýewde gahryman hökmünde garşy alyndy.


text:
Ozalky rus tütjary Mihail Hodorkowskiý 20-nji sentýabrda, prezident Wladimir Putiniň häkimiýet gysajyny synaga saljak bir işe, ýewropa tarapdar orsýetlileri birleşdirýän herekete başlady.
Bir zaman Orsýetiň iň baý adamy bolan Hodorkowskiý häzir bosgunlykda ýaşaýar we, geçen ýyl on ýyla çeken tussaglygyndan boşanda, syýasatdan daşda durmagy wada beripdi.
Ol Parižde öz «Açyk Orsýet» hereketiniň açylyşynda eden çykyşynda «eger-de guramaçylykly bolsa, azlyk täsirli bolup biler» diýdi.
Häzir Şweýsariýada ýaşaýan Hodorkowskiý öz täze proektiniň syýasy partiýa däl-de, eýsem pikirdeş adamlaryň internet «platforomasy» boljagyny nygtady.
Rus aktiwstleri we tanymal emigrantlary, şol sanda Parižde ýaşaýan ykdysatçy Sergeý Guriýew, Londonda ýaşaýan biznesmen Ýewgeniý Çiçwarkin dagy hem üç sagatlyk internet dabarasyna goşuldy.


text:
Adatça, Türkmenistanda iki adamynyň başy çatylsa: «Näçe perman, kanun, karar çykarylaýsyn, olaryň hiç birinden haýyr ýok. Perman, karar, kanun işlemese, olary çykarmak nämä gerek?!» diýişýärler.
Muny aýdýanlaryň gürrüňiniň jany bar. Ýöne, hakykatyň hatyrasyna şuny-da ýaňzytmak gerek: hemme ýagdaýda beýle-de däl. Permanlaryň-da nepiniň degýän ýeri-de kän.
Esasy gürrüňe geçmezden ötri, biraz yza çekileliň hem-de käbir faktlary ýatlap geçeliň.
Geçen asyrda
Geçen — ýigriminji asyryň ellinji, altmyşynjy, ýetmişinji, segseninji ýyllarynda çilimiň zyýany hakynda gürrüň gozgalsa-da, onuň garşysyna aýgytly göreş alnyp barylmandy.
Edaralarda, kärhanalarda, kiçidir uly ýygnanyşyklarda, köpçüligiň üýşen ýerlerinde... çilim çekilerdi. Çilimiň tüssesiniň derdinden ýaňa gözüňi açar ýaly bolmaýardy.
Şol döwürde degişmä ýakyn şeýleräk gürrüňem aýdylýardy: Bir gelin işinden öýüne gelipdir. Adamsy burnuny ýellendirip, aýalyna gygyrypdyr: «Üstüňden çilimiň ysy gelýä! Erkek bilen gezip ýören-ä dälsiň?!» (Türkmenlerde aýal maşgala çilim çekmeýär).
Aýaly görgüli kabinetlerinde dört sany erkek kişiniň aldygyna çilim kükedýändigini gaýtalap-gaýtalap düşündirip, müňkür ärinden zordan sypypdyr.
SSSR-iň hökümet baştutanlary, hatda Staline çenli çilim çekipdi. Jana ýagy çilimiň garşysyna döwlet derejesinde göreşilmezliginiň sebäbi belki, şunuň üçindir?!
Türkmenistanyň garaşsyzlygyny alan ilkinji ýyllarynda-da çilimiň garşysyna berk göreş alnyp barylmady. Ýurduň şol wagtky prezidenti Saparmyrat Nyýazow ölemen çilimkeşleriň biridi. Prezident näsaglyk tapansoň, lukmanlar oňa çilim çekmezligi maslahat berdiler. Nyýazow öz erkine buýrup, çilimini taşlady.
Şol ýyllar tutuş dünýä möçberinde çilimiň garşysyna her dürli çäreler arkaly göreş alnyp barylýardy. Ösen döwletleriň birnäçesi edaralarda, köpçülik ýerlerinde, restoranlarda... çilim çekmäge gadagançylyk girizdiler. Düzgüni bozýanlara jerime salyndy.
Bir ujy Türkmenistanda
Çilimiň garşysyna göreşiň bir ujy Türkmenistana-da geldi. Döwlet ýolbaşçysy şu babatda ýörite perman çykardy. Perman kynlyk bilen ýola düşdi.
Çilimkeşleri zyýanly endikden aýyrmak üçin aýgytly çäreleri görmeli boldy. Munuňam sakasynda ozalky prezidentiň durandygyny aýtmak gerek.
Çilimiň garşysyna göreşmek şu günler nähili? Çilim çekilýän döwürden oba-ha göçdi. Sebäbi çilim çekýäne gaty uly jerime ýelmenýär. Aýratyn hem çilimkeşi polisiýa işgäri tutaýsa, dat gününe.
Dogry, ogryn-dogryn çilim çekilmän durlanok. Iş kabinetlerinde seýrek halda çilim çekilýär. Howlularda, köçeleriň ugurlarynda gizlenibräk çilim çekilýär. Köpçüligiň üýşen ýerlerinde, mähelleli duralgalarda, bazarlarda çilim çekýäne seýrek gabat gelinýär.
Ozallar awtobuslaryň, trolleýbuslaryň, ýeňil maşynlaryň içinde çilim çekilýärdi. Hemme kişi çekmese-de, garaz, gopbamja kişiler muny edermenlik bilip şeýdýärdiler.
Indi beýle zat ýok. Trolleýbusdyr awtobuslarda indi ýolagçylar çilim çekmeýärler, ýöne çilimi indi awtobusdyr trolleýbusyň sürüjileri çekýärler. Elbetde, hemmesi däl. Umuman, şofýorlaryň çilim çekýäni kän. Olaryň çilimleriniň tüssesi awtobusdyr trolleýbusyň içine ýaýrap, adamlara, çaga-çugalara ýetýär. Belki, ýadawlyk olary çilim çekmäge mejbur edýändir.
Alyjan Döwletow aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
5-nji iýunda Türkmenistanyň oba hojalyk toplumynyň mejlisler zalynda “Bitaraplyk we parahatçylyk ýylynda tebigaty goramak ulgamynda ýetilen sepgitler we halkara hyzmatdaşlygy” atly maslahat boldy.
Maslahata gatnaşyjylaryň arasynda öňdebaryjy alymlar, bilermenler, tebigaty goramak düzümleriniň we pudak edaralarynyň, ýurdumyzyň milli parlamentiniň bilermenleri bar. Duşuşyga iri halkara hem-de sebit guramalarynyň, ýagny BMG-niň Ösüş maksatnamasynyň (PROON), Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň (ÝHHG), Halkara hyzmatdaşlygy boýunça Germaniýa jemgyýetiniň (GIZ), Türkiýe Respublikasynyň Hyzmatdaşlyk we utgaşdyrmak baradaky agentliginiň (TIKA) wekilleri gatnaşdylar.
Ýurdumyzda Daşky gurşawy goramagyň bütindünýä güni mynasybetli her ýylda guralýan maslahatyň barşynda şu ulgamda geçirilýän işleriň jemleri jemlenildi, milli Liderimiziň başyny başlan döwlet ekologiýa maksatnamalarynyň we taslamalarynyň durmuşa geçirilmeginde pudagyň öňünde duran nobatdaky wezipeler ara alnyp maslahatlaşyldy.
Ekologiýa maslahatynyň çäklerinde hormatly Prezidentimiziň adyndan mähriban topragymyzyň tebigatyny gorap saklamak we baýlyklaryny köpeltmek işinde uly goşant goşan tebigaty goramak ulgamynyň has tapawutlanan işgärlerine gymmat bahaly sowgatlaryň gowşurylyş dabarasy boldy.
Maslahata gatnaşyjylar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa Ýüzlenme kabul etdiler.


text:
2013-nji ýyl ylym we tehnologiýa ulgamynda gymmatly ösüşlere şaýat boldy. “Hudawy bölejikler” diýermiň, “sürüjisiz awtoulaglar” diýermiň, ýa-da bolmasa labarotoriýada ösdürilýän gamburger diýermiň, garaz, bu ýylyň dowamynda ylymda we tehnologiýada iňňän uly öňe gidişlikler gazanyldy.
Tehnologiýanyň çalt depginde ösmegi we awtomobil önümçiliginiň ýaýbaňlanmagy wodorod bilen işleýän hem-de “sürüjisiz ulaglaryň” oýlanyp tapylmagyna ýardam etdi.
Öz-özüni dolandyrýan ulaglar
Awtomatiki usul bilen öz-özüni dolandyrýan awtoulaglaryň oýlanyp tapylmagy bilen bu ulgamda “rewolýusiýa” bolup geçýär diýsek öte geçdigimiz bolmaz. Täze oýlanyp tapylan ulaglar wagty we ýangyjy tygşytly ulanýarlar, ulag heläkçiliginiň öňüni almaga ýardam edýärler we ýaşy bir çene baran adamlaryň, inwalidleriň hatda içgili sürüjileriň maşyn sürmeklerini ýeňilleşdirýärler.
Öz-özüni dolandyrýan ulaglaryň oýlanyp tapylmagynda uly iş bitirýän Google kompaniýasynyň iş dolandyryjysy Larri Peýj täze tehnologiýanyň gazananlary barada oňlarlykly bellikleri aýtdy: “Öz-özüni dolandyrýan maşynlaryň biziň gündelik durmuşymyza we ähli giňişliklere näderejede içgin täsir etjekdigini göz öňüne getirip görüň. Ýaşyl meýdanlar, ulag parklarynyň sanynyň azalmagy, awtomobil heläkçilikleriniň azalmagy we adamlaryň ulag sürmäge sarp edýän wagtlarynyň azalmagy... Ortaça hasap bilen aýdanymyzda, amerikanlar her günde 50 minut maşyn sürýärler. Şonça wagtyňyzy başga zatlara sarp etmäge mümükinçiligiňiziň boljakdygyny göz öňüne getirip görüň.”
Gürrüňi edilýän awtoulaglaryň prototipleri öndürlip, bireýýäm synagdan geçirildi, ýöne, ekspertleriň aýtmaklaryna görä, şeýle ulaglar halka ýene çen bilen 10 ýyldan dagy elýeterli bolar.
Gelejekde ulanyşyga girizilmegi maksat edinilýän bu ulaglar diňe wodorod bilen işlär. Diýmek, awtoulaglar suwy bugardyp, onuň düzümindäki wodorod bilen ýörärler.
“Suw ýangyç” nokatlarynyň gurluşygy, elbetde, köp wagt alar we oňa köp mukdarda maliýe serişdesi gerek bolar Ýöne elektrik togy bilen işleýän ulaglara garanyňda, wodorod bilen işleýän ulaglar ýag-ýangyçly ulaglara köp tarapdan meňzeýärler we olary, ýagny wodorodly ulaglary edil ýag-ýangyç bilen işleýän maşynlar ýaly, gysga wagtda “suw ýangyç” nokatlarynda ýangyçdan dolduryp bolýar.
Günorta Koreýanyň “Hyundai” atly ulag kompaniýasy wodorod bilen işleýän SUV kysymly awtomobilleriniň tanyşdyryş dabarasyny geçirdi. Agzalýan ulagyň üstümizdäki ýyl Kaliforniýada halka ýetirilmegine garaşylýar. Ulagyň tölegi barada aýdylanda, müşderi ilkibaşda 3000 amerikan dollaryny tölemeli we şondan soň üç ýyla çenli her aýda 499 dollar tölemeli bolar. Ýöne mundan daşgary kompaniýa ulagyň bejergisini we wodorod üpjünçiligini öz üstüne alar. Ýaponiýanyň Honda we Toyota kompaniýalary 2015-nji ýylda ulag bazaryna ýiti täsir etjek täze ulag modelleriniň üstünde işleýändiklerini habar berdiler.
"Ösdürilen" buterbrod
Gürrüňimizi beýleki bir açyş barada dowam edeliň! Gollandiýadaky bir labarotoriýada sygyr etinden alnan öýjükden 332 müň dollarlyk buterbrod ösdürilip ýetişdirildi. Hawa, ösdürildi we ýetişdirildi. Awgust aýynda Londonda geçirilen konferensiýada adamlar şol buterbrodlary bişirip iýdiler. Tagamlar barada kitap ýazýan Joş Şonwald hem agzalýan buterbrodlary dadyp görenleriň hataryndady. Ol täze açyşyň tagamynyň “başgaçarakdygyny” aýdýar: “Edil et iýen ýaly bolýaň. Ýöne ýagsyz et. Düzüminde ýagyň ýoklugy - tagamyň ýetmezçiligi, ýöne ony dişläniňde edil adaty gamburg dişlän ýaly bolýaň.”
Alymlaryň aýtmaklaryna görä, laboratoriýada ösdürilip ýetişdirilýän et daşky gurşaw bilen sazlaşykly we saldamly iýmit alternatiwasyny hödürläp biler. Ýöne etiň ösdürilip ýetişdirilmegi üçin giň meýdan gerek bolar we bu tebigaty aýawly saklamaga-da ýakyndan ýardam eder.
Million ýyllyk kelleçanak
Indi gürrüňi kelleçanak barada dowam edýäris. Sentýabr aýynda Gürjüstanyň Dmanisi atly arheologiki gazuw-agtaryş meýdanynda 1.8 milion ýyl öňki kelleçanyk tapyldy. Bu taryhy açyş örän gysga wagtyň içinde Ýer şarymyzyň ilatynyň ünsüni özüne çekdi. Sebäbi bu kelleçanak adamzadyň geçmişi barada ýazylan işleri täzeden gözden geçirmäge esas bolar.
“Skull 5”, ýagny “Kelleçanak 5” diýlip atlandyrylýan bu tapyndy taryhyň Pleýstosen eýýamyna degişli bolup, ol irki döwürde ýaşap geçen adamlaryň beden gurluşy barada esasly maglumatlary edinmäge ýardam berer.
Gürjüstanyň “Milli muzeýiniň” işgäri we onuň işdeşleri täze tapylan “kelleçanagyň” irki döwürde ýaşap geçen hominidler (adamlar), hususan-da “Homo habilis” (ilkidurmuş obşinasynda “ukyply adam”) we Homo rudolfensis (daşdan ýasalan gurallary ulanyp başlan adamlar) toparlary barada has giňişleýin maglumatlary edinmgäge kömek berer diýýärler. “Kelleçanak 5” käbir esasy aýratynlyklary özünde jemleýär, ýagny onuň beýnisiniň duran ýeri has kiçi we ýüzi uly. Ilkidurmuş adamlary barada beýle maglumatlara şu wagta çenli hiç haçan duş gelinmändi.
“Tapylan kelleçanak bir zady açyk-aýdyň görkezýär, bir topara degişli diýýän adamlarymyz hem öz aralarynda dürli-dürli bolupdyrlar. Ýagdaýyň şeýle bolmagy bir soragy döredýär, ýagny Afrikada dürli-dürli hominidleriň ýaşap geçendigi anykmy, ýa-da ol ýerde irki hominidleriň diňe bir taýpasy ýaşapdyrmy?”
“Ýitip giden janly-jandarlary gaýtadan dikeldip bolar” diýen pikir 2013-nji ýylda täzeden peýda bolup başlady.
Käbir alymlar bu meselä çynlakaý garap başladylar. Öňki döwürde ýaşap geçen mamontlaryň häzirki tapyndylaryndan belli bir derejede onuň genetiki koduny çözmegi başaran alymlar, eger-de “diri öýjük” tapsalar, onda mamontlary täzeden klonlap bolar diýýärler.
Orsýetli alymlar maý aýynda bu mesele boýunça uly sepgidiň geçilendigini aýdýarlar. Şonda olar 10 müň ýyl ozal ýaşap geçen mamontyň maslygyny tapypdylar we onuň beden agzalary çüýremän saklanyp galypdyr. Alymlar Arktikanyň Lýahowskiý atly buzly adasyndan tapylan maslykda suwuk ganyň tapylandygyny aýdýarlar. Semýon Grigoriýew mamontyň myştsa dokumalarynyň üýtgemän saklanyp galandygyny aýdýar, onuň sözlerine görä, maslygyň aşak tarapy arassa buza çümüp galypdyr.
Ýakutskda ýerleşýän Demirgazyk-gündogar Federal uniwersiteti Günorta Koreýanyň öňdebaryjy klonlaýjy kompaniýasy “Hwang Wu-Suk” bilen mamontyň dokumasyny klonlamak boýunça şertnama baglaşdy. Agzalýan koreý kompaniýasy 2005-nji ýylda ilkinji gezek bir iti klonalapdy.
“Hudawy bölejikler”
2013-nji ýylda britaniýaly alym Peter Higgs we belgiýaly alym Fransua Englert “Hudawy bölejikler” diýip atlandyrylýan teoriýanyň üstünde işläp, fizika boýunça Nobel baýragyna mynasyp boldular.
Olar 60-njy ýyllarda “madda öz agramyny nireden alýar?” diýen soraga jogap tapmak üçin bir mehanizm işläp düzdüler. Şol mehanizmde belli bolan üsti açylmaly bölejik 2012-nji ýylda tapyldy. Agzalýan ylmy açyş soňky asyryň dowamynda fizika ylmy boýunça edilen açyşlaryň iň ähmiýetlisi hasaplanýar.


text:
21-nji iýulda Türkiýede ýurt boýunça üç aýlyk adatdan daşary ýagdaý güýje girdi. Prezident Rejep Taýyp Erdogan bu hereketiň hökmany zerurdygyny aýdyp, onuň kanunyň hökmürowanlygyny we raýatlaryň esasy azatlyklaryny depelemeýändigini belledi.
“Ýurtda adatdan daşary ýagdaýy yglan etmegiň maksady demokratiýa, kanunyň hökmürowanlygyna we raýatlarymyzyň hukuklaryna hem azatlyklaryna abanýan howpa garşy çalt we netijeli ädimleri ätmäge gönükdirlendir” diýip, Erdogan Ankarada bäş sagatlap dowam eden Ministrler Kabinetiniň ýygnagyndan soň aýtdy.
“Bu çäre demokratiýa, kanununyň hökmürowanlygyna we azatlyga düýbünden garşy däl. Munuň tersine, bu çäre agzalýan gymmatlyklary goramagy hem güýçlendirmegi maksat edinýär” diýip, Erdogan telewideniýede eden çykyşynda belledi.
Ýene-de 32 sany sudýa we iki harby ofiser tussag edildi
Erdoganyň hökmany zerur we Türkiýäniň konstitusiýasyna doly laýyk gelýär diýip aýdan ýurt boýunça adatdan daşary ýagdaý ýerli wagt bilen 21-nji iýulda sagat 13:00-da güýje girdi.
Türkiýede adatdan daşary ýagdaý yglan edilenden birnäçe sagat soň, döwlet mediasy 21-nji iýulda türk häkimiýetleri tarapyndan ýene-de 32 sany sudýanyň we iki harby ofiseriň tussag edilendigini habar berdi.
Dünýä liderlerini haýran galdyran başa barmadyk harby döwlet agdarylyşygy synanyşygynyň yz ýany, görlüp-eşidilmedik repressiýanyň bir bölegi hökmünde Erdoganyň hökümeti ýurtda 60 müňe golaý polisiýa işgärini, sudýany, döwlet işgärini we mugallymy wezipesinden boşatdy, işini togtatdy ýa-da tussag etdi.
Türkiýedäki 360 çemesi generalyň tas üçden bir bölegi tussag edildi. Türkiýäniň Goranmak ministrligi harby sudýalaryň we prokurorlaryň ählisini derňeýär we olaryň 262 sanysynyň işini togtatdy. “NTV” telekanalynyň berýän maglumatyna görä, 20-nji iýulda Ankarada 900 polisiýa ofiseriniň ygtyýarlyklary durzuldy.
Ilkinji reaksiýa
Erdogan we onuň orunbasarlary türk halkyna media azatlygynda ýa-da şahsy azatlyklarda hiç hili çäklendirmeleriň bolmajakdygyny ynandyrmaga çalyşdylar. Emma muňa garamazdan, ýurtdaky adatdan daşary ýagdaý boýunça görülýän çäreler türk hökümetine komendant sagatlaryny girizmäge, habar serişdelerini, şahsy üýşmeleňleri gadagan etmäge we beýleki zatlar bilen bir hatarda hususy jaýlarda gözleg işlerini geçirmäge ygtyýar berýär.
“Bu 1990-njy ýyllarda ýüz beren harby ýagdaý ýaly däl. Bu adaty raýatlaryň we işewürleriň durmuşyna täsir ýetirmez, olaryň işjeňlik şertleri bölünmez. Biznes adaty bolşy ýaly dowam eder. Bu biziň ýewropa hyzmatdaşlarymyzyň girizýän [adatdan daşary ýagdaýyndan] tapawutly bolmaz” diýip, türk premýer-ministriniň orunbasary Mehmet Şimşek Twitter sosial ulgamynda ýazan maglumatynda belledi.
Erdoganyň ýurtda adatdan daşary ýagdaý yglan etmegine, Günbatardan ilkinji reaksiýa Germaniýanyň daşary işler ministri Frank-Wlater Ştaýnmaýerden geldi. Ol 21-nji iýulda eden çykyşynda, Türkiýäni başa barmadyk harby döwlet agdarylyşygy synanyşygyna gaýtawul berende, kanunyň hökmürowanlygyny we deňagramlylygy saklamaga çagyrdy.


text:
Häzirki wagtda Türkmenistanyň lukmançylyk pudagynda elektron resminama dolanyşyk sistemasyny ornaşdyrmak boýunça işler amala aşyrylýar. Indi her bir türkmenistanly mikroçipli plastik saglyk kartlaryny alyp biler. Plastik kartyň ýüzünde onuň eýesiniň ady we familiýasy ýazylan.
Aýratynlyklary
Bu plastik kartdaky mikroçipde kartyň eýesine degişli şahsy maglumatlar, onuň ganynyň topary, näsaglygynyň taryhy, lukmançylyk ýeňilliklerine bolan hukuklary hem-de beýleki lukmançylyk maglumatlary saklanar. Bu maglumatlar bütewi maglumatlar bankynda saklanyp, her bir lukman şol maglumatlardan peýdalanyp biler.
Häzirki wagtda paýtagtyň saglyk öýleriniň maşgala lukmanlarynyň öz uçastoklaryndaky ýaşaýjylaryň şahsy maglumatlaryny bu sistema girizýändiklerini Aşgabadyň 1-nji saglyk öýüniň lukmany Arzygül aýdýar. Onuň sözlerine görä, elektron saglyk kartlary lukmanlaryň işini ýeňilleşdirer.
“Kagyz saglyk kartasyndan tapawutlylykda elektron kartlar arkaly näsag baradaky maglumatlary has çalt alyp bolýar. Şeýle-de näsaglar baradaky maglumatlaryň ýitmegi hem aradan aýrylar” diýip, Arzygül täzelik hakda gürrüň berýär.
Emma bu plany amala aşyrmak işi welin, lukmanlar üçin ýeňil düşmeýär.
Kynçylyklary
Aşgabadyň 1-nji saglyk öýüniň adynyň tutulmagyny islemedik maşgala lukmanynyň aýtmagyna görä, ilkibaşda her bir maşgala lukmany öz uçastogyndaky ýaşaýjylaryň şahsy maglumatlaryny ýygnamak üçin öýme-öý aýlanmaly bolupdyrlar.
“Ýaşaýjylaryň maglumatlaryny ilkibaşda depdere ýazdym. Soň ol maglumatlary kompýuterde ýazdyryp, fleşka geçirtdim. Munuň üçin, 600 manat öz pulumy sarp etdim. Indi bolsa ol eden işim biderek boldy. Häzir ýaşaýjylaryň şahsyýetini anyklaýan resminamalarynyň kserokopiýasyny ýygnamaly etdiler. Şol kserokopiýadan maglumatlary ýörite anketa ýazmaly. Anketadan bolsa kompýutere” diýip, Aşgabadyň 1-nji saglyk öýüniň adynyň efirde tutulmagyny islemedik lukmany Azatlyk Radiosyna gürrüň berýär.
Aşgabadyň 1-nji saglyk öýüniň maşgala lukmanlarynyň kabinetlerinde kompýuterleriň goýlandygyna garamazdan, olaryň köpüsi işledilenok. Onuň sebäbi saglyk öýüniň, esasanam, ýaşuly lukmanlarynyň kompýuter bilen nätanyş bolmagy.
Ýakynda saglyk öýlerinde bu sistemadan peýdalanmak boýunça ýörite okuw sapaklary geçirilipdir. Agzalýan saglyk öýüniň lukmanlarynyň aýtmaklaryna görä, bu tagalladan hem o diýen netije bolmandyr.
Maglumat bazasy
Lukmançylyk elektron resminama dolanyşyk sistemasynyň maglumatlar bankynda diňe bir raýatlaryň şahsy, lukmançylyk maglumatlary ýerleşdirilmän eýsem onda saglygy goraýyş ulgamynyň ähli edaralary barada hem maglumatlar ýerleşdiriler.
Lukmançylyk elektron resminama dolanyşyk sistemasy doly taýýarlanylyp dolanyşyga girizilende, ondan döwlet saglygy goraýyş ulgamyndaky hassahanalaryň, saglyk öýleriniň, dermanhanalaryň lukmançylyk düzümleriniň sanawy, olaryň ýöriteleşdirilişi ýaly dürli maglumatlary tapsa bolar.
Bu sistemany girizmek boýunça alnyp barylýan işleriň çäginde lukmançylyk elektron resminamalaryň dolanyşygynyň bütewi sistemasynyň goraglylygyna hem uly üns berilýär.
Lukmançylyk elektron resminama dolanyşyk sistemasynyň girizilmegi näsaglaryň lukmanyň kabulhanasyndaky nobatlaryny gysgaldar. Şeýle-de, adamlaryň umumy saglyk ýagdaýy baradaky bütewi sistemadaky maglumatlardan peýdalanyp, lukmanlara ýurduň islendik ýerinde näsaglara tiz lukmançylyk kömegini bermäge ýardam eder.
Ýurduň saglygy goraýyş edaralarynda elektron resminama dolanyşyk sistemasyny girizmegi 1992-nji ýylda döredilen ýurduň INTEK hususy kompaniýasy amala aşyrýar. Bu sistemanyň haçan doly ulanyşyga giriziljekdigi entäk nämälim. Ýogsa, paýtagtyň saglygy saklaýyş edaralary bu sistema eýýäm 2011-nji ýylyň güýz aýlarynda geçmegi planlaşdyrýardylar.