text:
Gadymy Eýran
Mowzuk: Gadymy Eýran.
M E Ý I L N A M A
1. Eýranyň tebigaty we ilaty.
2. Elam we Midiýa döwletleri.
1. Eýranda giň tekiz daglyklar bolup, olaryň merkezi bölegini çürt-kesik kontinental klimatly çöllük tutýar. Uly bolmadyk derýalaryň we çeşmeleriň boýlary ykdysadyýetiň we medeniýetiň ösmegi üçin amatly bolupdyr. Daglygyň demirgazygynda Elbrus ulgamy beýgelip gidýär. Öne Türkmen-Horasan daglary ýanaşýar. Türkmen-Horasan daglarynyň demirgazykdaky bölegi Köpetdagdyr daglygyň günbatar we günorta-gündogar taraplaryny Zargos we Günorta-Eýran daglary gurşap alýar. Gadym döwürlerde bu ýerlerde tokaýlar köp bolupdyr. Ýabany tekeler, goçlar gezipdirler. Ýabany görnuşde arpa ösüpdir. Eýranyň Huzistan welaýatynda suw üpjünçiligi gowy bolupdyr. Sebäbi bu ýerde Karun we Kerha derýalary akyp geçipdir. Topragy we howa şertleri bol hasyl almaga mümkinçilik beripdir. Gazma baýlyklardan nebit, mis, demir, kümüş köp bolupdyr. Ýöne nebit gadymy döwürde peýdalanylmandyr.
Taryhy çeşmesi we taryhnamasy. Eýranyň taryhynyň dürli ýazuw çeşmeleri kän. Olaryň iň gadymylary b.e.öň III-I müňýyllyklara degişli bolup, Elamyň taryhy baradaky patyşalaryň yazgylary, işewürlik we hukuk ýazgylar, akkad we elam dellerinde ýazylan döwletleriň arasyndaky şertnamalardyr. Eýren döwletine degişli çeşmeler has-da köp. Häzirki wagta çenli patyşalaryň klinopis ýazgylarynyň 200-den gowragy ýüze çykaryldy. Olaryň iň ähmiýetlisi kambiziň dolandyran soňky ýyllary we Dariý I-niň patyşalygynyň ilkinji ýyllary wagtynda bolan syýasy wakalary beýan edýän Behistun ýazgylarydyr. Dariý I-niň beýleki ýazgylary Naksi Rüstem gaýasyndadyr. Dariý I-niň Suzyda köşk gurduryşy baradaky ýazgy birnäçe nusgada tapyldy. 1972-nji ýylda Suzyda Dariý I-niň 3 metrlik heýkeli fransuz arheologlary tarapyndan tapylypdyr.
B.e.ön VI-V asyrlara degişli elam dilinde ýazylan klinopis resminamalarynyň 8000-I tapylypdyr. Eýran taýpalary barada b.e.öň IX-VII asyrlara degişli assiriýa ýazgylary hem maglumatlar berýärler. Wawilonyň taryhy ýazgylary (10 000), müsür çeşmeleri, grek awtorlarynyň işleri (Gerodot: “Taryh”, “Fukidi”, “Taryh”, Ksenofont “Grek taryhy”, “Anobasis”, Diodor Sisiliýaly “Taryhy kitaphana”) hem Eýran barada esasy taryhy çeşmelerdir.
Arheologik gazuw agtaryş işleri hem Gadymy Eýranyň taryhy barada köp maglumatlar berýär. Gadymy Eýranyň taryhyny öwrenmeklik ol ýere ýewropalylaryň syýahatlary netijesinde başlanypdyr. (Marko Polo, Pýetro della Walle, K.Nibur).
Ýewropaly alymlar Eýranyň taryhyny, “Awestany” öwrenmäge uly goşant goşdular. Suzy, Persepol, Pasardag şäherini öwrenmekde Ž.de Margan, R.Girşman dagy köp iş bitiripdirler.
3.Tebigy şertleriň amatly bolmagy Günbatar Eýrandaky taýpalaryň ekerançylyga we maldarçylyga ir geçmegine şert döredipdirler. (b.e.öň VIII-VI müňýyllyklar). Karun we Kerha jülgelerinde b.e.oň IV müňýyllykda suwarymly ekerançylyk ösüp, iri ilatly ýerler emele gelipdir, hünärmentçilik ösüpdir.
B.e.öň 3000-nji ýyla degişli möhürde kündäniň şekili bar. Şol wagtlar Mesapotamiýa bilen söwda aragatnaşyklary berk ýola goýlupdyr. Wawilonlylar we assiriýalylar Eýranyň Günorta-Günbatarynda “Elamtu” (“daglyk ýurt”) diýipdirler. B.e.öň III müňýyllygyň başlarynda Elamda ilkinji dowlet birleşmeleri emele gelipdir. Olaryň biriniň paýtagty Suzy bolupdyr. Ol Karun we Kerha jülgelerinde Elam bilen Mesopotamiýany, Demirgazyk we Gündogar Eýrany birleşdirýän möhüm söwda çatrygynda ýerleşýän uly şäher ekeni. Bu ýerde Awan, Anşan, Simaş ýaly birnäçe döwletler bolup, olaryň hemmesi soňra bir döwlete birleşipdir.
Elam b.e.oň XXIV-XXII asyrlarda Akkad patyşalygyna garaşly bolan. Elamda resminamalaryň köpüsi akkad dilinde ýazylypdyr.
B.e.öň XXII asyrda Elam bitewi, özbaşdak döwlet bolýar. Ýöne tiz wagtdan kutiler ony basyp alypdyrlar. Uruş III nesilşalygy hem Elamy öz golastynda saklapdyr. Ýöne b.e.öň XXI asyryň ahyrynda özbaşdaklygyny gazanyp, Ury hem özüne boýun egdiripdir.
B.e.öň XVIII asyrda elamlylar ýene-de Mesopotamiýa çozup 100 ýyllap Akkady gol astynda saklapdyrlar.
B.e.öň III-II müňýyllyklarda Elamda döwlet gurluşygynyň özboluşly görnuşi döreýär. Ýurduň baştutany Suzyda oturýan “şukkalmah” (“Beýik wekil”) bolupdyr. Döwleti Simaşda oturýan patyşanyň orunbasary, ýagny kiçi dogany “Elamyň we Simaşyň sukkaly” (“wekili”) dolandyrypdyr. Üçünji basgançakda Suzy şäheriniň häkimi ýa-da patyşasy durupdyr. Eger, sukkalmah ölse, ýerine sukkal, sukkal ölse, ýerine Suzynyň häkimi geçipdir. Has ownuk welaýatlarda “atalar” (adda) dolandyryp, olar ölende ýerine ýegeni geçipdir. Elamyň patyşa maşgalasy üçin öz aýal doganlaryna öýlenmek we agasynyň dul aýalyna öýlenmek häsiýetli bolupdyr.
B.e.öň XIV asyryn ahyrynda Elam Wawilonyň kassit nesilşalygy tarapyndan basylyp alynýar. B.e.öň 1180-nji ýylda Elamyň patyşasy Şutruk-Nahhunte wawilonlylary ýurtdan kowýar we onuň Sippor, Kiş, Opis şäherlerini talaýar, Suza baý olja, şol sanda Hammurapiniň kanunlary ýazylan sütüni hem alyp gelyär.
B.e.öň 1155-nji ýylda Elam Wawilony basyp alýar. Şondan soň onuň ýerleri Pars aýlagyndan Hamadan şäherine çenli aralyk bolupdyr. Ýöne b.e.öň 1115-nji ýylda Nawuhodonosor I Elama güýçli zarba urýar. Şondan b.e.oň 821-nji ýyla çenli, ýagny üç asyrlap Elam taryhyň sahnasynda görünmeyär.
B.e.öň VIII-VII asyrlarda Elam Wawilonyň Assiriýa garşy göreşinde oňa kömek berýär. Şamas-şum-ukiniň gozgalaňyndan soň, Aşşubahapal ähli güýçlerini Elamyň garşysyna gönükdirip b.e.öň 639-njy ýýlda ony doly ýeňýär we Suzyny eýeleýär.
B.e.öň 596-njy ýylda nawuhodohosor II, soňra midiýa patyşalary Elamy boýun egdirýärler. B.e.öň 549-njy ýýlda bolsa eýranlylar tarapyndan basylyp alnyp, Elam hemişelik garaşsyzlygyny ýitirýär.
Midiýa Eýranyň Demirgazyk-Günbatar böleginde ýerleşipdir. B.e.öň III-II müňýyllyklarda bu ýerde kassit, kuti, hurrit we beýleki dillerde gepleýän oturymly ekerançylyk we maldarlar ýaşapdyrlar. Midiýalylar eýranlylar bilen garyndaş bolup, hindi ýewropa dil maşgalasynyň dillerinde gürläpdirler. B.e.öň VIII asyryň II ýarymyndan başlap, eýranlylar beýleki halklardan agdyklyk edip başlapdyr. Olar atçylyk bilen hem meşgullanypdyrlar. B.e.öň IX asyrdan assiriýalylar Midiýa çozuşlar edip başlaýarlar. Şol wagtlar ol ýerde onlarça ownuk hanlyklar bolupdyr. B.e.öň VIII asyryň ahyrlarynda Günbatar Eýranda iri döwlet birleşmeleri döräp başlaýar. Şolaryň biri-de Manna patyşalygy bolup, ol Urmiýa kölüniň günorta-gündogar tarapynda ýerleşidpri. B.e.öň VIII asyryň ortalarynda Midiýa assiriýalylaryň golastyna düşýär. Şol asyryň ahyrlarynda bolsa Alynky Aziýa Demirgazyk Priçernomorýeden kimmer soňra skif taýpalary çozupdyrlar. Kimmerler Kiçi Aziýanyň Kappadokiýa we Manna ýerlerinde, skifler Urmiýa kölüniň töwereginde Sakasena welaýatynda ornaşyp, Urartu we Assiriýa döwletlerine çozuşlar edipdirler. B.e.öň 675-nji ýýlda kimmerler Kiçi Aziýadaky Frigiýa patyşalygyny derbi-dagyn edýäler. Sakasenanyň skifleri bolsa b.e.öň 630 we 620-nji ýýllarda Alynky aziýa ýurtlaryna çozup, Siriýany we Palestinany tozduryp, Müsüre çenli baryp ýetipdirler. Kimmerleriň Assiriýa çozuşlarynda peydalanyp, midiýa serdarynyň biri Kaştariti b.e.öň 671-nji ýylda garaşsyz döwlet gurýar. Ol kem-kemden ähli midiýa taýpalaryny birleşdirýär, ownuk hanlyklary ýok edýär.
B.e.öň VII asyryň ortalarynda Midiýa Gadymy Gündogaryň iri döwletine öwrülýär. B.e.öň 653-nji ýýlda midiýa patyşasy Kastarifi Assiriýa garşy ýöriş edýär. Ýöňe skifler hem assiriýalylary goldap, Midiýa çozýarlar. Iki frontda uruş alyp barmak midiýalylara kyn düşýär, olar ýenilýärler, Kastariti ölýär. B.e.öň 653-625-nji ýyllarda Midiýa skifleriň gol astynda bolupdyr.
B.e.öň 625-nji ýýlda Misiýanyň patyşasy Kiaksar bolupdyr. Ol midiýa taýpalarynýn ählisini bir döwlete birleşdirip, paýtagty Ekbatany (häzirki Hamadan) bolan bitewi döwlet döredýär. Ol güýçli hemişelik goşun döredip, ony täze ýaraglar bilen üpjün edýär. B.e.öň 614-nji ýýlda Kiaksaryň goşuny Arrapha welaýatyny Atozdurýar. Soňra Aşşury basyp alýar, ilatyny gyrýar. Soňra midiýalylar bilen wawilonlylar b.e.öň 612-nji ýylda Assiriýany basyp alýarlar.
Nawukodonosor II Wawilon patyşasy bolansoň, Midiýa bilen aragatnaşyklary çylşyrymlaşýar. Ol Midiýa bilen araçakde goranyş diwaryny gurdurýar. Midiýa patyşasy Kiaksar öz araçäklerini günorta we gündogar goňşularynyň hasabyna giňelipdir. Ol Persiýany, Parfiýany, Girkaniýany b.e.oň 593-nji ýylda Urartuny, sakasenadaky Skif patyşalygyny, Manşrany basyp alypdyr.
B.e.ön 590-njy ýylda midiýa Galis derýasyna çenli aralygy eýeleýär. Bu bolsa Lidiýa bilen urşa getirýär. Uruş 5 ýyla çekýär. B.e.oň 585-nji ýylyň Magtymguly aýynyň 29-nda söweş wagty gün tutulmasy bolupdyr. Şondan soň iki tarap hem urşy bes edipdir we ýaraşyk baglaşylypdyr. Galis derýasy araçäk bolýar. Kiaksaryň ogly Astiak Lidiýanyň patyşasynyň gyzyna öýlenýär.
Elemyň Wawilondan Kiaksar alyp öz ýurduna birleşdirendigi üçin, Astiagyň patyşalyk edyän döwründe (b.e.ön 585-580 ý) Midiýanyň Wawilon bilen arasy bozulýar. Ýöne bularyň ikisi-de eýranlylar tarapyndan basylyp alynýarlar. Midiýa garşy gozgalaň turzan parslar b.e.öň 550-nji ýylda ony basyp alypdyrlar.
II umumy okuw.
Meýilnama:
3. Ahemeniler döwletiniń döremegi.
4. Dariý I-niń özgerişleri.
5. Medeniýeti.
3. Parslar barada ilkinji gezek b.e.öń IX asyra degişli assiriýa ýazgylarynda agzalýar. Şol wagtlar olar Urmiýa kölűńden gűnorta – gűnbatar tarapda Parsua welaýatynda şap, b.e. öń IX –VIII asyrlaryń sepgidinde gűnorta sűýşűpdirler we b.e. öń VII asyrda Eýranyń gűnorta-gűnbatarynda we gűnortasynda aslynda elamlylaryń ýerleri bolan ýerleri eýeläpdirler. Ol ýer parslaryń ady boýunça Persiýa (Parsa) adyny alýar.
B.e.öń VII asyrda parslaryń gűýçli taýpa bileleşmeleri bolup, ońa Ahemeniler urugyndan bolan serdarlar baştutanlyk edipdirler.
B. E. öń 39-njy ýýlda parslaryń patyşasy Kir I Assiriýa tabyn bolupdyr. B. e. öń 600-559-njy ýyllarda Eýranda Kambiz I dolandyryp, ol Midiýanyń patyşalaryna garaşly bolupdyr. Ol Astiagyń giýewi eken. Onuń ogly Kir II b.e.öń 558-nji ýýlda Eýranyń patyşasy bolýar. Ol ilkinji paýtagty – Pasargady şäherini esaslandyrýar.
Kir II b.e.öń 550-nji ýýlda Midiýany, 549-njy ýýlda Suzyny (Elam), 548-547-nji ýýllarda Parfiýany, Girkaniýany, Ermenistany, Lidiýany (paýtagty Sardy), Kiçi Aziýanyń kenarýaka şäherlerini eýeleýär.
B. e. öń 545-539-njy ýyllarda Kir II gűndogar eýran we Merkezi aziýa ýerleri bolan Drangianany, Margianany, Sogdiany, Horezmi, Baktriýany, Gedrosiýany, Arahosiýany, Gandharany basyp alýar. Sońra b.e. öń 539-njy ýýlda Wawilony eýeleýär. Şondan soń gűnbatarda Műsűre çenli aralyk ońa tarap gecipdir. Kir II Műsűre ýöriş etmezden öń, döwletiń demirgazyk – gűndogar araçäkleriniń hopsuzlygy űpjűń etjek bolup, b.e.öń 530-njy ýýlda massagetleriń űstűne ýöriş edýär. Ýöne ol massagetleriń aýal patyşasy Tumarlydan ýeńilýär we öldűrilýär.
Kir II-niń ogly Kambiz II (b.e.öń 530-522ý) b.e.öń 525-nji ýýlda Műsűri basyp alýar. Műsűr faraony Psammetike gulluk edyän grek hakynatutma esgerleriniń harby baştutany Fanes dönűklik edip, Kambiziń tarapyna geçýär. Onuń esgerleri muńa gahar edip Fanesiń ogullaryny öldűripdirler we ganyny çakyra garyp içip, söweşe gidipdirler. Pelusiniń eteginde bolan söweşler we Memfise gaçýarlar. 2000 adam, şol sanda Psammetih III-niń ogly hem jezalandyrylýar. B.e.öń 525-nji ýýlyń Alp-Arslan aýynda Kambiz özűni Műsűriń faraony diýip yglan edýär. B.e. öń 522-nji ýylyń Nowruz aýynda Kambiz II-ä Eýranda kiçi dogany Bardiýa gozgalań turzup, patyşa boldy diýen habar gelýär. Ol ýola dűşýär we näbelli ýagdaýda aradan çykýar. Dariý I-niń Behistun ýazgylarynda Ahemenitler döwletinde häkimýeti Bardiýanyń ady bilen Gaumata ogly jadygöýűń ele alandygy habar berilýär. Gaumata basylyp alnan ýerleri golastyda saklamak űçin harby borçlylygy we salgytlary űç ýyllyk ýatyrylypdyr. Ol pars urug begzadalaryny artykmaç hukuklardan mahrum edipdir. B.e.öń 522-nji ýylyń Ruhnama aýynyń 29-nda Gaumata 7 sany belli urugyń wekilleriniń dil dűwşűgi netijesinde öldűrilýär. Sońra olar tagta 28 ýaşly Dariý I-ni çykarýarlar. Ol tagta çykansoń Wawilonda, Parsda, Elamda, Margianada, Parfiýada, sak taýpalarynda we Műsűrde gozgalańlar turýar. Dariý I olary gandökűşikli uruşlardan soń basyp ýatyrýar.
Tűrkmenistanda Ahemenitler döwletine garşy alnyp barlan göreş barada Beýik Saparmyrat Tűrkmenbaşynyń “Tűrkmeniń bäş eýyamynynyń ruhy ” atly kitabynda hem aýdylýar. Onda “Tűrkmen ýigidiniń ugurtapyjylygy” diýen goşgusynda “Sirak hakynda” gűrrűń berilýär. “Alkyşym” atly goşgusynda bolsa “Fyrat Marguş diýip serden geçendir” diýip belleýär.
Margianada gozgalań basylyp ýatyrlanda 55000-den gowrak adam öldűrilipdir.
B.e.öń 521-nji ýýlda Wawilonda ýene-de gozgalań turýar. Özűni Nabonidiń ogly Nawukodonosor IV diýip atlandyran gozgalańyń baştutany we onuń ýoldaşlary jezalandyrylýar, gozgalań doly basylyp ýatyrylýar.
Dariý I, şeýdip, gysga wagtyń içinde döwleti Kiriń we Kambiziń döwrűndäki araçäklerde dikeldýär.
B.e.öń 520-nji ýýlda elamlylar űçinji gezek gozgalań edýärler. B.e.öń 519-njy ýylda Dariý I saklara garşy ýöriş edipdir.
Bu köpsanly gozgalańlar pars agalygyna we agyr salgytlara, harby borçlulyga, ökde hűnärli adamlaryń sűrlip äkidilmegine garşy bolupdyr.
Gozgalańlary gazaply basyp ýatyrandan, Dariý I öz ýenişleri barada ýadygärlik űçin Bakistun ýazgylary ýazdyrýar.
4. Gozgalańlardan sapak alyp, Dariý I möhűm dolandyryş we maliýe özgerdişleri geçiripdir. Bu özgerişler döwlet dolandyrylyşyny durnuklaşdyrmaga, salgyt ýygnalyşyny dűzgűnleşdirmäge we goşunyń sanyny artdyrmaga ýardam edipdir.
B.e.öń 519-njy ýylda Dariý I ýurdy satraplyklara bölýär. Olary satraplar (“patyşalygy gorap saklaýjylar”) dolandyrypdyrlar. Satraplar öń hem bar ekenler, ýöne olar öń köplenç ýerli hökűmdarlardan goýulýan ekeni. Indi bolsa ýolbaşçy wezipeler parslaryń elinde jemlenipdir.
Öń satraplar raýat we harby wezipeleri ýerine ýetiren bolsalar, indi dińe ýerli dolandyrylyşa, sud işlerine, hojalyk durmuşyna we salgytlaryń ýýgnalyşyna, öz satlaplygynyń çäklerinde howsuzlygy űpjűn etmäge, ýerli wezipeli adamlara gözegçilik etmäge, kűmuş pul zikgelemäge baştutanlyk edipdir. Parahatlyk döwrűnde satrapyń elinde öz sanly şahsy goşun bolupdyr. Goşuna satraplara garaşly bolmadyk harby serkerdeler baştutanlyk edip, olar gös-göni patyşa tabyn bolupdyrlar.
Kir II-niń döwrűnde döwletiń gűnbatarynda arameý dili ulanylypdyr. Dariý I arameý dilini gűndogara-da girizipdir. Arameý dilinden başga ýerli diller hem ulanylypdyr.
Döwlet dolandyrylyşynda esasy orny parslar eýeläpdirler.
Dariý I-niń döwrűnde beýleki ýurtlaryń kanunlary ýazylyp, umumylaşdyrylyp, patyşanyń syýasatyna laýyklykda űýtgedilýär. Patyşa kanunlarynyń esasyny parslaryń adat hukugy dűzupdir. Parslaryń hukuk durmuşynda 7 sany tanymal urug uly orun tutupdyr. Olaryń wekilleri patyşanyń maslahatyna gatnaşypdyr.
B.e.öń 519-njy ýýlda Dariý I döwlet salgytlaryny täze ulgamyny girizýär. Ähli satraplyklar ýerleriń we onuń hasyllylygynyń derejesine görä bellenilen pul salgydyny tölemeli bolupdyrlar.
Parslar esasy agalyk ediji hakdygy űçin pul salgydyndan boşadylypdyr, ýene önűm görnűşinde salgyt tölemeli ekenler, beýleki haklar ýylda 232 tonna kűmuş möçberinde salgyt töläpdirler.
B.e.öń 517-nji ýýldan soń, Dariý I bűtin imperiýa űçin bitewi pul birligi – agramy 8.4 g. bolan altyn darigi girizipdir. Onda garyndy bary-ýogy 3 göterim bolupdyr. Şonuń űçinem darik söwda dűnýäsine birnäçe asyryń dowamynda esasy altyn teńńe hökműńde galypdyr.
Alyş-çalşyń adaty serişdesi kűmuş sikl bolupdyr. Ol 5,6 gram bolup, 20 sikl bir darige deń bolupdyr.
Köp ýerlerde, meselem, Wawilonda Akelsandr Makedonskiniń basybalyşlaryna çenli zikgelenen teńńeler köp ulanylypdyr. Ony dińe grekler bilen söwda edende ulanylypdyrlar.
Döwlete degişli gymmat baha metallar dińe patyşanyń rugsat bermegi bilen zikgelenipdirler. Salgyt görnűşinde gelen pullar onlarça ýyllap hazynada ýatyp, dolanyşyga girmändir. Şonuń űçinem söwdada zikgelenen teńńeler ýetmezçilik edipdir, pul – hatyr dolanyşygyna zyýan ýetiripdir.
Ahemeniler döwletiniń goşunynyń esasyny parslar we midiýalylar dűzűpdir. Gulluga 20 ýaşdan başlapdyrlar. Sak taýpalary goşuna atly peýkamçylary beripdir.
Atly goşun begzadalardan, pyýada goşun dayhanlardan dűzulipdir. Esasy ýarag ok-ýaý ekeni. B.e.öń V asyrda daýhanlaryń ýagdaýynyń ýaramazlaşyp başlamagy bilen, pyýada goşuna gowy ýaraglanan grek hakynatutmalary alyp başlapdyrlar. Goşunyń özeni 10 műń “ölmez-ýitmezlerden” durupdyr.
Onuń I műńlűgine dińe pars begzadalary girip, patyşanyń şahsy goragy bolupdyr.
Harby gulluklary adamlar önűm görnűşinde her aý hak alypdyrlar. Gullugy tamamlanlar paý ýerlerden eklenipdirler. Olary sagytdan boşadypdyrlar. Olar söwda hem edipdirler.
Aheminitler döwletiniń deńiz goşunlary hem bolupdyr. Deńiz söweşleri finikiýalylaryń, kiprlileriń, Egeý deńziniń adalarynyn ilatynyń, műdűr harby deńiz gűýçleriniń kömegi bilen alnyp barlypdyr.
Dariý I-niń döwrűnde Eýran döwleti gűlläp ösűpdir. Özgerdişleri tamamlap, Dariý I basyp almaklyga başlapdyr.
B.e.öń VI asyryń ahyrlarynda Aheminiler döwletiniń araçäkleri gűndogarda Hind derýasyndan gűnbatarda Egeý deńzine çenli, demirgazykda Ermenistandan gűnortada Niliń I bosagasyna çenli bolupdyr.
B.e.öń öńki 500-449-njy ýyllarda Eýran döwleti bilen grek şäherçeleriniń arasynda uruşlar bolýar. uruş başlanda ilki kiçi Aziýadaky grek şäherleri pars agalygyna garşy gozgalań başlaýarlar. Olara Balkan ýarym adasyndaky afinalylardan we Eritreýadan kömege gelipdirler. B.e.öń 493-nji ýylda gozgalańlar doly basylyp ýatyrylypdyr. Ýöne şondan soń Dariý I eger Balkan ýarym adasynyń grekleri garaşsyz bolsalar, Kiçi Aziýada parslaryń agalygynyń berk bolmajakdygyna dűşűnip, Gresiýa garşy ýörişe taýýarlanyp başlapdyr. Ol Marafon dűzlűginde b.e.öń 490-njy ýýlda greklerden ýeńlip gaýdýar. B.e.öń 486-njy ýylda Műsűrde, 484-482-nji ýýllarda Wawilonda gozgalań turýar. Dariý I-niń ogly Kserk gozgalańlary basyp ýatyryp, b.e.öń 480-nji ýylda Gresiýa garşy ýöriş edýär. Ol Fermopilde sparta patyşasy Leonisiń 6500 adamly goşunyny ýok edýär. Onuń özűniń bolsa 100 000 – li goşuny bolupdyr. Sońra Afinyny ýumurýar. Ýöne ýörişinin netijesi b.e.öń 480-nji ýýlda bolan we 12 sagada çeken Salamin söweşinden soń aýdyń bolýar. dar ýere gabalan 650 gämili pars harvy gűýçleri grekleriń 380 gämisi bilen ýok edilýär. Parslar sońra Plateýada we Kiçi Aziýanyń Mikale burnunyń ýanynda ýeńilýärler. Şondan soń parslar Gresiýadan el çekýärler. Ýöne Afiny bilen Sparta harby hereketleri Kiçi Aziýada dowam edipdirler. Olar Frakiýany we makedoniýany azat edýärler. B.e.öń 465-nji ýylda Kserk dildűwşű netijesinde öldűrilýär. Ýerine ogly Artakserks geçýär. B.e.öń 460-njy ýýlda Műsűrde gozgalań turup, b.e.öń 454-nji ýýlda Siriýanyń satrapy Megabiz ony basyp ýatyrýar. Sońra ol Artakserkse garşy çykýar. Grekler mundan peýdalanyp, Kipriń uly bölegini eýeleýärler. Howp abanandygy űçin, Artakserks bilen Megabiz ýaraşýar.
B.e.öń 449-njy ýýlda grekler kipriń ýanynda deńiz söweşinde we gury ýer söweşinde uly ýeńiş gazanýarlar. Bular grek-pars uruşlarynyń iń sońky söweşleri bolýar.
B.e.öń 449-njy ýylda Suzyda ýaraşyk şertnamasy baglaşylyp, grek ilçihanasynyń baştutany diplomat Kalliniń ady boýunça ońa Kalliý ýaraşygy hem diýilýär.
B.e.öń 424-nji ýýlda Artakserks I aradan çykansoń, Ahemenitler döwleti barha gowşaýar. Gozgalańlar, içerki agzalalyklar köpelýär. B.e.öń 359-nji ýýlda tagta çykan Artakserks II özűniń ähli erkek doganlaryny gyrdyrýar. Ol gozgalańçylardan öç alýar. Onuń özi-de b.e.öń 336-njy ýýlda köşk dildűwşűgi netijesinde öldűrilýär. Tagta Ermenistanyń satrapy Kodoman geçip, ol özűni Daroý III diýip yglan edýär.
B.e.öń 334-330-njy ýyllarda Ahemeniler döwletine degişli ýerler Aleksandr Makedonskiý tarapyndan basylyp alynýar. Dariý III gaçyp gidýär. Ýöne ol baktriýa satrapy tarapyndan öldűrilýär.
5. Eýranyń dini Margianada dörän zoroastrizm dini bolup, ony b.e.öń VII asyrda zaratuştra esaslandyrypdyr. Zoroastrizm Eýranda b.e.öń VI-V asyrlarda Dariý I-niń döwrűne ýaýrapdyr. Eýranlylar din babatda çydamly bolupdyrlar. Olar Wawilonyń, Elamyń, Yudeýanyń we beýleki ýerleriń ybadathanalaryny dikeldiripdirler. Ýöne Kserks gozgalań wagty Wawilonyń Esagila ybadathanasyny, sońa grek ybadathanalaryny ýykdyrýar. Ol şeýdip bu halklary hudaýlarynyń goldamagyndan mahrum etmek isläpdir.
Kserks dini özgerdiş hem geçirýär. Ol Zoroasyń gadagan eden Mitra, Anakita we beýleki hudaýlaryń ybadathanalaryny ýok etmek isläpdir. Ýöńe bu özgerdiş ýarym asyrdan soń gűýjűni ýitiripdir.
Pars klinopis ýazuwy 40 belgiden ybarat bolupdyr. Pars binagärliginiń ýadygärlikleri Pasardagy, Persepol, Suzy şäherlerinińöşk toplumlarydyr. Pasargady deńiz derejesinden 1900 metr beýiklikde ýerleşipdir. Onuń ymaratlary mermere meńzeş edilip zebelipdir. Pasargadyń iń ajaýýp ýadygärligi-de Kir II-niń guburhanasydyr.
Persepel şäheri b.e.öń 530-450-nji ýýlarda gurlupdyr. Persepolyń 3 km. Golaýynda Nahşi-Rustem gaýalarynda Dariý I-niń we beýleki patyşalaryń guburlary ýerleýär.
Suzy şäherini gurmak űçin gerekli zatlar 12 döwletden getirilipdir.


c: text/html

text:
Iň täzeler
- Türkmenistanyň Prezidenti Azerbaýjan Respublikasynyň Prezidentini gaýtadan saýlanmagy bilen gutlady
- Gasemi: Saudylar Sionistleriň ýanynda Ortagündogarda jenaýatyň simwolyna dönendirler
- Kamalwwandi:ýadro ylalaşygyň bozulmagy halkara köpçüligine urgy mysalyndadyr
- Eýranyň ýadro işlerine Braziliýa goldaw berýär
- Eýran bilen Orsýetiň parlament hyzmatdaşlyklary barada bir ylalaşyga gol goýuldy
- Ruhani:ýadro ylalaşygyň bozulmagy bilen ygraryndan dänen taraplar puşman boljakdyrlar
- Aşgabada Aziýa futbol konfederasiýasynyň wekiliýeti bardy
- Minskde GDA-nyň Daşary işler ministrleriniň geňeşiniň mejlisi geçirildi
- Hytaý bilen Orsýet ýadro ylalaşygyny bozmak dogrusyndaky Amerikanyň hereketini ýazgardylar
- Brujerdi: ýadro ylalaşygyndan peýdalanyp bilýän mahalyna çenli Eýran ýadro ylalaşygyndan çykmaz
Thursday, 11 July 2013 23:04
Allatagalynyňn zyýapat çaglary gepleşiginiň ýaýlyma berlişi
Saturday, 23 March 2013 23:02
Bagşy Arazmuhammed Şirmädli - Köp bolsa
Tuesday, 20 November 2012 00:26
Jelil Sakgar - Sen ýetir
Sunday, 11 November 2012 23:35
Jelil Sakgar - Ýa züljelalym
Wednesday, 17 October 2012 20:16
Bagşy Guly Gulyzadeh = Medet ber
Wednesday, 17 October 2012 20:15
Bagşy Guly Gulyzadeh =Ädejek sen
Wednesday, 17 October 2012 20:12
Bagşy Guly Gulyzadeh = Bagt islärin
Wednesday, 17 October 2012 19:20
Bagşy Guly Gulyzadeh=Tutdy ýaranlar
Saturday, 13 October 2012 03:11
Bagşy Mennad Ahangary :Öweziň daglary
Saturday, 13 October 2012 02:52
Bagşy Mennad Ahangary :Bilmez
Saturday, 13 October 2012 02:15
Bagşy Mennad Ahangary :Bular gelmedi
Saturday, 13 October 2012 01:55
Bagşy Mennad Ahangary : Burun
Saturday, 13 October 2012 01:42
Bagşy Mennad Ahangary, Ýoldur bu ýollar
Sunday, 30 September 2012 03:30

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aziýa futbol konfederasiýasynyň ýaryşlarynyň toparçadaky tapgyry tamamlandy. “D” toparçasynyň toparlarynyň duşuşyklary türkmen janköýerleriniň aýratyn ünsüni çekdi, şonda 6 oýnuň dowamynda biziň iki toparymyz güýç synanyşdy. Olar ýurdumyzyň çempiony “Altyn asyr” hem-de Türkmenistanyň Kubogynyň eýesi “Ahal” toparlarydyr. Jemleýji tapgyryň esasy duşu...
Awtor:
nazaroff
(Talyp)
|
Kategoriýa: Sport |
28.05.2018 14:01
Gyzgyn, Turkmence, Sosiyal, interaktiw, sayty, Turkmen, Türkmen, Türkmenistan, Turkmenistan, Türkmençe, Sosiýal, saýty
(#140)


text:
Geçen aý Täjigistanyň Türkmenistandaky ilçihanasynyň öňünde bolan hadysa barada anonim täjik diplomaty Azatlyk Radiosyna 20-nji sentýabrda golsuz hat ugratdy. Hatyň Täjigistanyň Türkmenistandaky ilçihanasynyň adyndan ýaýradylandygy aýdylýar, ýöne şol bir wagtyň özünde, ol resmi alamatlary özünde jemlemeýär.
Hatyň sözbaşynda “Täjigistanyň Türkmenistandaky ilçihanasynda wiza nobatyna garaşýan aýalyň “ölümi” bilen bagly Täjigistan Respublikasynyň Türkmenistandaky ilçihanasynyň Maglumaty” diýilýär.
Anonim diplomat bu hatyň telefondaky göçürmesiniň suratyny Azatlyga ugratdy.
Ýatlasak, 21-nji awgustda Aşgabatdaky täjik ilçihanasynyň Konsullyk bölüminiň öňünde ogly üçin wiza nobatyna garaşýan bir zenan maşgala huşuny ýitirensoň, onuň hassahana äkidilendigi we ýolda aradan çykandygy habar berildi. Bu barada Azatlyk Radiosy wakanyň şaýatlaryna, hem-de redaksiýa gowşan wideo ýazga salgylanyp, 29-njy awgustda habar berdi.
“Käbir köpçülikleýin maglumat serişdelerinde, hamala, 21-nji awgustda Täjigistan Respublikasynyň Aşgabatdaky ilçihanasynyň öňünde uzyn nobata garaşýan aýalyň ölendigi barada maglumat ýaýradyldy. Täjigistan Respublikasynyň Türkmenistandaky ilçihanasy bu wakanyň ähli jikme-jikligini anyklap, şu aşakdakylary habar berýär” diýip, bu günki hatda aýdylýar.
Onda hadysanyň 21-nji awgustda däl-de, 17-nji awgustda bolandygy, nobata garaşýan zenanyň saglyk ýagdaýynyň soňlugy bilen gowulaşyp, häzirki wagtda onuň Lebap welaýatynyň Kerki etrabynda ýaşaýandygy aýdylýar.
Wakanyň şaýatlary Azatlyga ugradan maglumatlarynda gürrüňi edilýän zenanyň adyny Gözel diýip tutdular, hem-de onuň öz ogluna wiza almak üçin nobata garaşan wagty heläkçilige uçrandygyny habar berdiler.
Bu günki hatda şol aýalyň oglunyň ady Atamyrat diýip tutulýar.
Maglumatyň Azatlykda çap edilmeginden bir hepde soň, 4-nji sentýabrda Täjigistanyň Daşary işler ministrliginiň resmi wekili Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugyna gizlinlik şertinde waka bilen bagly käbir goşmaça maglumatlary beripdi.
"Birnäçe günüň dowamynda wizalary bermek boýunça kompýuter sistemasynda näsazlyk döredi we bu howanyň aşa gyzyp, 40 gradusdan geçen wagtyna gabat geldi. Netijede, öz ogluna wiza almak üçin nobatda duran bir zenan hakykatdan hem özüni erbet duýdy. Emma oňa medisina kömegi berlensoň, ol özüne gelip, onuň ýagdaýy gowulaşdy" diýip, Täjigistanyň Daşary işler ministrliginiň wekili şonda gürrüň beripdi.
Bu günki hatda-da şol aýal maşgalanyň nobata garaşýan wagty saglygynyň ýaramazlaşandygy tassyk edilýär, hem-de oňa öz wagtynda Tiz kömegiň berlendigi aýdylýar.
Azatlygyň bu gün Täjigistanyň Aşgabatdaky ilçihanasyndan maglumat almak synanyşygy ýene-de bir gezek netijesiz boldy.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan türkmenistanlylaryň sözlerine görä, täjik wizasyny almak üçin ilçihananyň öňünde ýüzlerçe adamlyk nobatlar emele gelipdir. Nobata duranlaryň käbiri garaşyp, ilçihananyň öňünde birnäçe hepdeläp durmaly bolýarlar, emma şonda-da wiza alyp bilmän kösenýärler.
Täjigistanyň Aşgabatdaky ilçihanasynyň öňündäki uly nobatlar täze okuw ýylynyň öňüsyrasyna gabat geldi. Azatlyk Radiosynyň söhbetdeşleri wiza almak üçin ilçihana ýüz tutýanlaryň esasy böleginiň studentlerdigini aýdýar.
Täjigistan türkmenistanly ýaşlaryň daşary ýurtlarda bilim almak üçin barýan esasy ýurtlarynyň biridir. Garaşsyz çeşmeleriň käbir maglumatlaryna görä, Täjigistanda 4 müň çemesi türkmenistanly bilim alýar.


text:
Çekişme:Adalat we Galkynyş Partiýasy
Düzeldilmeli ýerler[edit source]
Mr.pahyr, sahypany döreden sizsiňiz. Men bu makalanyň şu ýerlerine garaýyş bildirýän:
# Ählihalk agzalygy Republikaçylar birleşigi
Jumhur ittifaki diýleni "Halk arkalaşygy" diýip terjime edilmelidir öýdýärin. Ittifak sözüniň Türkmençedäki terjimesi arkalaşyk. Jumhur hem halk diýmek.
#Ýewropa konserwatiw we reformlar birleşigi
"Avrupa Muhafazakârlar ve Reformcular İttifakı" = "Ýewropa Konserwatiwler we reofrmaçylar arkalyşy" ýa-da "bileleşigi" diýilmeginiň has jaýdar boljakdygy pikirinde men. Birleşik diýmek bileleşip bir gurama hökmünde hereket etmegi aňladýar, şeýle guramalra birleşik diýilýär. Arkalaşyk ýa-da bileleşik bolsa bir ugurda goldaw berilýän guramalara aýdylýar Garaşsyz Döwletler arkalaşygy ýaly. Ýewropa bileleşigi ýaly.
# Binali Ýyldyrym
Binaly Ýyldyrym diýilmegi dogrudyr öýdýärin. Türkmençede Aly, ALyhan ýaly y harp bilen seslendirilýär Ali ady. Muny harp ýalňyşy hökmünde kabul edýärin we Türkmen diliniň grammatikasy zerarly jogabyňyza garaşmazdan göni düzeltmekçi. Beýleki garaýyşlarymda sizleriň garaýşyny almakçy özgertmek üçin.
# Fazilet partiýasy
Mertebe partiýasy diýsek literal terjime bolar emma akademik terjime däldigi sebäpli häzirlikçe Fazilet partiýasy diýmäge dowam edeliňmi?
# Aglaba
Mejlisiň ýarsyndan gowuragyny eýelemegi beýan etmek üçin "AKP agdyklygy" diýsek has jaýdar dälmi?
# Wagtlaýyn parlament
Wagtlaýyn hökümet ýa-da saýlaw hökümedi diýlip terjime edilmeli. Türkçedäki termin "Seçim hükümeti." Munuň Türkmençedäki garşylygy saýlaw hökümedi bolar.
Bulardanam daşary saýlow ýaly harp ýalňyşly sözleri göni düzeltmekçi, Türkmençede saýlaw diýilýär.
# Partiýa başlygy
Türkmençede resmi taýdan näme diýilýär partiýa liderlerine? Baştutan diýilýärmi ýa başga zat?
# [Türkiýe|Türkiýe döwletiniň] syýasy partiýasydyr
Söz düzümi taýdan şeýle ýazylmaly: Türkiýe döwletindäki bir syýasy partiýadyr.
# Gurujylar
Esaslandyryjylar diýsek has jaýdar terjime bolmazmy?
# Çeşmeler
Türkmençe wikipediada salgylanmalar diýýäris, sebäbi Wikipedia ýazgy ýazýarkak nämedir bir zada salgylanyp ýazýarys. Çeşme hökmünde ulanmaýarys ony. Häzirlikçe şular, jogabyňyza garaşýan Mr.pahyr. Hormatlamak bilen, --Ruhubelent (talk) 02:25, 22 iýul 2018 (UTC)
- Ruhubelent Kömegiň üçin we sahypadaky özgerdişler üçin sag bol, beýleki üýtgetmeleri häzir girizjek -- Mr.pahyr (talk)
- Baş üstüne, Mr.pahyr. Maslahat başlatdym, şoňa hem gatnaşyň. Okyjylary Türkmençe wikipediada ýazgy döretmäge ymtyldyrjak özgerişikleri girizeliň Türkmençe wikipedia. Men tekliplerimi berdim, aktiw agzalarymyzyň garaýyşlaryna we rugsadyna garaşýan. --Ruhubelent (talk) 11:52, 22 iýul 2018 (UTC)
- Garşylgyňyz ýok bolsa öz görüşim netijesinde özgertmekçi sahypany?
- Elbetde üýtgedip bilersiň Ruhubelent


text:
Paýtagtymyzda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda Aşgabat şäherini ösdürmegiň 15-nji nobatdakysynyň çäklerinde gurlup ulanmaga berilýän kottežler toplumynyň açylyş dabarasy boldy.
Iki gatly kottež jaýlaryň we üç hem-de dört gatly ýokary amatlyklary bolan ýaşaýyş jaýlar toplumynyň açylyş dabarasy paýtagtymyzyň günorta künjegine boldy Bu ýerde medeni-durmuş maksatly hem-de häzirkiaman durmuş düzümi bolan desgalaryň täze toplumy emele geldi.
Bu taslamanyň durmuşa geçirilmegine 2015-nji ýylyň maý aýynda badalga berildi. Türkmenistanyň Prezidentiniň şol ýylyň aprel aýynda gol çeken Kararyna laýyklykda, birnäçe ministrlikleriň, pudak edaralarynyň, Aşgabat şäheriniň häkimliginiň ýurdumyzyň Senagatçylyr we telekeçiler birleşmesiniň gurluşyk kärhanalarynyň arasynda ähli amatlyklary bolan hem-de ýanaşyk ýerleri abadanlaşdyrylan ýaşaýyş jaýlaryny taslamalaşdyrmak we gurmak boýunça ylalaşyk gazanyldy. Şäheri ösdürmegiň 15-nji nobatdakysynyň çäklerinde Seýdi hem-de Mollanepes köçeleriniň ugrunda döwrebap binalar we düzümleýin desgalar guruldy.
Kottež jaýlar toplumy köpugurly “Aşgabat” stadionynyň we ýakynda açylan golf-klubunyň ýanynda ýerleşýär.
Türkmenistanlylaryň durmuş şertlerini gowulandyrmak, ýaşaýyş düzümini yzygiderli kämilleşdirmek bilen baglanyşykly meseleler hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň hemişe üns merkezinde durýar. Ýurdumyzyň raýatlaryna berilýän ýeňillikli karz serişdeleri şäherleriň we obalaryň ilaty üçin amatly ýaşaýyş jaýlarynyň elýeterliligini üpjün etdi. Şunda ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşygynyň giň gerimde alnyp barylmagy netijesinde, Aşgabatda her ýylda müňden gowrak maşgalalar täze jaýlara göçüp barýarlar.
Döwlet Baştutanymyzyň öňde goýýan wezipelerini üstünlikli durmuşa geçirmek maksady bilen, bar bolan ýaşaýyş jaý gaznasyny döwrebaplaşdyrmak bilen bir hatarda, diňe bir ýokary amatlyklary bolan belent ýaşaýyş jaýlaryny däl, eýsem, ýokary derejede kottež jaýlaryny gurmaga aýratyn ähmiýet berilýär. Munuň özi raýatlaryň häzirkizaman talaplaryna, her bir adamyň islegine laýyk gelýän amatly jaýlary saýlap almaga bolan mümkinçiliklerini artdyrýar.
Aşgabady ösdürmegiň 15-nji nobatdakysynyň taslamalaryny durmuşa geçirmegiň Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesine ynanylandygyny bellemeli. Häzirki döwürde ýurdumyzyň işewür düzümleriniň wekilleri toplumlaýyn özgertmeler maksatnamalarynyň durmuşa geçirilmegine işjeň gatnaşýarlar we Watanymyzyň ykdysady kuwwatynyň berkemegine mynasyp goşant goşýarlar. Gurluşyk pudagy senagatçylar düzüminiň iň sazlaşykly ösýän ugurlarynyň birinе öwrüldi.
... Dabaraly çäräniň geçirilýän ýerine Türkmenistanyň Mejlisiniň Başlygy, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlary, harby we hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylary, Aşgabat şäheriniň häkimi, ýurdumyzyň ministrlikleriniň hem-de pudak edaralarynyň, jemgyýetçilik guramalarynyň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň ýolbaşçylary, daşary ýurtly ilçiler hem-de işewürler we şäheriň köpsanly ilaty ýygnandy.
Hemmeler hormatly Prezidentimizi uly ruhubelentlik bilen garşyladylar. Milli lybasdaky gyzlar hormatly Prezidentimize gül desselerini gowşurdylar. Döredijilik toparlary we belli aýdymçylar baýramçylyk öwüşginli aýdym-sazly çykyşlary ýaýbaňlandyrdylar.
Milli Liderimiz bu ýerde guralýan dabaralara gatnaşýan daşary ýurtly diplomatlar bilen häzirki çäreleriň ähmiýeti hakynda pikir alyşdy. Şeýle hem gürrüň ýurdumyzyň baş baýramy bolan Garaşsyzlyk güni hakynda boldy. Hormatly Prezidentimiz döwletimiziň içeri we daşary syýasatynyň möhüm ugurlary barada aýdyp, Garaşsyz we Bitarap ýurt bolan Türkmenistanyň ähli gyzyklanma bildirýän taraplar bilen netijeli gatnaşyklar üçin açykdygyny belledi.
Hormatly Prezidentimiz ýurdumyzyň durmuşynda möhüm ähmiýeti bolan giň möçberli çärelere işjeň gatnaşýandyklary üiçn daşary ýurtly diplomatlara minnetdarlyk bildrdi we Türkmenistanyň sebitde hem-de tutuş dünýäde dunukly ösüşiň üpjün edilmegi ugrundaky ählumumy tagallalara goşant goşmak arkaly, beýleki döwletler bilen ýola goýulýan hyzmatdaşlygyň mundan beýläk-de ösdüriljekdigine ynam bildirdi.
Birleşen Arap Emirlikleriniň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Hasan Abdalla Al Adab Al Zarouny her bir ýurduň döwlet gurluşynda öz usulynyň bardygyny belläp, Türkmenistanyň garaşsyz ösüş ýolunda saýlap alan ugrunyň diňe bir durmuşa ukyplylygyny däl, eýsem, onuň netijeliliginiň ýokarlanýandygyny iş ýüzüde subut edendigini nygtady. Muny ýüzlerçe maşgalalaryň birbada täze jaýly bolmagy mynasybetli guralan dabaralar has aýdyňlygy bilen äşgär edýär.
Milli Liderimiz dabara gatnaşyjylaryň şowhunly el çarpyşmalary bilen binalar toplumynyň toý bagyny kesdi. Şol pursatda dürli reňkdäki howa şarlary asmana uçuryldy.
Jaýlaryň öňündäki meýdançada baýramçylyk çykyşlary boldy. Medeniýet we sungat ussatlary türkmen toýlaryna mahsus çykyşlary ýerine ýetirdiler.
Döwlet Baştutanymyz köçäniň ugrunda gurlan desgalary synlap başlady. Her jaýyň derwezesiniň açylyp, onda baýramçylyk dabaralarynyň barha belende göterilýändigi görünýär. Şol ýerde öý eýeleiniň garyndaşlary, dost-ýarlary şatlanýarlar. Myhmanlar howluda gurnalan sekilerde ýerleşip, ajaýyp dessurlara laýyklykda toý tagamlaryndan dadýarlar.
Iki gatly kottež jaýlarynyň birine göçüp gelen bagtyýar maşgala agzalary milli Liderimize çuňňur hoşallyk bildirdi we döwlet Baştutanymyza berk jan saglyk, uzak ömür, türkmen halkynyň bagtly durmuşynyň üpjün edilmegi ugrunda alyp barýan asylly başlangyçlarynda uly üstünlik arzuw etdiler.
Soňra bagtyýar maşgalanyň çakylygy boýunça hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow öýe girdi we bu ýerde döredilen şertler bilen tanyşdy. Täze jaýyň eýesi telekeçi bolup, onuň maşgalasy mugallym bolup işleýär Olaryň dört çagasy - üç gyzy, bir ogly bar. Gyzlaryň ulusy şu ýyl Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersitetine okuwa giripdir.
Öý eýeleri milli Liderimizi türkmen halkynyň myhmansöýerlik däplerine laýyk garşyladylar. Öýüň töründe toý saçagy giňden ýazyldy. Maşgala agzalarynyň kalplarynda şatlyk we çuňňur hoşallyk duýgulary gaýnap joşýar.
Şeýle hem öý eýesi Hangeldi Atakgaýew özi, alyp barýan işi barada gürrüň berip, ýurdumyzda adamlaryň abadan we bagtyýar durmuşy ugrunda giň möçberli çäreleriň durmuşa geçirilýändigini, telekeçilik ulgamynyň ösdürilýändigini aýtdy hem-de hususy ulgamyň işine döwlet tarapyndan uly goldaw berilýändigi üçin hormatly Prezidentimize hoşallyk bildirdi. Maşgalanyň körpeleri mähriban Watanymyzy, halkymyzyň milli Liderimiz bilen bütewüligini we hormatly Prezidentimiziň Watanymyzyň kuwwatynyň, şöhratynyň artmagy, gülläp ösmegi ugrunda edýän ýadawsyz zähmetini goşgy setirleriniň üsti bilen wasp etdiler.
Milli Liderimiz çagalar bilen gürrüňdeş bolup, olaryň okuwlary we arzuwlary, geljekde haýsy hünäri saýlap aljakdyklary bilen gyzyklandy. Soňra döwlet Baştutanymyz öý eýesine nirede ýaşandygy baradaky sowal bilen ýüzlendi. Olara amatly kottež jaýyna göçüp gelmänkä alty adam bolup darajyk öýlerde ýaşandyklaryny aýtdylar. Olaryň ýaşaýyş şertlerini gowulandyrmak baradaky arzuwy ilki başky 30 göteriim tölegi bolan on ýyllyk karz serişde almaklary bilen hasyl bolýar.
Şeýle hem döwlet Baştutanymyz dabara gatnaşýan daşary ýurtly ilçileriň täze jaýlarda döredilen şertler hem-de mümkinçilikler baradaky pikirleri bilen gyzyklandy we Türkmenistanda adam hakyndaky aladanyň ähli özgertmeleriň esasynda durýandygyny belledi.
Daşary ýurtly ilçiler Türkmenistanda işlän döwründe ilatyň ýaşaýyş-durmuş derejesiniň yzygiderli ýokarlandyrylmagy üçin döwlet tarapyndan alada edilýändiginiň şaýady bolýandyklaryny nygtadylar.
Milli Liderimiz kottež jaýlarynyň gurluşygynyň halkymyzyň isleglerini kanagatlandyrmaga gönükdirilýändigini belledi. Çünki käbir adamlar belent jaýlarda ýaşamaga, käbirleri bolsa howlusy bolan özbaşdak öýlerde ýaşamaga hem-de howluda hojalyk işlerini ýöretmäge isleg bildirýärler. Iri şäherlerde-de beýik bolmadyk hem-de öz kiçigöwrümli mellegi bolan jaýlaryň bolýandygy, şunda, häzirki döwürde şäher mümkinçilikleriniň adamlaryň islegine we talaplaryna laýyk gelmegi adaty ýagdaýdyr. Häzirki döwürde paýtagtymyzda adamlaryň islegleri göz öňünde tutulýar. Olar gün-günden gözelleşýän Aşgabatda gurulýan binalaryň taslamalaryna öz düzedişlerini girizip bilýärler.
Öý eýeleri myhmanlara milli tagamlardan hödür-kerem etdiler. Daşary ýurtly ilçiler türkmen halkynyň asylly däpleriniň ynsanperwerlik ýörelgeleri bilen utgaşýandygyny we olaryň nusgalykdygyny bellediler.
Ähli daşary ýurtly diplomatlaryň adyndan BAE-niň ilçisi hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň halkyň abadançylygynyň bähbidine ägirt uly işleri alyp barýandygyna, olar bilen duşuşmaga wagt tapyp, maşgalalaryň uly we körpe agzalary bilen gürrüňdeşlikde olaryň isleg-arzuwlary bilen gyzyklanýandyklaryna haýran galýandyklaryny nygtady. Daşary ýurtlaryň ilçihanalarynyň işgärleri täze jaýlaryň ýokary derejede abadanlaşdyrylandygyny, ondaky şertleriň, hiliň örän ýokary derejelidigini bellediler. Şeýle hem olar raýatlara ýaşaýyş jaýlaryny edinmek üçin az göterimi bolan uzakmöhletleýin karz serişdelerini bermek tejribesine ýokary baha berdiler.
Pursatdan peýdalanyp, daşary ýurtly diplomatlar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowy şanly baýramçylyk bolan Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 26 ýyllygy bilen gutladylar we milli Lideriimze, tutuş türkmen halkyna mundan beýläk-de uly üstünlik, rowaçlyk arzuw etdiler.
Hoşniýetli sözler üçin minnetdarlyk bildirip, döwlet Baştutanymyz diplomatlary paýtagtymyzda ertir geçiriljek täze desgalaryň açylyş dabaralaryna gatnaşmaga çagyrdy.
Täze jaýa göçüp gelen maşgala agzalary ýurdumyzyň raýatlary hakynda edilýän alada hem-de şunuň ýaly ajaýyp jaý edinmek üçin döredilýän mümkinçilige tüýs ýürekden hoşallyk bildirdiler we jaýlaryň hil hem-de amatlylyk babatda häzirkizaman ölçeglerine doly kybap gelýändigini nygtadylar.
Jaýyň otaglarynyň ýerleşdirilişi, üpjünçiligi, aşhana, myhman otagynyň, eýwanynyň, ýyladyş ulgamynyň, iki gatda hem bar bolan ýatylýan jaýlarynyň we beýleki ugurdaş desgalaryň ýokary derejede bolmagy guwançly ýagdaýdyr. Şeýle hem kottež görnüşli jaýda iş otagy, tomusky eýwan, balkon, hojalyk jaýlary göz öňünde tutulypdyr. Onda milli binagärlik ýörelgeleri bilen häzirkizaman çözgutleriniň oýlanyşykly utgaşdyrylmagy bu jaýlara özboluşly kaşaň görnüş berýär.
Bir söz bilen aýdalynda, göze gelüwli hem-de amatly kottež jaýlarynyň umumy eýeleýän meýdany 350 inedördül metr bolup, onuň otaglary belent hem-de giň, bu ýerde myhman kabul etmek üçin ähli mümkinçilikleri bolan döwrebap otaglar bar. Jaýyň myhman otagynyň göwrümi 46,20 inedördül metr bolup, ol dalan hem-de göwrümi 24,30 inedördül metr bolan aşhana bilen birikdirilendir. Aşhana häzirkizaman enjamlary, serişdeleri bilen üpjün edildi. Şeýle hem jaýyň birinji gatynda göwrümi 25,2 inedördül metr bolan garaž ýerleşýär.
Ikinji gatdaky ýatylýan jaýlary 20,85 inedördül metrden başlap, 27,70 inedördül metr göwrümlidir. Tomusky eýwanyň eýeleýän meýdany 25,2 inedördül metr bolup, onda howanyň maýyl günlerinde çaý içişlik guramak ýa-da çagalaryň oýna güýmenmegi üçin mümkinçilikler bar. Balkona we eýwana çykalgasy bolan hem-de 13 inedördül metr meýdany eýeleýän otagda işlemek üçin ähli zerur şertler üpjün edildi.
Jaýyň aýmançaly çäginiň umumy meýdany 600 inedördül metre barabardyr. Howluda dynç almak üçin telär gurlupdyr we gök zolak döredilipdir.
Hormatly Prezidentimiz öý eýelerini täze jaý göçüp gelmegi bilen gutlap, olara bagtly durmuş, maşgala abadançylygyny, saglyk we üstünlik arzuw etdi.
Soňra döwlet Baştutanymyz paýtagtymyzda özboluşly gözellik döreden köçäniň ugry bilen ýoluny dowam etdi. Ähli ýerde aýdym-sazlar belentden ýaňlanýar. Güýz şemalyna Döwlet baýdaklary, dürli reňkli lentalar pasyrdaýar we howa şarlarynyň düzümi gözellik eçilýär. Ak mermere beslenen kottež jaýlarynyň binagärlik çözgüdinde nusgawy ýörelgeler bilen häzirkizaman tejribeleri utgaşýar. Jaýlaryň ýanaşyk ýerlerinde dürli güller ekilipdir, bag nahallary oturdylypdyr. Öýleriň sanyna görä, awtoduralgalar göz öňünde tutulypdyr.
Dört gatly kottež görnüşli ýaşaýyş jaýlarynda sekiz öý bolup, onuň eýwanyndan ýokarky gatlara basgançak we lift hereket edýär. Her gatda iki öý bolup, umumy eýeleýän meýdany 537,30 inedördül metr bolan öýlerde bäş otag bar. Öýlerde giň myhman otaglary (113,60 inedördül metr), 49,20 inedördül metr meýdany bolan aşhana, 44,40 inedördül metrden 61 inedördül metre çenli meýdanlary bolan dört sany ýatylýan otag we balkon bar. Her maşgala üçin hojalyk jaýlary göz öňünde tutulypdyr. Jaýlaryň arasynda çagalaryň oýun meýdançalary, telärler we tehniki binalar bar.
Üç gatly jaýlarda dört otagly alty öý bar. Her öýüň eýeleýän meýdany 476,40 inedördül metr bolup, olarda 44,20 inedördül metrden başlap, 80,40 inedördül meýdany bolan üç sany ýatylýan otag, 113,60 inedördül meýdany bolan aýratyn otag, aşhana we beýleki desgalar bar.
Umuman, bu toplumyň tutuş keşbi bir bitewi utgaşyklylygy emele getirýär. Täze jaýlaryň hemmesiniň umumy binagärlik usuly we ak mermerli keşbi bolup, kaşaň demir aýmançalar bilen gurşalypdyr. Köçäniň yşyklandyryş sütünleri jaýlaryň üçekleriniň reňki bilen utgaşýar.
Kottež jaýlar toplumynyň çäginde umumy meýdany 8,4 gektara barabar bolan seýilgäh guruldy. Olarda döwrebap yşyklandyryjylar, oturgyçlar, howuzly suw çüwdürimleri bar. Granit ýodajyklar we ýerasty geçelge guruldy. Mundan başga-da, şäheriň şu künjegindäki Seýdi we Mollanepes köçeleriniň durky düýpli täzelenildi. Olaryň umumy uzynlygy 1533 metr bolup, köçeleriň ini 12 metre barabardyr. Şeýle hem jaýlaryň aralarynda we ýanaşyk ýerlerinde köçeler çekildi. Umuman, bu ýerde 13 müň 572 metr uzynlygy bolan köçeler çekildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow kottežler toplumy bilen tanyşlygy jemläp, bu günki taryhy wakanyň diňe bir paýtagtymyzyň däl, eýsem, tutuş ýurdumyzyň durmuşynda möhüm ähmiýete eýe bolandygyny aýtdy.
Döwlet Baştutanymyz türkmen toýlaryna mahsus baýramçylyk ýagdaýynda Aşgabady ösdürmegiň 15-nji tapgyrynyň çäklerinde Seýdi we Mollanepes köçeleriniň ugrunda gurlan iki gatly 208, dört gatly sekiz we üç gatly sekiz döwrebap kottež görnüşli ýaşaýyş jaýlarynyň we durky täzelenen köçeleriň açylyş dabarasynyň uly ähmiýetiniň bardygyny belläp, bu ýere ýygnananlary şanly waka bilen ýene bir ýola gutlady.
Şu gün paýtagtymyzyň ýüzlerçe maşgalalary göçüp gelen öýlerinde uly şowhun bilen jaý toýlaryny toýlaýar. Munuň özi “Döwlet adam üçindir!” dien paýhasly ýörelgäniň iş ýüzünde durmuşa geçirilýändiginiň nobatdaky subutnamasydyr. Bu dabaralar mähriban halkymyz hakyndaky aladanyň döwletimiziň möhüm wezipesine öwrülendigini, amala aşyrylýan beýik işleriň uly üstükliklere, her bir günümiziň şatlykly wakalara beslenýändigini has aýdyňlygy bilen görkezýär.
Milli Liderimiz bu döwrebap jaýlaryň adamlar üçin amatly durmuşy we doly derejeli dynç alşy üpjün etjekdigine hem-de nesilleriň bagtyýarlygyny artdyrjakdygyna ynam bildirdi. Hut şonuň üçin hem bu ýerde guralýan dabaralar hemmeleriň buýsanjyny artdyrdy.
Döwlet Baştutanymyz köpsanly kottež görnüşli ýaşaýyş jaýlarynyň açylyşy bilen hemmeleri ýene bir gezek gutlap, dabara gatnaşyjylara berk jan saglyk, maşgala abadançylygyny arzuw etdi.
“Goý, biziň nurana ýollarymyz röwşen geljege tarap uzasyn, dowamat bolýan beýik işlerimiz uly üstünliklere beslensin!” diýip, milli Liderimiz aýtdy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow dabara gatnaşyjylar bilen mähirli hoşlaşyp, bu ýerden ugrady.
Aşgabat şäherini ösdürmegiň 15-nji nobatdakysynyň desgalarynyň açylyş dabaralary ertir dowam eder. Şu gün bolsa ýurdumyzda ýene bir möhüm desganyň—Balkan welaýatynyň Bereket demir ýol bekediniň täze lokomotiw deposynyň açylyş dabarasy bolýar.
Şanly seneleriň öňüsyrasynda täze binalaryň açylyş dabaralarynyň geçirilmegi Garaşsyzlygynyň 26 ýyllyk baýramçylygyny garşylaýan Watanymyzyň täze taryhynda möhüm sahypany ýazdy. Munuň özi ägirt uly özgertmeleriň nobatdaky subutnamasy bolup, Türkmenistanyň hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň paýhasly ýolbaşçylygynda gülläp ösýän we dörediji ýurt hökmünde dünýä ýüzünde ykrar edilmegini hem-de bagtyýar geljege tarap ynamly gadamyny alamatlandyrýar.
Şu gün gurlup ulanmaga berlen kottežler toplumyna aşgabatlylaryň 300-e golaý maşgalasy göçüp geldi. Bu toplum paýtagtymyzyň binagärlik keşbi bilen özboluşly sazlaşygy emele getirdi. Toplumyň agşamky görnüşi has-da gözel. Köp öwüşginli yşyklandyryjylar suw çüwdürimleri hem-de jaýlaryň daşky görnüşleri, seýilgähleriň yşyklary, Garaşsyzlygynyň 26 ýyllyk dabaralaryny şatlykly garşylaýan ýurdumyzyň baş şäheriniň giň köçeleri we seýilgähleri bilen utgaşyp, özboluşly gözellik döredýär.


text:
Soňky habarlar
Archive news
"Aşgabat 2017-ä" bagyşlanyp geçirilen bäsleşigiň jemi jemlendi
12:1717.10.2017
0
2011
Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkezi, Türkmenistanyň Zenanlar birleşiginiň Merkezi Geňeşi "Aşgabat 2017" mynasybetli, 27-nji iýunda döredijilik bäsleşiginiň düzgünnamasyny kabul etdiler. Bäsleşik 4 ugurdan ybarat bolup: 1. V Aziýa oýunlary hakyndaky iň gowy publisistik makalalar, hekaýalar, goşgular, oçerkler; 2. V Aziýa oýunlary hakyndaky iň gowy nakgaşçylyk (surat çekmek) işleri; 3.V Aziýa oýunlary hakyndaky iň gowy amaly-haşam sungaty eserleri (zergärçilik, haly, gobelen, el işleri); 4. V Aziýa oýunlary hakyndaky iň gowy heýkeltaraşlyk we keramika işleri - ýaly ugurlary özünde jemleýär. Bu bäsleşik hakyndaky bildirişler "Zenan kalby" žurnalynda, "Türkmenistan", "Watan" gazetlerinde çap bolup, şol günden güýje girdi. Netijede, bäsleşige 146 sany dalaşgäriň 400-den gowrak işi hödürlenilip, olardan: 1-nji ugur boýunça: I orna - Italmazow Agageldi Jumageldiýewiç (Belentliklerden sport baýramyna çagyryş (makala)); II orna - Törekulow Arslan (Asman atlary (hekaýa)); III orna - Akmyradow Silgeldi (Arkadag gelýär (goşgy)); 2-nji ugur boýunça: I orna - Kanyýew Maksatmyrat Kakamyradowiç; II orna - Baljan Pälwanowa, III orna - Zarlykow Beggeldi; 3-nji ugur boýunça: I orna - Allanurowa Enegül (haly); II orna - Çaryýewa Aýjemal (zergärçilik); III orna - Gurbanowa Jumagül (amaly-haşam, Awaza); 4-nji ugur boýunça: I orna - Ataýewa Sähra Tirkeşowna (küşt); II orna - Atabaýew Akmyrat Rejepgeldiýewiç (at); III orna - Abaşow Dawut Orazgeldiýewiç (pälwan) - dagylar mynasyp bolup, ýeňijilere TKA- nyň Milli merkeziniň we Zenanlar birleşiginiň Merkezi Geňeşiniň hormat hatlary hem-de, 1-nji orny eýelänlere 1000 manat, 2-nji orny eýelänlere 700 manat, 3-nji orny eýelänlere bolsa, 500 manat pul baýraklary gowşuryldy.
Teswirler
Teswir ýazmak üçin içeri giriň ýa-da registrasiýa boluň


text:
Berkarar döwletimiziň bazar ykdysadyýetine tapgyrlaýyn geçýän döwründe önümçilik gatnaşyklarynyň düýpli derejede özgerdilmegi bilen halkyň islegini birkemsiz kanagatlandyrýan, hil taýdan ýokary bolann önümçiligiň harytlarynyň önümçiliginiň hem-de söwdasynyň amala aşyrylmagy, durmuş hyzmatlarynyň kemala getirilmegi we ösdürilmegi ýurdumyzda adam hakynda edilýän iň uly aladalaryň birine öwrüldi. Taryh üçin uly bolmadyk 26 ýyllyk gysga wagtyň dowamynda Garaşsyz, Bitarap Türkmenistan sebitde Bitaraplyk syýasatynyň netijesinde parahatçylyk döredijilikli we ylalaşdyryjy merkez hökmünde tanalýar. Nebit-gaz, ýangyç-energetika, ulag aragatnaşyk, oba-hojalyk telekommunikasiýa pudaklarynda, agrosenagat toplumlarynda medeniýet, saglygy goraýyş, bilim, sport, ulgamlarynda we beýleki ugurlarda gazanylýanm her bir üstünlik Garaşsyz Türkmenistanyň ösüş ýolunyň tapawutly aýratynlyklaryna öwrüldi. Önümçilik we durmuş maksatly desgalara ep-esli möçberdäki maýa goýumlarynyň gönükdirilmegi, milli ykdysadyýetiň okgunly ösdürilmegi Bütindünýä bankynyň, Halkara walýuta gaznasynyň, şeýle-hem abraýly maliýe düzümleriniň bilermenleri tarapyndan ýokary baha mynasyp bolmaga biz telekeçileri has-da buýsandyrýar we guwandyrýar. Türkmenabatly telekeçi Bazar Baýjanow
Telekeçilik başlangyçlary-ykdysadyýetdäki ösüşlermiziň kepilidir
Köneler, abatturkmen tarapyndan 8 months agoTeswir ýazmak üçin Içeri gir→


text:
Posted on April 21, 2014 by .
Salam, dostlar, türkmen ildeşler, hormatly lukman işdeşler,
1. Habarlydyrsyňis köp wagt bäry ”Türkmen Medikal” medisina we ylym barada täzelik goýmaýar (koma giren ýaly!). Şoň üçin häzyrky wagtda syz gadyrdanlar, saglyk baradaky maglumatlary türkmen dilinde beýan edýän saýta (Saglyk) bariň. Saglyk saýty : www.saglyk.info
2. Dr. Abdulwaahab Hajiserdar bilrn dostlary, kärdeşlery we kursdaşlary, habarlaşmak uçin oň Facebookyna baryb bilerle. Facebook diňe doslyk aragatnaşyk uçindyr.
Dr. Abdulwaahab Hajiserdar
Sag bolyň, hormat bilen: Türkmen Medikal
Filed under: Bütin Temalar, Habarlar | Leave a comment »
Posted on June 17, 2013 by .
Предыстория
Ученые предполагают, что в доисторические времена территория Туркмении была населена неандертальцами, поскольку обнаружены следы их пребывания близ селения Гаурдак, на склонах горы Большая Балахана (Чарджоуская область, ныне Лебапский велаят)[1] По мнению других ученых, неандертальцы обитают на территории Туркмении до сих пор.
Continue reading →
Filed under: Bütin Temalar, Habarlar, Rusça-Pусский | Leave a comment »
Posted on February 6, 2012 by .
Nerw öýjüklerinde täze döwür
Beýni adamlaryň bedenlerinde iň möhüm wezipäni amala aşyrýan agzadyr. Ähli duýgy we düşünjämizi dolandyrýan beýni öýjüklerinde täze döwür başlajakdygynyň ilkinji uçgunjyklary döredi.
ABŞ-nyň Garward uniwersitetiniň alymlary geçiren ylmy barlaglarynda beýni öýjüklerini hem çalşyp boljakdygyny ýüze çykardylar. Sagdyn syçanlarda geçiren ylmy barlaglarynda hünärmenler käbir hassalyklaryň bejergisiniň amala aşyryp boljakdygyny gördüler. Dowamy
Filed under: Bütin Temalar, Bilim, Habarlar, Saglyk | 2 Comments »
Posted on February 5, 2012 by .
JYNSY GATNAŞYKLARY “AJADÝAN” ÝENE BIR SEBÄP
Uzak wagtyň dowamynda urolog-seksolog lukmanlary jynsy işjeňligi bozulan erkek adamlaryň ýagdaýyny “impotensiýa” (jynsy gowşaklyk) düşünjesi bilen atlandyrdylar. Ýöne bu söz erkek adamyň jynsy gatnaşyklarynda duş gelýän hemme kynçylyklaryny öz içine alyp bilmeýärdi. Şonuň üçin hem häzirki wagtda “erektiw disfunksiýa” düşünjesi giňden ulanylyp, ol jynsy gatnaşyklary düzüji faktorlaryň islendiginiň bozulmalaryny aňladyp bilýändir. Dowamy
Filed under: Bütin Temalar, Durmyş, Saglyk | 1 Comment »
Posted on February 5, 2012 by .
Çilimkeşlige garşy göreş plany tassyklandy
Nazar Hudaýberdi
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanda 2012-1016-njy ýyllar üçin çilimkeşlige garşy göreş boýunça çäreleriň planyny tassyklady. Plan 2012-nji ýylyň 6-njy ýanwarynda geçirilen giňişleýin hökümet maslahatynda tassyklandy.Hökümet maslahatynda kabul edilen “2012-2016-njy ýyllar üçin çilimkeşlige garşy göreş boýunça çäreleriň plany” bilen bagly “Neýtralnyý Turkmenistan” gazetiniň 21-nji we 26-njy ýanwar sanlarynda iki sany baş lukmanyň çykyşy çap edildi. Dowamy
Filed under: Bütin Temalar, Bilim, Habarlar, Saglyk | Leave a comment »
Posted on January 11, 2011 by .
Onkologik barlag
Dr. Serdar Gulgeldiýew
Täze ýylyň öň ýanyndaky aýlarda Türkmenistanda ýaş-u-garry aýallaryň ählisini aýal ugry boýunça barlagdan geçirmek hökmany çärä öwrüldi.
«Ýekeje aýal maşgala hem barlaga barman galmaly däldir» diýip, ýurduň oba-şäherleriniň maşgala lukmanlary öz garamagyndaky maşgalalara ýeke-ýekeden tabşyryp çykdylar. Barlaglar häzirki günlere çenli dowam edýär.
«Bu barlagyň sebäbi soňky döwürlerde aýallaryň ýatgylarynda onkologik keselleriň ýüze çykmasynyň köpelýänligi üçindir» diýip, lukmanlar barlagyň sebäbini düşündirýärler. Dowamy
Filed under: Bütin Temalar, Habarlar, Saglyk | 8 Comments »
Posted on January 8, 2011 by .
DİŞ AGYRYNYŇ EMI TAPYLDY
Ýakynda alymlaryň bir topary keseli täzeden bejerip bolýan ýukajyk nanoperdeleri ýasadylar. Diş lukmançylygy baradaky geň habary http://www.gizmag.com saýtynda okamak mümkin.
Ýumşak dokumalardan ybarat bolan diş ýoljagazlary dişiň bir bölegi bolup, ol dişiň merkezinde ýerleşýär. Dişiň işjeňligini amala aşyrýan nerwler we gan aýlanyş damarlary bu ýoljagazyň üstünden geçýärler. Diş ýoljagazlarynyň ýumşak dokumalaryna ýa-da nerwlere ýeten zeper dişiň çişmegine ýa-da sowuklamagyna getirýär. Diş çişmesi, sowuklama bolsa ýakynda ýerleşen dokumalary zaýalap bilýär. Dowamy
Filed under: Bütin Temalar, Habarlar, Saglyk | 4 Comments »


text:
Ženewanyň “Christie’s” auksion öýi tarapyndan geçirilen “Magnificent Jewels” söwdasynda 50,47 karatlyk “Harry Winston” ýüzügi 6,5 million dollara satyldy.
Mundan başga-da bu auksionda 6,7 million dollar nyrh bilen seýrek duş gelýän armyt görnüşli göm-gök göwher satyldy. Gymmat bahaly daşyň täze eýesi özüniň adynyň mälim edilmegini islemedi. Habar berilmegine görä, “Farnese Blue” atly gymmat bahaly daşyň alty karatdan gowrak agramy bar. Ol ilkinji sapar auksiona goýuldy we ilkibaşda 3,5–5 million dollara bahalandy.
– Biz oňat netijä garaşdyk, ýöne ol garaşylyşyndan has gowy netijäni berdi – diýip, auksion öýüniň wekili Daniel Masketti habar berdi. Bu gymmat bahaly daş 1715-nji ýylda Hindistanyň almaz magdanlarynyň birinden tapylypdyr. Soňra ony ispan koroly Filip V bilen nika toýy mynasybetli italiýaly gyz Izabella Fernaze sowgat beripdirler. 300 ýyllap bu göwher korol maşgalasynyň ygtyýarynda bolupdyr.
Mälim bolşy ýaly, mart aýynda Belgiýada geçirilen söwdada dünýäniň iň iri almazlarynyň biri 40 million dollara satylypdy. Ululygy boýunça dünýäde bäşinji almaz ýanwar aýynda Lesotodaky “Letşeng” käninde tapylypdy.
Özboluşly göwher satyldy
Ženewanyň “Christie’s” auksion öýi tarapyndan geçirilen “Magnificent Jewels” söwdasynda 50,47 karatlyk “Harry Winston” ýüzügi 6,5 million dollara satyldy.


text:
Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistanyň sporty we bedenterbiýe-sagaldyş hereketini ösdürmek, jemgyýetde ekologiýa medeniýetini kemala getirmek, bu ugur boýunça döwletleriň we halklaryň arasynda hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmek boýunça alyp barýan ägirt uly işleri dünýä jemgyýetçiliginde uly gyzyklam döretdi.
Milli Liderimiziň ýolbaşçylygynda Türkmenistan sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýurdy bolup, halkara sport ulgamyndaky abraýy belent derejelere ýetirilýär. Ýurdumyzda sporty ösdürmäge aýratyn ähmiýet berlip, sportuň ähli ugurlarynda sazlaşykly ösüş depgini gazanylýar. Diýarymyzda sportuň işjeň ösdürilýändiginiň subutnamasy hökmünde ýurdumyzda geçirilýän halkara derejeli ýaryşlary görkezmek bolar. Sportuň ähli görnüşleri bilen bir hatarda welosiped sporty babatda-da giň gerimli işler alnyp barylýar. Sportuň bu görnüşi ýurdumyzda aýratyn meşhurlyga eýedir. Häzirki zaman welotrekleriň hem-de beýleki sport toplumlarynyň bina edilmegi, şeýle hem milli Liderimiziň göreldesine eýerip, ähli ýaşdaky türkmenistanlylaryň müňlerçesini birleşdirýän yzygiderli welosipedli ýörişleri geçirmek boýunça ýola goýan ajaýyp ýörelge welosiped sportunyň ösdürilmegine kuwwatly itergi berdi.
Türkmenistanda welosiped sportunyň öňden gelýän däpleriniň bardygy bellidir – welosipedçileriň birinji jemgyýeti Aşgabatda 1894-nji ýylda döredildi. Ýöne welosiped sportunyň ösdürilmegi soňky ýyllarda, dünýäniň sport bilen has köp meşgullanýan Prezidentleriniň biriniň, ýagny Türkmenistanyň Baştutanynyň tagallalarynyň netijesinde aýratyn depgine eýe boldy.
Hormatly Prezidentimiziň başlangyjy bilen BMG tarapyndan 3-nji iýuny – Bütindünýä welosiped güni hökmünde yglan edilmegi netijesinde, bu halkara baýramçylyk ilkinji gezek bellenilýär. Milli Liderimiz her ýylyň 3-nji iýunynyň Bütindünýä welosiped güni diýlip yglan edilmek hem-de ony ýokary derejede belläp geçmek babatda gol çeken Permany watandaşlarymyzda uly buýsanç duýgularyny döretdi.
Milli Liderimiz welosiped sportunyň ynsan saglygyna täsiriniň uludygyny nygtaýar. Welosiped sürlende berjaý edilýän hereket beden sazlaşygyny, onuň berkemegini we adamyň durkunyň degişli derejede saklanmagyny üpjün edýär. Şeýle bolansoň, tutuş dünýäde sportuň bu görnüşine diňe bir bäsleşikleri guramak üçin däl-de, ynsan saglygynyň berkidilmegi babatda hem uly üns berilýär. Hormatly Prezidentimiziň halkymyzyň saglygyny berkitmegiň iň gowy serişdesi hökmünde sportuň beýleki görnüşleri bilen birlikde, welosiped sportunyň ösüşine üns bermegi, ildeşlerimiziň sportuň bu görnüşi bilen meşgullanmaklary üçin ähli şertleri döretmegi hem şonuň bilen baglanyşyklydyr.
Häzirki döwürde welosiped sürmek bilen meşgullanmak bütin dünýäde saglygy berkitmegiň iň ygtybarly ugurlarynyň biri hasaplanýar. Ykjam, ähli babatda howpsuz, ýeňil ulag serişdesi bolan welosiped adamlaryň hemrasydyr. Ol garry-juwan, aýal-erkek, ýaş-ýeleň mahlasy, ähli ýaşdakylaryň bedeniniň berkemeginiň, gan aýlanyşynyň kadaly we sazlaşykly işlemeginiň, işjeňliginiň artyp, uzak ömre eýe bolmagynyň ygtybarly we möhüm ugrudyr. Lukmanlaryň bellemegine görä, welosiped sürmek bilen yzygiderli meşgullanýan adam aglaba ýagdaýlarda derman serişdelerinden hem çetde durýar. Alymlaryň bellemegine görä, bir günde birnäçe wagt welosipedli gezelenç etmek ynsan ruhunyň galkynmalara eýe bolmagyna ýardam edýär.
Ýurdumyzda welosiped sporty boýunça köpçülikleýin ýörişleriň guralmagynyň ähmiýeti uludyr. Şeýle ýörişler welosiped sporty bilen meşgullanýanlaryň sanynyň barha artmagyna getirýär.
“Türkmenistan – Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi” ýylynyň şu taryhy günlerinde halkara derejesindäki täze baýramçylyk türkmen sportunyň beýik ösüşlerini alamatlandyrýar.
Şu ýerde ýene-de bir zada üns çekmek has ýakymly bolsa gerek. Tutuş dünýäde welosiped ekologik ulag hasaplanýar. Şonuň üçin hem ýurdumyzyň ilatynyň köp sanly haýyşlaryny nazara alyp, 3-nji iýunda ýurdumyz boýunça giň möçberli ekologiýa çäresini – awtoulagsyz güni geçirmek hem göz öňünde tutuldy. Şol gün ýurdumyzyň paýtagtynda hem-de welaýatlarda welosipedli ýörişleriň geçirilmegi sport hem-de saglygyň özboluşly sazlaşygyna öwrüler. Şeýle hem daşky gurşawy goramak babatda alnyp barylýan işlere saldamly goşant bolar.
Umuman, “Türkmenistan – Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi” diýlip yglan edilen şu ýyl hem ýurdumyz üçin iri sport ýaryşlarynyň geçirilýän ýylyna öwrüler. Ylgaw ýaryşyny, welosipedli ýörişleri we halkara awtorallini öz içine alýan iri “Amul – Hazar 2018” sport çäresi, şeýle-de agyr atletika boýunça Aşgabatda geçiriljek Dünýä çempionaty we beýleki milli derejeli bäsleşikler hemmeleriň buýsanjyna öwrüldi.
Milli Liderimiziň belleýşi ýaly, sport we sagdynlyk bir bitewi düşünjedir. Yzygiderli türgenleşikler adamy diňe bir beden taýdan taplaman, eýsem, onuň işjeňligini, işe ukyplylygyny ýokarlandyrýar, onda pugta erki, maksada okgunlylygy terbiýeleýär. Bu babatda hormatly Prezidentimiz hemmämiz üçin nusgalyk göreldedir. Munuň özi sagdyn durmuş ýörelgelerine ygrarlylykda we eziz Watanymyzyň, mähriban halkymyzyň abadançylygynyň bähbidine ýadawsyz iş alyp barmakda hem şeýledir.


text:
Ýene howa garalyp, ýagyş çisňäp başlady,
Leýlisaçlar eda bilen saçlaryny çöşledi.
Beýle pikir etmändim men bu golaýda, bu çakda,
Birden agyr oýa batdym ölüm hakda, sen hakda.
Oýa batdym: Ýoklugymda öňküsi deý ýagar ýagyş,
Gunçalaň agzyny açar, aýnamyza çeker nagyş.
Dag tarapdan taýyp geler ýaşyl şemal, näzik şemal,
Niçik oýa batarsyň sen meniň ýoklugymda şo hal?!
Geldi şonda göz öňüme bir perişan halyň seniň,
Edil şunky howa ýaly, syýa ýaly şalyň seniň.
Hesretiň gara deňzinde gark bolup ýörüşiň seniň,
Mensiz galan bu dünýäni dowzah deý görüşiň seniň.
Diýdim şonda öz-özüme: "Eý ýok zatlaň pikirin eden,
Heý, ýary şu halda taşlap, gidip bormy bu dünýeden?"
Gurbannazar Ezizow Ýaşyl şemal
Ýene howa garalyp, ýagyş çisňäp başlady,


text: Hormatly agzalar saýtymyzyň bal sistemasyna üýtgeşmeler girizildi inni Forumda gowy mowzul açsaňyz +50 bal alarsyňyz (mowzuk açmazyňyzdan öň hökman saýtyň düzgünlerini okaň) eger mowzuk biziň sabtyymyzyň düzgünlerine dogry gelmeýän bolsa Administrasiýa tarapyndan pozular..Mowzuk pozulan ýadaýynda -50 bal alnar..we Täze blog ýazsaňyz hem +10 bal..pozulsa -10..eýleki formlardaky ýaly bloga komment ýazyp +1 bal alyp bolýan dällir biderek kelläňizi agyrtmaň))))))) ýakynda ýenede alýan likelarňyza repostlara göräde bal alaryňyz ýalak ederin nesip bolsa


text:
Ýowşan Annagurban
Geň pidakärlik
Adam aýtdy:
"Uýam zehinlijedi, emma garyp bolamyzsoň, mekdebi gutaranda ýokary okuw jaýyna salyp bilmedik. Ýöne ol obamyzdan ýokary okuwda okan oglana durmuşa çykdy. ’Gowumy?’ diýsek, ’gowy’ diýerdi. Soň bir gün aýalymyň ýanynda zeýrenipdir, ’eşiklerini ýuwup, ütükläp, gül ýaly geýindirip goýberýän, arman toý bolsa, palçyga bulaşyp geläýýär’ diýipdir. ’Obada toý bolsa ýaýdanýan, sebäbi her toýdan soň gapymda ’gelneje, agamy getirdik’ diýip, iki sany oglan goltugyna girip durandyr’ diýip aglapdyr, naçar doganjygym.
Şondan soň tanyş görüp, uýamy uniwersitete saldym, okap mygallym boldy, çagalaryny arakhor atanyň horlugyna goýman ulaltdy. Ýöne şodur-şol, çenini bilmän içýän, toý-märekede ýa köçede göz-gülban bolup ýören erkek görsem, myrryhym atlanýar. Parkda balagyna buşugyp oturan intelligenti ýa köçede taksi tutjak bolup, ýele yraň atyp duran ’jalaýy’ görsem, öz aýal doganymyň her gezek adamsy serhoş bolanda çeken ruhy azaby ýadyma düşýär. Emma ’Ýylanyň ýigreneni narpyz, olam hininiň agzynda gögerer’ diýleni. Duldegşir goňşym ýazyjysumak, bar gep-gürrüňi içgi, bile keýp çeken dostlary. Çala içgili wagty duşsaň, aňsat goýberenok. Özem bolup ýörüşlerine edermenlikdir öýdýär. Düýn bir ýogalan dostunyň gürrüňini berdi, ’içse öýüne eltip bilmezdik, aýaly betdi, adamsyny göterip barsak, ýüzümizi alardy’ diýýär. Onsoň ony serhoş bolanda kiçi inisiniň öýüne eltýän ekenler. Sebäbi onuň aýaly gowumyş. ’Wah, pylany pylanyýewiç artygrak içäýipdirmi?’ diýip, körpe gelin derrew wannany taýýarlap, adamsyny gyssap, gaýyn agasyny ýuwundyrmaga kömekleşip, serhorşlukdan biraz açmak, düşek salyp ýatyrmak bilen bolarmyş. Men, öz uýamyň başyndan geçensoň, o şahyryň ’bet’ diýilýän aýalynyň ýagdaýyna-da, ’gowy’ diýilýän körpe gelniň ýagdaýyna-da gowy düşünýärin. Emma çenini bilmän içýän we soň serhoşlugy bilen öwünýän ýazyjy-şahyrlaryň edermenligine ýa durmuş pelsepesine hiç düşünip bilemok. Bu pelsepe meniň manyly ömrümde tas bir medeniýete öwrüldi. Adamlar toý-beýleki etse, bergi-borja batybam bolsa, arakhorlaryň göwnüni tapjak bolýardy. Munuň üçin onlarça çelek arak almalydy. Ýagny, toý etmek üçin ilki galyň geçirip, gudalaryňy razy etmelidi, soň arak alyp - arakhorlary. Sebäbi arakhorlar arakdan doýurmadygy-da, onuň täze edinen gelnini-de bagyşlap bilmeýärdi, ’pylanyň to’ ýa ’pylanyň gelin edinişi ýaly’ diýip, beýleki toýlarda içenlerinde, ýaňsylan bolup gürrüň edýärdiler. Sada adamlar arakhorlaryň gep-gürrüňine galmajak bolup, ’ýamandan boýlaryny satyn alýardylar’. Toý edeni goýaly täze köwüş ýa köýnek, hatda sagatbagy alnany hem, ’ýuw’ diýip, arak almaga mejbur ederdiler. Bir topar adam üçin "üçleşmek", ýagny bir manady bolan üçünji adamy hem tapmak tas durmuşyň iň bagtly pursatlarynyň birine öwrülipdi. Indi seretseň, dogrusy, gülkünç, jemgyýetde adam mertebesi onuň arakhorlaryň göwnüni tapyp bilşi bilen ölçelýärdi. Indi edil beýle däl, arak medeniýeti yza çekilýär. Emma onuň ýerine başga bir medeniýet - açgöz mollalar medeniýeti güýçlenýär. Elbetde, bu medeniýetiň nökerleriniň arasynda hem arak medeniýeti döwründe beýnisi bekän, şindem öýüne baryp, bukulyp içýän hudaýhonlar bar. Emma mesele munda däl, biziň mydama ýa arakhoryň, ýa parahoruň, ýa ýene bir horuň pidasy bolýandygymyzda..."


text:
Hindistan ABŞ-nyň Eýrana we Wenesuela garşy ýaňy-ýakynda yglan eden sanksiýalarynyň bozulmagy sebäpli bolup biljek jerimelere garamazdan, bu iki ýurt bilen söwda etmegini dowam etdirer diýip, Hindistanyň daşary işler ministri Suşima Swaraj aýtdy.
Hindistan Eýranyň nebiti eksport edýän esasy ýurdudyr.
28-nji maýda geçirilen metbugat-konferensiýasynda Swaraja ABŞ-nyň Eýran bilen ýadro ylalaşygyndan çekilmek we sanksiýalary dikeltmek boýunça hereketi barada berlen soraga ol Hindistanyň syýasatynda aýra başga ýurtlaryň sanksiýalarynyň däl-de, diňe BMG-niň sanksiýalarynyň ykrar edilýändigini belledi.
Hindistanyň daşary işler ministriniň bu çykyşy onuň Eýranyň daşary işler ministri Jawad Zarif bilen strategiýa meselelerine bagyşlap, Nýu Delide geçiren duşuşygynyň öňüsyrasyna gabat geldi.
Hindistan ABŞ-nyň Eýrana garşy ozal girizen sanksiýalarynyň dowamynda-da Tähran bilen söwda gatnaşyklaryny dowam etdiripdi, emma 2006-njy ýylda BMG-niň sanksiýa girizmeginden soň eýran nebitini satyn almakdan el çekmeli bolupdy.