text:
Şu hepdäniň dowamynda Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler we howpsuzlyk syýasaty boýunça baş wekili Ketrin Äşton Merkezi Aziýa ýurtlaryna sapar edýär. Bu saparyň gün tertibine laýyklykda, ol Gazagystana, Gyrgyzystana, Täjigistana we Özbegistana barýar. Türkmenistan näme üçindir saparyň gün tertibinde görkezilmeýär.
Azatlyk Radiosy ÝB-niň Merkezi Aziýa, şol sanda Türkmenistan bilen bagly strategiýasy barada düýbi Brýusselde ýerleşýän Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa Monitoring programmasynyň (EUCAM), şeýle hem düýbi Ispaniýada ýerleşýän “Fride” analiz merkeziniň eksperti Ýos Bunstra
bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Jenap Bunstra, Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça baş wekili Ketrin Äştonyň Merkezi Aziýa saparynyň dowamynda Türkmenistana barmak onuň gün tertibinde görkezilmändir. Munuň nähili sebäpleri bolup biler?
Bunstra:
Men munuň resmi sebäplerini bilemok, ýöne bu barada käbir çaklamalarym bar. Ilkinji nobatda, muny amal etmek sebäp bolan bolmagy ähtimal, çünki bir hepdäniň dowamynda ähli bäş ýurda sapar etmek aňsat iş däldir. Elbetde, Gyrgyzystana barmaly, sebäbi ol ýerde ministrleriň duşuşygy bolýar. Şol duşuşyga Türkmenistanyň hem wekilleri gatnaşar.
Ýöne munuň başga sebäbi hem bolup biler. Birinjiden, Türkmenistana we energiýa bolan gyzyklanma soňky bir-iki ýylyň dowamynda birnäçe ýyl mundan ozalky ýagdaýyndan pese gaçdy. “Nabukko” ýa-da “Günorta koridor” ýaly proýektler boýunça gaty az ösüş duýulýar. Şeýle hem soňky bäş ýylyň dowamynda ÝB-niň Merkezi Aziýa bolan gyzyklanmasy energiýa meselesinden howpsuzlyk meselesine geçdi. Häzir Gyrgyzystanda we Täjigistanda howpsuzlygy we asudalygy saklamak boýunça aladalar artýar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistana häzir sapar edilmeýänliginiň başga nähili sebäbi bolup biler?
Bunstra:
Häzire çenli Türkmenistanda, Aşgabatda ÝB-niň wekilhanasy ýok. Golaýda ÝB-niň täze wekilhanasy Özbegistanda açyldy. Mundan öň bolsa beýleki üç ýurtda ÝB-niň wekilhanalary işläp gelýär. Häzire çenli ÝB-niň ilçisini belläp, wekilhana açmak meselesinde Türkmenistan bilen ÝB-niň arasynda käbir kynçylyklar bar. Şol sebäpden hem, belki Äşton bu mesele çözülýänçä Türkmenistana barmaklygy planlaşdyran däldir.
Azatlyk Radiosy: Egerde Türkmenistanda ÝB-niň wekilhanasyny açmak meselesinde bökdençlikler bar bolsa, onuň perspektiwada çözgüdine nähili garaýaňyz?
Ýos Bunstra, "EUCAM" programmasynyň ýolbaşçysy
Bunstra:
Men bu meselede nämäniň bökdençlik döredýändigini açyk bilemok, ýöne men ÝB-niň daşary işler edarasynyň ýakyn geljekde Aşgabatda öz wekilhanasynyň açylmagyny isleýändigini oňat bilýärin. Ýöne meniň pikirimçe, Türkmenistan akkreditasiýa bermek meselesinde howlugýana meňzemeýär.
Azatlyk Radiosy: Ketrin Äşton geçen hepdede Radiomyz bilen söhbetdeşlikde Merkezi Aziýa ýurtlary bilen gatnaşyklarynda bilim boýunça has köp hyzmatdaşlyk etmek isleýändigini aýtdy. Regionda bilimi ösdürmek üçin ÝB nähili ýardam berip biler?
Bunstra:
Merkezi Aziýada ÝB-niň alyp barýan üç sany regional proýektiniň biri hem bilim ugrundandyr. Beýlekileri bolsa kanunyň hökmürowanlygy we daşky gurşawy goramak boýunça proýektlerdir. ÝB häzir bilim ugry boýunça hyzmatdaşlygyň möhümdigi baradaky alamaty bilýär.
Ýöne regiona peýda berjek bilim boýunça initiatiwanyň amal edilmegi boýunça işler haýal gidýär. Hususanda ýurt derejesinde haýal gidýär. Bu bolsa “Erasmus Mundus” we “Tempus” ýaly ÝB-niň giň göwrümli programmalaryny amala aşyrmakda aladalar döredýär. Bu ýokary okuw jaýlarynyň studentleriniň alyş-çalyş programmasydyr. Az sanly hususy uniwersitetler diýäýmeseň, MA-nyň köp uniwersitetleriniň bu programmalara gatnaşyp, olardan peýda görmäge ýeterlik ukyby hem-de tejribesi ýok. Şunlukda, bu ugurda köp iş edilmeli.
Azatlyk Radiosy: Golaýda Türkmenistanyň ýokary okuw jaýlarynyň mugallymlarynyň bir topary okuw sapaklaryny planlaşdyrmak, okatmak boýunça Brýusselde gurnalan ýörite programma gatnaşdylar. Şeýle alyş-çalyş programmalarynyň täsirine nähili garaýaňyz?
Bunstra:
Bu örän pozitiw ýagdaý. Bilimi ösdürmek Türkmenistan üçin has hem möhüm, çünki bu ýurtda soňky 10 ýyllyklaryň dowamynda bilim sistemasy dargadyldy. Men türkmen hökümetiniň beýleki ýurtlar bilen bilim alyş-çalyşygy boýunça programmalary üçin açyk bolmagyna umyt baglaýaryn.
Diňe Ýewropa ýurtlary bilen däl-de, eýsem Türkiýe, Orsýet we Amerikanyň Birleşen Ştatlary bilen hem bu ugurda hyzmatdaşlygy giňeltmeli. Sebäbi bu örän möhüm meseledir. Hususanda, bu diňe ýokary bilime degişli bolman, eýsem başlangyç we ýörite orta, hünär öwredýän bilim bilen baglylykda hem alnyp barylmaly. Men geljek ýyllarda ÝB bu ugurda has takyk syýasat alyp barar diýip umyt baglaýaryn. Şeýle hem, men bu ugurdaky hyzmatdaşlygy we kömegi Aşgabadyň isleg bilen kabul etmegine umyt baglaýaryn.
Azatlyk Radiosy: Golaýda türkmen hökümeti ýurtda halkara standartlaryna gabat gelýän bakalawr we magistratura boýunça okuw programmalaryny girizip, iňlis dilinde sapak berjek uniwersiteti döretmek barada teklibi orta atdy. Şeýle initiatiwany ýurtda durmuşa geçirmek üçin nähili mümkinçilikleri we problemalary görýäňiz?
Bunstra:
Dogrymy aýtsam, Türkmenistanyň başlangyç bilim sistemasynda düýpli problemalar bar. Şonuň üçin ýurduň bütin bilim sistemasyny noldan diýen ýaly başlamaly. Bu işde halkara kömegi ýerlikli bolardy. Meniň pikirimçe, ýokary bilim sistemasynda beýleki ýurtlaryň uniwersitetleriniň arasynda tejribe alyş-çalyşygy, studentleriň alyş-çalyşygy möhüm bolup durýar.
Ýöne Türkmenistan adamlaryň syýahat etmeklerine çäklendirmeleri we üzňeligi saklasa, onda halkara standartlaryna gabat geljek hakyky bilim sistemasyny döredip bolmaz. Bakalawr we magistratura programmamayz bar diýip bilerler, ýöne beýleki uniwersitetler we beýleki ýurtlar bilen hyzmatdaşlyk etmezden ol hakyky bilim sistemasy bolmaz. Şunlukda, takyk proýektler gerek. Men ýurduň geljegi üçin bilimiň möhümdigine türkmen ýolbaşçylarynyň ynanýandyklaryna umyt baglaýaryn.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistan ýaly ýurtlar bilen gatnaşyklarynda üzňelik bilen ysnyşygyň arasyndaky ýodada ÝB-niň ikinji ýoly saýlaýandygy aýdylýar. Muňa siz nähili garaýaňyz?
Bunstra:
Elbetde, men ysnyşygyň möhümdigi bilen ylalaşýaryn, ýöne her zadyň çeni bolmaly. Sebäbi, eger-de ýurtlar özlerini üzňeleşdirse, eger-de ýurtlar awtoritar usul bilen dolandyrylsa, hiç hili demokratiýa bolmasa, eger-de adam hukuklary köp bozulýan bolsa onda pozitiw özgerişe ýetip bolmaýar.
Belli bir pursatda şeýle ýagdaýdan saplanmak gaty kyn düşýär. Ysnyşmak ýolunyň ähmiýeti demokratiýa, adam hukuklarynyň bozulýandygy we beýleki meseleler barada alada bildirmäge mümkinçiligiň bolmagyndadyr. Meniň pikirimçe, şol ýol bilen hem gitmeli. Men Aştonyň Merkezi Aziýa ýurtlarynyň liderleri bilen duşuşygynda bu meseleleri galdyrjagyna umyt baglaýaryn.


c: text/html

text:
BMG-niň Siriýa boýunça ýörite wekili Lahdar Brahimi Siriýanyň häzirki prezidenti Başar al-Assad geljekde bu ýurtda dörediljek geçiş hökümetiniň düzümine girip biler diýip hasaplamaýandygyny aýdýar.
Bu barada Lahdar Brahimi “Roýter” habar agentligine beren interwýusynda öz garaýşyny mälim etdi.
Siriýada geçiş hökümetini döretmek bu ýurtdaky konfliktleri çözmek üçin bir çygalga hasaplanylýar.
Mundan birneme öň BMG-niň Siriýa boýunça ýörite wekili Lahdar Brahimi BBC habar korporasiýasyna beren interwýusynda Assadyň maşgala dinastiýasynyň indi 40 ýyl bäri Siriýa ýolbaşçylyk edip gelmegini siriýalylaryň özleriniň-de “juda uzak möhlet” diýip hasaplaýandyklaryny belledi.
Halk köpçüligi bir maşgalanyň 40 ýyllap häkimiýeti dolandyrmagyny juda uzyn möhlet diýip hasaplaýar
Başar al-Assad häkimiýet başyna öz kakasynyň ornuna 2000-nji ýylda gelipdi. Onuň kakasy Hafez 1970-nji ýyldaky döwlet agdarylyşygynda häkimiýet başyna gelip, bu wezipede 30 ýyllap oturypdy.
Şu geçen ýekşenbe güni Başar al-Assadyň oppozision güýçleri “terrorçylar” we “Günbataryň gurjaklary” diýip atlandyryp, olar bilen gepleşik geçirmekden ýüz öwürmegi Lahdar Brahiminiň prezident Assad barada şeýle tutanýerli garaýşy öňe sürmegine has-da itergi berene meňzeýär.
“Harby çözgüt ýok”
Jenap Brahimi şu hepdäniň anna güni Ženewada Birleşen Ştatlaryň we Orsýetiň ýörite wekilleri bilen duşuşyp, Siriýa bilen bagly meseleleri ara alyp maslahatlaşmagy planlaşdyrýar.
BBC habar gullugyna beren interwýusynda Lahdar Brahimi şeýle diýdi: “Siriýada, meniň pikirimçe, halk köpçüligi bir maşgalanyň 40 ýyllap häkimiýeti dolandyrmagyny juda uzyn möhlet diýip hasaplaýar. Şoňa görä-de, bu ýurtda hakyky özgerişlik bolmaly. Meniň pikirimçe, prezident Assad halkyň isleglerine garşylyk görkezmän, olaryň talabyna seslenmeli”.
Jenap Brahimi Siriýadaky krizise harby ýollar arkaly çözgüt tapyp bolmajakdygyny-da nygtady. Birleşen Milletler Guramasy bu ýurtda 2011-nji ýylda halk gozgalaňlarynyň başlanaly bäri jemi 60 müňden gowrak adamyň öldürilendigini aýdýar.
Birneme soňra jenap Brahimi “Roýter” habar agentligine beren interwýusynda Siriýada geçiş hökümetini döretmek mümkinçilikleri barada gürrüň edip, Başar al-Assadyň “hökümet agzasy bolup bilmejekdigini” aýtdy.
Lahdar Brahiminiň bu çykyşyna häzirlikçe Siriýanyň hökümetinden resmi reaksiýa bolmady. Emma Siriýanyň oppozisiýasy onuň bu garaýşyny hoşallyk bilen garşy aldy.
Jenap Brahimi prezident Başar al-Assadyň geçen ýekşenbe güni eden çykyşy barada-da tankydy garaýyşlary aýtdy. Siriýanyň prezidenti şol eden çykyşynda parahatçylyk barada dialoglaryň bolmalydygyny aýtsa-da, öz garşydaşlary bilen nähilidir barlyşyga gelmek mesele barada gürrüň etmedi. Ol diňe “Siriýa dönüklik etmedikler” bilen dialoga girip biljekdigini aýdyp, köpmanyly gürrüň etdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Düýn tebigy resurslar bilen bagly konfliktlere, korrupsiýa, tebigata ýetirilýän zyýana we adam hukuklarynyň bozulmalaryna garşy 15 ýyl bäri göreş alyp barýan «Global Witness» guramasy «Gaz kompaniýasy türkmen diktatory üçin ýahta satyn aldymy?» diýen sözbaşyly beýanat ýaýratdy
.
Ol beýanatda hususy gaz kompaniýasy bolan «Iteranyň» Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedowa sowgat bermek üçin 60 million ýewro durýan ýahta satyn alyp-almandygy sorag astyna alynýar.
Düýbi Britaniýada ýerleşýän «Global Witness» bu soragy «Itera» kompaniýasyna hem beripdir. Ýöne «Iteranyň» Moskwadaky metbugat sekratary bu soraga «bu maglumatyň hakykata laýyk gelmeýändigini we özleriniň beýle çaklamalara düşündiriş bermeýändiklerini» aýdyp, jogap beripdir.
«Itera» kompaniýasynyň prezident Berdimuhamedowa gymmat bahaly ýahta sowgat berendigi baradaky garaýyşlar “WikiLeaks” internet saýtynda çap edilen ýaşryn diplomatik hatlarda aýdylýardy.


text:
Şu gün Azatlyk Radiosynyň Owganystandaky habarçysy ýol gyrasynda goýlan minanyň partlamagy netijesinde bu ýurduň Jöwüzjan welaýatynyň Miňejik etrabynyň polisiýa edarasynyň başlygynyň we ýene-de bäş sany polisiýa işgäriniň ölendigini habar berdi.
Wakada Miňejik etrabynyň prokurory we ýene-de iki adam ýaralanypdyr.
Bu wakanyň türkmenleriň gür ýaşaýan ýeri bolan Akja etrabynyň golaýynda ýüz berendigi habar berildi. Wakada ölen we ýaralanan adamlaryň hemmesi etniki türkmenler.
Azatlyk Radiosynyň habarçysy bu partlamada ölen Miňejik etrabynyň polisiýa edarasynyň başlygynyň adynyň Haknazardygyny, ýaralanan prokuroryň adynyň bolsa Agageldidigini aýtdy. Ýöne olaryň familiýasyny anyklaşdyrmak häzirlikçe başartmady.


text:
Dost-Doganlygyň Taryhy
AŞYK AÝDYŇ PİR
AŞYK AÝDYŇ PİRİM BARDYR ÝARANLAR
Kim ol diýlen sowallara jogap deý,
Bu men diýip girdiňmikäň düýşlere.
Ýatdan çykmaz ýagşylyk deý sogap deý,
Märekede adyň tutar üşmeleň.
Saňa sygyndylar gara gyşlarda,
Azaşanlar, ejizlänler, doňanlar.
Diýildi gaý tupan bolsa başlarda,
Aşyk Aýdyň pirim bardyr doganlar.
Öýke etmän kim boldyka diýilse,
Dindar diýip ýüzlerini sowanlar.
Bir kişiniň ady ile ýaýylsa,
Bihal däldir bidüp däldir doganlar.
(Mämmetnazar Babanazarow)
Aýdym–sazyň düýpsiz ummanyna düşen her bir sungat ussadynyň, Aşyk Aýdyň pirden pata almalydygy asyrlar boýy dowam edip gelýän däpdir. Türkmeniň meşhur, unudulmajak ägirt aýdım–saz ussatlary Garadäli Gökleň, Şükür bagşy, Pälwan bagşy, Çuwal bagşy, Sahy Jepbar, bular Aşyk Aýdyň piriň guburyny zyýarat edip başynda aýdym–saz ýaňlandyran ussatlardyr. Aşyk Aýdyň piriň mazary Türkmenistanyň Daşoguz welaýatynda ýerleşýär. Täsin ýeri, Aşyk Aýdyňyň öz wesýeti bilen mazarynyň başynda aýdym–saz edilen ýeke–täk ussatdyr.
Aşyk Aýdyň kim bolupdyr diýen sowala, 1991–nji ýylda ýaş şahyr Mämmetnazar Babanazarowyň kitabyna sözbaşy ýazan, Türkmenistan ýazyjylar birleşiginiň agzasy Nury Altyýewiň, Aşyk Aýdyň pir barada geçiren barlaglarynyň netijesini siziň bilen paýlaşmak isledik. Nury Altyýewiň aýdyşına görä Aşyk Aýdyň piriň hakyky ady Aşur-ed-din Şihabittin Omar bolmaly, onuň haçan doglandygy heniz belli däl, ýöne aradan çykan ýyly 1235 ýyl bolandygy we Wasdan şäheriniň Diýarbekir (hedidinde) obasynda ýaşandygy bellenip geçilýär. Taryhdan çen tutsak ol Çingiz han Horezmi basyp alandan soň hem 15–16 ýyl ýaşapdyr. Aşyk Aýdyň piriň 115–120 ýaşandygy hakynda çaklamalar bar. Eger şeýle bolsa onuň doglan ýyly 1115–1120 ýıllara dogry gelýär. Aşyk Aýdyň, Nejep oglan dessanynda, gören düýşini beýan edendigi hakynda şeyle setirler bar.
Bir niçe ashaplar geldi düyşimde,
Bir ahwalat gördüm yüz onbaşimde.
Pygamber tajini goýdy başymda,
Tamamy başlary külahly geldi.
Aşyk Aýdyň piriň ýaşap geçen ýurdy barada Nejep oglan we Görogly dessanlarynda şähri Bossan diýlip agzalyp geçilýär. Bu şäheriň Türkmenistanyň Daşoguz welaýatynyň Was owazisi bolandygyna şühbe ýokdyr. Sebäbi bu keramatly piriň gubury şu wagyt hem şol ýerde ýerleşendir. Mundan başgada, Nejep oglan dessanynda Aşyk Aýdyň piriň 360 sopysynyň bolandygy, 115 ýaşynyň içinde–de köp şägirt ýetişdirendigi nygtalýar. Nejep oglan dessanynda Aşyk Aýdyň pir halk arasynda ýokary saz mekdebiniň mugallymy hökümünde orta çykýar. Onuň zamanynda bagşylar, şahyrlar, iliň öňüne çykmadan önürti Aşyk Aýdyň pirden ak pata almasy olaryň abraýlaryny has ýokary göteripdir. Ol parasatly, ahlakly akyldarlara mahsus bolan ähli sypatlary özünde jemläpdir. Ol hiç wagt mal, dünýä hakynda oýlanman, hemişe dogrulygyň we hakykatyň tarapdary bolupdyr. Muny şägirdi hökmünde Nejebe beren pendi–nesihatynda hem görýäris.
Aşlyk Aýdyň aýdar magrypet şuldur,
Şerigat–tarikat bir dogry ýoldur.
Menden saňa soňky nesihat oldur,
Pendim budur tekepbirlik eýleme.
Aşyk Aýdyň pir 32 sazy bir gulakdan düzüp aýdym aýdan toparyň ýolbaşçysy bolupdyr diýilýär. Ol döwrüniň meşhur saz we söz ussadydyr we häzirki wagta çenli ady dillerde dessan bolup, mazarynyň başyna pata almana gelen ýaş saz we söz ussatlary hiç wagt egsilmändir. Aşyk Aýdyň pir dünýäden öteninden bu ýana bagşylar Aşyk Aýdyň piri düşünde görüp şoňa hem ynanypdyrlar. Aşyk Aýdyň piriň mazarynyň başyna baryp düňäp ýatan kişä düýşünde birzatlar beriler ekeni. Eger ol käse doly şerap berse, ony doly içen adam elyetmez bagşy bolmaly, hemmesini içip ýetişmänkä oýansa ol sazanda bolmaly. Taýak berse çopan, pil berse dayhan bolar diýen rowaýatlar henizem halk arasynda aýdylyp gelinýär.
1990–njy ýyllarda Aşyk Aýdyň piriň mazarynyň başynda müjewürlik eden Hoja aganyň gürrüň bermegine görä, bu ussat Ebu Bekir Syttdyhyň sopyçylyk ýolyny dowam etdiriji we bu ugurda birnäçe kitaplar hem ýazandygy hakynda–da aýdyp geçipdir. Hatda şol döwürde Hoja aganyň elinde bar bolan “Awaris Şiriýe es Salam Hed” atly kitabyň Aşyk Aýdyň piriň ýazan eseri bolup biler diýlen çalkama hem bar. Bu pikirlerden ýola çykylsa, Aşyk Aýdyň diňe bir dessanlaryň gahrymany däl, eýsem taryhy şahsyýetdir. Ýöne biziň günümize çenli bu ussadyň kimdigi barada doly maglumat berilmandir. Bu ussadyň kimligini dolulygy bilen orta çykaryp biljek gaty ylymly taryh we edebiýat alymlarynyň üns merkezine öwrülmesine garaşylýar. Aşyk Aýdyň pir hakyndaky sözümize şahyr Mammetnazar Babanazarowyň goşgy setirleri bilen başladyk we ýene–de onuň goşgy setirleri bilen tamamlamagy makul bildik.
Oguz han göymüş heňňamlar, pederden gandan geçendir,
Oňa gylyç çalynan güni gerçekler jandan geçendir.
Diri galsa razy bolyp hökümdar şandan geçendir,
Namysjaň ilim arkamda, egnimi ýazyp gezeýin.
Aşyk Aýdyň owaz bardyr gözlerimiň ýaşlarynda,
Ilimiň toýynda bagşy men, zar aglaryn ýaslarynda.
Bir dilegim aýdym galsyn önjekleriň ýatlarynda,
Garramaz heňňam ýolunda jigermi ezip gezeýin.


text:
Russiýanyň Federal Howpsuzlyk Gullugy (FSB) Russiýa tarapyndan anneksiýa edilen Krym sebitinde ukrain “diwersant toparynyň” agzasydygy güman edilýän adamlaryň ele salnandygyny aýdýar.
10-njy noýabrda ýaýradylan beýanatda aýdylmagyna görä, 9-njy noýabrda Sewastopol şäherinde “Ukrainanyň Goranmak ministrliginiň esasy aňtaw direktoratyndan diwersant-terrorist toparyň agzalary tussag edildi”.
Federal Howpsuzlyk Gullugynyň maglumatyna görä, bu topar “harby desgalara we jemgyýetçilik infrastrukturalaryna sabotaž aktlaryny amala aşyrmagy planlaşdyrypdyr. Maglumatda olarda aragatnaşyk esbaplarynyň we “güýçli partladyjy serişdeleriň, ýaraglaryň” bolandygy mälim edilýär.
Ukrainanyň Goranmak ministrligi Russiýanyň Federal Howpsuzlyk Gullugynyň aýyplamalaryny ret edip, bu “Russiýanyň ýerli ýaşaýjylara garşy amala aşyrýan öz repressiw çärelerini aklamak we halkara arenasynda Ukrainanyň adyny garalamak maksady bilen edýän nobatdaky toslamalary” diýdi.


text:
ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçihanasynyň ýaýradan maglumatyna görä, 15-nji oktýabrda ABŞ-nyň hökümet wekillerinden düzülen delegasiýa Özbegistan bilen serhetde ýerleşýän Farapda täze türkmen serhet geçelgesiniň resmi açylyş dabarasyna gatnaşmak üçin Türkmenabada barypdyr.
“Iň döwrebaplaşdyrylan enjamlar bilen üpjün edilen bu bina halkara söwdasyna netijeli ýol açar, we şol bir wagtda-da, neşe serişdeleriň, köpçülikleýin gyrgynçylyga niýetlenen ýaraglaryň, adamlaryň we kontrabandanyň bikanun dolanşygynyň öňüni almaga ýardam eder” diýlip, bu barada ýaýradylan metbugat beýanatynda aýdylýar.
Maglumata görä, Amerikanyn Birlesen Ştatlary tarapyndan maliýeleşdirilen ilkinji "Altyn Asyr" serhet geçelgesi 2006-njy ýylda Eýran bilen serhetde, ikinjisi "Ymamnazar" serhet geçelgesi bolsa, 2007-nji ýylda Owganystan bilen serhetde açylypdy.
Serhet geçelgesiniň ýokary derejeli tehniki mümkinçilikleri Türkmenistan bilen Özbegistanyň arasyndaky serişdeleriň hem-de harytlaryň howpsuz, goragly akymyny ýokarlandyrar.


text:
“Özbegistanyň yslam hereketi” atly gadagan edilen toparyň agzasy diýilýan adam Gyrgyzystanyň günortasyndaky Oş şäherinde tussag edildi.
Oşyň polisiýasynyň aýtmagyna görä, 32 ýaşly ýerli ýaşaýjy Oşyň aeroportundan Orsýete uçjak bolanda tussag edilipdir. Onuň ady ýaşyryn saklanýar.
Derňewçiler bu adamyň Pakistanda terrorçylaryň lagerinde türgenleşdirilendigini we birnäçe wagtlap Türkiýede ýaşandygyny adýarlar. Ol Gyrgyzystanda terrorçylykly hereketleri planlaşdyrmakda we Siriýada yslamçy söweşijileriň hataryna goşulmaga ündemekde aýyplanýar.
Geçen hepdede Oşyň kanuny goraýjy ofiserleri terrorçy hereketlere agza bolmakda güman edilýän alty adamy tussag etdiler we olary ýerli resmilere hüjüm etmek üçin dildüwişikde, köpçülikde terrorçylyga ündemekde we ýarag, partlaýjy serişdeleri hem gadagan edilen edebiýaty saklamakda aýypladylar.


text:
Belarusyň prezidenti Aleksandar Lukaşenko ýekşenbe güni dawaly geçen saýlawlarda çakdanaşa ýokary görkezijiler bilen ýeňiş gazandy diýlip yglan edildi. Bu gezek Aleksandar Lukaşenko dördünji möhlete prezident saýlandy.
Şu gün Belarusyň Merkezi Saýlaw Komissiýasynyň başlygy Lidiýa Ýermoşina ses bermäge gatnaşan ilatyň 80 prosente golaýynyň Aleksandr Lukaşenko ses berendigini yglan etdi.
Ýöne bu saýlawlaryň netijesi özi bilen uly protest çykyşlaryny we özara çaknyşyklary-da getirdi. Öten agşam polisiýa we näbelli howpsuzlyk güýçleri paýtagt Minskde saýlawlaryň netijesine protest bildirip demonstrasiýa çykan müňlerçe adamlara garşy gazaply güýç ulanyp, olary dargytdylar.
Wakada howpsuzlyk güýçleri dürre taýaklar bilen adamlary ýençdiler we ýüzlerçe adamy tussag etdiler. Urlup-ýenjilen we tussag edilen adamlaryň arasynda prezidentlige dalaş eden kandidatlardan hem birnäçesi bar. Netijeler nägilelik döredýär
Protestçiler öz çykyşlarynda prezidentlik saýlawlarynyň barşynda Aleksandr Lukaşenkonyň ýeňiji diýlip yglan edilmegi üçin häkimiýetler tarapyndan giň gerimde galplyklaryň amala aşyrylandygyny öňe sürdüler.
Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenka ses bermäge barýar, Minski, 19-njy dekabr.
Bu saýlawlaryň öňýany geçirilen birnäçe garaşsyz pikir soralyşyklar Aleksandr Lukaşenkonyň ilatyň bary-ýogy 30 prosent töweregi sesini aljakdygyny görkezipdi. Bu bolsa, onuň kanun boýunça ýeňiji diýlip yglan edilmegi üçin zerur bolan 50 prosent sesden hem azdygyny aňladýar.
Öten agşam Minsk şäheriniň merkezindäki «Oktýabr» meýdançasyna ýygnanan protestçileriň sany kem-kem köpelip, ahyrky netijede ol 20 müň töweregi adamlyk uly mähellä öwrüldi.
Başda adamlaryň demonstrasiýasy ümsüm başlan-da bolsa, birneme soňra käbir protestçileriň hökümet binasyny zabt etmek üçin eden synanyşyklarynyň netijesinde, ol garpyşykly bulagaýçylyga öwrüldi.
Hökümet binasyna hüjüm eden adamlaryň binanyň penjirelerini we gapylaryny döwdüler. Tiz wagtdan binanyň daşyny halka bilen gurşan howpsuzlyk güýçleri protestçileri dürre taýaklar bilen ýenjip we olary maşynlara salyp, alyp gidip başladylar.
Howpsuzlyk güýçleriniň ýençmekleri netijesinde prezidentlige dalaşgärlerden biri, 64 ýaşly Uladzimir Nýaklýaýew huşundan gitdi we ol dessine tiz kömek ulagynda keselhana alnyp gidildi. Uladzimir Nýaklýaýewiň aýaly Wolha birneme soňra äri huşuna gelenden soň, adaty graždan geýimindäki adamlaryň bir toparynyň ony güýç bilen keselhanadan alyp gidendiklerini aýtdy.
Minskdäki wakalarda howpsuzlyk güýçleriniň hüjümlerini wideo ýazga geçirýän käbir žurnalistlere-de hüjüm edildi.Ýiti tankyt edildi
Häkimiýetleriň protestçilere garşy gazaply güýç ulanmagyny şu gün käbir daşary döwletleriň we guramalaryň resmileri tankytlap çykyş etdiler.
Şu gün Ýewropa Bileleşiginiň daşary gatnaşyklar bölümi öz ýaýradan beýanatynda «ençeme oppozisiýa liderleriniň we prezidentlige kandidatlaryň urulmagyny we tussag edilmegini» berk ýazgarýandygyny nygtapdyr.
Bileleşigiň daşary gatnaşyklar bölüminiň başlygy Katerin Aşton tussaglykdaky prezidentlige kandidatlaryň haýdan-haý azatlyga goýberilmegine çagyryş etdi.
Bu wakalary tankytlap çykyş edenleriň hatarynda Ýewropa Parlamenti, Polşanyň we Litwanyň Daşary işler ministrlikleri, Birleşen Ştatlaryň Belarusdaky ilçihanasy hem bar.
Bu prezidentlik saýlawlaryndan öň Ýewropa Bileleşigi Belarusda demokratik prinsiplere esaslanýan talabalaýyk saýlawlaryň geçirilen halatynda, Belarusa 3 milliard dollar maliýe ýardamyny berjekdigini yglan edipdi.
Indi Bileleşigiň göz öňünde tutýan bu ýardamynyň ykbaly Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk guramasynyň Belarusdaky saýlawlar barada ýaýratjak hasabatyna bagly bolar diýlip garaşylýar.


text:
Birleşen Ştatlarda çykan habarlarda aýdylmagyna görä, bank läheňi «JPMorgan Chase» 2008-nji ýylyň maliýe krizisiniň öňüsyrasynda satan ipoteka-goraglarynyň hili babatda aýdylýan zatlar barada oňuşmak üçin Birleşen Ştatlaryň Adalat departamentine 13 milliard dollar jerime tölemäge deslapdan razy boldy.
Habarlarda aýdylmagyna görä, teklip edilýän ylalaşyk bank işgärleriniň käbiriniň işleri bilen baglylykda açylan jenaýat derňewiniň ýatyrylmagyny öz içine almaýar. Ol derňewleriň dowam etdirilmegine garaşylýar.
Eger tassyk bolsa, 13 milliard dollar jerime amerikan kompaniýasy tarapyndan aýyplamalar babatda ylalaşmak üçin tölenen iň uly pul bolar.


text:
“Talybanyň” sözçüleri bu hereketiň baş lideri Molla Omaryň ölendigi baradaky habarlary ret etdiler.
Sözçüler öz telefonlaryna hakerlik edilip girilendigini we öz atlaryndan galp ýazgyly maglumatlaryň ýaýradylandygyny aýtdylar.
Sözçüleriň biri Zabiulla Mujahid bu galp habarlaryň ýarýadylmagynda amerikan aňtaw gullugyny günäledi we ar almagy wada berdi.
Ozal Mujahid we ikinji sözçi Muhammad Kari Ýusup tarapyndan ulanylan telefonlardan gelen habarda “ruhy lider Molla Mohammad Omar Mujahid ýogaldy, Alla oňa rehmet etsin” diýilýärdi.


text:
Birleşen Ştatlaryň Kongresiniň derňew bölümi neşekeşligiň owgan polisiýasy üçin uly problemadygyny aýdýar.
Polisiýa işe girýänlerde geçirilýän barlaglar käbir ýerlerde her 10 adamyň dördüsiniň neşe ulanýandygyny görkeziýär.
Hökümet jogapkärçiligi edarasy bikanun neşe söwdasynyň pitneçilige garşy alnyp barylýan kapmaniýa uly bökdençlik döredýändigini aýdýar.
Owganystan dünýäde öndürilýän neşäniň 90 prosentini öndürýär.
Birleşen Ştatlaryň hökümetiniň Owganystandaky neşe gaçakçylygyna garşy tagallalaryna garamazdan, derňewiň maglumatlaryna görä, owgan polisiýasynyň ýaş esgerleriniň bir topary neşekeş we neşe söwdasy bilen ilteşikli.


text:
21-nji dekabrda Türkmenistanyň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň aradan çykanyna 8 ýyl doldy.
Şondan bäri geçen döwürde Türkmenistanyň içeri we daşary syýasatynda näme üýtgeşiklik boldy?
Halk içinde ozalky prezident Nyýazowyň syýasy mirasy bilen häzirki prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň alyp barýan syýasatlaryna nähili baha berilýär?
Azatlyk Radiosynyň «Dünýä türkmenleri» gepleşiginiň nobatdaky sanynda, daşary ýurtlarda ýaşaýan synçylar bilen söhbetdeşlik esasynda, şu soraglara jogap agtaryldy.
Söhbetdeşligi diňläp, pikirleriňizi paýlaşmaga çagyrýarys.


text:
Halas edijiler Taýwanda, 17 gat ýaşaýyş jaýynyň harabasynyň aşagynda 124 adam galandyr öýdýärler.
Bu jaýyň ýer ynanmasynda ýykylanyna bir gün boldy. Şäher häkimi 7-nji fewralda köp adamyň ýykylan jaýyň içinde we aşagynda galandygyny aýtdy.
200-den gowrak adam halas edildi. 6-njy fewralda günorta Taýwanda bolan 6.4 bally ýer titremesinde şu wagta çenli jemi 26 adamyň ölendigi tassyk boldy. 500 çemesi adam bolsa ýaralandy.
Içeri işler ministri Çen Wei-jen ýer yranan wagty adamlaryň köpüsiniň içerde bolandygyny, sebäbi maşgala agzalarynyň täze hepdäniň Aý täze ýyl baýramlaryny bellemek üçin toplanandygyny aýtdy.


text:
Bankyň döredilişi
Türkmenistanyň Prezidentiniň 2011-nji ýylyň 9-njy sentýabrynda PP-5854 belgili permany esasynda Türkmenistanyň Döwlet ösüş banky döredildi.
Durnuklaşdyryş gaznasynyň serişdeleriniň hasabyna amala aşyrylýan maýa goýum taslamalary boýunça döwletiň maliýe wekili hökmünde Türkmenistanyň Döwlet ösüş bankynyň üstüne eýeçiligiň görnüşine garamazdan kärhanalaryň we hususy telekeçiligiň önümçiligi ösdürmek, döwrebaplaşdyrmak täze iş ýerlerini döretmek bilen bagly taslamalaryna uzak möhletli ýeňillikli karzlary bermeklik wezipesi ýüklenildi.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş derejesini has-da ýokarlandyrmak boýunça kabul edilen ähli maksatnamalar üstünlikli amala aşyrylýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň "Döwlet adam üçindir" diýen şygaryny doly häsiýetlendirýän halkyň durmuş hal-ýagdaýlaryny ýokarlandyrmaklyga gönükdirilen syýasatyny amala aşyrmak maksady bilen, Türkmenistanyň Energetika we senagat ministrligi, Türkmenistanyň Gurluşyk ministrligi, Türkmenistanyň Oba hojalyk ministrligi, Türkmenistanyň senagat ministrligi, "Türkmenawtoýollary" Döwlet konserni, Türkmenistanyň Sport baradaky Döwlet komiteti, Aşgabat şäher häkimligi tarapyndan Aşgabat şäheriniň 10 ýyl Abadanlyk şaýolunyň ugrunda bina edilen ýaşamaga ähli amatlyklary bolan has oňaýly belent ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşygy Türkmenistanyň Döwlet ösüş banky tarapyndan uzak möhlete ýeňillikli şertlerde karzlaşdyryldy.
Türkmenistanyň Çuňňur Hormatlanýan Prezidentiniň ýurduň "azyk garaşsyzlygyny" üpjün etmäge gönükdirilen agrosenagat toplumyny ösdürmek maksady bilen çykaran kararlaryna laýyklykda, "Türkmengallaönümleri" assosiasiýasyna Ahal, Balkan, Daşoguz, Lebap, Mary welaýatlarynda gallany gaýtadan işleýän önümçilik toplumlaryny gurmaklyk maksady bilen bank tarapyndan ýeňillikli şertlerde uzak möhlete berilen karz serişdeleri ýerleşdirildi.
Halkyň saglygynyň we rowaçlygynyň aladasy, ýurduň her bir raýatynyň bähbidini goramak, çalt depginler bilen ösýän Türkmenistanyň döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolup durýar. Saglygy goraýyş we derman senagatynyň yzygiderli ösüşine Türkmenistanyň ilatynyň ýokary hilli, howpsyz däri-dermanlar, saglyk maksatly serişdeler bilen üpjünçiligini mundan beýläk-de gowulandyrmak, şeýle-de täze iş orunlaryny döretmek maksady bilen Türkmenistanyň saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligine hem bank tarapyndan "Diş bejeriş" merkezini hem-de Infuzion kärhanasyny gurmaklyk üçin uzak möhletli ýeňillikli karz serişdeleri berildi.
Şeýle hem, ýurdumyzda bedenterbiýe we sporty ösdürmeklige uly üns berilip, milletiň saglygyny berkitmekde, berk bedenli we ruhy taýdan sagdyn ýaş nesli ösdürip ýetişdirmek maksatlarynda hem Türkmenistanyň Döwlet ösüş banky tarapyndan "Awaza" milli syýahatçylyk zolagynda döwrebap binalar we desgalar toplumyny, häzirki zaman enjamlary bilen abzallaşdyrylan dynç alyş we sagaldyş şypahanalaryň gurluşygy üçin Türkmenistanyň Mejlisiniň Iş dolandyryş müdirligine, Türkmenistanyň Syýahatçylyk baradaky Döwlet komitetine, Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkezine, Türkmenistanyň Medeniýet ministrligine hem-de Aşgabat şäher we Ahal, Lebap, Mary, Balkan, Daşoguz welýat häkimliklerine, Türkmenistanyň Daşary işler ministrligine ýeňillikli şertlerde uzak möhlete berilen karz serişdelerini hem belläp geçmek ýerlikli bolar.
Türkmenistanyň dokma senagatynyň güýçli depginde ösdürilmegi möhüm durmuş meselelerini çözmekde hem uly orun tutýar.
Şol nukdaý nazardan, bankymyz tarapyndan Türkmenistanyň Dokma senagaty ministrligine Ruhabat etrabyndaky dokma toplumynyň we boýag fabriginiň gurluşygy, Abadan şäherindäki pagta egriji fabriginiň ilkinji nobatdakysyny gurmak üçin, Lebap welaýatynyň Türkmenabat şäherindäki pamyk egriji fabriginiň durkuny we tilsimat enjamlaryny täzelemek, Daşoguz welaýatynyň Köneürgenç etrabynda pagta egriji fabrigi gurmak, Lebap welaýatynyň Seýdi şäherinde pagta egriji fabrigi gurmak, Daşoguz welaýatynyň S.A.Nyýazow adyndaky etrabynda maldarçylyk toplumyny gurmak maksady bilen, uzak möhletli karz serişdeleriniň ýeňillikli şertlerde berilendigini hem aýtmak bolar.
Ýurdumyzyň Demir ýol ulaglary pudagyny mundan beýläk-de ösdürmek, onuň maddy-enjamlaýyn binýadyny pugtalandyrmak, şeýle hem otlularyň hereketini bökdençsiz ýola goýmak maksady bilen, ýük otlularynyň teplowozlaryny, manýowr teplowozlaryny, olaryň ätiýaçlyk şaýlaryny satyn almaklyga, Ýewropa we Aziýa ýurtlaryna, Günorta Aziýa, Pars aýlagynyň portlaryna barýan amatly, tygşytly ýoly üpjün etmek maksady bilen gurulýan "Gyzylgaýa-Bereket-Etrek" demir ýolunyň gurluşygyna, şeýle hem Türkmenistanyň Demir ýol ulaglary ministrliginiň edara binasynyň gurluşygy üçin hem bankymyz tarapyndan uzak möhletli karz serişdeleri ýerleşdirildi.
Türkmenistanda kiçi we orta telekeçiligi goldamak boýunça 2011-2015-nji ýyllar üçin döwlet maksatnamasyny durmuşa geçirmek, ýurdumyzda telekeçilik işiniň özüne çekijiligini ýokarlandyrmak arkaly ilatyň dürli gatlaklaryny telekeçilik işine çekmek, kiçi we orta telekeçilige degişli taraplaryň önümçilik, innowasiýa we maýa goýum işjeňligini ýokarlandyrmak we olaryň önümçiligi ösdürmek bilen bagly maýa goýum taslamalaryny karzlaşdyrmak maksady bilen, bank tarapyndan Türkmenistanyň karz edaralary maliýeleşdirilýär.


text:
Türkmenistanda Amyderýanyň üstünden geçýän köprüniň gurluşygy tamamlandy. Halkara standartlaryna laýyk gelýän bu köprüniň ýurt üçin strategik ähmiýetiniň bardygy nygtalýar. Welaýatyň we ýurduň ösüşi üçin möhüm obýektiň gurluşygynyň on ýyla golaý wagtlap uzaga çekmegine näme sebäp boldy?
Amyderýanyň üstünden geçýän we Atamyrat bilen Kerkiçi şäherlerini birleşdirýän köpri Türkmenistanyň tabşyrygy boýunça Ukrainanyň “Dneprogiprotrans” instituty tarapyndan proýektirlendi. Resmi maglumatlara görä, onuň gurluşygy “Ukrainstroý” korporasiýasynyň köpri gurluşykçylary tarapyndan we Türkmenistanyň Demirýol transporty ministrliginiň gurluşykçylarynyň gatnaşmagynda amala aşyryldy.
Türkmenistanyň gündogarynda gurlan bu köprüniň region boýunça iň uly köprüdigini “Türkmenistan.ru” Internet gazeti belledi.
Möhüm taraplar göz öňüne tutuldy
Maglumata görä, uzynlygy 1414 metrlik köprüniň gurluşygynda onuň öz agramy, agram götermek ukyby, transportyň hereket tizligi, seýsmiki şertler we beýleki möhüm talaplar göz öňünde tutuldy.
TDH gullugy gurluşygyň prezidentiň howandarlygynda amala aşyrylyp, azyndan iki ýylyň dowamynda ýerine ýetirilenligini belleýär.
Synçy Amanmyrat Bugaýew Atamyrat-Kerkiçi köprüsiniň 90-njy ýyllaryň aýagynda işe girizilen Atamyrat-Türkmenabat demirýolunyň yz ýany işe giriziler diýlip, planlaşdyrlan obýekt bolanlygyny aýtdy.
Häzir gurlup gutarylan köprüniň döreden täze transport koridorynyň Lebap welaýaty we Türkmenistan üçin örän ähmiýetlidigi Turkmen Döwlet Habarlar Gullugynyň maglumatynda bellenildi.
Amyderýanyň sag kenarynyň uglewodorod, dag-mineral resurslaryna şeýle-de beýlekli seýrek ýerasty baýlyklara eýedigi we şol baýlyklaryň tiz özleşdirilmegine kämil demir ýol aragatnaşygynyň bolmanlygynyň päsgelçilik berenligi aýdylýar. Maglumata görä, Lebap welaýatynda gurlan we indi guruljak Dag-magdanlaryny baýlaşdyryjy kompleksi, sement zawody ýaly ençeme öbýektler, hususan-da müňlerçe iş orunlaryny döredip, şäherlerdir obalary ösdürer.
Näme üçin uzaga çekdi?
Resmi maglumatlara görä, köprüniň gurluşygy Türkmenistanyň tranzit mümkinçiliklerini hem giňeldýär. Şeýle uly strategik ähmiýete eýe bolan köprüniň gurluşygynyň uzaga çekmegine näme sebäp boldy?
Amanmyrat Bugaýew öz garaýşyny şeýle mälim etdi: “Uzaga çekenliginiň sebäbi Niýazow döwründe onuň döwletden öň öz bähbitleri bardy. Köpri türkmen gazynyň hasabyna gurulmalydy. Emma olar dürli ýollar bilen Bogdan Hmelnitskiý ordenini dakdylar Niýazowyň döşüne, “Ruhnama” kitabyny terjime etdiler. Şeýdip, ukrain tarapy Nyýazowyň göwnüni tapsalar, özleriniň işiniň, isleseler, yza tesdiriljegine düşündiler, gaz söwdasyndaky algy-bergini hem üýtgedip biljegine düşündiler, şeýdip, bu gaty uzaga çeken gurluşyk boldy”.
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedowyň sözlerine görä, köprüniň gurluşygynyň bökdelmegi “gurluşyk materiallarynyň gymmatlygy, gurallaryň we materiallary öndürijiler we üpjün edijiler bilen aradaky problemalara we beýleki sebäplere” bagly bolupdy. Bu barada Berdimuhammedow 2008-nji ýylyň noýabr aýynda aýdypdy.
Guramaçylyk çäreleri
Türkmenistanyň döwlet üpjünçilik komitetiniň başlygy bolan Nurmuhammet Hanamow ýurt üçin möhüm obýektleriň biri bolan Amyderýä köprüsiniň gurluşygyndaky bökdençlikleriň sebäbini türkmen häkimiýetleriniň hem guramaçylygynda görýär.
“Meniň pikirim boýunça, iki tarap hem günäkär. Sebäbi diňe bir Ukraina günäkär bolan bolsa, onda türkmen tarapynyň oňa täsiri bardy. Gurluşygyň uzaga çekmeginiň sebäbi, birinjiden, guramaçylyga bagly, häkimiýetler tarapyndan, ikinjiden, onuň maliýe tarapy hem barmyka diýýärin” diýip, N.Hanamow aýtdy.
Bahasy 123 million dollara durýan bu köprüniň ýurtda gurulýan beýleki obýektlere garanda, baha taýdan onçakly çykdajyly bolmanlygyna hem synçylar ünsi çekýärler. Diňe şu ýylyň özünde Turkmenistanyň paýtagtynda we Awaza syýahat zonasynda hersiniň bahasy onlarça we ýüzlerçe million dollara durýan köp sanly täze obýektler guruldy we ýene gurulýar.
Şu hepdäniň başynda-da döwlet baştutany Aşgabatda ýene birnäçe binalary gurmak boýunça proýekte garady. Onuň makullan we üýtgetmeleri girizmek görkezmesini beren proýektleriniň arasynda Medisina Uniwersiteti, “Halkbankyň” binasy şeýle-de Türkmenistanyň mejlisiniň jaýyny giňeltmek boýunça proýket bar.
Numuhammet Hanamow Türkmenistanda halk we döwlet üçin ilkinji nobatda zerur we bähbitli obýketlere ýeterlik üns berilmeýär diýip, pikir edýär.
Amyderýanyň üstünden gurlan köprüniň işe girizlmäge taýýardygy habar berildi. Köprüniň açylyş dabarasyna sentýabr aýynda Türkmenistana resmi sapar bilen barýan Wiktor Ýuşenko hem gatnaşar. Bu barada Türkmenistanyň we Ukrainanyň prezidentleri 30-njy iýunda telefon arkaly geçiren gepleşiklerinde ylalaşypdy.


text:
Çarşenbe güni Täjigistanyň prezidenti Emomali Rahmon adama şyltak atmaklygy we onuň mertebesini kemsitmekligi administratiw düzgün bozma diýip häsiýetlendirýän kanunyň proýektini tassyklady.
Mundan ozal Täjigistanda şahsyýete şyltak atmaklyk we onuň mertebesini kemsitmeklik jenaýat işi diýlip hasaplanylýardy.
Garaşsyzlyk ýyllarynda Täjigistanda köp žurnalistler hökümet resmilerine şyltak atmaklykda aýyplanyp, jenaýat jogapkärçiligine çekilipdiler.
ÝHHG guramasy we ynsan hukuklaryny goraýjy käbir beýleki guramalar Täjigistanyň bu täze kanunyny hoşallyk bilen garşy aldylar.


text:
Orsýet günbatar mediasynyň Orsýetiň Siriýadaky howa zarbalary parahat ilatyň ölümine sebäp bolýar diýip berýän "elhenç" habarlaryny daşary ýurtlaryň Moskwadaky ilçihanalarynyň dokumentleşdirmegini talap edýär.
27-nji oktýabrda ýurduň Goranmak ministrligi bir aý bäri barýan bombalama kampaniýasy hakda halkara mediasynda berilýän maglumatlar sebäpli goranmak ministriniň orunbasary Anatoliý Antonowyň günbatar ýurtlarynyň birnäçesiniň, şeýle hem Türkiýäniň, Saud Arabystanynyň we NATO-nyň harby attaşeleri bilen habarlaşandygyny bildirdi.
Antonow: "Biz diňe 'aram' oppozisiýany däl, eýsem keselhanalar, metjitler we mekdepler ýaly harby däl ýerleri hem nyşana alýanlykda aýyplanýarys" diýdi.
“Sanlyja günden” jogaba garaşýar
"Günbatar mediasynyň berýän maglumatyna görä, munuň netijesinde öldürilýänler jeňçiler däl" diýip, Antonow bu habarlary "Orsýete garşy töhmetler" diýip atlandyrdy.
Orsýetiň goranmak ministriniň orunbasary "Edilýän bu beýanatlary resmi taýdan düşündirmekleri ýa-da bulary inkär etmekleri üçin biz şu gün Birleşen Ştatlaryň, Britaniýanyň, Fransiýanyň, Germaniýanyň, Italiýanyň, Saud Arabystanynyň, Türkiýäniň we NATO-nyň harby attaşelerini çagyrdyk" diýdi.
Ol: "Bu aýratyn-da iňlis dilli neşirleriň birnäçesinde keselhanalara zarba uruldy diýilýän elhenç aýyplama degişli" diýdi.
Antonowyň nygtamagyna görä, bu barada subutnama berilmese, ýa resmi taýdan inkär edilmese, Moskwa atylýan töhmetlere Orsýete garşy informasiýa urşunyň bir bölegi diýip garar.
“Zarbalarda 446 adam öldi”
Orsýetiň goranmak ministriniň orunbasary özüniň ýene "sanlyja günden" jogaba garaşýandygyny sözüniň üstüne goşdy.
Siriýanyň oppozision toparlary, synçy guramalar, şeýle hem Siriýada iş alyp barýan haýyr-sahawat toparlarynyň ählisi Orsýetiň howa zarbalarynyň parahat ilatyň ölümine sebäp bolýandygyny habar berýärler.
Londonda ýerleşýän abraýly gurama Siriýanyň adam hukuklary baradaky synçy topary 23-nji oktýabrda Orsýetiň Siriýadaky zarbalarynda bärsinden 446 adamyň ölendigini, bularyň üçden birinden gowragynyň hem parahat ilatdandygyny aýtdy.
Siriýa-Amerika medisina jemgyýeti hem 22-nji oktýabrda Orsýetiň howa zarbalarynda keselhanalaryň ýa meýdan klinikalarynyň nyşana alnandygyny bildirdi.
Orsýet öz ýarany Siriýanyň prezidenti Başar al-Assady goldamaga niýetlenen howa kampaniýasyna 30-njy sentýabrda başlady.
Kampaniýa diňe bir parahat ilatyň gyrylmagyna sebäp bolýanlygy üçin däl, eýse has-da beter Orsýetiň Günbatar tarapyndan goldalýan gozgalaňçy toparlara zarba urýanlygy üçin hem tankytlanýar. Orsýet bolsa özüniň "Yslam döwleti" toparynyň we ”Al-Kaýdanyň” jeňçilerini nyşana alýandygyny aýdýar.


text:
Täjigistanda tussaglykda saklanýan oppozisiýa agzasynyň aýaly we ogly ýitirim boldy, diýip olaryň garyndaşlary habar berýärler.
Muhammadali Haýitiň garyndaşlarynyň 23-nji awgustda Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, bir gün öň raýat geýimine geýnen ençeme adam syýasatçynyň Duşenbedäki öýüne baryp, onuň aýaly Sawriniso Juraýewany we 17 ýaşly ogly Firuzy alyp gidipdir.
Şondan bäri olaryň nirededigi nämälim galýar.
Garyndaşlaryň aýtmagyna görä, Milli howpsuzlyk boýunça döwlet komitetiniň resmileri olar barada habar berjegini başda wada beren hem bolsalar, indi maglumat bermekden ýüz öwürýärler.
Täjigistanda gadagan edilen “Täjigistanyň gaýtadan döreýiş” partiýasynyň başlygynyň orunbasary Haýit we partiýanyň başlygynyň ýene bir orunbasary Saidumar Husaini iýun aýynda ömürlik türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Duşenbäniň sudy olary öňki goranmak ministri Abduhalim Nazarzodanyň geçen ýylyň sentýabr aýynda häkimiýeti basyp almak boýunça ýaragly synanyşygy amala aşyrandygy aýdylýan wakany gurnamakda günäli tapdy.
Ýurduň daşynda ýaşaýan “Täjigistanyň gaýtadan döreýiş” partiýasynyň başlygy Muhiddin Kabiri aýyplamalary ret edýär.


text:
Pakistanda sünni musulmanlarynyň belli lideri, “Talybanlary” goldaýan dini partiýanyň agzasy atylyp öldürildi. Polisiýanyň berýän maglumatyna görä, bu waka 29-njy noýabrda ýurduň Sindh welaýatynda bolupdyr.
Ýerli ýolbaşçy we Jamiat Ulema-i-Islam Fazl partiýasynyň ozalky kanunçykaryjysy Khalid Mahmud Sumro ertir namazyny okap duran mahaly näbelli hüjümçi tarapyndan atylyp öldürildi.
Partiýanyň wekilleri Sumro ölüm haýbatlarynyň atylandygyny, şeýle-de geçmişde alty gezek janyna kast etmek synanyşyklarynyň bolandygyny mälim etdiler.
Sumronyň öldürilmegi bilen Sindhiň günorta sebitlerinde adamlar protest üçin köçelere çykdylar.
Hüjümiň jogapkärçiligini häzirlikçe hiç bir topar öz üstüne almady.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama ABŞ-nyň häzirki Kongresi bilen Yrakdaky we Siriýadaky «Yslam döwleti» toparynyň jeňçilerine garşy söweşmek üçin täze güýçler babatda işleşjekdigini aýdýar.
Prezident Obama 5-nji noýabrda, Demokratiki partiýa orta möhlet saýlawlarda gös-görnetin ýeňleninden bir gün soň, Tähran bilen Eýranyň dawaly ýadro programmasy babatda hem ylalaşyga gelmek barada seresaply optimizm bildirdi.
Ýanwarda Kongresiň täze saýlanan, respublikanlaryň agdyklygyndaky agzalary sessiýa geçirende, Ak tam üçin şu iki meselede söz geçirmek has kyn bolup biler.
Obama 7-nji noýabrda Waşingtonda boljak duşuşyk mahalynda kongres liderlerini «Yslam döwleti» toparynyň jeňçilerine garşy alnyp barylýan söweş barada täze maglumatlar bilen habarly etjegini aýtdy.
Obama Eýran barada söz açyp, Birleşen Ştatlaryň we dünýäniň beýleki esasy döwletleriniň bu ýurduň ýadro işleri barada Tähran bilen hemişelik ýadro ylalaşygyna gelip biljegi ýa bilmejegi aýdyň däl diýdi.
Emma ol gelýän üç hepdeden dört hepdä çenli wagt içinde Eýran bilen ylalaşyk gazanmak ähtimallygy aýdyňlaşmaly diýdi.
Prezident Obama Eýran bilen geçirilen ýadro gepleşiklerinde progres boldy diýdi, şeýle-de ol hemişelik ýadro ylalaşygy Eýrana, regiona we tutuş dünýä peýda getirer diýdi.
Emma ol eýran ýolbaşçylarynyň ýadro ylalaşygyny kabul etjegi ýa etmejegi «açyk sorag» diýdi.
Dünýä döwletleri we Eýran Tähranyň dawaly ýadro programmasy üstündäki dawalarynda hemişelik ylalaşyga gelmegiň soňky möhletini 24-nji noýabra bellediler.
Eger-de bu ylalaşyk Eýranyň ýaşyrynlykda ýadro ýaragyny döretmejegini ýa-da ony edinmejegini kepillendirse we özüni kanagatlandyrsa, Obama özüniň ony ABŞ-nyň kanun çykaryjylaryna hödürlejekdigini aýtdy.
Ol bu ylalaşyk özüniň Eýranyň ýadro ýaragyny edinmeginiň öňüni aljagyna dünýäni we jemgyýetçiligi hem ynandyrmaly diýdi.
Tähran öz ýadro programmasynyň diňe parahatçylyk, graždan maksatlaryndan ugur alýandygyny aýdýar we halkara jemgyýetçiliginiň Eýrana garşy girizen sanksiýalaryny ýatyrmagyny isleýär.
Respublikanlar 4-nji noýabrda geçirilen saýlawlarda Obamanyň Demokratiki partiýasyndan üstün çykyp, Senatda we Wekiller öýünde köplüge eýe bolýarlar.
Obama täze saýlanan Kongres ýanwaryň başynda sessiýa başlanda, respublikanlar bilen has öndümli usullarda işleşmegi wada berdi.
Ol respublikanlaryň orta möhlet saýlawlardaky ýeňşi saýlawçylaryň Waşingtonda saýlan liderlerinden işiň bitirilmegini isleýändiginiň bir alamaty diýdi.


text:
Dünýäniň we Orsýetiň maliýe bazarlarynda dowam edýän pese gaýdyşlyk bilermenleri 2008-nji ýylyň çökgünligini ýatlamaga mejbur etdi.
Diňe 23-nji sentýabrda, hepdäniň iň soňky iş gününde Orsýetiň maliýe bazary Ýewropadan gelip gowuşýan birsydyrgyn ýakymly täzelikleriň çäginde özüniň pese gaçyş depginini birneme gowşatdy. Şeýle ýagdaý soňky günler äşgär göründi. Şundan ozal, penşenbede, 22-nji sentýabrda, Orsýetiň maliýe bazarynyň esasy indeksleri 8 prosent töweregi aşak düşüpdi. Içerki pul bazarynda-da ýagdaý şuňa çalymdaşrak: hepdäniň başynda we ortasynda rubluň dollara we ýewro bolan gatnaşygynyň duýdansyz gowşamagyndan soň, anna güni onuň pese gaýdyş kursunyň derejesiniň möçberleri beýle bir uly bolmady.
21-nji sentýabrda, çarşenbede ABŞ-nyň Federal rezerw sistemasynyň amerikan ykdysadyýetiniň ösüşiniň peselmeginiň görnetin töwekgelçilikleri barada habar bermegi maýa goýujylary oda-köze düşürdi. Sebäbi bu babatda yglan edilen täze höweslendirme çäreleri garaşylyşyndan gowşak bolup çykdy. Ýöne, bilermenleriň pikiriçe, bazarlaryň pese gaçmagynyň esasy sebäbi — Ýewropa problemalary. Bu barada, hususan-da, «Arbat Kapital» kompaniýasynyň uprawleniýesiniň analiz bölüminiň ýolbaşçysy Sergeý Fundobnyý şeýle diýýär:
—Meniň pikirimçe, soňky günleriň dowamynda biziň gazna meýdançalaryndaky, haryt-çig mal bazarlaryndaky synlaýan pese gaýdyşlygymyzyň esasy sebäbi, ilkinji nobatda, Ýewropa bilen baglanyşykly. Ýewropada henizem Gresiýa, şonuň ýaly-da bergilerden ýüki ýetik beýleki ýurtlar, birinji nobatda, Italiýa bilen problemalar entegem saklanyp galýar. Şonuň üçinem, meniň nazarymça, häzir Gresiýanyň defolta gitmeli boljagy baradaky pikirler barha güýçlenýär. Onuň möhletleri baradaky nähilidir bir ylalaşyklaryň eýýäm bar bolmagy-da ähtimal. Bazarlardaky satuwlar hut şeýle wakanyň öňüsyrasyndaky ýagdaýlar bilen bagly bolup biler. Şu sebäpli banklar we gaznalar dollarlara we amerikan döwlet obligasiýalaryna geçmek bilen öz likwid (tiz satyp bilmek) aktiwlerini berkidýärler — diýip, Sergeý Fundobnyý hasaplaýar.
Dünýä bazarlaryndaky soňky ýagdaýlar bilermenlere ony 2008-nji ýylda başlan maliýe-ykdysady çökgünlik bilen deňeşdirmäge mejbur etdi. “Alfa-bankyň” baş ykdysatçysy Nataliýa Orlowanyň pikiriçe, global ykdysadyýetiň täzeden pese gaçmagy häzir ozalkydan has hatarly görünýär:
—Elbetde, häzirki ýagdaý 2008-nji ýyldakydan birneme tapawutlanýar. Şonda çökgünlik dünýä möçberinde, ilkinji nobatda hem Amerikanyň bankara bazarynda bolupdy. Häzir biz Ýewropanyň bankara bazaryndaky çökgünlik ýagdaýy bilen ýüzbe-ýüz. Çökgünlik ýaňybir beýleki ýurtlara süýrenip başlady, ýöne çökgünlik, gürrüňsiz, uly güýje eýedir. Beýleki bir tarapdan, şu ýyl ýene bir faktor — global resessiýa (pese gaçyş) faktory hem hereket edýär. Şonuň üçinem, meniň pikirimçe, häzir ýagdaý belli bir derejede 2008-nji ýyldakydan agyr. Şol ýyldaky gorky-wehim, köplenç halatda, maliýe bazarlary bilen baglanyşyklydy, şu bazarlardaky bolýan zatlaryň real sektora täsir edişi bilen baglanyşyklydy. Häzir hut real ykdysadyýet özüni örän ýaramaz duýýan ýaly — diýip, Nataliýa Orlowa düşündirýär.
Orsýet üçin töwekgelçilik
Dünýä ykdysadyýetiniň nobatdaky resessiýasy, gürrüňsiz, Orsýete-de täsirini ýetirer diýip, bilermenler ynandyrýarlar. Orsýet üçin ykdysady ösüşiň haýallaýan şertlerinde zerurlygyň peselýänligi sebäpli nebitiň bahasynyň aşak düşmegi iňňän kynçylykly pursat bolar. Şeýle-de bolsa, “Arbat Kapitally” Sergeý Fundobnynyň aýtmagyna görä, has lokal netijelerem bolup biler:
—Düýpli nazaryýetden garanyňda, Ýewropadaky bergiler bilen bagly ýaramaz ösüşiň ýagdaýyndan we ABŞ-da bolaýmagy mümkin resessiýadan esasy howp-hatar — munuň özi, elbetde, haryt çig-mal bazarlaryndaky ýagdaýlardyr. Başgaça aýdanyňda, eger-de Ýewropada we Birleşen Ştatlarda ykdysady ösüş görnetin haýallasa, onda nebitiň bahasy häzirki derejesinde durmasa gerek. Has gysga möhletli we peýdakeşlik perspektiwalary nukdaý nazaryndan alanyňda nämeler boljak, belli däl. Gresiýada defolt barada habar berilmeginiň esasy howp-hatary, megerem, onuň yzysüre howp-hatarly aktiwlerden goragly zatlara ýüz urmagyň nobatdaky tolkunynyň başlaýmagy bilen baglanyşyklydyr. Şonuň bilen birlikde, elbetde, Orsýetiň aksiýalary, obligasiýalary, şonuň ýaly-da, Orsýetiň rubly-da satylyp başlanar…
“Alfa-bankyň” baş ykdysatçysy Nataliýa Orlowanyň pikiri-de şonuň bilen gabat gelýär:
—Nebitiň bahasy pese düşse, onuň bahasynyň aşak gaçmagyny gowşatmak zerurlygy ýüze çykar. Şonda walýuta kursunam gowşatmaly bolar. Walýuta kursunyň aşak düşmegi, rubluň gowşamagy Orsýetiň ilatynyň satyn alyjylyk ukybynyň pese gaçmagyny aňladar. Soňra importyň (daşary ýurtlardan haryt getirilmegi) möçberleri kemeler we Orsýetde söwda deňagramlylygynyň položitel girdeji-çykdajy tapawudy dikeler, ýagny, ozalky kaddyna geler. Şonuň üçinem häzir esasy mesele — nebitiň ýagdaýynyň nähili boljagy. Soňky iki aýyň dowamynda rubl ýeterlik gowşady, häzir onuň kursy nebitiň bir barrel bahasynyň çäginde — 85-den 90 dollaryň çäginde aýlanýar. Ýöne edil şu wagt nebitiň bahasy 100 dollaryň töwereginde saklanýar. Şonuň üçinem häzir bizde walýuta bazaryny sazlamak üçin ýeterlik mümkinçiliklerimiz bar.
Gresiýanyň bergi meseleleri
Häzirlikçe bilermenler şu wagtky ýagdaýyň nämälimligine salgylanyp, dünýä ykdysadyýetindäki wakalaryň ösüşine baha bermekden saklanýarlar. Nataliýa Orlowanyň aýtmagyna görä, bazarlary sazlamak üçin, ilkinji nobatda, Gresiýanyň bergi çökgünligini çözmek boýunça Ýewropanyň ugrukdyryjylarynyň açyk, aýdyň hereketleri gerek:
—Meniň pikirimçe, häzir bazarlara nähilidir bir kesgitlilik gerek. Ýagny, gödeksi aýdanyňda, aktiwlerden dollarlara — şeýle bir asuda kenara gaçyp geçilmeginiň sebäbi (häzir olar şeýle göz öňüne getirilýär) biziň ýüzbe-ýüz bolaýjak meselelerimiziň ölçeginiň nämälimligindedir. Şonuň üçin-de Gresiýanyň bergi meseleleri bilen baglanyşykly islendik anyk karar örän möhümdir: ýurt ýewrozonada galýarmy ýa-da ondan çykýar, bergileriň restrukturizasiýasy nähili ýagdaýda alnyp barlar, şolardan näçerägi hasapdan çykarylar we banklary kim goldar. Bulardan başga-da ABŞ-a, köp babatda, megerem, ýewrozona wehim salýan resessiýanyň düýbüne düşünmek örän möhümdir — diýip, bilermen aýdýar.
Maýa ýatyryjylara Gresiýany halas etmegiň planynyň nämälimligi üçin dünýäniň maliýe bazarlaryny rahatlandyryp bolmajagy bilen “Arbat Kapital” kompaniýasynyň uprawleniýesiniň analiz bölüminiň ýolbaşçysy Sergeý Fundobnyý hem ylalaşýar. Onuň sözlerine görä, hatda bu ýurduň häzir defolt bolmagy-da şu wagtky nämälimligiň dowam etmeginden has dogry çözgüt bolardy:
—Her näme etse-de, Gresiýanyň defolt yglan etmeli boljagyna örän köp kişi düşünýär. Emma onuň möhletlerem, restrukturizasiýa mahaly bergiler boýunça hasapdan çykarylyşyň prosentleri-de, Ýewropa banklarynyň ýitgileriniň ölçegleri-de nämälim. Meniň pikirimçe, şu meseleleriň ählisiniň çözülmegi diňe bir Gresiýa çökgünliginde däl, eýsem, umuman, Ýewropanyň öz çökgünliginde-de öwrümli pursat bolardy — diýip, Sergeý Fundobnyý öz çaklamalaryny öňe sürýär.
Şol bir wagtyň özünde halkara ekspertleri şu we geljekki ýyllarda dünýä ykdysadyýetiniň ösüşine özleriniň berýän bahalaryny eýýämden peseldýärler. Bütindünýä bankynyň yzysüre Halkara pul gaznasy-da geçip barýan hepdede şeýle netijä geldi.
Iwan Trefilow Azatlyk Radiosynyň Rus gullugynyň žurnalisti.


text:
Aşgabat, 28.02.2015. “Türkmenportal”.
Türkmenistanyň ýygyndysynyň hüjümçisi Aleksandr Boliýan Samarkandyň “Dinamosynyň” düzümindäki ilkinji goluny derwezä girizdi. “Dinamonyň” resmi saýty (“www.fcdinamo.uz”) şol goluň Namanganyň “Nowbahory” bilen geçirilen oýunda hasaba alnandygyny habar berýär.
Şol oýnuň 12-nji minutynda Azamat Bobojonow namanganlylary öňe çykardy. 40-njy minutda Dilşod Jabborow hasaby 2:0-a ýetirdi. Türkmenistanly hüjümçi Aleksandr Boliýan 68-nji minutda “Nowbahoryň” derwezesine bellenen 11 metrlik jerime urgusyny dürs ýerine ýetirdi.
“Şagadamyň” ozalky oýunçysy Aleksandr Boliýany Samarkandyň “Dinamosyna” Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Täçmyrat Agamyradow çagyrdy.
Ol geçen möwsümde Türkmenistanyň çempionatynyň bürünç medalyna we Türkmenistanyň futbol federasiýasynyň kubogyna eýelik etdi.
Aleksandr Boliýanyň 2012-nji ýylda Türkmenistanyň çempionatynyň iň köp tapawutlanan oýunçysyna goýlan baýraga mynasyp bolandygyny ýatladýarys.


text:
Leonid Şeremet Ukrainanyň günbataryndaky Kowelden. Ol özüniň kiçi biznesine 2000-nji ýylda 700 dollar sermaýadan başlady. Bu gün Şeremetiň kiçi biznesinde iki adam işleýär we olara gowy aýlyk tölenýär. Şeremetiň aýtmagyna görä, Ukrainanyň häzirki salgyt reformasy onuň biznesiniň ösmegine ýol bermeýär.
Häzir Ukrainadaky düzgüne görä, kiçi we orta biznes bilen meşgullanýanlar her aýda 200-den 600 griwna, ýagny 20 we 75 dollara çenli salgyt töleýärler. Bu salgyt olaryň biznesiniň möçberine bagly.
1999-njy ýylda kabul edilen düzgüne görä, her aýda bir gezek tölenýän salgyt biznes edýänlere juda korrumpirlenen salgyt resmileri bilen hasaplaşmaga mümkinçilik berýär. Emma, täze hökümet öz Salgyt kodeksini teklip edip, onuň zerurlykdygyny we ykdysadyýetiň agyr ýagdaýynda goşmaça girdeji getirjekdigini tekrarlaýar.
Şeremetiň sözlerine görä, eger bu Salgyt kodeksi kabul edilse, onda ol öz işçilerini boşatmaly bolar. Sebäbi täze ýylyň birinji ýanwaryndan tölejek salgydynyň juda ýokary boljakdygy üçin ol girdeji gazanyp bilmez. Hut şoňa görä-de, onuň özi ýaly müňlerçe adamlar täze salgyt kodeksiniň garşysyna protest bildirmek üçin Kiýewiň we beýleki şäherleriň köçelerine çykdylar.
Täze Salgyt kodeksini ilkinji gazek geçen iýulda prezident Wiktor Ýanukowiç tankytlapdy. Şondan soň kodeksiň nusgasy müňlerçe goşmaçalar, tankytlar bilen birlikde premýer-ministr Mykola Azarowa ýollandy.
Kime peýda, kime jeza?
Salgyt bilen bagly beýleki dokumentler ýaly, bu täze kodeks hem kimlere peýdaly bolsa, başgalar üçin jeza – diýip, Ukrainanyň, Orsýetiň we Gyrgyzystanyň hökümetlerinde geňeşçi bolup işlän ykdysatçy Anders Aslund aýdýar. Ol häzir Waşingtondaky Halkara ykdysadyýetleri barada Peterson Institutynda işleýär.
“Bu kodeks iri şirketler üçin oňyn, kiçi şirketler üçin bolsa oňaýly däl. Girdejiden 5 prosent salgyt tölemek iri şirketler üçin örän peýdaly we ol offşor zonalardaky däl-de, Ukrainanyň içindäki iri şirketleriň ösmegine getirer. Bu girdejiden alynýan salgydy azaltmak üçin amatly. Emma bu ýerde iki sany yza gaýtma bar. Birinjiden, ýönekeý salgyt ýok bolýar. Ikinjiden, alada goýýan zat: Halkara hasaplaşyk prinsipleri berjaý edilenok” diýip, Anders Aslund aýdýar.
Ukrainada resmi hasaba alnan üç million çemesi kiçi biznes eýeleri bar. Olarda alty million adam işleýär. Täze Salgyt kodeksiniň kiçi biznesi umumy salgyt hasaplaşygy baradaky sistema goşmagy mümkin. Bu bolsa, protestçileriň aýdyşyça, korrupsiýa we salgyt häkimiýetleriniň eden-etdiligine gapyny açýar.
Iň esasy problema bolsa, salgyt baradaky täze kanun ýönekeýje zady gerekmejek çylşyrymly zada öwürýär diýip, oppozisioner deputat Kseniýa Liapina aýdýar. Ol: “Kärhanalar täze Salgyt kodeksinden närazy. Çünki biz iň esasy zady – ýönekeýligi ýitirýäris. Eger olar ähli salgyt hasaplanyşygyny göz öňünde tutýan bolsalar, bu ýerde ýeňilleşdirilen salgyt kursy ýok. Onda 400 ýa-da 600 griwna salgyt tölemek nämä gerek? Kärhana edil 1998-nji ýyldaky ýaly býujete bäş griwna salgyt tölär we 200 griwnany bolsa salgyt inspektoyna para hökmünde berer. Eýse, bu nämä gerek?” diýip, öz pikirini aýan edýär.
Ýaramaz sistema
Bütindünýä bankynyň maglumatyna görä, Ukrainanyň häzirki salgyt sistemasy Belarusyňkydan we Wenesuelanyňkydan soňra, dünýäde iň ýaramaz sistemadyr. Ykdysatçy Anders Aslundyň sözlerine görä, ýurdy dolandyrýan Regionlar partiýasy parlament arkaly täze Salgyt kodeksini öňe sürýär. Şeýdibem olar reformalary durmuşa geçirmekde juda hyjuwlydyklaryny halkara inwestorlaryna subut etmäge synanyşýana meňzeýärler.
Regionlar partiýasynyň we hökümetiň täze Salgyt kodeksine garşy protest başlanar diýip, garaşmandygy belli. Kiýewdäki sosial we ykdysady barlag merkeziniň ýokary derejeli ykdysatçysy Wolodymyr Dubrowskiý salgyda garşy protestlerde syýasy sebäpler bar diýip hasaplaýar.
Dubrowskiniň sözlerine görä, ýönekeý salgyt sistemasynyň dargadylmagy Ukrain jemgyýetyiniň iň garaşsyz gatlagyna – biznes edýän orta gatlaga gös-göni hüjümdir: “Bu gatlak “Mämişi rewolýusiýany” goldanlara örän meňzeş we olary häzirki adminstrasiýa dargadýar”.
Ukrainanyň täze hökümetiniň teklip eden salgyt kodeksi 503 sahypadan ybarat.


text:
“Panama Papers” maliýe galmagaly ahyrynda Golliwudyň (Hollywood) töründe özüne mynasyp orun tapypdyr.
"Reuters" habar gullugynyň bildirmegine görä, iki sany nemes žurnalistiň kitap görnüşinde taýýarlan maglumatlary golaýda "Netflix" atly kinofilm kompaniýasy tarapyndan tanymal režissýor John Wells tarapyndan kino öwrüler.
Bu şeýle temada surata düşürilen 4-nji kino bolar we aprel aýynda Panamada ýerleşýän "Mossack Fonseca" atly hukuk firmasynyň üsti bilen dünýäniň dürli ýerlerinde salgytdan daşlaşdyrylan pullaryň maýadarlar jemgyýetleri arkaly ogurlanandygyny subut edýän resminamalaryň çap edilmeginden soň režissýorlaryň üns merkezine öwrüler.
Şu aýyň başynda amerikaly režissýor Steven Solderbergh hem žurnalist Jake Bernstein tarapyndan çapa taýýarlanan "Dünýäniň syrlary" atly başga bir kitabyň esasynda "Panama galmagaly" barasynda bir kinofilm surata düşürjekdigini mälim edipdi.
"Netflix" atly kinofilm kompaniýasy beren beýannamasynda, nemes žurnalistler Frederik Obermaier we Bastain Obermaýeriň ýazan maglumatlaryndan ybarat bolan we iýun aýynda çapdan çykan "Panama Papers: Dünýäniň barly we güýçli adamlarynyň pullaryny nirede gizleýändiginiň anyklanmagy" atly kitabynyň awtorluk hakyny hem öz üstüne alandygyny mälim edipdir.
"Netflix" kompaniýasynyň wekili Ted Sarandos: "Bu kinofilm halk köpçüligine "täsin başdan geçirmeleri suratlandyrar". Şol sanda "Panama Papers" meýilnamasynda işlän halkara žurnalistler konsorsiumynyň agzalary hem kinofilmiň üstünde işlärler" - diýipdir.


text:
Niderlandlaryň hökümeti adamyň ýüzüni ýapýan geýimi köpçülik ýerinde geýmegi gadagan etmekçi. Ol ozaly bilen bürenjek we beýleki milli geýimleri geýýän musulman aýal-gyzlaryna degişli.
“Şeýle geýimiň geýilmegi erkekler bilen aýallaryň esasy hukuklarynyň deňligini bozýar” diýlip, golland hökümetiň anna güni çap edilen beýanatynda bellenýär.
Niderlandlaryň premýer-ministri Mark Rýutte bolsa öz ýurdunda graždanlyk almak düzgünleriniň pugtalandyrylýandygyny yglan etdi.
Mundan beýläk Niderlandlardan graždanlyk almak üçin arza berýänler durnukly girdejisiniň bardygyny, azyndan üç ýyl bäri döwlet kömegini almandygyny subut etmeli bolar.


text:
Germaniýanyň kansleri Angela Merkel Balkanlara iki günlük saparynyň gidişinde regionyň döwletleriniň Ýewropa Bileleşigine girmeginiň möhletine maliýe krizisiniň täsir ýetirmejekdigini aýtdy.
Merkel 2013-nji ýylda ÝB-e girmeli Horwatiýanyň ýolbaşçylary bilen duşenbe güni geçiren duşuşygynda bu ýurduň regionyň beýleki döwletleri üçin görelde bolup biljekdigini belledi.
Sişenbe güni Angela Merkel Serbiýanyň ýolbaşçylary bilen duşuşýar. Bu sapar ÝB-niň araçylyk etmeginde Serbiýa bilen Kosowanyň arasynda gepleşikleriň başlanmagynyň öňýany amala aşyrylýar.
Golaýda iki ýurduň serhedinde bolan çaknyşyga garamazdan, gepleşikleriň 2-nji sentýabrda başlanmagyna garaşylýar.


text:
Dünýäniň 7 täsinligi
Olar shulardyr: -Gadymy Müsür piramidalary(b.e.öñ 3müñ.)
Dünýäde ýedi täsinliginiň biri gadymy inženerçilik ugrunyn gaytalanmajak yadygarlikleri, faraonlaryn guburhanalary Musur piramidalary Giza shaherinde yerleshyar. Olar: Heopsyn piramidasy (Hufu), Hefrenin piramidasy (Hafra), Mikerinañ piramidasy (Menkuara) dyr. In ulusy Heopsyn piramidasy hasaplanyar.
- Wawilondaky Semiramidanyn asma baglary (b.e.öñki 7 asyr.)
Malim bolshy yaly Wawilon patyşalygy sha Navuhodonosor.yn bashtutanlygynda osupdir ve shonun yolbashchylygyna bu bag gurulypdyr..Ol yefrat deryasy arkaly.suvarylypdyr. Yone bu bagyn ady Wawiloniany esaslandyryjy Samiramidanyn adyny alypdyr.(Şammuramat)
- Galikarnasdaky mawzoley(b.e. öñ 4 asyryn ortalary)
Kariyanyñ patyshasy Mavsol (b.e.oñki 377-353) tarapyndan heniz dirika oz guburhanasyny gurduryp bashlayar.Bu aramgäh Pifer ve Satey atly grek gurlushykchylary tarapyndan bina edilyar. Gurlushyk Mavsolyn agtygynyn dovrunde tamamlanyar
Efesdaki Artemidanyñ ybadathanasy(Kichi aziya b.e.öñki 550 toverekleri) Artemida bu hasylyn hudayy hasaplanypdyr..
Kolos Rodoski (Rodos adasyndaky Geliosyn heykeli b.e.öñki. 292–280 toverekleri.)
Olimpiadaky Zevsin heykeli(Grecia, b.e. öñki 430 toverekleri.)
Aleksandrianyn Faros adasyndaky Mayak (Musur b. e. öñki 3 as).


text:
11-nji awgustda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow serhetçileriň harby-taktiki okuwyna gatnaşdy. Bu ýerde Türkmenistanyň Döwlet serhet gullugynyň harby gullukçylary döwlet araçägini bozujylary ele salmakda iň täze tejribeler ornaşdyrylan okuw-türgenleşigini görkezdiler. Harby-taktiki okuwda Türkmenistanda ýakynda ulanylyp başlan uçarmansyz uçýan enjamyň kömeginden hem peýdalanyldy.
Ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleri şu okuw türgenleşiginiň barşynda öz öňlerinde goýlan söweşjeň wezipäni üstünlikli ýerine ýetirip, söweşjeň taýýarlygyň we ussatlygyň ýokary derejesini görkezdiler.
Türkmenistanyň serhet goşunlary ata Watanymyzyň serhetleriniň ygtybarly goralýandygyny, häzirki wagtda döwrebap tehnikalara, enjamlara hem-de ýaraglara ussatlyk bilen erk edip, özleriniň bilimini kämilleşdirýän serhetçilerimiziň gullugynyň netijeliligini görkezdiler.
Milli Liderimiz türgenleşige gatnaşan serkerdelere we harby gullukçylara ýüzlenip, ýokary söweş taýýarlygyny we hünär ussatlygyny görkezendigi üçin olara tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirdi.
Tälim okuw-türgenleşigine gatnaşyjylar Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy, goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedowa tüýs ýürekden hoşallyk bildirip, mundan beýläk hem gaýduwsyz türkmen esgerleriniň iň gowy däplerini abraý bilen dowam etdirjekdiklerine ynandyrdylar.
Harby gullukçylar mähriban halkymyza, ata Watanymyza we hormatly Prezidentimize kasam edýärler.
Tälim okuw türgenleşigi tamamlanandan soň, döwlet Baştutanymyz gulluk itleriniň baş öwredilýän ýörite meýdançasyna barýar. Serhetçiler ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysyna gulluk itleriniň ýörite trenažorlarda dürli päsgelçiliklerden geçmek, şertli serhet bozujylary yzarlamak we ele salmak, şeýle hem neşe serişdeleriniň çalt ýüze çykarmak boýunça alan tälimlerini görkezýärler. Hormatly Prezidentimiz gulluk itlerine baş öwredilişini synlap, olaryň saklanyş şertleri hem-de tälim berliş usullary bilen gyzyklandy.


text:
Geçen 2015-nji ýyl şanly wakalaryň hataryna beslendi. Giňden bellenilip geçilen Türkmenistanyň bitaraplygynyň 20 ýyllygyndan başga-da, dekabr aýynda gurluşygyna badalga berilen Türkmenistan-Owganystan-Päkistan-Hindistan gazgeçirijisi (TOPH) hem-de “Galkynyş” gaz känini senagat taýdan özleşdirmegiň üçünji nobatdakysynyň desgalary, şeýle hem Balkan welaýatynda “Gündogar-Günbatar” gazgeçirijisini ulanmaga bermegiň dabarasy şol wakalaryň ýatdan çykmajaklary bolandygy şübhesizdir.
Esasy habarlar agentlikleri tarapyndan şol wakalar barada taýýarlanan täzelikler meşhur daşary ýurt gazetleriniň we žurnallarynyň sahypalarynda, şeýle hem köpsanly internet-saýtlarynda ýerleşdirilip, dünýä ýüzüne ýaýrady we uly seslenme döretdi.
Dünýäniň syýasy hem-de işewür toparlarynyň ünsüni çeken habarlarda, hususan-da, bitaraplygyň şanly senesine gabat gelen TOPH-nyň gurluşygyna badalga bermek dabarasyna Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow hem-de ýurdumyza saparlar bilen gelen Owganystan Yslam Respublikasynyň Prezidenti Mohammad Aşraf Gani, Pakistan Yslam Respublikasynyň Premýer-ministri Nawaz Şarif we Hindistan Respublikasynyň Wise-prezidenti Mohammad Hamid Ansari gatnaşdylar diýlip nygtaldy. Öňden gelýän dostluk, birek-birege kömek etmek we döredijilikli hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryna özara ygrarlydyklaryny tassyklamak bilen, goňşy döwletleriň baştutanlary we ýokary wezipeli wekilleri täze möhüm taslama badalga berdiler, onuň durmuşa geçirilmegi sebitiň ykdysady taýdan ösmegine kuwwatly itergi berer.
Tutuş dünýä boýunça köp millionly okyjylary bolan belli saýtlar wakanyň bolup geçen ýerinden yzygiderli täzelenýän habarlardan doldy. “TOPH taslamasy Türkmenistanyň energetika strategiýasyny durmuşa geçirmekdäki ýene-de bir anyk ädimdir. Ählumumy energetika howpsuzlygynyň häzirki zaman gurluşyny kemala getirmek, şol sanda türkmen energiýa serişdelerini dünýä bazarlaryna ugratmagyň köpugurly ulgamyny döretmegiň hasabyna kemala getirmek şol strategiýanyň wajyp ugry bolup durýar” diýlip, okyjylara hödürlenen halkara synlarynda bellenildi.
Olarda nygtalşy ýaly, Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň dünýäde giň oňyn seslenme döreden netijeli başlangyçlary şol maksatlara ýetmäge gönükdirilendir. Döwrüň anyk ýagdaýlarynda bu başlangyçlaryň wajypdygyna BMG-niň Baş Assambleýasy tarapyndan iki gezek—2008-nji we 2013-nji ýyllarda kabul edilen “Energiýa serişdeleriniň ygtybarly we durnukly üstaşyr geçirilmegi hem-de durnukly ösüşi we halkara hyzmatdaşlygy üpjün etmekde onuň hyzmaty” atly Kararnamalar aýdyň şaýatlyk edýär.
Russiýanyň iri “TASS” we beýleki daşary ýurt habar beriş serişdeleriniň belleýşi ýaly, TOPH gazgeçirijisiniň uzynlygy 1,8 müň kilometre barabar bolar. Turbageçiriji boýunça gazyň ilkinji akymyny 2019-njy ýylda ugratmak göz öňünde tutulýar. Gaz geçiriji Owganystanyň Hyrat we Kandagar şäherleriniň üsti bilen, Päkistanyň Kwetta we Multan şäherleriniň çäklerinden geçer. Şol ýerden bolsa, Hindistanyň Fazilka ilatly nokadyna çenli baryp ýeter. Şeýle hem, kuwwaty ýylda “mawy ýangyjyň” 33 milliard kubmetrine barabar bolan gaz geçirijiniň 214 kilometri Türkmenistanyň, 773 kilometri Owganystanyň hem-de 827 kilometri Päkistanyň çäklerinden geçer diýlip habar berildi.
Bu halkara gaz geçirijisiniň gurluşygyny maliýeleşdirmek we ony ulanmak bilen bagly işlere «TAPI Pipeline Company Limited» paýdarlar kompaniýasynyň baştutanlygyna biragyzdan saýlanan Türkmengaz» döwlet konserniniň ýolbaşçylyk etjekdigi aýratyn bellenildi. Konser tebigy gazy çykarmak, ibermek hem-de turba geçirijileri gurmak boýunça 50 ýyldan hem gowrak tejribä eýedir.
Esasynda Günorta Aziýa ýurtlarynda tebigy gaza ýokary isleg bildirilmegi durýan bu taslamanyň ykdysady esaslandyrmasyny abraýly halkara guramalarynyň bilermenleri tarapyndan ýurdumyzyň ýerasty baýlyklarynda dünýä ähmiýetli “mawy ýangyjyň” ägirt uly gorlarynyň bardygynyň umumy ykrar edilmegi hem aýdyň ýüze çykarýar. Munuň özi Türkmenistana islendik ugur boýunça, şol sanda şu ugur boýunça hem gazyň uzak möhletleýin iberilmegini kepillikli üpjin etmäge mümkinçilik berýär.
Şunuň bilen baglylykda, dünýäniň habarlar agentlikleri “Galkynyş” gaz käni täze energetika geçirjisiniň serişde binýady bolar diýip bellediler. Habarlarda bellenilişi ýaly, “Türkmengaz” Döwlet konserni tarapyndan daşary ýurtly hyzmatdaşlary bilen bilelikde bu käniň enjamlaşdyrylmagynyň birinji tapgyrynyň çäklerinde 2013-nji ýylda bu ýerde kuwwatlylygy ýylda 30 milliard kub metr harytlyk gaza barabar bolan zawodlar toplumy ulanmaga berildi. 2014-nji ýylda “Galkynyşy” senagat taýdan özleşdirmegiň ikinji nobatdakysynyň desgalarynyň gurluşygyna başlanyldy. Ol hem ýylda 30 milliard kub metr harytlyk gazy öndürmäge niýetlenendir.
Birleşen Milletler Guramasynyň münberinden Türkmenistanyň yglan eden ýörelgesi döwletimiziň tutuş energetika syýasatynda beýanyny tapýar. Şol syýasat ýakyn on ýyllyklar üçin ýurdumyzyň ýangyç-energetika toplumyny ösdürmegiň ileri tutulýan ugurlaryny diňe bir anyk kesgitlemän, eýsem ýurdumyzyň dünýäniň energetika ulgamyna goşulyşmagy ugrunda anyk ädimleri göz öňünde tutýar.
Şunuň bilen baglylykda, ýurdumyzyň iri gaz känlerini bir bitewi gaz geçiriji ulgama birleşdiren “Gündogar-Günbatar” gaz geçirijiniň ulanmaga berilmegi uly ähmiýete eýe bolup durýar. Bu wakany teswirlemek bilen, dünýä metbugaty turbageçiriji döwrebap gazgeçiriji düzümiň möhüm bölegine öwrüldi, Türkmenistan ony milli ykdysadyýetiniň artýan içerki isleglerini, şeýle hem halkara energetika bazarynyň energiýa serişdelerine bolan islegini nazara almak bilen ösdürýär diýip belleýär.
Uzynlygy 733 kilometr we geçirijilik ukyby ýylda ýangyjyň 30 milliard kubmetrine deň bolan täze gaz geçiriji Mary welaýatyndaky “Şatlyk” gaz gysyjy stansiýasyndan Hazarýaka sebitindäki “Belek” gaz gysyjy stansiýasyna çenli çekildi. Ýurdumyzyň kärhanalarynyň güýçleri bilen amala aşyrylan taslamanyň bahasy 2 milliard 500 million amerikan dollaryndan hem geçýär. Bu barada dünýäniň iri habarlar agentlikleri habar berdi, sebitiň internet-neşirleri we köpçülikleýin habarlar portallary şol habarlara salgylandy.
Daşary ýurt habar beriş serişdeleri täze energetika ulgamyň ulanmaga berilmegi geçirilen dabarada Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň eden çykyşyndan setirleri mysal getirmek bilen, bu taslama “strategik taýdan möhüm bolan Hazar sebitinde türkmen energiýa serişdelerini halkara bazarlaryna azyndan dört ugur, ýagny demirgazyk, günbatar, günorta we gündogar ugurlar boýunça çykarmak üçin kuwwatly binýat döredýär diýip belleýärler.
Demirgazyk ugur Hazarýaka gaz geçirijisini gurmakda hyzmatdaşlygy göz öňünde tutup, bu barada 2007-nji ýylda Türkmenistanyň, Gazagystanyň we Russiýanyň Baştutanlarynyň gol çeken hökümetara ylalaşygy “üç döwletiň düýpli bähbitlerine laýyk gelýär hem-de şol ýurtlaryň ykdysadyýetini ösdürmäge, uzakmöhletli iri möçberli maýa goýumlaryny çekmäge, dünýäniň bu örän möhüm sebitinde howpsuzlygy we hyzmatdaşlygy berkitmäge ýardam eder” diýip, hususan-da, Russiýanyň “Interfaks” habarlar gullugy we «vestifinance.ru». habarlar saýty habar berýärler.
Günorta ugur Eýrana, günbatar – Ýewropa, gündogar – günorta-gündogar ýurtlara gaz ibermegiň möçberlerini artdyrmagy göz öňünde tutýar diýip, habar beriş serişdeleri belleýärler.
“Türkmenistan “Galkynyş” gaz känini we beýleki birnäçe gündogar ýataklaryny Hazaryň kenary bilen baglan “Gündogar-Günbatar” gaz geçirijiniň gurluşygyny tamamlady, bu ýerden gazyň Günbatara iberilip başlanmagy mümkin, Hytaýa hem-de geljekde Päkistana we Hindistana gazyň iberilmegi artar” diýip «Reuters» halkara agentligi habar berip, Ýewropa Bileleşiginiň ýurtlary bilen işlenip taýýarlanýan Hazarüsti gazgeçirijisiniň taslamasy hakynda ýatlatdy.
“Gazgeçiriji tebigy gazy Türkmenistanyň beýleki gazgeçirijilerine akdyrmak, daşary ýurtlara iberilýän gazyň möçberini artdyrmak we ibermegiň ygtybarlylygyny ýokarlandyrmak üçin niýetlenendir. Ol sebitiň ýurtlarynyň gaza bolan islegini kanagatlandyrmaga, täze senagat desgalarynyň onlarçasyny gurmaga we işe girizmäge, esasy pudaklary, ozaly bilen elektroenergetika pudagyny ösdürmäge mümkinçilik döreder. “Gündogar-Günbatar” gaz geçirijisi geljekde türkmen tebigy gazyny Ýewropa ibermek üçin ulanylyp bilner” diýip «Trend – Azerbaýjan täzelikleri” we Nebitgaz habarlar agentligi öz okyjylaryna habar berýär.
“Türkmenistan energiýa serişdeleriniň ägirt uly gorlaryna eýe bolup, tebigy gazyň gorlary boýunça dünýäde dördünji orny eýeleýär” diýip, France TV habar berýär. Şunda bellenilişi ýaly, Hazarüsti gazgeçirijiniň taslamasynyň amala aşyrylan ýagdaýynda Aşgabat eýýäm 2019-njy ýylda Ýewropany gaz bilen üpjün etmäge başlap biler, şeýle hem şol ýyl TOPH gazgeçirijisi açylyp, ol “Türkmenistanyň, Owganystanyň, Päkistanyň we Hindistanyň gaz meýdanlaryny birleşdirer”.
“Türkmenistan energiýa serişdelerini dünýä bazarlaryna ibermegi diwersifikasiýalaşdyrmagyň üstünde işleýär. Häzir türkmen gazy Russiýa, Eýrana, Hytaýa iberilýär. Gurluşygyna 13-nji dekabrda badalga berilen TOPH transmilli gazgeçirijisiniň işe girizilmegi bilen, türkmen gazy Türkmenistanyň, Owganystanyň, Päkistanyň we Hindistanyň sarp edijilerine baryp başlar. Häzirki wagtda türkmen tebigi gazyny ýewropa bazaryna ibermek mümkinçilikleri işlenip taýýarlanýar” diýlip, “Ekspert” (Ukraina) hepdelik işewür žurnalynyň saýtynda “Gündogar-Günbatar” gaz geçirijisiniň ulanmaga berilmegine bagyşlanan habarlarda nygtalýar.
TOPH taslamasyna badalga berilmegi hem-de “Gündogar-Günbatar” gaz geçirijisiniň ulanmaga berilmegi baradaky täzelikleri Hytaýyň, Belarusyň, Gazagystanyň, Özbegistanyň we beýleki ýurtlaryň iri habar beriş serişdeleri hem ýaýaratdylar. Şunda olaryň köpüsi Türkmenistanyň nebitgaz toplumynyň elektron gazetine salgylanýarlar.
“Gündogar–Günbatar” gaz geçirijisiniň taslamasynyň üstünlikli durmuşa geçirilmegi Aziýa bilen Ýewropanyň arasynda giň gerimli köpugurly halkara hyzmatdaşlygyny ýola goýmakda Türkmenistanyň goşan saldamly goşandy boldy” diýip “Täze döwür” saýty (Ukraina) Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň sözlerini mysal getirdi we öz okyjylaryna dekabr aýynda biziň ýurdumyzda “yklymyň iri gaz geçirijileriniň biri bolan Türkmenistan-Owganystan-Päkistan-Hindistan gazgeçirijisiniň (TOPH)” gurluşygyna badalga berilendigini ýatlatdy.
Daşary ýurt habar beriş serişdeleri Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda ýylda uglewodorod çig malynyň 3 million tonnasyny gaýtadan işlemäge niýetlenen täze ELDAD-HT-7 desgalarynyň ulanmaga berilmegini hem ünsden düşürmediler. Bu waka barada giňişleýin habarlar Türkmenistanyň Nebitgaz senagaty ministrligine salgylanmak bilen, Internet ulgamynda ençeme million okyjylary bolan «neftegaz.ru», «oilcapital.ru», «Trend» we beýleki meşhur saýtlarda ýerleşdirildi.


text:
Biz ukymyzy we dynjymyzy alan, sähdiaçyk adamlar bolsak hem, gözümiziň aşagynda "haltajyklaryň" döremegi bizi näsag we ýadaw görkezip biler. Bu ýagdaý göräýmäge gaty bir düýpli kynçylyklary hem aňlatmaýar, sebäbi biziň hiç ýerimiz agyrmaýar hem-de gijemeýär ahyryn. Ýöne bu ýagdaý köp kosmetiki oňaýsyzlyklary döredip, käwagtlar bolsa saglyk babatda ýüze çykan kynçylyklardan habar berip biler.
Gözüň aşagynda döreýän "haltajyklaryň" emele geliş mehanizmine düşünmek üçin, biraz gözüň anatomiýasyny ýada salmak ýerlikli bolar.
Göz almasy göz hanasyndan ýag gatlagy bilen araçäklenen bolup, ol özboluşly gorag gatlagydyr we göz töwereginiň (periorbital) öýjükli gatlagy diýip atlandyrylýandyr. Gabagyň derisinden ony birleşdiriji perde bolan göz germewi çäklendirip, ýag gatlagyny göz hanasynyň içinde saklamaga kömek edýändir.
Köp ýyllaryň dowamynda, gözüň aşagyndaky "haltajyklaryň" döremegi, esasan, göz hanasynyň germewiniň elastiki häsiýetiniň ýitmegi bilen baglanyşdyrylyar. Germewiň süýnüp, daşyna sallanýanlygy sebäpli ýag dokumasyny saklap bilmän, özboluşly ingini döredip, "haltajyklar" emele gelýär diýen düşünje bolupdyr.
Geçirilen barlaglar, "haltajyklaryň" döremeginiň gözüň töweregindäki ýag gatlagynyň köpelmegi bilen baglanşyklydygyny subut etdiler. Gatlagyň belli bir köpelme çäginde, gözhana germewi ony saklap bilmeýär we ýag gatlagy göz hanasynyň daşyna çykýar.
"Haltajyklar" ýag gatlagynyň köpelmegi we çişginlilik zerarly döräp biler.
Çişginlilik zerarly döreýän "haltajyklar" ukydan soň bildirip, bedeniň ýokary böleginiň gan aýlanyşygynyň güýjemegi sebäpli, agşamara ýakyn ýitip gidýändir.
Ýag gatlagynyň köpelmegi netijesinde döreýän "haltajyklar" bolsa, hemişelik bolup, olar günüň dowamynda üýtgemä sezewar bolmaýarlar.
"Haltajyklaryň" döremeginiň birnäçe sebäpleri bolup biler:
- Nesil yzarlaýjy häsiýeti – eger "haltajyklar" çagalykda ýa-da ýetginjeklikde döräp, aýrylman galan bolsa, onda ol ýag gatlagynyň köpelmeginiň genetiki töwekgelliginiň barlygyndan habar berýändir. Düzgün bolşy ýaly, şunuň ýaly "bezegi" çaganyň ene-atalarynda hem görüp bolýandyr.
- Spirtli içgiler we neşe serişdeleri ukysyzlyk bilen utgaşanda, göz hanasynyň töwereginde ýag gatlagynyň çişginliligine getirip, kosmetiki kynçylyklary döredip biler.
- Duzy köp mukdarda kabul etmek – duzly önümleri köp mukdarda kabul etmek hem, bedende suwy saklap, gözüň töwereginde çişginliligi döredip biler. Edil şonuň ýaly ýagdaýa agşam çaýy, kofe içgisini içmeklik hem getirip biler.
- Käbir beden keselleri, meselem, ýürek, böwrek keselleri, galkan şekilli mäziň işiniň ýetmezçiligi (gipotireoz), allergiki keseller, burnuň ýanyndaky süňkli boşluklaryň sowuklamagy, ýiti respirator keseller hem göz hanasynyň töwereginde ýag gatlagynyň çişginliligini döredip biler.
- Bedende gormonal üýtgeşmeler – köp aýallarda aýbaşy halkasynyň ikinji döwründe gözüniň aşagynda "haltajyklar" döreýär. Sebäbi bedende agdyklyk edýän progesteron gormony, suwy saklap, çişginliligi döredip bilýändir.
- Ultramelewşe şöhlelenmeler – çendenaşa güne ýanma ýa-da solýarynyň hyzmatyndan peýdalanmagy gowy görýänlerde "haltajyklar" ýüze çykyp biler.
- Ýaşyň ulalmagy netijesinde hem gözüň töwereginde ýag gatlagy köpelip, aşaky gabagyň derisiniň aşagy "sallanyp" bilýändir. Şunuň sebäbi entek doly anyklanylanok. Şunuň ýaly "haltajyklar" hemişelik saklanyp, ulalyp bilýändirler.
- Ýadawlylyk – kompýuteriň ýa-da telewizoryň öňünde oturmagyň netijesinde döreýän umumy ýadawlylyk hem-de nerw dartgynlylyk, gabaklaryň çişginliliginiň esasy sebäbi bolup biler. Şonuň ýaly-da, uky ýetmezçiligi hem gözüň töwereginde ýüze çykýan dürli kosmetiki kynçylyklaryň sebäbi bolyar.
Ukynyň alynmagynyň – gözelligiň esasy şertleriniň biridigini ýatdan çykarmaň
Gan we limfa damarlarynyň durgunlylyk ýagdaýyny aradan aýyrmak üçin, kelläňizi biraz ýokary edip ýatmak peýdalydyr. Uky gowy şemalladylan otagda, 8 sagatdan az bolmadyk wagt dowam etmelidir.
Sebäbine bagly bolmazdan, uzak wagt saklanýan "haltajyklar" aşaky gabagyň derisiniň meneklenmegine getirip, gözüň töwereginde garamtyl aýlawlaryň döremegini ýüze çykaryp biler.
Eger, "haltajyklar" göz hanasynyň töwereginde ýag gatlagynyň çişginliligi netijesinde dörän bolsa, oňa garşy göreşmek üçin göreş çärelerini başlamak bolar.
Ilki bilen çişginlilige getirýän sebäpleri aradan aýyrmak barada pikir etmelidir:
- Alkogol içgileri we duzy çäklendirmelidir;
- Güneşlemäni azaltmalydyr;
- Gözüňize agram salman, dynç bermelidir;
- Bedeniň dowamly kesellerinden ejir çekýän bolsaňyz, olary bejermelidir;
- Hemme çärelere garamazdan gabaklarda çişginlilik saklanýan bolsa, şol maksat üçin niýetlenen kosmetiki serişdeleri (kremler, losýonlar) ulanmak ýa-da halk serişdelerinden peýdalanmak ýerlikli bolar:
- 1 stakan gaýnan suwa 1 nahar çemçesi petruşkany demläň. 15 minut saklap, süzüp alyň. Ýyly ýapgylary gabaklaryňyza goýup, 15 minut arkan ýatyň. Şonuň ýaly-da, gabaklaryňyza 1-2 minut goýy demlenen gök ýa-ga gara çaýa öllenen pamygy ýapyp bilersiňiz. Bu bejergini günüň dowamynda 3-4 gezek gaýtalap bolýar.
- Çig ýer almasyny (kartoşkany) ownuk gyrgyçdan geçirip, hasa dolaň we gabaklaryňyza 10-15 minut goýuň. Çig ýer almasynyň tegelek kesilen böleklerini hem gabaga goýup, peýdalylyk üçin 20 minut saklamak maslahat berilýär.
- Bir çaý çemçe ownuk dogralan petruşkany iki çaý çemçe gaýmak bilen garyp, gözüň töweregine çalyp, 10-15 minut saklamalydyr.
- Gyrgyçdan geçirilen ýer almasyny iki çaý çemçe un we iki çaý çemçe süýt bilen garyp, gözüň töweregine çalyp, 10-15 minut saklamak maslahat berilýär.
- Gözüň töweregindäki "haltajyklary" çopantelpegiň we ukropdan taýynlanan ergin bilen ýapgy etmek hem çalt aýyrýar. Onuň üçin bir çaý çemçe otuň üstüne 0,5 stakan gaýnan suwy guýup, 15 minut üstüni ýapyp goýmalydyr. Soňundan süzmelidir. Erginiň ýarysyny sowadyjyda saklamalydyr, ýarysyny gyzdyrmalydyr. Oňaýly ýatyp, öllenen pamyk bilen gezekli - gezegine, gabaklaryňyza sowuk we gyzgyn ýapgy ýapyň. Bu bejergini yzygiderli 1-2 aý geçirip bolýar. Edil şunuň ýaly usuly ulanyp, bidenegiň ýapragynyň (şalfeý) ergini bilen hem bejergi geçirmek bolýandyr.
Eger Siziň wagtyňyz we maddy serişdäňiz bolsa, gözüň töweregindäki çişginligi we meneklenmäni aýyrmak üçin kosmetolog-hünärmenlere ýüz tutmak hem ýerliklidir. Ýörite ýapgylar we owkalama usullary gerekli netijäni berip biler.
Ýöne "haltajyklar" genetiki we uly ýaş bilen baglanyşykly sebäplere görä ýüze çyksa, ýörite blefaroplastika operasiýasyny geçirmek gerekli peýdaly netijeleri berýändir. Onuň üçin kirpikleriň aşagyndan, gabaklarda kiçijik dilik edip, ýag gatlagynyň gerekli mukdary aýrylýandyr we göz hanasynyň germewi plastiki usul bilen dikeldilýändir. Dogry geçirilen blefaroplastiki operasiýasynyň netijeliligi onlarça ýyla dowam edip biler.
Teswirlemeler
Häzirki zaman kosmetologiýasynda ýüzdäki örgünleriň yzy we güne ýanma netijesinde dörän ýakallary aýyrmagyň köp usullary bar.Bu çäreler kadaly bejergini, wagty, sabyrlylygy talap edýär.
Örgünlerden soň galýan kiçijik tygjagazlary madekwol, kontratubeks serişdeleri we lazer usuly bilen aýryp bolar.
Örgünlerden soň galan tegmilleri dürli ýüze edilýän ýapgylar bilen agardyp bolar: rozmarin efir ýagy goşulan ýaşyl palçyk, ýumurtganyň agyna goşulan limon şiresi, çaý agajynyň ýagy goşulan limon şiresiniň we lawanda ýagynyň garyndysy, badýaga, lukmançylykda ulanylýan parafin, perekis turşusy goşulan dürli ýaglar, losýonlar...
Ahromin hem tegmilleri aýyrýan serişde bolup, ony deriniň görnüşine baglylykda tapgyrlaýyn ulanmalydyr.
Siziň deriňiziň ýagdaýyna görä, peýdaly bejergini yzygiderlikde dowam etmek üçin, dermato-
kosmetologa ýüz tutmagyňyzy maslahat berýäris.
Yüzüñdäki örgünleriñ yzyndan galan tegmilleri we güne dörän yakallary nädip ayyrmaly?
Ahromin diyip bir krem bar welin, onuñ yüze ziyany barmyka?
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Köp halklaryň medeniýetinde alkogol içgileriň kadaly kabul edilmeginiň däp bolup galmagy, onuň täsiri bilen bedeniň zäherlenmesiniň has ýygy düş gelmeginiň sebäbi bolup durýandyr. Bu zäherlenmäniň saglyga ýaramaz täsir edip, ençeme dowamly gaýraüzülmelere getirip bilme howpy, oňa mahsus bolan alamatlary anyklamaga we ilkinji kömegiň berliş usullaryny bilmäge bolan talaby ýüze çykarýandyr.
Derman senagaty alkogol zäherlenmesiniň bejergisi üçin netijeli bolup biljek dermanlaryň dürli görnüşini öndürýär. Ýöne zerur bolan wagtynda olaryň elýeterli bolmazlygy hem mümkindir. Şonuň üçin, elýeterli serişdelerden we usullardan peýdalanyp, öý şertlerinde ilkinji kömegiň berlişini bilmek wajypdyr.
Alkogol zäherlenmesine mahsus bolan alamatlar
Alkogol zäjerlendiriji möçberde kabul edilenden soň, narkotik serişdesi höküminde döredýän keýpliligi düýma duýgusy çalt gecýär we zäherlenmäniň netijeleri ýüze çykyp başlaýar. Onuň birinji tapgyry şu aşakdaky alamatlar bilen kegitlenilýär:
► Ele ýelmeşýän der;
► Adamyň ýüzüniň we gözüniň gyzarmagy;
► Gaýtarmak;
► Arterial we kelle gan basyşynyň ýokarlanmagy.
Ýarawsyzyň ýagdaýy barha beterleşip:
♦ Dem alşyn bozulmagy zerarly göz göreji giňelýär;
♦ Kislorod yetmezçiliginiň alamaty höküminde dodaklaryň gögermegi ýüze çykýar;
♦ Damar urgusy ýokarlanyp başlaýar;
♦ Gan basyşy peselýär;
♦ Ýüregiň işleýşiniň bozulmalary ýüze çykyp başlaýar;
♦ Gaýtarma netijesinde iýmit galyndylaryň dem alyş ýollaryna düşmegi sebäpli, köplenç bogulma ýüze çykýp biler.
Dem alyşyň durmagy we ýüregiň işiniň bozulmagy zerarly, ölüm ýagdaýy ýüze çykyp biler.
Ilkinji kömegiň berliş aýratynlyklary
Lukmanlar gelmezden öň, alkogol bilen žaherlenen adamyň ýagdaýyny ýeňilleşdirmek maksady bilen, ilkinji kömege degişli edilýän ähli çäreleri geçirmek zerurdyr:
► Ilkinji zerur geçirmeli çäre – alkogolyň gana düşmegini duruzmakdyr. Onuň üçin adamyň gaýtarmagyny gazanmalydyr. Bu maksat üçin kaliý permanganatynyň erginini (margansowka) ulanyp bolar. Birnjiden, margansowka ergini aşgazanyň nemli bardasyna berkidiji täsirini ýetirse, ikinjiden, ol gaýtarmak refleksini ýüze çykarýandyr.
► Alkogolyň galyndysyny aýyrmaga enterosorbentler, meselem, işjeňleşdirilen kömrüň ulanylmagy kömek edip biler. Kömür beden agramynyň her 10 kg-na 1000 mg. mukdarda berilýär. Öýdäki derman gutuda saklanmaga maslahat berilýän polifepan ýa-da polisorb has hem netijeli täsir edýär.
► Aşgazan arassalanylandan son, 20-30 gram mukdarda natriniň sulfatyny kabul etmek hem peýdaly bolup biler.
► Näsaga duz garylan suwy içmeklik maslahat berilýär. (1 litr suwa 4-6 çay çemçesi möçberde duz goşmaly).
► Alkogol zäherlenmesiniň ýeňil görnüşlerinde kelle agyryny gowşadýan agyrsyzlandyryjy serişdelerden peýdalanyp bejergi bermek bolýar. (parasetamoldan peýdalanmak gadagan!)
► Bedende madda çalşygyny güýçlendirmek üçin askorbin, limon ýa-da ýantar turşusyndan peýdalanylýar. Bu dermanlar, esasanda ýantar turşusy alkogol zäherlenmesiniň alamatlaryny çalt aýyrýandyr.
► Alkogol zäherlenmesi netijesinde üşütmäniň ýüze çykmagy sebäpli, syrkawy ýylatmak üçin gerekli bolan çäreleri görmek zerurdyr. Onuň üçin syrkawy gyzgyn zada dolamaklykdan we grelkanyň (içi suwly rezin haltajyk) kömegi arkaly ýylatmakdan peýdalanylýar.
► Dem alyşy we ýüregiň kadaly işini ýola goýmaklyk üçin zäherlenen adama içgileri beriň: goýy demlenen narpyz goşulan çaý ýa-da kofe, minerallaşdyrylan suw. Içgiler zeper ýeten adamyň bedeninde toplanan zäherleri çalt çykarmaga kömek eder.
Ýokarda häsiýetlendirilip geçilen howply ýagdaýdan başga-da, baýramçylyk günleriniň şagalaňly oturlyşyklaryndan soň, alkogol içgileriniň ýaramaz täsirini (halk arasynda bu ýagdaý "pohmelýe" diýip atlandyrylýar) başdan geçirmeýän ýok bolsa gerek. Bu ýagdaý spirtiň suwsuzlandyryjy täsiri bilen ýüze çykyp, ýürek bulanma, kellagyrylar, başyň aýlanmagy ýaly alamatlar bilen häsiýetlendirilýändir. Bu ýagdaý bilen göreşmekligiň köp usullaryny maslahat berip bolar:
♦ Gowy ukyňy alyp turma – iň peýdaly usullaryň biridir. Ukydan turup, gyzgyn suwly duş kabul ediň we köpräk suw içiň. Nahar iýmäge, ylaýtada, gyzgyn çorbalary we gaýnatmalary kabul etmäge çalşyň.
♦ Köplere oýandyryjy içgiler bolan kofe, goýy demlenen gara çaý, koka-kola içgisini içme ýaramly bolup biler. Şonuň ýaly-da, arassa bal bilen pyrtykalyň, tomatyň şiresini garma, duzlanan hyýar, yogurt, gatyk içme bu alamatlardan dynmaga kömek edip bilýändir.
♦ Biraz duz sepip ter pomidory iýiň.
♦ Bir çig ýumurtgany gowy edip garyň we oňa 1 çaý çemçe sirke, duz, burç goşup bir gezekde içiň.
♦ Derman serişdelerinden, bu maksat üçin ýörite niýetlenen Alko-Zeltser, Antipohmelin, Alko-Prim serişdelerini kabul edip bolar. Bu alamatlardan dynmaga eredilýän aspirin, sitramon serişdeleri hem netijeli kömek edip bilýändir. Şagalaňly gijeden soň, kömrüň 6-8 gerdejigini, no-şpanyň 2 we aspiriniň 1 gerdejigini kabul etme size alkogolyň täsirinden dynmaga kömek eder. Bu maksat üçin Askofen, Kofisil-Plýus serişdeleri hem ulanylýandyr.
♦ Agyzdan gelýän ysy aýyrmak üçin B6 witamininiň 2 ampulasyny ýarym stakan suwa garyp birden içmelidir.
Alkogolyň ýaramaz täsirini azaltmak we onuň bilen zäherlenme alamatlaryndan dynmak üçin birnäçe usullary sanap geçip bolar:
► Öň bellenişi ýaly, kömrüň gerdejikleri alkogoly sorup alyp, onuň gana düşmeginiň öňüni alýarlar. Aragyň birinji bulguruny kabul etmezden 10-15 minut öň onuň 2-4 gerdejigini kabul ediň. Soňra her 1 sagatdan 2 gerdejigi kabul ediň. Almagel serişdesi hem edil şeýle täsirli bolup, ony alkogoly içmezden 15 minut öň, 2-3 çemçeden kabul etme maslahat berilýär. Bu mukdary her ýarym sagatdan içseňiz, siz asla serhoşlyk ýagdaýa uçuramaýarsyňyz.
► Alkogol içgileri içmezden öň süýdüň 1 stakanyny kabul ediň.
► Içgileri kabul etmezden ýarym-bir sagat öň ýarmaly, greçkaly, süleli bulamaklary iýseňiz, siz asla-da serhoş bolmarsyňyz.
Alkogol içgileriniň bedene ýetirýän ýaramaz täsirinden dynmagyň dürli usullary elýeterli bolsa-da, olary kabul etmekden saklanmagyň ýa-da belli bir çäkliligi saklamagyň möhümdigini belläsimiz gelýär.
Teswirlemeler
{1 ampula diazem + 4 ampula(4*25mg) bemix compose damardan berilmeli}
Parasetamolyň bagyr tarapdan özleşdirilmegi netijesinde emele gelýän himiki birleşmeler alkogol bilen utgaşanda, bagryň öýjüklerine zäherleýji täsir edýändir. Alkogol içgileriň kabul ediliş ýygylygyna baglylykda, bu dermanyň ýygy kabul edilmegi zäherleýji (toksiki)gepatitleriň döremeginiň sebäbi hem bolup biler.Şol sebäpden parasetamol bilen alkogoly utgaşdyrmadan gaça durmalydyr!
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
BMG 1-nji martda fewral aýynda azyndan 1100 yraklynyň öldürilendigini aýtdy.
Pidalar yrak goşunynyň esgerlerini, asuda adamlary hem içine alýar we bu işde esasan «Yslam döwleti» topary, şol sanda hökümet güýçleri we hökümetçi şaýy milisiýasy jogapkär diýip bilinýär.
BMG-niň Yrakdaky Kömek missiýasynyň beýanatynda asuda adamlardan öldürilenleriň sanynyň 611-digi, galan pidalaryň Yragyň howpsuzlyk güýçlerine degişlidigi aýdylýar.
Şeýle-de beýanatda ölenleriň sanyna YD jeňçileriniň kontrollugyndaky ýerlerde wepat bolanlaryň girmeýändigi bellenilýär.
BMG fewral aýynda ýaraly bolanlaryň azyndan 2280 adamdygyny, olaryň 1350 çemesiniň asuda ilata degişlidigini aýtdy.


text:
Nabijon Jurabaýew Özbegistanyň öri meýdanlarynda çopançylyk bilen meşgullanýar. Jurabaýew “goýun mamasyna” garşy diýlip satylan waksina sebäpli, häzir ölmegiň bärisinde duran dowar sürüsini halas etmäge çalyşýar. Jurabaýew gürrüňi gidýän bu sançgyny döwlet eýeçiligindäki kärhanadan alandygyny aýdýar.
Jumabaýew goňur reňkli bu serişdäni suw bilen garyp öz dowarlaryna sanjanda, onuň mallary birnäçe günüň içinde heläk bolupdyr. Bu ýagdaýdan ýeke Jumabaýew ejir çekmedi. Onuň sözlerine görä, Jyzak welaýatynda bu sanjymy ulanan çopanlaryň aglabasy özüniň dowarlaryny ýitiripdirler. Käbir resmi bolmadyk maglumatlardan çen tutulsa, onda Jyzak welaýatynyň diňe özünde 35 müň töweregi goýun heläk bolup, tutuş ýurt boýunça bu görkeziji 50 müňe golaýlaýar.
Gyrgyzystanyň Jalal-Abat welaýatynda özbegistanly kontrabandaçylaryň gara bazarda satan waksinasyndan soňra 1 müň 700-den gowrak dowar heläk boldy.
Iki ýurduň maldarlary-da muňa kimiň jogapkärdigini bilmek isleýärler.
Jogapkär kim?
Özbegistanyň hökümet edaralary bu mesele boýunça bir zat aýtmakdan boýun gaçyrýarlar. Döwletiň eýeçiligindäki media hem dowarlaryň ölmegi bilen bagly maglumatlardan sowa geçýär.
Gyrgyz resmileri bu ýagdaýlar boýunça jenaýat işini açdylar. Gürrüňi gidýän sanjymyň laboratoriýa barlaglarynyň netijeleri anna güni belli bolar.
Britaniýanyň weterinariýa assosiýasiýasynyň hünärmenleri degişli barlaglar geçirilmezden dowarlaryň näme sebäpden ölendigini aýtmagyň kyndygyny belleýärler. Emma olar bu ýagdaýlaryň waksinanyň talaba laýyk ulanylmazlygy sebäpli dörän bolmagynyň mümkindigini öňe sürýärler.
Hünärmenleriň bellemegine görä, sanjym waksinasynyň ullanylyş möhleti gutaran bolmaly ýa-da ol talabalaýyk şertlerde saklanan däldir.
Korrupsiýanyň hem bu ýagdaýlara ilteşiginiň barlygy çaklanylýar. Belki, hilegärler käbir waksinany ogurlyk ýol bilen alyp, olary gara bazara çykarandyrlar. Alnan sanjymyň öwezini bolsa düýbünden başga maddalar bilen doldurandyrlar.
Başga bir çaklamalara görä, dowarlar Hytaýda öndürilen ýasama waksina sebäpli ölen bolmagy mümkin.
Gürrüňi gidýän bu sançgyny alanlardan, Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolanlaryň bellemegine görä, sançgyda “Pokrow ylmy-barlag merkezinde barlagdan geçdi” diýen ýazgy bar eken. Bu merkez Orsýetiň Oba-hojalyk akademiýasynyň ýerli edarasydyr.
Emma Orsýetiň Oba-hojalyk akademiýasynyň direktory Denis Kolbasowyň bellemegine görä, barlaglaryň netijesinde bu sanjymyň Pokrowdan däldigi anyklanypdyr.
Gyrgyzystanyň Jalal-Abat welaýatynyň polisiýa edarasynyň başlygynyň orunbasary Tairbek Jorobekow “weternariýa düzgünlerini” bozmak bilen bagly dört sany jenaýat işiniň gozgalandygyny aýdýar.
Bu wakalar boýunça tussag edilenleriň biri-de Talip Taşboltow. Ol şeýle gürrüň berýär: “Ýerli adamlar dowamly diýen ýaly bu sançgyny soraýardylar. Onsoň men özbegistanly Zianidin atly dostumdan bu serişdäniň 4 müň gutusyny aldym. Olaryň 3 müň 300-e golaýyny Jalal-Abat oblastynda ýaýratdym. Onuň ulanylan ýerinde dowarlar ölüpdir.”
Bu ýagdaýlaryň ýüze çykmagy bilen, Gyrgyzystanda ýerli ilat goýun etinden ýüz öwrüp başlady. Şeýle-de Özbegistanda zaýalanan etiň bazara çykmagyndan ätiýaç edilýär.


text:
Çarşenbe güni Gyrgyzystanyň howpsuzlyk güýçleri terroristik hüjümleri gurnamagyndan şübhelenip bäş adamy tussag etdi.
Gyrgyzystanyň Milli Howpsuzlyk boýunça döwlet komitetiniň beren maglumatyna görä, geçirilen ýörite operasiýadan soň, şol bäş adam tussaglyga alnypdyr. Operasiýanyň geçirilen ýerinden ýaraglar, şol sanda el granatlary we partlaýjy serişdeleri ýasamak üçin enjamlar hem ele salnypdyr.
Resmileriň bellemegine laýyklykda, şol ýerden köp mukdarda “gadagan edilen” edebiýat hem tapylypdyr. Bu aňlatma bilen köplenç gadagan edilen yslamçy toparlaryň ýaýradýan maglumatlary häsiýetlendirilýär.
Tussag edilenleriň bäşisiniň hem Gyrgyzystanyň raýatydygy aýdylýar.


text:
BMG-nyň beren maglumatlaryna görä, Owganystanda prezidentlik saýlawlaryň ikinji tapgyrynyň öňüsyrasynda etraplaryň saýlaw edaralarynyň ýarysyndan gowragynyň işgärleri çalşyrylar. Bu çäräniň galplyklaryň öňüni almak üçin amala aşyrylýandygy habar berilýär.
Düýn, 20-nji oktýabrda Hamid Karzaý saýlawlaryň ikinji tapgyryny geçirmäge ylalaşdy. Şeýlelikde 7-nji noýabra bellenilen saýlawlarda Hamid Karzaý öz garşydaşy Abdylla Abdylla bilen prezidentlik wezipesine dalaş eder.
BMG-niň metbugat sekretary Aleem Siddik, saýlawlaryň birinji tapgyrynda galplyklara ýol berilendigi sebäpli 200-ä golaý etrapyň saýlaw üçastoklarynyň ýolbaşçylarynyň çalşyryljakdygyny aýdypdyr.
Owganystanda jemi 380 etrapyň bardygy maglumat berilýär.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Ukrainanyň prezidenti wezipesine saýlanan Petro Poroşenko-a “kynçylykly döwür” diýip atlandyran wagtda Ukraina ýolbaşçylyk etmek üçin “paýhasly saýlanyp alnan” adam diýip baha berdi.
Şeýle-de, Obama “Birleşen Ştatlaryň diňe öňümizdäki günlerde ýa aýlarda däl, eýse, öňümizdäki ýyllarda hem ukrain halkynyň arkasynda durmaga doly meýillidigini” belledi.
4-nji iýunda Warşawada Poroşebko bilen geçiren duşuşygyndan soň, habarçylara beren maglumatynda Obama iki lideriň Ukrainanyň harbylaryny we hukuk goraýjy organlaryny türgenleşdirmäge Waşingtonyň nähili kömek edip biljekdigi hem-de Kiýewiň energetika babatynda Russiýa garaşlylygyny azaltmagyň ýollary barada pikir alyşandygyny aýtdy.
Obama bilen Poroşenko Polşada geçirilen ilkinji demokratik saýlawlaryň 25 ýyllygyny bellemek dabarasyna gatnaşmak üçin Warşawa bardylar.


text:
ABŞ-da bilim almak EducationUSA
EducationUSA(http://www.educationusa.info/) – bu dünýäniň 170 döwletindäki maslahat merkezleriniň tory bolup, bu ýerde millionlarça halkara talyplar amerikan kolejlerine we uniwersitetlerine resminamalary tabşyrmagyň tertibi barada doly we gündelik maglumaty alýarlar.
EducationUSA tory öz gezeginde Birleşen Ştatlaryň we beýleki ýurtlaryň milletleriniň arasynda özara düşünişmelerine ýardam bermäge çalyşýan ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň bilim we medeniýet meseleleri boýunça Býurosy (ECA) tarapyndan goldanylýar.
EducationUSA-nyň maslahatçylary we işgärleri ABŞ-nyň ýokary okuw jaýlaryna talyplaryň halkara derjede kabul edilmegine ýardam bermek maksady bilen, Amerikadaky ýokary okuw jaýlarynyň wekilleri bilen gös-göni işleşýärler.
EducationUSA “Amerikada okuwa tarap 5 ädim” atly programmanyň kömegi bilen ABŞ-nyň ýokary okuw jaýlaryna resminamalary tabşyrmagyň tertibini berjaý etmäge ýardam berýär:
1. Öz mümkinçilikleriňizi öwreniň
-
Öz ilkinji maksatlaryňyza baha beriň;
-
ABŞ-daky bilim ulgamy bilen tanyş boluň;
-
ABŞ-da hasaba alnan köp sanly ýokary okuw jaýlaryny gözlemegiň ulgamy bilen tanyş boluň;
2. Öz bilimiňize çykarýan çykdaýjylaryňyzyň budjetini kesgitläň
-
Budjeti işläp taýýarlaň;
-
Bilime çykarýan çykdajylaryňyzy nähili azaldyp biljekdigiňiz barada pikir ediň;
-
Degişli stipendiýaly programmalary we maliýe kömegini gözläp görüň;
3. Uniwersitete giriş-anketaňyzy tabşyryň
-
Anketany doldurmak üçin berilen wagtyňyzy dogry ulanyň;
-
Goşmaça resminamalary, şol sanda testleri tabşyrmalydygyny göz öňünde tutuň;
-
Delillendiriji düzmäni ýazmak üçin ýeterlik wagt sarp ediň;
4. Talyp wizany almak üçin öz resminamalaryňyzy tabşyryň
-
Wiza almak üçin zerur bolan resminamalaryň sanawyny öňünden öwreniň;
-
Wiza üçin anketany tabşyrmagyň doly tertibini kesgitläň;
-
Gürrüňdeşlik üçin taýýarlyk görüň;
5. Uçup gitmek üçin taýýarlyk çärelerini görüň
-
Uçup geleniňizden soňraky etmeli hereketleriňizi kesgitläň;
-
Täze akademiki ýagdaýlara we şertlere girişmegiň tertibini ýeňilleşdirmäge çalyşyň;
-
ABŞ-nyň medeniýetine we Özüňiziň täze uniwersitetiňize öwrenişmäge çalyşyň;


text:
«Talyban» jeňçileri gündogardaky Paktia welaýatynyň ýollaryny bagladylar we azyndan 30 ýolagçyny ýarag astynda alyp gaçdylar. Biraz soň olaryň köpüsi polisiýa tarapyndan azat edildi.
Paktianyň welaýat polisiýasynyň başlygy Zalma Orýakhaýl 16-njy maýda Azatlyk radiosyna ýesirleriň altysyndan başgasynyň azat edilendigini aýtdy.
Ol alnyp gaçylanlaryň hemmesiniň asuda, garyp adamlar bolandygyny, olaryň arasynda hökümet işgäriniň ýokdugyny aýtdy.
16-njy maýda Saýad Karm etrabynda guralan adam alyp gaçmagyň jogapkärçiligini «Talyban» öz üstüne aldy.


text: Eýranyň esasy kanuny goraýjy geňeşi, 12-nji iýunda prezidentlige geçirilen saýlawlaryň ýatyrylmajakdygyny mälim etdi. Saýlawlaryň gaýtadan geçirilmegi boýunça protestlere çykan oppozisiýa bolsa muny talap etýär. Döwlet eýeçiligindäki Press TV-niň, geňeşiň wekili Abbas Ali Kethudaýiýe salgylanyp mälim etmegine görä, ýatyrar ýaly saýlawlarda uly bir galplyk bolmandyr. Şol bir wagtyň özünde, BMG-niň baş sekretary Ban Ki Mun, tutha-tutluklaryň, haýbatlaryň we protestçilere garşy güýç ulanmagyň bes edilmegine gyssagly çagyryş etdi.


text:
Müsüriň şikaýat sudy işden gyrakladylan prezident Hosni Mubarege we onuň iki ogluna korrupsiýa işi boýunça üç ýyl türme tussaglygynyň berilmegini tassyk etdi.
9-njy ýanwardaky karar Mubarege we onuň iki ogluna prezident köşklerine harçlamak üçin goýberilen serişdäniň ogurlanmagy bilen bagly çykarylan hökümleriň soňky nokadyny goýýar.
Bu üç adam 2015-nji ýylyň maýynda 16 million dollary ogurlamakda aýyplanyp, üç ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Olar eýýäm, deslapky tussaghanada saklanan wagtlary bilen, öz türme möhletlerini tamamladylar. Mubaregiň iki ogly oktýabrda azatlyga goýberildi.
87 ýaşyndaky Mubarek türme möhletiniň köp bölegini, 2011-nji ýylda tussag edileli bäri, harby hassahanada geçirdi.
Sud 2014-nji ýylda Mubarege garşy, 2011-nji ýylda prezidenti agdaran protestler mahalynda öldürilen 239 adam barada bildirilen aýyplamany ýatyrdy.