text:
Aşgabatda Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri bilen türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň arasynda bolan gepleşiklerde türkmen-owgan serhediniň boýundaky howpsuzlyk we bu meselede Waşington bilen Aşgabadyň arasyndaky hyzmatdaşlygy ösdürmek barada hem gürrüň edildi. Eýsem Waşington Aşgabada bu meselede nähili anyk kömek berip biler?
Azatlyk radiosy bu soragy Azat Ýewropa we Azatlyk radiosynyň Merkezi Aziýa ýurtlary boýunça bilermeni Brýus Panniýere berdi.
Azatlyk radiosy: ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri bilen türkmen prezidentiniň arasynda bolan gepleşiklerde, ykdysady gatnaşyklary ösdürmek bilen bir hatarda, türkmen-owgan serhediniň howpsuzlygy boýunça hyzmatdaşlyk etmek barada gürrüň edilipdir. Siziňçe, Birleşen Ştatlar Türkmenistana owgan serhedindäki howpsuzlyk meselesinde anyk nähili kömek berip biler?
Brýus Panniýer: Meniň pikirimçe, Amerika Türkmenistan üçin owgan serhediniň boýundaky howpsuzlyk boýunça iki zady edip biler: olaryň birinjisi Birleşen Ştatlaryň şeýle uzyn araçäk liniýasyna gözegçilik etmekdäki tejribesi bilen bagly. Olar Türkmenistana serhedi goramakdaky tagallalary utgaşdyrmak boýunça öz tejribelerini - näçe aralykdan serhet postlaryny gurmalydygyny, nähili gözegçilik enjamlaryny ulanmalydygyny, serhede gelýän adamyň kanun esasynda gelýän zyýansyz adamdygyny ýa-da jeňçidigini, neşe gaçakçysydygyny we beýlekileri käbir kiçijik alamatlary görenlerinden anyklamaga mümkinçilik berýän abzallary ulanmagy öwredip bilerler.
Ýagny ABŞ Türkmenistana owgan serhedine ynamdar we dowamly gözegçilik etmekde käbir zatlary öwredip biler.
Ikinji tarapdan, Amerika serhediň beýleki tarapy, owgan hökümeti bilen indi uzak wagt bäri gowy gatnaşyk saklaýar. Elbetde, Türkmenistan hem olar bilen gatnaşyk saklaýar, emma biz Türkmenistan bilen Owganystanyň arasyndaky kordinasiýa derejesiniň nählidigini bilemzok.
Amerika Kabuldaky syýasatçylara göni çykyp, serhediň türkmen tarapynyň bar bolan aladalaryny olara ýetirip, owganlaryň türkmenlere has ýardamçy, has açyk bolmagyny, has yzygiderli gatnaşyk saklamaklaryny, türkmen tarapyna, türkmen serhet goragçylaryna, Türkmenistanyň serhet ýakasyndaky obalarynyň adamlaryna serhediň owgan tarapynda bolýan zatlary düşündirip, gerek bolan maglumaty berip durmaklaryny sorap biler.
Ýagny ABŞ serhede gözegçilik etmekde we serhet boýundaky türkmen-owgan aragatnaşygy meselesinde kömek edip biler.
Azatlyk Radiosy: ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri Türkmenistan bilen ABŞ-nyň arasynda strategiki howpsuzlyk boýunça özara düşünişmek jarnamasyna gol çekiljegi barada hem gürrüň etdi. Siziňçe, bu jarnama nämäni aňladýar?
Brus Panniýer: Özara düşünişmek jarnamasy, dogrusy aýtsak, diňe syýasat dünýäsinde däl, eýsem biznes dünýäsinde hem iki tarapyň arasynda gol çekilýän boş bir dokument. Ýagny, özara düşünişmek jarnamasy iki tarapyň belli bir temany ýa-da temalary ara alyp maslahatlaşandygyny, olaryň bu ugurdaky gepleşikleri dowam etdirmek isleýändiklerini, sebäbi bu temalaryň iki tarap üçin hem gyzyklanma döredýändigini aňladýar. Bu iki tarapy haýsydyr bir zada borçly edýän gutarnykly şertnama däl, ol ahyr netijede maslahat edilendigini, iki tarapyň bu temadan ýene maslahat edilmeginiň gerekdigi barada ylalaşandygyny aňladýar, başga anyk bir zady aňlatmaýar.


c: text/html

text:
Owgan "Talyban" hereketiniň Katardaky edarasy Azatlyk Radiosyna özüniň Kabuldaky hökümet bilen gös-göni parahatçylyk gepleşiklerine goşulmazdan öň Birleşen Ştatlaryň ýolbaşçylygyndaky koalisiýa degişli ähli daşary ýurt güýçleriniň Owganystany terk etmegi baradaky talabynda berk durýandygyny habar berdi.
"Talybanyň" Katardaky syýasy edarasynyň resmi sözçüsi Mohammad Naim bu beýanaty Azatlyk Radiosynyň Erkin Owganystan gullugyna beren interwýusynda etdi. Ondan ozal parahatçylyk üçin göni gepleşikleri ýola goýmaga synanyşýan dört ýurduň wekillerinden durýan topar özleriniň gepleşikler mart aýynyň ilkinji hepdesinde Yslamabatda başlanar diýen pikirdediklerini aýdypdylar.
Owganystanyň, Pakistanyň, Hytaýyň we Birleşen Ştatlaryň wekillerinden ybarat "Dörttaraplaýyn koordinasiýa topary" diýip atlandyrylýan topar özleriniň bu pikirini 23-nji fewralda Kabulda duşuşanlaryndan soňra mälim etdiler.
"Basybalyjylar ýurdy terk edip...”
Ýöne şol gün, ýagny 23-njj fewralda giçlik maglumat beren Naim "gepleşik baradaky planlardan" hereketiň Katardaky edarasynyň habarsyzdygyny, onuň parahatçylyk prosesine goşulmak üçin öňünden bellän şertlerinde hiç bir zadyň üýtgemändigini bildirdi.
"Talyban" Birleşen Ştatlaryň ýolbaşçylygyndaky koalisiýanyň içindäki çet ýurt güýçleriniň ählisi Owganystany terk etmese, özüniň Kabuldaky owgan hökümeti bilen parahatçylyk gepleşiklerine goşulmajakdygyny köp wagt bäri aýdyp, bu talabyndan dänmän gelýär.
Dohada 23-nji ýanwardan 25-nji ýanwara çenli dowam eden maslahatda "Talyban" hereketiniň wekilleri bir beýannamada "basybalyjylar ýurdy terk edip, owgan halkyna öz ykbalyny özüniň kesgitlemegine mümkinçilik bermeli" diýdiler.
Ýanwar aýynda Dohada yglan edilen beýleki talaplar bolsa "Talybanyň" Katardaky syýasy edarasynyň resmi taýdan ykrar edilmegi, Birleşen Ştatlaryň "Talybany" terroristleriň gara sanawyndan çykarmagy, hereketiň söweşijileriniň "tutulyp, ýok edilmeginiň" bes edilmegi, şeýle hem onuň tussaglykdaky agzalarynyň boşadylmagy ýaly zatlary öz içine alýar.
“Daşary ýurt basybalyjylygy”
"Talyban" şeýle-de, Katardaky edaranyň formirleýşi ýaly, onuň garşysyna alnyp barylýan "zäherli propagandanyň" bes edilmegini talap edýär.
Ýanwar aýynyň aýagynda owgan hökümeti özüniň parahatçylyk gepleşiklerine girişilmegi üçin "Talybanyň" goýýan şertlerini kabul edip bilmejekdigini aýtdy.
Kabulyň aýtmagyna görä, gepleşikler Dörttaraplaýyn koordinasiýa toparynyň kararlary bilen utgaşyklykda ilerlemeli.
Owganystanyň "Ýokary parahatçylyk geňeşi" hem hökümet tarapyndan gepleşik geçirýänler bilen owgan "Talyban" hereketiniň wekilleri oturyşyp, ýüzbe-ýüz gürleşmese, parahatçylyk prosesinde ilerleýiş bolmaz diýip duýdurdy.
Naim ýanwar aýynda "Talybanyň" deslapky şertlerini gaýtalasa-da, 23-nji fewralda Azatlyk Radiosyna “Talybanyň” "daşary ýurt basybalyjylygynyň soňuna çykyp, ýurda yslam hökümetini getirjek gepleşiklere gatnaşjakdygyny" aýtdy.
"Talybanyň" käbir delegatlary 2015-nji ýylyň tomsunda parahatçylyk gepleşikleriniň başky tapgyry üçin Yslamabatda owgan resmileri bilen duşuşdylar.
Ýöne "Talyban" hereketiniň düýbüni tutan we onuň ruhany lideri Molla Mohammad Omaryň iki ýyldan gowrak mundan ozal aradan çykanlygy mälim bolansoň, başlangyç parahatçylyk prosesi togtady.
Şondan soň "Talybanyň" bäsdeş toparlarynyň arasynda güýç-gudrat ugrunda jeň turup, bäsdeş meýdan serkerdeleri özleriniň dürli ýolbaşçylara ygrarlydyklaryny aýan etdiler.
"Talybanyň" Katardaky edarasy özüniň Owganystanyň parahatçylyk gepleşiklerine wekilçilik edip biljek ýeke-täk "ygtyýarly we jogapkär guramadygyny" aýdýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
HARYTLAR BARADA UMUMY HABARNAMA – TÜRKMENISTAN
TÜRKMENISTAN-OWGANYSTAN-PAKISTAN-HINDISTAN GAZ GEÇIRIJISINIŇ TASLAMASY
NEBIT WE GAZ TOPLUMY
HARYTLAR BARADA UMUMY MAGLUMAT
Maliýeleşdirme ýagdaýy: Istisna'a, enjamyň satuwyny maliýeleşdirme nomeri.
Türkmenistanyň Hökümeti Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan gaz geçirijisiniň taslamasynyň çykdajylarynyň öwezini dolmak maksady bilen Yslam ösüş bankyndan 700 million amerikan dollaryny almak barada arza berdi we hökümet şol serişdeleriň bir bölegini şu taslamanyň dowamynda almak meýilleşdirilýän harytlaryň, işleriň, degişli maslahat beriş we beýleki hyzmatlaryň töleglerini tölemek üçin peýdalanmagy meýilleşdirýär.
Taslama öz içine şulary alar: umumy uzynlygy 214 km bolan turba materiallaryny satyn almak (56’’ diametrli polat turbalar, turba rezbeleri üçin ölçeýjiler, materiallary daşamak), kömekçi enjamlary satyn almak we oturtmak, gaz kompressor bekedi (taslamak we dizaýn, zawod enjamlaryny satyn almak we oturtmak, gurluşyk işleri, enjamlary ulanyşa girizmek we enjamlara ideg etmek boýunça maksatnamalary bermek), taslamany durmuşa geçirmek boýunça maslahat beriş işleri, maliýe audity.
Yslam ösüş banky tarapyndan maliýeleşdirilýän komponentleriň satyn alynmagy halkara söwda bäsleşiklerini geçirmek arkaly durmuşa geçiriler. Taslamany durmuşa geçirmekde gözegçilik etmek boýunça maslahatçyny saýlamak halkara konsalting firmalarynyň çäklendirilen sanawy boýunça hiliň we özüne düşýän gymmatyň analizi esasynda saýlanylar. Taslamanyň maliýe audity boýunça maslahatçyny saýlamak ýerli firmalaryň çäklendirilen sanawynyň çäklerinde az çykdajy usuly esasynda saýlanylar.
Yslam ösüş banky tarapyndan maliýeleşdirilýän şertnamalary baglanyşmak Yslam ösüş banky tarapyndan maliýeleşdirilýän harytlary we işleri satyn almagyň Esasy ýörelgelerinde görkezilen usullar arkaly amala aşyrylar we ol ýokaryky ýörelgelerde görkezilen söwda geleşiklerine gatnaşýan ähli kanuny taraplar üçin açykdyr. Maslahat beriş hyzmatlary Yslam ösüş banky tarapyndan durmuşa geçirilýän maliýeleşdirmekligiň çäklerinde maslahatçylary peýdalanmagyň Esasy ýörelgelerine laýyklykda saýlanyp alnar.
Yslam ösüş bankynyň halkara bäsdeşlik söwda geleşikleriniň çäklerinde göz öňünde tutulan şertnamalar, şeýle hem maslahat beriş hyzmatlary we maliýe audity hyzmatlaryny bermek boýunça göz öňünde tutulan şertnamalar boýunça ýörite habarnamalar 06.03.2017 ýylda Yslam ösüş bankynyň web saýtynda www.isdb.org, Asharq Al Awsat we ýerli «Нейтральный Туркменистан» gazetlerinde, şeýle hem Türkmenistanyň nebit we gaz toplumynyň resmi web-saýtynda (www.oilgas.gov.tm) neşir ediler.
Halkara bäsdeşlik söwdalaryny geçirmekligiň dowamynda potratçylary we haryt satyjylary barlamak gazkompressor stansiýasyny taslamak, gurmak we satyn almak boýunça şertnamany baglanyşmak üçin zerur bolar.


text:
Yrakda penşenbe güni ýüz beren bomba hüjümlerinde we ok atyşyklarda azyndan 60 adamyň öldürilip, 225-den gowrak adamyň ýaralanandygy habar berilýär.
Maglumatlara görä, hüjümler esasan şaýy raýonlarynda howpsuzlyk güýçlerine garşy amala aşyrylypdyr.
Hüjümleriň jogapkärçiligini hiç bir tarap öz üstüne almandyr, ýöne içeri işler ministri hüjümçileriň “Al-Kaýda” bilen gatnaşygy bolan söweşijilerdigini aýtdy.
Koordinirlenen diýlip güman edilýän hüjümleriň köpüsi Bagdatda ýüz berdi, ýöne ganly hüjümleriň beýleki şäherlerde hem bolandygy aýdylýar. Olaryň arasynda Bakuba, Kirkuk hem Mosul agzalýar.
BMG we ABŞ bu bidüzgünçilikleri ýazgardylar.


text:
Türkmenistan, adat bolşy ýaly, maý aýynyň soňky ýekşenbesinde Haly baýramçylygyny belleýär.
TDH 28-nji maýda, Haly baýramçylygynyň öňüsyrasynda geçen hökümet maslahatynyň soňunda wise-premýerleriň we mejlisiň başlygynyň türkmen prezidentini haly baýramy bilen gutalap, oňa inçe dokalan halyny sowgat berendiklerini ýazýar.
Prezident Berdimuhamedow bu sowgady kabul edip, indiden eýläk hem milli haly pudagyna aýratyn üns beriljegini, ussat halyçlylar barada alada ediljegini we olaryň döredijilikli zähmeti üçin ähli şertiň dörediljegini aýdypdyr.


text:
Türkiýe papa Fransisiň Osman imperiýasynda ermenileriň gyrgynçylygynyň 100 ýyllygy bilen bagly geçiren dini ybadatynyň dowamynda “genosid” sözüni ulanmagyna gahar-gazap bildirdi.
Fransisiň 12-nji aprelde eden bu çykyşyndan birnäçe sagat soň Ankara özüniň Watikandaky ilçisini konsultasiýa üçin yzyna çagyrýandygyny mälim etdi.
Türkiýäniň premýer-ministri Ahmet Dawutoglu “Birtaraplaýyn esasda gynanç bildirmeklik papa we onuň elindäki ygtyýaryna laýyk gelmeýär” diýdi.
Türkiýäniň daşary işler ministri Mewlut Jawusoglu Twitter ulgamyndaky ýazgysynda papanyň beýannamasynyň “kanuny we taryhy reallyklardan daşdadygyny” we “kabul ederlikli däldigini” belledi.
“Dini häkimiýetler esassyz aýyplamalar bilen nägilelik we duşmançylyk döredilmegine ýer bermeli däl” diýip, Jawusoglu aýtdy.
Fransis köpçülikleýin gyrgynçylyga “20-nji asyryň ilkinji genosidi hökmünde giňden seredilýändigini” belledi we Papa Ioan Paul II we Ermenistanyň patriarhynyň 2001-nji ýylda gol çeken beýannamasyna salgylandy.
Bu “genosid” termininiň Ermenistan bilen baglylykda Rim katolik buthanasynyň ýolbaşçysy tarapyndan mukaddes Peter ybadathanasynda ulanylmagy bilen bagly ilkinji wakadyr.
I jahan urşy döwründe ermenileriň osman türkleri tarapyndan köpçülikleýin gyrylmagyna we 1.5 million adamyň deportasiýa edilmegine taryhçylaryň we döwletleriň ençemesi tarapyndan genosid hökmünde seredilýär.
Türkiýe ermenileriň Osman imperiýasynyň hristian azlygyny ýok etmek boýunça syýasatynyň netijesinde däl-de, graždanlyk urşy zerarly wepat bolandygyny we pidalaryň sanynyň has azdygyny öňe sürýär.
Dini ybadata ermeni buthanasynyň baştutanlary bilen bilelikde gatnaşan Ermenistanyň prezidenti Serž Sarkisýan Fransisiň “halkara jemgyýetçiligine täsirli habar ýetirendigini” aýdyp, minnetdarlyk bildirdi.
“Bir milliard dinçiniň ruhany lideriniň sözleriniň berk täsiri bar” diýip, Sarkisýan Associated Press agentligine aýtdy.
Ermenistan ermenileriň köpçülikleýin gyrylmagynyň “genosid” hökmünde ykrar edilmegini gazanmak ugrunda ençeme ýyl bäri kampaniýa alyp barýar.
Ýewropa döwletleriniň ençemesi gyrgynçylygy genosid hökümünde ykrar etdi.
ABŞ olaryň tejribesine eýermedi. Ýurduň 44 ştaty gyrgynçylygy genosid diýip yglan edensoň, demokratik we respublikan kanunçykaryjylar prezident Barak Obama muny ykrar etmäge ündeýän rezolýusiýany teklip etdiler.
Ermenistan senäniň ýyl dönümini resmi derejede 24-nji aprelde belleýär.


text:
Penşenbe güni Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç Gresiýanyň paýtagtynda eden çykyşynda Ýewropa Bileleşigini Ukrainanyň raýatlaryna turistik wiza bermek düzgünlerini ýeňilleşdirmeklige hem-de olara biznes bilen meşgullanmaklyga has giň ýol açmaklyga çagyrdy.
Gresiýanyň prezidenti Karolos Papoulias bilen geçirilen gepleşikleriniň yzýany eden bu çykyşynda prezident Ýanukowiç Ukrainanyň geljek 10 ýylyň içinde Ýewropa Bileleşigine agza bolmagyna umyt baglaýandygyny-da nygtady.
Ýöne soňky wagtlar Ýewropa Bileleşigi Ukraindaky adam hukuklarynyň ýagdaýyna alada bildirip gelýär.


text:
Atamyrat (ozalky Kerki) şäherinden çykyp, Halaç tarapa ugrasaň, uly ýoluň ýakasynda, etrap merkezinden takmynan 12 kilometrlikde il arasynda “Astanababa” diýlip atlandyrylýan taryhy ýadygärlik hem mawzoleý ýerleşýär.
Ol köp wagtdan bäri sada ilatyň doga-dileg üçin zyýarat edýän ýerlerinden biri. Beýleki maksatlar bilen bir hatarda, çagasy bolmaýan gelinleriň çaga, hassalaryň kesellerine şypa, hatda durmuşa çykmadyk gyzlaryň bagt diläp, Astanababa barýanlary az däl.
Şol ýere baryp edilýän aýat-töwirleriň hem dilegleriň kabul bolýanlygy baradaky gürrüň ýurtda giňden ýaýransoň, Astanababa barýanlaryň soňky ýyllara çenli akymynyň hiç kesilmänligi aýdylýar. Emma ýakynda şol ýerde bolanymda, binanyň gözegçilerinden başga, töwerekde aýlanyp ýören diňe birki sany adama gabat geldim.
Mawzoleýiň işgärleriniň biriniň aýtmagyna görä, indi wagtal-wagtal zyýarata gelýän adamlar ýa bu ýere ilkinji sapar gelýänler ýa-da bu binanyň taryhy ýadygärlikdigi bilen gyzyklanýanlar.
Näme üçin barýanlar azalýar?
Bu soraga mawzoleýiň işgärlerinden adynyň agzalmagyny islemedik biri şeýle jogap berdi: “Häzir Astanababa mawzoleýiniň çäginde ýerleşýän guýuda gündizlikde günüň, gijelikde aý-ýyldyzyň görünýänligine, ol guýunyň suwunyň ýönekeý suw däldigine, gümmeziň içinde ýerleşýän Zeýd Alynyň, Zubeýd Alynyň we Gyzlarbibiniň guburlarynyň keramatyna we olaryň dürli keselleri bejerýändiklerine ynanmaýan nesil ýetişdi”.
Astanababa mawzoleýiniň ýanyndaky guýy.
Onuň aýtmagyna görä, “Türkmenler, umuman aýdylanda, yrymçyl halk bolansoň, öňler biri keseline şypa gözläp öwlüýä baran bolsa, beýleki biri uzak ýola çykmazdan ozal ýolda betbagtçylyga uçramazlyk üçin, Astanababa zyýarata barar eken, emma bu ýagdaý günsaýyn üýtgäp barýar”.
Şol bir wagtyň özünde-de Astanababa zyýarata barýanlaryň sanynyň azalmagynyň sebäpleriniň arasynda Garaşsyzlyk eýýamynda halkyň dini garaýyşlarynda emele gelen özgerişlikleriň täsiriniň hem bolmagynyň mümkindigi aýdylýar.
Käbir dindarlaryň aýtmagyna görä, öňler türkmen ýaşlary ýokary dini bilim almak üçin Buharadaky ýa-da Hywadaky medreselere okuwa giden bolsalar, soňky döwürlerde bu maksat bilen Müsüri, Saud Arabystanyny, aýratynam Türkiýäni saýlaýarlar.
Şol ýurtlarda bilim alyp gelen mollalaryň öwlüýälere garaýşy tapawutly diýip, dini meseleler bilen gyzyklanýan žurnalist Hudaýberdi Hally aýtdy: “Taryhda türkmen halkynyň iň bilimli adamlary, köp klassyk şahyrlary-da Hywa ýa-da Buhara medreselerini tamamlapdyrlar. Ol medreseler Ymam Agzam, ýagny Hanafa mezhebini ündew edýän eken. Bu däp tä garaşsyzlyk ýyllaryna çenli dowam etdi. Indi Özbegistan bilen serhet berkidildi. Beýleki tarapdan bolsa, Türkiýä we arap ýurtlaryna tarap ýol açyldy”.
Onuň aýtmagyna görä, “arap ýurtlarynda dini bilim alýanlaryň öwlüýälere garaýşy tapawutly. Şunlukda, ýokary bilimi şol ýurtlarda alanlar tapawutly garaýyşlar bilen ýurda dolanýarlar. Mollalar türkmen jemgyýetinde uly rol oýnaýarlar, olaryň sözüne gulak asylýar, aýdanlaryna hormat goýulýar, bu hem öz nobatynda dini ynançlary, belli bir çäkde sopuçylyga daýanýan türkmen halkynyň garaýyşlaryna öz täsirini ýetirýär”.
Beýleki dinler bilen bagly faktorlar
Şol bir wagtyň özünde-de, garaşsyzlyk eýýamynda türkmenleriň arasynda başga dinleri kabul edýän adamlaram peýda boldy.
Türkmenleriň beýleki dinleri kabul edişi baradaky tendensiýa hakda žurnalist hem ýazyjy Hudaýberdi Hally şeýle diýýär: “Meniň pikirimçe, munuň iki sebäbi bar. Birinjisi, elbetde, ynanç – ynam bilen baglanyşykly. Ikinjisi, ykdysady hem syýasy şertler bilen baglanyşykly diýip oýlanýan”.
Astanababa mawzoleýiniň içki korridory.
Žurnalist H.Hallynyň aýtmagyna görä, türkmenleriň din we dine esaslanýan däp-dessurlara garaýyşlarynyň özgermegine beýleki dinleri kabul edýänlaryň köpelmegi täsir edip biler.
Elbetde, Astanababa ýaly mawzoleýlere barýanlaryň sanynyň azalmagy diňe ilatyň käbir gatlagynyň beýleki dinleri kabul edýänligi ýa-da arap ýurtlarynda ýokary bilim alan mollalaryň sanynyň köpelmegi bilenem çäklenmeýär.
Astanababa ýaly mawzoleýlere barýanlaryň uly bir böleginiň dürli kesellerden şypa gözleýänlerden ybaratdygy aýdylypdy. Soňky döwürlerde etrapdyr şäherlerdäki saglyk merkezleriniň gaýtadan kadaly ýagdaýda ýola goýulmagy, ilat üçin bu ugurda zerur amatlyklary döredýar.
Sözi jemläp aýtsak, Astanababa barýanlaryň sanynyň azalmagyna garamazdan, oňa öwlüýä hökmünde bolmasa-da, taryhy ýadygärlik hökmünde barýanlaryň sanynyň gelejekde häzirkisinden artjakdygyna umyt bar.
Astanababanyň häzirki binasy doly restawrasiýa edilip, ol döwletiň goragy astyndaky binalaryň hataryna girizilipdir. Häzirki döwürde mawzoleýiň daş-töwereginde dynç alarlyk ýerler, çaýhanalar hem gurlupdyr. Bu bolsa Türkmenabat-Atamyrat awtoýolundan gatnaýan ýolagçylar üçin dynç almaga şert döredýär.


text:
Tatarystanyň paýtagty Kazan şäherine baran Türkmenistanyň futbol federasiýasynyň spesialistleriniň delegasiýasyna ýaş türkmen futbolçylary üçin “Rubin” komandasynyň baş treneri Gurban Berdiýew tarapyndan ýörite işlenip düzülen sport taýýarlyklary programmasynyň proýekti gowşuryldy.
Şol proýekt ähli zady, hat-da howa we okuw-türgenleşik baza şertlerini-de göz öňünde tutýar.
Ikitaraplaýyn tejribe alyşmak üçin şu ýylyň güýzünde Tatarsystanyň çaga futbolçylarynyň trenerleri türkmen paýtagtyna geler, bu barada taraplar ylalaşdylar diýlip, habar berilýär.


text:
"Demokratik saýlawlar türkmen jemgyýetiniň demokratik esaslaryny pugtalandyrmak, hakyky halk häkimiýetliliginiň ýörelgelerini dikeltmek ýolunda möhüm ädimdir."
Saýlawlar jemgyýetiň özboluşly aýnasydyr. Ýurtda geçirilýän islendik derejedäki saýlawlar ýa-da sala salşyklar jemgyýetiň dürli gatlaklarynda höküm sürýän ajaýyp sazlaşygyň, jebisligiň, agzybirligiň, asudalygyň derejesini görkezýän täsin ölçeg guralydyr. Saýlawlary geçirmegiň halkara tejribelerini, saýlaw ulgamynyň ugurlaryny giňişleýin öwrenmek, olar barada saýlawçylaryň arasynda, saýlaw toparlarynyň arasynda düşündirişler geçirip, ony halk köpçüliginiň aňyna ýetirmek, şonuň netijesinde-de,...
Türkmenistanyň Merkezi saýlaw topary Aşgabat şäher häkimliginiň «Mekan» köşginde Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgär Annaýew Jumanazaryň saýlawçylar bilen duşuşygynyň geçirilýändigini habar...
2017-nji ýylyň 23-nji ýanwarynda saýlawçylaryň Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgärler bilen duşuşyklary geçiriler. Jumanazar Annaýew bilen duşuşyk Marynyň M.Kemine adyndaky döwlet drama t...
Şu gün Aşgabat şäher häkimliginiň “Mekan” köşgünde saýlawçylar döwlet Baştutany wezipesine dalaşgärleriň biri—Azyk senagaty döwler birleşiginiň başlygynyň orunbasary Maksat Annanepesow bilen duşuşdyla...
Türkmenistanyň Merkezi saýlaw topary Aşgabat şäher häkimliginiň «Mekan» köşginde Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgär Annanepesow Maksat Kowusowiçiň saýlawçylar bilen duşuşygynyň geçirilýändi...


text:
Owganystanda gaýtadan geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna kandidat Abdulla Abdulla duşenbe güni ýurdun Garaşsyz Saýlaw Komissiýasynyň başlygy Azizullah Lodiniň wezipesinden boşadylmagyna çagyryş etdi.
7-nji noýabrda geçiriljek ikilenji tapgyr saýlawlaryň öňýany metbugat konferensiýasynda eden bu çykyşynda jenap Abdulla saýlawlaryň kanuny esasda geçmegi üçin gaýragoýulmasyz görülmeli zerur çäreler barada durup geçdi.
Şu möhüm çäreleriň hatarynda bolsa, ol Garaşsyz Saýlaw Komissiýasynyň başlygy Azizullah Lodiniň ynamdan gaçandygyny belläp, onuň haýdan-haý wezipesinden boşadylmalydygyny öňe sürdi.
7-nji noýabrda ikilenji gezek geçiriljek saýlawlarda Hamyt Kerzeý bilen Abdulla Abdulla özara bäsleşerler.


text:
Gyrgyzystan ABŞ-nyň halkara ösüş boýunça agentliginiň (USAID) ýurtdaky artykmaçlyk statusyny ýitirjekdigini aýtdy.
Şu hepdede Bişkek ABŞ bilen hyzmatdaşlyk barada 1993-nji ýylyň ylalaşygyny ýatyryp, ABŞ-nyň tussaglykdaky gyrgyz aktiwistine adam hukuklary boýunça abraýly baýragy bermek kararyna protest bildirdi.
Gyrgyzystanyň daşary işler ministriniň orunbasary Emil Kaikiýewiň 22-nji iýulda aýtmagyna görä, USAID salgyt we gümrük ýeňilliklerinden mahrum bolar, proýekte gatnaşýan amerikan raýatlary bolsa diplomatlaryňky ýaly eldegirmezlik statusyndan mundan beýläk peýdalanyp bilmezler.
17-nji iýulda Gyrgyzystanyň Daşary işler ministriligi Waşingtonyň tussaglykdaky Azimjon Askarowa Adam hukuklary boýunça 2014-nji ýylyň baýaragyny gowşurmak kararyna protest bildirdi.
Askarow “raýat parahatçylygyna we durnuklylygyna hem jemgyýete” howp salmakda aýyplanyp Bişkegiň türmesinde tussaglykda saklanýar.
Etnik özbek Askarow 2010-njy ýylyň iýun aýynda bolan 400-den gowrak adamyň ölümine getiren gandöküşligiň yzýany sud edilipdi.


text:
Pakistanyň Karaçi şäheriniň resmileri tutaşan gyrgynçylykda azyndan 58 adamyň wepat bolanlygyny habar berdiler. Transport serişdeleriniň we dükanlaryň onlarçasy ýakyldy. Ýerli howpsuzlyk güýçleri şähere gözegçiligi dikeltmäge çalyşýarlar.
“Karaçi şäherinde metjidiň öňünde parlament agzasy Raza Haýderini kim atyp öldürdi?” diýen sorag köpleri gyzyklandyrýar. Kim öldürdi?
Analitik Hasan Askari Rizwiniň pikirine görä, Reza Haýdariniň ölümine sebäpkärler ýurduň köp sanly syýasy, jenaýatçylykly, dini ýa etnik toparlaryna degişli bolup bilerler.
Pakistanyň resmileriniň sözlerine görä, şu ýyl syýasy sebäplere görä, Karaçide öldürilen adamlaryň sany 170-den aşdy. Adam hukuklaryny goraýjylar has uly sanlary getirýärler.
Raza Haýderiň jesedi, 2-nji awgust
Pakistanyň Içeri işler ministri Rehman Malik 2-nji awgustda eden çykyşynda syýasatçynyň janyna kast edilmegi bilen bagly soňky wakanyň Pakistany we ilkinji nobatda ýurduň aktiw söwda merkezi bolan Karaçini durnuksyzlaşdyrmak maksadyna gönükdirilenligini aýtdy.
Karaçiniň polisiýasynyň başlygy Fayaz Hanyň Azat Yewropa we Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, bu işde Fazal Mehsud radikal toparynyň eliniň bardygy güman edilýär.
Öldürilen kanun çykaryjy R.Haýder Karaçi şäherini dolandyrýan Muttahida Kaumi hereketiniň agzasydy. Bu syýasy topara esasan 1947-nji ýyldan bäri Pakistanda ornaşan, urdu dilinde gepleýän hindistanly mohajir migrantlary girýärler.
Bu hereketiň esasy syýasy garşydaşy Awami milli partiýasydyr. Bu dünýewi milletçi syýasy toparyň esasy merkezi Pakistanyň demirgazyk-günbatar böleginde ýerleşýär. Bu topar Karaçidäki puştun jemgyýetine daýanýar. Durnuksyzlygyň sebäpleri
“Associated Press” agentligine görä, Karaçide hereket edýän ähli syýasy partiýalar ol ýa beýleki derejede jenaýatçylykly hereketlere baş goşýarlar. Bu esasan talaňçylyklara ýa ýeri bikanun eýelemek bilen bagly wakalara degişli.
Üstesine şäherde däri-derman senagatyna degişli jenaýatçylykly toparlar hereket edýärler. Ýurduň demirgazyk-günbatarynda Pakistanyň goşunlarynyň alyp barýan harby çärelerinden gaçyp ýören talyp söweşijileri-de Karaçide jemlenýärler.
Dini we etnik gapmagarşylyklar hem bu ýurtda ýagdaýy has dartgynladyrýar. Hepdäniň duşenbe güni Karaçide bolan zorluklarda wepat bolan we ýaralanan adamlaryň köpüsiniň puştunlardygyny Awami milli partiýasynyň wekili Kadar Han Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Häzirki wagtda Pakistanyň polisiýasy ýagdaýy durnuklaşdyrmakda kynçylyk çekýär. Ençeme binalar ýakyldy, mekdepler, ýokary okuw jaýlary we dükanlar ýapyk.
Sindh welaýat administrasiýasynyň wekili Jamil Soomronyň sözlerine görä, ýerli hökümet Karaçidäki wakalaryň aňrysynda täze saýlanan hökümeti durnuksyzlanşyrmak maksatlarynyň ýatanlygyny çak edýär.


text:
NATO ýurtlary bilen Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary 15-nji fewralda Siriýada keselhanalara we mekdeplere edilen howa hüjümlerini ýazgardylar. Parahat ilatdan onlarça adamynyň başyna ýeten bu hüjümleri Türkiýe bilen Fransiýa "uruş jenaýaty" diýip atlandyrdylar. Ankara bu bomba zarbalaryna Orsýeti jogapkär edýär.
16-nji fewralda Kremliň sözçüsi Dmitriý Peskow ors güýçleriniň bu hüjümlere dahylynyň ýoklugyny aýdyp, "Bu barada esasy informasiýa çeşmesi Siriýa häkimiýetleriniň resmi wekilleriniň beren beýanatlary" bolup biler diýdi.
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Ban Ki-moon hüjümleri "halkara hukugynyň elhenç bozulmagy" diýip ýazgaryp, beýle hüjümleriň Siriýada barýan bäş ýyllyk graždanlyk urşunyň soňuna çykmak boýunça edilýän tagallalara zyýan ýetirýändigini nygtady.
Amerikanyň Birleşen Ştatlary demirgazyk Siriýada Halap (Aleppo) şäheriniň töwereginde parahat ilata degişli iki keselhana zarba urlandygyny habar berdi. Bu keselhanalaryň biri Fransiýanyň "Serhetsiz wraçlar" atly medisina toparynyňky, beýlekisi bolsa Azaz şäherinde.
Zulum-sütem
Birleşen Ştatlar Orsýeti bu hüjümleri amala aşyranlykda göni aýyplamasa-da, Döwlet departmenti bular ýaly işler "Orsýetiň Assad režiminiň öz halkyna garşy dowam etdirän zulum-sütemini duruzmaga meýilli ýa başarnyklydygyny şübhe astynda goýýar" diýdi.
Orsýet 30-nji sentýabrdan bäri alyp barýan howa zarbalary bilen prezident Başar al-Assadyň güýçlerine goldaw berýär. Ol geçen bäş ýylyň dowamynda hem birsyhly onuň hökümetiniň alyp barýan kampaniýasyny goldap geldi.
Moskwa özüniň "Yslam döwleti" atly toparyň jeňçilerini, şeýle hem beýleki "terroristleri" nyşana alýandygyny aýtsa-da, günbatar hökümetleri onuň zarbalarynyň köplenç Assadyň aram garşydaşlarynyň garşysyna gönükdirilendigini belleýärler.
15-nji fewralda bolan zarbalaryň Orsýetiň "duşmançylygy duruzmak" baradaky ylalaşygy äsgermeýändigi bilen bagly aladalary güýçlendirmegi ähtimal. Bu ylalaşyga 12-nji fewralda Siriýany goldaýan halkara toparyna degişli döwletleriň gatnaşmagynda Germaniýanyň Münhen şäherinde gelindi.
"Uruş jenaýaty bolup durýar"
Fransiýanyň daşary işler ministri Jean Mark Aýrault bir keselhananyň "bilkastdan" bombalanmagy "uruş jenaýaty bolup durýar" diýdi. Ol soňra hem: "Siriýada režim ýa onuň goldawçylary tarapyndan saglyk guramalaryna hüjüm edilmegi kabul ederliksiz, bu derrew durzulmaly" diýip, sözüniň üstüne goşdy.
Türkiýäniň Daşary işler ministrligi mundan hem aňry geçip, hüjümlere Orsýeti jogapkär etdi.
Kremliň sözçüsi Peskow Türkiýe bilen aradaky gatnaşyklaryň "çuň krizise batandygyny", "Orsýetiň oňa gynanýandygyny, ýöne onuň başyny başlanyň Orsýet däldigini" tekrarlady.
Siriýanyň adam hukuklaryna gözegçilik edýän topary bilen "Serhetsiz wraçlar", şeýle hem beýleki häkimiýetler howa zarbalarynyň Orsýetiň we Siriýanyň uçarlary tarapyndan amala aşyrylandygyny aýdýarlar.
15-nji fewralda Siriýanyň Moskwadaky ilçisi Riad Haddad Idlibdäki keselhana Amerikanyň howa hüjüminde zarba uruldy diýdi.
"Ony dargadan Amerikanyň söweş uçarlary. Orsýetiň söweş uçarlarynyň muňa ilteşigi ýok. Toplanan maglumatlar muny doly tassyklar" diýip, Haddad Orsýetiň "Rossiýa-24" döwlet telekanalyna aýtdy. Ýöne onuň görkezen subutnamasy ýok.
Siriýada barýan zorlukly hereketler we NATO ýurtlary bilen Moskwanyň arasyndaky jedelleriň artmagy "duşmançylygy duruzmak" baradaky ylalaşyk, planlaşdyrylyşy ýaly, 18-nji fewralda başlanar diýen umydy gowşadýar.
Galyberse-de, Münhen gepleşiklerine gatnaşmadyk Assad 15-nji fewralda atyşyklary bes etmek "kyn" bolar diýdi. Ol hökümetiň öz garşysyna ýarag göteren her bir topara garşy söweşmegi dowam etdirjekdigini belläp, bular ýaly toparlar "terroristler" diýip, ýene bir gezek tekrarlady.
Assad "Atyşyklary bes etmek goşunlaryň we döwletleriň arasynda bolýan zat. Ol döwlet bilen terroristleriň arasynda asla bolanok" diýip, bu meselede öz pikirini beýan etdi.


text:
Indoneziýa Kommunistik Partiýasy
INDONEZIÝA KOMMUNISTIK PARTIÝASY (IKP; Partai Komunis INDONESIA)-1920 ýýlyn 23 maýýnda esaslandyrylýar. 1920 ýýlda Kominterne girýär. Kominternin kömegi netijesinde partiýa çepli gysharmanyn ýol beren ýalnyshlyklaryndan kem-kemden saplanyp, marksistik-leniňçilik teoriýany rewolişiýöň strategiýany we taktikany ozleshdirip bashlaýar. Indoneziýa halkynyň milli-azatlyk göreşhiňde OKP-nyň roly güýçlenýär. IKP 1926-27 ýýllarda halkyň golland kolonizatorlaryna garshy eden gozgalanyna ýolbashçylyk edýär. Gozgalanyň ýeňilmegi bilen IKP-e hem uly zarba we ol gadagan edilýär. 1935 ýýlda IKP-nyň ýolbashçylaryndan biri bolan M. Mussonyn inisiatiwasy boýunça Ýawa adalarynda gizlin kommunistik gurama döredilýär. Bu gurama IKP-ni täzeden dikeltmegiň özeni bolýar. Ýaponiýa okkupasyýasy döwründe (1942-45) IKP gizlinlikde hereket edip, milli-azatlyk rewoluşyýasyna (1945 ýýlyn awgusty) ishennir gatnashýar we ýurtda täsirli sýýasy güýje öwrülýär. Indoneziýanyn garashsyz respublikasy diýlip yglan edilmegi bilen IKP-nyň wekilleri ýurdyň ähli ýolbashçy organlaryna girýärler. MK-nyň Sýýasy býurosynyň çleni A. Sharifuddin goranmak ministry (1945-47) we primiýer-minister (1947) bolýar. 1948 ýýlda bolan partiýa konferensiýasy Ishçiler we Sosialistik partiýalaryň KP bilen birleshmegi barada karar Kabul edýär. 1948 ýýlda Madiun shaherinin sebitiňde (Gd.Ýawa) bolan gan döküşhikli wakalar IKP-a uly zýýan ýetirýär. IKP-nyň ençeme görnükli ýolbashçylary, shol sanda Musso, Sharifuddan heläk bolýar. Emma eýýäm 1951 ýýla çenli IKP özüni tijemegi basharýar. D.I.aýdytyň bashtutanlygynda partiýanyn täze ýolbashçylary saýlaňýarlar. Partiýa ýene-de bashlaýar. IKP=in 5 gurultaýý (1954) köpçülikleýin partiýany we ýeke-tak milli fronty döretmek sýýasatyny öne sürýär. IKP 1955 ýýldaky parlament saýlawlarynda 6.mln, 1958 ýýlyn saýlawlarynda 8mln-dan gowrak ses alýar. 60-njy ýýllaryn ortalarynda IKP kapytalistik ýurtlarynyň in uly kompartiýasynyn öwrülýär. (shol wagt onuň çelenleriniň we çlenligine kandydatlarynyň sany 3,5mln-a ýetýärdi.) we ýurduň ençeme jemgyýetçilik guramalary IKP-nyň ýolbashçylarynda hereket edýär. Emma IKP-nyň ýolbashçylary maoizmin k9onsepsiýalarynyn täsirine dushup, özleriniň ozalky, marksistik-leniňçilik ýörelgelerinden dashlashyp bashalýar. Olar Indoneziýanynn prezdenti Sukarnonyn hakyndaky, ýagny prezdentin ýeke-tak diktaturasynyň güýçlenmegi barasyndaky konsepsiýanyn doly goldaýarlar, sheýle hem oolar partiýanyn sýýasatyny prezdentin hereketine we sýýasatyna uýgunlashdyrmaga çalyshýarlar IKP-nyň adatdan dashary 7 gurultaýý Sukarnonyn sýýasy programmasyny ( ) partiýanyn ikinji programmasy diýip jar edýär. Dashary sýýasat barada IKP-nyň ýolbashçylary Sukarnonyn -Pekin döretmek baradaky ideýasyny halklaryň azat edijilik göreşhiňde ýurtlarynyň aýratyn roly hakyndaky maoistik konsepsiýasy goldadylar we Aziýa-Afrika ýurtlarynyň üzňelikdäki üznüklikdäki guramalaryny döretmek taktikasynyň durmuşha geçirilmegine ýardam etdiler. 1964-65 ýýllarda Indoneziýanyn ykdysady ýagdaýýnyn ýaramazlashmagyndan köpçüligin nägileliginiň artmagynyň peýdalanylyp, içerki reaksiýa aýaga galyp bashlaýar. Munda esasy roll gury ýer goshunlarynyn komandowaniýesi oýnaýardy, sýýasy häkimýeti basyp almak üçin çepçi ofiserler dilduwsjik guraýarlar (1965), bu reaksiýon harby hereket 30-njy sentýabr diýen ady alýar. IKP-nyň ýolbashçylarynyn kiçijik topary bu hereketi goldamagy karar edýär. Emma bu barada partiýanyn MK-syna habar berilmeýär. 30-njy sentýabr koshk pitnesine öwrülip, ony halkyň giň köpçüligi goldamady, ýurtda gan döküşhikli terror ýaýbaňlaňdy. IKP-nyň we çepli jemgyýetçilik guramalarynyň ýüzlerçe mun çleni (aýdit, Lukman, Hoto, Sudisman, Hoho we b) heläk boldular. 1966 ýýlyn martyňda IKP gadagan edildi. Muňa garamazdan, çün podpolede ishleýän kommunistik toparlar IKP-ni Marksizm-leňinizm esasynda gaýtadan dikeltmek, maoçylardan arany açmak ugrunda çykysh edýärler. Podpolede, rewoluşyýanyn dogry ýola (1967), komunistik hereketiniň wajyp atly marksistik -leniňçilik dashary ýurtlarda partiýanyn marksistik-leniňçilik güýçlerini jebisleshdirmek hem-de IKP-nyň halklara komunistik hereketi bilen aragatnaşhygy dikeldip ösdürmek barada uly ish alyp barýar. IKP-nyň delegaşyýalary komunistik we ishçiler partiýalaryň Halkara Maslahalaryň dokumentlerini goldadylar.
Edebiýat[üýtget | edit source]
- D.N.Kratkaýa istoriýa Kominiçişkiý partii Indoneziýa. M 1956
- Ýurýew A. Ýü. Indoneziýa posle sobytiý 1965 goda. M 1973


text:
Aşgabat, 13.03.2015. “Türkmenportal”.
12-nji martda Türkmenistanyň Döwlet çeperçilik akademiýasynda ajaýyp bahar baýramy bolan Nowruz baýramynyň öňüsyrasynda döredijilik sergisi guraldy. Bu sergini akademiýanyň mugallymlary — Türkmenistanyň halk suratkeşi Annadurdy Almämmedow bilen zehinli suratkeş Diloram Ýakubowa guradylar.
Indi üç ýyldan gowrak wagt bäri akademiýada ýaş suratkeşleriň sergisi guralýar. Bu sergide hem Çeperçilik akademiýasynyň zehinli mugallymlarynyň we gelejegine umyt bildirilýän talyplaryň ýüzden gowrak işleri tomaşaçylara hödürlenildi.
Serginiň öz öňünde goýan esasy maksady türkmen topragynyň köp öwüşginli baý we täsin tebigatyny sungatyň ähli görnüşleriniň üsti bilen, mysal üçin, žiwopisde, grafikada, miniatýurada, heýkeltaraşlykda, keramikada, gobelende we beýlekilerde açyp görkezmekden ybarat boldy.
Baýramçylyk sergisiniň esasy temasy — bu Nowruz we onuň bilen aýrylmaz bagly hadysalar: baharyň gelmegi, täze durmuşyň başlanmagy, ýalkymly duýgular we arzuw-umytlar... serginiň esasy işleriniň hatarynda adamlara ýakymly duýgulary, şatlyk we bagt eçilýän gülleri görkezmek bolar. Talyplar Laçyn Baýlyýewanyň, Muhammet Gubyýewiň, Zakirjan Babaýewiň işlerindäki güller owadanlygy bilen bu ýere gelenleri maýyl edýär. Toýly Çopanowyň işi bolsa halky we häzirki zaman aýratynlyklaryny özünde jemleýänligi, bahar öwüşginleri bilen tomaşaçylaryň ünsüni özüne çekýär.
Sergi 2015-nji ýylyň martynyň ahyryna çenli öz işini dowam etdirer.
Portalymyzyň okyjylary biziň “fotoreportažlar” rubrikamyzda bahar sergisinde hödürlenen iň gowy işler bilen tanşyp bilerler.


text:
Şenbe güni paýtagtyň üç stadionynda Türkmenistanyň futbol boýunça Kubok ýaryşynyň çärýek finalynyň ilkinji duşuşyklary geçirildi.
“Ahal” bilen “Balkanyň” arasyndaky duşuşyk iň bir köp janköýer ýygnan oýun boldy. Munuň özi düşnüklidir. Çünki diňe bir milli çempionatyň medallary ugrunda göreşýän toparlar däl, eýsem, Türkmenistanyň Kubogy ugrundaky ýaryşyň geçen ýylky finalçylary duşuşýardylar. Bir ýyl mundan ozal Daşoguzda geçen şol finalda “Ahal” “Balkany” 3:2 hasabynda ýeňip, öz taryhynda ikinji gezek arzyly baýraga mynasyp bolupdy.
Şu hepdede “Türkmennebitönümleri” baş müdirliginiň toparynda käbir üýtgeşmeler bolup geçdi. Geçen ýyl “Ahaly” milli çempionatda kümüş medala we Kubok ýaryşynda ýeňşe ýetiren Guwançmuhammet Öwekow öz islegi boýunça baş tälimçiniň wezipesinden gitdi. Netijede onuň ornuna Boris Grigorýans bellenildi. Topar bu hünärmeniň ýolbaşçylygynda 9-njy sentýabrda, 23-nji tapgyryň çäklerinde myhmançylykda “Merwden” 1:0 hasabynda üstün çykmagy hem başardy.
“Balkana” garşy geçirilen Kubok duşuşygy B. Grigorýans üçin ýeňil bolmadyk ýene bir synaga öwrüldi. 23-nji minutda Aleksandr Boliýanyň geçiren golundan soň, ýer eýeleri ýeňil bolmadyk ýagdaýda galdylar. Ýöne ýer eýelerine eýýäm arakesmeden öň diňe bir hasaby deňlemek däl, eýsem, öňe çykmak hem başartdy. 44-nji minutda Orazmuhammet Işangulyýew hasaby deňledi — 1:1. Birinji ýaryma goşulan wagtda bolsa Altymyrat Annadurdyýew “Ahaly” öňe çykardy — 2:1. Duşuşygyň tamamlanmagyna 10 minut galanda bolsa ol ýene bir pökgi geçirip, öz toparyna 3:1 hasabyndaky ýeňşi üpjün etdi. Jogap duşuşygy 19-njy sentýabrda Balkanabatda geçiriler.
Çärýek finalyň ýene bir duşuşygynda türkmenistanyň çempiony “Altyn Asyr” myhmançylykda HTTU bilen güýç synanyşdy. Şu ýylyň özünde bu toparlar eýýäm üç gezek duşuşdylar. Bellemeli zat, olaryň ählisi hem “Altyn Asyryň” peýdasyna tamamlanypdy (2:0, 4:1, 5:2).
Bu gezek hem ýagdaý üýtgemedi, “Altyn asyryň” üç pökgüsine (Süleýman Muhadow — 2, Umytjan Astanow — 1) ýer eýeleri Nurýagdy Muhammedowyň bir pökgüsi bilen jogap berdiler. Myhmançylykda 1:3 hasabynda gazanylan ýeňiş “Altyn Asyra” 19-njy sentýabrda öz meýdanynda geçiriljek jogap duşuşygyna ynamly taýýarlyk görmäge mümkinçilik berýär.
“Hazyna” bilen “Aşgabadyň” arasyndaky duşuşyk hem netijeli tamamlandy. Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň topary eýýäm 27-nji minutda 3:0 öňde barýardylar. Ýöne ikinji ýarymda “Aşgabat” birneme tijenip, iki jogap pökgüsini geçirmegi başardy — 3:2. Jogap duşuşygy 19-njy sentýabrda “Aşgabadyň” meýdanynda geçiriler.
Şeýle hem Türkmenbaşynyň “Şagadamynyň” çärýek finalyň ilkinji duşuşygynda öz meýdanynda Marynyň “Energetiginden” 1:0 hasabynda üstün çykandygyny ýatladýarys. Jogap duşuşygy 19-njy sentýabrda Maryda geçiriler.
Maglumat toplamagy halaýanlara duşuşygyň sanlaryny we delillerini hödürleýäris.
"Ahal" – "Balkan" – 3:1 (2:1)
Türkmenistanyň Kubogy — 2015. 1/4 final. Birinji duşuşyk.
12-nji sentýabr. Aşgabat. "Aşgabat" stadiony. 700 tomaşaçy.
Pökgüleri geçirenler: Orazmuhammet Işangulyýew 44, Altymyrat Annadurdyýew 45+1, 80 – Aleksandr Boliýan 23.
Duýduryş alan ýok.
Emin: Çarymyrat Gurbanow.
Duşuşygyň inspektory: Wadim Baratow.
HTTU – "Altyn Asyr" – 1:3 (0:0)
Türkmenistanyň Kubogy — 2015. 1/4 final. Birinji duşuşyk.
12-nji sentýabr. Aşgabat. Halkara türkmen-türk uniwersitetiniň stadiony. 300 tomaşaçy.
Pökgüleri geçirenler: Nurýagdy Muhammedow 90 – Süleýman Muhadow 47, 59, Umytjan Astanow 83.
Geçirilmedik 11 metrlik urgy: Süleýman Muhadow ("Altyn Asyr") 77
Duýduryş alan: Begenç Seýitmämmedow 77 (HTTU).
Emin: Alibek Sapaýew.
Duşuşygyň inspektory: Eldar Ramazanow.
"Hazyna" – "Aşgabat" – 3:2 (3:0)
Türkmenistanyň Kubogy — 2015. 1/4 final. Birinji duşuşyk.
12-nji sentýabr. Aşgabat. Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň stadiony. 100 tomaşaçy.
Pökgüleri geçirenler: Guwanç Abylow 4, Gurban Annaýew 16, Didar Durdyýew 27 – Ruslan Gurbanow 60 (11 metrlik urgudan), Pirmyrat Gazakow 80.
Duýduryş alan: Didar Durdyýew 79, Döwran Orazalyýew 81, Guwanç Abylow 85, Güýçmyrat Annagulyýew 86, Gurbanguly Aşyrow 87 – Ilýa Kirilenko 44, Ata Geldiýew 70, Merdan Gurbanow 71.
Emin: Jumamyrat Jumamyradow.
Duşuşygyň inspektory: Çaryýar Ataýew.


text:
Owganystanyň prezidenti Aşraf Ghani Pakistanyň liderlerine hat ýazyp, Yslamabadyň “Talyban” bilen göreşde has ýiti çäreleri görmegine çagyryş etdi.
Geçen hepde ugradylandygy aýdylýan bu hatda Ghani “Talyban” hereketiniň Pakistanda arkaýyn hereket etmeginiň öňüniň alynmalydygyny ýazýar. Şeýle-de owgan prezidenti “Talybanyň” Owganystandaky hereketlerine garşy durmakda Yslamadadyň hemaýat bermelidigini aýdýar.
Ghaniniň bu hatynyň bir nusgasy Azatlyk Radiosyna gelip gowuşdy.
Ghani hatynda pakistan liderlerine “Talybanyň” her ýyl amala aşyrýan ýazky hüjümlerini ýazgarmaga, şeýle-de söweşijileriň Kwettadaky we Peşewardaky liderlerini öý tussaglygyna almaga çagyrýar.


text:
ABŞ-nyň Goranmak sekretary Robert Geýts Waşingtonyň regiondaky iň ýakyn ýaranlaryndan biri bolan Günorta Koreýa goldaw bermek üçin duşenbe güni Seula bardy.
Bu sapar Günorta Koreýanyň harby gämisiniň weýran edilmegi bilen bagly regionda dörän dartgynlygyň yzýanyna gabat geldi. 46 adamyň ölümine sebäp bolan bu waka boýunça Demirgazyk Koreýa aýyplanýar.
Geýts mundan beýläk bolaýmagy mümkin şeýle hüjümleriň öňüni almak üçin görülmeli çäreler barada Günorta Koreýanyň wekilleri bilen geçiriljek gepleşiklere Döwlet sekretary Hillary Klinton bilen bilelikde gatnaşar.


text:
Amerikanlar Birleşen Ştatlaryň taryhyndaky iň dawaly prezidentlik kampaniýalarynyň birinden soň, 8-nji noýabrda täze prezidenti saýlamak üçin ses bermäge başladylar.
Birleşen Ştatlaryň gündogar kenaryndaky saýlaw uçastoklary Aşgabat wagty bilen sagat 16:00-da açyldy. Şol bir wagtyň özünde, ABŞ-nyň Nýu-Hempşir ýaly birnäçe kiçi şäherçesindäki adamlar saýlawlarda eýýäm ses berdiler.
46 milliondan gowrak adam poçta ýa-da saýlaw uçastoklary arkaly wagtyndan ozal ses berdiler. Bu san rekord derejesindedir.
Saýlawlaryň netijeleri 9-njy noýabrda Aşgabat wagty bilen irden sagat 10:00 töweregi belli bolup başlar.
Bu saýlawlarda ýeňiş gazanan dalaşgär 20-nji ýanwarda geçiriljek dabarada ABŞ-nyň 45-nji prezidenti bolmaga kasam eder.


text:
Türkmenistanyň Birleşen Milletler Guramasyndaky hemişelik wekili Aksoltan Ataýewa «bitaraplyk durumy gorag we jogapkärçilik» diýýär. Şeýle-de ol bitaraplygyň bileleşiklere we ýaranlyklara goşulmazlygy aňlatmaýandygyny belledi.
Türkmen ilçisi bu pikirleri Türkmenistanyň bitaraplygynyň ykrar edilmegi baradaky rezolýusiýanyň kabul edilmeginiň 20 ýyllygyna gabat, BMG-niň radiosy bilen söhbetdeşlikde aýtdy.
Tebigy baýlyklaryna garamazdan, region bir topar problema bilen hem ýüzbe-ýüz dur diýip, türkmen resmisi söhbetdeşlikde Türkmenistan, Özbegistan ýaly ýurtlaryň suw problemasyna, Hazarýaka döwletleriniň deňziň durumyny kesgitlemek, deňziň ekologiýasyny gorap saklamak bilen bagly meselelere ünsi çekýär.
Şu we beýleki ugurlardaky çözülmedik meseleleriň üstesine, sebitdäki närahat goňşuçylyk bizi Öňüni alyş diplomatiýasynyň regional merkezini açmak inisiatiwasyny öňe sürmäge itekledi diýip, Aksoltan Ataýewa söhbetdeşligiň dowamynda aýdýar.
Aksoltan Ataýewa radionyň habarçysynyň, BMG-ni nazara alman, «bitaraplyk durumyňyz siziň halkara, regional we beýleki ýaranlyklaryň hiç birine goşulmaýandygyňyzy aňladýarmy?» diýen soragyna jogap berip, şeýle diýýär:
«Bitaraplyk durumy biziň ýaranlyklara goşulmaýandygymyzy aňlatmaýar. Döwletiň bitaraplyk durumy onuň üstüne belli bir borçlary ýükleýär. Bu haýsydar bir harby birleşiklere we ýaranlyklara goşulmazlyk, hiç kim, şol sanda goňşular bilen, özüňi goramakdan başga ýagdaýda, hiç hili harby duşmançylyga baş goşmazlyk.»
Şeýle-de Ataýewa özleriniň bitaraplyga BMG-niň ýönekeý bir meýdany, şonuň bilen bir wagtda hiç bir harby işlere gatyşmaýan ýurt hökmünde däl-de, eýsem oňyn tarapdan, konstruktiw tarapdan garaýandyklaryny aýdýar.


text:
Wengriýaly kanunçykaryjylar ýurduň migrantlary kabul etmegine gadaganlyk girizjek konstitusion üýtgetmeleri ret etdiler.
8-nji noýabrda 199 kanunçykaryjynyň 131 sanysyny teklipnamany goldap, galany ret edip ses berdi. Wengriýada teklipnamanyň kabul edilmegi üçin kanunçykaryjylaryň üçden iki böleginiň ony goldap ses bermegi zerur.
Bu ses berişlik, Ýewropa Bileleşigine agza ýurtlaryň bosgunlary we beýleki migrantlary kabul etmäge mejbur etjek planlara garşy aç-açan çykyş edýän wengriýaly premýer-ministr Wiktor Orban üçin ikinji uly zarba boldy.
Şu ýylyň oktýabr aýynda wengriýalylar Ýewropa Bileleşiginiň migrantlary kabul etmek boýunça hökmany kwota planlary boýunça geçirilen milli referendumda ses berdiler. Emma bu ses berişlige gatnaşanlaryň sany garaşylandan örän pes bolupdy.


text:
Waşington, Birleşen Milletler Guramasynyň Ýaragsyzlanmak boýunça konferensiýasynyň ýolbaşçylygy gezekleşige laýyklykda üstümizdäki aýda Eýrana geçende, öz ilçisiniň bu organyň duşuşyklaryny boýkot etjekdigini aýdýar.
Birleşen Ştatlaryň BMG-däki missiýasynyň sözçüsi hanym Erin Pelton duşenbe güni giçlik Nýu Ýorkda Eýranyň 27-nji maýda başlanýan dört hepdelik gezekleşikli prezidentligi "şowsuz we ýokary derejede ýaraşyksyz", bu iş konferensiýanyň öz "maksatlaryna we niýetlerine hem ters gelýär" diýdi.
Hanym Pelton şeýle hem BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň we Atom energiýasy boýunça halkara gullugynyň borçlaryny gödek bozýan bir ýurda BMG-niň organlarynda formal ýa dabaraly orunlara ýol berilmeli däldigini belledi.
Ýaragsyzlanmak boýunça konferensiýa
Birleşen Milletler Guramasynyň ýaragsyzlanmak baradaky konferensiýasynda ýadro ýaraglaryndan dynmak, ýaraglaryň töwerek-daşa ýaýramagynyň öňüni almak, köpçülikleýin gyrgynçylykly beýleki ýaraglaryň döredilmegini duruzmak boýunça bir ylalaşyk ugrunda tagalla edilýär.
Özüniň uran baýlaşdyrmak programmasyny duruzmagy ret edýänligi üçin Birleşen Milletler Guramasy we beýleki käbir döwletler tarapyndan Eýranyň garşysyna sanksiýalar girizildi. Günbatar Eýrany atom ýaragyny öndürmek mümkinçiligine eýe bolmaga synanyşmakda güman edýär. Tähran bolsa öz atom programmasynyň parahatçylykly maksatlar üçindigini aýdýar.
Mundan daşgary, Birleşen Ştatlar bilen Ýewropa Eýrany BMG-niň ýarag eksportirlemek baradaky embargosyny bozup, Siriýanyň prezidenti Başar al-Assada gozgalaňçylary ýeňmek ugrundaky synanyşyklarynda kömek edýänlikde aýyplaýarlar. Siriýada al-Assady agdarmak üçin iki ýyl bäri graždanlyk urşy barýar.
Eýranyň nobaty
Ženewada geçýän ýaragsyzlanmak baradaky konferensiýanyň ýolbaşçylygyny Eýran 27-nji maýdan 23-nji iýuna çenli öz üstüne alar. Bu konferensiýa ýolbaşçylyk 65 agza döwletiň arasynda elipbiý tertibi boýunça gezekleşilip ýerine ýetirilýär.
Sowuk uruş döwründe ýaraglanyşyk ýaryşyny jylawlamak üçin 1979-nji ýylda ýola goýlan konferensiýa dünýäniň ýaragsyzlanmak baradaky iň möhüm forumydyr. Bu ograna ýolbaşçylyk juda dabaraly hem Birleşen Milletler Guramasynda abraýly orun hasaplanýar.
Eýran prezidentligi Indoneziýadan alyp, iýun aýynyň aýagynda Yraga tabşyrar.


text:
Duşenbe güni Siriýanyň Daşary işler ministrliginiň metbugat sekretary Jihad Makdissi bu ýurduň hökümetiniň diňe daşardan gelýän “agressiýa” garşy himiki ýaraglary ulanyp biljekdigini aýtdy.
Damaskda geçirilen metbugat konferensiýasynda eden bu çykyşynda Jihad Makdissi Siriýanyň hökümetiniň bular ýaly ýaraglary hiç bir ýagdaýda we hiç haçan ýurduň öz raýatlaryna garşy ulanmajakdygyny nygtady.
Şol bir wagtyň özünde-de, ol ýurtda dowam edýän konfliktlere garamazdan, Siriýanyň himiki ýarag ammarlarynyň harby güýçleriň berk goragy astynda saklanýandygyny belledi.
Onuň bu çykyşyndan bir gün öň Amerikanyň Birleşen Ştatlary Siriýanyň islendik bir resmisiniň himiki ýaraglary ulanmaklyga het eden halatynda, ony jogapkärçilige çekjekdigi bilen duýduryş beripdi.
Ýöne, beýleki tarapdan, Siriýa şu çaka çenli özünde himiki ýaraglaryň bardygyny-da hiç haçan resmi ýagdaýda boýun almandy.
Britaniýanyň daşary işler sekretary Wilýam Heýg Siriýanyň resmisiniň duşenbe güni eden beýanaty barada durup geçip: “Munuň özi Siriýanyň režiminiň özüni daşarky agressiýanyň pidasy hasaplamagy bilen baglanyşykly düýpli illýuziýasy bolup durýar. Hakykat ýüzünde ýurtdaky bolýan wakalar olaryň öz halkynyň döwletiň zamun syýasatyna garşy aýagy galmasyndan başga hiç zat däl” diýip, belledi.
Duşenbe günki eden çykyşynda Siriýanyň Daşary işler ministrliginiň metbugat sekretary Jihad Makdissi Arap Ligasynyň prezident Başar al-Assadyň wezipesinden çekilen halatynda onuň özüniň we maşgalasynyň “howpsuzlygyny üpjün etmek” baradaky teklibini-de Siriýanyň hökümetiniň ret edýändigini aýtdy.
Ol Damaskdaky howpsuzlyk ýagdaýlarynyň kem-kem gowulaşýandygyny we ýakyn birnäçe günüň dowamynda ýagdaýyň doly kadalaşjakdygyny öňe sürdi.
Bu wakanyň fonunda bolsa, duşenbe güni Siriýanyň Damask we Aleppo şäherlerinde oppozision ýaragly söweşijiler bilen hökümet güýçleriniň arasyndaky gazaply çaknyşyklar ýene dowam etdi.
Siriýadaky ynsan hukuklary boýunça Londonda iş alyp barýan gurama 2011-nji ýylyň martyndan bäri Siriýada dowam edýän gozgalaňlaryň barşynda 19 müňden gowrak adamyň öldürilendigini aýdýar.


text:
Elbetde, zähmet haklarynyň hem döwlet tarapyndan edilýän beýleki tölegleriň galdyrylmak fakty köp adamlar üçin gulaga ýakymly habar. Ýöne türkmen reallyklaryna nazar aýlansa, bu perman ilatyň işe ukyply uly bölegine hiç bir jähtden degişli bolmaz. Bu ýerde türkmen işsizleriniň uly armiýasy göz öňünde tutulýar.
Häkimiýetler Türkmenistanyň demokratik jemgyýet gurmak ýoluna ymykly gadam basandygyna aýak direýär. Ýöne demokratik dünýäniň ähli ýurtlaryndan tapawutlylykda, Türkmenistanyň işsiz graždanlaryna işsizlik boýunça kömek puly döwlet tarapyndan tölenmeýär.
Ondanam başga, şol işsizler hamana bu dünýäde, aýatda ýok ýaly, olar ähli demografiýa baradaky informasion dokumentlere-de girizilmeýär. Bu ýerde onlarça ýa ýüzlerçe adam däl, ýüzlerçe müň türkmenistanly işsizler barada gürrüň gidýär. Olar baradaky maglumatlary Türkmenistanyň resmi çeşmelerininiň hiç birinden tapmak mümkin däl.
Käbir daşary ýurt barlaglarynyň iň bärki hasabyndan Türkmenistanda işsizlik 25% bolup, ol ýarym million zähmete ukyply adamyň işsizdigini aňladýar. Bu ýagdaý ýurtdaky ähli maşgalalara öz kölegesini salýar, iki-üç işsiziň bir maşgalada barlygym seýrek ýagdaý däl.
Ine, şeýleräk suratyň, real şekiliň fonunda prezidentiň aýlyklary, pensiýalary, stipendiýalary galdyrmak baradaky permany uly bir üstünlik bolup görünmeýär.
Ýeňiş atlandyrmak gaty kyn
Ýurtdaky demografik krizisiň fonunda bu ýokarlandyrmany ýeňiş atlandyrmak gaty kyn, munuň ýönekeý sebäbi bar: Türkmenistanda örän ýokary derejede işsizlik bar. Iň bärkisi, SSSR-iň dargamagy bilen postsowet giňişliginde dörän garaşsyz ýurtlaryň arasynda Türkmenistan işsizlik boýunça iň soňky orny eýeleýär.
Hakyky işsizlik baradaky örän gizlin saklanýan maglumatlaryň aňyrsynda türkmen jemgyýetiniň demografiýa hadysalary, ilat sany bilen bagly krizisli ýagdaýyň magumatlary hem gizlenip ýatyr.
Eger dünýä praktikasyna syn edilse, işsizlik sebäpli dörän sosial-ykdysady betbagçylygyň netijeleri jemgyýetdäki köp hadysalar bilen gös-göni baglanyşykly. Mysal üçin, öz janyna kast edýänler barada hiç hili açyk maglumat ýok. Türkmenistanda ýaşlaryň arasyndaky jelepçiligiň gerimi baradaky maglumatlar hem doly ýapyk.
Ýaş gyzlaryň gazanjyň şu görnüşi bilen ene-atasynyň ýa beýleki ýakynlarynyň rugsady boýunça meşgullanýan halatlary belli. Işsizlik Günbatarda çuňdan öwrenilen mesele bolup, onuň ýurtda jenaýatçylygyň ösmegine getirýändigi subut edildi. Türkmenistanda weli şol maglumatlar ýurduň iň gizlin syrlarynyň hatarynda saklanýar.
Maşgala howp salman durmaz
Türkmenistandaky şeýle giň möçberli işsizlik türkmen jemgyýetiniň esasy sütüni bolan maşgala howp salman durmaz, ony çagşama, ýykylma töwekgelligine getirer. Başgaça aýdylanda, işsizlik jemgyýeti emele getirýän öýjügi ýok edip biler.
Türkmenistanyn prezidenti sagdyn durmuş obrazyny aýagaldygyna wagyz edýär, ýöne gündelik durmuşdaky köpçülikleýin işsizlik ters netije berýär. Belki-de, türkmen jemgyýetindäki iň agyr dert bolan neşekeşligiň şeýle giňden ýaýramagy-da işsizligiň beren önümidir.
Şeýle aýylganç krizisli hadysalaryň bassyr-ýussur edilmegi sagdynlyga, sagdyn durmuş obrazyna getirmeýär. Aýlyklary galdyrmak baradaky prezidentiň permanyndan görnüşi ýaly, döwletiň özi ýüzlerçe müň işsize, olaryň ýakynlaryna goldaw barasynda hiç hili teklip-inisiatiwa bermeýär.
Bu ýerde mantyk-logika ýönekeý hem sadaja: başarsalar ýaşasynlar, başarmasalar ondanam gowy. Ine, “Döwlet halk üçindir” diýilýäni.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Magtymgulynyň onlarça goşgularyna aýdym aýdan özbek aýdymçysy Almahon Haýytowa aradan çykdy.
Birinji ýanwarda 73 ýaşynda aradan çykan Haýytowa ikinji ýanwarda Horezmde jaýlandy. Aýdymçynyň gant keselinden ejir çekendigi barada habar berildi.
Özbegistanyň halk artisti Almahon Haýytowa Magtymgulynyň döredijiligini özbek hem garagalpak halklaryna propaganda etmek bilen tanymal aýdymçydy.
Türkmenistanyň we Özbegistanyň halk artisti Kamiljan Atanyýazowyň ýakyn şägirdi bolan Almahon Haýytowa Türkmenistanda ençeme konsert beripdi.


text:
Gazagystan girdejini ardyrmak üçin geljek ýyldan eksport edilýän çig nebitiň her tonnasyna 40 dollar salgyt salmakçy. Muny şu gün Astanada ýurduň hökümet maslahatynda çykyş eden maliýe ministri Bolat Žamişew aýtdy.
Gazagystan Merkezi Aziýadaky iň uly nebit öndürijidir. Bu ýurt nebit eksportuna haryt saldygyny 2008-nji ýylda, global maliýe krizisi mahalynda girizdi. Ýöne soň, 2009-njy ýylyň ýanwarynda bu salgydy nola çenli azaltdy. Soň bu salgyt şu ýylyň iýulynda her tonna 20 dollar görnüşinde gaýtadan girizildi.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow penşenbe güni hökümetiň nobatdaky wideo-maslahatyny geçirip, jogapkär ýolbaşçylardan ýurtda alnyp barylýan işler barada hasabat sorady.
TDH prezidentiň Ahal welaýatynda pagta hasylyny doly we ýitgisiz ýygnamak boýunça edilýän işleriň depgininden nägile bolandygyny ýazýar.
Şeýle-de prezident Balkan welaýatyndaky oba hojalyk işleriniň gowuşgynsyzlygyny tankytlap, ýurduň günbatar welaýatynda pagta ýygymyny hasyl doly ýygnalýança dowam etmegi tabşyrypdyr.
Metbugatdan belli bolşuna gärä, prezident maslahatyň dowamynda ilatyň durmuş-ýaşaýyş şertlerini yzygider gowulandyrmak barada hem gürrüň edipdir.
Şeýle-de ol şäheriň gözel keşbine utgaşmaýan köne jaýlaryň kändigini aýdyp, paýtagtyň şäher häkiminiň Aşgabady mundan beýläk hem abadanlaşdyrmak baradaky tekliplerini taýýarlamagyny tabşyrypdyr.


text:
Duşenbe güni Polşanyň prezidenti Bronislaw Komorowskiý Kawkaz ýurtlary bolan Azerbaýjana, Gürjüstana hem-de Ermenistana sapara ugrady.
Häzirki wagt Ýewropa Bileleşigine ýolbaşçylyk edýän Polşanyň döwlet lideri öz saparynyň başyny Azerbaýjandan başlar.
Ol bu saparynyň barşynda azeri prezidenti Ylham Alyýew bilen ikitaraplaýyn hyzmatdaşlyklary ösdürmek meseleleri barada gepleşik geçirer diýlip garaşylýar.
Maglumata görä, bu gepleşiklerde käbir beýleki ugurlar bilen birlikde, Azerbaýjanyň nebitini Polşa we Ýewropa Bileleşiginiň käbir beýleki ýurtlaryna akdyrmak meseleleri barada-da gürrüň ediler.


text:
Pakistanyň polisiýa resmileri ýurduň Punjab welaýatyndaky uniwersitetde planlaşdyrylan hüjümiň öňýanynda, alty yslamçy söweşijiniň öldürilendigini aýdýarlar.
Pakistanyň terrorçylyga garşy göreşýän polisiýa resmileriniň 20-nji maýda beren maglumatyna görä, söweşijileriň bir topary Multan şäheriniň golaýyndaky Dera Gazi Han etrabynda mahaly, olara polisiýa hüjüm edipdir.
Pakistanyň howpsuzlyk güýçleri 18-nji maýda hem Multan şäheriniň golaýyndaky Nawabpur obasynda söweşiji diýlip güman edilýän birnäçe adamy öldüripdiler.
Pakistanyň terrorçylyga garşy göreşýän polisiýa resmileri söweşijileriň käbirleriniň Pakistandaky “Al-Kaýda” atly ekstremist toparyň agzasydygyny aýdýarlar.


text:
Ýewropanyň Merkezi bankynyň ozalky wise-prezidenti Lukas Papademos Gresiýanyň täze premýer-ministri diýlip, resmi taýdan yglan edildi.
Bu baradaky netije Gresiýada syýasatçylaryň geçiren maslahatynyň dördünji güni yglan edildi.
Gresiýanyň bankrot bolmak howpy bolsa has hem artýar.
Papandemosyň ýolbaşçylygyndaky täze hökümet Gresiýanyň halkara kreditorlary bilen ylalaşylan halas ediş çärelerini amala aşyrmaly bolar.
Eger-de halas ediş kömegi berilmese, onda birnäçe hepdäniň dowamynda Gresiýanyň pulunyň gutarmak, şeýle-de onuň ýewrozonadan çykmak howpy bar.


text:
Ýurdumyzyň durmuşynda boljak şanly seneleriň öň ýanynda bize ilkinji gezek çapdan çykjak aýratyn neşirler hem garaşýar. Bular, ilkinji nobatda, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň galamyndan çykan täze kitaplardyr.
Möhüm döwlet işlerine we aladalaryna, wakalara, saparlara we ýokary derejedäki duşuşyklara baý bolan iş tertibinde döwlet Baştutanymyzyň dürli sport çäreleri, saz ýa-da döredijilik we ylmy iş bilen hem meşgullanmaga wagt tapýandygy, hakyky alymyň maksadaokgunlylygy bilen köpsanly taryhy çeşmeleri, arhiw materiallaryny we ol ýa-da beýleki mesele boýunça dürli maglumatlary çuňňur öwrenýändigi hemmämize mälimdir.
Milletimiziň baý ruhy, döredijilik we pähim-paýhas mirasy, medeni gymmatlygy, mähriban tebigatymyzyň gözelligi we bereketi, halk pähimi milletiň Lideriniň edebiýat işinde ylham çeşmesi bolup hyzmat edýär.
Ine, bu günem döwlet Baştutany täze kitaplaryň üstünde işlemegini dowam etdi. Hormatly Prezidentimiziň agtygynyň tomusky dynç alyş möwsüminde atasynyň ýanynda bolup, peder nesihatlaryny diňlemegi, ondan köp zatlary öwrenmegi agtyk üçin has ähmiýetli boldy. Şeýle hem ol atasyna dutarda täze öwrenen sazlaryndan çalyp berdi.
Türkmen medeniýetine bagyşlanan täze kitabyň üstünde işlemek tamamlanan wagtynda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow agtygynyň öwrenen hem-de ajaýyp ýerine ýetiren sazlaryny diňläp, ýaş sazandanyň ussatlygyna buýsandy.
Milletiň Lideriniň täze kitaplarynyň biri — “Türkmen medeniýeti” milletiň köp müňýyllyk medeni mirasy hem-de medeniýet ulgamynda häzirki zaman döwlet syýasatynyň wezipeleri hakyndaky oý-pikirleri görnüşinde beýan edilýär.
Täze kitabyň Türkmenistanda 27-nji iýunda bellenilip geçilýän Medeniýet we sungat işgärleriniň gününe gabatlanylyp neşir edilmegine garaşylýar. Şeýle hem bu senä gabatlanylyp, milletiň Lideriniň “Ile döwlet geler bolsa” diýlip atlandyrylýan ýene-de bir täze kitaby çap ediler.
Döwlet Baştutanynyň ýene-de bir kitaby giň okyjylar köpçüligine niýetlenendir. Onuň üstünde işlenilmegi hem tamamlaýjy tapgyra gadam basýar. Ol ýurdumyzyň şu ýylyň dekabrynda giňden we dabaraly bellemäge taýýarlanýan türkmen Bitaraplygynyň 20 ýyllyk tejribesine bagyşlanýar.
Şu günler milletiň Lideri Gurbanguly Berdimuhamedow türkmen ösümlik dünýäsiniň melhemlik güýjüne bagyşlanan “Türkmenistanyň dermanlyk ösümlikleri” atly ägirt uly ylmy işiniň nobatdaky 7-nji kitabyny tamamlamagyň üstünde hem işleýär.
Bu ensiklopediki işiň neşir edilen 6 kitaby daşary ýurtlarda, ilkinji nobatda, ylmy toparlarda giň meşhurlyga hem-de ýokary ykrarnama eýe boldy. Biziň ýurdumyzda bolsa ol diňe bir giň okyjylar köpçüliginiň arasynda iň meşhur neşirleriň biri bolmak bilen çäklenmän, eýsem, dürli lukmançylyk ugurlarynyň hünärmenleri, ilkinji nobatda, farmasewtler üçin ajaýyp gollanma öwrüldi.
Bu neşiriň 7-nji kitabynyň çap edilmegi Saglygy goraýyş we derman senagaty işgärleriniň gününe hem-de “Saglyk” Döwlet maksatnamasynyň 20 ýyllygyna bahasyna ýetip bolmajak sowgat bolar. Bu senelere bagyşlanyp ýurdumyzda we daşary ýurtlarda giň möçberli dabaralar hem-de çäreler geçiriler.
Ata-babalarymyzyň tejribesi hem-de häzirki zaman tehnologiýalary – bu ýörelge “Saglyk” Döwlet maksatnamasyny işläp taýýarlan Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan ýurdumyzyň derman senagatyny ösdürmegiň esasyna goýuldy. Türkmenistanyň derman senagatynyň öndürýän önümleriniň hatarynda dünýä derejesinde mynasyp bäsleşmäge ukyply ýokary hilli derman serişdeleriniň ýüzlerçe görnüşi bar.
Olaryň onlarça görnüşi bolsa ilatyň arasynda uly islegden peýdalanýan ýerli dermanlyk otlardan, melhemlik ösümlikleriň köklerinden we miwelerinden ybaratdyr. Milletiň Lideriniň aýratyn üns bermegi netijesinde bu sanawyň üsti yzygiderli ýetirilýär. Ýurdumyzyň derman öndürijileri döwlet Baştutanynyň kitabyndaky maglumatlary özleşdirmek bilen, mähriban Diýarymyzda ösýän ösümliklerden täze derman serişdelerini işläp taýýarlaýarlar we şeýlelikde, dermanlaryň görnüşlerini hem-de öndürilýän möçberlerini artdyrýarlar.
Döwlet Baştutanynyň her bir kitabynda okyjy ruhlandyryjy pikiri hem-de güýji tapyp biler, çünki olar gaýduwsyz watançy, hakyky alym we özgerdiji syýasatçy tarapyndan ýazylandyr. Olarda mähriban halkymyza, eziz Watanymyza bolan çäksiz söýgi, Diýarymyzyň ajaýyp we beýik geljegine bolan berk ynam äşgär duýulýar.


text:
Hytaý etniki taýdan bölünen Sinjiaň sebitinde "terror toparlaryny" basyp ýatyrmak üçin howpsuzlyk gözegçiligini güýçlendirýändigini aýdýar.
Bu habar geçen hepde resmileriň azyndan 35 adamyň öldürilendigi barada aýdan maglumatyndan soň ýaýrady.
Döwlet eýeçiligindäki "Sinhua" habar gullugy Kommunistik partiýanyň ýokary derejeli kanun resmisine salgylanyp, howpsuzlyk güýçleriniň Sinjiaňda hüşgärligi ýokarlandyrmalydygyny, howp-hatara garşy durmak ukybyny güýçlendirmelidigini we jemgyýetçiligiň howpsuzlygyny berkitmelidigini aýtdy.
Hytaý häkimiýetleri bu sebitdäki gozgalaňlary köplenç terrorçylyk hökmünde häsiýetlendirýär.
Sinjiaňyň esasan musulmanlardan ybarat uýgur ilaty hytaý häkimiýetlerini bu sebite han hytaýlylaryny millionlap göçürip getirip, özlerini azlyga öwürmäge synanmakda aýyplaýarlar.
Şu hepde bu sebitde etniki gozgalaňlarda 200 çemesi adamyň öldürilenine dört ýyl bolýar.


text:
Russiýada hökümete degişli däl guramanyň ýolbaşçysynyň ady rus resmileri tarapyndan “daşary ýurt agentleri” atly sanawa girizildi.
Russiýanyň Adalat ministrliginiň talaby esasynda ýurduň Wolgograd şäherindäki hökümete degişli däl guramanyň ady “daşary ýurt agentleri” atly sanawa goşuldy.
Düýbi Wolgograd şäherinde ýerleşýän “Maslahat we tälim beriji ýaşlar merkeziniň” ýolbaşçysy Temur Kobaliýanyň 5-nji ýanwarda Azatlyk Radiosyna beren maglumatyna görä, Kobaliýanyň gürji-rus forumyna ýolbaşçylyk etmegi, Adalat ministrliginiň agzalýan guramanyň adyny “daşary ýurt agentleri” atly sanawa goşmagyna itergi beripdir.
Asly Gürjüstanly Kobaliýa ministrligiň çykaran kararyny şikaýat etjekdigini sözüniň üstüne goşdy.
Russiýadaky hukuk goraýjy aktiwistler daşary ýurtlar tarapyndan maliýeleşdirilýän hökümete degişli däl guramalaryň aglabasynyň atlaryny “daşary ýurt agenti” atly sanawa goşmagy talap edýän kanunyň ýurtdaky raýat jemgyýetlerine edilýän basyşyň bir bölegidigini aýdýarlar.


text:
Anna güni Liwiýanyň wagtlaýyn hökümeti ýurduň gündogar regionynda saýlaw komissiýalarynyň ofislerine edilen soňky hüjümlere garamazdan, şu şenbe güni ýurduň Milli Kongresine saýlawlaryň geçiriljekdigini mälim etdi.
Bu wakanyň fonunda anna güni ýurduň Ajdabiýa şäherindäki saýlaw komissiýasynyň jaýy protestçiler tarapyndan otlanyldy.
Bu wakadan bir gün öň bolsa, Bengazi şäherinde ýüzlerçe protestçi bu şäherdäki saýlaw komissiýasynyň binasyna hüjüm edip, ýykan-ýumrançylyklary döretdi.
Şenbe günki saýlawlaryň netijesinde Liwiýanyň Milli Kongresiniň düzümi saýlanylmaly. Ol hem öz gezeginde ýurduň täze hökümetini döreder we täze konstitusiýanyň taslamasyny taýýarlar.


text:
Muhammet Jelaletdin Rumy
Muhammet Jelaleddin Rumy (1207-1273) - Yslam dünýäsinde at gazanan şahyr we ylahyýatçy.
Mazmuny
Ömri[üýtget | edit source]
Kakasynyň ölümine çenli ömri[üýtget | edit source]
1207-nji ýylyň Sentýabr aýynyň 30-ynda Balh şäherinde (Häzirki Owganystanyň demirgazygynda, Mazaryşerif şäheriniň 15 km. Günbatarlygynda) uly dindar alym bolan Soltan Belediň maşgalasynda dünýä inýär. Onuň ata-babalary bir asyr şondan öň bu şähere göçüp gelipdirler we öz döwründe Horezmde hökümdarlyk eden türkmen patyşalarynyň howandarlygyndan feýdalanypdyrlar. Munuň şeýle bolandygyny şahyryň babasy Jelaleddin Hatib Hüseýiniň horezmşa Alauddin Muhammediň gyzyna öýlenendigi bilen düşündirip bolar.
Şahyryň kakasy Soltan Belet dindarlaryň arasynda çäksiz uly abraýa eýe bolupdyr. Ol sofulyk ylmynda “soltanlyk ”derejesine ýeten dünýädäki “ýedi soltanyň” biridir.
Rumy bäş ýaşyndaka Mekkä zyýarata gitmek bahanasy bilen Soltan Belet ähli maşgala agzalaryny alyp, Balhdan göçüp gidýär. Ýolda olar Nyşapurda ýaşaýan şyh Attaryňkyda düşleýärler. Bu waka 1212-nji ýylda bolup geçýär. Attar bäş ýaşly Jelaleddini görüp, bagryna basýar we oňa “Astarnama” (“Syrlar kitaby”) eserini berip: “Bu çaganyň gözlerinde şygyr äleminiň kuýaşynyň nury bar” diýýär.
Soltan Belet soňra maşgalasy we ýanyndakylar bilen ilki Bagdada, Mekkä barýar, ondan gaýdyp, Malatnede biraz ýaşap, Arzinjana göçýär. Dört ýyl bu şäherde ýaşansoň, Lorandada (häzirki Garaman şäheri) ýerleşýär. Bu şäherde 1225-nji ýylda Jelaleddin asly Samarkantly baýyň gyzy Göwhere öýlenýär.
Meşhur alym Bahauddin Soltan Belediň şöhraty basym külli Rumustana ýaýraýar. Şol wagtlar Seljuk türkmenleriniň kiçi Aziýadaky döwletiniň paýtagty Konýa şäheridi. Rum soltany Alauddin Keýkubad I (1219-1237) Soltan Beledi Konýanyň iň uly medresesine baş müderrislige çagyrýar. Şeýdibem, 1228-nji ýylda olar Lorandadan Konýa hemişelik göçüp gelýärler.
Şems Tebrizi[üýtget | edit source]
1240-njy ýylda Jelaleddin şol döwrüň ylmynyň aňyrsyna çykyp, Konýa dolanýar we 1241-nji ýylda ýene-de baş müderrislige eýe bolýar. Belki-de, onuň durmuşy şeýle ýagdaýda dowam etse-de ederdi. Emma 1244-nji ýylyň Sanjar aýynda Konýa derwüş-sofy Şems Tebrizi gelýär. Ol Jelaleddin bilen tötänden duşuşýar. Soňra olar ömürlik dost bolup galýarlar.
Jelaleddin Rumynyň Şems bilen ýakyn gatnaşygy baş müderrisi edebiýat meýdanyna alyp gelýär we birwagtky şyh Attaryň welilik bilen aýdanlary amala aşyp başlaýar. Şondan soň Rumy köp wagtyny medresede däl-de derwüşleriň arasynda goşgy aýdyp, saz çalyp, tans edip geçirýär. Bu ýagdaý ylym bilen meşgullanýanlaryň birnäçesine ýakmaýar we olar Şemsi öldürmegiň kül-külüne düşýärler.
Iki beýik şahsyýetiň dostlugynyň berkemegi we güýjemegi göripleriň ýigrenjiniň artmagyna getirýär. Ýagdaýy duýan Şems 1246-njy ýylyň Nowruz aýynyň 11-inde gizlin ýagdaýda Konýadan çykyp gaçýar. Dostunyň we ruhy halyfasynyň birdenkä gürüm-jürüm bolmagy Rumyny gam kölüne batyrýar. Kiçi ogly Soltan Balady onuň gözlegine iberýär. Rumynyň hormatyna Şems bu gezek Konýa gaýdyp gelýär. Rumy täzeden dünýä inen ýaly bolýar. Ol Şemsi görende, Allanyň ýerdäki keşbini gören ýaly begenýär. Emma bu şatlykly we döredijilikli günlerem uzaga çekmeýär. 1247-nji ýylyň ortalaryna Şems ýene ýitirim bolýar. Bu gezek hemişelik. Onuň gije gizlinlik bilen ogurlanyp öldürilenligi barada çaklamalar bar.
Rumy öz garşydaşlarynyň ýanynda hiç syr bildirmezlige çalşyp, gaýgy-gussany duýga, duýgusyny goşgularyna siňdirýär. Şeýdibem, onuň döredijilik ýoly uzap gidýär. Rumy dostuna bagyşlan “Şems Tebriziniň diwany” diýen gazallar kitabyny döredýär.
Soňky ýoly[üýtget | edit source]
Jelaleddin Rumy 1273-nji ýylyň Bitaraplyk aýynyň 12-sinde aradan çykýar. Ony soňky ýoluna ugratmaga musulmanlar bilen bir hatarda hristianlar, grekler we beýlekiler hem barýarlar. Olaryň öňünde Rumynyň esaslandyran tans oýnaýan derwüşleriň-sofular jemgyýetiniň agzalary barýar. Şahyr Konýanyň patyşasy tarapyndan bina edilen mawzoleýde, kakasynyň ýanynda jaýlanýar.
Mesnewi[üýtget | edit source]
Şahyr sofylar jemgyýetiniň halyfasy bolmak bilen medresede hem sapak bermegini dowam etdirýär. Sofylar jemgyýetiniň şyhy Hisamiddin Hasanyň teklibi we haýyşy boýunça Rumy şygyrlar diwanyny döretmäge girişýär. Bu diwanyň adyna “Mesnewi” diýýär. Ol goşgular ikileme, ýagny iki setir görnüşinde özara kapyýalaşyp (sazlaşyp) gidýär. Şeýle goşgy formasy (görnüşi) soňra diňe pars dilli şahyrlaryň däl, eýsem tutuş dünýä edebiýatynyň ajaýyp eserlerine öwrüldi. Rumy “Mesnewisini” alty bölege bölýär we hersini bir depder diýip atlandyrýar. Bu kitapdaky goşgular 26632 beýtden ýa-da 53264 setirden ybarat.
Şahyryň mesnewilerinde diňe pelsepe-sofuçylyk garaýyşly eserler (goşgular) bolman, eýsem, grekleriň, gadymy rimlileriň, ermenileriň, arablaryň, gündogaryň we beýleki halklaryň ägirt uly halk döredijiliginden (faýdalanylan) peýdalanylan rowaýatlar, basnýalar, hekaýatlar hem öz beýanyny tapýar.
Ulanylan Çeşme[üýtget | edit source]
Maglumatlar Almagül Ýusubowanyň «Türkmen edebiýatynyň taryhy ösüş döwürleri» atly kitabyndan alyndy. «Başkent» bilim merkeziniň neşirleri. Aşgabat 2005.
http://vecizebank.com/sozler.php?sozleri=Mevlana Mevlana Sözleri
Daşarky çykgytlar[üýtget | edit source]
- Руми Джалаладдин. Дорога превращений: суфийские притчи
- Сайт, посвященный Руми — биография, переводы, исследования
- Притчи, афоризмы, «Китаб ал-Маснави» Руми
- Притчи от Руми на Притчи.ру
- «Песнь Свирели» — вступление к поэме Маснави в музыкальном исполнении (по переводу В.Державина)
- Сокровища вспоминания перевод Леонида Тираспольского на fway.org
- Как Ислам относится к Джалалуддину Руми (р.а.)?
- Джалаладдин Руми. Стихи


text:
Ukrainanyň resmileri ýurduň öňki prezidenti Wiktor Ýanukowiç we öňki ýokary derejeli resmileriň käbirleri Russiýanyň raýatlygyny aldy diýýärler.
3-nji oktýabrda Ukrainanyň içeri işler ministriniň kömekçisi Anton Heraşçenko özüniň Facebook sosial ulgamyndaky sahypasynda ýazan maglumatynda Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin Ýanukowiçe, öňki premýer-ministr Mykola Azarowa, ýurduň öňki baş prokurory Wiktor Pşonka we olaryň maşgala agzalaryna Russiýanyň raýatlygyny berýän “gizlin permana” gol goýdy diýilýär.
Ukraina agzalan üç ýokary derejeli resmini ýaragsyz demonstrantlary öldürmekde aýyplap, olara garşy jenaýat derňewlerini başladypdy.
Ukrainanyň gürrüňi edilýän üç ýokary derejeli resmisi hökümete garşy geçirilen protestleriň yzýany, fewral aýynyň ahyrynda ýurdy terk edipdi.
Putiniň metbugat sekretary Dmitriý Peskow 3-nji oktýabrda “Eho Moskwy” atly radio beren maglumatynda Heraşçenkonyň beýanaty barada söz ýazmakdan ýüz öwürdi.


text:
Orsýetde ikiň biri Çeçenistanyň öz döwletlerinden bölünip aýrylmagyna garşy däl.
Ilat arasyndaky bu hakykat Orsýetiň öňdebaryjy pikir soralyşyk agentligi Lewada merkeziniň geçiren iň soňky anketasynda äşgär edilýär
.
Orsýetiň çäginde geçirilip, duşenbe güni, ýagny 1-nji iýulda çap edilen pikir soralyşygynyň netijesinde anketa gatnaşanlaryň 24 göterimi, eger Çeçenistan Orsýetden bölünip aýrylsa, şat boljakdygyny aýdýar.
2009-njy ýylda bu görkeziji 14 göterime deňdi.
Pikir soralyşygyna gatnaşanlaryň 27 göterimi, eger bu iş durmuşa geçse, onda özleri üçin munuň parhynyň ýokdugyny aýdýarlar.
Şeýle jogap berýänleriň sany 1998-nji ýyldan bäri ýuwaş-ýuwaşdan köpelen ekeni, sebäbi şol ýyl ýagdaýa biperwaý garanlaryň sany gatnaşyjylaryň diňe 11 göterimini düzen ekeni.
Syýasat
Lewada merkezinden sosiolog Lew Gudkowyň aýtmagyna görä, anketanyň netijesi prezident Wladimir Putiniň alyp barýan Çeçenistan syýasaty dogrusynda halkyň gözüniň açylandygyny görkezýär.
Putiniň häkimiýet başyna gelmegi, Orsýetiň 1999-njy ýylda çeçen seperatistlerine garşy ikinji gezek söweş yglan eden wagtyna dogry gelýär. Şondan soň Kreml Çeçenistanda hökümetiň başyna demir penjeli dikmäni, ýagny ozalky gozgalaňçy, janyna kast edilip öldürilen çeçen prezidenti Ahmad Kadyrowyň ogly Ramzan Kadyrowy dikdi.
“Bu ýerde biz şeýleräk tendensiýany görýäris, ýagny ikinji çeçen söweşi döwründe dartgynlylyk güýjäp başlaly bäri halk arasynda ‘Çeçenistan Russiýa Federasiýasy bilen bütewi bolmaly’ diýen düşünjä eýerýän adamlaryň sany ep-esli pese gaçdy. Eger-de biz biri-birinden tapawutly dürli jogaplary birleşdirsek, onda Orsýetiň ilatynyň ýarpysy diýen ýaly Çeçenistanyň Orsýetden bölünip aýrylmagyna taýýar. Bu bolsa Putiniň Demirgazyk Kawkaz barada nädogry syýasaty durmuşa geçirýändigini alamatlandyrýar.”
Pikir soralyşygynyň netijelerine görä, Orsýetiň Çeçenistanda harby hereketleri geçirmeginiň tarapdarlarynyň-da sany hem azalýar.
2005-nji ýylda pikir soralyşyga gatnaşyjylaryň 23 göterimi, Çeçenistanyň Orsýetden bölünip aýrylmagynyň, haýsy ýol bilenem bolsa (hatda harby güýç bilenem) öňüniň alynmalydygynyň tarapyny tutupdyrlar. Soňky geçirilen pikir soralyşykda anketa gatnaşyjylaryň diňe 10 göterimi şeýle jogap berdi.
Kadyrow
Gatnaşyjylaryň ep-esli bölegi, has takygy 52 göteriminden gowragy, geçen 10 ýylyň dowamynda Demirgazyk Kawkazdan abanýan terror howpunyň kemelmändigini, şeýle-de olaryň 72 göterimi Çeçenistana “dartgynly ýer” we “partlaýjy madda” hökmünde garaýandygyny aýdypdyr.
Geçirilen pikir soralyşygy Kadyrowyň gaharyny getiren bolmaga çemeli. Kadyrow özüne Çeçenistana parahatçylygy we durnuklylygy peşgeş beren adam hökmünde baha berýär.
Onuň metbugat wekili Alwi Karimow Azatlyk Radiosyna şeýle diýdi: “Bu pikir soralyşygy ýurtdaky hakyky ýagdaýy açyp görkezmeýär. Bu günki günde Çeçenistan respublikasy durnukly we asuda. Men Lewada merkeziniň maglumatlary bilen düýbünden ylalaşmaýaryn. Ony gurnap geçiren adamlaryň Orsýetiň gelejegini, durnuklylygyny we ykbalyny alada edinýän adamlardygyna şübhäm bar.”


text:
Maglumatlara görä, özbek häkimiýetleri birnäçe türk telekeçisine ykdysady jenaýat boýunça günä bildirip, olary deportasiýa edipdir.
Özbegistanyň döwlet telekanalynyň sişenbe güne beren maglumatyna görä, Türkiýäniň dokuz raýaty salgyt boýunça sapalak atmakda we kölegeli ykdysadyýeti döretmekde günäli tapylypdyr. Olaryň Özbegistandaky ähli emlägi döwletiň haýryna geçirilipdir.
Telewideniýäniň maglumatynda günälenenleriň sekizisiniň dessine günäsi geçilip, olaryň Türkiýä deportasiýa edilendigi aýdylýar.
Özbegistanda ýaşamaga hukugy bolan bir telekeçi bolsa üç ýyl türme tussaglygyna höküm edilip, oňa 15 müň dollar jerime salnypdyr.


text:
Pеnşеnbе güni irdеn Dеmirgazyk Korеýanyň Goranmak ministrligi öz harby güýçlеriniň Birlеşеn Ştatlara garşy ýadro ýaraglaryny-da öz içinе almagy mümkin hüjümlеrе taýýardygyny aýdyp, duýduryş bеrdi.
Munuň özi Dеmirgazyk Korеýanyň Birlеşеn Ştatlara garşy hüjüm etmеk barada nobatdaky haýbaty hökmündе alamatlandy.
Döwlеt mеdiasynda bu barada ýaýradylan bеýanatda ýurduň goşunlaryna Birlеşеn Ştatlaryň islеndik bir agrеssiýasyna “kuwwatly wе praktiki harby gaýtawulyň” bеrilmеlidigi barada buýruk bеrlеndigi aýdylýar.
Bu wakanyň öňýany ABŞ-nyň Goranmak dеpartamеnti bu rеgiondaky gorag çärеlеrini güýçlеndirmеk üçin Birlеşеn Ştatlaryň Ýuwaş okеandaky Guam tеrritoriýasyna rakеta gorag sistеmasyny ýerlеşdirjеkdigini mälim edipdi.
Gеçеn hеpdе Dеmirgazyk Korеýanyň hökümеti özüniň Günorta Korеýa bilеn-dе “uruş ýagdaýyna” gеçеndigini yglan edipdi.


text:
Pakistanyň prezidenti Asif Ali Zardari Britaniýanyň keselhanalarynyň birinde bejergi alýan, 15 ýaşly ýetginjek gyz - Malala Ýusufzaýyny görmäge bardy. 9-njy oktýabrda Pakistanda Ýusufzaýy okuwdan öýüne gaýdyp barýan mahaly, “Talyban” hereketiniň hüjümçileri ony boýnundan we kellesinden atypdylar.
Malala “Talyban” hereketini tankytlany we gyzlaryň okamak haklaryny gorany üçin, hüjüm edilipdi.
Şenbe güni Zardari we onuň gyzy Asifa Bhutto Malalany bejerýän lukmanlar, şeýle-de ýarawsyz ýetginjek, onuň kakasy we iki dogany bilen hem duşuşdylar.
Hüjümiň netijesinde Malala agyr ýaralar düşüpdi, emma häzir onuň “gowlaşýandygy” habar berilýär.


text:
Şweýsariýanyň günbatarynda ýerleşýän Sýer şäheriniň golaýyndaky awtoulag ötüginde ýolagçy awtobusy heläkçilige uçrady. Bu wakada 28 adam heläk boldy, olardan 22-si mekdep okuwçylary.
Heläkçilige üçran awtobusda jemi 52 adam bar eken. Olaryň köpüsi 12 ýaşly mekdep okuwçylary.
Awtobusyň tuneliň beton diwaryna baryp urandygy habar berilýär. Awtobus sürüjileriniň ikisi hem bu hadysada heläk boldy.
Çagalar Şweýsariýanyň daglarynda geçiren dynç alyşlaryndan soň öz öýlerine, Belgiýanyň Lommel we Hewerli şäherlerine gaýdyp barýardylar.
Walle regionynyň polisiýa bölüminiň metbugat sekretary Žan Mariýe Bornet şeýle köp pidaly ýol hadysasynyň öz ýurdunyň tarynynda ilkinji gezek ýüze çykandygyny “Reuters” habar gullugyna aýtdy:
—Şular ýaly ýol heläkçiliginiň hiç haçan bolmandygy aýdyň. Onda 22 çaga heläk bolup, ýene 24-si ýaralandy. Polisiýanyň tejribesinde öň beýle zat bolmandy. Bu ýagdaý hem Wallede, hem Belgiýada gaty gussaly gynanç duýgusyny döretdi.
Polisiýa bu hadysa bilen bagly derňewiň geçirilýändigini habar berdi.
Awtobus heläkçiliginiň bolan ýerinde, 14-nji mart.
13-nji mart giçlik ýüze çykan bu ýol heläkçiliginde ýaralanan adamlary keselhanalara ýerleşdirmek üçin “tiz kömek” dik uçarlary çagyryldy.
Ýaralananlar Şweýsariýanyň Lozann hem Bern şäherleriniň keselhanalaryna ýerleşdirildi. Halas ediş işlerine 300-den gowrak adamyň gatnaşandygy habar berilýär.
Heläk bolan we ýaralanan çagalaryň ene-atalarynyň Belgiýadan Şweýsariýa gelendigi habar berilýär. Olara psihologlaryň goldaw berip, dertlerini ýeňletmäge çalyşýandyklary aýdylýar.


text:
Moldowada bolan saýlawlaryň ilkinji netijeleri oppozision partiýalaryň öňe saýlananlygyny görkezýär. Oppozisiýa ýurduň taryhynda täze sahypa açmagy wada berýär.
Synçylar saýlawlarda köp bikanunçylygyň bolanlygyny aýdýarlar, şeýle-de ses berijileriň arasynda geçirilen pikir soralşyk esasyndaky gelnen netijeleriň resmi derejede tassyklanyp-tassyklanmajagynyň entek belli däldigi aýdylýar.
Saýlawlaryň ilkinji netijeleri Kişinewde köpleri geň galdyrdy, oppozisiýanyň birleşen topary 53,9 % ses alyp, 41,7 % netije gazanan Kommunistik partiýadan öňe saýlandy.
Oppozision toparlar Moldowanyň Ýewropa Bileleşigine goşulmagy üçin talap edilýän reformalaryň amala aşyrylmagyny isleýärler. Ses berişligiň netijeleri resmi taýdan tassyklanan ýagaýynda oppozisiýa häkimiýet başyndaky koalisiýany döredip, täze hökümeti düzmäge ukyply bolardy.
Kommunister kime daýanýar?
Moldowanyň häkimiýetleriniň tankytçylary, ýurt başynda bolan kommunistleriň Moskwanyň goldawyna daýanýanlygyny we saýlaw kampaniýasynyň gidişinde öz resmi täsirinden peýdalananlygyny aýdýarlar.
Aprel aýynda geçirilen parlament saýlawlarynyň netijelerine nägilelik hökmünde dörän protestleriň guramaçylarynyň biri Natalia Morari häzirki saýlawlaryň netijelerine örän şatdygyny aýtdy: “Bu örän möhüm. kommunistler prosent taýdan yzda galdy. Bu bolsa, ýurduň özgerişlikleri isleýänligini aňladýar. Üýtgeşliklikleriň boljagyna men hakykatdanam ynanýaryn”.
Aprel aýyndaky saýlawlaryň yz ýany köçelere çykan ýaşlaryň köpüsi kommunistleri ses berişligi galplaşdyrmakda aýyplapdy. Demonstrantlar parlamente we prezidentiň edarasyna hüjüm edip, polisiýa tarapyndan basylyp ýatyrylypdy. Köp adamyň urlup-ýenjilenligi, birnäçe adamyň heläk bolanlygy habar berlipdi.
Şol saýlawlar netijesinde kommunistler parlamentdäki orunlaryň ýarysyna eýe bolan hem bolsalar, Wladimir Woronini saýlamak üçin zerur ses toplap bilmändiler.
Wladmir Woronin oppozisiýanyň wekillerini kommunistleriň tarapynda saýlawlara gatnaşmaga ynandyryp bilmänsoň, parlamenti dargadyp, häzirki saýlawlary yglan etmäge mejbur bolupdy.
Woronin saýlawlaryň ilkinji netijelerini ret etdi
Tankytçylar Woroniniň döreden korrumpirlenen režiminiň häkimiýet başynda galmak ugrunda hereket edýänligini aýdýarlar. Öz nobatynda Wladimir Woronin häzirki saýlawlaryň ilkinji netijelerini ret etdi, oppozisiýa wekilleri bolsa eger saýlawlar açyk we adalatly geçirilen bolsa, özleriniň toplan sesleriniň has-da köp boljagyny aýdýarlar.
Liberal partiýanyň ýolbaşçysynyň orunbasary Karina Fuzu uly galplyklaryň bolanlygyny we olaryň hususan-da saýlaw sanawlarynyň düzülişine degişlidigini aýtdy: “Ölen adamlaryň atlary köp, şeýle-de raýatlaryň öýlerine nätänyş adamlaryň bikanun baranlygy barada hem şikaýatlar köp. Bu zatlaryň ählisinde Informasion ösüş ministrliginiň eli bar” diýip, Karina Fuzu aýtdy.
Moldowadaky ses berişilige 3 müňden gowrak milli we halkara synçy gözegçilik etdi. Moldowada saýlawlara gözegçilik edýän iň uly topar bolan, Ynsan hukuklaryny goraýjy Halkara Ligasy guramasyndan Ion Kreanga ses berişligiň dowamynda köp bikanunçylygyň bolanlygyny aýtdy, emma ol ses berişligiň netijelerine garşy çykýanlaryň ýokdugyny belledi. Ion Kreanganyň sözlerine görä, adamlar ses berişlige örän aktiw gatnaşdylar, we onuň netijelerine gyzyklanma bildirýärler.


text:
Demirgazyk Kawkazyň Kabardino-Balkariýa respublikasynda geçirilen ýörite operasiýanyň dowamynda polisiýanyň bir ofiseri we söweşijidigi öýdülýän iki adam öldürildi.
Polisiýanyň berýän maglumatyna görä, Zalukokoaže obasynda iki adam polisiýanyň öýi terk etmek görkzezmesinden boýun gaçyryp, olara garşy ýaraglardan ot açypdyr. Operasiýanyň dowamynda polisiýanyň bir ofiseri agyr ýaralanyp, öldi.
Demirgazyk Kawkaz sebitinde, ýagny Çeçenistanda, Dagystanda, Inguşystanda we Kabardino-Balkariýada yslamçy söweşijileridigi öýdülýän toparlar bilen howpsuzlyk güýçleriniň arasyndaky çaknyşyklarda her ýyl onlarça adam ölýär we ýaralanýar.


text:
Türkmеnistanda kabul edilеn karara görä, şu ýylyň 10-njy iýuldan soň raýatlar diňе täzе biomеtrik pasportlar arkaly daşary ýurtlara çykyp bilýärlеr. Emma daşary ýurtlarda bilim alýan wе harby gulluga gitmеdik käbir ýaş oglanlar pasport almak üçin özlеrindеn harby bilеdiň-dе talap edilýändigini aýdyp, bu ýagdaýa birnеmе alada bilеn garaýarlar.
Azatlyk Radiosy ýaşlaryň şu täzе pasport almak mеsеlеsi bilеn baglanyşykly käbir anyk ýagdaýlar bilеn gyzyklanyp, aşgabatly kanun owrеniji žurnalist Aşyrguly Baýryýew bilеn söhbеtdеş boldy.


text:
Ermenistan azeri we ermeni serhedinde bolan soňky çaknyşyklarda Azerbaýjanyň harby güýçleriniň bir ermeni esgerini öldürendigini aýdýar.
Azerbaýjandaky etniki ermeni enklawy Daglyk-Garabag regiony sebäpli Ýerewan bilen Bakuwyň arasynda eýýäm ençeme ýyl bäri dartgynly gatnaşyklar dowam edýär.
Ermenistanyň Goranmak ministrliginiň metbugat wekili Artsrun Howhannisýanyň aýtmagyna görä, 3-nji sentýabrda ýurduň demirgazyk-gündogaryndaky serhedinden azeri güýçleriniň ot açmagy netijesinde 40 ýaşly ermeni harby gullukçysy Aik Tewonian heläk bolupdyr.
Şeýle-de, Howhannisýan Azerbaýjany ok atyşygy bes etmek baradaky ylalaşygy soňky birnäçe günüň dowamynda ençeme gezek bozanlykda aýyplady.


text:
Mangystau regionynyň şikaýat sudunda Žanaözen şäheriniň öňki häkimi Orak Sarbopeewiň günäsizdigi baradaky suduň karary 2-nji awgustda ýaryrlansoň, ol gaýtadan Aktau şäheriniň derňew izolýatoryna ýerleşdirildi.
Indi onuň işiniň Ýokary suda geçirilendigi aýdylýar.
Şu ýylyň 22-nji iýunynda Orak Sarbopeew günäsiz tapylyp, azatlyga göýberilipdi.
Ol Žanaözende geçen ýylyň dekabr aýynda bolan ganly wakalardan soň öz wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanmakda hem para almakda aýyplanypdy.
Dekabrdaky wakalarda, polisiýa bilen protestçileriň arasynda dörän çaknyşykda jemi 16 adam heläk bolupdy.
Şeýle hem 2-nji awgustda Mangystau regionynyň şikaýat sudunda dekabr wakalary bilen bagly türme tussaglygyna höküm edilen 15 adamyň apelýasiýasyna garalyp başlanandygy habar berilýär.


text:
Penşenbe güni Germaniýanyň prezidenti Kristian Wulf bilen Polşanyň prezidenti Bronislaw Komarowskiý Holokost gyrgynçylygynyň ýyl dönümi bilen baglanyşykly matam çäresine gatnaşdylar.
Bu çäre Polşanyň territoriýasyndaky ozalky nemes nasistleri tarapyndan ulanylan Auşwis-Birkenau konslageriniň ýerleşen ýerinde gurnaldy.
Oňa Ikinji Jahan urşunda şol konslagerde saklanyp, aman galan adamlaryň bir topary we dünýäniň dürli ýurtlarynyň resmileri gatnaşdylar.
Holokost gyrgynçylygynyň ýyl dönümi her ýyl Auşwis-Birkenau konslagerindäki ýesirleriň 1945-nji ýylyň 27-nji ýanwarynda Sowet goşunlary tarapyndan azat edilen gününe gabatlanylyp bellenilýär.


text:
Ankarada türkmen gazynyň Türkiýäniň üstünden Ýewropanyň bazarlaryna akdyrmak meselesi maslahat edildi. Bu barada Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdoganyň Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen sişenbe güni geçiren bilelikdäki metbugat-konferensiýasynda aýdandygyny türk mediasy habar berdi.
“Türkmenistan Merkezi Aziýany Hazar deňzi arkaly halkara bazarlary bilen baglanyşdyrmak üçin möhüm ýerde ýerleşýär” diýip, Erdoganyň sözünden sitata getirilýär.
Habar berlişine görä, Erdogan Türkmenistan bilen energiýa we transport ugrundaky hyzmatdaşlygyň ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň strategik ähmiýetini artdyrýandygyny belläpdir.
Ankaradaky gepleşikleriň dowamynda tebigy gazyň Türkmenistandan Türkiýä akdyrylmagy meselesinde Türkiýäniň we Türkmenistanyň garaşýan netijeleriniň meňzeşdigi bellenildi.
Üç taraplaýyn mehanizm
Erdogan bu meselede regionyň beýleki ýurtlary, esasan hem Azerbaýjan bilen ýakyn hyzmatdaşlygyň amala aşyrylýandygyny belläp, Türkiýänyň, Türkmenistanyň we Azerbaýjanyň arasynda üç taraplaýyn mehanizmiň geçen ýylda işläp başlandygyny aýtdy.
“Biz muny liderler derejesinde gozgamak we mehanizm boýunça ilkinji duşuşygy şu ýyl Türkmenistanda geçirmek kararyna geldik” diýip, Erdogan nygtady.
Türk neşirleri häzirki wagtda Türkiýäniň Türkmenistanyň tebigy gazyny Eýranyň bu gazy gaýtadan eksport etmegi arkaly alýandygyny we türkmen gazyny Türkiýäniň üstünden Ýewropa akdyrmak üçin bir potensial ýoluň Azerbaýjanyň üstünden, beýlekisiniň Türkiýäniň üstünden geçýändigini habar berýärler.
Azerbaýjanyň gazyny Gürjüstanyň, Türkiýäniň we Gresiýanyň üstünden Ýewropanyň bazarlaryna akdyrmak boýunça proýektiň bir bölegi bolan Trans-Anadoly tebigy gaz geçirijisiniň (TANAP) 2019-njy ýylda gurlup gutarmagyna garaşylýar.
Geçen ýylyň noýabr aýynda Türkmenistan bilen Türkiýäniň arasynda bu gazgeçiriji arkaly türkmen gazyny hem akdyrmak barada çäkli ylalaşyga gelindi.
Şonda iki ýurduň prezidentleriniň gatnaşmagynda “Türkmengaz” döwlet kompaniýasynyň we Türkiýäniň “Atagaz” hususy şirketiniň arasynda türk tarapynyň türkmen gazyny TANAP gazgeçirijisi arkaly alyp-satmagy barada ylalaşyga gol çekilendigini “Zaman” neşiri habar berdi. Emma bu neşir şol ylalaşygyň jikme-jik taraplarynyň üstüniň açylmandygyny belledi.
Habar berlişine görä, Türkiýäniň prezidenti Erdogan Aşgabada eden şol saparynda Ýewropanyň energiýa howpsuzlygynyň Türkiýe üçin möhümdigini belläpdi.
Türkmenistan we türk gurluşykçylary
Türkmenistanyň prezidentiniň Türkiýä eden häzirki saparynyň dowamynda türk kärhanalarynyň Türkmenistan bilen gurluşyk ugrundaky hyzmatdaşlygy meselesi hem gozgaldy.
Türkmenistanyň we Türkiýäniň prezidentleriniň Ankarada geçiren bilelikdäki metbugat konferensiýasynda Rejep Taýyp Erdogan Türkmenistanyň türk kontraktçylary üçin Merkezi Aziýada iň gowy ýurtdugyny aýtdy.
Erdoganyň sözlerine görä, iki ýurduň arasyndaky söwda dolanyşygy 2014-nji ýylda 6 milliard dollardan geçipdir.
Habar berlişine görä, Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow “geçen ýylda söwdamyzyň derejesi 26% ýokarlandy diýip tassyklapdyr.
Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň ilkinji ýyllaryndan başlap, ýurtda amala aşyrylýan iri gurluşyk proýektlerine türk kompaniýalary giň derejede gatnaşýar. Soňky ýyllarda olaryň onlarçasy Türkmenistandan şikaýat edip, halkara sudlaryna ýüz tutdy. Olardan biri Türkiýäniň ”Sehil” kompaniýasy 13-nji fewralda Inwestisiýa dawalaryny çözýän halkara merkeziň tribunaly tarapyndan öz şikaýatynda hakly diýlip yglan edildi.


text:
Gyrgyzystanyň raýatlary iş gözläp Orsýete ýa-da Gazagystana gitmeli bolýarlar. Şeýle ýagdaýda “Gyrgyzystan näme üçin hytaýlylary iş bilen üpjün edýär?” diýen sorag köpleri gyzyklanadyrýar.
Gyrgyzystanda iş tapmak kyn bolansoň, köp adam ýurdy taşlap, daşary ýurtlara gitmäge we şol ýerlerde işlemäge mejbur bolýar. Onda näme üçin gaty köp hytaýly Gyrgyzystana getirilip, iş bilen üpjün edilýär?
Busowal gyrgyzystanly aktiwistleriň we işçileriň kän gyzyklanýan soragy boldy. Olar hökümeti ilki bilen gyrgyz raýatlaryny iş bilen üpjün etmäge çagyrýarlar.
Gyrgyzystanyň gündogarynda ýerleşýän Naryn welaýatynyň Koçkor etrabynyň ýaşaýjysy, graždan aktiwisti Urmatbek Şergaziýew bu mesele barada şeýle diýýär:
“Gyrgyzystanyň ýönekeý raýaty bir meselä düşünip bilenok, ýagny häkimiýetler ýurduň içinde bar bolan iş orunlaryny näme üçin öz raýatyna berenok-da, daşary ýurt raýatlaryna berýär?”
“Ýurduň içinde ol iş orunlarynda işläre adam ýok däl, ýöne kompaniýalar gyrgyzlary işe alanok. Elbetde, adamlar Orsýete gidip, köçelerde iş gözläp entäp, kemsidilip ýörenilerinden, ýurduň içinde işlemegi gowy görýärler.”
Gyrgyzystanyň zähmet we migrasiýa ministrliginiň maglumatlaryna görä, Gyrgyzystanyň kwota sistemasynda registrasiýa edilen daşary ýurtly işgärleriň 70 göterimini hytaýlylar düzýär. Agzalýan ulgam her ýyl 13000 sany daşary ýurtly işçiniň ýurda gelip işlemegine mümkinçilik berýär.
Hytaýyň Bişkekdäki ilçihanasy bolsa, häzir ýurduň içinde bilelikde döredilen gyrgyz-hytaý kompaniýalarynda, bazarlarda, restoranlarda we Gyrgyzystandaky beýleki käbir iş ýerlerinde 20000 sany hytaýlynyň işleýändigini aýtdy.
Gyrgyzystanda 50 müň hytaýly işleýär
Ýöne ýerli hünärmenleriň aýtmaklaryna görä Gyrgyzystanyň çäginde zähmet çekýän hytaýlylaryň sany has köp. Ozal zähmet we migrasiýa ministri bolup işlän Aýgül Ryskulowanyň aýtmagyna görä, häzir ýurduň çäginde 50000 töweregi hytaýly zähmet çekýär.
Kurpolduk obasynyň adamlary hytaý-gyrgyz altyn kompaniýasynyň işgärleri bilen duşuşýar. Çuy welaýaty.
Tankytçylaryň aýtmaklaryna görä, ýokarda agzalýan san işsizlik problemsyndan ejir çekýän Gyrgyzystan üçin gaty köp. Bäş ýarym milionlyk gyrgyz ilatynyň her ýyl 500 müňi iş gözleginde Gazagystana ýa-da Orseýete gidýär.
Ýagdaýyň şeýledigine garamazdan, resmi maglumatlara görä, Gyrgyzstanyň işe ýaramly ilatynyň diňe 8%-i işsiz. Bişkekli ykdysatçy Azamat Akelewiň aýtmagyna görä, resmi statistika hakykaty görkezmeýär.
“Mysal üçin, Orseýtde wagtlaýyn we döwürleýin işlerde zähmet çekýänler hem resmi statistikada “iş bilen doly üpjün edilen” diýlip görkezilipdir. Ýöne aslynda welin, olar ýurduň içindäki işsizlikden kösenip, ýurdy terk etmäge mejbur bolupdylar” diýip, Akelew aýtdy.
Ýöne käbir adamlaryň aýtmaklaryna görä, Gyrgyzystanda daşary ýurtlylara berilýän iş orunlaryna gyrgyzlaryň özleriniň isleg bildirmeýändigi adylýar.
"Hytaýlylar agyr işleýärler"
Zähmet we migrasiýa ministriniň metbugat wekili Doskul Bekmürzäýew Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň Gyrgyz gullugyna beren gürrüňinde gygyzlaryň aglaba böleginiň Orsýetde döwürleýin işlerde işläp, az wagtyň içinde köp pul gazanmak isleýändigini aýtdy. Ol bu mesele barada şeýle gürrüň berdi:
"Siz bilelikdäki hytaý–gyrgyz kompaniýasynyň gurýan Bişkek-Torugart garaýolunyň üsti bilen Yssyköle gitseňiz, ýolda özüňiz görersiňiz, hytaýlylar ir ertirden turup işe başlaýarlar. Ol ýeriň işi agyr. Men tarap tutamok, ýöne bärde iş şertleri kyn bolansoň, biziň raýatlarymyz iş gözläp, Orseýete gidýärler.”
Isleg bildirilýän köp sanly iş orunlary, daşary ýurtly kompaniýlar bilen gol çekişilen iş şertnamalarynyň esasynda, daşary ýurtly işçilere berilmeli bolýar.
Transport we aragatnaşyk mininistrliginiň daşary ýurtly maýa goýumlary bölüminiň alyp barýan işlerine syn edýän Soltan Sarigaýew şeýle diýýär:
“Hytýaly maýadarlar käbir iş orunlary üçin ýörite hünärmen getiýärler. Agzalýan iş ýerlerindäki iş orunlaryny ýerli halka bermek, daşyndan görnüşi ýaly, aňsat iş däl. Hytaýlylar öz firmalarynyň maşynlaryny özleri getirýärler we ýany bilen inženerlerini, ýörite taýýarlykly hünärmenlerini hem alyp gelýärler.”
Bilelikdäki gyrgyz-hytaý kompaniýalary köplenç elýeterli iş orunlarynyň 70 göterimini hytaýly işçilere, galan 30%-ini ýerli halka berýärler.
Zähmet we migrasiýa ministri Alýasbek Alymkulowyň aýtmagyna görä, hytaýly maýadarlar bilen baglaşylýan islendik iş şertnamalarynda ýerli işçileriň bähbidi birinji orunda goýulýar.
Onuň sözlerine görä, bilelikdäki gyrgyz-hytaý taslamalarynda, mysal üçin, Bişkegiň günbataryndaky nebiti gaýtadan işleýän Kara Balta zawodynyň gurluşygynda we ýurduň demirgazygyndaky Çuý welaýatynyň elektrik toguny geçiriji stansiýanyň gurluşygynda resmiler ýerli halkyň iş üpjünçiligine aýratyn üns berýärler.
Ýöne agzalan taslamalarda işleýän gyrgyz raýatlary birnäçe aý işläp, işiň agyrlygyndan we aýlyk hakynyň pesliginden şikaýat edip, iş taşlapdyrlar.


text:
Efiopiýanyň premýer-ministri Meles Zenawi 57 ýaşynda aradan çykdy.
Döwlet telewideniýesiniň beren maglumatyna görä, Meles duşenbe güni giçlik keselhanada berejegi alýan mahaly ýogalypdyr. Ol iýul aýynda keselhana ýerleşdirilipdi.
Şondan bäri, onuň saglyk ýagdaýy barada köpçülige hiç hili maglumat berilmändi.
Meles ýurduň ozalky lideri Mengistu Haile Mariamyň 1991-nji ýylda häkimiýetden aýrylany bäri, ýurda baştutanlyk edip gelýärdi.
Döwlet telewideniýesi ýurduň premýer-ministriniň orunbasary we daşary işler ministri Hailemariam Desalegnyň premýer-ministriň wezipesini ýerine ýetirjekdigini mälim etdi.


text:
Sungat medeniýetiň ösen görnüşi ýa-da medeniýetiň döredijilikli bölegi saýylýar. Medeniýet bolsa Adam atanyň nesillerini haýwandan parhlandyrýan esasy şertleriň biridir.
Sungatyň zerurlygy
Tebigatda adam hem haýwan deň derejede bolýar. Soňlugy bilen adam öz gazanan medeniýeti arkaly haýwandan tapawutlanyp başlaýar.
Adam iň irki durmuşynda gowaklarda ýaşapdyr. Biziň topragymyzda adamlaryň gaty irki zamanda gowakda ýaşan yzlaryny alymlar Uly Balkandaky Damdam çeşmäniň töwereginden tapdylar.
Adam gowakda ýaşan döwründen, medeniýeti özüne taý edinipdir. Olar öz ýaşaýan gowagyny tertibe salypdyrlar. Ol ýerde mümkin bolan amatlygy döredipdirler. Arassaçylyga hem tertibe üns beripdirler. Gowak daşlaryna surat çekip yz galdyrypdyrlar. Aýyň, günüň hasabyny ýöredipdirler.
Öňki Gyzyletrek, häzirki Etrek etrabynda gowak daşlaryna çekilen şekilleriň şu günlere çenli saklanyp galandygyny sungaty öwrejiler mälim edipdi.
Şeýlekikde, medeniýet adamy haýwanlykdan bölüp aýrypdyr. Ol näçe medeniýetli boldugyça, şonça-da haýwandan ara açypdyr. Munuň üçin ol sungaty öz durmuşyna ornaşdyryp başlapdyr. F. Gengel sungaty adamzadyň ilkinji mugallymy hasaplapdy.
Özen
Kulturolog alymlar hem filosoflar medeniýeti adamçylyk derejesiniň özeni saýýarlar. Sebäbi adam adamçylyk häsiýetlerini tebigatdan ötri köplenç medeniýetden alýar. Medeniýet, şol medeniýet esasynda kemala gelen sungat adamzadyň ynsanlyk derejesini kesgitleýär hem ahlagy ösdürýär. Adam gazanan medeniýeti arkaly kimdir biri bolup bilýär.
Medeniýeti adam döredeni üçin, ol umumy adamzada degişli saýylýar. Jemgyýetden üzňe aýratyn adamyň bolmaýşy ýaly, aýratyn bir medeniýet hem bolup bilmez.
Başgaça aýdylanda, medeniýet serhedi bilmeýär ýa-da medeniýet soňky döredilen serhedi, häkimler hem hökümdarlar tarapyndan emele getirilen araçägi ret edýär.
Guşlaryň serhede parh goýmaýşy ýaly, adam höwesi, adam pikiri hem çäksiz giňişlige ýaýraýar. Şonuň üçin halklar arasynda meňzeş däp-dessurlar, meňzeş rowaýarlar ýa-da aýdym-saz döreýär.
Elbetde, her medeniýet öz ýerli şertlerine laýyklykda kämilleşýär. Şeýlelikde, medeniýet özüne milli aýratynlyklary siňdirýär. Adam bolsa köplenç halatda belli bir milli medeniýetiň çäginde durman, ynsanlyk derejesini ösdürmegiň hatyrasyna islendik medeniýetden peýdalanýar.
Harjy
Adamlar öz medeniýetini ýokarlandyrmak ugrunda wagtyny, baýlygyny hem beýleki mümkinçiliklerini harç edýär. Ýadyňyzda bolsa ýazyjy Nurmyrat Saryhanow Magtymgulynyň kitabyny düýe berip, satyn alan türkmen barada ajaýyp hekaýa döredipdi.
Ir döwürde bolşy ýaly, ol däp häzirki günlerde-de dowam edýär. Adamlar kitap satyn alýarlar; radiodyr telewizor edinýärler. Olar dürli konsertlere we kinolara tomaşa barýarlar, bagşydyr aýdymçylary diňlemek üçin, pul harçlaýarlar. Sebäbi öz medeniýetini dürli taraplaýyn ösdürmek isleýärler.
Gapyllyk hem aýdyňlyk
Beýik sazanda Mylly Täçmyrat bilen baglanyşykly şeýle gürrüň aýdylýar.
Edepsiziň biri Mylly aganyň garşysynda durup:
– Men saza düşünemok-da, Mylly kaka – diýipdir.
Mylly aga oňa gynanyp:
– Aý, inim, betbagtlyk her dürli bolýandyr – diýýär.
Hakykatdanam, Mylly aga şeýle diýipmi? Sebäbi aşa sypaýy hem adam göwnüne degmegi başarmaýan Mylly aga beýle kesgin söz aýdyp bilendir diýmek kyn. Eger aýdaýanam bolsa, adamçylyk nukdaýnazaryndan aýdandyr.
Medeniýetsiz bolmak – haýwan derejesine düşmek. Magtymgulynyň beýik pähimlerinden biri Gapyl bolma adamzat diýen öwütdir.
Jemgyýet hem sungat
Sungat jemgyýetiň ahlagy saýylansoň, ol jemgyýet bilen baglanyşykly ösýär. Biz öz taryhymyza seretsek, XV111 asyrda Nerdir şanyň ölüminden soň milli bölünişikler emele gelen döwürde, türkmen halkynda aýratyn ruhy ýokary göteriliş başlanypdyr. Şol döwürde türkem edebiýaty örän güýçli ösüpdir. Bu ösüş taryhçylary hem edebiýat alymlaryny häzire çenli-de haýran galdyrýar.
X1X asyryň ikinji ýarymyndaky harby ýeňişler hem ýeňlişler aýdym-saz sungatynyň ösmegine, ýagny milli medeniýetiň çuňlaşmagyna aýratyn itergi beripdir.
Netijede, jemgyýetçilik pikiri nä derejede ösen bolsa, jemgyýetçilik ahlagy-da şol derejede bolýar. Jemgyýetçilik pikiri ösüp başlanynda, onuň sungaty ýokarlanýar. Sebäbi sungat adam ahlagynyň kämilleşmegine ýardam edýär.
Görnükli nemes dramaturgy hem režisýory Bertolt Breht: “Eger döwrüň – zamananyň uly maksady bolmasa, uly sungat döremez” diýipdi.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň şahsy pikiri.


text:
Yrakda Bagdadyň awtobus terminalynda partladylan bombada dokuz adam öldi.
Polisiýanyň berýän maglumatyna görä, Allawi al-Hillah terminalynda bolan bu wakada başga-da 16 adam ýaralanypdyr.
Howpsuzlyk we saglyk resmileriniň berýän maglumatyna görä, partlamanyň bolan ýeriniň golaýynda, harby gulluk üçin arza beren adamlaryň bir topary öýlerine dolanmakçy bolup duran ekenler.
Penşenbe güni hem armiýa täze ýazylan adamlara garşy hüjüm amala aşyrylypdy. Şol partlamada 23 adam heläk boldy.
Hökümete garşy çykýan söweşijiler ýygy-ýygydan howpsuzlyk we harby resmilerine garşy hüjüm edýärler.