text:
-
-
-
-
-
22:08
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
«Jastar tájirıbesi» baǵdarlamasyna qatysqandardyń 50 paıyzy turaqty jumysqa ornalasady
NUR-SULTAN. QazAqparat – «Jastar tájirıbesi» baǵdarlamasyna qatysqandardyń 50 paıyzy turaqty jumysqa ornalasady. Bul týraly QR Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý vıtse-mınıstri Erjan Birjanov aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«Jastar úshin «Alǵashqy jumys orny», «Jastar tájirıbesi» syndy baǵdarlamalar jumys isteıdi. Baǵyt óte kóp. Nıet bolsa jumys tabylady. Kópshiligi keıde jumystyń bul túrlerine barǵylary kelmeıdi. Aıtalyq, jastar praktıkasy boıynsha aılyq jalaqy 73 myń teńge. Jastar bári qymbat, al jalaqysy ne bári 73 myń teńge dep oılaıdy. Biraq, baǵdarlama jas býyn birinshi daǵdy alýy úshin iske qosylǵan», - dedi Erjan Birjanov QazAqparat tilshisine bergen suhbatynda.
Vıtse-mınıstrdiń atap ótýinshe, bul baǵdarlamaǵa qatysqan jas mamanǵa tólenetin qarjy munymen shektelmeıdi. Jergilikti atqarýshy organ tarapynan da, jumys berýshi tarapynan da jalaqyny qosymsha sýbsıdııalaý múmkindigi qarastyrylǵan.
«Búginde jastardyń qajettiligi artyp keledi. Olarǵa bolmashy jalaqyǵa bola jumys isteý qıyndyq týdyrady. Biraq, qalaı degende de birdeńeden bastaý qajet qoı. Eger jastar bul baǵdarlamalarǵa qatysatyn bolsa, onda óte jaqsy. Jyl saıyn 27 myńnan astam adam memleket jalaqysyn óteıtin jastar tájirıbesine qatysady», - dedi ol.
Aıta keterligi, «Jastar tájirıbesi» baǵdarlamasy aıasynda maman 6 aı boıy jumys isteıdi. Statıstıkaǵa sáıkes, osy merzim ishinde jastardyń 50 paıyzy sol orynǵa turaqty jumysqa ornalassa, qalǵan 50 paıyzy jańa jumys izdeýge májbúr bolady. Al kelesi baǵdarlama «Alǵashqy jumys orny» dep atalady.
«Alǵashqy jumys orny» - bul ýnıversıtet túlegi óz mamandyǵy boıynsha uıymǵa jumysqa ornalasýy. Jergilikti atqarýshy organ jyl boıy aılyq jalaqysyn ótep otyrady. Bir jyl bitkennen keıin ol atalǵan uıymda turaqty jumysqa ornalasady degen jospar bar», - dedi vıtse-mınıstr.
- Eńbek vıtse-mınıstri qashyqtan jumys isteýdiń tártipteri týraly aıtty
- TMD elderiniń Eńbek mınıstrleri áleýmettik máselelerdi talqylady
- Qazaqstanda múgedektigi bar adamdar jańa járdemaqy ala bastaıdy
- Áleýmettik kodeks qashan qabyldanady
- Eraly Toǵjanov qurylatyn jańa jumys oryndary týraly aıtty
- Esirtkini oıynshyqqa jasyrǵan: Kókshetaýda 18 jastaǵy stýdent qyzdar ustaldy
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


c: text/html

text:
Okuwyň şertleri
Saýlan ugurlary boýunça daşary ýurt raýatlary belarus raýatlary bilen bir toparda okaýarlar. Okuw rus dilinde alnyp barylýar. Synaga goýberilmek üçin okuw meýilnamasyna laýyklykda hökmany ýagdaýda sapaklara gatnamaly.
Taýýarlaýyş bölüminde (okuw möhleti- 10 aý) daşary ýurt raýatlary okadylýa, ýagny mundan soňrada okuwyny Belarus Döwlet yksydasýyet uniwersitetinde rus dilinde dowam etmek isleýän, talyp,aspirant,magistrant hökmünde. öwretme toparlary 8-10 adamdan ybarat. Taýýarlaýyş bölüminiň dinleýjileri üçin Belarusiýanyň taryhy ýerlerine , Minsk şäheriniň teatrlaryna, muzeýlerine gezelenç gurnalyar.
Okuw ýylynyň soňunda taýýarlaýyş bölümini üstünlikli synaglaryny tabşyran diňleýjilerine Belarus döwlet ykdysadyýet uniwersitetiniň 1-nji kursuna ýa-da Belarus Respublikasynyň başga ýokary okuw jaýlaryna kabul edilmek hukugyny berýän şahadatnama berilýär. Esasy fakultetleriň uçurymlaryna we magistrantlaryna halkara nusgada diplom berilyär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, daşary işler ministri Raşid
Meredow anna güni geçirilen Ministrler Kabinetiniň mejlisiniň barşynda
Gurbanguly Berdimuhamedowa Türkmenistanyň şu ýyl Ykdysady Hyzmatdaşlyk
Guramasyna (YHG) başlyklyk etjekdigini we bu ugurda alnyp barylýan işler
barada hasabat berdi.
Türkmenistanyň resmi metbugatynyň habar berşine görä, häzirki wagtda bu
guramanyň 2021-nji ýylyň 4-nji martynda Türkiýe Respublikasynyň guramagynda
wideoaragatnaşyk arkaly geçiriljek ýokary derejeli 14-nji mejlisine türkmen
tarapynyň gatnaşmagy bilen baglanyşykly taýýarlyk işleri alnyp barylýar.
Habarda bellenilişi ýaly, YHG-na başlyklyk etmek wezipesini üstünlikli
durmuşa geçirmek maksady bilen, degişli konsepsiýanyň taslamasy taýýarlanyldy
we onda birnäçe möhüm wezipeler kesgitlenildi. Şolaryň hatarynda YHG-ä agza
ýurtlarda maýa goýum işini ösdürmek, erkin söwda-ykdysady zolaklary döretmek,
söwda, ulag we logistika, energetika ugurlaryny nazara almak arkaly täze
ykdysady geçelgeleri kemala getirmek ýaly ugurlar bar.
Konsepsiýada Owganystanyň durmuş-ykdysady ösüşine goldaw bermek
boýunça maksatnamalaýyn çäreleriň durmuşa geçirilmegi YHG-niň çäklerindäki
hyzmatdaşlygyň möhüm ugurlarynyň biri hökmünde kesgitlenildi.
Şeýle hem, şu ýylyň mart aýynda YHG-niň Baş sekretarynyň Türkmenistana
saparyny guramak we YHG-niň döredilen gününde Aşgabatda bu guramanyň
ýokary derejeli 15-nji duşuşygyny geçirmek hakyndaky meselä garamak teklip
edilýär.
Milli Liderimiz wise-premýere, DIM-niň ýolbaşçysyna degişli işleri we
guramaçylyk meselelerini geçirmek, türkmen tarapynyň Ykdysady Hyzmatdaşlyk
Guramasynyň öňde boljak sammitine taýýarlygy boýunça zerur tagallalary etmek
babatda anyk tabşyryklary berdi.
Ykdysady hyzmatdaşlyk guramasy Merkezi Aziýa we Ýakyn Gündogar
ýurtlary tarapyndan 1985-nji ýylda döredilen sebitleýin döwletara ykdysady
guramadyr. Türkmenistan 1992-nji ýylda YHG-nyň agzasy boldy.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, daşary işler ministri Raşid


text:
Türkmenistanyň Prezidentiniň Karary bilen, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary Çarymyrat Hywalyýewiç Purçekow Türkmenistanyň energetika ministriniň wezipesini wagtlaýyn ýerine ýetirmekden boşadyldy.
***
Türkmenistanyň Prezidentiniň Karary bilen, Serdar Döwletmyradowiç Saparow Türkmenistanyň energetika ministriniň orunbasary wezipesine bellenildi.
***
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe milli ykdysadyýetimizi diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmek, ýurdumyzda gurluşyk we senagat pudagynyň edara-kärhanalarynyň işini has-da kämilleşdirmek we bazar gatnaşyklary üçin amatly şertleri döretmek maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti Karara gol çekdi. Resminama laýyklykda, “Türkmen kaolin” açyk görnüşli paýdarlar jemgyýetini döretmäge esaslandyryjy hökmünde Senagat we gurluşyk önümçiligi ministrliginiň Balkan kän müdirligine – esaslyk maýadaky paýy 49 göterim möçberde paýly gatnaşmaga ygtyýar berildi.
***
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzyň welaýatlarynda täze binagärlik we şähergurluşyk ulgamyny kemala getirmek, ilatyň medeni-durmuş şertlerini has-da gowulandyrmak boýunça alnyp barylýan işleri dowam etdirmek maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti Karara gol çekdi. Resminama laýyklykda, Mary welaýatynyň häkimligine Mary şäherindäki “Türkmeniň ak öýi” binasynyň ýanynda 3000 orunlyk köpçülikleýin dabaraly çäreleri geçirmäge niýetlenen binanyň taslamasyny düzmek, ony döwrebap enjamlar bilen enjamlaşdyryp we ýanaşyk ýerlerini abadanlaşdyryp gurmak barada “Ak täjirçilik merkezi” hojalyk jemgyýeti bilen şertnama baglaşmaga ygtyýar berildi.
Gurluşyk işlerine 2021-nji ýylyň awgust aýynda başlamak we binany 2022-nji ýylyň iýun aýynda ulanmaga doly taýýar edip tabşyrmak bellenildi.
***
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe köpasyrlyk milli medeniýetimiziň we sungatymyzyň özboluşlylygyny, däp-dessurlarymyzy gorap saklamak, aýdymçylar, sazandalar, tansçylar, alyp baryjylar, şeýle hem beýleki sungat işgärleri we döredijilik toparlary tarapyndan Türkmenistanda toý we beýleki dabaralarda medeni hyzmatlaryň amala aşyrylmagyny döwlet tarapyndan düzgünleşdirmek hem-de bu hyzmatlaryň ýokary hilli ýerine ýetirilişine talabalaýyk gözegçilik etmek maksady bilen, şeýle hem “Medeniýet hakynda” Türkmenistanyň Kanunynyň 20-nji maddasyna laýyklykda, Türkmenistanyň Prezidenti Karara gol çekdi. Resminama bilen, Türkmenistanda toý we beýleki dabaralarda medeni hyzmatlaryň amala aşyrylmagyny döwlet tarapyndan düzgünleşdirmek hakyndaky Düzgünnama tassyklanyldy.
***
“Diplomatik gulluk hakynda” we “Kiberhowpsuzlyk hakynda” Türkmenistanyň Kanunlaryna laýyklykda, şeýle hem Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň merkezi edarasynyň gurluşyny has-da kämilleşdirmek maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti Karara gol çekdi. Resminama bilen, Daşary işler ministrliginiň merkezi edarasynyň gurluşy tassyklanyldy.
Daşary işler ministrligine Adalat ministrligi bilen bilelikde şu Karardan gelip çykýan üýtgetmeleri we goşmaçalary Türkmenistanyň kanunçylygyna girizmek baradaky teklipleri bir aý möhletde taýýarlamak we Ministrler Kabinetine bermek tabşyryldy.
***
“Diplomatik gulluk hakynda”, “Türkmenistanyň daşary ýurt döwletlerindäki diplomatik wekilhanalarynyň statusy hakynda” we “Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky konsullyk edaralary hakynda” Türkmenistanyň Kanunlaryna laýyklykda, şeýle hem Türkmenistanyň daşary ýurt döwletlerindäki diplomatik wekilhanalarynyň we konsullyk edaralarynyň işini kämilleşdirmek we olaryň öz üstüne ýüklenilen wezipelerini netijeli ýerine ýetirmegini üpjün etmek maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti Karara gol çekdi. Resminama bilen, Daşary işler ministrliginiň 2021-nji ýyl üçin çykdajylarynyň sanawy, şeýle hem daşary ýurt döwletlerindäki diplomatik wekilhanalaryny we konsullyk edaralaryny saklamak üçin çykdajylaryň sanawy tassyklanyldy.
Daşary işler ministrligine Adalat ministrligi bilen bilelikde şu Karardan gelip çykýan üýtgetmeleri we goşmaçalary Türkmenistanyň kanunçylygyna girizmek baradaky teklipleri bir aý möhletde taýýarlamak we Ministrler Kabinetine bermek tabşyryldy.


text:
Fransiýanyň AFP habar gullugynyň ýöredýän hasabyna görä, bu günki ölüm habarlary Owganystanda şu ýylyň dowamynda öldürilen daşary ýurt esgerleriniň sanyny 485-e ýetirdi. Geçen ýyl Owganystanda jemi 521 daşary ýurt esgeri öldürilipdi.
NATO-nyň baş sekretary Anders Fog Rasmussen şu gün özüniň ýaranlyga agza döwletleriň ýetip gelýän sammitde Owganystandaky howpsuzlyk jogapkärçiliklerini geljek ýyldan owgan häkimiýetleriniň özüne tabşyrmak barada ylalaşjagyna umyt edýändigini aýtdy.
Daniýa telewideniesinde çykyş eden Rasmussen Owganystandaky howpsuzlyk ýagdaýynyň kanagatlanarly däldigini, ýöne ol ýerde käbir öňegidişligiň bolandygyny aýtdy.


text:
BMG-niň baş sekretary Ban Ki-mun özüniň bigünä adamlaryň garşysyna edilen hasratly we akyla sygmaz zorlukdan hopugandygyny aýtdy.
NATO-nyň baş sekretary Anders Fog Rasmussen ýaranlygyň Orsýet bilen raýdaşlygyny beýan etdi we NATO bilen Moskwanyň terrora garşy söweşde has köp hyzmatdaşlyk etmegine çagyrdy.
Ýewropa Geňeşiniň baş sekretary Thorbjorn Jagland bu hüjümiň Ýewropanyň terrorizme garşy göreş tagallalaryny güýçlendirmelidigini görkezendigini, sebäbi onuň kontinente uly howp salýandygyny aýtdy.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Moskwa aeroportunda bolan terror hüjümini elhençlik hökmünde ýazgaryp çykyş etdi.


text:
Düýn 17-nji oktýabrda Türkmenistanyň regionlarynda we paýtagt Aşgabatda agaç oturtmak boýunça ählihalk ýowarlary geçirildi.
Lebap welaýatynda geçirilen ýowara gatnaşyjylardan biri Azatlyk bilen habarlaşyp, häkimiýetleriň aň-bilim pudagynyň işgärlerini we talyplary agaç nahallaryny oturtmak boýunça köpçülikleýin ýowara mejbury çekendigini habar berdi.
Onuň sözlerine görä, ýowar irden 7:00-den günortana golaý, sagat 10:00-a çenli dowam edipdir.
Gürrüňdeşimiz ýygnananlaryň kamera düşürilýänçä garaşmaga mejbur bolandyklaryny gürrüň berdi.
Türkmenistanda geçirilýän köpçülikleýin ýowarlarda türkmen telewideniýesiniň operatorlary surat alýar.
Azatlygyň lebaply gürrüňdeşi Türkmenabat şäheriniň eteginde ýerleşýän bazaryň deňinde geçirilen bu çärä çen bilen 2 müňe golaý adamyň mejbury çekilendigini sözüne goşdy.
Döwlet mediasynyň maglumatlaryna görä, agaç nahallaryny oturdyp, olara serenjam bermek çäreleri ýurduň çar künjeginde geçirilipdir.
Türkmenistanyň döwlet telewideniýesinde efire berilýän “Watan” habarlar gepleşiginiň çarşenbe güni goýberilen sanynda ýurduň bäş welaýatynda geçirilen ählihalk ýowarlary “zähmet baýramçylygy” häsiýetlendirildi.
Ýurtda bolup geçýän täzelikleri halka ýetirmeli gepleşigiň 15 minudy ýowarlara bagyşlanyldy.
Türkmen döwletine Sowet döwründen miras galan ählihalk ýowarlarynyň geçirilmegi ýurtda indi täzelik däl. Giň gerimli ählihalk ýowarlary ýurtda her ýyl köpçülikleýin býujet işgärleriniň gatnaşdyrylmagynda azyndan iki gezek geçirilýär. Mundan başga-da, welaýatlara prezidentiň edýän saparlarynyň öňýany, döwlet baýramçylyklarynyň bosagasynda, ýa-da beýleki resmi dabaralar, sport we medeni çärelere gabat getirilip köpçülikleýin ýowarlar häli-şindi yzygiderli geçirlip durulýar.
Ýöne agaç oturtmak boýunça geçirilýän ählihalk ýowarlary ýylyň dowamynda iki gezek – bahar hem-de güýzki möwsümlerde geçirilýär.
Döwlet mediasynda 17-nji oktýabrda efire berlen habarda ýurduň dört künjünde geçirilen ýowarlarda jemi näçe düýp nahal oturdylandygy anyk sanlar bilen mälim edilmedi, diňe umumy sözler bilen olaryň “müňlerçedigi” agzalyp geçildi.
Mundan ozal resmi metbugat ýurtda geçirilýän köpçülikleýin agaç oturtmak çärelerinde Türkmenistan boýunça millionlap agaç nahallarynyň oturdylýandygyny anyk sanlar bilen habar berýärdi.
Türkmen mediasy geçen ýylyň bahar möwsüminde ýurtda 416 müň düýp agaç nahallaryň oturdylandygyny, 2015-nji ýylda 3 million düýp nahalyň oturdylandygyny habar berdi.
Şu ýylyň fewral aýynda türkmen prezidenti bahar we güýz möwümlerinde ýurt boýunça jemi 3 million düýp bag oturtmak barada tabşyryk beripdi.
Döwlet metbugaty ekilýän agaç nahallarynyň saýaly, pürli we miweli baglardygyny habar berýär.
Ýöne “zähmet baýramçylygynda” ekilýän agaçlaryň idegi, olaryň näçe göteriminiň düýp tutup, näçesiniň guraýandygy, nahallaryň nähili şertlerde ýetişdirilýändigi, olara türkmen topragynyň ýaramlylygy barada giňişleýin ekspert gürrüňi gozgalmaýar.
“Watan” habarlar gepleşiginde efire berlen wideo görnüşlerde welaýatlarda we Aşgabat şäherinde bir nahalyň töwereginde goşalanyp duran adamlary, ýaş çatynjalary, eli pil-kätmenli talyplary, lukman eşiginde ýer depýän doktorlary görmek bolýar. Şeýle-de, käbir welaýatlarda geçirilen çärelerde hatar gurap ýowara gatnaşyjylaryň arasyndan geçirilýän düýeleri, çäre geçirilýän ýerleriň gabadynda gurlan gara öýleri, pil-kätmenden ýasalan gurallaryň sergilerini we beýlekileri görmek bolýar.
Bulardan başga-da, türkmen mediasy bu sapar geçirilýän "ýowarlarda prezidentiň ýazan kitaplarynda maslahat berilýän melhem çaýlaryň ýowarçylara hödür edilendigini" belläp geçdi.
Lebap welaýatyndan ýowara gatnaşan türkmenistanly Azatlyk bilen gürrüňdeşlikde çäräni iki söz bilen “aýdym-sazly, kameraly ýowar” diýip suratlandyrdy.


text:
12 maýsymda Maqpalsaı shatqalynan Túrkistan oblysy taýlarynda joǵalyp ketken bir adamnyń denesi tabyldy. Bul týraly tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginiń baspasóz qyzmeti habarlady.
Shatqal teńiz deńgeıinen 1000 metr bıiktikte ornalasqan. Taýly releftiń, jartasty betkeılerdiń kóptiginen deneni tikushaqpen tasymaldaý múmkin bolmaǵan. Respýblıkalyq jedel-qutqarý jasaǵynyń qutqarýshylary О́gem ózeni arqyly ótetin ótkeldi (aǵys jyldamdyǵy sekýndyna 20 metr) jaıaý júrip, máıitke qaraı jyljyǵan.
"Respýblıkalyq jedel-qutqarý jasaǵynyń qutqarýshylary máıitti áýe kemesine deıin jaıaý kóterip aparyp, júkshyǵyrdyń kómegimen áýe kemesine kóterdi. Tabylǵan múrde saraptama júrgizý úshin polısııa qyzmetkerlerine tapsyrdy. Izdeý jumystaryna Túrkistan oblysy tótenshe jaǵdaılar jáne polısııa departamentteriniń, ulttyq qaýipsizdik komıteti shekara qyzmetiniń, orman sharýashylyǵynyń, О́zbekstan Respýblıkasy tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginiń 127 qyzmetkeri, 15 birlik tehnıka, 3 kvadrokopter, 3 kınologııalyq esep, 1 tikushaq jáne joǵalǵan týrısterdiń týystary jumyldyryldy. Izdeý jumystary segiz baǵyt boıynsha júrgizilýde" delingen habarlamada.
21 mamyrda Túrkistan Saıram-О́gem memlekettik ulttyq tabıǵı parkiniń aýmaǵynda 7 adam joǵalǵan. 28 mamyrda olardyń úsheýi din-aman tabyldy, 29 mamyrda eki týrıstiń máıiti tabylǵan. Taǵy bir týrıst Qýanysh Toqtasynnyń denesi 12 maýsymda tabyldy. Bir adam izdestirilip jatyr.


text:
Öz diliňiz barada gürrüň beriň: ÝUNESKO-nyň Bütindünýä diller atlasyny döretmäge gatnaşyň
BMG-niň Bilim, ylym we medeniýet meseleleri boýunça ýöriteleşen edarasy (UNESCO) dünýä dilleri barada täze maglumatlary ýygnamak üçin, onlaýn soragnamany işe girizdi.
Maglumat ýygnamak boýunça bu tagallalar innowasion we interaktiw gural, ýagny ÝUNESKO-nyň dünýäde ulanylýan 8 müňden-de gowrak dili öz içine alýan bütindünýä diller atlasyny döretmäge gönükdirilendir. Dil ulanmak bilen baglanyşykly ummasyz jäheti öz içine alýan atlas olaryň deň derejede ykrar edilmegi üçin, dilleri gorap saklamak, täzeden janlandyrmak we ösdürmek boýunça sazlaşykly alnyp barylýan işleri güýçlendirmäge-de gönükdirilendir.
Gözlegleriň çarçuwasynda ýöriteleşen edaralara we assosiasiýalara, şeýle hem dil toparlarynyň wekillerine 2021-nji ýylyň 1-nji oktýabryna çenli öz dilleri barada anyk maglumatlary hödürlemek teklip edilýär.
Guramanyň dil dürlüligini we köpdilliligi ösdürmek boýunça borjunyň bir bölegi hem bu işe goşandy hökmünde ÝUNESKO tutuş dünýäde dil dürlüliginiň ýagdaýyna baha bermegiň hemmetarapaýyn usulyýetini işläp düzüpdir. Dünýä dilleri barada maglumat ýygnamak üçin ÝUNESKO hökümetler, hyzmatdaşlar we bilermenler bilen işleşipdir. Indi bolsa tutuş dünýä boýunça ähli toparlary bu işe kömek bermek üçin çagyrýar. Bu işe gatnaşmagyňyz siziň diliňiz barada has köp bilmäge, dünýä dillerini goldamak üçin täze çözgütleri işläp düzmäge bize ýardam eder.
“World Atlas of Languages” onlaýn soragnama iňlis, fransuz, rus we ispan dillerinde elýeterlidir.
Taýýarlan: Aýjahan Ataballyýewa


text:
Otyz jylda táýelsiz memleketimizdiń senimdi irgetasy qalandy - Máýlen Áshimbaev
NUR-SULTAN. QazAqparat – Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń kún tártibindegi basymdyq – adamı kapıtaldyń sapasy, densaýlyq saqtaý, bilim berý jáne áleýmettik qorǵaý. Bul pikirdi QR Parlamenti Senatynyń tóraǵasy Máýlen Áshimbaev XVII Eýrazııalyq medıa forýmda aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«Búginde Qazaqstan damýdyń jańa kezeńine aıaq basty. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev óziniń saılaýaldy baǵdarlamasynda sabaqtastyq, ádildik jáne órleý sııaqty damýdyń naqty baǵdaryn aıqyndady. Memleket Basshysynyń saıasaty eldiń ekonomıkalyq jáne saıası júıelerin ári qaraı jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan. Eń aldymen, bul ekonomıka qurylymyn ártaraptandyrý, ony tsıfrlandyrý, óńdeý ónerkásibin damytý jáne eksportty keńeıtý», - Máýlen Áshimbaev Eýrazııalyq medıa forýmda Táýelsizdiktiń 30 jyldyǵyna arnalǵan sessııada.
Senat tóraǵasy sońǵy eki jylda Qazaqstanda keshendi saıası reformalar júrgizilgenin eske saldy. Reformalar jalǵasyp keledi, bul rette adam quqyqtaryna erekshe nazar aýdarylady.
«Jalpy, eldegi saıası reformalar sánge erý nemese saılaýshylarmen oıyn oınaý emes. Bul el Prezıdenti aıqyndaǵan memlekettiń strategııalyq baǵyty, ol óz kezeginde eldiń aldaǵy jyldardaǵy saıası turaqtylyǵy men serpindi áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń sharty bolyp sanalady», - dedi Senat tóraǵasy.
Sondaı-aq, Senat tóraǵasy elimizde «halyq únine qulaq asatyn memleket» qaǵıdaty negizinde memlekettik basqarý júıesiniń tıimdiligin arttyrý jumystary júrgizilip jatqanyn atap ótti.
«Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń kún tártibindegi basymdyq – adamı kapıtaldyń sapasy, densaýlyq saqtaý, bilim berý jáne áleýmettik qorǵaý. Qazirgi ýaqytta Qazaqstan – qarqyndy damyp kele jatqan memleket. Otyz jylda kóp nárse jasaldy. Eń bastysy – táýelsiz memleketimizdiń senimdi irgetasy qalandy. Degenmen alda odan da kóp nárse isteý kerek. Memlekettiliktiń irgetasyn saqtap jáne nyǵaıta otyryp, Qazaqstandy álemge ashyqtyq, toleranttylyq jáne demokratııa qaǵıdattarynda odan ári damytý óte mańyzdy», - deıdi M. Áshimbaev.


text:
Serik Erýbaev jolaýshylar tasymaldaý salasyndaǵy kemshilikterdi aıtty
NUR-SULTAN. QazAqparat – Parlament Májilisiniń jalpy otyrysynda depýtat avtobýs parkterindegi jaǵdaıǵa baılanysty Úkimetke saýal joldady, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«2021 jylǵy 14 sáýirde «Aq jol» partııasynyń parlamenttik fraktsııasy elimizde avtobýs tasymalyndaǵy kúrdeli jaǵdaıdy saýyqtyrý, sonyń ishinde jumys istep turǵan avtoparkterge tıesili sýbsıdııalardy tóleý boıynsha shuǵyl shara qabyldaý jóninde Úkimetke depýtattyq saýal joldaǵan bolatynbyz. Elimizdiń ár óńirinen túsip jatqan ótinishterine oraı, sondaı-aq atalǵan másele boıynsha saılaýshylarmen kezdesý barysynda jolaýshylar tasymaldaý salasynda jaǵdaıdyń ózgermegenine kózimiz jetip, máseleni qaıta kóterýge májbúr bolyp otyrmyz. Tyǵyryqqa tirelip, bankrottyqqa ushyraýdyń aldynda turǵan tasymaldaýshylar birneshe qalalarda ereýilge de shyǵyp úlgerdi, bundaı aqparat Aqtobe, Shymkent, Petropavl qalalarynan túsýde. Óıtkeni, jergilikti atqarýshy organdar bekitken tarıfter saldarynan, sýbsıdııasyz avtobýs júrgizýshilerine jalaqy tóleı almaýy, onyń ústine satyp alynǵan jańa avtobýstarǵa lızıng boıynsha memleket tarapynan tıesili qarajattyń tólenbeýi jyǵylǵannyń ústine judyryq bolýda», - dedi S. Erýbaev Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary Álıhan Smaıylovtyń atyna joldaǵan depýtattyq saýalynda.
Onyń aıtýynsha, Semeı qalasyndaǵy eki jyl boıy qyzmetin sátti atqaryp kelgen avtopark, qajetti qarajat almaǵandyqtan, sottyń sheshimimen bankrot bolyp jarııalanyp, nesıege alǵan tehnıkasy túsiniksiz jolmen basqa merdigerge berilgen.
«Eń qyzyǵy, atalǵan avtoparkke eki jyl boıy tólenbegen sýbsıdııalardy jańa merdigerge qala basshylary bir sátte 520 mln teńge mólsherinde berilgen. Bul qarajat qaıdan shyqty? Bıýdjette jańa merdigerge arnaıy saqtalyp otyrǵan ba? Árıne, biz bankrottyqqa ushyraǵan avtoparkti aqtaǵymyz kelmeıdi, sottyń sheshimi boıynsha onyń da kinási bar shyǵar. Al biraq bundaı tájirıbe keń taralsa, basqa da qalalarda qoldaýsyz qalǵan avtoparkterdiń taǵdyry alańdatady», - dedi depýtat.
«2018-2020 jyldary respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjetten bólingen qarajattyń qanshasy tikeleı avtobýs parkterine jetkendigi, al qanshasy áli kúnge deıin ákimdiktiń qorynda ıgerýsiz jatqany týraly, sondaı-aq 2022-2024 jyldarǵa arnalǵan bıýdjette osy baǵytta qansha qarajat qarastyrylatyndyǵy jóninde málimet berýdi suraımyz. Sonymen qatar, qarastyrylǵan qarajat tıisti mekemelerge jetkizbegeniniń nátıjesinde, avtoparkter bankrottyqqa ushyraǵan jaǵdaıda jaýapkershilikti kimnen suraý kerek?», - dedi ol.
- Talǵarda 18 jastaǵy jigitti kóligimen qaǵyp óltirgen júrgizýshi qashyp ketti
- Aqylbek Kúrishbaev Qazaqstannyń organıkalyq ónim óndirý áleýeti týraly aıtty
- Petropavlda júrginshiler ótkelinde er adamdy kólik qaǵyp ketti
- Senatorlar memlekettik basqarý júıesin jetildirýge arnalǵan zań jobasyn qaraıdy
- Jol erejesin buzý faktileriniń 44 paıyzyn beınebaqylaý kamerasy anyqtaǵan
- Aqtóbede jeńil kólik pen ekskavator soqtyǵysty
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text: Ýekegapanlar Türkmenistanyñ çäginiñ ähli ýerinde diýen ýaly duş gelýär. Olar goşa toýnakly haýwanlara degişli bolup, erkeginiñ agramy 300 klograma çenli ýetýär. Biziñ welaýatymyzda olar Köpetdagyñ suw çeşmeleri köp bolan jülgelerinde, Garagum derýasynyñ ugrundaky gür gamyşly we ýylgynly ýerlerde duş gelýärler. Ýekegapanlar ösümlikleriñ kökleri, kösükleri, mör-möjekler we olaryñ liçinkalary, ýagyş gurçugy bilen iýmitlenýärler. Ýöne olaryñ iýmitiniñ köp bölegini ösümlikler tutýar. Ýekegapanlar agyzlaryndan çykyp duran iki sany uly dişleri bilen batgaly ýerlerde gamşyñ we beýleki ösümlikleriñ köklerini gazyp çykarýarlar hem-de olary iýýärler. Ýaz we tomus aýlary ösümlikleriñ gök ýapraklaryny, baldaklaryny, gyş aýlary bolsa ösümlikleriñ ýeriñ astyndaky böleklerini iýip, oññut edýärler. Ýiti dişleri olara duşmanlaryndan goranmaga-da kömek edýär. Olary gabasalar ýa-da atyp çala ýaralasalar, onda adama hüjüm edýän mahallaram bolýar. Ýekegapanlaryñ Garagum derýasynyñ boýundaky özleşdirilip, ekin dolanşygyna girizilen ýerlere ekilen gökdür bakja ekinlerini zaýalap gidýän wagtlaram az bolanok. Ýekegapanlar, esasan, gijelerine iýmitlenmäge çykýarlar. Gündizlerine bolsa gür gamyşlygyñ arasynda ýatyp, dynç alýarlar. Eger çybyndyr çirkeýler bimaza etseler, onda olar oý ýere ýygnanan suwa girip, diñe kellesini suwdan çykaryp ýatýarlar. Ýekegapanlar aprel we maý aýlarynda köpelýärler. Köplenç 4—5 jojuk dogurýarlar. Emma 11 jojuk dogan ýekegapanlara-da duş gelinýär. Olar süri bolup ýaşaýarlar. Ýöne erkek ýekegapanlar köplenç jojuklaryndan we olaryñ enelerinden aýratyn, ýeke gezýärler. Jojuklarynyñ derisi açyk reñkde we ala bolýar. Ulalanlaryndan soñ bolsa, olaryñ garamtyl-goñur ýa-da çal reñkli bolýar. Ýabany ýekegapanlar ortaça 30 ýyl ýaşaýarlar. Olar zyýanly mör-möjekleri ýok edip, peýda getirýärler.[düzet | çeşmäni düzet]


text:
Deputattar Jambyl oblysyndaghy oqighagha kónil aitty
Parlament Mәjilisining basshylyghy jәne deputattary Jambyl oblysyndaghy oq-dәriler qoymasyndaghy jarylystardan qaza tapqandardyng otbasylary men jaqyndaryna kónil aityp, zardap shekkenderding tezirek sauyghyp ketulerine tilektestik bildirdi.
«Jambyl oblysynda oryn alghan qayghyly oqigha barsha qazaqstandyqtardyng qabyrghasyn qayystyrdy. Áskery boryshyn óteu jolynda qaytys bolghandardyng otbasyna, tughan-tuystaryna barlyq deputattyq korpus atynan kónil aitamyn», - dedi Mәjilis Tóraghasy Núrlan Nyghmatuliyn.
Sonday-aq, Palata Spiykeri apat oryn alghan kezennen bastap, Memleket Basshysy óz baqylauyna alghanyn, oqigha ornynda jedel shtab júmys istep jatqanyn aityp, zardap shekkenderge sabyr men bekemdilik tiledi.
Abai.kz


text:
«Microsoft» öz peýdalanyjylaryna hasap ýazgylarynda parollardan doly boýun gaçyrmaga mümkinçilik berdi. Bu barada «Коммерсантъ» gazeti ýazýar.
Kompaniýada parollary «könelen» we akkauntlaryň howpsuzlygyna wehim salýar diýip hasap edýärler. Onuň deregine biometriki görnüşini içine almak bilen birnäçe täze görnüşlerini teklip edýärler.
Paroly öçürmek üçin «Microsoft»-nyň hasabat ýazgyly sahypasyny açmaly, ulgama girmeli, «howpsuzlygyň goşmaça parametrlerine» geçmeli we «parolsyz hasabat ýazgysy» diýen opsiýany saýlap almaly. Eger täze format ulanyjynyň göwnüne ýaramasa, ol ýene-de hasabat ýazgysy üçin parola dolanyp gelip diler.


text:
Owganystanyň Merkezi Aziýa bilen serhetleşýän sebitlerindäki howpsuzlyk ýagdaýlary eýýäm esli wagtdan bäri dartgynly bolmagyna galýar. Gürrüňi gidýän regiondaky ýowuzlylyk soňky günleriň dowamynda bolsa has-da ýaramazlaşdy.
Çaknyşyklar, şaýollaryň petiklenmegi, adam gaçakçylygy, sosial desgalara hüjüm edilmegi ýaly ýagdaýlar ‘adaty’ bir zada öwrüldi.
Türkmenistan bilen serhetleşýän owgan obalarynda bolsa, ýagdaýlaryň hasam erbetdigi aýdylýar. Ýagny şol obalaryň uly bir bölegi ep-esli wagtdan bäri söweşijileriň kontrollygynda galýar.
Munuň üstesine Owganystanyň demirgazygynda köp sanly merkezi aziýaly jeňçileriň hem mesgen tutandygy aýdylýar.
Ýokarky agzap geçen ýagdaýlarymyz Owganystanyň wise-prezidenti, general Dostumyň sebiti jeňçilerden arassalamak ugrundaky tagallalaryna; şeýle-de güýçli ýurtlaryň wekilleriniň ýzygiderli Merkezi Aziýa sapar edip, owgan serhedindäki howpsuzlyk ýagdaýlaryny gozgap başlan pursadyna gabat gelýär.
Meselem, iýun aýynyň ikinji hepdesinde Orsýetiň goranmak ministry Sergeý Şoýgu Türkmenistanda bolup, Moskwanyň Merkezi Aziýa bilen owgan serhedindäki ýagdaýlara biparh galmajakdygyny aýtdy.
“Mejlisiň” bu sanynda demirgazyk Owganystanda dörän soňky ýagdaýlar we onuň Merkezi Aziýa ýetirip biljek täsirleri barada gürrüň edilýär.
“Mejlisiň” bu günki myhmanlary:
Muhammad Omar Safi :- Owganystanyň demirgazygyndaky Gunduz welaýatynyň ozalky häkimi;
Obid Ali: Owganystanyň Kabuldaky Analizler ulgamy merkeziniň ýurduň demirgazyk sebitleri boýunça derňewçisi;
Bruce Pannier: Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa sebiti baradaky “Kişlog owazy” blogunyň redaktory.
Programmany Azatlyk Radiosynyň müdiri Muhammad Tahir alyp barýar.
Gepleşigi diňlemek üçin aşakdaky düwma basyň.


text:
Özbegistanda "Türk Dünýäsiniň Medeni paýtagty" dabarasy geçirildi
Özbegistanda "Türk Dünýäsiniň Medeni paýtagty" dabarasy geçirildi
TÜRKSOÝ guramasy tarapyndan yglan edilen "Hywa-2020 Türk Dünýäsiniň Medeni paýtagty" atly çäre Özbegistanyň gadymy Hywa şäherinde geçirildi.
Geçen ýyl koronawirus epidemiýasy sebäpli yza süýşürilen "Hywa-2020 Türk Dünýäsiniň Medeni paýtagty" çäresiniň açylyş dabarasyna 500-e golaý sungat işgäriniň gatnaşmagynda Özbegistanyň Hywa şäheriniň çäginde ýerleşýän Iç Gala diýilýän ýerde geçirildi.
Çäräniň çäginde TÜRKSOÝ tarapyndan gurnalan Türk Dünýäsiniň Medeni paýtagty atly surat sergisiniň açylyşy geçirildi.
Çäräniň çäginde mundan başgada Özbegistanyň milli motiwlerini suratlandyrýan döredijilikli moda görkezilişi boldy.
Çärä gatnaşan sungat işgärleri Özbegistanyň biri-birinden tapawutly aýdym-saz we tans çykyşlaryny ýerine ýetirdiler. Dabarada şeýle hem Azerbaýjan, Gazagystan, Gyrgyzystan, Türkiýe, Türkmenistan we Wengriýa ýaly tapawutly geografiýalardan getirilen nusgalar sergilendi.
Degişli Habarlar
Azerbaýjan Bilen Goşmaça Tebigy Gaz Ylalaşygyna Gol Çekişildi
Ermeni Ýaragly Toparlaryň Ot Açmagy Sebäpli Azerbaýjanly 1 Esger Şehit Boldy
"Ermeni ýaragly toparlaryň täsirsiz ýagdaýa getirilmegi üçin Azerbaýjanyň kanunlaryna laýyklykda hüjüme degişli gaýtawul berler"
Azerbaýjanyň Ilçisi Ynanç Hatyny Gowşurdy
Prezident Erdoganyň, Azerbaýjanyň Ankaradaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Reşad Mammadowy kabul etdi


text:
Pelsepeçi hem ýazyjy Arslan Kaýnardagyň, köne kitap satylýan dükanlar toplumynda ýerleşýän dükanyna gelen bir müşderi bir kitabyň adyny göz öňünde tutup:
– “Allanyň Pygamberi” barmy? – diýip soraýar.
Pelsepeçi Arslanam:
– Elbetde bar – diýýär.
Müşderi kitaby bermegini soraýar welin, bu gezek ýazyjy oňa:
– Ýok – diýip, jogap berýär.
Müşderi geňirgenip:
– Edil ýaňy bar diýdiňiz-ä – diýýär.
Şonda sahapçy soňky sözüni aýdýar:
– A nä, ýok diýsemidim?!
SAHAPÇYNYŇ (köne kitap satýan) INÇE JOGABY
Pelsepeçi hem ýazyjy Arslan Kaýnardagyň, köne kitap satylýan dükanlar toplumynda ýerleşýän dükanyna gelen bir müşderi bir kitabyň adyny göz öňünde tutup:


text:
Şenbe güni premýer-ministr Antonis Samarasyň gözüne operasiýa edildi. Samarasyň lukmanlarynyň oňa häzirlikçe syýahat etmeklige rugsat bermeýändikleri aýdylýar.
Bu wakanyň öňýany, hepdäniň anna güni Gresiýanyň täze maliýe ministri Wassillis Rapanos öz huşuny ýitirip ýykylandan soň, keselhana düşüpdi. Onuň-da öz saglyk ýagdaýy sebäpli Ýewropa Bileleşiginiň 28-29-njy iýunda geçjek sammitine gatnaşyp bilmejekdigi habar berilýär.
Maglumata görä, bu möhüm sammite Gresiýa tarapyndan ýurduň daşary işler ministri Dimitris Awramopolous bilen ýurduň ozalky maliýe ministri Giorgos Zanias gatnaşar.


text:
Orsýetiň Milli howpsuzlyk boýunça geňeşiniň başlygy Nikolaý Patruşewiň ýakyn günlerde Türkmenistana yglan edilmedik sapar bilen baryp gaýdandygyny garaşsyz çeşmeler habar berdi.
Nikolaý Patruşewiň 11-nji aprelde Aşgabada barandygyny gündogar.org internet neşri 12-nji aprelde habar berdi.
Azatlyk Radiosynyň orsýetli ygtybarly çeşmesi Orsýetiň Milli howpsuzlyk geňeşiniň başlygy Nikolaý Patruşewiň öz orunbasary Raşid Nurgaliýew bilen bilelikde, Aşgabada baryp gaýdandygyny aýtdy.
Patruşewiň sapary barda resmi derejede maglumat berilmedi. Orsýetiň Milli howpsuzlyk geňeşiniň metbugat gullugynda “habarymyz ýok” diýip, Azatlyk Radiosyna aýtdylar. Orsýetiň Türkmenistandaky ilçihanasynyň resmileri Patruşewiň sapary barada özleriniň gepleşmäge taýýar däldiklerini mälim etdiler.
Merkezi Aziýa boýunça orsýetli syýasy analitik Aždar Gurdowyň bellemegine görä, yglan edilmezden geçirilýän saparlar halkara tejribesinde, adatça taraplaryň özara maslahat edýän meseleleri barada köpçülige mälim etmekden ir hasap edýän ýagdaýynda amala aşyrylýar.
Aždar Gurdow: “Mälim bolşuna görä Patruşew Orsýetiň howpsuzlygyny üpjün etmek boýunça strukturanyň wekili, bu ýagdaýda, eger sapar bolan bolsa, maslahat edilen meseleleriň howpsuzlyga baglydygyny çak edip bolar. Bellemeli mesele, şu gün Gyrgyzystanda Kollektiwleýin howpsuzlyk ylalaşygy guramasynyň geçirilýän sammitinde Orsýetiň prezidenti Putin Ýakyn Gündogardaky we Owganystandaky howpsuzlyk problemalary bilen baglylykda, Merkezi Aziýa ýurtlarynyň howpsuzlygy meselesini ýene-de gozgady”.
Kollektiwleýin howpsuzlyk ylalaşygy guramasynyň (ODKB) sammiti 14-nji aprelde Bişkekde geçirildi. Gurama Merkezi Aziýa regionynyň üç ýurdy Gazagystan, Gyrgyzystan we Täjigistan girýär.
Orsýetli bilermen Türkmenistan gurama agza bolmasa-da, soňky döwürde howpsyzlygyny üpjün etmek meselesine ünsi artdyrandygyny belledi.
Ažar Gurdow: “Howpsuzlygyň kepil geçilmegine şu günki gün güýç strukturalarynyň, ilkinji nobatda-da, ýaragly güýçleriň söweş ukybyny çürt-kesik ýokarlandyrmak ýa-da harby tehniki we harby ylalalyşklar arkaly beýleki
ýurtlar bilen ýaranlyk gatnaşyklaryny ýola goýmak arkaly gaznyp bolýar. Meniň pikirimçe, Patruşewiň sapary ýurtlaryň arasynda howpsuzlyk boýunça hyzmatdaşlyk barada pikir alyşmak maksadyna gönükdirilen bolmagy mümkin. Orsýetiň we Türkmenistanyň ýörite gulluklarynyň arasyndaky hyzmatdaşlyga-da degişli bolup biler”.
Orsýetiň Milli howpsuzlyk boýunça geňeşiniň başlygy Nikolaý Patruşewiň Türkmenistana sapar edendigi barada berlen maglumat onuň Azerbaýjana sapar edip, 10-njy aprelde prezidenti Ilham Aliýew bilen geçiren gepleşiginde, howpsuzlyk hyzmatdaşlygyny maslahat etmeginiň yzýanyna gabat geldi.
Şeýle-de, Nikolaý Patruşewiň Aşgabada eden sapary barada maglumatlar Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Gazagystana garaşylan saparynyň öňýanyna gabat geldi. Türkmenistanyň prezidentiniň 12-nji aprelde Gazagystana döwlet sapary bilen barmagyna garaşylýandygyny Gazagystanyň daşary işler ministri Gaýrat Abdrahmanowa salgylanyp, “Sputnik” neşri habar beripdi.
Iň soňky gezek Gazagystana 2013-nji ýylyň 10-11-nji maýynda sapar eden G. Berdimuhamedowyň indiki saparynyň 18-19-njy aprel aralygyna geçirilendigini Gazagystanyň daşary işler ministri Gaýrat Abdrahmanow 12-nji aprelde mälim etdi.


text:
Túrsyn Júrtbay. ««Alqa» әdeby ýiirmesine baylanysty aitarym mynau» (jalghasy)
3.Danial Ysqaqov
«Alashordashylardyn» tergeu isine tartylghan ekinshi toptyng sonyna ala «Bilәl Sýleevtin, Danial Ysqaqovtyn, Ábdirahman Múnaytpasovtyng jәne basqalardyn» ýstinen №2370 tergeu isi (keyingi qayta tirkeu boyynsha №06610 is) jýrgizilip, olardyng jauaptary III tomgha tirkelgen. Búl azamattargha naqty aiyp taghylmaghan, tek kórsetindilerde aty atalghany ýshin ghana tergeuge tartylghan. Olardan alynghan súraq-jauaptar da bir-eki protokoldan aspaydy. Olardy aiyptylardan góri kuәlardyng qataryna jatqyzugha bolady. Solardyng biri - Danial Kәkitayúly Ysqaqov.
3.Danial Ysqaqov
«Alashordashylardyn» tergeu isine tartylghan ekinshi toptyng sonyna ala «Bilәl Sýleevtin, Danial Ysqaqovtyn, Ábdirahman Múnaytpasovtyng jәne basqalardyn» ýstinen №2370 tergeu isi (keyingi qayta tirkeu boyynsha №06610 is) jýrgizilip, olardyng jauaptary III tomgha tirkelgen. Búl azamattargha naqty aiyp taghylmaghan, tek kórsetindilerde aty atalghany ýshin ghana tergeuge tartylghan. Olardan alynghan súraq-jauaptar da bir-eki protokoldan aspaydy. Olardy aiyptylardan góri kuәlardyng qataryna jatqyzugha bolady. Solardyng biri - Danial Kәkitayúly Ysqaqov.
«1931 jyldyng 14 sәuiri. Almaty. PP OGPU-ding 3 erekshe bólimining ókili podpolkovnik Laptev osy kýni tergeuge týsken №23-70 is boyynsha «Tynyshbaev Múhamedjangha jәne basqalargha QIK 58-7, 58-11, 59-3 baptar boyynsha aiyp taghylghandarmen» baylanysy jóninde jetkilikti aighaqtar bolghandyqtan da Danial Ysqaqovty tútqyndau turaly qauly qabyldady. Semey guberniyasynan shyqqan, 33 jasta, Tashkent qalasynyng túrghyny, partiyada joq, joghary bilimdi, Orta Aziya auyl sharuashylyghy institutynyng janyndaghy rabfakting oqytushysy, ýilengen, búryn sottalmaghan, jauapqa tartylmaghan. Qazaq últshyldarynyng astyrtyn úiymyna qatysqan, solarmen birge últshyldyq iydeyasyn nasihattaghan jәne túrghyndardy kenes ókimetining sharalaryna qarsy ýgittegen. QK-ning 12-8 baptaryna sәikes Danial Ysqaqovty №3470 iste kórsetilgen QK-ning 58-10, 58-11 baptary boyynsha jauapqa tartugha qauly etildi.
Búl turaly GPU-ge qarasty mekemelerdi qadaghalaytyn prokurorgha habarlandy. ATP ókili Saenkomen kelisildi. Rogojiyn».
Anketalyq anyqtama: Danial Kәkitayúly Ysqaqov - Abaydyng tughan inisi Ysqaq Qúnanbayúlynyng nemeresi. Semeyding múghalimder gimnaziyasynda J.Aymauytovpen, M.Áuezovpen qatar oqyghan. «Alashordanyn» Semeydegi «Talap» jas alash úiymyn qúrushy, onyng jarnashysy, «Abay» jurnalynyng demeushisi bolghan. Alashordashylar jappay qughyndala bastaghanda besikten birge ósken dosy Múhtar Áuezov ekeui Tashkentke auysqan. Onda H.Dosmúhamedovpen birge Tashkentte «Sana», «Sholpan» jurnaldaryn shygharugha qatysqan. «Sananyn» jaryq kórgen alghashqy eki sanynda M.Áuezovting «Bәibishe - toqal» piesasynyng әleumettik astary men kórkem beynelenui turaly «Qorghansyzdar» atty әdeby syn maqalasy jaryq kórdi. Búl sol tústa naqty kórkem әdeby synnyng talabyna tolyq jauap beretin payymdy basylym bolyp tabylady.
Tәrkileu nauqanynda Qúnanbay túqymdary tútastay qughyngha úshyrap, jer audarylghanda olardy Tashkent pen Shymkent manyna jasyryn qonystandyrghan. Oghan «ýsh-tórt jasar halyq jauynyng túqymy», Árham Kәkitayúly Ysqaqovtyng qyzy Minәsh Ysqaqovanyn:
«Shamasy 1929-1930 jyldardyng biri bolar, mening tughan әkem Árham Kәkitayúly "Qúnanbay úrpaghy" bolghany ýshin qughyndalyp, basyna tútqyndalu qateri tóngende Múhtar aghanyng kómegimen (estelik kenes túsynda jazylghandyqtan da Danial Ysqaqovtyng esimin tura ataudan sekemdengen, keyin alghashqy mәtindi ózgertuge Minәsh apay bizge yqylas bildirmedi - T.J.) Tashkent týbinen pana tauyp, sonda qonys tepken eken. Ákemning sonynan izdep barghan anam Saqypjamal 3-4 jasar meni ózimen birge ala ketipti. Bizdi Tashkentte qarsy alghan, pәrenje jamylghan әiel (ol Zina degen apay edi, 1961 jyly kórgenmin) anamdy ózbekting arbasyna otyrghyzdy da meni alyp qaldy (Ákesi Árhamnyng jasyrynyp jatqan jerin syr saqtaudy qaperine ala qoymaghan jas nәresteden jasyrghan - T.J.). Bóten adamnan qorqyp, jylap kele jatqan meni biyik ýiding janynda túrghan eki er adamnyng qasyna әkelgende, aqqúba óndi kisi meni qúshaghyna alyp: "Jylama, men sening aghang Dәkumin. Al myna kisi Múhtar aghan. Qazir seni Mýkәrәma apang ertip әketedi, erteng әke-sheshene ózimiz aparamyz",- dedi. "Aghan, apan",- degen jyly sóz ben aqqúba, qara tory óndi tuystarymnyng beynesi jat jerde birinshi ret kórgendikten be, joq әlde balalyq sezimnen be, әiteuir kýni býginge deyin kóz aldymnan ketpey, saqtalyp qalypty. Jәne Múhtar aghany, tughan aghamyz eken degen әser mening sanamda 1942 jylgha deyin ózgermedi»,- degen (Múhtar Áuezov turaly estelikter. A., 1997 jyl. 200-bet) esteligi tolyq dәlel.
Tashkent qalasynda Múhtar Áuezovpen bir ýide túrghan. Ekeuin de qatar tútqyndap әketkende kóshede qanghyryp qalghan Múghamila Múhtarqyzyn qashan Álkey Marghúlan men Shafik Shokin Almatygha әkep ornalastyrghansha panalatqan adam - Danialdyng әieli, estek qyzy Mýkaramma begim bolatyn.
Danial Ysqaqovtyng shygharmashylyghy qalyng kópshilikke beytanys. Sondyqtan da onyng negizgi enbekterine qysqasha sholu bere ketudi jón kórdik.
Danial Ysqaqovtyng alghashqy әdeby syny "Qorghansyzdar" (Áuezúlynyng „Bәibishe-Toqalyna" tekseru) - degen atpen avtordyng ózi basqarma mýshesi yaghny shygharushysy bolghan "Sana» jurnalynyng 1924 jylghy №2-3 sandarynda basylghan. Maqalanyng sonynda: «Eger «Bәibishe-toqaldyn» iydeyasy, әserding týri osy aitylghanday dep tanysaq, tekserushining endigi mindeti: jazushynyng ol maqsatyn qanday dәrejede orynday alghanyn, piesanyng kórinisterin, baylanystaryn sol maqsatyna ýilestire alghan, ýilestire almaghanyn qarastyru bolmaq. Endi sony oryndaugha kóshemiz. Daniyal. (Ayaghy bar)»,- dep kórsetilgen.
Jurnaldyng jabyluyna baylanysty maqalanyng sony basylmay qaldy. Qoljazbasy saqtaldy ma, joq pa, әzirge belgisiz. T.Júrtbaydyng alghysózimen 1986 jyly "Qazaq әdebiyeti" gazetinde, sonday-aq "Abay"jurnalynyng 1993 jylghy № 6 sanynda jariyalandy. Al onyng audarmalary mynalar: "Ýlken baqshashynyng ómiri" - A.P. Chehovting әngimesi. 1926 jyly Mәskeudegi Kenes Odaghyndaghy elderding kindik baspasynan 3.000 danamen basylyp shyqqan. "Tórt kýn" - orys jazushysy V.M.Garshinning «Chetyre dnya» degen әngimesining audarmasy. 1926 jyly Mәskeudegi Qazaqstan memleket baspasynyng Kýnshyghys bólimi 3.000 danamen basyp shygharghan. Sonymen qatar G.IY.Serebryakovanyng «Markstyng jas shaghy», polyak-orys jazushysy Bruno Yasenskiyding "Terisin auystyrghan adam" ("Chelovek menyaet koju") atty romandary 1935 jyly D.Ysqaqovtyng tәrjimasymen qazaqsha basylyp shyqqany turaly «Ádeby ómir shejiresinde» («Qazaq Sovet әdebiyetining tarihy». Birinshi kitap, 1967) atap kórsetilgen. Biraq búl eki audarma kitap әzirshe tabylmay otyr. D.Ysqaqovtyng búl әdeby shygharmalary T.Júrtbaydyng qúrastyruymen shyqqan «Alash aqiyqtary» atty jinaqta barynsha jinaqtalyp basyldy.
Abdolla Baytasovpen birigip «Kórkem әdebiyet turaly» maqala jazyp, Sәbittin, Ábdirahmannyn, Qoshkening pikirlerine pikir qosady, Ábdirahmannyng synarjaq pikirlerin synaydy, әdebiyetting últtyq sipatta boluyn qostaydy. Eskerte ketetinimiz, búl maqala osy uaqytqa deyin J.Aymauytov pen M.Áuezovting atyna telinip keldi. "Kórkem әdebiyet turaly" maqalasy - «Enbekshi qazaq» gazetining 1927 jylghy 8-9 tamyzdaghy sandarynda "Ekeu" degen býrkenshik atpen jariyalandy. Keyin "Qazaq әdebiyetinin" 1989 jylghy 3 qarashadaghy sanynda basyldy. Avtorlary - Jýsipbek Aymauytov pen Múhtar Áuezov dep, eki jazushynyng "Ekeu" degen býrkenshik atpen qol qoyghan erterektegi maqalalaryna sýienip janylys kórsetilgen. Ádebiyet zertteushileri de osy uaqytqa deyin soghan sýienip, qate payymdaular jasap keledi. Naghynda búl - belgili alash mәdeniyetining qayratkerleri, әdebiyet synshylary, audarmashy Abdolla Baytasov pen Daniyal Ysqaqovtyng maqalasy. Osy maqalasy ýshin ekeui de 1930 jyly tergeuge alynyp, týrmege qamalghan.
Maqala avtory retinde kórsetilip otyrghan J.Aymauytovtyng ózi týrme tergeushilerine bergen jauabynda:
«Ekeu» degen býrkenshik atpen jazylghan kórkem әdebiyet turaly maqalany oqydym. Onyng iyeleri - Baytasov Abdolla men Ysqaqov Danial. Songhy adam ýiirmening baghdary talqylanghan mәjiliske qatysty ma, anyq aita almaymyn, qatysqan boluy da mýmkin. Maqalany men qoljazba týrinde oqydym, ony maghan Tashkenttegi joghary oqu oryndarynyng ne rabfaktyng birinde oqyp jýrgen Shymkenttik studentterding bireui әkep berdi. Oghan deyin men Tashkentke barghanmyn, sonda A.Baytasovpen de, Ysqaqovpen de keziktim, olar maghan: «Enbekshi qazaq» gazetinde kórkem әdebiyet turaly maqalalardyng jariyalanuyna baylanysty biz de maqala jazudy oilastyryp jýrmiz,- dedi. Qashan dayyn bolghan kezde ony maghan kórsetinder, mýmkin men key jerin týzetip berermin dedim. Sol uaghdalastyqtyng jeleuimen ol maqalany әlgi studentter arqyly Shymkentke berip jiberipti. Búl - 1927 jyldyng alghashqy jartysyndaghy qys ailarynyng biri bolatyn. Maqalagha azdaghan ózgeris engizip, múny baspa betinde jariyalaugha bolady degen tilekpen ózderine qayyra joldadym. Maqala gazetke jariyalanghan song ondaghy pikirlerdi tolyq qostaytynyn bildirgen Áuezovting pikirin óz qúlaghymmen estidim. Maqalany men óndep bergennen keyin ony ózge qazaq jazushylary, mysaly, Dulatov qarap shyqty ma joq pa, ol jaghyn bilmeymin. Ol maqalany «Alqanyn» baghdaryn tolyqtay qostaghan dýnie dep men eseptemeymin. Aymauytov (qoly qoyylghan)»,- dep anyqtap túryp kórsetken.
Osy maqala ýshin ekeuine 1937 jyly: "Alqa" jasyryn kontrrevolusiyalyq úiymyna qatysty, kenes ókimetining mәdeniyet turaly sayasatyna qarsy shyghyp maqala jazyp, gazet betinde ashyq pikir bildirdi"- degen jalghan aiyp taghylyp, atu jazasyna búiyryldy. Shyndyqty qalpyna keltiru maqsatynda alashtyng eki azamatynyng basyn bәigege tikken búl maqala naghyz iyeleri - A.Baytasov pen D.Ysqaqovtyng atynan túnghysh ret «Alash aqiyqtary» atty jinaqta jariyalandy. Sonymen, tergeu isine oralayyq.
1931 jyly 14 sәuir kýni tergeushi Lafiulov Danial Ysqaqovtan jauap alghan. Tergeuding negizgi baghyty «Sana» jurnalyndaghy últshyldyq iydeologiyanyn, yaghni, kórkem әdebiyettegi últtyq sana men últtyq kórkem shyndyqtyng nasihattaluyn әshkereleu túrghysynda jýrgizilgen:
«Komissiyanyng jospary boyynsha («Sana» jurnalynyn) ekinshi sanyn jaryqqa shygharu kózdelgen. Týrkhalkomaghartu mekemesining memlekettik ghylymy kenesine qarasty ghylym komissiyasyna qyzmetke kelgenimshe onyng birinshi sany shyghyp ýlgeripti. Mening esimde saqtalghany, ol jurnalda mynaday maqalalar jariyalandy:
1.GUSOM bekitken, Baytasov qayta qarap shyqqan 1-baspaldaqtaghy mektepterge arnalghan jalpygha ortaq oqu baghdarlamasy.
2. M.Tynyshbaevting «Myrza Edige batyr» (tarihy dastannyng keyipkeri) atty maqalasy jәne qazaq túrghyndarynyng sany turaly keste.
3. Júmabaevting qazaqtyng halyq aqyny Aqan turaly maqalasy.
Últaralyq mejeleuge baylanysty komissiyanyng qaulysymen redaksiya alqasy qúryldy, onyng qúramyna H.Dosmúhamedov, Q.Kemengerov jәne men kirdim. Osy alqa mýshelerine materialdardy dayyndau tapsyryldy. Búl kezde komissiyanyng qolynda jurnalgha arnap әr jerden jiberilgen jәne jergilikti tashkendik avtorlar jazghan materialdar boldy. Kelip týsken materialdardyng barlyghyn komissiyanyng tóraghasy retinde H.Dosmúhamedov qarap shyqty jәne basylugha tiyisti materialdardy sol iriktep aldy.
Jurnal eshqanday da kenes ókimetine qarsy ýgit jýrgizgen joq jәne onday әdeby mindetti aldyna qoyghan da emes. Onyng basty maqsaty - oqu-aghartu salasy boldy, alayda ol kezde qazaq kórkem әdebiyetin baghalauda pikir qayshylyqtary bolatyn, soghan oray basylghan Ghabbas Toghjanovtyng resenziyasyna bola jurnaldy últshyl mekemening qataryna qosty, alayda onda kenes ókimetine qarsy baghyttalghan nemese taza últshyldyqty kózdeytin eshtene de joq bolatyn.
Ol kezde kórkem shygharmany markstik túrghydan baghalay alatyn syn qazaq әdebiyetinde mýldem joq edi. Egerde «Sana» jurnaly naqty taptyq baghyt ústay almasa, onda múny sol kezde qazaq tilinde shyqqan barlyq basylymdargha kinә retinde kórsetuge bolady. D.Ysqaqov».
Al Danial Ysqaqov ózining 1931 jyly 31 sәuir kýngi tergeude bergen jauabynda Halel Dosmúhamedovpen ghylymy sharuashylyq mәselelerine qatysty jii aralasyp túrghandyghyn aitqan. Ekeuining sózderi bir aradan shyqqan. Sol siyaqty Dәuren Túrghynbaevting (sol kezde 45 jasta eken) 1931 jyly 11 mamyr kýngi jauaby da sol mazmúndas.
«1931 jyldyng 17 qyrkýiegi kýngi Daniyal Ysqaqovtan alynghan jauaptyng hattamasy: Tashkentte 23-jyldan túramyn. 26-jyly Qyzylordada komissiyanyng júmysymen bes kýndey boldym. Baytasov sayasy kursqa hat berip jiberdi. Onda búrynghy alashordashylardan eshkimdi kezdestirgemin joq. 24-26-jyldardyng arasynda búrynghy alashordashylardyng ishinen ghylymy komissiyada júmys isteytin Halel Dosmúhamedovpen qyzmet barysynda kezdesip jýrdim. Al kuәgha tartylyp otyrghan Tynyshbaevpen, Qashqynbaevpen qoghamdyq oryndarda ghana óte siyrek úshyrasyp qalyp jýrdim. Men Tashkentte túrghanda Ermekovpen 2-3 ret qana jolyqtym, odan kóp emes. Súraghan mәselege tik jauap beretin shynshyl adam, al onyng ókimetke qarsy pikir aitqany esimde joq. Búrynghy alashordashylardyng Tashkentte úiym qúrghany jәne olardyng Zaky Validovpen baylanysy turaly mýldem habarsyzbyn.
Endi maqalanyng jayyna keletin bolsaq ( kórkem әdebiyet turaly «Ekeu» degen býrkenshik atpen Abdolla Baytasov ekeui birigip jazghan syn maqalany aityp otyr - T.J.) múnda bir týsinispestik bar. Qashan ekenin bilmeymin, Baytasov Abdolla maghan Aymauytov ekeuining atynan maqala jazyp әkelgendigin aityp, sol turaly pikir bildiruimdi súrady. Kórkem әdebiyetti markstik túrghydan taldau tәjiriybem bar bolghandyqtan da oqyp shyghyp, ózimning pikirimdi bildirdim. Key tústarymen kelispeytinimdi de aityp, týzetudi úsyndym. Jandosov Oraz da tanysyp shyghyp, biraz uaqyt ústady. Arada nedәuir uaqyt ótken song maqalany mening kózimshe qaytadan kóshirip shyghyp, avtorlyqqa meni de qosyp, «Ekeumizdin» atymyzdan shyghardy. Múnyng jónin súraghanymda Baytasov: «Maqalany oqyp shyqqan Aymauytov: ekeuinning atynnan shyghara berinder, pikir ekeuindiki. Men qosylmay-aq qoyayyn - dep kenes berdi. Ishinde sening týzetkendering men pikirlering bar bolghandyqtan da sening atyndy da qostym. Onda túrghan eshtene joq», - dep jauap berdi. Búl maqala 26-jyly ne 27-jyly jaryq kórdi.
«Alqa» әdeby ýiirmesine baylanysty aitarym mynau: 26-jyldyng qarsanynda Baytasov mening pәterime mening ýide joq kezimde «Alqanyn» baghdarlamasyn tastap ketipti. Eshkim eshtene týsindirgen joq. Jarghy bizding ýide biraz jatty. Men oghan eshqanday mәn bergemin joq. Ekeumiz búryn da birlesip júmys istep, kitaptar audarghamyz. Bir apta ótken song ol menen «Alqa» әdeby ýiirmesining jarghysyn mening oqyghan, oqymaghandyghymdy súrady. Odan bizge keletin qanday payda bar ekenin súraghanymda: Mәskeulik studentter úiymdastyrypty. Mәskeude әdeby ýiirmelerding baghytyn negiz etip alypty - dedi. Men jarghyny oqyp shyghyp, pikirimdi aitugha kelistim. Odan basqa eshqanday uәde bergemin joq. Jiyrma kýndey mening ýiimde jatty. Qarap shyghugha múrsham bolmady. Ol taghy da men joqta ýige kelip, endigi oqyp bitirgen shyghar degen oimen jarghyny alyp ketipti. Men jarghyny oqyp ýlgermegenimdi aittym. Biraz uaqyt ótken song ol maghan: ýiirmeni qúrudy eshkimde qoldaghan joq - degen maghynada Júmabaevqa hat jazyp jibergenin aitty.
Ádilevpen men ghylymy komissiyada qyzmet istep jýrgende tanystym. Ol da sonda júmys isteytin. Birde ol Halel Dosmúhamedovten demalys súrap, Tashkentten ketip qaldy. Sodan keyin men onymen Qyzylordada Qazaq teatrynyng diyrektory bolyp jýrgen kezinde bir ret qonaqta boldym. Qonaqta Baytasov, Kemengerov jәne ...(aty-jóni tanylmady) boldy. Sodan keyin kezdesuding sәti týspedi (Qoly qoyylghan)».
Mine, D.Ysqaqovtyng «qylmysy» da, jauaby da osy. Tek tergeuding mysyn qayyru ýshin ózining «Kórkem әdebiyet turaly» maqalagha qatysyn jenildetip bayandap otyr. Al ay boyy ústaghan «Alqa» baghdarlamasyn oqymadym degeni - jorta jauap. Sonsha kólemdi de emes jәne pikir bildiruge niyettengen maqalany oqymauy mýmkin emes. Qalay bolghan kýnning ózinde Danial Ysqaqovtyng aiyby tolyq dәleldenbeydi. Osyghan oray Mәskeu tergeushileri:
«PP OGPU-ding Qazaqstan boyynsha ókiline: Ermekov Álimhandy ... Ysqaqov Danialdy ... jauapqa tartqan №2107 isti OGPU-ding kollegiyasynyng 32 jylghy 3 nauryz kýngi qaulysyna sәikes qosymsha tergeuge jiberip otyrmyn»,- degen (III tom, 205-bet) ilespe hat joldaghan.
Qosymsha tergeu de kýtken nәtiyjeni bermese kerek. Amalsyz keybir aiyptalushylardyng ýstinen jýrgizilgen tergeu isin toqtatu turaly:
«... Omarov Uәlihan, Sýleev Bilәl, Ysqaqov Daniyal týrmeden bosatylsyn. (Qoly)», - degen Qauly qabyldaugha mәjbýr bolady.
Qúryghyna týskendi qútqarmaytyn kәnigi tergeushiler Qaulynyng sonyna: «Baqylaugha alynsyn», - degen búryshtama qoyyp, oghan jenil ghana «qarghybau taghyp» qoya bergen.
Qúpiya baqylau mekemesine berilgen búl núsqau, yaghny «Balizaktyng shegiren bylgharysy» 1938 jyly túzaqqa ainaldy. Danial Ysqaqov Almatyda ústalyp, jazagha tartyldy. Qosymsha әfsanalyq derekterge qaraghanda Danial Ysqaqov atylmaghan, 1945 jyly aidauda jýrip dýniyeden qaytqan-mys. Úrpaqtarynyng shejiresinde de solay kórsetilgen. Oghan ójet minezdi, ótkir tildi, Kәkitaydyng kishi әieli Biybi azapty jyldary bauyryna basyp, «kekshil, ókpeshil, qaydaghy-jaydaghy әngimeni qúlaghyna qúiyp alatyn, ókpe-nazdy keudesine úyalatqan», zayyrly ústaz Minәsh Árhamqyzy Ysqaqovanyng esteligindegi Danialdy bauyryna basqan Biybi apagha Múhtar Áuezov aitqan bir sózding astary negiz bolghan. Týrmeden bosaghan song da Múhtar men Danialdyng arasy ajyramaghan.
Minәsh Árhamqyzy: «1935 jyly anam Saqypjamal qaytys bolyp, әkem ekeumiz Almatydaghy Dәku (Danial) aghanyng ýiine keldik. Sonda Múhtar agha Dәku aghamen qazirgi Qúrmanghazy kóshesinde qarsy esiktes kórshi túrdy. Astanagha kelgen song men ondaghy 12-shi mektepte oqydym. Dәku aghalardyng ýiine barghanda Múhtar agha ekeuining qatar jýrip, qatar otyrghanyn jii kórgendikten bolar, men ol kisilerding aldynda erkin jýrip, erkin sóileytinmin. Dәku agha óte bauyrmal, balajan adam edi. Meni "jetim" dep ayalay ma, әiteuir erekshe jaqsy kórushi edi.
Sol kezde Dәku aghanyng ýii tolghan jetim balalar edi. Shaghatay, Shynghystay, Saida, Zәken, ózining Dinar, Roza, Marat atty balalary úzyn as stolynda qazday tizilip otyratyn edik. Áyeli Mýkaramma sheshemiz birimizding shekemizden shertpey tamaqtandyratyn. Qazan qalasynyng uniyversiytetin bitirgen, últy bashqúr bolugha tiyis, ózining últ tilin syndyrmay, as ishkende asyqpay, sóilemey, qasyq, shanyshqyny dúrys ústap otyrugha kónil bólip: «Ash ishkәnnә shashmaghyz, boyyghyzgha sinim, qolyghynyzdy juyghyz», t.b. dep týsindirip, tәrbiyelegen, kórkine sanasy, mәdeniyeti jarasqan, óte sabyrly, iman jýzdi, dauysyn kóterip sóilemeytin, qonyr ýndi, aqyldy ana edi. Ashyq kýnde jay týsip, Dәku agha tútqyndaldy, ózin tergeu oryny shaqyryp, jer audardy. Dalada iyesiz qalghan ýsh balasyn Tashkentte túratyn apasy Mәrziya azar jinap әketipti. Talay qorlyq, zorlyq kórse de qajyrlyqpen ýsh balasyna joghary bilim әperdi. Dinar, Roza Almatyda oqydy. Marat Moskvadaghy Lomonosov atyndaghy uniyversiytetti bitirgen. Matematika ghylymynyng kandidaty. Qazir bәri de zeynetker, Almatyda túrady. Mýkәrәmma, Mәrziya apaylar Tashkentte túryp, úzaq jasap qaytys boldy...
Sodan... 1945 jyly Abay atamyzdyng 100 jyldyq toyy halyqtyng bir quanyshty, bir qayghyly kezeninde ótti. Sebebi ýiinen soghysqa attanghan 2-3 azamatynyng birde-biri tiri oralmay, jerge qarap qalghan shanyraqtaghylar da, maydannan jarymjan bolsa da tiri oralghanyna tәubә etken otbasylar da kóp bolatyn. Soghan qaramastan býkil el Abayday dana babasynyng toyynan ruhtanghanday, boylaryna kýsh alyp, qayau kónilderi kóterilip serpilgendey edi. Osy toygha әjem Biybi Pavlodardan arnayy shaqyryldy. Ol kezde әkem Qasqabúlaqta túrghandyqtan, ýlken apam audan ortalyghyndaghy mening ýiime týsti. Atam Orazmaghanbet pen enem Ýmitay әjemdi qúshaq jaya, jylap, kórisip qarsy aldy. Anyq biletinim, bizding ýy - men kelin bop týsken osy Bayzaq by baba shanyraghymen búryn da qúdandaly, syilas adamdar eken. Ájem eskilik saltty óte qatang saqtaytyn, imanjýzdi adam edi. Ol kisi óte jaqyn bolmasa da kisi attaryn tergep, Qúnandy - kýzeme, Torghaydy - shyryldauyq, Topaydy - asyq atty dep kýlkige batyratyn. Búl joly da sol saltyn saqtap, tórge salynghan kórpege jetelegen eneme: "By atamnyng tórine shyghyp, aljydy dep oilaysyndar ma?",- dep ortadaghy tósekke arqasyn sýiep otyrdy.
Ótken kýnderdegi quanysh, ókinishterin aitysyp, birde jylap, birde kýlisip jatqan mezette ýige dauystap sәlem berip, Baltash agha (Baltaqay Tolghanbaev) men әkem jәne Múhtar agha kirip keldi. Múhtar agha kirgen bette jiti basyp, tósek janynda otyrghan әjemdi: "Kishi apa!"- dep qúshaqtay aldy. Ájem sәl tanyrqap: "Janym-au, Múhtarsyng ba?" - dep mandayynan sýidi de: "Múhtar-au, Dәkuim qayda, Dәkuim?",- dep zarlap jylap qoya berdi. Oqys oqighadan úyalyp kalghan men: "Áje, әje qoyynyz",- dep aiyrayyn desem, Múhtar aghanyng da kózinen ystyq jas monshaqtap túr eken. Men keri qaray serpildim. Osy kezde әkem tayap kelip: "Jeneshe, sabyr etiniz. Múhtardyng ortamyzda tiri jýrgenine tәube deyik. Abay atasynyng 100 jyldyq toyyn toylatyp, toz-toz bop ketken úrpaqtaryn jan-jaqtan jinatyp, bastarynyzdy qosyp jatqan, mine, osy Múhtar. Basqanyng qolynan búl is kelmes edi",- dedi. "Múhtardyng tirshiligi",- degende әjem dauysyn kóterip: "Men Múhtargha nege tiri jýrsing dep otyrmyn ba? Tel qozyday qatar jýretin synaryng Dәkuim qayda dep súrap otyrmyn ghoy",- dep alyp: "Momynym-au, aqkónil, aqbotam, anqauym Dәkuim-au",- dep taghy bozday jóneldi.
Sol sәtte Múhtar agha oryndyqtan qayta kóterilip: "Kishi apa-au, Dәku tiri ghoy, tiri. Bir sәule, bir ýmit bar, az kýngi beyneti bolar",- dep әjemdi qayta qúshaqtady. Ájem jylauyn tez tiyp: "Auzyna may qúlynym, qapasta qamyqqan qaraqtarym-ay, beyneti eshteme etpes, qúday-au tiri kórsete gór...",- dep Múhtar aghany qúshaghyna alghansha, ol kisining saghynyshy men jastyq shaqtaghy ana kókiregin ansaghanynan ba, auzyn toltyra: "Kishi apa-au, Kishi apa",- dep mandayyn әjemning keudesine tósep erkelegendey bolghanda Baltash agha әzildep: "Múhtar, bizge de birdene qaldyr, Biybi әje bizding de anamyz ghoy",- degende ýidegiler du kýlip, kónilsizdik serpilip, kónil ornyghyp qalyp edi.
Ájem - Kәkitay atamnyng ekinshi әieli bolghan. Osyghan oray aghayyndarymyz ol kisini "Kishi apa" atandyrghan. Dәku agha osy әjemning bauyryndaghy menshigi eken. Semeyge jii qatynap, barlyq qajetterin ótep, erkeletip ózi tәrbiyelepti. Áriyne, әjemning sol qamqorlyghynan Múhtar agha da qúr qalmaghany anyq»,- dep eske alady (sonda, 200-203better).
Úrpaq arasyndaghy tylsym qúpiyalardy tarqatu әdepsizdik bolar. Degenmen de Minәsh apaydyn: «Múhtar aghany, tughan aghamyz eken degen әser mening sanamda 1942 jylgha deyin ózgermedi» jәne «Múhtar agha oryndyqtan qayta kóterilip: "Kishi apa-au, Dәku tiri ghoy, tiri. Bir sәule, bir ýmit bar, az kýngi beyneti bolar",- degen sózderding astarynda taghdyrly túspal jatqanyn eskerte ketemiz.
Kengirbay biyding batasymen Yrghyzbaydyng túsynda «shynjyr balaq, shúbar tóstik» qonghan, taghy da sol batanyng jorymy boyynsha: «Toghyz ata bolghanda, toz-tozala bolmaqpyz», - degen Áubәkir Qúnanbaevtyng «Elimen qoshtasuyndaghy» ayan shyndyqqa ainaldy. Yrghyzbaydyn, Qúnanbaydyn, onyng ishinde Abaydyng túqymdary toghyzynshy buynda «toz-tozala boldy». Sonyng biri - Danial Kәkitayúly Ysqaqovtyng alash iydeyasy jolyndaghy keshken tauqymeti osynday.
4.Qoshke Kemengerov
Tergeuge tartylyp, biraq súraq astyna az alynghan, kórsetindileri de shaghyn alash azamatynyng biri - Qoshke Kemengerov. Múnyng basty sebebi: jalpy tergeu isi ayaqtalyp qalghan, aldynghy toptaghylardyng isteri Mәskeuge jiberilip qoyghan. Keybir adamdardyng qylmysty isteri dәleldenbegendikten de ol jaqtan tergeu isteri keri qaytarylyp jatqan. Tergeu barysyna osy jayt ta әser etse kerek.
Anketalyq anyqtama: Qoshke (Qoshmúhamed) Kemengerov - 1896 jyly 15 shilde kýni tughan. Omby veterinarlyq-felidsherlik mektebining eki klasyn bitirgen, Omby auyl sharuashylyghy uchiliyshesin tәmәmdaghan, Tashkenttegi Orta Aziya memlekettik uniyversiytetining medisina fakulitetinde oqyghan, aspiranturagha týsken. Qazaq túrmysy turaly kórkem shygharmalardyn, kósemsózderdin, tarihy zertteulerding avtory. Túnghysh qazaq drama teatrynyng sahnasy 1926 jyly 11 qantarda Q.Kemengerovting «Altyn saqina» atty piesasymen ashylghan.
Ádebiyetting últtyq sipaty men taptyq ústanymy turaly baspasózde Q.Kemengerovting «Kórkem әdebiyet turaly» ( «Enbekshi qazaq», 1926 jylghy 1 jeltoqsan), «Sәbitpen aitysty doghardym» («Enbekshi qazaq», 1927 jyl, 30 qantar) atty maqalalary jariyalandy. Ol Sәbit Múqanovtyng «Kórkem әdebiyet turaly» («Enbekshi qazaq», 1926,14-15 qazan), «Kórkem әdebiyet turaly qorytyndy pikirlerim» atty maqalalaryna pikir qosu retinde jazylyp, «Qyzyl Qazaqstan» jurnalynyng 1927 jylghy №2 sanynda jariyalandy. Sodan keyin túnghysh ret arab qarpinen krill qarpine qotarylyp, T.Júrtbay qúrastyrghan «Alash aqiyqtary» atty jinaqta basylym kórdi.
Oghan osy maqalasy ýshin:
«Kenes ókimetining mәdeniyet maydanyndaghy sharalaryna baspasózde qarsy shyqty, astyrtyn «Alqa» úiymyna qatysty»,- degen aiyp taghyldy.
Qoshke Kemengerov 1930 jyly 17 qyrkýiekte M.Áuezovpen, M.Kýderinmen bir kýni tútqyngha alyndy.
«Qazaqstandaghy birikken Memlekettik Sayasy Basqarmanyng tótenshe ókilettigining janyndaghy ýshtikting 1932 jylghy 20 kókek kýngi mәjilisining № III/k mәjilishatynyng kóshirmesi:
Tyndaldy: № 2370-is boyynsha: ... Kemengerov Qoshmúhamedti, Búralqiyev Mústafany QK 58/10, 11-statiyalary boyynsha jauapqa tartty».
Alayda úzaq uaqyt naqty aiyp taghylmay, súraqqa tartylmay kelgen. Oghan Dihan Qamzabekúlynyng jariyalanymyndaghy tómendegi jauap tolyq dәlel:
«QSR-yndaghy OGPU basqarmasyna tergeude jatqan Qoshmúhamed Kemengerúlynan Mәlimdeme
Jazyqsyz abaqtyda otyrghanyma, mine, 10 ay ótti. Maghan Qylmys Kodeksining 58 (11-7) baby boyynsha aiyp taghylypty. Biraq men ózimdi kinәli sanamaymyn. Kenes ókimetine qarsy kýresu ýshin jekebasylyq nemese qoghamdyq sipattaghy salmaqty negiz bolu kerek. Mende onday jaghday bolghan emes, naqtyraq aitsam, múghalim kezimde materialdyq túrghydan tolyq qamtamasyz etilgen edim, búghan qosa Shyghystanu fakulitetining aspiranty retinde maghan ghylymy perspektivalar ashylghan-dy. Qoghamdyq sipattaghy negizde Kenes ókimetine qarsy bolu degen - qarajýzdilerding reaksiyalyq әreketterin, úly derjavalyq shovinizmdi qayta jandandyru. Múnday qaskýnemdikti kim jaqtaydy? «Alash Ordanyn» basshylyghyndaghy burjuaziyalyq-últtyq qozghalyspen baylanysymdy 1919 jyldyng basynda ýzgenmin. Sodan bastap men ózimdi ilgeri úmtylghandardyng qataryndamyn dep esepteymin, múny jariyalanghan enbekterim (dúrystap audarylyp, týsinik jasalsa) rastaydy. Últshyldyq dýniyetanym qaldyqtarynan 1922 jyly, Qazaqstandaghy kollektivtendiru men taptyq aiyrylym qatang bastalghan uaqytta birjolata qútyldym.
7 jyl ishinde men Tashkentte týrli oqu oryndarynda sabaq berdim. Osy uaqytta menen dәris tyndaghan shәkirtterding qaysysy bolsyn sabaq ýstinde kenes ókimetine qarsy oy bildirgenimdi aitsa, ózimdi aiypty sanar edim. Maghan Shyghystanu fakulitetining eki studenti jala jauyp, kuәlik berui mýmkin dep oilaymyn, óitkeni olar ózderining jeke karierasynyng jolynda meni bәsekeles dep payymdaushy edi. Jyl sayyn jazda qymyzben emdelu ýshin men Sibir ólkesindegi auylyma baramyn. Eger tughan auylymdaghy bireu meni kenestik sharalardy búzdy, keneske qarsy ýgit jýrgizdi dese, ózimdi aiypty sanar edim. Qayta men tughan elimde egindi keneytuge, jayylymdy jaqsartugha, kolhoz qúrugha yqpal jasadym. 10 ay ishinde maghan shimirikpesten jala japqandarmen jýzdestirmeudi zansyzdyq dep esepteymin. Men Sizderden óz qolymmen jazghan kuәlikterime ghana nazar audarularynyzdy súraymyn. Tashkentte tergeushi Aghabekovke bergen jauabymdy birjaqty dep sanaymyn. Óitkeni ol: qaranghy karserge salamyn, tipti atqyzamyn - dep qorqytty. Men III dәrejeli tuberkulezben auyramyn, múny anyqtaghan komissiyanyng 2 shildede bergen aktisi bar. Olar meni I-toptaghy invalid dep tapty. Abaqtynyng auyr jaghdayynda tuberkulezding saldarynan erte jan tapsyruym mýmkin.
Mening osy aitqandaryma nazar salyp, emdelu ýshin bosatularynyzdy ótinemin. Tipti bolmaghan jaghdayda qolhat berip az-kem sauyghyp alsam deymin.
17 shilde, 1931 jyl. Almaty abaqtysy» (Q.Kemengerúly. Shygharmalary. Qúrastyrghan D.Qamzabekúly. A.Alash. 2005 199-200 better).
Búl kórsetindi eshqanday derektik salystyrulardy qajet etpeydi. Barlyghy da tergeu barysyndaghy oqighalardy qamtidy. Tek Aghabekovting tergeushilik pen qosa tergeuge tirkelgen hattar men tilshelerdi, jekelegen maqalallardy audarumen ainalysqanyn da eske sala ketemiz.
Osydan tura eki ay keyin, 1931 jyldyng 17 qyrkýiegi kýni Qoshmúqamed Kemengerov taghy da jauapqa shaqyrylady. Búl joly tergeushiler tútqyndalghan adamdardyng kórsetindilerine jýginip naqty súraqtar qoyghan. Soghan oray:
"23-jyly men Qyzylorda qalasynda bolyp, ghylymy aghartu júmysyna qatysty mәselelermen ainalystym. Ol kezde men Tashkentte túratynmyn. Ysqaqovtan súrasanyzdar da aitar, ol uaqytta Ermekov te, Baytasov ta Tashkentte túrghan emes, sondyqtan birge jýrgen emespiz.
Júmabaevpen eshqashanda hat jazysqan emespin, ishinara Baytasovpen hat almasyp túrdyq. Songhy adam maghan Tashkentte: kenes platformasyna negizdelgen jazushylardyng «Alqa» әdeby ýiirmesin qúrmaq eken. Oghan partiyada joqtar da, kommunister de qatysa alatyn kórinedi. Ýiirme assosiasiya retinde resmy tirkelgen jәne júmys istep jatqan siyaqty - dedi. Platformanyng jarghysymen tanysyp shyqtym. Men ol kezde materialistik ilimmen tanys emes edim, sondyqtan da baghdarlama jalpy alghanda oryndy siyaqtandy. Men ony qazir oqysam, onyng marksizmmen aradaghy qayshylyghyn angharghan bolar edim. Búl 25-jyl bolatyn. Sәrsen men Jәken: assosiasiyagha kommunister de, partiyada joqtar da qatysady. Pikir bildiriniz - degendi aitty. Biraq ta búl mәsele jóninde eshkimmen hat almasudyng reti kelmedi. Onymen tanysqanym turaly tizimge qol qoydym ba, joq pa, bilmeymin, naqty esimde qalmapty. Baytasovtyng Smaghúl Sәduaqasovqa baghdarlamany kórsetkenin bilemin. Men onymen búl mәsele tónireginde әngimelesken emespin. Múnyng barlyghy jay ghana sóz kýiinde qaldy, eshqanday otyrys bolghan joq.
(...) Baytasov maghan: 21-jyly Zaky Validovting Tashkentke kelip, qazaq últshyldarymen kezdeskenin aitty. Búdan basqa eshtene bilmeymin. Qazaq últshyldarynyng tónkerisshil úiymy turaly eshtene estigemin joq, bilmeymin de. Al Tynyshbaevting ónin bilgenimmen de, ózimen tanys emespin. Áleumetshilerding úiymyna eshqashan mýshe bolghan emespin jәne ol turaly eshtene bilmeymin»,- dep jauap bergen.
Búl jauapqa da terendep, ne taratyp týsinik berip jatudyng qajettigi joq siyaqty. Óitkeni, múndaghy negizgi aitylghan mәseleler M.Júmabaevtin, J.Aymauytovtyn, M.Áuezovting jauaptarynda tolyq taldanghandyqtan da qaytalap jatpaymyz. Eki jylgha sozylghan tergeu:
«... 8. Kemengerov Qoshmúhamedti - bes jyl merzimge konslagerige jiberuge, ony sonsha merzimge jer audarumen auystyrugha... sheshim qabyldaumen» ayaqtaldy.
Áriyne, búl sheshim emes - sot ýkimi edi.
Tergeu tigindisine qattalghan, tintu kezinde tәrgilengen, jogharyda kórsetilgen D.Qamzabekúlynyng basylymynda jariyalanghan eki hatty Q.Kemengerúlynyng tergeudegi jauabyna tikeley qatysty bolghandyqtan da jәne olardyng arasyndaghy qarym-qatynasty anyqtaytyndyqtan da nazargha úsynamyz.
Birinshi hat, Q.Kemengerúlynyng 1931 jyldyng 17 qyrkýiegi kýngi jauabynda: «Júmabaevpen eshqashanda hat jazysqan emespin, ishinara Baytasovpen hat almasyp túrdyq»,- dep atap kórsetken Abdolla Baytasovqa arnalghan. Al A.Baytasov turaly maghlúmattar «Jetilmegen elding balasy» atty tarauda berilgen bolatyn.
«Ghabdolla dos! Jaghdayyng qalay? Orynborgha qaytip jettin? Qazaqstandaghylardyng hali ondy ma? Qaytar saparynnyng aldynda jolygha almaghandyghymnan, búl hatty tezdete jiberip otyrmyn. Jyl basynda Qazaqstan memlekettik baspasy auyl sharuashylyghynan oqulyq jaz dep qolqa salyp edi. Men osyny oilastyryp, kerekti materialdardy qorytyp jatyrmyn. Baspadaghylar múny qashan basa alady eken, sony bilshi.
Ekinshi ótinishim: Gosplangha soq, Smaghúlgha jolyq. Biz taraptan qanday kómek qajet ekenin bil. Onyng bizge qanday jәrdemi kerek ekenin de ait. Smaghúlda qabilet te, jýrek te bar. Mening búghan onymen "Jas azamatta" istes bolghan kezde kózim anyq jetti.
Týrkistan mәselesi turaly ondaghylar qanday sheshimge kelgenin de súrashy. Eki oblys Qazaqstangha qosylsa, qazaq mekemelerining jayy ne bolmaq? Tashkentti astana etu mәselesi de kóterilip edi ghoy.
Hat jaz. Jaraydy, sau-salamatta bol! Qúshaqtasyp kóriskenshe. Bauyryng Qoshke. 13.IÝ. 1924 jyl».
Osy hatqa jәne onyng mazmúnyna ghana emes, Abdolla Baytasovqa qaratyla jazylghan M.Dulatovtyn, M.Júmabaevtin, J.Aymauytovtyn, D.Ysqaqovtyn, E.Bayghasqinning tigindidegi hattary men tilshelerine, ilespelerine jýginsek, onda osynau alash oghlanynyng - Abdolla Baytasovtyn el senimine kirgen, júghymy bar, syr bólise alatyn, «dosy kóppen - syilasqan, dosy joqpen - syrlasqan», búiymtaydy tiyanaqty oryndaytyn yqtiyatty ekeni anyq tanylady. Onyng osy minezin ashu ýshin de Q.Kemengerovting hatyn kópshilikke qayyra úsyndyq.
Al kelesi Dinshe Ádilevke joldanghan hattyng qazaq óneri tarihyna tikeley qatysy bar. Óitkeni, Dinshe Ádilev - Qazaq teatrynyng túnghysh diyrektory, al Qoshke Kemengerov - teatr shymyldyghyn ashqan túnghysh piesanyng avtory. Demek olardyng arasynda ózara shygharmashylyq baylanys boluy zandy. Ombydan tanys, ózara shymshyma qaljyny bar, erkin sóilesetini hattyng mәtininen anyq angharylady. Oqu-aghartu komissariatynda mәdeniyet pen jastar isi jóninde úiymdastyru salasymen ainalysyp, Dinshening «alash isi ýshin jan ayamay ter tógip jýrgen kezi» (Dinshening óz sózi).
«Dinshe bauyrym! Densaulyghyng jóninde, qyzmetinning óskeni turasynda estidik. Áli kýnge sýr boydaq jýrgenindi de bildik. Meyli, әzildi qoyalyq. Iske keleyik.
Ghúmyrynda talay tarihty bastan keshirding ghoy sen. Mening eptep qalamdy ermek etetinimdi bilesin. Sening sonau Qiyr Shyghys saparynnan bastap qazirgi ómirine sheyin tereng tanysqym keledi. Qanday maqsatpen kommunizm jolyna týstin? Búl joldan nege auytqydyn? Jәne ózing kórgen uaqighalar haqynda, saparlas, qarym-qatynas jasap jýrgen dostaryng turaly qysqasha aqpar ber. Jalqaulanba. Uaqytyndy ból. Ómirding aldynda әiteuir esep beruimiz kerek qoy. Men qazaq ziyalylarynyng ómiri jóninde roman jazugha otyrdym.
Eger Týrkistandaghy erliktering turaly hatqa jaza almasan, onda auyzsha ait. Bir jerde kezdeseyik. Qazaqstannyng dýmdi degen qayratkerlerine minezdeme ber. Osy ótinishimdi ayaqsyz qaldyrma. Ózine senemin.
Niyettes tileushing hәm dosyng Qoshke. 16.III.1925 jyl».
Hattyng mazmúnyna qaraghanda, «Altyn saqina» piesasyn sahnagha qoi ýshin emes, M.Sholohovtyng «Tynyq donyndaghy» Grigoriy Melehovtyng taghdyryna úqsas «partizannyng ómirinen» roman jazugha niyet etkendikten qolyna qalam alghan. Jalpy, Dinshening taghdyryna sol tústaghy M.Dulatov, J.Aymauytov, S.Seyfulliyn, S.Sәduaqasov siyaqty jazushylar shygharmashylyq yqylas tanytqan. Sonyng ishinde derek retinde rastalyp otyrghany osy Qoshke Kemengerov qana. Áriyne, búl tilek - tek tilek kýiinde qalghan. Romannyng qanday dәrejede oryndalghany, qoljazbasynyng taghdyry, biymәlim. Búdan keyingi ekeuining de ómiri alasapyrangha aralasyp ketkendikten de búl taqyrypqa qayyrylyp soghugha múrshalary bolmauy da mýmkin.
Qalay degenmen de, aragha bir jyl salyp baryp, 1926 jyly 12-qantar kýni qazaq drama teatrynyng sahnasy Dinshe Ádilev diyrektor bop túrghanda Q.Kemengerovting «Altyn saqinasymen» ashylghan. Búl eki adamnyng da attary qashan tәuelsizdik alghansha jartylay jabyq kýide bolghandyqtan da, alghashqy premiera Múhtar Áuezovting «Enlik-Kebegine» tiyesili bolyp keldi. Bar aitarymyz, jogharydaghy hat ekeuining arasyna bir nәzik baylanys ornatqany anyq.
Jalpy, Qoshke Kemengerovting tabighy bolmysynan dәrigerlik pen jazushylyq ónerdi nәzik baylanystyryp túrghan sezim sәulesi anyq angharylady. Ony Almatynyng týrmesinde jatqanda eldegi jaryna jazghan:
Ashyghyp ýsh kýn boldy jattym tózip.
Jatyrmyn jas ómirden kýder ýzip.
Jan jarym, janday kórgen ýsh qúlynym,
Qalasyng әlde kimge kózing sýzip, -
degen ýshbu óleninen týisinuge bolady.
Búl bolmys - osy tekke qatysty tektik týzilim de siyaqty. Óitkeni sezimin kórkem jetkizuge úmtylu Qoshkening balalarynyng ghana emes, onyng nemeresining de, ózge emes, óz shәkirtimiz, ata múrasyn tiyanaqtap jinap jýrgen Qayyrbek Kemengerding boyyna da sol qasiyetting tumysynan bitkenin sezindik. Taghdyrly tekting otbasynyng keyingi taghdyry turaly maghlúmatty aty atalghan Qayyrbek órenning «Ombyda oqyghan qazaqtar» atty jinaghyndaghy «Jan jarym, janday kórgen ýsh qúlynym» degen essesinen alynghan ýzindi arqyly jetkizemiz.
Q.Kemenger: «Joldasy tútqyndalghannan keyin Gýlsim ýsh balasyn alyp 1930 jyldyng kýzinde Ombygha oralady. Qayratty kelinshek jol jónekey talay azap shegip, kýieui tuyp-ósken Qarjas aulyna jetedi. Gýlsim bir uaqytta Qoshkening әkesi Dýisebay qajynyng qarjysyna salynghan Qarjas mektebine balalaryn qaldyrady da, ózi qolyndaghy altyn jýzik, bilezikterin satyp Almatygha ketedi. Almatygha jetken son, abaqtyda jatqan serigine kýnde tamaq tasyp, onyng kónilin sergitip, joldasymen tar kýnning tauqymetin birge tartady.
Almaty abaqtysynan Qoshke Kemengerúly 1932 jyly Ortalyq Resey jerine, Valuyky degen qalagha jer audarylady. Tughan jerden alysqa aidalyp bara jatqan jan serigin Gýlsim búl joly da jalghyz qaldyrghan joq. Ayauly jar aidaugha joldasymen birge ketedi. Alayda Qoshke qasyna otbasyn tolyq almaydy. Ol ózimen birge Gýlsim men eki qyzyn ghana alyp, Narmanbetti auylyndaghy aghasyna jәne bir Allagha amanat qylyp tapsyryp ketedi. Aydaudaghy auyr túrmysta kýn ne bolady degen qauipten bolsa kerek, Qoshke taghy birneshe jyl úlynan aiyrylugha mәjbýr bolady.
Áke-sheshesi erkeletip Nartay dep ketken Narmanbet Qarjasta 1935 jylgha deyin Qoshkening aghasy Qúlmaghambetting qolynda qalady. Aydaudaghy kesilgen merzim ayaqtalyp, auylyna oralghan otbasyn jasy segizge jetip qalghan Nartay jatyrqaghan sezimmen qarsy alady. Birneshe jyl kórmey, kónili suyp qalghan jas bala tuystaryn biraz uaqytqa deyin tanymaydy. Áke-sheshesi qansha bauyryna tartsa da, Nartaydyng múzdap qalghan jýregi birazgha deyin jibimeydi. Valuyky jerindegi ómir sol uaqytta jasy eseyip qalghan Qoshkening ýlken qyzy Zayranyng esinde jaqsy saqtalghan.
Qoshke otbasy bayaghy Tashkentten keyin endi ghana bir shanyraqtyng astyna jinalghanday bolady. Ayauly ata-ananyng ayasynda ýsh bala endi ózderin baqytty sanady. Sanalary kirip qalghan olargha aldaghy eki jyl ómirlerindegi eng bir tamasha kez boldy. Qoshkening jary Gýlsim de: "Ótken ómir ótti, bәri qayyr. Qorlyq pen qiyndyq kórgen bes jyl ishinde ólmey tiri qaldyq, Allagha shýkir. Endigi ómirimiz jarqyn bolsa eken",- dep bolashaqqa aq ýmitpen qaraghan edi. Qoshke aidaudan kelgen jyly Omby oblysynyng Sharbaqkól degen eldi mekenining audandyq auruhanasyna dәriger bolyp júmysqa túrady.
Sharbaqkól óniri - ózining naghashy júrtynyng eli bolghandyqtan, Qoshkege jat jer emes edi. Ayauly azamat jergilikti halyqty emdep, kópshilikting alghysyna bólenip jatty. Qoly bosaghan kezde bayaghy ermegi - qolyna qalamyn alyp, zaman aghymy turaly, әdebiyetting baghyt-baghdary jayynda mazalaghan oilaryn hatqa týsirip jýrdi. 1937 jyly qyzy Zayragha: "Amandyq bolsa, Almatygha baramyz. Men roman jazyp ayaqtadym. Sony baspagha jetkizu kerek",- degen eken. Ókinishke oray, Qoshke tútqyndalghannan keyin, onyng barlyq qoljazbalary iz-týzsiz NKVD kabiynetterinen qaytpady.
Bolashaqty kim boljay alghan? Aldaghy kýn qanday sybagha tartatynyn júmyr basty pende qaydan bilsin? Qoshkening Almatygha qoljazbalarymdy aparamyn degen armany da saghymgha ainaldy. Endi ghana esin jinay bastaghan úiyghan otbasynyng shanyraghy bir-aq kýnde qúlady. Qazaqty qan jylatqan 1937 jyldyng jetinshi tamyzynda Qoshke júmysynan oralmaydy.
"Sibir jerinde Kenes ýkimetine qarsy jasyryn úiym qúrushy, Japoniya elining shpiony" degen jalghan jalamen Qoshke Kemengerúly taghy da qamaugha alynady. Osy joly jaghdaydyng auyr ekenin, endi qaytyp oralmaytynyn sezgen Qoshke otyz ýsh-aq jasta jesir qalyp bara jatqan ayauly jary Gýlsimge: "Zamannyng beti jaman. Erteng tiri kórisu-kórispeu ekitalay. Sondyqtan balalar óz kýnin ózderi kórer. Qasynda ózin, tuystary bolsa adam bolyp keter. Al sen bolsang әli jassyn. Men seni qidym. Qosh!",- degen eken. Qoshke Kemengerúly naqaqtan atylghan uaqytta onnan asqan Zayralar әkeleri turaly shyndyqty bilmedi. Kóp jyl boyy olar ayauly әkeleri oralady degen senimmen jýrdi»,- dep (atalghan jinaq, Astana, 2007, 105-107 better) bayandaydy.
1937 jyly ústalyp, sol jyly 21 - qarasha kýni Omby týrmesinde atylyp ketti.
Bir júbanyshy, Qoshkening artynda qalghan úrpaghy Ombynyng ormanyn panalap, әkelerin úmytpay ómir sýrdi. Barlyq «halyq jaularynyn» әielderine ortaq qasiret tauqymetin Gýlsim de basynan keship, bes jyl aidauda boldy. Sonyng ishinde Qoshkening qyzy Zayranyng batyldyghy men ata-anasyna degen tereng mahabbaty erekshe sýiinishke layyq. Qúrbylary әke-sheshesinen bas tartyp jatqanda ol solardy ansap, ansaryn ólenmen dәpterine týsirgen.
Q.Kemenger: «1947 jyly Zayra әkesine arnap kezekti ólenin jazdy. Ákege degen ystyq sezim men qatty saghynysh kózding jasy men qaghazdaghy jyr joldaryna ainalady. Úzaq ólende myna sekildi joldar bar:
Núrly jýz kólenkeng túr kóz aldymda,
Ketpeysing jatsam, túrsam esh jadymnan.
Túnghiyq tereng jargha ketting týsip,
Betine qalyqtaytyn kýning bar ma?
On jylgha tolar biyl Siz shyqqaly,
Ómirding talqysynan jan búqqaly.
Kýn men týn, ay men jyldar auysady,
Sonda da kórinbeydi esh nysany.
Ákelik, meyirbandyq jyly sózin,
Botam dep, qúlynym dep túrghan kezin.
Oyymnan bir ketpeydi, әkejanym,
Asyl zat, qoydan qonyr әr minezin.
Ákelik tәrbiyendi kórgenim joq.
Ishimde on jyl boldy tútandy shoq.
Altynday didaryndy kórip ólsem,
Sol kýnde qam kónilim bolmaqshy toq», -
dep (sonda, 111-bet) jyrlapty múnly qyz.
Týrme әfsanasynyng osy tarauyn Qoshkenin: «Men seni qidym» jәne qyzy Zayranyn: «Túnghiyq tereng jargha ketting týsip»,- degen sózimen ayaqtaghym keledi. Óitkeni, búl joldarda adamnyng boyyn eritetin barlyq shuaqty sezimder shynayy qúiylyp túr. Al shynayylyqtan asqan qasiyetti bolmys joq.
IYә, qimasymyzdy - qimay, túnghiyq tereng jargha týsip ketpey, erkin ómir sýruge siz ben bizding de tolyq qaqymyz bar.
(Jalghasy bar)
«Abai.kz»


text:
Kadrlar meselesini bäş sany telekanallaryň ýolbaşçylary erkin ýöredip bilmeýärler. Olar öz telekanalyna gerek işgäri işe aljak bolsalar, hökmany suratda Türkmen telewideniýesiniň Baş müdirliginiň başlygynyň razylygyny almaly. Hut müdirligiň başlygynyň goly bilen telekanallara işgärler alynýar we olar wezipelerinden boşadylýar.
Şeýle býurokratiki sistema telekanallaryň başlyklarynyň doly suratda elini baglaýar. Olar bir işgäri işden çykarjak ýa-da işe kabul etjek bolanlarynda öz isleglerine görä hereket edip bilmeýärler. Netijede olar telekanalyň özerkli ýolbaşçysy däl-de, hälki bir dikme ýolbaşçysy ýaly bir zada öwrülýärler.
Telekanallaryň içinde ýolbaşçy wezipesinde iň köp oturany «Mirasyň» başlygy Bägül Nurmyradowadyr. Onuň alty ýyl töweregi öz wezipesinde saklanyp galmagynda «Miras» telekanalynyň ugrunyň syýasy gepleşiklere däl-de, esasan, milli däp-dessurlara degişli çeper gepleşiklere gönükdirilmegi bilen baglydyr.
«Altyn asyr» bilen «TW-4.Türkmenistan» telekanallarynyň resmi wakalary ilkinjiler bolup berýändikleri sebäpli, olaryň ýolbaşçylary elmydama kötek iýip durýarlar.
«Altyn asyr» telekanalynda berilýän «Watan» habarlar programmasyndaky gepleşikler bu telekanala bellenilýän ýolbaşçylaryň başyna ýetýän esasy bahanalaryň biri bolýar. Ýurduň resmi ýolbaşçylary «Watan» habarlar programmasynyň gepleşiklerine juda üns bilen seredýärler. «Watany» alyp barýan diktoryň ardynjyramasy, çalaja goýberýän säwligi, ýa bolmasa resmi habarlaryň nätakyk aýdylmagy «Altyn asyr» telekanalynyň başlygyna gürrüňsiz gep getirip bilýär.
«TW-4.Türkmenistan»
Türkmenistanda bolýan wakalary ýedi dilde daşary ýurda ýetirmek maksady bilen 2004-nji ýylyň ahyrynda döredilen «TW-4.Türkmenistan» telekanaly özüniň taýýarlaýan gysgadan mazmunly gepleşikleri bilen beýleki telekanallardan has kämildir. Bu telekanalyň işgärleriniň alýan aýlyklary hem biraz ýokary. Ýedi dilde görkezilýän bu telekanalyň esasy dili, bildirilýän talaba laýyklykda, türkmen bolmaly. Ýagny, gepleşikler hökmany suratda türkmençe taýýarlanylmaly, beýleki diller bolsa türkmen diliniň yzyndan terjime hökmünde goýberilmeli.
2009-njy ýylyň aprelinde «işde goýberen düýpli kemçilikleri we özüne ynanylan wezipäni oňarmanlygy üçin» diýen kesgitleme bilen Begli Alyýew «TW-4.Türkmenistan» telekanalynyň başlyklygyndan boşadyldy. B.Alyýewiň wezipesinden çetleşdirilmeginiň esasy sebäbi telekanalyň gepleşikleriniň birinde türkmen milletinden bolan sungat işgäriniň rus dilinde gürlemegi, onuň sözleriniň bolsa türkmençä terjime edilip berilmegi boldy. Şeýle wakalar bu kanalda ozal hem bolup durýardy. Ýöne bu säwlik üçin telekanalyň ýolbaşçysyna diňe käýinç berlerdi.
Şu ýylyň fewralynda Annamyrat Annaýewiň «TW-4.Türkmenistan» telekanalynyň başlyklygyndan çetleşdirilmegine bolsa ýurduň ministrleriniň ýygnak gidip durka irkilip oturan ýagdaýynyň uly planda efirde gitmegi sebäp boldy.
Elbetde, beýleki telekanallaryň ýolbaşçylarynyň-da güni öwerlikli däl. Olar efire çykýan alypbaryjynyň gyzyl dişi üçinem käýinç alýarlar, başynda tahýasynyň ýoklugy üçin-de. Efirde murtly ýa-da barmagy ýüzükli adam bilen gepleşik geçireni üçin näçe ýylyň tejribeli alypbaryjysyna hatda işden çykarylmak derejesinde hem jeza berlip bilinýär.
Has düýpli meseleler
Ýöne bu ownuk-uşajyk zatlardan başga has-da düýpli meseleler hem telekanallaryň başlyklarynyň baş agyrysy bolup dur. Kadrlar meselesini çözmekde elleri bagly kanal başlyklary teleoperatorlardyr sürüjilere-de öz diýenlerini etdirmekde ejiz gelýärler. Sebäbi habarçylary obýektlere eltýän maşynlaryň sürüjileri, gepleşikleri ýazgy edýän teleoperatorlar ýurduň aragatnaşyk ministrliginiň garamagyna degişli. Hut şu sistema hem telekanallaryň habarçy redaktorlary bilen operatorlardyr sürüjileriň arasynda wagtal-wagtal dawalaryň ýüze çykmagyna getirýär.
Operatorlaryň, sürüjileriň özleriçe alyp barýan erkin hereketlerine telekanallaryň ýolbaşçylary hiç hili çäre görüp bilmeýärler. Sebäbi olar düýbünden başga edaranyň işgärleri.
Kamera we maşyn bilen bagly problemalar telekanallara işlemäge gelýän habarçy redaktorlaryň işe bolan höweslerine gün geldikçe pese gaçyryp başlaýar. Şonuň üçin olar wagtyň geçmegi bilen gepleşiklerini menden saňa barýança derejede taýýarlamaga uýgunlaşýarlar.
Şeýle agyr şertlere uzak çydamaýan professional teležurnalistleriň köpüsi bu ýerden çalt gitmek bilen bolýarlar. Netijede olaryň ýerlerine çalasowat, ýokary bilimsiz, mekdep partasyndan ýaňy turan ýaşlar işe alynýarlar. Bu kadrlar işe höwesek bolsalar-da, dünýägaraýyşlary pes bolansoň, olaryň taýýarlaýan gepleşikleri hem gaty gowşak bolýar. Gowşak taýýarlanylýan gepleşikler bolsa ýerli teletomaşaçylary milli telewideniýeden barha we barha daşlaşdyrýar.
Serdar Gulgeldiýew türkmenistanly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Britan mediasy Orsýet bilen Hytaýyň amerikan jürlewükçisi Edward Snowdeniň syzdyran dokumentlerindäki aňrybaş gizlin maglumatdan uç çykarjak bolýandygyny aýdýar.
«The Sunday Times» we BBC 14-nji iýunda britan aňtaw agentleriniň öz howpsuzlyklary üçin yzyna çekilendigini ýazdy.
Britan gazeti, hökümet çeşmelerine salgylanyp, kodlanan dokumentlerde britan we amerikan agentleriniň şahsyýetini kesgitlemäge kömek etjek aňtaw tehnikalarynyň gizlin detallary bar diýdi.
Moskwa ABŞ-nyň öňki aňtaw işgäri, hökümetiň gözegçilik programmasynyň detallaryny metbugata syzdyran E.Snowdene 2013-nji ýylda gaçybatalga berdi.


text: 7 Soňra Ýehowa Nuha şeýle diýdi: «Maşgalaň bilen gämä gir. Bu nesliň arasynda senden başga hudaýhon* adam tapmadym+.2 Halal haýwanlaryň her görnüşinden erkek-urkaçy edip ýedi sanysyny*+, haram haýwanlaryň hersinden erkek-urkaçy edip bir jübütini ýanyňa al.3 Asmanda uçýan jandarlardan hem erkek-urkaçy edip ýedi sanysyny* al. Olar ýer ýüzünden ýitip gitmesin+.4 Ýedi günden ýer ýüzüne 40 gije-gündizläp+ ýagyş ýagdyraryn+. Ýaradan ynsanlarymyň, janly-jandarlarymyň baryny ýok ederin»+.5 Nuh Ýehowanyň ähli tabşyrygyny ýerine ýetirdi.6 Nuh 600 ýaşyndaka, tupan turup, dünýäni suw-sil aldy+.7 Tupan başlamanka, Nuh aýaly, ogullary, gelinleri bilen gämä girdi+.8 Her dürli halal-haram haýwanlar, asmanda uçýan jandarlar, ýer ýüzündäki janly-jandarlar+9 erkek-urkaçy bolup, Hudaýyň Nuha aýdyşy ýaly, jübüt-jübütden Nuhuň ýanyna gelip, gämä girdiler.10 Ýedi günden ýer ýüzüni sil aldy.11 Nuhuň ömrüniň 600-nji ýylynda, ikinji aýyň 17-sine gök gümmeziniň* çeşmeleri böwsülip, asmanyň bentleri açyldy+.12 Ýer ýüzüne 40 gije-gündizläp güýçli ýagyş ýagdy.13 Şol gün Nuh aýalyny, ogullary Sam, Ham, Ýafet+ bilen üç gelnini alyp, gämä girdi+.14 Olaryň ýany bilen her dürli ýabany haýwanlar, öý haýwanlar, süýrenijiler, asmanda uçýan jandarlar, guşlar we başga-da ganatly jandarlar girdi.15 Ähli janly-jandarlar* jübüt-jübütden Nuh bilen gämä girdiler.16 Şeýdip, Hudaýyň Nuha tabşyryşy ýaly, her dürli haýwanlaryň erkek-urkaçysy gämä girdi. Soňra Ýehowa gäminiň gapysyny ýapdy.17 Ýer ýüzüne 40 günläp güýçli ýagyş ýagyp, hemme ýeri suw basdy. Gämi suwuň ýüzi bilen ýokaryk göterilip başlady.18 Suw köpelip, gitdigiçe ýokary galýardy. Gämi bolsa suwuň ýüzünde ýüzüp ýördi.19 Suw şeýle bir belende göterildi welin, ýer ýüzündäki iň beýik daglaram suwuň astynda galdy+.20 Suw daglaryň depesinden 15 tirsek* ýokary galdy.21 Şeýdip, ýer ýüzündäki ähli janly-jandarlar: asmanda uçýan jandarlar, öý haýwanlar, ýabany haýwanlar, mör-möjekler* we adamlar+ heläk boldy+.22 Gury ýerde ýaşaýan janly-jandarlaryň* hemmesi öldi+.23 Hudaý* ähli ynsanlary, haýwanlary, süýrenijileri we asmanda uçýan jandarlary ýer ýüzünden ýok edip taşlady. Olaryň bary heläk boldy+, diňe Nuh we onuň bilen gämä girenler halas boldy+.24 Bütin ýer ýüzüni 150 günläp suw basyp durdy+.


text:
Türkmen Kultur Ojagy, 20.Mai.2017-Şenbe güni, Köln şäherinde Türkmen halkynyň akyldar şahyry Magtymguly Pyragyň doglan gününi uly baýramçylyk bilen belledi.
Bu baýram Türkmenistanyň Frankfurt şäherindäki konsullygynyň medeni goldawy bilen geçirildi.
Türkmen Kultur Ojagynyň müdiri hormatly Suwhanberdi Gylyçtagany “Hoş geldiňiz” aýdansoň, toýuň gadyrly myhmanlary Europa türkmenleriniň ýaşulusy we kultur ojagyň agzasy hormatly Dr. Nasyr Seýdiň gutlag sözlerini diňlediler.
Onsoň Türkmen Döwlet Medeniýet Institutynyň uly mugallymy, ýazyjy we dramaturg hormatly Kömek Kulyýew çykyş etdi. Ussadyň çykyşynyň soň ýarym sagady gyzykly soraglara jogap bermek bilen dowam etdi.
Bir sagat ara kesmeden soň, sagat 19 da baýramçylygyň ikinji bölümi klassik aýdymlarymyzyň dutar-gyjakda şowhunly we janly ýaňlanmagy bilen başlandy. Ussat bagşy Parahat Şyhymow, halypa sazanda Baýrammyrat Söýünowyň gyjagynyň ýaranlygynda, “Bu gün” we “Gözel sen” ýaly Magtymguly atamyzyň sözlerine düzülen aýdymlary ussatlyk bilen ýerine ýetirdiler.
Soň bolsa ýaş we başarjaň bir ýigit sahna geldi. Teater artisti we aýdymçy Moşiýew Begenç birinji aýdan aýdymynda oturan myhmanlaryň göwnüni göterip, olary hyýal dünýäsinde uly bir älemgoşara mündürmegi başardy.
Agşamlyk iýer wagty saçakda ýerleşdirilen milli iýmitlerimiziň koky bütin toý ýeri gurşap alypdy.
Biz bu toýuň sözüne, sazyna we duzuna ýardam eden egindeşlerimize tüýs ýürekden bolan minnetdarlygymyzy bildirýäris.
Hormat bilen, Türkmen Kultur Ojagy-Köln, 22.05.2017


text:
`gepleşik` Netijeler
Habarlar [118]
- Tramp: “Eýran Bilen Söweş Däl, Gepleşik Isleyäris”
- "ABŞ gepleşik isleýän bolsa sanksiýalary bes etmeli we Eýranyň hökümetini kabul etmeli”
- “ABŞ puşman bolup, gepleşik stoluna dolanýança Eýran berk pozisiýasyny we göreşini dowam etdirer"
- Stambulyň Zabt Edilen Gününe Bagyşlanan Ýörite Gepleşik
- "ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky dartgynlygyň gepleşik arkaly çözülmegini isleýäris"
- Katar, ABŞ bilen Talibanyň arasyndaky täze gepleşik tapgyryna ýer eýeçiligini etdi
- "Wenesuela meselesiniň gepleşik arkaly çözülmegine goldaw berýäris"
- "Aýlag krizisi diňe gepleşik arkaly çözüler"
- Nazarbaýew Russiýa bilen Ukraina ýene-de bir gezek gepleşik geçirmekleri barada çagyryş berdi
- Tramp žurnalist Jemal Kaşykçy meselesinde Saudy Şasy Salman bilen gepleşik geçirer
- Ruhani ABŞ-nyň gepleşik stoluna gaýdyp gelmegini isledi
- Pakistan Hindistana gepleşik etabynyň ýaňadandan başlamagy barada çagyryş berdi
- Daşary işler ministri Çawuşogly Siriýa ýokary gepleşik geňeşiniň başlygyny kabul etdi
- Eýran bilen Saud Arabystany kynçylyklaryny gepleşik arkaly çözüp biler
- Berat Albaýrak daşary ýurtly maýdarlar bilen telekonferensiýa arkaly gepleşik geçirer
- Gazna we Maliýe ministri daşary ýurtly maýadarlar bilen telekonferensiýa arkaly gepleşik geçirer
- Maşgala hepdeligine bagyşlanan ýörite gepleşik
- BMG Kipr meselesiniň çözülmegi üçin taraplara ýaňadandan gepleşik geçirmekleri çagyryşyny berdi
- Hytaý ABŞ-nyň goşmaça gümrük salgytlary meselesinde gepleşik geçirilmegini teklip etdi
- Türkiýe bilen ABŞ-nyň arasyndaky düşnüşmezlikleriň çözülmegi üçin gepleşik geçirilýär


text:
TÜRKMENISTANYŇ ILÇIHANASY
RUSSIÝA FEDERASIÝASY - MOSKWA
SOŇKY HABARLAR
DÖWLET BAŞTUTANY «EKSPO-2020» BÜTINDÜNÝÄ SERGISINDE TÜRKMENISTANYŇ MILLI GÜNÜNIŇ AÇYLYŞ DABARASYNA GATNAŞDY
2021-nji ýylyň 9-njy oktýabrynda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda Dubaý şäherinde geçirilýän «EKSPO-2020» bütindünýä sergisiniň çäklerinde Türkmenistanyň Milli gününiň açylyş dabarasy geçirildi. Dubaýyň howa menzilinde Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowy BAE-niň resmi wekilleri mähirli garşy aldylar. Iş saparynyň çäginde Türkmenistanyň Prezidenti birnäçe ýokary derejeli ikitaraplaýyn gepleşikleri geçirdi. Hususan-da, Şeýh Maktum adyndaky Halkara howa menzilinde Türkmeni...
TÜRKMENISTANYŇ PREZIDENTI “EKSPO-2020” BÜTINDÜNÝÄ SERGISINE GATNAŞAR
Şu gün, 9-njy oktýabrda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Dubaý şäherinde geçirilýän EKSPO-2020 bütindünýä sergisinde Türkmenistanyň Milli gününiň açylyş dabarasyna gatnaşmak maksady bilen Birleşen Arap Emirliklerine iş sapary başlandy. Türkmenistanyň Prezidentiniň iş saparynyň çäklerinde ýokary derejeli ikitaraplaýyn duşuşyklar geçiriler. Şeýle-de ikitaraplaýyn resminamalara gol çekmek meýilleşdirilýär. Türkmenistanyň milli pawilýonynda Garaşsyz, baky Bitarap Türkme...
LUKMAN ALYMLARYŇ HALKARA MASLAHATYNYŇ BARŞYNDA LUKMANÇYLYK DIPLOMATIÝASYNY ÖSDÜRMEGIŇ DERWAÝYSLYGY ARA ALNYP MASLAHATLAŞYLDY
?Lukmançylyk diplomatiýasy – sagdyn dünýäniň binýady» atly lukman alymlaryň halkara maslahatynyň barşynda ylmy intelligensiýanyň wekilleri, şeýle-de saglygy goraýyş ulgamynyň ýokary derejeli wekilleri lukmançylygyň hem-de ylmy diplomatiýanyň ilerledilmeginiň meseleleri boýunça işjeň pikirleri alyşdylar. Çykyş eden BSGG-niň bilermenleri häzirki wagtda saglygy goraýyş ulgamyndaky diplomatiýanyň aýratyn derwaýys häsiýete eýe bolandygyny hem-de bu ulgamyň aglaba ýurtlaryň daşary syýasatynyň aýryl...
LUKMAN ALYMLARYŇ HALKARA MASLAHATY IKINJI MEJLISDE ÖZ IŞINI DOWAM ETDI
“Lukmançylyk diplomatiýasy – sagdyn dünýäniň binýady” atly halkara maslahat öz işini COVID-19 pandemiýasy döwründe gazanylan tejribäni ulanmak bilen bagly meseleleri ara alyp maslahatlaşmak hem-de ýokanç keselleriň ýaýramagynyň öňüni almak boýunça ikinji sessiýasynda dowam etdi. “Pandemiýany ýüze çykaryp biljek ýokanç kesellere garşy göreşde lukmançylyk diplomatiýasy” atly temada geçen ikinji sessiýasynda alyp baryjy hökmünde Bütindünýä Saglygy goraýyş guramasynyň Türkmenistandaky wekili Ý.Za...
AŞGABATDA LUKMAN ALYMLARYŇ HALKARA FORUMY ÖZ IŞINE BAŞLADY
2021-nji ýylyň 8-nji oktýabrynda türkmen paýtagtynyň «Ýyldyz» myhmanhanasynda gibrid görnüşinde «Lukmançylyk diplomatiýasy – sagdyn dünýäniň binýady» atly lukman alymlaryň halkara maslahaty öz işine başlady. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow COVID-19 pandemiýasy döwründe ýokanç keselleriň ýaýramagynyň öňüniň alynmagy babatynda toplanylan tejribeleriň ulanylmagy bilen bagly bolan meseleleriň giňişleýin ara alyp maslahatlaşylmagy boýunça halkara maslahatyny geçirmek başlang...
AZERBAÝJAN RESPUBLIKASYNYŇ PREZIDENTINIŇ TÜRKMENISTANYŇ PREZIDENTINE ÝAZAN HATY GELIP GOWUŞDY
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň adyna iberen hatynda, Azerbaýjan Respublikasynyň Prezidenti Ilham Aliýew Türkmenistana Türki dilli döwletleriň hyzmatdaşlyk geňeşinde synçy derejesiniň berilmeginiň ähli agza döwletler tarapyndan goldanylandygy barada habar berýär. “Siziň häzirki wagtda özara gatnaşyklaryň, şol sanda Türki dilli döwletleriň hyzmatdaşlyk geňeşiniň çäklerindäki gatnaşyklaryň aýratyn möhümdigi baradaky pikiriňize goşulýaryn. Häzir Azerbaýjanyň şol geňeşde baş...
YKDYSADY HYZMATDAŞLYK BOÝUNÇA HÖKÜMETARA TÜRKMEN-RUS TOPARYNА BAŞLYKLYK EDIJILER IKITARAPLAÝYN ÖZARA HEREKETLERIŇ ILERI TUTULÝAN UGURLARYNY ARA ALYP MASLAHATLAŞDYLAR
2021-nji ýylyň 7-nji oktýabrynda Ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça hökümetara türkmen-rus toparynyň bilelikde başlyklyk edijileriniň – Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň Orunbasary Serdar Berdimuhamedowyň hem-de Aşgabada iş sapary bilen gelen Russiýa Federasiýasynyň Hökümetiniň başlygynyň orunbasary Alekseý Owerçugyň arasynda duşuşyk geçirildi. Giňeldilen düzümde geçirilen duşuşyga şeýle-de Türkmenistanyň hem-de Russiýanyň ugurdaş ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň wekilleri gatna...


text:
Gurbanguly Berdimuhamedow halkymyzyň we Hökümetiň adyndan, şeýle hem hut öz adyndan Nikaragua Respublikasynyň Prezidenti Hose Daniel Ortega Saawedra we ýurduň ähli halkyna iki ýurduň arasynda diplomatik gatnaşyklaryň ýola goýulmagynyň 25 ýyllygy mynasybetli tüýs ýürekden gutlaglaryny we iň gowy arzuwlaryny iberdi.
Gutlagda döwletleriň arasyndaky gatnaşyklaryň birek-birege hormat goýmak we deňhukuklylyk ýörelgelerine esaslanýandygy hem-de ösüşe we abadançylyga gönükdirilendigi, Türkmenistanyň ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy giňeltmäge gyzyklanma bildirýändigi tassyklanypp, gatnaşyklaryň iki ýurduň bähbitlerine mundan beýläk-de ösdüriljekdigine ynam bildirilýär.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistan häzirki wagta çenli dünýä döwletleriniň 151-si bilen diplomatik gatnaşyklary saklaýar. Türkmenistan bilen Nikaragua Respublikasynyň arasyndaky diplomatik gatnaşyklar bolsa 1996-njy ýylda ýola goýuldy.


text:
Düýn şeýle aýyplama bilen tussag edilenleriň sudunyň indi üçünji tapgyry başlandy. Baş sudýa olara bidüzgünçilikleri amala aşyrmak maksady bilen prowokasiýa etmekde aýyplama bildirdi.
Ýurduň köpçülikleýin habar serişdeleri, şol sanda IRNA habar agentligi, garşylaryna sud işi gozgalanlaryň kimlerdigini mälim etmän, diňe olaryň käbirleriniň bikanun protestlere we ýykan-ýumrançylykly hereketlere baş goşup, yslamy düzgüni agdarmaga synanyşyk edenlerdigini öňe sürdi.
Habarda olaryň elde ýasalan bomba we granat bilen proteste çykandyklary-da öňe sürüldi. Prokuror režime oppozisýada duranlary hem-de halkara jemgyýetçiligini bidüzgünçiliklere sebäp bolanlykda aýyplap çykyş etdi.
Suda çekilýänler kimler?
Suda çekilýänleriň arasynda belli reformaçylar, şol sanda ozalky prezident Hateminiň orunbasary we onuň ýakyn maslahatçysy Muhammet Ali Abtehi we esasy oppozision Yslamy Ortak frontunyň lideri Mohsem Mirdamady dagylar-da bar.
Adam hukuklary boýunça görnükli aklawçy, tussag edilen žurnalist Isa Sahehyzyň aklawçysy Nesrin Sotoudeh Radiomyzyň pars gullugy Radio Farda bilen söhbetdeşlikde žurnalistleriň gynalyp hem urlup-ýenjilendigini, öz müşderisiniň gapyrgasynyň döwlendigini, oňa däri-derman kömeginiň berilmänligini aýtdy.
Žurnaliste bir aýlap haýsy sebäpden tussag edilendiginiň aýdylmandygyny, kanun boýunça tussag edilen adama 24 sagadyň dowamynda günä bildirilmelidigini-de, aklawçy Sotoudeh sözüne goşdy.
Protestlerde tussag edilen student aktiwist Şiwa Nazar Ahari-de, Ewin türmesinde, aklawça beýle-de dursun, hatda ene-atasy bilen-de duşuşmaga rugsat berilmändir. Onuň ejesiniň sözlerine görä, iki aýdan bäri türmede oturan gyzy bilen duşuşmaga-da, hatda gyzyna öýlerine telefon etmäge-de rugsat berilmeýär.
Protest ýörişlerinde azyndan 30 adamynyň ölendigi aýdylýar, tussag edilenleriň sany bolsa, resmi maglumata görä, üç müňden gowrak.


text:
Türkmenistanyň Adalat ministrligi tarapyndan 2020-nji ýylyň 30-njy iýunynda 1353 bellige alyş belgisi bilen döwlet bellige alyndy.
Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň başlygynyň 2020-nji ýylyň 15-nji iýunynda çykaran 68-nji buýrugy
Gümrük töleg resminamasyny doldurmagyň tertibini tassyklamak hakynda
Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň kadalaşdyryjy hukuk namalarynyň «Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň «ASYCUDA World» atly utgaşdyrylan gümrük maglumat ulgamyny ornaşdyrmak boýunça tehniki hyzmatdaşlyk baradaky taslamalaýyn Ylalaşygy baglaşmagy hakynda» Türkmenistanyň Prezidentiniň 2016-njy ýylyň 23‑nji sentýabrynda çykaran 14961-nji karary esasynda Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynda ornaşdyrylýan gümrük maglumat ulgamyna laýyk getirmek maksady bilen,
B U Ý U R Ý A R Y N
1. Gümrük töleg resminamasyny doldurmagyň Tertibini tassyklamaly (goşulýar).
2. Türkmenistanyň Adalat ministrliginde 2009-njy ýylyň 12-nji fewralynda 480 bellige alyş belgisi bilen döwlet belligine alnan, «Gümrük töleg resminamasyny doldurmagyň we ulanmagyň Tertibini tassyklamak hakynda» Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň başlygynyň 2009-njy ýylyň 7-nji ýanwarynda çykaran 17 belgili buýrugyny güýjüni ýitiren diýip ykrar etmeli.
3. Şu buýrugyň birinji we ikinji böleklerini 2020-nji ýylyň 1-nji iýulyndan herekete girizmeli.
4. Şu buýrugy Türkmenistanyň gümrük edaralaryna ýerine ýetirmek üçin ibermeli.
5. Şu buýrugyň ýerine ýetirilişine Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň başlygynyň orunbasarlary we gümrükhanalaryň başlyklary gözegçilik etmeli.
Gullugyň başlygy M.Hudaýkulyýew


text:
Birnäçe hepde öň özüme kofe ýasadym, ertirki gazety alyp, radio diňlemek üçin oturdym. Sazlaýjy düwmesini toglaýançam birden bir gojanyň mahmal sesi ünsümi çekdi. "Müň sany şar" hakda bir zat aýytdy. Gyzyklandym, sesi has güýçlendirip, hem oturgyjymyň arkasyna ýaplandym.
- Ýeri bolýar, - diýip, goja aýtdy, - "şu wagt siz işde gaty işli bolmaly", - diýip jedel edip bilýän.
Düýn, şu gün, ertir.
Goý size aýlyk berilende, köp alýan bolsaňyzam.
Emma şol gazanan pullaryňyz siziň ömriňizi satyn alýar.
Pikir ediň, siz bu wagty öz gowy görýän (söýýän) ýakynlaryňyz bilen geçireňzok. Hijem men ynanyp bilmerin, siz kynçylyklardan ejir çekýäniňiz üçin işleýäniňize, öz islegleriňizi kanagatlandyrmak üçin. Ýöne bilip goýuň, bu tükeneksiz öwrüm - näçe köp pul bolsa, şonça-da köp gazanmagy islendirýär we has köp gazanmak üçin has köp işleýärsiňiz.
Bir gysga pursadyň içinde özüňizden sorap görüň, bilmegiňiziň zerurlygy üçin: “Maňa başga bir ýene-de köýnek ýa-da ulag (maşyn) gerekmi?
We şonuň üçin öz gyzyňyzyň ilkinji tans çykyşyny ýa-da ogluňyzyň sport çäresine gitmän oňup işiňizde galmagyňyza siz taýyn. Durmuşymdaky iň möhüm pursatlary saklamaga we hem ýadymda saklamaga maňa hakykatdanam kömek eden bir zady aýytmaga, mümkinçilik berseňiz, gürrüň berip siz bilen bölüşeýin.
- Serediň, men bir gün ýörite oturyp sanadym. Ortaça bir adam 75 ýyl ýaşaýar. Käbirleriniň az ýaşaýandygyny, beýlekileriň has köp ýaşaýandygyny bilýärin .. Ýöne takmynan 75 ýyl ýaşaýarlar. Indi 75-den 52-e köpeldýärin (bir ýylda ýekşenbe günleriniň sany) we 3900-e ýetýär - şonça siziň durmuşyňyzda ýekşenbe günleri bar. Bu hakda oýlananymda, elli bäş ýaşymdadym. Bu, eýýäm 2900 ýekşenbe ýaşandygymy aňladýardy.
Mende bary-ýogy 1000 sany galypdy, şonuň üçin oýunjak dükanyna baryp we 1000 sany kiçiräk plastik şarjagazlary satyn aldym.
Men olaryň hemmesini bir içi görünýän banka salyp goýdum.
Şondan soň, her ýekşenbe güni bir şary çykaryp zyňýardym.
Muny edenimde we şarjagazlaryň sanynyň azalýandygyny görenimde, bu durmuşyň hakyky gymmatlyklaryna has köp üns berip başladym. Size berlen günleriň sanynyň nädip azalýandygyny synlamakdan has güýçli çäre ýok!
Indi bolsa, söýýän aýalymy gujaklamazdan we onuň bilen gezelenje gitmezden ozal şu gün siziň bilen paýlaşmak isleýän soňky pikirimi diňläň.
Şu gün irden öz baňkamdan iň soňky şarjagazy çykardym... Şonuň üçin her indiki gün meniň üçin sowgat. Men muny minnetdarlyk bilen kabul edýärin we gowy görüp, öz söýýän ýakynlaryma ýylylyk we şatlyk berýärin. Bilýärsiňizmi, hem-de bilip goýuň, meniň pikirimçe ýaşamak üçin - bu durmuşyň ýeke-täk usulydyr. Men hiç zada ökünip gynanamok.
G. Maral