text:
Tapgyryň umumy aýratynlyklary:
20-den 5-e çenli: 23-nji tapgyryň duşuşyklaryndan soň, diňe şu möwsümde 2 futbolçy 20 we ondan kän, 4 futbolçy 15 we ondan kän, 9 futbolçy 10 we ondan kän, 26 futbolçy 5 we ondan kän gol geçirdi.
Ýaryş tertibine görä ýeňiş/ýeňliş: Tapgyrda ýaryş tertibinde ilkinji 5 orunda barýan toparlaryň ählisi ýeňiş gazandy, şonuň ýaly hem soňky 5-ligiň ählisi ýeňildi.
Kenarlar «daşlaşýar»: Indi birnäçe tapgyrdan bäri öňdebaryjy «Altyn asyr» ikinji orundaky toparlardan 12 utuk öňe saýlandy. Şu tapgyrda bolsa 5-nji we 6-njy orunlardaky toparlaryň arasyndaky tapawut has uzalyp, 10 utuga çenli ýetdi. Mundan soň çempionat 2-nji, 4-nji we 6-njy orunlary eýelemek ugrundaky göreş bilen dowam etse gerek.
Dört möwsümiň golçulary: Şu tapgyrdan soňra soňky dört möwsümde (2012-nji ýyldan bäri) Ýokary ligada 70 we ondan kän gol geçiren 1, 60 we ondan kän gol geçiren 3, 50 we ondan kän gol geçiren 5, 40 we ondan kän gol geçiren 9, 30 we ondan kän gol geçiren 12, 20 we ondan kän gol geçiren 24, 10 we ondan kän gol geçiren 55 futbolçy bar.
Goşalanlar goşa 10-luga ýetdi: Şu tapgyrdan soňra möwsümde bir duşuşykda iki gol geçirip bilen futbolçylaryň sany 20-ä ýetdi.
Tapgyr deňligi söýmedi: Tapgyrda geçirilen duşuşyklaryň biri hem deňlik hasap bilen tamamlanmady.
21 gol: Tapgyrda derwezelere 21 pökgi girdi. Bu bolsa şu möwsümde ikinji orundaky derejedir. 21-nji tapgyrda derwezelere 22 pökgi giripdi.
Penaltysyz 21 gol: 5 oýunda geçirilen şunça goluň ýekejesi hem 11 metrlik jerime urgusyndan däldir.
"Aşgabat" 3 - 1 "Daşoguz"
Gollar:
1-0, Berdi Şamyradow 4'
2-0, Berdi Şamyradow 7'
2-1, Hamza Alamow 22'
3-1, Berdi Şamyradow 61'.
Alamow möwsüme «girişdi»: «Daşoguzyň» düzümine üçünji aýlawda goşulan weteran hüjümçi Hamza Alamow şu möwsümde Ýokary ligadaky ilkinji pökgüsini geçirdi.
Şamyradow geçmişini ýatladýar: Şu duşuşykda möwsümdäki ilkinji het-trigini amala aşyran Berdi Şamyradow janköýerlerine bir mahalky ezberligini ýene bir ýola ýatlatdy.
«Aşgabadam» goşuldy: Şu tapgyrda derwezesine geçirden ýekeje golundan soň, «Aşgabat» şu möwsümde 20 we ondan kän gol geçirden toparlaryň sanawyna 9-njy bolup goşuldy. Indi 20 gol geçirtmedik ýeketäk topar «Altyn asyrdyr».
Şamyradow «Daşoguzy» söýýär: Muny halypa hüjümçiniň «Daşoguz» bilen geçirilen 3 duşuşykda 5 gezek tapawutlanmagy hem görkezýär.
"Hazyna" 2 - 3 "Şagadam"
Gollar:
0-1, Hemra Amanmämmedow 8'
0-2, Hydyr Ýakubow 10'
1-2, Guwanç Abylow 63'
2-2, Berdimyrat Rejebow
2-3, Azat Garajaýew
Rejebowyň ilkinji ädimi: Üçünji aýlawdan başlap, «Hazynanyň» düzüminde çykyş edip başlan Berdimyrat Rejebow şu möwsümde ilkinji pökgüsini derwezeden geçirdi.
Goragçy hüjümçiler bilen deňe-deň: «Şagadamyň» ýaşy 30-dan agsa-da mynasyp oýun görkezýän goragçysy Azat Garajaýew şu möwsümdäki 5-nji goluny geçirdi. Goragçynyň gollarynyň sany indi Toýly Goçnazarow, Tirkiş Muhammetberdiýew ýaly hüjümçileriňki bilen deň.
Abylowdan täze sepgit: Şu tapgyrdaky goly bilen Guwanç Abylow 2012-nji ýyldan bäri Ýokary ligada 40-njy goluny geçirdi. Tejribeli ýarym goragçy şol ýyldan bäri Ýokary ligada 40 we ondan kän gol geçiren futbolçylaryň sanawyna 9-njy bolup goşuldy.
Üstünlik entegem «Hazynada»: Möwsümde geçirilen 3 duşuşygyň netijesi boýunça «Hazyna» 6 — 5 «Şagadam».
Abylow «Şagadamy» boş goýberenok: «Hazynanyň» tejribeli ýarym goragçysy şu möwsümde «Şagadam» bilen geçirilen 3 duşuşykda hem tapawutlanan ýeketäk futbolçydyr.
"Merw" 0 - 1 "Ahal"
Gol:
0-1, Orazmuhammet Işangulyýew 38'
Diňe duşuşykda ýeketäk däl: «Ahaldan» Orazmuhammet Işangulyýewiň dürs ýerine ýetiren urgusy diňe bir duşuşykdaky ýeketäk gol däl. Bu pökgi biziň hasaplamalarymyza ady ilkinji gezek goşulýan Orazmuhammediň hem şu möwsümdäki ýeketäk goludyr.
Ýene şol tapawut: «Ahal» şu möwsümde «Merwiň» meýdanynda geçirilen 2 oýunda hem bir gol tapawudy bilen ýeňiş gazandy.
Umumy üstünlik «Ahalda»: Möwsümdäki 3 duşuşykdan soň «Merw» 3 — 5 «Ahal».
Titow — iň gowusy: «Ahalyň» ýaş hüjümçisi Mihail Titowyň şu möwsümde geçirilen «Merw» — «Ahal» duşuşyklarynda 2 goly bar.
HTTU 2 - 5 "Altyn asyr"
Gollar:
1-0, Döwletgeldi Marlyýew 19'
2-0, Pirmyrat Sultanow 21'
2-1, Süleýman Muhadow 28'
2-2, Ahmet Ataýew 30'
2-3, Umidjan Astanow 44'
2-3, Umidjan Astanow 87'
2-5, Süleýman Muhadow 90+3.
Iki gol üçin 2 minut ýeterlik: Duşuşykda iki toparyň hem ilkinji iki goly haýran edijidir. HTTU üçin hem, «Altyn asyr» üçin hem ilkinji iki goly geçirmek üçin iki minut ýeterlik boldy.
Ýokary ligada 340-njy oýun: Şu tapgyrda HTTU Ýokary ligadaky 340-njy duşuşygyny geçirdi.
«Altyn asyryň» täze sepgidi: Şu tapgyrda HTTU-nyň derwezesine 5 gol geçiren «Altyn asyr» futbol topary şu möwsümde 50 we ondan kän gol geçiren toparlaryň sanawyna ikinji bolup goşuldy.
Derwezelerde 7 gol: Bu duşuşyk möwsümdäki iň köp golly duşuşyklaryň sanawynda 3-nji orny eýeleýär. Ýöne duuşyk bu orny 10-njy tapgyrdaky «Şagadam» — «Daşoguz» duşuşygy bilen paýlaşmaly boldy. Ýadyňyzda bolsa, şol duşuşyk hem edil şu hasapda «Şagadamyň» ýeňşi bilen tamamlanypdy.
«Altyn asyr» myhmançylykda iň gowusy: Şu tapgyrda HTTU-nyň derwezesine geçiren 5 goly bilen «aragatnaşykçylar» möwsümde myhmançylykda iň köp gol geçiren topar boldy. «Altyn asyryň» diňe myhmançylykda geçiren gollarynyň sany 25-e deň. Bu sanawyň ikinji ornundaky «Şagadamyň» bolsa myhmançylykda 23 goly bar.
Diňe bu-da däl: Şu tapgyrda «Altyn asyr» myhmançylykdaky 10-njy ýeňşini gazandy. Möwsümde entek bu derejä ýeten topar ýok.
Döwletgeldi umytly başlady: HTTU-nyň düzümine üçünji aýlawda goşulan Döwletgeldi Marlyýew duşuşykda möwsümdäki ilkinji goluny geçirdi.
Ýene bir 10-lukçy: Duşuşykda HTTU-nyň ikinji golunyň awtory Pirmyrat Sultanow şu möwsümde 10 we ondan kän gol geçiren futbolçylaryň sanawyna dokuzynjy bolup goşuldy.
Sultanowyň ikinji ýubileýi: Şu gol Pirmyrat Sultanowyň 2012-nji ýyldan bäri Ýokary ligada derwezelere salan 30-njy goludyr. Ol 4 möwsümden bäri 30 gollularyň sanawyna 12-njilik bolup goşuldy.
Muhadow ikinji 10-lugy ikinji bolup doldurdy: Duşuşykda iki gezek tapawutlanan Süleýman Muhadow şu möwsümde 20 we ondan kän gol geçiren ikinji futbolçy boldy. Bu ýaryşyň başyny 22 gol bilen «Balkandan» Myrat Ýagşyýew çekýär.
Ýedinji gezek dubl: Möwsümiň «dublçysy» Süleýman Muhadow bu üstünligini ýedinji gezek gaýtalady.
Umytjanam goşalady: Umytjan Astanow möwsümde ilkinji gezek bir duşuşykda 2 gol geçirdi.
Muhadow: 3 oýunda 4 gol: Süleýman Muhadow HTTU bilen geçirilen 3 duşuşykda 4 gezek tapawutlandy.
"Balkan" 4 - 0 "Energetik"
Gollar:
1-0, Myrat Ýagşyýew 15'
2-0, Aleksandr Boliýan 20'
3-0, Aleksandr Boliýan 55'
4-0, Myrat Ýagşyýew 90'.
Boliýan şeýdäýýär: Diňe şu möwsüme degişli 90 futbolçydan ybarat bolan iň netijeli oýunçylaryň sanawynda Ýokary liganyň şu möwsüminde geçiren bary-ýogy 4 duşuşygynda 26-njy ýere çenli beýgelen Aleksandr Boliýan 5-nji goluny geçirdi.
Boliýanyň ilkinji dubly: Şu möwsümde ýokary ligada 4 duşuşyk geçiren A.Boliýan ilkinji dublyny amala aşyrdy.
Myrat Ýagşyýew tükelledi: Şu wagta bir duşuşykda 3, 4, 5 gezek tapawutlanan hem bolsa, Myrat Ýagşyýewiň dublly tamamlanan duşuşygy ýokdy (diňe şu möwsüm göz öňünde tutulýar). Şu tapgyrda şol arzyly dubly amala aşyran Myrat Ýagşyýewe indi bir oýunda 6 gezek tapawutlanyp, rekordy täzeläýmek galýar.
Derwezä diwar örmeli: Ýogsam, «Energetigiň» şu möwsümde derwezesine geçirden gollarynyň sany 50-den geçdi.
Dört şowly ädim: «Nebitçiler» bassyr dördünji duşuşygynda ýeňiş gazandylar.
3 oýunda 5 gol: Ýokary liganyň häzirlikçe iň netijeli hüjümçisi Myrat Ýaşgşyýew «Energetik» bilen bolan 3 duşuşykda jemi 5 gezek tapawutlandy.


c: text/html

text:
Aşgabatdaky şäherara hususy taksileriň duralgalary üýtgedildi. Paýtagtyň içindäki öňki köne aeroportuň golaýyndaky Balkan tarapa, Gündogar bazarynyň golaýyndaky Daşoguz tarapa we 11-nji mikroraýondaky awtokombinatyň golaýyndaky Mary we Lebap tarapa gidýän hususy şäherara taksileriň duralgalary Çoganla göçürildi.
Çoganly daçalarynyň başlanýan ýerine göçürilen şäherara hususy taksileriniň bu täze duralgasy şäheriň öňki çäklerinden, kanaldan demirgazykda 10 kilometr uzaklykda ýerleşýär. Häzir bu ýerde entek gurluşyk işleri alnyp barylýar.
Bu ýerde “Menzil” myhmanhanasy gurlupdyr. Awtoulaglar üçin giň duralgalar, müşderiler üçin hem garaşylýan bassyrmalar gurulýar. Häzirki alnyp barylýan gurluşyk işlerinden çen tutup aýtsak, bu ýerde ähli amatlykly döwrebap awtoterminal guruljak.
Emma Aşgabat-Daşoguz trassasynda ýerleşen bu duralga barmagyň kyndygyny aýdýan ildeşlerimiz az däl. Bu ýere jemgyýetçilik transporty bilen barjak bolsaň, onda şäheriň 33-nji we 47-nji marşrut awtobuslaryndan peýdalanmaly.
“Ilki bilen bu awtobuslar az. Soňam, olar Teke bazaryndan ugraýança-da, ep-esli wagt garaşmaly bolýar. Şonuň üçin jemgyýetçilik transporty bilen bu ýere öz wagtynda bararyn diýen umyt ýok” diýip, asly maryly paýtagtyň ýaşaýjysy Allaberdi gürrüň berýär.
“Berjek puluň ýarysy gidýär”
Mundan ozal hususy mikroawtobus taksileri bilen hem bu ýere baryp bolýardy. Emma maý aýynyň başynda olar gadagan edilensoň, indi olar gatnanoklar. Emma hususy ýeňil awtoulag taksileri bu ýere gatnaýarlar.
Ýöne olaryň hyzmatlary üçin tölemeli ýol kireýiniň şol duralgadan başga şähere gitmek üçin tölenýän puluň ýarpysyna dagy ýetýändigini Allaberdi Azatlyk Radiosyna gürrüň berýär: “Mara adam başyna 20 manat ýol kireýini tölemeli bolsa, paýtagtyň içinden bu duralga barmak üçin taksilere 10 manat töweregi tölemeli. Onsoň başga şähere gitmek üçin berjek puluň ýarysyny eýýäm duralga çenli ýol kireýine sarp edýärsiň”.
Şol bir wagtda hem şäherara hususy taksileriň duralgalarynyň Çoganla göçürilendigi barada metbugatdadyr, teleradioda hiç hili bildiriş berilmedi.
Täze duralganyň ýerleşýän ýerinden adamlar bihabar. Bu duralga barmagyň käbir kynçylyklary sebäpli şäherara hususy taksileriň müşderileriniň azalandygyny olaryň käbirleri gürrüň berýärler.
Mary şäherine gatnaýan Umyt bu hakda şeýle diýýär: “Täze duralga göçenimizden soň müşderilerimiz azaldy. Müşderileriň köpüsi täze ýere göçendigimizi bilenoklaram”.
Paýtagtly Allaberdi hem onuň aýdýanlary bilen ylalaşýar. Onuň aýtmagyna görä, häzir otly ýa-da uçar bilen gideniň amatly bolýar. “Elbetde, eger-de bilet tapyp bilseň” diýip, Allaberdi sözüniň üstüne goşýar.
Jaň edip...
Emma hususy şäherara taksiçileriň käbirleri müşderilerine telefon nomerlerini berip, jaň edilen halatynda olaryň öýlerine baryp, müşderilerini alyp ýola düşýärler. Ýöne, Umydyň pikiriçe, bu ýagdaý hem köpe çekmez.
“Häkimiýetleriň, muňa garşy çäre görmek üçin, welaýat maşynlaryny şähere goýbermezliklerem ähtimal. Hökümet görülýän bu çäreden maksadyň nämedigi hakda kelam agyz söz aýdanok, emma bu ädim ilatyň problemasyny diňe artdyrýar” diýip, Umyt gürrüň berýär.
Şol bir wagtda-da taksiçilerem bu ýagdaýdan nägile. Täze duralgadaky taksiçiler, hususan-da bu duralgada awtoulagyny goýmak üçin sagadyna bir manat tölemeli bolýandyklaryny we muşderileriniň bolsa barha azalýandygyny aýdýarlar.
“Köp garaşsaň, köp pul gidýär”
“Maşyn dolýança, müşderilere garaşyp birnäçe sagat durmaly bolýar. Onsoň, näçe köp garaşsaň, şonçada puluň köp gidýär” diýip, Mara gatnaýan taksiçi Umyt täze dörän ýagdaýyň ýolagçylaryň ýa-da şäherara taksi sürüjileriň peýdasyna däldigini düşündirýär.
Paýtagtdan ýurduň beýleki şäherlerine hususy taksilerden başga döwlete degişli şäherara awtobuslar hem gatnaýar. Emma olaryň sany hem köp däl. Mysal üçin, Aşgabatdan Türkmenbaşa her gün bir awtobus ugraýar. Şol sebäpden hususy şäherara taksileriň ýurduň ýolagçy gatnawynda oýnaýan roly örän uly.
Galyberse-de, hususy taksiler diňe bir ýolagçylary gatnatman, eýse poçta aragatnaşygyny hem üpjün edýärler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Owganystanyň paýtagtynda 7-nji awgustda irden hökümet edaralarynyň golaýynda janyndan geçen hüjümçiniň içi bombaly ulagy partlatmagy zerarly tutuş şäheriň içinde ençeme bina ýumruldy we azyndan 15 adam wepat boldy, diýip owgan resmileri habar berdiler.
Kabulyň polisiýasy başda azyndan 10 adamyň ölendigini we 128 adamyň ýaralanandygyny aýtdy, yzýany ölenleriň sanynyň 15 adama, ýaralananlaryň 240 adama ýetendigi habar berildi.
Bu barada Azatlyk Radiosynyň Kabuldky habarçysy Şaýymerdanguly Myradynyň taýýarlan maglumatyny diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
BMG Siriýanyň hökümetiniň 31-nji dekabrda, diýilip kesgitlenen wagt möhletine çenli özüniň iň howply himiki ýaraglaryny ýok edip ýetişmeginiň gumanadygyny aýtdy.
BMG-niň we Himiki ýaraglary gadagan etmek boýunça guramanyň beýannamasynda Siriýanyň zäherli ýaraglaryny ýok etmek ugrunda “möhüm öňegidişligiň” gazanylandygyny bellendi, şol bir wagtda-da Başar Al-Assadyň hökümetine halkara derejesinde berilen wagt möhletini berjaý etmek üçin “tagallalary batlandyrmaga” çagyryş edildi.
Siriýanyň hökümeti Orsýet we ABŞ bilen gelnen ylalaşygyň esasynda halkara gözegçiliginde özüniň himiki ýaraglaryny indiki ýylyň iýun aýyna çenli ýok etmäge razylyk berdi.


text:
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdogan Türkiýäniň Ýewropa Bileleşigine agza bolmagy boýunça gepleşikleri ugrukdyrmak üçin duşenbe güni agşam Brussele bardy.
Erdoganyň sişenbe güni Brusselde geçirýän duşuşyklary soňky bäş ýylyň dowamynda ilkinji gepleşiklerdir. Emma Türkiýede korrupsiýa bilen bagly dawanyň turmagy we hökümetiň polisiýanyň hem suduň ýokary derejeli ençeme resmisini wezipesinden boşatmagy Erdoganyň bu saparyna kölege saldy.
Tankytçylar hökümetiň resmileri wezipesinden çetleşdirmek arkaly derňewlere päsgel bermek isleýändigini aýdýarlar.
Erdogan duşenbe güni agşam Brusseldäki myhmanhanasynyň öňünde jemlenen 2000-den gowrak tarapdarlarynyň öňünde çykyş etdi. Erdogan Ankaradan Brussele gaýtmagynyň öňüsyrasynda Ýewropa Bileleşigi bilen krizisy gowşatmaga çalyşdy, emma ÝB-niň resmileri Türkiýede demokratiýanyň ýagdaýyna aladalanma bildirdiler we kanun institutlarynyň garaşsyzlygyna şübhe bildirdiler.


text:
30-njy noýabrda Aşgabadyň Parahat-7 mikroraýonynyň ýaşaýjylary ýene-de köpçülikleýin köçä çykdylar. Bu ýerde ilatyň köçä çykmagyna jaýlardan sowadyjy hem ýyladyjy enjam bolan split sistemalaryny aýyrmak üçin ýekşenbe güni ýerli häkimiýetleriň bu ýere ýene-de işçileri we ýörite ulaglary sürmeginiň sebäp bolandygy aýdylýar.
Azatlyk Radiosynyň habarçysy Soltan Açylowa soňky ýagdaýlar barada gürrüň berýär:
Häzir Parahat-7 mikroraýonynyň ýaşaýjylarynyň birnäçesiniň, howanyň sowuk bolmagyna garamazdan, split sistemalaryň aýrylyp başlanmagyndan howatyrlanyp, öýlerine girmän, daşarda galýandygy habar berilýär.
Parahat-7 mikroraýonynyň jaýlaryndan kondisionerleri aýyrmak boýunça işler awgust aýynyň aýagynda başlanypdy, emma ýerli ýaşaýjylaryň köçä çykyp, öz emläginiň ýaşaýan jaýlaryndan aýrylmagyna garşylyk bildirmeginiň netijesinde häkimiýetler öz işini togtadypdylar.
Soňky günlerde split sistemalary aýyrmak boýunça işler häkimiýetler tarapyndan Aşgabadyň etegindäki Çoganly ýaşaýyş massiwinde hem amala aşyrylýar. Bu ýerde split sistemalary bilen bilelikde çanak antennalarynyň we aýnalaryň üstüne goýulýan telärleriň hem aýrylýandygy barada habar berilýär.


text:
Birleşen Ştatlaryň gaçgaklykdaky aňtaw işgäri Edward Snowden "WikiLeaks" arkaly beýanat ýaýradyp, prezident Barak Obamany özüniň gaçybatalga soran ýurtlaryna basyş etmekde günäledi.
"WikiLeaks" Snowdeniň 21 ýurda gaçybatalga sorap ýüz tutandygyny, şolaryň arasynda Orsýetiň, Ekwadoryň, Kubanyň we Wenezuelanyň hem bardygyny aýtdy.
Snowden Birleşen Ştatlar tarapyndan ýaşyryn gözegçilik programmalary baradaky dokumentleri syzdyranlygy üçin gözlenilýär.
Häzir ol Moskwadaky uçar meýdanynyň tranzit böleginde ýaşaýar diýip bilinýär.
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin duşenbe güni Snowden Birleşen Ştatlara zelel ýetirmesini bes etse, Orsýetde galyp biler diýdi.
Şeýle-de Putin Snowdeni Birleşen Ştatlara ekstradisiýa etmejegini aýtdy.
Şu arada, metbugatda ABŞ-nyň Ýewropa Bileleşiginiň edaralaryndaky telefon gürrüňlerini diňländigi, internet poçtalaryna gözegçilik edendigi barada çykan habarlardan soň, ýewropa liderleri Waşingtondan düşündiriş talap etdiler.
Soňky gowşan habara görä, Snowden Moskwanyň öňünde goýan şertlerinden soň, Orsýetden gaçybatalga soran arzasyny yzyna alypdyr.
Bu habary sişenbe güni W.Putiniň sözçüsi Dmitriý Peskow aýtdy.


text:
24-nji aprelde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ahalteke atçylyk toplumynda geçirilen baýramçylyk dabarasyna gatnaşdy.
Şu günler ýurdumyz iň oňat atşynaslary hem-de seýisleri, arassa ganly ahalteke bedewlerini ösdürip ýetişdirmek we türgenleşdirmek bilen meşgullanyp, milli gymmatlyk hökmünde nesilden-nesle geçirilip gelinýän, müňýyllyklaryň dowamynda mähir bilen garalan atlaryň nesillerini dowam etdirýän ähli adamlary hormatlaýar.
Baýramçylyk lybasyna bürenen toplumda türkmen halkynyň öz bedewlerine çäksiz söýgüsini, buýsanjyny beýan edýän aýdym we joşgunly tans ýerine ýetirildi.
Türkmenistanyň Prezidentini atçylyk pudagyny ösdürmek baradaky aladasyna çäksiz hoşallyk bildirmegiň nyşany hökmünde ahalteke bedewlerini sowgat almak üçin syn ediş meýdançasyna geçmäge çagyrýarlar.
Meýdançada döwlet Baştutanymyzy ýurdumyzyň bäş welaýatynyň we Aşgabat şäheriniň häkimleri garşylaýarlar. Gezekli-gezegine bedewleri çykarýarlar, ýaşuly, ýetginjek oglan hem-de Türkmenistanyň welaýatlarynyň her biriniň ýolbaşçysy milli Liderimizi mübärekläp, bedewiň pasportuny gowşurýarlar. Milletiň Liderine harby we hukuk goraýjy edaralarynyň wekilleriniň adyndan hem ahalteke bedewi sowgat berilýär.
Soňra bu ýerde ahalteke bedewleriniň arasyndaky halkara gözellik bäsleşiginiň jemleýji tapgyry geçirildi.
Saýlama tapgyrlarynyň barşynda bäsleşigiň jemleýji tapgyryna deňsiz-taýsyz beden gurluşy, ajaýyp başarjaňlygy ýaly iň oňat häsiýetleri özünde jemleýän atlaryň onusy çykaryldy. Şol alamatlary boýunça bu atlar abraýly eminler topary tarapyndan ýeňiş gazanmaga hem-de ýylyň iň owadan bedewi diýen ada eýe bolmaga has mynasyplar diýlip ykrar edildi.
Gözden geçiriş meýdançasyna gözbaşy abraýly atlaryň neslinden bolup, ahalteke bedewleriniň iň oňat nesil ugruny esaslandyran naýbaşy, bir-birinden owadan-nurana şöhratly tohum atlar çykarylýar.
Alypbaryjy bedewleriň her biriniň ady hem-de olaryň gelip çykyşy bilen gysgaça tanyşdyrýar. Olar mele reňkli Bitaraplyk, dor reňkli Akbilek, Beýikdag, Gadam, Karar, Ýigit, gara dor reňkli Jahyl we Gürgen, mele reňkli Galkasen, gara reňkli Aşgabat bedewleridir.
Özüniň bütin durky bilen tebigy gözelliginde tomaşaçylaryň öňünden arassa ganly bedewler geçýär. Olar haýran galýan tomaşaçylaryň we emin agzalarynyň öňünden geçmezden öňürti birnäçe tapgyrlaryň netijesinde saýlanyp alyndy. Eminler bedewleriň beden gurluşyna, çarpaýa galşyna, tohum häsiýetlerine hem-de atlaryň başarnygyna baha berip, iň gowudan gowusyny saýlamalydy.
Bedewler tomaşaçylaryň öňünden ilki bezelmedik görnüşinde, soňra bolsa iň oňat zergärleriň taýýarlan milli at şaý-sepleri bilen ajaýyp görnüşde bezelip geçdiler. Olaryň gözden geçirilişiniň ýany bilen alyp baryjy gözellik bäsleşigine gatnaşýan atlar baradaky maglumaty aýdyp, bedewler bilen baglanyşykly milli däpler, olaryň üýtgeşik häsiýetleri barada gürrüň berdi. Şeýle hem ahalteke bedewlerine bagyşlanan şahyrana setirler belent ýaňlandy.
Düzümine türkmen eminlerinden başga-da, daşary ýurt bilermenleri giren abraýly emin agzalary maslahatlaşanlaryndan soň çözgüt çykardylar. Ony ahalteke bedewleriniň halkara gözellik bäsleşiginiň, şeýle hem sungat ussatlarynyň arasyndaky döredijilik bäsleşiginiň eminler toparynyň başlygy Katerina—Irena Ýakob Şraýner yglan etdi.
Şeýlelikde, ajaýyp Bitaraplyk bedewi ahalteke bedewleriniň halkara gözellik bäsleşiginiň ýeňijisi boldy. 2012-nji ýylda doglan bedew türkmen atçylygynyň taryhynda uly yz galdyran meşhur Gelşikliniň neberesindendir. Şowhunly el çarpyşmalar astynda täsin bedewiň eýesi Begmyrat Hojalyýewe Türkmenistanyň Prezidentiniň baş baýragyny we göçme Kubogy gowşurdylar.
Soňra ahalteke atlarynyň gözelligini şekillendiriş we amaly-haşam sungatynyň eserlerinde, neşir önümlerinde, fotosuratlarda, teleýaýlymlarda çeper beýan etmek boýunça döredijilik bäsleşiginiň ýeňijileri yglan edilýär. Çeper beýan etmek arkaly ahalteke bedewlerini giňden wagyz etmäge gönükdirilen bu döredijilik bäsleşigine tanymal we ýaş suratkeşler, heýkeltaraşlar, halyçylar, zergärler, fotosuratçylar, neşirýat işgärleri, dizaýnerler we teleoperatorlar gatnaşdylar.
Olaryň her biri döredijilik işinde gözelligiň we sazlaşygyň nusgasy hasaplaýan atyň keşbine bolan garaýşyny ussatlarça şekillendirmäge çalşypdyr.
Bäsleşigiň ýeňijilerine Türkmenistanyň Prezidentiniň adyndan baş baýraklar gowşurylýar. Türkmenistanyň halk suratkeşi Ada Gutlyýewiň «Ezeli kämillik» diýen işi iň gowy haly eseri diýlip ykrar edildi. «Zergärçilik eseri» diýen bölümde Aşgabat şäheriniň 90-njy orta mekdebiniň matematika mugallymy Çarymyrat Sähedow «At şaý-sep toplumy» diýen işi bilen bedewleriň bezeg şaý-sepleri üçin ýeňiş gazandy. Iň gowy surat eseri boýunça «Jygalybegiň patasy» diýen işi üçin Türkmenistanyň Döwlet çeperçilik akademiýasynyň kafedra müdiri Berdimyrat Toýçyýew baýraga mynasyp boldy. Türkmenistanyň halk suratkeşi Saragt Babaýew «Jelaleddin Meňburun» diýen heýkeli üçin üstünlik gazandy. Iň gowy neşir önümi – «Pyýada» diýen işi üçin Türkmen oba hojalyk uniwersitetiniň 4-nji ýyl talyby Enwer Abalakow sylaga eýe boldy, iň gowy wideo şekili üçin «Türkmen owazy» teleýaýlymynyň teleoperatory Gurbanberdi Gurtgeldiýew baýraklara mynasyp boldy.


text:
Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew Eýranyň iki ýadro bombasyny ýasamaga ýeterlik uranynynyň bardygy baradaky maglumat boýunça alada bildirdi.
Medwedew bu barada sözlän sözünde, Eýranyň ýadro programmasynyň aç-açanlygynyň halkara jemgýyetçiligi tarapyndan ykrar edilmeýän häzirki pursatynda şeýle maglumatyň hasam alada döredijidigini belledi.
Mundan ozal ABŞ-nyň Merkezi Aňtaw Gullugynyň ýolbaşçysy Leon Panetta, eger baýlaşdyrmaga mümkinçiligi bolsa, Eýranyň iki ýadro bombasyny ýasamaga ýeterlik az baýlaşdyrylan uranynyň bardygyna özüniň ynanýanlygyny nygtapdy.
Orsýet Eýranyň ýakyn ýarany, emma soňky döwürde Medwedew Tähranyň ýadro programmasyny yzygiderli tankyt edip gelýär.
Günbatar tarapyndan şikaýat edilmegine garamazdan, Orsýet Eýranyň Buşehir etrabynda ýadro energiýasy merkezini gurmak boýunça hyzmatdaşlygy dowam etdirýär. Bu baradaky ylalaşyga 2008-nji ýylda gol goýlupdy.


text:
Şwesiýanyň paýtagty Stokgolmda neo-nasistler diýip ynanylýan onlarça erkek migrantlara hüjüm etdi.
Şwesiýanyň polisiýasy 30-njy ýanwarda uly bir toparçagyň adamlary bosgunlara hüjüm etmäge çagyrýan listowka ýaýradandygyny aýtdy.
Şaýatlar ol adamlaryň daşary ýurtly diýip bilnen adamlara fiziki hüjüm edendiklerini aýtdylar. Emma polisiýa hiç bir hüjümi tassyklamady.
Ýüzi perdeli adamlaryň polisiýa bilen çaknyşygyny görkezýän wideoýazgylar peýda boldy.
2015-nji ýylda Şwesiýadan 163 müň çemesi adam gaçybatalga sorady.


text:
Dünýä derejesinde Ahalteke atlary boýunça iş alyp barýan esasy edaralaryň biri Orsýetiň atçylyk boýunça ylmy-barlag instituty soňky 30 ýylyň dowamynda Türkmenistanda tohum arassalygy ylmy barlaglar esasynda tassyklanan ahal-teke atlaryň sanynyň 96.8% derejesinden 11% -e çenli azalandygyny aýdýar.
Şeýle-de Orsýetiň atçylyk boýunça ylmy-barlag instituty türkmen atlary boýunça iş alyp barýan “Ýanardag” atly halkara ekspertler merkezine beren resmi jogabynda özüniň Türkmenistanyň “Türkmen atlary” atly döwlet konserni bilen 2014-nji ýylda hyzmatdaşlygyny ýatyrandygyny, 2011-2012-nji ýyllarda öz laboratoriýalarynda ahal-teke atlarynyň ganyny barlamak boýunça geçiren işleri barada habar berip, türkmen tarapynyň 958 sany atdan diňe 577-si üçin tölegi ýerine ýetirendigini habar berýär.
Azatlyk Radiosy “Ýanardag” atly halkara ekspertler merkezine berilen bu resmi maglumatlar barada Ýewropada döredilen bu merkeziň ýolbaşçysy we “Türkmen atlary” döwlet konserniniň öňki ýolbaşçysy Geldi Kärizow bilen söhbetdeş boldy.


text:
Daşarky güýçler regiondaky täsirlerini güýçlendirmek üçin bäsleşigi dowam etdirýärler. Esasy oýunçylar bolan Russiýa, Hytaý, ABŞ we Ýewropa Bileleşigi Merkezi Aziýa regiony, şol sanda Türkmenistan bilen ýakyn gatnaşyklaryny gorap saklamak ýa-da muny gazanmak üçin iki usuly ulanýarlar: birinjisi, özara howpsuzlyk boýunça şertler, ikinjisi bolsa, ägirt uly energiýa ýataklaryndan paý almak üçin ulanylýan maliýe we söwda çäreleri."Gazprom" häzirlikçe esasy müşderi
Türkmenistanyň garaşsyzlyk alanyna 18 ýyl geçse-de, Moskwa bilen uzak ýyllar boýy dowam edip gelýän gatnaşyklar 1990-njy ýyllardan soňam, häzirki günlere çenli ýurdy Russiýanyň täsir çygrynda galdyrypdy.
Şu ýylyň aprel aýynda türkmen gazyny Russiýa akdyrýan turbanyň partlamagy netijesinde, Aşgabat bilen Moskwanyň arasyndaky gatnaşyklar täze häsiýete eýe boldy. Ýagny, şol pursatdan soň Russiya türkmen gazy boýunça monopoliýasyny ýitirdi we bu ýagdaý Türkmenistandaky agalygyny gorap saklamak isleýän Moskwa üçin oňaýsyz ýagdaý döredýärdi.
Dünýä ykdysady krizisi netijesinde Ýewropa bazarynda tebigy gaza bolan talap azalandygy sebäpli "Gazprom" hem ýangyç eksporty boýunça kynçylyk çekdi. Türkmenistan gaz eksporty boýunça alternatiw ýollaryň ugruna çykyp başlajakdygyny, şol sanda 10-njy iýuldaky Ministrler Kabinetiniň mejlisinde “Nabukko” proýektine goşulmaga taýýardygyny Merkezi Aziýa ýurtlarynyň arasynda ilkinji bolup yglan edensoň Aşgabat bilen Moskwanyň arasyndaky gatnaşyklar has hem sowaşdy.
Russiýanyň prezidenti Dmitriý Medwedew bilen türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 13-nji sentýabrda Türkmenbaşy şäherinde we 29-njy noýabrda Moskwanyň eteginde duşuşdylar. Emma şol duşuşyklar netije bermedi.
Ahyrynda, dekabr aýynyň 22-ne Russiýanyň prezidenti Dmitriý Medwedew Aşgabada gelip türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen gepleşik geçirdi we Türkmenistan bilen Russiýanyň arasynda ozalky togtadylan gaz eksportyny gaýtadan dikeltmeklik baradaky ylalaşyga gol çekildi. Şol ylalaşyga görä, türkmen gazy 2010-njy ýylyň ýanwar aýynyň başyndan Russiýa akyp başlamaly.
Habar agentlikleriniň maglumatyna görä, bu ylalaşykda häzirlikçe Russiýa Türkmenistandan ýylda 30 milliard kubometr gaz almaklyga borçlanýar. Bu bolsa soňky ýyllar Russiýa akdyrylyp gelnen gazyň möçberinden iki esse töweregi azdyr. Şeýle hem gazyň bahasy barada resmi maglumatlar berilmedi. Emma Russiýanyň “Wremýa Nowosteý” gazeti “Gazprom” kompaniýasynyň bir resmisine salgylanyp, munuň 240 dollardan gowrak boljakdygyny ýazdy.
Şeýle hem, 18-nji dekabrda Türkmenistanyň Russiýa Federasiýasyndaky adatdan daşary we doly ygtyýarly ilçisi Halnazar Agahanow žurnalistleriň öňünde çykyş edip, öz ugruny Hazaryň ýakasy bilen alyp gitjek Türkmenistan – Gazagystan – Orsýet gaz geçirijisiniň ünsden düşürilmändigini belledi. Emma bar bolan türkmen-rus gaz geçirijisi doly güyjünde ulanylmaýan wagty, ikinji gaz geçirijiniň gurluşygyna ýakyn wagtlarda maýa goýulmagyna garaşylmaýar. “Nabukko” kän agzaldy emma...
"Nabukko" turbalarynyň kartasy
Ýewropa Merkezi Aziýanyň nebitini we tebigy gazyny Russiýanyň üstünden alýar. Şeýle ýagdaýda ÝB-niň energiýa üpjünçiligi meselesinde Russiýa doly bagly bolup galmagyny Bileleşigiň özünde ýiti ýazgarýarlar.
Şu ýyl Ýewropa Bileleşigi özüniň Ýewropa bilen Hazar meýdanynyň arasynda asfalt, turba we demirýol gatnawyny ýola goýjak “Günorta Koridor-Täze ýüpek ýoly” strategiýasyny yglan etdi. Şol proýektiň bir bölegi bolan türkmen gazyny Ýewropa akdyrjak “Nabukko” proýekti boýunça Ýewropa Bileleşigi çäkli öňe gidişlik gazandy, emma degişli proýekt boýunça häzire çenli türkmen hökümetiniň kagyz ýüzündäki goluny alyp bilmedi. Bu proýektiň amala aşyrylmagy ugrundaky Aşgabadyň eden esasy ädimi, “Nabukko” proýektiniň paýdary bolan Germaniýanyň RWE AG kompaniýasyna Hazar deňzindäki 23-nji bloguň ynanylmagy boldy.
24-nji iýulda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýurduň daşary işler ministri Raşid Meredowa Hazar deňziniň dawaly gaz ýataklary boýunça Azerbeýjany Halkara arbitraž sudyna bermegi tabşyrdy.
Geçirijilik kuwwaty ýylda 31 milliard kubmetr bolan “Nabukko” turbalarynyň üçden birini doldurmak üçin, Ýewropa Bileleşigi Türkmenistanyň gazyna ýol açyp, Türkmenistandan Azerbeýjana tarap turba çekmeli. Hazaryň statusy boýunça düşünişmezlikleriň dowam edýän ýagdaýynda, “Transhazar” geçirijisi petige diräp dur we Brýussel Eýrany “Nabukko” turbalary üçin tranzit ýurt hökmünde göz öňüne tutmaýar.
6-njy awgustda Russiýa we Türkiýe göwrümi “Nabukko” turbalarynyňkydan iki esse uly bolan Günorta Akym proýektiniň turbalarynyň Türkiýäniň territoriýasyndan geçirilmegi boýunça ylalaşyga gol çekişdiler. Moskwa Günorta Akym proýektiniň kömegi bilen Ýewropa barýan rus gazynyň tranzit ýurdy bolan Ukrainadan çykdaýjyly hem bolsa sowa geçmek isleýär.
Emma 2-nji sentýabrda Ýewroparlamentiň senagat, barlag we energiýa boýunça komitetiniň öňünde çykyş eden komissar Andris Pibalgs Günorta Akym proýekti boýunça Russiýa-Türkiýe ylalaşygyna garamazdan, “Nabukko” proýekti boýunça Türkiýa ynam bildirýändiklerini mälim etdi.
Şeýlelikde, Nabukko proýektiniň geljegi Hazar deňziniň statusynyň kesgitlenmegine, başgaça aýdylanda, Türkmenistan bilen Azerbeýjanyň Hazardaky gaz ýataklary boýunça ylalaşyga gelmeklerine bagly bolup dur. Şol ylalaşygyň ýola goýulmagynda bolsa, belli bir derejede Moskwa hem möhüm rol oýnaýar. Bu bolsa, “Nabukko” turbalaryna türkmen gazynyň akdyrylmagy boýunça bar bolan soraglaryň yzyna ýene bir sorag alamatyny goýýar. Hytaý we Eýran hem geregini alýar
Tebigy gazyň eksporty boýunça pragmatiki öňe gidişlik iki sany gaz geçiriji bilen bagly boldy: Amyderýanyň sag kenaryndaky gaz ýakatlaryndan göz baş alýan Türkmenistan-Hytaý hem-de Döwletabadyň gazyny serhediň günortasyna akdyrjak Türkmenistan – Eýran gaz geçirijileri.
14-nji dekabrda Samandepe gaz ýatagynda Türkmenistanyň, Hytaýyň, Özbegistanyň we Gazagystanyň prezidentleriniň gatnaşmagynda Türkmenistan- Hytaý gaz geçirijisiniň açylyş dabarasy boldy.
Aşgabat bilen Pekiniň arasynda 2006-njy ýylyň aprel aýynda baglaşylan döwletara ylalaşyga laýyklykda, Türkmenistandan Hytaýa 30 ýylyň dowamynda ýylda 40 milliard kubmetr gaz akdyrmaklyk göz öňünde tutulýar. Ors metbugatynda ýazylan sanlara görä, geljek ýylda Türkmenistandan Hytaýa 5-6 milliard kubmetr gaz akdyrmak planlaşdyrylýar, emma Türkmenistan bilen Hytaýyň arasynda gazyň bahasynyň henize çenli ylalaşylman galýanlygy ýazylýar. Açylan gaz geçiriji bolsa, doly güýjünde 2012-nji ýyldan işläp başlar.
Frans Press agentligi Türkmenistan-Hytaý gaz geçirijisiniň işe girizilmeginiň gündogardaky Pekin üçin aýratyn bir üstünlikdigini we Moskwanyň täsir çygrynda bolan energiýa serişdelerine baý regiona öz täsirini güýçlendirmek ugrunda Hytaýyň köp ýyllap eden tagallalarynyň hasyly bolup durýanlygyny ýazdy.
Ýakyn günlerde bolsa, Türkmenistanyň günorta-gündogaryndaky Döwletabat gaz ýataklaryndan geçirijilik göwrümi ýylda 12 milliard kubmetr bolan Eýrana barýan gaz geçirijiniň açylyşy bolar diýlip garaşylýar. Russiýa akýan türkmen gazy kesileninden soň, Eýrana barýan bu ikinji gaz geçirijiniň gurulmagy baradaky karar şu ýylyň iýul aýynda alnypdy.
1997-nji ýyldan bäri Eýran Türkmenistanyň günbataryndaky Körpeje-Gurtguýy gaz ýataklaryndan göwrümi ýyllyk 8 milliard kubmetr bolan turbalar arkaly ýyllyk 6,5 milliard kubmetr gaz satyn alyp gelýärdi. Täze gaz geçirijiniň açylmagy bilen, 2010-njy ýylda türkmen gazynyň Eýrana umumy eksporty 14 milliard kubmetre, geljkede bolsa, ýyllyk 20 milliard kubmetre çykarylar diýlip habar berilýär.
Şeýlelikde, 2010-njy ýyl boýunça Türkmenistanyň esasy gaz alyjylary 30 milliard kubmetre golaý tebigy gaz söwdasy bilen Russiýa, 14 millard kubmetre golaý gaz almagy göz öňüne tutýan Eýran we 6 milliard kubmetre golaý gaz importy bilen Hytaý bolar diýlip garaşylýar. Ýagny, başgaça aýdylanda, 2010-njy ýyl boýunça Aşgabadyň esasy gaz hyzmatdaşlary demirgazykdaky Moskwa we günortadaky Tähran bolar.


text:
«WikiLeaks» internet saýty Beýik Britaniýanyň 1988-nji ýylda Şotlandiýanyň Lokberi şäheriniň ýokarsynda amerikan uçarynyň partladylmagynda aýyplanyp, türmä basylan Abdylbaset Megrahyny Liwiýanyň gysyşy astynda azatlyga çykarandygyny ýazýar.
«WikiLeaks» internet saýtynyň bu maglumatyndan Liwiýanyň lideriniň Beýik Britaniýa bilen söwda gatnaşyklaryny kesmek we diplomatik gatnaşyklary gowşatmak barada haýbat atandygy belli bolýar.
Beýik Britaniýanyň resmileri ömürlik türme tussaglygyna höküm edilen Abdylbaset Megrahyny ynsanperwerlik nukdaýnazaryndan azatlyga çykarylandygyny yglan edipdiler.
1988-nji ýylda şol gürrüňi edilýän uçar partlananda 270 adam heläk bolupdy.


text:
Anna güni Kabulda owgan türkmenleriniň Raýdaşlyk geňeşiniň maslahaty geçirildi.
Maslahata Owganystanyň bosgunlar boýunça ministri Jemahir Enweri, prezident Hamid Karzaýyň dini işler boýunça maslahatçysy Muhammet Jora Ahun, Owganystanyň serhetler we tire-taýpalar boýunça ministriniň maslahatçysy Gurban Hajy dagylar hem gatnaşdylar.
Duşuşykda Owganystanda ýaşaýan türkmenleriň agzybirlik, ylym, biznes, halyçylyk we beýleki meseleleri barada gürrüň edildi.
Duşuşykda Raýdaşlyk geňeşiniň işini ösdürmek we oňa maliýe kömegini bermek baradaky ylalaşyga hem gol goýuldy.


text:
Azerbaýjanyň Nahçiwan sudy oppozisiýa aktiwistini sekiz ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
Babek etrap sudy 3-nji fewralda Azerbaýjanyň Halk fronty partiýasynyň agzasy Zeýnalabdin Bagirzadany häkimiýetlere zorlukly garşylyk görkezmekde günäli tapdy.
Ol noýabrda tussag edilipdi. Bagirzada 2012-nji ýylda galplyk üçin şertli tussaglyga höküm edilipdi. Indi bolsa ol sekiz ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Bagirzadäniň dogany Ýaşar Bagirsoý, Halk fronty partiýasynyň regional bölüminiň başlygy, bu işiň syýasy matlaplydygyny aýdýar.
Nebite baý Azerbaýjan garaşsyz žurnalistleri, adam hukuklaryny goraýjylary we graždan jemgyýeti aktiwistlerini türmä basmakda ýakasyny tanadan ýurt hasaplanylýar.


text:
Adam hukuklaryny goraýan halkara “Amnesty International” guramasy Balkan ýurtlaryny, Ýewropa Bileleşigine aralaşmak üçin öz territoriýalaryndan geçýän migrantlara ýaramaz daramakda aýyplady.
“Balkan ýurtlarynyň çäginde howply sapary amala aşyrýan müňlerçe bosgun we migrant, şol sanda çagalar häkimiýetleriň we jenaýatçylykly toparlaryň edýän zorluklaryndan ejir çekýärler” diýlip, adam hukuklaryny goraýan toparyň raportynda habar berilýär.
Uruşdan, garyplykdan we yzarlamalardan gaçyp gelen migrantlar “Ýewropa Bileleşiginiň migrasiýa ulgamy arkaly Serbiýada we Makedoniýada goragsyz goýlup, masgaraçylykly kemsitmelere sezewar edilýärler” diýip, düýbi Londonda ýerleşýän “Amnesty International” guramasy habar berýär.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlary Orsýetiň hökümetine ýüzlenip, ýekşenbe güni geçirilen prezidentlik saýlawlarynda “hasaba alnan ähli galplyklary garaşsyz we ynamly görnüşde derňemäge” çagyrdy. 4-nji martaky saýlawlarda Wladimir Putin ýeňiş gazanypdy.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň metbugat wekili Wiktoriýa Nuland çykyş edip, ÝHHG-niň we Ýewropa Geňeşiniň Parlament Assambleýasynyň deslapky hasabatlaryny Waşingtonyň goldaýandygyny aýtdy. Hasabata görä, saýlawlaryň netijelerinde Putin arassa ýeňiş gazanypdyr, ýöne saýlawlaryň esasy ugry Putiniň tarapyna ýykgyn etdirilipdir.
—Biz ÝHHG-niň hasabatyna goşulýarys. Onda saýlaw kampaniýasynyň gurnalyşy boýunça käbir aladalar bildirilýär. Ýagny, başdan dalaşgärlere deň şertler döredilmedi, hökümet serişdeleri, şol sanda habar serişdeleri hem adalatly ulanylmady, şeýle-de saýlaw günleri prosesual bidüzgünçilikler boldy. Şunlukda, biz şaýat bolan zatlarymyzy açyk beýan edýäris—diýip, Nuland aýtdy.
Putin saýlaw netijeleri yglan edilmezinden öň "Manež" meýdançasynda, Moskwa, 4-nji mart.
Şeýle-de, Döwlet Departamentiniň ýaýradan beýanatynda “geçen ýylda geçirilen parlament ses berişliklerinden soň, saýlaw prosesine girizilen açyklygyň hem hasaba alnandygy” nygtalýar. Döwlet departamenti “geljekki saýlawlaryň hem has açyk görnüşde geçmegi üçin, bu başlangyçlary dowam etdirmäge” çagyrýar.
Beýanatda nygtalşy ýaly, ABŞ Orsýetde saýlawlara gözegçilik etmek üçin adaty raýatlaryň işjeň gatnaşmagyny hem goldaýar. Şonuň bilen baglylykda, Döwlet departamentiniň beýanatynda şeýle diýilýär: “Orsýetde saýlawlara görlüp eşidilmedik derejede rus gözegçileriniň gatnaşmagy rus jemgyýetiniň Orsýetiň demokratik institutlaryny özgertmek ugrunda tagalla edýänliginden nyşandyr”.
Dürli garaýyşlar
Şol bir wagtda, Orsýetde geçirilen prezidentlik saýlawlary dünýä boýunça dürli garaýyşlar bilen garşylandy.
Garaşsyz synçylar saýlaw prosesinde müňlerçe düzgün bozmanyň habar berlendigini, ses gutularynyň dykalanyp doldurylan halatlarynyň we şol bir adamlaryň birnäçe saýlaw uçastogynda gaýta-gaýta ses berşiniň bellige alnandygyny aýdýarlar.
Günbatar ýurtlary, şol sanda Fransiýa, Britaniýa we Ýewropa Bileleşigi ÝHHG-niň öňe süren belliklerini nygtap, Waşingtonyňky bilen çalymdaşyrak garaýyşlary bildirdiler. Germaniýanyň daşary işler ministri Gido Westerwelle çykyş edip, Orsýeti öňe sürülýän galplyk aýyplamalaryny derňemäge çagyrdy.
Emma Merkezi Aziýa we Kawkaz ýurtlarynyň käbirleri Putini gyssagly gutlap, onuň täzeden saýlanmagynyň regionda durnuklylygy üpjün etjekdigini aýtdylar.
Gyrgyzystanyň prezidenti Almazbek Atambaýew Putiniň prezident saýlanmagy bilen “rus-gyrgyz gatnaşyklarynyň berkejegine” umyt bildirdi.
Putini täjik prezidenti Emomali Rahmon, Ermenistanyň prezidenti Serž Sarkisýan, Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýew, Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý dagylar hem gutladylar.
Orsýetiň möhüm gündogar goňşulary Hytaý bilen Ýaponiýa hem Putini ilkinji bolup gutlanlaryň arasynda.


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri mart aýynda Halkara aýallar gününden öň tutulan bäş hytaý zenanyny azat etmäge çagyrdy.
Kerriniň 10-njy aprelde ýaýradan beýanatynda ol aýallaryň jynsy süýkenmeleriň soňuna çykylmagy we aýallaryň deň hukuklardan peýdalanyp bilmegi üçin parahat kampaniýa gurnandygy aýdylýar.
Ol «hytaý häkimiýetleri bu hili aktiwistleri goldamaly, olary ýuwaşatmaly däl» diýdi.
Hytaýyň daşary işler ministrligi ol bäş aýalyň boşadylmagy baradaky halkara çagyryşlary ret etdi we muny döwletiň ýuridiki özbaşdaklygyna gatyşmak hökmünde häsiýetlendirdi.
Ol bäş aýal Pekindäki tussaghanada saklanýar we bidüzgünçilik döretmekde aýyplanýar. Eger günäli tapylsalar, olara üç ýyla çenli tussaglyk garaşýar.


text:
Hökümet ýurduň ençeme elitasynyň heläk bolmagy netijesinde dörän boşlugy çalt doldurmaga synanyşýar. Premýer-ministr Donald Tuskyň edarasy ykdysadyýetiň durnuklylygyny howpsuzlandyrmak üçin özleriniň Merkezi Bankyň täze başlygy bilen aragatnaşygy üzmän saklaýandykalryny habar berdi.
Prezidentiň uçarynyň Smolenskide heläkçilige uçramagy netijesinde Polşanyň milli durmuşynda möhüm rol oýnaýan ençeme adam aradan çykdy. Uçarda prezident Leh Kaçinskiden we onuň aýalyndan daşgary 94 adam, şol sanda Polşanyň goranmak we daşary işler ministrleriniň orunbasarlary, parlamentiň başlygynyň orunbasary, merkezi bankyň başlygy, şeýle hem harby ýolbaşçylar bardy.
Waşingtonda Birleşen Ştatlaryň Döwlet Sekretary Hillary Klinton bu adamlaryň aradan çykmagyny uly ýitgi diýip atlandyrdy: “Ilçiniň aýdyşy ýaly, aradan çykanlaryň köpüsi Polşany gaýtadan erkinlige çykaran Raýdaşlyk hereketiniň gujur-gaýratly tarapdarlarydy. Olar uly miras galdyrdylar. Bu miras müdümi ýaşar”.
Warşawada ýerine ýetiriji prezidentlik wezipesine gelen parlamentiň başlygy Bronislaw Komorowski özüniň konstitusiýa laýyklykda 14 günüň içinde täze saýlawlaryň geçirilmegini ýola goýjakdygyny bildirdi. Ses berişlik şondan soň 60 günüň içinde geçirilmeli.“Halka şikes ýetdi”
Syýasy analizçi Kazimierz Kikiň pikiriçe, ýurduň ençeme şahsyýetiniň garaşylmadyk ýagdaýda aradan çykmagy Polşanyň ýaş demokratiýasy üçin synag bolup durýar. Ol: “Ýurduň institusiýalary berk, ýöne halka şikes ýetdi” diýýär.
Bu gynançly wakanyň üstüne urna bolýan Kaçinski bilen onuň ýanyndaky adamlaryň 1940-njy ýylda Sowet Soýuzynyň gizlin polisiýasy tarapyndan Orsýetde öldürilen polşaly müňlerçe ofiser we intellektuallaryň hatyra gününi bellemek üçin Smolenskä barýarkalar wepat bolmaklary. Bu hadysanyň edil şol ýerde bolanlygy.
Bu sapar Polşa-Orsýet gatnaşyklaryny gowulandyrmaga goşant goşar diýlip pikir edilýärdi.
Orsýet bu tragediýa bilen baglanyşykly milli ýas gününi yglan edip, Polşa çuň ýürekden gynanç bildirdi.
Waşingtonda hem Döwlet sekretary amerikan halkynyň bolan waka gynanýandygyny şeýle beýan etdi: “Biz amerikanlar şu wagt we hemişe siziň gaýgy-gamyňyza goşulýarys. Ýeke polşaly amerikanlar däl, eýsem ähli amerikanlar Polşanyň gazananlaryna, Polşanyň tutan ýoluna we polýak halkyna guwanç bilen garaýarlar”.


text:
Çehiýa Respublikasynyň hökümeti Brüsseliň talabyna laýyklykda, agyr likýor içgileriniň eksportyna gadaganlyk girizdi. Bu karar ýurtda ýasama alkogol içgilerinden birnäçe adamyň ölmegi sebäpli kabul edildi.
Saglygy saklaýyş ministri Leos Heger penşenbe güni eden çykyşynda bu gadaganlygyň dessine güýje girýändigini we 20 prosentden ýokary bolan ähli alkogol içgilerine degişlidigini aýtdy.
Metanol goşulyp ýasalan alkogol içgilerinden 23 adam öleninden we 30 adam keselhana ýerleşdirileninden soň geçen hepdäniň anna güni Çehiýanyň hökümeti ýurtda likýor satmaklyga gadaganlyk girizdi.
Praganyň resmileri täze barlaglar geçirileninden soň agyr likýor içgisiniň satuwy geljek hepdäniň ahyrynda ýola goýulmagynyň ähtimaldygyny aýdýarlar.


text:
Şu Kanun döwlet we jemgyýetçilik durmuşynyň ähli çygyrlarynda aýallaryň we erkekleriň deň hukuklarynyň we deň mümkinçilikleriniň üpjün edilmeginiň döwlet kepilliklerini belleýär.
I bap. UMUMY DÜZGÜNLER
1-nji madda. Şu Kanunda ulanylýan esasy düşünjeler
Şu Kanunda aşakdaky esasy düşünjeler ulanylýar:
1) deň hukuklar – döwlet we jemgyýetçilik durmuşynyň ähli çygyrlarynda aýallaryň we erkekleriň deňhukuklylygyny kepillendirýän, döwlet tarapyndan bellenilen hem-de goralýan kadalar we düzgünler;
2) deň mümkinçilikler − aýallaryň we erkekleriň döwlet we jemgyýetçilik durmuşynyň ähli çygyrlaryna deň gatnaşmagynyň üpjün edilmegi üçin zerur bolan serişdeleriň we şertleriň bolmagy;
3) jyns alamaty boýunça kemsitme − jyns alamaty boýunça adamyň hukuklarynyň we mümkinçilikleriniň çäklendirilmegi ýa-da kemsidilmegi, şeýle hem onuň mertebesiniň peseldilmegi.
2-nji madda. Türkmenistanyň aýallaryň we erkekleriň deň hukuklarynyň we deň mümkinçilikleriniň üpjün edilmeginiň döwlet kepillikleri hakynda kanunçylygy
1. Türkmenistanyň aýallaryň we erkekleriň deň hukuklarynyň we deň mümkinçilikleriniň üpjün edilmeginiň döwlet kepillikleri hakynda kanunçylygy Türkmenistanyň Konstitusiýasyna esaslanýar we şu Kanundan hem-de Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryndan ybarat.
2. Eger Türkmenistanyň halkara şertnamasynda şu Kanundaky kadalardan başga kadalar bellenilen bolsa, onda halkara şertnamasynyň kadalary ulanylýar.
3-nji madda. Türkmenistanda aýallaryň we erkekleriň deň hukuklarynyň we deň mümkinçilikleriniň döwlet kepillikleri
1. Türkmenistan döwlet we jemgyýetçilik durmuşynyň ähli çygyrlarynda aýallaryň we erkekleriň deň hukuklaryny we deň mümkinçiliklerini (mundan beýläk – gender deňligi), şeýle hem milletine, jynsyna, gelip çykyşyna, emläk, wezipe we maşgala ýagdaýyna, ýaşaýan ýerine, diline, dine garaýşyna, syýasy ygtykadyna, partiýa degişliligine ýa-da haýsydyr bir partiýa degişli däldigine garamazdan, kanunyň öňünde deňligini kepillendirýär.
2. Eger Türkmenistanyň kanunçylygynda we Türkmenistanyň halkara şertnamalarynda başgaça göz öňünde tutulmadyk bolsa, Türkmenistanda hemişelik ýaşaýan, daşary ýurt döwletleriniň raýatlary bolup durýan, şeýle hem raýatlygy bolmadyk aýallara we erkeklere Türkmenistanyň raýatlary bolup durýan aýallar we erkekler bilen bir hatarda şu Kanunda bellenen gender deňligi kepillendirilýär.
3. Aýallar we erkekler deň jogapkärçiligi çekýärler.
4. Aýallar we erkekler öz çagalarynyň terbiýesi üçin bilelikde jogapkärçilik çekýärler. Şonuň bilen birlikde ähli ýagdaýlarda çagalaryň bähbidi öňde durýar.
4-nji madda. Şu Kanunyň maksatlary
Döwlet we jemgyýetçilik durmuşynyň ähli çygyrlarynda gender deňliginiň üpjün edilmeginiň döwlet kepilliklerini bellemek şu Kanunyň maksatlary bolup durýar.
5-nji madda. Gender deňliginiň üpjün edilmegi çygrynda döwlet syýasatynyň esasy ugurlary
Şular gender deňliginiň üpjün edilmegi çygrynda döwlet syýasatynyň esasy ugurlary bolup durýar:
1) jyns alamatlary boýunça kemsidilmäge ýol berilmezlik;
2) hukuk esasyny döretmek we kämilleşdirmek, şeýle hem maksatnamalaýyn resminamalaryň ýerine ýetirilmegi;
3) gender deňliginiň üpjün edilmegi boýunça işi alyp barýan jemgyýetçilik birleşikleri, şol sanda halkara guramalary bilen hyzmatdaşlyk etmek;
4) halkara hukugynyň umumy ykrar edilen ýörelgeleriniň we kadalarynyň, şol sanda Türkmenistanyň halkara borçnamalarynyň ýerine ýetirilmegi.
6-njy madda. Jyns alamatlary boýunça kemsidilmäge ýol berilmezligi
1. Jyns alamatlary boýunça kemsidilmäge ýol berilmeýär.
2. Şular jyns alamatlary boýunça kemsidilmek hasap edilmeýär:
1) döwlet we jemgyýetçilik durmuşynyň ähli çygyrlarynda gender deňliginiň üpjün edilmegine gönükdirilen şu Kanun esasynda wagtlaýyn kabul edilýän ýörite çäreler;
2) eneligi we atalygy goramak;
3) zähmetiň bu görnüşine mahsus talaplar ýa-da ýokarlandyrylan durmuş we hukuk goragyna mätäçlik edýän adamlar barada alada bilen şertlendirilen, Türkmenistanyň kanunçylygy bilen bellenilen zähmet çygryndaky tapawutlar, kadadan çykmalar, ileri tutulmalar we çäklendirmeler;
4) borçlaryň diňe anyk jynsdaky adamlar tarapyndan ýerine ýetirilmek mümkinçiliklerine esaslanýan hünär dereje talaplarynyň bellenilmegi;
5) Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen ýagdaýlarda diňe erkekleriň ählumumy harby borjuny ýerine ýetirmegi;
6) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda jenaýat kazyýet önümçiliginde aýallaryň hukuklarynyň goralmagynyň aýratynlyklary.
II BAP. GENDER DEŇLIGINIŇ ÜPJÜN
EDILMEGINIŇ GURLUŞY
7-nji madda. Gender deňliginiň üpjün edilmegi boýunça
işi alyp barýan edaralar
1. Türkmenistanyň Ministrler Kabineti, gender deňliginiň üpjün edilmegi boýunça ygtyýarly edara (mundan beýläk – ygtyýarly edara) gender deňliginiň üpjün edilmegi boýunça işi alyp barýan edaralar bolup durýarlar.
2. Beýleki döwlet edaralary, ýerine ýetiriji ýerli häkimiýet we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralary, jemgyýetçilik birleşikleri gender deňliginiň üpjün edilmegi boýunça çäreleri guraýarlar.
8-nji madda. Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň işi
Türkmenistanyň Ministrler Kabineti:
1) gender deňliginiň üpjün edilmegi çygrynda ýeke-täk döwlet syýasatyny kesgitleýär;
2) gender deňliginiň üpjün edilmegi çygrynda kadalaşdyryjy hukuk namalaryny çykarýar;
3) gender deňligini üpjün etmegiň meseleleri boýunça maksatnamalaýyn resminamalaryň durmuşa geçirilmegini üpjün edýär;
4) ygtyýarly edarany kesgitleýär;
5) gender deňliginiň üpjün edilmegi boýunça çäreleriň meýilnamasyny tassyklaýar;
6) gender deňliginiň üpjün edilmegine gözegçiligi amala aşyrýar;
7) gender deňliginiň üpjün edilmegi çygrynda halkara gatnaşyklarynyň ösmegine ýardam edýär;
8) gender deňliginiň üpjün edilmegi çygrynda beýleki wezipeleri amala aşyrýar.
9-njy madda. Ygtyýarly edaranyň işi
Ygtyýarly edara:
1) gender deňliginiň üpjün edilmegi çygrynda ýeke-täk döwlet syýasatyny durmuşa geçirýär;
2) gender deňliginiň üpjün edilmegi çygrynda kadalaşdyryjy hukuk namalaryny kabul edýär;
3) gender deňligini üpjün etmegiň meseleleri boýunça maksatnamalaýyn resminamalaryň ýerine ýetirilmegini guraýar;
4) gender deňliginiň üpjün edilmegi boýunça çäreleriň meýilnamasyny işläp düzýär;
5) jyns alamaty boýunça kemsidilmäge sezewar bolan adamlaryň şikaýatlaryna we arzalaryna seredýär, şeýle hem kazyýetde olaryň bähbitlerini goraýar;
6) gender deňliginiň meseleleri boýunça maglumat we düşünje bermek işini amala aşyrýar;
7) beýleki döwlet edaralary, ýerine ýetiriji ýerli häkimiýet we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralary tarapyndan gender deňligini üpjün etmek boýunça çäreleriň ýerine ýetirilmegine gözegçiligi amala aşyrýar;
8) Türkmenistanyň Ministrler Kabinetine gender deňliginiň üpjün edilmegi boýunça her ýylky hasabatyny berýär;
9) gender deňliginiň üpjün edilmegi çygrynda kadalaşdyryjy hukuk namalaryna gözegçiligi alyp barýar;
10) gender deňligini üpjün etmegiň meseleleri boýunça halkara guramalary bilen özara hereket edýär;
11) gender deňliginiň üpjün edilmegi çygrynda beýleki wezipeleri amala aşyrýar.
10-njy madda. Gender deňliginiň beýleki döwlet edaralary tarapyndan üpjün edilmegi
Beýleki döwlet edaralary:
1) gender deňliginiň üpjün edilmegi çygrynda ýeke-täk döwlet syýasatyny amala aşyrýarlar;
2) gender deňligini üpjün etmegiň meseleleri boýunça maksatnamalaýyn resminamalaryň we çäreleriň meýilnamasynyň durmuşa geçirilmegine gatnaşýarlar;
3) gender deňliginiň üpjün edilmegi çygrynda kadalaşdyryjy hukuk namalaryny kabul edýärler;
4) eneligiň we atalygyň goralmagyna gönükdirilen çäreleri amala aşyrýarlar;
5) ýerine ýetiriji ýerli häkimiýet we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralaryna, jemgyýetçilik birleşiklerine gender deňligini üpjün etmegiň meseleleri boýunça guramaçylyk, maglumat, usulyýet ýardamyny berýärler;
6) gender deňliginiň üpjün edilmegi çygrynda beýleki wezipeleri amala aşyrýarlar.
11-nji madda. Ýerine ýetiriji ýerli häkimiýet we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralary tarapyndan gender deňliginiň üpjün edilmegi
Ýerine ýetiriji ýerli häkimiýet we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralary:
1) gender deňliginiň üpjün edilmegi çygrynda ýeke-täk döwlet syýasatyny amala aşyrýarlar;
2) beýleki döwlet edaralary bilen bilelikde gender deňligini üpjün etmegiň meseleleri boýunça maksatnamalaýyn resminamalaryň we çäreleriň meýilnamasynyň amala aşyrylmagyna gatnaşýarlar;
3) gender deňliginiň üpjün edilmegi çygrynda kadalaşdyryjy hukuk namalaryny kabul edýärler;
4) eneligiň we atalygyň goralmagyna gönükdirilen çäreleri amala aşyrýarlar;
5) beýleki döwlet edaralaryna, jemgyýetçilik birleşiklerine gender deňligini üpjün etmek boýunça çäreleri guramakda guramaçylyk, maglumat we başga ýardamy berýärler;
6) gender deňligini üpjün etmegiň meselelerinde jemgyýetçilik birleşikleri bilen özara gatnaşyk edýärler;
7) gender deňliginiň üpjün edilmegi çygrynda beýleki wezipeleri amala aşyrýarlar.
12-nji madda. Jemgyýetçilik birleşikleriniň gender deňliginiň üpjün edilmegine gatnaşmagy
Jemgyýetçilik birleşikleri:
1) gender deňligini üpjün etmegiň meseleleri boýunça maksatnamalaýyn resminamalaryň we çäreleriň meýilnamasynyň amala aşyrylmagyna gatnaşýarlar;
2) Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenen tertipde saýlawly edaralara dalaşgarleri hödürleýärler, gender deňliginiň üpjün edilmegi boýunça meýilnamasy bolan dalaşgärleri goldaýarlar;
3) gender deňliginiň üpjün edilmeginiň meseleleri boýunça başlangyçlar (teklipler) bilen çykyş edýärler;
4) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda döwlet häkimiýet we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralarynyň gender deňliginiň meselelerine degişli çözgütleriniň taýýarlanylmagyna gatnaşýarlar;
5) gender deňliginiň üpjün edilmegi çygrynda beýleki wezipeleri amala aşyrýarlar.
13-nji madda. Gender deňliginiň üpjün edilmegi çygryndaky maliýe üpjünçiligi Gender deňliginiň üpjün edilmegi çygrynda maliýe üpjünçiligi Türkmenistanyň Döwlet býujetiniň serişdeleriniň, şeýle hem Türkmenistanyň kanunçylygynda gadagan edilmedik başga çeşmeleriň hasabyna amala aşyrylýar.
III bap. GENDER DEŇLIGINIŇ ÜPJÜN EDILMEGI
BOÝUNÇA DÖWLET KEPILLIKLERI
14-nji madda. Gender deňliginiň üpjün edilmegi boýunça döwlet kepillikleri
Döwlet aýallara we erkeklere raýat hukuklarynyň amala aşyrylmagynda deňhukuklylygy, jemgyýetiň we döwletiň işleriniň dolandyrylmagyna, saýlaw işiniň barşyna deň gatnaşmaklaryny kepillendirýär. Döwlet saglygy goraýyş çygrynda, bilimde, ylymda, medeniýetde, zähmetde we durmuş taýdan goramakda, şeýle hem döwlet we jemgyýetçilik durmuşynyň beýleki çygyrlarynda gender deňliginiň üpjün edilmegini kepillendirýär.
15-nji madda. Raýat hukuklarynyň amala aşyrylmagynda gender deňliginiň üpjün edilmeginiň döwlet kepillikleri
1. Döwlet aýallara we erkeklere raýat hukuklarynyň amala aşyrylmagynda deňhukuklylygy kepillendirýär.
2. Döwlet aýallara we erkeklere ýaşaýşa we ony erkin amala aşyrmaga, şol sanda adyny, atasynyň adyny, familiýasyny, milletini we raýatlygyny, şahsy pikirini we garaýyşlaryny erkin aýtmaga bolan hukugyny hem goşmak bilen, özboluşlylygyny gorap saklamaga hukugyny kepillendirýär.
3. Döwlet şertnamalary baglaşan we emlägi dolandyran mahalynda aýallara we erkeklere deň hukuklary üpjün edýär.
4. Döwlet aýallara we erkeklere kanunyň öňündäki deňligi kepillendirýär.
5. Döwlet şahsyýetiň erkin ösmegi üçin şertleriň döredilmegini üpjün edýär, aýallara we erkeklere namysynyň we mertebesiniň, şahsy, syýasy hukuklarynyň we azatlyklarynyň deň kazyýet goragyny, şahsy we syýasy hukuklaryny we azatlyklaryny, şahsy eldegrilmesizligini, tebigy we elinden alynmaýan hukuklaryny kepillendirýär.
6. Aýallar we erkekler Türkmenistanyň çäginde erkin hereket etmekde we ýaşaýan ýerini saýlap almakda, eger-de Türkmenistanyň kanunçylygynda başgaça göz öňünde tutulmadyk bolsa, deň hukuklydyrlar.
7. Aýalyň we erkegiň öz dine bolan garaýşyny özbaşdak kesgitlemäge, islendik dine uýmaga ýa-da hiç bir dine uýmazlyga hukugy bardyr.
16-njy madda. Aýallaryň we erkekleriň jemgyýetiň we döwletiň işlerini dolandyrmaga gatnaşmagyna bolan deň hukuklarynyň üpjün edilmeginiň döwlet kepillikleri
1. Döwlet aýallara we erkeklere gös-göni ýa-da öz saýlanan wekilleriniň üsti bilen, Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda jemgyýetiň we döwletiň işlerini dolandyrmaga gatnaşmaga bolan hukugyny kepillendirýär.
2. Döwlet aýallara we erkeklere döwlet gullugynda işlemäge deň hukugyny olaryň döwlet wezipesine bellenilmegi ýa-da saýlanylmagy, döwlet gullugy boýunça ýokary çekilmegi arkaly kepillendirýär.
3. Döwlet aýallara we erkeklere döwletiň we jemgyýetiň bähbitlerine halkara derejesinde wekilçilik etmeginde we halkara guramalarynyň işine gatnaşmagynda deň mümkinçiligi kepillendirýär.
4. Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde aýallara meýletinlik esasynda harby gulluga girmek hukugy berilýär.
17-nji madda. Saýlawlaryň barşynda gender deňliginiň üpjün edilmeginiň döwlet kepillikleri
1. Döwlet aýallara we erkeklere özleriniň isleg bildirmeginiň erkinligini, saýlaw hukuklarynyň goralmagyny kepillendirýär.
2. Döwlet Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda aýallara we erkeklere saýlawlara gatnaşmagy üçin deň mümkinçilikleri kepillendirýär.
18-nji madda. Aýallaryň we erkekleriň saglygy goraýyş babatda deň hukuklarynyň üpjün edilmeginiň döwlet kepillikleri
Döwlet aýallara we erkeklere şulara bolan deň hukugy kepillendirýär:
1) saglygyny goramaga we berkitmäge;
2) tölegsiz saglygy goraýyş kömeginiň döwlet tarapyndan kepillendirilen möçberini almaga;
3) oňat hilli saglygy goraýyş kömegini almaga we saglygy goraýyş hyzmatyndan peýdalanmaga;
4) önelge saglygy, keselleriň ýaýramagy, keselleriň öňüniň alynmagynyň we bejerilmeginiň täze usullary barada maglumatlary almaga;
5) sagaldyş we şypahana edaralarynyň, çagalar sagaldyş we dikeldiş merkezleriniň, şeýle hem sport desgalarynyň hyzmatlaryndan peýdalanmaga.
19-njy madda. Bilim we ylym babatda gender deňliginiň üpjün edilmeginiň döwlet kepillikleri
1. Döwlet aýallara we erkeklere döwlet tarapyndan bilim hyzmatlarynyň ähli görnüşleriniň, şeýle hem umumy orta bilimiň hökmanylygynyň we döwlet bilim edaralarynda onuň tölegsizliginiň elýeterliligine bolan deň hukugy kepillendirýär.
2. Döwlet mugallymçylyk işini we ylmy işi amala aşyrmakda gender deňligini kepillendirýär.
20-nji madda. Medeniýet babatda gender deňliginiň üpjün edilmeginiň döwlet kepillikleri
Döwlet aýallara we erkeklere şulary kepillendirýär:
1) medeni durmuşa gatnaşmaga deň hukugy;
2) medeniýet edaralary tarapyndan edilýän hyzmatlaryň ähli görnüşlerinden peýdalanmaga deň hukugy;
3) öz bähbitlerine we ukyplaryna laýyklykda hünärli we hünärsiz esasda döredijilik işini amala aşyrmaga deň hukuklary;
4) medeni gymmatlyklaryň döredilmegi, dikeldilmegi, saklanyp galmagy, ösdürilmegi, ýaýradylmagy we peýdalanylmagy, şeýle hem milli-medeni özboluşlylygyň ösüşiniň saklanyp galmagy üçin deň mümkinçilikleri.
21-nji madda. Aýallaryň we erkekleriň zähmet çygryndaky deň hukuklarynyň üpjün edilmeginiň döwlet kepillikleri
1. Döwlet aýallara we erkeklere zähmete deň hukugy kepillendirýär.
2. Döwlet aýallara we erkeklere işe giren mahalynda, kärini, edýän işini, iş ýerini erkin saýlamagynda, telekeçilik işini amala aşyrmagynda, hünär taýdan taýýarlygynda we gaýtadan taýýarlygynda, zähmet işini ata-ene borçlary bilen utgaşdyranda deň mümkinçilikleri, howpsuz zähmet şertlerini, işsizlikden goralmagy kepillendirýär.
3. Döwlet aýallara we erkeklere deň gymmaty bolan zähmeti üçin deň hak almagy, şeýle hem Türkmenistanyň zähmet kanunçylygyna laýyklykda işiniň hiline baha berlende deň derejede garalmagy kepillendirýär.
4. Döwlet aýallara we erkeklere, eýeçiliginiň görnüşine garamazdan kärhanany, guramany, edarany dolandyrmaga gatnaşmaga bolan deň hukugy kepillendirýär.
22-nji madda. Aýallaryň we erkekleriň nika-maşgala
1. Döwlet Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen nika ýaşyna ýetende aýallara we erkeklere maşgala gurmaga bolan deň hukugy kepillendirýär. Olar nika baglaşan mahalynda, nikada bolýan döwründe, şeýle hem ony bozan halatynda deň hukuklardan peýdalanýarlar.
2. Döwlet maşgalanyň bir agzasynyň maşgalanyň başga agzasy babatda ýol beren fiziki ýa-da psihiki täsirinden ýa-da zyýan (zelel) ýetirmek görnüşinde ýüze çykýan süteminden aýallaryň we erkekleriň maşgalada deň goralmagyny kepillendirýär we üpjün edýär.
23-nji madda. Durmuş goraglylygy babatda gender deňliginiň üpjün edilmeginiň döwlet kepillikleri
Döwlet Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan tertipde we halatlarda maddy üpjünçilik we durmuş hyzmaty görnüşinde pensiýalaryň, döwlet kömek pullarynyň tölenilmegi we durmuş ýeňillikleriniň berilmegi arkaly amala aşyrylýan durmuş goragy babatda gender deňliginiň üpjün edilmegini kepillendirýär.
24-nji madda. Aýallaryň we erkekleriň jyns gatnaşyklary häsiýetli zorluklardan, ogurlanmadan we olaryň söwdasyndan goralmaga bolan deň hukuklarynyň üpjün edilmeginiň döwlet kepillikleri
Döwlet aýallaryň we erkekleriň jyns gatnaşyklary häsiýetli zorluklardan, ogurlanmadan we olaryň söwdasyndan goralmagyna deň hukuklaryny kepillendirýär.
IV BAP. JEMLEÝJI DÜZGÜNLER
25-nji madda. Gender deňliginiň üpjün edilmegi çygrynda statistik hasabatlylygyň emele getirilmegi
Gender deňliginiň üpjün edilmegi çygrynda statistik hasabatlylygyň emele getirilmegi Türkmenistanyň Ministrler Kabineti tarapyndan bellenilen tertipde Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti tarapyndan amala aşyrylýar.
26-njy madda. Jyns alamaty boýunça kemsidilmäge sezewar bolan adamyň hukuklarynyň goralmagy
1. Jyns alamaty boýunça kemsidilmäge sezewar bolan adamyň ygtyýarly edara şikaýat bilen ýüz tutmaga haky bardyr.
2. Ygtyýarly edara on senenama gününiň dowamynda şikaýata seretmäge we ol boýunça çözgüt çykarmaga borçludyr.
3. Ygtyýarly edara jyns alamaty boýunça kemsidilmegiň subutnamalary ýüze çykarylan halatynda döwlet edaralaryna, ýerine ýetiriji ýerli häkimiýet we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralaryna, eýeçiliginiň görnüşine garamazdan, ýuridik şahslaryň ýolbaşçylaryna kemsidilmegiň ýüze çykarylan ýagdaýlarynyň düzedilmegi boýunça, ýerine ýetirilmeginiň möhletlerini görkezmek bilen, ýazmaça teklipnamalary ibermäge haklydyr. Jyns alamaty boýunça kemsidilmegiň ýüze çykarylan ýagdaýlarynyň düzedilmegi boýunça teklipnamalar görkezilen adamlar tarapyndan ýerine ýetirilmedik halatynda ygtyýarly edaranyň Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde kazyýete ýüz tutmaga haky bardyr.
4. Jyns alamaty boýunça kemsidilmäge sezewar bolan adamlaryň hukuklarynyň bozulmagy bilen baglanyşykly şikaýatlar boýunça döwlet pajy tölenilmeýär.
27-nji madda. Jedelleriň çözülişi
Gender deňliginiň üpjün edilmegi çygrynda ýüze çykýan jedeller Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde çözülýär.
28-nji madda. Şu Kanunyň bozulandygy üçin jogapkärçilik
Şu Kanunyň bozulmagynda günäkär şahslar Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenen jogapkärçiligi çekýärler.
29-njy madda. Şu Kanunyň güýje girmegi
1. Şu Kanun resmi taýdan çap edilen gününden güýje girýär.
2. Şulary güýjüni ýitiren diýip ykrar etmeli:
2007-nji ýylyň 14-nji dekabryndaky «Aýallaryň deň hukuklylygynyň döwlet kepillikleri hakynda» Türkmenistanyň Kanunyny (Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary¸ 2007 ý., № 4, 78-nji madda);
2011-nji ýylyň 26-njy martyndaky «Aýallaryň deň hukuklylygynyň döwlet kepillikleri hakynda» Türkmenistanyň Kanunyna üýtgetmeler girizmek hakynda» Türkmenistanyň Kanunyny (Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary¸ 2011 ý., № 1, 14-nji madda);
3. Türkmenistanyň kadalaşdyryjy hukuk namalary şu Kanun güýje giren gününden başlap üç aý möhletde oňa laýyk getirilmäge degişlidir.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow
Aşgabat şäheri. 2015-nji ýylyň 18-nji awgusty.
№ 264-V.


text:
Barak Obamanyň administrasiýasynyň, harbylaryň we dini liderleriň ýiti tankydyna garamazdan, 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabrynda bolan terroristik aktyň ýyl dönümine gabatlap, Gurhany ýakmak planyndan Florida ştatyndaky ewangel keliseleriniň biriniň pastory Terri Jons el çekmekçi däl.
Jons düýn metbugat konferensiýasynda çykyş edip, öz kelisesiniň şol plany bilen bagly diňe bir negatiw däl, oňyn seslenmeler hem alandygyny aýtdy.
Şol bir wagtda-da pastor NATO güýçleriniň Owganystandaky serkerdesi Deýwid Petreusyň beýannamasynda agzalan ýagdaý barada ýene bir gezek oýlanyp görjekdigini nygtady.
General Petreus: “Musulmanlaryň mukaddes kitabynyň ýakylmagy Owganystandaky amerikan harbylary üçin howp döreder” -diýipdi.
Gurhany ýakmak planyny Watikan hem ýazgardy. Watkanyň wekili Lombardi şeýle diýdi: “Beýle iş ýigrenjiň we zorlugyň täze tolkunyny döreder. Bu parahatçylyk döretmek ugrundaky ters ädimdir. Biz, dindarlar we adamlar asudalyga tarapdar, şonuň üçin parahatçylyga çagyrýarys” diýip, Watikanyň wekili aýtdy.


text:
Liwanyň premýer-ministri Saad Hariri esasy garşydaşy bolan Hezbullah tarapyndan ýolbaşçylyk edilýän oppozision toparlary bilen 4 aý dowam eden gepleşiklerden soňra düýn milli birlik hökümetini gurdy.
30 agzadan ybarat ministrleriň sanawy, Saad Hariri bilen prezident Mişel Soleýman tarapyndan gol goýulandan soňra düýn halk köpçüligine aýan edildi.
Bu sanawa goşulanlardan 15-si Haririniň ýolbaşçylyk edýän toparynyň agzasy bolup, beýleki 10-y bolsa Eýran we Siriýa tarapyndan goldanylýan oppozision toparlaryndan we galan bäşi prezident Mişel Suleýman tarapyndan saýlanyldy.
Bu ýagdaý täze kabinetde hiçbir partiýanyň weto sesine eýe bolmajagyny aňladýar. Şeýle ýagdaýda prezident Suleýman araçy rolyny berjaý eder.


text:
Türkmen hudožnikleriniň eserleri dünýäniň birnäçe ýurdunda tanalýar. Olaryň ençemesi Moskwanyng abraýly Tretýakow galereýasynda saklanýar. Olaryň biri Wladimir Annagulyýewiç Artykow - türkmen žiwopis ussady, kino we teatr hudožnigi, režissýor-dokumentalist, akademik, Halkara çeperçilik akademiýasynyň wise-prezidenti we Türkmenistanyň sungatda at gazanan işgäri. Wladimir Artykowyň eserleri ençeme ýurduň, şol sanda Orsýetiň we Türkmenistanyň muzeýlerinde saklanýar.
Azatlyk Radiosy Wladimir Annagulyýewiç Artykow bilen Türkmenistanyň çeperçilik mekdebiniň taryhy we üstünlikleri, onuň geçmişdäki ösüşiniň aýratynlyklary barada söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Wladimir Annagulyýewiç Türkmenistanda çeperçilik sungatynyň gadymy taryhynyň bardygyny siz öz çykyşlaryňyza belläp geçdiňiz, emma sungat hökmünde şekillendiriş sungatynyň düýbi haçan tutuldy diýip pikir edýärsiňiz?
Wladimir Artykow: Yslam adamyň şekilelndirilmegini gadagan edýär, şonuň üçin tematiki kartina sungaty adamy şekillendirýän portretler diňe geçen asyrda aktiw ösüp başlady. Türkmenistanyň şekillendiriş sungaty, şekillendiriş, skulptura, grafika, teatr we kino bezeg sungaty sowet döwründe emele geldi. 1920-nji ýyllarda Mazel, Wladyçuk ýaly orsýetli hudoznikleriň iniswtiwasy bilen Aşgabatda Gündogaryň öňde baryjy sungat mekdebi döredildi. Bu mekdebi gutaran hodožnikler Turkmenistayň milli medeniýetinde uly yz galdyrdylar.
Birinji hudožnikleriň hatarynda Bäşim Nuralyny, Olga Mizgirýowany, Sergeý Beglýarowy agzamak mümkin. 1950-nji ýyllarda olaryň hataryna Moskwada we Leningradda bilim alan türkmenistanly hudožnikler hem goşuldylar. Olaryň arasynda Aýhan Hajyýewi, Aman Gulyýewi, Yzzat Gylyjowy görkezmek mümkin.
1950-nji ýyllarda, meniň okan döwrümde, Türkmenistanyň döwlet çeperçilik uçilişesinde ajaýyp pedagoglar-hudožnikler okadýardylar: Irina Piradowa, Mujafar Donişwar, Ogir Poýda, Ýakub Annanurow, Sabhan Hajyýew, Gennadiý Brisensew, Aman Kulyýew. Meniň bilen bile okan ýoldaşlarym, soň meşhur bolan hudöžnikler, ýakynda aradan çylan Durdy Baýramow, şeýle-de Annadurdy Almämedow, Şajan Akmuhammedow we ors hudožnikleri Anatoliý Salin, Iwan Plaksin, galmyk Kim Öldaýew we powolžyýeli nemes Georgiý Brin.
Azatlyk Radiosy: Şu günki gün türkmen hudožnikleriniň kartinalaryny dürli ýurtlaryň muzeýlerinde görmek mümkin. Diňe bir Orsýetiň Tretýakow adyndaky döwlet kartina galereýasynda türkmen hudöžnikleriniň ençeme eserleri bar. Bu barada jikme-jik gürrüň beräýseňiz.
Wladimir Artykow: Tretýakow galereýasyna Bäşim Nuralynyň “Joralar” atly katinasy (1957) , Meniň “Komsomol toýy” (1978) we “Garagum kanalyndaky toý” atly (1982) kartinalarym alyndy, Stanislaw Babikowyň “Hazar balykçylarynyňkyda” (1971) we “Amyderýänyň tokaýlary” (1972) Durdy Baýwramowyň ”Hudožnik Dmitriý Biýstiniň portreti” (1979) we “Salyr eje” (1972) Gennadiý Brusensewiň “Futbolçy” (1955) we Yzzat Gylyjowyň “Gyrkymçylar” (1964), şeýle-de “Täze eýýäm” (1975) we “Ertir toý bolar” (1972) atly kartinalary we beýlekiler alyndy.
Azatlyk Radiosy: Wladimir Annagulyýewiç, siziň nukdaýnazaryňyzdan Türkmenistanda şekillendiriş sungatynyň ösmegi üçin iň amatly döwür haçan bolupdy?
Wladimir Artykow: Men iki döwri agzardym. Birinji döwür, Bäşim Nuralynyň we Mizgirýewanyň öňe saýlanan döwri. Soň belli bir derejede durgunlyk emele gelipdi, ýagny öýkünjeňlik duýlupdy. Hakykaty ýoýup görmek synanyşyklary edilipdi, bu 1940-1950-nji ýyllara degişli. Meniň pikirimçe, şekillendiriş sungatynyň hakyky güýçli ösüşi 1960-1970-nji ýyllarda boldy. Ägirt uly ussat Yzzat Gylyjow öňe saýlandy, onuň yzyndan meniň döwürdeşlerim Durdy Baýramow, Şajan Akmuhammedow, Mämed Mämedow dagylar öňe saýlandylar. Şol döwürde bütinsoýuz sergilerinde türkmen şekillendiriş sungatynyň ady ýaňlanýardy. Bu ösüş döwri Sowet Soýuzynyň dargamagyna çenli dowam etdi. Soň bolsa her kim özüçe gün görmeli boldy, bar zat üýtgedi.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda şekillendiriş sungatynyň ösüş döwri diýip agzan ýyllaryňyza mahsus nähili şertler şu günki gün ýetmezçilik edýär? Türkmen sungat ussatlarynyň arasynda täze atlaryň ýaňlanmagyna näme päsgel berýär?
Wladimir Artykow: Birinjiden, öň Türkmenistan respublikasynyň ýolbaşçylary Hudožnikler bileleşigine üns berýärdiler, gowy sergi zallary, hudožnikler üçin ussahanalar döredilýärdi. Bu hudožnikleriň işlemegi üçin şert döredýärdi, üstesine, stimul, itergi berýän ýagdaý bardy, resbublikan, bütinsoýuz sergilere gatnaşmak mümkinçiligi döreýärdi. Bu türkmen sungatyny respublikanyň çäginden daşary çykarýardy.
Azatlyk Radiosy: Hudožnige ösmek üçin näme gerek?
Wladimir Artykow: Meniň pikirimçe, hudožnik haçan-da beýleki ýurtlaryň hudožnikleri bilen bilelikde öz eserlerini görkezende, beýlekiler bilen deň derejede ykrar edilende, diňe şonda hakykatdanam çuňňur milli hudožnige öwrülýär. Bu islendik sungata degişli. Diňe şonda öşüş we üstünlik barada aýdyp bolýar, bolmasa süngat ýurduň içinde galsa, ol diňe bir öý senedine öwrülýär.


text:
Türkmenistanda ýaşaýyş jaýlary hususylaşdyrmak prosesi başlandy. Paýtagtyň domouprawleniýe ýagny ýaşaýyş jaý edaralarynyň jaýlaryň hususylaşdyrylmagy üçin zerur resminamalary berip başlandygy barada habar berilýär.
Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçylarynyň maglumatyna görä, häzirki wagtda azyndan 15 ýyl mundan öň gurulan jaýlarda azyndan 10 ýyl bäri ýazylan raýatlara hususylaşdyrmak üçin resminamalar berilýär.
Türkmenistanda Döwletiň jaý fondundaky ýaşaýyş jaýlary hususylaşdyrmak baradaky kanun 2013-nji ýylyň 22-nji iýunynda kabul edilipdi we 2014-nji ýylyň 1-nji ýanwarynda güýje giripdi. Emma şäher we etrap häkimliklerinde Jaýlary hususyýetçilige geçirmek barada ýörite bölümler döredilen hem bolsa, türkmenistanlylaryň ýaşaýyş jaýlaryny hususy eýeçiligine geçirmegine iş ýüzünde mümkinçilik berilmändi.


text:
7-nji oktýabrda Türkmenistanyň Milli sport we syýahatçylyk institutynda Özbegistanyň paýtagty Daşkentde geçen dzýu-do boýunça “Gran-pri” iri halkara ýaryşynda 52 kilograma çenli agram derejesinde ýeňiş gazanyp, diňe bir ýaryşyň baş baýragyna hem altyn medala mynasyp bolman, geljek ýyl Braziliýanyň Rio-de-Žaneýro şäherinde geçjek tomusky Olimpiada ýollanma gazanan Gülbadam Babamuratowany gazanan üstünligi bilen gutlamak dabarasy boldy.
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, dürli ministrliklerden we pudak edaralaryndan, Sport baradaky döwlet komitetinden, Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň Guramaçylyk komitetinden, Milli olimpiýa komitetinden wekiller, talyplar, ýurdumyzyň öňdebaryjy türgenleri we tälimçileri ezber türgeni gutlamaga geldiler. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň adyndan G.Babamuratowa 10 müň amerikan dollary möçberinde pul sylagynyň gowşurylmagy gutlag dabarasynyň esasy wakasy boldy.
Dünýäniň ähli künjeginden iň güýçli dzýudoçylaryň gatnaşýanlygy üçin sport durmuşynda kiçi dünýä çempionatyna deňelýän “Gran-pri” halkara ýaryşyna 50-den gowrak döwletden 340-a golaý türgen gatnaşdy. 2016-njy ýylda geçjek tomusky Olimpiýa oýunlaryna ýollanmalar üçin göreş bu ýaryşa aýratyn ähmiýetli dereje berdi. Şu sebäpli hem ildeşimiz, Halkara derejeli sport ussady Gülbadam Babamuratowanyň ýiti we barlyşyksyz göreşde Olimpiýa oýunlaryna gatnaşmak hormatyna eýe bolmagy has-da guwandyryjydyr.
Türkmen türgeni göreş düşekçesinde dört tutluşyk geçirdi. Ildeşimiz ol tutluşyklaryň hemmesinde arassa ýeňiş gazandy. Ýarym finalda belarusly türgen bilen G.Babamuratowanyň tutluşygy has hem bellärliklidir. Bu “Gran-pri” ýaryşynyň öňüsyrasynda Gazagystanyň paýtagtynda dzýu-do boýunça dünýä çempionaty geçdi. Ol ýaryşda ildeşimiz baýrakly orna mynasyp bolmaga örän golaý bardy. Bürünç medal üçin göreşde Gülbadam özüne baýrakly orna düşmäge mümkinçilik bermedik şu belarusly türgen bilen duşuşdy. Ine, olar ýene-de dünýä derejesindäki ýaryşda finala çykmak ugrunda tutluşyga çykdylar. Bu tutluşykda G.Babamuratowa ýeňiş gazanyp, ozalky şowsuzlygynyň öwezini doldy.
Aýgytly tutluşykda onuň garşysyna germaniýaly dzýudoçy çykdy. Final tutluşyklary köplenç halatda owadan emellere baý bolmaýar. Sebäbi, türgenler finalyň ýolunda ähli gujur-gaýratlaryny sarp edip, finalda seresap göreş tutýarlar. Ýöne G.Babamuratowanyň ýaryşa diýseň ajaýyp taýýarlygy oňa final tutluşygynda hem ajaýyp emel bilen wagtyndan öň ýeňiş gazanmaga mümkinçilik berdi.
Oktýabr aýynyň 15—19-y aralygynda Fransiýada ýene bir iri halkara ýaryş — “Gran-slam” dzýu-do ýaryşy bolar. Ol ýaryşda Gülbadam dünýä we olimpiýa sanawyndaky ornuny has-da ýokarlandyryp biler. Türgenleriň bu sanawlarda eýeleýän orny Olimpiýa oýunlarynda olara käbir artykmaçlyklary berýär. Bu ýaryşda Türkmenistanyň dzýu-do boýunça ýygyndysy beýleki agram derejeleri boýunça olimpiýa ýollanmalaryny eýelemäge synanyşar.


text:
Gyrgyz resmileri referenduma gatnaşanlaryň 90 prosentiniň täze esasy kununy oňlandygyny aýdýarlar. Şeýlelikde iň bärsinden 270 adamyň başyna ýetip, 400 muň töweregi adamyň öý-öwzaryndan jyda düşmegine getiren çaknyşyklardan iki hepde soň, Merkezi Aziýada ilkinji parlamentar demokratiýa ýol açyldy.
Ýewropada howpsuzlyk we hyzmadaşlyk guramasynyň ýerli gözegçileri berlen sesleri sanamakda goýberilen nädogrulyklar ýaly käbir kemçilikleriň bolandygyny bellediler. Ýöne bu gurama hemmeleriň, aýratyn-da öý-öwzaryndan jyda düşen adamlaryň ses bermegi üçin ähli tagallalaryň edilendigni aýtdy.
“Referendumyň Oşda we Jelalabatda bolan çaknyşyklardan diňe iki hepde soň kynçylykly ýagdaýda geçendigni göz öňüne getireniňde, wagtlaýyn hökümet we beýleki häkimiýetler bu täsin, parahatçylykly prosesi guranlygy üçin öwgä mynasyp” diýip, ÝHHG-niň “Demokratik institusiýalar we Adam hukuklary” baradaky edarasynyň gözegçi toparynyň başlygy Boris Frlek aýtdy.“Tehniki hökümet”
Kurmanbek Bakyýew ýurtdan kowlup, aprel aýynda häkimiýet başyna gelen wagtlaýyn hökümet referendum arkaly kanunylyk gazandy. Roza Otunbaýewa ses berişlikden soň metbugat konferensiýasynda öz etjek işleri barada gysgaça maglumat berip: “Uly bolmadyk bir dabaradan soň maňa prezidentlik ygtyýarlylygy berler. Onsoň 2007-nji ýylyň baş kanunyna laýyklykda, men täze hökümeti gurmaga başlaryn. Muňa wagtlaýyn hökümet diýilmez. Ol bir tehniki hökümet bolar. Iňlisçede muňa ‘caretaker government’ diýilýär” diýdi.
Täze esasy kanunda prezidentiň ygtyýarlylygy ep-esli çäklendirilýär. Bu iş awtokratik prezidentleri bilen ýaramaz at alan Merkezi Aziýda bir täze zat. Otunbaýewa: “Saýlawçylar öňki iki prezidentin ýolbaşçylygynda bir maşgalanyň awtoritarçylykly höküm sürmegi soňlanmaly diýip, ses berdiler” diýdi.
Bu ýerde göz öňünde tutulýan Bakyýew bilen Askar Akaýew. Ýöne rus prezidenti Medwedew täze Konstitusiýa arkaly girizilýän syýasy sistemanyň aýak üstünde durup biljekdigine şübheli garaýar.
Medwedew: “Men, dogrymy aýtsam, Gyrgyzystanda parlamentar respublikanyň nädip ýol aljakdygyna düşünip bilemok. Bu üznüksiz problemalara, parlamentde garym-gatymlyga, belli bir toparlaryň häkimiýet başyna gelmegine, häkimiýetiň bir adamdan başga bir adama kontrolsyz geçmegine, iň soňunda hem ekstremistik pikirlileriň häkimiýet başyna gelmegine getirmezmi?” diýen soragy orta atýar.
Goňşy Täjigistan Merkezi Aziýa ýurtlaryndan ilkinji bolup, Gyrgyzystanda geçen referendumyň netijelerini gutlady. Referendumyň gutarnykly netijeleri üstümizdäki hepdede belli bolar.


text:
Gyrgyzystanyň paýtagty Bişkekde ýerleşýän Merkezi Aziýadaky Amerikan uniwersiteti (AUCA) türkmen talyplarynyň ýokary bilim almak üçin barýan esasy okuw jaýlaryndan biri.
Soňky ýyllar bu uniwersitetde köp türkmen talyplarynyň bilim alandygy, uniwersitete okuwa girmek üçin Türkmenistandan her ýyl 100-den gowrak arzanyň gelip gowuşýandygy aýdylýar. Emma, bu uniwersitetiň talyplary kabul ediş bölüminiň wekili Larisa Mihaýlowna Lukaşewanyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, bu ýyl ýokary okuwa kabul edilenleriň arasynda ýekeje türkmenistanly hem ýok.
Azatlyk Radiosy: Şu ýyl Türkmenistandan siziň uniwersitetiňizde okamaga isleg bildirip, arza beren studentleriň sany näçe we olardan näçesi kabul edildi?
Larisa Lukaşewa: Gynansak-da, bu ýyl biziň uniwersitetimize kabul edilen türkmenistanly student ýok. Bizde okamaga isleg bildirip, diňe bir gyz dokument tabşyrdy. Onuň bilen köp hat alyşdyk, emma onuň diňe 9 ýyllyk bilimi bolany sebäpli, ony hem uniwersitetimize kabul edip bilmedik, çünki ýokary okuw jaýymyza okuwa girmek üçin 11 ýyllyk bilim gerek.
Azatlyk Radiosy: Öňki ýyllar kabul edilen türkmenistanly studentleriň sany näçedi?
Larisa Lukaşewa: Bu bir jedelli sorag. Mysal üçin, 2008-nji ýylda arzasyny tabşyran 137 studentden 60 sanysyny kabul eden bolsak, aýdyşym ýaly, bu ýyl Türkmenistandan kabul edilen okuwçy bolmady.
Uniwersitetimizde türkmenleriň sany ýyl-ýyldan azalýar. Mysal üçin, 2009-njy ýylda bize arzasy gowşan 147 okuwçydan 13 sanysyny, 2010-njy ýylda 9 sanysyndan 7-sini we 2011-nji ýylda diňe bir türkmenistanlyny kabul edipdik. Türkmenistanly studentleriň sanynyň azalmagynyň sebäbi hem bu ýurduň öň 9 we häzir 10 ýyllyk bilim derejesiniň Gyrgyzystanda kabul edilmeýänligi bilen baglanyşykly.
2008-nji ýylda kabul edilen türkmenistanly okuwçylaryň sany köp boldy, sebäbi olaryň Gyrgyzystandaky mekdeplerde okap, biziň attestatymyzy almagy üçin çykdajylary uniwersitetimiz tarapyndan tölenýärdi. Ondan başga-da, biz türkmen studentlerini ýörite stipendiýanyň esasynda kabul edýärdik, ýagny, eger ABŞ-da okap, orta mekdebiň attestatyny alan abiturientler bar bolsa, olaryň Amerikada okan bir ýylyny hem hasaba alyp, olary kabul edýärdik. Häzir ol maliýe kömegi ýatyryldy.
Mundan başga-da, bir problemamyz bar. Biziň studentlerimizi Türkmenistandan çykarmadylar. Olar kanikul döwri öýlerine gidenlerinde, yzlaryna gaýtmaga rugsat edilmän, köp ejir çekipdiler. Olaryň arasynda okuwlarynyň gutarmagyna bir ýyly galan 4-nji kursuň studentleri-de bardy. Şeýdip, olar öz bilimlerini biziň ýokary okuw jaýymyzda tamamlap bilmediler. Bu waka hem bize ýüzlenýän türkmenistanly studentleriň sanynyň ýyl-ýyldan azalmagynda uly rol oýnan bolsa gerek.
Azatlyk Radiosy: Siz maliýe kömegi ýatyryldy diýdiňiz, onuň sebäbi näme?
Larisa Lukaşewa: Bu grant, ýagny, maliýe kömegi emeli usul bilen ýatyryldy. Bu grant dowan etmelidi, emma 2009-njy ýylda studentler ýurtdan çykarylmady. Bizde olaryň resminamalaram bardy, ekzamenleri hem geçiripdik, hemme zat bolmalysy ýaly edilipdi, emma studentleri ýurtdan çykarmadylar. Olar bu ýere gaýdyp bilmänsoň, maliýe kömegini berer ýaly okuwçy hem ýokdy. Bu maliýe kömegi bilen Orsýete we Bolgariýa okuwa geçirilen studentlerimiziň okuw çykdajylaryny töledik.
Azatlyk Radiosy: Häzirki ýagdaýda uniwersitetiňizde türkmen okuwçylarynyň sanyny artdyrmak üçin nähili tagallalar edilýär?
Larisa Lukaşewa: Biz başda köp tagalla etdik. Dynç alşa öýlerine gidip, soňra okuwyny dowam etdirmäge goýberilmedik talyplary başga uniwersitetlere geçirmek üçin köp iş alyp bardyk. Uniwersitetler bilen gepleşikler geçirdik.
Olaryn bir bölegi Orsýetiň Smolnyý uniwersitetine geçirilen bolsa, galanlary Bolgariýadaky Amerikan uniwersitetine geçirildi.
Olara okuwlaryny dowam etdirip biler ýaly uniwersitetleri gözledik. Emma olaryň Gyrgyzystana goýberilmeýänligi üçin tagalla etmegiň geregi ýok. Çünki talyplar bize hut şu sebäpli öz garyndaşlaryna basyş edilýänligini aýdypdylar. Onsoň olaryň ýagdaýyny kynlaşdyrmajak bolup, biz bu ugurdaky synanyşyklarymyzy bes etmeli bolduk.


text:
Özbegistanly oppozisiýa lideri Muhammed Salyhyň inisi Muhammed Bekjan türmede ýene suda çekildi. 18-nji ýanwardaky sud diňlenişiginde prokuror Muhammed Bekjanyň öňki türme möhletiniň üstüne ýene 4 ýyl 8 aý türme jezasynyň goşulmagyny sorady.
Ýakynda Özbegistanda oppozision “Erk” demokratik partiýasynyň başlygy Muhammed Salyhyň inisi Muhammed Bekjanyň azatlyga çykaryljakdygy barada gürrüňler ýaýrapdy. Şol maglumatlardan soň hem oňa garşy täze sud prosesiniň bolup geçendigi belli boldy.
Nämede aýyplanýar?
“Erk” partiýasynyň baş sekretary Atanazar Oripowyň Muhammed Bekjanyň aklawçysyna salgylanyp aýtmagyna görä, sud prosesi 18-nji ýanwarda geçirilipdir. Sud prosesinde döwlet garalawçysy türmäniň içki tertibini bozanlykda günälenýän Muhammed Bekjany ýene 4 ýyl 8 aý möhlet bilen azatlykdan mahrum etmegi sorapdyr.
Atanazar Oripow bu hakda şeýle gürrüň berdi: “Biz aklawçy ugradypdyk. Ol Muhammed Bekjanyň jenaýat işi bilen tanyşdy. Oňa garşy üç sany tussag görkezme
Özbegistanly belli oppozisiýa lideri Muhammed Salyhyň inisi Muhammed Bekjan.
beripdir. Olar Muhammed Bekjany özlerine paýyş sözler bilen sögüp, uranlykda günäleýärler. Aklawçy bu aýyplamalaryň toslama aýyplamalardygyny subut etmäge çalyşdy. Häzirlikçe suduň resmi höküminiň nusgasyny bize bermediler. Oňa näçe möhlet kesendikleri-de belli däl”
Atanazar Oripow Muhammed Bekjanyň aňly-düşünjeli, intelligent adamdygyny aýdýar. Atanazar Oripow: “Ol birine ýaman söz diýjek adam däl. Şu geljek fewral aýynda onuň tussaglyk möhleti tamamlanyp,ol azatlyga çykmalydy. Meniň pikirimçe, onuň tussaglyk möhletini uzaltmaga ýokardan buýruk bolan bolmaly. Adatça, beýle buýrugy prezident apparaty berip biler. Syýasy we dini tussaglaryň köpüsiniň türmeden azatlyga çykmak wagty ýakynlaşanda, hut şeýle protokollar ýazylýar, ýagny türmäniň tertip-düznünini bozdy diýýärler. Bularyň hemmesi meniňem başymdan geçdi. Ony özüm hem gördüm. Muhammed Bekjanyň hiç hili günäsi ýok. Ol Muhammed Salyhyň garşysyna alnyp barylýan işde zamun hökmunde saklanýar” diýip, ýagdaýa baha berdi.
Günäniň üstüne günä…
57 ýaşyndaky Muhammed Bekjan 12 ýyldan bäri tussaglykda saklanýar. 1999-njy ýylyň fewralynda Daşkentde bolan partlamalardan soň köp wagt geçmänkä, ol Ukrainada ele salnyp, Özbegistana tabşyrylypdy. Özbegistanyň sudy ony “Daşkentdäki partlamalara dahyly bar” diýen aýyplama bilen 15 ýyl türme tussaglygyna höküm edipdi. 2003-nji ýylda Muhammed Bekjanyň jeza möhleti 3 ýyl 8 aý azaldyldy.
Özbegistanyň tejribesine görä, türme tussaglygyna höküm edilen syýasy tussaglaryň jeza möhletleri dürli bahanalar bilen uzaldylýar. Emma Muhammed Salyhyň beýleki bir inisi Raşid Bekjan geçen ýylyň mart aýynda türmäniň içki tertip-düzgünini bozmakda günälenip, Nowaýy şäherindäki türmä geçirileninden kän wagt geçmän garaşylmadyk ýagdaýda azatlyga çykarylypdy.
52 ýaşyndaky Raşid Bekjanyň 12 ýyllyk türme tussaglygyndan soň azatlyga çykarylmagy günbatar ýurtlary bilen özara gatnaşyklaryny gaýtadan dikeltmäge çalyşýan Özbegistanyň hökümetine edilen halkara basyşlarynyň netijesi hökmünde kabul edilipdi.
Maglumata görä, Muhammed Bekjan birnäçe wagt Garagalpagystandaky “Žaslyk” türmesinde saklananda, inçekeseliň agyr hiline ýolugypdyr.
2005-nji ýylda-da Muhammed Bekjanyň azatlyga çykaryljakdygy barada gürrüň ýaýrapdy. Bu maglumaty onuň saklanýan Kaşgaderýadaky türmesiniň başlygy-da tassyklady. Emma, aradan köp wagt geçmän, gürrüňi edilýän kararyň üýtgändigi belli bolupdy.


text:
Moskwanyň Saýlaw komissiýasy oppozisiýa aktiwisti Alekseý Nawalnyny sentýabr aýynda Moskwanyň häkimi ugrunda geçiriljek saýlawlara, resmi taýdan, dalaşgär hökmünde hasaba aldy.
Saýlaw komissiýasynyň başlygy Walentin Gorbunow bu barada çarşenbe güni yglan etdi.
Emma, Nawalnynyň özi komissiýa gelip, hasaba alyş şahadatnamasyny elin alyp bilmedi. Ol penşenbe güni Kirowda onuň galp pullary ýuwmak aýyplamalary boýunça geçirilýän sud diňlenşigine ýola düşmäge taýýarlanýardy.
Eger-de onuň günäsi subut edilse, onuň tussaglyga alynmagy mümkin.