text:
Düýn Wenesuelanyň prezidenti Hugo Çawez Wenesuela bilen Orsýetiň 2.2 milliard dollar baha durýan harby-ýarag söwdasy barada ylalaşyk baglaşandygyny mälim etdi.
Onuň sözlerine görä, Wenesuelanyň Orsýetden harby ýaraglary, şol sanda söweş tanklaryny we söweş uçarlaryny satyn almagy üçin Orsýet tarapy Wenesuela 2.2 milliard dollar karz bermäge razy bolupdyr.
Hugo Çawez Orsýetden ýarag satyn almak planynyň Wenesuelanyň goňşusy Kolumbiýanyň öz harby bazalaryndaky amerikan goşunlarynyň sanyny artdyrmak baradaky täze ädimleri bilen baglanyşykly aladalary bilen düşündirdi.


c: text/html

text:
Kremliň beren maglumatyna görä, prezident Dmitriý Medwedew Orsýetiň Katardaky ilçisi Wladimir Titorenkony wezipesinden boşadypdyr.
Geçen ýylyň noýabrynda Kataryň halkara aeroportunda howpsuzlyk we gümrük ofiserleri ilçi Wladimir Titorenko hüjüm edipdiler. Şonda Titorenko Iordaniýa saparyndan Katara dolanypdy. Bu waka nämäniň sebäp bolandygy anyk däl.
Mundan öň Orsýetiň Daşary işler ministrligi ilçi Titorenko bilen bagly waka barada Katara resmi protest notasyny ýollapdy we keselhanadan çykandan soň ilçiniň Katary terk etjekdigini habar beripdi.
Orsýet bilen Kataryň arasyndaky gatnaşyklar 2004-nji ýylda Içkeriýa-Çeçen respublikasynyň prezidenti wezipesini wagtlaýyn ýerine ýetiren Zelimhan Ýandarbaýew Dohada öldürilenden soňra dartgynlaşypdy.
Şonda Orsýetiň aňtaw gullugynyň agentleridigi aýdylýan iki ors raýaty adam öldürenlikde aýyplanyp, ömürlik türme tussaglygyna höküm edilipdi. Soňra olar Orsýete ekstraditasiýa edilipdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Şenbe güni Owganystanyň prezidentiHamid Karzaý talyban söweşijilerini Owganystana garşy “dildüwşük” gurnaýjylara garşy söweşmeklige çagyrdy.
Kabulda gurnalan metbugat konferensiýasynda eden bu çykyşynda ol talybanlaryň şu geçen hepde owgan-pakistan serhet liniýasynda ýüze çykan alty sagatlyk atyşykda atylyp öldürilen serhet polisiýa işgäri Muhammad Kasym bilen “bir hatarda” durmalydyklaryny nygtady.
Owganystanyň resmileri şu geçen hepde owgan harby güýçleriniň Pakistanyň bir serhet barlag postuny we serhet derwezesini weýran edendiklerini aýdýarlar.
Owgan resmileri Duran serhet liniýasynda Pakistan tarapyndan gurlan serhet postlarynyň Owganystanyň territoriýasynda ýerleşýändigini öňe sürýärler.


text:
Azatlyk Radiosy türkiýeli taryhçy alymlar bilen jemgyýetçilik öňdebaryjylaryň gatnaşmagynda "Türk-Türkmen baglanyşyklary" temasyny taryh we gündelik durmuşdaky ýagdaýlar nukdaý nazaryndan ele alýar.
Şeýle-de Dünýä Türkmenleri üçin türke durmuşa çykan türkmen gyz-gelinleri bilen Türkmenistandan öýlenen türkleriň maşgala durmuşyndaky "Türk-Türkmen baglanyşyklaryna" mysallar bilen maglumatlar berýär.
Azatlyk Radiosynyň Dünýä Türkmenleri atly hepdelik dowamly gepleşiginiň "Türk-Türkmen baglanşyklary" temaly gepleşigini şu ýerden diňläp bilersiňiz:


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow BMG-niň howandarlygynda geçirilýän Durnukly ulag ulgamy boýunça ählumumy maslahata gatnaşmak üçin türkmen paýtagtyna gelen Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Baş sekretary jenap Lamberto Zanniýer bilen duşuşdy.
Döwlet Baştutanymyz myhmany mübärekläp, halkara foruma gatnaşýandygy üçin oňa minnetdarlyk bildirdi. Maslahatyň gün tertibine ulag kommunikasiýasy ýaly möhüm ulgam bilen baglanyşykly meseleler girizildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy bilen oňyn hyzmatdaşlygy pugtalandyrmagyň hem-de ösdürmegiň Türkmenistanyň daşary syýasat strategiýasynyň ileri tutulýan ugrudygyny belledi. Şol syýasat bolsa oňyn bitaraplyk, parahatçylyk söýüjilik we giň halkara hyzmatdaşlyk ýörelgelerine esaslanýar. Milli Liderimiz ÝHHG bilen ýola goýlan netijeli gatnaşyklaryň ýokary derejesine kanagatlanma bildirip, uly kuwwata eýe bolan özara gatnaşyklary ösdürmäge ýurdumyzyň taýýardygyny tassyklady.
ÝHHG-niň ýolbaşçysy döwlet Baştutanymyza mähirli garşylandygy hem-de söhbetdeşlikde hyzmatdaşlygyň möhüm meselelerini ara alyp maslahatlaşmaga döredilen mümkinçilik üçin hoşallyk bildirip, ýolbaşçylyk edýän halkara guramasynyň Türkmenistan bilen ählumumy abadançylygyň we durnukly ösüşiň maksatlaryna laýyk gelýän netijeli hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de pugtalandyrmaga gyzyklanma bildirýändigini nygtady. Myhman türkmen Lideriniň köp şahaly utgaşykly ulag ulgamyny döretmäge gönükdirilen, dünýä jemgyýetçiliginiň giň goldawyna mynasyp bolan başlangyçlarynyň ägirt uly ähmiýetini belläp, Aşgabat forumynyň häzirki dünýä ösüşiniň wajyp wezipelerini netijeli çözmegiň ýolunda möhüm ädim boljakdygyna ynam bildirdi.
Söhbetdeşligiň barşynda Türkmenistanyň we ÝHHG-niň arasyndaky uzak möhletli hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny mundan beýläk-de ösdürmegiň geljegine degişli meseleleriň birnäçesi boýunça pikir alşyldy. Bu hyzmatdaşlygyň özara başlangyçlara hem-de olary durmuşa geçirmek boýunça anyk ädimlere esaslanýandygy we halkara giňişliginde tagallalary üstünlikli birleşdirmegiň aýdyň mysaly bolup durýandygy bellenildi. Ýewraziýa yklymynda täze halkara ulag ýollaryny döretmek meselesine hem aýratyn üns berildi. Munuň özi dünýä ykdysadyýetiniň globallaşmagy bilen şertlendirilendir. Şunuň bilen baglylykda, ulag ulgamyny ösdürmäge maýa goýumlarynyň geosyýasatyň möhüm şerti, döwletlere we sebitlere uly ykdysady mümkinçilikleri açýan kuwwatly goşulyşmak serişdesi bolup durýandygy nygtaldy.
Ählumumy durnukly ösüşiň möhüm şerti hökmünde energiýa howpsuzlygyny üpjün etmek we Owganystandaky ýagdaýy kadalaşdyrmak meseleleri hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlarynyň hatarynda görkezildi. Türkmenistan geçen ýyllaryň dowamynda Owganystanyň ykdysady taýdan dikeldilmegine saldamly goşant goşup gelýär.
Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanyň durmuşa geçirýän halkara ähmiýetli iri düzümleýin taslamalary aýratyn ähmiýete eýe bolýar. Olar diňe bir bu giň möçberli taslamalara gatnaşýan döwletlere däl, eýsem, sebitiň ähli ýurtlaryna uly ykdysady peýda getirer.
Olaryň hatarynda Atamyrat—Ymamnazar—Akina transmilli demir ýoly bar. Ol Aziýa halkara ulag geçelgesiniň birinji tapgyryna öwrüler. Şu ýol boýunça ýakyn günlerde Owganystana ilkinji ýükler ugradylyp başlanar. Desgalaryň hatarynda “Ymamnazar” gümrük nokadyndaky nebit önümlerini kabul etmek, saklamak we ugratmak boýunça terminal hem bar.
Pursatdan peýdalanyp, ÝHHG-niň Baş sekretary hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowy şu ýyl bellenilen şanly sene—Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 25 ýyllygy hem-de golaýlaşyp gelýän baýramçylyk—Bitaraplyk güni bilen mähirli gutlady.
Köp ýyllaryň dowamynda men Türkmenistana gelýärin hem-de bu ýerde haýran galdyryjy özgerişlikleriň bolup geçýändigini görýärin diýip, jenap Lamberto Zanniýer aýtdy we ýurdumyzyň dürli ulgamlarda uly üstünlikleri gazanandygyny belledi hem-de türkmen halkyna döredijilik we ösüş ýolunda täze üstünlikleri arzuw etdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hoşniýetli sözler üçin minnetdarlyk bildirip, Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy bilen birek-birege hormat goýmak hem-de uzakmöhletleýin esasda guralýan netijeli hyzmatdaşlygyň mundan beýläk hem ösdüriljekdigine berk ynam bildirdi.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi


text:
Iýun bilen sentýabr aýlarynyň aralygy orta mekdebi tamamlan okuwçylar üçin her ýyl ýylyň iň gyzgalaňly döwri bolýar. Iýunda mekdebi tamamlanlar, sentýabrdan öň ýokary okuw jaýlaryna girmeli. Talap kän, ýokary okuw jaýlarynda-da okuw orunlary az bolansoň, bu aňsat synag däl.
Türkmenistanda her ýyl 110,000-e golaý okuwçy orta mekdebi tamamlaýar. Türkmenistanyň ýokary okuw jaýlaryna bolsa jemi 6,000 töweregi talyp kabul edilýär. Ýagdaý şeýle bolansoň, okuwçylaryň aglaba böleginiň ýeke-täk çykalgasy ýokary okuw üçin daşary ýurtlara gitmek.
Daşary ýurt okuw jaýlaryna girmek hem aňsat däl, ynha, şu pursatda türkmenabatly talyplaryň dadyna Hydyr atly ýaşaýjy ýetişýär. Hydyr türkmenistanly okuwçylaryň daşary ýurt okuw jaýlaryna girmegine kömek edýär. Bu onuň eklenç çeşmesi.
Hydyr öz käriniň syry barada o diýen dil ýarmaýar, emma onuň ugradýan okuwçylary, esasan, GDA ýurtlarynda ýerleşýän uniwersitetler bolup, olar aglaba Belarus, Ukraina we Orsýet ýaly ýurtlarda ýerleşýär.
Şol ýurtlarda ýerleşýän okuw jaýlaryna girmäge isleg bildirýän okuwçylar degişli dokumentleri bilen Hydyra ýüzlenýärler. Hydyr hem öz tölegini alyp, okuwçyny okuwa ýerleşdirmegiň ugruna çykýar.
Ortaça 500-2000 amerikan dollary
Hydyryň tölegi, okuwçynyň giren uniwersiteti we okuwa baran ýurduna hem şäherine görä üýtgeýär. Onuň aýtmagyna görä, onuň her okuwçydan alýan tölegi ortaça 500-2000 amerikan dollary aralygynda. Bu pul diňe Hydyryň gapjygyna girenok, ondan Hydyra kömek edýän beýleki adamlara hem paý berilýär.
Hydyr özüne düşýän puluň näçedigi barada takyk maglumat bermeýär. Emma onuň her ýyl 30-40 okuwçyny daşary ýurtlara iberip, iýun-sentýabr aralygyndaky gazanjy bilen tutuş ýyl eklenýändigini göz öňüne getirilende, onuň girdejisiniň ep-esli bolýandygyny çaklamaga esas bar.
Türkmenistandan her ýyl döwletiň hasabyna 3,000-den gowrak okuwçynyň ýokary okuw üçin daşary ýurtlara iberilýändigi barada käbir maglumatlar bar, emma näçe okuwçynyň öz hasabyna gidýändigi barada takyk maglumat ýok.
Ýöne Ukrainanyň Magaryf ministrligine degişli çeşmelerden alnan maglumata görä, Ukraina daşary ýurtlardan okamaga gelýän talyplaryň arasynda Türkmenistan Hytaýdan soň ikinji orunda durýar.
Müňlerçe talyp
Hatda Ukrainada okaýan türkmenler öz aralarynda degşip, Ukrainanyň Harkow şäherini Türkmenistanyň altynjy welaýaty diýip hem atlandyrýarlar. Çak bilen aýdylanda, Türkmenistandan Ukraina okamaga baran talyplaryň sanynyň müňlerçedigini aýtsa bolar.
Olaryň aglabasy Ukrainada Harkow we Kiýew şäherlerinde, Belarusda Minskde, Orsýetde Sankt-Peterburgda, Gyrgyzystanda Bişkekde okaýarlar. Belarusda okaýan türkmenleriň sanynyň 10 müňe golaýdygy barada hem maglumatlar bar.
Ýokary okuw üçin Türkiýä gidýänlerem müňlerçe, emma türkmenistanlylara Hydyryň hödürleýän mümkinçiliginden peýdalanmaga itergi berýän zatlardan biri hem GDA ýurtlarynda okuwyň rus dilinde bolmagy; ikinjiden hem, Günbatar bilen deňeşdirilende okuw töleginiň arzandygy.
Agzalýan ýurtlarda ýerleşýän ýokary okuw jaýlarynyň aglabasynyň ýyllyk tölegi 2-3,000 dollar aralygynda. Elbetde, okuwçylaryň ýyllyk çykdajylary olaryň ýaşaýan ýerleri, durmuş endikleri, şeýle-de ýerleşýän şäherine görä üýtgeýär.
"Mugt" diýilýän ýokary okuw jaýlary
Şol bir wagtyň özünde-de Türkmenistanda mugt diýilýän ýokary okuwa jaýlaryna girmek üçin tölenýändigi aýdylýan paranyň möçberi bilen deňeşdirilende, käbir daşary ýurtlarda öz hasabyňa okanyň has arzan düşýär diýýän talyplar hem bar.
Tassyklanmadyk, emma il arasynda ýaýran maglumatlardan çen tutulsa, Türkmenistanda iň gymmat diýlip hasaplanýan fakultetler hukuk hem medisina fakultetleri bolup, käbir maglumatlara görä, şol fakultetlere girmek üçin takmynan 20,000 dollar para bermeli.
Bu ýagdaý hem käbir okuwçylaryň ýurtdaky uniwersitetlere asla girmäge synanyşman, göni daşary ýurtlardaky okuw jaýlarynyň ýoluny agtarmagyna getirýär. Bu isleg daşary ýurt diplomlarynyň kabul edilip başlanmagy sebäpli hasam artdy. Mälim bolşuna görä, ýurtda daşary ýurt diplomlary 2007-nji ýyldan bäri kabul edilýär.
Hydyr şeýle pursatdan peýdalanýanlardan diňe biri. Talap ýokary bolansoň, okuwçylara daşary ýurt okuw jaýlaryna girmäge kömek edýändigini aýdyp, il içinde käbir aldawçylaryň hem tapylandygy, olaryň “okuwa saljak” diýip aldap, okuwçylaryň pullaryny alyp, soňra-da ýitirim bolýan gezeklerine-de şaýat bolunýandygy aýdylýar.


text:
ABŞ-da Respublikan partiýasy demokratlardan öňe saýlanyp, prezident Barak Obamanyň partiýasynyň agzalaryndan has köp orna eýe boldular.
Sişenbe güni geçirilen orta möhletli saýlawlaryň netijesi indiki ýylyň başynda respublikanlaryň ABŞ-nyň Senatyna gözegçiligi öz eline almagy bilen, prezident Barak Obamanyň daşary syýasatda soňky iki ýylyň dowamyndakysyndan tapawutly bir ýagdaý bilen ýüzbe-ýüz boljagyny görkezdi.
Respublikanlaryň Kongresiň iki öýüne gözegçiligi prezidentiň administrasiýasynyň esasy iki uly daşary syýasy maksady boýunça hereketlerini çäklendirip biler diýip, Amerikan uniwersitetiniň professory Gaý Ziw aýdýar.
“Bu prezident Obama üçin Eýran bilen bagly gepleşikleriň ikisinde, ýagny Eýranyň ýadro programmasy boýunça gepleşiklerde we Ysraýyl-Palestin parahatçylyk prosesinde görmek isleýän öňegidişligi gazanmakda has köp kynçylyk döredip biler. Gynansak-da, bu meseleleriň ikisi-de ýyllaryň dowamynda Kapitoliý binasynda syýasy oýun hökmünde ulanylyp gelindi” diýip Ziw aýdýar.
Eýranyň ýadro programmasy
Eýranyň ýadro programmasy boýunça gepleşikleriň şu aýyň aýagynda tamamlanmagyna garaşylýar, halkara gepleşiklerini alypbaryjylar Eýrana öz ýadro programmasyny çäklendirmägi ündeýärler we munuň deregine öz tarapyndan ykdysady sanksiýalaryň ençemesini gowşatmagy teklip edýärler.
Senatyň respublikan agzalarynyň ençemesi Tähranyň urany baýlaşdyrmak işini dowam etdirmeginden howatyrlanýar, emma Obama, ABŞ-nyň sanksiýalaryny Kongres tarapyndan makullanmazdan, ýatyrmak ygtyýarlygyna eýe boldy.
Kato institutynyň analitigi Justin Logan, eger respublikanlar Eýrana garşy has güýçli çykyş etseler, ýagdaýyň üýtgäp biljekdigini aýdýar.
“ABŞ-nyň Siriýada aram gozgalaňçylary goldamak ugrunda hereketini haýallykda tankyt eden respublikan senatory John Makkeýniň ýurduň has aktiw harby rol oýnamagy ugrunda basyş etmegi ähtimal” diýip, Atlantik geňeşiniň analitigi Robert Manning aýdýar.
ABŞ Siriýanyň gozgalaňçylaryny türgenleşdirmek we olary enjamlaşdyrmak boýunça programmasyna başlan hem bolsa, bu “Yslam döwletiniň” söweşijilerine garşy göreş meselesiniň çözülendigini aňlatmaýar.
Döwlet departamenti
Döwlet departamentiniň metbugat wekili Jen Psaki ABŞ-nyň diplomatlarynyň Kongrese gözegçilik edýänler bilen deň derejede hyzmatdaşlyk edýändigini aýtdy.
“Döwlet departamenti bitarap edara we biz bir demokratlar, bir respublikanlar bilen işleşýäris, biz şu ugurdan hereket etmegi dowam etdireris” diýip, Psaki aýtdy.
Döwlet sekretary Jon Kerriniň pozisiýasy barada aýdylanda, kampaniýanyň dowamynda, Obamanyň administrasiýasyndaky çeşmelerde salgylanylyp, metbugatda çap bolan maglumatlarda onuň prezidentden “üzňe” daşary syýasatyny alyp barmagynyň tankyt edilýändigi aýdyldy.
Makalanyň asyl çeşmesi: http://www.voanews.com/content/republican-control-of-congress-could-change-obama-foreign-policy/2508908.html


text:
Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Jean-Klaude Junker ÝB-niň howpsuzlygynyň we serhetleriniň “eldegrilmesizdigini” duýdurdy.
“Men Moskwada muňa anyk düşünmeklerini isleýärin”, diýip Junker Ýewropa Parlamentinde 9-njy sentýabrda eden çykyşynda aýtdy.
Şeýle-de Junker “Baltiýa döwletleri we Polşa Ýewropa Bileleşiginiň iňňän wajyp agzalarydyr we olaryň howpsuzlygyna we serhetlerine howp abananda biziň şol ýerde bolmajagymyzy pikir etmeli däl” diýip belledi.
Ukrainadaky uruş Moskwanyň Günbatar bilen gatnaşyklaryny Sowuk Urşy döwründen bäri görlüp-eşidilmedik derejede peseltdi.


text:
Soňky aýlarda Daşoguz şaher häkimliginiň we Türkmenistanyň Merkezi bankynyň welaýat şahamçasynyň binalarynyň töwereklerinde adamlaryň we ulaglaryň juda köpelendigini görmek bolýar.
Öňki Çkalow häzirki Al-Horezmi adyndaky uly köçäň şu ýerdäki bölegini hyryn-dykyn eden awtoulaglara gözi düşende, şähere belet bolmadyk adamyň kellesine ilki bolup “bu ýerde-ha bir bolmaz iş bolupdyr-ow” diýen pikir gelýär.
Emma daşoguzlylaryň özleri bu ýere ýygnalan ulaglary, hemişe üýşüp, käte itekleşip duran, käte bolsa gykylyk-galmagal turuzýan märekäni görenlerinde nämäň nämedigini dessine düşünýärler. Şäheriň Al-Horezmi köçesiniň bu ýerinde döwlet migrasiýa gullugynyň welaýat edarasy ýerleşýär, üýşup duran adamlar bolsa bu ýere täze pasport almaga gelenler.
Olaryň arasynda ýaňy nobat belläp, entek pasport almaň ugur-ýollaryny bilmeýänler bilen bir hatarda bu ýere üç-bäş, hat-da hepdeläp gatnanlar-da bar.
Gadambaý atly özbek milletinden bolan bir ýigit bu ugurda “baý tejribe” toplanlardan. Onuň äytmagyna görä, ol bu gün iň soňky nokadyna, ýagny pasport almaly pursatyna ýetipdir.
“Men bäş günläp bu ýere çöpçä gatnan ýaly gatnadym. Hiç hili anyk maglumat bolmansoň, meniň köp wagtym zerur bolan resminamalary toplamaga sarp edildi. Indi bu gün, nesip bolsa, pasporty alaryn diýen tamam bar” – diýip, Gadambaý atly ýigit begençli dillendi.
Adamlaryň kösençlikleri
Gadambaýyň sözlerine görä, il arasynda “zagran” diýilip atlandyrylýan täze türkmen pasportyny almaklyk ýeňil-ýelpaý iş däl.
“Adamlar gije sagat 23-den başlap bu ýere gelip ugraýarlar, ýagny ertirki nobatyň spisogyna adyny we familiýasyny ýazdyrdyp, özlerini belledýärler. Soň her bir sagatdan spisokdaky familiýalar okalýar. Kim-de kim ady tutulanda “men” ýa-da “bar” diýip seslenmese, onuň ady derrew çyzýlýar. Bu bolsa soňunda jenjele galmagala eltýär” – diýip, 26 ýaşly Gadambaý gürrüň berýär.
Meniň bilen söhbetdeş bolan beýleki nobata duranlaryň aýtmaklaryna görä, her bir raýat ýaşyna, maşgala we saglyk ýagdaýyna garamazdan täze pasport almaga hut özi gelip resminamalary doldurmaly, gol goýmaly ýerine gol çekmeli, surata düsmeli we özüniň barmaklarynyň yzyny galdyrmaly.
Şonuň üçin nobata garaşyp duranlaryň arasynda hasasyna söýenip duran ýaşy gartaşanlary-da, göwreli aýallary-da, aglaşyp-eňreşip duran çagalary-da görmek bolýar.
Migrasiýa gullugynyň öňündäki bu günler döräň görnüş köp zatdan habar berýär we käbir ynsanperwerlik bilen bagly bolan düşünjeler barada oýlanmaga mejbur edýär.
“Bu ýerde hiç kimem birek birege sylaşyk, rehimdarlyk edenok, sebäbi rehimdarlyk eden halatyňda sen ýene-de bir giden wagtyňy ýitirmeli bolýaň. Gün uzak garaşmakdan bizar bolanlaryň hiç birem öz wagtyny ýitiresi gelenok” - diýip, Türkmenistanyň döwlet migrasiýa gullugynyň Daşoguz şäherindäki edarasynyň öňündäki duranlaryň biri aýdýar.
Onuň belleýşine görä, adamlaryň täze pasport almak bilen bagly kösençlikleri ähli ýerlerde uly-uly harplar bilen “Döwlet adam üçindir” diýilip ýazylan şygaryň manysyny tutuşlygyna diýen ýaly ret edýär.
“Men bir zada haýran galýan. Eger hakykatdanam döwletimiz adam üçin bolýan bolsa, onda bular nämüçin zagran pasporty almak meselesinde adamlara dürli oňaýlyklary, olaryň wagt ýitirmezlikleri üçin şertleri döredenoklar, olaryň kösenmezlikleri üçin interneti, häzirki zaman tehnologiýany, öňde baryjy tilsimatlary ulanmaýalar-ka?” – diýip, işi bitere gelen Gadambaý atly ýigit sorag berýär.
Howsalaň sebäbi
Welaýat migrasiýa gullugynyň adynyň tutulmazlygyny haýyş eden bir ofiseriniň düşündirişine görä, edaraň öňündäki adam üýşmeleň soňky günlerde san boýunça has hem artypdyr, munuň hem sebäbi bellenilen senäniň, ýagny 10-njy iýulyň golaýlap gelmegi.
“Bilişiňiz ýaly, 10-njy iýuldan soň ýurduň daşyna ýekeje-de raýat özüniň köne pasporty bilen çykyp bilmez, diňe täze biometrik pasporty edinenler daşaryk arkaýyn gidip bilerler. Ana, şonuň üçin hemme täze pasport almanyň kül-külüne düşdi, her kim öňünden alada edip, ätiýaçlygy elden gidirmejek” – diýip, gullugyň ofiseri ýagdaýy düşündirýär.
Onuň sözlerinden çen tutsaň, welaýatda ýaşaýan ilatyň belli bir bölegi özbek milletli raýatlar, olaryň bolsa goňşy döwletde köp sanly dogan-garyndaşlary bar.
Migrasiýa gullugynyň dürli äpişgelerine bolan nobatlaryň uzalmagynyň ýene-de bir sebäbi-de özbek milletinden bolan Türkmenistanyň raýatlarynyň köpçulikleýin, özleriniň ähli maşgala agzalary, ýagny ýaş çagalary we garrylary bilen bir bada täze zagran pasportyny almaga gelmekleri bolupdyr.
“Beýle azara galmaz ýaly bu adamlara bolmanda iň bir ýönekeý şertleri, nobatlaryň döretmezligi üçin oňaýlyklary döredip bolanok-maý?” – diýip, beren soragyma Türkmenistanyň döwlet migrasiýa gullugynyň ofiseri iki egnini gysmak bilen jogap berdi.
Kerim Artykow – Türkmenistanly žurnalistiň, ýerli synçynyň edebi lakamy. Blogdaky pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişlidir.


text:
Şu gün Orsýetiiň premýer-ministri Wladimir Putin döwlet telewideniýesi arkaly göni efirde ýurduň raýatlarynyň soraglaryna jogap berip, çykyş etdi.
Özünin bu sorag-jogap alşygynyň barşynda Wladimir Putin geçen hepdäniň Anna güni demirýoluň partlanmagy bilen bagly amala aşyrylan hüjümiň Orsýetde terrorizmiň abandyrýan howpunyň ýokarydygyny görkezýändigini aýtdy. Munuň özi Wladimir Putiniň göni efirde raýatlaryň soraglaryna jogap berip eden sekizinji çykyşydyr. Mundan öň Orsýetiň prezidenti wezipesinde-de ol ençeme gezek şular ýaly sorag-jogap alşygyny gurnapdy.
Bu günki çykyşynda Wladimir Putin Orsýetdäki ykdysady krizisiň iň ýaramaz döwrüniň geçendigini, ýöne muňa garamazdan ýurduň ykdysadyýetiniň geçen ýyldakydan 8.5 prosent töweregi pese düşjekdigini aýtdy.


text:
Dünýäniň musulman halklary şu günler Remezan, Oraza aýynyň tamamlanmagy bilen, gadymdan gelýän Eýd al-Fitr, ýagny Oraza baýramyny belleýärler. Türkmenistanda Oraza baýramy 18-nji iýulda bellenildi.
Eýsem, türkmenleriň Oraza baýramçylygyny belleýişlerinde, döwre görä, nähili üýtgeşiklikler bolup geçdi?
Azatlyk radiosy bu soragy Eýranda, Owganystanda we Türkmenistanda ýaşaýan türkmenlere berdi.
«Dünýä türkmenleri» gepleşigimiziň Oraza baýramy, däpler we döwür meselesine bagyşlanan sanyny diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
4-nji iýuldan başlap ABŞ-niň hökümetine degişli onlarça web saýtlara garşy sazlaşykly elektroniki hüjümler amala aşyrylypdyr. Günorta Koreýanyň esasy web saýtlaryna garşy hem şeýle hüjümleriň amala aşyrylandygy habar berildi.
“Hyzmatdan boýun gaçyryş” diýlip atlandyrylan bu hüjümler, ABŞ-da esasy 14 sany web sahypasyna garşy gönükdirilipdir. Olaryň hatarynda Ak Tamyň, ABŞ-niň Döwlet departamentiniň, Nýu Ýorkuň biržasynyň internet sahypalary ýaly, örän möhum web saýtlar hem bar.
Günorta Koreýanyň möhüm saýtlary zyýan çekdi
7-nji iýuldan başlap Günorta Koreýanyň iň möhüm 11 sany internet saýty elektroniki hüjüm zerarly öz işlerini ýa doly ýatyrmaga ýa-da haýallatmaga mejbur boldular.
Günorta Koreýada elektroniki hüjümleri başdan geçiren internet sahypalarynyň hataryna, ýurduň prezidentiniň Gök Tamynyň internet sahypasy, Günorta Koreýanyň goranmak ministrliginiň internet sahypasy, ýurduň Milli Assambleýasynyň, “Şinhan Bankynyň”,”Çosun Ilbo”gündelik gazetiniň internet sahypalary bar.
Bu hüjümleri kimiň gurnandygyny anyklamak kyn bolsa-da, Günorta Koreýanyň Milli aňtaw edarasy, bu hüjümlere Demirgazyk Koreýanyň, ya-da Demirgazyk Koreýany gollaýan toparlaryň dahylynyň bardygyny çaklady.
Häzirlikçe, bu hüjümleriň ýaramaz täsiriniň ujypsyzdygy aýdylýar. Emma ekspertleriň pikirlerine görä, bu waka Demirgazyk Koreýanyň şeýle hüjümlere taýýarlykly çemeleşýändiginiň alamaty bolmagy mümkin.
Günorta Koreýanyň premýer ministriniň edarasynyň ýolbaşçysy Kwon Tae-Şin, 9-nji iýulda Seulda eden çykyşynda, şeýle hüjümleriň öňüni almak üçin edilmeli hereketler babatda hökümetde adatdan daşary maslahatyň geçirilendigini žurnalistlere mälim etdi.
ABŞ-niň resmileri, häzirki döwürde amala aşyrlan bu elektroniki hüjümleri “botnet” hüjümleri diýip atlandyrdylar.
Şuňa meňzeş hüjümler, 2007-nji ýylda Kreml bilen iki aralykda dörän dartgynlykdan soň Estoniýada, geçen ýyl bolsa Gürjüstan bilen Orsýetiň arasynda dörän çaknyşykdan soň Gurjüstana garşy amala aşyrylypdy. Estoniýanyň hem-de Gürjüstanyň bu hüjümlerde Orsýetiň dahylynyň bardygyny aýtmaklaryny Orsýet ret etdi. Hüjümleriň Orsýet tarapyndan gurnalandygyny hem subut edip bolmady.
Şübhelenmäge esaslar bar
Soňky elektronik hüjümleriň Demirgazyk Koreyanyň özi ýa-da bu ýurdy goldaýanlar tarapyndan gurnalandygyny çaklamaga bir näçe sebäp bar.
Birinjiden, soňky 10 ýylyň dowamynda Demirgazyk Koreýa harby maksatlara niýetlenen kompýuter mümkinçilikleriniň giňeldilmegi üçin iş alyp bardy.
Ikinjiden, bu hüjümleriň Günorta Koreýa garşy amala aşyrylan güni bolan 8-nji iýul, Demirgazyk Koreýanyň öňki lideri Kim Il Suňyň ölen gününiň 15 ýyllygyna gabat geldi.
Belli bolşy ýaly, soňky döwürde Demirgazyk Koreýanyň geçiren raketa synaglary zerarly, bu ýurt halkara jemgyýtçiligi tarapyndan ýiti tankyt edilip gelýär.
Käbir analitikleriň pikirlerine görä, elektroniki hüjümler, Phenýanyň şeýle tankytlary kabul etmek islemeýändigini, öz syýasatyny dowam etdirjekdigini görkezmek maksady bilen amala aşyrylan bolmagy mümkin.
4-nji iýulda bu hüjümler ABŞ-ä garşy amala aşyrylan döwürde, Demirgazyk Koreýa 7 balistik raketasyny Ýapon Deňzine atyp synag geçirdi.
25-nji maýda Demirgazyk Koreýa, Birleşen Milletler guramasynyň konwensiýalaryny bozup atom ýaragynyň synagyny amala aşyrandygy sebäpli, Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşi bu ýurda garşy kabul edilen çäklendirmeleri giňeltdi.
“Ahnlab” atly howpsuzlyk meselesi boyunça Günorta Koreýanyň onlaýn kompaniýasy hem elektroniki hüjümi başdan geçiren öňde baryjy kompaniýalaryň biri. Onuň eksperti Ço Jobong, şeýle hüjümleri kimiň ýola goýýandygyny anyklamagyň örän kyndygyny aýdýar. “Şu pursatda hüjümçileriň kimdigini hiç kim anyklap bilmez. Sebäbi hüjümçiler öz hereketlerini häli-şindi özgerdip durýarlar. Şonuň üçin, bu hüjümleriň aňyrsynda kimiň durandygyny yzarlamak mümkin däl.”
Başga kim bolup biler?
Kä bir analitikler, bu hüjümlere Demirgazyk Koreýanyň dahylynyň ýokdugyny aýdyp, olaryň senagat içalylary tarapyndan gurnalyp biljekdigi baradaky pikirleri öňe sürýärler. Emma internetde şeýle elektroniki hüjümleri kim gurnasa-da, Waşingtonyň bu baradaky aladalaryny kemeltmeýär.
Häzir, ABŞ-niň hem-de NATO-nuň goranmak meselesi boýunça hünärmenleri, öz kompýuter infrastrukturalaryny geljekde ýüze çykyp biljek internet elektron hüjümlerinden goramak maksady bilen ýörite goranmak sistemasyny döretmegiň üstünde iş alyp barýarlar.


text:
Erkin gaçma tizlenmesi
Erkin gaçma. Erkin gaçma tizlenmesi[üýtget | edit source]
Jisimleriñ dine agyrlyk güýjiniñ täsiri astyndaky hereketine erkin gaçma diýilýär. Erkin gaçma gönüçyzykly deñ tizlenýän hereketdir. Onuñ tizlenmesi “g” harpy bilen belgilenýär. Erkin gaçma tizlenmesiniñ orta bahasynyñ ululygy g= 9,80665 m/ s2 deñdir, ýöne köplenç g = 9,8 m/ s2 diýip alynýar. Ýeriñ polýuslarynda ol 9,83 ekwatorda 9,78 m/ s2 –dyr. g-niñ bahasy Aýda 1,62, Wenerada 8,69 m/ s2, Günde 274 m/ s2 we ş.m. 1.Islendik wagt pursatynde jisimiñ tizligi
u = uo + gt
eger-de jisim dynçlyk ýagdaýyndan erkin gaçma tizligine başlasa, onda t wagtdan soñky tizlik
u =gt
2.Başlangyç tizligi uo bolan jisimiñ h aralygy geçenden soñky tizligi
formula bilen añladylýar. Eger-de jisimiñ başlangyç pursatda tizligi nola deñ bolsa (uo=0), onda
bolar. 3.Erkin gaçýan jisimiñ t wagtynyñ dowamynda orun üýtgemesi
formulanyñ kömegi bilen tapylýar. Dynçlyk ýagdaýyndan (uo=0) gaçmaga başlan jisim üçin
wertikal zyñylan jisimiñ hereketi deñhaýallanýan hereketdir.
u = uo – gt


text:
Döredijilik işgärleriniň durmuşy, adatça, dürli hili täsin we geň-taň wakalara baý bolýar. Käte olaryň durmuşyndaky adaty bir zat bolup görünýän wakalar wagtyň geçmegi bilen degişme-ýomaklara öwrülip gidýär.
Bir gije çopan goşunda…
SSSR döwründe aýatda bar-u-ýok ýazyjylaryň belli ýaş senelerini bellemek däbe öwrülen zatdy. Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Döwlet baýragynyň laureaty (eýesi), edebiýat tankytçysy, kyssaçy, dramaturg Saýlaw Myradow 45 ýaşynda aradan çykypdy.
1989-njy ýylyň dekabrynda paýtagtdan ýörite baran 20-ä golaý ýazyjynyň, ýerly adamlaryň gatnaşmagynda
onuň doglan gününiň 50 ýyllygyny dogduk mekanynda, Balkan welaýatynyň Gazanjyk (häzirki Bereket) etrabynda dabaraly belledik.
Ilki etrabyň Isgender obasyndaky orta mekdebe Türkmenistan hökümetiniň kararyna laýyklykda merhumyň adyny dakyp, onuň edebi muzeýini açdyk. Etrap merkezinde köp sanly adamyň gatnaşmagynda dabara geçirildi.
Dabaranyň toý-şagalaň, meýlis bölegi merhumyň doganoglany, şol wagt etrapda jogapkär wezipede işleýän Nurnepes Aşyrowyň öýünde tutuldy.
Şol meýlis-şgalaňda meniň agam, bagşy Tuwakmyrat Bugaýew aýdym aýtdy. Ol meniň garry atam, XlX asyrda ýaşap geçen türkmen hany Tuwakmyrat Taraş oglynyň ady dakylandy. Şonuň üçinem men onuň adyny “ Atam” diýip tutýardym.
Türkmen ýazyjy-şahyrlarynyň-da tas ählisi oňa “Atam” diýýärdi. Saýlaw neressäniň 50 ýaşyna bagyşlanyp tutulan meýlis gijäniň birwagtuna çenli dowam etdi. Daňa golaý paýtagtdan myhman
baran ýazyjy- şahyrlaryň ählisi argyn başlaryny ýassyga goýup uklady.
Meýlise çagyrlan ýerli adamlaryň-da köpüsi öýüne gaýtdy, käbiri myhmanlaryň gapdalynda ýassyga baş goýdy. Uklamadyk diňe şahyr Nobatguly Rejebowdy. Ol dutaryny gabyna
salyp, turmakçy bolan agama, Tuwakmyrat Bugaýewe:
– Atam, gitmesene, sazandalaryňa-da aýt, saz gurallaryny gabyndan çykarsyn, ýene-de bäş-üç aýdym aýdyp ber – diýip, çyny bilen haýyş etdi.
Atamyň “ Nobatguly jan, görýäň-ä, adamlar ýadaw, ählisi uklap ýatyr. Ertir, enşalla, diňe saňa aýdym aýdip bererin!” diýen jogaby Nobatgulyny kanagatlandyrmady. Ol:
– Atam, sen bu ýatanlara üns berme! Gije ýaryndan soňra depesinden Aý dogan seleň sährany, egrilip, gäwüş çalyp ýatan dowar sürüsini, aýdym-sazyň çyn aşygy, düňle çölde içi gysýan çopany göz öňüne getir! Özüňi çölde içi gysyp oturan çopana hem-de dowar sürüsine aýdym aýdyp beren bagşy hasap et! - diýip, haýyşyny has “düşnükli” dile geçirdi.
Nobatgula hormaty uly Atam-da, onuň sazandalary-da şahyryň raýyny ýykmady.
Ýarym stawka
Ussat Beki Seýtäkow “Sowet edebiýaty” (häzirki “Garagum”) žurnalynyň baş redaktory bolup işleýän wagty iş arasyna sähel böwşeňlik düşse, işgärlerini daşyna ýygnap, özi hem-de galamdaşlary bilen bagly degişmeleri aýdyp berýän eken.
Bu degişmelere hemmeler gyzyl-gyran gülüpdir. Diňe şahyr Mämmet Seýit çalaja ýylgyrýan eken. Bu ýagdaýa Beki dädäniň ýeňse damary gatap, gahary gelipdir. Ol günlerde bir
gün Mämmet agany ýanyna çagyryp:
– Mämmet, meniň degişmelerime ähli işgärler hezil edip gülýär. Sen welin diňe çalaja ýylgyrmak bilen oňýaň. Näme, seniň gülki damaryň illeriňkiden üýtgeşikmi? – diýip sorapdyr.
Mämmet aga:
–Ýok, Ýaşulylar soweti, meniňem gülki damarym illeriňki ýaly. Ýöne menden özge işgärler žurnalda doly stawka işleýär, ýagny doly aýlyk alýar. Şonuň üçinem seniň islendik sözüňe gülküleri tutmasa-da uzak, doly gülýärler.
Men bolsa zurnalda ýarym stawka işleýän, ýagny ýarpy aýlyk alýan. Şonuň üçinem meniň ýylgyrmamy ýarym stawka, ýagny doly gülkün ýarysy – hökmünde kabul et ! - diýip, ýagdaýy
düşündiripdir.
Köpçülik bolup
Ir döwürde atly ýazyjy-şahyrlaryň köpüsinde şahsy eýeçilikdäki awtoulag bolardy. Olar çendan-ýarym haýsy hem bolsa bir ýazyjynyň awtoulagyna münüp, şäher içine seýle çykardy, çöle gezelenje giderdi.
Meşhur ýazyjy, alym, SSSR-iň Tunnisdäki Adatdan daşary we Doly ygtyýarly baş ilçsi ýaly jogapkär wezipelerde işlän Gylyç Mämmedowiç Kulyýew-de täze awtoulag satyn alanda yazyjylar Ata Atajanowy, Anna Kowusowy, Allaberdi Haýydowy öýüne myhmançylyga çagyryp:
- Çaý-nahar ýene-de bir sagatdan taýyn boljak. Geliň, şoňa çenli şäher içine täze maşynda gezelenje çykalyň! Şondan soňra arkaýyn oturyp, maşyny “ýuwarys” - diýip teklip edýär.
Olar teklibi kakul edýär. Täze maşynda şähere seýle çykýarlar. Maşynyň rulynda Gylyç Mämmedowiçiň özi oturýar. Gylyç Mämmedowiçden kän ozal şahsy maşyn edinen, özlerini
tejribeli sürüji saýýan Ata Atajanow, Anna Kowusow, Allaberdi Haýydow dagy ýerli – ýerden täze, öwrenje sürüji Gylyç Kulyýewe “tälim” berip ugraýar.
Biri “Gylyç, öňde öwrüm bar, gapdal çyraňy ýak!” diýse, beýlekisi “Gylyç, saga al, yzyňdan gelýän maşyn ozup geçjek bolýar” diýýär. Ýene-de biri “Gylyç, maşyny haýal sürme! Haýal sürseň, matora agram salyp, ony tiz sandan çykararsyň!” diýýär.
Gylyç Mämmedowiçiň sürüjiligine ynamsyzlyk edip, oňa “tälim, öwüt bermegiň” soňy gelmeýär. “Tälimler” ýüregine düşen Gylyç Kulyýew çola köçede awtoulagy saklap:
- Adamlar, şu maşyn meniňki, geliň, köpçülik bolup maşyn sürmegi bes edeliň! Häzir bolsa maşyny yzyna – öýe öwürýän. Näme tälimiňiz bolsa, nahar başynda öwrediň! - diýipdir.
Il içinden çöplän we toplan ýazyjy Amanmyrat Bugaýew


text:
Gyrgyzystanyň Oş regionynda terrorçy diýilýän toparyň alty agzasy tussag edildi.
Duşenbe güni Gyrgyzystanyň Milli howpsuzlyk boýunça döwlet komiteti agzalan toparyň käbir agzalarynyň Siriýada terrorçy halkara guramalarynyň lagerlerinde taýýarlyk görendigini aýtdy. Bu resmi maglumatda gözegçilik astyna alnan adamlaryň “Oşda we Bişkekde terrorçy hüjümleri amala aşyrmak üçin ýarag we ýörite gurallary edinmäge” synanyşandygy barada habar berildi.
Oşyň şäher polisiýasynyň derňewçileri birnäçe maddalar boýunça, şol sanda hüjüm etmek boýunça dildüwşük gurnamak, terrorçylygy aklamak, jenaýat toparyny döretmek, bikanun ýarag we partlaýjy serişdeleri hem ekstremistik maglumatlary ulanmak ýaly aýyplamalaryň esasynda jenaýat işini gozgadylar.


text:
Gennadiy Artykow "Satira we satiranyň hili jemgyýetdaki ýagdaýy suratlandyrýar” diýýär. Orsýetde ýaşaýan hudožnik, käri boýunça kinorežissýor, karikaturaçy Gennadiý Artykow Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde satiranyň jemgyýetdäki roly, durmuşdaky ähmiýeti barada öz garaýyşlaryny beýan etdi.
Azatlyk Radiosy: Gennadiý, satira jemgyýetde, häzirki zaman jemgyýetiniň durmuşynda nähili rol oýnap biler?
Gennadiy Artykow: Satirany hem ýaňsy hökmünde, hem dil ýetirme, göwne degme hökmünde kabul edip bolýar. Aýdaly, eger adam satirany pozitiw kabul edýän bolsa, şeýle adama özüne göwni ýetýän kadaly adam hökmünde garalýar. Emma adamlaryň satirany özüne kemsitme hökmünde kabul etmegi-de kadaly ýagdaý, sebäbi her kim bar zady özüçe kabul edýär, adamlar bir-birinden tapawutlanýarlar. Ine, aýdaly, men şu gün kimdir biriniň portretini çekenimde, biri ony halaýan bolsa, beýlekisi öz üstünden gülme hökmünde kabul edýär, kemsinýär. Emma bu ýerde hudožnigiň özi-de kemsinýär. Sebäbi onuň eden işi deň derejede hemme kişiniň göwnünden turmaýar, ony ýaňsylaýanam, kemsidýänem tapylýar, ondan öýkelän hem bolýar. Ine, şeýle ýagdaýyň özi-de eýýäm ironiýa diýse bolar. Şeýlelikde ironiýanyň, ýagny ýaňsynyň bar ýerinde satira döreýär.
Azatlyk Radiosy: Gennadiý, satira barada döredijilik hökmünde gürrüň edilende, satiranyň, ironiýanyň we kemsitmäniň arasynda çäk çekip bolarmy?
Gennadiy Artykow: Hudožnikler, döredijiler asyrlar boýy öz hünäriniň gurbany bolupdyrlar, adamlar satiranyň hatyrasyna gurban edilipdirler. Dürli döwürlerde hökümdarlary, ili güldürmek üçin adamlar hatda şikesli edilýärdiler, öldürilýärdiler, ýagny jemgyýetleriň özleri döredijiligiň hilini kesgitleýärdi. Bu günki günem ýagdaý üýtgänok, 21-nji asyrda-da hakyky döredijilik köpçülik tarapyndan ykrar edilmeýär. Emma ironiýa kabul edilmese, durmuşa satira, ýumor bilen garalmasa, ýaşamak örän agyr bolýar.
Azatlyk Radiosy: Satiranyň orun tutmagy, onuň hili, siziň pikiriňizçe, jemgyýetiň derejesini görkezýärmi?
Gennadiy Artykow: Şübhesiz, ine, şu gün interneti açsaňyz, syýasatçylary ýaňsylap çap bolýan zatlary, meselem Putini faşist edip görkezýän suratlary görmek mümkin, bu satiramy ýa-da onuň üstünden gülme diýen sorag ýüze çykýar. Meniň şahsy pikirime görä, şeýle maglumatlar satiriki häsiýete mahsus hem bolsa, satira däl. Şu günki gün internetde bar bolýan satiriki maglumatlar jemgyýetiň derejesini, meselem, Orsýetde bolup geçýän ýagdaýlary görkezýär.
Azatlyk Radiosy: Syýasy satira barada aýdylanda, satiranyň islendik döwürde islendik režimlerde öz roly bolupdyr. Sowet döwründe-de satiranyň öz orny bardy. Emma şu günki Türkmenistanda satira sowet döwrüne mahsus çäkli derejede-de saklanyp galmady. Bu ýagdaý, siziň pikiriňizçe, nämäniň alamaty?
Gennadiy Artykow: Gynansak-da, şu günki gün Türkmenistanda bolup geçýän zatlary orta asyrlara mahsus diýip atlandyrmak mümkin. Türkmenistanda 21-nji asyra mahsus ösüş göze ilmeýär. Ösüş üçin şertler göze ilmeýär. Şu günki gün Türkmenistanda agirt uly gurluşyklar amala aşyrylýar, paýtagt iňňän owadan şähere öwrülýär, emma ol ýerde adam we onuň ähmiýeti ýok, janly durmuş göze ilenok, gynansak-da, ýurduň ýapyklygy muňa sebäp bolýar.


text:
Polisiýa geçen aýda bir zenanyň zorlanmagyna degişli waka bilen baglylykda Ukrainanyň paýtagtynda geçirilen protesti dargatdy.
Ýerli habar serişdeleriniň maglumatlaryna görä, häkimiýetler anna güni proteste jemlenen 100-e golaý adamyň dargamagyny talap edensoň, polisiýa 10 çemesi adamy ele salypdyr. Häkimiýetler penşenbe güni protest geçirmegi rugsat beripdi.
Şu aýyň başynda Kiýewden 300 kilometr uzaklykda ýerleşýän Wradiýiwka şäherinde ýüzlerçe adam köçä çykypdy. 29 ýaşly dukan söwdegäriniň özüniň iki polisiýa ofiseri tarapyndan urlup-ýenjilendigi barada aýtmagy protest aksiýasyna sebäp bolupdy. Gahar-gazaba münen protestçiler polisiýa bölümine hüjüm etmäge synanyşypdy.
Hökümet regional prokuroryny, regionyň polisiýasynyň we şäheriň polisiýasynyň ýolbaşçylaryny işden boşadypdy. Şol waka tutuş Ukrainada reaksiýa döredipdi.


text:
Aýalyňy maňa ber...
Söhbetdeşini gepde utup, burça gabamak üçin ýazyjy-şahyrlar çendan çyzykdan çykyp, “serhetden geçýär”. Belli edebiýat tankytçysy, kyssaçy Nargylyç Hojageldiýewiň aýaly ir aradan çykyp, ol orta ýaşda dul galdy. Ýasdan soňra esli wagt geçdi. Bir gezek Nargylyç agadan ýaşkiçi ýazyjylaryň biri onuň çetine degmek üçin “Nargylyç, häzir ýokary wezipede işleýänleriň bir topary öz wagtynda durmuşa çykyp bilmedik garrygyz, galany-da başyboş dul gelinler.
Maňa aýalym Kümüş aýakbagy bolup dur. Bolmasa şolaryň birine öýlenip, wezipesiniň, baýlygynyň hözirini görerdim. Öýlen şolaryň birine” diýdi. Nargylyç aga “peýdaly maslahata” “peýdaly maslahat” bilen jogap berdi:
-Inim, aýalyňy maňa ber! Wezipeli gelinlere özüň öýlen, sen olaryň köpüsi bilen deň-duş -diýdi.
Tanyşlyk usuly
SSSR döwri Türkmenistanda Bütinsoýuz poeziýa festiwaly geçirildi. Oňa gatnaşmak üçin beýleki soýuz respublikalardan gelýän ýazyjy-şahyrlary Aşgabat aeroportunda garşy alýardyk. Gelýänleriň belli bir bölegi ýazyjy aýal-gyzlardy. Erkek kişiler bilen agras salamlaşýan şahyr, terjimeçi Kakabaý Gurbanmyradow aýal-gyzlaryň öňünde dyz epip, olaryň elini ogşaýardy. Beýle zady suwjuklyk saýýan şahyr Annaberdi Agabaýew iki delegasiýany garşy alanymyzda gaş çytyp dymdy. Üçünji delegasiýanyň samolýotynyň gonandygy hakda bildiriş yglan edildi. Annaberdi “Kakabaý, ýaş-ýeleň, garry-gurty diýmän, aýallaryň elini öpmegiňi bes et” diýdi. Kakabaý:
-Annaberdi, men sen ýaly SSSR-e meşhur şahyr däl. Bir ýol, çem tapyp, menem aýal-gyzlar bilen tanyşmaly ahyryn. Elini öpdügim, lak atdygym -diýip, gönüsinden geldi.
Kim taryhy ýoýýar
Bir gezek Sowet Soýuzynyň Gahrymany, taryh ylymlarynyň doktory, ýazyjy Pena Rejebowa “Pena kaka, taryhy syýasatçylar köp ýoýýarmy ýa-da taryhçylar? Olaryň haýsysy birinji orunda?” diýip, sowal berdiler. Pena aga:
-Häkimiýet başyna gelen syýasatçylar öz hereketlerini sülä getirjek bolup, taryha ýüzlenýär. Her gezek häkimiýet çalşanda taryh täzeden ýazylýar. Syýasatçylaryň salgylanýan şol taryhyny ýaranjaň taryhçylar ýazýar. Taryhy ýoýmakda olaryň haýsy birinji, haýsysy ikinji, ony özüňiz kesgitläň -diýdi.
Minnetdarlyk
Sowet Soýuzynyň Gahrymany Pena Rejebow (1918-2007) uruşdan soňra ylym, çeper döredijilik meşgullandy. Ylmy monografiýalary, 10-dan köpräk kyssa kitaby çap edildi. Garaşsyzlyk ýyllary ýurtda aýatda galan iň soňky Gahrymanyň gursagyndan itildi. Tas 40 ýyl işlän ýeri Ylymlar Akademiýasyndan işden çykaryldy. Bir gezek biri “Pena kaka, nämüçin saňa öňki ýaly hormat-sarpa goýulmaýar?” diýip sorady. Gahryman goja:
-Prezident “Nämüçin kakam däl-de, sen Gahryman bolupsyň” diýip, meni türmä basanok. Bu uly hormat dälmi? -diýip, onuň özüne sorag berdi.
Toplan Amanmyrat BUGAÝEW.


text: Türkmen halkynyň uly söýgüsine mynasyp bolan “Japbaklar” filmidir. Bu film ýetginjeklere bagyşlanmak bilen ýaş neslimize doganlygyň-dostlugyň güýjüni beýan edýär. Filmde esasy 4 gahrymanyň, ýagny Japbagyň, Mapbagyň, Ýapbagyň hem-de Topbagyň keşplerini ýerine ýetirijileri halypa režissýoryň özi ýüzlerçe mekdep okuwçylarynyň arasyndan aýratyn zehinli oglanlary saýlap alypdyr. Filmiň agramly bölegi Ahal welaýatynyň Baharly etrabynyň Sünçe obasynda surata düşürilýär.Oňa gatnaşan Japbagyň keşbini janlandyran Enwer Annageldiýew , Ikinji dogan – Ýapbagyň keşbinde çykyş eden Myratgeldi Rahymow, Mapbagyň keşbini ýerine ýetiren Gaýypnazar Muhammetnurow hem-de filmde Topbagyň keşbinde surata düşen Aşyr Jumadurdyýew dagy, filmiň surata düşürilip ýören mahaly bolan gyzykly wakalary ýygnananlara gürrüň berdiler. Filmiň artistleri “Japbaklar” kinofilminiň Azerbaýjanda geçirilen festiwalda çagalara niýetlenen filmler tapgyrynda 2-nji baýrakly orna mynasyp bolandygyny hem aýtdylar, ýokarda ady agzalan artistler türkmen teatr we kino sungatynyň meşhur artistleri Bazar Amanow, Oguljahan Mämikowa, Sary Garryýew, Durdy Saparow, Şükür Kulyýew, Akmyrat Bäşimow, Aýsoltan Berdiýewa ýaly ussatlaryň bu filmde surata düşmegi olar üçin gyzykly hem ýeňil bolupdyr.


text:
Täjigistanyň prezidenti ýurduň gündogarynda hökümet güýçleri bilen söweşijileriň arasyndaky çaknyşygy togtatmak üçin, ok atyşlygyň bes edilýändigini yglan etdi.
Dagly-Badakşan regionunyň ýerli hökümetiniň başlygy Kodiri Kosim prezident Emomali Rahmonyň bu barada çarşenbe güni aýdandygyny mälim etdi. Şeýle-de, Rahmon gepleşikleri geçirmek üçin, ýurduň goranmak ministriniň baştutanlygyndaky delegasiýany bu sebite ugratdy.
Hökümet ýaragly adamlary “söweşijiler” diýip häsiýetlendirdi. Emma bularyň anyk kimdigi barada häzirlikçe hiç hili maglumat ýok.
Sişenbe güni çaknyşykda 50-ä golaý adamyň ölendigi aýdylýar.


text:
Ukrainada häkimiýet başyndan çetleşdirilen prezident Wiktor Ýanukowiçi köpçülikleýin adam öldürmeler bilen bagly aýyplamalaryň esasynda tussag etmek üçin order rugsatnamasy berildi.
Duşenbe güni ýurduň içeri işler ministri wezipesini ýerine ýetirýän Arsen Awakow “parahat ýaşaýjylaryň köplükde öldürilmegi sebäpli resmi iş açyldy”, diýip Facebookdaky resmi sahypasynda ýazdy. Awakow Ýanukowiçiň soňky sapar Orsýete tarapdar Krym ýarym adasynda görülendigini aýdyp, onuň bu ýere ýekşenbe güni barandygyny we soň näbelli ýere gidendigini aýtdy.
Geçen hepdede Ukrainada bolan dartgynlyk zerarly ýurduň Saglyk ministrligine görä, 80-den gowrak adam wepat bolupdyr, olaryň köpüsi protestçiler.
Ýurduň ýerine ýetiriji prezidenti Oleksand Turçynow parlamenti sişenbe gününe çenli milli bütewilik hökümetini döretmek barada ylalaşmaga çagyrdy.


text:
Aşgabatda Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan (TOPH) gaz geçirijisiniň taslamasy boýunça Ýolbaşçy komitetiň nobatdaky 23-nji mejlisi geçirildi. Mejlisiň işine taslama gatnaşyjy ýurtlaryň pudak ministrlikleriniň we edaralarynyň, şeýle-de bu taslamanyň Tranzaksion Geňeşçisi bolan Aziýanyň ösüş bankynyň (AÖB) ýolbaşçylary hem-de wekilleri gatnaşdylar.
Duşuşygyň esasy meselesi “Türkmengaz” döwlet konserni tarapyndan ýolbaşçylyk edilýän “TAPI Ltd.” konsorsiumynyň agzalarynyň paýdarlyk we maýa goýum Ylalaşyklaryny gazanmakdan ybaratdyr.
Ýewraziýa yklymynyň iň iri energetika ulgamy boljak gaz geçirijisiniň gurluşygyna başlamak üçin taýýarlyk işleriniň çäklerinde taslama gatnaşyjylar we onuň Tranzaksion Geňeşçisi tarapyndan ýerine ýetirilen işler baradaky hasabatlar diňlenildi. Ýygnananlar TOPH gaz geçirijisiniň taslamasy boýunça Tehniki iş toparynyň ýakynda geçirilen nobatdaky mejlisiniň esasy netijelerine garadylar hem-de makulladylar, şol mejlisiň çäklerinde taslamanyň hukuk we tehniki ugurlary bilen baglanyşykly möhüm meselelerde ylalaşyldy.
Taslamanyň tehniki-ykdysady esaslandyrmasyna laýyklykda, uzynlygy 1814 kilometr bolan TOPH gaz geçirijisiniň gurluşygyna örän iri gaz ýataklary ýerleşýän Türkmenistanyň gündogar sebitinde badalga berler we Owganystanyň hem-de Pakistanyň çäklerinden geçip, pakistan-hindi serhetindäki Hindistanyň Fazilka ilatly nokadyna baryp ýeter. Gaz geçirijiniň ýyllyk kuwwaty 30 milliard kub metrden gowrak bolar.
Günorta Aziýa ýurtlarynyň tebigy gaza bolan isleglerine esaslanýan bu taslamanyň ykdysady esaslandyrmasy ýurdumyzyň ýerasty hazynalarynda dünýä ähmiýetli ägirt uly gaz gorlarynyň bardygynyň abraýly halkara bilermenler tarapyndan hem tassyklanylan umumy ykrar edilen ýagdaý bilen şertlendirilýär, bu bolsa Türkmenistana islendik ugur boýunça, şol sanda TOPH ugry boýunça uzakmöhletleýin gaz iberilmegini kepillendirmäge mümkinçilik berýär.
TOPH taslamasynyň oňa gatnaşyjy ýurtlaryň diňe bir ykdysady meselelerini gowulandyrmakdan başga-da, sebitde möhüm durmuş we ynsanperwer wezipelerini çözmäge-de ýardam berjekdigini bellemek gerek. Olar, ilkinji nobatda, goşmaça iş orunlaryny döretmek, gaz geçirijisiniň tutuş ugry boýunça ulag-aragatnaşyk we durmuş düzümlerini kemala getirmek bilen baglanyşykly meselelerdir. Bu taslamanyň sebitde örän täsirli durnuklaşdyryjy şert bolup durýandygyny, geljekde Merkezi we Günorta Aziýada hem-de ýakynda ýerleşýän beýleki sebitleriň umumy ýagdaýyna oňyn täsir edýän, yklymda syýasy we ykdysady gatnaşyklaryň tutuş ulgamyna goşmaça durnuklylyk berýän gural boljakdygyny aýtmak bolar.


text:
Şu gün, 24-nji sentýabrda, Barak Obama Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşinde duşuşyga ýolbaşçylyk eden ilkinji ABŞ-nyň prezidenti bolýar.
Ol bu pursatdan peýdalanyp, agza döwletleriň garamagyna dünýäde ýadro ýaraglarynyň bolmazlygy baradaky maksadyny ilerletmek üçin bir rezolýusiýany bermekçi.
Obama bu pikirini ilkinji gezek şu ýylyň aprelinde Pragada eden çykyşynda mälim edipdi: “Amerikanyň atom ýaraglaryndan azat edilen dünýäde asudalyk we howpsuzlyk ugrundaky aladany özüne borç edinýändigini men şu gün açyk hem ynamly aýdýaryn”.
Ol şol çykyşynda bu işiň aňsatlyk bilen bolmajakdygyny-da boýun alypdy: “Men beýle türkana däl. Bu maksada çalt, belki-de meniň ömrümde ýetip bolmajakdygyny bilýärin. Muňa sabyr we tutanýerlilik gerek. Ýöne biz indi dünýäni üýtgedip bolmaz diýýänlere gulak asmaly däl. Tutanýerlilik görkezmeli. Hawa, üýtgedip bileris”.
Buşuň administrasiýasy köplenç global maksatlaryny Birleşen Milletler Guramasyndan maslahatsyz amala aşyrmaga synanyşypdy.
Ak Tam indi Obamanyň taryhy çykyşy bilen bu gatnaşygy gowulandyrmaga synanyşýar. Dünýäni atom ýaraglaryndan saplamak baradaky pikiri Beýik Britaniýa bilen Orsýet hem goldaýar.
Täzeden janlandyryş
Jeýms M. Lindsaý Daşary Gatnaşyklar baradaky Geňeşiň agzasy. Ol rezolýusiýadan maksat indi ýoga çykyp barýan atom ýaraglaryny ýaýratmazlyk baradaky hereketi täzeden janlandyrmak diýýär.
“Administrasiýanyň gysga möhletleýin etjek bolýany atom ýaraglaryny ýaýratmazlyk baradaky şertnamanyň özenini emele getirýän ylalaşygy täzeden güýçlendirmek. Bu ylalaşyk boýunça atom ýaraglary ýok ýurtlar ony edinmeli däl, atom ýaraglary bar ýurtlar hem ony assa-ýuwaşdan azaldyp, iň soňunda hem ýok etmeli” diýip Lindsaý aýdýar.
Ekspertler: “Obamanyň arzuwy dünýäni ýadro ýaraglaryndan saplamak işine Birleşen Ştatlaryň ýolbaşçylyk etmegi. Ýöne ol muny Kongrese oňladyp bilmese, bu umydy gowşar” diýýärler.
Lindsaýiň pikiriçe, Obama ilki bilen haýsy daşary syýasy meseläniň Kongresde göreşeniňe degýändigini bilmeli.
Prezidentiň göwnüniň isleýäni ýaragsyzlanmak bolsa gerek. Ýöne ol häzir Owganystan, Päkistan we Orta Gündogar barada kyn kararlar bilen ýüzbe-ýüz bolýar. Bulary göreniňde, ahlisi möhüm. Goý, hemmesini edeli diýesiň gelýär. Ýöne Waşigtonda hakyky durmuş şeýle: bularyň diňe birnäçesini saýlap tutmasaň, kyn ýagdaýa galýarsyň” diýip, Lindaý düşündirýär.


text:
Azatlyk Radiosy: Siz ýurtda ýaşap, görüp ýören raýat hökmünde aýtsaňyz, Türkmenistanda adam hukuklary esasan haýsy ugurlarda köp bozulýar? Syýasy, medeni ugurlardamy ýa ykdysady ugurda?
Akmyrat Ataýew:
Näme, bulary syýasy, ykdysady ýa medeni ugur diýip bölüp oturasy iş ýok, [hukuk] hemmesinde-de bozulýar bozulmasyna. Ýöne adam üçin iň möhüm ugur ykdysady ugur, ol eklenç, girdeji gazanmaly. Biziň esasy uly aladamyz şol maşgala eklemek, ykdysady ugur bolýar. Biz üçin iň zerury we kösençlisi şol.
Azatlyk Radiosy: Bu kösençlik barada anyk mysallary getirip biljekmi?
Akmyrat Ataýew:
Hawa, bu mysallary öňem bilmän duran dälsiňiz. Men 2004-2008-nji ýyllarda Ruhabadyň Gypjak daýhan birleşiginde, Gäwers düzlüginde ekin ekdim. Şonda ähli zatlary başdan geçirdim, hukuk kemsitmeleriniň ähli formasyny gördüm. Oba hojalygy bir kyn mesele, munda ýylyň ahyryna çenli seniň meseläň, ýaňky girdejiň belli bolmaýar. Sen mydama ýolbaşça bagly bolup durýarsyň. Şol islendik, her bir agrotehniki çäräni geçirjek bolaňda-da, şol ýolbaşçylaryň göwnüni tapmasaň, ýol ýok. Sebäbi ähli tehnika, dökün, suw, umuman oba hojalygynda, ekerançylykda şony [ekini] ösdürip ýetişdirmek üçin ähli zerur zatlar şolaryň ygtyýarynda, elinde. Şonuň üçin her bir ädimde şolaryň öňünde kemsinip ýörmeli-dä sen, şony ýalbarmaly, ýakarmaly, gerek bolsa para-peşgeş bermeli.
Azatlyk Radiosy: Siziň aýdyşyňyzdan, daýhanlaryň hukuk bozulmalary köplenç ýolbaşçylara baglylykdan gaýdýar. Bu pikiriňizi has anyklaşdyryp bilmezmisiňiz?
Akmyrat Ataýew:
Kärendä berijiler hiç hili zada borçlanmaýarlar, kärendeçiler bolsa ähli kemçilikleri, kynçylyklary öz üstüne almaly.
Näme, oba hojalykçylar esasan ýolbaşçylara garaşly bolup durýar, şolaryň üpjünçiliginde sen, hemme tehnika, dökün, tohum ýaly zatlar şolara bagly. Seniň hak-hukugyň şol ugurda kemsidilýär. Sebäbi, ilki bilen-ä ynha Ruhabatda, ýene gaýtalamaly boljak, şol kärendeçiler bilen şertnama baglaşylmaýar. Eger baglaşylaýan halatynda-da, kärendä berijiler hiç hili zada borçlanmaýarlar, kärendeçiler bolsa ähli kemçilikleri, kynçylyklary öz üstüne almaly, hawa, ýolbaşçynyň üpjün edip bilmänligi üçin [daýhanyň] hiç hili hak-hukugam ýok, [ol] goralanogam, aslynda arza-şikaýatyň hiç ýerde diňlenenogam.
Ýogsa oba hojalyk ýylynyň başyndan, aýdaly, pagtany oktýabr aýyndanmy, dänäni sentýabr aýyndanmy, eliňe bir gowy kämilleşdirilen şertnama berilse, şol esasda-da alnyp gidilse, belli bir derejede seniň hak-hukugyňy gorabam boljak. Emma saňa kagyzam görkezenoklar, şertnama-da görkezenoklar. Bolaýanda-da ol bir kärendeçiniň zyýanyna bolmagy mümkin. Men-ä okabam göremok şu ýaşyma, ynha dört ýyl özüm işledim, 2004-2008-nji ýyllar aralygynda, Ruhabat, Nyýazow [adyndaky] daýhan birleşiginde, ýekeje şertnama görmedik. Soň oglum ýene Gökje daýhan birleşigine degişli ýerde iki ýyl işledi, Soltanbişde, ýekeje şu wagta çenli şertnama görmedik. Indi hak-hukugymy soraýyn diýip, hak-hukugyňy goraýan edaralaryň islendigine barsaň, seniň şol şertnamaň ýok bolsa, seni diňleýän ýok.
Azatlyk Radiosy: Raýatlar hukuk bozulmalaryny nähili kabul edýär?
Akmyrat Ataýew:
Hawa, bu adamlar näme, hukuk bozulma diýilýän bu günki dörän zat däl, ol sowet zamanasyndan hem gelýän zat, oňa ram edipdir adamlar. Ýöne şeýle-de bolsa, soňky birki ýylyň içinde şol hak-hukugyňy goramagyň özüňe degişlidigine, şol ugurdan özüň hereket etmeseň bolmajakdygyna indi göz ýetirip ugranlar bar. Ynha, öz obamyzdan mysal getirsek, soňky birki ýylyň içinde üç-dört sany bolup toparlanyşyp ýa on-on bäş bolup, häkimlige ýa prokuratura barmaly, gatnap ýörenler köpeldi soňky döwrüde, birki ýylda.
Esasanam ynha şu ýylky pagtanyň süýmüne goşmaça pul bermek baradaky meselede düşnüksizlikler kän boldy. Ýa bolmasa, başga bir tehnikamy ýa dökün meselesinde hem prokuratura gatnaýanlar-a köpeldi soňky döwürde. Birazajyk janlanyp, her kişem öz hak-hukugyny göreşip almaldygyn-a göz ýetirip ugrady adamlar, öňküden ganymadrak şu wagt.
Azatlyk Radiosy: Ýurt içinden gowuşýan habardarada "adamlar köplenç hakyny talap etmekden gorkýar ýa-da öz hukuklaryny bilenok" diýilýär. Siziňçe, bu ýagdaýlaryň haýsysy has agdyklyk edýär?
Akmyrat Ataýew:
Hakyny talap edýäni hamala bir dawakeş adam ýaly edip görkezmek tendensiýasy güýçli.
Elbetde, [bularyň] ikisem barsa-bardyr şol, ýöne esasysy hakyňy talap etmegiň ugur-ýoluna entek doly-dogry düşünmezlikmikä diýýän-dä köplenç, şol agdyklyk edýär diýip düşünýärin. Esasanam näme, aňyrdan gelýän mekir ýolbaşçylar iliň hak-hukugyny kemsidende, hakyny iýenlerinde, şol [hakyny] talap edýäni hamala bir dawakeş adam ýaly edip görkezmek tendensiýasy güýçli bärde. Indi azajyk şolara-da göz ýetirip ugradylar, dawa edýän däl-de, hakyny talap edýändigine indi düşünip ugradylar adamlar.
Ýöne şol hakyňy talap etmegiň ugur-ýollaryny [bilenoklar], şindizem bolsa, aýdaly, [hakyňy talap etmegiň] bir iş taşlaýyşmy, ýa-da miting geçirmek ýaly kanuny ýollaryndan çekinmän duranoklar häzirem. Ýöne şonuň bir kanuny ýoldugyna, bir jenaýat ýa-da ýaramaz iş däldigine ýuwaş-ýuwaş göz ýetirjekler indi.
Azatlyk Radiosy: Siziňçe, ilatyň kanunda kepillendirilen hukuklaryna durmuş ýüzünde eýe bolup bilmegi üçin näme edilmeli? Bu diňe hökümete bagly meselemi ýa raýatlaryň hem etmeli işi barmy?
Akmyrat Ataýew:
Näme, munuň aslyny aýtjak bolsaň, hökümet diýilýän halkyňky, halk hökümetden hemme zady talap etmeli. Hökümetem, elbetde, [halka] borçly. Ýöne häzirki oba hojalygyndan ugur alnanda, ilki bilen, [daýhanyň] hak-hukugyny goramagy üçin hökümet häzir bir inisiatiwa görkezmeli. [Hökümet] her bir ýerli ýolbaşçydan şol kärendeçileriň, oba hojalyk ýeriniň, aýdaly, pagtaçylykda oktýabr aýynda, dänäni sentýabr aýyndamy, her bir daýhan anyk eline şertnamasyny alar ýaly, ikitaraplaýyn, kämil, gowy özleşdirilen şertnamany talap etse, döwlet şony ýolbaşçylaryň üsti bilen [halka] ýetirip, şertnama baglaşylsa, şol şertnamada-da düzgünler bozulan halatynda kärendeçileriň şony nähili ýol bilen düzetmelidigi görkezilse, aýdaly, dökün, tohum, tehnika ýa suw ýetmedik halatynda [näme etmeldigi aýdylsa], ana, şol dokumentlerden başlansa gowy bolar.
Eger ýuridiki dokumendiň eliňde ýok bolsa, ynha özümizem mysal, hiç ýerde arzyň diňlenenok, adamam däl sen, hiç kimem däl, şikaýat etjek gümanyňam ýok. Ynha, şu zatlary ilki hökümet ýerli ýolbaşçylardan berk talap edip, özem döwlet derejesinde şol şertnamalary telewideniýede, habar beriş serişdeleriniň üsti bilen [halka] doly ýetirip, [olaryň] nähiliräk formada ýazylmalydygy, baglaşylmalydygy düşündirilse gowy boljak. Ynha, geçen pagtada süýmüň puly diýilýän mesele hem şol ýapyklygyna galdy.
Prezidentiň käbir çykyşlarynda aýdylaýmasa, hiç ýerde agzalanok şol. Şonuň nähili formada berilýändigini, haýsy sorta näçe pul berilýändigini, haýsy döwürde sortlary çalyşýandyklaryny düşnükli edip, halka habar berlen bolsa, köp zat düşnükli bolardy. Biziň obamyzda şu meselede şu wagtam çözülmän ýatan bulaşyklyk kän. Şunuň ýaly, ýolbaşçylar tarapyndan etmeli işem bar.
Elbetde, halk tarapyndanam [edilmeli iş] bar. Halkyň özi birneme basyş etmese, aglamadyk oglana emme ýok diýýär. Enesi bolsa-da, aglamasa ýadyndan çykarýar-a çagasyny emdirmegi. Şonuň ýaly, halkyň özem talap etmeli hakyny, ikitaraplaýyn bolmaly-da.
Azatlyk Radiosy: Indi siziň özüňize ýa öz ykdysady hukuklaryňyza dolanyp geleliň. Siz Azatlyk Radiosyna beren interwýularyňyzyň dowamynda öz hukuklaryňyzyň hem bozulandygyny aýtdyňyz. Suda, prokurotura eden şikaýatlaryňyzdan hem netije çykmaýandygyny gürrüň berdiňiz. Siz indi öz hukuklaryňyzy goramak, ýagny özüňiz babatda adalaty dikeltmek üçin näme etmekçi?
Akmyrat Ataýew:
Hawa, ynha dört ýyl, bäş ýyla gadam basdy şu mesele, çözülmän gidip otyr. Prokurutura berseň suda, kazyýete, kazyýet ýene-de bolanok diýýär. Aklawçylar bilen gürleşip görsek, seniň hukugyňy talap eder ýaly şertnamaň ýok diýdiler. Indi şu ýagdaýlary doly beýan edip, prezidente çykmakçy, häzirki niýetim. Prezidente düşündirip aýtjak, şunuň ýaly ýagdaýda hak-hukugyň bozulýan bolsa, nädip düzetmeli ony?
Azatlyk Radiosy: Siz prezidente hat ýazmakçymy?
Akmyrat Ataýew:
Hawa, prezidente açyk hat bilen ýüzlenmekçi. Şondan soň bu mesele aýdyňlaşar öýdýärin.


text:
Salam, hormatly lukman! Ujydyñ (penisiñ) ululygy erkek adamlaryň hemmesini-de gyzyklandyrýan bolsa gerek. Biz erkekler hemmämiz hem ujydymyzyň ulurak bolanyny kem göremzok (hut menin özüm 18 sm bolmagyny isleyän, su wagt 27 yasymda)! Su tema barada internetde birnäçe zatlara gabat geldim: ujydyñ boyuny ösdürmek ücin tabletkalar, enjamlar, yörite mashklar... Ýöne bu zatlar näderejede dogruka? Hakykatdan hem medisinada ujydyñ (penisiñ) boýuny, inini uzaltmagyň bir usuly barmy? Eger bar bolsa nirä ýüz tutmaly? Şular barada giňişleýin düşündiris berseňiz, gaty hoşal bolardyk!
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Ujydy ösdürmek üçin lukmançylykda birnäçe usullar ulanylyp, adamyň umumy ýagdaýyna, endokrin ulgamyň işjeňligine, ujydyň ilkibaşdaky ululygyna baglylykda olary diňe lukman maslahat berip biler (!).
Iň köp ulanylýan usullardan aşakdakylary belläp bolar:
1. Testosteron gormonynyň peselmegi bilen geçýän endokrin näsazlyklary aradan aýryp, gormon sanjymlary we melhemleri ulanmak. Bejergini we gözegçiligi endokrinolog lukmany amala aşyrmalydyr.
2. Ýörite ekstendor abzalynyň kömegi bilen ujydy uzynlygyna we ýogynlygyna ulaltmak.
Ekstendor ujydyň uzak wagtlap çekilmesini amala aşyrýan ýörite abzal bolup, ony hemişe geýip gezmek zerurlygy ýokdur. Bir günüň dowamynda ony arakesmeler bilen geýip gezmek hem bejerginiň netijeliligine hiç hili täsir edip bilmeýär. Siziň islegiňiz bolsa ony geýip ýatmak hem bolar.
Ekstendorlar peşew bölünip çykma ýagdaýyna, seksual işjeňliginiň derejesine hiç hili täsirini ýetirmeýär. Kadaly ulanylanda, bu usuly ulanan adamlarda 2-3 aýdan ujydyň ortaça 20-25% ulalandygy bellenildi.
3. Ujydy ulaltmak maksady bilen kosmetologiýa hirurgiýasynda esasan iki usul ulanylýar:
- Ujydy ulaltmak üçin – ujydy saklaýan baglaýjylary kesip gowşatmak, ujydyň dartylyp durmasyny gowşadyp, onuň uzynlygyny artdyrýar. Baglaýjylar gaýtadan düşmez ýaly, 5-6 aý ujydy çekip saklaýan enjamlary geýip gezmek zerurdyr.
- Ujydy ýogynlygyna ösdürmek – bu maksat üçin ýörite transplantatlar ujyda oturdylýar we gerekli ýogynlyk derejesi gazanylýar.
Hirurgiki usullaryň hem öz ýetmezçilikleri we gaýraüzülmeleri bolup, urolog lukmanlaryň maslahatyny almak hökmandyr.
Ujyd juda ynjyk we duýujy agza bolup, ony ulaltmak babatda çäreleri başlamazdan öň çynlakaý pikirleniň. Eger ol kadaly ölçegde we kadaly "işleýän" bolsa, belki bu çäreleriň geregi hem ýokdur?!
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Siz diyyaniz tuweleme tkm yaslary onsuny uzaltmanda basga zatlary cozilene menzeya diyipsiñ welin, Elbetde her kim ozine gerek zady soramaly bolara .Keypine soralanok bu zatlar hakykatdanam seyle bolansoñ soralya.
Saýtymyzyň "Gözleg" bölüminde " Ujydy ulaltma " diýip ýazyp ugratsaňyz, bu mesele barada lukmanyň ýazan makalasy we şuňa meňzeş soraglara lukmanyň beren birnäçe jogaby bilen tanşyp, özüňiz üçin doly maglumat alyp bilersiňiz.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Kiýewiň sudy Ukrainanyň gündogarynda tussag edilen rus harbylarydygy çaklanylýan iki adamy 19-njy iýula çenli deslapky tussaghanada saklamak barada karar çykardy.
Ýewgeniý Ýerofeýew we Aleksandr Aleksandrow “terroristik hereketlere” gatnaşmakda aýyplanýarlar.
Şol bir wagtda, Kremliň metbugat wekili Dmitriý Peskow gürrüňi gidýän iki adamy azat etmek üçin “ähli tagallalaryň” edilýändigini aýtdy.
Russiýanyň “Nowaýa gazeta” neşiriniň web-saýtynda çap edilen wideoda Ýerofeýew we Aleksandrow 16-njy maýda Ukrainanyň gündogarynda ele salnan mahaly rus armiýasynda gulluk geçendiklerini aýtdylar. Moskwa olaryň tussag edilen pursady resmi gullukda bolmandyklaryny öňe sürýär.
Kreml Kiýewiň we Günbataryň Ukrainadaky orsýetparaz separatistleri ýarag we esger bilen üpjün edýändigi baradaky aýyplamalaryny inkär edip gelýär.
2014-nji ýylyň aprelinde Ukrainanyň gündogaryndaky başlanan konfliktde häzire çenli 6 müň 100 töweregi adam öldi.


text:
11-nji fewralda Halkara metbugat instituty 2009-njy ýylda Dünýäde metbugat azatlygy boýunça hasabat ýaýratdy.
Wenada ýerleşýän guramanyň dünýä ýurtlarynda metbugatyň ýagdaýyna baha berýän hasabatynda aýdylyşyna görä, geçen ýylyň dowamynda 110 žurnalist heläk boldy, 2009-njy ýyl soňky onýyllykda žurnalistler üçin iň erbet ýyl boldy.
Dünýäde metbugat azatlygy boýunça täze hasabata görä, hatda Yrakdaky uruşda zorluk iň güýçli derejesine ýeten 2006-njy ýylda-da dünýäde heläk bolan žurnalistleriň sany 46 adamdan ybarat bolupdy.
Halkara metbugat institutynyň dünýäde metbugat azatlygy boýunça ýaýradan täze hasabatynyň redaktory Anthony Mills soňky onýyllygyň mundan ozalky döwürlere meňzeş bolman, Yrak, Owganystan, Somali we Pakistan ýaly ýurtlarda žurnalistleriň bilkastlaýyn öldürilmegi bilen tapawutlananlygyny aýtdy.
Şeýle ýagdaýyň konflikletler barada habar berilmegini çäklendirip, çylşyrymly wakalara düşünmekde boşlugyň emele gelmek howpunyň döremegine sebäp bolanlygyny A.Mills belledi.
Halkara metbugat institutynyň hasabatynda uruş bolmadyk ýurtlarda-da ýylyň dowamynda metbugat azatlygyna edilen basyşlar barada habar berilýär. Hususan-da, Eýran dünýäde žurnalistlere iň zulumkeş ýurt hökmünde häsiýetlendirilýär.
Maglumatda ýurduň baş ruhanysy aýatolla Ali Hameneiniň baştutanlygynda Eýranyň köpçülikleýin habar serişdelerine garşy repressiw syýasatyň alnyp barlanlygy, 2009-njy ýylda Eýranda gapma-garşylykly prezidentlik saýlawlaryndan soň 100-den gowrak žurnalistiň we internet blogçylarynyň türmä basylanlygy aýdylýar.
Türkmenistan hem agzalýar
Hasabatda metbugat azatlygyna ýol bermeýän ýurtlaryň hatarynda Türkmenistan hem agzaldy. 2000-2009-njy ýyllar aralygynda dünýäde heläk bolan žurnalistleriň sany barada hasabatda berlen maglumata görä, on ýyla golaý wagtyň dowamynda, hususan-da, Owganystanda - 19, Orsýetde - 35, Ukrainada - 5, Täjigistanda - 1, Gazagystanda -2, Gyrgyzystanda - 2, Türkmenistanda - 1 žurnalist häläk bolandygy aýdylýar, Özbegistan barada maglumat berilmedi.
“Serhetsiz reportýorlar guramasyndan Elsa Widalyň sözlerine görä, žurnalistler we ynsan hukuklaryny goraýjy halkara guramalar tarapyndan Türkmenistandaky ýagdaýa baha berlende, adatça, sähelçe maglumat we ujypsyz sanlar bilen çäklenilmegi ýagdaýyň beýleki ýurtlara garanda ganymatdygyny aňlatmaýar, bu ýurduň ýapyklygyndan habar berýär: “Sebäbi ýurt örän ýapyk. Näçe adamyň, näçe syýasy tussaglaryň we žurnalistleriň türmede saklanýanlygyny, näçe adamyň yzarlanýanlygyny anyklamak kyn. Bu ýurtda informasiýanyň çäklendirilýänligini we ýurduň ýapyklygyny görkezýär”.
Elsa Widal, “Serhetsiz reportýorlar” guramasynyň maglumatyna görä, şu günki gün žurnalist Annagurban Amangylyjowyň we graždan aktiwisti Sapardurdy Hajyýewiň türmede saklanýanlygyny, 2006-njy ýylda Fransiýanyň telewideniýesiniň Türkmenistan barada film almagy bilen baglylykda Amangylyjow we Hajyýew bilen bilelikde tussag edilen we soň türmede heläk bolan žurnalist Ogulsapar Myradowanyň işiniň garaşsyz derňew edilmän galýanlygyny belledi.
Žurnalistleri goraýjy “Serhetisiz reportýorlar” guramasynyň wekili Elsa Widal Türkmenistanda ýerli habar serişdeleriniň žurnalistleri her sapar işden boşadylanlarynda, tussag edilmek howpuna duçar bolýarlar diýip, hasap edýär.
Milli habar serişdeleriniň işi ýazgarylýar
Ynsan hukuklaryny we žurnalistleri goraýjy halkara guramalaryň hasabatlarynda özgerişlikler syýasatyny yglan edýän Türkmenistanda garaşsyz metbugata, raýatlaryň söz we pikir azatlygyna ýol berilmeýänligi, ýerli habar serişdeleriniň döwletiň doly gözegçiligi astynda galýanlygy bellenilýär.
Türkmenistanyň ýolbaşçylary ýerli habar serişdeleriniň işinden nägilelik bildirmegi dowam etdirýärler. 5-nji fewralda “Türkmenistan” telekanalynyň başlygy Annamyrat Annaýew işinden boşadyldy. resmi maglumatlarda onuň işini prezident G.Berdimuhamedowyň ýazgaranlygy we Milli habar serişdelerindäki ýagdaýyň düzedilmegini talap edenligi aýdyldy. Kemçilikleriň nämeden ybaratdygy barada bu gezegem ýerli habar serişdeleriniň maglumatlarynda hiç zat aýdylmady.


text:
Orsýetiň Dagystan respublikasy penşenbe agşamsy bolan goşa partlamanyň pidalarynyň hatyrasyna şu hepdäniň şenbe gününi matam güni diýip yglan etdi.
Penşenbe güni agşamlyk Dagystanyň Mahaçgala şäheriniň eteginde amala aşyrylan goşa partlamada azyndan 14 adam ölüp, 120-den gowrak adam ýaralandy.
Ýerli resmiler partlamalardan birinjisini janyndan geçen bir hüjümçiniň öz maşynynyň içine ýerleşdirilen partlaýyjy enjamy partlatmak arkaly amala aşyrandygyny habar berdiler.
Maglumata görä, ikinji partlama aradan 25 minut töweregi wagt geçensoň, şol wakanyň bolan ýerinde polisiýa işgärleriniň we ýerli ýaşaýjylaryň ýygnanan pursaty amala aşyrylypdyr.
Dagystanyň içeri işler ministri Abduraşid Magomedow wakanyň bolan ýerinden bu hüjümleri amala aşyran bir aýal maşgalanyň we bir erkek kişiniň jesediniň tapylandygyny aýtdy.


text:
Gresiýanyň Afina şäherinde iş taşlaýşa çykan işçiler bilen polisiýa işgärleri çaknyşdylar.
Häkimiýetleriň býujet tygşytlamasy boýunça kabul eden çärelerine garşy anna güni ýurtda iş taşlaýyş geçirilýär. Bu çäreler ýurdy bankrotdan halas etmek üçin 130 milliard ýewrolyk halkara kömegini almagyň zerur şerti bolup durýar.
Maglumatlara görä, Afinada ýüz beren çaknyşyklarda polisiýa göz ýaşardyjy gaz ulanypdyr. Protestçileriň daş böleklerini ulanandyklary habar berilýär. Çaknyşyklarda zeper ýetenleriň ýa-da tussag edilenleriň ýokdugy aýdylýar.
Hödürlenen býujet tygşytlamasyna Gresiýanyň ilaty garşylyk görkezip, hepdäniň çarşenbe güni ählumumy 24 sagatlyk iş taşlaýyş gurnapdylar.
Ýurduň hususy we döwlet sektorynyň iki sany bileleşigi anna we şenbe günleri 48 sagatlyk iş taşlaýşa çagyryş edipdiler.
Tygşytlaýyş planynda döwlet edaralarynyň işgärleriniň iş haklarynyň 22 prosent peseldilmegi, iş ýerleriniň azaldylmagy, hususylaşdyrma, täze salgytlar ýaly çäreler göz öňünde tutulýar.
Ýewropa Bileleşigi Gresiýanyň bu täze planynyň halkara kreditorlardan karz pul almak üçin heniz hem ýeterlikli däldigini aýdýar.


text:
Çarşenbe güni Britaniýanyň goranmak ministri Filip Hammond Owganystanyň günortasyndaky tussaghanada britan güýçleriniň 90 töweregi ýerli owganystanlyny tussaglykda saklaýandyklaryny tassyklady.
Ol bu owganystanlylaryň kanuny esasda tussaglykda saklanýandyklaryny aýtdy.
Onuň bu beýanatynyň öňýany BBC habar gullugy Britaniýanyň Owganystandaky iň uly harby bazasynda owganystanly raýatlaryň “bikanun” tussaglykda saklanýandyklary barada maglumat ýaýradypdy.
Şol tussaglardan sekizisiniň adwokatlary öz müşderileriniň bu harby bazadaky tussaghanada hiç hili aýyplama bildirilmezden 14 aý töweregi tussaglykda saklanýandyklaryny tassyklapdyrlar.
Kanun britan güýçlerine kimdir-birine resmi aýyplama bildirmezden, ony 96 sagatdan artyk saklamaga rugsat bermeýär.


text:
Siriýanyň barlag topary Siriýanyň hökümetiniň ýurduň demirgazygyndaky Aleppo şäheriniň jeňçiler tarapyndan dolandyrylýan böleklerine amala aşyran bombaly hüjümleri we howa reýdleri netijesinde şu ýylyň başyndan bäri 2 müňe golaý adamyň ölendigini habar berýär.
Düýbi Britaniýada ýerleşýän Siriýanyň Adam hukuklary boýunça synçy topary pida bolanlaryň arasynda 283 zenanyň we ýaşy 18-iň aşagynda bolan 576 adamyň bardygyny belleýär.
Şeýle-de, topar hasaba alnan pidalaryň 1-nji ýanwar bilen 29-njy maý aralygynda Alepponyň söweşijiler tarapyndan dolandyrylýan etraplarynda we onuň töwereginde öldürilendigini aýdýar.
Siriýada 2011-nji ýylda başlanan konfliktde şu wagta çenli 160 müňden gowrak adamyň öldürilendigi çaklanylýar.


text:
«Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda ýerleşýän Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklaryna degişli «Daýanç» sagaldyş we dynç alyş merkezinde sportuň küşt we şaşka görnüşleri boýunça intellektual oýunlaryň muşdaklarynyň arasynda Türkmenistanyň birinjiligi geçirildi. Erkekleriň we zenanlaryň arasynda geçirilen ýaryş Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 24 ýyllygyna bagyşlanyp, onda ýurduň Mümkinçiligi çäkli türgenleriň merkezi klubynyň türgenleri bäsleşdiler. Bäsleşige gatnaşyjylaryň arasynda Türkmenistanyň ähli welaýatlarynyň wekilleri bar.
Küştçüleriň we şaşkaçylaryň arasyndaky ýaryşlar aýlawlaýyn ulgam boýunça geçirildi. Ýaryşlara tejribeli eminler gözegçilik etdi.
Balkan we Lebap welaýatlaryndan hem-de Aşgabatdan gelen türgenler küşt boýunça geçirilen ýaryşda has şowly çykyş edip, bäsdeşlerinden öňe saýlanmagy başardylar. Netijede, Balkan welaýatynyň Magtymguly etrabyndan gelen küştçüler Amangelen Annaýew, Gaýgysyz Tagyýew, Gurban Durdyýew we Ogulgurban Garajanowa dagylar Balkan welaýatynyň toparynyň birinji orna mynasyp bolmagyna uly goşant goşdular. Ikinji orna paýtagtly küştçüler mynasyp boldy. Iň güýçlüleriň üçlügini bolsa, lebaply küştçüler jemledi.
Lebap welaýatynyň topary şaşka boýunça geçirilen ýaryşda hormat münberiniň iň ýokarky basgançagyna çykdylar. Ikinji, üçünji orunlary bolsa, degişlilikde Mary welaýatynyň hem-de Aşgabat şäheriniň türgenleri eýelediler.
Küştdür şaşka ýaryşlaryndan daşary toparlaryň arasynda woleýbol boýunça ýaryşlar hem geçirildi. Netijede, Mary welaýatynyň topary ähli bäsdeşlerinden üstün çykmagy başardy. Kümüş we bürünç medallara bolsa lebaply hem-de balkanly türgenler mynasyp boldular.
Ýaryşyň ahyrynda ony guraýjylar tarapyndan ýeňijilere medallar, Hormat hatlary we sowgatlar gowşuryldy. Şol sanda iň gowy topara Türkmenistanyň Kubogy dabaraly ýagdaýda berildi.


text:
Hindistanyň sudy geçen ýyl Mumbaý şäherinde suratçyny toparlaýyn jynsy zorluga sezewar edenleriň dördüsini günäli tapdy.
Gürrüňi edilýän dört adam barada anna güni höküm çykarylar we olaryň ömürlik türme tussaglygy bilen ýüzbe-ýüz bolmagy ahmal. Bäşinji şübheli ýetginjek ýaşyna ýetmedik bolup, ol aýrylykda sud edilýär.
2013-nji ýylyň awgust aýynda 22 ýaşyndaky gyza edilen bu hüjüm Hindistanyň ykdysadyýet merkezi Mumbaýda köçe protestleriniň döremegine sebäp boldy.
2012-nji ýylda Deli şäherindäki awtobusda ýaş talybyň toparlaýyn jynsy zorluga sezewar edilip, ölmegi ýurtda köpçülikleýin protestleriň döremegine sebäp bolupdy we parlamenti jynsyz zorluk edýänlere garşy has ýiti jezalary kabul etmäge mejbur edipdi.


text:
Ak tam Owganystandaky Talyban Birleşen Ştatlaryň howpsuzlygyna Al-Kaýda terror guramasyna garanda az wehim salýar diýdi.
Ak tamyň sözçüsi Robert Gibbs prezident Barak Obama heniz hiç hili anyk kararlary kabul edenok we Birleşen Ştatlaryň OwganPakistan syýasaty boýunça uly synyny dowam etdirýär diýdi.
Ýöne Gibbs Talyban bilen Al-Kaýdanyň arasynda «açyk tapawutlaryň» bardygyny aýtdy.
Döwlet sekretary Hillari Klinton bolsa bir çykyşynda Obama adminstrasiýasy Talybanyň käbir agzalary bilen işleşip boljagyny ýa bolmajagyny öwrenýär diýdi.
Ýöne ol bu barada entek anyk karara gelinmändigini hem sözüniň üstüne goşdy.


text:
Gadym döwürde bir patyşanyň: “Iň süýji hem ajy zat näme” diýen iki sowalyna bir akyldaryň “Dil” diýip jogap beren tymsaly köpleriň ýadyndadyr. Dogrudanam, hekaýatda akyldaryň aýdyşy ýaly, adamlar biri-birine hoşamaý sözleri aýdyp, goldaw berende, dil süýji zada öwrülýär. Birek-birege kineli sözler aýdylanda bolsa, dilden ajy zady tapmak kyn bolsa gerek.
“Ýerni bilip sözleseň, ýüzüň nury dökülmez...” diýen pähime gulluk eden pederlerimiz elmydama nesillerimize gysgadan, manyly sözlemegi ündäpdir. “Ýagşy söz ýylany hininden çykarar” diýen nakyl bolsa halkymyzyň çeper söze uly hormat goýýandygyny şeksiz subut edýär.
Käbir ýazyjy-şahyrlaryň kämil eserleri, şygyrlary söze aýratyn hormat goýýan adamlaryň ykbalyny bütinleý özgerdipdir. Mysal üçin, Aleksandr Makedonly hakyndaky taryhy rowaýatlaryň Jelaletdin Meňburnynyň basybalyjy Çingiz hanyň garşysyna ýan bermän, gaýduwsyz söweşmegine teselli güýç bolandygyny onuň kätibi Muhammet Nusaýly ýazýar.
On ikinji asyrda ýaşan alym we şahyr Nyzamy Aruzy “Çaher makala” atly eserinde bir topbak çeper şygryň adam ykbalyny nähili özgerdýändigini beýan edip, şu maglumaty beripdir: Ahmet Abdylla Hüjestanydan "Sen ýönekeý eşek çopanydyň, nädip birden Horasanyň häkimi bolduň oturyberdiň" diýip sorapdyrlar welin, ol şeýle jogap beripdir: "Men eşek çopany bolsamam, çeper şygyrlary okamagyň muşdagydym, kiçilikde hat öwrenipdim, bir gün Hanzaly Bathyzynyň:
Şir agzynda bolsa-da, häkimligiň, şöhratyň,
Çekinme, al olary şiriň ýazdyryp äňin.
Uly abraý alarsyň, eger getirse bagtyň,
Ýa ölersiň hakyky ärleriň ölşi deýin-
(Terjimesi Nazar Gullaýewiňki)
- diýen bendini okadym. Bu şygyr maňa şeýle bir täsir etdi. Men derrew eşeklerimi satyp, at-ýarag edinip, emir Ýakup ibn Leýsiň inisi Aly ibn Leýsiňkide esger bolup hyzmata başladym, janymy orta goýup gaýduwsyzlygym bilen kem-kemden ýokary galyp, Horasanyň häkimi boldum. Meniň ykbalymy bir topbak şygyr özgertdi".
Sözüň gudraty diňe bir adam ykbalyny özgertmän, tutuş halkyň medeniýetiniň, sungatynyň kemala gelmegine, bütinleý özgermegine hem täsir edýär. Beýik akyldarymyz Magtymguly Pyragynyň we ondan soň ýaşap geçen nusgawy şahyrlarymyzyň kämil döredijiligi, olaryň çeper şygyr sungaty halkymyzy bitewişleşdirdi diýsem, köpler ylalaşsa gerek.
Umuman aýdanyňda, Nyzamy Aruzynyň dokuz ýüz ýyl mundan öň welilik bilen ýazyşy ýaly, wagtyň geçmegi bilen beýik-beýik ymaratlar, köşgi-eýwanlar weýran bolýar, hatda soňlugy bilen adamlar beýik, owadan bolan ymaratlaryň yzynam görkezip bilenoklar, emma ozüne çeper söz köşgüni salnan adamlar adamzat ýaşasa ýaşaýarlar. Çünki çeper söz ynsanyň kalbyny jadylaýjy gudratdyr.
Döwletmyrat Ýazgulyýew aşgabatly garaşsyz žurnalist, edebiýatçy. Bu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Makalalar
Wi-Fi tehnologiýasy
i-Fi tehnologiýasy barada düşünje
Wi-Fi – “Wireless Fidelity” sözüniň gysgaldylan görnüşi bolup, simsiz takyklyk, toruň simsiz görnüşi diýmegi aňladýar. Wi-Fi tehnologiýasy “Wi-Fi Alliance” topary tarapyndan oýlanyp tapylýar. Wi-Fi – bu Elektrik we elektronik inženerligi institutynyň 802.11 standartyna (IEEE 802.11 standarts) laýyk gelýän islendik WLAN enjamy diýip, “Wi-Fi Alliance” topary düşündiriş berýär.
Häzirkizaman enjamlaryň ählisi diýen ýaly...
Googl'a больше не будет?
Как известно, еще в августе этого года от высшего руководства Google прозвучало заявление, что корпорация перестает существовать в прежнем виде. Она исключает из своего состава многие дочерние компании, такие как Android, браузер Google Chrome, сервис видеоконтента YouTube и многие другие малоизвестные широкому кругу обывателей проекты. Теперь все эти компании, как и сам поисковик Google, будут...
Как бороться со своими комплексами
Весь мир - театр, и люди в нем актеры. Бессмертная фраза Шекспира будет актуальна до тех пор, пока человечество будет существовать. Но какие бы мы ни одевали маски, как бы мы не убеждали себя и окружающих, что мы сильные, храбрые, отчаянные, рациональные и бесконечно правильные, комплексы есть у каждого из нас.
Комплекс - понятие, введенное Карлом Юнгом,...
Что подарить на новый год?
Как шутил один юморист, новый год, как всегда, подкрался неожиданно. Нам всегда кажется, что до этого чудесного праздника много времени, а потом оказывается, что он буквально на носу, и сразу возникает проблема - что подарить на новый год? Друзья, родители, братья и сестры, дети, коллеги по работе - список внушительный и пугает размерами. Мы начинаем...
Комнатные растения: как преобразить квартиру
Вы сделали шикарный ремонт, но вам по прежнему не хватает уюта? Или вы хотите добавить в привычную обстановку новые штрихи? Комнатные растения могут буквально преобразить вашу квартиру. Конечно, очень сложно сделать выбор среди этого буйства зелени. Давайте разбираться вместе.
Если вы отчаянная домохозяйка, да к тому же обожаете возню с горшочками, побегами, пересадками и удобрениями, можно...
Внимание, встречаем трио - Sony Z5, Sony Z5 compact и Sony Z5 premium!
Недавно японцы предоставили на суд фанатов и критиков три новых флагмана. Кстати, не удивляйтесь, что у нас на рынке нет Sony Z4 - эта модель распространена только в Японии. А вот этими новинками с нами все же поделились, чему мы крайне рады.
Итак, начнем по порядку. Как самому маленькому из всей троицы даем право первому выступить...
Как выбрать монитор для компьютера
Так уж устроена жизнь, что однажды перед владельцем компьютера неминуемо встаем вопрос покупки нового монитора для компьютера. Люди начинают массово читать обзоры, где видят кучу непонятных графиков и диаграмм, которые вводят в уныние, и как итог, человек идет покупать монитор, не имея ни каких представлений о том, как следует его выбирать. Поэтому, мы решили написать...
Çagalar bagyndaky ilkinji hepdeleri nädip geçirmeli
Çagasy çagalar bagyna gidýän wagty ata-eneler gapma-garşy duýgulary başdan geçirýärler. Bir tarapdan körpäniň ulalanlygy üçin şatlyk bar. Çagalar bagynda ol biraz özbaşdagrak bolar, täze adamlar bilen tanyşar, täze dostlary tutunar we siz özüňiz üçin biraz wagt aýryp bilersiňiz. Beýleki bir tarapdan bolsa, çaganyň köp zatlary özbaşdak etjekligi we oňa ata-eneleriň kömeginiň zerurlygynyň gitdigiçe azaljaklygy üçin...
Öý işlerini etmegiň 10 usuly
Köplenç çaga dünýä inenden, göni uniweritete düşýär. Ol uniwersitet—çaga gundagdaka zehin ösdürip başlaýan ene-atadyr. Mysal edip Gelan Domanyň bir ýaşly körpejelere okamany öwredýän usulýetini ýatlalyň. Wagty ýeňmekçi bolýan ýaly we durmuşa geçirip bilmedik umytlaryny we arzuwlaryny çagalarynda amal etmekçi bolýan ýaly, ene-atalar çagalaryna dözümli bilim, ylym çapyşygyna haýdadýarlar. Köplenç, şol sebäpden, çaga mekdep ýaşyna ýetende,...
Näme üçin 2 minut işden ünsümizi sowmak bilen, biz 25 minut wagtymyzy ýitirýäris
Hany ýadyňyza salyň, iş günüň dowamynda näçe gezek ünsüňizi sowduňyz? Indi bolsa şol sany 25-e köpeldiň. Gördüňizmi, bir günde näçe peýdaly wagt ýitirýärsiňiz.
Irwaýndaky Kaliforniýa uniwersitetiniň professory Gloriýa Markyň ylymy barlamalarynyň netijesinde adam, arakesmeden öňki eden işine täzeden girişmekçi bolsa 25 minut wagtyny sarp edýär, has takyk bolsak—23minut 15sekunt. Onda, her gezek biz bir zada ünsümizi...
Näme üçin käbir ýerlerde telefon aragatnaşygy tutanok?
Bilşimiz ýaly, öýjükli telefonlar liftlerde, ýerasty geçelgelerde, ýerasty gatlarda, galyň diwarly otaglarda işlemeýär, ýa-da gürleşip barýan bolsak, şol ýerlere girenimizde aragatnaşyk ýitýär we antennanyň signaly iň pes derejesine ýetýär. Eýsem, näme üçin şeýle bolýandygyny gyzyklanyp gördüňizmi?
Bu ýagdaýy fizikanyň “Faraday cage” (Клетка Фарадея) effekti bilen düşündirmek bolar. “Faraday cage” – Faradeýiň öýjügi manysyny bermek bilen, bu...
Google we synag
Gowy iýmitlenmegiň, aýdym-saz diňlemegiň, ýeterlik uklamagyň, küşt oýnamagyň ýa-da tapmaça çözmegiň zehinimizi ýiteldýändigini biz köpden bäri bilýäris. Emma siz “Google” internet sahypasynda gözleg geçirmegiň we synaglara gatnaşmagyň hem zehinimiziň ýitelmegine güýçli täsir edýändigini bilýärmidiňiz?
Kaliforniýa uniwersiteti tarapyndan geçirilen ylmy-derňewlere laýyklykda, hepdede üç-dört gezek 20 minut töweregi Google internet sahypasynda gözleg geçirmeklik beýnimiziň işjeňleşmegine we ondaky küleňsi...
Bilim tehnologiýalary
Bu günki gün ýaşaýan döwrümiziň iň esasy aýratynlyklarynyň biri ol hem ylym-bilimiň we tehnologiýanyň adamzat taryhynda görlüp-eşidilmedik tizlik bilen ösýänligidir. Bu bolsa öz gezeginde öňki bar bolan maglumatlaryň barha tiz könelişmegi diýmekdir. Maglumatlaryň tiz könelişmegi bolsa täze maglumatlary öwretmek we öwrenmek zerurlygynyň ýüze çykmagy diýmekdir. Ylym-bilim ulgamynda täze maglumatlaryň öwredilmegini bolsa diňe innowasion tehnologiýalaryň üsti...
Güýzki gök-önümler saglygy berkidýär
Güýz aýlary ýylyň iň witaminlere baý aýlary hasaplanýar. Şol sebäpden-de, bu döwürde öz saglygyňyz üçin mümkin boldugyça köp peýda almak gerek. Munuň üçin özüňiziň gündelik iýmitleriňize şu makalada ady agzaljak güýz nygmatlarynyň käbirini goşmak zerurdyr. Olardan iýmek bilen, özüňizi duýşuňyzy düýpli gowlandyrmak bolar. Şeýle hem güýzki gök-önümler adamyň saglygyny berkidýär.
Şugundyryň özi nämä degenok! Onuň düzüminde...
Beýniňi aldap, nahary has tagamly etmegiň 5 ýoly
Eger-de, nahary tagamly bişirip bilmeýän hem bolsaňyz, ýakynlaryňyza ýaranmaga mümkinçilik bar. Aşakdaky makalada naharyň has tagamly görünmegi üçin ýerine ýetirilmeli käbir maslahatlar berilýär. Olaryň arasynda hakykatdan-da peýdaly täsir edýänleri bar.
Ilki bilen nahar gowy görünmeli.
Eger-de siz telewizorda nahar taýýarlanylyşy barada gepleşikleri gören bolsaňyz, onda aşpezleriň naharyň daşky görnüşine nähili köp üns berýändiklerini bilýänsiňiz. Çarlz...
“IPTV” - “Internet Protocol Television”
“IPTV” - “Internet Protocol Television” sözüniň gysgaltmasy bolup, aragatnaşyk torunyň üsti bilen gelýän sanly telewideniýäniň bir görnüşi.
“IPTV” – bu antennalaryň deregine, internet protokoly (aragatnaşyk tory) arkaly audio we wideo akymlarynyň telewizorlara gelişi. Hyzmatyň bu görnüşinde teleýaýlymlar IP (Internet Protocol) formata öwrülen ýagdaýda paýlanylýar we ýörite týunerler arkaly görülýär. Kompýuter torunda bolşy ýaly, “IPTV”-de telewideniýe...
Oýnawaç – bu ýönekeý zat däl: nädip oýnawaç saýlamaly
Çaga üçin oýun – diňe bir gyzykly wagt geçirme däl, eýsem, daş-töwerekdäki dünýä akyl ýetirmegiň ýoly bolup durýar. Hut oýun wagtynda körpäniň kiçijik hereketleri, onuň göz öňüne getirmek ukyby ösýär. Täze bilimlere bolan höwesi ýüze çykýar. Käbir çagalara çörek berme-de, oýnamaga gurjak we oýnawaç awtomobiljikleri ber. Käbirlerini bolsa iň üýtgeşik, ajaýyp oýunjaklar bilen hem maýyl...
Dawa çözmek sungaty: ara tow düşende ulanylmaly 6 düzgün
Eger siz bagtyýar maşgalalarda sögüşilmeýär diýip pikir edýän bolsaňyz, tamaňyzy ödemän bileris, çünki psihologlar munuň edil beýle-de däldigini tassyklaýarlar. Dawalardan sowlup geçjek bolmak “sagdyn” sögüşmeden hem kän zyýanly bolup biler. Hemmelerde diýen ýaly gahar-gazap ýygnanyp bilýär, şonuň üçin onuň çykmagyna-da ýol bermeli.
Eger-de, ýanýoldaşlar tersleşmekden erjellik bilen saklanýan bolsalar, munuň özi olaryň gatnaşyklarynda ýakynlygyň ýetmezçilik edýändiginden...
Telefondan pul alynýandygyny nädip anyklamaly?
Mobil telefon ulanýanlar öýjükli aragatnaşyk üçin çykdajylaryň käte artyk bolýandygyna az gabat gelenoklar. Şeýle halatda siz elýeterli usullaryň biri arkaly öz belgiňizden näme üçin pul alynýandygyny anyklap bilersiňiz.
1. Telefondan näme üçin pul alynýandygyny anyklamak isleseňiz, öz operatoryňyzyň goldaw merkezine jaň ediň. Hünärmenler bilen habarlaşmak üçin TM CELL-iň müşderileri 088 ýa-da (+99312) 93 20 26,...
Noutbuklaryň görnüşleri
Noutbuk – bu şahsy kompýuterleriň kiçiräk görnüşi. Noutbuk şahsy kompýuterlere görä ýeňil agramly we kiçi göwrümlidir. Noutbugyň şahsy kompýuterlerden esasy aýratynlygy – ýanyň bilen göterip bilmek mümkinçiliginiň barlygy. Şeýle hem, olaryň arasynda monitorlarynyň tapawudy bar. Şahsy kompýuterleriň aýratyn, uly monitorlary bar, noutbuklaryň monitorlary bolsa özünden aýratyn däl we inçe bolýar. Öňler noutbuklar şahsy kompýuterlerden işleýiş...


text:
Ýewropanyň Merkezi bankynyň öňki wise-prezidenti Lukas Papademos Gresiýanyň premýer-ministrligine bellendi. Ol işden çekilen sosialist premýer-ministr Jorj Papandreonyň ýerine gelýär.
Bu karara Gresiýanyň syýasy liderleriniň dört günläp dowam eden gyzgyn çekeleşiklerinden soňra gelindi.
Papademos tarapyndan ýolbaşçylyk ediljek wagtlaýyn koalisiýa hökümeti Gresiýanyň halkara borçdarlary bilen baglaşan 130 milliard ýewroluk halas ediş ylalaşygyny durmuşa geçirer.
Papademos premýer-ministrlige bellenenden soň metbugata aýdan ilkinji sözlerinde özüniň Gresiýanyň ýewrozona agzalygynyň pul durnuklygygy üçin kepillikdigine razy edilendigini aýtdy.
German kansleri Angela Merkel bolsa düýn Berlinde öz hökümetiniň iň ileri tutýan meselesiniň ýewro zonasyny häzirki durkunda durnuklylaşdyrmakdan ybaratdygyny aýtdy.
Adatdan daşary halas ediş fondlary bolmasa, Gresiýa gaty basym pulsuz galmak howpy bilen ýüzbe-ýüz dur we bu ýagdaý onuň ýewro zonasyny terk etmegine hem getirip biler.


text:
Gyrgyzystanda ýekşenbe güni geçirilen prezidentlik saýlawlarynda ýeňiji diýlip yglan edilen Almazbek Atambaýew bu ýurtdaky amerikan harby bazasynyň ýapylmalydygyny aýdyp çykyş etdi.
Hususan-da, ol düýnki eden çykyşynda Gyrgyzystandaky amerikan harby bazasynyň Gyrgyzystana garşy ar alyjylykly hüjüm edilmek howpuny artdyrýandygyny aýdyp, bu harby bazanyň 2014-nji ýyla çenli ýapylmalydygyny belledi. Emma Atambaýew Gyrgyzystandaky Orsýetiň harby bazasy barada welin gürrüň gozgamady.
Gyrgyzystanda ýekşenbe güni geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň deslapky netijelerine görä, ýurduň ozalky premýer-ministri Almazbek Atambaýew 60 prosentden gowrak ses alyp, ýeňiji boldy diýlip hasaplanylýar. Ses sanawlarynyň gutarnykly netijesi ýakyn günlerde yglan ediler diýlip garaşylýar.


text:
Şotland halky, her ýyl bolşy ýaly, bu ýylyň 25-nji ýanwarynda hem öz dünýä belli beýik şahyry Robert Börnsiň (1759-1796) doglan gününi belledi, has anygy öz taýsyz milli şahyrynyň 257 ýaşynyň toýuny toýlady.
Robert Börns (Burns) öz zamanasyndan, döwründen has öňe giden intellektual hasaplanylýar we ol heniz 1792-nji ýyldaky Fransuz rewolýusiýasyndan hem öň aýallaryň hukuklary hakynda ýazypdyr.
Iňlis ýazyjysy Andrew O'Hagan ony Baýrondan Bethowene çenli hemmeleri ruhlandyran halk şahyry atlandyrýar.
Öňki sowet ýurtlarynda 1917-nji ýyldaky Bolşewik rewolýusiýasyndan soň sosializme mahsus täze edebiýat, täze medeniýet döredilende, Robert Börnsiň ýönekeý adamlara, halka ýakyn goşgulary rus diline hem terjime edildi, emma ol türkmen dilinde okaýan okyjylara umuman mälim bolman galdy.
Börns ýönekeý adamam islendik patyşa ýa-da şa ýaly hormatlanyp biler diýýän eken. Onuň döredijiliginiň içinden diňe adama däl, ähli janly-jandara rehimdarlyk duýgusy eriş-argaç bolup geçýär. Has anygy, Börns syçany we mör-möjekleri Walt Disneýden has ozal ebedileşdiren döredijidir.
Meşhur amerikan aýdymçysy we ozany Bob Dilän (Bob Dylan) özüniň iň beýik ylham, döredijilik çeşmesi soralanda, Robert Börnsiň adyny tutupdyr.
Robert Börnsiň tanymal janköýerlerinin ýene biri bolsa, meşhur amerikan syýasatçysy Abraham Linkoln bolupdyr, ol onuň goşgularyny ýatdan okamagy, gaýtalamagy gowy görer eken.
Käbir pikirlere görä, Linkolnyň amerikan gullaryny azat etmegine beýik şotland şahyrynyň ynsanyýet deňligi hakyndaky ajaýyp goşgularynyň öz täsirini ýetiren bolmagy mümkin.
Robert Börns üç dilde, şotland, iňlis we şotland-iňlis dialektinde goşgy ýazyp, öz halkynyň iň söýgüli şahyrlarynyň birine öwrülipdir we Bobbi Börns, Rabbi Börns, Şotlandiýanyň söwer ogly, Azalçy şahyr, Taňryberen azalçy diýen atlar bilen giňden tanalypdyr. Gysgaça aýdylanda bolsa ol Bard, Şotlandiýanyň başga milli şahyry bolup biljek ýok ýaly, Şahyr diýlip tanalypdyr.
Azatlyk radiosy şotland halkynyň beýik milli şahyrynyň doglan gününe gabatlap, onuň «Syçana» atly goşgusynyň iňlisçeden türkmençä terjimesini okyjylaryna hödürleýär. Bu goşgyny şahyr ýer sürülýän meýdanda, eline paza alyp, azalyň astynda weýran bolan hininden çykyp gaçan syçany kowalaýan esgeri göreninden soň ýazypdyr.
Syçana
Eý, kiçijik bedibagt gemriji,
neden ýürek ýarjak bolýar gursagyň?
Sen menden gaçmasaň bolmazmy beýdip,
kürsäp urup mekgejöwen harmanna,
men yzyňdan kowman ahyr hiç haçan,
taýak alyp, öldürmesem armanda.
Men adamyň agalygna gynanýan,
weýran eden tebigatyň birligin,
hem öz egsikligin aklaýan mydam,
bu seni gorkuzýar menden,
ýerde doglan özüň ýaly,
hemem ýerde bile öljek bendeden.
Gümanym ýok, käte çilmeli bolýaň,
Çilseň çilipsiň-dä, ýaşamal-a sen?
Bar almytyň mekgejöwen ýeke baş,
näm boljakmyş ýygnalmanda, bolmanda,
men seň bilen paýlaşaryn ýylgallam,
bu sözümi hergiz yzyna alman.
Seniň garyp külbäň, hiniň bozuldy,
aldajy ýel diwarlaryn çekeläp,
a täzesin gurmaga
ne güýjüň, gurbatyň bar,
hemem uzak alaýaz,
a dekabr ýakymsyz,
sowuk ýelin küşgürýär,
diýýän ýaly bu-da az.
Gördüň meýdanlary çyplak hem çola,
argyn gyşyň gelşin alakjap, urnup,
hin gazynyp ýer astyndan rahat,
pikir etdiň aman-esen galaryn,
ýumurýança kinniwanja tünegiň
ýerini sürýän daýhan,
gödeňsi azal bilen,
eklenç üçin edip jan.
Seniň saman-sypal düşelen hiniň,
gör, nähili azap berdi gazaňda.
Indi haýsy bela bela diýmeýäň,
dyndyň tünek görgüsinden,
gyşyň aňzak ýelini,
gar-ýagmyryn daşarlarda güýmeýän.
Emma syçan, sen ýeke däl, ýalňyz däl,
çaklamalar bolup biler biderek,
ülňüleri meňzeş bolsa-da kileň
syçan bilen ynsanyň,
ýollary aýry gider,
hemem bize gamdan başga zat goýmaz,
günümize gatyp heder.
Herhal, sen ýalkanan maňa garanda!
Sebäp seni diňe şu hal gynaýar,
emma men yzyma garasam hökman
bolan-geçenlerden bolýaryn tukat,
öňe baksam, görmesem-de geljegi,
gorkuly pikirler edýär bitakat.


text:
Human Rights Watch (HRW) özüniň alyp baran giňişleýin barlaglaryna esaslanyp, gyrgyz hökümetini şu ýylyň iýunynda bolan gazaply hereketlerde özbeklere hüjüm edilmegine itergi berenlikde aýyplaýar.
Bu toparyň çykaran “Hany adalat? Günorta Gyrgyzystanda etniki zorluk we ondan soň” diýlip atlandyrylan täze hasabatynda aýdylyşyna görä, bu zorluk barada hökümet tarapyndan geçirilen barlagda nätakyklyklar bar.
“Human Rights Watch” guramasynyň hasabaty bu çaknyşyklarda pida çeken 200-den gowrak özbek, gyrgyz, şeýle hem beýleki şaýatlar, adwokatlar we adam hukuklaryny goraýjylar bilen geçirilen interwýular esasynda taýýarlanylypdyr.
Ole Solwang “Human Rights Watch” guramasynyň barlagçysy we hasabaty taýýarlanlaryň biri: “Gyrgyz hökümeti barlag geçirende bu raportda gelnen netijeleri göz öňünde tutar diýip, umyt edýäris. Biz hem halkara hem-de hökümetiň öz komissiýasy bir obýektiw barlag geçirer diýen umytda. Bu işi etseler, olar biziň gelen netijelerimize gelerler”.
Köp zyýan çekildi
Gazaply hereketler 10-njy iýunda Oş şäherinde turup, 11-nji iýundan 14-nji iýuna çenli özbekleriň oturýan regionlaryna hüjüm edildi. Özbekleriň öýleri, dükanlary otlandy. Iň bärki çaklamalar boýunça 400 töweregi adam öldi. Köp zyýan çekildi.
O.Solwang Bişkekdäki hökümetiň doly we bitarap barlag alyp barmak başarnygynyň bardygyny, ýöne hökümet resmileriniň bu işe isleg bildirmeýänligini aýdýar. Ol: “Hasabatyň görkezişi ýaly, barlaga gezek gelende, hökümetiň öz içinde çynlakaý problemalar bar” diýýär.
Prezident Roza Otunbaýewa “Human Rights Watch” guramasyna ýerli prokurorlara, polisiýa we barlagçylara kanuna laýyk hereket etmek barada hut özüniň buýruk berenligini aýdypdyr. Ýöne Solwang: “Beýle zat ýok” diýýär.
Şübhe bildirilýär
“Human Rights Watch” guramasynyň barlagçysy O.Solwang: “Köp adamlar ýersiz-ýere tutulypdyr. Tutulansoň, olar urlup-ýenjilip, horlanypdyr. Biz alnyp barlan barlaglaryň obýeketiw we bitaraplyk bilen alnyp barlandygyna şek edýäris” diýip nygtaýar.
“Human Rights Watch” guramasynyň işgärleri 60-dan gowrak adamyň urlup-ýenjilendigi, gynalandygy barada öz ellerinde maglumat bardygyny aýdýarlar. Tussaglykda ýeten ýaralardan hem iň bärsinden bir adam ölüpdir.
Solwang: “Baş prokurorlyk gazaply hereketlerden bäri 243 adamyň tutulandygyny habar berdi. Bularyň diňe 29-y gyrgyz, galan 214-i özbek”. Solwangyň sözlerine görä, “Oşda we beýleki ýerlerde özbeklere ýeten zyýanlary göz öňünde tutsaň, onda bu köp zatlar barada sorag hem alada döredýär”.


text:
Şu hepde ynsan hukuklaryny goraýjy Türkmen inisiatiwasy topary 6-njy aprelde türkmenistanly medisina işgärleriniň bir toparynyň alyş-çalyş programmasy boýunça Amerikanyň Birleşen Ştatlaryna gitmeklerine ýol berilmändigi barada maglumat ýaýratdy.
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Aşgabatdaky ilçihanasynyň resmileriniň Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugyna aýtmaklaryna görä, bu wakada 7 sany medisina işgäri Aşgabadyň halkara aeroportdan yzyna gaýtarylypdyr.
Aşgabatdaky amerikan ilçihanasynyň Jemgyýetçilik gatnaşyklary boýunça bölüminiň resmisi Bradley T. McGuire: «Biz bu ýagdaýa alada bildirýäris. Sebäbi, bu alyş-çalyş programmalary uzak wagtdan bäri dowam edip gelýän programmalar. Bular ýaly alyş-çalyş çäreleri bolsa, öz gezeginde, biziň ýurtlarymyzyň ikitaraplaýyn hyzmatdaşlyklarynyň berkemegine ýardam edýär. Hut şoňa görä-de, biz şeýle çärelere iň ilkinji orunda ähmiýet berýäris. Ýöne bu soňky waka ýaly zatlar bu alyş-çalyş programmalaryna garşy gelýär” diýip, bu waka baradaky aladasyny mälim etdi.
Bu waka bagyşlanylan ýörite «Adam hukuklary» gepleşigini diňlemek üçin sag tarapdaky düwmäni basyň.


text:
Gazagystanda orta mekdepleriň soňky synp okuwçylary ýokary okuw jaýyna girmek üçin uçurym bolanlarynda, ýurduň “Bütewi milli synagy” boýunça ekzamen tabşyrýarlar. Häzirki wagtda Gazagystanda bu synaglara uçurymlaryň deregine “hile bilen pul gazanýan ýörite adamlar” hem taýýarlyk görýärler.
Eýse, näme sebäpden gazak mekdepleriniň soňky synp okuwçylarynyň käbirleri gürrüňi edilýän bu ýörite adamlara ýüz tutýarlar?
Gazagystanyň Bilim ministrliginiň karary esasynda, ýurduň “Bütewi milli synagynyň” düzgünlerine görä, orta mekdepleriň uçurymlary synag geçirilýän auditoriýa girmezden öň, ýörite barlaglardan geçýärler. Ýöne her ýyl bu synaglaryň geçirilýän döwri mekdep okuwçylarynyň ýerine “ýörite adamlar” ekzamene girmegi başarýarlar. Netijede bu galplygyň garşysyna görülýän çäreler bu pudakdaky agzalýan problemany hemişelik çözüp bilmeýär.
Gazagystanyň ýokary okuw jaýlarynyň birinde okaýan Ýyldyz (Ýulduz) mekdep okuwçylarynyň ýerine “Bütewi milli synaga” eýýäm üç sapar girendigini aýdýar. Ýyldyzyň sözlerine görä, “onuň üçin müşderi bilen puly gepleşilen baly, ýagny bahalary almak asla kyn däl. Onuň üçin “okuwçylaryň deregine test synaglaryna gatnaşmak endige öwrülipdir”.
“Pul aldym”
Gazak studenti Ýyldyz bu barada şeýle gürrüň berýär: “Mekdep okuwçylarynyň ýerine ýokary okuw jaýyna giriş ekzamenlerini tabşyrmaga meniň ýaly fizika-matematika fakultetiniň talyplary gatnaşýarlar. Men munuň üçin uly möçberdäki puly soramaýaryn. Okuwçylaryň berip biläýjek möçberdäki puly bilen ylalaşýaryn. Meselem, bir okuwçynyň ýerine ýokary okuw jaýyna giriş synaglaryny tabşyrsam, ondan bir ýarym müň dollar alýaryn. Gazak gyzlarynyň we oglanlarynyň daşky sypatlary biri-birine meňzeş. Giriş synaglaryna girýän müňlerçe uçurymyň arasyndan tanalman synag auditoriýasyna girse bolýar. Munuň üçin saçyň bejerimini ýa-da daşky keşbiňi üýtgetmek ýaly adaty emeller hem ýeterlik bolýar. Synag geçirilýän auditoriýa girmezden öň, gapyň öňünde barlag edýän adam bilen hem öňünden ylalaşýarys”.
Gazagystanyň ýokary okuw jaýlarynyň birinde mugallym bolup işleýän Diana hem talyp ýyllarynda, edil Ýyldyz ýaly, şu usul bilen uly möçberde pul gazanandygyny indi gynanç bilen gürrüň berýär: “Talyp ýyllarymda men diňe bir sapar başga bir adamyň ýerine synaga girdim. Bu mundan iki ýyl öňdi. Men bir tanşymyň ýerine ekzamene girmek üçin onuň bilen 70 müň gazak teňňesine [bu işi ýerine ýetirmegi] ylalaşdym we onuň üçin synagda ýokary bal aldym. Men mugallym bolanymdan soň, bilimsiz talyplary görüp, geçmişde eden şol hereketime örän ökünýärin”.
Gazak mugallymy Diananyň sözlerine görä, häzirki wagtda dowam edýän bu tendensiýa mekdeplerde ýeterlik bilimiň berilmeýändigini görkezýär.
Gazak “Bütewi milli synag” sistemasyndaky problemalary gozgaýan Gazagystanyň Milli tehniki uniwersitetiniň dosenti Dosaly Salkynbekiň sözlerine görä, gürrüňi edilýän synaglaryň maglumatlary “döwlet syrynyň” saklanylýan ýerine ýerleşdirileni bäri synag testlerinde bikanun ýollara baş goşmaklyk we daşardan başga adamyň synaga girmegi azalypdyr.
“Uly jenaýat”
“Biziň ýaşlarymyz başga bir adamyň ýerine ekzamen tabşyrmagyň uly jenaýatdygyny bilenoklar. “Bütewi milli synaglary” geçirmezden öň biz düşündiriş işlerini geçirmeli” diýip, gazak dosenti Salkynbek aýdýar.
Gazagystanyň Atyrau şäherindäki Farizi Ongarsynow adyndaky orta mekdebiň 11-nji klasynyň okuwçysy Nurgül Kalimoldanyň sözlerine görä, ýurduň synag sistemasynda mekdep uçurymlaryny öz ýerine ekzamenlere girmek üçin başga bir adam tutmaga mejbur edýän kemçilikler bar. Žurnalist bolmagy arzuw edýän Nurgül özüniň matematikadan biliminiň gowşakdygyny aýdýar. Ol diňe şu sebäpden ýokary okuw jaýyna giriş synaglarynda balynyň pes bolmagyndan alada edýär.
“Eger mende şeýle mümkinçilik bolsa, men ýerime synag tabşyrmagy üçin gowy okaýan tanşymy tutardym. Sebäbi maňa gerek bolan ähli zat – grant. Men “Bütewi milli synaglaryň” adalatly geçiriljegine ynanamok” diýip, mekdep okuwçysy Nurgül agzalýan mesele boýunça öz pikirini beýan edýär.
Gazagystanyň “Bütewi milli synag” merkeziniň Azatlyk Radiosyna beren maglumatyna görä, gürrüňi edilýän bu synaglaryň geçirilýän jaýynyň gapysynda nätanyş adamlar tutulsa, olara garşy, bu merkeziň düzgünlerine laýyklykda, akt düzülýär. Tutulan şol nätanyş adam test synaglaryna goýberilmeýär. Şeýle-de, eger nätanyş adam test synaglarynyň geçirilýän zalynda tutulsa, oňa garşy hem akt düzülip, ol auditoriýadan kowulýar. Netijede onuň testi hem güýçsüz hasaplanylýar”.


text:
Öz ýerleşýän ýeri barada anyk maglumat berilmegi üçin Birleşen Ştatlar tarapyndan 10 million dollar sylag berilmeli edilen pakistanly söweşjeň lider Hafiz Mohammad Saed çarşenbe güni özüne garşy bildirilýän aýyplamalary ret etdi.
Pakistandaky “Laşkari Taýba” diýlip atlandyrylýan yslamçy söweşjeň topary esaslandyryjy diýlip hasaplanylýan Hafiz Mohammad Saedi Birleşen Ştatlar 2008-nji ýylda Hindistanyň Bombeý şäherinde 160 töweregi adamyň ölümine getiren hüjümlere dahyllylykda aýyplaýar.
Hafiz Mohammad Saediň özi Waşingtonyň özüni nyşana almagynyň sebäbini Pakistanyň üsti bilen NATO-nyň ýük geçirmegine garşy köpçülikleýin demonstrasiýalary gurnandygy üçin özünden ar alynmasy hökmünde düşündirýär we özüniň terror işlerine dahyllydygyny ret edýär.


text:
Pakistanyň demirgazyk-günbataryndaky Haýber-Puhtunhwa welaýatynda gyzlar mekdebiniň ýapylmagy baradaky soraglar ýurduň region parlamentinde gahar-gazaply jedelleriň döremegine sebäp boldy.
17-nji aprelde Haýber Puhtunhwa welaýatynyň Bilim bölümi welaýat geňeşine hat ugradyp, dürli sebäpler, şol sanda “Talybanyň” haýbatlary we aýal mugallymlaryň ýetmezçiligi zerarly welaýatda gyzlar üçin niýetlenen 159 sany mekdebiň ýapylandygyny habar berdi.
Ýöne kanun çykaryjylar welaýatyň Bilim bölümini “galp maglumat” bermekde aýypladylar. Gürrüňi edilýän maglumatda 385 mekdebiň, şol sanda 295 gyz mekdebiň ýapyklygyna galýandygy görkezilýär.
Başlangyç we orta bilim boýunça welaýat ministri Atif Han bolsa soňky hepdelerde mekdepler barada berlen sanlaryň çalt üýtgeýändigini aýdyp, galp maglumatlary berýändigi baradaky aýyplamalary ret etdi.


text:
“Biziň goňşularymyzda” atly gepleşigimiziň bu sanynda Gyrgyzystandaky soňky wakalar hem-de Russiýa Federasiýasynda daşary ýurt graždanlarynyň kanuny düzgüni barada federal kanuna girizilen goşmaçalar barada gürrün ederis.
Gepleşigimiziň dowamynda goňşy Owganystanda berilýän “illik” sadakasy baradaky reportažy hem diňläp bilersiňiz.
Gepleşige ýurdy wagtlaýynça terk etmage mejbur bolan gyrgyzystanly hukuk goraýjy Tolekan Ismailowa we orsýetli analitikler hem-de raýatlar gatnaşýarlar.
Gepleşigi Bişkekdäki studiýadan Maýsa Baba gyzy alyp barýar.
Programmany diňlemek üçin sag tarapdaky audio düwmäni basyň.


text:
Ukrainlylar ýerli saýlawlara gatnaşýarlar. Muňa ýurduň ykdysady çökgünlige we gündogar sebitleriniň konflikte uçran pursadynda, Günbatara ýykgyn edýän prezident Petro Poroşenkonyň koalisiýasy üçin bir synag hökmünde garalýar.
Ukrainanyň Russiýa tarapyndan basylyp alnan Krym we gündogaryndaky orsýetparaz separatistleriniň gözegçiligindäki sebitlerinden galan ähli regionlarynda ýerli häkimler we wekiller saýlanýar.
Prezident Petro Poroşenkonyň “Raýdaşlyk” partiýasynyň ýerli wekilçilik organlarynda has köp ýerleri almagyna garaşylýar. Emma, Poroşenko bildirilýän ynam onuň 2014-nji ýylyň maýynda prezident saýlananyndan bäri 26% pese gaçypdyr.
Saýlawlara ozalky prezident Wiktor Ýanukwoçiň “Regionlar partiýasynyň” ozalky wekillerinden düzülen “Oppozisiýa partiýasy” hem gatnaşýar.
Milli Parlamentde orunlaryň 10% töweregini eýeleýän bu partiýa Petro Poroşenkonyň Ukrainany NATO agza etmek baradaky tagallalaryna garşy çykýar. Ol gündogardaky konflikti Russiýa bilen ylalaşyp, parahatçylykly çözmegiň tarapynda çykyş edip, Ukrainanyň 1991-nji ýyldaky serhet araçäklerini dikeltmegi hem maksat edinýär.
Ýurduň ozalky premýer-ministri Ýuliýa Timoşenkonyň “Batkiwşçyna partiýasynyň” (“Ata-watan partiýasynyň”) 2014-nji ýyldaky Parlament saýlawlaryna garanyňda gowy netijeleri gazanmagyna garaşylýar.
Ukraina boýunça 130 sany syýasy partiýanyň wekilleri dürli regionlarda dalaşgärlik edýärler.