text:
Orsýetiň premýer-ministri Dmitriý Medwedew “Başneft” nebit kompaniýasynyň hususylaşdyrylmagyny yza tesdirdi, diýip onuň metbugat-wekili garaşylmadyk bu çäräniň prezident Wladimir Putiniň makullandygyny habar berdi.
Metbugat-wekili Natalia Timakowa 16-njy awgustda eden çykyşynda “Başneftiň” satuwynyň näçe wagtlyk yza tesdirilendigini aýtmady.
Bu söwdanyň şu ýylky hususylaşdyryş programmasynda esasy orun tutmagyna we hökümetiň maliýe difisitini azaltmak üçin üç milliard dollar getirmegine garaşylýar. Emma munuň Orsýetiň iň täsirli resmileriniň arasyny açmagy hem ähtimal.
Soňky hepdelerde Orsýetiň “Rosneft” döwlet nebit kompaniýasynyň dolandyryjy ýolbaşçysy Igor Seçin öz kompaniýasynyň gatnaşmagyna rugsat berilmegini soransoň, “Başneftiň” söwdasynyň daşynda dartgynlylyk güýçlendi.
Medwedew “Başneftiň” emläginiň aglaba böleginiň ýerleşýän ýeri Başkortostan respublikasynyň ýolbaşçysy Rustem Hamitowyň söwdany ýatyrmagy ýa-da yza tesdirmegi soramagyndan soň kompaniýanyň satylmagyny yza tesdirdi.
Orsýet “Başneftiň” aksiýalarynyň 50% satuwa çykaryp, nebitiň bahasynyň pese gaçmagynyň netijesinde azalan girdejilerini köpeltmegi planlaşdyrypdy.


c: text/html

text:
8-nji maýda Ýewropada ýurt ýolbaşçylary we ýönekeý adamlar Nasistik Germaniýany ýeňmegiň we Ikinji Jahan Urşunyň tamamlanmagynyň 70-nji ýyl dönümini belleýärler.
Parižiň baş köçesinde (Champs Elysees) ýol hereketi ýapylyp, Näbelli esgeriň ýadygärligine ýöriş geçirmek üçin şert döredildi. ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri we Fransiýanyň daşary işler ministri Laurent Fabius ýadygärlige gül goýmak dabarasyna gatnaşdylar.
Germaniýada baş ýolbaşçylar Berliniň Reihstag parlament binasynda uruş pidalaryny ýatlamak boýunça bir sagatlyk dabara gatnaşdylar.
1939-njy ýylda uruş başlanan Polşada prezident Bronislaw Komorowski BMG-niň Baş sekretary Ban Ki Moonyň, Ukrainanyň we Merkezi Ýewropa ýurtlarynyň prezidentleriniň gatnaşmagynda geçirilen çärä gatnaşdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gazak häkimiýetleri ýurduň gündogar sebitindäki iki ýaşaýja sibir başy infeksiýasynyň ýokaşandygyny tassykladylar. Soňky bir hepdäniň dowamynda Gazagystanda şuňa meňzeş ikinji wakanyň üsti açylýar.
Gazak saglygy saklaýyş ministri Tama Duisenowanyň 24-nji iýunda beren maglumatyna görä, Gazagystanyň gündogar oblastyndaky Kolbatau obasynyň iki ýaşaýjysynda geçirilen barlaglar netijesinde olara sibir başy infeksiýasynyň ýokaşandygy anyklaşdyryldy.
22-nji iýunda gazak resmileri ýurduň Karagandy regionynda iki ýaşaýjynyň sibir başy infeksiýasynyň netijesinde ýogalandygyny we bu ýowuz kesel sebäpli başga-da alty adamyň keselhana ýerleşdirilendigini tassykladylar.
ABŞ-nyň kesellere gözegçilik etmek we öňüni almak boýunça merkezleriniň (CDC) maglumatyna görä, öý mallary, şol sanda şahly iri mallar, goýunlar, geçiler we keýikler infeksiýa topragy, ösümlikleri we hapa suwy ýuwudyp duçar bolýarlar.
CDC infeksiýanyň antibiotikler bilen bejerilmedik ýagdaýynda ölüme getirýändigini aýdýar.


text:
Oýunlaryň serweriniň tizligi internetiň tizligine dahylly däldir. Şeýle-de siz internetde köp adamlar bilen gatnaşykda, birwagtda onlaýn oýny oýnap we olary ýükläp bilersiňiz. Şeýle-de, size 8 mbit/s çenli oýnuň täzelenmegine (obnowleniýe) mümkinçilik berýäris.
Birikmeklik üçin: Müşderiler bölümine ýüz tutup bilersiňiz.
Oýunlar üçin nyrhanamalar:
Onlaýn oýunlaryň sanawy:
World of Tanks — bu – köpçülikleýin ulanylýan onlaýn oýun bolup, ol bütenleý XX asyryň ortalaryna bron edilip ýasalan ulaglara bagyşlanandyr. Örän uly polatdan bolan bu ulaglara, oýunçylar egin-egne berip, Ýer ýüzüniň muşdaklary bilen oýnamaga mümkinçilik alarlar, şeýle hem, oýunçylar öz isleginä görä, dünýä tanklaryny gorap ýa-da oňa agalyk edip bilerler. Oýun hakynda giňişleýin maglumat
Warface
Warface uruşganly bolup, ol 2023-nji ýyldaky wakany derbi-dagyn etmeli. Oýny PvP- hakyky nusgawy we ökde personažda hem-de kooperatiw missiýany PvE ýörelgesinde oýnap bolýar. Oýun hakynda giňişleýin maglumat
World of Warplanes — free-to-play MMO-ekşen, söweş awiasiýanyň ajaýyp zamanysyna bagyşlanan oýun. Oýun hakynda giňşleýin maglumat


text:
Prezident Saakaşwili şu hepde «Roýters» habar agentligine beren interwýusynda Moskwanyň Gürjüstan babatyndaky meýillerini «örän alada dörediji» diýip häsiýetlendirdi.
Saakaşwili Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putiniň ýüzleý haýbat atmak bilen çäklenjek adam däldigini we onuň özüni dardan asylgy ýagdaýda görmegi wada berendigini aýtdy: «Putiniň meni bedenimiň dürli ýerlerinden asyp goýmaklyga we Gürjüstanyň döwlet gurluşyny weýran etmegi gara çyny bilen wada berendigine garamazdan, men henizem öz ofisimde otyryn. Munuň özi aslynda tas akyla sygmajak ýagdaýda diri galmak ýaly bir zat. Bu wadany beren adam şular ýaly wadalary durmuşa geçirmekde we öz sözünde tapylmakda özüni çakdanaşa tanadan adam. Elbetde, ol öz wadasyny ýerine ýetirmek ugrunda çalyşmaz diýip, biz öz-özümizi aldap bilmeris. Orsýetiň syýasy sahnasynda onuň sözi geçýärkä, ol bu niýetini amala aşyrmak ugrunda hökman çalşar».
Geçen ýyl Orsýetiň harby güýçleriniň Gürjüstanyň territoriýasyna kürsäp girmekleri bilen baglanyşykly meselede bolsa, prezident Saakaşwili Günbatary aýgytly hereket etmezlikde tankytlady. Şol wakada Orsýet özüniň agyr ýaragly harby kolonnalaryny hiç hili garaw görmezden diýen ýaly Gürjüstanyň paýtagty Tbilisiniň ok ýetim alkymyna eltipdi. Saakaşwili şol uruşda Günbatar ýurtlaryň kürtdürmeginiň sebäbini bu ýurtlaryň Moskwanyň gaharyny getirmekden gorkandyklary hem-de öz energiýa we söwda bähbitlerini saklap galmak isländikleri bilen düşündirdi we bu ýagdaýy tankyt etdi.
Mundan başga-da, ol bu dawa käbir beýleki ýurtlaryň goşulmaklarynyň halkara konfliktine ýazmak howpuny doredendigini belledi: «Eýse, kimdir biri Orsýetiň gatnaşmagynda Ýewropada täze bir urşuň döremegini isläp bilermi? Bu sowala, elbetde, “ýok” diýip, jogap bermeli bolar. Birleşen Ştatlaryň wise-prezidenti Baýden hem ýakynda Gürjüstana eden saparynda hut şony nygtady. Mundan ötri, biziň hemmemizem şol garaýyş bilen ylalaşýarys».
ABŞ Gürjüstanyň NATO agzalygyny goldaýar emma...
Ýakynda Tbilisä eden sapary wagtynda Joe Baýden Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Gürjüstanyň NATO agza bolmak ugrundaky tagallalaryny goldaýandygyny ýene bir gezek mälim etdi. Ýöne beýleki tarapdan, ol NATO bilen Orsýetiň konfrontasiýa gitmekleriniň taraplar üçin bähbitli bolmajakdygyny-da Saakaşwilä ýatlatdy.
Geçen ýylky uruşda Günbatar Gürjüstanyň arkasynda durandygyny anyk mälim eden-de bolsa, barybir ol Saakaşwiliniň Günorta Osetiýa garşy harby çäreleri ulanmagyny tankytlady. Öz gezeginde Gürjüstanyň hut şol harby çäresini Orsýet öz harby hereketleri üçin tutaryk edinipdi.
Ýöne bu meselede-de «Roýters» habar agentligine beren interwýusynda prezident Saakaşwili Gürjüstanyň separatistik regionlary bolan Günorta Osetiýa bilen Abhaziýanyň häkimiýetleriniň bu regionlardan etniki gürjüleri çykarmaklyga gönükdirilen eden-etdiliklerine halkara jemgyýetçiliginiň uzak wagtlap ähmiýet bermändigini belledi.
Emma beýleki tarapdan, Gürjüstanyň prezidenti öz ýurdunyň garaşsyzlyga eýe bolaly bäri dünýäniň in bir kyn regionynda demokratiýa tarap ýol açandygyny we mundan beýlägem Gürjüstanyň demokratiýany ösdürmegi dowam etdirjekdigine ynanýandygyny aýtdy. Hususan-da, ol: «Gürjüstan dünýäniň bu böleginde, ýagny dünýäniň başga ýerlerinde tanalmaýan şular ýaly künjünde-de, gözli-başly kämil institutlary bolan döwrebap döwletiň ýaşap biljekdigini subut etdi. Biz demokratiýanyň ýöne bir boş söz däldigini we ony durmuşa geçirip bolýandygyny subut etdik. Biz bu ýerde nämedir bir zatlary döredýäris we ol, meniň pikirimçe, ykdysadyýet hem-de halkyň abadançylygy nukdaýnazaryndan örän uly üstünlikli bir hadysa» diýip nygtady.


text:
29-njy we 30-njy noýabrda Aşgabadyň Parahat-7 mikroraýonynyň ýaşaýjylarynyň onlarçasy köçä çykyp, ýerli häkimiýetlere garşy protest bildirdiler. Muňa häkimiýetleriň ýaşaýyş jaýlardan sowadyjy hem ýyladyjy enjamy bolan split sistemalaryny aýyrmak synanyşygy sebäp boldy.
Aşgabadyň Parahat-7/1 mikroraýonynyň Baba Annanow köçesinde ýerleşýän 15-nji we 19-njy jaýlaryň daşynda şenbe güni dörän ýagdaý barada Azatlyk Radiosynyň habarçysy Soltan Açylowa şeýle gürrüň berdi: “Ýaşaýjylar ertirden bäri kondisionerlerini aýyrtmajak bolup, resmileriň garşysyna çykypdyrlar. Bu ýere häkimligiň wekilleri, polisiýa işgärleri hem gelipdir. Olar maşynlaryny ýoluň gyrasynda goýup, adamlaryň ýanyna gelip-gidip durlar. Ilata doly bir düşündirişem berip bilenoklar”.
Protestiň netijesinde häkimiýetleriň we hojalyk işgärleriniň 126 kwartiraly iki jaýyň daşyndan yza çekilendigi, emma şol günüň ertesi ýene-de gaýdyp gelendigi habar berildi. Bu ýagdaý ýaşaýjylaryň köpçülik bolup, ýene-de köçä çykmagyna sebäp boldy.
“Ogurlyk edemizok, öz sobstwennyý zadymyz üçin göreşýäris” diýip protestçileriň biri aýdýar.
Ilkinji netije
30-njy noýabrda bolan protestleriň netijesinde hem resmiler öz tehnikasy we işgärleri bilen yza çekildiler.
Ýerli ýaşaýjylaryň gürrüň bermegine görä, şol günüň agşamy öý-hojalyk edarasynda häkimligiň resmileriniň ýaşaýjylar bilen duşuşygy bolupdyr. Resmiler jaýlaryň köçä çykýan tarapynda “hiç zat görünmeli däl” diýip, muňa ýokardan görkezme berlendigini habar beripdirler we ýaşaýjylara olaryň split sistemalaryny hökmany suratda aýyrjakdyklaryny duýdurypdyrlar.
Agzalan jaýlar Aşgabat şäheriniň Berkararlyk etrabyna degişli.
Protestleriň taryhy
Parahat-7 mikroraýonynyň jaýlaryndan split sistemalary aýyrmak boýunça häkimiýetleriň dynç günleri eden synanyşyklary ýylyň dowamynda bolan şuňa meňzeş üçünji waka. Öý-hojalyk edarasynyň işgärleri tarapyndan maý aýynda, diňe bir köçe tarapy bilen çäklenmän, 19-njy jaýyň beýleki taraplaryndan-da sowadyjylaryň onlarçasy aýryldy we munuň sebäbi jaýlary aklamak zerurlygy bilen düşündirildi. Jaýyň käbir ýaşaýjylary garşylyk bildirensoň, jaýyň galan bölegi, sowadyjylar aýrylmazdan, reňklendi. Split sistemalary aýrylan hojalyklar özleriniň 200-300$ aralygynda zyýan çekendiklerini aýdýarlar.
Häkimiýetler tarapyndan 23-nji awgustda bu mikroraýonyň 10-njy jaýynda hem sowadyjylaryň birnäçesi söküldi. Bu barada habar serişdeleri arkaly köpçülige maglumat berlensoň, bu eden-etdilik togtadyldy. Bu iş durzulýança şonda eýýäm azyndan dört sany sowadyjy aýrylypdy.
Resmi düzgün
Aşgabadyň ýaşaýjylary split sistemalaryndan gyşda jaýlary ýylatmak, tomusda sowatmak üçin peýdalanýarlar. Split sistemalaryndan daşgary, ýaşaýyş jaýlardan çanak-antennalar we aýnalaryň üstünde oturdylan telärler hem aýrylýar. Ýerli ýaşaýjylar bu jaýlara göçüp baran wagtynda agzalan enjamlaryň oturdylmaly däldigi barada özlerine resmi duýduryşyň edilmändigini aýdýarlar.
Ýaşaýyş jaýlarynyň köçä çykýan tarapyny hojalyk enjamlaryndan arassalamak işleri Aşgabadyň dürli böleklerinde ýyllar boýy dowam edýär.
Ünsden düşen meseleler
Şol bir wagtda-da ýerli ýaşaýjylar jaýlaryň we olaryň töwereginiň tämizligi, abatlygy, arassaçylygy baradaky öz kanuny talaplaryna häkimiýetleriň asla üns bermeýändigini nygtaýarlar.
Azatlyk Radiosynyň habarçysy Soltan Açylowa şeýle diýýär: “Jaýlaryň opurylyşyp ýatandygy, jaýlaryň çöküp ýatandygy, kommunal hyzmatlaryň ýaramazdygy - nogsanlyklar näçe diýseň bar. Esasan, 19-njy jaýyň daş-töweregi şeýle bir hapaçylyk, agaçlar gurap ýatyr, zir-zibil, maşyn ýuwýarlar. Bu zatlara gözegçilik edilmeýär”.
Häzirki wagtda Parahat-7 mikroraýonynyň ýaşaýjylary split sistemalary aýyrmak boýunça işleriň ýene başlanmagyndan howatyrlanyp, hüşgärligi saklaýandyklaryny Azatlyk Radiosyna gürrüň berdiler.
Soňky günlerde häkimiýetler tarapyndan Aşgabadyň etegindäki Çoganly ýaşaýyş massiwinde hem split sistemalary, çanak-antennalary we ýokardan syrygýan ygaldan hem ýiti günden goranmak üçin aýnalaryň üstünden berkidilýän telärleri aýyrmak boýunça işler alnyp barylýar.


text:
ABŞ Günorta Koreýanyň geçirýän harby türgenleşiklerine özüniň F-22 harby uçarlaryny ýollady. Häzir regionda Günorta Koreýa bilen ABŞ-nyň bilelikdäki harby türgenleşikleri geçirilýär.
Bu Koreýa ýarymadasyndaky ýagdaýlaryň dartgynlaşmagyna gabat geldi.
30-njy martda Phenýang iki koreý döwletiniň arasynda “uruş ýagdaýynyň” dowam edýändigini, şeýle-de harbylaryň Günorta Koreýanyň bazalaryny nyşana alýandygyny yglan etdi.
Mundan öň Waşington harby türgenleşikleriň çäginde sebite B-2 harby uçarlaryny hem ýollapdy. Demirgazyk Koreýa bu ädimi prowokasiýa diýip atlandyrdy.
Demirgazyk Koreýa fewral aýynda üçünji ýadro synagyny amala aşyrandan soňra, ýarymadadaky ýagdaýlar dartgynlaşypdy. Şeýle-de munuň netijesinde BMG we Birleşen Ştatlar Phenýanga garşy sanksiýalary girizipdi.


text:
Anna güni Orsýetiň parlamentiniň aşaky palatasy daşary ýurtlar tarapyndan maliýeleşdirilýän garaşsyz guramalary “daşary ýurt agentleri” diýip atlandyrmak baradaky kanunyň taslamasyny oňlap ses berdi.
Orsýetiň dolandyryjy “Ýedinaýa Rossiýa” partiýasynyň deputatlary tarapyndan öňe sürlen bu kanunyň taslamasy birinji okaýyşlykda 323 deputatyň sesi bilen goldanyldy.
Bu kanunyň taslamasy ýurduň jemgyýetçiliginde ýiti çekeleşikleri döretdi. Anna güni orsýetli aktiwistler Döwlet Dumasynyň binasynyň öňünde bu kanuna garşy protest bildirip, piket geçirdiler.
Bu gürrüňi edilýän kanunda daşary ýurtlar tarapyndan maliýeleşdirilýän we syýasy işlere goşulyşýan guramalary “daşary ýurt agenti” diýen status esasynda täzeden registrasiýa etmeklik göz öňünde tutulýar. Olaryň registrasiýa edilmekleri üçin edilýän talaplary-da has güýçlendirmeklik planlaşdyrylýar.


text:
Yrakly diktator Saddam Huseýniň garyndaşy diýip özüni tanadan adam Täjigistanda syýasy gaçybatalga soraýar.
Täjigistanyň günorta Farhor etrabynyň ýol gözegçilik polisiýasynyň ýolbaşçysynyň orunbasary Mahmad Izatulloýewiň 29-njy iýulda AÝ/AR-na aýtmagyna görä, özüni Abdulla ibn-Ahmad al-Arabiýa diýip tanadan 47 ýaşly adam 13-nji iýulda täjik-owgan serhedini bikanun kesip geçende saklanypdyr.
Izatulloýewiň aýtmagyna görä, bäş dilde gepleýän adam özüniň Saddam Husseýniň gizlin gulluklarynda işländigini we 2003-nji ýylda yrakly diktatoryň agdarylmagyndan soň bäş ýyl türme tussaglygyna höküm edilendigini täjik resmilerine aýdypdyr. Bu adam özüniň türme möhleti dolansoň Owganystana gidendigini we Täjigistanda syýasy gaçybatalga almak isleýändigini aýdypdyr.
Izatulloýew täjik resmileriniň bu mesele boýunça derňew geçirýändigini habar berdi.


text:
Gyşda, garly daglarda dem-dynç alýanlara haýran bolup geldim. Sowukda, garyň içinde-de bir dem-dynç bolarmy? Ýöne gar ýagdygy ulynyň-kiçiniň ümzügi şol daglara tarap.
Garly daglar
Çeh topragynyň ajaýyp künjegi Krkonoş milli goraghana hasaplanýar. Ol ýer ýylyň tutuş dowamynda aşa gözel hem asuda. Şonuň üçin mydama dem-dynç alýan, syýahat edýän adamlar ýeterlik. Häzir ýeri ak gar örtensoň, onuň jemagaty has artyk.
Beýle galyň gary men öň görmändim. Gar bolsa şindizem ýagyp dur. Muňa “täze gar” diýýärler. Ýere, giň tokaýlara hem daglara ak päkizelik inýär. Töwerek-daş iň tämiz, iň arassa, iň ýagty barlyk bilen örtülýär.
Tokaýda agaçlar şeýle bir ümsüm, şeýle bir rahat, göwnüňe bolmasa, olar garyň sesine diň salýarlar hem ak ýagtylykda täsin düýş görýärler.
Garyň aýratyn bir gözelligi hem ýürege inderýän rahatlygy bar.
Öňki gören garlarym ýere düşekdi. Onuň üstünden ýöremek, ony basgylamak mümkindi. Günüň sähel ýylpyldysyna ereýärdi. Bu ýerde welin ol aşa köp, köplügi sebäpli-de hökümli. Sen islän ýeriňden däl, adamlaryň ýol salan ugrundan ýöräp bilýärsiň. Ol ýodadan saga-çepe çykmaga mümkinçiligiň ýok.
Gum hem garly depeler
Ak gar depeleri Garagum çölündäki akyp ýatan çäge alaňlaryny ýatladýar. Göwnüňe bolmasa, sen garly jülgede däl, çäge alaňlarynyň arasynda gezip ýören ýaly.
Düýnki geçen ýoluňy bu gün syrgyn basypdyr. Indi ondan geçip bilmersiň. Eger öz islegiňe görä ýöreseň, garyň içine gitmegiň mümkin. Çöl hem şeýle ahyryn, ol nähili giň hem bolsa, islän ugruňdan däl, diňe tebigatyň döreden ýolundan ýöremek mümkin. Depe-depe bolup oturan ak gar akyp ýatan ürgün çäge ýaly ýowuz.
Töwerek bol ýagtylyk, edil Garagumdaky tomsuň ýagtylygy ýaly. Ol gözüňi deşip barýar. Şonuň üçin bu ak giňişlikde ýagtylykdan goranmaly bolýaň.
Çaý hem piwo
Gar depeleriniň daşyndan öwrülip, ak meýdany aýlanyp, bir naharhana sowulýarsyň. Çagalar, ýaşlar goh-galmagal bolşup otyrlar. Olar edil guşlar ýaly jagyldaşýarlar. Olaryň ýanyndaky goşy, ýörite egin-eşikleri özlerinden uly. Ýöne olarda ýadawlyk ýok. “Bu gar owaly çagalara gerek” diýip oýlanýaň.
Şeýle garly günde gyzgyn çaýyň gadyry başga. Çaý owurtladygyňça, akylyň durlanyp, oý-hyýalyň ýene ot-ýalynly, syrgyn gumly çöle gönügýär. Çaýdan gananyňda, gumy dürli-dümen otlar örtýär hem her ýerde güller açylyşyp başlaýar.
Töweregiňe seredip görseň, başgalar üsti ak köpürjekli sowuk piwäni demine dartýarlar. Eger çöldäkiler sowuk piwo içip, bu garly ýerdäkiler gyzgynjak çaýa höwes etseler, nähili ýerlikli bolardy. Arman, muny tersine edýärler.
Belki-de, bular sowugy sowuk bilen, biziňkiler bolsa tüp yssyny gyzgyn çaý bilen ýeňýändir.
Adamyň görmegi üçin, hem yssy tomus, hem sowuk gyş ýaradylypdyr. Biz bularyň birini görsek, beýlekisini görmek islämizok. Ýöne bularyň her biriniň öz orny bar.
Günbatardakylar häzir garly daglara höwes edýärler.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň pikiri.


text:
Türkmenistanda döwlet, hökümet edaralarynyň, bilet ýa petek satylýan ýerleriň öňünde uzyn-uzyn nobatlaryň döreýändigi, bu nobatlarda adamlaryň hem wagtyny, hem saglygyny ýitirýändigi, emma hökümetiň bu meselä baş galdyrmaýandygy aýdylýar.
Internet asyrynda şeýle nobatlaryň barha köpelmeginiň sebäbi ýa sebäpleri näme? Näme üçin ol nobatlary düzgünleşdirmek, kadaly ýagdaýa salmak şeýle gijikdirilýär?
Ýerli synçylar bu meseläni çözmegiň mümkindigini, ýöne oňa hökümet derejesinde baş galdyrmalydygyny aýdýarlar.
Bu baradaky söhbete ýerli synçylar, syýasy aktiwist Nurberdi Nurmmämet, publisist ýazyjy Amanmyrat Bugaýew, žurnalist Soltan Açylowa, Şwesiýada ýaşaýan oppozisioner Hudaýberdi Orazow gatnaşdy.
Söhbeti diňläp, çekişmä goşulsaňyz, pikirleriňizi ýazsaňyz, Türkmenistanda bar diýilýän kynçylyklaryň azalmagyna belli derejede täsir ýetirmegiňiz mümkin, pursaty elden bermäň.


text:
Orsýetiň Twer şäheriniň sudy sosial mediada Krym barada maglumat paýlaşan raýaty iki ýyllyk we üç aýlyk türme tussaglygyna höküm etdi.
Sud 5-nji maýda geçiren diňlenişiginde inžener Andreý Bubeýewiň publisist Boris Stomahiniň makalasyny çap edendigini aýdyp, bu makalanyň öň “Orsýetiň territorial bütewüligine howp salýan” hem “ekstremist” diýlip yglan edilendigini belledi.
Makalada Ukrainanyň Gara deňizdäki Krym regionynyň Orsýet tarapyndan bikanun alnandygy aýdylýar we onuň Ukraina gaýdyp berilmegi talap edilýär.
2015-nji ýylyň aprel aýynda Moskwanyň sudy Stomahini terrorçylygy we ekstremizmi wagyz etmekde aýyplap ýedi ýyl türme tussaglygyna höküm edipdi.
Stomahin özüne ýöňkelýän günäniň syýasy matlaplydygyny aýtdy.
Orsýetiň Çuwaşiýa regionynyň derňewçileri 62 ýaşly Nikolaý Ýegorowy Stomahiniň makalasyny çap etmek arkaly milli duşmançylygy tutaşdyrmakda aýypladylar.
Ýegorow aýyplamalary ret edýär we suda garaşýar.


text:
Suratda: singapurly emin Muhammad Bin Jahari türkmen kärdeşi Alibek Sapaýew bilen.
3-nji sentýabrda Maskatda Dünýä çempionaty — 2018-iň ikinji Aziýa saýlama böleginiň Omanyň we Türkmenistanyň ýygyndylarynyň arasyndaky duşuşygy geçirerler.
FIFA-nyň ştab-kwartirasynda habar berlişi ýaly, duşuşygy baş emin Muhammad Bin Jahari we onuň kömekçileri Gek Feng Jeffri Goh, Kok Heng Lim (hemmesi Singapurdan) alyp bararlar. Eminlere gözegçi — Bujsaim Ali Mohamed (BAE), duşuşygyň komissary bolsa — Jebril Ali (Palestina).
Oýun “Sib” stadionynda Aşgabat wagty bilen 20.00-da geçiriler.
Bu Dünýä kubogy ugrundaky ýaryşyň saýlama bölegindäki ilkinji, türkmen we omanly futbolçylaryň milli ýygyndylarynyň arasyndaky ikinji duşuşykdyr. Öň 2008-nji ýylyň 18-nji maýynda Maskatda geçirilen ýoldaşlyk duşuşygynda Omanyň ýygyndysy Türkmenistanyň toparyny 2:1 hasabynda ýeňipdi. Şonda ýer eýelerinden iki pökgini hem SK “Kataryň” hüjümçisi Emad Al-Hawasani (22-nji we 56-njy minutlar), myhmanlardan bolsa “Aşgabadyň” goragçysy Rüstem Saparow (49-njy minut) tapawutlanypdy.
Omanyň we Türkmenistanyň futbolçylary “D” toparçada çykyş edýärler. Häzirlikçe omanlylaryň bir oýundan 3, türkmenistanlylaryň bolsa iki duşuşykdan 1 utugy bar.
Belli fransuz hünärmeni Pol LeGueniň türgenleşdirýän topary Omanyň ýygyndysy Bangalorda Hindistanyň toparyndan üstün çykdy — 1:2. Türkmenistanyň ýygyndysy bolsa myhmançylykda 0:1 hasabynda Guamyň toparyndan ýeňlip, öz meýdanynda reýting boýunça Aziýanyň iň gowy topary bolan Eýran bilen 1:1 oýnady.


text:
Hususy sektory ösdürmek boýunça mundan öňki edilen birnäçe synanyşyk netijeli boldumy? Eger G.Berdimuhamedow kiçi hem orta biznese goldaw boýunça döwlet komissiýasyny döretmek kararyna gelen bolsa, diýmek, bu ugurdaky işleriň ählisi ony kanagatlandyrmaýar.
Mysal hökmünde ykdysady sektoryň köp ugruna hususyýetçiligiň ýaýraýyş, ornaşyş derejesini alyp göreli. Şu ýagdaý real hakykata gapma-garşy gelýän bolsa gerek. Çünki telekeçiligiň örüşi oba hojalygy, jemgyýetçilik iýmiti, bölekleýin gurluşyk işleri bilen çäklenýär.
Türkmenistanyň daşary ýurtly partnýorlar, daşary ýurt bazarlary bilen bagly biznesinde hususy sektora orun berilmeýär diýen ýaly. Şu meselede agalyk döwletiň elinde. Köpçülikleýin habar serişdelerinde hususy telekeçiligiň ýaýramagyna mümkinçilik ýok.
Habar serişdeleri häkimiýetleriň ideologik hem propagandistik kontrollygynyň aşagynda dur. Bu ugurdan ýagdaýy düzetmek üçin hemişe meselä prezident goşulmaly. Türkmenistanyň köpçülikleýin habar serişdelerinde hiç hili konkurensiýanyň, bäsdeşligiň ýokdugyny, olaryň döwlet kontrollygynyň güýçli basyşynyň astynda ýegşerilýändigini halkara synçylary belleýärler.
Prezidentiň täze döreden organy hususy sektory doňup galan nokadyndan gozgap bilermi? Bu döwlet komissiýasynda döwletiň nobatdaky býurokratik oýunlarynyň pynhan howplary bar bolaýmasyn? Bu komissiýa hususy telekeçilige ýardam berermi ýa ol şol işe kontrollyk edermi?
Býurokratlar we çinownikler öz başlyklarynyň öňünde özleriniň iş üçin gerekdigini, zerurdygyny görkezmegi gowy görýärler. Eger döwlet komissiýasyny döretmegiň awtorlary islese-islemese, hususy sektory goldamaga synanyşyk edip, ahyrky netijede ýönekeý polisiýa-saklaýyş, jylawlaýyş funksiýasyna eýe bolmazmy?
Eger şeýle bolsa, ol ýurduň içerki we daşarky aktiwlik derejesini täze basgançaga çykarmak boýunça edilýän tagallalara ters geler.
Inisiatiwa bolmazdan ösüş ýok
Türkmenistanyň prezidenti daşary ýurtlara saparlaryny yzygiderli artdyrýar, şol wizitlere ykdysadyýetiň döwlet we hususy sektorlary deň derejede gatnaşan ýagdaýynda, diňe şol ýagdaýda ol öňe tarap böwsüşli netijeler berip biler.
Ondanam başga işewür gatnaşyklar döwlet derejesinde däl-de, hususy derejede alnyp barylsa, şonda ol real, duýarlyk derejede netijeler berer. Türkmenistanyň Fransiýa bilen, Birleşen Arap Emirlikleri bilen bellenen bilelikdäki ykdysady programmalary hut hususy sektorda doly bahaly netije berip biler.
Şol ýurtlarda hususy sektor döwlet sektoryndan has öňde. Türkmenistan nähili hususy sektor bilen muňa jogap berip biler? Türkmenistanyň potensial hyzmatdaşlarynda bar mümkinçilikler ýerli telekeçilerde bolarmy? Edil şu ýagdaý medeni we informasiýa meýdanynda-da dowam edýär.
Kommunistler tarapyndan döredilen, soň Nyýazow tarapyndan dowam etdirilen döwlete doly garaşlylygy diňe güýçli ösýän türkmen kapitalizminiň ýeňip biljekdigine ýokarda oturanlar düşünip ugradymyka, onuň zerurlygyny duýýarmykalar? Nyýazow öz döwründe tutuş döwleti jübüsine saldy ýa jübüsinde saklady. “Hususy sektor garaşsyz ýa garaşlylygy çäkli adamlar synpyny döredýär” diýip, mundan öler ýaly gorkýanlar häkimiýet gatlaklarynda bar bolsa gerek.
Inisiatiwa bolmazdan ösüş ýok, inisiatiwa-da taýak depäňde abanyp durka döremeýär. Bularyň haýsyny saýlap almaly – şu mesele bilen häkimiýet indi näçinji sapar ýüzbe-ýüz bolýar? Gumly halkyň beýik bir parasatly sözi bar: "Dyza çöküp oturan adam – ýarym adam".
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
“Malaýziýa howaýollaryna” degişli MH17 gatnaw ugurly ýolagçy uçarynyň orsýetparaz gozgalaňçylar tarapyndan urlup ýykylandygy baradaky delilleriň köpelýändigine garamazdan, Orsýetiň gazet-žurnallary düýbünden başga gürrüňleri dowam etdirýärler.
Rus gazetleriniň käbirleri uçaryň ukrain armiýasy tarapyndan urlup ýykylandygyny öňe sürýärler. Olaryň aýtmagyna görä, ukrain harbylary, hamana, söweş uçaryny atjak bolup, ýolagçy uçaryny urup ýykypdyrlar. Käbir gazetler bolsa uçaryň içinde terroristik hüjüminiň amala aşyrylandygyny we munuň netijesinde uçaryň heläkçilige uçrandygyny tekrarlaýarlar.
“Komsomolskaýa Prawda”: MH17 uçaryny separatistler urup ýykan däldirler
“Komsomolskaýa Prawda” atly gündelik neşir “Buk-dan” atan kim?” diýen sözbaşy bilen harby synçy Wiktor Baranetsiň ýazgysyny çap edipdir. Onda MH17 gatnaw ugurly uçary orsýetparaz separatistler urup ýykan däldir diýilýär. Bolup biläýjek ýagdaý diýip, Baranets bir pikiri öňe sürýär, ýagny ol ukrain harbylary “Malaýziýa howaýollaryna” degişli ýolagçy uçaryny Orsýete degişli söweş uçarydyr öýdüp, atyp urup ýykypdyrlar diýen pikiri öňe sürýär.
Gazetde çap edilen teswirlemede 10 müň metr belentlikden uçýan uçary diňe “Buk” raketalary urup bilýär diýilýär. Baranets öz gürrüňinde Ukrainanyň ýarag bazasynda 75 sany “Buk” sistemasynyň bardygyny aýdýar. Şeýle-de Donetskden 40 km uzaklykda howa hüjümlerinden goranyş ulgamlarynyň gurnalandygyny belleýär.
Baranets öz kommentarisinde şeýle ýazýar: “Eger-de biz ukrainlaryň “ruslar bizi howadan we ýerden basyp aljak bolýar” diýen yzygiderli propagandasyndan çen tutsak, onda ukrain howa hüjümlerinden goranyş ulgamlary Malaýziýanyň uçaryny ýalňyşlyk bilen urup ýykan bolmaly. Bu ýerdäki ýalňyşlyk: olaryň radar sistemasy uçary ruslara degişli ýaly edip görkezen bolmaly”.
Baranets iýun aýynda gozgalaňçylaryň Ukrainanyň “Buk” raketa ýarag sistemasyny ele salandyklaryny, ýöne ol sistemanyň düzüw bolmandygyny aýdýar. Şeýle-de Baranets gozgalaňçylaryň hatarynda beýle ulgama erk edip biljek hünärmenleriň ýokdugyny hem belleýär.
“Nezawisimaýa Gazeta”: Orslaryň harby uçary diýip pikir edipdirler
“Nezawisimaýa gazeta” atly gündelik neşirinde “Urlup ýykylan Boing barada diňe faktlar” ady bilen bir makala çap edilipdir. Agzalýan makalada “MH17 gatnaw ugurly uçaryň urlup ýykylmagy Sowuk urşuň başlanmagydyr” diýilýär.
Makalada MH17 gatnaw belgili uçaryň ýa “Buk” sistemasy tarapyndan ýa-da “Suhoý” diýlip atlandyrylýan söweş uçarlary tarapyndan atylyp urlan bolmagy ahmal diýen pikir öňe sürülýär. Aýdyşlaryna görä, gürrüňi edilýän söweş uçary urlup ýykylan ýolagçy uçarynyň gapdalyndan belli bir wagtyň dowamynda uçupdyr. Şeýle-de makalada bu hadysa getiren “terroristik hüjümdir” diýmäge entek doly esas ýok diýilýär.
Çap edilen makala uçara edilen hüjümiň Orsýetiň territoriýasyndan edilmändigini tekrarlaýar.
“Nezawisimaýa gazeta” Ukrainanyň özündäki “Buk” raketa atyjy ýarag sistemasyny Orsýetden özlerine garşy edilmegi ahmal bolan hüjümi yza serpikdirmek maksady bilen gündogar Ukrainada ornaşdyrandygyny, şeýle-de gazetde çap edilen makalada Kiýewdäki çeşmeleriň ukrain araçägine rus uçarlarynyň wagtal-wagtal aralaşýandygyny yzygiderli ýazandygy hem nygtalýar.
Onda şeýle diýilýär: “Şonuň üçinem biz, ‘ukrainler Malaýziýa degişli uçary rus uçarlarydyr öýdüp urup ýykandyr’ diýen pikiri iňkär edip bilmeris”
Makalada separatist gozgalaňçylar uçary urup ýykandyr diýen çaklama “gapma-garşy faktlara” esaslanýan pikirler hökmünde baha berilýär.
Mysal üçin, haçan-da separatistler Ukrainanyň harby bazalaryndaky “Buk” sistemalaryny ele salandyklaryny aýdanlarynda, Ukrainanyň baş prokurory Witaliý Ýarema “beýle zat ýok” diýip çykyş edenmişin.
“Nezawisimaýa gazetada” çap edilen makalada ukrain resmileriniň ‘gozgalaňçylar “Buk” raketa ýarag ulgamyny Ukraina Orsýetden getirdiler’ diýen pikirleri barada hem şübheli pikirler hökmünde gürrüň edilýär. Makalada “separatistler ösen tehnologiýa daýanýan beýle çylşyrymly ýaragy nädip ulansynlar?” diýen sorag bilen birlikde käbir beýleki şübheler hem orta atylýar.
“Moskowskiý Komsomolets”: Ukrainaň ýeri, Ukraina jogap bersin!
“Moskowskiý Komsomolets” gazeti, “MH17-ni gozgalaňçylar urup ýykan bolanynda-da, Ukraina jogapkärçilige çekilmeli, sebäbi näme üçin Ukraina harby çaknyşyklaryň bolup geçýän territoriýasyndan ýolagçy uçarlaryň geçmegine rugsat beripdir?” diýen pikiri öňe sürýär.
Gazetde çap edilen makalada awiýasiýa boýunça bir hünärmeniň beren gürrüňi agzalyp geçilýär, onda şeýle diýýär: “Eger-de haýsy-da bolsa bir döwlet öz howa giňişliginde howpsuzlygy üpjün edip bilmeýän bolsa, onda ol öz howa giňişliginden ýolagçy uçarlaryň geçmegine rugsat bermeli däl”.
“Argumenty i fakty”: Fidel Kastro heläkçiligi ukrainlardan görýär
Halk arasynda meşhurlyga eýe bolan “Argumenty i fakty” gazeti Kubanyň pensiýa çykan lideriniň uçar heläkçiligi barada aýdan sözlerini çap edipdir. Fidel Kastro: “MH17 gatnaw ugurly uçaryň heläkçilige uçramagyna ukrain häkimiýetleri jogapkär” diýip aýdanmyş.
“Argumenty i fakty” gazetiniň internet saýtynda çap edilen beýleki bir makalada, eger-de heläkçilige uçran uçar diňe “Buk” raketa sistemasy bilen urlup ýykylan bolsa, munuň rus territoriýasynda amala aşyrylmagy mümkin däl, sebäbi wakanyň bolan ýeri rus territoriýasyndan gaty uzak diýilýär. Beýleki habar çeşmeleriň hiç haýsysy şeýle pikiri orta atmandyr.
Makalada awiýasiýa boýunça hünärmen diýlip tanadylýan Wladimir Kamozowyň rus mediasynda gaýtalap sakgyç edinilen gipotezasy hem agzalýar. Wladimir Kamozow: “gozgalaňçylar çylşyrymly ”Buk” sistemalaryna erk edip bilýän bolmaly däl” diýlen pikiri öňe sürýär.
Şeýle-de Kamozow: “Uçar heläkçiligi barada alnyp barylýan derňew tamamlanýança, ‘uçaryň içinde terrorçylykly hüjüm amala aşyrylandyr’ diýlen pikiri-de iňkär edip bilmeris” diýýär.


text:
Türkmenistan inçekeselden – ilat sanyna görä – ölýän adamlaryň sany boýunça Ýewropada we Merkezi Aziýa ýurtlarynyň arasynda iň ýaramaz birinji orny eýeleýär diýip, Profilaktika we keselçilige gözegçilik boýunça Ýewropa merkeziniň we Bütindünýä Saglyk guramasynyň bilelikde ýaýradan hasabatynda aýdylýar.
“2015-nji ýylda Inçekesel gözegçiligi” atly täze raportda Türkmenistanda her 100 müň adama inçekeselden 25 ölümiň düşýändigi aýdylýar.
Bütindünýä Inçekesel gününiň öňüsyrasyna gabatlanyp ýaýradylan bu hasabatda Ýewropanyň we Aziýanyň 56 ýurduna syn edilip, onda şol ýurtlara, inçekesel bilen kesellän adamlaryň saglygynyň bejerilişiniň netijeliligi, türmedäki tussaglaryň arasynda inçekesel bilen kesellänleriň we HIV wirusy ýokaşan inçekeselli adamlaryň sany ýaly bölümler boýunça baha berilýär.
Bütindünýä saglyk guramasynyň Ýewropa regionynyň Inçekesel boýunça programma dolandyryjysy doktor Masoud Dara Ýewropanyň we Merkezi Aziýanyň 18 ýurdunda inçekeseliň ýokary howpy bolan ýurtlarynyň arasynda Türkmenistanyň hem bardygyny aýtdy.
Inçekesele ýoluganlar
Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugyna beren interwýusynda doktor Masoud, Türkmenistan barada maglumat toplananda, ýurduň Saglygy saklaýyş ministrligi bilen işleşendiklerini hem sözüniň üstüne goşdy.
“Türkmenistanda hasaba alnan inçekeselli hassalarynyň 3 müň töweregi bu kesele täzelikde uçran adamlardyr. Mundan ozal hem bejergi alýanlar bar. Biz ýakynda ýurduň [Türkmenistanyň] Saglyk ministrligi bilen işleşip, şol hassalaryň näçe prosentiniň neşe serişdelerini ulanmak bilen baglydygyny anyklamaga synanyşdyk. Bilşiňiz ýaly, neşekeşlik bilen bagly inçekesele ýoluganlary bejermek, hatda ýüze çykarmak hem kyn. Biz bu ugurda ýurduň [Saglyk] ministrligi bilen iş alyp barýarys”.
“Öňegidişlikler”
Doktor Masoud inçekesel babatynda Türkmenistanyň käbir “öňegidişlikleri” gazanandygyny hem nygtap geçdi.
Masoud: “Jemgyýetçilik pudagynda ilatyň ähli bölegine diýen ýaly muňa [inçekesele] garşy durmak boýunça gysga möhletleýin bejergi kurslary ýola goýuldy. Şuňa meňzeş proseduralar ýurduň türmelerinde hem ornaşdyryldy. Hassalara doly gözegçiligi we bejergini üpjün etmek baradaky biziň ozalky rekomendasiýalarymyz Saglyk ministrligi tarapyndan doly berjaý edildi. Bejerginiň hili ýokarlanyp, sagalmak derejesi 80%-e golaýlady. Inçekesele täze ýoluganlar hem üstünlikli bejerilýär. Başga bir tarapdan, lukmanlaryň hünär derejesiniň artdyrylmagyny hem belläp geçmeli. Bu hem özgerdildi”.
Şol bir wagtda Bütindünýä saglyk guramasynyň resmisi Türkmenistanda bu ugurda kynçylyklaryň hem saklanyp galýandygyna ünsi çekýär: “Meniň ýaňky belleýşim ýaly, ýurtda esasy mesele bu neşe maddalaryny ulanýan hassalar bilen bagly. Bu ýagdaýda inçekeseli bejermek juda kyn”.
Birleşen Milletler Guramasynyň Statistika boýunça bazasynyň 2013-nji ýylda ýaýradan çaklamalaryna görä, Türkmenistanyň 5 million 240 müňden gowrak ilatynyň 3 675 sanysy inçekesellilerdir.


text:
Birleşen Ştatlaryň Wekiller öýüniň Daşary gatnaşyklar komitetiniň öňbaşçy demokraty Azerbaýjanyň 26-njy dekabrda AÝ/AR-nyň Bakuwdaky býurosyna reýd geçirmeginden we soňra işgärleri mejbury soraga çekmeginden «çuňňur alada galandygyny» aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň Nýu-Ýorkdan saýlanan wekili Eliot Engel 30-njy dekabrdaky beýanatynda «Bakuwdaky ýolbaşçylary AÝ/AR-nyň öz işini gaýtadan ýola goýmagyna rugsat bermäge we AÝ/AR-nyň işgärlerini ýanamagy bes etmäge» çagyrdy.
Döwlet prokuraturasynyň derňewçileri 26-njy dekabrda Azatlyk we Azat Ýewropa radiosynyň Bakuwdaky býurosyna reýd geçirip, onuň dokumentlerini, kompýuterlerini we beýleki enjamlaryny konfiskasiýa etdiler.
Býuronyň 12 işgäri sorag etmek üçin tussag edildi we, derňewiň detallaryny açmazlyk barada dilhaty berenlerinden soň, azatlyga goýberildi.
Şondan bäri prokurorlar Azatlyk radiosynyň Azerbaýjan bölüminiň häzirki we ozalky işgärlerini soraga çagyrmaklaryny dowam etdirýärler.
Ýerli we halkara aktiwistler, guramalar Bakuwyň soňky aýlarda hökümetden aýry guramalary we garaşsyz mediany basyp ýatyrmagyny tankyt etdiler.


text:
Nebit läheňi Mihail Hodorkowskiý 2-nji noýabrdaky sudda eden çykyşynda Orsýetiň geljeginiň özi barada suduň çykarjak hökümine baglydygyny aýtdy. Sud 15-nji dekabrda Mihail Hodorkowskiý barada ahyrky hökümini yglan etmezinden öň eden soňky çykyşynda Hodorkowskiý özüniň günälidigi subut edilse, türmede ölmäge taýýardygyny aýtdy.
“Men idealist däl. Ýöne meniň ideallarym bar. Edil başgalar ýaly, maňa-da tussaglykda oturmak agyr düşýär we meniň bu ýerde ölesim gelenok. Ýöne, eger mejbur bolsam – men asla ýaýdanyp durmaryn. Meniň ynanýan zatlarym üçin ölmek bolar. Meniň pikirimçe, men muny eýýäm subut etdim”diýip, Hodorkowskiý aýtdy.
47 ýaşyndaky Mihail Hodorkowskiý 2003-nji ýylda salgyt tölemekden ýüz öwürmekde aýyplanyp, tussag edilipdi. Ol tussaglykdan ozal Orsýetiň iň baý adamy hasaplanýardy we “Ýukos” nebit şirketiniň başlygydy. Ol öňki prezident Wladimir Putin bilen syýasy dawasy üçin tussag edildi we sekiz ýyl türme tussaglygyna höküm edildi diýlip, hasap edilýär. Hodorkowskiý ruhdan düşenok
Mihail Hodorkowskiý türme tussaglygynyň tamamlanmagyna bir ýyl galanda, hapa pul ýuwmak we döwletiň emlägini öz haýryna ulanmak aýyplamasy bilen ýüzbe-ýüz boldy. Onuň ýene-de alty ýyl türme tussaglygyna höküm edilmegi mümkin. Mihail Hodorkowskiniň biznes partnýory Lebedewe hem şeýle aýyplamalar ýöňkelýär.
Hodorkowskiý suduň jaýyna onlarça kameralaryň öňünde ýylgyryp we baş atyp girdi. Ol özüne bildirilýän häzirki aýypalamaryň syýasy äheňlidigini, özüne ozal berlen türme tussaglygynyň möhletiniň tamamlanýandygy sebäpli goşmaça möhlet bermek isleýändiklerini öňe sürdi.
“Men 2003-nji ýylyň oktýabryny ýatlamakçy. Ol meniň azat adam hökmündäki soňky günümdi. Meniň tussag edilmegimden birnäçe gün ýa-da hepde soňra maňa aýtmaklaryna görä, prezident Putin meniň sekiz ýyllap “türme bulamagyny” iýjekdigimi aýdypdyr. Şol wagt muňa ynanmak maňa örän agyr düşdi. Häzir şol wagtdan bäri eýýäm ýedi ýyl geçdi. Bu uly möhlet. Esasanam türmede oturýan üçin” diýip, ol sözüniň üstüne goşdy.
Mihail Hodorkowskiý prokurorlary açyk masgaralady. Ol eden beýannamasynda özüne ýöňkelýän aýyplamalaryň gülkünçdigini aýtmazdan ozal “sen ynsap bilen ogurlamalydyň” diýlen sözüň gelşiksizdigini belledi. “Keselli ýurt”
Mihail Hodorkowskiý ahyrky sudda
Birinji sud bilen deňeşdirilende bu sapar käbir resmiler, şol sanda öňki ministr German Gref hem Hodorkowskiniň tarapyny tutdular. Ýöne hökümet tarapyndan sud sistemasyna berk kontrollyk edilýändigi üçin Hodorkowskiniň aklanmagyna hiç kim, şol sanda onuň özi hem garaşmaýar.
“Bu bir keselli ýurt. Orsýetde býurokrat güýç ulanyjy edaralarda işleýänler onlarça, hatda ýüzlerçe müň zehinli işewür adamlary, ýolbaşçylary we adaty raýatlary türmede saklaýarlar” diýip, Mihail Hodorkowskiý aýtdy.
“Olar geljekde Orsýetiň azat we hukuk döwleti boljakdygyna, hukugyň býurokrat resmilerinden üstün çykjakdygyna umyt edýärler. Şol döwürde oppozision partiýalary goldaýandygyň üçin repressiýalar bolmaz. Şol döwürde ýörite güýçler raýatlaryň we hukugyň goragynda bolarlar. Şol wagt raýatlaryň hukuklary ýurduň patyşasynyň, ýagşynyň ýa-da ýamanyň islegine bagly bolmaz. Şol döwürde güýç hakykatdan hem raýatlara, suda, diňe kanunçylyga we Hudaýa bagly bolar. Eger-de isleseňiz, muny wyždan diýip atlandyryň. Men ynanýaryn: bu edil şeýle bolmaly” diýip, Hodorkowskiý sözüniň üstüni ýetirdi.Köpçülik ne hökümete ynanýar, ne-de Hodorkowskä
Ýöne Orsýetde köpler Hodorkowskä 1990-njy ýyllarda azan oligarh hökmünde garamagyny dowam edýärler we onuň soňky çykyşynyň täsiriniň az boljakdygyny aýdýarlar. Sebäbi diňe az sanly adam ony eşidip biler. Orsýetiň habar gulluklary Hodorkowskiniň bu çykyşyny äsgermezlik edip, köpçülige ýetirmediler.
Hodorkowskiniň sudda eden bu çykyşyny diňe Azatlyk Radiosynyň Ors gullugy göni ýazgy etdi we efire berdi. Hodorkowskiý öz çykyşynyň soňunda adalatly höküm çykarmagy üçin sudy batyrgaýlyga çagyrdy.
“Siziň häzir çykarjak hökümiňiziň Orsýetiň taryhynyň bir bölegi boljakdygyna her kim düşünýär. Mundan başga-da, ol Orsýetiň geljekki nesilleri üçin ýol çelgisi bolar. Edil Sowet döwrüniň sudlarynda bolşy ýaly, ähli prokurorlaryň we sudlaryň atlary taryhda galar” diýip, Hodorkowskiý aýtdy.
Emma, prokuror Waleriý Lahtin bolsa: “Mihail Hodorkowskiniň bu çykyşynda aýdan zatlarynyňň ählisi ýalan” diýdi.
Hodorkowskä ýöňkelýän aýyplamalar boýunça suduň hökümi 15-nji dekabrda yglan ediler.


text:
2011-nji ýylda ylym dünýäsinde gazanylan iň gyzykly üstünlik Şweýsariýa bilen Fransiýanyň araçäginde ýeriň aşagyndan gazylan 27 kilometrlik uzynlykdaky tunnelde edilen açyş bolsa gerek. Ýewropanyň ýadro barlaglary baradaky guramasy SERN-iň alymlary Älemiň iň uly syrlarynyň biriniň üstüni açmaga tarap özleriniň şu ýerde bir ädim ilerlän bolmaklarynyň mümkindigini aýdýarlar.
Üstümizdäki ýyl ylymda we tehnologiýada bolan saldamly öňegidişlikleriň arasynda iň ýokary orunda duran zat bu alymlaryň partikel fizikasynda täze metodlary ulanmak bilen geçiren tejribeleri boldy.
SERN-de iş alyp barýan alymlar toparynyň baş direktory Rolf-Dieter Heuer
13-nji dekabrda öz toparynyň Älemi döreden esasy kerpiçjik diýip hasap edilýän, ýöne şu wagta çenli tejribe arkaly subut bolmadyk bir sypjyk subatom bölejiginiň bardygyny görkezýän gyzykly alamatlaryň üstünden barandygyny bildirdi:
—Higgsiň bu ugurda – Şekspiriň bolmalymy ýa ýok?! – diýen soragyna anyk jogaby tapmagy üçin, biziň geljek ýyl ownuk fiziki bölejikleriň ýene ençeme tejribe çaknyşyklaryny geçirmeli bolarys. Ýöne, meniň pikirimçe, biz örän gowy öňegidişlik etdik.
"Hudawy bölejik"
Massanyň Älemdäki ähli jisimlere ýetmegine kömek eden zat şu Higgs boson
diýlip, pikir edilýär. Oňa "hudawy bölejik" hem diýilýär. Alymlar onlarça ýyllap iş alyp barsalar-da, onuň bardygyny subut edip bilmän gelýärler.
Bu subatom bölejiginiň üsti açylsa, onda bu açyş fizikanyň taryhynda iň ýokary orunda durar. Älemiň nähili dörändigi barada bar bolan çylşyrymly soraglaryň käbirine hem şeýdip, jogap tapylmagy mümkin.
Şu ýyl SERN-den şular ýaly ýene bir gyzykly habar gowuşdy. Bu ýadro-barlag merkezi sentýabr aýynda neýtrinolaryň tizligini ölçemek barada geçiren tejribeleriniň netijelerini yglan etdi.
Italiýanyň Gran Sasso şäherinde milli laboratoriýanyň direktory Luçia Wotano
bu barlaglara ýolbaşçylyk etdi:
—Biz neýtrinonyň ýagtylykdan çalt hereket edýändigini ýüze çykardyk. Onuň SERN-den Italiýanyň Gran Sasso şäherine ýetmegi 2,4 millisekunda çekdi. Biz bu subatom bölejiginiň tizliginiň garaşylanyndan 60 nanosekund çaltdygyny ýüze çykardyk. Olar ýagtylykdan 0,0001 prosent tiz hereket etdiler. Bu bir uly zat däl, ýöne fiziki täsiri welin, uly täsir.
Bu netije
tassyklansa, onda Albert Eýnşteýniň ýagtylykdan tiz gidýän zat ýok diýýäni nädogry bolup çykýar.
Planetalary öwreniş
Planetalary öwrenmek barada hem üstümizdäki ýyl uly öňegidişlikler boldy. Dekabr aýynyň başlarynda NASA-nyň alymlaryň ilkinji gezek "ýaşamaga ýaramly zonada"
ýerleşýän bir planetany tapandyklaryny bildirdiler. Bu ýerde jandarlaryň ýaşamagy üçin Ýer togalagynyňka çalymdaş şertleriň bar bolmagy mümkin.
Kaliforniýanyň Ames barlag merkeziniň direktory Pete Worden
bu açyşy Ýeriň ekiztaýyny tapmak ugrundaky ýolda möhüm çelgi diýip atlandyrdy:
—Bu günki açyş kosmos gämisi Kepleriň wagtyň geçmegi bilen bir günden bir gün Ýeriň hakyky analoglaryny – eger bar bolsa – tapmagynyň mümkindigini görkezýär. Biz hem Ýere çalymdaş, hem-de ýaşamaga ýaramly zonada ýerleşýän planetany tapmaga barha ýakynlaşýarys.
Şu ýyl ýene bir täsin planeta
tapyldy. Ol boýdan-başa göwherden ýasalana meňzeýär.
Ondan soň hem amerikaly astrofizikleriň şu ýyl tapan äpet gara oýlary
bar. Olar Günden bir milliard esse uly.
Gepiň gysgasy, ýaňky göwherden ybarat planeta bu garaňky oýlaryň birine gaçyp, dargap gitmesin diýip, dileg edibermek galýar.


text:
Orta Aziýada ýerleşýän ýurtlaryň hökümetleri hüşgärligi elden berenoklar. Sebäbi ýakyn wagtda Halkara güýçler Owganystandan öz goşunlaryny yza çekip başlamaly. Üstümizdäki aýlarda bu hüşgärlik has hem güýçlener.
Ýöne, ynha, Türkmenistan welin goňşularyndan tapawutlylykda hiç zady piňine-de almaýana çalym edýär. Aşgabat Owganystandan abanmagy ahmal bolan howpa garşy, hamana, 90-njy ýyllarda ulanan taktikasyna bil baglaýan ýaly. Ýöne ondan soň döwran üýtgedi. Eger ýagdaý şeýle dowam etse, onda Orta Aziýadaky döwletleriň arasynda iň agyr durnuksyzlyga uçrajak döwletleriň biri Türkmenistan bolaýmaly.
Aladalar
2014-nji ýylyň ahyrynda Halkara güýçler Owganystandan yza çekilmeli. Şonuň üçinem birnäçe aýdan bäri Özbegistanyň, Täjigistanyň, Gyrgyzystanyň we Gazagystanyň häkimiýetleri goňşy ýurtda üýtgejek ýagdaýlar barada öz aladalanmalaryny beýan edip gelýärler. Olar, eger-de howpsuzlyk meselesi owgan hökümetine galsa, onda näderis diýip alada edýärler. Agzalan ýurtlaryň ählisi eýýäm birnäçe aýdan bäri terrorizme garşy göreş boýunça harby türgenleşik okuwlaryny geçirýärler.
Türkmenistanda ýagdaý beýle däl. Owganystanda geljekde boljak üýtgeşmeler babatynda Türkmenistan hiç zady piňine alanok. Ýogsa, Türkmenistan Owganystan bilen 744 kilometrlik araçäge şärik.
Türkmen hökümeti 90-njy ýyllaryň çarkandakly döwründe Orta Aziýanyň araçägine aralaşan "Talyban" goşunlaryndan nädip halas bolan bolsa, ýene-de şeýdip gutularyn öýdýär.
Türkmen häkimiýetleri demirgazyk Owganystandaky, has takygy Türkmenistan bilen araçäkleşýän Farýab we Jowuzjan welaýatlaryndaky etniki türkmen toparlarynyň ýolbaşçylaryna gol uzatdylar.
Ýaňy-ýakynda birnäçe owganystanly kethudalar türkmen resmileri bilen duşuşyk geçirdiler. Türkmenlere Daşary işler ministriniň orunbasary Wepa Hajyýew başlyklyk etdi. Bu barada Azatlyk Radiosynyň habarçysy Türkmenistana sapar eden toparyň agzalarynyň biriniň üsti bilen habarly boldy.
Hemaýat
Döwlet mediasynda "duşuşyk" barada dil ýarylmady. Owgan kethudalarynyň arasynda ozal "Talybanlar" bilen gatnaşykda bolan adamlar hem bar ekeni. Türkmen hökümetiniň agzalýan ýerlere azyk-haryt we beýleki hojalyk harytlaryny kömek hökmünde ugradýandygy hem aýdylýar. Şeýle-de öz goňşuçylygyndaky käbir welaýatlary hem arzan elektrik togy bilen üpjün edýär.
90-njy ýyllaryň ahyrynda Owganystany “Talybanlar” ele geçirende, türkmen hökümeti hem beýleki Orta Aziýanyň döwletleri ýaly, "Talybana" garşy boldy. Aşgabat “Talyban” hökümetini resmi ýagdaýda kabul etmedi, ýöne "Talybana" wekilçilik edýän edaranyň Türkmenistanda hereket etmegine rugsat berdi.
1999-njy ýylda “Owganystanda parahatçylyk boýunça gepleşikler” Türkmenistanda geçirildi. "Talybanyň" lideri Molla Muhammet Omar Orta Aziýanyň beýleki ýurtlaryna, aýratynam Özbegistan bilen Täjigistana haýbat atdy. Olary Owganystanyň meselerlerine goşulmakda aýyplady. Ýöne Türkmenistanyň üstüne şondan bäri "Talyban" howpy abanmady.
2013-nji ýylyň aprel aýynda Owganystanyň Farýap welaýatynyň Kaýsar etrabynda, ýagny Türkmenistan bilen araçäkleşýän etrabynda soňky on ýylyň iň gandöküşikli çaknyşygy boldy. Şonda Owganystanyň harby güýçleri bilen 700 sany "Talyban" söweşijileriniň arasynda 9 günläp dowam eden uruş barada owgan metbugatynda habar berildi.
Urşuň netijesinde hökümet güýçleri talyplary Kaýsardan kowup çykardy ýöne, ynha, sentýabr aýynda ýaňky söweş ýene-de möwjedi. Söweşde Farýap welaýatynyň başga etraplarynyň biriniň "Talybanlardan" bolan ýolbaşçysy öldi diýlip habar berildi.
Talyplaryň gözegçiligindäki sebitler
Azatlyk Radiosynyň Owganystandaky habarçysynyň berýän habaryna görä, Farýap we Jowuzjan welaýatlarynda eýýäm "Talybanyň" golastyna geçen “çetin” ýerler bar. Habarçylaryň berýän maglumatlarynda Owganystandaky etniki türkmen toparlarynyň ýaraglanyp, ”Talybanyň” hataryna goşulýandyklary aýdylýar.
Bir habarçynyň berýän maglumatynda üç aý çemesi wagt mundan ozal Owganystanyň Jowuzjan welaýatynyň Türkmenistan bilen araçäkleşýän obalarynyň birinde "Talyban" tarapdary bolan bir toparyň üstüniň açylandygy aýdylýar.
Şonda hökümet güýçleri agzalýan oba gelip, bu topary obadan kowup çykarypdyr. Gürrüňi edilýän toparda esasan etniki türkmenleriň bardygy aýdylýar. Olara etniki özbekler ýolbaşçylyk edýän ekeni we topar Owganystan bilen Türkmenistanyň arasyndan geçýän Amyderýanyň adalarynyň birindäki gaçybatalgada mesgen tutunypdyr.
Bu ýagdaý owgan-özbek ýa-da owgan-täjik serhedinde ýüze çykan bolsa, onda degişli ýurduň howpsuzlyk güýçleri olara garşy çäre görerdiler. Ýöne, ynha, türkmen serhetçilerinden hiç hili habar-hatyr ýok. Diýmek, "Talyban" bireýýäm Türkmenistanyň araçägine bardy ýa-da golaýlaşdy, belki-de ozal hem bolşy ýaly olar özleriniň “bitarap” goňşularyny biynjalyk etmezler, has dogrusy, belki-de “aç-açan biynjalyk” etmezler diýsek, has makul bolar.
"Talybanyň" hataryndaky türkmenler
Ýöne mundan beýläk Aşgabat türkmenistanly türkmenlerden gatyrganyp başlamaly.
Ozalam belläp geçişimiz ýaly, Owganystanda häzir “Talybanyň” tarapyna geçen owgan türkmenleri bar.
Ynha, Türkmenistanyň türkmenleri hakda welin biz Pakistandan ýa-da Siriýadan üýtgeşik habarlar eşidýäris. Azatlyk Radiosyna bir pakistanly owgan türkmeni Pakistandaky söweşiji toparlaryň arasynda türkmenistanly meýletinçileriň bardygyny aýtdy.
Geçen ýylyň iýun aýynda YouTube wideo portalynda Siriýada ele salnan dört sany türkmenistanlynyň wideoýazgysy peýda boldy. Olar özleriniň Türkmenistandandygyny aýtdylar. Geçen ýylyň oktýabr aýynda Siriýanyň Ýokary müftüsi Ahmet Bedretdin Hassun Siriýada Türkmenistanyň raýatlaryndan 360 sanysynyň “hakynatutma söweşijileriň” hatarynda urşa gatnaşýandygyny belledi.
Noýabr aýynda Orsýetiň howpsuzlyk güýçleri paýtagt Moskwada gadagan edilen "Takfir Wal-Hijra" toparynyň 15 sany agzasyny saklady. Olaryň hatarynda-da Türkmenistanyň raýatlarynyň bardygy aýdyldy.
Aşgabat Owganystanyň Türkmenistan bilen araçägini kesip, ýurda girýän şular ýaly adamlaryň öňüni almaly. 90-njy ýyllarda bolan käbir wakalar ýagdaýyň has agyr boljakdygyna güwä geçýär.
800 töweregi owganystanly bosgun 1996-njy ýylyň soňlarynda bolan söweşden gaçyp, Türkmenistana sygyndylar. 1997-nji ýylyň iýun aýynda birnäçe müň adam Türkmenistanyň araçägine doly girdi. 2000-nji ýylyň awgust aýynda Orsýetiň Interfaks habar agentligi, adyny efirde bermek islemedik orsýetli harby serkerdäniň sözlerine salgylanyp, Özbegistanyň "Yslam Hereketiniň" meýletinçileriniň Owganystandan Özbegistana barmak üçin Türkmenistanyň araçägini kesip geçýändikleri habar berdi.
Howpsuzlyk gulluklary
Türkmenistanyň Howpsuzlyk gulluklary gözüniň ody alnan, režim tarapyndan ýigrimi ýyllap gysylan, basylan öz raýatlary bilen meşgul bolmaga öwrenişdi. Indi türkmen halkynyň ýürek edip, öz hökümetiniň garşysyna gidip bilmejekdigi görnüp dur. Ýöne, ynha, Türkmenistanyň şol Howpsuzlyk gulluklarynyň, garadangaýtmaz hem-de taýýarlykly ýaragly toparlaryň döretjek howpundan nädip baş alyp çykjakdygy welin hiç kime-de mälim däl. Ýene bir gümürtik ýagdaý bar, ýagny eger-de şeýle söweşiji toparlar Türkmenistanda peýda bolup başlasalar, türkmen häkimiýetleri haýsy ýüzi bilen öz halkyndan goldawa garaşarka.
Türkmenistanyň harby we howpsuzlyk güýçleriniň ýagdaýy gözgyny.
“Gyşlak owazy” atly gepleşigimizde Britaniýanyň “IHS Jane’s” toparynyň işgäri Matiýuw Klementse bilen söhbetdeş bolup, Türkmenistandaky ýagdaýa baha bermegini soradyk. Ol örän ähmiýetli bir meseläniň üstünde durup geçdi: “Türkmenistanyň harby we howpsuzlyk güýçleriniň ýagdaýy gözgyny. Olaryň Kollektiw Howpsuzlyk ylalaşyk guramasy ýaly regional howpsuzlyk bileleşiklere agza bolmandygy sebäpli, Orsýetden beýlekiler ýaly goldaw alyp bilmejekdigi görnüp dur. Şonuň üçin olara hüjüm edilse, garşylyk görkezip bilmejekdiklerini çaklamak kyn däl”.
Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan “bitaraplyk” statusy ykrar edilen Türkmenistanyň beýleki ýurtlar bilen hiç hili gorag we howpsuzlyk şertnamasy ýok. Eger-de ýurda içerde dörän duşman hüjüm etse, onda Aşgabat hiç kimden haraý sorap bilmez.
Şeýle ýagdaý ýüz berse, onda Türkmenistanyň goňşulary Gazagystanyň, Özbegistanyň ýa-da Eýranyň reaksiýasy nähili bolarka? Ýa-da Türkmenistan bilen taryhyň dowamynda uzak wagtlap gyzyklanyp gelýän Orsýetiň reaksiýasy nähili bolarka?


text:
Türkmenistan Döwlet Habarlar gullugynyň çap eden maglumatyna görä, 29-njy iýulda geçirilen Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň maslahatynda harby hem kanun goraýjy organlaryň üstümizdäki ýylyň ýedi aýynda bitiren işleriniň jemlerine seredildi, döwlet syýasatynyň we Harby doktrinanyň çäklerinde agzalan edaralaryň öňünde duran meseleler maslahatlaşyldy. Onda guramaçylyk meselelerine garalyp, Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk ministriniň orunbasary neşä garşy göreş boýunça döwlet gullugynyň başlygy wezipesine bellenildi.
Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugyna-da täze ýolbaşçy bellenildi. Howpsuzlyk geňeşiniň nobatdaky maslahatynyň gün tertibinde hukuk goraýjy gurluşlaryň işinde maglumat üpjünçiligi - birinji derejeli möhüm mesele boldy. Näme üçin? Köpçülikleýin habar serişdeleriniň jemgyýetde oýnaýan roly nähili? Türkmen häkimiýetleriniň öňünde bu ugurdan çözgüdine garaşýan neneňsi problemalar bar?
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanda güýç ulanyjy, kanun goraýjy organlara “Milli goşun”, “Serhet abat-Döwlet abat”, “Asudalygyň goragynda” ýaly žurnallar, ”Esger”, “Adalat” gazetleri degişli. Howpsuzlyk geňeşinde Türkmenistanyň goranmak ministri Ýaýlym Berdiýew agzalan neşirlere syn bilen çykyş edip, žurnalistleriň bitiren işlerini belläpdir, “Adalat” gazetiniñ mysalynda anyk kemçilikler, goýberilen ýalňyşlyklar dogrusynda gürrüň edipdir.
“Adalat” gazetinde nähili kemçilikler goýberilipdir, beýleki neşirleriň işinde döwlet ýolbaşçylaryny kanagatlandyrmaýan neneňsi meseleler bar? Bular barasynda Türkmen Döwlet Habarlar gullugynyň maslahat baradaky teswirinde maglumat berilmeýär. Aşgabatdaky habarçymyz Halmyrat Gylyçdurdyýew 23-nji iýulda şeýle maglumat beripdi: “22-nji iýulda “Neýtralnyý Turkmenistan”, “Türkmenistan” we başga-da birnäçe gazet okyjylara gowuşmady. Men munuň sebäbini soranymda, poçtalýon: “Gazetleri getirdiler, biz gazetleri okyjylara paýlamak üçin, adresler boýunça olary bölüşdirip durkak, birki sany adam gelip, gazetleri ýeke-ekeden sanap, alyp gitdi. Olar ýokarda uly bir ýalňyşlygyň goýberilendigini aýtdylar” diýip, jogap berdi. Nähili ýalňyşlyk goýberilendigi barasynda entek hiç hili maglumat ýok, belki, ýakyn wagtlarda munuň sebäbini okyjylara düşündirerler”.
Ine, ondan bäri hepde çalyşdy. Graždan eşikli adamlaryň ile ýaýradylmaly gazetleri alyp gitmeginiň sebäbi düşündirildimi? – diýen soraga žurnalist Amanmyrat Bugaýew şeýle jogap berdi: “Türkmenistanda metbugat ýapyk. Şonuň üçinem şol aýdylan söz matal ýaly bolup galýar. Şondan bäri Ministrler kabinetiniň maslahaty, Howpsuzlyk sowetiniň maslahaty geçenem bolsa, nähili ýalňyş goýberilipdir, hiç hili habar ýok. Erbet zady bu hereket il içinde gerekmejek myş-myşlaryň döremegine-de sebäp bolýar.”
“Jemgyýetçilik aňyny kemala getirmekde möhüm faktor”
Berdimuhamedow Howpsuzlyk geňeşinde eden çykyşynda köpçülikleýin habar serişdeleriniň jemgyýetçilik aňyny kemala getirmekde möhüm faktordygyny belläpdir. Ýaşlary watançylyk ruhunda terbiýelemek, döwlet syýasatynyň strategik maksatlaryny düşündirmek, parahatçylygy we howpsuzlygy üpjün etmek, ähli ýurtlar bilen dostlukly hem hoşniýetli gatnaşyklary pugtalandyrmak ýaly meseleler boýunça gürrüňi edilýän habar serişdeleriniň öňünde köp sanly meseleleriň durandygyny aýdypdyr.
Türkmenistanly gürrüňdeşlerimiz häkimiýetler tarapyndan metbugat bilen bagly nähili görkezmeler berilse-de, gazetleriñ hiliniñ üýtgemeýändigini, olarda, hemişekisi ýaly, tükeniksiz öwgülerden aňry geçilmeýän materiallaryň çap edilýändigini, şonuň üçin okyjylaryň türkmen gazet-žurnallaryny okamaýandygyny aýdýarlar. Halmyrat Gylyçdurdyýew şeýle diýdi: “Gazetler many-mazmuny boýunça biri-birinden tapawutlanmaýar. Şu günki materialy ertirki çap ediljek gazetlerden-de okap bolýar”.
Kadrlar meselesi
Demokratik döwletlerde dördünji häkimiýet diýlip atlandyrylýan, jemgyýeti öñe äkitmeli metbugat, Amanmyrat Bugaýewiň sözlerine görä, Türkmenistanda döwlet baştutanynyň aýdanlaryny gaýtalamak bilen meşgullanýar.
“Prezident bir ýerini tankytlaýar weli, tankytlandygyny aýdýar-da, näme üçin tankytlandygyny, günäkäriň kimdigini aýtmaýar, meseläniň yzyny yzarlamaýar. Hökümet näme karar etse, metbugat diňe şony gaýtalýar”.
”Beýik Galkynyş zamany” atlandyrylýan döwürde-de Türkmenistanyň habar serişdelerinde şol bir ýagdaýyň gaýtalanmagynyň sebäbini Türkmenistanly žurnalist kadrlar meselesinde görýär. Onuň sözlerine görä, habar serişdeleriniň ýolbaşçylarynyň bärsinden 90 prosenti Nyýazowa hyzmat eden adamlar. Olaryň arasynda gürrüňini edeniňe degmeýänlerem bar. Şol gözden düşen adamlar ýagdaýy häzirki derejesinde saklap galmak isleýärler hem ony öz bähbitlerini aramak üçin ulanýarlar. Kanun işlese, metbugat azatlygynyň alamatlary göze görnüp ugrasa, diňe şonda Türkmenistanda hakyky özgerişler bolar”.
Bu pikir bilen žurnalist Amanmyrat Bugaýewem ylalaşýar. Şol bir wagtda-da metbugat bilen häkimiýetleriň arasynda ylalaşygyň bardygyny, häzirki ýagdaýyň iki tarapy-da kanagatlandyrýan bolmagynyň mümkindigini aýdýar: “Iki tarapam häzirki ýagdaý bilen ylalaşýar. Işleýän-ä boýnuna jogapkärçiligi alyp, ýazasy gelenok, ýokardakylaram häzirki dowam edýän ýagdaý bilen ylalaşýarlar”.
Kanunçylykda zerurlyklar
Häkimiýet çalşansoň, ýurtda garaşsyz, hususy habar serişdelerini açmaga synanyşan adamlar boldumy? Amanmyrat Bugaýewiň sözlerine görä, 1992-93-nji ýyllarda kabul edilen Türkmenistanyň metbugat baradaky kanunyna ýaňadan seretmek gerek, şol kanun garaşsyz habar serişdelerini açmaga rugsat berýär, bu işi Türkmenistanyň Neşirýat we kitap söwdasy boýunça döwlet komiteti resmileşdirmeli.
“Şol Döwlet komiteti indi ýatyryldy-da, metbugat gullugy diýip, bir kiçiräk edara öwrüldi, Ministrler kabinetiniň ýanynda işleýär. Olam öz funksiýasyna girmeýändigini aýdyp, garaşsyz habar serişdelerini resmileşdirmegi boýun alanok. Zaýawkany, teklipnamany kime tabşyrmalydygy belli däl. Kanun bolsa, şol öňki köneligine dur”.
Ýurtda syýasy, ykdysady, sosial problemalary çözmek, bazar gatnaşyklaryna geçmek, adam hukuklary, esasy kanunyň kepillendirýän ähli azatlyklary we başga-da köp meseleleriň çözülmegi üçin garaşsyz habar serişdeleri gerek. Oňa eýe bolmak üçin Türkmenistanly žurnalistiň sözlerine görä, Nyýazow döwrüniň syýasy sistemasyny aradan aýyrmagyň zerurdygyna düşünmeli. Şol sistemany ýazgaryp, ondan doly ýüz öwürmeli, diňe şonda erkin, garaşsyz metbugata eýe bolarys.


text:
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko ýurduň günorta-günbataryndaky Odessa regionynyň häkimi hökmünde Gürjüstanyň ozalky prezidenti Mihail Saakaşwilini belledi.
"Interfax" habarlar gullugynyň berýän maglumatyna görä, Poroşenko Saakaşwilä ukrain raýatlygyny berýän karara hem gol goýupdyr.
Bu beýanatdan ozal, Poroşenkonyň hökümeti Odessa regionynyň häkimi hökmünde Saakaşwilini bellemegi teklip edipdi.
2014-nji ýylyň aprelinde Ukrainanyň gündogaryndaky başlanan konfliktiň fonunda geçen ýyl Odessa şäherinde parahat ilatyň arasyndan uly ýitgiler bolupdy.
Ilaty 1 milliona golaý Odessa paýtagt Kiýewden 450 km uzaklykda ýerleşýär. Şeýle-de bu şäherden ençeme ýüz kilometr uzaklykda orsýetparaz separatistleri bilen hökümet güýçleriniň arasyndaky çaknyşyklar gidýär.
Saakaşwili rus prezidenti Wladimir Putiniň ýiti tankytçysydyr. 2003-nji ýylda Gürjüstanda bolan rewolýusiýadan soň häkimiýet başyna gelen Saakaşwili, ýurtda ençeme möhüm reformalary geçiripdi. Ol 2013-nji ýylyň noýabrynda prezidentlik wezipesinden gitdi.
Onuň ýerine gelen hökümet, Saakaşwilini galplykda, häkimiýetden hyýanatçylykly peýdalanmakda aýyplady. Saakaşwili bu aýyplamalary inkär edýär.
Saakaşwili fewral aýyndan bäri Ukrainanyň Reformalar boýunça halkara Geňeşliginiň başlygy bolup işleýär.
Poroşenkonyň daşary ýurtlylary ýurduň möhüm wezipelerine bellemegi Ukrainada käbir nägileligi döretdi. Poroşenko muny “Ukrainanyň ýüzbe-ýüz bolýan adatdan daşary kynçylyklary” sebäpli “hökümetiň içinde täzeçe çözgütleri tapmak” tagallalary bilen düşündirdi.


text:
Düýn Eýranyň döwlet telewideniýesi şu ýylyň iýun aýynda geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň yzy bilen gurnalan demonstrasiýalara gatnaşan aktiwistlerden bäşisine ölüm jezasynyň berlendigini habar berdi.
Eýranyň döwlet telewideniýesi ýurduň Adalat ministrligine salgylanmak bilen, bu adamlaryň terrorizmde hem-de ýaragly oppozision toparlara agzalykda aýyplanandyklaryny habar berýär.
Mundan öň «Assoşieýted-Press» habar agentligi hem Eýranyň häkimiýetleriniň başga-da azyndan üç adamy şol demonstrasiýalar bilen baglanyşykly ölüm jezasyna höküm edendikleri barada maglumat ýaýradypdy.
Iýun aýynda gurnalan köpçülikleýin demonstrasiýalaryň yzy bilen Eýranyň häkimiýetleri ýurduň hökumetini agdarmak synanyşygynda aýyplap, örän köp oppozision aktiwistleri sud jogapkärçiligine çekipdiler.


text:
“Türkmenistan: altyn asyr” saýty türkmen lideriniň rus kärdeşine Orsýetde adam pidalaryna getiren betbagtçylykly hadysa bilen bagly gynanjyny beýan edendigini ýazýar.
Türkmen hem rus habar serişdelerinden görnüşine görä, prezidentler Gurbanguly Berdimuhammedow bilen Dmitriý Medwedew iki döwletiň arasyndaky ikitaraplaýyn gatnaşyk barada hem gürrüň edipdirler. Resmi habarlar prezidentleriň ikisiniň hem türkmen-rus hyzmatdaşlygy boýunça alnyp barylýan işlerden kanagatlanýandygyny tassyklaýar. “Gündogar” oppozision saýtynyň rus metubagatyna salgylanyp ýazmagyna görä, taraplaryň ikisi hem ynam we özara düşünişmek bilen bagly ähli meseleleri çözmäge taýýardyklaryny aýdypdyrlar.
Emma bu habarlarda Aşgabat bilen Moskwanyň arasynda soňky aýlarda dörän düşünişmezlikleriň nähili çözüljegi barada anyk bir zat aýdylmaýar. Mälim bolşy ýaly, iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklar Aşgabat bilen Moskwanyň gaz söwdasynyň iş ýüzünde togtamagy zerarly sowapdy.
“Gutlamaly ýagdaý”
Ýerli synçy Amanmyrat Bugaýewiň pikirine görä, iki prezidentiň arasynda telefon gürrüňiniň bolmagy we taraplaryň özara ynamy hem düşünişmegi dikeltmek barada gürrüň etmegi gutlamaly ýagdaý. Ol iki ýurduň arasyndaky goňşuçylyk gatnaşyklarynyň özara peýdaly, deň derejeli hyzmatdaşlyk esasynda ösdürilmelidigini aýdýar.
Şeýle-de A.Bugaýew bu gatnaşykda Aşgabadyň pozisiýasynyň berkeýändigine ünsi çekýär: “Orsýet tarapy her hili ýollar bilen haýbat hem atyp gördi, türkmen tarapyny äsgermezçilik hem edip gördi, ýöne gaz turbasynda bolan hadysadan bäri geçen 5-6 aý wagt türkmen tarapynyň hem öz pozisiýasynyň kemala gelendigini görkezdi” diýip, Bugaew aýdýar. Şeýle-de, Bugaýew indi Türkmenistana Ýewropanyň-da, Birleşen Ştatlaryň-da kömek etjegine Orsýet göz ýetiren bolmaly diýýär.
Biraz öň rus prezidenti Dmitriý Medwedew Hazar boýundaky dowletleriň ykdysady hyzmatdaşlygy guramasyny döretmek baradaky ideýany ýatlap, şeýle guramanyň Hazar deňziniň töweregindäki ýurtlaryň ykdysadyýetine saldamly goşant goşjagyny aýdypdy.
Azerbeýjanyň “Bakililar. AZ” habarlar gullugynyň ýazmagyna görä, azerbeýjanly syýasaty öwreniji Rasim Musabekow Medwedewiň Hazar boýundaky döwletleriň ykdysady hyzmatdaşlygy baradaky pikirini has köp derejede Türkmenistana gönükdirilen hasaplaýar.
Ýazyjy Amanmyrat Bugaýewiň pikirine görä, Medwedewiň bu ideýasy Orsýetiň öňki SSSR-iň territoriýasynda agalygyny saklamak meýli bilen bagly. Ol bu meýliň Orsýeti Ukriana, Gürjüstan, Belarus ýaly öňki ýaranlaryndan daşlaşdyrandygyny, onsoň bu ýagdaýyň Aşgabady hem Moskwadan uzaklaşdyryp biljegini aýdýar.
“Indi syýasaty üýtgetmeli”
Merkezi Aziýa ýurtlary boýunça ekspert Artýom Ulunýanyň pikirine görä, Orsýet Federasiýasynyň ýolbaşçylary indi GDA ýurtlary bilen gatnaşykda öz ileri tutýan meselelelerini anyk kesgitlemeli we arkalaşyga girýän döwletlere bolan gatnaşyklaryny köp babatda üýtgetmeli. Ol: “Bu ýerde indi öz milli bähbitleri bolan özbaşdak ýurtlar bilen gatnaşyk barada gürrüň barýar we muny hökman nazara almaly” diýýär.
Ulunýanyň pikriçe, türkmen tarapynyň problemasy Berdimuhammedow tarapyndan ýygy-ýygydan dile getirilýän açyklyk bilen bagly. “Bu açyklyk dünýä bilen gatnaşyklary gowulaşdyrmaga näderejede laýyk gelse, bu onuň ýurt içindäki pozisiýasyny hem berkitmekde ulanylyp bilner” diýip, Ulunýan pikir edýär.
Ýerli synçy Amanmyrat Bugaýew hem bu pikir bilen ylalaşýar. Onuň pikiriçe, türkmen döwleti Orsýet ýaly güýçli döwlet bilen deň gatnaşyklarda öz bähbidini gorap bilmek üçin içki reformalary güýçlendirmeli: “Türkmenistan öz aýagynyň üstünde berk durmak üçin öz içindäki reformalary gaty çaltlandyrmaly. Söz, metbugat azatlygy, köp partiýalylyk boýunça geçirilmeli reformalar tizleşdirilse, şonda türkmen hökümetine işlemek has aňsat düşer” diýip, synçy pikir edýär.
Onuň ynanjyna görä, bu hili reformalar häkimiýet bilen halky has ysnyşdyryp, bütewi, aýrylmaz we güýçli bir göwrä öwürer. Şeýle-de, ol bu ýagdaýyň Kremliň Aşgabada gatnaşyklaryna hem täsir ýetirjegini çak edýär. “Türkmenistan diňe ýolbaşçylary bilen gürleşilýän ýurt däl-de, eýsem ýönekeý raýatlaryň hem gepiniň-sözüniň eşidilýän we diňlenýän ýurduna öwrülse, bu onuň dünýä derejesinde beýgelmegine we Orsýetiň Aşgabada gatnaşyklarynyň has sylanyşykly bolmagyna getirip biler” diýip, aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew biz bilen eden telefon gürrüňinde aýtdy.


text:
Tussaglykda saklanýan Saeef Malekpouryň aýaly Zohre Eftekhari öz adamsy “jezalandyryş meýlisiniň” nobatdaky pidasy bolmaz diýip, umyt edýär.
“Eýrandaky jezalandyryş meýlisi” diýen söz düzümi adam hukuklaryny goraýan guramalaryň Eýranda barýan jezalandyrmalara beren häsiýetnamasynyň netijesidir.
35 ýaşly Malkpouryň iki – kanada we eýran – graždanlygy bar. Ol 2008-nji ýylda özüniň syrkaw kakasyny soramak üçin Eýrana geleninde, tussag edildi. 2010-njy ýylyň dekabrynda bolsa ol ölüm jezasyna höküm edildi.
Malkpour Web dizaýnçylygy bilen meşgullanýar. Netijede ol “ulular üçin Web saýtlaryny işletmekde”, “režime garşy agitasiýa ýöretmekde” we “mukaddeslige şek ýetirmekde” aýyplandy.
Onuň aýaly Efetkari öz adamsyna bildirilen bu aýyplamalaryň toslamadygyny aýdýar. Onuň bellemeginä görä, bularyň ählisi ýerli telewideniýede ýalan maglumat bermek üçin toslanypdyr.
Efetkari bu aýyplamalarda subutnamalaryň ýeterlik däldigini, şeýle-de bikanunçylylga ýol berlendigini aýdýar: "Bildirilýän aýyplamalar Eýranyň konserwatiw jemgyýeti üçin diýseň täsirli. Mundan başga-da olar bu wakany özleriniň syýasy matlaplary üçin peýdalandylar”.
Soňra ol şeýle diýýär: “Saeedi tanaýan her kim bu aýyplamalaryň toslamadygyny tassyklar. Ony telewzorda görenler hem, onuň gürleýşinden we onuň titreýän dodaklaryndan çen tutup, onuň bu jenaýaty boýun almaga mejbur edilendigini aýdýarlar”.
Birleşen Milletler Guramasynyň iki sany garaşsyz ekspertiniň aýtmagyna görä, soňky döwürde Eýranda adamlary jezalandyryp öldürmekde “ýokary ösüş bolupdyr”. Onsuzam Eýran ölüm jezalaryny bermekde we ýerine ýetirmekde dünýäde iň öňdeligi eýeleýän ýurtlaryň biri hasaplanýar.
Eýranyň adam hukuklary boýunça halkara hereketiniň berýän maglumatyna görä, Eýranda şu ýylyň diňe ýanwar aýynda 83 adam jezalandyrlyp öldürldi. 2010-njy ýylda bolsa 179 adam jezalandyrlyp öldürilipdir.
Eýranda ölüm jezasynyň berilmegi gitdikçe artýar
Ölüm jezasynyň berilmegi 2009-njy ýylda prezident Mahmud Ahmedinejadyň täzeden prezident saýlanmagyna garşy geçirilen protestlerden soňra has-da artdy. Munuň bilen baglylykda 12-nji iýundaky saýlawlar gününden Ahmedinejadyň awgustda prezidentlik kasamyny eden gününe çenli, ýagny üç aýyň içinde 100-e golaý adam jezaladyrlyp öldürildi. Bu maglumaty halkara “Amnesty International” guramasy berýär.
Eýranyň düýbi Nýu Ýorkda ýerleşýän Adam hukuklary boýunça Halkara hereketiniň başlygy Hadi Ghaeminiň çaklamasyna görä, Eýranda soňky wagtlarda ölüm jezasynyň berilmeginiň artmagynyň arkasynda Tunisdäki we Müsürdäki wakalaryň duran bolmagy mümkin.
"Ölüm höküminiň näme sebäpden beýle artandygyny aýtmak kyn, ýöne regiondaky syýasy özgerişler muňa öz täsirini ýetirýäne meňzeýär. Eýranyň howpsuzlyk güýçleri Müsüriň we Tunisiň mysalyndaky aýaga galmalardan juda howatyrlanýarlar” diýip, Hadi Ghaemi belleýär.
Eýranyň oppazision ýolbaşçylary Mir Hossein Mussawiniň we Mehdi Karrubiniň bellemeklerine görä, Tähran bu ölüm hökümleriniň üsti bilen halkda gorky döretmegi maksat edinýär.
Resmileriň aýtmagyna görä, ölüm jezasy berlenleriň aglabasy neşe gaçakçylygy bilen ilteşikli adamlardyr. Ýöne, muňa garamazdan, soňky birnäçe aýyň dowamynda, 2009-njy ýyldaky protestlerde tussag edilenleriň azyndan üçüsi asylyp öldürildi.
Eýranyň düýbi Nýu Ýorkda ýerleşýän Adam hukuklary boýunça Halkara hereketiniň başlygy Hadi Ghaemi ölüm jezasynyň indi Eýranyň döwlet syýasatyna öwrülendigini aýdýar.
"Biz Eýranyň Baş prokurory Mohseni Ejeiniň soňky wagt ölüm jezalarynyň artmagynda uly goşandynyň bardygyna ynanýarys. Ol 1980-nji ýyllardaky köpçülikleýin adam öldürmelerinde hem uly rol oýnapdy. Häzirem ol bu syýasaty ýene bir gezek gün tertibine salana meňzeýär. Ölüm jezasy onuň tassyklamagy bilen amala aşyrylýar” diýip, Ghaemi belleýär.
Tähranly 26 ýaşly student neşe gaçakçylaryna we partlamalary gurnaýjylylara berilýän ölüm jezasyny goldaýandgyny aýtdy. Emma “Men syýasy matlaply we kämillik ýaşyna ýetmedikleriň jezalandyrylmagyna garşy” diýip, ol sözüni jemledi.


text:
Orsýet özüniň Siriýada prezident Başar al-Assadyň režiminiň syýasy garşydaşlaryna garşy etnik arassalaýyşlary geçirýändigi barada Türkiýe tarapyndan öňe sürlen aýyplamalary ret etdi.
Orsýetiň daşary işler ministrliginiň metbugat-wekili Maria Zaharowa 10-njy dekabrda eden çykyşynda aýyplamalaryň esassyzdygyny aýtdy.
Türkiýäniň premýer-ministri Ahmet Dawutoglu 9-njy dekabrda çykyş edip, Orsýeti demirgazyk Siriýada “etnik arassalaýyşlary” geçirmekde aýyplady.
Dawutoglu Moskwanyň ýerli türkmenleri we sünni musulman ilaty Latakia regionyndan gysyp çykarmaga synanyşýandygyny aýtdy.
Ankaranyň we Moskwanyň arasyndaky gatnaşyklar türk güýçleriniň orsýet uçaryny oka tutup ýere gaçyrmagynyň yzýany dartgynlaşdy. Türkiýe orsýet uçarynyň öz howa giňişligini bozandygyny aýdýar.
Orsýet uçarynyň bir pilotynyň öldürilmegi Moskwanyň Ankara garşy ykdysady sanksiýalary girizmegine sebäp boldy.


text:
ABŞ-nyň Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk guramasyndaky ilçisi Daniel Baer Waşingtonyň Türkmenistanyň türmelerinde dereksiz ýitenleriň ykbalyna ünsi çekdi we «Olary diri görkeziň!» atly halkara kampaniýasyna goldaw bildirdi.
Baer ÝHHG-niň hemişelik geňeşiniň 8-nji sentýabrda Wenada geçirilen maslahatynda eden çykyşynda, hususan-da, «men birnäçe göze ilginç wakalary belläsim gelýär diýip «Olary diri görkeziň!» atly kampaniýanyň 30-njy awgustda dünýäde zor bilen ýitirim edilmelere garşy halkara güni sebäpli çap eden beýannamasyna ünsi çekdi. Adam hukuklaryny goramak boýunça halkara guramalarynyň birnäçesini öz içine alýan kompaniýa türkmen türmelerinde dereksiz ýitenleriň ykbalyna aladalanma bildirip, türkmen häkimiýetleriniň olar barada habar bermegini talap edip gelýär.
“Olary diri görkeziň!» atly halkara kampaniýasynyň düzen sanawynda şu günki gün tussaglykda ýitirim bolandygy doly tassyklanan 87 adamyň ady görkezilýär. Guramaçylar geçen ýylyň aýagyndan bäri sanawdaky üç adamyň tussaglykda ýogalyp, jesetleriniň garyndaşlaryna tabşyrylandygyny aýdýarlar.
ABŞ-nyň Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk guramasyndaky ilçisi Daniel Baer 8-nji sentýabrda eden çykyşynda “Biz ‘Olary diri görkeziň!” atly kampaniýa goşulýarys we türkmen hökümetini bu tejribäniň soňuna çykmaga, ähli tussaglar barada, şol sanda hökümete degişli bolmadyk guramalaryň düzen ýitirim bolanlaryň sanawyna girizilenler barada dessine maglumat bermäge, olaryň diridigi barada ýakynlaryna we jemgyýete habar bermäge, olaryň ýogalan ýagdaýynda, jesetlerini garyndaşlaryna bermäge çagyrýarys” diýdi.
“Olary diri görkeziň!” atly kampaniýasy Baeriň çykyşyny ABŞ-nyň berk pozisiýasynyň subutnamasy hökmünde kabul etdi.
Kampaniýanyň guramaçylaryndan Ýuriý Jibladze şeýle diýdi: “Bu örän agramly çykyş. Biz ony dereksiz ýitenler problemasy dogrusynda ABŞ-nyň berk pozisiýasynyň nobatdaky subutnamasy hökmünde kabul edýäris. Ilkinji gezek ýokary derejeli diplomat kampaniýamyza köpçüligiň öňünde açyk goldaw bildirýär we türkmen häkimiýetlerinden ýurtda ähli dereksiz ýitenler barada maglumat bermegi talap edýär”.
ABŞ-nyň Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk guramayndaky ilçisi Daniel Baer ABŞ-nyň dereksiz ýitenleriň ykbalyna degişli meseläni ýokary derejede gozgamak işini dowam etdirjekdigini-de aýtdy.
Wenada geçirilen bu maslahatda Türkmen türmelerinde dereksiz ýitenleriň ykbaly, şol sanda Türkmenistanyň öňki Daşary işler ministrleri Boris Şyhmyradowyň we Batyr Berdiýewiň ykbaly bilen bagly problema Şweýsariýanyň, Norwegiýanyň we Islandiýanyň hökümetleriniň eden bilelikdäki beýannamasynda hem gozgaldy.
Şeýle-de Daniel Baer Wenadaky çykyşynda 30-njy awgustda bellenýän adamlaryň zor bilen ýitirm edilmegine garşy halkara senesi bilen baglylykda, ABŞ-nyň tutuş dünýäde hökümetler tarapyndan ogurlanyp, gizlin saklanýan erkek adamlara we aýallara raýdaşlyk bildirýändigini mälim etdi.
“Örän köp ýurtda repressiw hökümetler öz-özlerini jogapkärçilige çekmäge synanyşyp, agyr meseleleri gozgaýan tankytçy raýatlaryny zor bilen ýitirim etmek usulyna baş goşýarlar. Şol adamlaryň käbiri öz hökümetiniň eli bilen ýitirim bolýarlar, uzak wagtyň dowamynda tussag astynda saklanyp, gynamalara sezewar edilýärler. Beýlekileri ümsümlik bilen ýoklaýarlar, olaryň ölümini hasaba almaýarlar. Tutuş dünýäde zor bilen ýitirim edilenlere degişli üsti açylmadyk onlarça müň iş bar, olaryň käbirine eýýäm onlarça ýyl boldy” diýip, Daniel Baer öz çykyşynda belledi.
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Jon Kerri 2015-nji ýylyň aýagynda, Aşgabada eden saparynyň dowamynda, zor bilen ýitirim edilmeler meselesini gozgapdy.


text:
Şu ýylyň iýul-oktýabr aýlary aralygyndaky musson ýagyşlary zerarly Tailandyň 76 welaýatynyň 65-sini suw basdy we bu hadysadan ýurduň ilatynyň 13 milliondan gowragy ejir çekdi.
Tailand Türkmenistandan müňlerçe kilometr uzaklykda ýerleşýär. Emma bu ýurda gelen betbagtçylygyň täsiri Türkmenistanda hem duýulýar. Türkmenistanda kompýuterler üçin gaty diskleriň bahasy galdy. Sebäbi bu önüm Türkmenistana esasan Tailanddan import edilýär.
Aşgabatdaky kompýuter tehnikasyny satýan dükanyň satyjysy Amanmyrat bahalar barada şeýle diýdi:
—Öň göwrümi 300 ýa-da 500 Gb-lik gaty diskler 70-80 dollar bolan bolsa, indi 110-125 dollardan satylýar. Göwrümi 1 terabaýt gaty diskleriň öňki bahasy 100 dollar, häzir bolsa 150 dollardan satylýar. Dogry, häzir entäk öň getirilen gaty diskler bar. Emma ýene-de birnäçe wagtdan olar gutarar. Şonda olaryň bahasynyň ýene-de ýokary galmagy ähtimal. Täze ýyl baýramçylygyndan soň, şeýle bolar öýdülip garaşylýar.
Zawodlaryň ençemesini suw basdy
Tailanddaky gaty diskleri öndürýän zawodlaryň ençemesini suw basdy. Netijede dünýä bazarynda gaty diskleriň gytçylygy emele geldi. Tailandda “Toshiba”, “Seagate”, “Western Digital” ýaly gaty diskleri öndürýän iri kompaniýalaryň zawodlary ýerleşýär.
Wideo: Bankok, oktýabr, 2011.
Ekspertleriň aýtmagyna görä, dünýä boýunça öndürilýän gaty diskleriň tas ýarpysy Tailandda öndürilýär. Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň “Piper Jaffray” kompaniýasynyň analitigi Gus Riçard şu ýylyň 8-nji noýabrynda CNET neşirine beren interwýusynda Tailanddaky suw joşguny zerarly emele gelen gaty diskleriň gytçylygy ýakyn wagtda has-da ýitileşer diýipdi. Onuň aýtmagyna görä, gaty diskleriň bahasy dünýä boýunça 10%-den tä 60% çenli ýokary galypdyr.
Şeýle-de Gus Riçard şu ýylyň 4-nji kwartalynda 180 million sany gaty diske isleg boljakdygyny, emma diňe 100-120 million sany gaty diskleriň bazara çykaryljakdygyny CNET neşirine beren interwýusynda aýtdy. Dünýä bazarynyň isleglerini kanagatlandyrmaga takmynan 60-80 million sany gaty diskler ýetmezçilik eder.
“Söwda peseldi”
Aşgabatdaky kompýuter tehnikasyny satýan dükanyň satyjysy Amanmyrat gaty diskleriň bahalarynyň gymmatlamagy sebäpli kompýuter satyn alýan adamlaryň azalýandygy barada Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň berdi:
—Gaty diskleriň gytçylygy sebäpli nyrhlaryň ýokary galmagy kompýuter söwdasyny peseltdi. Häzir kompýuterleriň bahasy 50-60 dollar gymmatlady. kompýuterleriň bahasynyň ýokary galmagynyň esasy sebäbi kompýuteriň gaty diskiniň gymmatlamagy bilen bagly. Şeýle-de CD we DVD diskleriniň hem bahasy galýar. Türkmenistana CD we DVD-leriň hem köpüsi Tailanddan getirilýär. Tailandda öndürilýän gaty diskler, CD we DVD diskler arzan we ilat köpçüligine elýeterli.
Gaty diskleri öndürmegiň möçberi boýunça dünýäde ikinji orny eýeleýän “Seagate” kompaniýasynyň çaklamagyna görä, gaty diskleriň gytçylygy ýene-de birnäçe aý dowam eder.


text:
Azerbaýjanda ençeme aktiwist türme tussaglygyna höküm edildi. Olar Bakuwda protest geçirip ýogalan uruş weteranyny goldap demonstrasiýa geçirmekçi bolupdylar.
Aktiwistleriň biri 15 gün, başga-da bäşisi 15-18 gün aralygynda türme tussaglygyna höküm edildiler. Olar ýurduň köpçülikleýin ýygnanyşmak kanunyny bozmakda aýyplandylar.
Munuň bilen baglylykda, başga-da 16 aktiwiste 350-500 manat ($445-$637) aralygynda pul jerimesi salyndy.
Bu demonstrasiýa 42 ýaşly Zaur Hasanowyň jaýlanyş mirasymyndan soň geçiriljek bolundy. Hasanow özüni Bakuwyň hökümet binasynyň öňünde otlapdy.
1990-njy ýyllarda bolan Daglyk Garabag urşunyň weterany Hasanow ýokary derejeli hökümet resmileriniň adalatsyzlygyna garşy protest geçiripdi.


text:
25-nji aprelde Dünýa banky azyk öňümleriniň gymmatlamagy bilen bagly hasabat ýaýratdy. Bu hasabtada berlen maglumatlarda soňky 4 aýyň dowamynda halkara derejesinde azyk önümleriniň bahalarynyň ortaça 8% ýokarlanandygy aýdylýar.
Bahalaryň ýokarlanmagyna benziniň bahasynyň gymmat bolmagy, Aziýa ýurtlarynyň azyk öňümlerine bolan islegiň ýokarlanmagy hem Ýewropanyň käbir regionlarynda, Günorta Amerikada we ABŞ-da howa şertleriniň ýaramazlaşgynyň sebäp bolandygy aýdylýar.
Dünýa bankynyň hasabatynda bellenilişine görä, şu ýylyň janwar aýyndan bäri dünýä bazarynda däne önümeriniň, iýmitde ulanylýan ýaglaryň we beýleki azyk öňümleriniň bahasy yzygiderli ýokarlanyp geläýr. Eýsem, Türkmenistanda ýagdaý nähili? Azatlyk Radiosy şu mesele bilen gyzyklanyp, aşgabatly žurnalist, ýazyjy Aşyrguly Baýryýew bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Dünýa bankynyň 25-nji aprelde ýaýradan hasabatynda däne önümleriniň bahalarynyň, iýmitde ulanylýan ýaglaryň bahasynyň ýokarlanandygy aýdylýar. Bu ýagdaý Türkmenistanda hähili?
A.Baýryýew: Türkmenistandaky ýagdaýam ortaça hasap bilen şoňa kybapdaş gelýändir diýip pikir edýän. Sebäbi, käbir azyk önümleriniň bahalarynyň mundan üç-dört aý owalky tapawudyna seretsek, şonda aýdylýan 8%-e golaý tapawudy alyp bileris.
Azatlyk Radiosy: Et önümleriniň bahasy nähili?
A.Baýryýew: Et önümlerinden, esasan, sygyr eti geçginli. Sygyr etiniň bir kilosynyň bahasy ozal 13 manat töweregi bolan bolsa, häzir onuň bir kilosyny 15 manatdan aşak alyp bolanok.
Ýag meselesinde, mysal üçin “Prezident” atly gowy hilli ýaglaryň bir kilosynyň bahasy 22 manat. Ozal olar 18-20 manat töweregidi. Bu ýaglar esasan Orsýet Federasiýasyndan getirilýär. Şonuň üçinem, şol ýerlerdäki bahalaryň galmagy Türkmenistanyň bazarlaryna-da öz täsirini ýetirýär.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň öz içinde öndürilýän azyk önümleriniň görnüşleri az däl. Eýsem, ýurduň öz içinde öndürilýän şol önümleriň bahalary nähili?
A.Baýryýew: Türkmenistanyň harytlary köplenç öz derejesinde galýar. Gymmatlaýan ýagdaýynda-da, ol birnäçe teňňeden ybarat bolýar.
Türkmenistanda “Guş toplumy” ýaly towuk etini öndürýän kärhana gurnalansoň, häzir towuk eti bolçulyk. Elin towuk etlerem bar. Olaryň bir kilosynyň bahasy orta hasapdan 10 manat. Kolbasa önümleri-de Türkmenistanyň özünde öndürilip başlandy, olaryň ortaça bahasy 8 manat.
Azatlyk Radiosy: Dünýa banky bahalaryň ýokarlanmagyna dünýä bazarynda nebitiň bahasynyň gymmatlamagy sebäp bolýar diýýär. Türkmen häkimiýetleri bahalaryň gymmatlamagyny düşündirýärmi ýa-da bu barada başga hili maglumatlar barmy?
A.Baýryýew: Ýok. Türkmen metbugatynda resmiler bahalaryň ýokarlanmagy, umuman, bahalaryň ýagdaýy barada hiç hili maglumat bermeýärler. Beýle statistika ýöredilmeýän ýaly.
Azatlyk Radiosy: Bahalaryň ýokarlanmagy, adatça, halka nähili täsir edýär?
A.Baýryýew: Bahalaryň ýokarlanmagy halkyň maşgala býujetine uly urgy. Soňky döwürlerde Türkmenistanda pomidor, hyýar ýylyň dowamynda bolýar. Emma şolaryň her kilosynyň bahasy 6 manada baryp ýetýär. Düýp soganlar 1.5-2 manat, kartoşka-da şol bahadan. Käşir 3 manat. Almanyň, mandariniň kilosy 3-4 manatdan.
Azatlyk Radiosy: Şu ýylyň başyndan bäri Türkmenistanda aýlyk haklary 10% ýokarlandy diýlip habar berildi. Aýlyklaryň ýokarlanmagy inflýasiýanyň derejesinden ýokarymy?
A.Baýryýew: Biziň elimizde deňeşdirip görer ýaly ýörite maglumatlar ýok. Emma öz çaklamamyz bilen aýtsak, aýlygyň 10% galmagy maşgalalaryň çykdajylaryny ýapyp bilýändir diýmäge esasymyz ýok. Aýlygyň 10% artmagy uly bir zat däl. Sebäbi, bizde inflýasiýanyň derejesi näçe - bu baradea hiç hili maglumat aýdylmaýar.


text:
Soňky birnäçe ýyllaryň dowamynda welaýatlardan Aşgabada iş gözläp gelýän adamlar barha köpelýär. Olaryň takyk sany barada resmi maglumat ýok. Emma şeýle adamlaryň köpelýändigine paýtagtda kireýine alynýan ýaşaýyş jaýynyň gytalýandygyndan hem göz ýetirmek mümkin.
Welaýatdan iş gözläp gelen adamlaryň köpüsi Daşoguz we Lebap welaýatlaryndan bolup, olar paýtagtda kwartiralarda ýa-da tipli hususy ýaşaýyş jaýlarynda kireýine ýaşaýarlar. Paýtagtyň golaýyndaky Çoganlynyň daçalary hem şeýle raýonlardan biri. Oňa il arasynda ikinji Daşoguz hem diýilýär.
Şeýle raýatlaryň köpçülikleýin ýaşaýan raýonlaryndan ýene biri hem paýtagty ikä bölüp geçýän demir ýoluň gaýrasyndaky raýonlar. Ady agzalan bu iki ýerde jaý kireýi has arzan diýip hasaplanýar. Bu ýerlerde takmynan aýyna 100 manat töweregi kireý puly bilen ýaşap bolýar.
Welaýatlardan gelen adamlaryň ýaşaýan ýerleri paýtagtyň niresinde hem bolsa, olary biri-birine meňzedýän bir tarapy bar. Ol hem şol raýonlardaky gözgyny ýaşaýyş şertleri.
Suw diňe dynç güni berilýär
Mysal üçin, Çoganlynyň daçalarynda suw diňe dynç günleri berilýär. Gaz bolsa asla ýok. Her aý bir gaz ballony paýlanýar. Aram-aram elektrik togunyň öçmegi-de bu ýerde seýrek waka däl.
Şol raýonlaryň Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir ýaşaýjylary hatda şu ýagdaýa-da kaýyl.
“Welaýatlarda iş ýok. Bärde aýda 800 manada çenli gazanç edip bolýar. Ýarpysyny özüme alyp, galanyny oba iberýärin. Men oglanlar bilen işden boş wagtym ownuk-uşak remont işlerini hem edýärin” diýip, paýtagtda gurulýan täze aeroportuň gurluşygynda işleýän lebaply Rozybaý aýdýar.
Emma welaýatlardan gelen işçileriň kynçylyklary diňe bir ýaşaýyş şertleri bilen çäklenmeýär. Olar ýerli ýaşaýjylaryň özlerine bolan negatiw garaýyşlaryndan hem baş alyp çykmaly bolýarlar.
Polimeks kompaniýasynda işleýän paýtagtly gurluşykçy Aşyr bu barada şeýle diýýär: “Welaýatlardan gelenler daşary ýurt gurluşyk proýektlerinde az aýlyga işlemäge taýýar bolansoňlar, daşary ýurtlular olary işe alýarlar. Ýerliler bu ýagdaýda girdeji çeşmeleriniň birinden mahrum bolýarlar”.
Dem-dynç almaga pursat ýok
Welaýatlardan gelen käbir işçileriň Azatlyk Radiosyna aýtmaklaryna görä, ýerli howpsuzlyk güýçleri hem welaýatlardan gelen işçilere dem-dynç almaga pursat berenok. Olaryň aglabasynyň propiskasy bolmansoň, polisiýa işgärleriniň şeýle ýagdaýdaky islendik işçini saklap, para talap etmegi mümkin.
Şol bir wagtyň özünde-de welaýatlylaryň ýaşaýan ýerlerinde jenaýatçylyk bolsa ilki bilen olaryň sorag-ideg edilýändigi hakda şikaýatlar bar.
“Biziň ýaşaýan ýerlerimizde islendik bir jenaýat bolsa, bizi ýygnap başlaýarlar. Bir-iki hepde mundan ozal bir pedofili gözläp, “Jennet bazarynyň” töwereginde ýaşaýan welaýatlylardan ençemesini ýygnadylar. Ýerli ýaşaýjylaram bir ogurlyk bolsa, barmagyny bize çommaldýarlar” diýip, paýtagta işlemäge gelen lebaply Rozybaý aýdýar.
Ýeri gelende aýtsak, mundan on gün ozal Çoganlydaky daçalaryň eýelerine üç günüň dowamynda propiskasy bolmadyk kireýçilerini öz jaýlaryndan çykarmak tabşyrylypdy. Bu çäräniň hem şol pedofilli wakada welaýatlylaryň eliniň bardygy tekrarlanýan şübheler bilen baglydygy hakda gürrüňler bar.


text:
Moskwanyň sudy ýurduň ykdysady ösüş boýunça öňki ministri Alekseý Ulýukaýewiň deslapky öý tussaglygyna garşy beren şikaýatyny ret etdi.
Moskwanyň munisipal sudy para almakda aýyplanýan Ulýukaýewi öý tussaglygynda saklamak barada suduň ozalky kararyny güýjünde galdyrmagy karar etdi.
Ulýukaýewiň aklawçysy suduň kararyna garşy çykyp, öz müşderisi babatyndaky çäklendirmeleriň aradan aýrylmagyny we onuň syýahatçylyk etmegine rugsat berilmegini talap etdi.
14-nji we 15-nji noýabr gijesinde tussag edilen we iki aýlyk möhlet bilen deslapky öý tussaglygyna höküm edilen Ulýukaýew döwletiň eýeçiligindäki “Rosneft” kompaniýasynda paýa eýe bolmaga kömek bermek üçin iki million dollar möçberinde para almakda aýyplanýar. Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin şol günüň özünde Ulýukaýewi ministr wezipesinden çetleşdirdi.


text:
Kiýew Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň Ukrainanyň gündogarynda gabawa düşen ukrain harbylarynyň yza çekilmegine ýol bermek üçin “gumanitar korridoryny” döretmek barada eden çagyryşynyň Moskwanyň konflikte gözegçilik edýändigini görkezýändigini aýdýar.
Ukrainanyň harbylarynyň 29-njy awgustda ýaýradan beýannamasynda Putiniň çykyşy diňe bir zady subut edýär – “separatistlere Kreml tarapyndan ýolbaşçylyk we gözegçilik edilýändigini” görkezýär, diýip bellendi.
Putin “Noworossiýa” diýip atlandyran ýerde gozgalaňçylary korridorlary açyp, gabawa düşen ukrain goşunlarynyň howpsuz yza çekilmegine rugsat bermäge çagyrdy.
Munuň yzýany öz-özüni ykrar eden Donetsk halk respublikasynyň hökümet baştutany Aleksandr Zaharçenko şeýle diýdi: “Biziň ählimiz, bize ilkinji nobatda, moral taýdan ýardam berýän ýurduň prezidenti Wladimir Putine hormat goýýarys we gabawdaky ukrain goşunlaryna “koridor” döretmäge taýýar”.
NATO-nyň ilçileri 29-njy awgustda Brusselde adatdan daşary duşuşyk geçirip, Ukrainadaky krizisi maslahat etdiler, mundan bir gün öň ABŞ Ukrainadaky konflikt bilen baglylykda Orsýeti aýyplady we onuň öz roly barada “açyk ýalan” sözländigini aýtdy.
NATO Ukrainada 1000 çemesi orsýet harbysynyň hereket edýändigini aýtdy we Urainada Orsýete degişlidigini aýdýan artilleriýa goşunlarynyň satellit suratyny çap etdi.
Orsýetiň Goranmak ministrligi suratlary ret etdi.


text:
Owganystanyň resmileriniň beren maglumatlaryna görä, şu gün Kabulyň merkezi köçeleriniň birinde maşyn partlamagy netijesinde azyndan 6 adam heläk bolup, 50-den gowragy ýaralanypdyr.
Janyndan geçen hüjümçi ýaranlyk güýçleriniň köp gatnaýan ýolunda maşyny partlatdy diýlip habar berilýär. Hüjümde heläk bolanlaryň arasynda BMG-da işleýän 2 öwganlynyň bardygy habar berilýär.
Bu guramaň ýene bir işgäri hüjümde ýaralanypdyr.
Hüjümiň jogapkärçiligini Talyplar öz üstlerine aldylar.
Şol wakadan öň Owganystanyň prezidentiniň köşgüniň ýanynda hem 2 raketa partlady. Bu hüjümde ölüm-ýitim bolmady.
Synçylaryň pikirlerine görä, 20-nji awgustda Owganystanda geçirilmeli prezidentlik saýlawlaryň öňýanynda Talyplar tarapyndan amala aşyrylýan terror hüjümleri has ýygjamlaşýar.
Şu gün irden Talyplar Owganystanyň raýatlaryny saýlawlary baýkot etmäge çagyrdylar. Olar bu saýlawlara päsgelçilik döretmäge çalyşýarlar.
NATO-nyň ýaranlyk güýçleri, saýlaw geçiriljek güni Talyplara garşy hüjümleri wagtlaýynça bes edip, diňe asuda ilaty goramak üçin zerur bolan çäreleri görjekdigini mälim etdi.


text:
Prezident Wladimir Putin Orsýetiň Siriýa S-300 kysymly uçar raketalaryndan goranyş sistemasyny entek ibermändigini aýtdy.
Putin bu barada sişenbe güni Ural regionynyň Ýekaterinburg şäherinde Ýewropa Bileleşiginiň liderleri bilen sammitden soň geçirilen bilelilkdäki metbugat konferensiýasynda aýtdy.
“S-300, uçar raketalaryndan goranmak üçin dünýä boýunça, şübhesiz, iň gowy sistemalaryň biridir. Belki-de, ol iň gowusydyr. Elbetde, bu örän güýçli ýarag. Biz regionda balansy gowşatmak islemeýäris. Siriýa bilen şertnama ençeme ýyl mundan ozal baglaşylypdy. Ol henize çenli ýerine ýetirilmedi” diýip, Putin aýtdy.
Ýarag söwdasy
Geçen hepdede Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad raketadan goranyş sistemanyň Siriýanyň goşunlaryna eýýäm gelip gowuşandygyny çak etdi. Munuň yz ýany günbatar ýurtlary S-300 kysymly sistemanyň Siriýa berilmegine degişli planlary tankytlamagy güýçlendirdiler.
Putin Orsýetiň Assadyň režimi bilen alyp barýan ýarag söwdasyny gorap çykyş etdi. Putin bu söwdanyň halkara kanunlaryna laýyklykda alnyp barylýandygyny aýtdy.
Şeýle-de Putin Ýewropa Bileleşiginiň siriýanyň gozgalaňçylaryna ýarag satmak gadagançylygyny ýatyrmak kararyny tankytlady. Orsýetiň prezidenti Siriýadaky konflikte halkara derejesinde goşulyşmazlyga çagyrdy. Putin Siriýada iki ýyl bäri dowam edýän we 80 müňden gowrak adamyň ölümine sebäp bolan bu konflikti daşyndan goşulyp, çözüp bolmajagyny belledi.
Wladimir Putinyň Ýewropa Bileleşiginiň Geňeşiniň prezidenti Herman wan Rompui we Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Žose Manuel Barroso bilen geçiren gepleşikleriniň esasy temasy Siriýadaky krizis bilen bagly boldy, emma gepleşiklerde Orsýetiň we Ýewropa Bileleşiginiň arasyndaky ikitaraplaýyn söwda gatnaşyklary hem maslahat edildi.
Adam hukuklary
Sişenbe günki metbugat konferensiýasynda Putin Orsýetde gomoseksual azlyklaryň kemsidilýändigi baradaky maglumatlary ret etdi. Şol bir wagtda-da ol orsýetli çagalaryň daşary ýurtly bir jynsly maşgalalar tarapyndan ogullyk alynmagyna garşy kanuny özüniň goldamakçydygyny mälim etdi: “Orsýetli çagalary bir jynsly maşgalalaryň ogullyk almagynyň kanuny taraplary barada aýdylanda, men şeýle kanuny entek görmedim. Emma eger şeýle kanun parlamentden geçse, men oňa gol çekerin”.
Sişenbe günki sammitiň öňüsyrasynda Ýewropa Komissiýasy Ýewropa Bileleşiginiň liderleriniň Orsýet bilen gepleşiklerinde ýurduň adam hukuklary boýunça ýagdaýy barada aladalanma bildirjekdiklerini aýdypdy.


text:
Federasiýa
Döwlet gurluşynyň bir görnüşidir. Federasiýanyň (latynça soýuz, birleşik) aýratynlygy onuň belli bir derejede özbaşdaklykdan peýdalanýan respublikalardan, ştatlardan durmagydyr. Federasiýanyň bölekleriniň öz kanun çykaryjy edaralary, hökümetleri, konstitusiýalary we başga alamatlary bolýar. Salgyt meselesinde, içki meseleleri we başga käbir meselelerde federasiýanyň böleklerine köp hukuklar berilýär. Federasiýany bitewi sosial ykdysady meýdan, bitewi pul ulgamy, federal raýatlyk, federal konstitusiýa, federal häkimiýetiň we dolandyryşyň edaralary birleşdirýär. Ỷöne federasiýanyň subýektleriniň (respublikanyň, ştatlaryň) raýatlygy bardyr. Federasiýa bilen onuň subýektleriniň arasyndaky gatnaşyk federal konstitusiýa we federal kanunlar tarpyndan kadalaşdyrylýar. ABŞ, GFR, Russiýa we ş.m. döwletlerde federatiw döwlet gurluşy bar.
Çeşme: P. Aýdogdyýew, B. Begseýidow, G. Geldiýewa, I. Halmyradow, G. Hanow. “Syýasaty öwreniş”. Aşgabat, 2010.
Federasiýa gollanma.com


text:
Gyrgyzstanyň demirgazygyndaky Naryn şäherinde Yslamçy Hizb ut-Tahrir toparynyň agzasydygy çaklanylýan üç adam tussag edildi. Duşenbe güni Gyrgyzstanyň milli howpsuzlygy boýunça döwlet komitetiniň beren maglumatyna görä, tussaglardan biri, toparyň lideridir. Onuň 39 ýaşyndadygy aýdylýar.
Ol beýleki iki ýarany bilen bilelikde duşenbe güni tussag edilip, olara dini dartgynlygy öjükdirmekde, şeýle-de ektremist materiallary saklamakda aýyplama bildirilýär. Tussag edilen şübhelileriň atlary aýan edilmedi.
Düýbi Londonda ýerleşýän Hizb ut-Tahrir sünni syýasy guramanyň maksady ähli musulman ýurtlaryny birikdirip, yslam halypalygyny döretmekden ybaratdyr.
Gyrgyz hökümeti öňki Sowet giňişligine girýän käbir ýurtlar ýaly, agzalýan guramany goldaýanlara “ektstemistler” diýip baha berip, bu hereketi gadagan edipdi.


text:
Yrakda sünni söweşijiler ýurduň iň uly nebiti gaýtadan işleýän zawodyna awtomatiki ýaraglar we minomýotlar bilen hüjüm etdiler. Bu aralykda, Eýran şaýy musulmanlarynyň Yrakdaky mukaddes ýerlerini goramaga söz berdi.
“Al-Kaýda” hereketiniň bir şahasy bolan “Yragyň Yslam döwleti we Lewant” atly toparyň söweşijileri Bagdada tarap aralaşyp başladylar. Bu ýagdaý mezhebara meseleleriniň çäginde Yragyň bölünip biljekdigi barada halkara aladalaryň ýaýramagyna sebäp boldy.
Eýranyň prezidenti Hassan Rohani Yragyň Karbala, Najaf, Kadimiýah we Samarra sebitindäki şaýy musulmanlaryna degişli mukaddes ýerleri “Yragyň Yslam döwleti we Lewant” atly toparyna garşy goramak üçin Tähranyň näme gerekli bolsa etjekdigini aýtdy.
Bu aralykda, Saud Arabystanynyň daşary işler ministri şazada Saud al-Faýsal 18-nji iýunda beren maglumatynda Yrakdaky ýaramazlaşýan howpsuzlyk ýagdaýlary ýurtda “raýat urşunyň” alamatlaryny görkezýär diýdi.


text:
Yragyň resmileri janyndan geçen hüjümçiniň bombaly ulag bilen Jurf al-Sahar şäheriniň barlag-gözegçilik nokadyna hüjüm edendigini habar berýärler. Bu waka Yragyň howpsuzlyk güýçleriniň bu territoriýadan “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijilerini yza serpikdirmeginden bir gün soň boldy.
Ýurduň howpsuzlyk güýçleri we goşuny tarapyndan berlen maglumatlarda hüjümde ölenleriň sanynyň 11 bilen 27 adam çemesidigi habar berilýär. Şeýle-de, bu wakada başga-da onlarça adam heläk boldy.
“Reuters” habar gullugynyň ýurduň armiýasyndaky we polisiýasyndaky çeşmelere salgylanyp berýän maglumatyna görä, hüjümde pida bolanlaryň arasynda hökümete tarapdar şaýy harbylary eken.
26-njy oktýabrda şaýy harbylary tarapyndan goldanylýan Yragyň esgerleri Jurf al-Sahar şäheriniň kontrollygyny gaýtadan ele geçiripdiler. Bu şäher iýul aýyndan bäri “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijileriniň goly astyndady. Agzalýan şäher Yragyň paýtagty Bagdadyň 50 kilometr günortasynda ýerleşýär.


text:
Gün energiýasy esasynda işleýän synag uçary Birleşen Ştatlar boýunça trans-kontinental syýahatyny tamamlady.
Bir adamlyk “Solar Impulse” şenbe güni Nýu-Ýork şäherindäki Jon Kennedi uçar meýdanynda ýere gondy.
Ol Waşingtondan uçurylypdy. Synag edilýän uçar bellenen wagtyndan birnäçe sagat öň, ganatlarynyň birindäki matada ýyrtyk görnenden soň gondy.
Şeýlelikde, Birleşen Ştatlar boýunça maý aýynda Kaliforniýadan başlanan synag syýahaty tamam boldy.
Şweýsariýaly pilot Andre Borşberg ýere gonandan soň, bu proýekti täze energiýa çeşmelerini ulanmak boýunça uly üstünlik diýip atlandyrdy.
Bu uçar ganatlarynda ýerleşdirilen müňlerçe gün öýjükleriniň berýän enregiýasy bilen işleýär we sagatda 70 km çemesi aralygy geçip bilýär.


text:
Gözle
Gözle
Soňky habarlar.............
ÝURDUMYZYŇ ILKINJI HEMRA ARAGATNAŞYGYNA BADALGA BERMEK DABARASY BOLDY
Şu gün ABŞ-nyň Florida ştatynyň Kanaweral burnunda Türkmenistanyň “TürkmenÄlem 52°E” ilkinji aragatnaşyk hemrasyny äleme çykarmak çäresi boldy. Biziň ýurdumyzyň buýurmasy esasynda Fransiýanyň “Thales Alenia Spaсe” kompaniýasynyň taýýarlan kosmiki enjamy “Falсon 9” göteriji bilen älem giňişligine çykaryldy. Şu waka mynasybetli Aşgabat bilen ABŞ-nyň “SpaсeX” kompaniýasynyň badalga meýdançasynyň arasynda teleköpri guraldy. Oňa hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow gatnaşdy. Ekranlarda Kanaweral burnundaky kosmodromyň badalga meýdançasyndan berilýän telegepleşiklerde “SpaсeX” we “Thales Alenia Spaсe” kompaniýalarynyň işi barada gürrüň berýän....
Habaryň dowamy...
TÜRKMENISTANYŇ PREZIDENTI MILLI EMELI HEMRANYŇ DOLANDYRYŞ MERKEZINE BARYP GÖRDI
Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ahal welaýatynda bina edilen Türkmenistanyň milli hemra ulgamynyň dolandyryş merkezine bardy. Mälim bolşy ýaly, 2011-nji ýylyň maýynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow “Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanynda Milli kosmos agentligini döretmek hakynda” Permana gol çekdi. Ýurdumyzyň halk hojalyk toplumyna ylmy gazanylanlary giňden ornaşdyrmak, şeýle hem kosmos işini ösdürmek we kämilleşdirmek onuň ileri tutulýan maksatlaryna öwrüldi. Türkmenistanyň öz Garaşsyzlygynyň taryhynda ilkinji milli emeli hemrasy geljek ýylyň 1-nji ýarymynda äleme uçurylar.
Habaryň dowamy...
ÝERIŇ EMELI HEMRASYNY UÇURMAK WE ONY DOLANDYRMAK IŞLERI
Ilkinji türkmen aragatnaşyk hemrasyny uçurmagy amala aşyrmak işleri kosmiki hyzmatlar bazarynda abraýly «SpaceX» kompaniýasyna ynanyldy, ol «Falcon» hemra göterijiler toplumyny işläp taýýarlaýan hem-de kosmos ulgamlarynyň operatory bolan kompaniýadyr. Ol amerikan inženeri Ilon Mask tarapyndan esaslandyryldy we maglumatlar tehnologiýalary, hemra gurluşyk hem-de awtomobil gurluşyk ulgamlarynda gazanan netijeleri bilen dünýäde meşhurdyr. I.Maskyň üstünlikli amala aşyran taslamalarynyň hatarynda belli PayPal töleg ulgamyny we elektromobilleri öndürýän «Tesla Motors» awtomobil kompaniýasyny görkezmek bolar.
Habaryň dowamy...
ÄLEM GIŇIŞLIGINE TARAP
Bu sene Türkmenistanyň garaşsyz taryhynyň senenamasynda aýratyn orun eýelär: 2015-nji ýylyň 28-nji aprelinde Aşgabat wagty bilen 4 sagat 03 minutda Kanaweral burnundaky kosmodromdan (Florida ştaty, ABŞ) Türkmenistanyň «TürkmenÄlem 52° E» ilkinji aragatnaşyk hemrasy uçuryldy. Ýurdumyzyň buýurmasy boýunça Fransiýanyň «Thales Alenia Space» kompaniýasy tarapyndan gurlan emeli hemra «Falcon 9» göterijisi tarapyndan älem giňişligine çykaryldy. Bu wakanyň möçberine we ähmiýetine düşünmek üçin, birnäçe ýyl mundan öňki wakalara gaýdyp gelmelidiris.
Habaryň dowamy...
© 2015 "Türkmenistanyň Prezidentiniň Ýanyndaky Milli Kosmos Agentligi"


text:
Käte beýle tanalmaýan adam hem sungata täsir ýetirip bilýär. Muny Abdyleziz Ymamowyň mysalynda gördük.
Myhman
Bir adaty gün “Sowet edebiýaty” žurnalynyň redaksiýasyna ýat myhman gelip, Kerim Gurbannepesowy sorady. Biz oňa redaktoryň gapysyny görkezdik.
Ol K. Gurbannepesowyň kabinetinden çykansoň, biz bilen tanyşdy.
– Men Abdyleziz Ymamow. Aslym Pelwertden, oturyşym Özbegistan. Men aýdymçy. Kerim aganyň “Pyragyny gören daglar” diýen goşgusyna aýdym döretdim. Magtymgulynyň “Gözel sen” goşgusyny-da özümçe aýdyma öwürdim. Telewideniýede çykyşym bar – diýip, ärsary şiwesi bilen özüni tanatdy.
Aýdylan güni telewideniýede çykyşyny gördük. Ol tar çalyp aýdym aýdýardy. Owazy gowudy, ýakymlydy. Aýdyş usuly, megerem, owgan türkmenleriniň äheňindedi.
Elbetde, ol “Daglary” Döwletgeldi Ökdür ýaly aýdyp bilmedi. Meniň pikirinçe, ol goşgynyň içine girmedi; diňe uzyn-uzyn çeküwli owaz bilen daga ýüzlendi.
“Gözel sen” hem o diýen bolmady. Ýöne goşgy örän güýçli hem manyly bolansoň diňlemek mümkindi. Beýleki, aýratyn-da, “Saýatly-Hemra” dessanyndan aýdan aýdymlary gowudy.
Tötänlik
Bir tötänlik bu aýdymçyny ýakyndan tanamaga ýol açdy.
Dänewe, pagtaçylaryň öňünde çykyş etmäge barypdyk. Giçlik bolýan myhmanhanamyzyň ýanyndaky tomusky klubda Abdyleziz Ymamowyň konserti bolýan ekeni. Biz ol konserte bardyk. Myhman hormatymyz üçin, öňden orun berdiler.
Abdylezizi diňläp başlanymda, beýik Magtymguly Garlynyň sözi ýadyma düşdi. Magtymguly aga hiç bir bagşyny kemsitmez ekeni. Haýsydyr bir bagşyny ýazgaryp, “onuň diňlärligi ýok” diýseler, “Beter beýle däldir, diňlär ýaly aýdymy bar” diýer ekeni. Bu Abdyleziz babatda-da şeýledi, onuň diňlär ýaly aýdymlary bardy. Aýratyn-da, iki aýdymy meniň üçin täzelik boldy.
Owaly bilen “Ýagma bulut”. Ol saz bilen aýdyma girişen badyna:
Ýag, ýaganak, ýaganak!
Guý, guýanak, guýanak!...
– diýip, şeýle bir gygyrdy welin, hyýalymyzda ýagyny ýagdyrdy. Onsoň “Ýagma buluda” başlady.
Beýleki geň galdyran aýdym “Dilber” boldy.
Beýik Hally bagşydan galan, soň ençme bagşylar tarapyndan timarlanan “Dilber” Adyleziziň tarynyň owazynda hem gowy ýaňlandy. Ol muny şeýle bir çeküwli, şeýle bir yhlas bilen aýtdy, asyl hiç bir bagşydan pes bolmady. Ine, bu kämillikdi.
Ýat ildäki bilbil
Owganystan bilen serhetde ýerleşen Termez şäheri SSSR zamanynda, iň yssy ýer saýylýardy. Biziň Repetek çölümiz howanyň gyzgynlygy boýunça Termezden soňky orundady.
– Biziň şäherimizde özbekler, türkmenler, täjikler hem gaýry milletler garyşyp oturýar. Ýurdum Özbegistan, men şonuň üçin tara ürç etdim. O ýerde dutar bilen gyjaga daýansaň, diňleýji tapdyrmajak. Başga bir milletiň sungaty bolsa saňa elýeterli däl. Öz ýolumy döredeýin diýdim. Men Döwletgeldi Ökdüriň “Pyragyny gören daglar” aýdymyny bilýän. Ony meniňem aýdasym gelýär. Sebäbi bizde-de dag bar. Eger Döwletgeldä ökünsem, meni diňlejek däller. Şonuň üçin ol goşga täze saz tapmaly boldum – diýip gürrüň berýär.
Onuň aýdymlary erkin. Kompozitorlar bileleşigi tarapyndan tassyklanmadyk, haýsydyr bir resmi komissiiýa tarapyndan kabul edilmedik aýdymlardy.
Ol ussatlaryň aýdýan aýdymyny-da özüçe, öz labzyna hem sesine laýyk edip aýtdy.
Telewideniýedäki çykyşyndan soň, Abdyleziz halk arasynda at aldy. Onuň aýdymlary Türkmen radiosynyda hem häli-şindi berlip durýardy. Abdyleziz diňlenýärdi. Ösüp gelýän ýaş adymçylaryň arasynda onuň aýdyş usulyna eýerýänler artyp başlady.
“Saýadyň”
– “Saýatly-Hemra” dessany gaty täsin eser – diýip, ol gürrüň berýär. – Onuň her goşgusy aýdymlaryň täji bolup dur. Men bu dessandan “Saýadyň” diýen goşgyny saýlap aýdym etdim. Şo döwürde Daşkentde aýdym-saz baýramçylygy geçirildi. Men oňa Termez şäherinden bir wekil bolup gatnaşdym. Özbekler aýdymlarymy haladylar, telewideniýe üçin ýazgy etdiler. Şondan soň özüme ynamym artdy. “Menem ile çyksam boljak ekeni” diýip ruhlanyp başladym.
“Saýadyň” Abdylezize uly abraý getirdi. Bu joşgunly hem örän liriki aýdymy soňra biziň beýleki ildeşimiz Babamyrat Hamdamow aýdyp başlady. Elbetde, Babamyrat ol aýdymy “men döretdim” diýmedi, ýöne “Abdyleziz döretdi” hem diýmedi.
Şol döwürlerde Abdyleziz Daň ýyldyzy bolup göze ildi. Soň kem-kemden soldy hem unudyldy.
Ýöne başlan ýoly dowam etdi. Özüçe aýdym döredýän ýa öňden bar bolan aýdymy özüçe aýdýan Akyş Sapar, Bally Hajy, Leýla Şadurdyýewa ýaly zehinli aýdymçylar, Çary Hekim ýaly sazandalar ýüze çykdy.
Abdyleziz biçäre şol erkin toparyň ilkinjilerinden biri boldy.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň şahsy pikiri.


text:
Düýbi Britaniýada ýerleşýän synçy topar Birleşen Ştatlaryň ýolbaşçylygyndaky güýçler tarapyndan Siriýada amala aşyrylan howa zarbalarynda “Yslam döwleti” atly toparyň azyndan 14 söweşijisiniň öldürilendigini habar berýär.
Siriýanyň adam hukuklaryny gorap çykyş edýän merkeze ýolbaşçylyk edýän Rami Adulrahman bu hüjümlerde parahat ilatdan azyndan bäş adamyň öldürilendigini hem mälim etdi.
Abdulrahmanyň sözlerine görä, söweşijiler Siriýanyň gündogaryndaky Deir Ezzor welaýatynda amala aşyrylan howa hüjümlerinde, parahat ilatdan ýaşaýjylaryň bolsa ýurduň demirgazyk-gündogaryndaky Hasakeh sebitinde geçirilen reýdlerde öldürilipdir.
Birleşen Ştatlaryň resmileriniň berýän maglumatyna görä, Birleşen Ştatlaryň ýolbaşçylygyndaky howa zarbalarynyň üçünji gününde, 24-nji sentýabrda Siriýanyň gündogarynda ýerleşýän nebiti gaýtadan işleýän zawoda kontrollyk edýän “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijileri nyşana alnypdyr.