text:
Taryha şan berjek wakalara beslenýän «Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» ýylynyň 10-njy aýy tamamlanyp barýar. Günler geçdigiçe, milli Liderimiziň ýolbaşçylygynda berkarar döwletimizde ýylyň dowamynda ýerine ýetirilen tutumly işler, ýetilen belent sepgitler barada kän oýlanýarsyň. Sakasynda hormatly Prezidentimiz duran şol belent tutumlar mukaddes Garaşsyzlygymyzyň 30-njy ýylynda gadymy Lebap topragyny hem gurşap aldy.
Mälim bolşy ýaly, hormatly Prezidentimiz Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň ýakynda geçirilen mejlisleriň birinde ýylyň başynda mukaddes Garaşsyzlygymyzyň şanly 30 ýyllyk toýuna çenli 30 sany iri desganyň açylyp, ulanylmaga berilmegi meýilleşdirilen hem bolsa, açylan desgalaryň sanynyň 60-dan geçýändigi barada aýtdy. Şeýlelikde ösüşleri bedew badyna deňelýän ýurdumyzda diňe 9 aýa niýetlenilen sepgitler iki esseden hem gowrak netije beripdir. Bu buýsanmaga-da, guwanmaga-da mynasyp hakykatdyr. Şol desgalaryň birnäçesi bolsa ýurdumyzyň gündogar sebitinde — gadymy Lebap topragynda açylyp, ulanylmaga berildi.
Şolaryň ilkinjileriniň hatarynda hormatly Prezidentimiziň ak pata bermegi bilen işe girizilen Kerki (Türkmenistan) ― Şibirgan (Owganystan) aralygyndaky güýjenmesi 500 kilowolt bolan täze elektrik geçirijisini görkezip bileris. Uzynlygy 153 kilometre ýetýän täze ulgamyň işe girizilmegi bilen, goňşy döwletde elektrik energiýasyny ulanýan adamlaryň sany ýurt boýunça 9 milliona çenli artdy. Türkmenistandan barýan elektrik energiýasy birinji tapgyrda Andhoý, Şibirgan we Mazari-Şarif şäherlerine iberildi. Ol ikinji tapgyrda ― 2022-nji ýylyň başyna ― Puli-Humri we Kabul şäherlerine barar.
Edil şol günlerde Gahryman Arkadagymyzyň ak pata bermegi bilen işe girizilen kuwwatlylygy ýylda 30 milliard kub metr bolan täze «Malaý» gaz gysyjy desgasy Türkmenistandan Hytaýa çenli uzan «mawy ýangyjyň» akymyna goşant boldy.
Täze gurlan desganyň wezipesi «Malaý» gaz känini doly özleşdirmekden hem-de «Galkynyş» we «Döwletabat» känleriniň gazyny «Malaý — Bagtyýarlyk» gaz geçirijisine ýokary basyş bilen akdyrmakdan ybaratdyr. Döwrebap desganyň işe girizilmegi bilen, ýurdumyzyň gaz senagatynda 60-a golaý täze iş orny döredi. Taslama «Türkmengaz» döwlet konserni tarapyndan «Petro Gas LLP» (Beýik Britaniýa) kompaniýasy bilen bilelikde amala aşyryldy.
Mart aýynda welaýatda «Altyn bürgüt» hususy kärhanasynyň döwrebap ýyladyşhana toplumy işe girizildi. Şol gün ýurdumyzyň beýleki welaýatlarynda hem şeýle döwrebap toplumlaryň işine badalga berildi. Ýubileý ýylymyzyň şanyna-şan goşan wakalara milli Liderimiz sanly ulgam arkaly gatnaşdy.
«Altyn bürgüt» hususy kärhanasyna degişli ýyladyşhananyň meýdany 8,5 gektara golaýlaýar. Ýyladyşhana toplumynyň birinji tapgyry 4 gektar meýdanda eýýäm üç ýyldan bäri işläp gelýär. Şu gezek onuň 4,5 gektara golaý meýdany eýeleýän ikinji tapgyry açylyp, ulanylmaga berildi.
Aprel aýynda Farap etrabynyň çäginde açylyp, ulanylmaga berlen ýene bir desga Jeýhun ýakasyndaky ýakymly wakalaryň nobatdakysyna öwrüldi. Bu ýerde Halkara «Türkmen alabaý itleri» assosiasiýasynyň welaýat merkezi peýda boldy. Alabaý itleriniň gözellik bäsleşigini geçirmek üçin niýetlenilen bölüm merkeziň ilkinji ädimlerinde ýerleşýär. Onuň gabat garşysynda merkeziň dolandyryş binasy ýerleşýär. Dolandyryş merkezinden daşary gurlan işgärler binasy hem merkeziň hünärmenleriniň ― itşynaslaryň ygtyýarynda. Şeýle hem bu ýerde weterinariýa gullugy, alabaýlaryň 70-sine niýetlenilen ýataklar we goşmaça binalar bar. Merkez Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe milli gymmatlygymyza öwrülen alabaýlara goýulýan sarpanyň belent nyşanyna öwrüldi.
Milli Liderimiziň Lebap welaýatyna şu ýylyň tomsunda bolan iş saparynyň çäklerinde bolsa gadymy Lebap topragynda ikinji halkara howa menzili, Türkmenabat şäherinde «Türkmeniň ak öýi» binasy açylyp, ulanylmaga berildi.
Sagatda 100 ýolagça hyzmat edýän Kerki halkara howa menzili açylyp, ulanylmaga berlen dessine halkara güwänamalarynyň ençemesine mynasyp boldy. Bu bolsa türkmen gurluşykçylarynyň öz işlerini döwrüň iň ösen talaplaryna laýyk alyp barýandygyny, ýurdumyzda gurulýan ähli binalaryň ýokary hilli bolmagyna aýratyn üns berilýändigini görkezýär. «Türkmeniň ak öýi» binasy bolsa açylan dessine welaýatda iri dabaralaryň geçirilýän esasy merkezine öwrüldi. Şeýlelikde soňky ýyllarda ýurdumyzyň ähli sebitlerine gyradeň ýaýran döwrebap ak öýleri gurmak tejribesi Jeýhun ýakasyna hem ýaýyldy.
Güýzüň ilkinji gününde Saýat etrabynda birbada iki sany döwrebap orta mekdebiň, ýene-de şol günlerde «Lebap» döwlet elektrik stansiýasynyň täze, has kuwwatly bölüminiň, ýaňy-ýakynda bolsa Türkmenabat şäherinde 614 maşgala niýetlenilen täze ýaşaýyş jaý toplumynyň açylyp, ulanylmaga berilmegi ýylyň dowamyndaky iri açylyşlaryň üstüni ýetirdi. Her biriniň ägirt uly ykdysady we durmuş bähbidi bolan bu binalar açylan dessine il-günümize hyzmat edip başlady.
Ýokarda sananlarymyzyň üstüni köpsanly ýaşaýyş jaýlarynyň, ululy-kiçili durmuş-medeni maksatly desgalaryň açylyş dabaralary bilen hem ýetirip bolar. Biz diňe iri desgalar barada gürrüň etdik. Bir ýylyň dowamynda diňe bir welaýatyň çäginde şunça desganyň açylmagy bolsa ýurdumyzyň ägirt uly ykdysady kuwwatyna ýene bir ýola şaýatlyk edýär. Munuň üçin welaýatyň bagtyýar ýaşaýjylary Gahryman Arkadagymyza ak ýürekden alkyş aýdýarlar.
Biz Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe ýaşaýarys. Şeýle şanly döwre bolsa diňe beýik işler ýaraşýar!
Kadyr DAŇATAROW,
Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň Mejlisiniň ylym, bilim, medeniýet we ýaşlar syýasaty baradaky komitetiniň agzasy.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda ýurdumyzyň energetika kuwwaty ýylsaýyn ýokarlanýar. Golaýda berkarar Diýarymyzyň gündogar sebitinde elektrik stansiýasy açylyp ulanylmaga berildi. Kuwwatlylygy 432 MWt-a deň bolan bu möhüm desga şanly Garaşsyzlygymyzyň 30 ýyllyk toýuna ajaýyp sowgat boldy. Bu elektrik stansiýasy tutuş Merkezi Aziýada iň iri gazturbinaly elektrik stansiýalaryň biri bolup durýar. Şunda ýurdumyzyň Lebap welaýatynda öňden hereket edýän elektrik energetiki desgalary barada gürrüň etmek aýratyn guwandyryjydyr. Döwlet Garaşsyzlygymyza eýe bolanymyzdan soň, Garaşsyz Türkmenistanda ilkinji gurlan elektrik stansiýasy hem Lebap welaýatynda ýerleşýär. Bu desga Seýdi ýylylyk elektrik merkezi bolup, onuň 1-nji energoblogy 1992-nji ýylyň oktýabr aýynda ulanyşa girizildi. 2004-nji ýylda bolsa 2-nji energoblogy bilen güýçlendirilen ýylylyk elektrik merkeziniň bellenilen kuwwatlylygy 160 MWt-a deň boldy. Lebap welaýatynda henize çenli iň kuwwatly elektrik desgasy hökmünde tanalýan Döwletli etrabyndaky «Watan» döwlet elektrik stansiýanyň kuwwaty 254 MWt-a deňdir. 2014-nji ýylda Çärjew etrabynda açylan «Lebap» Döwlet elektrik stansiýasynyň kuwwatlylygy bolsa, 149,2 MWt-a deňdir. Görşümiz ýaly, diňe Lebap welaýatynda gurlan elektrik desgalaryndan mysal alanymyzda hem ýurdumyzyň energetika kuwwatlylygynyň ýylyň-ýylyna giň gerimler bilen artýandygyna göz ýetirmek bolýar.
Kuwwatly elektroenergetika pudagynyň giň gerim bilen ösdürilýän hem-de onuň halkara energetika ulgamyna sazlaşykly goşulmagyna gönükdirilen energetika syýasatynyň üstünlikli amala aşyrylýan döwri bolan Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiziň taýsyz tagallasy bilen, halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini yzygiderli gowulandyrmaga gönükdirilen dürli maksatly ulanyşa girizilýän onlarça döwrebap desgalaryň biri bolan, Lebap döwlet elektrik stansiýasynyň gurluşygyna 2018-nji ýylda badalga berlipdi. «Türkmenistanyň elektrik energetikasy pudagyny ösdürmegiň 2013 — 2020-nji ýyllar üçin Konsepsiýasyny» durmuşa geçirmegiň çäklerinde, Ýaponiýanyň «Sumitomo Corporation» kompaniýasy bilen Türkiýäniň «Rönesans Holding» kompaniýasy tarapyndan gurlup ulanyşa girizilen bu desga «Mitsubishi Power Ltd.» ýapon kompaniýasynyň her biriniň kuwwaty 144 MWt bolan 3 sany gazturbinaly enjamlary we beýleki döwrebap enjamlar oturdyldy.
Çünki bu elektrik stansiýa hil, önümçilik we beýleki aýratynlyklary boýunça güwänamalaryň üçüsine, ýagny «Sumitomo Corporation» we «Mitsubishi Power Ltd.» kompaniýalary tarapyndan üpjün edilen M701DA kysymly gazturbinalaryň ulanylandygy baradaky Sylag şahadatnamasyna, «Max Planck» instituty tarapyndan Ekologiýa taýdan durnuklylyk we netijelilik sertifikatyna hem-de Şweýsariýanyň federal tehnologiýalar instituty tarapyndan desganyň öňdebaryjy tehnologiýaly elektrik stansiýadygy baradaky laýyklyk güwänamasyna mynasyp boldy we bu stansiýadaky kuwwatlylyk tutuş ýurdumyzyň umumy energokuwwatyna güýçli goşant bolup, bagtyýar raýatlarymyzyň elektrik energiýasy bilen üpjünçiligini has-da ýokarlandyrmaga giň mümkinçilik döretdi, şeýle-de, goňşy ýurtlara elektrik energiýasyny eksport etmek arkaly ýurdumyzyň eksport kuwwatyny artdyrmakda hem ähmiýeti juda uludyr.
Mälim bolşy ýaly, hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda Türkmenistanyň elektroenergetika pudagy ýokary depginler bilen ösýär, özgerýär, döwrebaplaşdyrylýar. Milli ykdysadyýetimiziň ösüşinde möhüm ähmiýeti bolan bu pudagyň köpugurly mümkinçiliginiň mähriban halkymyzyň, tutuş adamzadyň bähbitlerine gönükdirilmegi aýratyn buýsandyryjydyr.
Goý, berkarar Diýarymyzy energetika taýdan kuwwatly ýurda öwürýän hormatly Arkadagymyzyň jany sag, ömri uzak, il-ýurt bähbitli, dünýä ähmiýetli alyp barýan işleri hemişe rowaç bolsun!
Maral AGAÝEWA,
Türkmenistanyň Döwlet energetika institutynyň mugallymy.
Daşoguz «Çeper» tikin fabriginde öndürilýän önümler sarp edijileriň yzygiderli artýan isleglerinden peýdalanýar. «Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» ýylynyň 9 aýynyň jemleri boýunça fabrikde öndürilen önümler 11 million 397 müň 920 manada barabar boldy. Munuň özi fabrikde meýilnamanyň 141 göterim ýerine ýetirilendigini, şeýle-de, geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, ösüşiň 108 göterim bolandygyny aňladýar.
Pudakda şeýle ösüşlere eýe bolunmagynda fabrigiň öňdebaryjy daşary ýurt kompaniýalarynyň ýokary öndürijilikli tehnologiýalary, tikin enjamlary bilen doly enjamlaşdyrylandygy aýratyn orun eýeleýär. Fabrigiň çeper elli tikinçileri öndürilýän önümleriň hil taýdan ýokary bolmagy üçin ähli yhlaslaryny, başarnyklaryny gaýgyrmaýarlar. Tikin önümleriniň aglaba bölegi buýurmalar esasynda öndürilýär. Buýurmalar esasynda esgerler we serkerdeler üçin ýörite harby lybaslar, hassahana geýimleri, aşpezler üçin geýimler, ýeňlikler, başgaplar, pamykly düşek, ýorgan, ýassyk we olaryň daşlyklary, halatlar, işçi geýimleri tikilýär.
Tikilýän önümler üçin matalar, esasan, Ruhabat, Türkmenbaşy, Gökdepe, Aşgabat dokma toplumlaryndan alynýar. Bu matalar hil taýdan ýokary talaplara laýyk gelýär.
Fabrigiň işgärleri işlemäge, medeniýetli dynç almaga döredip berýän şertleri üçin hormatly Prezidentimize jan saglyk, döwletli başlangyçlarynda rowaçlyk arzuw edip, ýyly ýokary netijeler bilen jemlemek üçin depginlerini gowşatman, yhlasly zähmet çekýärler.
Haltäç BÄŞIMOWA,
TKA-nyň Daşoguz welaýat birleşmesiniň pudaklar boýunça utgaşdyryjysy.
Hormatly Prezidentimiziň ýurdumyzy we jemgyýetimizi hemmetaraplaýyn sazlaşykly ösdürmek ugrunda alyp barýan syýasaty «Döwlet adam üçindir!» diýen baş ýörelgä esaslanyp, ýurdumyzyň ähli sebitlerini gurşap alýan we ilatyň abadan durmuşda ýaşamagynyň hatyrasyna üstünlikli durmuşa geçirilýän döwlet maksatnamalarynda özüniň aýdyň beýanyny tapýar. Taryhy özgertmeleri başdan geçirýän eziz Diýarymyzyň ykdysady ulgamyny döwrebaplaşdyrmaga aýratyn ähmiýet berilýär. Şunda milli manadymyzyň hümmetiniň bellenilen derejelerde saklanmagy döwletimiziň ösüşlerine gönüden-göni täsir edýär.
Mälim bolşy ýaly, 1993-nji ýylyň 1-nji noýabrynda türkmen milli manady dolanyşyga girizildi. Munuň özi Watanymyzyň ykdysady garaşsyzlygyny aňlatmak bilen, ol ýurdumyzyň çäginde ýeke-täk kanuny töleg serişdesi hökmünde çykyş edýär. Häzirki wagtda manadyň durnuklylygyny, kadaly hereketini gazanmak, onuň goraglylygyny üpjün etmek babatda yzygiderli işler durmuşa geçirilýär. Hormatly Prezidentimiziň başlangyjy bilen 2009-njy ýylyň 1-nji ýanwarynda türkmen manadynyň denominasiýasy geçirilip, milli puluň täze nusgasy dolanyşyga girizildi. Bu bolsa onuň hümmetiniň artmagyna getirdi. Denominasiýa diýlende, ykdysadyýet ylmynda — bahalaryň ýagdaýynyň üýtgemegine we köne pul belgileriniň täze görnüşlerine çalşyrylmagy arkaly milli walýutany berkitmek üçin görülýän çärelere düşünilýär.
Hormatly Prezidentimiziň tassyklan «Türkmenistanyň bank ulgamyny ösdürmegiň 2011 — 2030-njy ýyllar üçin Döwlet maksatnamasyna» laýyklykda, ýurdumyzyň banklary tarapyndan girizilen kartly töleg ulgamy nagt däl hasaplaşyklary kämilleşdirmek boýunça netijeli iş alyp barmaga, bank ulgamy üçin nagt pullary sanamak, daşamak ýaly işlerde ýörite amatlyklary döredýär.
Häzirki wagtda bank kartlarynyň üsti bilen töleg terminallary arkaly nagt däl görnüşde söwda we hyzmat ediş nokatlarynda harytlary satyn almak, aragatnaşyk, jemagat we ýaşaýyş hyzmatlaryny tölemek, saglygy goraýyş edaralarynyň hyzmatlary, awiapetekler üçin tölemek, karzy üzmek we onuň göterimlerini tölemek mümkinçilikleri döredildi. Söwda nokatlarynda we banklaryň pulhanalarynda nagt puly sanamak üçin nagt däl hasaplaşyklar arkaly wagtyň tygşytlanmagy karz edaralarynyň we ykdysadyýetiň beýleki subýektleri üçin geçirilýän amallar bilen baglanyşykly çykdajylary peseltmäge oňaýly şertleri döredýär.
Milli Liderimiziň ykdysady özgertmelerine laýyklykda, halkara maýa goýum işjeňligini artdyrmak ugrunda hem tutumly işler amala aşyrylýar. Türkmenistan bu babatda barha özüneçekiji döwlete öwrülýär. Döwletimiziň hemişelik Bitaraplyk hukuk ýagdaýy, durnukly durmuş-ykdysady ösüşi, milli walýutamyzyň hümmetiniň durnuklylygy, döwrebap ulag-aragatnaşyk ulgamynyň hereket etmegi, daşary ýurt maýa goýumlarynyň hukuk taýdan goraglylygy, maýadarlary höweslendirmek üçin döredilýän salgyt, gümrük boýunça ýeňillikler netijeli daşary ýurt maýa goýum syýasatynyň rowaçlanmagyna ähli zerur mümkinçilikleri döredýär.
Türkmenistanyň halkara maliýe guramalarynyň işine işjeň gatnaşmagy, milli ykdysadyýetiň halkara hyzmatdaşlyk üçin açyklygy ýurdumyzyň daşary ykdysady gatnaşyklarynyň täze häsiýete eýe bolýandygyny alamatlandyrýar. 2020-nji ýylyň 22-nji iýulynda Bütindünýä söwda guramasynyň Baş geňeşinde bu abraýly gurama tarapyndan ýurdumyza synçy derejesiniň berilmegi bolsa döwlet Baştutanymyzyň amala aşyrýan söwda diplomatiýasynyň dünýä bileleşiginiň ýokary bahasyna mynasyp bolýandygyny tassyklaýar.
2013-nji ýylyň ýanwarynda hormatly Prezidentimiziň degişli Karary esasynda Türkmenistanyň Bütindünýä söwda guramasyna goşulmagy bilen baglanyşykly meseleleri öwrenmek boýunça Hökümet topary döredildi. Birnäçe ýyllaryň dowamynda bu abraýly halkara guramasynyň agza ýurtlarynyň tejribeleri, oňa girmek üçin talap edilýän köptaraply söwda ylalaşyklary we beýleki meseleler içgin öwrenildi. Şunuň bilen baglylykda, 2016-njy ýylyň maýynda Aşgabatda geçirilen «Merkezi Aziýa we köptaraply söwda ulgamy» atly ýokary derejeli halkara maslahatynyň aýratyn ähmiýete eýe bolup durýandygyny bellemek zerur. Şeýle hem, Bütindünýä söwda guramasynyň wekilleri bilen 2019-njy ýylyň awgustynda «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda birinji Hazar ykdysady forumyň çäklerinde netijeli ikitaraplaýyn duşuşyklar geçirildi. Dünýäniň abraýly maliýe guramalary bilen işjeň hyzmatdaşlygyň ýola goýulmagy ösen döwletleriň ykdysady tejribesini öwrenmäge we olary milli ykdysadyýetiň ösüş aýratynlyklaryny göz öňünde tutup, maliýe-bank ulgamyna girizmäge giň ýol açýar.
Gahryman Arkadagymyzyň parasatly baştutanlygynda ýurdumyzyň durmuş-ykdysady ulgamynda alnyp barylýan düýpli özgertmeler türkmen manadynyň durnukly ösüşe täsirini ýokarlandyrmaga, halkara hyzmatdaşlygyny hil taýdan täze derejä çykarmaga, döwletiň ykdysady kuwwatyny berkitmäge, raýatlaryň hal-ýagdaýyny has-da gowulandyrmaga ähli amatly şertleri döredýär.
Goý, ýurdumyzyň beýik ösüşleri, mähriban halkymyzyň bagtyýar durmuşy babatda beýik işleri durmuşa geçirýän hormatly Arkadagymyzyň jany sag, ömri uzak bolsun!
Gurban MYRADOW,
Türkmenistanyň Döwlet, hukuk we demokratiýa institutynyň ylmy işgäri.
Ýurdumyzda milli ykdysadyýetimiziň ähli pudaklary bilen bir hatarda, demir ýol ulgamyny kämilleşdirmekde hem düýpli işler amala aşyrylýar. Hormatly Prezidentimiziň başlangyjy bilen ykdysady jähetden bähbitli aragatnaşyk ulgamlaryny döretmek, ýolagçy we halk hojalyk ýüklerini gatnatmak boýunça täze ugurlary üpjün edýän halkara polat ýollary gurmak bilen baglanyşykly iri möçberli taslamalar yzygiderli durmuşa geçirilýär. «Demirgazyk — Günorta» halkara demir ýolunyň ulanylmaga berilmegi Gahryman Arkadagymyzyň bütindünýä bähbitli tutumly başlangyçlarynyň rowaçlanýandygynyň aýdyň beýanyna öwrüldi. Halkara üstaşyr ulag-aragatnaşyk düzümleriniň täze ugurlarynyň kemala gelmeginde, sebitiň döwletleriniň arasynda özara peýdaly söwda-ykdysady gatnaşyklaryň pugtalandyrylmagynda, täze ykdysady giňişligiň we iri möçberli halkara hyzmatdaşlygyň döremeginde, sebitiň ýurtlarynyň durmuş-ykdysady taýdan ösmeginde «Demirgazyk — Günorta» halkara polat ýoluna uly orun degişlidir.
Döwlet Baştutanymyzyň ýurdumyzyň demir ýol ulgamyna berýän ünsi netijesinde halkara demir ýoluň ugrundaky «Türkmendemirýollary» agentliginiň «Demir-ýollary» açyk görnüşli paýdarlar jemgyýetiniň Bereket şäherindäki 17-nji demir ýol şahamçasynda döwrebaplaşdyryş işleriniň amala aşyrylmagy bu ýerde işleriň ilerlemegine ýardam etdi. Döwrebap kärhanada ýük we ýolagçy wagonlaryny daşaýan teplowozlaryň abatlaýyş işleri häzirki zaman kompýuterleriň kömegi bilen ýerine ýetirilýär.
— Hormatly Prezidentimiziň «Balkan welaýatynyň Bereket şäherini durmuş-ykdysady taýdan özgertmek hakynda» gol çeken taryhy Kararyna laýyklykda demir ýol şahamçamyzyň önümçilik düzümleri doly döwrebaplaşdyryldy. Tehniki hyzmat ediş bölümlerinde ornaşdyrylan enjamlar teplowozlaryň tehniki ýagdaýyny gözden geçirmäge hem-de olara zerur hyzmatlary ýokary hilli we tiz wagtda ýerine ýetirmäge giň mümkinçilikleri berýär. Öňler teplowozlaryň tigirlerinde sazlaýyş işlerini geçirmek üçin ýörite ýük göterijiler hem-de köp adam güýji gerek bolardy. Geçirilen döwrebaplaşdyryş işlerinden soň, bu ýerde ornaşdyrylan häzirki zaman enjamlar bu işleri has ýeňilleşdirdi.
Kärhanamyzda teplowozlara gerek bolan şaýlary ýasamak hem-de gurallary abatlamak işleri hem ýokary derejede amala aşyrylýar. Ussalar Baýramberdi Çäkliýew, Güýçmämmet Garaýew, abatlaýjylar Şahymerdan Baýramalyýew, Nurmuhammet Allanurow, Wepa Musaýew, maşinist-instruktorlar Mekan Araşew, Nazar Esenow dagy nusga alarlyk zähmet çekýärler. «Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» ýylyny ýokary zähmet üstünliklerine besleýän kärhanamyzyň zähmetsöýer işgärleri Gahryman Arkadagymyza hemişe alkyş sözlerini aýdýarlar — diýip, şahamçanyň başlygynyň abatlaýyş işleri boýunça orunbasary Hangeldi Amandurdyýew gürrüň berdi.
Muhammetgylyç TAGANGYLYJOW,
«Balkan».
2021-nji ýylyň dokuz aýynda ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň jemleri
- Halk hojalyk toplumynyň pudaklarynyň durnukly ösüşini tassyklaýan şu ýylyň dokuz aýyndaky makroykdysady görkezijiler döwlet Garaşsyzlygymyzyň şanly 30 ýyllyk toýuna mynasyp sowgat boldy. Ministrlikler we pudaklaýyn dolandyryş edaralar boýunça öndürilen önümleriň möçberi, 2020-nji ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, 6 göterim artdy. Bölek haryt dolanyşygynyň möçberi 16,7 göterim, daşary söwda dolanyşygynyň möçberi bolsa 12,3 göterim ýokary boldy. Iri we orta kärhanalarda aýlyk zähmet haklary 10,5 göterim köpeldi. Maliýeleşdirmegiň ähli çeşmeleriniň hasabyna özleşdirilen maýa goýumlarynyň möçberi 17,9 milliard manada ýetdi. «Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2019–2025-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasynyň» çäklerinde gurulmagy hem-de durky täzelenilmäge meýilleşdirilen 275 desgadan 37-siniň gurluşygy tamamlandy, 165-siniň gurluşyk-gurnama işleri alnyp barylýar. Şu ýylyň 1-nji oktýabryndaky ýagdaýa görä, Döwlet býujetiniň girdeji bölegi 109,2 göterim, çykdajy bölegi bolsa 98,1 göterim ýerine ýetirildi. «Türkmenistanyň Prezidentiniň obalaryň, şäherçeleriň, etraplardaky şäherleriň we etrap merkezleriniň ilatynyň ýaşaýyş durmuş-şertlerini özgertmek boýunça 2020-nji ýyla çenli döwür üçin rejelenen görnüşdäki Milli maksatnamada» kesgitlenen işleriň ýerine ýetirilişi barada hasabat berildi. Şu döwürde düýpli maýa goýumlarynyň 1 milliard 764 million 389 müň manatlygy özleşdirildi. 2020-nji ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, senagat pudagynda önümleriň köp görnüşiniň öndürilýän mukdary artdy. Ulag-kommunikasiýa ulgamynda we obasenagat toplumynda oňat makroykdysady görkezijiler gazanyldy. Döwlete degişli bolmadyk ulgamda hem oňyn netijelere ýetildi.
- Nebiti gaz kondensaty çykarmak hem-de nebiti gaýtadan işlemek ulgamynda gazanylan görkezijiler barada maglumat berildi. Benzin öndürmegiň meýilnamasy 108,2 göterim, polipropilen öndürmegiň meýilnamasy 108,4 göterim ýerine ýetirildi. Tebigy we ugurdaş gazy çykarmagyň meýilnamasy 123,5 göterim, daşary ýurtlara tebigy gazy ibermegiň meýilnamasy 136,2 göterim ýerine ýetirildi.
- Gurluşyk we senagat toplumynda önüm öndürmek hem-de işleri ýerine ýetirmek boýunça meýilnama 126,9 göterim berjaý edildi. Gurluşyk we binagärlik ministrligi boýunça şu ýylyň ýanwar-sentýabr aýlarynda önüm öndürmek boýunça işler 112,2 göterim ýerine ýetirildi. Energetika ministrligi boýunça önüm öndürmek, işleri we hyzmatlary ýerine ýetirmegiň meýilnamasyna 124,9 göterim amal edildi. Elektrik energiýasyny öndürmegiň ösüş depgini 111,6 göterime deň boldy, ony eksporta ibermegiň ösüş depgini bolsa 134,5 göterime ýetirilip, meýilnama degişlilikde 113,3 göterim we 178,1 göterim berjaý edildi.
- Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrligi boýunça 2021-nji ýylyň ýanwar-sentýabr aýlarynda geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, söwda dolanyşygynyň ösüş depgini 119,3 göterime, önüm öndürmegiň ösüş depgini bolsa 116,9 göterime deň boldy. Söwda-senagat edarasy boýunça hasabat döwründe ýerine ýetirilen işleriň ösüş depgini 105,1 göterime barabar boldy. Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi boýunça ýanwar-sentýabr aýlarynda oba hojalyk hem-de azyk önümlerini öndürmegiň ösüş depgini 131,7 göterime, senagat önümleriniň ösüş depgini 144,3 göterime barabar boldy.
- Hasabat döwründe okuw işini kämilleşdirmek, bilimiň hilini ýokarlandyrmak, ýaş nesli milli ýörelgelerimiziň esasynda terbiýelemek işleri dowam etdirildi. Umumybilim edaralarynda okuw dersleri boýunça bäsleşikler geçirildi. Talyplar, şeýle-de mekdep okuwçylary halkara olimpiadalaryna gatnaşdylar we altyn, kümüş, bürünç medallara, dürli derejeli diplomlara eýe boldular. Ýylyň başyndan bäri daşary ýurtly alymlaryň, halkara guramalaryň we dürli ýurtlaryň ýokary okuw mekdepleriniň wekilleriniň gatnaşmagynda onlaýn okuw maslahatlary hem-de halkara ylmy maslahatlar guraldy. Hormatly Prezidentimiziň Bilimler güni mynasybetli 1-nji sentýabrda geçiren umumy okuw sapagy mekdep okuwçylary, talyp ýaşlar, bilim ulgamynyň işgärleri, mugallymlar üçin nusgalyk watançylyk dersine öwrüldi. Şol gün ähli bilim edaralarynda «Türkmenistan – parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» atly dabaraly nyzamlar we ilkinji okuw sapaklary geçirildi. Milli Liderimiziň adyndan 1-nji synp okuwçylarynyň 161 müň 739-syna «Bilimli» atly kompýuterler gowşuryldy.
- «Türkmenistan – parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» şygary astynda geçýän şu ýylyň hasabat döwründe dürli medeni çäreler, media forumlar, onlaýn duşuşyklary, konsertler hem-de Aşgabadyň esaslandyrylmagynyň 140 ýyllygyna we ata Watanymyzyň mukaddes Garaşsyzlygynyň şanly 30 ýyllygyna gabatlanylan dabaralar geçirildi. Şeýle hem şanly seneler mynasybetli medeni-durmuş ähmiýetli desgalaryň ençemesi dabaraly ýagdaýda ulanylmaga berildi.
- Obasenagat toplumy boýunça önüm öndürmegiň, hyzmatlary ýerine ýetirmegiň ösüşi 2020-nji ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, 108,3 göterime deň boldy. Şunda Oba hojalyk we daşky gurşawy goramak ministrligi boýunça bu görkeziji 108,9 göterime, Suw hojalygy baradaky döwlet komiteti boýunça 102,5 göterime, «Türkmen atlary» döwlet birleşigi boýunça 100,2 göterime barabar boldy. Maýa goýumlaryny özleşdirmek boýunça meýilnama 133,1 göterim berjaý edildi. Düýpli maýa goýumlary esasan döwlet maksatnamalarynda gurluşygy meýilleşdirilen oba we suw hojalygy desgalarynyň bina edilmegine gönükdirildi. Ulag-aragatnaşyk toplumy boýunça hyzmatlaryň we önüm öndürmegiň meýilnamasy 111,2 göterim berjaý edildi.
- Garaşsyz, Bitarap Watanymyzyň daşary syýasy ugruny yzygiderli durmuşa geçirmek, döwlet Baştutanymyzyň ozal beren tabşyryklaryny ýerine ýetirmek hem-de öňde goýlan wezipeleri çözmek maksady bilen, ýanwar-sentýabr aýlarynda degişli işler geçirildi. Halkara hyzmatdaşlygyny ösdürmekde ýokary derejedäki saparlar, duşuşyklar we gepleşikler aýratyn orun eýeleýär. Özbegistan Respublikasynyň Prezidenti hem-de Russiýa Federasiýasynyň Tatarystan Respublikasynyň Prezidenti Türkmenistana geldi. Gyrgyz Respublikasynyň Prezidentiniň resmi sapary we Täjigistanyň Respublikasynyň Prezidentiniň döwlet sapary boldy. «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda Merkezi Aziýanyň döwlet Baştutanlarynyň üçünji Konsultatiw duşuşygy geçirildi. Hormatly Prezidentimiz Täjigistan Respublikasynda iş saparynda bolup, hormatly myhman hökmünde ŞHG-ä agza döwletleriniň Baştutanlarynyň Geňeşiniň mejlisine gatnaşdy. Onlaýn tertibinde Türkmenistanyň Prezidentiniň birnäçe ýurtlaryň Liderleri bilen duşuşyklary geçirildi. Milli Liderimiz sanly ulgam arkaly geçirilen YHG-niň 14-nji sammitine, Türki dili döwletleriň hyzmatdaşlyk geňeşiniň maslahatyna hormatly myhman hökmünde BMG tarapyndan guralan maslahata, YHG-niň ylym we tehnologiýalar boýunça ikinji sammitine gatnaşdy. 22-nji sentýabrda hormatly Prezidentimiz BMG-niň Baş Assambleýasynyň 76-njy mejlisine wideo arkaly ýüzlendi. Daşary işler ministrliginiň üsti bilen 54 wekiliýet ýurdumyza sapar bilen geldi. Şol döwürde Türkmenistanyň wekiliýetleriniň 30-sy daşary ýurtlara iberildi.
- Şu ýylyň dokuz aýynda Türkmenistanyň Kanunlarynyň 40-sy, dürli ulgamlarda işleri kadalaşdyrýan Mejlisiň kararlarynyň 47-si kabul edildi. Döwrüň talaplaryna laýyklykda, käbir hereket edýän kanunçylyk namalaryna üýtgetmeler we goşmaçalar girizildi. Häzir Mejlisiň iş toparlarynda birnäçe kanunlaryň taslamalaryny taýýarlamak boýunça işler dowam edýär. BMG we onuň düzümleri, beýleki iri halkara guramalary bilen parlamentara gatnaşyklaryny pugtalandyrmak boýunça yzygiderli işler alnyp barylýar. Mejlisiň wekilleri sanly ulgam arkaly guralan birnäçe iri halkara çärelerine hem-de Merkezi Aziýa ýurtlarynyň zenanlarynyň dialogyna gatnaşdylar.
- Garaşsyzlygymyzyň 30 ýyllyk şanly baýramyny üstünlikli garşylamak ugrundaky zähmet joşguny ykdysadyýetimizde ýokary görkezijileriň gazanylmagyny kesgitledi. Şeýle tutanýerli işleriň netijesinde, jemi içerki önümiň 6,2 göterim möçberde ýokary ösüşi saklakdy. Daşary söwda dolanyşygy 12,3 göterim artdy we 9 milliard amerikan dollaryndan gowrak boldy. Eksportyň möçberi geçen ýyl bilen deňeşdirilende, 20 göterim artdy we 6 milliard amerikan dollaryna golaý boldy. Iň esasysy bolsa, eksportyň möçberi, ýangyç-energetika serişdeleri hasaba alynmanda, 50 göterime golaý artdy.
- Iri halkara hem-de içerki taslamalary amala aşyrmak dowam edýär. Şu geçen döwrüň içinde ýurdumyzda göz öňünde tutulan 30 desganyň deregine 62 sany iri desga işe girizildi. Häzir ýurdumyzda bahasy 35 milliard amerikan dollaryna golaý bolan 2500 sany iri desganyň gurluşygy dowam edýär. Şolaryň hatarynda nebitgaz ýataklaryny özleşdirmegi we abadanlaşdyrmagy, esasy gaz geçirijileriň, sport desgalarynyň, ýollaryňdyr uly köprüleriň, durmuş maksatly desgalaryň gurluşygyny görkezmek bolar.
Ýurdumyzyň banklary tarapyndan milli ykdysadyýetimiziň ileri tutulýan pudaklaryny karzlaşdyrmak boýunça alnyp barylýan işler döwletimiziň durnukly ykdysady ösüşini ýokarlandyrmak baradaky maksatdan ugur alýar. Banklar tarapyndan berilýän ýeňillikli karzlaryň netijesinde oba hojalyk, senagat önümlerini öndürijiler we hususy telekeçiler önümçiliklerini giňeldýärler.
Mälim bolşy ýaly, Gahryman Arkadagymyzyň tagallalary netijesinde ýurdumyzyň telekeçileri, hususy önüm öndürijileri döwlet tarapyndan maliýe taýdan goldanylýar, olara ýeňillikler we netijeli işlemekleri üçin amatly mümkinçilikler döredilýär. Telekeçileri, hususy önüm öndürijileri maliýe taýdan goldamagyň esasy maksady önümçilige innowasiýalary, döwrebap tehnologiýalary we öňdebaryjy usullary ornaşdyrmagyň hasabyna ýokary hilli, dünýä ülňülerine laýyk gelýän önümleri öndürmekden, daşary ýurtlardan getirilýän önümleriň ornuny tutýan önümleriň öndürilişini hem-de ýurdumyzda öndürilýän önümleriň daşary ýurtlara iberilýän möçberini artdyrmakdan ybarat bolup durýar.
Hormatly Prezidentimiziň «Kiçi we orta telekeçiligi döwlet tarapyndan goldamak hakynda» Kararyna laýyklykda, karz edaralary tarapyndan hususy kärhanalara, telekeçilere, daýhan hojalyklaryna, kärendeçi-oba hojalyk önüm öndürijilerine maýa goýum taslamalary üçin 10 ýyla, dolanyşyk serişdelerini satyn almak üçin 1 ýyla çenli möhlete ýyllyk 5 göterimli ýeňillikli bank karzlaryny bermek ýola goýuldy. Bu karzlar senagat önümleriniň önümçiligini ösdürmek, bar bolan önümçilikleri gurnamak, giňeltmek, durkuny täzelemek we tehniki taýdan gaýtadan enjamlaşdyrmak, kiçi göwrümli tehnikalary, çig mallary, ýarym çig mallary satyn almak we beýleki maksatlar üçin niýetlenilendir.
Daýhanlaryň, oba hojalyk önümlerini öndürijileriň zähmeti bilen önüm bolçulygy döreýär. Daýhan yhlasyndan ýerden zer önýär, saçaklarymyz bereketli we rysgally bolýar. Şunuň bilen baglylykda oba hojalyk önümlerini öndürijileri ählitaraplaýyn goldamak baradaky aladalar birjik-de ünsden düşürilmeýär. Hormatly Prezidentimiziň «Ýurdumyzda oba hojalyk önümlerini öndürijileri maliýe taýdan goldamak hakyndaky» Kararyna laýyklykda, oba hojalyk önümlerini öndürijilere oba hojalyk tehnikalaryny, gurallaryny, enjamlaryny we abzallaryny, oba we suw hojalygynda ulanylýan ekskawatorlary hem-de buldozerleri, suwy tygşytlaýjy tehnikalary, enjamlary, suwaryşda ulanylýan geçirijileri satyn almak üçin ýyllyk 1 göterim, maldarçylygy we guşçulygy ösdürmek, gaýtadan işlemek, hyzmatlary ýerine ýetirmek bilen bagly maýa goýum taslamalaryny maliýeleşdirmek, şeýle hem esasy serişdeleri we emläkleri satyn almak üçin ýyllyk 5 göterimli 10 ýyla çenli möhlete berilýän ýeňillikli bank karzlary muňa mysal bolup biler.
Ýurdumyzyň karz edaralary tarapyndan berilýän ýeňillikli karzlara mysal hökmünde durmuş guran ýaş maşgalalara olaryň ýüztutmalaryna laýyklykda, zerur bolan öý goşlaryny we hojalyk harytlaryny satyn almak üçin girew goýmazdan, zamunlyk esasynda ýyllyk 1 göterimli 3 ýyl möhlete, umumy möçberi 6 müň manada çenli bolan ýeňillikli «Ýaş çatynjalar karzyny», täze gurlan ýaşaýyş jaýlaryny, jaýlardaky öýleri doly bahasyna satyn almak üçin ýyllyk 1 göterimli, 5 ýyl ýeňillikli döwür bilen otuz ýyl möhlete berilýän gozgalmaýan emläk karzlaryny, raýatlara gurlup, ulanylmaga taýýar edilen jaýlary we öýleri gozgalmaýan emläk hökmünde girewine goýup, satyn almak üçin jaýlaryň, öýleriň bahasynyň 90 göterimine çenli ýyllyk 1 göterimli, 5 ýyl ýeňillikli döwri bilen otuz ýyl möhlete berilýän gozgalmaýan emläk karzlaryny görkezmek bolar.
Bu işleriň ählisi halkymyzyň abadan durmuşyny üpjün etmek ugrunda ýadawsyz tagallalary edýän Gahryman Arkadagymyzyň «Döwlet adam üçindir!» diýen baş ýörelgesiniň durmuşymyzyň ähli ugurlarynda öz beýanyny tapýandygyna şaýatlyk edýär.
Goý, halkymyzy bagtyýar durmuşda bolçulykly ertirlere alyp barýan Gahryman Arkadagymyzyň jany sag, ömri uzak bolsun, il-ýurt bähbitli tutumly işleri hemişe rowaç alsyn!
Guwançmyrat ÖWEZMYRADOW,
Türkmenistanyň “Daýhanbank” döwlet täjirçilik bankynyň Ahal welaýat şahamçasynyň Buhgalter hasaby we hasabaty böliiminiň baş buhgalteriniň orunbasary.
Hormatly Prezidentimiziň taýsyz tagallalary netijesinde türkmen ykdysadyýetini diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmek barha giň gerime eýe bolýar. Geçirilýän ykdysady özgertmeler, täze senagat kärhanalarynyň döredilmegi we olaryň netijeliliginiň ýokarlandyrylmagy ýurdumyzyň depginli ösüşinde esasy şertleriň birini emele getirýär. Milli ykdysadyýeti diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmek boýunça amala aşyrylýan özgertmeleriň netijesinde, türkmen döwleti ösen senagatly we häzirki zaman öňdebaryjy tehnologiýalary bolan ýurda öwrülýär. Şeýle özgerişi, ilki bilen, Diýarymyzda ozaldan bar bolan senagat merkezleriniň durkunyň täzelenişinde we bu ugurda täze merkezleriň döredilýändiginde görýäris. Bularyň ählisi döwletimiziň geljekki ösüşlerinde uly ähmiýete eýedir. Bu bolsa milli ykdysadyýetiň senagat pudagynyň has-da pugtalanmagyna getirýär.
Mälim bolşy ýaly, senagat pudagynyň, aýratyn hem gaýtadan işleýän senagatyň ösüşi iş orunlarynyň artmagynyň esasy şertleriniň biridir. Ol bazaryň ösüşine, ýurduň eksport mümkinçiliginiň artmagyna-da ýardam berýär. Ýurduň ykdysady ösüşi bolsa onuň pudaklaryna goýberilýän maýa goýumlary bilen berk baglanyşyklydyr. Islendik pudaga goýberilýän maýa goýumyň başdaky maksadynyň dogry kesgitlenilmegi, onuň özleşdirilişinde ulanylýan usullaryň takyk saýlanylmagy hem-de soňky netijäniň garaşylýan derejede gazanylmagy oňyn ösüşe getirýär. Diýmek, maýa goýumyň düzüminiň hem kämilleşmesi bolup geçýär. Maýa goýumlaryň möçberidir düzümi ykdysady ösüşiň durnukly we sazlaşykly bolmagyny, esasy gorlaryň yzygiderli hem-de wagtly-wagtynda täzelenip durulmagyny, ýurduň ykdysadyýetiniň düýpli döwrebaplaşdyrylmagyny üpjün edýär. Maýa goýumlaryň öz wagtynda we ýerlikli ýerleşdirilmegi hem ulanyşa tabşyrylýan gurluşyk desgalarynyň hili, ilkinji nobatda, maliýeleşdirmegiň çeşmeleriniň anyk saýlanyp alynmagyna we bellenilmegine bagly bolup durýar. Şu ýagdaýda döwlet ýurduň içinde maýa goýmak üçin amatly şertleri döretmek we hojalygy ýöretmegiň şertlerini yzygiderli kämilleşdirmek arkaly iri maýa goýumlary maliýeleşdirmegiň durnukly çeşmelerini döretmäge ýardam bermek bilen, ykdysady gatnaşyklary rejeleýän we kadalaşdyrýan esasy güýç bolup çykyş edýär. Ilatyň pul girdejileriniň artdyrylmagy, iş üpjünçiligi, iş şertleriniň döwrebaplaşdyrylmagy, zähmet öndürijiliginiň düýpli ýokarlandyrylmagy, öndürilýän önümleriň hil taýdan halkara ülňülere laýyk getirilmegi, taýýar önümleriň eksportynyň köpugurlylygy oňaýly senagat we maýa goýum syýasaty netijesinde emele gelýär.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ykdysadyýetimiziň netijeliligini ýokarlandyrmakda senagatlaşdyrmak işine uly ähmiýet berilýär, bu ugurda giň mümkinçilikler döredilýär, täze gözýetimler açylýar. Bularyň ählisi milli Liderimiziň ýurduň ösüşi, halkyň bagtyýar, abadan durmuşy baradaky tagallalary bilen aýrylmaz baglanyşyklydyr.
Gurbansoltan KAIROWA,
Türkmen döwlet maliýe institutynyň mugallymy.
https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/newspapers/2/articles/44230
Türkmen halky «Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» ýylynda mukaddes Garaşsyzlygynyň şanly 30 ýyllyk toýuny uly zähmet üstünlikleri bilen garşylady. Hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda ykdysadyýetimiziň diwersifikasiýalaşdyrylmagy, daşary ýurt maýa goýumlarynyň işjeň çekilmegi, önümçilige innowasion tehnologiýalaryň we sanly ulgamyň ornaşdyrylmagy netijesinde uly öňegidişlikler gazanylýar.
Ykdysadyýetimiziň pudaklaryny diwersifikasiýalaşdyrmak syýasatynyň üstünlikli amala aşyrylmagy bilen dörän pudaklaryň biri hem dokma senagatydyr. Garaşsyzlyk ýyllary içinde ýurdumyzda dokma senagatynyň binýady tutulyp, dokma kärhanalarynyň onlarçasy işe girizildi. Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiziň baştutanlygynda bu pudaga berilýän üns has hem ýokarlandy. Häzirki döwürde iň kämil enjamlar bilen üpjün edilen dokma kärhanalarynyň 60-dan gowragy bolup, olarda 24 müňden hem köp adam zähmet çekýär. Şol kärhanalarda öndürilýän önümler dünýä ýurtlarynyň ençemesine eksport edilýär.
Türkmen dokma önümleriniň daşary ýurt bazarlarynda bäsdeşlige ukyplylygy barha ýokarlanýar. Munuň sebäpleriniň biri-de ýurdumyzda öndürilýän orta we inçe süýümli pagtanyň hil görkezijileriniň ýokary derejeliligidir. Bu bolsa dürli görnüşli dokma önümlerini öndürmäge mümkinçilik berýär. Geljekde dokma önümleriniň täze görnüşlerini, ýagny dünýä bazarlarynda isleg bildirilýän çyzykly mahmal, şeýle-de spanbond, spanleýs, sintepon ýaly mata däl önümleri öndürmek göz öňünde tutulýar.
Türkmenistanyň dokma kärhanalarynda ulanylýan esasy çig mal pagta süýümidir. 2020-nji ýylda ýurdumyzda türkmeniň çogly güneşiniň, mes topragynyň, suwunyň täsirinde ýetişen pagta süýüminiň 1 million 200 müň tonnadan gowragy taýýarlanyldy. Türkmen topragynda ösdürilip ýetişdirilýän pagta süýüminiň beýleki tebigy süýümlerden has tapawutly tarapy, ondan dürli görnüşli, ekologik taýdan arassa dokma önümlerini taýýarlap bolýanlygydyr.
Soňky döwürde dokma kärhanalarynda pagta süýümi we beýleki himiki süýümler, mysal üçin, wiskoza, poliester süýümi bilen garyşdyrylyp, düýbünden täze önümler öndürilýär. Bu bolsa, öz gezeginde, öndürilýän taýýar önümleriň hemmetaraplaýyn isleg ödeýiş häsiýetlerini ýokarlandyrmaga mümkinçilik berýär. Arassa tebigy süýüm taýýar önümli gigiýeniki (çyglylygy kabul edip bilijilik, howa geçirijilik we ş.m.), himiki süýümler bolsa mehaniki häsiýetlerini (berkligini, sürtülmä çydamlylygyny, berlen şekili saklap galmak ukybyny we ş.m.) ýokarlandyrmaga hem-de eksporta niýetlenen önümleri öndürmäge mümkinçilik berýär.
Bu günki günde Türkmenbaşy, Gökdepe we Aşgabat dokma toplumlarynda eksporta niýetlenen ýokary hilli harytlar öndürilip başlandy. Garaşsyzlygymyzyň şanly 30 ýyllyk baýramy mynasybetli Diýarymyzda täze önümçilik we durmuş maksatly binalardyr desgalar gurlup ulanmaga berildi. Muňa mysal edip, hormatly Prezidentimiziň gatnaşmagynda şu ýylyň 25-nji awgustynda Ahal welaýatynyň Kaka etrabynda açylyp, ulanmaga berlen dokma toplumyny görkezmek bolar. Döwlet Baştutanymyzyň belleýşi ýaly, dokma toplumlarynyň tehniki taýdan döwrebaplaşdyrylmagy hem-de olaryň çig mal serişdeleriniň golaýynda gurulmagy kärhanada ugurdaş önümleri öndürmäge mümkinçilik berýär, harytlaryň düşewüntliligine hem-de ahyrky bahasyna täsir edýär. Bu bolsa, öz gezeginde, dünýä tejribesinde ulanylýan «klaster» syýasatynyň milli Liderimiziň baştutanlygynda üstünlikli amala aşyrylýandygynyň subutnamasydyr. Kaka etrabynda ulanmaga berlen täze dokma toplumynyň önümçilik kuwwatlylygy ýylda inçe süýümli pagtadan 3 müň 650 tonna ýokary hilli, kompakt penýe görnüşli nah ýüplügini, 12 million inedördül metr ýokary hilli egin-eşiklik matalary, şol sanda 10 million inedördül metr boýalan matany hem-de 1, 2 million sany taýyn tikin önümlerini öndürmäge mümkinçilik döredýär. Toplumda ornaşdyrylan sanly tehnologiýalar çig maly gaýtadan işlemekden başlap, taýýar önüme çenli tehnologik işleriň birnäçesini öz içine almak bilen, egriji, dokma, boýag we tikin bölümlerini özünde jemleýär.
Kaka etrabyndaky dokma toplumy üçin ulanyljak esasy çig mal «kompakt penýe» diýlip atlandyrylýar. Onuň aýratynlygy inçe süýümli pagtany egirmegiň daraklamak usulynda taýýarlanmagydyr. Olardan öndürilen matalar, trikotaž önümler ýokary tekizlikde bolup, iň ýokary hil häsiýetlerine, şeýle-de ýüpek matalar ýaly ýumşak, berlen şekili saklap galmak ukybyna eýedir. Sürtülmä çydamly, ýygyrt atmak häsiýeti ýok, ýuwlanda girmeýän, dünýä bazarlarynda bäsdeşlige ukyply, uly isleg bildirilýän, dürli görnüşdäki eksporta niýetlenen batist, markizet, perkal, tafta, gipýur we beýleki matalar bolup, olardan sanly ulgamyň ýardamynda taýýar önümleri öndürmek mümkinçiligi bar.
Hormatly Prezidentimiziň ýurdumyzyň dokma pudagyny ösdürmek boýunça alyp barýan öňdengörüjilikli syýasaty hem-de innowasion esasda ýerine ýetirilýän işler netijesinde bar bolan önümçilik kärhanalarynyň durkunyň täzelenmegi, täze, döwrebap kärhanalaryň gurlup ulanmaga berilmegi, işine ezber hünärmenleriň taýýarlanmagy, häzirki zaman marketinginiň inçe syrlarynyň önümçilige ornaşdyrylmagy dünýä bazarlarynda türkmen dokmasynyň bäsdeşlik ukybyny ýokarlandyrmaga we onuň abraýly ornuny tapmagyna mümkinçilik döredýär.
Çerkez ATAÝEW,
Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň marketing kafedrasynyň müdiri, professor.
https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/newspapers/2/articles/44228
Milli Liderimiziň ýurdumyzyň ykdysadyýetini diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmek babatda alyp barýan öňdengörüjilikli ykdysady strategiýasynyň üstünlikli durmuşa geçirilmeginiň netijesinde Türkmenistan senagat taýdan ösen ýurtlaryň hataryna ynamly goşulýar. Ýurdumyzyň dürli sebitlerinde gurulýan iri senagat desgalary ykdysady ösüşleriň ygtybarly binýadydyr.
Dünýä ülňülerine laýyk gelýän döwrebap önümleri bilen tapawutlanýan senagat kärhanalarynyň biri-de 2018-nji ýylyň 14-nji fewralynda hormatly Prezidentimiziň ak pata bermegi bilen Ahal welaýatynyň Gökdepe etrabynda açylyp, ulanylmaga berlen «Türkmen aýna önümleri» kärhanasydyr. Senagat toplumynda biri-biri bilen baglanyşykly tehnologik ulgam bolup, ol kwars çägesiniň esasynda çig mal taýýarlamak boýunça bölümden, dürli ölçegdäki we dürli galyňlykdaky aýnalaryň önümçiligi boýunça bölümden, şeýle hem aýnany ýakyp taplaýan bölümden we gaýtadan işleýän hem-de taýýar önümler bölümlerinden ybaratdyr. Türkmenistanda ilkinji gezek ýola goýlan aýna önümçiliginiň öňdebaryjy tehnologiýasy bu taslamanyň esasyny düzýär. Häzirki zaman «float» tehnologiýasy esasynda bu ýerde termopolirlenen dury we reňkli aýnalar taplanan görnüşde öndürilýär.
Senagat toplumynda Germaniýanyň, Belgiýanyň, Italiýanyň, Awstriýanyň we Finlýandiýanyň öňdebaryjy enjamlary ornaşdyryldy. Bu ýerde dünýä standartlaryna laýyk gelýän ýüzi örtükli aýnanyň bir ýylda 1 million inedördül metrini, laminirlenen aýnanyň 100 müň, taplanan aýnanyň hem 300 müň, aýna paketleriniň bolsa 400 müň inedördül metrini öndürmek mümkinçiligi bar. Önümleriň hemmesi ýokary halkara ülňülerine doly laýyk gelýär. Şeýle hem bu ýerde dürli ölçegli gaplaryň, hojalyk we lukmançylyk maksatly önümleriň 30-dan gowrak görnüşini çykarmak ýola goýuldy.
Kärhananyň Çig maly baýlaşdyrmak we taýýarlamak bölüminde ýörite enjamlarda garyndylar doly taýýar bolýança garylýar. Şonuň bilen birlikde, olara reňk hem berilýär. Düz aýna önümçiligi bölüminde giňligine we uzynlygyna ýerleşdirilen belentli-pesli enjamlaryň hersiniň ýerine ýetirýän hyzmaty bar. 1100 gyzgynlyk derejesi bolan aýna erediji pejiň birtaplyga getirilmegi tehniki enjamyň ýokary kämilliginden habar berýär. Awtomatika hem-de robotlaşdyrylan iş usulynda işiň gidişi takyk we anyk ýerine ýetirilýär.
Düz aýna önümçiligi bölüminiň işine gözegçilik edýän operatorlar işiň başdan-aýak talabalaýyk gidişine kompýuterler arkaly gözegçilik edýärler. Olar her bir enjamyň işleýşiniň hil derejesine ylmy taýdan çemeleşip baha berýärler.
«Türkmen aýna önümleri» kärhanasynyň işläp başlan ilkinji günlerinden düz aýnalary Gazagystan Respublikasyna, Azerbaýjan Respublikasyna, Owganystan Yslam Respublikasyna, Özbegistan Respublikasyna eksport edendigi bu döwrebap senagat toplumynyň uly kuwwatlyga eýedigini görkezýär. Kärhanada häzirki zaman ülňülerine doly laýyk gelýän taplama peji, aýnany laminirleýji enjam, magnetron tozanlama enjamy, aýna paket taýýarlaýan enjam doly güýjünde işledilýär.
Gaplyk çüýşe önümçilik bölüminde çüýşäniň gerekli mukdardaky ergini peçden aşak akyp gaýdýar. Şol ergin ýörite enjamlarda çüýşe görnüşinde düzülip, awtomatik hereketde gaz alawyna tutulýar. Munuň özi çüýşäni birden sowap, döwülmekden goraýar. Kompýuter arkaly gaplyk çüýşäniň hili barlanylýar. Zaýa ýeri bolsa, lenta arkaly yzyna — peje tarap äkidilýär we täzeden eredilýär. Gaplyk çüýşeler awtomatik usulda örülip, olara polietilen örtügi geýdirilýär we ammara äkidilýär.
Kärhananyň Aýnany senagat taýdan gaýtadan işlemek bölüminde aýnany taplama enjamy, aýnany laminirleýän enjam, aýna paket taýýarlaýan enjam, magnetron tozanlama enjamy işleýär. Dürli galyňlykdaky aýnalar hil taýdan örän berkligi bilen tapawutlanýar. Olar döwläýende-de, adama zeper ýetirýän aýna gyýçaklary bolmaýar. Kärhanada ornaşdyrylan daşary ýurt kompaniýalarynyň enjamlarynyň hatarynda aýna erediji peçler ýangyjy we energiýany tygşytlaýar.
Ýokary hilli aýna önümlerini öndürmäge niýetlenen kärhananyň tehnologiýa ulgamy dürli görnüşli aýnalaryň hem-de azyk önümleri, derman serişdeleri üçin niýetlenen reňkli aýna gaplaryň önümçiligini özünde jemleýär. Italiýanyň «Bottero» kompaniýasynyň ýokary öndürijilikli enjamy sygymy 0,25-den 1 litre çenli bolan içgiler üçin niýetlenen çüýşeleri, bankalary, şeýle hem lukmançylyk aýna gaplaryny hem öndürmäge mümkinçilik berýär. Önümçilik ulgamynyň ähli düzümlerine awtomatik usulda gözegçilik amala aşyrylýar we ol halkara ölçeglerine laýyk derejede tehnologiýa taýdan dolandyrylýar. Serişdeleri taýýarlamakdan başlap, taýýar önümlere çenli ähli tapgyrlarda talap edilýän hil derejesiniň hem-de görkezijileriniň ýola goýulmagyna gözegçilik edýän barlaghana hem ýokary tehnologiýaly enjamlar we gurallar bilen üpjün edilipdir.
Toplumda işgärlerdir hünärmenler üçin zähmet çekmäge ähli şertler döredilipdir. Kärhananyň bölümlerinde dynç alar ýaly ýörite ýerler üpjün edilen. Bu ýerde 48 maşgala niýetlenen iki gatly ýaşaýyş jaýyň ikisi we 400 orunlyk umumy ýaşaýyş jaýy bar.
«Türkmen aýna önümleri» kärhanasynda 900-e golaý adam zähmet çekýär we işler dört çalşykda alnyp barylýar. Hünärmenleriň we işçileriň saglygyna lukmançylyk gözegçiligi ýola goýulýar. Bu bolsa kärhanada zähmet çekýän işçileriň has-da yhlasly işlemeklerine ýardam edýär.
Hawa, häzirki wagtda «Türkmen aýna önümleri» kärhanasynda alnyp barylýan işler, sözüň doly manysynda, dünýä ülňülerine laýyk gelýär. Hut şonuň üçinem, bu ýerde öndürilýän önümlere bolan isleg barha artýar. Milli ykdysadyýetimiziň ösüşine mynasyp goşantlaryny goşýan «Türkmen aýna önümleri» kärhanasynyň zähmetsöýer işgärleri ýurdumyzyň senagat toplumyny ösdürmek ugrunda netijeli işleri durmuşa geçirip, halkymyzyň bagtyýar geljegi ugrunda döwletli başlangyçlary amala aşyrýan Gahryman Arkadagymyzyň adyna tüýs ýürekden hoşallyk sözlerini aýdýarlar.
Gülşat AHUNOWA,
Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersitetiniň žurnalistika hünäriniň talyby.
Dünýä giňişliginde hemmetaraplaýyn durnukly ösýän ýurt hökmünde öz ornuny barha berkidýän ata Watanymyz hormatly Prezidentimiziň badalga beren Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe milli ykdysadyýetini diwersifikasiýalaşdyrmak, sanlylaşdyrmak we senagatlaşdyrmak arkaly düýpli özgerişlikleriň hil taýdan täze tapgyryna gadam basýar.
Döwlet Baştutanymyz häzirki döwürde ýurdumyzyň ýokary depginli durmuş-ykdysady ösüşini üpjün etmekde telekeçiligiň ähmiýetini ýokarlandyrmaga we ony döwlet tarapyndan goldamaga uly üns berýär. Hut şonuň netijesinde türkmen işewürleri durmuş-medeni maksatly desgalary, senagat kärhanalaryny, döwrebap söwda toplumlaryny gurýarlar we öz tejribelerini barha kämilleşdirýärler. Durmuş maksatly desgalardyr binalaryň gurluşyklarynyň ýurdumyzyň çar künjeginde ýaýbaňlandyrylmagy halkymyzyň bagtyýarlykda ýaşamagynyň döwlet syýasatynyň baş maksadydygyny görkezýär.
Şu dogrusynda pikir ýüwürdeniňde, güneşli Diýarymyzyň mukaddes Garaşsyzlygynyň şanly 30-njy ýylynda ýurdumyzyň ähli sebitleri bilen birlikde biziň welaýatymyzyň çäginde gurlup, ulanylmaga berlen möhüm ähmiýetli desgalaryň, medeni-durmuş maksatly binalaryň giň mümkinçilikleri we olaryň gurluşygyna gatnaşan türkmen telekeçileriniň asylly zähmeti göz öňüňde janlanýar. Mähriban Arkadagymyzyň: «Türkmen telekeçileri şäherleri gurmaga ukyplydyr» diýen ganatly sözlerinden ruhlanýan telekeçileriň asylly zähmeti netijesinde ýakynda Türkmenabat şäheriniň iň gözel ýerleriniň birinde 614 maşgala niýetlenilen ýaşaýyş jaý toplumy açylyp, ulanylmaga berildi. Täze jaýlar üç we bäş otagly öýlerden ybarat bolup, olarda döwrebap şertlerde ýaşamak üçin ýokary amatlylyklaryň ählisi göz öňünde tutulan. Açylyş dabarasynda bagtyýar maşgalalaryň onlarçasyna täze jaýlardan ähli amatlylykly öýleriň açarlarynyň gowşurylmagy hormatly Prezidentimiziň «Döwlet adam üçindir!» diýen ynsanperwer ýörelgesiniň biziň eşretli zamanamyzda barha rowaçlanýandygyny ýene-de bir gezek aýdyň görkezdi.
Tutumly toýlara, baýramçylyk dabaralaryna utgaşýan üstümizdäki ýubileý ýylymyzda täze açylyp, ulanmaga berilýän binalardyr desgalar ýokary hili we milli binagärlik öwüşginleri, şeýle hem ýokary amatlylyklary bilen tapawutlanyp, Garaşsyz Watanymyzyň okgunly ösdürilýändiginiň nyşanyna öwrülýär. «Döwlet adam üçindir!» diýen ynsanperwer ýörelgeden ugur alyp, eziz Diýarymyzy ösüşleriň ak ýoly bilen öňe alyp barýan hormatly Prezidentimiziň jany sag, ömri uzak bolsun, döwletli işleri hemişe rowaç alsyn!
Laçyn AZIMOWA,
«Çäksiz Diýar» hususy kärhanasynyň tehniki howpsuzlyk inženeri, Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň Mejlisiniň deputaty.
Gahryman Arkadagymyzyň parasatly baştutanlygynda milli ykdysadyýetimiziň ähli pudaklary uly ösüşlere beslenýär, senagat kärhanalary döwrebaplaşdyrylýar, tehniki we tehnologik taýdan düýpli enjamlaşdyrylýar, oba hojalyk önümçiligi dünýäniň iň öňdebaryjy tehnikalary bilen üpjün edilýär, täze ýollar, aragatnaşyk ulgamlary gurulýar. Ykdysadyýetimiziň durnukly ösmegi üçin kuwwatly önümçilik, durmuş we inžener üpjünçilik ulgamynyň berk binýady döredilýär.
Hormatly Prezidentimiziň durnukly ösüş syýasatynda milli ykdysadyýetimiziň has-da ýokary depginli ösüşini gazanmaga aýratyn üns berilýär. Şunda innowasion häsiýetli önümçilikleri döretmek, bäsdeşlige ukyply önümleri öndürmek we olary dünýä bazarlaryna çykarmak, daşky gurşawy gorap saklamak, ýaşaýyş-durmuş we inženerçilik üpjünçilik ulgamlaryny hil taýdan ýokary derejede ösdürmek esasy wezipeleriň hatarynda durýar.
Şeýle hem sanly ulgam ösdürilýär, tehnologiýalaryň önümçiligi ýola goýulýar. Sanly ulgam boýunça kämil hünärmenleriň ylmy esasda iş alyp barmaklary aýratyn bellenmäge mynasypdyr. Netijede, diňe bir ösen tehnologiýalary, kompýuterleri öndürmek bilen çäklenilmän, eýsem, kämil hünärmenler tarapyndan täze taslamalar hem işlenip taýýarlanylýar. Şeýle taslamalaryň mysalyny «akylly öýlerde» görmek bolýar. Bu bolsa döwrebap ösüşleriň durmuşymyza tiz ornaşýandygyny aýdyň beýan edýär.
Ýurdumyzyň beýik ösüşleri biziň her birimizi guwandyrýar, buýsandyrýar. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň parasatly baştutanlygynda gazanylýan şeýle ösüşler ýurdumyzy dünýä meşhur edýär. Çünki bu günki bagtyýar günlerimizde ýurdumyzyň ösüşleri giň mümkinçiliklere eýe edýär. Ulag diplomatiýasynda hem, gurluşyk-binagärlikde hem, ylym-bilimde hem gazanylýan üstünlikler ýokary derejä eýe bolýar.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwri bagtyň, abadan durmuşyň döwrüdir. Biz muny her bir ädimde, her bir işde, durmuşymyzyň her bir pursadynda duýýarys. Ýaşlaryň ylym-bilim almaklary üçin döredilýän mümkinçilikler, sagdyn durmuşda kemala gelmekleri, sport bilen meşgullanmaklary hakyky bagtyýarlygyň nusgasydyr, belent derejesidir. Hormatly Prezidentimiz sözüň doly manysynda halkyň eşretli durmuşy üçin beýik işleri durmuşa geçirýär. Şeýle bagtyýarlygy halkymyza peşgeş eden Gahryman Arkadagymyzyň jany sag bolsun, beýik işleri üstünliklere beslensin!
Rahman KULOW,
Türkmen döwlet bedenterbiýe we sport institutynyň mugallymy.


c: text/html

text:
XII-XIII asyrlarda Ýewropada geçirilýän ýarmarkalarda nagt harydyň geleşikleri hem dessine geçirilýän töleg bilen hem-de tölegini yza süýşürmek bilen amala aşyrylýardy. Käbir ýarmarkalarda satylýan harydyň hiline standart talaplar işlenip düzülipdi, ondan soň bolsa diňe bir harytlaryň kesgitlenilen nagt tapgyry bilen däl, eýsem nusgalar boýunça hem söwdalar etmek tejribesi girizilipdi. Şol wagtlaryň ýarmarka söwdalary berk düzgünli içerki kadalar boýunça alnyp barylypdyr. Mysal üçin, täjirleriň özüni alyp baryşlarynyň iňlis kodeksleri geleşikleriň kontragentleriniň arasyndaky özaragatnaşyklarynyň tertibini düzgünleşdirýärdi, haryt şertnamalary, wekselleri, ammar güwänamalary we beýleki resminamalar üçin standart görnüşleri kesgitleýärdi. Şol kodeksi bozan we öz borçnamalaryny ýerine ýetirmedik täjir söwda jemgyýetinden çetleşdirilip bilinipdir.
Ýarmarkalarda jedelli meseleleri we dawaly ýagdaýlary çözmegiň öz usuly bolupdyr – ýarmarka kazyýeti, oňa “dabany tozanly adamlaryň kazyýeti” diýip at beripdirler, sebäbi oňa gatnaşyjylar – täjirler – birnäçe günläp we aýlap ýolda bolupdyrlar. Ýarmarka kazyýeti häzirki zaman arbitražynyň nusgasydyr.
Şeýle-de bolsa, belli bir döwürde söwdany guramagyň ýarmarka usuly onuň gatnaşyjylaryny kanagatlandyryp bilmändir. XVI asyrda Amerikanyň açylmagy we Ýewropada kapitalizmiň berkemegi bilen baglanyşykda söwdalaryň güýçli ösüşi hemişeki söwda ýerleriniň döremegine getirdi. Ýöriteleşdirilen söwda merkezleri, öz görnüşinde lomaý dükanlar, başga söz bilen aýdanyňda – biržalar döredi.
XIV-XV asyrlarda halkara söwdalarynda görnükli orny eýelän, Brýugga şäherinde italýan täjirleri biržanyň ilkinji görnüşlerini döredipdriler. Brýuggadaky birža köpmilletli häsiýete eýe bolupdyr we halkara birža bolup galypdyr.
“Birža” adalgasynyň öz gelip çykyşy boýunça birnäçe görnüşleri bar. Ol byrzatorba, gapjyk ýaly grek sözünden, börse nemes we burse niderland sözlerinden gelip çykýar. Görnüşleriň biri boýunça Belgiýanyň Brýugga şäherinde bir meýdança bolupdyr, ol ýere söwda etmek üçin täjirler ýygnanypdyrlar. Ol ýerdäki meýdança şol ýeriň özünde uly jaýy bolan jenap Wan de Burse –niň iri makler kontorasynyň adyndan “de burse” diýen ady alýar. Jenap Wan de Burseniň jaýynyň üstünde üç sany deriden edilen gapjygyň (haltajygyň) şekili çekilen firmanyň gerbi asylgy durupdyr. Oňa ýerli millet “the buerse” diýipdirler. Kontoranyň eýesi öz jaýyny täjirleriň ýygnanyşmagy üçin beripdir, şonuň üçin hem söwdanyň bu görnüşine “the buerse” diýen ady beripdir. Edil şol ýerde-de, ýagny şu wagtky Belgiýanyň çäginde XV (1406ý.) asyrda ilkinji birža döredilipdir.
Ilkinji biržalar myhmanhanalarda ýada çaýhanalarda ýerleşipdirler, soňra ýuwaş-ýuwaşdan ýörite jaýlarda hemişeki ýere geçipdirler. Lomaý söwdanyň ösüşine seretmek bilen ýöne bir söwdalary guramagyň ýerini we onuň geçirilişiniň kadasyny çalyşmak däl, eýsem söwda işlerini alyp barmagyň usulynyň özünde hem düýpli üýtgeşmeleri görmek bolýar. Islendik iň bir ýönekeýje söwda amaly haýsy hem bolsa bir haryda bolan islegiň we teklibiň birikmegini özünde jemleýär. Ýöne bu birikmäniň haýsy usul bilen amala aşyrylýandygy bazar gatnaşyklarynyň ösüş derejesi barada gürrüň berýär.
Paşşyýew Orazgeldi Ylýasowiç
Haryt - çig mal biržalarynda işi guramak we dolandyrmak
dersinden umumy sapaklaryň ýazgysy Aşgabat – 2018ý.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmen häkimiýetleriniň maý aýynda mikroawtobuslarda ýolagçy gatnatmaga girizen gadaganlygy, aşgabatly bazar resmisiniň tassyklamagyna görä, Aşgabadyň esasy Jygyllyk bazaryndaky söwdanyň peselmegine getiripdir.
Ýerli çeşmeler «marşrutkalar» diýilýäniň gadaganlygy netijesinde, ilki bazaryň ýolunda adamlaryň «ekilen agaç» ýaly köp bolandygyny, emma soň kösenip, bazara gitjek bolýanlaryň azalandygyny, bazardaky alyjylaryň selçeňländigini aýdýarlar.
Azatlyk radiosy bu ýagdaý barada ýerli synçy Nurberdi Nurmämmedow bilen söhbetdeş boldy.


text:
15-nji sentýabrda Türkmenistanyň paýtagtynda webinar geçirildi. Ol 1-nji oktýabrda Dubaýda(Birleşen Arap Emirlikleri) «EXPO 2020» sergisiniň dabaraly açylyşy mynasybetli BAE-niň Türkmenistandaky ilçihanasy tarapyndan guraldy.
Webinara türkmen tarapyndan Daşary işler ministrliginiň, Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrliginiň, Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň, Söwda-senagat edarasynyň, şeýle hem köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri gatnaşdylar.
Çäräni açmak bilen BAE-niň Türkmenistandaky ilçisi, jenap Ahmed Al-Haý Al-Hameli çykyş etdi. Ilçi duşuşyga gatnaşyjylaryň ählisine minnetdarlyk bildirip, Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň ýetip gelýän şanly 30 ýyllyk baýramy bilen gutlady.
BAE-niň Türkmenistandaky diplomatik gullugynyň başlygy webinara gatnaşyjylary Dubaýda geçirilýän sergi bilen wirtual syýahat arkaly tanyşdyrdy.
Iri halkara sergisi «Akyly birleşdirmek arkaly geljegi döretmek» ugruna bagyşlanyp, onuň çäklerinde ýene üç ― «Mümkinçilikler», «Ykjamlyk», «Durnuklylyk» ugurlary boýunça sergiler guralýar.
«EXPO 2020» sergisine 190-dan gowrak döwletiň wekilleriniň gatnaşmagy göz öňünde tutulýar. Sergide Türkmenistanyň diwarlyklary «Ykjamlyk» atly ugur boýunça ýerleşdiriler. 9-njy oktýabrda görkezişleriň ählisi biziň ýurdumyzyň üstünliklerine bagyşlanar.
Halkara sergi 2022-nji ýylyň 31-nji martynda tamamlanar.


text:
HTML-den-AMPHTML öwrüjisi we AMPHTML pluginleri Google AMP sahypasyna Google Analytics yzarlaýyş kodlaryny awtomatiki girizýär. Hatda birnäçe hasaby yzarlamak hem goldanýar!
Okuwyň tizleşdirilen Mobile sahypalar Generator usulda Google Analytics Gözegçilik kody öz saýtyndan ýükläp anyklaýar we ýagny IB sany gelýän Google analitikleri gözegçiligi ID okaıar.
AMPHTML generatory, mysal üçin, 'Birnäçe hasap yzarlamak' -da ulanylyşy ýaly birnäçe UA belgileriniň ulanylmagyny hem ykrar edýär. AMP onlaýn generatory ähli Google Analytics UA belgilerini awtomatiki usulda 'amp analitika' belligine öwürýär we şeýlelik bilen AMP sahypasynda ozal bar bolan Google Analytics yzarlamasyny işjeňleşdirýär!
Google Analytics integrasiýasynyň bu görnüşi bilen, AMP sahypasy üçin ähli analitik yzarlaýyş maglumatlary öz (!) Google Analytics hasabyňyzda peýda bolýar , şonuň üçin adaty ýerde toplanan AMP yzarlaýyş maglumatlaryny almagy dowam etdirersiňiz!
AMP onlaýn generatory, Google Analytics wersiýalarynyň hemmesini goldaýar:
Käbir ýurtlarda (meselem, Germaniýada) Google Analytics-i maglumatlary goramak düzgünlerine laýyklykda ulanmak üçin başga bir şert ýerine ýetirilmeli: IP anonimligini ulanmak. Şol sebäpli tizleşdirilen ykjam sahypalar generatory, Google Analytics funksiýasyny 'anonimleşdirmek' awtomatiki goldaýar we ulanyjy maglumatlaryny ýatda saklamazdan ozal IPv4 salgysynyň soňky oktetini ýa-da IPv6 adresiniň soňky 80 bitini nola düzýär. Diýmek, doly analiz Google Google Analytics serweriniň gaty diskine ýazylmaýar!
Die Google-Analytics IP-Anonymisierung wird nicht aktiv vom Accelerated-Mobile-Pages-Generator umgesetzt, sondern ist eine Standard-Einstellung des 'amp-analytics'-Tags aus der offiziellen AMPHTML-Dokumentation.
'Amp-analitika' belligindäki maglumatlar, adatça, anonim ýagdaýda geçirilýär!
Google Analytics yzarlamasynyň awtomatiki goşulmagy, maglumatlary goramak düzgünlerine laýyklykda ulanylmagy üçin, web sahypaňyzyň maglumatlary goramak beýannamasynda aç-açan bellik talap edilýär!
Amp-cloud.de arkaly girilýän döredilen AMP sahypalarynda, her AMP sahypasynyň soňunda Google Analytics yzarlamak üçin zerur maglumatlary goramak maglumatlary öz içine alýan amp-cloud.de maglumatlary goramak beýannamalaryna salgylanma berilýär.
Şeýle-de bolsa, amp-bulut AMP pluginlerinden birini ulanýan bolsaňyz, web sahypaňyzyň gizlinlik ýörelgesine Google Analytics yzarlaýyş belligini goşmaly bolarsyňyz!
amp-cloud.de haýsydyr bir düzgün bozma üçin jogapkärçilik çekmeýär. Öz Google Analytics hasabyňyzyň we AMP sahypalarynyň kanuny taýdan gurnalandygyny ýa-da ýokdugyny barlamaly! (Açar söz: Google Analytics § 11 BDSG laýyklykda maglumatlary gaýtadan işlemek üçin şertnama ).


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlary 43 sany belarusla, şol sanda birnäçe ýokary derejeli resmä garşy, ýurduň demokratiýasyna "ýetiren zyýany üçin”, wiza çäklendirmelerini girizendigini aýdýar.
Döwlet sekretary Antoni Blinken 18-nji fewralda eden çykyşynda Waşingtonyň awtoritar lider Aleksandr Lukaşenkanyň dolandyrýan hökümetiniň "parahatçylykly demonstrantlara, demokratiýa aktiwistlerine we žurnalistlere garşy dowam edýän zorlukly basyşlaryndan" alada galýandygyny aýtdy.
“16-njy fewralda “Wýasna” [Bahar] adam hukuklary guramasyna, Belarusyň Žurnalistler birleşigine we garaşsyz kärdeşler arkalaşygynyň işgärlerine garşy geçirilen reýdler, şeýle-de 18-nji fewralda žurnalistler Katsyaryna Andreýewa we Darýa Çultsowa garşy çykarylan hökümler aýratyn aladaly” diýip, beýanatda aýdylýar.
Belarus kazysy 18-nji fewralda Andreýewany we Çultsowany "jemgyýetçilik düzgün-tertibini bozmaga gönükdirilen köpçülikleýin çäreleri gurnamakda" günäkär tapyp, olara garşy höküm çykardy.
27 ýaşly Andreýewa we 23 ýaşly Çultsowa kazyýet zalynda eden soňky çykyşlarynda aýyplamalary ret etdi. Olar bu çärä diňe žurnalist hökmünde öz işlerini ýerine ýetirmek üçin barandyklaryny aýdyp, özleriniň syýasy sebäpden günäkärlenýändigini öňe sürdi.
Döwlet departamenti "Belarusyň demokratiýasyna zyýan ýetirýändigi üçin, ABŞ-a girip bilmez ýaly", jogapkär hasaplanylýan belaruslylaryň 43-sine garşy wiza çäklendirmeleriniň girizilendigini aýtdy.


text:
[bi:je]
Bir jedeli çözmek, bir zadyň gezegini, düzgünini, tertibini, hukugyny kesgitlemek üçin çekilýän belgili çöp hem-de bir zada hukuk berýän ýa-da bir düzgüne boýun edýän şertli zatjagaz we ş. m.
Kim bilýär haýsynyň bijesi galar, Haýsynyň başyna düşjek gowgalar. (M. Seýidow, Gijeki myhman)
Kimiň öňürti almalydygyna bije atyşaly. (A. S. Puşkin, Saýlanan eserler)
Bijeli oglan aglamaz. (nakyl)
Çüýşegöz bolsa: -- Şonuň ikisi hem siziň brigadaňyzyň bijesine düşdi -- diýdi. (A. Gowşudow, Saýlanan eserler)
Meniň bijäme gaty gowy ýer düşdi. (A. Gowşudow, Köpetdagyň eteginde)


text:
Eger-de LINE hasabyň nomerini üýtgetmek isleýän bolsaň ýa-da satyn alnan stiker temalaryňy şol bir hasabyňdan başga telefondan gireniňdede galmagyny isleýän bolsaň LINE hasabyňa email birikdirmelidir. Onuň üçin aktiw email hasabyňyz bolmalydyr. http://gmail.com eger email hasabyňyz ýok bolsa şu ýerden registrasiýa edip özüňize hasap açyp bilersiňiz!
LINE hasabyňa email Birikdirmek üçin aşakdakylary yzarlaň.
Öz LINE-yňyzdan aşakdaky ýoly yzarlaň. Suratlardanam seredip bilersiňiz
1.Ilki bilen LINE-yňyzdan Email sahypasyna gidiň.
Email sahypany tapmak üçin
Şu ýoly yzarlaň More > Settings > Account > Email Account Registration. ýa-da şu link bilen göni baryp bilersiňiz. https://line.me/R/nv/settings/account
Bu ýere Öz email hasabyňyzy Password ýerinede içinden azyndan bir san bolan parolyňyzy goýuň. Soňra OK basyň
OK basanyňyzdan soňra Email hasabyňyza LINE kod ugratjakdyr ony hem
Email hasabyňyza gelen kody bolsa aşakdaky ýaly gelen penjira ýazyň. Şeýlelik bilen LINE hasabyňyza email hasabyňyzy birikdirdiňiz!
Jemi 7,165 gezek okaldy, Şu gün 4 gezek okaldy


text:
Sosial mediada türkmen estrada aýdymçysy Pälwan Halmyradowyň türmeden boşadylandygyny görkezýän şatlykly wideolar paýlaşylýar. Ol 2016-njy ýylda, Azatlyga anyk bolmadyk aýyplamalar esasynda, 7 ýyl azatlykdan mahrum edilipdi. Käbirleri şonda onuň aýdymlary üçin ýanalandygyny aýtsa, beýlekileri bikanun walýuta amallary bilen bagly tussag edilendigini öňe sürüpdi.
Onuň golaýda, garaşsyzlygyň 30 ýyllygy mynasybetli yglan edilen günä geçişde azatlyga çykanlaryň sanawyna goşulandygy baradaky resmi däl maglumatlar birnäçe gün ozal ýaýrady, ýöne Azatlyk bu habarlary şol wagt anyk çeşmeler arkaly tassykladyp ýa inkär etdirip bilmedi.
Azatlygyň habarçylary 2017-nji ýylyň ýanwarynda Pälwan Halmyradowyň uzak möhletli türme tussaglygyna höküm edilendigini habar berdiler we şondan soň onuň ýagdaýy barada hiç bir maglumat alyp bolmady. Türkmen häkimiýetleri türmä basylan raýatlar, şol sanda günäsi geçilen öňki tussaglar baradaky maglumatlary hem çap etmeýär.
Radionyň çeşmeleriniň maglumatyna görä, meşhur aýdymça 2016-njy ýylyň noýabr aýynda iş kesilipdir. Ýöne onuň kazyýet diňlenişiginiň detallary açylmady.
Ýerli synçylar Pälwan Halmyradowyň soňky ýyllardaky aýdymlarynda dini temalaryň, şol sanda türme temasynyň, hususan-da türmedäki aýal-gyzlar temasynyň ünsi çekendigini belleýärler.
Bagşynyň “Yrsk çekmesin” atly aýdymy, anonimlik şertinde gürleşen sungat synçysynyň pikirine görä, türkmen aýal-gyzlarynyň köpçülikleýin türmä basylmagynyň adaty bir ýagdaýa öwrülen ýurdunda ýaňlanan ilkinji protest aýdymlarynyň biri boldy.
Emma muňa garamazdan, bir-birinden habarsyz iki çeşmäniň maglumatyna görä, bagşa kesilen 7 ýyl türme tussaglygy din ýa-da onuň döredijiligi bilen bagly däl-de, bikanun walýuta amallary bilen bagly bolupdyr.
“Din bilen bagly bolsa, ýedi ýyldan has köp iş keserdiler” diýip, anonimlik şertinde gürleşen çeşme Azatlygyň habarçysyna aýtdy.
Emma muňa garamazdan, Pälwan Halmyradowyň häkimiýetler bilen nähilidi bir ‘problemasynyň’ bardygy öňräk belli boldy: aýdymçy 2016-njy ýylyň güýzünde güýzünde kän görünmän başlady. Mundan öň ol birnäçe ýyl telewideniýede görünmedi, ýurduň dabaraly sahnalarynda aýdym aýtmady.
Türkmen metbugaty ozal Pälwan Halmyradowyň türmä basylandygy, häzir bolsa azatlyga çykandygy barada hiç bir maglumat bermedi.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu meýl: azathabar@derweze.net we sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPN ulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň gizlinligini doly kepillendirýär.


text:
Sanly ykdysadyýetiň özi ykdysady we durmuş çäreleriniň ählumumy ulgamy bolmak bilen, internetiň mümkinçiliklerine daýanýan ykdysady nusgany emele getirýär. Bu ýerde, esasan zähmet öndürijiliginiň artmagy, önümçilik harajatlarynyň peselmegi we bäsleşige ukyplylygynyň ýokarlanmagy ýaly mümkinçilikler göz öňünde tutulýar. Sanly ykdysadyýetiň ösýän şertlerinde sarp edijileriň islegleri has çalt we ýokary hil derejesinde kanagatlandyrylýar. Sanly ykdysadyýetiň üstünlikli hereket etmegi üçin, esasan, üpjünçilik ulgamy (internetiň elýeterliligi, programma üpjünçiligi, telearagatnaşyk), elektron işewürligi (hojalyk işini kompýuter torlary arkaly dolandyrmak) we elektron söwda (harytlaryň, hyzmatlaryň internet arkaly ýerlenmegi) ýaly üç ugruň berjaý edilmegi zerur hasap edilýär.
Şeýlelikde, öňden belli bolan adaty hyzmatlary häzirki zaman döwrebap görnüşine geçirmek – maglumatlar, intellektual tehnologiýalar we sanlylaşdyrylan ulgamlary ösdürmek durmuş ykdysady taýdan möhüm ähmiýete eýe bolýar. Ýöne sanlylaşdyrmak (digitalization) – bu, ozaly bilen, täze hyzmatlaryň (önümleriň) sanlylaşdyrylan görnüşde döredilmegidir. Diýmek, sanlylaşdyrmagyň esasy tapawudy täze funksional we sarp edijilik häsiýetnamalary bolan innowasion hyzmatlaryň (önümleriň) döredilmegindedir. Sanlylaşdyrmak düýpli ösüş we bäsleşik babatda täze artykmaçlyklary gazanmaga mümkinçilik berýär. Ol dürli görnüşli hyzmatlary hödürlemegiň çäklerinde raýatlar bilen bilelikde hereket etmek meselesinde döwlete adatdakydan has-da çalt, amatly we açyk ýardam berýär.
Elektron resminama dolanyşygynyň maksatlary we wezipeleri ähli edara kärhanalaryň, pudaklaryň içindäki maglumat alyş-çalşygyny döwrebap guramagyň esasynda, döwlet dolandyrylyşynyň netijeliligini kabul etmek we akymlaryň has netijeli usullaryny saýlamak, gözegçilik we maglumat – aragatnaşyk tehnologiýalaryny ulanmagyň binýadynda, howpsuzlyk derejesini ýokarlandyrmak we sanly hyzmat dolanyşygynyň maglumat serişdeleriniň ýaşyrynlygyny, bitewüligini we elýeterligini üpjün etmekden ybaratdyr.
Kesgitlenilen sanly hyzmatlaryň babynda döwlet häkimiýet edaralary, ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralary, gaýry ýuridik we fiziki şahslar, şol sanda kiçi we orta telekeçiligiň subýektleri tarapyndan hyzmatlaryň sanly görnüşde edilmegi, sanly hyzmatlaryň maksatlary, hyzmatlaryň esasy ugurlary hem-de goşundysynyň çygyrlary, elektron görnüşdäki tölegler we söwda çygrynda iş amala aşyrylanda ýetirilen zyýanyň öwezini dolmak meýletin ýa-da Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde kazyýetiň çözgüdi boýunça geçirilýändigi görkezilendir.
Elektron resminama, elektron resminama dolanyşygy we sanly hyzmatlar babatynda döwlet kadalaşdyryjysy bolsa, Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň ygtyýarlylygyna berilýär. Oňa laýyklykda Türkmenistanyň Ministrler Kabineti döwlet syýasatyny kesgitleýär, kadalaşdyryjy hukuk namalaryny kabul edilýän döwlet häkimiýet edaralarynyň işini düzgünleşdirýär, maksatnamalaryň işlenip taýýarlanylmagyny we ýerine ýetirilmegini gurnaýar, döwlet edaralarynyň wezipelerini kesgitleýär, elektron resminama dolanyşygy we sanly hyzmatlar babatynda Türkmenistanyň kanunçylygynda onuň ygtyýarlylygyna degişli edilen beýleki wezipeleriň amala aşyrylmagyny üpjün edýär.
Şeýlelikde, Türkmenistanyň “Elektron resminama, elektron resminama dolanyşygy we sanly hyzmatlary hakynda” Türkmenistanyň kanuny döwlet häkimiýet edaralarynyň, ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralarynyň, gaýry ýuridik we fiziki şahslaryň, şol sanda kiçi we orta telekeçiligiň subýektleriniň hyzmatlaryň sanly görnüşinde aragatnaşygynyň kepillendirilişiniň ýene-de bir gezek aýdyň subutnamasydyr.
Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe zähmet üpjünçilik bazaryny täze derejä çykarmak örän wajypdyr. Sebäbi bu awtomatlaşdyrylan ulgam döwlet tarapyndan hasaba alyş syýasatynyň üýtgedilmegine getirýär, ýagny degişli pudakdaky maglumatlaryň anyk we doly bolmagyna, şol sanda iş beriji we işgäriň arasyndaky zähmet gatnaşyklaryň, raýatyň işlän ýerleri baradaky maglumatlaryň elektron hasaba alnyşynyň gurnalmagyny talap edýär.
Bu ulgam aşakda görkezilen maksatlary amala aşyrmak üçin döredilýär:
- Iş beriji we işgäriň arasyndaky zähmet gatnaşyklaryň elektron hasaba alnyşyny üpjün etmek;
- Döwlet edaralaryna aşakdaky maglumatlary almaga mümkinçilik berýär, ýagny, işgäriň bilimi, onuň wezipesi we zähmet haky, iş zähmet wagtynyň we iş zähmet hepdesiniň dowamlylygy, zähmet rugsatyndaky günleriň sany, iş berijiniň we işgäriň hukuklary we borçlary, işgäriň kwalifikasiýasy, işe kabul edilen we işden çykan seneleri, işden çykmagyň esaslandyrmasy, zähmet şertnamalarynyň görnüşleri, şertnamada görkezilen işgäriň zähmet şertleriniň beýleki görnüşleri baradaky maglumatlary berýär .
Teklip edilýän ulgamyň işgärler bölüminiň öz edara-kärhanalaryna degişli işgärleri dolandyryş penjiresi (1-nji surat). Degişli edara-kärhana täze işgäri girizmek penjiresi (2-nji surat). Edara-kärhanadaky işgäriň zähmet depderçesiniň penjiresi (3-nji surat) we işgärler bölüminiň elektron zähmet depderçäni dolandyryjysy degişli işgäre zähmet depderçesine işe kabul edilendigi, işden boşadylandygy we iş wezipesini üýtgedendigi baradaky maglumaty girizmek penjiresi (4-nji surat). Elektron zähmet depderçesiniň maglumatlaryny çap etmäge we pdf faýyla geçirip ýükläp almaga mümkinçilik berýän penjiresi (5-nji surat). Ulgamdaky ulanyjylaryň şahsy otagynyň penjiresi. Şahsy otagynda işgäriň öňki we häzirki işlän edara-kärhanalarynda näçe senenama işländigini diagramma görnüşde görmek bolar, öz zähmet depderçesiniň elektron görnüşini çap etmäge we pdf faylyny ýükläp almaga mümkinçilik berýän penjiresi (6-7-nji surat).
1-nji surat. Işgärler bölüminiň başlygynyň penjiresi
2-nji surat. Täze işgäri ulgama girizmek
3-nji surat. Işgäriň elektron zähmet depderçesi
4-nji surat. Işgäriň zähmet depderçesine täze maglumaty girizmek
5-nji surat. Işgäriň zähmet derpderçesini çap etmek we pdf faýyla geçirmek
6-njy surat. Işgäriň şahsy otagy
7-nji surat. Işgäriň şahsy otagyndaky elektron zähmet depderçesi
Elektron zähmet derderçesini ulanyşa girizmek sanly ykdysadyýete geçmekde we zähmet üpjünçilik bazaryny täze derejä çykarmakda örän wajyp hasap edilýär.
Meýlis Geldiýew,
Türkmenistanyň Döwlet energetika institutynyň hünärmeni


text:
`halas edildi` Netijeler
Habarlar [293]
- Eýran Samsungdan we LG-den Enjam Almagy Gadagan Etdi
- Prezident Erdogan, Albaniýanyň Premýer Ministri Edi Ramany Kabul Etdi
- Muammar Kaddafiniň ogly Sadi Kaddafi azat edildi
- Gazagystanda Milli Ýas Yglan Edildi
- Çal Sanawda Gözlenýän Terrorçy Tussag Edildi
- Prezident Erdogan Ýaponiýanyň Daşary Işler Ministrini Kabul Etdi
- THÝ-nyň Owganystana Guraýan Uçar Saparlary Bes Edildi
- Sil Apatynda Ýogalanlaryň Sany 64 Adama Ýetdi
- Sanjymlar Britaniýada 60 Müň Adamy Ölümden Halas Etdi
- Nigeriýada Sil Apaty Sebäpli 15 Adam Ýogaldy
- Fransiýada Terrorizme Garşy Göreş we Howpsuzlyk Hakyndaky Kanun Kabul Edildi
- Azerbaýjandan DKTR-na Ilkinji Resmi Sapar Guraldy
- ABŞ Belarus Bilen Syýahatçylyk Gatnaşygyny Bes Etdi
- Bozkyr Berdimuhamedow Bilen Duşuşdy
- Çal Kategoriýada Gözleýän Terrorçy Tussag Edildi
- Azerbaýjanyň Goşunlaryna Ýalkymly Salam
- Prezident Erdogan Başarjaň Gimnastikaçylary Kabul Etdi
- Albaniýanyň Premýer Ministri Ankarada Saparda Bolýar
- Owganystanda Sil Sebäpli 14 Adam Ýogaldy
- Japarow Halky Asudalyga Çagyrdy
- Meksikada ýer titremesinden soň başladylan halas ediş işleri dowam edýär
- Meksikadaky ýer titremeden 6 gün soň halas edilen it
- Ispaniýada ulagyň içinde galan it halas edildi
- Şri-Lankada deňziden pili halas etmek operasiýasy geçirildi
- Siriýaly Ýigit Bir Maşgalany Halas Etdi...
- Şuşa Ermeni Basybalyjylaryndan Azat Edildi…
- Taryhda Ilkinji Sanjym Haçan Edildi…
- Aliýew Ermeni Basybalyjylardan Halas Edilen Sebite Baryp Gördi…
- Prezident Erdogan ABŞ-nyň Döwlet sekretary Reks Tillersony kabul etdi
- Azerbaýjan Goşunlary Ýene-De 13 Obany Halas Etdi
- Mewlüt Çawuşogly Bakuda Prezident Ilham Aliýew tarapyndan kabul edildi
- 4 Ýaşly Aýda Gezgin Ýer Titremesinden 91 Sagat Soň Halas Edildi
- Meksikada ýer titremesinden soň başladylan halas ediş işleri dowam edýär


text:
Türkmenistanyň Lebap welaýatynda ýaşaýan we kanun esasynda raýatlyk alyp bilmeýän adamlaryň onlarçasy, has çylşyrymlaşýandygy aýdylýan syýasy-ykdysady kynçylyklaryň arasynda, türkmen pasportyny edinmek mümkinçiliklerinden ýüz öwrüp, ilkinji pursatda ýurdy terk etmäge taýýarlanýar. Bu barada Azatlyk Radiosynyň ýerli habarçysy maglumat berýär.
Ýatlatsak, Azatlyk Radiosy dürli ýyllaryň dowamynda Türkmenistanda ýaşaýan we kanun esasynda raýatlyk alyp bilmeýän adamlar, hatda maşgalasy bozulyp, çagalary bilen goňşy ýurtlara çykarylan aýallar hakynda maglumatlar berdi.
Olarda Türkmenistana daşardan, şol sanda Özbegistandan gelen gelinleriň ýa-da etniki türkmenleriň müňlerçesiniň raýatlyk alyp bilmän, onlarça ýyllap kösenişi, olaryň saglyk hyzmatlaryny almakda, okuw, iş meselelerinde, kadaly maşgala gurmakda we çagalaryna resmi dokument almakda ýüzbe-ýüz bolýan kynçylyklary hakynda maglumat berildi.
Emma indi bu adamlaryň häkimiýetleriň, ozal arzyly hasaplanan, türkmen pasportyny edinmek tekliplerini ret edýändigi bellenilýär.
“Türkmenabatda, Farapda onlarça ýyllap raýatlyk alyp bimän kösenen, aglaba Sowet Soýuzy dargandan soňra Özbegistandan gelen adamlaryň ýüzlerçesi migrasiýanyň türkmen pasportyny edinmek tekliplerinden ýüz döndürýärler. Olar esasan hem geçen ýylyň aprelinde turan apy-tupandan soňra, häkimiýetleriň ilatyň ýüzbe-ýüz bolan kynçylyklaryny aradan aýyrmakda hemaýat etmändigine, ýurtdaky ykdysady ýagdaýlaryň günsaýyn ýaramazlaşýandygyna ünsi çekip, dogduk ýurtlaryna dolanmak isleýändiklerini aýdýarlar” diýip, 1990-njy ýyllaryň başynda Özbegistandan gelin bolup gelen we häzirki güne çenli türkmen raýatlygyna kabul edilmedik Patma (ady üýtgedilen – red.) habarçymyza gürrüň berdi.
Bellesek, Özbegistanda geçen ýylyň sentýabrynda ýurduň raýatlygyny almagy ýeňilleşdirmegi maksat edinýän raýatlyk baradaky kanunçylyga girizilen goşmaçalar güýje giripdi.
Prezident Şakwat Mirziýoýewiň degişli kararyna laýyklykda, Özbegistanda doglan, emma özbek raýatlygy bolmaýan ýurduň daşynda ýaşaýan adamlar, ozalky düzgünlerden tapawutlylykda, ýagny Özbegistanda azyndan bäş ýyl ýaşamak şertini berjaý etmezden raýatlyga ýüz tutup bilýärler. Şeýle-de, Özbegistanyň raýatlygyna kabul edilenleriň çagalary awtomatiki ýagdaýda özbek raýatlygyna eýe bolýarlar.
Kanuny taýdan özbek raýatlygyna geçmek isleýänler özbek dilinde aragatnaşyk gurup bilmeli; şeýle-de ýurduň kanunçylygynyň iki raýatlygy kabul etmeýändigi sebäpli, beýleki döwletiň raýatlygyndan ýüz öwürmeli.
“Adamlar karantin sebäpli ýapylan serhetleriň açylmagyna garaşýarlar. Olar eýýäm Türkmenistandan Özbegistana göçüp gitmek üçin, goşlaryny düwüp başladylar” diýip, 50 ýaşlaryndaky Patma habarçymyza gürrüň berdi.
Galyberse-de, bu ýagdaýlar ýurt raýatlarynyň hem daşary ýurtlara migrasiýasynyň derejesiniň öň görlüp eşidilmedik möçbere ýeten döwrüne gabat gelýär.
Türkmenistanyň raýatlary soňky ýyllarda okuw, iş gözläp, Russiýa, Ukraina, Belarus ýaly post-sowet döwletlerine kän göçýär. Emma türkmen migrantlarynyň esasy köpçüligi Türkiýede ornaşýar. 2018-nji ýylyň özünde Türkmenistanyň 50 müňe golaý raýaty Türkiýä göçüpdi.
Ýatlatsak, Azatlygyň döwlet edaralaryndaky çeşmeleri Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetinde geçirilen ýapyk barlaglara salgylanyp, 2008 – 2018-nji ýyllar aralygynda 1.9 million töweregi türkmenistanlynyň hemişelik esasda ýurduň daşyna emigrasiýa çykandygyny habar beripdi.
Şol bir wagtda, ýurt raýatlarynyň köpçülikleýin daşary ýurtlara göçmeginiň barha güýçlenmeginiň arasynda, Türkmenistan, ýurduň esasy baýramçylyklarynyň öňýany, türkmen topragynda ýaşaýan adamlaryň hasabyna ýurt raýatlarynyň sanyny köpeltmäge synanyşýar.
Resmi maglumata görä, geçen ýylyň dekabrynda raýatlygy bolmadyk adamlaryň 2 müň 580 sanysy Türkmenistanyň raýatlygyna kabul edilipdir.
Türkmenistan ýurduň daşyna çykýan raýatlarynyň gerimi barada resmi statistiki maglumatlary ilat köpçüligine äşgär etmeýär.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPN ulgamymyzy Android ulgamlary üçin indirip bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.


text:
Aqtóbede muǵalimderden aqsha jınaǵan mektep dırektory jazalandy
AQTÓBE. QazAqparat – Aqtóbede mektep dırektorynyń aqsha jınaǵanyn, qarjyny shybyn-shirkeıden qorǵaıtyn tor satyp alýǵa suralǵanyn aıtyp, aryz túsirgenderdiń isi qaraldy. Dırektordyń mindetin atqarýshy jazalandy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Oblystyq sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl departamenti jańa oqý jyly bastalǵaly aldyn-alý jumysyn kúsheıtti. Qazirgi kezde oblystaǵy bilim berý mekemelerinde túrli kezdesý ótip jatyr. Basqosý aýdandyq bilim bólimderinde de ótti. Oǵan mektep dırektorlary da qatysty. Sonymen birge Aqtóbe qalasynda da kezdesý uıymdastyryldy. Oblystyq sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl departamentiniń qyzmetkerleri zańnamalardy túsindirip, jemqorlyqtyń aldyn-alýǵa baqyttalǵan jumys jaıyn baıandady.
«Bıyl bilim berý salasyna qatysty 75 qylmystyq is tirkeldi. Kóbi paraqorlyq pen memleket múlkin talan-tarajǵa salýǵa qatysty boldy. 1424 Call ortalyǵyna muǵalimderden jáne ana-anadan zańsyz aqsha jınaýǵa qatysty habarlamalar da túsip jatyr. Kóbi mektep qajettiligi úshin aqsha jınaıtynyn aıtady. Taıaýda bir aýdandaǵy mektep dırektorynyń mindetin atqarýshy muǵalimderden 600 myń teńge aqsha jınap alǵany týraly habarlama tústi. Tekserýden soń aqshanyń bilim berý uıymyna, naqtylasaq, shybyn-shirkeıden qorǵaıtyn torǵa baǵyttalǵany anyqtaldy. Dırektordyń mindetin atqarýshy tártiptik jazaǵa tartyldy», - dep habarlady oblystyq sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl departamenti.
- Qostanaıda joldardy qaıta jóndeý kezinde 27 mln teńgedan astam qarjy jymqyrylǵan
- SQO-da 26 memorgan satyp alý baǵasyn 300 mln teńgege negizsiz kóterip jibergen
- SQO-da bıyl memlekettiń 420 mln teńgesin qaltasyna basqan 8 sheneýnik sottaldy
- SQO Densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshysyna qatysty sotqa deıingi tergeý júrgizilip jatyr
- Saıram aýdanynda bilimge jaýapty bólim basshysy men mektep dırektory paramen ustaldy
- Koronavırýs: ShQO-da keıbir dárigerler ústemeaqyny zańsyz alǵan
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
«Saýatly-Hemra» dessanynyň gahrymany Balsaýadyň gupbasy üçin birinji baýrak
Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýiniň sergi zalynda Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 30 ýyllygyna bagyşlanan «Gözbaşy gadymdan gelýän gözellik» ady bilen şaý-sepleriň sergi-bäsleşigi geçirildi. Oňa ýurdumyzyň welaýatlarynyň ählisinden zergärleriň 65-si gatnaşdy. Bäsleşige gatnaşýanlaryň ýaşyna, bilimine we işleýän döwrüne parh goýulmaýardy. Esasy zat – teklip edilen işleriň ýokary çeperçiligidi.
Bu çäräniň sungatyň beýleki görnüşlerinden aýrylykda geçirilen ilkinji sergi-bäsleşikdigini bellemek gerek. Çäräniň guramaçylary – Türkmenistanyň Medeniýet ministrligi we Türkmenistanyň Döwlet çeperçilik akademiýasy onuň türkmen zergärleriniň iň gowy işleriniň sergilerini her ýyl geçirmek üçin başlangyç bolmagyny göz öňünde tutýarlar.
Bäsleşik – milli zenan şaý-sepleri, at bezegleri, dürli görnüşli häzirki zaman şaý-sepleri ugurlarda geçirildi. Sergide goýlan eksponatlar şeýle bir gözeldi welin, adaty adama olaryň saýrysyny saýgarmak mümkin däldi. Şaý-sepleriň hersi belgilenendi, bu hem olaryň kimiňkidigini gizlin saklamaga we emin agzalaryna adalatly netijä gelmäge mümkinçilik berýärdi.
Birinji ugurda Çeperçilik akademiýasynyň mugallymy Aýjemal Çaryýewa, ikinji ugurda Möwlamberdi Annaýew, üçünjide – Mary welaýatyndan gelen zergär Atamyrat Hommadow birinji orna mynasyp boldular. Ikinji we üçünji orny eýelänlere diplomlar hem-de gymmat bahaly sowgatlar gowşuryldy.
Biz ýeňiji Aýjemal Çaryýewa bilen söhbetdeş bolanymyzda ol şeýle diýdi:
Men döredijilik adamlarynyň maşgalasynda kemala geldim, kakam bilen ejem – žiwopisçi, agam – zergär. Çagalykdan agamyň ussahanasyna baryp, onuň işine syn ederdim. Ýyllarboýy zergärlige höwesim artyp ugrady. Indi men Türkmenistanyň Döwlet çeperçilik akademiýasynyň mugallymy. Şu sergide maňa «Saýatly-Hemra» dessanynyň gahrymanynyň ady ýaly «Balsaýat» atly bäş şaý-sepden ybarat kompozisiýam üçin birinji baýrak berildi. Men Saýada häzir ulanyşdan galan zümmek gupba geýdirdim. Men ýitip barýan görnüşleri saklap galyp, olara täzelik girizmegi niýet edinýärin.
Men şadessanlaryň we dessanlaryň zenan gahrymanlary üçin şaý-sepleri döretmegi gowy görýärin. Şunda olaryň keşbini göz öüňne getirenimde, ylhamym joşýar, täze tilsimlerdir pikirler döreýär. Elbetde, olar şalar ýa-da barjamlylar maşgalasyndan bolan gyzlara niýetlenipdir. Şeýle gupba döretmek pikiri mende muzeýde duş gelen fotosuraty görenimden soň döredi.
2019-njy ýylda Özbegistanyň Kokand şäherinde geçirilen amaly-haşam sungatynyň halkara sergisinde men türkmen zergärlik işleri bölümine wekilçilik edenimde dürli ýurtlardan sergä gelenleriň biziň sungatymyza haýran galyp syn edýändiklerini gördüm. Biziňkiler nepisligi, görnüş özboluşlylygy bilen saýry gelýär. Şonuň üçinem bize gadymdam gelen milli baýlygymyzy saklap galmak gerek.
Ýeňijilere sylaglar gowşurylandan soňra «Gözbaşy gadymdan gelýän gözellik» at bilen döredijik maslahaty geçirildi.
Tamara Glazunowa
Suratçy: Alekseý Gimalitdinow


text:
Aldaǵy táýlikterde Qazaqstannyń basym bóliginde úsik júredi - Qazgıdromet
NUR-SULTAN. QazAqparat - Qazgıdromet 21-23 qyrkúıegine arnalǵan aýa raıy boljamyn jarııalady, dep habarlaıdy QazAqparat.
Atmosferalyq frontaldi júıelermen batysta, ońtústik pen ońtústik-shyǵystyń taýly aýdandarynda jańbyr jaýady, eldiń soltústigi men shyǵysynda ekpindi jelmen azdaǵan jaýyn-shashyn bolady. Aýa temperatýrasy eldiń batysynda túnde 3-17, kúndiz 12-28 jyly, soltústik-batysta túnde 0-7 jyly, keı jerlerde 3 gradýs úsik júredi.
Al ortalyqta jáne oblystyń shyǵysynda túnde 0-5 jyly, 3 gradýsqa deıin úsik kútiledi. Eldiń ońtústigi men ońtústik-shyǵysta aýa temperatýrasy túnde 4-15, kúndiz 17-28 gradýs jyly bolady.


text:
Memleket basshysynyń BUU Bas Assamleıasynyń joǵary deńgeıdegi plenarlyq otyrysynda sóılegen sózi
NUR-SULTAN. QazAqparat - Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń ıAdrolyq qarýdy tolyq joıý jolyndaǵy Halyqaralyq kúres kúnine arnalǵan joǵary deńgeıdegi plenarlyq otyrysta sóılegen sózi jarııalandy, dep habarlıdy QazAqparat Aqordaǵa silteme jasap. QazAqparat QR Prezıdenti sóziniń tolyq mátinin usynady.
Qurmetti Prezıdent myrza!
Qurmetti Bas hatshy!
Hanymdar men myrzalar!
Prezıdent myrza, osyndaı asa mańyzdy jıyn uıymdastyrǵanyńyz úshin Sizge alǵys bildiremin.
Búginde adamzat COVID-19 pandemııasynyń áserinen áli zardap shegýde. Іndet qoǵamnyń qanshalyqty álsiz ári mundaı daǵdarysqa daıyn emes ekenin kórsetip berdi.
Vırýstyń zardaby kóp jaǵdaıda aýyr ekenine qaramastan, adamzattyń shynaıy tynys-tirshiligine qaýip tóndirmeıdi. Alaıda, ony ıadrolyq qarýdyń naqty qaýpine qarsy birlesken kúsh-jigerimizdi arttyra túsý qajet ekenin bildiretin dabyl belgisi deýge bolady.
Keıbir elderde jasalyp jatqan ıadrolyq baǵdarlamalardyń qarqyn alýyn únemi tónetin terrorlyq qaýip-qatermen baılanystyratyn bolsaq, aqyrzaman ornatatyn qarýlardyń qoldanylý qaýpi arta túskenin baıqaımyz.
Degenmen, jýyrda ǵana bul baǵytta belgili bir deńgeıde oń qadamdar jasalyp jatqanyna kýá boldyq. Mysaly,
- ıAdrolyq qarýǵa tyıym salý týraly shart kúshine endi;
- Iranmen aradaǵy ıadrolyq qarýǵa qatysty mámileni qalypqa keltirý jónindegi kelissózder qaıta qaralýda;
- shabýyldaýǵa arnalǵan qarýlardy azaıtý jónindegi jańa shart uzartyldy;
- AQSh pen Reseı arasynda strategııalyq turaqtylyq týraly birlesken málimdeme qabyldandy.
Árıne, ózara joıýǵa kepildik beretin doktrına ıadrolyq derjavalardyń jýyq arada óz arsenalynan bas tartýy ekitalaı ekenin bildiredi.
Sondyqtan 2045 jylǵa deıin ıadrolyq qarýdan azat, beıbit ómir qalyptastyrýǵa umtylatynymyz týraly málimdeı otyryp, kóńildegini naqty iske asyratynymyzǵa skeptıkter kúmánmen qaraýy múmkin.
Bizdiń tarıhı tájirıbemiz munyń basqasha bolatynyn kórsetedi.
Qazaqstannyń Semeı ıadrolyq polıgonyn jabý týraly sheshim qabyldap, ıadrolyq qýaty jaǵynan tórtinshi sanalatyn arsenalynan bas tartqanyna bıyl 30 jyl toldy.
On bes jyldan keıin Ortalyq Azııa memleketteri óz óńirlerin ıadrolyq qarýdan azat aımaq dep jarııalady. Bul – tolyqtaı Soltústik jarty sharda ornalasqan alǵashqy ıadrosyz óńir.
ıAdrolyq qarý saıası tańdaý bolǵandyqtan jaǵdaı men strategııalyq ádister tez ózgerýi múmkin.
Qurmetti Prezıdent!
Qazaqstannyń ıAdrolyq synaqtarǵa jan-jaqty tyıym salý týraly sharttyń tezirek kúshine enýine qol jetkizýge bel baılaǵanyn taǵy da naqtylaımyn.
Qazaqstan adamzattyń damýy jolynda ıadrolyq qarýdan bas tartý jónindegi basymdyǵyn odan ári paıdalana beretinin bul baǵyttaǵy oń qadam retinde atap ótkim keledi.
ıAdrolyq qarýdy taratpaý jónindegi shart ıadrolyq energııany azamattyq maqsatqa zańdy túrdi paıdalaný men ıadrolyq qarýdy taratýdyń ara-jigin ajyratady.
ıAdrolyq qýat birte-birte tómen kómirtekti energııanyń mańyzdy kózine aınalýda.
Qazaqstanda óz atom ónerkásibin damytý úshin keshendi tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdeme jasalyp jatyr.
Hanymdar men myrzalar!
ıAdrolyq qarýdan azat, beıbit ómir qalyptastyrý meniń úkimetimniń saıasatyndaǵy basymdyq bolyp qala beredi.
Bul umtylys sońǵy otyz jyl ishinde Qazaqstandy ıadrolyq qarýǵa qarsy jahandyq qozǵalystyń jaqtaýshysy etti. Sonymen qatar bizdiń ulttyq tutastyǵymyzdyń bir bóligine aınaldy.
Biz qarýsyzdaný jáne ıadrolyq qarýdy taratpaý jolyndaǵy kúsh-jigerimizdi aldaǵy ýaqytta sizdermen birlese jumsaýǵa daıynbyz.
Raqmet!
- Qazaqstanda qar barysyn saqtaý úshin qandaı sharalar atqarylyp jatyr
- BUU: Madagaskarǵa klımattyń ózgerýinen týyndaǵan ashtyq qaýpi tónip tur
- Memleket basshysy Premer-Mınıstr Asqar Mamındi qabyldady
- 24-25 qazanda Qasym-Jomart Toqaev Túrikmenstanǵa memlekettik saparmen barady
- Qasym-Jomart Toqaevtyń QHA Keńesiniń keńeıtilgen otyrysynda sóılegen sózi
- Toqaev Semeıde F.Dostoevskııdiń 200 jyldyǵyna ataýly is-shara uıymdastyrýdy usyndy
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Türkmenistanyň Konstitusiýasynda (55-nji madda) “Bilim hakynda” kanunda (3-nji madda) her bir raýatyň hökmany mugt, deň hukukly we gowy hilli başlangyç we orta bilim almaga hukugy kepillendirilýär.
Soňky ýyllaryň dowamynda bilim ulgamy bilim edaralarynyň maddy-tehniki binýadyny we okatmagyň usulyýetlerini hil taýdan täzelemäge, maglumat bilim tehnologiýalaryny ornaşdyrmaga, bilim edaralarynyň ulgamyny amatly etmäge, bilim hyzmatlary bazaryny giňeltmäge gönükdirilen yzygiderli özgertmeleri başdan geçirýär. Hökümet tarapyndan çagalaryň irki ösüşine aýratyn üns berilýär.
Ýurtda fiziki, durmuş-emosional we akyl ýetiriş ugurlarynda çaga ösüşiniň ýokary görkezijilerine ýetmek başartdy.
5 ýaşyndaky çagalaryň bir ýyllyk mekdebe çenli bilimiň guramaçylykly görnüşlerine gatnaşmagy yzygiderli ýokarlandy.
Mekdebe çenli edaralarda saglyk mümkinçilikleri çäkli bolan çagalar üçin Irki ösüş merkezleri ýerleşdirildi, bu bolsa olaryň ösmegi üçin inklýuziw gurşawy döretmäge mümkinçilik berýär.
Dikeldiş merkezleri bolan hereket edýän okuw-terbiýeçilik toplumlarynyň binýadynda ösüşinde bozulmalary bolan çagalar bilen işlemek boýunça synag geňeş beriş nokatlary hereket edýär.
Türkmenistan maýyplygy bolan adamlara mynasyp bilim almak üçin şertleri döredýär (inklýuziw bilim). Ýurduň ähli bilim edaralarynda inklýuziw bilimi ornaşdyrmak maksady bilen, bilim hakyndaky milli kanunçylyga üýtgetmeleri girizmek üçin esas bolup hyzmat etdi.
Dikeldiş merkezleri bolan okuw-terbiýeçilik toplumlarynyň we bilim ulgamynyň Çaganyň irki ösüşi merkezleriniň ikisiniň binýadynda maýyplygy bolan çagalar we olaryň maşgalalary üçin dersara hyzmatlar ornaşdyrylyp başlanan. Bu hyzmatlar maýyplygy bolan çagalaryň geljekde durmuşa uýgunlaşmaklaryna we adaty gurşawa goşulyp gitmegine ýardam edýär.
Hünär öwrediş bilim ulgamynyň ykdysady pudaklar bilen goşulyşmagyny üpjün etmek maksady bilen, okuwy tamamlaýanlara bazarda bäsleşige ukyply bolmaga mümkinçilik berýän döwlet bilim standartlaryny işläp taýýarlamak we ornaşdyrmak boýunça işler alnyp barylýar. Şu standartlar iş berijiler bilen hyzmatdaşlykda işlenip taýýarlanýar we zähmet bazarynda isleg bildirilýän başarnyklary we bilimleri öz içine alýar.
Ýokary we orta hünärment mekdeplerde talyplaryň 60,2%-i býujet serişdeleriniň hasabyna we 39,8%-i tölegli esasda okaýar (2018/2019 okuw ýyly).
Ýetim çagalary we ene-atalary ýa-da olaryň ornuny tutýan adamlar tarapyndan howandarlyk edilmeýän çagalary bilim edaralarynda saklamak we okatmak doly döwlet üpjünçiligi esasynda amala aşyrylýar, görkezilen çagalaryň 24 ýaşy dolýança olaryň hünär öwrediş edaralarynda okuwy hem şu esasda guralýar.
Türkmenistanda 12 ýyllyk umumy orta bilim ulgamy hereket edýär. Orta mekdeplerde täze okuw dersleri girizildi (ekologiýa, ykdysadyýetiň esaslary, özüňi alyp baryş medeniýeti, Türkmenistanyň medeni mirasy, dünýä medeniýeti, maglumat-kommunikasiýa we innowasion tehnologiýalar, modelleşdirme we grafika, birnäçe täze daşary ýurt dilleri). Okuw işine häzirki zaman tehnologiýalar we okatmagyň interaktiw usullary ornaşdyrylýar.
2017-nji ýylda Türkmenistanda sanly bilim ulgamyny ösdürmegiň Konsepsiýasy kabul edildi, onuň maksady bilim edaralarynyň arasynda bitewi ulgamy tapgyrlaýyn döretmek. Ýurduň ýokary okuw mekdeplerinde ulgamlaýyn programma üpjünçiliginiň binýadynda sanly bilim portallary döredildi. Sanly tehnologiýalary peýdalanmak bilen uzak aralykdan okuw sapaklary, ýokary okuw mekdepleriniň arasynda, şeýle hem bilim ulgamynda hyzmatdaşlyk saklanýan daşary ýurt ýokary okuw mekdepleri bilen yzygiderili esasda wideomaslahatlar guralýar.
Umuman alnanda milli bilim ulgamynda gender deňeçerligi bar. Ýokary bilimde deň ölçegsizlik saklanyp galýar.
2018-nji ýylda ýokary okuw mekdeplerinde okaýan gyzlaryň paýy 38,5%-e deň boldy, 2015-nji ýylda 35,5% bolupdy.
Gender deňligine gözükdirilen maksatnamalary we syýasaty mundan beýläk hem ösdürmek üçin Türkmenistanda gender deňligini üpjün etmek boýunça hereketleriň 2015-2020-nji ýyllar üçin Milli meýilnamasy kabul edildi.
MILLI WEZIPELER
4.1. 2030-njy ýyla çenli ähli gyzjagazlaryň we oglanjyklaryň okuwyň talap edilýän we peýdaly netijelerini almaga mümkinçilik berýän mugt, deň hukukly we gowy hilli başlangyç we orta bilimi almaklaryny üpjün etmek.
4.2. 2030-njy ýyla çenli ähli gyzjagazlar we oglanjyklar üçin ösüşiň, idegiň we olaryň başlangyç bilim almaga taýýar bolmaklary üçin kiçi ýaşly çagalar üçin mekdebe çenli okuwyň gowy hilli ulgamlarynyň elýeterligini üpjün etmek
4.3. 2030-njy ýyla çenli hemme aýallar we erkekler üçin arzan we gowy hilli hünär-tehniki bilimiň we ýokary bilimiň, şol sanda uniwersitet biliminiň deň elýeterligini üpjün etmek
4.4. 2030-njy ýyla çenli işe ýerleşmek, mynasyp iş tapmak we telekeçilik işi bilen meşgullanmak üçin talap edilýän endikleri, şol sanda hünär-tehniki bilimi bolan ýaşlaryñ, uly ýaşly adamlaryň sanyny düýpli köpeltmek
4.5. 2030-njy ýyla çenli bilim ulgamynda gender deňsizligini ýok etmek we ilatyň ynjyk toparlarynyň ähli derejeleri, şol sanda maýyplar, ýerli halklaryň wekilleri we ynjyk ýagdaýdaky çagalar üçin bilimiň we hünär-tehniki taýýarlygyň deň elýeterligini üpjün etmek
4.6. 2030-njy ýyla çenli ýaş adamlaryň ählisiniň we uly ýaşly ilatyň köp böleginiň, erkekleriň hem-de aýallaryň, okap, ýazyp we hasaplap bilmeklerini üpjün etmek
4.7. 2030-njy ýyla çenli okuwçylaryň ählisiniň durnukly ösüşe ýardam etmek üçin zerur bolan bilimleri we endikleri almagyny üpjün etmek, şol sanda bu işi durnukly ösüş we durnukly ýaşaýyş düzgüni, adam hukuklary, gender deňligi meseleleri boýunça okatmak, parahatçylyk we zorluksyz medeniýeti, dünýä raýatlygynyň we medeni köpdürlüliligiň gymmatyna we medeniýetiň durnukly ösüşe goşandyna akyl ýetirmegi wagyz etmek arkaly amala aşyrmak
4.а. Maýyplyk bilen bagly bähbitleri we gender jähtini göz öňünde tutýan okuw mekdeplerini döretmek we kämilleşdirmek we hemmeler üçin okuwyň howpsuz, zorluk we durmuş päsgelçilikleri bolmadyk we netijeli gurşawyny üpjün etmek
4.с. 2030-njy ýyla çenli hünärli mugallymlaryň sanyny ep-esli artdyrmak, şol sanda ösüp barýan ýurtlarda, aýratyn hem gowşak ösen ýurtlarda we adalardaky ösüp barýan kiçi döwletlerde mugallymlary taýýarlamakda halkara hyzmatdaşlygy arkaly köpeltmek


text:
Ýewropanyň Futbol Assosiasiýalary Bileleşiginiň (UEFA) ýerine ýetiriji komiteti, koronawirus sebäpli 2021 UEFA 19 ýaşa çenli Ýewropa çempionatyny ýatyrmak kararyna geldi. Bu barada UEFA metbugat gullugy habar berdi.
19 ýaşa çenli gyzlaryň arasyndaky Ýewropa çempionaty hem ýatyryldy. Häzirki hökümetiň çäklendirmelerinde toparlaryň hereketini we ýaryşlaryň geçirilmegini üpjün etmek gaty kyn.
19 ýaşa çenli ýaşlaryň arasynda Ýewropa çempionaty Rumyniýada 30-njy iýundan 13-nji iýul aralygynda, gyzlaryň arasynda – 21-nji iýuldan 2-nji awgust aralygynda Belarusda geçirilmelidi. 2020-nji ýylda pandemiýa ýaryşlaryň geçirilmeginiň öňüni aldy.
Şeýle hem, UEFA 9-dan 26-njy iýuna çenli Wengriýada we Sloweniýada geçiriljek 21 ýaşa çenli Ýewropa çempionatynda beýniniň şikeslenmegine güman edilýän goşmaça çalyşmalar geçirdi.


text: 11 Ýahudadaky resullar we doganlar başga milletleriň hem Hudaýyň sözüni kabul edendigini eşitdiler.2 Petrus Iýerusalime gelende, sünnetlenmegi goldaýanlar+ nägile bolup:3 «Sen sünnetsiz adamlaryň öýüne baryp, olar bilen iýip içipsiň» diýdiler.4 Petrus olara bolan wakany jikme-jik gürrüň berdi:5 «Men Ýafa şäherinde doga-dileg edip durkam, görnüşde* gögüň açylyp, saçaga meňzeş bir zadyň dört burçundan tutulyp ýere sallanyp gelýänini gördüm+.6 Saçakda her dürli jandarlar, ýyrtyjy haýwanlar, süýrenijiler we guşlar bardy.7 Perişde maňa: „Petrus, tur, olary soýup iý!“ diýdi.8 Men: „Ýok, agam! Hapa we haram zatlary agzyma alan däldirin“ diýdim.9 Perişde maňa ikinji gezek hem: „Hudaýyň halal hasaplaýan zatlaryna haram diýme“ diýdi.10 Perişde maňa üçünji gezek hem şol sözleri aýtdy, soňra saçak göge galdy.11 Edil şol wagt Kaýsariýadan üç adam myhman bolýan öýümiziň gapysyna gelip durdy+.12 Şonda mukaddes ruh maňa ýaýdanman olar bilen gitmegi tabşyrdy. Ýanymda duran alty dogan hem meniň bilen gaýtdy. Şeýdip, biz ol adamyň öýüne geldik.13 Ol öýünde perişdäni görendigini aýtdy. Perişde şeýle diýipdir: „Ýafa adam ugradyp, Petrus diýilýän Simuny çagyr+.14 Ol saňa we tutuş maşgalaňa halas bolmak üçin näme etmelidigini aýdar“.15 Men olar bilen ýaňy gürrüňe başladym welin, mukaddes ruhuň başda bize inişi ýaly, olara-da indi+.16 Şonda Halypamyzyň: „Ýahýa suwa çümdürýärdi+, emma siz mukaddes ruh bilen çümdürilersiňiz“+ diýip, gaýta-gaýta aýdan sözleri ýadyma düşdi.17 Eger Hudaý Halypamyz Isa Mesihe iman edenlere, ýagny bize beren mukaddes ruhuny olara-da beren bolsa, onda Hudaýa garşy çykar ýaly men kim bolupdyryn?»+18 Olar Petrusy diňlänlerinden soňra, köşeşdiler we Hudaýy şöhratlandyryp: «Hudaý başga halklaryň hem toba etmegini we ýaşaýşa gowuşmagyny isleýän eken»+ diýdiler.19 Stefanus öldürilenden soň, yzarlamalar sebäpli çar tarapa dargan şägirtler+ Finikiýa, Kipre we Antakyýa baryp ýetdiler. Ýöne olar diňe ýehudylara wagyz edýärdiler+.20 Antakyýa gelenleriň arasynda kiprli we kirenaly şägirtler hem bardy. Olar grekçe gepleýän adamlar bilen gürrüňdeş bolup, Halypamyz Isa hakdaky hoş habary wagyz edýärdiler.21 Ýehowa* olary goldaýardy. Şeýlelikde, köp adamlar iman edip, Halypamyzyň şägirdi boldular+.22 Olar hakda Iýerusalimdäki ýygnak eşidip, Barnabasy+ Antakyýa iberdiler.23 Barnabas baryp, şägirtlere Hudaýyň ýagşylyk edendigini gördi. Ol muňa begenip, olary hemişe Halypamyza ýürekden wepaly bolmaga höweslendirdi+.24 Şondan soň köp adamlar Halypamyza iman etdi+. Barnabas imany güýçli, mukaddes ruhdan doly we päk ýürekli adamdy.25 Ol Sawuly gözläp Tarsusa gitdi+.26 Sawuly tapyp, Antakyýa alyp gaýtdy. Şeýdip, olar Antakyýadaky ýygnakda bir ýyllap adamlara Hudaý barada öwretdiler. Antakyýada şägirtler Hudaýyň islegi bilen ilkinji sapar mesihçi diýen ady aldylar+.27 Şol günler Iýerusalimden Antakyýa pygamberler geldi+.28 Agabus pygamber+ ýurtda güýçli açlygyň boljakdygyny mukaddes ruhuň kömegi bilen aýtdy+. Onuň aýdan pygamberligi Klawdiýiň döwründe ýerine ýetdi.29 Şonda şägirtler Ýahudada ýaşaýan doganlaryna elinden gelen kömegi etmek islediler+.30 Olar toplan zatlaryny Barnabas bilen Sawula berip, ýaşululara iberdiler+.


text:
Sezar salatynyň köp görnüşi bar emma hemmesiniň içinde towuk eti we towuk ýumurtgasy ulanylýar, şeýle hem salada esasy tagam erýän onyň original sousy; linonyň soky, gorçitsa we zeýtun ýagy bilen edilýär. Sousa öňler ýumurtga hem goşulýän ekeni ýöni häzirler ony goşanoklar.
Içindäkiler — Towukly sezar salaty taýynlamak üçin gerekli azyk harytlary
- 150 gram towuk file
- 1 pomidor
- 2 ýumurtga
- 2 bölek ak çörek
- 4 sany salat ýapragy
- 2 çemçe zeýtun ýag
- 1 çemçe limon sok
- gorçitsa
- künji çigidi
Taýynlanyşy / bişirilişi
- Ýumurtgany gaýnatmaly.
- Towuk filesini inçe dogramaly we ýagda dyzarýança gowurmaly.
- Çöregi kiçi kubiklere kesmeli we duhowkada guratmaly, suhari etmeli.
- Pomidory inçe edip dogramaly.
- Bir tabaga slat ýapraklaryny goýmaly. Üstüne pomidor, suharini, kesilen ýumurtgany we gowrulan towugy goýmaly.
- Sousy taýynlamak üçin bir gapda limon sogyny (taýyn ýa-da täze limondan), zeýtun ýagyny we tagamyna görä gorçitsany garmaly. Sousy saladyň üstünden guýmaly.
- Salady nahardan öň işdeaçar hökmünde ýa-da esasy nahar ýerine hem goýup bilersiňiz. Işdäňiz açyk bolsyn.
-
Bu resepti etdiňizmi? Suradyny iberiň.


text:
Mekdeplerde talyp wagtymyz her gün ir bilen hatara durup Türkmenistan Watanymyň gözel kasamy okaýardyk. Kasamda watanyma, topragyma el we dil ýetirmejegimize, dönüklik etmejegimize and içýärdik. Ine, şul ýere ýene bir gezek ýazasym geldi bu gözel kasamymyzy.
Eziz Türkmenistan – ata Watanym,
Gurban bolsun saňa bu janym-tenim!
Eger-de men saňa sähelçe şek ýetirsem,
Goý, meniň elim gurasyn!
Eger-de men saňa dil ýetirsem,
Goý, meniň dilim gurasyn!
Eger-de men Türkmenistan Watanyma,
Türkmenistanyň Prezidentine dönüklik etsem,
Goý, meniň ömrüm kül bolsun!