text:
Moldowa we Gürjüstan bir-birinden aýrylykda Ýewropa Bileleşigi bilen assosiasiýa barada ylalaşyga gol çekdiler. Gol çekişlik penşenbe güni Wilnýusda ÝB-niň Gündogar Partnýorlygy sammitiniň öňüsyrasynda boldy.
ÝB bilen birleşmek ugrunda gol çekilen ylalaşyk ýurtlara ýakyn ykdysady gatnaşyklary teklip edýär. Muňa derek ýurtlar özleriniň kanunlaryny, sud sistemasyny we ykdysadyýetini Ýewropa Bileleşiginiň standartlaryna laýyk getirmeli.
ÝB-Ukraina
Bu gol çekişlik bilen bir wagtda Ýewropa Bileleşiginiň resmileri Kiýewiň bu ylalaşyga goşulmakdan ýüz öwürmegine gynanç bildirdiler. Şol bir wagtda-da käbirleri Ukrainanyň kararyny üýtgetmegine umyt bildirdiler.
Hususan-da, şeýle pikiri häzirki wagtda Ýewropa Bileleşigine baştutanlyk edýän Litwanyň daşary işler ministri Linas Linkewiçus žurnalistlere mälim etdi.
Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç penşenbe güni eden çykyşynda Ýewropa Bileleşiginiň Ukraina 829 million dollar möçberde kömek teklip edendigini, emma Ukrainanyň ykdysadyýetiniň ÝB-niň standartlaryna laýyk getirilmegi üçin 20 milliard dollar gerekdigini aýtdy.
Gündogar Partnýorlygy
Ukrainanyň ÝB bilen şu hepdede Wilnýusda geçirilýän sammitde ylalaşyk baglaşmazlyk karary Gündogar Partnýorlygy programmasynyň postsowet döwleti bolan alty agzasynyň biri bilen ilkinji ylalaşygy baglaşmak niýetini puja çykardy.
Şol bir wagtda-da Kiýew ÝB bilen ylalaşyk baglaşmak meselesini açyklygyna galdyrdy. Kiýew başda Orsýet bilen söwda ugrundaky gapma-garşylyklary çözmelidigini aýtdy, emma ÝB bilen ylalaşyk baglaşmagyň wagt möhletini kesgitlemedi.
Gündogar Partnýorlygy sammiti resmi taýdan penşenbe güni öýlän başlandy. Oňa ÝB-niň liderleri we bu programma gatnaşýan alty sany postsowet döwletiniň, ýagny Ermenistanyň, Azerbaýjanyň, Belarusyň, Gürjüstanyň, Moldowanyň we Ukrainanyň ýolbaşçylary gatnaşýarlar.
Wilnýusdaky bu duşuşyk ÝB-niň 2009-njy ýylda öz işine başlan partnýorlyk programmasynyň üçünji sammitidir. Ol öz işini anna güni tamamlar.
Duşuşygyň dowamynda gatnaşyjylaryň partnýorlygyň ähmiýetini tassyklaýjy deklarasiýa gol çekmeklerine garaşylýar.
Şeýle-de, sammitiň gidişinde Azerbaýjanyň Brýussel bilen wiza režimini aňsatlaşdyrmak barada ylalaşyk baglaşmagyna hem garaşylýar. Bu ylalaşyk geljekde Azerbaýjanyň raýatlarynyň Ýewropa ýurtlaryna wiza almak prosesini aňsatlaşdyrar.


c: text/html

text:
Gyrgyzystanda öňki prezident Kurmanbek Bakyýewiň häkimiýet başyndan kowulmagyna getiren gykylyklar birneme ýatyşdy, emma Waşingtonda Birleşen Ştatlaryň bu ýurtdaky howa bazasy bilen bagly aladalar welin gitdigiçe artýar.
“Manas” harby-howa bazasy Owganystanda barýan amerikan harby operasiýalary üçin möhüm baglanyşyk nokady bolup durýar. Owganystana gidýän esgerler we enjamlaryň ählisi diýen ýaly şu bazanyň üstünden geçýär. Diňe mart aýynda 50 müň amerikan esgeri şu ýerden Owganystana aşdy.
“Manas” 2001-nji ýylda amerikanlara kireýine berlende gyrgyz hökümetine ýolbaşçylyk edýän Askar Akaýewdi. Ol korrupsiýada aýyplanyp, 2005-nji ýylda häkimiýetden agdaryldy. Ony agdaran adamyň özi hem bäş ýyl soňra şol aýyplamalar bilen häkimiýet başyndan kowuldy.
Gyrgyzystanyň wagtlaýyn hökümetiniň başlygy Roza Otynbaýewa Waşingtony Bakyýewi goldanlykda tankytlasa-da, amerikan goşunlarynyň ”Manasda” galmaly möhletiniň şu ýylyň iýul aýynda ýeme uzaltjakdygyny aýtdy. Bu amerikanlaryň edil Bakyýew ýaly gysga wagtda ýurtdan kowuljakdygyny aňlatmasa-da, häzirki gaýgy - ”Manasyň” oktýabrda geçmeli gyrgyz saýlawlaryndan söňky ykbaly barada.
Amerikanlaryň bähbidine däl
Bu barada amerikan Kongresinde öten hepde bir diňlenişik boldy. Muňa Orta Aziýa boýunça tanymal ekspertler hem gatnaşdylar. Olaryň aýtmagyna görä, Gyrgyzystandaky häzirki ýagdaý amerikanlaryň bähbidine däl. Munuň sebäbi olaryň iki parahor hökümeti goldanlygy.
Diňlenişikde Kongresiň deputatlarynyň soraglaryna jogap berenleriň biri Gyrgyzystan boýunça ekspert professor Eugene Husky boldy.
“Bizi bu ýere getiren zat - Birleşen Ştatlaryň bir diktatoryň göwnünden turmaga synanyşanlygy. Biz uruş döwründe kyn kararlaryň gerek bolýanlygyna düşünýäris. Ýöne Gyrgyzystanda öz esasy hukuklarymyzy saklap galmak üçin Bakyýewe beýle gujak germegiň geregi ýokdy” diýip, Husky belledi.
“Manas” we “parahorlyk”
Mesele “Manas” bilen bagly parahorluga gelende, Gyrgyzystanda köp adamlaryň “Manas” we “parahorlyk” düşünjesini berk baglanyşdyrýandyklary ýüze çykdy. Muny hem ilkinji bolup bellän Kongresiň komissiýasynyň başlygy Jon Tierneý boldy.
“Gyrgyzystanda käbir adamlar iki parahor we awtoritar režimiň Birleşen Ştatlar tarapyndan şeýle gyzgyn goldanmagyna sebäp bolan esasy zat strategik we logistik bähbitler diýip hasaplaýarlar. Birleşen Ştatlaryň niýeti näme bolan hem bolsa, häzirki fakt prezidentler Bakyýew bilen Akaýewiň zor bilen häkimiýet başyndan kowlanlygydyr. Bu yurduň halkynyň bolsa, Birleşen Ştatlar şol repressiw, çüýrük hökümetleri goldady diýip hasaplaýanlygydyr” diyip, Jon Tierneý öz çykyşynda belledi.
Jon Tierneýiň bu garaýşyny halkara transaksiýa meseleleri boýunça ekspert Skott Horton-da tassyklady.
“Bu rewolýusiýa, bir söz bilen aýtsaň, korrupsiýanyň garşysyna boldy. Meniň ol ýerde gürleşen syýasatçylarymyň hemmesi munuň bilen ylalaşýarlar. Rewolýusiýanyň ysysüre kanun häkimligi we aýanlyk hakda köp gürrüň edildi. Şonda amerikan raýaty hökmünde maňa ýygy-ýygydan berlen sorag: ‘Siziň kanun häkimligi we aýanlyk hakda berýän wadalaryňyza näme boldy?’ diýen sorag boldy. Olar maňa: ‘Haçan görseň, siziň gürrüňiňiz şol kanun häkimligi we aýanlyk hakda, ýöne muny biziň ýurdumyzda alyp baran işleriňizde görmedik’ diýdiler. Men muny aýtmaga utanýaryn, ýöne olaryň diýýäni dogry” diýip, Skott Horton nygtady.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kiýewiň ýol polisiýasy Tereza Ýatsenýuga, Ukrainanyň premýer-ministri Arseniý Ýatsenýugyň aýalyna, maşyn sürýän wagty telefonda gürleşeni üçin jerime saldy.
Metbugat habarlarynda premýer-ministriň aýalyna 27-nji ýanwarda, Kiýewiň merkezinde jerime salnandygy aýdylýar.
Ol, aýdylmagyna görä, 425 hriwna, ýagny 17 dollar jerime töläpdir.
Ýatsenýuga jerime salan polisiýa ofiseri bu iş barada žurnalistler bilen gürleşmekden boýun gaçyrdy.
2006-2012-nji ýyllarda Gürjüstanyň içeri işler ministriniň orunbasary bolup, polisiýadaky reformalara gözegçilik eden Eka Žguladze häzir Ukrainanyň içeri işler ministriniň orunbasary bolup işleýär. Ol Ukrainada hem polisiýa reformasyna ýolbaşçylyk edýär.


text:
Prokurorlar AÝ/AR-nyň Bakuwdaky býurosyny döküp, onuň işini togtadandan iki gün soň, Azerbaýjanyň paýtagty Bakuwdaky polisiýa Azatlyk radiosynyň ol ýerdäki işgärleriniň birnäçesini zorluk bilen soraga çekdi.
28-nji dekabr güni irden AÝ/AR-nyň Azerbaýjan gullugynyň, Azatlygyň gündelik gepleşiklerini alyp barýan žurnalist Kamran Mahmudowyň kwartirasyna polisiýa kürsäp urup, ony alyp gitdi.
Mahmudowyň aýaly Latifa onuň köwşüni ýa-da daşky eşiklerini geýmegine hem maý bermän alnyp gidilendigini aýtdy.
Polisiýa Azatlygyň azeri gullugynyň rus dilindäki websaýtynyň redaktory Çingiz Sultansoýy, Bakuwdaky býuronyň tam süpürijisi Matanat Abdinowany hem tussag etdi.
Bu işgärler soňra döwlet prokuraturasynyň agyr jenaýatlar bölümine sorag etmek üçin eltildi.
AÝ/AR-nyň Azerbaýjan gullugynyň direktory Kenan Alyýew radionyň 12 işgäriniň soraga jogap bermekleri üçin prokuratura barmaly edilendigini aýtdy.
Olaryň hiç biriniň ýanynda aklawçysynyň bolmandygy aýdylýar.
'Gorkuzmak we dowla salmak' taktikasy
Azat Ýewropa we Azatlyk radiosynyň Azerbaýjan gullugynyň Bakuwdaky işgärleriniň aklawçylary Azerbaýjanyň häkimiýetlerini, Bakuwdaky býuro geçirilen reýdiň yzysüre, AÝ/AR-nyň agzalaryny gorkuzmak we dowla salmak üçin «görülmedik» taktikalary ulanmakda aýyplaýarlar.
AÝ/AR 27-nji dekabrda beýanat çap edip, Azerbaýjanyň häkimiýetlerini AÝ/AR-nyň işgärleriniň öýlerine polisiýa iberip, žurnalistleri prokuroryň edarasyna «söhbetdeşlige» çagyrmakda tankyt etdi.
AÝ/AR-nyň baş redaktory Nened Peýiç (Nenad Pejic) azeri häkimiýetleri «biziň işgärlerimizi we olaryň maşgalalaryny dowla salýarlar» diýdi.
Aklawçylaryň biri, şahsy howpsuzlyk aladalary üçin öz adynyň agzalmazlygyny sorap, «Bu adamlar prokuroryň edarasyna zorluk we gorkuzmalar bilen süýrelip eltilýär» diýdi.
Bakuwly habarçylaryň bir aklawçysy olaryň [AÝ/AR-nyň žurnalistleri] «hepde ahyrynda soraga çagyrylmak bilen, azeri kanunynyň berýän kanuny gorag mümkinçiliginden mahrum edilýändigini» aýtdy.
27-nji dekabr agşamy AÝ/AR-nyň azyndan dört žurnalisti prokuratura «söhbetdeşlige» çagyryldy.
Sorag wagtynda aklawçynyň hem bolmagyny talap eden žurnalistlere, eger meýletin gelmeseler, güýç bilen getiriljekdikleri aýdyldy.
AÝ/AR-nyň Bakuwdaky býurosynda tam süpüriji bolup işleýän aýalyň öýüne hem, sorag etmek üçin, polisiýa geldi.
AÝ/AR-nyň Bakuwdaky býurosynyň işgärleriniň prokuratura gelmegi baradaky talaplar AÝ/AR-nyň Azerbaýjandaky işleriniň, şeýle-de beýleki garaşsyz media, hukuk guramalarynyň garşysyna görülýän çäreleriň dowamy bolup görünýär.
26-njy dekabr güni irden AÝ/AR-nyň Bakuwdaky býurosyna ýaragly polisiýa bilen bile kürsäp uran derňewçiler kompaniýanyň seýfini dökdüler we kompýuterlerini hem resmi möhürlerini konfiskasiýa etdiler.
Olar birnäçe sagatlap bir otaga gabalyp saklanan işgärleriň hem binany terk etmelidigini aýtdylar.
Prokurorlar bu reýdiň AÝ/AR-nyň Azerbaýjan gullugy boýunça alnyp barylýan derňewiň bir bölegidigini, onuň daşary ýurtdan maliýeleşdirilýän gurama hökmünde barlanýandygyny aýdýarlar.
AÝ/AR-nyň Bakuwdaky býurosy şu ýylyň ortalarynda başlanan basyp ýatyryşlaryň diňe soňky pidasy bolup görünýär.
Halkara ýazgaryşlary
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamenti, Helsinki komissiýasy, Radiogepleşikleriň dolandyryjy geňeşi, Serhetsiz reportýorlar guramasy AÝ/AR-nyň Bakuwdaky býurosyna geçirilen reýdi ýazgaryp çykyş etdiler.
Birleşen Ştatlaryň senatory, ABŞ-nyň Helsinki komissiýasynyň başlygy Ben Kardiniň ýaýradan beýanatynda şeýle diýilýär: «Azerbaýjanda azat we garaşsyz metbugat ony goramaly bolan häkimiýetleriň hüjümi astynda galýar.»
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
TDH: “Gurbanguly Berdimuhamedowyň Türkmenistanyň prezidenti wezipesine saýlanmagynyň ýyl dönümine gabatlap, Türkmenistanyň “Demokratik partiýasynyň” Syýasy geňeşi “Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow täze Galkynyş eýýamynda, beýik özgerişler zamanynda türkmen halkynyň milli lideri” diýen at bilen 7-nji fewralda konferensiýa geçirdi” diýip ýazýar.
G.Berdimuhamedowyň prezidentliginiň dört ýyllygyna bagyşlanan konferensiýa milli parlamentiň deputatlarynyň, jemgyýetçilik guramalaryň, köpçülikleýin habar serişdeleriniň wekilleriniň, ylym, medeniýet işgärleriniň, mugallymlaryň, ýokary okuw jaýlarynyň studentleriniň gatnaşandygy habar berilýär.
Berdimuhamedow Türkmenistanyň prezidenti wezipesine resmi suratda geçenden soň, 2007-nji ýylyň 8-nji aprelinde Türkmenistandaky ýeke-täk resmi syýasy partiýanyň ýygnagynda partiýanyň Syýasy geňeşiniň şol wagtky 1-nji sekretary Onjuk Musaýew şeýle teklip bilen çykyş edipdi: “Indi Türkmenistanyň “Demokratik partiýasynyň” başlygyny saýlamak meselesine geçmeli. Kimde nähili teklip bar?”
Gurultaýyň wekili Meýlis Öwezow: “Hormatly adamlar, Türkmenistanyň umumymilli “Galkynyş” hereketiniň we Türkmenistanyň demokratik partiýasynyň başlyklygyna hormatly prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowy teklip edýärin hem goldamagyňyzy haýyş edýärin”.
Şol ýygnakda prezident partiýanyň başlyklygyna biragyzdan saýlanypdy. Bu wezipäni öň Saparmyrat Nyýazow eýeleýärdi.
“Ýurduň ykbalyna täsir edýän düýpli özgerişler “Demokratik partiýanyň” düýnki konferensiýasynda edilen dokladlaryň içinden eriş-argaç bolup geçdi. Berdimuhamedow öňdengörüji syýasatçy, gaýratly reformator, ajaýyp strateg hem täze formasiýanyň alymy. Muňa iň aýdyň subutnama G.Berdimuhamedowa “2010-njy ýylyň adamy” diýen hormatly adyň berilmegidir” diýip, TDH gullugy ýazýar hem oňa häzirki zamanyň ýalkymly dünýä liderleriniň biri hökmünde baha berýär.
“Parhatçylygy pugtalandyrmaga goşýan goşandy, tutuş adamzadyň bähbidine edýän teklipleri üçin G.Berdimuhammedowa şeýle hormatly adyň berlendigi” maglumatda nygtalýar.
Şol ady Rumyniýanyň tanalmaýan bir guramasy beripdi. Rumyniýanyň energetika boýunça ekspertleriniň biri Dan Susio “2010-njy ýylyň adamy” diýen ady Rumyniýanyň kiçijik, ýurduň itellektuallarynyň arasynda asla ähmiýeti bolmadyk bir institutyň berendigini Azatlyk Radiosyna aýtdy.
“Dempartiýanyň” konferensiýasyndan başga 8-nji fewralda “Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedowyň beýik özgerişler ýoly” at bilen Magtymguly adyndaky döwlet uniwersitetinde konferensiýa geçiriljekdigini TDH gullugy ýazýar.


text:
Owganystanyň prezidenti Aşraf Ghani we Pakistanyň premýer-ministri Nawaz Şarif Yslamabatda geçirilen regional konferensiýasynda dartgynly gatnaşyklary boýunça öz pozisiýalaryny nygtadylar.
9-njy dekabrda Pakistanda geçirilýän “Aziýanyň kalby” atly maslahatda Owganystana regional derejesinde ýardam bermek meselesi maslahat edilýär.
Ghani konferensiýada eden çykyşynda” duşmanlaryň” Owganystany bölmek boýunça eden synanyşygy başa barmady diýdi. Ol ýurtdaky zorlukda “regional we halkara terrorçy toparlaryny” aýyplady.
Şarif öz çykyşynda Pakistanyň araçylygynda Kabulyň we “Talybanyň” arasynda parahatçylyk ugurndaky gepleşikler meselesini gozgap, “owganlaryň ýolbaşçylygyndaky we owganlaryň gol astyndaky ýaraşyk prosesine” ünsi çekdi.


text:
4-nji noýabrda "Awaza" milli syýahatçylyk zolagyndaky "Daýanç" sagaldyş merkezinde çagalar bölüminde "Kämillige tarap ýol" atly bäsleşik geçirildi.
Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň Türkmenistanyň Kärdeşler arkalayklarynyň Milli merkezi bilen bilelikde geçiren bäsleşigine ýurduň çar künjeginden gelen mekdep okuwçylary gatnaşdy.
Şadyýan bäsleşige gatnaşyjylar sungatyň aýdym aýtmak, saz surallarynda saz çalmak, tans sungaty ýaly görnüşleri boýunça başarnyklaryny görkezdiler.
Bäsleşigiň eminleri ugurlar boýunça ýeňijileri kesgitlediler. Şeýlelikde, halk aýdymlaryny ýerine ýetirmek boýunça Balkanabat şäherindäki 2-nji orta mekdebiň 11-nji synp okuwçysy Zybagül Mäterowa birinji orna mynasyp boldy. Halk saz gurallaryny sazlary başarjaňlyk bilen ýerine ýetiren Aşgabat şäherindäki 127-nji orta mekdebiň 7-nji synp okuwçysy Gaýgysyz Pürliýew eminler tarapyndan ikinji orna mynasyp görüldi. Üçünji orna bolsa nusgawy aýdym-saz eserlerini ýerine ýetiriji, Daşoguz şäherindäki 6-njy orta mekdebiň 10-njy synp okuwçysy Aýnabat Nepesowa mynasyp boldy.


text:
Russiýanyň premýer-ministri Dmitriý Medwedew 18-nji rus-hytaý hökümatara gepleşiklerine gatnaşmak üçin Pekine bardy. Medwedewi Hytaýyň Döwlet geňeşiniň premýeri Li Kekiang garşylady.
Bu saparyň dowamynda söwda we ykdysady hyzmatdaşlyk ylalaşyklaryna gol goýulmagyna garaşylýar.
Rus delegasiýasynyň düzümindäki resminiň “Interfax” habar agentligine beren maglumatyna görä, gepleşikleriň barşynda halkara, şol sanda Siriýadaky konflikt, Eýranyň ýadro programmasy, Owganystan ýaly meseleleriň-de maslahat ediljekdigi aýdylýar.
Medwedewiň Hytaýyň prezidenti Si Jingping bilen hem duşuşmagyna garaşylýar. Şeýle-de Russiýanyň premýer-ministri Hytaýyň Ylym we tehnologiýa uniwersitetine barar.


text:
Soňky döwürde aýal-gyzlara edilýän zorluklar bilen bagly elhenç habarlar çykdy. Olaryň biri Owganystana degişli. Bu ýerde türkmenleriň aglaba bolup ýaşaýan Jöwüzjan welaýatynda 27 ýaşly türkmen gelni Lälegül halynyň gölüni ýalňyş dokanlygy sebäpli, äri tarapyndan ýowuzlylyk bilen ýenjilýär.
Ýakynda bolsa Orsýetde ýaşaýan gyrgyz zenanyna öz ildeşleri tarapyndan sütem edilýändigi hakynda sosial ulgamlarda wideo ýazgy peýda boldy. Ol gyrgyz milletine ysnat getirmekde günälenip, urlup, ýenjilýän wagty yazga düşürilipdir.
Eýsem, türkmen jemgyýetinde aýal-gyzlara hormat-sylag meselesi nähili? Olaryň öz ýakynlary ýa-da başga erkekler tarapyndan urlup-ýenjilýän halatlary bolýarmy?
Täze Tolkun gepleşiginde bu soraglara dürli ýurtlarda ýaşaýan türkmen ýaşlary Eziz, Humaý we Arslan jogap berýär. Türkmen ýaşlary bilen geçirilen söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Özbegistan Gyrgyzystan bilen serhediniň dawaly böleginde bir aý çemesi mundan ozal ýerleşdiren polisiýasyny we serhetçilerini yza çekdi.
Gyrgyzystanyň serhet gözegçiligi gullugynyň aýtmagyna görä, 18-nji sentýabrda Özbegistanyň howpsuzlyk güýçleri iki ýurduň arasynda ýerleşýän dawaly Unkur-Too atly ýerini terk edipdir.
Serhet gözegçiligi gullugy özbek goşunynyň iki ýurduň resmileriniň gepleşikleriniň yzýany çykarylandygyny habar berdi.
22-nji awgustda Özbegistanyň polisiýasy Gyrgyzystanyň radio-telewideniýesiniň signallaryny ýaýradýan transmitteriň ýerleşýän ýeri bolan Unkur-Too dagyna dikuçarlar arkaly alnyp barylypdy we şol ýerde ýerleşdirilipdi. Şonda özbek resmileri dört gyrgyzystanlyny tussag edip, olary Özbegistanyň giňişliginde bikanun bolmakda aýyplapdy. Dört gyrgyzystanly 8-nji sentýabrda boşadylypdy.
Özbegistanyň we Gyrgyzystanyň arasyndaky uzynly 1000 kilometrlik umumy serhediň 300 çemesi kilometri 1991-nji ýylda Sowet Soýuzy dargaly bäri dawaly bolmagynda galýar.


text:
Çarşenbe güni Özbegistanyň bir ýerli resmisi ýurduň günortasyndaky Şährisabz etrabynda bir ýaş oglanyň ýenjilip öldürilmeginde güman edilýän birnäçe polisiýa işgäriniň tussag edilendigini mälim etdi.
Öz adynyň tutulmagyny islemedik bu resminiň sözlerine görä, 18 ýaşly Nawruz Islamowyň ölüminde güman edilip, jemi 24 adam, şol sanda ençeme polisiýa işgäri-de soraga çekilipdir we olardan käbirleri eýýäm tussag astyna alnypdyr.
Käbir ýerli ýaşaýjylar Nawruz Islamowyň pagta meýdanynda özüni erbet duýansoň, pagta meýdanyny terk etmekçi bolanda, onuň polisiýa işgärleri tarapyndan saklanyp, şol işgärler tarapyndanam ýenjilendigini aýdýarlar.


text:
Türkmenistanyň raýatlary 1991-nji ýylda SSSR darganyndan soň, ilki az möçberde, soňra bolsa biraz köp möçberde daşary ýurtlara çykmaga, dürli ýurtlarda okamaga, işlemäge we ýaşamaga mümkinçilik aldylar.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanyň baş kanuny, kanun-kada çäklerinde, öz raýatlaryna ýurtdan çykmak we ýurda dolanyp gelmek hukuklaryny berýär. Şonuň bilen birlikde, hökümet öz daşary ýurtlardaky raýatlaryna kanun çäginde kömek, ýardam bermek borçlaryny hem üstüne alýar.
Bu işde Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky ilçihanalarynyň, konsulhanalarynyň işgärleriniň üstüne uly wezipe düşýär.
Emma durmuş ýüzünde daşary ýurtlardaky türkmen wekillerine ýüz tutup, kömek-ýardam almagyň beýle bir aňsat däldigi aýdylýar.
Azatlyk Radiosynyň «Dünýä türkmenleri» gepleşiginiň nobatdaky sanynda şu mesele ele alynýar.
Söhbeti diňläp, öz tejribeleriňizi paýlaşsaňyz, hoşal bolarys.


text:
Duşenbe güni Özbegistanyň daşary işler ministri Elýor Ganiýew BMG-niň Baş Assambleýasyna eden ýüzlenmesinde Gyrgyzystanda ýüz beren geçen ýylky etniki çaknyşyklar bilen bagly meselä ýene ünsi çekdi.
Hususan-da, Elýor Ganiýew Gyrgyzystanda ýerli etniki özbekler bilen gyrgyzlaryň arasynda ýüze çykan şol çaknyşyklar boýunça tä düýpli derňewler geçirilýänçä, bu ýurtdaky etniki dartgynlylygyň aradan aýrylmajakdygyny nygtady.
Şeýle hem, ol şol ýüze çykan wakalardan soň, bu çaknyşygy gurnaýjylary we oňa buýruk berenleri anyklamak üçin syýasy we kanuny ädimleriň ädilmändigini aýtdy.
Geçen ýylyň iýun aýynda Gyrgyzystanyň günortasynda ýüze çykan şol etniki çaknyşyklarda 400-den gowrak adam ölüpdi.


text:
NextTM hödürleýar
Halanan ýazgylar
Bölümler
Soňky jogaplar
Näme üçin Litwanyň basketbol boýunça ýygyndy topary özüniň resmi nyşanlarynda skelet ýerleşdiripdir?
1992-nji ýylda Litwa döwletine sportçylary Barselonadaky Olimpiada oýunlaryna ibermek üçin pul gaty ýetmezçilik edipdir, we NBA-nyň ýyldyzy Şaunas Marçýulýonisiň özi basketbol komandasy şol ýere gidip biler ýaly hemaýatkärleri gözlemek bilen meşgullanypdyr. Grateful Dead rok toparynyşdan gelen bäş müň dollarlyk çek iň garaşylmadyk seslenme bolupdyr. Emma onuň has möhüm sowgaty slem-dank ýerine ýetirýän skelet suratlandyrylan futbolkalardan peýdalanmak hukugy bolupdyr. Olar oýun eşigi bolmasalar-da, edil şolary geýip, litwalylar bürünç medallaryň gowşurylyş dabarasyna çykdylar. Futbolkalar şol oýunlarda däp bolan haryda öwrülip, 450 müň dollarlyk peýda getiripdirler, bu pullar Litwadaky basketbolyň indiki ösüşi we haýyr-sahawat üçin sarp edilipdir.


text:
Soňky döwürde paýtagtda täze estakada köprülerini gurmak ýa-da köne köprüleri söküp, täzesini gurmak işleri gyzgalaňly alnyp barylýar. Ýaňy-ýakynda paýtagtyň B.Annanow köçesinden Bedew ýaşaýyş massiwine barýan demirýol üsti köpri hem ýapylyp, ony täzeden gurmaga girişildi.
B.Annanow köçesinden Bedewe barýan köpri. Ol ýumrulup täzeden gurulmaly.
Bu işiň öňüsyrasynda, köpriniň ýapylmagy sebäpli ilatyň uçrajak kynçylyklaryny azaltmak üçin Hoja Ahmet Ýasawy köçesiniň günortasynda demirýoldan geçer ýaly awtoulag geçelgesi guruldy. Şeýle-de köne awtoserwisiň golaýynda hem demirýoldan geçmek üçin geçelge guruldy.
Bu geçelgeler sowet döwründe hem bardy. Emma şu wagta çenli ýapykdy. Göräýmäge, bu demirýol geçelgeleri onuň töweregindäki ilat üçin amatly ýaly hem bolup görünýär.
Hoja Ahmet Ýasawy köçesindäki geçelgäniň onuň töwereginde ýerleşen “Posýolka” diýlip atlandyrylýan raýonyň ýaşaýjylaryna şäheriň merkezi raýonlaryna has çalt barmaga mümkinçilik berýär.
Ýol kadalary göz öňünde tutulmadyk
Emma swetofordyr köçe belgileri bolmadyk bu raýonyň köçeleri ýol hereketiniň kadalaryna gabat gelmeýär. Hatda bu köçäniň gyrasynda ýerleşen 14-nji mekdebiň ýanynda çagalaryň köçeden geçýändigini görkezýän belgidir, pyýada geçelgäni alamatlandyrýan çyzyklar hem ýok.
Hoja Ahmet Ýasawy köçesindäki belgi
Köçäniň ortarasyndan ony sag we çep tarapa bölýän çyzyk hem çekilmändir. Köçäniň awtoulag gatnawynyň ýygjamlaşmagy we onuň ýol hereketiniň kadalaryna görä düzgünleşdirilmezligi zerarly awariýa ýagdaýlarynyň döreýändigini bu raýonyň käbir ýaşaýjylary Azatlyk Radiosyna gürrüň berdiler.
Ýerli ýaşaýjylaryň aýtmaklaryna görä, bu ýerde dekabr aýynyň aýagynda üç maşynyň arasynda awariýa hem bolupdyr. Mekdep kanikullary tamamlanandan soň, mekdebe barýan we mekdepden gaýdyp gelýän çagalarynyň bu köçeden geçmekleriniň howply boljakdygyny aýdýan ýaşaýjylaram az däl.
“Öň biziň raýonymyzyň bu bölegi çola ýerdi. Aňry gitse bir-iki sany maşyn geçýärdi. Indi bolsa bu köçäniň gatnawy prospektleriňki ýaly boldy. Emma, muňa garamazdan, ýol hereketini howpsuz edýän çäreler görülmedi” diýip, “Posýolka” diýlip atlandyrylýan raýonyň ýaşaýjysy Aman gürrüň berýär.
Munuň üstesine-de, Hoja Ahmet Ýasawy köçesiniň ýagdaýy hem o diýen öwerlikli däl. Bu köçäniň käbir ýerlerindäki çukurjyklar, ýol hereketiniň ýygjamlaşandygyna garamazdan, oňarylmandyr.
Tunnel we "myş-myşlar"
Şeýle-de paýtagtyň Andalyp prospektiniň demirýol asty tunneliniň ýakyn wagtda ýapylyp, täzeden guruljakdygy hem aýdylýar. Paýtagtyň iň bir köp gatnawly bu köçe böleginiň ýapylmagy Bitaraplyk prospektindäki tunnele we ýokarda atlary agzalan Hoja Ahmet Ýasawy köçesiniň hem-de köne Awtoserwisiň golaýyndaky demirýol geçelgelerine agram salar.
Hoja Ahmet Ýasawy köçesindäki 14 mekdebiň golaýy
Mundan başga-da, bu köpriniň hem-de tunneliň gurluşygy bilen bir hatarda olaryň töwereklerinde ýerleşýän hususy ýaşaýyş jaýlarynyň hem ençemesiniň ýumruljakdygy baradaky gürrüňler bar. Aýdylyşyna görä, B.Annanow köçesindäki köpriniň gurluşygynda “Bedew” gurluşyk harytlary dükanynyň töweregindäki ýaşaýyş jaýlary ýumrulmaly.
Andalyp prospektiniň tunneliniň gurluşygynda bolsa şol prospektiň Hitrowka raýonynyň içinden geçýän böleginiň her tarapyndan bir setir hususy ýaşaýyş jaýlarynyň ýumruljakdygy barada il arasynda gürrüň bar.
Hökümet ýolbaşçylary bu barada dil ýarmaýarlar, mediada hem bu meselede hiç hili düşündiriş berilmeýär. Mundan öňki tejribelere nazar salanymyzda, şeýle myş-myşlaryň çyn bolup çykan gezekleri-de, ýalan bolup çykan halatlary-da bar.
Emma bu myş-myşlar uly ile, esasanam şol raýonlarda ýerleşýän raýatlara, öz täsirini ýetirýär. Şol raýonlarda jaýlara bolan talap azalýar, jaýlaryň bahasynyň peselýändigi barada maglumatlar hem bar.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Owganystandaky halkara güýçleriň serkerdesi Stanleý Makkristaly wezipesinden boşadýandygyny yglan etdi.
Munuň öň ýany general Rolling Stone žurnalynda çap edilen material bilen bagly düşündiriş üçin Kabuldan Waşingtona çagyrylypdy.
Žurnalda eden çykyşynda MakKristal amerikan resmileriniň, hususan-da wise-prezident Jo Baýdeniň adresine tankydy bellikler aýdypdy.
General bilen duşuşandan soň ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Ak Tamda žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda şeýle diýdi: “Ýakynda çap edilen makalada eýelenen pozisiýa harby serkerdäniň özüni alyp baryş standartlaryna gabat gelmeýär. Şeýle pozisiýa biziň demokratik sistemamyzyň özenini düzýän prinsipi, ýaragly güýçlere graždan kontrollygy prinsipini ýoga çykarýar, Owganystanda goýlan maksatlara etmek üçin zerur bir komanda hökmünde bize bolan ynamy ýoga çykarýar”.
Owganystanda howpsuzlyga ýardam edýän halkara güýçlere täze komanduýuşiý edilip general Deýwid Petreus bellendi.


text:
DÜNÝÄ STATISTIKASYNDAKY MÖHÜM WAKA
2015-nji ýylyň 3–6-njy marty aralygynda Nýu Ýork şäherinde BMG-niň Statistika komissiýasynyň 46-njy maslahaty bolup geçdi.
Onda resmi statistikanyň özgertmeler maksatnamasy, ilerlemäniň has giňişleýin görkezijileri, öý hojalyklarynyň statistik gözegçilikleri, milli hasaplar, halkara söwdanyň we ykdysady globallaşmanyň statistikasy, ekologik-ykdysady hasaba alyş, halkara deňeşdirmeler maksatnamasy, oba hojalyk statistikasy, resmi statistikanyň esas goýujy ýörelgeleri hem-de statistikanyň ösüşi baradaky beýleki meselelere seredildi we degişli çözgütler kabul edildi.
Şonuň ýaly-da gender statistikasy, ilatyň tebigy hereketiniň we raýatlyk ýagdaýynyň namalar ýazgylarynyň statistikasy, kärhanalaryň bellige alyş sanawlary, hyzmatlar statistikasy, daşky gurşawyň statistikasy, ynsan mümkinçilikleriniň ösüş statistikasy, halkara statistik klassifikasiýalar, maglumatlary we metamaglumatlary ýaýratmagyň hem-de olary alyşmagyň bitewi açyk standartlary, statistik we geogiňişlik habarlarynyň goşulyşmasy hakyndaky we beýleki habarlar maglumat üçin diňlenildi. Hususan-da, 2015-nji ýylyň 20-nji oktýabrynda Bütindünýä statistika gününiň bellenip geçilmegine taýýarlyk görlüşi hakyndaky meselä seredildi.
Maslahatyň gün tertibine girizilen meseleleri ara alyp maslahatlaşmagyň barşynda olaryň ýurt üçin möhüm ähmiýeti bolan birnäçesi boýunça Türkmenistandan gatnaşýan wekiller tarapyndan çykyşlar edildi. Şonda 2015-nji ýyldan soňky döwürde durnukly ösüşiň maksatlaryna ýetilişine baha bermek üçin görkezijiler ulgamynyň kämilleşdirilmegi, öý hojalyk statistikasynyň ösdürilmegi, oba hojalyk statistikasyna sebitleýin aýratynlyklary nazara alýan görkezijileriň girizilmegi barada aýdyldy.
BMG-niň Statistika komissiýasynyň 46-njy maslahatynda seredilen meseleleri ara alyp maslahatlaşmagyň netijeleri hem-de olar boýunça kabul edilen çözgütler Türkmenistanyň statistika ulgamynyň mundan beýläk hem ösdürilmegine ýardam eder.
Oba hojalyk we oba statistikasyny ösdürmegiň global strategiýasy boýunça masslahat
Budapeşt şäherinde (Wengriýa) 2015-nji ýylyň 4–5-nji fewralynda GDA sebitinde oba hojalyk we oba statistikasyny kämilleşdirmegiň Global strategiýasyny durmuşa geçiriş taslamasynyň badalga maslahaty bolup geçdi, oňa Türkmenstatdan Oba hojalygynyň statistikasy we seljerişi müdirliginiň başlygy gatnaşdy.
Maslahata Ermenistanyň, Azerbaýjanyň, Belarusyň, Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň, Moldowanyň, Russiýanyň, Täjigistanyň, Türkmenistanyň, Özbegistanyň, Ukrainanyň milli statistika gulluklarynyň, GDA-nyň Statistika komitetiniň, BMG-niň Azyk we oba hojalygy boýunça guramasynyň (FAO), ABŞ-nyň Oba hojalyk ministrliginiň ýanyndaky Oba hojalyk statistikasy gullugynyň wekilleri gatnaşdylar.
Maslahatyň barşynda FAO-nyň Baş edarasynyň utgaşdyryjysynyň Global meýilnama we ony global we sebitleýin derejelerde dormuşa geçirmek hakynda, şonuň ýaly-da ABŞ-nyň Oba hojalyk ministrliginiň ýanyndaky Oba hojalyk statistikasy gullugynyň ýolbaşçysynyň oba hojalyk statistikasynyň netijeli ulgamyny gurmak hakynda çykyşlary diňlenildi.
Ondan başga-da, ara alyp maslahatlaşmalar mahalynda GDA-nyň Statistika komitetiniň, Ermenistan Respublikasynyň Milli statistika gullugynyň wekilleri çykyş etdiler.
Pikir alyşmalaryň jemlerii boýunça maslahata gatnaşyjylar seredilen meseleleriň taslamany amala aşyrmakda möhüm orny eýeleýändigini bellediler.
GDA sebitinde oba hojalyk we oba statistikasyny kämilleşdirmegiň global strategiýasyny durmuşa geçirmek boýunça geçirilýän işiň esasy netijeleriniň biri hökmünde YIGDK-nyň Rev. 1 nusgasyndan Rev. 2 nusgasyna geçiş açarlarynyň işlenip düzülmegine, şonuň ýaly-da GDA sebitinde oba hojalyk we oba statistikasynyň esasy görkezijilerini, möwsümleýin düzedişleri ulanmak arkaly oba hojalyk önümlerini öndürijileriň nyrhlarynyň indeksler ulgamyny emele getirmek, kiçi telekeçilik subýektleriniň, daýhan hojalyklarynyň we şahsy kömekçi hojalyklaryň oba hojalyk işine seçimleýin statistik gözegçiligi guramak, MHU–2008 esasynda önüm goýberişiň gymmatynyň, aralyk sarp edişiň we oba hojalyk önümleriniň öndürilişiniň indeksini hasaplamak boýunça usulyýet maslahatlarynyň taýýarlanmagyna ähmiýet berilýär.
GDA ýurtlarynyň oba hojalyk we oba statistikasynyň görkezijiler ulgamyny ylalaşmak, ýurtlar üçin oba hojalyk we oba statistikasynyň görkezijileri boýunça maglumatlar binýadyny emele getirmek boýunça hem wezipeler goýulýar.
Halkara deňeşdirmeler maksatnamasy
Bütindünýä bankynyň ýardam bermeginde Halkara deňeşdirmeleriň maksatnamasynyň (HDM) indiki tapgyryna gatnaşmak üçin Türkmenistanyň guramaçylyk potensialyny berkitmek boýunça taslamanyň çäklerinde Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti (Türkmenstat) bilen Türkiýäniň statistika edarasynyň arasynda HDM boýunça iki taraplaýyn hyzmatdaşlyk etmek barada ylalaşyk gazanyldy. Bu taslamanyň esasy maksady satyn alyjylyk ukybynyň deňeçirligini (SAUD) almak bolup durýar.
Şunuň bilen baglylykda Türkmenstatda satyn alyjylyk ukybynyň deňeçirligini we ilatyň jan başyna düşýän JIÖ-ini almak üçin maglumatlary we hasaplamalary taýýarlamak boýunça pudaklaýyn statistika müdirlikleriniň hünärmenlerinden ybarat iş topary döredildi.
Bu taslamany durmuşa geçirmegiň çäklerinde sarp ediş harytlarynyň we maýa goýum wekil-harytlarynyň iki taraplaýyn sanawlaryny, hünärleriň, gurluşyk materiallaryň sanawlaryny ylalaşmak boýunça işler geçirildi. Häzirki wagta çenli ylalaşylan sanawlar boýunça sarp ediş we maýa goýum harytlarynyň gözegçiligi geçirildi. Gurluşyk materiallarynyň gymmatyny, işçileriň iş haklaryny we gurluşyk maşynlaryň gymmatyny kesgitlemek we takyklamak üçin gurluşyk guramalarynda seçimleýin gözegçilikler geçirildi.
Bazar däl hyzmatlaryň gymmatyny kesgitlemek üçin, 2015-nji ýylda degişli ministrliklerde we pudak edaralarynda gözegçilikleri geçirmek meýilleşdirilýär. Şonuň ýaly-da 2011–2012-nji ýyllar üçin Halkara deňeşdirmeleriň maksatnamasyna laýyk gelýän klassifikasiýa boýunça JIÖ-niň düzümi taýýarlanyldy. Häzirki wagtda HDM-iň klassifikasiýasyna laýyklykda 2013-nji ýyl boýunça JIÖ-niň çykdajylary boýunça hasaplamalar alnyp barylýar we 2014-nji ýylyň maglumatlary boýunça JIÖ-niň hasaplamasy üçin maglumatlary toplamaga taýýarlyk işleri başlandy. Türkiýe bilen deňeşdirmek üçin, binýatlaýyn döwür diýip Bütindünýä banky tarapyndan 2014-nji ýyl saýlanyp alyndy.
Şonda milli ykdysadyýetiň, hususan-da, ilkinji zerur bolan sarp ediş harytlarynyň we hyzmatlaryň birnäçesiniň düzgünleşdirilýän arzan nyrhlary we tarifleri bilen, şonuň ýaly-da mugt sosial transfertler bilen baglanyşykly aýratynlyklaryny nazara almak aýratyn möhüm ähmiýete eýe bolup durýar.
Bu işleriň baş maksady global halkara deňeşdirmeleriň 2017-nji ýyldaky indiki tapgyryna gatnaşmaga taýýarlyk görmekden ybaratdyr.
Türkmenistanyň Döwlet statistika ulgamynyň özüne baha bermek taslamasy
Häzirki wagtda Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti (Türkmenstat) BMG-niň Ösüş maksatnamasynyň Türkmenistandaky wekilhanasynyň ýardam bermegi bilen özüne baha bermek işini amala aşyrýar. Bu işiň esasy maksady Milli Statistika ulgamynyň BMG-niň resmi statistikasynyň düýpli ýörelgeleri we Ýewropa statistikasynyň kadalarynyň Kodeksi bilen laýyk gelmekligine baha bermekdir.
2014-nji ýylyň mart aýynda TürkmenStatda Birleşen Milletler Guramasynyň Ösüş maksatnamasynyň Türkmenistandaky wekilhanasy tarapyndan gurnalan tegelek stoluň başynda maslahat geçirildi. Bu maslahatyň netijesinde TürkmenStatyň özüne baha bermek işini amala aşyrmak üçin halkara standartlaryna laýyk gelýän, ýurdumyz üçin amatly diýip hasaplanýan “Adaptirlenen global bahalandyrma” atly usulyýeti saýlap almak kararyna gelindi.
Döwlet statistika ulgamynyň özüne baha bermek işi Türkmenstat bilen hyzmatdaşlyk arkaly halkara maslahatçysy Riçard Roberts tarapyndan, hem-de BMG-niň Ýewropa Ykdysady Komissiýasynyň statistika boýunça sebitleýin geňeşçisi Gabriel Gameziň gatnaşmagynda ýerine ýetirilýär.
Ýewrostat, ESKATO, BMG-ňiň Ýewropa Ykdysady Komisiýasy, Ýewropa Erkin söwda assosiasiýasy tarapyndan Mongoliýanyň Milli statistika edarasynyň gatnaşmagynda 2014-nji ýylyň 1–3-nji oktýabry aralygynda Mongoliýanyň Ulan-Bator şäherinde geçirilen Milli statistika ulgamlaryny ösdürmek üçin global bahalandyrma boýunça ýokary derejeli seminara TürkmenStatyň wekili gatnaşdy.
Ýokary derejeli seminar global bahalandyrmanyň resmi statistikanyň ösüşine hem-de netijede statistik önümçiligiň peýdalanyjylaryň isleglerini kanagatlandyrmaga gönükdirilen başlangyçlaryny goldamaga edýän täsiri boýunça Aziýa ýurtlary bilen oňyn tejribeleri alyşmak maksady bilen geçirildi.
Bu seminar gyzyklanýan milli we halkara taraplar üçin Mongoliýanyň global bahalandyrmasynyň netijeleri boýunça tanyşdyryş çykyşlarynyň, şeýle hem Mongoliýanyň statistika ulgamynyň 90 ýyllyk baýramçylyk dabarasynyň çäklerinde geçirildi.
Döwlet statistika ulgamynda özüne baha bermek işleriniň çäklerinde 2014-nji ýylyň dekabr aýynda nobatdaky iş sapary döwründe halkara bilermenler tarapyndan statistika ulgamyny ösdürmek üçin özüne baha bermek boýunça deslapky hasabatyna bellikler we maslahatlar berildi.
2015-nji ýylyň mart aýynyň başyna daşary ýurt bilermenleriň jemleýji iş sapary göz öňüne tutulýar. Özüne baha beriş boýunça teklip edilen maslahatlar Türkmenistanyň döwlet statistika ulgamyny ösdürmekligiň 2017-2021-nji ýyllar üçin strategiýasy işlenip düzülende esas bolup hyzmat eder.
ILATLAŞMA MESELELERI BOÝUNÇA HALKARA HYZMATDAŞLYGY ÖSÝÄR
Aşgabatda 2014-nji ýylyň 16-njy dekabrynda BMG-niň Ilat gaznasynyň (UNFPA) wekilhanasy tarapyndan guralan “1,8 milliartyň güýji: ýetginjekler, ýaşlar we geljegiň özgerdilmegi” atly maslahat bolup geçdi, oňa Türkmenstatdan ilatlaşma statistikasynyň jogapkär işgärleri gatnaşdy. Bu çäre dünýäniň 2014-nji ýyldaky ilatlaşma ýagdaýy hakyndaky global dokladyň tanyşdyrylmagyna bagyşlandy.
Maslahatda ýaşlar üçin maýa goýulmagynyň meseleleri Türkmenistanyň mysalynda ara alnyp maslahatlaşyldy.
Maslahaty UNFPA-nyň ýurt boýunça direktory Karl Kulessa we UNFPA-nyň Türkmenistandaky ýerine ýetiriji wekili B. Garabaýewa açdy, olar BMG-niň Türkmenistanyň hökümeti bilen ýaşlary terbiýelemek babatdaky hyzmatdaşlygynyň ähmiýetini belläp geçdiler.
Maslahata gatnaşyjylar ýaşlara maýa goýulmagynyň ähmiýeti hakynda Türkmenistanyň Mejlisiniň Ylym, bilim, medeniýet we ýaşlar syýasaty baradaky komitetiniň başlygynyň çykyşyny diňlediler.
Aýallaryň önelge saglygy we ýaşlara maýa goýluşy hakyndaky gürrüňi “Suhanwerlik ussatlygy” bäsdeşliginiň ýeňijileri, Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersitetiniň talyplary dowam etdirdiler.
UNFPA-nyň ýurt boýunça direktory Karl Kulessa öz jemleýji sözünde bu guramanyň Türkmenistanyň hökümeti we ýurduň beýleki döwlet edaralary bilen ýaşlary terbiýelemek babatdaky hyzmatdaşlygynda gazanylan ilerlemäni belledi hem-de şunuň ýaly möhüm çärä gatnaşandyklary üçin gelenlere minnetdarlyk bildirdi.
Aşgabatda 2014-nji ýylyň 18-nji dekabrynda ilatlaşma babatda 2014-nji ýyldaky taslamalaryň ýerine ýetirilişine we 2015-nji ýyl üçin meýilnamalara synyň ara alnyp maslahatlaşylmagyna bagyşlanyp, UNFPA-nyň wekilhanasy tarapyndan guralan maslahat boldy, oňa-da Türkmenstatdan ilatlaşma statistikasynyň jogapkär işgärleri gatnaşdy.
Maslahaty BMG-niň Hemişelik utgaşdyryjysy Jasinta Barrinz açdy we ol BMG-niň Türkmenistanyň hökümeti bilen hyzmatdaşlygynyň ähmiýetini, şonuň ýaly-da bilelikdäki taslamalarda ösüş babatda öňde goýlan maksatlara hem-de wezipelere ýetmekdäki ilerlemäni belläp geçdi.
Maslahata gatnaşyjylara UNFPA-nyň ýurt boýunça direktory Karl Kulessa gutlag sözi bilen ýüzlendi.
UNFPA-nyň Türkmenistandaky ýerine ýetiriji wekili B. Garabaýewa bu guramanyň we Türkmenistanyň hyzmatdaşlygynyň taryhyna syn berdi, Türkmenistanyň döwlet edaralary bilen täze hyzmatdaşlygyň geljegi barada jikme-jik durup geçdi.
Taslamalaryň utgaşdyryjylary 2014-nji ýyl üçin meýilnamalaryň ýerine ýetirilişine öz guramalarynyň adyndan syn berdiler we gazanylan netijelere baha berdiler.
Soňra işçi toparlarda üç sany tematik ugurda, ýagny önelde saglygy, ilatlaşma we gender deňligi, ýaşlar we bilim ugurlarynda 2015-nji ýyl üçin meýilnamalaryň ara alnyp maslahatlaşylmagy bolup geçdi.
Ara alyp maslahatlaşmalaryň netijesinde UNFPA-nyň işgärleri tarapyndan önelge saglygy, bilim we ýaşlar, dender deňhukuklylygy, ilatlaşma we ösüş boýunça 2015-nji ýyl üçin meýilnamalaryň taslamalary berildi.
UNFPA-nyň Türkmenistandaky ýerine ýetiriji wekili B. Garabaýewa öz jemleýji sözünde UNFPA-nyň Türkmenistanyň hökümeti we ýurduň beýleki döwlet edaralary bilen hyzmatdaşlygynda gazanylan ilerlemäni belläp geçdi.
Çagalaryň hukugy baradaky Konwensiýa – 25 ýyl
Türkmenstatyň işgärleri 2014-nji ýylyň noýabr aýynda Birleşen Milletler Guramasynyň Çagalar gaznasynyň (UNISEF) Türkmenistandaky wekilhanasynyň Çagalaryň hukugy baradaky Konwensiýanyň kabul edilmeginiň 25 ýyllygyna bagyşlap geçiren tegelek stoluna gatnaşdy.
Mundan 25 ýyl öň halkara bileleşigi çagalaryň öňünde zeminiň körpe ýaşaýjylarynyň ömrüni goramaga hem-de ösmäge, okap bilim almaga hem öz ukyp-başarnyklaryny ösdürmäge, öz pikirini erkin beýän etmäge we ululara ýetirmäge hem-de öz mümkinçiliklerini durmuşa dolulygyna amal etmäge bolan hukuklarynyň pugta berjaý edilmegini gazanmak ugrunda golunda baryny aýamajakdygyny äht edipdi.
Öý hojalyklarynyň iri bir wagtlaýyn geçirilen seçimleýin gözegçiligi – 1998-nji ýylda Bütindünýä bankynyň (BB) we 2003-nji ýylda Aziýa ösüş bankynyň (AÖB) tehniki taýdan goldaw bermegi bilen geçirilen ilatyň ýaşaýyş derejesiniň gözegçiligi ilatyň ýaşaýyş derejesiniň statistikasyny kämilleşdirmekde uly ähmiýete eýe boldy. Bu gözegçilikler öý hojalyklarynyň gözegçilikleriniň maksatnamalaryny (maglumatlary ýygnamak we işlemek), öý hojalyklarynyň seçiminiň usulyýetini kämilleşdirmäge, ýaşaýyş derejesine gözegçilik etmäge we maglumatlar binýadyny döretmäge ýardam etdi.
Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti tarapyndan Bütindünýä Bankynyň tehniki kömek bermegi bilen “Statistikada Potensialy Ýokarlandyrmak” taslamasynyň (2009-2011 ýý.) çäklerinde göz öňünde tutulýan çäreler ýerine ýetirilýär. Taslamanyň esasy maksady Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň statistiki potensialyny üç ugur boýunça ýokarlandyrmakdan ybarat: Statistiki Master-Plany işläp taýýarlamak, ilatyň ýaşaýyş derejesiniň gözegçiligini geçirmek we gözegçilik edip bolmaýan ykdysady işiň gözegçiligini geçirmek.
Master-planyň işlenip düzülmegi bilen, döwlet statistiki ulgamyny modernizirlemek we milli statistiki ulgamynyň hiliniň kämilleşdirimegi amala aşyrylar. Döwlet statistikasyny kämilleşdirmek, halkara standartlary bilen deňeşdirilip bolýan binýatlaýyn statistikanyň täzelenmegini, halkara statistiki usulyýetlerin girizilmegini, maglumatlary ýygnamak üçin maglumatlar tehnologiýalaryndan peýdalanmagy we statistiki maglumatlary ýygnalmagyny we ýaýradylmagyny we milli statistiki ulgamynyň guralyşynyň düzüminiň kämilleşdirilmegini öz içine alýar.
Türkmenistanyň ilatynyň ýaşaýyş derejesiniň nobatdaky gözegçiliginiň geçirilmegi ilatyň ýaýaýyş derejesiniň esasy indikatorlarynyň üýtgeýişiniň meýillerini ýüze çykarmaga mümkinçilik berer we sowalnamany işläp taýýarlamak, öý hojalyklaryny seçip almak, maglumatlary işläp taýýarlamak we seljermek boýunça potensialy artdyrmaga mümkinçilik berer.
Gözegçilik edip bolmaýan ykdysadyýetiniň gözegçiligini geçirmeklik, gözegçilik edip bolmaýan ykdysadyýeti bahalandyrmagynyň usulyny we usulyýet çemeleşmelerini kämilleşdirmäge, Türkmenistanyň milli hasaplarynyň ähli elementlerinde gözegçilik edip bolmaýan ykdysady işi doly we hilli görkezmäge itergi berer. Taslama Türkmenistanyň statistiki tejribesine gözegçilik edip bolmaýan ykdysadyýeti ölçemegiň Gollanmasynyň esasy düzgünlerini girizmäge we gözegçilik edip bolmaýan ykdysady işi halkara klassifikasýasyna geçmäge mümkinçilik döreder.
MHU-ny Türkmenistanyň statistikasyna ornaşdyrmakda halkara guramalarynyň: Ykdysady hyzmatdaşlyk we ösüş guramasynyň (YHÖG), Halkara walýuta gaznasynyň (HWG) Türk, hyzmatdaşlyk we ösüş guramasynyň (TIKA) ekspertleri uly kömek berdi.
Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti 1995-nji ýyldan bäri HWG-nyň missiýalary bilen berk hyzmatdaşlyk edýär we milli hasaplamalaryň görkezijileri hasaplananda halkara standartlaryny ornaşdyrmak boýunça ähli missiýalaryň görkezmelerini ýerine ýetirmekde uly üstünlikler gazandy. Meselem, holding peýdasyny hasaplamak HWG-nyň eksperti tarapyndan düzülen maksatnama boýunça geçirilýär; salgytlary we iýmitlere ýeňillikleri deňeşdirilýän nyrhlarda hasaplamak HWG-nyň eksperti (Lisbet Riwas) tarapyndan maslahat berlen usulyýet boýunça geçirilýär; ykdysadyýetiň maliýe böleginde söwda boýunça jemi goşulan gymmat HWG-nyň ekspertiniň görkezmesi boýunça deňeşdirilýän nyrhlarda gaýtadan hasaplanyldy; guramaçylykly däl, gizlin we hasaba alynmadyk işleri hasaba almak gözegçilik edip bolmaýan ykdysadyýeti ölçermek boýunça Gollanma laýyklykda (OECD, IMF, 2002) alnyp barylýar.
2008-nji ýylda TIKA-nyň maksatnamasynyň çäklerinde Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetine Statistika institutynyň ekspertleri (Türkiýe) geldiler. Türkmenistanyň milli hasaplaryny kämilleşdirmek boýunça belli bir işler geçirildi.
Bu tapgyrda Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti HWG-nyň sebitleýin konsultanty (Dewi Manraj) bilen berk hyzmatdaşlyk edýär. Ekspertiň maslahat bermegi boýunça “Çärýekleýin milli hasaplar boýunça gollanma” (HWG, Waşington, 2001 ý.) hasaplamalar üçin maýanyň, çärýekleýin jemi içerki önümiň sarp edilişini bahalandyrmak üçin maglumat taýýarlanylýar.
Milli statistikany gowulandyrmak ulgamynda we onuň halkara standartlaryna geçmeginde BMG-nyň, hususan BMG IG, ÝUNISEF, BMGÖM gulluklary işjeň kömek berýärler.
Milli statistikanyň mümkinçiliklerini pugtalandyrmak we ony halkara standartlaryna geçirmegiň çäklerinde BMG-niň gulluklary, hususan-da BMG-niň Ilat gaznasy, UNICEF gulluklary işeňňir kömek berýärler.
2010-njy ýylda BMG-niň Ilat gaznasynyň «Milli ýazuwy geçirmekde ýardam bermek we soňra Müňýyllygyň Ösüş Maksatlary we 2010-njy ýyl üçin milli maksatnamalar boýunça hasabat bermek maksady bilen maglumatlary seljermek we dolandyrmak» maksatnamasynyň taslamasynyň çäklerinde Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti bilen BMG-niň Ilat gaznasynyň arasynda 2010-njy ýyl üçin Ýyllyk iş meýilnama gol çekildi, onuň çäklerinde Türkmenistanyň ilatynyň we ýaşaýyş jaý gorunyň 2012-nji ýyldaky uçdantutma ýazuwyna taýýarlyk görmek we ony geçrmek boýunça Utgaşdyryjy komitetiň iş duşuşyklary, ilat ýazuwyny geçirmegiň usulyýet we guramaçylyk meseleleri boýunça halkara ekspertleriniň gatnaşmagynda seminarlar geçirildi, ilat ýazuwyny guramak we geçirmek boýunça tejribe gazanmak, GMU-tehnologiýasy boýunça programma üpjünçiligini öwrenmek maksady bilen ýerlerde okuw-tanyşdyryş işleri guraldy.
2015-nji ýylyň ýanwar aýynda TKM3R31A taslamanyň çäklerinde Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti bilen BMG-niň Çagalar gaznasynyň arasynda 2015-nji ýyl üçin Ýyllyk iş meýilnama gol çekildi. Bu meýilnamanyň esasy bölümleriniň biri demografik çaklamalary ilat ýazuwynyň maglumatlaryny peýdalanmak bilen Milli meýilnamalaryň bölegi hökmünde ösdürmek ýoly arkaly taýýarlamakdan ybarat bolup durýar. Şunda Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň merkezi edarasynyňky ýaly, sebitleýin statistika edaralarynyň hem işgärleriniň potensialyny halkara ekspertleriniň gatnaşmagynda demografik maglumatlary ýygnamagyň, işläp taýýarlamagyň, seljermegiň we bermegiň we demografik çaklamlary taýýarlamagyň häzirki zaman we öňdebaryjy usullary boýunça 3 günlük usulyýet seminaryny geçirmek arkaly ýokarlandyrmak göz öňünde tutulýar.
Bulardan başga-da, seljerme geçirmäge we çaklamalary taýýarlamaga ukyply hünärmenleriň sanyny köpeltmek maksady bilen seminara gatnaşmaga Türkmenistanyň Ykdysadyýet we ösüş ministrliginiň we Strategik meýilnamalaşdyryş we ykdysady ösüş institutynyň işgärleri çekiler.
2014-nji ýylyň aprel aýynda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň üsti bilen Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti tarapyndan BMG-niň Çagalar gaznasy (UNISEF) wekilhanasynyň 2015-2016-njy ýyllarda Türkmenistanda Köp görkezijili klasterleýin syn (KGKS-5) geçirmek boýunça özara düşünişmek hakynda (Memorandum) mazmundaky ylalaşyk notasy alyndy.
Şeýle kysymly gözegçilikleriň başlangyjy UNISEF-iň hemaýat bermeginde Türkmenistanda – köp görkezijili indikatorlaýyn synyň «KGIS-3» (2006-njy ýyl) geçirilmegi bilen düýbi tutuldy. Synyň geçirilmegi köp derejede 2000-nji ýylyň sentýabr aýynda BMG-niň ähli agzalary tarapyndan kabul edilen Müňýyllygyň deklarasiýasy we çagalaryň ýagdaýy boýunça 2002-nji ýylyň maý aýynda Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň Ýörite sessiýasynda BMG-niň agzasy bolan 189 döwlet tarapyndan kabul edilen “Çagalaryň durmuşy üçin ýaramly dünýä” halkara ylalaşygy bilen döredilen Meýilnama boýunça öňde goýlan maksatlary we wezipeleri durmuşa ornaşdyrmagyň barşynda monitoringiň talaplary bilen öňe sürüldi we Türkmenistanda çagalaryň we aýallaryň ýagdaýy barada gymmatly maglumatlary almaga mümkinçiliik berdi.
Täze gözegçiligiň maksady (KGKS-5) – Türkmenistanda çagalaryň we aýallaryň ýagdaýy hakynda täze we ygtybarly maglumatlary almakdan ybarat. Bu gözegçiligi geçirmäge taýýarlyk görmek işlerine 2014-nji ýylyň sentýabr aýynda başlandy.
Şeýlelikde, Köp görkezijili klasterleýin syny (KGKS-5) geçirmäge çekilen ministrliklerde we edaralarda häzirki wagtda Utgaşdyryjy geňeşler döredildi hem-de degişli uçastokdaky işler üçin jogapkär adamlaryň topary kesgitlenildi.
Türkmenistanda Köp görkezijili klasterleýin syn (KGKS-5) geçirmek boýunça işleri utgaşdyrmak meýilnamasy işlenip taýýarlanyldy we ylalaşyldy, oňa laýyklykda 2015-nji ýylyň 13-nji ýanwarynda UNISEF-iň Wekilhanasynda KGKS-5 boýunça Türkmenistan üçin uýgunlaşdyrylan sowalnamalary ara alyp maslahatlaşmak üçin wideo-şekilli mejlis geçirildi.
“Türkmenmillihasabat” BMGÖM bilen bilelikde 1997-2000-nji ýyllarda Adam ösüşi barada milli hasabaty taýýarlamaga (türkmen, iňlis we rus dillerinde çap edildi), 2003-nji ýylda “Müňýyllygyň jarnamasy BMG: Türkmenistanyň ösüşi ” milli ýygyndyny taýýarlamaga gatnaşdy.
1997-nji ýylyň iýun aýynda BMGÖM bilen bilelikde “Türkmenistanda ýaşaýyş şertleriniň we sosial ösüşiň gözegçiligi” geçirildi. Seçimleýin gözegçiligiň netijeleri boýunça ýaşaýyş şertleri, kommunal hyzmatlar bilen, uzak peýdalanylýan harytlar bilen üpjünçilik, ilatyň girdejileriniň we çykdajylarynyň derejeleri kesgitlenildi, iş bilen meşgullyk, saglygy goraýyş, migrasiýa meseleleri görkezildi.
BMGÖM-iň goldaw bermegi bilen geçirilen işçi güýçleriniň (1999 ý.), iş bilen meşgullyk we zähmet bazarynyň (2001 ý.) ýörite seçimleýin gözegçiligi zähmet statistikasyny, zähmet resurslarynyň balanslarynyň hasaplamalaryny gowulandyrmaga, Türkmenistanyň Hökümetine ilatyň iş bilen meşgullygyny ýokarlandyrmak boýunça görkezmeleri işläp taýýarlamaga mümkinçilik berdi. Geçirilen gözegçilikler ýurduň zähmet mümkinçiliklerini, tutuş ýurt boýunça, sebitler boýunça, ykdysadyýetiň pudaklary we bölekleri boýunça ilatyň iş bilen meşgullygyny emele getirmegiň umumy ugurlaryny kesgitlemäge mümkinçilik berdi. Oba ilatynyň ykdysady işine, ýaşlaryň ýykgyn edýän ugurlaryna we işe ýerleşdirmegiň mümkinçilkerine jikme-jik gözegçilik edildi.
“Bazar ykdysadyýeti şertlerinde iş bilen meşgullygyň we zähmet hakyna tölegiň seljerişi we olary düzgünleşdirmegiň ýollary” BMGÖM-iň tehniki taýdan goldaw bermegi bilen amala aşyryldy (2003 ý.). Gözegçiligiň netijesinde aýlyk we sagatlaýyn zähmet hakyna töleg barada, 180 hünär topary boýunça işgärleriň işlän wagtlary barada maglumat alyndy.
2002-nji ýylda BMGÖM-iň taslamasynyň çäklerinde mellek ýerleri bolan öý hojalyklarynyň seçimleýin gözegçiligi geçirildi. Mellek ýerleri bolan öý hojalyklarynyň 0,5%-i bilen sorag-jogap alyşyldy. Gözegçiligiň netijeleri oba hojalygynyň meseleleri boýunça gündelik stastistikanyň maglumatlaryny takyklamaga mümkinçilik berdi.
BMGÖM bilen bilelikde 2001-2003-nji ýylda döwlet eýeçiligine degişli däl (hususy) bölegiň ösüşiniň ýörite gözegçiligi geçirildi.
2000-nji ýylda BMGÖM-iň ýardam bermegi bilen “Türkmenistanyň hususy kärhanalarynyň ösüşiniň toplumlaýyn seçimleýin gözegçiligi” geçirildi. Gözegçiligiň netijeleri boýunça aşakdakylaryň seljerişi geçirildi:
- hususy kärhanalaryň maliýe-ykdysady ýagdaýy;
- hususy we karz serişdeler, esasy we dolanyşyk serişdeleri bilen üpjünçilik derejesi;
- nyrh emele gelişiniň şertleri, hususy kärhanalarynyň harytlaryna isleg we teklip, satuw bazarynyň ýagdaýy;
- hususy kärhanalaryň hereket edýän salgyt we bank ulgamyna uýgunlaşmagy;
- bu kärhanalarda işgärleriň iş bilen meşgullygy, zähmet hakynyň derejesi we sosial kepillikler.
Bulardan başga-da, hususy kärhanalşary ösdürmegiň mümkinçilkleri kesgitlenildi we olara döwlet tarapyndan goldaw berilmegi boýunça çäreler işlenip taýýarlanyldy.
Gözegçiligiň netijeleri gysgaça görnüşde Türkmenistanyň Ministrler Kabinetine, Türkmenistanyň Ykdysadyýet we ösüş ministrligine we şu maglumata gyzyklanma bildirýän beýleki ulanyjylara iberildi. Şonuň ýaly hem, gözegçiligiň gysgaça netijeleri “Türkmenistanyň sosial-ykdysady ýagdaýy” ýygyndyda çap edildi (2000 ý.).
2001-nji ýylda BMGÖM-iň ýardam bermegi bilen “Türkmenistanda hususy telekeçiligi ösdürmegiň şertleriniň gözegçiligi” geçirildi. Gözegçilik hususy telekeçilikde hojalyk işleriniň şertlerini öwrenmeklige gönükdirildi.
Gözegçiligiň netijeleri boýunça aşakdakylar geçirildi:
- iş bilen meşgullyk we girdejiler, maýa goýum işjeňligi meseleleri boýunça, karz serişdeler bilen üpjünçilik, salgyt salnyşy we daşary ykdysady işleri ýöretmek boýunça hojalyk işleriniň seljerişi geçirildi;
- statistiki hasaba alyşyň tejribesine hususy telekeçiler üçin statsitiki hasabatyň formasy ornaşdyryldy, onuň esasynda häzirki wagtda Türkmenistanda işleýän hususy telekeçileriň statistiki sanawy hereket edýär;
- hususy telekeçilikde kanunçylyk binýadyny kämilleşdirmek boýunça teklipler işlenip taýýarlanyldy.
Gözegçiligiň netijeleri gysgaça görnüşde Türkmenistanyň Ministrler Kabinetine, Türkmenistanyň Ykdysadyýet we ösüş ministrligine, Türkmenistanyň Baş döwlet salgyt gullugyna iberildi. Gözegçiligiň maglumatlary “Türkmenistanyň sosial-ykdysady ýagdaýy” ýygyndyda çap edildi (2002 ý.).
2002-nji ýylda BMGÖM-iň ýardam bermegi bilen “Türkmenistanda döwlet eýeçilgine degişli däl bölekdäki kärhanalaryň maýa goýum işjeňliginiň faktorlaryna gözegçilik” geçirildi. Döwlet eýeçilgine degişli däl bölekdäki kärhanalaryň maýa goýum işjeňliginiň faktorlarynyň doly gurşalyp alynmagyny üpjün etmek, şonuň ýaly hem gowy hilli maglumat almak üçin bilelikdäki we daşary ýurt kärhanalarynyň uçdantutma gözegçiligi we Türkmenistanyň hususy kärhanalarynyň seçimleýin gözegçiligi geçirildi. Gözegçiligiň netijeleri boýunça aşakdakylar geçirildi:
- Türkmenistanda emele gelen maýa goýum şertleriniň, maýa goýumlarynyň ösüşine, iş bilen meşgullyga girdejilere täsir edýän esasy faktorlaryň seljerişi geçirildi;
- bu ulgamda seljeriş geçirmek üçin maglumatlar binýady döredildi;
- Türkmenistanyň hususy kärhanalary boýunça maýa goýumlaryny goşmaça hasaplamalaryň usulyna goşmaçalar işlenip taýýarlanyldy;
- döwlet eýeçilgine degişli däl kärhanalaryň maýa goýum işlerini mundan beýläk sazlaşdyrmak boýunça (şol sanda bu ulgamda kanunçylygy kämilleşdirmek boýunça) teklipler taýýarlanyldy.
2000-2004-nji ýyllarda BMGÖM-iň ýardam bermegi bilen “Türkmenistanda eýeçiligiň ähşli görnüşlerindäki kärhanalara we hususy telekeçilere salgyt salnyşynyň meselelerine gözegçilik” geçirildi. Gözegçilikde eýeçiligiň görnüşleri boýunça, sebitler we ykdysadyýetiň pudaklary boýunça salgyt salnyşynyň hereket edýän shemasynda hojalyk subýektleriniň gazanan ykdysady netijelerine gözegçilik edildi. Hojalyk subýektleriniň ykdysady ösüşi bilen býujetiň salgyt girdejileri bilen üstüniň doldurylyşynyň arabaglanyşygynyň derejesi kesgitlenildi. Hususy telekeçileriň girdejilerine salgyt salnyşynyň meselerine gözegçilik edildi. Nyrh emele geliş meselesi we olaryň salgyt tölenişine ýetirýän täsiriniň derejesi öwrenildi. Ykdysadyýetiň döwlet eýeçiligine degişli däl (hususy), şeýle hem döwlet eýeçiligine degişli böleklerinde nyrh emele gelişiniň peýdalanylýan shemasynyň seljeriş geçirildi.
Gözegçiligiň netijeleri boýunça döwlet eýeçiligine degişli däl kiçi kärhanalar boýunça statistiki hasabatyň formasyna we bu kärhanalaryň işleriniň esasy görkezijilerini goşmaça hasaplamagyň usulyýetine üýtgetmeler we goşmaçalar girizildi. Gözegçiligiň netijeleri gysgaça görnüşde Türkmenistanyň Ykdysadyýet we ösüş ministrligine, Türkmenistanyň Baş döwlet salgyt gullugyna iberildi. Gözegçiligiň netijeleri Salgytlar hakynda Türkmenistanyň Bitewi kanuny taýýarlanylanda peýdalanyldy.
2004-nji ýylyň fewral aýynda Türkmenistanyň Hökümeti we BMG tarapyndan Türkmenistan üçin ösüşe ýardam etmek boýunça BMG-nyň bäş ýyllyk (2005-2009 ý.ý.) Çarçuwaly maksatnamasyna gol çekildi (ÝUNDAF). ÝUNDAF-yň maksatnamasy halka we Türkmenistanyň Hökümertine milli ösüş maksatlaryna ýetmäge BMG-nyň ýardam etmegine gönükdirilen. Ol hyzmatdaşlygyň özara baglanyşykly üç sany ulgamynda: ykdysady we sosial syýasaty we meýilnamalary işläp taýýarlamak, esasy sosial hyzmatlary daşky gurşawda jemlenýär, onda BMG Müňýyllygyň Ösüş Maksatlaryna ýetmek üçin toplanan tejribeden, tehniki ekspertizadan, maliýe serişdelerinden peýdalanyp biler.
Bu maksatnamanyň çäklerinde milli statistika edaralary tarapyndan BMG-nyň goldaw bermegi bilen aşakdaky taslamalar amala aşyryldy:
- “Döwlet maliýe statistikasyny kämilleşdirmek üçin maslahat hyzmatlaryny bermek” (2005-2006 ýý.) taslamasy BMGÖM bilen bilelikde geçirildi. Taslamanyň maksady kärhanalaryň maliýesiniň stastistikasynyň mümkinçiliklerini güýçlendirmekden, maglumatlary we hasabatlary ýygnamak ulgamyny gowulandyrmakdan, şeýle hem halkara standartlaryny döwlet maliýe statistikasyna ornaşdyrmak boýunça işlerden ybarat;
- “Statistiki mümkinçilkeleri ösdürmek” taslamasy BMGÖM bilen bilelikde geçirildi (2004-2006 ýý.), onuň maksady: gündelik dolandyryşda zerur bolan yktybarly maglumaty öndürmek üçin, ykdysady we sosial ösüşiň netijeliligine gözegçilik üçin (maglumtlar binýadyny döretmek we ş.m.) milli statistiki ulgamyny gowulandyrmakda goldaw bermek;
- “Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň resmi däl böleginde gözegçilik” taslamasy BMGÖM ýardam bermegi bilen geçirildi (2005 ý.). Resmi däl bölegiň möçberlerini bahalandyrmagyň we ölçermegiň usulyýet meselelerini çözmek üçin öý hojalyklarynyň döwlet eýeçiligine degişli däl bölegiň kärhanalarynyň, hususy telekeçileriň ýöriteleşdirilen gatyşyk gözegçiligi geçirildi. Bu gözegçiligi geçirmegiň usuly ýörelgeleri zähmet boýunça statistikaçylaryň 15-nji Halkara konferensiýasynda (1993ý.) milli hasaplar ulgamynyň üstüni doldurýan öý hojalyklarynyň kiçi bölegi hökmünde resmi däl bölek boýunça maglumatlaryň klassifikasiýalary we ony ýygnamagyň usullary barada kabul edilen kararlara esaslanýar. Gözegçiligiň netijeleri boýunça aşakdakylar amala aşyryldy:
- milli statistika şertlerinde resmi däl işler boýunça ýöriteleşdirilen gatyşyk gözegçiligiň täze usulynyň synagy amala aşyryldy;
- gözegçiligiň usul esaslary işlenip taýýarlanyldy we tejribede dünýä tejribesinde resmi däl bölegi ölçermegiň we bahalandyrmagyň wezipelerine laýyklykda peýdalanyldy;
- resmi däl bölek barada jikme-jik statistiki maglumatlary ýygnamak işleri geçirildi, oňa öý hojalyklarynyň, döwlet eýeçiligine degişli däl bölegiň kärhanalarynyň (şol sanda kiçi kärhanalaryň), hususy telekeçileriň korporirlenmedik kärhanalarynyň sany we häsiýetnamasy barada, olaryň önümçilik işleri, iş bilen meşgullyk, maýa goýumlarynyň möçberleri, girdejileriň emele gelişi, iş şertleri we bar bolan kanunçylyk çäklendirmeleri, şonuň ýaly hem ykdysadyýetiň resmi we resmi däl böleklerinde emele gelen meýiller barada maglumatlar hem goşulýar.
- Resmi däl bölekde iş bilen meşgullygyň bahalandyrmasy we emele gelen demografik ýagdaýlardan we gender aýratynlyklaryndan ugur alyp iş bilen meşgullyk meseleleri boýunça alnan netijeleriň toplumlaýyn seljerişi geçirildi.
- “Türkmenistanda harytlar we hyzmatlar bazaryny ösdürmegiň ileri tutulýan ugurlary” taslama 2005-nji ýylda BMGÖM bilen bilelikde amala aşyryldy. Taslama resmi däl bölegi, döwlet eýeçiligine degişli däl bölekde söwda nyrhynyň üstesini hasaba almak bilen haryt dolanyşygynyň möçberleriniň bahalandyrylmagyny göz öňünde tutýar. Taslama aşakdaky netijeleri gazanmaga mümkinçilik berdi:
- Türkmenistanyň sebitleriniň ykdysady statusyny kesgitlemek maksady bilen sebitara şahmat balansynyň modeliniň esasynda (matrisa) ýurduň sebitlerinde harytlaryň we hyzmatlaryň söwdasynyň ösüşiniň toplumlaýyn seljerişi geçirildi;
- Türkmenistanda seçimleýin gözegçiligiň maglumatlaryna görä ýurduň sebitlerinde harytlaryň we hyzmatlaryň satuw möçberlerini bahalandyrmagyň usuly işlenip taýýarlanyldy, gündelik statistikanyň maglumatalry boýunça söwda möçberleriniň tapawutlary kesgitlenildi;
- tutuş ýurt boýunça we sebitler boýunça JIÖ hasaplananda görkezer ýaly (söwda üstesiniň indeksini hasaplamagyň usulyny işläp taýýarlamak) söwda pudagynda gündelik we deňeşdirilýän nyrhlarda jemi goýberlişi bahalandyrmaga usulyýet çemeleşemeleri kämilleşdirildi;
- “Türkmenistanda magumat we aragatnaşyk tehnologiýalarynyň elýeterliligini bahalandyrmak” taslamasy (2005-2006 ýý.) BMGÖM bilen bilelikde geçirildi we ilata hyzmatlaryň şu görnüşleriniň elýeterliligini kesgitlemek üçin iberildi;
- “Hususy bölek bilen hyzmatdaşlykda Türkmenistanda maglumatlar hyzmatlarynyň bazaryny ösdürmegiň esasy ileri tutulýan ugurlary” taslama (2005-2006ýý.) BMGÖM-nyň ýardam bermegi bilen geçirildi. Taslamanyň maksady adam mümkinçiliklerini ösdürmek maksatlary bilen maglumatlar hyzmatlarynyň bazaryny ösdürmegiň esasy ugurlaryny kesgitlemekden ybarat. Taslama aşakdaky maksatlara ýetmäge mümkinçilik berdi:
- maglumatlar hyzmatlarynyň bazarynyň sebitleriň ykdysady ösüş şertlerine, ilatyň ýerleşişiniň demografik şertlerine, bilim derejesine we tölege ukyplylygyna baglylygynyň seljerişi geçirildi;
- sebitleriň maglumat hyzmatlaryna mümkinçilkleri we sarp edijileriň islegine baglylykda ony artdyrmagyň mümkinçilikleri öwrenildi;
- eýeçiligiň dürli görnüşlerindäki kärhanalar tarapyndan we fiziki taraplaryň amala aşyrýan maglumat hyzmatlarynyň möçberleri we hili bahalandyryldy.
- “Ilat öwrenişiň, nesil saglygynyň we gender meseleleriniň arabaglanyşygy barada düşünjäni ýokarlandyrmak” taslamasy BMG IG-nyň goldaw bermegi bilen amala aşyryldy (2005-2009ýý.). Maglumatlary ýygnamagyň we işläp taýýarlamagyň, seljermegiň milli mümkinçilikleriniň hasabatlaryň, aýratyn-da sosial-ykdysady görkezijileriň, ilat öwrenişiň we ösüşiň seljerişiniň we düzülişiniň halkara standartlaryna laýyklygynyň üpjün edilmeginden ybarat;
- BMG IG-nyň “Ilat öwreniş nesil saglygy barada maglumatlary ýygnamak, seljermek we ýaýratmak üçin halkara standartlaryny girizmek” taslamasy 2005-2009-njy ýyllarda amala aşyryldy. Taslamanyň netijesi – nesil saglygy, ilat öwreniş we ösüş boýunça esasy görkezijileri hasaplamagyň esasy ugurlaryny we usulyýetini halkara standartlaryna laýyklykda işläp taýýarlamak we ornaşdyrmak;
- “Türkmenistanda ilatyň iş bilen meşgullygynyň we girdejileriniň gender jähtleri” taslama Balkan we Daşoguz welaýatlarynyň öý hojalyklarynyň seçimleýin gözegçiliginiň mysalynda BMG IG bilen bilelikde 2005-nji ýylda ilatyň iş bilen meşgullygy we girdejileri ulgamynda emele gelen ýagdaýy seljermek üçin we gender tapawutlaryny ýüze çykarmak üçin geçirildi. Gözegçiligiň alnan netijeleri ýurduň ähli sebitlerinde ilat öwreniş ulgamynda gender we beýleki meseleler boýunça ilatyň (öý hojalyklarynyň agzalarynyň) pikiriniň seçimleýin sosiologik gözegçiligini geçirmek zerurçylygyny ýüze çykardy;
- “Reproduktiw saglyk, gender meseleleriniň, ilat we ösüşiň arabaglanyşygy meselelerinden ilatyň habardarlygy” taslama BMG IG bilen bilelikde geçirildi (2006 ý.). Bu gözegçiligiň maksady Türkmenistanyň ilatynyň reproduktiw saglyk, gender meseleleriniň, ilat we ösüşiň arabaglanyşygy meselelerinden habardarlygyna gözegçilik etmekden ybarat;


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri 16-njy iýunda Waşington indi, Tähran bilen ýadro şertnamasynyň bir bölegi hökmünde, Eýranyň geçmişdäki ýadro işjeňliklerini doly açmagy talap etmez diýdi.
«Biz olaryň näme edenini bilýäris, bizde şübhe ýok. Biz olaryň belli bir harby işjeňlige baş goşanyndan habarly» diýip, Kerri Bostondan telekonferensiýa arkaly eden çykyşynda aýtdy.
Baglaşyljak bolýan ylalaşygyň tankytçylary Eýranyň geçmişde eden harby işlerine düýpli üns berýärler.
Olar munuň diňe aýdyňlygyň hatyrasyna edilmeli däldigini, eýsem ABŞ adminstrasiýasynyň uzak wagt talap edişi ýaly, Tähranyň ozalky ýadro işleri boýunça doly hasabat bermelidigini aýdýarlar.
Emma Kerri geçen geçdi, ýadro ylalaşygy Eýranyň geljekde ýadro ýaragyny edinmek işlerine baş goşmagynyň öňüni almaga gönükdirilen diýdi.


text:
“Meniň maşgalamy gaýdyp beriň!” bu şygar bilen ABŞ-nyň raýaty eýýäm iki aýdan bäri Türkmenistanda gabawa salnan maşgala agzalaryny çykarmak ugrunda tagalla edip gelýär.
Mike Petronyň aýaly Aziza we iki çagasy şu ýylyň iýunynda öz ejesiniň mazaryna zyýarat etmek we çagalaryny öz dogany bilen tanyşdyrmak üçin dogduk ýurdy –Türkmenistana gideli bäri, ýurtdan çykarylman saklanylýar.
Mike Petro 2005-nji ýyldan bäri ABŞ-nyň doly raýaty bolan aýalynyň Türkmenistana sapar etmezinden ozal degişli türkmen resmileri bilen habarlaşyp, ähli zady jikme-jik ylalaşandyklaryny aýdýar: “Biz Türkmenistanyň ABŞ-daky ilçihanasy bilen habarlaşyp, Azizanyň we çagalarymyň Türkmenistana nähili ýagdaýda sapar edip biljekdigi bilen gyzyklandyk. Çagalaryma türkmen wizasy berildi. Türkmenistanyň raýatlyk pasporty bolan aýalyma bolsa türkmen raýatlygyndan çykmak isleýändigi barada alty aý öňünden arza bilen ýüz tutmalydygy, ýurda barandan soň hem onuň türkmen pasportynyň alnyp, soňra ABŞ-nyň pasporty bilen çykmagyna rugsat beriljekdigi aýdyldy. Biz şu ýylyň 28-nji ýanwarynda Türkmenistanyň ilçihanasyna degişli arza bilen ýüz tutduk”.
Emma Petro Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde ýagdaýlaryň iş ýüzünde türkmen resmileriniň beren sözüne görä däl-de, başga ugur boýunça ösendigini aýdýar: “Bu beýle bolmady. Haçan-da ol Türkmenistana baryp düşende, oňa prezidentiň hut özi raýatlykdan çykmak arzasyna gol goýýança, ýurtdan goýberilmejekdigi aýdyldy”.
Mike Petro mundan soň aýalyny gaýdyp almak üçin tagalla edip başlandygyny aýdýar: “Men ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçihanasy bilen dowamly habarlaşdym. Ol ýerdäki resmiler meniň meselämi Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde gozgandyklaryny aýtsalar-da, gynansak-da, belli bir pursatdan soň olar ellerindäki ähli mümkinçilikleri ulanandyklaryny, mundan beýläk maňa hemaýat edip bilmejekdiklerini aýtdylar. Ilçihananyň resmileri aýalyma Türkmenistanyň Migrasiýa gullugyna ýüz tutmagy maslahat berdiler. Migrasiýanyň işgärleri-de bu ugurdaky degişli görkezmäniň ýurduň Daşary işler ministrliginden gelmelidigini, ABŞ-nyň ilçihanasynyň olara basyş etmelidiklerini aýtdylar”.
Petro öz meselesi bilen Türkmenistanyň Waşingtondaky ilçihanasy bilen hem yzygiderli habarlaşandygyny, emma olaryň berýän wadalarynyň hem hiç biriniň häzire çenli durmuşa geçmändigini Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi: “[Türkmen] ilçihanasynyň resmileri tutuş awgust aýy prezidentiň degişli resminama şu awgustda gol goýjakdygyny aýdyp geldiler. Häzir wagt sentýabryň 20-den hem geçdi. Bu ugurda edilen hiç zat bolmady”.
Mike Petro häzir Türkmenistanda gabalyp goýlan maşgalasynyň juda howatyrly ýagdaýlary başdan geçirýändigini aýdyp, Azatlyk Radiosynyň üsti bilen türkmen resmilerine ýüzlendi: “Meniň aýalymyň yzyna, adamsynyň ýanyna gaýtmagyna rugsat beriň. Tutuş bir maşgala aýraçylyga uçrady ahyryn. Ol erbet adam däl-ä. Biz degişli türkmen resmileri bilen maslahatlaşyp, ylalaşanymyzdan soň Türkmenistana sapar etdig-ä. Gaýrat ediň, munyňyz karam oýun bolýar, adalatsyz bolýar”.
Azatlyk Radiosynyň Mike Petronyň we maşgalasy Azizanyň düşen güni bilen baglylykda degişli türkmen resmileri bilen habarlaşmak synanyşyklary netije bermedi.


text:
Müsüriň sudy Port Said şäheriniň futbol stadionynda bolan adam öldürmelerinde ölüm jezasy berlen 21 adama garşy bu jezanyň şenbe güni ýerine ýetirilendigini mälim etdi.
Bu 21 adama ölüm jezasyny bermek baradaky höküm şu ýylyň ýanwarynda çykarylypdy. Şonda suduň bu hökümi ýurduň Port Said şäherinde köpçülikleýin bulagaýçylyklaryň gurnalmagyna getiripdi.
Şenbe güni Kair şäherinde geçirilen sud prosesinde sud geçen ýylky adam öldürmelerinde aýyplanylýan 52 adamdan bäşisini ömürlik türme tussaglygyna höküm etdi. Beýleki aýyplanýanlara dürli möhletleýin türme tussaglygy berildi.
Geçen ýylyň fewralynda Port Said şäheriniň stadionynda ýerli “Al-Masri” komandasy bilen Kairiň “Al-Ahli” futbol komandasynyň oýnunyň yzýany futbol janköýerleriniň arasynda bolan çaknyşyklarda jemi 74 adam ölüpdi.
Polisiýa şonda bu wakada ölenleriň aglabasynyň Kairiň futbol komandasynyň janköýerleridigini habar beripdi.


text:
Ýakynda Täjigistanyň baş müftisi, prezident Emomali Rahmonyň tankytçylaryna garşy fetwa ýayratdy. Baş müfti Seýidmükerrem Abdylkadyrzadanyň 27-nji sentýabrda ýayradan fetwasyna görä, “häkimiýeti tankyt etmeklik uly güna diýilip hasaplanar”.
Ol žurnalistlere beren maglumatynda “tankydyň häkimiýete bolan ynama kölege salyp biljekdigini hem sözlerine goşdy.
Abdylkadyrzada bu fetwasyny anna güni Täjigistanyň paýtagty Duşenbedäki baş metjitde halka ýüzlenip eden çykyşynda aýtdy. Täjigistanyň esasy oppozisiýon partiýasy bolsa, bu fetwanyň häkimiýetleriň tabşyrygy bilen berlendigini aýdýar.
Täjigistanyň ýolbaşçylary, ýurtda ýaşlaryň arasynda işsizligiň aşa ornaşan häzirki döwürinde, olaryň öz sözleri bilen aýdylanda “ýaşlaryň radikallaşmagyndan howatyrlanýarlar”. Soňky üç aýyň dowamynda Siriýada hökümete garşy göreşýän toparlaryň hatarynda azyndan 10 Täjigistanly heläk boldy.
Ýatladyp geçsek, 17 ýaşyna çenli ýaşlaryň Täjigistanda metjide barmagy, mekdebe gatnaýan okuwçy gyzlaryň başlaryny örtüp okuwa barmagy-da gadagan. Sakgal goýan ýaşlaryň hem howpsuzlyk güýçleri tarapyndan saklanýandyklary barada maglumatlar gowuşýar.


text:
Amerikan senatynyň daşary işler komitetiniň Ukrainada barýan syýasy krizis hakda pikir alşan güni Ukrainanyň bir sudy Kiýewiň merkezinde köpçülikleýin protestlere gadagançylyk giriziendigini yglan etdi.
Kiýewiň merkezi noýabr aýynyň aýaklaryndan bäri müňlerçe adamyň ýygnanyşyp, hökümete garşy demonstrasiýa geçirýän ýerine öwrüldi.
"Üýşmeleňler gadagan edilmeli"
Kiýewiň sudy şäheriň resmileriniň 8-nji marta çenli köpçülikleýin üýşmeleňleriň gadagan edilmegi barada eden haýyşy bilen ylalaşypdyr.
Suduň 8-nji ýanwarda çykaran karary ýaňy, çarşenbe güni neşir edildi. Kararda bellenmegine görä, protest üýşmeleňlerinde ses gataldyjy, plakat ulanmak, çadyr we sahna gurmak ýa tuty tutmak gadagan.
Suduň karary şu wagt hem demonstrasiýa geçirýän adamlaryň arasyna basym polisiýa gelip, protest lagerini söküp taşlar biler diýen gorkyny oýardy.
Ýöne Azat Ýewropa/Azatlyk radiosynyň Ukrain gullugynyň habar bermegine görä, protestçileriň garşysyna polisiýa tarapyndan entek edilen iş ýok.
Prezident Wiktor Ýanukowiçiň Orsýet bilen aradaky gatnaşyklary güýçlendirmek üçin Ýewropa Bileleşigi bilen ýakyn syýasy we söwda ýaranlygyna meýil görkezmänligi netijesinde ilkinji protestleriň turan ýerinde, Kiýewiň Garaşsyzlyk meýdanynda şu wagt hem müň çemesi adam bar.
Ýüz müňlerçe adamyň gatnaşan öňki protestlerine Ýewropa Bileleşiginden, şeýle hem Birleşen Ştatlardan ýokary derejeli resmiler bardy.
Waşington zorluga garşy
Çarşenbe güni Waşingtonda Amerikanyň Döwlet deparmentiniň Ýewropa we Ýewraziýa boýunça kömekçi sekretary Wiktoria Nuland Waşingtonyň Ukrainadaky syýasy krizisiň polisiýa ýa demonstrantlar tarapyndan zorluk ulanylman çözülmegini isleýändigini aýtdy:
"Ukrain halkynyň uly böleginiň isleýşi ýaly, Birleşen Ştatlar we biziň Ýewropa Bileleşigindäki ýaranlarymyz häzirki dawanyň syýasy, demokratik, ilkinji nobatda hem parahatçylykly çözülmegini isleýär. Parahatçylykly diýilmegi deň derejede hem hökümete, hem-de protestçilere degişli. Biz pitneçileiň 10-njy ýanwarda Kiýewde bir suduň daşynda eden işlerini ýazgarýarys. Ýöne hökümetiň howpsyzlyk güýçleriniň we olaryň adamlarynyň alyp baran zorlukly hem repressiw işleri bizi ukrain hökümetine bir zady hem açyk, hem-de hususy görünşde mälim etmäge mejbur etdi. Urainada ýokary orunlarda oturanlar öz raýatlarynyň garşysyna güýç ulansalar ýa beýlekileri bu işlere iterseler, bir öz elimizdäki giň gerimli mümkinçiliklerden peýdalanmak barada oýlanarys".


text:
Tehasly senator Ted Kruz Iowa ştatynda respublikanlaryň 1-nji fewralda geçiren saýlaw ýygnagynda öňe saýlanyp, milliarder Donald Trumpdan üstün çykdy.
Demokratlaryň arasynda öňki döwlet sekretary Hillari Klinton we Wermont ştatyndan senator Bernie Sanders deň derejede baryp, Klinton 49.9% ses toplap, sähelçe tapawut bilen öňe çykdy.
Kruz 27.7% ses toplady, Trump 26%.
Ençeme aýyň dowamynda respublikanlaryň arasynda öňde baran we aýallar hem azlyklar barada gapma-garşy pikirleri bilen dünýä metbugatynyň üns merkezine düşen Donald Trumpyň saýlaw prosesinde gazanan netijesi onuň üçin uly ýitgi boldy.
Iowadaky saýlaw ýygnagyna gatnaşan ses berijiler 2016-njy ýylyň prezidentlik saýlawlary ugrunda öz isleglerini ilkinji bolup mälim etdiler.


text:
Astanada şu gün Ýewraziýa Ykdysady jemgyýetine agza döwletleriň liderleriniň sammiti açyldy.
Ýewraziýa Ykdysady jemgyýetine Ermenistan, Belarus, Gazagystan, Gyrgyzystan, Orsýet, Täjigistan we Ukraina girýär.
Bu ýurtlaryň liderleri Ýewraziýa Ykdysady jemgyýetiniň suduny döretmek barada maslahat etmeli we 2011-nji ýyl üçin býujeti tassyklamaly.
Täze döredilýän sud GDA Gümrük sudunyň ýerini tutmaly.
Soňra Belarusyň, Gazagystanyň we Orsýetiň prezidentleri duşuşyp, özleriniň Gümrük bileleşikleri hakynda maslahat ederler.


text:
Türkiýe Ankarada bolan bomba partlamasyndan soň öz söweş uçarlarynyň Yragyň demirgazygynda serhediň ýakasynda kürtleriň pozisiýalaryny bombalandygyny aýtdy.
Harbylar öz uçarlarynyň 17-nji fewralda agşam Haftanin giňişligini oka tutup, Kürdüstanyň işçi partiýasynyň (PKK) 60-70 gozgalaňçysyny nyşana alandygyny aýtdylar.
Munuň öňüsyrasynda Ankarada harby awtobuslaryň geçen ýerinde içi partlaýjy serişdeli ýük ulagy partladylyp, 28 adam wepat boldy.
Premýer-ministr Ahmet Dawutoglu hüjüm bilen baglylykda dokuz adamyň tussag edilendigini we hüjümiň siriýaly kürtleriň PYD partiýasynyň ýaragly ganatynyň Türkiýedäki kürtleriň PKK partiýasy bilen hyzmatdaşlykda amala aşyrylandygyny aýtdy.
Kürtleriň bu partiýalary aýyplamalary ret etdiler.


text:
Ýekşenbe güni Eýranyň hökümeti Amerikanyň Birleşen Ştatlaryny ýurduň täze bellenen Goranmak ministri Ahmed Wahidi Eýranyň resmi ministri hökmünde kabul etmeklige çagyrdy.
Ahmed Wahid 1994-nji ýylda Argentinanyň Buenos Aýres şäherindäki ýewreý sinagogasynyň partlanmagy bilen baglanyşykly wakada aýyplanylýar. Argentinanyň häkimiýetleri bu terrorçylykly işde aýyplanylýan käbir beýleki adamlaryň hatarynda, Ahmed Wahidiň hem tussag edilmegini haýyş edip, Interpola ýüz tutupdylar.
Şol gürrüňi edilýän partlamada jemi 85 adam ölüpdi. Geçen hepde Ahmed Wahidiň Eýranyň Goranmak ministri wezipesine bellenmeginiň yzy bilen, Amerikanyň Birleşen Ştatlary Tähranyň daşary gatnaşyklarda yza tarap hereket edýändigini nygtapdy.
Öz gezeginde Eýranyň Daşary işler ministri Hassan Gaşgawi bu meselede Birleşen Ştatlaryň hökümetiniň Eýranyň halkynyň erk-islegine hormat goýmalydygyny öňe sürdi.


text:
Ýewropa komissiýasynyň prezidenti Žoze Manuel Barroso ÝB-niň Gyrgyzystana býudjet goldawyny bermäge taýýardygyny aýtdy.
Borroso bu sözleri Brýusselde gyrgyz prezidenti Roza Otunbaýewa bilen çykyş eden metbugat ýygnagynda aýtdy.
Otunbaýewa öz ýurdunyň ÝB we NATO bilen gatnaşyklary barada maslahatlaşmak üçin Belgiýa iki günlük sapar edýär.
ÝB eýýäm Gyrgyzystana gumanitar kömek üçin 2010-2011-nji ýyllaryň hasabyna 118 million ýewro berjegini aýtdy.
Muňa garamazdan, ÝB-niň komissiýasy basym Bişkege goşmaça býudjet kömeginiň zerurlygyny kesgitlmek üçin Halkara Walýuta Fondy bilen bilelikde bir missiýa iberer.


text:
Türkmenistanda ýaşaýan milli azlyklaryň wekilleriniň arasynda türkmen dilini bilmeýänleri hem bar. Etniki taýdan rus milletinden biolan türkmenistanly Wiktoriýa hem şeýle ýaşlardan biri. Eýsem, türkmen dilini bilmän, Türkmenistanda ýaşaýan adamlar nähili ýagdaýlary başdan geçirýärler? Azatlyk Radiosy bu meselede Wiktoriýa bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Wiktoriýa, türkmen dilini bilmänligiňiz üçin Türkmenistanda ýaşan döwrüňiz nähili tejriberleri başdan geçirdiňiz?
Wiktoriýa: Meniň iň esasy problemalarym – bu ilki bilen ýokary okuw jaýyna girmeklikde dörän böwetler we işe ýerleşmekde şowsuz synanyşyklarymdy. Men rus mekdebini tamamladym, onsoň ýokary okuw jaýyna girjek bolan wagtym türkmen dilinde synaglary tabşyryp bilmänligim üçin okuwa girip bilmedim.
Ondan soňra men Moskwa gidip, ol ýerde ýokary okuw jaýyny tamaladym. Türkmenistana gaýdyp gelip, orta mekdepleriň birinde mugallym bolup işlejek bolsam, 'türkmen dilini bileňok' diýip, meni işe almadylar. Men türkmen dilini onçakly gowy bilmesem-de, ýagny edebi dilde gürleşip bilmesem-de, çagalar bilen düşünişip bilerlik türkmençäm bardy. Emma şonda-da almadylar.
Azatlyk Radiosy: Wiktoriýa, geliň, ýagdaýa şeýle baha bereliň, meselem, Orsýetde okajak bolsaň, ors dilini hökman bilmeli, edil şonuň ýaly-da Türkmenistanda okajak bolsaň, tňrkmen dilini bilmeli, türkmen dilini öwrenip bolmadymy?
Wiktoriýa: Bu gaty gowy sorag. Emma, meniň pikirimçe, Türkmenistanda ýaşaýan beýleki milli azlyklaryň bilim almagy üçin we şol bir wagtyň özünde-de öz milliligini saklap biler ýaly şertler döredilmeli.
Meniň milletim ors bolsa-da, watanym diýip Türkmenistany hasaplaýan, sebäbi ol meniň göbek ganymyň daman, oýnap-gülüp, ösen ýerim. Biziň hökümetimiz mono etniki döwlet gurmaga çalyşýar, meniň pikirmçe. Bu bir utanç.
Sebäbi beýleki ýurtlar öz topragynda dürli halklaryň öz milliligini saklap, agzybirlikde ýaşaýandygyny başgalara görkezmek üçin elinden gelenini edýärler. Belki, olaryň ählisi bu meselede üstünlik gazanýanam däldirler, emma iň bolmanda şeýle bolmagyna çalyşýarlar. Bizde bolsa, tersine, ejem ybadathana barmak üçin başga şähere gatnaýar. Hatda dinimizi saklamaga mümkinçilik ýok diýen ýaly.
Azatlyk Radiosy: 'Türkmenistanda beýleki milli azlyklaryň ýokary bilim almaklary üçin şertler döredilmeli' diýýärsiňiz, nähili şertler barada gürrüň edýärsiňiz?
Wiktoriýa: Biziň ýaly orslar, tatarlar, azeri, Türkmenistanda ýaşaýan ýene ençeme ýaşlar üçin aýratyn uniwersitet döredilmeli. Elbetde, her kim üçin aýratyn däl, emma hemmämiz üçin bir umumy dilde döredilse, gowy bolardy. Goý, şol uniwersitet iňlis dilinde bolsun, biz iňlis dilini öwrenip, şol ýerde bilim alaly.
Azatlyk Radiosy: Eger bilýän bolsaňyz, prezident Berdimuhamedow ýakynda sapaklar iňlis dilinde öwrediljek ýokary okuw jaýyny döretmek üçin barlag işlerini geçirmegi tabşyrdy. Siziň muňa garaýşyňyz nähili?
Wiktoriýa: Dogrymy aýtsam, onçakly ynanamok, sebäbi beýleki uniwersitetlerdäki ýaly para alnyp okuwa alynarmyka diýýän. Eger şeýle-de bolsa razy, sebäbi meniň ýalylar daşary ýurda gidibem pul töläp okaýar-a. Gowusy öýde okalyň, para berip okamaly bolsa-da.


text:
Türkmenistanda täze şahsyýet kulty döredilýär, häzirki tagallanyň netijesiniň öňküden hem erbet bolmagy mümkin. Bu pikir 4-nji maýda “Açyk jemgyýet” institutynyň Waşingtondaky merkezinde Türkmenistan hakda geçirilen ýygnakda aýdyldy. Pikiri “Crude accountability” guramasynyň
ýolbaşçysy Keýt Woters öňe sürdi.
Wotersiň aýtmagyna görä, Türkmenistanda öňki prezident Saparmyrat Nyýazowdan soňra käbir zatlar özgeren hem bolsa, olaryň aglaba bölegi göz üçin ädilen ädimler bolup, adam hukuklary we graždan jemgyýetçiliginiň ýagdaýy heniz hem öňküligine galýar.
“Crude accountability” guramasynyň wekili öz çykyşynda Türkmenistanda hökümete degişli bolmadyk guramalaryň işleriniň hem gaty çäklendirilenligini belläp, hökümetiň Baş kanuna “üýtgetmeler girizdik” diýýän beýanatynyň aňyrsynda hem hakyky reforma diýlen zadyň asla ýokdugyny nygtady. Din
Norwegiýada ýerleşýän “Forum 18” guramasynyň
wekili Feliks Körleý bolsa dini azatlyklaryň ýagdaýy hakda gürrüň edip, Türkmenistanda bu ugurda çäklendirmeleriň barha güýçlenýänligini belledi: “Sistema barha güýçlenýär, dini hereketlere kontrollyk etmek sistemasy barha güýçlenýär. Berdimuhamedow häkimiýet başyna geçeli bäri wyždan tussaglarynyň sany artdy. Häzirki döwürde türmelerde we lagerlerde saklanýan wyždan ýesirleriniň sany dokuz adama barabar”.
Körleý Türkmenistanda dini materiallaryň hem aşa çäklendirilenligini belläp, kitaphanalarda islendik dini kitaby tapyp bolmaýanlygyny, diňe hökümet tarapyndan çap edilmegine rugsat edilen kitaplaryň bazarlarda satylýanlygyny we olaryň senzuradan geçirilen kitaplardygyny belledi.
“Daşary ýurtlardan Türkmenistana barýan adamlardan hemme zatdan ozal dini kitabyň barmy diýip soralýar, gümrükde otyran wezipeli adamlary dini kitaplar beýleki ähli zatlardan köp gyzyklandyrýan bolmaga çemeli” diýip, Körleý ýygnakdaky çykyşynda belledi.
TürmelerNorwegiýanyň “Helsinki komitetiniň”
wekili Iwar Deýl hem ýygnakda çykyş eden ekspertlerden biri bolup, ol esasanam Daşoguzdaky aýallar türmesiniň ýagdaýy we şol türme hakda ýakynda çap edilen hasabat barada gürrüň etdi. Hasabat türmede oturyp çykan zenanlar we şol türmäniň häzirki tussaglarynyň garyndaşlary bilen geçirilen gepleşikler esasynda taýýarlanyp, Norwegiýanyň “Helsinki komiteti” tarapyndan çap edilipdi.
“Bu türme 700 tussagy saklamak göz öňünde tutulyp gurlupdyr, emma türmede saklanýan adamlaryň ortaça sany 2,300-2,500-iň aralygynda. Biz bu hasabaty Birleşen Milletler Guramasyna hem gowşurdyk. Şol türmede aýallar gynalýar we dürli zorluklara sezewar edilýär” diýip, Deýl belledi.
Şeýle hem Deýl bendileriň saglyk ýagdaýlarynyň we olaryň saglyk serişdeleri bilen üpjünçiliginiň hiliniň hem juda pesdigini belläp, Daşoguzda howanyň tomusda juda yssy we gyşda bolsa juda sowuk bolýanlygyny aýdyp, şeýle şertlere çydap bilmän özlerini öldürýänleriň hem köp bolýanlygyny belledi.
Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýynyň gözgynydygyna garamazdan, halkara jemgyýetçiliginiň bu ýurda o diýen üns bermeýänligi hem ýygnakda edilen çykyşlarda nygtaldy.
Emma “Crude accountibility” guramasynyň ýolbaşçysy Keýt Wotersiň aýtmagyna görä, bu ugurda soňky döwürlerde käbir üstünlikler hem gazanylypdyr. Ol bu mesele bilen bagly amerikan ýolbaşçylary bilen bir hatarda Türkmenistanda iş alyp barýan kompaniýalaryň wekilleri bilen-de duşuşyklary geçirip, olary bu ýagdaýdan habarly etmäge synanyşýandyklaryny belledi.


text:
Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin düýnki eden çykyşynda şu ýyl ýygnaljak galla hasylynyň möçberiniň 60-65 million tonnan aralygynda boljakdygyny aýtdy.
Ýurduň gurakçylyk bilen ýüzbe-ýüz bolup duran häzirki döwründe orta atylan bu pikir bugdaý hasylynyň möçberiniň garaşylşyndan 10 million tonna az boljakdygyny aňladýar.
Dünýäniň iň köp galla öndürýän üçünji ýurdy bolan Orsýet şu ýylky dörän gurakçylyk we tokaýlarda emele gelen ýangyn zerarly 10 million gektar meýdanda ekilen önimini ýitirdi.
Orsýetiň Meteorologiýa edarasynyň ýokary derejeli wekili Aleksandr Frolow bu barada eden düýnki çykyşynda şeýle diýdi: “Orsýetiň Döwlet meteorologiýa gullugy şu ýyl alynmagyna garaşylýan galla hasyly boýunça täze maglumat ýaýratdy. Şoňa görä, şu ýyl 67-70 million tonna töweregi galla ýygnalar. Bu möçber geçen ýyl 97 million tonna barabar bolupdy.
Frolowyň aýtmagyna görä, ýurtda dowam edýän gurakçylyk zerarly Orsýetiň şu ýylky kartoşka hasyly geçen ýyl bilen deňeşdirilende 30-35% az bolar.
Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin geçen hepde eden çykyşynda bugdaýyň bahasyny gözegçilikde saklamak üçin 15-nji awgustdan başlap galla eksportynyň togtadylýanlygyny yglan etdi.


text:
Döwlet tarapyndan ägirt uly serişdeleriň gönükdirilýändigine garamazdan, Tükmenistanyň prezidenti Aşgabatda bitirilýän işlerden nägile bolýar.
«Milli liderimiz Aşgabady abadanlaşdyrmak boýunça edilýän işleriň häzirki wagtda bildirilýän ýokary talaplara doly laýyk gelmeýändigini aýtdy» diýip, Türkmen telewideniýesi anna güni habar berdi.
Resmi maglumata görä, prezident Gurbanguly Berdimuhamedow nobatdaky hökümet maslahatynda «Aşgabat şäheriniň häkimliginde alnyp barylýan işlerde käbir kemçiliklere ýol berilýändigini» aýdyp, Ministrler kabinetiniň başlygynyň türkmen paýtagtyna gözegçilik edýän orunbasarynyň işinden «düýpli nägilelik» bildiripdir.
Netijede, «wezipe-borçlaryny talabalaýyk ýerine ýetirmän, garamagyndaky gulluklaryň işine gözegçiligi gowşadanlygy üçin» diýlip, Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň başlygynyň orunbasary, Türkmenistanyň prezidentiniň diwanynyň we Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň iş dolandyryjysy Şamuhammet Durdylyýewe "berk käýinç" yglan edildi.
Türkmen telewideniýesiniň habarynda «ýüze çykarylan köp sanly kemçilikler üçin» diýen jümle getirilýär we hakykatda nähili kemçilikleriň tapylandygy barada adatça aýdylýan umumy sözlerden aňryk geçilmeýär.
Şonuň bilen bir wagtda, eger-de ýol beren kemçiliklerini gysga wagtda düzetmese, Durdylyýewiň eýeleýän wezipesinden boşadyljakdygy duýduryldy.
Ýöne bu diýilýän kemçilikler sebäpli eýýäm işinden boşadylan resmi hem bar.
Prezident Berdimuhamedowyň anna güni gol çeken başga bir kararynda Aşgabat şäheriniň häkiminiň orunbasary G.Garajaýew wezipesinden boşadyldy.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň anna güni geçirilýän mejlislerinde Aşgabady abadanlaşdyrmak temasy ýygy-ýygydan agzalýar. Şonuň bilen bir wagtda, şäheri abadanlaşdyrmaak, täze ýollary, köprüleri, binalary gurmak üçin ýaşaýyş jaýlarynyň, metjitleriň, köne gonamçylyklaryň hem ýykylýan halatlarynyň bolýandygy aýdylýar.
Soňky birnäçe ýylyň dowamynda bolsa, Aşgabatda 2017-nji ýylda geçiriljek V Aziýa oýunlary bilen baglylykda, türkmen paýtagtynyň uly gurluşyk meýdanyna çalym edýändigi aýdylýar.
Bu ýagdaý, sosial ulgamlarda, Azatlyk radiosynyň websaýtynda we sosial ulgamlardaky sahypalarynda aýdylýan okyjy pikirlerinden çen tutulsa, ýollaryna we beýleki zerurlyklaryna ýeterlik üns berilmeýändigi aýdylýan welaýatlaryň, etraplaryň ýaşaýjylarynda belli bir nägilelik döredýär.


text:
Awstriýanyň polisiýasy amerikan prezidenti Barak Obamanyň şekilindäki maska bilen bank ýarmakda güman edilýän adamy tussag etdi.
Ol adam penşenbe güni Awstriýanyň ýokarky welaýatlarynyň birinde ýaragly bank ýarandan soň tussag edildi.
Güman edilýän adam bu sebitde 2008-nji ýyldan bäri amerikan prezidentiniň şekilinde maska geýip, alty banky ýaran ogry hasaplanýar.
Polisiýa onuň german raýatydygyny aýdýar.
Metbugat habarlarynda tutulan ogrynyň iň uly oljasynyň 40 müň ýewro bolandygy, onuň bu puly 2009-njy ýylyň iýulynda ogurlandygy aýdylýar.


text:
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy boýunça şu ýyl ilkinji gezek bellenilýän Demir ýol ulaglary pudagynyň işgärleriniň gününiň öň ýanynda täze neşir çapdan çykdy. Ýurdumyzyň demir ýol pudagynyň ösüşine bagyşlanan uly fotoalbom “Polat ýollar täze sepgitlere tarap” diýlip atlandyrylýar.
Kitap türkmen döwletiniň ulag ulgamynyň demir ýol pudagynyň häzirki gününiň ýaýbaňlandyrylan fotosynyň görnüşinde bolup, bu ugurda gazanylan uly üstünlikler örän aýdyň şöhlelendirilýär.
Türkmenistanyň demir ýol ulgamynyň ösüşi ykdysadyýetde döwrebaplaşdyrylan öňegidişlige itergi berýär, ýurduň geosyýasy bähbitlerini üpjün etmek wezipelerine gönüden-göni täsir edýär. Türkmenistanyň ulag aragatnaşyklarynyň geoykdysady mümkinçiligini açyp görkezmek milli bähbitleri durmuşa geçirmekde hem-de halkara hyzmatdaşlygyny giňeltmekde möhüm orun tutýar.
Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ulgam dörediji bu pudagyň ösdürilmegine berýän uly ünsi demirýol ulgamyny köptaraplaýynlygyň hem-de ygtybarlylygyň, gatnawyň özüne düşýän gymmatynyň pes ýagdaýynda hem-de Türkmenistany iri logistika merkezine öwürmek üçin çäk mümkinçilikleriniň bolmagynda ýükleriň ähli görnüşlerini daşamaga ukyplylygyň tapawutlandyrýandygy bilen şertlenendir. Munuň özi Ýewropa—Aziýa gatnawynyň esasy magistral ýollaryny birleşdirip biler.
Içerki we dünýä bazarlaryna harytlaryň çalt hem-de netijeli öňe ilerledilmegini üpjün etmäge mümkinçilik berýän ýokary guramaçylykly ulag ulgamynyň bolmagy ýurduň bazar ykdysadyýetini ösdürmegiň, onuň önümçilik - tehniki binýadyny hem-de eksport düzümlerini artdyrmagyň esasy şertleriniň biridir. Şu maksatlar bilen döwlet Baştutanymyz ýurdumyzyň häzirki zaman ulag-logistika düzümini kemala getirmäge gönükdirilen birnäçe iri taslamalaryň başyny başlady.
Bu taslamalaryň üstünlikli amala aşyrylmagy, olaryň durmuşa geçirilişiniň depgini täze neşiriň sahypalarynda aýdyň beýan edilýär.Ol täze demir ýollaryň düýbi tutulan, köpri gurluşyklaryň, täze menzilleriň hem-de beketleriň gurluşyk ýerlerinden, hereket edýän magistrallardan, depolardan, dürli tehniki, hojalyk hem-de durmuş maksatly desgalardan we beýleki ýerlerden fotosuratlaryň iki ýüz töweregini özünde jemleýär. Şöhratly işleriň hem-de amala aşyrylan özgertmeleriň bu ýylýazgysynda demirýol pudagyny ösdürmek boýunça geçilen uly ýoluň esasy tapgyrlary hem-de onuň geljegi, iň ajaýyp ýatda galan wakalar beýan edilýär.
Şunda fotosuratlaryň mazmuny örän köp dürli we köptaraply ýerleşdirilipdir. Munuň özi bu pudakda özgertmeleriň depgini, onuň kärhanalarynyň hem-de düzümleriniň işleriniň dürli ugurlary barada doly düşünje almaga mümkinçilik berýär.
Fotoalbom üçin baý maglumatlar tutuş ýurdumyz boýunça toplandy. Şu maksat bilen hemme künjeklere baryldy. Şunuň bilen baglylykda suratlary düşüreni agzamak ýerliklidir — ol ýaş fotohabarçy, Türkmen döwlet medeniýet institutynyň talyby Süleýman Çaryýew. Neşir taslamasynyň bezegi Maksim Papanowa degişlidir. Onuň ýerine ýetiren bezeg hem-de düzmek işleriniň netijesinde pikir kitap görnüşinde tanyşdyryş häsiýetine eýe boldy.
Türkmenistanyň Demir ýol ulaglary ministrligi taslamanyň başyny başlaýjy bolup çykyş edip, dörediji toparyna ýazuw işleri üçin zerur bolan hemme maglumatlary berip, şeýle hem fotokamera bilen uly pudaklaýyn hojalygyň ähli ýerlerinde bolmaga mümkinçilik döretdi.


text:
Birleşen Ştatlar we Ýewropa Bileleşigi Tähranyň ýadro programmasy barada geçirilen halkara gepleşiklerden soň Eýrana gowy baha berdi.
Ak tamyň metbugat wekili Jeý Karneý Ženewada geçirilen gepleşiklerde Eýranyň eden çykyşynyň “örän peýdalydygyny” aýdyp, Eýranyň teklipleri “çynlakaýlygyň” täze derejesini görkezdi diýýär.
Şol bir wagtyň özünde Karneý bu iş barada heniz “çaltlyk bilen” öňe gidişligiň ýokdugy barada habardar edip, Waşington heniz hem Eýranyň ýadro programmasynyň ýadro ýaraglaryny öndürmäge däl-de, diňe parahatçylykly maksatlar üçin gönükdirilendigini subut etmegi üçin Tährana çagyryş edýär diýdi.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça başlygy Ketrin Eşton gepleşikleri “esasly” we “örän wajyp” diýip häsiýetlendirdi.
Eýran bilen dünýäniň alty iri döwletiniň – Britaniýanyň, Hytaýyň, Fransiýanyň, Germaniýanyň, Russiýanyň we Birleşen Ştatlaryň – arasynda geçiriljek indiki ýokary derejeli gepleşikler 7-8-nji noýabrda Ženewada geçiriler.


text:
Azerbaýjanyň döwlet prokurory Bakuwyň suduny adam hukuklaryny goraýjy Leýla Ýunusy 11 ýyl türme tussaglygyna höküm etmegi sorady.
Bakuwyň Agyr jenaýatçylyklar boýunça suduna 6-njy awgustda iberilen beýannamada prokuror Leýla Ýunusyň adamsy Arif Ýunusy hem dokuz ýyl türmä basmagy sorady.
Är-aýala watana dönüklik, hilegärlik, galplyk, salgytdan gaçmaklyk we bikanun biznes etmek bilen bagly aýyplamalar ýöňkelýär.
27-nji iýulda başlanan bu sud diňlenişigi 10-njy awgusta çenli yza tesdirildi.
Leýla Ýunus 2014-nji ýylyň iýul aýyndan bäri tussag astynda saklanýar, onuň adamsy Arif geçen ýylyň awgust aýynda tussag edildi.
Bir ýyla golaý wagtlap aýralykda tussaglykda saklanan Leýla we Arif Ýunus 15-nji iýulda birinji gezek Bakuwda geçirilen sud diňlenişigine bilelikde eltildiler.
Olaryň ikisiniň-de saglyk ýagdaýy ýaramaz, olar tussaglykda özlerine kadaly medisina kömeginiň berilmeýändigini aýdýarlar.
59 ýaşly Leýla we onuň 60 ýaşly adamsy Arif Azerbaýjanda tussag edilen aktiwistleriň, žurnalistleriň we hökümeti tankyt edýänleriň tussaglykdaky onlarça adamdan ybarat sanawyna girýärler. Adam hukuklaryny goraýjy toparlar bu tutha-tutlugyň prezident Ylham Alyýewiň närazylyk bildirýänleri sem etmek boýunça alyp barýan çäreleriniň netijesidigini aýdýarlar.
Leýla we Arif Ýunus özlerine ýöňkelýän aýyplamalaryň syýasy maksatlydygyny nygtaýarlar.
Geçen ýylda Leýla Ýunusyň iki aklawçysy sud işine gatnaşmakdan mahrum edilipdi. Olara Ýunusy gorap çykyş etmek Azerbaýjanyň häkimiýetleri tarapyndan gadagan edilip, munuň sebäpleri düşündirilmändir.
Leýla Ýunus Bakuwda “Parahatçylyk we Demokratiýa boýunça institutyň” esaslandyryjy müdiri. Ol ençeme ýylyň dowamynda adam hukuklaryny goraýjy ermeni aktiwistleri bilen ýüzbe-ýüz diplomatiýasyna aktiw gatnaşyp geldi.
Leýla Ýunus Azerbaýjanda adam hukuklarynyň ýagdaýynyň açyk tankytçysy.
Arif Ýunus ady belli taryhçy we Kawkazdaky konfliktler boýunça barlag geçirýän alym. Ol alyp baran işinde dawaly Daglyk Garabag regionyndaky konflikte esasy üns beripdi. Esasan ermeni ilatly region 1990-njy ýyllaryň başynda Ermenistan tarapyndan goldanan separatistler tarapyndan Azerbaýjandan bölünip alnypdy.


text:
Yragyň premýer-ministri soňky hepdelerdäki köpçülikleýin protestlere jogap hökmünde gerimli hökümet reformalaryny teklip etdi.
Premýer-ministr Haýdar al-Abadi 9-njy awgustda feýsbukda, korrupsiýa garşy göreşmek we çykdajylary azaltmak üçin wise- prezidentleriň we premýer-ministriň orunbasarlarynyň wezipelerini ýatyrmaga çagyrdy.
Yrakda üç wise-prezident, üç sany hem premýer-ministriň orunbasary bar. Abadiniň syýasy bäsdeşi, ozalky premýer-ministr Nuri al-Maliki hem häzir Yragyň bir wise-prezidenti.
Premýer-ministriň energiýa meseleleri boýunça orunbasary Bahaa al-Araji şu aýyň başynda Mälikiniň hökümetini 2004-2014-nji ýyllar aralygynda 1 trillion dollar möçberindäki nebit girdejisini we halkara kömegini ýitirmekde aýyplady.


text:
Orsýetiň prezidenti Dimitriý Medwedew Dagystanyň içeri işler ministrini wezipesinden çetleştirdi.
Kreml tarapyndan çarşenbe güni giçlik ýaýradylan beýanatda aýdylmagyna görä, Dagystanyň içeri işler ministri general Ali Magomedow wezipesinden çetleşdirilip, onun ornuna palkownik Abdylreşit Magomedow getirildi.
Orsýetiň RIA Nowosti habar agentligi Dagystanyň lideri Mogamedsalam Magomedowa salgylanyp çap eden habarynda terroristik hereketler zerarly diňe şu ýylyň dowamynda respublikada 300 töweregi adamyň ejir çekendigini ýazýar.
Magomedow geçen ýyl bilen deňeşdirilende Dagystanda ýaralanan howpsuzlyk güýçleriniň işgärleriniň sanynyň hem iki esse artanlygyny, Orsýetiň regiona goşmaça harby ibermeginiň zerurdygyny belleýär.


text:
Belarus oppozisiýasynyň liderleriniň biri Aleksandr Milinkewiç ýakynda geçirilen prezident saýlawlaryndan soň oppozisiýanyň aksiýalaryny gazaply basyp ýatyrmaga jogapkär belarus resmileri üçin ÝB ýurtlaryna barmaga ýene-de gadaganlyk girizmäge ÝB-ni çagyrdy.
Milinkewiç Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda şeýle diýdi: “Şol sanksiýalaryň kanuny bozan režime zarba bolmagy örän möhüm. Şol bir wagtda-da Ýewropa ýönekeý adamlar üçin açylmaly”.
Milinkewiç çarşenbe güni Brýusselde Ýewroparlamentiň Belarusda bolan soňky wakalara bagyşlanan ýörite sessiýasyna gatnaşar.
Belarus häkimiýetleri 19-20-nji dekabr günleri Minskide köpçülikleýin bidüzgünçilikleri gurnamakda 30-dan gowrak adamy, şol sanda prezidentlige öňki dört kandidaty aýypylaýar.
Ýüzlerçe adam administratiw tussaglyga sezewar edilipdi.


text:
Mundan birnäçe aý owal prezdient Gurbanguly Berdimuhamedow elektron hökümeti düzmek barada karara gol goýdy. Şondan soň käbir täze alamatlar hem göze ilip ugrady.
Soňky hökümet maslahatyna gatnaşan ýokary derejeli resmileriň önünde kompýuterleriň peýda bolmagy prezidentiň şu tabşyrygynyň ýerine ýetirelýändigini görkezýär diýip, düýbi Wenadaky adam hukuklary boýunça “Türkmen inisiýatiwasy” guramasy ýazýar.
Eýsem, türkmen resmileriniň hökümet maslahatynda kompýuter ulanmagynyň olaryň işlerine nähili täsir etmegi mümkin? Bu ädim ýokary derejeli resmilere internetdäki maglumatlaryň doly elýeterliligini üpjün edermi?
Düýbi Wenadaky adam hukuklary boýunça “Türkmen inisiýatiwasy” topary Türkmenistanda şu ýylyň aprel aýynda elektron hökümeti düzmek barada karar kabul edilendigine garamazdan, soňky hökümet mejlisine gatnaşanlaryň hiç biriniň kompýutere elini hem degirmän, adatdakylary ýaly ruçka we depderçe ulanmagy makul bilendiklerini belleýär.
Ýöne, oňyn ädim…
Türkmen parlamentiniň öňki deputaty we oppozisiýa wekili Halmyrat Söýünow hökümetiň mejlisinde kompýuterleriň ulanylyp başlanmagynyň oňyn ädimdigini aýdar: “Sebäbi, häzir bütin dünýä kompýuterde işleýär. Bu türkmen hökümeti üçin oňyn açyslyk, täzelik diýip aýtsa bolar”.
Azatlyk Radiosynyň analiz merkeziniň žurnalisti we Merkezi Aziýa boýunça bilermen Brýus Panniýer hem onuň pikiri bilen ylalaşýar.
“Elbetde, munuň gowy täzelikdigini aýtmaly. Sebäbi, prezident Berdimuhemedowyň hut özi her bir mekdebiň kompýuterleşdiriljekdigine söz beripdi. Indi ol halka görelde görkezmeli ahyry. Eger ýokary derejeli resmiler kompýuter bilen nähili işlemelidigini bilmeseler, onda bu gelşiksiz ýagdaý” diýip, Brýus Pannier belledi.
Emma, Türkiýäniň Koç uniwersitetiniň professory we Merkezi Aziýa boýunça bilermen Timur Hoja ogly Türkmenistandaky bu işiň 10 ýyl töweregi gijikdirilen işdigini aýdýar.
“Eger bu 10 ýyl mundan ozal amala aşyrylan bolsady, onda muňa gowy täzelik diýse bolardy. Emma, häzir dünýäniň köp ýerinde kompýuter tehnologiýasy orta mekdeplerde-de giňden ulanylyp gelinýär” diýip, professor Timur Hoja ogly nygtady.
Resmilere nähili ýol açylar?
Häzirki döwürde Internet maglumatlar ummany bolup durýar. Oňa girip, islendik maglumaty ýa-da belli şahslaryň eserlerini, makalalaryny tapmak mümkin.
Eýsem, türkmen hökümetiniň agzalarynyň kompýuter bilen üpjün edilmegi olaryň islendik maglumatlar ýa-da daşary ýurtly kärdeşleriniň iş tejribeleri bilen içgin tanyşmaklaryna mümkinçilik berermi?
Azatlyk Radiosynyň analiz merkeziniň žurnalisti we Merkezi Aziýa boýunça bilermen Brýrus Panniýer Türkmenistanda diňe döwletiň kontrollygyndaky internet prowaýderiniň bardygy üçin, resmileriň maglumatlar bilen tanyşmaklarynyň çäkli boljakdygyny aýdýar.
Soňky döwürde Türkmenistanyň käbir döwlet edaralarynyň we Merkezi Bankynyň internet sahypasy açyldy. Emma, olarda maglumatlaryň juda azdygyny görmek bolýar. Emma, beýleki tarapdan, dünýä liderleriniň köpüsiniň şahsy internet saýtlarynyň hem bardygyny bellemek ýerlikli bolar.
Mysal üçin, ABŞ-nyň, Orsýetiň prezidentleri ýa-da Germaniýanyň kansleri öz internet sahypalary arkaly raýatlaryň sowallaryna jogap berýärler, çykyş edýärler. Emma, Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedowda şeýle sahypa entek ýok.
Parlamentiň öňki deputaty H.Söýünow: “Belki, prezident Gurbanguly Berdimuhamedow internetiň ýagdaýyny bilýän hem däldir. Ikinjiden, meniň pikirimçe, Berdimuhamedow halk bilen göni gürleşmekden juda çekinýän bolmaly. Sebäbi, onuň halka aýdara zady ýok ýa-da onuň halka aýtjak zatlarynyň ýalanlygyny halk derrew Internetde ýüze çykarjak. Men problemany şunda görýärin” diýip, öz garaýşyny mälim etdi.
Türkiýäniň Koç uniwersitetiniň professory Timur Hoja ogly türkmen resmileri halkyň meselelerini öwrenip, olary prezidente ýetirip bilen halatynda, olaryň kompýuter we Internet ulanmaklarynyň il-ýurt üçin peýdaly boljakdygyna ynanýar.