text:
Owgan hökümetiniň resmileri we “Talyban” hereketiniň agzalary Dohada iki gün dowam eden gepleşikleri geçirdiler.
3-nji maýda Kataryň paýtagtynda ýapyk gapylaryň arkasynda tamamlanan gepleşiklerde birnäçe detallar öňe saýlandy.
“Talybanyň” bu gepleşiklere gatnaşýan bir agzasynyň “Reuters” habar gullugyna 3-nji maýda beren maglumatyna görä, Şer Mohammad Abbas Stanekzaýyň ýolbaşçylygyndaky sekiz agzadan ybarat talyban delegasiýasy owgan resmileri bilen göni gepleşikleri geçiripdir.
Onuň aýtmagyna görä, iki tarap ok atyşygy bes etmek barada maslahat edipdir, emma ýurtda ABŞ-nyň goşunynyň saklanyp galmagy bu pikir boýunça ylalaşyk baglaşmazlyga sebäp bolupdyr.
Owgan hökümetiniň resmileri bilen “Talyban” hereketiniň delegasiýasynyň arasyndaky gepleşikler hiç hili ylalaşyk baglaşylmazdan tamamlandy. Bu gepleşiklerde diňe Birleşen Arap Emirliklerinde başga bir duşuşyk geçirmek barada ylalaşyldy.


c: text/html

text:
Azerbaýjanyň döwlet nebit kompaniýasy SOCAR-yň resmisiniň 7-nji dekabrda beren maglumatyna görä, halas ediş toparlary 4-nji dekabrda gaý-tupan zerarly Hazar deňzindäki nebit burawynda turan ýagyndan bäri ýitirim bolan 29 işçini henize çenli tapyp bilmändirler.
SOCAR kompaniýasynyň “Azneft” nebit we gaz önümçilik bölüminiň baş inženeri Baldamirza Aliragimow ýurduň ýangyn söndüriji gullugynyň işgärleriniň Azeri-Çyrag-suwasty Güneşli sebitindäki ýangyny söndürmek ugrunda 7-nji dekabrda hem göreş alyp barýandygyny aýtdy.
Azerbaýjanyň nebitçi işçileriniň hukuklaryny goraýan komitetiň başlygy Mirwari Gahrymanly 5-nji dekabrda 32 işçiniň ölendigini, 42 işçiniň bolsa halas edilendigini aýtdy.
6-njy dekabrda Azerbaýjanyň döwlet nebit kompaniýasy SOCAR nebit burawynda turan ýangynda iki adamyň ölendigini we 33 işçiniň halas edilendigini tassyklady.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Şweýsariýanyň iň bir köne banklaryndan biri bolan “Wegelin & Co” banky Birleşen Ştatlarda özüne bikanun salgyt galplyklaryna gatnaşanlykda bildirilen aýyplamalaryň yzy bilen bu bankyň bütinleýin ýapyljakdygyny yglan etdi.
Penşenbe güni Nýu-Ýork şäheriniň federal sudunda Şweýsariýanyň bu banky Birleşen Ştatlaryň ýüz töweregi raýatyna uly möçberdäki salgytlardan gizlenmäge ýardam berendigini boýun aldy.
Nýu-Ýorkuň sudy Şweýsariýanyň “Wegelin & Co” bankyny soňky on ýyla golaý wagtyň dowamynda amerikan raýatlaryna 1.2 milliard dollarlyk salgytlary gizlemäge ýardam berenlikde günäli tapdy.
Sud munuň üçin bu banky 58 million dollar jerime tölemeklige borçly etdi. Şweýsariýanyň “Wegelin & Co” banky 1741-nji ýylda esaslandyrylypdy.


text:
Awstriýada prezidentlik saýlawlary gaýtadan geçiriler.
"Biz musulmanlaryň Ýewropany basyp almagyna pursat bermeli däldiris" diýen sözi aýdan Norbert Hoferiň Awstriýanyň prezidenti bolaýmagy gaty ähtimaldy. Maý aýynda geçirilen saýlawlarda onuň gaty az aratapawut bilen şowsuzlyga uçrandygy mälim edildi.
Emma Awstriýanyň Baş kanun boýunça kazyýeti prezidentlik saýlawlarynyň gaýtadan geçirilmegi barasynda karar çykardy. 22-nji maýda geçirilen prezidentlik saýlawlarynda milletparaz “Azatlyk” partiýasynyň dalaşgäriniň ýeňiş gazanyp bilmändigi mälim edildi.
Immigrasiýa garşy bolan “Azatlyk” partiýasynyň prezidentlige dalaşgäri Norbert Hofer, saýlawlarda 30 müň ses aratapawut bilen şowsuzlyga uçramagyndan soň kazyýete ýüz tutup, sesler sanalýan mahaly säwlikleriň goýberilendigi barada arz etdi. Saýlawlarda berlen sesleriň umumy sany bolsa 4,5 milliondyr.
Baş kazy Gerhart Holzinger 1-nji iýulda Wenada eden çykyşynda berlen arzanyň kanagatlandyrylandygyny aýan etdi. Baş kazy "Ýagny, başgaça aýdylanda, bu tutuş Awstriýada prezidentlik saýlawlarynyň gaýtadan geçirilmegini aňladýar" diýip belledi.
Saýlawlar güýzde bolar
Geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň netijesiniň goýbolsun edilmegi ýurtda agzalalygy hasam möwjedip biler. Hut 22-nji maýda geçirilen prezidentlik saýlawlarynda hem taraplardan biriniň gaty az aratapawut bilen üstünlik gazanmagy hem muny açyk ýaňzydýar.
“Ýaşyllar” partiýasynyň goldaýan prezidentlik dalaşgäri Wan der Bellen Hofer üstünlik gazanmadyk bolsady, onda soňky Jahan urşundan bäri Ýewropada ilkinji populist dalaşgär prezident saýlanjakdy. Baş kanun boýunça kazyýetiň çykaran bu karary “Azatlyk” partiýasynyň ýurtdaky syýasy erkiň Hoferiň gazanan üstünligini tanamak islemeýändigini öňe sürmegine mümkinçilik döredip biler.
Içeri işler ministrliginiň beýanatyna görä, gaýtadan geçiriljek prezidentlik saýlawlary güýzde bolar. Mundan owalky saýlaw iki tapgyrly bolupdy. Saýlawlarda migrasiýa we ÝB bilen gatnaşyklar temalary syýasy agzalalygyň ýüze çykmagyna sebäp bolupdy. Güman edilşine görä, gaýtadan geçiriljek saýlawda hem ýene şeýle ýagdaýlar gaýtalanar.
Barlaglaryň netijesi
Baş kanun boýunça kazyýet, köpsanly saýlaw nokadynda saýlawa gaýybana gatnaşan raýatlaryň saýlaw hasabatlarynyň pozulandygyny bildirdi. Arz-şikaýat bilen ýüz tutan “Azatlyk” partiýasyndan bolsa haýsam bolsa bir subutnama talap edilmedi. Sebäbi ol partiýanyň arz-şikaýaty edil bu ugurdan däldi.
"Gallup" firmasynyň geçiren "eksit-pol" barlagynyň netijelerine görä, Wan der Bellen Hofer diňe yüzden bir göterim aratapawut bilen saýlawda üstünlik gazandy we bu maglumat "Österreich" atly gündelik gazetde çap edildi.
Geçen ýyl, bosgunlar akymynyň möwjän mahaly, “Azatlyk” partiýasyna berilýän goldaw ýüzden 30 göterimden-de geçdi. Bu netijäniň prezidentlik saýlawy mahalynda hem üýtgemändigi bildirilýär. Barlagyň netijelerine görä, tutuş ýurtda saýlawçylaryň ýüzden otuz üç göteriminiň ol partiýa ses berjegi äşgär edildi.
Hökümetdäki sosial-demokratlaryň bolsa diňe ýüzden ýigrimi bäs göterim ses aljagy aýan edildi. Heinz-Christian Stracheniň ýolbaşçylyk edýän “Azatlyk” partiýasy öz arz-şikaýatyny saýlawlara gaýybana gatnaşan raýatlaryň saýlaw dokumentleri bilen baglanyşdyrylýar. Takmynan 760 müň saýlawçy öz saýlaw dokumentini poçtanyň üsti bilen iberipdir ýa-da olary saýlawdan bir gün owal öz saýlaw nokadyndaky guta oklap gidipdir.
Sanlary käbiri “pozuldy”
Şaýatlaryň bildirmegine görä, hut şol saýlawçy dokumentleriniň sanalýan mahaly bellige alnan sanlaryň käbiriniň pozulandygyna duş gelnipdir. Ondan daşgaryn hem, birnäçe saýlaw nokadynda işlän saýlaw resmileriniň kazyýete bildirmegine görä, sesleriň sanalmagyny hasam çaltlandyrmak üçin, onlarça ýyldan bäri düzülýän hasabaty bilkastlaýyn umumylaşdyryp, hasam "aňsatlaşdyrypdyrlar". Käbir saýlaw nokatlarynda welin sesleriň sanalmak kadasyna doly eýerilipdir.
Geçen hepdede Awstriýanyň içeri işler ministri Wolfgang Sobotka öz çykyşynda, bu ýagdaýyň "düzgüniň gaty gödek bozulandygyny" ýaňzydýandygyna aýratyn üns çekipdir.
Ýewropa soňky ýyllarda Siriýa, Yrak, Owganystan ýaly musulman ýurtlardan 1 milliondan gowrak bosgun geldi.
Bu ýagdaý bolsa diňe Awstriýada däl, eýse Fransiýa, Belgiýa, Gollandiýa ýaly käbir ýurtlardada bolýan saýlawlarda saýlawçylary milletparazlary has köpräk goldamaga iterdi.


text:
«Freedom Now
», «Indi Azatlyk» guramasynyň petisiýasyna jogap hökmünde, BMG-niň Esassyz tussag etmeler boýunça iş topary syýasy aktiwist Gulgeldi Annanyýazowyň türkmen hökümeti tarapyndan bikanun, halkara kanunlaryny bozmak esasynda tussagda saklanýandygy baradaky netijä geldi.
BMG-niň Esassyz tussag etmeler boýunça iş topary, dünýäniň dürli ýurtlaryndan bolan bäş hukuk goraýjy ekspertden ybarat garaşsyz panel Gulgeldi Annanyýazowyň derhal azat edilmegine çagyrýar.
«Jenap Annanyýazow türkmen hukuk aktiwisti we syýasy dissident. Ol 1995-nji ýylda Türkmenistanda hökümete garşy parahatçylykly protest gurnanyndan soň tutuldy we 15 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi. Hökümet jenap Annanyýazowy bäş ýyl soň, günä geçiş esasynda azat etdi we ol maşgalasy bilen Norwegiýa gaçdy» diýip, beýanatda aýdylýar.
Dissident Watanyna dolananda tutuldy
Annanyýazow 2008-nji ýylyň 24-nji iýunynda Norwegiýadan öz dogduk watany Türkmenistana dolanyp gelýär. Emma ol şol gün giçlik Aşgabatdaky öýünde ýörite gulluklaryň işgärleri tarapyndan tussag edilýär. Annanyýazow şondan üç aý çemesi soň sud tarapyndan 11 ýyl türme tussaglygyna höküm edilýär.
Türkmenbaşydaky boş türme, 25-nji iýun, 2008.
Sud ýapyk bolýar we Annanyýazowyň maşgala agzalary sud zalyna goýberilmeýär. Şondan bäri Gulgeldi Annanyýazowy ne gören bar, ne-de eşiden, hatda onuň maşgala agzalary-da ol barada hiç zat bilmeýär diýip, halkara guramasynyň metbugat üçin beýanatynda aýdylýar.
Essasyz tussag etmeler boýunça iş toparynyň gelen netijesinde jenap Annanyýazowyň tussagda saklanmagy esassyz, sebäbi bu onuň pikirini açyk aýtmak azatlygyny we parahatçylykly ýygnanyşmak baradaky esasy hukuklaryny bozýar diýilýär.
Annanyýazowa kompensasiýa tölenmeli
Mundan başga, Iş topary hökümet jenap Annanyýazowy jogapkärçilige çekende çynlakaý prosedura ýetmezçiliklerini düzedip bilmedi diýýär. Jenap Annanyýazowyň derhal boşadylmak zerurlugyny nygtamak bilen, Iş topary oňa kompensasiýa berilmelidigini belleýär we onuň işini adam gynalmagy boýunça ýörite hasabatça hem-de BMG-niň mejbury ýitirim edilmek boýunça iş toparyna geçirýär.
«Freedom Now», «Indi Azatlyk» guramasynyň ýerine ýetiriji direktory Maran Turner hem bu çagaryşa goşuldy: “Biz Iş toparynyň gelen netijesini gutlaýarys. 10-njy dekabrda bellenýän Halkara adam hukuklary gününiň golaýlamagy bilen, biz türkmen hökümetini Iş toparynyň gelen netijesine jogap berip, jenap Annanyýazowy haýal etmän azatlyga çykarmaga çagyrýarys. Onuň syýasy aktiwsit hökmündäki parahatçylykly işi halkara kanunçylygy esasynda açyk goralýar we türkmen hökümeti onuň maşgalasyna gowuşmagyna rugsat bermeli» diýip, Turner aýtdy.
«Freedom Now» guramasy häzir jenap Annanyýazowyň mugt halkara hukuk geňeşçisi bolup hyzmat edýär.


text:
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton rus studentleriniň öňünde çykyş edip, ýurduň geljeginiň ýaşlaryň jemgyýetde esasy azatlyklary döretmäge höwes etmeklerine baglydygyny aýtdy. Şol esasy azatlyklaryň hataryna häkimiýetleriň eden-etdiliklerine garşy çykmak azatlygynyň girýandigini hem hanym Klinton belledi.
Şu gün Döwlet sekretary Orsýete edýan saparynyň soňunda Tatarstana bardy. “Eho Moskwy” radiostansiýasynda eden çykyşynda Hillari Klinton şeýle diýdi: “Demokratiýa Orsýete bähbitlidir. Adam hukuklaryna hormat goýmak, garaşsyz sud sistemasy, garaşsyz metbugat ýaly faktorlar ilat köpçüliginiň bähbidini araýan durnukly syýasy sistemasyny gurmaga ýardam berýär. Biz hemişe bu barada gürrüň ederis hem şol gymmatlyklary öňe sürýanleri goldarys”.
Şu gün Orsýetiň Döwlet Dumasynda “Kommunistik”, “Liberal demokratik” hem “Adalatly Orsýet” partiýalardan bolan deputatlar, 11-nji oktýabrda geçirilen saýlawlaryň netijelerine garşy protest bildirip, parlamenti terk etdiler.
Oppozision partiýalar şol saýlawlarda galplyklara ýol berilendigini aýdýarlar.
11-nji oktýabrda geçirilen saýlawlarda Kremli goldaýan “Ýedinaýa Rossiýa” partiýasy ýeňiş gazanandygyny yglan etdi.
Orsýet Dumasynyň spikeri Boris Gryzlow, deputatlaryň bu hereketlerini ýazgaryp, olary problemalary konstruktiw çözmäge çagyrdy.


text:
Ermenistanyň oppozision lideri Lewon Ter-Petrossiýan müňlerçe tarapdarynyň gatnaşmagynda paýtagt Ýerewanda geçirilen protestde hökümet ýolbaşçylaryny berk tankyt etdi.
Azatlyk Radiosynyň Ermeni gullugynyň maglumatyna görä, bu çäre 2008-nji ýylda geçirilen saylawlardan soň ýüze çykan dartgynlylygyň iki ýyllygy mynasybetli amala aşyrylýar.
Ter-Petrossiýan duşenbe güni geçirilen şol ýygnanşykda halk köpçüliginiň öňünde çykyş edip, prezident Serž Sarkisiýanyň hökümetiniň wezipesinden çekilip, täze saýlawlary yglan etmeli boljakdygyny öňe sürdi.
2008-nji ýylyň fewral aýynda geçirilen saýlawlardan soň ýurtda başlanan dartgynlykda 10 adam heläk bolup, 200 töweregi adam ýaralanypdy.


text:
Duşenbe güni Orsýetde aktiwist Konstantin Lebedýewiň üstünden sud diňlenşigi başlandy. Oňa geçen ýyl Moskwada köpçülikleýin bidüzgünçilikleri gurnamakda aýyplama bildirilýär.
Derňewçileriň belleýşi ýaly, Lebedýew “Çepçi front” oppozision hereketiniň lideri Sergeý Udalsow, aktiwist Leonid Razwozžaýew we gürji syýasatçysy Giwi Targamadze bilen birlikde, 2012-nji ýylyň maýynda Moskwanyň “Bolotnaýa” meýdançasynda köpçülikleýin bidüzgünçilikleri gurnapdyrlar.
Geçen ýylyň oktýabrynda Orsýetiň telekanallarynyň birinde Udalsowyň, Moskwadaky protestleri gurnamak üçin, Targamadze bilen duşuşandygy barada gepleşik berildi.
Mundan soňra Udalsowa, Lebedýewa we Razwozžaýewa degişli aýyplamalar ýöňkeldi. Razwozžaýew oktýabrda tussag edildi. Udalsow öý tussaglygynda saklanylýar.


text:
"Awaza" turizm zolagyna uzakdan seredeniňde, iljkinji bolup göze ilýän zat – ak mermere gaplanan köpgatly binalar. Ol binalaryň aglabasy döwlet edaralarynyň buýurmagy esasynda soňky iki-üç ýylyň dowamynda gurlan köpýyldyzly kaşaň myhmanhanalar.
Şol myhmanhanalaryň ählisiniň suwa düşülýän öz howuzlary, plýažlary, massaž, iňňe terapiýa ýaly lukmançylyk hyzmatlaryny hödürleýän sagaldyş merkezleri, internet-kafeleri bar.
Arzany 50 dollar
"Awazanyň" myhmanhanalaryndaky iň arzan otag bir gije-gündiz üçin 50 dollar. Käbir myhmanhanada bu tölege 3 wagtyna nahar hem berilýär. Käbirlerinde diňe ertirlik berilýär.
Käbir myhmanhanalryň otaglary üçin 50 dollarlyk tölege myhmanhanadaky sagaldyş otaglarynda dürli proseduralary alyp bolýar. Mysal üçin, massaž, iňňe terapiýasy ýaly proseduralar şol tölege girýär. Bu pula berilýän iýmitiň hilinden we edilýän hyzmatlaryň köpdürliliginden çen tutsaň, 50 dollar töleg o diýen gymmat däl ýaly hem bolup görünýär.
Emma Türkmenbaşynyň ýaşaýjysy, käri boýunça taksiçi Bekdurda bu tölegiň adaty ýaşaýjylar üçin örän gymmatdygyny aýdýar. Ol: “Bir gije-gündiz üçin 50 dollar tölemek her kime başartmasa gerek. 4-5 gün dynç almak üçin tas bir aýlygyňy sowup, soň nähili ýaşajak?” diýip, özara söhbetdeşlikde belledi.
Bekdurdynyň aýdýan sözleri bilen "Awazanyň" gurluşygynda işleýän 47 ýaşly türkmenbaşyly Isgender hem ylalaşýar. Ol bu hakda şeýle diýýär: “Men 7 ýyl bäri ‘Awazanyň’ dürli gurluşyklarynda işleýärin. Emma ýeke gezegem şu ýerdäki myhmanhanalarda dynç alyp görmedim. Bahalar gymmat. Meniň öýüme häzir 6 sany garyndaşym myhmançylyga geldi. Olar üçinem bu myhmnahanalar elýeterli däl”.
Diňe gurluşykda işleýän Isgender we taksiçilik bilen meşgullanýan Bekdurdy däl, aýlygy birneme ganymat hem kadaly diýlip hasaplanylýan lukmanlar we mugallymlar üçinem "Awazada" dynç almak o diýen aňsat bolmasa gerek.
“Gurplularyň dynç alýan ýeri”
Häzirki döwürde maşgala lukmanynyň aýlygy 352 dollara, orta mekdebiň mugallymynyň aýlygy hem, ortaça aýdylanda, 316 dollara barabar. Emma, muňa garamazdan, "Awazadaky" otelleriň işgärleriniň aýdanlaryndan çen tutulsa, dynç alyş möwsüminde myhmanhanalarda boş otag tapmak kyn.
“Kerwen” myhmanhanasynyň işgäri Yklymyň aýtmagyna görä, iýul hem awgust aýlary üçin myhmanhanada eýýäm boş ýer galmandyr. Onuň aýtmagyna görä, "Awaza" häzirki döwürde, umuman aýdylanda, diňe gurply adamlaryň dynç alýan ýeri. Ýöne bu ýere orta gatlakdan gelýänlerem bar, emma onuň üçin "Awazada" myhmanhana guran haýsydyr bir edaranyň işgäri bolmaly.
“Awazadaky myhmanhanalaryň ählisi diýen ýaly käbir ministrliklere we pudak edaralaryna degişli. Mysal üçin, ‘Hazyna’ myhmanhanasy ýurduň Merkezi bankynyňky, “Watançy” myhmanhanasy hukuk goraýjy edaralaryňky. Şol edaralaryň işgärlerem bu myhmanhanalarda ýarpy bahasyna dynç alyp bilýärler” diýip, Yklym gürrüň berýär.
"Awazada" ýek-tükem bolsa, daşary ýurtlulary hem görmek mümkin. Maňa berlen maglumata görä, ol turistleriň aglabasy Türkmenistanda işläp ýören adamlar. Yklymyň pikiriçe, "Awazanyň" häzirki turistik infrastrukturasy entek daşary ýurtlulary özüne çekip bilmeýär.
“Dogry, ýörite daşary ýurtlardan "Awazada" dynç almaga gelýänlerem bar. Olaryň sany entek örän az. "Awazada" daşary ýurtly turistleri kanagatlandyryp biljek şertler ýok diýen ýaly. "Awaza" heniz gurulýar” diýip, Yklym gürrüň berdi.
Gatnaw hem kyn
"Awazanyň" ýerli hem daşary ýurtly turistler üçin elýeterliligini kynlaşdyrýan meselelerden birem onuň ulag serişdeleri bilen üpjünçiligi. Häzirki döwürde "Awaza" diňe şahsy maşynlar ýa taksiler bilen baryp bolýar. "Awaza" bilen Türkmenbaşy şäheriniň arasy bolsa 20 kilometr töweregi.
Şol bir wagtyň özünde, Türkmenbaşy şäherine barmagyň özem aňsat däl. Bu turistik zolaga barmagyň iň aňsat ýoly taksi ýa şahsy maşynlar. Ýerli ýaşaýjylaryň aýtmagyna görä, ýurduň beýleki etraplaryndan otly ýa uçar bilen Türkmenbaşa sapar etmekçi bolýanlaryň wagtynda bilet tapmazlygy kadaly ýagdaý diýlip hasaplanýar.
"Awazanyň" nyrhlary elýeterli bolmadyk halatynda, Hazaryň kenarynda ikinji alternatiwa hem bar. Ol alternatiwa – Çeleken. Bu dynç alyş ýeri sowet döwründen bäri türkmenistanlylaryň iň köp gatnaýan ýerlerinden biri.
Statistiki maglumatlar elýeterli bolmasa-da, ýerli ilatyň gürrüňinden çen tutulsa, Hazaryň kenaryndaky Türkmenbaşy şäherine we hatda Bekdaşa hem dynç almaga barýanlar az däl.
Aýdyşlaryna görä, "Awaza" dynç almaga barýan türkmenistanly myhmanlaryň uly bölegi, adatça, öz gündizlerini "Awazada", gijelerini bolsa Türkmenbaşyda geçirýärler.


text:
Özbegistanyň Baş prokuraturasy “Karimowa G.” atly zenana guramaçylykly jenaýatçylar topary babatynda gozgalan işde şübhe astyna alnan şahs hökmünde garalýandygyny aýtdy.
Orsýetiň RIA Nowosti täzelikler agentligi özbek hökümetindäki ady agzalmadyk çeşmä salgylanyp, Karimowa G. diýlip görkezilen şahsyň Özbegistanyň prezidenti Yslam Karimowyň uly gyzy Gulnara Karimowadygyny aýtdy.
Köplenç Günbatar Ýewropada ýaşan 42 ýaşly baý telekeçi zenan Karimowa geçen ýylda korrupsiýa bilen bagly dawanyň ýüze çykmagyndan soň öz biznesini ýapmaly bolupdy we öý tussaglygyna höküm edilipdi.
Maý aýynda Karimowanyň iki ýakyn ýoldaşy, şol sanda telekeçi Rustam Madumarow maliýe jenaýatçylyklar sebäpli uzak möhletli türme tussaglygyna höküm edildi.
Baş prokuroryň beýannamasyna görä agzalan topar gorkuzyp pul talap etmekde, galplykda we hilegärlikde aýyplanýar.


text:
Howpsuzlyk güýçleri 12-nji noýabrda Moskwada we Sankt Peterburgda geçirilen ýörite operasiýalar mahalynda terrorçylykda güman edilýän 10 adamyň tussag edilendigini aýdýar.
Tussag edilenleriň suratlandyrylyşyndan çen tutulsa, olar merkezi aziýalylar bolup durýar.
Federal howpsuzlyk gullugynyň – FSB-niň beýanatynda bu işde Täjigistanyň we Gyrgyzystanyň howpsuzlyk gulluklary bilen hyzmatdaşlyk edilendigi bellenilýär.
FSB reýdler mahalynda dört sany örän güýçli ýasama partlaýjynyň, uzakdan ýarylýan partlaýjy enjamlaryň, tüpeňleriň we oklaryň, aragatnaşyk enjamlarynyň tapylandygyny aýtdy.
Resmiler güman edilýänleri “Yslam döwleti” ekstremist topary bilen aragatnaşyk saklamakda aýypladylar.


text:
Türkmenleriň soňky ýyllarda bosgunlyga giden ýurtlarynyň biri hem Kanada. “Olar iňlis dilini öwrenýärler. Çagalary bolsa ol ýeriň mekdeplerine gatnap bilim alýarlar” diýip, asly Eýran türkmenlerinden bolan kanadaly Dr.Hangeldi Ownuk aýdýar.
Hangeldi Ownuk Kanada barmazdan ozal Türkmenistanda ýaşapdy hem-de ol ýerde Türkmenistanyň Ylymlar akademýasynyň Şaja Batyrow adyndaky Taryh institutynda işläpdi.
Hangeldi Ownuk Eýran türkmenleriniň arasynda aýdym-saz döredijiligi bilen giňden tanalýar. Hangeldi Eýranda türkmen dilinde efire berilýän Gürgen Radiosynda hem işläpdi.
Hangeldi Ownuk türkmensähraly şahyrlaryň goşgularyna hem aýdym döredipdi. Ol Eýranda türkmen klassyky aýdym-sazlaryny estrada aýdym-sazlaryna geçiren ilkinji sungat işgärleriniň biri.
Azatlyk Radiosynyň Germaniýadaky habarçysy Taher Shir Mohammadi tarapyndan taýýarlanan “Türkmen Sesi” programmasynda dünýäniň dürli künjeginde ýaşaýan türkmenleriň gatnaşyklary barada hem gürrüň edilýär.
Gepleşigi diňlemek üçin sag tarapdaky audio düwmäni basyň.


text:
Resmi Aşgabadyň habar bermegine görä, 30-njy maýda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow prezidentiň ýanynda Milli kosmos agentligini döretmek baradaky permana gol goýdy. Agentlik ylmyň gazanan üstünliklerini ýurduň ykdysadyýetine ornaşdyrmak, Türkmenistanda kosmos işlerini ýola goýmak we ösdürmek maksady bilen döredilýär diýlip, permanda aýdylýar.
Berdimuhamedowyň 30-njy maýda gol goýan permanyna laýyklykda, Milli kosmos agentliginiň öňünde: ýeriň töweregindäki orbita gözegçilik etmek, emeli hemra aragatnaşyklaryny ýola goýmak, kosmos giňişligi bilen bagly ylmy barlaglary geçirmek we Türkmenistanyň territoriýasyndan emeli hemralaryň dolandyryşyny üpjün etmek wezipeleri durýar.
27-nji maýda geçen hökümet maslahatynda Berdimuhamedow Türkmenistanda täze tehnologiýalaryň we Internetiň giňden ornaşdyrylýandygyny belledi. Emma ol ýurtda kompýuter programmalary boýunça spesialistleri taýýarlamak baradaky işleriň entek talabalaýyk däldigini belläp, Ministrler Kabinetiniň başlygynyň orunbasarlary Nazarguly Şagulyýewe we Gurbanmyrat Mezilowa ýokary okuw jaýlarynda kompýuter programmalary boýunça spesialistleri taýýarlaýan fakultetleri açmak barada görkezme berdi.
Aşgabatda ýaşaýan garaşsyz žurnalist Aşyrguly Baýryýew prezidentiň bu aladalaryny ýerlikli hasaplaýar: “Türkmenistanyň hem kosmos ylmynda öz paýy bolmaly. Ösen tehnologiýalary durmuşa ornaşdyrmak barada prezidentiň görkezme bermegi ýerine düşüpdir diýip, pikir edýärin”.
Emma käbir synçylar Türkmenistan garaşsyzlyga çykandan soňra, ylym-bilime güýçli zarba urlandygy zerarly şeýle planlary durmuşa geçirmegiň ýeňil bolmajakdygyny öňe sürýärler.
Tejribe we kadrlar
Orsýetiň Ylymlar Akademiýasynyň Ählumumy taryh institutynyň Merkezi Aziýa, Kawkaz we Balkan ýurtlary boýunça merkeziniň başlygy Artýom Ulunýan bu ýerde iki mesele bar diýýär: “Meseläniň ilkinji elementi Türkmenistan tehnologiýa taýdan ösmeli we ösen ýurtlaryň aglabasyndan yza galmaly däl. Ikinji element bolsa, has anyk häsiýete eýe. Ýagny, häzir Türkmenistanda diňe bir işine ussat, orta bilimli däl-de, ýokary bilimli kadrlar hem ýetmezçilik edýär. Şonuň üçin-de, türkmen baştutanynyň ösen tehnologiýalar bilen bagly aýdýan modernleşmesi ilkinji nobatda bilime zerur ünsüň berilmegini talap edýär”.
Ulunýanyň sözlerine görä, Türkmenistanda zerur kadrlaryň ýokdugy üçin täze kadrlary taýýarlamaga 8 ýyldan 15 ýyla çenli wagt gerek bolar. Şoňa görä-de, ösen tehnologiýalar bilen işlemek we kosmos barada ylmy barlaglar geçirmek üçin diňe bir ummasyz pul serişdesi däl-de, eýse öňi bilen daşary ýurt tejribesine ýüzlenmek zerur.
Türkmen Döwlet Uniwersitetiniň alymy Öre Ylýasow bu ugurda 1967-nji ýylda açyş eden adam. Onuň açyşy netijesinde Günüň suratyny almak mümkin bolýar.
Emma Baýryýew orsýetli bilermeniň pikirleri bilen ylalaşmaýar. Onuň aýtmagyna görä, Türkmenistanda kosmos boýunça tejribe bar: “Türkmen Döwlet Uniwersitetiniň alymy Öre Ylýasow bu ugurda 1967-nji ýylda açyş eden adam. Onuň açyşy netijesinde Günüň suratyny almak mümkin bolýar. Ol wagty anyklaýjy enjamy oýlap tapypdyr. Şonuň bilen öň 1 sekuntda 24 suraty düşürip bolan bolsa, onuň enjamy bir sekuntda 8 müň suraty düşürmäge mümkinçilik berýär”.
Merkezi Aziýa boýunça bilermen, professor Ulunýan kosmos we ösen tehnologiýalar bilen işleşmek üçin Türkmenistanda syýasy-jemgyýetçilik gatnaşyklarynyň üýtgedilmelidigini hem aýdýar: “Çünki ne kompýuter, ne-de kosmos tehnologiýasy ýapyk we daşky dünýäden izolýasiýadaky ýurtda durmuşa ornaşdyrylyp bilner. Häzirki eýýamda awtoritarizm we ýapyklyk prinsiplerine esaslanýan islendik režim ýa-da syýasy-jemgyýetçilik sistemasy hut syýasy-jemgyýetçilik gurluşyny üýtgetmäge mejbur”.
Şu aýyň ortalarynda geçirilen türkmen-amerikan işewürler geňeşiniň bäşinji maslahatynyň dowamynda Birleşen Ştatlaryň “SpaceX” kompaniýasynyň
wise-prezidenti Kristof Bauer 2014-nji ýylda öz kompaniýasynyň Türkmenistan üçin kosmos sputnigini uçurjakdygyny aýtdy diýlip, habar berilýär.


text:
Sişenbe güni Eýranyň paýtagty Tähranda amala aşyrylan bomba partlamasynda heläk bolan fizika boýunça eýranly professor şu gün jaýlandy.
Tähran uniwersitetiniň fizika ylymlary boýunça professory bolan Massod Mohammedi öýüniň öňüne ýerleşdirilen bombanyň partlamagy zerarly sişenbe güni Tähranda wepat bolupdy.
Onuň ölümi bilen bagly wakanyň jogapkärçiligini henize çenli hiç bir topar boýun almady. Emma eýranly resmiler bu hüjümiň aňyrsynda Ysraýyl bilen Amerikanyň rolunyň bardygyny aýdýarlar.
Waşington bu aýyplamany ret etdi.Tährandan gowuşýan maglumatlarda aýdylşyna görä, Mohammediniň jynaza namazyna 1000-dan gowrak adam gatnaşypdyr.


text:
Owgan jeňçi topary bolan “Hakkani guramasynyň” esasy lideri BBC-ä öz toparynyň owgan hökümetiniň parahatçylyk wekili Burhanuddin Rabbaniniň ölümine jogapkär däldigini aýtdy.
Siraj Hakkani duşenbe güni ile ýetirilen interwýusynda şu golaýda Kabulda ýokary derejeli günbatar nyşanalaryna guralan hüjümleriň Pakistanyň aňtaw gullugy bilen ilteşikli däldigini hem sözüne goşdy.
Rabbani 20-nji sentýabrda Kabuldaky öýünde, “Talybandan” habar getirýändigini aýdan adam tarapyndan öldürildi.
Owgan resmileri Rabbaniniň ölümini “Hakkani guramasy” bilen baglanyşdyrdylar. Olar bu kast edişligiň Kwette şäherinde planlaşdyrylyp, pakistanly bir adam tarapyndan amala aşyrylandygyny aýdýarlar.


text:
HTTU — «Balkan»
Ýokary liganyň 3-nji aýlawy 8-nji awgustda HTTU bilen «Balkanyň» arasyndaky duşuşyk bilen başlanar. Mundan iki ýyl öňki iň möhüm duşuşyk ähmiýetini biraz ýitiren HTTU — «Balkan» duşuşygynda kimiň has rüstemdigini çaklamak kyn. Ýöne soňky 2 ýyl bäri HTTU-nyň öz meýdanynda «Balkandan» asgyn gelmeýändigini aýdyp bileris.
Ýeňiş bolsa toparlaryň ikisi üçin hem möhüm. Şol sanda utulyş howply. Sebäbi häzir ýaryş tertibiniň 6-njy basgançagyndaky HTTU bilen 7-nji basgançakdaky «Hazynanyň» arasynda bary-ýogy 1 utuk tapawut bar. Edil şonuň ýaly hem 3-nji aýlawa 3-nji orundan girişjek «Balkan» 4-nji orundaky «Şagadamdan» bary-ýogy 2 utuk öňde. Üstesine «Şagadam» bu tapgyrda Ýokary liganyň iň ejiz toparlarynyň biri hasaplanylýan «Daşoguz» bilen duşuşýar. Diňe şu sanlaryň özi hem duşuşygyň juda çekeleşikli geçjekdigini aýdyň görkezýär.
Şu duşuşyk «Balkan» üçin ýubileý duşuşyk bolar. Çünki «nebitçiler» Halkara türkmen-türk uniwersitetiniň meýdanynda Ýokary ligadaky 670-nji duşuşygyny geçirerler.
Duşuşykda derwezelere giriziljek pökgüler barada hem käbir sanlara ýüzlenip bolar. Mysal üçin, HTTU bilen «Merw» şu tapgyrda ýekeje gol geçirse, onda bu toparlar şu ýylky çempionatda garşydaş derwezelere 20 we ondan kän gol geçiren 7-nji hem-de 8-nji toparlarlar bolar. HTTU öz derwezesine ýekeje gol geçirtse welin, şu çempionatda 30 gol geçirden 3-nji topar bolar. Bu «ýaryşyň» birinji basgançagynda «Daşoguz» (60 gol geçirden) we «Energetik» (40 gol geçirden) toparlary bar.
Ýokarda-da aýdyşymyz ýaly, HTTU soňky 2 ýyl bäri öz meýdanynda «Balkandan» ýeňlenok. Toparlaryň şu möwsümiň birinji tapgyryndaky duşuşygynda-da HTTU 1:0 hasaby bilen üstün çykdy. Ýöne Balkanabatdaky duşuşykda «nebitçiler» «talyplary» jogapsyz pökgüleriň dördüsi bilen ýeňlişe sezewar etdiler.
«Ahal» — «Energetik»
«Ahal» bilen «Energetigiň» duşuşygy hakynda gürrüň açylanda, 1-nji tapgyrdaky 6:0 hasaby biygtyýar ýadyňa düşýär. Hawa, şol wagt Türkmenistanyň adyndan AFK-nyň Kubogynda çykyş edip ýören «Ahal-a» möwsüme juda şowly, Ýokary liganyň täze wekili, entek tejribesiz «Energetik» bolsa, garaşylyşyndan hem beter şowsuzlyk bilen başlapdy. Ýene şol duşuşyga meňzeş oýun bolarmyka ýa-da Türkmenistanyň Kubogynda nobatdaky tapgyra çykyp, şu ýyl myhmançylykda ilkinji gezek ýeňiş gazanyp gören, şol ýeňişdenem ruhlanan «Energetik» garaşylmadyk oýnuny görkezip bilermikä? Her niçigem bolsa, «Energetigiň» ýeňşine garaşmag-a kyn. Eger «Ahal» öňki ýaly gowy oýun görkezip bilse, soňky 3-4 tapgyrdaky gollary bilen iň netijeli hüjümçileriň sanawynda 3-nji orna çenli çykan Altymyrat Annadurdyýewe bu sanawyň lideri bolmaga-da mümkinçilik bar.
Indi käbir sanlara nazar aýlalyň! «Ahal» häzir 10 utuk aratapawut bilen ýaryş tertibiniň lideri «Altyn asyrdan» yzda barýan hem bolsa, bu tapgyrdaky deňlik ýa-da utulyş bilen eýeleýän ornuny gidirmez. Sebäbi 3-nji orundaky «Balkan» bilen «Ahalyň» gazanan utuklarynyň arasynda 4 utuk tapawut bar (35 – 31). Edil şonuň ýaly hem ýeňläýen-de «Energetik» 9-njy orundaky ýerini «gorap biler». Ýaryş tertibiniň iň soňky ornunda barýan «Daşoguza» «Energetigiň» yzyndan ýetmek üçin «Daşoguzyň-a» 3 gezek ýeňmegi, «Energetigiňem» şonça gezek utulmagy gerek.
Eger duşuşyk «Ahalyň» peýdasyna tamamlansa, onda bu ýeňiş «Ahalyň» Ýokary ligadaky 150-nji ýeňşi hökmünde taryha girer. Galyberse-de, bu ýeňiş «Ahalyň» yzygider gazanan 5-nji ýeňşi bolar. Toparyň şu tapgyrda «Energetigiň» derwezesine bary-ýogy ýekeje pökgi geçirmegi bilen, «Ahal» şu möwsümde öz meýdanynda 20 we ondan hem kän gol geçiren 3-nji topar bolar.
Gürrüňsiz, artykmaçlyk, «Ahalyň» tarapynda. Ýöne bu Guwançmuhammet Öwekowyň şägirtleriniň arkaýynlaşmalydygyny aňlatmaýar. Toparlaryň arasynda şu möwsümiň 10-njy tapgyrynda, Baýramalyda bolan duşuşygy ýatlalyň! Şol oýun 1:1 hasabyndaky deňlik bilen tamamlanypdy...
«Altyn asyr» — «Hazyna»
9-njy awgustda boljak duşuşyklar ýaryş tertibiniň lideri «Altyn asyr» bilen «Hazynanyň» arasyndaky duşuşyk bilen başlar. «Hazyna» tomusky arakesmede düzümini güýçlendirenem bolsa, rüstemlik we artykmaçlyk ýene-de «Altyn asyryň» elinde ýaly görünýär. «Altyn asyr» ýaly güýçli düzümdäki toparyň Ýokary liganyň täze wekilinden ýeňiljekdigini çaklamagam kyn.
Bu sözlerimiz «Hazyna» göwnüýetmezçilik däl. Toparda Guwanç Abylow ýaly güýçli ýarym goragçynyň bardygy nämä degmeýär. Bize mälim bolan maglumatlara görä, Gurban Annaýew hem indi «Hazynanyň» düzüminde. Gurban esasy hüjümçi Didar Durdyýewiň ýokdugyny bildirmese gerek. Belki, «Merw», «Şagadam» ýaly güýçli toparlary ýeňmegi başaran «Hazyna» garaşylýanyndan has gowy oýun görkezip biler. Muny bize diňe oýun we wagt aýdyp bilse gerek.
Şeýle-de bolsa utulyş «Hazyna» üçin howply. Ýaryş tertibine ser salanymyzda 7-nji orundaky «Hazynanyň» 23, 8-nji orundaky «Merwiň» bolsa 21 utugynyň bardygyny görýäris. Üstesine, «Merw» bu tapgyrdaky duşuşygy öz meýdanynda geçirer. «Merw» öz meýdanynda aňsat-aňsat ýeňilmeýän toparlaryň biri.
Edil ýeňiş ýaly, garşydaş derwezä, bolmanda, bir pökgi girizip galmak hem «Hazyna» üçin möhüm. Çünki ady «Hazyna» bolsa-da, myhmançylykda garşydaş derwezelere gol geçirmekde toparyň hüjüm «hazynasy» ýetmezçilik edýär. Eger şu tapgyrda «ykdysadyýetçiler» «aragatnaşykçylaryň» derwezesine ýekeje gol girizip bilse, onda «Hazyna» şu möwsümde 10 we ondan kän gol geçiren 7-nji topar bolar.
«Altyn asyr» bilen «Hazynanyň» arasynda şu möwsümde olan duşuşyklaryň netijesi artykmaçlygyň «Altyn asyryň» elindedigini ýene bir gezek görkezýär. Toparlaryň arasynda 1-nji tapgyrda bolan duşuşyk 2:0, 10-njy tapgyrda bolan duşuşyk 2:1 hasabynda «aragatnaşykçylaryň» peýdasyna tamamlandy.
«Daşoguz» — «Şagadam»
Şu duşuşyk hem tapgyryň köp golly duşuşyklarynyň biri bolsa gerek. Birinji, ikinji aýlawlarda garşydaşlarynyň gol hazynasynyň «baýamagyna ýardam eden» «Daşoguz» bilen «Şagadam» 1-nji tapgyrda 0:4 hasabynda oýun geçiripdiler. 10-njy tapgyrdaky duşuşyk hem 5:2 hasabynda «kenarlylaryň» peýdasyna tamamlanypdy. Myhmançylykda oýnaýan hem bolsa, ýeňiş «Şagadama» suw, howa ýaly zerur. Sebäbi 4-nji orunda ýerleşen «Şagadam» bilen 5-nji orundaky «Aşgabadyň» arasynda bary-ýogy ýekeje utuk tapawut bar. Käbir çeşmelerde, «Şagadamyň» we «Ahalyň» düzümine daşary ýurtlardan oýunçylaryň goşulandygy aýdylýar. Belki, şu duşuşykda daşary ýurtly futbolçylaryň oýunlaryna hem tomaşa edip bileris.
«Merw» — «Aşgabat»
Edil häzirki ýagdaý-da «Aşgabat» «Merwden» 3 basgançak ýokarda barýar. Toparlaryň arasyndaky utuk tapawudy bolsa 7. Ýöne «Merw» öz meýdanynda «Aşgabady» ýeňip biljek topar. 1-nji tapgyrda duşuşygyň soňky minutlarynda geçirilen gollar bilen gazanylan ýeňiş ýadymyzda galypdyr. Belki ýene-de şeýle bolar, belki-de başgaçarak, ýöne «Merwiň» bu oýunda hem ýeňilmejekdigini çaklap bileris. Ýöne diňe çaklap bileris, anyk aýtmak kyn. Sebäbi 5-nji orunda barýan hem bolsa, «Aşgabat» Ýokary liganyň iň güýçli toparlarynyň biri. Birnäçe ýyllap, Russiýanyň «Rubininde», «Rostowynda», Ukrainada, Türkiýede, Moldowada tejribe toplan, häzir bolsa Watan goraýan hüjümçi Wahyt Orazsähedowyň hem «Aşgabadyň» düzümine goşulandygy baradaky maglumatlar bar. Her niçik hem bolsa, bu duşuşygyň tapgyrdaky iň gyzykly oýunlaryň biri boljakdygyna ynanyp bileris.
«Merw» bilen «Aşgabadyň» arasynda şu möwsümde bolan iki duşuşygyň netijeleri:
1-nji tapgyr (07.03.2015 ý.), «Merw» – «Aşgabat» 2:1
10-njy tapgyr (09.05.2015 ý.), «Aşgabat» – «Merw» 1:0


text:
Türkmenistanda internet haýal bolansoň, wideofilmleri prokata berýän dükanlara bolan talabyň azalmaýandygy aýdylýar. Şol bir wagtda olaryň eýelerinden öz işlerini dowam etdirmek üçin täze ykrarnama almak talap edilýär.
Bu talap täze kanunlaryň güýje girmegi bilen düşündirilýär.
Ýöne dükan eýeleriniň käte, zerur dokumentleri toplanlaryndan soň hem, ykrarnama almak üçin uzak garaşdyrylýan, hatda bikanun işlere baş goşýan halatlary hem bolýar diýip, Azatlyga gowşan habarlarda aýdylýar.
Azatlyk radiosy bu habar bilen gyzyklanyp, aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
12-nji oktýabrda Londonda “Chatham House” atly Halkara gatnaşyklar boýunça Parahatçylyk institutynda Türkmenistanyň içeri hem daşary syýasatyna bagyşlanyp Tegelek stol diskussiýasy geçirildi.
Bu diskussiýa “Chatham House” guramasynyň Orsýet we Ýewraziýa programmasynyň wekili Annette Bohr, “Serhetsiz lukmanlar” guramasynyň agzasy Anna Hess, “Global Witness” guramasynyň agzasy Tom Meýn, “Türkmen inisiatiwasy” toparynyň wekili Farid Tuhbatullin dagylar gatnaşdylar.
“Chatham House” guramasy tarapyndan gurnalyp, 12-nji oktýabrda geçirilen Tegelek stol diskussiýasy bilen bagly ýaýradylan maglumatda bu çäräniň ÝB-niň Türkmenistan bilen “Ýaranlyk we hyzmatdaşlyk” ylalaşygyna gol çekip-çekmejegi baradaky karara gelinmeginiň öňüsyrasy Berdimuhamedowyň häkimiýet başynda bolan döwrüne syn bermek maksady bilen geçirilýändigi habar berildi.
Bu Tegelek stol diskussiýasynda Türkmenistanyň içerki syýasatyna, şol sanda adam hukuklarynyň berjaý edilmegi bilen bagly ýagdaýyna garaljakdygy aýdyldy.
Bu meseleler bilen bir hatarda diskussiýa gatnaşyjylar Türkmenistanda häkimiýet başyndakylaryň alyp barýan daşarky syýasatynyň strategiýasyna, Türkmenistanda nebit we gaz baýlyklarynyň satylmagynyň jemgyýetiň hal-ýagdaýynyň derejesine hem Türkmenistandaky režimiň berkemegine ýetirýän täsiri barada pikir alşyljakdygy habar berildi.
Näme ähmiýeti bar?
Orsýetiň Ylymlar Akademiýasynyň Ähliumumy taryh institutynyň Merkezi Aziýa, Kawkaz we Balkan ýurtlary boýunça merkeziniň başlygy Artýom Ulunýan “Chatham House” ýaly guramalaryň gurnamagynda geçirilýän diskussiýalaryň ähmiýetsiz däldigini aýdýar.
“Ozaly bilen, bu çärä esasan günbatar ekspertleri we Türkmenistanyň ýagdaýyna ýakyndan syn edýän guramalaryň wekilleri gatnaşyp, Türkmenistanda bolup geçýän wakalara Ýewropa ýurtlarynda hem ABŞ-da nähili garamaly diýlen meseläni maslahatlaşýarlar. Bu diskussiýanyň netijesi bilermenleriň we karar çykaryjylaryň Türkmenistan baradaky garaýyşlaryna köp täsir eder. Ýöne beýleki tarapdan, Londonda geçirilýän bu çäre Türkmenistanyň ýokary derejeli wekillerine täsir eder diýip aýdyp biljek däl. Sebäbi Türkmenistanyň ‘açyk gapylar’ syýasatyny yglan edendigine garamazdan, bu ýurduň ýapyklygyna galýandygyny ýatdan çykarmaly däl” diýip, analitik Artýom Ulunýan belledi.
“Chatham House” guramasy hökümetden hem belli bir gatlaklaryň bähbidini öňe sürýän dürli lobbirleýji toparlardan garaşsyz, hökümete degişli bolmadyk institut. Bu institut halakara gatnaşyklaryny analizlemek bilen meşgullanýar.
“Chatham House” guramasynyň direktory Robin Niblett özleriniň alyp barýan işleriniň ähmiýeti barada aýdyp, “Gitdigiçe garaşly bolup barýan dünýä üçin garaşsyz, ygtybarly analizleriň zerurlygy öň görlüp-eşdilmedik derejä ýetdi” diýýär.
“Chatham House”-yň aýratynlygy
Bu instituty başgalardan tapawutlandyrýan bir aýratynlygy bar. Ol hem diskussiýa gatnaşýan adamlaryň çykyşlary metbugata berilse-de, çykyş eden adamyň ady ýa-da işleýän ýeri barada maglumat bermek gadagan edilýär. Bu düzgün adamlaryň öz beren maglumatlary üçin jogapkärçilige çekilmejegini bilip, has erkin diskussiýa gatnaşmagy üçin girizildi diýilip, “Chatham House” guramasynyň internet sahypasynda maglumat berilýär.
Orsýetli analitik Artýom Ulunýan 12-nji oktýabrda geçirilen Tegelek stol çäresiniň netijeleri Türkmenistanyň halkara derejesindäki abraýyna oňyn täsir etmejegini çaklaýar. Sebäbi, onuň pikiriçe, ýurduň tebigy baýlyklaryna hem Berdimuhamedowyň häkimiýet başyna gelen döwründe beren wadalaryna garamazdan, Türkmenistanyň içinde alnyp barylýan syýasat ýurduň liberallaşmagyna tarap däl-de, awtoritarizmiň berkemegine tarap alyp barýar.
“Günbatar başda Türkmenistanda syýasy hem sosial reformalaryň geçiriljekdigine bil baglaýardy. Emma şeýle reformalar geçirilmedi. Häzir Ýewropa ýurtlarynda hem ABŞ-da demokratik reformalara esaslanmadyk syýasy durnuklylygyň bir günde özgerip, howply durnuksyzlyga öwürilip bilýändigine göz ýetirdiler” diýip, Artýom Ulunýan belleýär.
Şu nykdaýnazardan, “Chatham House” guramasynyň Türkmenistan bilen bagly geçiren Tegelek stol söhbetdeşliginde syýasy, sosial meselelere garalsa-da, bu diskussiýanyň netijesi ykdysady meseleleriň çözgüdine täsir edip biler diýip, Merkezi Aziýa boýunça bilermen Artýom Ulunýan Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde nygtady.


text:
Awstraliýanyň gazetleri tarapyndan ele salnan täze wideo gündogar Ukrainadaky orsýetparaz pitneçileriň Malaýziýanyň öten ýyl urlup ýykylan uçary MH17-niň dargap ýatan böleklerini gözden geçirip, onuň harby däl-de, ýolagçy uçarydyna geňirgenip duranyny görkezýär.
"Sydney's Daily Telegraph" gazeti tarapyndan neşir edilen 17 minutlyk wideony mobil telefony bilen gozgalaňçylaryň özi ýazga geçiripdirler.
Wideo pitneçiler bu ýolagçy uçaryny Ukrainanyň ”Suhoý” harby-howa güýjüne degişli harby uçardyr öýdüp, ýalňyşlyk bilen urupdyr diýýän öňki çaklamany tassyklaýana meňzeýer.
Gazete eýeçilik edýän News Korpuň aýtmagyna görä, wideony ele salmak üçin edilen ençeme aýlyk tagallalardan soň, ony Donetskiden ogryn çykarmak üstümizdäki hepde başardypdyr.
Wideoda elleri ýaragly harby eşikli gozgalaňçylaryň dargap ýatan bölekleriň arasynda aýlanyp, ukrainaly pilotlary gözleýändigi, uçaryň we ýolagçylaryň harby däldigini bilensoňlar hem geňirgenme we aljyraňňylyk bildirýänligi eşidilýär.
"Bu harby uçar däl"
Komandir: "Bu harby däl" diýýär. Olar ýolagçy uçary ”Suhoý” atyp ýykdy. Biziňkiler harby uçary urup gaçyrdylar diýýärler.
Ukrain hem ors dillerinde gürleýän gozgalaňçylar ýolagçy uçaryna Ukrainanyň howa giňişliginden uçmaga nädip ýol berildikä diýip, bir-birlerine sorag berýärler. Bagažlara dakylan ýarlyjaklardan bölek-bölek bolup ýatan jesetleriň awstraliýalylara we malaýziýalylara degişlidigini görüp, geňirgenişip, gynanýarlar.
Bu aýylganç ýagdaýa garamazdan, gozgalaňçylaryň bagažlary akan-dökän edip, wepat bolanlaryň telefonlaryny, pul gapjyklaryny we beýleki gymmatly zatlaryny ýygnaýandyklary görünýär.
"Wideo gorkunç. Onuň şu wagt, MH17 ýykylaly bäri aradan bir ýyl geçensoň peýda bolmagy adamy aladalandyrýar" diýip, Awstraliýanyň daşary işler ministri Julie Bişop Awstraliýanyň telewideniýesine aýtdy. "Bu ”Malaýziýa howaýollarynyň” MH17 reýsiniň ýer-howa raketasy bilen atylyp ýykylandygy barada bize 12 aý mundan ozal gowşan maglumata gabat gelýär".
Awstraliýanyň premýer-ministri Toni Abbott uçaryň Orsýet tarapyndan üpjün edilen ýer-howa reketasy bilen urlandygyna özüniň şübhe etmeýändigini aýtdy.
Ol ABC telekanalyna: "Bular ýaly ýaraglaryň gozgalaňçylaryň elinde bolmagy tötänden däl. Bu bir çylşyrymly ýarag" diýdi.
"Biz onuň serhediň aňyrsyndan, Orsýetden getirilip ulanylandygyna, nämeleriň bolandygy ýüze çykansoň hem ýene yzyna Orsýete äkidilendigine şek-şübhe edemzok".
Uçardaky ýolagçylaryň aglabasy gollandiýalylardy. Ýöne onda 38 sany awstraliýaly we onlarça malaýziýaly hem bardy.
Uçar öten ýyl ukrain güýçleri bilen orsýetçi separatistleriň arasynda giden agyr söweşlerde urlup ýykyldy.
Kiýew bilen Günbatar uçary gozgalaňçylaryň Orsýet tarapyndan berlen "BUK" ýer-howa raketasy bilen atyp urandyklaryny aýdýarlar. Ýöne Moskwa bu işde öz eliniň ýokdugyny aýdyp, Ukrainanyň harby-howa güýçlerini uçary urup ýykanlykda aýyplaýar.
News Korpuň aýtmagyna görä, wakanyň bolan ýerine ýakyn töwereklerde ýaşaýan adamlara uçaryň bir harby uçar tarapyndan urlandygyny görendigiňizi aýdyň diýlipdir.
Häzir awstraliýaly, belgiýaly, niderlandiýaly, malaýziýaly we ukrainaly detektiwlerden düzülen topar bu barada barlag işlerini alyp barýarlar.


text:
"Al-Arabiýa" telekanaly Tripoliniň günbataryndaky Zaurda liwiýaly gozgalaňçylaryň harby bazany basyp alandygyny habar berdi.
Liwiýada gozgalaňçylar bilen Muammar Kaddafiniň tarapdarlarynyň arasynda çaknyşyklar dowam edýär. Kaddafiniň nirededigi öňküleri ýaly belli däl, diňe käbir çaklamalar öňe sürülýär.
"Liwiýa liderini ele salmaga getirip biljek informasiýa üçin bir million 700 müň dollar baýrak goýduk" diýip, gozgalaňçylaryň döreden Milli geçiş geňeşiniň wekili Mustafa Abdel Jelil aýtdy.
Çarşenbe güni iki fransuz žurnalisti - telekompaniýalaryň biriniň operatory we "Paris Match" žurnalynyň fotokorrespondenti ýaralandy. Ondan öň Kaddafiniň tarapdarlary tarapyndan "Riksos" myhmanhanasynda saklanan daşary ýurt žurnalistleri azat edildi.
Fransiýanyň prezidenti Nikolýa Sarkozi Muammar Kaddafiniň režimi ýykylýança NATO-nyň Liwiýadaky operasiýalaryna goldawynyň üýtgewsiz galjakdygyny Liwiýanyň Milli geçiş geňeşiniň baştutany Mahmut Jebraýyl bilen Parižde geçiren duşuşygyndan soň aýtdy.
Gozgalaňçylaryň ýene bir wekili Aref Aly Naýed Liwiýa boýunça halkara konferensiýanyň geçýän ýurdy Katarda doňdurylan liwiýa hasaplarynyň azyndan 5 milliard dollarlygynyň açylmalydygyny aýtdy.
Aktiwistiň sözlerine görä, şol pullar iş haklaryny tölemäge we liwiýalylaryň gündelik hajatlaryna sarp ediler.


text:
Türkmenistanda soňky aýlaryň dowamynda dini ruhany Fethulla Güleniň “Hyzmat” hereketi bilen baglanşyklydygy aýdylýan uly biznesmenleriň ençemesi tussag edildi.
Mundan iki aý ozal, ýagny awgustda Aşgabadyň iň meşhur restoranlary bolan “Merdem” dynç alyş merkeziniň we "Alpet" restoranynyň ýolbaşçysy Resul saklandy.
Resuly ýakyndan tanaýanlaryň Azatlyk Radiosyna beren maglumatlaryna görä, oňa türkmen banklaryndan alnan “kreditini talabalaýyk ulanmandygy” bilen baglylykda iş açylypdyr. Resul “önümçilik maksatlary üçin” diýip alan kreditini wagtynda üzen hem bolsa, derňewçiler, hamana, bu pullaryň başga hajatlar üçin harçlanandygyny öňe sürüpdirler.
Emma Azatlyk Radiosynyň çeşmeleri Resulyň saklanmagyny onuň Türkiýede 15-nji iýulda başa barmadyk harby agdarylyşygy gurnamakda aýyplanýan dini ruhany Fethulla Güleniň “Hyzmat” hereketi bilen baglanyşdyrýarlar.
Ýatladyp geçsek, harby agdarylyşyk synanyşygyndan soň, Ankara Güleniň hereketine Türkiýede basyş edip, muňa beýleki döwletlerde hem amal etmäge synanyşypdy. Bu wakalaryň fonunda, awgustda Güleniň jemgyýeti tarapyndan dolandyrylan Aşgabatdaky “Halkara Türkmen -Türk Uniwersiteti-de” ýapylypdy.
Bu aralykda, ýokarda agzalan uniwersitetiň uçurymy, şeýle-de esasan Güleniň “Hyzmat” hereketi bilen ilteşikli adamlar tarapyndan dolandyrylýandygy aýdylýan “Merdem” restoranynyň başlygy Resulyň mundan iki hepde ozal azatlyga goýberilendigi barada ynamdar çeşmelerden maglumatlar gowuşdy.
Emma derňewiň häzirki ýagdaýy we Resulyň azatlyga goýberilmeginiň şertleri baradaky jikmje-jikleri anyklamak başartmady. “Merdemiň” dolandyryjylarynyň biri “Resulyň häzir şäherde däldigini, şeýle-de restoranyň işinde bökdençlikleriň ýokdugyny” mälim etdi.
“Merdem” dynç alyş merkezi 2009-njy ýylyň fewralynda müşderilere hyzmat edip başlapdy. Resmi taýdan onuň başlygy Resul diýlip görkezilse-de, iş ýüzünde, restorany türkmen häkimiýetindäki ýokary derejeli bir emeldaryň dolandyrýandygy barada Azatlyk Radiosyna maglumatlar gelip gowuşdy.
Şol bir wagtda, soňky aýda Türkmenistanda Gülen bilen ilteşiklidir öýdülýän başga-da uly telekeçileriň tussag astyna alnandygy barada maglumatlar geldi.
Birnäçe çeşmäniň tassyklamagyna görä, mundan iki hepde töweregi ozal “A Group” toparyna degişli “A Market” şirketiniň başlygy Döwlet Ataýew; mundan bir hepde öň ýurduň uly gurluşyk obýektlerini alyp baran “Polat Gurluşyk” kärhanasynyň başlygy Öwez hem tussag astyna alnypdyrlar. Emma Güleniň “Hyzmat” hereketi bilen ilteşiklidigi aýdylýan bu telekeçilere bildirilýän resmi aýyplamalar dogrusynda häzirlikçe nähilidir bir maglumat alyp bolmady.
Sözümiziň ahyrynda ýatlatsak, Türkmenistanda 1990-njy ýyllaryň ortalarynda açylan, Fethulla Güleniň hereketi tarapyndan maliýeleşdirilýän onlarça türkmen-türk liseýleri hem 2010-njy ýyla çenli ýapylypdy.


text:
Bangladeşde parahatçylyk boýunça Nobel baýragynyň eýesi Muhammet Ýunusynyň sud işi boýunça diňlenişik onuň özi bolmazdan geçiriler. Düýn şeýle karar kabul edildi.
Töhmet atmakda aýyplanýan Ýunusynyň tussag edilmändigi, onuň girew bilen goýberlendigi habar berilýär. Işiniň köpdügi üçin onuň diňlenişige gatnaşyp bilmejekdigini sud edilýäniň aklawçylary habar berdi.
Muhammet Ýunusy garyplyga garşy göreş tagallalary üçin 2006-njy ýylda Nobel baýragyna mynasyp bolupdy.
“Bangladeşde çinownikleriň köpüsini diňe pul we şahsy bähbidi gyzyklandyrýar”diýip, Frans-press agentligine interwýu berensoň ony bir çinownik suda berdi.


text:
Öz durmuşyny türkmen topragyndan üzňe görmedik alym-arheolog Wiktor Iwanowiç Sarianidi ömrüniň köp bölegini türkmen sährasynda, has takygy, Garagum çölünde, gadymy ýadygärlikleri öwrenmek üçin gazuw-agtaryş işlerini alyp barmak bilen geçirdi.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzda bolup geçýän öz-gerişlikler halk hojalygynyň ähli pudaklaryny öz içine alyp, halkyň medeni babatda hem kämilleşmegine şert döredýär.
Milli Liderimiz şu ýylyň 13-nji ýanwarynda il içinde Paryzdepe ady bilen meşhur bolan gadymy taryhy ýadygärlige baryp gördi. Döwlet Baştutanymyzyň belleýşi ýaly, örän baý medeni-taryhy ýadygärliklere eýe bolan bu toprakda geçmişde dünýä ýaň salan beýik işler bitirilipdir: şäherler
döredilip, binalar gurlupdyr.
Şu ýylyň dowamynda paýtagtymyzda, onuň
töwereklerinde hem-de ýurdumyzyň welaýatlarynda agaç nahallarynyň 3 million düýbüni oturtmak bellenildi. Gahryman Arkadagymyz ýurdumyzyň baş şäheriniň binagärlik keşbini özgertmek hem-de abadanlaşdyrmak boýunça meýilnamalaryň öz wagtynda we
ýokary hilli ýerine ýetirilmegine berk gözegçilik etmegiň wajypdygyny sargyt edýär.
Edermen ekerançy daýhanlarymyzyň
nesilme-nesil çekip gelýän päk zähmeti netijesinde sadymy döwürlerden şu günlere gelip ýeten maddy mirasymyz bolan gawunlar milletimizin ruhy mirasynda-da ykjam orun alypdyr: türkmen dilinde, däp-dessurlarynda, halk döredljiliginde gawun bilen bagly aýtgylaryň, durnukly söz düzümleriniň, rowaýatlaryň... giden ulgamyny görmek bolýarŞu toý günlerinde şolaryň kähirini ýatlasak, datly gawunlarymyzyň ýakymyna hem-deýokumyna sarpa goýdugymyz bolar.
Geobotanika we Milli gerbariý gaznasynyň, şeýle hem Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň barlaghanalarynda biziň ýurdumyzyň dürlik künjeklerine bolan ýazky ekspedisiýanyň barşynda toplanan maglumatlary we ösümlik materiallaryny işläp taýýarlamak boýunça işler alnyp barylýar.
Häzirki döwürde ata-babalarymyz tarapyndan bize miras galdyrylan milli baýlyklarymyz bolan taryhy ýadygärliklerimizi öwrenmäge, olarda rejeleýiş, öň ki durkuny dikeldiş işlerini geçirmäge hem-de täze nesle abat ýagdaýynda ýetirmäge, olar barada nesihat işlerini alyp barmaga giň ýol açyldy.
Zenanyň şirin owazyna eýlenip, çagany uklatmak maksady bilen hiňlenilip aýdylýan sallançak başyndaky hüwdülerden başga-da, oňy ele alyp, bökdürip, hopba edip ýa-da aýagyň üstünde ýatyryp, yralaýan wagtyňda aýdylýan her hili çeper setirler hem folklor diýlip atlandyrylýan gymmatly hazynanyň içinde kän gabat gelýär.
Halkymyzyň ata-babadan gelýän halal we arassa ýoluny döwrebap dowam etdirýän hormatly Prezidentimiz türkmen halkynyň geçmiş taryhyny, edebiýatyny, sungatyny, milli däp-dessurlaryny täzeçil, töwerekleýin hem-de düýpli öwrenmegiň, nesillerimizi watansöýüjilik, halallyk, ynsan-perwerlik ruhunda terbiýele-mekde egsilmez hazyna bolan milli mirasymyzy dikeltmek bilen, halkymyzyň medeni-ruhy dünýäsini baýlaşdyrmagyň döwletimiziň gaýragoýulmasyz wezipeleriniň biridigini nygtaýar.
Häzirki döwürde iň wajyp meseleleriň biri hem ylym we önümçilik bähbitli ösümlikleriň tohumlarynyň asyl nusgalaryny genetika banklarynda saklamak hem-de olaryň nesil toplumynyň gorlaryny ýöriteleşdirilen ekin ýerlerinde diri görnüşde ösdürmek we öwrenmek bölüp durýar.
Ýakynda Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Tehnologiýalar merkezinde «Ýurdumyzy özgertmekde innowasion tehnologiýalar» atly ylmy maslahat geçirildi.
Milli Liderimiz ylym ulgamyny ösdürmegiň, alnyp barylýan ylmy-barlag işlerinde ýokary netijeleri gazanmagyň esasy şerti hökmünde ýaş alymlaryň täze neslini terbiýeläp ýetiş-dirmäge aýratyn üns berýär.
Hormatly Prezidentimiz Türkmenistanda düýpli we amaly ylymlary, innowasion senagaty ösdürmegi, ylmy, bilimi halka peýda berer ýaly derejä ýetirmegi wezipe edip goýdy we geljegi has uly bolan ylmyň ileri tutulýan ugurlaryny kesgitledi. Şol ugurlaryň biri hem ynsanperwer ylymlardyr.
Magtymgulynyň döredijiliginiň özeni türkmeniň gadymy hem baý halk döredijiligidir. Halkyň dünýa hakyndaky oýlanmalary, dünýa düşünmeleri ähli çuňlugy we danalygy bilen şahyryň döredijiligine siňipdir.
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň Botanika bagynyň bu işi ýokary hünärli biolog-floristiçileri we sistematikaçylar amala aşyrýarlar. Bu işiň esasy ugry daşary ýurtlaryň howa şertlerine uýgunlaşan ösümlikleri ýurduň howa-toprak şertlerine uýgunlaşdyrmak ýa-da introduksiýa, ösümlikleriň seýrek duş gelýän görnüşlerini goramak bolup durýar.
Ýurdumyzyň çäginde ýerleşen taryhy ýadygärlikleri gorap saklamak, milli medeni mirasymyzy öwrenmek, wagyz etmek bilen baglanyşykly il-ýurt bähbitli işler Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe has giň gerim bilen dowam etdirilýär.
Merdana türkmen halkymyz gözbaşyny asyrlaryň jümmüşinden alyp gaýdýan, edermen pederlerimizden şu günki bagtyýar nesillere miras galan behişdi bedewlerimizi milli buýsanjy saýyp arzylaýar.
Hormatly Prezidentimiziň başlangyjy bilen «Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýyly» diýlip atlandyrylan üstümizdäki ýylda eziz Watanymyzy mundan beýläk hem ösdürmek, özgertmek ugrunda alnyp barylýan ägirt işleriň her biri milli mirasa sarpa goýmak bilen utgaşdyrylýar.
Bu prosess anyk, nätanyş ösümlik bilen alnyp barylýan işiň ykdysady we sosial maksada laýyklygyny, onuň ýerli flora bilen ekologik we biologik deňeşdirip bolujylygyny nazara almak bilen oýlanyşykly toplumlaýyn ylmy çemeleşmäni talap edýär.
Özüniň milli medeni, edebi we taryhy gymmatlyklary bilen adamzat jemgyýetiniň ösmegine saldamly goşant goşan türkmen halkynyň geçmiş taryhyny çuňňur öwrenmek we dünýa ýaýmak Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň döwlet syýasatynyň ileri tutudan ugurlarynyň biri bölüp durýar. Belent maksatlara beslenen bu ugurlary has-da ýaýbaňlandyrmak Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynda giň gerime eýe bolýar.
Ol ýazgylar ilkinji gezek kiçi Bezegli deräniň diwar ýazgylarynda gabat gelýär. Diwar suratlary, alymlaryň pikirine görä, takmynan, 14 müň ýyl ozalrak döredilipdir. Şeýlelikde, şol gowak ýazgylaryndan 8 kilometr uzaklykda ýerleşýän Çendir jülgesiniň, Ak obasynyň, Gyzyl Ymam gonamçylygynyň gapdalynda, iki dagyň arasynda, beýik gumly dag depelerinde ýerleşen daş heýkelleriň ýaşy, takmynan, 10ó11 müň ýyla golaýdyr. Şol ýadygärlikler birbada döremändir. Olar müňýyllyklaryň dowamynda ýasalypdyr. Şonuň üçin olaryň dörän wagty we daşky şekili asyrlar boýunça üýtgäp durupdyr.
Repetek Döwlet biosfera goraghanasy 1927-nji ýylyň Garaşsyzlyk aýynyň 27-sinde Gündogar Garagumuň ajaýyp gara ojar tokaýlaryny hem-de onuň daş-töweregindäki meýdanlary gorap saklamak üçin döredildi. Goraghananyň wezjpesine Garagumuň çägeli çölüniň aýratyn, ÖTjboluşly iiýtgeşik ösümlik we haýwanat dünýäsini öwrenmek, goramak hem-de dikeltmek işleri girýär. Olardan başga-da, demir ýol duralgalarynyň, säginelgeleriň we öri meýdanlaryndaky guýularyň töwereklerini gök-bagçylyga öwürmäge uly iins berüýär.
Türkmenistanyň biçak baý geçmişi bar. Bu gün Altyn depe, gadymy Merw, Coltan Sanjaryň mawzoleýyi, Köneürgenjiň binalary, Maşady-Misserian galalary, Nusaý galasy köpleri haýran galdyrýar. Bu ýadygärlikler dünýä siwilizasiýasynda aýratyn orun tutýar. Türkmenistanda olar bilen bir hatarda henize çenli doly öwrenilmedik ýadygärlikler hem az däldir.
«Türkmenistan» gazeti,
22.11.2016ý.
MIRAS MUKADDESLIGI
«Mirasa sarpa soýmak, Watany özgertmek ýyly» diýlip atlandyrylan 2016-njy ýylyň 4-nji ýanwarynda geçiren wideoşekilli iş maslahatynda hormatly Prezidentimiz türkmen halkynyň müňýyllyklaryň dowamynda toplanan maddy we ruhy gymmatlyklaryny gorap saklamagyň döwlet syýasatynyň möhüm ugry bolup durýandygyny aýratyn nygtady. Milli Liderimizin parasatlylyk bilen alyp barýan bu döwlet syýasatynda, şonuň bilen utgaşyklylykda üstümizdäki ýylyň «Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýyly» diýip, atlandyrylmagynda örän çuňňur many bar. Çünki köki berk daragtyň pajarlap, şaha ýaýradyşy ýaly, berkarar döwletimiz müňýyllyklaryň jümmüşlnden gözbaş alýan şöhratly taryhyna daýanyp, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe göz gamaşdyryjy ösüşlere eýe bolýar.
Gojaman taryhyň saralan sahypalaryna ser salsaň, zarbyndan dünýäni sarsdyran ärleriň, älemiň gurluşyna göz ýetiren alym-ulamalardyr halatly pirleriň, gör, niçemesi mundan ötüpdir. Kuwwatly döwletler, kaşaň-kaşaň ymaratlary asman-pelege gol bulaýan, bagy-bossana bürelip oturan şäherler bolupdyr. Emma wagt geçip, heňňam üýtgäpdir.
Ägirtleriň gaýraty bilen döredilen zatlar Ýer ýüzünden nyşansyz ýitip gidibermändir. Ene ýeriň gatlaklaryndan olaryň galyndylary tapylyp dur. Gymmatyny maly-dünýe bilen ölçäp bolmajak şol tapyndylary bir ýere jemläp, aýawly saklap, nesilden-nesle geçirmek üçin adamzat medeniýeti muzeý diýilýän täsin dünýäni döredipdir. Muzeýde goýlan zatlaryň hersi bir döwür hakda söz açyp, taryhy wakalaryň şaýady bolup dur. Olaryň hersiniň ýanyna baryp, synlanyňda, tanyşdyryjynyň gürrüňlerini diňläp durşuňa, özüňi göýä, şol döwre baryp düşen ýaly duýýarsyň.
Ine, Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýine gireniňden, ata-babalarymyzyň gadymyýetde ulanan birgiden eksponantlary görüp, şol döwürde eziz Watanymyzda bolup geçen gowgaly wakalar bilen tanyş bolanyňda, göýä diýersiň, wagt atyna atlanyp, bir günüň içinde asyrlara, müňýyllyklara syýahat eden ýaly bolýarsyň. Şeýdip, asyrlaryň ýaňyna gulak asyp ýörşüňe, etnografiýa bölümine ýeteniňde, has üýtgeşik ýakymly duýgular kalbyňa dolýar. Sebäbi bu ýerdäki zatlaryň hersi giden bir hazyna! Ynha, görsen, dilsiz-agyzsyz duran köne zatdyr weli, diline düşünseň, geden bir, dünýäni, ata-babalarymyzyň ýaşan, döreden dünýäsini açyp berer. Edebiýatdaky, halk döredijiligindäki kabir sözleriň manysyna doly hemem dogry düşünmek üçinem muzeýe gelip göräýmeli. Meselem, türkmen halk döredijiliginde çaga oýa wagtynda ony oýnadyp, söýgüläp aýdylýan hüwdi sanawaçlarynda şeýle diýilýär:
Döneýin dönüşinden, Ergary ýörişinden, Ereme köýneginden, Gurama kü rtesinden.
Şu bentde ady getirilýän gurama kürte hemişeler çaga iň köp geýdirilýän eşikleriň biridi. Şeýle bolmagynyň sebäbem onuň eliň aşagynda hemişe tapylyp duran mata bölejiklerinden tikilýändigi üçin bolmagy mümkin. Eli hünärli türkmen gelinleri ulular üçin biçilen geýim-gejimlerden galan bölejik matalary zyňyp goýbermän, olardan çagasyna gurama kürte tikipdirler. Munuň üçin ilki bilen dürli renkli mata bölekleriniň her reňkinden çaganyň boýuna ýetip durar ýaly zolaklary gurnaýarlar. Soňam şol zolak-zolak matalary reňkleri boýunça gelişdirip-utgaşdyryp birikdirýärler. Birikdirilen zolaklar çaganyň egnine laýyk bolar ýaly inlilige ýetensoň, oňa bitewi matadan işlik edip, iki tarapyna gyýy aýlaýarlar. Ýakasyny çäk açyp ýa-da pyşdyl-ýaka edip kebşirleýärler. Egniniň üstünden ýeňe derek üçburç mata bölegini (onam işlikläp) birikdirýärler-de, ujundan hem alaja bag bilen kümüş düwmejik asýarlar. Taýýar bolan kürtäniň öň tarapy bilen arka tarapyny birikdirer ýaly, goltugynyň aşagyndan ýognasrak edilip örülen alajadan bagjyk dakýarlar. Ine, onsoň hiç zat ýok ýerinden diýen ýaly, enaýyja çaga eşijegi taýýar bolýar.
Şeýdip, enäniň gyzgyn mähri siňdirilip, tikilen gurama kürtejikleri muzeýlerde synlanyňda, hem-ä, halk döredijiligindäki goşgy setirleri diliňe gelýär, hemem gyýkyndylardan gözellik döreden ýarnaçyl enelerimize guwanjyň artýar.
Muzeýiň etnografiýa bölüminde dürli ýaşdaky aýallaryň hersiniň öz ýaşyna görä, eşik geýdirilen keşpleri hem synlamak bolýar. Şolaryň birine ýaşuly aýalyň lybaslary geýdirilipdir: egninde sowsany köýnek, başynda ak çyrpy, onuň aşagyndan ak gyňaç boglupdyr. Edil ýaş gelinleriň daňynýan düýpli gyzyl gyňajy ýaly, ýöne nagyşlary birneme insizräk edip, ak keteniden nagyşlap, seçekläp gyňaç dokalypdyr. Biz köplenç, «ak gyňaçly ene» diýilse, häzirki garry enelerimiziň daňynýan ak ýüň ýaglyklaryna düşünýäris. Emma muzeýdäki nagyşlap dokalan gyňajy synlaýarsyň weli, «Gorkut ata» şadessanyndaky:
Ak sakgally ataň jaýy uçmah bolsun! Ak gyňaçly eneň jaýy jennet bolsun!
diýen alkyşly sözler bada-bat ýadyňa düşýär-de: «Hä-ä, şol diýilýän enäniň ak gyňajy, ine, şunun ýaly bolandyr-ow» diýip, göz öňüne getirýärsiň.
Ynha-da, al-ýaşyl mata böleklerinden ine-dördül gözenek edip, gurnalan düýebaşlyk. Ýanynda-da iki gapdalyndan goýberilýän düýe halyklar. Gelnaljy edilip, gelin getirilende, gaýtaryjyda gelniň mündürilýän düýesini şu zatlar bilen bezäpdirler. Ilki düýäniň üstüne düýebaşlygy atyp, onuň iki gapdalyndan düýäniň garnyny ýapyp duran halyklary asypdyrlar. Şu zatlary synlap durşuňa, türkmeniň döwletli ojagynda tutulýan şagalaňly toýlar göz öňüne gelýär: gyzyl-çog edilip bezelen, üstünde halydan ýürek edilen ýa-da kejebe guralan düýe jaňlaryny düňňürdedip, apaň-apaň basyp barýandyr. Öňünde atbaşçylar, yzynda beýleki gelnaljylar uzyn kerwen bolup gelýändirler. Bir ýerlerden göýä diýersiň, bagşynyň sesem gelip duran ýalydyr:
Tirkeşiň dokuzdan on hatar bolsun, Kejebäň çekmäge ak maýa gerek!
Şeýdip, beýik dabara bilen gelýän ak maýa äwmezlik bilen gyzly öýüň gapysynda çöker! Ak gollary bilezikli uz gelinler gyzylly şaýlaryny türkmeniň çogly güneşine lowurdadyp, göçürilýän gyzy goltuklap, ak öýden alyp çykarlar.
Gyzyl-çog bolup, dähedem-dessemläp gelýän täze gelin üstüne mündürilensoň, ak maýa emaý bilen ýerinden türar-da, gelen ugruna baka bezegli başyny dik tutup, ynamly gadam urup ugrar... Gelin getirilip, dabara sowlansoň, düýebaşlykdyr halyklary ak öýüň dulundan asyp goýarlar. Onsoň ol şol ýerde ýene-de toý-tomaşa dileg edip, ýeneki toýlara çenli içerik özboluşly bezeg berip durandyr!...
Şu zatlary göz öňüne getirip durşuňa, birdenem oglanlykda üýşüp-üýşüp matal aýdyşan günleriň ýadyňa düşer: öýde oturanlardan ekabyrrak biri matal aýtmaga başlar, ol ilki bilen matal aýdyşmanyň:
Men bir matal aýdaýyn, Şahy matal aýdaýyn. Damak tutar aýdaýyn, Bilin, hany göreýin!
diýen ýaly giriş sanawaçlaryny sanar-da, yzyndanam jogabyny bilmeli tapmaçalara geçer:
Eleme-deşik börügim, kellä geýsem ýaraşar! Hany, biliň nämedigini!
Matalyň jogabyny biljek bolup, her kim bir zat diýer. Eger biler ýerde bilinmese, anyklaýjy sorag-jogaplar alşylar:
- Öýdeçimi, düzdeçi?
- Öýdeçi.
- Janlymy, jansyz?
- Jansyz.
- Iýilýänmi, iýilmeýän?
- Iýilmeýän.
Şonda-da bilinmese, matal aýdan adam ýurt sorar. «Bar, pylan şäheri saňa berdik!» diýlensoň, matalyň jogabyny dabara bilen jar eder:
Düýebaşlyk!..
Hawa, bu äpet mirashananyň goýnundaky zatlaryň her birini türkmen bolup synlamagyň aýratyn, üýtgeşik lezzeti bar. Olar seniň okan dessanyň! Olar seniň çagalygyň! Ata-babalaryň eli degen, ulanan zatlary. Şonuň üçinem olaryň her birinde miras mukaddesligi bar. Onda ata-babalaryň ruhy bar.
Ine, şu zatlary göz öňünde tutup, adamzat medeniýetiniň döreden muzeý atly mukaddes öýüne «mirashana» diýesiň gelýär.
Taňry nazary düşen türkmene bolsa, ata-babalaryndan ummasyz miras galypdyr. Beýle baý mirasy diňe köküni taryhyň iň çuň gatlaklaryna uran halk, müňýyllyklaryň dowamynda ady äleme ýaň salan millet goýup biler!
Ejegyz ÇARYÝEWA,
TYA-nyň Milli golýazmalar institutynyň
esasy ylmy işgäri,
dil-edebiýat ylymlarynyň kandidaty.


text:
Aşgabatda energiýa serişdelerini dünýä bazarlaryna çykarmagyň ýollaryny diwersifikasiýalaşdyrmaga, şol sanda Ýewropa ugry boýunça köpugurly turbageçiriji düzümiň bilelikde döredilmegini göz öňünde tutýan gaýragoýulmasyz wezipeleri ara alyp maslahatlaşmaga bagyşlanan dörttaraplaýyn duşuşyk geçirildi.
Duşuşyga Türkmenistanyň, Azerbaýjanyň, Türkiýäniň ýangyç-energetika pudaklarynyň ýolbaşçylary hem-de Ýewropa Komissiýasynyň energiýa serişdeleri boýunça wise-prezidenti Maroş Şewçowiç gatnaşdylar. Olar ýangyç-energiýa geçirijilerini dünýä bazarlaryna, şol sanda Hazarýaka sebitinden Ýewropa ibermegiň meselelerini ara alyp maslahatlaşdylar. Şeýle hem geleşikleri dowam etdirmäge, onuň barşynda tebigy gazyň Hazarýaka sebitinden Ýewropa iberilmegi, şol sanda bu ugurdaky hyzmatdaşlygy ösdürmäge ýardam etjek korporasiýany döretmek babatda ylalaşdylar.
Hünärmenleriň belleýşi ýaly, Ýewropa bileleşiginiň Hazarýaka sebitiniň gazyna ýol açmagy üçin Hazaryň düýbinden Türkmenistan bilen Azerbaýjany birleşdirjek Transhazar gaz geçirijisini çekmek gerek. Onuň amala aşyrylmagy üçin bu gaz geçirijisiniň çäklerinden geçýän ýurtlaryň razylyk bermeginiň ýeterlikdigine taraplar ynam bildirýärler. Russiýa bilen Eýran hem munuň tarapdary bolup durýar, olaryň pikiriçe taslama diňe Hazarýaka döwletleriniň bäşisiniň hem razylyk bermegi bilen amala aşyrylyp bilner.
Duşuşygyň netijeleri boýunça Jarnama gol çekildi, onda dört tarapyň hem energetika howpsuzlygyny üpjün etmäge meýillidigi tassyklanyldy.


text:
Adam hukukldaryny goraýan halkara guramalaryň wekilleriniň aýtmagyna görä, habar serişdeleriniň işgärleriniň ölümi boýunça Orsýet dünýäde üçünji orny eýeleýär.
Adatça, şeýle jenaýatlaryň üsti açylmaýar. Orsyetli žurnalistler öz janyndan howatyrlanýarlar. Şonuň üçin korrupsiýa, adam hukuklarynyň bozulmalary, Kremliň Demirgazyk Kawkazdaky syýasaty ýaly meseleler boýunça az ýazyp başladylar - diýlip, žurnalistleri goramak boýunça komitetiň hasabatynda bellendi.
Bu iş üçin ahlak jogapkärçiligini Orsyetiň prezidenti Dmitriý Medwedew bilen premýer-ministr Wladimir Putiniň çekmelidigini dokladyň awtorlary ýazdy.


text:
anak Alymlaryň topary keseli ýukajyk täzeden nanoperdeleri bolýan ýasadylar bejerip
anak Ýakynda alymlaryň topary keseli ýukajyk bolýan täzeden nanoperdeleri bejerip ýasadylar. Gen baradaky habary dis http://www.gizmag.com lukmançylygy okamak saýtynda mumkin.
dis Bolan Ýumşak ýoljagazlary ybarat dokumalardan Anak bölegi bolup sanitizer, disinfektan Ola merkezinde ýerleşýär. Amala işjeňligini nerwler disinfektan di Gan aýlanyş aşyrýan damarlary geçýärler üstünden ýoljagazyň bushel. Ýumşak ýoljagazlarynyň Dis Ya-da nerwlere dokumalaryna dewasa Zeper çişmegine disinfektan Ya-da sowuklamagyna getirýär. Dis çişmesi, dokumalary ýerleşen sowuklama zaýalap Bolsam Bilyarsk ýakynda.
Ilkin-ilkiler nerwi Ya-da dokumasy zaýalanan Setelah aýyrýardylar. Bolsa sonra aýryp zyýan dokumalary matang, bolýan Oedipus shkatër usullar Ozuni Yuze Halas çykdy. Dokumalary dewasa Häzirki täzeden wagtda dikeltmek Zeper HEM-de-çalyşmak boýunça usullar birnäçe öwrenilýär.
Alymlar “alpha-MSH” (ALPHA melanosit hormon) MATERIALY atly işläp kömegi taýýarladylar nanoperdeleri ýukajyk stimulasi. , Düzüminde “alpha-MSH” nanoperdeleriň esasynda Bolan bahan sowuklan bejerip Entah bagaimana, Salem de Taze dokumalary döredip bolýar
Barlagyň netijeleri dogrusynda “ACS Nano” žurnalynda suap berildi
Referans: . .zamantm.com Www


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama,Tähranyň dawaly ýadro programmasy barada gepleşikleriň dowam edýän mahaly, Kongresi Eýrana garşy teklip edilen täze sanksiýalar babatda hiç bir ädim ätmezlige çagyrdy.
Obama penşenbe güni Ak tamda bolan metbugat ýygnagynda Tährany ýadro ýaragyny edinmezlige yrmakda gepleşikleriň iň gowy usuldygyny aýtdy.
Ol eger Eýran öz wadalaryny ýerine ýetirmese, sanksiýalaryň gaýtadan güýçlendirilip bilinjekdigini hem sözüne goşdy.
Obama adminstrasiýasy Eýran bilen gepleşiklere köpräk wagt berilmegini isleýär, emma Konrgesiň käbir uly agzalary, ABŞ-nyň ýarany Ysraýyl bilen bilelikde, sanksiýalary ýeňletmegiň irdigini aýdýarlar we Tähranyň ýadro programmasyna basyşy güýçlendirmek üçin sanksiýalary artdyrmaga çagyrýarlar.


text:
Ukrainanyň Odessa şäherinde bir ýyl ozal Kiýewdäki hökümetiň goldawçylary bilen garşydaşlarynyň arasynda bolan çaknyşyklarda pida bolanlar ýatlanyldy.
2014-nji ýylyň 2-nji maýynda Odessada jemi 48 adam ölüpdi. Bu betbagtçylyk şäherde ýöriş geçirýän iki fraksiýanyň arasynda turan söweşlerden başlandy.
Ol profsoýuz binasyndaky ýangyn bilen soňlandy, Ukrainanyň gündogaryna awtonomiýa berilmegini goldaýan adamlar hökümet tarapdarlaryndan gaçyp, şol ýere barypdylar.
Bu ýangynyň nädip başlanandygy aýdyň däl. Şonda binanyň içinde 43 adam öldi. Kiýewde hem müň çemesi adam ýatlama demonstrasiýasyna çykdy.
Olaryň käbiri «Biz unutmarys, biz bagyşlamarys» diýen şygarlary galdyrdy.
Moskwadaky ukrain ilçihanasynyň işiginde hem merhumlaryň hormatyna şem ýakylyp, gül çemenleri goýuldy.


text:
Orsýetiň Federal howpsuzlyk gullugy çeçen söweşijileriniň lideri Doku Umarowyň “işleriniň” öňüni alandygyny yglan etdi.
Edaranyň müdiri Aleksandr Bortnikowyň sişenbe güni aýtmagyna görä, öz-özüni ykrar eden Kawkaz Emirliginiň lideri Umarowyň hereketleriniň öňüni almak boýunça çäreler şu ýylyň başynda geçiripdir. Bortnikow öňi alynan aksiýalar barada jikme-jik maglumat bermedi, diňe, Demirgazyk Kawkazda söweşijilere garşy 33 sany çäräniň geçirilendigini we netijede dini ekstremist toparlaryň 36 sany lideriniň we 65 agzasynyň öldürilendigini, 200 terrorçynyň tussag edilendigini habar berdi.
Geçen aýda söweşijileriň "Kawkaz sentr" websaýty Umarowyň şehit bolandygyny habar berdi, emma onuň nirede we nädip öldürilendigi barada maglumat bermedi. Umarowyň Orsýetde, şol sanda Moskwada bomba partlamalarynyň ençemesinde gatnaşygy bolupdy.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň ýygnagynda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow nebit-gaz we nebiti gaýtadan işlemek pudagy boýunça türkmen-katar hyzmatdaşlygyny ösdürmek perspektiwalaryna ünsi çekdi.
Duşenbe güni Türkmenistanyň resmi metbugatynda berlen maglumatda prezident Berdimuhamedowyň Kataryň nebit-gaz pudagynyň tejribelerini öwrenmegiň zerurulygyny nygtap, türkmen delegasiýasyny Doha ugratmak barada buýruk berendigi aýdylýar. Emma agzalýan bu delegasiýasynyň haçan Katara ugrajakdygy barada anyk maglumat berilmeýär.
Şu ýylyň aprel aýynda prezident Berdimuhamedow Kataryň Olimpia komitetiniň başlygy Jauan bin Hamad Al-Tanini kabul edip, Kataryň işewür toparlaryny tebigy gazy gaýtadan işlemek baradaky bilelikdäki maýa goýum taslamalaryna gatnaşmaga, şeýle-de Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan halkara gaz geçirijisini gurmak boýunça taslamanyň gurluşygyna gatnaşmaga çagyrypdy.
Şonda türkmen metbugatynda Kataryň Olimpia komitetiniň başlygynyň TOPH proýektine gatnaşmak baradaky çagyryş bilen bagly reaksiýasy barada hiç bir zat aýdylmandy.
Türkmenistan bilen Kataryň arasyndaky diplomatik gatnaşyklar 1996-njy ýylda ýola goýlupdy.


text:
Owganystanyň iň howply meýdan komandirleriniň biri bolan Abdul Reşit Dostum ýurduň weýran ediji graždanlyk urşunda özüniň oýnan roly üçin ötünç sorady. Dostumyň ötünç soramagy onuň prezidentlik saýlawlaryna gatnaşmak üçin resmi hasaba durmagyna gabat geldi.
Owganystanyň öňki meýdan komandiriniň ýurdy weýran eden graždanlyk urşunda oýnan roly üçin ötünç soramagy öň görlüp-eşidilmedik waka boldy.
Özbek söweşijileriniň öňki baýtutany we adam hukuklaryna degişli agyr jenaýatçylyklarda aýyplanan general Abdul Reşit Dostum 7-nji oktýabrda eden beýannamasynda öz geçmişdäki etmişleri üçin ötünç sorady.
“Graždanlyk urşunyň dowamynda köp ýalňyşlyklar bolupdy” diýip, Dostum belledi. Şeýle-de ol “Negatiw syýasatyň pidasy bolan adamlardan ötünç soramagyň wagty geldi, men ilkinji ädimi ädip, ýurtda graždanlyk urşundan we zorluklardan ejir çeken adamlardan ötünç soraýaryn” diýdi.
Sowet Soýuzy we Owganystanyň kommunistik režimi dargansoň, 1992-1996-njy ýyllarda bolan we dürli toparlaryň özara söweşmegi zerarly başlanan graždanlyk urşy, ýüzlerçe müň adamyň heläk bolmagyna we ýurduň infrastrukturasynyň dargamagyna sebäp bolupdy.
Ötünç we adalatlylyk
Dostum geçen iki onýyllygyň dowamynda bolan graždanlyk urşunda hakly tarapyň bolmandygyny belläp, urşa gatnaşan ähli toparlary we söweşjeň komandirleri ötünç soramaga çagyrdy. Ol munuň bilen geljekde ýalňyşlyklaryň öňüni almalydygyny belledi.
Owganystanyň Adam hukuklary boýunça garaşsyz komissiýasynyň metbugat wekili Rafiullah Bidar Dostumyň urşuň pidalary bolan adamlardan ötünç soramagynyň dogry tarapa ädilen ädim bolsa-da, onuň adalatlylygy dikeldip bilmeýändigini belledi.
Ýakynda Owganystanyň milli goşunynyň ýolbaşçylygynyň başlygy wezipesine bellenen Dostum graždanlyk urşunyň dowamynda we “Talyban” hereketi bilen konfliktiň dowamynda harby jenaýatçylyklara baş goşmakda aýyplanýar.
Dostum onlarça rehimsizliklerde, şol sanda parahat ilaty gyrmakda we tussaglary öldürmekde, şeýle-de tutuş obalary ýok etmekde günäli hasaplanýar. Şeýle-de Dostum 2001-nji ýylyň dekabr aýynda Owganystanyň Gunduz welaýatynda “Talyban” hereketi ýeňlensoň tussag edilen 2 000-e golaý talyp söweşijileriniň demir konteýneriň içinde demigip ölmegine sebäpkär bolanlykda aýyplanýar.
Dostum bu aýyplamalary ret edýär.
Meýdan komandirleri we syýasat
Özleriniň çylşyrymly geçmişlerine garamazdan, Dostum ýaly meýdan komandirleriniň ençemesi Owganystanyň syýasy ýagdaýyna täsir ýetirip gelýärler we hökümetiň düzüminde ýokary derejeli wezipelere eýe bolýarlar.
2007-nji ýylda owgan parlamenti uruş jenaýatçylyklarynda we adam hukuklaryny depelemekde aýyplanan şahslaryň günäsini geçmek we olara eldegrilmezlik immunitetini bermek barada kanuny kabul etdi.
Human Rights Watch guramasynyň wekili Ahmad Shuja Dostumyň ötünç soramagynyň onuň öňdäki saýlawlardaky şansyny artdyrmak üçin edilen herekete meňzeýändigini belleýär. Şol bir wagtda-da, Ahmad Shujanyň pikirine görä, Dostumyň bu ädimi hökümetiň öňe tarap hereket etmegine mümkinçilik döredýär.
Dostum ötünç sorap eden beýannamasynyň öňüsyrasynda 2014-nji ýylyň aprel aýynda boljak prezidentlik saýlawlarynda öňki maliýe ministri Aşraf Ganiniň ýanynda wise-prezident wezipesine dalaşgär hökmünde gatnaşmak üçin resmi hasaba alyndy.


text:
Zorluk hadysalary netijesinde serhediň iki tarapynda azyndan bäş adam öldürileninden soň, Pakistan Hindistany dawaly Kaşmir sebitinde atyşygy kesmek ylalaşygyny bozmakda aýyplaýar.
Daşary işler ministrligi hindi goşunlarynyň 18-nji iýulda kontrol liniýasynyň Punç sektoryna, sebitiň de fakto serhedine kiçi ýaraglary, raketalary, pulemýotlary ulanyp, ok atandygyny aýtdy.
Hindistan çaknyşygy Pakistanyň başlandygyny aýdýar. Serhediň iki tarapyndaky goşunlar soňky günlerde bir-biregi gaýta-gaýta oka tutdular.
16-njy iýulda günortadaky Sialkot şäheriniň ýanyndaky pakistan obalarynyň dört ýaşaýjysy top okunyň pidasy boldy. Pakistan Hindistany günäledi.
Hindistan bolsa Pakistandan atylan minomýot oklarynyň serhet obasynda bir aýaly öldürip, dört adamy ýaralandygyny aýtdy.


text:
Emma Oşuň töwereginde ýerleşýän obalarda tüssäniň ysyna, çaknyşyklarda ýarylan turbalardan akýan suwlara we öýleriniň deregine çadyrlarda ýaşaýan ilata gözüň ilýär.
Gyrgyzystanda iýun aýynda etniki özbekler bilen gyrgyzlaryň arasynda bolan çaknyşyklarda ýüzlerçe iş merkezleri we öýler weýran edilip, bu wakada 300 töweregi adamyň hem heläk bolanlygy aýdylýar.
Hökümet şol iki etniki toparlaryň arasynda gaýtadan ynam döretmek üçin elinden gelenini aýamajagyny aýdýar. Emma wakadan soň bir aý geçse-de, olaryň arasynda barlyşygyň döräp başlanlygyny aýtmak kyn.
Soňky döwürlerde adamlary alyp gaçmaklyk we biri-birini gynamak baradaky aýyplamalary göz öňünde tutsaň, onda günorta Gyrgyzystanda ýerleşýän bu iki toparyň gatnaşygynyň häzirki döwürde hasam erbetleşenligini aýtmak bolar.
Geçen aý bolan şol dartgynlykda ölenleriň köpüsi özbeklerden ybarat bolupdy. Olar howpsuzlyk güýçleri tarapyndan hüjüm edilenligini aýdyp, regiony terk edip, Özbegistana geçmäge mejbur bolandyklaryny belläpdiler. Özbekleriň ýesirligi
Özbegistana geçen gyrgyzystanly özbekleriň sanynyň ýüz müňlerçedigi aýdylýar. Emma Gyrgyzystanyň döwlet tarapyndan eýeçilik edilýän mediasynda bu dartgynlygyň başlamagynda, umuman aýdylanda, özbekleriň günälidigini habar berilýär.
Bu ýagdaý dartgynlygyň dowam etmegine we ol hem öz nobatynda özbekleriň köçelere çykmakdan çekinmegine we olaryň öz ýaşaýan etraplarynda ýesirlik ýagdaýynda galmaklygyna sebäp bolýar.
Oşda iş alyp barýan we öz janyna howp abanmagyndan alada edip, adyny bermekden çekinen bir daşary ýurtly synçy telekanallarda görkezilýän interwýularda, umuman, özbekleriň ýokdugyny aýdýar: “Meniň bilen söhbetdeş bolan bir zenan telekanalda öz öýüni görüp, begenendigini, emma birsalym soň şol öýüň öňünde duran bir gyrgyz zenanynyň, öýüň özüniňkidigini aýdyp, onuň 40 töweregi özbek tarapyndan ýakylanlygyny aýdanlygyny görenligini belledi”.
Synçynyň aýtmagyna görä, hakykatda öýi otlananlaryň 90% töweregi özbeklerden ybarat, emma muňa garamazdan, gyrgyz telekanallarynda özbekler bilen geçirilen interwýular görkezilmeýär.
Regionda gurluşuk işleriniň belli bir derejede alnyp barylmagyna garamazdan, Oşda dartgynlylyk henizem dowam edýär. Gyrgyzystanyň howpsuzlyk güýçleri bolsa özbekleriň köpçülikde ýerleşýän etraplarynda wagtal-wagtal operasiýalary geçirýärler.
Ýerli ýaşaýjylar şol operasiýalarda ýaş-ýetginjekleriň polisiýa güýçleri tarapyndan ýenjilýänligini, käbir halatlarda olaryň saklanýanlygyny we olaryň boşadylmagyna derek, tussagyň maşgala agzalaryndan para talap edilýänligini aýdýarlar.
Milli howpsuzlyk gullugynyň etrapda ýerleşýän edarasyna ýitirim bolan garyndaşlary hakda maglumat sorap ýüz tutýan özbekleriň sany-sajagy ýok.
Biz bir zenanyň adamsyny gözläp, bäş günden bäri her gün şol edara barýanlygyna, bir garry gojanyň bolsa ýitirim bolan iki ogluny gözläp, bir çagany gujaklap otyran bir zenanyň-da adamysyna näme bolanlygyny bilmek üçin baranlygyna şaýat bolduk. Gyrgyzlar özbekleri aýyplaýar
Welaýat boýunça ýerli administrasiýanyň edarasynyň ýakynynda jemlenişen gyrgyzlary-da görmek mümkin. Olar şol ýerde çadyr gurup, Oşda bolan dartgynlylykda ýitirim bolan garyndaşlarynyň suratlaryny sergi edip goýýarlar.
Şol çadyrlarda oturan adamlar öz garyndaşlarynyň özbekler tarapyndan zamunlykda saklanýanlygyny aýdýarlar we özbekleriň köpçülik bolup ýerleşýän etraplarynda howpsuzlyk güýçleri tarapyndan operasiýalaryň geçirilmeginiň zerurdygyna ünsi çekýärler. Bu ýerde barlyşyk hakda gürrüň edilmeýär.
Oşuň merkezinde jemlenişip ýören bir topar gyrgyzystanly gyrgyz ýaşlaryna-da gözüň ilýär. Olar iýunda bolan wakalaryň başlanmagynda özbekleri aýyplap, hökümetiň bolsa şol hereketiň öňüni almakda ýeterlik rol oýnamanlygyny tekrarlaýarlar.
“Eger hökümet bu barada hiç zat etmese, ilat herekete geçer. Biz özümizi we öz ýerlerimizi gorarys” diýip, Gyrgyzystanyň raýaty aýtdy. Özbekleriň köpçülikleýin ýaşaýan etraplaryndaky Kerim atly bir oglan bolsa özbek ýaşlarynyň köpüsiniň Orsýete gidýänligini belledi.
Kerim atly şol ýetginjek ÝHHG-niň ýaragsyz topary awgust aýynda şol regiona barandan soň, olaryň etrabynda kanun düzgüniniň ýola goýulmaga ýardam etjekdigine özüniň ynanýanlygyny hem bildirdi. Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň žurnalisti Brýus Panniýer maglumatlary Oşdan iberdi.


text:
Sişenbe güni Ysraýylyň premýer-ministri Binýamin Netanýahu gepleşikler geçirmek islemezlikde we ýaraşyk bilen gyzyklanmazlykda palestin tarapyny aýyplady.
Ierusalimde daşary ýurt žurnalistleri bilen duşuşygynda Netanýahu: “Gepleşiklerden gaçmak üçin palestinler elde baryny edýärler” diýdi.
Ysraýyl bilen Palestin awtonomiýasynyň arasynda göni gepleşikler sentýabr aýynda başlanypdy. Iordan derýasynyň Günbatar kenarynda Ysraýylyň ýaşaýyş jaýlaryny gurup başlany sebäpli üç hepdeden soň şol gepleşikler ýatyp galdy.
Palestin tarapy Ysraýylyň gurluşyk işlerini ýatyrmagyny gepleşikleriň esasy şerti atlandyrýarlar.


text:
Hindistanyň resmileri ýurduň premýer-ministri Manmohan Singhiň Aşgabatdaky TOPH (Türkmenistan-Owganystan-Päkistan-Hindistan) gaz geçiriji proýekti boýunça gepleşiklere gatnaşmajakdygyny habar berdiler.
Bu gepleşiklere Türkmenistanyň, Owganystanyň we Päkistanyň prezidentleri gatnaşarlar.
Berilýän maglumatlara görä, Hindistanyň premýer-ministri Singh 10-11-nji dekabr aralygynda Brýusselde Hindistan-Ýewropa Bileleşiginiň arasyndaky sammite gatnaşýanlygy sebäpli Aşgabada baryp bilmeýär.
Manmohan Singh ýurduň nebit ministri Murli Deoradan Hindistanyň delegasiýasyna ýolbaşçylyk etmegini sorapdyr.


text:
Çarşenbe güni Wengriýanyň prokuraturasy Ikinji Jahan Urşy ýyllarynda nasistleriň hatarynda jenaýat edenlikde aýyplanýan 97 ýaşly Laslo Çatarä garşy jenaýat işiniň gozgalandygyny mälim etdi.
Wengriýada gizlenip ýaşan Laslo Çatari jenaýatçy nasistleriň sanawynda gözlenilýän iň bir esasy şahsyýetlerden biri hasaplanylýar. Ol Ikiinji Jahan Urşy ýyllarynda 15 müň 700 töweregi ýewreý tussagynyň ölümine dahylly bolanlykda aýyplanylýar.
Onuň tussag edilmegine şu hepdäniň duşenbe güni Britaniýanyň “The Sun” gazetinde Laslo Çatariniň suraty bilen çap edilen maglumat sebäp boldy.
Britaniýanyň gazeti onuň Wengriýanyň paýtagtynda ýaşaýandygy barada anyk maglumatlary çap etdi. Hepdäniň sişenbe güni hem ol tussag edildi.


text:
Türkiýe Palestinanyň Gaza etrabyna gumanitar kömek barýan gämä edilen hüjüm boýunça ABŞ-dan Ysraýyly ýazgarmagyny talap edýär.
Ysraýylyň esgerleri tarapyndan amala aşyrylan şol hüjümde 9 adam heläk bolupdy.
Türkiýäniň daşary işler ministri Ahmet Dawutogly düýn ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillary Klinton bilen duşuşmazdan öň habarçylara beren interwýusynda hüjüm edilen gämi bilen bagly Waşingtonuň özüni alyp baryşyndan Ankaranyň göwnüniň galanlygyny aýtdy.
Mundan ozal Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdogan Ysraýylyň esgerleri tarapyndan amala aşyrylan şol reýde “ganly gyrgynçylyk” diýip baha berdi.
Erdogan howpsuzlyk boýunça käbinet agzalarynyň ýygnagynda eden çykyşynda Gaza ýardam alyp barýan gämä edilen hüjüm üçin “Ysraýylyň ähli näletlemelere mynasypdygyny” belledi.
Şol bir wagtyň özünde BMG-niň Adam hukuklary boýunça geňeşi adatdan daşary ýygnak geçirip, Gaza ýardam alyp barýan şol gämä edilen hüjüm bilen bagly halkara derňewleriň geçirilmegi üçin tagalla etjekdigini habar berdi.


text:
Tanyşdyrylyş dabarasyna BMG-niň Baş Sekretarynyň kömekçisi, BMGÖM-niň Administratorynyň assistenti, BMGÖM-niň Ýewropa we GDA ýurtlary boýunça Sebitleýin býurosynyň direktory Kori Udowiçki we Türkmenistanyň daşary işler ministriniň birinji orunbasary Wepa Hajyýew hem gatnaşdy.
Täze neşir bilen BMGÖM-niň adamzadyň ösüşi boýunça hasabatyny ýöredýän Nýu Ýorkdaky edarasynyň wekili Tim Skott tanyşdyrdy. Duşuşyga türkmen hökümetiniň wekilleri, döwlet guramalaryň işgärleri, halkara guramalaryň we diplomatik edaralaryň agzalary hem-de ýerli we halkara media wekilleri hem bardylar.
Dabaranyň açylyşynda çykyş eden BMG-niň Hemişelik utgaşdyryjysy, BMGÖM-niň Türkmenistandaky Hemişelik wekili Lenni Montiýel adamzadyň ösüşi boýunça global hasabatyň regional tanyşdyrylyşynyň Türkmenistanda geçirilmegine ýokary baha berdi we adamzadyň ösüşi boýunça ýurduň öz milli hasabatlarynyň taýýarlanylmagyna BMGÖM-niň ýardam bermäge taýýardygyny hem belledi.
Lenni Montiýeliň bellemegine görä, adamzadyň ösüşi boýunça Türkmenistanyň görkezijisi soňky bäş ýyllykda ýokarlanypdyr we bu ösüş saglygy saklaýyş we milli girdeji boýunça ugurlary hem öz içine alýar. Ol munuň sebäbini sosial we ykdysady ugurlarda geçirilen birnäçe reformalar bilen düşündirdi.
“Demokratik gurluşlary, hususy eýeçiligi, milli kanunlaryň halkara standartlar bilen sazlaşygyny güýçlendirmek boýunça Türkmenistanyň tagallalary hem-de öňümizdäki ýyllarda hem ýurduň dürli pudaklarynda halkara tejribelerinden peýdalanylmagy türkmen halky üçin oňyn özgerişliklere ýol açar” diýip, Lenni Montiýel nygtady.
Türkmen DIM-niň ýokary derejeli wekili Wepa Hajyýew bolsa, adamzadyň ösüşi boýunça hasabatda Türkmenistanyň görkezijisiniň ýokarlanmagynyň gowy üstünlikdigini, emma ýurduň bu görkeziji bilen çäklenmejekdigini aýtdy: “Türkmen hökümeti adamzadyň ösüşi boýunça ähli ugurlarda işjeň çäreleri geçirmäge mundan beýläk hem dowam eder”.87-nji orunda
BMG-niň Baş Sekretarynyň kömekçisi Kori Udowiçki hasabatyň tanyşdyrylyşynyň Türkmenistanda geçirilmeginiň tötänlik däldigini, Ýewraziýa sebitine mahsus bolan ösüş mümkinçilikleriniň we meseleleriniň birnäçesiniň bu ýurtda göze ilýändigini belledi. Şeýle hem ol Türkmenistany adamzadyň ösüşi boýunça beýleki görkezijileriň hem ýokarlanmagy üçin mundan beýläk-de iş geçirmäge çagyrdy.
Adamzadyň ösüşi boýunça hasabaty ýöredýän edaranyň wekili Tim Skott adamzadyň ösüşi boýunça Türkmenistanyň şu ýylky görkezijisiniň orta gürpde ýerleşdirilen ýurtlaryň arasynda 2-nji orunda durýandygyny aýdyp, bu ýurduň 2005-nji ýyldan bäri 4%-lik ösüşi başdan geçirendigini belledi. Degişli döwrüň içinde Türkmenistanda adam ömrüniň dowamlylygy bir ýyl, milli girdeji 44% ýokarlanypdyr.
Emma BMGÖM-niň adamzadyň ösüşi boýunça hasabatyny ýöredýän edarasynyň ýolbaşçysy Jeni Klugman Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda Türkmenistanda jan başyna düşýän girdejini ýyllyk 7,000 amerikan dollaryna barabardygyny, emma ilat arasyndaky girdeji deňsizliginiň uludygyny aýtdy. Ol Türkmenistanda bu problemanyň beýleki ýurtlar bilen deňeşdirilende has ýokarydygyny hem belledi.
Klugmanyň aýtmagyna görä, saglyk ugrundan hem Türkmenistanyň derejesi öwerlik däl, şeýle-de Türkmenistanda ömrüň dowamlylygy hem beýleki käbir ýurtlar bilen deňeşdirilende pes, ýagny ortaça 65 ýaşa deň. Emma bilim barada aýdylanda, halkyň arasyndaky deňsizligiň o diýen uly däldigini aýtdy.2010-njy ýyl üçin adamzadyň ösüşi boýunça hasabat
169 ýurdy öz içine alýar. Şol hasabatda Türkmenistan 87-nji orny eýeleýär, geçen ýylky hasabatda bu ýurt 109-njy orunda durýardy. Bu ýylky sanawda Gazagystan 66-njy, Özbegistan 102-nji, Gyrgyzystan 109-njy we Täjigistan 112-nji orunda. Ilkinji 5-lige Norwegiýa, Awstraliýa, Täze Zelandiýa, Birleşen Ştatlar we Irlandiýa girýär.
Adamzadyň ösüşi boýunça ýyllyk hasabat 1990-njy ýyldan bäri Birleşen Milletler Guramasynyň Ösüş maksatnamasy tarapyndan buýrulýar, emma hasabaty taýýarlýan redaksiýa BMGÖM-den (UNDP) garaşsyz hereket edýär. Bu ýylky hasabat degişli ýurtlardaky saglygy saklaýyş, bilim we girdeji boýunça 1970-njy ýyldan bäri gazanylan öňegidişliklere hem syn berýär.BMGÖM-niň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Ýüzlerçe adam Ýewropada dowam edýän gazaply sowugyň pidasy boldy. Diňe Ukrainada ölenleriň sany 130, Polşada 53 adamdan geçýär.
Bosnýada bazar güni ýüzden gowrak obadan keselliler wertolýot arkaly howpsuz ýerlere äkidildi. Iki metr galyňlykdaky gar sebäpli şol obalaryň daşarky dünýä bilen arasy kesik. Müňlerçe ýerli ýaşaýjylar üçin azyk wertolýotlar arkaly daşalýar.
Serbiýada galyň gar sebäpli 70 müňden gowrak adam daşarky dünýäden üzňelikde galdy. Saraýewoda, ýene-de 32 etrapda adatdan daşary ýagdaý yglan edildi.
Ýewropadaky iň uly aeroportlaryň biri – Londonyň “Hitrou” aeroportunda 15 santimetrlik gar sebäpli reýsleriň 30%-i ýatyryldy.
Italiýanyň demirgazygynda, Florensiýada demirýol aragatnaşygy kesildi.


text:
Ýewropa Bileleşigi Orsýet bilen edýän energiýa hyzmatdaşlygynyň çäginde öz energiýa howpsuzlygyny alada edýär, Eýran bolsa onuň esasy tebigy gaz üpjünçisi bolmagy teklip edýär. Bu teklip Günbatara Eýranyň ýadro programmasy zerarly girizilen sanksiýalary ýatyrmaga has kän sebäp bermäge gönükdirilene meňzeýär, emma bu näderejede mümkin?
Gowy diplomatlar krizisde mümkinçilik tapýarlar, Eýranyň syýasatçylary hem şu düzgüne eýerýän ýaly görünýär.
"Gaz üpjünçisi bolmaga taýýar ýurt"
Ukraina üstünde Ýewropa Bileleşigi bilen Moskwanyň arasynda dörän dartgynlyklaryň ýokarlanmagynyň arasynda, Eýranyň nebit resmileri Tähranyň Ýewropany tebigy gaz bilen üpjün etmäge taýýardygyny aýta-gaýta dile getirdiler. Mälim bolşy ýaly, Ýewropa häzir öz ulanýan gazynyň 30 prosentini Orsýetden import edýär.
Eýranyň, tebigy gaz ätiýaçlyklary boýunça dünýäde Orsýetden soň ikinji orunda durýan ýurduň bu teklibi biraz geň. Sebäbi ÝB häzir, Tähranyň ýadro programmasy bilen bagly sanksiýalar sebäpli, Eýranyň tebigy gazyny import etmegi gadagan edýär.
Emma Eýran bu energiýa teklibiniň, şu hepde Wenada (14-16-njy maý) Tähran bilen dünýä döwletleriniň arasynda ýadro krizisini çözmek boýunça geçirilen gepleşikler bilen, halkara sanksiýalarynyň ýatyrylmagyna itergi bermegine umyt baglap biler.
Londondaky SOAS-ň alymy Gonçe Tazimi (Ghoncheh Tazimi) «Eýranyň pozisiýasy Ukrainadaky krizis bilen baglylykda nähilem bolsa berkedi, sebäbi Tähran energiýa bazarynyň gelejegini formirlemäge ukyply we Ýewropa Orsýetden başga ýana diwersifikasiýa etmäge kömek berip biljek» diýýär.
Ol Eýran «energiýanyň Orsýet üçin hemişe utuşly oýun, Ýewropanyň bolsa gowşak ýeri bolandygyny bilýär» diýip, sözüniň üstüni ýetirdi.
Tähran şu wagta çenli bu teklibi göni ýadro gepleşiklerine baglamady.
Muňa derek, bu teklip Tährandaky nebit resmileri tarapyndan edildi. Olar ony soňky hepdelerde has anyklaşdyrdylar.
Eýranyň nebit ministri Bijan Zangene (Bijan Zangeneh) 3-nji maýda «gaz bilen uly möçberde üpjün edip biljek ýurt hökmünde, Eýran geçiriji arkaly ýa-da tebigy gazyň suwaldylan görnüşinde, Ýewropa hemişe tebigy gaz eksport etmek isleýär» diýdi.
Eýranyň nebit ministriniň halkara we we söwda meseleleri boýunça orunbasary Aly Majedi (Ali Majedi) 14-nji maýda Ýewropanyň eýran gazyny Türkiýäniň üstünden geçiriji arkaly import edip biljekdigini, eksport derejesiniň bolsa günde 4 million kub metrden 50 million kub metre çenli bolup biljekdigini aýtdy.
Şeýle-de ol Yragyň, Siriýanyň we Liwanyň üstünden ikinji gaz geçirijisini, Ermenistanyň, Gürjüstanyň üsti bilen, Gara deňziň aşagyndan bolsa üçünji gaz geçirijisini teklip etdi.
Günbatar we Orsýet dymýar
Günbatar döwletlerinden bu teklibe berlen jogap bolmady. Şeýle-de oňa Orsýet tarapyndan hem hiç bir zat diýilmedi.
Taziminiň pikirine görä, Moskwanyň Ukraina üstünde girizilen sanksiýalar üçin ar aljak bolup, ÝB iberýän energiýasyny çäklendirmegi baradaky aladalaryň arasynda eýranlylaryň Ýewropa gaz ibermek islegleri hakynda barha kän gürrüň etmekleri Moskwanyň kejebesini daraltman bilmez.
Tähran tarapyndan Günbatara tarap edilen islendik ýakynlaşma ýadro gepleşiklerindäki häzirki balansy üýtgedip biler, sebäbi Günbatar, Moskwa bilen Pekiniň has seresaply çemeleşmesinden tapawutlylykda, Eýrana garşy has berk liniýany eýeläp gelýär.
Şeýle-de bu Orsýetiň golaýda Eýran bilen gatnaşyklaryny güýçlendirmek ugrunda eden tagallalaryna garşy bolar.
Eýranyň Ýewropa tebigy gaz teklip etmeginiň diplomatiki täsiri indi bilinmeli hem bolsa, bu ýerde pikir eleginden geçirilmeli ýene bir geň zat bar.
Bu Eýranyň şu günki günde, bu ýakyn wagtda ýewropa bazaryny tebigy gaz bilen üpjün edip bilmek mümkinçiliginden daşlygy bilen bagly.
Eýranyň hakyky haly
Ekspertler Eýranyň uly möçberdäki gaz eksportçysy bolmagynyň öňünde uly päsgelçilikleriň bardygyny aýdýarlar. Bu päsgelçiliklere gaz önümçiligini ýokarlandyrmak we täze transport infrastrukturasyny gurmak hem girýär.
Bularyň ikisi hem uly mukdardaky daşary ýurt maýasynyň ýatyrylmagyny talap edýär we beýle maýanyň ýatyrylmagy häzirki Günbatar sanksiýalary dowam edýän wagtynda mümkin däl.
Angliýada ýerleşýän halkara Betamatrix konsultasiýa guramasynyň ykdysatçysy Mehrdad Emadiniň aýtmagyna görä, Eýranyň nebit-gaz pudagy gyssagly modernizasiýa edilmegine mätäç, sebäbi bu pudak soňky 20 ýylda Günbatar tehnologiýasyna göni eltýeterliligini ýitirdi.
Eýranyň hökümetiniň öz hasaplamalyrna görä, energiýa pudagyna sekiz ýyl içinde, esasy abzallary täýelemek üçin, 300 milliarda golaý dollar maýa gerek diýip, Mehrdad aýdýar.
Eger sanksiýalar ertir ýatyrylaýan halatynda hem bu ýerde ägirt uly problemalar saklanyp galar.
Şol problemalaryň biri hem Eýranyň özüniň tebigy gaza bolan içerki doýmaz-dolmaz işdäsi bilen bagly.
Wenada ýerleşýän halkara Atiýeh konsultasiýa firmasynyň eksperti Bijan Kajepuryň (Bijan Khajehpour) hasaplamalaryna görä, Eýran häzir ýylda 160 milliard kub metr gaz öndürýär we şol möçberdäki gazyň tas ählisini ýurt içinde sarp edýär.
Ol Eýran häzir ýylda Türkiýä 10 milliard kub metr çemesi gaz ibermek mümkinçiligine diňe ýylda Türkmenistandan 7 milliard kub metr çemesi gaz import etmek arkaly eýe boldy diýýär.
Mundanam başga, Eýranyň eýýäm tebigy gaz ibermegine garaşyp duran, emma şol gazy alyp bilmeýän müşderileri bar. Bu müşderilere Yrak, Oman, Pakistan ýaly ýurtlar girýär we olar Eýranyň bir gün gaz önümçiligini ýokarlandyryp, geçirijiler arkaly gaz ibermegine umyt baglaýarlar.


text:
Eýranyň Rewolýusion Gwardiýasynyň ýolbaşçysy ýurduň ballistik raketa programmasynyň hiç bir ýagdaýda, hiç wagtda bes edilmejegini wada berdi we Eýranyň atmaga taýýar raketalarynyň bardygyny aýtdy.
Brigadir-general Amir Ali Hajizade “Rewolýusion Gwardiýa” BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň Eýranyň raketa işleri boýunça rezolýusiýasyny hiç wagtda kabul etmez diýip 9-njy martda döwlet telewideniýesine aýtdy.
Eýranyň 8-nji we 9-njy martda birnäçe ballistik raketasyny synandygyny, eýran mediasy habar berdi.
Hajizadeniň 9-njy martda aýtmagyna görä, Eýranyň synan “Kadr H” raketalary 2000 kilometr uzaklykdan Ysraýyla hüjüm etmek üçin döredilipdir.
Synçylar Eýranyň raketa synagynyň BMG-niň rezolýusiýasyna we Eýranyň ýadro programmasyny çäklendirip, ýurda garşy halkara sanksiýalaryny ýatyrmak barada 2015-nji ýylda baglaşylan halkara ylalaşygyna ters gelýändigini aýdýarlar.
10-njy martda eýran Eýran raketa synaglarynyň ylalaşyga garşy çykmagyny ret etdi.


text:
Türkmenistanyň öňki diktatory hökmünde tanalýan Saparmyrat Nyýazowyň äpet heýkeli, öňki ýerinden sökülip aýrylanyndan bir ýyl geçenden soň, täze gurlan monumentiň depesinde şu hepde garaşylmadyk ýagdaýda peýda boldy.
Dünýä jemgyýetçiliginiň gözünden düşen şahsyýet kultunyň simwoly hasaplanýan altyn çaýylan heýkel Aşgabadyň çetinde gurlan 95 metrlik täze "Bitaraplyk diňiniň" üstünde goýuldy. Emma diňiň gurulşygy entek doly tamamlanmady.
1998-nji ýylyň 12-nji dekabrynda Aşgabadyň merkezinde açylan "Bitaraplyk diňini" Türkiýäniň “Polimeks” kompaniýasy gurupdy. 75 metrlik "Bitaraplyk diňiniň" gurluşygyna 12 million dollardan gowrak pul sarp edilipdi.
Bu diňiň sökülip, şäheriň günortasynda täzeden gurulmagy üçin Türkiýäniň "Polimeks" kompaniýasy bilen baglaşylan şertnamanyň umumy bahasy 217 million 873 müň 600 amerikan dollaryndan ybarat bolandygy habar berlipdi.
Resmi maglumatlara görä, "Bitaraplyk diňiniň" paýtagtyň merkezinden aýrylmagy şäheriň durkuny täzelemek boýunça planyň çäginde amala aşyrylypdyr. "Bitaraplyk diňini" göçürmek baradaky karar türkmen hökümetiniň 2008-nji ýylyň maý aýynda geçiren maslahatynda yglan edilipdi.
2010-njy ýylyň awgust aýynda diňiň üstündäki heýkel sökülip aýrylanda, bu çärä prezident Berdimuhamedowyň öňki prezident Nyýazowyň göze ilginç şahsyýet kultuny aradan aýyrmak üçin eden ädimi hökmünde garalypdy.
"Agence France-Presse" agentliginiň habar bermegine görä, altyn çaýylan heýkel indi şähere garap dur we duran ýerinde aýlanmaýar. Şeýle hem ol paýtagt Aşgabadyň merkezinden 6 kilometr uzaklykda ýerleşdirildi.
2007-nji ýylda häkimiýet başyna geçen Berdimuhamedow öňki awtoritar prezident Nyýazowyň mirasyny ýok edip başlapdy we ýurtda reformalary geçirmegi wada edipdi. Emma tankytçylar şol özgerişlikleriň ýüzleýdigini we onuň gaýtam öz şahsyýet kultuny döretmäge başlandygyny aýdýarlar.
Türkmenistan dünýäniň iň repressiw, ýapyk ýurtlarynyň biri hökmünde tanalýar we halkara hasabatlarda Demirgazyk Koreýa, Eritreýa ýaly ýurtlaryň hatarynda görkezilýär.
Habar agentlikleriniň maglumatlary esasynda çap edildi.


text:
Çarşenbe güni Bişkekde müňden gowrak adam parlamentiň jaýyna girjek bolup, howpsuzlyk güýçleri bilen çaknyşdy.
Protestçiler Gyrgyzystanda işleýän iň uly altyn käni kompaniýasynyň millileşdirilmegine çagyrdylar.
Ýurduň demirgazygyndaky Kumtor altyn känine düýbi Torontoda ýerleşýän “Centerra” altyn komaniýasy eýeçilik edýär. Kumtor altyn käni öňki ýyllarda zäherli maddalaryň ýaýramagynyň bir çeşmesi bolupdy.
“Centerra” soňky üç aýda öz salgyt töleglerini azaltmak üçin hasapçylyk mekirliklerine ýüz urmakda hem aýyplanýar, emma kompaniýa bu aýdylýanlary ret edýär.
"Ata-Jurt" ýagdaýy üýtgetjegini aýdýar
“Ata-Jurt” partiýasynyň lideri Kamçybek Taşiýew çarşenbe güni demonstrasiýaçylara goşulyp, özüniň we öz tarapdarlarynyň Kumtoruň töweregindäki ýagdaýy üýtgedip, ýurduň ýüzbe-ýüz bolýan beýleki meselelerini hem çözüp biljegini aýtdy.
"Kumtory başga hiç kim däl, döwlet dolandyrmaly. Öz syýasatymyzy kesgitlemek we döwlet gurmak üçin biz häkimiýeti öz elimize almaly. Ol ýerde diňe şondan soň özgeriş bolar" diýip, Taşiýew aýtdy.
Taşiýew demonstrasiýaçylary hökümeti agdarmaga çagyrdy.
"Çingiz han häkimiýeti diňe öz 17 oglunyň kömegi bilen aldy. Biz näme üçin bu ýere häkimiýeti almak üçin 10 müň adam getirmeli? Näme üçin biz häkimiýeti almak üçin 20 müň adam getirmeli? Biz beýle etmeli däl. Eger zerur bolsa, biz häzir gidip, häkimiýeti alyp bileris. Biz ony almaly! Biz ony almaly! Biz ony almaly!"
Howpsuzlyk güýçleri protestçileriň parlament binasynyň haýatlaryndan aşmagynyň öňüni almak üçin göz ýaşardyjy gaz we itleri ulandylar. 50 çemesi protestçi, şol sanda Taşiýew içeri girmegi başardy. Emma gyrgyz höwpsuzlyk güýçleri, polisiýanyň kömege ýetişmegi bilen, olary kowup çykardy.
Üç adama ok ýarasy düşdi
Gyrgyzystanyň Saglyk ministrliginiň resmisi Azatlyk Radiosyna proteste gatnaşan iki erkegiň we bir aýalyň ok ýarasy zerarly hassahana ýerleşdirilendigini aýtdy. Başga ýaralar zerarly hassahana eltilen protestçileriň sany ýedä ýetdi. Bu on hassanyň hiç biriniň jany howp astynda däl.
Gyrgyzystanyň içeri işler ministri Zarylbek Ryzalyýew Azatlyk Radiosyna polisiýa bilen howpsuzlyk güýçleriniň ýagdaýy kontrol astyna alandygyny, käbir protestçileriň bolsa tussag edilendigini aýtdy. Emma ol tutulan adamlaryň sanyny aýtmady.
Ryzalyýewiň sözlerine görä, Taşiýewiň tussag edilip-edilmezlik meselesi ýurduň baş prokurory tarapyndan çözüler. Taşiýew parlamentde öz partiýa toparyna ýolbaşçylyk edýär we jenaýat jogapkärçiligine çekilmezlik hukugyndan peýdalanýar.
Taşiýewiň milletçi oppozision partiýasynyň goldawçylarynyň köpüsi ýurduň günortasyna, 2010-njy ýylda ýerli özbekler bilen gyrgyzlaryň arasynda ganly etniki çaknyşyklaryň bolan ýerine degişli.
Taşiýew we onuň tarapdarlary soňky aýlarda hökümeti gitdigiçe berk tankyt edýärdiler.


text:
“Ýyldyz” myhmanhanasy
Türkmen paýtagtynda nobatdaky kaşaň myhmanhana – “Ýyldyz” peýda boldy. Onuň daşky keşbi myhmanhananyň aýratynlygy bolup, belent bina öz görnüşi bilen asmana uçmakçy bolýan ägirt uly älem gämisini ýadyňa salýar.
Bäş ýyldyzly “Ýyldyz” häzirki zaman, özboluşly myhmanhana toplumy bolup, onuň ýokary derejesi we wekilçilikli myhmanlary kabul etmegiň giň mümkinçilikleri iri syýasy, diplomatik, ykdysady we işewür merkez hökmünde Aşgabadyň halkara derejesini äşgär etmelidir.
Diňe bir göwrümi bilen däl, eýsem, ilkinji nobatda, “kosmiki” bezegi bilen haýran galdyrýan myhmanhananyň belent diňiniň gurluşygynda damja görnüşindäki täsin belent binany döretmek üçin, 7 müň tonna golaý polat hem-de 14 müň inedördül metrden gowrak aýna ulanyldy.
24 gatly binanyň belentligi 107 metre golaýdyr. Şeýlede tutuş desganyň ýokary seýsmodurnuklylygyň ýokary derejesine eýedigini bellemelidiris. Myhmanhana özüne 155 otagy, şol sanda Prezident otagyny, lýuks derejeli hem-de beýleki otaglary birleşdirýär. Myhmanhananyň adynda we onuň daşky keşbinde öz beýanyny tapan “ýyldyz” mowzugy binanyň içki bezeginde hem ussatlyk bilen şöhlelendirilipdir. Ajaýyp bezeg usullary çyralarda we beýleki zatlarda hem öz beýanyny tapypdyr.
18-nji gatda restoran ýerleşip, bu ýerden türkmen paýtagtynyň we Köpetdagyň eteginiň gözel künjegi açylýar. Bu ýokary tehnologiýaly SPA– merkezi owkalaýyş, balneologiki we kosmetiki çärelerden başlap, aromateropiýany, audioterapiýany we beýleki çäreleri kabul etmäge çenli, hyzmatlaryň köp görnüşlerini hödürleýär. Bu görnüşleriň köpüsi howa ionizatorly SPA – kapsulalary bilen bilelikde ulanylyp bilner. Şeýle hem jakuzili suwa düşülýän howuz, Wişi duşlary, gar duşy, infragyzyl şöhleli sauna bar. Täsin gimalaý duzunyň “kerpiçjiklerinden” emele getirilen duz “gowagy” hem ünsüňi çekýär. Duzuň bugy bedene melhemlik täsirini ýetirýär.
Çeşme: www.tourism.gov.tm


text:
Soňky döwürlerde türkmen ýaşlarynyň
käbirleriniň belli bir derejede häzirki durmuşa, ýurtdaky alnyp barylýan syýasata, hökümete bolan öz nägileliklerini gyýtaklaýyn usul bilen, ýagny rep aýdymlary arkaly beýan edýän halatlaryna duş gelinýär.
Beýle usul daşary ýurtlaryň käbirlerinde eýýäm bar. Meselem, Siriýada dowam edýän çaknyşyklar, Ysraýyl-Palestina dartgynlylygy ýaly dürli jedelli meseleleri ele alýan rep aýdymlary sosial ulgamlarda näçe diýseň bar. Eýsem, siz öz nägileligiňizi bildirmek üçin haýsy usuly saýlaýarsyňyz?
Täze Tolkunyň nobatdaky gepleşiginde şu tema barada gürrüň ederis. Bu baradaky tejribeleriňizi we garaýyşlaryňyzy aşakdaky forumda galdyryp bilersiňiz.
Isleseňiz, öz pikiriňizi gepleşigimize gatnaşyp hem beýan ediň. Biz bilen aragatnaşyk gurmak isleseňiz, hat@azatradio.org email adresimize hat ugradyň. Özümiz siziň bilen habarlaşarys.