text:
Osydan shamamen 150 jyl buryn Reseıde asa iri ádebı oqıǵa boldy: Lev Tolstoıdyń «Soǵys jáne beıbitshilik» romanynyń alǵashqy basylymy jaryq kórdi. Romannyń jekelegen taraýlary budan buryn da basylyp kelgen edi. Tolstoı onyń alǵashqy eki taraýyn Katkovtyń «Rýsskıı vestnıginde» birneshe jyl buryn jarııa ete bastaǵan. Degenmen, romannyń «kanondyq», tolyq jáne óńdelgen nusqasy jyldar óte jaryq kórdi. Bul álemdik deńgeıdegi shedevr hám bestseller, bir jarym ǵasyr ishinde kóptegen ǵylymı-zertteýge arqaý boldy, oqyrmandar týdyrǵan túrli ańyzdan da qur qalmady. Álqıssa.
Tolstoı qalaı baǵalady?
Lev Tolstoı óziniń «basty týyndylary» – «Soǵys jáne beıbitshilik» pen «Anna Karenınaǵa» nemquraıdy qaraıtyn. Tipti ol pikirin 40 jyldaı ýaqyt óte kele de ózgertpegen. Máselen, 1871 jyldyń qańtarynda Fetke jazǵan hatynda: «Endi «Soǵys» tárizdi myljyńǵa toly dúnıe jazbaıtynym úshin sondaı baqyttymyn», deıdi. Sondaı-aq kúndeliginde, 1908 jyldyń 6 jeltoqsanynda: «Jurt meni «Soǵys jáne beıbitshilik» jáne ózderi úshin asa mańyzdy kórinetin t.b. bos dúnıeler úshin jaqsy kóredi», dep jazady. Budan keıingi estelik-jazbalar da jetip-artylady. Taǵy bir mysal, 1909 jyldyń jazynda Iаsnaıa Polıanaǵa kelýshilerdiń biri klassıkke «Soǵys jáne beıbitshilik» pen «Anna Karenına» úshin rızashylyǵyn bildiripti. Sonda jazýshy: «Bul Edısonǵa bireý kelip: «Men sizdi mazýrkany tamasha bılegenińiz úshin qatty qurmetteımin» deýimen birdeı. Men óz kitaptaryma múlde basqa mán beremin», dep jaýap beredi. Tolstoı aqsaqal ımandaı shynyn aıtty ma? Bálkı, bul avtordyń erkeligi de bolar, biraq oıshyl Tolstoıdyń kúlli obrazy bul boljamǵa túbegeıli qaıshy keledi – ol óz deńgeıinde baıypty jáne shynshyl bolatyn.
«1805 jyl»
«Soǵys jáne beıbitshilik» ataýy búginde álem oqyrmandarynyń sanasyna ábden sińip, jattalyp qaldy. Romannyń osy ataýynyń birneshe nusqasy bolǵan: «1805 jyl» («1805 god») (osy ataýmen roman úzindisi jaryq kórgen), «Jaqsy aıaqtalǵannyń bári jaqsy» («Vsıo horosho, chto horosho konchaetsıa») jáne «Úsh kezeń» («Trı pory»).
Jazý barysynda Tolstoı derekkózderge zor baıyptylyqpen qarady: kóptegen tarıhı jáne memýarlyq ádebıetpen tanysty. Máselen, jazýshynyń «paıdalanylǵan ádebıet tiziminde» mynadaı akademııalyq basylymdar boldy: «1812 jylǵy Otan soǵysynyń sıpattamasy» kóptomdyǵy, M.Bogdanovıchtiń tarıhy, M.Korftyń «Graf Speranskııdiń ómiri», M.Sherbınınniń «Mıhaıl Semıonovıch Voronsovtyń ómirbaıany». Sondaı-aq fransýz tarıhshylary Terdiń, A.Dıýma-ákeıdiń, Jorj Shambreniń, Maksımelen Fýanyń, Per Lanfreniń materıaldaryn da paıdalandy. Tizimde masondyq jóninde zertteýler de, oqıǵaǵa tikeleı qatysýshylardyń – Sergeı Glınkanyń, Denıs Davydovtyń, Alekseı Ermolovtyń jáne basqa da kóptegen adamnyń estelikteri de bar. Napoleonnyń ózinen bastap, kóptegen fransýz memýarıstiń tolyq tizimi keltirilgen.
559 keıipker
Zertteýshiler «Soǵys jáne beıbitshilikte» týra 559 keıipker bar deıdi. Onyń 200-i tarıhı tulǵalar bolsa, qalǵan kópshiliginiń shynaıy prototıpteri bar.
Oıdan shyǵarylǵan keıipkerlerdiń famılııalarymen jumys istegen kezde (jarty myńnan astam adamǵa esim men famılııa taýyp berý ońaı sharýa emes, árıne) Tolstoı mynadaı negizgi úsh joldy ustanypty: shynaıy famılııalardy paıdalandy, shynaıy famılııalardyń túrin ózgertti, shynaıylardyń úlgilerine súıene otyryp, jańasyn oılap tapty.
Romannyń kóptegen epızodtyq keıipkeri tarıhı tanymal famılııalarǵa ıe. Máselen, kitapta Razýmovskııler, Mesherskııler, Grýzınskııler, Lopýhınder, Arharovtar jáne taǵy basqalary atalady. Al naǵyz keıipkerler bolsa, ádette, ájeptáýir tanymal bolsa da, shynaıy emes, jasyryn famılııalarmen búrkemelengen. Munyń sebebi retinde jazýshynyń keıbir minez-qulqynyń qyrlary ǵana alynǵan keıipkerdi qandaı da bolmasyn naqty prototıppen baılanystyrǵysy kelmegenimen túsindiriledi. Olardyń qataryna Bolkonskııdi (Volkonskıı), Drýbeskoıdy (Trýbeskoı), Kýragındi (Kýrakın), Dolohovty (Dorohov) jáne basqalaryn jatqyza alamyz. Árıne Tolstoı qııaldan da tolyq bas tarta almady. Roman betterinde naqty otbasymen baılanysy joq, biraq tektiligi bilinip turatyn famılııalar da ushyrasady (Peronskaıa, Chatrov, Telıanın, Desal jáne t.b.).
Kóptegen keıipkerdiń naqty prototıpteriniń esimderi de belgili. Mysaly, Vasılıı Dmıtrıevıch Denısov – Nıkolaı Rostovtyń dosy, onyń prototıpi áıgili gýsar jáne partızan Denıs Davydov boldy. Rostovtar otbasynyń tanysy Marııa Dmıtrıevna Ahrosımovanyń obrazy general-maıordyń jesiri Nastasıa Dmıtrıevna Ofrosımovadan alynǵan. Onyń beınesi áserli shyqqany sonshalyq, ony Aleksandr Grıboedov óziniń «Gore ot ýma» komedııasynda aına-qatesiz qaıtalaǵan.
Onyń uly, bretıor, dýmanshyl, al keıin partızandyq qozǵalystyń kóshbasshylarynyń birine aınalǵan Fıodor Ivanovıch Dolohov boıyna birneshe prototıptiń – soǵys qaharmandary, partızandar Aleksandr Fıgner men Ivan Dorohovtyń, sondaı-aq ataqty dýelıant Fıodor Tolstoı-Amerıkanestiń minez-qulyqtaryn sińirgen.
Al kári knıaz Nıkolaı Andreevıch Bolkonskııdiń, shaý tartqan ekaterınındik aqsúıektiń obrazyna jazýshynyń naǵashy atasy, Volkonskııler áýletiniń ókili arqaý bolypty. Qart Bolkonskııdiń qyzy jáne knıaz Andreıdiń apasy knıajna Marııa Nıkolaevnanyń obrazyn Tolstoı óz anasy Marııa Nıkolaevna Volkonskaıadan (turmysta Tolstaıa) somdady.
«Soǵys jáne beıbitshilik» – ekranda
Sergeı Bondarchýktyń 1965 jyly ekranǵa shyqqan «Soǵys jáne beıbitshilik» fılmi kópshiliktiń kóńilinen shyqqan týyndy boldy. «Soǵys jáne beıbitshiliktiń» 1956 jylǵy Kıng Vıdor qoıylymy da áserli shyqty, onyń mýzykasyn Nıno Rota jazsa, basty rólderin Gollıvýdtyń jarqyn juldyzdary Odrı Hepbern (Natasha Rostova) men Genrı Fonda (Per Bezýhov) somdaǵan edi.
Roman alǵash ret Lev Tolstoıdyń óliminen birneshe jyl ótken soń ekrandaldy. Petr Chardynınniń dybyssyz fılmi 1913 jyly jaryqqa shyǵyp, kartınadaǵy basty rólderdiń birin (Andreı Bolkonskıı) áıgili akter Ivan Mozjýhın oınady.
Sandar sóılesin...
Tolstoı romandy jazý men óńdeýge 1863 jyldan bastap 1869 jylǵa deıin attaı 6 jyl ýaqytyn jumsady. Onyń shyǵarmashylyǵyn zertteýshiler eseptegendeı, avtor roman mátinin qolmen 8 márte qaıta kóshirip, jekelegen epızodtaryn qaıta jazypty.
Romannyń alǵashqy redaksııasy: eki ese qysqa jáne bes ese qyzyq?
Romannyń basqa nusqasy bar ekenin kópshilik bile bermeıdi. Bul Tolstoı aqsaqaldyń 1866 jyly Máskeýge, baspager Mıhaıl Katkovqa jarııalatýǵa alyp kelgen alǵashqy nusqasy bolatyn. Biraq sol joly romandy shyǵara almady.
Katkov ony óziniń «Rýsskıı vestnıginde» bólip-bólip jarııalaǵysy keldi. Al basqa baspagerler kitaptan múlde kommersııalyq áleýet kórmedi. Roman olarǵa tym shubalań jáne «mańyzsyz» kóringendikten, ony avtordyń esebinen basyp shyǵarýdy usyndy. Basqa da sebepter qabattasa ketti: úlken sharýashylyqty basqarýǵa jáne balalarǵa bas-kóz bolýǵa jalǵyz óziniń shamasy kelmeı jatqan Sofıa Andreevna kúıeýiniń Iаsnaıa Polıanaǵa qaıtýyn talap etti. Onyń ústine, taıaýda ǵana kópshiliktiń ıgiligine berilgen Chertkovsk kitaphanasynan Tolstoı óz kitabynda mindetti túrde paıdalanǵysy kelgen kóptegen materıal tapty. Sondyqtan romandy jarııalatýdy qoıa turyp, onymen taǵy eki jyl jumys istedi. Degenmen, kitaptyń alǵashqy nusqasy joǵalǵan joq: ol jazýshynyń muraǵatynda saqtalǵan (qalpyna keltirilip, 1983 jyly «Naýka» baspasy «Lıteratýrnoe nasledstvo»-nyń 94-tomynda jarııalandy).
Ony 2007 jyly basyp shyǵarǵan belgili baspager Igor Zaharov romannyń osy nusqasy týraly bylaı deıdi: «Eki ese qysqa jáne bes ese qyzyq», «Fılosofııalyq sheginister az», «Oqýǵa júz ese ońaı: barlyq fransýzdyq mátin Tolstoıdyń óz aýdarmasyndaǵy orysshaǵa aýystyrylǵan», «Beıbitshilik áldeqaıda kóp, al soǵys az», «Heppı-end...».
«Soǵys jáne beıbitshiliktiń» alǵashqy nusqasy týraly aıtylǵan bul pikirler kim-kimdi de qyzyqtyrary anyq. Shynynda, biz oqyǵan romanǵa qaraǵanda, alǵashqy nusqasy jaqsy shyqqan bolar... Bálkı, Tolstoı qaıta jazarda túrli sebeptermen alǵashqy baptan alystap, múldem basqa kúıde bolǵan shyǵar... Alǵashqy nusqasyn oqyp kóreıik...
Qazaqstandyq tennısshiler álemdik reıtıngte joǵarylady
Tennıs • Búgin, 17:55
Qazaqstanda úzdik aýyl ákimi anyqtaldy
Qoǵam • Búgin, 17:45
IIDM Qurylys jáne TKSh isteri komıteti tóraǵasynyń orynbasary taǵaıyndaldy
Taǵaıyndaý • Búgin, 17:35
Nobel syılyǵynyń laýreattary onlaın formatta dáris oqıdy
Qazaqstan • Búgin, 17:22
IT-salasyndaǵy jýrnalıstıka boıynsha oqytý kýrstary ótedi
Oqıǵa • Búgin, 17:15
Shymkentte mánerlep syrǵanaýdan el chempıonaty bastaldy
Qysqy sport • Búgin, 17:05
Serik Sápıev sport komıtetiniń tóraǵasy laýazymynan bosatyldy
Sport • Búgin, 16:55
Elordada táýlik ishinde 86 qylmystyń beti ashyldy
Elorda • Búgin, 16:42
Qazaqstandyqtar bıyl 23 myńǵa jýyq altyn quımasyn satyp aldy
Ekonomıka • Búgin, 16:34
Mektep oqýshysy 20-qabattan sekirip ketti
Oqıǵa • Búgin, 16:27
Temirtaýda júrgizýshi jaıaý júrginshini qaǵyp ketti
Aımaqtar • Búgin, 16:20
Reseıde koronavırýstan qaıtys bolǵandar sany artty
Álem • Búgin, 16:09
Pavlodarda taǵy da qus tumaýy tirkeldi
Aımaqtar • Búgin, 16:00
Prezıdent «Astana Group» kompanııasynyń basshysyn qabyldady
Prezıdent • Búgin, 15:53
Prezıdenttik jastar kadr rezerviniń úshinshi kezeńi aıaqtaldy
Qazaqstan • Búgin, 15:45
Kókshetaýda reseılik azamat qonaq úıdiń terezesinen sekirip ketti
Oqıǵa • Búgin, 15:37
Memlekettik satyp alý rásimderine ózgerister engiziledi
Úkimet • Búgin, 15:28
Atyraýda 100-ge jýyq bala koronavırýs juqtyrǵan
Koronavırýs • Búgin, 15:19
Oqıǵa • Búgin, 15:11
Keıbir aǵash túrlerin eksporttaýǵa tyıym salynady
Qoǵam • Búgin, 15:00
Saakashvılıdi abaqtydan aýrýhanaǵa aýystyrýy múmkin
Álem • Búgin, 14:46
Nur Otan: Dárige salynatyn salyqtyqty kóbeıtý baǵany kúrt ósiredi
Qazaqstan • Búgin, 14:33
«Apaı urady». О́skemendik oqýshy polısııaǵa shaǵymdandy
Aımaqtar • Búgin, 14:21
Qazgıdromet aldaǵy qysqa boljam jasady
Qazaqstan • Búgin, 14:11
Aqtóbede jol apatynan taǵy eki kisi kóz jumdy
Oqıǵa • Búgin, 14:02
Elorda turǵynynan esirtkiniń iri partııasy tárkilendi
Elorda • Búgin, 13:51
Prezıdent Abdýlla Ál ash-Sheıhti «Dostyq» ordenimen marapattady
Prezıdent • Búgin, 13:42
Atyraýda 23 adamdy shaıan shaqqan
Aımaqtar • Búgin, 13:35
Sırııadan kelgen balalar qoǵamǵa beıimdeldi me?
Qazaqstan • Búgin, 13:27
Ǵalymdar jol qurylysyna qoldanylatyn jańa tehnologııa oılap tapty
Qazaqstan • Búgin, 13:16
UEFA Chempıondar lıgasy: Jasyl alańǵa kimder shyǵady?
Sport • Búgin, 13:06
Jaıyqtyń ekologııalyq jaǵdaıy jaqsara ma?
Ekologııa • Búgin, 12:56
Túrkistan oblysynda brakonerler ustaldy
Aımaqtar • Búgin, 12:40
Búgin azamattyq qorǵaý organdaryna 26 jyl toldy
Qoǵam • Búgin, 12:28
Efıopııa áskeri Tıgraı aımaǵyna shabýyl jasady
Álem • Búgin, 12:21
Aqmola oblysynda jol apatynan 2 adam qaza tapty
Oqıǵa • Búgin, 12:09
Qazaqstandyq sportshy Gınnestiń rekordtar kitabyna endi
Qoǵam • Búgin, 12:00
Antalııada Qyrǵyzstan Bas konsýldyǵy ashylady
Álem • Búgin, 11:48
Syrdarııa sarqylyp barady. Ekologııa mınıstrligi túsinikteme berdi
Ekologııa • Búgin, 11:40
Elbasy týraly derekti fılmniń besinshi bólimi jaryqqa shyqty
Elbasy • Búgin, 11:33
Elordada «Muqaǵalı» fılminiń tusaýkeseri ótti
О́ner • Búgin, 11:19
Aýyr atletıkadan ulttyq quramanyń bas bapkeri qyzmetinen ketti
Sport • Búgin, 11:10
Aqtaýda er adam bıikten qulap mert boldy
Aımaqtar • Búgin, 10:53
Qazaqstanda 1,4 mln adam tumaýǵa qarsy ekpe saldyrdy
Medısına • Búgin, 10:43
Qasym-Jomart Toqaev qutqarýshylardy kásibı merekesimen quttyqtady
Prezıdent • Búgin, 10:35
Toǵjanov vaksınasııa qarqynyn keshiktirgen basshylarǵa shara qoldanýdy usyndy
Úkimet • Búgin, 10:33
Atyraýlyq sheneýnikke qatysty tergeý júrip jatyr
Aımaqtar • Búgin, 10:25
Shymkenttik nysana kózdeýshiler halyqaralyq týrnırde júldeger atandy
Sport • Búgin, 10:17
Asqar Mamın ákimderge jumystaryn jandandyrýdy tapsyrdy
Úkimet • Búgin, 10:08
Koronavıýrs báseńdep kele jatqan elderdiń qataryndamyz – Alekseı Soı
Koronavırýs • Búgin, 10:03
«Aýyl – El besigi» jobasy qalaı júzege asyrylyp jatyr?
Qazaqstan • Búgin, 09:57
Latvııada koronavırýs órship tur
Álem • Búgin, 09:48
Qylmyskerdiń ultyn kórsetken BAQ jazalanýy múmkin
Álem • Búgin, 09:41
Qazaqstanda karantındik shekteýler jeńildeıdi
Koronavırýs • Búgin, 09:33
Qoqys jáshiginen tabylǵan sábıdiń anasy ustaldy
Aımaqtar • Búgin, 09:28
Sıngapýr týrıster úshin shekarasyn ashty
Álem • Búgin, 09:23
Sport • Búgin, 09:11
Bárimiz bir aspannyń astyndamyz
О́ner • Búgin, 09:10
Aımaqtar • Búgin, 09:08
Shotlandııada jarylystan eki turǵyn úı qırady
Álem • Búgin, 09:08
Aımaqtar • Búgin, 09:07
Medısına • Búgin, 09:05
Sport • Búgin, 09:02
Sport • Búgin, 09:00
Elordalyqtar tumaýǵa qarsy ekpeni 100% aldy
Medısına • Búgin, 08:59
«Kıeli joldyń ıesi – Raıymbek...»
Tanym • Búgin, 08:58
Seısenbige arnalǵan aýa raıy boljamy
Aýa raıy • Búgin, 08:57
Bilim • Búgin, 08:55
Atyraý oblysy «sary» aımaqqa ótti
Koronavırýs • Búgin, 08:54
Koronavırýs pen pnevmonııadan taǵy 53 qazaqstandyq qaıtys boldy
Koronavırýs • Búgin, 08:52
Uqsas jańalyqtar


c: text/html

text:
Foto: Konferensııa afıshasy
Almaty qalasynda qazan aıynyń 14-shi juldyzynda ZOOM platformasy arqyly halyqaralyq konferensııa ótti. Jıynǵa júzge jýyq adam qatysty.
Negizgi maqsat álemniń ekinshi ustazy atanǵan, qazaq jerinde dúnıege kelgen Ábý-Nasyr ál-Farabıdiń bıylǵy jyly týǵanyna 1150 jyldyǵy bolatyn. Farabıdiń bizge beımálim qyrlarymen tanystyrǵan otandyq jáne shet eldik ǵalymdardyń sózderin tikeleı efırde qazaq jastary tamashalady. Sheteldik spıkerler bolǵandyqtan qazaq tilinen ózge aǵylshyn, túrik tiline tárjimalanyp otyrdy. Qansha ǵasyr ótse de Ábýdiń eńbekteri búkil álem adamzatynyń aldynda orny erekshe, eńbekteri kúni búginge deıin ózektiligin joǵaltqan emes. Almaty qalasy Qoǵamdyq damý basqarmasynyń qoldaýymen uıymdastyrýshylar "Máńgilik Qazaqstan" qoǵamdyq qory, Ál-Farabı atyndaǵy qazaq ulttyq Ýnıversıtetiniń Fılosofııa kafedrasy, Muhtar Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýty boldy, sondaı-aq bas seriktes "Kóshpendiler Atamurasy" halyqaralyq qory da birlese otyryp álemdik konferensııanyń pandemııa kezinde onlaın túrdegi jınalysyna belsene at salysty. Konfernsııada elimizdegi Farabıtanýshylar, ǵalymdar, atap aıtqanda Jaqypbek Altaev (Fılosofııa ǵylymynyń doktory, ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ fılosofııa kafedrasynyń professory, ál-Farabı ortalyǵynyń ǵylymı keńesshisi), Dosaı Kenjetaı (Fılosofııa jáne teologııa ǵylymdarynyń doktory, professor), Dıdar Amantaı, (jazýshy, pýblısıst, ssenarıst, Memlekettik «Daryn» syılyǵynyń laýreaty), Tóráli Qydyr, (fılologııa ǵylymynyń kandıdaty, dosent, M.Əýezov atyndaǵy Ədebıet jəne óner ınstıtýty Ejelgi dəýir ədebıeti jəne túrkologııa bóliminiń meńgerýshisi), Áset Quranbek, (fılosofııa ǵylymynyń kandıdaty, Ál-Frabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti fılosofııa kafedrasynyń meńgerýshisi), Muhıt Tólegen (dintaný boıynsha PhD doktory, fılolog), Qazbek Raısov (Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ doktoranty), túrki áleminiń kóshbasshysy ispetti Túrkııa ǵalymdarynan Abdýlla Qyzyljyq, (Ystambul ýnıversıteti ál-Farabı atyndaǵy Eýrazııa ǵylymı-zertteý ortalyǵynyń dırektory, professor), Iаshar Aıdynly, (Fılosofııa ǵylymdarynyń doktory, Býrsa Ýlýdag ýnıversıteti teologııa fakýltetiniń professory, úlken ál-Farabı altyn medaliniń ıegeri), Eýropa tórindegi Fransııa elinen Albert Fıshler (Fransııanyń qurmetti professory, Akademııalyq Palma ordeniniń, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Beıbitshilik jáne kelisim syılyǵynyń ıegeri, kórshiles О́zbekstan elinen Ýmıda Kýranbaeva, (О́zbekstan Respýblıkasy Ǵylym Akademııasy Shyǵystaný ınstıtýtynyń ǵylymı qyzmetkeri, doktorant) qatysty.
Alǵashqy sózdi "Máńgilik Qazaqstan" qoǵamdyq qory dırektorynyń mindetin atqarýshy Beıbit Nálibaev álemdegi pandemııa kesirinen onlaın rejımde otyrǵanymyzǵa zor ókinish bildire otyra, "Uly ǵulama Ál-Farabıdiń álem órkenıetine yqpaly" atty halyqaralyq konferensııany ashyq dep jarııalady. Alǵashqy qutyqtaýlardan keıin mederotor Áset Quranbek alǵashqy sózdi spıker Jaqypbek Altaevqa berdi, J. Altaev "Ál-Farabıdiń orta ǵasyrlardaǵy musylman jáne eýropa fılosofııasyna yqpaly" degen kirispe sózimen bastady. Musylman áleminiń fılosoftary men ǵalymdary, batystyń ǵylymy men fılosofııasynyń qalyptasýyna dúnıetanymdyq jaǵynan zor yqpalyn tıgizdi. Batys álemi musylmandyq Shyǵys fılosofııasy arqyly alǵash ret hantıkvarly mádenı muramen, sondaı-aq Shyǵys mádenıetiniń jetistikterimen tanysty. Islam fılosofııasynyń bastapqy negizin qalaýshylar qatarynda ál-Kındı men ál-Farabı turdy. Ábý: "Baqytqa jetýdiń negizi – qaıyrym jasaýda"- deıdi, qaıyrym jasaýǵa beıimdelgen adamdar arasynda jamandyq ataýly bolmaıdy, soǵan oraı olar baqytty ǵumyr keshedi degen tujyrym jasaıdy. Farabı eńbekteriniń ishindegi biregeıi "Qaıyrymdy qala turǵyndary" musylman álemindegi alǵashqy saıası traktat. Ábý musylman áleminiń batysqa beımálim bolyp kelgen kóp qyrlaryn, ǵylymı turǵyda jetkize bilip, shyǵys pen batystyń arasynda kópir boldy. Batystyq kóptegen ǵalymdar Farabı eńbekterine silteme jasaı otyryp, kóptegen eńbekterin dúnıege ákelgen. Bundaı tujyrymdamaǵa J.Altaev kóptegen zertteýlerden keıin qol jetkizgenin aıtady.
Əl-Farabıdiń túrki álemindegi orny
Ras, túrki áleminde, álem tanıtyn biregeı tulǵa fılosof ol Ábý Nasyr, sondyqtan bolar, Farabı túrki álemi úshin shoqtyǵy bıik dara tulǵa. Kúlli túrki álemi maqtanyshyna sanap, ár túrki tildes elderde Farabı eńbekterin bala-baqshadan JOO ǵa deıingi jastarǵa sýsyndatyp keledi.
Ekinshi spıker Túrik elindegi Abdýlla Qyzyljyq aýdarmashy kómegimen Farabı babamyzdyń túrki álemindegi orny erekshe ekendigin, Ál-Farabıdiń Stambul Ýnıversıtetinde ortalyǵy barlyǵyn, Qazaqstandaǵy Ál-Farabı atyndaǵy Qaz-UÝ arasynda myqty baılanystar ornap, 2016 jyly Stambul- da da Farabı ortalyǵy ashylǵanyn tilge tıek etti. Ashylǵannan beri sımpoýzım ál-Farabı eńbekterine arnalǵan kongres ótken bolatyn.
"2017 jyly Ábýdiń mýzyka salasyndaǵy eńbekterinde atap kórsettik, qazirgi ǵylymda zerttelip jatqan mýzykanyń aýrý jandarǵa yqpalyn Farabı sol zamanda-aq zertep eńbegin jazyp shyqqan. Biz áli de jalǵastyryp jatyrmyz, ǵylymı zertteýler jaǵyna da basa nazar aýdarýdamyz"-deıdi A. Qyzyljyq.
Mýzyka qyzmetine, uly fılosof Ál-Farabı
Úshinshi spıker Eýropa tórindegi Fransııa elinen Albert Fıshler Farabı eńbekteriniń biregeıi mýzyka álemine sholý jasady. Albert Qazaqstan týraly, qazaq eliniń mádenıetin, rýhanııatyn Eýropaǵa, Fransýz jurtshylyǵyna tanystyryp júrgen az ǵalymdardyń biri. "Ál-Farabıdiń mýzyka álemine qosqan úlesi zor. Farabı mýzykalyk, aspaptardy zertteýdi tyńnan bastap, matematıka jáne fızıkamen baılanystyra, ár dybystyń matematıkalyq esebin, fızıkalyq zańdylyǵyn, mýzyka ilimindegi múlt ketken jerlerin dál taýyp túzetedi, damytady"- dep bastady A. Fıshler. «Men tek mýzyka ǵylymyn baǵalaýshy ǵana emespin, mýzyka ónerin de baǵalaýshymyn, sondyqtanda ertedegi grekterge qaraǵanda, kóbirek isteýime múmkindigim boldy» dep jazady Ábý. "Mýzykanyń jazbashaǵa kóshýine yqpal etken, mýzykalyq notalardy alyp kelgen birden bir tulǵa ol-ál-Farabı"-deıdi A.Fıshler. Grek mádenıetindegi mýzyka áleminde tyńdamaly, ıaǵnı, aýyzsha aıtylǵandyqtan, aýyzdan aýyzǵa ǵana jetip otyrǵan eken. Farabı mýzyka álemine úlken serpilis ákelip, talaı qundylyqtar jazbasha túrde ǵasyrdan ǵasyrǵa ótip, bizge jetip otyr...
Ál-Farabıdiń álem órkenıetine qosqan úlesi
Kelesi sózdi "Ábý Nasyrdyń álem órkenıetine qosqan úlesi"- degen atpen Túrkııadaǵy belgili farabıtanýshy ǵalym Iаshar Aıdynly aldy. Álemniń ekinshi uztazy atanǵan Ábý álemniń alǵashqy uztazdary Arıstotel men Platonnyń eńbekterin sol kúıinde jetkizgen emes, ony bir ózgeshe ıslamı rýhpen qaıta túrlendirip, damytyp bizdiń satylmaıtyn muramyzǵa aınaldyrdy. Farabı jalpy Túrki áleminiń ǵana emes ıslam áleminiń de maqtanyshy. Islamdy batystyń tanı túsýine zor yqpaly bolǵandyqtan, ıslam áleminde Farabıdiń orny erekshe. Kóptegen hrıstıan fılosoftary da eńbekteriniń kóbin osy Farabı eńbekterine silteme jasaı otyryp jazyp, ári qaraı túrlendirip damytyp shyqqan. Álemniń qaı túkpirindegi Ýnıversıtetke barsańyz da ál-Farabıdi barlyǵy tanıtyndyǵyna onyń eńbekteriniń oqytylyp jatqandyǵyna kýá bolasyz deıdi, Iаshar Aıdynly. Qazirgi kezde Farabıdi ári qaraı zertteı túsý úshin arab-latyn tilderin jetik biletin kásibı aýdarmashylarǵa zárýmiz, desek te, Ábý eńbekteriniń birshamasy jaqynda on tomdyǵy túrik tiline aýdaryldy.
Ál-Farabı- túrik ıslam órkenıetiniń oıshyly
"Keshegi ateıistik zamanda, KSRO dáýirlep turǵanda Farabı ne úshin qajet boldy eken?", kelesi spıker fılosofııa jáne teologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Dosaı Kenjetaı osyndaı qyzyqty suraqpen bastady. Farabıge degen umtylys, eńbekterin joǵary dárejede baǵalaǵan batys Eýropada boldy. Batysta, memleket pen din, fılosofııa men ǵylym, ǵylym men din, teızm men ateızm, ekzıstensıalızm men bolmys týraly pikirtalastar ýshyqqan kezde, Farabı muralary suranysqa ıe boldy. Bul qubylys KSSRO ǵylymyna da áser etpeı qoımady. Iаǵnı, keńestik ıdeologııa da ál-Farabıdiń eńbekterin aýdaryp, elep, óz múddesine qoldanǵysy keldi. Ábý-Nasyr qazaq topyraǵynda dúnıege kelgenimen eńbekteri arab latyn, parsy tilinde jazylǵan. Sondyqtan bolar Farabıdi kóbine arabtan shyqqan degen sózder bar. Farabıdiń týǵan jeri Otyrardyń janyndaǵy Farab degen qala, Farab 56 qalashyqtan turǵan, Farabty jetik taný bylaı tursyn sol qalalardyń orny týraly geografııalyq deńgeıdi bilmeımiz. Al ol jerde Farabıden ózge qansha Farabıler shyqqan. Islam túrki áleminiń mádenıeti oshaǵy Túrkistan bolǵandyǵy osyndaı ǵalymdardyń kóp shyǵýyn aıǵaqtaıtyn dálel osy...
Ábý Nəsir Əl-Farabı murasynyń Əbý Raıhan Berýnı shyǵarmashylyǵyna əseri
Kelesi spıker kórshiles О́zbekstan elinen Ýmıda Kýranbaeva boldy. Ýmıdanyń sózinen buryn, Ábý Raıhan Berýnı kim edi? Az anyqtama bere ketsek. Kórshiles Qaraqalpaq eliniń Qııat eldi mekeninde 973 jyly dúnıege kelgen. Negizgi eńbekteri tarıh, astronomııa, geografııa, topografııa, fızıka, medısına, geologııa, mınerologııa t.b. ǵylym salalaryn qamtıdy. Astronmııa salasyndaǵy eńbekteri tanymal, tarıhtaǵy kóp geografııalyq kartalardyń syzbalary Bırýnı eńbekteri. Bırýnıdiń qalyptasýyna ál-Farabıdiń eńbekteri zor boldy. Jalpy Farabı qalaı Arıstotel eńbekterin zamanǵa saı óńdep, qaıta jazyp shyqsa Bırýnı de Farabı eńbekterin dál solaı paıdalandy. Bırýnı eńbekteri tolyq zerttelip bolǵan joq, bolashaq enshisinde.
Aqjan Mashanı jáne qazaqstandyq Farabıtanýdyń qalyptasýy
Kúlli Túrki álemi talasqan Farabıdiń Qazaq jerinde dúnıege kelgenin álemge pash etip, ómiriniń sońyna deıin Farabıdiń týylǵan jerinen jerlengen Sırııa eline deıin baryp, Farabıdiń qypshaq ekendigin dáleldep shyqqan Aqjan Mashanı ekendigin aıtpaı ketsek bolmas. Bul týrasynda búgingi konferensııa mederotory Áset Quranbek baıandap ótti.
Aqjan Mashanı ál-Farabı týraly maǵlumatty alǵash ret soǵys zardabymen Almatyǵa qonys aýdarǵan A.Eınshteınniń shákirti, Chehoslovakııa Ǵylym akademııasynyń akademıgi, matematık-fılosof Ernest Kolmannan 1943 jyly estıdi. Estı sala sanasynda «Ol qazaqty quraǵan tekten bolmasyn!» degen oı jańǵyrady. Otyrarda dúnıege kelgenin anyqtaǵannan keıin ǵalym óziniń aldyna Farabıdiń tek-tamyryn zertteýdi maqsat etip qoıady
Ál-Farabı jaıly alǵashqy derekterdi Mashanı Moskva, Lenıngrad kitaphanalarynan tapty. Berlın, Lıssabon, Parıj, Kaır, Madrıd kitaphanalarynan maǵlumattardy alý úshin sırek kitaptardan syı-syıapatyn qosyp tilek hat joldaǵan. Sóıtip, Aqjan Mashanıdiń qolynda 1958 - 1960 jyldary ál-Farabıdiń on shaqty shyǵarmasy jáne onyń eńbegin zertteýshilerdiń dúnıeleri jınaldy.
- Konferensııanyń kóp taqyrybynyń negizgilerin ǵana qysqartyp qamtýǵa tyrystyq desekte, aıtylǵan, jazar nárseler kóp... Bizdiń jazarmyz kóp bolsa, Farabı eńbekterin zertteý de áli jalǵasyp keledi. Qoljazba kúıinde saqtalǵan Farabı eńbekterin aýdarý da bizdiń enshimizde.. A.Mashanıdiń tynymsyz júgirýiniń arqasynda Ábý-Nasyrdy qazaq jerinde dúnıege kelgenin rastap alsaq ta, ózin jetkilikti dárejede tanı almaı kelemiz.
Aıda Kojmambetova
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
2020 jylǵy 20 maýsymda «Tildaryn» ortalyǵynda Abaı Qunanbaevtyń týǵanyna 175 jyl tolýyna oraı «ASYL SÓZDİ İZDESEŃ, ABAIDY OQY, TAŃYRQA!» atty sheberlik sabaq onlaın túrde Zoom platformasynda ótti.
Ashyq sabaqty oqytýshy A.Mırkemelova júrgizdi.
Atalǵan sabaqqa Qostanaı oblysynyń barlyq aýdandyq, qalalyq tilderdi oqytý ortalyqtarynyń mamandary men tyńdaýshylary, sonymen qatar Shyǵys Qazaqstan oblysynan jáne Túrkistan oblysynyń Saıram aýdanynan da áriptesterimiz óte belsendi qatysyp, ózara tájirıbe almasty.
Jalpy Zoom arqyly 38 adam qatysty.


text:
Parfiýa (Nusaý)
Parfiýa Bu, Eýran dinastiýasynyň ady we 471 ýyl Günbatar Aziýanyň köp bölegini dolandyran Eýrandaky syýasy we medeni güýçleriň biri[1][2]
Bu imperiýa beöň III asyrda Eýranyň demirgazyk-gündogaryndaky pars taýpalarynyň (Parn) lideri (Arşak) tarapyndan esaslandyrylypdyr.[3]
Parfiýa döwletiniň has irki teňňelerinde diňe “Ärsak” diýen ýazgy bar. Ondan soňky teňňelerde “patyşa Arşak” diýen ýazgy bar. Ärsagyň patyşalyk eden döwrüniň soňky ýyllarynda çykarylan
teňňelerde “patyşa keramatly Arşak” diýen yazgy peýda bolýar.
Şol döwrüň halkara gatnaşyklarynda (ellinizmiň ýaýran ýurtlarynyň çäginde) patyşa titulyny diňe söweşlere gatnaşyp, ýurduň öňki hökümdaryndan üstün çykan serkerde alyp bilipdir. Ärsak hem ilkibaşda patyşa adyny götermändir. Ony teňneleriň ýazgysy görkezýär. Ol Selewk II garşy uruşda ýeňiş gazanyp Parfiýanyň özbaşdaklygyny doly gazananyndan soň patyşa adyny alypdyr. 30 ýyla golaý patyşalyk edipdir. Döwleti dolandyran nesilşalygy onuň adyny göteripdir – Ärsaklar nesilşalygy (Arşakitler dinastiýasy).
Parfiýanyň beýik döwlete öwrülmegi patyşa MitridatII döwründen başlanýar. Gündogarda Parfiýa döwleti Hytaý bilen gatnaşyklary ýola goýupdyr. B.e.öňki 107-nji imperator U-di-niň ilçisi Parfiýa gelipdir. MitridatII-niň görkezmesi boýunça hytaýly ilçileri 20 000 adamly goşun bilen döwletiň serhedinde garşylapdyrlar. Hormat bilen paýtagta çenli ugradypdyrlar. Hytaýly ilçiler yzyna gaýdanda MitridatII öz ilçisini uly sowgatlar bilen olaryň ýanyna goşupdyr. MitridatII hem günbataryň hem gündoagryň beýik döwletleri bilen diplomatik gatnaşyklary ýola ilkinji parfiýa patşasydyr. Onuň patyşalyk eden ýyllarynda (124-88) Parfiýa beýik jahanşalyga öwrülipdir. MitridatII «Şalaryň şasy» adyny alypdyr.
Parfiýa döwletiniň taryhy yzlary saklanyp galan gadymy Nusaý şäheriniň çäklerini goramak üçin 1982-nji ýylda “Gadymy Nusaý taryhy-medeni goraghanasy” döredildi. 2007-nji ýylda Gadymy Nusaý ÝUNESKO-nyň Bütindünýä mirasynyň sanawyna girizildi.
Nusaýdan tapylan maddy gymmatlyklaryň arasynda mermerden, altyndan, kümüşden, şirmaýydan, aýnadan, agat daşyndan, dag hrustalyndan ussatlyk bilen ýasalan önümler bar. Tapyndylaryň arasynda Rodogunanyň heýkeli, Afroditanyň kellejigi, birnäçe bürünç heýkeljikler, Afinanyň, Erotyň, portretleri we beýlekiler has-da täsindir. “Uly kwadrat” öýden tapylan maddy gymmatlyklaryň arasynda şirmaýydan ýasalan ritonlar, bulgurlar has-da tapawutlanýar. Ritonlaryň 40-dan gowragy tapylypdyr. Olaryň beýikligi 30-60 sm, göwrümi 1,5 litrden 5 litre çenlidir. Köne Nusaýdan tapylan heýkelleriň arasynda Rodogunanyň heýkeli, şeýle hem Satiriň kelle böleginiň galyndysy şol döwürlerde sungatyň we medeniýetiň ösendigini görkezýär. Ýasalyşy boýunça iň nepisleriň biri Rodogunanyň heýkelidir. 1949-njy ýylda Köne Nusaýyň binagärçilik merkezi bolan uly kwadrat öýüň burçunda bu ajaýyp heýkeliň aşaky bölegi tapylýar. 1952-nji ýylyň arheologik gazuw-agtaryş işleriniň netijesinde bolsa hazyna saklanýan jaýdan kellesiz we golsuz zenanyň göwresi tapylýar. Biraz wagt geçenden soň şol göwrä gabat gelen kelle hem tapylypdyr. Bu tapylan bölekler sepleşdirilende, Gündogaryň ellinizm sungatynyň täsirinde taraşlanan bary-ýogy 60 sm ölçegdäki Rodogunynyň heýkelidigi anyklanýar. Taryhçylaryň belleýşine görä Rodoguna taryhy şahsdyr. Alymlar heýkeli öwrenip ol parfiýa patyşasy MitridatI Siriýa hökümdary Dimitriýa durmuşa çykaran gyzy Rodoguna diýip tassyklaýarlar.
Gözel Rodoguna ýurt goragy üçin gaýduwsyzlyk görkezen gyzdyr. Taryhçy G.A.Pugaçenkowa şeýle ýazýar: “Bir gezek Rodogunanyň hammamda ýuwnup duran wagty paýtagty duşmanlar gabaýar. Ol öl saçyny bolşuna görä ýygnap, ony diňe ýeňişden soň ýuwmagy kasam edýär-de okdurlyp atyna münýär. Goşunyň başyny çekip duşmanyň üstüne topulypdyr. Şondan soň saçyny goýberipdir” G.A.Pugaçenkowanyň bu pikirini professor Ö.Gündogdyýew hem tassyklaýar. 1948-nji ýylyň sentýabrynda Bagyr obasynyň ýaşaýjylarynyň biri Täze Nusaýdan iki tarapy düşnüksiz elipbiýde hat ýazylan bir küýze döwügini tapýar. Ony Köne Nusaýda gazuw agtaryş işlerini geçirip başlan arheologlara gowşurypdyr. Arheologlar olara grekçe ostrakonlar diýip at dakypdyrlar. Köne Nusaýdan Sankt-Peterburga gelip gowuşýan ostrakonlaryň sany 1951-nji ýylda 150-ä, 1955-nji ýylda 2000-e, 1961-nji ýylda 2746-a çenli artypdyr.
- ↑ https://iranicaonline.org/pages/chronology-1
- ↑ Waters 1974, p. 424.
- ↑ "roughly western Khurasan" Bickerman 1983, p. 6.


text:
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
keshe 23:21
-
-
Jarasbaı Súleımenov: Memlekettik til máselesi – ardyń isi
NUR-SULTAN. QazAqparat - Memlekettik tildi damytý úshin atqarylyp jatqan is-sharalar az emes. Qajet qarjy da bólindi, tıisti jumystar da júrip jatyr. Biraq, áli de sheshilýi tıis máseleler jetkilikti. Memleket basshysy «Egemen Qazaqstan» gazetinde jarııalanǵan «Táýelsizdik bárinen qymbat» degen maqalasynda bul taqyrypqa keńinen toqtalǵany barshaǵa málim. Qoǵam qaıratkeri Jarasbaı Súleımenovpen áńgimelesip, memlekettik til tóńiregindegi oıyn bilgen edik.
– Jarasbaı Qabdollauly, Memleket basshysynyń «Egemen Qazaqstan» gazetinde jarııalanǵan «Táýelsizdik bárinen qymbat» degen maqalasynda ulttyq múdde, memleketshildik máselesi keńinen aıtylǵan. Jalpy, osy maqalaǵa qatysty pikirińizdi bildirseńiz.
– Osy ýaqytqa deıin Prezıdentimiz Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevtyń « Táýelsizdik bárinen qymbat» degen maqalasyna qyzyǵýshylyq tanytyp, pikir bildirgender az bolǵan joq. Jazýshynyń balasynyń oıy men qalamynan týǵan eńbekti men de yqylas qoıa oqyp shyqtym. Óz basym maqala deýge qımaı, baǵdarlamalyq sıpaty basym kesek dúnıe dep baǵalap otyrmyn. Memleket basshysy halqyna usynǵan jańa eńbeginde elimizdiń tarıh turǵysynan alǵanda, kózdi ashyp-jumǵandaı qas-qaǵym sát – otyz jylda aýyz toltyryp aıtarlyqtaı birtalaı ıgilikterge olja salǵanyn, qaıta jańǵyrǵan qazaq memlekettiginiń, ata-babalarymyz ańsaǵan azattyqtyń tuǵyry nyǵaıa túskenin áıgileıtin derekter men dáıekterdi molynan keltirgen.
Iá, ótken kezeńniń aýyrtpalyqtary az bolǵan joq. Sol syndardyń bárinen súrinbeı óttik, muratymyzǵa jettik. Shyqqan bıigimizdi baǵalar, qol jetkizgen tabystarymyzdy saralar bolsaq, kóshten qalǵan joqpyz dep maqtanyshpen aıta alady ekenbiz. Az ǵana ýaqyttyń ishinde uly dalanyń tósinde jańa memleket qurylyp, onyń tıimdi basqarý qurylymdary qalyptasty. Al munyń ózi ómirimizdiń barlyq salalaryn jedeldete jańǵyrtý, eldigimizdi nyǵaıtyp, bolashaqqa nyq qadam jasaý baǵytyndaǵy is-qımylymyzǵa tyń serpin berdi. El de, adam da ózgerdi, ómirdiń qaı salasy bolmasyn, ózgeshe sıpat alyp, jańa arnaǵa tústi. Biraq oǵan basymyz aınalmaýy kerek. Óıtkeni, bizdiń táýelsizdigimizdiń áli beli bekip, buǵanasy qataıa qoıǵan joq. Otyz jylda biraz belesterdi baǵyndyrdyq desek te, alda kezegin kútip turǵan ister, tarqatylmaǵan túıinder az emes. Demek, aldaǵy kezeńde táýelsizdigimizdi baıandy etý jaǵyn kóbirek oılaýymyz kerek, Qasym-Jomart Kemeluly atap kórsetkendeı, qýatty eldiń ıesi jáne kemel halyq bolý úshin saıası-ekonomıkalyq reformalardy jáne sanany jańǵyrtý úderisin jalǵastyryp, zaman talabyna beıimdelgen ulttyń jańa bolmysyn qalyptastyrýymyz qajet. Sonda ǵana tarıhta esesi ketken qazaqtyń baǵy janady.
– «Biz táýelsizdik dáýirinde ana tilimizdi damytý úshin barlyq jaǵdaıdy jasadyq»,–dedi Prezıdent maqalasynda. Biraq, áli kúnge deıin ana tilimizdi tórge shyǵara almaı kelemiz. Osyǵan qarap otyryp, otarlyq sanadan áli arylmadyq pa, degen suraq týyndaıdy. Buǵan basqa ne kedergi, siz ne oılaısyz?
– Prezıdenttiń «Biz táýelsizdik dáýirinde ana tilimizdi damytý úshin barlyq jaǵdaıdy jasadyq»,–degen sózderine men de qosylamyn. Táýelsizdik jyldary bizdiń elimizde memlekettik tildi damytýdyń alǵysharttary jasaldy, ony kezeń-kezeńmen damytýdyń belgili bir júıesi qalyptasty, qulashty keń sermep qyrýar is tyndyrýǵa, týǵan tilimizdi damytýǵa qatysty máselelerdi shyǵarmashylyq turǵydan sheshýge múmkindik beretin quqyqtyq keńistik paıda boldy. Qazaq tiliniń memlekettik mártebesi týraly konstıtýtsııalyq qaǵıdamyz bar. «Til týraly» Zańymyz da bar. Sonyń nátıjesinde, qazaq tiline degen qoǵamnyń kózqarasy aıtarlyqtaı ózgerip, ony damytý, qoldanys aıasyn keńeıtý baǵytynda qyrýar ister atqaryldy, sóıtip, memlekettik til óz damýynda jańa satyǵa kóterildi. Onyń bárin bappen, baıyppen, qasıetti qazaq topyraǵyn ejelden ózimizben birge mekendep kele jatqan basqa etnostardyń aldyndaǵy jaýapkershiligimizdi sezine, «Kelisip pishken ton kelte bolmas» degen qaǵıdany ustana, ara-tura «sher tarqata», eki adym ilgeri bir adym keıin shegine júrip atqardyq. Jalpaq elge jaı da málim sol isterdi tizbelemeı-aq qoıaıyn, olardyń bárin kózi barlar kórip otyr, sanasy barlar sezip otyr.
Qazir til máselesinde qolymyzdy baılap-matap otyrǵan zań, qazaqsha sóılemeńder, sol sııaqty qazaq mektebin ashpańdar, sapaly qazaq tili oqýlyqtary men ádistemelik quraldaryn shyǵarmańdar dep otyrǵan eshkim joq. Qasym-Jomart Kemeluly ananyń aq sútimen boıymyzǵa daryǵan qasterli tilimiz egemendigimizdiń máńgilik úshtaǵanynyń biri ekenin atap kórsetti. Sol úshin de ony kózdiń qarashyǵyndaı saqtaýymyz kerek.
Osy arada sál sheginis jasap, Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti-Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń týǵan tilimiz týraly aıtqan oı-tujyrymdarynyń bir parasyn eske sala keteıin.Nursultan Ábishuly Táýelsizdiktiń eleń-alań shaǵynda«Tarıh tolqynynda» dep atalatyn kitabynda: «Daýǵa salsa almastaı qıǵan, ómirdiń kez kelgen oraıynda ári qarýy, ári qalqany bolǵan, ári baıyrǵy, ári máńgi jas, otty da oınaqy ana tilinen artyq qazaq úshin bul dúnıede qymbat ne bar eken? Árıne, odan qymbat eshteńe joq dep aıtýǵa bolady. Ǵasyrlar boıy qazaqtyń ult retindegi mádenı tutastyǵyna eń negizgi uıytqy bolǵan – onyń ǵajaıyp tili» dep jazsa, keıin de «Qazaq qazaqpen qazaqsha sóılessin», «Qazaqstannyń bolashaǵy – qazaq tilinde», «Biz barsha qazaqstandyqtardy biriktirýdiń basty faktorlarynyń biri – elimizdiń memlekettik tilin, qazaqtardyń ana tilin odan ári damytýǵa kúsh-jiger jumsaýymyz kerek», «Ózimiz ana tilimizde sóılemeıinshe, ózge eshkim de bul tildi shyndap qurmetteı qoımaıtynyn túsinýge tıispiz. Bul rette, eń aldymen qazaq azamattarynyń namysyna salmaq salmaı bolmaıdy. Ana tilin bilmeý qazaq azamaty úshin uıat sanalýǵa tıis», «Búkil qoǵamymyzdy toptastyryp otyrǵan memlekettik til retinde qazaq tilin oqytý sapasyn arttyrý qajettigine erekshe nazar aýdarǵym keledi. Halyqaralyq tájirıbelerge súıene otyryp qazaq tilin oqytýdyń qazirgi zamanǵy ozyq baǵdarlamalary men ádisterin ázirlep, engizý qajet. Memlekettik tildi tıimdi meńgerýdiń eń úzdik, ınnovatsııalyq ádistemelik, praktıkalyq oqý-quraldaryn, aýdıo – beınematerıaldardy ázirleý kerek», «...memlekettik tildi meńgerý – Qazaqstan Respýblıkasynyń árbir azamatynyń paryzy. Úkimet, ózge de memlekettik, jergilikti ókildi jáne atqarýshy organdar Qazaqstan Respýblıkasynda memlekettik tildi barynsha damytýǵa, onyń halyqaralyq bedelin nyǵaıtýǵa mindetti» degen talap-tilekterin únemi aıtyp otyrdy.
Súıinishtisi sol, Qasym-Jomart Toqaev ta el tizginin qolyna alǵannan beri bul máseleni udaıy nazarynda ustap, namysty qamshylaýmen keledi. «Memlekettik tildi bilý – Qazaqstannyń árbir azamatynyń paryzy. Mindeti dep te aıtýǵa bolady. Osy oraıda men barsha qazaqstandyqtarǵa, onyń ishinde qazaq tilin áli jete meńgermegen otandastaryma úndeý tastaǵym keledi. Jastar aǵylshyn tilin nemese basqa da tilderdi az ǵana ýaqytta meńgere alatynyn kórip otyrmyz. Tutas býyn almasqan osy jyldarda qazaq tilin úırengisi kelgen adam ony áldeqashan bilip shyǵar edi. Halqymyzda «Eshten kesh jaqsy« degen sóz bar. Eń bastysy, ynta bolýy kerek» dep jazdy joǵaryda ózimiz áńgime etken maqalasynda Prezıdent.
Baıqap otyrǵan shyǵarsyz, aıtýda kemdik joq. Olaı bolsa, týǵan tilimizdiń aıaǵyn tusap, baǵyn baılap otyrǵan ne? Qazaq – ǵasyrlar boıy bodandyqtyń qamytynan qutyla almaı, teperishti kóp kórgen halyq. Onyń sarqynshaqtaryn joıý úshin kóp ýaqyt kerek dep oılaımyn. Osy rette sanada ózgerister týǵyzatyn tetikterdi iske qosa almaı otyrǵanymyz shyndyq. Bir ǵana másele – otyz jylda otarsyzdanýdyń tońy sógilgen joq. Sodan da jasqanshaqpyz, ulttyq múdde utatyn jerde sheginshektep turamyz. Bir sózben aıtqanda, áli ult retinde uıysa almaı jatyrmyz. Sol sııaqty, Alash arystarynyń murasyn tıisinshe baǵalap, búgingi jas urpaqty solardyń úlgisinde tárbıelesek, upaıymyz túgel bolar edi.
– Qazaqy aýyldarda til máselesi buryn da bolǵan joq. Biraq, qala qazaqtarynyń ana tilimizge qurmet kórsetpeıtini, orys tilinde ǵana qarym-qatynas jasaıtyny jasyryn emes. Tipti, balalaryn orys mektepterine bergenin maqtan tutatyndar da bar. Osylaı kete berse, memlekettik til damýdyń ornyna keri ketpeı me?
– Alashtyń ardaqty uldarynyń biri Júsipbek Aımaýytuly: «...Qara halyqtyń mádenıetti bolýynan mádenıetti kisiniń qazaq bolýy qıyn»– degen eken. Jańa aıttym ǵoı, bizdiń týǵan tilimizdiń damýyna syrttan eshkim qysym jasap jatqan joq. Bárine «Tildi satý týǵan anańdy satýmen birdeı» ekenin túsinbeı, ǵulama ǵalym Ahmet Baıtursynulynyń osyndaı jaǵdaıdan saqtandyryp: «Alashqa aty shyqqan azamattar! Kósemdikterińdi adaspaı, túzý isteńder! Sender adassańdar, arttaryńnan Alash adasady» degen eskertýine qulaq aspaı kele jatqan, anasynyń áldıi qulaǵynda qalmaǵan, besiginde ana tiliniń ýyzyna qanbaǵan óz baýyrlarymyz kináli.
–Sonda ne isteýimiz kerek?
–Tarıhtyń ózindeı, babalardyń kózindeı el bastaǵan kósemderdiń tili, sóz bastaǵan sheshenderdiń tili – qazaq tilin tórge shyǵaramyz desek, qazaq bolýymyz, úıde de, túzde de qazaqsha sóıleýimiz, balalarymyz ben nemerelerimizdi osyǵan tárbıeleýimz kerek. Prezıdentimiz aıtyp otyrǵandaı, týǵan tilimizge degen nıetimiz túzý bolý kerek. «Nıettiń durys bolýy qazaq tilin meńgergisi keletin adamdarǵa da, osy maqsatqa jetýge jaǵdaı jasaıtyn Úkimetke de baılanysty». Men ózim Prezıdenttiń osy sózderin Úkimetke bergen naqty tapsyrmasy dep túsindim. Osydan keıin Úkimet Memlekettik tilge qatysty jedel-ǵabyl naqty sharalar belgilep, bıliktiń barlyq býyndaryn qozǵalysqa keltirýi kerek.
Biz sózge kelgende kósilip, iske kelgende kibirtikteı beretin jaman ádetimizden de aryla almaı kelemiz. Kóbik sózben týǵan tilimizdiń kósegesin kógerte almaıtynymyzdy túsinetin mezgil jetti. Bizge naqty ister qajet. Taǵy da aıtamyn, oǵan Úkimet, qolynda bıligi bar azamattar uıytqy bolýlary kerek. Saıyp kelgende, munyń ózi ulttyń rýhyn kóterý degen sóz.
– Jańa «Alashqa aty shyqqan azamattar! Kósemdikterińdi adaspaı, túzý isteńder! Sender adassańdar, artaryńnan Alash adasady» degen Ahmet Baıtursynovtyń sózin eske saldyńyz. Halyqtyń kóshin bastaýshy kósemderi – zııaly qaýym ókilderi ekeni belgili. Bizdiń zııaly qaýym qanshalyqty túzý jolmen kósh bastap keledi degen oıdasyz?
– Til máselesine kelgende zııaly qaýym ókilderine kiná taǵýǵa bolmaıdy. Tek bizde solardyń janaıqaıyna qulaq asý jaǵy kemshin. Desek te, qazir kimniń zııaly ekenin, kimniń zııandy ekenin ajyratý qıyn. Bir ǵana mysal keltireıin, bizdiń elimizde júzge, rýǵa bóliný órship barady. Sonyń otyn kósep júrgender – qarapaıym halyq emes, zııalysymaqtar. Qazir zııalymyn degen adamdardyń arasynda «túlki tymaqty» kıip alyp, sonyń salmaǵyna shydaı almaı súrinip-qabynyp júrgender kóp. Qanshama ýaqyt ótse de, Alash arystarynyń, Maǵjannyń, Smaǵuldyń oryndary úńireıip bos tur.
–Kóshelerdegi qazaqsha jarnamalar men habarlandyrýlardaǵy qateden kóz súrinedi. Tipti, qazaq tilin mazaq tiline aınaldyryp jiberdi. Osyny tizgindeýge bola ma?
– Keıde biz asyra siltep, kez kelgen máselege Parlament pen Úkimetti qystyryp, kinálap jatamyz. Bul – negizi, siz ben bizdiń belsendiligimizge de qatysty másele. Mysaly, bizdiń Qyzyljarda osyndaı keleńsizdikterdi baıqasa, eleýsiz qaldyrmaı, tıisti uıymdardyń nazaryna jetkizip júretin azamattar bar. Olardy jurt, álgindeı sapasyz ónimder shyǵaratyndar da biledi, kádimgideı qaımyǵady. Sonyń nátıjesi bolýy kerek, sońǵy kezderi jaǵdaı birshama jaqsarǵany baıqalady.
–Memlekettik jáne kvazımemlekettik mekemelerde qujat aınalymy áli orys tilinde júredi. Keıbirinde qazaqshasy bolýy da múmkin, biraq, ondaǵy qazaqsha adam balasy túsinbeıtin deńgeıge túsip ketken. Buǵan ár mekemeniń basshysy jaýapty bolýy kerek shyǵar? Siz qalaı oılaısyz?
–Memlekettik tilge qatysty máselelerge Alashtyń barlyq azamattary bilek sybana kirisse, tabystarymyz budan da tolymdy bolar edi-aý degen oı da kókirekte saırap turǵanyn qalaı jasyramyz. Áttegen-aıy, barlyq jerde birdeı osyndaı nysanaly jumystyń jalaýyn jelbirete almaı kelemiz. Іs qaǵazdaryn memlekettik tilge kóshirýdiń jaıyna nazar aýdarǵan adamnyń da osyǵan kóz jetkizeri anyq. Prezıdenttiń 2006 jylǵy 30 mamyrdaǵy №127 Jarlyǵyna sáıkes elimizdiń barlyq óńirlerinde is júrgizýdi, eseptik-statıstıkalyq, qarjylyq jáne tehnıkalyq qujattamany kezeń-kezeńmen memlekettik tilde júrgizýge kóshirý qolǵa alynyp, júzege asyrylýǵa tıis bolatyn.
Sóıtip, jergilikti ókildi jáne atqarýshy organdar osydan 15 jyl buryn is qaǵazdaryn memlekettik tilde júrgizýge kóshti... Qaǵaz júzinde. Іs júzinde osylaı bolyp jatsa, qol soǵyp qýanarlyq-aq jaǵdaı. Másele, mine, osynda bolyp otyr. Qaǵaz júzinde bárin tastaı qylyp qatyryp tastaǵandar iske kelgende tasbaqa júristen tanar emes.
–Bálkim, biz tek teris jaǵyn ǵana kórsetip otyrǵan shyǵarmyz. Bálkim, osydan 5-10 jyl burynǵyǵa qaraǵanda memlekettik tildiń qoldanysy jaqsarǵan shyǵar? Álde olaı emes pe?
– Árıne,aýyzdy qý shóppen súrte berýge bolmaıdy, táýelsizdik jyldary tutastaı elimiz sııaqty, qazaqtyń tili de jedel damyp, tuǵyry bıikteı tústi. Bir ǵana mysal keltireıin, osydan jıyrma jyldaı buryn Petropavl qalasynda bir-eki ǵana qazaq mektebi bolsa, qazir olardyń sany onǵa jetti. Olardyń ishindegi eń úlkeni – Abaı atyndaǵy gımnazııada qazir 1200 oqýshy bilim alýda. Bir mezgilde 400-500 oqýshy partaǵa otyratyn basqa mektepterde balalar eki aýysymda oqıdy. Bul neni kórsetedi? Bul – Soltústik Qazaqstan oblysynda memlekettik tildiń ómirimizge dendep ene bastaǵanyn dáleldeıdi. Buǵan qalaı qýanbaısyń?!
–Bardy bar deýimiz kerek deısiz ǵoı.
–Durys aıtasyz,«joq, joq» dep atqarylǵan isterdi kórmeý, jylap-syqtaı berý jigerdi jasytady, senimge selkeý túsiredi. Ásirese, tal shybyqtaı jaıqalyp ósip kele jatqan jastardy adastyrady. Tipti, munyń ózi uıat! Bul - dármensizdiktiń kórinisi. Bizdi búgin qol jetkendi baıandy etý úshin endi ne isteýge tıispiz degen oı kóbirek mazalaǵany jón. Til máselesinde ári tartpaı, beri tartpaı, iske ult bolyp jumylýymyz kerek.
–Latyn álipbıine kóshsek, ana tilimizdiń keń qanat jaıýyna onyń yqpaly bola ma?
–Óz basym solaı bolaryna senemin. Tereńdep barmaı-aq qoıaıyn. Bárine–ýaqyt tóreshi.
–Іlespe aýdarmaǵa sizdiń kóńilińiz tola ma?
–Elbasy osydan jıyrma jyl buryn: «...ana tilimizdiń qoldanylý aýqymyn keńeıtý amaldarynyń biri – búkil respýblıka kóleminde úlken májilisterdi ilespe aýdarmamen qamtamasyz ete otyryp, qazaq tilinde júrgizýge kóshý» deı kelip, ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdardyń basshylaryna keńester men jınalystar ótkiziletin oryndarda ilespe aýdarma quraldarynyń bolýyn qamtamasyz etý jóninde tapsyrma bergen edi. Ókinishke qaraı, sodan beri edáýir ýaqyt ótse de, ilespe aýdarma isi jolǵa qoıylǵan joq.
Іlespe aýdarmany júzege asyratyn negizgi tulǵa – ilespe aýdarmashylardy daıarlaý óz deńgeıinde emes. Búgingi tańda elimizde ondaı mamandyq ıeleriniń tapshylyǵy aıqyn sezilip otyr. Sodan da keı jaǵdaılarda ilespe aýdarmashylyq mindetti ár memlekettik mekemeniń is qaǵazdaryn orysshadan qazaqshaǵa aýdaryp otyrǵan mamandar júzege asyrýǵa májbúr bolýda. Árıne, bul arada aýdarma sapasy týraly sóz qozǵaýdyń ózi qısynsyz.
Óıtkeni, bir tilden ekinshi tilge aýdarma jasaı alatyn kez kelgen adam ilespe aýdarmashy bola almaıdy. Іlespe aýdarma – aýdarma ataýlynyń ishindegi eń kúrdelisi. Ony ıgerý úshin adamnyń boıynda ózin basqalardan kásibı turǵyda erekshelendiretin eki tildi de jetik bilýi, jazbasha da, aýyzsha da aýdarma jasaı alýy, sheshendik qabileti jáne ádebı daryny ushtasyp jatýy sııaqty kóptegen qasıetter bolýy kerek. Bizde ilespe aýdarmashylar esh jerde oqytylmasa ondaı qasıetter qaıdan paıda bolady.
– Osy arada tilge baılanysty jyl saıyn ár deńgeıde ótkizilip jatatyn mádenı sharalar týraly oıyńyzben de bólise ketseńiz.
–Bir-eki aýyz sózben qysqa qaıyrsam, olar barlyq jerde birdeı tıisti qaıtarym berip otyrǵan joq. Bir-birine egiz qozydaı uqsas, bir sarynda ótetin túrli kezdesýler men festıvalder halyqty da, qatysýshylardy da ábden jalyqtyrdy. Osyny eskerip, budan bylaı bólingen qarjyny oryndy-orynsyz shasha bermeı, barshany baýraıtyn, basqa da yqpaldy sharalardy oılastyrǵanymyz jón bolar edi.
–Keıbireýler memlekettik tildiń jaıyn aıta-aıta sharshadyq deıtin de shyǵar-aý?
–Sharshasaq ta, shaldyqsaq ta, biz ógiz ólmesin, arba synbasynǵa salynyp, bul máseleni jyly jaýyp qoıa almaımyz. Aıta berýimiz, jaza berýimiz, jatsaq-tursaq týǵan tilimizdiń jaıyn oılaýymyz, bir sózben aıtqanda, kún tártibinen túsirmeýimiz kerek. Óıtkeni, búgingi kúnimemlekettik til máselesi asa zor qoǵamdyq jáne saıası mańyzǵa ıe bolyp, ardyń isine aınalyp otyr. Meniń oıymsha, eńsesi bıik elder qataryna qosylýdy murat tutqan bizder úshin Ananyń tili–júrektiń úni, ulttyń rýhy, abyroıy, bolmys-bitimi týǵan tilimizdiń ósip-ónip, órkendeı berýi, tamyryn tereń jaıyp, máńgi qulamaıtyn báıterekke aınalýy, shyn máninde óz tuǵyryna kóterilip, qoǵamymyzdan laıyqty ornyn alýy úshin kúresýden asqan abyroıly mindet joq.
-Áńgimeńizge rahmet!
- Saparbaev: Jambylda 25 eldi mekenniń áleýmettik kartasy jasalǵan
- Atyraý oblysynda rýlge mas kúıde otyrǵan 23 adam bas bostandyǵynan aıyryldy
- Bolat Taıbekov: Shuǵyl medıtsınalyq kómek - 70% ólim jaǵdaıynyń aldyn alady
- Aqmolalyq jastar Qazaqstannyń 30 jyldaǵy jetistikterin talqylady
- Ulttyq sanaq: Astanada 1,5 myń ıntervıýer úılerdi aralaýda
- Prezıdenttiń on ulttyq jobasyna qoǵamnyń negizgi máseleleri qamtylǵan - saıasattanýshy
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
keshe 22:45
-
keshe 22:33
-
keshe 21:48
-
-
keshe 20:45
-
Erbol Qarashókeev astyqtyń boljamdy túsimin atady
NUR-SULTAN. QazAqparat – Elimizde gektaryna 9,5 tsentnerden astyq bastyrylýda. Bul týraly búgin Úkimet otyrysynda QR Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Erbol Qarashókeev aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«AQSh Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi men Astyq jónindegi halyqaralyq keńestiń esebine sáıkes, barlyq negizgi astyq óndirýshi elderde bıdaı óndirisiniń tómendeýi kútilýde. Máselen, Kanadada bıdaı jınaý ótken jylmen salystyrǵanda 34,5 paıyzǵa, Reseıde 15 paıyzǵa, Amerıkada 7 paıyzǵa tómendemek. Astyq jónindegi halyqaralyq keńestiń baǵalaýynsha, álemde bıdaı óndirý kólemi 781,7 mln tonnany quraıdy», - dedi mınıstr.
Onyń atap ótýinshe, bıyl elimizde dándi jáne maıly daqyldardy jınaý alańy 18,9 mln gektardy qurady.
«Oblys ákimdikteriniń derekteri boıynsha ónimdilik gektaryna 9,5 tsentner bolǵanda dándi jáne maıly daqyldardyń boljamdy jalpy túsimi shamamen 18 mln tonna bolady. Búginde shamamen 14,3 mln tonna dándi daqyl jáne 200 myń tonna maıly daqyldar jınaldy. Bul rette oblystarda maqsary jınaý júrip jatqanyn, al barlyq maıly daqyldardy jappaı jınaýǵa osy aıdyń sońynda kirisetindigin atap ótken jón»,- dedi Erbol Qarashókeev.
- ShQO-da qazaqtyń aqbas sıyryn ósirip otyrǵan kásipker týǵan aýylyn damytýǵa úles qosýda
- Qyzylordada aýyl sharýashylyǵy salasynyń úzdikteri marapattaldy
- Qazaqstanda 16,1 mln tonna astyq bastyryldy - AShM
- Senattaǵy «Óńir» depýtattyq tobynyń otyrysynda qandaı máseleler talqylandy
- Mınıstrlikter men ákimdikterdiń saıty shtattyq rejımde jumys istep tur
- Mal sharýashylyǵynda qıyndyqtar neden týyndady – Mańǵystaý ákimi orynbasarynyń pikiri
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Garaşsyzlyk pederlerimiziň özbaşdak döwletli bolmak baradaky arzuwlarynyň amala aşmagyna, köp asyrlyk milli we ruhy gymmatlyklarymyzy, ata-babalarymyzdan miras galan ynsanperwer däplerimizi dikeltmäge mümkinçilik berdi. Hormatly Prezidentimiziň nygtaýşy ýaly, ata Watanymyzyň garaşsyzlygynyň mizemezligi döwletiň hem halkyň jebisliginde jemlenýär. “Türkmenistan parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany” diýlip yglan edilen 2021-nji ýylda ýene-de sanlyja günlerden bolsa ýurt Garaşsyzlygymyzyň 30 ýyllygyny uly dabara bilen belläris. Häzirki günlerde hormatly Prezidentimiziň baştutanlygynda diýarymyzyň mukaddes baýramçylygyna döwlet derejesinde taýýarlyk görülýär.
Garaşsyzlyk biziň ýurdumyza halkara gatnaşyklarynyň doly hukukly agzasy hökmünde öz syýasy garaýşyny beýan etmäge mümkinçilik berdi we ol bu gün belent münberlerden dünýä ýaň salýar. Türkmenistanyň ählumumy parahatçylygy we howpsuzlygy pugtalandyrmaga, Durnukly ösüş maksatlaryny netijeli durmuşa geçirmäge gönükdirilen halkara başlangyçlary we iş ýüzündäki anyk ädimleri dünýä jemgyýetçiliginde giň goldawa eýe bolýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň VI Gurultaýynda eden taryhy çykyşynda şeýle belledi: “Garaşsyzlyk her bir ynsanda watançylyk duýgusyny ösdürýän mukaddes düşünjedir. Bu söz özünde ägirt uly many-mazmuny jemlemek bilen, merdana ata-babalarymyzdan bize miras galan eziz Watanymyzyň şöhratly geçmişine, şu gününe we beýik geljegine düýpli düşünmäge mümkinçilik berýär. Garaşsyzlyk baýramy ata-babalarymyzyň wesýet eden ynsanperwer ýörelgeleriniň doly durmuşa geçirilýändiginiň, özygtyýarly döwlet, adalatly jemgyýet hakynda asyrlarboýy edip gelen arzuwlarynyň hasyl bolandygynyň aýdyň subutnamasydyr”.
Ýurdumyzyň garaşsyzlyk ýyllarynda geçen şöhratly ýoly ähli ugurlarda gazanylan bimöçber üstünliklerdir belent sepgitlere beslenip, olar täze maksatlara, ösüşli menzillere ýetmegiň özeni bolup hyzmat eder.
Eneş ATAJANOWA,
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň
Halkara gatnaşyklary institutynyň talyby.


text:
-
-
-
-
-
-
-
-
-
00:51
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
keshe 22:14
-
Shamalǵandaǵy apat: Dárigerler zardap shekkender týraly tolyq aqparat berdi
TALDYQORǴAN. QazAqparat – Shamalǵan stantsııasyndaǵy apat saldarynan zardap shekken úsh naıqastyń jaǵdaıy áli de aýyr, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi oblystyq Densaýlyq saqtaý basqaramasyna silteme jasap.
Qazir zardap shekken úsh naýqas Qarasaı aýdandyq ortalyq aýrýhanasynyń jansaqtaý bóliminde jatyr.
«2014 jáne 2016 jyly týǵan balalar jáne 33 jasar áıeldiń jaǵdaıy ózgerissiz qalyp otyr. Úsheýiniń de jaǵdaıy aýyr. 2016 jylǵy naýqastyń mıy aýyr dárejede zaqymdanǵan. Keýde qýysynyń jabyq jaraqatyn alǵan. Sol jaq ókpesi soǵylǵan. Komanyń 2-3 dárejesi. Al 2014 jylǵy naýqastyń dıagnozy, mıdyń aýyr dárejedegi zaqymdanýy. Oń jaq-samaı súıeginiń synýy. Oń jaq sýbdýraldy gematoma. Koma 2-3. Al 1986 jylǵy naýqastyń da jaǵdaıy aýyr. Oǵan qoıylǵan dıagonoz: aralas jaraqat. Mıdyń shaıqalýy. Oń jaq ıyq súıeginiń tómengi úshten bir bóliginiń jabyq fragmentti synyǵy anyqtalǵan. 1-shi dárejedegi travmatıkalyq shok alǵan», delingen atalǵan vedomstvonyń taratqan aqparatynda.
Baspasóz qyzmeti bergen málimetke sáıkes, 15 qyrkúıek kúni saǵat 19: 26 - da jedel járdem stansasynda jolaýshylar avtobýsy men poıyz soqtyǵysýy týraly habarlama kelip túsken. Oqıǵa ornyna 15 mınýtta 9 jedel járdem kóligi kelgen. 1979 jyly týǵan er adam oqıǵa ornynda kóz jumdy.
Esterińizge sala keteıik, 15 qyrkúıek kúni Shamalǵan stantsııasynda poıyz ben avtobýs soqtyǵysty. Aldyn-ala boljam boıynsha, jolaýshylar avtobýsy temir joldyń relsine shyǵyp ketken. Oqıǵa ornynda avtobýs júrgizýshisi mert bolyp, taǵy 3 adam Qarasaı aýdandyq aýrýhanasynyń jansaqtaý bóliminde jatyr. Onyń ekeýi bala. Qazir atalǵan fakti boıynsha QR QK 345-babynyń 3-tarmaǵy boıynsha is qozǵalyp, tergeý júrip jatyr. Іstiń tergelýin Bas kóliktik prokýratýra óz baqylaýyna aldy. QR Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev poezd ben avtobýs soqtyǵysynan japa shekkenderdiń týǵan-týystaryna kóńil aıtty.
- Qyzylordada úsh kún buryn joǵalǵan 18 jastaǵy boıjetken izdestirilýde
- Atyraýda jeke turǵyn úılerdiń aýlasynda saryshaıan qaptady
- Shahtınsk turǵyny taǵy da rekord jasap, besinshi márte Gınnes kitabyna endi
- Atyraýda áıelin qyzǵanǵan 35 jastaǵy jigit týysynyń páterine jasyryn kamera qoıǵan
- Atyraýda kópqabatty turǵyn úıden órt shyqty
- Almaty oblysynda satýshy dúkende janjal shyǵarǵan klıentti óltirdi
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Semalt GitHub-y hödürleýär: Köp aýratynlyklary bolan öňdebaryjy web skraperi
GitHub iň meşhur maglumatlary çykarmak hyzmatlaryndan biridir. Bu gural okalýan we ulaldylan görnüşde köp sanly web sahypasyny gyryp biler. Maşyn öwrenmek tehnologiýasy bilen iň meşhurdyr we kiçi we orta kärhanalar üçin amatlydyr. GitHub-yň iň tapawutly aýratynlyklary aşakda ara alnyp maslahatlaşylýar:
Giňeldiş
GitHub bilen, islän wagtyňyz web sahypalaryny çykaryp bilersiňiz we maglumatlary CSV we JSON ýaly ulaldylan formata öwrüp bilersiňiz. Şeýle hem maglumatlaryň gyrylan wagtynda gözegçilik edip bilersiňiz; GitHub peýdasyz baglanyşyklardan aýlanýar we çalt gurluşly maglumatlary alýar.
Minimal ýalňyşlyklar
Beýleki adaty maglumatlary gözlemek hyzmatlaryndan tapawutlylykda, GitHub maglumatlaryňyzy gyrýar we ähli ownuk we uly ýalňyşlyklary awtomatiki düzedýär. Bize takyk we ýalňyşsyz maglumat berýär we maglumatlaryň hiline özbaşdak gözegçilik edýär. Şeýle hem, bu gural bilen PDF faýllaryny we HTML resminamalaryny gyryp bilersiňiz.
Çydamlylyk
GitHub ulanyjy üçin amatly interfeýs we elmydama ygtybarly hyzmaty bilen meşhurdyr. Bu hiç hili tehniki hyzmaty talap etmeýär we birnäçe aýdan soň ulanylyp bilner. Dürli formatlardan saýlap bilersiňiz we GitHub-a maglumatlary islenýän formatda gyryp we eksport edip bilersiňiz. Başlangyçlar, okuwçylar, mugallymlar we erkin işleýänler üçin amatly.
Dinamiki web sahypalaryndan maglumatlary döwýär
GitHub bilen, ýönekeý we dinamiki web sahypalaryndan maglumatlary gyryp bilersiňiz. Bu gural, sosial media saýtlaryndan, syýahat portallaryndan we elektron söwda saýtlaryndan hiç hili kynçylyksyz maglumatlary gyrýar. Mundan başga-da, esasy HTML kodlaryny üýtgedýär we ähli ownuk ýalňyşlyklary awtomatiki düzedýär.
Ripazgylary we agentleri dolandyrmak ýa-da döretmek ukyby
GitHub-yň iň tapawutly aýratynlyklaryndan biri, agentleri we skriptleri dolandyryp we döredip bilýär. Bu gural köpçülikleýin düzediş çärelerini aňsatlyk bilen çagyrýar we sanlyja minutda on müňe çenli web sahypasyny gyryp bilýär. GitHub bilen ulgamlaryň arasynda agentleriň göçmegi we maglumat ulanyjy abunalygy hiç hili kynçylyksyz amala aşyrylýar.
Gurulmadyk maglumatlary gurluşly we ulanyp boljak maglumatlara öwürýär
Import.io we Scrapy-dan tapawutlylykda, GitHub gurulmadyk maglumatlary birnäçe sekundyň içinde guramaçylykly, ulanyp boljak we gurluşly maglumatlara öwürýär. Bu gural programmistler we programmist däller üçin ýörite amatlydyr. Diňe web sahypalaryňyzy döwmek bilen çäklenmän, sahypaňyzy indeksleýär we internetde has köp girdeji gazanmaga kömek edýär. Maglumatlar XLS, XML, CSV we JSON formatlarynda eksport edilip bilner, bu belli bir derejede telekeçileriň we kärhanalaryň işini ýeňilleşdirýär.
Akylly agentler
GitHub birnäçe minutyň içinde agent döredip biler we hiç hili programmirleme ýa-da kodlaşdyrmak endiklerine mätäç däldir. Maşyn öwrenmek tehnologiýasyna esaslanyp, bu gural netijeleri awtomatiki bellik edýär we şol bir wagtyň özünde birnäçe URL-ni gyrýar. Mundan başga-da, ähli sahypany sanlyja sekundyň içinde ýok edip bilýär we CNN, BBC, The New York Times we The Washington Post ýaly habar beriş serişdeleri üçin aýratyn peýdaly.
Maglumatlaryňyzy döwmek usullaryna baha bermegiň we işiňizi ösdürmek üçin GitHub-dan peýdalanmagyň wagty geldi.


text:
8-nji iýunda Ženewada bolup geçen Zähmetiň Halkara Konfederasiýasynyň 109-njy sessiýasynyň çäklerinde Türkmenistanyň pagta meýdanlarynda mejbury zähmeti ulanmak problemasy ara alynyp maslahatlaşyldy. Iş ýüzünde mejlisde çykyş edenleriň ýekeje-de biri hem türkmen býujetçileriň Işden kowulmak gorkusy astynda öz wezipe borçlaryna girmedik işleri ýerine ýetirmäge mejbur edilýändiklerine şübhe bildirmedi. Diňe hemişekisi ýaly ýurtda mejbury zähmetiň düýbünden ýoklygy barada şu çaka çenli hemmäni ynandyryp gelen Türkmenistanyň resmi wekilleriniň çykyşlary kadadan çykma ýaly boldy.
«Ýygyma çekilýänleriň» hukuklary
Türkmenistanyň zähmet we sosial goragy ministri Muhammetseýit Silapow özünüň çykyşynda ilki bilen Kärdeşler Arkalaşyklarynyň Halkara Konfederasiýasynyň taýarlan dokladyna jogap hökmünde türkmen hökümetiniň maý aýynda öz teswirlerini berendigini ýatlatdy. Ol pagta eksportynyň Türkmenistanyň ykdysadyýetine onçakly wajyp däldigi, pagta önümçiligiň dokma ulgamynda iş orunlary döretmekde wajypdygy baradaky türkmen tarapyndan hödürlenen teswirlerde aýdylan tezisleri gaýtalady.
Şeýle hem Silapow öz çykyşynda pagta ýygymynda el zähmetiň ulanylşy boýunça käbir anyk sanlary getirdi. Ol sanlar beýle bir kiçijik bolup çykmady. Ministriň sözlerine görä, 2015-nji ýylda pagta hasylynyň 71% el bilen ýygylypdyr, 2020-nji ýylda bolsa - 28%.
Bu sapar hem, adaty boluşy ýaly, ähli halkara ölçeglerine doly laýyk gelýän (emma, gynansakda, doly we dogry ýerine ýetirilmeýän) türkmen kanunçylygynyň içine edilýän giňişleýin aýlawdan ýüz öwrülmedi. Türkmenistan Halkara Zähmet Guramasynyň «Mejbury zähmetiň ýatyrylmagy hakyndaky» 1957-nji ýylda kabul eden 105-nji Konwensiýasyny ratifikasiýa etdi diýip, Silapow nygtady.
Şeýle hem döwlet emeldary mejbury zähmeti 2020-nji ýylda kabul edilen turkmen Konstitusiýasynyň täze redaksiýasy hem gadagan edýändigini aýtdy. Türkmenistan BMG-y we beýleki halkara guramalar bilen hyzmatdaşlyk etmek boýunça plany üstünlikli berjaý edýär diýip, ol tekrarlady.
«Ýakyn gelejekde pagta senagaty mundan hem aňry dowam ediljek hyzmatdaşlygyň esasy ugurlarynyň biri bolup biler» diýip, Silapow belledi.
2016-2020-nji ýyllarda, HZG-nyň beren maslahatlaryny hem-de türkmen pagtasyny satyn alýan iri kompaniýalaryň soragnamalaryny göz öňünde tutup, pagta meýdanlaryna birnäçe gezek inspeksiýa saparlary guraldy diýip, Silapow sözünde belledi.
«Bu barlag saparlaryň netijesi boýunça gyzyklandyrma bildiren taraplar üçin degişli hasabatlar taýarlandy. Ýagdaýa baha bermek pagta ýygym möwsüminde, ýagny işçileriň hut özleriniň pagta meýdanlarda mahaly geçirildi. Hiç-hili kada bozulmalar ýüze çykarylmady, barlagy geçiren auditorlar mejbury zähmeti ulanmak iş tejribesiniň ýoklugyna göz ýetirdiler» diýip, Silapow öz çykyşynda beýan etdi.
Emma bu aýdylanlardan soň ministr gaty seresapsyz sözläp ugrady. «Häzirki wagtda oba hojalyk önümlerini öndürijiler bilen ýetişdirilen pagta hasylyny ýygnamaga çekilýän adamlaryň arasynda özara şertnama baglaşmak tertibi kämilleşdirilip başlandy» diýip, ol aýtdy. Silapow rus dilinde çykyş etdi. Şonuň üçin ol pagtany ýygýanlary hut şeýle, ýagny «hasyly ýygnamaga çekilýän adamlar» diýip atlandyrdy. Işi öz erkine edýän meýletinçileri adatça beýle atlandyrmaýarlar. Gynansakda, konferensiýanyň resmi dili bolan fransuz diline terjime edilende bu «sözleriň oýuny» ýitýär.
Umuman aýdanyňda, eger her sapar pagta ýygmaga alyp gitmezinden öň býujetçilere şertnamanyň aşagyna gol çekdirtseler, onda olaryň ýaşaýyşy ýeňilleşer diýmäge şübhe döreýär.
Silapowyň çykyşy Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň (TSTB) halkara gatnaşyklar departamentiniň başlygynyň orunbasary Allaberdi Hajyýew tarapyndan her-hili goldaw tapdy. Ol pagtany öndürmeklik türkmenistanly işewürler üçin özüne çekiji işdir, çünki olar bu iş bilen bir hatarda ýeri 99 ýyl möhleti bilen kärendesine almaga hukuga eýe bolýarlar we tehnikany satyn almaga amatly kreditleri alyp bilýärler diýip, ol aýtdy. Hajyýewiň sözlerine görä, şu günki güne çenli Türkmenistanda 517 sany daýhan birleşigi hereket edýär. Olardan 180 sanysy eýýam hususy sektora geçipdir, galanlary bolsa 2025 ýyla çenli doly hususylaşdyrylar. Şeýlelik bilen, TSTB-iň wekili ýurtda häzire çenli bar bolan daýhan birleşikleriň ýarpysyndan gowragynyň döwlete degişlidigini boýun aldy.
«Oba hojalyk kärhanalary girdeji almak mümkinçiligi örän gyzyklandyrýar, şonuň üçin olar mejbury zähmeti ulanmakda hiç-hili görnüşde gyzyklanma bildirmeýärler» diýip, Hajyýew ynandyrdy.
Şeýle hem kärdeşler arkalaşyklaryň Milli Konfederasiýasynyň durmuş we zähmet hukuklary goramak boýunça departamentiniň başlygy Myrat Haýytow hökümetiň peýdasyna çykyş etdi. Onuň sözlän sözi esasanam kärdeşler arkalaşyklaryň roluny formal taýdan suratlandyrmakdan, ýagny «zähmet baradaky kanunçylygyň ýerine ýetirilşine biz jemgyýetçilik gözegçiligini guradyk» we şuňa meňzeş umumy sözlerden ybarat boldy. Ol zähmet baradaky hukuga degişli bolan 11 sany konwensiýany Türkmenistanyň ratifikasiýa edendigini nygtady. Haýytowyň sözlerine görä, mundan başga-da häzir ýurtda täze Zähmet Kodeksiniň üstünde iş alynyp barylýar.
«Şu günki güne çenli mejbury zähmetiň ulanylýandygy barada raýatlardan ýa-da beýleki birinden kärdeşler arkalaşyklar guramalarynyň adyna ýüzlenmedir arza gelip gowuşmady. Muňa garamazdan kärdeşler arkalaşyklary ýygy-ýygydan bu ugurdan monitoring, ýörite çykyşlary we seminarlary geçirip, esasy ünsi oba hojalyk önümleri öndürijilere gönükdirdi» diýip, ol öz çykyşynda aýtdy.
«Ynanmaýarys!»
Türkmen tarapynyň getiren delillerini Norwegiýadaky kärhanalaryň Konfederasiýasynyň (bu Norwegiýada iş berijileriň guramasy) aklawçysy Henrik Mynte (suratda) öz çykyşynda ýiti tankyt astyna aldy.
Ol ilki «kanunçylyk jähtden edilen öňe ymtylmalary» we halkara guramalar bilen bilelikde hyzmatdaşlyk etmek boýunça planyň kabul edileni şeýle hem pagtany maşynlaryň güýji bilen ýygyp almakda resmi yglan edilýän üstünlikleri üçin Türkmenistany öwdi.
«Emma bu oňlanmaly ädimler diňe kanunçylyk babatyndaky edilen özgerişlere we halkara institutlar bilen bilelikdäki hereketleri güýçlendirmek meýillere degişli boldy. Bu bolsa 105-nji konwensiýanyň iş ýüzünde ulanyldygy däldir. Bu konwensiýa Türkmenistan tarapyndan ratifikasiýa edileninden soň 24 ýyl geçdi. Emma konwensiýanyň ýerine ýetirmekligini gazanmak üçin entek köp işleri etmeli» diýip, Mynte aýtdy.
Mynte Özbegistany «ykdysady ösüş maksady bilen zähmet güýçlerini belli bir derejede mobilizleýän ulgamy» köki-damary bilen ýok etmegi başaran döwlet hökmünde mysal edip getirdi.
Aklawçy pagta ýygmak tertibini üýtgetmek, şol sanda emeldarlaryň we ýönekeý raýatlaryň habarlylyk derejesini ýokarlandyrmak, korrupsiýa garşy göreşi güýçlendirmek, zähmet inspeksiýalaryň işini kämilleşdirmek we beýleki gyzyklandyrma bildirýän taraplary kanunçylygyň berjaý edilşine monitoring etmek işine gatnaşdyrmak ýaly ugurlar boýunça birnäçe praktiki mehanizmleri teklip etdi.
Özbegistanyň hökümetiniň adyndan konferensiýada Ýekaterina Gorbunowa çykyş etdi. Ol Türkmenistanyň häkimiýetleriniň mejbury zähmeti düýbünden ýok etmäge taýardygyny özbek tarapyndan oňat garşylanýandygy barada aýtdy.
Ýygnakda özüniň tankydy bellikleri bilen Hristian kärdeşler arkalaşyklarynyň Konfederasiýasynyň (Belgiýada bu iň iri kärdeşler arkalaşyklaryň federasiýasy) prezidenti Mark Leýmans çykyş etdi. Ol şeýle diýdi: «Bir giden ýurtlar üçin pagtaçylyk pudagynda mejbury zähmeti ulanmaklyk aktual mowzuk bolup dur. Türkmenistandaky hökümet pagta önümçiliginde mejbury zähmeti ulanmakda örän işeňňirlik görkezýär. Mejbury zähmeti ulanmak ýurdy dolandyrýan ulgamyň iň ýokary derejesinde goldanýan instituta öwrüldi».
Pagtany öndürmek boýunça ýokardan düşürilýän plan we ol planyň berjaý edilmedik mahalynda ulanylýan sanksiýalar dürli-dürli hyýanatçylyklaryň döremegine oňaýly ýagdaýy emele getirýär diýip, Leýmans sözünde belledi. Kärdeşler arkalaşygyň öňde baryjysynyň sözlerine görä, pagta meýdanlarynda mejbury zähmet ulanylanda işgärler özleriniň göniden-göni etmeli borçlaryny ýerine ýetirip bilenoklar, bu bolsa butin pudaklaryň kadaly işlemegine uly howp abandyrýar. Şeýlelikde, 2018-nji ýylda Maryda mugallymlaryň 70% pagta ýygmaga ugradyldy. Mundan başga-da mejbury zähmet köp halatlarda mynasyp bolmadyk, arassaçylyk kadalarynyň bozulmagy, iş wagtynyň çenden aşa uzaldylmagy ýaly şertlerde amala aşyrylýär.
2016-njy ýyldan, ýagny bu mowzugyň HZG-da ilkinji gezek ara alyp maslahatlaşylandan soň, Türkmenistandaky ýagdaý hiç-hili üýtgemedi diýip, Leýmans nygtady. Şeýle hem ol türkmen hökümetiniň bu problemanyň bardygyny şu çaka çenli boýun almaýandygyny aýtdy. «Beýle görnüşli işiň alyp barylmagyny gadagan edýän kanunlaryň kagyz ýüzünde galýandygy köre hasa» diýip, kärdeşler arkalaşyklaryň wekili belledi. «Elbetde, erkin metbugatyň we garaşsyz kärdeşler arkalaşyklaryň ýoklugy ýagdaýyň gowulaşmagyna ýardam bermeýär» diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Öz çykyşynyň ahyrynda Leýmans ministr Silapowyň halkara guramalar bilen hemme taraplaýyn hyzmatdaşlyk barada aýdanlaryna şübhe bildirdi. Leýmansda bar bolan maglumata görä, belli bir pagta meýdanlaryna barmakçy bolanlarynda HZG-nyň wekillerinde käbir kynçylyklar döredi.
Konferensiýanyň dowamynda ABŞ-da zähmetkeşleriň hukuklaryny goraýjy Erik Gotwald şuny ýatlatdy: «2018-nji ýylyň maý aýynda Amerikanyň Birleşen Ştatlary mejbury zähmeti ulanmak ýoly bilen öndürilen pagtanyň eksportyna gadaganlyk girizmek baradaky karary kabul etdi. Bu gadaganlyga garamazdan şeýle harytlary ýurda getirmegini dowam edýän kompaniýalar çynlakaý jerimeler bilen ýüzbe-ýüz bolarlar. Elbetde, mejbury zähmet – bu mynasyp zähmetiň antitezasydyr».
Ýeke-täk goragçy
Konferensiýanyň dowamynda türkmen emeldarlaryna ýeke-täk delegat, ol hem Russiýa Federasiýasynyň wekili Wadim Sergeýew arka durdy. Öz çykyşynda ol şeýle diýdi: «Pagta ýygym döwründe mejbury zähmeti giňden ulanýanlykda türkmen tarapyna bildirilýän aýyplamalary biz esassyz hasap edýäris. Bu aýyplamalar bu ugurdaky hakyky ýagdaýy, şol sanda Aşgabadyň degişli pudakdaky işleri mehanizmleşdirmek we umuman beýle utançly fenomeni köki bilen ýok etmek boýunça edýän ägirt tagallalaryny şöhlelendirmeýär».
Onuň çykyşynyň ikinji minutynda, «umuman alanyňda, HZG-nyň meýdançasynda synanşyklara ýol berilmeli däldigini belleýäris» diýende, Sergeýewiň mikrofony öçdi. Ýygnaga başlyklyk edýän muny mikrofonyň işlemeginde dörän tehniki problemalar bilen düşündirdi we söz nobatyny Russiýa Federasiýasynyň beýleki bir wekiline, «Russiýanyň zähmet Konfederasiýasy» atly umumyrussiýa kärdeşler arkalaşyklary birleşmesiniň prezidenti Boris Krawçenko berdi. Krawçenko öz watandaşynyň pozisiýasyny paýlaşmady.
«Türkmenistanyň mejbury zähmet hakyndaky 105-nji Konwensiyany berjaý etmeýändigi barada ekspertleriň komiteti birnäçe gezek belläpdi. Söz azatlygynyň dolulygyna ýoklugyny nazara alsak, Türkmenistan dünýäniň iň ýapyk ýurtlarynyň biri bolup durýar. Mundan başga-da bu ýurtda işçileriň özleriniň birleşmek azatlygyna bolan hukugyny amala aşykmak bilen bagly çynlakaý problemalary başdan geçirýädikleri hemmelere mälim. Ýurtda garaşsyz kärdeşler arkalaşyklar ýok. Soňky ýyllaryň dowamynda elýeterli bolan hasabatlar bolsa turkmen döwleti tarapyndan guralan mejbury zähmetiň oba hojalyk pudagynda yzygiderli ulanýandygyny tassyklaýar» diýip, Krawçenko aýtdy.
Krawçenkodan soň Türkmenistany Şweýsariýanyň wekili tankytlady. Ondan soňra söz gezegi Azerbeýjan hökümetiniň wekili Seýmur Mardaliýewe berildi. Beýleki delegatlaryň köpüsinden tapawutlykda, ol has ýumşak sözleri aýtdy. Has takygy, ol 105-nji konwensiýa boýunça Türkmenistanyň edýän tagallalaryna Azerbeýjanda ýokary baha berilýändigini belledi. «Türkmen hökümetiniň edýän hereketleri onuň galdyrylýan meseleleri çözmäge taýardygyny görkezýär» diýip, Mardaliýew belledi.
Mundan soňra söz gezegini ýene-de Sergeýew aldy. Ol özünüň çykyşyny şeýle sözlem bilen tamamlady: «Zähmetiň Halkara Konferensiýasyny we onuň komitetlerini mynasyp zähmetiň konsepsiýasyny öňe sürmek, işgärleriň we iş berijileriň bähbitlerini ygtybarly goraýan gurallaryny kämilleşdirmek bilen bagly öňde duran wezipeleriň çözgüdüni bilelikde tapmaga gönükdirilen konstruktiw, birek birege sylaşykly hyzmatdaşlygyň peýdasy üçin obýektiwligi bolmadyk, gapma-garşylyga getirýän gün tertipden ýüz öwurmäge Russiýa Federasiýasy çagyrýär».
Geçirilen çäräniň ahyrynda söz ýene bir gezek zähmet ministri Silapowa berildi. Ol «geçirilen iş we bolup geçen konstruktiw söhbetdeşlik üçin» HZG-nyň komitetine minnetdarlyk bildirdi. «Pagta ýygymynda mejbury zähmetiň döwlet tarapyndan institutlaşdyrylandygy baradaky beýannamalaryň esassyzdygyny we olaryň ýerlerdäki hakyky ýagdaýy şöhlelendirmeýändigini biz anyk beýan edýäris» diýip, problemanyň bardygy boýun alynsa bu onuň çözgüdine tarap edilen wajyp ädim hökmünde baha beriljekdigine konferensiýanyň dowamynda aňlamadyk (belkem, konferensiýadan soň öz wezipesini ýöne ýere ýitirmek islemedik) emeldar sözüni jemledi.
----------------------------------
Türtkmenistanda ýerleriň aglaba bölegi döwlete degişli. Daýhanlar ýeri kärende esasynda alyp ulanýarlar. Olaryň haýsy ekini ekmelidigini döwlet berk kesgitleýär. Bu esasan bugdaý bilen pagta. Olaryň öndürmeli hasylynyň möçberi döwlet plany bilen kesgitlenilýär. Hasyl bir derejede berkidilen nyrhlar boýunça döwlete tabşyrylýar. Formal taýdan häkimiýetler kärendeçileri tohum, dökün, tehnika bilen üpjün etmäge borçly. Emma olar öz borjuny ýaramaz berjaý edýärler. Yzy üznüksiz edilýän «kömek» diýip, diňe meýdanlara getirilýän býujet guramalaryň işgärlerini görkezmek bolar. Olary pagta ýygmaga mejbur edýärler. Boýun bolmadyklara işden çykarylmak howpy abanýar. Käbir halatlarda işgärlere özbaşdak zähmet çekmegiň deregine gapdaldan hakyna tutulýan ýygymçy üçin pul tabşyrmak rugsat edilýär. Türkmenistanda işsizlik derejesi gaty ýokary. Býujet edarasynda iş ornuny ele almak uly rowaçlyk hasaplanýar. Şonuň üçin bu edaralaryň işgärleri mejbury zähmetiň garşysyna protest bildirip bilenoklar.


text:
Düýbi Parižde ýerleşýän "Serhetsiz reportýorlar" guramasy 25-nji noýabrda ýaýradan beýanatynda bu saparyň syrlar bilen örtülenligine ünsi çekip, bu barada özleriniň aşa geň galanlyklaryny habar berdiler.
“Aşa gizlin saklanmagyna garşy”
Ady agzalýan guramanyň postsowet ýurtlary boýunça departamentiniň ýolbaşçysy Elza Wedal bu barada Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda şeýle diýdi: “Biz Berdimuhamedowyň Italiýa sapar etmegine garşy däl, emma bu saparyň aşa gizlin saklanylmagyna garşy çykýarys. Bu sapar barada resmilerden maglumat almak gaty kyn boldy. Metbugat serişdelerine hem bu sapar barada wagtynda maglumat berilmedi. Sebäbi biziň aragatnaşykda bolan habar agentliklerimizden hiç biri hem bu wizit başlamazdan öň onuň amala aşyrylyp-aşyrylmajagyny tassyklap bilmediler. Bu esasy problema bolup durýar”.
"Serhetsiz reportýorlar" guramasy tarapyndan ýaýradylan beýanatda aýratynam Türkmenistanyň metbugat azatlygy boýunça dünýäde iň repressiw ýurtlardan biridigi mälim edilip, ýurduň ýolbaşçysynyň geçirýän resmi duşuşyklary we gepleşiklerde maslahatlaşylýan temalar bilen halk tanyş edilmeli diýilýär.
Italiýanyň "Instituto Bruno Leoni" atly barlaglar merkeziniň energiýa boýunça ekesperti Karlos Tenýarodan bu saparyň gizlin saklanmagynyň sebäbini soranymyzda, ol şeýle jogap berdi: “Umuman aýdylanda, Italiýada şeýle duşuşyklar gizlinlikde amala aşyrylýar. Bu meselä Italiýanyň habar beriş serişdeleriniň näme üçin ýeterlik üns bermeýänliginiň sebäbini men anyk aýdyp biljek däl. Türkmen delegasiýasynyň Italiýa sapary bilen bagly aýdylanda, bu duşuşyklarda gazanylan o diýen uly netijäniň bolmazlygy muňa üns berilmezligine sebäp bolan bolmagy mümkin. Çünki bu ýygnaklarda diňe gürrüň edildi”.
Hususy duşuşykmy?
"Serhetsiz reportýorlar" guramasyna maglumat beren italiýaly ýolbaşçylar türkmen prezidentiniň bu saparynyň resmi däl, eýse Italiýanyň premýer-ministriniň hususy çakylygy esasynda amala aşyrylanlygyny aýdypdyrlar.
Elza Wedalyň aýtmagyna görä, italiýaly ýolbaşçylaryň bu barada beren düşündirişi hakykata gabat gelenok, sebäbi döwlet baştutanlarynyň arasynda hususy duşuşyk diýlen zat bolmaly däl: "Haçanda iki ýurduň ýolbaşçylary duşuşanda, hususy gepleşik diýlen zat bolmaly däl. Sebäbi olar bir ýurda wekilçilik edýänligini ýadyndan çykarmaly däl. Biz şeýle ýagdaýlara diňe ilaty aldamaga edilen synanyşyk diýip baha berýäris. Bu bizi alada goýýar. Italiýa Ýewropa Bileleşiginiň uly ýurtlaryndan biridir. Eger Rim Türkmenistan ýaly bir ýurt bilen aragatnaşyk sakalamak isleýän bolsa, onda ol muny aç-açanlykda amala aşyrmaly. Eger olar bu aragatnaşygyň özleriniň abraýy üçin gowy däldigini pikir edýän bolsalar, onda muny bes etmeli”.
Haçanda Türkmenistan bilen günbatar ýurtlarynyň ýolbaşçylarynyň arasynda duşuşyk bolanda, bu gepleşikleriň uly böleginiň energiýa temasyna gönükdirilenligi çak edilýär. Sebäbi Ýewropa Bileleşigi energiýa zerurlygy boýunça Orsýete garaşlylygyny azaldyp, alternatiw gaz çeşmelerini tapmaga synanyşýar.
Türkmenistan gaz ýataklary boýunça dünýäniň bäşinji uly ýurdy hökmünde, Ýewropany gaz bilen üpjün edip biljek çeşmelerden biridir.
Elza Wedal bu mesele boýunça Türkmenistan bilen aragatnaşyk gurulmagyna özleriniň garşy däldigini, emma şeýle hyzmatdaşlyk edilende Türkmenistanda adam hukuklarynyň gowulandyrylmagy baradaky talaplaryň hem ýatdan çykarylmaly däldigini aýdýar.
Pragmatik karar
Türkmenistan metbugat azatlygy boýunça dünýäde iň repressiw üçünji ýurt hökmünde häsiýetlendirilýär. "Italiýaly şirketler bu ýurt bilen ylalaşyklara gol goýanda, bu meselä üns bermedilermi?" diýlen soraga Italiýaly synçy Karlos Teniýaro şeýle jogap berdi: “Meniň pikirimçe, Italiýaly ýolbaşçylar Türkmenistandaky ýagdaýlardan habarlydyr. Emma muňa garamazdan, Aşgabat bilen ylalaşyga gol goýmak arkaly Rim pragmatik bir karar kabul etdi”.
Teniýaronyň pikiriçe, italiýaly ýolbaşçylar Türkmenistan bilen aragatnaşygy artdyrmaklygyň ENI kompaniýasynyň bähbidine tamamlanjakdygyny çak edip, şeýle ädimi ätdiler. “Men Rim ENI-niň Türkmenistan baradaky strategiýasyny tassyklaýar diýip aýdyp biljek däl. Şol bir wagtyň özünde-de italiýaly ýolbaşçylar şeýle ylalaşyga gelinmegiň Türkmenistandaky ýagdaýlara hiç hili täsir ýetirmejegine-de göz ýetirýärler. Meselem Italiýa ýaly ýurtlaryň Türkmenistan bilen islendik ylalaşyga gol goýmagy, bu ýurtdaky ýagdaýa hiç hili täsirini ýetirmez, ol awtoritar hökümet we şeýle ylalaşyga gol goýlup-goýulmazlygyna garamazdan, şol ýurtdaky düzgün uýtgemez”.
Emma "Serhetsiz reportýorlar" guramasynyň wekili Elza Wedal bolsa, Ýewropa Bileleşiginiň özüne mahsus gymmatlyklarynyň bardygyny aýdyp, öz biznes bähbitleri ugrunda olar bu gymmatlyklardan ýüz öwürmeli däl, islendik ýurt bilen aragatnaşyk ýola goýlanda adam hukuklary ýaly meseleler hem ünsden düşürilmeli däl diýip, sözüni jemledi.


text:
Munuň Ýaponiýanyň taryhyndaky iň güýçli ýer yranmalaryň biri bolandygy aýdylýar.
Ýaponiýanyň premýer-ministri Naoto Kanyň bellemegine görä, bu ýer yranma ýurda “uly möçberde zyýan ýetiripdir”.
"Biz bu heläkçilik bilen bagly işlere seretjek we ähli kişiniň howpsuzlygyny üpjün etjek ýörite edara döretdik. Bu edara ýykgynçylygyň derejesini boldugyndan azaltmak ugrunda iş alyp barar” diýip, Naoto Kan belledi.
Berilýän maglumata görä, häzire çenli ölenleriň resmi sany 60 töweregi bolupdyr. Köp adamyň hem dereksiz ýitendigi aýdylýar.
Käbir çeşmeler Ýaponiýanyň polisiýasyna salgylanyp, kenarýaka sebitlerinde 300 töweregi jesetleriň hem tapylandygyny aýdýarlar.


text:
Doly derejede ykrar edilmese hem, düwnük, inçekesel ýaly howply keseller hakynda alada edilýändigini şol agyr keselleri bejermäge niýetlenen häzirki zaman keselhanalarynyň paýtagtda halka hyzmat edip başlanlygyndan aňsa bolýar.
Bu zatlaryň şeýledigine garamazdan, medisina ulgamynyň ýagdaýy ýurdumyzda örän gözgynydyr. Saglyk ulgamynda birnäçe agyr keselleri hasaba almak gadagan, oba ýerlerindäki keselhanalaryň köpüsinde syrkawa ilkinji zerur kömegi bermäge hem şertler ýok. Iň esasy hem işine ussat medisina işgärleri — lukmanlar, şepagat uýalarydyr doganlary ýetmezçilik edýär.
Mysal üçin, dünýä ülňüsine laýyklykda her ýüz adama bir wraç hasaplanýanyndan ugur alsaň, ýurdumyzyň 5 million hasaplanýan ilatyna hyzmat etmek üçin 50 müň wraç medisina ulgamynda zähmet çekmeli. Emma Saglygy goraýyş hem derman senagaty ministrliginden ýokary derejeli hünärmeniň tassyklamagyna görä, ýurdumyzda halka hyzmat edýän wraçlaryň sany 30 müňe hem ýetenok.
Munuň hem üstesine, 50 müň wraçyň her biri ortaça 20 ýyl zähmet çekýär diýip hasaplanymyzda, Türkmenistanyň medisina uniwersitetine ýokary hünärmen bolup ýetişjek talyplaryň her ýyl 2,500 sanysyny kabul etmeli. Biziň bilşimiz ýaly, 2010-njy ýylda ýurdumyzyň ýeke-täk medisina uniwersitetine 240 talybyň kabul edilendigini, geçen ýylyň awgustynda resmiler prezidente hasabat beripdiler.
Ýokary hünärli wraç bolup ýetişmeli talyplaryň sany häzirki ilatymyzyň hasabyndan alanyňda 10, geljekki 10-15 ýyldaky ilatymyzyň ösüşini nazarlap aýdanyňda bolsa, 12-15 esse azdyr. Ýurdumyzda orta medisina personallary bilen üpjünçilik juda gözgyny.
Medisinanyň düzgüni boýunça bir wraça iki şepagat uýasy ýa orta medisina personaly gerekli diýlip hasaplanýan bolsa, öňki prezident Nyýazowyň buýrugy bilen saglyk ulgamyny “kämilleşdirmegiň” hatyrasyna 2000-nji ýylyň başynda olaryň biri aýrylyp, şol ýyl 12 müň medisina işgäriniň işden çykarylandygy barada habar berildi.
Umuman alanyňda, häzirem hereket edýän Nyýazowyň “Saglyk” maksatnamasyna adyl baha berilmezden, käbir öňe gidişlikleriň gazanylandygyna seretmezden, bu ulgamda düýpli ösüşleriň bolandygyna ynanmak juda kyn.
Döwletmyrat Ýazgulyýew türkmenistanly garaşsyz žurnalist, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Wena baly — gözelligiň keşbi
Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň meýdançasynda geçirilen IV Wena baly köp adamly bolup, tomaşaçylarda iňňän ýakymly täsir galdyrdy. Bala ýurdumyzda işleýän diplomatik wekilhanalaryň we halkara guramalarynyň ýolbaşçylary, jemgyýetçilik guramalarynyň, döredijilik intelligensiýasynyň wekilleri, awstriýaly myhmanlar gatnaşdylar.
Gözel görnüşli sahnada Türkmenistanyň halk artisti Atageldi Garýagdyýewiň hem-de Maýa Kulyýewa adyndaky Türkmen milli konserwatoriýasynyň hor toparynyň ýerine ýetirmeklerinde «Siz Watana belent ykbal, Arkadag!» atly ajaýyp aýdymyň belentden ýaňlanmagy bilen dabaraly açylan bal göwünleri has-da galkyndyrdy. Milli Liderimiziň alyp barýan il-ýurt bähbitli beýik işleriniň waspyny ýetiren bu ajaýyp aýdym agzybir halkymyzyň kalbyndan çykýan aýdym bolup ýaňlandy. Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistanyň medeniýet, sungat ulgamyndaky gazanylýan göwün galkyndyryjy üstünlikler mähriban Arkadagymyzyň alyp barýan medeni syýasaty bilen berk baglanyşyklydyr. Ýurdumyzda yzygiderli geçirilýän Wena baly türkmen — awstriýa gatnaşyklarynyň berkemeginde we ösmeginde has-da kämilleşmeginde döredijilik işgärlerimiziň daşary ýurtly kärdeşleri bilen pikir-tejribe alyşmaklarynda möhüm orun eýeleýär.
Türkmenistanyň Döwlet simfoniki orkestriniň ýerine ýetirmeginde awstriýaly kompozitor hem dirižýor Karl Mihael Sireniň Wena balynyň däbine öwrülen «Polonežiň» ajaýyp owazlary ýaňlandy. Bu ýakymly sazyň astynda ýurdumyzyň birleşen tans toparlarynyň ýerine ýetiren täsirli tanslary bu ýere ýygnanan tomaşaçylaryň göwnüni göterdi. Meşhur awstriýaly aýdymçylaryň ýerine ýetiren aýdymlary dabara aýratyn bezeg berdi. Sazlaşykly hereketlerden düzülen owadan wals tanslary dabaranyň iň bir ýatdan çykmajak pursatlaryny özünde jemledi.
Wena balynda ussat türkmen kompozitorlarynyň sazlaryna döredilen «Aşyklaryň şäheri», «Arzuw», «Näzlim uz maňa», «Sen meniň ýanymda», «Ezber hojanyň aýdymy», «Toý aýdymy», «Aýly agşam» ýaly aýdymlar hemmelere ruhy joşgun bagyşlady. «Arkadag» atly jemleýji aýdym Gahryman Arkadagymyzyň Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistan döwletimizi ösdürmekde alyp barýan il-ýurt, umumadamzat ähmiýetli işleriniň belent waspy bolup ýaňlandy.
Ogulgurban GAŞLAKOWA


text:
XXI ǵasyr – bіlіm men ǵylym ǵasyry. Ǵasyr talabyna saı básekege qabіlettі, ulttyq qundylyqtarymyzdyń týyn bıіk ustaıtyn, jas urpaqty tárbıeleý – eń mańyzdy mіndet bolyp otyr. Osy oraıda, Elbasymyz: «Eńsesіn endі kóterіp kele jatqan bіzdіń elіmіz úshіn daryndy urpaqtyń orny múlde bólek» – dep, daryndy oqýshylarymyzǵa basa nazar aýdarý kerektіgіn atap óttі.
Daryndy bala degenіmіz kіm? Áýelі osy suraq tóńіregіnde toqtalsaq. Daryn degenіmіz belgіlі bіr jaǵdaıdaǵy eń úzdіk múmkіndіk, qabіlettіlіktіń joǵary satysy. Ádette daryn belgіlі ortada baıqalady desek, daryndy bala – belgіlі bіr árekette jarqyn, aıqyn, keıde óte joǵary jetіstіkterіmen (nemese osyndaı jetіstіkke іshkі qabіletі jetetіn) erekshelenetіn bala. Iaǵnı bul balalar óz qatarlarynan álde qaıda damyǵan, erekshe zeıіnі bar, belgіlі bіr іs-áreket boıynsha asqan qabіlettіlіk tanytyp, joǵary jetіstіkterіmen daralanady.
Qyzylorda oblysynda 2014 jylǵy 4 mamyrdaǵy oblys ákіmіnіń №570 qaýlysymen «Qyzylorda oblysynyń bіlіm basqarmasynyń «Daryn» ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵy» qurylyp, Qyzylorda oblysy ákіmdіgіnіń 2017 jylǵy 21 aqpandaǵy №719 qaýlysymen «Qyzylorda oblysynyń bіlіm basqarmasynyń «Daryn» oblystyq qosymsha bіlіm berý ortalyǵy» bolyp qaıta ataldy. Ortalyq Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentіnіń Qazaqstan Halqyna Joldaýyna, «Bіlіm týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna, 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan Qazaqstan Respýblıkasy bіlіm berýdі damytýdaǵy memlekettіk baǵdarlamalaryna (QR Prezıdentіnіń 7 jeltoqsan 2010 jylǵy №1118 jarǵysy) sáıkes daryndy oqýshylardy anyqtaý, damytý, jeńіmpaz oqýshylar múmkіndіkterіn shet memleketterde kórsetýіn uıymdastyrý, daryndy, shyǵarmashyl ustazdardyń tájіrıbesіn respýblıka deńgeıіnde uıymdastyrý, daryndy oqýshylardy zamanaýı jańa tehnologııalarmen kіrіktіrіlgen túrlі olımpıadalar men baıqaýlarǵa qatysýyna múmkіnshіlіk jasaý, bіlіm berý protsesіne qatysýshylardyń ıntellektýaldyq quzіrettіlіgіn jetіldіrýge, shyǵarmashylyq múmkіndіkterіn damytýǵa jaǵdaı jasaý, oblys kólemіnde júrgіzіletіn túrlі іs-sharalardy uıymdastyrý, aqparattyq baǵdarlamalardyń oblys kólemіnde júrgіzіlýіn qadaǵalaý, bіlіm berýdegі qashyqtyqtan oqytýdy qoldaný, túrlі respýblıkalyq qashyqtyq olımpıadalaryn uıymdastyrý jumystaryn júrgіzedі.


text:
Ýüpek yolunyň sadyk sakçysy ' Burana Minarasy '
Yslamyýeti birinji bolup kabul eden Türk döwleti Garahanlylar, çarwadarlykdan ýerli ýaşaýyş durmuşyna geçen Türk boýlarynyň emele getirdigi uly bir medeniýet döwletidi. Başlangyjyny Taňry Daglaryndan alan çöliň içlerine çenli uzan Çu Derýasynyň töweregi gadym zamanlardan bäri Türkleriň ýaşadygy bir mekandy. Paýtagt Balasagun, bu ýerde 9-njý asryň ahyrynda Garahanly Döwleti tarapyndan gurulypdyr we Ýüpek Ýoly üstünde ýer alypdyr. Döwriň ähmiýetli medeniýet, sungat, matametika, astranomiýa we pelsepe hakkynda gözlegler geçirilen bir şäherdir.
Burana Minarasy; Gyrgyzystanyň paýtagty Bişkegiň 84 km gündogarynda ýer alan Tokmok şäherinde Çu Jülgesinde köne paýtagt bolan gadym Balasagun şaherinde ýer alypdy. Ýüpek ýoly üstünde ýer alan Burana Minarasy, Garahanlylar döwrinde hem minara hemde garawullama minarasy hökmünde ulanylypdyr.
Burana Minarasy aslynda, 11-nji asyrda gurylan bir mesjidiň minarasydyr. Hakyky görnüşi 45 metr bolan minara ýer titremeler sebapli durky bozulypdyr. We soňky wagtlar köne görnüşine bagly bolmak şerti bilen dikeldilipdir. Gyrgyzystanyň nişan ýadygärliklerinden 25 metr beýikligindäki Burana Minarasy 25x25x5 sm ululygynda palçykdan bişen kerpiçler bilen gurulypdyr. Göwresiniň daş diwarlary ýylmanma nusgaly kerpiçler bilen örülipdir. Minara çykmak üçin ilkinji bilen demir basgançaklardan geçip, kiçi baş gapysyna barýarys. Bu ýerden ýöne birje kişinin çykyp we düşüp biljegi basgançaklar bilen minaranyň ýokarysyna çenli çykyp bilersiňiz. Girişden başlap aýlawly bir şekilde ýokary tarapa çykan, kerpiçden ýasalan basgançak we iki penjire içini ýagtylandyrýar. Iň ýokarsyna çykylan mahaly ajaýýp peýzaj gözler öňüne ýaýraýar. Burana Minarasy içinde dolanma basgançak arasynda kiminki boldygy bilinmeýan bir gubur hem bardyr. Şeýle hem töwereginde bar bolan bütin taryhy galyndylar we el işleriniň nusgalary minaranyň içinde goralýar.


text:
LINE-yň bolsa soňky wersiýalarynda Öz içine browserini goýdy. Onsoň biz LINEdaky linkleriň (url) üstüne basanymyzda LINE-yň öz browserinde açýar, ol browserde bolsa indirmeli zady indirmäge rugsat bermeýär. Geliň biz LINE-da paýlaşynlary dogry ýol bilen telefonymyza indirmegi öwreneliň.
Suratda görşüňiz ýaly biri indirmek üçin faýl linkini paýlaşypdyr. Linkiň üstüne basalyň.
Linkiň üstüne basdyk aşakdaky ýaly LINE logoly öz browseri açyldy. Biz bu ýerdäki indirilýän düwmelere basan ýagdaýymyzda hem indirmez. Dowam edeliň. Suratda strelkaň görkezip duran ýerine basalyň.
Aşakdaky suratda görşümiz ýaly menýu çykdy şol menýudan ýene strealka bize görkezip duran ýerine basalyň.
Soňra aşakdaky görşümiz ýaly telefonymyzdaky browserleriň listi çykar. Biz haýsyny islesek şol browsere gireliň.
Öz browserimize girdik. Ynha indi arkaýyn paýlaşylan zatlary şeýdip indirip bileris.
Jemi 11,530 gezek okaldy, Şu gün 1 gezek okaldy


text:
Túrkistan oblysynda bokstan jasóspirimder arasyndaǵy oblys birinshiligi bastaldy
TÚRKІSTAN. QazAqparat - Túrkistan oblysy, Saıram aýdanynda bokstan jasóspirimder arasyndaǵy oblys birinshiligi bastaldy. «Qaırat» sport kesheninde uıymdastyrylǵan bylǵary qolǵap sheberleri básekesine óńirden iriktelgen 213 sportshy qatysyp, 14 salmaq dárejesinde synǵa túsýde, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Jarystyń alǵashqy kúni sharshy alańǵa shyqqan jas boksshylar saıysqa joǵary daıyndyqtarymen kelgenin baıqatty. Alǵash bolyp rıngke kóterilgen 44 kelidegi boksshylar arasynda Sozaq aýdanynyń sportshysy Jaqsylyq Elýbaı jeńiske jetip, qarsylasynan basym tústi.
Oblys birinshiligine arnaıy kelgen bokstan Túrkistan oblysynyń jasóspirimder arasynda aǵa jattyqtyrýshysy Talǵat Álipbekov bul saıysta myqty dep tanylǵan sportshylardy iriktep alyp, aldaǵy elishilik jarystarda oblys namysyn qorǵaıdy degen senim bildirdi.
Aıta keterligi, apta boıyna jalǵasatyn jarysta top jarǵandar qazan aıynyń 12-17 aralyǵynda Oral qalasynda ótetin Qazaqstan aımaqtyq jarysyna qatysady dep kútilýde.


text:
Açyk gapylar: Aman Kekilow adyndaky Mugallymçylyk mekdebi
Aman Kekilow adyndaky Mugallymçylyk mekdebi şu ýylyň 19-njy maýynda sagat 14.00-da 2021 — 2022-nji okuw ýylynda okuwa girmek isleýän ýaşlary «AÇYK GAPYLAR» gününe çagyrýar. Bu barada “Mugallymlar gazeti” gazetinde bildiriş çap edildi.
“Açyk gapylar” gününde ýaşlara hormatly Prezidentimiziň milli bilim ulgamyny kämilleşdirmek barada alyp barýan özgertmelerine laýyklykda, Mugallymçylyk mekdebinde taýýarlyk ugurlary, olara degişli hünärler, okuw-usuly, terbiýeçilik, medeni-köpçülik işleri hem-de okamak, ýaşamak, medeniýetli dynç almak, talyplaryň sport bilen meşgullanmaklary üçin döredilen şertler barada giňişleýin maglumatlar berler.
Aman Kekilow adyndaky Mugallymçylyk mekdebiniň salgysy: Aşgabat şäheriniň Görogly köçesiniň 124-nji jaýy.
Telefon belgileri: 90-62-04; 90-63-96.
Çeşme: https://www.atavatan-turkmenistan.com/acyk-gapylar-aman-kekilow-adyndaky-mugallymcylyk-mekdebi/


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Donald Tramp 18-nji sentýabrda Birleşen Milletler Guramasynyň Nýu Ýorkdaky baş edarasynda geçiriljek duşuşykda, guramany reformirlemek boýunça global derejede goldaw tapmaga synanyşar.
BMG-ni häli-şindi tankytlaýan Tramp bu dünýä guramasynyň işini gowulandyrmak barada öz garaýyşlaryny beýan eder. Tramp 193 agzaly BMG-niň Baş Assambleýasynyň 19-nji sentýabr bilen 25-nji sentýabr aralygynda geçiriljek ýyllyk maslahatynda prezident wezipesinde ilkinji gezek çykyş eder.
Amerikan prezidenti guramanyň Baş sekretary Antonio Guterresiň we dünýäniň 120 ýurdunyň refomany goldap, gol çeken deklarasiýasynyň taslamasyna goşular.
Birleşen Milletler Guramasyna iň uly maliýe goşandyny goşýan Waşington maliýe goşandyny düýpli çäklendirjekdigini aýdyp haýbat aýtdy. Guterresiň bellemegine görä, bu iş gurama üçin “çözüp bolmajak problema” döreder.
Baş Assambleýa iýun aýynda guramanyň parahatçylygy goramak baradaky 8 milliard dollara golaý bolan ýyllyk býujetini, Tramp administrasiýasynyň basyş etmegi netijesinde, 600 million dollar kemeltmek hakda ses berdi.
Ak tamyň sözçüsi Sarah Sandersiň 15-nji sentýabrda aýtmagyna görä, Tramp 18-nji sentýabrda “özüniň Baş sekretar Guterresiň refoma baradaky tagallalaryny goldaýandygyny mälim eder”.
“Birleşen Milletler Guramasynyň düýp ideallaryny amala aşyrmaga güýçli potensialy bar, ýöne ol netijeli we täsirli ýöredilmeli” diýip, Sanders aýtdy.
Planlaşdyrylyşyna görä, Tramp 18-nji sentýabrda Fransiýanyň prezidenti Emmauel Makron we Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu bilen gepleşik geçirer, şeýle hem Latyn Amerikasynyň liderleri bilen “iş naharyna” gatnaşar.
Fransiýa bilen Ysraýyl “Amerikanyň iki sany iň ýakyn ýaranlary” diýip, Sanders aýtdy.
Sanders Trampyň Netanýahu we Makron bilen bolan gepleşigi “giň gerimli bolar, biz esasy ünsüň Eýranyň durnuksyzlaşdyryjy hereketine, şol sanda onuň Orta Gündogardaky ýurtlaryň özbaşdalygyny bozmagyna gönükdirilmegine garaşýarys” diýdi.
Makron bilen Netanýahu 2015-nji ýylda Eýran bilen gelnen ylalaşyk meselesini gozgar diýip çaklanýar. Bu ylalaşykda Eýran sanksiýalaryň ýeňilleşdirilmeginiň öwezine özüniň ýadro işlerini togtatmaly boldy. Makron bu ylalaşygyň ýerinde galmagyny isleýär. Netanýahunyň isleýäni bolsa onuň ýatyrylmagy.
Tramp özüniň Eýran ylalaşygyň “ruhuny” bozýar diýýän aýyplamasyny 14-nji sentýabrda ýene bir gezek gaýtalady.
Üstümizdäki ýyl Baş Assambleýanyň ýyllyk maslahatyna 130 çemesi ýurduň liderleri gatnaşar.


text:
Redaksıaǵa kelip túsken suraqtarǵa jaýaptar
Úlken Halyqaralyq ensıklopedıa jobasynyń «Úzdik adamdar» jáne «Bilim berý úzdikteri» jobalary týraly bestpeople.name resmı saıtyndaǵy aqparat eń naqty aqparat bolyp tabylady.
Úlken Halyqaralyq ensıklopedıanyń «Úzdik adamdar» jáne «Bilim berý úzdikteri» jobalary týraly kez kelgen basqa derekkózderden oqyǵan aqparattyń naqty, dál bolmaýy múmkin ekendigin eskerińiz.
Eger belgili bir aqparat týraly kúmányńyz bolsa, bizdiń saıttaǵy keri baılanys formasy nemese WhatsApp arqyly suraq qoıa alasyz.
1-suraq
Ensıklopedıaǵa usynylǵan balalar mindetti túrde ata-analarynyń kelisimimen engiziledi me?
Jaýap
Iа. Balalar ensıklopedıaǵa mindetti túrde ata-analarynyń kelisimen engiziledi.
2-suraq
«Daryndy balalar» ensıklopedıasyna bizdiń mektebimizdiń bir balasy men muǵalimdi usynýǵa bola ma? Kelesi basylymyna deıin úlgeremiz be?
Jaýap
Bolady. Kezekti basylymǵa aqparat jınaý qazan aıynda aıaqtalady. Eger bul sanyna úlgermeseńiz, aqparat kelesi sanynda jarıalanady.
3-suraq
Men 2011 jyly shyqqan ensıklopedıadaǵy ózim týraly jazylǵan maqala týraly bilgim keledi. Ensıklopedıanyń osy sanyn satyp alýǵa bola ma eken?
Jaýap
Kitapqa saıttaǵy keri baılanys formasy arqyly tapsyrys berýge bolady.
4-suraq
Salamatsyzdar ma, 2013 jyly shyqqan «Daryndy balalar» Halyqaralyq ensıklopedıasynyń» 9-sanyndaǵy ózim týraly aqparatty qalaı tabýǵa bolady? Or@llr/ru ashylmaıdy. Rahmet.
Jaýap
Saıttyń mekenjaıy: www.bestpeople.name
5-suraq
Bul jobaǵa muǵalimder qatysa alady ma, eger qatysýǵa bolsa, jobaǵa qatysý qansha turady?
Jaýap
Jobaǵa qatysý úshin redaksıanyń poshtasyna usynys hatty jiberý kerek. Usynys hatty toltyrý úlgisin tómendegi silteme boıynsha qaraýǵa bolady:
http://bestpeople.name/page/show/name/Formy%20rekomendacij
6-suraq
Qaıyrly kún! Naýryz aıynda «Kýbandyq daryndy balalar» ensıklopedıasy shyǵady degen aqparatty estidim. Osyndaı jınaq bar ma? Internette bul týraly nege eshqandaı aqparat joq? Álde kýbandyq daryndy balalar «Daryndy balalar – Rossıanyń bolashaǵy» ensıklopedıasyna enedi me?
Jaýap
Biz «Kýbandyq daryndy balalar» ensıklopedıasyn shyǵarmaımyz. Mundaı joba týraly bizde eshqandaı aqparat joq. Jalǵan aqparattan zıan shekkender bizdiń jobalarda ózderiniń balalary týraly aqparat ornalastyra alady. Usynys hattary bolǵan jaǵdaıda.
7-suraq
Keshe keshke bir áıel qońyraý shalyp, Tolmachıov orta mektebinde oqyp júrgen ulym Maksım týraly Lenıngrad oblysy boıynsha shyqqaly jatqan ensıklopedıaǵa málimet berýdi usyndy, biraq jobaǵa qatysý úshin 1800 rýbl tóleý kerek ekendigin aıtty. Al ensıklopedıa daıyn bolǵanda, ony 3000 rýblge satyp alý kerek eken. Telefon qońyraýy 89645050750 nómirinen boldy. Meniń bilgim kelgeni – bul sizdiń qyzmetker me? Osyndaı basylym shyǵarý josparlanyp jatyr ma? Ol qashan satylymǵa shyǵady? Sizderde balalar týraly aqparat tegin basylady dep jazylǵan bolsa, jobaǵa qatysý jarnasy ne úshin kerek?
Jaýap
Bizde mundaı joba josparlanbaǵan. Bizdiń jobalarymyzda balalar týraly málimetter tegin jarıalanady. Sizge habarlasqan bizdiń qyzmetkerimiz emes. Sizdiń polısıaǵa habarlasqanyńyz durys.
8-suraq
Salamatsyzdar ma! Sizdiń joba týraly jaqynda bildim, oǵan qalaı qatysýǵa bolatynyn bilgim keledi.
Jaýap
Jobaǵa qatysý sharttarymyna jerde.
9-suraq
Men týraly (meniń balam týraly) maqala ... jyly jarıalanǵan bolatyn, ol kezde biz kitapty satyp almaǵan edik. Qazir oqýǵa túsetin kezde kitap kerek bolyp tur. Men ensıklopedıany qazir satyp ala alamyn ba?
Jaýap
Redaksıaǵa zvondańyz nemese keri baılanys formasy arqyly habarlasyńyz.
Redaksıa qyzmetkerleri ensıklopedıanyń bar-joǵyn anyqtap, sizben habarlasady. О́zińizdiń baılanys telefonyńyzdy kórsetýdi umytpańyz.
10-suraq
Nelikten ensıklopedıanyń árbir tomy uzaq ýaqyt daıyndalady? Bir jyldan astam ýaqyt kútý tym uzaq.
Jaýap
Aqparatty saıt arqyly, áleýmettik jeliler arqyly taratý jáne oqý oryndaryna jetkizý maqala daıyn bolǵan soń birden qolǵa alynady. «Úzdik adamdar. Bilim berý úzdikteri» ensıklopedıasy oǵan qatysýshy keıipkerlerdiń aǵymdaǵy jyl ishinde jınaqtalǵan eńbekteri men jetistikterin qamtıtyn kólemdi jınaq bolyp tabylady. «Úzdik adamdar. Bilim berý úzdikteri» Halyqaralyq ensıklopedıasynyń bir tomyn daıyndaýǵa 18 aıdaı ýaqyt ketedi, onyń 12 aıy jobaǵa qatysýshylardy izdeýge jáne irikteýge, al 6 aı ýaqyt materıaldardy basylymǵa ázirleýge, basyp shyǵarýǵa jáne taratýǵa jumsalady.
11-suraq
Kitaptyń baǵasy qansha turady?
Jaýap
Kitaptyń baǵasy onyń betiniń sanyna, poshta arqyly jetkizýdiń baǵasyna baılanysty bolady. Redaksıa joba keıipkerlerine 2500 rýbl jáne odan joǵary jeńildikpen beredi. Jeńildik kólemi jobanyń memleket tarapynan qarjylandyrylýyna, demeýshiler men mesenattardyń belsendiligine oraı anyqtalady.
12-suraq
Aqyly ma, álde tegin be?
Jaýap
«Qurmet taqtasy» aıdaryndapedagogter týraly aqparat tegin jarıalanady. «Bolashaq balalardyń qolynda» aıdarynda balalar týraly aqparat tegin jarıalanady.
13-suraq
Sizden bilgimiz kelgeni, talantty balalardy tárbıelegen oqytýshylar ǵana ensıklopedıa keıipkerleri bola alady ma?
Jaýap
Ensıklopedıa keıipkeri talantty pedagogter usynyla alady.
14-suraq
Ensıklopedıaǵa engizý úshin áli júldeli oryndar men nagradalar almaǵan, biraq asa talantty jáne qabiletti balalardy usynýǵa bola ma?
Jaýap
Iа, mundaı qabiletti balany oqý orny ákimshiliginiń usynysy boıynsha ensıklopedıaǵa engizýge bolady. Ensıklopedıa redaksıasy balalardy keleshekte óz qabiletterin ári qaraı jetildirýge yntalandyrýdy kózdeıdi.
15-suraq
Qaıyrly kesh, ensıklopedıanyń «Otanymyzdyń tamasha ul-qyzdary» atty bólimin ázirleý qalaı júrip jatqany týraly jazýyńyzdy ótinemin, biz ensıklopedıaǵa materıal jibergen edik.
Jaýap
Salamatsyz ba, ensıklopedıa jyldyń sońyna deıin shyǵady. Qazir ensıklopedıany jınaqtap qurylymdaý júrip jatyr.
16-suraq
Kásipkerler týraly qandaı málimetterdi usyný qajet? Osy týraly tolyǵyraq jazsańyz eken.
Jaýap
Kásiporynnyń tolyq ataýy, kásipkerlerdiń aty-jónderi, baılanys nysandary, qol jetken jetistikteri týraly jazý kerek.
17-suraq
Salamatsyz ba. JSHS basshylary aqparat jarıalaý sharttary týraly bilgisi keledi. Olar aldymen tizim jiberedi, sodan keıin ensıklopedıany satyp alý kerek bola ma?
Jaýap
Ensıklopedıany satyp alý mindetti emes, barlyq aqparatty bizdiń saıttan kórýge bolady.
18-suraq
Salamatsyz ba, biz №1 gımnazıa oqýshysyn «Daryndy balalar – Rossıanyń bolashaǵy» ensıklopedıasyna usynǵymyz keledi. Bul úshin ne qajet bolady, biz keshigip qalǵan joqpyz ba? Rahmet!
Jaýap
Salamatsyzdar ma, sizder keshikken joqsyzdar. Gımnazıanyń usynys haty men balanyń ata-anasy týraly málimetterdi jiberý kerek.
19-suraq
Poshtamen kelgen kitapty alýdy umytyp ketippiz, kitapty qaıtaryp jiberipti. Endi qalaı alýǵa bolady?
Jaýap
Sizge kitapty poshtamen qaıtarý jáne qaıtadan jiberý baǵasyn poshta tarıfine sáıkes tóleý qajet. Siz kvıtansıany redaksıamyzǵa keri baılanys formasy arqyly baılanysyp ala alasyz.
20-suraq
Meni (meniń balamdy) kim usynǵanyn bile alamyn ba?
Jaýap
Usynys«Úzdik adamdar» jáne «Bilim berý úzdikteri» ensıklopedıasynyń janyndaǵy Memleketaralyq saraptamalyq keńestiń músheleri tarapynan beriledi.
21-suraq
Maqala mátinine ózgertýler engizýge bola ma?
Jaýap
О́zgertý engizýge bolady.
22-suraq
Eger meniń balam týraly aqparat ensıklopedıanyń «Bolashaq balalardyń qolynda» aıdarymen jarıalansa, ensıklopedıany mindetti túrde satyp alý kerek pe?
Jaýap
Joq, satyp alý mindetti emes. Bala týraly aqparatty ornalastyrý Sizdiń kitapty satyp alýyńyzǵa baılanysty emes.
23-suraq
Men Máskeý qalasynda turamyn, ensıklopedıany poshta arqyly emes, redaksıaǵa ózim kelip, qolma-qol alýyma bola ma?
Jaýap
Iа, ensıklopedıany redaksıadan alýǵa bolady. Redaksıanyń mekenjaıy: Máskeý qalasy, Berıng oralymy, 3-úı, XI ǵımarat (8 jáne 9-kireberisteri arasynda). Kúni men ýaqytyn keri baılanys formasy arqyly kelisýge bolady.
24-suraq
Maqala mátinine ózgeris engizýge bola ma?
Jaýap
Iа, bolady, biraq maqalanyń maketi bekitilgenge deıin ózgertýge bolady.
25-suraq
Salamatsyz ba. Men 2015 jyly «Bilim berýdi damytýǵa qosqan úlesi úshin» medalin, dıplom men ensıklopedıany alǵan edim. Qazir men attestasıa ótýge qujattar daıyndap jatyrmyn. Meniń bilgim kelgeni – bular pedagogıkalyq qyzmettegi jetistikter úshin berilgen memlekettik nagradalar bolyp tabylady ma? Siz Medal týraly erejeni jibere alasyz ba?
Jaýap
«Bilim berýdi damytýǵa qosqan úlesi úshin» medali úzdik muǵalimderdi qoldaý jáne marapattaý, olardyń pedagogıkalyq tájirıbesin taratý jáne muǵalim eńbeginiń bedelin arttyrý maqsatynda beriletin nagrada. Nagradaǵa usynylǵan kandıdattardy irikteýdi jyl saıyn Memleketaralyq saraptamalyq keńestiń músheleri – bilim berý salasynyń bilikti mamandary iske asyrady. Eger jurtshylyq tarapynan keri pikir bolmasa, ensıklopedıa keıipkeri medal men dıplomǵa ıe bolady, ensıklopedıa tomynda ol týraly maqala jarıalanady.
Ensıklopedıa nagradasy kópshilikke belgili «Jyl muǵalimi», «Oskar» syılyǵy, Nobel syılyǵy sıaqty memlekettik nagradalar qataryna jatpaıdy.
«Bilim berýdi damytýǵa qosqan úlesi úshin» medali attestasıa qujattary qatarynda kórsetilýi tıis, sebebi ol pedagogıkalyq qyzmettegi jetistikteri úshin beriletin nagrada bolyp tabylady.
Nagrada týraly ereje myna siltemе boıynsha qoljetimdi.
26-suraq
Bizdiń ensıklopedıamen baılanysty is-áreketterimiz UBT balyna qalaı áser etedi?
Jaýap
UBT — mektep bitirýshilerdiń bilimin baǵalaý júıesi. Bul tek emtıhan barysynda alatyn baǵa bolyp tabylady. UBT nátıjeleri kolledjder men JOO qabyldaý emtıhandarynyń nátıjesi retinde qabyldanady. UBT baldary «Bolashaq» Prezıdenttik stıpendıasyn taǵaıyndaý barysynda da eskeriledi. Sonymen qatar, tipti Nobel syılyǵy da oqýshynyń UBT nátıjesine áser etpeıdi.
Degenmen, «Úzdik adamdar» jáne «Bilim berý úzdikteri» ensıklopedıasyna qatysý, Nobel syılyǵyn alý, ulttyq jáne halyqaralyq olımpıadalarda jeńiske jetý kolledjder men joǵary oqý oryndaryna túsý barysynda úmitkerge qosymsha ball jáne artyqshylyqtar beredi.
Bul týraly tómende kórsetilgen joba saıtyndaǵy nagrada týraly erejede tolyq aıtylǵan:
https://bestpeople.name/page/show/name/pravovaya_information.