text:
Owganystanda 20-nji awgustda geçiriljek prezident we regional saýlawlaryň öňüsyrasynda ýurduň ady belli uruş serkerdeleriniň biri bosgundan dolanyp geldi.
General Abdul Reşit Dostumyň Owganystana dolanmagy, bir tarapdan etniki özbekleriň göwnüni göterse, ikinji tarapdan iş başyndaky prezident Hamit Karzaýyň gaýtadan saýlanmak mümkinçiligini köpeltdi.
Emma Dostumyň Türkiýä bosgunçylyga çykmagyna getiren aýyplamalar onuň giňden belli hukuk bozmlary, şol sanda talyban tussaglaryny gynandygy baradaky bildirilýän günäler saklanyp galýar. Onsoň bu ýagdaý Karzaýyň geljekki hökümetinde uruş serkerdeleriniň we milisiýa liderleriniň agalyk etjegi baradaky aladalary artdyrýar.
Şybyrganyň ilaty bir ýyla golaý bosgunlykda bolup gelen general Abdul Reşit Dostumy öz dogduk şäherinde gahryman hökmünde garşy aldy. Owganystanyň demirgazyk şäherinde 17-nji awgustda on müňe golaý adamyň ýygnanmagyna sebäp bolan dabara 20-nji awgustda geçiriljek prezident we regional saýlawlaryň kampaniýalarynyň soňky gününe gabat geldi.
Dostum özüni goldaýanlaryň öňünde çykyş edip, Türkiýeden Owganystana hemişelik gelendigini aýtdy. Elbetde, bu onuň tarapdarlaryny begendirjekdi. Ýöne Dostumyň tankytçylary we prezident Hamit Karzaýyň garşydaşlary muňa razy däldiler. Olar Dostuma ýöňkelýän hukuk bozulmalaryny tutaryk edinip, Hamit Karzaýyň şeýle şübheli adamlar bilen hem ýaran bolmaga höwesekdigini aýdýarlar.
“Gaý-tupan bilen oýun etmek”
Dostum öz tarapdarlaryna Karzaýa ses bermegi maslahat berdi: “Biz umytly. Biz aýgytly. General Dostum bilen oýun etmek million adam bilen oýun etmekdir. General Dostum bilen oýun etmek gaý-tupan bilen oýun etmekdir. General Dostum bilen oýun etmek hupbatly bolar we gahar-gazap döreder” diýip, Dostum aýtdy.
Dostumyň tarapdarlary biraz öň, eger oňa Türkiýeden dolanyp gelmäge rugsat berilmese, özleriniň saýlawa gatnaşmajakdyklaryny aýdypdylar. Dostum geçen ýyl etniki özbeklerden bolan syýasy bäsdeşi Akbar Baýyň garşysyna eden zorluklary derňelip başlananda, ýurtdan çykmaly bolupdy. Şeýle-de ol iýul aýynda owgan ýolbaşçylarynyň il içindäki meşhurlygy barada ýurt boýunça geçirilen pikir soraşlykda iň pes derejäni alypdy. Ýöne onuň öz tarapdarlarynyň seslerini ugrukdyryp bilmek başarnygy Karzaýyň 20-nji awgustda bir zarbada ýeňmek mümkinçiligini berkidýär.
Saýlawdan öňki pikir soralyşyklar saýlawçylaryň 45 prosente golaýynyň Karzaýa ses berjegini görkezýär. Ýöne birinji tapgyrda ýeňiş gazanmak üçin sesleriň 51 prosentini almaly. Şeýle ýagdaýda Dostumyň goldawy aňsat ýeňiş üçin bir möhüm açar bolup biljek. Dostum 2004-nji ýylda geçen prezident saýlawlarynda Karzaý bilen bäsleşip, 800 müň çemesi saýlawçynyň sesini alypdy.
Has uly syýasy rola ymtylyş
Dostum Şybyrganda öz tarapdarlarynyň öňünde eden çykyşynda indiden eýläk has uly syýasy rola ymtylýandygyny aýan etdi: “Enşalla, biz Owganystanda alty ýyl wagt içinde ulaljak hem güýçlenjek bir partiýa dörederis. Bu partiýa siziň talaplaryňyza jogap berip biler ýaly bolar. Siz we siziň şehitleriňiz muňa mynasyp” diýip, Dostum aýtdy.
Ozalky kommunist general 1990-njy ýyllaryň ortasyndaky graždanlyk urşunyň dürli öwrümlerinde gaýta-gaýta o tarapdan bu tarapa geçdi. Ol 1998-nji ýylda, Talyban demirgazykdaky berkitmesini basyp alandan soň, ýurt aşyp gitmäge mejbur boldy. Ýöne Dostum soň Owganystana dolanyp geldi we 2001-nji ýylyň aýagynda talyban režiminiň ýykylmagyna öz goşandyny goşdy. Emma ol köp sanly hukuk bozmalarda, şol sanda talyban tussaglaryny gyrmakda aýyplandy.
Dostumyň 16-njy awgustda Türkiýeden Kabula dolanyp gelmegi Günbataryň göwnüne ýakmady: “Biz şu günki Owganystanda jenap Dostumyň rolunyň perspektiwasy baradaky çynlakaý aladamyzy owgan hökümetine aýan etdik” diýip, Birleşen Ştatlaryň Kabuldaky ilçihanasynyň 17-nji awgustda çap eden beýanatynda aýdylýar.
Emma Karzaýyň sözçüsi Siamak Herawi Dostumyň öz “daşary ýurt syýahatyndan” dolanmaga doly haklydygyny we hatda oňa prezident edarasyndaky hormatly harby wezipesiniň hem gaýtarylyp beriljekdigini aýdýar. “General Abdul Reşit Dostum bilen Akbar Baýyň arasyndaky dawa demirgazyk regionyň ýaşululary tarapyndan çözüldi. Bu dawa 10 aý mundan ozal çözüldi we bu iş boýunça derňew geçirilmeýär” diýip, prezidentiň sözçüsi Herawi aýtdy. Şeýle-de ol Owganystanyň prezidentinıň ony öz wezipesinde dikeldendigıni sözüniň üstüne goşdy.
Karzaýyň garşydaşlary bu wakany prezidentiň häkimiýetde galmak üçin her zat etmäge taýýarlygynyň alamaty hasaplaýarlar.
“Hamit Karzaýyň häkimiýetde galmak üçin gümürtik şahsyýetler bilen baş goşýandygy gizlin bir zat däl. Emma ol owgan halkynyň öz hapa syýasatlaryna düşünýändigine we şol şahsyýetlerden gorkup ýaşamak islemeýändigine göz ýetirmelidir” diýip, prezidentlige kanditat Aşraf Gani 18-nji awgustda çap eden beýnatynda aýtdy.


c: text/html

text:
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça resmisi Katrin Aştonyň öňe süren teklibine görä, 31-nji awgustda guramanyň Günorta Kawkaz we Moldowa boýunça ýörite wekilleriniň wezipeleriniň ýatyrylmagy mümkin.
Şeýle ädim Ýewropa Bileleşiginiň Günorta Kawkaz we Moldowanyň Transdnestr regiony boýunça hereketlerini çäklendirer. Şol bir wagtda-da bu regionlaryň Brýusseliň Moskwa bilen gepleşikleriniň temasy bolmagyna garaşylýar.
Ýewropa Bileleşiginiň käbir gündogar ýewropaly agzalarynyň bildiren närazylygyna garamazdan, K.Aştonyň plany kabul ediljege meňzeýär.
Resmi taýdan Ýewropa Bileleşiginiň Günorta Kawkaz we Moldowa boýunça ýörite wekilleriniň wezipeleriniň ýatyrylmagy Bileleşigiň Lissabon ylalaşygyna laýyklykda diplomatik apparatyny çäklendirmek çäreleriniň çäginde amala aşyrylýar.
Bu mesele Ýewropa Bileleşiginiň Daşary işler ministrleriniň 14-nji iýunda Lýuksemburgda geçirýän duşuşygynyň gün tertibinde durmasa-da, oňa Ýewropanyň daşarky hereketler boýunça gullugynyň döredilmegi meselesiniň düzüminde garalýar.
Ýewropanyň daşarky hereketler boýunça gullugy ÝB-niň daşary syýasat boýunça wekillerini Brýusselde bir ýere jemlemegi göz öňünde tutýar.
Daşary işler ministrleriniň Günorta Kawkaz boýunça deklarasiýany kabul etmeklerine garaşylýar, emma şol bir wagtda-da Ýewropa Bileleşiginiň ýörite wekilleriniň wezipelerini ýatyrmak meselesiniň açyk maslahat edilmejegi hem çak edilýär.
Aştonyň teklibine reaksiýa
Geçen hepdede Ýewropa Bileleşiginiň, esasanam Gündogar Ýewropa döwletleriniň Daşary işler ministrleriniň ençemesi, Günorta Kawkaz boýunça ýörite wekil wezipesiniň ýatyrylmagyna garşy çykyp, Katrin Aştona hat bilen ýüzlenipdi.
Mesele 14-nji iýunda Skandinawiýa we Baltika döwletleriniň ministrleriniň Ýewropa Bileleşiginiň duşuşygynyň öň ýanyndaky adatdaky ertilik naharynyň başynda ýene gozgaldy. Emma çinownikleriň resmi bolmadyk derejede boýun almaklaryna görä, bu meselede garşylyk bildirilmegi netije bermejege meňzeýär.
Ýewropanyň daşary işler boýunça gullugynyň işläp başlamagy üçin bu Ýewropa Parlamentinde tassyklanmaly. Emma bu proses Ýewropa parlamentiniň öz ygtyýarlyklaryny giňeltmek boýunça alyp barýan tagallalary nukdaýnazaryndan azyndan iýul aýyna çenli uzaga çekip biler. Şeýlelikde Ýewropanyň daşarky hereketleri boýunça gullugynyň 2011-nji ýylyň 1-nji ýanwaryna çenli doly işlemek ukybyna eýe bolmajagy çak edilýär.
Ýörite wekilleriň ygtyýarlyklary
Emma ÝB-niň Günorta Kawkaz we Moldowa boýunça ýörite wekilleri Piter Semnebiniň we Kalman Miszeiniň ygtyýarlyklarynyň möhleti 31-nji awgustda dolýar. Katrin Aştonyň teklibinde olara gysga möhletleýin mandatyň berilmegi göz öňünde tutulmaýar.
Ýewropa Bileleşiginiň agza döwletleri bu meselä uly problemanyň diňe bir bölegi hökmünde garaýarlar. Bileleşigiň öz diplomatik jogapkärçiligini Brýusselde jemlemek boýunça alyp barýan tagallalarynyň ters netije bermegi-de ähtimal. Aýratynam bu Günorta Kawkaza degişli.
Piter Semnebi regionda maglumat toplamak we ýerli ýolbaşçylar bilen gepleşik geçirmek ugrunda ep-esli wagtyny sarp edip, Ýewropanyň borçnamalarynyň ýerine ýetirilmeginiň simwoly hökmünde iş alyp bardy.
Ýewropanyň daşarky hereketler boýunça gullugynyň döredilmegi bilen region boýunça ýörite wekili wezipesi ýatyrylyp, onuň funksiýalarynyň Brýusseldäki býurokratlara tabşyrylmagy Orsýete deňagramlylyk syýasatyny ýöredýän Ýewropa Bileleşiginiň regionda gazanan balansyna zeper ýetirip biler.
Katrin Aştonyň öňe süren teklibi ýakynda Germaniýa bilen Orsýetiň arasynda gatnaşyklaryň dikeldilmegine hem bagly bolup biler.
5-nji iýunda kansler Angela Merkel we Dmitriý Medwedew tarapyndan memoranduma gol çekilip, krizis meselelerini çözmek boýunça ÝB bilen Orsýetiň arasynda sayýasy we howpsuzlyk komitetini döretmek teklibi öňe sürüldi. Teklipde Gürjüstan agzalman, esasy üns Moldowa gönükdirildi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
29-njy aprelde Demirgazyk Koreýa Birleşen Ştatlaryň raýatyny içalyçylykda we döwlete zyýan beriji işi etmekde aýyplap, 10 ýyl agyr türme tussaglygyna höküm etdi. Bu 2016-njy ýylda Demirgazyk Koreýa tarapyndan türme tussaglygyna höküm edilen ikinji amerikan raýatydyr.
Kim Dong Çul geçen ýylyň oktýabr aýynda Rason şäherinde tussag edilipdi.
Şu ýylyň mart aýynda Phenýanyň döwlet metbugatynda görkezilen şekillerde Kim Demirgazyk Koreýanyň häkimiýetini agdarmak üçin özüniň Günorta Koreýanyň aňtaw gullugynyň resmileri bilen hyzmatdaşlyk we dildüwşük edendigini aýtdy.
Şeýle-de, Kim demirgazyk koreýalylaryň arasynda dini ýaýratmaga synanyşandygyny hem sözüniň üstüne goşdy. Demirgazyk Koreýada dini ýaýratmak jenaýat hasaplanylýar.
Demirgazyk Koreýa tarapyndan tussag edilip, özüniň günälidigini boýun alan daşary ýurt raýatlary azatlyga goýberilenden soň, özleriniň muňa mejbur edilendigini aýdýarlar.


text:
ABŞ-niň prezidenti Barak Obama 7-nji iýula Orsýetiň premýer ministri Wladimir Putin bilen birlikde ertilik nahary bilen başlady. Ol şol günini Kremliň gaýduwsyz tankytçylary bilen geçiren duşuşygyndan soň tamamlady.
Saparyň dowamynda Obama Waşington bilen Moskwanyň arasyndaky kyn we çylşyrymly gatnaşyklardaky deňagramlylygy saklamaga we Moskwa bilen gatnaşyklarda Sowuk uruş döwründäki duşmançylykdan üzňe täze gatnaşyklary ýola goýmaga çalyşdy.
Prezidentiň şeýle kyn meseläniň hötdesinden gelmek üçin edýän tagallalaryny, Moskwanyň Täze Ykdysady Mekdebindäki Waşingtonyň esasy daşary syýasat boýunça ýüzlenmesi diýip atlandyrylan Obamanyň çykyşynda görmek mümkindi. “Amerika güýçli, asuda we ösýän Russiýany görmek isleýär. Bu ynanç öz gözbaşyny biziň rus halkyna bolan hormatymyzdan we biziň halklarymyzyň bäsdeşlikden ötedäki umumy taryhyndan alyp gaýdýar.”
Obama “bähbitli gepleşikleri we hyzmatdaşlygy has hem giňeltmek üçin” dowamly tagallalar babatda iki tarapa hem çagyryş etdi.
Şol bir wagtyň özünde-de, Orsýetiň adam hukuklary we demokratiýa boýunça ýagdaýyny we Orsýetiň goňşysy bolan Ukrainanyň we Gürjüstanyň içeri işlerine goşulmagyny Waşingtonyň makullamaýandygyny Obama mälim etdi. "2009-njy ýylda güýçli döwletler beýleki döwletlerde hökmürowanlyk etmek we olary abraýdan gaçyrmak arkaly öz güýçlerini görkezmeýärler."
Geçen ýyl Orsýetiň Gürjüstana çozuş etmegi Waşington bilen Moskwanyň arasyndaky gatnaşyklaryň sowamagyna eltdi. "Islendik bir döwletiň özygtyýarlylygy halkara düzgünleriň özeni bolup durýar. Ýurtlaryň öz liderlerini saýlamaga hukugy bolmaly. Olaryň howpsuz serhetlere we daşary syýasatlaryny erkin bellemäge hukuklary bolmaly” diýip Obama aýtdy. “Bu Amerikanyň Birleşen Ştatlaryna degişli bolşy ýaly Orsýete hem degişlidir. Şol hak-hukuklary ýok etmäge çalyşýan islendik çemeleşmeler anarhiýa elter. Şol sebäpden biziň şu prinsiplerimiz Ukraina we Gürjüstan bilen bir hatarda hemme döwletlere degişli bolmalydyr.”
Çykyşyň dowamynda tankytlar bilen bir hatarda owgüler hem bardy. Obama Sowet Soýuzynyň Ikinji Jahan urşy mahalyndaky ýitgilerine hormat goýup, ruslaryň ylym we medeniýete goşan goşantlaryny öwdi.
Birleşen Ştatlary kemçiliksiz däl. Ýöne onuň syýasy sistemasy aýallara we etniki azylyklara deň hukuklylyk üçin göreşmäge we şol göreşde ýeňmäge mümkinçilik berdi diýip, Obama belledi. “Ýurduň garaşsyz metbugaty korrupsiýanyň üstüni açdy. Güýçli saýlawlar liderlere jogapkärçilik ýükledi.” “Aňsat bolmaz”
Şeýle hem Obama rus halkyna ýüzlenip, rus hökumeti bilen gatnaşyklary täzeden ýola goýmagyň özüniň üýtgediş syýasatynyň diňe bir aspektidigini belledi. "Öňki garşydaşlaryň arasynda dostlukly hyzmatdaşlygy ýola goýmak aňsat bolmaz. Bizin hökümetlerimiziň we býurokratiýalarymyzyň arasyndaky bar bolan häsiýetleri üýtgetmek kyn. Emma men asrymyzy şekillendirjek düýpli meselelerde amerikanlaryň we ruslaryň umumy bähbitleriniň bardygyna ynanýaryn."
Obamanyň Praga we Kairdaky el çarpyşmalar bilen arasy üzülüp eden çykyşlaryna garanyňda, onuň Moskwadaky diňleýjileri köplenç halatda sessizlik bilen diňlediler. Studentler prezidentiň 31 minutlyk çykyşyndan soň el çarpyşdylar.
Orsýetiň esasy telekanallarynyň hiçisi Obamanyň çykyşyny efire bermediler. Onuň çykyşyny diňe Westi-24 atly ruslaryň arasynda meşhur bolmaýan kabel kanaly görkezdi.Uzak we dürli hasiýetli gatnaşyklar
Öz çykyşyndan öň, Obama planlaşdyrylan bir sagadyň ýerine iki sagadyň dowamynda premýer ministr Wladimir Putin bilen duşuşdy. Ol köpler tarapyndan Orsýediň ‘de facto’ baştutany hasaplanýar.
Öz çykyşyndan öň, Obama iki sagatlap premýer ministr Wladimir Putin bilen duşuşdy.
Habarçylara beren beýanatynda, Obama Orsýetiň ykdysadýyetini dikeltmekdäki Putiniň roluny öwüp, özara hormat we konsultasiýa üçin çagyryş etdi.
Öz gezeginde Putin, Obamanyň Ak tamdaky döwründe rus-amerikan gatnaşyklarynyň ösdüriljekdigine umyt edýändigini aýtdy. "Rus –amerikan gatnaşyklary uzak taryha we dürli häsiýetlere eýe. Biziň gatnaşyklarymyzyň gülläp ösen ýyllary, garaňky, hatda garşylykly döwürleri hem boldy. Biz ösüş baradaky umytlarmyzy siziň adyňyz bilen baglanyşdyrýarys."
Birinji gün Amerikanyň presidenti ýaraglanyşa gözegçilik etmek, Eýranyň we Demirgazyk Koreýanyň ýadro programmalaryny togtatmak, şeýle hem Al-Kaýda bilen göreş we Owganystandaky Talyp güýçlerine garşy göreş meseleleri barada öz kärdeşi Dmitriý Medwedew bilen pikir alyşdy.Oppozisiýa bilen duşuşyk
Obama ikinji günüň ikinji ýarymynda graždan jemgyýetçilik guramalary tarapyndan gurnalan konferesiýa gatnaşdy. Agşam Obama bir sagadyň dowamynda öňki küşt boýunça dünýä çempiony Garri Kasparow we Birlik hereketiniň düýbini tutan Boris Nemsow bilen duşuşdy.
Oppozisiýa wekili Wladimir Ryžkow Azatlyk radiosyna beren beýanatynda, Orsýetdäki graždan jemgyýetçiligi meseleleri barada ABŞ-niň islendik beýleki prezidentlerinden Obamanyň has köp gürrüň edendigini belledi.
Ryžkowuň aýtmagyna görä, Obama önki Ýukosyň azatlykdan mahrum edilen başlygy Mihail Hodorkowskiý, pikir azatlygy we ýygnanyşmak hukugynyň basylyp ýatyrylmagy hem-de bäsleşikli saýlawlar babatdaky meseleleri gozgady. Şeýle hem Ryžkow, syýasy tussaglaryň sanawy bilen Kasparowyň Obamany tanyşdyrandygyny mälim etdi.
Nemsow Obamanyň özlerini sabyr bilen diňländigini, emma Obamanyň Orsýetiň liderleri bilen işleşmäge dowam etmelidigini aýtdy. Nemsow bu garaýyşa ‘ýerlikli pozisiýa’ diýip, Orsýetdäki demokratiýa üçin göreş ruslar tarapyndan alnyp barylmaly diýdi. "Orsýeti korrumpirlenen býurokratiýadan azat etmek Obamanyň borjy däl, bu biziň borjumyz. Bu biziň göreşimiz. Emma biz Amerikanyň beýik bir liderdigine ynanýarys we prezident Obama hem Orsýetiň nähili syýasy sistemadadygyny bilmeli. Biz hem Amerika bilen gatanşygymyzy güýçlendirmeli.”
Obama şol günüň ertesi irden, Rimde geçiriljek G-8 ýurtlarynyň sammitine gatnaşmak üçin ýola çykdy.


text:
Türkmenistanda gaçybatalga bermek
Adamyň bosgun diýlip ykrar edilmeginiň tertibi we şertleri
1. Bosgun – jynsy, dine garaýşy, raýatlyk alamaty, jemgyýetiň belli bir gatlagyna degişliligi boýunça ýa-da syýasy ygtykady sebäpli yzarlamalaryň pidasy bolmakdan doly esaslandyrylan howatyrlanmalary netijesinde Türkmenistanda bolýan we öz ýurdunyň goragyndan peýdalanyp bilmeýän, ýa-da şeýle howatyrlanmalar sebäpli şeýle goragdan peýdalanmak islemeýän, ýa-da belli bir raýatlygy bolman we şeýle ýagdaýlaryň netijesinde öz öňki adaty ýaşaýan ýurdunyň çäklerinden daşarda bolmak bilen, şeýle howatyrlanmalar sebäpli oňa dolanyp baryp bilmeýän, ýa-da dolanmak islemeýän adam.
2. bosgun şahsyýetnamasy – Türkmenistanda bosgun statusy berlen adamyň şahsyýetini tassyklaýan, bellenilen nusgadaky resminama.
3. bosgunyň ýol resminamasy –bosguna Türkmenistandan gitmegine we Türkmenistana gelmegine hukuk berýän, bellenilen nusgadaky resminama.
4. bosgun statusy –Türkmenistanda bosgun diýlip ykrar edilen adamyň Türkmenistanyň kanunçylygynda kesgitlenilen hukuk ýagdaýy.
5. Bosgunyň hukuklarynyň kepillikleri
Eger adam, öz janyna ýa-da azatlygyna howp abanan çäkden gelip, özünе bosgun statusynyň berilmegi hakynda Türkmenistanyň döwlet häkimiýet we dolandyryş, ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralarynyň wekillerine gaýragoýmazdan towakganama bilen ýüz tutsa, ol Türkmenistanyň çägine bikanun girendigi we onda bikanun bolandygy üçin jogapkärçilikden boşadylýar.
Türkmenistanyň döwlet howpsuzlygynyň ýa-da jemgyýetçilik tertibiniň bähbitleriniň goralmagy bilen baglanyşykly bolan halatlardan başga ýagdaýlarda bosgun öz erkiniň garşysyna terk edip gaýdan ýurduna yzyna gaýtarylyp bilinmez.
6. Towakganama berilmegi
Adam bosgun statusyny almak üçin Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň edaralaryna towakganama bilen ýüz tutmaga borçludyr.
Bosgun statusynyň berilmegi hakyndaky towakganama berlen gününden, ol migrasiýa gullugynyň edarasy tarapyndan şeýle towakganamanyň hasaba alnandygy barada wagtlaýyn şahadatnamanyň berilmegi bilen hasaba alynmalydyr.
7. Bosgun statusynyň berilmegi hakyndaky towakganama garamagyň tertibi
Bosgun statusynyň berilmegi hakyndaky towakganama garamak towakganamanyň berlen gününden başlap üç aýyň dowamynda Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugy tarapyndan amala aşyrylýar.
Bosgun statusynyň berilmegi hakyndaky towakganama garamagyň netijeleri boýunça Türkmenistanyň Ministrler Kabineti bilen ylalaşylandan soň Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugy aşakdaky çözgütlerden birini kabul edýär:
- bosgun statusyny bermek hakynda;
- bosgun statusyny bermekden ýüz döndermek hakynda.
Bosgun statusy berlen adama on günüň dowamynda bellenilen görnüşdäki şahsyýetnama berilýär. Bosgun statusy berlen adamyň ýüz tutmagy esasynda oňa ýol resminamasy berilýär.
8. Bosgun statusynyň berilmeýän şertleri
Özi babatda şu aşakdakylary çak etmäge düýpli esaslar bolan adama bosgun statusy berilmeýär, ýagny eger ol:
- parahatçylyga garşy jenaýat, harby jenaýat ýa-da şeýle jenaýatlar babatda çäreler görmek maksady bilen düzülen halkara namalarynda şol etmişlere çäre görmek üçin berlen kesgitlemede adamzadyň garşysyna jenaýat eden bolsa;
- bosgun hökmünde Türkmenistana goýberilmezinden öň Türkmenistanyň çäginden daşarda syýasy häsiýeti bolmadyk agyr jenaýaty eden bolsa;
- Birleşen Milletler Guramasynyň maksatlaryna we ýörelgelerine ters gelýän hereketleri amala aşyrmakda günäkär bolsa.
Bosgun statusy şeýle hem şu ýagdaýlarda berilmeýär:
- onuň ýaşaýan döwletiniň ygtyýarly häkimiýet edaralary tarapyndan şol döwletiň raýatlygy bilen baglanyşykly hukuklar we borçlar ykrar we üpjün edilýän bolsa;
- ol Türkmenistana gelmezinden öň bolan döwletinde bellenilen tertipde gaçybatalga alyp biljek ýa-da bosgun statusyny resmileşdirip biljek bolsa, ýa-da oňa gaçybatalga berlen bolsa.
9. Bosgun statusynyň ýitirilmegi we ondan mahrum edilmegi
Adam bosgun statusyny şu ýagdaýlarda ýitirýär, eger ol:
- özüniň raýatlygy degişli bolan ýurdunyň goragyndan meýletin gaýtadan peýdalanan bolsa, ýa-da
- öz raýatlygyndan mahrum bolup, ony ýene-de meýletin edinen bolsa, ýa-da
- täze raýatlygy edinen bolsa we öz täze raýatlygyny alan döwletiniň goragyndan peýdalanýan bolsa, ýa-da
- yzarlanmadan howatyrlanmalar netijesinde terk edip ýa-da öz ýurdunyň çäklerinden daşarda bolup, soňra öz terk edip gaýdan ýurdunda ýene-de ornaşan bolsa, ýa-da
- özüniň raýatlygy degişli bolan ýurdunyň goragyndan peýdalanmakdan mundan beýläk ýüz öwrüp bilmese ýa-da onuň bosgun diýlip ykrar edilen ýagdaýlary mundan beýläk bolmasa.
Adam bosgun statusyndan şu ýagdaýlarda mahrum edilýär, eger ol:
- göz-görtele ýalan maglumatlary ýa-da galp resminamalary bermegi netijesinde bosgun statusyny edinen bolsa;
- Türkmenistanyň döwlet howpsuzlygyna ýa-da jemgyýetçilik tertibine howp salýan işe gatnaşýan bolsa;
- Birleşen Milletler Guramasynyň maksatlaryna we ýörelgelerine ters gelýän işe gatnaşýan bolsa.
10. Bosgunyň hukuklary
Bosgun statusy berlen adam şu aşakdaky hukuklardan peýdalanýar:
- ilatly ýerleriň hödürlenen sanawyndan ýaşajak ýerini saýlamaga;
- öz garyndaşlarynyň ýanynda olaryň razylygy bilen ýaşajak ýerini saýlamaga;
- daşary ýurt raýatlary we raýatlygy bolmadyk adamlar hakynda Türkmenistanyň kanunçylygy tarapyndan göz öňünde tutulan şertlerde zähmet çekmäge, emläk edinmäge;
- bilim almaga;
- medeniýetiň gazananlaryndan peýdalanmaga;
- dini dessurlary erkin ýerine ýetirmäge;
- degişli edaralaryň ýardam etmeginde öz ýurdunda ýaşaýan garyndaşlary hakynda we şol ýerde galdyrylan emlägi hakynda habar almaga;
- Türkmenistanyň çäginde onuň özi bilen getiren emlägini, şeýle hem oňa ýaşamak üçin girmäge hukuk berlen başga ýurda gazanan emlägini alyp gitmäge;
- öz öňki ýaşaýan ýurduna meýletin dolanyp barmaga ýa-da islendik üçünji ýurda göçüp gitmäge;
- at-abraýyna, mertebesine we azatlygyna, janyna we saglygyna, ýaşaýan jaýyna, şeýle hem emläk hem-de emläk däl şahsy hukuklarynyň kazyýet goragyna;
- Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde Türkmenistanyň raýatlygyny edinmäge.
11. Bosgunyň borçlary
Bosgun Türkmenistanyň Konstitusiýasyny, şu Kanuny we Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryny berjaý etmäge, döwlet edaralarynyň we wezipeli adamlaryň kanuny talaplaryny ýerine ýetirmäge, Türkmenistanyň halkynyň milli däp-dessurlaryny hormatlamaga borçludyr.


text:
Türkmenistanda ekolog we graždan aktiwistiniň tussag edilmegine garşy A.Zatokanyň dostlary, ekologlar we ynsan hukuklaryny goraýjylar tarapyndan Türkmenistanyň Orsýetdäki ilçihanasynyň öňünde geçirilen protest aksiýasynda “A.Zatoka azatlyk!”, “Türkmenistanda repressiýalar bolmasyn!”, “8 günüň içindäki derňew Stalin döwrüne mahsus” diýen şygarlar öňe sürüldi. Näme sebäpden tussag edildi?
Gatnaşyjylar Andreý Zatokanyň tussag edilmeginiň sebäpleriniň henize çenli düşnüksiz görünýänligini we nämälimligine galýanlygyny nygtadylar we hakyky sebäpleriň hatda Zatokanyň özüne-de belli däldigini aýtdylar.
“Bu ýerde jemlenenlerden haýsy-da bolsa birine bolan wakalaryň sebäpleri mälimdir öýdemok. Zatokanyň özi-de muny bilenok, bizem. Emma meniň öz şahsy pikirime görä, Andreý onlarça ýyllar bäri ýaşaýan we hyzmat edýän ýurdunda gowy işleýän bolara çemeli. Belki-de, munuň kimdir birine ýakmaýan bolmagy mümkin” diýip, “Ýabany tebigaty goramak boýunça merkezden” Nikolaý Sobolew aýtdy.
Türkmenistanyň häkimiýetleri A.Zatokany bazarda nätanyş bir adamy urup-ýençmekde we onuň elini döwmek ýaly fiziki şikesleri ýetirmekde aýyplaýarlar.
Şol bir wagtda-da A.Zatokanyň täzeden medisina barlagyny we derňew eksperimentini geçirmek barada arzasy polisiýa tarapyndan ret edildi. Öz nobatynda şaýatlar polisiýanyň Zatokanyň pidasy diýip atlandyran adamsynyň sag we arkaýyn gezip ýörenligini, bazarda ençeme sapar görnenligini gürrüň berdiler. Basyşlar we yzarlamalar
Şu günler Türkmenistanda A.Zatokanyň aklawçysyna hem basyş edilýänligi we onuň yzarlanýanlygyny habar berildi. “Memorial” guramasynyň Merkezi Aziýada ynsan hukuklary boýunça programmasynyň müdiri Witaliý Ponomarew Zatokanyň tussag edilmegini G.Berdimuhamedowyň öz içerki syýasatyny gazaplandyranlygynyň alamaty diýip atlandyrdy we şeýle syýasatyň geçen ýyldan bäri başlananlygyny belledi.
Andreý Zatoka 2006-njy ýylyň dekabr aýynda hem tussag edilipdi. Saparmyrat Nyýazow ýogalansoň, 2007-nji ýylyň ýanwar aýynyň aýagynda sud Zatoka şertli höküm çykaryp, boşadypdy.
Moskwadaky pikete gatnaşan “Graždan goldawy Fondundan” Ýelena Rýabinina Zatokanyň işi Türkmenistanda raýat azatlyklarynyň berjaý edilmegine şertleriň ýokdugyny görkezýän mysallaryň biri diýip, hasap edýär.
“Andreý Zatokanyň tussaglygy Türkmenistanyň syýasy we, ilkinji nobatda, içerki syýasy ugrundaky özgerişlikleriň diňe ýüzleý häsiýete eýedigini görkezýär. Sebäbi köp faktlar, Zatokanyň wakasy bolsa mysallaryň diňe biri, ýurtda raýat azatlyklarynyň we hökümetden garaşsyz hereketleriň ýokdugyny we munuň üçin hiç hili şertleriň-de ýokdugyny tassyklaýar” diýip, Ýelena Rýabinina aýtdy. Aktiwisti goldamak üçin näme edilýär?
Witaliý Ponomarew Türkmenistandaky şertlerde esasy we has netijeli ýol halkara basyşlaryndan ybarat bolmagynda galýar diýip, pikir edýär. Häzirki wagtda köp sanly halkara guramalarynyň öz ýüzlenmelerini taýýarlaýanlygyny bellemek bilen Ponomarew şeýle diýdi: “Türkmenistanda hiç hili garaşsyz sud sistemasy ýok. Kararlar sudýalaryň däl-de, Aşgabadyň çykaran syýasy kararlary bolýar. Biz halkara strukturalaryna we ynsan hukuklaryna hormat goýulmagyny isleýän ýurtlara ýüzleneris, olaryň Türkmenistanyň häkimiýetleri bilen gepleşiklerinde Zatokanyň ykbaly bilen bagly meseläni gozgamagyna çagyraryş ederis”.
Piketiň guramaçylary Zatokanyň sud ediljek güni 29-njy oktýbarda Türkmenistanyň Moskwadaky ilçihanasynyň öňünde ýene bir protest aksiýasyny geçirmegi planlaşdyrýarlar.


text:
Türkiýäniň döwlet habar gullugy ýurduň günorta-gündogarynda kürt pitneçilerine garşy alnyp barylýan harby operasiýalary tankytlaýan petisiýa gatnaşanlygy sebäpli polisiýanyň 12 alymy tussag edendigini habar berdi.
"Anadolu" agentliginiň bildirmegine görä, 15-nji ýanwarda tussag edilen 12 alym Stambulyň golaýyndaky "Kojaeli" uniwersitetiniň mugallymlary.
Bular Türkiýäniň özünden hem daşary ýurtlardan bolan 1200-den gowrak alym tarapyndan gol çekilen "Biz bu jenaýata şärik bolmak islemeýäris" atly deklarasiýa gol goýan adamlar. Agzalýan deklarasiýada Ankara "regiondaky kürtleri we beýleki halklary bilgeşleýin gyrmagy we sürgün etmegi" bes etmäge çagyrylýar.
Prokurorlar gol çekenleriň garşysyna "döwlete dil ýetirmek", şeýle hem "terroristik propaganda" alyp barmak aýyplamasy boýunça derňew işlerini başlatdy.
Halkara sanaw
Türkiýäniň günorta-gündogar böleginde separatistik kürt işçi partiýasy "PKK" bilen türk harbylarynyň arasynda, iýul aýynda atyşyklary bes etmek baradaky ylalaşyk bozulaly bäri, gazaply çaknyşyklar barýar.
Adam hukuklaryny goramak boýunça aktiwistler parahat ilatdan onlarça adamynyň ölendigini aýdýarlar.
Bu aralykda, "Yslam döwleti" topary bilen ilteşiklilikde güman edilip, Türkiýede tutulan üç orsýet raýatynyň biri Orsýetde terrorizmde aýyplanyp gözlenilýän adam bolup çykdy.
14-nji ýanwarda Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň sözçüsi Maria Zaharowa Aidar Süleýmanowyň "Yslam döwleti" toparynyň işjeňligine gatnaşýanlykda güman edilip, awgust aýynda gözlenýän adamlaryň halkara sanawyna goşulandygyny aýtdy.
Zaharowanyň bildirmegine görä, Süleýmanow 2013-nji ýylyň noýabr aýynda Orsýeti terk edipdir.
500 pozisiýa
13-nji ýanwarda türk mediasy Antalýa şäherinde "Yslam döwleti" topary bilen ilteşiklilikde güman edilip, üç orsýetliniň tutulandygyny habar berdi.
Bu waka "Yslam döwleti" toparynyň agzasy diýlip güman edilýän janyndan geçen bir hüjümçi bomba partladyp, on germaniýalyny öldürip, ýene on bäş adamy ýaralanyndan soňra boldy.
12-nji ýanwarda bolan partlamadan soň Türkiýe öz harbylarynyň Yrakda hem Siriýada "Yslam döwleti" toparynyň pozisiýalaryny top okuna tutandygyny habar berdi.
14-nji ýanwarda Türkiýäniň premýer-ministri Ahmet Dawutoglu türk ýaragly güýçleriniň geçen 48 sagadyň içinde "Yslam döwleti" toparynyň 500 pozisiýasyna zarba urandygyny aýtdy.
Ol hüjümde "Yslam döwleti" toparynyň 200 agzasynyň öldürilendigini aýdyp, zerur bolan halatynda Türkiýäniň howa hüjümlerini hem amala aşyrjakdygyny, ekstremistik toparyň jeňçileri Türkiýe bilen serhetdeş etraplardan çekilýänçä, Ankaranyň öz "berk tutumyny" üýtgetmejekdigini sözüniň üstüne goşdy.
Türkiýäniň premýer-ministriniň aýtmagyna görä, 12-nji ýanwarda Stambulda bomba partladan Türkiýä Siriýadan gelen bosgun.
Türkiýäniň noýabr aýynda Orsýetiň bir harby uçaryny urup ýykmagy Moskwa bilen diplomtaik dawa sebäp bolaly bäri, türk söweş uçarlary Siriýanyň howa giňişligine girenok.


text:
Ýekşenbe güni Ženewada şu ýylyň maý aýynda Gaza sektorynyň golaýynda bolan çaknyşyklardan soň ýitileşen gatnaşyklary kadalaşdyrmaga synanyşyklaryň çäklerinde türk-ysraýyl gepleşikleri geçirildi.
Türkiýäniň Daşary işler ministrliginiň resmi wekili adynyň tutulmazlyk şerti bilen Ženewada Türkiýäniň daşary işler ministriniň orunbasary Feridun Şinirlioglunyň Ysraýylyň ýörite wekili bilen duşuşandygyny tassyklady.
Emma ol ysraýylly resminiň şahsyýeti barada anyk maglumat bermedi. Duşuşygyň jikme-jigligi barada maglumat berilmeýär.


text:
Moskwa we Kiýew, Ukrainanyň gündogaryndaky söweşler bilen bagly dowam edýän dartgynlyga garamazdan, Orsýetiň Ukraina gyşyň dowamynda gaz akdyrmagyny kepillendirýän möhüm ylalaşyga gol çekdi.
Ýewropa Bileleşiginiň araçylygynda gelnen we 2015-nji ýylyň mart aýyna çenli dowam etjek bu ylalaşyga Brusselde, dabaraly ýagdaýda, iki ýurduň energiýa ministrleri Aleksandr Nowak we Ýuriý Prodan hem-de Ýewropa Komissiýasynyň energiýa boýunça ýolbaşçysy Guenter Oettinger dagy gol çekdi.
Aleksandr Nowak ylalaşyga gelmek prosesiniň aňsat bolmandygyny belledi.
Ýewropa Komissiýasynyň gol çekişlik dabarasyna gatnaşan prezidenti Jose Manuel Barroso ylalaşygy gutlap, “Ýewropada adamlaryň gyşda sowukda galmagyna hiç hili esas ýok” diýip belledi.
Ylalaşygyň şertleri
Kynlyk bilen gazanylan ylalaşyga Ýewropa Bileleşiginiň araçylygynda, Moskwa bilen Kiýewiň arasynda tölegleriň üstünde birnäçe aýlap dowam eden çekeleşikli gepleşikleriň netijesinde gelindi.
Ylalaşyga gol çekmekden ozalky iki günlük gepleşiklerde Orsýet Ýewropa Bileleşiginden Ukrainanyň ummasyz bergisini üzlüşmegi we mart aýyna çenli akdyryljak gaz üçin tölegleri barada Kiýew bilen ylalaşmagy talap etdi.
Oettinger Ukrainanyň Orsýete birnäçe günüň içinde 1.45 milliard dollar möçberde puluň tölejekdigini aýtdy.
Ukrainanyň premýer-ministri Arseniý Ýatsenýuk Ukrainanyň rus gazynyň her müň kubometri üçin 2014-nji ýylyň aýagyna çenli 378 dollar we 2015-nji ýylyň birinji çärýeginde 365 dollar tölejekdigini aýtdy. Yzýany bu sanlar Moskwa tarapyndan hem tassyklandy.
ÝB-niň roly
Ylalaşykda Ýewropa Bileleşiginiň Ukrainanyň Orsýetiň Gazprom kompaniýasynyň öňündäki bergisini üzlüşmegine ýardam bermegi hem göz öňünde tutulýar.
Oettinger “biz gyşyň dowamynda gazyň akdyryljagyny” diňe bir Ukraina däl-de, ÝB-niň regiona ýakyn ýerleşýän ýurtlaryna hem kepil geçýäris diýdi.
Orsýet Ukraina gaz akdyrmagyny iýun aýynyň ortalarynda bes edipdi we Kiýewiň Moskwa 5.3 milliard dollarlyk bergisiniň bardygyny aýdyp, indi akdyryljak gaz üçin öňünden töleg edilmegini talap edipdi.
Gaz dawasy Orsýetiň mart aýynda Krym ýarymadasyny Ukrainadan bölüp, öz giňişligine goşmagynyň yzýany we Ukrainanyň gündogarynda orsýetçi separatistlere harby we syýasy goldawy üçin Günbatar döwletleriniň sanksiýalaryna sezewar bolmagy bilen bagly dörän konfliktiň dowamynda ýüze çykdy.


text:
Hazar deňziniň düýbüniň we ýer asty serişdeleriniň iki döwlet arasynda bölünşigi meselesi boýunça Türkmenistanyň pozisiýasy, halkara kanunlarynyň kadalary esasynda adalatlylyk prinsipleriniň ulanylmagyna ylalaşmakdan ybarat. Bu barada Türkmenistanyň Daşary işler ministrligine salgylanyp, türkmenistan.ru internet gazeti ýazdy.
Maglumatda, Hazar meselesi boýunça iki döwlet arasynda alnyp barylýan gepleşikler prosessiniň nobatdaky tapgyry bolan Bakuwdaky gepleşiklerde, Hazar deňzinde gämi gatnawy, balykçylyk we gidrometeorologiýa ýaly ugurlardan hem taraplaryň pikir alyşmakçydygy aýdylypdy.
Bakuwdaky gepleşikler ýapyk görnüşde geçirildi. Şol gepleşiklere türkmen tarapynyň delegasiýasyna Türkmenistanyň Daşary işler ministriniň orunbasary, Türkmenistanyň prezidentiniň ýanyndaky Hazar deňzi boýunça döwlet edarasynyň başlygy Toýly Kömekow ýolbaşçylyk etdi.
Taraplaryň tutuş Hazar meselesini, şol sanda deňziň milli sektorlarynyň bölünişigini maslahat edenligini, Azerbeýjanyň Daşary işler minsitrliginiň resmi wekili Elhan Poluhow aýtdy. Bu barada “Wzglýad” internet neşri habar berdi.
Azerbeýjanyň “Eho” neşiri Hazar deňziniň düýbüniň we ýerasty baýlyklarynyň bölünşigi meselesiniň häzirki wagtda hasam ähmiýetiniň artýanlygyny belledi. 10-nji iýulda Türkmenistan NABUCCO proýektine gatnaşmaga taýýarlygyny mälim edipdi.
Ylalaşyga gelnendigi çak edilýär
Bakuwdaky gepleşikleriň netijeleri barada habar berilmedik hem bolsa, Azerbeýjanyň Nebiti Öwreniş Merkeziniň başlygy Ilhan Şaban taraplar arasynda belli bir ylalaşyga gelnendigini çak edýär. Ol 15-17-nji iýul günlerinde Bakuwda Hazar boýunça ekspertler derejesinde geçirlen gepleşikleri, Türkmenistanyň NABUCCO barada eden ýakyndaky beýannamasy we munuň oňüsyrasynda Azerbeýjanyň Döwlet nebit kompaniýasynyň başlygynyň 10-njy iýulda Aşgabada eden sapary bilen özara baglaşdyrdy.
“Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow, ýurduň “NABUCCO” babatdaky planlary barada yglan etmeginiň öňüsyrasynda Azerbeýjanyň Döwlet nebit kompaniýasynyň başlygy Rownag Abdyllaýewi kabul edipdi. Üstesine şol gepleşiklerden bir hepde geçensoň Bakuwda Hazar deňzi boýunça türkmen-azeri gepleşikleri hem geçirildi. Gysga wagtyň içinde bolup geçen bu wakalar nukdaý nazardan, ýurtlaryň özara pozisiýalarynyň belli bir derejede ýakynlaşyp, olaryň özara meseleleriniň çözgüdi ugrunda bitewi pikire gelmäge taýýardygyny çak edip bolar” diýip, Ilhan Şaban aýtdy.
Häzirki wagtda Aşgabat bilen Bakuwyň arasyndaky problemalar, hususan-da ýurtlaryň Hazar deňzindäki milli sektorlarynyň araçägini kesgitlemek meselesine degişli. ITAR-TASS agentliginiň maglumatyna görä, ýurtlaryň gapma-garşylyklary bu meseledäki ylalaşyksyzlyga we Hazar deňzindäki nebit-gaz ýataklaryň üstündäki dawalara degişli. “Wzglýad” neşiriniň bellemegine görä, Türkmenistan bilen Azerbeýjanyň arasyndaky gepleşikleriň aktiw döwri prezident Berdimuhamedow häkimiýet başyna gelensoň 2007-nji ýylyň ortalarynda başlandy.
Şondan bäri Hazar deňziniň problemalary boýunça gepleşikler esasan ýapyk gapylar aňyrysynda geçirilýän hem bolsa, öz döwründe diplomatiki gatnaşyklaryny togtadan döwletleriň özara gatnaşyklaryny ýola goýup, köp ýyl bäri çözgütsiz galýan meselä gaýdyp gelmekleriniň, taraplaryň özara ylalaşygyň ugrundadygyna umyt döredýär diýip ekspertler belleýärler.
“Şol gepleşikleriň aglaba bölegi gynansak-da ýapyk gapylar aňyrsynda geçirildi. Olaryň netijeleri barada habar berilmese-de, dawaly nebit-gaz ýataklary maslahat edilýär. Umuman gepleşikleriň dowamynda belli bir öňegidişlikleriň gazanyljagyna men ynam baglaýaryn”, diýip Moskwada çap bolýan “Westnik Kaspiýa” žurnalynyň baş redaktory Igor Zonn aýtdy.
“Transhazar” geçirijisiniň ähmiýeti
“Eho” neşiriniň bellemegine görä, Türkmenistan öz gazyny NABUCCO turbalaryna akdyrmak islese, munuň üçin Hazar deňziniň düýbünden Türkmenistany Azerbeýjan bilen birleşdirjek Transhazar gaz geçirijisini gurmak gerek. Öz nobatynda Turkmenistan bilen Azerbeýjanyň deňzindäki ýataklar üstündäki dawalar we 5 sany Hazarýaka döwletiniň deňziň statusy boýunça ylalaşyksyzlygy, regionyň gazyny Russiýanyň daşyndan Ýewropa akdyrmagy göz öňünde tutýan NABUCCO proýketiniň öňüne böwet salýar. Şeýlelikde Hazar deňziniň statusy bilen bagly ylalaşyksyzlyklar NABUCCO proýektiniň garşydaşlaryna proýektiň durmuşa geçirilmegini yza tesdirmäge mümkinçilik berýär, diýip Azerbeýjanyň “Eho” neşiri ýazýar.
Ilhan Şabanyň pikirine görä, Aşgabat bilen Baku arasynda ýylyň aýagynda Azerbeýjanda Hazar deňziniň statausy boýunça geçiriljek sammite çenli özara ylalaşyga gelinse, bu Türkmenistan üçin NABUCCO proýektine tarap ýol açar.
Eho internet neşiriniň maglumatyna görä, Bakuwda Hazarýaka döwletleriniň 3-nji sammitine taýýarlyk görülýär.


text:
Türkmen metbugatynyň çap eden maglumatyna görä, Türkmenistanyň prezidentiniň “Zähmet ministrligine degişli edaralaryň gurluşyny hem Türkmenistanyň ilatynyň sosial goragyny kämilleşdirmek baradaky” karary esasynda welaýat merkezlerinde hem-de Aşgabat şäherinde Zähmet we ilatyň iş bilen üpjünçiligi barada täze edara döretmeklik göz öňünde tutulýar.
Bu täzelikden ilat nähili özgerişlere garaşyp biler? Azatlyk Radiosy şu mesele boýunça Moskwada ýaşaýan türkmenistanly ýurist Ýewgeniý Greçuhin bilen gürründeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Kararda täze döredilýän edaranyň ilatyň iş bilen üpjünçiligini mundan beýläk giňeltmek, iş ýerleri barada halk köpçüligine hakyky hem öz wagtynda maglumat bermek, iş tapmakda raýatlara ýardam bermek ýaly işleri alyp barjakdygy aýdylýar. Zähmet biržalary her etrapda öňem bardy.Täze edara işe ýerleşmekde Türkmenistanyň ilatyna real kömek berip bilermi?
Ýewgeniý Greçuhin: Berip biler, ýöne şol edara öz kärini, işini gowy bilýän professional kadrlar gelse. Eger şol adamlar täze edaranyň näme üçin döredilýändigine düşünip, işe girişse, onda bu işe ýardam edip biler. Eger oňa öz şahsy bähbidinden başga zady bilmeýän adamlar gelse, onda täze döredilýän gurluşyň bahasy gara şaýy bolar.
Azatlyk Radiosy: Bu kararda iş sorap ýüz tutýanlaryň hasabyny ýöretmek hem şol alnan maglumatlara operatiw reaksiýa bildirmek barada-da aýdylýar. Beýle diýildigi, eýsem, geljekde ýurtda işsizlik barada statistik maglumatlaryň boljakdygyny aňladýarmyka?
Ýewgeniý Greçuhin: Şony aňlatjagyna ynanasym gelýär. Ýöne şol bir wagtda şübhe-de döreýär, çünki Türkmenistandan haýsydyr bir statistik maglumat almak gaty kyn, çylşyrymly iş. Statistika bu ýurtda ýapyk. Şonuň üçin, işe ýerleşmekçi bolýan adamlaryň sany barada-da maglumat çap edilmese gerek. Şu meselede ýalňyşýan bolsam, men şoňa begenerdim.
Azatlyk Radiosy: Dünýäniň ösen döwletlerinde işsizler barada takyk maglumatlar habar serişdelerinde berilýär, işsizlere döwlet tarapyndan kömek puly berilýär. Mundan beýläk Türkmenistanda-da şol praktika ornaşar diýip garaşyp bolarmy? Türkmenistanlylar döwlet kömegine bil baglap bilerlermi?
Ýewgeniý Greçuhin: Gowy sorag. 90-njy ýyllarda iş orny gysgaldylyp, işden çykarylan adamlara ýa-da pensiýa ýaşyna az wagt galan adamlara töleg etmek, pensiýa bermek barada kanun çykypdy.
Ýöne häzir Türkmenistanyň işsiz ilatyna işsizlik üçin kömek pulunyň berilmegi ýa beriljegi çylşyrymly mesele. Ony haýsydyr bir fond öz üstüne almaly. Eger şu wagta çenli şeýle bir fond döredilmedik bolsa, işsizlere töleg edilmeýän bolsa, onda bu meseläniň gysga wagtda çözüljegine ynam az.
Daşary ýurt metbugatynda çap edilen soňky maglumatlara görä, Türkmenistanda işsizligiň derejesi ýokary. Şonuň üçin töleg ediljek bolsa, serişde gaty köp gerek bolar. Men adamlaryň işe ýerleşdirilmegini, işsizleriň döwlet kömegini almagyny gaty isleýärin. Onuň üçin uly işler geçirimeli.


text:
Geçen aý Garaşsyzlyk baýramynyň öňüsyrasynda Dünýä Türkmenleriniň ynsanperwer birleşiginiň nobatdaky, her ýyl geçirilýän konferensiýasy boldy.
Eýsem dünýäniň dürli künjeklerinde ýaşaýan türkmenler Türkmenistan, hususanda Dünýä Türkmenleriniň ynsanperwer birleşiginiň işi barada näme diýýärler?
Orhan Akjan: "Türkmenistan saparynyň täsirinden çykyp bilemok"
Ýakynda Türkmenistanda saparda bolan Ýörük Türkmenleriniň däp-dessurlaryny hem adatlaryny Türkiýäniň medeniýet ministrliginiň adyndan halkara derejede tanadýan Mugla Ýörük obalary jemgyýetiniň başlygy Orhan Akjan Türkmenistanda galan täsirleri barada gürrüň berýär.
Orhan Akjan:
Türkiýede çarwa Yörük Türkmenleri bolup entek ýaýlaga göçmänkäk bu ýylyň mart aýynyň 18-nde Türkmenistanyň paýtagty Aşgabadyň Ahal ýaýlagynda geçirilen Nowruz baýramçylygyna gatnaşmaga gitdik we ol ýerde bäş gün bolduk.
Orhan Akjan (çepde) we Azaltyk Radiosynyň habarçysy Döwlet Baýhan
Men Türkmenistana ilkinji gezek gitdim. Türkiýede aýdylýan "Bir millet, iki döwlet" diýlen sözüň hakykada doly gabat gelýändigini men Türkmenistanda öz gözüm bilen gördüm.
Meniň pikirime görä, her bir türkiýeli Türkmenistan bilen Türkiýäniň halklarynyň doganlygy baradaky subutnamalary ol ýere gidip, öz gözi bilen görmeli.
Gatnaşyklar ýygjamlaşan halatyntynda, Türkmenistandaky türkmenler bilen Türkiýedäkileriň ysnyşyp, jebisleşmekligi hem çaltlaşar. Türkmenistana ilkinji gezek aýak basan mahalymyz halkyň milli eginbaşlaryny, myhmansöýerligini hem sungatyny görüp gaty haýran galdyk, hat-da gözümize ynanyp bilmedik şeýle gadymy milli eginbaşlaryň häzirem ulanylýandygy görüp we türkiýeli Ýörük Türkmenleri bolup muňa diýseň buýsandyk.
Aşgabadyň aeropordyna baryp düşen mahalymyz "Dilde kynçylyk bolarmyka, Türkmenistandaky türkmenler bilen düşünşip bilermikäk?" diýip bir az gaýgy etdik dogrusyny aýtsak. Ýöne dil babatda kynçylyk bolmady.
Türkmenistanda ýaşulular edil Türkiýäniň Türkmen obalaryndaky ýaly gepleşýän ekenler. Türkmenistanda ýaşlar ýagny täze nesil bolsa telegepleşikleriň täsiri bilen eýýäm gowy türkçe gepleýärler.
Ahal ýaýlagyndan gaýdyp gelip, Türkiýede Mugla welaýatyndaky öz ýaýlagymyza göçdük we ynha häzir güýzüň ortasynda yzymyza gaýdyp geldik. Türkmenistan sungat saparymyzyň täsirleri bizde ýaýlagda geçiren bütün tomus aýlarymyz boýunça jadyly ýagdaýda dowam etdi.
Orhan Akjan we beýleki Ýörük Türkmenleri
Türkiýeli türkmenleriň adyndan giden toparymyzy Aşgabatda gaty gowy garşy aldylar. Türkiýeli türkmenler bolup Aşgabada baran mahalymyz dünýä türkmenleri bolup gyssagly bir Türkmen bileleşiginiň döredilmeginiň zerurdygyna göz ýetirdik.
Dörediljek şeýle Dünýä Türkmenleri bileleşi arkaly birek-biregi goldap durmagymyz gerek. Dünýä Türkmenleriniň bileleşigi arkaly esasanam ýaş nesillere eýe çykylmaly.
Biz gujagy dolduryp salam äkitdik, olar bolsa uçary dolduryp salam iberdiler. Azatlyk Radiosy arkaly şu pursatdan peýdalanyp, bize Aşgabatda myhmandarlyk eden owal başda Mähri gyzymyza, Rejep gardaşymyza we beýlekilere ýene-de bir gezek minnetdarlygymyzy bildirip, köp salam iberýäris.
***
Kerimogly: "Türkmenistanyň halky edil öz adamlarymyz ýaly"
Türkiýedäki çarwa türkmen durmuşy bilen baglanşykly ýörite muzeý döreden Fethiýedäki folklorçy Kerimogly Ysmaýyl Uzynogly, Aşgabadyň golaýyndaky Ahal ýaýlagynda geçirilen Nowruz baýramçylygyna gatnaşyp gelenden soň düýbünden başgaça duýgulary başdan geçirýändigini aýdýar.
Kerimogly Ysmaýyl Uzynogly (sagda)
Azatlyk Radiosy: Türkmenistana bolan sungat saparyňyzyň sizde galdyran täsirlerini Dünýä Türkmenlerine gürrüň berseňiz?
Kerimogly Ysmaýyl Uzynogly:
Türkiýeli türkmenleriň adyndan Türkmenistana Ahal ýaýlagyna gitmeli diýlen habary alanymdan soň birnäçe günläp begenjimden tolgunyp uklap bilmedim.
Men Fethiýäniň Çalyş diýen ýerinde Ýörük çadyrlarym we muzeýim bar. Men öz milli medeniýetimizi, däp-dessurlarymyzy, adatlarymyzy tanatmaklyk işini alyp barýan biri hökmünde Türkmenistan saparynda jadylandym diýen ýaly boldum.
Türkmenistana baran mahalymyz hakykatdanam milli ruhumyz özüne geldi. Muňa diýseň buýsandyk hem begendik. Türkmenistandaky özgerişler we halkyň güler ýüzlüligi mende aýratyn täsir galdyrdy.
Bäş günüň dowamynda ol ýerdäki türkmenler bilen edil öz obamyzyň adamlary ýaly gaty ysnyşdyk. Türkmenistan saparymyz dünýäniň dürli ýurtlaryndan ol ýere gelen türkmenler bilen hem içgin tanyşmaga mümkünçilik döretdi. Owganystan, Pakistan, Eýran we Özbegistan ýaly ýurtlardan gelen özümiz ýaly türkmenler bilen hem tanyşyp, ysnyşdyk we aragatnaşyk gurduk.
Men hem Aşgabadyň golaýyndaky şol Ahal ýaýlagynda Nowruz baýramçylygyna gatnaşmaga dünýäniň dürli ýerinden gelen türkmenleriň bileleşip döreden täsirinden buýsançly ylman aldym we milli ruhum ganatlandy.
Men hem Türkmenistan saparynyň milli täsirini henizem ýadymdan çykaryp bilemok. Türkiýedekäm Türkmenistandan gowy dutar getirdip bilmedim. Haçan-da Ahal ýaýlagyna Nowruz baýramy çärelerine gatnaşmaga gidenimizde Aşgabatdan özüme gowy bir dutar hem ýadygärlik alyp gaýtdym.
Şondan bäri türkmen ruhum hem ýüregim ýöne Türkmenistana ýene gitsem diýip tolgunyp, ganat baglap, dyzap dur. Men öz gezegimde dünýäniň dürli ýurtlarynda ýaşaýan türkmenleri şeýdip ata-watan Türkmenistanda bir ýerde duşuşdyrýan, tanyşdyrýan we olaryň milli ruhuny arşa göterýän çäreleri gurnaýan ýolbaşçylara minnetdarlyk bildirmek isleýärin.
***
Muhtar: “Dünýä Türkmenleri ynsanperwer guramasy kömek etmedi”
Dünýä Türkmenleri ynsanperwer birleşiginiň ýygnaklaryna owal çagyrylyp, häzir bolsa çagyrylmaýandygyny aýdýan siriýa türkmenleriniň “Watan jemgyýetiniň” başlygy Muhtar Muhammet, guramanyň alyp barýan işlerine we siriýa türkmenleri bilen bolan gatnaşyklaryna Azatlyk Radiosynyň geçiren gürrüňdeşliginde şeýle baha berdi:
Muhtar Muhammet Türkmenistanda
Azatlyk Radiosy: Muhtar Muhammet, Dünýä Türkmenleri ynsanperwer birleşiginiň ýygnaklaryna hem çärelerine owal çagyrylýandygyňyzy we häzir bolsa çagyrylmaýandygyňyzy aýdýarsyňyz. Munuň sebäbi näme we Dünýä Türkmenleri ynsanperwer birleşiginiň alyp barýan işlerine siriýa türkmenleriniň bir wekili höküminde nähili baha berýärsiňiz?
Muhtar Muhammet:
Dünýä Türkmenleri ynsanperwer birleşiginiň Aşgabatdaky “Mekan” köşgünde geçirilýän ýygnaklaryna owal birnäçe gezek gatnaşdym. Şol ýygnaklarda dünýä türkmenleriniň meselelerine çynlakaý garalmaýandygyna üns çekjek bolsam diňleýänem bolmady.
Muhtar Muhammet. Aşgabat
Soň siriýa türkmenleri üçin ençeme gezek kömek sorap beren ýüzlenmelerim hem jogapsyz galdy. Ynha şeýle bolany üçinmi näme Dünýä Türkmenleri ynsanperwer guramasy meni siriýa türkmenleriniň bir wekili hökminde Türkmenistana ýygnaklara çagyrmagy goýdy.
Aslynda soňky wagtlarda Dünýä Türkmenleri ynsanperwer birleşiginiň ýygnaklaryna gatnaşmaga mende isleg bilen höwes hem galmandy. Sebäbi guramanyň şol ýygnaklaryndan şu wagda çenli dünýä türkmenlerine o diýen bir peýda-da bolmady.
Ýöne ýene ruhdan düşmän, iň azyndan siriýa türkmenlerine öz peýdamyz deger ýaly we nähili ynsanperwerlik işi edip bolýandygyny görkezmeklik üçin ýörüte siriýa türkmenleriniň “Watan jemgyýeti” diýen jemgyýet döretdim.
Siriýa türkmenleriniň “Watan jemgyýeti” Dünýä Türkmenleriniň ynsanperwerlik birleşiginiň ýygnaklaryna gatnaşmaklyk we Aşgabada aýlanyp gaýtmaklyk üçin gurulmady. Häzirki döwürde siriýa türkmenleriniň “Watan jemgyýeti” içerki uruşdan zyýan çekenlere daşary ýurtlarda ýaşaýan türkmenlerden kömek ýygnamaklyk bilen meşgullanýar.
Daşary ýurtlarda ýaşaýan türkmenler kömege mätäçkä kömek edilmejek bolsa haçan edilmelikä? Meniň pikirime görä Türkmenistanyň Dünýä Türkmenleri birleşiginiň daşary ýurtlarda ýaşaýan türkmenlere ynsanperwerlik kömeklerini bermäge hiç hili halkara kanun päsgelçiligi ýa-da bir gysyş ýok.
Ýöne näme üçindir şu wagda çenli Türkmenistandaky Dünýä Türkmenleri ynsanperwer birleşiginiň adyna hem maksadyna laýyk iş alyp baryp bilmeýändigine biz siriýa türkmenleri üçin düşünmek gaty kyn.
Türkmenistan hökümeti Dünýä Türkmenleri ynsanperwerlik birleşigi arkaly galyberse-de diňe bir ynsanperwerlik işleri däl, eýsem dürli ýurtlarda ýaşaýan türkmenlere öz ene dilini we däp-dessurlaryny öwretmeklik, olaryň ata-watany bilen ysnyşmaklygy we jebisleşmegi ýaly tagallalary hem alyp barmaly.
Biz edil şu günki kyn günde ata-watanymyz Türkmenistanyň siriýa türkmenlerine Dünýä Türkmenleri ynsanperwer birleşigi arkaly eýe çykmagyny we goldaw bermegini isleýäris.


text:
Türkmenistanda bir ýylyň dowamynda 33 baýramçylyk senesi bar. Eger olaryň üstüne halkara senelerini-de goşsaň, onda Türkmenistanda bellenip geçilmeli baýramçylyklaryň sany 45-e ýetýär. Bu-da hemmesi däl. Pudaklaýyn baýramçylyklaram bar. Şeýle bolansoň, her hepdede ýa-da hepdeaşa baýramçylyklar gelip dur.
Dynç alynýan baýramçylyklaryň kalendar belgileri:
1-nji ýanwar—Täze ýyl.
12-nji ýanwar—Hatyra güni.
19-njy fewral—Türkmenistanyň Döwlet Baýdagynyň güni.
8-nji mart—Halkara aýal-gyzlar güni.
21-22-nji mart—Milli bahar baýramy.
9-njy maý— Ýeňiş güni.
18-nji maý— Galkynyş, Agzybirlik we Magtymguly Pyragynyň şygryýet güni.
6-njy oktýabr— Milli matam güni.
27-28-nji oktýabr—Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň güni.
12-nji dekabr—Bitaraplyk güni.
Gurban baýramy—üç gün.
Oraza baýramy—bir gün.
Kalendar boýunça dynç alynmaýan baýramçylyklar:
27-nji ýanwar— Watan goragçylarynyň güni.
Apreliň birinji ýekşenbesi—«Suw damjasy—altyn dänesi» baýramçylygy.
7-nji aprel—Bütindünýä Saglyk güni.
Apreliň soňky ýekşenbesi— Türkmen bedewiniň baýramy.
29-njy maý— Türkmenistanyň Içeri işler edaralarynyň işgärleriniň güni.
Maýyň soňky ýekşenbesi— Türkmen halysynyň baýramy.
1-nji iýun—Çagalary goramagyň Halkara güni.
5-nji iýun—Daşky gurşawy goramagyň Bütindünýä güni.
Iýunyň birinji ýekşenbesi—Dokma senagaty işgärleriniň güni.
12-nji iýun— Ylymlar güni.
27-nji iýun—Medeniýet we sungat işgärleriniň güni.
Iýulyň üçünji ýekşenbesi—Galla baýramy.
11-nji awgust—Serhetçiler güni.
Awgustyň ilkinji ýekşenbesi—Türkmen gaawunynyň güni.
1-nji sentýabr— Bilimler we Talyp ýaşlar güni.
12-nji sentýabr—Ruhnama güni.
Sentýabryň ikinji şenbesi—Nebit-gaz, energetika, geologiýa pudaklarynyň işgärleriniň güni.
1-nji oktýabr—Ýaşulularyň Halkara güni.
Noýabryň soňky ýekşenbesi—Hasyl toýy.
Dekabryň birinji ýekşenbesi— Goňşokara baýramy.
21-nji dekabr—Türkmenistanyň ilkinji prezidenti S.Nyýazowyň Ýatlama güni.
Halkara seneler:
24-nji mart—Bütindünýä inçekesele garşy göreş güni.
Apreliň birinji hepdesi—Bütindünýä immunizasiýa güni.
12-nji maý— Şepagat uýalarynyň Halkara güni.
15-nji maý—Halkara maşgala güni.
31-nji maý—Çilimkeşlige garşy Bütindünýä göreş güni.
14-nji iýun—Gan donorynyň Bütindünýä güni.
26-njy iýun—Neşekeşlige garşy Halkara göreş güni.
11-nji iýul—Bütindünýä ilat güni.
21-nji iýul— «Saglyk» maksatnamasynyň yglan edilen güni.
Awgustyň birinji hepdesi—Ene süýdüniň milli hepdeligi.
Sentýabryň birinji hepdesi— Ene süýdüniň Butindünýä hepdeligi.
1-nji dekabr— AIDS-e (SPID) garşy Bütindünýä göreş güni.
Baýramçylyk köp bolsa, gowumy ýa-da erbet?
Baýramçylyk günleri, baýramçylyk günleriniň öň ýanyndaky günler býujet işgärleri, studentler, bagşy-sazandalar köp dürli çärelere, dabaralara, ylmy maslahatlara, konsertlere, sport ýaryşlaryna gatnaşmaly. Hemmeler daňdan sagat dörtde-bäşde turup gidip, «Saglyk ýolundan» geçmeli. Ýaşuly, ýaşkiçi, çagaly, göwreli, keselli, tapawudy ýok, hemmeler «Saglyk ýoluna» münüp–düşäýmeli. Hiç kime eglişik edilmeýär.
Şu çärelere gatnaşmadyklar döwletiň syýasatyna garşy hasap edilýär. Hatda olaryň çärelere gatnaşmakdan boýun towlaýanlary üçin işden çykarylýan halatlary-da seýrek bolmaýar. Eklenç-güzerany ýitirmekden gorkýan býujet işgärleri bu mejburylyga boýun bolýarlar. Ýogsa ýurduň kanunlaryna laýyklykda baýramçylyk dabaralaryna gatnaşmadyklara çäre görülmelidigi hakda punkt ýok.
Köp bolsa, gowy zadam ýürege düşýär. Hasam esasy baýramçylyklar ýadadýar. Mysal üçin, Garaşsyzlyk baýramçylygyny alyp göreliň. Bu baýramçylyga bir aý öňünden taýýarlanylýar. Her günki yzygiderli türgenleşikler okuwçylar bilen talyplary okuwdan goýýar, transport gatnawyna uly päsgelçilik döredýär, işlini işden goýýar.
Dogrusyny aýtsaň, ýurtda geçirilýän san-sajaksyz baýramçylyklar halkyň ysgynyny aldy. Her hepdede bir baýramçylyk. «baýramçylyk» diýilse, «Menem gitjek» diýip duran çagalaram indi baýramçylyga gitmejek bolup, dürli bahanalar arap, ondan gaçmak bilen bolýarlar.
Serdar Gulgeldiýew aşgabatly synçy. Şu blogda öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdogan özüniň we oglunyň uly möçberdäki puly jübisine urandygy barada paş edilen gizlin maglumatlary galp we “elhenç hüjüm” diýip atlandyrdy. Erdoganyň häkimiýet başyndaky “Adalat we ösüş partiýasynyň” agzalary bolan kanun çykaryjylaryň öňünde sişenbe güni parlamentde eden bu çykyşy korrupsiýa bilen bagly derňewlere döredilýän päsgelçiliklere garşy alnyp barýan göreşe gabat geldi.
Oppozision partiýanyň ýagny sagçy Milli hereket partiýasynyň başlygy Dewlet Bahçeli prokurorlary we sud edaralaryny meselä goşulmaga çagyrdy. Türkiýäniň esasy oppozision partiýasy bolan “Respublikan halk partiýasy” duşenbe güni agşam geçren adatdan daşary maslahatynda Erdogany wezipesinden çekilmäge çagyrdy.
Erdogan öz töweregindäki adamlara degişli korrupsiýa bilen bagly derňewleri mart aýynda boljak ýerli saýlawlaryň we awgust aýynda boljak prezidentlik saýlawlaryň öňýanynda onuň hökümetine garşy edilýän dildüwşük diýip atlandyrýar.


text:
Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan we Eýranyň prezidenti Hassan Rohani 16-njy aprelde Ankarada resmi duşuşyk geçirip, Siriýadaky konflikt we özara söwda gatnaşyklaryny artdyrmak barada maslahat etdi.
Türkiýe we Eýran Siriýadaky urşuň dürli-dürli taraplarynda durýar, ýagny şaýy köplügindäki Eýran Siriýanyň prezidenti Başar al-Assady goldaýar, esasan sünnilerden ybarat Türkiýe bolsa Damask režiminiň berk tankytçylarynyň biri bolup durýar.
Erdogan özleriniň regional meselelerde dürli-dürli pozisiýalary eýeleýändiklerine garamazdan, Türkiýe bilen Eýranyň sebitdäki gandöküşligi soňlamak zerurlygy babatda ylalaşandyklaryny aýtdy. Iki goňşy özara söwdany, ýanwarda Eýrana garşy halkara sanksiýalarynyň köpüsi ýatyrylanyndan soň bank gatnaşyklaryny hem ösdürmek isleýär.
Erdogan eýranly kärdeşi bilen gurnan metbugat ýygnagynda özara söwdanyň ýylda 30 milliard dollar möçberine ýetmegine umyt bildirdi. Häzir bu iki ýurduň arasyndaky söwda dolanyşygy 10 milliard dollar.


text:
Çarşenbe güni Täjigistanyň Merkezi saýlaw komissiýasy prezident Emomali Rahmonyň täzeden ýedi ýyl möhlet bilen prezidentlige saýlanandygyny yglan etdi.
Komissiýa, ähli býulletenler sanalandan soň, 61 ýaşyndaky Rahmonyň sesleriň 83,6%-ni alandygyny habar berdi. Rahmon 1992-nji ýyldan bäri Täjigistany dolandyrýar.
Rahmonyň oppozisiýanyň wekili bolan ýeke-täk çynlakaý bäsdeşi saýlawlara goýberilmänsoň, ol onçakly tanalmaýan bäş dalaşgär bilen bäsleşdi.
Täjigistanyň Merkezi saýlaw komissiýasynyň berýän maglumatyna görä, saýlawlara ýurduň ilatynyň 86,6%-i gatnaşypdyr.
Saýlawlara gözegçilik eden Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk guramasynyň delegasiýasy geçirilen saýlawlar baradaky beýanatyny penşenbe güni yglan eder.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow “Oba milli maksatnamasynyň” Mary welaýatynda ýerine ýetirilişini tankyt etdi. Milli habar serişdeleriniň tassyklamagyna görä, bu tankyt welaýatyň senagat pudagynyň ösdürilmegine we sosial-medeni gurluşyk obýektleriniň ýerine ýetirilişine degişli boldy.
“Oba milli maksatnamasyna laýyklykda, 2008-2011-nji ýyllarda welaýatda 182 sany medeni-durmuş maksatly desgalary gurmak we durkuny täzelemik göz öňünde tutulypdy. Häzire çenli bu desgalaryň bary-ýogy 46 sanysynda gurluşyk işleri tamamlanypdyr” diýip, Berdimuhamedow aýtdy. “Ulanmaga berilmeli möhletiniň geçenligine garamazdan, 123 sany desgada gurluşyk işleri heniz dowam etdirilýär. Galan 13 sany desganyň bolsa gurluşygy häzire çenli başlanmandyr”.
Berdimuhamedowyň sözlerine görä, welaýatda inženerçilik obýektleriň gurluşygynda hem kemçilkler bar. Häzire çenli bu obýektleriň diňe 46%-inde işler tamamlanypdyr. Şol bir wagtda-da käbir obýektlerde işler häzir hem dowam etdirilýän bolsa, ýene 35%-inde işler entek başlanmandyr.
Türkmenistanyň prezidenti welaýatdaky kemçilikleriň gurluşygyň ýene birnäçe ugurlaryna degişlidigini aýtdy. Onuň sözlerine görä, gara ýollaryň diňe 30%-i, elektrik liniýalarynyň hem 30%-i gurlupdyr, suwgeçiriji sisitemalaryň 34%-i, gazgeçirijileriň bolsa 78%-i çekilipdir.
Şeýle-de Türkmenistanyň prezidenti 2012-nji ýylda Mary welaýatynda 24 senagat kärhanasynyň gurulmalydygyna garamazdan, bu kärhanalaryň diňe 11 sanysy gurlup, ýene 13-siniň gurluşygynyň asla başlanmanlygyny aýtdy.
Kemçilikleriň sebäpleri
“Oba milli maksatnamasyny durmuşa geçirmekde we welaýatyň senagat pudagyny ösdümek boýunça alnyp barylýan işlerde goýberilen kemçilikleriň esasy sebäbi aýry-aýry ýolbaşçylaryň öz wezipe borçlaryny göwnejaý ýerine ýetirmän, işleri talabalaýyk gurap bilmänliginden gelip çykýar” diýip, Berdimuhamedow aýtdy.
Şeýle-de, türkmen prezidentiniň aýtmagyna görä, kemçilikleriň sebäpleri proýektleriň dokumentlerini taýýarlamak we olary döwlet edaralary bilen ylalaşmak işiniň uzaga çekmegi bilen bagly. Ol bu işleriň käte 20 aýa çekýänligini belledi. Şeýle-de prezident kadrlaryň, hususan-da ýokary hünärli arhitektorlaryň, inženerleriň we gurluşykçylaryň ýetmezçilik edýänligini hem aýtdy.
Resmi maglumatlara görä, döwlet baştutany alnyp barylýan işleri seljermegi, “aýdylanlardan netije çykaryp, ýol berlen kemçilikleri gysga wagtyň dowamynda düzetmegi” we işleri wagtynda hem ýokary hilde berjaý etmegi berk tabşyrypdyr.
Türkmenistanyň beýleki welaýatlaryndaky ýagdaý hem prezidentiň tankydyna mynasyp boldy. Berdimuhamedow mundan öň Ahal
, Balkan
, Lebap
we Daşoguz
welaýatlarynyň ýolbaşçylarynyň işini hem tankyt edipdi.
Türkmenistan gurluşyk pudagynyň ýurduň iň möhüm ugurlarynyň biridigini aýdýar we bu pudaga uly mukdarda serişde goýberýär. Resmi maglumatlara görä, häzirki wagtda Türkmenistanda 2,100-e golaý obýektleriň gurluşygy amala aşyrylýar. Olaryň umumy bahasy 32,3 millard dollara durýar.


text:
Gazagystanyň günbataryndaky Oral şäheriniň sudy ýerli üç ýaşaýjyny Siriýadaky we Yrakdaky “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijileriniň hataryna goşulmaga synanyşkda aýyplap, olaryň her birini 3 ýarym ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
Gazagystanyň günbatar regionyndaky prokuratura edarasynyň 16-njy aprelde beren maglumatyna görä, gürrüňi gidýän adamlar Gazagystanyň serhedinden Russiýanyň çäklerine bikanun geçmäge synanyşmakda we ýurduň daşynda yslamçy söweşijileriň operasiýalaryna gatnaşmagy planlaşdyrmakda günäli tapyldylar.
Şahsyýeti köpçülige mälim edilmeýän adamlar geçen ýylyň noýabr aýynda gazak serhet gullukçylary tarapyndan tussag edilipdiler.
Oral şäherindäki prokuratura edarasynyň çykaran bu karary, Gazagystanyň günbataryndaky Atyrau şäher sudy iki gazak ýetginjegini terroristik pikirleri ýaýratmakda we “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijilerine goşulmaga synanyşmakda günäli tapylyp, olaryň hersini bäş ýyl türme tussaglygyna höküm edenden bir gün soň mälim edildi.


text:
Sirýanyň prezidenti fransiýaly bir gazete beren interwýusynda, Ýakyn gündogaryň parahatçylygy boýunça Birleşen Ştatlaryň pozisiýasynyň gaty gowşakdygyny aýdyp, Waşington bu meselä üns bermeli diýdi.
Başar-ul-Asad bu pikirini fransiýanyň Le Figaro gazetine beren interwýusynda öňe sürdi. Şonda ol, Ýakyn gündogarda parahatçylygyň ornaşdyrylmagy üçin gepleşikleriň gaýtadan başlanmagy barada Barak Obamanyň hereket planyny yglan etmelidigini hem aýtdy.
Ol mart aýyndan bäri Birleşen Ştatlary bilen Siriýanyň ýokary derejeli diplomatlarynyň arasynda geçirilen gepleşiklere garamazdan, bu iki ýurduň arasynda gaýtadan ynam döretmek boýunça o diýen uly ösüşiň bolmanlygyny hem belledi.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Ban Ki-mun Ysraýylyň gözegçiligindäki Golan belentlikleriniň serhet ýakasynda ýekşenbe güni Ysraýyl bilen Siriýanyň arasynda ýüze çykan çaknyşyklardan soň taraplary takatlyga çagyrdy.
Siriýanyň aýtmagyna görä, şol wakalarda Ysraýylyň harbylary protestçilere garşy ot açypdyr, 23 adam ölüpdir. Ysraýyl bolsa protestçiler serhet araçägini bozjak boldular diýýär.
Ysraýylyň hökümetiniň metbugat wekili Mark Regew Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň režimini ýekşenbe günündäki protestleri gurnamakda aýyplady. Onuň pikiriçe, Başar al-Assadyň režimi şeýle etmek bilen Siriýadaky protestlerden halkara jemgyýetçiliginiň ünsüni sowmak isläpdir.


text:
Çarşenbe güni Türkmenistanyň Medeniýet ministrliginiň çeper sergiler boýunça uprawleniýesiniň zalynda ýurduň Hudožnikler Birleşiginiň maslahaty geçdi.
Onda Hudožnikler Birleşiginiň alyp barýan işleriniň jemleri jemlenip, geljekki perspektiw planlar maslahat edildi.
Şu maslahatyň çäklerinde-de Hudožnikler Birleşiginiň agzalary Birleşigiň täze başlygyny saýladylar. Bu wezipä Saparmämmet Meredow saýlandy.
Bu Birleşige indi 20 ýyla golaý wagt bäri ýolbaşçylyk edip gelen Babasary Annamyradowyň nähili sebäbe görä bu wezipeden boşadylandygy we onuň nähili wezipä geçirilendigi barada resmi habar çeşmelerinde maglumat berilmeýär.


text:
Täjigistanyň hökümet güýçleriniň aýtmagyna görä, ýekşenbe güni olar geçen ýyl türmeden gaçan söweşijini öldüripdirler.
Içeri işler ministrliginiň resmileri Juma Ibragimowyň 14-nji maýda Raşt jülgesinde öldürilendigini aýtdylar.
Ibragimow gadagan edilen “Özbegistanyň Yslam hereketi” atly topara agza bolanlykda aýyplanypdy. Ol terror topary hasaplanýar.
Ibragimow 2010-njy ýylyň awgustynda berk howpsuzlykda saklanýan türmeden gaçan 25 tussagyň biridi.
Täjik hökümeti tussaglaryň aglabasynyň ele salnandygyny ýa-da öldürilendigini habar berýär.


text:
Kanadanyň sudy Eýranyň emläkleriniň Tähran tarapyndan howandarlyk edilen «Namaz», «Hizbulla» toparlarynyň hüjümleriniň pidalaryna berilmegi barada karar çykardy.
10-njy iýundaky karar terror hüjümleriniň pidasy bolanlaryň Birleşen Ştatlardaky maşgalalarynyň ýyl başyndaky sud ýeňişlerini şöhlelendirýär, Tähran bu sud seljerişligini ýazgaryp, onuň garşysyna halkara arenalarynda göreş alyp barýar.
Kanadanyň sudunyň kararyna görä, diplomatiýa dahylsyz aktiwlerden ybarat 13 million töweregi dollar Buenos Aýresde, Ysraýylda, Liwanda we Saud Arabystanynda 1983-nji ýyldan 2002-nji ýyla çenli bolan partlamalarda, zamun alyşlyklarda wepat bolan amerikanlaryň maşgalalaryna berler. Bu hüjümlerde ýüzlerçe adam öldi.
ABŞ-nyň sudlary ýaly, Kanadanyň Ontario ýokary sudy hem Eýrany «Hamaz» we «Hizbolla» agentlerine tälim bermekde we bu toparlary maliýe taýdan goldamakda jogapkär tapdy.
Emma ABŞ-nyň Ýokary sudunyň 2 milliard dollar töweregi eýran emläginiň pidalaryň maşgalalaryna gowşurylmagy baradaky karary umuman ýerine ýetirilmän galýar, sebäbi Tähran bu kararyň üstünden halkara sudlaryna şikaýat etjekdigini aýtdy.
"Terrorizm dünýäniň iň aýylganç howplarynyň biridir" diýip, Ontario Ýokary sudunyň sudýasy Glenn Hainey öz kararynda aýtdy.
Kanadadaky sud şikaýatlaryna degişlilikde täze, 2012-nji ýylda kabul edilen kanunlar esasynda seredildi,bu kanunlar pidalaryň maşgala agzalaryna ýetirilen zyýanyň öwezini terrorçylygyň döwlet howandarlaryndan toplap almaga ygtyýar berýär.
Kanada Eýrany we Siriýany terrorçylyga howandarlyk edýän ýurtlaryň sanawyna goşýar.
Bu karar Kanadanyň premýer-ministri Justin Trudeaunyň liberal hökümetiniň Eýran bilen diplomatik gatnaşyklary gaýtadan gurmak, hiç bir aýyplama bildirmezden Tähranyň ýakasy gaýyşly Ewin türmesine dykylan montereally professor Homa Hoodfary azat etmek ugrunda tagalla edýän wagtyna gabat geldi.
Bu karar Eýranyň Ottawadaky diplomatik binalaryna täsir ýetirmedi, emma diplomatiýa dahylsyz birnäçe emläk we bank hasaplarynyň bir toparyndaky serişdeler Eýran tarapyndan goldanylýan toparlaryň pidalaryna berildi.
Tähran bu karara bada-bat reaksiýa bildirmedi.
Eýran başda bu jenaýat işine üns bermedi we diňe ABŞ-nyň sudlary öz kararlarynyň Kanadada hem berjaý edilmegini buýranyndan soň Torontoda bir kanun firmasyny hakyna tutdy.


text:
Şenbe güni Türkmenistanyň Mejlisi nobatdaky maslahatynda birnäçe möhüm kanunlaryň taslamalaryna garady. Garalan taslamalaryň hatarynda “Türkmenistanyň raýatlygy baradaky” kanunyň taslamasy-da boldy.
Bu kanunyň taslamasynda Türkmenistanyň raýatlygynyň esasy prinsipleriniň hem-de ony sazlaşdyryjy düzgünleriň şöhlelendirilendigi, şeýle-de raýatlyga eýe bolmaklygyň we raýatlykdan çykmaklygyň düzgünleriniň kesgitlenendigi aýdylýar.
Mundan daşary, şenbe güni geçirilen maslahatda Mejlis “Türkmenistanyň adatdan daşary ýagdaýlar baradaky” kanunynyň taslamasyna-da garady.
Bu täze kanunda tutuş Türkmenistanyň territoriýasynda ýa-da onuň belli bir ýerlerinde adatdan daşary ýagdaý düzgünini girizmekligiň şertleri hem-de döwlet we beýleki organlaryň, olaryň ýolbaşçylarynyň şeýle ýagdaýlardaky hukuk normalary kesgitlenilýär.
Şeýle-de, bu täze kanunda adatdan daşary ýagdaýlarda raýatlaryň we guramalaryň hukuklarynydyr azatlyklaryny çäklendiriji düzgünleriň girizilmegine-de ýol berilýändigi aýdylýar.


text:
Agyr atletikaçylaryň üstünlikleri
27.12.2016
Zenanlaryň toparynda Braziliýada geçirilen Olimpiada—2016-a gatnaşyjy, halkara derejeli sport ussady Gülnabat Kadyrowa has tapawutlanyp, 69 kilograma çenli agram derejede birbada milli rekordlaryň üçüsini täzeledi. Ştangany silkip götermek boýunça 93 kilogram, itekläp götermek boýunça hem 113 kilogram netije görkezip, jemi 206 kilogram netije bilen şeýle üstünlige eýe boldy.
Dünýäniň esasy ýaryşlarynda hem Gülnabadyň bu iki görnüşiň jemi boýunça 195 kg netije bilen rekopd derejesine ýetendigini ýatladýarys. Indi ol görkeziji 11 kg ýokarlandyryldy! Şahsy görkezijileriniň durnukly ösüş häsiýete eýe bolmagy Gülnabadyň Aziada—2017-ä galan wagtyň dowamynda has-da uly üstünlikler gazanjakdygyna umyt etmäge mümkinçilik berýär.
Muny onuň goşmaça — resmi taýdan bellige alynmaýan itekläp götermekde dördünji synanyşygy hem görkezdi. Şunda G.Kadyrowa 115 kilogram agramy götermegi başardy.
Geljegi uly türkmen türgeni Aýsoltan Toýçyýewa (75 kg çenli) itekläp götermekde dört gezek synanyşdy. Ol 115 kilogram netije görkezip, milli rekordy täzeledi, goşmaça synanyşykda bolsa ol netijäni ýene üç kilogram artdyryp, ýurdumyzda apsolýut görkezijini gazandy. Iki synanyşygyň jemi boýunça 200 kilogram – bu agram derejesinde ýene bir täze rekorduň goýlandygyny görkezýär.
63 kilograma çenli agram derejede hem iki rekord goýuldy. Ýetginjekleriň arasynda 2014-nji ýylda geçirilen Aziýa çempionatynda ikinji orna mynasyp bolan 17 ýaşly sport ussady Polina Gurýewa itekläp götermek boýunça görkezijisini gowulandyryp, (106 kg) iki synanyşygyň jemi boýunça 190 kilogram netije gazandy. Bu bolsa onuň “halkara derejeli sport ussady” adyna eýe bolmagy üçin esas döretdi.
Şeýle hem Ýyldyz Jumabaýewa (48 kg çenli), Bägül Berdiýewa (53 kg çenli), Kristina Şermetowa (58 kg çenli) we 15 ýaşly Sangiza Bahtiýarowa (75 kilogramdan ýokary) birinji orunlara eýe boldular.
Ýurdumyzyň zenanlar ýygyndy toparynyň baş tälimçisi, Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Ahmet Saryýewiň aýdyşy ýaly, ýaryşa gatnaşan zenan türgenleriň ählisi öz şahsy rekordlaryny täzelediler. Zenanlaryň arasynda sportuň agyr atletika görnüşiniň yzygiderli ösüşe eýe bolmagy ygtybarly sport binýadynyň döredilmegi bilen baglydyr. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen ýurdumyzyň ähli künjeklerinde köpugurly häzirkizaman sport toplumlary bina edildi. Bu bolsa köp sanly zehinli ýaşlaryň sportyň dürli görnüşleri bilen meşgullanmagyna ýardam berdi. Şularyň esasynda tälimçiler ýetginjekleriň arasynda geljek ýylyň aprel aýynda Bangkokda (Tailand) geçiriljek Aziýa çempionatyna uly umyt baglaýarlar.
Erkekleriň toparynda 105 kilogramdan ýokary agram derejede tapawutlanan Hojamuhammet Toýçyýewiň üstünligini bellemelidiris. Bu ýaryşlaryň öň ýanynda ol Kataryň kubogy we Aziýanyň kubogy ugrundaky halkara ýaryşlarynda jemi üç medala – iki kümüş we bir bürünç medala mynasyp bolup, uly üstünlik gazandy. Watanymyza gaýdyp gelen badyna türkmen agyr atletikaçysy sport meýdançasyna çykyp, iki görnüş boýunça 400 kilogram (silkip götermekde 180, itekläp götermekde 220 kilogram) netije bilen öz agram derejesinde ýurdumyzda iň güýçli agyr atletikaçy türgendigini ýene bir gezek görkezdi.
Osman Handurdyýew (56 kilograma çenli), Döwlet Gorganow (62 kilograma çenli), Rahmetjan Sultanow (69 kilograma çenli), Rejepbaý Rejepow (77 kilogrma çenli), Şöhrat Hojamyradow (85 kilograma çenli), Yzzat Meredow (94 kilograma çenli) we Öwez Öwezow (105 kilograma çenli) birinji orunlary eýelediler.
Bu ýaryşda ýeňişlere we baýrakly orunlara mynasyp bolanlardan başga-da, sylaglary gowşurmak dabarasynda türkmen türgeni Azat Serdarowyň şu ýylyň oktýabr aýynda ýetginjekleriň arasynda Malaýziýanyň Penanga şäherinde geçirilen dünýä çempionatynda kümüş medala mynasyp bolandygy aýratyn bellenildi. Agyr atletika boýunça milli federasiýanyň adyndan bu türgene we onuň tälimçisi Şatlyk Durdygylyjowa pul baýraklary gowşuryldy.
Biziň türgenlerimiz häzirki wagtda 2017-nji ýylyň aprel aýynda Aşgabatda geçirilmegi meýilleşdirilen Aziýa çempionatyna taýýarlyk görýärler. Bäsleşikler Olimpiýa şäherjiginiň desgalarynda guralar. Onuň netijeleri boýunça Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna gatnaşjak milli toparyň gutarnykly düzümi yglan ediler.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi


text:
Prezident Traian Basesku düýn Birleşen Ştatlaryň hüjüm ediji uçarlarynyň öz ýurdunda ýerleşdirilmegine rugsat etmek bilen Rumyniýanyň Amerikanyň raketadan goranyş sistemasynyň täzelenen çärelerine goşulmagy maksat edinýändigini aýtdy.
Basesku muny, Rumyniýanyň Ýokary goranyş geňeşi bu işi oňlansoň, bildirdi. Muny indi ýurduň parlamenti makullamaly. Onuň hem hökümetiň Günbatar bilen syýasy, ykdysady we harby partnýorlyga şu çaka çenli garşy çykan mahaly ýok.
Basesku bu barada oýlanara wagt köp diýdi: “Terrestrial istrebiteller Birleşen Ştatlaryň raketadan goranyş sistemasynyň bir bölegi hökmünde Rumyniýanyň çäginde ýerleşdiriler. Rumyniýada ýerleşdirilen komponentler amerikan tarapy bilen ylalaşylan kalendara görä, 2015-nji ýylda işe başlar”.
Birleşen Ştatlar raketadan goranyş sistemasynyň öz ýewropa ýaranlaryny Eýranyň mümkin bolan hüjüminden goramak üçündigini aýdýar. Dogrudanam, Eýran özüniň ballistik raketa başarynygyny gowulandyryp ýör.
Ýewropada raketadan goranyş sistemasyny ýerleşdirmek pikiri prezident Jorj Bushuň döwründe döredi. Bu sistemanyň bir bölegi Polşada, bir bölegi hem Çeh Respublikasynda ýerleşdirilmelidi. Ýöne Orsýet muňa öz howpsuzlygyna abanýan hatar hökmünde garşy çykdy. Ak Tamyň bu sistemanyň Eýran tarapdan bolmagy mümkin hüjümiň öňüni almak üçin diýýänini Moskwa kabul etmedi.
Prezident Barak Obama öten sentýabrda muny Eýranyň gysga we orta menzilli raketalaryny atyp urmaga ukyply deňizde ýerleşdirilmeli sistema bilen çalşyrdy.
“Bu Orsýete garşy zat däl”
NATO-nyň agzasy Rumyniýanyň Amerikan sistemasyny öz topragynda ýerleşdirmek niýeti barada Moskwa tarapdan entek görkezilen reaksiýa ýok. Ýöne rumyn prezidenti Basesku Orsýetiň garşysyna gönükdirilen sistemany öz topragynda ýerleşdirmejekdigini aýtdy.
Waşingtonda Döwlet departmentiniň sözçüsi Filip Krowleý sistemanyň ozaldan diňe Eýran tarapdan bolmagy mümkin hüjümlere garşy niýetlenilendigini bildirdi: “Bu edil biziň ozal aýdyşymyz ýaly. Biz özümiziň, öz ýaranlarymyzyň bähbitlerini goramakçy. Aýdyşymyz ýaly, biz bu howpuň abanyp gelýänini görýäris. Täzelenen goranyş sistemasy aslynda regiona Eýrandan abanýan howpa laýyk edilip taýýarlanyldy. Orsýet barada bolsa biz ozal hem hemişe aýdyp geldik. Bu Orsýete garşy zat däl”.
Täzeden gözden geçirilen sistema goşulmaga Polşa-da meýilli. Krowleý tutuş Ýewropany gorar ýaly beýleki ýurtlar bilen birlikde Polşa barada hem oýlanylýanlygyny belledi.
“Biz beýleki ýurtlar bilen-de gepleşikleri geçirip ýörüs. Mysal üçin, Polşa SM3 raketanyň demirgazyk bazasynyň öz topragynda bolmagy barada öten oktýabrda ylalaşdy. Bu barada entek pikir alşylýar” diýip, Krowleý aýtdy.


text:
Türkmenistan metbugatynda berilýän habarlara görä, ýurtda dürli çäreler bilen garaşsyzlyk baýramçylygyna taýýarlyk görülmäge başlandy.
Eýsem, Türkmenistanyň garaşsyzlykdan soň dürli ýurtlara ýaýran "Türkmen diasporasy" bilen bolan gatnaşyklarynda nähili üýtgeşiklikler boldyka? Türkmen diaspora, Türkmenistanyň garaşsyzlygy bilen arzuw eden maksat-myratlaryna ýetip bildimikä? Häzirki ýagdaýda, diasporadaky türkmenler garaşsyz Türkmenistandan nämä garaşýarka?
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanyny garaşsyz Türkmenistan bilen "Türkmen diasporanyň" gatnaşyklaryna bagyşlaýar. Hemmeleri pikirdir-garaýyşlary, teklipleri, bellikleri bilen gepleşige gatnaşmaga çagyrýarys. Habarlaşmak üçin biziň elektronik hat salgymyz: hat@azatradio.org


text:
Bronhial astma
Bokurdagyň, bronhlaryň, öýkeniň, ýürek-damar we nerw ulgamynyň demgysma alamaty bilen geçýän 50-den gowrak keseli bardyr. Öz gelip çykyş sebäpleri, görnüşleri, kliniki aýratynlyklaryna baglylykda bronhial astma (grekçe “astma“ - demgysma) aýratyn keselleriň görnüşiniň hataryna girizildi.
Bronhial astma (BA) – dem alyş ýollaryň zeperlenmegi bilen geçýän dowamly, gaýtalanyp durýan keseldir.
Ýer ýüzüniň ilatynyň 2%-den az bolmadyk bölegi BA-dan ejir çekýändir. Bu kesel we onuň gaýraüzülmeleri sebäpli her ýylda 2 mln-dan gowrak adam aradan çykýandyr. Soňky ýyllarda BA bilen keselçiligiň artmagy, ekologiki ýagdaýyň erbetleşmegi bilen düşündirilýär.
Öýken keselleriň içinde, bronhial astma we demgysma alamatly dowamly bronhitden maýyplyk ýagdaýynyň döremegi has ýygy-ýygy duş gelýändir.
5 ýaşa çenli ýa-da 60 ýaşdan uly erkek adamlarda has ýygy duş gelýändir. Şol ýaşlaryň arasynda aýallaryň keselçiligi köpelyändir. BA-nyň esasan iki görnüşini tapawutlandyrýarlar – allergiki we allergiki däl görnüşleri. Ondan başga-da onuň dürli kliniki görnüşlerini belleýärler: atopiki, infeksion, disgormonal, psiho-newrologiýa we bronhlaryň ýagdaýynyň üýtgemegi sebäpli – “aspirin“ astmasy we fiziki işden soň ýüze çykýan astmadyr.
Fiziki we farmakologiki (derman serişdeleri) faktorlara bronhlaryň duýujylygynyň üýtgemegi, olarda emele gelýän biologiki işjeň maddalaryň uly täsiri, BA-nyň hemme görnüşleri üçin umumy ýagdaý bolup durýandyr.
BA getirýän genetiki üýtgemeleriň we daşky faktorlaryň täsirini belläp geçmelidir. Genetiki üýtgemeler, bronhlaryň we öýkeni goraýan mehanizmleriň zeperlenmegine, ol agzalaryň işini kadalaşdyryjy nerw we endokrin ulgamynyň sazlaşykly işiniň bozulmagyna getirýär.
Daşky faktorlara bolsa öý allergenleri (allergiki täsirine getirýän jisimler) sebäp bolup biler. Olara öý tozany we haýwanlary, saçakçy ýaly mör-möjekler, kömelekler mysal bolup biler. Öý tozanynda sakyrtgalaryň 30-dan gowrak görnüşi duş gelýändir. Esasan hem olaryň täreti ýokary allergiýa täsirine getirip biler.
Öý tozanyna ýokary duýgurlylyk şol sakyrtgalaryň bolmagy bilen düşündirilýär. Dürli ösümlikleriň tozanjyklary hem allergiki täsiriň sebäbi bolup biler. Meselem, otlardan-bozagan, ambroziýa, tilkiguýruk; güllerden-tozga,margaritkalar; agaçlardan-dub agajy,berýoza, sireniň tozgajyklary demgysmanyň sebäbi bolup biler. Allergiýa kömelekleriň käbir görnüşi we heň hem getirip biler.
Önümçilikde duş gelýän himiki organiki maddalardan hem allergiýa döräp, hünärmençilik bronhial astmasynyň ýüze çykmagyna sebäp bolup biler.
Azyk allergenleri hem möhüm orny eýeleýändir. Olary derrew anyklamak hem kyn bolýar. Sebäbi iýmit kabul edilenden soň, allergiki täsir ençeme wagtdan soň döräp biler. Azyk aller- genlerine - bal, sitrus miweleri, deňiz önümleri, sygyr süýdüniň we ýumurtganyň belogy degişlidir.
Derman serişdelerine allergiki duýgurlylyk näsaglaryň 20%-de ýüze çykýandyr. Köplenç allergiýa täsiri antibiotiklere, ferment serişdelerine, asetilsalisil turşulygyna (“aspirin“ demgysmasy) ýüze çykýandyr.
BA-nyň kliniki ýüze çykmasy, tutgaý görnüşli üsgürme, burundan köp mukdarda suwuklyk görnüşli bölünip çykmalar, asgyrma ýaly alamatlar bilen başlanýar. Keseliň tutgaýly döwründe näsagda gysga dem alma, bronhlaryň gysylmagy netijesinde bolsa, demi goýberme kynlaşan bolýar. Her dem alyp, goýberme daşda eşidilýän hyşşyldy bilen utgaşýar. Astmanyň tutgaýy dem alyş ýollaryndan şepbeşik gakylygyň çykmasy bilen gutarýandyr.
Uzaga çekýän agyr tytgaýlar, keseliň agyr gaýraüzülmesi bolan, astmatiki ýagdaýa getip biler.
Astmatiki ýagdaýda geçirilýän bejergä täsir peselip, üsgürme netijesinde goýy gakylygyň bölünip çykmagy ýüze çykmaýar. Bronhlaryň gysylmagynyň güýjemegi netijesinde, astmatiki ýagdaý beterleşýär. Öýkende, has hem onuň aşaky böleginde howasyz bölekler döräp, diňlenilende dem alyş sesleri ol ýerlerde eşdilmeýär. “Lal“ öýken emele gelýär. Bedeniň gerekli kislorod bilen üpjün edilmezligi,dokumalarda we agzalarda kömürturşy gazynyň ýygnanmagyna, olaryň işiniň bozulmagyna getirýär.
Ganyň lagtalanmasy peselýär. Kislorod “açlygy“ nerw ulgamynyň, esasan hem beýniniň işine şikes ýetirýär.
Uzak wagt dowam edip, anatomiki üýtgemelere getirýän BA dürli başga gaýraüzülmeleri hem ýüze çykaryp biler. Öýkeniň emfizemasy (çendenaşa howaly bolup, öýkeniň çişmesi), öýken ýetmezçiligi, öýken-ýürek ýetmezçiligi, ýokançly bronhit şol ýagdaýlara degişlidir.
BA-ny anyklamakda kynçylyklar ýüze çykmaýar. Esasy kynçylyk onuň görnüşini, ýüze çykaran sebäbini anyklamakdyr. Näsagdan soramak bilen, nesil yzarlaýan we iýmit faktorlaryna üns bermelidir. Dem alyş ýollarynyň ýagdaýyny (sinusit, otit, rinit, burun germewiniň gyşarmagy, polipler) anyklamalydyr.
Allergenlere duýujylygy, olary dem alyş ýollaryna pürküp (aerezol görnüşde) ýa-da derä galtaşdyrma ýoly bilen anyklap bolar.
Ganyň umumy barlagynda eozonofil öýjüklerini köp mukdarda ýüze çykaryp bolar.Ýöne ol hemişe beýle bolmaýar.Gakylygyň sitologiki barlagynda hem eozonofilleriň ýokary derejesi anyklanylýar. Ondan başga-da gakylykda demgysmanyň esasy alamatlary bolan, Kurşmanyň spiralyny (kiçi dem alyş ýollaryň görnüşini gaýtalaýan emele gelmeler), Şarkoleýdiniň kristallaryny (eozonofil öýjükleriň düzüminiň kristallary) we Kreolyň bedenjikleri (bronhlaryň öýjükler toplumy) tapmak bolýar.
Bronhoskopiýa barlagy hem bronhlaryň nemli gatlagynyň ýagdaýy, olaryň gysylma derejesi barada uly maglumatlary berýändir. BA bejergisi, keseliň görnüşi, ýüze çykyş sebäpleri, geçişi, bar bolan gaýraüzülmelere laýyklykda geçirilýär.
BA-ny bejermek üçin keseliň sebäplerine täsir edýän (bazis) serişdeler hem-de alamatlaryna täsir edýän (simptomatiki) serişdeler (meselem, bronhlary giňeldijiler) ulanylýar.
Esasy (bazis) serişdeleri ulanylmadyk ýagdaýynda alamatlara täsir edýän serişdelere talap artýandyr. Esasy serişdeleriň mukdarynyň azalmagy ýa-da bronhy giňeldijileriň köp ulanmagy, keseliň geçişine gözegçiligiň peselenliginden habar berýändir.
I. Esasy (bazis) serişdeleri:
1. Kromonlar – bu topara intal we taýled serişdeleri degişlidir. BA-nyň ýeňil derejesinde ulanylýar. Ingalýasion (dem alyş ýoly bilen) ulanylşy amatly bolan glucokortikoidlerden peýdalylygy pesdir. Şol sebäpli ulanmakda giň gerim almady.
2. Ingalýasion glucokortikoid serişdeleri (IGKS) – BA-ny bejermekde esasy derman toparydyr. Olara klenil, budesonid, azmokort, flutikazon propionat we başgalar degişlidir. Glucokortikoidleri wena goýbermek ýoly bilen, uzak wagt gerdejikler görnüşde hem kabul edip bolýar. BA-nyň agyr görnüşinde, IGKS-iň kömek etmedik ýagdaýynda, ol serişdeleri uzak, umumy ýagdaýda ulanyp bolar.Agyzdan kabul etmek üçin prednizalon, prednizon, gidrokortizon, metilprednizolon ulanylýar. Bu serişdeler umumy ýagdaýda ulanylanda birnäçe ýaramaz täsirlere getirip biler: osteoporoz, gan basyşynyň galmagy, süýji keseline, semizlik, myşsa gowşaklygyna, böwrek üsti mäziň işiniň peselmegi ýaly ýagdaýlar.
3. Antileýkotriýen serişdeler – bronhlaryň nemli gatlagynyň fermentleriniň işjeňligini peseldip, olaryň gysylmagynyň öňüni alýar. Olara pranlukast, zafirlukast, montelukast ýaly serişdeler degişlidir. Bu serişdeler esasan BA-nyň “aspirin“ görnüşinde giňden ulanylýar.
II. Alamatlara täsir edýän (simptomatiki) serişdeler.
1. B2-adrenomimetikler.
a) Uzak wagt täsir edýän görnüşlere – salmeterol, formoterol degişlidir.
b) Gysga wagt täsir edýän görnüşler – berotek, salbutamol, brikanil.
Häzirki wagtda iň peýdaly bronhlary giňeldijiler bolup, islendik ýagdaýda BA-nyň tutgaýlaryny ýatyrmak üçin ulanylýar. Ingalýasion ýoly bilen goýbermek has oňaýlydyr. Sebäbi ol dermanyň az mukdaryny ulanyp, peýdalylygy çalt gazanmaga kömek edýär. Ýaramaz täsirleri azdyr. Bu serişdeleriň ingalýasiýasy 0,5-2 sagadyň dowamynda fiziki agramlylykdan ýa-da başga faktorlar netijesinde dörän bronhlaryň gysylmasynyň öňüni alýar.
2. Ksantinler.
Bu topara demdysma tutgaýlaryny gyssagly ýatyrýan eufillin we uzak wagt täsirli teofillin degişlidir. Bu serişdeler B2-adrenomimetiklerden öň giňden ulanylýardy, ýöne käbir ýagdaýarda häzir hem netijeli ulanylýar. Teofillini 5 ýaşdan uly çagalarda özbaşdak ýa-da ICKS-i bilen utgaşykda üstünlikli ulanyp bolýar. Agyr demgysmaly çagalarda teofillin GKS-iň mukdaryny azaltmaga kömek edip biler. Häzirki wagtda ksantinler başga seişdeleriň bolmadyk ýagdaýynda, goşmaça kömek ediji serişdeler höküminde ulanylýandyr.
III. Başga serişdeleriň topary.
1. Gakylygy goparyjy serişdeler,onuň ýumşamagyna we ýeňil bölünip çykmagyna kömek edýärler. Nebulaýzerleriň kömegi bilen goýberlende, olaryň täsiri has hem artýandyr. Şepbeşik, kynlyk bilen aýrylýan gakylykda günüň dowamynda 3-4 litra çenli suwuklyk kabul etmek peýdalydyr. Esasan gakylygy goparyjy serişdeler höküminde iodyň demanlary, N-asetilsisteini, ambroksany, gwaýfenezini ulanýarlar.
2. Antibiotikler – BA-nyň bakterial ýokançlyklar bilen gaýraüzülmeleri ýüze çykanda ulanylýar. Olara bronhitler, öýken sowuklamasy ýaly ýagdaýlar degişlidir. 5 ýaşa çenli çagalarda demgysma wirus ýokançlygy bilen gaýraüzülip biler. Şeýle ýagdaýlarda antibiotikler ulanylmaýar. 5 ýaşdn 30 ýaşa çenli mikoplazmaly öýken sowuklama ýüze çykyp, ol ýagdaýlarda tetrasiklin ýa-da eritromysin maslahat berilýär.
Has köp duş gelýän streptokokkli öýken sowuklamasynda sefalosporinler we penisillinler ulanylýar. Öýken sowuklamasyna güman edilende gakylygy ýokançlyga barlamak hökmandyr.
IV. Allergiki immunobejergi.
BA-nyň allergiki gelip çykyşyna täsir edýän bejergi usulydyr. 5 ýaşdan 50 ýaş aralygy näsaglarda ulanylýar. Ýörite taýynlanan allergenleri (meselem, agaçlaryň tozanjygy, sakyrtgalaryň bölekleri) belli bir wagt aralygynda deriniň aşagyna goýberýärler. Olaryň mukdaryny kem-kemden ýokarlandyryp, bedeniň oňa bolan durrnuklylygyny gazanýandyrlar.
Bejerginiň dowamlylygy 3 aýdan az bolmaly däldir. Birbada, arasy 30 minutdan az bolmadyk wagtda, 3-den köp bolmadyk allergeni ulanmaga ýol berýärler.
Soňky ýyllarda allergenleri burna damdyrmak ýa-da diliň aşagyna goýmak ýoly bilen hem goýberýärler. Allergenler höküminde gistaglobulinleri (dokumalaryň belogy) hem ulanýarlar.
Nebulaýzerleri ulanmak
BA-ny netijeli bejermek üçin, dermanlary zeperlenen bronhlara doly ýetirmek wajypdyr. Onuň üçin dermanlary belli bir kiçijik bölekler görnüşde goýbermek zerurdyr. Şol maksat üçin ýörite nebulaýzerler diýip atlandyrylan enjamlar ulanylýar. Nebulaýzerler derman serişdelerini gerekli bolan kiçijik ululykda (ownuk dispersli) dem alyş ýollaryna (hat-da kiçijik bronhlara hem) goýbermäge kömek edip, bejerginiň netijeliligini ýokarlandyrýar.
Keseliň geçiş häsiýeti we dowamlylygy näsagyň ýaşyna baglylykda dürli-dürlidir. Demgysma köp çagalarda ýeňil geçse-de, bejergi doly bolmadyk ýagdaýynda, BA-nyň agyr ýagdaýlary ýüze çykyp biler. Köplenç çaga ýetginjeklik ýaşyna ýetende, olarda keselden “saplanma“ bolup geçse-de, öýkeniň işiniň näsazlyklary galýandyr.
Uly ýaşda ýüze çykan demgysmanyň agyrlygy onuň görnüşine baglydyr. Allergiki demgysma has ýeňil geçip, gaýraüzülmelere seýrek getirýändir. Uly ýaşda aspirinli demgysma bilen kesellän näsaglar ony agyr geçirýändir.
Kesel dowamly häsiýete eýe bolup, doly geçirilen bejergi onuň alamatyny aradan aýryp biler, yöne oňa getirýän sebäplere täsir edip bilmeýär. Lukman tarapyndan kadaly gözegçilik we wagtynda geçirilen bejergi, keseliň gowşama döwrüni birnäçe ýyllara uzaldyp biler.


text:
Çarşenbe güni Orsýetiň parlamentiniň ýokarky palatasy Sankt-Peterburg şäheriniň ozalky gubernatory Walentina Matwiýenkony bu palatanyň spikeri wezipesine saýlady.
Parlamentiň ýokarky palatasy, ýagny, Federasiýa Geňeşi tarapyndan geçirilen ses berişlikde deputatlaryň 140-sy Matwiýenkonyň kandidaturasyny goldady, biri saklandy we diňe bir deputat oňa garşy ses berdi.
Walentina Matwiýenko 2003-nji ýyldan bäri Orsýetiň Sankt-Peterburg şäherine gubernatorlyk edip gelipdi.
Parlamentiň ýokarky palatasyna ýolbaşçylyk etmek baradaky teklip oňa prezident Dmitriý Medwedew tarapyndan edilipdi. Bu wezipe Orsýetiň dolandyryş sistemasynda döwletiň iň ýokarky üçünji wezipesi hasaplanylýar.


text:
Staliniň duýdansyz ölüminden soňky Soýuzyň ilkinji ýyllary bilen Nyýazowyň garaşylmadyk ölüminden soňky Türkmenistandaky ýagdaýlaryň arasynda köp aspektler boýunça baglanşygy görmek bolýar.
SSSR-de uzak wagtlap we Türkmenistanda Nyýazowyň 20 ýyldan gowrak dowam eden diktaturasyndan soňra başdan geçirilen adalatsyzlyklary düzetmek prosesi başlandy. Ilkinji nobatda bolsa, repressiýalaryň pidalary bilen bagly adalatsyzlyklaryň öňüni almak barada alada edilip ugraldy.
“Arassalanyşyk”
Agzalan diktatorlar diri wagty adamlar ne Stalinden ne-de Nyýazowdan ýagşylyga garaşypdylar. Emma hemmeler haýsy-da bolsa bir gudrata garaşypdylar.
1953-nji ýylda Stalin öldi we azatlykdaky, tussaghanalardaky, lagerlerdäki millionlarça adamlar ýeke-täk umyt – erkinlik arzuwy bilen ýaşady. Stalinden soňky ilkinji üç ýylda meşhur 20-nji gurultaýa çenli bu umyt hasyl bolup ugrady.
Netijede millionlarça tussaglar lagerlerden çykdy. Ägirt uly türme bolan SSSR-de Staliniň pidalaryny aklamak boýunça giň kompaniýa amala aşyryldy.
Hut häzir türkmenleriň köpüsi şeýle umyt bilen ýaşaýar. Nyýazow 2002-nji ýylda özüne syýasy garşydaş hasaplan adamlarynyň arasynda “arassalanyşyk” geçirdi. Netijede, diňe oppozisiýanyň liderleri däl-de, olaryň hossarlaryna, dostlaryna, tanyş-bilişlerine we dostlarynyň dostlaryna hem azar berildi. Hiç kime rehim edilmedi.
Iň esasy zat bolsa, terror diýilýän wakanyň pidalary daşky dünýä bilen hiç bir gatnaşyksyz, ýurtdaky iň ýapyk türmelerde dereksiz ýitdiler. Hut şeýle ýagdaýlar 1930-njy ýyllarda Stalin döwründäki “arassalanyşykda” hem bolupdy. Nyýazowyň “arassalanyşygynyň” esasy pidalary barada henize çenli hiç kim hiç zat bilmeýär.
Eýsem, olar türmede ilkinji günlerde ýalňyzlykda öläýdimikäler? Edil Staliniň pidalary ýaly Nyýazowyň pidalaryndan hem habar-hatyr ýok.
9-njy maýa garşýarlar
2006-njy ýylda Nyýazow aradan çykandan soňra, şol pidalarda we olaryň hossarlarynda ýagşy umyt döredi. Haçanda täze prezident Nyýazowyň kararlaryny ýatyryp başlanda, bu umyt hasam güýçlendi.
Türkmenleriň köpçüligi Berdimuhamedowyň merhum diktator Nyýazowyň geçmişine etjek esasy zarbasyna, onuň terrorynyň pidalaryny türmeden boşatmagyna biregne üç ýyl bäri garaşýarlar. Bu umyt soňky aýlarda we hepdelerde hasam güýjedi.
Prezidentiň oppozision partiýalary döretmek baradaky açyk çykyş etmegi hem ýöne ýerden däl bolsa gerek. Soňra Gurbanguly Berdimuhamedowyň Türkmenistandaky iň ýapyk gurluş bolan türmelere jemgyýetçilgiň gözegçiligini girizmek baradaky çykyşy-da umyt uçgunlaryny köpeltdi.
Ýurduň habar serişdelerinde gowy maglumatlar köp. Emma türmeler barada gazetler ýazmaýarlar, telewideniýede çekişmeler gurnalmaýar. Ol barada diňe tussaglaryň hossarlary biri-biri bilen pyşyrdaşyp gürrüň edýärler.
Türmede oturanlar bolsa, prezidentiň aýgytly kararynyň ýakynlaşýandygy barada gürrüň edýärler. Muny eýýäm “Altyn Amnistiýa” diýip atlandyryp başladylar. Aýtmaklaryna görä, ýüzlerçe adamynyň begenjinden gözýaş etjek bu gününi prezident Gurbanguly Berdimuhamedowýň Beýik ýeňşiň 65 ýyllygyna gabatlap, 9-njy maýda yglan etmegi mümkin.
Eger-de bu Günä geçişlik bolaýsa, onda ýeňşiň şeýle gününi halkyň hiç mahal unutmajakdygyna şübhe ýok.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Ýewropa Bileleşigi we Birleşen Ştatlar şu gün Türkiýäniň ýekşenbe güni Konstitusiýa reformalary barada geçiren referendumynyň netijelerini gutlady.
Baş kanuna girizilen üýtgeşmeler harbylaryň ygtýarlyklaryny çäklendirer we adalat sistemasynyň durkuny täzelär.
Deslapky netijeler türkleriň 58 prosentiniň 26 düzedişiň peýdasyna, şol sanda harbylaryň graždan sudlaryna has köp garaşly edilmegine ses berendigini görkezýär.
Ses berişlige gatnaşyk 77 prosent boldy.
Premýer-ministr Rejep Taýyp Erdogan bu netijeleri taryplap, türk demokratiýasy ýeňdi diýdi: «12-nji sentýabr güni türk demokratiýasynyň taryhyna bir dönüş nokady bolup girer. Siz hemişe bu iş üçin ýatlanarsyňyz, biz hemişe bu iş üçin ýatlanarys.»
Emma opponentler bu düzedişler Erdoganyň yslam kökli AK partiýasyny güýçlendirer öýdüp gorkýarlar. ÝB we Birleşen Ştatlar bu referendumyň netijelerine gowy baha berýän beýanat çap etdiler.


text:
Ukrainanyň hökümet güýçleri we orsýetçi separatistler ýurduň gündogaryndaky söweşleri bes etmek maksatly yglan edilen “Dymyşlyk gününiň” berjaý edilişine syn edýändigini aýdýarlar.
Ukrainanyň harbylarynyň metbugat-wekiliniň 9-njy dekabrda aýtmagyna görä, “hökümet güýçleri ähli söweş hereketlerini bes etdi we Dymyşlyk gününe taýýarlandy”. Metbugat wekili “eger separatistler hüjüm etseler biz jogap hökmünde ot açarys” diýdi.
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko 9-njy dekabrda ýaraşyk planyny yglan etdi we onuň ok atyşygy bes etmek barada 5-nji sentýabrda Minskde gelnen ylalaşygyň düzümine girýändigini aýtdy.
Poroşenko parahatçylyk ugrundaky gepleşikleriň täze tapgyrynyň 9-njy dekabrda geçirilmeginiň ähtimaldygyny aýtdy, emma resmileriň ençemesi we separatistleriň liderleri gepleşikleriň hepdäniň soňunda, belki-de 12-nji dekabrda geçirilmeginiň mümkindigini aýtdylar.


text:
Özbegistanyň häkimiýetleri Angren şäherinde Ikinji Jahan Urşunda wepat bolan Sowet esgeriniň hormatyna dikilen heýkeli ýykdylar.
Bu Orsýetiň Ikinji Jahan Urşunda nasistlerden üstün çykylmagynyň 70 ýyllygyny dabaraly bellemek planlaryna ters gelýär.
Angrendäki resmiler Azatlyk radiosyna 10 metr beýiklikdäki heýkeliň 19-njy martda, gurluşyk planlarynyň çäginde, şäher merkezinden aýrylyp, Daşkentden 50 km uzaklyga geçirilendigini aýtdylar.
Bu heýkel 1970-nji ýylda, nasistik Germaniýadan üstün çykylmagynyň 25 ýyllygyna gabat açylypdy.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin, garaşylmadyk ýerden, prezident diwanynyň hökmürowan başlygy Sergeý Iwanowy täsirliligi babatda has pes wezipä geçirdi.
Kreml 12-nji awgustda Iwanowyň indiden beýläk prezidentiň daşky gurşaw we transport meseleleri boýunça wekili bolup işlejekdigini habar berdi.
Iwanowyň ozalky orunbasary Anton Waino bolsa özüniň öňki başlygynyň ornuna geçip, Kremlde prezident diwanynyň başlygy boldy.
44 ýaşyndaky Anton Waino mundan öň prezidentiň parlamente tabşyrmaly kanun taslamalaryny taýýarlamak, kanun goraýjy guramalara gözegçilik etmek, prezident üçin içerki we daşarky meselelelere analiz bermek işleri bilen meşgullanýardy.
Ol 2012-nji ýylda Kreml adminstrasiýasynyň başlygynyň orunbasary wezipesine bellenilmezinden öň Orsýetiň Ýaponiýadaky ilçihanasynda işläpdi.
Prezident Putin Kremliň bu kararyna düşündiriş berip, Iwanowyň özüniň Kreml admistransiýasynyň başlygy wezipesinden boşadylmagyny haýyş edendigini aýtdy.
63 ýaşyndaky Iwanow bu wezipede dört ýyl sekiz aý işledi.
Rus habar serişdeleriniň maglumatlarynda Iwanowyň Howpsuzlyk geňeşiniň, Orsýetiň iň ýokary howpsuzlyk guramasynyň düzüminde galjakdygy aýdylýar. Bu gurama prezident Putin bilen bilelikde parlamentiň ýolbaşçylary we Orsýetiň howpsuzlyk gulluklarynyň başlyklary girýär.
Emma mundan öňki çykan habarlarda Sergeý Iwanowyň Howpsuzlyk geňeşinde hem galmajakdygy aýdylypdy.
Ozal KGB-niň, Döwlet howpsuzlyk komitetiniň ofiseri, Federal howpsuzlyk býurosynda Putiniň orunbasary, goranmak ministri we premýer-ministriň birinji orunbasary bolup işlän Iwanow Wladimir Putiniň iň ýakyn ýaranlarynyň biri hasaplanylýardy.
2008-nji ýylda, Wladimir Putin möhlet çäklendirmeleri sebäpli prezidentlik saýlawyna gatnaşyp bilmedik wagtynda, Iwanow onuň mümkin bolan oruntutary bolar öýdülipdi. Emma muňa garamazdan, Putin şonda öz ýerine prezidentlik bäsleşigine gatnaşdyrmak üçin, Dmitriý Medwedewi saýlap aldy.
Iwanowyň wezipesinden çetleşdirilmegi Orsýetiň geljek aýda, Günbatar döwletleriniň Ukrainadaky krizis sebäpli girizen sanksiýalaryndan we nebit nyrhlarynyň aşak gaçmagyndan soň dörän çökgünlik ýagdaýynda geçiriljek parlament saýlawlarynyň öňüsyrasyna gabat geldi.
Putin golaýda regional derejedäki ýolbaşçylaryň hem bir toparyny täzeledi we ekspertler bu çäräniň saýlaw döwründe ýurt boýunça Kremle goltgy berilmegini üpjün etmek maksadyndan ugur alnyp görlendigini aýtdylar.
Orsýetde indiki prezident saýlawlary 2018-nji ýylda bolmaly we Wladimir Putin ýene bir gezek täze möhlete prezident bolmak üçin saýlawa gatnaşar öýdülýär.