text:
Duşenbe güni Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Türkiýäniň wekilçilikli delegasiýasyna baştutan bolup gelen Türkiýäniň ykdysadyýet ministri Zafer Çaglaýany kabul etdi. Türk delegasiýasy ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça türkmen-türk hökümetara komissiýanyň dördünji maslahatyna we türkmen-türk biznes-forumyna gatnaşmak üçin Türkmenistana geldi diýip, türkmen metbugaty habar berdi.
Zafer Çaglaýan we Gurbanguly Berdimuhamedow iki ýurduň arasynda gitdigiçe artyp barýan söwda gatnaşyklarynda ýewro we dollar ýaly walýutalary däl-de, iki ýurduň öz içki milli puluny ulanmak barada hepdäniň duşenbe güni ylalaşyga gol çekdiler diýlip, habar berilýär.
Nämäni aňladýar?
Eýse, bu ylalaşyk nämäni aňladýar we oňa nähili zerurlyk bar? Bu soraga Moskwadaky GDA intitutynyň uly ylmy işgäri, Merkezi Aziýa ýurtlary boýunça ekspert Andreý Grozin şeýle jogap berdi:
—Dünýä bazarynda häzir adamzadyň başdan geçirýän maliýe krizisi liderleri başga-başga mehanizmleri gözlemäge mejbur edýär. Türkmenistan bilen Türkiýäniň arasynda gelnen bu ylalaşyk täzelik ýa rewolýusiýa däl. Hasaplaşygyň täze mehanizmi barada Günorta-Gündogar Aziýada-da, Orta Gündogarda-da, Latyn Amerikasynda-da köpden bäri gürrüňler bar. Berdimuhamedowy dünýäniň maliýe, makro-ykdysady problemalary däl-de, has ýakynyndaky, gaz söwdasyndan inflýasiýa uçramajak girdejiler, başga-da köp meseleler, şol sanda býujetiň barha artyp barýan boşluklaryny doldurmak gyzyklandyrýan bolsa gerek.
“Today’s Zaman” gazeti Zafer Çaglaýanyň “Täze gol çekilen ylalaşyk ikitaraplaýyn söwda gatnaşyklaryny gaty ýokary derejelere ýetirer, söwdany içerki walýutada alyp barmagy premýer-ministr Rejep Taýýip Erdogan talap etdi. Täze ylalaşyk söwda ýaranlarynyň arasyndaky gatnaşyklaryň gowulanmagyna getirer” diýen sözlerini ýazýar.
Ylalaşygyň haçandan we nähili tertipde güýje girjekdigi barada maglumat ýok. Emma Türkiýäniň Gazy uniwersitetiniň Halkara gatnaşaklar bölüminiň professory Mehmet Seýfetdin Erolyň sözlerine görä, eger ol güýje girse, Türkmenistanda iş alyp barýan hususy türk kompaniýalaryna, esasan-da, Türkiýäniň regiondaky uzak möhletli syýasy bähbitlerine oňyn täsir eder:
—Eger bu ylalaşyk iş ýüzünde amala aşyrylsa, Türkiýe bilen regionda ýerleşýän türki dilli respublikalaryň arasynda milli walýuta arkaly ýola salynjak ykdysady gatnaşyklar soňky tapgyrda olaryň arasynda syýasy gatnaşyklaryň-da güýçlenip biljekdigini aňladýar.
Çözülmedik meseleler
Orsýetli ekspert Andreý Groziniň pikiriçe, bu ylalaşyk barasynda häzir bir zat aýtmak gaty kyn. Munuňam üstesine Aşgabat bilen Ankaranyň gatnaşyklarynda birgiden çözülmedik meseleler bar. Bu ýerde, käbir maglumatlara görä, milliard dollar, belki ondan-da agdyk pul hasaplaşygy barada gürrüň gidýär. Şol hem milli walýutada hasaplaşyk meselesine päsgelçilik döredip biler. Onsoňam başga walýutada hasaplaşygyň uzak wagt, çykdajy talap edýän mehanizmi bar.
—Orsýet bilen Hytaýyň arasynda milli pulda hasaplaşyk soňky aýlar aktiwleşýär. Bu işe taýýarlyk birnäçe ýyl bäri dowam edip gelýärdi. Üstesine-de, dünýä maliýe krizisi bu işe itergi berdi. Türkmenistan bilen Türkiýäniň arasynda gelnen täze ylalaşyk barasynda aýdylanda, dünýäniň häzirki çuňňur maliýe krizisi şertlerinde milli pullaryň ýene birnäçe aýdan nähili boljagyny hiç bir ykdysatçy aýdyp bilmese gerek. Her zat bolmagy mümkin—diýip, ekspert Andreý Grozin aýtdy.
Türk kompaniýalarynyň iş alyp barýan Merkezi Aziýa ýurtlarynyň sanawynda Türkmenistanyň birinji orunda durandygyny “Today’s Zaman” zaman gazeti ýazýar.
Soňky döwürde algy-bergi dawasy boýunça ençeme türk kompaniýasy halkara arbitraž sudlaryna ýüzlendi. Türk ekspertiniň aýtmagyna görä, Çaglaýanyň Türkmenistana edýän bu sapary ykdysady bähbitler bilen bir hatarda şol firmalaryň dawasy sebäpli arada dörän oňşuksyzlygy köşeşdirmegi-de göz öňünde tutýar.
Türkiýäniň Ykdysadyýet ministrliginiň ýaýradan maglumatyna görä, Aşgabatda gol çekişlik dabarasynyň dowamynda eden çykyşynda türk ministri Zafer Çaglaýan şeýle diýipdir:
—Iş bar ýerinde problema hem bar. Emma bu problemalaryň çözgüdi babatda uly işleri etdik. Türk işewürlerine berýän goldawyňyz üçin minnetdarlyk bildirýäris. Energiýa, oba hojalygy, bilim, saglyk, medeniýet, standartizasiýa we turizm ýaly pudaklar boýunça hyzmatdaşlyk babatda pikir alyşdyk. Türkmen işewürlerini hem Türkiýä maýa goýmaga çagyrýarys.
Çaglaýan gepleşikleriň netijesinde alnan kararlaryň gysga wagtyň içinde durmuşa geçiriljegine ynam bildirip, ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça türkmen-türk hökümetara komissiýasynyň nobatdaky maslahaty üçin türkmen resmilerini Antalýa çagyrdy.


c: text/html

text:
Siriýa hökümetiniň howpsuzlyk güýçleriniň Homs şäherindäki harby operasiýalary dowam edýär.
Siriýanyň oppozisiýasynyň maglumatyna görä, ýaragly hüjümlerde graždan ilatdan azyndan 31 adam heläk bolupdyr.
Penşenbe güni berlen maglumatlarda Homsuň birnäçe raýonynda raketa we agyr top ýaraglarynyň ulanylandygy aýdylýar.
Bir milliona golaý ilaty bolan Homs şäheri prezident Başar al-Assdadyň režimine garşy 11 aý bäri dowam edip gelýän protestleriň merkezi hasaplanýar.
4-nji fewralda Siriýanyň hökümeti tarapyndan “terrorçy toparlar” diýlip atlandyrýan güýji basyp ýatyrmak we howpsuzlygy üpjün etmek üçin ýurduň howsuzlyk güýçleri tanklary we agyr ýaraglary ulandylar.
Penşenbe güni Türkiýäniň daşary işler ministri Ahmet Dawutoglu žurnalistler bilen duşuşygynda Siriýada jebir çekýän halka Türkiýäniň gapysynyň açykdygyny we häzir Türkiýä baran siriýalylaryň sanynyň 12 müňe ýetýändigini aýtdy.
“Siriýaly aýal we erkek doganlarymyz Türkiýä gelmeli bolsalar, biz olar üçin elimizden gelen kömegi ederis” diýip, Dawutoglu aýtdy.
8-nji fewralda BMG-niň adam hukuklary boýunça edarasynyň başlygy Nawi Pilleý halkara jemgyýetçiligini Siriýanyň graždan ilatyna garşy hüjümleri togatmak üçin tagalla etmäge çagyrdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kremliň öz käbir goňşularynyň BMG-de Orsýetiň Krymy anneksiýa etmegini ýazgarmak boýunça geçirilen ses berişlik mahalynda nirede bolandygyna geň galýan bolmagy mümkin.
Bu rezolýusiýa garşy ses beren 11 döwle
t Orsýetiň öňden gelýän ýaranlary diýlip bilinýär.
Bu sanawa Wenezuela ýaly, Waşingtona duşmançylykly garaýan Günorta Amerika döwletleri hem girýär. Şeýle-de oňa Siriýa girýär, bu ýurt BMG-niň Howpsuzlyk geňeşindäki ses berişlikde Moskwanyň Başar al-Assadyň režimine penakärlik etmegine bil baglaýar.
Emma muňa garamazdan, Orsýeti lapykeç edip biljek bir zat hem boldy, ýagny Moskwanyň goldawyndaky GDA-nyň, Garaşsyz döwletleriň arkalaşygynyň diňe iki agzasy, Ermenistan bilen Belarus BMG-niň rezolýusiýasyna garşy ses berdi.
Azerbaýjan bilen Moldowa Ukrainanyň territorial bitewiligini ykrar etmegiň peýdasyna ses berdi. GDA-nyň beýleki agzalary bolsa, ýa saklandylar, ýa-da ses bermediler.
Orsýet özüniň Ukrainadaky hereketlerine garşylygy dünýä derejesindäki konsensus däl-de, Günbatar fenomeni edip görkezjek bolup jan çekdi.
Emma ozalky sowet respublikalary hem Orsýetiň Kryma güýç bilen girmegini delillendirişinden alada galýarlar. Moskwa bu hereketiniň rus dilli ilaty goramak babatdaky jogapkärçiligine esaslanýandygyny aýdypdy.
"Bu şol ýurtlar üçin dilemma, ikiden birini saýlamaly zat bolup görünýär we men olaryň Orsýetiň basyşyna sezewar bolýandygyna ynanýaryn» diýip, Moskwadaky Karnegi merkeziniň analitigi Maşa Lipman aýdýar.
Bir tarapdan, Gazagystan, Belarus ýaly, Moskwanyň goldawyndaky Gümrük birleşigine agza bolan ýurtlar öz daşary syýasatlaryny Orsýet bilen ýakyn gatnaşyklara esaslandyrdy.
"Ikinji tarapdan, watandaşlar ýa rus dilliler, ýa-da etniki ruslar gürrüňi başlanan badyna [ol] Orsýetiň olary goramak pikirini etmegi üçin [ulanylýar]” diýip, Lipman aýdýar. "Meniň pikirimçe, bu ol döwletleri pikirlenmäge we hakykatdanam ynjalykdan gaçmaga iterýän bolmaly."
Gazagystan, Gyrgyzystan, Belarus we Ermenistan geçen aýdaky beýanatlarynda Orsýetiň Krymyň «öz ykbalyny özüniň kesgitlemegi» baradaky aýdýanlaryna belli bir derejede goldaw we razylyk berdi.
Emma muňa garamazdan, Lipmanyň «örän aýratyn ýagdaý» diýip atlandyrýanyny, ýagny duşmançylykly goňşusyndan gorag üçin Orsýete daýanýan Ermenistany hasap etmesek, olaryň pozisiýalary bu goldawyň berkligine käbir kesgitsizlikleri hem saldy.
Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko anneksiýany «ýarmaz mysal» diýip atlandyrdy, emma muňa garamazdan, Minsk öz iň ýakyn ýaranynyň ýanynda durar.
BMG-niň ses berişliginde ses bermedik Gyrgyzystan ilki Kiýewdäki häkimiýetleri goldap, Moskwanyň ýolundan sowuldy, emma soň Krymyň anneksiýa edilmegini «obýektiw reallyk» diýip atlandyrdy.
Orsýetiň goňşularynyň köpüsi öz bähbitleriniň goragyny ses bermezlik ýa-da saklanmak strategiýasynda görýäne çalym edýär.
Orsýetiň hereketlerini tankyt eden Özbegistan saklandy. Täjigistan we Türkmenistan – jemgyýetçilik pozisiýasyny görkezmekden saklanan iki ýurt, ses berişlikde görünmedi
.
Diplomatlar biraz öň BMG-niň rezolýusiýasynyň peýdasyna ses berjekleriň 100-den azrak boljagyny çaklapdylar, Kiýewiň Günbatar ýaranlary bu ses berişligi diplomatiki ýeňiş diýip häsiýetlendirdiler.
Emma Moskwa ses bermedikleriň we saklananlaryň sanynyň hakykatda çylşyrymly bir ýagdaýy görkezýändigini öňe sürdi.
Orsýetiň BMG-däki wekili Witaliý Çurkin BMG-niň agza döwletleri «ägirt uly basyş» astynda boldular we saklanan 58 döwlet Orsýetiň tarapynda bolana çalym edýär diýdi.


text:
Gazak häkimiýetleri geçen aýdaky hüjümde ýaralanan iki polisiýa ofiseriniň ölendigini aýdýarlar.
Almaty şäheriniň polisiýasynyň 1-nji awgustda beren maglumatyna görä, Serik Abildaýew we Meirambek Rahmatullaýew keselhanada aradan çykdy. Munuň netijesinde Gazagystanyň söwda paýtagtynda amala aşyrylan ençeme hüjümde ölenleriň sany sekize ýetdi. Bu hüjümi gazak prezidenti Nursultan Nazarbaýew “terroristik hüjüm” diýip atlandyrypdy.
18-nji iýulda 26 ýaşyndaky almatyly Ruslan Kulekbaýew Almaty şäher polisiýa departamentiniň we Milli Howpsuzlyk komitetiniň edaralaryna ot açyp, alty adamy öldürdi.
Şol wakada Kulekbaýew tussag edilip, terrorizmde, adam öldürmekde we öldürmäge synanyşmakda aýyplandy.


text:
Türkmenistanda ilata berilýän mugt elektrik toguny, tebigy gazy we suwy mundan beýläk tölegli etmek teklip edildi. Bu baradaky çagyryşlar penşenbe güni Awazada geçen Ýaşulular maslahatynyň dowamynda ýaňlandy.
Ahal welaýatynyň ymamlarynyň biri Gurbangeli Aýlyýew münbere çykyp, prezidenti taryplap eden çykyşynyň bir ýerinde, häzire çenli mugt berlip gelinýän sosial hyzmatlara töleg girizmek barada teklip edip, munuň “giňden goldanyljakdygyny” aýtdy.
Çykyş edenleriň ýene biri, Daşoguz welaýatynyň Saparmyrat Türkmenbaşy etrabynyň 93-nji orta mekdebiniň fizika mugallymy diýlip tanadylan Gözel Saparmyradowa hem ýurduň bilim ulgamy baradaky gürrüňiniň dowamynda ilata berilýän toguň, suwuň, gazyň tölegli bolmalydygyny aýty. Gözel Saparmyradowa bu çagyryşyny ilata berilýän sosial hyzmatlar üçin ýurduň býujetinden, onuň öz sözleri bilen aýdylanda, “örän uly maliýe serişdeleriniň bölünýändigi” bilen düşündirdi.
“Merdem” hojalyk jemgyýetiniň baş müdiri Hudaýnazar Atageldiýew-de öz gezeginde häzire çenli mugt berlip gelnen sosial hyzmatlaryň tölegli edilmelidigini belläp, öz teklibini ilatyň “gowulanan hal-ýagdaýy” bilen düşündirdi.
Ýatlap geçsek, mugt tok, gaz we suw subsidiýalary 1993-njy ýylda ozalky prezident Saparmyrat Nyýazow tarapyndan girizilipdi. Ilkibaşda şol ýeňillikler 2014-nji ýyla çenli dowam etmeli diýlip kesgitlenipdi. Emma 2004-nji ýylda hökümet subsidiýalaryň möhletini 2030-njy ýyla çenli uzaltdy.
Şol bir wagtda mundan iki ýyl ozal Daşoguzda geçirilen Ýaşulular maslahatynyň dowamynda ilata berilän mugt subsidiýalary “çäklendirmek” teklip edilip, bu teklip soňra resmi derejede kabul edildi.
Türkmenistanyň prezidenti düýnki maslahatyň dowamynda eden çykyşynda orta atylan tekliplere “garaljakdygyny” mälim etdi. Mugt hyzmatlaryň tölegli bolmalydygyny öňe süren maslahata gatnaşyjylar gürrüňi edilýän tebigy gazyň, elektrik energiýasynyň, suwuň geljekde göz öňünde tutulýan nyrhlary barada kelam agyz hem söz aýtmadylar.


text:
Şenbe güni Latwiýada ýurduň parlamentini dargytmak meselesi boýunça geçirilen referendumyň deslapky netijeleri ses berijileriň aglaba köpçüliginiň parlamenti dargatmaklyga ses berendigini görkezýär.
Latwiýanyň Merkezi Saýlaw Komissiýasynyň maglumatyna görä, häzirki wagta çenli berlen sesleriň üçden iki bölegi sanalypdyr. Şol sanalan sesleriň 95 prosente golaýy ýurduň parlamentini dargytmaklygy goldapdyr.
Bu bolsa şu ýylyň sentýabrynda ýurtda möhletinden öň parlament saýlawlarynyň geçiriljekdigini aňladýar. Ozalky parlament saýlawlary Latwiýada geçen ýylyň oktýabrynda geçirilipdi.
Parlamenti dargatmak meselesi boýunça referendum geçirmek ideýasyny şu ýylyň başynda ýurduň ozalky prezidenti Waldis Zatlers öňe sürüpdi. Ol Latwiýanyň parlament deputatlaryny korrupsiýada güman edilýän oligarhlary bikanun ýollar bilen goramakda aýyplapdy.


text:
“Energetika we ulag ulgamlarynda hyzmatdaşlyk etmek Aşgabat bilen Bakuwyň arasyndaky gatnaşyklaryň gün tertibinde dur” diýip, Türkmenistanyň Azerbaýjandaky ilçisi Toýly Kömekow žurnalistlere habar berdi.
Diplomat şu ýylyň ýanwarynda Azerbaýjanyň, Türkiýäniň we Türkmenistanyň DIM-leriniň baştutanlarynyň duşuşygynyň barşynda bu ulgamlarda hyzmatdaşlygy ösdürmäge amatly şertleri döretmegiň ýolunyň anyk kesgitlenendigini ýatlatdy.
“Azerbaýjan we Türkmenistan Aziýa bilen Ýewropanyň arasynda wajyp halka bolup durýarlar. Men bu günki gün Azerbaýjanyň dünýä derejesinde ulag binýadyny döredýändigine buýsanýaryn we guwanç bilen synlaýaryn. Alýetede portuň, tizlikli ýollaryň, Baku — Tbilisi — Kars demir ýolunyň gurluşyklary — bularyň ählisi biziň üçin wajyp ähmiýete eýedir” — diýip, diplomat aýtdy.
Ol Türkmenistanyň hem ulag taslamalaryny işjeň ösdürýändigini, Gazagystan — Türkmenistan — Eýran demir ýolunyň ulanylmaga berlendigini belledi.
Onuň sözlerine görä, Aziýa bazarlaryna çykmak üçin Aşgabat hem awtobanyň we gämileriň dürli görnüşlerini kabul edip biljek Türkmenbaşy portunyň gurluşyk taslamasyny öňe sürýär.
“Bu bize gatnaşyklary ösdürmäge mümkinçilik berýär” diýip, ol aýtdy
Şeýle hem diplomat Owganystan — Türkmenistan — Azerbaýjan — Gruziýa — Türkiýe ulag taslamasynyň üstünde hem netijeli iş alnyp barylýandygyny belledi.


text:
Hazaryň hukuk derejesi baradaky Konwensiýany işläp düzmek boýunça ýörite Iş toparynyň nobatdaky mejlisi 2017-nji ýylyň ýanwarynyň üçünji ongünlüginde Aşgabatda ýa-da Bakuda geçiriler, diýip Azerbaýjanyň DIM-niň orunbasary Halaf Halafowyň beýan eden sözlerini Interfaks-Azerbaýjan habar berýär.
«Iş toparynyň nobatdaky mejlisi ýanwaryň üçünji ongünlüginde geçiriler. Ol ýa Aşgabatda, ýa Bakuda bolar. Häzirki wagtda bu mesele boýunça ylalaşyk işleri dowam edýär» - diýip, H.Halafow sişenbede žurnalistlere habar berdi.
«Hazaryň hukuk derejesi baradaky Konwensiýanyň aglaba bölegi ylalaşyldy. Galan meseleler boýunça gepleşikler dowam edýär. Astanada geçiriljek Hazarýaka döwletleriniň baştutanlarynyň indiki sammitine çenli şol meseleler boýunça ylalaşyklary gazanmagy meýilleşdirýäris» diýip ol belledi.
H.Halafowyň sözlerine görä, taraplar uly işler alyp bardylar we köp sanly meseleler boýunça umumy ylalaşyk gazandylar. «Meseleleri çözmek boýunça bäş ýurduň ählisiniň hem çemeleşmeleri birek-birege ýakyn. Käbir detallar galy, olaryň iň wajyby bolsa bölüşmek ýörelgesi bolup durýar. Konwensiýanyň taslamasyny gutarnykly tassyklamak üçin biz ähli işleri jemlemegi we ony döwlet Baştutanlarynyň gol çekmegi üçin taýýarlamagy meýilleşdirýäris» diýip ol belledi.
Ministriň orunbasary şeýle hem Hazaryň hukuk derejesi baradaky meseläniň ikitaraplaýyn esasda bolşy ýaly köptaraplaýyn esasda hem çözülýändigini belledi. «Köptaraplaýyn gepleşikler esasan hem Konwensiýanyň taslamasynyň çäklerinde alnyp barylýar. Ikitaraplaýyn gepleşikler bolsa birek-birege ýakyn ýerleşen döwletleriň arasynda çözülýär» diýip, H.Halafow belledi.
Mysal hökmünde H.Halafow Azerbaýjanyň, Gazagystanyň we Russiýanyň eýýäm bu meselede ylalaşandygyny nygtap geçdi.
«Eýýäm güýje giren ylalaşyk hem bar. Eýran hem-de Türkmenistan bilen gepleşikler dowam edýär. Biz bu meseläni çözmeklige ol ýa-da beýleki nebitgaz ýatakly çäkler boýunça garaýyşlaryň çapraz gelmegi nukdaýnazaryndan däl-de, onuň düýbüni doly bölmek nukdaýnazaryndan çemeleşýäris» diýip ol habar berdi.


text:
Gazagystanyň resmileri şu gün irden janyndan geçen bir raýatyň ýurduň Aktýubinsk oblastynyň Milli howpsuzlyk komitetiniň jaýynda partlama amala aşyrandygyny habar berdiler.
Gazagystanyň Baş prokuraturasynyň metbugat sekretary Žandos Umiraliýew bu janyndan geçen hüjümçiniň 25 ýaşly Makatow Rahimžan Orunbasaýewiçdigini aýtdy.
«Makatow Rahimžan Orunbasaýewiç jenaýat jogapkärçiliginden gaçyp gutulmak maksady bilen Aktýubinsk oblastynyň Milli howpsuzlyk komitetiniň jaýynda öz-özüni partlatdy» diýip, Žandos Umiraliýew şu gün žurnalistlere gürrüň berdi.
Onuň aýtmagyna görä, bu wakada iki adam ýaralanypdyr.
Žandos Umiraliýew öz-özüni partladan Rahimžan Makatowa jenaýatçylykly bir toparyň düzüminde mundan ozal birnäçe agyr jenaýatlary amala aşyranlykda güman bildirilýändigini aýtdy.
Munuň özi Gazagystanda ajalyna kaýyl adamyň öz-özüni partlatmagy bilen baglanyşykly ilkinji wakadyr.


text:
-- Ýeri-ow, pälwan, bir işler bitirip geldiňmi ýa iki barmagyňy burnuňa sokup gaýdyberdiňmi?
-- Bolmady, kaka.
-- Göle boşanan ýaly güpürdikläp gidişiňdenem-ä aňýadym pisiňi aşyryp yzyňa boş dolanjagyňy... Galyň tölemän öýlenjek ýigide bak-a! Gyz alyp gaçjak ýigide bak-a! Hawa, näme boldy?
-- Bolan zat ýok, kaka. Diňe bolmady.
-- Gelmeli ýerine gelmedimi? Tapmadyňmy? Ýa biri öňürdipmi?
-- Tapdymam, geldem. Alybam gaýtdym, ýöne, bolmady-da, kaka.
-- «Bolmady-bolmadyny» azrak et-de, bolan zady aýt maňa!
-- Paýtagtdan-a sag-aman alyp çykdym, Tejene getiribem... ýitirdim.
-- Iňňe däl, açar däl, gapjyk däl – diri adamy nädip ýitirip ýörsüň?
-- Özümem haýran, kaka. «Şu ýerde dur, awtobusyň haçan ugraýanyny görüp geleýin» diýdim. Öwrülip gelsem -- ýok! Bukuldymy, gaçyp gitdimi, bilmän galdym.
-- «Getirebilmedim, ýar onda galdy» diýilýäni bolupdyr-da, garaz. Aslynda sen ony nirden tanap ýörsün. Nirden çykdy ol seň gara maňlaýyňdan?
-- Aşgabatda tanyşdyk. Ikimizem ekzamenden geçip bilmän ýykyldyk. Şo ýerde-de wadalaşdyk. Wadanyn soňam, ynha, şeýle gutardy...
-- Hudaýa şükür, bolsa-da, ogul öýerýäs, toý tutýas diýip oba jar etmedik...
-- Indi näme ederis, kaka?
-- Nätmeden Hudaý saklasyn! Gedaýyň ýedi gapydan soň ýüzi açylarmyş diýipdirler, ýene alty gapyň bar, aýlanyber, oglum. Özüňden kiçem dört iniň bardyr, ogul. Menden-ä haraý gözleme, bäşiniňizden biriňizi öýerip bilsemem razy.
Şiraly Nurmyrat Stokgolmda ýaşaýan türkmen şahyry, ýazyjysy.


text:
Hormatly Prezidentimiziň taýsyz tagallasy bilen ýurdumyzyň tebigatyny goramak, oňa aýawly çemeleşmek babatda giň gerimli işler durmuşa geçirilýär. Ýurdumyzyň tebigatynyň eçilen baýlyklaryny geljekki nesillere ýetirmek ugrunda-da köp işler alnyp barylýar. Döwlet Baştutanymyz ekologiýa ulgamyna döwlet syýasatynyň esasy ugurlarynyň biri hökmünde garap, bu ugurdaky alnyp barylýan işlere giň halkara jemgyýetçiliginiň hem ünsüni çekmek üçin Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň belent münberinden ençeme gezek bütindünýä başlangyçlary bilen çykyş etdi.
Milli Liderimiz türkmen jemgyýetiniň durnukly ösüşini hem-de raýatlarymyzyň amatly ekologiýa ýagdaýynda ýaşamaklaryny üpjün etmek üçin döwletimiz tarapyndan eziz Watanymyzyň tebigatynyň baýlygyny we gözelligini aýawly saklamak boýunça netijeli çäreleriň görülýändigini nygtaýar. Bu bahasyna ýetip bolmajak baýlygy artdyrmak hem-de geljekki nesillere ýetirmek wajypdyr.
Ýurdumyzda ýaýbaňlandyrylan giň möçberli maksatnamalaryň çäklerinde Aşgabadyň töwereginde hem-de welaýatlarda ýaşyl zolaklaryň kemala getirilmegi, Hazar deňziniň türkmen kenarynda «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynyň döredilmegi, Merkezi Garagumda “Altyn asyr” Türkmen kölüniň gurulmagy, ekologiýa howpsuzlygyny üpjün etmek üçin möhüm çözgütleriň kabul edilmegi hem-de bu ulgamda halkara forumlaryň yzygiderli geçirilmegi döwletimiziň daşky gurşawy goramak meselelerine uly ähmiýet berýändiginiň aýdyň subutnamasy bolup durýar.
Ekologiýa çäreleri häzirki wagtda ýurdumyzyň ykdysady taýdan okgunly ösmeginiň möhüm şerti, tutuş halk hojalygynyň çäklerinde tebigatdan peýdalanmagyň düýbünden täze nusgasyna geçmegiň esasy bolup durýar. Howanyň üýtgemegi boýunça milli strategiýa, ilkinji nobatda, ýokary tehnologiýaly pudaklaryň ösdürilmegine, “ýaşyl ykdysadyýeti” kemala getirmek üçin oňaýly şertleri döretmäge gönükdirilendir.
Garagumyň jümmüşinde “Altyn asyr” Türkmen kölüni gurmak baradaky innowasion taslamanyň durmuşa geçirilmegi aýratyn ähmiýete eýedir. Munuň özi ýurdumyzyň dünýäniň suw serişdelerini aýawly saklamak bilen baglanyşykly möhüm meseleleri çözmäge saldamly goşant goşýandygynyň aýdyň mysallarynyň biridir. Şeýle hem Türkmenistanyň çäginde we tutuş Orta Aziýa sebitinde ekologiýa abadançylygyny üpjün etmäge ýardam edýän bu taslamanyň dünýäniň dürli ýurtlarynyň esasy alymlarynyň hem-de bilermenleriniň, suw hojalyk pudagynyň hem-de oba-senagat toplumynyň hünärmenleriniň ýokary bahasyna mynasyp bolandygyny bellemelidiris.
Şunuň bilen baglylykda, suw hojalyk ulgamynda, şol sanda täze suw howdanlaryny, gidrotehniki we melioratiw desgalarynyň gurluşygy boýunça giň möçberli maýa goýum taslamalarynyň durmuşa geçirilýändigini aýratyn nygtamak gerek. Häzirki döwürde “Türkmenistanyň ilatly ýerlerini arassa agyz suwy bilen üpjün etmegiň baş maksatnamasyny” durmuşa geçirmegiň çäklerinde welaýatlaryň ählisinde suw arassalaýjy zawodlar, suw süýjediji desgalar gurulýar, suw arassalaýjy desgalaryň hem-de suw geçiriji ulgamlaryň durky täzelenýär. Şunuň bilen birlikde, iň täze tehnologiýalar, innowasion ylmy-tehniki işläp taýýarlamalar tapgyrlaýyn ornaşdyrylýar. Olar suw serişdelerini tygşytlamaga ýardam edýär.
Hormatly Prezidentimiziň taýsyz tagallasy bilen ýurdumyzyň oba-senagat toplumynda suwy tygşytlaýjy tehnologiýalar, şol sanda damjalaýyn usulda suwarmak we ekinleri suwarmagyň beýleki öňdebaryjy usullary giňden ulanylýar.
Ýurdumyz bu ulgamda halkara hyzmatdaşlygyny, ilkinji nobatda bolsa, Birleşen Milletler Guramasy hem-de onuň ýöriteleşdirilen düzümleri—BMG-niň Ösüş maksatnamasy, BMG-niň daşky gurşaw baradaky maksatnamasy, şeýle hem Ýewropa Bileleşigi, Ählumumy ekologiýa gaznasy we beýlekiler bilen gatnaşyklary işjeň we yzygiderli ösdürýär. Türkmenistan tutuş adamzady tolgundyrýan wajyp ekologiýa meselelerini çözmäge gönükdirilen sebit ähmiýetli bilelikdäki taslamalary durmuşa geçirmäge işjeň gatnaşýar. Şol taslamalar bolsa suw we beýleki tebigy serişdeleri aýawly saklamaga hem-de dikeltmäge, çölleşmäge, ýerleriň zaýalanmagyna garşy göreşmäge, howanyň üýtgemegi bilen bagly meseleleri netijeli çözmäge gönükdirilendir.
Döwletimiz BMG-niň ekologiýa howpsuzlygy meseleleri boýunça birnäçe Konwensiýalaryna gatnaşmak bilen, tebigaty goramak häsiýetli wezipeleri çözmek babatda anyk ädimleri ädýär we şunda bu ulgamdaky wajyp meselelere halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalarynyň esasynda, sebitiň ähli ýurtlarynyň bähbitlerini nazara almak arkaly garalmalydygyndan ugur alýar.
Türkmenistanyň möhüm tebigy serişdeleri, şol sanda suwy aýawly saklamaga jogapkärli çemeleşmegi ýurdumyzyň sebitiň abadançylygynyň hem-de durnukly ösüşiniň bähbidine suw serişdelerinden rejeli peýdalanmagyň möhüm wezipelerini çözmäge saldamly goşant goşmagyny şertlendirdi.
Biziň ata-babalarymyz müňýyllyklaryň dowamynda ekerançylygyň ýokary medeniýetini kemala getirdiler, gurak howa şertlerinde ýaşaýan ýerlerini bagy-bossanlyga, öri meýdanlaryny ýaşyl ýaýlalara öwürmek, bol hasyl ösdürip ýetişdirmek üçin tutanýerli hem-de ýadawsyz zähmet çekdiler. Bu mesele milli Liderimiziň “Suw – ýaşaýşyň we bolçulygyň çeşmesi” atly kitabynda öz beýanyny tapýar.
Şol kitabyň tanyşdyryş dabarasy geçen ýylyň aprel aýynda S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersitetinde geçirildi. Türkmen, iňlis we rus dillerinde neşir edilen kitapda milli Liderimiziň halkara forumlarynda eden çykyşlaryndan, pudagy toplumlaýyn ösdürmäge we döwrebaplaşdyrmaga, daşky gurşawy aýawly saklamaga gönükdirilen, şeýle hem oba hojalyk pudagyny yzygiderli ösdürmek, ilatyň arassa agyz suwy bilen üpjün edilişini gowulandyrmak işinde gazanylan ägirt uly üstünlikleri beýan edýän suw hojalygy ulgamynda özgertmeler maksatnamalarynyň wezipeleri we maksatlary barada aýdan sözleri çap edildi.
Hormatly Prezidentimiziň BMG-niň Baş Assambleýasynyň mejlislerinde, Birleşen Milletler Guramasynyň durnukly ösüş boýunça “Rio+20” maslahatynda, geçen ýyl Ýaponiýada geçirilen BMG-niň “Tebigy betbagtçylyklaryň töwekgelçiligini azaltmak” atly III Bütindünýä maslahatynda we Koreýa Respublikasynda geçirilen VII Bütindünýä suw forumynda öňe süren işjeň başlangyçlary dünýä bileleşiginiň giň goldawyna eýe boldy. Olaryň hatarynda, Aşgabatda Merkezi Aziýada howanyň üýtgemegi bilen baglanyşykly tehnologiýalar boýunça Sebit merkezini açmak, BMG-niň Araly halas etmek boýunça ýörite maksatnamasyny işläp taýýarlamak, Birleşen Milletler Guramasynyň Suw strategiýasy boýunça ýörite maksatnamany işläp taýýarlamak, Hazar deňzinde ekologiýa we tehnogen howpsuzlygyny üpjün etmek üçin hyzmatdaşlygyň köptaraplaýyn täsirli guralyny döretmek baradaky teklipler bar.
Ýurdumyz şeýle başlangyçlary öňe sürmek bilen, olary iş ýüzünde durmuşa geçirmek boýunça anyk çäreleri amala aşyrýar. Suw, ýer we biologiýa serişdelerini netijeli peýdalanmak, bioköpdürlüligi, tebigy aýratynlyklary saklamak, çölleşmäge we tokaýlaryň ýitip gitmegine garşy göreşmek, ilatyň ekologiýa düşünjesini ýokarlandyrmak babatda ägirt uly işler alnyp barylýar.
“Tebigaty goramak hakynda”, “Aýratyn goralýan tebigy çäkler hakynda”, “Ozon gatlagyny goramak hakynda”, “Balykçylyk we suw biologiýa serişdelerini goramak hakynda”, “Ösümlik dünýäsi hakynda”, “Haýwanat dünýäsi hakynda” halkara kadalaryna laýyk gelýän Kanunlar, “Tokaý kodeksi” kabul edildi. Hormatly Prezidentimiziň tassyklan “Howanyň üýtgemegi boýunça milli strategiýany” we “Türkmenistanyň milli tokaý maksatnamasyny” durmuşa geçirmek tapgyrlaýyn esasda alnyp barylýar.
Soňky ýyllarda eziz Watanymyzyň barha giňeýän tokaý zolaklary, ýylyň ähli paslynda gök öwüsýän seýilgähleri daşary ýurtly myhmanlary haýran galdyrýar. Ýurdumyzyň dürli künjeklerinde köp müňlerçe gektara barabar bolan meýdanlarda tokaý zolaklary döredi.
Mysal üçin, hormatly Prezidentimiziň Kararyna laýyklykda, şu ýyl gök zolaklary döretmegiň barşynda ýurdumyzyň ministrlikleri, pudak edaralary, Aşgabat şäheriniň we welaýatlaryň häkimlikleri tarapyndan saýaly, pürli, miweli agaç nahallarynyň, üzümiň 3 million düýbi, şol sanda 512 müň düýp tut nahallary oturdylar.
Häzirki döwürde Türkmenistanyň tebigaty goramak boýunça tejribeleri tutuş dünýäde uly islege eýe boldy. Ýurdumyzyň iri ekologiýa forumlarynyň, maslahatlaryň we beýleki halkara çäreleriň geçirilýän ýeri hökmünde saýlanyp alynmagy munuň aýdyň subutnamasydyr. Şeýle çäreleriň hatarynda 2012-nji ýylda “Awaza” milli syýahatçylyk zolagynda geçirilen Hazar ekologiýa forumyny, 2013-nji ýylyň mart aýynda Daşoguzda geçirilen “Aralyň ekologiýasy: durnukly ösüş we halkara hyzmatdaşlygy” atly halkara ylmy maslahatyny, 2014-nji ýylda Aşgabatda geçirilen Hazar deňziniň deňiz gurşawyny goramak boýunça Çarçuwaly konwensiýasynyň tarapdarlarynyň (Tähran konwensiýasy) konferensiýasynyň 5-nji mejlisini görkezmek bolar. Şeýle hem 2015-2016-njy ýyllarda Türkmenistanyň Araly halas etmegiň Halkara gaznasynyň durnukly ösüş boýunça Döwletara toparyna başlyklyk edýändigini nygtamalydyrys.
Şeýlelikde, milli Liderimiz “ýaşyl ösüş” strategiýasyny ýurdumyzyň ykdysady we durmuş taýdan durnukly ösmeginiň möhüm gurallarynyň biri hökmünde kesgitledi. Ol bolsa, öňdebaryjy tejribä, innowasion tehnologiýalara hem-de köp asyrlyk milli däplere esaslanýar.


text:
BMG-nyň Howpsuzlyk geňeşi demokratik lider Aň San Su Çiniň öý tussaglygyny uzaldan Birmany ýazgarmak baradaky beýanaty gijikdirdi.
Bu beýanatyň taslamasynyň üstündäki çekişmeler sişenbe güni Fransiýanyň çagyran adatdan daşary sessiýasynda başlandy. Ýöne ol Hytaý, Orsýet, Wetnam we Liwiýa ýaly ýurtlaryň ikirjiňlenmegi bilen saklanyldy.
Birleşen Ştatlar Birmanyň Nobel parahatçylyk baýragynyň 64 ýaşly laureatyny ýene 18 aý öý tussaglygyna höküm etmegini 15 döwletli geňeşiň biragyzdan ýazgarmagyny isleýär.
Hytaý Birmanyň esasy söwda hyzmatdaşy bolup durýar. Orsýet bolsa şeýle aksiýalara ozal hem garşy çykypdy.


text:
Birleşen Ştatlaryň adam gaçakçylygy boýunça çap eden ýyllyk hasabatynda Özbegistanyň derejesi ýokarlandy, Belarusyň derejesi aşakladyldy.
188 ýurduň arasynda geçirilen barlagda jynsy söwdanyň we beýleki eziji zähmetleriň garşysyna alnyp barylýan göreş tagallalaryna baha berilýär.
Hukuk toparlary Özbegistany pagta senagatyndaky mejbury zähmetde tankyt edýärler.
Emma täze hasabatda Özbegistana iň aşaky 3-nji derejeden bir dereje ýokary orun berlip, Daşkendiň pagta ýygymynda çaga zähmetiniň öňüni alyp başlandygy aýdylýar.
Ýöne Belarus ozalky ornundan bir dereje aşak, iň pes 3-nji derejä düşürilipdir, bu ýurduň adam gaçakçylygyna garşy ýeterlik çäre görmeýändigi aýdylýar.


text:
Şu gün Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrowyň Waşingtona edýän resmi saparynyň barşynda Orsýet bilen Birleşen Ştatlaryň ikitaraplaýyn hyzmatdaşlyklaryna degişli birnäçe möhüm ylalaşyklara gol çekildi.
Gol çekilen ylalaşyklaryň hatarynda ýadro ýarag meselesi, wiza meselesi we çagalary ogullyga bermek meselesi ýaly birnäçe meseleleri öz içine alýan ylalaşyklar bar.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow bilen ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton özara gepleşikleriň yzy bilen eden çykyşlarynda ýaraglary azaltmak boýunça göz öňünde tutulýan esasy ylalaşyklar boýunça-da möhüm öňegidişlikleriň bolandygyny bellediler.


text:
Täzelikler
Bolgariýa Respublikasynyň Premýer-ministri Boýko Borisowyň Türkmenistana resmi sapary hakynda26.08.2015
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň çakylygy boýunça Bolgariýa Respublikasynyň Premýer-ministri Boýko Borisow 2015-nji ýylyň 24-25-nji awgusty aralygynda Türkmenistanda resmi saparynda boldy. . .
2015-nji ýylyň 7-nji iýulynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrygy boýunça Türkmenistanyň Mejlisiniň Başlygy A.Nurberdiýewa Gana Respublikasynyň Türkmenistanda işe başlan Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi jenap Alhaji Bawa Gilbert Aembillahdan ynanç hatyny kabul etdi.
2015-nji ýylyň 12-nji aprelinde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Koreýa Respublikasynyň Tegy şäherinde geçirilen VII Bütindünýä suw forumynyň açylyş dabarasyna gatnaşdy.
2015-nji ýylyň 6-8-nji aprel aralygynda Moldowa Respublikasynyň Prezidenti Nikolaýe Timofti Türkmenistanda resmi saparynda boldy. Aşgabatda türkmen-moldowan gepleşikleri ýokary derejede geçirildi. Olaryň üstünlikli geçmegi däbe öwrülen dostlukly gatnaşyklary milli bähbitlere we bar bolan uly mümkinçiliklere gabat gelýän hil taýdan täze derejä çykarmaga bolan özara islegler bilen kesgitlenildi.


text:
Çarşenbe güni Liwanda näbelli adamlar tarapyndan ýewropaly ýedi turist ogurlandy. Olaryň estoniýalydygy çak edilýär.
Gözi bilen görenler goňşy Siriýadan welosipedli gelen turistlere Liwanyň gündogarynda ýüzi örtgüli, näbelli adamlaryň hüjüm edendigini aýdýarlar.
Ogurlanan adamlary iki maşyna mündürip, näbelli tarapa alyp gidipdirler. Olaryň gözlegi başlandy.
Ogurlygyň bolan ýerinde turistleriň zatlarynyň, şol sanda eston pasportlarynyň galandygy habar berilýär.
Bu adam ogurlygynyň jogapkärçiligini häzirlikçe hiç kim öz üstüne almady.


text:
Aşgabat, 17-nji ýanwar. “Türkmenportal”.
Türkmenistanda Owganystan Yslam Respublikasynyň Prezidentiniň döwlet saparyna taýýarlyk görülýär. Ýokary derejede geçiriljek türkmen-owgan gepleşikleriniň gün tertibine iki dostlukly halklaryň bähbitlerine bolşy ýaly, tutuş sebitiň abadançylygynyň maksatlaryna hem laýyk gelýän özara bähbitli hyzmatdaşlygyň esasy meseleleri giriziler. Gepleşikleriň netijeleri boýunça möhüm resminamalaryň toplumyna gol çekmek meýilleşdirilýär.
Dostlukly Owganystanyň baştutanynyň Türkmenistana boljak döwlet saparynyň wajypdygyny nygtap, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň 16-njy ýanwarda geçirilen nobatdaky mejlisinde goňşy döwlete degişlilikde ýurdumyzyň üýtgewsiz ýörelgesini tassyklady. Bu ýörelge doganlyk owgan halkyna parahat we abadan durmuşy gurmakda, durmuş-ykdysady düzümi dikeltmekde anyk kömek bermekde jemlenýär. Biz gelejekde hem halkara jemgyýetçiliginiň bu ugurdaky tagallalaryna gönüden-göni gatnaşarys diýip, milletiň Lideri aýtdy hem-de Bitarap Türkmenistanyň Owganystandaky ýagdaýy diňe parahatçylykly, diplomatik ýollar arkaly kadalaşdyrmak ugrunda çykyş edýändigini belledi. Muňa türkmen tarapynyň BMG-niň belent münberinden beýan eden başlangyçlary-da güwä geçýär.
Türkmen döwletiniň Baştutany ýurdumyzyň goldaw bermeginde elektroenergetikada, gaz we ulag-aragatnaşyk pudaklarynda amala aşyrylýan iri düzümleýin taslamalara ünsi çekdi. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleýşi ýaly, gürrüň, ilkinji nobatda, Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan (TOPH) gaz geçirijisiniň ýakyn geljekde bellenen gurluşygy barada barýar. Bu iri energetika taslamasynyň durmuşa geçirilmegi owgan ykdysadyýetiniň ösmegine, maýa goýumlaryň çekilmegine, durmuş meseleleriniň çözülmegine, şol sanda täze iş orunlarynyň döredilmegine gönüden-göni ýardam eder we umuman, Owganystandaky ýagdaýy durnuklaşdyrmaga oňyn täsirini ýetirer.


text:
21-nji iýulda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow “Buig” fransuz kompaniýasynyň baş direktory jenap Martin Buigi kabul etdi.
Ýewropanyň iri kompaniýasynyň ýolbaşçysy wagt tapyp, kabul edendigi üçin döwlet Baştutanyna hoşallyk bildirip, milletiň Liderini “Saglyk” Döwlet maksatnamasynyň 20 ýyllygy hem-de Saglygy goraýyş we derman senagaty işgärleriniň güni bilen tüýs ýürekden gutlady we bagtyýarlyk, abadançylyk hem-de gülläp ösüş arzuw etdi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow köpýyllyk hyzmatdaşlyga kanagatlanma bildirip, kompaniýanyň giň möçberli şähergurluşyk maksatnamasyna saldamly goşandyny belledi. Şol maksatnamanyň çäklerinde Türkmenistan iň häzirki zaman tehnologiýalaryny çekýär we daşary ýurtlaryň iň gowy tejribesini ulanýar.
Duşuşygyň barşynda myhman döwlet Baştutanyna kompaniýa ynanylan desgalardaky işleriň ýagdaýy barada habar berdi, şeýle hem mundan beýläk-de hyzmatdaşlyk etmek babatda täze teklipleri beýan etdi. Şol teklipler bolsa Türkmenistanda amala aşyrylýan ägirt uly maksatnamalar we durmuş-ykdysady ösüşiň ileri tutulýan ugurlary nazara alnyp işlenip taýýarlanyldy.
Martin Buig ýurdumyzda indi 25 ýyldan gowrak wagtdan bäri işleýän “Buig” kompaniýasynyň geljegi uly türkmen bazarynda eýeleýän ornuny has-da berkitmäge hem-de türkmen Lideriniň başyny başlan iri möçberli taslamalaryna we maksatnamalaryna işjeň gatnaşmaga uly gyzyklanma bildirýändigini nygtap, ýolbaşçylyk edýän kompaniýasynyň mundan beýläk hem öz üstüne alan borçnamalaryna berk eýerjekdigini, buýrujynyň ähli isleglerini nazara almak bilen, özüne ynanylan taslamalary durmuşa geçirmek üçin ähli tagallalary etjekdigini aýtdy.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Aşgabady we ýurdumyzyň beýleki şäherlerini mundan beýläk-de ösdürmegiň we abadanlaşdyrmagyň maksatnamasynyň daşary ýurtly hyzmatdaşlar, şol sanda fransuz kompaniýalary bilen netijeli hyzmatdaşlyk etmek üçin giň mümkinçilikleri açýandygyny nygtap, gurluşyk babatda türkmen tarapynyň bildirýän talaplaryna ünsi çekdi. Şol talaplaryň esasysy desgalaryň gurluşygynyň öz möhletinde we ýokary hilli amala aşyrylmagy bilen baglanyşyklydyr. Bu desgalaryň her birinde milli binagärligiň iň gowy däpleri, täsin binagärlik hem-de täze inženerçilik-tehniki çözgütler öz beýanyny tapmalydyr.
“Buig” kompaniýasynyň baş direktory ikiçäk duşuşykda özara bähbitli hyzmatdaşlygyň ugurlaryny ara alyp maslahatlaşmak babatda döredilen mümkinçilik üçin ýene-de bir gezek hoşallyk bildirip, döwlet Baştutanyna hem-de ähli türkmen halkyna bagtyýarlyk, abadançylyk we Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň belent maksatlaryna ýetmekde täze üstünlikler arzuw etdi.


text:
Bakuwda ýerleşýän “Azerfon” kompaniýasyna
Azerbaýjanyň ykdysady üstünlikleriniň nusgasy hökmünde garalýar. 2007-nji ýylyň mart aýynda döredilen bu kompaniýanyň 1,7 million abonenti bar we ol ýurduň giňişliginiň 80%-inde işleýär. “Azerfon” Azerbaýjanda 3G internet hyzmatlaryny teklip edýän ýeke-täk kompaniýadyr.
Geçen ýylyň aprel aýynda Ilham Aliýewiň baştutanlygyndaky “Hazaryň we Ýewropanyň integrasion biznes kluby” “Azerfon” kompaniýasyny ýylyň kärhanasy diýip atlandyrdy. Emma kompaniýanyň eýeleri baradaky maglumatlar şu çaka çenli ýaşyrylyp gelinýär.
Bu kompaniýa kim eýeçilik edýär? Bu sowala resmi jogap ýok. Emma Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Azeri gullugy bu mesele bilen gyzyklanyp, “Azerfon” kompaniýasynyň uly paýynyň prezident Ilham Aliýewiň gyzlaryna degişlidigini anyklady.
Maşgala biznesi
Alyýewler maşgalasy geçmişde biznese degişli birnäçe gümürtik işlere gatnaşypdy. Bu maşgala döwlete degişli “Azal howa ýollarynyň” ençeme girdejili emläklerini hususylaşdyran “Gysga tolkunlar holdingi” atly kompaniýany dolandyrypdy.
2010-njy ýylyň mart aýynda “The Washington Post” gazeti Azerbaýjanyň prezidentiniň üç çagasynyň adyna Dubaýda umumy bahasy 75 million dollarlyk emlägiň hasaba alnanlygyny habar berdi
. Prezidentiň aýaly Mehriban Aliýewanyň iki gyzy bilen bilelikde Azerbaýjanyň birnaçe iri banklaryny dolandyrýanlygy
çak edilýär.
Azerbaýjanyň prezidenti Ilham Aliýew we aýaly Mehriban, Lissabon, 2010-njy ýyl.
2006-njy ýylyň aýagynda Azerbaýjanyň aragatnaşyk ministri “Azerfon” kompaniýasyny döretmek baradaky kararyny yglan edende, bu kompaniýanyň Germaniýanyň “Siemens” kompaniýasyna we ýene birnäçe britan kärhanalaryna degişlidigini aýdypdy. Soň bu maglumat resmi derejede ýene birnäçe gezek gaýtalandy.
Emma “Siemens” kompaniýasynyň resmi wekili Monika Bruklmeýer- Langendorf “Azerfonyň” hiç wagtda “Siemensiň” eýeçiliginde bolmanlygyny Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna aýtdy. Finlýandiýada ýerleşýän “Nokia-Siemens” kompaniýasy hem “Azerfon” bilen gatnaşygynyň ýokdugyny nygtady.
Muňa garamazdan, Azerbaýjanyň Aragatnaşyk ministrliginiň resmisi Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde “Siemens” kompaniýasynyň “Azerfonyň” aksioneridigini ýene gaýtalady.
“Azerfon” kompaniýasynyň metbugat gullugy hem oz eýeleri barada maglumat bermekden boýun gaçyrdy. Şeýle-de ol oz girdejileri we salgytlary barada hem maglumat bermedi.
Transatlantik yz
Emma Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Azerbaýjanyň Salgyt ministrliginden alan maglumatyna görä, “Azerfonyň” 72%-i Panamada hasaba alnan üç kompaniýa degişli. “Azerfonyň” ýene 10%-i döwletiň “Aztelekom” kompaniýasyna we galan 18%-i Karib okeanynyň salgyt giňişliginde ýerleşýän “Cellex Communication” kompaniýasyna degişli.
Panamanyň Döwlet hasaba alyş edarasynyň maglumatyna göra, bu ýerde hasaba alnan “Gladwin”
we “Grinnel”
kompaniýalarynyň gaznaçylary Ilham Aliýewiň gyzlary: 25 ýaşly Leýla we 22 ýaşly Arzuw.
Panamada hasaba alnan kompaniýalaryň üçüsi hem şweýsariýaly biznesmen Oliwier Mestelany gaznaçy hökmünde görkezýär. Moskwada Leýla Aliýewa tarapyndan çap etdirilýän “Baku” žurnaly Mestelany sungat eksponatlaryny toplaýjy we patron hökmünde suratlandyrýar
. Ol Bakuwda ýerleşýän “Kicik QalArt” galereýasyna eýeçilik edýär. Bu galereýa Mestelanyň biznesi barada maglumat bermekden saklandy.
Azerbaýjanyň prezidentiniň administrasiýasy Aliýewler maşgalasynyň biznes meselelerine degişli maglumatlaryň üstüni açmakdan ýüz öwürdi. Ýöne 2005-nji ýylda kabul edilen kanuna görä, ýurduň ähli derejedäki resmileri özleriniň we maşgala agzalarynyň girdejileri barada hasabat bermäge borçly.
Synçylaryň pikirine görä, “Azerfonyň” eýeçiligine degişli maglumatlaryň ýaşyryn saklanmagy Azerbaýjanyň döwlet baştutanynyň maşgalasynyň bikanun girdejilerden peýdalanýanlygy baradaky çaklamalaryň güýçlenmegine sebäp bolýar.


text:
Ukrain hudožnigi 5 müň sany boş peşeňi ulanyp, Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň özboluşly bir portretini döretdi, bu iş «Urşuň ýüzi» diýlip atlandyrylýar.
33 ýaşyndaky Darýa Marçenkonyň iki metr gowrak belentlikdäki işinde Putin gara penjekli, gyzyl galstukly görnüşde şekillendirilip, onuň ýaşaýyş jaýyndaky ussahanasynyň törüni doldurýar.
"Başda onuň bilen bir otagda ýatmak biraz gorkunç boldy, emma men soň öwrenişdim» diýip, Marçenko aýdýar.
Esasan Kalaşnikow awtomatyndan atylan peşeňler Donetsk aeportynyň ýanyndan, gündogar Ukrainadan we Donetsk sebitindäki beýleki söweş meýdanlaryndan, meýletinçiler tarapyndan toplanypdyr.


text:
Beýik Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron britan hökümetiniň başlygy hökmünde ilkinji sapar bilen ABŞ-a barýar.
Ak Tamyň maglumatyna görä, gepleşikleriň baş temasy Owganystanyň töweregindäki ýagdaý bolar.
Synçylar Kameronyň ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama bilen gepleşiklerinde British Petroleum kompaniýasyna degişli skwažinadan Meksika aýlagyna nebitiň syzmagy bilen bagly meseläniň gozgaljagyny çaklaýarlar.
Şotlandiýanyň ýokarsynda amerikan uçaryny partladandygy üçin ömürlik türme tussaglygyna höküm edilen hem geçen ýyl azatlyga çykarylan liwiýaly al-Megrahy meselesiniň-de gepleşiklerde gozgalmagy mümkin.
Liwiýaly agent şotland häkimiýetleri tarapyndan geçen ýyl boşadylypdy. Onuň ölüm haldaky hassadygy, gününiň sanalgydygy tassyklanýardy, ýöne ol häzirem diri.
Ondanam başga habar serişdelerinde al-Megrahynyň azatlyga çykarylmagyny Liwiýadaky öz bähbitleri bilen bagly British Petroleum gazandy diýen maglumatlar peýda boldy.
Deýwid Kameron düýn BBC telekanalyna beren interwýusynda onuň azat edilmegini “ýalňyşlyk” diýip atlandyrdy.


text:
Bilinişi ýaly Türkiýe başda türkmenistanly zähmet migrantlaryň we galyberse-de studentleriň we durmuşa çykyp ýaşaýanlaryň esasy köpçülige eýe ýurtlarynyň biri. Türkiýedäki türkmenistanly raýatlar öz problemalaryny yzygiderli ýagdaýda Azatlyk Radiosynyň üsti bilen gün tertibine getirmäge synanyşýarlar.
Golaýda Türkiýäniň metbugatynda Türkmenistanyň Türkiýedäki täze baş ilçisi Işanguly Hojamuhammedowiç Amanlyýewiň prezident Rejep Taýýyp Erdogana ynanç hatyny gowşurandygy barada giňişleýin maglumatlar ýaýrady.
Ýogsa-da, Türkiýede işleýän, okaýan we ýaşaýan türkmen migrantlaryň täze ilçiden tamasy näme? Türkiýedäki türkmen zähmet migrantlary Türkmenistanyň täze ilçisinden nähili problemalaryň çözgüdine garaşýarlar? Türkmen migrantlary öz problemalaryna üns çekmek üçin täze ilçä ýüz tutupdyrlarmy ýa-da nähili ýüz tutsam diýýärler? Türkiýedäki türkmen migrantlaryň problemalarynyň çözülmeginde täze türkmen ilçisi nähili rol oýnap biler?
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanyny türkmen migrantlaryň Türkmenistanyň Türkiýedäki täze baş ilçisinden edýän tamalaryna gönükdirýär.
Türkmenistanyň Türkiýedäki täze baş ilçisine öz islegleriňizi gepleşigiň üsti bilen ýetirmek isleýän bolsaňyz, hat@azatradio.org ýa-da metbugat@gmail.com elektronik hat salgylary arkaly biziň bilen aragatnaşyga geçiň. Bu temadaky teswirleriňizi bolsa aşakdaky foruma ýazyp bilersiňiz.


text:
Päkistanyň daşary işler ministri Şah Mehmud Kureşi Waşingtona saparynyň dowamynda Birleşen Ştatlary Päkistanda, goňşy Owganystanda we tutuş Günorta Aziýa sebitinde durnuklylyga we ykdysady ösüşe uzagyndan arka durmaga çagyrdy.
Sişenbe güni Döwlet sekretary Hillari Klinton bilen duşuşykdan soň çykyp gürlän Kureşi Birleşen Ştatlaryň ozal, 1989-njy ýylda sowet güýçleri Owganystandan çykandan soň ony taşlaýşyny ýatlap, geçmişden sapak almaga çagyrdy.
Birleşen Ştatlar bu sebite arka durmak üçin sentýabryň aýagynda Päkistana berilýän harby däl kömegi üç esse artdyrmagy, ýagny geljek 5 ýylda her ýyl 1.5 milliard dollarlyk kömek bermegi karar etdi.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlary we onuň ýewropaly ýaranlary dekabr aýynda Astanada geçiriljek ÝHHG-niň sammitinde bu guramanyň işini “täzeden janlandyrmagy” göz öňünde tutýarlar diýip, ABŞ-nyň ÝHHG-däki ilçisi aýdýar.
“Biziň hyzmatdaşlarymyzyň, esasan hem ýewropaly hyzmatdaşlarymyzyň arasynda şeýle garaýyşlar bar: 11 ýyllap ÝHHG-niň sammiti geçirilmedi. Şol sebäpli bu guramanyň iş planlaryny işläp taýýarlamak üçin ýörite sammite zerurlyk bar” diýip, ilçi Ian Kelli Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Ilçi Kelli Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň bu gurama boýunça esasy üç maksadyny hem aýan etdi. Olar – harby işler we iri ýaraglar boýunça aç-açanlygy ýokarlandyrmak; kollektiwleýin hereket hökmünde ÝHHG-niň mümkinçiliklerini täzeden dikeltmek; we 1975-nji ýylda kabul edilen demokratiýa we adam hukuklary boýunça Helsinki borçlaryny 21-nji asyryň talaplaryna görä sazlamak.
Kelliniň aýtmagyna görä, 2010-njy ýylda Gazagystanyň ÝHHG-niň ýolbaşçylygyny alyp barmagy bu gurama üçin taýýarlanjak täze planyň ähmiýetini artdyrýar. “Olar ÝHHG-e ýolbaşçylyk eden ilkinji postsowet ýurt. Bu örän taryhy ýolbaşçylyk” diýip, ABŞ-nyň ÝHHG-däki ilçisi Ian Kelli belleýär.
“ÝHHG-niň araçägindäki täze meseleleriň gözbaşy Günorta Aziýadan gaýdýar. Elbetde, goranyş üçin ilkinji nokat Merkezi Aziýa. 21-nji asyrdaky Merkezi Aziýa boýunça ÝHHG-niň ilkinji sammitini geçirmegimiz möhüm” diýip, ilçi Kelli nygtaýar.
ABŞ-nyň ÝHHG-däki ilçisi Ian Kelli ÝHHG-niň esasy gymmatlyklary bolan “demokratiýany ösdürmek boýunça gurluşlaryny” goramak we muňa “nätanyş gymmatlyklary” girizmäge synanyşmazlyk bilen Gazagystan “işini gowy alyp bardy” diýýär.
Emma ilçi Ian Kelli Gazagystandaky demokratik reformalaryň depgininiň haýal bolmagyndan hem-de media azatlygy we syýasy pluralizm boýunça bu ýurduň borçlaryny ýetirine ýetirmezliginden Waşingtonyň lapykeç bolandygyny hem mälim etdi.Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasy
howpsuzlyk boýunça dünýäniň iň uly hökümetara guramasydyr. Onuň mandatyna ýaraglara gözegçilik, adam hukuklary, metbugat azatlygy we adalatly saýlawlar ýaly meseleler girýär. Azatlyk Radiosynyň Brýusseldäki habarçysynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
BMG-niň Howpsuzlyk geňeşi Demirgazyk Sudanyň goşunyny dawaly Abiýeý sebitinde eýelän pozisiýalaryndan çekilmäge çagyrdy.
Şeýle-de Howpsuzlyk geňeşi Günorta Sudanyň güýçleriniň dördünji gün Abiýeýde BMG-niň konwoýyna hüjüm etmegini ýazgardy.
Bu sebitdäki zorluk soňky günlerde, Günorta Sudanyň 9-njy iýulda garaşsyz bolmaga taýýarlanmagy netijesinde möwjedi.
Günorta Sudanyň saýlawçylarynyň aglaba köplügi ýanwarda bolan ses berişlikde garaşsyzlygy goldady. Ýöne entek Abiýeýiň soňky durumy kesgitlenenok we oňa taraplaryň ikisi-de eýe çykýar.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Türkmen ştangaçysy — wise-çempion
Malaýziýanyň Penang şäherinde ýetginjekleriň arasynda agyr atletika boýunça dünýä ýaryşy geçirildi. Oňa gatnaşmaga 76 ýurtdan 350-den gowrak türgen ýygnandy. Şol sanda bu ýaryşa Türkmenistanyň ýygyndysy gatnaşdy. Onuň düzüminde Azat Serdarow (94 kilograma çenli agram derejeli) kümüş medal gazandy. Ildeşimiz agyrlygy birden galdyrmakda 149 kilogramy, itip galdyrmakda 181 kilogramy galdyrmak bilen, olaryň netijeleri boýunça jemi 330 kilogramy götermäge hötde geldi.
Sportuň ýokarda agzalan görnüşleriniň ählisi geljek ýylyň sentýabrynda Aşgabatda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň maksatnamasyna girýär. Şoňa görä-de, türkmenistanlylaryň çykyşlaryna yklym derejesindäki toplumlaýyn ýaryşlara taýýarlyk görmegiň möhüm tapgyry hökmünde baha berip bolar.
Habarlar #Agyr atletika
- Soňky habarlar
Agyr atletikaçylaryň üstünlikleri27 Dekabr, 2016 (10:18)
- Soňky habarlar
Türkmen ştangaçysy — wise-çempion30 Oktýabr, 2016 (17:41)
- Soňky habarlar
Braziliýada ýene-de Türkmenistanyň milli rekordy goýuldy10 Awgust, 2016 (10:59)
- Soňky habarlar
Türkmen agyr atletikaçylary milli rekordlaryň altysyny goýdular26 Sentýabr, 2014 (19:30)
- Soňky habarlar
Türkmen agyr atletikaçysy güýçlüleriň bäşliginde25 Sentýabr, 2014 (19:32)
- Soňky habarlar
Üstünlige bir ädim ýetmedi22 Sentýabr, 2014 (19:34)
- Soňky habarlar
Ştangaçylar we pauerliftingiň ussatlary Aziada taýýarlyk görýärler02 Sentýabr, 2014 (19:43)
- Soňky habarlar
Döwrebap sport desgalary—olimpiýa ýeňişleri üçin21 Awgust, 2014 (19:48)
- Soňky habarlar
Daşoguz welaýaty sport ýaryşlarynyň tapgyryny kabul etdi12 Awgust, 2014 (19:53)
- Soňky habarlar
2. Sebitleýin ýaryşlardan – halkara ýaryşlaryna02 Awgust, 2014 (19:58)
- Soňky habarlar
Mary welaýaty sport mümkinçiligini artdyrýar01 Awgust, 2014 (19:59)
- Soňky habarlar
Täze sport desgalarynda — täze sepgitler30 Mart, 2014 (22:21)
- Soňky habarlar
Milli ýaryşlardan halkara ýaryşlaryna tarap12 Mart, 2014 (22:32)
- Soňky habarlar
Dürli halkara ýaryşlarynda türkmen türgenleriniň çykyşlary barada daşary ýurtlardan hoş habarlaryň gelmegi dowam edýär27 Sentýabr, 2013 (23:04)


text:
Ýakynda men onuň bilen gürrüňdeş bolamda, ol iki aý mundan ozal esgerler tarapyndan ogurlanan 24 ýaşly ýigidi girew bilen boşatmak barada üç günden bäri gepleşik geçirýändigini aýtdy. Çünki onuň biznes edýän ejesiniň girdejisi gowy. Ol 24 ýaşly ýigit üçin 30 müň amerikan dollaryny talap edýändiklerini habar berdi.
“Olar garaşsyzlyk üçin uruşýanlar däl-de, öňki meýdan söweşijileri. Bu gün olar resmi wezipeleri eýeleýärler we öz wagtlaryny adam ogurlamak, girew talap etmek, adam öldürmek bilen geçirýärler” diýip, Saratowa sözüne goşdy.
Çeçen lideri Ramzan Kadyrow Moskwadan alýan ummasyz pullarynyň hasabyna öz regionyny gysga wagtyň içinde täzeden dikeldýär. Ol Ýewropada iň uly metjidi, Groznynyň merkezi köçesinde Günbatardaky ýaly kafe gurdurdy.
Emma, ynsan hukuklaryny goraýjylaryň aýtmagyna görä, howpsuzlyk güýçleri galan sanlyja meýdan söweşijileriniň maşgalalaryna garşy gazaply kampaniýa alyp barýarlar, olaryň hossarlaryny ogurlaýarlar we öýlerini otlaýarlar. Şeýtany görenler daga gidýärler...
Heda Saratowanyň sözlerine görä, hut şeýle zatlar ýaşlary meýdan söweşijilerine goşulmaga iterýär. Ol: “Elbetde, ýaşlar şeýtany görensoň, meýdan söweşijilerine goşulmak isleýärler” diýip, belledi.
Çeçen lideri Ramzan Kadyrow
"Ramzan Kadyrowyň töweregindäkileriň aglabasy asudalyk isleýän çeçen halkyna däl-de, Kadyrowa zyýan edýärler. Urşuň bahasyny bilemsoňyz, öz dostlarymyzy we ezizlerimizi öz ellerimiz bilen jaýlamsoňyz, biz asudalyk üçin elde baryny etmäge taýýar" diýip, Saratowa aýtdy.
Ol çeçenleriň köpüsiniň, özi bilen ylalaşsa-da, sesini çykarmazlygy maslahat berýändigini aýtdy: ”Meniň adalatym hiç kime gerek däl. Bilýäňizmi, men her gije ýatmaga gidenimde, Çeçenistany terk etjek diýýärin. Emma her gün irden maňa ogurlananlaryň hossarlary, pidalar jaň edýärler we men gidip bilemok. Ahyrynda meniň akylymdan azaşmagym ýa-da meniň garşyma bir zatlaryň edilmegi mümkin”.
“Hakykaty aýdandygy üçin adamyny öldürýärler. Eger olar meni öldürseler, öldürsinler. Emma men ýurdumy söýýärin. Aslynda näme üçin men ony terk edeýin?”diýip, ol sowal goýýar. Saratowa polisiýa işgärine durmuşa çykyp, 1994-nji ýylda birinji Çeçen urşy başlananda, bir ýaşly ogluna seredýärdi.
Haçanda uruş başlananda, Heda Moskwa gidip, ol ýerdenem Inguşystana bardy. Ol üç gün ýol ýöräp öýüne baranda, hiç kimi tapmansoň, olar ölendir diýip pikir edipdir. “Emma men olary şäheriň daşyndaky obadan tapamda, aglaman durup bilmedim”diýip, Saratowa gürrüň berýär.
Heda birinji Çeçen urşy 1996-njy ýylda gutarmanka, dostlaryny we kärdeşlerini jaýlady. Onuň maşgalasyndan hiç kime zyýan ýetmändir.Ýöne tiz wagtdan ýene-de uruş başlananda, Heda ýanýoldaşyny ýitirýär. Ol şol döwürde öz oturýan jaýynda ýaşaýan garry aýallar barada alada edýär, olaryň aglabasy-da ors aýallarydy. Emma olaryň ors söweşijilerinden gaçyp gutulara ýagdaýlary ýokdy.Aýallaryň mertligi
“Men häzirki döwürde we aýny ýaşymda aç bolaryn öýdüp hiç mahal pikirem etmändim. Emma üç günläp duz datmadyk wagtym hem boldy” diýip, Heda aýdýar. Haçanda ondan bir teležurnalist wideoýazgylary gaçak ýol bilen Inguşystana aşyrmagy soranda, ol öz watanynda nämeleriň bolýandygyna bütin dünýäniň düşünmegine ýardam etmäge mümkinçilik dörändigine ynanypdyr.
“Men bu ýerde nämeleriň bolýandygyny bilen kimdir bir hökmürowan kişiniň öňündäki düwmäni basan badyna, uruş tamamlanar öýdüp ýöntem pikir etdim” diýip, Heda Saratowa gürrüň berýär.
Heda birnäçe günläp pyýada ýöräp, şäheri terk edip, wideoýazgylary Amnesty International, ýagny Halkara günä geçiş guramasynyň wekiline gowşurmagy başarýar. Soňra Saratowa uruş dowam edýän regionda ilata kömek etmek umydy bilen “Memorial”toparyna goşulýar.
Heda bütin Çeçenistana aýlanyp, adam hukuklarynyň bozulyşy barada dokument ýygnap başlaýar we köplenç Estemirowa bilen bilelikde işleşýär. “Bu örän gorkunçdy. Häzir käte men öz edýän işlerime ynanmaýaryn”diýip, Saratowa aýdýar.
Tatýana Lokşina adam hukuklary boýunça halkara Human Rights Watch guramasynyň Moskwadaky edarasynyň başlygynyň orunbasary. Ol on ýyl töweregi Saratowa bilen bile işleşen. “2003-nji ýylda Saratowanyň göwresinde ikinji ogly bardy. Ýöne ol şonda-da gynamalar we adamlaryň dereksiz ýitýändigi baradaky dokumentleri öz ýany bilen aldy. Ol meni juda gorkunç daglyk ýerler bilen Çeçenistana alyp gitdi” diýip, Lokşina ýatlaýar.
Saratowa özüniň ýolbaşçylyk edýän guramasynyň edil “Tiz kömek” ýaly ýaralananlara, gynalanlara, ogurlananlara ýa-da islendik mätäçlere kömek edýändigini gürrüň berýär. Emma ol geçen ýyl Estemirowanyň öldürilmeginiň özüne juda agyr degendigini ýatlaýar.
Heda Çeçenistanyň geçmişi hem şu güni barada öz pikirlerini paýlaşmak bilen käbir hökümet resmileriniň dünýägaraýşynyň ösmegini gazanyp bilendigini nygtady. ”Men olaryň has-da köpeljekdigine umyt edýärin. Biz çeçenler az sanly. Biziň bilelikde asuda ýaşamagyň ýoluny tapmagymyz gerek” diýip, Heda Saratowa sözüni jemleýär.


text:
Argentinanyň futbol komandasynyň tälimçisi Diego Maradona, 12-nji iýun, 2010-njy ýyl.
Öz ýurdunyň oýunçylary dünýäniň Kubogy ugrundaky aldym-berdimli dikleşige gatnaşýarmy ýa gatnaşanokmy - parhy ýok, stadionlara millionlarça janköýer ýeňse, telewizoryň öňüne çüýlenen milliardlarça ynsany howlusyndaky saraýa ot düşäýsin, oturgyçdan ýa diwandan goparjak bolup bir gör!
Çaýdan-nahardan ellibizar tomaşaça tutuş bir aýlap päsgel beren özüň bolma! Olimpiada oýunlaram-a adam baryny jadylap ataýýandyr welin, edil futbolyň öňüne düşüp biläýýän däldir.
Dünýäniň Kubogy ilkinji gezek geçen asyryň birinji ýarymynda, has takygy, 1930-njy ýylda, Urugwaýda geçirilip, şol ýurduň oýunçylary hem birinji orny eýeläpdi. 1934-de Italiýada hem 1938-de Fransiýada geçirilen ýaryşda, italýan futbolçylary yz-yzyna iki gezek dünýäniň çempiony bolupdy.
Ikinji Jahan urşy sebäpli bu uly futbol dabarasy 1942-nji we 1946-njy ýyllarda geçirilmän galdy, ýogsam gadymy Elladadan gaýdýan däp boýunça oýunlar başlanan gününden döwletler arasynda gidip oturan uruş hem togtadylýan eken.
Braziliýada dalaş edilen 1950-nji ýylyň baýragy ýene Urugwaýa nesip etdi. Şondan son Braziliýa ýurduň jankköýerlerine çäksiz şatlyk paýlap, 1958, 1962, 1970, 1994, 2002-nji ýyllarda bäş gezek dünýäniň in güýçli komandasy bolup galyberdi.Öz futbol ýygyndymyz
Hany indi iliň üstünligine guwanyp oturman, öz futbol ýygyndymyzyň dünýä arenasynda edýän çykyşlaryna-da el çarpjak bolalyň. Arman, bu ýerde ermeni halkynyň bir pähimini biygtyýar ýatlamaly bolýas: «El çarpjak bolsaň, hökman iki eliň bolmaly, biri bilen el çarpyp bolmaýar».
Dört-bäş millionly milletin içinden ýüze tutarlyk, ile çykarlyk bir komanda ýygnap, iki-üç spesialistden ybarat trenerlik ştabyny döredip bolmaýarmyka?
Prezidentiň garamagyndaky Milli sport komiteti, şeýle hem ýurtda sport işlerine gözegçilik edýän sansyz edaralaryň işgärleri näme bilen meşgul bolup otyrka?
Beýik münberden ýaňlanýan talap ediji çagyryşlar bir gulakdan girip, beýlekiden çykyp gidiberýärmikä?
Hany bu gün altmyşynjy ýyllaryň birinji ýarymynda derwezesinde Anzor Kawazaşwili, ýarym goragda Waleriý Woronin, hüjüm liniýasynda Eduard Strelsow oýnan, dabarasy dag aşan Moskwanyň «Torpedosyny» utup goýberen «Köpetdagçylar» Annaly Garadanow, Oraz Geldýiew, Gurban Berdiýew?..
Söhbetimi futbolymyzyň soňky düşen ýagdaýy bilen jemlemegi makul tapdym:
Demrindenmi, kömründenmi, bilmedik,
Oýun gördük – ýylgyrmadyk, gülmedik,
Özgelere gidip, bize gelmedik
Oçkolar ýandyryp-ýakyp baradyr...
Bir mahalky başy belent «Köpetdag»
Ýuwaş-ýuwaş aşak çöküp baradyr.
Şiraly Nurmyrat Şwesiýada ýaşaýan türkmen şahyry. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Täjigistanyň prezidenti Emomali Rahmon “Yslam döwleti” söweşiji toparyny “global howpsuzlyga wehim salýan” täze “epidemiýa” diýip atlandyrdy.
Prezidentiň metbugat gullugyna görä, şeýle-de Rahmon ýaşlaryň ýüzlerçesiniň “Yslam döwletiniň” düzüminde Siriýada söweşmek üçin Täjigistany terk edýändigine aladalanma bildirdi.
“Frans Press” agentligine görä, Täjigistanyň howpsuzlyk güýçleri 300 çemesi täjigistanlynyň Siriýada söweşlere gatnaşmagyny we 50 çemesi adamyň öldürilendigini çak edýär.
Täjigistanda gadagan edilen “Jamaat Ansarullah” yslamçy toparyň 12 agzasy Siriýadaky söweşlere adam çekmekde güman edip, noýabrda tussag edildi.
Dekabryň başynda hökümet Siriýada söweşmek üçin hakyna tutulan 50 çemesi ýaş adamy tussag etdi.


text:
Moskwaly suratkeş Lena Hades Orsýetiň oppozision liderleriniň biri Boris Nemtsow öldürileli bäri onuň 100-den gowrak portretini çekipdir.
Bu bir özboluşly art-marafon bolup, suratkeşiň aýtmagyna görä, ol tä ony öldürdenler tapylýança, Nemtsowyň portretlerini çekmegini dowam etdirmekçi. Ol, şowly çykdy diýip hasaplaýan käbir portretlerini, öz internet sahypasynda goýýar.
Boris Nemtsow 27-nji fewralda Moskwanyň merkezinde öldürildi.
Hades, jemgyýetde öňdebaryjy sungat işgärleriniň biri hasaplanýar. Ol mundan owal gyzlardan ybarat bolan "Pussy Riot" toparynyň agzalarynyň hem tarapyny tutupdy. Prezident Putini we prawoslaw haçparaz buthanany tankyt edip, tussag edilen toparyň agzalarynyň portretlerini "Şanel" pomadasy (dodak reňklenýän) bilen çekipdi.
Onuň çeken suratlary, Russiýada bolşy ýaly, daşary ýurtlardaky galereýalardaky sergilerde hem görkezilýär.
Lena Hades Azatlyk Radiosynyň Rus gullygy bilen geçiren söhbetdeşliginde aslynda özüniň gündelik syýasy hadysalar bilen gyzyklanmaýandygyny aýdýar.
Nemtsowyň kimdigini bolsa, ol öldürilenden soň bilip galypdyr. Şol wagta çenli ol Kremliň tarapyny çalýan metbugatyň Nemtsow barada ýaýradýan ýalan maglumatlarynyň täsirinde bolupdyr. Ýöne öldürilenden soň Nemtsow bilen owal geçirilen söhbetdeşlikleri okapdyr, onuň çykyşlarynyň wideo ýazgylaryna tomaşa edipdir.
Suratkeş zenan: "Nemtsow harizmatik, lebzi halal adamdy. Onuň portretini çekmegi dowam edýärin. Durup bilemok, şol çekip gidip otyryn..." diýýär.
Hadesiň bellemegine görä, Nemtsowyň öldürilmegi bilen oppozisiýa baştutansyz galypdyr we bu ýagdaý ýurt üçin ullakan ýitgidir.
Ol özüniň art-marafonyna 5 sany kärdeşini hem goşupdyr. Olaryň çeken portretlerini hem öz internet sahypasynda goýupdyr.
Suratkeş, Nemtsowyň kyrkyna çenli elinden geldiginden has köp portret çekmek isleýär we şonuň üçinem indi ertir irden agşama çenli işleýär. Kyrkyndan soňra bolsa işiň depginini azaldar. "Bu fiziki taýdan gaty agyr iş" diýip, Hades edýän işiniň kyndygyny boýun alýar.
Şu wagta çenli Nemtsowyň öldürilmegi bilen baglanyşykly birnäçe adam tussag edildi. Emma Russiýanyň oppozisiýasynyň garaýşyna görä, olar hakyky jenaýatkärler däl. Onsoňam syýasatçynyň öldürilmegini kimiň buýrandygy anyklananok.
Eýsem, suratkeş jenaýaty buýruk berenleriň tapyljagyna ynanýarmyka?
"Men muňa ynanmaýaryn. Dogrusyny aýtsam, men mistisizmiň tarapdary däl. Ýöne, durmuşymda şol bir oňaýsyz ýagdaýlaryň yzygiderli gaýtalanmaga başlan wagty, munuň tötänlik däldigine ynanmaga ymtylýaryn. Portretleri çekmegi dowam etdirsem, onda munuň derňew işine oňaýly täsir etjekdigi barada mende bir duýgy bar".


text:
Çarşenbe güni Owganystanyň Içeri işler ministrliginiň resmileri owgan prezidentiniň janyna kast etmeklige taýýarlyk görenlikde güman edilýän 6 adamyň tussag edilendigini habar berdiler.
Owganystanyň howpsuzlyk resmileri bu gürrüňi edilýän toparyň prezident Hamid Karzaýyň janpenalaryndan birini bu işe çekip, oňa tälim berendiklerini aýdýarlar.
Ýurduň Milli howpsuzlyk edarasynyň metbugat sekretary bu gürrüňi edilýän toparyň düzüminde mugallymlar we studentler ýaly ýokary bilimli adamlaryň-da bardygyny aýtdy.


text:
Ýekşenbe güni Türkiýäniň Stambul şäherindäki Taksim bulwarynda janyndan geçen bir hüjümçiniň amala aşyran bomba partlamasynda azyndan 22 adam ýaralandy.
Stambulyň häkimi Huseýin Awni Mutlu habarçylara beren interwýusynda ýaralananlardan 10-synyň polisiýa işgärleridigini, 12-siniň bolsa adaty ýaşaýjylardygyny aýtdy.
Habar serişdeleriniň maglumatynda bu partlamanyň şol Taksim bulwarynda tertip-düzgüne gözegçilik edýän polisiýa işgärleriniň üýşüp duran ýerine golaý ýerde amala aşyrylandygy aýdylýar.
Parlamanyň jogapkärçiligini häzirlikçe hiç bir topar öz üstüne almady.


text:
BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşi Liwiýany demonstrasiýaçylar dargadylanda ulanan ýaragly zorluklary üçin ýazgardy we bu işi eglenmezden bes etmäge çagyrdy.
Geňeş şeýle-de Liwiýa häkimiýetlerini daşary ýurtlularyň howpsuzlygyny, gumanitar guramalaryň işgärleriniň ýaralylaryň ýanynana barmagyny üpjün etmäge çagyrdy.
BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşinde Kaddafiniň režimi bilen arasyny kesen liwiýaly diplomatlaryň inisiatiwasy boýunça duşuşyk geçirildi. Olar öz ýurdundaky ýagdaýa Geňeşiň goşulyşmagyny haýyş etdiler.
Liwiýa wekilleriniň haýyşyny Howpsuzlyk Geňeşine hemişelik agza ýurtlaryň üçüsi ABŞ, Britaniýa we Fransiýa goldady.
Hytaý bilen Orsýet özlerine däp bolup gelýän - garaşsyz döwletiň içerki işlerine goşulyşmazlyk pozisiýasyny eýeledi.
Duşuşykdan soň liwiýaly diplomatlaryň biri: “Kaddafiniň öten agşamky teleýüzlenmesinden soň ýurtdaky ýagdaý has-da uly alada döredýär” diýdi.


text:
Şu gün Ýewropa Bileleşigi ýakynda sanksiýa girizilen Siriýanyň 13 sany ýokary derejeli resmisiniň sanawyny çap etdi.
Ýewropa Bileleşigi Siriýanyň bu resmilerine bu ýurtdaky parahat demonstrasiýaçylara garşy ýarag ulanylmagy bilen baglanyşykly sanksiýa girizmekligi karar etdi.
Sanksiýa girizilen resmileriň arasynda Siriýanyn prezidenti Başar al-Assad ýok. Ýöne onuň doganlaryndan biri Maher al-Assad welin bu sanawa girizilipdir.
Ýewropa Bileleşigi Maher al-Assadyň demonstrasiýaçylara garşy ýaragly çäre görýän ýörite harby topara ýolbaşçylyk edýändigini aýdýar.
Ýewropa Bileleşiginiň kabul eden bu kararyna laýyklykda indi Siriýanyň bu 13 sany resmisine Bileleşige agza ýurtlara girmeklik gadagan edilýär we bu ýurtlarda olaryň bar bolan bank hasaplary hem doňdurylýar.


text:
Eýsem, daşary ýurtly ýokary derejeli myhmanlary tanyşdyrar ýaly Türkmenistanyň bilim pudagynda nähili düýpli reformalar bar?
Ýewropa Komissiýasynyň resmileriniň aýtmaklaryna görä, häzirki wagt bu gurama öz partnýor ýurtlarynda ýokary bilim berişi ösdürmekligi maksat edinýän birnäçe programmalary öňe sürýär. Şol programmalaryň hatarynda bolsa, «Erasmus Mundus», «Jean Monnet», «Tempus» ýaly birnäçe sponsorlyk programmalary-da bar.
Ýöne käbir bilermenler halkara guramalarynyň bilim ugrundaky programmalaryndan peýdalanmakda we bu ugurda daşary ýurtlar bilen partýorlyk hyzmatdaşlyklaryny ýola goýmakda Türkmenistanyň çynlakaý inisiatiwalary görkezmeýändigini belleýärler. Teklipler hödürlendi
Türkmenistan Helsinki fondunyň başlygy Täjigul Begmedowa
Ynsan hukuklaryny goraýjy Türkmenistan Helsinki fondunyň başlygy Täjigul Begmedowa ýakyn wagtlarda türkmen prezidentiniň Brýussele sapar etjekdigini we şular ýaly saparlaryň öňýany Ýewropa Bileleşiginiň wekilleriniň Türkmenistandaky çözülmeli meseleler barada ynsan hukuklaryny goraýjylaryň pikirleri bilen-de gyzyklanýandyklaryny aýtdy.
Täjigul Begmedowa Türkmenistanda bilim pudagynda çözülmeli meseleleriň köpdügini belläp, soňky üç ýylyň dowamynda özleriniň Ýewropa Parlamenti we Ýewropa Komissiýasy ýaly guramalara bu ugurda köpsanly teklipleri hödürländiklerini belledi.
Begmedowa Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda bilim pudagynda amala aşyrylan käbir oňyn özgerişliklere şol edilen teklipleriň belli bir täsir edendigine-de ynanýar. Ýöne ol bu ugurda entek edilen işlere garanyňda, edilmeli işleriň has hem köpdügini nygtady.
Käbir daşarky döwletleriň spesialistleri bilim pudagynda Türkmenistan bilen alyş-çalyş programmalaryny we partnýorlyk hyzmatdaşlyklaryny ýola goýmak meselesinde henizem Nyýazowyň ýurdy dolandyran döwründäkä meňzeş durgunlygyň höküm sürýändigini belleýärler.
Olaryň aýtmaklaryna görä, Türkmenistanda jemgyýetiň ähli sferasynda diýen ýaly ýokardan buýruk berijilik metodynyň höküm sürýändigine görä, ýerlerde we hatda ministrlikleriň derejesinde-de ýönekeý bir ylalaşyklary baglaşmaklygyň hem uly problema öwrülýändigini aýdýarlar. Olaryň pikiriçe, hut şular ýaly ýagdaýlar hem ýerlerde döräýjek inisiatiwalaryň hem basylmagyna, bukulmagyna sebäp bolýar.Kadrlar ýetmezçiligi
Türkmenistanly graždan aktiwisti Wýaçeslaw Mämmedow ýurtda ýerlerdäki häkimiýet organlaryndan başlap, ýokarky döwlet dolandyryş organlaryna çenli talabalaýyk bilimli-sowatly, döwrebap ýolbaşçy kadrlaryň ýetmezçiliginiň bu problema has hem ýaramaz täsirini ýetirýändigini öňe sürýär.
W.Mämmedow bu mesele barada, hususan-da, şeýle diýdi: «Şu wagt Türkmenistanyň döwlet dolandyryşynda kadrlar ýetmezçiligi örän ýiti duýulýar. Şoňa görä-de, häzirki wagt ýurduň häkimiýetleri ýaşlara bilim bermegiň zerur ugurlaryny kesgitlänlerinde, olar hut şu ugra örän uly üns bermeli».
«Ýöne munuň üçinem olara syýasy aýgytlylyk zerur bolup durýar. Bu syýasy aýgytlylyk bolsa, daşary ýurtlara okamaga gitmek isleýän ýaşlaryň öňündäki bar bolan çäklendirmeleriň hemmesini aradan aýyrmak, dolandyryş ugrundan okaýan ýaşlaryň sanyny artdyrmak, daşary ýurtlara giden professional hünärmenleriň ýurda dolanmaklaryna mümkinçilik döretmek ýaly meseleleri öz içine alýar. Sebäbi, häzirki wagt ozalky spesialistleriň köpüsiniň ýurdy terk edendiklerine görä, döwlet dolandyryşy boýunça ýaşlara bilim berer ýaly adam hem galmady» diýip, Wýaçeslaw Mämmedow nygtady.
Şeýle-de bolsa, ynsan hukuklaryny goraýjy Tükmenistan Helsinki fondunyň başlygy Täjigul Begmedowa bilim meselesi boýunça eilýän teklipleriň az-owlagam bolsa Türkmenistanda durmuşa geçirilýändigini, ýöne şeýle oňyn reformalaryň has-da artdyrylmalydygyny aýtdy.


text:
Şu gün Türkmenistanda Galkynyş, Agzybirlik we Magtymguly Pyragynyň şygyrýet güni bellenilýär.
Bu baýramçylyk mynasybetli ýurduň ähli künjeklerinde dabaraly çäreleriň giňden geçirilýändigini türkmen metbugaty habar berýär.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bu baýram mynasybetli gutlag bilen ýüzlendi.
19 ýyl mundan ozal, 18-nji maýda Türkmenistanyň Konstitusiýasy kabul edilipdi. Bu güne gabatlanyp, şu gün paýtagt Aşgabatda Konstitusiýa binasynyň açylyş dabarasy hem geçirildi.
Türkmenistanda şu gün iş güni däl.


text:
Ýekşenbe güni Owganystanyň polisiýasy ýol ugrunda goýlan mina arkaly amala aşyrylan iki sany dürli partlamada azyndan 9 sany parahat ýaşaýjynyň ölendigini habar berdi.
Maglumata görä, Host welaýatynyň Sabari etrabynda amala aşyrylan partlamalardan birinde bir maşgaladan 6 adam ölüpdir, olaryň arasynda eli bäbekli bir aýalyň-da bardygy aýdylýar.
Bu wakanyň fonunda ýekşenbe güni Kandagar welaýatynyň Maýwand etrabynda-da ýol ugrunda goýlan minany bir mikroawtobusyň basyp, partlamagy netijesinde 3 adamyň ölüp, ýene 2 adamyň-da ýaralanandygy barada maglumat alyndy.
Ýerli häkimiýetler bu wakalarda talyban söweşijilerine güman bildirýärler. Emma häzirlikçe bu partlamalaryň jogapkärçiligini hiç bir topar öz üstüne almandyr.


text:
Moldowanyň wagtlaýyn baştutany Mihaý Gimpu Pridnestrowiýeden ors goşunlarynyň çykarylmagyna aýak direýär.
Bu barasynda ol düýn Orsýetiň goşunlarynyň durumy-statusy hem çykarylmaly möhletleri barasynda Orsýet bilen Moldowanyň arasynda 1994-nji ýylda gol çekilen ylalaşygyň ýyl dönümi bilen bagly aýtdy.
Gimpunyň sözlerine görä, bu ýerde ors goşunlarynyň saklanmagy Pridnestrowiýedäki konflikti kadalaşdyrmak boýunça halkara tagallalaryny puja çykarýar.
Gimpu goşunlaryny üç ýylyň içinde çykarmak baradaky Orsýetiň bojuny-da ýatlatdy.


text:
Sişenbe güni Tunisiň ençeme şäherinde soňky üç günde bolup geçen manifestantlaryň ölümine garşy protest aksiýalary bolup, olary polisiýa dargatdy.
Polisiýa bilen çaknyşyklarda 20 adamyň ölendigini häkimiýetler habar berdi. Ýöne beýleki çeşmeleriň maglumatyna görä, pidalar iki esse köp.
Geçen aý Tunisde 26 ýaşly ýokary mekdebi tamamlan oglanyň işe ýerleşip bilmän, özüni otlamagy sebäpli protest aksiýalary tutaşdy.
ABŞ Tunisiň häkimiýetleriniň hereketlerine alada bildirdi. BMG, ÝB bu afrika ýurdunyň ýolbaşçylaryny sowukganlylyga çagyrdy.


text:
Orsýetiň prezidenti we premýer-ministri öz internet saýtlarynda 2011-nji ýyldaky girdejileri barada maglumat çap etdiler.
Olaryň maglumatyna laýyklykda, prezident Dmitriý Medwedew geçen ýylda 3 million 371 müň 270 rubl gazanypdyr. Ol 2010-njy ýyldaka garanyňda 7 müň rubl az gazanç edipdir.
Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin bolsa, geçen ýyl 3 million 661 müň 765 rubl gazanypdyr. Putin 2010-njy yyldaka garanyňda 1.5 million töweregi rubl az gazanypdyr. Onuň aýaly Ludmila Putina bolsa, geçen ýyl bu ýylkydan üç esseden hem köp gazanypdyr.
Orsýetiň hökümet agzalarynyň öz girdejileri barada beren maglumatlaryna görä, 2011-nji ýylda hökümet agzalarynyň arasynda iň köp gazanç eden Orsýetiň premýer- ministriniň orunbasary Aleksandr Hlolonin.Ol geçen ýyl 485 million çemesi rubl gazanç edipdir.


text:
Türkmenistanda döwlet serhediniň howpsuzlygyny berkitmek meselesine garaldy. Resmi maglumatlara görä, 12-nji fewralda geçirilen Türkmenistanyň Döwlet Howpsuzlygy geňeşiniň maslahatynda döwlet serhedini pugtalandyrmak urgunda şu ýylyň başyndan bäri edilen işlere garalypdyr.
Edil häzirki wagtda serhet howpsuzlygynyň ähmiýeti nähili daşarky faktorlar bilen bagly bolup biler? Azatlyk Radiosy orsýetli garaşsyz harby bilermen Aleksandr Golts bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň serhet howpsuzlygyna degişli aladalanmalary näme bilen bagly bolup biler?
Aleksandr Golts:
Şeýle aladalanmany şu günki gün diňe bir Türkmenistan däl, Merkezi Aziýanyň beýleki ýurtlary we hatda Orsýet hem bildirýär. Serhet howpsuzlygyna ünsüň güýçlenmegi “Talybana” garşy söweşen halkara koalisiýasynyň we ilkinji nobatda ABŞ-nyň goşunlarynyň şu ýylyň aýagyna çenli Owganystandan çykarylmagy bilen bagly. Regiony öwrenýän bilermenleriň köpüsi Owganystanyň häzirki hökümetiniň uzak wagtlap saklanyp bilmejegini çaklaýar. Bu bolsa radikal yslamyň öňki sowet serhetlerinden geçjegini we awtoritar režimleriň bu howp bilen ýüzbe-ýüz boljagyny aňladýar.
Türkmenistan regionyň beýleki ýurtlary bilen deňeşdirilende has berk awtoritar režimli ýurt. Emma ilatyň iňňän garyplygy, hukuksyzlygy, regionyň beýleki ýurtlarynda bolşy ýaly, Türkmenistana-da mahsus ýagdaý. Bu bolsa yslamçylar üçin örän amatly şert bolup durýar.
Azatlyk Radiosy: Aleksandr Matweýewiç, obýektiw howplar babatynda aýdylanda Halkara goşunlarynyň Owganystandan çykarylmagy Merkezi Aziýa üçin nähili wehim döredýär?
Aleksandr Golts:
Halkara goşunlary Owganystandan çykarylansoň Karzaýyň hökümeti häkimiýet başynda galmagy başarmazmyka diýýärin. Ondan soň, geçmişde sowet goşunlary Owganystandan çykarylandan soň bolşy, ýaly içki özara çaknyşyklaryň başlanmagy mümkin. Şunuň bilen baglylykda, Owganystanyň demirgazygyndaky toparlaryň, öz täsirlerini güýçlendirmek üçin, ýurduň daşyna, Merkezi Aziýa ýurtlaryna tarap hereket edip başlamagy gaty ähtimal. Bu bolsa bulagaýlygy döretmek, graždan urşuny tutaşdyrmak ýaly hereketlere ýol açýar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistan we beýleki Merkezi Aziýa döwletleri daşarky howplardan goranmaga nä derejede taýýarlykly?
Aleksandr Golts:
Merkezi Aziýa döwletleriniň harby taýýarlygy, olaryň goşunlarynyň söweşe ukyby ýokary däl. Soňky wagtda Orsýet Kollektiwleýin howpsuzlyk ylalaşygy guramasynyň çäginde Merkezi Aziýa ýurtlarynyň harby derejesini ýokarlandyrmak ugurnda käbir ädimleri ädýär. Harby tehnikany berýär, ýurtlaryň harbylaryny türgenleşdirýär. Emma Owganystan babatynda aýdylanda, harby taýýarlyk esasy mesele däl.
Biz edil häzirki wagtda dünýäniň iň netijeli goşunyna eýe bolan ABŞ-nyň Owganystanda şowsuzlyga uçrandygyna şaýat bolduk. Häzirki döwrüň halkara durmuşy uly sapak görkezdi, ýagny howpsuzlyga wehim salýan meseleleriň hemmesini harby güýç bilen çözüp bolmaýar.
Radikal yslam hem howpsuzlyga wehim salýan hut şeýle mesele bolup durýar. Oňa diňe harby güýje daýanyp, netijeli jogap berip bolmaýar. Oňa garşy durmak üçin belki-de ýurduň içerki howpsuzlygy güýçli bolmalydyr, ilatyň durmuş derejesi ýokary bolmalydyr. Adamlar özlerini goragly, kanagatly duýmaly, adamlarda rewolýusion teoriýalara isleg bolmaly däl. Emma Merkezi Aziýa ýurtlarynyň hiç birinde şeýle şertler ýok. Şonuň üçin bu ýurtlarda, şol sanda Türkmenistanda geljekde graždan uruşlaryň turmagyna sebäp boljak aňrybaş derejeli esaslar bar.


text:
Sişenbe güni Londonda Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron bilen Fransiýanyň prezidenti Nikolýa Sarkozy duşuşdy.
Britaniýanyň premýer-ministri Kameronyň aýtmagyna görä, britan we fransuz gantaşyklarynda “täze sahypa” açyldy.
“Biz Britaniýanyň we Fransiýanyň goranmak we howpsuzlyk baradaky hyzmatdaşlygynyň uzak taryhynda täze bir sahypa açdyk. Biz iki sany ylalaşyga gol goýduk. Olaryň biri dünýä derejesindäki harby goşunlarymyzyň has ysnyşykly işlemegini ýola goýar. Beýlekisi bolsa, ýadro howpsuzlygy baradaky hyzmatdaşlygymyzy göz öňünde tutýar” diýip, Deýwid Kameron aýtdy.
Gol goýlan ylalaşyga laýyklykda, iki döwletiň bilelikdäki harby deňiz we howa güýçleri dörediler.
Liderler gazanylan bu ylalaşyklaryň Ýewropa Bileleşigine we NATO ýurtlarynyň hiç birine ýaramaz täsir ýetirmejekdigini belledi.


text:
Çarşenbe güni Gyrgyzystanyň “Ata-Žurt” partiýasynyň tarapdarlarynyň ýüzlerçesi paýtagt Bişkekde bu partiýanyň üç sany lideriniň tussaglykdan boşadylmagyny talap edip, demonstrasiýa geçirdi.
Bu partiýanyň liderlerinden üçüsi geçen ýylyň oktýabrynda jemgyýetçilik düzgün-tertibiniň köpçülikleýin bozulmagyna meçew berenlikde aýyplanyp, tussag edilipdiler.
Şol wakada “Ata-Žurt” partiýasynyň müňe golaý tarapdary Bişkekde gyrgyz parlamentiniň binasyna güýç bilen girmäge synanyşypdy.
Çarşenbe günki protest demonstrasiýasyny gurnan “Gyrgyzystany halas et” atly oppozision hereketiň lideri Mukar Çolponbaýew “Ata-Žurt” partiýasynyň liderleriniň tussaglykdan boşadylmagyna çagyryş edip, aktiwistler tarapyndan ýörite ýüzlenmäniň kabul edilendigini we onuň hökümete gönderlendigini aýtdy.


text:
Türkmen hökümeti Yslam ösüş bankynyň, ikitaraplaýyn gatnaşyk esasynda, Türkmenistanda sekiz proýekti maliýeleşdirmek mümkinçiliklerine seredýändigini aýdýar.
Bu proýektler Türkmenistanda 2016-2018-nji ýyllarda, ulag-aragatnaşyk pudagynda we kiçi biznese goldaw bermegiň çäginde durmuşa geçiriler.
Planlaşdyrylýan proýektleriň arsynda Madaw-Esenguly, Mary-Serhedabat awtoýollary, Atamyrat-Ymamnazar-Akina demirýolunyň bir böleginiň gurluşygy, Atamyrat we Garabogaz şäherçelerinde aeroport gurmak ýaly işler bar.
Mundanam başga, YÖB, internet hyzmatyny kämilleşdirmek üçin, Türkmenbaşy şäherinden Bakuwa çenli optika-süýüm liniýasyny çekmegi maliýeleşdirer.
Şeýle-de, Ministrler kabinetiniň maslahatynda internetiň ýokary tizlikli akymynyň birini kärendä almak çäresiniň görülýändigi aýdyldy.


text:
Duşenbe güni 10-larça müň bahreýnliler paýtagt Manamanyň merkezi Göwher meýdançasynda çadyrlary dikdiler. Protestçiler ýurtda täze hökümetiň düzülmegini talap edýärler.
Bahreýnde protestler bir hepde töweregi wagt bäri dowam edýär.
1,500-e golaý bilim işgärleri hem meýdançadaky protestlere goşuldylar.
Oppozisiýa ýurtda raýatlara häkimiýeti saýlmaga has köp hukuk berjek hakyky konstitusion monarhiýany talap edýärler. Şeýle-de olar syýasy tussaglaryň boşadylmagyna çagyrýarlar.
Patyşa Hamad bin Isa al-Halifa öz ogluna - mirasdüşer şazada ähli taraplar bilen gepleşiklere başlamagy tabşyrypdyr.


text:
Saud Arabystanynyň patyşasy Abdullah nebit öndürýän musulman ýurduna 10 ýyl hökümdarlyk edensoň, 90 ýaşynda aradan çykdy.
Saud Arabystanynyň döwlet telewideniýesiniň berýän maglumatyna görä, Abdullah 23-nji ýanwarda Riad wagty bilen gije sagat 1-de aradan çykypdyr.
Abdullah öýken näsazlyklary sebäpli birnäçe hepde bäri keselhanada saklanylýardy. Ol 23-nji ýanwarda Riadda jaýlanýar.
Onuň deregine ene başga erkek dogany 79 ýaşyndaky şazada Salman geçýär. Ol Abdullahyň ýarawsyzlygy döwründe onuň jogapkärçiliklerini öz üstüne alypdy.


text:
Ukrainanyň prezidenti wezipesine saýlanan Petro Poroşenko we Moskwa Ukrainada dowam edýän krizis boýunça özara maslahata taýýardyklaryny mälim etdiler.
26-njy maýda Kiýewde žurnalistleriň öňünde çykyş eden Poroşenko iýunyň başynda Orsýetiň liderleri bilen duşuşmagy planlaşdyrýandygyny aýtdy we krizisiň çözgüdine Moskwa gatnaşmasa, Ukrainanyň gündogarynda durnuklylygyň ornaşdyrylyp bilinmejekdigini belledi.
Poroşenko gündogar Ukrainandaky separatistik güýçleriň garşysyna harby çäreleriň-de dowam etdiriljekdigini, emma olaryň has “netijeli” bolmagyny gazanmak isleýändigini aýtdy.
Poroşenkonyň sözlerine görä, ol ýurduň häzirki hökümetini boýdan-başa täzelemegi ýa-da premýer-ministr Arseniý Ýatsenýugy öz wezipesinden çetleşdirip, ony başga bir şahsyýet bilen çalşyrmagy planlaşdyrmaýar.
Moskwanyň reaksiýasy
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Moskwanyň Poroşenko bilen dialoga taýýardygyny aýtdy.
Lawrow Moskwanyň Ukrainadaky krizisi çözmek ugrunda “Kiýewiň we regionlaryň arasyndaky dialoga we barlyşyga” uly ähmiýet berýändigini belledi, şol bir wagtda-da, saýlawlardan soňra, separatistlere garşy operasiýalary güýçlendirmekden saklanmalydygyny aýdyp, duýduryş berdi.
Şeýle-de Lawrow Ukrainanyň prezidentlik kampaniýasynyň “problemasyz bolmandygyny” belledi, emma Orsýetiň prezidenti Wladimir Putine salgylanyp, Orsýetiň ukrain halkynyň islegine hormat goýýandygyny aýtdy.
26-njy maýda Moskwada geçirilen metbugat-konferensiýasynda Sergeý Lawrow şeýle diýdi: “Ses berişlik Ukrainanyň köp regionlarynda gurnaldy, umuman, bu, belki-de pozitiw faktdyr. Prezidentiň aýtmagyna görä, biz ukrain halkynyň erk-isleginiň beýan edilmegine hormat bilen çemeleşeris”.
Ilkinji netijeler
Ukrainada 25-nji maýda geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň ilkinji netijeleri Poroşenkonyň ýeňiş gazanandygyny görkezdi. Ukrainanyň Merkezi saýlaw komissiýasy bütin ýurt boýunça sesleriň ýarpysy hasaplanandan soňra Poroşenkonyň 54% ses toplandygyny yglan etdi.
Ukrainanyň öňki premýer-ministri Ýuliýa Timoşenko sesleriň 13%-ni alypdyr. Prezident kürsüsi ugrundaky bu bäsleşikde Oleh Lýaşko 8,5 we Anatoliý Hrytsenko 5.5% ses alypdyrlar.
Merkezi saýlaw komissiýasy Donetsk we Lugansk regionlarynda diňe käbir saýlaw nokatlarynyň işländigine garamazdan, tutuş ýurt boýunça ses berijileriň saýlawlara gatnaşyk derejesiniň 60%-den geçendigini aýtdy. Agzalan iki region 11-nji maýda geçirilen gapma-garşylykly referendumdan soň öz garaşsyzlygyny yglan etdiler.
Ak tam Ukrainadaky saýlawlaryň netijelerini makullap, ukrainleriň “ajaýypdygyny” aýtdy we saýlawlaryň ýurduň bütewüligine tarap ýene bir ädim bolandygyny belledi.


text:
Makedoniýada 30 müňden gowrak adam hökümete garşy proteste toplandy.
Oppozisiýa partiýalary 17-nji maýda paýtagt Skopýede şu wagta çenli iň uly protestiň guraljagyny aýtdylar.
Hökümete tarapdar partiýalar bolsa, 18-nji maýda demonstrasiýa çagyrdylar.
Oppozisiýa guramaçylary öz protestlerini birnäçe gün dowam etdirjeklerini aýdýarlar.
Demonstrasiýaçylar we oppozisiýa partiýalary Makedoniýanyň premýer-ministri Nikola Gruýewskiniň iş başyndan çekilmegini talap edýärler.
Emma Gruýewskiý hökümete tarapdar hususy telewideniýede çykyş edip, özüniň işden çekilmek niýetiniň-de, geçiş hökümetini kabul etmek pikiriniň-de ýokdugyny aýtdy.


text:
Polisiýa Germaniýanyň Drezden şäherinde yslama garşy Pegida hereketiniň özüniň döredilmeginiň birinji ýyl dönümini bellemek üçin 19-njy oktýabrda geçirýän ýörişine müňlerçe adamyň gatnaşmagynyň çak edilýändigini aýdýar.
Protestçiler Germaniýanyň onlarça müň we esasan musulman migrant üçin alyp barýan açyk gapylar syýasatyna garşy çykyş edýärler.
Pegida ýagny “Günbataryň yslamlaşmagyna garşy watançy ýewropalylar atly hereket” Ýewropada ýörişleriň ençemesini geçirip, serhet gözegçiligini pugtalandyrmaga we Ýakyn Gündogardan bosgunlaryň akymynyň öňüni almaga çagyrdy.
Germaniýa Türkiýäniň we Balkan ýurtlarynyň üstünden Ýewropa barýan bosgunlaryň barýan esasy ýurdy bolup durýar.


text:
Günbatar liderleri Müsüriň uzak wagtlyk lideri Hosni Mubaregiň iş başyndan aýrylmagyny gutlasalar, Hytaý bilen Orsýet arap dünýäsiniň iň gür ilatly ýurdunyň durnuklylygy barada alada bildirdiler.
Hytaý metbugaty Mubaregiň häkimiýetden çetleşdirilişi barada, bir gazetiň baş makalasynda «Ýurt baş-başdaklygyň pidasy bolsa, Müsüriň syýasy özgerişliginiň manysy bolmaz» diýip, diňe ýüzleý maglumat bermek bilen çäklendi.
Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew bolsa şenbe güni Müsüri kanun esasynda saýlaw geçirmäge we din azatlygy hukuklaryny hormatlamaga çagyrdy.
Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň beýanatynda bolsa müsürlileriň ýurduň geçiş pursatynda zorluga ýüz urmazlygyna çagyrylýar we ýurduň gelejegi kesgitlenýän mahaly daşarky täsirlerden äge bolmalydygy duýdurylýar.


text:
Halkara harby koalisiýa Liwiýada Kaddafiniň režimine garşy ikinji agşam howa hüjümlerini amala aşyrdylar. Bu çäre Liwiýanyň howa giňişligi arkaly uçuş gadaganlygyny berkitmek maksady bilen amala aşyryldy.
Harby operasiýalara Birleşen Ştatlar, Britaniýa, Fransiýa, Italiýa, Kanada we beýleki döwletler gatnaşýarlar.
Amerikanyň bellemegine görä, Liwiýanyň howa giňişligi arkaly uçuş gadaganlygyny ýola goýmak üstünlikli geçirilýär.
Waşington Muammar Kaddafiniň režiminiň ot-açmalary bes edendigi baradaky beýanatyny manysyz diýip atlandyryp, ony ret etdi.
Kaddafiniň režiminiň resmileriniň bellemegine görä, howa hüjümlerinde Kaddafä degişli bolan binalaryň birine zeper ýetipdir.
Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň Liwiýa garşy harby operasiýlary geçirmek baradaky rezolýusiýasyny “Orta asyryň haçly ýörişe çagyryşlary” bilen deňeşdirdi.
Putiniň şeýle beýanatyndan soň Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew çykyş edip, “haçly ýörişleri” ýaly sözleri ulanmagyň kabul ederlikli däldigini, munuň ýagdaýlary has hem erbetleşdirip biljekdigini duýdurdy.


text:
Ukrainanyň resmileri geçen aý rus-ukrain araçäginde özüni partladan adam bilen ilteşikli diýip güman edilýän dört adamy tussag etdi.
Gürrüňi edilýän dört adam Ukrainanyň dürli ýerlerinde ele salyndy. Olaryň biri Kabardino-Balkariýadandyr.
Ukrainanyň Howpsuzlyk gullugynyň çarşenbe güni beren maglumatyna görä, Baçewskdäki barlag nokadyndan galp pasportly serhedi geçmäge synanyşan adam Russiýanyň durnuksyz Kawkaz respublikasy Kabardino-Balkariýanyň raýaty ekeni. Onuň şahsyýeti barada maglumat berilmeýär.
Geçen aý serhet barlag nokadynda janyndan geçen bir hüjümçiniň bombany partlatmagy netijesinde azyndan iki ukrainaly esger ýaralanypdy.
Ukrainanyň Howpsuzlyk gulluklarynyň berýän maglumatyna görä, bu adam 2010-nji ýyldan bäri Russiýanyň sülçileri tarapyndan gözlenilýär.


text:
Omar Haýýamyň pähim-paýhasy, eden ylmy açyşlary, döreden çeper rubagylary şu günki gün hem akylyňy haýrana goýýar. Onuň dünýägaraýşyny kesgitlemekde filosofiýa degişli traktatlary hem rubagylary esasy çeşmedir. Ýöne Omar Haýýamyň adyna aşa köp rubagylar berlipdir welin, bu günki gün akyldaryň adyna berlen rubagylaryň sany bäş müňdenem geçýär eken.
Gündogary öwreniji akademik Ý. E. Bertels ýaly rus alymlarynyň tassyklamagyna görä, eýýam akyldaryň özi diri döwründen başlap, Omar Haýýamyň yzyna eýerijiler Haýýamyň edebiýat mekdebini döredip, olar goşgularynyň köpüsini Omar Haýýamyň ady bilen beripdirler. Meniň pikirimçe, awtorlaryň ýazan goşgularyny Omar Haýýamyň adyna bermekleriniň iki sebäbi bolmaly. Birinjiden, awtorlar döwrüň adalatsyzlyklaryny paş edýän goşgulary öz atlary bilen berseler, olaryň ýanalmak, günälenmek howpy bolandyr. Ikinjiden, Omar Haýýamyň abraýy uly bolansoň, onuň adyna berip, öz rubagylarynyň halk arasynda has tiz ýaýramagyny gazanandyrlar. Şeýlelikde dürli adamlar tarapyndan düzülen, köp halatlarda biri-birine gapma-garşy gelýän rubagylaryň uly bir toplumy Omar Haýýamyň ady bilen ýaýrapdyr.
Omar Haýýamyň döredijiligini öwrenen alymlaryň käbiri şahyryň adyna berlen rubagylaryň gapma-garşylygyndan baş çykaryp bilmän, alym hem şahyr Omar Haýýamyň hersi aýratyn şahs diýip, ýalňyş netijä gelipdirler. Emma hakykata gol ýapýan alymlar şahyr hem alym Omar Haýýamyň bir şahsdygyny ylmy esasda subut etdiler. Eýran alymy Seýf Nefisi Omar Haýýamyň rubagylarynyň sanyny 52, daniýaly alym A. Kristensen 121 diýse, iňlis alymy Artur Alberri olaryň sany 424 diýip görkezýär. Meniň garaýşymça, Omar Haýýamyň rubagylarynyň anyk sanyny aýtmak gaty kyn mesele, munuň üçin akyldaryň adyna berlen rubagylary bir ýere jemläp, ýörite ylmy derňewleri geçirmeli.
Omar Haýýamyň “Arifmetikanyň meseleleri”, “Algebranyň hem almukallybyň çylşyrymly meselelerini çözmek” ýaly matematika degişli işlerinde kub, kwadrat deňlemeler hem matematikanyň beýleki birnäçe çylşyrymly meseleleri boýunça öz döwri üçin uly ylmy açyşlary edýär. Akyldar “Algebra san hem ölçeg taýdan näbellilikleri tapyp, takyk hasaby ýola goýmakdyr” diýip, algebra kesgitleme beripdir.
Omar Haýýam astronomiýa ylmynyň ösmegine uly goşant edipdir. Ol Seljuk patyşasy Mäligiň görkezmesi boýunça “Mäligiň ýyl hasaby“ diýen at bilen bäş ýylyň dowamynda (1074-79 ý.) kalendar reformasyny geçiripdir. Seljuklaryň patyşalygynda 1074-nji ýylyň 15-nji martyndan başlap, Omar Haýýamyň düzen takyk Gün hasabyna esaslanýan milady ýyl hasaby ýöredilip ugrapdyr. Akyldaryň düzen kalendarynda ýylyň ortaça dowamlylygy 365,2424 gije-gündize deň bolup, bu hasabyň Gün ýylyndan gyşarmasy 0,000002 gije-gündize barabar bolup, bäş müň ýyldan bir gün ýalňyşlyk gidýär eken.
Omar haýýam Aý hasabyna esaslanýan bir ýyly 354 gije-gündiz 8 sagat 48 minut 36 sekunda barabar, bir aýy bolsa 29 gije-gündiz 12 sagat 44 minut 4 sekunda barabar diýip, takyk hasap çykarypdyr. Ol Aý – Hijri-Kamary hasabyny ýönekeýleşdirmek üçin her ýylyň aýratyn kofisentini çykarypdyr.
Onuň “Nowruznama“ eseri ylym üçinem örän gymmatly çeşmedir. Akyldar bu eserinde dili peltek çagalara altyn ýa kümüş gaplarda nahar berilse, peýdasynyň köpdügini ýazypdyr. Omar Haýýam “Nowruznama“ eserinde ynsanyň saglygyny berkitmek, keselden saplamagyň usullary hakynda anyk mysallar bilen maslahatlary beripdir.
Omar Haýýam astronomiýany ylym hökmünde ykrar etse-de, ol ýyldyzlaryň adam ykbalyna edýän täsirini bütinleý inkär edipdir:
Asmanda ýerleşen gök ýyldyzlary,
Haýrana galdyrýar akly düzleri,
Täleýiňi ýyldyzlardan gözleme,
Çünki sergezdandyr olaň özleri.
Omar Haýýam öljek wagtyny kyrk gün öňünden welilik bilen kesgitläpdir. Baýlygyny dogan-garyndaşlaryna, ýetim-ýesire paýlapdyr. Ol ölmeziniň iki gün öň ýany köpçülik bilen metjitde juma namazyny okap, adamlar bilen razylaşypdyr. Omar Haýýam öýüne gelip, hiç kimiň özüne päsgel bermezligini haýyş edipdir. Ol iki günläp ýeke özi Alla mynajat edipdir. Soňra özünden gidip ýykylypdyr. Dogan-garyndaşlary, tanyşlary derrew onuň öýüne ýygnanypdyrlar. Ol birsalymdan gözüni açyp, özüni dikeltmeklerini sorapdyr. Omar Haýýam tekge bilen oturdylandan, elini asmana tutup, töwir edýän şekilde: “Allam, paýhasyma görä, hakykata gulluk etdim. Öte geçen bolsam bagyşla, gazabyňa duçar etme!” diýip, ýuwaşja pyşyrdap, Ýaradandan dileg edip, bir gapdala gyşaryp gözüni ýumup, uzak wagt geçmänkä, amanadyny tabşyrypdyr.
Omar Haýýam, öz aýdyşy ýaly, 1131-nji ýylyň 4-nji dekabrynda segsen üç ýaşynyň içinde ýogalyp, dogduk mekany Nişapur şäheriniň Hyra öwülýäsinde jaýlanypdyr.
Omar Haýýam pähim-paýhasy ýazan ylmy traktatlary, rubagylary bilen Gündogaryň beýik akyldary diýen derejä mynasyp bolan şahsdyr.
Döwletmyrat Ýazgulyýew türkmenistanly garaşsyz žurnalist, edebiýatçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Warlam Şalamow 1954 we 1973-nji ýyllar aralygynda rus türmeleri, tranzit lagerleri, Kolymadaky şahtalar, türme hassahanalaryndaky durmuş, öýe dolanyp gelnenden soňky kösençlikler barada 147 hekaýa ýazypdyr.
Geljekki ussat ýazyjy Warlam Tihonowiç Şalamow (1907 – 1982) sowet režiminiň ilkinji şarpygyny okuwdan çykarylanda, ýagny ruhany maşgalasynda doglandygyny ýaşyrandygy üçin temmi berlende dadýar. Emma onuň sowet režiminden alan iň uly tejribesi türme sapaklary bolýar.
Warlam Şalamow 1962-nji ýylda A.I.Solženisyna ýazan hatynda "lageriň ilkinji gününden soňuna çenli terslik mekdebidigini" ýatladyp, ony ne naçalnigiň, ne tussagyň görmelidigini aýdypdy. "Ýöne sen ony göreňsoň, her neneňsi aýylganç hem bolsa, ähli hakykaty aýtmak gerek... Özüm babatda aýdylanda, men eýýäm öz galan ömrümi şu hakykaty aýtmaga bagyşlamak kararyna geldim."
Warlam Şalamow ilkinji gezek 1929-njy ýylyň 19-njy fewralynda, gizlin trostkiçiler toparyna goşulmakda we "Leniniň wesýetnamasyna" goşmaçalary ýaýratmakda aýyplanyp tussag edilýär. Ony sudsuz-beýlekisiz, "sosial taýdan howply element" hökmünde, üç ýyl türme tussaglygyna höküm edýärler. Ol bu tussaglyk möhletini Wişer lagerinde (demirgazyk Uralda) geçirýär we 1932-nji ýylda Moskwa gelip, wedomstwo žurnallarynda işleýär, makala, oçerk, feleton ýazýar.
Emma ol 1937-nji ýylyň ýanwarynda ýene tussag edilýär. Bu gezek ony 'kontrrewolýusion troskiçilik işlerinde" günäläp, bäş ýyl tussaglyga höküm edýärler. Ol bu türme möhletini Kolymada geçirýär we agyr türme şertleri zerarly ençeme gezek hassahana düşüp, şeýle netijä gelýär:
"Maňa ilkinji türme minutlaryndan düşnükli boldy, tussag etmelerde hiç hili ýalňyşlyk ýok, tutuş bir "sosial" gatlagy - rus taryhynyň soňky ýyllaryndaky ýatlamasyz zatlary ýatda saklaýan adamlary planlaşdyrylan ýagdaýda ýok edýärler."
Warlam Şalamow 1943-nji ýylyň 22-nji iýunynda on ýyl türme tussaglygyna höküm edilýär, bu gezek ony "antisowet agitasiýada" günäli tapýarlar.
Ol 1951-nji ýylda türmeden boşadylýar, emma edebi işine dolansa-da, Kolymadan çykyp bilmeýär. Onuň Moskwa barmagyna diňe 1953-nji ýylyň noýabrynda rugsat berilýär.
Şalamow Moskwa iki günlük gelýär we B.L.Pasternak bilen duşuşýar. Emma oňa uly şäherlerde ýaşamak bolmaýardy. Netijede ol Kalinin oblastynyň "Türkmen" posýologyna gidip (häzir Moskwa oblastynyň Klin raýony), torf çykarylýan ýerde ussa, üpjünçilik agenti bolup işleýär.
Ol şu ýyllaryň dowamynda öz esasy işleriniň biri bolan "Kolyma hekaýalarynyň" üstünde işleýär. Ýazyjy Kolyma hekaýalaryny 1954-nji ýyldan 1973-nji ýyla çenli aralykda ýazýar. Olar 1978-nji ýylda Londonda aýratyn kitap görnüşinde çap edilýär. Emma olar SSSR-de esasan 1988-1990-njy ýyllarda çap edilýär.
1985-nji ýyldan soň, Gorbaçýowyň üýtedip gurmak we aç-açanlyk syýasaty ýol alyp, ozal sowet režimi tarapyndan gadaganlykda saklanan ýazyjylara we eserlere "döwran" dönüp başlanda, türkmen terjimeçileriniň käbiri Warlam Şalamowyň türme hakykatyny açýan hekaýalaryny, goşgularyny türkmen diline geçirmegi arzuwlapdy. Olaryň bu arzuwy näderejede başa bardy, muny aýdyp biljek däl. Emma Warlam Şalamowyň "Kolyma hekaýalaryndan" biriniň rusçadan terjimesini, "hiçden giç ýagşy" edip, Azatlygyň okyjylaryna hödürläp bilýänime begenýärin.
Gijeki iş
Agşam nahary tamam boldy. Glebow tabagyny howlukman ýalady, stoluň üstündäki çörek owuntyklaryny emaýlyk bilen çep aýasyna syrdy we agzyna eltip, seresapja, ýeke-ekeden ýalap aldy. Ol ýuwutman, agyz sülekeýiniň kinniwanja çörek owuntyklaryny açgözlük we hamraklyk bilen dolap alşyny duýdy. Glebow munuň tagamly bolup-bolmandygyny aýdyp biljek däldi. Tagam – azygyň berýän üýtgeşik hyjuwly, özboluşly duýgusy bilen deňeşdirilende, juda ýuka gelýärdi. Glebow ýuwutmaga howlukmady: çöregiň özi onuň agzynda taýýardy, özem şeýle çalt taýýardy.
Gyşaryp ýatan Bagresow Glebowyň agzyna açlykdan ýanyp duran gözlerini aýryp bilmän seredýärdi, sebäbi bu ýerde başga biriniň agyz boşlugynda ýitirim bolýan azykdan göz gaçalaklatmaga kömek etjek güýçli erk hiç kimde ýokdy. Glebow agzyndakyny ýuwutdam welin, Bagrewsew gözlerini gözýetime – asmanda süýşüp barýan ullakan mämişi aýa gönükdirdi.
– Wagt boldy – diýip, Bagresow aýtdy.
Olar ýuwaşjadan, pişik basyşyny edip, ümsümlik bilen ýola düşdiler we kiçiräk depä dyrmaşyp, baýryň üstüne çykdylar; günüň ýaşanyna kän wagt geçmedigem bolsa, gündizine ýalaňaç aýaga geýlen galoşlaryň aşagyny gyzdyran daşlar häzir birneme sowapdy. Glebow güpbüsiniň iliklerini ildirdi. Sebäbi ol ýöräni bilen gyzynmaýardy.
– Entek daşmy? – Ol pyşyrdap sorady.
– Daş. – Bagresow ýuwaşja seslendi.
Olar dynç almak üçin oturdylar. Gürrüň edere zat ýokdy, oýlanara hem zat ýokdy – hemme zat düşnüklidi we ýönekeýdi. Açyk meýdanda, baýryň aňry çetinde bir ýere üýşürilen daş tümmekleri, goparylan, guran ot-çöpler bardy.
– Muny meniň ýeke özümem edip bilerdim, – Bagresow gülümsiredi, – ýöne iki bolsaň şüweleňliräk bolýar. Onsoň garry şepäň üçinem...
Olary geçen ýyl bir gämide getiripdiler. Bagresow sakga durdy.
– Aşak ýatmaly, görerler.
Olar aşak ýatdylar we daşlary bir gyra aýyrmaga başladylar. Iki bolup göterip aýyrmaly daşlar ýokdy, sebäbi olary irden bu ýere üýşüren adamlar Glebowdan güýçli däldi.
Bagresow ýuwaşjadan sögündi. Onuň barmagy sypjyrlypdy, özem ganaýardy. Ol ýarasyna gum sepdi, pagtaly güpbüsinden bir übtük pamyk sogrup, ganaýan ýere basdy, emma gan durmady.
– Erbet goýulaşma, – Glebow parhsyz dillendi.
– Sen näme, wraçmy? – Bagresow ganyny sorup sorady.
Glebow sesini çykarmady. Onuň wraç bolan wagty mundan gaty kän öň bolan ýaly göründi. Aslynda beýle wagt boldumyka beri? Ol dünýä oňa köplenç dag-deňizleriň aňrysynda, düýşde, hyýalda bolan toslama ýaly bolup görünýärdi. Irden agşama çenli her bir minut, her sagat, tutuş gün realdy, şondan aňryk ol hiç zadyň pikirini etmeýärdi we muňa ysgyny hem galmaýardy. Hemme kişem şeýledi.
Ol öz töweregindäki adamlaryň geçmişini bilmeýärdi, olar bilen gyzyklanmaýardy. Şol bir wagtda, eger Bagresow ertir özüniň filosofiýadan doktordygyny ýa-da awiasiýa boýunça marşaldygyny aýtsa, ol muňa ikirjiňlemän ynanjakdy. Ol haçandyr bir wagt wraç bolupmydy? Diňe oýlanmak, netije çykarmak awtomatizmi däl, eýsem gözegçilik, syn etmek awtomatizmi hem ýitirilipdi.
Glebow Bagresowyň kirli barmagynyň ganyny soruşyny gördi, emma hiç bir zat aýtmady. Bu diňe onuň aňyna gelip-geçdi, emma oňa jogap bermäge erk-ygtyýar tapmagy başarmady we gözlemedem. Onda saklanyp galan aň eýýäm adam aňy däldi, juda ýöntemdi hem diňe bir zada – çaltrak daşlary aýyrmaga gönügipdi.
– Çuň bolaýmasa, şeýlemikä? – Glebow dynç almak üçin gyşaranlarynda sorady.
– O nädip çuň bolup bilsin? – diýip, Bagresow soraga sorag bilen jogap berdi. Glebow bolgusyz sorag berendigini, hakykatdanam çukuryň çuň bolup bilmejegini akylynda aýlady.
– Aha, ýetdik – diýip, Bagresow dillendi.
Ol adam barmagyny elläp gördi. Ullakan barmak daşlaryň içinden somalyp durdy, ol aýyň nuruna gowy görünýärdi. Ol barmak Glebowyň ýa-da Bagresowyň barmaklaryna çalymdaşdy, emma jansyzdy, gataňsydy, ýöne şol bir wagtda olaryň arasyndaky tapawut azdy. Öli barmagyň dyrnaklary alnandy, onuň özi Glebowyň barmaklaryna garanda dolmuşdy we ýumşagrakdy. Olar jesediň üstüne atylan daşlary çaltlyk bilen aýryşdyrdylar.
– Diýseň ýaş eken – diýip, Bagresow aýtdy. Olar iki bolup, jesedi aýagyndan çekip, zordan çykardylar.
– Irimçikdigini – diýip, Glebow haşlap aýtdy.
– Eger ol şeýle irimçik bolmasa, ony hem bizi jaýlaýyşlary ýaly gömerdiler we bize bu gün bu ýere gelmek gerek bolmazdy – diýip, Bagresow aýtdy.
Olar merhumyň ellerini göneldip, köýnegini çykardylar.
– Içki balagy täzeje diýen ýaly eken – diýip, Bagresow kanagatlanmak bilen aýtdy.
Balagy hem sypyryp aldylar. Glebow eşikleri güpbüsiniň aşagynda ýygşyrdy.
– Özüň geýäýmeli ekeniň-dä – diýip, Bagresow dillendi.
– Ýok, islämok – diýip, Glebow hümürdedi.
Olar jesedi ýene mazaryna saldylar we üstüni daş bilen örtdüler.
Ýokaryk galan aýyň gök nury daşlara, taýganyň seýrek tokaýlaryna düşüp, her bir baýry, her bir agajy aýyl-saýyl edip, gündizkiden başga görnüşde görkezýärdi. Hemme zat özüçe hakyky ýaly görünýärdi, emma gündizki ýaly däldi. Bu dünýäniň ikinji, gijeki keşbi ýalydy.
Merhumyň eşikleri Glebowyň goltugynyň aşagynda ýylady we eýýäm ýat duýulmaýardy.
– Çilim çeksedim – diýip, Glebow hyýal ýüwürtdi.
– Ertir çekersiň.
Bagresow ýylgyrdy. Ertir olar merhumyň eşiklerini satarlar, çörege çalşarlar, belki-de biraz temmäkä hem ýeter...
1954.
Warlam Şalamowyň "Kolyma hekaýalary" ýygyndysyndan terjime edildi.


text:
Prezident Dmitriý Medewedewiň döwlet kompaniýalarynda geçiren arassalaýşy netijesinde, premýer-ministriň orunbasary Igor Seçin başlyklykdan aýrylansoň, Orsýetiň “Rosneft” kompaniýasynyň geňeşine täze başlyk bellendi.
Rus habar gulluklary geňeşiň başlygynyň orunbsary Aleksandr Nekipelowyň 2006-nyjy ýyldan bäri geňeş agzasydygyny we anna güni bu wezipä birazygdan saýlanandygyny ýazýar.
Orsýetiň energiýa patyşasy bolan Seçin aprel aýynda, Medwedew maýa ýatyrym şertlerini gowulaşdyrmakdan ugur alyp, resmiler döwlet kompaniýalarynyň geňeşinde işlemeli däl diýensoň işden çekildi.


text:
Müsiriň paýtagty Kairiň 35 km uzaklygyndaky şäherde nämälim hüjümçiler sekiz sany polisiýa ofiserini, şol sanda bir ofiseri öldürdiler.
Müsüriň Içeri işler ministrligi 8-nji maýda dört sany ýüzi perdeli ýaraglynyň polisiýa maşynyny saklap, onuň içindäki hemme adamy atandygyny aýtdy.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini bada-bat öz üstüne alan bolmady.
Müsürde 2013-nji ýylyň ortasynda Abdel al-Sisi saýlanan prezident Mohammad Morsini häkimiýetden çetleşdireli bäri turan pitnede ýüzlerçe polisiýa işgäri öldürildi.