text:
Estoniýa
Estoniýa (est. Eesti), resmi ady — Estoniýa Respublikasy (est. Eesti Vabariik) — Ýewropada, Baltika deňziniň demirgazyk-gündogar kenarýakasynda bir döwlet, kenarlaryny Fin we Riga aýlaglarynyň suwlary ýuwýar.
Gündogarda Russiýa, günortada bolsa Latwiýa bilen serhetleşýär. Demirgazykda Finlýandiýadan Fin aýlagy, günbatarda bolsa, Şwesiýadan Baltika deňzi arkaly bölünip aýrylýar.
Ýewropa Bileleşiginiň agzasy bolan Estoniýa NATO guramasynyň hem agzasydyr we Şengen ylalaşygynyň gatnyjysydyr.
Baltika deňziniň akwatoriýasyndaky 1521 ada Estoniýa degişlidir. Olaryň tutýan umumy meýdany 4,2 müň inedördül kilometre barabardyr. Adalaryň iň ululary Saaremaa we Hiýumaa adalarydyr. Adalaryň tutýan meýdanynyň uludygyna garamazdan, ýurduň ilatynyň 5 göterime golaýy bu adalarda ýaşaýar. Estoniýanyň ilatynyň sany 1,4 milliona barabardyr. Döwlet dili eston dili hasaplanýar. Şeýle hem, rus dili hem giňden ulanylýar.
Döwlet gurluşy[üýtget]
Estoniýanyň Konstitusiýasy 1992-nji ýylda kabul edildi. Ol ýurduň öňki baş kanunlarynyň özboluşly dowamydyr.
Riýgikogy: Estoniýanyň ýokary kanunçylyk edarasy Riýgikogydyr. Bir palataly parlamentiň agzalary halk tarapyndan 4 ýyllyk möhlete saýlanýar. Parlamentiň düzüminde 101 deputat bar.
Hökümeti: Ýerine ýetiriji häkimiýet Riýgikogynyň öňünde hasabat berýär. Hökümetiň başlygyny saýlamak hem-de hökümeti ýatyrmak Riýgikogynyň ygtyýarlygyna degişlidir.
Prezidenti: Prezident parlament tarapyndan 5 ýyllyk möhlete saýlanýar. Eger köp ses alynmadyk halatynda, onda döwlet baştutanyny saýlaw ýygnagy saýlaýar. Oňa deputatlar bilen bir hatarda ýerli dolandyryş edaralarynyň wekilleri hem gatnaşýarlar.
Kazyýet ulgamy: Estoniýanyň hukuk ulgamy, esasanam, raýat hukugy Germaniýanyň hukuk ulgamyna meňzeşdir. Bu iki ýurduň arasyndaky taryhy gatnaşyklar bilen baglanyşyklydyr. Hukuk ulgamy garaşsyzdyr, kazylar hemişelik bellenýär we olar başga bir wezipede işläp bilmeýär.
Estoniýanyň milli güli – delwere, milli guşy – garlawaçdyr. Estoniýanyň milli daşy – hek daşydyr.
Şäherleri: Estoniýada şäher derejesinde 47 ilatly nokat bar. Ýurduň paýtagty bolan Tallin şäheriniň 500 müňden gowrak ýaşaýjysy bar. Mundan başga-da, Tartu, Kohtla-Ýarwa we Narwa ýaly şäherleriň hem ilatynyň sany 100 müňden geçýär.
Ykdysadyýeti[üýtget]
Estoniýa industrial-agrar ýurt hasaplanýar. Maşyngurluşyk, himiýa senagaty, azyk senagaty we ýeňil senagaty has ösendir. Oba hojalygynda maldarçylyga uly üns berilýär. Süýt we et önümlerini köp öndürýärler. Beýik Watançylyk urşundan öň oba hojalyk pudagyna köp üns berlipdir. Ýurduň eksport edýän harytlarynyň agramly bölegi bu pudagyň hasabyna amala aşyrylypdyr. Soňky ýyllarda senagat pudaklarynyň ösdürilmegi ugrunda uly işler durmuşa geçirildi. Munuň netijesinde ýeňil senagaty, deňiz gämi gatnawy we maşyn gurluşyk ugurlarynda uly ösüşler gazanyldy.
Estoniýa garaşsyzlygyny gazanandan soňra ýurduň ykdysadyýetini bazar ykdysadyýetiniň ýörelgeleri esasynda alyp barmak işine girişildi. 1992-nji ýylyň 20-nji iýunynda ýurduň täze milli puly eston krony dolanyşyga girizildi. 1999-njy ýylda Estoniýa Bütindünýä Söwda Guramasyna agza boldy. Finlýandiýa, Şwesiýa, Germaniýa we Russiýa Estoniýanyň esasy söwda hyzmatdaşlary bolup durýarlar. 2004-nji ýylda Estoniýa Ýewropa Bileleşiginiň doly hukukly agzasy boldy.
Elektron hökümet[üýtget]
2000-nji ýylda Estoniýa hökümeti elektron-hökümet ulgamyna geçdi. Munuň netijesinde Ministrler Kabinetiniň mejlislerinde kagyz ulanylman, internet arkaly resminamalaryň elektron ulgamy ulanylmaga başlandy. Ýurduň çägindäki 500 edara öz aralarynda resminamalary elektron ulgamy arkaly alyş-çalyş edýär.
Estoniýada ilatyň 71 göterimi internet ulgamyndan işjeň peýdalanýar. Maşgalalaryň 63 göteriminiň öýünde öz kompýuteri bar. Ýurduň ähli mekdepleri internet ulgamyna birikdirilendir. Estoniýanyň çäginde 1100 sany umumy internet nokatlary hereket edýär. Ýurtda 1000 golaý zolakda interneti kabelsiz ulanmaga mümkinçilik bar.
2005-nji ýylda Estoniýanyň ýaşaýjylary ilkinji gezek internet ulgamy arkaly öýünde oturan ýerinden ýerli dolandyryş organlarynyň saýlawlarynda ses berdiler. 2007-nji ýylda dünýäde ilkinji gezek Estoniýada saýlawçylar parlament saýlawlarynda internet arkaly ses berdiler. 2011-nji ýylda parlament saýlawlarynda saýlawçylaryň 15,4 göterimi internet arkaly ses berdi.


c: text/html

text:
Türkmenistanyň ''Garagum'' halkara paýdarlar banky
Türkmenistanyň Garagum halkara paýdarlar banky Türkmenistanyň Prezidentiniň 1993-nji ýylyň mart aýynyň 9-daky 1219 belgili Karary esasynda Türkmenistanda ýaýbaňlanýan biznesi maliýe taýdan goldamak üçin döredildi (Guramaçylyk ýygnagynda Türkmenistanyň, Ukrainanyň, Orsyýediň, Gazagystanyň, ABŞ-nyň, Saud Arabystanyň banklary Guramaçylyk şertnamasyna gol çekdiler) . Türkmenistanyň Garagum halkara paýdarlar banky öz işjeňliginiň ilkinji döwrinden bäri müşderileriň hasaplaryny açmak we ýöretmek, goýumlary (depozitleri) çekmek we karz bermek müşderileriň tabşyrygy boýunça hasaplaşyklary geçirmek, kassa hyzmatlaryny etmek hem-de faktoring, lizing amallary boýunça hyzmatlary ýerine ýetirýär. Türkmenistanyň Merkezi banky tarapyndan berilen ygtyýarnama laýyklykda, daşary ýurt pulundaky amallary, sol sanda alyş-çalyş amallaryny we bank işi bilen bagly maslahat beriş hyzmatlary ýerine ýetirýärler. Bankyň esasy üns berýän işleriniň biri nagt däl görnüşli hasaplaşyklar boýunça müşderileriň işleglerini kanagatlandyrmakdyr. Nagt däl hasaplaşyklar boýunça bank şu hyzmatlary ýerine ýetirýär: • bank karzlaryny nagt däl görnüşinde müşderiniň islegi boýunça başga banklara geçirmek; • daşary ýurt walýutasyndaky pul serişdelerini konwertirlemek; • goýumlaryň dürli görnüşlerini nagt däl görnüşinde amala aşyrmak; • nagt däl görnüşinde daşary ýurt walýutasyny satmak we satyn almak; • müşderileriň islegi boýunça olaryň hasaplaşyk hasaplarynda nagt däl görnüşinde duran pul serişdelerini geçirip bermek. Häzirki wagtda bankyň müşderileriniň sany gün-günden artýar. Serişdeler binýadyny berkitmek maksady bilen, ilatyň erkin duran pul serişdelerini goýumlara çekmek boýunça depozit syýasaty amala aşyrylýar. Goýumlaryň has oňaýly görnüşlerini saýlamaga mümkinçilik döredip, täze goýumçylary çekmek maksady bilen, goýumlaryň täze görnüşleri döredildi. Ilata goýumlaryň şu görnüşleri hödürlenýär: • talap edilýänçe goýum; • hormatly pensionerler; • bagtyýar çagalyk; • il saglygy-ýurt baýlygy; • şowly goýum. Bankyň Balkanabat, Mary, Türkmenabat we Daşoguz şäherlerinde 5 sany gullugy bar. Olaryň ählisinde milli manatda we daşary ýurt pulundaky amallaryň dürli görnüşleri amala aşyrylýar.
Türkmenistanyň Prezidentiniň degişli karary esasynda ýurdumyzyň çäklerinde nagt däl hasaplaşyklary Altyn asyr bank kart töleg ulgamynyň üsti bilen giňden ýaýratmak üçin Aşgabat şäherinde degişli müşderileriniň – edaralaryň, kärhanalaryň, telekeçileriň, işgärleriň zähmet haklarynyň bank hasaplarynyň üsti bilen bank kartlary peýdalanyp tölemeklik ýola goýuldy we töleg kartlaryna hyzmat etmek boýunça töleg terminallary gurnalýär. Töleg kartlaryny girizmek bilen bank ilata nagt däl hyzmatlaryň görnüşleriniň birnäçesini hödürlemegi göz öňüne tutýar. Bank töleg terminallar arkaly zähmet haklaryny, pensiýa, kömek pullaryny bermekligi, telefon aragatnaşygy we ş.m. tölegleri amala aşyrmaklygy meýilleşdirýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Afrika edebiýaty
Afrikanyň edebiýaty
Halk döredijiligi
Afrika ýurtlarynyň edebiýaty halk döredijiliginiň we dürli afrikan halklarynyň arasyndaky medeni gatnaşyklaryň netijesinde kemala geldi. Afrika ýurtlarynyň köpüsinde dürli halklar ýaşaýar. Olaryň hersiniň dili-de aýry-aýrydyr. Şonuň üçin bu halklaryň edebiýatlary-da özüniň mazmuny we žanry boýunça diýseň tapawutlanýar. Bu ýerde ertekilere-de, mifdir rowaýatlara-da, mataldyr basnýalara-da, aýdymlara, epiki eserlere-de duş gelmek bolýar. Olaryň ählisi hem afrikaly halklarynyň milli aýratynlygyna, däp-dessurlaryna, dini ynançlaryna (animalizm, tebigy güýçler, fetişizm, ata-babalara çokunmak we ş.m.) hem yrymlaryna ýugrulandyr. Esasan hem, Günorta Afrika Respublikasynda (zuluslar, gottentotlar, buşmenler), Gambiýada, Zimbabwede, Beninde ýaşaýan halklar milli folklorynyň žanr aýratynlyklary bilen tapawutlanýar. Sudanlylar, afar hem issa halklary bolsa täsin ertekileri bilen bellidir. Afrikalylaryň haýwanlar baradaky gadymy ertekileri hasam gyzyklydyr. Olarda köplenç pyşbaga (ibo, ýoruba, edo halklarynda), towşan (bantu dilli we Günbatar Afrika halklarynda), syrtlan ýa şagal (somali, gottentot halklarynda), möý (aşanti, malinke halklarynda) ýaly haýwanlarydyr mör-möjekler barada gürrüň berilýär. Nusgawy ertekilerde öwüt-nesihatyň azdygy ýa-da asla ýokdugy olary beýleki halklaryň ertekilerinden göz-görtele tapawutlandyrýar. Afrika edebiýatynyň esasynda birnäçe gahrymançylyk eposlary-da durandyr. Bu eposlaryň köpüsi hyýaly mazmunda ýazylandyr. Olaryň iň esasylary «Silamaka hem Pullori Fulbe» we «Sundiata Mandingo» (Mali), «Mwindo Nianga hakda hekaýat» (Merkezi Afrika) eposlarydyr. Gadymy Mali döwletiniň «Sundiata» atly eposyny 1975-nji ýylda iňlis afrikanisti Gordon Innes iki dilde — iňlisçe hem mandinka dilinde neşir etdiripdir. Şol wagtlarda Sudan edebiýatynyň hem X asyra degişli bolan, şygyr bilen ýazylan birnäçe dessanlary kitap bolup çykdy. Bu eserleriň ählisiniň biziň döwrümize gelip ýetmeginde griotlaryň hyzmaty örän ulydyr. Griot — rawylaryň hem sazanda-bagşylaryň Günbatar Afrikadaky umumy ady. Afrikanyň beýleki döwletlerinde olary başgaça atlandyrýarlar. Meselem, Gambiýada, mandingo halkynda — jali, fulbelerde — gaulo, woloflarda — gewel. Biziň döwrümizde Mansura Sek (Senegal), Kelefa Senen (Gambiýa), Dana Gurmun (Nigeriýa) ýaly tanymal griotlaryň çykyşlary audio we wideo ýazga geçirilýär.
Hat-ýazuwyň peýda bolmagy
Afrikanyň ýurtlaryndaky birentek halklaryň milli elipbiýi diňe garaşsyzlyk alnanyndan soň peýda boldy. Meselem, Togoda 1980-nji ýyla çenli hat-ýazuw diňe ewe halkynda bardy. Gambiýadaky fulbe halkynyň arap hem latyn elipbiýinden düzülen ýazuwy bolsa beýleki halklarynyňkydan has ir döredi. Emma Afrika yklymynyň ýurtlarynyň käbirinde hat-ýazuwyň taryhy gadymy döwürlere uzap gidýär. Mysal üçin, Efiopiýanyň edebiýaty gadymy efioplaryň geez dilinde IV-VII asyr aralygynda, Aksum şalygynyň ösen döwürlerinden gözbaş alyp gaýdýar. Maliniň Gao, Jenne şäherlerinde, Songaý döwletiniň Tombuktu şäherinde edebiýatda has uly öňegidişlik gazanylypdyr. Meşhur syýahatçy Al-Hasan Muhammet al-Wazzan az-Zaýýati al-Fasi özüniň «Afrikanyň hem-de onuň gözellikleriniň beýany» (1526) atly eserinde Tombuktu şäheri barada: «Bu şäherde kitap satyjylaryndan kän gazanç edýän ýok» diýip belleýär. Sudanda XVI-XIX asyrlarda gülläp ösen Sennar soltanlygy barada ýazylan «Sennar senenamalary» atly edebi ýadygärlik hem uly ähmiýete eýedir. Onuň iň bir meşhur nusgalarynyň biriniň ýazary Ahmet Kätib aş-Şun bolupdyr. Yslam dininiň gelmegi Afrikanyň birnäçe ýurtlarynda hat-ýazuwyň hem edebiýatyň ösmegine itergi berdi. Bu öňegidişlik diňe bir Demirgazyk Afrika (Müsür, Alžir, Tunis, Marokko) ýurtlary babatda gazanylmady, meselem, Tanzaniýada XIX asyryň ahyryna çenli suahili dilinde arap elipbiýi peýdalanylýardy. Sudan edebiýaty bolsa (esasanam, şygryýetde) arap edebiýatynyň bir bölegi hasaplanýardy. Onuň kämilleşmeginde Müsür edebiýatynyň täsiri örän uly bolupdyr. Çad döwletiniň edebiýaty hem tabynlyk ýyllary arap dilinde döräpdir. Madagaskaryň hem malagasiýa dilinde ýazylan ilkinji ýazuw ýadygärlikleri — taryhy ýylýazgylary («Surabe») hem arap elipbiýiniň üsti bilen ýazga geçirilipdir. Ýöne afrikan döwletleriniň aglabasynda hat-ýazuw tabynlyk döwründe peýda boldy. Sowatlylyk artdy, dürli dilli afrikan halklarynyň sowatly gatlagy öz aralarynda Ýewropa dillerinde düşünişip ugradylar. Günorta Afrika Respublikasynda ýazuw XIX asyryň ikinji ýarymynda, latyn elipbiýi esasynda döredildi. Afrika ýewropalylaryň hem-de hristianlaryň gelmegi dini eserleriň hem giňden ýaýramagyna ýol açdy. Namibiýanyň milli edebiýatynyň döreýiş taryhynda hristian missioneri M. Rautaneniň ady agzalyp geçilýär. Ol ndonga diliniň ýazuwyny döredip, ilki bilen oňa Injili terjime edipdir. Zimbabwe, Mali ýaly ýurtlarda milli edebiýat latyn elipbiýiniň esasynda, XX asyryň ortalarynda ýüze çykdy. Kyssa Ilkinji romanlar
Ilkinji afrikan romanlary Günorta Afrika ýurtlarynda, XIX asyryň ahyrlarynda neşir edildi. Zenan ýazyjy Oliw Şraýneriň 1883-nji ýylda çap etdiren «Afrikan fermasy» romany ilkinji uly eserleriň biri hasaplanylýar. Zimbabwede XX asyryň başynda döredilen eserlerden A. Ş. Kripsiň «Gussaly toprak» (1911) hem «Kenarýaka agaçlarynyň ýurdy» (1913) atly romanlary uly meşhurlyk gazandy. Ýazyjy özüniň bu eserlerinde ýerli halkyň hak-hukugyny dikeltmek meselesini gozgaýar. Zenan ýazyjy Doris Lessing (Zimbabwe) özüniň «Ot hiňlenýär» (1950), «Marta Kwest» (1952) we beýleki eserleri bilen dünýä edebiýatyna ýaň salmagy başardy. «Altyn depder» we «Bäşinji çaga» romanlary onuň iň esasy eserleri hasaplanýar. 2007-nji ýylda Lessinge edebiýat ugry boýunça Nobel baýragy berilýär. Nigeriýanyň kyssada döredilen ilkinji uly eserlerinden Siprian Ekwensiniň «Şäherliler» (1954) romany bellidir. Bu eser öz döwründe yklymda edebiýatyň ösmegine uly goşant goşdy. Afrikanyň beýleki ýurtlarynda ilkinji romanlar garaşsyzlyk alnandan soň (Gana, Zambiýa, Keniýa, Tanzaniýa we beýlekilerde) iňlis dilinde döredildi. 1960-njy ýyllarda Tanzaniýada P. Pallançionyň «Günüň astynda ölmek» (1968) we G. Ruhumbikiniň «Azatlyga sary barýan obada» (1969) romanlary okyjylara ýetirildi. Zambiýada 1970-nji ýylda ýerli ýazyjylar Andrea Masiýeniň («Ümüş-tamyşda»), Gideon Piriň («Barmagyň ujundaky titreme») eserleri, hem-de Griw Sibaleniň «Iki dünýäniň arasy» atly ilkinji taryhy romany neşir edildi. Ýazyjy At-Taýib Salihiň «Demirgazyga zyýaratyň möwsümi» (1969) atly eseri Sudan edebiýatynda ilkinji roman hasaplanýar. Günbatar Afrika ýurtlarynda ilkinji romanlar fransuz dilinde, 1930-nji ýyllarda döräp ugrady. Senegal ýazyjysy Usman D. Soseniň «Kerim» atly eseri 1935-nji ýylda neşir edilip, ýazyja uly meşhurlyk getirdi. Şol bir wagtda, 1938-nji ýylda Benin ýazyjysy P. Hazumeniň «Dogisimi» atly taryhy romany Benin edebiýatynda roman žanrynyň düýbüni tutdy. Kot-d-Iwuarly ýazyjy Amadu Kuruma «Garaşsyzlygyň güni» (1970) hem «Taňry borçly däl» (2000) romanlary bilen okyjylaryň söýgüsine mynasyp boldy. «Garaşsyzlygyň güni» romany birnäçe afrikan ýurtlarynyň okuw maksatnamalaryna girizildi, bu roman Amerikanyň hem Ýewropanyň ýokary okuw mekdeplerinde-de öwrenilýär. Malili ýazyjylar (Mali döwleti Garaşsyz bolanyndan soň) Ybraýym Mamadu Uanyň «Balykgulak monjugy» (1957) we S. Dembeleniň «Dereksizler» (1960) romanlary, Çad döwletinde-de Ž. Seýidiň «Çadly çaga» (1967) romany neşir edildi. Günorta afrikaly häzirki zaman ýazyjy Uilbur Smit taryhy romanlary bilen diňe bir Afrikada däl, eýsem, bütin Ýewropa ýurtlarynda-da meşhurlyk gazandy. Afrika yklymynyň portugal dilli ýurtlarynda romanlar XX asyryň başlarynda peýda boldy. Mozambik döwletinden portugal žurnalisti R. Žunior «Seura», «Ak we Motase», «Omar Ali» romanlary bilen, Kabo Werde respublikasyndan B. Lopeş «Şikinýo» romany bilen ilkinji romançy-ýazyjy hökmünde tanaldy. Angola, San-Tome, Prinsipi döwletlerinde romanlar ýaňy-ýaňy — XXI asyryň başlarynda peýda boldy. Ýazyjy Karluş du Eşpiritu Santunyň 2001-nji ýylda neşir etdiren «Şu wagt hakda ýatlama» romany San-Tome hem Prinsipi döwletlerinde bu görnüşde döredilen ilkinji eser hasaplanýar.
Powestler hem hekaýalar
Nigeriýada, Senegalda we käbir beýleki ýurtlarda ilkinji çap edilen çeper eserler kyssa görnüşinde ýazylypdyr. Senegal ýazyjysy Bakari Diallonyň «Güýç — ýagşylyk» (1926) powesti munuň aýdyň mysalydyr. Nigeriýaly ýazyjy Amos Tutuolanyň 1952-nji ýylda Londonda çap etdiren «Palma şerabynyň aşygy hem-de onuň sakysy ölüleriň ýurdunda» powesti bu ugurda döredilen ilkinji eser bolmak bilen çäklenmän, şindem bütin afrikan edebiýatynyň iň ajaýyp eserleriniň biri hasaplanýar. Amos Tutuola bilen Siprian Ekwensi afrikan edebiýatynyň kerwenbaşysydyr. Muhammed Ahmet Mahjubyň hem Abd al-Halim Muhammediň 1946-njy ýylda ýazan «Dünýäniň ölüşi» powesti Sudanda neşir edilen ilkinji kyssa görnüşli eserdir. Köp halatda, afrikan ýazyjylary öz edebi — döredijilik ýoluny hekaýa ýazmak bilen başlaýardylar. Bu ugurda gambiýaly ýazyjy Piter Lenri uly üstünlikler gazandy. 1962-nji ýylda onuň «Ikinji otag» atly ilkinji hekaýalar ýygyndysy neşir edildi. Häzirki zaman afrikan ýazyjylarynyň arasynda-da kyssa ýazmak bilen döredijilik ýoluna gadam basanlar ýok däl. Muňa mysal hökmünde nigeriýaly ýazyjy Akaçi Adimoru-Ezeigbonyň «Durmuşyň depgini» (1992) atly hekaýalar ýygyndysyny, jibutili ýazyjy Abdyrahman Waberiň hekaýalaryny görkezip bolar.
Şygryýet
Senegalyň milli edebiýatynyň kemala gelmeginde ýurduň ilkinji Prezidentiniň, şahyr Leopold Sedar Sengoryň (1906-2001) bitiren işi örän uludyr. Ol 1930-njy ýylda «Negritýud» atly edebi hereketi esaslandyryjylaryň biridir. Hereketiň wekilleri halkyň milliligini, özboluşlygyny saklamagy özlerine parz bilýärdiler. Sengor özüniň ilkinji goşgulary bilen 1934-nji ýylda Parižiň ýerli metbugatynda çykyş edip ugrady. Onuň ilkinji şygyrlar ýygyndysy «Tümlükdäki aýdym» ady bilen 1945-nji ýylda neşir edildi. «Efiop äheňleri», «Güýz hatlary» atly goşgular ýygyndylary, «Şemallara elegiýa» poemasy Senegal edebiýatynyň nusgawy eserleri hasaplanýar. Sengoryň eserleri dünýäniň birnäçe dillerine terjime edildi. 2005-nji ýylda Sengoryň adyna halkara edebiýat baýragy hem döredildi. Afrikanlylar öz şahyrlaryny ruhy öňbaşçylary hasaplaýarlar. Özleriniň döredijilik ýoly bilen halka ýol görkezen şahyrlaryň arasynda Sengordan başga Angolanyň prezidenti bolan şahyr Agostinýo Neto, Kongo Demokratik Respublikasynyň premýer-ministri Patris Lumumba hem bar. Günorta Afrika Respublikasynyň öňki prezidenti Nelson Mandela bolsa 1995-nji ýylda «Azatlyga uzak ýol» atly terjimehal powestini neşir etdiripdir. Tanzaniýada şygryýet has hem suahili dilinde ösüpdir. Bu ýurduň şahyrlary arap-musulman şygryýetiniň däplerini dowam etdirýärler. Amri Abedi, M. E. Mnýampalu ýaly şahyrlar Tanzaniýa şygryýetiniň esasy ýyldyzlary hasaplanylýar. Edebi tankytçylar gambiýaly şahyr hem romançy Piter Lenrini Afrikanyň iň ussat şahyrlarynyň biri diýip ykrar etdiler. Kongo döwletiniň premýer-ministri Patris Lumumbanyň, jibutili şahyr A. Waisiň, Günorta afrikaly şahyr Kristofer Okigbonyň şygryýet döredijiligi-de afrikan edebiýatynyň agramly bölegini düzýär. Günorta afrikaly, afrikaans hem iňlis dilinde ýazýan şahyr-ýazyjy zenan Antýie Kroga bolsa, Afrikanyň Pablo Nerudasy hasaplanýar.
Dramaturgiýa
Afrika yklymynyň Kot-d-Iwuar we Gabon ýaly döwletlerinde edebiýatyň kemala gelmeginde dramaturgiýanyň täsiri uly bolupdyr. Günbatar Afrikada kot-d-iwuarly dramaturg Bernar Dadýeniň ady uly meşhurlyga eýedir. Ýöne bu ýazyjy diňe sahna eserlerini ýazmak bilen oňman, özüniň fransuz dilinde ýazan «Klembýe» romany bilen hem meşhurdyr. Gabonda bolsa 1940-njy ýyllaryň ortalarynda, Ž. R. Aýýune, G. Anşuýe we Kowe Desminu ýaly dramaturglaryň ýazan sahna eserlerinden soň, okyjylarda edebiýata gyzyklanma döreýär. Ganaly ýazyjy Ata Aýdonyň «Janserek arwah» sahna eseri dramaturgiýanyň bu ýurtda-da kemala gelendigine güwä geçýär. Günorta afrikaly şahyr hem galamgär Eýs Kriheniň iňlisleriň hem burlaryň arasyndaky uruş (1899-1902) hakynda ýazan «Ak diwar» sahna eseri hem Afrikada XX asyryň ortalarynda döredilen iň meşhur sahna eserleriniň biridir. Mundan başga kongoly ýazyjy Soni Labu Tansi, nigeriýaly dramaturg Tolu Adžaýi, malili dramaturgy Musa Konate we madagaskarly ýaş ýazyjy Mişel Rakutusonyň döreden sahna eserlerini hem agzap geçmek hökmanydyr. Emma Afrikada iň ussat dramaturg hökmünde nigeriýaly ýazyjy Wole Soýinka ykrar edilýär. Onuň «Ýolbars we hazyna», «Batgalykda ýaşaýanlar», «Tokaý tansy» we «Ägirtler oýny» sahna eserleri afrikan edebiýatynyň altyn hazynasyna girizildi. Soýinkanyň sahna eserleri diňe bir Afrikada däl, iňlis teatrlarynda-da sahnalaşdyrylypdyr. 1986-njy ýylda Soýinka edebiýat ugry boýunça Nobel baýragy berlen ilkinji afrikan ýazyjysy boldy.
Afrikanyň «ýyldyzlary»
Afrikan edebiýatynyň iň ajaýyp eserleri garaşsyzlyk döwründe döredilendir. Bu döwrüň ilkinji eserlerinde milli däp-dessurlary goramaga, Watany söýmeklige çagyrylyp, afrikan halklarynyň azat, bagtly, täze durmuşy wasp edilýärdi. Emma 1950-nji ýyllaryň ahyrlarynda edebiýatda eýýäm lapykeçlik duýgusy mese-mälim göze batýar. Muňa ýurtlarda bolýan eden-etdilikler hem zulumkärlikler sebäp bolupdyr. Halkyň çekýän jebirleri, adalatsyzlyk, açlyk, garyplyk — bularyň ählisi afrikan ýazyjylarynyň iň esasy mowzugyna öwrülýär. Emma bu ýagdaý Afrikada edebiýatyň has hem ösmegine, dünýä edebiýat meýdanyna çykmagyna itergi berýär. Şeýlelikde, dünýä belli afrikaly ýazarlary peýda bolýar. Çinua Açebe, Jon Makswell Kutzeýe, Piter Abrahams, Nadin Gordimer, Wole Soýinka, Ngugi Wa Thiongo ýaly ýazyjylar diňe bir afrika edebiýatynyň däl, eýsem, dünýä edebiýatynyň hem göz guwanjyna öwrülýär. Bu ýazyjylaryň ählisi şu gün hem aýatda diri gezip ýörler. Olaryň arasynda iň tanymaly Günorta afrikaly ýazyjy Piter Abrahamsdyr.
Piter Abrahams (1919 ý. d.) — Günorta afrikaly ýazyjy. Aparteide hem rasizme garşy galamy bilen göreşýär. Onuň «Gümmürdiniň ýodasy bilen» (1948), «Maýkl Udoma bogulan çemen» (1956), «Tümlükde ýaşaýanlar» (1965) romanlary dünýä bellidir. Mundan başga-da Abrahams «Ada bu günler» (1966) atly syýasy garaşsyzlyk üçin göreşýän ada döwletleri hakdaky romanyň, «Hasratly ýeňiş» (1950) atly taryhy romanyň, birnäçe hekaýalaryň hem goşgular ýygyndysynyň ýazarydyr. Abrahamsyň «Magdançylar» (1946) romany Günorta Afrika edebiýatynyň ilkinji tankydy realistik eseridir. Aparteide garşy bolany sebäpli Abrahamsyň eserleri öz Watanynda neşir edilmändir. Muňa garamazdan, afrikaly kitap söýüjileriniň arasynda ýazyjynyň «Gümmürdiniň ýodasy bilen» romanyny okamadyk ýok bolsa gerek.
Wole Soýinka (1934 ý. d.) — Edebiýat ugry boýunça Nobel baýragyna mynasyp bolan (1986) ilkinji afrikan ýazyjydyr. Baýragy oňa, esasan, sahna eserleri üçin beripdirler, emma Soýinka ýoruba dilinde ýazylan birnäçe ajaýyp goşgularyň, iňlis dilinde ýazylan kyssa eserleriniň hem ýazarydyr. Onuň «Düşündirijiler» romany, nowellalary birnäçe dillere terjime edilip, meşhurlyk gazandy.
Nadin Gordimer (1923 ý. d.) — iňlis dilinde ýazýan Günorta afrikaly zenan ýazyjy. Ajaýyp döredijiligi bilen bütin adamzada uly peýda getireni üçin, 1991-nji ýylda oňa edebiýat ugry boýunça Nobel baýragy berilýär. Nadin Gordimer hem öz eserlerinde aparteide hem jynsparazlyga garşy çykyş edýär. Onuň «Gadyrly myhman» (1970), «Goragçy» (1974, «Buker» baýragy), «Julaýyň halky» (1982), «Oglumyň hekaýaty» (1990), «Ahmal galma» (2005) romanlary, «Alty ädim ýer» (1956), «Saýlanan hekaýalar» (1975) we beýleki birnäçe hekaýalar ýygyndysy bütin dünýä okyjylary tarapyndan gyzgyn garşy alyndy.
Çinua Açebe (1930 ý. d.) — iňlis dilnde ýazýan nigeriýaly ussat ýazyjy, şahyr, edebi tankytçy. Afrikaly ýazyjylaryň arasynda iň dünýä bellileriniň biridir. Edebiýaty öwrenijileriň köpüsi, şol sanda-da ýazyjy Nadin Gordimer Açebeni afrikan edebiýatynda realizm akymyny esaslandyryjy hasap edýär. 1958-nji ýylda neşir edilen «Ähli zatlar pytraýar» romany ýazyjynyň adyny dessine dünýä ýaýdy. Kitap 50-den gowrak dile terjime edildi, 10 million nusgalyk bilen satuwa çykaryldy. Ýazyjy bu romandan soň hem «Hudaýyň oky», «Halkdan bir adam» atly romanlary ýazypdyr. 2007-nji ýylda Açebä halkara Buker baýragy berilýär.
Ngugi Wa Thiongo (1938 ý. d.) — keniýaly meşhur ýazyjy hem dramaturg. Ol öz eserlerini iňlisçe hem kukuýýu dilinde ýazýar. «Aglama, balam!» (1962) atly ilkinji romanynda ýazyjynyň öz ömür ýoly yzarlanýar. Bu roman şol bada ýazyja üstünlik getirdi. «Ganly ýaprak», «Bugdaý dänesi», «Haçlanan şeýtan» eserleri ýazyjynyň adyny dünýä belli etdi.
Jon Makswell Kutzeýe (1940 ý. d.) — iňlis dilinde ýazýan Günorta afrikaly, asly ýewropaly ýazyjy. 2003-nji ýylda edebiýat boýunça Nobel baýragyna mynasyp bolýar. Ol iki gezek Buker baýragyna eýe bolan ilkinji ýazyjydyr. Kutzeýeni bütin dünýäde döwrümiziň iň beýik ýazyjylarynyň biri hasaplaýarlar. Käbir tankytçylar ony «Afrikaly Dostoýewskiý» diýip atlandyrýarlar. 1974-nji ýylda Kutzeýe «Garaňky ülke» atly ilkinji romanyny neşir etdirýär. Ýazyjynyň «Wagşylaryň geler çagy» (1980), «Mihael K-nyň ömri we döwri» (1983), «Peterburgyň eýesi» (1994), «Biabraýçylyk» (1999) romanlary eýýäm dünýä edebiýatynyň nusgawy eserleriniň hatarynda orun eýeledi. Kutzeýe öz eserlerinde diňe bir Afrikany däl-de, bütin adamzady gyzyklandyrýan sowallara jogap gözleýär. XX asyryň aýaklarynda şeýle ussat ýazyjylary bilen dünýä adygan Afrika yklymynyň geljekde ýene birentek ussat ýazyjylary bilen dünýäni haýran galdyrjakdygy şübhesizdir. Olar özleriniň milli aýratynlyklaryny açyp görkezýän hem-de bütin adamzat gymmatlyklaryna goşant goşýan ajaýyp eserleri bilen dünýä ýüzündäki edebiýaty söýýän okyjylaryň söýgüsini gazandylar. Afrikanyň ussat edebiýatçylary öz ýeňil bolmadyk durmuş şertlerinde şeýle naýbaşy eserleri döretmek bilen, dünýä halklaryna edermenligiň, batyrgaýlygyň, adamkärçiligiň nusgasyny görkezdiler.


text:
Kazy Ahmet Burhaneddin Siwasly
Kazy Ahmed Burhaneddin (Türkçe:Kadı Ahmet Burhanettin) Türkmenleriñ Sivas we Kayseri sebitlerinde 1381-1398-nji ýyllar aralygynda dowam eden begligini esaslandyryjy. Ol 1345-nji ýylda Kaýsaryda doglupdyr. Onuñ kakasy Şemsetdin Mämmet Kaýsarynyñ kazysy bolupdyr. Bu nebere oguzlaryñ Salyr boýundan gelip çykandyr. Burhaneddiniñ atasy Mämmet Horezmden göçüp, Anadolynyñ Kastamonu sebitine (Gara deñziniñ günorta kenarlary) gelipdir. Burhaneddin 4-5 ýaşlaryndan başlap bilim öwrenmäge başlapdyr. Gysga wagtda arapça, parsça ýazmagy we okamagy öwrenipdir. Ol Şamda we Müsürde beýik ylym adamlaryndan sapak alyp, özüniñ ylym derejesini artdyrypdyr. Burhaneddin Ahmet 1364-nji ýylda Kaýsarynyñ kazylygyna bellenipdir. Ol Kaýsaryny edara edýän Eretnaogullary begi Gyýaseddin Mämmediñ gyzyna öýlenipdir. Kazylygy bilen birlikde özüni syýasy sahnada hem görkezip başlapdyr. Eratna begliginiñ gowşamagyndan peýdalanyp goñşy Garamanogullary Kaýsaryny olaryñ elinden alypdyr. Emma Burhaneddin Ahmet Kaýsaryny Garamanogullarynyñ elinden yzyna alypdyr. Bu hyzmaty üçin Eratna begi Aly beg ony 1375-nji ýylda öz wezirligine belläpdir. Eratna begliginiñ ýykylmagy bilen 1381-nji ýylda Kazy Burhanneddin Ahmet Siwasda özüni hökümdar diýip yglan edipdir. Adyna hutba okadypdyr, teññe zikgeledipdir. Burhaneddin Ahmet Yrakdaky, Şamdaky we Anadoludaky musulman döwletlerine ilçi ýollap, öz hökümdarlygyny ykrar etmekleri barada namalar gönderipdir. Kazy Burhaneddin Ahmediñ Müsürdäki Memluk türkmenleriniñ soltanlygy bilen gatnaşyklary dostana ýagdaýda bolmandyr. Sebäbi ol memluklaryñ elinden Malatyýany alypdyr. Memluklaryñ şäheri yzyna gaýdyp almak synanyşygy şowsuz tamamlanypdyr (1389). Kazy Burhaneddin Ahmet Çorumuñ golaýyndaky Kyrkdilim diýen ýerde bolan söweşde Ýyldyrym Baýezidiñ ýolbaşçylygyndaky Osman türkmen goşunyny ýeñipdir (1391). Kyrkdilim söweşinde gazanan ajaýyp ýeñşi Kazy Burhaneddin Ahmediñ şöhratyny Anadola hasam ýaýypdyr. Ol Kastamonu saparynyñ netijesinde öñ osmanlara tabyn bolan käbir ýerleri özüniñ gol astyna alypdyr. Şu ýeñişleriñ yzysüre Kazy Burhaneddin Ahmediñ yzly-yzyna iki oglunyñ ölümüniñ bagyr awusyny çekendigini bellemegimiz gerek. Kazy Burhaneddin Ahmet Teýmirleñe garşy gazaply göreşen türkmen serkerdesidir. Ol Teýmirleñe garşy bileleşigi döretmek üçin Müsürdäki memluk türkmenleriniñ soltany Berkuk, Osman türkmenleriniñ soltany Ýyldyrym Baýezit, Altyn Ordanyñ hany Togtamyş han bilen gepleşikler geçiripdir. Teýmirleñ Hasangalanyñ Çopan köprüsi diýen ýerine gelende bu dörtler bileleşiginiñ garşysyna durup bilmejekdigine düşünipdir. Olary ýeke-ýekeden dargatmagyñ amatlydygyny bilip, ilki Togtamyşyñ üstüne gidipdir. Kazy Burhaneddin Ahmet Teýmirleñe boýun egen türkmen beglerini sylap goýmandyr. 1394-nji ýylyñ ýazynda şeýle beglikleriñ biri bolan Garamanogullarynyñ üstüne ýöriş edipdir. Akgoýunly türkmenleriñ hökümdary Gara Ýülük Osman öz doganlaryna garşy göreşde Kazy Burhaneddin Ahmediñ hyzmatyna giripdir. Ol Burhaneddiniñ iñ bir ynamdar emirleriniñ birine öwrülipdir. Emma Gara Ýülük Osman bilen Burhaneddiniñ aragatnaşyklary ýaramazlaşypdyr. Onuñ sebäpleri barada çeşmelerde gapma-garşy maglumatlar bar. Gepiñ gysgasy 1398-nji ýylda Siwasyñ golaýynda gije bolan söweşde Osman beg Burhaneddini öldüripdir. Kazy Burhaneddiniñ gubury Siwas şäherindedir. Ömrüniñ köp bölegi ýörişlerde geçendigi sebäpli Burhaneddine «Abul Fath» lakamy berlipdir. Çeşmelerde Kazy Burhaneddin alym, adyl soltan, sylag-hormatyñ eýesi hasaplanýan, çydamly, alymlary goldaýan adam hökmünde suratlandyrylýar: «Ulamalar bilen söhbetdeşlik etmekden lezzet alýardy. Hepdede üç gün — Başgün, Sogapgün, we Anna günleri ylmy söhbetleri gurardy». Kazy Burhaneddiniñ ölüm habary Hindistanda ýörişde bolan Teýmir Agsaga-da ýetipdir. Esasy duşmanynyñ biriniñ aradan aýrylandygyna begenen Agsak Teýmir derhal Anadola tarap ümzügini öwrüpdir. Teýmire Kazy Burhaneddiniñ näderejede kuwwatly bir hökümdardygyny şeýle habar beripdirler: «Burhaneddin hiç haçan öz duşmanlarynyñ özüne garşy birleşmegine mümkinçilik bermändir». Erzinjan häkiminiñ 5 müñ, Garamanogullarynyñ 10 müñ, Niksar begi Mahmyt Çelebiniñ 6 müñ, Bafra emiriniñ 2 müñ, mongollaryñ, Diýarbekir we Şam türkmenleriniñ 20 müñ adamly goşuny bilen garşysyna çykanda-da onuñ özüni nähili gorap bilendigi Teýmiri üýşendiripdir. Kazy Burhaneddin Ahmet ýogalansoñ onuñ guran begliginiñ möhüm ähmiýetli Tokat, Niksar, Siwas we Kaýsary şäherleri Osman türkmenleriniñ döwletiniñ golastyna geçipdir. Kazy Burhaneddin Ahmet merkezi häkimiýeti güýçlendiren türkmen hökümdarydyr. Özüne garşy çykanlaryñ gozgalañyny basyp ýatyrmak üçin ol merkezde güýçli goşun saklapdyr. Ömrüniñ köp böleginiñ söweşlerde geçendigine garamazdan, gurluşyk işlerini-de ünsden düşürmändir. Turhalda, Erzinjanda, Niksarda, Kyrşehirde galalar, metjit-medreseler saldyrypdyr. Kazy Burhaneddin hökümdar, serkerde bolmak bilen bilelikde «Siwasly» lakamy bilen goşgy ýazan meşhur türkmen şahyrydyr. Edebiýatçy alym Abdyrahman Mülkamanow «Burhaneddiniñ söz sungaty» /«Edebiýat we sungat», 2001ý. Nowruz aýynyñ 16-sy/ atly makalasynda bu barada şeýle ýazýar: «Ussat şahyr şygyrlar ýazanda, halkyñ dil baýlygyna, sözüñ gudratyna uly sarpa goýupdyr. Sözleriñ açyk-ýapyk bogunlarda gelişlerine, olaryñ sazlaşygyna, çekimsiz sesleriñ öz orunlaryny tapmagyna, gaýtalanýan sözleriñ-sesleriñ biri-birini güýçlendirişine uly üns beripdir. Şahyr şygra girýän sözleriñ ýakyp-ýandyryjy bolmalydygyny nygtapdyr. Her sözüñ, her jümläniñ hyjuw bilen gaýnap durmagyny gazanypdyr. Şahyryñ eserleriniñ ýene bir özboluşly tarapy tejnisler (omonimler) ýa-da söz oýnatmalary bilen bezelenligidir».


text:
Italiýa
Italiýa (ital. Italia [iˈtaːlja], resmi ady — Italiýa Respublikasy (ital. Repubblica Italiana)) — Ýewropanyň günortasynda, Ortaýer deňziniň merkezinde döwlet.
Demirgazyk-günbatarda Fransiýa (serhetiň uzynlygy — 488 km), Şweýsariýa (740 km) we demirgazykda Awstriýa (430 km), demirgazyk-gündogarda bolsa, Sloweniýa (232 km) bilen araçäkleşýär. Şeýle hem onuň Watikan (3,2 km) we San-Marino (39 km) bilen içerki serheti bar.
Italiýa Apennin ýarymadasynda, Padan düzlüginde, Alplaryň günorta ýapgytlarynda, Sisiliýa we Sardiniýa adalarynda hem-de birnäçe ownuk adada ýerleşýär.


text:
Türkmenistan
Türkmenistan merkezi Aziýada bir döwletdir. Goňşy döwletler: Owganystan, Eýran Yslam Respublikasy, Gazagystan we Özbegistan.
Mazmuny
- 1 Geografiki ýerleşişi
- 2 Relýefi
- 3 Klimaty
- 4 Suw resurslary
- 5 Türkmenistanyň adminstratiw-territoriýal bölünişi.
- 6 Türkmenistanyň ykdysadyyety
- 7 Himiýa senagaty
- 8 Ekerançylygy
- 9 Türkmenistanyň ilaty we zähmet resurslary
- 10 Administratiw Gurluşy
- 11 Ýokary okuw mekdepleri barada
- 12 Milli goşuny
- 13 Beýleki
Geografiki ýerleşişi
Türkmenistan Merkezi Aziýanyň günbatar böleginde demirgazyk giňişligiň 35,08-nji we 42,48-nji, gündogar uzynlygynyň 52,27-nji we 66,41-nji graduslarynyň aralygynda, Köpetdagyň demirgazygynda, günbatarynda Hazar deňzi, gündogarynda Amyderýa aralygynda ýerleşýär. Türkmenistanyň çägi günbatardan gündogara 1110 kilometre we demirgazykdan günorta 650 kilometre uzalyp gidýär we 491,2 müň inedördül kilometr meýdany tutýar. Türkmenistan demirgazykda Gazagystan Respublikasy bilen, gündogarda we demirgazyk-gündogarda Özbegistan Respublikasy bilen, günortada Eýran Yslam Respublikasy bilen we günorta-gündogarda Owganystan bilen serhetleşýär, günbatarda bolsa Hazar deňziniň suwy tolkun atýar.
Relýefi
Türkmenistan çäginiň ýerüsti gurluşy boýunça deň bolmadyk iki bölege bölünýär: uly-düzlük-çöllük we kiçi-dag etek we daglyk. Türkmenistanyň ähli düzlük bölegi geografiki gatnaşykda Turan pesligine (oýluklaryna) degişlidir, onuň çäklerinde landşaftyň üç topary tapawutlanýar: a) üsti tekiz belentlik, b) çäge çöllük, ç) dag etek tokaýly düzlük. Birinji topara Krasnowodsk tekiz belentligi, Üstýurduň we Maňgyşlagyň ýakalary, ikinji topara-Merkezi, Günorta-Gündogar we Zangunz Garagumy, üçünji topara-Köpetdagyň we Paropamiziň ähli demirgazyk etekleri degişlidir.
Türkmenistanyň çäginiň ýerüstüniň azyndan bäşden bir bölegini daglar eýeleýärler. Onuň günorta serhedinden Köpetdagyň gerişleri uzaýar, ondan demirgazyk-günbatarda Uly we Kiçi Balkan daglary ýerleşendir. Türkmenistanyň gündogar çetinde Köýtendag daglary bardyr, olar Gissar dag ulgamyna degişlidir.
Düzlük ýerler esasan tekizlikde goňrumtyl toprak bilen we dag etekleri takyr görnüşli gadymy düzlükler, Garagumyň ymgyr çägi çäge-çöllügine, derýaly jülgeler, çemenlik, otluk ýerler, şorluk ýerler bilen gurşalandyr.
Klimaty
Türkmenistan üçin çölüň aram mylaýym görnüşli kontinental klimaty häsiýetlidir: dowamly gurak jöwzaly tomus, salkyn çygly güýz, az garly o diýen sowuk bolmadyk gyş. Demirgazyk-gündogarda we günorta-günbatarda gyş döwrüniň dowamlylygy – bir aý, ýurduň demirgazygynda we demirgazyk-gündogarynda dört aýdan gowrak. Ýanwar aýynyň ortaça temperaturasy demirgazyk-gündogarda –6 gradusdan aşak, günorta-gündogarda we günorta-günbatarda +3 gradusdan +5 gradusa çenli bolýar. Iýulda ol +25+32 gradus çäklerinde üýtgäp durýar. Türkmenistanyň düzlük çäklerinde ygalyň ýyllyk mukdary 150mm, Aral ýakasynda we Garabogaz köl aýlagynda 100, daglyk sebitlerinde - 350 mm-den geçmeýär. Arid şertlerinde ekerançylygy ösdürmek emeli suwaryşa esaslanyp alnyp barylýar.[1]
Suw resurslary
Ekerançylygyň geografiki ýerleşişi ilkinji nobatda - suwaryş suwlarynyň ýaýraýşy, olaryň möçberi we peýdalanylyş derejesi bilen baglanşyklydyr. Türkmenistanda suwaryş maksatlary üçin, esasan, derýa we ýerasty suwlary peýdalanylýar. Garagum çölünde maldarçylygyň esasy suw üpjünçiligi guýular arkalydyr. Derýanyň suwlaryny suwaryş üçin peýdalanmak maksady bilen suwaryş ýaplary gazylýar.
Türkmenistanyň iň uly derýasy Amyderýa bolup, ol ýurdumyzyň gündogar-demirgazyk bölegini kesip geçýär. Ekişe ýaramly ýerleriň we ilatyň köp bölegi bolsa ýurduň günorta-günbatar böleginde ýerleşýär. Emma ol ýerde suw upjunçiligi örän ýetmezçilik edýär. Ýöne suwaryş suwunyň gaty çäkli ýerlerinde suw bilen üpjün etmek maksady bilen, Amyderýanyň suwunyň bir bölegini günorta-günbatara Garagum derýasy bilen gönükdirildi.
Türkmenistanyň adminstratiw-territoriýal bölünişi.
Raýon emele getiriji täsirleriň esasynda, Türkmenistan aşakdaky raýonlara bölünýär:
- Türkmenistan-bir bütewi halk hojalyk toplumy.
- Welaýat tipli uly ykdysady raýonlara bölünýär, (olar 5 sany).
- Aşgabat-garaşsyz, Bitarap Türkmenistanyň paýtagty. Aşgabat şäheri öz derejesi boýunça statusyna eýedir.
- Uly ykdysady raýonlar kiçi raýonlara bölünýärler. (Olar 15 sany).
- Kiçi raýonlar öz gezeginde hojalyk-adminstratiw etraplara bölünýär (49 sany)
- Ykdysady raýonlaryň esasy bölegi şäherlerdir. (olar 20 sany).
- Şonça şäherçelere bölünýär (81 sany).
- Geňeşlikler ykdysady raýonlaryň oba ýerlerindäki bölümidir. (528 sany).
- Oba ykdysady raýonlar kiçi ilatly punktlara bölünýär (1876 sany).
Şeýlelikde, Türkmenistanda raýonlaşdyrmagyň 9 basgançagy emele geldi. Olaryň birinjisi we ikinjisi döwlet ähmiýetli mikraýonlardyr. Üçinjisi kiçi raýonlardyr. Dördünji, bäşinji, altynjy, ýedinji, sekizinji we dokuzynjy basgançaklar - mikraýonlardyr. Bu sistema girýän birlikleriň 8-si (kiçi raýonlardan başgasy) adminstratiw organlary tarapyndan edara edilýär. Munuň özi ykdysady-durmuş raýonlaşdyrma bilen adminstratiw-territoriýal bölünşigiň bir bütewi sistemasyny ýene-de bir gezek subut edýär.
Türkmenistanyň ykdysadyyety
Garaşsyz we baky Bitarap Türkmenistan döwleti Gündogaryň we Günbataryň köp ýurtlaryna tarap gidýän gadymy “Beýik Ýüpek” söwda ýollarynyň çatrygynda, geografik taýdan iňňän amatly ýerde ýerleşýär. Şoňa görä-de, Türkmenistanyň territoriýasynyň üsti bilen Gadymy we Orta asyr döwürlerinde hem dünýä bazarlaryna tarap kerwen ýollary, ýodalary geçipdir. zaklarda başlanan kerwen ýolunyň bir şahsy öz döwründe gadymy siwilizasiýa merkezleriniň biri bolan Merwiň üsti bilen geçipdir. Gündogardan Ýewropa tarap uzalyp gidýän kerwen ýolunyň söwda merkezleriniň biri bolan gadymy Köneürgenç hem “Türküstanyň derwezesi” diýlip atlandyrylypdyr. Beýik ýüpek ýolunyň ýene bir şahasy ilki Murgap derýasynyň boýy bilen, soňra Owganystanyň üstünden Hindistana çenli baryp ýetipdir.Gündogaryň we Günbataryň gadymy söwda aragatnaşyklaryny Türkmenistanyň çäkleriniň üsti bilen amala aşyrmakda uly orny bolan Beýik ýüpek ýoly indi biziň täze döwrümizde-Garaşsyzlyk zamanamyzda ýene-de dikeldilip başlandy. Ýöne bu gezek usul kerwen ýollary boýunça däl-de, polat reýsleri arkaly dikeldilýär. Tejen-Sarags-Maşat demir ýolunyň gurulmagy bilen Türkmenistanyň üstünden Transaziýa kontinentara demir ýol magistraly açyldy we ol Beýik Ýüpek ýolunyň ugry bilen gidýär. Ol Pekinden (Hytaý) Ýewropanyň bosagasynda ýerleşen Ystambula(Türkiýä) çenli ýetýär, Pars aýlagyna hem ýeter. Garaşsyz Türkmenistan döwletiniň Ýewropa bilen Aziýanyň çatrygynda ýerleşmegi, onuň geosyýasy ýagdaýynda örän uly amatlyklyklar döredýär. Garaşsyz we baky Bitarap Türkmenistan Hazar deňziniň gündogar kenarynda Amyderýa çenli ýarym million kwadrat kilometre golaý (491,2 müň kw.km) demirgazykdan günorta bolsa 650 km, uzylyp gidýýär. Merkezi Aziýanyň ähli meýdanynyň 12,2%-I Türkmenistanyň paýyna düşýär. Şeýle-de bolsa, Merkezi Aziýa garşsyz döwletleriň arasynda Türkmenistan Gazagystandan soňrf umumy meýdany boýunça iň iri döwlet hasaplanýar. Ilaty 24 million adama golaýlaşan goňşy Özbegistanyň hem tutýan meýdany Türkmenistanyňkydan az. Özbegistan gündogarda Owganystan düwleti bilen Türkmenistanyň araçäk serhetleriniň uzynlygy 864 km, Eýran Yslam Respublikasy bilen bolsa 1,5 müň kilometr golaýlaşýar. Türkmenistan demirgazyk günbatarda Gazagystan döwleti bilen hem araçäkleşýär. Merkezi Aziýanyň döwletlerine garanda Türkmenistan Russiýa Federasiýasynyň Ýewropa bölegine ýerleşen ykdysady-geografik raýonlaryna, Kawkazyň garaşsyz döwletlerine has ýakyn we amatly ýerleşmegi bilen tapawutlanýar. Ol döwletler Merkezi Aziýa döwletlerine özleriniň transit ýüklerini Türkmenistanyň üsti bilen daşaýarlar. Hazar deňziniň kenaryna Türkmenbaşy porty Merkezi Aziýanyň “Günbatar derwezesi” hasaplansa, “Türkmenabat-Goňrat-Beýnew” demir ýoly derwezesi. Merkezi Aziýanyň beýleki döwletlerine garanda Türkmenistanyň duzluk territoriýalary has agdyklyk edyar. Bu bolsa yurdumyzyn dunya bazarlaryna tarao cykalgalaryn has kop bolmagyna amatly shertler doredyar. Mysal ucin, Türkmenabat-Haýraton aralygynda Amyderya-Hyrat we Atamyrat-Ymamnazar awtomobil yollary arkaly Lyutfabat, Etrek-Gurgen, Aşgabat-Gowdan-Bajygyran awtomobil yollaryndan bashga-da, Eýran Yslam Respublikasyna tarap Tejen-Sarahs-Mashat demir yolunyn gurulmagy dunya bazaryna täze cykalgadyr. Türkmenistan landşaftynyn esasy bolegini meýdany boýunça Sahara we Gobi çolluklerinden son dünýäde uçunji orny eýeleýan Garagum çoli tutýar. Ol hojalyk taýdan heiz az ozleşdirilen. Ol ýaşayşyn seýrekligi, juda az orumlaşanlygy, yssylygy bilen tapawutlanyar. Emma ýerasty tebigy baýlyklaryn kopdurliligi bilen Türkmenistan indi dünýä bellidir. Türkmenistanyň giň meýdanynyň 7%-gür ilatly obalaryň, suwarymly ekerançylyk massiwleriniň, iri şäherleriniň, gür gatnaw ýollaryň, oazisleriň paýyna düşýär. Derýa jülgeleriniň, suwaryş kanallarynyň, dag etekleriniň özleşdirilen ýerleri-oazisler Türkmenistanyň köplenç çetki künjeklerinde ýerleşýärler. Garagum derýasynyň zonasy Türkmenistanyň günorta böleginiň ululy-kiçili köp oazislerini ýeke-täk suwaryş sistemasyna birikdirýär.
Uzynlygy 1300 kilometr Garagum derýasy Türkmenistanda ykdysady we durmuş özgerişkleriniň baş zonasydyr. Geografik taýdan has günortada ýerleşişi boýunça Garagum derýasynyň zonasy goňşy Özbekistanyň Mürzeçöl, Garşy kanallaryň zonalaryndan özüniň agroklimatik resurslary boýunça has amatlylygy bilen tapawutlanýar. Garagum derýasynyň zonasynda ýagtylygy we ýylylygy has köp talap edýän inçe süýümli gowaça we beýleki oba hojalyk ekinleri ösdürilip ýetişdirilýär. Garagum derýasynyň zonasynda ýurdumyzyň ilatynyň deň ýarsyndan köpüsi ýaşaýar. Halkara Ykdysady Hyzmatdaşlyk Guramasynyň (EKO-nyň) agzasy bolmak bilen, Türkmenistanyň geosyýasy ähmiýeti barha rowaçlanýar. EKO girýän 10 döwletiň ählisiniň 300 million adamdanam gowrak ilaty bolup, olaryň umumy meýdany 7960 müň kwadrat kilometrdir. Türkmenistan EKO-nyň geografik giňişliginiň merkezinde ýerleşýär. Onuň üsti bilen esasy halkara demir ýol magistrallaryň (“Transaziýa”, “Demirgazyk-günorta”) we turbaprowodlaryň geçirilmegi barada birnäçe iri möçberli taslamalar işlenip düzülýär. Türkmenistanyň klimat resurslary, gün radiýasynyň ýokary derejeli oba hojalygyna ýaramly günleriň köp bolmagy, klimatyň gurak we kontinentallygy bilen häsiýetlendirilýär. Tutuşlygyna alanynda Türkmenistanyň agroklimat resurslary oba hojalygyny, onun esasy ugry suwarymly ekerançylygy alyp barmak üçin amatlydyr. Ýurdumyzyn mineral-çig mal resurslary boýunça dünýäde baý ýurtlaryň hatarynda durýar. Mundan başga-da, Türkmenistanyň territoriýasy himiki çig mallaryň, gurluşyk materýallaryň zapasyna hem baý ýurt hasaplanylýar.
Gaz we nebit
Dokma senagaty
Däneçilik we Pagtaçylyk
Oba hojalygynyň umumy häsiýetnamasy
Ýurdumyzyň ykdysady oba hojalygy örän möhüm ähmiýete eýedir. Türkmenistanda öndürilýän önümleriň 40%-den gowragy oba hojalyk önümleridir.
Türkmenistanyň oba hojalygy, esasan, iki pudakdan: ekerançylykdan we maldarçylykdan ybaratdyr. Ekerançylyk oba-hojalykda öndürilýän umumy önümiň 67%-ini we maldarçylyk 33%-ini öndürýär. Şeýlelikde ýurdumyzda oba hojalygyň esasy ugry ekerançylykdyr. Türkmenistanyň Prezidenti Saparmyrat Turkmenbaşynyň “Täze oba” syýasatyna laýklykda, oba hojalygynda hususy eýeçiligiň ösmegine giň ýol açyldy. 1998-nji ýylda oba hojalygynyň umumy önüminiň 62%-ini ilatyň hususy hojalyklary öndürdi. Geljekde onuň tutýan orny has artar. Türkmenistanda azyk bolçulygyny döretmekde oba hojalygyň uly orny bardyr. Oba hojalygyň umumy önüminiň ýarysyndan gowragy azyk önümleriň paýyna düşýär.
Himiýa senagaty
Ýurdumyzda himiýa senagatynyň ilkinji kärhanasy Merkezi Garagumda ýerleşen Derweze kükürt zawodydyr. Ol 1928-nji ýylda guruldy we jöwzaly klimat şertlerinde, transport taýdan amatsyz bolany üçin, bu zawod diňe 1961-nji ýyla çenli işledildi. Gowurdakdaky kükürdiň käni açylandan soň, ol ýerde 1932-nji ýylda kükürt zawody işe girizildi. Himiýa senagaty has köp pudakly senagat. Ol dag-magdan himiýa, esasy himiýa, nebit himiýa, durmuş himiýasy we farmasewtika ýaly himiýa senagaty köp pudaklary öz içine alýar.
Ekerançylygy
Ýurdumyzda ekerançylygyň aşakdaky pudaklary ösdürilýär
Ýokardaky ekinlerin tutýan meýdany 1 mln. 700 müň gektardan (1999-njy ýylda) gowrak bolup, olarda esasy orun däneçilik we pagtaçylyga degişli. Däne ekinleriniň we gowaçanyň ekin meýdanlary ähli suwarma ekerançylygyň 80% -ne barabardyr.
Syýahatçylyk
Awaza - Türkmenistanyň Milli Syýahatçylyk Zolagy (Awaza-MSZ). Hazar deňziniň gündogar kenarynda, Türkmenbaşy şäherinden 12 km günbatar tarapynda ýerleşýär. 15 iyunda 2009 - birinji 3 oteller girizildi.Hazar deňziniň Türkmenistana degişli kenarýakasy örän täsin jana şypaly ýumşak howasy we baý tebigy mümkinçilikleri bilen tapawutlanýan ekologik taýdan arassa zolakdyr. Bu taslama Türkmenistanyň diňe özünden 1 milliarddan gowrak $-ny, daşary ýurt maýa goýujylaryň 4 milliard $-ny gönükdirmek göz öňünde tutuldy. Häzirki wagtda Awazanyň meýdany 1,700 gektar möçberinde kesgitlenildi.
Türkmenistanyň ilaty we zähmet resurslary
Ilatyň sanynyň artyşy, esasan, iki sany usul bilen kesgitlenilýär. Birinji usul, bu öň ygtybarly we umumy Kabul edilen usul-ilatyň uçdantutma ýazuwynyň geçirmekden, ikinji usul bolsa, heý ilatyň köpelişini hasaplamakdan we oňa baha bermekden ybaratdyr. Ilatyň uçdantutma yazuwynyň materiallarynyň ylmy we praktiki ähmiýeti ulydyr.
Garaşsyz Türkmenistan döwletiniň taryyhynda ilkinji gezek ilatyň uçdantutma ýazuwy GDA döwletleriniň arasynda ilkinji bolup 1995-nji ýylyň 10-njy ýanwaryndan 20-nji ýanwaryna çenli geçirildi.
Türkmenistanyň Birleṣen Milletler Guramasynyň 1995-204-nji ýyllar döwründe ýer şarynyň ilat ýazuwynyň nobatdaky tapgyryny geçirmegi yglan edenden son, bu möhüm işi amala aşyran ilkinji döwletdir: Türkmenistanyň ilat sanynyň kopelişiniň tablisasy şu ýerde
Awtomobil ulaglary
Awtomobil ulaglary döwletiň ykdysadyýetiniň iň wajyp baglaşdyryjy bölegidir. Her ýylda awtomobil ulaglary bilen 500 million tonna golaý ýük daşalýar we 1 milliard ýolagçy gatnadylýar. Garaşsyzlyk ýyllarynda ýurtda awtoulag serişdeleriniň sany 3 esseden hem artdy. Awtoulaglar parky şu aşakdaky ýaly bölünýär: 77% - ýeňil awtomobiller, 19% - ýük we ýöriteleşdirilen awtomobiller we 4% - awtobuslar. Häzirki wagtda döwlet ähmiýetli awtoýollaryň uzynlygy 13,7 müň km barabardyr. Mundan başga-da şäheriçi we ýerli ähmiýetli, gaty örtükli köp çatrykly ýollaryň ulgamy bardyr. Şu günki gün umumy uzynlygy 1,6 müň km barabar bolan „Türkmenbaşy-Aşgabat-Mary-Türkmenabat“ we „Aşgabat-Garagum-Daşoguz“ awtomagistrallarynyň gurluşygy boýunça işler güýçli depginlerde alnyp barylýar. Awtomagistrallaryň umumy giňligi 31 metr, her bir gatnalýan böleginiň giňligi 12,25 metrdir. Şu obýektlerdäki işleri 2010-njy ýylda tamamlamak bellenildi.
Administratiw Gurluşy
Türkmenistan bäş welaýat we aýratyn paýtagt şäherden ybaratdyr.
Şäherler
- Aşgabat
- Balkanabat
- Daşoguz
- Kaka
- Köneürgenç
- Mary
- Baýramaly
- Tejen
- Türkmenabat
- Türkmenbaşy
- Gumdag
- Hazar (Çeleken)
- Sarahs
Etraplar
Ýokary okuw mekdepleri barada
Häzirki wagtda Türkmenistanda 16 sany ýokary okuw jaylary bar we olarda 250 dürli kärler boýunça ýokary hünärli spesialistler taýýarlanylýar. Türkmenistanyň döwlet çeperçilik akademiýasysy, Halkara türkmen-türk uniwersitetiti. Ýokary tehniki kolleji, Türkmenistanyň polisiýa akademiýasy täze ýokary okuw mekdepleriniň hataryna girýär.
Ýurdumyzda Galkynyş hereketiniň, teatrlardyr çeper höwesjeňler köpçüliginiň durmuş medeni roly artýar. Biziň maksadymyz Türkmenistanyň ykdysadyýetini düýpli özgertmekdir, ol özgerişlikler bolsa halkyň hal-ýagdaýyny uzul-kesil ýokarlandyrmaga mümkinçilik berer.
Milli goşuny
Beýleki
- Garagum
- Hazar deňzi
- Türkmen palawy
- Türkmen milli oýunlary
- Türkmenistanyň telefon kodlary
- Türkmenlerde wagt aňladylyşy


text:
Özbegistan
Mazmuny
Özbegistan Respublikasy[üýtget]
Özbegistan Merkezi Aziýanyň merkezi we demirgazyk-günbatar böleginde ýerleşýän döwletdir. Ol gündogarda Gyrgyzystan we Täjigistan, günortada Owganystan, günorta-günbatarda Türkmenistan we demirgazykda Gazagystan bilen serhetleşýär.
Ýurduň umumy tutýan meýdany 448,9 müň inedördül kilometre barabar. Onun 425,4 müň inedördül kilometrini guryýer, 22 müň inedördül kilometrini bolsa suw tutýar. Özbegistanyň guryýer serhediniň umumy uzynlygy 6221 kilometr bolup, Owganystan bilen 137 kilometre, Gazagystan bilen 2203 kilometre, Gyrgyzystan bilen 1099 kilometre, Täjigistan bilen 1161 kilometre we Türkmenistan bilen 1621 kilometre barabar serhedi bar.
Ýurduň agramly bölegini düzlükler (bäşden dört bölegini) tutýar. Olaryň iň ulusyna Turan düzlügi diýilýär. Ýurduň guňdögar we demirgazyk-gündogaryny Týan-Şan we Pamir daglarynyň şahasy tutýar. Şol ýerde-de ýurduň iň beýik dag gerşi (4643 metr) ýerleşýär. Ýurduň merkezinde bolsa dünýäniň iň uly çöllerinin biri bolan Gyzylgum ýaýlyp ýatyr.
Özbegistan gazylyp alynýan tebigy baýlyklara-da baý. Ýurtda tebigy gazyň, daş kömrüniň, altyn, wolfram, nebitiň we beýleki magdanlaryň gory bar. Ýurduň çäginden Amyderýa we Syrderýa akyp geçýär. Şeýle hem Özbegistanda birnäçe emeli köller bar. Olaryň biri Çardarin suw howdanydyr.
Döwlet gurluşy[üýtget]
1992-nji ýylyň dekabr aýynyň 8-indäki Konstitusiýa laýyklykda, Özbegistan prezident Respublikasydyr. Döwlet baştutany - prezident. Prezident ählihalk saýlawlary esasynda saýlanýar. Ozal Prezident bäş ýyllyga saýlanýan bolsa, 2002-nji ýylda Konstitusiýa üýtgetmeler girizilip, prezidentlik möhleti 7 ýyla çykaryldy. Prezident giň ygtyýarlyklardan peýdalanýar. Ol diňe bir Konstitusiýanyň we kanunlaryň goraglygynyň kepili bolmak bilen çäklenmän, eýsem-de bolsa, hökümet başlygyny, hökümetiň agzalaryny, baş prokurory we onun orunbasaryny (mejlisiň tassyklamagy boýunça) we beýlekileri wezipä belleýär.
Prezident Yslam Karimow 1990-njy ýyldan bäri ýurduň baştutany bolup gelýär. Ýokary kanun çykaryjy organy - parlament - Oliý Majlis. Özbegistan hökümeti – Ministrler kabineti. Prezident tarapyndan bellenýär
Ýerli häkimiýet organlary[üýtget]
Özbegistan administratiw taýdan 12 welaýata, Garagalpagystan awtonom respublikasyna we paýtagt şäher Daşkende bölünýär. Ýerli häkimiýeti häkimler dolandyrýar. Olary Prezident belleýär we ýerli saýlaw organlary tarapyndan tassyklanýar. Garagalpagystanda özüniň ministrler geňeşi bar.
Ilaty[üýtget]
Özbegistanda 26 million 485 müň adam ýaşaýar. Ilatyň 80 göterimini özbekler tutýar. Şeýle hem ýurtda 100-den gowrak milletden adam ýaşaýar. Ýylda ilat sany 1,67 göterim artýar. Özbegistanda dogluş derejesi 2005-nji ýylda 1000 adama 26,22 adam boldy. Orta ýaş dowamlylygy - 64,19 ýyl.
Döwlet dili[üýtget]
Döwlet dili - özbek dili. Ýurduň ilatynyň 74 göterimi özbek dilinde gürleýär. Şäherlerde rus dili ýaýrandyr, şäher ilatynyň 14 göterimi rus dilinde gürleşýär. Konstitusiýa laýyklykda, Özbegistan dünýewi döwlet hasaplanýar. Ilatyň 88 göterimi yslam dinine, 9 göterimi bolsa hristian dinine uýýar.
Şäherleri[üýtget]
Ilatyň 42 göterimi şäherlerde ýaşaýar. Iň iri şäheri - Daşkent. Ýurduň paýtagtynda 2,3 million adam ýaşaýar. Rus ilatynyň ýarysyndan gowragy Daşkentde ýaşaýar we şäheriň ilatynyň 30 göterimini tutýar. 1966-njy ýylda şäherde ýer titräp, uly zyýana goýdy. Daşkent gysga wagtyň içinde täzeden dikeldildi. Daşkentde respublikanyň senagat kärhanalarynyň agramly bölegi ýerleşýär. Şonuň üçinem şäher ýurduň ykdysady, bilim we medeniýet merkezi hasaplanýar.
Samarkand ýurtda ululygy boýunça ikinjişäher. Samarkand - 1930-njy ýyla çenli Özbegistan SSR-niň paýtagty bolup, häzirem özüniň arhitektura ýadygärlikleri bilen meşhurdyr. Fergana jülgesinde hem birnäçe uly şäherleri bar: Namangan, Andijan, Fergana, Kokand. Şeýle hem ýurduň iri şäherleriniň arasynda Buharany hem agzaman geçmek bolmaz. Bu gadymy şäher uzak ýyllaryň dowamynda özbek halkynyň iri syýasy we medeniýet şäheri bolýar. Nöküs şäheri Garagalpak awtonom respublikasynyň paýtagtydyr.
Ykdysadyýeti[üýtget]
Özbegistan industrial-agrar ýurt hasaplanýar. Ýurduň halk hojalygynyň esasy pudaklary - dag magdany, ýeňil we azyk senagaty we maşyngurluşyk. Oba hojalygynda ekerançylyga uly üns berilýär. Özbegistan Respublikasynyň 2008-nji ýylyň 9 aýynyň jemlerine bagyşlanyp geçirilen maslahatda ýurduň ykdysadyýeti geçen ýyl sazlaşykly ösdi. Dokuz aýyň jemleri boýunça jemi içerki önüminiň ösüş depgini 9,4 göterime deň boldy. Senagat önümçiliginde 12,4 göterim, hojalyk harytlarynda 18.4 göterim, gurluşyk işlerinde 8.4 göterim, oba hojalygynda 4.1 göterim ösüş gazanyldy.
Ýurduň daşary söwdasyndaky we eksportundaky oňyn ösüş depginleri milli ykdysadyýetiň ösüşine saldamly goşant goşdy. Daşary söwda dolanyşygy 40,9 göterim, eksport bolsa 62,9 göterim ösdi. Özbegistanda kiçi telekeçiligiň ösdürilmegi üçin hem amatly mümkinçilikler döredilýär. Telekeçileriň öz işlerini sazlaşykly alyp barmagy üçin salgyt babatda käbir ýeňillikler döredilýär. 9 aýyň dowamynda 284 önümçilik desgasy ulanmaga berildi. Olaryň 112-si azyk, 39-sy ýeňil we dokma, 61-si gurluşyk, 8-si himiýa we nebit-himiýa, 5-si maşyngurluşyk, 8-si farmasewtika, 39-sy oba we tokaý hojalygy pudagyna degişli. Galan 12-si bolsa beýleki pudaklar boýunça amala aşyryldy.
2008-nji ýylda Kaşkadarýa welaýatynda ýyllyk kuwwaty 3,5 milliard kub metre barabar bolan gaz gysyjy kompressor stansiýasy gurlup ulanmaga tabşyryldy. Şeýle hem ýurtda 2008-nji ýylda 100,5 müň orunlyk 149 sany kollej, 13,8 müň orunlyk 22 sany liseý guruldy. Şol bir wagtyň özünde 210,2 müň orunlyk 634 mekdepde düýpli abatlaýyş işleri geçirildi. 184 sany çagalar sport toplumy, 20 oba lukman öýleri we 6083,4 müň inedördül kilometr ýaşaýyş jaýlary guruldy.
Geçen ýylyň tomsunda ýurduň ähli ýerinde 821 çagalar sagaldyş merkezleri ulanmaga taýýar edildi. Olarda 252034 çaga dynç aldy. Malim bolşy ýaly, 2008-nji ýyl ýurtda „Yaşlar ýyly" diýlip yglan edilipdi. Şonuň üçin 1103,2 milliard sum pul goýberildi. 240 müňden gowrak ýokary we orta hünärment mekdeplerini tamamlan ýaşlar iş orunlary bilen üpjün edildi.
Özbegistanda ýaşlara maddy taýdan kömek berilýär. Işe ýerlemek gaznasyndan 1,5 müň adama 2045 million sum möçberinde äz möçberli karzlar berildi. Şeýle hem ýurduň banklary ýaş telekeçilere yzygiderli pul kömeklerini berip dur. Ýaş çatynjalary jaý bilen üpjün etmek maksady bilen jemi 45,9 milliard sum karz berildi. Oba yerlerinde 1200 ýaş mugallym maşgalalara jaý gurmak üçin ýer bölünip berildi. Dünýäniň köp ýurtlaryny gurşap alan maliýe-ykdysady krizise garamazdan, ýurduň ykdysadyýetiniň sazlaşykly ösüşini gazanmak maksady üçin dürli çäreler durmuşa geçirilýär.
Ýurduň gözel ýerleri[üýtget]
- Daşkent: Özbegistanyň paýtagty. Daşkent ýurduň gadymy şäherleriniň biri hasaplanýar. Bizin eýýamymyzdan öň, II asyrlarda gündogaryň ýazuw çeşmelerinde Daşkent barada maglumatlar bar eken. Häzir Daşkent ýurduň iri megapolisi bolup, onda 2,5 million adam ýaşaýar. 1966-njy ýyldaky güýçli ýertitremesinden soň, şäher täzeden guruldy we ýurduň iň owadan we ajaýyp şäheriniň birine öwrüldi. Şäherde daşary ýurtly syýahatçylar üçin hem görmäge köp gözel ýerler bar.
- Garaşsyzlyk meýdany: Özbegistan Respublikasynyň baş meýdanydyr. Ol özbek halkynyň garaşsyzlyk nyşany hasaplanýar. Bu ýerde ýurduň Ministrler Kabinetiniň we Senatyň binasy ýerleşýär.
Meydanda garaşsyzlygy alamatlandyrýan ýadygärlik bar.
- Samarkand: "Dünýäniň iň gadymy şäherleriniň biri hasaplanýar. Rim bilen ýaşdaş, gadymy Ýüpek ýolunyň oazisi bolmak bilen beýik Teýmirleň imperiýasynyň paýtagty. Ol Özbegistanyň günorta-gündogarynda Zerawşan derýasynyň jülgesinde ýerleşýär.
- Ulugbegiň obserwatoriýasy: XV asyrlarda Samarkandyň hökümdary Mirzo Ulugbek gündogaryň iň iri obserwatoriýasyny gurýar. Bu obserwatoriýa arkaly asman giňişligi barada möhüm maglumatlar alnypdyr.
- Bibi hanym metjidi: Samarkanddaky Bibi hanym metjidi Gündogardaky iň iri metjitlerin biri. Teýmirleň bu metjidi owadan aýaly Bibi hanymyň hormatyna gurdurýar.
- Şahy-Zinda aramgähi: Şahy-Zinda aramgähi köp sanly mawzoleýlerden durýar. Ol ýerde Samarkandyň belli-belli adamlary, patyşalary jaýlanypdyr.
- Buhara: Buhara Gündogaryň iň gadymy şäherleriniň biridir. Ol Gyzylgumuň oazisinde ýerleşýär. Bizin eýýamymyzdan öňki III asyrlardaky hytaý çeşmelerinde Buharanyň uly we ösen şäherdigi barada maglumatlara duş gelmek bolýar. IX asyrda Buhara Samanidler döwletiniň merkezi bolýar. Buharada şahyrlar Ferdöwsi bilen Rudaki ýaşap geçipdir.
- Hywa: Dünýäniň gadymy şäherleriniň biri. Hywa XVI-XVIII asyrlarda gülläp ösýär. Şol döwürlerde ol Hywa hanlygynyň paýtagty bolýar.
Türkmenistan-Özbegistan: giň möçberli hyzmatdaşlyga tarap Türkmenistan bilen Özbegistanyň arasyndaky söwda gatnaşyklary yzygiderli ösdürilýär. 2008-nji ýylda iki ýurduň arasyndaky söwda dolanyşygy 132,3 million dollara barabar boldy. Bu görkezijide 2007-nji ýyla garanyňda 38 göterim ösüş gazanyldy. Iki ýurduň arasyndaky gumanitar gatnaşyklar hem ösdürilýär. Ýurtlaryň medeniyet we sungat işgärleri Türkmenistan we Özbegistanda geçirilýän festiwallardyr sergilere yzygiderli gatnaşýarlar.
Kaynag[üýtget]
- ↑ Государственный комитет Республики Узбекистан по статистике : Сведения о Республике Узбекистан
- ↑ Государственный комитет Республики Узбекистан по статистике : Информационная служба Госкомстата : Демографические данные – Новости ГКС


text:
-
ABŞ-nyň ilçihanasy ýene-de Halkara kitap segisine gatnaşýar (Surat: ABŞ-nyň ilçihanasy)
-
ABŞ-nyň işleri wagtlaýyn ynanylan wekili Pol Polites
-
Aşgabatda geçirilen press-konferensiýada çykyş (Foto: ABŞ-nyň ilçihanasy)
-
ABŞ-nyň medeniýeti, iňlis dili okuwy hem amerikan filmleriniň görkezilişi barada öwrenmek üçin oktýabr aýynyň meýilnamasyny hödürleýäris.
Iň täze habarlar
-
ABŞ-nyň Ilçihanasy Türkmenistanyň hukuk goraýjy edaralarynyň işgärlerine iňlis dilini öwredýär
Aşgabat, 2014-nij ýylyň 1-nji oktýabry – ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň "Türkmeninstanyň hukuk goraýjy edaralaryň işgärleri üçin iňlis dili okuwlary" atly maksatnamanyň çäklerinde Türkmenistanyň döwlet edaralarynyň işgärleriniň ýigrimi ikisinden ybarat topary okuw tamamlady.
-
ABŞ-nyň Ilçihanasy söwda boýunça bilimi kämilleşdirmek ugrunda Türkmenistanyň ýokary okuw mugallymlary bilen işleşýär
Aşgabat, Türkmenistan, 2014-nji ýylyň 22-nji sentýabry – Bu gün ABŞ-nyň Halkara ösüş agentligi (ÝUSAID) Türkmenistanyň hökümeti bilen hyzmatdaşlykda we “Şewron” kompaniýasynyň ýardamy bilen “Ýokary okuw mekdepleriniň söwda syýasaty boýunça okuw maksatnamalaryny kämilleşdirmek” atly bir hepdelik okuw kursuny geçirmegi başlady.
-
“Ilçiniň medeni mirasy gorap saklamak boýunça gaznasy” atly maksatnamasy Ysmamyt-Ata mawzoleýinde geçirilýän rejeleýiş işleriň tamamlaýyş tapgyryna başlaýar
Aşgabat, 2014-nji ýylyň 18-nji sentýäbry – Şu gün, ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçihanasy “Ilçiniň medeni mirasy gorap saklamak boýunça gaznasy” (AFCP) atly maksatnamasynyň 2014-nji ýylyň ýeňijisini yglan etmek dabarasyny geçirýär.


text:
FMLY RIDE IS BACK!
Thread started by ryang
at 03.2.11 - 3:33 pm
SATURDAY IS THE DAY that we venture back into the world of FMLY love, peace, and F.U.N.
We've got:
NEW SPOTS
NEW TUNES
and MORE PARTY
are you ready???
reply
fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly fmly
dudebra420
03.2.11 - 4:03 pm
reply
AND FMLY from the east coast is playing and moving here! WTF
This year something crazy is happening
FMLY
03.2.11 - 5:19 pm
reply
OH MAN! JUST A FEW HOURS AWAY!!!
FMLY
03.5.11 - 1:59 pm
reply
T O N I G H T ! ! ! F U N O V E R L O A D ! ! !
X-Large
responding to a comment
by FMLY
03.5.11 - 2:10 pm
reply
you guys are great that was too fun
FMLY
03.7.11 - 12:36 pm
reply
MMM
was the shit!!!
Xray
03.7.11 - 12:49 pm
reply
I have to admit, so far since going on rides for a year this one was the most fun! Followed closely by the SFV Tinfoil Hat and the Spoke 'N Art rides.
Girl Power
responding to a comment
by Xray
03.7.11 - 2:50 pm
reply


text:
Al-Makdisi
ABU ABDYLLAH MUHAMMET ibn Ahmet ibn Abu Bekir al-Mukaddasy, al-Makdisi (946/47 - takmynan 1000) - arap taryhçysy, geograf, syýahatçy. Ol Iýerusalimde doglypdyr. Yslam ýurtlarynyň köpüsinde diýen ýaly syýahat edipdir. Ol 985 ýylynda Samanitler üçin "Yklymy öwrenmek üçin iň oňat bölüniş" ("Ahsan at-takasym fi Marifat al-akalim") diýen iş ýazypdyr. Awtor soňra Fatimitler üçin onuň giňeldilen görnüşini taýýarlapdyr. Kitap 2 bölümden ybarat bolup, onda ilki umumy geografik, metodik, terminologik, awtobiografik häsiýetli maglumatlar berlipdir. Ondan soňra Arap ýarymadasy, Yrak, Akur (Mesopotamiýa we Arap Kiçi Aziýasy), Siriýa, Müsür, al-Magryp .. ýurtlary beýan edilipdir. Kitabyň II bölümi al-Maşryk, Horasan, Sejestan, Mawerannahr (Syrderýa we Amyderýa arasy), Deýlem (Gilýan), ar-Rihap (Azerbaýjan, Ermenistan, Kawkazlar), Jibal (Midiýa), Huzystan, Fars, Kerman we Sind ýurtlaryny öz içine alýar. Awtor her bir ýurdyň geografiýasyny, ilatyny we olaryň kärlerini, ykdysadyýetini, syýasy gurluşyny, peýdaly magdanlaryny, däp-dessurlaryny we ş.m jikme-jik beýan edipdir. Ol kitap Halifat ýurtlarynyň taryhyny, geçmişdäki geografiýasyny, ykdysadyýetini, medeniýetini we ş.m. öwrenmek üçin möhüm materialdyr.


text:
Liýonel Messi
Lionel Messi 1987-nji yylyn 24-nji iyunynda argentinanyng rosario shaherinde dogulyar.heniz 5 yasynda kakasynyn turgenlesdiryan komandasyna gatnap baslayar. 11 yasynda barselona gocup gelyar.barselonanyng yashlar komandasynda cykysh edip, mowsumde 30 oyunda 37 gol gecirip ulularyng hatarynda cykysh etmek hukugy gazanyar. 2005-nji yylyn may ayynda heniz 17 yasyndaka ispanyanyn cempionatynda albasete komandasyna ilkinji goluny uryar hem-de barselonanyng hatarynda yash oyuncy hokmunde taryha giryar. Edil shol yyl 17 yashyndaka 20 yasha cenli yashlaryn arasynda gecirlen dunya cempionatynda argentinanyng yygyndysynda dunya cempiony bolyar.cempionatda 6 gol urup "altyn butsy"(in kop gol geciren oyuncy) hem-de "altyn pokgi"(in okde oyuncy) bayraklaryna mynasyp bolyar.sheyle hem ol 21 yasha cenli futbolcylaryng arasynda weýn runi, cristiano ronaldo, lukas podolski yaly oyuncylary yzda galdyryp "altyn oglanjyk"bayragyna eye bolyar.
Birnace rekordlayng eyesi messi yzly-yzyna 4 gezek yylyng futbolcysy boldy.
Messining kabir rekordlary:
yzly-yzyna 4 gezek yylyng oyuncysy boldy (bu rekord yene-de artyp biler)
la ligada 1 mowsumde 50 gol uran ilkinji oyuncy
champions leaguede 1 oyunda 5 gol uran ilkinji we yeke-tak oyuncy
champions leaguede 1 mowsumde 14 gol bilen ing kop gol geciren oyuncy
91 gol bilen bir yylda in kop gol salan oyuncy
heniz 25 yasynda bolsa-da barselonanyng in kop gol uran oyuncysy


text:
Günorta Amerika
Günorta Amerika (isp. América del Sur, Sudamérica, Suramérica, port. América do Sul, iňl. South America, niderl. Zuid-Amerika, fr. Amérique du Sud, guar. Ñembyamérika, keç. Urin Awya Yala, Urin Amerika) — Amerikada günorta kontinent, ol esasan Ýer planetasynyň Günbatar we Günorta ýarymşarlarynda ýerleşýär, şeýle-de bolsa, kontinent az-kem Demirgazyk ýarymşarda hem ýerleşýär. Onuň kenarlaryny günbatarda Ýuwaş okean, gündogarda — Atlantik okean ýuwýar, ol demirgazykda Demirgazyk Amerika bilen araçäkleşýär. Iki Amerikanyň arasyndaky serhet Panama gury ýer zolagyndan we Karib deňzinden geçýär.


text:
@Bolupbiler: Men ol goshgyny Yone degishme diyip yazdym. Beyle uzajagny bilen bolsam yazmazdym.
@Darwin: Degishme ya megishme bolsun tapawudy yok! men Tankytlajakk
@Janpena: Menem Kem galmayan sizden, Hany yazyberin bakaly
@Emerald Lady: HihHiyy Urush bolyarrr.
@Bawyl_Dali: Darwin dinle goch yigit. Men shu Bolupbiler agan goshgularna 3el 3goz 3ayak bilen garashyan. Barey Toparynam alda Yore shutaydan
@Anjelinajolie: Betinden we Gytyndan temalarmy pozman Hayshhh..
@bagban: Eww bu yene sho ahlaksyz temasyny achypdyr. inci, suray, mnVsn, turkmentug, dilara, harceleur, hulk, plany, neme dagylar gayrat edip minuslaly shu Anjelinany.
@Turkmentug: Dogry diyyan Bagban
@Yazlale: 1000e yetmese yagday kyn eken barde.
@Darkroom.Posse: Indikide shahsyda yazamda jogap ber, son minuslamarn
@Taxi Driver: Eww ayryl onumden adam namane guwanyan beyle??
@A Memory (MrShirkhan): Balyma guwanyan eshitdinmi. Seni ballarym we Medallarym bilen Yumurarnn
Nabelli bir agzanyn @Moderatordan bir zat haysht etmezden on dushurilen Suraty
@mnVsn: Belki kop kishi gamgyndyr shu wagtlar. Guldurip bilen bolsak men Baglty. Sglgnz! )kkk
Halanan (50)


text:
Ýol we orun üýtgetme
Islendik hereketiñ gutarnykly netijesini kesgitlemek üçin, bize bir wagtyñ özünde hem ululygy, hem ugry görkezýän fiziki ululyk gerek. Bu fiziki ululyk orun öýtgemegidir. Jisimiñ başlangyç we soñky ýagdaýlaryny birleşdirýän ugrukdyrylan kesime orun üýtgetme diýilýär. Ol wektor ululykdyr. Diñe san bahasy bilen däl, eýsem giñişlikdäki ugry bilen hem häsiýetlendirýän ululyklara wektor ululyklar ýa-da wektorlar diýilýär. Diñe san bahasy bilen kesgitlenilýän ululyklara skalýar ululyklar diýilýär. Orun üýtgetme wektorynyñ ugry hereketiñ başlangyç nokadyndan soñky nokadyna bolan ugry görkezýär. Orun üýtgetme wektorynyñ san bahasy hereketiñ başlangyç we soñky nokatlarynyñ aralygynyñ uzaklygyna deñdir. Aýdyñ üçin orun üýtgetmäni şekillendiilýän kesimiñ ujy strelka bilen belgilenýär. Hereketiñ başlangyç we ahyrky nokatlarynyñ arasyndaky traýektoriýanyñ uzynlygyna geçilen ýol diýilýär. Ýol skalýar ululykdyr. Geçilen ýol we jisimiñ orun üýtgetmesi şol bir zat däldir. Jisim M1 nokatdan M2 nokada ornuny üýtgedipdir diýeliñ (a-surat). Onuñ orun üýtgetmesi M1 M2 kesimidir. M1 we M2 nokatlarynyñ arasyndaky traektoriýanyñ uzynlygy bolsa geçilen ýoldur.


text:
BBM CHANNELS BARADA GOŞMAÇA
"BBM" programmasynyň çägindäki durmuş aragatnaşyk serişdesi bolan BBM Channels-e hoş geldiňiz! Ol siziň maşgalaňyzdan daşgary adamlar bilen aragatnaşygyňyzy ýygjamlaşdyryp, dostlaryňyzyň ýaýrawyny giňedip, adamlar, jemgyýetler we söwda belgileri bilen gatnaşmagyňyza mümkinçilik döredýär. Eger-de siz "BlackBerry" platformasynda "BBM" programmasyny ulanýan bolsaňyz, "BBM" we "BBM Channels" "BlackBerry" Çözgüdiniň Lisenziýa Şertnamasynda (BBÇLŞ) bellenip geçilişi ýaly siziň "BlackBerry" Çözgüdiňiziň bir bölegi bolup durýar. Ol bolsa siziň hem tarap bolup çykyş edýän "BlackBerry" Çözgüdiňizi düzýän programma üpjünçiligiňizi we hyzmatlaryňyzy peýdalanyşyňyzy düzgünleşdirýär. Eger-de siz "BBM" we "BBM Channels-i" "BlackBerry" platformasynda ulanmaýan bolsaňyz, "BBM" we "BBM Channels" "BBM" Hyzmatynyň Şertlerinde (BBMHŞ) bellenip geçilişi ýaly siziň "BlackBerry" Çözgüdiňiziň bir bölegi bolup durýar. Ol bolsa siziň eýýäm bir tarap bolup çykyş edýän "BlackBerry" Çözgüdiňizi peýdalanyşyňyzy düzgünleşdirýär. Bu Goşmaçanyň ýerine ýetirilmegi maksady bilen,"BBM Şertnamasy" siziň "BlackBerry" Çözgüdini ýa-da "BBM" Çözgüdini peýdalanyşyňyzy düzgünleşdirýän BBÇLŞ-i we BBMHŞ-i aňlatmak üçin ulanylýar. Eger-de siz "BBM Channels-iň" internet portalynyň üsti bilen "BBM Channels-i" ulanmak üçin hasaba durýan bolsaňyz, "BBM Şertnamasy" BBMHŞ-i aňladýar. Eger-de sizde hukugyňyzy goramak üçin degişli BBM Şertnamasynyň göçürmesi ýok bolsa, ony www.blackberry.com/legal salgysyndan alyp bilersiňiz.
BBM Şertnamasy "BBM Channels" üçin ulanylýan döwründe ol siziň "BlackBerry" Çözgüdiňiziň bir bölegi bolup durýar. Bu Goşmaça hem siziň "BBM Channels-iň" hyzmatyndan peýdalanmagyňyz bilen bagly goşmaça şertlerden we düzgünlerden ybaratdyr. Goşmaça bilen üsti ýetirilen "BBM" Şertnamasy "BBM Channels-iň Şertlerini" aňladýar. "BBM" Şertnamasy bilen şu "BBM Channels-iň" Goşmaçasynyň arasynda düşünişmezlik çykan ýagdaýynda "BBM Channels" Goşmaçasy şeýle düşünişmezlik bilen baglylykda agdyklyk edýär.
SIZ "YLALAŞÝARYN" DÜWMESINE BASYP ŞU "BBM" CHANNELS BARADA GOŞMAÇA ŞERTNAMANY BAGLAŞANYŇYZDA, "BBM CHANNELS-IŇ" ŞERTNAMASY FIZIKI ŞAHS HÖKMÜNDE YLALAŞAN ÝAGDAÝYŇYZDA ÝA-DA "BBM CHANNELS-I" ÖZ KOMPANIÝAŇYZYŇ ÝA-DA IŞLEÝÄN BAŞGA EDARAŇYZYŇ ADYNDAN ULANMAGA YGTYÝARLY BOLSAŇYZ (IKI ÝAGDAÝDA HEM "SIZE" ÝA-DA "SIZIŇ" DIÝMEK ARKALY "SIZE" SALGYLANYLÝAR DIÝLIP DÜŞÜNILMELI ) SIZIŇ WE SIZIŇ "BBM" ŞERTNAMASYNY BAGLAŞAN "BLACKBERRY" KOMPANIÝASY ("BIZE" ýa-da "BIZ") ÜÇIN HUKUK TAÝDAN BAGLAÝJY ŞERTNAMA BOLUP DURÝAR. EGER-DE SIZ "BBM CHANNELS-IŇ" ŞERTLERI BILEN YLALAŞMAGA TAÝÝAR BOLMASAŇYZ, SIZ "BBM CHANNELS-IŇ" HYZMATYNDAN PEÝDALANYP BILMEÝÄRSIŇIZ. Bu "BBM Channels-iň" Goşmaça Şertnamasynda baş harp bilen ýazylyp, "BBM Channels-iň" Goşmaça Şertnamasynda kesgitlenmedik adalgalar "BBM" Şertnamasyndaky manylaryna eýedir.
1. "BBM CHANNELS-I" DÖRETMEK.
1.1 BBM Channels-iň Şertlerine degişlilikde, özboluşly BBM Channel (mundan beýläk, "Kanal") döretmek we dolandyrmak üçin Siz Kanallary ulanyp bilersiňiz. Ol Siziň ygtyýarly wekilçiligini edýän belligiňizi, guramaňyzy, wakaňyzy ýa-da şahsyňyzy häsiýetlendirýär. "KANAL DÖRETMEK ARKALY SIZ BIZE ŞEÝLE SÖWDA BELGISINIŇ, GURAMANYŇ, ÇÄRÄNIŇ ÝA-DA ŞAHSYŇ ADYNDAN DEGIŞLI KANALY DÖRETMÄGE WE DOLANDYRMAGA YGTYÝARYŇYZYŇ BARDYGYNY BEÝAN EDIP, WEKILÇILIK EDÝÄRSIŇIZ WE KEPIL GEÇÝÄRSIŇIZ.
1.2 Diňe aşakda görkezilen şertlerde Siz söwda belgisini, guramany, çäräni ýa-da şahsy goldamak ýa-da olar bilen gyzyklanýandygyňyzy beýan etmek üçin hem Kanal döredip bilersiňiz: i) Siziň Kanalyňyz şeýle söwda belgisi, gurama, çäre ýa-da şahs tarapyndan döredilen däldigini aýtmak; ii) Siziň Kanalyňyzyň şeýle söwda belgisi, gurama, çäre ýa-da şahs tarapyndan tassyklanan ýa-da ygtyýarlan däldigini aýtmak; iii) başgalary nädogry ugrukdyrmazlyk, pikirini bulaşdyrmazlyk ýa-da aldatmazlyk; iv) şeýle söwda belgisiniň, guramanyň, çäräniň ýa-da şahsyň, şol sanda söwda belgisi, awtorlyk we mälimlik bilen bagly hukuklaryň bozulmazlygy.
1.3 Siziň adyňyz we şahsy maglumatlaryňyz, Siziň Kanalyňyzyň ady we Kanal üçin hasaba duranyňyzda beren ýa-da Kanalyňyzda bar bolan beýleki profil maglumatyňyz ýa-da beýanyňyz dogry bolmaly, nädogry bolmaly däl, mazmuny aýdyň beýan edilen bolmaly. Siziň Kanalyňyzyň ady özboluşly bolmaly we umumy manyly bolmaly däl (meselem: iýmit, ulag).
1.4 Siz birine zyýan bermek ýa-da dil ýetirmek maksady bilen Kanal döredip bilmeýärsiňiz. Bellenip geçilenler bilen çäklendirmezden, Siz beýlekileriň ulanmagynyň öňüni almak maksady bilen bir ýa-da birnäçe Kanal döredip, Kanallary ýa-da Kanallaryň atlaryny satyp, Kanaly birugsat alyp bilmeýärsiňiz. Biziň BBM Channels-iň Şertlerine ýa-da Kanallaryň ulanylyşy babatda biziň çap eden ýörelgelerimize laýyk gelmeýän ýa-da işjeň bolmadyk Kanallary bozmaga we wagtlaýyn togtatmaga hukugymyz bardyr. Biziň şeýle-de rugsat berilmedik Kanallary, Kanallaryň atlaryny, Channels ID maglumatlaryny, dolandyryş mümkinçiliklerini biziň şol Kanalyň adyny almaga, ony döretmäge we dolandyrmaga hukugy bar diýip hasaplan söwda belgisine, gurama, çärä ýa-da şahsa bermäge hukugymyz bar.
1.5 Siziň Kanal üçin hasaba alyşyňyz kabul edilenden soň, Siz ("BBM" Şertnamasynda görkezilişi ýaly) Kanalda goýlan söwda belgisi, gurama we şahs bilen baglanyşykly Mazmuny goýup we görüp bilersiňiz. Kanalda Mazmuny goýmak we görkezmek Mazmunyň islendik görnüşli eýeçiligini bize geçirmeýär, emma siz şeýle Mazmun üçin Bize ýa-da biziň golçurlarymyza "BBM" Şertnamasynda bellenip geçilen tertipde ygtyýar beren ýagdaýyňyzda, Biz we biziň golçurlarymyz "BBM" Channels arkaly berilýän hyzmatyň bir bölegi hökmünde elýeterli edip biler. Siz Bize we biziň golçurlarymyza BBM Channels ýokarlandyrylmagy bilen baglylykda Mazmunyňyzyň, şol sanda Kanalyň adynyň, häzirkizaman ýa-da soň kämilleşdirilen köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde ulanylýan suratlarynyň, logolaryň, nyşanjyklaryň we söwda belgileriniň (mundan beýläk "Belgiler") köpeldilmegi, köpçülikleýin ulanylmagy we görkezilmegi üçin aýratyn hukugy we awtorlyk hukugy bolmadyk, Kanalyň bolan döwründe hukuk güýjünde boljak bütindünýä lisenziýasyny berýärsiňiz, munuň üçin siz öňünden razylyk bildirmeli bolarsyňyz we esassyz boýun gaçyrmaly we gijikdirmeli dälsiňiz. Biz siziň şeýle Belgileriňizde hiç hili hukugymyzyň, eýeçiligimiziň ýa-da bähbidimiziň ýokdugyna güwä geçýäris. Ýokarda agzalanlar bilen çäklenmezden, Siziň "BBM" Channels ýokarlandyrmak üçin Belgileri ulanmagyňyz bilen baglylykda, Biz (i) siziň tarapyňyzdan öňünden we ýokarda bellenen tertibe laýyklykda anyk tassyklanmadyk bolsa, Belgileriňizi hiç hili üýtgetmeris; (ii) Belgileri beýleki belgiler bilen birleşdirmeris; (iii) Siziň hukuklaryňyza we Belgileriňize oňaýsyz täsir etjek hiç bir zat etmeris.
1.6 Siz öz Kanalyňyzyň "BBM Channels" ulanýan beýleki ulanyjylar tarapyndan görlüp bilinjekdigi (Siz siz Kanalyňyzy gurnaýan wagtyňyz hususy Kanal diýip bellemedik bolsaňyz) we Siziň kanalyňyzdaky Mazmunyň köpçülige açyk we Siziň Kanalyňyza abuna bolan hemme kişä ("Abunalar") görünýändigi ýa-da Siziň Kanalyňyzy we onuň mazmunyny görüp bolýandygy barada ylalaşýarsyňyz we tassyklaýarsyňyz.
1.7 Biz Size Kanal döretmäge mümkinçilik berenimizde, Siz öz Kanalyňyzyň, şol sanda Siziň Mazmunyňyzyň we Abunalar bilen özara gatnaşyklaryňyzyň dolandyrylmagy we ulanylmagy üçin bir özüňiz jogapkärçilik çekýärsiňiz.
1.8 Eger-de Siz Kanalyňyz, şol sanda Teklipler girizilen aýratyn internet sahypasynyň URL salgysy arkaly Abunalara üpjünçilik işini amala aşyrýan ýa-da önümleri ("Önümler") hödürleýän bolsaňyz, "BBM" Channels Düzgünleriniň hiç biri çäklendirilmezden, aşaky düzgünler ulanylýar:
(a) Siz diňe täjirçiligini, resmi dilerligini edýän we önümçiligini amala aşyrýan önümleriňizi we hyzmatlaryňyzy hödürläp bilersiňiz;
(b) Siz öz Önümleriňiziň ähli degişli kanunlara, kadalaşdyryjy namalara we düzgünlere laýyk gelmegini üpjün etmelisiňiz;
(c) Siz öz Önümiňizi ulanmagyň şertlerini we düzgünlerini, şol sanda çäklendirmeleri we möhletlerini anyk kesgitlemeli.
(d) Ulanyjyny Biziň adymyzdan ýa-da Biziň tarapymyzdan dolandyrylýan "BlackBerry World" ýaly saýta ýa-da hyzmata ugrukdyrmagyň bu düzgüni bozmazlygy şertlerinde, Siz hiç hili ýagdaýda Önüm bilen baglylykda Biz bilen hyzmatdaşlykda işleýändigiňizi bellemeli ýa-da ýaňzytmaly dälsiňiz;
(e) Siz Önümleriň berilmegi ýa-da üpjün edilmegi üçin bir özüňiz jogapkärçilik çekýärsiňizwe Biz haýyş eden ýagdaýymyzda Bizi ähli ýitgilerden, jogapkärçiliklerden we Bize Siziň Önümiňiz sebäpli töledilýän çykdajylardan (şol sanda degişli kazyýet çykdajylaryndan) boşatmak babatda ylalaşýarsyňyz;
(f) Biz siziň Önümiňiz sebäpli ýüze çykan gelşiksiz boljak puly yzyna gaýtarmak, aldaw we beýleki meseleler üçin jogapkärçilik çekmeýäris.
1.9 Eger-de Size Siziň Abunalaryňyz barada göni şahsy maglumatlara girmäge ýa-da olary ýygnamaga mümkinçilik berlen bolsa, Siz degişli şahsy maglumatlaryň gizlinligi we maglumat goragy baradaky kanunlary berjaý etmelisiňiz, şol sanda Abunalara Özüňiziň şahsy maglumatlaryň gizlinligi barada ýörelgeleriňizi görkezmeli we Maglumatlary ýygnamagyňyz, olaryň ýygnamagyň maksady barada habar bermeli, şeýle-de degişli kanunlara we kadalaşdyryjy namalara laýyklykda olaryň razylyklaryny almaly bolarsyňyz.
2. KANALA ABUNA BOLMAK WE TESWIRLEMEK.
2.1 Siz Kanala abuna bolmak arkaly aşakdaky düzgünler babatda ylalaşýarsyňyz:
(a) Kanalyň eýesi size öz Mazmunyny, Önümlerini, mahabatlandyryş maglumatlaryny ýa-da BBM programmasy arkaly habar ugradyp biler. Kanalyň eýesinden şeýle habarlaryň alynmagy barada Kanal dolandyrylýan degişli sazlamalary we saýlamalary hem-de şeýle habarlary almak islemeýän halatyňyzda Kanalyň abunalygyndan nähili çykylýandygyny gözden geçirmegiňizi haýyş edýäris;
(b) Kanalyň eýesi Siz barada käbir maglumatlara, mysal üçin Siziň adyňyzy we goýan suratyňyzy görüp biler. Kanalyň eýesine elýeterli edilen islendik maglumat Kanalyň eýesiniň degişli şahsy maglumatyň gizlinligi barada kanunlaryna laýyklykda ulanylmalydyr;
(c) Kanalyň administratory tarapyndan mümkinçilik döredilen ýagdaýynda, Siz Kanala teswirleri ("Teswirler") goýup bilersiňiz we teswirleriň goýulmagyny tassyklap bilersiňiz, şeýle-de Kanalyň administratory bilen gürrüňdeşlik geçirip bilersiňiz. Siziň Teswirleriňiz we gürrüňdeşlikleriňiz Kanalyň mazmunyna laýyklykda çäklendirilip bilner. Siz "BlackBerry" Internet Jemgyýetiniň Standartlaryny berjaý etmelisiňiz. Şol standartlary www.blackberry.com/legal/communitystandards; salgysyna girip okap bilersiňiz;
(d) Siziň Teswirleriňiz, Siziň bildiriş etmäge ýa-da teswirlemäge beren razylygyňyzy görkezmek üçin BBM Channels hyzmatynda edýän saýlamalaryňyz Kanalyň beýleki Abunalary, şeýle-de Kanallary we mazmuny görüp bilýän beýleki şahslar (Kanalyň dolandyryjylary we ş.m.) tarapyndan köpçülikleýin görnüşde görner, beýleki Abunalar tarapyndan "BBM" kontaktlary bilen paýlaşylyp bilner. Hut şu sebäpden Size Mazmunlaryňyzda ýa-da Kanalyň eýeleri bilen gepleşikleriňizde şahsy maglumatlaryňyzy bermezligiňizi haýyş edýäris.
(e) Siziň "BBM" programmasynda görünýän adyňyz we suratyňyz Siziň Kanalda goýan Mazmunyňyz bilen bilelikde görkeziler. Mundan başga-da, Siziň abuna bolan Kanallaryňyzy Siziň profiliňize (sahabyňyza) girip bilýän şahslar, şol sanda BBM kontaktlar we BBM kontakty bolmaga çakylyk ugradan şahslaryňyz tarapyndan görlüp bilinýär. Siziň we Siziň "BBM" kontaktlaryňyzyň abuna bolan we sizi gyzyklandyrýan Kanallaryňyz, "BBM" sahabyňyz bilen baglanyşykly gaýry maglumat, "BlackBerry ID" esasynda Kanallaryň hödürlemelerini ýokarlandyryp bilersiňiz we Siziň abuna bolan Kanalyňyzdaky abunalara ugradan çakylyklarda olary görkezip bilersiňiz. Siziň "BBM" sahabyňyzda görmek islemeýän Kanallaryň abunalygyndan çykyp bilersiňiz.
3. ULANMAGYŇ GOŞMAÇA DÜZGÜNLERI. Mundan başga-da Siziň tarap bolup gatnaşan "BBM" Şertnamaňyzdaky düzgünler bilen çäklendirmezden, Siz aşakdakylar babatda ylalaşýarsyňyz:
3.1 Siz Kanala goýan Mazmunyňyz we Teswirleriňiz üçin doly jogapkärçilik çekýärsiňiz. Biz goýlan Mazmuna we Teswirlere gözegçilik etmeýäris we şol Mazmunlaryň we Teswirleriň tertibini, takyklygyny, hilini kepillendirmeýäris we olar üçin jogapkärçilik çekmeýäris. Şeýle Mazmunyň ýa-da Teswirleriň ulanmak ýa-da olara esaslanmak arkaly Siziň diňe bir özüňiz töwekgelçilik edýärsiňiz;
3.2 Siz "BBM" Channels ulanmagyňyz, şol sanda Kanala Mazmunyň we Teswirleriň goýulmagy bilen baglylykda ähli degişli kanunlary we kadalaşdyryjy namalary (bar bolan ýagdaýynda önümçilik ýörelgelerini) berjaý etmek babatda jogapkärçilik çekýärsiňiz. Bar bolan halatynda, Siz Kanalyňyzdan düzgünlere laýyk gelmeýän mazmuny Kanalyňyzdan bozmak barada Sanly Materiallaryň Awtorlyk Hukuklary barada Kanuna laýyk gelýän ýörelgeleriňiziň bolmagy üçin jogapkärçilik çekýärsiňiz. Ýokarda agzalanlar bilen çäklendirmezden, Siziň Kanala goýan Mazmunyňyz BBM Channels Mazmunlary Barada Ýörelgelere laýyk gelmeli, siz ony www.blackberry.com/legal/bbmcontentguidelinesinternet salgysyna girip okap bilersiňiz;
3.3 Siz ulanyjylary we Kanallary, şol sanda iki gezek edilen ýa-da birmezňeş bildirişleri, Siziň Mazmunyňyz ýerleşdililen Kanaldaky laýyk bolmadyk Mazmunlary "spam" diýip belläp bilmeýärsiňiz;
3.4 Siz Biziň käbir Kanallara ýa-da Mazmunlara girişiňizi Biziň Sizden alan Siziň ýaşyňyz we ýeriňiz sebäpli çäklendirip biljekdigimiz, şeýle maglumatlary Siziň sahabyňyza ýa-da kanunlaryňyza laýyk gelýän, şeýle-de sizi gyzyklandyrýan mazmunlary hödürlemegimiz üçin ulanyp biljekdigimiz babatda ylalaşýarsyňyz;
3.5 Biziň we biziň bellän edaralarymyzyň (borjumyz däl) islendik sebäp bilen islendik Mazmuny ýa-da Teswirleri özbaşdak barlamaga, ret etmäge ýa-da bozmaga hukugy bardyr;
3.6 Bu "BBM" Channels Barada Goşmaça biziň Şahsy Maglumatlar Barada Ýörelgeleriň bir bölegi bolup durýar, ony www.blackberry.com/legal/privacy.shtml internet salgysyndan okap bilersiň. Şahsy Maglumatlaryň Gizlinligi bilen "BBM" Channels Barada Goşmaçanyň arasynda düşünişmezlik ýüze çykan ýagdaýynda, şu "BBM" Channels Barada Goşmaçanyň hukuk güýji agdyklyk eder. Munuň bilen çäklenmezden, siz aşakdakylar barada ylalaşýarsyňyz:
(a) Eger-de siz"BBM" Channels üçin ýeriňizi anyklaýjy funksiýany işjeňleşdiren ýagdaýyňyzda GPS (bar bolan), simsiz minara, Wi-Fi/WLAN paýlaýjy nokatlary ulanmak araly Siziň enjamyňyzyň ýerini döwürleýin kesgitläp durar ("BBM" enjamyňyzda öçük hem bolsa, on bäş minutdan) we Siziň enjamyňyza ýazdyrar. Käbir halatlarda Siziň enjamlaryňyz günüň dowamynda ýerini üýtgedip durýandygy sebäpli, şeýle maglumatlar "BlackBerry" serwerlerine ugradylar, Biz size has maksadalaýyk mahabatlary we Kanallaryň mazmunyny, şol sanda Siziň enjamyňyzyň ýerleşýän ýerine laýyklykda ýer anyklaýjy funksiýany ulanýan, terjime edilen ýa-da wagty sazlanan Önümleri üpjün etmek üçin siziň "BBM" programmaňyzy we "BlackBerry ID" belgiňizi baglanyşdyryp bileris. Şeýle ýer anyklaýyş funskiýasyny öçürmek üçin menýudaky sazlamalary gözden geçiriň.
(b) Biz Size sizi gyzyklandyrýan Kanallary, mazmuny we hyzmatlary özümiz we beýleki çeşmelerden – beýleki Kanallaryň eýelerinden üpjün etmek, aragatnaşyga geçmek we işi kämilleşdirmek maksady bilen siziň saýlamalaryňyzy we gyzyklanýan zatlaryňyzy çaklamak üçin "BBM" Channels ulanyşyňyz barada maglumatlary, şol sanda Siziň Kanaldaky abunalygyňyz we hereketiňiz, "BBM" sahabyňyz we "BlackBerry ID" belgisi bilen baglanyşykly maglumatlary, Siziň ýeriňizi hem ulanyp bileris. Biz şeýle-de şeýle maglumatlary Siziň tejribäňizi artdyrmak, Size beýleki önümleri we hyzmatlary teklip etmek, Siziň sahabyňyz esasynda maksadalaýyk mahabatlary bermek maksady bilen Siziň "BlackBerry" Çözgütleri bolan önümler we hyzmatlary (mysal üçin, "BlackBerry World" ulgamy arkaly ýygnalan maglumatlar we internetde eden hereketiňiz) ulanyşyňyz baradaky maglumatlar bilen birleşdirip bileris. Muňa Size abuna bolmagyňyz üçin ugradylan çakylyklar, Bize "BBM" Channels ulanyjylaryna hat ugratmagy we Siziň demografiki maglumatlaryňyza we gyzyklanýan zatlaryňyza laýyk gelýän köpçülikleriň ünsüni çekdirmegi haýyş edýän Kanalyň eýeleri tarapyndan "BBM" arkaly ugradylýan hatlar we bildirişler girýär. Muňa garamazdan, Siz Bize degişli rugsatlary bermeseňiz (mysal üçin, eger-de Siz Kanala abuna bolsaňyz şu Goşmaçanyň 2.1(b) bölümine laýyklykda), Biz Kanalyň eýelerine şahsy maglumatlaryňyzy bermeýäris. Geljekde käbir ýörite Kanallardan şeýle islenmeýän çakylyklaryň we hatlaryň alynmazlygy, şeýle-de abunalykdan çykmak üçin menýudaky sazlamalary gözden geçiriň.


text:
Kümmet Gowuz etraby
Kümmet Gowuz etraby (Parsça: شهرستان گنبد کاووس) Eýranyň Türkmensähra sebiti, Gülistan welaýatynyň 13 etrabyndan biridir.
Bu etrap merkez etrapçasy we daşlyburun etrapçasy bolmak bilen 2 etrapçadan ybaratdyr.
Etrap Eýranyň iň köp Türkmen ilatyna eýedir.
Merkez etrapça Agabat, Bağlymarama, Fejir we Sultanaly atly böleklerden ybaratdyr. Bu etrapçanyň şäheri bolsa Kümmet Gowuz şäheridir.
Daşlyburun etrapçasy Etrek we Küren atly böleklerden ybaratdyr we etrapçanyň şäheri de Inçeburundyr.
Bu etrap we Kümmet Gowuz şäheri Ebusehil Mesihi we Seýit Ysmaýyl Cürcany ýaly taryhda ady galan meşhur lukmanlaryn dogduk diýarydyr.
Kümmet Gowuz etraby Eýranda Türkmen at ýaryşlary bilen meşhurdyr.
Eýranyň iň çepermen woleýbolçylary da Kümmet Gowuzda ýaşaýan Türkmen sportsmenlerdir.
Ajygöl, Almagöl we Alagöl bu etrabyň owadan seýlgählerinden bir näçesidir.
Eýranyň hasabat guramasynıň 2006-njy sanawyna görä bu etrabyň ilaty 289.647 adamdyr.


text:
Karry söweşi
RIM IMPERYASY BILEN PARFIÝA IMPERÝASYNYŇ ARASYNDA B.ÖŇ 53 ÝYLDA BOLUP GEÇÝAR.
PARFIÝA GOŞUNYNA SUREN ÝOLBAŞÇYLYK EDEN RIM GOŞUNLARYNA BELLI SERKERDE MARK KRASS ÝOLBAŞÇYLYK EDIPDIR. MARK KRASS RIMIŇ GÜNDOGARDAKY ÖŇKI ÝERLERINI GAÝTARYP ALMAK ISLÄPDIR. RIM GOŞYNY 40 MÜŇDEN GOWRAK BOLYPDYR. PARFIÝA GÜÝÇLI IMPERIÝA BOLUPDYR ONUŇ DÜZÜMINE HAZIRKI AZERBEÝJAN, TÜRKMENISTAN, OWGANYSTAN, EÝRAN, YRAK, PÄKISTAN GIRIPDIR. PARFIÝALYLAR 11 MÜŇ BOLUPDYR. BU SÖWEŞ KARRY ŞÄHERINIŇ ÝANYNDA BOLUPDYR HÄZIRKI YRAGYŇ TERITORIÝASYNDA ÝERLEŞÝÄR. PARFIÝANYŇ ŞASY ORAT BOLUPDYR PARFIÝANYŇ ESASY GOŞYNY ATLY, PYÝADA HEM-DE OKÝAÝ ATYJYLARDAN DURYPDYR. RIM GOŞYNYNYŇ ESASYNY HAKYNA TUTMA GOŞUN DÜZÜPDIR. PARFIÝALYLAR JANYNY ORTA GOÝUP ÖZ WATANY ÜÇIN SÖWEŞIPDIRLER. SÜRENIŇ GOŞYNY BAŞABAŞ SÖWEŞE GIRMEN YZA ÇEKILIP ÇEKLIP SÖWEŞIPDIR BU ULY SÖWEŞDE MARK KRAS ÖLÜPDIR RIM GOŞYNY MASGARAÇYLYKLY ÝEŇILIP YZA GAÇYPDYR.