text:
XVI asyryň başlarynda Antwerpen we Lion şäherlerinde biržalar açyldy.
Antwerpen biržasy. Antwerpen halkara söwda merkezi bolupdyr. Ol ýerde dürli alyş çalyş bilen meşgullanýanlar, süýthorlar, baý we mekir adamlar jemlenipdir. Olar golland hökümetiniň we aýratyn şäherleriň, şeýle hem fransuz, ispan, portugal, iňlis korollarynyň wekselleri, karz borçlary bilen söwdalaşypdyrlar. XVI asyryň birinji ýarymynda bu ýerde eýýäm karzlara köpçülikleýin ýazylmak we gymmatly kagyzlaryň bahasyny kesgitlemek bolup geçýär, şeýle hem ilkinji dellallar1- gymmatly kagyzlaryň aluw-satuwyndaky dellallar ýüze çykýarlar. Antwerpen biržasynyň gülläp ösen döwri gysgawagtlaýyn bolupdyr. 1567-nji ýylda ispan gersogy Alboý tarapyndan Antwerpeniň basylyp alynmagyndan we talanmagyndan soň, Ispaniýa bilen Gollandiýanyň arasyndaky uruş döwründe Antwerpen biržasy pese gaçdy. Muňa XVI asyryň iň soňunda ispan we fransuz monarhlarynyň karz boýunça töleglerini kesendikleri üçin bolup geçen iri birža howsalasy heläkçilige hem täsir etdi. Bu döwürde uly bolmadyk dolanşyk Liondaky biržada saklanyp galypdy. Ol demirgazygy artyklmaçlygyndan we Amsterdamyň tanymal deňiz söwdasyndan mahrum eden kataklizm tarapyndan gowşak degilipdi.
Ilkinji dellallar hemmetaraplaýyn alanyňda terjimeçiler boldular.Olar gelýän täjirlere ýerli ilat bilen gürleşmäge kömek etdiler. Sank-Peterburg biržasynyň ilkinji dellallarynyň terjimeçiler bolandygy islendik halatda hakykydyr.
Amsterdam biržasy. XVII asyrda halkara birža dolanşygynyň merkezi Amsterdamda ýerleşdirilipdi. Bu döwürde Gollandiýada kolonial söwda we manifakturalaryň, fabrikleriň ösüşine esaslanýan okgunly ykdysady ösüş bolup geçipdi. Birinjiden, birža amallarynyň Amsterdamda jemlenmegi ýurduň şol döwürde iň iri söwda-senagat we kolonial döwlet bolmagyna täsir etdi. Ikinjiden, ol ýerde esasy haryt, pul we karz dolanşyklary jemlendi. üçünjiden, Amsterdamyň ýokary galmagyna şäherde ilkinji paýdarlar jemgyýetleriniň we paýnamalar bilen amallary geçirmek üçin amatly söwda meýdançasynyň açylmagy ýardam etdi. Dördünjiden, şol wagtda banklaryň sany juda köpeldi we çalt baýamak isleýänleriň sany hem artdy, şol maksat bilen birža ýüz tutan hususy maýadarlaryň köp sanlysy ýüze çykdy.Şeýlelikde, Ost-Ind paýdarlar kompaniýasy 1602-nji ýylda döredildi,
Aziýada kolonial işine 21 ýyllyk monopoliýa aldy. Ol paýnamalaryň goýberlişini we olar bilen biržada söwda etmegi guramagy ýola goýan ilkinji köpmilletli kompaniýa boldy. Kompaniýa 200 ýyla golaý ýaşady we hemişe öz paýdarlara ýyllyk hasapdan 18% dwidentleri töledi, emma 1800-nji ýylda bankrota düşdi. Müňlerçe adamlar paýnamalar bilen geçirilýän amallarda baýadylar we garyp düşdüler.
Amsterdam biržasynda bahasy kesgitlenen gymmatly kagyzlaryň ýaýrawy kem-kemden giňedi. 1622-nji ýylda täzeden döredilen West-Ind kompaniýasynyň paýnamalary satuwa girdiler, 1672-nji ýylda bolsa döwlet obligasiýalary, ýagny, golland döwlet karzlary, birža söwdasynyň obýekti boldular. ”Fond biržasy” adalgasynyň ýüze çykmagy hem hut şu döwre degişlidir. XVIII asyryň ortalaryna Amsterdam biržasynda gymmatly kagyzlaryň 44-a, şol asyryň ahyryna çenli bolsa 100-e golaýynyň bahasy kesgitlenildi1. Şol döwürde birža oýny we birža agzalary üçin düzgünler boýunça ilkinji ýazuw gollanmasy ýüze çykdy.
Amsterdam fond biržasynda kapitalistik birža dolanyşygynyň tehniki we guramaçylyk esaslary goýuldy. Nagt hasaplaşyk, ýagny gymmatly kagyzlaryň haýal etmän satyjydan alyja geçmegi üçin ylalaşyklar bilen bir hatarda, bu tölegleri ylalaşyk baglaşylan pursatyndan belli bir wagtyň dowamynda amala aşyrmak üçin hem ylalaşyklar baglaşylýar. Hut şonuň üçin hem köp adamlar Amsterdam biržasyny bu sözüň doly manysyndaky ilkinji fond biržasy hasaplaýarlar.
London fond biržasy. XVIII asyrda London fond biržasy iri fond biržasy boldy.Şol wagta çenli Londonda diňe üç kompaniýanyň paýnamalary aýlanýardy- Ost-Ind, Afrikan (gullar bilen söwdalaşýan) we Gussono (Demirgazyk Amerikada söwdalaşýan). XVII asyryň ahyrynda Angliýada Iňlis banky döredildi, köpsanly paýnamalar söwda senagat kompaniýalary ýüze çykdy, döwlet karzlarynyň obligasiýalary goýberildi. Netijede gymmatly kagyzlaryň aýlanşygy has artdy. Fond biržalarynda amallaryň aýratyn batly ösüşi 1711-nji ýyldan soň bolup geçdi. Şoňa görä-de, Günorta-Okean söwda kompaniýasynyň guramasy gymmatly kagyzlaryň söwdasynyň ösüşini çaltlandyrdy. 1720-nji ýyla çenli kompaniýanyň paýnamalaryň kursy 10 esse ýokarlandy we nominal bahanyň 1050% düzdi. Munuň özi birža bumyna we paýnamalaryň kursuny ýokarlandyrmak we birža düşewündini almak maksady bilen paýdarlar kärhanalara spekulýasiýanyň başlangyjyny girizmeklige getirdi. Şol döwürde bu hadysalar “Grýunderlik” diýlip atlandyryldy.
Synmaklyga (krah) getiren iki ýylyň içinde (1718-1720ý) esaslandyrylan 202 kärhanadan aglabasy çişirilen, köpüsi bolsa fantastiki häsiýete eýe boldular. Mysal üçin, hemişelik dwigateli oýlap tapmak, başga-da, adam saçlarynyň söwdasy üçin paýdarlar jemgyýeti döredildi. Aýa syýahat etmegi guramak üçin kompaniýany
döretmeklik meýilnamalaşdyryldy. 1720-nji ýylda Londonyň fond biržasyndaky spekulýasiýalar synmaklyk (krah) bilen tamamlandy. Oňa iňlis parlamentiniň kabul eden “sabyn köpürjikleri hakynda akty” (Bubble Act) täsir etdi. Oňa laýyklykda 1718-nji ýyldan bäri hökümetden rugsat alman döredilen ähli paýdar jemgyýeti tiz satuwa (likwidasiýa) degişlidirler. Aktyň neşir edilmeginiň yz ýanynda birža howsalasy ýüze çykdy. Diňe bir çişirilen kompaniýalar däl, eýsem (onuň üsti bilen bäsdeşleri aradan aýryp we şonuň bilen birlikde öz amallary üçin kapitalyň akymyny artdyrmaga niýetlenen) Günorta-Okean kompaniýasy hem bankrotlaşdy.
Birža synmagy (krah), birža işini sazlamagyň başlangyjyny goýdy. XVIII asyryň ikinji ýarymynda Londonyň fond biržasynyň guramaçylyk düzümi dikeldildi we 1773-nji ýylda birža işleri birža söwdasy üçin hususy jaýa eýe boldy. Onda ilkinji gezek “Fond biržasy” (Stock Exchange) diýen ýazgy peýda boldy we oňa girmek üçin töleg 6 pens boldy. 1802-nji ýylda Londonyň fond biržasy birža söwdasy üçin ýörite gurulan başga bina göçdi. Şol wagtdan bäri hem ol öz-özüni dolandyrýan ýapyk hususy korporasiýa boldy. Birža girmek hukygyny diňe korporasiýanyň agzalary aldylar; täze agzalar biržanyň hereket edýän iki sany agzasynyň hödürnamasynyň bolmagynda dalaşgär bolmak bilen kabul edilýärdi, biržanyň baştutanlygyna onuň agzalarynyň saýlan topary goýulýardy. Şeýlelikde, häzirki zaman fond biržasy ýüze çykdy.
Eýýäm 1840-njy ýyllarda Welikobritaniýada doly bahaly pullaryň we döwlet kagyz belgileriniň dürli karz dolanşygynyň gurallaryna - çeklere, weksellere, pul serişdeleriniň bank geçirijilerine, obligasiýalara, paýnamalara, renta kagyzlaryna çalyşmagyň ösüş tizligi aýdyň bellenildi. XIX asyryň ortalaryna karz bazarynyň konsentrasiýa we globalizasiýa derejesiniň ýöne bir nobatdaky ösüşi bolup geçmän, eýsem indiden beýläk karzyň wirtual görnüşine geçmegi bilen baglanşykly bolan kapitalyň hereketiniň hil taýdan täze görnüşi ýüze çykdy. Munuň özi karz bazarynyň ösüşiniň öňdäki tapgyryna bolan gatnaşykda täzelikdi. Bu hadysa karzyň we pul kapitalynyň maddy önümçilikden we söwdadan üzňeleşmeginiň täsiri bilen bolup geçdi.Karz we pul kapitaly ösüşiň özbaşdak, içki kanunalaýyklyklary bilen iri-wirtual derejä öwrüldi. Muňa çenli olaryň XIX asyryň ortalaryna gutarnykly resmileşdirilen wirtuallaşmagynyň diňe ösüş ugry bellenipdi. Bu döwre çenli şeýle kapitallaryň dislokasiýasynyň esasy orny bellenildi.
Öz wagtynda diňe bir marksistik edebiýatlarda däl, eýsem liberal düşünjeli buržuaz ylmy barlagçylarynda “galp kapital” düşünjesi ykrar edildi. Onuň aýlawyna fabrikleriň we zawodlaryň, haryt gorlarynyň, maşyn we enjamlaryň, altyn we pullaryň (hakyky kapital) kapitaly däl-de, maddy aktiwleriň gymmatly kagyzlardaky şöhlelenmesini girizdiler. Bularyň iň soňkusy özbaşdak ýaşaýyşa eýe boldular, olaryň dolanşygy bolsa hakyky kapitalyň hereketinden üzňeleşdi. Munuň özi gymmatly kagyzlaryň görnüşinde ýüzleýdi. Maliýe-karz gurallarynyň resmi we resmi däl (elektron faýl görnüşinde) görnüşde dolanşygynyň häzirki zaman tapgyry olaryň öňki ýagdaýyndan - galp kapitaldan düýpli tapawutlanýar. Entäk 20 ýyl mundan ozal gymmatly kagyzlaryň nagt däl görnüşde bolmagy ýörite bellige alyjylarda saklanýan aýratyn kitaplardaky ýazgylarda aňladyldy. Häzirki wagtda resminama dolanşygyny guramagyň nagt däl görnüşi öz tebigaty boýunça köplenç elektron ýazgylara esaslanýar. Wirtual ýagdaý galp kapitaldan çäklendirmeleri (territorial we wagtlaýyn) doly aýyrýar. Oňa köpüsi ýönekeý kagyz resminamalaryna däl-de, maglumat kosmopolitik kategoriýalara degişli bolan ýokarlandyrlan hereketi we täze elementleri berýär. Gymmatly kagyzlar ýyldyrym çaltlygynda ýer şarynyň dürli künjündäki islendik tutuja ýerleşmek mümkinçiligine eýe boldy.
XIX asyryň ortalaryna çenli London diňe bir uly Britan imperiýasynyň däl, eýsem Ýewropanyň we Amerikanyň köp kontinental ýurtlarynyň ähli erkin pul serişdeleriniň jemlenýän ýerine öwrüldi. London halkara bankir, onuň bazary bolsa bütün dünýäniň kapitallarynyň merkezi bazary boldy.Londonyň dünýäniň maliýe merkezine öwrülmegine iňlis walýutasynyň – funt sterling - 100 ýyla golaý (XIX asyryň ortalaryndan XX asyryň ortalaryna çenli) liderligini saklan umumy ykrar edilen dünýä walýutasy bolmagyna hem ýardam etdi. Muňa garamazdan XIX asyryň ikinji ýarymyndan birža hereketi diňe bir Londonyň fond biržasy bilen çäklenmedi. Ol köp ýurtlarda ösüşe we dürli görnüşlere eýe boldy.
Köpsanly tanymal adamlar, şol sanda diplomatlar, ýazyjylar we gymmatyň zähmet nazaryýetini esaslandyryjylar Londonyň fond biržasynda oýnamak bilen, özlerine maýalyk (kapital) döredýärdiler. Olardan XIX asyryň birinji ýarymynda iň tanymal sypatlaryň biri diplomat Ý.W. Taleýran (1749-1838ý) boldy. Diplomatyň işi Londonda “insaýder” habarlaryny ulanmagyň göreldesi boldy. 1830-njy ýyllarda ol özüniň wezipe ýagdaýyndan peýdalanyp kompaniýalaryň we hökümetiň işi baradaky maglumatlary anyklap, öz kömekçisi L. Monronyň üsti bilen biržada geleşikleri amala aşyrýardy. Taleýranyň ömrüniň ahyrynda onuň baýlyk ýagdaýy Ýewropada iň irileriň biri hökmünde bahalandyryldy.
Başga bir mysal Džon Lo (1671-1729) bolup, ol “Lo ulgamyny“ esaslandyryjydyr. Bu ulgam önümçilige we söwda zeper ýetirýän karzyň, banklaryň, biržalaryň we birža oýunlarynyň arşa göterilmeginde gurulandyr. Köp adamlar Dž. Lo bilen Dž.Keýnsiň arasyndaky mistiki meňzeşligi tapýarlar. Ony köplenç “inflýasiýanyň atasy”, “karzyň jadygöýi” we “beýik birža spekulýanty” diýip atlandyrýarlar. Ol karzlaryň, kagyz pullaryň we birža oýunlarynyň kömegi bilen hemişelik gülläp ösüşe eýe bolmaklygy umyt edýärdi. Lo öz emlägini iki kompaniýanyň paýnamalary arkaly, birža oýunlarynyň netijesinde döretdi we köpeltdi. Bu kompaniýalara 1716-njy ýylda arzan karzlary berýän “Ähliumumy bank” (Pariž) we 1717-nji ýylda “Indiýa Kompaniýasy” (kähalatda ony “Missisipi kompaniýasy” diýip hem atlandyrylýardy - sebäbi ol ilkibaşda şol döwürde Fransiýa degişli bolan Missisipi derýasynyň basseýnini özleşdirmek üçin döredilipdi) degişlidir.
Nýu-Ýorkdaky gazna biržasy 1790 ýyllarda emele geldi. Şol wagt Amerikanyň Birleşen Ştatlary ýaş, çalt ösýän döwletdi. Onuň ilaty Demirgazyk Amerikanyň Gündogar kenar ýakasynda ýerleşen 14 sany ştatda ýaşan 4 mln. adamdy. Nýu-Ýork prowinsial şäher bolup, Boston we Filadelfiýadan soň ululygy boýunça üçünji ýeri tutýar. Ilkinji söwda üçin elýeterli gymmatly kagyzlar garaşsyzlyk urşunyň netijesinde emele gelen 80 millionlyk bergini maliýeleşdirmek üçin çykarylan hökümet obligasiýalary boldy. 1790 ýyllarda döwletde 300-den köpräk paýdarlar jemgyýetleri döredildi. Olaryň köpüsiniň paýnamalary biržalarda aýlanýardy.
1792 ýylda 24 sany dellal öz aralarynda ylalaşyp, bir umumy komission haky barada gepleşip, ýörite şertnama gol çekdiler. Biržanyň listinginde ilkinji kompaniýa hökmünde Nýu-Ýorkyň banky çykyş etdi. 1817 ýylda dellallar New York Stock and Exchange Board (Nýu-Ýorkyň birža we alyş-çalyş guramasyny) döretdiler we biržanyň ilkinji düzgünnamasyny kabul etdiler. 1835 ýylda söwdanyň ortaça gündeki möçberi 8,5 müň paýnama ýetdi. 1863 ýylda biržanyň adyny Nýu-Ýork gazna biržasyna çalyşdylar. Birža başdan diýen ýaly umumy milli gurama hökmünde gurulýardy. Häzirki zaman ady bellenilen badyna biržanyň ýolbaşçylary we dellallary özleriniň halkara gatnaşyklaryny berkitdiler we birnäçe Ýewropa biržalary hem öňdebaryjy daşary ýurt dellallaryň edaralary we banklary bilen işjeň hyzmatdaşlygy ýola goýdular. 1880 ýyllarda Sankt-Peterburgdaky birža bilen hyzmatdaşlyk gurnalyp, XX asyryň başynda bolsa rus kompaniýalar bilen baglanyşykly ilkinji kagyzlar (depozitar dilhatlary) emele gelýär.
Sankt-Peterburgdaky birža. Russiýa imperiýasynda ilkinji biržany Gollandiýada bolup bu guramany gören Pýotr I-niň başlangyjynda 1703 ýylda Sankt-Peterburgda düýbüni tutdular. Sankt-Peterburg biržasy Ýewropadaky iň köne biržalaryň hataryna girýär. Pýotr I-niň yglan eden Esasy magistriň reglamentinde: “Şäher edarasynyň golaýynda, daşary ýurtdaky söwda şäherleriň nusgasynda biržalary, gämileriň gelmegi hem göýberilmegi we söwda baradaky sanawnamalar üçin, şeýle hem olarda täjirlere öz söwdasyny guramak üçin we weksellerini düzetmek üçin duşuşar ýaly gurmaly” diýip buýrulýardy1. Dogrusyny aýdaňda, Sankt-Peterburg biržasy söwda birža hökmünde emele geldi. Gazna wezipeleri biržada diňe XIX asyryň soňky üçden bir böleginde berkidildi, XX asyryň başynda bolsa resmi suratda biržanyň gazna bölümi döredildi we diňe şondan soň ol gazna biržasyna öwrüldi.
Tutuş XVIII asyryň dowamynda döwletiň ykdysadyýetinde birža örän ujypsyz orny tutýardy, bu bolsa onuň emeli döredilmegi bilen düşündirilýärdi (içerki şertleri we talaplary ýetişmese-de, kesekiniň tejribesi alyndy). Şol wagt söwda marşrutlaryň çatryklarynda we harytlara bolan köpçülikleýin islegiň ýerlerinde tebigy şertlerde gurnalýan ýarmarkalar we bazarlar köp duşýardy. Käbir ýarmarkalar entek ilkinji knýazlar tarapyndan döredildi we, adatça, derýä gämileriň we baržalaryň geçýän ýollarynda ýerleşdirýärdiler. Iň belli ýarmarkalar Nižniý Nowgorodyň, Muromyň ýarmarkalarydy, şeýle hem Rybinskdäki galla ýarmarkasydy. Şol ýerden harytlar tutuş Ýewropa iberilýärdi.
Pýotr I döwründe umumy bütin russiýa bazary ýokdy, ol diňe indiki asyrda emele gelip başlady, paýdarlar kompaniýalar hem entek ýokdy (Pýotr I döwlet manufakturalary we dag zawodlary ornaşdyrdy), döwlet bergisi obligasiýa görnüşinde hem ýokdy. Obligasiýalaryň bazary diňe Ýekaterina II-den soň emele gelip ugrady. Ol ilkinji bolup daşary ýurtdaky banklary daşky berginiň üstünden işlemek üçin çagyrdy. Içerki dolanyşykda bolsa obligasiýalar ondan hem giç – XIX asyrda ýüze çykdy. Şeýlelikde, gazna biržasyna gerek bolan söwda gurallary biržanyň guramagyndan bir ýarym asyr geçen soň emele geldi.
XVIII asyrda birža daşary ýurt we watandaky söwdagärleriň daşary ýurtdan getirilen harytlary satmak we watandaky hrytlary deňiz bilen ugratmak üçin duşuşylýan ýer hökmünde hyzmat edýärdi. Edil biržanyň ýanynda amatly gämi duralgasy, suwuň inişi we harytlary kabul etmek üçin ýöriteleşdirilen ammarlar ýerleşýärdi. Bularyň ählisi Wasiliý adasynyň burnunda ýerleşýärdi. Ol ýerde ýokarda şuwagt hem gämileriň rostwerkleri bilen we baýramçylyklarda ýakylýan alawlar bilen iki sany sütün şaherlileri we Demirgazyk Palmiranyň myhmanlaryny garş edýär.
Ýuwaş-ýuwaşdan biržada harytlar bilen bir hatarda daşary ýurtlaryň walýutasyny söwda edip başladylar. Bu haryt dolanşygyny üpjün etmek üçin zerurdy. Başda söwdanyň zady hökmünde diňe daşary ýurt şaýlary çykyş edýärdi, emma XIX asyryň başyna çenli daşary ýurt kagyz pullary, şeýle hem walýuta wekselleri söwda girizildi.
1805-1815-nji ýyllarda Wasiliý adasynyň burnunda agaç ammarlaryň we uly bolmadyk traktirli söwda meýdançasynyň ýerinde gurluşykçy J.Tom de Tomonyň proýekti boýunça rus giçki klassisizmiň stilinde Sankt-Peterburg biržasynyň gözel ymaraty guruldy. Ol ymarat şu güne çenli saklanyp galdy – onuň içinde şu wagt Merkezi harby-deňiz muzeýi ýerleşýär. Söwda zalyň uzynlygy 41 metrden köpdi, giňligi bolsa – 21 metrdi (100 ýyldan diýen ýaly soňra gurulan Nýu-Ýork gazna biržasynyň täze binasynyň söwda zaly ondan biraz ulurakdy – 45 metr 35 metre). Inli penjireler zalda ýeterlikli ýagtylmany üpjün edýärdiler2. Nikolaý I-niň dolandyrýan döwri Birža dellallar we Birža komiteti baradaky kanun (1831ý.) we biržanyň düzgünnamasy (1832ý. 5 oktýabry) tassyklanyldy.
1796-nji ýylda döwletde ikinji birža – Odessadaky Birža emele geldi. Soňra esasy söwda merkezlerde hem biržalar döredildi: 1816ý. – Warşawada, 1837ý. – Moskwada, 1842ý. – Rybinskde, 1848ý. – Nižniý Nowgorodda. Täze biržalar tebigy şertlerde söwda islegleri kanagatlandyrmak üçin ýerli we gelen söwdagärleriň ylalaşygy netijesinde emele gelýärdiler. Moskwadaky we Rybinskdäki biržalary döretmekde Sankt-Peterburg biržasynyň düzgünnamasynyň nusgasyny göçürip alan we ony döretmäge ýardam eden ýerli general-gubernatorlar belli orny eýeleýärler. Olar hem biržanyň maksatlary üçin jaýlary berdiler we olary bejertdiler. 1916-nji ýyla ýetip, Russiýada 80 biržalara golaý bardy, olaryň köpüsi bolsa (59 sany) örän gysga wagtda (1904-nji ýyldan 1916-nji ýyla çenli) döredildi.
Ilkibaşda biržalarda gymmatly kagyzlar bilen işleşmek, döwlet bergisiniň döremegi we ösmegi bilen baglydy. XX asyryň başyna çenli biržalaryň köpüsinde, esasan, çöregi we şekeri, Demirgazykda bolsa hem sütügi, agajy satýardylar. Diňe Sankt-Peterburgdaky birža şol wagta ýetip gazna biržasyna öwrüldi. Söwdanyň esasy möçberi edaralaryň paýnamalary, demir ýollaryň obligasiýalary we döwlet bergisi bilen geçip başlady. 1901-nji ýylda hökümet Sankt-Peterburg biržanyň gazna bölümi üçin düzgünleri kabul etdi, olar gazna biržasynyň taryhynyň başyny başladylar. Täze düzgünler Russiýada uly birža özgertmeleriň geçirilýändigi tassyklaýardylar we Sankt-Peterburgda gymmatly kagyzlaryň iň uly guramaçylykly halkara bazary esaslandyrmaga ýardam edýärdiler. Ondan soňra döredilýän kärhanalaryň paýnamalaryny, şeýle hem bergidarlyk borçnamalary satmak aýry-aýry sebit biržalarda hem ýaýrapdyr. 1828-nji ýylda esaslandyrylan, Birinji Jahan urşundan öň edil paýtagtdaky birža ýalak gazna biržasy bolan Moskwadaky birža aýratyn üstünliklere eýe boldy. Ol diňe bir Moskwadaky däl-de, eýsem sebitdäki paýdarlar jemgyýetleriň köpüsiniň, aýratyn hem banklarynyň gymmatly kagyzlaryň dolanyşygyny jemledi. 1915-nji ýylda biržanyň 402 agzasy bardy, şol sanda 82 özbaşdak telekeçi, 62 söwda öý, 242 bileleşik we paýdarlar jemgyýet. 1913-nji ýylda biržadaky döwlet obligasiýalaryň dolanyşygy 11,7 mlrd.rub., 40 sany paýdarlar jemgyýetleriň paýnamalaryň dolanyşygy – 800 mln.rub., 29 banklaryň paýnamalaryň dolanyňygy – 500 mln.rub. deň boldy.
Birža zallarynyň möhüm meseleleri çözmek üçin ulanylmagy seýrek däldi, dellallar bolda täze kanun taslamalaryň we iş ugurlaryň başlaýjylary hökmünde çykyş edýärdiler. Mysal üçin, 1917-nji ýylyň maý aýynda Petrograd biržasynyň binasynda (urşuň başynda Sankt-Peterburg biržasynyň adyny Petrograd biržasyna çalyşdylar) köp adamly ýygnak geçirildi. Onda döwletiň ykdysady gurluşyndaky sosial özgeriş baradaky soraglar, şeýle hem Palestinany koloniýalaşdyrmagy we tiz ele almagy maksady bilen onda göçmek baradaky işi maliýeleşdirmek üçin kapitalyň gönükdirmegi ara alynyp maslahatlaşylýardy. Ondan başga-da, iňlis goşunda legiony döretmek baradaky (Jabotinskiýiň maksady) we Ysraýylyň ýerlerini türkleriň agalygyndan azat etmek üçin russiýada ýörite goşunyň döretmegi (I.Trumpeldoryň maksady) baradaky meseleler gozgalýardy2. Ondan öň biržanyň dellallary Russiýada ilkinji saýlawlary maliýeleşdirmäge we agitasiýasyna işjeň gatnaşdylar. Olaryň kömegi bilen senagatçylaryň partiýasyndan deputatlar Duma girip bildiler. 1917 ýylyň Oktýabr rewolýusiýasyndan soň biržada söwda togtamady, ol 1918 ýylyň başyna çenli dowam etdi.
Gymmatly kagyzlaryň hümmeti, harytlaryň bahalarynyň hereketi, emitentler we birža tilsimatlary baradaky birža maglumatlary “Biržanyň wedomostlary” belli rus gazetiň materialynyň esasyny düzýärdiler. Gazet 1861-nji ýyldan 1917-nji ýylyň 6-njy oktýabryna çenli çap edilýärdi. 1893 ýyldan başlap günde iki gazeti çykarmaga geçdiler. Irdenki çapda öten söwda güni barada maglumat berilýärdi, günortan bolsa irdenki sessiýanyň netijeleri ýazylýardy. Birža gazeti günde iki wagtynda diňe bir Sankt-Peterburgda we Moskwada okaman, eýsem Odessanyň, Kiýewiň, Lwowyň, Harkowyň, Warşawanyň, Riganyň, Çernowtsowyň, şeýle hem russiýa imperiýasynyň Ýewropa böleginiň başga uly söwda merkezleriniň söwdagärleri we bankçylary okapdylar. “Biržanyň wedomostlary” bilimli rus intelligensiýasynyň medeni mirasy bolup ugrady. Bu gazetiň sahypalarynda Russiýanyň täzeden gurmaklygyň edebi, syýasy, filosofiki we ykdysady soraglary boýunça jedel edilýärdi.
Gazna biržalar bilen bir hatarda söwda, gämi kireýi, altyn biržalary hem ösýärdi, XX asyrda bolsa deriwatiwleriň biržalary we başgalar hem ösüp ugrady. Biržalarda köp operasiýalar karzlara alyp barýardy we ssuda puluň hereketini teklip edýärdi. Olaryň esasynda alyş-çalyş gurnalýardy, biržanyň harytlary az-azdan karz görnüşe öwrülýärdi, ssuda kapitaly biržalarda paýnamalar we obligasiýalar görnüşinde aýlanýardy, karzlar bolsa stanfartlaşdyrylan karz şertnamalar görnüşe eýe boldylar.
Türkmen döwlet maliýe institutynyň mugallymlary:
Amanowa M, Babaýewa J, Haýdarowa L, Hemraýew D, Nurmedow P.


c: text/html

text:
Shyǵys Qazaqstan men Pavlodar oblystarynda kómir tapshylyǵy qalaı sheshilip jatyr
NUR-SULTAN. QazAqparat – Ortalyq kommýnıkatsııalar qyzmetinde ótken brıfıngide «QTJ júk tasymaldaý» JShS atqarýshy dırektory Nurjan Kelbuǵanov Shyǵys Qazaqstan men Pavlodar oblystarynda kómir tapshylyǵy qalaı sheshilip jatqanyn aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«Atalǵan óńirlerdegi másele boıynsha biz taldaý jasadyq. Óskemen qalasyndaǵy «Toplıvnaıa transportnaıa kompanııa» degen temirjol tuıyǵyna kómir tıeý 110 paıyzǵa oryndalyp jatyr eken. Al Qarajyra kómir kenishinen jospar boıynsha kúnine 8 vagon kómir jóneltilip jatty. Mysaly keshe sol jerden 18 vagon túsirildi. Búgin 19 vagon túsirilip jatyr. Sol tuıyqqa 23 vagon taǵy kele jatyr. ıAǵnı, dál sol jerge kómir jospardan artyq jetkizilip jatyr», - degen «QTJ» ókili Pavlodar oblysynda kómir toapshylyǵy jo ekenin málim etti.
«Pavlodar oblysy boıynsha «Elıt» degen temirjol tuıyǵyna Maıkúbiden tamyz aıynda 24 vagon kómir tıelgen. Qyrkúıekte 54 vagon tıelgen. Ol josparǵa sáıkes. Jańaǵy temirjol tuıyǵynyń usynysy boıynsha tolyq qamtylǵan. Búgin sol tuıyqqa taǵy 40 vagon tıelip jatyr. ıAǵnı jospar boıynsha tıelip jatyr. Sondyqtan, dál osy óńirde alańdaýshylyq bolmaýy kerek. Óıtkeni júk jospar boıynsha tıelip jatyr», - dedi vedomstvo ókili.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ashat Aımaǵambetov Reseıdiń Perm ýnıversıtetindegi atysqa qatysty pikir bildirdi
NUR-SULTAN. QazAqparat – QR Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov Reseıdiń Perm ýnıversıtetindegi atysqa baılanysty pikir bildirdi, dep habarlaıdy QazAqparat mınıstrdiń Facebook-tegi paraqshasyna silteme jasap.
«Perm ýnıversıtetinde atys saldarynan qaza bolǵandardyń týystary men jaqyndaryna kóńil aıtamyn. Zardap shekkenderdiń tezirek saýyǵyp ketýine tilektespin. Qazan qalasyndaǵy terakt kezinde jaqyndary qaza tapqandardyń jan-jaralary áli de jazyla qoıǵan joq. Búgingi oqıǵa jyǵylǵanǵa judyryq bolyp otyr. Bul qaıǵyly oqıǵalar elimizdegi mektepterde, kolledjder men joǵary oqý oryndaryndaǵy qaýipsizdikti kúsheıtýdiń qanshalyqty mańyzdy ekenin kórsetedi. Oqý oryndarynyń árbir basshysy balalardy qorǵaý máselesine basymdyq berýi tıis»,-dep jazdy mınıstr.
Sondaı-aq ol Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev bilim berý uıymdarynyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý qajettiligin atap ótip, bul másele Úkimet otyrysynda egjeı-tegjeıli qaralyp, ákimdikterge tapsyrma berilgendigin jazdy. Sondaı-aq JOO basshylyǵyna oqý korpýstary men jataqhanalarda qaýipsizdikti kúsheıtý kerektigi aıtylǵan.
Bul tapsyrmalar – jabdyqtardy túgendeý, jedel basqarý ortalyǵyna beınekameralardy qosýdy qamtamasyz etý JOO kirý rejımin kúsheıtý jáne tótenshe jaǵdaı týyndaǵan kezde qabyldanatyn is-qımyldar boıynsha sabaqtar ótkizý.
«Qazirgi ýaqytta mınıstrlik basqa memlekettik organdarmen birlesip bilim berý obektileriniń terrorızmge qarsy qorǵalýyn uıymdastyrý boıynsha qujat ázirledi. Osy normatıvti-quqyqtyq aktini talqylaý barysynda 2000-nan astam suraq pen usynys kelip tústi. Bul qujat keıbir azamattardy alańdatatynyn bilemiz. Olar dabyl batyrmalaryn, beınebaqylaý júıesin, týrnıketterdi ornatýǵa jáne tótenshe jaǵdaıdaǵy oqý-jattyǵýlar ótkizýge qarsy ekendigin jazdy.
Men bul erejelerdiń balalarǵa qaýip tóndirmeıtinin, kerisinshe, olardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge jáne mundaı jaǵdaılardyń aldyn alýǵa baǵyttalǵandyǵyn málimdeımin.
Árbir bilim berý uıymynda barlyq qaýipsizdik sharasy qabyldanýy qajet. Ákimdikter bul máseleni keshendi sheshý úshin qosymsha qarajat bólýde.
Atap aıtqanda, beınebaqylaý kamerasyn, kúzet sıgnalızatsııasy men jedel basqarý ortalyǵyna beınekameralardy qosý, ótkizý rejımi uıymdastyrý jáne qaýipsizdik júıesiniń basqa da elementter qarastyrylmaq.
Qyzmetkerler men oqýshylar tehnıkalyq sharalardan bólek, tótenshe jaǵdaı kezindegi is-qımyl alogorıtmin bilý qajet.
Sonymen qatar bilim berý uıymdarynda tárbıe jumysyn kúsheıtý de basty nazarda bolý kerek.
Biz bul máselelerge erekshe kóńil bólemiz»,-deıd Ashat Aımaǵambetov.


text:
Qazaqstanda shamamen 18,8 mln tonna astyq bar – AShM
PAVLODAR. QazAqparat - Ótken jyldan qalǵan astyqty qosa eseptegende, elimizde shamamen 18,8 mln tonna astyq bar. Pavlodar oblysyna jumys saparymen barǵan QR Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Erbol Qarashókeev osylaı málim etti, dep habarlaıdy QazAqparat.
Vedomstvonyń baspasóz qyzmetiniń málimetinshe, QR Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Erbol Qarashókeev oblystaǵy egin jınaý barysymen tanysyp, biraqatar aýyl sharýashylyǵy kásiporyndaryn aralaǵan. Mınıstr óńirge QR Premer-mınıstriniń orynbasary Roman Sklıardyń Pavlodar oblysyna jumys sapary aıasynda delegatsııa quramynda bolǵan.
Erbol Qarashókeev jel generatory júıesiniń jumysymen tanysty. Odan keıin taýarly sút fermasyna, áleýmettik nysandar men ǵylymı zerthanaǵa, oblystaǵy jylyjaı men kókónis qoımalaryna baryp, sharýalarmen kezdesti.
Sondaı-aq, jumys sapary aıasynda E.Qarashókeev kartop, kókónis jáne dándi daqyldar ósirýmen aınalysatyn «Tımýr» sharýa qojalyǵynyń alqaptaryn aralap kórdi.
«Qazirgi ýaqytta elimizde 14,6 mln ga dándi jáne dándi-burshaqty daqyl jınaldy. Ortasha ónimdilik gektaryna 9,3 tsentnerden aınaldy. Ótken jyldan qalǵan astyqty qosa eseptegende, shamamen 18,8 mln tonna astyq bar, onyń 13,3 mln tonnasy bıdaı. Qazaqstan ishki qajettilikti bıdaımen tolyq qamtamasyz etedi», - dedi mınıstr.
Vedomstvo basshysyna jylyjaı ónimderin óndirýdiń qazirgi jaǵdaıy men odan ári damý perspektıvalary usynyldy.
«Investıtsııalyq sýbsıdııa baǵdarlamasy aıasynda jylyjaı salýǵa ketken shyǵyndar óteledi», - dep atap ótti E.Qarashókeev.
Vırýssyz kartop tuqymyn ósirýge arnalǵan bıozerthananyń jumysymen tanysqan mınıstr jalpy aýyl sharýashylyǵy júıesiniń tıimdiligi daqyldardy ósirý men mal sharýashylyǵyn damytýdyń ǵylymı ádis-tásilderine negizdelýi tıis ekenin atap ótti.


text:
Türkmen metbugaty prezident G.Berdimuhamedowyň golaýda ýurduň dolandyryjy partiýasyna agzalygyny togtatmagynyň, Demokratik partiýanyň ýolbaşçylygyny öz üstünden aýyrmagynyň daşary ýurt metbugatynda hem uly gyzyklanma bilen habar berlendigini ýazýar.
Mälim bolşy ýaly, prezident bu kararyny ýurtdaky ähli syýasy toparlara deň mümkinçilik döretmek niýeti bilen düşündirdi hem-de hökümetde uly wezipe eýeleýän ýolbaşçylaryň ol ýa-da beýleki partiýada durmak meselesinde oýlanmalydygyny ýaňzytdy.
Käbir synçylar bu täzeligi ýurtda uzak wagt saklanan birpartiýalylyk sistemasyndan köppartiýalylyk sistemasyna geçmegiň oňyn bir alamaty, belki-de has çynyrgap başlamagy hökmüňde häsiýetlendirýär.
Olaryň pikirine görä, syýasy partiýalar hakyndaky kanunyň kabul edilmegi, Senagatçylar we telekeçiler partiýasynyň döredilmegi, soňky waka bu ugurda nähilidir bir janlanma hereketiniň alamatlary bolup görünýär.
Eger syýasy taýdan aktiw raýatlar ýeterlik tagalla etseler, adamlar gorkudan çyksa, bu ýumşama ýurtda syýasy işjeňligiň ýaýbaňlanmagyna getirip biler diýen pikiri öňe sürýänler hem bar.
Emma bu pikir bilen ylalaşmaýanlar hem bar. Olar ýurtda ykdysady azatlyk çäkli, kanuny esasda eklenmek, baýamak, öz işiňi açmak mümkinçilikleri az we köp zat döwletiň elinde diýýärler.
Munuň üstesine, başga pikirli, tankydy garaýyşly adamlaryň işden kowlan, türmelere, ruhy hassahana basylan we metbugatda näletlenen günleri entek hiç kimiň ýadyndan çykanok, adamlar iş ýüzünde üýtgän zat görmeýärler diýýänler-de bar.
Eýsem Türkmenistanda syýasy azatlyk şertleri giňeýärmi ýa-da ýagdaýlar öňküligine galýar?
Bu baradaky söhbete Aşgabatdan ýerli synçylar, syýasy aktiwist Nurberdi Nurmämmet, publisist Amanmyrat Bugaýew, Şwesiýadan ýazyjy Akmuhammet Welsapar gatnaşýar.
Söhbeti diňläp, pikirleriňizi aýtmagyňyza garaşýarys.


text:
Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ahal welaýaty boýunça iş saparyny amala aşyryp, sebitiň täze, döwrebap edara ediş merkeziniň gurluşygyndaky işleriň ýagdaýy bilen tanyşdy.
Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow “Lukoýl” açyk paýdarlar jemgyýetiniň ýolbaşçysy Wagit Alekperowy kabul etdi. Myhman milli Liderimize wagt tapyp kabul edendigi ...
Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň käbir orunbasarlarynyň hem-de Aşgabat şäheriniň we welaýatlaryň häkimleriniň gatnaşmagynda ...


text:
ÝURDUMYZDA ÖZ IŞINI TAMAMLAÝAN KATAR DÖWLETINIŇ TÜRKMENISTANDAKY ILÇISI BILEN DUŞUŞYK
2021-nji ýylyň 29-njy iýulynda Türkmenistanyň DIM-de Türkmenistanyň Daşary işler ministriniň orunbasary Berdinyýaz Mätiýewiň özüniň ýurdumyzdaky diplomatik işini tamamlaýan Katar Döwletiniň Tütkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly Ilçisi Mubarak bin Abdurrahman Al-Nasr bilen duşuşygy geçirildi.
Duşuşygyň barşynda taraplar iki ýurduň syýasy, söwda-ykdysady we medeni-ynsanperwer ulgamlaryndaky ikitaraplaýyn gatanşyklarynyň has hem ösdürilmegine ygrarlydyklaryny nygtadylar.
Diplomatlar döwletara gatnaşyklarynyň has-da ilerledilmegi maksady bilen ýokary derejelerdäki saparlary guramagyň derwaýyslygyny belläp geçdiler. Hyzmatdaşlygyň şertnama-hukuk binýadynyň kämilleşdirilmegi ugrunda bilelikdäki işleriň sazlaşykly alnyp barylmagynyň zerurlygy nygtaldy.
Katar Döwletiniň daşary syýasat edarasynyň ýolbaşçysynyň Türkmenistana saparyny guramagyň mümkinçilikleri ara alnyp maslahatlaşyldy. Taraplar halkara guramalarynyň, ilkinji nobatda BMG-niň çäklerinde hyzmatdaşlyk etmegiň oňyn tejribesiniň dowam edilmeginiň aýratyn ähmiýetini bellediler.
Söhbetdeşligiň barşynda söwda-ykdysady ulgamyndaky gatnaşyklaryň ösdürilmegine gyzyklanma bildirildi. Şu nukdaýnazardan, Söwda-ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça türkmen-katar hökümetara toparynyň ähmiýetini nygtamak arkaly, onuň nobatdaky mejlisiniň geçirilmegi üçin iki ýurduň pudagara derejesinde işjeň taýýarlyklaryň geçirilendigi hem bellenildi.
Diplomatlar ýurtlaryň ikisiniň hem medeni we ynsanperwer gatnaşyklaryň mundan beýläk-de pugtalandyrylmagyna ygrarlydyklaryny tassykladylar.
Duşuşygyň barşynda türkmen tarapy Ilçi Mubarak bin Abdurrahman Al-Nasra türkmen-katar gatnaşyklarynyň ösüşine goşan goşandy üçin minnetdarlyk bildirdi we geljekki işinde üstünlikleri arzuw etdi.


text:
Beýik rus himigi D.I.Mendeleýew işden boş wagtlary kitabyň daşyny oňarmak we çemodan ýasamak bilen meşgullanypdyr. Bir gezek alym çemodan ýasamak üçin gerek bolan zatlary almaga dükana baranda, kimdir biri ony görüp, satyjydan: “Ol kim?” diýip sorapdyr.
– Be, siz näme tanamadyňyzmy? – diýip, satyjy geň galypdyr.
“– Ony hemmeler tanaýar. Ol belli çemodan ussasy Mendeleýew ahyryn.“
Aýtmaklaryna görä, Dimitriý Iwanowiç Mendeleýew özi barada edilen bu gürreňi eşidip, satyjynyň özüne beren bahasyndan örän hoşal bolupdyr.
Ussa/Meşhur adamlaryň durmuşyndan
Beýik rus himigi D.I.Mendeleýew işden boş wagtlary kitabyň daşyny oňarmak we çemodan ýasamak bilen meşgullanypdyr. Bir gezek alym çemodan ýasamak üçin gerek bolan zatlary almaga dükana baranda, kimdir biri ony görüp, satyjydan: “Ol kim?” diýip sorapdyr.


text:
Häkimiýet eýelerine we täsirli gatlaga garşy tutuş Günbatarda turan tolkun açyk serhetler, açyk söwda abadançylygyň açary diýen düşünjä esaslanýan syýasy düzgüni sorag astyna alýar.
Munuň näderejedigini soňky 12 aýyň dowamynda bolan wakalar şeýle görkezýär.
Britaniýada ses berijiler syýasy we ykdysady netijeleri hakda edilen çynlakaý duýduryşlara garaman, Breksidi ileri tutmak bilen ýurdy gepleşikler arkaly Ýewropa Bileleşiginden çykarmaly edip, britan resmilerini kyn ýagdaýa saldy.
Birleşen Ştatlarda hem ses berijiler saýlaw kampaniýasynda Meksiko bilen aralykdaky serhete “uly-uly diwar” çekmek, musulmanlara ýurda girmegi gadagan etmek we möhüm erkin söwda ylalaşyklaryny ýatyrmak barada berlen wadalara eýerip, syýasatdan bihabar milliarder Donald Trampy prezidentlige saýlady.
Ýewropa kontinentinde Polşada milletçi hökümet häkimiýet başyna geldi. Italiýada Ýewropa Bileleşiginiň tarapyny çalýan hökümet çökdi, Awstriýa hem Ýewropa Bileleşiginiň taryhynda ilkinji gezek bir aşa-sagçynyň döwlet baştutany edip saýlanmagynyň öňüni kynlyk bilen aldy.
Bularyň bary bir syýasy hadysanyň bölegi. Analizçiler bu hadysany näme diýip atlandyrjagyny bilenok. Sagçy-ganatyň döremegi, populizmiň döremegi, täsirli gatlaga garşy partiýalar – näme diýilse-de, esasy syýasy partiýalary aňk-taňk eden bu özgerişiň Günbataryň sosial we ykdysady syýasatyny güýçli ýagdaýda täzeden şekillendirmegi mümkin.
“Halkyň uly böleginiň açyk serhetlerden ýa açyk söwdadan yza çekilmegi näme üçin goldaýandygy maňa entek aýdyň däl. Ýöne bu ýerde ikä bölnen jemgyýet bar. Munuň bir bölegi globalizmiň ýa immigrasiýa meseleleriniň öz bähbitlerine bolmandygyna ynanýar. Şol sebäpden ses berişlikde protest bildirýär” diýip, Britaniýanyň Northumria uniwersitetinde ABŞ-nyň taryhy boýunça professor Maýkel Kullinane (Michael Cullinane) aýdýar.
2017-nji ýylda Italiýada, Fransiýada, Germaniýada we Gollandiýada geçjek saýlawlar häkimiýet başyndaky gatlaga garşy ýagdaý barada synag bolup, Ýewropa Bileleşiginiň Breksitden beýläk-de bölünme ähtimallygynyň bar ýa ýokdugyny görkezer. Sebäbi populistik partiýalar Brýussele öz ýurtlarynyň bähbitlerine we kimligine abanýan howp diýip garaýarlar.
“Biziň isleýänimiz gymmatlyklary, kimligi, medeniýeti we puly yzyna getirip, milli bähbitleri gaýtadan dikeltmek” diýip, Gollandiýanyň sagçy populistik Azatlyk partiýasynyň başlygy Geert Wilders aýdýar. Dürli ideologiýalara eýerseler-de, bu suratlandyryş beýleki populistik partiýalaryň-da aglabasyna häsiýetli.
Täsirli gatlaga we düzgüne garşy partiýalar Fransiýada Marine Le Peniň “Front National” (FN) partiýasyny, Germaniýada “Alternative für Deutschland”, solçy-ganatda hem Ispaniýadaky “Podemos” we Gresiýadaky “Syriza” ýaly partiýalary öz içine alýar. Bu partiýalar immigrasiýa we berk tygşytlylyga garşy çykyş etseler-de, olaryň saýlawçylaryny aladalandyrýan iş orunlary, girdeji, globallaşygyň olary işsiz goýmagy, immigrasiýadan gorky, medeni üýtgeme we terrorizm ýaly zatlar.
Häzir Günbatar paýtagtlarynyň köpüsinde orta atylýan esasy sorag bu partiýalaryň öz jemgyýetlerini nädip täzeden şekillendirmäge girişjekdigi.
Analizçileriň aglabasynyň garaýşyça, häzirki wagtda aýratyn howp astynda duran Ýewropa Bileleşigi. Sebäbi geljek ýyl Italiýada, Fransiýada, Gollandiýada we Germaniýada saýlawlar geçýär, özi-de Breksidiň täsiri astynda. Galyberse-de, bu ýurtlarda Brýussele garşy güýçli partiýalar ýa syýasy akymlar bar.
Italiýada populistik partiýa Baş ýyldyz hereketini saýlawçylaryň 30 prosenti goldaýar. Häzir ýurtda ikinji orunda duran bu partiýa Italiýa ýewro zonadan çykmalymy ýa däl diýip referendum geçirilmegini isleýär. Saýlawçylaryň 12 prosentiniň goldawyna eýe beýleki populistik partiýa, ýagny Demirgazyk liga bolsa milletçi we anti-immigrant. Ol Italiýanyň Ýewropa Bileleşiginden tutuşlaýyn çykmagyny talap edýär.
Gollandiýada hem ýurduň beýleki syýasy liderleri Wilderse häkimiýet başyna gelmegi mümkin her bir koalisiýada ýaranlyga girerden aşa ekstremist diýip garasalar-da, geljek martda geçjek umumy saýlawlarda Azatlyk partiýasynyň sesleriň aglabasyny alaryna garaşylýar.
Fransiýada aprelde prezident saýlanýar. Bu ýerde hem pikir soralyşyklaryň görkezmegine görä, FN-iň başlygy Le Pen öz bäsdeşi orta-sagçy Respublikanlaryň kandidaty François Fillondan sanlyja prosent yzda. Ýewropa Bileleşigine garşy we anti-immigrant Le Pen saýlanan halatynda, Ýewropa Bileleşigini terk etmek ýa terk etmezlik babatda referendum geçirmegi wada etdi.
Germaniýada ýewro zona garşy “Alternative für Deutschland” partiýasy 22-nji oktýabrdan bärde geçmeli edilen saýlawlarda parlamente girmäge taýýarlanýar. Ýewropa Bileleşigine däl-de, umumy pula, immigrasiýa we yslama garşy bu partiýa 2013-nji ýylda döräli bäri köp saýlawçyny özüne çekip, Germaniýanyň 16 sany ýerli parlamentinde orun gazanmagy başardy.
Soňky pikir soralyşyklara görä, ony goldaýanlaryň sany 16 prosent töweregi. Şeýlelikde, bu partiýa esasy oppozision partiýa bolan Sosial demokratlardan (22 prosent) soňra üçünji orunda durýar. Kansler Angela Merkeliň Hristian demokratik bileleşigini goldaýanlar ilatyň 32 prosenti.
“Häzir bilşimiz ýaly, Ýewropa Bileleşigine töwekgelçilikli ýyllar garaşýar” diýip, Brýusseliň Ýewropa syýasatyny öwreniş merkeziniň syýasy analizçisi Marko Inserti aýdýar.
“Käbir ýurtlaryň belli ugurlara gönükmegi bilen Bileleşik soňlanarmy ýa-da bu ýurtlar Ýewropa Bileleşiginden çekilip, ol başga formada ýa kiçeňräk toparlanyşyk bolup galarmy, esasy sorag şu”.
Birleşen Ştatlarda bolsa, Trampyň Respublikan administrasiýasynyň onuň “Amerikany gaýtadan beýiklet” diýen şygary astynda haýsy ugra gönükjekdigini 20-nji ýanwardan soňra görmeli.
“Trampyň özüni nähili alyp barjakdygyny öňünden aýtmak juda kyn. Ol saýlaw kampaniýasynda aýdan ähli zatlaryny amala aşyrmak üçin basyş edermi ýa ol bularyň sanlyjasyny amala aşyrmak islese, onda bular haýsylar bolar. Bu zatlar bir ideologiýa däl-de, ilkinji nobatda, onuň özüne, onuň öz şahsyýetine bagly” diýip, Brýusselde ýerleşýän Garman Marşal fondunyň işgäri Rosa Balfour aýdýar.
Tramp ykdysady taýdan kynçylyk çekýän we öz bähbitleriniň syýasy elita tarapyndan äsgermezlik edilýändigini aýdýan amerikanlara wekilçilik etmegi wada edende bikanun immigrasiýanyň öňüni aljakdygyny, Birleşen Ştatlaryň senagatyny goramak üçin söwda ylalaşyklary barada berk gepleşikler geçirjekdigini öwran-örwan gaýtalady.
Köp analizçileriň garaýşyça, populistik partiýalaryň çalt ösmegine sebäp bolan 2008-nji ýylda bolan maliýe krizisinden bäri Günbatar ýurtlarynda ykdysady ösüşiň haýal gidýänligi.
“Biz 2008-nji ýyl we şol ýyl bolan global maliýe krizisinden bäri tutuş dünýädäki hökümetleriň ykdysady ösüşi adamlaryň durgunlyk ýa depressiýadan soňra garaýşy ýaly ilerledip bilmändigine şaýat bolup gelýäris” diýip, Kullinane belleýär.
Synçylaryň aýtmagyna görä, ykdysady kynçylyklar Günbatardaky has uly problemalaryň alamaty. Häzirki syýasy bulam-bujarlyga-da şonuň sebäp bolýan bolmagy ähtimal.


text:
Gazak tussaghanasynyň resmileri adam hukuklaryny gorap çykyş edýän toparyň tussaglykdaky ýazyjy Aron Atabekiň gynamalar sezewar edilendigi baradaky maglumatyny ret edýär.
Gazagystanyň Pawlodar şäherindäki türmäniň müdiri Ernur Saspanow 14-nji noýabrda Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda Atabek “oňa garşy islendik bikanun iş ederlikden örän tanymal şahsyýet” diýdi.
10-njy noýabrda düýbi Almatyda ýerleşýän “Ar.Ruh.Hak” atly hökümete degişli bolmadyk gurama Atabekiň “türmede gynamalara sezewar” edilýändigini aýdypdy.
Şeýle-de, guramanyň maglumatynda türme sakçylary Atabekiň saglygyna zyýan ýetirmek üçin ýokary derejede hlor garyndyly suwy onuň bolýan kamerasynyň zeminine bilkastlaýyn dökdüler diýilipdi.
61 ýaşyndaky Atabek ýurtda bir polisiýa ofiseriniň ölümine sebäp bolan protestleri guramalaşdyrmaga kömek etmekde höküm edilip, 2007-nji ýylda 18 ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.


text:
Alaıaq áıel Oral qalasy turǵynynyń 12 mln teńgesin jymqyryp ketken
Oral. QazAqparat - BQO polıtsııasy alaıaqtyq faktisin anyqtady. Bul týraly QazAqparat Polisia.kz-ke silteme jasap habarlaıdy.
Polıtsııa qyzmetkerleri 50 jastaǵy azamatshanyń páterin satamyn degen jeleýmen 12 700 000 teńgesin ıemdengen Oral qalasynyń turǵyny -38 jastaǵy áıeldi ustady.
Onyń basqa qylmystarǵa qatystylyǵy anyqtalýda. Bul oqıǵaǵa baılanysty QR Qylmystyq kodeksiniń 190-baby, 3-bólimi «Alaıaqtyq» boıynsha sotqa deıingi tergeý júrip jatyr.


text:
Álem • 18 Qazan, 2021
Qazaqstan • 18 Qazan, 2021
Áleýmettanýdyń eldi damytýdaǵy mańyzy zor
Elordadaǵy Ulttyq akademııalyq kitaphanada Qazaqstan áleýmettanýshylarynyń VII kongresi ótti. Jıynǵa Parlament Senatynyń Tóraǵasy Máýlen Áshimbaev, Prezıdent Ákimshiligi Basshysynyń birinshi orynbasary Dáýren Abaev qatysty.
Qazaqstan • 15 Qazan, 2021
Tarıhı sanany joıýdyń erekshe tásilderi qoldanylǵan
Nur-Sultanda Saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn tolyq aqtaý jónindegi Memlekettik komıssııanyń qyzmetin súıemeldeý jónindegi jobalyq keńse Túrkistan oblysynyń ákimdigimen birlesip, «Dástúrli din ókilderi – saıası qýǵyn-súrgin qurbandary boıynsha materıaldar jınaý tájirıbesimen almasý týraly» taqyrybynda respýblıkalyq semınar ótkizdi.
Qazaqstan • 10 Qazan, 2021
Mıgranttar densaýlyǵyna mán bermeı bolmaıdy
Qazir Eýropa elderiniń kóbi betperde taqpaǵan, lokdaýn bolmaǵan sııaqty. Bul aımaqtaǵy vaksınalaý deńgeıiniń joǵary bolýynan desek bolatyndaı. Eýropalyq odaqqa múshe birqatar el COVID-19-dan keıingi jańa bolashaqqa aıaq basty. Degenmen koronavırýs pandemııasynyń birneshe tolqynynan aman shyqqan kári qurlyqtyń kóptegen turǵyny úshin kópshilik jınalǵan jer áli de qaýip sezimin týǵyzady.
Álem • 05 Qazan, 2021
Kenııa prezıdenti aqsha jymqyrǵan
Táýelsizdik alǵannan beri el saıasatynda ústemdik etip kelgen Kenııa prezıdenti Ýhýrý Kenıattanyń otbasy ondaǵan jyl boıy offshorlyq kompanııalar jelisine jasyryn ıelik etken.
Álem • 05 Qazan, 2021
Aljır óziniń burynǵy otarlyq bıleýshisi – Fransııany genosıd uıymdastyrdy dep aıyptap, Fransııa prezıdenti Emmanýel Makronnyń negizsiz pikiri úshin Parıjdegi elshisin elge qaıtaryp aldy.
Qazaqstan • 05 Qazan, 2021
Prezıdent janyndaǵy Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmeti alańynda «Qoǵamdyq keńesterdiń halyq únine qulaq asatyn memleket tujyrymdamasyndaǵy róli» taqyrybynda sarapshylar brıfıngi ótti. Jıynǵa Aqparat jáne qoǵamdyq damý vıse-mınıstri Bolat Tilepov, TALAP qoldanbaly zertteýler ortalyǵynyń dırektory Rahym Oshaqbaev, osy ortalyqtyń atqarýshy dırektory Áset Jarqynov, «Qoǵamdyq keńester ınstıtýtyn damytý» jobasynyń jetekshisi Erik Batyrhanov qatysty.
Koronavırýs • 03 Qazan, 2021
Vaksınalaý: Úshinshi komponent qajet pe?
Antıvakserler vaksınalaýǵa qarsy ýáj aıtýlaryn jalǵastyryp jatsa da, pandemııamen kúreste eń tıimdi qural ekpe saldyrý bolyp qala bermek. Bul – Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń málimdemesi. Keıbir memleketter ujymdyq ımmýnıtet qalyptastyrý maqsatynda halyqty vaksına alýǵa shaqyryp, túrli naýqan uıymdastyrýmen áýre bolsa, onyń úshinshi komponentin oılastyryp jatqan elder de bar.
Saıasat • 29 Qyrkúıek, 2021
Pandemııa ınternet múmkindigin arttyrdy
Elordada ótip jatqan aqparat aptalyǵy Astana Media Week 2021 aıasynda «Jańa, COVID-ten keıingi álemdegi qoǵam jáne BAQ» taqyrybynda paneldik pikirtalas ótti.
Álem • 27 Qyrkúıek, 2021
Italııa «Talıbandy» moıyndaýǵa qarsy
Italııanyń Syrtqy ister mınıstri Lýıdjı Dı Maıo Aýǵanstandaǵy «Talıban» (Qazaqstanda tyıym salynǵan uıym) úkimetin moıyndaý múmkin emes degen málimdeme jasady. Degenmen mınıstrdiń aıtýynsha, aýǵandyqtar ótken aıda qarýly top bılik basyna ótkennen keıin toqtap qalǵan qarjylyq qoldaý alýyn qaıta jalǵastyrýy kerek.


text: 18 Dawut esgerlerini sanap, ýüzbaşylary we müňbaşylary belledi+.2 Ol esgerlerini üç topara bölüp, birinji topara Seruýanyň+ ogly Ýowaby+, ikinjisine dogany Abyşaýy+, üçünjisine bolsa getli Yttaýy+ ýolbaşçy edip goýdy. Patyşa: «Menem siz bilen söweşe gitjek» diýdi.3 Emma olar: «Ýok, sen gal+, biz ýeňlip gaçsagam, deň ýarymyz gyrylsagam, duşmanyň biz bilen işi bolmaz, olara sen gerek. Sen 10 000 esgeriň ornuny tutýaň+. Gowusy, şäherde galyp, bize gerekli kömegi berip dur» diýdiler.4 Dawut: «Goý, siziň diýeniňiz bolsun» diýdi. Esgerler ýüz-ýüzden, müň-müňden çykyp başlady. Patyşa şäher derwezesiniň ýanynda durdy.5 Ol Ýowaba, Abyşaýa we Yttaýa: «Meniň hatyram üçin, oglum Abselime degmäň»+ diýip tabşyrdy. Patyşanyň serkerdelere Abselim hakda beren buýrugyny hemmeler eşitdi.6 Esgerler ysraýyllara garşy söweşe çykdy. Uruş Efraýym tokaýynda+ boldy.7 Dawudyň esgerleri ysraýyllary+ derbi-dagyn etdiler+. Şol gün uly gyrgynçylyk bolup, 20 000 adam öldi.8 Söweş güýjäp, daş-töwerege ýaýrady. Şol gün tokaýda ölenleriň sany gylyçdan ölenlerden hem köp boldy.9 Abselim gatyrly gaçyp barýarka, Dawudyň esgerlerine duşdy. Gatyr gür şahaly uly agajyň aşagyndan geçende, Abselimiň saçy şahalara ilişip, agaçdan asylyp galdy, gatyry bolsa gaçyp gitdi.10 Biri muny görüp: «Abselim bir uly agaçdan sallanyp dur» diýip, Ýowaba+ habar berdi.11 Ýowap oňa: «Gören bolsaň, näme üçin öldürmediň? Saňa on kümüş teňňe bilen bir guşak serpaý bererdim» diýdi.12 Emma ol: «Maňa 1 000 kümüş teňňe berselerem, patyşanyň ogluna el galdyrmazdym. Şa hezretleri saňa, Abyşaýa hem Yttaýa: „Abselime degmäň“+ diýip buýruk berdi ahyryn.13 Patyşanyň tabşyrygyny bozup, ogluny öldüren bolsam, ol muny iru-giç bilerdi. Sen bolsa meni patyşanyň gazabyndan halas etmezdiň» diýdi.14 Ýowap: «Aý, beýdip seniň bilen gepleşip durmaga wagtym ýok!» diýdi-de, üç peýkam* alyp, uly agaçdan sallanyp duran Abselimiň ýanyna bardy. Ýowap peýkamlary heniz jany çykmadyk Abselimiň ýüreginden geçirdi.15 Soňra Ýowabyň ýarag göterýän on nökeri gelip, Abselimi tä ölýänçä urdular+.16 Ýowap surnaý* çalyp, söweşi saklady. Dawudyň esgerleri ysraýyllary kowalamagy bes etdiler.17 Olar Abselimiň jesedini tokaýdaky uly çukura taşlap, üstüne daş üýşürdiler+. Ysraýyllar bolsa öýlerine gaçyp gitdiler.18 Abselim dirikä: «Adymy ýöretjek oglum ýok»+ diýip, Şa jülgesinde+ bir sütün goýduryp, öz adyny dakypdy. Şoňa henizem Abselimiň ýadygärligi diýilýär.19 Sadygyň ogly Ahymagas+ Ýowaba: «Rugsat berseň, gidip, patyşa buşlaýyn. Ýehowa ony duşmanlaryndan halas edip, adalaty dikeltdi»+ diýdi.20 Emma Ýowap: «Ýok, sen habar berme, bu gün patyşanyň ogly öldi+. Sen başga bir gün habarçy bolarsyň» diýdi.21 Ýowap kuşly bir adama+: «Bar, gören zatlaryňy patyşa aýt» diýdi. Ol Ýowaba tagzym edip, ylgap gitdi.22 Sadygyň ogly Ahymagas ýene-de Ýowaba: «Näme bolsa, şo bolsun, menem kuşlynyň yzyndan galmaýyn» diýdi. Ýowap: «Oglum, yzyndan gidip näme etjek? Buşlara zadyňam-a ýok» diýdi.23 Emma ol şonda-da: «Näme bolsa-da, meni goýber, gidäýin» diýip özelendi. Şonda Ýowap: «Bar, git!» diýdi. Ahymagas Iordan düzlüginden geçýän ýoldan ylgap, kuşly adamy ozup geçdi.24 Dawut şäheriň iki derwezesiniň+ arasynda otyrdy. Garawul+ derwezäniň ýokarsyna çykyp, bir adamyň ylgap gelýänini gördi-de,25 patyşa habar berdi. Patyşa: «Ýeke bolsa, habarçydyr» diýdi. Ýaňky adam golaýlap gelýärkä,26 garawul ýene biriniň gelýänini gördi. Garawul derwezebana: «Seret, ýene biri gelýär!» diýip gygyrdy. Şonda patyşa: «Ol hem habarçydyr» diýdi.27 Garawul: «Öňden gelýäniň ylgaýşy Sadygyň ogly Ahymagasa+ meňzeýär» diýdi. Şonda patyşa: «Ol gowy adam, gowy habaram getirer» diýdi.28 Ahymagas ylgap gelşine: «Buşluk!» diýip gygyrdy. Ol ýüzüni ýere berip, tagzym etdi-de: «Hökümdarym, Ýehowa Hudaýa şöhrat bolsun! Ol duşmanlaryňy* boýun egdirdi»+ diýdi.29 Patyşa: «Oglum Abselime hiç zat bolan däldir-ä?» diýip sorady. Ahymagas: «Ýowap meni bir hyzmatkäriňiz bilen iberdi, şonda bir galmagal-a bardy, ýöne näme bolanyny bilemok»+ diýip jogap berdi.30 Patyşa oňa: «Hany, bir gyra çekil» diýdi. Ol gyra çekildi.31 Soňra kuşly adam gelip+: «Şa hezretlerine habar getirdim. Bu gün Ýehowa sizi duşmanlaryňyzdan halas edip, adalaty dikeltdi»+ diýdi.32 Patyşa: «Oglum Abselime hiç zat bolan däldir-ä?» diýip sorady. Kuşly adam: «Şa hezretleriniň duşmanlary, size garşy çykanlaryň ählisi şol ýigidiň gününe düşsün!»+ diýdi.33 Muny eşidip, patyşanyň ýüregi gyýym-gyýym boldy. Ol derwezäniň üstündäki otaga çykdy-da, iki ýana ýöräp: «Wah, oglum Abselim, jan balam Abselim! Seniň ýeriňe men ölsem bolmaýarmy, oglum Abselim, jan oglum!»+ diýip aglady.


text:
Foto: Shymkent qalasy ákiminiń baspasóz qyzmeti
Shymkent qalasynda tirek-qımyl apparaty zaqymdanǵan jáne kórý qabileti nashar sportshylar arasynda elimizdiń VI Spartakıadasy bastaldy. Jarys paralımpıadalyq emes 5 sport túrinen – doıby, shahmat, toǵyzqumalaq, karate jáne arbada bıleý syndy baǵdarlama boıynsha ótedi. Saıysqa elimizdiń barlyq óńirinen 300-den astam sportshy qatysady.
Shymkent qalasy ákiminiń orynbasary Maqsut Isahov saıystyń ashylý rásimine qatysyp, sportshylarǵa sáttilik tiledi.
Jarys 21-25 qyrkúıek aralyǵyna josparlanǵan. Tartysty básekeler «Kórme» ortalyǵy men Shymkent qalalyq keshendi joǵary sport sheberligi mektebinde ótedi.
21 qyrkúıek kúni barlyq sport túri boıynsha irikteý básekeleri bastaý aldy. Jeńimpazdar men júldegerler 25 qyrkúıek kúni anyqtalady.
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir
Usynylǵandar


text:
ÝATYP TURYLANYNDAN SOŇ AÝDYLÝAN DOGALAR
((الْحَمْدُ للَّهِ الَّذِي أَحْيَانَا بَعْدَ مَا أَمَاتَنَا، وَإِلَيْهِ النُّشُورُ))
Elhamdülillahil-leziý ehýana bagda mä emätenä we ileýhin-nuşur
Manysy
Takyk, ähli hamdu-senalar Allaha bolsun, Ol bizi ýatanymyzdan soň ukydan oýardy, we biz Oňa dolanjakdyrys. (Buhary, Muslim)
((الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي عَافَانِي فِي جَسَدِي، وَرَدَّ عَلَيَّ رُوحِي، وَأَذِنَ لي بِذِكْرِهِ))
Elhamdulillahil-leziý afani fiý jesedi we radde aleýýe ruhi we ezine li bi-zikrihi
Manysy
Elbetde, maňa ruhymy gaýtaryp, bedenimi salamat eden we Ony zikir etmeklige rugsat beren Alla hamd, öwgi bolsun. (Tirmizi)


text:
Atyraýdaǵy Damby aýylynyń saılaýshylary 3 úmitkerdiń birin tańdaıdy
ATYRAÝ. QazAqparat – Atyraý qalasyna taıaý ornalasqan Damby aýylynda 1 891 saılaýshy tirkelgen. Olar 3 úmitkerdiń birin tańdaıdy, dep habarlaıdy QazAqparat.
Damby aýyldyq okrýgindegi №68 saılaý ýchaskesi Amangeldi atyndaǵy mektepke ornalasqan. Ýchaskelik saılaý komıssııasynyń hatshysy Mereke Taırovtyń málimetinshe, bul aýylda 3 600-den astam turǵyn bar. Onyń ishinde daýys berý quqyǵy bar 1 891 saılaýshy tirkelgen.
«Saılaý ýchaskesi tańǵy saǵat 7:00-de ashyldy. Bul aýyldan ákim laýazymyna 3 úmitker tirkeldi. Saılaý ýchaskesi ashylǵan sátte alǵashqy bolyp aýyl turǵyny Albert Mashqalıev ózi tańdaǵan úmitkerge daýys berdi. Jergilikti ýaqytpen saǵat 10:00-ge deıin 234 saılaýshy óz tańdaýyn jasady» -deıdi Mereke Taırov.
Onyń aıtýynsha, saılaýshylardyń jasyryn daýys berýi úshin 5 kabına ornatylǵan. Al, múmkindigi shekteýli jandarǵa arnalǵan taǵy bir kabına jabdyqtalǵan. Araqashyqtyqty saqtaý jónindegi nusqaýlyqtar ilingen. Saılaý ýchaskesiniń kireberisinde saılaýshylardyń dene qyzýy ólshenedi. Solan soń «Ashyq» júıesindegi QR kod arqyly ótkiziledi. Saılaýshylar daýys bergen soń basqa esik arqyly syrtqa shyǵady.
«Saılaý ýchaskesine kele almaıtyn, múmkindigi shekteýli nemese egde jastaǵy turǵyndar úshin arnaıy ókil úıine baryp, daýys berýine múmkindik jasaıdy. Sondaı saılaýshylardan 36 ótinish tústi. Túski saǵat 12-ge deıin turǵyndardan túsken ótinishter jınaqtalyp, jyljymaly daýys berý sharalary uıymdastyrylady» deıdi M.Taırov.
Bul aýylda daýys berýge otbasymen kelgender de bar. Sonyń biri – mektep muǵalimi Botagóz Madaǵaeva kúıeýimen, ata-enesimen birge tańdaýyn jasady.
«Mektepte muǵalim bolyp jumys isteımin. Osynda turatyn bolǵandyqtan, aýyldyń bolashaǵyna beı-jaı qaraı almaımyz. Aýylymyz órkendep, turǵyndardyń ál-aýqaty jaqsarǵanyn qalaımyz. Bizdiń aýylda belsendi jastar kóp. Olar ashyq alańda ár túrli sporttyq týrnır uıymdastaryp, jas býynnyń, ásirese, mektep oqýshylarynyń salamatty ómir saltyn ustanýyna atsalysyp júr. Jas volonterler qaıyrymdylyq aktsııalaryn ótkizip, turmysy tómen otbasylarǵa baspana men azyq-túlik sebetin syılap keledi. Aýyl ákimi qazaqtyń qaıyrymdylyq qaǵıdasyn ónegeli isimen dáleldep júrgen osyndaı belsendi jastarǵa qoldaý bildirse, turǵyndardyń aýyzbirshiligi artyp, jaman ádetten arylǵan bolar edi» -deıdi Botagóz Madaǵaeva.
Eske sala ketelik, budan buryn Atyraý oblysynda 36 saılaý ýchaskesinde daýys berilip jatqanyn, saılaýshylar belsendiligi baıqalyp, ákim saılaýyn 125 baıqaýshy baqylaǵanyn habarlaǵan bolatynbyz.


text:
ABŞ-nyň Döwlet departamenti Amerikan merkezine we burçlaryna gelýänleriň we işgärleriniň saglygyny we howpsuzlygyny goramak üçin çäreleriň täzelenen tertibini kabul etdi. Şu wagtdan başlap, Aşgabatdaky Amerikan merkezi we Mary, Türkmenabat we Daşoguz şäherlerindäki amerikan burçlary indiki bildirişe çenli ýapylýarlar. Şol wagtyň dowamynda Amerikan merkezine diňe yzyna gaýtarylyp getirilen kitaplary we DVD diskleri kabul ediş gutusynda goýup …
Dowamy»
Awtory US Embassy Ashgabat | 21/6/2020 | Bloglardan saýlap alyň: Maglumat serişdeler merkezi (MSM) we Amerikan burçlary, Täzelikler
ABŞ-nyň Döwlet departamenti Amerikan merkezine we burçlaryna gelýänleriň we işgärleriniň saglygyny we howpsuzlygyny goramak üçin çäreleriň tertibini kabul etdi. Şu wagtdan başlap, Aşgabatdaky Amerikan merkezi we Mary, Türkmenabat we Daşoguz şäherlerindäki amerikan burçlary indiki bildirişe çenli ýapylýarlar. Şol wagtyň dowamynda Amerikan merkezinde we burçlarynda kitaplary we DVD diskleri tabşyrmak we almak mümkin bolar. Soraglar ýüze …
Dowamy»
Awtory US Embassy Ashgabat | 19/3/2020 | Bloglardan saýlap alyň: Maglumat serişdeler merkezi (MSM) we Amerikan burçlary, Täzelikler
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Prezidenti Donald J. Trampyň we amerikan halkynyň adyndan Türkmenistanyň Hökümetine we halkyna Mümkinçilikleri çäklendirilen adamlaryň halkara güni mynasybetli iň gowy arzuwlarymy beýan edýärin. Mümkinçilikleri çäklendirilen adamlaryň halkara gününiň ýyllyk bellenilmesi Birleşen Milletler Guramasynyň 47/3 belgili karary arkaly 1992-nji ýylda yglan edildi. Şu günüň maksady jemgyýetiň we özgerşiň ähli pudaklarynda mümkinçilikleri çäklendirilen adamlaryň …
Dowamy»
Awtory US Embassy Ashgabat | 3/12/2019 | Bloglardan saýlap alyň: ABŞ we Türkmenistan, Ilçi, Maglumat serişdeler merkezi (MSM) we Amerikan burçlary, Maglumat we medeniýet bölümi, Täzelikler, Wakalar
Amerikan merkezi öz gündelik işini şenbe güni ýanwar aýnyň 26-syndan başlap dowam edýär. Goşmaça habarlar we Amerikan merkeziniň maksatnamalary bilen biziň şu internet sahypamyzda tanyşmagyňyzy Sizden haýyş edýäris. Sabyrlylygyňyz üçin sag boluň.
Dowamy»
Awtory US Embassy Ashgabat | 26/1/2019 | Bloglardan saýlap alyň: Maglumat serişdeler merkezi (MSM) we Amerikan burçlary, Maglumat we medeniýet bölümi, Täzelikler
2018-nji ýylyň 28-nji sentýabry, Aşgabat şäheri – Amerikan Birleşen Ştatlarynyň hökümetiniň adyndan Türkmenistanyň halkyna we hökümetine ýurduňyzyň Garaşsyzlyk güni mynasybetli öz gutlaglarymyzy beýan edýäris. Amerikanyň Birleşen Ştatlary we Türkmenistan abadan, garaşsyz we özbaşdak döwletleriň ýerleşýän sebitinde umumy maksatlara ýetmek üçin hyzmatdaşlyk edýärler. Biz mundan beýläk hem söwda, sebitiň howpsuzlygyny artdyrmak, bilim we iki halkyň arasyndaky …
Dowamy»
Awtory US Embassy Ashgabat | 29/9/2018 | Bloglardan saýlap alyň: Ilçi, Maglumat serişdeler merkezi (MSM) we Amerikan burçlary, Metbugat üçin habarlar, Täzelikler
ABŞ-nyň Türkmenistandaky Ilçihanasy Beýik Britaniýanyň Ilçihanasy bilen bilelikde Beýik Ýüpek ýoly barada dialogy pugtalandyrmak üçin Oksford uniwersitetiniň professory Piter Frankopanyň Aşgabada resmi saparyny gurnadylar Aşgabat, 2018-nji ýylyň 6-njy iýuly – ABŞ-nyň Aşgabatdaky Ilçihanasy Beýik Britaniýanyň Ilçihanasy bilen bilelikde Oksford uniwersitetynyň professory Piter Frankopanyň Aşgabada resmi saparyny gurnadylar. Resmi saparyň maksady – Beýik Ýüpek ýolunyň taryhy …
Dowamy»
Awtory US Embassy Ashgabat | 6/7/2018 | Bloglardan saýlap alyň: Ilçi, Maglumat serişdeler merkezi (MSM) we Amerikan burçlary, Metbugat üçin habarlar, Syýahatçylyk, Täzelikler
Hormatly Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, Daşary işler ministri Raşid Meredow, kärdeş ilçiler, gadyrly myhmanlar, hanymlar we jenaplar, agşamyňyz haýyrly bolsun! Amerikanyñ Birleşen Ştatlarynyñ Garaşsyzlygynyň 242-nji ýyllygyny gutlamak üçin baýramçylyk çärämize gelip bilendigiňiz üçin sag boluň. Men Amerikanyň Birleşen Ştatlary bilen Türkmenistanyň arasyndaky berk hyzmatdaşlyga berýän goldawy üçin Prezident Donald Trampa we Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa minnetdarlygymy …
Dowamy»
Awtory US Embassy Ashgabat | 3/7/2018 | Bloglardan saýlap alyň: Ilçi, Maglumat serişdeler merkezi (MSM) we Amerikan burçlary, Metbugat üçin habarlar, Syýasy-ykdysady bölüm, Täzelikler
ABŞ-nyň Ilçihanasy we hyzmatdaşlary Amerikan Burçunyň on bäş ýyllygyny döwrebap dizaýnly mekanda bellediler Aşgabat ş., 2017-nji ýylyň 14-nji noýabry – 1-nji noýabrda ABŞ-nyň ilçisi Allan Mastard öz işini döwrebap mekanda dowam etjek Daşoguz şäherindäki Amerikan Burçunyň gapylaryny köpçülige täzeden açan dabarasyna gatnaşdy. Şol gün, ýylda 12 müňden gowrak myhman kabul edýän Daşoguz şäheriniň Amerikan Burçunyň …
Dowamy»
Awtory US Embassy Ashgabat | 21/11/2017 | Bloglardan saýlap alyň: ABŞ-da bilim almak, Ilçi, Iňlis dilini öwrenmek, Maglumat serişdeler merkezi (MSM) we Amerikan burçlary, Maglumat we medeniýet bölümi, Medeniýet, Täzelikler


text: 6 Ysraýyllar ýene-de Ýehowanyň ýigrenýän işlerini etdiler+. Şol sebäpli Ýehowa olary ýedi ýyllap midýanlaryň eline berdi+.2 Midýanlar ysraýyllaryň üstünden agalyk edýärdi+. Olaryň sütemi zerarly ysraýyllar dagyň gowaklarynda, gaçybatalgalarda* we barmasy kyn bolan ýerlerde gizlenerdiler+.3 Midýanlar, amalekler+ we gündogarda ýaşaýan halklar+ ekiş döwri ysraýyllaryň üstüne çozardylar.4 Olar Ysraýylda düşläp, tä Gaza çenli ähli ekinleri ýok ederdiler. Ysraýylda ne azyk, ne goýun, ne öküz, ne-de eşek goýardylar+.5 Duşmanlaryň mal-garalary we çadyrlary şeýle köpdi welin, olar çekirtge ýaly çozardylar+. Adamlarynyň we düýeleriniň san-sajagy ýokdy+. Olar ýurdy ýer bilen ýegsan ederdiler.6 Ysraýyllar midýanlaryň derdinden ýaňa garyp galdylar we Ýehowa ýalbardylar+.7 Ysraýyllar midýanlaryň sütemine çydaman Ýehowadan kömek soradylar+.8 Şonda Ýehowa pygamberini iberip, şeýle diýdi: «Ysraýyl Hudaýy Ýehowa şeýle diýýär: „Sizi Müsürden çykaran, gulçulykdan azat eden mendirin!+9 Müsürlileriň we sütemkeş halklaryň elinden men halas etdim. Duşmanlary kowup çykardym, ýurduny size berdim+.10 Men size: „Hudaýyňyz Ýehowa mendirin!+ Amorlaryň taňrylaryndan gorkmaň“+ diýdim. Emma sözlerime gulak asmadyňyz“»+.11 Soňra Ýehowanyň perişdesi+ Opradaky uly agajyň aşagyna gelip oturdy. Agaç abygezer tiresinden+ Ýowaşyňkydy. Ýowaşyň ogly Gedeýon+ midýanlardan gizlenip, üzüm sykylýan çukurda bugdaý döwýärdi.12 Ýehowanyň perişdesi: «Edermen ýigit, Ýehowa hemaýat etsin!»+ diýdi.13 Gedeýon: «Agam, eger Ýehowa hemaýat edýän bolsa, şu güne düşerdikmi?+ Ata-babalarymyz: „Ýehowa bizi Müsürden azat etdi“+ diýip gürrüň bererdiler. Hany, onuň gudratly işleri?+ Indi Ýehowa bizi terk edip+, midýanlaryň eline berdi» diýdi.14 Şonda Ýehowa oňa ýüzlenip: «Biliňi berk guşa! Sen ysraýyl halkyny midýanlaryň elinden halas edersiň+. Seni men iberýärin!» diýdi.15 Gedeýon: «Eý Ýehowa, men ysraýyly nädip halas edeýin? Men manaşanyň iň kiçi tiresinden*, öýde meni hiç kim diňlemeýär» diýip jogap berdi.16 Emma Ýehowa: «Men seni goldaryn!+ Sen midýanlary bir demde gylyçdan geçirersiň» diýdi.17 Gedeýon: «Eger menden razy bolsaň, maňa bir alamat görkez, şonda seniň kimdigiňi bilerin.18 Men sadakamy getirip, öňüňde goýýançam, gaýrat edip, garaş»+ diýdi. Ol: «Garaşaryn» diýdi.19 Gedeýon gidip, owlak soýdy we bir çuwal* undan petir* bişirdi+. Ol eti sebede salyp, çorbasyny jama guýdy we uly agajyň aşagynda oturan perişdäniň öňüne getirip goýdy.20 Hak Hudaýyň perişdesi: «Et bilen petiri uly daşyň üstüne goý-da, çorbany üstünden guý» diýdi. Gedeýon aýdylyşy ýaly etdi.21 Soňra Ýehowanyň perişdesi hasasyny uzadyp, et bilen petire degirdi welin, daşdan ot çykyp, olary ýakyp kül etdi+. Soňra Ýehowanyň perişdesi gözden gaýyp boldy.22 Gedeýon Ýehowanyň perişdesi bilen gepleşendigine düşündi+.Gedeýon: «Eý Älemiň Hökümdary Ýehowa! Işim gaýtdy! Men Ýehowanyň perişdesi bilen ýüzbe-ýüz gepleşdim»+ diýdi.23 Emma Ýehowa: «Gorkma+, köşeş, ölmersiň!» diýdi.24 Şonda Gedeýon Ýehowa üçin gurbanlyk ojagyny* gurdy, oňa şu günlere çenli Ýehowa-Salam*+ diýilýär. Ol häzire çenli abygezerleriň Opra şäherinde ýerleşýär.25 Şol gije Ýehowa Gedeýona şeýle diýdi: «Kakaň sürüsinden bir öküzçäni we ýediýaşar öküzi* al. Kakaňa degişli Bagalyň gurbanlyk ojagyny ýumur, gapdalyndaky keramatly pürsi* çap+.26 Soňra şu depede Ýehowa Hudaýyňa daşlardan gurbanlyk ojagyny gur, çapan keramatly pürsüňi ýakyp, ýediýaşar öküzi gurbanlyk getir».27 Gedeýon on hyzmatkärini ýanyna alyp, Ýehowanyň aýdyşy ýaly etdi. Ýöne dogan-garyndaşlaryndan* we il-günden gorkup, ähli zady gündiz däl-de, gije etdi.28 Şäheriň adamlary ertesi ir bilen turup görseler, Bagalyň gurbanlyk ojagy ýumrulypdyr, keramatly pürs çapylypdyr we täze gurlan gurbanlyk ojagynda ýediýaşar öküz gurbanlyk berlipdir.29 Olar bir-birine: «Muny kim etdi?» diýişdiler. Sorag-ideg edip, Ýowaşyň ogly Gedeýonyň edendigini bildiler.30 Şäheriň adamlary Ýowaşa: «Ogluňy ber, biz ony öldürjek, sebäbi ol Bagalyň gurbanlyk ojagyny ýumrup, keramatly pürsi çapypdyr» diýdiler.31 Ýowaş+ olaryň haýbatyna şeýle jogap berdi: «Bagaly goramak size galdymy? Ol siziň kömegiňize mätäçmi? Bagaly goran adam häziriň özünde öldürilsin+. Eger ol Hudaý bolsa, goý, öz-özüni gorasyn+, sebäbi bir-ä onuň gurbanlyk ojagyny ýumrupdyr».32 Kakasy şol gün Gedeýonyň adyna Ýerubagal* dakyp: «Goý, Bagal öz-özüni gorasyn! Bir-ä onuň gurbanlyk ojagyny ýumrupdyr» diýdi.33 Midýanlar+, amalekler+ we gündogarda ýaşaýan halklar jem bolup+, derýadan geçdiler we Ýizregel jülgesinde düşlediler.34 Ýehowanyň ruhy Gedeýonyň üstüne indi+. Ol surnaý çalanda+, abygezerler+ kömege geldiler.35 Ol bütin manaşa taýpasyna çapar ýollady, olar hem Gedeýona goşuldylar. Şeýle-de Gedeýon aşerlere, zebulunlara, we naftalylara çapar ýollady, olar hem kömege geldiler.36 Gedeýon hak Hudaýa şeýle diýdi: «Eger sözüňde durup, ysraýyl halkyny meniň elim bilen halas etmek isleseň+,37 onda men harmanda ýüň ýazyp goýaýyn. Eger irden çyg diňe ýüňüň üstüne düşüp, ýer gury bolsa, onda ysraýyl halkyny meniň elim bilen halas etjekdigiňi, sözüňde durjakdygyňy bilerin».38 Ertesi şeýle-de boldy. Ol irden turup, ýazylgy duran ýüňi sykdy welin, uly jam doldy.39 Emma Gedeýon hak Hudaýa ýüzlenip: «Meniň ýene bir haýyşym bar, gaharyň gelmesin, ýene bir synaga rugsat ber. Indi çyg diňe ýere düşsün, ýüň bolsa gury galsyn» diýdi.40 Hudaý şol gije şeýle-de etdi: çyg diňe ýere düşdi, ýüň bolsa gury galdy.


text:
ıÝNESKO Aýǵanstanda qyz balalardyń mektepte oqymaý máselesine alańdaýshylyq bildirdi
NUR-SULTAN. QazAqparat – ıÝNESKO-nyń bas dırektory Odre Azýle talıbterdiń mektepti tek ul balalar men er muǵalimder úshin ǵana ashatyny týraly habarlamasyna alańdaýshylyq bildirdi, dep habarlaıdy QazAqparat BUU jańalyqtar ortalyǵy saıtyna silteme jasap.
«Aýǵanstannyń bolashaǵy aýǵan qyzdary men uldarynyń bilim alý múmkindikterine tikeleı baılanysty. Biz Aýǵanstannyń barlyq tıisti ókilderi men organdaryna mektepterdi ashý kezeńinde barlyq balalarǵa esh kedergisiz bilim alýǵa múmkindik berýge shaqyramyz. ıÝNESKO basshysynyń aıtýynsha, mektepterge áıel muǵalimderdi qaıtarý da óte mańyzdy», - deıdi Odre Azýle.
Eldegi bılikti basyp alǵan «Talıban» qozǵalysynyń jetekshileri BUU ókilderine qyzdar men áıelderdiń bilim alýyna esh kedergi keltirmeıtini týraly birneshe ret ýáde bergen. Alaıda sońǵy kúnderi olar mektepterdiń tek ul balalarǵa ǵana ashylatynyn málimdedi. Qyzdardyń mektepke qashan baratyna týraly eshteme aıtylmaǵan.
ıÝNESKO ókiliniń aıtýynsha, eger qyzdardy der kezinde oqýǵa barmasa, onyń saldary aýyr bolýy múmkin.
Sonymen qatar ol aýǵan balalarynyń quqyǵyn qorǵaıtynyn, olardyń bilim alý quqyǵy ujymdyq jaýapkershilik ekenin málimdedi.


text: 8 Ýehowa Musa:2 «Haruna aýt, şemdanyň ýedi şemini ýakyp, ýagtysy şemdanyň öňüne düşer ýaly edip goýsun»+ diýdi.3 Harun Ýehowanyň Musa tabşyryşy ýaly, şemleri ýakyp, ýagtysy şemdanyň öňüne düşer ýaly edip goýdy+.4 Şemdan altyndan çekiçlenip ýasalypdy. Ortaky direginden güllerine çenli çekiçlenip ýasalypdy+. Şemdany Ýehowanyň Musa görnüşde* görkezişi ýaly ýasadylar+.5 Soňra Ýehowa Musa şeýle diýdi:6 «Ysraýyl halkynyň arasyndan lewileri saýla-da, hemmesini tämizle+.7 Olary tämizlemek üçin günäden arassalaýan suwy üstlerine sep. Olar endamyndaky tüýlerini syryp, eşiklerini ýuwup, tämizlensinler+.8 Soňra bir öküzçe+ we ýokary hilli una ýag garylan galla sadakasyny+ getirsinler. Sen bolsa günä gurbanlygy üçin başga bir öküzçe getir+.9 Lewileri ýygnak çadyrynyň* öňüne getir-de, ysraýyl jemagatyny ýygna+.10 Lewiler+ Ýehowanyň huzuryna gelende, ysraýyllar* olaryň kellesine elini goýsun.11 Harun lewileri ysraýyllaryň göterme sadakasy+ hökmünde Ýehowa bagyş etsin*. Olar Ýehowa hyzmat etmelidir+.12 Lewiler öküzçeleriň kellesine elini goýsun+. Lewileri günäden arassalamak+ üçin, öküzçeleriň birini Ýehowa günä gurbanlygy, beýlekisini ýakma gurbanlygy edip hödürläň.13 Lewileri Harun bilen ogullarynyň öňünde durzup, Ýehowa göterme sadakasy hökmünde bagyş et.14 Lewileri ysraýyllardan aýyrmalysyň, olar meniňki bolar+.15 Şondan soň lewiler ýygnak çadyryna gelip, maňa hyzmat edip biler. Olary tabşyryşym ýaly tämizläp, göterme sadakasy hökmünde bagyş et.16 Olar ysraýyllaryň arasyndan maňa bagyş edilen adamlardyr. Lewileri ysraýyllaryň nowbahar ogullaryna+ derek saýlap aldym.17 Ysraýyl halkynyň ähli nowbaharlary: ynsanlaryň-da, mallaryň-da ilkinji doglan erkegi meniňkidir+. Olary müsürlileriň nowbaharlaryny heläklänimde+ özüme bagyş edipdim*.18 Ysraýyllaryň nowbahar ogullarynyň deregine lewileri saýlaýaryn.19 Olary ysraýyl halkyndan saýlap, Haruna we ogullaryna berýärin. Ysraýyllar mukaddes ýere golaýlaşyp heläk bolmaz ýaly+, lewiler halkyň adyndan ýygnak çadyrynda hyzmat edip+, olaryň günäleri üçin gurbanlyk bererler».20 Musa, Harun we ysraýyl jemagaty lewiler hakda aýdylan zatlary berjaý etdiler. Ysraýyllar Ýehowanyň lewiler babatda Musa beren tabşyryklaryny doly ýerine ýetirdiler.21 Lewiler tämizlenip, eşiklerini ýuwansoň+, Harun olary göterme sadakasy hökmünde Ýehowa bagyş etdi+. Soňra olary günäden arassalamak üçin gurbanlyk berdi+.22 Şeýlelikde, lewiler Harun bilen ogullarynyň ýolbaşçylygy astynda ýygnak çadyrynda hyzmat edip başladylar. Ýehowa lewiler hakda Musa näme tabşyran bolsa, şony hem etdiler.23 Ýehowa Musa:24 «Lewiler hakda şeýle kanun berýärin: olaryň 25 ýaşa ýeten erkekleri ýygnak çadyrynda hyzmat edip başlasyn.25 Ýöne 50 ýaşdan soň hyzmatyny goýsun, çadyrda hyzmat etmesin.26 Ol ýygnak çadyrynda hyzmat edýän doganlaryna kömek edip biler, ýöne oňa hiç hili jogapkärçilik berilmesin. Lewiler we olaryň borçlary barada kanun şeýledir»+ diýdi.


text:
HODJENTTE «ShYMKENT» ShAGhYN AUDANY BOY KÓTERDI
Býginde bizding kók bayraqty elimiz - Qazaqstan Respublikasy óz Tәuelsizdigining mereytoyly 25 jyldyghyn toylaugha jan-jaqty dayyndyghyna qyzu kirisip jatqany mәlim. Qogham ómirining san-salasyn qamtyghan osynau úlaghatty isting el mýddesi, eldigimizding quaty, әlbette halyqaralyq mәrtebesining ýstem boluy ýshin manyzy eshqanday talas tudyrmasa kerek. Biylghy jyl sonday-aq keshegi odaqtas respublikalardyn, qazirgi egemen elderding barlyghynda derlik mereytoyly kezeng bolyp otyrghany belgili. Sondyqtan bauyrlas memleketter bir-birining quanyshtaryn bólisip, torqaly toylaryna ortaqtasyp jatuyn týsinistikpen qabyldaghanymyz abzal.
Osy orayda Qazaqstannyng Tәjikstandaghy Elshiligi Ontýstik Qazaqstan oblysynyng Ákimdigimen birlesip, Dushanbe jәne Hodjent qalalarynda ý.j. 25-26 tamyzda birqatar resmy hәm mәdeni, saltanatty is-sharalardy ótkizdi.
Tarqatyp aitar bolsaq, 25 tamyzda Tәjikstandaghy Elshimiz Núrlan Seytimovtyng qatysyp qoldauymen, Ontýstik Qazaqstan oblysy әkimining orynbasary Ú.Sәdibekov bastaghan delegasiyanyn, Shymkent qalasy jәne Tәjikstannyng Soghdy oblysy, Hodjent qalasynyng basshylyqtarynyng kelissózderi, sonymen birge delegasiya qúramyna engen biznes ókilderining iskerlik kezdesuleri jýzege asyryldy.
Tәjik aghayyndar bizding elimizge degen dostyghy men qúrmetining belgisi retinde Hodjent qalasynda janadan boy kótergen shaghyn audan bóligine «Shymkent» atauyn berip, onyng ashylu rәsimi shyn niyetti kóterinki kónil kýide ótkizildi. Osylaysha, Shymkent-Hodjent qalalarynyng bauyrlastyq mәrtebesi búrynghydan da beky týskendigining kuәsi boldyq. Qazaqstandyq delegasiya Soghdy oblysynyng ónerkәsip oryndarymen, qalanyng bilim mekemeleri, qoghamdyq úiymdary, sonday-aq әleumettik nysandarymen tanysty, әri tәjiriybe almasty. Eki taraptyng biznes toptary arasynda jýrgizilgen kelissózder kezinde iskerlik baylanystardy jandandyru, ózara tiyimdi yntymaqtastyqty odan әri arttyru mýmkindikteri de tiyanaqty talqylandy.
Hodjenttegi berekeli kezdesuler ayaqtalghan song kelesi kýni, yaghny 26 tamyzda qazaqstandyq delegasiya tolyq qúramda Dushanbe qalasyna kelip, el astanasynda S.Ayny atyndaghy Memlekettik Opera jәne balet teatrynda OQO óner sheberlerining saltanatty konserti joghary dengeyde ótkendigin airyqsha atap ótuge túrarlyq. Oblystyq filarmoniyanyng eluden asqan mýshelerin qamtyghan otandyq óner maytalmandarynyng últtyq, әsirese әigili túlghalar men halyq әnderimizdi, kýmbirlegen kýilerdi tógiltumen birge әlemdik klassikalyq tuyndylardy, sonyng ishinde tәjik tilinde shyrqaghan әnderi men biyleri zәulim zaldaghy jastar men ýlkenderding qarasy birdey kóringen kórermender tarapynan zor yqylaspen qabyl alyndy. Ásirese egde jandardyng janaryndaghy jastary shekaralardy moyyndamaytyn óner qúdyretining taghy bir aiqyn aighaghynday moyyndatqany qapysyz. Osynau Pamir tórindegi qazaq óneri merekesine Tәjikstannyng joghary biylik ókilderi, memlekettik organdarynyng basshylyq qúramy, sonday-aq osy elde ornalasqan sheteldik diplomatiyalyq korpustyng lauazym iyeleri shaqyrylyp, ynta-tilekterimen qatysqandyghyn aitar edik.
Dýniyejýzine taraghan qandas tuystarymyzdyng taghy bir tarmaghy býginde bauyrlas tәjik elinde túryp, ózge úlystarmen qatar Saminova Zәure qaryndasymyzdyng basshylyghymen «Bәiterek» Qazaq últtyq qoghamdyq birlestigining júmysyn ýzbey jýrgizip keledi eken. Mine, osy úiymgha Ontýstik Qazaqstan oblysynan arnayy dayyndalghan segiz qanatty kiyiz ýy jasau-jabdyghymen, últtyq ýlgidegi kiyimder, muzykalyq aspaptar jәne kitaphanasyna birneshe tomdyq jinaqtar men kitaptar syigha tartylyp, múndaghy qandastarymyzdy mәdeni, ruhany túrghyda bir silkintip, atameken atynan qoldau maqsatynda zor manyzgha ie boldy.
Erekshe әsem bezendirilgen segiz qanatty aqshanqang kiyiz ýy ishindegi barlyq jasau-jabdyghymen aldymen el astanasy Dushanbe qalasynyng qaq tórinde ornalasqan teatr ghimaraty aldyna tigilip, myndaghan qala túrghyndary men qonaqtarynyn, sheteldik diplomattardyn erkin kórip tamashalauy ýshin nazaryna úsynylyp, olardyng tarapynan airyqsha qyzyghushylyq tughyzghandyghy angharyldy.
Bauyrlas eki elding Tәuelsizdigining mereytoyyna oray úiymdastyrylghan keng kólemdi is-sharalardyng nәtiyjesi, eng aldymen, eki el arasyndaghy qarym-qatynastardy jandandyru mýddesine baghyttala otyryp, sonyng ishinde aimaqaralyq resmy baylanystardy nyghaytu arqyly ózara paydaly iskerlik, әleumettik-ekonomikalyq, mәdeniy-gumanitarlyq yntymaqtastyqtyng mýmkindikteri men joldaryn keneytu maqsatynda tiyimdi ekendigin taghy bir bayqatqandyghyn aitu lazym.
Al býginde belgili sebeptermen bir-birinen alshaqtanqyrap ketken qarapayym halyq ókilderi, әsirese jastardyng qazaq mәdeniyetine, ónerine degen qúshtarlyghy men airyqsha yqylasy bauyrlas últtar men úlystar arasyn jaqyndastyra týsuding qanday da bolmasyn qadamdary týbinde izgilik qaghidattarynyng barshasynan biyik túruy tiyistigin pash etkeni qapysyz.
Múhtar Kәribay
Dushanbe
Abai.kz


text:
Aşgabat. 26.09.2021. Ministrlikleriň we pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň, düzümleýin guramalaryň işgärlerine, önümçiligiň öňdebaryjylaryna we döredijilik wekillerine ýokary döwlet sylaglaryny gowşurmak hem-de hormatly atlary dakmak dabaralary boldy.
Hormatly Prezidentimiziň gol çeken resminamasyna laýyklykda sport ulgamynda çeken tutanýerli zähmeti bilen tapawutlanan, türkmen sportunyň ösmegine mynasyp goşant goşan hünärmenleriň ençemesi medallardyr hormatly atlar bilen sylaglanyldy.
Mukaddes Garaşsyzlygymyzyň bosagasynda bolup geçen döwlet sylaglaryny gowşurmak dabarasy watandaşlarymyzyň baýramçylyk şatlygyny goşalandyrdy.
Sylaglaryňyz we hormatly atlaryňyz gutly bolsun, mähriban watandaşlar!


text: Effaclar mikro-siňdiriji jel derini we gözenekleri hapalardan intensiw arassalaýar, kemçilikleri azaldýar, artykmaç sebumy aýyrýar, derini has aýdyň we täzeleýär. Salisil we Lipo-Gidroksid kislotasy (LHA) bilen düzülen, kemçilikleriň ýüze çykmagyna garşy kliniki taýdan subut edilen täsiri bilen sürtülme we süpürgiçsiz mikro-siňdiriji täsir edýär. Ulanmak üçin görkezme: Güýçli jel formulasy, hatda beden derisi üçinem laýykdyr. . Derini intensiw arassalaýar. Gaty kemçilikleri we düwürtikleri azaldýar. Kemçilikleriň ýüze çykmagynyň öňüni alýar. Esasy işjeň maddalar: malylylyk suwuny La Roche-Posaý, salisil turşusy, sink, glisin minerallaşdyrmak. Nädip ulanmaly: leumşak massaaging hereketleri bilen çygly derini çalyň, gowy ýuwuň. Göz bilen degen ýagdaýynda derrew suw bilen ýuwuň. Derini bejermek däbiňizi deriňiziň görnüşine laýyk gelýän nemlendiriji bilen tamamlaň.


text:
Bu dermanlyk ösümlik biziň tebigatymyzda giňden ýaýrandyr. Atgulak köpýyllyk ösümlik bolup melleklerde, ýol gyralarda, ýaplaryň gyralarynda duş gelýär. Atgulagyň dermanlyk häsiýetleri gadym döwürlerden bäri bellidir.…View More “ATGULAK” ösümliginiň peýdalary
Tag: ösümlik
Dermanlyk ösümlikler/ot-çöpler
Syçratgy. (Cichorium). Onuň tebigaty pasyllara görä üýtgäp durýar. Tomus döwründe gyzgyn, gyş döwründe sowuk täsirli bolýar. Näzikligi üçin bal bilen garyp iýseň kuwwatyny ýitirýär. Gyzgyn…View More Dermanlyk ösümlikler/ot-çöpler
Ýapraklar näme üçin düşýär?
Güýz paslynyň gelmegi bilen agaçlaryň we ösümlikleriň ýapraklary saralyp, ýere düşýär. Ýaz we tomus pasyllarynda ter ýapraklar agaç üçin gyşda gerek bolan iýmiti toplaýarlar. Güýzde…View More Ýapraklar näme üçin düşýär?
Sagdyn bolaýyn diýseňiz…
Sarymsagy sargy hökmünde ulansaň deridäki ýaralary bitirýär. Nahary endige, düzgüne görä wagtly-wagtynda edinmek saglyk üçin örän peýdalydyr. Ary baly bilen garylan hoz bokurdak agyrylaryny aýyrýar.…View More Sagdyn bolaýyn diýseňiz…
Halypanyň sargydy/bejergiler
Halypanyň sargydyTaňryberdi Çörekliýew alym, gastroenterolog. Aşgazan bejergisinde: 0,5 kg. mesge, 0,5 kg. hoz, 0,5 kg. ary baly, 0,5 kg. käşir – şularyň hemmesini bölüşdirip, eredip,…View More Halypanyň sargydy/bejergiler
Garaguma gadam ursaň
Garagum çöli geçmesi kyn, çydamly, synçy, yzçy, ugurtapyjy, giňgöwrümli ýolbeletleri, kerwenleri, awçydyr, çopanlary talap edýän agyr çöl hasaplanylýar. Garagum çölini kesip geçmeli bolsa güýzüň aýagy,…View More Garaguma gadam ursaň
Zebra
Boýy: 1,5 metre barabar. Tizligi: sagatda 80 kilometre çenli ýetirip bilýär. Ýaşy: ortaça 25 ýyl, kähalatda 35-40 ýyla çenli uzap bilýär. Agramy: 350-430 kg. Zebra…View More Zebra
Towşan
Boýy: 44-65 santimetre çenli, kähalatda 74 santimetre ýetýär.Agramy: 1,6-dan 4,5 kilograma çenli.Ömri: 6 ýyldan 9 ýyla çenli. Towşanlar ertekilerde gorkajyk diýip häsiýetlendirilýär. Ýöne ol durmuşda…View More Towşan


text:
G.Djordj Uells. TOGhAYDAGhY QAZYNA
Gerbert Djordj Uells
(1866 – 1946)
TOGhAYDAGhY QAZYNA
Jenil qayyq jaghalaugha tayap qalghan. Aldan shyghanaq kórindi, marjan qúz týbindegi aq kóbikten kóringen airyq shaghyn ózenshening tenizge qúyar túsy ekenin anghartady. Qalyn, qara kók, jynysty toghay sonau tau betkeyinen eniske qaray qaptay ósken. Toghay jaghalaugha tiyip túr. Alystan múnarlana búltqa úqsap kóringen tau shyndary kenetten qatyp qalghan tolqyngha úqsaydy. Jybyrlaghan úsaq tolqyndar demeseniz teniz beti typ-tynyq. Aspan shayday ashyq.
Eskek ústaghany toqtay qaldy. «Bolsa osy aranyng bir jerinde,» dedi ol. Eskekti qayyqqa shyghardy da, qolymen aldynghy jaqty kórsetti.
Qayyqtyng túmsyq jaghynda otyrghan ekinshisi jaghalaudy obyrlana sholyp shyqty. Tizesine qoyyp alghan bir japyraq sary qaghazy bar.
-Beri kelip mynaghan qarashy, Evans. – dedi ol.
Ekeuining de dauysy zorgha shyghady, erinderi keuip, kebersip ketken.
Álgi Evans degeni shayqalaqtay basyp qayyqtyng ekinshi basyna bardy da, joldasynyng iyghynan tóne qaghazgha qarady.
Qaghazdyng beynesi týpnúsqa kartagha keledi. Býktey-býktey әbden qyrqylyp, tilim-tilimi shyqqan. Ekinshisi týsi onghan bólikterdi jyrtylghan jerinen qayta qúrastyrdy. Kartagha qarap ondaghy qaryndashpen syzylyp, óshuge ainalghan shyghanaqtyng súlbasyn shamalaugha bolatyn.
-Mine, - dedi Evans, - mynau marjan qúz da, mynau airyq. – Sóitti de sausaghyn karta betimen jýgirte:
-Myna iyrelendegen syzyq bolsa ózen. Shólimiz qanatyn boldy! Al myna júldyzsha biz izdegen jerding ózi.
-Myna ýzik syzyqtardy kórding be, - dedi karta ústaghany, - týp-týzu tartylghan, marjan qúzdyng auzynan bastalyp bir shoq palma aghashyna baryp bir-aq toqtaghan. Júldyzsha sonyng ózenmen týiisken jerinde túr. Mýiiske kirerde osy jerdi belgilip alu kerek.
-Qyzyq, - dedi Evans, sәl túryp, - myna bir belgiler ne ýshin salyndy eken. Ýy siyaqty birdenening beynesine úqsaydy. Birese myna jaqty, birese ana jaqty núsqap túrghan myna úsaq nýkteler she, bayybyna bara alar emespin. Mynau neghylghan jazu?
-Qytay iyeroglify, - dedi karta ústaghany.
-Bәse-au! Ol qytay emes pe ed! – dedi Evans.
-Bәri qytay bolatyn, - dedi karta ústaghany.
Bir ornynda terbelgen qayyqpen birge ekeui birer minutqa deyin jaghalaugha tesile qarap otyryp qaldy. Bir kezde Evans eskek jaqqa qarap:
-Guker, endi sening kezegin, - dedi.
Joldasy aqyryn ghana kartasyn býktep qaltasyna saldy da, bir qyryndap Evanstyng janynan ótip, eskek esuge kiristi. Býkil kýshi sarqylyp bitken adamdykindey qimylynan qajyghandyq bayqalady.
Kózin syghyrayta júmyp alghan Evans marjan qúz týbindegi aq kóbikke qadala qarap keledi. Kýn tas tóbege kelip qalghan, әue jalyn atady. Qazynagha qolsozym jer qalsa da ózi kýtkendey kónili órekpy qoyghan joq. Oigha alghan jospardy oryndau kezindegi mazasyz arpalys, azyq-týliksiz jaydaq qayyqpen qúrylyqtan shyqqaly beri týni boyy tartqan jol azaby, onyng óz tilimen aitqanda, quanyshyn typ-tipyl etip edi. Álgi qytaylyq aitqan altyn kesekterine oiyn qansha bólip, kónilin demegisi kelgenimen, onysynan eshtene shyqpady. Oiyna qayta-qayta shymyrlay aqqan móp-móldir ózen suy kelip, erinin keptirip, tamaghyn qúrghatqan shól azaby maza bermedi. Marjan qúzgha soghylghan tolqynnyng birsaryndy sholpyly anyq estile bastady da, qúlaghyna әsem ýn bop jetti. Qayyqtyng býiirin damylsyz su soghady, әr esken sayyn eskek sugha shol-sholyp tiyedi. Osy kezde ol qalghyp ketti.
Aralgha kele jatqanyn úiqyly-oyau sezip keledi, biraq әldebir týs qúsaghan bir shytyrman oi-sanasyn shyrmay berdi. Taghy da sol Guker qytaylyqtardyng qúpiyasynyng ýstinen týsetin týn eken deydi. Ol ay núryna malynghan aghashtardy, laulap janghan shaghyn alaudy, arqa tústary aidyng kýmis núryna shaghylyp, jýzderin alaudyng alqyzyl jalyny sharpyghan ýsh qytaylyqty kórdi. Ár ónirden kelgen ýsheuining shala aghylshynsha sóilesip otyrghandaryn qúlaghy shalady. Áueli әngimelerining anysyn andap alghan Guker ary qaray ynty-shyntysymen tyndady. Key jerinde әngimeleri estilmey ketedi, key jeri mýlde úghynyqsyz. Filipin araldarynan shyqqan әldebir ispan kemesi qayyrlap qalady-mys, sóitip keyin kelip alyp ketu ýshin kemedegi qazynany aralgha kómedi. Apatqa úshyraghan kemeni auru jaylaydy, kemedegiler birin-biri atyp-shaba bastaydy, aqyry tiri qalghandary qayyqtaryna minip, tenizge shyghady da sodan qaytyp habarsyz ketedi. Sóitip Chang Hi, osydan bir jyl búryn, jaghalauda qanghyp jýrip, eki jýz jyl kómuli jatqan altyn qúimalarynyng ýstinen týsedi. Sodan arqalaghan qoqysyn tastay berip, adam aitqysyz azapty kórip, jalang qolymen qazynany ekshim tappaytyn jerge qayta jasyrady. Qazynanyng qauipsizdigi sonsha ony búdan basqa jan balasy bilmeydi. Endi qaytyp baryp sol qazynany qazyp alu ýshin búghan kómek kerek eken. Osy kezde әldebir karta jaryq ete qaldy da, dauystar tyna qaldy. Qaltasy qaghylghan ynsapsyz britandyqtargha búdan artyq olja bolsyn ba! Evanstyng týsi Chang Hidyng aidaryn qolyna ústap túrghan kóriniske auysty. Europalyqtykindey qytaylyqtyng da jany kiyeli de qasiyetti. Súrqiyalyq úyalaghan Chang Hidyng kishkene jýzi әuelgide shoshynghan jylandykindey qaharly da qatuly kórinse, endi birde janshoshyrlyqtay ayanyshty, súmpayy týrge auysty da, býkil týsting ón-boyyna ornyghyp aldy. Aqyrynda Chang Hy myrs etip kýlip jiberdi, onysy adam úghyp bolmaytyn tanghajayyp kýlki edi. Kәdimgi týsterde bolatynday, kenet bәri misha aralasyp ketti. Chang Hy әldeneni shýldirley ony qorqytyp túr eken. Ol týsinde ýime-ýime altyndy kórdi. Al Chang Hy jolyn kes-kestep altyngha qaray jiberer emes. Ol Chang Hidy aidarynan shap berdi – myna sarybet kәzzәbing qanday dәu edi jәne qalay qasqaya qarsy túryp, qalay yrjalaqtay kýledi desenshi! Onyng denesi barghan sayyn úlghaya berdi. Sodan song jarqyraghan altyn ýimesi gýrildegen peshke ainaldy. Al anau, qalay ekeni belgisiz, Chang Hidan aumaytyn engezerdey әzәzil alyp qara qúiyryghymen múnyng auyzyn kómirmen toltyra bastady. Onyng auzy tozaq otynday jandy. Sosyn taghy bir әzәzilding dauysy estildi: «Evans, Evans, ash kózindi, zәntalaq!» - Álde búl Guker me eken?
Ol oyanyp ketti. Olar mýisting auzyna kelgen eken.
- Palma aghashtary osynda. Myna bútalarmen bir syzyqtyng boyynda bolu kerek, - dep bastady joldasy. - Qara. Eger bútalargha deyin baryp, odan song ony qaq jaryp ótetin bolsaq, aghysqa jetken jerden kómbeni de tabamyz.
Mine, aghystyng tenizge qúyar saghasy menmúndalay bastady. Ózendi kórgen boyda Evans týlep sala berdi:
-Jyldamdat, bauyrym, jyldamdat! – dedi ol. – Qúday biledi, әitpese, ashy eken demey teniz suyn jútugha barmyn. – Evans qolyn tisteley jartastar men toghay arasyndaghy jyltyldaghan kýmis sәulege ýzdige qarady.
Kenet, Gukerge ashulana jalt búryldy da:
-Ákel bermen eskekti! – dedi.
Aqyry olar ózenning qúyar auzyna kep jetti. Qayyqty sәl jýzdirip baryp qolymen uystap su alghan Guker sudyng dәmin tatty da, týkirip tastady. Qayyq taghy biraz jýzdi de, әlgisin taghy qaytalady.
-Ishuge jaraydy, - dedi ol, sóitti de ekeui meyirlene sugha bas qoydy.
-Qúryp ketkir! – dedi Evans kenetten. – Shólim qanar emes. – Sóitti de jarty denesimen qayyqtyng túmsyq jaghynan salbyray ketti de, sudy auzymen simire jóneldi.
Olar shólderin әbden qandyryp aldy da, jýzip baryp ózenning shaghyn tarmaghyna kep qosyldy. Sol jerden olar tal-shiligi ózenge tóne ósken qalyng toghaydyng arasyna baryp týspek.
- Álgi bútalardy tauyp, kómbege janylmay jetu ýshin jaghalaugha deyin toghay arasymen baramyz.
-Odan da aghyspen barghanmyz dúrys, - dedi Guker.
Sóitip olar keri shegindi de, aghyspen tenizge qaray jýzdi. Jaghalaudy boylay jýzip bútalar ósip túrghan jerge jetti. Sol jerde qúrlyqqa shyqty da, jenil qayyqty sýiretip jaghalaudan ary aparyp qoydy. Sosyn, mýiis pen bútalar bir syzyqtyng boyynan kóringenshe toghaygha qaray jýre berdi. Evans qayyqtan ózimen birge jergilikti túrghyndardyng qaylasyn ala shyqqan. L әrpi pishindes saymannyng kóldeneng basyna qayralghan jyltyr tas bekitilgen. Guker eskek kóterip keledi.
-Osy jerden tura tartu kerek, - dedi ol. – Bútany kóktey ótip ózenge jetkenshe jýremiz. Kómbeni sol jerden izdeymiz.
Olar qaulay ósken qúraqtardyn, alyp usasyrlar men jas shybyqtardyng qalyng jynysyna qoyyp ketti, әuelgide jýru qiyn bolghanymen, keshikpey aghashtar barghan sayyn irilenip, ayaqtyng asty kórine bastady. Jarqyraghan kýn sәulesining ornyn salqyn kólenke almastyrdy. Aghashtar úshar tóbedegi jasyl qalytqyny kóterip túrghan alyp tireulerge ainaldy. Kýngirt aq gýlder sabaqtarynan salbyray ósip, jerbauyrlaghan ósimdikter aghash arasyn kernep alghan. Kólenke qonlana týsti. Ayaq astyndaghy tenbil mýk pen qyzyl-qonyr qynanyng qarasy qalynday bastady.
Evanstyng boyynan suyq yzghar jýgirip ótkendey boldy.
-Jaghalaudaghy ystyqtan keyin myna ara tipti salqyn eken.
-Áyteuir tura kele jatsaq jarady, - dedi Guker.
Osy kezde olar sonau manday tústarynan jarqyraghan kýn sәulesi shanshyla týsip jatqan toghaydyng qong kólenkesinen әldebir ózekti kórdi. Múnda da ainala qalyng ósken búta-býrgen men jelekti gýlder. Sosyn qúlaqtaryna ózen gýrili kep jetti.
-Mynau ózen ghoy. Áyteuir tayap qalghan ekenbiz, - dedi Guker.
Ózen jiyegi qalyng shilikten kórinbeydi. Zәulim aghashtardyng týbin jaylay ósken, aty qoyylyp ýlgermegen alyp ósimdikter jelpuishti ýlken japyraqtaryn kókke jaya, biyikke úmsynady. Aynala qújynaghan gýl, japyraghy jyltyraghan shyrmauyq tәrizdes әldebir ósimdik gýl sabaqtaryna orala ósken. Qazyna izdeushiler tóne kep toqtaghan jerdegi ózenning tynyq aidynynda sopaqsha kelgen japyraqtar men túnghiyq gýline úqsas aq sary, qyzghyltym gýl qalqyp barady. Odan sәl әrirekte ózen arnasy kilt búrlyp, aghys beti kópirshi, jónkile gýrildey aghyp jatyr.
-IYә, ne deysin? – dedi Evans.
-Baghytymyzdan sәl auytqyp ketken ekenbiz, - dedi Guker. – Múndayda adaspay kór.
Ol búryldy da mýlgigen toghaydyng qarabytqan suyq kólenkesine qadala qarady.
-Ózendi jaghalay azkem sharlasaq ony-múny kózge týser.
-Sen aitqansyn... – dep bastady Evans.
-Qytaylyq kómbe basynda ýyli tas bar dep aitqan, - dedi Guker.
Ekeui bir-birine tesile qarap túryp qaldy.
-Áueli aghysty qúlday izdeyik, - dedi Evans.
Ekeui jan-jaghyn barlay qarap, ilby basyp jýrip ketti. Kenet Evans toqtay qaldy.
-Anau kóringen naghylghan pәleket? – dedi ol.
Guker onyng núsqaghan jaghyna qarady.
-Birdene kógeredi. – dedi ol.
Ekeui dónesteu jerge kep jetkende aldaryndaghy kórinis anyq kórindi. Guker onyng ne ekenin birden angharghanday boldy.
Ol aldygha qaray jýgire basyp qoly qayyruly jatqan ólikting qasyna jetip bir-aq toqtady. Qayla ústaghan qoly qarysa týsti. Mýrde qytaylyqtyki bop shyqty. Etpetinen týsip, sereyip jatqan jatysy onyng әldeqashan mýrdem qatqanyn aityp túrghanday.
Ekeui qatarlasa kep túrdy da, belgisiz mýrdege ýn-týnsiz ýnile qarady. Ólikting janynda qytay kýregi jatyr, odan sәl әrirekte, jana qyzylghan shúnqyrdyng auzynda shashylghan tas ýiindileri kórinedi.
-Múnda bireu bolghan, - dedi Guker dauysy qarlygha.
Kenet Evans ayaghymen jer tepkilep, qarghap-silene bastady.
Guker bozaryp ketti, biraq ýndegen joq. Aqyryn basyp etpetinen jatqan ólikting janyna bardy. Sonda bayqady: mýrdening moyyny domyghyp kógergen, qoldary kýp bop isip ketken. «Týu!» dep búryla berdi de, shúnqyr jaqqa qaray bettedi. Kenet quanghanynan aiqaylap jiberdi. Artynan ilby basyp kele jatqan Evansty sybay jóneldi.
-Naqúrys! Eshkim almapty. Osynda eken.
Sóy dedi de búrylyp qytaylyqtyng mýrdesine qarady da, qaytyp shúnqyrgha qarady.
Evans salyp úryp shúnqyrgha jetti. Shúnqyr týbinde sory qaynaghan qytaylyq topyraghyn jartylay ghana ashyp ýlgergen kýngirt sary qúimalar jatty. Evans shúnqyrdyng auzyna asyla ketti de, topyraqty jalanash qolymen arshyp jiberip, qorghasynday auyr qúimalardyng birin jalmajan suyryp aldy. Osy kezde qolyna әldeqanday tiken qadala ketti. Guker iynening jasuynday ghana tikendi sausaghynyng úshymen júlyp aldy da, qúimany syrtqa shyghardy.
-Múnday auyrlyq altyn men qorghasynda ghana bolady, - dedi ol aptygha.
Guker ólgen qytaylyqtan eki kózin alar emes. Álde bir oidyng sonynda.
-Eshkimge aitpay joldastarynyng aldyn oramaq bolghan, - dedi aqyrynda. – Ol múnda bir ózi kelgen, sosyn әldebir uly jylap shaghyp óltiredi... Mening bilmeytinim, búl jerdi ol qalay tapty eken?
Guker qolynda altyn qúimasy bar qarap túr. Ólgen qytaydyng mýrdesinde túrghan ne bar?!
-Búlardy bir-birlep qúrlyqqa jetkizu kerek te, biraz uaqytqa deyin sonda kómip qoy kerek. Qayyqqa deyin qalay jetkizsek eken?
Guker kýrteshesin sheship jerge jaydy da, qúimanyng birnesheuin әkep ýstine tastady. Sol boyda qolyna taghy bir tikenning kirgenin seze qoydy.
-Búdan artyghyn kóterip jýre almaymyz, - dedi ol. Sóitkenshe bolmay әldebir ashumen búryq ete qaldy. – Melshiyip qayda qarap túrsyn?
Guker búrylyp joldasyna qarady.
-Qaraugha tipti dәtim barmaydy.
Sosyn qolymen mýrde jatqan jaqty kórsetti.
-Týri aumaghan әlgi...
-Qaydaghyny aitpa! – dedi Guker. – Qytaylar bir-birine úqsay beredi.
Guker joldasyna bezireye qarady.
-Ne deseng de, ony jerlep bir-aq ketem. Onsyz altyndaryna sausaghymnyng úshy da tiymeydi.
-Aqymaq bolma, Guker, - dedi Evans. – tasta sol jemtikti.
Guker tosylyp qaldy, sosyn ainaladaghy qonyrqay topyraqty kózimen múqiyat sholyp shyqty.
-Qaraday qorqyp túrghanym, - dedi ol.
-Eng bastysy, - dedi Evans, - myna qúimalardy ne isteytinimizde. Osynda kómip ketemiz be, joq әlde kelgen izimizben qayyqqa aparamyz ba?
Guker ýnsiz. Onyng kýdik úyalaghan kózderi zәulim aghash dinderining arasyn, úshar biyiktegi kýn kózin kólegeylegen qalyng japyraq arasyn kezip ketti. Jýgirgen kózi kógerip jatqan qytaylyqtyng mýrdesine týskende taghy da týrshigip ketti. Endi ol aghash arasyndaghy qonyrqay qoynaulargha barlay kóz tastady.
-Saghan ne bolghan, Guker? – dedi Evans. – Aqylynnan aljastyng ba?
-Qaytkende de, altyndy búl aradan әketu kerek, - dedi Evans.
Guker kýrteshening jaghasynan, Evans eteginen ústap, ekeuin altyndy kóterdi.
-Qalay jýremiz? – dedi Evans. – Qayyqqa qaray ma?
-Qyzyq, - dedi Evans eki-ýsh qadam attamay jatyp, - eskek esken qoldarym saldyrap barady... – Qúryp ketsin! – dedi ol. – Kóterter emes. Tynyqpay bolmas.
Ekeui kýrtesheni jerge qoydy. Evanstyng óni quday, shypshyp shyqqan jalghyz tamshy ter mandayynda qatyp qalghan.
-Orman ishi tymyrsyq bop ketti.
Sosyn jyn úrghanday baj ete qaldy.
-Búlay túra bergennen ne shyghady? Qane, bol, túrma! Qytaylyqtyng óligin kórip eng jipsiz balayndyng da qaldyn.
Guker joldasynyng betine bedireye qarady.
Altyn salynghan meshbetti qayta kóterdi de ekeui til qatyspay jýz yardtay jer jýrdi. Evanstyng tynysy auyrlay bastady.
-Tilindi jútyp qoydyng ba? – dedi ol.
-Saghan ne bolghan? – dedi Guker.
Evans sýrinip ketti de, ústap kele jatqan kýrteshe qolynan úshyp týstti. Gukerge tesireye qarap biraz túrdy, sosyn tamaghyna әldene keptelgendey dauysy ynyrana shyqty.
-Jaqyndaushy bolma maghan, - dedi de qasynda túrghan talgha baryp sýiendi. Sosyn ornyqty dauyspen, - sәlden song tәuir bolam, - dedi.
Kenet aghashqa sýiengen qoly bosay bastady da, aghash dinimen denesi syrghyghan kýii jerge sylyq etip qúlay ketti. Qarysqan qoldary qalsh-qalsh etedi. Azapty jýzi búzylyp ketti. Guker qasyna keldi.
-Tiyme maghan! Jolama! – dedi Evans dauysy túnshygha. – Altyndy kýrteshege sal.
-Kómegim kerek emes pe?
-Altyndy kýrteshege sal.
Guker qúimalardy ala bergenshe bolghan joq, bas barmaghynyng basyna әldene qadalghanday boldy. Qarap edi, úzyndyghy eki duymday syp-sidam tiken kirgen eken.
Evans týsiniksiz ynyranyp baryp, audarylyp týsti.
Guker anyryp túryp qaldy. Qolyndaghy tikenge birazgha deyin bajyraya qarap túrdy. Sosyn aghash týbinde eki býktetilip qúrysyp jatqan Evansqa qarady. Odan song aghash dinderi men qújynaghan ósimdikterding arasynan, qarabytqan kólenkede әli de anyq kórinip jatqan kók kiyimdi qytaylyqtyng mýrdesine qarady. Onyng oiyna kartadaghy úsaq nýkteler týsti. Sonda baryp ol týsingendey boldy.
-Saqtay kór, Jaratqan! – dedi ol.
Sebebi qolyndaghy tiken diyaktardyng ýrmeli qúralyna salatyn uly tikennnen ainymaytyn. Chang Hidyng qazynanyng qauipsizdigine nege senimdi bolghanyn sonda baryp týsindi. Týsinde yrjighany tegin emes eken.
-Evans! – dep baj etti.
Búl kezde Evans ýnsiz, qimylsyz qalghan. Qol-ayaghy tartylyp, sereyip jatyr. Toghay ishin óli tynyshtyq basty.
Bir kezde Guker bas barmaghynyng úshyndaghy qyzghylt noqatqa sýliktey jabysyp, obyrlana sora bastady. Ólgisi kelmey kóp tyrashtandy. Biraq qoly men iyqtarynyng týsiniksiz qaqsap bara jatqanyn sezdi. Sausaqtary iyliguden qaldy. Udy soryp shygharam deuding bos әure ekenin sonda úqty.
Ol kilt toqtay qaldy da ýyli altyndardyng janyna otyra ketti. Qolyn tizesine qoyyp, jaghyn tayanghan kýii jan shoshyrlyq kýide jatqan joldasyna qarady. Chang Hidyng yrsighan týri kóz aldyna keldi. Tamaghyn bunaghan auyr azap barghan sayyn kýsheye týsti. Úshar biyiktegi japyraqtardy әlsiz samal terbeydi. Áldebir beymәlim gýlding appaq kýlteleri toghaydyng qaranghy týnegine qalyqtay týsip keledi.
Aghylshyn tilinen audarghan Naghyz Qapshyqbayúly
Abai.kz


text:
Bäş müň ýyllyk taryhy bolan halkymyz aýdym-saz sungatyna uly üns berip, arkama-arka dowam edip gelýän bagşyçylyk sungatymyzy has-da ösdürýär. Daşoguz welaýatynda hem özleriniň gaýtalanmajak ussatlyklary, başarnyklary, ýakymly owazy bilen halkyň sylag-hormatyna mynasyp bagşy-sazandalar ýaşapdyrlar. Geçmişde özboluşly yz galdyran bagşy-sazandalar baradaky maglumatlary, olaryň saz gurallaryny we geýimlerini, ses ýazgylaryny, suratlaryny ýygnap, halka ýetirmek maksady bilen, 1992-nji ýylda welaýat merkezinde işe başlan bagşylar muzeýiniň agzybir işgärleri welaýatyň etraplarynda bolup, bagşy-sazandalar barada maglumatlary we muzeý gymmatlyklaryny ýygnaýarlar. Häzirki günde bagşylar muzeýinde aýdym, dessan aýtmakda tapawutlanan halypa bagşylar barada gyzykly maglumatlar saklanýar. Bagşylar muzeýide ata-baba dowam edip gelýän halypa-şägirtlik ýoluna aýratyn ähmiýet berlip, ýaş bagşy-sazandalar barada-da maglumatlar toplanýar. Welaýatdaky bagşy-sazandalaryň hormatly ada eýe bolanlarynyň sany barha köpelýär. Olardan Türkmenistanyň halk artisti Almagül Nazarowa, Türkmenistanyň at gazanan artistleri Guwanç Otuzow, Sabyr Sabyrow, Nowruz Mätnyýazow, Dursunjemal Gazakowa, Türkmenistanyň at gazanan medeniýet işgäri Bahargül Galpakowa we beýlekileriň atlaryny tutasymyz gelýär. Häzirki wagtda bagşylar muzeýiniň agzybir işgärleri bagşyçylyk sungatyny öwrenmekde, toplanan gymmatlyklary aýawly saklap, wagyz etmekde birnäçe çäreleri geçirýärler, halypa bagşylar bilen duşuşyklary, göçme sergileri guraýarlar.
Похожие записи '
Terbiýe maşgaladan başlanýar
Türkmen halky gadym döwürlerden bäri maşgala, onuň berkligine uly üns berýär. «Maşgalam — baş galam» diýen nakylyň il...
Garaşsyzlygyň 30 ýyllygy: ykdysadyýetiň diwersifikasiýasy we sanlaşdyrylmasy
Garaşsyzlygymyzyň otuz ýylynyň içinde Türkmenistan halk hojalyk toplumynyň çäkli ugurly bölegini dünýä ykdysadyýetiniň...
Türkmenistanda Garaşsyzlygyň 30 ýyllygy dabaraly ýagdaýda bellenilýär
Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň şanly 30 ýyllyk baýramy duşenbe güni ýurdumyzyň ähli künjeginde dabaraly ýagdaýda...
30 лет независимости: становление и развитие современного Туркменистана как полноправного члена мирового сообщества
В 2021 году исполняется 30 лет со дня провозглашения независимости...
Özbaşdaklygyň belent şuglasy
Ata ýurdumyz Türkmenistan 1991-nji ýylyň altyn güýzünde özüniň Garaşsyzlygyny Ýer ýüzüne buşlady. Merdana halkymyz...


text:
13.10.2021
2021-nji ýylyň 12-nji oktýabrynda Nur-Soltan şäherinde Aziýada özara hyzmatdaşlyk we ynamy berkitmek çäreleri boýunça...
13.10.2021
Şu gün Türkmenistanyň Prezidenti, Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň Halk Maslahatynyň Başlygy Gurbanguly Berdimuhamedow ...
13.10.2021
Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 30 ýyllygynyň öňüsyrasynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşma...
08.10.2021
Şu gün paýtagtymyzyň “Ýyldyz” myhmanhanasynda Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty işgärleriniň gününe b...
07.10.2021
Şu gün türkmen paýtagtynda Ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça hökümetara türkmen-rus toparynyň başlyklarynyň duşuşygy geçi...
06.10.2021
Şu gün — Hatyra gününde türkmenistanlylar 1948-nji ýylyň Aşgabat ýertitremesiniň pidalaryny, söweş meýdanlarynda wepa...
05.10.2021
Türkmenistanyň ýedi ýokary okuw jaýlarynyň talyplary Russiýa Federasiýasynyň Ylym we Ýokary bilim ministrliginiň howa...
04.10.2021
Şu gün günüň ikinji ýarymynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow iki günlük resmi sapar bilen Özbegista...


text:
Üns ber! Biziň saýtymyzyň esasy maksady Siziň saglyk babatdaky gözýetimiňizi giňeltmekdir. Şonuň üçin-de, saýtyň sahypalarynda berilýän maglumatlaryň esasynda öz-özüňi bejermek maslahat berilmeýär. Öz-özüňi bejermeklik düýpli kynçylyklara uçradyp, janyňyza howp salmagy ähtimal. Lukmanlar saýtyň üsti bilen size bejeriş berip bilenoklar. Lukmanlaryň jogaplary, makalalar, jemgyýetçiligiň teswirleri diňe maslahat hökmünde kabul edilmeli.
EMDIRMEGI KESMELI BOLANDA NÄME ETMELI?
Hormatly okyjy!
Eger siz enä bejergi geçirip, ýene ene süýdi bilen iýmitlendirmegi meýilleşdirýän bolsaňyz, onda bejergi alynýan döwürde bromkriptin (parlodel) ýa-da dostineks serişdelerini az möhletlik – 3-4 gün kabul edip, süýdiň inmegin togtadyp bilersiňiz. Eger ene süýdi bilen iýmitlendirmek indi meýilleşdirilmeýän bolsa, onda bu serişdeleri uzak – 10-14 gün bellenilen mukdarda kabul etmek maslahat berilýär. Serişdeleriň görnüşlerini, mukdaryny we kabul ediş tertibini diňe lukman bellemelidir.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
- 2463 gezek okalan