text:
Türkmenistanyň Prezidenti “Rönesans Holding” türk kompaniýasynyň ýolbaşçysyny kabul etdi
Türkmenistanyň Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow “Rönesans Holding” kompaniýasynyň müdiriýetiniň başlygy Erman Ylyjagy kabul etdi.
Işewür wagt tapyp kabul edendigi üçin Türkmenistanyň Prezidentine hoşallyk bildirip, milli Liderimizi we tutuş türkmen halkyny ýetip gelen baýramçylyk — Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň we Döwlet baýdagynyň güni bilen mähirli we tüýs ýürekden gutlady hem-de ähli gowulyklary arzuw etdi.
Türkmenistanyň Prezidenti myhmana mähirli sözleri üçin minnetdarlyk bildirip, öz ösüşinde dünýäniň ylmy-tehniki gazananlaryna hem-de innowasion tehnologiýalara daýanýan Türkmenistanyň möhüm milli taslamalary amala aşyrmaga gatnaşýan daşary ýurtly hyzmatdaşlar, şol sanda türk kompaniýalary bilen özara bähbitli hyzmatdaşlyk üçin hemişe açykdygyny belledi.
“Rönesans Holdingiň” ýolbaşçysy Türkmenistanyň Prezidentine kompaniýa ynanylan taslamalaryň amala aşyrylmagynyň barşy hem-de Türkmenistanyň Prezidentiniň ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada habar berdi.
Hususan-da, dünýäde deňi-taýy bolmadyk möhüm desgany — Ahal welaýatynyň Owadandepe diýen ýerinde tebigy gazdan ýokary hilli awtomobil benzinini öndürýän zawody gurmak boýunça geçirilýän işler barada habar berdi.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow gurulýan gazy gaýtadan işleýän döwrebap zawodyň aýratyn möhümdigini belläp, bu giň gerimli taslamanyň üstünlikli amala aşyrylmagy ýurdumyzyň nebitgaz senagatynyň kuwwatlyklaryny artdyrmakda nobatdaky ädim bolar diýip nygtady. Milli ykdysadyýetimiziň düzüminde onuň ösdürilmegine möhüm ähmiýet berilýär. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanyň Prezidenti “Rönesans Holdingiň” ýolbaşçysynyň ünsüni ähli işleriň ýokary hilli we şertnamada bellenilen möhletlerde ýerine ýetirilmegini üpjün etmegiň möhümdigine çekdi.
Duşuşygyň ahyrynda türk işewüri Türkmenistanyň Prezidentine bildirýän ynamy üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirip, öz ýolbaşçylyk edýän kompaniýasynyň üstüne alan hyzmatdaşlyk borçnamalaryny abraý bilen ýerine ýetirjekdigine ynandyrdy. (TDH)


c: text/html

text:
Beýik Ýeňiş gününiň senesi nesilleri we halklary, häzirki döwürde ýetilen sepgitleri, mähriban topragymyzy, onuň parahatçylygyny we asudalygyny, nesilleriň ýakyn we geljekki durmuşyny goramak üçin fronta giden türkmen esgerleriniň edermenligini berk baglanyşdyrýar. Türkmen halkynyň durmuşynda möhüm orun eýeleýär.
Mähribän Watanymyz, eziz türkmen halkymyz baýramçylyk senenamasynda aýratyn orny eýeleýän baýramy 1941-1945-nji ýyllaryň urşundaky Beýik ýeňiş baýramyny dabara bilen belleýärler. Ýeňiş baýramy mynasybetli ýurdumyzyň ähli künjeklerinde dürli medeni we sport, köpçülikleýin çäreleri geçirilýär. Dabaraly çäreleriň esasy maksady ýaşlaryň ata Watanymyza bolan söýgüsini has artdyrmakdan, şeýle-de uruş weteranlarynyň mukaddes topragymyzy goramakdan, geçen gahrymançylyklaryna hormat goýmakdan ybaratdyr. Hakykatdan-da, Watan üçin galkynan türkmen gerçekleri, uruş weteranlary, maşgala diregi bolan ak saçly enelerimiz durmuş mekdebi bolup durýar.
Milli gahrymanlarymyzy hatyrlamak, olaryň görkezen edermenliklerine sarpa goýmak türkmen jemgyýetiniň asylly ýörelgeleriniň biridir. Şanly senäniň öňüsyrasynda geçirilýän dabaralarda uruş weteranlaryna we uruşda wepat bolan esgerleriň ýanýoldaşlaryna döwlet Baştutanyzymyň adyndan pul we gummat bahaly sowgatlar hem-de ajaýyp bahar gülleri gowşurylýar.Ýeňiş güni adamzadyň parahatçylyk, hoşniýetlilik, ynsanperwerlilik ýörelgelerini dabaralandyrylýan, halklary dost-doganlyk gatnaşyklaryna alyp barýan baýramdyr. Nesilleri hakyky watançylyk, ýokary ahlaklylyk ruhunda terbiýelemekde Ýeňiş baýramy aýratyn ähmiýete eýedir. 9-njy maýda paýtagtymyzda we ýurdumyzyň ähli şäherlerinde, obalarynda şanly Ýeňiş güni mynasybetli baýramçylyk dabaralaryna giň gerim berilýär.
Surata düşüren: TDUmaksat
Gerçekler unudylmaýar
Beýik Ýeňiş gününiň senesi nesilleri we halklary, häzirki döwürde ýetilen sepgitleri, mähriban topragymyzy, onuň parahatçylygyny we asudalygyny, nesilleriň ýakyn we geljekki durmuşyny goramak üçin fronta giden türkmen esgerleriniň edermenligini berk baglanyşdyrýar. Türkmen halkynyň durmuşynda möhüm orun eýeleýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Köýtendagyň belent gaýalarynda gadymdan galan üç guýy bar. Jöwzaly yssyda olaryň arassa sowuk suwundan teşneligiňi gandyranyňda daşlaryň arasynda şeýle guýy gazanlaryň ussatlygyna „Aperin“ diýýärsiň.
Ýurdumyzyň gündogarynda ýerleşýän Köýtendag diňe bir ençeme millionlarça ýyllaryň dowamynda kemala gelen tebidy gözelligi—ertekilerdäki ýaly gowaklary, durnagöz tämiz suwly çeşmeleri we gadymyýetde ýaşap giden jandarlaryň aýak yzlary bilen giňden tanalmaýar. Bu ýerde özboluşlylygy, üýtgeşikligi bilen göreni haýran edýän adam eliniň hünärinden dörän ýadygärlikler-de kändir.
Meselem, şu ýerlerde ýaşan dag ilaty daş gaýalarynyň arasyndan aryk çekip, dag etegindäki baýyrlarda ekin ýetişdirdirler. Özem ara şeýle daş bolsa-da, dag suwundan gaty rejeli peýdalanypdyrlar. Olar gaýalarda jaý gurnup, galla ekipdirler, mal bakyp, küýzegärlik bilen meşgullanypdyrlar.
Köýtendagda, Hojapil obasynyň golaýynda deňiz derejesinden 2600 metrden belentlikde arassa suwly üýtgeşik bir guýy bar. Ony şu obada geçen asyryň başynda ýaşap geçen Ahmethajy ussa gazypdyr. Onuň üýtgeşikligi –onuň dag iň depesinde ýeleşýänligidir. Guýynyň diwarlary daşdan bolup, olar hiç zat bilen berkidilmändir. Ýylboýy suwy şol bi derejede saklanýar—ýagny edil erňeginde bolansoň ony arkaýyn eliň bulgurly hem susup alsa bolýar. Jöwzaly yssy tomus günleri onuň arassadan sowuk suwy teşneligiňi gandyrýar. Indi ençeme ýyllar çopanlar, awçylardyr syýahatçylar onuň jana şypa suwundan içip gelýärler.
Hojaisbet ata diýlen ýerem keramtly saýylýr. Ýurdumyzyň çar künjeginden bu ýere zyýarata gelýärler. Kärine ussadyň elinden çykan guýynyň süýji suwuny dadanlar ony gazana alkyş aýdýarlar.
Deňiz derejesinden 2800 beýiklikde ýerleşýän Meýdan diýlen ýerde hem daş guýy bar. Ony ussalar 1935-1936-njy ýyllarda gazypdyrlar. Beýlekilerden tapawutlylykda onuň diwarlary we düýbi arça bilen berkidilipdir, ýöne 12-13 metr çuňlukdaky suwy birneme ýogynrak gelýr. Geçen asyryň ortasyna çenli bu ýerde gyşa çenli mal bakypdyrlar, düme galla ekipdirler, guýy suwny agyz suwy hökmünde ulanypdyrlar. Ol häli-häzire çenli ýolagçylary sowuk suwy bilen gandyrýar.
Pederlerimiziň gazyp giden guýylary häzirem adamlaryň hyzmatynda. Dag depelerinde arassa sergin suwly guýylara gabat gelenler ata-babalarymyzyň zähmetsöýerligini we ussatlygyny alkyşlýarlar.
Köýtendag döwlet tebigy goraghanasynyň işgärleri tebigaty goramak bilen birlikde daş guýylaryňam saklanyp galmagy we arassalygy üçin hem alada edýärler. Olar ýerli ilat syýahatçylar üçin adam eliniň hünäri bolan ýadygärlikleri saklap galmaga gönükdirilen ekologiýa-düşündiriş çärelerini guraýarlar.


text:
Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalarynda geleşikleriň 20-si hasaba alyndy.
Daşary ýurt walýutasyna Owganystandan gelen telekeçiler Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilen dizel ýangyjyny satyn aldylar. Bulardan başga-da, daşary ýurt walýutasyna nah ýüplük we pagta-süýümi ýerlenildi. Satyn alan ýurtlar: Russiýa, Birleşen Arap Emirlikleri, Türkiýe, Pakistan. Geleşikleriň umumy bahasy ABŞ-nyň 50 million 585 müň dollaryndan gowrak boldy.
Manat serişdelerine Russiýadan, Kanadadan, BAE-den we Pakistandan gelen işewürler jemi bahasy 5 million 912 müň manatlykdan gowrak bolan nah ýüplügi satyn aldylar.


text:
Şu gün, 28-nji fewralda Aşgabatda Eýran Yslam Respublikasynyň ХIII ýöriteleşdirilen sergisi öz işine başlady.
Häzirki döwürde Eýran ägirt uly senagat hem-de ylmy kuwwatlyklara eýe bolmak bilen, daşary söwda dolanyşygynda öňdäki orunlaryň birini eýeleýär. Şeýle-de möhüm ähmiýeti bolan we sebit derejesindäki giň möçberli bilelikdäki taslamalaryň durmuşa geçirilmegine gatnaşýar.
Serginiň açylyş dabarasynda oňa gatnaşyjylar Türkmenistanyň Prezidentiniň sergä gatnaşyjylara iberen Gutlagyny uly üns bilen diňlediler.
Sergä gatnaşyjylar birnäçe günüň dowamynda iň täze tehnologiýalary we işläp taýýarlamalary görkezýän köpugurly sergi bilen ýakyndan tanyşmaga, geljekki meýilnamalary we özara gyzyklanmalar esasynda işewür teklipleri taýýarlamaga mümkinçilik alar.
Maýa Apbaýewa,
Surata düşüren Döwlet Heşdekow.
Aşgabatda Eýran Yslam Respublikasynyň ХIII ýöriteleşdirilen sergisi açyldy
Şu gün, 28-nji fewralda Aşgabatda Eýran Yslam Respublikasynyň ХIII ýöriteleşdirilen sergisi öz işine başlady.


text:
Habarlar 8 september 2017
Wakalaryň jümmüşinde
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň nobatdaky mejlisini geçirdi
Hormatly Prezidentimiz mejlisiň gün tertibine geçip, ilki bilen Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary O.Gurbannazarowa söz berdi. Wise-premýer “EKSPO—2017” ýöriteleşdirilen halkara sergisiniň we onuň çäklerinde guralan Türkmenistanyň serginiň işleriniň netijeleri barada hasabat berdi. Şu ýylyň 10-njy iýunynda “Geljegiň energiýasy” diýen şygar astynda işine başlan bu bütindünýä forumy dünýä jemgyýetçiligini biynjalyk edýän möhüm meseleleriň birine bagyşlanyldy. Bütindünýä sergisinde ýurdumyzyň milli bölümi hereket edýär. Onda gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmeleri hem-de “ýaşyl ykdysadyýet” ýörelgelerini durmuşa geçirmek boýunça pikirler we çözgütler görkezildi.
Teswirlemeler
«Aşgabat 2017» oýunlarynyň başlanmagyna 10 gün galmagy mynasybetli dabaralar
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda “Aşgabat 2017” oýunlaryna taýýarlyk görmek boýunça geçirilýän giň möçberli çäreler diňe bir ýerli däl, eýsem, daşary ýurtlaryň abraýly köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde giň seslenme döredýär. Myhmanlaryň we türgenleriň müňlerçesini kabul etmek üçin türkmen paýtagtynyň merkezinde ýörite gurlan, sebitde deňi-taýy bolmadyk Olimpiýa şäherjigi daşary ýurtlaryň habar beriş serişdeleriniň ýokary bahasyna mynasyp boldy.
Resmi habar
Ykdysadyýet
Pagtany gaýtadan işleýän kärhanalaryň iş öndürijiligi artýar
Şu möwsümde Akdepe etrabyndaky zawodda hem pagtany gaýtadan işlemegiň hili has gowulanar, bu ýerde geçen ýylyň ahyrynda Ýewropanyň ýokary öndürijilikli enjamlary bilen üpjün edilen täze düzüm guruldy. Ozal şeýle bölüm Görogly etrabyndaky pagta arassalaýjy zawodda-da gurlupdy.
Hyzmatdaşlyk
Türkmenistan BMG-niň Baş Assambleýasynyň 72-nji maslahatyna gatnaşmaga taýýarlanýar
Wise-premýer, DIM-niň ýolbaşçysy bu ugurda alnyp barylýan işler barada hasabat berip, Nýu-Ýorkda Milletler Bileleşiginiň nobatdaky forumynda ýurdumyzyň beýan etjek ileri tutulýan ugurlary barada giňişleýin aýtdy. Öňde boljak çäreleriň barşynda ählumumy parahatçylygyň, howpsuzlygyň we durnuklylygyň yzygiderli goralmagy Türkmenistanyň alyp barýan işiniň esasy ugry hökmünde kesgitlenildi. Şunuň bilen baglylykda, terrorçylyga garşy göreşmekde hyzmatdaşlar bilen tagallalary birleşdirmäge aýratyn üns bermek teklip edilýär. Hususan-da, ýurdumyz Merkezi Aziýada BMG-niň terrorçylyga garşy Ählumumy strategiýasyny durmuşa geçirmek boýunça “Merkezi Aziýa—Birleşen Milletler Guramasy ýokary derejeli gepleşigiň” netijeleri boýunça ...
Laws
TÜRKMENISTANYŇ KANUNY
Türkmenistanyň käbir kanunçylyk namalaryna üýtgetmeler we goşmaçalar girizmek hakynda
1. 2004-nji ýylyň 25-nji oktýabrynda Türkmenistanyň Halk Maslahaty tarapyndan kabul edilen «Salgytlar hakynda» Türkmenistanyň bitewi Kanunynda (2005-nji ýylyň 25-nji oktýabrynda kabul edilen Türkmenistanyň Kanunynyň görnüşinde) (Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň resmi namalarynyň ýygyndysy, 2005 ý., HM-80; Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2005 ý., № 3-4, 37-nji madda; 2006 ý., № 3, 12-nji madda; 2007 ý., № 1, 20-nji we 24-nji maddalar, № 2, 48-nji madda, № 4, 68-nji we 74-nji maddalar; Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň resmi namalarynyň ýygyndysy, 2008 ...
Laws
TÜRKMENISTANYŇ KANUNY
Türkmenistanyň Zähmet kodeksine üýtgetmeler we goşmaçalar girizmek hakynda
1. 30-njy maddanyň üçünji böleginiň 2-nji tesimini şu görnüşde beýan etmeli:
Laws
TÜRKMENISTANYŇ KANUNY
Hukuk namalary hakynda
I bölüm. UMUMY DÜZGÜNLER
Ylym
Göçegçi çal durnalar Amyderýanyň, Tejeniň jülgelerinde we Köpetdagyň eteginde mekan tutdylar
Şol ýerlerden şol bir göçüp gidýän we gonalga saýlaýan çal durnalar köpçülikleýin geçip gidýärler. Olaryň ilkinji toparlary bize fewralyň ahyrynda gelip başlaýarlar, apreliň ahyrynda bolsa höwürtgeleýän mekanlaryna uçup gidýärler. Şu ýylky uzaga çeken gyş zerarly olar bu ýerde dynç aldylar, iýmitlendiler, gyşyň gutararyna garaşdylar, süri boldular, gysga aralyga göçdiler, gutarnykly göçmäge howlukmaýardylar. Ahyrsoňy uly toparlara bölünşip, hoş owaz gykuwlaşyp, oranaşan ýerleriniň depesinden pyrlandylar-da, demirgazyk ülkerler saty ýola düşdiler.


text:
AŞGABATDA BMG-NIŇ GLOBAL KONTRTERRORISTIK STRATEGIÝASYNY AMALA AŞYRMAK BOÝUNÇA ÝOKARY DEREJELI MEJLISI GEÇIRILDI 2018-nji ýylyň 30-njy …Dowamy »
-
Aşgabatda BMG-niň Global Kontrterroristik Strategiýasyny Amala Aşyrmak Boýunça Ýokary Derejeli Mejlisi Geçirildi
AŞGABATDA BMG-NIŇ GLOBAL KONTRTERRORISTIK STRATEGIÝASYNY AMALA AŞYRMAK BOÝUNÇA ÝOKARY DEREJELI MEJLISI GEÇIRILDI 2018-nji ýylyň 30-njy …Dowamy »
-
Hytaýdan Eýrana Täze Ugur Boýunça Nobatdaky Ýük Otlusy Goýberildi
-
Söwda Pudagynyň Ösüşi-Bazar Ykdysadyýetiniň Ösüşiniň Baş Şerti
-
Kosmos Tehnologiýalary-Türkmenistanyň Ösüşiniň Ileri Tutulýan Ugry
-
Jemi Içerki Önümiň Ösüş Depgini Şu Ýylyň 11 Aýynda 6.5 Göterime Deň Boldy
-
“7 Tepe 7 Kıta Mini Dünya Kupası” Futbol bäsleşigi
Stambul Uniwersiteti halkara talyplar üçin “7 Tepe 7 Kıta Mini Dünya Kupası” Futbol bäsleşigi geçirer. Bu bäsleşik Stambuldaky Uniwersitetleriň …Dowamy »
-
Bildiriş
-
Türkmen Taekwondoçylarynyň Üstünligi
-
Kristina Şermetowa – Agyr Atletika Boýunça Dünýä Çempionatynda Kümüş Medalyň Eýesi
-
Aşgabadyň Küşt-Şaşka Mekdebiniň Okuwçysy – Abraýly Halkara Ýaryşyň Kümüş Medalynyň Eýesi
-
Türkmenistanyň Prezidenti Karara Gol Çekdi
Buhgalterçilik hasaba alnyşynyň we maliýe hasabatlylygynyň halkara standartlaryna geçmek boýunça utgaşdyryjy topar dörediler. Türkmenistanyň Prezidenti …Dowamy »
-
«HASAR» Fabriginiň Süýji Önümleri Täze Ýyl Söwdasynda Islegli Harytlaryň Biri
-
Ýurdumyzyň Sebitlerinde Baýramçylyk Mynasybetli Täze Desgalaryň Açylyş Dabaralary
-
Kosmos Tehnologiýalary-Türkmenistanyň Ösüşiniň Ileri Tutulýan Ugry
-
Mejlisiň Kada-Kanunçylyk Baradaky Komitetiniň Başlygy Serdar Berdimuhamedow Saýlawçylar Bilen Duşuşyk Geçirdi
-
Daşoguzyň Beki Seýtäkow Adyndaky Mugallymçylyk Mekdebiniň Döredilenine 90 Ýyl Doldy
Ýurdumyzda iň baýry okuw jaýlarynyň biri 1927-nji ýylda mugallymçylyk tehnikumy diýlip döredilipdi. Üç ýyldan soň …Dowamy »
-
Stambul Şäherinde Türkmenistanyň Prezidentiniň “Türkmenistan – Beýik Ýüpek Ýolunyň Ýüregi” Atly Kitabynyň Tanyşdyrylyş Dabarasy Geçirildi
-
Aşgabatda Bilim we Sport Ulgamynda Gazanylan Dünýä Üstünlikleri Bilen Tanyşdyryldy
-
Energetika institutynyň Talyplary Metallary Işläp Taýýarlamagyň Täze Tehnologiýalaryny Öwrenýärler
-
Göçegçi Çal Durnalar Amyderýanyň, Tejeniň Jülgelerinde we Köpetdagyň Eteginde Mekan Tutdylar
-
Türkmenistanyň Prezidenti Karara Gol Çekdi
Buhgalterçilik hasaba alnyşynyň we maliýe hasabatlylygynyň halkara standartlaryna geçmek boýunça utgaşdyryjy topar dörediler. Türkmenistanyň Prezidenti …Dowamy »
-
«HASAR» Fabriginiň Süýji Önümleri Täze Ýyl Söwdasynda Islegli Harytlaryň Biri
-
Ýurdumyzyň Sebitlerinde Baýramçylyk Mynasybetli Täze Desgalaryň Açylyş Dabaralary
-
Kosmos Tehnologiýalary-Türkmenistanyň Ösüşiniň Ileri Tutulýan Ugry
-
Mejlisiň Kada-Kanunçylyk Baradaky Komitetiniň Başlygy Serdar Berdimuhamedow Saýlawçylar Bilen Duşuşyk Geçirdi
Ulag we Aragatnaşyk Institutynyň Talyplary Halkara Bäsleşigiň „Robot Tehnikasy Babatda Iň Gowy Iş we Ösüş Üçin“ Diýen Baýragyny Eýelediler
Barmasy Çylşyrymly Ýerlerde Gün Batareýalary Sanly Telefon Stansiýalaryny Energiýa Bilen Üpjün Ederler
Türkmen Senagaty Durmuş Tehnikalarynyň Çykarylmagyny Özleşdirýär: Ýurdumyzyň Tozan Sorujylary we Elektrik Demojaklary Peýda Bolar
-
“Saglyk-2017” Halkara Sergisine Ýewropadan, Amerikadan, Aziýadan Kompaniýalaryň 245-si Gatnaşýar
Aşgabatda, Söwda-senagat edarasynyň sergi merkezinde “Saglyk-2017” atly halkara sergi geçirildi, onuň çäklerinde saglygy goraýyş ulgamyny …Dowamy »
-
Paýtagtymyzdaky Parahat-7 Ýaşaýyş Toplumynda Täze Saglyk Öýi Açyldy
-
Talyplar Bedenterbiýe-Sagaldyş Çäreleriniň Bir Aýlygyna Işjeň Gatnaşýarlar
-
WADA Bilen Toplumlaýyn Hyzmatdaşlyk Türkmen Sportunyň Arassalygyny Saklamaga Ýardam Eder
-
Türkmenistanyň Prezidenti Watandaşlarymyzy Bütindünýä Saglyk Güni Bilen Gutlady
-
“7 Tepe 7 Kıta Mini Dünya Kupası” Futbol bäsleşigi
Stambul Uniwersiteti halkara talyplar üçin “7 Tepe 7 Kıta Mini Dünya Kupası” Futbol bäsleşigi geçirer. Bu bäsleşik Stambuldaky Uniwersitetleriň …Dowamy »
-
Bildiriş
-
Türkmen Taekwondoçylarynyň Üstünligi
-
Kristina Şermetowa – Agyr Atletika Boýunça Dünýä Çempionatynda Kümüş Medalyň Eýesi
-
Aşgabadyň Küşt-Şaşka Mekdebiniň Okuwçysy – Abraýly Halkara Ýaryşyň Kümüş Medalynyň Eýesi
-
Aşgabatda BMG-niň Global Kontrterroristik Strategiýasyny Amala Aşyrmak Boýunça Ýokary Derejeli Mejlisi Geçirildi
AŞGABATDA BMG-NIŇ GLOBAL KONTRTERRORISTIK STRATEGIÝASYNY AMALA AŞYRMAK BOÝUNÇA ÝOKARY DEREJELI MEJLISI GEÇIRILDI 2018-nji ýylyň 30-njy …Dowamy »
-
NEVRUZ BAYRAMI İSTANBULDA KUTLANCAK (21 MART 2018 ÇARŞAMBA)
-
Kosmos Tehnologiýalary-Türkmenistanyň Ösüşiniň Ileri Tutulýan Ugry
-
Türkmen Howa Ýollary Aşgabat-Ýerewan-Frankfurt Ugry Boýunça Gatnawy Açdy
-
Türkmenistanyň Raýatlygyna Kabul Edilenlere Pasportlar Gowşuryldy
-
Aşgabatda BMG-niň Global Kontrterroristik Strategiýasyny Amala Aşyrmak Boýunça Ýokary Derejeli Mejlisi Geçirildi
AŞGABATDA BMG-NIŇ GLOBAL KONTRTERRORISTIK STRATEGIÝASYNY AMALA AŞYRMAK BOÝUNÇA ÝOKARY DEREJELI MEJLISI GEÇIRILDI 2018-nji ýylyň 30-njy …Dowamy »
-
TÜRKMENISTANYŇ TÜRKIÝE RESPUBLIKASYNDAKY RAÝATLARYNYŇ DYKGATYNA!!!
-
Türkmenistanyň Prezidenti Bilen Özbegistan Respublikasynyň Prezidentiniň Telefon Arkaly Söhbetdeşligi
-
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Mejlisinde 2017-nji Ýylyň Ähmiýetli Wakalarynyň Üstünde Durlup Geçildi
-
Hormatly Prezidentimiz Watandaşlarymyzy Halkara Bitaraplyk Güni Bilen Gutlady


text:
1. Hojalyk ýöredijileriň ähli toparlarynyň senagat önümçilik möçberlerini hasaplamagyň usulyýeti
Usulyýet ýurduň jemi içerki önüminde (JIÖ) senagat önümçiliginiň möçberini has doly görkezmek maksady bilen 1999-njy ýylda işlenilip düzüldi, senagat önümçiliginiň emele getirýän hojalyk ýöredijileriň aýry-aýry toparlary boýunça maglumat çeşmelerine täzeden seretmek bilen kämilleşdirildi we 2010-njy ýylyň 23-nji iýulynda tassyklandy. Usulyýetiň wezipesi gözegçilik edip bolmaýan işi goşmak bilen, hojalyk ýöredijileriň ähli toparlaryny hasaba alyp senagat önümçiliginiň möçberiniň çäkler we senagatyň pudaklary boýunça mukdar we gymmatlyk görnüşlerinde aýlyk we ýyllyk hasaplamalarynyň ulgamynyň beýany bolup durýar.
Senagat önümçilginiň çäklerini kesgitlemek «Milli hasaplar ulgamy – 1993»-e[1] esaslanýar. Milli hasaplaryň usulyýetine laýyklykda senagat önümçiligi milli ykdysadyýetiň rezident-birlikleriniň (daşary ýurt we garyşyk kärhanalary goşup) harytlaryň we hyzmatlaryň önümçiligi boýunça ähli işler diýip kesgitlenilýär[2]. Senagat işi senagat häsiýetli bazar we bazara degişli bolmadyk (mugt ýa-da ykdysady ähmiýeti bolmadyk nyrhlar boýunça ýerlenilýän we islege uly bir täsiri bolmadyk) harytlary we hyzmatlary öndürýän kärhanalaryň işlerini öz içine alýar[3]. Senagat önümçiligine şeýle hem öý hojalyklaryň senagat işleri goşulýar. MHU-93 usulyýetine laýyklykda ol hususy ulanmak ýa-da satlyk üçin öndürilendigine garamazdan, harydyň böleginiň önümçiligini öz içine alýar[4].
Senagat önüminiň möçberiniň hasaplamasy sebitler boýunça senagatyň pudaklaryna we pudak bölümlerine bölüp, senagat däl guramalarda senagat işlerini amala aşyrýan kärhanalaryň we olaryň aýratynlaşdyrylan bölümçeleriniň önümçilik möçberlerini, şeýle hem öý hojalyklarynda öndürilen önümleri goşup amala aşyrylýar.
Usulyýetde senagat önümçiliginiň möçberiniň düzümi we onuň mukdar we gymmatlyk görnüşinde emele geliş usulyýeti, senagat önümleriniň önümçiligi barada statistiki maglumatlaryň çeşmeleri, öý hojalyk statistiki maglumatlaryň esasynda gözegçilik edip bolmaýan ykdysadyýetiň çäklerinde önüm öndürilişiniň ýyllyk we aýlyk hasaplamalarynyň we senagat önüminiň möçberiniň hojalyk ýöredijileriniň toparlary boýunça aýratyn hasaplamalarynyň mysallary getirilýär.
Usulyýet milli derejede ulanylýar.
Hojalyk ýöredijileriň ähli toparlarynyň senagat önümçilik möçberleriniň hasaplamagyň usulyýeti Senagatyň statistikasy we seljerişi müdirligi tarapyndan taýýarlanyldy.
______________________________
[1] «Milli hasaplar ulgamy – 1993», Ýewropa bileleşigi topary, Halkara walýuta gaznasy, Ykdysady hyzmatdaşlygy we ösüşi guramasy, Birleşen milletleriň guramasy, Bütindünýä banky, 1998
[2] «Milli hasaplar ulgamy – 1993», bb.1.28, 2.22
[3] «Milli hasaplar ulgamy – 1993», bb.1.20, 6.45-52
[4] «Milli hasaplar ulgamy – 1993», bb.1.21-22, 1.73-74, 4.148, 6.24-25
2. YIGDK-nyň Rev.2 nusgasyna geçilmegi bilen oba hojalygynda jemi önümiň, goşulan gymmatyň we aralyk sarp edişiň möçberlerini hasaplamagyň usulynyň kämilleşdirilmegi
Türkmenistanyň hasaba alyşyň we statistikanyň halkara tejribesinde kabul edilen ulgamyna geçmegi bilen baglylykda oba hojalygynyň statistikasyny kämilleşdirmek boýunça işler amala aşyrylýar.
Bu işiň maksady jemi içerki önümi hasaplamagyň yzygiderligini kämilleşdirmekden we bir nusga getirilen jemi içerki önümiň möçberiniň, aralyk sarp edişiň we jemi goşulan gymmatyň oba hojalygynda tokaý hojalygynda we balyk tutmakda hasaplamalarynyň usulyýet ýörelgelerini statistikanyň tejribesine ornaşdyrmakdan ybaratdyr.
Bu usuly iş jemi içerki önümiň möçberiniň, aralyk sarp edişiň we jemi goşulan gymmatyň, oba hojalyk önüminiň fiziki möçberiniň umumy indeksiniň, önümiň her bir görnüşi boýunça aýratynlykda fiziki möçberiniň hususy indeksiniň hereket edýän we deňeşdirme nyrhlarynda aýlyk, çärýeklik we ýyllyk hasaplamalarynda sebitler we hojalyklaryň toparlary bölünişiginde ulanylýar.
(Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti tarapyndan 2014-nji ýylyň 30-njy maýynda tassyklanyldy, bellige alyş belgisi 07/14-2).
3. Daşary ýurt firmalary tarapyndan ýerine ýetirilýän potrat işleri boýunça çykyş maglumatlarynyň görkezijiler ulgamyny kämilleşdirmek
Türkmenistanda ykdysady reformalaryň üstünlikli ösmegi we döwlet häkimiýet we dolandyryş edaralary, şeýle hem beýleki peýdalanyjylar tarapyndan maglumata bolan islegiň giňelmegi statistikanyň yzygiderli ulgamlaýyn reformasyny talap edýär.
Türkmenistanyň sosial-ykdysady taýdan ösüşiniň ýagdaýyny seljermek we meýilleriniň çaklamasy üçin ilkinji statistiki maglumatlary ýygnamak esasynda alynýan gowy hilli binýat zerurdyr.
«Daşary ýurt firmalary tarapyndan ýerine ýetirilýän potrat işleri boýunça çykyş maglumatlarynyň görkezijiler ulgamyny kämilleşdirmek» usuly iş Maýa goýumlarynyň statistikasy we seljerişi müdirliginiň işgärleri tarapyndan Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň 2010-njy ýyl üçin Usulyýet we usuly işleriniň maksatnamasyna laýyklykda taýýarlanyldy we 2010-njy ýylyň 7-nji awgustynda tassyklandy.
Türkmenistanda halkra standartlarynyň ykdysadyýete ornaşdyrylmagyna gönükdirilen özgertmeler daşary ýurt maýasyny çekmek üçin iň amatly maýa goýum şertleriniň döredilmegini göz öňünde tutýar.
Soňky ýyllarda Türkmenistanyň çäklerinde obýektleriň gurluşygyna daşary ýurt potratçylary işjeň gatnaşýarlar.
Bu işiň maksady ministrlikler we pudak edaralary bilen baglaşylan şertnamalar boýunça gurulýan obýektlerde daşary ýurt potratçylar tarapyndan ýerine ýetirilen işleriň möçberi barada has doly we takyk maglumaty almakdan ybaratdyr.
Bu usuly işde Türkmenistanyň ministrlikleri we pudak edaralary bilen şertnama baglaşan, gurluşyk işlerini amala aşyrýan daşary ýurt gurluşyk firmalarynyň potratçylyk işlerini häsiýetlendirýän görkezijiler sanalyp geçildi. Döwlet derejesinde statistiki gözegçiligiň hereket edýän ulgamynyň çäklerinde daşary ýurt firmalary tarapyndan ýerine ýetirilýän potratçylyk işleri boýunça görkezijiler ulgamyny kämilleşdirmegiň ugurlary görkezilýär.
Daşary ýurt firmalarynyň gurýan obýektleri boýunça potrat işleriniň ýerine ýetirilişi, sargytçy tarapyndan berilen maglumatlar bilen deňeşdirmek, şeýle hem önümi öndürmekligiň jemini hasaplamak üçin ulanylýar.
Maýa goýumlaryň statistikasy we seljerişi müdirligi tarapyndan taýýarlanyldy.
4. Senagat önüm öndürijileriň nyrhlarynyň indekslerini hasaplamak boýunça usulyýet gollanmasy
Bu gollanma Russiýanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň statistika boýunça usulyýet düzgünleriniň[1]esasynda taýýarlandy, şol düzgünlerde, öz gezeginde, halkara statistiki we ykdysady guramalaryň görkezmeleri ulanylýar. Gollanmanyň taýýarlanylmagynyň maksady öndürijileriň nyrhlarynyň indekslerini hasaplamakda, şonuň ýaly-da gözegçilik etmek üçin saýlanan harytlaryň nyrhlaryny bellige almak bilen baglynaşykly meseleleri çözmekde ulanylýan usulyýet çemeleşmelerini suratlandyrmakdyr.
Gollanma senagat önümlerini öndürijileriň nyrhlarynyň hasaplamasy, nyrhlaryň bellige alnyşy boýunça usulyýt düzgünlerinden ybarat. Onda nyrhlary bellige almak düzgüni, wekilçilik edýän harytlary we binýatlaýyn kärhanalary saýlamagyň tertibi, nyrhlaryň hususy we jemlenen indekslerini hasaplamagyň düzgünleri we mysallary görkezilendir.
Gollanma özünde 6 bölümi jemleýär.
«Wekilçilik edýän harytlary saýlamak» diýen 1-nji bölümde senagat önümlerini öndürijileriň nyrhlarynyň indeksleriniň emele gelmeginde gatnaşýan wekilçilik ediji harytlary saýlamagyň kesgitlemesi, ýörelgeleri we tertibi bar.
«Nyrhlary gözegçilik etmek üçin binýatlaýyn kärhanalary saýlamak» diýen 2-nji bölümde nyrhlaryň bellige alnyşyny geçirmek üçin binýatlaýyn senagat kärhanalarynyň saýlanyşynyň düzgünleri we tertipleri beýan edilendir.
«Bellige alyşyň we nyrh maglumatlaryny ýygnamagyň tertibi» diýen 3-nji bölümde nyrhlary bellige almaklygyň esasy ýörelgeleri we nyrh maglumatlaryny ýygnamaklygyň düzgünleri bar. Düzgün boýunça, bellige alnyşa häzirki aýda öndürilen we içerki bazara iberilen önümleriň hakyky nyrhlary degişlidir.
«Ölçemek düzgünini saýlamak we esasy ölçegleriň düzüminiň emele gelmeginiň tertibi» diýen 4-nji bölümde aýry-aýry harytlara nyrhlaryň indiwidual indekslerini hasaplamak we agregasiýanyň dürli derejelerine nyrhlaryň jemleýji indeksleri üçin esasy ölçegleriň düzüminiň emele geliş düzgünleri beýan edilendir.
«Senagat önümlerini öndürijileriň nyrhlarynyň indekslerini hasaplamak» diýen 5-nji bölüm 3 sany bölümçeden ybarat, ol bölümçelerde nyrhlaryň jemleýji we indiwidual indekslerini hasaplamak, şonuň ýaly-da dürli binýatlaýyn döwürler üçin nyrhlaryň indekslerini hasaplamagyň usullary we mysallary getirilýär.
«Önüm öndürijileriň nyrhlaryny bellige alyş aýratynlyklary» diýen 6-njy bölüm 7 sany bölümçeden ybarat, ol bölümçelerde nyrhlary bellige alyşyň aýratynlyklary getirilýär:
Bölümde halkara statistika tejribesinde has köp ulanylýan, senagat önümleriniň öndürijileriniň nyrhlarynyň indekslerini (ÖNI) hasaplamakda ulanylyp boljak, ýok harytlara ýetmeýän (hasaplama) nyrhlaryň wagtlaýynça hasaplama usullary görkezilendir.
Gollanma sebit we milli derejelerde ulanylýar.
Senagat önümlerini öndürijileriň nyrhlarynyň indekslerini hasaplamak boýunça usulyýet gollanmasy Senagatyň statistikasy we seljerişi müdirligi tarapyndan taýýarlanyldy.
_____________
[1] Statistika boýunça usulyýet düzgünleri (1, 2, 3, 4 goýberilişler), Russiýanyň Statistika baradaky döwlet komiteti, 2003. Statistika boýunça usulyýet düzgünleri (1, 2, 3, 4 goýberilişler), Russiýanyň Statistika baradaky döwlet komiteti, 2003.
5. Oba hojalygynda jemi önümiň, aralykda ulanylyşyň we goşmaça gymmatyň hasabynyň usulyýeti
Şu işiň maksady 2001-nji ýylda işlenip düzülen «Oba hojalygynda jemi önümiň, aralykda ulanylyşyň we goşmaça gymmatyň hasabynyň usulyýeti» kämileşdirmekdir. Bu usul işi pudakda geçirilýän özgerdişleri nazara almak bilen ikinji neşir bolup, iki bölümden ybaratdyr.
bölüm — «Türkmenistanda oba hojaygynyň jemi önüminiň hasabynyň usuly», ol aşakdaky bölekleri öz içine alýar:
Birinji bölekde oba hojalygynyň esasy görkezijileriniň usulyýet düşündirilişi görkezilýär.
Ikinji we üçünji böleklerde hojalyklaryň toparlary boýunça ekerançylygyň we maldarçylygyň jemi önüminiň möçberiniň usulyýet hasaplamasy görkezilýär (oba hojalyk kärhanalary we hususy hojalyklar).
Dördünji bölekde hojalyklaryň toparlary boýunça oba hojalygyna edilýän bazar we bazara degişli bolmadyk hyzmatlaryň (işiň) gymmatynyň teoretiki hasaplamalary görkezilýär.
Ikinji bölüm — «Oba hojalygynda aralykda ulanylyşyň we goşmaça gymmatyň hasabynyň usulyýeti». Onda hojalyklaryň toparlary boýunça aralykdaky ulanylyşyň her aýdaky hasaplamalaryna gerek bolan görkezijileriň beýany we kesgitlemeleri görkezilýär.
Oba hojalygynda jemi önümiň möçberini hasaplamak üçin ekerançylyk we maldarçylyk önümleriniň doly görnüşleri usulyýetiň goşundysynda görkezilýär. Ekerançylyk we maldarçylyk önümleriniň jemi gymmatyny, aralykda ulanylyşyny we goşmaça gymmatyny, oba hojalygyna edilen hyzmatlaryň (işleriň) hasaplanylyşyny kesgitlemek üçin tablisalaryň anyk nusgalary görkezilýär. Bu hasaplanylýan usulyýetde ýokardaky görkezijileriň hasaplanyş mysaly görkezilýär.
Oba hojalygynda jemi önüminiň hasabynyň usulyýeti ýurt, welaýat we etrap derejelerinde ulanylýar.
Bu usulyýet Oba hojalygynyň statistikasy we seljeriş müdirligi tarapyndan ýerine ýetirildi.
6. Eýeçiligiň görnüşleri we maliýeleşdiriş çeşmeleri boýunça esasy serişdelere düýpli maýa goýumlarynyň möçberiniň hasaplanyş usuly
Şu usulyň maksady eýeçiligiň ähli görnüşlerini we maliýeleşdiriş çeşmelerini hasaba almak bilen esasy serişdelere düýpli maýa goýumlarynyň möçberlerini hasaplamagyň usullaryny kämilleşdirmek bolup durýar.
Şu usul MHU-nyň düzgünlerine laýyklykda esasy serişdelere düýpli maýa goýumlaryň möçberlerini hasaplamagyň tertibini özünde jemleýär we makroykdysady barlaglar (seljermeler) üçin niýetlenendir.
Şu usul 3 bölümden ybarat.
«Gözegçilik edip bolmaýan ykdysadyýeti hasaba almak bilen düýpli maýa goýumlarynyň möçberiniň hasaplanylyşynyň halkara tejribesi» diýen 1-nji bölümde maýa goýum serişdeleriniň gymmatyny hasaplamagyň şol hasaplama üçin zerur bolan görkezijiler beýan edilen maglumat esasy, esasy serişdelere düýpli maýa goýumlarynyň düzüminde hasaba alynýan enjamlaryň, gurallaryň we abzallaryň baha beriş gymmatyny kesgitlemek üçin görkezijileriň maglumat esasy berilýär. Umumy ýurt boýunça we sebitler boýunça düýpli maýa goýumlarynyň möçberini kesgitlemegiň halkara tejribesinde ulanylýan usullary görkezilýär.
«Eýeçiligiň görnüşleri boýunça esasy serişdelere düýpli maýa goýumlaryň möçberiniň kesgitlenişi» diýen 2-nji bölümde gözegçilik edip bolmaýan ykdysadyýeti hasaba almak bilen düýpli maýa goýumlarynyň möçberlerini hasaplamagyň halkara tejribesi beýan edilýar, eýeçiligiň görnüşleri boýunça esasy serişdelere düýpli maýa goýumlaryň möçberlerini kesgitlemegiň ýörelgeleri açylyp görkezilýär. Bu bölümde Türkmenistanyň döwlete degişli bolmadyk böleginiň kiçi kärhanalar we fiziki taraplar boýunça düýpli maýa goýumlarynyň möçberleriniň üstini ýetiriş hasaplamalarynyň usuly görkezilendir.
«Maliýeleşdiriş çeşmeleri boýunça esasy serişdelere düýpli maýa goýumlaryň möçberleriniň kesgitlenmegi» diýen 3-nji bölümde esasy serişdelere düýpli maýa goýumlaryň möçberlerini hasaplamakda peýdalanylýan maliýeleşdiriş çeşmeleriniň sanawy beýan edilendir.
Bu usul milli we sebitler derejelerinde ulanylýar.
Usuly iş Maýa goýumlaryň statistikasy we seljerişi müdirligi tarapyndan taýýarlanyldy.
7. Türkmenistan boýunça potratçylyk işleriniň möçberiniň hasaplanylyş usulyýeti
Şu usul gurluşyk pudagynda gözegçilik edip bolmaýan ykdysadyýetiň önümçilik möçberlerini hasaba almak bilen we milli hasaplar ulgamynyň (MHU-1993 ý.) talaplaryna laýyklykda ýurduň JJÖ-sindäki ykdysadyýetiň döwlet böleginiň potratçylyk işleriniň möçberini hakyky beýan etmek maksady bilen işlenip düzüldi.
Potratçylyk işleriniň möçberiniň hasaplanylyş usuly eýeçiligiň döwlet görnüşli, döwlete degişli bolmadyk, daşary ýurtlar bilen bilelikdäki, beýleki döwletleriň eýeçiligindäki we fiziki taraplaryň kärhanalaryna degişli edilýär.
Şu usul 3 bölümden ybarat.
«Gözegçilik edip bolmaýan ykdysadyýeti hasaba almak bilen potratçylyk işleriniň möçberiniň hasaplanylyşynyň halkara tejribesi» diýen 1-nji bölümde gözegçilik edip bolmaýan ykdysadyýet düşünjesiniň häseýtlendirmesi, ýerine ýetirilen gurluşyk-gurnaw we beýleki düýpli işleriň möçberini hasaplamagyň usullary, potratçylyk işleriniň möçberini kesgitlemegiň usuly görkezilýär.
«Ýerine ýetirilen potratçylyk işleriniň möçberiniň gymmatynyň hasaplanylyşy» diýen 2-nji bölümde statistiki hasabat formalarynyň esasynda edara görnüşli taraplaryň döredilmegi bilen döwlete degişli bolmadyk kiçi kärhanalar, fiziki taraplar, daşary ýurt kärhanalary, şonuň ýaly-da ministrlikler we pudaklaýyn dolandyryş edaralary bilen baglaşylan şertnamalar boýunça gurluşygy alyp barýan daşary ýurt kärhanalary tarapyndan ýerine ýetirilen potratçylyk işleriniň möçberiniň görkezijileri boýunça potratçylyk işleriniň möçberiniň hasaplanylyşynyň düşündürişi we usuly görkezilýär.
«Gözegçilik edip bolmaýan ykdysadyýeti hasaba almak bilen potratçylyk işleriniň möçberiniň hasaplanylyşynyň mysaly» diýen 3-nji bölümde döwlete degişli bolmadyk kiçi kärhanalar we öý hojalyklarynyň býujetleriniň statistikasynyň seçimleýin barlagynyň, şonuň ýaly-da BMG-niň taslamalarynyň çäklerinde döwürleýin toplumlaýyn barlaglaryň binýady esasynda fiziki şahslar tarapyndan ýerine ýetirilen potratçylyk işleriniň möçberiniň hasaplanylyşyň we üstini ýetiriş hasaplamalarynyň mysaly görkezilendir.
Potratçylyk işleriniň möçberlerini hasaplamagyň usuly milli we sebitler derejelerinde ulanylýar.
Usuly iş Maýa goýumlaryň statistikasy we seljerişi müdirligi tarapyndan taýýarlanyldy.
8. Gurluşykda nyrhlaryň indeksi hasaplanan mahalyndaky usulyýet çemeleşmeleri
Şu usulyýet çemeleşmeleri GDA ýurtlarynyň Statistika komitetleriniň, Russiýanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň statistika boýunça usulyýet düzgünleriniň esasynda işlenip taýýarlanyldy, şol düzgünlerde, öz gezeginde, halkara statistiki we ykdysady guramalaryň maslahatlaryndan peýdalanyldy. Usuly resminama gurluşykda nyrhlary bellige almak we nyrhlaryň indekslerini hasaplamak boýunça usulyýet düzgünlerini özünde jemleýär. Gurluşyk-gurnaw işleri boýunça nyrhlaryň indeksini hasaplamaklyk KO INVEST programma toplumynyň nusgalarynyň binýadynda amala aşyrylýar.
Gurluşykda nyrhlaryň indeksini hasaplamagyň usulyýet çemeleşmeleri tamamlanan gurluşyga nyrhlaryň indeksini däl-de, hasabat döwründe özleşdirilen gurluşyk-gurnaw we düýpli gurluşykda ýerine ýetirilýän beýleki işleriň şonuň ýaly-da oturdylan enjamlaryň möçberini kesgitlemegi göz öňünde tutýar. Gurluşykda nyrhlaryň indeksiniň hasaplamasy 2 tapgyrda amala aşyrylýar: 1 — gurluşyk materiallarynyň, bölekleriniň we gurnawlarynyň nyrhlarynyň indeksini hasaplamak, 2 — gurluşyk-gurnaw işleriniň nyrhlarynyň indeksini hasaplamak. Usuly iş potratçylyk guramalaryny saýlap almagyň tertibi barada düşündirişleri; gurluşykda nyrhlaryň indeksiniň düzülmegine gatnaşýan materiallaryň, bölekleriň we gurnawlaryň adyny; esasy potratçylyk guramalaryndaky materiallaryň, gurnawlaryň we önümleriň hereket edýän nyrhlaryny bellige almagyň tertibini; zähmet hakynyň, beýleki harajatlaryň we peýdanyň görkezijilerini öz işine alýar. Gurluşyk materiallarynyň, bölekleriniň we gurnawlaryň nyrhlarynyň indeksini hasaplamagyň jikme-jik beýany we mysallary, gurluşyk-gurnaw işleriniň nyrhlarynyň indeksiniň hasaplamasy, şonuň ýaly-da gurluşyk-gurnaw işleriniň, gurluşyk materiallarynyň, bölekleriň we gurnawlaryň nyrhlarynyň indeksiniň jemleýji hasaplamasy berilýär.
Bu usuly resminama milli we sebitler derejelerinde ulanylýar.
Usuly iş Maýa goýumlaryň statistikasy we seljerişi müdirligi tarapyndan taýýarlanyldy.
9. Gözegçilik edip bolmaýan ykdysady işi nazara almak bilen döwlete dahylsyz sektoryň mikro, kiçi, orta we iri kärhanalarynyň işiniň (bilelikdäki we daşary ýurt kärhanalaryny goşmazdan) esasy ykdysady görkezijilerine baha bermegiň usulynyň kämilleşdirilmegi
Bu usuly iş ýurduň JIÖ-de ykdysadyýetiň döwlete dahylsyz sektoryň möçberleriniň hakyky görkezilişini güýçlendirmek maksatlary bilen işlenip taýýarlanyldy.
Bu usuly iş 2002-nji ýylda Ykdysady hyzmatdaşlyk we ösüş guramasy tarapyndan Parižde neşir edilen materiallara (“Gözegçilik edip bolmaýan ykdysadyýeti ölçemek”. Gollanma), we Türkmenstat tarapyndan 2010-njy ýylda geçirilen döwlete dahylsyz sektoryň kärhanalarynyň ýolbaşçylarynyň we hususy telekeçileriň seçimleýin gözegçiligine laýyklykda, ykdysady işleriň görnüşleriniň döwlet klassifikatoryny (YIGDK) hasaba almak bilen gaýtadan seredildi.
Kärhanalaryň doly hasaba alynmadyk işleriniň esasy ykdysady görkezijileriniň bahalandyrmasy kärhanalaryň ähli görnüşleri boýunça amala aşyrylýar. Bilelikdäki we daşary ýurt kärhanalary boýunça bahalandyrma amala aşyrylmaýar. Kärhanalar kiçi we orta kärhanalaryň toparyna degişli edilende 2009-njy ýylyň 15-nji awgustyndaky 57-IV belgili “Kiçi we orta telekeçiligi döwlet tarapyndan goldamak hakynda” Türkmenistanyň Kanunynda (2013-nji ýylyň 28-nji awgustyndaky we 2014-nji ýylyň 3-nji maýyndaky üýtgeşmeler we goşmaçalar bilen), şeýle hem Türkmenistanyň kärhanalarynyň görnüşleriniň döwlet klassifikatorynda bellenen ölçeglerden peýdalanylýar.
YIGDK-dan peýdalanylanda halkara tejribesine laýyklykda eýeçilik görnüşi, guramaçylyk-hukuk görnüşi we hojalyk subýektleriniň haýsy pudagyň garamagynda durýandygy ýaly klassifikasion alamatlar göz öňünde tutulmaýar, içerki we daşarky söwdanyň, ykdysady işleriniň bazara degişli we bazara degişli däl, täjirçilik we täjirçilik däl görnüşleriniň arasynda tapawut goýulmaýar.
Bu usuly iş 2 bölümden ybarat.
1-nji bölümde „№1-MHI “Kärhanalaryň maliýe-hojalyk işleri barada hasabat” döwlet statistiki hasabat formasy boýunça döwlete dahylsyz sektoryň mikro, kiçi, orta we iri kärhanalarynyň (bilelikdäki we daşary ýurt kärhanalaryny hasaba almazdan) işleriniň doly hasaba alynmadyk esasy ykdysady görkezijilerini bahalandyrmak”, esasy görkezijileri bahalandyrmagyň ulgamy görkezilýär:
kiçi kärhanalaryň sany;
işgärleriň ortaça sany;
iş haky gaznasy;
önümi (işleri, hyzmatlary) ýerlemekden alnan girdeji (jemi girdeji);
2-nji bölümde „Kärhanalaryň ýaşyryn işleriniň bahalandyrmasyny hasaba almak bilen, ykdysadyýetiň döwlete dahylsyz sektorynyň mikro, kiçi, orta we iri kärhanalarynyň önümleri (işleri, hyzmatlary) ýerlemekden alan doly hasaba alynmadyk serişdesini (jemi girdejini) bahalandyrmak” 2010-njy ýylda geçirilen seçimleýin gözegçiligiň netijeleri boýunça alnan, ýaşyryn işleriň koefisiýentlerini hasaba almak bilen girdejiniň (jemi girdeji) bahalandyrmasy görkezilýär.
Goşundyda „Aşgabat şäheriniň (ýaşyryn işi hasaba almazdan) gaýtadan işleýän senagatyň (D seksiýa) kärhanalarynyň işiniň esasy ykdysady görkezijileriniň doly hasaba alynmadyk bahalandyrmagyň mysallary“ görkezilen.
Işleriň esasy görkezijileriniň bahalandyrmasy, Aşgabat şäheriniň we welaýatlaryň ykdysady işleriniň görnüşleriniň bölünşigi boýunça amala aşyrylýar.
(Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti tarapyndan 2014-nji ýylyň 11-nji iýunynda tassyklanyldy, bellige alyş belgisi 09/14-2).
10. Senagatyň gysga möhletli statistikasy boýunça görkezijileri hasaplamagyň usuly
Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti tarapyndan 2005-2006 ýyllarda Sosial-ykdysady görkezijileriň ulgamy BMGÖM-nyň “Statistiki potensialyň ösüşi” atly taslamasynyň çäklerinde işlenilip taýýarlanyldy. Sosial-ykdysady görkezijiler ulgamy 2011-nji ýylda tertipleşdirildi, halkara tejribesinde peýdalanylýan görkezijileri nazara almak bilen onuň üsti ýetirildi (Türkmenstat tarapyndan 2011-nji ýylyň 29-njy iýulynda tassyklanyldy, bellige alyş belgisi 15/11). 2012-nji ýylda ýene-de täze görkezijiler bilen onuň üsti ýetirildi, onuň düzümine düzedişler girizildi (Türkmenstat tarapyndan 2012-nji ýylyň 13-nji dekabrynda tassyklanyldy, bellige alyş belgisi 10/12)1.
Ol döwlet statistika ulgamynyň ähli derejelerinde ulanylýan görkezijileri, Türkmenistanyň ösüşiniň maksatlaýyn, orta we uzak möhletleýin milli maksatnamalarynyň ýerine ýetirilişine monitoring geçirmek üçin görkezijileri, halkara guramalarynyň soragnamalarynda soralýan görkezijileri öz içine alýar.
Usuly işiň maksady senagatyň statistikasy boýunça gysga möhletli görkezijileriň esasy usulyýet çemeleşmelerini we hasaplanyş tertibini kesgitlemekden ybarat.
Şu usuly işiň wezipesi resmi däl sektory goşmak bilen, hojalyk subýektleriniň ähli toparlaryny hasaba almak bilen, senagatyň statistikasy boýunça aýlyk görkezijileriň hasaplanyş ulgamyny beýan etmek bolup durýar.
Usuly iş 5 bölümden we 11 goşundydan ybarat. Onda senagat önümçiliginiň möçberiniň topary we düzümi, senagat önümçiliginiň möçberiniň natural we gymmatlyk görnüşindäki aýlyk hasaplamalarynyň tertibi we mysallary getirilýär.
Maglumatlar binýadynyň kämilleşdirilmegi, goşmaça çeşmelerden statistik maglumatlaryň alynmagy, hojalyk subýektleriniň hasabat we ilkinji hasaba alyş ulgamynyň üýtgemegi bilen baglylykda bu usulyýet işine degişli üýtgeşmeler giriziler.
(Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti tarapyndan 2013-nji ýylyň 31-nji oktýabrynda tassyklanyldy, bellige alyş belgisi 11/13).
_____________1 Hereket edýän sosial-ykdysady görkezijileriň ulgamy we metamaglumatlar Türkmenistanyň Statistuka baradaky döwlet komiteti tarapyndan 2014-nji ýylyň 28-nji maýynda tassyklanyldy, bellige alyş belgisi 05/14-2.
11. Hasaplama ýangyç-energetika balansyny düzmek boýunça usulyýet görkezmeleri
Şu Usulyýet görkezmeleri 2007-nji ýylda YHÖG-nyň Halkara energetiki agentligi bilen Ýewropa bileleşiginiň Statistika býurosy tarapyndan bilelikde taýýarlanylan Energetika statistikasy boýunça gollanma laýyklykda işlenip taýýarlanyldy. Usulyýet görkezmeleriniň esasy maksady Türkmenistanyň ýangyç-energetika balansyny (ÝaEB) emele getirmegiň esasy usulyýet çemeleşmelerini we mehanizmini, şeýle hem jemi içerki önümiň energiýa talap edijiliginiň görkezijisini hasaplamagyň tertibini kesgitlemekden ybarat. Ýangyç-energetika balansynyň görkezijiler ulgamy we emele gelen maglumat binýady energetika pudagynda barlag we seljerme geçirmek üçin uly mümkinçilikleri açýar. Ýangyç-energetika balansy onuň resurslar we paýlaýjy bölümlerini häsiýetlendirýän görkezijileri, hususan-da, gazyp çykarmak (öndürmek) we ätiýaçlyklar, import we eksport, ýangyjyň we energiýanyň hemme esasy tebigy görnüşleriniň önümçilik zerurlyklaryna ulanylyşyny we energiýanyň beýleki görnüşlerine üýtgedilişini, natural we şertli belgilerde olary gaýtadan işlemekden alnan önümleri öz içine alýar.Usulyýet 4 bölümden we 4 goşundydan ybarat. Onda görkezijiler ulgamy, hasaplama ýangyç-energetika balansynyň önümleýin balansynyň hasaplanyş mysallary, şeýle hem nebit ekwiwalenti boýunça şertli ýangyja gaýtadan hasaplamagyň ortaça koeffisiýentleri görkezilendir. (Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti tarapyndan 2011-nji ýylyň 25-nji noýabrynda tassyklanyldy, bellige alyş belgisi 26/11).
12. Hereket edýän öý hojalyk kitabynyň kämilleşdirilen nusgasyny elektron görnüşinde ýöretmek boýunça usuly gollanma
Şu iş Türkmenistanda öý hojalyk hasaba alyşynyň awtomatlaşdyrylan ulgamynda işlenende peýdalanyjy üçin gollanma bolup durýar. Iş funksional mümkinçilikler we ulgam bilen işlemegiň tertibi barada maglumatlary özünde jemleýär. Gollanmada programma önüminiň wezipesi, kompýuter tehnikasyna bildirilýän talaplar barada umumy maglumatlar, şeýle hem ulgam bilen işlemegiň tertibi berilýär. Esasy menýunyň komandalary we onuň düzüm bölekleri beýan edilýär, programmanyň işe ukyplylygy barada habarlar görkezilýär. Öý hojalyk kitaby – öý hojalyklary boýunça ilkinji hasaba alyş resminamasy hökmünde geňeşliklerde, şäher kysymly şäherçelerde we şäherlerde bellige almagyň özboluşly görnüşi bolup, her öý hojalygy üçin açylýan aýry-aýry şahsy hasaplardan durýar. Öý hojalyk kitaby öý hojalygyň agzalary, ýeriň, malyň, ýaşalýan we ýaşaýyş däl jaýlaryň we beýleki önümçilik görkezijileriň barlygy barada maglumaty öz içine alýar.Öý hojalyk kitabynyň täze görnüşi Türkmenistanyň ykdysady işleriniň görnüşleriniň döwlet klassifikatoryna (REV2) we Türkmenistanyň önümleriniň (harytlaryň we hyzmatlaryň) döwlet klassifikatoryna (CPA-2008) laýyklykda kämilleşdirilen oba hojalyk görkezijileriniň ulgamy bilen öý hojalyk kitabynyň öňki görnüşinden (Türkmenistanyň Statistuka baradaky döwlet komitetiniň 18 belgili buýrygy bilen 2008-nji ýylyň 18-nji aprelinda tassyklanyldy) tapawutlanýar.Bu programma önümi 2-ŞKH “Şahsy kömekçi hojalyklardaky öndürilýän oba hojalyk önümleriniň, mallaryň we guşlaryň baş sanynyň hereketi barada hasabat” döwlet statistik hasabat formasy boýunça maglumatlary etrap hem-de welaýat derejelerinde awtomatlaşdyrylan usulda jemlemek we çykyş maglumatlaryny almak wezipesini-de çözýär.(Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti tarapyndan 2013-nji ýylyň 31-nji maýynda tassyklanyldy, bellige alyş belgisi 03/13).
13. Ilatyň hojalyklaryndaky mallaryň we guşlaryň baş sanynyň hem-de öndürilen oba hojalyk önümleriniň aýlyk hasaplamasynyň usuly
Usuly iş ýerlerde hojalyk kitaplarynyň ýöredilmegine, ýerlerde statistiki hasabatlaryň düzülmegine jogapkär geňeşlikleriň arçynlary (ÝJJH ýolbaşçylary) tarapyndan raýatlaryň şahsy kömekçi hojalyklarynda mallaryň we guşlaryň sanyny, natural görnüşde ekerançylyk we maldarçylyk önümleriniň öndürilýän möçberini deslapky aýlyk hasaplanylmagy üçin işlenip taýýarlanyldy.Usuly iş 37 sahypada beýan edilen, 3 bapdan ybarat we 13 tablisany özünde jemleýär. Вu usuly işde ilatyň hojalyklarynda mallaryň we guşlaryň baş sanyny, maldarçylyk önümleriniň esasy görnüşleriniň (et, süýt, ýumurtga, goýun ýüňi, gön) we ekerançylyk önümleriniň öndürilişini aýlyk hasaplamak boýunça maslahat berilýär.(Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti tarapyndan 2013-nji ýylyň 29-njy noýbrynda tassyklanyldy, bellige alyş belgisi 13/13).
14. Oba hojalyk işi bilen meşgullanýan öý hojalyklarynyň seçimleýin statistiki gözegçiligini geçirmek boýunça usuly maslahatlar
Bu işiňmaksady oba hojalygynda statistiki hasaba alyş ulgamyny kämilleşdirmekden we oba hojalyk işleri bilen meşgullanýan öý hojalyklaryň seçimleýin gözegçiligini geçirmek boýunça usuly maslahatlary işläp taýýarlamakdan ybarat. Usuly maslahatlar öý hojalyklaryň işlerine statistiki gözegçiligi guramak boýunça usulyýet düzgünlerini özünde jemleýär. Olara statistikanyň nazaryýeti boýunça umumy usulyýet häsiýetli materiallar goşulýar, ol statistiki gözegçiligiň ähli görnüşlerini guramagyň, şeýle hem oba hojalyk pudagynda bu gözegçiligi anyklaşdyrýan ýörelgeleriň işlenip taýýarlanylmagynyň esasy hasaplanylýar. Bu usuly maslahatlarda seçimleýin gözegçiligi geçirmegiň esasy düşünjeleri, seçimleýin toplumy emele getirmegiň usullary, seçimleýin gözegçiligi guramagyň we geçirmegiň meýilnamasy berilýär. (Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti tarapyndan 2011-nji ýylyň 17-nji iýunynda tassyklanyldy, bellige alyş belgisi 14/11).
15. Oba hojalyk önümlerini öndürijileriň nyrhlarynyň indekslerini hasaplamagyň usulyýeti
Usuly gollanma BMG-niň AOHG, HPG-niň we beýleki halkara statistika guramalarynyň, Germaniýanyň Statistika we Ykdysady Barlaglaryň Milli Institutynyň (INSEE) materiallaryna laýyklykda işlenip taýýarlanyldy. (TACIS. Oba hojalyk statistikasynyň ösüşiniň täze ugurlary, 2001, TACIS. Nyrhlaryň statistikasy Ýewropanyň hünäri ýokarlandyrmak merkeziniň statistik oçerkleri, 6-njy tom, Germaniýanyň Federal statistiki müdirligi, 1998). Oba hojalyk önüminiň nyrhynyň indeksi nyrhlaryň dinamikasynyň we baglanyşygynyň seljermesi üçin, oba hojalyk önümini ýerleşdirmegiň şertleriniň üýtgemegi we oba hojalyk önüm öndürijileriň ähli toparlar boýunça girdejileriniň üýtgemesinde nyrhlaryň tutýan ornuny ýüze çykarmak üçin zerurdyr. Oba hojalyk önümini öndürijileriň nyrhlarynyň indeksi oba hojalyk kärhanalary boýunça (daýhan birleşikleri we ministrlikler we pudak edaralaryň kömekçi hojalyklary), ilatyň hojalyklary we oba hojalyk önümini öndürijileriň ähli toparlary boýunça jemlenen görnüşinde hasaplanylýar. Oba hojalyk önümlerini öndürijileriň nyrhlarynyň indeksiniň hasaplamasy sebitler we Türkmenistan boýunça amala aşyrylýar. Usulyýet işi şeýle hem önümleriň görnüşleriniň her biri üçin nyrhlaryň aýratyn indekslerini hasaplamak üçin hem ulanylyp bilner. (Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti tarapyndan 2010-njy ýylyň 18-nji oktýabrynda tassyklanyldy, bellige alyş belgisi 12/10).
16. Ilatyň serişdeleriniň hasabyna hususy ýaşaýyş jaý gurluşygynyň seçimleýin statistik gözegçiligini geçirmegiň usuly görkezmeleriniň işlenip düzülmegi
Şu usuly görkezmeler ilatyň serişdeleriniň hasabyna hususy ýaşaýyş jaý gurluşygynyň seçimleýin statistik gözegçiligini guramak we geçirmek maksady bilen işlenip taýýarlanyldy, ol statistik maglumatlaryň hilini we dolulygyny gowulandyrmaga ýardam eder.Türkmenistanyň Prezidentiniň Kararlaryna laýyklykda, şäherlerde we şäherçelerde ýaşaýan raýatlaryň maşgalalaryna hususy ýaşaýyş jaý gurluşygy üçin ýerler, ýer resurslarynyň barlygyny nazara alyp, miras bermek hukugy bilen, emma satmak, peşgeş bermek, çalyşmak we girewine goýmak hukugy bolmadyk şertlerde ýörite ýer gorlaryndan şahsy eýeçilige berilýär.Şu usuly görkezmeler gysgaça usulýet düşündirişlerinden, gözegçilik sowalnamasyndan, sowal-jogap geçirmek we seçimleýin gözegçiligi geçirmek üçin sowalnamalaryny doldurmak boýunça gollanmadan ybarat. Baplarda: gözegçilik barada umumy maglumat, seçimleýin gözegçiligi geçirmek üçin ilatyň serişdeleriniň hasabyna hususy ýaşaýyş jaý gurluşygy üçin bölünip berlen ýer böleklerini seçip almagyň usuly, gözegçiligiň amalyýet resminamasy, gözegçiligi geçirmegiň guralyşynyň esasy düzgünleri, gözegçiligiň materiallarynyň işläp taýýarlanyşy berilýär.Ilatyň serişdeleriniň hasabyna hususy ýaşaýyş jaý gurluşygynyň gözegçiligiýaşaýyş jaý gurluşygy üçin bölünip berlen ýer bölekleriniň sany; ýaşaýyş jaýlaryň, binalaryň görnüşi, amatlylygynyň derejesi, diwarlarynyň materiallary, gatlylygy, gurluşygynyň dowamlylygy boýunça paýlanylyşy; gözegçilik geçirilýän senäniň ýagdaýyna görä ýaşaýyş jaýlaryň (binalaryň) taýýarlygynyň derejesi barada maglumat almaga mümkinçilik berer. Bu gözegçilik hususy ýaşaýyş jaý gurluşyklarynyň görkezijilerini, Gözegçilik edip bolmaýan ykdysadyýeti ölçemegiň usuly görkezmelerine laýyklykda gözegçilik edip bolmaýan ykdysadyýeti nazara alyp halkara ülňülerine laýyklykda hasaplamak üçin usulyýeti kämilleşdirmeklige mümkinçilik berer. Seçimleýin gözegçiligiň netijeleri sebitler bölünişiginde hususy ýaşaýyş jaýlaryň gymmatynyň we hasaba alynmadyk meýdanlarynyň goşmaça hasaplamalaryna düzediş girizmek üçin ulanylar.Şu usuly görkezmeler sebitleýin statistika müdirlikleri tarapyndan sebitler we etrap bölünişiginde ilatyň serişdeleriniň hasabyna hususy ýaşaýyş jaý gurluşygynyň seçimleýin gözegçiligik geçirmek işlerinde peýdalanmak üçin niýetlenendir.(Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti tarapyndan 2014-nji ýylyň 8-nji oktýabrynda tassyklanyldy, bellige alyş belgisi 17/14-2).
17. “GURULÝAN DESGALARYŇ STATISTIK SANAWYNY DÜZMEK WE ONY ÝÖRETMEK ÜÇIN GOLLANMA RESMINAMALARYNY TAÝÝARLAMAK”
“Gurulýan desgalaryň statistik sanawyny düzmek we ony ýöretmek üçin gollanma resminamalaryny taýýarlamak” atly usulyýet işinde statistik sanawy ýöretmegiň tertibi, Türkmenistanyň çäginde gurulýan önümçilik we önümçilik däl maksatly obýektleriň statistik sanawy barada düzgünnama, şeýle hem Statistik sanawa girizmek üçin maglumatlary taýýarlamak boýunça gysgaça görkezmeler işlenip taýýarlanyldy. Gurulýan önümçilik we önümçilik däl maksatly obýektleriň statistik sanawy gurulýan desgalar baradaky maglumatlary ýygnamak, işläp taýýarlamak, saklamak, üstüni doldurmak we ýaýratmak maksady bilen döredilýär. Statistik sanawyň wezipesi gurulýan obýektler baradaky maglumatlary emele getirmekden ybaratdyr. Tertip statistik sanawy düzmegiň we ony ýöretmegiň esasy kadalaryny, gurulýan (durky täzelenýän) önümçilik we önümçilik däl maksatly obýektleriň her biri boýunça maglumatlary ýygnamak ulgamyny kesgitleýär. Statistik sanaw – bu Türkmenistanyň çäginde ministrlikleriň we pudak edaralarynyň buýurmasy boýunça gurluşygy (durkuny täzelemegi) maliýeleşdirmegiň çeşmesine garamazdan, dürli eýeçilikdäki ýuridik şahslar tarapyndan gurulýan (durky täzelenýän) obýektler baradaky maglumatlary hasaba almagyň, bellige almagyň, saklamagyň we ýaýratmagyň eke-täk ulgamydyr. Statistik sanawyň hasaba alyş ulgamy gurulýan we ulanmaga berlen önümçilik-tehniki hem-de durmuş-medeni maksatly gurluşyk obýektler barada alnan statistik maglumatlary tertipleşdirmäge, hususan-da buýrujylaryň hersi boýunça aýratynlykda, gurluşygyň gidişi barada maglumatlary girizmek bilen, maglumat binýadyny toparlamaga mümkinçilik berer. (Türkmenistanyň statistika baradaky döwlet komiteti tarapyndan 2015-nji ýylyň 18-nji dekabrynda tassyklanyldy,bellige alyş belgisi 21/15-2.)
18.“Ykdysadyýetiň döwlete dahylsyz sektoryndaky hojalyk subýektleriniň seçimleýin statistik gözegçiliginiň halkara tejribesini Türkmenistanda ulanmak boýunça maslahatlary işläp düzmek”
Häzirki zaman şertlerinde telekeçilik sektorynda, şol sanda hususy telekeçiligiň subýektleriniň uçdantutma gözegçiliginiň geçirilmegi birnäçe usulyýet, tehnologik we guramaçylyk kynçylyklaryny döredýär. Şunuň bilen baglylykda, statistiki maglumatlaryň dolulygyny, takyklygyny we ygtybarlylygyny uçdantutma usul bilen üpjün etmek kyn bolýar. Bu işde Türkmenistanda seçimleýin statistiki gözegçilikleriň halkara tejribesini ulanmak boýunça maslahatlary işläp taýýarlamak nukdaýnazardan aşakdakylar esas edilip alyndy: - “Ýewropa ykdysady birleşiginiň geňeşiniň gözegçiligiň statistiki birlikleri we önümçilik ulgamynyň seljermesi boýunça Karary“. ÝeB Geňeşiniň Karary № 696 / 93 15 mart 1993. Ýewrostat, 1993. - “Geňeşiň Reglament (ÝeYB)”, № 696/93 15 mart 1993 ýyl (The Council Regulation (EEC), No. 696/93 of 15 March 1993). - Ýewropa statistikaçylarynyň Konferensiýasynyň materiallary. Işjeňligiň sanawy boýunça elspertleriň geňeşi Onunjy geňeş Ženewa, 18-19 iýun 2007 ýyl. - Ýewropa komissiýalarynyň maslahatlary 2003/361/EG, 01.01.2005. - GDA ýurtlarynda seçimleýin gözegçilige esas edilip kabul edilen “Kiçi we orta telekeçiligiň subýektleriniň işine seçimleýin statistiki gözegçiligi geçirmegiň tertibi”. Russiýa Federasiýasynyň Hökümetiniň 16.02.2008ý. 79 belgili Karary. Bu işiň maksady ykdysadyýetiň döwlete dahylsyz sektorynyň hojalyk subýektleriniň işlerine statistiki gözegçiligiň uçdantutma we seçimleýin usullaryny oňyn utgaşdyrmagyň ulgamyna geçilmegi boýunça halkara tejribesiniň öwrenilmeginden we maslahatlaryň işlenip taýýarlanylmagyndan ybarat.
19.“HALKARA TEJRIBESINI NAZARA ALMAK BILEN SENAGAT ÖNÜMLERINI ÖNDÜRIJILERIŇ NYRHLARY BOÝUNÇA MÖWSÜMLEÝIN DÜZEDIŞLERI GIRIZMEGIŇ USULY”
Senagat önümini öndürijileriň nyrhlarynyň statistikasynyň görkezijileriniň ulgamy senagat önümini öndürijileriň nyrhlarynyň indeksleri (ÖNI) we ortaça nyrhlar ýaly görkezijileriň jemi bilen häsiýetlendirilýär. Olar senagat önümini öndürýän binýatlaýyn kärhanalaryň wekil-harytlarynyň saýlanan toparlaryna bellige alnan nyrhlaryň esasynda hasaplanylýar. Önüm öndürijileriň ortaça nyrhlary gös-göni nyrh faktoryndan başga-da, dürli-dürli assortiment, şeýle hem çäk süýşmeleriň, dürli senagat guramalarynda harytlaryň nyrhlarynyň derejeleri dürli bolan önümçiligiň paýynyň üýtgemeginiň, nyrhlarynyň möwsümleýin üýtgäp durmagynyň we ş.m. täsiri bilen emele getirilýär. Bu usuly işiň maksady senagat önümlerini öndürijileriň nyrhlarynyň indekslerine düzediş girizmekligiň usulyny beýan etmek bolup durýar. Usuly iş 5 bölümden ybarat bolup, onda birnäçe ýyllar boýunça (binýatlaýyn ýylyň degişli aýy bilen deňeşdirilende) aýlyk indeksleriň, olaryň ortaça ýyllyk indeksleriniň usuly beýan edilýär, ol açyk bildirýän möwsümleýin harytlaryň täsirini hasaba almagyň nazaryýet taýdan kanagatlanarly usuly bolup durýar. (Türkmenistanyň Statistuka baradaky döwlet komiteti tarapyndan 2015-nji ýylyň 30-njy noýabrynda tassyklanyldy, bellige alyş belgisi 19/15-2).
20.“Mellek ýerleri bar bolan we oba hojalyk işi bilen meşgullanýan öý hojalyklarynyň seçimleýin statistik gözegçiligini geçirmegiň usuly”
Bu usuly iş döwlet statistika edaralary tarapyndan hemişe oba ýerlerinde ýaşaýan we mellek ýerleri bar bolan raýatlaryň şahsy kömekçi hojalyklarynyň seçimleýin gözegçilgini guramagyň we geçirmegiň tertibini we usulyýet esaslaryny kesgitleýär. Usulyýet işiniň esasy maksady takyk we ylmy taýdan esaslandyrylan statistik maglumatlary almagyň we esasy topluma ýaýratmagyň esasy hökmünde seçimleýin gözegçiligi geçirmegiň tertibini işläp taýýarlamakdan ybarat. Usulyýet işi 3 bapdan ybarat we 7 sany tablisany özünde jemleýär. Onda seçimleýin toplumlary emele getirmegiň, seçimleýin maglumatlary esasy topluma ýaýratmagyň we gözegçiligiň seçimleýin maglumatlarynyň reprezentatiwligini bahalandyrmagyň usullary beýan edilýär. Bu usuly iş işlenip taýýarlanylanda BMG-nyň FAO, HPG-nyň we beýleki halkara statistiki guramalaryň, Germaniýanyň Milli Statistika we Ykdysady Barlaglar institutynyň materiallaryndan (INSEE), hususan Germaniýanyň Federal statistika müdirliginiň statistiki oçerklerinden (2001 ý.) peýdalanyldy. BMG-nyň FAO tarapyndan işlenip taýýarlanylan toplumlaýyn oba hojalyk ýazuwlarynyň we gözegçilikleriniň ulgamy (1 tom) esas edilip alyndy (2010 ý.). (Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti tarapyndan 2015-nji ýylda 31-nji maýynda tassyklanyldy, bellige alyş belgisi 7/15-2).


text:
Her bir söz özbaşdaklykda many aňladýar, emma goşulmalaryň hiç biri özbaşdaklykda many aňlatmaýarlar. Olar sözlere goşulyp ulanylýarlar. Özbaşdaklykda ulanylman, goşulan sözlerinden täze manyly sözler ýasamaga ýa-da sözlemde sözleri biri-birine baglanyşdyrmaga hyzmat edýän böleklere goşulma diýilýär. Goşulmalar bitirýän hyzmatlaryna görä, esasan, iki topara bölünýärler: söz ýasaýjy goşulmalar we söz üýtgediji goşulmalar.
Söz ýasaýjy goşulmalar asyl we düýp sözlere goşulýarlar.
Birinji hatardaky sözlere goşulan goşulmalar goşulan sözlerinden täze manyly sözleri hasyl edýärler. Emma ikinji hatardaky sözler goşulan goşulmalar goşulan sözleriniň öňki manysyna ýakynrak başga söz ýasamaga hyzmat edýärler. Goşulan sözünden täze manyly söz ýasamaga hyzmat edýän goşulmalara söz ýasaýjy goşulmalar diýilýär. Goşulan sözünden öňki manysyna ýakynrak başga bir many aňlatmaga hyzmat edýän goşulmalara dereje ýasaýjy goşulmalar diýilýär. Söz ýasaýjy goşulmalaryň kömegi bilen ýasalan sözlere ýasama sözler diýilýär.
Sözlemde sözleri baglaşdyrmaga hyzmat edýän goşulmalara söz üýtgediji goşulmalar diýilýär. Sözlere goşulmalar goşulanda, ilki söz ýasaýjy, yzyndan söz üýtgediji goşulmalar goşulýarlar.
okuw+çy+lar+dan, oba+daş+lar.
Söz üýtgediji goşulmalara, esasan, san, zaman, ýöňkeme, düşüm goşulmalary degişlidir.
Inçe-ýogynlyk, singarmonizm düzgünine boýun egmeýän bi-, -nä, -ana, -baz, -waç, -gär, -hor, -paraz ýaly söz ýasaýjy goşulmalar sözlere şol duruşlaryna goşulyp ýazylýarlar.
bitertip, nädogry, görkana, masgarabaz, yzlawaç. küýzegär, süýthor.
Bi- goşulmasy çekimli ses bilen başlanýan sözlere goşulanda, goşulma bilen goşulýan sözüň arasynda ý sesi eşidilýär. Emma ýazuw-da ol sözleriň asyl görnüşi saklanyp ýazylýar.


text:
Habarlar 10 may 2018
Wakalaryň jümmüşinde
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow söweşjeň baýdaklary gowşurdy
Türkmenistanyň Prezidentiniň “Oguzhan” köşkler toplumynda şu dabara gatnaşýan harby gullukçylar nyzama düzüldiler. Bu çäräniň bitewi dabara hökmünde ýurdumyzda ilkinji gezek bellenilýän Konstitusiýanyň we Döwlet baýdagynyň gününiň öňüsyrasynda bellenilýändigi dabaranyň ähmiýetini has-da artdyrdy. Bu baýramçylyk halkymyzyň ruhy we watançylyk däpleriniň dowamatlylygyny alamatlandyrýar.
Ykdysadyýet
Täze senagat desgalary — ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň ýokary depginlerde senagatlaşdyrylmagynyň binýady
Döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Kararyna laýyklykda 5 müň tonna inçe süýümli pagtany gaýtadan işlemäge niýetlenen iri senagat toplumy ýylda ýüplügiň 3 müň 300 tonnasyny, şondan taýýarlanan matalaryň 20 million inedördül metrini, şol sanda boýalan matalaryň 18 million inedördül metrini hem-de 3,5 million taýýar tikin önümlerini öndürer.
Jemgyýet
Oňaýly ýaşaýyş jaýlary halkymyzyň abadançylygy barada döwlet aladasydyr
Dört gatly jaýlaryň taslamalary olaryň binýadynyň, üçeginiň we diwarlarynyň sazlaşykly çözgütleri esasynda işlenip taýýarlanyldy. Binalaryň gurluşygynda döwrebap ýylylyk saklaýjy serişdeler ulanyldy. Goşmaça kömekçi otaglary bolan uly ýaşaýyş meýdanly öýleri gurmak indi kada öwrüldi. Öýleriň her birinde ýaşaýjylaryň ähli amatlyklaryň hözirini görüp ýaşamaklary üçin şertler we oňaýlyklar döredildi.
Medeniýet
Alp Arslan adyndaky teatrda Zaki Zaýnulliniň “Baýryň aňyrsynda” atly powestiniň esasynda “Alty gelin” oýny goýuldy
60 kilometrlik ýol tutuş güniňi alýar, galyberse-de olaryň biri Münewweriň emdirýän bäbegem ýanynda, Reýhan bolsa doga keýtik. Wagt çalt geçer ýaly olar uruşdan öňki döwürdäki durmuşlaryndan gyzykly wakalary ýatlaýarlar.


text:
Çöller, ösümlik we haýwanat dünýäsi milli institutynyň analitikleri ekologiýa maksatnamalaryny durmuşa geçirmäge işjeň gatnaşýarlar
Türkmenistanyň Daşky gurşawy goramak we ýer serişdeleri baradaky döwlet komitetiniň Çöller, ösümlik we haýwanat dünýäsi milli institutynyň (ÇÖHDMI) düzüminde bir ýyldan gowrak wagt bäri ylmy-tehniki maglumatlar we taslamalar bölümi hereket edýär. Täze bölümiň hünärmenleri ekoulgamy gorap saklamagyň we tebigy serişdelerden rejeli peýdalanmagyň dürli ulgamlarynda dünýä tejribesini seljermek bilen meşgullanýarlar. Garagumuň öri meýdanlarynda tokaýlary kemala getirmek we Köpetdagyň eteginde we dag etek jülgelerde bag ekmek boýunça çäreleriň ylmy taýdan üpjünçiligi olaryň alyp barýan işleriniň ileri tutulýan wezipeleridir.
Bu bölümiň müdiri Nury Atamyradowyň belleýşi ýaly, institutyň täze bölümi bag ekmek çärelerinde we tokaýlary kemala getirmekde, bilelikdäki ekologiýa taslamalaryny durmuşa geçirmekde, şeýle hem tebigaty goraýyş milli işlere ekologiýa menejmentiniň dünýä tejribesini ornaşdyrmagyň ugurlary boýunça maslahat kömegini bermäge niýetlenendir.
Häzirki wagtda tokaý hojalygynyň işgärleri we bagbanlar üçin suratly okuw gollanmasy neşir etmäge taýýarlaýarlar. Täze düzümiň analitikleri ekologiýa forumlaryny we çärelerini taýýarlamaga hem-de geçirmäge işjeň gatnaşýarlar. Geljekki wezipeleriň arasynda howanyň üýtgemegi we çölleşmäge garşy göreş babatda institutyň ylmy-amaly işlerine ýardam etmek ýaly işler bar.


text:
Martin Lýuter
XVI asyryň başlarynda German ýerleriniň ykdysady sosial syýasy ösüşine käbir zatlar ters täsirini ýetirdi. Senýorlaryň ezişi güýçlendi, ýurt syýasy taýdan dagnykdy, katoliki buthananyň täsiri güýçlidi. Şu zatlar reforma geçirmegiň sebäbi boldy. 1517-nji ýylda Lýuter Indulgensiýa garşy 95 tezisi bilen çykyş etdi. Şondan başlanýar. Martin Lýuter (1483-1546) Eýslenber (Soksaniýada) dogulyp, atasy demir işläp bejerýän senagatda ýokary wezipede işleýär. Bu kärhana knýaz häkimýetine degişli bolany üçin kynçylyk çekýär. Öndürilen demiriň esasy bölegi durmuşyndan nägile bolan brýuger maşgalasynda önümçilik ösýär. 18 ýaşynda Erdgurd uniwersitetine girýär. Akyldarlar kružogy bilen tanyşýar, olaryň täsirinde bolýar. Ol uniwersiteti gutaryp awgustin ybadathanasyna girýär. Şol ýerde dünýä garaýşy jemlenýär. Adamy hiç hili buthana gorap bilmeýär. Onda ynam bolmaly diýýär. Dini garaýyşlary döwlete tabşyrman ol daşky dinden adamy dyndyrýar. Onuň hereketiniň maksady katoliki buthana öz ýurduny dyndyrmakdy. Ýurduň syýasy dagynlygynyň öňüni almakdy. Lýutleri Tutten we beýlekiler hem goldady, 1522-nji ýylda tri arhiepiskopna garşy göreşde rysarlar närazy boldy. Gozgalaňy guran Tutten Zikkenä ýaralanýar. Tutten bolsa Şweýsariýa gaçyp, şol ýerde ölýär. Rysar hereketi ýeňilýär. Lýuter reformalar ugrundaky göreşini dowam etdirýär. Ol mukaddes Rim imperiýasynyň imperatory Karl V bilen çaknyşýar. Karl V ol ýerde Tasburglaryň katoliki monorhiýasyny dikeltmek isleýär. 1521-nji ýylda Lýuter çagyrylyp, öz işinden dänmekligini talap edýärler. Emma ol dänmändir. Warm reýhstagynda imperator edikt çykaryp Lýuteri tussag edýär. Onuň ýazan ýakmagy, onuň we egindeşleriniň jaýlaryny alýarlar. Ony Fridrih Saksanskiý köşk goraýar. Onuň işini Swilling dowam etdirýär. Ol buthanany düýpli üýtgetmegi ruhanylaryň eýeçiligindäki ýerleri dargatmagy, olara edilýän eglişikleri ýok etmegi talap edýär. Halkyň rewolýusion ýollary göterişini Tomas Mýunser reformalary geçirmekde görýär. Ol ilki Lýuteriň tarapdarydy. Ol diniň täze görnüşini ornaşdyryp syýasy agdarlyşyk etmek isleýär. Ol şeýdip knýazlara garşy göreşmegi planlaşdyrýar. Germaniýa knýaz dworýan ýurdy bolmaly däl, ol hususy eýeçilige garşy, hemme zat deň bolmaly. Ol halky rewolýusion ezişden azat edip, olaryň islegini kanagatlandyrmaly diýýär. Germaniýada jemgyýetçilik hereketi 1524-1525-nji ýylda daýhan hereketinde özüniň ýetjek nokadyna ýetdi. Halk täze düzgüniň girizilmegine garşy ezişe garşy aýaga galýar. Daýhanlar 1525-nji ýylda öz meýilnamalaryny düzdüler. Ýörite hat-da daýhanlaryň talaby we närazyçylygy aňladyldy. Aýaga galan daýhanlar “12 maddany” esasy maksatnama öwürdiler. Bu iri ýer eýelerine garşy göreşiň meýilnamasydy. Emma gozgalaň uzaga çekmedi. 1425 ýylyň Gurbansoltan aýynda ýokary-şwabsda daýhanlaryň esasy bölegi derbi-dagyn edilipdir. Frokkoniýa we orta Germaniýada hereketiň täze ojaklary peýda bolupdyr. Ỳöne bu hereketleriň hemmesinde 1525-nji ýylyň ahyrlarynda ýatyryldy. Ýewropada reforma ugrundaky hereket buržuaz rewolýusiýasynyň birinji etapyny aňlatdy. Iri ýer eýelerine garşy daýhanlaryň iň pes gatlagynyň çykyşydy. Ýeňilen daýhanlaryň hereketi nemes halkyna agyr täsir etdi. XVI asyrdaky nemes daýhanlarynyň gozgalaňynyň ýeňilmeginiň sebäbi daýhan biri-birinden aýrady. Hat-da daýhan plebeýler hem göreşde doly birleşip bilmediler. Beýleki synpyň goldawy zerurdy. Olaryň öňünde 2 wezipe durdy. Feodal ezişi ýok etmek we ýurduň dagynlygynyň soňuna çykmakdy. Frýugerler feodallardan ýeňiş gazanmaga heniz taýýar däldi (güýçsüzdi). Täzeden knýaz häkimýeti güýçlendi. Lýuteranlar Augsburg ýygnagynda 1530-njy ýylda “Augusburg dine uýujylaryň” hatynda knýaz we papa buthana ýolbaşçy bolup, katoliki şahslara garşy dine uýmagy öňe sürdi. Daýhan urşy ýatyrylandan soň yzarlama başlady. Tofman hristiň ýeňişinden soň, adamlaryň gatnaşmagynda hudaýlar deňleşýärmiş diýen pikirli adamlara anabapdistler diýip at beripdirler.
Daşarky çykgytlar[üýtget | edit source]
- Мартин Лютер — рождение новой церкви. Программа «Эха Москвы» из цикла «Всё так»
- Книги Мартина Лютера в электронной библиотеке Гумер
- Важнейшие сочинения Лютера (в том числе, предисловия к песенникам) в переводе на русский язык
- Роланд Бейнтон «На сем стою». биография Мартина Лютера
- Произведения Мартина Лютера и статья о нём
- Библиография Мартина Лютера


text:
Eýran 2015-nji ýylda baglaşylan ýadro ylalaşygynyň berjaý edilmegine gözegçilik etmäge jogapkär komissiýa ýüzlenip, ABŞ-nyň geçen aýda Tährana garşy girizen sanksiýalary barada şikaýat edendigini aýtdy.
Parlamentiň spikeri Ali Larijani bu barada 1-nji awgustda aýdyp, Tähranyň Waşingtony Eýranyň we dünýäniň alty sany täsirli ýurdunyň, şol sanda ABŞ-nyň arasynda baglaşylan Hereket etmek boýunça bilelikdäki köptaraplaýyn plan (JCPOA) diýlip, atlandyrylýan dokumenti bozmakda aýyplandygyny mälim etdi.
Eýranyň bu beýanaty ABŞ-nyň Maliýe departamentiniň geçen aýda Eýranyň alty sany kompaniýasynyň Tähranyň ballistik raketalary öndürmek boýunça programmasyndaky roly üçin olara garşy sanksiýalary girizmeginiň yzýanyna gabat geldi.
Eger komissiýa dawany çözüp bilmese, taraplaryň BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşine ýüz tutmagy mümkin.
Mundan öň Eýran ABŞ-ny sanksiýalary girizmek arkaly ýadro ylalaşygynyň ruhuny äsgermezlikde aýyplapdy, emma Waşingtona garşy resmi çäre görmändi.


text:
Soňky wagtlarda LINE@ hasaplary öz özünden ýazpylyp başlady. Munuň sebäbi başga biri tarapyndan siziň hasabyňyzy erbet niýet bilen ulanýar diýip şikaýat edenligidir. Gynansakda herkimiň bir duşmany bolýar. Indi bu tebigy boldy. Eger LINE@ hasabyň bar bolsa we ýokary derejede ösüp barýan bolsa onda garşydaşlaryň görüpçilik edip ýapdyryp biler ýagny töhmet edip :). Ýapylan ýagdaýynda yzyna almak üçin bu temany hökman oka!
LINE@ hasaby ýapylanda aşakdaky ýaly bolýandyr.
Nädip yzyna almaly?
LINE@ yň hem özüne degişli ulanma düzgünleri kanunlary bolýar. Eger ýapylan hasabyň şol kanunlardan çykmaýan bolsa, Ýagny hasabyňda öň +18 ýa-da başga bir LINE ulanyjylaryna zyýan ýetirmedik bolsaň, yzyna alyp bilersiň.
Yzyna almak üçin LINE@ hasabyň idini, adyny, registrasiýa edilen email salgyny, telefon nomeri dogry ýazmalydyr, ýogsa yzyna alyp bilmersiňiz.
Ilki bilen https://contact.line.me/ saýtyna giriň we formy suratdaky ýaly dolduryň. Öz hasabyňyza degişli maglumatlary ýazyň.
1-nji bölüme Android> LINE@> Accounts&Login> Other şu şekilde goýuň.
2nji bölüme öz eliňizde bolan email salgyňyzy ýazyň. Jogabyňyz şu ýere ýazan email salgyňyza gelýändir.
3-nji bölüme LINE-da registrasiýada ulanan maglumatlaryňy ýaz. Haýysy ýurtda registrasiýa eden bolsaň Şol ýurdy ýaz. LINE registrasiýada ulanandygyň nomeriňi ýaz. LINEa birikdiren email salgyňy ýaz.
4nji bölüme Ýapylan LINE@ hasabyň idini ýaz.
5nji bölüme LINE@ hasabyň adyny ýaz
6nji bölüme LINE@ hasabyň adyny ýaz
7nji bölüme bolsa şu ýazgyny ýazyň:
Our official account can not log in and all posts disappear. We do not break the rules and policies of LINE@ such as creating false accounts, p*rn0grafi, s4ra, Sell Online account, stickers, Spam, etc..
If there is a violation please inform us the violating pages so that we can remove and repair. Please keep our accounts restored. thank you
Ähli zatlary ýazanyňyzdan soňra Sent düwmesine basyň. Size 24 sagadyň içinde LINE-dan jogap geler. Eger LINE@ hasabyňyzda LINE@ kanunlaryndan çykmaýan zat ýok bolsa hasabyňyz yzyna geler.
Bellik: Eger düşünmedik ýeriň ýa-da başga soramak isleýän zadyňyz bar bolsa Foruma giriň we soraň.
Foruma girmek üçin : https://forum.tsoltanov.com/
6,241 gezek okaldy


text:
Google, Android enjamlardaky programmalaryň, internet bukjaňyzy näçe mb alýandygyny göni ýaýlymda görüp, isläniňiz ýaly üýtgedip biljegiňiz Datally programmasyny Google Play Storede hödürledi.
Ulanyjylar, indi Android dünýäsinde telefonlarynyň esasy işlerinden biri bolan internet ulgamlaryna has hem eýe boljakdyr. Sada we owadan paneli bilen Datally, internet paketleriňizi gizlin gizlin iýýän programmalary ýeke ýekeden açyga çykarmak üçin geldi.
Megabaýtlaryňyzyň nirä gidenligini we haýsy programmanyň internet paketiňizi has köp iýýändigini göni ýaýlymda seredip biljek we näçe megabaýt ulanmalydygyny sazlap bilrsiňiz. Has hem wajyp bolany programmanyň esase üýtgeşikligi, arka fonda iýilen ähli internet megabaýtlaryň öçürilmesine rugsat berýänligidir. Programma Flipplinliler tarapyndan test edildi we 100 göterimden 30 göterimini tygşytlandygyny beýan etdiler.
Programmany ýükläniňizden soňra garşyňyza Gulp şekiljik bilen süýşürme düwme çykar. Gulpjagzayň üstüne basyp saklap sag tarapaa süýşüriň we kabul ediň. Açan wagtyňyzyň özünde programma işläp başlar. Soňra Manage data basyp Soralan rugsatlary we işleri ýerine ýetiriň.
Programmany Google Play arkaly ýükläp bilersiňiz: https://play.google.com/store/apps/details?id=com.google.android.apps.freighter
Programma Android 5.0 ýokarylar üçindir. Eger düşümedik ýeriňiz bolsa Teswirler Ýada Meýudaky Habarlaşmak düwmesine basyp administrasiýa bilen online çatlaşyp bilersiňiz. Habarlaşmak diňe täze wersiýada bardygyny ýatladýarys.
490 gezek okaldy


text:
Iki sorujyly bagyr sorujysy
Bu mugthor gurçuk jyns taýdan ösüp ýetişen döwründen tä ölýänçä şahly mallaryň (sygryň, öküziň, geçiniň, goýnuň) we örän seýrek ýagdaýda adamyň bagrynda ýaşaýar. Onuň suwa düşen ýumurtgalaryndan ösüp çykan gurçuklary –çagalary ilki suwda, soňra bolsa süýji suw howdançysy diýlip atlandyryl ýan mollýuskanyň bedeninde ýaşaýarlar. Olardan emele gelen örtükler (sistalar) suw ösümlikleriniň üstünde bol ýar.
Gurluşy[üýtget | edit source]
Iki sorujyly bagyr sorujysy ýapbaşyk, ösüm lik ýapragy şekilli bolup, onuň bedeniniň uzyn lygy 3–4 sm-e deň. Bu mugthoryň iki sany sorujy synalary bolup, olaryň birinjisi içi deşikli bolany üçin, iýmitlikleri kabul ediji sorujy syna, ikinjisi bolsa içi deşiksiz sorup, ýapyşyjy syna hasaplanýar. Iýmitleniş bilen baglanyşykly sorujy synasy bedeniň öňki ujunda, ýa pyşyjy sorujy syna bolsa birinjisinden aşagrakda ýerleşýär.
Iýmitlenişi[üýtget | edit source]
Iýmit hökmünde sorulyp alnan bagyr öýjükleri we gan öýjükleri iýmitleniş ulgamynda özleşdirilýär. Iki sorujyly bagyr sorujysynyň iýmitleniş ulgamy agyz sorujysyndan, bokurdakdan, gyzylödek den, iki sany kör bolup gutarýan içegeden we bu içegeleriň, köp sanly içege şahajyklaryndan ybaratdyr. Bu mugthor gurçugyň ady onuň sorujylygyndan we ýaşaýan ýeriniň adyndan gelip çykypdyr.
Köpelişi we ösüşi[üýtget | edit source]
Iki sorujyly bagyr sorujysy iki jynsly –germafrodit hasaplanýar.Onuň urkaçy jyns synasynda emele gelýän ýumurtga öýjükleri er kek jyns synasynyň öndürýän tohumlary –spermatozoidler bilen gurçugyň bedeniniň içinde tohumlanýarlar. Tohumlanan ýumurtgalar mugthoryň bedeninden daşa –bagyrdaky öt suwuklygynyň akýan ýollaryna çykaryl ýar. Soňra olary öt suwuklygy öt haltasyna, ol ýerden bolsa onikibarmak içegä, inçe, ýogyn, göni içegeler we malyň ekskrementleri bilen daşa çykaryl ýar. Ýumurtgalar haýsy hem bolsa bir täsiriň (ýeliň, ýagşyň ýa-da haýwanlaryň täsirleri) netijesinde suwa düşýärler. Suwda ýumurtgalardan ösüntgili (kirpiklije) liçinkalar –iki sorujyly bagyr sorujysynyň çagajyk lary ösüp çykýarlar. Olar ösüntgileriň kömegi bilen suwda ýüzüp, mollýuskanyň bedeniniň içine girýärler. Liçinkalar mollýuskanyň bedeniniň içinde jynssyz kö pelýärler. Täze emele gelen liçinkalar mollýuskanyň bedenin den suwa çykýarlar. Suwda guýrugynyň köme gi bilen ýüzüp, ösümlikleriň üst bölegine barýarlar, olara berk leşýärler, guýruklaryny taşlap, örtüge öwrülýärler, örtükli oty bolsa iri şahly mal iýýär. Örtük sygryň aşgazanynda ýarylýar we ondan kiçiräk liçinka çykyp, onikibarmak içegä geçýär. Ol öt suwuklygynyň ýoly bilen hereket edip, bagra barýar. Liçinka bagyrda iýmitlenýär, ösýär, ulalýar, jyns taýdan ösüp ýetişýär we iki sorujyly bagyr sorujysyna öwrülýär. Şeýlelikde, iri şahly mallar bu mugthor gurçuk bilen keselleýärler. Şeýlelikde, ýokarda ýazylyp beýan edilen iki sorujyly bagyr so rujysynyň ösüş-ýaşaýyş aýlawy ýene-de dowam edýär. Iki sorujyly bagyr sorujysynyň iri şahly mallaryň arasynda ýaýramaklarynyň öňüni almak üçin gerekmejek suw howdanlaryny gum bilen gömmeli, şeýle edilende süýji suw howdançy mollýuskalar gyrylýarlar we mugthoryň ösüş-ýaşaýyş aýlawy bozulýar.


text:
ABŞ-nyň Hytaýda we Orsýetde gahar-gazap döreden gapma-garşylykly raketadan goranyş sistemasy Günorta Koreýada işläp başlady. Bu barada 2-nji maýda Seulyň hem Waşingtonyň resmileri habar berdiler.
Seongjuda öňki golf meýdançasynda ýerleşdirilen ABŞ-nyň ballistik raketalara garşy sistemasy (THAAD) Demirgazyk Koreýa tarapyndan islendik raketanyň ýa-da ýadro hüjüminiň “öňünden öňüni almaga” ukyply diýip, resmiler aýdýarlar.
Öň THAAD sistemasynyň 2017-nji ýylyň aýagyna çenli işläp başlajagy habar berilipdi.
Bu sistemanyň Koreýa ýarym adasynda ornaşdyrylmagyna Günorta Koreýanyň özünde hem garşylyk bildirildi.
Tankytçylar ABŞ-nyň we Seulyň THAAD sistemasyny 9-njy maýda geçiriljek saýlawlara çenli ornaşdyrmak boýunça eden tagallalarynyň sebäplerini soraga goýýarlar. Prezident Park Geun-hye korrupsiýa bilen bagly aýyplamalar bilen bagly dawanyň netijesinde ynamsyzlyk bildirilip, prezidentlik wezipesinden çetleşdirilenden soň geçiriljek saýlawlar Seulyň hökümetini çalyşar.
Öňde barýan liberal dalaşgär Moon Jae-in Demirgazyk Koreýa bilen gatnaşyklara çagyryş edýär we prezident bolan ýagdaýynda THAAD sistemasyna gaýtadan garamagy wada berýär.
Demirgazyk Koreýa 29-njy aprelde nobatdaky raketa synagyny geçirdi.


text:
6-njy maýda Hostda, Owganystanyň gündogar welaýatynda bir metjitde bolan partlama azyndan on adamy öldürdi, 30 adamy ýaralady diýip, resmiler aýtdylar.
Bomba metjidiň howlusynda, saýlawçylaryň hasaba alynmagy üçin gurlan merkeziň çadyrynda goýlupdyr diýip, Host welaýatynyň polisiýa başlygy Abdul Hanan Zadran AFP habar gullugyna aýtdy.
Welaýat geňeşiniň agzasy Abdul Wali Wahidzai pidalaryň sanynyň artmagynyň ahmaldygyny, sebäbi häzirki maglumatlaryň deslapky maglumatdygyny belledi.
Hüjümiň jogapkärçiligini bada-bat öz üstüne alan tapylmady.
Geçen aý Kabuldaky saýlawçylary hasaba alýan merkezleriň gapdalynda janyndan geçen bombaçylar57 adamy öldürdiler, 119 adamy bolsa ýaraladylar.
Owgan paýtagtynda şaýylaryň köplük bolup ýaşaýan ýerinde bolan partlamanyň jogapkärçiligini “Yslam döwleti” ekstremist topary öz üstüne aldy.
Owganystan parlament we ýerli geňeşler üçin saýlawlary 20-nji iýulda geçirmegi planlaşdyrýar.
Farýap welaýatynda bolsa şu gün dükançylary alyp gelýän awtobomil ýol ýakasyndaky bombanyň üstünden bardy, bu hadysada 7 adam öldi.


text:
Jaýlaryň modelini taýýarlamak
Göwrümi uly bolmadyk we işlemegi ýeňil bolan çyzgy programmasy hakynda gysgaça düşündürmekçi. Bu kompýuter programmanyň kömegi bilen jaýlaryň modelini 1-nji suratda görşüňiz ýaly düzmek bolýar.
1) Programmany işe göýberiň.
2) Açylandan soň
- A)Täze başdan başlamak.
- B) Taýýar çyzgylar.
- Ç) Özünde bar bolan taýýar çyzgylary açmak.
3) Açylandan soň :
- A) Esasy işlemeli ýeri bu ýerde ölçegleri girizmeli we beýleki ähli işleri geçirmeli ýerdir.
- B) Bu ýerde bolsa çyzýan çyzgyňyzyň 3D görnüşde görkezilişi. Bu ýerde hiç hili üýtgeşiklik geçirip bolmaýar dine düzýän çyzgyňyzy görmek üçindir.
4)Bu ýerden gerekli gurallar bolýar. 2-nji etažy düzmek we beýlekiler.
Programany indirmek üçin şu ýere bas 65 mb
Taýýarlan: Seýdi Atamyradow
7,606 gezek okaldy


text:
Serbiýanyň hökümeti ýurduň maliýe ministri Duşan Wuýowiçiň öz şahsy ýagdaýlaryna salgylanyp, wezipeden çekilmek baradaky arzasyny 7-nji maýda ýazandygyny tassyklady.
8-nji maýdaky beýanat, Serbiýanyň “Blic” gazeti we “N1” telewideniýesi Wuýowiçiň wezipeden çekilmeginiň sebäbini jikme-jik beýan edýän arzasyny premýer-ministr Ana Brnabiçe berendigini habar berenden bir gün soň ýaýradyldy.
“N1” telewideniýesi Wuýowiçiň öz wezipesinden çekilmek baradaky kararyny 8-nji maýda ýurduň parlamentine mälim etjekdigini habar beripdi.
“Bir adamyň jemgyýetçilikde öz pozisiýasyny mälim etmegi üçin dört ýyl ýeterlikli” diýip, Wuýowiçiň Brnabiçe ýazan hatynda belländigini “N1” telewideniýesi nygtaýar.
Halkara walýuta fondunyň (HWF) missiýasy Serbiýanyň reformalar geçirmegini we ykdysady ösüşini güýçlendirmäge gönükdirilen täze goldaw programmasy boýunça gepleşiklere başlamak üçin 7-nji maýda Belgrada bardy.


text:
Lebap welaýatynyň Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy etrabynyň Azatlyk daýhan birleşiginde, kärendeçiler bilen ýylyň hasaplaşyk işleri geçirilýän mahaly resmileriň olary 2018-nji ýyl üçin heniz edilmedik hyzmatlara artykmaç pul tölemäge mejbur edýändigi öňe sürülýär.
Azatlyk Radiosyna ýüz tutan etrabyň ýaşaýjylarynyň aýtmagyna görä, arçynlygyň resmileri tehniki hyzmat töleglerinden daşaryn "kärende ýerleriniň suw üpjünçüligi üçin" diýip, geljekde ýaplaryň arassalanmagy maksady bilen adam başyna 80 manat nagt pul tölemäge mejbur edýärler. Olar Azatlyk daýhan birleşiginiň resmileriniň şeýle puly tölemeýänleriň hasabyndan "tehniki hyzmatlar çäginde" diýip, 160 manat kesip alýandygyny öňe sürýärler.
Azatlyk daýhan birleşiginiň käbir ýaşaýjylary döwlete berilmeli töleglerden daşaryn zor bilen talap edilýän entek edilmedik hyzmatlar üçin şeýle artykmaç tölegiň agyr ykdysady kynçylygy başdan geçirýän obalylara gaty agyr degýändigini aýdýarlar. Etrabyň Azatlyk daýhan birleşiginiň Daşrabat obasynyň käbir ýaşaýjylary bolsa, kärende ýerleriniň ýokdugyna garamazdan, resmileriň olary hem "suw üpjünçüligi hyzmatlary üçin" diýip, şeýle puly tölemäge mejbur edýändigini aýdýarlar.
"Arçynlygyň resmileri Daşrabat obasynda ýaşaýanlaryň öýlerine ýekän-ýekän aýlanyp, ‘Mellek ýerleriňizi suwarjak bolsaňyz hökman 70 manat nagt tölemeli. Bolmasa mellek ýerleriňize suw berilmez’ diýip gyssaýarlar. Daşrabat obasynyň käbir ýaşaýjylary resmilere suw üpjünçiligi üçin şeýle-de pul tölenýändigini aýdyp, boýun towlasa-da, arçynlygyň işgärleri artykmaç pul aljak bolup, ýaşaýjylara gaty basyş edýärler. Daşrabat obasynyň käbir ýaşaýjylary edilmedik hyzmatlar üçin däl-de, arçynlygyň un gytçylygyny çözen halatynda, mundan beýläk unsuz kösenmez ýaly, artykmaç her halta una 70 manat däl, hatda 100 manat tölemäge hem razydyklaryny bildirýärler. Ýöne arçynlygyň resmileri ýaşaýjylara ‘Olar ýaly un gytçylygyny çekip, açlyk howpy abanýan bolsa, mellekleriňize kartoşka, pomidor ýaly zatlar ekýänçäňiz, bugdaý ekmeli ekeniňiz-dä. Onsoňam başga ýerlerde un tapmaýan halklar mekgejöwen iýip gününi görüp ýörler’ görnüşinde jogap berýärler" diýip, Daşrabat obasynyň käbir ýaşaýjylary başdan geçirýän ýagdaýlaryny gürrüň berýärler.
Sözi jemläp aýtsak, Lebap welaýatynyň Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy etrabynyň Azatlyk daýhan birleşiginiň ýaşaýjylarynyň ýokarda agzalýan ýagdaýlary barasynda, degişli resmilerden nähilidir bir kommentariýa almak Azatlyk Radiosyna başartmaýar.