text:
Ankarada ençeme adamynyň başyna ýeten bomba hüjüminden soň Türkiýe kürt pitneçileriniň demirgazyk Yrakdaky nyşanalaryna garşy howadan zarba urdy.
Türk armiýasynyň 14-nji martda ýaýradylan beýannamasynda Türkiýäniň söweş uçarlarynyň "Kürdüstan işçiler partiýasy” diýilýän PKK-nyň Yragyň demirgazygynda ýerleşýän daglyk Kandil we Gara regionlaryndaky gorhanalaryna hem gaçybatalgalaryna zarba urandygy habar berilýär.
Howa zarbalary 13-nji martda agşamara Ankarada 37 adamynyň ölümine, 120 adamynyň hem ýaralanmagyna getiren güýçli partlamadan sanlyja sagat soňra uruldy.
Türkiýäniň saglygy goraýyş ministri Mehmet Muezzinoglu 14-nji martda telewideniýede berlen beýanatynda ýeten ýaralardan ýene üç adamynyň ölendigini aýtdy.
Muezzinoglunyň aýtmagyna görä, 13-nji martda ýaralananlar häzirem keselhanada galýarlar. 19 adamynyň ýagdaýy agyr.
'Parahat ilat nyşana alynýar'
Prezident Rejep Taýyp Erdogan regional durnuksyzlyk zerarly Türkiýäniň soňky ýyllarda terrorçylykly hüjümlere nyşana bolandygyny aýtdy.
Ol terroristik guramalar howpsuzlyk güýçlerine garşy göreşlerinde ýeňlip gelýändikleri üçin indi parahat ilaty nyşana alýarlar diýdi.
Gürrüňi edilýän partlama Ankaranyň "Kyzylaý" skwerinde "Güwenpark" seýil bagynyň ýanynda boldy. Bu ýer Ankaranyň esasy transport we söwda merkezidir.
"NTV" telekanalynyň bildirmegine görä, awtoulagda ýerleşdirilen partlaýjy maddalar seýil bagynyň golaýyndaky awtobus duralgalarynyň gapdalynda ýarylyp, birnäçe ulag ot alypdyr.
"Kyzylaý" skweri Ankarada hökümet edaralarynyň, şol sanda birnäçe ministrligiň hem golaýynda ýerleşýär.
Jogapkärler derňelýär
Partlamanyň jogapkärçiligini bada-bat öz üstüne alan bolmady. Ýöne premýer-ministr Ahmet Dawutoglu derňewçileriň berk ugurlary yzarlaýandyklaryny, häkimiýetleriň "hüjümiň aňyrsynda ýatan terroristik topar hakynda anyk maglumatlarynyň" bardygyny aýtdy.
Içeri işler ministri Efkan Alanyň bildirmegine görä, derňew işleri 14-nji martda tamamlanansoň, bu hüjümiň aňyrsynda ýatan guramanyň ady belli ediler.
Häzirki hüjüm geçen bäş aýyň içinde Ankarada premýer-ministriň edarasyna, parlamente, daşary ýurt ilçihanalaryna ýakyn ýerde bolan üçünji hüjümdir.
Türkiýe häzir "Yslam döwleti" atly toparyň jeňçilerine we ýurduň öz içinden bolan "Kürdüstan işçiler partiýasy” PKK-nyň söweşijilerine garşy göreşýär.
Paýtagt Ankarada bolan partlamanyň pidalarynyň suratlary sosial mediada paýlaşylandan soň türk sudy 13-nji martda "Facebook" we "Twitter" sosial ulgamlaryny baglamaly diýen karara geldi.
Türkiýede sosial mediadan peýdalanýanlar "CNN Türk" we "NTV" telekanallarynyň saýtlaryna girmegiň hem kynlaşandygyny bildirýärler.


c: text/html

text:
3-nji maýda Aşgabatda energiýa hyzmatdaşlygy barada halkara konferensiýasy öz işine başlady. Konferensiýada ÝHHG-nin, BMG-niň, Ýewropa Bileleşiginiň, ABŞ-nyň, Azerbaýjanyň, Gazagystanyň, Täjigistanyň, Türkmenistanyň we Orsýetiň energiýa we ykdysadyýet boýunça resmileriniň çykyş etmegine garaşylýar.
Türkmenistanyň Nebit-gaz senagaty we mineral resurslar ministrliginiň we Ýewropada Howpsuzlyk hem Hyzmatdaşlyk guramasynyň guramaçylygynda geçirilýän bu halkara foruma 20-den gowrak döwletden 120 çemesi wekil gatnaşýar.
ÝHHG-niň resmi maglumatyna görä, Energiýa konferensiýasynyň maksady Merkezi Aziýada energiýa ösüşiniň perspektiwalaryny, energiýa öndürijiler, tranzit döwletler we hyrydarlar üçin energiýanyň transportynyň prinsiplerini geňeşmekden, şeýle-de Merkezi Aziýanyň potensial regional bazary, şol sanda, elektrik togy ýaly energiýa çeşmesiniň meselesine garamakdan we berk, ynamly energiýa aragatnaşygy üçin kanuny şertleri kesgitlemekden ybarat.
Daşarky bazara ymtylma
Türkiýeli bilermen, Ankaranyň Gazy uniwersitetiniň halkara gatnaşyklar boýunça professory Mehmet Seýfetdin, dünýä derejesinde energiýa howpsuzlygynyň şu günki günüň möhüm meselesi bolup durýanlygyny bellemek bilen, Merkezi Aziýa regionynyň mundan beýläk ösüşiniň hem hut şu meselä baglydygyny aýdýar.
Aşgabatda geçirilýän energiýa hyzmatdaşlygy boýunça halkara konferensiýasy Türkmenistanyň öz energiýa önümlerininiň hyrydarlarynyň sanyny köpeltmek we ýurda maýa goýumlaryny çekmek islegini görkezýär diýip, Orsýetiň “Syýasy informasiýa merkeziniň” müdiri Alekseý Muhin belledi. Onuň pikiriçe, Türkmenistanyň tagallasy ilkinji nobatda Günbatar Ýewropanyň we ABŞ-nyň maýa goýujylaryna gönükdirilen.
Türkiýeli bilermen Mehmet Seýfetdiniň pikirine görä, halkara hyzmatdaşlygynyň aktiwleşmegi arkaly region döwletleriniň gatnaşyklarynyň täze we garaşsyz häsiýete eýe bolmagy-da ähtimal.
Täjigistan hem öz suw elektrostansiýalaryny gurmak planlaryny öz energiýa howpsuzlygyny üpjün etmek islegi bilen delillendirýär. Energiýa baýlyklaryna eýe bolmadyk Gyrgyzystan hem öz energiýa üpjünçiliginde suw resurslaryndan peýdalanmak islegini mälim edýär. Ekologiýa abandyrylýan howplara salgylanmak bilen, bu döwletleriň planlaryna Özbegistan garşy çykýar.
Netijelilik nämä bagly?
Mehmet Seýfetdiniň pikirine görä, Merkezi Aziýa regionynyň energiýa we ykdysady planlarynyň netijeliligi ösüşe böwet bolýan faktorlara ünsli çemeleşilişine bagly bolup durýar. Regionyň ýurtlary bilen birlikde, Günbatar döwletleri hem regiondaky proseslere Orsýetiň edýän we edip biljek täsirlerini ünsden düşürmeli däl. Mehmet Seýfetdin deňagramly syýasatyň regionyň ösüşi üçin esasy ýol açýanlygyny belledi.
Emma orsýetli bilermen Alekseý Muhin Türkmenistan öz energiýa syýasatynda Orsýetiň täsirini gowşatmagy başardy diýip, pikir edýär. Onuň pikirine görä, häzirki wagtda daşarky hyzmatdaşlyklary ösdürmäge meýil edýän Türkmenistanyň energiýa syýasatynyň netijeliligi täze eksport ugurlarynyň döremegine bagly bolar.
Şu günler Türkmenistanyň gatnaşmagynda ykdysady ugurdan ýene bir halkara çäresi geçýär. Türkmenistan Türkiýäniň “Strategik we sosial barlaglar fondy” tarapyndan 4-7-nji maýda Ystambulda geçirilýän Ýewraziýa ykdysady hyzmatdaşlygynyň ýokary derejedäki 13-nji maslahatyna hem gatnaşýar. Bu ýerde oňa Türkmenistanyň maliýe ministri A.Goçyýew wekilçilik edýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
19-njy iýunda ABŞ-nyň Döwlet departamenti dünýäde adam söwdasy bilen bagly ýagdaý boýunça ýyllyk hasabatyny çap etdi. “Adam gaçakçylygy 2012” atly hasabatda dünýä ýurtlarynda adam gaçakçylygynyň dürli görnüşlerine, ýagny adamlaryň güýç bilen işledilmegine, çagalaryň gulçulykda saklanmagyna we adamlaryň jyns taýdan mejbury ulanylmagyna degişli ýagdaýlara syn edilýär we muňa garşy göreş çärelerine baha berilýär.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň “Adam gaçakçylygy 2012” atly hasabatynda Türkmenistana adam gaçakçylygy bilen bagly ýagdaý we hökümetiň problema garşy göreşi nukdaýnazaryndan baha berlip, ýurduň adam gaçakçylygy üçin çeşme bolup durýanlygy, emma bu ýurtda erkekleriň, aýallaryň we çagalaryň zor bilen işledilmeginiň we jyns taýdan mejbury ulanylmagynyň derejesiniň beýleki ýurtlara garanda onçakly ýokary däldigi aýdylýar.
2000-nji ýyldan bäri ýylda çap edilýän bu hasabatda 186 döwlet adam söwdasy bilen bagly ýagdaýyna görä, üç topara bölünýär, dünýä derejesinde iň erbet ýagdaýly ýurduň Eýrandygy aýdylýar. Döwlet departamentiniň hasabatynda Türkmenistana hem Eýran bilen bir toparda baha berilýär.
Hasabatda bellenişine görä, türkmenistanly aýallar we erkekler gulçulyga köplenç gazanjyň gözleginde ýurduň daşyna çykansoň düşýärler. Käbir aýal-gyzlar jyns taýdan gazanç etmäge mejbur edilýär. Adam gaçakçylarynyň pidalary bolan türkmenistanlylaryň iň köp duş gelýän ýurdy Türkiýedir, onuň yzyndan Orsýet barýar diýip, hasabatda bellenýär.
Gulçulygyň pidasy bolýan türkmenistanlylar Britaniýada, Gazagystanda we Kiprde hem duş gelýär. Halkara guramalary adam gaçakçylygynyň pidasy bolan we Türkmenistana dolanyp barýan adamlaryň sanynyň her aýda 10 we 25 aralygyndadygyny habar berýärler diýip, Döwlet departamentiniň adam gaçakçylygy boýunça ýyllyk hasabatynda bellenýär.
Problemanyň möçberi
Türkmenistanyň içindäki adam gaçakçylygy hem problema bolup galýar. Adamlar gurluşykda we senagatda mejbury işledilýär. 2011-nji ýylda Türkmenistanyň içinde adam gaçakçylygynyň pidalarynyň arasynda Özbegistanyň, Ukrainanyň we Azerbaýjanyň raýatlarynyň bolanlygy anyklandy diýip, hasabatda aýdylar.
ABŞ dünýä ýurtlarynda adam gaçakçylygynyň agyr problema bolup galýanlygyna ünsi çekýär. Döwlet sekretary Hillary Klinton adam gaçakçylygynyň 27 million pidasyny azat etmek üçin we geljekde başga hiç kimiň pida bolmazlygyny kepillendirmek üçin ýol gözlemegiň zerurdygyny belledi.
Klintonyň sözlerine görä, geçen ýylda adam gaçakçylygyna garşy göreşde käbir öňegidişlikler hem bolupdyr. Ol, hususan-da, dünýäniň 29 ýurdunyň kanunlary kabul etmek, derňewleri geçirmek, günäkärleri jezalandyrmak we problemany çözmek uçin takyk ädimleri işläp düzmek arkaly öz görkezijilerini ozalky ýyllardan gowulandyranlygyny aýtdy.
Görlen çäreler
Emma Türkmenistana gezek gelende Döwlet departamentiniň täze hasabatynda adam gaçakçylygyny ýok etmek üçin türkmen hökümetiniň minimal çäreleri-de doly berjaý etmän gelýänligi aýdylýar.
Hasabatda Türkmenistanyň ýurtda adam gaçakçylygynyň bardygyny resmi derejede boýun almak, adam gaçakçylarynyň jezalandyrylmagyny milli kanunlarda kepillendirmek we adam gaçakçylygynyň pidalaryna başpena bermek boýunça jemgyýetçilik guramasyny resmi hasaba almak ýaly käbir ädimleriň ädilenligi aýdylýar.
Türkmenistanda adam gaçakçylygynyň ähli görnüşleri gadagan edilýär. 2010-njy ýylyň maý aýynda kabul edilen Jenaýat Kodeksiniň 129-njy maddasynda jenaýatkärlere jerime ýa 4-den 25 ýyla çenli türme tussaglygy göz öňünde tutulýar diýip, Döwlet departamentiniň hasabatynda, hususan-da Mary we Lebap welaýatlarynda adam gaçakçylygy sebäpli birnäçe adamyň suda çekilenligi aýdylýar.
Emma hasabatda bellenişine görä, Türkmenistanyň adam gaçakçylygyna garşy göreşýänligini görkezýän käbir adimlere garamazdan, türkmen hökümeti adam gaçakçylygynyň pidalaryna ýardam bermek ugrunda ýeterlik çäre görmändir.
Pidalara ýardam
Şeýle çäreleriň 2007-nji ýylda kabul edilen “Adam gaçakçylygyna garşy göreş boýunça” kanunda göz oňünde tutulýanlygyna garamazdan, hökümet pidalara ýardam bermek ýa-da şeýle ýardamy berýän halkara guramalaryny we hökümete degişli bolmadyk guramalary goldamady. Tersine, adam gaçakçylygynyň pidalary hökümet tarapyndan jezalandyryldy diýip, hasabatda aýdylýar.
Hususan-da, şeýle adamlara Türkmenistana dolanyp baran halatlarynda ýurduň Migrasiýa gullugy tarapyndan jerime salnanlygy, käbirlerine bolsa 5 ýyllap ýurdy terk etmäge gadagançylygyň girizilenligi, şeýle-de adam gaçakçylygynyň pidalarynyň özleriniň jezalandyrylmagyndan gorkup, hökümetden ýardam soramaýanlygy hem ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň Adam gaçakçylygy boýunça hasabatynda bellenýär.
Rekomendasiýalar
Hasabatda Türkmenistana birnäçe rekomendasiýa derejesindäki teklipler berilýär. Türkmen hökümetine, hususan-da, adam gaçakçylygyna garşy göreş boýunça milli kanunyň berjaý edilişini gowulandyrmak, adam gaçakçylygynyň öňüni almak üçin Jenaýat Kodeksiniň 129-njy maddasynyň ulanylmagyny dowam etdirmek, jenaýatçylygyň öňüni almak meselesinde döwlet edaralarynyň taýýarlyk derejesini ýokarlandyrmak, adam gaçakçylygynyň pidalaryny anyklamak, olara ýardam bermek, şeýle ýardamy amala aşyrýan guramalary maliýeleşdirmek, şeýle-de döwletiň raýat jemgyýetçiligi bilen hyzmatdaşlygyny ýola goýmak teklip edilýär.


text:
Düýn 20-nji oktýabrda Fransiýanyň prezidentiniň Owganystan we Päkistan boýunça ýörite wekili jenap Teri Marianynyň baştutanlygyndaky fransuz delegasiýasy iş sapary bilen Aşgabada geldi diýip, Altyn Asyr internet gazeti maglumat ýaýratdy.
Maglumata görä, myhmanlar Daşary işler ministrliginde kabul edilipdir. Şeýle hem Türkmenistanyň Goranmak ministrliginde, Milli howpsuzlyk ministrliginde, Türkmenistanyň Neşelere garşy göreşmek baradaky döwlet gullugynda we Döwlet serhet gullugynda birnäçe duşuşyklary geçiripdirler.
Delegasiýanyň agzalary owgan meselesinde Türkmenistanyň pozisiýasyna gowy baha berip, Owganystanda parahatçylygy hem durnuklylygy ornaşdyrmak üçin öz türkmen hyzmatdaşlary bilen ýakyn hyzmatdaşlygy ýola goýmaga gyzyklanýandyklaryny beýan edipdirler.


text:
Azatlyk radiosynyň okyjysy “demirgazyk” sözüniň manysyny, onuň nämeden gelip çykanyny soraýar.
Sözüň asyl manysyny, ýagny köküni öwrenýän ylma etimologiýa diýilýär. “Etimologiýa – ol sözleriň gelip çykyşyny, olaryň ilkibaşdaky srukturasyny, semantik baglanyşygyny öwrenýär” diýip, Türkmen ensiklopediýasy (10 tom, 395-sah) ýazýar.
Sözüň köki nireden gaýdýar?
Bu ylym bizde gaty irki zamandan, has takygy müň ýyl çemesi owal başlanypdyr. Ylmyň düýbüni türki halklaryň beýik alymy Mahmyt Kaşgary goýupdyr.
Doglan we aradan çykan seneleri takyk bolmadyk alym 11-nji asyrda ýaşap geçipdir. Türkmen ensiklopediýasynyň maglumatyna görä, ol Kaşgarda hem Bagdatda bilim alypdyr. Türki dilleri we türki halklaryň edebiýatyny, halk döredijiligini düýpli öwrenipdir. Netijede, 1068-74-nji ýyllarda arap dilinde “Diwany lugat at-türk”, ýagny “Türki dilleriň diwany” atly meşhur eser döredipdir.
Bu iş tutuşlygyna sözleriň köküni öwrenmegi maksat edinmese-de, ýeri gelende olar barada aýdyp geçýär. “Mahmyt Kaşgarynyň “Diwany lugat at-türk” kitabyny türkmen diliniň we folklorynyň taryhyny öwrenmek üçin ilkinji çeşmeleriň biri hasaplamak bolar” diýip, Türkmen ensiklopediýasy (5 tom, 393-sah) ýazýar.
Türki dillerdäki sözleriň köküni öwrenmekde majar alymy Hermann Wamberiniň hem aýratyn hyzmaty bar. Onuň işi 1878-nji ýylda Leýpsigde çap bolupdy.
Sowet döwründe ýaşap geçen belli türkolog Ýe. W. Sewortýan düýpli işiň başyny başlady, ýöne ony tamamlamaga ömri ýetmedi. Akademik S. Atanyýazowyň aýtmagyna görä, Ýe.W. Sewortýanyň ýolbaşçylygynda taýýarlanan sözlükde, baş sözüň nusgasy edilip, owaly türkmen dilindäki şekili alynýar, soňra beýleki türki dillerde, jemi 24 dilde gelşi görkezilýär.
Ýe. W. Sewortýanyň ýolbaşçylygynda taýýarlanan köp tomluk işde, türkmen dili baş orunda goýulýar.
Demirgazyk
Okyjymyzyň gyzyklanýan demirgazyk sözüniň köküne gelsek, Soltanşa Atanyýazow 2004-nji ýylda çapdan çykan “Türkmen diliniň sözköki sözlügi” işinde tarap görkezýän bu sözüň aslynda ýyldyzyň adyndan gelip çykandygyny aýdýar.
Ýer togalagynyň demirgazyk böleginde ýerleşen iň ýagty hem nurana planeta Demirgazyk ýyldyzy diýilýär. Sebäbi ol ýerden seredýän adamlaryň gözüne hiç haçan öz ornuny üýtgetmeýär. Kerwengyran ýa Daň ýyldyzy ýaly dogýan hem ýaşýan wagtlary çalşyp durmaýar. Ol ýylyň tutuş dowamynda, ähli pasyllarda öz ornunda görünýär.
Beýik alym Mahmyt Kaşgary bu ýyldyzyň adyny Diwanyň 3-nji jiltinde getiripdir. Alym S. Ahally “Mahmud Kaşgarynyň sözlügi we türkmen dili” atly işiniň 156-njy sahypasynda, şol makalany terjime edipdir.
“kazňuk (III, 283) – gazyk. Bu sözden alnyp, Demirgazyk ýyldyzyna ‘temür kazňuk’ diýilýär.”
Alym bu adyň “demirden ýasalan berk, ýagny ýerini üýtgetmeýän gazyk” manydadygyny düşündirip, hatda asmanyň (gögüň), şu ýyldyzyň daşyndan aýlanýandygyny ýazypdyr.
Geçmişde ýolagçylar hem syýahatçylar şu ýyldyzdan ugur alypdyrlar.
Araplar Merkezi Aziýa gelip, bu ýerdäki ösen astronomiýa ylmy bilen tanyşanlaryndan soňra, “Demirgazyk ýyldyzy diýen türki adalgany Kohab el-Şemali görnüşinde öz dillerine göni terjime edipdirler” diýip, S. Atanyýazow ýatlanan işinde (114-nji sah.) ýazýar.
Alym bu sözüň beýleki türki dillerde-de şol manyda gelýändigini görkezýär.
Asmandaky şol üýtgewsiz ýyldyzyň görünýän ugruna Demirgazyk diýen at galypdyr.
Täze neşir
Ýeri gelende ýatlatsak, golaýda “Gün” neşirýaty häzir ABŞ-da ýaşaýan belli türkmen alymy, professor Ýusup Azmunyň “Söz kökümiz – öz kökümiz” atly kitabyny çapdan çykardy.
Köp azap siňdirilen bu saldamly iş türkmen dilindäki ençeme sözüň köküni yzarlaýar, olaryň nirden gelip çykanyny hem beýleki baglanyşyklary düşündirýär.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň şahsy pikiri.


text:
Hytaýda içerki howpsuzlyk gullugynyň ozalky başlygy tutuldy. Bu prezident Si Jingpingiň korrupsiýa garşy alyp barýan göreşiniň dowamynda tussag edilen ilkinji ýokary derejeli resmi boldy.
Žou Ýongkanga para almak we döwlet syrlaryny syzdyrmak ýaly aýyplamalar bildirilýär. Iýul aýynda ýurduň Kommunstik partiýasy Žouň derňelýändigini mälim edipdi.
Döwletiň eýeçiligindäki “Sinhua” habar gullugynyň maglumatyna görä, politbýuro Žouň işini adalat resmileriniň garamagyna geçiripdir. Maglumatda Žouň “öz ygtyýarlyklaryny jynsy gatnaşyklar we pul” üçin peýdalanandygy hem aýdylýar.
Hytaýda partiýa agzalaryna maşgalanyň daşyndaky gatnaşyklar gadagan edilýär.


text:
Yslam bank ulgamy ilkinji gezek 1970-nji ýyllarda aýlag döwletlerinde ýola goýlanda onuň müşderileriniň ählisi diýen ýaly dindar musulmanlardan durýardy. Olar öz dini gymmatlyklaryna eýerýän bank sistemasyny isleýärdiler.
Bu gymmatlyklar süýthorluga, alkogol ýa pornografiýa ýaly adamlary ahlak taýdan azdyrýan söwdalara maýa goýmaga garşy gadagançylygy öz içine alýar.
Ýöne indi yslam bankçylygyna üns berýänler diňe musulmanlar däl. Munuň sebäbi hem gapysy ähli dindäki adamlara açyk bolan yslam banklarynyň global ykdysady krizisden ep-esli derejede aman galandygy. Bularyň arasynda şu wagta çenli işini batyryp, döwletiň kömegine mätäç bolany ýok.
Bu ýagdaý yslam banklaryna süýşürintgiler üçin adaty banklardan howpsuzrak diýip düşünilmegine getirdi.
Londonda ýaşaýan yslam maliýe geňeşçisi Mohammad Amin bu düşünjäniň kem-käsleýin dogry, kem-käsleýin hem nädogrudygyny aýdýar.
Amin bu ugurda süýşürintgilere berilýän tölegleri mysal getirýär. Adaty banklarda pul süýşürip goýýanlara kepillendirilen prosent tölegi, mysal üçin, puluny bankda goýany üçin 5 prosent berilýär.
Bankyň eden gazanjyndan paý berilýär
Yslam banklarynda hem müşderiler şol mukdarda pul alýarlar. Ýöne bu olara prosent hökmünde däl-de, bankyň eden gazanjyndan paý hökmünde berilýär.
"Sen puluňy yslam bankynda goýýarsyň. Ol hem bu puly özünde ozal bar bolan pullara goşýar. Ol bu pullar bilen öz söwdasyny ýöredýär. Bu hem beýleki müşderileri pul bilen üpjün etmek. Ýylyň aýagynda bank munuň netijelerini hasaplap görýär. Ol hakykatdan bir ýaramaz ýyly başdan geçirmedik bolsa, saňa, mysal üçin, 5 prosent girdeji berýär. Onuň mundan köpräk ýa azrak bolmagy hem mümkin" diýip, Amin aýdýar.
Aminiň sözlerine görä, ýyl gowy geçmedik bolsa, yslam bankynyň gazanç paýyny bermezligi hem mümkin. Adaty bank bolsa, müşderilere şertnama boýunça wada edilen prosenti bermeli bolýar.
Transaksiýalary alyp-satmak
Yslam banklary-da edil adaty banklar ýaly müşderilere pul karz bermek bilen gazanç edýärler. Ýöne bir bank puly prosenti bilen karz berýan bolsa, yslam banky bu işi transaksiýalary alyp-satmak bilen edýär.
Amin muny şeýle düşündirýär: "Yslam banky saňa 'sen bize haýsy ulagy isleýändigiňi, onuň haýsy zalda sergä goýlandygyny aýt. Biz baryp, şol ulagy alyp, saňa sataly' diýýär. Onsoň yslam banky şol belli ulagy, diýeli 1000 dollara alyp, puluny 36 aýyň içinde tölemeli edip, müşderä 1150 dollara satýar. Yslam banky bu ulagy satyp, gazanç edýär. Ol pul karz bermeýär. Kontraktda hem ulagyň 1150 dollara satylandygy aýdylýar".
Ýöne, adaty banklarda bolşy ýaly, yslam bank ulgamynda hem söwda transaksiýasy töwekgelçilikli däl diýlen zat ýok. Mysal üçin, pul bilen upjün edilen taraplar ony yzyna töläp bilmese, yslam banky hem kynçylyk bilen ýüzbe-ýüz bolup bilýär.
Häzirki günde yslam bank sistemasy global bankçylyk senagatynyň bir ujypsyzja bölegi bolup durýar. Yslam banklarynda saklanýan pullaryň jemi takmynan bir trillion dollara barabar. Bu hem [dünýäniň] global maliýe baýlyklarynyň bir prosenti-de däl. Ýöne yslam bankçylygy indi köp ýurtlarda ösüp gelýär.
Britaniýa öten 7-8 ýyllykda 5 yslam bankyna rugsat etdi. Yslam maliýe institusiýalary Birleşen Ştatlarda hem iş alyp barýarlar. Günbatar Ýewropada-da yslam banklaryny açmak barada planlar bar. Orta Gündogar we Günorta-Gündogar Aziýada-ha bu banklar köp wagtdan bäri işläp gelýärler.


text:
Gyrgyzystanyň premýer-ministri Sooronbaý Jeenbekowyň hökümeti öz wezipesinden çekilýändigini resmi taýdan yglan etdi. Bu waka şu hepdäniň başynda onuň koalisiýasynyň dargamagynyň yzýanyna gabat geldi.
26-njy oktýabrda gyrgyz prezidenti Almazbek Atambaýewiň edarasy bu baradaky maglumaty yglan etdi. Mundan iki gün ozal Atambaýewiň Sosial demokratik partiýasy (SDP) alty partiýanyň dolandyryjylygyndaky koalisiýadan çekilýändigini mälim edipdi.
Sebäbi bu koalisiýa ýurduň premýer-ministriniň wezipe ygtyýarlyklaryny giňeldýän we parlamente ýene üç partiýanyň wekilçilik etmegi barada teklip edilen konstitusion reformalary ret edýär.
Raýat jemgyýetçilik aktiwistleri we oppozision toparlar hem bu teklipleri tankyt edip, Atambaýewi özüniň häkimiýetdäki ýerini giňeltmäge çalyşmakda aýypladylar.
Gyrgyzystanyň häzirki konstitusiýasy 2010-njy ýyldaky köpçülikleýin protestlerden soň kabul edilipdi. Bu konstitusiýanyň bir maddasynda oňa 2020-nji ýyldan ozal üýtgetmeleri we goşmaçalary girizmek gadagan edilýär.


text:
Täjigistanyň Adalat ministrligi “Täjigistanyň yslam galkynyş” partiýasyny gadagan etdi we öňki Sowet Soýuzynyň giňişliginde resmi hasaba alnan ýeke-täk yslam partiýasynyň öz işlerini jemlemegine 10 gün berdi.
Ministrligiň 28-nji awgustda çap eden beýannamasynda “Täjigistanyň yslam galkynyş” partiýasynyň öz işini kanun taýdan dowam etdirip bilmeýändigini, sebäbi resmi hasaba alnan partiýa bolmak üçin ýeterlik agzasynyň ýokdugyny belledi. Ministrlik partiýanyň 58 şäherdäki we etraplardaky bölümleriniň ýapylmalydygyny aýtdy.
Partiýa Täjigistanda 1992-97-nji ýyllarda bolan gandöküşikli graždan urşy döwründe möhüm rol oýnapdy we 15 ýyllap Täjigistanyň parlamentiniň düzümine giripdi.


text:
Duşenbe güni Owganystanyň merkezi bankynyň başlygy Abdul Kadyr Fitrat bu ýurtda öz janyna howp abanýandygyny aýdyp, wezipesinden çekilýändigini yglan etdi.
Hepdäniň duşenbe güni Birleşen Ştatlara baryp eden beýanatynda ol Owganystanyň hökümetini Kabul bankyndaky jenaýatçylyklara dahylly adamlara çäre görmeýänlikde tankytlady.
Owganystanyň prokuratura işgärleri ýurtdaky iň uly hususy bank bolan Kabul bankynyň käbir döwlet çinowniklerine hiç hili dokumentleşdirmezden, bikanun ýollar arkaly 800 million dollar töweregi pul berendigini aýdýarlar.
Bu işde aýyplanýanlaryň hatarynda ýurduň käbir ministrleri, şol sanda, prezident Hamid Karzaýyň agasy-da bar.


text:
Täze ýylyň öň ýanyndaky hepdeler hem täze ýylyň başky günleri Türkmenistan uly ykdysady wakalar bilen baglanyşykly dünýäniň köp döwletleriniň ünsüni özüne çekdi. Şol ünsler diňe bir oňyn duýgulara gaplanman, aladaly garaşmalar bilenem dolduryldy.
Türkmenistan-Hytaý gaz turbasynyň açylmagy regionda syýasy-ykdysady güýçleriň deňagramlygyny üýtgedýän esasy özgeriş hökmünde häsiýetlendirilýär. Ol Aşgabada diňe bir gaz satyjy hökmünde däl, regionda esasy çözüji syýasy oýunçynyň baş rollarynyň birini berýär.
Türkmenistan Hytaý bilen dünýäniň arasynda baglanyşdyryjy halka bolmak bilen, ädimme-ädim uly güýje, kuwwata eýe bolýar.
Türkmenistan dünýäniň başga-da bir döwleti bilen ykdysady taýdan ýakynlaşmak arkaly şunuň ýaly ýene bir baglanyşdyryjy funksiýany, hyzmaty öz üstüne aldy. Ol tutuş dünýäniň üns merkezinde duran Eýrandyr.
Döwletabat-Sarahs-Hangeran gaz geçirijisiniň açylmagy diňe bir ykdysady däl, syýasy ähmiýete, esaslara eýedir.
Eýran bilen gatnaşyk saklaýanlygy üçin buýsanyp ýa öwnüp biljek ýurt şu günki gün barmak basyp sanaýmaly. Bu ýurduň töweregindäki dartgynly ýagdaý diňe gapdaldan synçy bolup galmazlykda Türkmenistan üçin potensial mümkinçilikleri artdyrýar.
Birleşen Ştatlar, Orsýet ýaly esasy oýunçylar Eýran meselesinde Türkmenistandan goldaw almak isleýärler.
Täze ýylyň öňünde hem soňunda Türkmenistan bilen bagly bolan möhüm wakalaryň ýene biri, uly iş - Orsýete türkmen gazynyň akyp başlamagy ýola goýuldy.
Şeýlelikde, iş ýüzünde gaz eksportynyň üçburçlugy emele geldi. Ýöne munuň bilen Türkmenistanyň inisiatiwalary tamamlanmaýar. Aşgabat şol üçburçlugy has kuwwatly konstruksiýa öwürmek üçin mümkinçilikler agtarýar.
Şol kuwwaty, mümkinçiligi Türkmenistan “Nabukko” proýektine goşulmakda görýär, şol turbadan türkmen gazy Orsýetden sowa Ýewropa akyp biler. Türkmenistanyň aktiw pozisiýasy dünýäniň esasy döwletleri tarapyndan goldaw tapýar.
Liberal reformalar
Türkmenistan üçin emele gelen bu oňyn pursatlar, goldawlar hiç bir şertsiz hem bimöhlet dowam edermi? Daşary ýurtly müşderiler häzirki dörän mümkinçlikleriň derejesinde hyzmatdaşlygyny dowam etdirip bilermi?
Şol gowy mümkinçlikleriň, ägirt uly planlaryň ýolunda iki tarapdaky režimleriň biri-birine bap ýa gabat gelmezligi keserip durmazmy? Hat-da Orsýet, Hytaý, Eýran ýaly ýurtlaram ykdysady ösüşiň hatyrasyna ýurduň içerki durmuşynda käbir liberal reformalary amala aşyrmaly bolupdylar.
Şol sanalan ýurtlaryň hökümetlerini ýeterlik derejedäki demokratik häsiýetli diýip baha bermek bolmaz. Tersine, Moskwa, Pekin hem Tähran içerki düzgüni has berkitmegiň tarapdarlary.
Eger ykdysady ösüş gazanjak bolsaň, ýurtdaky düzgüni biraz ýumşatmasaň, başga çäre ýok. Orsýet, Hytaý hem Eýran režimleri şeýle-de etdiler.
Şol ýurtlarda köpçülikleýin habar serişdeleri doly senzuranyň gözegçiliginde diýip bolmaz. Şol ýurtlaryň serhetleri doly petiklenen däl. Graždanlar ýurtdan çykybam, yzyna gelibem bilýärler.
Orsýetde we Eýranda hat-da oppozision herekete rugsat berilýär. Durmuşda belli bir derejede döwlet kontrollygyndan garaşsyz bolmak üçin şol ýurtlarda ujypsyzam bolsa, mümkinçilikler bar.
Aşgabadyň düşünmeli zady
Ýurduň jemgyýetçilik durmuşynda Türkmenistan şeýle ujypsyz mümkiniçliklerden näçeräk daşda? Liberal reformalar geçirmezden, uly ykdysady programmalary, planlary doly möçberde amala aşyryp bolmaýandygyna Aşgabatda göz ýetirýärlermi?
Türkmenistanyň içerki durmuşyndaky ähli zada berk döwlet kontrollygy dowam etse, ahyrsoňy ösüş konsepsiýasy öz-özünden puja çykyp biler. Täze ýylda-da adam hukuklary bilen bagly ýagdaý ýiti sorag bolup durar.
Halkara gumanitar guramalar türkmen ýolbaşçylarynyň ykdysady inisiatiwalaryndan göwnühoş halda haýran galyp oturmakçy däl. Eger türkmen režiminde liberal ýumşaklyk peýda bolsa, Aşgabat bilen gatnaşyklary ösdürmek daşary ýurt partýorlarynyň ählisine ýeňil düşer.
Halkara jemgyýetçiligi ýurtda barybir reformalar başlanar - diýip, umyt edýär. Ýöne ýolbaşçylarda bu iş üçin wagtam az, öwrüm etmek üçin meýdanam daralýar.
Aşgabadyň her bir täze ädiminden soň, her bir inisiatiwasyndan soň, Nyýazow diktaturasynyň miras goýan köp sanly gadaganlyklaryny, çäklendirmelerini saklap galyp, Aşgabat özüni nädip dünýä açyp görkezer? - diýen sorag örboýuna galýar.
Ýalbarybam, güýç bilenem aýagy duşalan aty ýöremäge mejbur edip bilmersiň.
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Düýn Hytaýyň Daşary işler ministrliginiň ýörite wekili Dai Bingguo Demirgazyk Koreýanyň baştutany Kim Jong Il bilen Phenýanda gepleşik geçirdi.
Gepleşigiň dowamynda Demirgazyk we Günorta Koreýanyň arasynda soňky dörän dartgynly ýagdaýlar barada maslahat edildi.
Hytaýyň ýörite wekili Dai Bingguo we Kim Jong ikitaraplaýyn hyzmatdaşlyk we Koreýa ýarym adasyndaky ýagdaýlar barada içgin maslahat edenlerinden soňra, özara ylalaşyga geldiler diýip, Hytaýyň “Sinhua” habarlar gullugy maglumat berýär.
Hytaý Demirgazyk Koreýanyň ýeke-täk möhüm ýaranydyr.
Düýn Birleşen Ştatlaryň Baş ştabynyň komanduýuşisi admiral M.Mullen Demirgazyk Koreýanyň badyny peseltmek üçin ýeterlik tagallany etmeýänlikde Hytaýy aýyplady.


text:
«Forbes» neşiri we «Roýters» habar gullugy 24-nji iýulda Orsýetiň «Gazprom» kompaniýasynyň Türkmenistanyň gaz öndüriji we gaz paýlaýjy kompaniýasy «Türkmengazy» Stokgolmdaky arbitraž suduna berendigini habar berdi.
«Forbesiň» ýazmagyna görä, «Gazprom» sud şikaýatyny baryp 8-nji iýunda beripdir we onda «Türkmengazyň» kontraktdaky bahalara gaýtadan seretmegi talap edilýär.
Şol bir wagtda «Forbes» «Gazpromuň» resmi wekiliniň bu mesele baradaky soraga düşündiriş bermekden boýun gaçyrandygyny, Stokgolmdaky arbitraž sudunyň wekiliniň bolsa «Forbesiň» soragyna jogap bermändigini ýazýar.
Emma «Roýters» habar gullugy «Gazproma» salgylanyp, rus gaz läheňiniň anna güni Türkmenistany şertnamadaky gaz nyrhlary üstünde suda berendigini ýazýar.
Bu habarlar Türkmenistan «Gazpromy» şu ýyl alan gazy üçin töleg edip bilmezlikde aýyplanyndan iki hepde soň ýaýrady.
«Forbes» neşiri «Gazpromuň» nägile bolýan şertnamasyna 2010-njy ýylda gol çekilendigini ýazýar.
Bu şertnama astynda «Gazprom» Türkmenistandan her 1000 kub metr gaza 240 dollar çemesinde pul töläp, «al we töle» şertindäki möçber boýunça, ýylda 10 milliard kub metr gaz almaly.
Şeýle-de neşir «Gazpromuň» başlygy Alekseý Milleriň 2014-nji ýylda aksionerleriň ýygnagynda Türkmenistandan gelýän gazyň kesilip gelýändigini aýdyp, Aşgabat bilen iş gatnaşyklaryny kesmek haýbatyny atandygyny ýatlaýar.
«Roýters» habar gullugy «Gazpromuň» sözçüsine salgylanyp, Stokgolmdaky arbitraž suduna edilen şikaýatyň nyrhlara gaýtadan seretmek baradadygyny, emma onuň meseläni has anyklaşdyrmakdan saklanandygyny ýazýar.
Şeýle-de «Roýters» Orsýet bilen Türkmenistanyň arasynda hytaý gaz bazary babatda bäsleşigiň bardygyna ünsi çekýär we Aşgabadyň bu söweşde eliniň güýçlüdigini, sebäbi Hytaýa eýýäm ýylda 30 milliard kub metr çemesi gaz iberýändigini ýazýar. Hytaýa satylýan türkmen gazynyň möçberini 2020-nji ýylda iki esse köpeltmek planlaşdyrylýar. Orsýet bolsa, Hytaýa gaz satmaga diňe 2018-nji ýylda, gündogar Sibirden, ýuwaş-ýuwaş köpeldip, ýylda 38 milliard kub metr gaz iberip başlamagy planlaşdyrýar diýip, «Roýters» ýazýar.
Mälim bolşy ýaly, «Gazprom» 2015-nji ýylyň başynda Türkmenistandan alýan gazynyň möçberini 4 milliard kub metre çenli azaltmak kararyna gelendigini, sebäbi Ýewropada we Ukrainada rus gazyna bolan islegiň we talabyň peselendigini aýtdy.
«Forbes» neşiriniň ýazmagyna görä, dünýäde nebit bahasynyň arzanlamagy bilen baglylykda, Ýewropada gazyň eksport bahasynyň aşak gaçmagy esasynda «Gazprom» türkmen gazy babatdaky şertnamasyna eýermän başlaýar. Netijede, ýanwar aýynda satyjy bilen bahany arzanlatmak barada ylalaşmazdan, «Gazprom» birtaraply görnüşde, töleg etmegiň Ýewropa zyýansyz eksport görnüşine geçýär. Satyn alnan türkmen gazyna 2015-nji ýylyň ilkinji bäş aýynda edilen töleg şu shema boýunça amala aşyrylan diýip, «Forbes» ýazýar.
Eger resmi Aşgabadyň pozisiýasyna dolanyp gelsek, Türkmenistanyň nebit we gaz ministrligi iýul aýynyň başynda «Gazpromuň» maliýe krizisi we günbatar sanksiýalary bilen baglylykda tölege ukypsyz bolup çykandygyny yglan edipdi.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama ABŞ-da gomoseksual nikany gadagan edýän federal kanunyň Konstitutsiýa garşy gelýändigine ynanýar.
Amerikan hökümeti şol kanuny mundan beýläk sudda goramaz. Bu barasynda çarşenbe güni ABŞ-nyň Adalat ministrliginiň wekili habar berdi.
ABŞ-da bir jynsdan bolan iki adamyň nikasyny kanunlaşdyrmak meselesi köpden bäri maslahat edilýär. Şonuň bilen bagly birnäçe sud prosessi-de dowam edýär.
Şol prosesslerde häzirki amerikan administrasiýasy erkek bilen aýalyň nikasyny kesgitleýän kanuny gorap gelýärdi.
Barak Obamanyň bu karary öz jynsdaşy bilen gatnaşyk edýänlerde gyzgyn goldaw tapdy.


text:
Penşenbe güni Türkmenistana sapar eden Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň häzirki ýolbaşçysy, Litwanyň daşary işler ministri Audronius Azubalis türkmen häkimiýetlerini hökümete degişli bolmadyk guramalary hasaba almakdaky gadagançylyklary aradan aýyrmaga çagyrdy.
Azubalis, eger-de hökümet bilen aktiwistleriň arasynda hyzmatdaşlyk bolmasa, onda Türkmenistanda demokratiýany ornaşdyryp bolmajakdygyny nygtady.
Häzirki wagtda Türkmenistanda öz işini päsgelçiliksiz ýöredip bilýän jemgyýetçilik guramasy ýok, ýurtda hökümete garşy oppozisiýa gadagan edilen, metbugat hökümetiň gözegçiliginde, bir partiýa hereket edýär.
Azubalis ÝHHG-niň Türkmenistan bilen hyzmatdaşlyklaryny has-da giňeltmäge taýýardygyny hem belledi.
Penşenbe güni prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bilen duşuşygyndan soň eden çykyşynda Azubalis özüniň Türkmenistana edýän saparynyň esasy maksadynyň ikitaraplaýyn hyzmatdaşlyklary giňeltmek mümkinçiliklerini öwrenmekden ybaratdygyny nygtady.
Mundan daşary, Azubalis halkara derejesinde energiýa howpsuzlygy üçin baza döretmekde Türkmenistanyň görkezýän tagallalary barada-da öwgüli sözleri aýtdy.
ÝHHG-niň missiýasyna adam hukuklaryna, metbugat azatlygyna, açyk saýlawlaryň geçirilmegine we ýarag meselelerine gözegçilik ýaly wezipeler girýär.


text:
Türkmenistanda 2017-nji ýylda geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna ilkinji gezek üç sany partiýanyň gatnaşjakdygyny prezident G.Berdimuhamedow 14-nji sentýabrda Aşgabatda geçirilen Ýaşulular maslahatynda aýtdy.
Türkmenistanda hasaba alnan üç syýasy partiýa bar. Häkimiýet başyndaky Demokratik partiýasy 1991-nji ýylyň dekabr aýynda döredilipdi. Senagatçylar we telekeçiler partiýasy 2012-nji ýylyň awgust aýynda we Agrar partiýasy 2014-nji ýylyň sentýabr aýynda döredilipdi.
Bu partiýalaryň bäsdeşliginiň ýurduň syýasy-jemgyýetçilik durmuşyna täze äheň we many berjekdigini aýdan G.Berdimuhamedow öz halkyna hyzmat etmek isleýän her bir ýokary bilimli, düşünjeli we uly tejribä eýe bolan raýata syýasy partiýalardan ýa-da raýat toparlaryndan Türkmenistanyň prezidenti wezipesine dalaş etmek üçin mümkinçilik döretmegiň zerurdygyny aýtdy.
Berdimuhamedow bu çykyşyny prezidentiň ygtyýarlygyny artdyrýan Konstitusiýanyň kabul edilmegine gol çeken maslahatynda etdi.
2006-njy ýylyň aýagynda Türkmenistanyň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň ýogalmagyndan soň häkimiýet başyna geçen G.Berdimuhamedow prezidentlik wezipesine iki gezek saýlandy.


text:
Ýurdumyzyň bilim ulgamynyň edaralarynyň işini kämilleşdirmek maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti “Ýurdumyzyň umumy orta bilim berýän mekdeplerine 2015-2016-njy okuw ýylynda 1-nji synpa okuwa kabul edilýän okuwçylar üçin kompýuterleri satyn almak hakyndaky” Karara gol çekdi.
Bilim edaralarynyň maddy-enjamlaýyn binýadyny döwrebaplaşdyrmak, döwrebap tehnologiýalar bilen üpjün etmek meseleleri Türkmenistanyň döwlet syýasaty üçin ileri tutulýan ugur bolup durýar. Soňky ýyllarda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýurdumyzyň körpe raýatlary baradaky yzygiderli aladasy netijesinde mekdebe ilkinji gezek gadam basýan çagalara şahsy kompýuterleri sowgat bermek asylly däbe öwrüldi. Türkmenistanlylaryň ýaş nesilleriniň döwrebap bilim almagy, kompýuter sowatlylygyny ýokarlandyrmagy, gözýetimlerini giňeltmegi üçin amatly şertleri döretmek maksady bilen degişli çäreler görülýär.
Okuwda täze kompýuterleriň we multimediýa tehnologiýalarynyň ulanylmagy bilim bermegiň derejesiniň ýokarlandyrylmagyna, çagalaryň okuwa bolan höwesiniň artdyrmagyna ýardam eder.


text:
Şäher häkimleriniň bileleşigi
Şäher häkimleriniň bileleşigi [1] öz çäklerinde energiýa tygşytlylygyny we täzeläp bolýan energiýa çeşmeleriniň ulanylyşyny ýokarlandyrmaga meýletin borçlanýan ýerli we sebit häkimiýetlerini öz içine alýan, Ýewropa Bileleşigi tarapyndan badalga berlen başlangyçdyr. Bileleşige gol çekenler 2020-nji ýyla çenli kömürturşy gazynyň çykarylyşyny azyndan 20% azaltmaga, şeýtmek bilen daşky gurşawa zyýansyz ykdysady ösüşe we ýaşaýşyň hilini ýokarlandyrmaga goşant goşmaga borçlanýarlar.
Şäher häkimleriniň bileleşigine 2008-nji ýylda ÝB howa we energiýa maksatnamalaryny döretmekde we durmuşa geçirmekde ýerli häkimiýetleriň tagallalaryny güýçlendirmek we goldamak maksady bilen Ýewropa Topary tarapyndan badalga berilýär. Onuň meseläni ele alşy we usullary ÝB çäklerinden daşarda hem jogapsyz galmady, Argentina ýa-da Täze Zelandiýa ýaly uzak ýurtlardan hem bileleşige täze gol çekenler bar.
Energiýa we howa baradaky maksatlara amal etmekde ýerli, sebit we ýurt derejesindäki taraplary dahylly edýän ýeke-täk hereket bolup, özboluşly aýratynlyklary sebäpli Ýewropa Bileleşiginiň guramalary Şäher häkimleriniň bileleşigini köp derejeli dolandyryşyň adatdan daşary modeli diýip kesgitleýärler.
Mazmuny
- 1 Şäher häkimleriniň bileleşigine gol çekenler
- 2 Resmi borçnamalar
- 3 Durnukly energiýa hereket meýilnamalary
- 4 Utgaşdyrmak we goldaw
- 5 Şeýle hem, serediň
- 6 Salgylanmalar
- 7 Daşarky baglanyşyklar
Şäher häkimleriniň bileleşigine gol çekenler[üýtget | edit source]
Kiçijik obalardan başlap Kiýew, London, Pariž ýa-da Tbilisi ýaly paýtagtlara we iri şäherlere çenli ähli ululyklarda ýerli häkimiýetler Şäher häkimleriniň bileleşigine gol çekip bilerler.
Ýerli hökümetler howanyň üýtgemeginiň täsirlerini azaltmakda wajyp ähmiýete eýe bolup durýarlar, sarp edilýän energiýanyň we çykarylýan kömürturşy gazynyň 80%-iniň şäher işjeňligi bilen baglanyşyklydygyny göz öňünde tutsak, olaryň ähmiýeti hasam aýdyň görünýär. Ýurt derejesindäki hökümetler goldasa, ýerli häkimiýetler raýatlaryň özlerini alyp baryşlaryny üýtgetmekde, howa we energiýa meselelerini has giňişleýin ele almakda, döwlet eýeçiligindäki we hususy eýeçilikdäki pudaklaryň bähbitlerini ylalaşdyrmakda we durnukly energiýa meselelerini umumy ýerli ösüş maksatlaryna ornaşdyrmakda iň amatly orny eýeleýärler.
Şäher häkimleriniň bileleşigine goşulmak ýerli häkimiýetlere raýatlary ekologiki, jemgyýetçilik we ykdysady taýdan durnukly daşky gurşaw bilen üpjün etmäge mümkinçilik döredýär, öz çäklerinde kömürturşy gazyny azaltmak tagallalaryny güýçlendirýär, Ýewropa Bileleşiginden we halkara guramalardan goldaw almagyň, olar tarapyndan tanalmagyň we göreldeli işlerden peýdalanmagyň ýoluny açýar.
Resmi borçnamalar[üýtget | edit source]
Şäher häkimleriniň bileleşiginiň çägi diňe niýetleriň beýan edilmeginden ybarat däl. Bileleşige gol çekenler özleriniň energiýa we kömürturşy gazyny azaltmak baradaky ýokary borçnamalaryna amal etmek üçin birnäçe ädimi ýerine ýetirýärler, durmuşa geçiren işleri barada hasabat bermäge we şol işlere gözegçilik edilmegine boýun bolýarlar. Kesgitlenen döwürlerde olar aşakdakylary ýerine ýetirmäge resmi taýdan borçlanýarlar:
- Kömürturşy gazynyň çykýan esasy çeşmelerini kesgitleýän resminamany taýýarlamak, ýerli durnukly energiýa maksatnamasyny döretmek we şertlere uýgunlaşdyrmak;
- Zerur işleri ýerine ýetirmek arkaly maksatnamany durmuşa geçirmek üçin ýeterlik adam güýjüni bölüp bermek ýaly administratiw gurluşlary ýeterlik derejede döretmek;
- Şäher häkimleri bileleşigi başlangyjyna resmi taýdan goşulanyndan soňra bir ýylyň dowamynda Durnukly energiýa hereket meýilnamasyny tabşyrmak; şol meýilnamada saýlanan başlangyç ýylyndaky kömürturşy gazy bilen deňeşdirileninde 2020-nji ýyla çenli kömürturşy gazynyň çykarylyşyny azyndan 20% azaltmaga gönükdirilen anyk çäreleri görkezmeli
- Durnukly energiýa hereket meýilnamasyny tabşyranyndan soň iki ýylda bir gezek durmuşa geçirmek hasabatyny baha beriş, gözegçilik we tassyklaýyş maksatlary bilen tabşyrmak
Durnukly energiýa hereket meýilnamalaryny döretmekde energiýa dolandyryş mümkinçiliklerini emele getirmek we ýerli degişli taraplary çekmek üçin bileleşige gol çekenler şulara-da borçlanýar:
- Tejribäni we maglumatlary beýleki ýerli häkimiýetler bilen paýlaşmak;
- Durnukly ösüş we energiýany tygşytlamak meselelerine raýatlaryň gyzyklanmasyny çekmek üçin ýerli energiýa günlerini geçirmek;
- Şäher häkimleriniň bileleşiginiň ýylda bir gezek geçirilýän dabarasyna, tematiki sehlere we çekeleşik topary duşuşyklaryna gatnaşmak ýa-da goşant goşmak;
- Bileleşigiň şygaryny degişli ýerlerde wagyz etmek, esasanam beýleki şäher häkimlerini bileleşige goşulmaga höweslendirmek.
Durnukly energiýa hereket meýilnamalary[üýtget | edit source]
Energiýa we howa borçnamalaryna amal etmek we olary artykmajy bilen ýerine ýetirmek üçin Şäher häkimleriniň bileleşigine gol çekenler başlangyja goşulanlaryndan soň bir ýylyň dowamynda Durnukly energiýa hereket meýilnamasyny (SEAP) döretmäge borçlanýarlar. Şäher häkimliginiň geňeşi tarapyndan tassyklanan bu hereket meýilnamasy bileleşige gol çekenleriň borçnamalaryna amal etmek üçin göz öňünde tutýan çärelerini we işlerini gysgaça beýan edýär, olaryň durmuşa geçiriljek wagtyny we bellenen jogapkärçilikleri görkezýär.
Köp dürli tehniki we usulyýet goldaw materiallary ("SEAP ýol görkeziji kitapçasy" we şablony, bar bolan usullar we gurallar barada hasabat we ş.m.) SEAP-y döretmek amalynyň tutuş döwründe ýol görkezýär we düşnükli maslahatlar berýär. Ýerli häkimiýetleriň tejribelerine esaslanýan we Ýewropa Toparynyň Bilelikde gözleg merkezi bilen hyzmatdaşlyk etmek arkaly döredilen bu goldaw toplumy bileleşige gol çekenleri möhüm ýörelgeler we düşnükli ädimme-ädim durmuşa geçiriş bilen üpjün edýär. Ähli resminamalary www.eumayors.eu web saýtynyň kitaphanasyndan göçürip alyp bolýar.
Utgaşdyrmak we goldaw[üýtget | edit source]
Bileleşigiň utgaşdyryjylary we goldaýjylary[üýtget | edit source]
Bileleşige gol çekenler kömürturşy gazynyň esasy çykýan çeşmelerini kesgitlemek, ýerli durnukly energiýa maksatnamasyny döretmek, degişli Durnukly energiýa hereket meýilnamasyny düzmek, bu meýilnamada görkezilen işleri maliýeleşdirmek we onuň netijelerine gözegçilik etmek üçin hemişe zerur mümkinçiliklere (gurama gurluşy, ussat işgärler, pul serişdeleri, maglumat binýatlary, statistikalar, usulyýetler, gurallar we beýleki çeşmeler) eýe bolup duranoklar. Şu ýagdaýy göz öňünde tutup, gol çekenleriň öz borçnamalaryna amal etmekleri üçin kömek bermekde ýurt derejesindäki guramalar, welaýatlar, sebitler, şäher häkimlikleriniň toparlary we arabaglanyşyklary, şeýle hem, maliýe goldawyny berijiler wajyp ähmiýete eýedirler.
Bileleşigiň utgaşdyryjylary bileleşige gol çekenlere strategiki ýol görkezýän, şeýle hem, Durnukly energiýa hereket meýilnamalaryny döretmekde hem-de durmuşa geçirmekde olara maliýe we tehniki goldaw berýän dürli derejelerdäki döwlet edaralarydyr. Ýewropa Topary "Ýerlerdäki utgaşdyryjylary", ýagny welaýatlar, sebitler ýaly merkezi däl edaralary we "Ýurt derejesindäki utgaşdyryjylary", ýagny milli energiýa gulluklary we ýerli energiýany ösdürmek işini dolandyrýan ministrlikler ýaly ýurt derejesindäki guramalary biri-birinden tapawutlandyrýar.
Bileleşigi goldaýjylar Şäher häkimleriniň bileleşigi başlangyjyny wagyz edýän we oňa gol çekenleriň borçnamalaryny goldaýan tanadyş, aragatnaşyk we arabaglanyşyk işlerini ulanýan, ýurt we sebit derejesindäki arabaglanyşyklar hem-de ýerli häkimiýetleriň arbaglanyşygy bolup durýarlar.
Şäher häkimleriniň bileleşiginiň dolandyryş merkezi[üýtget | edit source]
Şäher häkimleriniň bileleşigine gol çekenlere we degişli taraplara Şäher häkimleriniň dolandyryş merkezi tarapyndan gündelik esasda höweslendiriji, tehniki we administratiw kömek berilýär. Merkezi sekretariat Brýusselde (Belgiýa) ýerleşýär, iki goşmaça şahamça bolsa Lwow (Ukraina) we Tbilisi (Gruziýa) şäherlerinde ýerleşip, Gündogar hyzmatdaşlgyň ýurtlaryndaky ýerli häkimiýetlere goldaw berýär. Brýusseldäki sekretariat hem, Lwow we Tbilisi şahamçalary hem ýerli we sebit häkimiýetleriniň arabaglanyşygy we ýurt derejesindäki guramalaryň konsorsiumy tarapyndan dolandyrylýar. Şäher häkimleriniň bileleşiginiň Brýusseldäki dolandyryş merkezi başlangyjyň işlerini umumy utgaşdyryjy bolup durýar.
Ýewropa Bileleşiginiň guramalary[üýtget | edit source]
Bileleşige gol çekenleriň Durnukly energiýa hereket meýilnamalaryny kämilleşdirmek we olaryň durmuşa geçirilişini goldamak maksady bilen Ýewropa Topary bileleşigiň agzalaryna niýetlenen maliýe guramalarynyň döredilmegine goşant goşdy, bu guramalaryň arasynda iri gerimli taslamalar üçin Ýewropanyň Maýa goýum banky bilen bilelikde döredilen Ýewropa ýerli energiýa kömegi (ELENA) guramasy we Germianiýanyň Group KfW topary bilen şäriklik esasynda döredilen ELENA-KfW bolup, ol Ýewropadaky kiçi we orta derejeli şäher häkimliklerine durnukly maýa goýumlaryny çekmäge kömekçi bolup durýar. Ýakyn wagtda işe giriziljek ELENA-Gündogar guramasy Ukrainadan, Moldowadan, Gruziýadan, Ermenistandan we Azerbaýjandan gol çekenlere şolar ýaly kömek berer.
Ýewropa Toparyndan başga-da, bileleşige gol çekenler başlangyjy döredilen gününden bäri goldaýan Sebitler toparynyň, bileleşige gol çekenleriň ýyllyk ýygnagy we gol çekmek dabarasynyň geçirilýän ýeri bolan Ýewropa Mejlisiniň, maýa goýum mümkinçiliklerini durmuşa geçirmekde ýerli häkimiýetlere goldaw berýän Ýewropanyň Maýa goýum bankynyň doly goldawyndan peýdalanýarlar.
Bilelikde gözleg merkezi[üýtget | edit source]
Ýewropa Toparynyň Bilelikde gözleg merkezi başlangyja tehniki we ylmy goldaw bermekden jogapkär bolup durýar. Ol bileleşige gol çekenlere düşnükli tehniki gönükdirmeleri we şablonlary üpjün etmek arkaly olaryň borçnamalaryna amal etmeklerine kömek edýär, şu maksat bilen we meýilnamalaryň durmuşa geçirilişine hem-de netijelerine gözegçilik etmek üçin Şäher häkimleriniň bileleşigi bilen ýakyndan hyzmatdaşlyk edýär.


text:
Ýewropa Bileleşigi Siriýadaky köpçülikleýin halk çykyşlaryny basyp ýatyrmak işinde Siriýanyň lideri Başar al-Assadyň režimini goldan we söweş tehnikasyny beren Eýranyň rewolýusion gwardiýasynyň wekilleriniň garşysyna sanksiýa girizdi.
Täze sanksiýalar siriýa armiýasynyň generallarynyň ençemesiniň, režimiň opponentleriniň garşysyna geçirilen repressiýalara ýolbaşçylyk edendigi çaklanýan Assadyň kiçi doganynyň ýakyn töweregindäkileriň garşysyna girizildi.
ÝB-niň Siriýa boýunça “gara sanawyna” 50 adam we dokuz gurama girýär, olaryň bank hasaplary doňduryldy, garşysyna wiza çäklendirmesi girizildi.
Adam hukuklaryny goraýjylaryň maglumatyna görä, mart aýynda Başar al-Assadyň wezipeden çekilmegini talap edýän demonstrasiýalar başlanaly bäri iki müňden gowrak adam heläk bolupdyr.


text:
25-nji martda Täjigistanyň premýer-ministri Okil Okilow Özbegistanyň üsti bilen Täjigistana barmaly ýük otlularynyň gatnawynyň bökdelmeginde Özbegistan tarapyny aýyplap çykyş etdi.
Soňky iki aýyň dowamynda Özbegistanyň üsti bilen Täjigistana barýan ýük otlularynyň gatnawlarynda uly bökdençlikler döredi.
Özbegistan tarapy bu bökdençlikleriň sebäbini transport ýollaryna siliň we ýer süýşgüniniň zeper ýetirendigi bilen düşündirýär.
25-nji martda Täjigistanyň premýer-ministri Okil Okilow Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda öz geçiren derňewleriniň netijesinde Özbegistanyň territoriýasynda tebigy hadysylar sebäpli transport ýollaryna hiç hili zeper ýetmändiginiň anyklanandygyny aýtdy.
Jenap Okilow bu ýüze çykan transport bökdençliklerini Özbegistan tarapynyň bilkastlaýyn döreden bökdençlikleri hökmünde häsiýetlendirdi.


text:
Hormatly Prezidentimiziň yglan eden Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynda ýurdumyz täze ösüşlere we üstünliklere barýar. Milli mirasymyzy dünýä tanatmaga, milli gymmatlyklarymyza täzeçe baha bermäge giň mümkinçilikleriň döredilen ýylynda ýurdumyzyň folklor topary Türkiýe Respublikasynda geçirilen halkara festiwalda baş baýraga mynasyp boldy.
Şu ýylyň 7-12-nji iýuly aralygynda doganlyk Türkiýe Respublikasynyň Bursa welaýatynda 55-nji gezek geçirilýän Halkara Bursa festiwalynyň çäklerinde “Altyn Garagöz” atly halkara folklor toparlarynyň bäsleşigi geçirildi. Şu ýyl 30-njy gezek geçirilýän medeniýet bäsleşigine 23 döwletden folklor toparlary gatnaşdy. Festiwalyň çäklerinde dünýäniň ençeme ýurdundan gelen folklor toparlary Bursa welaýatynyň 17 etrabynda görkezme çykyşlaryny ýerine ýetirdiler. Şol birwagtda bu festiwal oňa gatnaşyjy ýurtlaryň milli medeniýetlerini we gymmatlyklaryny tanyşdyrmaga-da giň mümkinçilik berdi.
Bursanyň şäher häkimliginiň guramagynda geçirilen bäsleşigiň jemleýji tapgyrynda Türkmenistanyň folklor toparynyň çykyşy emin agzalarynyň ýokary bahasyna mynasyp boldy.
Ýurdumyzyň folklor topary baş baýraga eýe boldy. Bäsleşikde ikinji orny Gruziýanyň, üçünji orny bolsa, Çiliniň folklor topary eýeledi.
Bäsleşigiň emin agzalary Türkiýe döwletinden Mustafa Turan, Gazagystandan Arman Nurmakhatamuly, Tatarystandan Leýsan Hametowa, Başkyrdystandan Ilýuza Nugmanowa, Makedoniýadan Blagiça Iliç, Günorta Koreýadan Moon Hyung Song we Germaniýadan Dieter Wanger dagydan düzülen topardan ybarat boldy.
Biziň ýurdumyzyň folklor topary halkara eminler toparynyň çykaran netijesi boýunça ýeňiji diýlip, yglan edildi. Bursa şäheriniň häkimi Rejep Altepe folklor toparymyza baş baýragy dabaraly ýagdaýda gowşurdy.


text:
Çarşenbe güni Halkara Jenaýat Sudy Liwiýanyň häkimiýetlerini bu ýurtda tussaglykda saklanýan Seýf al-Islamy Halkara Suduna tabşyrmaklyga çagyrdy.
Liwiýanyň ozalky diktator lideri Muammar Kaddafiniň ogly Seýf al-Islam geçen ýylyň noýabrynda ýurduň günorta serhet ýakasynda ele salnypdy we şondan bäri Liwiýanyň türmesinde saklanýar.
Liwiýanyň Adalat ministrliginiň metbugat sekretary Nasser al-Manii Seýf al-Islama garşy aýyplamalar boýunça sud diňlenişiginiň Liwiýanyň özünde geçiriljekdigini we sud diňlenişiginiň ýakyn wagtlarda başlanjakdygyny mälim etdi.


text:
31 sany profsoýuzdan, inwestorlardan we adam hukuklaryny goraýjy guramalardan ybarat topar Çehiýa Respublikasynyň prezidenti Milos Zemany Özbegistanyň prezidenti Yslam Kerimowyň Praga barmagyna eden çakylygyny ýatyrmaga çagyrýarlar.
Guramalar çarşenbe güni çap eden açyk hatynda Çehiýa Respublikasynyň 25 ýyllap gynamalary ulanmak, syýasy garşydaşlary yzarlamak we pagta önümçiliginde mejbury zähmet güýjüni ulanmak bilen özüni tanadan Kerimowy çagyrmagyna “uly aladalanma” bildirýär.
Postsowet döwletlerine potensial ykdysady partnýor hökmünde garaýan Zeman Kerimowyň saparyny ýatyrmajagyny aýdýar we tankytçylary ikiýüzlülikde aýyplaýar.
Özbegistanyň prezidenti Yslam Kerimowyň 20-22-nji fewrala planlaşdyrylan bu sapary onuň 2005-nji ýyldan bäri Ýewropa üçünji sapary bolar. 2005-nji ýylda Ýewropa Bileleşigi Andijondaky gyrgynçylyklar sebäpli Daşkente garşy sanksiýalary girizipdi.


text:
Sişenbe güni ABŞ we Ukraina adam söwdasyna garşy bilelikde göreşmek baradaky ylalaşyga gol çekdiler.
Dokumente Ukrainanyň daşary işler ministri Konstantin Grişenkonyň Waşingtona saparynyň dowamynda gol çekildi.
Ministr ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton bilen gepleşikler geçirdi. Gepleşiklerde ýadro ýaragyny ýaýratmazlyk, Ukrainada AIDS-e garşy göreş, ykdysady hyzmatdaşlyk ýaly meseleler maslahat edildi.
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton şeýle diýdi: “Prezident Ýanukowiç öz üstüne alan borçlaryny ýerine ýetirmegi dowam etdirer diýip garaşýarys. Gürrüň hökümetiň has açyk bolmagy, kanunlaryň hemme zatdan ýokarylygy, köpçülikleýin habar serişdelerinde söz azatlygyny goramak, doly bahaly ýuridik reformalar, ukrain halky, oppozisiýa we graždan jemgyýetiň wekilleri bilen hyzmatdaşlyk barasynda barýar”.


text:
Demirgazyk Koreýa aradan bäş aýa golaý wagt geçensoň, 3-nji martda öz serhedini daşary ýurt turistlerine we işewürlerine gaýtadan açdy. Phenýan “Ebola” wirusy sebäpli dörän aladalanmalar zerarly öz serhedini ýapypdy.
Demirgazyk Koreýa dünýäniň iň izolirlenen ýurdy bolup, ol “Ebolanyň” ýaýran ýerinden, ýagny Günbatar Afrikadan müňlerçe kilometr uzakda ýerleşýär.
Phenýan öz raýatlaryna bu wirusyň ýokaşandygy barada maglumat bermedi. Şol bir wagtyň özünde bu wirus bütindünýäde 9 müňden gowrak adamyň heläk bolmagyna sebäp boldy.


text:
Siriýanyň döwlet telewideniýesiniň berýän maglumatyna görä, Damaskyň merkezinde içi partlaýjyly ulag ýarylypdyr.
Gowuşýan maglumata görä, duşenbe güni mekdebiň golaýynda bolan partlamada azyndan 10 adam ölüpdir, başga-da onlarçasy ýaralanypdyr. Sabaa Bahrat Damaskyň iň esasy biznes regiony hasaplanýar. Ol ýerde ýurduň Merkezi Banky we Maliýe ministrligi ýerleşýär.
Prezident Başar al-Assadyň hökümetini agdarmak ugrunda, iki ýyl çemesi wagt bäri göreşýän jeňçiler paýtagtyň merkezinde we eteklerinde bomba hüjümlerini amala aşyrýarlar.


text:
Anna güni Ýewropa Bileleşigi Tunisiň «Ennahda» atly yslamçy partiýasyny geçen ýekşenbe güni geçirilen ilkinji azat saýlawlarda gazanan ýeňşi bilen gutlady.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat bölüminiň başlygy Katerin Aşton bilen Bileleşigiň giňeldilmek meselesi boýunça komissary Stefan Fuele bu barada bilelikde ýaýradan beýanatlarynda demokratiýa gurmak meselesinde ÝB-niň Tunise hertaraplaýyn goldaw bermäge taýýardygyny-da nygtapdyrlar.
Ýekşenbe güni geçirilen parlament saýlawlarynda yslamçy «Ennahda» partiýasy Tunisiň Milli Assambleýasyndaky orunlaryň 41 prosentine eýe bolupdy.


text:
Anna güni Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew ýurtdaky syýasy partiýalaryň parlament saýlawlaryna gatnaşmak hukuklary bilen baglanyşykly täze kanunyň proýektini Dumanyň garamagyna hödürledi.
Orsýetiň prezident administrasiýasy bu täze kanuny proýektiň syýasy partiýalaryň parlamentden orun almak mümkinçiliklerini ozalkylardan birneme ýeňilleşdirýändigini aýdýar.
Maglumata görä, syýasy partiýalaryň parlamentden orun almaklary üçin gazanmaly ses sanlary ozal 7 prosent bolan bolsa, indi ol 5 prosente getiriler.
2005-nji ýylda ýurduň ozalky prezidenti Wladimir Putin talap edilýän bu ses sanyny 5 prosentden 7 prosente galdyrypdy.


text:
Türkmen migrant zähmetkeşleriň aglabasy Türkiýede. Olaryň köpçüligini zenanlar emele getirýärler. Şeýle-de, olaryň aglabasy bikanun ýagdaýda ýaşaýarlar.
Degişli dokumentleri bolmadyk şeýle raýatlaryň hak-hukugyny goramak mümkinçiliginiň çäkli bolşy ýaly, olaryň kyn ýagdaýlar bilen ýüzbe-ýüz bolmak howpy hem güýçli.
Eýse, Türkiýede bikanun ýagdaýda zähmet çekýän zenanlarymyzyň iş şertlerinde, gündelik durmuşynda nähili oňaýsyz ýagdaýlar ýüze çykýar? Şeýle ýagdaýda olaryň öz hak-hukuklaryny goramak üçin nähili mümkinçilikleri bar?
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanyny 8-nji mart Halkara aýal-gyzlar güni mynasybetli zähmet migrant bolup işleýän türkmen zenanlarynyň hak-hukuklaryna hem ýaşaýyş we iş şertlerine gönükdirýär.
Bu temada taýýarlanjak gepleşige gatnaşmak isleýänler hat@azatradio.org ýa-da metbugat@gmal.com elektronik hat salgylarynyň üsti bilen Azatlyk Radiosyna ýüzlenip bilerler. Teswirleriňizi bolsa aşakdaky foruma ýazyp bilersiňiz.


text:
Italiýanyň daşary işler ministri Franko Frattininiň Tripolidäki Italiýanyň ilçihanasyna salgylanyp aýtmagyna görä, Liwiýanyň ýolbaşçysy Muammar Kaddafi ýurduň Kirenaýk şäherine kontrollygyny ýitiripdir.
Frattini Kaddafiniň 42 ýyllyk häkimiýetine garşy geçirilýän protestlerde öldürilenleriň sanynyň 1,000-e ýetendigi baradaky maglumat “ynamdar” diýip belledi.
Daşary işler ministri Frattini Liwiýadaky bidüzgünçiliker sebäpli 300,000 töweregi liwiýalylaryň Italiýa gaçyp atmak ähtimallygynyň bardygyny hem sözüne goşdy.


text:
Türkmenistanyň Howa ýollaryna degişli Boeing 757-200 uçary Aşgabatdan uçup, Hindistanyň Amritsar şäherinde gonandan soň, uçaryň hajathanasyndan täze doglan oglanjyk tapyldy.
Bäbek gyssagly hassahana eltilip, içine salnan tualetinden azat edildi. Hassahana oglanjygyň ýagdaýynyň agyrdygyny aýdýar.
Uçaryň üstünde dogran bäbegini taşlap gaçmaga synanan 25 ýaşly hindi aýaly aeroportda saklandy we hassahana ýerleşdirildi.
Hassahana onuň saglyk ýagdaýynyň gowudygyny aýdýar. Polisiýa ondan biraz soň sorag etmegi planlaşdyrýar.


text:
Dünýäde mobil ýa-da ýan telefonlarynyň dürli görnüşleriniň yzygiderli çykarylyp durulmagy biziň uzak ýolumyzy ýakyn etdi. Indi adamlaryň biri-biri bilen habarlaşmagy aňsatlaşdy.
Şeýle tehniki ösüşiň täsiri Türkmenistana-da ýetdi. Ildeşlerimiz sözüň doly manysynda ýan telefonyň hözirini görýärler. Indi başlangyç mekdep okuwçysyna çenli ýan telefonly boldy.
Ýan telefonlarynyň ýaňy ýaýran uçurlarynda, Türkmenistanyň merhum prezidenti Saparmyrat Nyýazow Ministrler Kabinetiniň mejlisini geçiripdi. Şonda mejlisde oturanlaryň biriniň ýan telefony jyrlapdy. Şol pursatda Saparmyrat Nyýazowyň zähresi ýarylypdy. Ol gözlerini elek-çelek edip: «Bi nämäň sesi! KNB nämä seredýä!» diýip, duýdansyz gygyryp goýberipdi.
Gepiň küle ýeri mejlise ýan telefonly giren ol görgüli temmisini alypdy. Dagy-duwara Ministrler Kabinetiniň mejlisinde onuň garasy görünmedi.
Munuň özi özüňi alyp barmagyň ýönekeý bir görnüşi. Ýokary derejedäki mejlise ýan telefonyňy öçürip barmazlyk edepsizlikden bir nyşan.
Gündelik durmuşda-da gabat gelýär
Gynansak-da, şunuň ýaly edepsizlige gündelik durmuşymyzda häli-şindi gabat gelip durus. Elbetde, hökümet derejesindäki ýygnanyşyklara ýan telefonly barmak gadagan. Ýöne kiçiräk maslahatlarda, edaradyr kärhanalaryň önümçilik ýygnanyşyklarynda şeýle gelşiksiz ýagdaýlara häli-şindi gabat gelip durus.
Önümçilik maslahatynda wajyp meseläniň gürrüňi edilip durka, birden, bulutsyz asmanda ýyldyrym çakan dek, kimdir biriniň ýan telefony jyrlaýar. Şonda oturanlaryň barysynyň topy atylan ýaly bolýar.
Jemgyýetçilik ýerlerinde, köpüň üýşen ýerinde ýan telefonynda gaty gürleşmegem gelşiksiz. Ýöne gynansagam, şeýle gelşiksiz hadysalara kän gabat gelinýär.
Jemgyýetçilik transportynda ýan telefon bilen gürleşýänleriň-ä aňyrsy-bärisi ýok. Ýaşuly-da gepleşip dur, ýaşkiçi-de gepleşip dur. Awtobusdyr trolleýbusyň içi aluw-satuw edilýän bazara dönýär. Türkmeniň gygyryp gepleme häsiýetem bolansoň, çar tarapdan şeýle bir gohlar turýar welin, tarypyny aýdyp gutarar ýaly däl.
Jemgyýetçilik transportynda ýaş-ýeleňleriň ýan telefonlarynda aýdym-saz goýbermegi, her hili wäşi degişmeleri diňlemekleri öňki gohlaryň üstüne has-da goh goşýar. Gyk-da-baklyk, misli, trolleýbusdyr awtobuslaryň ählisi Bremen sazandalaryny alyp barýan ýaly. Her duralgada ýan telefonly düşen halaty: «Sag-aman ýene biri düşdim-aý!» diýşip, şükür edýänlerem kän. Nä döwür, nä zamana boldy. Ýaşuly-ýaşkiçiden sylanýan ýok. «Aýdymy öýüňizde aýtdyraýyň» diýip ýalbarýanlaryň ýüzlerini alyp goýberýärler.
Ýan telefon gowy zat. «Türkmeniň altyn asyry» hasaplanýan ýigrimi birinji asyry şolarsyz göz öňüne getirmegem kyn. Ýöne hözirli zady ýerlikli ulanmaly. Bu meselede edepliligi saklamaly. Ýogsa, ýan telefony kimin gowy zada-da seňrigiňi ýygranyňy duýman galýarsyň.
Blogda öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Geçen ýyl Facebook kompaniýasy "Messenger" programmasyna dürli oýunlary girizjekdigini mälim edipdi.
Häzirki wagtda "Facebook Messenger" programmasy üçin ilkinji oýun köpçülige hödürlendi. Bu oýun "Doodle Draw" diýlip atlandyrylýar.
Oýunda ulanyjydan gyzykly suratlary çekmeklik soralýar. Soňra bu surat "Messenger" programmasy arkaly dostuňa ugradylýar. Ulanyjynyň dosty hem bu çekilen suratyň nämedigini bilmäge synanyşýar.
Eger-de, ulanyjynyň dosty çekilen suratyň nämedigini bilse, onda suraty çeken ulanyjy kesgitlenen täze ballara mynasyp bolýar. Bu ballar hem ulanyjynyň has gowy suratlary çekip bilmegi üçin täze reňkleri, abzallary satyn almaga mümkinçilik döredýär.
Facebook kompaniýasynyň bu oýunyndan "Android" we "iOS" platformaly tehnologik enjamlary bar bolan ulanyjylar peýdalanyp bilerler.


text:
Gündogar Ukrainadaky öz-özlerini bellän resmiler iki regionda geçirilen öz-özüňi dolandyryş referendumlaryna köp adamyň gatnaşandygyny aýdýarlar.
Donetsk şäherinde, 11-nji maýda refrendum geçirýän iki regionyň biriniň paýtagtynda ses beriş uçastoklarynyň birnäçesinde uzyn nobatlar görüldi.
Orsýetçi separatistler Donetsk we Luhansk regionlarynda referendum gurnadylar.
Kiýewdäki häkimiýetler we Günbatar hökümetleri bu referendumlary ýazgardy we olaryň bikanundygyny aýtdy.
Separatist ýolbaşçylar geçen aý Orsýet bilen serhetleşýän iki regionda «halk respublikalaryny» yglan etdiler.
«Donetsk halk respublikasynyň» saýlaw komissiýasynyň başlygydygyny aýdan Roman Lýahin ses bermäge aglaba köplügiň gelendigini aýtdy.
Ukriana tarapdar media 6.5 million çemesi ilaty bolan iki regionda hem umumy ses berişligiň derejesiniň pes bolandygyny aýdýar.


text:
Elsiz doglan bir gazak sungat işgäri geçen aý Britaniýa sapar etmekden ýüz öwrüldi. Aýdylmagyna görä, muňa Karipbek Kuýukowyň eliniň barmak yzlaryny hödürläp bilmändigi sebäp bolupdyr.
44 ýaşly Kuýukowyň sözlerine laýyklykda, Britaniýanyň Stambuldaky konsullygy biometrik maglumatlaryň “pes hillidigini” öňe sürüp, onuň arzasyny kabul etmekden ýüz öwrüpdir.
Aýagynyň barmaklary we agzy bilen galamy saklap surat çekýän Kuýukow Edinburgda geçirilen bir ýygnaga gatnaşmakçy bolupdy.
Britaniýanyň Içeri işler ministrligi Kuýukowyň wizasynyň ret edilmändigini belläp, iki arada “düşünişmezligiň” bolandygyny öňe sürdi.


text:
Ýerli synçylaryň ençemesiniň pikiriçe, Türkmenistanda medeniýetiň has iri, milletiň gözüne kynçylyksyz iläýjek ugurlaryna köp üns berilýär. Beýik desgalaryň käbirini ýykyp, ýaňadan öňküsindenem belendräk edip gurýarlar.
Öňki prezident Saparmyrat Nyýazowyň ellerini gerip, Güni garşylaýan altyn heýkeli Türkmenistanyň, şol sanda Gündogarda diktatura usulynda dolandyrylýan bir ýurduň şekili hökmünde Günbataryň dürli syýahat kompaniýalarynyň reklama nyşanyna öwrülipdi.
Şu ýagdaýlar bilen baglanyşykly ýazyjy Hudaýberdi Hally Aşgabatda ýaşaýan graždan aktiwisti Nurberdi Nurmämmet bilen gürrüňdeşlik geçirdi.
H. Hally: Nurmämmet, sen 90-njy ýyllaryň başynda heýkel-çeperçilik kärhanasyna ýolbaşçylyk etdiň. Heýkeltaraşlar hem hudožnikler bilen ýakyn aragatnaşykda bolduň. Şonuň üçin häzirki döredilýän ägirt uly medeni desgalar barada käbir soraglary bermek isleýän. Eýse, çakdanaşa uly, beýik ýa-da gözilginç edip gurulýan desgalara gigantomaniýa diýip bolarmy?
N. Nurmämmet: Sözlüklerde düşündirilişine görä, gigantomaniýa aslynada grek dilindäki iki sözüň goşulmagyndan emele gelipdir. Grekler adaty bolmalysyndan uly, mähnet zatlara gigant diýseler, psihikanyň bozulmagy bilen adamyň haýsam bolsa bir zada paýhassyzlyk derejedäki höwesine maniýa diýipdirler. Gigantomaniýa adam hem jemgyýetçilik döredijiliginiň hemme ugurlarynda barmyka diýýän.
H. Hally: Elbetde, ol bar hem dowam edýär. Ýöne onuň atlandyrylyşy birneme başgaçarak, oňa monumentalizm ýa-da monumentallyk diýilýär. Eger biz şu ýakyn taryha seretsek, XIX asyrda ýaşap geçen fransuz kompozitory Gektor Berliozyň eserleri örän uludyr. Ony ýerine ýetirmek üçin, tutuş zaly sazandadyr aýdymçydan doldurmak gerek. XX asyrda döredilen işlerden çeh hudožnigi Alfons Muhanyň “Slowýan epopeýasy” diýen kartinasy-da örän uly. Ony doly görkezer ýaly ýörite sergi zaly hem ýok. Ýöne bizde näme üçindir, arhitektura hem skulptura aýratyn köp üns berilýär.
N. Nurmämmet: Arhitektura bilen skulptura eserlerinde gigantomaniýa has gözilginç bolýar. Sebäbi ol materiallaşan görnüşde adamlaryň dykgatyna açykdan açyk hödürlenýär. Adamlar bu zadyň ägirtdigini görýärler. Aslynda gigantomaniýa adamyň tebigaty bilen baglanyşykly. Gigantizm diýlip, adamyň ýa haýwanyň özüne laýyk kadaly çäkden tutuşlaýyn ýa-da bölekleýin ösmegine aýdylýar. Gigantomaniýa zerurlygyň däl-de, anomal höwesiň önümi. Diýmek, gigantomaniýanyň ykdysadyýete terslikden başga gatnaşygy bolmaly däl.
H. Hally: Eger ykdysadyýete ters gelse, näme üçin beýle ürç edilip mähnet zatlar gurulýar?
N. Nurmämmet: Sebäbi şeýle obýektlere isleg bar. Şeýle obýektleriň gurulmagyna pul eçilýän sargytçylaram bar.
H. Hally: Şol islegi nähili zerurlyk bilen düşündirip bolar? Olary sargaýanlar kimler?
N. Nurmämmet: Ony propagandanyň zeruryýeti hem talaby bilen düşündirip bolar. Mälim bolşy ýaly, totalitar hem diktator režimli döwletler öz alyp barýan syýasy, ykdysady, medeni-sosial ugurlarynyň ýeke-täk dogry ýoldugyny subut etmek hem-de jemgyýetçilik durmuşynyň hemme ugurlaryny öz gözegçiliginde saklamak üçin, propagandanyň başaryp biläýjek ähli mümkinçiliklerini, şunlukda gigantomaniýany hem ulanýarlar. Olar gigantomaniýanyň sargytçylary. Şu ugurda serişde-de gysganmaýarlar.
H. Hally: Eýse, döredilýän gigant işlere başgalaryň, dünýä jemgyýetçiliginiň garaýşy nähili?
N. Nurmämmet: Ginnesiň rekordlar kitabynda Türkmenistanda gigantomaniýanyň materiallaşdyrylan görnüşleri boýunça bäş rekordyň girendigini bellemeli. Gigantomaniýanyň beýleki görnüşleri, meselem, ýurtda geçirilýän köpçülikleýin çäreleriň sany, ýykylýan hususy jaýlaryň sany we şuňa meňzeş hadysalaryň sany boýunça-da Türkmenistanyň Ginnesiň kitabyna düşmek mümkinçilikleri barmyka diýýän.
H. Hally: Ginnesiň rekordlar kitabyna girmekden maksat näme? Ol kitaba dünýädäki iň dyrnagy uzyn ýa murty uzyn adamlaram girýärler ahyryn. Ol kitaba bir oturanda köp nahar iýip, adyny girizýänem bar. Indi Türkmenistan olardan näme bilen tapawutlanýar?
N. Nurmämmet: Ginnesiň rekordlar kitaby barada aýtsak, onuň gymmatyny ölçemäge çakym ýok. Ýöne şol kitap bütin dünýäde okalýar. Ondaky maglumatlar ulanylýar. Diýmek, ol adamzadyň şu günki zeruryýetine öwrülipdir. Onuňam ýaşamaga haky bar. Oňa döwlet tarapyndan edilýän gatnaşyk barada aýtsak, Soýuz döwründe Ginnesiň kitaby barada metbugatda äsgermezçilik bilen buržuaz durmuşyny häsiýetlendirýän bolgusyzlyk hökmünde seredilýärdi. Indi Türkmenistan garaşsyz döwlet. Onuň öz ideologiýasyna mahsus propagandasy bar. Propaganda üçin şol kitabyň mümkinçilikleri-de ulanylýar. Gep, ony nä maksat bilen hem nähili ulanmakda. Ony ýerlikli ulanybam bolar, dannawsyzam.
H. Hally: Ýeri gelende aýtsak, dünýäni haýran galdyran müsür piramidalaryny ýa-da Beýik hytaý diwaryny gigantomaniýa hasaplap bolarmy?
N. Nurmämmet: Taryhy maglumatlara görä, Beýik hytaý diwary haýsam bolsa bir imperatoryň ýa-da onuň ýolbaşçylygyndaky režimiň tarapyndan özlerini mahabatlandyrmak üçin däl-de, duşmanlardan ýurdy goramak üçin gurlupdyr. Şonuň üçin Beýik hytaý diwarynyň ululygy goranmak zerurlygy bilen kesgitlenipdir. Onsoň Beýik hytaý diwaryny gigantomaniýanyň önümi hasaplamak ýalňyş bolarmyka diýýän. Ine, müsür piramidalaryna men şeýle baha bermekden saklanardym. Sebäbi gul zähmeti mugt bolaýanda-da, faraonlara öz häkimiýetiniň ähmiýetini galdyrmak, ony goramak, soňundanam jaýlamak üçin, kiçeňräk desga bilenem oňaýmak bolardy ahyryn!
H. Hally: Görşümiz ýaly olar oňmandyrlar. Şeýle ägirt uly ahramlary – piramidalary gurupdyrlar. Indi ol syýahatçylary özüne çekýän täsinlik. Eýse, bizdäki gurulýan ýyldyzlar, altyn çaýylan heýkeller halk baýlygyna öwrülip bilmezmi?
N. Nurmämmet: Dogrudanam, ägirt çykdajylar hem pidalar bilen gurlan müsür piramidalary faraonlaryň hem olaryň maşgala agzalarynyň mumyýalanan jesetleri, olaryň altyndan ýasalan şekilleri indi diňe müsürlileriň däl, eýse bütin adamzadyň taryhy ýadygärlikleri hem medeni gymmatlyklary hasaplanýar. Şu ýylyň ýazyndan bäri Müsürde dowam edýän tolgunyşyklarda, ýurduň harby güýçleri prezidenti gorap bilmeseler-de, şol ýadygärlikleri, Milli muzeýi, maddy hem medeni gymmatlyklary öwezi dolup bolmajak gymmatlyklar hökmünde, bolup bilýäjek talaňçylyklardan goradylar.
Şeýle ýadaýy wagtyň geçmegi, döwrüň üýtgemegi bilen gigantomaniýa maksady bilen döredilen käbir sungat eserleridir binalara bolan garaýyşlarda metamorfozany ýatladýan öwrülişikleriň bolýandygy bilen düşündirip bolar. Adamzadyň käbir döreden zatlary wagtyň geçmegi bilen ýok bolup gitmän, döredilen döwrüniň taryhy ýazgylaryna öwrülýär. Meniň pikirimçe, bizdäki işler dörän gününden totalitarizmiň ýyl ýazgylary hökmünde taryhymyza girýärler. Halkyň olaryň haýsyny özüniň buýsanjy, baýlygy saýjagyny, haýsy üçinem utanjagyny geljek görkezmeli. Ýöne häzirem olary köpleriň dereje ýa-da baýlyk hökmünde kabul edip bilmeýändigini aýtsa bolar. Emma olaryň hiç biri-de geljekde ýoklanmaly däl diýip, hasap edýän.


text:
Türkiýede polis Fethulla Gülene degişlidigi öňe sürülýän "Zaman" gazetiniň redaksiýasy bilen "Samanýolu" (Akmaýanyň ýoly) atly telekanalyň jaýynda geçiren derňew-agtaryş işlerinde 23 adamy tussag etdi.
Tussag edilenler Türkiýede bikanun gurama döredip, döwleti ele almaga synanyşmaklykda aýyplanýarlar.
Metbugatyň bellemegine görä, bu şu wagt ABŞ-da meýletin sürgünde ýaşaýan Fethulla Güleniň "Hyzmat" atly guramasynyň üstüne Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdoganyň eden täze hüjümidir.
Metbugatda tussag edilenleriň arasynda žurnalistleriň, prodýuserleriň we redaktorlaryň bardygy habar berilýär. Munuň bilen baglylykda Türkiýäniň gündogar sebitinde bir polis ýolbaşçysy hem tussag edilipdir.
"Zaman" gazeti duýdansyz derňew boljagyndan öňünden habarly eken
Türkiýeden berilýän habarlara görä, polis "Zaman" gazetiniň jaýynda säher wagty duýdansyz derňew-agtaryş işini geçirmäge girişmek islän mahaly muňa garşylyk görkezen protestçileriň çykyşyna duçar bolupdyr. Protestçiler ilkibada polisi yza serpikdirmäni başaranam bolsalar, soň polisiň tussag edişlikleri başlanypdyr. "Zaman" gazeti hadysa bolup geçýän mahaly maglumatlary ýaýratmagy dowam etdiripdir.
"Zaman" gazetiniň baş redaktory Ekrem Dumanly öz suratyny Twitter sosial ulgamyna iberip, onuň aşagynda polisiň yza serpikdirilendigi barada şeýle ýazypdyr: "Howpsuzlyk güýçleri dostlarymyň demokratik gaýtawulyna uçrap, yza çekildi. Men öz ornumda otyryn we ýagdaýlary synlaýaryn".
Ýöne şondan soň günortanlar, geçirilen ikinji derňew-agtaryş işinde "Zaman" gazetiniň baş redaktory hem tussag edilipdir. Polis şonda ony äkidip barýarka Dumanly: "Goý, jenaýat edenler gorksunlar" diýip, bu ýagdaýy beýan edipdir.
Geçen ýylkyny ýatlama
BBC-niň Stambuldaky synçysy Mark Loweniň bildirmegine görä, bu tussag edişlikleriň wagty tötänleýin saýlanyp alynmandyr.
Habarçy mundan takyk bir ýyl owal şol gün hökümete garşy korrupsiýa bilen bagly protestleriň bolandygyny ýatladýar.
Şol gün polis bilen sülçülik Erdoganyň we onuň ýakyn töweregindäki adamlaryň garşysyna korrupsiýa bilen baglanyşykly aýyplamalary öňe sürüpdi.
Bu hadysa bolan wagty dört ministr wezipesini taşlamaly bolupdy we hökümetiň hem iş başyndan gitmegine garaşylypdy.
Ýöne jenap Erdogan ol ýagdaýdan özüne bähbitli netije çykarmagy başaryp, olary döwletiň içindäki "parallel döwlet" diýip atlandyryp, Fethulla Güleniň tarapdarlary bolan "Gülençileriň" garşysyna aýgytly hüjüme geçdi.
Şondan bäri Erdoganyň öz syýasy garşydaşlaryna garşy kampaniýany arakesmesiz dowam etdirendigi üçin häzirki hadysalara hem oňa oppozisiýada durýanlaryň üstüne gurnalan hüjümiň ikinji tapgyry hökmünde baha berilýär.
Metbugat azatlygy we "Güleniň ýalançylary"
Şol bir wagtda, Günbatar metbugatynyň bellemegine görä, soňky tussag edişlikler halkara jemgyýetinde azat medianyň üstüne gurnalan hüjüm diýlip hasap edilse gerek.
Türkiýä häzirki wagtda "Serhetsiz Reportýorlar” guramasynyň metbugat azatlygy boýunça hasabatynda çäklendirmeler babatynda 180 ýurduň arasynda 154-nji, ýagny iň yzdaky orunlaryň birinde durýar.
Birnäçe bilermenleriň nygtamagyna görä, Ankara "döwlete garşy" bolanlar bilen bir hatarda, umuman, oppozisiýany gowşatmaga synanyşýar.
Türkiýäniň hökümetiniň öňe sürýän garaýşyna görä, häzirki ýagdaýda Günbataryň syýasy tutumyna goşulyşmaýan Türkiýä garşy bilkastlaýyn şeýle işler durmuşa geçirilýär.
Fethulla Gülene degişlidigi bilinýän "Samanýolu" telekanalynyň başlygy Hidaýet Karaja, Stambulda geçirilen derňew-agtaryş işleri mahalynda bolan tussag edişlikleri "biabraýçylyk, masgaraçylyk" diýip atlandyrdy.
Türkiýäniň esasy oppozision partiýasynyň ýolbaşçysy Kemal Kylyçdarogly bolsa soňky tussag edişliklere "döwletiň üýtgedilmegi" görnüşinde baha beripdir.
"Zaman" gazetiniň tussag edişliklere öňünden taýyn bolup çykmagy polisiň gurnajak derňew-agtaryş işleri barada bu gazete öňünden gizlinlikde habar berlendigini aňladýar.
Geçen anna güni Türkiýäniň prezidenti Erdogan Güleniň tarapdarlaryna we "ýalançylaryna" garşy aýgytly göreş alyp barmaga çagyryş edipdi.


text:
Ukrain syýasatçysy Witaliý Kliçko maýda geçiriljek irki saýlawlara kandidat hökmünde gatnaşmazlygy karar edendigini aýtdy.
Kliçko şenbe güni UDAR partiýasynyň kongresinde çykyş edip, özüniň saýlawda milliarder biznemen Petro Poroşenkony goldajagyny aýtdy.
Kliçko Poroşenkonyň güýçli jemyýetçilik goldawynyň bardygyny öňe sürdi.
Poroşenko anna güni giçlik özüniň prezident saýlawynda bäsleşige girjegini yglan etdi.
Ukrain parlamenti fewralda, aýlap dowam eden halk protestlerinden soň, prezident Wiktor Ýanukowiçi iş başyndan aýyrmaga ses berip, maýda irki saýlawlaryň geçirilmegine çagyrypdy.
Ozalky premýer-ministr Ýuliýa Timoşenko hem prezidentlige dalaş etjegini aýdýar.


text:
13-nji maýda başlajak Kann kinofestiwalynda esasy baýragy almak ugrunda 17 film ýaryşar. Olar şulardan ybarat:
"Agaç deňzi" (Gus Wan Sant, ABŞ). Kinofilm Ýaponiýada öz janyna kast etmek "jana kast edişlik tokaýyna" giden iki adamyň gapyl düşünjesi hakynda. (Hakykat ýüzünde, ýagny hakyky durmuşda şeýle tokaý dogrydanam bar. Aokigahara tokaýy Tokiýo şäherinde adamlaryň öz janyna iň köp kast edýän ýeridir).
"Ýönekeý adam" (kinofilmiň režissýory: Stefan Braýz, Fransiýa). Bir supermarketde howpsuzlyk işgäri bolup işläp başlan 51 ýaşyndaky baş gahryman gysga wagtyň içinde bir dilemma uçraýar, ýagny mümkin bolmadyk iki ruhy duýgudan birini saýlap almaga mejbur bolýar. Ondan öz işdeşlerini yzarlamaklyk talap edilýär.
"Ýaşlyk". Oskar baýragynyň eýesi Pawlo Sorrentinonyň surata düşüren bu kinofilmi söýgi, ýitgi (aýralyk), arzuw, sungat işgäriniň döredijilige teşneligi hakynda.
80 ýaşdan geçen iki dost Alp daglarynda dynç alýarlar. Ýaşlyk ýyllaryny ýatlaýarlar, durmuşyň gadyryny bilmäge we oňa sarpa goýmaga çalyşýarlar. Olaryň biri at gazanan dirižýor, beýlekisi bolsa iň soňky giň göwrümli kinofilmini tamamlamakda kynçylyk çekýän bir režissýor.
Eýse, bir sungat işgäri üçin öz sungat ýoluna ahyrky nokady goýmagyň aňsat däldigi hemmelere aýan ahyryn. Londondaky şalyk saraýyndan owalky dirižýora konsert bermegi barada teklip iberilýär. Teklip ony gaty kyn dilemma bilen ýüzbe-ýüz galdyrýar... (dowamy aşakda)
"Rak" (kinofilminiň režissýory: Ýorgos Lantimos, Gresiýa. Beýik Britaniya - Irlandiýa - Gollandiýa - Fransiýa). Kinofilmiň temasy distopiýadyr, ýöne onda-da romantik ugurly. Geljekdaki, ýagny mundan 45 ýyl soň boljak döwürdäki hadysalar suratlandyrylýar. Adamlar diýseň ýiti ýalňyzlyk çekýärler. Olara bir myhmanhanada özüne söýgüli tapmagy üçin 45 gün möhlet berilýär. Eger tapyp bilmeseler, olary haýwana öwrüp, tokaýa goýbererler...
"Jellat" (kinofilmiň režissýory: Hou Hsiao-hsein, Taýwan). Aýylganç uruşly bir kinofilm. Bu kinofilm Tank dinastiýasy (618-nji we 907-nji ýyllarda) döwründe bir zenanyň jelladyň öldürmeli bir ýigidine aşyk bolşy barada. Kinofilmde durmuş - jelladyň obrazynda, jelladyň ruhy dünýäsi we onuň missiýasy, wepalylyk ýaly adamzat gymmatlyklary temasy gozgalýar.
"Karol" (kinofilmiň režissýory: Todd Haýns. ABŞ - Beýik Britaniýa). Keýt Blençet we Runi Maranyň oýnaýan bu kinofilmi 1950-nji ýyllarda Nýu-Ýorkda bir ýaş söwda merkeziniň satyjysynyň özünden uly intelligent zenana aşyk bolşy barasynda.
"Meniň ejem" (Nenni Moretti, Italiýa - Fransiýa). Bu tragi-komediýadaky hadysalar kameralaryň öňünde bolşy ýaly arkasynda hem bolup geçýän ýagdaýlara gönükdirlen. Drama surata düşürýän bir režissýoryň öz şahsy durmuşynda hem haos ýüze çykýar.
Onuň ejesi keselhana düşýär. Ol bir tarapdan tomaşaçylara öz surata düşüren kinofilminde drama görkezýärkä, beýleki tarapdan hut öz durmuşynyň dramasyndaky "roluny" oýnaýar. (dowamy aşakda).
"Diwan" (kinofilmiň režissýory: Ýakus Audýard, Fransiýa). Kinofilmiň gahrymany Şri-Lankaly owalky "Tamil gaplaňy" atly ýaragly pitneçi. Ol şowsuzlykdan başga çäre galmandygyna göz ýetirensoň, Fransiýa gaçýar.
Syýasy bosgunlyk rugsadyny alyp bilmek üçin ol öz ýany bilen bir nätanyş aýal bilen bir gyzy hem äkidýär. Göýä olar onuň maşgala agzalary. Parižiň bir çetinde garawul bolup işe başlan owalky pitneçi özüne täze bir durmuş döretmek isleýär. Ýöne Parižiň çetindäki gündelik durmuşyň kynçylyklary ondaky urşujy endiklerini täzeden oýarýar we köne ýaralaryny ganadýar...
"Bombadanam aýylganç sesli". (kinofilmiň režissýory: Ýahim Traýer. Norwegiýa - Fransiýa - Daniýa). Harby žurnalist Izabel Happertiň aradan çykmagyndan 3 ýyl soň oňa bagyşlanyp gurnalan sergi adamsy bilen ogluny duşyşdyrýar.
Emma olar merhumy biri-birinden diýseň tapawutly ýatlaýarlar. Kakasynyň öz ogly bilen sözi alyşmaýar... Hiç kim öz Izabel baradaky pikirinden, ýatlamalaryndan el çekmek, ol hakdaky düşünjelerini üýtgetmek islemeýär.
"Margarita we Žulýen" (kinofilmiň režissýory: Waleriý Donzelli). Çagalykda biri-birini gaty gowy gören iki doganyň, gyz bilen oglan doganyň gatnaşygy ulalansoňlar yşga öwrülýär. Jemgyýetiň gazabyna duçar bolan Margarita we Žulýen çykalgany gaçmakda tapýarlar.
"Ertekileriň ertekisi". Iki gezek Kann festiwalynyň baş baýragyny alan Matteo Garroniň bu kinofilmi 17-nji asyrdaky italýan ýazyjysy Giambattista Basilniň ertekilerine esaslanýar. Kinofilmde Salma Haýk, Wintset Kasl hem surata düşüpdir. (dowamy aşakda).
"Daga gidip biler" (Ýa Žanke, Hytaý - Ýaponiya - Fransiýa). Kinofilm Hytaý jemgyýetindäki özgerişlikleri görkezýär. Üç nesliň başdan geçirmelerini: 1990-njy ýyllardaky, häzirki döwürdäki we geljek zamandaky, ýagny 2025-nji ýyldaky ýagdaýlary suratlandyrýar. Eýse, şeýle ullakan özgerişlikler adamlaryň dünýägaraýşyna, pikirdir-duýgularyna nähili täsir ýetirýärkä?..
"Makbet" (kinofilmiň režissýory: Žastin Karzel, Beýik Britaniýa - Fransiýa - ABŞ). Bu kinofilm Şekspiriň Şotlandiýanyň şasy Makbet hakynda, häkimýet nebsi, dost hyýanaty baradaky meşhur eseriniň täze interpretasiýasydyr.
"Hökümdarym" (kinofilmiň režissýory: Maýwen, Fransiýa). Bu kinofilm şowsuzlyga duçar bolan söýgi hadysasyndan soň bir zenanyň özüni dürsemegi, durmuşyny täzeden düzgüne salmak synanyşygy hakda.
"Saulyň ogly" (kinofilmiň režissýory: Lazlo Nemes, Wengriýa). Bu kinofilmde Oswensim düşelgesinde saklanýan bir ýesiriň durmuşy suratlandyrylýar. Oňa öldürilen adamlaryň meýitlerini otlamaklyk tabşyrlypdyr. Ol edil öz ogly ýaly gowy görýän bir ýaş ýigdiniň meýdini gizlemäge synanyşýar...
"Tölegli aýal" (kinofilmiň režissýory: Denis Willenuw, ABŞ). Kinofilmde Meksikadaky neşe mafiýasynyň dawalary suratlandyrylýar.
"Biziň kiçijik uýamyz" (kinofilmiň režissýory: Hirokazu Kore-eda, Ýaponiýa). Bu film üç sany gyzjagazyň, kakasy ölensoň, öz eneleriniň öýündäki durmuşy hakda. Gysga wagtda olaryň arasyna 13 ýaşyndaky enebaşga uýalary hem goşulýar.


text:
Islеndik jеmgyýetiň mеdеniýeti esasan şol jеmgyýetiň aýal-gyzlara bolan gatnaşygy bilеn ölçеlýär. Türkmеnistanda jеmgyýetçilik durmuşynyň hеmmе ugurlary döwlеt tarapyndan kеsgitlеnýändigi üçin, onuň mеdеniýeti hеm döwlеtiň mеdеniýeti bilеn kеsgitlеnýär.
1885-nji ýyl – Orsýetiň Türkmеnistany doly eýеlän sеnеsiniň indiki ýyly.
“Tеkе aýaly musulman Aziýasynyň bеýlеki ýerlеrindäkilеrdеn tapawutlylykda, öz äriniň guly däl-dе, öz adamsy bilеn dеň graždan hеm syýasy hukuklardan pеýdalanýan dеňhukukly raýat, ol ýüzüni örtüp ýörmеýär, onuň abraýy ýekе maşgalada däl, jеmgyýetçilik işlеrindе-dе uly. Şul ugurda türkmеnlеr ýekе Aziýa halklaryndan däl, Ýewropa halklaryndan hеm öňе gidеn. Şеýlе ýagdaýa türkmеnlеr özlеriniň rеspublikan edaralaryna çalymdaş syýasy wе sosial gurluşlarynyň üsti bilеn ýetеnlеr” (Tеrjimе – N.N.). Orsýetiň Gеografiýa jеmgyýeti, 1885, 10-njy tom.
2013-nji ýyl, awgust aýynyň 13-i – Türkmеnistanda yglan edilеn “Bagtyýarlyk Döwrüniň” ikinji ýylynyň bir güni.
Köçäň ugrundaky gürrüňdеşlikdеn:
Türkmеnistanyň Hojalyk Jеmgyýet Ministrliginiň etrap bölümlеrindе köçе süpüriji türkmеn aýallary (başga millеtdеn köçе süpüriji aýal ýok) daňdan sagat 6-00-dan 20:30-a çеnli (garaňky düşýänçä), ýagny arakеsmеsi bilеn 14 ýarym sagat dowamlylykda işlеdilýär. Olaryň dynç alyş arakеsmеlеri 12:00-dan 14:30-a çеnli. Olara 2 hеpdеdеn 1 gеzеk 1 dynç güni bеrilýär, ýagny – aýda 2 dynç güni.
Köçе süpürýän aýallaryň iş wagtynyň dowamlylygy:
– gündеlik işiniň dowamlylygy – 12 sagat;
– hеpdеlik işiniň dowamlylygy – 84 sagat;
– aýlyk işiniň dowamlylygy – 336 sagat.
– Prеzidеnt gеçjеk – diýip, köçе süpüriji aýallary gijе sagat 1-е çеnli saklaýan wagtlaram bolýar. Şonda-da olar, ulag bеrilmänsoň, öýlеrinе aç-suwsuz hеm pyýada gaýtmaly bolýarlar.
Köçе süpüriji aýallaryň yssydan essi aýylyp ýykylýan wagtlaram bolýar. Şonda-da “tiz kömеk” çagyrtmajak bolunýar.
Köçе süpüriji aýallar çärеlеrе-dе mеjbury gatnaşdyrylýar, şonuň bilеn birlikdе, futbol ýaryşlaryna-da.
Olarda çagalaryna sеrеdеrlik wagt goýulmaýar.
Işlеriniň ýеňillеşmеginе hеmaýat etjеk kiçi mеhanizasiýa esbaplary olara bеrilmеýär.
Köçе süpürýän aýallaryň aýlyk haky – 3mln. 300 müň manat. 4mln. 200 müň manat alýanam barmyş (elbеtdе, dеnominirlеnmеdik pulda).
Süpürýän ýerlеriniň mеýdany normalananok.
Iş eşigi hеm iş esbaby bеrlеnok.
Sorag zähmеt rugsadyna ýetеndе, ýaş gеlin bordýurdan turdy-da:
– Bagyşlaň, bizе iş wagty oturmak bolmaýar, görsеlеr käýеýärlеr – diýip, bir topbak büzülеn çybyga öwrülеn syza sübsеsi bilеn köçе süpürip başlady.
Ol aýtmasyz zady aýdyp, işdеn kowulaýmakdan hеdеr edеnе mеňzеýärdi.
Elbеtdе, köçе süpüriji aýallaryň iş şеrtlеri baradaky soraglary kondisionеriň astynda oturan dürli dеrеjеdäki başlyklaryndanam sorasa bolardy. Emma adamlary, onda-da aýallary tomsuň yssysynda, gyşyň çapgyn sowugynda, garyň, ýagşyň astynda hiç hili şеrt dörеtmеzdеn işlеtmеgi özlеri üçin kabul edеrlikli hasaplaýan etlеkdеn hyrsyz ýüzli başlyklar şеýlе maglumatlary syr hökmündе saklaýarlar.
Türkmеnistanyň Zähmеt Kodеksindеn göçürmеlеr.
59-njy madda:
1.Iş wagtynyň kadaly dowamlylygy hеpdеdе 40 sagatdan ýokary gеçip bilmеz.
2.Iş bеriji hеr bir işgäriň hakyky işlän wagtynyň hasabyny ýörеtmägе borçludyr.
67-nji madda:
2.Altygünlük iş hеpdеsindе gündеlik işiň dowamlylygy şu aşakdakylardan ýokary gеçip bilmеz:
1) 40 sagatlyk hеpdеlik kadasynda – 7 sagatdan.
79-njy madda:
Hеr hеpdеdе üznüksiz dynç almagyň dowamlylygy kyrk iki sagatdan az bolmaly däldir.
65-nji madda:
1.Iş wagtyndan daşary işlеr hеr bir işgär üçin bassyr iki günüň dowamynda dört sagatdan wе ýylda 120 sagatdan köp bolmaly däldir.
2.Iş bеriji hеr bir işgär tarapyndan iş wagtyndan daşary ýerinе ýetirilеn takyk hasabyny ýörеtmägе borçludyr.
75-nji madda:
3.Işgärlеrе arakеsmе bеrilýän ýa-da işiň wagtynyň arasy kеsilip(bеs edilip) bilinjеk howanyň tеmpеratura düzgüni Türkmеnistanyň Ministrlеr Kabinеti tarapyndan bеllеnilýär.
Egеr-dе Türkmеnistanyň Hojalyk Jеmgyýet Ministrliginiň etrap kärhanalarynda Türkmеnistanyň Zähmеt Kodеksindеn alnan göçürmеlеrdäki kanun normalarynyň ýekеjеsi ýerinе ýetirilеndе-dе, köçе süpürýän aýallaryň iş şеrtlеri häzirki Bagtyýarlyk Zamanyndaky ýaly bolmazdy. Şol kärhanalarda işlеýän gül ekiji, baglara sеrеnjam bеriji işgärlеriňеm iş şеrtlеri köçе süpürijilеriňkidеn ibaly däl.
Olaryň başlyklarynyňam iş şеrtlеri “mеňki bolsun” diýer ýaly däl gowy däl: öz millеtiňi, onda-da aýallary gazanç üçin şеýlе şеrtlеrdе işlеtmеk mеrtеbä düşünýän erkеk üçin, bolmasa maşgalasy üçin örän agyr gündеlik ruhy jеza bolmaly. Kanuny bozmagyň bolsa, jеnaýat kodеksi bilеn kеsgitlеnеn takyk maddy hеm fiziki jеzalary bar. Dеpäňdеn Domoklyň gylyjynyň asyl-asyl bolup durmagam, şеýlе durmuşdan ibaly bolsa gеrеk: olaryň bеdеninе-dе, psihikasyna-da zеpеr ýetýän bolmaly.
Ýa mеn ýalňyşýarmykam? Öňräk bir tanşyma şеýlеräk alada bildirеnimdе:
– Ýok-la, Sanatoriýlеr bar-a – diýip, mеsеläni dеgişmä syrygdyrypdy. Orta ýaşap barýan, daýawdan dеgişgеn adamdy. Şol döwürlеr Kawkazyň sanatoriýlеrinе gidilýärdi. Indi Awaza gidilýär. Kömеk etsе, nirä gidеňdе nämе…
Makalada öňe sürülýän pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Eýran Türkmenistandan satyn alýan tebigy gazynyň bahasyny ýylda $3 milliard möçberinde harytlar we hyzmatlar bilen hasaplaşar.
Eýran.ru internet neşiri, iranoilgas.com websaýty bu habary Eýranyň nebit ministriniň geňeşçisi, ministriň harytlary we hyzmatlary eksport etmek boýunça ýörite wekili Mohammed Tagi Amanpuryň sözlerine salgylanyp ýaýratdy.
Mohammed Tagi Amanpuryň Türkmenistandan alynýan gazyň ýerine harytlary we hyzmatlary eksport edijilere goldaw gurnamak ylalaşygyna gol çekmäge bagyşlanan dabarada aýtmagyna görä, Tähran Aşgabada her ýylda 3 milliard dollar möçberinde haryt we inženerçilik-tehinika hyzmatlaryny eksport eder.
Amanpuryň tassyklamagyna görä, türkmen tarapy bu proektiň çäginde öz mätäçlik çekýän zatlaryny habar bermeli. Şondan soň eýran kompaniýalary, resmi Aşgabadyň yglan eden tenderlerine gatnaşmak esasynda ýa-da göni, Türkmenistana harytlary we hyzmatlary eksport etmäge başlap bilerler.
Amanpuryň nygtamagyna görä, Eýran başga ýurtdan alynýan önümiň deregine ilkinji gezek haryt we hyzmat ibermek arkaly hasaplaşar.
Eger biraz yza çekilsek, 2015-nji ýylyň tomsunda Tähran bilen Aşgabadyň arasynda Türkmenistandan satyn alynýan gazyň bir böleginiň bahasyny barter, ýagny harytlar we hyzmatlar görnüşinde hasaplaşmak barada ylalaşyga gelnipdi.
Bu ylalaşyk geçen ýylyň 27-nji iýulynda, Eýranyň nebit ministriniň daşary gatnaşyklar boýunça orunbasary Amir-Hosseýin Zamaniniýa tarapyndan yglan edilipdi.
Ol bu ylalaşyga Eýranyň nebit ministri Bijan Zangeneh bilen Türkmenistanyň daşary işler minisrti Reşit Meredowyň arasynda geçirilen gepleşikler netijesinde gelnendigini aýdypdy.
Şonda berlen sanlara görä, Eýran Türkmenistana, gazyň deregine, 1 milliard amerikan dollary möçberinde haryt we hyzmat ibermek baradaky şertnama gol çekipdi.
Ýöne mundan öň hem, has anygy 2012-nji ýylyň dekabrynda Eýranyň iňlis dilinde gepleşik berýän telekanaly (PressTV) Türkmenistan bilen Eýranyň gaz gepleşiklerinde barter tölegi barada ylalaşandygyny habar beripdi.
Eýranyň «Mehr» habar gullugy bolsa şol wagt Tähranyň Aşgabada gaz üçin 1 milliard dollar bergisiniň bardygyny habar beripdi.
Metbugat habarlarynda aýdylmagyna görä, Eýran soňky 20 ýylyň dowamynda türkmen tebigy gazyny satyn alýar we ýurduň nebit ministrligi eýran öndürijilerini Türkmenistana önüm eksport etmäge yzygiderli hyjuwlandyryp gelýär.
Amanpur Eýran Yslam respublikasynyň prezidentiniň geçen ýyl Türkmenistana eden saparyny ýatlap, ikitaraplaýyn gepleşikler mahalynda Aşgabat bilen Tähranyň arasyndaky haryt dolanyşygynyň möçberini ýakyn 10 ýylda 60 milliard dollar möçberine ýetirmek barada ylalaşylandygyny aýtdy.
Şeýle-de ol eksport edilýän eýran harytlarynyň diňe Türkmenistanyň nebit senagatyna zerur bolan harytlar bilen çäklenmejekdigini, eýsem Aşgabadyň özüne gerek bolan islendik harydy alyp biljekdigini belledi.
Daşary ýurda iberilýän türkmen gazynyň bahasynyň harytlar we hyzmatlar, ýagny barter esasynda tölenmegi barada gürrüň edilende, mundan ozal, ýagny 1990-njy ýyllarda Türkmenistanyň Ukraina iberilen gazyň bahasyny harytlar we hyzmatlar, şol sanda Täze ýyl baýramçylygyny bezemek üçin arça agaçlary görnüşinde hem hasaplaşandygyny ýatlap bolar.
Şol bir wagtda türkmen lideri, emele gelen ykdysady ýagdaý bilen bagly, soňky aýlarda ýurtda daşary ýurtlara eksport edilýän önümleri köp öndürmegi, ýurt gaznasyna girýän walýutanyň, altyn puluň möçberini artdyrmagy, daşardan getirilýän gök önümleri azaltmagy talap edýär.


text:
Gyrgyzystanyň günortasyndaky uly metjidiň ymamy ekstremizm aýyplamalary bilen bäş ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Ymam Raşod Kori Kamolowyň aklawçysy Nazgul Suýunbaýewa Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda 7-nji oktýabrda Gyrgyzystanyň günortasyndaky Oş regionynyň Kara-Suu etrabynyň sudy Kamolowy bäş ýyl türme tussaglygyna hökümet etmezden öň, ony dini agzalalygy möwjetmekde we ekstremist mazmunly maglumatlary saklamakda we ýaýratmakda günäli tapdy diýdi.
37 ýaşyndaky Kamolow Kara-Suu etrabyndaky As-Sarahsi metjidinde täsirli dindar we ymam hasaplanylýardy.
Ol şu ýylyň fewral aýynda ýurtda gadagan edilen “Hizb ut-Tahrir” yslamçy toparynyň işjeň agzasy bolmakda we Gyrgyzystanda yslam halyfatynyň döredilmegine çagyryş etmekde şübhelenilip, tussag edilipdi.
Kamolow özüniň günäsizdigini aýdýar.


text: 3-nji aprelde Fransiýanyň parlamentiniň aşaky öýi aşa hor modelleriň işlemegini gadagan edýän we olary işe alýan modeller öýüni we modeller agentligini pul jerimesine, hatda türme tussaglygyna sezewar edýän kanun taslamasyny kabul etdi. Bu çäre fransuz prezidenti Fransua Ollandyň hökümeti tarapyndan anoreksiýa (adamyň bedeninde gormonal ýagdaýynyň bozulmagy netijesinde açlyk duýgusynyň ýitmegi, newrologiýa, patologiýalaryň emele gelmegi) garşy alnyp barylýan giň gerimli kampaniýanyň bir bölegidir.


text:
Urugwaý marihuananyň ösdürilip ýetişdirilişini, satylyşyny we ulanylyşyny kanunlaşdyrýan ilkinji döwlet boldy.
Ýurduň Senaty hökümetiň goldamagyndaky kanun taslamasynyň kabul edilmegini goldap ses berdi. Täzelikçi bu sosial synaga neşe serişdelerini kanunlaşdyrmagy maslahat edýän ýurtlar ýakyndan syn ederler.
Kanun taslamasyna laýyklykda neşe maddasyny ulanyjylar rugsatnamaly dermanhanalardan her aý iň köp 40 gram neşe maddasyny satyn alyp bilerler. Ýöne munuň üçin olar 18 ýaşyny dolduran Urugwaýyň raýaty we hökümetiň maglumatlar gorunda hasaba alnan bolmaly. Bu gor olaryň her aý neşe maddasyny satyn alyşyna gözegçilik eder.
Gürrüňi edilýän kanun taslamasy ýene 120 günden durmuşa geçirilse, urugwaýlylar her ýyl öz öýlerinde alty marihuana ösümligini ýetişdirip bilerler.


text:
Yrakda we Siriýada “Yslam döwleti” atly jeňçi toparyň söweşijileri tarapyndan alnyp gaçylan ýetginjek gyzlar gyrnak bazarynda “bir gap çilimiň bahasyna satyldy” diýip, 8-nji iýunda Birleşen Milletler Guramasynyň jynsy zorluk boýunça edarasynyň wekili habar berdi.
Zaýnab Bangura aprel aýynda Yraga we Siriýa sapar etdi. Şondan bäri ol gürrüňi edilýän söweşiji topar tarapyndan ýesir alnan we sany 3 müň bilen 5 müňüň aralygyndadyr diýlip çak edilýän gyzlaryň garşysyna edilýän elhenç jynsy zorluklary duruzmak üçin herekete geçmek planynyň üstünde işleýär.
“Yslam döwleti” atly toparyň gyzlary alyp gaçmak çäresi bu toparyň daşary ýurt söweşijileri işe çekmek ugrundaky strategiýasynyň esasy bölegine öwrüldi. Soňky 18 aýyň dowamynda bu topara goşulmak üçin daşary ýurtly söweşijileriň ençemesi Yraga we Siriýa bardylar.
“Bizde gyzlar bar...”
“Olar şeýdip ýaş erkekleriň ünsüni özlerine çekýärler. Olar “bizde siziň bilen nika baglaşmak üçin garaşyp oturan gyzlar bar” diýýärler. Daşary ýurtly söweşijiler häzirki uruş hereketleriniň esasy oňurgasyny emele getirýärler” diýip, Zaýnab Bangura “AFP” habar gullugyna beren maglumatynda belledi.
“Olar territoriýalary basyp alan mahaly, zenanlary alyp gaçýarlar. Şeýlelikde meniň muny täze üpjünçilik diýip atlandyrasym gelenok, ýöne olarda täze gyzlar bolýar” diýip, Bangura nygtaýar.
Onuň aýtmagyna görä, bu gyzlar “bir blok çilimiň bahasyna” ýa-da birnäçe ýüz amerikan dollaryndan bir müň amerikan dollaryna çenli bahadan satylýarlar.
Banguranyň Yrakdaky we Siriýadaky gyzlaryň alnyp gaçylyşy we satylyşy barada metbugat serişdelerine beren soňky interwýularynda mälim eden maglumatlary hopukdyryjy.
Çuw ýalaňaç edilen gyzlar...
“Yslam döwleti” atly topar obalara hüjüm edensoň, zenanlary erkeklerden aýyrýar we 14 ýaşyndaky hem-de ondan ýokary ýaşdaky oglanlary we erkekleri öldürýär.
Çuw ýalaňaç edilen gyzlar gyzlyk barlagyndan we göwüs ölçegi hem-de owadanlygy boýunça seljerişden geçirilýär. Iň ýaş we iň owadan diýlip hasaplanylýan gyzlar ýokary bahadan satylýar we “Yslam döwleti” atly toparyň galasy hasaplanylýan Rakka şäherine ugradylýar.
Söweşijileriň iýerarhiýasyna, ýagny olaryň wezipe taýdan eýeleýän derejesine laýyklykda, özlerine gerek gyzlary ilki şyhlar, soňra emirler, soňra-da söweşijiler saýlaýarlar.
Olaryň her biri üç ýa-da dört gyzy alýarlar we, gyzlardan ýadaýançalar, olary birnäçe aýlap saklaýarlar. Soňra şol gyzlar gaýtadan gyrnak bazaryna ugradylýar.
Gyrnak bazarynda ýa-da gyrnaklaryň auksionynda gyzlary satyn alýanlar zalym söwdalaşýarlar.
“Biz bir gyzyň 22 gezek satylandygyny eşitdik we söweşijileriň gözegçiliginden gaçyp çykan başga bir gyz bolsa özüniň şyh tarapyndan tutulandygyny gürrüň berdi. Onuň sözlerine görä, şyh şol gyzyň öz “emlägidigini” görkezmek üçin onuň eliniň arka tarapyna öz adyny ýazypdyr” diýip, Bangura gürrüň berýär.
Alnyp gaçylan gyzlaryň aglabasy ýezitilerden ybarat bolup, ejir çekýän bu sekta “Yslam döwleti” atly topar tarapyndan “şeýtana uýýan” dinden çykanlar diýlip hasaplanylýar.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň sessiýasynda şu wagta çenli çykyş eden syýasatçylar diplomatik dil ulanmak arkaly pikirlerini ýaşyrmaga synanyşmadylar.
Amerikan prezidenti Barak Obama öz eden çykysynda global problemalary çözmekde Birlesen Statlaryn täze syýasatynyn dünýä arkalasygy bilen maslahata daýanýandygyny aýtdy.
“Ýöne beýleki ýurtlar-da, öz paýlaryna düsýän jogapkärçiligi ýerine ýetirmeli” diýdi. “Dünýäde ýekelikde hereket edenligi üçin Amerika käýänler indi bir gyrada durup-da, dünýä problemalaryny Amerikanyn bir özünin çözerine garasyp bilmezler. Biz dünýä bilen is salysara täze döwür ugrunda jan etdik. Indi global kynçylyklary ýenip geçere özümize düsýän jogapkärçiligi üstümize alara hemmämize wagt gelip ýetdi” diýip, Obama nygtady.
BMG tankyt edildi
Dususykda Birlesen Milletler Guramasy ýiti tankyt astyna alyndy. Bu guramada ilkinji gezek çykys eden Libiýa ýolbasçysy Muammer Kaddafi Howpsuzlyk Genesini demokratik däl diýip ýazgardy.
“Genesin bäs hemiselik agzasynyn köpüsi Ikinji jahan ursunda ýenis gazanan ýurtlar. Sol sebäpden hem hemiselik agza” diýdi. “Howpsuzlyk Genesi hemiselik orny barlar üçin howpsuzlyk feodalizmi, syýasy feodalizm bolup durýar. Bu orunlar bizin garsymyza ulanylýar. Ona howpsuzlyk genesi diýmeli däl, terror genesi diýmeli” diýip, Kaddafi aýtdy.
Ahmedinejat hem aýamady
Eýran prezidenti Mahmud Ahmedinejat hem Birlesen Milletler Guramanyny aýap durmady. “Karar çykarmakda demokratik çäreleri ulanyp, ähli ýurtlara we hökümetlere wekilçilik etmeli Birlesen Milletler Guramasyna, Howpsuzlyk Genesine dine öz bähbitlerine gulluk edýän sanlyja hökümetin agalyk etmegi kabul ederlik däl. Aýratyn-da dine medeniýet, ideýa we jemgyýetçilik pikirlerinin kesgitleýji faktor bolmaly dünýäsinde. Häzirki ýagdaýyn seýle dowam etmegi mümkin däl. Düýpli özgerisler hökman bolmaly. Biz bir täze sistema, täze dünýä sistemasyny ornatmak ugrunda tagalla edýäris” diýip, Eýran prezidenti aýtdy.
Häzir köp adamlary oýlandyrýan Eýran we onun atom programmasy. Dünýänin alty güýçli döwletinin dasary isler ministrleri öndäki geplesiklerde ýadro programmasy barada özlerinin Tährandan çynlakaý jogaba garasýandyklaryny aýdýarlar.
Birlesen Milletler Guramasynyn Howpsuzlyk Genesinin bäs agzasy - Birlesen Statlar, Orsýet, Hytaý, Britaniýa we Fransiýa - Germaniýanyn gatnasmagynda 1-nji oktýabrda Ženewada Eýran bilen geplesik geçirmekçi.


text:
Birleşen Ştatlaryň wise-prezidenti Jo Baýden (Joe Biden) Luiziananyň Baton Ruž sebitinde üç polisiýa ofiseriniň öldürilmegini ýazgardy we munuň “ýigrenji hereket” bolandygyny aýtdy.
“Bu biziň öýümizde ýaşaýyş obrazymyza edilen hüjüm” diýip, Baýden 18-nji iýulda Awstraliýada eden çykyşynda belledi.
Birleşen Ştatlaryň häkimiýetleri 17-nji iýulda gara eginbaş geýen we ýaraglanan öňki esgeriň ot açyp, hukuk goraýjy ofiserleriň üçüsini öldürmegi bilen baglanyşykly derňewleriň dowam edýändigini mälim etdiler.
Ýaragly adamyň Kansas şäherinden 29 ýaşly Gawin Longdygy habar berilýär.
Polisiýa onuň wakanyň bolan ýerinde atylyp öldürilendigini mälim etdi.


text:
Ukrainanyň geçiren pikir soraşlygy ýurduň gündogaryndaky Donesk sebitiniň ilatynyň köpçüliginiň Orsýete goşulmak islemeýändigini görkezdi.
Bu ýer separatist protestleriniň mesgeni bolup durýar. Pikir soraşlygyň netijeleri 19-njy aprelde, Kiýewiň Halkara sosiologiýa instituty tarapyndan çap edildi.
Onda pikiri soralan ýerli ýaşaýjylaryň 52.2 prosentiniň Orsýete goşulmaga garşydygy, 27.5 prosentiniň bolsa Kreml tarapyndan dolandyrylmaga gol ýapýandygy aýdylýar.
Moskwa tarapdar jeňçileriň ondan gowrak hökümet binasyny eýeleýän ýerinde ýaşaýan ilatyň 38 prosentden sähel gowragy özleriniň Ukrainanyň federallaşmagyny isleýändigini aýtdy, 41 prosenti häkimiýetiň merkezsizleşdirilmegine isleg bildirdi.
Pikiri soralanlaryň 57.2 prosenti özlerini hukuklary bozulan hasaplamaýandygyny aýtsa, 66.3 prosenti özleriniň Orsýetiň harby interwensiýasyna garşy bolandygyny aýtdy.
Pikirini aýdanlaryň 69.7 prosenti özleriniň Orsýetiň kontrollugyna garşydygyny bildirdi.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň şu ýylyň 5-nji fewralyndaky mejlisinde döwlet Baştutanyna şu ýylyň ýanwar aýynda ýurdumyzyň durmuş-ykdysady ösüşiniň netijeleri barada hasabat berildi. 2015-nji ýylyň esasy görkezijileriniň jemleri jemlenildi. Geçirilen makroykdysady seljermeleriň netijelerine laýyklykda, geçen ýyl jemi içerki önümiň ösüşi 106,5 göterim üpjün edildi. Şol sanda senagat pudagynda 103,1 göterim, gurluşykda 108,1 göterim, ulag we aragatnaşyk pudagynda 109,8 göterim, söwdada 110,4 göterim, oba hojalygynda 107,9 göterim hem-de hyzmatlar ulgamynda 109,8 göterim ösüş gazanyldy.
Maliýeleşdirmegiň ähli çeşmeleriniň hasabyna maýa goýumlaryny özleşdirmegiň ösüş depgini geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 7,8 göterime barabar boldy.
Şu ýylyň ýanwar aýynda ministrlikleriň we pudak edaralarynyň işleriniň netijeleri hakyndaky maglumatlara laýyklykda, öndürilen önümleriň ösüş depgini 103,4 göterime deň boldy. Ykdysadyýetiň ähli pudaklarynda ýokary önümçilik görkezijileri gazanyldy.
Geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende hasabat döwründe bölek haryt dolanyşygynyň möçberi 17,5 göterim artdy. Sarp ediş harytlarynyň we ilata edilýän hyzmatlaryň nyrhlarynyň jemleýji görkezijisi bellenen çäklerde saklanyldy.
Wise-premýer ýurdumyzyň Döwlet býujetiniň ýerine ýetirilişi barada hasabat berip, baş maliýe meýilnamasynyň girdeji böleginiň 100,2 göterim, çykdajy böleginiň bolsa 88,2 göterim derejesinde bolandygyny aýtdy. Hasabat döwründe aýlyk haklary, pensiýalar, döwlet kömek pullary we talyp haklary öz wagtynda tölenildi.
Rejelenen görnüşdäki Oba milli maksatnamasyna laýyklykda, durmuş maksatly desgalaryň 111-siniň, suw we lagym arassalaýjy desgalaryň
23-siniň, ýaşaýyş jaýlarynyň we inženerçilik-tehniki ulgamyň desgalarynyň gurluşygy amala aşyryldy. Özleşdirilen maýa goýumlaryň möçberi 156,9 million manada deň boldy.
Welaýatlaryň senagat pudagynyň esasy ösüş ugurlaryna laýyklykda häzirki döwürde 183 desga guruldy we 135-sinde gurluşyk işleri dowam edýär.


text:
Gyrgyzystanyň geçiş hökümeti şu gün prezident Kurmanbek Bakyýewiň günüň ahyryna çenli tabyn bolmalydygyny, ýogsam oňa hüjüm ediljekdigini aýtdy.
Bakyýew 7-nji aprelde esgerler protestçileri oka tutandan soň Jalalabada gaçdy. Bu waka netijesinde 80-den gowrak adam öldi.
Geçiş hökümetiniň howpsuzlyk gullugynyň başlygynyň orunbasary Azymbek Beknazarow şu gün Bakyýewiň prezidentlik eldegrilmesizliginiň aýrylandygyny aýtdy.
«Ozalky prezidentiň garşysyna jenaýat işi açyldy. Eger ol şu günki ýygnakdan soň gelmese, ýörite gulluklar ony tussag etmegiň ugruna çykar» diýip Beknazarow aýtdy.
Kurmanbek Bakyýew Jalalabatda bolan metbugat ýygnagynda çykyş edip, eger geçiş hökümeti ýaragly bulugaýlygyň we talaňçylygyň togtadylmagyna, meniň we maşgalamyň howpsuzlygyna kepil geçseler, men işden çekilerin diýdi.


text:
Anna güni Waşingtonda Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama bilen Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netenýahu Ýakyn ysraýyl-palestin parahatçylyk meseleleri barada gepleşik geçirdiler.
Bu gepleşikde prezident Obamanyň Ysraýylyň 1967-nji ýyldaky köne serhetlerine tarap yza çekilmelidigi barada öňe süren teklibini premýer-ministr Benýamin Netenýahu aýgytly ýagdaýda kabul etmekden ýüz öwürdi.
Hususan-da, ol «Ham-hyýallyga esaslanýan parahatçylyk ahyrky netijede Ýakyn Gündogar hakykatynyň daşlarynda pytrap gider» diýip nygtady.
Şeýle hem, Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netenýahu Palestina bilen parahatçylygy ýola goýmakda Ysraýylyň belli bir eglişiklere gitmäge meýillidigini, emma bu meselede Birleşen Ştatlar bilen Ysraýylyň garaýyşlarynyň arasynda uly tapawutlaryň bardygyny aýtdy.