text:
Tebigaty öwrenijiler Özbegistanda azyndan iki sany gar gaplaňynyň surata düşürilendigini aýdýarlar. Munuň ýitip gitmek howpy astyndaky bu gaplaňlaryň ýurtda bolmagyny tassyklaýan ilkinji suratdygy bellenýär.
Penşenbe güni Pantera guramasynyň we Ýabany dünýä fondynyň (WWF) aýtmagyna görä, gaplaňlar Hissar atly tebigy goraghanada ýerleşdirilen kameralara 2013-nji ýylyň aýagynda surata düşürilipdir.
Geçirilen barlaglaryň netijesinde bu ýerde başga-da ýyrtyjy haýwanlaryň we beýleki dürli haýwanlaryň, şol sanda geçileriň, ýekegapanlaryň we towşanlaryň bardygy tassyklanypdyr. Gar gaplaňlarynyň suraty bu ýabany pişigiň doly ýitip gitmejegine bar bolan umytlary güýçlendirdi , diýip guramalaryň beýannamasynda bellenýär.
Aziýanyň 12 ýurdunda bar bolan gar gaplaňlarynyň sany 3.500 we 7000 aralygynda. Olar bikanun awçylaryň nyşanyna düşýärler. Brakonýerler gar gaplaňynyň derisini bir müň amerikan dollaryna satýarlar.


c: text/html

text:
Ukrainanyň gündogaryndaky separatist regionynda ok atyşygy bes etmek baradaky ylalaşyga garamazdan bir ukrain esgeri öldürildi we ikisi ýaralandy.
Sentýabr aýynyň başyndan bäri köpçülikleýin berjaý edilýän ýaraşyk taraplara öz ýaraglaryny yza çekmäge şert döredipdi.
Ukrainanyň goranmak ministri Stepan Poltorak hüjümiň 13-nji oktýabrda bolandygyny, separatistleriň Awdiiwka obasynyň golaýynda Ukrainanyň goşunlaryna tarap granata atandygyny aýtdy. Hökümetiň gözegçiligindäki bu oba separatistleriň elindäki Donetsk şäherinden demirgazyk tarapda ýerleşýär.
Ukrainanyň gündogaryndaky Donetsk we Luhansk regionlarynda hökümet güýçleriniň we separatistleriň arasynda bolan söweşleriň netijesinde 2014-nji ýylyň aprel aýyndan bäri 7900-den gowrak adam wepat boldy .

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gürjüstanyň telewideniýesinde Orsýetiň Gürjüstana hüjüm edýändigini görkezýän we ilat arasynda uly dowul turzan toslama reportažyň efire berilmegi bilen baglanyşykly dawalar henizem dowam edýär. Bu waka bilen baglanyşykly ýurduň çar künjünden prezident Saakaşwiliniň adyna aýdylýan tankytlar hem kemelmeýär.
Başda Mihail Saakaşwili hepdäniň ýekşenbe güni efire berlen bu telereportažyň Moskwa tarapyndan salynýan hakyky howpy şöhlelendirýändigini aýdyp, ony gorap çykyş eden bolsa, düýn ol muny Gürjüstanyň jemgyýeti üçin «zyýanly» waka diýip atlandyrdy.
Hepdäniň şenbe güni, 13-nji martda hökümetparaz «Imedi» telekanaly tarapyndan efire berlen bu programmada Orsýetiň tanklarynyň Gürjüstanyň territoriýasyna girip, paýtagt Tbilisä golaýlap gelýändikleri habar berildi. Programmanyň dowamynda howadan we gury ýerden edilýän nähilidir bir harby hüjümler we howsala düşüp, ylgap barýan parahat ýaşaýjylar hem görkezildi.
Mundan daşgary, telewideniýe ýurduň prezidenti Mihail Saakaşwiliniň öldürilendigini, Nino Burjanadze we Zurab Noghaýdeli ýaly käbir oppozisiýa liderleriniň bolsa ýurda dönüklik edip, Orsýetiň tarapyna geçendiklerini hem habar berdi.
Bir ýarym ýyl mundan ozal, ýagny 2008-nji ýylyň awgustynda Orsýet tarapyndan hakyky harby hüjümi başdan geçiren Gürjüstanyň ilatynyň arasynda telewideniýäniň bu reportažy uly dowul döretdi. Heniz reportaž efire gidip durka, adamlaryň howsala düşüp, mobil telefonlardan öz dogan-garyndaşlaryna jaň edip başlamaklary bilen telefon aragatnaşygynda bökdençlikler döredi, ýüreginden tutup, tiz kömek gulluklaryna alnyp gidilýän nähoşlaryň sany hem ur-tut artdy.
Wakadan soň...
Bu wakanyň yzy bilen jemgyýetçiligiň gahar-gazabynyň möwç alandygyny duýan hökümet resmileriniň köpüsi «Imedi» telekanalyny dessine ýiti tankytladylar.
Emma Gürjüstanyň prezidenti Mihail Saakaşwili bu wakanyň ertesi güni ýurduň Bolniskiý regionynyň ýaşaýjylary bilen duşuşygynda ol waka barada kän bir aladalanmaýan ýaly gürrüň etdi: «Düýnki reportaždaky iň esasy ýakymsyz zat – onuň hakykatdanam bolaýmagy mümkin ýagdaýa ýakynlygydyr. Başgaça aýtsak, onuň biziň duşmanlarymyzyň aňyndaky we akylyndaky bar bolan zatlara ýakynlygydyr. Men şuňa siziň her biriňiziň düşünmegiňizi isleýärin».
Saakaşwili özüniň bu çykyşynda ýakynda Moskwa sapar eden we Orsýetiň häkimiýetlerini Gürjüstan bilen has ýakyn gatnaşyklara çagyran oppozisiýa liderleri Nino Burjanadze bilen Zurab Noghaýdeliniň bu saparlaryny hem tankytlady. Ol Gürjüstanyň bu oppozisiýa liderlerini «elleri gürjüstanlylaryň ganyna boýalan adamlar» bilen hyzmatdaşlyk etmekde aýyplady.
Emma hepdäniň duşenbe güni öz internet saýtynda ýerleşdiren resmi beýanatynda prezident Saakaşwili özüniň ozalky äheňini has ýumşadyp, ýurduň habar serişdeleriniň žurnalistlerini geljekde bular ýaly wakalaryň bolmazlygy üçin žurnalistikanyň has ýokary standartlaryna eýermäge çagyrdy.
Dürli çaklamalar döredi
Gürjüstanyň telewideniýesinde peýda bolan bu toslama reportaž we oňa Saakaşwiliniň bildiren gapma-garşylykly reaksiýalary prezidentiň özüniň we oňa ýakyn toparlaryň bu reportažy ýörite gurnan bolmaklarynyň mümkindigi barada çaklamalary döretdi.
Hepdäniň duşenbe güni giçlik internetde peýda bolan ses ýazgy bu ugurdaky gümanlary has-da artdyrdy. Ol ses ýazgysynda «Imedi» telekanalynyň direktory Giorgi Awredladze bilen telekanalyň prodýuseri Eka Tsamalaşwiliniň telefon gürrüňdeşliginde prezident Saakaşwiliniň şeýle reportažy efire beriň diýip, görkezme berendigi baradaky sözler eşidilýär.
«Imedi» telekanalynyň direktory Giorgi Awredladze düýn ýurduň mediasyna beren interwýusynda agzalan ses ýazgysyny Orsýetiň gizlin gulluklarynyň emeli usul bilen döreden zady hökmünde doly ret etdi.


text:
Pakistanyň prezidenti Ali Asif Zardari uzaga çeken gazgeçiriji proýektiň durmuşa geçirilmegine Waşingtonyň garşy çykmagyna garamazdan, Pakistanyň bu ugurda öňe tarap ädim ätjekdigini yglan etdi.
Zardari duşenbe güni Lahorda eden çykyşynda bahasy 1.5 milliard dollarlyk bu proýektiň 11-nji martda durmuşa geçirilip başlanjagyny aýtdy.
Zardari bu gazgeçirijiniň Pakistanyň gaza bolan we barha güýçlenýän mätäçligini üpjün etmek üçin gerekdigini aýtdy we sanksiýalardan saklanmaga çagyrdy.
Gaza mätäçlik
“Eýran-Pakistan proýekti resmi taýdan 11-nji martda durmuşa geçirilip başlanar. Bu Pakistanyň halky üçin iňňän wajyp proýektdir. Ol 1994-nji ýylda döredildi. Onuň durmuşa geçirilmegi üçin mümkinçiliklere 1994-nji ýylda garalypdy. Muňa regionyň döwletleri we beýleki döwletler tarapyndan rugsat berlipdi. Şonuň üçin men biziň dünýä ýurtlary bilen gatnaşykda bolmazlygymyza, dünýäniň biziň nukdaýnazarymyza düşünmezligine we Pakistanyň bu proýektden el çekmegine esas görmeýärin” diýip, Ali Asif Zardari aýtdy.
Bilermenler Pakistanyň eýran gazyny ulanyp, öz gaz mätäçliginiň 20%-ni üpjün etmegi planlaşdyrýandygyny aýdýarlar.
ABŞ bu gazgeçirijiniň gurluşygyna garşy çykyş edýär we Pakistany öz garşysyna “sanksiýalara getirip biljek hereketlerden saklanmaga” çagyrýar.
“Biz Pakistany ileri tutýarys we ähli dostlarymyz biziň muny diňe milli bähbitlerimiz üçin edýändigimize düşünmeli. Biz hiç kime garşy däl. Biz hiç bir meselä garşy däl. Biz dünýäniň sazlaşykly we sazlaşykly bolmadyk pozisiýasyna päsgelçilik döretmek islmeýäris. Biziň esasy islegimiz parahatçylykdyr we Pakistanyň ykdysady ösüşidir” diýip, Pakistanyň prezidenti Ali Asif Zardari aýtdy.
Garşylygyň sebäpleri
ABŞ Tähranyň öz ýadro programmasyny çäklendirmekden boýun gaçyrmagy sebäpli Eýrana garşy sanksiýalary girizdi. Muňa BMG we beýleki günbatar döwetleri-de eýerdiler.
Eýran gazgeçirijiniň özüne degişli bölegini eýýäm gurdy. Emma Waşingtonyň basyşy astyndaky Yslamabat işe haýal girişýär.
Eýran gazgeçirijiniň Pakistanyň giňişliginden geçýän 750 kilometrlik böleginiň gurluşygyna hem öz ýardamyny hödürleýär we Pakistana 500 müň dollarlyk karz pul teklip edýär. 27-nji fewralda Eýranyň baş lideri Aýatolla Ali Hameneýi Zardarini ABŞ-nyň garşylygyna üns bermezlige çagyryp, Eýranyň Pakistanyň energiýa üpjünçiligi üçin ýeke-täk howpsuz çeşmedigini aýtdy.
Şol günüň özünde ABŞ-nyň Döwlet departamenti Pakistanyň energiýa zerurlyklaryny üpjün etmek üçin oňa alternatiw ýollary hödüländigini aýtdy.
“Biz Pakistanyň energiýa örän uly mätaçliginiň bardygyna düşünýäris, emma biz Pakistanyň energiýa zerurlyklary üçin başga-da çykalgalar bar diýip hasap edýäris” diýip, Döwlet departamentiniň wekili Patrik Wentrell aýtdy.
Eýran dünýä derejesinde gaza iň baý döwletleriň biri bolup, Orsýetden soň dvnýäde ikinji orunda durýar.
Analitikleriň sözlerine görä, Eýranyň gaz önümleriniň esasy bölegi ýurduň özünde ulanylýar, ýurduň daşynda diňe Türkiýä akdyrylýar.
Şeýle-de, Eýran öz gazyny Yraga we Siriýa satmagy planlaşdyrýar.
2011-nji ýylda üç ýurt gazgeçirijini gurmak barada ylalaşypdy.


text:
ÝUNESKO-nyň täze hasabaty, ýagny "Hemmeler üçin bilimiň global gözegçiligi" atly 10-njy syny ýaşlaryň hünär almagy üçin gyssagly maýa ýatyrmak zerurlygyna ünsi çekýär.
Eýsem ýaşlaryň bilimine, hünär öwrenmegine maýa ýatyrmakda Türkmenistanda ýagdaý nähili?
Biz şu ýagdaý barada pikir alyşmak üçin ýerli synçylar, hukukçy žurnalist Aşyrguly Baýryýewi, publisist ýazyjy Amanmyrat Bugaýewi, syýasy aktiwist Nurberdi Nurmämmedowy “Tegelek stol” söhbetdeşligine çagyrdyk. Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň. Pikirleriňize, bellikleriňize garaşýarys.


text:
Siriýanyň arap, kürt we hristian söweşijileri demirgazyk Siriýadaky strategiki bendi ele geçirdiler, bu ilerleme Damaskyň golaýynda urlan howa zarbasynyň ýene bir pitneçi komandiri öldürip, indiki aýa bellenen parahatçylyk gepleşiklerine täze bir nämälimlik salan wagtyna gabat geldi.
Demokratik Siriýa diýip bilinýän koalisiýanyň sözçüsi, polkownik Talal Selo öz söweşijileriniň Ýefrat derýasyndaky Tişrin bendini 26-njy dekabrda «Yslam döwleti» toparynyň elinden alandygyny aýtdy.
Siriýanyň Adam hukuklary obserwatoriýasy, Britaniýada ýerleşýän gözegçilik topary hem koalisiýanyň bendi ele geçireninden soň YD-nyň söweşijilerine garşy gazaply söweşe geçendigini aýtdy.
Bu göçüm YD-ynyň demirgazyk Siriýada orun tutan ýerleriniň arasyndaky üpjünçilik ýollaryny kesmäge gönükdirilen hüjümiň bir bölegidi. YD öz elektrik togunyň köp bölegini Tişrin bendinden alýardy.
Birleşen Ştatlar tarapyndan goldanylýan koalisiýa YD-yny derýanyň 22 km uzaklygyndaky Rakkadan çykaryp kowmagy maksat edinýär.
Koalisiýanyň başga bir sözçüsi şu hepdäniň başynda öz güýçleriniň Rakka bilen ýene bir şäheriň, bendiň demirgazyk-günbataryndaky Manbijiň arasyndaky üpjünçilik liniýalaryny kesmäge synanyşýandygyny aýtdy.
Şu aralykda BMG-niň ýörite wekili Siriýanyň uruşýan taraplarynyň arasynda bäş ýyla golaýlan raýat urşuny soňlamaga gönükdirilen parahatçylyk gepleşiklerine 25-nji ýanwarda başlamaga çagyrdy.
Staffan de Misturanyň sözçüsi ýörite wekiliň Ženewadaky gepleşiklere Siriýanyň oppozisiýasynyň we beýlekileriň mümkin boldugyça has giň spektriniň goşulmagyny isleýändigini aýtdy.
“Ol ýerde dowam edýän wakalaryň gepleşikleri puja çykarmagyna ýol bermeli däl» diýip, beýanatda aýdylýar.
Bu beýanat Siriýanyň ýokary derejeli pitneçi komandiri Zahran Alluşyň öldürilen wagtyna gabat geldi. Ol 25-nji dekabrda, bu toparyň baş ştabyny nyşana alan howa zarbalarynda wepat boldy. Onuň «Yslam goşuny» toparynyň başga-da birnäçe komandiri öldürildi.
«Yslam goşuny» Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň režimine garşy uruşýan toparlaryň iň kuwwatlysy hasaplanýar.
Siriýanyň harby güýçleri bu hüjümiň jogapkärçiligini öz üstüne aldy, emma oppozisiýa toparlarynyň birnäçesi bu işi sentýabryň aýagyndan bäri YD nyşanalaryny we beýleki pitneçi toparlary bombalaýan Orsýetden gördi.
Alluşyň janyna kast edilmegi oppozisiýa düýpli bökdençlik getirdi we bu ýagdaýyň Ženewada planlaşdyrylan gepleşikleriň öňünden wakanyň bolýan ýerindäki esasy oýunçylaryň hataryna üýtgeşiklik salmagy mümkin.
Bu kast ediş «syýasy ylalaşyk baradaky ähli gepleşikleri ýaňsa alýar we başlanmadyk düşünişmeleriň aşagyny köwýär» diýip, Günbatar tarapyndan goldanylýan esasy oppozisiýa toparynyň, Siriýanyň Milli koalisiýasynyň uly agzasy Anas al-Abdeh AP habar gullugyna aýtdy.
Ženewada planlaşdyrylan gepleşik BMG-niň Howpsuzlyk geňeşiniň rezolýusiýasyna esaslanýar, bu rezolýusiýa 18-nji dekabrda, Siriýanyň parahatçylyk prosesiniň gollanmasy hökmünde, biragyzdan tassyk edildi. Bu dünýäniň iri döwletleriniň arasynda seýrek duşýan agzybirligi görkezdi.
Siriýanyň hökümetiniň 2011-nji ýylyň başynda demokratiýa tarapdar hereketi basyp ýatyrmagy bilen möwjäp galan uruşda 250 münden gowrak adam öldi.
«Yslam döwleti» toparynyň jeňçileri bu dörän başagaýlykdan peýdalanyp, Siriýada we Yrakda uly territoriýany basyp aldylar, 4.3 million töweregi siriýaly gaçmaga mejbur boldy.
"Siriýanyň halky ejir çekme kemini goýmady» diýip, BMG-niň beýanatynda aýdylýar.
Iňlisçeden türkmençä geçiren Ýowşan Annagurban.


text:
4-nji noýabrda Türkmenistanyň Prezidenti, Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedow Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň mejlisini geçirdi, şonda harby we hukuk goraýjy edaralaryň 2015-nji ýylyň on aýynda ýerine ýetiren işleriniň netijeleri jemlenildi, şeýle-de bu edaralaryň işini geljekde has-da kämilleşdirmek, maddy-enjamlaýyn binýadyny pugtalandyrmak hem-de döwrebaplaşdyrmak bilen bagly meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy.
Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary, goranmak ministri Ý.Berdiýewiň hasabatynda 2015-nji ýylyň ýanwar-oktýabr aýlarynda ministrlik tarapyndan harby özgertmeleriň durmuşa geçirilişiniň barşy barada aýdyldy.
Türkmenistanyň Döwlet serhet gullugynyň başlygy şu ýylyň başyndan bäri Türkmenistanyň serhetlerini goramak boýunça görlen çäreler barada hasabat berdi.
Türkmenistanyň milli howpsuzlyk ministri ýolbaşçylyk edýän ministrliginiň şu ýylyň ýanwar-oktýabr aýlaryndaky alyp baran işiniň netijeleri barada hasabat berdi.
Türkmenistanyň içeri işler ministri öz hasabatynda ýol-ulag howpsuzlygyny ýokarlandyrmak boýunça görülýän çäreler barada habar berdi. Türkmenistanyň Prezidenti bu meselä ünsi çekip, köçe-ýol hereketinde käbir bidüzgünçiliklere ýol berilýändigini aýdyp, bu babatda seljerme işlerini geçirmek we kanun taýdan jerime salmalydygyny tabşyrdy.
Soňra Türkmenistanyň Baş prokurory şu ýylyň on aýynda kanunçylygyň ýerine ýetirilişine amala aşyrylýan gözegçilik, düzgün bozmalaryň öňüni almak boýunça geçirilen işleri barada hasabat berdi.
Türkmenistanyň Ýokary kazyýetiniň başlygy Türkmenistanyň kazyýet ulgamyny kämilleşdirmek boýunça şu ýylyň on aýynda geçirilen işler, kazylaryň hünär ussatlygynyň derejesini has-da ýokarlandyrmak maksady bilen guralýan okuwlar hem-de kazyýetlerde işlere garalanda kanunylygy üpjün etmek boýunça görülýän anyk çäreler barada hasabat berdi.
Türkmenistanyň Sagdyn jemgyýet howpsuzlygyny goraýyş döwlet gullugynyň başlygy ýanwar-oktýabr aýlarynda geçirilen işler barada hasabat berdi. Şol işler, ilkinji nobatda, neşe serişdeleriniň bikanun ýaýradylmagyna we peýdalanylmagyna garşy gönükdirilendir.
Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň başlygy özüne ynanylan düzümlerde işleriň häzirki ýagdaýy hem-de 2015-nji ýylyň on aýynda geçirilen işler hakynda hasabat berdi. Şeýle-de ol Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň döredilen gününe bagyşlanan çäreler barada aýtdy.
Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň başlygy ýolbaşçylyk edýän düzümleriniň işlerini kämilleşdirmek, gullugyň öňünde goýlan wezipeleri berjaý etmek, şol sanda ýurdumyza gelýän daşary ýurtly myhmanlary hasaba almak boýunça ýylyň başyndan bäri görlen çäreler barada hasabat berdi.
Soňra adalat ministri ýanwar-oktýabr aýlarynda jemgyýetiň we döwletiň öňünde durýan möhüm wezipeleri üstünlikli çözmek üçin ygtybarly daýanç bolmaga gönükdirilen täze kanunlaryň taslamalarynyň taýýarlanylyşy, şeýle-de yzygiderli guralýan raýatlaryň jemgyýetçilik kabul edişliginiň çäklerinde hereket edýän kanunçylygy ilata düşündirmek boýunça geçirilýän işler barada hasabat berdi.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow mejlisi jemläp, harby we hukuk goraýjy edaralarynyň ýolbaşçylaryna anyk tabşyryklary berdi. Döwlet Baştutany durmuş häsiýetli meselelere, ilkinji nobatda, harby we hukuk goraýjy edaralaryň gullukçylaryny amatly ýaşaýyş jaýlary hem-de durmuş şertleri bilen üpjün etmäge aýratyn üns berilmelidigini belledi.
Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň mejlisinde başga-da, birnäçe möhüm meselelere garalyp, olar boýunça degişli çözgütler kabul edildi.


text:
Aşgabat, 17.02.2015. «Türkmenportal».
Guzy, 21.03 - 20.04
Sişenbede Guzylar öz durmuş we professional tejribelerine garamazdan, özleri üçin täze bir zadyň üstüni açarlar. Ýyldyzlar olara gelýän maglumatlary kabul etmek üçin taýýar bolmagy maslahat berýärler. Bu olaryň düşünjesini giňelder.
Öküzçe 21.04 - 21.05
Ýyldyzlar Öküzçelere sişenbede haýsy işiň başyna barslaram bütin durky bilen berilmeli däldiklerini ündeýärler. Eger siz juda işjanly bolsaňyzam edýän işiňize gereginden artyk yhlas siňdirmäň!
Ekizekler 22.05 - 21.06
Sişenbe güni Ekizekler töwerek-daşyndakylar bilen aňsat dil tapyşyp bilerler. Şeýle-de olar başga wagtda suhangöýlük ukybyny aňryýany bilen ulanmaly bolan işlerinem kän zähmet sarp etmezden ýerine ýetirerler.
Leňňeç 22.06 - 22.07
Leňňeçler sişenbede islendik taslamany durmuşa geçirip bilerler. Ol töweregindäkileri öz işleri bilen tanyşdyryp, tarapdarlarynyň kändigine göz ýetirerler. Täze taslama badalga berseler, ajaýyp üstünlik garaşýar.
Ýolbars 23.07 - 23.08
Ýolbarslara sişenbe güni öz pikirlerini bir ýere jemlemek adatdakylardan kyn düşer. Kagyza geçirmeli bolsa-da olara Nostradamusyň özem düşünmez. Munuň deregine onuň el bilen däl-de, kelle bilen edýän işleri ýerine düşer.
Gyz 24.08 - 22.09
Gyzlaryň sişenbede hemme işleri başly-barat bolar. Olar uzakly günüň dowamynda bir minudam elini gowşuryp oturmak miýesser etmez. Esasy zat olar basga düşüp hemme işi birden etjek bolmaly däldirler.
Terezi 23.09 - 22.10
Sişenbede Tereziler özlerine degişli zady batyrgaýlyk bilen almagy başarsalar, bu geljekki üstünlige badalga bolar. Eden hyzmatyň kimdir biriniň gözüne ilmegine garaşmak hem ýerliksiz bolar. Ýöne şu gün siziň taslamalaryňyz weli üns merkezinde bolar.
Içýan 23.10 - 21.11
Içýanlaryň sişenbe güni hemme işleri sazlaşykly bolar. Islendik meseläni çözmäge kän tagalla edilmez. Töweregindäkiler Içýanlar artykmaç janyny gynamazdan üstünlik gazanýandyr öýderler. Ýöne ol siziň guramaçylygyňyzyň miwesidir.
Keman 22.11 - 21.12
Sişenbede Kemanlara Ýuliý Sezar ýaly birnäçe işi bir wagtda ýerine ýetirmek başardar. Adamlaryň size gözleri gider. Siz bu gün üç işi bir wagtda etseňizem oňat netije gazanyp bilersiňiz.
Owlak 22.12 - 20.01
Owlaklaryň duýgurlygy güýçli bolar. Olar beýlekileriň netijesidir öýdýän ýerinde geljegi uly taslama üçin mümkinçiligiň bardygyna göz ýetirip bilerler. Üşügi arkaly olar amatsyz hasaplanan taslamalardanam girdeji alyp bilerler.
Gowa 21.01 - 19.02
Gowalar sişenbede diýseň uly energiýa we güýç duýarlar. Olaryň maksadaokgunlylygyna we erjelligine telpek goýaýmalydyr. Ýöne olar elmydama oýlanyşykly hereket etmeýärler.
Balyk 20.02 - 20.03
Siişenbede Balyklara hemme işde ünsli bolmak gerek. Esasanam, pul, sanlar, resminamalar bilen işleýänler hüşgär bolmalydyrlar. Kiçi harp bilen ýazylanlara, setirleriň arasyndaky ýazgylara üns bermek gerek. Ýogsam, siziň ynanjaňlygyňyzdan kimdir biriniň peýdalanmagy mümkin.


text:
Orsýetiň prezidenti Dmitiriý Medwedew Ýewropa Bileleşiginiň sammitine gatnaşmak üçin Şwesiýanyň paýtagty Stokgolma geldi.
Sammitde söwda we Orsýetiň günbatar Ýewropa gaz ibermeginiň howpsuzlygy baradaky meselelere üns berilmegine garaşylýar.
Bu sammitde Medwedew häzir Ýewropa Bileleşiginiň gezekli prezidentligine eýe bolan Şwesiýanyň premýer ministri Frederik Reýntfeldt, Ýewropa komissiýasynyň prezidenti Hoze Manuel Barroso we Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat başlygy Hawier Solana bilen duşuşar.


text:
Günorta Koreýada Ýakyn gündogaryň dümew sindromy (MERS) atly näsaglykdan bir adam ýogaldy.
15-nji iýunda 58 ýaşly adamyň ýogalmagy keselçiligiň bir aý mundan öň tutaşaly bäri MERS-den heläk bolanlaryň sanyny 16 adama ýetirdi.
Resmiler Günorta Koreýada kesellänleriň sanyna ýene bäş adamyň goşulandygyny we ýurduň içinde wirus ýokaşanlaryň jemi sanynyň 150 adama ýetendigini aýtdylar.
Seulyň keselhanasy wakalaryň tas ýarysynyň çeşmesi bolandygy tassyklanan soň öz işini togtatdy.
5200-den gowrak adam ýurtda karantin astyna düşdi.
MERS-den waksina dermany ýok. BMG-niň Bütindünýä saglyk guramasy wirus ýokaşanlaryň arasyndaky ölüm derejesi 36% diýýär.


text:
Magtymgula her kim özüçe, öz akyl, ahlak goruna görä golaý barýar we şol golaýlygy hem öz durmuş ýörelgesine laýyklylkda saklaýar ýa ýitirýär. Bu taýda bellemeli hem begenmeli zat – biziň Magtymgulymyzyň barlygy, onuň bize şeýle düşnükli dilde, şeýle gözel, şeýle manyly goşgulary ýazyp galdyranlygy.
Dogry, onuň käbir setirleri ýa bentleri, belki-de tutuş goşgusy ýa goşgulary hakynda dürli-dürli pikirler bolup biler. Hatda, garaşsyzlyk ýyllarynda Magtymgulydan-da ýokaryk çykarylan “şa şahyryň” aýdyşy ýaly, ony terkidünýälikde hem aýyplap bolar. Ýöne Magtymgulynyň setirlerini özüňçe üýtgedip ýa onuň goşgularyny gadagan edip bolmaz. Emma, gynansak-da, garaşsyzlyk ýyllarynda şeýle zat hem edildi.
Sowet ýyllarynda Magtymgulynyň dini goşgularynyň çap edilmeýändigini aýdardylar. Emma şol diýilýän goşgular çap edilenden soň, Magtymgulyny Magtymguly eden goşgularyň ol eserler däldigi belli boldy. Ýene bir belli bolan zat bolsa, dar çygyrly diktatura Magtymguly ýaly giň dünýägäräýyşly hem çuň pikirli şahyryň gerek däldigidir. Şu sebäpden hem, dilçi B.-niň aýtmagyna görä, türkmen jemgyýeti oňa sowet döwründäki ýakynlygyny ýitirdi. Bu ýakynlygy gaýtadan dikeltmek, Magtymgulyny gaýtadan her türkmeniň öýüne, ýüregine hem aňyna eltmek üçin gaty kän iş edilmeli. Şol işleriň ilkinjilerinden biri bolsa, onuň goşgularynyň tankydy tekstini çap etmek bolsa gerek.
“Ruhnamanyň” kem-kem sahnadan düşmegi bilen magtymgulyşynaslygyň yza itilen, Magtymgulynyň goşgularyna aýdylýan aýdymlaryň käbiriniň gadagan edilen döwri taryha gidýär. Dilçi B. türkmen radiosynda mugt gaz, mugt suw, mugt tok barada günde diýen ýaly gürrüň edilýän wagty Magtymgulynyň sözlerine aýdylýan “Läle getirmiş” aýdymyň gadagan edilendigini aýdýar. Ol aýdymda şeýle setirler bar:
"Magtymguly, ger doýursaň bir ajy,
Mälimdir, tapar sen bu ýerde hajy,
Bir ýagşylyk etse adam biweji, --
Her mejlisde ýüz ýol dile getirmiş."
Ýa-da bolmasa, Magtymgulynyň sözlerine aýdylýan “Başlady” diýen aýdymyň gadagan edilendigini aýdýarlar. Ol aýdymda şeýle setirler bar:
"Gömüldi derýalar, ýykyldy daglar,
Ýetimler göz ýaşyn döke başlady.
Orramsydan bolan haramhor begler,
Ýurdy bir ýanyndan ýyka başlady."
Elbetde, türkmen senzurasynyň bu setirleriň aňyrsynda nämäni görendigini ýa nämeden gorkandygyny çaklamak kyn däl.
Magtymguly öz sözleriniň hakdygyny, emma hak söze ten bereniň ýokdugyny aýdypdyr. Onuň goşgularynda söz manysy, söze düşünmek hakda köp döwnelen. Mysal üçin, ol “Bir guýruksyz itdir, gaçgyl, nesihat ýokmaýan ärden” diýipdir. Aslynda şahyr dünýäni aňlaýanlara hem aňlamazlara bölüpdir:
"Dünýäde aňlardan aňlamaz kändir,
Bilmezler beladyr, bilenler jandyr,
Ol ýigitler adam tilli haýwandyr,
Söz aňmasa hem ykrary bolmasa."
Eger Magtymgulynyň goşgularyna aýdylýan aýdymlaryň käbiriniň gadagan edilişinden çen tutulsa, “şa şahyr” diýlip waspy edilen S. Nyýazowyň ýalan marafonuna goşulan adamlaryň içinde-de onuň diýýän zadyna düşünýänler ýa şol sözlere ýüzi gyzaranlar bolupdyr. Ýazylan wagtyndan iki asyr soňam şeýle iş bitirýän setirlere nädip guwanmajak? Dilçi B. “ol setirleri gadagan etmeli däl, ýurduň her şäherinde Magtymguly meýdançalaryny döredip, mermer sütünleriň ýüzüne oýup ýazmaly” diýýýär. Onuň pikiriçe, türkmeniň diňe aty, halysy däl, Magtymguly ýaly beýik klassyklary-da bar we ol klassyklary täzeden, garaşsyz ýurduň aň, akyl hazynasy hökmünde öwrenip başlamaly.
Magtymguly goşgulary bilen özi özüne ýadygärlik diken şahyr. Ol ýalan sylaga, at-dereje ýa baýrak berilmegine, kiçi dilden bärde öwülmegine ýa hormat goýulmagyna mätäç däl. Tersine, ösüp gelýän nesilleriň aň, ahlak sagdynlygyny isleýän bolsa, neşekeşligiň, ogurlygyň, parahorlugyň, ýalançylygyň azalmagyny isleýän bolsa, jemgyýer, döwlet Magtymgula mätäç.
Magtymguly “Ýigit öler ýurt üstünde” diýipdir, mert ogluň dogry söz üstünde jan berjegini aýdypdyr, watany terk edip gitmezligi nesihat edipdir. Ýöne ol:
“Bizara gelip men beýle diýardan,
Jür bolup men başym alyp gitmäge” hem diýipdir.
Ussadyň bir duýduryşy bolsa hasam belent ýaňlanýar:
“Bibat olup döner Lutuň şährine,
Her ülkäniň häkim äri bolmasa.”
Ýowşan Annagurban Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugynyň žurnalisti. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Ýokary bilimini daşary ýurtlarda dowam etdirýän türkmenistanly ýaşlaryň käbirleri okuwa girjek bolanda daşary ýurduň ýokary okuw jaýlary tarapyndan talap edilýän resminamany (Türkmenistandaky degişli mekdepde ýa-da ýokary okuw jaýynda okandygy hakyndaky dil haty) almakda dürli kynçylyklaryň bardygyny aýdýarlar.
Türkmenistanyň ýokary okuw jaýlary bu ugurda hat üsti bilen edilen ýüzlenmelere jogap bermekden saklanýar, şunlukda degişli dokumenti almak üçin kähalatlarda türkmenistanly ýaşlaryň Türkmenistana gitmäge mejbur bolýandyklary aýdylýar.
Siz hem şeýle ýagdaý bilen ýüzbe-ýüz bolduňyzmy? Eger şeýle bolsa siz bu ýagdaýdan nähili baş alyp çykdyňyz? Bu siziň durmuşyňyza, okuw maksatnamalaryňyza nähili täsirini ýetirdi? Bu Täze Tolkun adyndaky ýaşlar gepleşigimiziň nobatdaky temasy. Sizi hem gepleşigimize gatnaşmaga çagyrýarys.
Bu baradaky garaýyşlaryňyzy, tejribeleriňizi biziň gepleşigimize gatnaşyp hem paýlaşyp bilersiňiz. Habarlaşmak üçin email adresimiz: metbugat@gmail.com. Öz pikirdir, tejribeleriňizi aşakdaky forumda hem galdyryp bilersiňiz.


text:
Türkmenistanyň perzidenti Gurbanguly Berimuhamedow düýn Gökderä sapar edip, ol ýerdäki möhüm durmuş maksatly desgalaryň, hususan-da çagalar sagaldyş merkezleriniň gurluşygynyň barşy bilen tanyşdy. Bu barada türkmen telewideniýesi habar berdi.
Döwlet telewideniýesi ýurduň gözel tebigatly ýerleriniň biri bolan Gökderede çagalar sagaldyş merkezleriniň eýýäm 8-siniň işleýändigini, 2 merkeziň şu ýylyň iýun aýynyň başynda gurlup tabşyryljagyny, ýene-de 3 merkeziň gurluşygyna başlanandygyny habar berýär.


text:
Soňky ýarym ýyllykda Türkmenistanyň bazarlarynda azyk önümleriniň bahasynyň aşa ýokarlanýandygyna döwlet ýolbaşçylary hem doly göz ýetiren bolsalar gerek. Soňky geçirilýän döwlet maslahatlarynda bu barada aýratyn durlup geçilýär.
Aşgabatly ýaşaýjy, 50 ýaşly işçi Wepa azyk önümleriniň bahasynyň yzygiderli ýokarlanmagynyň sebäpleriniň degişli ýolbaşçylar tarapyndan oba hojalygyna geregiçe üns berilmeýändiginden gelip çykýandygyny aýdýar. Onuň aýtmagyna görä, oba hojalygynda esasy ekin bolan pagta hem-de bugdaýa üns berlip, gök we bakja ekin önümlerine geregiçe üns berilmeýär.
Aşgabat şäherinde we Ahal welaýatynyň çäklerinde gök we bakja ekinlerini ekýän ýöriteleşdirilen hojalyklar düýpgöter azaldy. Şäheriň golaýlaryndaky ekin meýdanlarynyň gurluşyk meýdançalaryna öwrülmegi bilen şähere gök önümler esasan welaýatdyr etraplardan getirilýär.
Ýurtda ýangyjyň bahasynyň ýokarlanmagy hem nyrhlara az täsir etmän durmady. Hususy awtoulaglara berilýän mugt benzin diňe hojalygyň zeruryýetine ýetýär. Daşoguz, Lebap, Mary welaýatlaryndan gök önümleri paýtagta getirýän telekeçiler üçin awtoulaglaryň benzini öňküden gymmada düşýär.
Ýurduň beýleki sebitlerinde gök önümler elýeter bahadan bolsa-da, Aşgabat şäherinde juda özüni oňarýan maşgala bolaýmasa, sosial taýdan hal-ýagdaýy pes maşgalalara gök önümlerden doýa garna iýmek hem başardyp durmaýar.
Wepanyň pikiriçe, azyk önümleriniň nyrhlaryny berk gözegçilikde saklamak barada döwlet baştutanynyň berýän görkezmeleri ýerine düşýän görkezme däl:
— Bazar ykdysadyýetiniň şertlerinde daýhan öz öndüren önümine, onuň düşýän gymmatyna görä nyrh kesip biler. Eger-de ilatyň arzan önüm bilen üpjün edilmeginiň aladasy ediljek bolsa, onda bazarlarda nyrhlara gözegçiligi güýçlendirmän, oba hojalygynda gök we bakja ekinlerini, miweleriň öndürilişini artdyryp, galla hasyly ýygnalandan soň, güýzlük bugdaý ekilýänçä aralyk gök we bakja ekinlerini ekmäge daýhanlara mümkinçilik döretmeli. Munuň üçin bolsa tehnika, suw, dökün meseleleri daýhanlar üçin hiç bir bökdençlik döretmeli däl – diýip, Wepa aýdýar.
Bazarlarda diňe bir gök önümler, miweler däl, eýsem, et-süýt önümleriniň bahalary hem yzygiderli ýokarlanýar. Ýerli synçylaryň pikiriçe, et-süýt önümleriniň bahalarynyň ýokarlanmagy hem ekin dolanyşygy bilen doly baglanyşykly. Ot-iým bazasy geregiçe ýola goýulsa, galladan önýän kombinirlenen iýmleriň, sarunyň bahasy arzanlasa, maldarçylyk önümleri hem öz-özünden pese gaçar.
Şu günler gök önümleriň bahasynyň iň bir elýeter döwri bolmaly bolsa-da, bazarlarda almanyň 1 kilosy 5 manatdan 10 manada çenli, üzümiň bir kilosy 4-5 manat, gawunyň ortaça bahasy 5 manat, garpyzyň ortaça bahasy 3-4 manat, bir bogmak ukropdyr-petruşkanyň bahasy 1 manat. Şondan hem beýleki önümleriň nyrhlaryny göz öňüne getirmek mümin.
Söwda we hyzmat ediş ulgamyndaky edaralaryň işini mundan beýläk-de kämilleşdirmek boýunça zerur çäreleriň görülýändigi hem-de azyk harytlarynyň esasy görnüşleri boýunça nyrhlary emele getirmegiň meselesine berk gözegçilik edilýändigi barada degişli wise-premýer döwlet baştutanyna her maslahatda hasabat berýär.
Wepa bolsa bazarlarda arassaçylygyň oňat ýola goýlandygyny, emma gözegçilik hernäçe güýçli bolsa-da, ilat üçin iň bir agyryly meselä — terezidir çeküw daşlaryna hiç bir gözegçiligiň ýokdugyny belleýär. Onuň aýtmagyna görä, satyjylar ýer pulunyň gymmatlygyndan, her bir satyjydan häli-şindi bazaryň zeruryýeti üçin diýen dürli bahanalar bilen pul ýygnalýandygyndan zeýrenýärler, şonuň üçin hem käbir satyjylar dürli hilegärlik bilen alyjylary çürkeýärler.
— Bahalara gözegçilik edeniň bilen 1 kilogramyň ýerine 700 gram önüm alyp gaýtsaň, alyjy üçin hiç bir ýeňillik ýok. Terezidir çeküw daşlaryna gözegçilik edilmeýändiginiň sebäplerini bazarlaryň ýolbaşçylaryndan sorap biljek gümanyň ýok. Soňky 2 aýyň dowamynda süňkli etiň bahasy 13 manada, jylka etiň bahasy 17 manada çykdy. Witrinalarda etiň bahasy “10 manat” diýlip ýazylgy bolsa-da, satyjylar alyjylara kilosy 10 manatdan daşynyň eti aýrylan süňkleri hödürleýärler - diýip, Wepa aýdýar.
2012-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan başlap, Türkmenistanda döwlet býujetinden maliýeleşdirilýän edaralaryň, hojalyk hasaplaşygy boýunça işleýän kärhanalaryň we jemgyýetçilik guramalaryň işgärleriniň aýlyklary, şeýle hem pensiýalar, döwletiň töleýän kömek pullary, stipendiýalar on göterim köpeler.
— Geljek ýylyň başynda aýlyklar on göterim galýança, bazarlardaky nyrhlar ýene iki esse galar, bazarlara gözegçilik etmeli diýildigi, öz-özüňi aldamak. Gözegçiligi aradan aýyrmak üçin oba hojalyk önümlerini ilatdan satyn alyp, onuň satuwyny dükanlarda döwletiň özi gurnasa, zerur bolan önümlere döwlet tarapyndan dotasiýa berilse, ýa bolmasa ilata gün-güzeran aýlar ýaly, geregiçe aýlyk-günlük bermegi ýola goýsalar, onda ilat üçin alada edildigi bolardy. Ilat arasynda işsizler, ýa bolmasa ujypsyz aýlyga bagly adamlar näçe diýseň ýeterlik - diýip, Wepa sözüni jemleýär.
Soltan Açylowa Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


text:
Şu gün, 5-nji iýunda Hatyja Ysmaýylowanyň türmede oturanyna alty aý dolýar. Emma bu ýagdaýlaryň hemmesi 2014-nji ýylyň 5-nji dekabryndan, onuň tutulyp, tussaghana ýerleşdirilmeginden has ir başlanypdy.
Turuwbaşda oňa haýbat bilen telefon etdiler, emma ol öz prinsiplerinden el çekmedi. Soň bu onuň ýakynlaryna abanýan elhenç wehim bilen utgaşdy. Ol ýene-de öz prinsiplerinden el çekmedi.
Hatyja üçin seçgi bardy
Ol korrupsiýa barada ýazmasyny goýup, birsellem çekeräk durup ýaşap bilýärdi. Munuň üçin ony hiç kim günäkärlejek däldi. Emma ol muny etmedi. Ol öz pozisiýasyny biraz ýumşadyp biljekdi. Emma ol muny hem etmedi. Ol käbir «ynjyk» temalardan sowlup, Azerbaýjanyň «eldegrilmesizleriniň» hileli geleşiklerini derňemän, öz durmuşyny biraz ýeňilleşdrip biljekdi. Emma ol muny etmedi. Ol žurnalizm prinsipleri babatda eglişik edip biljek däldi.
Azerbaýjan häkimiýetleri hem seçgi etmäge mejbur boldy.
Olar Hatyja basyşy güýçlendirmegi dowam etdirip, daşary ýurtlardan tankyt edilmek töwekgelligine baş urarlarmy?
Olar onuň makalalarynyň ýurt içinde çap edilmeginiň öňüni alyp, hatda olaryň internet elýeterliligini hem kynlaşdyryp, žurnalistiň aýdýan zatlaryny eşitmezlige salyp bilerlermi? Ýa-da olar onuň derňew žurnalizmini sorag astyna almalymy? Problema ol ýerde sorag astyna alara zadyň ýoklugyndady: faktlar öz-özleri barada gürrüň berýärdi.
Haçanda 2012-nji ýylyň martynda internetde Hatyjany intim ýagdaýda görkezýän we bikanun ele salnan anyk wideoýazgy peýda bolanda, häkimiýetleriň nähili ýoly saýlap alany belli boldy: her edip, hesip edip, žurnalistiň sesini sem etmeli. Azerbaýjanyň hökümetiniň hereketlerini goramaly we daşary ýurt hökümetleriniň pozisiýalaryny ýumşatmaly lobbistler, wagyzçylar hakyna tutuldy. Sahna gurnaldy.
Hatyja ýene bir gezek öz pirinsipleri ýaly kuwwatlydygyny subut etdi. Ol metbugat ýygnagyny gurnady, wideoýazgyny görkezdi we hemmelere hiç kimiň özüni sem edip bilmejegini, öz ýurdundaky korrupsiýa barada ýazmagy dowam etdirjegini aýtdy. Hemmeler, ozaly bilen bolsa Azerbaýjanyň häkimiýetleri onuň biraz köşeşmegini isläpdi. Hatda has aram syýasy we metbugat töwereklerinde hem ol «bozgaga» öwrüldi.
Söz berşi ýaly, Hatyja ýazmagyny dowam etdirdi. Ol Azerbaýjandaky resmi korrupsiýa barada has kän makala çap etdi. “Men tussag edilip biljegimi bilýärin” - diýip, ol 2014-nji ýylyň oktýabrynda aýtdy. “Eger bu şoňa baryp ýetse, men oňa taýýar.”
2014-nji ýylyň 5-nji dekabrynda onuň kwartirasyna polisiýa geldi we žurnalisti prokuratura edarasyna alyp gitdi. Aýyplamalar bolgusyzdy: bir adam ony özüni janyna kast etmäge iteklemekde günäledi.
Haçanda ol adam beýle zadyň bolandygyny inkär edende, Bakuwdaky häkimiýetler täze aýyplamalary bildirdiler: ogurlyk, bikanun telekeçilik, salgytdan gaçmak we wezipeden hyýanatçylykly peýdalanmak. Häkimiýetler AÝ/AR-nyň Bakuwdaky býurosy maliýe jenaýatlaryny etdi diýdiler, ýogsam bolmanda bu edara Bakuwda kanun esasynda hasaba alnypdy we hatda Azerbaýjanyň resmi auditi 2012-nji ýylda AÝ/AR-nyň işinde hiç bir terslik subutnamasyny tapmandy.
“Men tussag edilip biljegimi bilýärin. Eger bu şoňa baryp ýetse, men oňa taýýar.”
Munuň hiç bir ähmiýeti bolmady. AÝ/AR-nyň Bakuwdaky býurosy 2014-nji ýylyň 26-njy dekabrynda bikanun ýagdaýda ýapyldy. Sülçiler we ýaragly polisiýa ofiserleri işgärleriň bir otaga toplanmagyny buýrup, kompaniýanyň seýfini dökdi we dokumentlerini hem resmi möhürlerini konfiskasiýa etdi.
Suduň kararynda munuň Azat Ýewropa we Azatlyk radiosynyň Azerbaýjan gullugy boýunça, jemgyýetçilik guramalarynyň daşary ýurtlardan maliýeleşdrilmegi bilen bagly geçirýän derňewiniň bir bölegidigi aýdyldy.
Hatyja Ysmaýylowa öz seçgisini etdi. Ol öz azatlygyny berk tutýan žurnalizm prinsiplerine gurban etmek kararyna geldi: “Meniň üçin eglişige gitmäň, men ony kabul etmerin.» Bu onuň iki aý ozal Azat Ýewropa we Azatlyk radiosyna iberen habarydy.
Elbetde, Azerbaýjanyň hökümeti hem öz seçgisini etdi: Hatyjany her zat edibem bolsa sem etmeli we Azat Ýewropa we Azatlyk radiosynyň Bakuwdaky býurosyny ýapmaly.
AÝ/AR hem öz seçgisini etdi. Biz Hatyjanyň we azerbaýjanly beýleki kärdeşlerimiziň arkasynda durus. Bir gün, pursaty gelende, Hatyja ýeňer. Özem ol ýeňşiň bahasyna hemmeden gowy düşünýär. Onuň türmede mahaly alan sylaglary, Amerikan Galamdaşlar merkeziniň, Şwed metbugat klubynyň, ABŞ-nyň Milli metbugat klubynyň baýraklary žurnaliste öz kuwwatlylygyny saklamaga kömek etdi.
AÝ/AR-ynda biz Hatyjanyň görýän ejir-azabyndan habarly, biziň köp kärdeşimiz bu jebri çekdi we käbirleri şirin janyndan mahrum boldy. Bu azap-ejir AÝ/AR-nyň gündelik durmuşynyň bir bölegi. AÝ/AR-ny köp režim we ekstremist toparlar ýuwaşatmaga synanyşdy, emma hiçisi başarmady we başarmaz.
Nenad Peýij AÝ/AR-nyň baş redaktory. Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
24-nji noýabrda Birleşen Milletler Guramasynyň AIDS-e garşy göreş boýunça edarasy Bütindünýä saglyk guramasy bilen bilelikde AIDS keseliniň dünýäde ýaýraýşy hakdaky soňky maglumatlary öz içine alýan hasabaty çap etdi.
Şol maglumatda soňky sekiz ýylyň içinde WIÇ infeksiýasyna täzeden ýolugýan adamlaryň sanynyň 17% azalandygy, ilata AIDS hem Wiç infeksiýasyna garşy dermanlaryň elýeterli edilmeginiň şeýle netijeleriň gazanylmagyna getirendigi aýdylýar.
Ýöne Gündogar Ýewropa hem Merkezi Aziýa regionlarda bu keseliň ýaýraýyş depgininiň henize çenli ýokarydygy bellenilýär. Ýagny 2008-nji ýyl boýunça berilýän maglumatlarda bu regionlarda WIÇ infeksiýasy ýokuşanlaryň sanynyň 2001-nji ýyldan bäri 66% ýokarlanyp, 1,5 million adama barabar bolandygy aýdylýar.
Gündogar Ýewropa hem Merkezi Aziýa regionlary dünýäde WIÇ infeksiýasynyň iň çalt depginde ýaýraýan ýeri bolup durýar.
Türkmenistanda resmi taýdan iki adam hasaba alyndy
Türkmenistanda, belli bolşy ýaly, resmi taýdan diňe iki adamda WIÇ infeksiýasy anyklandy. Olaryň biriniň AIDS keseli zerarly heläk bolandygyny türkmen resmileri habar berdiler. Emma Bütindünýä saglyk guramasy ýaly abraýly guramalar ýurtda neşekeşligiň giňden ýaýrandygyny aýdyp, bu sanlaryň ygtybarlylygyny sorag astynda goýýarlar.
Bu guramanyň berýän maglumatlaryna görä, Türkmenistanda resmi taýdan hasaba alnan alty müň neşekeş bar. Emma Birleşen Milletler guramasynyň çaklamalaryna görä, Türkmenistanda neşekeşleriň hakyky sany 50 müň töweregi.
Belli bolşy ýaly, WIÇ infeksiýasynyň ýokuşmak howpy hut neşekeşlerde, tenini satmak bilen meşgullanýan aýallarda ýokary bolup durýar. Ýöne resmi Türkmenistanyň bu kesel baradaky maglumatlary, Nyýazowyň döwründäki ýaly, gizlin saklanylýandygyna garamazdan, ýurt başyna täze ýolbaşçy geleli bäri keseliň ýaýramagynyň öňüni almakda edilýän işler artdy diýip, ýerli ýaşaýjylar aýdýarlar. Meselem, bu kesele ýolugandygyny güman edip, WIÇ infeksiýasy boýunça öz ganyny gizlin barlatmak üçin anonim otaga ýüzlenen 30 ýaşly bir türkmen raýaty ol ýerde kesel barada doly maglumat berip, ýakymly sözler bilen goldaw berýän spesialistlere duş bolandygyna geň galandygyny bize gürrüň berdi.
Gizlin barlag geçirilýän otagda işleýän spesialistlerden keseliň öňüni almak üçin görülmeli çäreler, bu keseliň geçişi, kesel ýokuşan halatynda edilmeli işler hakda hem doly maglumat alandygyny söhbetdeşimiz bize gürüň berdi. Şeýle-de WIÇ infeksiýasyny anonim barladyp bolýan otagda işleýän spesialistler söhbetdeşimize Türkmenistanda WIÇ infeksiýasyna duçar bolan adamlara berilýän antiretrowirus terapiýasynyň bir ýylda 10 müň dollara barabardygy, emma, muňa garamazdan, WIÇ infeksiýasy beterleşmez ýaly maşgala lukmanynyň üsti bilen witaminlerdir beýleki dermanlar bilen bejeriş kursuny alyp bolýandygyny aýdypdyrlar.
Merkez Aziýadaky ýagdaý
Merkezi Aziýa sebtinde ýerleşýän beýleki ýurtlar resmi taýdan bu kesele ýoluganlaryň sanyny aýan edýärler. Sebäbi kesel resmi taýdan boýun alnyp, kesellänleriň sany barada maglumat berlen halatynda halkara guramalary gymmatbaha antiretrowirus terapiýasyny hassalara mugtuna berip bilýärler.
Mysal üçin, goňşy Özbegistanda 14 müňe golaý adamda WIÇ infeksiýasynyň bardygyny halkara guramalary maglumat berýärler. Gyrgyzystanda iki müňden gowrak adamda, Täjigistanda 1700 adamda, Gazagystanda 10 müňden köp adamda WIÇ infeksiýasy tapylypdyr.
Emma bu keseliň bardygyny boýun almaklyk, kesel barada doly maglumatlary ilat köpçüligine ýetirip, propaganda işini ýöretmeklik diňe keseliň bejeriş usuly bilen bagly maliýe kynçylyklary çözmän, eýsem kesellänlere jemgyýetiň doly agzasy hökmünde ýaşamaga mümkinçilik döredýär. Muňa WIÇ infeksiýasy ýokuşanlar üçin niýetlenen ýörite hökümete degişli däl guramalar hem ýardam berýärler.
Meselem, Tajigistanda döredilen “Gyzyl gül” atly hökümete degişli däl gurama WIÇ infeksiýasyna duçar bolanlar üçin ýörite çäreleri geçirýär, bu gurama kesellänlere retrowirus terapiýasyny geçirmäge hem mümkinçilik döredýär.
Şu ýylyň dowamynda Täjigistanda WIÇ infeksiýasyna duçar bolan 3 adam maşgala gurdy. Olaryň biri radiomyzyň täjik gullugyna beren interwýusynda şeýle diýdi: "Meniň aýalym we onuň dogan-garyndaşlary mende WIÇ infeksiýasynyň bardygyny bilýärdiler. Şonuň üçin bu kesel zerarly garyndaşlarym bilen aramyzda hiç hili kynçylyk döremedi. Biz aýalym bilen biri-birimize aşyk bolup, öýlendik. Biz hakyky söýgüni başdan geçirdik."
Şu ýyl öýli-işikli bolan Täjigistanyň WIÇ infeksiýasyna ýolugan beýleki bir raýaty geljekde çagaly bolmak umydyny elden gidirmändigini aýdýar: "Meniň aýalymda bu kesel ýok. Şonuň üçin biz jynsy gatnaşyklar mahaly goranýarys. Geljekde çagaly bolarys diýip, umyt edýäris. Hudaýa şükür doktorlar hem çaga edinmek mümkinçiligimiziň bardygyny aýdýarlar. Munuň üçin barlagdan geçip, wirusyň derejesini anyklap, soňra çaga edinmek üçin, şol bir wagtda-da aýalyma bu kesel ýokaşmaz ýaly amatly pursat dörände, medisina işgärleri muny kesgitläp, maňa aýtmagy wada berdiler."
1996-njy ýylda bu kesele garşy täsirli terapiýa döredilenden soň, 3 milliona golaý adamyň ömri halas edilipdir. Häzir, BMG-niň berýän maglumatyna görä, dünýäde 33 million 400 müň adam AIDS keseline ýolugan. Bu kesel sebäpli heläk bolan adamlaryň sany bolsa 25 milliona bara-bar.


text:
ABŞ-nyň Kongresinň deputatlary geçen asyryň başlarynda Türkiýede ermenileriň köpçülikleýin gyrylmagy we bu wakany genosid diýip ykrar edip-etmezlik meselesi barada düýn anyk bir karara gelip bilman, bu baradaky maslahatlaryny tamamladylar.
Bu wakanyň “genosid” diýlip atlandyrylmagyny goldaýanlar bu baradaky rezolýusiýanyň Kongresiň şu ýylyň ahyryndaky maslahatynda tassyklanylmagy ugrunda tagalla etdiler.
Şeýle rezolýusiýanyň kabul edilmegine prezident Barak Obamanyň administrasiýasy garşy çykyş etdi. Ermenistan Birinji jahan urşy ýyllarynda Osman türkleriniň 1.5 milliondan gowrak ermenini gyrandyklaryny aýdýar we ony genosid diýip ykrar etmekligi öňe sürýär. Türkiýe muny ret edýär.


text:
Ysraýylda sişenbe güni irden parlament saýlawlary başlandy.
Pikir soralyşyklaryň netijelerine görä, premýer-ministr Benýamin Netenýahu ýene-de, nobatdaky gezek güýçli pozisiýada galjaga meňzeýär.
Ierusalimde saýlaw uçastoklary açylan badyna, Netenýahu ses bermäge geldi. Ol: “Biz Ysraýylyň ösmegini isleýäris. Şu sebäpli-de biz ”Likud-Beitenu” üçin ses berýäris. Ol näçe uly bolsa, şonça-da Ysraýyl öser. Bu garaýşym bilen meniň maşgalamyň ähli agzalary hem ylalaşýar” diýdi.
Netanýahu özüniň ”Likud” partiýasy bilen dünýewi, aşa milletçi ”Yisreal Beinteinu” partiýasynyň birleşen sagçy koalisiýasyna “sesleriň akyp geljekdigine” umyt edýändigini aýtdy.
Pikir soralyşyklara görä, 120 orunlyk Knessetde ”Likud-Beitenunyň” ýerleriň aglabasyny almagyna garaşylýar. Emma iki partiýanyň 10-a golaý ýerleri hem ýitirmeginiň mümkindigi çaklanylýar. Munuň sebäbi Ysraýylyň syýasy durmuşyna täze bir oýunçynyň gelmegi bilen düşündirilýär.
Aşa milletçi Naftali Bennetiň “Ýewreý öýi” partiýasy şu wagta çenli geçirilen kampaniýalarda köpleri haýran galdyrdy.
40 ýaşly Bennet ysraýyl syýasatynyň täze “rok ýyldyzy” diýip suratlandyrylýar. Ol, esasan, ýaşlary we öňki Sowet Soýuzyndan gelenleri nazarlap, kampaniýa geçirdi.
Raananadaky saýlaw uçastogynda ses berenden soň Bennet hem žurnalistleriň öňünde çykyş etdi: “Biziň maksadymyz ähli Ysraýyly birleşdirmekdir. Dindar, dinsiz, dünýewi, aşa dinçi, araplar, ýewreýler – ählimiz birigip, beýik halkyň bähbidi üçin gowy işleri etmelidiris”.
“Ýewreý öýi” partiýasynyň Knessetdäki ýerleriň 15 töweregini almagyna garaşylýar. Bu partiýa 2009-njy ýylda Knessetde diňe üç orny almagy başarypdy.
Bennetiň ýokary galmagy palestinalylar bilen gatnaşyklary has-da çylşyrymlaşdyrar öýdülýär. Ol saýlaw kampaniýalarynda “Ysraýyl topragynda” palestin döwletiniň döremezligi üçin elinde baryny etjekdigini wada berdi.


text:
Penşenbe güni Birleşen Ştatlaryň Siriýadaky ilçisi Robert Forduň ýurduň Hama şäherine sapar edip, protestçiler bilen geçiren duşuşygyndan soň, Siriýanyň hökümeti Birleşen Ştatlary öz içerki işlerine goşulyşmakda aýyplady.
Siriýanyň Daşary işler minstrligi bu barada ýaýradan beýanatynda Robert Forduň Hama şäherine eden özbaşdak saparynyň Waşingtonyň Siriýanyň içerki işlerine goşulyşýandygyny görkezýän aýdyň subutnamadygyny nygtapdyr.
Şu hepde amerikan ilçisi Hama şäherine eden saparynda ol ýerdäki hökümete garşy çykyş edýän protestçileriň bir topary bilen duşuşypdy.
Hama şäheri soňky günler prezident Başar al-Assadyň režimine garşy protestleriň iň bir uly gerim alan şäherlerinden biri hasaplanylýar.


text:
Saud häkimiýetleri «Yslam döwleti» bilen ilteşikli diýip güman edilýän 431 adamy tussag edendigini aýdýar.
Şeýle-de häkimiýetler metjitlere, howpsuzlyk güýçlerine, diplomatiki missiýalara ediljek hüjümleriň öňüni alandygyny aýdýar.
Saud Arabystanynyň Içeri işler ministrliginiň sözçüsi Mansur al-Turki 18-nji iýulda şu wagta çenli «Daeş» terror guramasy, ýagny YD topary bilen ilteşikli jemi 431 adamyň tutulandygyny, bu topara degişli başga adamlaryň hem gözlenilýändigini aýtdy.
«Yslam döwleti» toparynyň jeňçileri 16-njy iýulda Saud Arabystanynyň iň berk goragly türmesiniň golaýynda guralan partlamanyň jogapkärçiligini öz üstlerine aldylar.
Bu hüjümde bir sürüji öldürildi we iki sany howpsuzlyk ofiseri ýaralandy.
Ministrlik tutulanlaryň köpüsiniň Saud Arabystanynyň raýatydygyny aýtdy.
YD jeňçileri maý aýynda Saud Arabystanynda iki sany şaýy metjidine edilen bomba hüjüminiň, 25 adamyň öldürilmeginiň jogapkärçiligini öz üstlerine aldylar.


text:
Описание презентации по отдельным слайдам:
Mikroewolýusiýa. Görnüşi, onuň ölçegleri, gurluşy.
«Mikroewolýusiýa» adalgasynyň kesgitlemesi Mikroewolýusiýa (grek sözi mikros -kiçi we latyn sözi evolutio - ösdürilmegi), bedenleriň arasynda tapawuda we täze bedenleriň emele gelmegine getirýän elementar ewolýusion hadysalardyr.
«Görnüş» adalgasynyň girizilmeginiň taryy J. Reý (1686 ý.) Morfologik, köpeliş we nesil berijilik taýdan meňzeş bolup, bu häsiýetleri saklýan bedenleriň has ownuk jemleri. Karl Linneý (1735 ý.) Köpelmede üznüksiz özüne meňzeşleri emele getirýän gurluşy boýunça meňzeş we aýry bedenleriň köplügi. Görnüşlere biri-birinden aňsat tapawutlanýan janly bedenleriň obýektiw bar bolan görnüşi hökmünde seredipdir. Olary hudaý tarapyndan bir we hemişelik döredilen üýtgewsiz hasaplapdyr. Ž.B. Lamark (1802 ý.) Görnüşler hemişe üýtgeýärler, ewolýusionirlenýärler, şol sebäpli hem tebigatda hakyky bolmaýarlar. Çarlz Darwin Görnüşler hakykatda bar, ýöne üýtgeýärler we görälikde hemişelik we ewolýusion ösüşiň netijesi bolup bilýärler. Ernst Maýr (1942 ý.) Görnüşiň biologiki taglymaty: Görnüşler tapawudy bilen kesgitlenmän, aýrylygy bilen kesgitlenýärler, populýasiýalardan ybaratdyr, görnüşiň esasy häsiýeti reproduktiw izolýasiýa bolup durýar.
«Görnüş » adalgasynyň kesgitlemesi GÖRNÜŞ– morfologik, fiziologik we biohimik aýratynlyklarynyň miras düşüji meňzeşligine eýe bolan, erkin çaknyşýan we ýaşaýşyň belli bir şertlerine uýgunlaşan we kesgitli bir ýeri eýeleýän bol nesil berýän jynslaryň taryhy birleşen jemi.
«Populýasiýa» adalgasynyň kesgitlemesi POPULÝASIÝA- bir görnüşe degişli osoblaryň şol görnüşiň arealynyň belli bir bölegini eýeleýän,öz aralarynda erkin çaknyşýan we beýleki populýasiýalardan doly ýa-da kem käsleýin üzňeleşen toparydyr.
Görnüşiň ölçegi GÖRNÜŞIŇ ÖLÇEGI – bu bir görnüşi beýleki görnüşden tapawutlanydyryp bolýan alamatlar. GÖRNÜŞIŇ ÖLÇEGLERI ESASY GOŞMAÇA
Gurluşynda, reňkinde , ölçeglerinde we başga alamatlarynda aýratynlyklarynyň bolmagy dürli görnüşleri biri-birinden tapawutlandyrýar. MORFOLOGIKI KRITERIÝALAR.
Morfologiki kriteriýa Alahöwreniň burun deşigi adatça burun örtüginiň merkezinde ýerleşýär, beýleki alahwörenleriň ählisinde bolsa (burunly, kiçiaziýat, sähra, kawkaz, göklors) burun deşigi burun örtüginiň gyrasy bilen garyşandyr
Morfologiki kriteriýa Uly geçiguş Hüpükli geçiguş
Morfologiki kriteriýa Ýiti çerrik Dyrmaşýan çerrik
Morfologiki kriteriýa Meňzeş–görnüşleriň bolmagy: Gyzzyrma çybynynyň 9 meňzeş-görnüşi, Gara alakanyň 2 meňzeş görnüşi
Morfologiki kriteriýa Mimikriýa hadysasynyň bolmagy – zähersiz görnüşiň zäherlä meňzemegi: Şyrryldyly siňek we ary
Morfologiki kriteriýa Albinizm hadysasynyň bolmagy.
Her bir görnüşiň kesgitli meýdanyny - geografik arealy eýeleýändigini görkezýär. Geografiki kriteriýa
Geografiki kriteriýa
Geografiki kriteriýa Bir görnüşiň jynslary dürli ärealy eýeläp bilerler (mysal üçin, ada populýasiýasy). Her ýerde ýaşaýan kosmopolitler-görnüşi bar (mysal üçin, çypar tarakan, öý siňegi) Käbir görnüşleriň areallary çalt üýtgeýär (mysal üçin, boz towşanyň arealy giňdir). Biareal görnüşler hem bar (mysal; üçin, göçüp gonup ýören guşlar).
Ekologiki kriteriýa Her bir görnüşiň ýaşaýan ýeri, daşky gurşawy bilen hususy gatnaşyklaryny häsiýetlendirýär.
Bir görnüşiň jynslary birnäçe dürli şertlerde ýaşap bilýärler : Tozga tokaýda hem, çemenliklerde hem ösüp bilýär Derýa okunynyň kenarýaka we çuň suwlarda ýaşaýan populýasiýasy Ekologiki kriteriýa
Fiziologiki-biohimiki kriteriýa Bir görnüşiň wekilleriniň başga bir görnüşiň wekillerinden öýjüklerindäki DNK-synyň gurluşy we belok molekulalary boýunça tapawutlanýarlar
Fiziologiki-biohimiki kriteriýa
Etologiki kriteriýa Özüňi alyp barmagyň meňzeşligine esaslanandyr. Guşlarda görnüşleri anyklamak üçin aýdymlaryny seljermek giňden ulanylýar. Çykýan sesleriň häsiýeti boýunça mör-möjekleriň dürli görnüşleri häsiýetlendirilýär.
Etologiki kriteriýa Demirgazyk amerikan ýaldyrawuk tomzagynyň dürli görnüşleri ýygylygy we ýagtylyk lowurdysy bilen tapawutlanýar.
Genetiki kriteriýa Görnüşler özleriniň hromosomalarynyň sany, keşbi we ululygy bilen tapawutlanýarlar
Genetiki kriteriýa Honorik– horýok bilen ýewropa norkasynyň çanyşdyrylmagy netijesinde alnan gibrid
Netije Netijede, jynsyň haýsy hem bolsa bir görnüşe degişliligini kesgitlemek üçin bir kriteriýa ýeterlik däldir, ähli kriteriýalaryň jemini hasaba almak zerurdyr.


text:
Düýn Gyrgyzstanyň oppozisiýa aktiwistlerinden dokuzysy Bişkek şäheriniň merkezinde palatkalary dikip, ýurtdaky syýasy azatlyklaryň çäklendirilmegine hem-de şu hepde bir oppozision syýasatçynyň türmä basylmagyna protest bildirip, açlyk çekmäge başladylar.
Şu hepdäniň başynda Gyrgyzstanyň harby tribunaly ýurduň ozalky goranmak ministri, oppozision syýasatçy Ysmail Isakowy korrupsiýada aýyplap, ony 8 ýyl türme tussaglygyna höküm edipdi. Oppozisiýanyň käbir aktiwistleri munuň syýasy matlaplara esaslanýan çäredigini aýdýarlar.
Şeýle hem, şu hepde ynsan hukuklaryna gözegçilik ediji Freedom House guramasy öz ýaýradan hasabatynda Gyrgyzstany syýasy taýdan «azat däl» ýurtlaryň toparyna goşup, bu ýurtdaky syýasy azatlygyň ýagdaýynyň pese düşýändigini belläpdir.


text:
Moskwanyň polisiýasy paýtagtyň Lýublino etrabyndaky “Moskwa” atly söwda merkezine reýd geçirdi we takmynan 700 adamy tussag etdi. Resmileriň berýän maglumatyna görä, olar bikanun migrantlary ele salmak boýunça operasiýa geçiripdirler.
Russiýanyň habar beriş serişdeleriniň berýän maglumatyna görä, polisiýa söwda merkeziniň ähli girelgelerini we çykalgalaryny gabawa alypdyr we ol ýerdäki ähli adamlaryň dokumentlerini barlapdyr.
Käbir ýaşlar germewleri böwsüp söwda merkezini terk etmäge synanyşdylar, emma soňra olar polisiýa tarapyndan tussag edildiler.
Moskwanyň polisiýasy gürrüňi edilýän söwda merkezine mundan bir hepde ozal hem reýd gurnapdy. 20-nji noýabrda gurnalan şol reýdde 1 müňden gowrak adam polisiýa merkezlerine alnyp gidilipdi.


text:
Eýranyň Hazar boýunça milli nebit kompaniýasynyň başlygy Ali Osuli ýurduň Türkmenistan bilen serhediniň golaýynda ýerleşýän Golestan welaýatynda tebigy gaz resurslaryny gözlemek boýunça täze gözleg işleriniň geçirilýändigini mälim etdi.
“Eger bu gözleg işleri degerli netije berse, onda goňşy ýurtlardan tebigy gaz import etmek zerurlygy aradan aýrylar” diýip, Osuli aýtdy.
Osuli gözleg işleriniň netijesinde tebigy gaz resurslarynyň 90% gözlenip-tapylmagyna garaşylýandygyny, 10-njy aprelde Eýranyň “Fars” habar gullugyna beren maglumatynda belledi.
2015-nji ýylyň 21-nji marty bilen 2016-njy ýylyň 20-nji marty aralygynda geçiriljek gözleg işleri çylşyrymly bolmasa, bu baradaky netijeler ýakynda mälim ediler diýip, Osuli aýdýar.
Eýran Türkmenistandan import edýän tebigy gazyň möçberini geçen ýylyň güýz paslynda artdyrypdy.


text:
Anna güni Birleşen Ştatlaryň häkimiýetleri bu ýurduň raýaty Edward Snowdene içalyçylyk işinde resmi aýyplama bildirip, Gon-Kongyň häkimiýetlerinden ony tussag etmeklikli sorady.
ABŞ-nyň Milli howpsuzlyk agentliginiň ozalky işgäri Edward Snowden ýakynda Birleşen Ştatlarda telefonlara we internet maglumatlaryna gözegçilik etmek boýunça gizlinlik bilen alnyp barylýan programma baradaky maglumatlary jemgyýetçilige äşgär etdi.
Edward Snowden bu alnyp baylýan gizlin programmanyň raýatlaryň şahsy durmuşyna gatyşýandyny we munuň kanuna garşy gelýändigini aýdýar.
Birleşen Ştatlaryň Federal prokuraturasynyň resmi aýyplamasynda oňa içalyçylykda, ogurlykda we gizlin maglumatlary meýletinlik bilen äşgär etmekde jenaýat aýyplamalarynyň bildirilýändigi aýdylýar.
30 ýaşly Edward Snowden geçen aý ABŞ-nyň Milli howpsuzlyk agentliginiň Gawaýdaky edarasyny terk edip, Gon-Konga barypdy. Şol ýerde-de ol 9-njy iýunda Britaniýanyň “Guardian” gazetine beren interwýusynda özündäki bar bolan gizlin maglumatlary aýan edendigini boýun aldy.


text:
Ermenistanyň paýtagtynda elektrik nyrhlarynyň ýokarlandyrylmagyna garşylyk görkezýän protestçiler häkimiýetleriň öňünde täze talaplary goýdular.
Eger talaplary ýerine ýetirilmese, olar öz ýasama barrikadalaryny prezident köşgüne tarap her agşam bir ädim öňe süýşürjeklerini aýdýarlar.
Protest liderleriniň biri Dawit Sanasariýan 4-nji iýulda Bagramýan prospektine toplanan müňlerçe demonstrasiýaça ýüzlenip, merkezi Ýerewany iki hepdä golaý baglan protestleriň «aýgytly pursatyna» girýändigini yglan etdi.


text:
Malaýziýanyň aeroport resmileri eýranly polis ofiserini we iki sportsmeni tutandyklaryny, olaryň Malaýziýa 300 müň dollarlyk neşe maddasyny geçirmäge synanandygyny aýdýar.
Ýerli metbugat ol adamlaryň şenbe güni Eýranyň uçary bilen gelendigini we olaryň goşunyň içinden demir gaba salnan 4 kg (methamphetamine) bikanun neşe maddasynyň çykandygyny ýazýar.
Eger günäli tapylsalar, 36 ýaşly polis ofiseri, woleýbolçy, harby sungat sportsmeni neşe gaçakçylygy üçin hökmany ölüm jezasyny alar.
Malaýziýada ýanwar aýyndan bäri 40-dan gowrak eýranly neşe gaçakçylygynda tutuldy.


text:
Russiýadaky etniki azlyk toparlaryň wekilleri Kremli özlerini BMG-niň şu hepde Nýu-Ýorkda geçýän sammitine gatnaşdyrmazlykda aýypladylar.
Delegatlaryň käbiri aeroporta barýarkalar özlerine hüjüm edilendigini aýtsalar, beýlekileri aeroportda rus gümrük işgärleriniň öz pasportlaryny zaýalandyklaryny aýdýarlar.
Gürrüňi gidýän bu adamlar 22-nji sentýabrda öz işine başlan BMG-niň Ýerli halklaryň ýagdaýlary boýunça geçiýän Dünýä konferensiýasyna gatnaşmak üçin ýola çykypdylar.
Krym tatarlarynyň aktiwisti Nadir Bekirow Russiýanyň basyp alan Krym ýarymadasynda 18-nji sentýabrda Simferopoldan Janköýe barýarka öz üstüne ýüzi nykaply adamlaryň hüjüm edendigini aýdýar. Bekirowyň sözlerine görä, ýüzi nykaply adamlar onuň barýan taksisini durzup, elinden zor bilen pasportyny alypdyrlar.
Krymyň ýerli halkyny öwreniş we goldaw beriş merkeziniň başlygy Bekriow Janköýden otly arkaly Kiýewe aşyp, ol ýerden hem Nýu-Ýorka uçmakçy bolandygyny aýdýar. Emma häzir, pasporty elinden alnandan soň, bu planlarynyň puja çykandygyny gürrüň berýär.
Pasport sahypalary
Rus mediasy delegasiýanyň düzümindäki beýleki bir tatar aktiwisti Gaýana Ýükseliň hem pasportynyň Janköýden Kiýewe barýan pursaty konfiskasiýa edilendigini aýdýar. Bu aralykda Demirgazygyň ýerli halkyna goldaw beriş merkeziniň başlygy Rodion Sulýandziga 18-nji sentýabrda paýtagtyň Şeremetýewo halkara aeroportynda öz pasportynyň konfiskasiýa edilendigini aýdýar.
Gümrük resmileri Sulýandziganyň pasportynda, hamana, bir sahypanyň ýetmezçilik edýändigini öňe sürüpdirler. Bu wakanyň bolan gününiň ertesi şol bir Merkeziň beýleki bir wekili Natalýa Naýkançina hem şular ýaly ýagdaýa duçar bolýar.
Rus habar serişdeleriniň berýän maglumatyna görä, gümrük gullugynyň resmileri Naýkançinanyň pasportyny alyp gidip, bir salymdan soň yzyna gaýdyp berenlerinde, pasportyň ençeme sahypasy ýitirim edilipdir.
Kola ýarymadasynyň Saami parlamentiniň başlygy, ençeme bökdençliklere duçar bolsa-da, Nýu-Ýorka aşyp bilendigini aýdýar. Walentina Sowkina 20-nji sentýabrda aeroporta ugramak üçin Murmanskidäki öýünden çykan mahaly, onuň ulagynyň tekerini zaýalapdyrlar. Ol näsazlygy düzedip ýola düşenden soň hem, iki gezek ýol gözegçilik gullugy tarapyndan saklanlyp, sorag edilipdir.
Sowkina munuň netijesinde Nýu-Ýorka uçmaly uçaryndan gijä galandygyny. Şol sebäpdenem soňra Norwegiýanyň üsti bilen Nýu-Ýorka aşmaly bolandygyny aýdýar.
Rus resmileri bu wakalar boýunça resmi beýanat bilen çykyş etmediler.
Media habarlaryna görä, Russiýadan gatnaşmaly 28 adamlyk delegasiýanyň düzüminden diňe 23 wekil Nýu-Ýorka baryp bilipdir.
Düýbi Kazanda ýerleşýän adam hukuklaryna gözegçilik edýän “Agora” atly merkeziň başlygy Pawel Çikowyň Azatlyk Radiosynyň Rus gullugyna aýtmagyna görä, Kreml ýurtdaky ýerli halkyň wekilleriniň daşarky dünýä bilen gönümel aragatnaşyk gurmagynyň öňüni aljak bolýar. Onuň belleýşi ýaly, ýurtdan çykarylmadyklaryň ählisi diýen ýaly Moskwanyň iň ýiti tankytçylarydyr.
Çikowyň sözlerine görä, Ukrainadaky krizisden soň Kreml “federalizasiýa, özygtyýarlyk ýaly meselelere juda hüşgärlik bilen garap başlapdyr”.
Russiýada umumy sany ýüzlerçe müňden birnäçe milliona çenli ýetýän 180 töweregi etniki toparlar ýaşaýar.


text:
Türkmenistanly belli dissident we žurnalist Muhammetgeldi Berdiýewiň ogly Keýmir geçen hepde Şwesiýanyň häkimiýetleri tarapyndan ruhy hassahana ýerleşdirildi.
Muhammetgeldi Berdiýew 1990-njy ýyllaryň ortalarynda daşary ýurt habar beriş serişdeleri bilen bilen hyzmatdaşlyk edip başlapdy.
Berdiýew 2004-nji ýylda Türkmenistanyň şol wagtky prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň “Ruhnama” kitabyndaky käbir maglumatlaryň ogurlykdygyny aýdyp, Orsýetiň prokuraturasyna faktlary ýollapdy.
Şondan soň Muhammetgeldi Berdiýewe Moskwadaky kwartirasynda hüjüm edildi. Bu wakalardan soň, ol kiçi ogly Şanazar bilen Orsýeti terk edip, Gollandiýadan syýasy başpena aldy.
1978-nji ýylda doglan Keýmir Orsýetden syýasy başpena alyp bilmän, Şwesiýa barypdy.
Bir ýarym ýyla golaý wagta çeken seljermelerden soň, Şwesiýanyň immirgrasiýa sudy Keýmiri Türkmenistana deportasiýa etmek kararyny çykarypdy.
Keýmiriň inisi Şanazaryň aýtmagyna görä, ol Türkmenistana deportasiýa edilmek howpy sebäpli, psihiki sarsgyna sezewar bolupdyr.


text:
Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko Rim papasy Fransisi Orsýetiň Prawoslaw ybadathanasynyň başlygy bilen duşuşmak üçin, teklip edilýän Minsk parahatçylyk sammitine gatnaşmaga çagyrdy.
Lukaşenko bu çakylygy 21-nji maýda, Watikanda pop bilen duşuşygy mahalynda etdi.
Ol gündogar Ukrainada barýan konflikt täze, «belki-de ruhy» inisiatiwany talap edýär diýdi.
Lukaşenko bu sammite ýehudi, yslam wekilleri bilen bir hatarda, ukrain dini liderlerini hem çagyrmak isleýändigini aýtdy.
Watikanyň bu çakylyga nähili jogap berendigi barada bada-bat aýdylan söz bolmady.


text:
Owgan prezidenti Hamid Karzaý ýurduň günortasyndaky Marja yglan edilmedik sapara bardy. Bu ýerde ýaran güýçler Talybana garşy köpçülikleýin söweş alyp barýarlar.
Birleşen Ştatlaryň we NATO-nyň Owganystandaky güýçleriniň komandiri, general Stanliý MakKristalyň ýoldaş bolmagy bilen, Karzaý marjaly ýaşulularyň öňünde çykyş etdi.
Ol täze ele geçirilen ýerlerde howpsuzlygy üpjün etmegi, mekdepleri açmagy, ýol gurmagy, hassahana salmagy wada berdi.
Şeýle-de ol aksakgallaryň şikaýatlaryny diňledi.
Birleşen Ştatlaryň ýolbaşçylygyndaky ýaran güýçler geçen aý Talybany Marjanyň köp ýerinden kowup çykardy.


text:
Owganystanyň Türkmenistan bilen serhetleşýän Bathys welaýatynyň Marçak etrabynda howpsuzlyk ýagdaýlarynyň ýaramazlaşmagy netijesinde müňlerçe ýaşaýjynyň türkmen-owgan serhediniň golaýyna gaçyp barmaga mejbur bolandygy habar berilýär.
Marçak etrabynyň ýaşaýjysy Myradyň aýtmagyna görä, häzirki wagtda müňlerçe ýaşaýjy türkmen-owgan serhediniň golaýyndaky derýanyň gyrasynda ýaşaýarlar. Ol ýaşaýjylara azyk serişdeleriniň ýetmezçilik edýändigini belleýär.
Şol bir wagtyň özünde owgan hökümet güýçleriniň söweşijilere garşy operasiýalary geçirmegi netijesinde söweşijileriň käbir territoriýalardan yza çekilýändigi we derýanyň gyrasyna gaçyp baran ýaşaýjylaryň käbirleriniň yzyna – etraba dolanýandygy habar berilýär.
Azatlyk Radiosyndan Muhammet Tahyr türkmen-owgan serhedine gaçyp baran marçakly Myrat bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi aşakdaky düwmä basyp diňläp bilersiňiz.


text:
Malaýziýanyň premýer-ministri Najib Razak şenbe güni ýiten uçar bilen bagly wakanyň bilkastdan edilen iş bolup görünýändigini we kimdir birleriniň ony Malaýziýa ýolundan yzyna öwrüp, günbatara tarap dolandygyny aýtdy.
«Roýter» habar gullugy, radar maglumatlary esasynda, bu uçaryň bilkastdan öz barýan ýolundan sowlup, günbatara ugur alandygyny aýdýan çeşmelere salgylanýar.
Bir hepdä golaý mundan öň ýiten uçaryň gözleginiň dowam edýändigi aýdylýar, emma Malaýziýa Birleşen Ştatlaryň üsti 239 ýolagçyly uçaryň ýitirim bolandan soň hem dört sagat uçandygy baradaky habaryna düşündiriş bermeýär.
Malaýziýanyň Raýat awiasiýa häkimiýeti uçaryň ýerleşýän ýerini hemra maglumatlary arkaly kesgitlemek üçin amerikan derňewçileri bilen hem işleşýändiklerini aýtdy.


text:
Aşgabadyň esasy prospektleriniň biri bolan “Saparmyrat Türkmenbaşy” şaýolunyň 2 km-ä golaý bölegi gurluşyk işleri sebäpli ýapyldy. Iýunyň 1-den 2-ne geçilýän gije gürrüňi gidýän şaýoluň demirgazykda “Oguzhan” (ozalky “Aýtakow”), günortada “10 ýyl abadançylyk” (ozalky “Moskowskaýa”) köçeleri bilen çatryklarynyň arasy petiklendi.
Bu şaýoly giňeltmek, onuň ugrunda ýagtyldyş sütünlerini oturtmak boýunça geçiriljek ýol-gurluşyk işleri 2017-nji ýylda Aşgabatda geçiriljek ”Aziýa oýunlaryna” görülýän taýýarlyklaryň çäginde alnyp barylýar.
Belläp geçsek, “Saparmyrat Türkmenbaşy” şaýolunyň petiklenen böleginiň günbatar ýakasynda Olimpiýa şäherjigi ýerleşip, ýoluň bu tarapy alnyp barylýan gurluşyk işleri sebäpli eýýäm tas üç ýyldan bäri ýapyk dur.
Birikýän köçeler
“Saparmyrat Türkmenbaşy” şaýoluna gündogardan gelip birikýän köçeleriň-de şaýol bilen birikýän çatryklarynda uly beton bölekleri goýlup, germew edildi. Bu köçeleriň umumy sany 7-ä deň bolup, olaryň arasynda “Ýunus Emre”, “Ýaşlyk” ýaly has köp gatnawly köçeler-de bar.
Şaýoluň ýapyljakdygy hakynda aprel aýynyň başlarynda “Türkmenistan” we “Neýtralnyý Türkmenistan” gazetlerinde habar berlen bolsa-da, prospekt boýunça gatnaýan 10-a golaý awtobusyň täze marşrutlary barada hiç hili maglumat berilmedi.
Şaýoluň agzalan böleginiň ýapylmagy “Parahat” mikroraýonlarynyň ýaşaýjylaryna işe, okuwa gatnamakda, paýtagtyň beýleki edaralaryna gitmekde kynçylyklary döredendigi bellenilýär.
“Awtobuslaryň täze marşrutlary barada maglumat bermediler, ‘Mir’ (häzirki ‘Andalyp’ – red.) köçesine ýöräp, başga bir awtobus duralgasyna barýançam, 1 kilometr aralygy sökmeli boldum. Üssesine-de, ýol dykynlary. Işe ýarym sagat çemesi gijä galyp bardym” diýip, Parahat 2/2 etrapçasynyň ýaşaýjysy Weli penşenbe güni başdan geçirenlerini gürrüň berýär.
Dykynlar
“Saparmyrat Türkmenbaşy” şaýolunyň ýapylmagy; oňa ýanaşyk, şol sanda “Oguzhan”, “Ýunus Emre” ýaly köçeleriň-de bir böleginiň eýýäm ençeme aýdan bäri gurluşyk işleri zerarly petiklenmegi, transport gatnawynda uly kynçylyklary döredendigi aýdylýar.
“Üsti-üstüne alnyp barylýan köçe gurluşyk işleri sebäpli, ýollar darlyk edip başlady. Edil şu günüň özünde bir ‘Tiz kömek’ ulagynyň ‘Oguzhan’ köçesinde dykynda gabalyp galandygyny gördüm. Ol sirenasyny çalsa-da, ulaglaryň süýşüp oňa ýol berer ýaly ýeri ýokdy” diýip, aşgabatly Sähet gürrüň berýär.
“Saparmyrat Türkmenbaşy” şaýolunyň ýapylan böleginde gurluşyk işleriniň haçan tamamlanjakdygy barada hiç hili maglumat berilmeýär. ”Aziýa oýunlary” üçin giňeldilýän bu köçäniň gurluşyk işlerine gaznadan goýberilen maýa serişdeleri barada hem hiç hili maglumat ýok.
Ýeri gelende bellesek, 2017-nji ýylda geçjek ”Aziýa oýunlaryna” görülýän taýýarlyklaryň çäginde “paýtagty abadanlaşdyrmak” boýunça alnyp barylýan işleriň netijesinde Aşgabatdaky we onuň etegindäki sebitlerde müňlerçe jaý weýran edildi.


text:
“Ýewropanyň uly maliýe guramasynyň delegasiýasy Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde, Ykdysadyýet we ösüş ministrliginde, ýurduň Merkezi bankynda, Strategik planlaşdyryş we ykdysady ösüş institutynda, Türkmenistanyň prezidentiniň ýanyndaky Demokratiýa we adam hukuklary milli institutynda kabul edildi” diýlip, Türkmen Döwlet Habarlar gullugynyň maglumatynda aýdylýar.
Delegasiýanyň Türkmenbaşy (öňki ady Krasnowodsk) port şäherine baryp, şäher häkimliginde, “Türkmendeňizderýaýollary” edarasynda, Milli “Awaza” turistik zolagy boýunça komitetde duşuşyklary geçirjekdigi-de habar berildi.
Ýewropa banky Türkmenistanda nähili işler alyp barýar?
Bank “Tambas” hem “Bas” atly iki programmany durmuşa geçirýär. “Tambas” programmasynyň ýolbaşçysy hanym Şarlot Selford Azatlyk Radiosynyň türkmen gullugyna beren interwýusynda Türkmenistanda kiçi hem orta biznesi ösdürmek, ýerli telekeçilere bu ugurdan teoretik hem praktik kömek bermek boýunça iş alyp barýandyklaryny aýtdy.
Hanym Selforduň sözlerine görä, “Tambas” atly programma kiçi göwrümde iş alyp barýan kompaniýalaryň ýolbaşçylaryna biznes strukturasyny düzmek, ony ösdürmek, gazanç etmegiň usullary, ýollary boýunça türgenleşik geçirýär. “Bas” programmasy ýerli kampaniýalar bilen iş alyp barar ýaly ýerli kadrlary we ekspertleri türgenleşdirip, olaryň iş ukyplaryny giňeltmek bilen meşgullanýar.
“Şol ýetişdirilen kadrlar biznes strategiýasyny düzmek, reklama işlerini alyp barmak, dürli edaralardan maliýe kömegini almak we şuňa meňzeş işler bilen meşgullanarlar. Ine, iki programmanyň tapawudy” –diýip, Ýewropanyň rekonstruksiýa we ösüş bankynyň “Tambas” programmasynyň başlygy Şarlot Selford aýtdy.
“Tambas” programmasynyň Türkmenistandaky bölüminiň koordinatory Wasiliý Skrýankow alyp barýan işleri barasynda şeýle diýdi: “Bu ýurtda türkmen telekeçilerine ýardam edýän hem türgenleşik geçirýän bäş sany toparymyz bar. Şol toparlaryň agzalary mundan öň Ýewropanyň uly kompaniýalarynda iş tejribesine eýe bolan adamlar. Olar şol bir wagtyň özünde Merkezi Aziýa ýurtlarynda-da belli bir iş eden adamlardyr”.
Lebapdaky habarçymyz Osman Hallyýew şol aladalaryň täsiriniň paýtagtdan uzakdaky welaýatlarda-da duýulýandygyny aýtdy: “Lebap welaýatynda biznes plan düzmegiň ýollary barasyndaky teklipleri, maslahatlary hödürleýän seminarlar geçirýärler. Biznes plan düzmek, orta biznes bilen meşgullanmak barada gollanmalary neşir edip, ýaýradýarlar. Biznes plan düzüp, maddy kömek alan, öz işini ýola goýan adamlar welaýatymyzda bar”.
Gatnaşyklaryň geçmişi
2004-nji ýylyň iýun aýynda Ýewropanyň Dikeldiş we Ösüş Banky öz ýurtlarynda syýasy-ykdysady reformalara päsgelçilik döredýän Merkezi Aziýa režimlerine kömegi ýatyrmak kararyna gelipdi. Bankyň başlygy Jan Lemer S.Nyýazowa ýollan hatynda: «Geljekki hyzmatdaşlyk diňe açyk ykdysadyýet, köppartiýaly sistema, garaşsyz sudlar döredilip, alternatiw prezident saýlawlary geçirilen ýagdaýynda, söz we metbugat azatlygyna ýol açylyp, adam hukuklaryna hormat goýlan halatynda mümkin» diýip, ýazypdy.
Şol wagtlar Ýewropa banky bilen Türkmenistanyň arasynda gatnaşyklar gowy däldi. Ýurtda häkimiýet çalşansoň, bank ýene-de Türkmenistana üns berip başlady.
Öňde duran meseleler
Türkmenistan boýunça ekspert professor Artem Ulunýanyň sözlerine görä, häzir türkmen häkimiýetleriniň önünde duran esasy meseleleriň biri – açyk hem ýapyk görnüşdäki uly möçberli işsizlik.
“Kiçi we orta biznesi ösdürmezden, şol problemany çözmek mümkin däl. Telekeçiligiň ösmegi bilen dolandyryjy kadrlar peýda bolar. Ýewropa banky şol iş bilenem meşgullanýar. Türkmenistanda häzir kadrlar ýetmezçiligi ýiti duýulýar. Türkmen häkimiýetleri diňe bir hoşniýetli gatnaşyklar üçin däl, öz ýiti problemalaryny çözmek, döwleti hem jemgyýeti ösdürmek üçinem bu bank bilen hyzmatdaşlygy ýola goýdy” diýip, ekspert A.Ulunýan aýtdy.
Türkmen parlamenti ýakynda telekeçilik barasynda täze kanun kabul etdi. Türkmen Döwlet Habarlar gullugynyň maglumatynda ençeme ministrlikde, banklarda Ýewropa bankynyň delegasiýasynyň gepleşikleriniň planlaşdyrylandygy, Türkmenistanyň ykdysady reformalary amala aşyrmagyň kontekstinde özara bähbitli hyzmatdaşlygy mundan beýläk giňeltmek meselesiniň şol gepleşikleriň gün tertibine girizilendigi habar berildi.


text:
Çoganlynyň daçalaryny sökmek işleriniň dowam edýän pursaty, bu ýagdaýlar bilen belli bir derejede ilteşigi bolan wakalar hem orta çykdy.
Gurluşyk bazary
Häzir Çoganlynyň daçalygy gurluşyk materiallarynyň uly bazaryny ýadyňa salýar. Obanyň içinde gurluşyk materiallaryny satýan adamlary görmek bolýar. Olar bu ýerdäki jaýlary arzan bahadan satyn alyp, olary öz işgärlerine sökdürýärler.
Bu ýerdäki jaýlaryň iň arzany 1,5 müň dollar bolup, iň gymmatlarynyň bahasynyň 5-6 müň dollardan geçmeýändigini söwdagärleriň käbirleri aýdýarlar. “Iki etažly birnäçe otagly uly jaýlary 5 müň dollara satýarlar diýäýmeseň, galan jaýlary 2-2,5 müň dollara satyn alyp bolýar” diýip, maryly Mämmet gürrüň berýär.
Mämmet bu ýere söwda etmäge gelenleriň biri. Onuň işgärleri Mämmediň satyn alan jaýyny söküp, gurluşyk materiallaryna öwürýärler. “Bular Mara, Daşoguza, Türkmenabada äkidilip satylýar. Bärik Balkandan gelenlerem bar” diýip, maryly Mämmet üýşüp ýatan gurluşyk materiallaryny görkezýär.
Bu gurluşyk materiallaryny gerekli ýerine äkidip bermäge taýýar bolup duran ýük awtoulaglary hem daçalygyň her bir köçesiniň başynda görmek bolýar. Bu ýerde ýeňil ýük awtoulaglar bilen birlikde uzyn treýlerler hem bar. Agyr ýüki götermek üçin kranlar hem öz müşderilerine garaşyp durlar.
Sökülen jaýlardan galan gurluşyk materiallary daçalygyň içinde hem satyn alsa bolýar. Käbir sökülen jaýlaryň ýerinde örülip goýlan kerpiçleri, tagtalary, penjireleridir, gapylary görmek bolýar. Öň ulanylan bu gurluşyk materiallaryny örän arzan saty alsa bolýar. Mysal üçin, bir penjiräni 20-30 manada, gapyny 30-40 manada satyn alyp bolýar.
Arenda
Çoganlynyň daçalygynyň sökülmeginiň yz ýany bilen paýtagtyň beýleki etraplaryndaky jaýlaryň arenda nyrhlary ýokarlandy. Belläp geçsek, Çoganlynyň daçalary ozal kireýine ýaşamak üçin Aşgabadyň çägindäki iň arzan ýerleriň biri hasaplanýardy. Bärde bir ýeri aýyna 60 manada hem kireýine alyp bolýardy. Bir aýlyk kireý tölegi ortaça 100 manatdan ýokary bolmaýardy.
Şol sebäpden welaýtlardan gelip işleýän işçi migrantlaryň köpüsi bu ýerde ýaşaýardylar. Häzir olar paýtagtyň beýleki raýonlaryndan kireýine ýaşaýyş jaýlaryny tapmaly bolýarlar. Olaryň käbirleri paýtagtyň Hitrowka, Berzeňňi ýaly raýonlaryna gidýän bolsalar, käbirleri Şordaky daçalyga barýarlar. Emma Çoganlyny terk etmäge mejbur bolan ildeşlerimiz paýtagtyň özünde we golaý-goltumdaky beýleki etraplarda jaý kireýiniň gymmatdygyny aýdýarlar.
“Mundan ozalam Çoganlydakydan gymmatdy. Häzir bolsa hasam gymmatladýarlar. Häzir paýtagtdaky käbir raýonlarda jaý kireý tölegi azyndan 40 mant ýokary galdy. Sebäbi Çoganly ýumrulansoň, başga arzan ýer ýok” diýip, daşoguzly gurluşykçy Oraz aýdýar.
Aşgabadyň demirgazygynda ýerleşen Çoganly daçalygy paýtagt boýunça iri raýonlaryň biri diýse hem boljak. Bu ýerde 13 müň töweregi daça uçastogy bolup, olarda müňlerçe adam ýaşýardy.


text:
Owganystandaky çaknyşyklarda pida bolýan Britan esgerleriniň sany artýar. Britan hökümetini bolsa ýurduň oppozisiýasy tankyt edýär.
Owaganystandaky uruşda bir günki atyşyklarda pida bolan 8 sany britan esgeriniň jesedi 14-nji iýulda ýurda getirildi. Harby aeroportdaky merasyma bolsa olaryň hossarlary gatnaşdy.
Owganysatnadaky uruşda Britaniýa şeýle pidany bir bada çekmändi. Häzir 9 müň sany Britan esgeri Owganystanda gulluk edýär. Olar Talyplaryň köp hüjüm edýän welaýaty bolan Helmanda ýerleşdirildi.
ABŞ-niň prezidenti Barak Obamanyň Owganystan boýunça täze syýasaty esasynda, müňlerçe amerikan esgerler bu welaýata iberildi. Olar britaniýaly esgerler bilen bilelikde howpsuzlygy goramaga synanyşýarlar. Şol sebäpden ýurduň günortasyndaky Helmantda ölüm-ýitimleriň sany köp.
“Ýardam dowam eder”
Britaniýanyň premýer ministri Gordon Braun, parlamentdäki çykyşynda öz hökümetiniň Owganystandaky uruşda ýardamyny dowam etdirijekdigini nygtady hem-de Owganystandaky uruş çärelerinde maliýe serişdesiniň iki esse köpeldilmeginiň zerurdygyny mälim etdi.
“Bu tomus gaty kyn ýagday döredi we ol heniz dowam edýär. Ýöne biz Helmantda Talyp gozgalaňçylaryny ýeňmek isleýän bolsak we ol ýeri Britanlar hem-de dünýä üçin parahatçylykly bir nokada öwürmek isleýän bolsak, onda biz Owganysatandaky operasiýalarymyzy dowam etdirmeli bolarys. Men munuň dogrydygyna ynanýaryn, şol esasda-da mümkin boldugyndan güýçli plana eýe bolan mümkinçiliklerimizden peýdalanmaly” diýip, Britaniýanyň premýer ministri aýtdy.
Ýöne Braunyň Owganystan boýunça syýasatyny, oppozision konserwator partiýa berk tankyt edip gelýär. Bu partiýanyň lideri Deýwid Kameron ýagdaýa dawa-jenjelli diýip bahar berse-de, operasiýanyň dowam etdirilmelidigini hem belledi.
Britaniýanyň goranmak ministri Bob Einswort, hökümetiň bu hereketini goldap çykyş edip, agyr söweş barýan ýerde harbylary gormak üçin kämahal wertolýotdan peýdalanylmaýar diýdi.
Owganysatandaky britaniýaly komandirleriň, Talyplara garşy uruşda ýeňiş gazanjakdygyna ynanýandygyny mundan ozal Braun öňe sürüpdi. “Britaniýanyň bu uruşa goşulmakdan maksady, Britan köçelerinde terrorçylykly hüjümiň öňüni almak. Şonuň üçin, Owganysatandaky we Päkistandaky terrorçylaryň kerebini ýok etmeli” diýip, Brown ýörite nygapdy.


text:
Anna güni Stambulda Eýranyň we dünýäniň uly 6 döwletiniň wekilleri Eýranyň ýadro programmasy bilen bagly gepleşikleriň täze tapgyryna başladylar.
Eýran delegasiýasyna Eýranyň ýadro edarasynyň baştutany Seýit Jelili baştutanlyk edýär.
Dünýäniň alty döwletiniň - Beýik Britaniýanyň, Hytaýyň, Fransiýanyň, Germaniýanyň, Orsyetiň we ABŞ-nyň delegasiýalaryna ÝB-niň daşary syýasat edarasynyň başlygy Katrin Aşton ýolbaşçylyk eder.
Amerikanyň Döwlet Departamentiniň metbugat wekili Mark Toner Birleşen Ştatlar bu gepleşiklerde “uly bir öňe gidişligiň bolmagyna garaşmaýar” diýdi.
Parahatçylykly maksatlary üçin diýse-de, Eýranyň ýadro ýaragyny edinmäge çalyşýan bolmagyndan Günbatar alada eldýär. Bu gümany Tähran inkär edýär.


text:
Serhetde barlag geçirmek we ýüze çykarmak boýunça Türkmenabatda geçirilen okuwlara hukuk goraýjy edaralaryň 17 işgäri gatnaşdy.
Bäş günlik usuly-amaly okuwlara Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň, Döwlet Serhet gullugynyň we Sagdyn jemgyýet howpsuzlygyny goramak boýunça gullugynyň işgärleri gatnaşdylar. Okuwlaryň maksady oňa gatnaşyjylaryň neşe serişdelerini we psihotrop maddalary ýüze çykarmakda hünär derejesini ýokarlandyrmakdan ybarat boldy.
—Transmilli, aýratyn-da, guramaçylykly jenaýat bilen baglanyşykly howplar ÝHHG-niň gün tertibinde esasy orunda bolmagynda galýar. Sebitiň ýurtlarynda hukuk goraýjy edaralaryň işgärleriniň hünär derejesini ýokarlandyrmakda ÝHHG öňdäki orunlary eýelänsoň, bu guramanyň Aşgabatdaky merkezi hem dürli transmilli howplaryň öňüni almagyň häzirki zaman usullaryny alyşmak boýunça çäreleri geçirip gelýär — diýip, merkeziň başlygynyň wezipesini ýerine ýetiriji Riçard Uiler aýtdy.
Bilermenler adamlary we olaryň şahsy goşlaryny, dürli ulag serişdelerini hem ýük konteýnerlerini barlamagyň, şeýle hem gatnaşyksyz tehnologiýalary ulanmagyň aýratynlyklaryny düşündirdiler.
Şeýle hem okuwlara gatnaşyjylar “Farap” gözegçilik barlag punktunda usulyýetde öwrenenlerini amalyýetde synagdan geçirdiler.


text:
Türkmenistanda manadyň hümmetiniň dollara görä ýene pese gaçjakdygy baradaky tassyklanmadyk maglumatlaryň netijesinde, ýurduň dürli künjeklerindäki walýuta alyş-çalyş nokatlarynda ellerindäki manadyny dollara çalyşmakçy bolýan türkmenistanlylaryň uly nobatlary döredi.
Şol bir wagtda-da şu ýylyň başynda, 2009-njy ýyldan bäri ilkinji gezek, türkmen manadynyň dollara görä bolan hümmeti 18% aşak gaçdy. Belläp geçsek, Türkmen hökümeti ýurtda manadyň belli bir fiksirlenen, ýagny döwlet tarapyndan kesgitlenen kursuny ýöredýär. Eýse, bu tejribe iş ýüzünde nähili netijeleri berýär?
Bu soraga Russiýanyň “RBС” ykdysady agentliginiň bilermeni Aleksandr Ýakowlew jogap bermäge synanyşýar.
Azatlyk Radiosy: Hökümet özüniň milli pul birligine laýyklykda dollaryň fiksirlenen kursuny kesgitlände, bu ýurduň bähbidinemi ýa-da tersine?
Aleksandr Ýakowlew: Bilýäňizmi, bu soraga “erbet” ýa-da “gowy” diýip takyk bir jogap berip bolmýar. Köp zat gürrüňi gidýän ýurduň ykdysady we döwlet gurluşyna bagly bolýar. Mysal üçin, Gazagystanda hem kodirowkalar bar, emma şol bir wagtda ýurduň ykdysadyýetine hem ýaramaz diýip bolmaýar. Bu aralykda Demirgazyk Koreýada hem kesgitlenen kursuň saklanýandygyny ýatdan çykarmaly däl.
Bu ýerde başga-da belläp geçmeli bir ýagdaý bar, dünýäniň juda sanlyja ýurtlarynda ýerli milli pul birligi doly liberal şertlerde hereket edip, erkin konwertirlenip bilýär. Ýalňyşmasam, dünýäniň diňe 12 ýurdunda gürrüňini edýän çäklendirmelerimiz ýok. Galan ýurtlarda bolsa hökümetiň pul birligine ol ýa-da bu derejedäki girizýän çäkleri bar.
Şol bir wagtda, eger-de milli pul birligine juda berk çäklendirmeler girizilýän bolsa, munuň soňluk bilen howply netijeleri-de bolmagy mümkin. Eger-de ýurduň ykdysady deňagramlylygy ýaramazlaşsa, gürrüňini edýän ýagdaýlarymyz hem erbetleşýär.
Ykdysady deňagramlylyk hem belli bir derejede daşky faktorlara bagly bolýar. Ýagny, eksport edilýän harytlaryň, amala aşyrylýan söwda gatnaşyklarynyň netijesinde ýurda öňküsinden has az maliýe gelýän bolsa, netijede ýurduň belli bir pudagynda pul ýetmezçiligi döreýär. Bu ýagdaýda hökümet, çykalga hökmünde, [milli puluň] kursuny ol ýa-da beýleki tarapa üýtgedýär.
Eger-de muny etmän, belli bir kesgitlenen kurs “adalatly” diýip, [üýtgewsiz] hereket edilse, onda haýsydyr bir pursatda ýurtda walýuta ýetmezçiliginiň döremegi mümkin. Netijede ilat aljyraňňy ýagdaýa düşüp, bar bolan walýutany satyn almaga synanyşýar. Bu sebäpli hem ýurduň içerki walýuta bazarynda basyş we deňagramsyzlyk ýagdaýlary döreýär. Meniň pikirimçe, häzir Türkmensitanda hut şeýle ýagdaýlar bolup geçýär.
Emma bu ýagdaýlarda hökümetiň “indi walýuta bazary azat hereket eder” diýmegine garaşyp bolmaýar. Munuň netijesinde bazaryň doly ýykylyp, has aýylganç netijeleriň hem orta çykmagy mümkin.
Gepiň gerdişine görä ýatlap geçsek, şeýle ýagdaý dekabrda Russiýada hem ýüze çykypdy. Şonda Merkezi bankyň “erkin rubl” baradaky eden beýanatynyň yzy bilen, rublyň kontrollykdan çykan dewalwasiýasyna, ýagny hümmetsizlenmegine we walýuta bazarlaryndaky aljyraňňylyga şaýat bolduk.
Häzirki pursatda edip bolaýjak zat: bu bolup geçýän ýagdaýlary iňňän ünsli yzarlap, öz wagtynda degişli çäreleri görmek.


text:
Orsýetde sungat işleri üçin berilýän Kandinskiý baýragyna hödürleýji komissiýa şenbe güni “Pussy Riot” toparyny-da baýraga hödürlenýänleriň sanawyna goşdy.
Kandinskiý baýragyna hödürleýji komissiýanyň internet saýtyndaky maglumatda “Pussy Riot” toparynyň “Ýylyň proýekti” atly kategoriýa boýunça baýraga hödürlenýändigi aýdylýar.
Orsýetdäki “Pussy Riot” toparynyň agzalary Nadežda Tolokonnikowa, Mariýa Alýohina we Ýekaterina Samusewiç Moskwadaky hristian kelisesinde prezident Putiniň dolandyryşyna garşy protest bildirip gurnan kinaýaly çykyşlary üçin tussag astyna alyndy.
Olaryň işi boýunça suduň hökümi 17-nji awgustda yglan ediler diýlip garaşylýar.


text:
Birleşen Ştatlaryň öňki prezidenti Jimmi Karteriň aýtmagyna görä, Demirgazyk Koreýa öňünden hiç hili şert goýulmazdan, “islendik” meseleler boýunça Günorta Koreýa we ABŞ bilen gepleşikleri geçirmäge taýýar.
Karter we başga-da Ýewropanyň öňki baştutanlary, “ýaşulular” topary bolup,
Demirgazyk Koreýa bilen Günorta Koreýanyň arasyndaky dartgynlygy aradan aýyrmak üçin, Demirgazyk Koreýada üç günlük saparda boldular.
Karteriň aýtmagyna görä, Demirgazyk Koreýanyň lideri Kim Jong-il olar bilen ýüzbe-ýüz duşuşmandyr, ýöne olara habar ugradypdyr.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň Owganystana eden sişenbe günki saparynyň yzýany, çarşenbe güni Kabulda amala aşyrylan ýaragly hüjümlerde azynda 10 adam öldi.
Talyban güýçleri bu hüjümiň prezident Barak Obamanyň eden saparyna jogap hökmünde amala aşyrylandygy barada beýanat ýaýratdylar.
Owganystanyň resmileri bu wakada aýallaryň burka bürenjegine bürenen birnäçe söweşijiniň aýratyn goragly bir myhmanhana garşy ýaragly hüjüm edendiklerini mälim etdiler.
Maglumata görä, bu hüjümiň barşynda janyndan geçen bir hüjümçi maşynyň içine ýerleşdirilen bombany-da partladypdyr. Atyşyklarda hüjümçileriň hem ählisiniň öldürilendigi aýdylsa-da, olaryň anyk sany barada maglumat alynmady.


text:
Iki sany oýlap tapyjy, howpsuzlyk maksatlaryny elden bermezden, tigir süreniňde geýilýän sopbaçlary özgertmegiň we olary göze görünmez ýaly etmegiň ugruna çykdylar.
Swesiýaly iki studentiň kelleçanagy goramak üçin hödürleýän önümi “howpsuzlyk ýassygynyň” ýasalyş tehnologiýasyna esaslanýar.
Bu ideýa 2005-nji ýylda senagat dizaýny ugrundan bilim alýan iki student – Tereze Alstin we Anna Haupt master derejesini goramak üçin bilelikde iş alyp baran döwründe döräpdir.
Alstiniň aýtmagyna görä, tigirçiler üçin niýetlenen “Hövding” atly howpsuzlyk ýassygy adaty sopbaçlara mahsus ähli problemalary çözüp bilýär: “Bazary öwrenip, geçirilen barlaglaryň netijelerine görä, adamlar tigir sopbajynyň has kiçi göwrümli bolmagyny we hiç kimiň öz şahsy stiline, görküne zyýan ýetirmezligini isleýärler. Emma bu ýerde praktiki bir sebäp hem bar, adamlar öz ýanynda götermek üçin has ýeňil bir zadyň bolmagyny hem isleýärler”.
Täze önüm näme?
“Hövding” önümi aslynda boýnuňa dakylýan ýaka meňzeş bir zat. Onuň içinde adamyň bedeniniň adaty bolmadyk hereketini saýgarýan elektron gural bar.
Haýsydyr bir hadysanyň ýüze çykmak howpy dörän halatynda “howpsuzlyk ýassygy” bir sekunddan hem az wagtda tigirçiniň kellesiniň daşyna oralýar we ony hadysada ýetip biljek şikeslerden goraýar.
Bu guralyň içindäki “gara gapyrjak” tigirçiniň hereketlerini ýazgy edýär, bu bolsa soňra bolan wakany analiz etmäge mümkinçilik berýär.
Batareýa bilen işleýän bu enjam tigirçileri birbada ençeme zarbalardan gorap bilýär, emma ol bir gezek işledilenden soň, ony ikinji sapar ulanyp bolmaýar.
Alstin “howpsuzlyk ýassygy” tehnologiýasynyň tigirçiniň kellesini adaty sopbaçlardan has gowy goraýandygyny aýdýar: “Howpsuzlyk ýassygy tehnologiýasy bilen biz tigir sopbaçlaryna gezek gelende, täze howpsuzlyk standartyny döredip bildik. Biz adaty sopbaçlara garanda zarbalara 3-4 esse artyk çydamlylygy gazanmagy başardyk”.
Nyrhy we ulanylyş aýratynlygy
“Hövding” sopbaçlary 2011-nji ýylda Şwesiýada satuwa çykarylaly bäri olaryň müňlerçesi satylypdyr. Olary Malmö şäherinde ýerleşýän kompaniýanyň websaýtynda, şeýle-de Demirgazyk Ýewropanyň, Şwesiýanyň we Türkiýäniň 250 çemesi ownuk söwda dükanlarynda satyn alyp bolýar.
Sopbaçlaryň dürli görnüşleri bar, olaryň ortaça bahasy 399 ýewro. Bu adaty sopbaçlaryň ortaça bahasyndan has gymmat. Hyrydarlar satyn alýan “Hövding” sopbaçlarynyň görnüşiniň üýtgedilmegini hem sorap bilýärler, bu bolsa goşmaça 59 ýewro durýar
.
Alstin öz kompaniýasynyň täze tehnologiýany ýene-de özleşdirmegi göz öňünde tutýandygyny aýdýar: “Biziň önümimiziň köpçülige hödürlenmeginden bäri adamlar biz bilen yzygiderli habarlaşýarlar we dürli teklipleri hem öz isleglerini habar berýärler. Gozgalýan meseleleriň biri-de epilepsiýa, ýagny garaguş keseli bilen bagly. Garaguş keselinden ejir çekýän adamlar biziň önümimizi satyn alyp ulanandyklaryny we onuň özleri üçin amatlydygyny aýdýarlar. Emma biziň bu önümimiz tigir sürýänler üçin niýetlenýär. Geljekde biz öz önümlerimiziň ulanyş ugurlaryny giňeltmegi arzuw edýäris, olaryň sportuň typmak bilen bagly görnüşlerinden başlap, garaguş keseli ýaly keselliler bilen bagly medisina maksatlary üçin ulanylmagyny-da gazanmak isleýäris”.
Iýul aýynda ABŞ-nyň Garaguş keseli fondy “Hövding” kompaniýasyna garaguş kesellilerine delalaty degjek bu açyş üçin sylag berdi we bu keselden ejir çekýän adamlara niýetlenen howpsuzlyk guralyny döretmek üçin 25 müň amerikan dollaryna barabar pul baýragyny gowşurdy.


text:
Golaýda Halkara Krizis topary tarapyndan ýayradylan hasabatda merkezi aziýalylaryň Siriýada we Yrakda ýerleşýän “Yslam döwleti” ýaly toparlara barha köp goşulýandygy we olaryň arasynda zenanlaryň hem bardygy aýdylýar.
Şeýlede şol hasabatda Merkezi Aziýadan Siriýa söweşmäge gidýän adamlaryň arasynda jemgyýetiň dürli gatlaklarynyň wekilleriniň bardygy we olaryň esasan hem dini ynançlary boýunça şeýle toparlara goşulýandygy aýdylýar.
Agzalýan hasabatyň awtorlary, Merkezi Aziýadan Siriýa söweşmäge giden jeňçileriň sanynyň 2000-4000 aralygyndadygyny we olardan 300 çemesiniň Türkmenistanyň raýaty diýilip çaklanýandygyny mälim etdiler.
Azatlyk Radiosynyň ýörite gepleşikleriniň şu tapgyrynda, Halkara Krizis toparynyň hasabaty we onuň üstüni açan ýagdaýlary hakda gürrüň edilýär.
Söhbetdeşlige agzalýan raportuň awtorlary, Halkara Krizis toparynyň Merkezi Aziýa boýunça programmasynyň direktory Deirde Tynan, şol toparyň Siriýa boýunça wekili Noah Bonsey, Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa boýunça synçysy Bruce Pannier hem-de “Yslam döwletini” ýakyndan yzarlaýan žurnalisti Joanna Paraszcuk dagy gatnaşýar.
Programmany Azatlyk Radiosynyň direktory Muhammad Tahir alyp barýar. Gepleşigi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Bütin ýurdumyz maşka çykýar
Ýurdumyzyň ähli ministrlikleriniň we edara-kärhanalarynyň, şol sanda Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň harby gullukçylary, ýokary okuw mekdepleriniň talyplary ýerlerde önümçilik maşklaryny ýerine ýetirdiler. Bu iri möçberli çäre şu ýylyň sentýabr aýynda Aşgabatda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna hem-de häzirki wagtda ýarpy ýoluny geçen we ýaryşlaryň başlanmagyna galan 250 güni sanap başlan atly ýörişe gabatlanyp geçirilýär.
17 atlynyň gatnaşmagynda ahalteke bedewlerinde Döwlet baýdagy, Aziýanyň Olimpiýa geňeşiniň baýdagy hem-de Aziýa oýunlarynyň alawynyň nyşany bilen tutuş ýurdumyzyň çäginden geçýän 500 günlük atly ýörişiň hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy boýunça guraldy.
Tutuş ýurdumyzda bu örän iri ýaryşlaryň başlanmagyna sabyrsyzlyk bilen garaşylýar, sebäbi V Aziýa oýunlary bu ugurda görlüp-eşidilmedik bäsleşikler bolar. Birinjiden, bu oýunlar yklymyň çäklerinden çykar. Aziýanyň ýurtlaryndan başga-da, oňa Okeaniýa ýurtlarynyň ençemesi gatnaşar. Mundan başga-da, Oýunlaryň maksatnamasyna sportuň 21 görnüşiniň girizilmegi hem özboluşly rekord sandyr.
Şeýle iri möçberli bäsleşikleriň ýokary derejede guralmagy Türkmenistanyň halkara sport derejesindäki abraýyny belende göterer. Aziadanyň öň ýanynda Aşgabat iri ýaryşlaryň, şol sanda dünýä Aziýa çempionatlarynyň geçirilýän ýerine öwrülýär.


text:
Şu hepde Birleşen Ştatlar Owganystanyň resmileri bilen ikitaraplaýyn howpsuzlyk ylalaşyklarynyň üçünji tapgyryny gepleşmek üçin duşuşmagy planlaşdyrýarlar.
Döwlet departamentiniň metbugat wekili Wiktoriýa Nulandyň aýtmagyna görä, 2014-nji ýylyň ahyryna daşary ýurt güýçleri Owganystany terk edensoň, Birleşen Ştatlaryň goşunynyň ýurtda galmagy baradaky gepleşikleriň “kanuny esaslara” görä ylalaşylmagy maksat edinýär.
Nuland ylalaşygyň netijeli boljagynyň ähtimaldygyny belläp, gepleşikleriň “tutuş şu ýyl” dowam etjekdigini aýtdy.
Şeýle-de gepleşikleriň dowamynda, 2014-nji ýyldan soň owgan goşunyny türgenleşdirmek we howpsuzlygyny üpjün etmäge kömek etmek üçin Owganystanda galjak Birleşen Ştatlaryň goşunyna, nähili derejedäki kazyýet eldegirilmesizligi berilmelidigi barada gürrüňler edilýär.
Bu mesele barada ýanwar aýynyň başynda, Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama bilen Waşingtonda duşuşanda maslahat edilipdi.


text:
Şweýsariýaly prokurorlar Özbegistanyň prezidentiniň uly gyzy Gülnara Kerimowa babatynda derňewiň geçirilýändigini aýtdylar. Kerimowa bikanun pullary ýuwmakda güman edilýär.
Prokuratura çarşenbe günki beýannamasynda jenaýat derňewleriniň ýaýbaňlandyrylandygyny we 2013-nji ýylyň güýzüni öz içine alýandygyny hem Kerimowa babatyndaky korrupsiýa bilen bagly derňewleriň Şwesiýada we Fransiýada hem geçirilýändigini aýtdy.
Şweýsariýa konfederasiýasynyň Jemgyýetçilik ministrliginiň metbugat-wekili Jeannette Balmer AÝ/AR bilen telefon arkaly söhbetdeş boldy.
“Şweýsariýa konfederasiýasynyň Jemgyýetçilik ministrligi ençeme ýurtdan, şol sanda öz derňewlerini gozgan Şwesiýadan hem Fransiýadan ýuridiki hyzmatdaşlygy sorady”, diýip Jeannette Balmer aýtdy.
Resmi beýannama görä, derňewler “Özbegistanyň telekommunikasiýalar bazaryna degişli güman edilýän bikanun işler” bilen baglanyşdyrylýar. Şweýsariýanyň häkimiýetleriniň şübhe astyna düşen özbek hasaplaryndan 660 million ýewrony tussag edendigi aýdylýar. Şeýle-de derňewçiler geçen ýylyň awgust aýynda Kerimowanyň Ženewadaky öýünde barlag geçiripdiler.
Kerimowa geçen ýylyň iýul aýyna çenli Özbegistanyň BMG-däki ilçisi bolup, diplomatik eldegirilmezlik statusyndan peýdalanypdy. Özbegistanda onuň birnäçe media serişdesi ýatyryldy we “Terra Group” media kompaniýasy parahorlukda aýyplanyp, derňew astyna alyndy.


text:
Rim papasy Fransis 24-nji iýunda Ermenistana üç günlük saparyna başlady. Bu ýerde onuň Ýakyn Gündogardaky hristianlaryň agyr ýagdaýy barada Watikanyň aladalanmalaryny beýan etmegine garaşylýar.
Ermenistan Siriýadaky we Yrakdaky yzarlanmalardan gaçyp gelen on müňlerçe bosguny gowy garşy aldy.
Rim papasynyň Ermenistana edýän saparynyň dowamynda 1915-1917-nji ýyllarda Osman imperiýasy tarapyndan 1 milliondan gowrak ermeniniň öldürilmeginiň hatyrasyna gurlan ýadygärlige baryp görmegine, ýurduň uly bolmadyk rim-katolik jemgyýeti bilen duşuşmagyna garaşylýar.
Ermenistan Sowet Soýuzyndan öz garaşsyzlygyny yglan edeli bäri Fransis Ýerewana baran ikinji rim papasydyr.


text:
Daşoguz welaýatynyň Ruhubelent etrabynda Oguzboý obasynyň ýaşaýjylary täze suw geçirijisine eýe bolar. Onuň gurluşygy ilaty ýokary hilli agyz suwy bilen üpjün etmek baradaky maksatnamanyň çäklerinde alnyp barylýar. Toplumlaýyn çäreleriň amala aşyrylmagy hatardan çykan enjamlaryň hem-de arassalamagyň köne usullarynyň çalşylmagyny, suw akymyny batlandyryjy desgalaryň gurulmagyny, arassaçylyk, ekologiýa talaplarynyň berjaý edilişine gözegçilik etmegiň döwrebap usullarynyň ornaşdyrylmagyny özünde jemleýär.
Uzynlygy 11 kilometr bolan suw geçirijiniň gurluşygyny “Asly berk” hojalyk jemgyýeti alyp barýar. Häzirki güne çenli obada geçirijileriň çekilmegi tamamlandy, suw gatlalarynyň gurlyşygynyň ýanaşyk ýerlerini abadanlaşdyrmak işleri alnyp barylýar. Geljekki suw sorujy bekediniň ýerleşen ýerine uzynlygy üç kilometrden gowrak bolan täze elektrik geçiriji çekildi.
Täze suw desgasynyň ulanmaga berilmegi obada jemagat-hojalyk hyzmatlarynyň hilini ýokarlandyrmaga mümkinçilik berer. Tebigy serişdeleri, şol sanda suw serişdelerini aýawly hem-de oýlanyşykly ulanmagyň esasynda ýurdumyzda hemme ýerde arassa agyz suwuny çykarýan kärhanalar gurulýar, täze suw geçirijiler gurlup, olaryň ozalky bar bolanlarynyň durky täzelenýär.
Demirgazyk sebitiň tarp ýerlerinde ýakynda döredilen diňe Ruhubelent etrabynda “Tüni derýa” geňeşliginde we etrabyň dolandyryş merkezinde arassa agyz suwuny öndürýän kärhanalar guruldy, şol ýrlerde suw geçiriji ulgamlarynyň onlarça kilometri çekildi.
Demirgazyk sebitiň tarp ýerlerinde döredilen oba ilaty ýokary hilli agyz suwy bilen üpjün edilýär
Daşoguz welaýatynyň Ruhubelent etrabynda Oguzboý obasynyň ýaşaýjylary täze suw geçirijisine eýe bolar. Onuň gurluşygy ilaty ýokary hilli agyz suwy bilen üpjün etmek baradaky maksatnamanyň çäklerinde alnyp barylýar. Toplumlaýyn çäreleriň amala aşyrylmagy hatardan çykan enjamlaryň hem-de arassalamagyň köne usullarynyň çalşylmagyny, suw akymyny batlandyryjy desgalaryň gurulmagyny, arassaçylyk, ekologiýa talaplarynyň berjaý edilişine gözegçilik etmegiň döwrebap usullarynyň ornaşdyrylmagyny özünde jemleýär.
Eger-de siz sözlemde harp ýalňyşy gören bolsaňyz, şol sözi saýlap Ctrl+Enter basyň


text:
Paýtagtyň halkara aeroportunyň täze kompleksiniň 2-nji terminalynyň mundan bir aý ozal açylyp, ulanyşa berilmegine garamazdan, oňa barýan ozalky köçe, adaty raýatlar üçin petikli saklanylýar. Kosmanawtlar bulwary köçesinde hiç hili abatlaýyş işleri geçirilmese-de, onuň başlanýan ýerinde mundan aňryk hereketiň gadagandygyny alamatlandyrýan ýörite “stop” yşaraty-da goýlupdyr.
Şeýle-de täze terminalyň ýönekeý raýatlaryň awtoulaglary baryp bilýän ýerlerinde hem bu köçä çykyp bolýan ýerleri ýapyk. Şol ýerde uly haýat hem dikilipdir. Diňe ulaglara däl. eýse bu köçäniň boýy bilen ýöräp barýan pyýadalara-da duşmak mümkin däl.
Kosmanawtlar bulwary adaty sürüjiler üçin petikli
Kosmanawtlar bulwary köçesiniň adaty awtoulag ulanyjylar üçin petikli bolmagyna hiç hili resmi düşündiriş berilmän, polisiýanyň ýol gözegçilik gullugynyň işgärleri, goşmaça maglumat bermezden, awtoulaglary yzyna dolamak bilen çäklenýärler.
Nähili-de bolsa, ýerli ilat, daşyndan göräýmäge, ýokary hilli bu bir kilometre golaý köçäniň petikli saklanmagyny onuň täze terminalyň VIP binasyna barýanlygy bilen baglanyşdyrýar. Resmi maglumat berilmese-de, bu ýerleriň ýaşaýjylarynyň aýtmaklaryna görä, bu köçeden diňe prezidentiň ýa-da ýokary wezipeli daşary ýurtly myhmanlaryň awtomobil kerwenleri geçip bilýär.
“Öň bu köçäniň gatnawy köpdi. Häzir bolsa öli ýaly bolup dur. Hatda pyýada ýöräp ýörenlerem az” diýip, bu köçäniň ýaşaýjysy Allaguly aýdýar.
Mundan başga-da täze terminalyň gurulmagy bilen onuň töweregindäki ýaşaýyş jaýlarynyň diwarlary hem mermere meňzeş gurluşyk materialy bilen örtülýär. Kosmonawtlar bulwary köçesiniň ugrundaky ýaşaýjylar üçin, beýleki protokol köçerindäki ýaly, “penjiräňi ýapyk saklamak, kir sermezlik” ýaly aýratyn “düzgünler” hem hereket edýär.
“Esasanam, prezident ýa-da başga bir daşary ýurtly myhman geçende, penjireleri ýapmak, oňa golaýlaşmazlyk barada ýörite gulluklar buýruk berýärler” diýip, Allaguly gürrüň berýär.
Bu köçäniň ýapylmagy täze terminala barýan beýleki awtotransporta hem öz täsirini ýetirýär. Olar täze terminala bu köçeden o diýen uzakda bolmadyk başga köçeden barmaly bolýarlar.
Beýlekiler
Paýtagtda ýokarda agzalan köçe ýaly ýörite köçeleriň ýene-de iň azyndan iki sanysy bar. Olaryň biri öňki Atabaýew häzirki Galkynyş köçesiniň Türkmenbaşy şaýolundan tä Garaşsyzlyk şaýoluna çenli bölegi. Köçäniň bu bölegi prezident köşgüniň günorta tarapyndan geçýär.
"Oguzhan" prezident köşgi açylaly bäri köçäniň bu bölegi ýönekeý awtomobilistler üçin ýapyk. Ol ýerde ýörite bir ýol gözegçi polisiýa işgäri gije-gündiz nobatçylyk edýär.
"Oguzhan" prezident köşgüniň demirgazygyndan geçýän beýleki köçe hem eýýäm ençeme ýyl bäri ýönekeý awtomobil sürüjiler üçin ýapyklygyna galýar. Bu köçeleriň ýanýodalaryndan pyýadalaryň geçmegine gadagançylygyň ýoklugyna garamazdan, şol ýanýodalardan geçip barýan pyýadalara gözüň düşmeýär.
Şu hili köçeleriň, ýagny prezident köşgüniň golaýyndaky ýollaryň ýapyk bolmagyna belli bir derejede adaty ýagdaý hökmünde garalýar. Adamlar bu köçeleriň ýapylmagyna köşkde oturanlary bimaza etmezlik ýa-da olaryň howpsuzlygy üçin edilýär diýip düşünýärler.
Emma aeroporta barýan ýoluň petikli saklanmagyny “gözçykgynçlyk” hökmünde häsiýetlendirýän raýatlar hem bar. Hatda aeroportyň häzirki ýumrulan we geljekde täzeden gurulmaly terminalyna barýan ýol hem öň ýapylmaýardy. Ýogsa, prezident ýa-da daşary ýurtly myhmanlar aeroportdan şol ýol boýunça geçýärdiler.
“Diňe prezident aeroporta barjak ýa-da aeroportdan gaýtjak bolanda, şol ýol ýapylýardy. Kosmanawtlar bulwary köçesi bolsa indi uzak wagtdan bäri ýapyklygyna galýar” diýip, Allaguly Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde aýtdy.
Aşgabadyň içindäki gadagan edilen VIP köçelerden başga-da, Pöwrizä ýa-da häzirki atlandyrylyşy ýaly Arçabile barýan ýokarky şosse hem "Saglyk ýolunyň" ýanyndan başlap, tä Arçabile çenli ýönekeý awtomobilistler üçin ýapyk.
Giden bir uly şosseniň ýapylmagy hem her gün diýen ýaly bu trassadan prezidentiň şäheriň daşyndaky Arçabildäki rezidensiýasyna gatnaýanlygy bilen baglanyşdyrylýar.


text:
Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý Logar welaýatynda ýüz beren parahat ýaşaýjylaryň ölümi bilen baglanyşykly waka sebäpli Hytaýdaky saparyny bes edip, penşenbe güni gyssagly Kabula dolandy.
Bu waka bilen baglanyşykly eden çykyşynda prezident Karzaý Logar welaýatynda NATO-nyň geçiren çarşenbe günki howa hüjüminde 18 sany parahat ýaşaýjynyň ölendigini aýtdy we beýle operasiýalaryň ýol berilmesizdigini nygtady.
Bu wakanyň fonunda penşenbe güni Birleşen Ştatlaryň Goranmak sekretary Leon Panetta öňünden yglan etmezden, Owganystanyň paýtagty Kabula bardy.
Kabulda eden çykyşynda Leon Panetta Pakistanyň tire-taýpa regionlarynda ýaragly söweşijileriň pena tapmagyny dowam etdirýän halatynda Owganystanda durnuklylygy ornaşdyrmagyň kyn boljakdygyny nygtady.