text:
Minskde 8-nji oktýabrda bolan gepleşiklerde Türkmenistanyň we Belarusyň prezidentleri iki ýurduň arasyndaky hyzmatdaşlygyň özara bähbitli ugurlaryny kesgitlediler. Hususan-da, prezident Berdimuhamedow Belarusda öndürilýän ulag we tehniki serişdeleri has köp satyn almak planlaryny yglan etdi, prezident Lukaşenko “pilotsyz uçar komplekslerini” satmak barada Belarus bilen Türkmenistanyň arasynda gepleşikleriň gidýändigini mälim etdi. Azatlyk Radiosy Belarusda öndürilýän pilotsyz uçar kompleksleriniň nämedigi bilen gyzyklanyp, minskli harby bilermen Alýaksandr Alesin bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Pilotsyz awiasiýa kompleksleri näme?
Alýaksandr Alesin: Pilotsyz awiasion kompleksler, bu distansion, ýagny uzakdan dolandyrylýan, ýa-da ýörite programma boýunça uçýan apparatlardyr. Olaryň ulanylyş maksatlary içinde oturdylan apparatura bagly bolýar. Eger şeýle uçarlara radiolokasion aňtaw enjamlary, optiki aňtaw enjamlary we ýörite şöhleli aňtaw serişdeleri oturdylsa, bu uçar potensial duşmanyň bölümleriniň we tehnikasynyň ýerleşýän ýerlerini anyklamak we bu maglumaty ştaba ýetirmek hem-de artilleriýa-top oduny korrektirlemek üçin ulanylyp bilinýär.
Sürüjisiz uçarlara ekin meýdanlarynyň ýagdaýyna, ýangyna garşy howpsuzlyga gözegçilik etmek üçin niýetlenen enjamlar oturdylsa, ony hojalyk maksatlary üçin hem ulanyp bolýar. Pilotsyz uçarlary döwlet serhetlerine gözegçilik etmek üçin hem ulanyp bolýar. Şeýlelikde pilotsyz uçarlary içinde oturdylan enjamlara görä, dürli ugurlarda ulanyp bolýar.
Belarusda şeýle uçarlaryň korpuslary, ganatlary ýaly detallary birnäçe zawodda öndürilýär, emma [bu uçaryň] örän inçe we tehniki taýdan ýokary çylşyrymlylyga eýe bolan apparaturasy, esasan, daşary ýurtlardan satyn alynýar. Sebäbi şeýle enjamlary biz häzirlikçe öndürip bilmeýäris.
Azatlyk Radiosy: Belarus öz pilotsyz uçarlaryny kime satýar we olara harby tehnikanyň halkara bazarynda talap nähili?
Alýaksandr Alesin: Men Kubanyň, Wetnamyň, Gazagystanyň gyzyklanma bildirendigini bilýärin. Şeýle-de ýarag öndüriji dünýä liderleri ABŞ, Orsýet, Ysraýyl we Fransiýa ýaly ýurtlar bilen syýasy sebäplere görä, iş salyşmak islemeýän ýurtlaryň ençemesi Belarusyň önümlerine gyzyklanma bildirýär. Sebäbi ýarag söwdasy käbir syýasy borçnamalary hem göz öňünde tutýar. Önümleriň bahasy hem rol oýnaýar. Arap döwletleriniň ençemesi Katar, Birleşen Arap Emirlikleri we Saud Arabystany hem ýaraglaryň dürli görnüşleri boýunça Belarus bilen işleşmäge ýykgyn edýärler.
Azatlyk Radiosy: Belarus metbugatynyň ýazmagyna görä, Minskde geçirilen türkmen-belarus gepleşiklerinde Alýaksandr Lukaşenko Belarusyň pilotsyz uçarlaryny diňe bir satman, olaryň “geljekde Türkmenistanda bilelikde öndürilmegini guramaga” hem taýýardygyny aýtdy. Bu agzalýan iki ýurt üçin näderejede bähbitli bolup biler?
Alýaksandr Alesin: Bu Belarus üçin bähbitli bolar, sebäbi köp mümkinçilikli täze bir bazara gadam basmaga ýol açýar. Türkmenistan üçin, harby maksatly önümleri daşardan satyn alman, özünde has köp öndürmek ykdysadyýetiň tehniki derejesini ýokarlandyrmak üçin bähbitli bolup biler. Belarus özünde öndürilýän iri detallary Türkmenistana eltip, taýýar önümi şol ýerde ýygnamagy ýola goýup bilse, Türkmenistan Günbatar ýurtlarynda öndürilýän ýörite gurallary, öndüriji ýurtlardan göni satyn alyp, hem transport, hem senagat taýdan çykdajylarynyň möçberini azaldyp bilerdi. Üstesine, önümçilikden gelýän salgytlar ýurduň ykdysadyýetine siňerdi we milli hünärmenleriň taýýarlanmagyna mümkinçilik döräp, Türkmenistanyň ykdysadyýetinde täze bir pudak emele gelerdi.
Azatlyk Radiosy: Belarusda öndürilýän pilotsyz uçarlaryň bahasy näçe?
Alýaksandr Alesin: Bahasy dolandyryjy kompleksiniň düzümine bagly, Günbatardan satyn alynýan apparaturanyň näçe inçe we çylşyrymly boldugyça, uçaryň bahasy hem ýokary galýar. Umuman aýdylanda, bahalar onlarça müňden başlap, ýüzlerçe müň dollara çenli ýetýär.


c: text/html

text:
- Olimpiýa şäherjiginde Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça 5-nji Aziýa oýunlaryna bagyşlanan metbugat maslahaty geçirildi
- Zarif: egerde Tramp ýadro ylalaşygy kenard goýsa haýrana galjakdyr
- Prezident Ruhani Siriýanyň premýer ministrini kaul etdi
- Zangane:Türkmenistandan gaz import etmek Eýranyň milli gaz Kompaniýasy bilen türkmengaz kompaniýasynyň arasynda gol çekilen bir söwda ylalaşykd
- Jahangiri:ýadro ylalaşygy ozýan taraplaryň garşysynda berk durarys
- Gürgen radiosynyda merhum Hajy Muhammet Ahun Abedi Kora ýöriteleşdirilen gepleşik(ondan ýadigär galan wagyz)
- Ýadro ylalaşygy baradaky Amerikanyň ygrarsyzlygy
- Hajy Muhammet Ahun Abedi Kor dünýäden gaýtdy
- Zarif: aziýa ýurtlary bilen gatnaşyklaryň ösdürilmegine Eýrana ähmiýet berýändir
- Salehi: täze iki ýadro elektro stansiýany guramak barada berk yarada gulluk edýäris

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ysraýylyň Eýlate şäherinde agyr atletika boýunça studentleriň arasynda geçýän dünýä ýaryşynda türkmenistanly sportsmenler iki sany medala mynasyp boldular.
Hususan-da, anna güni erkekleriň arasynda 77 kilogram agramlyk kategoriýada çykyş eden türkmenistanly ştangaçy Rejepbaý Rejebow ştangany siltäp götermekde 146 kilogramy göterip, şu görnüşde bürünç medala mynasyp boldy.
Ştanga götermegiň iki görnüşiniň umumy jemi boýunça bolsa ol bäşinji orna eýe boldy.
Studentleriň arasynda geçýän bu dünýä ýaryşynda 62 kilogram agramlyk kategoriýasynda çykyş edýän türkmenistanly ştangaçy Döwran Gürgenow bolsa şondan bir gün öň ştangany itekläp götermekde kümüş medala mynasyp boldy.
Ştanga götermegiň iki görnüşiniň umumy jemi boýunça bolsa ol dördünji ýeri eýeledi.


text:
Ýewropanyň tanymal syýasay partiýalaryndan biri Ukrainanyň öňki premýer-ministri Ýuliýa Timoşenko ýurtdan çykmaklygyň gadagan edilendigine garamazdan, ony Brýussele çagyrdy.
Bu çakylyk belli sagçy partiýa bolan Ýewropanyň Halk partiýasy tarapyndan ýollandy.
Orsýetiň “Interfaks” habar agentliginiň maglumatyna görä, Ýewropanyň Halk partiýasynyň baş sekretary Antonio Lopez Isturiz bu pikirini ýakynda Timoşenko bilen telefon arkaly geçiren söhbetdeşliginde öňe sürüpdir.
Timoşenko hökümetiň maliýe serişdelerini bikanun ulananlykda aýplanýar. Onuň özi bu aýyplamany ret edýär.


text:
4-nji dekabrda Orsýetde geçirilen parlament saýlawlary häkimiýet başyndaky “Ýedinaýa Rossiýa”, ýagny “Bütewi Orsýet” partiýasyna halkyň goldawynyň gowşandygyny görkezdi. Kremliň tarapdary bolan bu partiýa ýurduň Döwlet Dumasynda iň uly topar bolup galsa-da, eýeleýän orunlarynyň sany azaldy.
Sesleriň 96%-i hasaplanyp, yglan edilen resmi sanlara görä, Orsýetiň Döwlet Dumasyna geçirilen saýlawlara ses bermäge hukukly raýatlaryň 60,2% gatnaşypdyr.
Orsýetiň Merkezi saýlaw komissiýasynyň resmi sanlaryna görä, “Bütewi Orsýet” partiýasy sesleriň uly bölegine, ýagny 49,5 %-ne eýe boldy.
“Bütewi Orsýet” partiýasy Döwlet Dumasynyň täze düzüminde 238 orun eýeledi. Sesleriň sany boýunça ikinji orunda durýan Orsýet Federasiýasynyň Kommunistik partiýasy (RFKP) 19,6% ses toplap, Dumada 92 orna eýe boldy. “Sprawedliwaýa Rossiýa”, ýagny “Adalatly Orsýet” partiýasy 13,22% ses bilen 64 orny, “LDPR” Liberal demokratik partiýa bolsa 11,66% ses alyp, 56 orny eýeleýär.
Ýene üç partiýa - “Ýabloko”, “Prawoýe delo” we “Orsýetiň patriotlary” atly partiýalar Dumanyň düzumine girmek üçin zerur 7%-den ybarat resmi çäkden geçip bilmediler.
Häzirki parlament saýlawlary “Bütewi Orsýet” partiýasynyň mundan öňki parlament saýlawlaryna garanda, pozisiýasynyň gowşanlygyny görkezdi. 2007-nji ýylyň saýlawlarynda 64,3 % ses toplan partiýa 450 orunlyk Döwlet Dumasynda ozal 315 orny eýeleýärdi.
Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew bilen bilelikde döwlet telewideniýesinde çykyş eden premýer-ministr Wladmir Putin saýlawlaryň netijeleriniň özünde nähili täsir galdyrandygyny aýan etmedi. Ol: “Bu netijelere daýanyp, biz döwletimiziň durnukly ösüşini üpjün edip bileris” diýdi.
Nämäniň alamaty?
2012-nji ýylyň prezidentlik saýlawlarynda ýeňiş gazanjagyna ynam bildirilýän Putin “Bütewi Orsýet” partiýasyna halk tarapyndan goldawyň gowşamagy bilen bagly ýagdaýa reaksiýa bildirmedik bolsa-da, partiýanyň resmi sanawynda birinji orunda durýan prezident Medwedew häzirki saýlawlaryň netijelerini “iş ýüzündäki demokratiýa” diýip atlandyrdy.
Orsýetiň oppozision kommunistik partiýasynyň lideri Gennadiý Zýuganow saýlawlaryň netijelerine Orsýetiň raýatlarynyň häkimiýet başyndaky partiýanyň alyp barýan syýasy ugrundan ýüz öwürýänliginiň alamaty hökmünde baha berdi.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan Moskwadaky “Syýasy konýunktura merkeziniň” analitigi Pawel Saliniň pikirine görä, saýlawlaryň netijeleri ors jemgyýetinde çydamsyzlygyň güýçlenýänligini görkezdi.
“Men muny “Bütewi Orsýet” partiýasynyň ýeňlişi diýip atlandyrmazdym. Men muňa diňe bir partiýa üçin däl-de, eýse ýurduň ýolbaşçylary üçin biynjalyklyk döredýän örän çynlakaý jaň diýerdim. Jemgyýetde we jemgyýetçilikde protest duýgulary güýçlendi we häzir bu duýgular oppozision partiýalar tarapyndan ulanylyp bilner” diýip, Salin aýtdy.
Saýalaw güni Moskwada geçirilen oppozision ýörişlerde 100-den gowrak adam tussag edildi. Demonstrantlar “Utanç” we “Bize saýlawlarymyzy gaýdyp beriň” diýen şygarlary öňe sürdüler.
Orsýetiň oppozision partiýalary ses berişligiň gidişinde düzgüni bozmalaryň ençemesiniň bolanlygyny aýtdylar.
Halkara synçylar bolsa saýlawlar guramaçylyk taýdan kadaly geçirilen hem bolsa, hakimiýet başyndaky partiýanyň goşmaça mümkinçiliklerden peýdalananlygyny bellediler. ÝHHG Orsýetde syýasy partiýalaryň hereketiniň we metbugat azatlygynyň çäklendirilmeginiň ses berişligiň hakyky bäsdeşlik esasynda geçirilmegine päsgel berenligini aýtdy.


text:
Siriýada adam hukuklaryna syn edýän gurama Siriýanyň merkezi Homs şäherinde bolan goşa bomba partlamasynda 46 adamyň wepat bolandygyny we onlarça adamyň ýaralanandygyny aýtdy.
Britaniýada ýerleşýän Adam hukuklary boýunça siriýaly synçy gurama wepat bolanlaryň aglaba köpüsiniň parahat ýaşaýjylardygyny aýdýar.
Siriýanyň telewideniýesi Homsyň häkimi Talal Baraziniň sözüne salgylanyp, pidalaryň sanynyň 25 adamdygyny aýtdy.
Siriýanyň hökümetiniň tas doly gözegçiligindäki Homs şäheri ýygy-ýygydan bombaly hüjümlere sezewar bolýar. Partlamanyň Al-Zahraa etrabynda bolandygy habar berildi.
Şäheriň Al-Zahraa etrabynda geçen aýda bolan we “Yslam döwleti” ekstremist toparynyň öz üstüne alan goşa bomba partlamasynda azyndan 22 adam wepat bolupdy.


text:
Geçip barýan 2010-njy ýyl habar serişdeleriniň üns merkezine öwrülen dawaly wakalara-da baý boldy.
Şu ýyl “Britiş Petroleum” kompaniýasynyň ýolbaşçylarynyň Meksika aýlagyndaky nebit turbasynyň ýarylyp, aýlaga nebitiň guýulyp başlamagy bilen bagly waka boýunça eden beýanatlary ýolbaşçylaryň şeýle wakalarda nähili çykyş etmeli däldiklerine gowy mysal bolup biljek bir waka bolupdy.
“Britiş Petroleum” kompaniýasynyň ozalky ýerine ýetiriji direktory Antoni Haýwardyň öz kompaniýasynyň günäsi bilen deňze nebit guýulmagynyň howpuny ýuwmarlap görkezmek ugrunda eden synanyşyklary amerikalylary asla köşeşdirip bilmändi. Habarçylara beren interwýularyndan birinde ol Meksika aýlagyna guýulýan millionlarça barrel nebiti okeana daman bir damja bilen deňeşdirmäge çalşypdy.
“Britiş Petroleum” kompaniýasynyň Şwesiýadaky bölüminiň başlygy Karl-Henrik Swanberg bu wakadan ejir çekjek aýlagyň kenaryndaky ilaty «az-owlajyk ilat» diýip atlandyrmak bilen, gahar-gazabyň has-da möwjemegine sebäp bolupdy.
Gordon Braun kyn ýagdaýa düşdi
Şu ýylyň aprelinde Britaniýadaky saýlaw kampaniýalarynyň barşynda şol wagtky premýer-ministr Gordon Braunyň öz Leýboristik partiýasyny goldaýjylardan biri bolan 65 ýaşly Gillian Duffi bilen geçiren duşuşygyndan soň, öz geýimine berkidilgi mikrofony öçürmän maşynyň içinde aýdan sözleri Gordon Brauny soň kyn ýagdaýa salypdy.
Şol wakada Gillian Duffi Gordon Braunyň immigrasiýa syýasatyny sorag astyna alyp, Braun bilen birneme çekeleşipdi. Bu duşuşykdan soň ulagyna giren Gordon Braun öz komekçisine ýüzlenip «Meni ol aýal bilen duşurmaly däldiler. Ol bir yňdarma aýal» diýip, gürrüň edipdi, onuň bu sesi bolsa daşky kolonkalarda hemmelere eşidilipdi.
Oz aýdan bu ýakymsyz sözleri üçin Gordon Braun soň Gillian Duffiden ötünç soramaly bolupdy. Onuň bu çykyşy Leýbroistik partiýanyň saýlaw kampaniýasy üçin hem pozitiw waka bolmady.
Şol saýlawlardan soň Britaniýanyň parlamentinde konserwatorlaryň we liberal demokratlaryň koalisiýa döretmekleri netijesinde Dewid Kameron premýer-ministrlik wezipesine eýe bolupdy.
MkKristal wezipesinden gitdi
2010-njy ýylda habar serişdeleriniň üns beren dawaly wakalaryndan ýene birem Birleşen Ştatlaryň Owganystandaky güýçleriniň ozalky komanduýuşisi general MkKristalyň «Rolling Stone» žurnalynyň habarçysyna beren interwýusynda amerikan administrasiýasynyň Owganystandaky syýasatyny tankytlap eden çykyşy boldy.
Şol wakadan kän wagt geçmänem, ol özüniň bu wezipesinden çekildi. Onuň wezipesinden çekilmeziniň öňýany Ak Tamyň metbugat sekretary Robert Gibbs habarçylara beren interwýusynda general MkKristalyň eden çykyşyna prezident Obamanyň örän gaharlanandygyny aýdypdy.
Eýranyň ruhanysy gülki döretdi
Şu ýylyň aprelinde Eýranyň esasy dini liderlerinden biri Hojatoleslam Kazem Sedighiniň Tähranyň esasy metjidinde juma namazy wagtynda eden çykyşy hem habar serişdeleriniň kinaýaly tankytlaryna sebäp bolupdy.
Ruhany Kazem Sedighi «Köp aýallar salyhatly geýinmeýärler, bu bolsa ýaş oglanlary ýoldan çykarýar, olaryň päkligini bozýar we jemgyýetde jynsy azgynçylygyň ýaýramagyna getirýär, ahyrky netijede-de ol ýer yranmalaryň köpelmegine sebäp bolýar» diýipdi.
Eýranyň ruhanysynyň bu çykyşynyň üstünden gülnüp, 26-njy aprelde hatda ýeňil-elpaý geýinmek boýunça ýaşlar tarapyndan halkara aksiýa hem gurnaldy.
Putiniň sözi ýalana çykdy
2010-njy ýylda köpçülikleýin habar serişdeleri Orsýetin premýer-ministri Wladimir Putiniň jemgyýetçilik işlerini-de ünsden düşürmedi. Aýratynam, onuň Orsýetde öndürilýän «Lada Kalina» maşynyny reklama etmek üçin onuň şol markadaky bir maşynda Sibiriň ýollaryndan 2 müň kilometr aralygy geçendigi barada döwlet telewideniýesinde berlen maglumat birneme soňra ýalana çykarylypdy.
Hususan-da, Putiniň bu maşyny «amatly we ygtybarly ulag» diýip öwendigine garamazdan, ýol ugrunda adaty ýaş oglanlaryň mobil telefonda surata düşüren we internete ýerleşdiren wideo ýazgysy bütinleý başga ýagdaýy görkezipdi.
Ýaşlaryň ýazga alan şol wideo ýazgysynda Putiniň münüp barýan «Lada Kalina» maşynyndan daşary onuň yzy bilen, ätiýaçdan, ýene şolar ýaly maşynlaryň birnäçesiniň barýandygy we ýolda döwlen şol maşynlardan biriniň bolsa eýýäm ýük maşynda alnyp gidilip barylýandygy görünýär.


text:
Amerikan ykdysatçysy, Nobel baýragynyň laureaty Paul Krugman Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda ýewro pul birligini ulanyp başlamagyň ýalňyşlyk bolandygyny aýtdy. Şol bir wagta-da ol ýewronyň halas edilmeginiň zerurdygyny öňe sürdi.
Ýewro zolagyndaky häzirki krizis Gresiýanyň aşa köp karz almagy netijesinde ýüze çykdy. Indi bolsa ýerli ilatyň häkimiýetleriň tygşytlylyk planyna garşy çykyş etmegi netijesinde bu ýagdaý syýasy hem ykdysady başagaýlyga ýazyp barýar.
Şol bir watgda-da Ýewropa Bileleşigi we Halkara Walýuta Gaznasy Gresiýa diňe tygşytlylyk şerti bilen karz berýärler.
“Gresiýa ýewro zolagyndan çykar, ýöne...”
Amerikan ykdysatçysy, Nobel baýragynyň laureaty Paul Krugman
Ýewropada bolup geçýän wakalar sebäpli, häzir Gresiýanyň ýewro zolagyndan çykaýmagynyň mümkindigi baradaky howatyrlanmalar hem gitdigiçe artýar. Ykdysadçy Krugman hem Gresiýanyň ýewro zolagyndan çykmagynyň gaty ähtimaldygyny aýdyp, onuň netijesiniň ýaramaz boljagyny öňe sürýär.
“Bu ýagdaýyň grek ykdysadyýetine gaty agyr zarba urmagy ähtimal” diýip, Krugman aýdýar. “Gresiýanyň öz kreditlerinden ýitgi çekmegi mümkin, ýöne ýagdaýyň nähili boljagyna garamazdan, şeýle çykdajylaryň bolmagy ikuçsyz. Şeýle ýagdaýda ýewropalylar ýewro zolagynyň doly dargamagynyň öňüni alyp bilseler, onda ýagdaý onçakly ýaramaz bolmaz”.
Ýöne, ykdysatçynyň pikirine görä, bu beýle aňsat çözüljek mesele däl. Nobel baýragynyň laureaty Paul Krugman ykdysady krizisler döwründe tygşytlylyk boýunça çäreleriň görülmegine garşy çykýar. Häzir ýewropa ýurtlarynyň köpüsinde bolsa hut tygşytlylyk meselesine köp üns berilýär.
Tygşytlamagyň deregine itergi
Ýewropanyň ýaşaýjylarynyň köpüsi ykdysatçy Krugmanyň garaýyşlary bilen ylalaşýarlar. Muňa Fransiýada hem Gresiýada geçirilen saýlawlar hem şaýatlyk etdi. Şonda ýerli ilat tygşytlamak planyny öňe sürýän hökümetlerden ýüz öwürdi.
Ykdysatçy Krugmanyň pikiriçe, häzirki dörän ýagdaýda Ýewropanyň Merkezi Banky “hökümetlere hem banklara karz berip” hem-de inflýasiýanyň derejesini galdyryp, krizisiň öňüni almaga we ýewrony halas etmäge synanyşmaly.
“Meniň pikirimçe, eger mümkin bolsa, ýewrony halas etmek zerur. Ýöne häzirki alnyp barylýan syýasat ýewronyň halas edilmegine däl-de, tersine, onuň ýok bolmagyna getirip biler” diýip, Krugman aýdýar.
Krugman ýewro pul birliginiň ulanyp başlanmagyny ýalňyşlyk diýip hasap edýän bolsa-da, ýewrony halas etmek başartmasa, gowy bolmaz diýen pikirde.
“Sebäbi bu ýagdaý Ýewropa proýektine ýaramaz täsir eder. Bu proýekt bolsa parahatçylygy, ösüşi hem demokratiýany öz içine alýar. Şeýle gymmatlyklary biziň hemmämiz ileri tutup, olary saklamaga synanyşmalydyrys” diýip, Krugman nygtaýar.
Käbir ösen ýurtlaryň liderleri tygşytlamak boýunça hereketiň lideri - Germaniýany häzir bu plandan el çekmeklige yrmaga synanyşýarlar.
Geçen hepde senagat taýdan ösen sekiz döwletiň liderleriniň Waşingtonda geçirilen duşuşygynda Fransiýanyň täze saýlanan prezidenti Fransua Holland bilen ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Germaniýanyň kansleri Angela Merkel bilen tygşytlamagyň deregine ösüşe ýol berip, ykdysadyýete itergi bermek meselesi boýunça gepleşik geçirdiler.
Ahlak meselesi
Häzirki ýüze çykan krizise Germaniýanyň garaýşy barada aýdyp, ykdysatçy Krugman “Financial Times” gazetiniň ykdysadyýet boýunça kommentatory Martin Wolfyň “Germaniýada ykdysadyýet ahlak filosofiýasynyň bir bölegi” diýen sözlerini getirdi.
“Olar günäli bergidarlar alan karz pullaryny ejir çekip üzmeli diýip hasap edýärler. Şeýle bolmadyk halatynda bolsa, bu ýagdaýy nemeslere kabul etmek gaty kyn” diýip, ykdysatçy Krugman belleýär.
Gresiýada häzirki dörän ýagdaý bilen bagly Germaniýa we ÝB-niň beýleki döwletlerine näme etmelidigi barada köp oýlanmaga wagtyň bolmazlygy ähtimal.
Nobel baýragynyň laureaty, ykdysatçy Paul Krugman: “Gresiýa birnäçe aýyň içinde ýewro zolagyndan çykar. Şondan soň ýewro zolagynyň beýleki bölegine hakykat gysga wagtda belli bolar” diýip, Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde belledi.


text:
Rus tarapynyň teklibi esasynda geçirilen gepleşikde beýleki meseleler bilen birlikde Türkmenistanda ýaşaýan – ors we türkmen – goşa raýatlygy bolan adamlaryň ýagdaýyna aýratyn üns berildi. Bu barada rus prezidentiniň resmi websaýtynda
maglumat berilýär.
Türkmen häkimiýetleriniň kararyna laýyklykda, şu ýylyň iýul aýyndan başlap, 2003-nji ýyldan soň goşa raýatlygy alan türkmenistanlylar, haýsy hem bolsa bir pasportyny saýlamaly bolarlar. Beýleki bir ýurduň pasportyna eýe bolanlara Türkmenistanyň “zagran”, ýagny daşary ýurt pasportlarynyň berilmejegi aýdylýar.
Türkmen we rus prezidentleriniň 11-nji martda geçiren gepleşiginde goşa raýatlyk meselesiniň anyk haýsy taraplarynyň maslahat edilendigi barada resmi çeşmelerde maglumat berlenok. Orsýetiň Türkmenistandaky ilçihanasynyň metbugat wekili Alekseý Musin hem gepleşikleriň anyk mazmuny barada takyk bir zat aýdyp bilmejekdigini belledi.
Emma rus ilçihanasynyň resmisi Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde goşa raýatlyk meselesi boýunça iki ýurduň Daşary işler ministrlikleriniň derejesinde gepleşikleriň dowam edýändigini, şeýle-de bu ugur boýunça Russiýanyň eden tekliplerine seredilýängini aýtdy. Musin türkmen tarapyna hödürlenen teklipleriň mazmuny barada hem häzirlikçe maglumat bermekden saklandy.
Goşa raýatlygyň taryhy
Türkmenistanyň resmi maglumatlarynda goşa raýatlyk ylalaşygynyň “1991-nji ýylda Türkmenistan garaşsyzlyga eýe bolansoň, ýurdy terk etmek islänlere jaý, emläk we garyndaşlyk meselelerini çözmekde ýardam bermek üçin” baglaşylanlygy aýdylýar.
1993-nji ýylda iki ýurduň şol wagtky prezidentleri Saparmyrat Nyýazow bilen Boris Ýeltsiniň arasynda baglaşylan bu resminama, käbir maglumatlara görä, ýüz müňden gowrak türkmenistanlylara orsýet pasportyna almaga mümkinçilik döredipdir.
2003-nji ýylyň 10-njy aprelinde Türkmenistan bilen Russiýa özara goşa raýatlyk ylalaşygyny ýatyrmak baradaky protokola gol goýdular.
2003-nji ýylyň maý aýynda Türkmenistanyň parlamenti protokoly ratifikasiýa edip, “Goşa raýatlyk ylalaşygynyň” güýjüni ýitirenligini resmi taýdan yglan edipdi.
Russiýa Federasiýasy ikitaraplaýyn protokola gol çeken hem bolsa, bu dokumenti parlament derejesinde ykrar etmedi we şu sebäpden ylalaşyga güýjünde galýan dokument hökmünde garamagyny dowam etdirýär.
Goşa raýaty bolan adamlar
Beýle ýagdaýyň dowam etmeginiň Türkmenistanda ýaşaýan rus we türkmen raýatlygy bolan adamlarda belli bir derejede nägilelik döredýändigi barada maglumatlar gowuşýar. Özüni Döwran diýip tanyşdyran türkmenistanly goşa raýatlyk meselesini ýerli häkimiýetleriň derejesinde gozgamakdan çekinýändiklerini Azatyk Radiosyna gürrüň berdi.
Döwran: “Türkmenistanda adamlar gorkýarlar, onuň sebäbi ol ýerde söz azatlygy ýok. Artykmaç bir zat aýtmaly däl, ýogsa çäre görerler”.
Türkmenistanyň resmi “Altyn Asyr” saýtynda Putin bilen Berdimuhamedowyň duşenbe güni geçiren telefon söhbetdeşligi barada habar çap edilse-de
, onda goşa raýatlyk meselesiniň maslahatlaşylandygy dogrusynda hiç hili maglumat berilmändir.


text:
Indeterminizm
INDETERMINIZM (lat. In-sözün öňünden gosulyp, ýoklygy aňladýar we determinizm-sebäplik arabaglanşygynyň obyektiwligini (ontologik I.) ýa-da ylymda sebäplilik jähtden düşündirişiň akyl ýetiriş gymmatyny (metodologik I.) inkär edýän filosofik taglymat we metodolik poesiýa. Adamyň erk-işleginiň şertlenilenligi, adamyň öz eden etmişleri üçin jogapkärçiligi badaky problemalar boýunça I. we beterminizm (seret) biri-birine garşy durýan konsepsiýa hökmünde öne çykýar. I. erk-islege awtonom güýç hökmünde öne çykýar. I. erk-islege awtonom güýç hökmünde garaýar hem-de sebäplilik prinsipleri adamyň özüni alyp barşyny düşüňdirmekde ulanyp bolmaz diýip tassyklaýar, determinism tarapdarlaryny fantalizme aýyplaýar. Emma weli “Dterminizmin fatalizmi nazarda tutýanlyg-a beýlede dursun., gaýtam ol paýhasly hereket etmek üçin esas berýär “ (Lenin B.I. Eserler, 4 neşirden terjime, 1 tom, 463 sah.). Häzirki zaman burjuaz filasofiýasynda I-iň dürli formalary ýaýrandyr. Mysal üçin, Badenin neokantçylyk mekdebi determinizm prinsipini diňe tebigat hakyndaky ylym bilen çäklendirýän we onuň “ruh hakyndaky ylymlar” barada ulanylmagyny inkär edýärdi. Neopozitiwizm pragmatism we personalizm dterminizmi diňe logiki sfera bilen çäklendirmäge synansýarlar. Häzirki zaman kwant fizikasynyň ösmegi netijesinde I. we determinzm aýratyn-da aktual problema öwrüldi, determinism aýratyn-da aktual problema öwrüldi. Klassyky determinism prinsiplerinin mikrodunýade bolup geçýän proseslere häsiýetlendirme bermek üçin ýaramaýanlygy belli edildi. Şoňa göräde kwant teoriýasynyň esasy kanunlayny I. we agnostizm ruhunda düşündirjek bolup synanşylyp başlandy elektronyň erkin hereketi hakyndaky ek-tuk mikrohoadasynyn teologik güýçler arkaly dolandyrylýanlygy hakyndaky ideýalar I-iň ýüze çykmasydyr. Dialektiki materalizm I-I inkar etmek bilen bilelikde, determinz hakynda dowam edip gelen ozalky mehanistik düşünjeleriň ýeterlik däldigini görkezýän hem-de häzirki zaman tebigat5 we jemgyýetçilik ylymlarynyň gazanan üstünlikleri esasynda determinz hakynda täze, jemlenen düşünjäni formirleýar


text:
Nobel baýragynyň eýesi Gabriel Garsia Markeziň satylan arhiwiniň bahasy aýan edilipdir.
Türkiýäniň “Hürriýet” gazýetiniň ýazmagyna görä, Teksas uniwersitetiniň Harri Ransom merkeziniň metbugat geňeşçisi, Markeziň 10 romanynyň asyl nusgalary bilen bilelikde bütin arhiw üçin 2,2 million dollar töländiklerini aýdypdyr.
Arhiwiň alnan bahasy näme üçin gizlin?
Ýazyjy aradan çykandan soň Teksas uniwersiteti onuň şahsy arhiwini satyn alypdyr we, geljekdäki şeýle satuw işlerine täsir ýetirmez ýal, tölegiň mukdaryny aýan etmezlige karar beripdir.
Emma bu ýylyň 19-njy fewralynda Adalat ministrligi uniwersitetden tölegiň mukdarynyň aýan edilmegini isläpdir.
Arhiwde näme bar?
Ýarym asyrlyk bir döwri öz içine alýan 2 müň eksponatdan ybarat bolan arhiwde 40-dan köp fotoalbom, iki sany "Smith Corona" kysymly hat ýazylýan enjam (maşinka), 5 sany kompýuter we ýarym galan "Bir-biregi awgustda görjekdik" atly roman bar.
Arhiwde dünýäniň dürli ýurtlarynda 25 dile terjime edilen we 50 milliondan köp satylan "Ýüz ýylyň ýalňyzlygy" atly eseriň asyl nusgasy hem bar.
Markeziň Graham Greene, Mian Kundera, Günter Grass we Karlos Fuentes ýaly ýazjylara iberen hatlary we ýazyjynyň ýakyn dosty Fidel Kastro bilen baglanşykly dokumentleri hem arhiwe goýlupdyr.
Gabanjaňlyk etdiler...
Geçen ýyl Markeziň arhiwiniň Teksas uniwersitetine satylmagyna Kolumbiýa we Meksika närazylyk bildiripdir.
Markeziň maşgalasy bolsa, Kolumbiýa hökümetiniň ony almak üçin hiç hili alada hem etmändigini, arhiwiň auksiýona çykarylmandygyny, dünýä belli edebiýat arhiwi hasaplanýandygy üçin Ransom merkezine satylandygyny bildiripdir.
Ransom merkezinde başga kimiň arhiwi saklanýar?
Ransom merkezi 2005-nji ýylda "Voterqeyt" dokumentleri üçin žurnalistler Bob Woodward we Karl Bernsteine 5 million dollar, 2008-nji ýylda Nobel baýragyny alan Norman Maileriň arhiwi üçin 2,5 million dollar we 2011-nji ýylda Günorta Afrikaly ýazyjy J.M.Coetzeeniň arhiwi üçin hem 1,5 million dollar töläpdir.
Harri Ransom merkezinde Jorge Luis Borges, William Faulkner, James Joyce, Samuel Beckett, Ernest Hemingway we John Steinbeck ýaly 20-nji asryň tanymal ýazyjylarynyň arhiwleri saklanýar.
Arhiw nirede görkeziler?
Markeziň şahsy arhiwi Harri Ransom merkezindäki ylmy kitaphanada halk köpçüligine görkeziler.
Markez 2014-nji ýylyň 17-nji aprelinde 87 ýaşynda dünýeden ötüpdi.


text:
Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 20-nji ýyldönümi Orsýetde hem bellendi. Orsýetde hereket edýän jemgyýetçilik guramalarynyň birnäçesi 27-nji oktýabrda Moskwada baýramçylyk mynasybetli maslahat we medeni agşam geçirdi. Maslahatda Garaşsyzlygyň taryhyna, türkmen-ors gatnaşyklaryna degişli temalardan, türkmenleriň gatnaşmagyndaky guramalaryň alyp barýan işlerine degişli çykyşlar edildi.
Türkmenleriň gatnaşmagynda Orsýetde döredilen we resmi hasaba alynan jemgyýetçilik guramalary Türkmenistan bilen Orsýetiň arasyndaky gatnaşyklary ösdürmek işine öz goşantlaryny goşmak isleýärler. Bu barada Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 20 ýyllygyna bagyşlanyp geçirilen duşuşygyň guramaçylary tarapyndan yglan edildi.
Çäre Moskwanyň Parahatçylyk we Ylalaşyk Federasiýasynyň, Türkmenistan bilen dostluk, medeni we işewür aragatnaşyklar boýunça jemgyýetiň, “Mužestwo i Gumanizm” atly halkara bileleşiginiň, “Orsýetdäki türkmenleriň Kongresiniň” we Türkmen medeniýetiniň Moskwadaky jemgyýetiniň guramaçylygynda geçirildi.
Duşuşygyň dowamynda ýakynda resmi hasaba alnan “Orsýetdäki türkmenleriň Kongresi” atly guramanyň birinji maslahaty hem geçirildi. Kongresiň egindeş başlygy, kompozitor Myrat Annamämmedowyň sözlerine görä, guramanyň öz öňünde goýan maksady türkmenleri we Türkmenistan bilen dürli gatnaşyklary bolan adamlary bileleşdirmekden ybarat.
“Orsýetdäki türkmenleriň Kongresi üç gurama tarapyndan, ýagny Türkmenistan bilen dostluk, medeni we işewür aragatnaşyklar boýunça jemgyýet, “Mužestwo i Gumanizm” atly halkara bileleşigi we Türkmen medeniýetiniň Moskwadaky jemgyýeti tarapyndan esaslandyryldy.
Guramanyň ýolbaşçylygynyň düzümine tanymal şahslaryň ençemesi şol sanda Orsýet Federasiýasynyň Türkmenistandaky ozalky adatdan daşary we doly ygtyýarly ilçisi Anatoliý Şelkunow, türkmen hudožnigi Wladimir Artykow, akdemik R.Seyfullaýew we aktrisa Žanna Smilýanskaya girýär.
Mümkinçilikler
Guramaçylar türkmen diaporasynyň soňky döwürde has bütewi we aktiw herekete girişenligini belläp, täze döredilen guramanyň netijeli iş alyp barmaga mümkinçiliginiň bardygyny aýtdylar.
Umumy Orsýet guramasy diýen statusyna eýe bolan kongressiň egindeş başlygy “Rus-türkmen” öýüniň egideş başlygy Wladislaw Nemçinow: “Bu proýektiň örän giň mümkinçilikleri döretmegine garaşylýar. Guramanyň Orsýet Federasiýasynyň 57 regionynda bölümleriniň bolmagy muňa esas döredýär we bu öň görlüp-eşidilmedik ýagdaý bolup durýar” diýdi.
Täze döredilen kongres we onuň düzümine girýän jemgyýetçilik guramalary hem Orsýetiň, hem-de Türkmenistanyň häkimiýetleri bilen işleşmek planlaryny yglan edärler. Emma guramaçylar türkmen hakimiýetleri bilen dialogy ýola goýmak boýunça öz insiatiwalarynyň şu çaka çenli başa barmanlygyny Azatlyk Radiosyna aýtdylar. Olaryň sözlerine görä, 27-nji oktýabrda geçirilen bu baýramçylyk agşamyna Türkmenistanyň Moskwadaky ilçihanasyny hem çagyrylypdyr. Emma çakylyga jogap bolmandyr.
Türkmen diasporasynyň Moskwada geçiren baýramçylyk çäresi pianist Maral Ýagşyýewanyň türkmen studenetleri bilen bilelikde ýerine ýetiren Türkmenistanyň we Orsýetiň gimnleri we türkmen milli sazlary bilen jemlendi.


text:
17-nji fewralda hokkeý boýunça Türkmenistanyň prezidentiniň kubogyny almak ugrundaky halkara ýaryş tamamlandy. Ikinji gezek geçirilýän bu halkara ýaryşa Russiýadan, Ukrainadan, Belarusdan, Gazagystandan we Türkmenistandan 8 sany topar gatnaşdy.
Uly ýaşly oýunçylar
Bu ýaryşyň düzgüni boýunça oňa ýaşy 17-ä çenli bolan hokkeýçiler gatnaşyp bilýärler. Emma, ýurtda bu sport bilen ýakyndan tanyş adamlaryň käbirleriniň aýtmaklaryna görä, bu ýaryşa gatnaşan käbir türkmen komandalarynyň düzüminde ýaşy 17-den uly hokkeýçilerem bar eken.
Bu halkara ýaryşda birinjiligi alan “Şir” komandasynyň adynyň efirde agzalmagyny islemedik oýunçysy şeýle ýagdaýa, esasanam, “Galkan” komandasynda duş gelnendigini aýdýar.
“Azyndan 5-6 hokkeýçiniň ýaşy 17-den ýokary diýen maglumatym bar. Olar 1992-94-nji ýyllar aralygynda doglan hokkeýçiler bolmaly. Bu komandanyň derwezeçisi bolsa 1989-njy ýylda doglan” diýip, “Şir” komandasynyň öz adynyň efirde tutulmagyny islemedik oýunçysy gürrüň berýär.
Elbetde, munuň ýaly maglumatlary resmilere, ýa-da “Galkan” kommandasynyň agzalaryna tassykladyp ýa-da inkär etdirip bolmady. Ýöne bu maglumaty Türkmenistanyň hokkeýi bilen ýakyndan tanyş we biri-birinden garaşsyz ençeme çeşme tassyklady.
Ozalky tejribe
Galyberse-de, ýaryş şerti bozulup, ýaşy uly sportsmenleri ýaryşa gatnaşdyrmak tejribesine ýurtda geçirilýän halkara ýaryşlarynda mundan ozal hem duş gelnipdi. Geçen ýylyň sentýabr aýynda Türkmenistanyň prezidentiniň kubogyny almak ugrunda futbol boýunça ýaryşda
hem şular ýaly ýagdaý ýüz beripdi. Esasanam, Türkmenistan bilen Eýran komandalarynyň aralaryndaky duşuşykda ýaşy bolmalysyndan uly türkmen futbolçylary gatnaşdyrlypdy.
Hatda şol futbolçylaryň käbirleri şol duşuşykda başga atlar bilen hem oýnapdylar. Mysal üçin, şol duşuşykda 13-nji nomerde oýnan Annasähet Annasähedowy duşuşygyň diktory Begenç Ahmedow diýip tanadypdy. Onuň 1992-nji ýylda doglup, Halkara Türkmen-Türk Uniwersitetiniň futbol komandasynda oýnaýandygyny futbol bilermenleri gürrüň beripdiler.
Mundan başga-da geçen ýyl hokkeý boýunça Türkmenistanyň prezidentiniň kubogyny almak ugrunda halkara ýaryşda türkmen komandalarynyň düzüminde belarus hokkeýçileriniň oýnandyklary baradaky maglumatlar hem peýda bolupdy.
Mümkin sebäpler
Sport bilermenleri ýurtda geçirilýän halkara ýaryşlarynyň düzgünlerini ýaryş eýeleriniň bozýandyklary baradaky maglumatlaryň gaýta-gaýta peýda bolmagyny, şol komandalaryň öňlerinde goýulýan sporta dahyly bolmadyk şertler bilen baglanyşdyrýarlar.
“Sport çinownikleri islendik usul bilen üstünlik gazanmagy talap edýärler. Trenerlerem şol talaba görä, düzgüni bozýarlar. Ýaryşyň guramaçylary türkmen tarapy bolansoň, bu düzgüni bozmalara göz ýumulýar” diýip, özüni Berdi diýip tanadan aşgabatly sport treneri gürrüň berýär.
Berdiniň aýtmagyna görä, ýaryşyň düzgünleriniň bozulmalary diňe bir oňa gatnaşýan sportsmenleriň ýaşy bilen bagly däl. Ol bu barada şeýle diýýär: “Bizde hokkeý sporty ýaňy-ýaňy döredi, adaty ýagdaýda komandamyzyň rus komandasy ýaly tejribeli oýunçylardan üstün çykmagy mümkin däl. Eger hakykatdan hem sportçylarymyz ökde bolsa, daşary ýurtlarda geçirilýän ýaryşlarda näme üçin üstünlik gazanyp bilmeýärler?”.
Şeýle ýagdaýlar sebäpli, ýurtda geçirilýän halkara sport ýaryşlarynyň ýurda abraý däldigini, masgaraçylyk getirýändigini aýdýanlar hem bar. Elbetde, boldy diýilýän bu düzgüni bozmalar hakda resmi metbugatda tassyklaýjy ýa inkär ediji hiç hili maglumat berilmeýär.
Netijede halkara diýlip yglan edilen ýene bir ýaryş tamamlandy we bu ýaryşa hem soňky döwürlerde indi adata öwrülip barýan düzgüni bozmalar baradaky maglumatlar kölege saldy. Bu maglumatlar hakda, edil öňkü gezeklerdäki ýaly, türkmen metbugaty dymmagy dowam etdirýär.
Hokkeý boýunça halkara ýaryş Türkmenistanyň “Şir” komandasynyň üstünligi bilen tamamlanyp, birinji orny eýelän bu komanda altyn medal bilen bir hatarda, 20,000 amerikan dollary möçberinde pul sylagyna mynasyp boldy.


text:
Düýn Orsýetiň paýtagty Moskwada 200 töweregi adam ýurtda žurnalistlere garşy edilýän hüjümlere protest bildirip, demonstrasiýa geçirdi.
Bu demonstrasiýa wagtynda protestçiler 2008-nji ýylda žurnalist Mihail Beketowa garşy edilen hüjümi we onuň beren netijelerini ýatlap, şeýle ýagdaýlaryň gaýtalanmaly däldigi barada çagyryşlar bilen çykyş etdiler.
Žurnalist Beketow özüne edilen şol hüjümden soň birnäçe aýlap bihuş ýagdaýda ýatypdy. Şol hüjümde alan şikestleri netijesinde-de onuň bir aýagy hem-de eliniň barmaklary kesilip aýrylypdy.
Ýakynda Orsýetiň «Kommersant» gazetiniň habarçysy Oleg Kaşina we graždan aktiwisti Konstantin Fetisowa garşy hem şular ýaly rehimsiz hüjümler edildi.


text:
Türkmenistanyň Merkezi Aziýa we Ýakyn Gündogar ýurtlaryny elektrik energiýasy bilen üpjün etmekdäki oýnaýan roly barada şu aýyň, ýagny sentýabryň 8-den 10-a çenli aralykda Aşgabatda geçýän halkara konferensiýada maslahat ediler.
Türkmenistanyň Energetika ministrligi tarapyndan gurnalan bu konferensiýanyň dowamynda daşary ýurt sermaýaçylaryny çekmek, Türkmenistanyň elektrik energiýa pudagyny kämilleşdirmek meselelerine garalar.
Resmi maglumata görä, konferensiýa daşary ýurt döwletleriniň, şol sanda ABŞ-nyň, Russiýanyň, Hytaýyň, Eýranyň, Ýaponiýanyň, Britaniýanyň wekilleri gatnaşarlar.
Guramaçylar “konferensiýanyň netijesinde ýerli we daşary ýurt kompaniýalarynyň agzalýan ugurda umumy dil tapan ýagdaýynda milli energetika pudagynyň ösüş ugurlaryny kesgitlemäge we halkara hyzmatdaşlygyny ýola goýmaga mümkinçilik berjekdigini” aýdýarlar.
Resmi maglumatda häzir Türkmenistanda öndürilýän elektrik energiýasyny Täjigistana, Gazagystana, Pakistana we Kawkaz ýurtlaryna eksport etmek mümkinçiliklerine garalýandygy aýdylýar. Emma şol bir wagtda bu ugurlar boýunça alnyp barylýan gepleşikler, gelnen nähilidir bir ylalaşyklar barada hiç hili maglumat berilmeýär.
Ýeri gelende ýatlatsak, häzir Türkmenistan öz elektrik energiýasyny goňşy Eýrana we arzanladylan bahadan Owganystana eksport edýär.
Şu ýylyň iýunynda türkmen häkimiýetleri Serhedabat- Hyrat-Turgundy ugry boýunça Owganystana iberilýän elektrik energiýasynyň möçberiniň 200 million kilowat sagatdan 400 million kilowat sagada ýetirilendigini habar berdiler.
Türkmen emeldarlary ýurduň içerki hajatlary we eksport mümkinçilikleri üçin täze elektrik geçiriji ulgamlaryň, paýlaýjy elektrik beketleriň gurulýandygyny dowamly tekrarlaýarlar. Emma, şol bir wagtda Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolýan ýurduň şäherdir obalarynyň ýaşaýjylary elektrik togunyň ýetmezçiliginden dowamly kösenip gelýändiklerini gürrüň berýärler.
Galyberse-de, elektrik togunyň ýetmezçiliginden has köp kösenýär diýilýän etraplarda bina edilýän elektrik desgalarynyň hem ýerli ilatyň geregi üçin däl-de, eýse diňe eksport mümkinçiliklerini artdyrmaga gönükdirilendigi aýdylýar.
Mysal üçin, mundan birnäçe ýyl ozal Balkanabatda türk kompaniýasy tarapyndan gurlan ýörite elektrik desgasy ýerli ilatyň elektrik üpjünçiligini gowulandyrmaga niýetlenmän, eýse ol Eýrana eksport edilýän toguň möçberini artdyrmak üçin peýdalanylýar.
Türkmenistan 2020-nji ýyla çenli elektrik energiýasynyň önümçigini 27,4 milliard kw/s ýetirmgei planlaşdyrýandygyny mälim edýär. Resmi maglumata görä, 2015-nji ýylda Türkmenistanda 22,4 milliard kw/s elektrik energiýasy öndürilip, onuň 3,2 milliardy daşary ýurtlara eksport edilipdir.


text:
(Şu günler ýurdumyzyň ýokary we ýörite orta hünär okuw mekdeplerine dalaşgärleriň resminamalaryny kabul ediş möwsümi dowam edýär)
«Salam, dalaşgär dostum!
Ine-de seniň üçin has möhüm döwür başlady. Ýokary okuw mekdepleriň haýsy-da bolsa birine resminamalaryňy tabşyryp, indem gijäňi gündiz edip synaglara taýynlanýansyň. Ýoldaşyň, ýassygyň kitapdyr. Giriş synaglaryna bütin ýylyň dowamynda-da taýynlanansyň welin, häzirki okaýşyň öňküleriň dagy çeni-çaky däldir. Özüňem synaglary alada edýänsiň. Düşünýän. Giriş synagyna taýýarlanýarkam, men hem edil seňki ýaly haldadym. Ýöne artykmaç aladanyň juda bir peýdaly zat däldigine talyp bolanmydan soňra düşündim. Özüň pikir edip gör, ynha giriş synagyna taýynlanyp otyrsyň. Sagyň-soluň giden kitap bolup ýatyr. Seniň baş maksadyň kitaplardan maglumat almak ýaly welin, beýniň bir künjeginde synaglar sebäpli döreýän alada hem bar. Şeýlelikde, sende pikir bulaşyklygy döreýär. Pikirleriň bulaşmagy bolsa maglumatlary kabul edip bilijilik derejäňi azaldýar. Gepiň gysgasy, saňa bu haty ýazmakdan maksadym – “Synag aladasy” ýa-da “Synag gaýgysy” diýlip atlandyrylýan ahwallary ýeňmek babatynda käbir tekliplerdir maslahatlar bilen ýüzlenmek isleýärin. Bu maslahatlaryň saňa talyp bolaňdan soň hem peýdasynyň degjekdigine ynanýaryn.
Diýmek, maňa üns ber. Hem-ä maslahat alarsyň hem-de birazajyk beýniňe dynç berersiň. Eger sen taýýar bolsaň başlabereli.
Ilki bilen, saňa Genri Forduň “Bir işi başaryp biljegiňize-de, bilmejegiňize-de ynansaňyz, siz mamlasyňyz” diýe sözüni ýatlatmak isleýärin. Munuň özüne ýetik sebäbi bar. Çünki synaglar ýakynlaşdygyça her bir dalaşgäriň beýnisinde asla ýerliksiz bir sorag döreýär: «Eger synagdan geçip bilmesem näme bolarka?» Çarles F. Kettering: «Eger her gezek gaý turanda ýolagçylar gämini terk eden bolsalardy, onda häzirki wagta çenli hiç kimem okeanyň aňry çetinde näme bardygyny bilmezdi» diýýär. Diýmek, synaglarda üstünlik gazanmak üçin synag aladasyny ýeňip geçmek zerur şertleriň biri bolup durýar. Synag aladalarynyň nähili döreýşi, onuň alamatlary barada saňa düşündirip oturmagyň hajaty hem ýok. Synag aladasynyň artmagy bilen özüňi erbet duýýandygyňy, ynamyň azalýandygyny özüň hem bilýänsiň. Aslynda şeýle ýagdaý talyplaryň hem käbirine mahsus. Muny bir söz bilen “gaýgyçyllyk” diýip atlandyryp bileris. Gaýgyçyl dalaşgär (ýa-da talyp) okamagy juda söýýändir, ýöne duýgularyna-da erk edip bilýän däldir. Gaýgyçyllar diňe synaglary däl, durmuşda her bir ýagdaýy alada edýärler. Olar maşgalalary ýa ýakyn dostlary üçin hem her pursatda endişelenmäge häzirdirler. Hut şu gylyklary üçin olaryň abraýy hem uludyr. Gaýgyçyl ýa-da aladaçyl adamlar ähli işi düzgüne laýyk berjaý etmäge çalyşýar. Şol bir wagtyň özünde olar tankyda taýýarlyksyzdyr, hemişe gowy adam hökmünde tanalmak islegleri güýçlüdir. Hatda alada edýän zatlary olara düýşünde-de ynjalyk bermez. Tä başyndaky alada aýrylýança, bir ýerde durup karary ýokdur. Gepiň gysgasy gaýgyçyllyk biziň hemişe duýgularyň yzyna düşmegimizi ýola goýýar. Käte bolsa aşa aladaçyllygymyz sebäpli sebäbini bilmeýän gorkularymyz hem ýüregimizden ýer alyp bilýär. Hut şonuň üçin hem aladaçyl adamlar maşgalasyna baglydyr. Ýakynlarynyň mydama ýanynda bolmagyny we her pursatda kömek goluny uzatmaga taýýar bolmagyny isleýärler. Şol zerarly hem rahat uky babatynda-da kösençlik çekýärler. Şeýle häsiýetli adamlara synag aladasy has-da jebis ýapyşýar.
Gel, indi synag aladasy zerarly beýnimizde döreýän soraglary hatarlaly:
«Men bu synagdan geçip bilermikäm?»
«Eger dostlarym synagdan geçip, men ýykylaýsam, olaryň arasynda ýüzüm gyzarmazmy?»
«Meni iýdiren, geýdiren, ähli zerurlyklarymyň öwezini dolan ejemdir kakamyň umydyny ýyksam, olaryň ýüzüne nädip bakaryn?»
«Pikirlerim bulaşyk, okanlaryma düşünip bilemok, synagdan geçip bilmejege meňzeýän – okamaga başlanymda beýnimi şeýle duýgular gurşaýar. Meniň halym nähili bolarka?»
«Men entek doly taýýar däl, ýöne wagt hem juda az galdy. Synag ýadyma düşdügiçe kejebäm daralýar. Men näme etmeli?»
Garaz, şular we şulara meňzeş soraglar aladaçyl dalaşgäriň beýnisini gurt kimin iýýär. Ýöne şeýle mazmunly soraglaryň berjek netijesini aklyňa getirip gördüňmi? Gel, onda şol netijäni bile kesgitlemäge çalşaly. Ilkinji nobatda şeýle soraglaryň biziň okaýşymyza ýaramaz täsir edip biljekdigini unutma:ly. Soraglarymyyzň sany köpeldigiçe özümize bolan ynamsyzlygymyz artar. Okan zatlarymyzdan netije alyp bilmeris. Iň soňunda-da garaşýan howpumyz – synagdan geçip bilmezlik bilen garşylaşyp bileris. Ýerliksiz soraglaryň sanyny köpeltmek hem, azaltmak hem özüňe bagly. Käbir zadyň azalany haýrynadyr.
Indiki basgançak – synag aladasynyň alamatlary. Synag aladasynyň ýürek urşunyň ýygylaşmasy, ýüzüň gyzarmagy, aýalaryň derlemegi, kellagyry, baş aýlanma, ynamsyzlyk zerarly elleriň titremegi ýaly alamatlary bolup, sen bulardan iň gysga wagtyň içinde halas bolmaga çalyşmalysyň. Bu alamatlaryň ählisiniň ýekeje dermany bar. O-da synag gaýgysyndan halas bolup bilmek.
Eýsem, synag aladasy sebäpli içki dünýämizde döreýän gopgunlylyk bize ne derejede täsir edýärkä. Aslynda bir zady alada etmek şol zatdan gowy netije almagyň çeşmesi. Eger siz synaglary asla alada etmän, olara taýýarlanmaýan bolsaňyz, synagda berlen soraglary nähili jogaplajak?! Ýöne aşa aladalanma hem peýdaly däldir. Aşa alada biziň öwrenmegimizi kynlaşdyrýar. Şonuň üçin hem aşa aladaçyllaryň synagdan geçip bilmek ähtimallygy pesdir. Çünki artykmaç aladanyň beýnä ýetirýän täsiri öwrenmek üçin gerek bolan protoin sinteziniň öňüni bökdeýändigini lumanlar bireýýäm mälim etdiler. Bularyň üstesine-de geçirilen barlaglaryň netijesinde synag aladasynyň operasiýa girmeli hassanyň edýän gaýgysyndan has ýokardadygy kesgitlenildi. Germaniýanyň Erlangan uniweristetiniň lukmançylyk psihologiýasy bölüminiň hünärmeni Siegfried Lehr geçiren barlaglaryna daýanyp, aşa aladaçyl adamlaryň beýnisinde 40 ýaşdan soň yza gaýdyşyň ýüze çykyp başlaýandygyny ýazýar. Diýmek, synag aladasyndan, hökmany suratda, halas bolmak gerek.
Gel, synag aladasyndan halas bolmagyň ýollaryna geçmezden öňürti, onuň sebäplerini anyklamaga çalşaly. Bu sebäpleri bilelikde sanap hem bileris. Başlaly: Özüňe ynamsyzlyk, belli bir karara gelip bilmezlik, maşgala agzalarynyň islemeýän ugruňyzy maslahat bermegi, öň başdan geçiren şowsuzlyklaryňyzyň gaýtalanmak howpundan endişelenmegiňiz, garaşýan netijäňiz, mümkin däl hasap edýän ýagdaýlaryňyz, saýlan ugruňyz boýunça maglumatlaryňyzyň ýetik bolmazlygy (az okamak) we ş.m. Synag aladasynyň sebäbi bolup biljek ýagdaýlaryň sanawyny näçe uzaltsaň, uzaldyp oturybermeli. Ýokarky aýdylanlara maksadyň nätakyklygyny, meýilnamasyzlygy, okamak düzügünleriniň bilinmezligini, maslahatçy adamlaryň bolmazlygyny, töweregiňizdäkileriň terslin täsirini we beýleki sebäpleri goşup bolar. Esasy zat özüňde dörän aladanyň baş sebäbini anyklamagy başarmaly. Ondan soňky basgançak bolsa, bu päsgelçiligi ýeňip bilmekdir.
Gürrüňimiziň esasy ýerine geldik. Eýsem, artykmaç synag aladasyndan, şol alada sebäpli döreýän gaýgydan nähili halas bolmaly? Ilki bilen synaglara taýýarlanmagyň meýilnamasyny düzüň. Okap başlamazdan öňürti synag tabşymak isleýän ugruňyzdan hünärmenler bilen maslahatlaşmagyň peýdasy uludyr. Bu babatda Emerson: «Gorkynyň çeşmesi sowatsyzlykdyr» diýýär. Eger-de öňüňde goýan meýilnamalary amal edip biljekdigiňe gözüň ýetse (meýilnamany amal edip biljek derejäňde düzmeli), özüňe ynamyň artar. Bu bolsa synag aladalaryňy ep-esli derejede ýeňleder. Deýl Karnegä gulak asaly. Dünýä meşhur psiholog: “Islendik dert üçin bir derman bardyr we ol dünýäniň ähli dermanlaryndan güýçlüdir. Oňa «işlemek» diýýärler” diýip ýazýar.
Özüňize bolan ynam synag aladasyny azaldan bolsa, bu ynamyň mundan beýläk hem ösüşini gazanjak bolmaly. Munuň üçin öň başdan geçiren şowlulyklaryňy ýatlap bilersiň. Şeýle şowlulyga ýene bir ýola ýetip biljekdigiňe ynan.
Hakykatçyl bol. Şuny başarmasaň, öňde goýan maksadyňa sary barýan ýolda ýalňyşlyklar bilen ýüzbe-ýüz bolup bilersiň. Şeýlelikde, ýene özüňi ukypsyz hasaplamak başlanar. Şonuň üçin özüňi gowy tana, derejäňi bil, mugallymlaryňdan ýardam almagy hiç haçan kiçilik bilme. Jonatan Swift: «Hiç kim hem hakykata seretmek islemeýänler ýaly kör däldir» diýýär. Hakykaty görmek – üstünligiň gapysyny açýar, gaýgyny azaldýar.
Başdansowmalyklardan daşda dur. Aklyňa gelen pikirlere däl, eden işiňe hormat goý. Hakykata daýanýan, meýilnamaly edilen iş aklyňa gelen gorkudyr gaýgylary ýeňmegiň iň şypaly dermanlarynyň biridir.
Umytly bol. Käbir hassalara umydyň dermandan güýçli täsir edýändigini unutma. Gaýgyny-da umyt bilen ýeňip bilersiň. Umytdan düşürjek pikirlerden daşda dur. Meýilnamaly taýýarlansaň, umyt hemişe ýanyňda bolar.
Özüň ýaly synaga taýýarlanýan dostlaryňyň ýanynda köpräk bol. Olardan öwren, maslahatlaş. Bilelikde süýji arzuwlara besleniň. Ýöne başgalaryň sen barada etjek pikirlerine hem berilme. Özüňçe hereket et. Goý, sen barada kim näme pikirde bolsa bolubersin. Haklydygyňy maksada ýeteňsoň subut edersiň.
Synaglara taýýarlanýarkaň, özüň barada pikirlenjek bolsaň: «Synagdan geçmek üçin elimden gelenini edýärin. Öz üstüme düşen işi amal etmek meniň borjum. Işiň galan bölegi maňa degişli däl» diýen ýaly, umytlandyryjy pikirlere berilseň gowy bolar. Şeýle terzdäki pikirler wyždanyňa rahatlyk berer, hem-de elbetde, gaýgyňy azaldar.
Wakalary ulaltma, her zady öz bolmaly ýaly kabul et. Belki synaglar, seniň pikir edişiň ýaly, beýle bir kyn hem däldir. Hut seniň derejäňdedir. Onsoňam synagdan geçýänlerden seniň näme kemiň bar?
Okamaly zadyň her näçe kän hem bolsa, saz diňlemäge, sport bilen meşgullanmaga, telewizora tomaşa etmäge, gazet okamaga we beýleki beýniňe dynç beriji zatlara wagt tap.
Şu wagt talyplaryň tomusky dynç alyş döwri. Ýakynyňyzda ýaşaýan talyplar bilen söhbetdeş bol. Nirede, nähili hereket etmelidigini öwren.
Özüňiň aýratyn bir şahsyýetdigiňe düşün. Başgalara meňzejek bolma. Diňe özüň bol. Sebäbi maksat özüňki, ony kesgitlediň, oňa ýetjek hem sensiň. Şonuň üçin hem öňde goýan maksadyňa nä derejede ýetip biljekdigiňi hem diňe sen kesgitläp bilersiň.
Iň esasy zat bolsa, synag saňa durmuşdaky ähli zady aňlatmaýar. Zehin goruňyň diňe bir synag bilen ölçenmejkedigine düşün. Synagdan geçip bilmegi hem, ondan ýykylmagy hem adaty zat hökmünde kabul et. Elmydama, ertire bolan ynam bilen ýaşa.
Dalaşgär gardaş! Şu maslahatlary okamak üçin sarp eden wagtyňa ökünmeýän bolsaň gerek. Çünki synaglara nähili taýýarlanmalydygyny we özüňi nähili alyp barmalydygyny öwrenmek hem okamak ýaly peýdalydyr. Berlen maslahatlara eýerip, synaga rahat girersiň diýip umyt edýän. Biz ýene kän söhbet edip bileris. Ýöne indiki söhbedimizi talyplykda edeli. Talyplyk dünýäsinde görüşýänçäk, hoş wagtyň! Synaglarda üstünlik arzuw edýärin!
Salam bilen,
Talyp dostuň!»


text:
Birleşen Milletler Guramasy, BMG-niň ekspertleriniň Siriýada ulanyldy diýilýän himiki ýaraglary derňemek üçin “ýakynda” Damaska gidýändigini yglan etdi.
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-munyň ýaýradan beýanatynda “missiýanyň maksadalaýyk, ygtybarly we öndümli geçmegi üçin Siriýanyň hökümeti hyzmatdaşlyk etmäge hökmany bolan şertleri kabul etdi” diýdi.
Beýanatda bellenmegine görä, Siriýanyň hökümeti BMG-niň ekspertleriniň ýurtda azyndan iki hepde galmak şerti bilen derňewleriň geçirilmegine rugsat beripdir.
Şeýle-de, beýanatda nygtalmagyna görä, Siriýada himiki ýaraglar ulanyldy diýilýän ýerlere derňew toparynyň barmagyna rugsat beriler.
Britaniýa, Fransiýa we Birleşen Ştatlar Siriýanyň hökümet güýçlerini himiki ýaraglary ulanmakda aýyplapdylar.
Ýöne Siriýanyň hökümeti bolsa, agzalýan ýaraglary söweşiji toparlaryň ulanýandygyny aýdyp, aýyplamalary ret edipdi.


text:
Habar agentlikleri Hytaýyň Sinszýan regionynda penşenbe günki ýüz beren etniki çaknyşyklarda birnäçe adamyň ölendigini habar berýärler.
Maglumata görä, Hytaýyň bu uýgur regionyndaky Korla şäherinde bir wideo oýun oýnalýan merkezde ýerli uýgurlar bilen han hytaýlylaryň arasynda özara çaknyşyk ýüze çykypdyr.
Anna güni Korla şäheriniň bir polisiýa ofiseri bu çaknyşykda hakykatdanam ençeme adamyň ölendigini aýtdy, emma ölenleriň sany barada anyk maglumat bermedi. Hytaýyň döwlet mediasy bu bolan çaknyşyk barada hiç hili maglumat ýaýratmady.
Hytaýyň 21 million ilatly Sinszýan regionynyň ilatynyň 40 prosente golaýy etniki uýgurlar diýlip hasaplanylýar. Bu regionda ýerli hytaýlylar bilen uýgurlaryň arasyndaky etniki çaknyşyklar soňky wagtlar ýygy-ýygydan ýüze çykýar.


text:
Dünýä boýunça adam hukuklaryna gözegçilik edýän halkara guramasynyň pikirine görä, soňky on ýylyň hiç birinde global azatlygyň derejesi 2015-nji ýyldaky aşak gaýtmandy.
Düýbi Birleşen Ştatlarda ýerleşýän “Freedom House», ýagny «Azatlyk öýi» guramasy geçen ýylyň dowamynda dünýäniň 72 ýurdunda azatlygyň derejesi aşak gaçdy we diňe 43 ýurtda ýokarlandy diýýär.
Täze hasabatyň esasy gelen netijesine görä, «sosial gozgalaňlaryň turmagyndan edilýän gorky» Orsýeti, Hytaýy we beýleki awtoritar režimleri başga pikirlilere has ýowuz çemeleşmäge we olary has aşak basmaga iterdi.
Hasabatda Türkmenistan bilen Özbegistana aýratyn üns berilýär we olar dünýäniň syýasy hem-de raýat azatlyklary boýunça iň erbet ýurtlarynyň onlugyna girýär.
"Merkezi Aziýada Türkmenistana we Özbegistana azatlygyň derejesi boýunça ýamanyň ýamany diýilýän ýurtlaryň arasynda orun berildi, bu olaryň tutuş dünýäde iň pes baha alan ýurtlaryň onlugyna girýändigini görkezýär» diýip, «Azatlyk öýi» guramasynyň barlag-gözegçilik direktory Jennifer Dunham Azatlyk radiosyna aýtdy.
«Azatlyk öýi» guramasynyň hasabatynda bellenilmegine görä, bu global azatlygyň tapgyr onunjy ýyl tutuşlygyna aşak düşmesi bolup durýar.
"Bu ýyldaky aşaklama birnäçe faktoryň, şol sanda Siriýada, Yrakda, Owganystanda we beýleki ýerlerde dowam edýän konfliktleriň netijesi boldy» diýip, Jennifer Dunham aýtdy.
Ol bu ýurtlardaky ynsanperwerçilik krizisiniň diňe bir ýitileşmeýändigini, eýsem görülmedik möçberde bosgunçylyk döredýändigini, terror toparlarynyň güýçlenmegine we guramaçylykly hüjümlerine hem ýol açýandygyny sözüne goşdy.
«Azatlyk öýi» guramasynyň 27-nji ýanwarda çap eden ýyllyk hasabatynda dowam edýän uruşlaryň we beýleki zorlukly konfliktleriň «demokratik ýurtlarda başga ýurtlulary halamazlyk meýilleriniň» güýçlenmegine hem itergi berendigi bellenilýär.
Hasabatda «Azat däl» diýen ýedereje berlen ýurtlaryň arasynda, Türkmenistan bilen bir hatarda, Owganystan, Azerbaýjan, Belarus, Eýran, Yrak, Gazagystan, Orsýet, Täjigistan we Özbegistan bar.
«Freedom House» Ukrainanyň 2014-nji ýylda Orsýet tarapyndan zor bilen anneksiýa edilen Krym ýarymadasynda azatlyk babatda kesgin yzagaýdyşlygyň bolandygyny aýdýar.
Dunham Merkezi Aziýa baradaky gürrüň dolanyp, merkezi aziýaly duldegşir goňşular Türkmenistan bilen Özbegistanyň aşakdan Demirgazyk Koreýanyň yz ýanyndan gelýändigini, Aşgabadyň öz goňşusyndan diňe iki basgançak ýokardadygyny aýdýar.
Täjigistanda hem geçen ýyl azatlygyň derejesiniň pese düşmeginde «görnetin ilerleme» bolupdyr.
Ol Täjigistanyň hökümetiniň ýurtda galan soňky oppozisiýa partiýasyny, Täjigistanyň Yslamyň gaýtadan döreýiş partiýasyny ýapandygyny aýtdy. Dunham bu partiýanyň ýapylmagynyň 1997-nji ýylda Täjisgistandaky raýat urşy gutaranda baglaşylan şertnamanyň düzgünleriniň bozulmagy bolandygyny belleýär.
Şeýle-de Täjigistan geçen ýyl garaşsyz media çeşmelerine we jemgyýetçiligiň hökümeti tankytlamagyna has-da kän basyş görkezdi diýip, Dunham aýtdy.
Ol Täjigistan «hakykatdan-da Özbegistana we Türkmenistana tarap süýşýär» diýdi we munuň “örän ynjalykdan gaçyryjy» ýagdaýdygyny belledi.
Ol Azerbaýjandaky saýlawlaryň raýat jemgyýetine garşy ýene bir tapgyr repressiýa, žurnalistleriň tussag edilmegi, daşary ýurt žurnalistleriniň Azerbaýjanda geçirilen Ýewropa oýunlaryna gelmekleriniň gadagan edilmegi bilen utgaşandygyny hem sözüne goşdy.
Azatlyk babatda 2015-nji ýylda bolan global yzagaýdyşlyga garamazdan, «Azatlyk öýi» guramasynyň hasabatynda analiz edilen 195 ýurduň 75 prosentiniň, ýagny 86 ýurduň entegem azatdygy, 59 ýurduň bolsa bölekleýin azatdygy aýdylýar.
Galan 50 ýurt, şol sanda Türkmenistan «azat dälleriň» sanawyna girýär.
Umuman alnanda bolsa, hasabat soňky 10 ýylda 105 ýurduň azatlyk derejesiniň peselendigini, diňe 61 ýurtda ilerleme bolandygyny aýdýar.
Iňlisçeden türkmençä geçiren Ýowşan Annagurban.


text:
Ukrainanyň günbatarynda milletçileriň bir topary “LGBT” film çäresine ýowuzlyk bilen goşulyp, arasyny böldüler diýip, aktiwist aýdýar.
LGBT, ýagny lezbian, geý, biseksual we transgender jemgyýetiniň aktiwisti Olena Şewçenkonyň Facebook sosial ulgamynda ýazan maglumatyna görä, polisiýa “Azow” sagçy-ganat toparynyň we “Prawy Sektor” atly batalýonyň agzalarynyň 18-nji oktýabrda Çerniwtsi şäherinde geçirilen çäräni bölmekleriniň öňüni almak üçin “hiç zat” etmändir.
Şewçenko 19-njy oktýabrda Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda çäräniň arasyny bölen milletçileriň ortaça 50 adamdan ybaratdygyny aýtdy.
Şeýle-de, ol “Azow” toparynyň agzasy tarapyndan hüjüm edilen ukrainaly we germaniýaly iki adamyň ujypsyzja ýaralanandygyny hem sözüniň üstüne goşdy.


text:
“Roždestwo”, ýagny Isa Mesihiň dogulmagy bilen bagly baýramçylyk çärelerini adamlar biri-birine sowgat bermek, gutlamak arkaly dünýäniň dört künjeginde-de belleýärler.
Müňlerçe adam Iordaniýa derýasynyň günbatar kenaryndaky Bethlehem şäherindäki “Roždestwo” meýdançasyna ýygnandylar. Şol şäherde Isa Mesihiň dogulandygy aýdylýar.
Watikanda Rim papasy Benedikt “Roždestwo” agşamynyň öňüsyrasynda, keramatly Peter ybadathanasynda köpçülikleýin çäre geçirdi.
Rimiň katolik ybadathanasynyň ýolbaşçysy dünýäni parahatçylyga çagyrdy.


text:
Berliniň polisiýasy terrorçy hereketlere gatnaşýan yslamçy ekstremistler bolmakda güman edilýän topar boýunça birnäçe aýlap dowam eden derňewlerden soň sekiz sany bina reýd geçirendiklerini habar berdiler.
Polisiýanyň 22-nji sentýabrda aýtmagyna görä, irden geçirilen barlaglar metjidiň binasyny hem öz içine alypdyr.
Polisiýa esasy şübhelenýänleriň Siriýa gidip “jyhadçy söweşiji toparyň” düzüminde prezident Başar al-Assadyň režimine garşy söweşe ündemekde aýyplanýan 51 ýaşly morokkoly we söweşlere gatnaşmakda güman edilýän 19 ýaşly makedoniýaly adamlardygyny aýtdylar.
Polisiýa güman edilýänleriň Germaniýada hüjümleri planlaşdyrandygy barada hiç hili subutnamanyň ýokdugyny aýtdy.


text:
Russiýa Federasiýasynyň Saha (Ýakutiýa) respublikasynda geçirilýän “Aziýanyň çagalary”atly V Halkara sport oýunlarynda Türkmenistanyň sportsmenleri alty medal gazandylar. Olaryň ikisi kümüş, dördüsi bolsa bürünç medaly diýip, TDH gullugy ýazýar.
Halkara Olimpiýa komiteti tarapyndan gurnalýan bu oýunlar her dört ýyldan bir gezek geçirilýär. Bu oýunlara Aziýa regionynyň 27 döwletinden 33 komanda gatnaşýar. 2 müňden gowrak ýaş sportsmen sportuň 20 görnüşi boýunça bäsleşýärler.
Türkmenistanly sportsmenler wolleýbol, boks, küşt, erkin göreş we sambo boýunça bäsleşige gatnaşýarlar.
2008-nji ýylda geçirilen “Aziýanyň çagalaryy” atly oýunlarda türkmen sportsmenleri diňe wolleýbol boýunça ýaryşa gatnaşypdylar.


text:
Taýlandyň hökümete garşy protest lideri Bankokda söz sözläp durka atylyp öldürildi.
Piýa Utaýo, Taýlandyň milli polisiýasynyň sözçüsi Sutin Taratiniň ýekşenbe güni, märekäniň içindäki bir awtoulagyň üstünde söz sözläp durka kellesinden tüpeňlenendigini aýtdy.
Saglyk işgärleri ýekşenbe güni bolan protestlerde azyndan 11 adamyň ýaralanandygyny aýtdylar. Bu protestler ýurduň parlament saýlawlaryna bir hepde galanda geçirilýär. Irki ses berişlikler ýekşenbe güni başlandy.
Protestçiler, käbir ýagdaýlarda saýlaw stansiýalarynyň gapysyny zynjyrlap, adamlaryň ses bermekleriniň öňüni almaga çalyşdylar.
Protestçiler premýer-ministr Ýiňlak Şinawatranyň hökümetini korrupsiýada aýyplaýarlar. Premýer-ministriň özi bolsa, ozalky premýer-ministr Taksin Şinawatranyň gurjagy bolmakda aýyplanýar.


text:
Tegelek stol söhbetdeşligimiziň 2009-njy ýyldaky soňky sanynda taryha gidýän ýylda Türkmenistanyň saglygy saklaýyş pudagynda gazanylan üstünliklere we öňde duran wezipelere syn salýarys.
Tegelek stol söhbetdeşliginiň telefon myhmanlary Aşgabatdan ýerli synçylar, «Saglyk» žurnalynyň öňki işgäri Aşyrguly Baýryýew, şahyr Amanmyrat Bugaýew, Kanadadan öňki wraç Muhammet Düýeji.
Söhbetdeşligi Ýowşan Annagurban alyp barýar.
“Tegelek stol” diskussiýasyny diňlemek üçin sag tarapda ýerleşdirilen audio düwmesini basyň.


text:
Dirižýor Rasul Gylyjowyň dolandyrmagyndaky Türkmen milli konserwatoriýasynyň kamera orkestri Germaniýanyň Baýrýoýt şäherinde geçirilen “Ýaş zehinler” festiwalyna üçünji gezek gatnaşdy. Ol şu ýyl orkestr sazlaryna bagyşlandy.
Festiwalda türkmen döredijilik topary ekletik programma bilen çykyş etdi, onda Ýewropanyň nusgawy we türkmen milli sazlary utgaşykly sazlaşdy. Kerwen Aýdogdyýewiň ýekelikde dutarda çalan sazlary bolsa orkestriň ýerine ýetiren eserleriniň üstüni ýetirdi. Dutaryň goşa taryny sazlaşykly owazy astynda A.Agajykowyň geçirmegindäki “Durdy bagşy” we W. Ahmedowyň täzeden işlän “Balsaýat” halk sazlary ýaňlandy. Gözel Annahanowanyň wokaly hem tomaşaçylar tarapyndan gyzgyn garşylandy. Ol türkmen kompozitorlarynyň eserlerini ýerine ýetirdi.
Dutarçy Kerwen Aýdogdyýew bilen aýdymçy Gözel Annahanowanyň çykyşlaryna olaryň geýen milli egin-eşikleri we şaý-sepler özboluşly öwüşgin çaýdy. Sahnanyň aňyrsynda tomaşaçylar ýörite gelip, kümüş şaý-sepleriň, keteni matasynyň aýratynlyklary bilen içgin gyzyklandylar.
Festiwalda türkmenistanlylar birbada londonly dirižýorlaryň birleşdirilen iki orkestrinde: Klara Tompsonyň dolandyrmagyndaky kamera orkestrinde we Piter Starkyň ýaşlar simfoniki orkestrinde çykyş etmäge çagyryldylar. munuň özi Hytaýdan, Maltadan, Portugaliýadan, Ispaniýadan bolan sazandalar bilen bilelikde çykyş eden türkmen ýerine ýetirijilik mekdebiniň ýokary hünär derejesiniň ykrar edilmesi boldy.
Baýrýoýtdan başga-da, türkmen orkestri nemes şäherleriniň ýene ikisinde çykyş etdi. Ýaşlar döredijilik kollektiwleriniň konsertleri elmydama zal doly tomaşaçy ýygnanýar. Şeýlelik bilen, onuň sazandalary ýurdumyzda we onuň daşynda öz sungatlarynyň muşdaklarynyň sanyny barha artdyrýarlar.


text:
Şu gün Ýemeniň paýtagty Saanada prezident Ali Abdullah Salehiň häkimiýetden çekilmegini talap edýän protestçilere garşy hökümet güýçleriniň nobatdaky gezek ýarag ulanandyklary barada maglumat alyndy.
Habar agentlikleri paýtagty Saanada garşylyklaýyn atyşyklaryň we birnäçe partlamalaryň bolandygyny habar berdiler. Emma adam ýitgileriniň bolandygy ýa bolmandygy barada anyk maglumat alynmady.
Duşenbe güni Siriýanyň günortasyndaky Zinjibar şäherinde radikal yslamçy söweşijileriň kontrollygyna geçen diýlip hasaplanylýan raýonlarda hökümetiň harby uçarlary howa hüjümlerini geçirdiler.


text:
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillary Klinton Ukraina üçin NATO-nyň gapysy açyk bolmagynda galýar diýdi.
“Ukraina öz soýuzdaşlaryny we partnýorlaryny özbaşdak saýlamaga hukugy bolan garaşsyz döwlet. Şol bir wagtyň özünde NATO-nyň gapylary hem açyk bolmagynda galýar. Öz howpsuzlygyny üpjün etmek üçin haýsy ýoldan gitmek meselesi Ukrainanyň hut özüne degişlidir” diýip, Hillary Klinton aýtdy.
Mundan öň, penşenbe güni Ukrainanyň parlamenti ýurduň içerki hem daşary syýasatynda döwletiň bileleşikden daşarda durmak statusy baradaky kanuny kabul edipdi.
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillary Klinton Gündogar Ýewropa hem Kawkaza edýän saparynda Ukraina onuň ilkinji baran döwleti boldy.
Klinton Polşa, Azerbaýjana, Ermenistana hem Gürjüstana sapar eder.


text:
Penşenbe güni Birleşen Ştatlaryň sudy asly pakistanly Irfan ul-Haky “Talyban” guramasynyň bir agzasyny Birleşen Ştatlara getirmek synanyşygynda günäli tapyp, ony dört ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
Geçen ýylyň sentýabrynda 37 ýaşly Irfan ul-Hak özüniň ýene iki sany pakistanly watandaşy bilen bilelikde terror guramasynyň agzalaryna ýardam bermäge synanyşandyklaryny boýun alypdy.
Geçen aý Birleşen Ştatlaryň sudy bu işde aýyplanýanlardan beýleki ikisini hem türme tussaglygyna höküm edipdi. Olardan birine sud 3 ýyl, beýleki birine bolsa 3 ýyl 4 aý türme tussaglygyny beripdi.


text:
Beýik Britaniýada ýerleşýän Oxfam International ynsanperwer guramasy häzirki asyrda adamzadyň baş betbagtçylygy açlyk bolar-diýen pikiri öňe sürýär.
Oxfamyň hepdäniň birinji güni Amsterdamda ýaýradan dokladynda: “Howanyň global maýlamagy netijesinde problema has ýitileşdi, maýlama hasylyň azalmagyna getirdi, mundan beýläk köpçülikleýin migrasiýa we suw resurslarynyň töwereginde çaknyşyklar meseläni has-da çuňlaşdyrar” diýlipdir.
8-nji iýulda Italiýanyň Akwila şähzerinde dünýäniň senagat taýdan ösen ýurtlarynyň 8-lik toparynyň sammiti açylýar. Onuň gün tertibinde azyk howpsuzlygy we yklymyň üýtgemegi ýaly meseleler bar.


text:
Şenbe güni Fransiýanyň prezidenti Fransua Olland gomoseksualistleriň bir jynsdaky nikalaryna rugsat beriji täze kanuny gutarnykly tassyklap, oňa gol goýdy.
Şeýlelikde, Fransiýa dünýä boýunça gomoseksualistleriň nika baglaşmaklaryna rugsat berýän 14-nji ýurt boldy, Ýewropada bolsa ol 8-nji ýurt.
Prezident Ollandyň bu kanuny tassyklamazyndan öň Fransiýada kanunyň taslamasyna garşy yzygiderli protest demonstrasiýalary geçirildi.
Emma anna güni Fransiýanyň Konstitusion Geňeşi bir jynsdan bolan raýatlaryň resmi nika baglaşmaklarynyň konstitusion prinsiplere garşy gelmeýändigini hem-de munuň raýatlaryň hukuklarynyň we azatlyklarynyň çäklerindäki bir çäredigini tassyklap, karar çykardy.


text:
Salam, hormatly lukman! Men sähelçe aç bolsam, aşgazanym agyryp başlaýar. Suw içsem, agyrym güýjeýär. Lukman barlagyndan geçemok. Nahar iýsem, agyrym aýrylýar. Meniň ýaşym on sekiz, oglan. Meniň aşgazan agyrym barada maslahat bermegiňizi haýyş edýärin.
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Siziň beýan edýän alamatlaryňyz gastrit keseli, aç ýagdaýyňyzda bolsa agyrylaryň güýjemeji aşgazanyň baş keseli üçin hem mahsusdyr. Kesel kesgidini anyk kesgitläp, doly bejergi çärelerini bellemek üçin gastroenterolog lukmanyna ýüz tutmagy maslahat berýäris. Keseli anyklamak maksady bilen ezofagogastroduodenoskopiýa barlagyny geçirme netijeli bolup biler.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
>>
Teswirlemeler
Siziň her soragyňyzda beýan edýän alamatlaryňyz sizde bar bolan gastrit keseline hem mahsus bolup biler. Ondan başga-da, diliňde döreýän jaýryklar witamin ýetmezçilikleri (esasan hem A,PP,C witaminleri), gan azlylyk, endokrin üýtgeşmeleri, diliň alawlama keseli bolan glossit keselinde ýüze çykýan bolsa, diliň ganamagy diliň gemangiomasy keseline mahsusdyr.
Bar bolan alamatlaryň anyk sebäbini anyklamak üçin size stomatolog we gastroenterolog lukmanyna ýüz tutmak peýdaly bolardy.
Minnetdar maslahatyñyz üçin,eger kyn görmeseñiz oña gerek lukmany Paýtagta degişli haýsy hassahanadanwe haýsy bölüminden tapyp boljagyny aýdaýsañyz dogrysy menâ gaty çekinýân ol hem menden beter.
Nâme diýip ýüz tutup bileris sözi nâmeden başlaly.
Alla ýalkasyn kömegiñiz üçin.
Jogaba sabyrsyzlyk bn garaşýan.
Beçebazlygyň döremeginiň düýp sebäpleriniň biride,genetiki bozulmalardan başga-da, çagalykdan gözbaşyny alyp gaýdýan ruhy kynçylyklar we içki gapma-garşylyklardyr.Bu ýagdaýyň çözgüdini 3-4 söz bilen aýtma asla mümkin däldir.Eger Siziň tanşyňyzda aglama ýüze çykýan bolsa, diýmek ol öz hereketleriniň kada laýyk gelmeýändigine düşünýär.Bu ýagdaýda tanşyňyzyň psihiki ýagdaýyna, dünýägaraýşyna,ony gurşap alýan sosial durmuşyna laýyklykda hereket etmeli.Düýpli ruhy kynçylyklaryň (ýuridiki hem) öňüni almak üçin tejribeli psiholog-seksopatolog lukmanyna ýüz tutulmagy,bu ugurda ediljek uly ädimleriň biri bolar.Bejergi usullarynyň utgaşmasynyň geçirilmegi lukmandan uly tejribäni we takaty talap edýän bolsa, gapma-garşylyklardan doly ýoly geçmek üçin tanşyňyzdan sabyrlylygy we üýtgeme islegini talap eder.
Size bu sorag geñ bolmagam mümkin,ýòne men birine kòmek edesim gelýàr.
Ýagny ondaky kesel ýer yùzinde gaty kàn,men diýjek bolyan derdim beçebazlykdyr.
Ol oglan kùýsetmesi geçensoñ oturyp aglaýar, emma kùýsàn wagty hiç zadam bilenok,keypi geçinçe.
Bu ýagdaý mydama bolanok onda aýda bir iki sapar.
Nàme maslahat berip bilersiñiz alla ýalkasyn aladañyz bu saýdynyz ùçin.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
ABŞ-nyň Goranmak departamenti özüniň demirgazyk Owganystandaky hassahanada howa zarbasynyň pidasy bolan adamlaryň maşgalalaryna «gynanç töleglerini» etmekçidigini aýdýar.
ABŞ-nyň 3-nji oktýabrda uran howa zarbalary Gunduzda «Serhetsiz lukmanlar» tarapyndan dolandyrylýan hassahananyň azyndan 22 näsagyny we işgärini öldürdi.
Bu hadysa «Talyban» bilen hökümet güýçleriniň arasynda söweş barýan wagtynda boldy.
«Serhetsiz lukmanlar» guramasy şondan soň 33 adamyň tapylmaýandygyny aýdýar.
Pentagonyň sözçi Piter Kuk 10-njy oktýabrda «departamentiň edip biljek bir işi graždan, söweşiji bolmadyk ýaralylara we söweşiji bolman öldürilenleriň garyndaşlaryna gynanç töleglerini tölemek» diýdi.
Şeýle-de ol Birleşen Ştatlaryň hassahananyň bejerişi üçin pul tölejegini aýtdy.


text:
Kiýew Ukrainanyň kenarýaka gözegçiligi gullugyna degişli kiçi gäminiň partlamagyna “gozgalaňçylar tarapyndan elde ýasalan bombanyň” sebäp bolandygyny aýdýar.
Ukrainanyň harbylarynyň 8-nji iýunda aýtmagyna görä, gämidäki serhet gözegçileri 7-nji iýunda Mariupol port şäheriniň golaýynda suwdaky guraly görüp, ony çykarmaga synanyşanda partlama bolupdyr.
Partlamada bir ofiser wepat boldy we bäşisi ýaralandy.
Mariupol gündogar Ukrainada hökümet güýçleriniň we orsýetçi separatistleriň arasyndaky konfliktde otly nokada öwrüldi. Azow deňziniň kenarynda ýerleşýän Mariupol şäheriniň üstünden gündogar Ukrainany we Orsýet tarapyndan 2014-nji ýylyň mart aýynda anneksiýa edilen Krym ýarymadasyny baglanyşdyrýan ýeke-täk guryýer ýoly geçýär.


text:
Iordaniýada ýag-ýangyç bilen bagly protestler sekizinji gününe girdi. Gowuşýan maglumatlara görä, protestler ýurduň ençeme şäherlerinde, şol sanda Ammanda hem geçirilipdir.
Çarşenbe güni yslamçylar we çepçi aktiwistler hökümetiň ýag-ýangyç subsidiýalaryny togtatmagyny ýazgardylar. Şeýle-de olar soňky hepdäniň dowamynda tussag edilen ähli protestçileriň boşadylmagyny talap etdiler.
Protestiň ilkinji gününde 200 töweregi adam tussag edilipdi, 70-e golaýy ýaralanypdy we bir adam hem ölüpdi.
Iordaniýanyň hökümetiniň ýag-ýangyç subsidiýalaryny togtadýandygy baradaky kararyndan soň, benziniň bahasy 33% ýokarlandy, öý hajatlary üçin ulanylýan gazyň tölegi hem iki esse artdy.


text:
Moda dünýäsinde ýygy-ýygydan täze trendler-ýörelgeler çykýar, alyjylara täze stildäki egin-eşikler hödürlenýär. Moda iň çalt ösýän ugurlardan biri. Eýsem, bu hereketjeň dünýäde Türkmenistanyň ýeri nirede we türkmen modelleri nähili rol oýnaýarlar?
"Täze Tolkun" bu meselede daşary ýurtlarda moda we model ugry bilen meşgullanýan az sanly türkmenistanlylardan biri, özüni Artyk diýip tanadan model bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Ilki başda özüňiz barada maglumat beräýseňiz?
Artyk: Men 21 ýaşymda, Halkara gatnaşyklar boýunça bilim alýaryn. Dogrymy aýtsam, men moda dünýäsine tötänleýin girdim. Sebäbi biziň uniwersitetimizde diňe saýlan ugrumyzdan däl, eýsem ruhy taýdan ösmegimiz üçin haýsydyr bir döredijilik klubyna gatnaşmaly diýen talap bardy.
Şonuň üçin men ilki bilen drama klubyna ýazyldym, emma ol maňa biraz kyn boldy we men özümi model hokmünde synamak üçin kastinga (seçip alma – red.) gatnaşdym. Meni saýlap alanlaryndan soň men iki ýyllap modeller mekdebine gatnadym, ol ýerde bize dogry ýöremegi, fotoapparatyň öňünde özüňi nähili alyp barmalydygyny öwretdiler. Ondan başga-da bu mekdep özüňe bolan ynamy artdyrýar.
Azatlyk Radiosy: Modelçilik kärinde iň kyn we iň gowy görýän zatlaryňyz näme?
Artyk: Moda görkezişleriň öňünden dizaýnerler bize haýsy eşigi haçan näçe wagtlyk geýmelidigini aýdýarlar. Olaryň görkezmelerini ýerine ýetirmek üçin bary-ýogy 5-6 minut berilýär. Bu hem örän kyn bolýar.
Iň gowy görýän zadym bu käriň maňa berýän tolgundyryjy duýgulary. Sahnada ýöräp barýarkaň ýagtylyk ýüzüňe düşýär, şol sebäpden saňa seredýänler görünmeýär, emma hemmeleriň diňe saňa seredýänini bilýäň, munuň hem özboluşly lezzeti bar.
Ondan başga-da käwagtlar dizaýnerler geýen eşikleriňi saňa mugt ýa-da ýarym bahasyna berýär. Ol bolsa hemme zatdanam gowy.
Azatlyk Radiosy: Ynha, siz meşhur dizaýnerleriň eşiklerini görýärsiňiz, türkmenistanly dizaýnerleriň döredijiligine hem syn edensiňiz, olary deňeşdireniňizde türkmen dizaýnerleriniň isine nähili baha berýärsiňiz we olara nähili maslahat bermekçi.
Artyk: Men türkmen dizaýnlerini örän gowy görýän, emma biraz döredijilikli bolmaklaryny maslahat beresim gelyär. Ýagny, tazeliklere açyk bolmakdan gorkman, medeniýetimizde hiç haçan ulanylmadyk formalary ulanmagy maslahat berýärin.
Ondan başga-da olar diňe Orsýetde üstünlik gazanmaga ymtylman, sponsorlar gözläp, Milan, Nýu-Ýork, Tokio ýaly şäherlerde öz dizaýnlaryny görkezmäge synanyşmaly.
Azatlyk Radiosy: Ýakynda siz hem abraýly derejelere eýe bolduňyz, bu barada gürrüň beräýseňiz.
Artyk: Biz senagatçylyk dizaýnynda birinji bolduk, dizaýnyň bu ugrunda senagatda işleýänleriň formasynda ulanylýan matalardan peýdalanyp, eşik tikýärler.
Bize ýeňşimiz üçin mugt proffessional surata düşmäge we proffesional "lookbook" döretmek üçin mümkinçilik berdiler. "Lookbook" bu dizaýnlary görkezmezden ozal olaryň nähili görünjekdigini görkezmek üçin örän möhüm žurnal.
Azatlyk Radiosy: Şu möwsümiň trendleri näme? Şol trenddäki eşikleri Türkmenistanda tapyp bolýarmy?
Artyk: Aslynda bu her kimiň öz işi. Trendler adamyň özünden çykmaly, adamlar olary özleri döretmeli. Mysal üçin, men ýakynda özüm bir trend döretdim, ýagny uzyn ýüňli joraby geyip topuga çenli bolan ädigi geýdim. Gaty gowy göründi.
Men adamlaryň gymmat baha eşik alyp bilmeýändigine düşünýärin, emma bu biriniň trendde bolup bilmejegini aňlatmaýar. Bazardan ýönekeý T-köynek, (futbolka – red.) alyp, oňa reňkli düwmejikleri dakyp, ýa-da eliňe bilezikleri dakyp, ýönekeý eşikleri özgerdip bolýar.
Azatlyk Radiosy: Geljekde bu ulgamdaky işiňizi dowam etdirmek niýetiňiz barmy?
Artyk: Hawa, men gelejekde Milanyň we Nýu-Ýorkuň sahnalarynda çykyş edesim gelýär. Biziň ýurdumyzyň diňe nebite we gaza baý ýurt hökmünde däl-de, eýsem nebit-gaz pudagyna dahylsyz, döredijilik ulgamlarynda üstünlik gazanyp biljek adamlary arkaly tanalmagyny isleýärin.


text:
Rus häkimiýetleri 22-nji noýabr güni irden Krymda, Ukrainadaky elektrik geçiriji diňe hüjüm edilmegi, ýarymadanyň iki milliona golaý ilatynyň tok üpjünçiliginden kesilmegi sebäpli, adatdan daşary ýagdaý düzgüniniň girizilendigini aýdýarlar.
Rus häkimiýetleriniň aýtmagyna görä, Ukrainanyň Herson regionynyň üsti bilen gelýän elektrik togy geçiriji diňiň partladylmagy netijesinde kesilipdir.
TASS Krymyň Krymenergo elektrik kompaniýasynyň direktory Wiktor Plakida salgylanyp, Krymyň tümlüge gaplanandygyny habar berdi.
Krym resmileri 22-nji noýabrda, generatorlary ulanyp, ýarymadanyň esasy şäherlerini bölekleýin birikdirmegiň hötdesinden gelendiklerini aýtdylar.
Ukrain polisiýasy 20-nji noýabrda Herson regionynda iki sany geçiriş diňine zyýan ýetirilendigini, netijede Kryma barýan iki liniýanyň kesilendigini aýtdy.
Ukrain resmileri zyýan ýeten diňleri bejermekçi bolanlarynda, ol ýeriň ýoluny baglaýan aktiwistler bilen ýüzbe-ýüz bolandyklaryny aýtdylar.
Rus habar gulluklary krym tatarlarynyň, Orsýetiň dolandyryşyna garşy durýan etniki toparyň bu ýerde protest geçirendigini habar berdi.


text:
Gaýgysyz Atabaýew –häzirki türkmen döwletiniň düýbüni tutujylaryň biri, sowet partiýa we döwlet işgäri, Orta Aziýada sowet häkimiýetini gurmak hem pugtalandyrmak baradaky işe aktiw gatnaşyjy, Türkmenistanyň ilkinji hökümet başlygy.
Aşgabatly alym Annadurdy Annagulyýew:
“1908-nji ýylda Mustapa Kemal Atatürküň ýolbaşçylygynda kemala gelen ýaş türk rewolýusionerlerine kömek bermek maksady bilen şol ýyl Gaýgysyz Atabaýew Maryda komitet döredýär. Komitete Tatýana (Artykgül) Tekinskaýa, magaryfçy Muhammetguly Atabaýew dagy giripdir. Olar Türkiýäniň ýaş rewolýusiýasyna ýardam bermek üçin altyn-kümüş pullary toplapdyrlar. Şol pullar Türkiýä aşypdyr. Ýöne bir içaly bulary şugullapdyr, satypdyr. Türkmenistandaky patyşa jandarmeriýasy Tatýana Tekinskaýany hem Muhammetguly Atabaýewi türmä salypdyr. Ýöne Gaýgysyz Atabaýew olary türmeden halas etmegi başarypdyr”.
Aşgabatly žurnalist Ilaman Ýagmyrow:
“Köpi gören ýaşulular, gynansanam, azaldy. Galanlarynyň biri şeýle gürrüň berdi: Gaýgysyz Atabaýew bir oba arçyn saýlamaga barypdyr.Oba adamlary bir adamyň adyny tutup: “Ine, şu bize bolýar” diýipdirler. Gaýgysyz Atabaýew ýygnagyň gidişine syn edip, adamlaryň aýdýan sözlerini üns berip diňläp oturan eken. Ol ýeke adamyň-da sözüni bölmändir, gürrüňe goşulmandyr. Geplejek gepläp, aýtjak aýdansoň, oba ýaşulylary Gaýgysyz Atabaýewe ýüzleni: “Niçik görýäň biziň arçynymyzy?” diýip, onuň pikirini sorapdyrlar. Gaýgysyz egnini gysyp: “Aý, bilmedim” diýip, göwünli-göwünsiz jogap beripdir. “Näme göwnüňe ýaramadymy, eger oňa göwnüň ýetmedik bolsa, seniň diýeniňi ederis, onuň aladasyny etme” diýip, hökümet başlygynyň diýeninden çykmajakdyklaryny ýaşulular nygtapdyr. Onda Gaýgysyz Atabaýew: “Ozüňize ýaraýan bolsa, başga gürrüň bolmaz, dogrymy aýtsam, men başgarak bir kişini arçyn edinerdim.Ile ýarasa, maňa-da ýarar” diýip, bu obanyň adamlaryny täze saýlanan arçyn bilen gutlapdyr. Oba ýaşululary bilen hoşlaşanda, bu onuň iň soňky aýdan sözleri bolupdyr”.
Taryh ylymlarynyň doktory, akademik Bibi Pälwanowanyň Gaýgysyz Atabaýew baradaky uly göwrümli makalasyndan bölekler:
"Täleýi ters gelen bu görnükli döwlet işgäri ýigrimi ýyla golaý hökümet başlygy hökmünde öz halkyna hyzmat etdi. Gaýgysyz Serdarowiç Atabaýew legendar şahsyet. Ol Türkmenistanyň, Türküstanyň hem öňki Soýuzyň görnükli syýasy we döwlet işgäri. Berdi Kerbabaýew ol barasynda roman-hronika ýazdy. Gaýgysyz Atabaýew barasynda çeper filmler surata düşürildi, köp sanly makalalar ýazyldy. 37-nji ýylda repressiýa sezewar edilen Atabaýew 20 ýyldan soň, 1957-nji ýylyň 17-nji maýynda Bütinsoýuz Kommunistik (bolşewikler) partiýasynyň Partiýa kontrollygy komiteti tarapyndan aklanýar.
Gaýgysyz Atabaýew diňe bir Türkmenistanda däl, eýsem bütin Orta Aziýada sowet häkimiýetiniň döredilmeginiň we pugtalandyrylmagynyň gözbaşynda durdy. Ol partiýanyň we döwletiň iň täsirli ýolbaşçylarynyň biridi.Bu örän möhümdi, çünki sowet häkimietiniň ilkinji ýyllarynda tire-taýpa bölünişigi diňe saklanyp galmag-a däl, hat-da adamlar özleriniň tirelerine, aslyna diýseň buýsanýardylar. Gaýgysyz Atabaýew weli respublikanyň islendik obasynda arzyly myhmandy. Ol öň dagynyk taýpa-tireleri ruhy taýdan birleşdirmek, olary ahlak hem terbiýe tarapdan ösdürmekde, syýasy-ykdysady hem sosial problemalary çözmekde örän uly rol oýnady.
Gaýgysyz Atabaýewiň işlän ýyllarynda respublikan hem ýerli çäreler türkmen dilinde geçirilýärdi. Ol repressiýa düşende, käbir şyltakçylar muny Atabaýewiň milletçiligi hökmünde görkezmekçi bolupdylar. Türkmen ilatynyň esasy köplügi diňe ene dilini bilýärdi. Şonuň üçinem dürli ýygnaklarda edilýän çykyşlardyr dokladlar türkmen dilinde bolardy..".
Taryh ylymlarynyň doktory, akademik Bibi Pälwanowanyň Gaýgysyz Atabaýew baradaky uly göwrümli makalasyndan ýene bir bölek:
“Gaýgysyz Atabaýewiň işi örän köpgyraňlydy. Türkmenistan Kompartiýasynyň 6-njy gurultaýynda Atabaýew “Kolhoz gurluşygy hakynda” diýen doklad bilen çykyş etdi. 1933-nji ýylyň pagta ýygymynyň sapaklary, kolhoz gurluşygynyň artykmaçylaklary däneçiligi hem maldarçylygy ösdürmek meseleleri barasynda aýdan mahaly Atabaýew şol ýyllarda eýýäm ýaýrap başlan synpy göreşiň ýitileşmegi, kulaklaryň garşylyk görkezmeggi, zyýankeşlik, buržuaz milletçilik ýaly zatlara agram bermändi. Onuň bu garaýşy egindeşlerine-de geçipdi.
1934-nji ýylyň 3-nji oktýabrynda TASS (häzirki ITAR-TASS) Türkmenistan hökümetiniň başlygy Atabaýewiň dünýäde ilkinji aerotrassalary Türkmenistanda gurmak barada Moskwada maslahat geçirendigini habar berdi. Maslahata aerotrassany döreden injener Waldber, SSSR hökümetiiniň awiasiýa býurosynyň başlygy Ansurow dagy gatnaşdylar. Aerotrassalary Kerki-Kerkiçi, Aşgabat-Pöwrize, Çärjew-Dänew aralarynda geçirmek barasynda aýdylýardy. Türkmenistan hökümeti kabul edilen karara laýyklykda öňi bilen Kerki-Kerkiçi trassany gurmaly diýen netijä gelipdi. Ol Amyderýanyň iki kenaryny birleşdirmelidi. Onuň proýekti bir ýylyň dowamynda düzülmelidi. Ýöne bu proýektler durmuşa geçip bilmedi.
1934-nji ýylyň 5-nji sentýabrynda Orta Aziýada milli döwlet bölünişigini geçirmegiň on ýyllyk ýubileýini bellemek barada karara gelindi. Türkmenistandan Atabaýew dokladçy bellendi.
Gaýgysyz Atabaýew Türkmenistanda ylmyň ösmegine uly üns berýärdi. Onuň teklibi bilen 1933-nji ýylyň oktýabrynda Türkmenistanyň tebigy resurslaryny öwrenmek boýunça Leningradda SSSR Ylymlar akademiýasynyň ylmy konferensiýasyny geçirmegiň guramaçylyk komiteti döredildi.Onuň agzalarynyň içinde Atabaýewem bardy.Konferensiýa üstünlikli geçdi. Atabaýewiň tagallalary bilen Orsyetiň alymlaryny respublikanyň ylmy, medisina, medeni edaralarynda , ýokary okuw jaýlarynda işlemäge çagyrmak, türkmen ýaşlaryny Moskwa, Leningrada we beýleki ýerlere okuwa ibermek mümkin boldy.
1937-nji ýylyň 26-njy ýanwarynda Türkmenistan Kommunistik partiýasynyň Merkezi Komitetiniň býurosynda gün energiýasyny hojalyk hajatlary, hammam, suwy süýjedijiler, çaý gaýnadyjylar, naharlanalar gurmak üçin ulanmak maksady bilen tejribeleri ýaýbaňlandyrmak meselesine garaldy. Türkmenistan hökümeti munuň üçin zerur bolan serişdeleri goýberdi. Ýöne planlar repressiýa ýyllarynda zyýankeşlikli diýlip bilindi hem üçünji bäşýyllygyň planyna goşulmady.
Gaýgysyz Atabaýew repressiýanyň başlanan ýyllary iň jogapkärli, kyn tabşyryklary ýerine ýetirýärdi. Ol öz döwrüniň ogludy hem döwlet işgäridi. Ýolbaşçy üçin tebigy akyl, guramaçylyk talanty, ýokary intellektual medeniýet, syýasatda hem durmuşda arassalyk gürrüňsiz möhüm. Bular ýolbaşçynyň abraýyny emele getirýän goşulyjylar. Atabaýewiň halkyň içinde şeýle ýokary göterilmeginiň faktlary öwrenilen hem derňelen mahalynda, ýolbaşçy üçin onuň töweregindäkileriň, egindeşleriniň hem ýoldaşlarynyň kimdigine aşa köp zatlaryň baglydygyna göz etirýärsiň”.
Oraz Şyhmyradow. Geçen asyryň 50-nji ýyllarynda Türkmenistan Kompartýasynyň Merkezi Komitetiniň sekretary, ondan öň OGPU- nyň, NKWD-niň işgäri:
“30-njy ýyllarda Moskwada okaýan wagtym “Ýewropa” myhmanhanasyna meni komendant edip bellediler. 1936-njy ýylda Stalin Konstitusiýasynyň kabul edilmegi bilen bagly nobatdan daşary gurultaý boldy. Şonda men Kawkazyň, Orta Aziýanyň we Gazagystanyň delegasiýalaryny kabul edip, olara seretmeli boldum. “Grand Otel” diýen myhmanhana-da nahar iýmäge giderdik. Şo taýda-da köne ýaşululardan Aga Ýusup, Mukky Lorsy, tekstil fabrigiň direktory Seýitgulyewa bardy, olaryň ýaraglaryny alyp galardym, ýygnaga gidenlerinde. Türkmen delegasiýasynyň içinde Marydan polkownik Izmaýlow, onuň ýanynda Aşgabat şäher ispolkomynyň başlygy Kasparow bardy. Olar meni nahara çagyrdy. Nahar stoluň bir tarapy boş durdy. Biz otyrdyk. Aňyrdan Gaýgysyz Atabaýew geldi hem oturdy. Men ýerimden tutup, elimi galdyryp, kimdigimi aýtmalydym. Emma sussum basyldy-da, aýdybilmän oturyberdim. Türkmençe gürrüň berip başlady: “Men düýn Molotowyň ýanyna bardym” diýip. Soň degişme gürrüňe geçdi. “Konstantin Sergeýewiç, sen ýene aýalsyz gelensiň” diýdi, menem: “Aý, Tula kim öz semawary bilen gelýär?” diýip, sorag bilen jogap berim, gülüşdik-diýip, Atabaýew gürrüň berdi.
Atabaýew meniň üçin äpet hem abraýly adamdy. Daşhowuzy, Kerkini, Çärjewi birikdirip, Türkmenistany ullakan döwlet eden adam Atabaýew diýilse, adamlar ony gaty sylardy.
Stoluň başynda Izmaýlow, Kasparow dagy orsça gürläp başladylar weli: “Türkmençe gürleseňizläň. Ýanyňyzda oturan düşmesin” diýip, meni göz öňünde tutup aýtdy. Menem formaly, ýaş wagtym. Başga milletiň wekilidir öýdüpdir. Menem sussum basylyp, özümi tanadyp bilmänim üçin, ondan soň oturmagyň gelşiksizdigini bilip, hoşlaşyp gitdim.
Ertesi “Grand Otele” ýeke özüm bardym, nahar iýmäge. Otyrdym weli aňyrdan maňa tanyş adam - Bäherdeniň raýispolkomynyň başlygy Batyr Ataýew geldi. Ol : “Ogul, sen nire, bu ýerler nire?” diýdi. “Men okaýan, Batyr aga” diýdim. “Ýanyňda oturmak bormy” diýdi. “Elbetde, Batyr aga, oturyň!.” Ol ýaňy oturypdy weli, aňyrdan Gaýgysyz Atabaýew gelýär. “Ogul, gurgunmaý? Düýn men bilmändirin seniň türkmenligiňi, warsaka urlandyr weli, bagyşlawer” diýdi. Soň men Atabaýewe näme bolanyny bilemok. Ol äpet bir göwredi, abraýdy, türkmen ogludy ol. Garaýagyz adamdy, Atabaýew gelýär diýseler, hemme zat ýerinde bolardy. Gowy görlerdi”.
Şahyr, köp ýyllaryň dowamynda Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy bolup işlän Saparmyrat Owezberdiýew:
"Bir gezek Nebitdagdan Myratguly Şyhdurdyýew atly çykanym geldi. Ol segsen ýaşlaryndaky adamdy. Çaý başynda ol: “Men Baýram agalara getjek. Ol Bagyr köçesiniň Teke bazar tarapynda ýaşaýandyr, tanaýarmyň?” diýdi. Men: “Tanaýan, Baýram aga ak silkme telpekli, kostýumly gezelenç edýär, ýanymyzdaky meýdança gelýär kämahal” diýdim. Garaz biz Baýram agalara bardyk. Onuň gulagy agralypdyr, meniň çykanymdan ep-esli uludy. Soňra gep-gürrüňimiz alşyp gitdi. Baýram aga 1912-nji ýylda Bäherdeniň demirýol, ýagny ors mekdebinde özüni Gaýgysyz Atabaýewiň okadandygyny gürrüň berip başlady. Ol gürrüňiň arasynda şeýle bir gyzykly wakany ýatlady.
“…Bir gün Bäherdeniň bir baýy iki horjuny dolduryp, mekdebe geldi, gele-gelmäşe-de horjundaky sowgatlaryny çykarjak boldy. Gaýgysyz Atabaýew oňa” Dur hoo-w” diýip herreldi. “Sen zatlaryňy alyp, git şu taýdan, indi dagy-duwara şeýle işler edäýseň, şunuň ýaly işe baş goşaýsaň, ogluňy okuwdan kowduraryn” diýdi. Baý adam horjunlaryny göterip, çykyp gitmeli boldy. Soňra Gaýgysyz Atabaýew bize – okuwçylara şeýle wesýet etdi: “Oglanlar, hiç mahal para alyjy bolmaň, hiç haçan hakykaty gizlemäň, hiç haçan ýalan sözlemäň. Ine, şu üç wesýetimi alsaňyz, siz mydama hor bolmarsyňyz, arassa gezip, arassa ýaşarsyňyz”.
…Günleriň birinde Bäherdende raýispolkom açylypdyr. Onda işlär ýaly işgär tapmandyrlar. Onsoň Gaýgysyz Atabaýew Daşkentden Bäherdene telegramma beripdir: “Meniň okadan okuwçylarymy tapyň. Şolary işe alsaňyz, ýalňyşmarsyňyz” - diýip, Atabaýew telegrammasynda ýazypdyr. Şondan soň men Bäherden raýispolkomynyň sekretary boldum” - diýip, Baýram aga gürrüň berdi".
S. Öwezberdiýewiň ýene bir ýatlamasy:
“Bir gün Çärjewe komandirowka gitdim. Şahyr dostum Okdem Eminow meni myhmançylyga öýlerine alyp gitdi. Okdem Eminler uly howluda köpçülik bolup ýaşaýan ekenler. Olaryň bir gonşusy Mukymow diýen ýaşuly bolup, ol rewolýusiýa gatnaşypdyr. Şahyr dostum Mukymowyň özüne beren gürrüňini maňa aýdyp berdi:
“Men Gaýgysyz Atabaýew bilen şol ýyllar bile işleýärdim. Menem hökümet agzasydym. Atabaýew hökümet maslahatlaryny gijelerine geçirerdi. Ýygnaklar gije ikä, üçe çenli çekerdi. Bir gün, hemişeki bolşy ýaly, ýygnaga gatnaşýanlara çaý çekildi. Çaýyň gapdaly bilen her kime iki sany şokolad süýji berildi. Menem şol iki süýjini jübime galdym. Muny gören Gaýgysyz Atabaýew maňa bir hatjagaz ýollady. Onda : “Ýoldaş Mukymow, muny näme üçin beýle etdiň?” diýlipdir. Menem oňa jogap hatyny ýazmaly boldum. “Barýan öýe gijäň bir mahaly, iki sany çagajygym ýatman, maňa garaşyp oturýarlar, menem şolara şol iki süýjini sowgatlyk üçin jübime saldym” diýip ýazdym. Ýygnak gutardy, gijäň bir wagty öýe bardym. Stoluň üstünde içi doly iki kagyz guýguç ýatyr. Çagalar uklapdyr. Aýalymdan soradym: Bular näme? “Gaýgysyz Atabaýewiň sürüjisi getirip gitdi”. Ony aýalym açymandyr, bile açyp görsek, iki guýgujam hälki çaýyň ýany bilen berlen şokalad süýjüsinden doldurylan eken”.
Mukymowyň şu gürrüňini näçe ýyl bäri ýüregimde göterip gelýärin. Şonuň köpçülige etjegine men gaty şat”.


text:
Bu waka öňräk bolupdy. Ýöne başgalaryň durmuşynda-da gaýtalanmagy mümkin diýip, men ony ýada saldym.
Özbaşyma gazanç gözläp, ilkinji gezek öýden çykanymda, şeýle waka sataşdym.
Aeroport
Ýat ýerde, üstesine-de aljyraňňy adam islendik şertde azaşyp bilýär.
Halkara aeroporty. Ol Londondaky ýaly ägirt uly däl. Bolsa-da, Garagumda önüp-ösen bir türkmen üçin, kiçi hem däl. Nähilem bolsa men ondan baş çykaryp bilmedim.
Ol ýer ýolagçydan doly. Olar bir ýerlere gidýärler, birleri howlukmaç, başgalary arkaýyn. Menem şol köplügiň hatarynda goşulaýjak ýalydym. Ýöne azaşdym.
Uçara geçmeli derwezämi tapmadym. Hyýalymda tutup barýan ýol tanapym üzüldi-de, ýolumy yzarlamaga ugur galmady. Bir ýüpden ýapyşyp barýan kör bolýandyr-a, eger onuň ýüpi üzülse näder? Biz şeýle, hökman bir zatdan ýapyşmaly ýa biriniň yzyna düşmeli.
Hany derweze?
Men barjak derwezämi tapamok. Ol ýok. Derweze bar, ýöne meniň girmeli derwezäm däl.
Aýlandym, aýlandym, ýene aýlandym. Ýöne öz uçmaly reýsimi görkezýän derwezäni görmedim. Meni der basdy. Men tizligimi artdyrmaly boldum. Soňra şol bir baran ýerime eýýäm ikinji ýa-da üçünji gezek barýandygymy bildim. Meniň gözleýän derwezäm ýok.
Wagt geçip, uçmaly biletim köýüp barýar. Ýol salgy almaga adam gözleýän, biziňkilerden hiç kim göze ilenok. Bar ýerde telewizor goýlupdyr. Maňa bolsa: “Ynha, şu ýere bar!” diýip, biriniň görkezmegi ýa elimden idip, ol ýere eltmegi gerek.
Ýardam
Men ýüzi parahat görünýän özüm ýaly bir ýolagça elimdäki biletimi görkezdim. Ol biletiň ýüzündäkileri okap, iňlis dilinde bir zatlar diýdi. Men welin nädersiň ýeke sözüne düşünsem! Şonda-da başymy atyp, hamana, düşünenden bolýan. Ol bende meniň ýagdaýymy aňlady öýdýän, aýdanlaryny ýene hetjikläp, guş dilinde saýrady. Ahyry elini salgap, meniň barmaly ugrumy salgy berdi.
Salgy berlen ýere bardym. Çalşyp duran ýazgylara seretdim. Birden meniň reýsim gözüme ildi. Onuň yzyndaky “Garaşyň!” diýen sözi okadym hem oňa düşündim. Uludan dem alyp, özümi ýumşak kürsä goýberdim.
Aşa howlugýan bolsam nätjek! Entek wagt bar ekeni. Ýaňadan sagada seretdim. Elimdäki biletiň ýazgylaryny gördüm. Ine, şol ýerde-de meniň haýsy gapa barmalydygym ýazylgy dur.
Howlukma
Nirä howlugýaň? Ýoluňy tapjak bolsaň, ýazylany oka! Töwerek-daşyňa seret. Iller ýaly kofejik ýa çaý iç. Şol iýip-içip oturan bendelerem puluny sençeräk gowy görýändir ahyryn. Demiňi dürse-de, özüňi ele al.
Oka! Men bu sözi näçe gezek özüme pent etdim. Elime ýazylyp berleni okaman, öňem birnäçe gezek kösenmeli boldum.
Gep diňe sowatlylykda ýa dil bilmezlikde däl. Menden has bisowat adamlaram başyny çaraýarlar. Zordan gyrmyldap ýören garrylaram bar. Emma aljyrap ýöreni ýok, ähli zat takyk hem düşnükli ýazylan. Diňe seretmeli hem okamaly. Arman, bizde şol endik ýok.
Okamazlyk
Biz okamajak bolup, gör, nähili erjellige ýüz urýarys. Bir ötegçiden soraýas, aýagymyzy bihuda azara goýýas, ýöne elimize ýazylyp berleni okajak bolamzok. Aslynda welin okamak buýrulan. Alla Tagaladan Pygambere inen iň ilkinji sözi ýatla. Oka! Şondan soň Allanyň ady bilen oka diýlip, ikinji gezek ýaňadan buýrulýar. Bu gör nähili möhüm buýruk!
Çagalykdan saýlanyp, pile güýjüm ýetenden, kolhozyň gowaça meýdanynda işläp başladym. Iň bolmanda, iýjek nanymy gazanmaga çalyşýardym. Uly adamlar meniň öz boýumdan uly pili süýräp ýörenimi görenlerinde, başyny ýaýkardylar. “Inim, oka! Okasaň adam sanyna goşularsyň. Ýogsa biz ýaly, depäňden gum sowrup, bütin ömrüňi gara hyzmat bilen geçirersiň. Adam boljak bolsaň okagyn, zamana şoňa öwrüldi…” diýip sargaýardylar.
Ol sözler mundan köp ýyl öň aýdylandygyna garamazdan, entegem gulagymda ýaňlanyp dur. Biz okamadygymyz üçin, nähili kösençlige sezewar bolduk. Şol kösenç şindizem bize hemra bolup gelýär. Okamadygyň üçin gowaça meýdanynda däl, içi adamdan doly giň aeroportda-da azaşyp ýörsüň.
Indi durmuş açykdan-açyk okamagy talap edýär. Okamadyk pursadyňam kösenje uçraýaň. Ýene mejbur bolaýmasak, okajak bolamzok.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň öz pikiri.


text:
Eýran şu gün BMG-niň Halkara atom energiýasy gullugyna (HAEG) özüniň has ýokary derejede uran baýlaşdyrmak plany barada resmi habar bermelidi.
Eýranyň ýadro gullugynyň başlygy Aly Akbar Salehi ýekşenbe güni giçlik Tähranyň 9-njy fewralda urany 20%-e çenli baýlaşdyrmaga başlajagyny we bu barada Halkara Atom energiýasy gullugyna maglumat berjegini yglan etdi.
Birleşen Ştatlaryň goranmak sekretary Robert Geýts Eýrana has kän halkara basyşyny etmäge çagyrdy. Ol şu gün fransuz prezidenti Nikolas Sarkozi bilen duşuşýar.


text:
Öten agşam Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama şu awgust aýynyň ahyryna çenli amerikan goşunlarynyň Yrakdaky uruş operasiýalaryny howpsuz ýagdaýda togtadyp biljekdigini we, ozalky planlaşdyrylyşyna laýyklykda, 2011-nji ýylyň ahyryna çenli hem ýurtdan doly çykarylyp bilinjekdigini aýtdy.
Bu barada prezident Obama düýn giçlik Döwlet sekretary Hillary Klinton, goranmak sekretary Robert Geýts, milli howpsuzlyk boýunça maslahatçysy Jeýms Jons hem-de, wideo konferensiýa arkaly, Birleşen Ştatlaryň Yrakdaky goşun komanduýuşisi general Reý Odierno dagylar bilen geçiren maslahatynyň barşynda mälim etdi.
Bu maslahatyň yzy bilen prezident administrasiýasynyň metbugat sekretary Robert Gibbs habarçylara beren interwýusynda Yrakda bäş aý mundan ozal geçirilen parlament saýlawlaryndan soň ýurduň hökümetini düzmek ugrunda soňky günlerki edilýän tagallalardan hem Barak Obamanyň hoşaldygyny aýtdy.


text:
Rus hudožnigi Pýotr Pawlenskiý özüne döredijilik özboluşlylygy üçin berlen Waslaw Hawel halkara baýragynypolisiýa garşy tapgyrlaýyn hüjüm üçin türmä basylan erkekler toparyna bermegi planlaşdyrýandygyny aýtdy.
Pawlenskiniň özi häzir Orsýetde deslapky tussaghanada otyr we Osloda 25-nji maýda bolan baýrak gowşuryş dabarasyna gatnaşyp bilmedi.
Baýragy onuň dosty Oksana Şaligina kabul etdi we hudožnigiň bu baýragy «Primorýe partizanlary» diýilýän topara berýändigi baradaky beýanatyny okady.
Bu topar 2010-njy ýylda Orsýetiň Uzak gündogarynda polisiýa garşy hüjüm etdi we şonda iki ofiser öldürildi. Soňra bu toparyň alty agzasyna uzak möhletli türme tussaglygy berildi.
Pawlenskiý noýabrda Moskwada Federal howpsuzlyk gullugynyň ofisiniň gapysyny otlandygy üçin jenaýatçylykda aýyplanýar.
2016-njy ýylyň Waslaw Hawel baýragy Pawlenskiý bilen bilelikde eýranly karikaturaçy Atena Farghadani, özbek fotožurnalisti Umida Akhmedowa daga hem berildi, olar bu baýragy ($42,000) özara paýlaşmaly.


text:
2013-nji ýylyň iýul aýyndan başlap, goşa raýatlyga eýe bolan türkmenistanlylar pasportlaryndan diňe birini saklap bilerler. Beýleki bir ýurduň pasportyna eýe bolanlara Türkmenistanyň “zagran”, ýagny daşary ýurt pasportlarynyň berilmejegi aýdylýar.
Azatlyk Radiosy "goşa raýatlyk" meselesiniň hronologiýasyny düzdi:
1993-nji ýylyň 23-nji dekabry
– Aşgabatda Türkmenistan bilen Orsýetiň arasynda “Goşa raýatlyga degişli meseleleri kadalaşdyrmak boýunça ylalaşyk” baglaşyldy. Ylalaşyga Türkmenistanyň prezidenti Saparmyrat Nyýazow we Orsýetiň prezidenti Boris Ýelsin gol goýdular.
1993-nji ýylyň 26-njy dekabry
– Türkmenistanyň Mejlisi “Goşa raýatlyga degişli meseleleri kadalaşdyrmak boýunça ylalaşygy” tassyklady.
1994-nji ýylyň 25-nji noýabry
– Orsýetiň Döwlet Dumasy “Goşa raýatlyga degişli meseleleri kadalaşdyrmak boýunça ylalaşygy” tassyklady.
1995-nji ýylyň 18-nji maýy
– Türkmenistan bilen Orsýetiň arasynda 1993-nji ýylyň 23-nji dekabrynda baglaşylan “Goşa raýatlyga degişli meseleleri kadalaşdyrmak boýunça ylalaşyk” güýjüne girdi.
2003-nji ýylyň 10-njy apreli
– Moskwada “Goşa raýatlyga degişli meseleleri kadalaşdyrmak boýunça ylalaşygyň” ýatyrylmagy barada protokola gol çekildi. Protokola Türkmenistanyň prezidenti Saparmyrat Nyýazow we Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin gol goýdular.
2003-nji ýylyň 22-nji apreli
– Türkmenistanyň Mejlisi “Goşa raýatlyga degişli meseleleri kadalaşdyrmak boýunça ylalaşygyň” ýatyrylmagy barada protokoly tassyklady. Türkmenistanyň prezidenti Saparmyrat Nyýazow “Türkmenistan bilen Orsýetiň arasynda goşa raýatlygy ýatyrmak boýunça meseleleri kadalaşdyrmak” barada perman çykardy. Permana laýyklykda, türkmenistanlylaryň bir ýurduň raýatlygyny saýlamagy üçin wagt möhleti kesgitlendi.
2003-nji ýylyň 20-nji iýuly
– Orsýetiň Döwlet Dumasy Türkmenistan bilen Orsýetiň arasynda “Goşa raýatlyk meselelerini kadalaşdyrmak boýunça ylalaşygy” ýatyrmak barada protokoly tassyklamakdan ýüz öwürdi. Döwlet Dumasy resmi beýannama ýaýradyp, “Türkmen häkimiýetleriniň goşa raýatlyk barada ylalaşykdan çykmak boýunça birtaraplaýyn hereketlerine” aladalanma bildirdi we muny Türkmenistanda orsýet raýatlarynyň hak-hukuklaryny depeleýän hereket diýip atlandyrdy.
2008-nji ýylyň 26-njy sentýabry
– Türkmenistanyň täze Konstitusiýasy kabul edildi. Türkmenistanyň Baş kanunynyň 7-nji maddasynda goşa raýatlyk inkär edilýär.
2013-nji ýylyň 11-nji marty
– Türkmenistanyň we Orsýetiň prezidentleri telefon arkaly söhbetdeşlik geçirdiler
. Orsýetiň mediasynda Orsýet tarapynyň inisiatiwasy bilen geçirilen bu söhbetdeşlikde Türkmenistanda ýaşaýan goşa raýatlyga eýe bolan şahslaryň ýagdaýy barada maslahat edilendigi habar berildi.
2013-nji ýylyň 4-nji apreli
– Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrowyň Aşgabada saparynyň dowamynda goşa raýatlyk problemasyna
garaldy.
2013-nji ýylyň 12-nji apreli
– Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow türkmenistanlylara täze pasportlaryň berilmegi barada resmi çykyş
etdi.
2013-nji ýylyň 7-nji we 8-nji maýy
– Aşgabatda Türkmenistanyň we Orsýetiň DIM-niň resmi wekilleriniň arasynda gepleşikler boldy.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow wideoşekilli maslahat geçirip, ýurduň Sport baradaky döwlet komitetiniň başlygy Kakabaý Seýidowa “soňky duýduryşyny” berdi.
Türkmen telewideniýesiniň 22-nji awgustda beren maglumatyna görä, prezident Berdimuhamedow ýurtda sportuň maddy-enjamlaýyn binýadynyň yzygiderli pugtalandyrylýandygyny aýdyp, türkmen türgenleriniň Braziliýada geçen Tomusky olimpiýa oýunlarynda görkezen netijelerinden nägileliligini bildiripdir.
Resmi habara görä, Sport komitetiniň başlygy K.Seýidow “ýurduň türgenlerini halkara ýaryşlaryna taýýarlamak boýunça guramaçylyk işlerinde goýberen kemçiliklerini” gysga wagt içinde düzetmese, eýeleýän wezipesinden boşadylar.
Şeýle-de prezident wise-premýer S.Toýlyýewiň bu ugurda alyp barýan işlerinden düýpli nägilelik bildiripdir.
Şol bir wagtda goýberilendigi aýdylýan kemçilikleriň gysga wagtda nähili düzedilip bilinjekdigi, ýa-da bolmasa bu kemçilikleriň näme sebäpli ýyldan-ýyla düzedilmeýändigi barada hiç bir zat aýdylmaýar.
Türkmenistan Braziliýada geçen Tomusky olimpia ýaryşlaryna 9 türgen ýollady, emma olaryň hiç biri medal gazanmady. Bu Türkmenistanyň garaşsyz ýurt bolanyndan soň gatnaşan üçünji olimpia oýunlary bolup, türkmen türgenleri şu wagta çenli hiç bir olimpia medalyny gazanmadyk ýurt bolmagynda galýar.
Şol bir wagtda, türkmen sportunda dowam edýän kemçilikler prezident üçin-de, sportsmenler we olaryň ýerli janköýerleri üçin-de täzelik bolmaly däl.
AFP habar gullugy türkmen prezidentiniň 2012-nji ýylda, London Olimpiadasynda goýberilen şunuň ýaly kemçiliklerden soň, ýurduň şol wagtky sport komitetiniň başlygyny işden aýrandygyny ýatladýar.
Ýene bir bellemeli zat bolsa, Rio oýunlarynda Türkmenistanda doglan, emma golaýda Türkiýäniň raýatlygyny alan we türk baýdagy astynda çykyş eden türkmen atleti Daniýar Ysmaýylow kümüş medal gazandy.
Bu fakt, ýerli sport janköýerleriniň bellemegine görä, Türkmenistanda güýçli türgenleriň hakykatdanam bardygyny tassyklaýar. Olar bu söze delil edip, Orsýetde ençeme futbol komandasyny öňe çykaran tälimçi Gurban Berdiýewi hem mysal getirýärler.
Şol bir wagtda, soňky ýyllarda Türkmenistanda döwlet tarapyndan sport üçin goýberilýän serişdeleriň köpeldilendigi hem jedelsiz, muny gurulýan sport desgalary, sport mekdeplerine satyn alynýan häzirki zaman enjamlary hem tassyklaýar.
Emma bu ilerlemelere garamazdan, ýerli synçy Amanmyrat Bugaýewiň pikirine görä, sport Türkmenistanda, umumy ýaşaýyş-durmuş şertleri zerarly, köpçülikleýin häsiýete eýe bolup bilmeýär we diňe elita ýa-da aýratyn mümkinçiligi bolan adamlara elýeterli bolmagynda galýar.
Bugaýew şaşka boýunça çempion bolan Mustafa Durdyýewiň halkara ýaryşyna gatnaşmagy üçin gerek bolan 6 müň dollaryň il içinden toplanylandygyny ýatlap,döwletden türgenlere goýberilýän serişdäniň başga ýerlere, nädogry adamlara gidýändigine hem ünsi çekýär.
Ikinji tarapdan, Türkmenistanda soňky derejede gurulýan sport desgalaryna, döwlet çärelerinden başga wagt, ýaş adamlaryň goýberilmeýändigi, olaryň köplenç gulply saklanylýandygy barada hem maglumatlar bar.
Türkmenistanda soňky ýyllar sport neşirleriniň köpelendigine, saglyk we sport aýynyň geçirilýändigine, sport wagzynyň güýçlenendigine garamazdan, türkmen sportundaky meseleler barada açyk çekişmeler, söhbetdeşlikler, ekspert pikirleri berilmeýär.
Türkmen türgenleriniň medalsyz dolanan Rio olimpiadasy 2017-nji ýylda Aşgabatda, ýapyk binalarda geçiriljek Aziýa oýunlarynyň öň ýanyna gabat geldi.


text:
Täjigistan adaty okyjylaryň düşünmejek çylşyrymly sözleri ulanan žurnalistlere garşy $100 möçberinde pul jerimesini girizjekdigini yglan etdi diýip, 1-nji awgustda Orsýetiň habar agentlikleri habar berdiler.
“Käbir žurnalistleriň bir günüň dowamynda öz maglumatlarynda adaty okyjylar, diňleýjiler ýa-da tomaşaçylar üçin düşnükli bolmadyk 10-a golaý sözi ulanýandygyny görkezýän mysallar bar. Şeýlelikde, olar resmi diliň normalaryny gödeklik bilen bozýarlar” diýip, Merkezi Aziýa ýurtlarynyň terminologiýa komitetiniň başlygy Gawhar Şarifzoda özüniň metbugat ýygnagynda aýtdy.
Onuň sözlerine görä, ýekebara žurnalistler 75-100 amerikan dollary aralygynda, kompaniýalar bolsa 150-200 amerikan dollary aralygynda pul jerimesi bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar.
Mundan ozal, Täjigistan bäbeklere daşary ýurt atlaryny dakmagy gadagan edipdi.


text:
Birleşen Ştatlaryň ýokary derejeli resmisi Katar “Talybanyň” bäş liderine garşy girizilen syýahat gadagançylygyny wagtlaýyn uzaltmagy kabul etdi diýdi. “Talyban” hereketiniň gürrüňi edilýän bäş lideri ele salnan amerikan seržanty Bowe Bergdahly tussaglykdan boşatmak şerti bilen, geçen ýyl Birleşen Ştatlaryň Kubadaky Guantanamo Baý türmesinden azatlyga goýberilipdi.
31-nji maýda günbatar metbugatynyň amerikan resmisine salgylanyp beren maglumatynda gürrüňi edilýän syýahat gadagançylygy uzak möhletleýin çözgütler üçin geçirilýän diplomatik gepleşikler tamamlanýança saklanyp galar diýilýär.
2014-nji ýylyň maý aýynda Bergdahlyň tussaglar bilen alyş-çalyş edilmegine laýyklykda, “Talybanyň” bäş liderine garşy girizilen syýahat çäklendirmesiniň 1-nji iýunda tamamlanmagyna garaşylýardy.
Amerikan resmisi bu mesele dogrusynda özüniň köpçülige maglumat bermäge ygtyýarynyň bolmanlygy sebäpli adynyň köpçülikde agzalmazlygyny sorady we öňki tussaglaryň ählisiniň häzirki wagtda Katarda ýaşaýandygyny aýtdy. Onuň sözlerine görä, tussaglar häzirki wagtda syýahat gadagançylygy bilen ýüzbe-ýüz bolup, giň gerimli gözegçilikde saklanylýarlar.