text:
6-njy oktýabyrda Türkmenistanda gussaly sene — Hatyra güni bellenilip geçirilýär. Bu gün ähli uruşlaryň söweş meýdanlarynda wepat bolan gahrymanlar hem-de 1948-nji ýylyň Aşgabat ýertitremesinde gurban bolanlar ýatlanylýar. “Halk hakydasy” ýadygärlikler toplumynyň ýadygärliklerine gül goýmak çäresine hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow gatnaşdy.
Türkmen halkynyň taryhynda iň pajygaly wakalaryň birinden bäri 67 ýyl geçdi. Bu waka baradaky ýatlamalar häzire çenli her bir türkmenistanlynyň ýüreginde agyr ýara bolmagynda galýar. 1948-nji ýylyň 5-nji oktýabryndan 6-njy oktýabryna geçilýän gijesinde, 1 sagat 12 minutda elhenç tebigy betbagtçylyk bir pursadyň özünde owadan hem gülläp ösýän şäheri hem-de onuň töwereklerini weýran etdi, ildeşlerimiziň müňlerçesiniň ömür tanapyny kesip, her bir maşgala diýen ýaly öwezini dolduryp bolmajak ýitgileri getirdi.
Onýyllyklar geçenden soň, bütin dünýä bu weýrançylyk baradaky hakykaty bildi, biziň halkymyz bolsa milli däp-dessurlara laýyklykda bu pajygaly senäni Hatyra güni hökmünde bellemäge, özüniň öten-geçen ýakynlaryny we hossarlaryny hatyralamaga mümkinçilik aldy.
Bu gün tutuş ýurdumyz boýunça Döwlet baýdaklary aşak düşürildi. Şol pajygaly gijäniň elhenç wakalaryny henize çenli ýadynda saklaýan türkmenistanlylaryň kalplary hasratdan doly, şol wakalaryň şaýatlarynyň berýän gürrüňlerinden bu tebigy betbagtçylygyň getiren hasratlary barada bilýänleriň ýürekleri ynjalanok.
Ir säherden aşgabatlylaryň hem-de paýtagtymyzyň myhmanlarynyň müňlerçesi Gökdepe söweşinde hem-de 1941—1945-nji ýyllaryň urşunyň söweşlerinde gurban bolan milli gahrymanlary, beýleki söweşlerde wepat bolanlary, 1948-nji ýylyň Aşgabat ýertitremesinde şehit bolanlary hatyralamak maksady bilen gurlan “Halk hakydasy” ýadygärlikler toplumyna geldi.
Ýygnananlar tutuş adamzadyň taryhyna iň güýçli weýran ediji ýertitremeleriň biri hökmünde giren Aşgabat ýertitremesiniň pidalaryny hatyraladylar.
... Milletiň Lideri Gurbanguly Berdimuhamedow 1948-nji ýylyň ýertitremesinde wepat bolanlaryň ýagty ýadygärligini hatyralamak üçin “Ruhy tagzym” ýadygärligine tarap ugraýar. Şu pursat pajygaly gije 1941—1945-nji ýyllaryň urşunyň gazaply söweşlerinde gahrymançylyk görkezen, ilhalar ynsan, mugallym we tutuş ömrüni asylly işe — ýaşlary terbiýelemäge bagyşlan atasy Berdimuhammet Annaýewi ýitiren döwlet Baştutanynyň hasratyny tüýs ýürekden paýlaşýanlaryň ählisini hakyky duýgudaşlyk duýgusy gurşap aldy.
Halkymyzyň ahlak ýörelgesi, ruhubelentligi we geljege bolan beýik ynamy ykbalyň ähli kynçylyklaryny ýeňip geçmäge medet berdi. Halkymyz öz taryhynyň agyr synaglaryndan üstünlikli geçip, mähriban Aşgabadymyzy gaýtadan dikeltdi we ony dünýäniň iň gözel şäherleriniň birine, parahatçylygyň, asudalygyň, bagtyýarlygyň we abadançylygyň paýtagtyna öwürmegini dowam etdirýär. Paýtagtymyz häzirki döwürde has owadandyr, onuň geljegi bolsa haýran galdyryjydyr. Bu işleriň ählisi Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň başyny başlan şähergurluşyk maksatnamasynyň üstünlikli durmuşa geçirilmegi netijesinde amala aşyrylýar. Örän gysga taryhy döwrüň içinde şeýle uly üstünliklere neneň buýsanmajak, türkmen halkynyň döredijilik kuwwatyna neneň guwanmajak!
... Soňra milletiň Lideri türkmen topragynyň edermen ogullarynyň öçmejek halk hakydasynyň nyşanyna öwrülen “Milletiň ogullary” ýadygärliginiň etegine ajaýyp gül desselerini goýdy.
Şu gün, Hatyra güni, türkmen halky öz gahrymanlaryny hatyralap, olaryň gaýduwsyzlygynyň öňünde baş egýär. Halkymyz Gökdepe galasynyň ýaşaýjylary bolan ýaşululary, zenanlary we ýaşlary barada matam tutýarlar. Olar abanan howpdan birjik-de heder etmän, galany batyrlyk bilen goranlar bilen birlikde güýji agdyk gelýän duşmana berk gaýtawul berdiler. Eziz Watanymyza bolan çäksiz söýgüsiniň netijesinde olar janlaryny gurban etseler-de, ýeňilmediler.
Türkmen halky özüniň gahrymançylykly taryhynyň öçmejek pursatlaryny ýatlap, gahryman ata-babalarymyzyň edermenligine sarpa goýýar we Gökdepe galasyny goraýjylaryň gaýduwsyzlygy baradaky hakydany nesilden-nesle geçirýär.
Watanyň azatlygyny we garaşsyzlygyny goran ata-babalarymyzyň edermenligi we gaýduwsyzlygy baradaky şöhrat halkymyzyň taryhyna altyn harplar bilen ýazyldy. 1941—1945-nji ýyllaryň urşunda watandaşlarymyzyň müňlerçesi deňsiz-taýsyz edermenligiň, harby borja wepalylygyň, Watana ygrarlylygyň belent nusgasyny görkezdiler.
Türkmenistanyň Prezidenti faşizme garşy söweşlerde wepat bolan türkmenistanly esgerleriň we mähriban Watanymyzyň azatlygy ugrundaky söweşlerde baş goýan gahrymanlaryň hormatyna bina edilen “Baky şöhrat” ýadygärligine gül dessesini goýdy. Olaryň arasynda milletiň Lideriniň atasy Berdimuhammet Annaýew hem bar. Onuň ömür ýoly häzirki wagtda türkmen ýaşlary üçin hakyky watançylygyň we borja wepalylygyň nusgasy bolup hyzmat edýär.
... Döwlet Baştutanynyň yzýany ýadygärliklere Mejlisiň ýolbaşçylary, hökümet agzalary, welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň häkimleri, harby we hukuk goraýjy edaralaryň, ministrlikleriň we pudak edaralarynyň, Türkmenistanda işleýän diplomatik wekilhanalaryň, jemgyýetçilik guramalarynyň ýolbaşçylary, daşary ýurtly işewürler, hormatly ýaşulular we ýaşlar, türkmen paýtagtynyň ýaşaýjylary we myhmanlary gül desselerini goýýarlar. Sähel salymyň içinde köp sanly gül desseleri ýadygärlikleriň etegindäki mermer plitalaryň üstüni örtýär.
Ýadygärliklere gül goýmak çäresi tamamlanandan soň, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow we bu ýere ýygnananlaryň ählisi sadaka bermek üçin niýetlenen ýörite ýere barýarlar.
Soňra ýurdumyzyň müftüsi tebärek çykdy, şondan soňra nahar çekildi.
Nahardan soň, öten-geçenleriň ruhunyň şat bolmagy dileg edilip, aýat-töwir okaldy.
Hatyra çäresi nesilleriň dowamatlylygynyň, gadymy türkmen topragynda beýik ata-babalarymyzyň däpleriniň gaýtadan dikeldilmeginiň aýdyň nyşany bolup durýar. Gussada hem, şatlykda hem halkymyz üçin mukaddes ýerlere barmak şol asylly däpleriň biridir. Çünki bu Hatyra gününde halkymyzyň ruhubelentligini has-da artdyrmak üçin nesilleriň bitewi hakydasynyň wajypdygyna, gülläp ösýän ýurtda parahatçylykly ýaşamak we zähmet çekmek bagtyna aýratyn göz ýetirýäris.
Bu gün hatyra çäreleri we sadakalar paýtagtymyzda hem-de Türkmenistanyň ähli welaýatlarynda geçirildi.
Goý, Beýik Biribar şu gün okalan ähli aýat-dogalary öz dergähinde kabul etsin! Goý, türkmen topragynda asudalyk we agzybirlik, abadançylyk we rowaçlyk höküm sürsün! Beren sadakalaryňyz kabul bolsun!


c: text/html

text:
Çarşenbe güni Yragyň merkezi we günbatar sebitlerinde amala aşyrylan dürli hüjümlerde azyndan 17 adam öldi.
Medhatiyah şäherinde bir restoranyň öňünde bolan ulag partlamasynda pesinden 13 adam öldi. Bu ýere köplenç hopwsuzlyk güýçleriniň agzalary barýardy. Parlamada 50-ä golaý adam ýaralandy.
Habbaniýah şäherinde bolsa Yragyň howpsuzlyk güýçleriniň binasynyň içinde maşyn ýarylanda, azyndan iki adam öldi, onlarça adam ýaralandy.
Şeýle-de, Bagdadyň demirgazygynda nabelli söweşijiler polisiýanyň barlag-gözegçilik nokadyna ýaraglardan ot açdylar. Wakada iki polisiýa işgäri öldi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hormatly maslahata gatnaşyjylar!
Gadyrly myhmanlar!
Hanymlar we jenaplar!
Türkmenistan halkara durmuşyna işjeň gatnaşýan döwlet hökmünde dünýä derejesinde sagdynlygy we abadançylygy üpjün etmäge öz mynasyp goşandyny goşýar. Biziň ýurdumyz bu ugurda ikitaraplaýyn hem-de köptaraplaýyn hyzmatdaşlygyň tarapdary bolup çykyş edýär. Dürli derejelerde, hususan-da, halkara guramalaryň çäklerinde häzirki we geljekki nesiller üçin uly ähmiýeti bolan meseleleri yzygiderli öňe sürýär we bu meseleleri çözmäge işjeň gatnaşýar.
Şu wezipelerden ugur alyp, Türkmenistan giň gerimli halkara hyzmatdaşlygy ösdürmäge gönükdirilen, häzirki döwrüň derwaýys meselelerine degişli, ähli ýurtlaryň we halklaryň düýpli bähbitlerine laýyk gelýän möhüm başlangyçlar bilen çykyş edýär. Bu başlangyçlary iş ýüzünde durmuşa geçirmek boýunça zerur çäreleri görýär.
Hormatly maslahata gatnaşyjylar!
Gadyrly myhmanlar!
Biz berkarar Watanymyzda mähriban halkymyzyň saglygyny goramaga, saglygy goraýyş ulgamyny ösdürmäge uly üns berýäris. Şu maksat bilen «Saglyk» Döwlet maksatnamasyny kabul etdik. Şu ýyl bu Maksatnamanyň kabul edilenine 20 ýyl dolýar. Şu günki geçirýän halkara maslahatymyz hem şu şanly senä bagyşlanýar.
Gadyrly myhmanlar!
Hanymlar we jenaplar!
Bu halkara maslahata gatnaşmak baradaky çakylygymyzy kabul edendigiňiz üçin, size tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirýärin. Sizi Garaşsyz Watanymyzyň paýtagty Aşgabatda görýändigime örän şatdyryn.
Biz maslahata dürli ýurtlaryň wekiliýetleriniň gatnaşmagyny ýurdumyza goýlan hormatyň, Türkmenistanyň saglygy goraýyş ulgamyny ösdürmekde gazanan üstünliklerini ykrar etmegiň nyşany hasaplaýarys. Döwletleriň ösmeginiň, adamlaryň abadançylygynyň we bagtyýarlygynyň bähbidine bu ulgamda giň gerimli halkara hyzmatdaşlygy ýola goýmakda berkarar Watanymyzyň tutýan ornuna berlen ýokary baha hökmünde garaýarys.
Adamyň saglygy, beden we ruhy taýdan sazlaşykly ösmegi häzirki döwürde Türkmenistanyň alyp barýan syýasatynyň ileri tutulýan esasy ugurlarynyň biridir.
Raýatlarymyzyň saglygy barada alada etmek döwletiň borjudyr. Her bir döwletiň durmuş-ykdysady taýdan ýokary depginler bilen ösmeginiň girewidir. Şahsyýete öz mümkinçiliklerini, ylym, medeniýet, bilim, sport ulgamlarynda we durmuşyň ähli ugurlarynda döredijilik ukyplaryny ýokary derejede we hemmetaraplaýyn açmaga şert döredýän berk binýatdyr.
Durmuşyň ähli ugurlarynda belent sepgitlere ýetýän, hemmetaraplaýyn ösen, häzirki zaman döwleti geljege ynam bilen garaýan, sagdyn adamlaryň döwletidir!
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Bitarap Watanymyz ösüşleriň ak ýolundan bedew bady bilen ynamly öňe barýar. Täze, belent sepgitlere ýetmek, ykdysadyýetimiziň ähli pudaklaryny ýokary depginler bilen ösdürmek, ilatymyzyň durmuş üpjünçiligini has-da gowulandyrmak wezipeleri döwlet strategiýasynyň ileri tutulýan ugurlarydyr.
Ýurdumyzyň saglygy goraýyş ulgamyny ösdürmäge uly itergi beren «Saglyk» Döwlet maksatnamasy hem şu wezipelerden ugur alnyp kabul edildi. Şu döwürde Maksatnamada kesgitlenen wezipeler üstünlikli amala aşyryldy. Ýurdumyzyň ilatynyň saglygyny goramak boýunça uly işler alnyp baryldy, saglygy goraýyş ulgamy has-da kämilleşdirildi.
Häzirki döwürde «Saglyk» Döwlet maksatnamasy Prezident maksatnamasy, «Türkmenistanda Saglygy goraýyş ulgamyny ösdürmegiň 2012—2016-njy ýyllar üçin döwlet maksatnamasy», «Türkmenistanda derman senagatyny ösdürmegiň
2011—2015-nji ýyllar üçin döwlet maksatnamasy», Türkmenistanda şypahana ulgamyny ösdürmek boýunça ýerine ýetirilmeli işleriň meýilnamasy we ýurdumyzy ösdürmek boýunça beýleki maksatnamalar bilen utgaşykly amala aşyrylýar.
Hormatly adamlar!
Hormatly saglygy goraýyş
ulgamynyň işgärleri!
Biziň alyp barýan içeri syýasatymyz, ilkinji nobatda, ilatyň abadan we bagtyýar durmuşda ýaşamagyna, ösüşiň belent sepgitlerine ýetmäge, raýatlarymyzyň saglygyny goramaga bolan konstitusion hukuklaryny berjaý etmäge gönükdirilendir.
Biziň yglan eden «Döwlet adam üçindir!» diýen syýasatymyz berkarar Watanymyzy gülläp ösýän, mähriban halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş derejesini has-da ýokarlandyrmagy üpjün edýän döwlete öwürmäge niýetlenendir.
Türkmenistan ilatyň saglygyny ygtybarly goramagy adam hukuklarynyň möhüm ugurlarynyň biri hökmünde kesgitleýär. Deňlik we adalat kadalary esasynda ilatyň saglygyny goramak we berkitmek maksady bilen, saglygy goraýyş ulgamynyň işini kämilleşdirmek esasy wezipe bolup durýar.
«Saglyk» Döwlet maksatnamasynyň esasy maksady ilatyň saglygyny goramakdan, adamlaryň ömrüniň dowamlylygyny uzaltmakdan we jemgyýetiň hemmetaraplaýyn ösmegini üpjün etmekden, sagdyn durmuş kadalaryny ornaşdyrmakdan ybaratdyr. Bu ugurda alnyp barylýan syýasat beden we ruhy taýdan kämil nesli terbiýeläp ýetişdirmäge, ilaty elýeterli we ýokary hilli saglygy goraýyş kömegi hem-de hyzmatlary bilen üpjün etmäge, daşky gurşawyň arassalygyny saklamaga gönükdirilendir.
Saglygy goraýyş ulgamyny dolandyrmagy kämilleşdirmek «Saglyk» Döwlet maksatnamasynyň esasy wezipeleriniň biridir. Bu Maksatnama laýyklykda saglygy goraýyş ulgamyny maliýeleşdirmegi kämilleşdirmek maksady bilen, 1996-njy ýylyň 1-nji ýanwaryndan Türkmenistanyň raýatlarynyň döwlet meýletin saglygy goraýyş ätiýaçlandyrmasy girizildi. Bu çäre ilata edilýän saglygy goraýyş hyzmatlarynyň hilini ýokarlandyrmakda we raýatlary durmuş taýdan goramakda aýgytly ädim boldy.
Saglygy goraýyş ulgamyny özgertmek boýunça geçirilýän çäreleriň netijesinde, geçen ýyllaryň dowamynda köp işler amala aşyryldy:
- keselleriň öňüni almak boýunça giň gerimli çäreler durmuşa geçirildi;
- ilatymyzy elýeterli, oňat hilli we ýokary derejeli saglygy goraýyş hyzmatlary bilen üpjün etmek boýunça netijeli işler alnyp baryldy;
- ýurdumyzda arassaçylyk we keselleriň ýaýramagynyň öňüni almak hem-de daşky gurşawy goramak boýunça zerur işler geçirildi;
- her bir maşgalanyň saglygyny goramaga gönükdirilen hyzmatlar ýola goýuldy;
- saglygy goraýyş edaralaryny maliýeleşdirmek ulgamy özgerdildi;
- saglygy goraýyş ulgamynyň ilkinji basgançagyny pugtalandyrmaga we hassahana orunlaryny rejeli peýdalanmaga aýratyn üns berildi;
- saglygy goraýyş edaralarynyň maddy-enjamlaýyn binýady berkidildi;
- edara görnüşli taraplaryň hem-de raýatlaryň saglygy goraýyş we dermançylyk işiniň aýry-aýry görnüşleri ygtyýarlandyryldy;
- saglygy goraýşyň hususy ulgamyny ösdürmek boýunça degişli işler geçirildi;
- ýurdumyzyň derman senagatyny ösdürmek we derman serişdeleriniň öndürilýän möçberlerini artdyrmak boýunça giň gerimli işler alnyp baryldy;
- hünärmenleri taýýarlamaga we olaryň hünär derejesini ýokarlandyrmaga aýratyn üns berildi;
- saglygy goraýyş ylmyny ösdürmek boýunça netijeli işler alnyp baryldy.
Saglygy goraýyş ulgamyny özgertmek boýunça alnyp barylýan işler keselleriň öňüni almaga, ilata edilýän lukmançylyk hyzmatlarynyň netijeli we elýeterli bolmagyny gazanmaga, hilini has-da ýokarlandyrmaga, saglygy goramak bilen bagly meseleleri oňyn çözmäge gönükdirildi.
Geçen döwürde saglygy goraýşyň guramaçylyk we dolandyryş ulgamyny kämilleşdirmek işleri hem giň gerim bilen alnyp baryldy. Saglygy goraýyş edaralarynyň maddy-enjamlaýyn binýady has-da berkidildi.
Saglygy goraýşy dolandyrmakda müdirlikleriň we edara-kärhanalaryň ygtyýarlyklary giňeldildi. Bu bolsa Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligini guramaçylyk-usulyýet, seljeriş we baha beriş merkezine öwürmäge mümkinçilik berdi.
Geçirilen özgertmeleriň netijesinde welaýat merkezlerindäki Saglygy goraýyş bölümleri ýatyrylyp, olaryň wezipeleri welaýat Saglygy goraýyş müdirliklerine berildi. Şeýle hem şäherlerdäki Arassaçylyk we keselleriň ýaýramagyna garşy göreşmek gulluklarynyň birnäçesi birleşdirilip, olaryň binýadynda bir bitewi gulluklar döredildi.
Saglygy goraýyş ulgamynyň kanunçylyk binýady hem pugtalandyryldy. Ähli derejedäki saglygy goraýyş edaralarynyň düzümini kämilleşdirmek boýunça degişli resminamalar kabul edildi.
Maşgala lukmanlarynyň we maşgala şepagat uýalarynyň wezipeleri takyk kesgitlendi. Ilata maşgala lukmançylygy usulynda saglygy goraýyş hyzmatlaryny etmegiň hukuk binýady döredildi.
Raýatlaryň saglygyny goramagy döwlet tarapyndan kepillendirmek, ilatyň aýry-aýry toparlaryny mugt saglygy goraýyş hyzmatlary bilen üpjün etmek boýunça kadalaşdyryjy resminamalar taýýarlandy.
Döwlet meýletin saglygy goraýyş ätiýaçlandyrmasy baradaky şertnamany baglaşmagyň tertibi hakyndaky Düzgünnama işlenip düzüldi. Häzirki wagtda döwlet meýletin saglygy goraýyş ätiýaçlandyrmasy şertnamasyny ýurdumyz boýunça 1 million 700 müň raýat baglaşdy. Jemi 3 milliondan gowrak adam döwlet meýletin saglygy goraýyş ätiýaçlandyrmasynyň ýeňilliklerinden peýdalanýar.
Döwlet meýletin saglygy goraýyş ätiýaçlandyrmasy Türkmenistanyň raýatlaryna we olaryň eklenjindäki 16 ýaşa çenli çagalara bahasy 90 göterim arzanladylan derman we saglygy goraýyş maksatly serişdeleriň 128 görnüşini döwlet dermanhanalaryndan almaga şert döretdi. Bejeriş-öňüni alyş edaralarynda 50 göterim möçberinde arzanladylan tölegli saglygy goraýyş hyzmatlarynyň ähli görnüşlerinden peýdalanmaga mümkinçilik berdi.
Bulardan başga-da, ätiýaçlandyrylan raýatlar we olaryň eklenjindäki 16 ýaşa çenli çagalar ýylda bir gezek Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň şypahanalarynda 50 göterim möçberinde arzanladylan töleg esasynda saglyklaryny berkidýärler. «Saglyk» Döwlet maksatnamasynyň çäklerinde ilkinji lukmançylyk kömeginiň täze ulgamy girizildi. Oba we şäherçe hassahanalary, oba lukmançylyk gatnap bejergi alyş edaralary, feldşer-akuşer nokatlary ilata ilkinji lukmançylyk hyzmatlaryny edýän oba saglyk merkezlerine we saglyk öýlerine öwrüldi. Olar etrap hassahanalarynyň düzümine girizildi.
Bejeriş-öňüni alyş edaralarynyň gurluşy üýtgedildi. Özbaşdak hereket edýän kiçi hassahanalar birleşdirilip, olaryň binýadynda köpugurly uly hassahanalar döredildi. Ýatymlaýyn bejergi berýän edaralaryň umumy sany 1995-nji ýylda 395 bolan bolsa, 2014-nji ýyla çenli olar 67 göterim azaldyldy.
Saglygy goraýşyň çeşmelerini rejeli ulanmak netijesinde, hassahana orunlary tapgyrlaýyn 48 göterim azaldyldy. Ilatyň bu ugurdaky üpjünçiligi 2014-nji ýylda her 10 müň adam üçin 41,1 orna ýetirildi.
Döwlet lukmançylyk uniwersitetinde maşgala lukmany hünäri girizildi. Şeýle hem Maşgala lukmanlarynyň hünärini kämilleşdiriş kafedrasy döredildi we hereket edýär. Maşgala lukmançylygy usulynyň girizilmegi we ýatymlaýyn şertlerde berilýän lukmançylyk kömeginiň gowulanmagy esasynda ilata edilýän saglygy goraýyş kömeginiň hili has-da ýokarlandy. Saglyk öýlerinde gündizki ýatymlaýyn bejeriş bölümleri giňden ornaşdyryldy. Býujetden maliýeleşdirilýän orunlar bilen bir hatarda, hojalyk hasaplaşygy esasynda maliýeleşdirilýän orunlar hem girizildi.
Geçen ýyllaryň dowamynda ýurdumyzyň ähli sebitlerinde Enäniň we çaganyň saglygyny goraýyş merkezleri, «Ene mähri» merkezleri, Anyklaýyş merkezleri, Gaýragoýulmasyz tiz kömek merkezleri we beýleki ýöriteleşdirilen häzirki zaman saglygy goraýyş edaralary döredildi.
Dünýä ölçeglerine laýyk gelýän lukmançylyk kömegini bermek üçin paýtagtymyzda düzümine Kardiologiýa, Iç keselleri, Saglygy goraýyş-anyklaýyş, «Ene mähri», Kelle we boýun kesellerini bejeriş, Göz keselleri, Stomatologiýa merkezleri girýän Halkara saglyk merkezleri müdiriýeti döredildi.
Şeýle hem düzüminde inçekeseli bejeriş-öňüni alyş, deri-wenerologiýa hassahanasy, ýokanç keselleri bejeriş-öňüni alyş merkezleri, Milli AIDS-iň öňüni alyş merkezi, Gan merkezi we merkezleşdirilen barlaghanasy bolan Ýokanç keseller merkezleri müdiriýeti döredildi.
Ýurdumyzyň saglygy goraýyş ylmynyň gazananlaryny amaly saglygy goraýyş ulgamyna ornaşdyrmak, geçirilýän ylmy-barlag işlerini kämilleşdirmek maksady bilen, ylmy-barlag institutlary ylmy-kliniki merkezlere öwrüldi. Bu bolsa ylmy barlaglary bejeriş-öňüni alyş işleri bilen utgaşdyryp alyp barmaga mümkinçilik döretdi.
Ýurdumyzyň ilatynyň sagdyn iýmitlenmegini üpjün etmek ileri tutulýan wezipeleriň biridir. Şu maksat bilen kabul edilen «Türkmenistanyň ilatynyň sagdyn iýmitlenmegi boýunça 2013—2017-nji ýyllar üçin milli maksatnama» sagdyn iýmitlenmegiň kadalaryny we düzgünlerini ornaşdyrmaga gönükdirilendir.
Iýmitlenmek bilen bagly ýüze çykýan ýokanç däl keselleriň öňüni almakda azyk önümlerini ýokumly maddalar bilen baýlaşdyrmagyň möhüm ähmiýeti bardyr. Ýurdumyzda nahar duzuny ýodlaşdyrmak, uny demir we foliý turşusy bilen baýlaşdyrmak ýaly çäreleri geçirmek arkaly keselleriň öňüni almak boýunça döwlet derejesinde giň möçberli işler üstünlikli amala aşyrylýar.
Häzirki döwürde biziň ýurdumyz Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy, Çagalar gaznasy hem-de beýleki halkara guramalar, dünýäniň öňdebaryjy saglygy goraýyş we ylmy-barlag merkezleri bilen netijeli hyzmatdaşlyk edýär. Ýurdumyzyň saglygy goraýyş we derman senagaty pudagynyň ägirt uly mümkinçilikleri ýokary derejede netijeli ulanylýar. Bu bolsa, Bitarap Watanymyzda ynsan saglygyny berkitmäge we jemgyýetimiziň sagdynlygynyň binýadyny has-da pugtalandyrmaga ýardam berýär.
Geçirilen giň gerimli işleriň netijesinde, ýurdumyzda drakunkulýoz, poliomiýelit, gyzzyrma keselleriniň ýok edilendigini, unuň demir we foliý turşusy bilen baýlaşdyrylandygyny, nahar duzunyň ýodlaşdyrylandygyny tassyklaýan möhüm resminamalar döwletimize gowşuryldy. Bu bolsa, halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini yzygiderli gowulandyrmak, raýatlarymyzyň saglygyny berkitmek, saglygy goraýyş ulgamyny has-da kämilleşdirmek ugrunda geçirilýän işleriň halkara derejesinde ykrar edilýändigini aýdyň görkezýär.
Ýurdumyzda sagdyn durmuş kadalaryny ornaşdyrmak, ýokanç däl keselleriň öňüni almak boýunça hem ägirt uly işler alnyp barylýar. Berkarar Watanymyzyň gülläp ösmeginiň, beýik geljeginiň bähbidine jemgyýetimizde sagdyn durmuş kadalaryny ornaşdyrmak, çilimkeşlik ýaly ýaramaz endikleriň garşysyna göreş çärelerini güýçlendirmek döwlet syýasatymyzyň esasy ugurlarynyň biridir.
2000-nji ýyldan başlap, ýurdumyzda temmäkä garşy netijeli göreş alnyp barylýar. Häzirki döwürde bu işe döwlet edaralarynyň we jemgyýetçilik guramalarynyň ählisi çekildi. Bu ugurda dürli maksatnamalary durmuşa geçirmek boýunça utgaşdyryjy komitetler döredildi. «Il saglygy — ýurt baýlygy» ýörelgesi ilatymyzyň bagtyýar durmuşynyň aýrylmaz bir bölegine öwrülýär.
2011-nji ýylda Türkmenistan Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň Temmäkä garşy göreş boýunça Çarçuwaly konwensiýasyny tassyklady. Bu Guramanyň Ýewropa sebiti boýunça edarasy bilen bilelikde «Saglyk—2020» syýasatynyň çäklerinde 2012—2016-njy ýyllarda temmäkä garşy göreş boýunça hereket etmegiň milli meýilnamasy işlenip taýýarlandy. Bu meýilnama häzirki döwürde üstünlikli durmuşa geçirilýär. «Raýatlaryň saglygynyň temmäki tüssesiniň täsirinden we temmäki önümlerini ulanmagyň netijelerinden goralmagy hakyndaky» Türkmenistanyň Kanuny kabul edildi.
2013-nji ýylyň dekabrynda Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň «Saglyk—2020» syýasatynyň çäklerinde Ýewropanyň ministrler maslahatynda Ýokanç däl keselleriň öňüni almak we olaryň garşysyna göreşmek boýunça Aşgabat Jarnamasy kabul edildi.
Häzirki döwürde ýurdumyz saglygy goraýyş ulgamynda abraýly halkara we sebit guramalary bilen üstünlikli hyzmatdaşlyk edýär. Türkmen hünärmenleri daşary ýurtlaryň öňdebaryjy saglygy goraýyş merkezlerinde öz hünär derejelerini yzygiderli ýokarlandyrýar. Dünýäniň belli hünärmenleri bilen özara hyzmatdaşlyk esasynda oňat tejribe toplaýar. Bu bolsa, ýurdumyzyň lukmanlarynyň häzirki zaman lukmançylyk ylmynyň gazananlaryny durmuşa ornaşdyrmaklary üçin oňyn şertleri döredýär.
Şu mümkinçilikden peýdalanyp, döwletimiz bilen netijeli hyzmatdaşlyk edýändigi, bilelikdäki dürli taslamalary we maksatnamalary durmuşa geçirmäge ýardam berýändigi üçin, Bütindünýä saglygy goraýyş guramasyna, onuň Ýewropa sebiti boýunça edarasyna tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirýärin!
Hormatly adamlar!
Gadyrly myhmanlar!
Umuman, ýurdumyzyň saglygy goraýyş ulgamynda geçirilýän özgertmeler biziň döwrüň ruhuna laýyklykda ynamly öňe barýandygymyzy aýdyň görkezýär.
Biz şu gün «Saglyk» Döwlet maksatnamasy göz öňünde tutulan anyk maksatlara we wezipelere laýyklykda üstünlikli amala aşyryldy diýip, ynam bilen aýdyp bileris! Häzirki döwürde biziň öňümizde has uly we jogapkärli wezipeler, belent maksatlar durýar. Öňümizde durýan bu wezipeleri üstünlikli amala aşyrmakda ýurdumyzyň saglygy goraýyş ulgamynyň işgärleriniň yhlasly zähmet çekip, belent sepgitlere ýetjekdiklerine berk ynanýaryn!
Hormatly maslahata gatnaşyjylar!
Gadyrly myhmanlar!
Siziň ähliňize berk jan saglyk, uzak ömür, asuda we bagtyýar durmuş, saglygy goraýyş ulgamyny ösdürmek ugrunda alyp barýan işleriňizde uly üstünlikleri arzuw edýärin!


text:
Orsýet daşary ýurtlarda ýaşaýan we rus dilinde gepleýän adamlara howul-hara raýatlyk bermek üçin raýatlyk kanunçylygyna üýtgeşmeler girizmek bilen başagaý. Ýöne Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň habarçysy Farangiz Najibullanyň berýän habaryna görä, kanundaky üýtgeşmeler, esasan, hünäri boýunça ýokary taýýarlykly adamlary hem-de biznes bilen meşgullanýan adamlary ýurda çekmegi maksat edinýär.
Göz öňünde tutulýan täze kanunçylyk ene dili ors dili bolan daşary ýurtlulara gyssagly rus raýatlygyny bermegi maksat edinýär. Ýöne hemmä däl. Agzalýan kanunçylyk diňe hünäri boýunça ýokary taýýarlykly adamlary we işewür täjirleri ýurda çekmegi maksat edinýär.
"Raýatlyk alyş" üýtgeşikligi
Orsýetdäki täze kanun taslamasy rus dilinde gepleýän daşary ýurt raýatlaryna, ozalky ýüregedüşgünç “raýatlyk alyş” prosesine derek, üç aýyň dowamynda ors pasportyny bermegi maksat edinýär.
Ýurduň premýer-ministri Dmitriý Medwedew 6-njy martda täze kanunçylyk bilen tanyşdyrdy we ol kanundaky üýtgeşmeleriň netijesinde Rus imperiýasynyň territoriýasynda ýa-da ozalky Sowet Soýuzynyň territoriýasynda ýaşan, rus dilinde gepleýän adamlaryň hemişelik oturym şahadatnamasyny almazdan, gös-göni rus pasportyny almaga hukuklarynyň boljakdygyny aýtdy.
Medwedewň çykyşy adamlary aňk-taňk etdi. Sebäbi Döwlet Dumasy tarapyndan aňyrsy-bärsi seljerilen täze kanun taslamasy Moskwanyň daşary ýurt territoriýalaryny Rus Federasiýasyna goşmagyny ýeňilleşdirýär.
Aslynda gürrüňi edilýän kanunçylyk Kremliň Krymy anneksiýa etmegini, ýagny Ukrainanyň Krym ýarymadasyny Orsýete birikdirmegini ýeňilleşdirýär. Krymdaky orsýetçi kanun çykaryjylaryň özleri hem ýagdaýyň şeýle bolmagyny isleýärler. 16-njy martda Krymda geçiriljek referendumda halk belli bir netijä geler.
Analizçileriň aýtmagyna görä, Medwedewiň tanyşdyran jedelli “raýatlyk” kanunçylygy daşary ýurtlularyň kowçum-kowçum bolup Orsýete göçüp barmagyna ýol açmaz. Bu ýagdaý diňe daşary ýurtlardan Orsýete tarap potensial intellekt göçüşleriniň amala aşmagyny ýola goýar. Intellekt göçüşi hem öz gezeginde Orta Aziýada ýerleşýän ýurtlara ýiti täsir eder.
Orta Aziýa täsiri
Orta Aziýada ýerleşýän käbir ýurtlar özleriniň ýokary taýýarlykly hünärmenlerini ýurtda alyp galmak ugrunda göreşýärler. Agzalýan hünärmenleriň köpüsi Orsýetiň Ýokary okuw jaýlarynda bilim alan kadrlardyr.
Gyly gyrylmadyk täze kanunçylygyň kömegi bilen şol öz işine ussat kadrlaryň gysga wagtyň içinde “orsýetli” bolmak mümkinçilikleri bar. Olar öz ýurtlaryny işe ukypsyz we hünär taýdan taýýarlygy pes bolan ildeşlerine taşlap giderler.
Täze kanuçylyga görä, 2002-nji ýylyň iýul aýyndan soň Orsýetiň teritoriýasyndaky ýokary okuw jaýlarynda bilim alan we şol ýerde azyndan üç ýyl ýaşan başarnykly hünärmenleriň raýatlyk almaga hukugy bolar. Şeýle-de Orsýetde azyndan üç ýyl hereket eden we takmynan 80 müň amerikan dollary möçberinde ýyllyk girdejisi bolan kärhana eýeleriniň, ýagny hususyýetçileriň hem Orsýetiň raýatlygyny almaga hukugy bolar.
Premýer-ministr öz çykyşynda “raýatlyk” mümkinçiliginden rus dilinde gepleýän daşary ýurtlular we graždanlygy bolmadyk adamlar peýdalanyp biler diýdi. Ýöne premýer-ministr, birinjilik bilen, degişli ugurlarda taýýarlygy bolan hünärmenlere mümkinçilik dörediljekdigini nygtady: “Biz dogan-garyndaşlary ýa-da özleri Orsýetde hemişelik ýaşan, şeýle-de 1917-nji ýylda bolan rewolýusiýadan öň Orsýetiň territoriýasynda ýaşan, ýa-da bolmasa Sowet Soýuzyna girýän döwletleriň çäginde ýaşan adamlaryň “raýatlyk” mümkinçilikleri barada gürrüň edýäris”.
Düýbi Moskwada ýerleşýän “Täjik migrantlary” guramasynyň başlygy Kerimjan Ýorow gürrüňi edilýän kanun taslamasy entek maslahatlaşylyp, parlamentden geçmedigem bolsa, “Orsýetde ýaşaýan orta aziýalylar eýýäm tolgunyşyp başlady. Raýatlykdan hantama adamlar bize jaň edip, täze kanun taslamasy barada giňişleýin maglumat soraýarlar” diýýär.
Ol bu barada: “Olar Orsýetiň raýatlygyny almak bilen “zähmet wizasyna” bagly bolmazdan, iş mümkinçiliklerini eýe bolarys, saglyk ätiýaçlandyrmalaryndan peýdalanarys we beýleki hukuklardan peýdalanmaga kepilligimiz bolar’ diýip pikir edýärler. Adamlar Orsýetiň raýatlygyny almak üçin rus kanunçylygynyň öňünden talap edýän ähli şertlerine razy” diýip, ýagdaýy mälim edýär.
Raýatlyk almak aladasy güýçlenýär
Orsýetiň Federal Migrasiýa gullugynyň 2013-nji ýyl üçin berýän hasabatynda ýurduň çäginde ýaşaýan 11.2 million migrantyň aglaba bölegi orta aziýalylar.
Orsýetdäki migrantlaryň agramly bölegi, ýokary okuwy gutaran işçiler däl. Ýöne munuň bilen bir hatarda ýurtda Orsýetiň ýokary okuw jaýlarynda ýa-da sowet döwrüniň okuw jaýlarynda bilim alan müňlerçe migrantlar bar. Ýorow bu meselede: “Diňe Moskwanyň özünde 500 sany täjigistanly doktor medisina ugrundan zähmet çekýär. Şolaryň hemmesi diýen ýaly rus pasportyna isleg bildirýär. Olar bilen bir hatarda Orsýetiň uniwersitetlerinde okaýan täjik ýaşlary hem raýatlyga höwesli” diýýär.
Rus metbugatynyň berýän habaryna görä, 2013-nji ýylda 30 müň sany gazagystanly we 11 müň sany özbegistanly talyp Orsýetiň ýokary okuw jaýlarynda bilim alýan ekeni. Ýorow: “Takmynan 13 müň sany täjigistanly talyp Orsýetde okaýar” diýýär.
Orta Aziýada ýerleşýän döwletler öz ýurtlaryndaky ýokary okuw jaýlarynda okadylmaýan ugurlar boýunça bilim almaklary üçin Orsýetiň uniwersitetlerine her ýyl ýüzlerçe talyp ugradýarlar. Olar awiasiýa, aragatnaşyk we informasion tehnologiýalar ýaly ugurlar boýunça bilim almaklary üçin öz döwletleriniň hasabyna Orsýete talyplary ugradýarlar.
Ýokary okuwy tamamlan ýaşlar munuň öwezine öz ýurtlaryna dolanyp, azyndan şol ýerde üç ýyl işlemeli edilýärler.
Bilimli adamlar Orsýetde galýar
Ýorow bu barada şeýle diýýär: “Bu ýerde bilim alyp ýören köp sanly talyp, öz döwletlerine yza dolanmagyň deregine, näme jerime tölemeli bolsa töläp, rus raýatlygyny almak üçin ýüz tutmak isleýändiklerini aýdýarlar. Munuň netijesinde biziň döwletlerimiz hünär boýunça ýokary taýýarlykly, bilimli-sowatly, aňly-düşünjeli hünärmenlerine eýe çykyp bilmeýär. Ýöne bar belanyň körügi şol ýurtlaryň başyndaky häkimiýetler. Täjigistan, Gyrgyzystan ýaly ýurtlarda adamlar ujypsyz aýlyk üçin pes durmuş şertlerinde ýaşamaga razy däl. Ynha, esasy mesel şol”.
Tizleşdirilen raýatlygy bermek boýunça çykaryljak kanuna görä, raýatlyga dalaş edýän adamlaryň rus dilinde erkin gürlemek ukybyny barlamak üçin olary synagdan geçirjek ýörite komissiýalar hem göz öňünde tutular.
Şeýle-de täze kanunçylyga görä, rus pasportyny alan adamlar özlerinde bar bolan beýleki ýurtlaryň raýatlyk hukuklaryndan geçmeli edilmekleri hem ahmal.
Dumanyň Konstitusiýa we Döwlet gurluşy boýunça komiteti täze kanunçylgy 21-nji marta çenli tabşyrar. Şol güni orsýetli kanunçykaryjylar kanun taslamasyny ara alyp maslahatlaşarlar. Agzalýan kanun taslamasy daşary ýurtlaryň territoriýalarynyň Orsýete garaşly edilmegini ýeňilleşdirmegi mümkin.


text:
Gyrgyzystanyň prezidenti Almazbek Atambaýew ýurduň gaz üpjünçiligni berkitmek planlaryny aýan etdi.
Atambaýew bu barada 31-nji awgustda, ýurduň garaşsyzlyk gününde çykyş edip, Orsýetiň Gazprom kompaniýasynyň 1-nji oktýabrda Gyrgyzystana gaz satyp başlajagyny aýtdy.
Rus gazynyň her müň kub metri 165 dollardan bolar. Gyrgyzystan goňşularyna her müň kub metr gaz üçin 224 dollar töleýärdi.
Gazprom şu ýylyň başynda Gyrgyzystanyň döwlet gaz kompaniýasyny simwoliki bahadan, 1 dollara satyn aldy we bu ýurduň gaz infrastrukturasyna ýüz millionlap dollar maýa ýatyrmagy wada berdi.
Atambaýew Gazpromuň Gyrgyzystanyň demirgazygy bilen günortasyny birleşdirýän geçiriji gurjagyny we ýurtda gaz gözleg-agtaryş işlerini geçirjegini aýtdy.
Gyrgyzystan özbek gazyny satyn alýardy, soňky wagtlarda bolsa Gazagystandan hem gaz alyp başlady.
Gyrgyz resmileri ilata gyşa kömür toplamagy maslahat berdiler, Atambaýew Gazpromuň proektleriniň 2016-njy ýyla çenli tamamlanyp bilmejegini aýtdy.


text:
Türkmenistanda Gurban baýramy başlandy. Azatlyk Radiosyndan Hudaýberdi Hally din ugrundan bilermen Habibulla Hakgany bilen ýörite gürrüňdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Gurban baýramy barada siziň gutlagyňyzy, arzuw-islegiňizi eşitmek isledik.
Hakgany: Sag boluň! Menem öz nobatymda Gurban baýramyny Türkmenistanyň halkyna we bütin dünýäde ýaşaýan türkmen ildeşlerimize gutly bolsun aýdyp, telim-telim şeýle eýtlere ýetirmegini bir Alladan dileýärin. Geljekki eýitlere çenli her birimiz hem ata Watanymyz Türkmenistana baryp, baýramçylyklarymyzy şo taýda belläp, gülüp-oýnap, hoşluklar bilen, erkinlik, abadanlyk bilen, ähli türkmenler bir jaýa jem bolupşyp, öz Watanlarynda şatlyk bilen bellemeklerini arzuw edýärin we bir Alladan dileýärin.
Azatlyk Radiosy: Musulman äleminde Gurban baýramynyň orny nähili?
Hakgany: Musulman äleminde iki baýramçylyk bar. Birisi oraza baýramçylygy, birisi hem şul Gurban baýramy.
Azatlyk radiosy: Gurnab baýarmy farz baýrammy ýa sünnetmi?
Hakgany: Her bir musulman üçin, eger onuň akyly-huşy ýerinde bolsa, ýetişen bolsa, özi ýaş çaga bolmasa, mukym bolsa, musapyr bolmasa we Gurbanlyk eder ýaly nisaba maly bolsa, şonuň gurby çatýan bolsa, şeýle musulmanyň üstüne Gurbanlyk çalmak şu gurbanlyk günlerinde wajyp bolýar.
Azatlyk Radiosy: Gurban baýramynyň nähili fazylatlary bar?
Hakgany: Bu baýarmyň fazylatlary dogrusynda gürrüň etmekçi bolsak, bu bir uly bendäniň, pygamberiň bitiren bir uly faryzasyny her ýylda bize ýatladýar. Ol-da hezreti Ybraýym halylulla bilen onuň ogly hezreti Ysmaýyl barada.
Hezreti Ybraýym halylulla öz ogly bilen bileleşip, Allanyň buýrugyna taýýarlyk görüp oturanlarynda, olara Alla Tagala ýokardan – Behiştden bir goçgar iberýär, muny gurbanlyk et diýip. Allanyň tarapyndan şeýle synaglara, şeýle ekzamenle-de olar duçar bolýarlar. Ýöne soň olaryň eden işleri-de hemişelik bir ýadygärlik bolup galýar.
Şol wagtdan başlap, şonuň özüni Ybraýym halylullanyň dininde, ondan soňky öten pygamberleriň dininde-de, hezreti pygamberimiz Muhammet aleýhis-salamyň dininde hem şol günde Gurbanlyk çalmak wajyp bolýar. Emma gurby ýetmeýänler üçin däl. Kimiň gurby ýetse, şoňa wajyp bolýar. Ondan soňam bu bir musulmanlaryň hoşlukly güni. Olar iit namazyny okamaly bolýarlar. Onsoň şol iit nazmazlaryny okaýança, şol gün roza tutsa, ýagny ertir namazy okap bolnandan soň, daň atandan soň tä şol gurbanlygy çalýança hiç zat iýmese, şol hem bir sogaply düzgün.
Baýram namazyny okamazdan öň gurbanlyk çalmak dogry däl. Onsoň gurbanlygyň etini üç paýlamaklyk gowy diýilýär. Emma hemmesini özüne alyp galsa-da bolýar. Ondan nähilidir bir kynçylyk ýok. Gurbanlyga soýlan malyň dersi bar. Onuň dersini özi ulansda-da bolýar ýa bir garyba berilse-de bolýar. Ýöne gurbanlygyň dersini molla-ymamyň hakyndan diýip ýa başga bir hakdan bermek dogry däl.
Azatlyk Radiosy: Mal çalman, gurbanlyk berip bolarmy?
Hakgany: Ýok. Mal çalman gurbanlyk bermeklik bolmaz. Sebäbi bu taýda men ýaňy aýdyp geçdim, bir adamyň gurby çatmaýan bolsa, gurbanlyga nisaby ýetip duran maly bolmadyk ýagdaýynda, ol adama gurbanlyk etmeklik hökman däl. Beýleki gurby çatýanlar şol gurbanlyk eden malynyň etinden hemsaýalaryna, oba-garalaryna ýa beýleki garyp-misginlere bermeli bolýarlar.
Azatlyk Radiosy: Onda gurbanlyk çalmadyklar Baýrama şärik bolup bilerlermi?
Hakgany: Gurbanlyk etmedigi bilen ol ile goşulşman ýa baýramçylyga goşulan durmaz. Gurbanlyk etmek diňe bir ybadat. Bir adama Allanyň özi şol ybadaty et diýipdir, ol edýär. Oňa etme diýipdir, ol etmeýär. Emma ol günüň baýramçylygyna goşulmaklyk ýa goşulmazlykda baý bilen garyp, gurby çatýan bilen gurby çatmaýan, olaryň ählisi bir deň. Ol bir hoşluk güni, musulmanlaryň baýramçylyk güni. Ählisi birden ol şatlyga şärikdir.
Azatlyk Radiosy: Sag boluň. Şunuň bilen baglanyşykly ýene bir sowal, gurbanlygyň malynyň puluny garyplara berseň bolýar diýen bir söz bar. Şol nähili?
Hakgany: Ol bolmaýar. Gurbanlyk diýlende, gurbanlygyň özi bir ybadat, ýagny malyň ganyny akdyrmak. Şol günleriň özünde gurbanlyk çalmak wajyp bolýar. Şol sebäpdenem mal soýman, onuň puluny bir adama bermek bilen ýa bolmasa malyň özüni bir adama bermek bilen ol adaty berjaý edip bolmaýar.
Azatlyk Radiosy: Beren gürrüňiňiz üçin köp-köp sag boluň.
Hakgany: Sag boluň. Minnetdar.


text:
Paýtagtyň käbir köpçülikleýin ýerlerinde asylan duýduryşlardan çen tutulsa, indi Aşgabadyň uly ýollarynyň ugurlarynda ýörite pyýadalara niýetlenen geçelgelerden geçmedik adamlara jerime salnar.
Bu hili bildirişleriň biri paýtagtyň Parahat mikroraýonyndaky poçta bölüminiň biriniň gapysynda asylypdyr. Bildirişiň aşagynda Köpetdag etrap polisiýa bölüminiň ady bar.
Duýduryş (Bellik: Tekstde ençeme harp ýalňyşy bar)
Bildirişdäki maglumata görä, bu hili duýduryşy berjaý etmedik pyýadalara Türkmenistanyň administratiw kodeksiniň 127-nji maddasyna laýyklykda jerime salnar. Bu talaba boýun bolmadyk raýat 44 manat töweregi jerime bilen ýüzbe-ýüz bolar diýildigidir.
Jerime
Bildirişde salgylanylýan kodeks 1984-nji ýylda, sowet döwründe kabul edilip, şonda pyýadalaryň ýol hereketini düzgünleşdiriji signallara boýun egmedik ýa-da belgilenmedik, geçmesiz ýerlerde ýoluň ulag gatnawly böleginden geçmegine garşy hem dürli jezalar göz öňünde tutulýar.
Agzalýan kodeksde pyýadalaryň ýol hereketiniň düzgünlerini bozmagynyň awariýa ýagdaýynyň döremegine getiren halatynda şol raýata iň pes zähmet hakynyň 0,2 prosent möçberinden 0,5 prosent möçberine çenli, ýagny 88-220 manat aralygynda jerime salynjagy barada maglumat berilýär.
Bu kodeksiň durmuşa geçirilenine 29 ýyl bolan hem bolsa, bu hili hukuk bozma sebäpli jerime salnan pyýada hakda takyk maglumat tapyp bilmedim, ýagny umuman aýdylanda, agzalýan kodeksiň bu maddalary iş ýüzünde o diýen durmuşa geçirilmeýärdi.
Şeýlelikde, häzirki döwürde kanunyň bu maddalaryna gaýtadan üns çekilip, bu barada degişli duyduryşlaryň berilmegi täzelik. Muňa näme üçin edil häzirki pursatda üns berilýär diýen soraga bolsa takyk jogap ýok. Bu barada köpçülikleýin habar serişdelerinde hem maglumat berilmeýär.
Ýerasty geçelgeler
Şol bir wagtyň özünde-de soňky ýyllaryň dowamynda Aşgabatda ýerasty geçelgeleriň ençemesi guruldy. Emma, muňa garamazdan, bu geçelgelerden peýdalanýanlar bilen bir hatarda, ýollaryň geçilmesiz ýerlerinden geçýän pyýadalara hem gündelik durmuşda örän köp duş gelse bolýar.
Aşgabadyň ýerasty geçelgeleriniň biri
Geçelgelerden peýdalanmaýan raýatlar bilen söhbetdeş bolanyňda, olar öz hereketleriniň sebäbini geçelgeleriň amatsyzlygy bilen düşündirýärler.
“Köçeleriň ýörite geçilýän ýerlerinden geçmek üçin ep-esli ýöremeli bolýar. Käbir köçelerde 500 metr käbirlerinde bolsa bir kilometrem ýöremeli bolaýýar. Şonuň üçin, geçmesiz ýerden geçmeli bolýar” diýip, paýtagtyň özüni Gurban diýip tanadan 60 ýaşlaryndaky ýaşaýjysy aýdýar.
Özüni Begmyrat diýip tanadan paýtagtyň beýleki bir ýaşaýjysy bolsa Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde şeýle diýdi: “Häzirki ýerasty geçelgelerem amatly däl. Ylaýta-da biz ýaly ýaşy bir çene ýeten adamlara basgançaklardan aşak düşüp, ýokary galmak kyn bolýar”.
Garaýyşlar
Emma girizilen bu düzgüni goldaýan paýtagtlylar hem bar. Özüni Kakamyrat diýip tanadan aşgabatly awtoulag sürüji olardan biri. Kakamyrat bu barada şeýle pikirde: “Pyýadalaryň ýoluň çem gelen ýerinden geçmegi köplenç halatda awariýa ýagdaýyny döredýär”.
Agzalan bildirişde bu düzgüniň pyýadalaryň jan saglygyny goramak maksady bilen girizilýändigi aýdylýar. Emma, niýet gowy hem bolsa, polisiýanyň bu duýgularyna şübheli garaýanlaram bar.
“Bu girizilen düzgün gowy niýet bilen girizilýän-de bolsa, ony öz bähbitleri üçin ulanjak gaişniklerem tapylar. Öň awtoulag sürüjilerden para alýan bolsalar, indi pyýadalardanam para alyp başlarlar” diýip, aşgabatly, 42 ýaşly Baýram Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Bu düzgüniň şu ýylyň ahyrynda güýjüni ýitirýän Administratiw hukuk bozulmalary hakyndaky kodeks esasynda girizilýändigine garamazdan, ol indiki ýyl güýje girýän täze Administratiw kodeksde hem göz öňünde tutulypdyr.
1-nji ýanwardan güýje girýän täze administratiw kodeksde bu gadagançylyk 231-nji madda boýunça düzgünleşdirilip, salynjak jerimäniň möçberi hem birneme artdyrylar.


text:
Yragyň harbylary “Yslam döwletiniň” söweşijilerini ýurduň öňki ýolbaşçysy diktator Saddam Huseýniň doglan ýeri bolan Tikrit şäherinden kowup çykarmak boýunça çärä başladylar.
Howpsuzlyk resmileriniň aýtmagyna görä, olar hüjümlerini günbatardan we günortadan amala aşyrmagy planlaşdyrýarlar.
Bagdaddan 140 kilometr uzaklykda ýerleşýän Tikrit şäheri “Yslam döwletiniň” söweşijileri tarapyndan iýun aýynda basylyp alnypdy. Geçen aýda Yragyň goşunlarynyň şäheri öz eline almak boýunça eden synanyşygy başa barmandy.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama 18-nji awgustda eden çykyşynda yrak we kürt goşunlarynyň Mosul şäheriniň bentini söweşijileriň elinden basyp almagynyň “öňe tarap uly ädim bolandygyny aýtdy.
ABŞ-nyň güýçleri Yragyň we Siriýanyň uly giňişliklerini basyp alan söweşijilere garşy şu aýyň başynda howadan zarba urup başladylar.
Şol bir wagtyň özünde-de BMG-niň Bosgunlar boýunça agentligi Yragyň demirgazygynda öz öýlerini terk etmäge mejbur bolan ýarym milliondan gowrak adamyň üpjünçiligi boýunça uly göwrümli ýardam çäresine başlady.


text:
“NATO Owganystanda alnyp barylýan urşy ýeňmeli, Orsýet bilen aragatnaşygyny artdyrmaly, Eýranyň raketalaryndan abanýan howpa garşy çäre görmeli hem-de gurama agza 28 ýurduň howpsuzlygyny üpjün etmeli”.
Bu sözler NATO-nyň geljegi boýunça 12 agzadan ybarat ýokary derejeli ekspertler tarapyndan hödürlenen teklipde aýdylýar.
Bu topar ABŞ-nyň öňki Döwlet sekretary Madeline Albraýtyň ýolbaşçylygynda iş alyp barýar. Bu teklipler şu gün Bruýsselde yglan edildi.
“Meniň pikirimçe, NATO 21-nji asyrda öz alyp barýan işlerine käbir sazlaşyklyklar girizmeli. Sebäbi häzirki döwürde abanýan howplar başgaça. Men ony “içen kasamymyzy gaýtalamak” diyip atlandyrýaryn. NATO 21-nji asyryň howpunyň bu gurama agza ýurtlaryň liderleriniň bölünmegine we kollektiwiň gowşamagyna ýol açmagyna rugsat berip bilmez. Meniň pikirimçe, häzirki döwürde biziň kimdigimize we geljekde nähili işler alyp barjakdygymyza göz ýetirmek nukdaýnazaryndan bu möhüm bolup durýar” diýip, Albraýt aýtdy.
NATO-nyň Baş sekretary Andris Fog Rasmussen şu günki ýaýradylan teklipleriň guramanyň häzirki gün ýüzbe-ýüz bolup duran kynçylyklaryna ünsi çekýänligini aýtdy.


text:
Müsürde daşardan maliýeleşdirilýän, hökümetden aýry guramalaryň edaralaryna howpsuzlyk güýçleriniň geçiren reýdinden soň, ABŞ bu ýagdaýlara özüniň çuňňur aladasyny bildirdi.
Döwlet departamentiniň metbugat wekili Wiktoriýa Nuland müsür resmilerini hökümete degişli bolmadyk guramalara “azar bermegi” bes etmäge çagyrdy.
Müsüriň harbylary bu guramalaryň nähili maliýeleşdirilýändigini seljermäge söz berdiler. Şeýle-de harbylar ýurduň içerki işlerine daşardan goşulmaklaryna ýoluň berilmejekdigini hem duýdurdylar.


text:
Sişenbe güni Günorta Koreýanyň goranmak ministriniň aýtmagyna görä, Demirgazyk Koreýa kiçi göwrümli ýadro ýaraglaryny döretmek ugrunda alada edýär.
Ministr Kim TaeYongyň berýän maglumatlaryna görä, şeýle bombany ýasamak üçin Demirgazyk Koreýanyň 40 kg plutoniumy bar. Munuň bilen 8 çemesi kiçi göwrümli ýadro bombasyny ýasap bolýar.
Kim TaeYong Demirgazyk Koreýanyň plutonium bilen geçirýän programasyndan başga-da urany baýlaşdyrmak arkaly ýadro ýaraglaryny döretmeginiň mümkindiginden howatyrlanýandygyny aýtdy.
2009-njy ýylyň aprel aýynda Demirgazyk Koreýa ýadro ýaragsyzlanma boýunça halkara gepleşiklerinden çekilipdi.


text:
Türkmenistanyň Owganystan bilen aradaky döwlet araçäginiň golaýyndaky Tagtabazar serhet birikmesinde harby-taktiki okuw türgenleşigi geçirildi.
Sişenbe güni geçirilen bu harby türgenleşikde “serhedi bozup, ýurduň çägine aralaşmakçy bolýan ýaragly topar” diýlip häsiýetlendirilen şertli garşydaşa gaýtawul berildi.
Prezident G.Berdimuhamedowyň bu ýere edýän saparyna gabatlanyp geçirilen harby türgenleşige pilotsyz aňtaw uçarlary hem gatnaşdyryldy. Ýakynda Türkmenistanda açylan pilotsyz uçarlaryň merkezinde öndürilendigi aýdylýan bu dronyň döwlet araçäklerine gije-gündiz gözegçilik edip bilýändigi habar berilýär.
Pilotsyz uçar serhediň golaýynda “ýeňil ulaglardaky näbelli ýaragly toparlaryň” üstüni açandan soň, bu ýere türkmen serhetçileriniň “Zu-23” zenit ulgamly we “LRAD” akkustik enjamly ýeňil bron ulaglary hem-de dikuçarly mergenler ugradyldy.
Türkmen serhetçileri uzak aralykdaky şertli garşydaşyň hereketleriniň öňüni almak üçin “IVECO” kysymly ulaglarynda oturdylan “LRAD” enjamyndan peýdalanýarlar.
Türgenleşikleriň çäginde serhedi bozan “ýaragly topara” garşy iki dikuçar, şeýle-de “Brauning” pulemýoty bilen üpjün edilen “Awgusta-139” kysymly iki sany harby dikuçar ulanyldy.
Serhedi bozan “ýaragly topara” artilleriýa toplaryndan we “D-30” kysymly gaubisadan hem ot açyldy.
11-nji awgustda geçirilen türgenleşiklere “T-72” tanklary, “BMP-2”, “COBRA”, “BTR-80”, “SURVIVOR” bronly tehnika hem gatnaşdyryldy.
Türgenleşikleriň netijesinde serhedi bozan şertli garşydaşyň “doly ýok edilendigi” habar berildi.
Gepiň gerdişine görä aýtsak, prezidentiň gözegçiliginde geçirilen bu harby-taktiki okuw türgenleşigi Owganystanyň demirgazyk raýonlarynda – türkmen-owgan serhediniň töwereklerinde – howpsuzlyk ýagdaýlarynyň dartgynlaşan pursadyna gabat geldi.
Ýatlap geçsek, geçen ýyl 744 km golaý türkmen-owgan serhedine azyndan iki gezek hüjüm edilip, onda ençeme türkmenistanly serhetçi öldürildi.
Tagtabazara eden bir günlük saparynyň çäginde prezident G.Berdimuhamedow serhet birikmeleriniň täze binalarynyň açylyş dabarasyna hem gatnaşdy.


text:
Çarşenbe güni Siriýanyň paýtagty Damaskda onlarça adam Içeri işler ministrliginiň binasynyň öňünde ýygnandylar. Olar syýasy tussaglaryň azat edilmegini talap etdiler.
Ýurduň howpsuzlyk güýçleri protestçileri dargatmak üçin göz ýaşarydyjy gaz ulandy. Şaýatlaryň aýtmagyna görä, ençeme protestçi tussag edilipdir.
Sişenbe güni 40-dan gowrak adam Damaskda hökümete garşy şygarlary gygyryp, ýöriş geçirdiler. Bu prezident Başar al-Assada garşy geçirilen ilkinji protest hökmünde häsiýetlendirilýär.
Al-Assad Siriýanyň häkimiýetini öz kakasyndan 11 ýyl mundan ozal alypdy.


text:
Ýekşenbe güni Kosowonyň prezidenti Atifete Jahjaga öz ýurdunyň garaşsyzlyk statusynyň indi “yza alynmasyzdygyny” nygtady.
Ol bu barada Kosowonyň öz garaşsyzlygyny yglan etmeginiň bäş ýyllygy bilen bagly telewideniýede eden ýüzlenmesinde durup geçdi.
Mundan ozal Serbiýanyň düzüminde bolup gelen Kosowo 2008-nji ýylyň 17-nji fewralynda Serbiýadan öz garaşsyzlygyny yglan edipdi.
Şondan bäri geçen bäş ýylyň dowamynda onuň garaşsyzlyk statusyny 100-e golaý ýurt resmi ýagdaýda ykrar etdi.
1 million 800 müň töweregi ilatly Kosowonyň garaşsyzlygyny Serbiýanyň häkimiýetleri henizem ykrar etmän gelýärler.
Ýakynda, 6-njy fewralda Serbiýanyň we Kosowonyň prezidentleri Brýusselde ilkinji gezek ýüzbe-ýüz gepleşik geçirdiler.


text:
Şu günlerde Türkmenistanda bir tarapdan ýaşulular maslahatyna taýýarlyklar dowam etse, beýleki tarapdan şäher, etrap maslahatlarynyň saýlawlary üçin kandidatlar hödürlenip başlandy.
Emma ýurtdan gelip gowuýan maglumatlara görä, käbir ýerli ýaşaýjylar maslahatda özlerine kimiň wekilçilik edýändigini hem bilmeýändigini aýdýarlar.
Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa bu mesele dogrusynda garaýyşlaryny bilmek üçin ýerli ýaşaýjylaryň käbirleri bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi aşakdaky düwmä basyp diňläp bilersiňiz.


text:
Demirgazyk Owganystanyň Badahşan welaýatynda dartgynlylyklaryň gaýtadan artýandygy habar berilýär. Bu welaýatyň Werduç etrabynda söweşijiler owgan serhetçi güýçleriniň we harbylarynyň merkezine hüjüm edip, birnäçe harbyny zalymlarça öldürip, başga-da ençemesini zamun alypdyr. Käbir harbylaryň bolsa, öz merkezini terk etmäge mejbur bolandygy aýdylýar.
Owganystanyň demirgazygynda ýerleşýän Badahşan welaýatynda howpsuzlyk ýagdaýlarynyň gaýtadan ýaramazlaşýandygy barada Azatlyk Radiosynyň Kabuldaky habarçysy Şamerdanguly Myradynyň taýýarlan maglumatyny diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa ýurtlary üçin monitoring programmasynyň regional koordinatory Braýan Morganyň Türkmenistanyň Mejlisinde geçiren duşuşygynda türkmen parlamentiniň alyp barýan işi bilen tanşanlygy türkmen metbugatynda habar berildi.
Resmi maglumatlarda bellenişine görä, Mejlisdäki gepleşiklerde taraplar Türkmenistanyň we ÝB-niň arasynda alnyp barylýan gatnaşyklara baha berip, “Adam hukuklarynyň goralmagyna ýardam bermek boýunça Türkmenistanyň mümkinçiliklerini berkitmek proýektiniň” durmuşa geçirilişini maslahat etdiler. Proýekte Braýan Morganyň Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde we prezidentiň ýanyndaky Demokratiýa we adam hukuklary institutynda geçiren gepleşiklerinde hem garaldy.
Proýektiň üç ýylyň dowamynda durmuşa geçirilip, ýurduň halkara guramalary bilen netijeli gepleşikleri ýola goýmagy göz öňünde tutulýar. Proýekt ýurduň adam hukuklary boýunça sosial-kanun sistemasyny kämilleşdirmek we dürli temalara bagyşlanan halkara forumlaryny, türgenleşiklerini we tanyşdyryjy saparlaryny geçirmek çärelerini öz içine alýar. Bu barada türkmen metbugatynda aýdylýar.
“Ýagdaý öňküligine galýar”
ÝB-niň Merkezi Aziýa ýurtlary üçin monitoring programmasynyň regional koordinatorynyň türkmen tarapy bilen geçiren gepleşiklerinde ýurduň ynsan hukuklaryna degişli meseleleriň näderejede gozgalanlygy mälim edilmedi. Braýan Morganyň Türkmenistana sapary barada Ýewropa bileleşiginiň Brýusseldäki edarasyndan hem maglumat almak başartmady.
Adam hukuklaryny goraýjy halkara guramalar Türkmenistan halkara gatnaşyklaryny, şol sanda Günbatar döwletleri bilen hyzmatdaşlygyny ösdürip başlan hem bolsa, ýurtda adam hukuklarynyň ýagdaýynyň agyrlygyna galýanlygyny belleýärler. Olar raýatlaryň pikir, söz we hereket azatlygynyň çäklendirilýänligini, şeýle-de ýurtda tankyda ýol berilmeýänligini öňe sürýärler.
Amnesty International guramasynyň Türkmenistan boýunça bilermeni Andrea Şprasse Kamani Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde türkmen häkimiýetleriniň açyk-aýdyňlykdan hem boýun gaçyrýanlygyny we hökümete degişli bolmadyk halkara guramalary, şol sanda Amnesty International bilen hem dialogdan ýüz öwürýänligini belledi.Amatly pursat
Adam hukuklaryny goraýjynyň pikirine görä, Türkmenistan bilen gepleşiklerinde energiýa we ykdysady gatnaşyklaryna esasy üns berýän Ýewropa Bileleşigi türkmen ýolbaşçylaryndan ýurduň halkara borçlarynyň ýerine ýetirilmegini talap etmeli we graždanlaryň hukuklaryna hormat goýulmagyna degişli takyk talaplaryň berjaý edilmegi üçin basyş görkezmeli. Munuň üçin soňky döwürde amatly pursatyň emele gelenligini Andrea Şprasse Kamani belledi.
2008-nji ýylda Türkmenistan we ÝB energiýa hyzmatdaşlygy ugrunda birek-birege düşünişmek barada memoranduma gol çekdiler. 2009-njy ýylyň aprel aýynda Ýewropa Parlamenti Türkmenistan bilen ýaranlyk we hyzmatdaşlyk boýunça wagtlaýyn ylalaşygy makullady. Häzirki wagtda taraplaryň arasynda energiýa hyzmatdaşlygyny ösdürmek tagallalarynyň çäginde “Nabukko” proýekti boýunça gepleşikler gidýär.
ÝB-niň resmileri Türkmenistany adam hukuklary bilen bagly problemalary üçin açyk tankyt etmeýän hem bolsalar, Amnesty International guramasynyň wekili Andrea Sprasse Kamaniniň sözlerine görä, adam hukuklaryny goraýjy guramlar bilen dialogynda ÝB-niň resmileri Türkmenistanda adam hukuklarynyň depelenmegi bilen bagly aladalanma bildirýärler.Näme üçin açyk tankyt edilmeýär?
Synçylar problemalaryň açyk aýdylmagynyň ähmiýetini belleýärler. Merkezi Aziýa boýunça syýasy bilermen Artýom Ulunýan Türkmenistanyň energiýa serişdelerine gyzyklanýan ÝB Türkmenistandaky problemalary açyk tankyt etmeýänliginiň sebäbini Bileleşigiň ýaňy ýola goýlan gatnaşyklara zeper ýetirmekden heder edýänliginden görýär. Bilermeniň pikirine görä, hut şunuň özi hem Türkmenistan ýaly awtoritar režimleriň özleriniň demokratiýanyň aýratyn bir görnüşlerini gurýandyklary barada yglan etmegine şert döredýär.
Soňky ýyllarda halkara dialogyny güýçlendiren Türkmenistan Günbatar döwletleri, ÝB, BMG we ÝHHG bilen bilelikde amala aşyrýan proýektleriniň çäklerinde halkara duşuşyklary we konferensiýalary ýaly çäreleri geçirýär.
Resmi maglumatlarda prezident G.Berdimuhamedowyň insiatiwasy bilen ýurtda demokratik özgerişlikleriň amala aşyrylýanlygy yglan edilýär. Emma Andrea Şprasse Kamani halkara jemgyýetçiliginiň Türkmenistanda adam hukuklary bilen bagly ýagdaýyň gowulanýanlygyny aňladýan takyk ädimleri görmek isleýänligini belledi.
Türkmen metbugatynda Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa ýurtlary üçin monitoring programmasynyň regional koordinatory Braýan Morganyň Turkmenistana saparynyň çäginde Durmuş taýdan üpjünçilik hem-de Ykdysadyýet we ösüş ministrliklerinde hem duşuşyklaryň geçirilendigi aýdylýar.


text:
Yragyň premýer ministri Nury al-Maliki BMG-nyň Howpsuzlyk geňeşiniň geçen aý Bagdatda 95 adamy öldüren partlamalary derňemäge başlamagyny sorady.
19-njy awgustda Daşary işler hem Maliýe ministrlikleriniň daş işiginde we beýleki ýerlerde bolan partlamalar bir günüň dowamynda iň kän adam ýitgisine sebäp bolupdy.
Yrak lideri BMG-a ýazan hatynda bu partlamalary derňemek boýunça garaşsyz halkara komissiýasynyň döredilmegini soraýar. Bagdat ozal bu işde öňki prezident Saddam Huseýiniň Baas partiýasyny günäläpdi we Siriýanyň terrorçylara pena berýändigini aýdypdy. Siriýa Yrakdan öz aýdýan zatlaryny subut etmegini sorapdy.


text:
Türkiýäniň premýer-ministri Ahmet Dawutogly Yragyň Mosul şäherinde «Yslam döwleti» toparynyň jeňçileri tarapyndan zamun alnan 49 adamyň sag-aman Türkiýä getirilendigini yglan etdi.
Dawutogly 20-nji sentýabrda YD jeňçileri tarapyndan 11-nji iýundan bäri zamunlykda saklanan toparyň agzalarynyň ählisiniň kanagatlanarly ýagdaýdadygyny habar berdi.
Türk konsullygynyň işgärleri «Yslam döwletiniň» jeňçileri Mosul şäherini eýelände zamun alnypdy.
Zamunlaryň arasynda baş konsul Öztürk Ýylmaz, beýleki diplomatlar, esgerler we çagalar hem bardy.
Olar ir säher sagatlary Türkiýäniň Şanlyurfa şäherine getirildi.
Dawutogly azat edilen zamunlar bilen olar Ankara uçmazlaryndan öň, Şanlyurfada duşuşmak üçin, Azerbaýjana resmi saparyny gysgaltdy.
Türk hökümeti olaryň nähili şertlerde boşadylandygy barada diňe çäkli detallary beýan etdi.
Prezident Rejep Taýyp Erdoganyň ýaýradan beýanatynda «öňünden planlaşdyrylan, her bir jikme-jikligi hasaplanan we gijäniň içinde doly gizlinlikde amala aşyrylyp, şu gün irden üstünlikli tamamlanan operasiýa» ýokary baha berildi.
Beýanatda Türkiýäniň «aňtaw gullugynyň bu ýagdaýy turuwbaşdan juda inçelik we sabyrlylyk bilen yzarlap, ahyr netijede üstünlikli halas ediş operasiýasyny geçirendigi» bellenildi.
Dawutogly olaryň aňtaw gulluklarynyň «öz usullary» arkaly azat edilendigini aýtdy.
"Günlere we hepdelere çeken intensiw tagallalardan soň, raýatlarymyz ir säherde bize gowşuryldy we biz olary yzyna, öz ýurdumyza getirdik" diýip, Dawutogly Şanlyurfada žurnalistlere aýtdy.
Garaşsyz gepleşik berýän NTV zamunlary boşatmak üçin töleg tölenmändigini aýtdy. Şeýle-de NTV olary halas etmek operasiýasy geçirilýän wagtynda «Yslam döwletiniň» jeňçileri bilen çaknyşyklaryň bolmandygyny habar berdi.
Habarda Türkiýäniň aňtaw gullugynyň zamunlaryň Yragyň we Siriýanyň içinde 101 güne çeken ýesirlikde ondan-oňa geçirilip, sekiz ýerde saklanyşyny yzarlandygy aýdyldy. Emma NTV öz çeşmelerini aýtmady.
NATO harby ýaranlygynyň agzasy we Birleşen Ştatlaryň regiondaky esasy ýarany bolan Türkiýe, zamunlaryň howpsuzlygyna salgylanyp, YD jeňçilerini ýok etmek üçin döredilen koalisiýa goşulmaga göwünjeň bolmandy.
Bu ekstremist topar, Waşingtonyň Yrakdaky jeňçilere garşy uran howa zarbalaryna jogap hökmünde, iki amerikan žurnalistiniň, britaniýaly kömek işgäriniň kellesini kesdi.


text:
Hormatly okyjy!
Biziň okyjylarymyz tarapyndan berilýän soraglarda, olary has alada goýýan meňzeş meseleleriň agdyklyk edýändigi görünýär. Dogrudan hem, hemme gelejegi öňünde, durmuşa uly meýiller, arzuwlar bilen garaýan ýaş adamlarda, durmuşyň bu tapgyrynda şeýle kynçylyklary ýeňip geçmek derwaýys bolup durýandyr.
Saýtyň lukmanlary has ýygy berilýän soraglaryň siz üçin wajyplygyny göz öňüne tutyp hem-de saýtyň mümkinçilikleriniň çäklidigini nazara alyp, ýüze çykan meseleler, kynçylyklar barada giňişleýin maglumat berýän, inçe ugurly lukmanlar tarapyndan taýynlanan makalalaryň sanawyny Siziň dykgatyňyza hödürleýär.
Şeýle-de, birmeňzeş mowzukly soraglary jogap höküminde kanagatlandyryp biljek makalalaryň ençemesiniň saýtymyzda ýerleşdirilendigini göz öňüne tutyp, indiden beýläk aşakda görkezilen mowzuklara degişli soraglara jogap berilmejekdigi barada Sizi habardar edesimiz gelýär. Bu soraglar babatda degişli maglumaty "Sorag-jogap" süzgüjinden tapyp bilersiňiz.
► Saçyň düşmegi, bu ýagdaýy bejerme, saçlary dogry idetmek, saç goňaklamasynyň öňüni almak kynçylyklary ýeňip geçmek barada maslahat berýän makalalar:
"SAÇ DÜŞMÄNIŇ SEBÄPLERI WE ONUŇ ÖŇÜNI ALMAK";
"SAÇLARA ÖÝ ŞERTLERINDE IDETMEK";
"SAÇYŇ DÜŞMEGINIŇ SEBÄPLERI WE BEJERGISI";
► Ýüzdäki düwürtikleriň sebäpleri, görnüşleri we bejergi çäreleri, ýüzdäki tegmilleri aýyrma baradaky kynçylyklary babatda maslahat berýän makalalar:
"ÝÜZÜŇ DERISI BARADA ALADA ETMEK";
"ÝÜZDÄKI DÜWÜRTIKLER: SEBÄPLERI WE BEJERGI ÇÄRELERI";
"ÝÜZDE ÇYKAN ÝAKALY HÄDIP AÝYRMALY?".
► Boýy ösdürmegiň dürli usullaryndan habar berýän makala – "BOÝY ÖSDÜRMEGIŇ USULLARY BARADA PEÝDALY MASLAHATLAR".
► Bedeniň artykmaç agramlylygynyň (semizligiň) sebäpleri we ony kadalaşdyrmagyň dürli usullary barada peýdaly maslahatlary berýän makalalar:
"ARTYKMAÇ AGRAMA GARŞY GÖREŞ BARADAKY HAKYKAT WE TOSLAMA";
"SEMIZLIGIŇ SEBÄPLERI WE ONUŇ ÖŇÜNI ALMAGYŇ ÇÄRELERI";
"IŞDÄNI PESELTMEGIŇ USULLARY";
"SEMIZLIGE GARŞY GÖREŞ YGLAN EDEN ADAMLARA PEÝDALY MASLAHATLAR".
► Tersine, bedeniň agram ýetmezçiliginden kösenýän adamlar peýdaly maslahatlary "BEDENIŇ AGRAMYNY NÄDIP ÝOKARLANDYRMALY” atly makaladan okap bilerler.
Hormat bilen, saýtyň administratory.


text:
Finlandiýanyň “Nokia” kompaniýasy, dünýäniň iň uly mobil telefon öndürijisi penşenbe güni 3,500 sany iş ýerini kemeltjegini aýtdy. Bu ştat kemeltme esasan Rumyniýada täze açylan zawodyň hasabyna amala aşyrylar.
Ýyl ahyryna Klaž şäherindäki zawodyň ýapylmagy 2,200 işçä täsir eder. Bu zawod 2008-nji ýylda açylypdy.
Beýleki 1,300 iş orny Germaniýadaky, Birleşen Ştatlardaky we Finlandiýanyň özündäki bazalarda kemeldiler.
Şeýle-de bu kompaniýa özüniň Finlandiýadaky, Wengriýadaky we Meksikadaky uzak möhletli önümçilik operasiýalaryna gaýtadan sereder.
“Nokia” mobil telefony pudagynda ozalky kuwwatlylygyny dikeltmäge synanýar we şu ýyl “Maýkrosoft” kompaniýasy bilen şertnama baglaşdy.


text:
“Mary-Atamyrat” ýokary wolty elektrik geçirijisinde gurluşyk-gurnama işleriniň tamamlanandygy habar berilýär.
Türkmen metbugatynda berlen maglumata görä, elektrik geçirijisiniň ulanylmaga berilmegi önümçilik kärhanalaryny, medeni durmuş maksatly desgalaryny we ilatly ýerlerini elektrik togy bilen ygtybarly üpjün etmäge mümkinçilik berer.
Emma muňa garamazdan, Mary-Atamyrat elektrik geçirijisiniň geçýän ugrunda ýerleşýän käbir etraplaryň obalarynda elektrik togunyň wagtal-wagtal kesilip durýandygy aýdylýar.
Bu barada Azatlyk Radiosynyň Lebapdaky habarçysy Osman Hallyýew ýörite maglumat taýýarlady.


text:
Aşgabadyň pozisiýasyna görä, Hazar deňziniň düýbüniň we tebigy baýlyklarynyň bölünişigi serhetdeş döwletleriň arasynda baglaşylan ylalaşyklar esasynda amala aşyrylmaly. Ylalaşyklar baglaşylmadyk ýagdaýynda bolsa, ortaça araçäk liniýasy serhet hökmünde ulanylmaly.
Bu barada Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň resmi beýannamasynda aýdyldy. Beýannama görä, şu nukdaýnazardan Hazar ýaka döwletleri arasynda degerli ylalaşyklar baglaşylmazdan, deňziň belli bir böleklerinde islendik birtaraplaýyn işleriň amala aşyrylmagyny Türkmenistan ýerliksiz hasap edýär. Gepleşikleriň taryhy
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Hazarýaka döwletleriniň Tähranda geçirilen sammitinde, 16-njy oktýabr, 2007 ý.
Hazar deňziniň statusy boýunça bäş deňiz ýaka döwletleri ýurt baştutanlarynyň we ekspertleriň derejesinde özara duşuşyklaryň ençemesini geçirdiler.
2002-nji ýylda Aşgabatda we 2007-nji ýylda Tähranda sammit geçirilipdi. 1996-njy ýylda Hazar ýaka döwletleriniň Daşary işler ministleriniň orunbasarlary derejesinde ýörite işçi topar döredilipdi.
Şu çaka çenli bu toparyň 25 maslahaty geçirilip, Türkmenistanyň diňe Azerbeýjan bilen geçiren gepleşikleriniň sanynyň bolsa 16-a ýetenligi Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň resmi beýannamasynda aýdylýar.
Türkmenistanyň öňki diplomaty, ýurduň Türkiýedäki we Ysraýyldaky ozalky ilçisi Nurmuhammet Hanamow türkmen-azeri dawasynyň uzaga çekmeginiň meseläniň çözgüdini kynlaşdyranlygyny aýtdy.
“Sowet Soýuzy döwründe nähili bolsa-da, serhet bardy. Soýuz darganda, şol serhedi saklajak bolmalydy. Häzirki hökümetiň üstüne düşen agram bu mesele boýunça Nyýazow döwründen galan uly problema. Şol döwürde Nyýazow meseläni çözmekde wagt ýitirdi” diýip, Nurmuhammet Hanamow aýtdy. Halkara kanunlaryna daýanýar
Türkmenistan hemmeler tarapyndan ykrar edilen prinsiplere we halkara kanunlara daýanýanlygyny yglan edýär, şeýle-de halkara kanunlarynyň Hazar ýaka döwletlerine özara bähbitlerde deňagramlylygy saklamaga we real netije gazanmaga ýardam berýänligini belleýär.
Ýakynda Türkmenistan özüniň halkara arbitraž suduna ýüz tutmak kararyna gelendigini yglan etdi. 24-nji iýuldaky hökümet maslahatynda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Daşary işler ministrligine halkara arbitraž suduna ýüz tutmak üçin abraýly halkara ekspertleriniň we ýuristleriň gatnaşmagynda zerur dokumentleri taýýarlamagy tabşyrdy.
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Hazar problemasy boýunça soňky beýannamasyny azerbeýjan tarapynyň entek kommentirlemänligini “Turan” agentligi belledi. Apşeron we Žiloý adasy
Hem Aşgabat, hem Baku Hazar deňziniň bölekleriniň ortaky liniýa esasynda kesgitlenmegini talap edýärler. Emma bu ýerde Azerbeýjanyň Apşeron ýarym adasy we Žiloý adasy taraplar arasyndaky esasy gapma-garşylyklaryň biri bolup durýar.
Soňky beýannamasynda Türkmenistanyň DIM-i Apşeron we Žiloý adasy hasaba alynmaly däl diýip, hasaplaýanlygyny mälim etdi.
Azerbeýjanyň Nebiti öwreniş merkeziniň müdiri Ilhan Şaban Türkmenistanyň bu talaby ýerine ýetiriljek bolsa, onda Azerbeýjanyň hem Türkmenistanyň serhedine degişli öz talaplaryny öňe sürmäge haklydygyny aýtdy.
“Onda Azerbeýjan, türkmen kenarynyň Garabogazköl aýlagyndan kesgitlenmegini talap edip, arza bilen ýüz tutmaga hakly. Sebäbi 1980-nji ýylda bu aýlag bent bilen beklenipdi, emma 1984-nji ýylda ekologik betbagytçylyk howpunyň döremegi sebäpli bent gatla bilen çalşylypdy. Şeýlelikde, häzirki wagtda Türkmenistanyň serhedi şol bent goýlan ýerden hasaplanýar”, diýip Ilhan Şaban aýtdy.Iri proýektere päsgelçilik
Hazar deňziniň statusynyň kesgitsiz galmagy we goňşy döwletleriň ylalaşyksyzlygy regionyň energiýa serişdelerini özleşdirmek we halkara bazarlaryna çykarmak boýunça iri proýektleriň öňüne hem böwet bolýar.
Azerbeýjanyň prezidenti Ilham Aliýew Budapeştde geçirilen Nabukko sammitinde, 27-nji ýanwar, 2009 ý.
“Stratfor” agentliginiň analitigi Marko Papiçiň pikirine görä, Türkmenistan gatnaşmasa, ÝB-niň öňe sürýän “Nabukko” proýektini durmuşa geçirmek mümkin däl. Şonuň üçin Aşgabat muňa göz ýetirip, öz pozisiýasyndan peýdalanmaga çalyşýar.
Marko Papiçe salgylanyp, Azerbeýjanyň “Turan” agentligi Aşgabadyň halkara arbitraž suduna ýüz tutmak kararyny Türkmenistana daşardan, has takygy Orsýet tarapyndan, basyş edilmegi bilen düşündirýär.
Aşgabadyň bu kararynyň aňyrsynda Tähranyň duranlygy barada hem çaklamalar bar. Azerbeýjanyň Syýasy täzelikler we tehnologiýalar merkeziniň müdiri Mubariz Ahmedoglunyň pikirine görä, “Nabukko” proýekti boýunça çynlakaý kararlar kabul edilýärkä, Eýran Aşgabat bilen Bakuwy bir birine garşy goýmaga çalyşýar.
Ekspertiň pikirini öz maglumatynda ýerleşdiren “Gundogar” Internet saýtynyň ýazmagyna görä, soňky wagtda Orsýet türkmen gazyny satyn almakdan ýüz öwüren bolsa, Eýran goşmaça gaz almak barada Türkmenistan bilen ylalaşyk baglaşdy. Ýa düşünişmeli ýa-da düşünişmeli
Nurmuhammet Hanamowyň pikirine görä, Türkmenistan hakykatdanam öz gaz serişdelerini ýewropanyň bazarlaryna çykarmak islese, Hazar deňziniň statusyny kesgitlemek üçin iň bärkisi Azerbeýjan bilen özara ylalaşyga gelmegiň ýollaryny gözlemeli bolar.
Hazar deňzine degişli taraplarda bar bolan dokumentleriň kämil we kesgitli däldigi hem, meseläniň halkara edaralarynda çözülmegi üçin kynçylyk döredýär diýip, Hanamow belleýär.
“Turan” agentliginiň maglumatyna görä, Günbatar bilen Baku “Nabukko” proýekti bilen baglylykda Türkmenistana uly gyzyklanma bildirýärler. Şeýle ýagdaýda Aşgabat özi üçin örän amatly pozisiýany eýeleýär diýip, analitik Marko Papiç hasap edýär. Onuň pikirine görä, şonuň üçin Türkmenistan Hazar deňzindäki ýataklaryň eýeçiligi kesgitlenende, maksimal peýda gazanmaga çalyşar.
Öz nobatynda Ilhan Şaban türkmen-azerbeýjan dawasyndan çykalga, “taraplaryň geljege pragmatik garamak islegine bagly bolar” diýip, hasap edýär.


text:
Aşgabat, 26.02.2015. “Türkmenportal”.
Ozal habar berlişi ýaly, Täjigistanyň çempiony “Istiklol” AFK-nyň Kubogy — 2015-iň toparça böleginde öz meýdanynda Yragyň “Erbilinden” asgyn geldi (1:3). Duşuşyk tamamlanansoň, janköýerleriň arasynda giriş petekleri boýunça lotoreýa oýnaldy.
Täjigistanyň mugallymçylyk institutynyň talyby Siroj Olimow telewizor utdy. Öý kinoteatry bolsa häzirki wagtda hiç ýerde işlemeýän Dilşod Mirzoýewe nesip etdi.
Esasy baýragy — “Toýota-Kemri” awtoulagyny bolsa Weseýsk etrabynyň ýaşaýjysy, Duşenbäniň 30-njy tehniki liseýinde okaýan 20 ýaşly Fazliddin Goziýew utdy.


text:
Azerbaýjanyň paýtagty Bakuwda polisiýa rugsat berilmedik protesti dargatdy.
Şeýle-de, oppozisiýadaky "Real" toparynyň başlyklarynyň biri we ençeme aktiwisti tussag edildi. Olar parlamentiň binasyna tarap ýörişe başlanlarynda, polisiýa olary saklady.
Protestçiler adamlaryň informasiýa almak mümkinçiliklerini çäklendirjek kanun üýtgeşmelerine garşy demonstrasiýa geçirmegi planlaşdyrypdylar.
Oppozisiýanyň öňe sürmegine görä, täze kanun proýektleri hökümetiň maliýe hereketleriniň aýdyňlygyna belli bir derejede böwet bolar.


text:
Gazagystanyň iň uly şäheri Almatydaky biznes merkezinde bolan uly ýangyndan soň, alty adamyň jesedi tapyldy.
Almaty şäheriniň Adatdan daşary ýagdaýlar boýunça departamenti ýangyndan bir gün soň, ýagny 6-njy noýabrda Almaty Towersde bir adamyň jesediniň tapylandygyny aýtdy. Başga-da bäş adamyň jesedi 7-nji noýabrda binanyň altynjy gatynda ele salyndy.
Gazagystanyň halas ediş gullugynyň işgärleri başga adamlaryň hem jesetlerini tapmaga synanyşýarlar.
Takmynan 1,800 metr kwadrat territoriýa öz täsirini ýetiren ýangyn 6-njy noýabrda agşam sagat 8:30 töweregi söndürilipdi.
Gazak derňewçileri jesetleriň şahsyýetini anyklamaga we ýagynyň döremegine nämäniň sebäp bolandygyny anyklamaga çalyşýarlar.


text:
Kremliň metbugat-wekili Dmitriý Peskow Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň we Özbegistanyň prezidenti Islam Karimowyň 26-njy aprelde Moskwada geçirýän duşuşyklarynyň netijesinde ençeme dokumente gol çekiljekdigini aýtdy.
Iki ýurduň prezidentleri beýleki resmileriň gatnaşmagyndaky duşuşygynyň öňüsyrasynda ikiçäk, çäkli formatda gepleşýärler.
Putin we Karimow 25-nji aprelde-de duşuşyk geçirdiler. Peskow duşuşygyň nahar başynda “formal däl” görnüşde geçendigini aýtdy.
Islam Karimowyň Orsýete edýän iki günlük sapary ikitaraplaýyn gatnaşyklary ýaýbaňlandyrmak maksadyna gönükdirilýär. Şeýle-de prezidentleriň regional we halkara meselelerini maslahat etjekdigi habar berildi.


text:
Müsürde “Musulman doganlar” guramasynyň ýüzlerçe tarapdary bazar güni saýlaw uçastoklarynda protest bildirdiler.
Olar geçirilen parlament saýlawlarynda berlen sesler sanalanda, köp sanly gaplyklara ýol bermekde häkimiýetleri aýypladylar.
Guramanyň wekilleriniň aýtmaklaryna görä, ses berişlik başlanmazdan öň guramanyň bärsinden 1200 tarapdary tussag edilipdir.
Saýlawlaryň resmi netijeleri şu gün yglan ediler.
Häkimiýet başyndaky Milli demokratik partiýa deputat orunlarynyň köpüsini eýelär diýlip garaşylýar.


text:
1924-1953-nji ýyllar aralygynda öňki sowet döwletiniň we Kommunistik partiýanyň ýolbaşçysy bolan Iosif Wissarionowiç Jugaşwili (Stalin) 1953-nji ýylyň 5-nji martynda aradan çykdy.
Onuň ölümi hakda, ol ölende kimleriň aglap, kimleriň şatlanandygy hakda ýatlamalar, dokumental ýazgylar ýazyldy, telewizion gepleşikler gurnalyp, dokumental kinolar düşürildi.
Tiran Stalin ölen çagy türkmen halky nähili ahwalaty başdan geçirdikä?
Stalin diňe öwülýärdi, mahabatlandyrylýardy. Stalin hakdaky hakykat aýdylmaýardy.
Ähli oba-şäherlerdäki erkek kişileriň Ikinji jahan urşuna gidip, aglabasynyň dolanyp gelmänligi üçin, köpüsiniň maýyp-müjripler bolup gelenligi üçin tyldaky ähli işlerde aýallar işläpdirler. Pagta ekiler ýaly her ýyl täze-täze ýerler açylypdyr. Traktor ýetmänligi sebäpli ähli işler el bilen edilipdir. Göçülen ýerlerdäki köne jaýlaryň harabalyklary ýykylyp, olaryň harsaň-harsaň keseklerini aýallar arkalaryna alyp, çete çykarar ekenler. Täze açylýan ýerlerdäki gerekmejek tutlar ýykylyp, meýdanlar çöp-çalamdan arassalanypdyr. Pagta ekişi döwri başlanýança aýallar şeýle işler bilen meşgullanypdyrlar.
Bir garry enäniň gürrüň bermegine görä, Staliniň ölen güni täze açylýan ýerlerde kesek daşap ýören aýallaryň barysyny brigadir üýşüripdir-de, olara halkyň beýik serdarynyň aradan çykanlygyny habar beripdir. Bu habary aýdýarka brigadiriň ýüzi örän gaýgyly eken. Ol gamgyn sesi bilen: «Doganlar! Bu gün öýüňize gaýdyň! Size rugsat. Beýik Serdarymyz Stalin ýogalypdyr!» diýipdir.
Brigadir şeý diýipdir welin, ähli aýallar: «Waý! Işimiz gaýtdy! Bagtymyz ýatdy! Indi Stalinsiz nädip ýaşarkak!? Ol bolmasa, ýene ýurdumyza duşman çozar, ýene uruş bolar!» diýşip, uly eňşeşik bolup, aglaşyp başlapdyrlar.
Soňra hemmeler öýli-öýüne dargapdyr. Aýallar ýolboýy hem maňlaýlaryna ura-ura, aglamak aglapdyrlar.
Stalin sebäpli, onuň jellady Beriýa sebäpli Sowet soýuzynyň ähli halklarynyň, şol sanda türkmenleriň hem başyndan nähili agyr jebirler inipdi. Halkyň köpüsi baý-kulak diýlip daşary ýurtlara kowuldy, köpüsi Staliniň Sibirdäki konslagerlerinde çüýredildi. Iň sowatly, iň akylly, edermen intelligensiýa wekilleri, sada halk 1937-1938-nji ýyllarda türmelere basyldy hem atyldy.
Halk iýmäge çörek tapman ýörkä, halkyň ogullary Sibiriň konslagerlerinde çüýredilýärkä Sowet hökümetiniň ýolbaşçylarynyň aýallary bilen jelepçilik edip, siflis keseline uçran Beriýadyr tiran Staliniň eden ýaman işleriniň beýanyny adamlar henize çenli hem ýazyp gutaryp bilenoklar.
Şeýle rehimsiz, jellat sypatly adam üçin türkmen zenanlarynyň maňlaýlaryna urup aglamasynyň sebäpleriniň ýene biri hem totalitar ýurduň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň halka Stalindir Beriýa baradaky hakykaty ýetirmänligi üçindir.
Stalin diňe öwülýärdi, mahabatlandyrylýardy. Onuň halky çüýretmek üçin guran — Sibirdäki konslagerleri hakda, 1937-1938-nji ýyllardaky bas-ha-baslyklaryň hut Staliniň eli bilen edilýändigi hakda halka hiç zat aýdylmaýardy. «Basmaçy, baý-kulak» diýip, halky ýurtdan çykaranyň-da Stalindigi barada halka hakykat aýdylmaýardy.
Umuman, hakykatyň bukulan ýerinde halkyň gözi kör bolýar. Gynansagam, diktatorlaryň hemmesi şeýle — halkyň gözüni kör etmek syýasaty bilen ýurt dolandyrýarlar. Ýurdy şeýdip dolandyrmak olar üçin aňsat bolýar. Serdar Gulgeldiýew aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Söwda-ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça hökümetara türkmen-owgan topary 15-nji iýunda owgan paýtagty Kabulda özüniň 6-njy mejlisini geçirer. Bu barada TDH habar berýär.
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedowyň anna güni geçiren hökümet maslahatynda gol çeken permanyna laýyklykda, hökümet başlygynyň orunbasary, Türkmenistanyň prezidentiniň ýanyndaky nebit-gaz serişdelerini dolandyrmak we peýdalanmak baradaky döwlet agentliginiň direktory Ý.Kakaýew, şeýle-de türkmen delegasiýasynyň agzalary 13-16-njy iýun aralygynda Kabulda iş saparynda bolarlar.
Şeýle-de prezident Berdimuhamedowyň Söwda-ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça hökümetara türkmen-owgan toparynyň türkmen böleginiň düzümini tassyklandygy habar berilýär.


text:
«Waşington Post» gazetiniň tanymal žurnalisti Bob Wudwardyň «Obamanyň uruşlary» atly täze kitaby heniz çapdan çykmanka, ol Birleşen Ştatlarda eýýäm birgiden diskussiýalaryň we çekeleşikleriň ýüze çykmagyna getirdi.
Žurnalist Bob Wudwardyň kitabyndan çap edilen bölekler owgan urşy bilen baglanyşykly prezident Barak Obamanyň administrasiýasynyň öz içinde dowam edip gelýän käbir dawa-jenjelleri açyp görkezýär.
Hususan-da, geljek duşenbe güni, 27-nji sentýabrda çapdan çykjak «Obamanyň uruşlary» atly bu kitapdan «Waşington Post» we «Nýu-Ýork Taýms» gazetlerinde çap edilen bölekler owgan urşy bilen bagly meseläni prezident Obamanyň öz gözegçiligine almak ugrundaky synanyşyklarynyň aňyrsynda Birleşen Ştatlaryň milli howpsuzlygy bilen bagly meseleleriň däl-de, has düýpli syýasy dawalaryň ýatandygyny görkezýär.
Bu kitabyň awtory Bob Wudward 1970-nji ýyllaryň başlarynda «Watergate dawasy» ady bilen belli bolan syýasy dawalar barada öz ýazan makalalary bilen uly meşhurlyk gazanan žurnalist. Şol döwürde onuň ýazan makalalarynyň netijesinde dörän jemgyýetçilik basyşlary sebäpli Birleşen Ştatlaryň şol wagtky prezidenti Riçard Nikson möhletinden öň öz wezipesinden çekilmäge mejbur bolupdy.
Analitiki derňewleri alyp baryjy iň bir meşhur žurnalistleriň hatarynda tanalýan Bob Wudward Birleşen Ştatlaryň prezidentleri barada ýazylan 11 kitabyň awtorydyr.
Özüniň bu soňky kitabynyň üstünde işleýan döwründe oňa Birleşen Ştatlaryň prezident administrasiýasynyň içerki işlerini öwrenmäge çenli ýol berildi. Bob Wudward hatda prezident Obama we prezident administrasiýasynyň käbir beýleki ýokary derejeli resmileri bilen ýüzbe-ýüz söhbetdeşlikleri geçirmäge-de mümkinçilik aldy.
«Obamanyň uruşlary» atly bu kitapda prezident Obamanyň ýurduň Goranmak sekretary Robert Geýts hem-de Owganystandaky harby güýçleriniň komanduýuşisi Deýwid Petreus bilen eden özara maslahaty, ol maslahatda onuň olardan uruş hereketlerini artdyrmak meselesini gozgamazlygy we, tersine, 2011-nji ýyla planlaşdyrylyşyndan hem irräk ol ýerdäki goşunlaryň sanyny nädip azaldyp boljakdygy barada pikir etmekligi talap etmegi ýaly anyk wakalar hem suratlandyrylýar.
Pakistan hem agzalýar
Kitapda okyjylara aýan edilýän faktlardan ýene birem Owganystanda Birleşen Ştatlaryň Merkezi razwedka edarasynyň owgan raýatlaryndan durýan ýörite bir söweşjeň topary döredendigi we bu söweşjeň toparyň alyp barýan işleri barada.
Žurnalist Bob Wudward bu söweşjeň toparyň ozalbaşda göz öňünde tutulyşy ýaly, diňe bir Owganystanyň territoriýasynda talyplary aňtamak bilen meşgullanman, eýsem goňşy Pakistanyň territoriýasynda dürli hili syrly operasiýalary amala aşyrmak bilen-de meşgullanýandygyny ýazýar.
Käbir analitikler bu aýan edilýän faktlaryň Birleşen Ştatlar bilen Pakistanyň gatnaşyklaryny çylşyrymlaşdyrmagynyň mümkindigini aýdýarlar.
Kabul uniwersitetinden syýasy analitik Nasrullah Stanekzaý bu gürrüňi edilýän faktlaryň Kabul bilen Yslamabadyň diplomatik gatnaşyklaryny-da ýaramazlaşdyrmagynyň mümkindigini öňe sürýär.
«Men Owganystanyň hökümeti Pakistanyň territoriýasynda iş alyp barjak nähilidir bir harby toparyň döredilmegine öz razylygyny berendir diýip pikir etmeýärin. Ýöne, geliň, gowsy, hakykat ýüzünde ýagdaýyň nähilidigine birneme garaşyp, syn edeliň. Eger şular ýaly nähilidir bir topar bar bolsa, onda men Pakistanyň muňa negatiw reaksiýa bildirjekdigine asla şübhelenmeýärin» diýip, Stanekzaý aýdýar.
Žurnalist Bob Wudward «Obamanyň uruşlary» atly täze çapdan çykjak bu kitabynda amerikan razwedkasynyň Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaýy ýaramaz nukdaýnazardan suratlandyrmagy ýaly maglumatlary ýa-da Birleşen Ştatlaryň wise-prezidenti Jo Baýdeniň Pakistan we Owganystan boýunça Birleşen Ştatlaryň ýörite wekili Riçard Holbruky «iň bir egoist asylsyz» diýip atlandyrmagy ýaly maglumatlary hem okyjylara ýetirýär.
Ýöne, kitabyň bular ýaly aýratynlyklaryna garamazdan, Ak Tam bu kitabyň, barybir, ahyrky netijede prezident Obamany oýlanyşykly şahsyýet we aýgytly çözütleri tapyjy lider hökmünde görkezýändigini aýdýar.


text:
Ukrainanyň prezidentiniň wezipesini wagtlaýyn ýerine ýetiriji Oleksandr Turçynowa ýurduň ýaragly güýçleriniň baş serkerdebaşysynyň ygtyýarlyklary hem berildi. Bu baradaky degişli karar çarşenbe güni prezidentiň websahypasynda peýda boldy.
Mundan öň Ukrainanyň içeri işler ministriniň wezipesini ýerine ýetiriji Arsen Awakow polisiýanyň “Bürgüt” atly ýörite güýçleriniň düzümini dargatdy.
Polisiýanyň düzümine girýän we 5 müňe golaý adamdan ybarat bolan bu ýörite güýçler hökümete garşy üç aý töweregi dowam eden protestlerde demonstrantlara garşy gazaply hüjümlerde aýyplanýar.
Täze hökümet
Şenbe güni Ukrainanyň parlamenti prezident Wiktor Ýanukowiçi wezipesinden çetleşdirenden soň, ýurduň täze liderleri milli birlik hökümetiniň düzmek ugrunda tagalla edýärler.
Täze hökümetiň düzümini çarşenbe güni giçlik Kiýewiň Garaşsyzlyk meýdançasynda yglan etmek göz öňünde tutulýar. Garaşsyzlyk meýdançasy hökümete garşy protestleriň esasy ojaklarynyň biri bolupdy.
Parlamentiň täze hökümetiň düzümi bilen baglylykda penşenbe güni ses berjekdigi aýdylýar.
Günbatar resmileri täze hökümetiň düzülmegi bilen ýurduň çöken ykdysadyýetine zerur bolan maliýe hemaýaty dogrusynda gepleşiklere başlap boljakdygyny aýtdylar.
Şol bir wagtda täze ukrain resmileri ýurduň gündogarynda başlanan seperatistik, ýagny ýurdy bölmäge gönükdirilen çagyryşlaryň garşysyna-da göreşmeli bolýarlar. Bu sebitlerde, esasan hem Krymda, aglaba etniki ruslar ýaşaýar.
Soňky günlerde Krymda Russiýa ygrarly protestler bolup geçdi. Sebitiň paýtagty Simferopolyň we port şäheri Stawropolyň hökümet binalarynda hem rus baýdaklary galdyryldy.
Ruslara ygrarly ýüzlerçe aktiwistler ýurduň täze hökümetine garşy protest geçirdiler. Şol bir wagtda-da Ukrainanyň täze häkimiýetlerini goldaýan krym tatarlary orslaryň seperatistik meýillerine garşy ýöriş gurnadylar.
Çarşenbe güni ruslary goldaýan aktiwistler ýurduň gündogaryndaky Harkow şäherinde hem ýöriş geçirdiler. Regionda şäher geňeşliginiň binasynda Russiýanyň baýdagy hem galgadyldy.
Kreml
Moskwa ukrain häkimiýetlerini entiki ruslaryň hak-hukuklaryny “bozmakda” aýyplady. Russiýanyň daşary işler ministri Sergeý Lawrow bolsa Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasyna (ÝHHG) ýüzlenip, Ukrainanyň günbatarynda möwjeýän “neo-faşistik we milletçilik” diýip atlandyran hereketlerini “berk ýazgarmaga” çagyrdy.
Lawrow sişenbe güni Moskwada ÝHHG-niň baş sekretary Lamberto Zannier bilen geçiren duşuşygynda Ukrainada rus diliniň gadagan edilmegini we “rusça gürleýän ilaty ‘raýatsyzlaryň’ hataryna” goşmak diýip häsiýetlendiren ädimlerini-de ýazgarmagy sorady.
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri sişenbe güni eden çykyşynda Ukrainanyň Russiýa bilen Günbataryň arasynda birden-birini saýlamaga mejbur edilmeli däldigini aýtdy.
Kerri: “Bu ýa eýläk, ýä beýläk diýen oýun däl. Bu Günbatar bilen Gündogaryň garşylygy däl. Bu Russiýanyň ýa ABŞ-nyň ýa-da başga bir tarapyň karary däl. Bu Ukrainanyň we öz geljegini özi kesgitlemeli ukrainalylaryň karary” diýdi.
Kerri bu barada Waşingtonda Britaniýanyň daşary işler ministri William Hague bilen geçiren gepleşiklerinden soň çykyş etdi.


text:
Çarşenbe güni Türkmenistanyň günorta-gündogaryndaky Köýtendagda halkara ylmy ekspedisiýasy başlandy. Bu ylmy ekspedisiýa Türkmenistanda Köýtendagyň täsinliklerine bagyşlanyp açyljak halkara konferensiýanyň öňüsyrasynda gurnaldy.
Bu ylmy ekspedisiýa we konferensiýa Türkmenistanyň Ylymlar Akademiýasy, Türkmenistanyň UNESKO boýunça Milli komissiýasy, Türkmenistanyň Tebigaty goraýyş ministrligi, Turizm we sport boýunça Döwlet komiteti hem-de Lebap welaýatynyň häkimligi tarapyndan gurnalýar.
Köýtendagda başlanan bu ekspedisiýa gatnaşmak üçin Türkmenistandan, Birleşen Ştatlardan, Beýik Britaniýadan, Italiýadan, Ispaniýadan, Finlýandiýadan we Orsýetden jemi 50-den gowrak spesialist ýygnandy. Olar Köýtendagyň ösümlik, haýwanat, mineral we taryhy aýratynlyklaryny öwrenerler.


text:
Täjik häkimiýetleri ýurduň Owganystan bilen aradaky serhediniň golaýynda bir hüjümde iň bärsinden 25 esgeriň öldürilmeginde yslamçy söweşijileri günäleýärler.
Goranmak ministrliginiň işgärleri bu ministrligiň konwoýynyň Raşt jülgesinde hüjüme uçrandygyny bildirdiler. Bu jülge ozal 1990-njy ýyllarda graždanlyk urşunda hökümete garşy söweşen yslamçy oppozisiýanyň “demir galasy” hasaplanýardy.
Goranmak ministrligi bu hüjümi “namartlyk bilen edilen terrorçylykly iş” diýip, ýazgardy. Ol bu işde öňki oppozision serkerdebaşy Alowaddin Dawlatow bilen Abdullo Rahimowy aýyplaýar. Ministrligiň sözçüsi Feridun Mahmadalyýewiň aýtmagyna görä, bu hüjüme ençeme çet ýurtly, şol sanda owganystanly, çeçenistanly we pakistanly söweşijiler gatnaşypdyr.
“Olaryň maksady mukaddes yslam dinine dulanyp, Täjigistanyň asudalygynyň we durnuklylygynyň köküni gyrmak, Täjigistany regionyň radikal, pitneçi yslam güýçleriniň merkezine öwürmek” diýip, Mahmadalyýew aýtdy.
Hüjümçileri ele salmak üçin häkimiýetleriň regiona goşmaça esger ibelerenligi habar berilýär. Regionda hökümet güýçleriniň sanynyň artandygyny ýerli ilat hem tassyklaýar. “Biz dikuçarlaryň şu ýere uçup geleýänini, şeýle hem üsti esgerli maşynlary gördük. Indi hem yzymyza dolanmaga gorkup, ýolda otyrys” diýip, raştly bir zenan aýtdy.
Oppozision söweşijiler ýazgarýar
Öňki oppozision söweşijileriň käbiri aradan salym geçirmän, bu hüjümi ýazgaryp, özleriniň onuň bilen hiç bir ilteşikleriniň ýokdugyny aýtdylar. Şu regionda ýaşaýan öňki yslamçy söweşiji Olim Odilow bu hüjümi kimleriň amala aşyrandygyny ne özüniň, ne-de öňki oppozision egindeşleriniň bilýändigini aýdýar.
“Biz bular ýaly zatlara goşulamzok. Ol ýerde näme zatlaryň bolandygyny entek anyk bilýän ýok. Bu ne bize, ne-de hökümete belli. Biziň bu hüjüm bilen hiç hili ilteşigimiz ýok. Biz, ine, öýmüzde otyrys. Muňa gatnaşan bolsadyk, eýýäm başymyz alyp giderdik” diýip, Odilow aýdýar. Graždanlyk urşunda oppozisiýanyň tarapyny çalan tanymal dini we syýasy şahsyýet Hoji Akbar Turajonzode hem düýn “aýylganç jenaýat” diýip, bu hüjümi ýazgardy.
Hökümet güýçleri häzir öten aý Duşenbede tussaghanadan gaçan 18 adamy ele slamak barada iş alyp barýarlar. Milli howpsuzlyk komitetiniň tussaghanasyndan ýaňy awgust aýynda 25 adam gaçdy. Bularyň köpüsi yslamçy söweşijiler, hemmesi hem prezident Emamoly Rahmona garşy. Gaçgaklaryň ýedisi golaýdaky etraplarda ýene ele salyndy. Hökümet güýçleri şondan bäri gözleg işlerini Raşt jülgesinde dowam etdirýärler.
Raşt jülgesi 1992-den 1997-nji ýyla çenli dowam eden graždanlyk urşunda Rahmonyň dünýewi hökümetine garşy söweşen yslamçy oppozisiýanyň iň güýçli ýeri hasaplanýardy.


text:
KGB-niň arhiwiniň öňki ýokary derejeli işgäri Wasiliý Mitrohin on ýyldan gowrak wagtlap müňlerçe dokumenti ýygnady we ýene-de sekiz ýyllabam olary tertipleşdirdi, soňam 1992-nji ýylda Beýik Britaniýa gaçyp çykdy.
Kembrijde ýerleşýän Çerçill arhiw merkezi Mitrohiniň arhiwiniň uly bölegini ilkinji gezek köpçülige hödürledi. Sowet razwedkasynyň, ýagny aňtaw gulluklarynyň taryhy boýunça bilermen Swetlana Lohowa gizlin dokumentleriň paş edilmeginiň taryhçylar üçin ýakasy belli agentligiň işiniň jikme-jikligini öwrenmek üçin düýpden täze mükinçilikleri döredýändigini aýdýar.
Azat Ýewropa Azatlyk Radiosy: Swetlana siz Kembrijiň professory Kristofer Andrew bilen işlediňiz, ol ýigrimi ýyla golaý wagtyň dowamynda Mitrohiniň arhiwlerini öwrenäge rugsat alan ýeke-täk taryhçydy. Professor Andrew arhiw barada iki sany kitap çap etdi. Arhiwiň ilkinji gezek köpçülige elýeterli bolmagyndan täze bir zatlara garaşyp bolarmy?
Swetlana Lohowa: Elbetde, ol öz kitaplarynda köp sanly materillardan alnan ençeme maglumatlary ýygnady. Emma hemme zat barada gürrüň bermek mümkin däl we kitapda ýygnalan we ýazylan zatlardan başga-da ýene ummasyz kän maglumat bar.
Biz arhiwleri öwrenenimizde ýüze çykan haýran galdyryjy zatlaryň biri Britaniýanyň “Kembrij bäşligi” diýlip atlandyrylýan ikiýüzli agentlerden ikisiniň Gaý Burgessiň (Guy Birgess) we Donald Makleanyň (Donald Maclean) aşnalyk gatnaşygynda bolandyklary KGB tarapyndan tassyklanyldy. Ýogsa, olaryň özleri muny ret edipdiler.
Azat Ýewropa Azatlyk Radiosy: Maglumatlar nähili tertipde berilýär?
Swetlana Lohowa: Mitrohiniň ýygnan arhiwi ikä bölünýär we toplanan maglumatlary we onuň öz pikirlerini öz içine alýar. Şol bir wagtda-da Mitrohiniň pikirleri şol döwürdäki KGB-niň ofiserleriniň pikirini mälim edýär. Ýagny, onuň paş eden maglumatlary gizlin dokumentlerden alnan maglumatlara ýa-da sowet razwedka gatlaklarynda kimdir biriniň aýan eden maglumatlaryny habar berip bilýär. Umuman, olar iş ýüzünde hronologiki tertibe esaslanmaýar.
Şeýlelikde, aýdaly, Maklean baradaky maglumatlar onuň terjimehalyndan başlanyp, onuň “harakteristika” häsiýetnamasy bilen dowam etdirilýär we adamyň häsiýetine baha berýär. Ýagny, başda onuň nirede we haçan doglandygy barada, haçan hakyna tutulandygy barada we onuň atasynyň kimdigini we şuňa meňzeş zatlar barada maglumat berilýär we mundan soň onuň professional we şahsy häsiýeti barada häsiýetlendirmeler getirilip başlanýar.
Azat Ýewropa Azatlyk Radiosy: Mundan gelip çykýan geň galdyryjy bir element bar, KGB-niň ýolbaşçylarynyň öz ýokary derejeli agentlerine ýolbaşçylyk etmekde, olaryň şahsy häsiýetlerine çemeleşmekde kynçylyk çekendigi barada pikir döreýär. Siz bu barada giňişleýin maglumat berip bilermisiňiz?
Swetlana Lohowa: Olar öz agentlerini olaryň ýaşaýan ýerinden saýlap almaly bolupdyrlar. Şeýlelikde agentleriň, aýratynam “Kembrij bäşligi” diýlip tanalýan topardan üçüsi örän ýokary derejeli agentler hasaplanýardy olaryň jemgyýetdäki pozisiýasy hem muňa sebäp bolýardy. Şol bir wagtda-da, meselem, 1937-72-nji ýyllarda KGB-niň razwedkasynyň wekili bolan britaniýaly Melinda Norwoody alyp görseňiz, KGB ony Kim Filbiden hem has möhüm hasaplaýardy. Sowet döwründe bu garry ene örän ümsüm sekretar bolup işläpdi we ençeme ýyllap yhlas bilen senagat pudagyna degişli möhüm materiallar bilen, şol sanda atom energiýasyna degişli materiallar bilen Sowet Soýuzyny üpjün edipdi.
Swetlana Lohowa: “Kembrij bäşligi” diýilýänler babatynda aýdylanda problemalaryň biri, bilişiňiz ýaly, Maklean bilen bagly boldy. Ol özüniň sowet içalysy bolandygy barada öz söýen kişilerine we garyndaşlaryna dilinden sypdyrypdy. Şeýle ýagdaýda, elbetde, ümsüm we dymma, öz işi bilen gümra bir agente eýe bolmagyň juda amatlydygy düşnükli. Emma başga bir tarapdan, agentleriň olaryň ýaşaýan ýerinden bolmagy käte gözegçilik edip bolmaýan adamlara ýolbaşçylyk edilmegini göz öňünde tutýar.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Bu arhiwler Orsýetiň gizlin gulluklarynyň şu günki işi barada nämeleri habar berýär?
Swetlana Lohowa: Arhiwleriň Orsýetiň gizlin gulluklary barada berýän iň möhüm maglumaty, meniň pikirimçe, adamyň aňyna, intellektine ähmiýet berilmegine degişli. Dünýäde maglumatyň geň galdyryjy möçberde toplanandygyny görmek mümkin we eger-de biz ahlak meselesini gaýra süýşürip, toplanan maglumatlara olara raýatlaryň hukuklary üçin peýdasy nukdaýnazaryndan seretsek, aýdaly, maglumatlaryň Boston marafonynda bolan bomba partlamasynyň öňüni alyp bilmändigini görmek mümkin. Bu amerikanlaryň öz sistemasynyň kämil däldigine göz ýetirmeginiň mysallarynyň biri. Bu krizis bilen baglylykda ýakynda orsýetliler we amerikanlar Çeçenistan boýunça hyzmatdaşlygy amala aşyrdylar. Sebäbi olar Orsýetiň ýagdaýlardan habarlydygyna, Çeçenistanda zerur gatnaşyklarynyň, öz agentleriniň bardygyna we dünýäde haýsydyr bir hüjümleri geçirmek planlaşyrylýan bolsa olaryň öz aňtaw işlerini has tiz geçirip biljegine göz ýetirdiler.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Bar bolan maglumatlar esasynda aýdylanda, gizlin agentlikler adamyň intellektiniň möhümdigine henizem ýeterlik ähmiýet berýärler, diýip pikir edýärsiňizmi?
Swetlana Lohowa: Meniň pikirimçe, ABŞ maglumatlara has köp üns berýär. ABŞ-nyň belli bir döwürde [ýagdaýy bilmek üçin diňe] maglumat toplamak ýeterlik diýen karara gelen bolmagy mümkin diýip pikir edýärin. Şol bir wagtda-da orsýetliler adamyň aňyny intellektini ileri tutýarlar. Şu sebäpli olaryň mydama dürli ýerlerde öz agentleri bar. Bu olaryň adamlaryň psihologiýasy barada we adamlary öz tarapyna çekmek hem dolandyrmak ukyby baradaky öz düşünjeleri bilen bagly. Meniň pirkimçe, bu Sowet Soýuzynyň we Orsýetiň aňtaw gulluklaryna degişli üstünlikleri üçin örän wajyp bolupdy.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Mitrohiniň özi arhiw dokumentleriniň günleriň birinde jemgyýetçilik üçin doly açylmagyny isleýändigini aýdypdy. Bu dokumetleriň paş edilmeginiň iň uly netijesi nähili bolup biler?
Swetlana Lohowa: Dünýä-de KGB-niň arhiwleriniň elýeterli bolan ýeke-täk ýeri, bilişiňiz ýaly, Moskwada däl-de, eýse Kembrij uniwersitetiniň Çerçill kollejindedir. Dogrusy, meniň özüm we ençeme beýleki taryhçylar üçin KGB-niň arhiwleri bilen düýpli tanyşmak üçin – bu ýeke-täk ýerdir. Emma, meniň pikirimçe, möhüm zatlaryň ýene biri bu arhiwler bize öň mälim bolmadyk giňişlikleri öwrenmäge, aňtaw meselesini öwrenmäge mümkinçilik berer. Sebäbi gizlin maglumatlary öwrenmezden, sowet syýasatyna we Sowuk urşy we ondan öňki döwürlere degişli sowet düşünjelerine düşünmek örän kyn.


text:
Duşenbe güni Siriýanyň Homs şäherinde çaknyşyklar ýaňadan başlandy.
Londonda ýerleşýän Siriýanyň adam hukuklaryny goraýan toparynyň maglumatyna görä, bu ýerde azyndan 21 adam ölüpdir. Şäheriň birnäçe etrabyna tanklar getirilipdir.
Homsdaky çaknyşyklarda ölenleriň biriniň şu ýurtda ýaşaýan ukrain graždanydygyny Ukrainanyň ilçihanasy duşenbe güni tassyklady.
Regulýar goşun bilen çaknyşyklara oppozisiýanyň tarapyna geçen Siriýa harbylary-da gatnaşýar.
Häkimiýetler Homsda we beýleki şäherlerde “ýaragly terroristik toparlaryň hereket edýändigini” aýdýarlar.


text:
Hydyr Saparlyýew Türkmenistanyň hökümet başlygynyň orunbasarlygyndan aýrylyp, Türkmen politehniki institutyna rektor bellendi.
TDH 11-nji fewralda geçirilen hökümet maslahaty baradaky habarynda döwlet baştutanynyň Türkmen politehniki institutynda örän gynançly, ýaramaz wakanyň bolup geçendigini aýdandygyny ýazýar.
Prezident Berdimuhamedowyň gol çeken kararlaryna görä, bu waka sebäpli Bilim ministriniň orunbasary G.Durdyýew, Türkmen politehniki institutynyň rektory Ý.Möwlamow, şol okuw jaýynyň prorektory G.Jelilow wezipesinden boşadyldy, wise-premýer B. Hojamuhammedowa hem duýdyryş berildi.
Türkmen metbugaty Türkmen politehniki institutynda boldy diýilýän «gynançly, ýaramaz waka» barada anyk habar bermeýär.
Azatlyk Radiosynyň habarçysy ýakynda Politehniki institutyň üç sany talybynyň serhoş ýagdaýda üç gyzy zorlap, soňundanam olaryň janlaryna kast edendiklerini, olaryň biriniň bolsa ganhorlaryň elinden aman galmagy başarandygyny habar berýär.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Iordan derýasynyň günbatar kenaryndaky Bethlehem şäherine sapar edýär.
Putiniň Palestina awtonomiýasynyň baştutany Mahmud Abbas bilen gepleşikler geçirmegine garaşylýar. Saparyň dowamynda eýýäm dört ýyl bäri petige dirän Palestina-Ysraýyl ýaraşyk gepleşikleriniň hem maslahat ediljekdigi aýdylýar.
Orsýet Ýakyn Gündogar boýunça parahatçylyk gepleşiklerini alyp barýan “dörtlügiň” agzasydyr. Bu topara ýene-de ABŞ, Ýewropa Bileleşigi we BMG girýär.
Putiniň regiona sapary duşenbe güni başlanyp, ol ilki Ysraýyla barypdy.
Sişenbe güni giçlik Putiniň Iordaniýa sapar etmegine garaşylýar.


text:
Şu gün Owganystanyň hökümeti Britaniýanyň iki sany raýatynyň bikanun ýarag gaçakçylygynda aýyplanyp tussag edilendigini mälim etdi.
Owgan hökümetiniň metbugat sekretary Sedik Sedikiniň aýtmagyna görä, Kabul şäherinde geçirilen barlagda britan raýatlary Julian Stil bilen Jeýms Dewisiň ýanyndan 30 sany "Kalaşnikow" kysymly awtomat tapylypdyr. Ol bu ýaraglaryň hiç hili dokumentleşdirilmekdik ýaraglardygyny aýtdy.
Şeýle hem ol tussag astyna alnan bu britan raýatlarynyň Kabulda "Garda World" atly hususy howpsuzlyk kompaniýasynda işleýändiklerini aýdandyklaryny, emma häzirki wagt bu kompaniýadan hiç hili derek tapylmaýandygyny mälim etdi.
Soňky wagtlar Owganystanyň häkimiýetleri daşary ýurtly hususy howpsuzlyk kompaniýalarynyň köpüsini bu ýurtda gümürtik iş alyp barýanlykda tankytlap gelýärler.


text:
Tejenli agronom Akmyrat aga ýaly tejribeli daýhanlaryň tassyklamagyna görä, öňki prezident Saparmyrat Nyýazow döwründe oba adamlaryna çörege pul tapmak, ýaşamak uly gaýgy bolan bolsa, häzir orta derejede zähmet çekýän daýhan üçin ýylda 6-7 müň manat (2000-2500 amerikan dollary) pul gazanmak, garaz, bolmanda ertir çagalaryma näme iýdirerkäm diýip alada etmän ýaşamak mümkinçiligi ýurtda doly döredildi diýsem öte geçdigim bolmasa gerek.
Oba hojalygynda adamlara pul berlip başlanmagy bilen pagta möwsüminde Mary, Lebap, Daşoguz welaýatlaryndan ýurdumyzyň haýsy künjeginde pagta gowy bolsa, şol ýerde sergezdan ýatyp-turup, ölmez-öde ýaşamagyň hatyrasyna sähelçe teňňä pagta ýygýan Nyýazow döwründäki işsizler goşuny hem öz-özünden ýitdi. Sebäbi häkimiýetiň çalyşmagy bilen pagta-bugdaýyň satyn alyş nyrhy ýokarlandyryldy, daýhanyň öndüren önüminiň girdeji puly döwlet tarapyndan eglenmezden tölenýär.
Pagtanyň satyn alyş nyrhynyň galdyrylmagy bilen, öň adamlara, esasanam gelin-gyzlara bir kilogramy 10-12 teňňä (köne puldan 500-600 manat) ýygdyrylan pagtanyň kilogramy 2007-nji ýylda 20 teňňeden, soňky ýyllarda ýuwaş-ýuwaşdan galyp, häzir 30-35 teňňeden ýygdyrylýar. Ýöne indi bir kilogramyny 35 teňňeden ýygmaga hem isleg bildirýänleriň azdygyny pagtaçy kärendeçiler özara söhbetdeşlikde aýdýarlar.
Daýhanlar pagtasynyň kilogramyny 35 teňňeden ýygdyraýanda hem ýygymçylary äkidip-getirmek we ýygan önümini pagta bazasyna tabşyrmak üçin azyndan 100 manat çykdajy etmeli bolýarlar. Şeýlelikde, daýhan pagtasyny ýygdyrmak üçin kilogramyna 50-55 teňňe çykdajy etmeli. Daýhanyň pagtany ýetişdirmek üçin eden çykdajysyny goşsaň, bir kilogram orta süýümli pagta daýhana 70 teňňeden arzan düşmeýär. Inçe süýümli pagtany ýygmak, ýetişdirmek üçin çykdajy bolsa tas bir manada barýar eken. 2007-nji ýyldan bäri orta süýümli pagtanyň kilogramy 1 manat 4 teňňeden, inçe süýümlisi 1 manat 52 teňňeden satyn alynýar.
Häzir meýdanlarda pagta kän, mysal üçin, Altyn asyr etrabynyň Mäne-Çäçe obasynyň hersinde 2500 gektar ýetişdirilen gowaçanyň käbir ýerleriniň pagtasy heniz bir gezegem ýygylmadyk diýip, oba adamlary gürrüň berýärler. Myratberdi Sopyýew adyndaky daýhan birleşiginiň kärendeçisi Begmyrat özüniň obasyndan 45 km uzaklykda 6 gektar pagtasynyň gowy ýetişendigini, ýöne ýygymçy ýokdugy üçin heniz pagtasyny bir gezegem ýygdyryp bilmändigini gürrüň berdi. Begmyrat pagtasyny doly ýygnap bilse, gektardan 30 sentner hasyl almaga umyt edýär eken.
Oba ýerlerinde işsizligiň azalmagy-da pagta ýygýanlaryň sanyny görnetin kemeldipdir. Türkmen manadynyň hümmetiniň bell bir derejede pese gaçmagy hem adamlaryň pagta ýygmak islegine böwet bolýar. Mysal üçin, 2007-nji ýylda 20 teňňeden bir kilogram pagta ýygan puluňa bir rus buhankasyny, 3 kilogram pagta ýygan puluňa bolsa tamdyrda bişirilen türkmen çöregini alyp bolýardy. Häzir bolsa 35 teňňeden pagta ýyganyňda hem, rus buhankasy üçin 2 kilograma golaý, gowy tamdyr çöregini almak üçin 6-7 kilogram pagta ýygmaly.
Aşgabatdan Gökdepe, Baharly ýa Mara tarapa gideniňde ýol ugrundaky açylan pagta meýdanlarynyň içinde bir-iki sany ýygymçy bar diýäýmeseň, Nyýazow döwründäki ýaly, pagtanyň bir übtügini hem zaýalamaýyn diýip, pagta ýygyp ýören adamlar toparyna gözüň düşenok. Häzirem ýetişdirilen pagtanyň ýygylmadyk meýdanlarynyň ýa bolmasa bir-iki gezek ýygnalanam bolsa, ak patrak ýaly açylyp, ýygylmaga taýyn bolan pagta ýerleriniň gaty köpdügini daýhanlar özara söhbetdeşlikde aýdýarlar.
Pagtanyň döwlet satyn alyş nyrhy 2007-nji ýyldan bäri üýtgänok. Emma daýhanyň pagta ýygym puly tas iki esse, tehnika, dökün üçin tölegi hem esse ýarym ýokarlanypdyr. Daýhan 2011-nji ýylda meýilnamadan artyk tabşyran pagtasynyň her kilogramyna azyndan 40 teňňeden 1 manada çenli birža tabşyryp goşmaça girdeji alypdy. Bu ýyl meýilnamadan artyk birža tabşyran orta süýümli kilogram pagtaňa 20 teňňe, inçe süýümlä bolsa 30 teňňe goşmaça töleg edýärler. Şeýlelikde, daýhanyň girdejisiniň öňki ýyllardakydan üzül-kesil kemelendigini görmek bolýar.
Mahlasy, häzir oba adamlary ölmez-öde ýaşamagyň däl-de, gurply ýaşamagyň aladasynda, olar indi ujypsyz pula pagta ýetişdirmek, ýygmak islänoklar.
Döwlet Mäneli türkmenistanly alymyň, ýerli synçynyň edebi lakamy. Bu blogdaky pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça başlygy Federika Mogherini (Federica Mogherini) Türkiýä sapar edip, Ankaranyň Siriýada “Yslam döwleti” atly topara garşy göreşde has içgin hyzmatdaşlygyny we Bileleşigiň Russiýa garşy girizen sanksiýalaryny Ankaranyň puja çykarmazlygyny gazanmak üçin özara gepleşikleri geçirýär.
8-9-njy dekabr aralygynda edýän saparynda Mogherini we ÝB-niň beýleki ýokary derejeli resmileri Türkiýäniň serhetlerinden söweşijileriň geçmeginiň öňüni almak meselesinde maslahat ederler.
Bileleşigiň delegasiýasy Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan we premýer-ministri Ahmet Dawutoglu bilen duşuşyk geçirip, şeýle-de bosgunlaryň lagerine baryp görerler.
Saparyň dowamynda Türkiýäniň araçäginde ýerleşýän Siriýadan gelen bosgunlara ÝB-niň berýän kömeginiň artdyrylmagy barada-da habarlara garaşylýar.
Türkiýä uçmazyndan ozal Mogherini “Bu sapar ÝB bilen Türkiýäniň arasyndaky gatnaşyklaryň strategiki möhümliliginiň, şeýle-de özara gatnaşyklaryň artydyrylmagy ugrundaky islegiň çynlakaý alamatdyr” diýdi.
Türkiýäniň ÝB-e goşulmagy ugrundaky gepleşikler 2005-nji ýyldan bäri alnyp barylýar. Emmä käbir syýasy, şol sanda Kipriň bölünmegi ýaly bökdençlikler bu ugurdaky prosesi haýýaladyp gelýär.
“Yslam döwleti” atly topara goşulýan ýewropalylaryň aglabasy Türkiýäniň üsti bilen Siriýa aşýarlar. “Reuters” habar gullugynyň ÝB-niň käbir resmilerine salgylanyp berýän maglumatyna görä, Bileleşik daşary ýurtly söweşijileriň şahsyýetini anyklaşdyrmak ugrunda Türkiýeden hemaýat soramakçy.
Emma Türkiýe söweşijileriň hataryna goşulmak isleýänleriň ýurtdan çykmazlygy üçin ýewropa döwletleriniň özleriniň has köp tagalla etmelidigini aýdýar.
Şeýle-de Tükriýe, ýurda gelen müňlerçe siriýaly bosgunlary saklap, bosgunlar meselesinde uly iş edýändigini hem nygtaýar.
Türkiýe Ukraina bilen baglylykda Russiýa garşy girizilen sanksiýalara goşulanok. ÝB-niň resmileri Ankaranyň bu ugurdaky tagallalara goşulmagy üçin alada etjekdiklerini aýdýarlar.


text:
Şenbe güni owgan paýtagtyndaky öýüne edilen hüjümde prezident Hamid Karzaýyň baýry kömekçisi öldürildi.
Uruzgan welaýatynyň öňki gubernatory Jan Mohamad Hanyň Karzaýyň ýakyn maslahatçylarynyň biri bolandygy aýdylýar.
Içeri we Goranmak ministrlikleriniň resmileri Uruzgan welaýatyndan saýlanan parlament agzasy Mohammad Haşem Watanwalyň hem şäheriň günbataryndaky Karti Çar etrabynda bolan hüjümde öldürilendigini aýtdylar.
Karzaýyň dogany Ahmad Wali Karzaýyň Kandahar welaýatynda, öz janpenasy tarapyndan öldürilenine bir hepde hem dolmanka guralan hüjümiň jogapkärçiligini “Talyban” öz üstüne aldy.
Düýn NATO güýçleri Bamiýan welaýatyny owgan howpsuzlyk güýçlerine tabşyrdylar. Bamiýandan başlanan geçiş prosesi 2014-nji ýylyň ahyrynda soňlanmaly.


text:
Orsýet Hindistanda 16 sany atom reaktorynyň gurluşygy baradaky ylalaşyga gol çekdi.
Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putiniň Hindistana edýan saparynyň barşynda bu barada ylalaşylandygyny Orsýetiň premýer-ministriniň orunbasary Sergeý Iwanow aýtdy.
Wladimir Putin Hindistan bilen Orsýetiň söwda gatnaşyklaryny ýarag söwdasy bilen çäklendirmän, energiýa, bank pudagy, tehnologiýalar ýaly ugurlar boýunça hem giňeltmäge wagtyň gelendigini aýtdy.
Häzir Hindistan bilen Orsýetiň arasyndaky söwdä dolanşygynyň 8 milliard dollara barabardygyny belläp, Putin 2015 ýyla çenli bu sanyň 20 milliard dollara barabar bolmagyny gazanmalydygyny nygtady.
12-nji martda Orsýetiň premýer-ministri Hindistanyň premýer-ministri bilen duşuşyp, ýarag söwdasy, energiýa bilen bagly birnäçe milliard dollarlyk ylalaşyklara gol çekdi.


text:
Birleşen Ştatlar Özbegistanyň Ýokary sudunyň halkara “Human Right Watch” guramasynyň Daşkentdäki edarasyny ýapmak baradaky kararyna alada bildirdi.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň metbugat wekili Mark Toneriň bellemegine görä, HRW ýaly hökümete degişli bolmadyk guramalar dünýäde möhüm rol oýnaýarlar.
Waşington HRW guramasynyň Özbegistanda öz işlerine dowam edip bilmejekdigine gynanýar. Bu gurama mart aýynda özüniň Daşkentdäki edarasyny ýapmaga mejbur edilendigini yglan etdi.
HRW Özbegistanda Ýokary suduň geçen hepde çykaran kararyndan soň öz işini soňlady.
HRW guramasy özbek hökümetiniň garaşsyz raýat jemgyýetiniň işine goşulýandygyny we onuň aktiwistlerine azar berýändigini aýtdy.