text:
Türkmenistanyň Halk ýazyjysy Anna Kowusyň gyzy Žanna Kowusowa Parižde ýaşaýar. Ol zergärçilik we surat çekmek bilen meşgullanýar. Ýakynda Azatlyk Radiosyndan Guwanç Gere Žanna Kowusowa bilen söhbetdeş boldy we onuň durmuşy, döredijiligi bilen gyzyklandy.
Azatlyk Radiosy: Žanna Kowusowa, ilki bilen Pariže nähili gelendigiňiz barada gürrüň beräyseňiz?
Žanna Kowusowa: Men Parižde eýýäm 20 ýyl bäri ýaşaýaryn. Meniň ikinji gyzymyň kakasy fransuz we meniň bu ýurtda ýaşamaga mümkinçiligim boldy. Men Parižde ýaşamagy we işlemegi mydama arzuw edipdim. Çünki bu şäherde hudožnik üçin örän amatly atmosfera bar. Pariž modanyň, dizaýnyň we täze sergileriň geçirilýän mekany. Progressiw syngatyň ähli gazananlaryny bu ajaýyp şäherde görmek mümkin.
Hut şular hem meniň üçin juda möhüm boldy. Men bu ajaýyp şäherde öz ornumy tapdym. Men köp işledim. Reklamalar üçin hem işledim. Bezeg şaýlaryny ýasadym. Belli fransuz zergäriniň şirketinde birnäçe ýyllap işledim. Şeýle-de garaşsyz zergär hökmünde işledim. Angliýada, UNESCO-da we başga-da mümkin bolan ýerlerdäki sergilere gatnaşdym. Şeýle-de men Pariždäki ors ybadathanasynyň restawrasiýasyny etdim we başga-da sargytlary ýerine ýetirdim. Bular maňa başda maddy taýdan uly kömek etdi.
Azatlyk Radiosy: Siz Pariže ilki geleniňizde kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolduňyzmy?
Žanna Kowusowa: Dil meselelsinde kynçylyklar boldy. Sebäbi men fransuzça az bilýärdim. Bu ýere gelemsoň, fransuz dilini we ýazmany özbaşdak öwrendim. Emma dostlarymyň köp bolandygy üçin uly kömek etdiler.
Azatlyk Radiosy: Siziň hudožnik, zergär hökmünde döredijiligiňizde Türkmenistanly zenan bolmagyňyz nähili rol oýnady?
Žanna Kowusowa: Elbetde, men Türkmenistanda önüp-ösdüm we watanym – meniň buýsanjym. Men kakamyň ýardamlaryna we halkymyzyň juda baý sungatyna minnetdarlykda şu derejäme ýetdim. .
Türkmenleriň milli şaý-sepleri bütin dünýäde tanalýar. Olar örän owadan we özboluşly bolup, başga halklaryňkydan örän tapawutlanýar. Elbetde, bu zatlar meniň zergärçilik işlerime uly täsir etdi.
Men türkmenistanlydygymy şol işlerimde görkezmäge çalyşýaryn. Olar esasan tebigi daşlardan we türkmen äheňli. Kartinalarym barada aýtsam, olar köp däl. Çünki men esasan zergärçilik bilen meşgullanýaryn. Men esasan öýde surat çekýärin we şeýle ýagdaý meni biraz gysýar.
Azatlyk Radiosy: Siziň kakaňyz, merhum Anna Kowusow Türkmenistanda giňden tanalýan Halk ýazyjysydy. Siziň döredijiligiňizde kakaňyzyň oýnan roly barada gürrüň beräýseňiz?
Žanna Kowusowa: Kakam meniň üçin şeýle bir köp iş etdi. Men hut kakama minnetdarlykda ajaýyp eserlerden durýan kitaphanany miras aldym we olary çagalykdan höwes bilen okadym.
Şeýle-de, meniň pikirimçe, onuň ýazyjy, döredijilik işgäri hökmünde türkmen medeniýetine goşandy örän uly diýip pikir edýärin. Belki, bu köpleriň ýadyndadyr. Kakamyň “Bürgüt” atly goşgusy meniň iň söýýän goşgym. Häzir biziň maşgalamyz kakamyň iň gowy eserlerini Moskwada täzeden çap etmek üçin taýýarlaýar. Ol orsça we iki tomdan ybarat bolar. Meniň dostum, belli fransuz ýazyjysy, Tri Mariýak olary fransuz diline terjime etmekçi.
Azatlyk Radiosy: Siz kakaňyzyň nähili gylyk-häsiýetlerini has gowy görýärdiňiz?
Žanna Kowusowa: Meniň kakam uly medeniýetiň adamydy. Ol köp ýurda syýahat etdi we örän açyk göwünli adamdy. Ol ajaýyp şahyr diýip pikir edýärin. Meniň kakam ýaş şahyrlara we ýazyjylara köp kömek etdi. Bu köpleriň ýadyndadyr diýip oýlanýaryn. Elbetde, kakamyň maňa eden täsiri çäksiz. Türkmenleriň medeni baýlygyny hem men kakama minnetdarlykda doly öwrendim.
Azatlyk Radiosy: Fransuzlar türkmen medeniýeti, sungaty bilen içgin gyzyklanýarmy?
Žanna Kowusowa: Olar üçin türkmen medeniýeti, sungaty örän gyzykly. Sebäbi türkmenleriň ajaýyp şaý-seplerini, halylaryny köpler bilýär. Emma bular, hususan, medeniýet bilen gyzyklanýan adamlar. Ýöne türkmen skulptura, keramika, dizaýn işleriniň, ajaýyp we döwrebap şaý-sepleriniň häzirki ýagdaýlary barada fransuzlar
hiç zat bilenok.
Men bu ugurlarda ajaýyp ussatlaryň bardygyny we milli däpleri dowam etdirýändiklerini bilýärin. Meniň pikirimçe, hut şu zatlary dünýä görkezmek gerek. Türkmenistanyň we Fransiýanyň arasynda medeni maglumatlaryň alyş-çalyşygyny köpräk ýola goýmaly. Bu Türkmenistanly hudožnikler üçin örän möhüm. Sebäbi progressiw sungat barada maglumatlaryň ýokdugy olaryň ösmegine zeper berýär.
Men türkmenistanly hudožnikleriň Pariže juda az gelýändigini bellemekçi. Men olara elimden gelen kömegi edip, Pariždäki iň ajaýyp sergileri görkezmäge çalyşýaryn. Olary hökman görmek we sungat baradaky kitaplary almak zerur. Çünki olary Aşgabatda satyn almak mümkin däl. Şonuň ýaly-da bu golaýda Türkmenistanyň sergisiniň we konsertiniň Parižde bolmandygy örän gynançly. Meselem, Özbegistana turistleriň köpräk barmagy üçin olar her ýylda birnäçe gezek sergi, konsert gurnaýarlar. Parižde aktiw medeni çäreleri geçirýärler. Emma Türkmenistanyň bulary etmeýändigi gynandyrýar. Ýogsam bolmasa, biziň ýurdumyzyň medeni baýlyklary parižlileri aňk etjek.
Elbetde, munuň üçin gowy sergileri gurnamaly. Ol fransuz intelligensiýasyna uly täsir ederdi. Türkmenistandaky medeni durmuş barasynda olarda hiç hili maglumat ýok.
Azatlyk Radiosy: Žanna Kowusowa, siz bu ugurda nähili kömekler edip bilersiňiz?
Žanna Kowusowa: Men bular ýaly dabaralary gurnamaga kömege mydama taýýar. Parižde türkmen konsertleri gurnalsa hem örän gowy bolardy. Eger biz bu zatlary Parižde görkezsek, ol Türkmenistanyň ýüzi bolardy. Eger Parižde näçe köp konsert gurnalsa, ýa-da bu ýerä näçe köp hudožnik gelse, juda oňat bolardy. Türkmen hudožnikleri Pariže näçe köp gelseler, olar dünýä sungaty bilen has içgin tanşardylar.
Men olaryň Nýu Ýorka we Angliýa getiren işlerini gördüm we olar bilen birlikde bu sergilere gatnaşdym. Men şonda ussat hudožnikleriň Türkmenistanda köpdügine göz ýetirdim. Döwrebap sungat barada olarda maglumatyň azlygy zerarly olaryň öz talantyny ýeterlik görkezip bilmeýändigine düşündim. Biz Pariže gelen Türkmenistanly ýazyjylaryň, fotosuratçylaryň we hudožnikleriň sergilerini gurnadyk. Olar bilen birlikde menem öz zergärçilik işlerimi görkezdim. Goý, olar geljekde Pariže hasam köp gelsinler we bu zatlar olaryň ösmegine kömek eder diýip oýlanýaryn.
Azatlyk Radiosy: Žanna Kowusowa, siz uzak wagtlap Türkmenistana barmansyňyz. Eýse, Türkmenistany küýsäňzokmy?
Žanna Kowusowa: Elbetde, örän küýseýärin. 20 ýyl örän uzak möhlet, örän uzak. Meniň Türkmenistanda geçen çagalygym, ýaşlygym asla unudylmajak döwürler. Hatda ol meniň gyzlarym üçinem ýatdan çykmajak döwürdi we olar mydama ýatlaýarlar.
Maňa Türkmenistanyň howasy ýetenok. Men Türkmenistandaky dostlarymy uzak wagtdan bäri görmedim we olara gyzgyn salamlarymy ýollaýaryn. Täze ýylda olara bagt, saglyk we abadançylyk arzuw edýärin. Şol sanda, kakamyň dostlaryna we ony unutmadyklara hem gyzgyn salamlarymy, täze ýyl gutlaglarymy ýollaýaryn. Olaryň kakamy unutmaýandygy we söýýändigi ýçin çuňňur minnetdarlygymy bildirýärin.
Azatlyk Radiosy: Žanna Kowusowa, söhbetdeşlik üçin sag boluň! Täze 2010-njy ýyl baýramyňyz gutly bolsun!


c: text/html

text:
Gazagystanyň merkezindäki Karagandy regionynda güýçli siliň gelmegi netijesinde aýallar türmesindäki tussaglar ewakuasiýa edildi.
Karagandy regionynyň Içeri departamentiniň resmileriniň 16-njy aprelde Azatlyk Radiosyna aýtmaklaryna görä, Koksun şäherçesindäki 159/9 belgili jeza beriş koloniýasyndaky 943 tussag sil geleni sebäpli beýleki türmelere geçirildi.
16-njy aprelde Gazagystanyň premýer-ministri Bahytžan Sagintaýew Gabiden Mustafin atly oba bardy. Bu obada siliň gelmegi netijesinde 700 çemesi bina ýumruldy.
Soňky günlerde bu obanyň 4 müň çemesi ýaşaýjysy ewakuasiýa edildi.
Şeýle-de, siliň gelmegi netijesinde gara ýollaryň ençemesi ýapyldy we Akmolada, Gündogar Gazgaystanda, Demirgazyk Gazagystanda we Pawlodar regionynda ewakuasiýa çäreleri geçirildi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Belarus milisiýasy azlykda ýaşaýan polýaklaryň hukuklaryny goraýjylar bilen raýdaşlyk aksiýasynyň öňüni aldy.
Demonstrasiýa wagty 20 töweregi adamyň saklanandygy habar berilýär. Ondan öň birnäçe oppozisiýa wekili saklanypdy.
Hepdäniň duşenbe güni polýak jemgyýetçilik guramasynyň 40 töweregi aktiwistiniň belarus häkimiýetleri tarapyndan saklanmagyny Warşawa ýazgarypdy.
Resmi Minisk tarapyndan özleriniň duýýan “kemsitmeleri” bilen ylalaşmaýandyklaryny Belarusdaky polýaklar aýan edipdiler.
Polşanyň daşary işler ministri Radoslaw Sikorskiý Belarusy “nädogry ýoldan” gaýtmaga çagyrdy hem Ýewrobileleşigiň Belarusa gysyş görkezmegi barasynda çykyş etdi.


text:
Siriýanyň prezidenti Başar-ul-Asad Ysraýyl bilen parahatçylyk boýunça geçirilýän gepleşikleriň togtanlygyny aýdyp, munuň sebäbi Ysraýylyň parahatçylygy gazanmak islemezlidigidir diýdi.
Ol bu barada eden çykyşynda, Ysraýylyň öňden şert goşmazdan gepleşikleriň geçirilmelidigi barada edýän talaby parahatçylyk boýunça başlanan bu prossesi ýatyrmakdan ybaratdy diýdi.
Ol bu pikirini Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Ärdogan bilen geçiren duşuşygyndan soňra, düýn Siriýanyň paýtagty Damaskda eden çykyşynda öňe sürdi.
Ysraýyl bilen Siriýanyň arasynda başlanan gepleşikler 2000-nji ýylda Ysraýyl 1967-nji ýylda basyp alan Golan daglyklaryndan çekilmeli diýlen Damaskyň talaby boýunça netijesiz tamamlanypdy.


text:
Daniýanyň we Şwesiýanyň polisiýasy 2005-nji ýylda Muhammet pygamberiň karikaturasyny çap eden gazetiň redaksiýasyna terror hüjümini etmek synanyşygynda aýyplap, düýn bäş adamy tussag etdi.
Daniýanyň Howpsuzlyk we aňtaw gullugynyň (PET) berýän maglumatlaryna görä, düýn ýurduň paýtagty Kopengagenda geçirilen barlaglarda dört adam tussag edilipdir, şeýle-de tüpeňi sessiz edýän nilleri, awtomatik ýaraglary we ok-därileri ele salypdyr.
Bu tussag edilenler, ýagny, 44 ýaşly tunisli, 29 ýaşly liwanly we aslynyň niredendigi anyklanylmadyk 30 ýaşly ýene biri özlerini Şwesiýanyň ýaşaýjylary diýip atlandyrypdyrlar.
Resmileriň aýtmagyna görä, tussag edilenler sişenbe ýa-da çarşenbe güni irden Daniýa barypdyrlar. Tussag edilenleriň dördünjisi Daniýada oturym almakçy bolýan 26 ýaşly yrakly. Şwesiýanyň resmileriniň aýtmagyna görä, planlaşdyrylan hüjümler bilen baglylykda 37 ýaşly Tunis asylly Şwesiýanyň raýaty hem tussag edilipdir.
Agressiýa getiren käbir sebäpler
Daniýanyň Aňtaw gullugynyň başlygy Jakob Şarf tussag edilen adamlary “Halkara terrorizmi bilen ilteşikli yslamçy söweşijiler” diýip atlandyrdy. Daniýanyň aňtaw gullugynyň berýän maglumatlaryna görä, bu adamlar “Jyllands-Posten” gazetiniň binasyna girip, “mümkin boldugyça köp adamy öldürmegi” planlaşdyrypdyrlar.
2005-nji ýylyň sentýabrynda “Jyllands-Posten” gazeti Muhammet pygamberiň karikaturalaryny çap edipdi. Bu iş dünýä musulmanlarynyň köpüsinde gahar-gazap döredipdi.
Konserwatiw musulmanlaryň bellemegine görä, pygamberiň karikaturasynyň çekilmegine dine şek ýetirmek hökmünde garalýar, şeýle-de, şerigatyň kanunlaryna görä, bu etmiş üçin ölüm jezasy berilýär.
Çap edilen bu karikaturalar sebäpli 2006-njy ýylyň ýanwarynda we fewralynda dünýä musulmanlarynyň arasynda gazaply protestler bolup geçdi. Daniýanyň Damaskdaky we Beýrutdaky diplomatik binalary otlandy. Şeýle-de protestler sebäpli, Nigeriýada onlarça adam öldi. Bu karikaturalar söz azatlygy we dini barlyşyk baradaky jedelleri hem gyzyşdyrdy.
Reaksiýalar dürli-dürli
2008-nji ýylda özleriniň söz azatlygyna bolan hormatyny görkezmek üçin Daniýanyň ýene-de 20 gazeti bu karikaturalary çap etdi. Bu-da öz gezeginde Sudanda, Müsürde, Pakistanda we Indoneziýada musulmanlaryň protestlerini döredipdi.
Şu ýylyň sentýabr aýynda bu karikaturalardan käbirlerini çeken Kurt Westergaarda azat sözüň goragçysy hökmünde Germaniýada barýrak berildi.
K.Westergaard baýrak gowşurylyş dabarasynda bu karikaturalaryň beýle gahar-gazap döretjegini çak etmändigini aýtdy: “Biz musulman şahsyna hem edil hristianlaryňky ýa-da ýewreýleriňki ýaly garaýarys. Men bir zady nygtamakçy: Siz, musulmanlar, bir gelmişek dälsiňiz. Biz size öz durmuşymyzyň aýrylmaz bölegi hökmünde garaýarys”.
Daniýanyň polisiýasynyň tussag eden adamlary Westergaarda we ady agzalan gazetiň redaksiýasyna garşy ilkinji gezek hüjüm etjek bolanlar däl. 2009-njy ýylda Birleşen Ştatlaryň Çikago şäherinde şu gazetiň işgärlerine hüjüm etmekde aýyplanyp, iki adam tussag edildi.
Sentýabrda Norwegiýada “Jyllands-Posten” gazetiniň redaksiýasyna hüjüm etmegi planlaşdyrýan bir kişi, şeýle-de edil şol aýda gazetiň redaksiýasyna partlaýyjy serişdeli gutyny ibermekde aýyplanyp, Kopengagende asly çeçenistanly bir adam tussag edilipdi.


text:
Çiliniň ýygyndysynyň futbolçylary öz ýurtlarynda geçen ýaryşyň finalynda oýundan soňky 11 metrlik urgularyň netijesinde Argentinanyň toparyny ýeňip, Amerikanyň Kubogyny eýelediler we 2017-nji ýylda Russiýada geçiriljek Konfederasiýanyň Kubogyna gatnaşmaga hukuk gazandylar.
Duşuşygyň esasy we goşmaça wagtynda hasap açylmady. Oýundan soňky 11 metrlik urgularda şowlulyk çilili futbolçylaryň tarapynda boldy. Olar öz urgularyny dürs ýerine ýetirdiler. Argentinalylardan bolsa Gonsalo Iguain bilen Ewer Banega muny başarmadylar.
Ýaryşda üçünji Perunyň ýygyndysynyň eýeländigini ýatladýarys.
Amerikanyň Kubogy
Çili — Argentina — 0:0 (4:1)
Duýduryş alanlar: Silwa 24, Medel 34, Dias 44, Arangis 86, Roho 55, Maskerano 55, Banega 91.


text:
Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew Žanaözen şäherinde parlament saýlawlaryny geçirmezlik baradaky teklibi weto etdi.
Prezident edarasynyň ýaýradan beýanatyna görä, Konstitusiýa Geňeşiniň Žanaözende parlament saýlawlaryny geçirmeli däl diýen teklibi şol ýerdäki raýatlaryň hak-hukuklaryny çäklendirmek bolar.
Geçen aý Žanaözende gazaply çaknyşyklar ýüze çykypdy. Konstitusiýa Geňeşi Žanaözende adatdan daşary ýagdaýyň dowam edýändigi sebäpli, ol ýerde saýlawlary geçirmegiň mümkin bolmajakdygyny öňe sürüpdi.


text:
Gyrgyzystanyň günortasynda medresäniň ýumrulmagy zerarly azyndan 49 adam ýaralandy. Duşenbe güni Jalal-Abad welaýatynyň Suzak etrabynda ýakynda ýogalan ymamyň matam çäresiniň geçýän wagtynda Imam Azim medresesiniň ikinji gaty ýumruldy.
Içeri işler ministrliginiň ýerli bölüminiň ýolbaşçysy Nurbek Žanybekow wakanyň bolan ýerinde derňewçileriň işleýändigini aýtdy.
Žanybekow binanyň ýumrulmagynyň tötänlik bolup, başga bir sebäpleriň bolmagyny çak etmäge esasyň ýokdugyny belledi we derňewleriň netijesinde jenaýat işiniň gozgalyp-gozgalmajagy barada aýtmakdan saklandy.


text:
Russiýa Krymyň Tatarlar jemgyýetiniň liderine bäş ýyl ýarymada girmegi gadagan etdi.
Moskwanyň goldamagyndaky Krymyň häzirki wagt hereket edýän lideri Sergeý Aksýonow 7-nji iýulda žurnalistlere beren öz maglumatynda Refat Çubarowyň “etnikara ýigrenji öjükdirmek üçin alyp barýan işleri” sebäpli “Russiýanyň territoriýasy” diýip atlandyran sebitlerine girmegi gadagan edildi diýdi. Çubarow Krym tatarlarynyň ýerli öz-özüni dolandyryş organy – Mejlisiň başlygydyr.
Russiýa Krymy mart aýynda Ukrainadan anneksiýa edipdi. Bu hereket halkara jemgyýeti tarapyndan bikanun diýlip, giňden ýazgarylypdy.
Çubarowyň Gara deňzindäki Krym ýarymadasyna girmegi 5-nji iýulda gadagan edildi we tatar liderine onuň 2019-njy ýyla çenli Russiýanyň territoriýasyna girmegi gadagan edýän resmi dokument gowşuryldy. Çubarow dokumenti “häzirki wagt Krymda bolýan uly adalatsyzlygyň kiçi bir bölegi” diýip atlandyrdy.
Maý aýynda Russiýanyň ýolbaşçylary bir ukrain kanunçykaryjysynyň we Krym tatarlarynyň weteran lideri Mustafa Jemilowyň regiona girmegini hem gadagan edipdi.


text:
Ukrainanyň Azow batalionynyň ýokary wezipeli ýolbaşçysy Kiýewiň golaýyndaky Buha obasyndaky öz jaýynda öli tapyldy.
Harbylaşdyrylan Azow toparynyň metbugat-gullugynyň 27-nji iýulda Twitter arkaly ýaýradan maglumatyna görä, Azowyň graždan agzalarynyň ýolbaşçysynyň orunbasary Ýarowslaw Babyç 26-njy iýulda irden dardan asylgy tapylypdyr.
Bu waka boýunça derňew gozgaldy.
Azow bataliony 2014-nji ýylda Ukrainanyň gündogar Donetsk we Luhansk regionlarynda orsýetçi separatistlere garşy söweşmek üçin esaslandyrylypdy.
Häzirki wagtda Azow Ukrainanyň Içeri işler ministrliginiň milli gwardiýasynyň düzümine girýär.


text:
Hindi premýer-ministri Narendra Modi Hindistan tarapyndan dolandyrylýan Kaşmir sebitine edýän saparynyň bir bölegi hökmünde Siaçen buzlugyna barýar.
23-nji oktýabrda amala aşyran saparynyň öňýanynda Modi Twitter sosial ulgamyndaky hasabynda “biziň edermen esgerlerimizi görmek üçin” ýurduň çetindäki buzlukda ýerleşýän Siaçene gidýärin diýip ýazdy.
Gürrüňi gidýän buzlugy Hindistanyň we Pakistanyň ikisi hem öz territoriýalaryna degişlidigini öňe sürýärler. Şol bir wagtyň özünde bu buzlyk dünýäniň iň uly söweş meýdany diýlip tanalýar.
Modiniň Kaşmir sebitine gelmegi, şu aýyň başynda serhetýaka sebitlerde bolan ok atyşyklarda parahat ilatdan azyndan 20 adamyň öldürilmeginiň yzýanyna gabat geldi.
Geçen aý Hindistanyň gözegçiligindäki Kaşmir sebitinde sil joşguny sebäpli 281 adam heläk bolupdy we Srinagar şäheri suwuň astynda galypdy.


text:
Bir-iki günlükde 25 ýyldan soň Gaitä dolanyp gelen bu ýurduň öňki diktatory “Beýbi Dok” lakamly Žan-Klon Dýuwalýe saklandy. Oňa korrupsiýada we döwlet serişdelerini dargatmakda günä bildirildi.
Polisiýanyň ony Port-o-Prensdäki myhmanhanadan çykaryp alyp gidendigi, onuň bilen kanun goraýjy we sud organlarynyň wekilleriniň duşuşandygy habar berildi.
Gowuşýan köp sanly habarlara görä, öňki diktator suda eltilipdir, şondan soň ýene myhmana ugradylypdyr. Onuň daşyny polisiýa işgärleri goraýar.
Adam hukuklaryny goraýjylar Gatiniň häzirki häkimiýetlerini Dýuwalýeni tussag etmäge çagyrýarlar. Ol 1970-80-nji ýyllarda ýurdy dolandyran wagty müňlerçe adamyň gynalmagynda we öldürilmeginde güman edilýär.


text:
Siriýanyň hökümeti Hama şäherinde režime garşy çykýan protestçileri dargatmak üçin güýç ulanýar. Habar gulluklary şaýatlara salgylanyp, siriýa güýçleriniň duşenbe güni agşamlyk Hama şäherini top okuna tutmaga başlandyklaryny ýazýarlar.
Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad, 20-nji iýun.
Hama şäheri Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň işden çekilmegine çagyryşyň merkezi bolup durýardy.
Bu aralykda halkara jemgyýetçiligi gan döküşikligiň öňüni almak ugrunda diplomatik ädimleri ädýär. Sişenbe güni Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk geňeşi Siriýada dowam edýän gazaply wakalary maslahatlaşmak üçin ýapyk gapylaryň aňyrsynda ikinji mejlisini geçirer.
Şeýle-de Ýewropa Bileleşigi Siriýanyň ýokary derejeli howpsuzlyk resmileriniň ençemesini, şol sanda goranmak ministri Ali Habibi hem öňki bank hasaplary doňdurylan we wiza gadagançylygy girizilen hökümet resmileriniň sanawyna goşdy.
Italiýa özüniň Siriýadaky ilçisini konsultasiýa üçin yzyna çagyrdy. Şeýle-de Rim beýleki Ýewropa ýurtlaryny Damaskdan öz wekillerini çykarmaga çagyrdy.
Duşenbe güni, Remezan aýynyň ilkinji gününde Siriýada azyndan 24 adamyň öldürilendigi habar berilýär. Siriýanyň adam hukuklary boýunça synçy toparynyň berýän maglumatyna görä, duşenbe güni diňe Hama şäheriniň özünde 10 protestçi öldürilipdir.
Agzaçardan soň ýygnanan protestçileri dargatmak üçin howpsuzlyk işgärleriniň güýç ulanandygy aýdylýar. Habarlara görä, 150 töweregi adam sorag edilmäge äkidilipdir.
Aktiwistleriň tassyklamagyna görä, dynç günleriniň dowamynda hökümetiň protestleri basyp ýatyrmak boýunça geçiren çärelerinde 140 töweregi adam öldürilipdir. Bu waka mart aýynyň ortalarynda Assadyň režimine garşy gozgalaň başlanaly bäri hökümet tarapyndan iň ganly basyp ýatyrylyş hökmünde häsiýetlendirilýär.
Halkara çagyryşlar
Sişenbe güni Birleşen Ştatlaryň harby güýçleriniň baş serkerdesi Admiral Maýk Mullen Siriýany parahat ilatyň garşysyna zorlugy bes etmäge çagyrdy. Şeýle-de ol Amerikanyň Siriýa harby operasiýa bilen girmek planynyň ýokdugyny aýtdy.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň metbugat wekili Mark Toner Siriýanyň režiminiň mübärek Remezanyň başlangyjynda zorluk ulanmagyny “gyrgynçylyk” diýip häsiýetlendirdi. Toner: “Biz Siriýa režiminiň Remezan aýynda parahat ilata gazaply daraşmagyny wagşy hem elhenç iş diýip häsiýetlendirýäris” diýdi.
Hama şäherinde, 2-nji awgust.
Türkiýäniň daşary işler ministri Ahmet Dawutogly duşenbe güni eden çykyşynda Siriýadaky zulumdan özüniň haýykýandygyny aýtdy: “Hamada we Siriýanyň beýleki şäherlerinde geçirilen opresiýalar bizi juda hopukdyrdy we aladalandyrdy. Beýle operasiýalary geçirmegiň usullary we wagty örän ýalňyşdyr. Biz muny berk ýazgarýarys”.
BMG-niň Howpsuzlyk geňeşiniň agzalary Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň öz syýasy garşydaşlaryna garşy güýç ulanmagy boýunça ýazgaryjy beýanat kabul etmek barada hem ylalaşyp bilenoklar.
Britaniýa, Fransiýa, Germaniýa, Portugaliýa we Birleşen Ştatlar ençeme hepdeleriň dowamynda Siriýadaky gazaply hereketleri ýazgarmak boýunça basyş edip gelýärler. Ýöne Orsýet, Hytaý, Günorta Afrika, Hindistan we Braziliýa Siriýanyň režimini ýazgarýan beýanatyň kabul edilmegini-de goldaman gelýärler.
BMG-niň Howpsuzlyk geňeşiniň hemişelik agzalary bolan Orsýet bilen Hytaý Assadyň režimine garşy kabul ediljek rezolýusiýa boýunça özleriniň weto hukugyny ulanjakdyklaryny aýdyp, haýbat atýarlar.


text:
Ukrainanyň oppozision deputatlary Kiýew şäher geňeşini “bikanun” diýip atlandyryp, onuň işini petiklediler.
Penşenbe güni agzalýan geňeşiň edarasynyň öňünde 500 töweregi oppozision aktiwist howpsuzlyk işgärleri bilen ýakalaşdy.
Şondan soň oppozision “Reformalar üçin Ukrainanyň demokratik birleşigi”, “Batkiwşçyna” ýagny “Atawatan” we “Swoboda” ýagny “Azatlyk” partiýalarynyň parlamentdäki deputatlary zorluk bilen edaranyň içine girdiler.
Oppozisiýa Kiýew şäher geňeşi we Kiýewiň häkimi wezipesi üçin saýlawlaryň şu ýyl geçirilmegini talap edýär.
Häzirki wagt hereket edýän geňeşiň möhleti bolsa resmi taýdan iýun aýynda tamamlanypdy.
Ukrainada agzalýan ugurdaky saýlawlar 2008-nji ýylda geçirilipdi. Korrupsiýa baradaky aýyplamalar sebäpli, şol saýlawlar planlaşdyrylandan iki ýyl öň geçirlipdi.
Mundan ozalky saýlawlaryň ir geçirilendigine garamazdan, maý aýynda Ukrainanyň konstitusion sudy şäher geňeşiniň nobatdaky saýlawlarynyň 2015-nji ýylda geçiriljekdigi hakynda karar çykardy.
Şeýle-de Kiýew şäheriniň häkimi Halina Hereha indiki saýlawlara çenli agzalýan geňeşiň güýçde galjakdygyny habar berdi.


text:
Türkmenistan ençeme ýyldan bäri öz ýokary okuw jaýlaryna daşary ýurtlardan, şol sanda Owganystandan okuwçy alýar. Maglumatlara görä, 2005-nji ýyldan bäri Türkmenistanyň ýokary okuw jaýlaryna (ÝOJ-laryna) Owganystandan her ýyl 30 çemesi ýaşlar okuwa alynýar.
Emma şol ýaşlaryň arasynda etnik türkmenleriň azdygy aýdylýar. Owganystanda ýaşaýan etniki türkmenler Türkmenistanyň ýokary okuw jaýlarynda okamak üçin okuwa ugradylýan ýaşlaryň aglabasyny beýleki milletler emele getirýär diýýärler.
Eýsem, munuň nähili sebäpleri bolup biler? Bu barada Owganystanda ýaşaýan etniki türkmen ýaşlary näme pikirde? Şeýle-de, Türkmenistanda okuwyny gutaryp gelen owganystanly ýaşlar Türkmenistanyň bilim sistemasy barada näme pikirde?
Bu soraglara ýokary bilimini Türkmenistanyň Mary welaýatyndaky Energetika institutynda we Lebap welaýatyndaky Seýitnazar Seýdi adyndaky Mugallymçylyk instututynda tamamlap gaýdan owganystanly türkmen ýaşlary Sahyý, Ýakub we Akbar jogap berýär. Söhbetdeşligi aşakdaky düwmä basyp diňläp bilersiňiz.


text:
Orsýet we öňki sowet respublikalarynyň altysy Owganystandaky NATO güýçleriniň jeňçileri söweş zonasyndan günorta we beýleki ýerlere kowmak babatdaky «netijesiz taktikalaryny» bes etmäge çaryrýar.
Orsýetiň BMG-däki ilçisi Witialiý Çurkin Moskwanyň ýolbaşçylygyndaky Kollektiw howpsuzlyk şertnamasy guramasynyň adyndan BMG-niň Baş assambleýasyna ýüzlenip, KHŞG-niň dört agzasynyň – Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň, Özbegistanyň we Täjigistanyň demirgazykda durnuksyzlygyň ösmeginden alada edýändigini aýtdy.
KHŞG-a Ermenistan we Belarus hem girýär.
Çurkin terrora garşy tagallalaryň ilkinji nobatda ekstremistleriň ýok edilmegine gönükdirilmeldigini nygtady.


text:
"Bir Ukraina – bir taryh" diýen şygary geçen aýda Kiýewiň merkezi böleginiň ähli ýerlerinde görmek bolýardy. Emma bu taryh nämeden ybarat?
Bir ýyldan sähel azrak wagt mundan öň prezident Wiktor Ýanukowiçiň hökümeti bäşinji klasyň taryh boýunça okuw kitaplaryna gaýtadan seredipdi. Bu iş Ukrainanyň taryhynyň käbir esasy wakalaryna, şol sanda 2004-2005-nji ýyllaryň rewolýusiýasyna degişli maglumatlary aýyrmak maksady bilen edilipdi.
Synçylaryň pikirine görä, Ukrainanyň häzirki hökümetiniň ýurduň taryhyna täzeçe çemeleşmek we uniwersitetleriň özbaşdaklygyny çäklendirmek boýunça ädýän bu ädimleri, ýurduň bilim pudagynyň ugruny Günbatardan ters tarapa öwrüp, Orsýetiň bilim sistemasyna gabatlaşdyrmak boýunça synanyşykdyr.
Girizilen üýtgetmeler
Ukrainanyň mundan ozalky hökümetiniň ýolbaşçylygynda ýurduň okuw programmasynyň 5-nji klasyň taryh kitabynda 2004-2005-nji ýyllaryň rewolýusiýasy gudrat diýlip atlandyrylypdy. “Istoriçna Prawda” gazetiniň baş redaktory Wahtang Kipiýaniniň sözlerine görä, şol rewolýusiýanyň şeýle häsiýetlendirilmegi obýektiwligi ýoýýar, emma rewolýusiýany äsgermezlik hem dogry däl.
Häkimiýet başyndaky “Regionlar partiýasynyň” agzasy, kanun çykaryjy we parlamentiň Bilim we Ylym boýunça komitetiniň wekili Maksym Lutskiý bolsa üýtgetmeleri goldaýar. “Öjükdirijileriň ýurdumyzda eden etmişleri üçin bu rewolýusiýa taryhymyzdan ýok edilmeli” diýip, Lutskiý belleýär.
Gaýtadan garalan okuw kitaplarynyň mazmunyndan, hususan-da, nasistik Germaiýanyň we Sowet goşunlarynyň garşysyna göreşen UPA, ýagny Ukrainanyň gozgalaňçylar goşuny barada maglumatlar aýryldy. Ukrainanyň watanperwer wekilleriniň sowet häkimiýetleri tarapyndan yzarlanyşy baradaky maglumatlar hem ýok edildi.
Wiktor Ýanukowiç geçen aýda eden çykyşynda “Biz Ukrainanyň taryhyndan hiç zady öçürmeris” diýipdi.
Orsýetiň garaýşyna ýakyn
Emma ýurduň taryhynyň käbir pursatlaryna degişli wakalar baradaky maglumatlar Moskwanyň taryhy wersiýasyna ýakyn görnüşde gaýtadan ýazyldy. Hususan-da, 1932-1933-nji ýyllarda millionlarça ukrainleriň ölümine sebäp bolan Golodomoryň Iosif Stalin tarapyndan emeli ýagdaýda döredilen açlykdygy barada berilýän taryhy maglumatlardan “emeli” diýen söz aýryldy. Bu Ukrainanyň kanunlarynda Golodomoryň ukrain halkyna garşy edilen genosiddigi baradaky düşündirişe ters gelýär.
Orsýet Golodomoryň ukrain halkyna garşy etnik gyrgynçylygy bolanlygyny ret edip, munuň şol döwrüň oba-hojalyk syýasatynyň weýran ediji netijesi bolanlygyny öňe sürýär.
5-nji klasyň okuw kitaplarynyň awtorlarynyň biri Wiktor Musan kitaby gaýtadan ýazmak boýunça 20-ä golaý rekomendasiýalaryň edilenligini aýtdy. “Ukrainskaýa Prawda” gazetine görä, şol rekomendasiýalaryň aglaba köpüsi Orsýetiň Ukrainadaky syýasatyna degişlidi.
Emma Ukrainanyň Bilim ministrligi taryh kitabyny gaýtadan ýazmak işine öz gatnaşygyny ret edýär.
Alymlar taryha syýasy ýolbaşçylaryň goşulmagyna tankydy garaýarlar. “Alymlarda geçmişe garamak we bolan wakalara tankydy çemeleşmek üçin erkinlik bolmaly” diýip, Lwowda ýerleşýän Ukrainanyň Katolik Uniwersitetinden Garwardda bilim alan Boris Gudziak aýdýar.
Gudziagyň bellemegine görä, Ýurduň Bilim ministrligi taryh kitaplarynyň Orsýetiň taryha garaýşyna gabat getirmegi teklip edýär, Stalin döwrüne degişli tankytlary gowşadýar we Sowet Soýuzynyň höküm süren ýyllaryna ösüş döwri hökmünde garaýar.
Aleksa Çopiwski kiýewli žurnalist. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Owganystanyň saýlaw resmileri geçen aý geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň birinji tapgyrynyň soňky netijelerini yglan etmegi soňa goýdular.
Owganystanyň Garaşsyz saýlaw komissiýasynyň metbugat wekili Nur Muhammet Nuryň beren maglumatyna görä, ýolbaşçylara 5-nji aprelde geçirilen ses berişikdäki galplyklar baradaky şikaýatlaryň soňky jemleri heniz hem gelip gowuşmandyr.
Owgan saýlawlarynyň soňky netijeleriniň yglan ediliş çäresi bir ýa-da iki gün soňa goýuljaga çalym edýär. Owganystanda iň köp ses alan iki kandidatyň arasynda prezidentlik saýlawlarynyň gaýtadan geçirilmegine garaşylýar. Sebäbi ýurtda geçirilen saýlawlarda kandidatlaryň hiç biriniň doly prezidentlik wezipesini ýerine ýetirmegi üçin zerur hasaplanylýan 50%-den köp sesi almandygy çaklanylýar.
Owganystanyň Garaşsyz saýlaw komissiýasy tarapyndan ýaýradylan bölekleýin netijelere görä, saýlawlarda ýurduň öňki daşary işler ministri Abdullah Abdullah öňde barýar.


text:
Şu gün Ukrainanyň sudy ýurduň ozalky premýer-ministri Ýuliýa Timoşenkony 2009-njy ýylda Orsýet bilen baglaşylan gaz ylalaşygynda öz wezipesiniň çäklerinden çykanlykda günäli tapdy. Timoşenko ýedi ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
“Timoşenko Ýuliýa Wolodymorowna Ukrainanyň Jenaýat kodeksiniň 365-nji maddasynyň 3-nji bendi esasynda günäli tapyldy. Ol ýedi ýyl türme tussaglygyna höküm edildi. Oňa (azatlyga çykandan soň) 3 ýylyň dowamynda hökümet edaralarynda guramaçylyk, dolandyryş, administratiw we ykdysady dolandyryş wezipelerini eýelemek hem gadagan edilýär” diýip, sudýa Rodion Kireýew hökümi okady.
Sudýa Kireýewiň aýtmagyna görä, Timoşenko 2009-njy ýylda “Naftogaz” kompaniýasyna Orsýet bilen ylalaşyk baglaşmaga görkezme berende, öz wezipesinden “hyýanatçylykly maksatlar” üçin peýdalanypdyr.
Sudýanyň bellemegine laýyklykda, munuň netijesinde “Naftogaz” uly zyýan çekipdir. Sudýa “Naftogazyň” çeken 190 million dollara golaý zyýanynyň öwezini Timoşenkonyň dolmagy barada-da höküm çykardy.
Timoşenko özüne ýöňkelýän aýypalamalary inkär edip, suduň çykaran karary bilen ylalaşmady.


text:
Asly azerbeýjanly Orsýetiň raýatynyň jesedi Moskwada damagy çalnan ýagdaýda tapyldy. Moskwa şäher polisiýasynyň habaryna görä, 10-njy aprelde Metin Mehtiýewiň rehimsizlik bilen pyçaklanan jesedi Moskwanyň merkezindäki jaýynyň golaýyndan tapylypdyr.
33 ýaşly Mehtiýew ýakyn döwre çenli Moskwadaky Yslam medeni merkezinde işläpdi. Orsýetiň Ýokary Sudy bu merkezi geçen ýyl ýapdy.
Metin Mehtiýewiň öňki kärdeşleriniň şaýatlara salgylanyp aýtmaklaryna görä, 5 adamdan ybarat topar ilki Mehtiýewi ýenjipdirler we soňra onuň damagyny kesipdirler. Olaryň arasynda bir zenan hem bolupdyr.
Mehtiýewiň öňki kärdeşleriniň sözlerine görä, bu adam öldürmede aşa radikal milletçileriň eden jenaýatynyň alamatlary bar.


text:
BMG-niň golaýdaky hasabatyndan çen tutup aýdylanda, dünýäde ilatyň köpelişiniň barha azalýandygyna garamazdan, häzirki wagtda 7,3 milliard bolanlygyndan 2050-nji ýyla çenli dünýäniň ilatynyň sany 9,7 milliard adama baryp ýeter.
"The Guardian" gazetiniň ýazmagyna görä, on ýyl mundan owal dünýäniň ilaty ýylda 1,24% köpelýärdi. Häzirki döwürde bu görkeziji 1,8%-e çenli aşak düşüpdir. Başgaça aýdylanda, her ýyl 83 million adam dünýä inýär. 1960-njy ýyllaryň ahyrynda ilatyň öz iň ýokary derejesine baryp ýeten köpelişi 1970-nji ýyllardan bäri yzygiderli azalyp başlapdyr. BMG-niň hasabatynda bu dünýä möçberinde dogulýan çagalaryň azalýandygy bilen düşündirilýär. Bu görkeziji bir aýalyň dogurýan çagalarynyň ortaça sanyna görä hasaplanýar. Hatda bu görkezijiniň iň ýokary ýeri bolan Afrika kontinentinde hem dogluşyň pese gaçandygy bellenýär.
2050-nji ýyla çenli bolan döwürde dünýäde ilat sanynyň köpelişiniň ýarpysyndan agdyk bölegini Hindistan, Nigeriýa, Pakistan, Konga demokratik respublikasy, Efiýopiýa, Tanzaniýa, ABŞ, Indoneziýa we Uganda ýaly ýurtlar emele getirer.
Çaklamalaryň 80%-ne görä, 2030-njy ýylda dünýäniň ilat sany 8,5-8,6 milliard, 2015-nji ýylda 9,4-10 milliard, 2100-nji ýylda hem 10-12,5 milliard bolar.
Geljek ýedi ýylyň dowamynda ilat sany 1,3 milliard bolan Hindistan 1,4 milliard ilat sany bilen häzirki wagtda dünýäde birinji orunda durýan Hytaýdan öňe geçer.. 2030-njy ýyldan soň Hindistanyň ilat sanynyň köpelişi ýokarlanar, Hytaýyňky bolsa pese gaçar.
Russiýa Ukrainany şeýle bulaşdyrýar
"Newsweek" gazetiniň ýazmagyna görä, 17-nji iýulda Lwow şäherinde ýigrimi sany adam protest geçirip, günbatar Ukrainadaky Koalitsiýa etrabyna has giň özygtyýarlyklaryň berilmegini talap etdiler. Bu protest bäş minutdan uzaga çekmedigem bolsa, Orsýetiň kremlçi telekanallary ony hamana üç ýüz adamlyk protest ýaly edip görkezdiler we ýurduň merkezi köçeleriniň birinde hatda gatnawyň ýapylandygyny habar berdiler.
"Rossiýa 24" telekanaly bu babatda "Kiýewiň täze problemasy" atly interwýu goýberdi.
"Bu hadysa 19-njy martda Odessada geçirilen proteste meňzeýär. Esasy gynandyrýan ýagdaý bolsa şundan ybarat, ýagny toslama protestler Ukrainada, hamana separatistik garaýyşlaryň köpelendigini görkezýär we olaryň öň ýanyndan bombalar partladylýar. Odessada geçen ýylyň aprelinde ilkinji terrorçylyk hadysalary gurnaldy. Lwowda bolsa geçen üç hepdäniň dowamynda üç gezek dürli hüjümler gurnaldy".
"Hatda günbatar Ukrainada özygtyýarlyk talaby bilen üç ýüz adamlyk protest bolaýanda-da, bu ullakan problema däl. Ýöne bomba partladylandan soň ýene-de ýasama protest çykyşlaryň gurnalmagy has beter ynjalyksyzlyk döredýär. Russiýanyň Lwowdan soň Odessa bilen Zakarpatiýada hem separatistik hereketleri höweslendirýändigi we, belki-de şeýle ýagdaý döretmek isleýändigini subut edýän deliller bar. Şol sebäpden Ukrainan Donbasa has giň gerimli özygtyýarlylyk beräýende-de, Günbataryň Moskwanyň öz talaplaryndan el çekjekdigi baradaky illýuziýasy diýseň howply ýalňyşlyk bolup biler".
"Obama Eýran ylalaşygy bilen ýaramaz taryh döredýär"
George F. Will "The Washington Post" gazetinde ýazan makalasynda şeýle diýýär: has aýgytly we täsirli sanksiýalaryň bardygyny hem-de olaryň Eýranyň ýadro ýaragyny döretmeginiň öňüni alyp biljekdigine ynanýanlar bir sowala jogap bermelidirler: sanksiýalar haýsy uly döwleti milli howpsuzlyk bähbitlerini pida etmäge mejbur edip biler?
Awtoryň öňe sürýän pikrine görä, bu ylalaşyk, birinjiden, Obamanyň - Eýranyň ýadro programmasynyň esaslaryny dargatmak maksadynyň bardygyny görkezmeýär. Ikinjiden bolsa, administrasiýa Eýran bilen ysnyşýarka, öz raýatlaryna ýürekden çemeleşmeýär. Meselem, John Kerry "Biz hiç wagt "islenilen ýerde, islendik wagt" barlag geçirilmegini talap etmändik" diýýär. Ýöne Obamanyň milli howpsuzlyk boýunça geňeşçisiniň orunbasary Ben Rhodes 6-njy aprelde eden çykyşynda "Ylalaşyga "islenilen ýerde, islendik wagt" barlag geçirilmegi meselesi giriziler" diýipdi.
Awtor sözüni şeýle jemleýär: "Eýran şertnamasy babatda doly ylalaşyga gelinmelidir. Kongresi bilgeşli äsgermezçilik edilen ýaly bolup görünmezligi üçin şertnama owal BMG-ä hödürlenmeli däl. Wilson Wersal şertnamasynyň ret edilmegine "dünýäniň göwnüne degilmegi" hökmünde baha beripdi. Pariž parahatçylyk konferensiýasyna gatnaşmaga hiç bir agzasy çagyrylmadyk Senat Wilsonyň göwnüne degipdi. Obama hem edil Wilsonyň mysalynda bolşy ýaly sapak almalydyr. Taryhy az bilýändigi üçin Obama ýaramaz taryh döredýär".


text:
Azerbaýjanyň Milli Howpsuzlyk Ministrligi ýakynda Bakuda geçirilen halkara “Ýewrowideniýe” aýdym-saz festiwaly wagtynda birnäçe terror hüjüminiň öňüniň alnandygyny aýdýar.
Azerbaýjanyň resmileriniň tassyklamaklaryna görä, terrorçylar öz hüjümlerinden birini hut “Ýewrowideniýe” festiwalynyň geçýän köşgünde amala aşyrmaklygy planlaşdyrypyrlar.
Maglumata görä, hüjümleriň öňüni almak boýunça geçirilen howpsuzlyk operasiýalarynda 40 töweregi adam tussag edilip, köpsanly ýaraglar konfiskasiýa edilipdir.
Bu terror toparyna ýakyn wagtlara çenli asly azerbaýjanly Wugar Padarowyň ýolbaşçylyk edip gelendigi aýdylýar. Geçen aprel aýynda Wugar Padarowyň ýurduň Genje şäherinde geçirilen operasiýada öldürilendigi habar berlipdi.


text:
Türkmen režimi ýene-de köne ýarasynyň üstünden basdy. Goşa raýatlygy bolan onlarça müň adamyň ýurtda bolmagy bilen Aşgabatda resmi edaralaryň şu wagta çenli oňşup gelmegi kimdir birilerinde geň galma duýgusyny döretmegi mümkin.
Bu işiň soňuna nokat goýmaga synanyşyk öňem bolupdy. S.Nyýazow Moskwa bilen açyk jedele giripdi, ýöne ol netijesiz tamamlanypdy. Özi üçin şunuň ýaly ýakymsyzlykdan, oňaýsyzlykdan dynmaga çalyşmak berk režimlere mahsus häsiýet.
Orsýetiň graždanlygy bolan türkmen raýatlary özboluşly bijede ýa lotoreýada utuş gazanan adamlar ýalydy. Olar şu ýerde-de bolup bilýärler, ol ýere-de gidip gelýärler. Orsýetde saglygyny bejerdýärler. Eger isleseler, şol ýerde galybam bilýärler.
Ol şunuň ýaly ýeňilligi bolmadyk adamlarda iki pasportly adamlaryň bagtyna gözügidijilik duýgusyny, şol bir wagtda-da özleriniň çykgynsyz ýagdaýyna düşünmek duýgusyny oýarýar.
Bu ýagdaý häkimiýetleriň göz alynda diýseň agyr faktor. Çünki, ýurtda ikinji bir çykalgasy, goşmaça mümkinçiligi bolan köp sanly adam ýaşaýarka, nähili berek, hemmeleri özüne tabynlykda saklap bilýän režim ýagdaýa doly eýeçilik edip bilmeýär. Goşa raýatlygy bolanlaram gözegçilik astynda, ýöne beýleki ýönekeý adamlar ýaly häkimiýetleriň doly gözegçiliginde däl.
Birinjiden, bu ýagdaý jemgyýetiň üstünden gözegçilik etmek tabşyrylan edaralaryň myrryhyny atlandyrýar. Şonuň üçin olar pursaty gelende, ýakynda Moskwa gitmek islän goşa raýatlygy bolan onlarça adamyň başyna Aşgabat aeroportunda getirilen ýagdaý ýaly hereketlere ýüz urýarlar.
Goşa raýatlyk doly ýatyrylýança, ýurduň ideologiýa-gözegçilik edaralary tarapyndan şeýle hereketleriň ýene-de dowam etdiriljekdigini çak etse bolar. Taryha nazar aýlansa, gazaply häkimiýetleriň zorluk, rehimsizlik bilen öz graždanlaryny özüne doly garaşly, bakna etmek ugrunda hereket edendigi görünýär. Bu ýagdaý şunuň ýaly uçdan-tutma gulçulykdan gaçmaga, ondan gutulmaga mümkinçiligi bolan adamlara has-da degişli.
Ätiýaçlyk aerodromy
Kollektiwizasiýa – köpçülikleýin kolhozlaşdyrma döwründe Sowet häkimiýeti bilen hyzmatdaşlykdan ýüz öwren, özdiýenli daýhanlar üçin Staliniň sistemasy jezanyň aýratyn bir görnüşini oýlan typypdy. Ol daýhanlaryň ganjaryp duran ýarasyna taýak urmak, oňa duz sepmekdi. Daýhanlarda şahsyýetini tassyklaýjy baş dokument- pasport ýokdy. Şol jeza SSSR diýlen äpet döwletiň oba ýerlerindäki daýhanlaryň ählisine degişlidi.
Şu usul bilen Stalin daýhanlaryň barysyny bir meňzeş hukuksyzlyk ýagdaýyna saldy, olary ýerli başlyklaryň gullaryna öwürdi, şolaryň erk-ygtyýaryna tabyn etdi. Diýmek, türkmen häkimiýetleriniň goşa raýatlykdan gutulmak üçin edýän häzirki hereketleri häkimiýetiň özi tarapyndan berilmedik islendik, emma ýurtda bar mümkinçiliklerden halas bolmaga, gutulmaga ýapyk, kähalatlarda açyk synanyşykdyr.
Halkara jemgyýetçiligi tarapyndan repressiw atlandyrylýan režimlerde goşa raýatlyga, uçarmanlaryň dili bilen aýdylanda, gonmak üçin ätiýaçlyk aerodromy, howa meýdany hökmünde garalýandygyny hasaba almazlyk mümkin däl. Islendik garaşylmadyk çylşyrymly pursatlarda, kyn ýagdaýlarda şol howa meýdanyndan peýdalanyp bolýar.
S.Nyýazow belli bir derejede özüni doly hojaýyny, hökümdary saýmazlyga biraz mümkiniçligi bolan adamlaryň şol biraz erkinligi bilen ylalaşmandygy üçin ýurdy daşary dünýä üçin berk ýapypdy. Ýöne häzirki režim özüni guran, döreden adamdan gutulsa-da, guýrugynyň yzyndan ylgap, öz-özünden gutulyp bilenok.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Şu gün Pakistandaky talyp söweşijileriniň lideri Hekimulla Mehsud täze wideoýazgyda peýda boldy. Ýanwar aýynda onuň amerikan howa zarbasy arkaly öldürilendigi aýdylypdy.
Düýbi Birleşen Ştatlarda ýerleşýän we terror toparlarynyň metbugatyny yzarlaýan ýörite barlaglar merkezi Hekimulla Mehsudyň 9 minutlyk wideoda özüniň öldürilendigini ýalana çykarýandygyny aýdýar.
Şeýle-de, Mehsud ýazgyda Birleşen Ştatlaryň uly şäherlerine hüjüm ediljegine söz beripdir.
Bu wideo ýazgynyň 4-nji aprelde ýazga geçirilendigi çak edilýär.


text:
9-njy iýulda Aşgabat şäherinde we welaýat merkezlerinde Türkmenistanyň ýokary okuw jaýlaryna girmek üçin resmi iş kagyzlary kabul edilip başlandy.
Resmi maglumatlara görä, şu ýyl ýokary okuw jaýlaryna jemi 5766 okuwçy kabul edilip, geçen ýyldaky bilen deňeşdireniňde 711 adam köp alnar. Bu barada Ministrler kabinetiniň 6-njy iýulda geçirilen giňişleýin mejlisinde aýdyldy.
Prezident Berdimuhamedow ýurduň Ministrler kabinetiniň 6-njy iýulda geçen giňişleýin mejlisinde degişli ýolbaşçylara ýokary okuw jaýlaryna kabul etmek çäresinde hiç hili bidüzgünçilige ýol berilmeli däldigini duýdurdy.
Gaýtalanýan duýduryşlar
Şeýle duýduryşlar her ýyl diýen ýaly berilýär. Emma, ýerli synçylaryň aýtmagyna görä, prezidentiň bu duýduryşyna garamazdan, ýokary okuw jaýlaryna girmekdäki korrupsiýa aradan aýrylman gelýär.
“Gaýtam bu ýagdaý adaty bir zada öwrüldi. Para almak guramaçylykly amala aşyrylýar. Araçylaram bar. Şol araçylaryň arasynda ýokary wezipeli ýolbaşçylaryň garyndaşlary hem bar” diýip, adyny aýtmazlygy soran 50 ýaşly aşgabatly synçy aýdýar.
50 ýaly synçynyň bu sözleri bilen aşgabatly Mekan hem ylalaşýar. 25 ýaşly Mekan öz bilimine daýanyp, eýýäm iki gezek ýokary okuw jaýyna girjek bolup synanyşyk edipdir. Bu synanyşyklary şowsuz gutaran Mekan daşary ýurtlaryň döwlet tarapyndan iberilýän okuwlaryna hem gitjek bolup synanyşypdyr.
“Emma daşary ýurda gitmek üçinem tanyş-bilşiň bolmaly ýa-da para bermeli. Şonuň üçin men şu ýyl Belorussiýa öz hasabyma okuwa gitjek” diýip, Mekan Azatlyk radiosyna gürrüň berdi.
Daşary ýurtda okaýan köpelýär
Türkmenistanda ýokary okuw jaýlaryna girip bilmedik türkmen ýaşlary öz hasaplaryna daşary ýurtlara okamaga gitmeli bolýarlar. Ýerli synçylar öz hasabyna daşary ýurtlara okamaga gitmäge isleg bildirýän ýaşlaryň sanynyň bu ýyl hem az bolmajagyny aýdýarlar.
“Daşary ýurtda ýokary hilli bilim alyp bolýar. Şonuň üçin, ýagdaýy bolan ýaşlar, başarsalar daşary ýurtlara okamaga gidýärler. Türkmenistanda bolsa, okuw ýok diýen ýaly. Bärde talyplaryň bilimine seredilmän, olaryň köpçülikleýin çärelere gatnaşygyna seredýärler” diýip, aşgabatly synçy aýtdy.
Ýurt içinde okajak hem az däl
Bilim sistemasynda köp ýaýrandygy aýdylýan korrupsiýa garamazdan, ýurduň ýokary okuw jaýlaryna girmäge isleg bildirýän ýaşlar az däl. Ozalky Politehniki institutyň 2-nji kurs talyby Kerim munuň sebäplerini özüçe şeýle düöündirdi:
“Türkmenistanda okamagyň tapawutly tarapy şundan yabarat, bärdäki diplom bilen hiç hili probemasyz işe girip bolýar. Daşary ýurtlaryň ýokary okuw jaýlaryny tamamalanlara şübheli garalýar. Onsoň daşary ýurt diplomlaryny köplenç ýörite ykrar etdirmeli bolýar” diýip, Kerim aýtdy.
Ministrler kabinetiniň 6-njy iýulda geçen mejlisinde yurt baştutany ýokary okuw jaýlaryna kabul etmek kampaniýasyny yglan edip, ýurduň ýokary okuw jaýlaryna mynasyp ýaşlaryň okamaga girmelidigini aýtdy. Ýurduň okuw jaýlarynda agzalýan "mynasyp" ýaşlara berlen ýerleriň sany bolsa, her ýyl orta mekdebi gutarýanlaryň 5 prosentden gowragyna deň.
Ýokary okuw jaýlaryna girmek üçin resmi iş kagyzlaryny kabul ediş çäresi iýul aýynyň 28-ine çenli dowam eder. Awgust aýynyň 2-isinden bolsa, giriş synaglary başlanar.


text:
Pakistanyň Kurram şäherinde ýüze çykan ýaragly çaknyşygyň netijesinde yslam ekstremistlerinden 18 adamyň heläk bolandygy habar berilýär. Bu wakada Pakistanyň hökümet goşunlaryndan hem 7 adam heläk bolupdyr.
Pakistanyň häkimiýetleriniň beren maglumatyna görä, jeňçileriň ýaraglanan topary Owganystan bilen serhetde ýerleşýän barlag-geçiriş punktyna hüjüm edipdirler.
Bu wakada ýene 3 esgeriň ýaralanandygy habar berilýär.
Kurram şäheri Pakistanyň iň howply ýerleriniň biri hasaplanýar. Diňe soňky hepdäniň dowamynda bu ýerde onlarça adam zorlugyň pidasy boldy.


text:
AŞGABATLYLAR – IŇ ÖKDE BILÝARDÇYLAR
Aşgabatda bilýardyň “Erkin piramida” görnüşi boýunça ähli welaýatlardan we paýtagtymyzdan 60 türgeniň gatnaşmagynda Türkmenistanyň Kubogy ugrunda ýaryş geçirildi. Aýgytlaýjy oýunda paýtagtymyzyň toparynyň iki wekili öz aralarynda güýç synanyşdylar. Gyzykly geçen bu duşuşykda Batyr Aşyrow Begenç Aýdogdyýewi ýeňil bolmadyk oýunda 7:4 hasabynda ýeňmegi başardy.
Ýaryş Türkmenistanyň Sport baradaky döwlet komiteti we ýurdumyzyň Bilýard sport federasiýasy tarapyndan guraldy. Kubok ugrundaky bu ýaryş ýurdumyzda ilkinji gezek geçirildi. Çünki bu milli sport guramasy özüniň resmi işine geçen aýyň ilkinji günlerinden başlady. Federasiýanyň döredilmegi Türkmenistanyň çempionatynyň geçirilmegi bilen utgaşdy. Çempionata welaýatlaryň dördüsiniň we Aşgabadyň ýygyndy toparlary gatnaşdylar. Şol ýaryşda B.Aýdogdyýew finalda B.Aşyrowy ýeňip, ýurdumyzyň çempiony diýen ada mynasyp bolupdy.
Bu geçirilen ýaryşda bolsa, Batyr Aşyrow çempionatda şowsuz çykyş etmeginiň öwezini doldy. Ýaryşa ýurdumyzyň ähli sebitlerinden ezber bilýardçylaryň gatnaşmagy ýurdumyzda sportuň bu görnüşini ösdürmek boýunça federasiýanyň üstünlikli işleri alyp barýandygyna şaýatlyk edýär.
Türkmenistanň Kubogy ugrundaky ýaryşyň deslapky duşuşyklar paýtagtymyzyň “Älemgoşar” bilýard merkezinde geçirildi. Ýarym final duşuşyklary hem-de aýgytly duşuşyk Türkmenistanyň Milli sport we syýahatçylyk institutynda geçirildi. Bilýard oýnunyň düzgunnamasyna laýyklykda, ýaryşda ýarym finalda ýeňilen oýunçylaryň ikisine hem bürünç medal gowşurylýar. Bu baýraga aşgabatlylar Ebabekir Bekdurdyýew bilen Garly Sowetow mynasyp boldular.
Bilýard oýnunyň 2017-nji ýylda Aşgabatda geçiriljek ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň sanawyna girýändigi bellärliklidir. Şu sebäpli hem ýurdumyzda geçirilýän her bir ýaryşlar bu jogapkärli oýunlara taýýarlygyň wajyp bölegi bolup durýar.
Bilýard boýunça Türkmenistanyň milli ýygyndysyna 20 türgeniň girjekdigi eýýämden bellidir. Ol türgenler ýurdumyzyň çempionatynda we Kubogy ugrundaky ýaryşlarda gazanan utuklaryny hasaplamak arkaly saýlanyp alnar.
Häzirki wagtda türkmen bilýardçylary öňde duran uly halkara ýaryşlaryna, şol sanda öňümizdäki güýzde geçiriljek dünýä we Aziýa çempionatlaryna ykjam taýýyrlyk görýärler. Türkmenistanyň Bilýard sport federasiýasynyň ýolbaşçylary häzirki wagtda biziň sport guramamyzyň Aziýanyň bilýard sporty we snuker konfederasiýasyna agzalyga kabul edilmegi boýunça gepleşikler alyp barýarlar.
Bu konfederasiýanyň wekilleri geçen baharda tanyş bolmak maksady bilen Aşgabada geldiler hem-de ýurdumyzyň sport desgalarynyň ýokary derejededigini bellediler. Şonda halkara hünärmenleri sportuň bilýard görnüşiniň biziň ýurdumyzda berk binýadynyň tutulandygyny, sportuň bu görnüşi boýunça türkmen türgenleriniň gelejeginiň uludygyny, olaryň dünýä derejesindäki ýaryşlarda uly üstünlikler gazanjykdyklaryny bellediler.


text:
Ukrainanyň täze saýlanan prezindeti Wiktor Ýanukowiç wezipä girişmeginden soňky ilkinji saparyny Brýussele amala aşyrmagy planlaşdyrýar.
Bu saparyň 1-njy marta bellenilendigi habar berilýär.
Ýewropa Bileleşiginiň adynyň agzalmagyny islemedik bir resmisi Ýanukowiçiň Brýussele bu saparynyň Moskwadan öň amala aşyryljakdygyny nygtap, Ýanukowiç şeýle etmek bilen Günbatar we Orsýet bilen gatnaşyklaryny deňagramly saklamak isleýändigini görkezýär diýdi.
25-nji fewralda Wiktor Ýanukowiçiň kasam edişlik dabarasy geçiriler.
Wiktor Ýanukowiçiň Orsýete haçan sapar etjekdigi barada anyk maglumat berilmeýär.


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton Birleşen Ştatlar Orsýetiň Adalat ministrliginiň Halkyň azatlygy partiýasyny, PARNASY hasaba almakdan boýun gaçyrmasyndan lapykeç boldy diýýär.
Klintonyň beýanatynda bu hereketiň PARNASY-ň rus dumasyna boljak saýlawlara gatnaşmagynyň öňüni alýandygy aýdylýar.
Ozalky premýer-ministr Mihail Kasýanow, ozalky premýer-ministriň orunbasary Boris Nemsow we beýleki birnäçe syýasatçy geçen aý täze oppozision partiýany hasaba aldyrmak üçin zerur dokumentleri tabşyrdy. Emma Adalat ministrligi olaryň arzalaryndan bir topar kemçilik, şol sanda ýok agzalaryň atlaryny hem tapandygyny aýtdy.
Rus oppozisiýa lideri Boris Nemsow çarşenbe güni Azatlyk Radiosyna munuň bikanun we syýasy matlaply karardygyny, eýýäm sekiz sany oppozisiýa partiýasynyň toslama bahanalar esasynda hasaba alynmandygyny aýtdy.
Nemsow hakykatda hiç bir oppozision topara geljekki parlament saýlawlaryna gatnaşmaga ýol berilmeýändigini we munuň saýlawy däl-de, häkimiýeti eýelemek üçin guralýan ýörite operasiýany aňladýandygyny sözüniň üstüne goşdy.


text:
“Talyban” hereketi Owganystanyň günortasyndaky Kandahar welaýatyndaky polisiýa edarasyna hüjüm etdi. Bu hüjümiň netijesinde bir esger öldi we başga-da alty adam ýaralandy.
Kandahar welaýat häkimliginiň metbugat wekili Samim Hpolwak Azatlyk Radiosynyň owgan gullugyna beren maglumatynda hüjümiň 19-njy noýabrda Argandab etrabynda amala aşyrylandygyny aýtdy.
Bu wakanyň dowamynda bäş hüjümçi öldürildi.
Şeýle-de, wakada başga-da üç polisiýa ofiseri we parahat ilatdan üç ýaşaýjy ýaralandy.
Kandahar polisiýasynyň metbugat wekili Zia Durrani hüjümçileriň biriniň partladyjy serişdeler ýerleşdirilen ulagy ýarandygyny we beýleki dört jeňçiniň binanyň içine girmäge synanyşandygyny aýdýar.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini “Talyban” hereketi öz üstüne aldy.


text:
Siriýaly pitneçiler Aleppo şäherindäki polisiýa edarasyny partladanda, azyndan 13 polisiýa işgäri we hökümet milisiýasy öldürildi.
Polisiýa edarasy aşagyndaky ötüklerde partlaýjy goýlup ýaryldy.
Britaniýada ýerleşýän Adam hukuklary obserwatoriýasy 29-njy iýulda yslamçy toparlaryň iki jihadçysynyň Aleppo galasynda ýerleşýän köne polisiýa edarasynyň aşagyndaky iki ötügi partladandygyny aýtdy.
Partlamadan soň hökümet güýçleri bilen pitneçileriň arasynda söweş tutaşdy diýip, habarda aýdylýar.
Bu partlamanyň jogapkärçiligini häzirlikçe hiç kim öz üstüne almady. Siriýadaky söweşlerde iýulyň ortasyndan bäri 2000-den gowrak adam öldürildi.


text:
Anna güni köpsanly beýleki musulman ýurtlarynda bolşy ýaly, Türkmenistanda-da resmi ýagdaýda Gurban baýramy bellenilip başlandy.
Prezidentiň permany bilen, musulmanlaryň bu dini baýramçylygy Türkmenistanda üç günüň dowamynda, ýagny 26-njy oktýabrdan 28-nji oktýabr aralygynda bellenilip geçiler.
Anna güni prezident G.Berdimuhamedow bu waka bilen baglanyşykly ýurduň ilatyna gutlag ýüzlenmesi bilen ýüzlendi. Ýüzlenmede ol Gurban baýramynyň ähliumumy ruhy gymmatlyklary, ýokary moral-etiki prinsipleri, gumanizmi hem-de ahlak arassalygyny ündeýän baýramçylykdygyny belläpdir.
Gurban baýramy mynasybetli ýurduň dürli künjeklerindäki metjitlerde we medeni merkezlerde ýörite gurbanlyk çäreleriniň-de geçirilýändigi habar berilýär.
Adat bolşy ýaly, Gurban baýramyny hiňňildik uçup garşy almak ýaly däpler-de türkmenleriň arasynda gadymy däplerden biri hasaplanylýar.


text: Taýwanda öý haýwanlaryny arassalaýan we onuň daşky keşbine serenjam berýän weterinar itler üçin ýörite saç stilini döredip başlady. Ol itleriň saçlaryny olaryň kellesi kwadrat ýa-da togalak ýaly bolup görünýän şekilde kesýär. Taýwanyň paýtagty Taýpeýde 13 ýyl bäri öý haýwanlaryny arassalap, daşky keşbine serenjam berýän Mo Ming-fengiň 8-nji iýunda beren maglumatyna görä, ol itler üçin ýörite saç stilini döretmäge, bir müşderisiniň öz itiniň saçyny adaty bolmadyk görnüşde kesmegi soramagy bilen başlandygyny aýdýar.


text:
RIA Nowosti habar gullugynyň Aşgabatdan Türkmen telewideniýesine salgylanyp ýazmagyna görä, prezident Gurbanguly Berdimuhamedow anna güni geçiren hökümet maslahatynda, ogluny ýaramaz terbiýeläni üçin, energiýa we senagat ministri Ýarmuhammet Orazgulyýewi işden boşatdy.
Orazgulyýewiň ogly, prezidentiň aýtmagyna görä, Politehniki institutda bile okaýan student ýoldaşlary bilen çynlakaý ýol hadysasyna sebäp bolupdyr.
Türkmenistanyň içeri işler ministri Isgender Mülikow hökümet maslahatynda çykyş edip, ýokary derejeli ýolbaşçylaryň çagalary bilen baglanyşykly ýol hadysasy barada habar berdi. Ýol hadysasyna galtaşykly studentleriň arasynda işden aýrylan ministriň hem ogly bar eken.
Ýarmuhammet Orazgulyýew 12-nji fewralda geçen saýlawlarda prezidentlige dalaş eden kandidatlaryň biridi.
Berdimuhamedow bu temadan gürrüňi dowam edip, ýolbaşçylaryň käbiriniň öz çagalarynyň edep-terbiýesine ýeterlik üns bermeýändigini, şol bir wagtda ýolbaşçynyň at-abraýynyň onuň çagalarynyň alan terbiýesine we olaryň jemgyýetde özüni alyp barşyna baglydygyny belledi.
Türkmen lideriniň sözlerine görä, terbiýesiz çagalar, adataça, ýokary derejeli ýolbaşçylaryň çagalarynyň günäsi bilen bolan we agyr netijelere getiren şu ýol hadysasynda bolşy ýaly, biabraýçylykly, betbagtçylykly ýagdaýa düşýärler.
Hökümet maslahatynda gürrüňi edilen ýol hadysasynyň jikme-jiklikleri aýdylmaýar.
Maslahatyň dowamynda işden aýyrlan ministr hem çykyş etdi we “öz maşgala agzalaryna döwlet ýolbaşçysynyň atalyk wesýetlerini we pentlerini ýetirip bilmändigini” aýtdy.
Orazgulyýew prezidente özüniň döwlet baştutanynyň ynanan islendik wezipesinde ak ýürekden zähmet çekjegini wada berdi.
Gürrüňi edilýän ýol hadysasy sebäpli Türkmen politehniki institutynyň rektory Hydyr Saparlyýew hem işden boşadyldy. Bilim ministri Gülşat Mämmedowa bilen onuň orunbasary Geldimyrat Jumagulyýew bolsa berk käýinç aldy.


text:
29-njy awgustda Siriýanyň demirgazygyndaky Manbij şäherinde siriýaly-kürt “ÝPG” (Halk goranyş birligi) söweşijileriniň öz ýaraglanşygyny güýçlendirýändigi habar berilýär. Bu maglumat gürrüňi edilýän sebitiň golaýynda Türkiýäniň harbylary we Türkiýe tarapyndan goldanylýan siriýaly pitneçi topar öz söweş pozisiýalaryny eýeleýän pursadyna gabat geldi.
Emma 29-njy awgustda Manbijiň daş-töwereginde Türkiýäniň ýolbaşçylygyndaky harby güýçler ýerleşdirilýän mahaly, Siriýanyň kürt milisiýasynyň metbugat wekili bu maglumatlary inkär edýär.
Onuň sözlerine görä, siriýanyň demirgazygyndaky kürt söweşijileri Ýefrat derýasyndan gündogarda galmalydygy barada hem Ankara, hem ABŞ tarapyndan edilen duýduryşa eýerýärler.
Şu ýylyň awgust aýynyň başynda Manbij şäheriniň kontrollygyny Birleşen Ştatlar tarapyndan goldanylýan siriýaly kürt söweşijileri “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijilerinden yzyna alypdy.
Halk goranyş birleşigi YD-a garşy söweşýän hem bolsa, Türkiýe olaryň türk serhediniň boýunça territoriýa eýelemegini we bikanun diýlip yglan edilen Kürdistan Işçiler partiýasynyň türk pitneçileri bilen arabaglanyşyk gurmagyny islemeýändigini aýdýar.


text:
Argentinanyň kazyýeti, Federiko Garsia Lorka atly ispan şahyrynyň ölüm sebäbini derňemäge başlapdyr. Bu derňew işi Argentinanyň taryhy baýlyklary goramak bileleşiginiň tagallasy bilen ýola goýlupdyr.
Sülçi Maria Serwini 1936-njy ýylda Lorkanyň Grenadada ýitirim bolmagy bilen baglanşykly arza-şikaýaty kabul edipdir. Bileleşigiň ýolbaşçysy Emilio Silva BBC-ä beren beýannamasynda, şahyryň ölümi bilen baglanyşykly şeýle arzalaryň Ispaniýanyň resmi edaralaryna hem berendiklerini aýdypdyr.
Sülçi Maria Serwini Ispaniýadaky graždanlyk urşy mahalynda bolan köpsanly jenaýatlaryň derňelmegi baradaky kazyýet işleriniň alnyp barylmagy bilen tanymal bolan ýuristdir.
Ispan şahyry we dramaturgy, kompozitory hem grafika-suratkeşi Federiko Garsia Lorka, 20-nji asyr ispan medeniýetiniň iň tanymal medeni işgärleriniň biridir. Ol Ispaniýada graždanlyk urşy mahalynda, Franko garşy gozgalaňda onuň tarapdarlary bolan milletparazyň eden hüjüminde öldürülipdir. Ýöne onuň nähili ölendigi bolsa henizem nämälimdir. Franko 40 ýyldan gowrak möhlet bilen häkimiýetde oturypdy.
Şahyryň nähili ölendigi barasynda şu wagta çenli diňe çaklamalar bardyr. Hakykat ýüzünde bolsa ol diňe ýitirim edilipdir. 2008-nji ýylda Lorka bilen bilelikde atylan mugallymyň agtygy onuň meýidiniň anyklanmagy üçin, doganlyk mazarynyň açylmagyny isläpdir. Şol wagta çenli Lorkanyň jesediniň hem şol gonamçylykdadygyna ynanypdyrlar. Ýöne mazarlar açylanda, Lorkanyň meýidiniň galyndylary ol ýerde ýok ekeni.
Ýeri gelende ýatlasak, Ispaniýada baran graždanlyk urşy ýyllarynda iki tarapyň ýitgisi bilelikde hasap edilende 500 müňden köp adam heläk bolupdyr.


text:
Mundan 30 ýyl öň Angliýa bütin dünýäde köplenç “iňlis hassalygy” diýlip atlandyrylan futbol huligançylygy bilen tanalýardy.
Şondan bäri Angliýa sportdaky jynsy kemsitmäni we köpçülikleýin ýowuzlyklary ýok etmekde uly üstünlikleri gazandy. Häzirki wagtda Moskwa 2018-nji ýylda Russiýada futbol boýunça geçiriljek Dünýä kubogyna taýýarlyk görüp, huligançylygyň we jynsparazlygyň öňüni almak üçin göreşýärkä, geçmişde Angliýanyň gazanan üstünligi onuň üçin yzyny eýerip bolaýjak görelde bolup görünýär.
Iňlis futbolyny huligançylykdan we jynsparazlykdan arassalamak işi polisiýanyň, sport ýolbaşçylarynyň, eminleriň, futbol klublarynyň, futbolçylaryň we janköýerleriň bilelikdäki we köpçülikleýin tagallalary esasynda amala aşyrylypdy.
Köpçülikleýin gözegçiligi gowulandyrmak üçin stadionlar gaýtadan üýtgedilipdi. Polisiýa has berk işläp başlapdy we kanuny bozanlara garşy has berk çäreler görlüp başlanypdy. Futbol janköýerleriniň bir topary köpçülikleýin tertipsizlik edenlikleri sebäpli jenaýata çekilip, tussag edilipdi. Meselem, futbol janköýerleri ýurduň içinde we daşynda geçirilýän futbol oýunlaryna gatnaşmakdan we futbol komandasynyň janköýerleri öz komandalary daşary ýurtlardaky ýaryşlara gatnaşanda, ol oýunlara gatnaşyp, tomaşa etmekden mahrum edilipdi.
Şeýle-de futbol janköýerleriniň hereketleri jynsparazlyga öwrülse, onda olara hiç hili geçirimlilik edilmejegi-de öňünden duýdurylypdy. Aýyplanýanlara stadiona barmak ömürlik gadagan edilip, olar hukuk taýdan garalanma bilen ýüzbe-ýüz bolup bilýärdi.
Problemanyň diňe wagtlaýyn çözgüdi
Ýöne düýbi Londanda ýerleşýän “Ýewropada jynsparazlyga garşy futbol” atly guramanyň ýerine ýetiriji direktory Piara Powar berk howpsuzlyk çäreleriniň problemanyň diňe wagtlaýyn çözgüdidigini aýdýar. Onuň sözlerine görä, Angliýadaky wakada iň wajyp faktor bilim we jemgyýetiň bilelikde hereket etmegi bolupdyr.
“Biziň bilýän takyk zadymyz diňe repressiw çärelere daýanyp, berk kanunlary kabul etmek hiç haçan ýeterlik bolmaýar. Bu janköýer toparlary kimdir biri terbiýelemeli we olar bilen meşgullanmaly. Belkem, iň uly jenaýatçylar bilen işleşýän gowy maliýeleşdirilen janköýerler boýunça proýektler içe girizilmeli” diýip, Powar aýtdy.
Angliýada jynsparazlyga garşy hemaýatkärlige esaslanýan jemgyýetler we guramalar döredildi. Bu guramalar sport ýolbaşçylary we futbol klublarynyň hem-de öňki we häzirki futbolçylaryň gatnaşmagynda maliýeleşdirildi. Şeýlelikde wagtyň geçmegi bilen olara garaýyşlary üýtgetmek başartdy.
Russiýa Futbol boýunça Dünýä kubogy döwründe tutuş ýurduň çäginde geçiriljek futbol ýaryşlarynyň huligançylyk we jynsparazlyk bilen bulaşdyrylmagynyň öňüni almaga jan edip, iýun aýynda kabul edilen anti-huligançylyk boýunça kanunçylyga nusga hökmünde iňlis kanunyndan peýdalandy.
“Janköýerlik kanuny”
Öňümizdäki ýylyň ýanwar aýyndan güýje girjek “Janköýerlik kanuny” diýlip atlandyrylýan kanuna görä, Russiýada futbol janköýerleriniň amala aşyrjak köpçülikleýin tertipsizliginiň pul jezasy 15 müň rubla, ýagny 460 amerikan dollaryna çenli ýokary galdyrylar. Şeýle-de, tussag edilen huliganlar 160 sagat jemgyýetçilik işlerine gatnaşdyrylar we ýedi ýyla çenli stadiona barmakdan mahrum edilmek çäresi bilen ýüzbe-ýüz bolar.
Russiýanyň polisiýasy tertipsiz janköýerleriň gara sanawyny düzmäge borçly edildi. Futbol klublaryndan bolsa günäkäriň kimdigini anyklamak üçin wideo gözegçilik enjamlaryny gurnamak talap edildi.
Ýöne Angliýadaky ýaly giň göwrümli bolmadyk bu kanun geçen aý Russiýanyň futboly çykgynsyz ýagdaý bilen ýüzbe-ýüz bolan wagty ýeterlik däldigini aýan etdi.
Angliýanyň “Mançester sity” komandasy 23-nji oktýabrda Himiki Arenada geçirilen futbol ýaryşy döwründe futbolçylara garşy “maýmyn görnüşindäki şygarlar atylyp, olaryň kemsitmelere” sezewar bolandygy aýdylandan soň, 30-njy oktýabrda Ýewropanyň futbol dolandyryjy organy UEFA Russiýanyň “CSKA Moskwa” futbol komandasyna garşy sanksiýalary girizdi.
UEFA-nyň jezasyna görä, “CSKA” UEFA çempionatynda oýnamaly nobatdaky futbol ýaryşyny belli bir derejede ýapyk meýdançada geçirer.
UEFA-nyň beren bu jezasy Angliýada uly närazylygyň döremegine sebäp boldy. Ýurtdaky gara tenli futbolçylar UEFA-nyň bu kararyny tankyt etdiler we agzalýan guramadan Russiýanyň “CSKA” futbol komandasyny Ýewropa ýaryşlaryndan çykarmaga çagyrdylar.
“CSKA” bolsa “Mançester sitynyň” futbolçylarynyň garşysyna gönükdirilen jynsparazlyk hereketleri baradaky aýyplamalaryň çişirmedigini we özlerine UEFA tarapyndan berlen jezanyň hem hetdenaşadygyny nygtap gelýär.
Düýbi Britaniýada ýerleşýän jynsparazlyga garşy terbiýeleýän “Jynsparazlyga gyzyl petek görkez” atly merkeziň ýerine ýetiriji başlygy Ged Grebbi rus resmileriniň heniz hem futbol huligançylygyny we jynsparazlygyny ret edýän ýagdaýdadygyny aýtdy. Ol Russiýa diňe halkara futbol jemgyýeti tarapyndan artýan basyşlardan sypmak üçin berk kanunlary girizdi diýýär.
Şeýle-de, Grebbi bu Russiýanyň Dünýä kubogyndan mahrum edilmegi ýaly oňa garşy berk çäreleriň görülmegine sebäp bolup biler diýýär.
Boýkot etmäge çagyryş
Dünýä kubogy döwründe Russiýa barjak daşary ýurtlularyň howpsuzlygy ugrunda aladalar barha artýar we rus futboly bilen baglanyşdyrylýan jynsparazlyk medeniýeti tutuş Ýewropadaky gara tenli futbolçylaryň 2018-nji ýylda Russiýada geçiriljek Dünýä kubogyny boýkot etmäge çagyrmagyna sebäp boldy.
“Bu üýtgeşiklikleriň amala aşyrylmagy üçin düýpli gadagançylyklaryň girizilmegine sebäp bolup biler. Biziň ählimiz Russiýadaky statistikany gördük. Men Britaniýadan ýa-da Ýewropanyň beýleki ýerlerinden Dünýä kubogy üçin Russiýa barmak isleýän gara tenli futbolçylar we adamlar bardyr öýdemok” diýip, Grebbi aýtdy.
1985-nji ýylda Belgiýadaky Heýsel stadionynda bolan waka Angliýa üçin öwrülişik nokady bolupdy. Şonda stadionda Angliýanyň “Liwerpul” we Italiýanyň “Ýuwentus” futbol komandalarynyň arasynda Ýewropa kubogynyň final oýny oýnalýardy.
Şol wagt “Liwerpul” komandasynyň janköýerleri bäsdeş komandanyň janköýerleriniň üstüne tarap ýöriş edende, “Ýuwentusyň” 39 sany janköýeri öldürilip, 600-den gowragy hem ýaralanypdy. Şol wakada iki tarapyň janköýerlerini bir-birinden aýyrýan aradaky diwar basyşlara çydaman ýykylypdy we gaçmaga synanyşan “Ýuwentus” janköýerleriniň köpüsi aýak astynda basgylanypdy.
Şol wakadan soň iňlis komandalarynyň garşysyna deňi-taýy görülmedik gadagançylyklar girizildi. Ýagny, olar bäş ýyllap Ýewropa ýaryşlaryna gatnaşmakdan mahrum edildiler.


text:
Amerikan prezidenti Barak Obama Kaliforniýada 14 adamynyň ölümine sebäp bolan hüjümi "terroristik hüjüm" diýip atlandyryp, iki hüjümçi "radikalizmiň garaňky ýoluna düşüpdirler" diýdi.
Ak tamdan telewideniýede eden çykyşynda Obama terrorizm howpy soňky ýyllarda "täze faza" girdi diýip, "Yslam döwleti" atly ekstremistik terrorçy topary ýok etmegi wada etdi. Bu Obamanyň geçen ýedi ýyla golaý wagtyň içinde bu temadan eden üçünji çykyşydyr.
13 minutlyk çykyş bir är-aýalyň Kaliforniýada San-Bernardino şäherinde sosiial hyzmatlar merkezine hüjüm edip, 14 adamy öldürip, 21 adamy ýaralanyndan sanlyja gün soň edildi.
Obama dünýäniň musulman jemagatlaryny radikalizmi we "Yslam döwleti" atly toparyň ideologiýasyny ret edip, terrorizme garşy alnyp barylýan göreşe goşulmaga çagyrdy. Ol şeýle hem Günbatar bilen yslamyň arasynda konfliktiň ýokdugyny nygtady.
“Gury ýer urşy”
Amerikan prezidenti Birleşen Ştatlar hüjümden soň "gorkuda ýaşamaly" däl, ýurduň içindäki musulmanlara hüjüm edilmeli däl, şeýle hem immigrasiýa dini çäklendirmeler girizilmeli däl diýdi.
Barak Obama şeýle-de Birleşen Ştatlardaky ýarag edinmäge rugsat berýän kanunlara çäklendirilme girizmäge çagyrdy. Ol terroristik sanawdaky adamlaryň atylýan ýaraglary satyn almagyna ýol berilmeli däl diýdi.
Obama Günbataryň Yrakda we Siriýada "Yslam döwleti" atly toparyň jeňçilerine howa zarbalaryny urmak boýunça häzirki strategiýasy durnukly ýeňiş gazandyrar diýdi. Ol şol bir wagtyň özünde-de Birleşen Ştatlar bu ýurtlaryň hiç birinde "uzak, harajatly gury ýer urşuna" çekilmeli däl diýip, hüşgärlige çagyrdy.
“Bize bir täze prezident gerek"
Amerikan prezidentiniň bellemegine görä, Birleşen Ştatlar "Yslam döwleti" toparynyň maliýe çeşmesini kesmek ugrundaky tagallalarda tutuş dünýädaki ýaranlary bilen ýakyn hyzmatdaşlyk edýär.
2016-njy ýylda geçjek prezidentlik saýlawlarynda öz partiýalary tarapyndan kandidat bellenmek ugrunda özara bäsleşýän respublikanlaryň käbiri Obamanyň çykyşyna tankydy reaksiýa bildirdiler.
Bularyň arasynda häzir birinji orunda duran milliarder Donald Trump Twitterde: "Hemmesi şumy, bize bir täze prezident gerek" diýip ýazdy.
Floridanyň senatory Marko Rubio hem Obama musulmanlaryň ala tutulmagy barada amerikanlary tankytlamaly däldi diýdi. Ol "Fox News" telekanalynda: "Meniň pikirimçe, prezident bu gije ýagdaýy diňe gowulandyrmazlyk bilen çäklenmedi. Nebsimiz agyrsa-da, köp amerikanlaryň nazarynda onuň ýagdaýy ýaramazlaşdyran bolmagy mümkin" diýdi.


text:
Ýekşenbe güni Şweýsariýada ýurduň ähli jemgyýetçilik ýerlerinde we iş ýerlerinde çilim çekmekligi gadagan etmek meselesi boýunça ähliumumy referendum geçirilýär.
Bu referendumdan öňinçä geçirilen pikir soraýyşlyklar Şweýsariýanyň ilatynyň 52 prosentiniň beýle gadagançylyga garşydygyny görkezdi. Pikir soraýyşlyga gatnaşanlaryň 41 prosenti muny goldady we 7 prosenti ikirjiňlenýändiklerini mälim etdiler.
Şweýsariýanyň häkimiýetleri häzirki referendumyň ýurtda çilime garşy kabul edilen ozalky kanuny berkitmekligi göz öňünde tutýandygyny aýdýarlar.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretarynyň Merkezi Aziýa sapary BMG-niň bu sebitde adam hukuklarynyň aňrybaş derejedäki howsalaly ýagdaýyna alada bildirmegi we anyk ilerlemeler üçin basyş etmegi babatda uly mümkinçilik berýär diýip, adam hukuklaryny goraýan HRW guramasy 8-nji iýunda Nýu-Ýorkdan ýaýradan beýanatynda aýdýar.
HRW Banyň 9-njy iýunda başlanýan saparynyň öňünden gysgaça memorandum iberip, bu sebitiň ýurtlarynyň her biriniň hökümet resmileri bilen duşuşylanda alada bildirilmeli esasy meselelere ünsi çekýär. Hukuk we raýat aktiwistleriniň syýasy sebäpler esasynda yzarlanmagy, türmä basylmagy, hökümetden aýry guramalaryň we medianyň çäklendirilmegi, adam gynanlara çäre görülmezligi aladalar sanawynyň başynda durýar.
«Merkezi Aziýada hökümet repressiýasyndan şeýle kän ejir çekilensoň, adam hukuklary baş sekretaryň gozgamaly meseleleriniň arasynda esasy orun almaly» diýip, Hýuman Raýts Wotç guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça aklawçy direktory Weronika Sente Goldston aýtdy.
«Ban ýanamalary soňlamak üçin anyk ädimleriň ädilmegi, bikanun gözenegiň aňrysyna taşlanan adamlaryň boşadylmagy, adam hukuklaryny goraýjylaryň, žurnalistleriň öz işlerini etmegine ýol berilmegi, adam gynanlaryň jezasyz galmagynyň soňlanmagy üçin basyş etmeli» diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Baş sekretaryň sapary Täjigistandan başlanýar, soň ol Gazagystana, Gyrgyzystana, Özbegistana we Türkmenistana barýar. Ol bu regiona ozal 2010-njy ýylda sapar edipdi. Ban Ki-mun öz saparynyň dowamynda Täjigistandaky, Gazagystandaky we Gyrgyzystandaky halkara könferensiýalara gatnaşmaly, her ýurduň hökümet ýolbaşçylary bilen duşuşmaly.
G.Annanyýazow we beýlekiler
Saparyň dowamynda Baş sekretaryň gazagystanly oppozisiýa lideri Wladimir Kozlowyň, gyrgyzystanly hukukçy aktiwist Azimjon Askarowyň, täjigistanly garaşsyz aklawçy Şuhrat Kudratowyň we oppozisiýa lideri Zaýd Saidowyň, türkmenistanly syýasy dissident Gulgeldi Annanyýazowyň, özbegistanly hukuk goraýjy Azam Farmanowyň şahsy işleri bilen hem gyzyklanmagyna garaşylýar.
Syýasy sebäpler esasynda türmä basmak hususan-da Özbegistanda we Türkmenistanda, bir topar adamyň esassyz aýyplamalar bilen türmede saklanýan ýurtlarynda aýratyn göze dürtülýär diýip, HRW-yň beýanatynda aýdylýar.
Syýasy sebäpler esasynda tussag edilenleriň arasynda 1999-njy ýyldan bäri özbek türmesinde oturan Muhammad Bekjanow hem bar, ol dünýäniň iň bir uzak saklanan žurnalist tussagy hasaplanýar.
Türkmenistanda bolsa, ozalky daşary işler ministri Boris Şyhmyradow bilen bilelikde, tussag edilen we köplenç ýapyk sud edilen onlarça adam türmelerde ýitirim boldy diýip, HRW häkimiýetleriň bu adamlar barada on ýyldan gowrak wagt bäri hiç bir maglumat bermeýändigini ýatladýar.
Mundanam başga, Baş sekretar Merkezi Aziýanyň liderlerini, hususan-da türkmen we özbek ýolbaşçylaryny BMG-niň adam hukuklary guramalary bilen hyzmatdaşlyga çagyrmaly, olaryň bu ugurdaky borçnamalaryny ýatlatmaly diýip, adam hukuklaryny goraýan gurama ýazýar. Sebäbi bu ýurtlaryň ikisi hem uzak wagt bäri BMG-niň hukuk gözegçileriniň ýurda gelmegine rugsat bermeýär.


text:
Migrant işçileriň Orsýetde nähili kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüzdügini Bek Tahirow gowy bilýär.
Bu 38 ýaşly özbek 2004-nji ýylda Orsýete gelip, bikanun işläpdir. Iki ýyl mundan ozal hem bikanunylykdan dynmak maksady bilen ors raýatlygy üçin arza beripdir. Ol indi Sankt-Peterburgda gündizine terjimeçi, gijesine hem howpsuzlyk sakçysy bolup işleýär. Işi hem kanuny.
Aldaw-hileler
Tahirow öz edinen tejribelerinden peýdalanyp, iş gözläp Orsýete gelýän ildeşlerine bu ýerde iş bazarynda bar bolan kynçylyklary ýeňip geçmekleri üçin kömek edýär.
"Ýagdaý ýylba-ýyldan kylanşýar. Ozal çalt iş tapyp bolýardy. Dokument ýa başga zat gerek däldi. Indi bolsa sen ähli dokumentleri doldurýarsyň. Olar seni ýene-de aldap, daşary taşlaýarlar. Aldaw-hile hemme ýerde köp" diýip, Tahirow aýdýar.
Kanuny migrasiýanyň köpelendigini ýa-da migrantlaryň raýatlyk alyp, jemgyýete integrirlenmeginiň aňsatlaşandygyny görýärismi? Ýok, göremzok. Onsoň bu konsepsiýa näme üçin gerek diýen sorag döreýär". Krawtsow.
Bu aldaw iş hakyny tölemezlik, iş rugsady üçin soralýan ýokary para we polisiýanyň eden-etdilik bilen seni tussaglyga salmagy ýaly zatlary öz içine alýar.
Orsýetde sany on-onki million diýip çaklanýan, köpüsi hem öňki Sowet Soýuzynyň Orta Aziýa respublikalaryndan bolan migrant işçileriň diňe iki millionynyň ýurtda kanuny işleýändiginiň sebäbi şol. Galany gara ykdysadyýetiň hasabyna işleýär.
Gapma-garşylykdan doly syýasat
Analizçiler Orsýetiň migrant işçiler baradaky syýasatynyň gapma-garşylykdan doludygyny aýdýarlar. Kreml bir tarapdan çet ýurtly işçileriň statusynyň kanunlaşdyrylmagyndan geljek salgyt girdejilerini almak islýär. Häkimiýetler ilatyň garramagy sebäpli ýurduň işçi güýjünde döreýän boşlugy doldurmak üçin çet ýurtlularyň gerekdigini bilýärler.
Beýleki tarapdan bolsa, migrantlara garşy ýok bolup gitmeýän garaýyşlar, bikanun işçilerden peýdalanýan gara ykdysadyýetiň gülläp ösmegi migrantlaryň öz ýagdaýlaryny kanunlaşdyrmaklaryny kynlaşdyýar.
Wasiliý Krawtsow Moskwada ýerleşýän 21-nji asyr migrasiýa merkeziniň işgäri. Ol migrantlaryň öňündäki böwetleriň gitdigiçe ýaramazlaşýandygyny belleýär: "Gynansak-da, adamlaryň kanuny ýollar bilen işlemeginiň, Orsýetde ýerleşip, ors raýatlygyna geçmeginiň öňüni almak üçin ähli zatlar edilýär. Bu aýratyn-da geçen iki ýyllykda şeýle boldy."
"Iş ýüzünde üýtgän zat ýok"
Krawtsow Kremliň migrasiýa baradaky täze syýasy düzgünnamasyny taýýarlan awtorlaryň biri. Bu dokumentde migrasiýa Orsýetiň ykdysadyýetinde oňaýly faktor diýip garalýar. Kreml hem muny goldady.
Ýöne, Krawtsowyň aýtmagyna görä, iş ýüzünde üýtgän zat ýok: "Migrasiýa baradaky konsepsiýa gyzykly, innowatiw hem möhümdi. Ýöne ol kabul edilip, hiç bir zat üýtegemese, näme peýdasy bar. Men üýtgän zat göremok. Kanuny migrasiýanyň köpelendigini ýa-da migrantlaryň raýatlyk alyp, jemgyýete integrirlenmeginiň aňsatlaşandygyny görýärismi? Ýok, göremzok. Onsoň bu konsepsiýa näme üçin gerek diýen sorag döreýär".
Tahirow ýagdaýlaryň bu golaýda gowulanjagyna ynananok: "Migrantlaryň aglabasy kanuny ýollar bilen iş tapyp bilenoklar. Olar ähli zat gowy diýip, seni telewideniýede görkezjek bolýarlar. Bu bir üsti örtülen gulçulyk derejesindäki iş. Ýöne migrantlar muňa-da razy. Olar aýda 500 ýa 600 dollary öýlerine iberip bilýärler. Bu hem özbekler, täjikler üçin köp pul".


text:
Tunisiň Milli dialog kwarteti, Demirrgazyk Afrika ýurdunuň 2011-nji ýylda bolan Ýasmin rewolýusiýasyndan soň «plýuralistik demokratiýany gurmaga goşan aýgytly goşandy üçin», 2015-nji ýylyň parahatçylyk boýunça Nobel baýragyna mynasyp boldy.
Parahatçylyk boýunça Nobel baýragyny bermek baradaky žýuri bu habary 9-njy oktýabrda, Norwegiýanyň paýtagty Osloda yglan etdi.
Tunisiň Milli dialog kwarteti Zähmet federasiýasyny, Adam hukuklary toparyny, Söwda toparyny we Aklawçylar toparyny özünde jemleýär.
Bu kwartet 2013-nji ýylda, Tunise dargamak howpy abananda, demokratizasiýa prosesine goldaw bermek üçin döredildi.
"Haçanda ýurt raýat urşunyň gyrasyna gelende, bu kwartet alternatiw, parahatçylykly syýasy proses döretdi» diýip, Tunisiň Baş zähmet bileleşiginiň başlygy Keýsi Kalman Faýw (Kaci Kullman Five) aýtdy.
Tunis protestleri 2011-nji ýylda Arap dünýäsinde gozgalaňlaryň möwjemegine itergi berip, diktatorlaryň agdarylmagyna we ýagdaýlaryň düýpgöter üýtgemegine alyp geldi. Tunis bu sebitde demokratiýa gurýan ýeke-täk ýurt boldy.
Nobel parahatçylyk baýragyny utujylary ilki gutlanlaryň biri hem BMG boldy.
BMG-niň Ženewadaky sözçüsi «bize parahatçylyk prosesini öňe itermäge kömekleşmek üçin medeni jemgyýet gerek» diýdi.
Şwesiýanyň daşary işler ministri Margot Wallstrom olaryň bu baýraga doly mynasypdyklaryny aýtdy.
Ol Tunisi Arap ýazyndan soňky «köp bolmadyk rowaçlyk mysallarynyň biri» diýip atlandyrdy we bu baýrak özgerişlik, reforma ugrunda göreşýän beýleki ýurtlary hem ruhlandyrar diýip umyt edýändigini aýtdy.
Polşanyň ozalky prezidenti we Nobel baýragynyň eýesi Lek Walesa bu sylag «kwartetiň işjeňliginiň bir öwgüsi hem-de «parasatly işjeňligi» has-da ilerletmek üçin bir hyjuwlandyrma boldy» diýdi.
Nobel parahatçylyk baýragyny 1983-nji ýylda alan Walesa 2011-nji ýylda Tunise baranda, bu toparyň işjeňligine özüniň hem goşant goşandygyny, şeýle-de olar bilen Polşanyň gansyz syýasy reformalary babatdaky tejribesini paýlaşandygyny aýtdy.
Walesa 1980-nji ýyllarda raýdaşlyk azatlygy hereketine ýolbaşçylyk edipdi we bu hereket kommunizmiň agdarylmagyna alyp gelipdi.
8 million şwed krony ($972,000) möçberinde pul sylagy bolan baýrak 10-njy dekabrda, Osloda gowşurylar.
Bu karar Nobel parahatçylyk baýragynyň bu ýyl kime beriljegini çen-çak edýänler üçin garaşylmadyk karar boldy.
Köpler german kansleri Angela Merkel bu baýragy alan 17-nji aýal bolar, sebäbi ol öz ýurdunyň serhetlerini Siriýadan we beýleki ýurtlardan gaçyp gelýän ýüz müňlerçe bosguna açyk saklamagy wada berdi diýýärdi.
Başgalar bu baýrak rim papasy Fransise, ýa-da, iýulda Eýranyň ýadro programmasy babatda gelnen ylalaşyk üçin, ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri bilen onuň eýranly kärdeşi Jawed Zarife berler diýip çaklaýardy.
Norwegiýanyň Nobel komitetiniň maglumatyna görä, bu baýragyň berilmegi üçin jemi 273 kandidat, şol sanda 68 gurama, 205 sany şahs hödürlenipdir.
Merhum şwed senagatçysy, dinamiti oýlap tapan Alfred Nobel öz baýlygyny bäş ugur, şol sanda parahatçylyk boýunça Nobel baýraklaryny döretmäge bagyşlady.
Bu baýrak 1901-nji ýyldan bäri berilýär.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Liwiýanyň lideri Muammar Kaddafiniň hökümeti Zitan şäherindäki keselhanany bombalamakda, şeýle-de ýedi adamy öldürmekde NATO-ny aýyplady.
Hökümet wekilleri žurnalistleri weýran edilen keselhana eltdiler. Žurnalistlere howa hüjümleri sebäpli zyýan ýetdi diýilýän birnäçe ammar görkezildi.
NATO-nyň metbugat wekili ýaranlygyň howa hüjümleri boýunça maglumatlaryň sişenbe güni ýaýradyljakdygyny aýtdy.
NATO, BMG-niň rezolýusiýasy esasynda, Liwiýanyň parahat ýaşaýjylaryny Muammar Kaddafiniň režiminden goramak maksady bilen hökümetiň harby obýektlerine garşy howa hüjümlerini amala aşyrýar.


text:
Şu gün Fransiýanyň parlamentiniň aşaky palatasy Osman imperiýasy döwründe ermenilere garşy genosidiň amala aşyrylandygyny tassyklady we bu fakty inkär etmekligi jenaýat diýip hasaplamak barada kanunyň taslamasyny kabul etdi.
Fransiýa Osman imperiýasy tarapyndan 1915-nji ýylda ermenileriň köpçülikleýin gyrylmagyny “genosid” diýip häsiýetlendirip, 2001-nji ýylda ýörite karar kabul edipdi. Parlamentiň aşaky palatasynyň bu günki kabul eden taslamasy bolsa, şol “genosid” baradaky fakty inkär etmekligi jenaýat diýip häsiýetlendirýär.
Bu kanunçylyk taslamasy şeýle jenaýat eden raýata bir ýyl türme tussaglygyny bermegi ýa-da oňa 59 müň dollar jerime salmagy göz öňünde tutýar.
Şu gün irden Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýýyp Erdogan Fransiýanyň parlamentiniň bu taslamany kabul eden halatynda Fransiýa garşy berk çärelerin görüljekdigi bilen duýduryş beripdi.


text:
Şu ýylyň 30-njy aprelinden 11-nji maýy aralygynda, Halkara Walýuta Fondunyň delegasiýasy, Türkmenistanda bolup, ýurdyň Merkezi Banky bilen iki sany iş seminaryny geçirdi. Şol seminarlardan soň, Halkara Walýuta Fondunyň delegasiýasyna ýolbaşçylyk eden hanym Waleriýa Fikera ýörite beýanat ýaýratdy.
Fonduň ýaýradan beýanatynda, ýakynda Turkmenistanda amala aşyrylan maliýe reformalary we ýurduň alyp barýan makro-ykdysady syýasatynyň netijesinde, Türkmenistana global ykdysady krizisinden özini goramak başardandygy aýdylýar.
Şeýle-de, Halkara Walýuta Fondunyň beýanatynda, Türkmenistanyň soňky 12 ayýň dowamynda geçiren ykdysady reformalarynyň netijesinde gazanan öňegidişliklerine gowy baha berilýär. Aýratyn-da, täze walýuta režiminiň dolandyryş sistemasynyň girizilmegi, manadyň denomenasiýasynyň geçirilmegi, ýurtda durnuklaşdyryş fondunyň döredilmegi hem-de bank sistemasynyň berkidilmegi ugurunda geçirilen reformalaryň gowy netije berendigi bellenilýär. Şeýle netijeleriň gazanylmagy bolsa, öz nobatynda Turkmenistanyň ykdysadyýetiniň we maliýe pudagynyň ösuşi hem-de Turkmenistanyň dünýä ykdysadyýetine uýgunlaşmagy ugurynda edilen möhum ädim bolandygy, Halkara Walýuta Fondunyň beýanantynda aýdylýar.
Walýuta ‘gara bazary’ ýok
Geçen ýylyň iýul aýynda, Türkmenistanyň ykdysadyýeti barada Halkara Walýuta Fondunyň ýaýradan hasabatynda, Türkmenistanyň ykdysadyýetinde edilýan işler barada käbir bellikler hem aýdylýardy. Ýagny, Türkmenistanda beýleki walýutalara bolan manadyň bir umumy kursynyň girizilmeginiň, ýurdy bazar ykdysadyýetiniň düzgünlerine ýakynlaşdyrandygy aýdylypdy.
Bu prossesiň, Türkmenistanyň bank sistemasynyň ösüşine-de oňyn täsir edendigi, mundan öň tölegleriň nagt pul bilen amala aşyrylmagy, ýoýulan walýuta bazarynyň Türkmenistanda hereket etmeginiň, bank ulgamynyň işine päsgel döredendigi, geçen ýyl Halkara Walýuta Fondy tarapyndan ýaýradylan şol maglumatda aýdylypdy.
Şeýle-de bu maglumata görä, geçen ýylyň iýun ayýnda türkmen häkimiýetleri tarapynda taze kanunlar kabul edilip, Türkmenistanyň merkezi bankyna, daşary ýurt walýutasyny edinmegiň ýollary ýeňilleşdirilipdir.
Munda başga, Türkmenistanyň döwlet býudžetiniň reformalarynyň, Ýewropa Birleşiginiň ýardamy bilen geçirilip başlanandygy barada maglumat berilýär. Şol bir wagytyň özunde, reformalaryň geçirilmegini üpjün etmek üçin, häzirki döwürde walýutanyň kursynyň durnukly saklanmagynyň zerurdygy hem öňe sürülýär.
Hytaýyň tejribesi subut edýär
Gazagystanly ykdysadyýetçi Piter Swoik hem, milli walýutanyň beýleki walýutalara bolan kursynyň durnukly saklanmagynyň dogry çäredigini aýdýar. Onuň pikirine görä, Hytaýda alynyp barylýan şeýle syýasatyň netije berýandigi tejribeleren belli boldy. Ýagny, Hytaýyň ýagdaýynda dollara bagly bolan milli walýutanyň kursy uzak wagtyň dowamynda bir derejede saklanyp gelýär. “Türkmenistanyň şeýle durnukly kursy nädip saklaýandygyny bilmeýärin, emma ýurduň ykdysadyýetini dürli sarsgynlara sezewar etmän, durnuklylygy saklamagyň iň dogry ýoldugyny aýdasym gelyär.”- diyip ykdysadyýetçi belledi.
Şol bir wagtyň özünde ykdysadyýetçi Swoik, ýurduň töleg balansyna köp üns bermelidigini, ýagny eksportdan gelýän girdeýji ýurda gelýärmi, importa sarp edilýän serişdeler nä derejede ýerlikli ulanylýar diýlen meseleleriň, hökümetiň gözegçiligi astynda bolmalydygyny aýdyp, Gazagystanda bu meselä köp uns berilmeýändigini nygtady.
Elden giden pursatlar
Ýakynda, Ýewropada Ösüş we Dikeldiş banky hem, Türkmenistanyň ykdysady ösüşine gowy baha berip, beýanat ýaýradypdy.
Bu bankyň wekili Haýk Harmgard radiomyza beren interwýusynda, global krizisiň ýaramaz täsirinden Türkmenistana goranyp saklanmagyň başardandygyny, muňa türkmen ykdysadyýetiniň dünyäniň malýie bazarlaryna köp utgaşmandygynyň, şeýle hem ýurda energiýa baýlyklaryndan gelýän girdeýjileriň köp bolmagynyň oňyn tasir edendigini belledi.
Emma Bütindünýä Bankynyň resmisi Robert Talýersio, global ykdysadyýete integrasiýa edilmändigi sebäpli, türkmen ykdysadyýetiniň nähili pursatlary elden gidirendigi barada hem oýlanmalydygyny, Azatlyk radiosyna beren interwýusynda aýdypdy.


text:
Gygyzystanyň täze Konstitusiýasy ýeke-täk adamlaryň höküm sürýän ýurtlaryndan ybarat regionynda döwlet baştutanynyň ygtyýarlylygyny çäklendirip, Merkezi Aziýa we öňki Sowet giňişliginde entek hatda pikiri hem edilmedik işi edýär.
27-nji iýuna planlaşdyrylan referendumyň yza süýşürilmegini ret eden wagtlaýyn hökümet täze Baş kanun ýurduň düýbüni berk tutmaga hyzmat eder diýen umytda. Ýöne bu Konstitusiýadan maksat prezidentiň ygtyýarlyklaryny çäklendirmek bolsa-da, doly parlamentar sistemany döretmeýär.
Täze Konstitusiýadan maksat ilkinji nobatda prezidentiň ygtyýarlylygy bilen parlamentiň ygtyýarlygynyň arasynda geňaramlylyk döretmäge synanyşylýar. Muňa belli bir at bermeli bolanda, bu kanuny ýazanlaryň özleri hem kynçylyk çekýärler.
“Biziň garşydaşlarymyz turuwbaşdan ‘Bu bir parlamentar sistema däl, bu bir garym-gatym zat’ diýmäge synanyşdylar. Biz hem ‘Bu proýekti parlamentar sistema diýip ýazamzok. Onuň nämedigini taryhçylar we beýleki alymlar kesgitlärler’ diýdik. Biz Gyrgyzystana kyn ýagdaýdan çykmaga kömek edip biljek Baş kanunyň proýektini hödürledik. Biz, bu proýektiň başlangyjyny goýanlar, oňa parlamentar sistema diýýäris” diýip, Baş kanunyň geňeşiniň başlygy, wagtlaýyn hökümetiň başlygynyň orunbasary Ömürbek Tekebaýew aýdýar.
Iki güýçli wezipe
Gyrgyz Konstitusiýasyna görä, iki sany güýçli wezipe döreýär. Bularyň biri premýer-ministriňki, beýlekisi hem prezidentiňki. Diýmek, prezident Ýewropanyň parlamentar sistemalarynyň köpüsinde bolşy ýaly, güýç-gudratsyz gury bir ýolbaşçy şahsyýet däl. Ýöne ol öňküsi ýaly güýçli hem däl.
Täze Konstitusiýada parlamentdäki orunlar 90-dan 120-ä ýetirilýär. Hiç bir partiýanyň hem 65 orundan ýokary orny eýelemäge hukugy ýok. Köp adamlary, şol sanda Ýewropa Geňeşiniň Wenesiýa Komissiýasynyň sekretary Tomas Markerti hem geňirgendirýän şol. Onuň pikiriçe, bu Gyrgyzystanyň awtoritar hökümdarlar döwründe edinen tejribesinden gelip çykan zat.
“Bir tarapdan men munuň nireden gelip çykýanyna düşünýärin. Onuň aňyrsynda ýagşy niýetiň ýatandygyna-da düşünýärin. Beýleki tarapdan bolsa, ol sesleriň hiliniň az-kem bozulmagy. Bir partiýa gowy bolsa, näme üçin köp ses almaly däl? Bu meniň pozisiýam däl. Muny maslahat hem bermezdim. Ýöne Gyrgyzystanda näme üçin beýle edilýänligine düşünýärin” diýip, Markert aýdýar.
Parlament saýlawlary
Täze Baş kanun boýunça parlament saýlawlary her bäş ýyldan geçer. Ses bermäge hukukly adamlar – ýaşy 18-den ýokarylar.
Etniki we dini esaslara daýanyp, syýasy partiýa gurmaga ýol ýok. Prezidentlige hem alty ýyl möhlet bilen diňe bir gezek saýlanyp bolýar. Kandidatlar 35 bilen 70 ýaşyň aralygynda bolmaly, gyrgyz dilinde oňat gürläp bilmeli, iň bärsinden 15 ýyl ýurtda ýaşan bolmaly.
Tekebaýewiň aýtmagyna görä, Baş kanun düzülende awtolar Wenesiýa komissiýasynyň berýän maslahatlarynyň 90 prosente golaýyny ýerine ýetiripdirler.
Markert muňa özleriniň begenýändiklerini bildirýär: “Tutuşlygyna alanyňda biziň reaksiýamyz gaty oňaýly boldy. Meniň pikirimçe, gyrgyzlar beýleki ýurtlaryň tejribelerinden sapak alyp, bir güýçli sistema gurmaga synanyşdylar. Biziň reaksiýamyz sud häkimiýetleri we tekstdäki adam hukuklary barada hem oňaýly boldy. Biz bu kanuny amala aşyrmakda olary goldamaly. Bu aňsat bolmaz. Şol sebäpden bu proses dogry ugra gönüger ýäly olara goldaw bermeli” diýip, Markert öz pikirini beýan edýär.


text:
Mýanmarda 46 sany tussagyň amnistiýa düşüp, azatlyga çykarlandygy barada ýerli metbugat habar berýär.
Maglumata görä, 37 erkek we 9 aýal sişenbe güni eýýäm tussaglykdan çykarylar.
Demokratik aktiwistleriň sözlerine görä, amnistiýa düşenleriň 20-si wyždan tussaglary eken.
Resmiler Mýanmaryň 46 raýaty bilen bir hatarda, 34 daşary ýurtly tussagyň hem azat edilýändigini aýtdylar. Emma daşary ýurtly tussaglaryň şahsyýetleri ýa-da olaryň etmişleri barada maglumat berilmedi.
Mýanmarda amala aşyrylýan reformalaryň çäginde, soňky bir ýylyň dowamynda ýurtda 659 syýasy tussag azat edilipdir. Bu sanlary adam hukuklaryna gözegçilik edýän “Human Rights Watch” guramasy maglumat berýär.


text:
28-nji aprelde Türkmenistanda milli Bedew baýramy bellenilip geçilýär. Şenbe güni Aşgabadyň etegindäki Ahal-teke atçylyk kompleksinde bu waka bagyşlanylyp, ýörite baýramçylyk çäresi geçirildi.
Bu baýramçylyk çäresine ýerli ýaşaýjylar bilen birlikde, edara-kärhanalaryň wekilleri, hökümet resmileri we daşary ýurtly myhmanlar-da gatnaşdylar.
“Arkadag” üns merkezinde boldy
Çäräniň açylyş bölegi esasan Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedowy gutlamaklyga, oňa alkyş aýtmaklyga we ony “gahryman hem mähriban Arkadagymyz” diýen epitetleri ulanyp, mahabatlandyrmaklyga bagyşlanyldy.
Dabaranyň başynda bu çäräni alyp baryjy diktor prezident G.Berdimuhamedowa ýüzlenip, oňa Aşgabat şäheriniň zähmetkeşleriniň adyndan Tyllaguş atly atyň ýörite sowgat berilýändigini yglan etdi.
Türkmen telewideniýesinden Bedew dabarasy barada wideo sýužet:
Şonuň yzy bilenem, prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Bagtyýar atly ata atlanyp, stadiondaky müňlerçe tomaşaçynyň şowhunly el çarpmasy astynda tomaşaçylaryň öňünde atly gezim etdi.
Birneme soňra bolsa, türkmen lideri Bagtyýar atly bu mele atdan düşüp, Ak Han atly ak ata münüp, stadionyň aýlawynda ata atlanan beýleki onlarça seýsiň öňüni çekip, uly aýlawda aýlandy.
Baýraklar gowşuryldy
Aşgabadyň etegindäki Ahal-teke açylyk kompeksinde gurnalan bu baýramçylyk çäresiniň dowamynda ahal-teke atlarynyň gözellik bäsleşiginiň jemleýji tapgyry-da geçirildi.
Emin agzalarynyň gelen karary netijesinde bu bäsleşigiň ýeňijisi diýlip Ahalteke atly at yglan edildi we onuň seýsine Türkmenistanyň prezidentiniň baş baýragy hem-de göçme kubok berildi.
Soňra bu baýramçylyk çäresinde Bedew baýramçylygyna gabatlanyp, sungatyň dürli ugurlary boýunça geçirilen konkurslaryň ýeňijileri-de yglan edildi we olara sylaglar gowşuryldy.
Bu baýramçylyk dabarasynyň yzy bilen prezident G.Berdimuhamedow Ahal-teke atçylyk kompeksinde käbir daşary ýurt delegasiýalarynyň wekilleri we daşary ýurtly biznesmenler bilen duşuşyk geçirdi.


text:
Birleşen Ştatlaryň Maliýe ministrligi Eýranyň iň iri aňtaw edarasyny terroristik toparlary goldaýanlykda, adam hukuklaryny bozýanlykda, öz raýatlaryny gazaply basyp ýatyrýan Siriýanyň hökümetini goldaýanlykda aýyplady we oňa garşy sanksiýa girizdi.
Täze düzgünlere görä, Birleşen Ştatlaryň raýatlarynyň Eýranyň Aňtaw we howpsuzlyk ministrligi bilen haýsydyr bir maliýe hasaplaşyklaryny geçirmegi gadagan .
Şonuň ýaly-da, Eýranyň bu ministrliginiň Amerikadaky islendik emläk bähbitlerine böwet goýulýar. Şol ministrligiň ähli agzalarynyň Birleşen Ştatlara sapary gadagan edilýär.
Amerikanyň Döwlet sekretarynyň terrorizm we maliýe aňtawy boýunça kömekçisi Deýwid Koheniň beýanatyna görä, Eýranyň Aňtaw we howpsuzlyk ministrligi “terroristik toparlary, şol sanda “Al-Kaýdany”, Yrakdaky “Al-Kaýdany”, “Hizbullahy” we “Hamasy” goldap, ýurduň döwlet syýasaty hökmünde Tähranyň terrorizme howandarlyk edýändigini ýene-de bir gezek görkezýär”.


text:
Aşgabat, 25.02.2015. «Türkmenportal».
Belli türkmen hünärmeni Gurban Berdiýewiň ýolbaşçylyk edýän «Rostowy» Russiýanyň çempionatynyň ikinji ýarymyna taýýarlygyň çäklerinde geçirýän duşuşyklarynda şowly çykyş edýär.
Şu günler Don boýundaky şäherden bolan topar Türkiýäniň Belek şäherinde geçýän okuw-türgenleşik ýygnanyşygynyň çäklerinde iki duşuşyk geçirip, olaryň ikisini hem ýeňişli tamamlady.
«Rostow» ilkinji oýunda Özbegistanyň «Gyzylgumundan» 4:0 hasabynda üstün çykdy. Ikinji duşuşykda Gazagystanyň «Atyrauna» garşy geçirildi. Ýeri gelende bellesek, «Rostowyň» baş tälimçisi Gurban Berdiýew bilen «Atyraunyň» baş tälimçisi Wladimir Nikitenko türkmen futbolynyň uçurymlarydyr. Olar ilki Aşgabadyň «Stroitelinde», soňra Alma-Atanyň «Kaýratynda» bile oýnapdylar. Duşuşyk barada aýtsak, ol 14:0 hasabynda rostowlylaryň peýdasyna tamamlandy.
Russiýanyň çempionatynda soňky orunda barýan «Rostow» gyşky arakesmeden soň, öz ilkinji duşuşygyny 8-nji martda Moskwanyň «Lokomotiwine» garşy geçirer.


text:
Şu gün Sudanda ýakynda bolan saýlawlarda ýene-de prezidentlige saýlanan Omar al-Başiriň inaugrasiýasy bolar.
Al-Başir garşysyna Halkara jenaýat sudy tarapyndan günä bildirilen, iş başyndaky ýeke-täk prezidentdir.
Sudanyň prezidentine Darfur prowinsiýasyndaky konflikt wagty edilen harby jenaýatlarda günä bildirilýär.
Ýakynda Halkara sudy Darfurda ilatyň garşysyna genosidi gurnamakda aýyplanýan beýleki iki adamyň berilmegini gazanmak üçin Sudana gysyş etmek haýyşy bilen BMG-nyň Howpsuzlyk Geňeşine ýüz tutdy.
Sud bilen hyzmatdaşlyk etmejekdigini Al-Başir köp aýtdy.


text:
Soňky ýyllarda Türkmenistanda gurulýan ýaşaýyş jaýlaryň käbirleriniň diwarlarynda az salymdan soň jaýryklaryň, opruklaryň emele gelýändigi habar berilýär. Hat-da käbir köpgatly ýaşaýyş jaýlaryň golaýynda uly göwrümli jaýryklaryň hem göze ilýändigi bellenilýär.
Eýsem, jaýlaryň diwarlarynda opruklaryň, olaryň golaýynda jaýryklaryň emele gelmegine näme sebäp bolýar?
Azatlyk Radiosy bu sorag bilen gyzyklanyp, Türkmenistanda gurluşyk işleri bilen meşgullanan özüni Ýylmaz diýip tanyşdyran türkiýeli gurluşykçy bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi aşakdaky düwmä basyp diňläp bilersiňiz.


text:
Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew duşenbe güni syýasy partiýalary hasaba almagyň düzgünlerini ýeňilleşdirmek we beýleki syýasy reformalar barada maslahatlaşmak üçin oppozisiýa liderleri bilen duşuşdy.
Medwedew hasaba alynmakdan boýun gaçyrylan partiýalaryň wekilleri, şol sanda dekabrdaky parlament saýlawlarynda ýol berildi diýilýän bidüzgünçiliklere garşy köpçülikleýin demonstrasiýalary gurnamaga kömek eden adamlar bilen duşuşdy.
On müňlerçe adamy köçelere çykaran protestler premýer-ministr Wladimir Putiniň 4-nji martda gaýtadan prezident bolmak barada edýän tagallalaryna hem şübhe döretdi.
Putin bilen Medwedew, görnüşinden protestçileri köşeşdirmek niýeti bilen, has köp syýasy bäsleşige ýol açmak üçin käbir reformalary teklip etdi.
Duşenbe güni bolan duşuşyk Kremliň dekabrda başlan protestlerden bäri oppozisiýa bilen geçiren ilkinji ýokary derejeli göni gepleşigi diýlip bilinýär.
Prezidentiň Moskwanyň daşyndaky Gorkidäki jaýynda bolan duşuşyga gatnaşan oppozisiýa liderleriniň arasynda weteran liberal we premýer-ministriň orunbasary bolup işlän Boris Nemsow, liberal syýasatçy Wladimir Ryžkow, çep ganat lideri Sergeý Udaltsow we Kremliň beýleki tankytçylary bar.
“Ideallykdan daş bolan” syýasy sistema
Medwedew duşuşygyň başynda özüniň “ideallykdan daş bolan” syýasy sistema barada maslahat etmek isländigini aýtdy:
—Biziň syýasy sistemamyz ideallykdan daş we şu ýerdäki adamlaryň köpüsi ony tankyt edýär we käte gaty berk tankytlaýar. Şol bir wagtda ony çalyşmak üçin umumy kabul edilen garaýşa daýanylsa gowy bolardy. Meniň pikirimçe, muny amala aşyrmagyň wagty gelip ýetdi.
Orsýetiň metbugat habarlarynda oppozisiýa liderleriniň Medwedewe protestçileriň talaplaryna esaslanýan syýasy özgerişliklere çagyrýan rezolýusiýany gowşurandyklary aýdylýar.
Interfaks habar gullugynyň ýazmagyna görä, bu tekst prezident tarapyndan teklip edilýän we Döwlet Dumasyna tabşyrylan reforma taslamalarynyň syýasy durmuşyň hakyky demokratlaşdyrylmagyny kepillendirmeýändigini we onuň propaganda ýokundyly imitasiýadygyny aýdýar.
Nemsow duşuşykdan öň özleriniň oppozisiýa tarapyndan syýasy tussag diýlip atlandyrylýanlaryň boşadylmagy we prezidentiň üç möhlet prezident bolmagynyň öňüni alýan konstitusiýa düzedişi üçin Medwedewe basyş etjeklerini aýtdy.
Martda boljak saýlawlarda prezident bolmagyna garaşylýan Putin protest liderleri bilen duşuşmak planynyň ýokdugyny aýtdy.
Dalaşgär Putin
Orsýetiň döwlet eýeçiligindäki pikir soraşlygy Putiniň 4-nji martda boljak saýlawlaryň birinji tapgyrynda saýlawçylaryň 58,6 prosentini aljagyny görkezýär.
Orsýetiň jemgyýetçilik pikirlerini öwrenýän VTsIOM ylmy-barlag merkeziniň baş direktory Waleriý Fýodorow duşenbe güni Moskwada bolan metbugat ýygnagynda bu netijeleri yglan edip, şeýle diýdi:
—Wladimir Putin saýlawda 58,6 prosent ses bilen ýeňiş gazanar. Gennadiý Zýuganow 14,8 prosent ses alyp, ikinji orny eýelär. Wladimir Žirinowskiý 9,4 prosent ses bilen üçünji orny alar.
VTsIOM-yň çaklamalary 1,600 adamdan alnan jogaplara esaslanýar.
Iki möhlet prezident bolan Putin 2000-nji ýylda geçen saýlawlarda 53 prosent, 2004-nji ýylyň saýlawlarynda bolsa 71 prosent ses alypdy.
Putin şu aýyň başlarynda özüniň saýlawlarda ikinji tapgyr bilen ýüzbe-ýüz bolmagynyň mümkindigini boýun alyp, beýle ýagdaýyň Orsýetiň syýasy durnuklylygyna howp saljagyny duýdurypdy.


text:
Aşgabat, 2-nji ýanwar. «Türkmenportal».
Angliýanyň çempionatynyň 20-nji tapgyrynda «Tottenhemden» utulan «Çelsi» ýaryş tablisasynda «Mançester Sitiniň» öz yzyndan ýetmegine mümkinçilik döretdi. Mundan ozalky 19 tapgyrda diňe ýekeje gezek ýeňlip gören «Çelsi» üçin bu oýun diýseň şowly başlady. Žoze Mourinýonyň tälim berýänleri ýer eýeleriniň başlangyç hüjümlerini yzyna gaýtaryp, eýýäm 18-nji minutda hasaby açdylar.
Ýöne oýnuň galan böleginde «Tottenhemiň» oýunçylary öz mümkinçiliklerini has oňat peýdalandylar. Netijede, «White Hart Lane» stadionynda geçen London derbisi 5:3 hasabynda meýdança eýeleriniň peýdasyna tamamlandy. 5:3 – «Tottenhem» üçin möwsümdäki iň oňat hasaplaryň biri, emma «Çelsi» üçin juda pes görkeziji. Çünki olar iň soňky gezek 2011-nji ýylda «Arsenal» bilen geçirilen oýunda derwezelerinden 5 pökgini çykarmaly bolupdyrlar.
Şu ýeňlişden soň «Çelsiniň» ozalkysy ýaly 46 utugy bar (20 tapgyrdan soň), olaryň yzýanyndaky orny eýeleýän «Mançester Siti» soňky tapgyrda «Sanderlendi» utup (3:2), toplan utugy boýunça «gök eşikliler» bilen egin deňledi. Şu ýeňişden soň «Tottenhem» 34 utuk bilen 5-nji orna geçdi.
«Çelsi» nobatdaky oýny 10-njy ýanwarda öz meýdançasynda «Nýukasl» bilen geçirer. Şu möwsümde (2014-2015) «pensionerler» («Çelsi» topary «gök eşikliler», ‘pensionerler» diýibem atlandyrylýar) «Tottenhem» bilen geçirilen oýna çenli ýekeje gezek ýeňlipdiler. Şol oýunda «Çelsiden» üstün çykan toparam olaryň nobatdaky bäsdeşi «Nýukasldy».


text:
Muammar Kaddafiniň tarapdarlarynyň metbugat wekili gozgalaňçylaryň eden soňky duýduryşyny ret edýändiklerini aýtdy.
Mundan öň liwiýaly gozgalaňçylar Muammar Kaddafiniň tarapdarlaryndan hepdäniň şenbe gününe çenli ýaraglaryny taşlamagy talap edip, eger-de şeýle edilmese, hüjüme başlajakdyklaryny duýdurypdylar.
Kaddafiniň metbugat wekili Moussa Ibrahim AP habar agentligine “hiç bir özüni sylaýan millet ýaragly toparlaryň duýduryşyny kabul etmez” diýdi.
Liwiýanyň gozgalaňçylarynyň Milli geçiş geňeşiniň başlygy Mustafa Abdel Jalil duýduryşy sişenbe güni edipdi: “Resmi Oraza baýramynyň tamamlanmagy bilen bu mümkinçilik hem gutarar. Eger-de şenbe gününe çenli Kaddafiniň tarapdarlarynyň parahat görnüşde bize boýun bolup başlanyna hiç bir yşarat bolmasa, onda biz muny harby güýç bilen gazanmaly bolarys. Biz muny amala aşyrmagy islemeýäris, ýöne biziň mundan artyk garaşmaga wagtymyz ýok”.
Bu duýduryş esasan Kaddafiniň Sirte şäherindäki tarapdarlaryna gönükdirilendi. Sirte Kaddafiniň dogduk ýeri bolup, ol paýtagt Tripoliden 360 km gündogarda ýerleşýär. Sirte ygrarly güýçleriň gözegçiligindäki iň soňky möhüm berkitmeleriň biri hasaplanýar.
Gowşan habarlara görä, soňky günleriň dowamynda, gozgalaňçylaryň liderleri şäheri parahat ýagdaýda tabşyrmak boýunça taýpa ýolbaşçylary bilen gepleşikler geçiripdirler. Käbir resmileriň pikiriçe, şäheri eýelemek juda kyn bolar.
Gozgalaňçylaryň öňe süren duýduryşy Kaddafiniň ýurduň merkezindäki we günortasyndaky berkitmelerine, şol sanda Sabha şäherine hem degişlidir.
Mart aýyndan bäri gozgalaňçylary howadan goldaýan NATO-nyň berýän maglumatyna görä, ýaranlyk Sirte şäherini nyşanada saklamagyny dowam etdirýär.
Maşgalasy Alžirde
Bu aralykda Kaddafiniň aýaly we üç çagasy, şol sanda uly ogly Muhammad al-Kaddafi, goňşy Alžire geçdiler. Alžiriň Daşary işler ministrliginiň beren maglumatyna görä, Kaddafiniň ikinji aýaly Safia Frakaş, 34 ýaşly gyzy Aýeşa, şeýle-de iki ogly Muhammet hem Hannibal Alžire duşenbe güni geçipdirler.
Sişenbe güni Aýeşa Kaddafiniň gyzjagazy doguldy diýip, Alžiriň Saglyk ministrligi habar berdi. Alžiriň BMG-däki ilçisiniň aýtmagyna görä, Kaddafiniň maşgalasyna “gumanitar matlaplardan ugur alnyp”, ýurda girmäge rugsat berlipdir.
Gozgalaňçylar Alžirden olaryň yzyna berilmegini soradylar. Emma Alžir Liwiýanyň Milli geçiş geňeşini bu ýurduň kanuny häkimiýeti hökmünde ykrar etmändi.
Kaddafiniň nirededigi henize çenli belli däl. Tassyklanmadyk maglumatlara görä, onuň Sabha ýa-da Bani Walid şäherleriniň birinde bolmagy mümkin.
Kaddafi, onuň ogly Saif al-Islam we aňtaw gullugynyň başlygy Abdullah al-Senussi adamzada garşy jenaýat etmekde aýyplanyp, Halkara Jenaýat Sudy tarapyndan hem gözlenýärler.
Şol bir wagtda Kaddafiniň iki ogly biri-biriniňkiden tapawutly audioçykyşlary etdiler. Audioýazgylaryň birinde Saif al-Islam gozgalaňçylary Sirte şäherine hüjüm etmezlige çagyrýar. Onuň sözlerine görä, ol ýerde “20 müň töweregi ýaragly adam bolup, olar göreşmäge taýýar”.
Kaddafiniň başga bir ogly Saad bolsa, gandöküşikligi duruzmak üçin Liwiýanyň Milli geçiş geňeşi bilen habarlaşandygyny aýtdy.


text:
Dünýä liderleri BMG-niň baş edarasynda Baş Assambleýanyň ýyllyk sessiýasyna başlaýarlar.
Bu gün çykyş etjekleriň arasynda Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama, Fransiýanyň prezidenti Fransua Olland dagy bar.
Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejat Baş Assambleýanyň öňüsyrasynda BMG-niň Howpsuzlyk geňeşini Ysraýylyň ýadro ýaraglaryny goramakda ýazgardy.
Ysraýyl Orta Gündogarda ýadro ýaragy bolan ýeke-täk ýurt diýip güman edilýär, emma ol öz ýadro mümkinçiliklerini açmaýar.
Şeýle-de Ahmedinejat Eýran özüni goramak üçin Ysraýylyň islendik hüjümine garşy durmaga taýýar diýdi we ýewreý döwletiniň Orta Gündogarda “kökleriniň” ýokdugyny, onuň “ýok edilip” bilinjegini sözüne goşdy.
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun ýekşenbe güni Ahmedinejat bilen duşuşanda, oňa öjükdiriji ritorikanyň howpludygyny duýdurdy.


text:
Türkmenistanda 1991-nji ýyldan bäri Ilkinji gezek iki partiýanyň gatnaşmagynda parlament saýlawlary geçirildi.
Emma ses berişlikde hakyky bäsdeşlik bolmady. Häkimiýet başyndaky Demokratik partiýasynyň we Senagatçylar hem telekeçiler partiýasynyň, şeýle-de saýlawlara kandidat hökmünde gatnaşan beýleki dalaşgärleriň ählisi prezident G.Berdimuhamedowa wepalylykda kasam etdiler.
15-nji dekabrda bolan parlament saýlawlaryna ilkinji gezek ÝHHG-niň Parlament Assambleýasynyň delegasiýasy syn etdi. ÝHHG-niň Parlament Assambleýasynyň hem Demokratik institutlary we adam hukuklary boýunça edarasynyň gözegçileri saýlawlar barada öz resmi hasabatlarynyň 2014-nji ýylyň fewral aýyndan bäri berilmejegini aýtdylar.
Türkmenistanyň Saýlawlary we referendumlary geçirmek boýunça merkezi komissiýasy saýlaw üçastoklarynyň ýapylmagyna bir sagat galanda ses berijileriň gatnaşyk derejesiniň 88% çemesi bolandygyny aýtdy. Ilkinji netijeleriň duşenbe güni irden yglan edilmegine garaşylýar.


text:
Çarşenbe güni Gresiýanyň birnäçe şäherinde on müňlerçe adam döwletiň pul tygşytlaýyş syýasatyna garşy gahar-gazap bildirip, protest demonstrasiýasyna çykdy.
Şu hepde Gresiýanyň parlamenti býujeti has-da tygşytlamak meselesi boýunça ýene nobatdaky gezek ses berişlik geçirer diýlip garaşylýar.
Çarşenbe güni ýerli polisiýa ýurduň paýtagty Afinyda 70 müň töweregi adamyň parlamentiň binasynyň öňüne proteste ýygnanandygyny habar berdi. Gresiýadaky iň uly profsoýuz guramalarynyň ikisi öz işgärleriniň 48 sagatlyk iş taşlaýyş yglan edýändigini mälim etdi.
Ýewropa Bileleşigi bilen Halkara pul gaznasy Gresiýa berýän karzlarynyň ödelmegi üçin bu ýurtdan öz býujetini tygşytlamaklygy talap edýär.