text:
Türkmenistanyň Prezidentiniň kitaplary – halkara neşir bäsleşiginiň ýeňijileri
Otuzynjy Moskwa halkara kitap sergi-ýarmarkasynyň çäklerinde GDA döwletleriniň “Kitap sungaty” halkara bäsleşiginiň ýeňijilerini sylaglamak dabarasy geçirildi. Türkmenistan tarapyndan bäsleşige hödürlenilen kitaplaryň dördüsi hem ýokary baýraklara mynasyp boldy.
Şu ýyl “Kitap sungaty” bäsleşiginiň baýraklary ugrunda on ugur boýunça 87 neşir bäsleşdi. Türkmen neşirýatçylary eýýäm birnäçe gezek ýeňiji bolupdylar we aýry-aýry ugurlarda baýrakly orunlary eýeläpdiler. Emma ýurdumyzyň döwlet neşirýat gullugynyň wekilleri hiç haçan şu ýylky ýaly üstünlikler gazanmandylar. Bu gezek bäsleşige Türkmenistandan 2016-njy ýylda çap edilen neşirleriň dördüsi hödürlenildi. Olaryň dördüsi hem ýokary baýraklara mynasyp boldy.
“Meniň ýurdum” ugry boýunça bäsleşikde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Türkmenistan” atly kitaby birinji orny eýeledi. “Parahatçylyk sazy, dostluk, doganlyk sazy” atly eseri bäsleşigiň emin agzalarynyň ýörite diplomyna mynasyp boldy. Ol hem döwlet Baştutanymyzyň galamyndan çykandyr.
Türkmen dilçi alymlarynyň toparlaýyn zähmetiniň netijesi — “Türkmen diliniň düşündirişli sözlügi” “Okuw kitaby we bilim” ugry boýunça neşirleriň arasynda ýeňiji boldy.
Türkmen neşiri ilkinji gezek bäsleşigiň Gran-pri baş baýragyna mynasyp boldy. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Gadamy batly bedew” atly kitabyna şeýle hormatly baýrak berildi.
Bu kitabyň kitap neşirýaty sungaty ulgamynyň bilermenleriniň ýokary bahasyna ilkinji gezek mynasyp bolmandygyny bellemek gerek. Geçen tomusda bu kitap Russiýanyň çaphanaçylarynyň hem-de neşirçileriniň “Gyzyl meýdan — 2017” iri forumynda ol Türkmenistanyň özboluşly milli medeniýetini wagyz edýändigi üçin “2016-njy ýylyň iň gowy kitaby” diýen ýörite diploma mynasyp boldy.
Ýurdumyzyň esasy milli miraslarynyň biri bolan ahalteke bedewi baradaky tolgundyryjy hekaýatlar bäsleşigiň emin agzalarynda uly täsir galdyrdy. Ýokary çaphana usulynda täsir galdyryjy suratlar bilen bezelen bu kitap diňe bir atşynaslar üçin däl-de, eýsem, gözellige sarpa goýýan ähli adamlar üçin arzyly sowgat boldy.
“Kitap sungaty” bäsleşiginiň nobatdaky ýokary sylagy bu täsin neşiriň örän uly medeni gymmatlyga eýediginiň iň gowy subutnamasydyr.
Ýeňijilere sylaglary RF-niň Federal ýygnagynyň Federasiýa Geňeşiniň halkara komitetiniň başlygy Konstantin Kosaçew, Russiýa Federasiýasynyň Prezidentiniň halkara medeni hyzmatdaşlyk boýunça ýörite wekili Mihail Şwydkoý hem-de GDA ýurtlarynyň ynsanperwerlik hyzmatdaşlygy boýunça Halkara gaznasynyň ýerine ýetiriji direktory Anatoliý Iksanow gowşurdylar.
Kitap neşir etmek ulgamynda görnükli halkara bilermenleri bäsleşigiň jemlerini teswirleýärler.
Dimitriý Makarow, “Kitap sungaty” halkara bäsleşiginiň emin agzalarynyň başlygy (Belarus Respublikasy):
— Aşgabatda halkara kitap sergilerinde köp gezek boldum, Türkmenistandan kärdeşlerim bilen öňden bäri dostluk gatnaşyklaryny saklaýaryn we şonuň üçin hem olaryň bu gezekki üstünliklerine tüýs ýürekden şatlanýaryn. Soňky birnäçe ýylyň dowamynda ýurduňyzda neşirýat sungaty ozal görlüp-eşidilmedik derejelere çykdy, munuň özi iri halkara kitap sergilerinde, şol sanda biziň geçirýän bäsleşigimiziň netijeleri boýunça mynasyp bolan baýraklarda öz beýanyny tapýar.
Emin agzalary Türkmen döwlet neşirýat gullugy tarapyndan her ýyl bäsleşige hödürlenýän neşirleriň düşündiriş-wagyz ediş ugurlydygyny belleýärler. Şeýle maglumatlaryň elýeterliligi, netijede bolsa özüne çekijiligi örän ýönekeý ýagdaý bilen düşündirilýär: indi köp ýyllardan bäri her bir neşiri üç dilde – türkmen, rus we iňlis dillerinde çap etmek türkmen neşirýatçylarynyň tapawutly aýratynlygydyr. Neşir işine şeýle çemeleşilmegi okyjylaryň gerimini giňeldýär, ýurdy daşary ýurtlaryň köp sanly adamlary üçin has düşnükli we ýakyn edýär. Ýatda galyjy, häzirki zaman ýokary çaphana talaplaryna laýyklykda döredilen kitaplar ýurduňyza halkara giňişliginde üstünlikli wekilçilik etmek bilen, Türkmenistanyň özboluşly ajaýyp keşbini açyp görkezýär.
Aleksandr Nabokow, “Knižnoýe obozrenie” gazetiniň baş redaktory (Russiýa):
—“Gadamy batly bedew” atly suratlar bilen bezelen kitap mende iň bir tolgundyryjy täsirleri galdyrdy. Bu kitabyň Gözellik hakynda baş harp bilen ýazylandygy sebäpli hem geljekki okyjylary biperwaý galdyrmasa gerek. Gürrüň diňe bir ahalteke bedewleriniň tebigy kämilligi hakynda däl-de, eýsem, milli nyşan derejesine çykarylan gözellik hakyndadyr. Kitapda beýan edilýänleriň düýp manysy filosofiýa taglymaty bolup, tutuş bir halkyň dünýägaraýşynyň tebigatyny açyp görkezýär. Şol bir wagtda hem munuň özi halkyň çäksiz söýgüsi hem-de yhlasy bilen asyrlaryň dowamynda saklanyp galan kämilligiň ajaýyp beýany bolan ahalteke bedewi baradaky şahyrana aýdymdyr. Gözelligiň we kämilligiň mynasyp orun alýan üýtgewsiz medeni baýlyklara berk ygrarly bolmak bilen, kitabyň awtory ahalteke bedewine bolan çäksiz milli buýsanjyň ynandyryjy delillerini getirmek bilen türkmen halkynyň taryhy dünýägaraýşynyň ösüş aýratynlyklaryny beýan edýär.
Çaphana tarapyndan ajaýyp bezelen kitapda awtoryň çeper beýan edijiliginiň ynamdarlygy hem-de delillendirilendigi aýdyň görünýär. Soňky ýyllaryň dowamynda halkara neşirýat sergilerinde Türkmenistana wekilçilik edýän köp sanly kitaplaryň içinde şunuň ýaly neşirýat ussatlygy anyk beýan edilen ýekeje kitap hem bolmandy. Çeper bezelen, maglumatlaryň anyk beýan edilişi bu kitaby neşirýat sungatynyň belent gazananlarynyň derejesine çykarýar.
GDA ýurtlarynyň “Kitap sungaty” halkara bäsleşiginiň wezipesi iň mynasyp neşir taslamalaryny höweslendirmek, edebiýat we neşir ulgamynda hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmek kitap sungatynda iň gowy gazanylanlary wagyz etmek hem-de halklaryň arasynda ruhy we medeni gymmatlyklary özara alyşmagy ösdürmekden ybaratdyr.
Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň Gumanitar hyzmatdaşlygy boýunça Döwletara gaznasy “Gadamy batly bedew” neşirini bäsleşigiň Gran-pri baýragyna mynasyp bolan kitap hökmünde Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň kitaphana gaznalary boýunça ýaýratmagy amala aşyrar.


c: text/html

text:
Gijelerne aymy sen
Ya bagmy chynar
Señ sesiñe zar bilseñ
Eshtse kalp ÿylar
Gündizlerne güneshim
Gözümiñ hem göreji
Saña guryan söweshim
Ol söygimiñ güyji
Saña satashan wagtym
Bagtly gûnleñ biridir
Gozlesem...
yurekdesh.ru
Šu gün irden agzalar bilen gyzykly maglumatlary paýlašaýyn diýip šo ady agzalan yurekdesh.ru saýtyna girip gördüm welin saýt mahabatlandyrylyp satlyga çykarylan eken. Onda ine šu ýazgylar bar: '' Bellik!
Saýt...
Androitda gyzykly igra ozum 1 yyldan bari oynayan girip gorsengiz oyunda kop igroklar bar orsungkular
Turki dowletlerinden Turk.kazahstan azerbayjan.
1 2 sany ozbegem bar yone tkm yokda.
Play markede girip "Bomber friends"...
Gün ulgamynda 4-nji planeta Marsdyr.
Mars bilen Ÿer planetasynyñ aÿlanysh periody meñzeshdir.
Mars, Gün ulgamyndaky iñ kiçi planetalaryñ arasynda ikinji orunda durÿandyr.
100kg agramly adam Marsda dursa 38kg agramyny ÿitirÿär.
Planeta gün shöhlesiniñ bary-ÿogy 43%-ni kabul edÿär.
Mars, biziñ planetamyzyñ golaÿyna soñky 60 000 ÿylyñ dowamynda golaÿlashandyr.
Gün ulgamyndaky iñ uly daglar hem Mars planetasynda ÿerleshÿär.
...

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
15 Şubat 2017 Çarşamba
Türkmenistanyň Prezidenti Permana Gol Çekdi
Beýik ata-babalarymyzyň bize wesýet eden rehimdarlyk we ynsanperwerlik ýörelgelerini goldanyp, türkmen jemgyýetiniň hem-de her bir maşgalanyň agzybirligini we bitewüligini has-da pugtalandyrmak maksady bilen, şeýle hem Türkmenistanyň Döwlet baýdagynyň güni mynasybetli Türkmenistanyň Prezidenti, Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy Gurbanguly Berdimuhamedow “Iş kesilenleriň Türkmenistanyň Döwlet baýdagynyň güni mynasybetli günäsini geçmek hakyndaky” Permana gol çekdi. Resminama laýyklykda, günäsi geçilen raýatlar mundan beýläk azatlykdan mahrum etmek jeza çäresini, şeýle hem belli bir ýerde ýaşamak borjuny ýüklemek görnüşindäki goşmaça jeza çäresini çekmekden boşadyldy.
***
Türkmenistanyň Prezidentiniň Karary bilen, Yhlas Orazgeldi ogly Orazgeldiýew Balkan welaýatynyň Magtymguly etrabynyň häkiminiň orunbasary wezipesine bellenildi.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Gollandiýanyň Daşary işler ministrligi gündogar Ukrainada Malaýzianyň MH17 uçaryny partlatmakda güman edilýänleriň Gollandiýanyň sudunda jezalandyryljakdygyny aýtdy.
Ministrligiň 5-nji iýulda çap eden beýannamasynda 2014-nji ýylyň 17-nji iýulynda bolan betbagtçylygyň günäkärleriniň atlary görkezilmedi. Dünýäniň 17 ýurdunda bolan 298 adamy alyp baran uçaryň ykbalyny anyklamak boýunça derňewleriň netijesinde ýolagçy uçaryň Ukrainanyň gündogarynda separatistleriň gözegçiligindäki giňişlikden uçarlara garşy Buk raketa sistemasyndan atylyp partladylandygy anyklandy.
Halkara derňewlerini geçirýän umumy topar (JIT) Buk raketa sistemasynyň Ukraina Orsýetden eltilendigini we soň yzyna gaýtarylandygyny anyklady. Orsýet bu netijeleri ret etdi.
Gollandiýanyň daşary işler ministri Bert Koendersiň 5-nji iýulda aýtmagyna görä, golland sudunyň çykaran kararyna uçaryň ykbalyny anyklamak boýunça bilelikde derňew geçirýän ýurtlar - Awstraliýa, Belgiýa, Malaýzia, Ukraina we Gollandiýa tarapyndan gelnipdir.


text:
Habarlar
News and press releases
ÝHHG-niň işjeňligi hakyndaky täzelikler we metbugat habarlary
Hyzmatdaşlyk hakykatdan hem wajypdyr! ÝHHG-niň interaktiw kampaniýasy howpsuzlygyň we hyzmatdaşlygyň global derejede nähili düşünilýändigini öwrenýär
Publishing date: 17 aprel 2015
Content type: Press release
Where we are: Aşgabatdaky ÝHHG merkezi, Sekretariat
Wena, 17 aprel 2015 – Şu gün başlanan täze interaktiw kampaniýanyň çäklerinde ÝHHG jemgyýetçiligiň agzalaryny geljekde howpsuzlygy durmuşa geçirmek we hyzmatdaşlygyň üsti bilen parahatçylygy ýaýratmak üçin ählimiziň bilelikde nähili işläp biljekdigimizi beýan edýän suratlary, wideolary we jemgyýetçilik habar beriş serişdelerinde habarnamalary ugratmaga çagyrýar...


text:
TYA-nyň Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň Botanika bagynda hem ösümlik dünýäsiniň köpdürlüligini artdyrmak, olary gorap saklamak boýunça işler ylmy esasda alnyp barylýar.
Türkmen milli göreşi medeniýetimiziň aýrylmaz bölegidir. Türkmen halky gadymy döwürlerden bäri göreş sungaty bilen içgin gyzyklanyp gelipdir.
Halyçylyk sungaty uzak heňňamlarda timarlanyp, gitdigiçe owadanlanyp, türkmeni dünýä ýüzüne tanadyp gelen milli guwanjymyzdyr, halkyň ýüzüniň tuwagydyr.
Daşky gurşawy goramak, ekologiýanyaýawlysaklamak bilen baglanyşykly meseleler häzirki zaman dünýäsinde esasy meseleleriň birine öwrüldi.
Ýurdumyzda ylym-bilime, dünýä ylmynyň iň soňky gazananlaryny özleşdirmäge uly ähmiýet berilýär. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň tagallalary bilen ylym-bilim ulgamyny kämilleşdirmek babatda, alymlaryň işine itergi bermek, türkmen ylmynyň taze binýadyny tutmak boýun-ça düýpli işler amala aşyrylýar.
Öňňin, 15-nji iýunda hormatly Prezldentimiziň paýtagtymyzda we Ahal welaýatynda alnyp barylýan işler bilen dikuçarda, guşuçar belentlikden tanyşlykda, akyldar şahyrymyz Magtymguly Pyragynyň ýadygärlik heýkelini Köpetdagyň belentliginde ýerleşdirmek barada aýdanlary halkymyzda uly buýsanç duýgusyny döretdi.
Şu gün ýurdumyzda giňden bellenilýän Ylymlar güni mynasybetli paýtagtymyzda Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi geňeşi we Ylymlar akademiýasy bilen bilelikde her ýyl geçirilýän ýaşlaryň arasynda ylmy işleriň bäsleşiginiň ýeňijilerine sylaglary gowşurmak dabarasy boldy.
Gadymy hem şöhratly taryhynda Änew, Nusaý, Dehistan, Marguş, Merw, Köneürgenç, Amul, Sarahs, Abywerd ýaly medeni ojaklary döredip, umumadamzat medeniýetiniň ösüşine uly goşant goşan türkmen halky ylym-bilime aýratyn sarpa goýup gelipdir.
Ylym biziň düşünjämizde, ýönekeýleşdirilip aýdylanda, döredijilikli işiň netijesidir.
Sagdynlygyn we ruhubelentligiň ýylynda ynsany bagtly, eşretli durmuşa ýetirýän güýç ylymdyr.
Halkymyz «It geldi gut geldi» diýýär. Gut sözi gadymy türkmen sözi bolup, ol bagt manysyny aňladýar.
Öz durmuşyny türkmen topragyndan üzňe görmedik alym-arheolog Wiktor Iwanowiç Sarianidi ömrüniň köp bölegini türkmen sährasynda, has takygy, Garagum çölünde, gadymy ýadygärlikleri öwrenmek üçin gazuw-agtaryş işlerini alyp barmak bilen geçirdi.
«Mirasa sarpa soýmak, Watany özgertmek ýyly» diýlip atlandyrylan 2016-njy ýylyň 4-nji ýanwarynda geçiren wideoşekilli iş maslahatynda hormatly Prezidentimiz türkmen halkynyň müňýyllyklaryň dowamynda toplanan maddy we ruhy gymmatlyklaryny gorap saklamagyň döwlet syýasatynyň möhüm ugry bolup durýandygyny aýratyn nygtady.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzda bolup geçýän öz-gerişlikler halk hojalygynyň ähli pudaklaryny öz içine alyp, halkyň medeni babatda hem kämilleşmegine şert döredýär.
Milli Liderimiz şu ýylyň 13-nji ýanwarynda il içinde Paryzdepe ady bilen meşhur bolan gadymy taryhy ýadygärlige baryp gördi. Döwlet Baştutanymyzyň belleýşi ýaly, örän baý medeni-taryhy ýadygärliklere eýe bolan bu toprakda geçmişde dünýä ýaň salan beýik işler bitirilipdir: şäherler
döredilip, binalar gurlupdyr.
Şu ýylyň dowamynda paýtagtymyzda, onuň
töwereklerinde hem-de ýurdumyzyň welaýatlarynda agaç nahallarynyň 3 million düýbüni oturtmak bellenildi. Gahryman Arkadagymyz ýurdumyzyň baş şäheriniň binagärlik keşbini özgertmek hem-de abadanlaşdyrmak boýunça meýilnamalaryň öz wagtynda we
ýokary hilli ýerine ýetirilmegine berk gözegçilik etmegiň wajypdygyny sargyt edýär.
Edermen ekerançy daýhanlarymyzyň
nesilme-nesil çekip gelýän päk zähmeti netijesinde sadymy döwürlerden şu günlere gelip ýeten maddy mirasymyz bolan gawunlar milletimizin ruhy mirasynda-da ykjam orun alypdyr: türkmen dilinde, däp-dessurlarynda, halk döredljiliginde gawun bilen bagly aýtgylaryň, durnukly söz düzümleriniň, rowaýatlaryň... giden ulgamyny görmek bolýarŞu toý günlerinde şolaryň kähirini ýatlasak, datly gawunlarymyzyň ýakymyna hem-deýokumyna sarpa goýdugymyz bolar.
Geobotanika we Milli gerbariý gaznasynyň, şeýle hem Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň barlaghanalarynda biziň ýurdumyzyň dürlik künjeklerine bolan ýazky ekspedisiýanyň barşynda toplanan maglumatlary we ösümlik materiallaryny işläp taýýarlamak boýunça işler alnyp barylýar.
Häzirki döwürde ata-babalarymyz tarapyndan bize miras galdyrylan milli baýlyklarymyz bolan taryhy ýadygärliklerimizi öwrenmäge, olarda rejeleýiş, öň ki durkuny dikeldiş işlerini geçirmäge hem-de täze nesle abat ýagdaýynda ýetirmäge, olar barada nesihat işlerini alyp barmaga giň ýol açyldy.
Zenanyň şirin owazyna eýlenip, çagany uklatmak maksady bilen hiňlenilip aýdylýan sallançak başyndaky hüwdülerden başga-da, oňy ele alyp, bökdürip, hopba edip ýa-da aýagyň üstünde ýatyryp, yralaýan wagtyňda aýdylýan her hili çeper setirler hem folklor diýlip atlandyrylýan gymmatly hazynanyň içinde kän gabat gelýär.
Halkymyzyň ata-babadan gelýän halal we arassa ýoluny döwrebap dowam etdirýän hormatly Prezidentimiz türkmen halkynyň geçmiş taryhyny, edebiýatyny, sungatyny, milli däp-dessurlaryny täzeçil, töwerekleýin hem-de düýpli öwrenmegiň, nesillerimizi watansöýüjilik, halallyk, ynsan-perwerlik ruhunda terbiýele-mekde egsilmez hazyna bolan milli mirasymyzy dikeltmek bilen, halkymyzyň medeni-ruhy dünýäsini baýlaşdyrmagyň döwletimiziň gaýragoýulmasyz wezipeleriniň biridigini nygtaýar.
Häzirki döwürde iň wajyp meseleleriň biri hem ylym we önümçilik bähbitli ösümlikleriň tohumlarynyň asyl nusgalaryny genetika banklarynda saklamak hem-de olaryň nesil toplumynyň gorlaryny ýöriteleşdirilen ekin ýerlerinde diri görnüşde ösdürmek we öwrenmek bölüp durýar.
Ýakynda Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Tehnologiýalar merkezinde «Ýurdumyzy özgertmekde innowasion tehnologiýalar» atly ylmy maslahat geçirildi.
Milli Liderimiz ylym ulgamyny ösdürmegiň, alnyp barylýan ylmy-barlag işlerinde ýokary netijeleri gazanmagyň esasy şerti hökmünde ýaş alymlaryň täze neslini terbiýeläp ýetiş-dirmäge aýratyn üns berýär.
Hormatly Prezidentimiz Türkmenistanda düýpli we amaly ylymlary, innowasion senagaty ösdürmegi, ylmy, bilimi halka peýda berer ýaly derejä ýetirmegi wezipe edip goýdy we geljegi has uly bolan ylmyň ileri tutulýan ugurlaryny kesgitledi. Şol ugurlaryň biri hem ynsanperwer ylymlardyr.
Magtymgulynyň döredijiliginiň özeni türkmeniň gadymy hem baý halk döredijiligidir. Halkyň dünýa hakyndaky oýlanmalary, dünýa düşünmeleri ähli çuňlugy we danalygy bilen şahyryň döredijiligine siňipdir.
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň Botanika bagynyň bu işi ýokary hünärli biolog-floristiçileri we sistematikaçylar amala aşyrýarlar. Bu işiň esasy ugry daşary ýurtlaryň howa şertlerine uýgunlaşan ösümlikleri ýurduň howa-toprak şertlerine uýgunlaşdyrmak ýa-da introduksiýa, ösümlikleriň seýrek duş gelýän görnüşlerini goramak bolup durýar.
Ýurdumyzyň çäginde ýerleşen taryhy ýadygärlikleri gorap saklamak, milli medeni mirasymyzy öwrenmek, wagyz etmek bilen baglanyşykly il-ýurt bähbitli işler Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe has giň gerim bilen dowam etdirilýär.
Merdana türkmen halkymyz gözbaşyny asyrlaryň jümmüşinden alyp gaýdýan, edermen pederlerimizden şu günki bagtyýar nesillere miras galan behişdi bedewlerimizi milli buýsanjy saýyp arzylaýar.
Bu prosess anyk, nätanyş ösümlik bilen alnyp barylýan işiň ykdysady we sosial maksada laýyklygyny, onuň ýerli flora bilen ekologik we biologik deňeşdirip bolujylygyny nazara almak bilen oýlanyşykly toplumlaýyn ylmy çemeleşmäni talap edýär.
Özüniň milli medeni, edebi we taryhy gymmatlyklary bilen adamzat jemgyýetiniň ösmegine saldamly goşant goşan türkmen halkynyň geçmiş taryhyny çuňňur öwrenmek we dünýa ýaýmak Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň döwlet syýasatynyň ileri tutudan ugurlarynyň biri bölüp durýar. Belent maksatlara beslenen bu ugurlary has-da ýaýbaňlandyrmak Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynda giň gerime eýe bolýar.
Ol ýazgylar ilkinji gezek kiçi Bezegli deräniň diwar ýazgylarynda gabat gelýär. Diwar suratlary, alymlaryň pikirine görä, takmynan, 14 müň ýyl ozalrak döredilipdir. Şeýlelikde, şol gowak ýazgylaryndan 8 kilometr uzaklykda ýerleşýän Çendir jülgesiniň, Ak obasynyň, Gyzyl Ymam gonamçylygynyň gapdalynda, iki dagyň arasynda, beýik gumly dag depelerinde ýerleşen daş heýkelleriň ýaşy, takmynan, 1011 müň ýyla golaýdyr. Şol ýadygärlikler birbada döremändir. Olar müňýyllyklaryň dowamynda ýasalypdyr. Şonuň üçin olaryň dörän wagty we daşky şekili asyrlar boýunça üýtgäp durupdyr.
Repetek Döwlet biosfera goraghanasy 1927-nji ýylyň Garaşsyzlyk aýynyň 27-sinde Gündogar Garagumuň ajaýyp gara ojar tokaýlaryny hem-de onuň daş-töweregindäki meýdanlary gorap saklamak üçin döredildi. Goraghananyň wezjpesine Garagumuň çägeli çölüniň aýratyn, ÖTjboluşly iiýtgeşik ösümlik we haýwanat dünýäsini öwrenmek, goramak hem-de dikeltmek işleri girýär. Olardan başga-da, demir ýol duralgalarynyň, säginelgeleriň we öri meýdanlaryndaky guýularyň töwereklerini gök-bagçylyga öwürmäge uly iins berüýär.
Türkmenistanyň biçak baý geçmişi bar. Bu gün Altyn depe, gadymy Merw, Coltan Sanjaryň mawzoleýyi, Köneürgenjiň binalary, Maşady-Misserian galalary, Nusaý galasy köpleri haýran galdyrýar. Bu ýadygärlikler dünýä siwilizasiýasynda aýratyn orun tutýar. Türkmenistanda olar bilen bir hatarda henize çenli doly öwrenilmedik ýadygärlikler hem az däldir.
«Türkmenistan» gazeti
27.02.2016
ULY TOÝUŇ SÄHEDI:
SANLARDAKY ROWAÇLYK ALAMATLARY
Hormatly Prezidentimiziň başlangyjy bilen «Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýyly» diýlip atlandyrylan üstümizdäki ýylda eziz Watanymyzy mundan beýläk hem ösdürmek, özgertmek ugrunda alnyp barylýan ägirt işleriň her biri milli mirasa sarpa goýmak bilen utgaşdyrylýar.
25-nji fewralda paýtagtymyzdaky Olimpiýa şäherjiginiň «Sport» myhmanhanasynyň maslahatlar zalynda hormatly Prezidentimiziň gatnaşmagynda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň Guramaçylyk komitetiniň nobatdaky mejlisi geçirildi. Mejlisde hormatly Prezidentimiz V Aziýa oýunlarynyň başlanmagyna 500 gün galanda, gadymy däplerimize laýyklykda, ýurdumyz boýunça atly ýörişi guramagy teklip etdi. Düzüminde 17 çapyksuwar bolan ýörite atly topar şu ýylyň 5-nji maýynda sagat 17-de ýurdumyzyň welaýatlary boýunça geçiriljek atly ýörişiň başyny başlar. Olar bu ýörişden 2017-nji ýylyň 17-nji sentýabrynda paýtagtymyz Aşgabada gaýdyp gelerler we Olimpiýa şäherjigindäki stadiona bararlar. Şol gün sagat 17-de Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlary dabaraly ýagdaýda açylar.
Sport baýramçylygynyň şeýle tertipde bellenilmegi hormatly Prezidentimiziň milli mirasymyza belent sarpa goýýandygynyň ýene bir gezek aýdyň ýüze çykmasydyr. Çünki ata-babalarymyzdan gelýän däp-dessura görä, tutumly toýlarda türkmeniň uçar ganaty, milli guwanjy bolan behişdi bedewleriň çapyşygyna giň orun berlipdir. Şu däbe eýerilip, Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistan Diýarymyzda dabara bilen bellenip geçilýän döwlet derejesindäki baýramçylyklaryň her biri dünýä belli ahalteke bedewleriniň ýaryşlary bilen utgaşdyryiýar. «At myrat» diýlişi ýaly, Aziada-2017-niň hem başynyň atly ýörişden başlanmagy biziň türgenlerimiziň maksatly ýeňişlere ýetjekdigine, bu uly sport baýramçylygyhyň eziz Watanymyza ýene-de şan-şöhrat getirjekdigine uly ynam döredýär.
Aziadanyň dabaralarynyň başyny başlajak atlylaryň sanynyň 17 bolmagy, 2017-nji ýylyň 17-nji sentýabrynda paýtagtymyza dolanyp gelmegi, şol gün sagat 17-de Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň dabaraly ýagdaýda açylmagy türkmen halkynyň asyrlarboýy keramatly hasaplap gelen ýedilik sany bilen bagly bölüp, milletiň kalbyndaky ynam-ygtykadyna döwlet derejesinde goýulýan belent sarpanyň nyşanydyr.
Türkmençilikde 7-lik sanyň keramatlylygyndan ugur alnyp, her onluk sanyň 7-si hem düşümü san hasaplanypdyr. Meselem, «özge sähedi bilmeseň, üç ýedini bilmediňmi?!» diýmek bilen, her ayyň 7-si, 17-si, 27-si sähetli günler hasaplanylýar.
Biziň halkymyz adamyň özi babatda-da, onun ýaşayyş-durmuşy bilen baglylykda-da köp-köp zatlary özüniň eý görýän ýedilik sany bilen baglaýar. Meselem, adamyň 7 atasy bar diýilýär: 1. Adam ata; 2. Nuh ata; 3. Öz ataň; 4. Azan ataň; 5. Sünnet ataň; 6. Ylym ataň; 7. Gaýyn ataň.
Maşgala döwlet getirýän, rysgal-berekediň çeşmesi bolan ýedi hazyna şeýle kesgitlenipdir: 1. Daýhançylyk; 2. Goýüri; 3. Ylymlylyk; 4. Aýal maşgalanyň haly dokamagy; 5. Töwük; 6. At (tohum baýtal); 7. Sygyr.
2015-nji ýylda ÝUNESKO-nyň Maddy dal medeni mirasynyň görnükli nusgalarynyň sanawyna goşulmak bilen, türkmen milletiniň zehin-paýhasynyň düýpsüz ummandygyny Ýer ýüzünde ýene bir gezek ykrar etdiren «Görogly» şadessanynda şeýle görnüş bardyr. Görogly Agaýunus perini ýanynyň depseň-deprenmez engamy bilen iki horjun lagly-jowahyr bilen alyp gelende, onuň agasy Genjim bege gelýän buşlukçy: «...iniň ýedi arkasy ýere degmez ýaly bölüp gelipdir» diýýändir. Şonda ol adamyň nesliniň ýedi arkasyny (ogul, agtyk, çowluk, ýuwluk, gowluk, geňlik, taňlyk) göz öňünde tutup, Göroglynyň nebereleriniň şonçasynyň horluk garasyny görmejekdigini aýdýar.
Türkmen maşgalasynda iň uly şatlyk, buýsançly waka bolan gelin edinmek dabarasynda, gelin atasy öýüne gaýtarylanda, gudalara iki saçak äkidilýär. Ýagny, iki sany saçagyň hersine 7 jübüt gatlakly salnyp, köýmet edilýär. Bir söz bilen aýdylanda, türkmen halky özüniň iň gowy, iň mukaddes zatlaryny ýedilik san bilen baglaýar.
Sanlaryň ikinji onlugyndaky 7ligi, ýagny 17ligi başdan özüne ýaran edinen Aziada-2017 hem uly üstünlikler bilen geçer, mähriban Diýarymyzyň abraýyna-abraý, şöhratyna-şöhrat goşar diýip, ynam bilen aýtmak bolar. Çünki «II agzy-keramat» diýlişi ýaly, halkyň ynam-ygtykadynda beýik güýç bar. Sol beýik güýje belent sarpa goýýan hormatly Prezidentimiziň jany sag, ömri uzak bolsun, beýik tutumlary mundan beýlägem rowaç alsyn!
Ejegyz ÇARYÝEWA
TÝA-nyň Milli golýazmalar institutynyň
esasy ylmy işgäri, dil-edebiýat ylymlarynyň kandidaty.


text:
2 Mart 2017 Perşembe
Oýunlaryň Başlanmagyna 200 Gün Galanda Aziada-2017-niň Nyşany Duşakerikdag Gerşine Galdyryldy
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentliginiň hem-de Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmek baradaky Ýerine ýetiriji komitetiň bilelikde guran “Dagyň depesine çykmak, taslamasynyň çäklerinde Aziada-2017-niň nyşany hem-de ýurdumyzyň Döwlet baýdagy Türkmenistanyň iň belent dag gerişlerine galdyrylýar.
Sport-watançylyk çäresi Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýylyna bagyşlandy hem-de Aşgabatda geçiriljek giň möçberli ýaryşlary wagyz etmäge gönükdirilendir. Bu ýaryşlara Aziýanyň we Okeaniýanyň iň gowy türgenleri gatnaşar.
Taslama gatnaşyjylar eýýäm Türkmenistanyň iň beýik nokadyna – Aýrybaba gerşine baryp gördüler. Köýtendagyň bu gerşiniň beýikligi deňiz derejesinden 3139 metre barabardyr.
Indi bolsa “Dagyň depesine çykmak” topary Köpetdaga, beýikligi boýunça ýurdumyzda ikinji ýerde durýan we iň uzyn dag ulgamyna tarap ugrady. Gyşyň we ýazyň sepgidinde dag ulgamynyň gerişleri gara bürendi. Munuň özi daga dyrmaşmak çäresiniň has-da gyzykly bolmagyny üpjün edýär. Daga çykmagyň ikinji tapgyry şanly waka – türkmen paýtagtynda Aziada-2017-ä badalga berilmegine 200 gün galmagyna gabatlanyldy.
Alpinistleriň maksady Duşakerikdag gerşine çykmakdan ybaratdyr, onuň beýikligi 2482 metre deňdir. Hut şu ýerden türkmen alpinistleriniň sport dünýäsine ýoly başlanýar. Çuň dereler hem-de kert gaýalar bu çäräniň özüneçekijiligini has-da artdyrýar we sagdyn durmuş ýörelgesine ygrarlylygy pugtalandyrýar. Dag syýahatçylygy ülkäniň taryhy bilen has ýakyndan tanyşmaga ýardam berýändigi babatda hem gyzyklydyr. Mysal üçin, bar bolan maglumatlara görä, biziň ata-babalarymyz Köpetdagda çuňlugy onlarça metre barabar bolan şahtalary gazyp, demir eretmek bilen meşgullanypdyrlar.
Türkmenistanyň Döwlet serhet gullugy dag depesine çykmak çäresini guramaga ýardam berdi, galyberse-de, onuň harby gullukçylary – türgenleri alpinistler bilen bilelikde Aziadanyň nyşanyny hem-de Döwlet baýdagyny gerşiň ýokarsyna çykarmaga gatnaşmak üçin watançylyk çäresine goşuldylar. Daga dyrmaşyjylaryň toparynda TDH-nyň habarçysy hem bar. Ol wakanyň bolýan ýerinden habar berip durýar.
Daga dyrmaşmagyň ýoly Duşakerikdagda ýerleşen astronomiki obserwatoriýanyň golaýyndan geçýär. Bilermenleriň belleýşi ýaly, bu obserwatoriýanyň işini dikeltmek üçin oňat mümkinçilikler bar. Onuň enjamlary kämilleşdirilenden soň, diňe bir milli derejede däl, eýsem, iri halkara taslamalaryň çäklerinde hem ylmy barlaglary geçirmek bolar.
Galyberse-de, bu ýerler üçin howanyň durnukly we açyk ýagdaýda, ýagtylygyň sazlaşykly, ýeliň kadaly bolmagy mahsusdyr. Munuň özi bolsa ýylda 2 müň sagatdan gowrak wagtyň dowamynda takyk astronomiki gözegçiligi amala aşyrmaga mümkinçilik berýär. Alymlar bu ýeriň astronomiki barlaglar üçin oňaýlydygyny hem-de obserwatoriýanyň işiniň dikeldilmeginiň Gün ulgamyna gelýän asteroidlere gözegçiligiň netijeliligini ýokarlandyryp biljekdigini belleýärler.
…Dag gerşine barýan ýol täsin arça tokaýlygynyň üstünden geçýär. Köpetdagyň ýokarky zolagy arça agaçlaryna baýdyr. Dag dereleriniň gerişlerinde bu agajyň uly bolmadyk şahalary egrelip ösýär. Ýeliň düşmeýän ýerlerinde bolsa, ol dikligine ösýär. Ýakyn günlerde gök otlara bürenjek dag etegi zagpyran gülüne bezelen bolsa, dagyň ýokarsynda entek galyň gar ýatyr.
Daga dyrmaşyjylara Köpetdagyň baý haýwanat dünýäsiniň wekillerini öz gözleri bilen görmek bagty miýesser etdi. Setanda – seýranda dag gerişlerinde dag goçlarynyň sürüleri duş gelýärdi. Olar adamlary görüp, gaçyp gidýärdiler. Gerişleriň ýokarsynda ýyrtyjy guşlar ganat ýaýyp, uçup ýördüler. Ýeri gelende aýtsak, alpinistleriň ýoly güýçli we örän owadan ýyrtyjy bolan alajagaplaňyň mesgen tutan ýeriniň üstünden geçýärdi. Ýöne, ony tebigy ýagdaýda görmek örän kyndyr, çünki bu iri jandar örän hüşgärdir hem-de sessiz hereket edýär.
Merkezi Köpetdag, aýratyn hem onuň ýokarky bölegi örän owadandyr. Dagyň gerişleri 2500 metrden 3000 metre çenli ýokaryk galýar. Dag gerşiniň merkezi böleginiň ekologiýa ulgamyny gorap saklamak babatda möhüm ähmiýete eýe bolan ýerleri Köpetdag goraghanasynyň düzümine girizildi.
Jahankeşdeler gije ýatmak üçin dag gerşiniň iň ýokarky böleginiň golaýynda, garsyz meýdançada çadyrlary dikdiler. Gije bulutsyzdy we aýazlydy, gündizine erän gar ýene-de buz gatlagyna öwrüldi. Säher çagy daş-töwerek has-da täsin we gözel keşbe eýe boldy, günüň şöhlesi dag gerişlerine düşüp, özboluşly gözellik döretdi.
Ýene-de bir sagatlap ýol sökenlerinden soň, ekspedisiýanyň agzalary dagyň gerşiniň iň ýokarky nokadyna çykdylar. Olaryň ellerinde Aziada-2017-niň nyşany we Türkmenistanyň Döwlet baýdagy bar. Olar Köpetdagyň gerşiniň üstünde parlap, türkmen halkynyň öz Lideriniň – hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda täze belentliklere tarap ynamly öňe barýandygyny alamatlandyrýar. Geçilen ýola we gazanylan üstünliklere, açylýan mümkinçiliklere nazar aýlap, biz öz öňümizde has-da beýik maksatlary goýýarys!
Şu pursat “Dagyň depesine çykmak” taslamasyna gatnaşyjylaryň kalby eziz Watanymyza bolan buýsanç duýgusyndan püre-pür bolýar. Ýurdumyzda adam döwletiň baş gymmatlygy, ilatyň saglygy bolsa ýurdumyzyň baýlygy diýlip yglan edildi. Ýokary netijeler sportuny hem-de bedenterbiýe hereketini ösdürmäge, sagdyn durmuş ýörelgesini wagyz etmäge aýratyn üns berilýär. Şoňa görä-de, bu watançylyk çäresiniň ýurdumyzyň taryhyndaky iri sport oýunlarynyň Aşgabatda badalga berilmegine 200 gün galanda bolandygynyň çuňňur manysy bardyr.
Pursatdan peýdalanyp, tejribeli alpinistler gara bürenen dik gaýada daga dyrmaşmagyň aýratynlyklaryny hem-de ýörite esbaplar bilen işlemegiň tärlerini görkezdiler. Şol esbaplar dagyň ýokarsynda hereket etmegiň howpsuz bolmagyny üpjün etmäge ukyplydyr.
Taslama üstünlikli tamamlandy we oňa gatnaşyjylar aşaklygyna ugradylar. Dagyň garly gerişlerinden we arça tokaýlyklaryndan soň, olary köpsanly çagalar sagaldyş we dynç alyş merkezlerini öz içine alýan Gökderäniň ajaýyp künjegi garşylady.
Şondan köp wagt geçmänkä-de, dag depesine çykyjylar Aşgabada gaýdyp geldiler, şol ýerden Köpetdagyň gerişlerine ajaýyp görnüş açylýar. Köpetdagyň gyşky görnüşi paýtagtymyzyň ak mermerli binalar toplumlary bilen ajaýyp sazlaşyk döredýär.
http://www.turkmenhabargullugy.com/oyunlaryn-baslanmagyna-200-gun-galanda-aziada-2017-nin-nysany-dusakerikdag-gersine-galdyryldy/
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Türkmenistanda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň geçirilýän döwründe Aşgabadyň mekdep okuwçylary we talyplary meýilnamadan daşary rugsada çykýarlar.
Türkmen döwlet habarlar gullugynyň maglumatyna görä, prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bu baradaky buýruga 31-nji awgustda geçirilen Ministrler Kabinetiniň ýygnagynda gol çekdi.
Resminama laýyklykda, V Aziýa oýunlarynyň geçirilýän döwründe – 2017-nji ýylyň 18-28-nji sentýabry aralygynda, Aşgabat şäherinde ýerleşýän orta mekdepleriň okuwçylaryny, başlangyç, orta we ýokary hünär okuw mekdepleriniň talyplaryny okuw meýilnamasyndan daşary rugsada goýbermek bellenildi.
Mundanam başga, Berdimuhamedow “okaýan ähli türgenleri V Aziýa oýunlaryna gowy taýýarlyk görmekleri üçin” diýip, bir aýlap okuwdan boşatmagy tabşyrdy we ýaşlaryň V Aziýa oýunlaryna sportuň her bir görnüşi boýunça janköýerler ýa-da muşdaklar bolup hem gatnaşyp biljekdigini aýtdy”.
Ýatladyp geçsek, şu ýylyň mart aýynda Azatlyk Radiosynyň Türkmenistanyň Bilim ministrligindäki çeşmesi we käbir mugallymlar Aşgabatda 2017-2018-nji okuw ýylynyň üýtgediljekdigi, ýagny bu okuw ýylyny 1-nji sentýabrdan däl-de, 1-nji iýuldan başlanjakdygy barada türkmen häkimiýetleriniň arasynda gepleşikleriň geçirilýändigi barada habar beripdiler.
Şonda Azatlygyň adynyň efirde agzalmazlygyny soran söhbetdeşi göz öňünde tutulan bu üýtgetmäniň Aziýa oýunlary bilen baglanyşyklydygyny aýdyp, täze okuw ýylynyň birinji çärýeginiň awgust aýynyň ahyryna çenli tamamlanjakdygy, şondan soň okuwçylaryň sentýabr aýyndan tä oktýabr aýynyň başyna çenli dynç alşa goýberiljekdigi barada gürrüň edilýändigini, emma bu barada anyk netijä gelinmändigini belläpdi.
Azatlyk Radiosynyň paýtagtdaky çeşmeleriniň tassyklamagyna görä, mugallymlaryň we ene-atalaryň aglabasy okuwlaryň 10 günläp ýatyrylmagynyň çagalaryň we studentleriň geljekde okuw programmasyny öwrenmeginde kynçylyk döretjekdigini boýun alsalar-da, şäherde dörän transport bökdençlikleri sebäpli bu pikiri goldaýarlar.
“Indi ençeme gün bäri, ylaýtada 30-njy awgustdan bäri Aşgabat şäherinde transport gatnawy juda çäklendirildi. Bu çäklendirmede mekdep mugallymlarynyň-da, okuwçylarynyň-da ýa-da orta hünär mekdepleriniň-de, okuwçy mugallymlarynyň-da okuw jaýlaryna öz wagtynda gelip-gitmegine juda uly kösençlik döredýär. Şonuň üçin bu ýagdaýyň Aziýa oýunlary geçýänçä dowam etmegi, umuman, erbet zat däl diýip, muny ata-enelerem, mugallymlaram tassyklaýarlar” diýip, Aşgabatda ýaşaýan ýazyjy we synçy Amanmyrat Bugaýew aýtdy.
Ýöne ol Aşgabatda studentleriň we okuwçylaryň mundan öňem syýasy köpçülikleýin çärelere yzygiderli çekilýändigini aýdyp, okuw jaýlarynda we mekdeplerde okuwlaryň 10 günläp ýatyrylmagynyň okuw programmasyna o diýen täsir etmejegini aýdýan ene-atalaryň we mugallymlaryň hem bardygyny belleýär.
“Bu öňki-öňkülik bolar, geçen ýyllarda-da syýasy çärelere gidýärdik. Geçilmedik okuw programmasyny özüňiz okaň, özüňiz öwreniň diýip, okuwçylara tabşyrýardyk ýa-da bir sapagyň dowamynda dört-bäş sapakda geçilmeli temany gysgaça okuwçylara düşündirýärdik diýip, mekdep mugallymlaram, orta hünär mekdepleriniň mugallymlaram gürrüň berýärler. Şu pikiri ýokary klas okuwçylarynyň we orta hünär mekdepleriniň okuwçy, talyp ýaşlarynyň käbiride tassyk edýär” diýip, Bugaýew gürrüň berdi.
Şu ýyl Türkmenistanda Aziýa oýunlaryna görülýän taýýarlyklar sebäpli ýokary okuw jaýynyň studentleriniň ençemesiniň tomusky dynç alyşlarynda öýlerine goýberilmändigi habar berlipdi. Käbir mugallymlaryň bolsa, 45 gün däl-de, 30 gün tomusky zähmet dynç alyşlaryna goýberilendigi aýdylypdy.
Galyberse-de, şu günler döwlet edaralarynda we ýokary okuw jaýlarynda Aziýa oýunlarynyň sport ýaryşlaryna baryp, olara yzygiderli tomaşa etjek janköýerleri saýlap-seçmek çäreleriniň geçirilýändigi habar berilýär. Işgärleriň we studentleriň käbiri saýlanan adamlaryň sport eşiklerini öz hasabyna almalydygyny, munuň üçin olaryň her biriniň 500-800 manat aralygynda pul çykdajysyny etmelidigini aýdýar.
Şu ýylyň 17-27 sentýabry aralygynda Aşgabatda geçiriljek Aziýa oýunlarynyň ýurtda häzire çenli guramalaşdyrylan iň ýokary derejeli sport ýaryşydygy we oňa dünýäniň 62 ýurdundan sportsmenleriň we ýokary derejeli hökümet resmileriniň gatnaşjakdygy aýdylýar.


text:
Goşulmalar özleriniň degişli sözlerine goşulyp ýazylýarlar.
Merediň, Durdyny, öýde, meýdandan, ýazdyk, sözle, otluk.
Basymy özlerine geçirmeýän -da, -de, -dä, -a, -ä, -ha, -hä, la, -le kimin goşulmalar bu kadadan çykarylyp, degişli sözleri bilen aralarynda defis goýlup ýazylýarlar.
aldy-da, geldi-de, ol-a, Berdi-hä, Gözel-ä, okady-la, gitdi-le, aldy-la.
Çekimli ses bilen gutarýan sözlere basymy özüne geçirmeýän -ha, -hä goşulmasy goşulýar: Durdy-ha, aýy-ha, ene-hä, geçi-hä.
Çekimsiz ses bilen gutarýan sözlere bolsa -a, -ä goşulmasy goşulýar: Oraz-a, Gözel-ä. Gepleşikde çekimli ses bilen gutarýan sözlere-de -a, -e goşulmasynyň goşulyşy duş gelýär.
Sözleriň ilki sesinden düzülen gysgaldylan goşma sözler bilen goşulmanyň arasynda defis goýlup ýazylýar.
ABŞ-nyň.
Goşulmalar palatal singarmonizm kadasyna boýun egdirilip ýazylýarlar.
obadan, öýümizde, almaly, erikli, taryhy, syýasy, ylmy, synpy.
Aşyky, Pyragy ýaly sözler-de şu kada esasynda ýazylýarlar.
Aşakdaky goşulmalarda bu kada saklanmaýar: -ana, -baz, -ban, -war, -waç, -gir, -gär, -dan, -dar, -jagaz, -zada, -zar, -keş, -kär, -maç, -nama, -paraz, -pez, -hana, -hor, (y, i, u, ü) -stan, bi-, bed-, nä-.
görkana, erkana, jeňbaz, tirebaz, betbagt, mähriban.
Sözleriň öňünden gelip, täze manyly söz ýasaýan kä aşakdaky ýaly sözler bilen gelende, goşulyp ýazylýar.
käwagt, kämahal, kägün, käbir, käýerde, käýarym.
Kä baglaýjy kömekçi bolup gelende, ol aýry ýazylýar.
Kä bulut gelýär, kä gün çykýar.
Garyşyk bogunly sözlere goşulma goşulanda, goşulmany sözüň soňky bognunyň çekimlisine eýerdip ýazmaly.
pionerler, meýdanyň.
Soňy -sk bilen gutarýan sözler bu kada girmeýärler.
Aşakdaky goşulmalar nähili sözlere goşulsalar-da we sözüň haýsy bognunda gelseler-de, ýazuwda dodaklandyrylyp ýazylýarlar.
Türkmen diline rus diliniň üsti bilen giren sözleriň soňy ý bilen gutarýan bolsalar, olara goşulma goşulanda, ý düşürilip ýazylýar.
Muzeý, liseý, maý ýaly sözler bu kadadan çykýar.
Kino, palto ýaly sözlere soňy çekimli ses bilen gutarýan sözlere goşulýan affiksler goşulýar. Emma ýöneliş düşüm diňe o sesiniň uzyn aýdylmagy bilen bildirilýär.
Men kino gitjek.
Soňy z, l, n, s seslerine gutarýan sözlerde d bilen başlanýan goşulmalar goşulanda, d sesi söz soňundaky seslere öwrülip geplense-de, ýazuwda ol öwrülmän ýazylýar.
Bi-prefiksi çekimli ses bilen başlanýan sözlere goşulanda, goşulma bilen sözüň arasynda ý sesi eşidilse-de, ýazuwda ol sözleriň asyl görnüşi saklanylýar.
Käbir dar çekimlilere başlanýan goşulmalaryň ilki sesi düşürilip geplense-de, ýazuwda olar düşürilmän ýazylýar.
-a, -e, -la, -le, -ma, -me bilen gutaran işliklere -ýar, ýär goşulanda, işlikleriň soňundaky -a, -e sesleri dar çekimlilere öwrülip geplense-de, -a, -e giň çekimlisi ýazylýar.
-dyr, -dir kem işligi goşulan sözler ýöňkeme bilen üýtgände, ikinji ýöňkemäniň birlik we köplük sanlarynda -dyr, -dir kem işligi düşürilip hem geplenýär, ýazuwda olaryň iki hili ulanylyşyna-da ýol berilýär.
-myş, -miş kem işligi goşulan sözler ýöňkeme bilen üýtgände, birinji ýöňkemäniň köplüginde kä -yk, -ik käte bolsa -ymyz, -imiz goşulýar. Munuň iki wariantynyň-da ýazylmagyna ýol berilýär.
-my, -mi sorag goşulmasy -dy, -di, -dyr, -dir kem işliklerinden öň hem, soň goşulyp bilýär. Ýazuwda munuň iki hili ulanylyşyna hem ýol berilýär.
Işlikleriň häzirki zamanyna goşulýan -my, -mi goşulmasy ikinji ýöňkemäniň birlik we köplük sanlarynda ýöňkeme goşulmasyndan öň hem, soň hem gelip bilýär. Ýazuwda munuň iki hili ulanylyşyna-da ýol berilýär.
Tertip sanlar arap sifrleri bilen görkezilende, sandan soň defis goýlup, -njy, -nji goşulýar.
6-njy, 9-njy, 3-nji, 10-njy
Ýazuwda hem sözüniň goşulma öwrülip ulanylyşynada-da ýol berilýär.


text:
21 Ağustos 2015 Cuma
Seniň Nepis Nagşyň
Marynyň “Margiana” medeniýet öýünde “Seniň nepis nagşyň” atly bäsleşik geçirildi. Oňa welaýatyň etraplaryndan we şäherlerinden ezber elli keçe basýan zenanlar gatnaşdylar.
Keçeleri taýýarlamak el halylaryny we haly önümlerini taýýarlamak senedi ýaly türkmen halkynyň milli amaly-haşam sungatynyň iň gadymy görnüşleriniň biridir. Keçe basmak köp wagty, toparlaýyň zähmeti talap edýär. Şundan ugur alnyp, bäsleşige gatnaşyjylar ozal taýýarlan wideogörnüşlerini görkezdiler, olarda nagyşlaryň çyzgylaryny döretmek, başky çig mal serişdesini taýýarlamak, keçäni basmak hem-de önümi taýýar ýagdaýda görmek bolýar.
Bäsleşigiň dowamynda çeper elli zenanlar keçe önümçiliginiň taryhyna gysgaça syn, şeýle hem bu önümiň artykmaçlyklary hakynda folklor döredijiligi we şahyrana setirleriň kömegi bilen gürrüň berdiler.
Netijede Sakarçäge etrabynyň çeper elli zenanlary birinji orna, Türkmengala etrabynyň topary ikinji, Baýramaly etrabynyň topary bolsa üçünji orna mynasyp boldular. Mary şäheriniň topary baş baýraga mynasyp bolup, döwlet derejesinde geçiriljek bäsleşige gatnaşmaga hukuk gazandylar.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Türkmen futzalçylary kümüş medallara mynasyp boldular
Final duşuşygynda Türkmenistanyň topary Ýaponiýanyň “Kobe” toparyndan 2:4 hasabynda asgyn gelip, kümüş medala mynasyp boldy
Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmegiň çäklerinde 1-4-nji iýun aralygynda Ýaponiýanyň Kobe şäherinde “Futzal Kobe festa 2017” atly halkara ýaryşynyň “A” toparynda geçirilen bäsleşiklerde Türkmenistanyň ýygyndy topary ikinji orny eýeledi.
Ýaryşlara Horwatiýanyň (25 ýaşa çenli), Ýaponiýanyň (25 ýaşa çenli) ýygyndy toparlary, şeýle hem Awstraliýanyň “Gelaksi”, Koreýa Respublikasynyň “Jina Mag” hem-de Ýaponiýanyň “Kobe” futzal toparlary gatnaşdylar.
Türkmenistanyň ýygyndy topary Horwatiýanyň topary bilen geçirilen ilkinji duşuşykda 1:0 hasabynda ýeňiş gazandy. Ýapon türgenleri bilen geçirilen ikinji duşuşyk bolsa 3:3 hasabynda deňme-deň tamamlandy. Şeýlelikde, biziň ildeşlerimiz ýaryşlaryň indiki tapgyrynda çykyş etmäge hukuk gazandylar.
Final duşuşygynda Türkmenistanyň topary Ýaponiýanyň “Kobe” toparyndan 2:4 hasabynda asgyn gelip, kümüş medala mynasyp boldy. (TDH)


text:
Sebitleriň telekommunikasiýa infrastrukturasy giňeldilýär
Gubadag etrabynyň obalarynyň birnäçesiniň ilaty döwrebap we ýokary hilli telefon aragtnaşygy bilen üpjün edildi. „Daşoguztelekom“ kärhanasynyň hünärmenleri optika-süýümli kabeliň birnäçe kilometrini geçirdiler we dürli belgi sygymly sanly awtomatik telefon bekedini oturtdylar. Şu ýyl Daşoguz welaýatynyň etraplarynyň ählisinde müşderiler ulgamyny giňeltmek, telefon aragatnaşygnyň we internet hyzmatlarynyň hilini ýokarlandyrmak boýunça işler alnyp baryldy. Şu güne çenli demirgazyk sebitde optika-süýümli kabel bäş ýüz kilometriden gowrak ýere çekildi.
Türkmenistanda ähli ýerde telekommunikasiýa ulgamyny ösdürmek we eletroaragatnaşyk ulgamyny iň ýokary dünýä ölçeglerine laýyk gelýän derejä çykarmak boýunça işler alnyp barylýar. Bu wezipeler milli özgertmeler maksatnamasynda göz öňünde tutulandyr, onuň çäklerinde demirgazyk sebitde 2015-2020-nji ýyllarda stasionar we ykjam aragtanaşyk ulgamyny giňeltmek, telefon liniýalarynyň bir müň kilometrden gowragyny çekmek göz öňünde tutulýar. Şeýle uly möçberli işler diňe bir ýurduň aragatnaşyk we maglumatlar ulgamyndaky uly mümkinçiligni görkezmän, eýsem sebitleriň ykdysady ösüşiniň geljegi we ilatyň artmagy bilen baglanşyklydyr.


text:
Russiýanyň günbataryndaky Kalinigrad ekslawasynyň ýokary okuw jaýlarynyň birinde okaýan Oleg Alekseýew, haçan-da geçen aý regionyň paýtagtynda korrupsiýa garşy ýöriş geçirmek üçin resmi rugsatnama sorandan soň kyn güne galandygyny gürrüň berýär.
Alekseýew rus oppozisiýa lideri Alekseý Nawalnynyň tarapyny tutýar. Nawalnynyň ýolbaşçylyk etmeginde ýurduň dürli künjeklerinde geçirilen protestler, Moskwada we beýleki şäherlerde giň gerimli tussag edişlige ýol açdy. Alekseýewiň talap edýän ýörişi hem Nawalnynyň protest çäreleriniň çäginde geçirildi.
12-nji iýunda geçirilmeli demonstrasiýalardan 4 gün öň, şäheriň Emmanuel Kant adyndaky Baltik Federal uniwersitetiniň 3-nji ýyl talyby, 21 ýaşly Olegi protestden dändirmäge synanyşan profesor gürrüňdeşlige çagyrýar.
Alekseýew gürrüňdeşligi ýazga alyp media serişdelerine syzdyrýar. Ses ýazgyda, uniwersitetiň hukuk bölüminiň müdiri, gadagan edilmedik protestlere gatnaşyp, “bagyryp özüňi subut etjek bolmak korrupsiýa bilen göreşmek hasaplanmaýar” diýip duýdurýar.
Şeýle-de, ses ýazgyda professor Oleg Zaýaçkowskiý Alekseýewe ýüzlenip “Mysal üçin, sen mundan ozal geçirilen ýörişlere gatnaşyp ‘biz korrupsiýa bilen göreşmeli’ diýip bagyransoň, hany, näme üýtgedi? Näme üýtgedi? Hiç zat. Düýbünden hiç zat üýtgemedi” diýişini eşitmek bolýar. Agzalýan ses ýazgynyň bir nusgasy Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy bilen Amerikanyň sesi (VOA) kanalynyň bilelikde ýöredýän “Current Time TV” telekanalyna gelip gowuşdy.
Ýygnaga şahsyýeti anyklanmadyk başga-da iki adam gatnaşypdyr. Alekseýew olar kanun goraýjy edaralaryň işgärleridir diýip pikir edýär.
Ýöne barybir 12-nji iýun güni Alekseýew egindeş protestçileri bilen merkezi Kaliningradda köçä çykdy. Üstesine, olaryň şäher merkezinde ýöriş geçirmek üçin ýüz tutan arzalary hem kabul edilmändi. Alekseýew bilen bile onlarça protestçi, ýygnanyşmak özleriniň konstitusion hukugydygyny aýdyp aýak diränem bolsalar, tussag astyna alyndylar.
Akekseýew soňlugy bilen boşadyldy. Bu mesele boýunça tä geçen hepdä çenli uniwersitetden hiç hili habar bolmandyr. Geçen hepde bolsa ýokary okuw jaýynyň resmileri ondan özüniň tussaglygy barada, şeýle hem syzdyrylan ses ýazgy sebäpli düşündiriş talap edipdirler. Ses ýazgynyň okuw jaýynyň abraýyna şikes ýetirendigi öňe sürlüdir.
11-nji iýul güni oňa özüni “bidüzgünçilikli alyp barmakda,jemgyýetçilik ýerlerinde kanuny we kazyýetleri hormatlamazlykda” aýyplanyp okuwdan çykarylandygyny habar berýän resmi hat gelip gowşupdyr.
Protest syýasaty
Alekseýewiň dawasy, rus okuwçylary bilen mugallymlaryň arasynda oppozisiýa protestleri bilen baglylykda ýüze çykyp, ýurduň dürli künjünde gyzyklanma döreden dikleşikleriň diňe biridir.
Birnäçe regionlarda, orta mekdebiň okuwçylary we ýokary okuw jaýlarynyň talyplary öz mugallymdyr ýolbaşçylarynyň korrupsiýa garşy protestler barada garamagyndakalara käýeýän sahnalaryny görkezýän ýa-da eşitdirýän wideodyr ses ýazgylary syzdyrdylar. Nawalnynyň baştutanlygynda geçirilen protestlerde ýaş adamlar möhüm rol oýnadylar.
Kremliň töhmetçileri resmileri, rus prezidenti Wladimir Putine hem-de onuň hökümetine tankydy garaýan ýaş adamlary syýasy aktiwizmden üzňe saklap olary gorkuzmak üçin ýurduň bilim sistemasyny ekspluatasiýa etmekde aýypladylar.
Bu aralykda, ýokary derejeli rus resmileri hökümetiň, Putiniň 17 ýyllyk syýasy hökmürowanlygynda önüp-ösen internete ökde ýaşlaryň durmuşyna aralaşyp bilmeýändigi üçin aladalanýandyklaryny jemgyýetçiligiň öňünde aýdýarlar.
Korrupsiýa garşy göreşiji Nawalna wepaly ýaşlar eýerýär. Ol öňümizdäki ýyl Putine ýene-de alty ýyllyk möhleti gapdyrmazlyk üçin, prezidentlige dalaş edýär. Ýöne häkimiýetler jenaýat aýyplamalaryna esaslanyp onuň dalaşgärligini ýatyrmagy gaty mümkin. Nawalnynyň tarapdarlary gozgalan jenaýat işleriniň syýasy matlaplydygyny aýdýarlar.
Alekseýew özüniň syýasy işjeňligi sebäpli okuwdan çykarylandygyny aýdýar. Ýöne onuň okuw jaýy Alekseýewiň okuwdan çykarylmagyny, onuň alan pes bahalary, gatnaşmadyk sapaklary we bedenterbiýe sapagyny geçmek üçin töleg synanyşygy bilen baglanyşdyrýar.
“Gynansagam, gatnaşyjylarynyň biriniň ‘ýüze çykarmagynda’ peýda bolan patalogik bähbitler, beýlekileri syýasatyň ýok ýerinde syýasat gözlemäge iterýär”, diýip agzalýan ýokary okuw jaýy 12-nji iýul güni özüniň Facebook sahypasynda ýaýradan beýanatynda belleýär.
Beýanat 12-nji iýun güni geçirilen protest sebäpli dörän düşünişmezlige-de salgylanyp, onda Alekseýew professor bilen bolan gürrüňdeşligi “ýoýmakda”, şeýle-de “halky bikastlaýyn administratiw normalary bozmaga çagyrmakda” tankytlanýar.
Beýanatda ýokary okuw jaýynyň öz talyplarynyň “syýasy garaýyşlaryny beýan etmeklerine ýa-da olaryň ýurduň jemgyýetçilik durmuşyndaky wakalara gatnaşmaklaryna hiç hili gatyşmaýandygy” hem aýdylýar.
Syýasy garaýşy sebäpli okuwdan çykaryldymy?
Alekseýew özüniň okuwdan çykarylmagy barada uniwersitetiň aýdýan gürrüňleri bilen ylalaşmaýar. Ol bedenterbiýe sapagy bilen ilteşikli mesele boýunça özüniň bireýýäm ötünç sorandygyny we ýagdaýy boýun alyp, bu işiň bireýýäm ýapylandygyny aýdýar. Şeýle-de, onuň sözlerine görä, ýokary okuw jaýy geçen aýda geçirilen oppozisiýa protestlerinden ozal bu meseläni gozgamandyr.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna beren interwiýusynda Alekseýew “Bar zat men şol ýörişi gurnamak barada arza ýazansoň başlady. Uniwersitetiň aýdýan zatlarynyň gozgaýan meselerlerine hiç hili dahyly ýok”, diýdi.
Gürrüňi edilýän dawa-jenjel moskwaly resmileriňem ünsüni özüne çekýär. Russiýanyň Bilim ministrliginiň metbugat wekili Andreý Ýemelýanow 13-nji iýulda Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna elektron hat arkaly iberen beýanatynda, Alekseýewiň okuwdan çykarylmagynyň barlanjakdygyny aýdýar.
Ýemelýanow “Syýasy garaýyşlar talybyň okuwdan çykarylmagyna esas bolup bilmez”, diýdi.
Alekseýewe wekillik edýän aklawçy Aleksandr Dobrowolskiý AÝ/AR bilen gürrüňdeşlikde, müşderisi bilen bilelikde, bu meselesiniň yzyna düşmegi meýilleşdirýändiklerini aýtdy.
“Eger-de ol işjeň bolmadyk bolsady, ýa-da has oňuşarlykly syýasy garaýyşlara eýe bolan bolsady okuwdan çykarylmazdy”, diýip Dobrowolskiý aýtdy.


text:
Birleşen Ştatlar Ukraina “agressiýanyň mundan aňryk ilerlemegini togtatmaga” kömekleşmek üçin “güýçlendirilen goranyş mümkinçiliklerini” bermek kararyna gelendigini aýdýar. Bu çärä Waşingtonyň Kiýewiň gündogar Ukrainada Orsýet tarapyndan goldanylýan separatistlere garşy alyp barýan söweşine galtaşygyny çuňlaşdyrýar.
Döwlet departamentiniň sözçüsi Heather Nauert 22-nji dekabr güni giçlik bu kömegiň Ukraina “özygtyýarlylygyny we territorial bütewiligini goramaga, şeýle-de agressiýanyň mundan aňryk ilerlemeginiň öňüni almaga” ýardam etmek niýeti bilen berilýändigini aýtdy.
Beýanatda beriljek ýaraglaryň görnüşleri anyklaşdyrylmaýar. Emma CNN we “Associated Press” ady aýdylmadyk ABŞ resmisine salgylanyp, beriljek ýaraglaryň arasynda tanka garşy “Javelin” raketalarynyň hem bardygyny habar berdi.
Nauert ABŞ-nyň kömeginiň tutuşlygyna goranyş häsiýetlidigini belledi we, “biziň hemişe-de aýdyşymyz ýaly, Ukraina özbaşdak ýurt we onuň özüni goramaga haky bar” diýdi.


text:
Demirgazyk Amerika
Demirgazyk Amerika (iňl. North America, fr. Amérique du Nord, isp. América del Norte, Norteamérica, ast. Ixachitlān Mictlāmpa) — Ýer planetasynyň 6 sany materiginiň biri, ol Ýeriň Günbatar ýarymşarynyň demirgazygynda ýerleşýär.
Demirgazyk Amerikanyň meýdany adasyz — 20,36 mln. km², adalar bilen — 24,25 mln. km². Demirgazyk Amerikanyň adalaryna Grenlandiýa (2,176 mln. km²), Kanada Arktiki arhipelagy, West-Hindistan, Aleut adalary we beýlekiler degişlidir.
- ↑ Footnote tekstini şu ýere giriziň


text:
Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisinden
2017-nji ýylyň 15-nji sentýabrynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisini geçirdi. Oňa Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň agzalary, welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň häkimleri çagyryldy. Mejlisiň gün tertibine döwlet durmuşynyň möhüm meseleleri hem-de käbir resminamalaryň taslamalary girizildi.
Hormatly Prezidentimiz gün tertibine girizilen meselelere geçip, hasabat bermek üçin Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary O.Gurbannazarowa söz berdi. Wise-premýer Döwlet býujetinden maliýeleşdirilýän ministrlikleriň, pudak edaralarynyň, kärhanalaryň hem-de hojalyk hasaplaşygyndaky guramalaryň maliýe-ykdysady ýagdaýyny yzygiderli gowulandyrmak maksady bilen görülýän çäreler barada hasabat berdi. Şeýle hem pensiýalary, döwlet kömek pullaryny we talyp haklaryny tölemek boýunça meýilnamanyň ýerine ýetirilişi barada habar berildi.
Döwlet Baştutanymyz hasabaty diňläp, pudaklary okgunly ösdürmegiň hem-de diwersifikasiýa ýoly arkaly tutuş ykdysadyýetiň netijeliligini ýokarlandyrmagyň hasabyna ykdysadyýetiň durnukly ösüşini saklamak meselesine aýratyn üns bermegiň wajypdygyny belledi. Şunuň bilen baglylykda, hormatly Prezidentimiz halk hojalyk toplumynyň esasy pudaklaryny kämilleşdirmek babatda kabul edilen maksatnamalaryň durmuşa geçirilişini berk gözegçilikde saklamagyň wajypdygyny belläp, wise-premýere bu babatda anyk tabşyryklary berdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Annameredow ulag we aragatnaşyk toplumlaryň pudaklarynda durmuşa geçirilýän işler barada hasabat berdi. Şeýle hem wise-premýer milli Liderimiz tarapyndan demir ýol, howa, awtomobil we ulagyň beýleki görnüşleriniň kärhanalarynyň işini kämilleşdirmek boýunça, häzirki döwrüň talaplaryna laýyklykda, pudagyň maddy-enjamlaýyn binýadyny pugtalandyrmak we döwrebaplaşdyrmak bilen baglanyşykly ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada habar berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, Türkmenistanyň ulag düzümleriniň köp şahaly sebit düzümlerini kemala getirmäge işjeň gatnaşyjy bolýandygyny belläp, ulag geçelgeleriniň oňa gatnaşyjy ýurtlaryň ägirt uly ykdysady mümkinçilikleriniň durmuşa geçirilmegine hem-de umuman, sebitde durnuklylygyň, howpsuzlygyň we durnukly durmuş-ykdysady ösüşiň pugtalandyrylmagyna ýardam berjekdigini aýtdy.
Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz ýurdumyzyň ulag pudaklarynyň ählisini yzygiderli döwrebaplaşdyrmagyň zerurdygyna aýratyn ünsi çekdi, olar halkara ülňüleriniň ýokary talaplaryna laýyklykda işlemelidir.
Milli Liderimiz Türkmenistanda aragatnaşygy we telekommunikasiýa düzümlerini ösdürmek baradaky meselelere geçmek bilen, bu ulgamyň işini mundan beýläk-de kämilleşdirmegiň zerurdygyna ünsi çekip, wise-premýerden degişli meseleleriň çözülmegi üçin ähli çäreleri görmegi talap etdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary M.Babaýew Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan (TOPH) gaz geçirijisiniň gurluşygynyň taslamasynyň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdi. Häzirki döwürde gaz geçirijiniň türkmen böleginde işler alnyp barylýar.
Bu ugurda “TAPI Pipeline Сompany Limited” paýdarlar kompaniýasy tarapyndan tehniki maslahatçy—Germaniýanyň “ ILF Beratende Ingeniure GmbH” hem-de hukuk maslahatçy—Beýik Britaniýanyň “Allen and Overy LLP” kompaniýalary bilen bilelikde gaz geçirijiniň Owganystanyň we Pakistanyň çäginden geçjek böleginiň gurluşygyna başlanmaly döwre çenli durmuşa geçirilmeli çäreleriň deslapky tapgyrlary kesgitlenildi.
Hususan-da, gaz geçirijiniň degişli böleginiň gurluşygyna 2018-nji ýylyň başynda girişmek hem-de 2019-njy ýylda tebigy gazy akdyryp başlamak maksady bilen, dürli göwrümli enjamlary we turbalary satyn almak üçin halkara bäsleşigini sentýabr aýynyň aýagyna çenli geçirmek meýilleşdirildi. Şeýle hem gaz geçirijiniň ugrunda guruljak gaz gysyjy beketleriň we beýleki ugurdaş desgalaryň taslamalaryny taýýarlamak işleri alnyp barylýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, Türkmenistanyň energetika syýasatynyň ýurdumyzyň ýangyç-energetika toplumynyň hemmetaraplaýyn ösdürilmegine, onuň halkara energetika ulgamyna sazlaşykly goşulmagyna gönükdirilendigini belledi. Ýurdumyzda bu ugurda amala aşyrylýan giň möçberli maýa goýum taslamalary diňe bir sebit üçin ykdysady taýdan bähbitli bolman, eýsem ol ählumumy energetika howpsuzlygynyň berkidilmeginde möhüm orun eýeleýär.
TOPH taslamasynyň durmuşa geçirilmegi müňlerçe iş orunlarynyň, degişli elektroenergetika, ulag-aragatnaşyk we durmuş düzümleriniň döredilmegine mümkinçilik berer. Tutuşlygyna alanyňda, bu taslama ykdysady, durmuş we ynsanperwer häsiýetdäki meseleleriň giň toplumynyň çözgüdini, parahatçylygyň hem-de durnuklylygyň berkidilmegini şertlendirer diýip, milli Liderimiz belledi.
Hormatly Prezidentimiz bu iri energetika taslamasyny öňe ilerletmek boýunça wise-premýere birnäçe anyk görkezmeleri berdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary E.Orazgeldiýew möwsümleýin oba hojalyk işleriniň barşy barada hasabat berdi. Güýzlük bugdaý ekişi dowam edýär. Pagta ýygymynyň depginlerini ýokarlandyrmak boýunça degişli çäreler görülýär.
Döwlet Baştutanymyz oba hojalyk pudagyny ösdürmek babatynda bellenilen sepgitlere ýetmek üçin ähli zerur çäreleri görmegi talap etdi. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow pagty ýygymy barada aýtmak bilen, bu örän möhüm oba hojalyk möwsümini öz wagtynda tamamlamagyň zerurdygyna ünsi çekdi, munuň obasenagat toplumynyň ykdysady kuwwatynyň artdyrylmagy, eksport mümkinçilikleriniň giňeldilmegi, ýurdumyzyň dokma senagatynyň gymmatly çig mal bilen üpjün edilmegi üçin uly ähmiýeti bardyr. Ýurdumyzyň ekerançylary üçin güýzlük bugdaý ekişi hem uly synag bolup durýar diýip, milli Liderimiz bu babatda wise-premýere birnäçe anyk görkezmeleri berdi.
Döwlet Baştutanymyz ýurdumyzda amala aşyrylýan iri möçberli bagy-bossanlyga öwürmek maksatnamasynyň ähmiýetini belledi, munuň özi ozaly bilen, ekologiýa abadançylygyny saklamak, türkmenistanlylaryň mynasyp durmuşy üçin amatly şertleri döretmek babatda möhümdir diýip, milli Liderimiz paýtagtymyzda hem-de welaýatlarda ekilen nahallara ideg etmek boýunça işleri göwnejaý derejede guramak barada wise-premýere birnäçe anyk tabşyryklary berdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary M.Aýdogdyýew ýurdumyzy senagatlaşdyrmak boýunça uzakmöhletleýin maksatnamalary ýerine ýetirmegiň çäklerinde gözegçilik edýän ulgamlaryndaky işleriň ýagdaýy, döwlet Baştutanymyzyň ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzyň senagat pudagyndaky syýasatynyň durnukly, täzeçil ösüşe, milli ykdysadyýetimiziň ýokary derejesiniň üpjün edilmegine gönükdirilendigini belledi. Ýurdumyzyň bazarlaryny daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan, uly islegden peýdalanýan önümler bilen doly üpjün etmek, taýýar önümleriň eksportunyň möçberini artdyrmak boýunça senagat toplumynyň öňünde durýan wezipeleri üstünlikli çözmelidigini aýtdy. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz netijeli bazar çemeleşmelerini ornaşdyrmagyň wajypdygyny nygtady.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary D.Amangeldiýew paýtagtymyzy düzümleýin ösdürmek, onuň ýol-ulag ulgamyny döwrebaplaşdyrmak, gök zolaklaryň çägini giňeltmek, şäher ilaty we onuň myhmanlary üçin amatly şertleri döretmek boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat berdi. Seýilgähleri, ýollary we ýaşaýyş toplumlaryndaky ýanýodalary abatlamak, şäheri bagy-bossanlyga büremek ugrunda ýaýbaňlandyrylan işler barada hem aýdyldy.
Hormatly Prezidentimiz Aşgabady mundan beýläk-de ösdürmek bilen baglanyşykly meseleleriň çözgüdine ulgamlaýyn esasda çemeleşilmelidigini aýdyp, abadanlaşdyrmagyň we bagy-bossanlyga büremegiň şäher hojalygynyň işiniň möhüm bölegi bolup durýandygyny belledi. Döwlet Baştutanymyz ilatyň ýokary durmuş derejesiniň we oňaýly gurşawyň üpjün edilmegi ugrunda bu ulgamda döredilýän şertleriň döwrebap ýagdaýda bolmalydygyna ünsi çekip, paýtagtymyzyň ekologiýa ýagdaýyny we binalaryň bezegini gowulandyrmaga toplumlaýyn esasda çemeleşmegi talap etdi.
Şeýle hem milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow wise-premýere paýtagtymyzda gurulmagy meýilleşdirilýän desgalaryň hem-de ýurdumyzyň sebitlerinde 2020-nji ýyla çenli döwür üçin Oba milli maksatnamasynda kesgitlenen durmuş-ykdysady wezipeleri amala aşyrmagyň çäklerinde täze desgalaryň gurluşygy boýunça teklipleri taýýarlamagy tabşyrdy.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary A.Garajaýew gözegçilik edýän düzümlerinde alnyp barylýan işleriň ýagdaýy we meýilleşdirilen medeni-köpçülikleýin çärelere görülýän taýýarlyk işleri barada hasabat berdi.
Döredijilik çäreleriniň maksatnamasyna belli estrada aýdymçylarynyň, sirk artistleriniň, tans we aýdym-saz toparlarynyň çykyşlary esasynda taýýarlanylýan konsertler girizildi. Ýurdumyzyň kinokonsert merkezlerinde täze filmleriň, teatrlarda bolsa tomaşaçylaryň arasynda meşhurlyk gazanan sahna oýunlarynyň görkezilişi bolar. Şu aýda şekillendiriş we amaly-haşam sungatynyň, muzeý gymmatlyklarynyň, neşir önümleriniň sergileri guralar.
Milli medeni-taryhy mirasymyzy giňden wagyz etmek, ýurdumyza dünýä syýahatçylaryny çekmek boýunça alnyp barylýan işler dowam edýär. Şu maksat bilen Türkmenistanyň syýahatçylyk kartasy, paýtagtymyzyň ajaýyplyklary bilen tanyşdyrýan ýörite ugurlaryň çyzgysy taýýarlanyldy we türkmen halkynyň belli şahsyýetleri hakynda kitaplar neşir edildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, ähli meýilleşdirilen çärelerde Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň döredijilik ruhunyň öz beýanyny tapmalydygyny, türkmen halkynyň milli mirasynyň we maddy medeniýetiniň, döwletimiziň dürli ugurlar boýunça häzirki döwürde gazanýan üstünlikleriniň giňden wagyz edilmelidigini aýdyp, bu babatda wise-premýere birnäçe anyk tabşyryklary berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary S.Toýlyýew döwlet Baştutanymyzyň tabşyrygyna laýyklykda, Türkmenistanda sanly bilim ulgamyny ösdürmek hakyndaky Konsepsiýany durmuşa geçirmegiň meýilnamasyny işläp taýýarlamak boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat berdi.
Bu Konsepsiýa maglumat bilim ulgamyny döretmäge we bilim bermegiň ähli basgançaklaryny ýokary hilli elektron bilim maglumatlary bilen üpjün etmäge, bilim edaralarynda berilýän bilimiň mazmunyny baýlaşdyrmaga, hilini ýokarlandyrmaga we okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmäge gönükdirilendir.
Bilim ministrliginiň garamagynda innowasiýa maglumat merkeziniň döredilmeginiň, şol ýerde-de elektron bilim gorlaryny özünde jemleýän merkezi serweriň ýerleşdirilmeginiň göz öňünde tutulýandygy bellenildi.
Merkezde döwrebap elektron okuw-usuly toplumlary, şol sanda elektron okuw kitaplary, gollanmalary, wideo-audio materiallar, interaktiw-multimediýa programmalary, tanyşdyryşlar we beýlekiler işlenip taýýarlanylar. Bu ýerde ylym we bilim ulgamynda dünýä täzelikleri öwreniler, ensiklopediýalar we sözlükler dörediler.
Merkezi serwerde ýerleşdiriljek elektron bilim gorlarynyň we hyzmatlarynyň hemmeler (okuwçylar, talyplar, ata-eneler, bilim işgärleri we beýlekiler) üçin mydama elýeterli bolmagyny üpjün etmek maksady bilen, bilim edaralary özara ýeke-täk bilim toruna meýilnama laýyklykda tapgyrlaýyn birikdiriler. Bilim edaralaryny dolandyrmak işine maglumat kommunikasiýa tehnologiýalary ornaşdyrylar.
Döwlet Baştutanymyzyň garamagyna degişli resminamanyň taslamasy hödürlenildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp we taslamany makullap, sanly bilim ulgamyny ösdürmegiň Konsepsiýasynyň durmuşa geçirilmeginiň ýaşaýan ýerine garamazdan, milli we halkara ölçeglerine, häzirki döwrüň maglumat jemgyýetiniň talaplaryna laýyk gelýän ýokary hilli bilim hyzmatlaryny almak üçin deň mümkinçilikleri üpjün etjekdigini belledi. Munuň özi raýatlarymyza goşmaça we üznüksiz bilim almaga, kämil usullar arkaly hünärini ýokarlandyrmaga mümkinçilik berer.
Döwlet Baştutanymyz “Türkmenistanda sanly bilim ulgamyny ösdürmek hakyndaky” Karara gol çekip, dünýäniň iň gowy tejribesiniň hem-de öňdebaryjy tehnologiýalaryň esasynda innowasiýa maglumat merkezini döretmek boýunça guramaçylyk meseleleriniň üstünde içgin işlemegi tabşyrdy. Netijeli sanly bilim ulgamynyň üpjün edilmeginiň adam kuwwatyny ýokarlandyrmaga hem-de ykdysadyýete we beýleki ulgamlara innowasion serişdeleri çekmäge mümkinçilik berjekdigi äşgärdir.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, daşary işler ministri R.Meredow Türkmenistanyň Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň Nýu-Ýorkda geçirilýän 72-nji maslahatyna hem-de BMG-niň Adam hukuklary baradaky geňeşiniň Ženewada geçiriljek 36-njy mejlisine gatnaşmagy bilen baglanyşykly meseleler barada hasabat berdi.
Bellenilişi ýaly, BMG-niň Baş Assambleýasynyň öz işine başlan 72-nji maslahatynyň gün tertibine häzirki zamanyň syýasy, ykdysady we ynsanperwer ulgamy boýunça möhüm meseleleri giriziler. Şunuň bilen baglylykda, wise-premýer, DIM-niň ýolbaşçysy ýurdumyzyň daşary syýasat ugrunyň möhüm talaplaryny nazara almak bilen işlenip taýýarlanylan ileri tutulýan ugurlary we başlangyçlary barada hasabat berdi. Sebitleýin we ählumumy möçberde parahatçylygyň, howpsuzlygyň we durnukly ösüşiň bähbidine laýyk gelýän netijeli halkara gatnaşyklaryny mundan beýläk-de giňeltmek Türkmenistanyň işjeň başlangyçlarynyň esasy maksady bolup durýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, ýurdumyzyň Milletler Bileleşigi bilen netijeli gatnaşyklary hemmetaraplaýyn pugtalandyrmaga, ählumumy abadançylygyň bähbidine ýola goýulýan işjeň hyzmatdaşlygyň giňeldilmegine goldaw bermäge uly gyzyklanma bildirýändigini belledi. Bitarap Türkmenistanyň BMG-niň Baş Assambleýasynyň nobatdaky maslahatynyň garamagyna hödürlemegi meýilleşdirýän döredijilikli başlangyçlary hut şu wezipeleriň üstünlikli ýerine ýetirilmegine gönükdirilendir.
Milli Liderimiz netijeli hyzmatdaşlygy yzygiderli ösdürmegiň mümkinçilikleriniň geljekki ugurlaryny we tutuş adamzat üçin möhüm bolan wajyp halkara meseleleriniň deňeçer çözgüdiniň işlenip taýýarlanylmagynyň döwletimiziň öňe sürýän esasy ugurlarynyň biridigini nygtap we bu babatda wise-premýere, DIM-niň ýolbaşçysyna birnäçe degişli görkezmeleri berdi.
Soňra hormatly Prezidentimiz S.Garajaýewi başga işe geçmegi sebäpli Türkmenistanyň Eýran Yslam Respublikasyndaky (Maşat şäheri) baş konsuly wezipesinden boşatmak hakyndaky Karara hem-de oňa Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçi diýen diplomatik derejäni bermek hem-de ony Türkmenistanyň Birleşen Arap Emirliklerindäki (Abu-Dabi şäheri) Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi wezipesine bellemek hakyndaky Permanlara gol çekdi.
Soňra Mejlisiň Başlygy A.Nurberdiýewa milli parlamentiň ýurdumyzyň kanunçylyk binýadyny kämilleşdirmek hem-de Ýaşulularyň maslahatynyň nobatdaky mejlisine taýýarlyk görmek boýunça alyp barýan işleri barada habar berdi.
Häzirki wagtda ministrlikleriň we pudak edaralarynyň hünärmenleriniň hem-de wekilleriniň gatnaşmagynda ýurdumyzda amala aşyrylýan durmuş-ykdysady maksatnamalary hem-de özgertmeleri hukuk taýdan üpjün etmäge gönükdirilen kanunlaryň taslamalaryny işläp taýýarlamak boýunça işler dowam etdirilýär.
Deputatlar ilata kabul edilen kadalaşdyryjy-hukuk namalarynyň many-mazmunyny we ähmiýetini düşündirmek boýunça yzygiderli iş alyp barýarlar, adamlaryň ýaşaýyş-durmuşy bilen tanyşýarlar, möhüm meseleleriň çözülmegine ýardam edýärler we dürli jemgyýetçilik çärelerine gatnaşýarlar.
Ýaşulularyň maslahatyna taýýarlyk görmek boýunça degişli işler alnyp barylýar. Guramaçylyk meseleleri bu işe jogapkär düzümleriň ählisi bilen ylalaşykly çözülýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow durmuş-ykdysady maksatnamalary hem-de taslamalary mundan beýläk-de üstünlikli durmuşa geçirmek maksady bilen, milli parlamentiň netijeli kanunçykaryjylyk işiniň—kanunlary döwrebaplaşdyrmagyň wajypdygyny nygtady.
Döwlet Baştutanymyz öňde boljak Ýaşulularyň maslahaty barada durup geçip, umumymilli forumy ýokary guramaçylyk derejesinde geçirmek üçin ähli çäreleri görmegiň zerurdygyna ünsi çekdi.
Soňra mejlise çagyrylan Türkmenistanyň goranmak ministri, Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary Ý. Berdiýew harby we hukuk goraýjy edaralardaky işleriň umumy ýagdaýy hem-de döwlet Baştutanymyzyň ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi, hususan-da, harby düzümleriň maddy-enjamlaýyn binýadyny döwrebaplaşdyrmak, harby gullukçylaryň hünär derejesini yzygiderli ýokarlandyrmak, söweşjeň taýýarlygyny kämilleşdirmek, maşgala agzalarynyň durmuş şertlerini gowulandyrmak boýunça görülýän çäreler barada hasabat berdi.
Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy ýurdumyzyň harby we hukuk goraýjy edaralarynyň harby gullukçylarynyň hemişelik Bitaraplyk ýörelgelerine ygrarly bolan hem-de “açyk gapylar” syýasatyny ýöredýän Garaşsyz Türkmenistanda parahatçylygyň we asudalygyň üpjün edilmegine goşýan goşandyna ýokary baha berip, geljekde hem harby ulgamda, ozaly bilen bolsa, harby we hukuk goraýjy edaralaryň maddy-enjamlaýyn binýadynyň döwrebaplaşdyrylmagyna hem-de pugtalandyrylmagyna, şeýle hem harby gullukçylaryň we olaryň maşgala agzalarynyň ýaşaýyş-durmuş şertleriniň gowulandyrylmagyna gönükdirilen özgertmeleriň durmuşa geçirilmegine aýratyn üns beriljekdigini belledi.
Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisiniň dowamynda Aşgabat şäheriniň häkimi Ş.Durdylyýew hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň öňünde ak mermerli paýtagtymyzda arassaçylyk we abadanlaşdyrmak işlerini üpjün etmek, seýilgäh zolaklarynyň gerimini giňeltmek, dürli gülleri ekmek we ozal bar bolanlaryna degişli derejedäki idegi ýola goýmak boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat berdi. Şeýle hem hasabatyň çäklerinde şäheriň ilatynyň durmuş üpjünçiligini, ekologiýa derejesini has-da gowulandyrmak ugrunda amala aşyrylýan maksatnamalaýyn çäreler hakynda habar berildi.
Döwlet Baştutanymyz ýurdumyzyň baş şäheriniň ähli görkezijiler babatda nusgalyk derejede bolmalydygyna ünsi çekip, paýtagtymyzda alnyp barylýan işleriň, ýerine ýetirilýän gurluşykçylaryň ýokary hil derejesiniň üpjün edilmelidigini, degişli arassaçylyk işleriniň ýokary derejede geçirilmelidigini we şäheriň ýol-ulag düzüminiň yzygiderli kämilleşdirilmelidigini belledi we bu babatda häkime birnäçe anyk tabşyryklary berdi.
Soňra Ahal welaýatynyň häkimi T.Atahallyýew, Balkan welaýatynyň häkimi S.Satlykow, Daşoguz welaýatynyň häkimi M.Baýramgulyýew, lebap welaýatynyň häkimi Ç.Çarlyýew we Mary welaýatynyň häkimi B.Annagurbanow sebitleriň ekerançylyk meýdanlarynda alnyp barylýan işleriň ýagdaýy, bugdaý ekişiniň hem-de pagta ýygymynyň depginlerini ýokarlandyrmak, bu ulgamda bar bolan kuwwatdan netijeli peýdalanmak boýunça görülýän çäreler barada hasabat berdiler.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow welaýatlaryňhäkimleriniň hasabatlaryny diňläp, olaryň her birine ýerine ýetirilýän oba hojalyk işleriniň depginlerini ýokarlandyrmak, bu ugurda öňde durýan wezipeleri üstünlikli ýerine ýetirmek babatda birnäçe tabşyryklary berdi. Şeýle hem döwlet Baştutanymyz güýzlük bugdaý ekişini we pagta ýygymyny bellenilen möhletlerde, ýokary hilli tamamlamak bilen baglanyşykly wezipeleriň çözgüdine örän jogapkärçilikli çemeleşilmelidigini belledi.
Ministrler Kabinetiniň mejlisinde döwlet durmuşynyň beýleki käbir meselelerine hem garaldy we olar boýunça degişli çözgütler kabul edildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow giňişleýin mejlisi jemläp, oňa gatnaşanlaryň ählisine berk jan saglyk we eziz Watanymyzyň mundan beýläk-de gülläp ösmeginiň bähbidine alyp barýan işlerinde uly üstünlikler, türkmen halkyna bolsa Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýylynda abadançylyk arzuw etdi.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Tailandyň Patyşasyna gynanç hatyny iberdi
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Tailandyň Patyşasy Phumipon Adulýadete Bangkok şäherinde bolup geçen, köp sanly adam pidalaryna we şikes ýetmelerine getiren terrorçylyk hereketi zerarly, gynanç hatyny iberdi.
“Türkmenistan terrorçylygyň we ekstremizmiň islendik ýüze çykmalaryny aýgytly ýagdaýda ýazgarmak bilen, bu apata garşy göreşmek we ony ýok etmek işinde dünýä bileleşiginiň tagallalaryny doly goldaýar” diýlip, hatda bellenilýär.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň halkynyň we Hökümetiniň adyndan, şeýle hem hut öz adyndan gurban bolanlaryň maşgalalaryna, dogan-garyndaşlaryna hem-de ýakynlaryna çuňňur gynanjyny we medet beriji sözlerini, ejir çekenlere bolsa tiz wagtda sagalmaklary baradaky arzuwlaryny aýtdy.


text:
Jyns taýdan kämilleşme döwründe bolup geçýän esasy üýtgeşmelerden başga, ýetginjek gyzlar we oglanlar öz deň-duşlarynyň öz daşky keşplerine bolan garaýyşlaryny üýtgedýändiklerini belläp başlaýarlar. Çünki syratly we görmegeý keşp – özüňe ünsi çekmegiň we garşydaş jyns tarapdan halanyp saýlanmagyň bir usuly bolup durýar ahyryn.
Beden gurluşynyň üýtgemegi
Ýetginjeklik döwründe direg-hereketlendiriş ulgamynyň myşsalara garanyňda uly depginde ösýändigi sebäpli, ýetginjek oglanlaryň beden gurluşynda tagaşyksyzlyk duýlup bilner.
Ýetginjek oglanlar bu döwürde beden myşsalaryny ösdürmek üçin we dostlaryna, esasanda gyzlara batyr ýigit höküminde görünmeklik maksady bilen trenažor zalyna gatnap başlaýarlar. Bu türgenleşikleriň netijeli bolmagy üçin siz tälim berýän türgeniňiz bilen maslahatlaşyp, beden myşsalarynyň haýsy toparlarynyň üstünde işlemeklik babatda peýdaly görkezmeleri alyp bilersiňiz.
Ýetginjek oglanlary myşsalary ösdürip, syratly, daýaw görünme islegi alada goýsa, gyzlar öz beden agramlary barada has hem aladalanýarlar. Sorag etmeleriň görkezişi ýaly, okuwçy gyzlaryň agramynyň kadadan üýtgemändigine garamazdan, olaryň 22-33%-i horlanmak islegini bildirýärler Bedende bolup geçýän endokrin üýtgeşmeleri netijesinde, ýag gatlagynyň we myşsalaryň agramy ýokarlanyp, köp gyzlaryň, esasan hem 13-15 ýaş aralygynda bedeniniň biraz "tegelenmegi", butlaryň, ýanbaşyň ýognamagy mümkindir. Eger sizde beden syratyňyzy gowulandyrmak islegi dörän bolsa, onda bedeniň belli bir bölegini düzetmek üçin niýetlenen fiziki maşklar topary bilen meşgullanyp bolar. Meselem, tigir sürmek butlaryň inçelmegine kömek edip bilse, suwda ýüzme hemme beden myşsalarynyň çeýeligini gazanmaga mümkinçilik döredip bilýändir.
Kadaly agram ugrunda göreş
Eger gyz uzyn ýa-da iri süňkli bolsa, onuň agramy boýy gysga we göwresi kiçiräk bolan boýdaşlaryndan uly bolar. Ondan başga-da, gyzyň agramynyň aýbaşynyň öňsyrasyndaky günler ýokarlanyp bilýändigini ýatda saklamalydyr.
Köp gyzlar hakykatda artykmaç agramlary bolmasa-da, agram almaklykdan gorkup, berhiz tutýarlar. Her kaloriýany hasaplamak, özüňiziň halaýan önümleriňizi iýmekden saklanmak, olar barada gijelerine arzuw etmeklik- beden üçin stress bolup, beden emeli açlykdan goranmak üçin ýene agram almaga başlaýar. Üznüksiz berhiz tutmalar, ýaşaýyş üçin zerur iýmitiň mukdaryndan hem ýüz döndürme, beden üçin howply bolan anoreksiýa (tapdan düşme) keseliniň döremegine getirip biler. Beden agramynyň kadadan peseldilmeginiň bedende ýüze çykyp biljek ençeme bozulmalaryň (aýbaşynyň kesilmegi, iýmit-siňdiriş agzalaryň keselleri) sebäbi bolup biljekdigini ýatda saklamalydyr.
Köp adamlar horlanmak isleseler, diňe günde iýýän iýmitleriniň sanyny azaldýarlar. Kabul edilýän iýmitden alynýan kuwwatlylyk çeşmesiniň mukdary bilen hereket etmeler netijesinde olary sarp etme derejesi deň gelmedik ýagdaýynda, artykmaç agramyň ýüze çykmagy mümkindir. Gyzlaryň diňe bu ýönekeý düzgüni özleşdirip ýatda saklamagy zerurdyr.
Eger siz hakykatdan hem özüňizde artykmaç agramlylyk bilen bagly kynçylyklary duýýan bolsaňyz, berhiz öwreniji lukmanlar bilen maslahatlaşmak peýdaly bolup biler.
Bedendäki gyl örtügi
Çagalykdan ýetginjeklige geçýän döwürden başlap, oglanlaryň we gyzlaryň bedenleriniň dürli böleklerinde gyl örtügi emele gelip başlaýar:
► Erkekler üçin ýüzündäki gyl örtügini syrmak köp ýurtlarda däpdir, başga ýerlerde bolsa sakgal ösdürmek- paýhasyň we buýsanjyň alamatydyr. Murty we sakgaly ösdürip-ösdürmezlik – her adamyň öz işidir. Esasy zat – siziň özüňizi rahat duýma duýgyňyzdyr.
► Gyzlaryň aglaba bölegi goltuklarynyň aşagynda, gasyklarynda we aýaklarynda ösýän gyl örtügi barada alada edýärler. Gyzlar olardan dynmak üçin ýörite päkiden ýa-da kremden peýdalanýarlar, epilýasiýanyň dürli usullaryny ulanýarlar, başgalary bolsa saçlara degmezligi dogry hasaplaýarlar.
Köp medenýetlerde oglan sakgaldyr murtuny syrýan bolsa, ol jynsy kämillige ýeten diýip hasaplanylýar.
Deriniň ýagdaýy
Düwürtik – ähli ýetginjekleri alada goýýan kynçylykdyr, şonuň üçin:
♦ Deriniň arassaçylygyna üns beriň- ony hapalanmadan goramak üçin ýuzüňiziň we bedeniňiziň derisini arassa saklaň. Has gowy arassalamak üçin ýörite gellerden, sabynlardan ýa-da arassalaýjy losýonlardan peýdalanmak bolar.
♦ Deriňizi artyk hem guratmaň, ýagny ol özüniň tebigy goranyş ýag gatlagyny ýitirip, başga deri bilen bagly kynçylyklaryň hem ýüze çykmagyna sebäp bolup biler.
♦ Eger sizi deri bilen bagly kynçylyklar gaty aladalandyrýan bolsa, wagt ýitirmaň dermatolog lukmanyna ýüz tutuň.
Içki geýim
Içki geýimi dogry saýlamak saglyk üçin wajyp bolup, biziň özümizi rahat düýşymyz hem oňa bagly bolup durýandyr.
Dogry saýlanan içki geýimiň nesil öndürme agzalarynyň saglygyny goramaga kömek edýändigine üns bermek gerekdir:
• Ýetginjek oglanlara mydama suwa düşme üçin niýetlenen içki geýimi (plawka) geýmek maslahat berilmeýär. Saglygy goramak üçin, ýetginjek ýigitlere adaty we tebigy önümlerden tikilen içki geýim geýmek peýdalydyr. Şonuň bilen birlik-de, içki geýimi saklaýan rezin gaty bir jebis hem bolmaly däldir.
• Gyzlara saglyk bilen bagly kynçylyklary döredip biljek "stringi" ýygy-ýygydan geýmek maslahat berilmeýär. Eger siz olary geýmek isleseňiz, olar tebigy matadan tikilen hem-de siziň ölçegiňize laýyk bolsun (kiçi bolmasyn!) we eger mümkin bolsa ony 6 sagatdan uzak geýmeden saklanyň.
• Göwüslik (býusgalter/lifçik) gyzlaryň geýim-gejiminiň bir möhüm bölegi bolup durýar. Ölçegi we görnüşi laýyk bolan göwüsligi saýlamak has hem zerurdyr. Onuň üçin, göwüsligin rezini geçýän ýerden, döş kapasasynyň aýlawyny ölçemek üçin "santimetr" ölçeg lentasyny ulanyň, soňra ol sana "5" goşuň. Soňra döş kapasasynyň aýlawyny göwüsleriň üstünden ölçäň. Eger alnan sanlaryň ikisi hem deň bolsa, onda 0 ölçegli "AA" göwüslik gerek, eger ölçegleriň tapawudy "1" bolsa, onda ölçegi 1 (A), "2" bolsa, ölçegi 2 (B), "3" bolsa ölçegi 3 (C) göwüslik gerekdir.
Göwüsligi ölçegi we görnüşi boýunça dogry saýlamak, onuň daşky owadanlygyndan has hem wajypdyr. Süýt mäziniň saglygy – gyzyň göwüsliginiň rahatlygyna we göwüsligiň süýt mäzlerinde kadaly gan aýlanşygyny saklamaga zyýan ýetirmezligine baglydyr.
Teswirlemeler
Ýaşlaryñ köpüsi şu zatlardan habarsyzda
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Belli bolşy ýaly, sosial ulgamlarynyň aragatnaşyk serişdesi höküminde has elýeterli we amatly bolany üçin türkmen ýaşlarynyň arasynda olaryň meşhurlygy günsaýyn artýar. Häzirki wagta LINE biziň ýurdumyzda ulanylýan iň meşhur sosial ulgamlaryň biri bolup durýar. Onuň kömegi bilen ýaşlar diňe biri-biri barada maglumat alma bilen kanagatlanman, eýsem bilmezlikden geljekde özlerini howply ýagdaýlara saljak suratlaryny hem goýýarlar.
Tehnologiýalaryň ösmegi adamzadyň durmuşynda täze mümkinçilikleri we amatlyklary döredýär. Mysal üçin, geçen döwürlerde uzak ýerlere hat ugradyp onuň jogabyny almak üçin aýlar we ýyllar sarp edilýärdi. Internediň ösmegi hat iberip almak üçin sarp edilýän wagty birnäçe sekunda çenli azaltdy. Ýöne, hemme taýagyň iki ujynyň bolşy ýaly, bu mümkinçiligi betniýetli maksat bilen hem ulanyp bolýar. Sekstiň hem şuňa mysal bolup biler.
SEKSTIŇ NÄME?
Sekstiň diýlip, häzirki zaman aragatnaşyk serişdeleriniň, ýagny, akylly telefonlaryň, elektron poçtanyň we sosial ulgamlaryň üsti bilen şahsy suratlaryň ýa-da içinde pynhan manyny saklaýan şahsy hatlaryň gönükdirilmegine aýdylýar. Sekstiň ýetginjekleriň arasynda has hem giňden ýaýrandyr.
Käbir ýetginjekler özüni ýalaňaç, ýarym ýalaňaç halda surata düşürip, dostlaryna, joralaryna ýa-da synpdaşlaryna ugradýarlar. Olaryň ýoldaşlary bolsa, öz gezeginde suratlary başgalar bilen paýlaşýarlar.
Sekstiň, siz zyýan çekýänçäňiz, hezil bir güýmenjä ýa-da oýna meňzäp biler. Siziň gizlin, pynhan suratlaryňyza jemgyýetiň örän basym wagtda eýe çykyp biljekdigi sekstiňyň esasy kynçylygy bolup durýar. Siziň şu gün dostuňyza ýa-da joraňyza ugradan suratyňyz ertir internetde ýaýrap biler. Netijede suratdaky oglan, gyz mekdepde gülkä galýar, yzyndan gybaty edilýär. Bu bolsa öz gezeginde ýetginjegiň öz deň-duşlaryndan çetleşmegine, gamgynlylyk ýagdaýyna düşmegine ýa-da öz janyna kast etmegine getirýär.
Sekstiňyň ýene bir ýaramaz taraplarynyň biri – bu ýetginjekleriň edýän hereketine doly düşünmän pedofillary jenaýata öjükdirmegidir. Ondan başga-da, käbir psihologlaryň çaklamalaryna görä, sekstiňe edil neşe serişdelerine höweslenşiň ýaly höweslenip bolýar: haçanda ýetginjekler internetde öz suratlaryny goýanlarynda, hemme suratlaryň arasynda özleriniň ýarym ýalaňaç düşen suratlarynyň has köp meşhurlyk gazanýandygyna iru-giç düşünýärler. Ulanyjylaryň bular ýaly suratlary goldamagy, olaryň has "açyk" suratlary goýmagyna itergi berýär. Haçanda islendik surat Internetde elýeter bolan mahaly onuň nusgalaryny doly pozup aýyryp bolanok diýen ýalydyr.
Şeýle hem "açyk" suratlaryň ýaýradylmagy pornografiýanyň ýaýradylmagy höküminde kanun tarapyndan yzarlanyp bilinýär.
Ene-atalar çagalarynyň "onlaýn" (Internetde) we "oflaýn" durmuşy bilen gyzyklanyp we Internet howpsuzlygy barada gürrüňdeş bolup, çagalarynyň geljegini gorap bilerler.
SEKSTIŇDEN GORANMAK ÜÇIN BIRNÄÇE MASLAHATLAR
► Geljegiňiz, başga adamyň geljegi barada pikir ediň. Okuwa girmek, iş tapmak maksatlaryňyzyň puja çykmagy mümkindir. Iş berijileriň suratlary aňsatlyk bilen Internetden tapyp biljekdigini unutmaň.
► Internede suratyňyzy ýüklemezden öň pikir ediň: ony soň aýryp bolmazlygy ähtimal.
► Internetdäki sahypaňyzyň içindäki zatlary görmäge çäklendirme goýuň. Hatda, siziň profilyňyzy diňe dostlaryňyz görüp bilýän hem bolsa, çäklendirmeler siziň profilyňyzdaky zatlaryň ýaýramajagyna güwä geçip bilýän däldir.
► Siz üçin howply bolup biljek suratlardan öz adyňyz ýazylan heştegleri (англ. hashtag от hash – символ "решетка" + tag – тэг) pozuň.
► Eger size haýsydyr bir maksat bilen şoňa meňzeş maglumaty, görnüşleri ugradýan bolsalar, onda olary pozuň we jogap bermäň. Sekstiňe garşy durmak barada maslahat almak üçin özüňizden uly we ynanýan adamyňyza ýüz tutuň.
► Içinde seksual, jyns gatnaşyklara degişli manyny saklaýan maglumatlary döretmäň we ýaýratmaň. Eger siz öz geljegiňizi ýumurmak islemeýän bolsaňyz, onda şeýle hereket etmäň – şular ýaly serişdeleriň ýaýradylmagy kanun tarapyndan jezalandyrylyp biler.
► Eger siz ýokarda aýdylyp geçilen maglumatlar, görnüşler, suratlar bilen ýüzbe-ýüz bolsaňyz, onda polisiýa habar beriň. Siz ugradyjynyň pedofildygyny ýa-da däldigini bileňzok. Şeýlelik bilen siz jemgyýete peýda getirip bilersiňiz we geljekde onlaýn hujumleriň öňüni alyp bilersiňiz.
Makalanyň awtory: Hemra Nurmämmedow
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
I. Eýran türkmenleriniň syýasy ýagdaýy.
Oktýabr rewolýusiýasyndan soň, Eýran türkmenleriniň taryhynda iki sany esasy syýasy waka bolup geçipdir. Ol wakalar öz täsirini halk arasyndaky ruhy medeniýetine-de, ýetirip durupdyr. Bu hadysalar halkyň häzirki edebiýatynda uly rol oýnaýar.
Ol wakalaryň birinjisi 1924-nji ýylyň 20-nji maýynda ähli türkmen taýpa-tireleriniň ýygnanyşyp geçiren Omçaly gurultaýyndan soň başlanan wakalardyr.
Taryh ylymlarynyň doktory, professor Hummat Ataýew “Eýran türkmenleriniň azat edijilik hereketi” atly ylmy işinde bu barada hakyky faktlary ulanyp, takyk barlag geçiripdir. Türkmenleriň bu azat edijilik hereketiniň halkyň real azat edijilik jümmüşi we hakyky hereketidigini işde doly subut edilýär.
O.S. Malikow bu gozgalaňyň käbir real taraplaryny ündäpdir. Ol Eýranyň 20-nji ýyllaryndaky gozgalaňyny beýan edip Eýranyň demirgazyk-gündogar gozgalaňlary barada şeýle ýazýar:
“1924-nji ýylyň ýaz aýynyň başlarynda hereket başlanyp, onuň yzysüre türkmenler bilen kürtleriň gozgalaňy örboýuna galdy. Türkmenler özlerini Respublika yglan etdiler, (Oňa ýolbaşçylyk eden türkmenleriň wekili Osman ahundy). Eýranyň hökümeti köp azap çekip, bu gozgalaňy 1925-nji ýylda basyp ýatyrdy”.
Emma edebiýatçy alym A. Oraztaganow 1916-njy, 1924-nji ýyllardaky Gürgen türkmenleriniň erkinlik hukugyny almak ugrunda Eýran patyşalygyna garşy alyp baran hereketlerini “Reaksiýon hereket” diýip ýatlaýar. Ol şeýle ýazýar:
“1916-njy ýylda Gürgende türkmenler öz tire-taýpa serdarlarynyň reaksoýon syýasatyna ynanyp, ýokarda bolan çaknyşyk sebäpli, patyşa hökümetiniň harby otrýady tarapyndan heläkçilige sezewar edilipdir.”
Şeýle ýalňyşlyklar 20-nji ýyllardaky Sowet Soýuzynyň( Birleşen Şurevi Jemhurylary) taryhçylarynyň, şeýle hem käwagt häzirki zaman Gündogarşynaslaryň işlerinde hem görünýär. Mysal üçin, I.A.Ýusupowyň işinde, “Eýran türkmenleriniň 1924-1925-nji ýyllardaky gozgalaňy prawokasiýon” diýlip atlandyrylýar.
Eger-de bu halk azat edijilik hereketi şeýle reaksiýon mazmunly bolan bolsa, onda näme üçin ol Gaýgysyz Atabaýew tarapyndan goldanylypdyr?. Emma J. Staliniň ters syýasaty Atabaýew dagylara bu hereketi goldamaga rugsat etmändir. Bu hakda taryhçy J. Annaorazow “Gaýgysyz Atabaýew: Türkmenler haýsydyr bir proletar syýasatynyň pidasy bolmaly däldir” atly makalasynda şeýle nygtap geçýär:
“…Oňuşyksyzlyk döreden dördünji mesele ýomutlaryň Gürgendäki gozgalaňy döwründe ýüze çykdy. Atabaýew olara, türkmenleriň ýaragly goly bilen kömek bermegiň zerurlygy we olary özümüze birikdirmek barada mesele goýdy.” Biz MK-da “Bu baryp ýatan milletçilikli çemeleşme, meseläniň şeýle goýulmagyny buržuaz intillegensiýa Öwezbaýewler, Bekkiberdiýewler talap edýärler.” “Atabaýew! Sen olaryň ideologiýasyny goldaýarsyň.
Beýle etmek bolmaz, bu biziň partiýamyzyň prinsiplerine ters. Bu proletariýat diktaturasynyň bähbitlerine garşy gidýär” diýdik. Emma ýoldaş Atabaýew bolsa, “Ol nähili mähriban doganlarymyzy goramaga aýaga galmaly däl, biz hökmän kömek beräýmeli, türkmenler haýsydyr bir proletar syýasatynyň pidasy bolmaly däldir” diýýär.
… Atabaýewiň partiýa garşy teklibini diňe onuň bilen Nedirbaý Aýtakow ikisi goldaýar… Gürgen gozgalaňynyň başynda ýoldaş Atabaýew köne ofiser Öwezbaýewi Daşkende çagyrdy we olary türkmenlere ýolbaşçylyk etmek üçin Gürgene ibermäge synanyşdy.
1924-nji ýylyň 15-nji Maýynda Eýrandaky ildeşlerimiziň öz respublikalaryny döredendiklerini, Osman ahunyň oňa Prezidenti bolandygyny köpler bilýän däl bolsa gerek.
Emma Eýran hökümeti olaryň üstüne köp mukdarda jezalandyryjy goşun iberýär. Ildeşlerimiz tä 1927-nji ýyla çenli gazaply garşylyk urşy ýyllarynda Buhara emiriniň goşunlaryna tälim beren birnäçe türk ofiserleri we Han Ýomutskiniň ogly Läle Han olar üçin harby mekdep açyp, söweş endiklerini öwredýär.
Türkmen gozgalaňçylaryna ýardam eden türk ofiserleri Kadyr Efendi, Jemal Beý, Mehdi Efendi, Mustafa Beý, Hudaýar Efendi, Myrat Beý, Soltan Paşa dagydylar.
Şol söweşlerde jan teni bilen göreşenlerden Allaýar han, Nepes serdar, Annageldi Aç, Atahany, Läle han, Manjy Kör, Annamyrat han we beýleki serkerdeleri ýatlamak bolar.
XX asyryň birinji ýarymynda Eýran türkmenleriniň arasynda ine, şeýle wakalaryň ýüze çykmagy jemgyýetçilik aňynyň ösmeginiň fundamentini gurup başlaýar.
Eýran türkmenleriniň soňky syýasy taryhyndaky esasy ikinji waka 1979-njy ýyldaky ähli türkkmenleriň agzybir bolup döreden we bir ýyla çenli dowam eden “Eýran Türkmenleriniň Sowet Awtonomiýasy” bilen baglanşyklydyr. Bu waka türkmen intelligensiýasyny ähli Eýran halklarynyň arasynda ygtybarly derejä göterdi. Şeýle hem bu waka türkmen halkynyň ruhy we maddy medeniýete eýe bolmagyna ýol arçady.
Ýatlanylyp geçilen bu iki wakanyň hersi dünýädäki jemgyýetçilik özgerişleriniň täsiri astynda bolup geçip, täze aýaga galyp barýan buržuaz şertleriniň içinde öz täsirini belli bir derejede halka ýetirmegi başardy.
1913-nji ýylda başlanyp, 1945-nji ýyla çenli dowam eden Orta Aziýanyň umumy özgerişleri boýunça, türkmen halka (Intelligensiýasy) häzirki döwrüň täze başlanan kapitalistik ewolýusiýasynyň täsiri bilen buržuazlyk basgançaklaryna aýak basýarlar. Mysal üçin, şol döwürde Türkiýede çykýan “Mawera-il-Hazar” (“Kaspi deňziniň gündogar halky”) neşiri türkmenler üçin ýörite “Ýaş Türkistan” ady bilen Çokaý ogly Mustafanyň ýolbaşçylygynda gazýet çykaryp ýaýratýar.
Onuň täsiri öňde baryjy türkmenleri tolkundyrýar. Şol etraplarda halk azat edijilik hereketiniň öňdebaryjylaryndan: ikinji jahan urşundan öň – Osman Ahun (birinji ýolbaşçy) Allaýar han, Hajy Mämmet Paň, Musa han, Göki sopy, Gysyr Emen, Gylyç işan, Rejep Ahun, Arazgurban han, Imanguly Çükgän, Hojaniýaz han, Eziz Hoja, Esen han Kelte, Nepes Serdar, Annageldi Aç, Manjy Kör, Läle han,[ A. Ahundow-Gürgenli, … ikinji jahan urşundan soň – Sapar Hatyby, Abdurahym Muderresi, Doktor Farzana, Baýmämmet, Seýwary, Täçberdi Gökleňi, Molla Huseýn şahyr, Kerim Muzaffary we ondan soňky etapda – Sapar Ahally (Ensary), N. Aşyrpur Meredow, G. Bähälkä, A. Abaýy, M. A.Yslami, S. Gökleňi (Durdyýew), B. Mudarrasy, Nury Magtym, Welijan Ahun, Rahmany Rejep, … ýaly onlarça intelligensiýa wekilleriniň adyny agzasa bolar.
Rza hanyň hökümetiniň soňlarynda Türkmensähranyň şäherlerinde käýarym ýapyk syýasy hereketler göze ilýärdi. Wagt-wagt olaryň agzalary Rza hanyň syýasy polisiýalary tarapyndan tutulyp basylýardylar. Şolaryň arasynda Kümüşdepeli Babayý atly türkmenleriň syýasy intelligenti D. Tagy Arany 53 sany agzalary bilen tutulyp, Rza han tagtyndan ýykylynça, Tähranyň “Zendan-e-gäsr” atly köşk türmesinde oturypdyr. Aýdyşlaryna görä, D. Tagy Arany hökümetiň garşysyna aragatnaşykly göreş mümkinçiliklerini döretmek üçin näçe sapar Kümüşdepe şäherine gelip gidipdir.
Türkmensähranyň demokratik hereketiniň ösmegi reaksiany uly howsala salýar. Şonuň üçin-de Türkmensähra we türkmenler barada her hili ýalan töhmetleriň, hilegärçilikli hereketleriniň, prowokasiýon çykyşlaryň günsaýyn artjakdygy şübhesizdir.
Ikinji jahan urşy döwründe Sowet goşuny Eýrana girip, zyndandaky ähli intelligentleriň boşadylmagyna ýardam edýär.
Ikinji jahan urşy başlanyp, Rza han tagtyndan ýykylandan soň SSSR-iň goşunlarynyň otrýadlary Eýranyň demirgazyk böleginde ýerleşip, Türkmensährada syýasy hereketler ýaýbaňlanýar. Bu etap 1940-1945-nji uruş ýyllaryndan soň başlanyp, milli buržuaz güýçleriň guramaçylykly ösüp, parlamente eýe bolmagyna sebäp bolýar. 1953-nji ýylda Eýran patyşalygy güýçden düşürilip, Eýrandan daşary ýurtlara gaçyrylýar.
Gylyç Kulyýewiň “Köpetdagyň aňyrsynda” atly romanynda Eýran türkmenleriniň käbir syýasy ýagdaýlary hakyky suratda beýan edilmäge synanyşylypdyr. Romanyň bir ýerinde şol döwürdäki gazýetleriň türkmensähra hakda berýän habarlaryna üns çekilýär:
“… -- Biz henize çenli mitingi geçiremizok. Emma reaksiýon gazýetler gör, näme ýazýarlar: “Türkmensähra bolşewizmiň öýjügi!” Ýa-da seret muňa: “Türkmenler Kümmet-Kowusda we Kümüşdepede jandarmlary hem polisiýa güýçlerini ýaragsyzlandyrypdyrlar”.
1944-nji ýylyň tomusynyň soňlarynda Kümmet Kowus şäheriniň harby merkezini azat etmek üçin, polkownik Särhäng Nowaýy we podpolkownik Särgord Eskändani dagylaryň komandirligi astyndaky hüjüme goşulan ofiserler Sowet Soýuza gaçyp, soň Tabrize dolanyp geldiler. 12 Ofiseriň we onuň gol astyndaky agzalaryň bu hüjümi Sowet Soýuzy bilen Tude partiýasyndan maslahatsyz amala aşyrylan bolup çykypdyr!!!
Şondan soň milli buržuaz guramanyň wekili baş wezir (Ministr) doktor Muhammet Musaddek bir günlük hökümet başyna geçýär. Emma bu täze milli häkimiýet polkownik Zahidiniň Amerikadan harby güýç kömegini almagy bilen ýatyrylýar. Ondan soňky tapgyr “Engelabe sefid” (انقلاب سفید) ýagny “Ak rewolýusiýa” adyndaky syýasy we jemgyýetçilik özgerişlerdir. Ol Amerikanyň syýasy professiýonal başlyklarynyň tarapyndan reformirlenip, ýörite “reforma” hökmünde Muhammet Rza Pähläwä öwredilýär. Şeýlelikde, Eýran patyşalygy Orta Aziýada Amerikanyň “jandarmy” roluny doly ýerine ýetirýär.
Bu syýasy rol 1979-njy ýyla çenli sowetizm-sosiýalizm we kommunizmiň garşysyna uly göreş alyp barýar. Şol döwürde bu hökümetiň patyşasy halk tarapyndan “Amerikanyň zynjyrly iti” diýlen ada eýe bolýar.
1979-njy ýylyň fewral aýynda ähli halk demokratik hereketiniň tolkuny Muhammet Rza Pählewiniň zulum köşgüni dargatmak bilen utgaşýar. Bu döwür öz häsiýeti boýunça, medeni, syýasy we ruhy taýdan tapawutlandyrylýar. Ondan soňky tapgyr häzirki zamana çenli bolan döwüri öz içine alyp, umuman, iki etaba bölünýär.
Birinji etap 1979-njy ýyldan başlanyp, 1983-1984-nji ýyllara çenli bolan wakalary öz içine alýar. Bu döwürdäki 1979-njy ýyldan 1980-nji ýyla çenli bolan aralyk “Eýran Türkmenistanynyň Sowet Awtonomiýasy” diýilip atlandyrylýar.
1979-njy ýylyň iýul aýynda ilkinji gezek milli-demokratik frontuň(جبهه دموکراتيک ملّی) inistiatiwasy boýunça Eýrandaky dürli halklaryň wekillerini “Eýran halklarynyň raýdaşlyk konferensiýasy” ýygnagyna çagyrylyp, oňa, kürtler, azerbaýjanlar, türkmenler we arap halklary gatnaşýarlar. Bu konferensiýada Eýran halklarynyň awtonomiýasynyň prinsipleri kabul edildy.1980-nji ýylda Kümmet-Kowus şäherindäki türkmenler bilen hökümetiň arasyndaky geçen çaknyşykdan soň, 1983-nji ýylda ähli syýasy oppozisiýon partiýa guramalarynyň agzalary bir uçdan tutulyp-atylyp, gaçha-gaçlyk başlanýar. …
Ikinji tapgyr şondan soňky döwri (1984-nji ýyldan häzirki günlere çenli) öz içine alýar.


text:
Amaly akuşerçilikde geşirilýän kesarewo kesimi operasiýasy, aýallarda garyn boşlugynda geçirilýän operasiýalaryň arasynda iň giňden ýaýranydyr. Çaganyň dogulmagynyň operatiw usulyny ulanma, akuşer-ginekolog lukmanyndan ýörite taýynlygy we tejribeliligi talap edýändir. Gözegçilikde saklanýan geljekki enelerde bu operatiw usuly barada dürli soraglar ýüze çykýar.
Kesarewo kesimi nämekä?
Kesarewo kesimi – akuşer-ginekolog lukmany tarapyndan geçirilýän operasiýa bolup, onuň gidişinde, çaganyň dogulmagyny upjün etmek üçin garyn boşlugynyň öňki diwary hem-de ýatgy kesilýändir.
Gyssagly geçirilýän hem-de meýilleşdirilen kesar kesimiň arasynda nähili tapawut barka?
Meýilleşdirilen kesar kesimi operasiýasy üçin görkezmeler göwreliligiň gidişinde kesgitlenýändir. Ony geçirmek üçin görkezmelere aşakdakylar degişlidir:
♦ Aýalyň çanaklyk süňkleriniň darlygy;
♦ Çaga ýoldaşynyň ýatgy boýunjygynyň ýokarsynda ýerleşip, çaganyň geçýän dogrum ýollaryny böwetlemegi;
♦ Adaty dogrumyň geçmegine kynçylyk döredip biljek sebäpler (meselem, ýatgynyň boýunjygynda ýerleşýän mioma düwünleri);
♦ Ýatgynyň ýyrtylma howpy (ýatgyda geçen dogrumdan galan tyg yzy bolan halatynda);
♦ Enäniň beden keselleri (ýörek-damar ulgamynyň keselleri, böwregiň zeperlenmeleri, ýokary derejeli miopiýa we ş. m.);
♦ Enäniň we çaganyň janyna howp salýan, göwrelilik bilen bagly gaýraüzülmeler (agyr derejeli preeklampsiýa, eklampsiýa);
♦ Çaganyň çanaklygy bilen ýa-da kese ýerleşmegi;
♦ Ekiz çaga bilen göwrelilik;
♦ Göwreliligiň ahyrynda ýüze çykan jyns agzalarynyň uçuk keseli. (çaganyň jyns agzalaryna galtaşmagnyň öňüni almak maksady bilen)
Kesar kesimi operasiýasy adaty dogrumda, enäniň we çaganyň janyna howp salýan gaýraüzülmeler ýüze çykanda gyssagly ýagdaýda geçirilip bilner. Dogrum güýçleriniň gowşamagy ýa-da ýitmegi, çörekçäniň wagtyndan öň gopmagy, çagada ýüze çykan ýiti kislorod ýetmezçiligi, ýatgynyň ýyrtylma howpy kesar kesimini gyssagly geçirmek üçin görkezme bolup durýandyr.
Bu operasiýany geçirmeklige garşy görkezmeler barmy?
Bar. Ýaşaýşy upjün edip bilmejek çaganyň doga kemçilikleri ýüze çykarlanda, çaga enäniň göwresinde ölende bu operasiýa geçirilmeýär.
Operasiýa taýynlyk nähili geçirilýär?
Operasiýa geçirilmezden öň, lukman göwreli aýala operasiýany geçirmek üçin dörän sebäpler, onuň geçiriliş tertibi, ýüze çykyp biljek gaýraüzülmeler ( çaga üçin hem) barada maglumat berip, ondan operasiýany geçirmek üçin ýazmaça razylygyny almalydyr.
Operasiýadan öň aýal ýanyndaky hemme gymmatly zatlaryny (şaý-sepler, pul we ş. m.) garyndaşlaryna tabşyrmalydyr. Eger Siz göz linzalaryny, äýnek, çykarylýan emeli diş ýasamalaryny dakynýan bolsaňyz, olary çykarmak maslahat berilýär. Siziň ganyňyzyň gemoglobine barlagy geçiriler. Bu görkezijiniň derejesini lukmanlar üçin bilmek zerurdyr. Sebäbi, sag aýallara garanyňda, gany az göwreliler ganyň ýitirilmegini has agyr geçirýändirler. Wena damaryňyza zerur boljak erginleri we derman serişdelerini göýbermek üçin kateter goýlar. Şonuň ýaly-da, operasiýa wagty peşew haltanyň kadaly boşadylyp, onuň päsgel bermezligi we ýatgynyň gowy ýygrylmagy üçin peşew halta hem kateter goýulmalydyr.
Anesteziolog lukmanlary Size agyrsyzlandyrmak üçin derman serişdesini göýberip, operasiýanyň gidişinde Siziň ýagdaýyňyza (gan basyşy, ýürek urmalaryň ýygylygy) gözegçilik ederler. Häzirki wagtda, geçirmäge garşy görkezmeler bolmadyk ýagdaýlarynda epidural (oňurgadan çykýan nerw çogdamjyklaryny agyrsyzlandyrma) agyrsyzlandyrma usuly ulanylýar. Agyrsyzlandyrmanyň bu görnüşi, umumy agyrsyzlandyrma bilen deňeşdirlende, ene we çaga üçin has howpsyz bolup durýandyr. Bedeniň aşaky bölegi duýujylygyny ýitirip, Siz hiç zat duýmasaňyz hem, dogan çagaňyzyň sesini eşidip, oňa seretmäge mümkinçiligiňiz bolýandyr. Garnyň öňki diwarynyň kesiljek ýeri arassalaýjy serişdeler (ýodonat) bilen işlenilýär we arassa sargylar bilen çäklendirilýär.
Kesar kesimi operasiýasy nähili geçirilýär?
Hirurg lukman garnyň öňki diwaryny gasyk süňküniň üstünden keseligine, gyssagly ýagdaýlarda bolsa, çagany basym çykarmak üçin dikligine kesýändir. Geçen göwreliliklerden tyg yzlary galan bolsa, täze kesim şol ýerlerden kesilýändir, ýöne deridäki köne tyg kesilip aýrylýandyr. Garyn myşsalary süýşürilip, peşew halta gapdala aýrylansoň, ýatgyda kesik edilip, çaganyň suw haltasy deşilýändir. Lukman çagany çykaryp, onuň göbegini kesýär we operasion otagda taýyn duran çaga lukmanyna tabşyrýar. El bilen çaganyň ýoldaşy çykarylýandyr. Ýatgynyň kesigine üç gatly tikin goýlup, garnyň öňki diwary dikeldilýändir we derä tikin goýulýandyr. Kesar kesimi operasiýasy 20-40 minut dowam edýär.
Operasiýadan soňky döwürde aýalyň ýagdaýyna üznüksiz gözegçilik edilip, görkezme boýunça ýatgyny ýygyrýan, içegeleriň hereketini tijendirýän serişdeler, antibiotikler, agyrsyzlandyryjy dermanlar ulanylyp bilner. Operasiýadan soňky dikeldiş döwrüni gysgaltmak we gaýraüzülmeleriň öňüni almak maksady bilen aýaly düşeginden ir turuzyp, hereket etdirme maslahat berilýär.
Garyn boşlugyna derman serişdelerini göýbermek üçin turbajyklar (drenaž) goýlan bolsa, olar operasiýadan 2-3 gün soň, derä goýlan tikinler bolsa 5-6 gün soň aýrylýar.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.