text:
Özbegistan we Gyrgyzystan iki ýurduň arasynda uzak wagtdan bäri dowam edýän serhet dawalaryny çözdüler, eýsem olar ýylyň aýagyna çenli galan meseleleri aradan aýryp bilerlermi?
Şu ýylyň başynda Özbegistan bilen Gyrgyzystan iki ýurduň arasynda onýyllyklara çeken serhet dawalarynyň agramly bölegini çözüp, uly öňe gidişlik gazandylar.
Indi iki ýurduň arasyndaky iň agyr meselelere seretmek galdy. Ýylyň aýagyna çenli iň jedelli dawalar aradan aýrylmaly.
Duldegşir goňşularyň arasyndaky meseläni çözmek üçin 200 kilometrden gowrak serhedi bölüşmek galdy. Agzalýan serhet dawalary öz gözbaşyny sowet diktatory Iosif Staliniň “böl we basyp al” syýasatyndan alyp gaýdýar. Biri-birinden düýpgöter tapawutly bolup görünýän närseleri birek-birege çatmak diýmek, iň agyr dawalary çözmek diýmekdir, ýagny bäş sany kiçi eksklawa we olar bilen bagly çylşyrymly meseleleri aradan aýyrmaly; soňky ýyllarda zorlugyň döremegine, tussaglyga, atyşyklara we ölümlere getiren dawalar çözülmeli.
Munuň hötdesinden gelmek üçin taraplar däp bolmadyk çözgütleriň, şol sanda çäkleri paýlaşmagyň ýa-da, belki-de, raýatlary asyrlaryň dowamynda ekslawalarda ýaşap oturan öý-öwzarlaryndan göçürmegiň üstünde işleýärler.
Sowetleriň döreden problemasy
Serhet bilen bagly problemalar mundan bir asyr ozal sowet resmileriniň alan kararlaryndan ugur alýar. Olar 1924-27-nji ýyllar aralygynda ýüzugra serhetler arkaly Merkezi Aziýany böldüler, ýöne olar beýle etmek bilen giň meýdana ýaýlyp ýatan Fergana jülgesindäki özbekleri, gyrgyzlary we täjikleri oýlanyşyksyz aýyrdylar.
1991-nji ýylda Sowet Soýuzynyň dargamagy bilen Merkezi Aziýa ýurtlarynyň arasyndaky serhetsiz erkin geçelgeler ýapyldy. Peýda bolan awtoritar hökümetler serhetlere eýe çykmaga we adamlaryň hem-de harytlaryň hereketlerine gözegçiligi güýçlendirip başladylar.
Soňky ýyllarda serhet meseleleri boýunça biri-birinden galyşmaýan özbek we gyrgyz resmileriniň arasyndaky jedeller köplenç atyşyklara we zorlukly bulam-bujarlyklara ýol açdy.
1999-njy ýylda Özbegistanyň paýtagty Daşkente bolan gandöküşikli bomba hüjümi, ýurda yslamçy terroristler giräýmesin diýip howatyrlanan Özbegistany Gyrgyzystan bilen Fergana jülgesinde serhetleşýän araçäginiň ep-esli bölegine haýat örüp, garym gazmaga iterdi.
Özbek tarapy 2000-nji ýylda hatda serhediň käbir ýerlerine guryýer minalaryny hem düşediler. Bu bolsa adamlaryň we dowarlaryň ölümine ýa-da ýaralanmagyna getirdi.
Ýöne Yslam Kerimowyň döwründe onýyllyklara çeken çiginli düwün geçen ýyl onuň biwagt aradan çykyp, ornuna Şawkat Mirziýoýewiň geçmegi bilen çözülip başlandy. Oktýabr aýynda Mirziýoýew gyrgyzystanly kärdeşi Almazbek Atambaýew bilen 1300 kilometre çenli uzap gidýän serhediň 85 göteriminiň çäklerini kesgitlemek boýunça ylalaşdylar.
“Kerimowyň döwründe, esasanam özbek tarapy meseleleri çözmäge ymtylmaýardy” diýip, Bişkekde ýaşaýan we halkara gatnaşyklar ugrundan garaşsyz ekspert Çynara Esengul düşündirýär. “Ýöne häzir welin [Mirziýoýewiň ýolbaşçylygynda] Özbegistan izolirlenmek, ýagny üzňelik islemeýär. Täze prezident öz ýurdunyň söwda we senagat potensialyndan doly peýdalanmak isleýär, şol sebäpden Özbegistana has açyk serhetler zerur” diýip, ekspert aýtdy.
Serhet boýunça gol çekilen ikitaraplaýyn ylalaşyk tas baýram edip bellenipdi.
Şonda Atambaýew: “Gyrgyz halky-da, özbek halky-da taryhy jähtden ähmiýetli güne 20 ýyldanam gowrak wagt bäri garaşyp geldi” diýdi.
24-nji noýabrda tamamlanan alty ýyllyk prezidentlik döwründe ujypsyz ykdysady we diplomatik üstünlik gazanan Atambaýew Özbegistan bilen bar bolan serhet problemalaryny çözmek arkaly yzynda degerli miras goýup gitmäge synanyşana çalym edýär.
Ýöne Mirziýoýew bilen Atambaýew özbek-gyrgyz serhedi bilen bagly aňsat dawalary çözmegi başaranam bolsalar, meseläniň galan 15 göterimi 5 sany jedelli etniki eksklawanyň hötdesinden gelinmegini talap edýär.
Gyrgyz hökümetiniň serhet meseleleri boýunça wekili Kurbanbaý Iskandarow AÝ/AR-a beren gürrüňinde eksklawalarda ýerleşýän Oş, Jalalabat we Batken regionlarynda heniz kesgitlenilmedik 36 sany dawaly sektoryň bardygyny aýtdy.
Soh, Şohimardon, Jany Aýyl (Halmiýon) we Çon-Kora/Kalaça eksklawalary Özbegistana degişli bolup, olar gyrgyz serhedi bilen gurşalan. Ol ýerlerde ýaşaýan özbek raýatlary eksklawalardan çykmak üçin köp halatda gyrgyz serhet beketlerinden geçmeli bolýarlar.
50 müňden gowrak özbek raýatynyň ýaşaýan ýeri bolan meýdany 350 inedördül kilometrlik Soh eksklawasynda serhet sakçylary bilen ýerlileriň arasynda birnäçe gezek düşünişmezlik ýüze çykdy. Munuň netijesinde köplenç ýagdaýda gyrgyz resmileri serhedi ýapýarlar we haryt ýetmezçiligini döredýärler. Bu ýagdaý hem öz gezeginde galagoplugyň we zorlugyň ýüze çykmagyna getirýär.
Özbegistanyň içinde, iş ýüzünde, gyrgyzlaryň Barak eksklawasy bar. Bu obada 75 gyrgyz raýaty ýaşaýar.
Barakda bir döwürler birnäçe ýüz adam ýaşaýardy, ýöne ýerli ilat ýuwaş-ýuwaşdan eksklawadan çykyp, Gyrgyzystanyň içine göçüp bardylar. Baragyň başlygy Nurkanbek Aşyrow obanyň mekdebinde bary-ýogy sekiz okuwçynyň galandygyny aýdýar.
Gyrgyz we özbek resmileri serhet bilen bagly galan meseleleri gysga wagtyň içinde aňsatlyk bilen çözmek isleýändiklerini, ahyrky çözgüdiň 2017-niň aýagyna çenli bir ugurly etmegi göz öňünde tutulýandygyny aýdýarlar.
“Iň esasy zat syýasy isleg. Prezident Mirziýoýew häzirki wagtda syýasy isleginiň bardygyny kemini goýman görkezýär. Şol sebäpden çözgüde garaşmaga esas bar” diýip, 1995-nji ýyldan bäri özbek-gyrgyz serhedini öwrenýän Nýukastl uniwersitetinden geografiýaçy Nik Megoran aýdýar.
Ýer söwdasy...
Eksklawalar bilen bagly meseläni çözmek üçin, Daşkent we Bişkekdäki resmilerde iki möhüm ýol bar diýip, synçy Esengul aýdýar.
Birinji ýol; Özbegistan öz territoriýasyndaky iki gyrgyz eksklawasyny Gyrgyzystana bermeli, munuň deregine beren meýdanyna deň ýeri sehediň ugrunda Gyrgyzystandan almaly. Bu söwda hökmany suratda diýen ýaly Baragy hem öz içine alar.
Gyrgyzystan 1999-njy ýylda Hytaý bilen serhet dawasyny çözmek üçin, Pekine özüniň Han-Tengri daglaryndan we Uzbenku-Kuş geçidinden on müňlerçe gektarlyk ýeri bermek bilen oňşukly görelde görkezdi.
Geçen güýz Mirziýoýew bilen Atambaýewiň gol çeken ylalaşyklarynyň netijesinde Özbegistan bilen Gyrgyzystanyň arasynda käbir kiçi ýerleriň alyş-çalşygy bolup geçdi.
“Şeýle ýerler bar, olar kartada Özbegistana degişli, ýöne ol ýerlerde biziň halkymyz ýaşaýar, edil şolar ýaly bize degişli bolup, özbekleriň ýaşaýan ýerleri bar” diýip, Jalalabat welaýatynyň häkiminiň birinji orunbasary Mamasaly Ahmamatow sentýabrda aýtdy.
“Biz 476 indedördül gektar ýeri özbeklerden alyp, olara 241 indedördül gektar ýeri berdik” diýip, ol aýtdy. Öz welaýatynyň 643 kilometrlik serhediniň bireýýäm kesgitlenendigini, diňe düşünişmeli 80 kilometriň galandygyny ol sözüniň üstüne goşdy.
1991-nji ýylda Sowet Soýuzy dargaly bäri ozalky sowet respublikalarynyň arasynda serhetler tertipleşdirilip, ýerler alşylyp-çalşyldy. Mysal üçin, Litwa 90-njy ýyllaryň ortalarynda özüniň Pagirai anklawasyny Belarusa berdi. Öz gezeginde Minsk Wilniýusa belarus-litwa serhediniň ugrunda kiçiräk ýer berdi.
Ýöne Özbegistan bilen Gyrgyzystanyň arasynda boljak şeýle territorial alyş-çalşyk, söwdasy ediljek ýeriň üstünde ýaşaýan adamlaryň hem pikir-duýgularyny göz öňünde tutup kararlaşdyrylmaly.
“Eksklawalar hem edil adaty araçäkler ýaly kanuny we tehniki meseleleri özlerinde jemleýärler, ýöne olar jemagat hojalygynyň hyzmat üpjünçilikleri we adamlaryň hereket mümkinçilikleri bilen bagly meseleler sebäpli has çylşyrymly bolýarlar” diýip, Megoran aýtdy.
Ýer alyş-çalşygynda ýüze çykýan beýleki käbir jedelli meseleler şulardan ybarat, ýagny alşylyp-çalşylan ýerlerde ýaşaýan adamlar özleriniň täze döwletleriniň raýatlygyna geçmäge razylyk bererlermi?
Ýa-da meselem, Sohda ýaşaýan özbek raýatlary Özbegistana göçmek islärlermi? Olar göçmek üçin kompensasiýa talap ederlermi?
“50 müň ilatly Soh we 5 müň adamly Şohimardon uly göwrümli eksklawalardyr, şol sebäpden ilat sany çylşyrymly faktordyr” diýip, Megoran aýdýar. Ol ilaty göçürmegiň “agyr alternatiwadygyny” we munuň “döran jemgyýetleriň köki-damary bilen ýok edilmegine hem-de Merkezi Aziýalylar üçin örän wajyp hasaplanýan ýer bilen bagly taryhy baglaryň goparylyp aýrylmagyna” ýol açyp biljekdigini aýdýar.
“Ýer alyş-çalşygy arap ýarym adasynda belli bir derejede üstünlikli amala aşyryldy, ýöne ol territoriýalar köp ilatly däldi, şol sebäpden örän ujypsyz kynçylyklar döredi. Ýöne Özbegistanyň we Gyrgyzystanyň Fergana jülgesinde ýagdaý beýle däl” diýip, Megoran sözüniň üstüni ýetirdi.
“Territorialary çalmaşmak ýaşaýjylara aňsat düşmez, sebäbi olar aýdarlar: “Bu ýerler bize atalarymyzdan miras galdy, biz asyrlaryň dowamynda bu ýerlerde ýaşap gelýäris” diýerler” diýip, Esengul belleýär.
Şohimardon eksklawasy özbekler üçin aýratyn ähmiýete eýedir, sebäbi bu ýerde meşhur ýazyjy, şahyr we alym Hamza Hakimzade Niýazi 1929-njy ýylda daşlanyp öldürildi.
“Özbegistanly resmiler çalmaşýan territoriýalaryndaky özbek raýatlaryny göçürmek üçin olaryň göwnüni tapmaly bolarlar. Resmiler olar göçer ýaly, Özbegistanda gowy ýer hödürlemeli bolarlar” diýip, Esengul sözüniň üstüni ýetirdi.
Koridorlary döretmek
Ikinji alternatiwa eksklawalardan ata ýurda birigýän koridorlary döredip, şol ýerleri degişli döwletlere bermek bolar.
Bu ýerde-de ýeriň söwdasy barada gürrüň ediler, ýöne has kiçi-girim territoriýanyň söwdasy ediler we has az adam bu çäreden täsirlener.
Ýöne amatly ýollar bilen koridorlary döretmek we serhet geçelgelerinden sowlup geçer ýaly mümkinçilikleri döretmek hem özbaşyna çylşyrymly bolmagy mümkin.
“Eksklawalara tarap ýerden koridorlary döretmek bölüşik, sakçylyk we eksklawanyň daşyny gurşaýan ýurduň territoriýasynyň içinden we töwereginden aýlanmak bilen bagly täze meseleleri döreder” diýip, Megoran aýdýar.
Üçünji ýol
Megoran üçünji bir ýoly salgy berýär. Bu ýol Sowet döwründen soň ýatyp galan ýol, ýagny doly erkinlik we serhediň doly açylmagy.
Bu çözgüt Belgiýa bilen Niderlandlaryň arasyndaky 24 sany kiçijik eksklawalar boýunça dörän meseleleri çözmek işine ýarapdy.
“Iň gowy mysal, Belgiýa bilen Niderlandlaryň serhetleriniň ugrundaky Barle-Hertog anklawasy. Ol ýerde belgiýalylaryň we gollandlaryň doly azat-erkin hereket etmeklerine mümkinçilik döredilmegi iki halkyň arasyndaky asuda hyzmatdaşlyga kepil geçýär. Şeýlelikde, ýer çalmaşmagam, koridor döretmegem zerur bolmaýar” diýip, Megoran belleýär.
Merkezi Aziýada bu şertleriň amala aşyrylmagy örän köp özgerişleri we döwletleriň arasyndaky has güýçli gatnaşyklary talap eder.
Özbek-gyrgyz gatnaşyklarynyň häzirki wagtda ýygjamlaşmagy we serhet dawalarynyň çözülmäge başlanmagy tötänleýin däldir.
Prezident Mirziýoýew sentýabr aýynda Bişkekde eden çykyşynda ajaýyp duýgulary jemläp aýtdy: “Bu serhetler dostluk serhedine öwrülmeli”
Bu sözler gazak-gyrgyz gatnaşyklaryna doly ters gelýär. Iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklar soňky aýlarda has-da gowşap, gazagystanly resmiler ýurduň gyrgyz serhedini tas doly ýapypdylar.
“Öňi-soňy” diýip, Megoran sözüni jemleýär: “öňi-soňy, ýagşy ýa-da ýaman serhet bolmaýar, döwletleriň arasynda ýagşy ýa-da ýaman gatnaşyklar bolýar”.


c: text/html

text:
2015-nji ýylyň 8-nji aprelinde Jenap Ilçi Patrik PASKAL, gurluşyk pudagyna bagyşlanýan serginiň açylyş dabarasyna gatnaşdy.
Buig Türkmen kompaniýasynyň stendiniň ýanynda ol aşakdaky wezipeli adamlar bilen duşuşdy :
Jenap Şamuhammet DURDYLYÝEW, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, Türkmenistanyň Prezidentiniň Diwanynyň we Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň iş dolandyryjysy;
Jenap Myrat Rejepowiç ARTYKOW, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, (gurluşyk, energetika we kommunal hojalygy);
Jenap Pälwan Gylyçdurdyýewiç TAGANOW, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, (söwda we birža işleri, Türkmenistanyň senagatçylar we telekeçiler Birleşigi işleri);
Şeýle hem Fransiýanyň Ilçisi Aşgabatda gurulýan proýektler barada Türkmenistanyň Mejlisiniň Başlygy Hanym Akja Täjiýewna NURBERDIÝEWA bilen pikir alyşdy.
Bu duşuşyklaryň dowamynda Aşgabadyň şäher gurluşyk proýektleri ara alynyp maslahatlaşyldy, esasan hem, fransuz kompaniýasynyň eýýäm gurulan Çandybil prospektine goşmaça taýýarlan proýektleri nazara alyp, Çandybil prospektiniň ösüşi barada gürrüň edildi..

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Özbegistan Respublikasynyň Prezidenti Türkmenistana iş sapary bilen geldi
Şu gün agşam hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň çakylygy boýunça iş sapary bilen Özbegistan Respublikasynyň Prezidenti Şawkat Mirziýoýew Türkmenistana geldi.
Iki dostlukly ýurduň Döwlet baýdaklary bilen bezelen Türkmenbaşy şäheriniň Halkara howa menzilinde özbek Liderini resmi adamlar garşyladylar. Şol ýerde haly ýodajygynyň ugrunda Özbegistanyň Baştutanynyň gelmeginiň hormatyna Hormat garawuly nyzama düzüldi. Asylly däbe görä, milli lybasly oglan we gyz belent mertebeli myhmana duz-çörek hödürlediler hem-de gül desselerini gowşurdylar.
Howa menzilinden Özbegistan Respublikasynyň Prezidenti “Awaza” milli syýahatçylyk zolagyna, sapar döwründe özi üçin niýetlenen kabulhanasyna tarap ugrady.
Biraz salymdan soň, belent mertebeli myhman “Älemgoşar” oýun attraksionlarynyň seýilgähine bardy, şol ýerde ony Özbegistanyň dürli welaýatlaryndan gelip, Hazaryň türkmen kenarynda dynç alýan çagalar mübäreklediler.
Ozal habar berlişi ýaly, goňşy döwletden çagalaryň uly topary hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň çakylygy boýunça “Awaza” geldi. Bu çakylyk milli Liderimiziň özbek kärdeşi Şawkat Mirziýoýew bilen 1-nji maýda bolan telefon arkaly söhbetdeşliginde beýan edildi.
Şonda milli Liderimiz Hazaryň ekologiýa taýdan arassa türkmen kenarynda gurlan çagalar sagaldyş-dynç alyş merkezleriniň, kottej toplumlarynyň we kaşaň myhmanhanalaryň Özbegistandan dynç almaga gelýän adamlary kabul etmäge taýýardygyny aýtdy.
Awazanyň deňiz kenarynda dünýä derejeli şypahana zolagynyň döredilmegi – munuň özi diňe bir myhmanhana ulgamynyň giňelmegi däl, eýsem, oňaýlylygyň hem-de sagaldyş-bejeriş hyzmatlarynyň hil taýdan täze derejesidir. Munuň özi döwrebap dynç alyş ulgamly ülkäniň täsin tebigy şertleriniň we serişdeleriniň, adamyň işjeň dynç almagynyň hem-de saglygyny dikeltmeginiň utgaşykly sazlaşmagy hökmünde dynç alşa we syýahatçylyga täze, ulgamlaýyn çemeleşilmegidir.
Munuň özi döwletimiziň raýatlary baradaky aladasynyň, adamlara, olaryň isleglerine üns bermegiň beýanydyr. Şoňa görä-de, milli Liderimiziň nygtaýşy ýaly, ikinji derejeli meseleler ýokdur, bu ýerde her bir mesele: ekologiki, ykdysady, durmuş şertlerinden başlap, ruhy we estetiki gurşawa çenli ähli mesele wajypdyr. Bu ulgamlaryň ýokary standartlarynyň iş ýüzünde berkarar bolmagyna “Awaza” milli syýahatçylyk zolagynda gurlan desgalar ýardam etmelidir.
Özbegistanyň dürli sebitlerinden - Garagalpagystandan, Buhara, Nowaýy, Horezm welaýatlaryndan bolan çagalaryň 100-e golaýy “Daýanç” çagalar sagaldyş merkezinde ýerleşdi.
Çagalaryň kabul edilmegini we dynç almagyny guraýjylar—ýurdumyzyň Bilim, Daşary işler, Medeniýet ministrlikleri, Sport baradaky döwlet komiteti, Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkezi, Balkan welaýatynyň häkimligi, Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumy hem-de ýurdumyzyň ýaş işjeňleri biziň ýaş myhmanlarymyzyň deňiz dynç alyş merkezinde geçiren wagtlarynyň olar üçin ýatdan çykmajak waka öwrülip, çagalarda örän gowy duýgularyň, ajaýyp täsirleriň döremegi we elbetde, olaryň saglygy üçin peýdaly bolmagy babatda ähli zatlary göz öňünde tutdular.
Awazanyň ýaş myhmanlary özleriniň türkmen deň-duşlary bilen bilelikde döredijilik we sport çärelerine, bäsleşiklere, gezelençlere işjeň gatnaşýarlar. Şu günki duşuşyga çagalar aýdym-saz we tans çykyşlarynyň maksatnamasyny taýýarladylar we özleriniň zehinini görkezdiler.
“Awazany” abadanlaşdyrmak we ösdürmek boýunça görülýän maksada laýyk çäreler we ädilýän netijeli ädimler bilen baglylykda bu ülkäniň biziň gözümiziň alnynda hakyky behişdi mekana öwrülýändigini ynamly aýtmak bolar. Bu ýere diňe biziň ildeşlerimiz däl, eýsem, dürli ýurtlardan adamlar dynç almak hem-de güýç toplamak üçin uly höwes bilen gelýärler. Bu täsin taslama Türkmenistanyň raýatlaryň abadançylygyny üpjün etmäge, dünýäniň ähli ýurtlary bilen dostluk, hoşniýetli goňşuçylyk hem-de oňyn hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny pugtalandyrmaga we ösdürmäge gönükdirilen döwlet syýasatynyň aýdyň netijesi bolmak bilen, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy boýunça amala aşyrylýan deňsiz-taýsyz özgertmeleriň aýdyň nyşany bolup durýar.
Garaşylyşy ýaly, ertir, 20-nji maýda iki ýurduň Liderleri bu ýerde gepleşikleri geçirerler, olaryň netijeleri boýunça ikitaraplaýyn resminamalara gol çekiler.


text:
Jenap Gülki
Atageldi 1985-nji ýylyň 24-nji martynda Aşgabat şäherinde dünýä indi. Orta mekdebi tamamlap, şol wagtky Halkara türkmen-türk uniwersitetine okuwa girdi. Okuwdan soň Watan öňündäki harby gulluk borjyny ýerine ýetirdi. Ol häzirki wagtda öz hünäri boýunça zähmet çekýär. Işden boş wagtlarynda klassiki saz eserlerini diňlemek, çeper eserleri okamak we sport bilen meşgullanýar.
Jenap Gülki ýaş türkmen ýigidi Atageldi Atageldiýewiň edebi ady bolup, Jenap Gülki ady bilen 2013-nji ýylyň aprel aýynyň 4-ne sosial ulgamlarda öz ýoluna başlady. Sahypa gysga wagtda okyjylar köpçüligi tarapyndan gyzgyn garşylandy. Jenap Gülki sahypasynyň baş maksady barada resmi twitter sahypasynda şeýle setirler bar: "Meniň baş maksadym - ynsanlaryň ýüzündäki ýylgyryşa sebäp bolmak."[2]
Öz käriniň daşyndan, 2015-nji ýyldan bäri dürli dabaralara wäşi hökmünde gatnaşyp, halk köpçüligine ýylgyryş paýlamaga çalyşýar.
Atageldi maşgalaly, üç çagasy bar.
Jenap Gülkiň häzirki wagtda sosial ulgamlarda diňe twitterde resmi hasaby bar: Jenap Gülkiň resmi twitter sahypasy


text:
Türkmenistanlylar 2017-nji — Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýylyny tamamlap, «Türkmenistan — Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi» şygary astynda geçiriljek Täze — 2018-nji ýyly uly umyt-arzuwlar bilen dabaraly garşyladylar.
29-njy dekabrda geçirilen Ministrler Kabinetiniň mejlisinde 2017-nji ýylyň jemlerini jemläp, Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleýşi ýaly, tebigy gazy iri öndüriji bolup durýan Türkmenistan çylşyrymly daşarky şertlere, şol sanda nebitiň we gazyň nyrhlarynyň durnukly pese düşmegine hem-de söwda boýunça hyzmatdaşlary bolan ýurtlarda ykdysady işjeňligiň peselmegine uýgunlaşmagy başardy. Tebigy gazyň çykarylýan möçberlerini artdyrmak, täze turba geçirijileri gurmak, nebithimiýa senagatyny ösdürmek boýunça giň gerimli meýilnamalary kabul etdik. Uglewodorod serişdelerinden beýleki tebigy baýlyklarymyzy çykarmak we gaýtadan işlemek, aýratyn-da, hususy pudagy we telekeçiligi goldamak babatda köp işleri göz öňünde tutduk diýip, döwlet Baştutany belledi. Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň nygtaýşy ýaly, geçirilen işleriň netijesinde, şu ýyl ýurdumyzda jemi içerki önümiň ösüşiniň 6,5 göterim bolmagyna garaşylýar.
Döwlet Baştutany sözüni dowam edip, mejlise gatnaşyjylara geljek ýylda hem ýurdumyzda örän möhüm bolan birnäçe çäreleriň geçiriljekdigini ýatlatdy. Olaryň hatarynda Halk Maslahatynyň agzalarynyň saýlawlary, Agyr atletika boýunça dünýä çempionaty, Halkara awtoralli ýaryşy, şeýle hem Türkmenistan–Owganystan–Pakistan–Hindistan halkara gaz geçirijisiniň gurluşygyna başlamak ýaly çäreler bar, olaryň ählisi örän ýokary derejede geçirilmelidir.
Mälim bolşy ýaly, 2018-nji ýyl — It ýyly, biziň üçin bolsa Wepalynyň ýyly. Nesip bolsa, it ýylynda biziň ähli ýollarymyz açyk bolar. Bu ýyl görlüp-eşidilmedik açyşlar ediler, ägirt uly taslamalar amala aşyrylar.
Baş arçanyň oturdylan ýeri bolan «Älem» medeni-dynç alyş merkeziniň öňündäki meýdança Täze ýyl baýramçylygynyň esasy dabaralarynyň merkezine öwrüldi. Dabarany guraýjylar bu künjekde gyşky lybasa beslenen ertekilere çalymdaş şäherjigi döredipdirler. Onda köp öwüşginli yşyklandyryjylar, dürli bezeg serişdeleri we beýleki usullar ulanylypdyr.
Baýramçylyk agşamynda bu ýere Hökümet agzalary, ministrlikleriň we pudak edaralarynyň ýolbaşçylary, milli parlamentiň deputatlary, daşary ýurtlaryň biziň ýurdumyzdaky diplomatik missiýalarynyň baştutanlary, Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky ilçileri, köp sanly aşgabatlylar we paýtagtymyzyň myhmanlary ýygnandylar.
Teleköpriniň kömegi arkaly Aşgabatda geçirilýän Täze ýyl dabaralaryna ýeke-ýekeden ýurdumyzyň welaýatlary goşulýarlar. Şu gün sebitleriň edara ediş merkezlerindäki meýdançalarda köpöwüşginli Täze ýyl baýramçylyk dabaralary ýaýbaňlandyryldy. Olara welaýatlaryň estrada aýdymçylary we döredijilik toparlary hem-de köp sanly tomaşaçylar gatnaşdylar. Olaryň hatarynda hormatly ýaşulular, ak gyňaçly eneler, ýaşlar, oba adamlary we çagalar bar.
Täze ýyl gijesiniň baýramçylyk maksatnamasy belli estrada aýdymçylarynyň hem-de saz sahnasynyň ussatlarynyň gatnaşmagynda geçirilen konsert bilen dowam etdi, olar tomaşaçylary Täze ýyla, eziz Watanymyza hem-de Arkadaga bagyşlanan döredijilikleri bilen begendirdiler. Folklorlaryň esasynda hem-de häzirki zaman äheňlerinde aýdym-tansly çykyşlar görkezildi, gadymy aýdymlar we häzirki zaman aýdymlary ýerine ýetirildi.
Täze ýyla gadam basylmagyna birnäçe minut galanda, göni ýaýlymda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň «Oguz han» köşkler toplumyndan aýdan Täze ýyl Gutlagy tutuş halkymyza ýetirildi. Döwlet Baştutanymyz 2017-nji ýylyň jemlerini jemläp, halkymyzyň we ýurdumyzyň bähbidine ägirt uly işleriň geçirilendigini belledi. Köp sanly iri desgalar bina edildi, ykdysadyýetde iri möçberli özgertmeler geçirildi, saglygy goraýyş, sport, ylym we bilim täze derejä çykaryldy.
Biziň Garaşsyz döwletimiz geljekde hem oňyn Bitaraplyk we parahatçylyk söýüjilik ugruna eýermek bilen öňe gider diýip, Türkmen Lideri belledi.
Milletiň Lideri 2018-nji ýylyň şygary — «Türkmenistan — Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi» barada aýtmak bilen, bu ýoly üçünji müňýyllykda gaýtadan dikeltmekde ýurdumyzyň möhüm ornuny, şeýle hem Türkmenistanyň halkara giňişlikde syýasy, söwda-ykdysady, medeni-ynsanperwer gatnaşyklaryň has-da ösmegine uly goşant goşýandygyny belledi.
Döwlet Baştutany Täze ýylda boljak uly we ähmiýetli wakalara geçip, Türkmenistanyň Halk maslahatynyň birinji mejlisini geçirmegiň göz öňünde tutulýandygyny aýtdy, onda biziň özygtyýarly Watanymyzy mundan beýläk-de ösdürmegiň anyk ugurlary we ýollary kesgitleniler.
Gurbanguly Berdimuhamedow şeýle hem halkymyzyň ýaşaýyş şertlerini, durmuş taýdan goraglylygyny mundan beýläk-de gowulandyrmak maksady bilen, 1-nji ýanwardan başlap, zähmet haklarynyň, pensiýalaryň we döwlet kömek pullarynyň, talyp hem-de diňleýji haklarynyň möçberleriniň ýene-de 10 göterim ýokarlandyryljakdygyny nygtady. Bu syýasaty biz geljekde hem yzygiderli dowam ederis diýip, milli Lider aýtdy.
Goý, Täze, 2018-nji ýyl berkarar Watanymyz we mähriban halkymyz üçin abadançylygyň, uly üstünlikleriň, bagtyýarlygyň ýyly bolsun diýip, döwlet Baştutany çykyşynyň ahyrynda ähli watandaşlarymyza Täze ýylda berk jan saglyk, maşgala abadançylygyny, agzybirlik we rysgal-bereket arzuw etdi.
Baýramçylyk feýerwerki «Älem» medeni-dynç alyş merkeziniň asmanyny dürli öwüşginler bilen bezedi.
Täze ýylyň baýramçylyk dabarasy Watanymyzyň ähli şäherlerini, obalaryny we dürli künjeklerini gurşap aldy. Seýilgählerde, konsert meýdançalarynda we açyk sahna hem-de teatr merkezlerinde guralýan aýdym-sazly çykyşlar şatlyk-şowhuna, köpöwüşginli baýramçylyk şuglalaryna beslendi.


text:
Oktýabryň ahyrynda goňşy Özbegistandan Lebap welaýatyna gelen Telecom Staff Inc telekompaniýasyndan ýapon žurnalistleriniň topary Türkmenistanda işläp başlady. Olar Gazagystanda hem işlediler.
Dört adamdan ybarat döredijilikl toparyna režisýor Horosawa Tesuma ýolbaşçylyk edýär. Merkezi Aziýa ýurtlarynň üçüsi boýunça saparyň maksady - meşhur „Asahi“ telekanaly üçin „Otlynyň penjiresinden görünýän dünýä“ umumy at bilen gepleşikler toplumyny taýýarlamakdyr. Mälim bolşy ýaly, Ýaponiýada ilatyň aglaba bölegi üçin ýokary tizlikli demir ýol ulagy esasy gatnaw serişdesidir. Ýokarda ady agzalan gepleşik indi göni 30 ýyl bäri görkezilýär. Şol döwürde yklymlaryň ählisinden gepleşikleriň 10 müňden gowragy görkezildi. Munuň üçin olar jemi 800 müň kilometr ýol geçdiler.
Şu günler ýapon žurnalistleri 13 ýyl mundan ozal geçen ýolundan gidýärler. Olar Türkmenistanda alnyp barylýan çalt depginli uly möçberli özgertmelere haýran galýarlar. Myhmanlar ilki bilen Lebap welaýatyna gelip, Amyderýanyň üstünden Türkmenabat-Farap döwrebap demir ýol köprüsini surata düşürdiler. Belli bolşy ýaly, uzynlygy 1750 metr bolan ägirt uly desga şu ýylyň martynda ulanylmaga berildi. Onuň we awtomobil ulag geçelgesiniň açylyş dabarasyna Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen Özbegistanyň Prezidenti Şawkat Mirziýoýew gatnaşdylar.
Köprüleriň gurulmaly ýeriniň geodeziýa barlaglary geçirilenden soň saýlanylyp alynmagy tötänden däldir. Çünki hut şu ýerde, Beýik Ýüpek ýolunyň gadymy ugrunda köpsanly kerwenler üçin oňaýly geçelge bolupdyr.
Köprüleriň gurluşygynda öňdebaryjy burawlaýyş tehnologiýasy ulanyldy. Çalt akýan we ugruny üýtgedýän Amyderýanyň özboluşlylygy göz öňünde tutulyp, uly möçberli kenar berkidiş işleri ýerine ýetirildi. Has berk gurnamaryň ulanylmagy netijesinde ägirt uly desga ýolagçy otlylary barada aýtmanyňda-da, has agyr ýükli otlylaryň agramyna, şeýle Rihteriň şkalasy boýunça 9 balllyk ýer titremesine durnuklydyr.
Okalan sany: 36 Jogaplar: ( 0 )


text:
Maýadarlary çekmek we eksport mümkinçiliklerini artdyrmak—möhüm ykdysady ugurlar
Diňe ykdysady taýdan kuwwatly döwlet halkyň ýokary durmuş derejesini üpjün etmäge gönükdirilen netijeli durmuş ugurly syýasaty meýilleşdirmek esasynda ýylyň-ýylyna durmuşa geçirmäge ukyplydyr diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow nygtaýar. Milli Liderimiziň 2018-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan býujetden maliýeleşdirilýän edaralaryň, hojalyk hasaplaşygyndaky kärhanalaryň hem-de jemgyýetçilik guramalarynyň işgärleriniň aýlyk zähmet haklarynyň, pensiýalaryň we döwlet kömek pullarynyň, talyp hem-de diňleýji haklarynyň möçberini 10 göterim ýokarlandyrmak hakyndaky Permana gol çekmegi munuň aýdyň mysaly hem-de ýurdumyzda giň seslenme döreden, özüniň ertirki gününe ynamly garaýan türkmenistanlylaryň ruhubelentligini we zähmet işjeňligini belende göteren waka boldy.
Bu ähmiýetli resminama şu ýylyň birinji ýarymynda ykdysadyýetiň ähli pudaklarynyň ösüşiniň jemlerine bagyşlanyp 7-nji iýulda geçirilen Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisinde kabul edildi. Milli Liderimiz häzirki döwürde Türkmenistanda amala aşyrylýan oňyn özgertmelere baha bermek bilen, ýurdumyzy öz halkynyň mynasyp durmuş derejesini üpjün etmäge, abadançylygyny ýokarlandyrmaga ukyply, dünýäniň ösen demokratik döwletleriniň hataryna çykarmak babatynda baş maksada ýetilmegine gönükdirilen özgertmeleriň aýratyn möhümdigini belledi.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Türkmenistan yzygiderli ýagdaýda bu ugurda netijeli çäreleri durmuşa geçirýär. Şu ýylyň alty aýynyň dowamynda Döwlet býujetiniň girdejileriniň artmagy netijesinde ortaça zähmet haky 9 göterime çenli ýokarlandy. Ýanwar-iýun aýlarynda durmuş ulgamynyň maliýeleşdirilmegine býujet serişdeleriniň 76,7 göterimi gönükdirildi.
Ykdysady strategiýanyň durmuşa geçirilmeginiň barşynda ýurdumyzyň raýatlaryna häzirki zaman, hemmetaraplaýyn amatly ýaşaýyş jaýlaryny satyn almakda ýardam etmäge aýratyn ähmiýet berilýär. Bu meseleler döwlet Baştutanymyzyň hemişe üns merkezinde çaklanylýar. Häzirki wagtda ýurdumyzda ýaşaýyş jaý gurluşygy görlüp-eşidilmedik gerime eýe boldy. 2017-nji ýylyň birinji ýarymynyň jemleri boýunça ulanylmaga berlen ýaşaýyş jaýlarynyň, şol sanda ýokary amatlykly öýleriň umumy meýdany 632 müň 500 inedördül metre deň boldy.
Obany toplumlaýyn döwrebaplaşdyrmak, oba ýaşaýjylarynyň durmuşy hem-de döredijilikli zähmeti üçin aňrybaş amatly şertleri döretmek hem döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň hataryna girýär. Şunuň bilen baglylykda, sebitlerde ýaşaýan raýatlara ýaşaýyş jaýlaryny satyn almak üçin uzakmöhletleýin ýeňillikli karzlaryň berilýändigini bellemek möhümdir.
"Türkmenistanyň Prezidentiniň obalaryň, şäherçeleriň, etrapdaky şäherleriň we etrap merkezleriniň ilatynyň durmuş-ýaşaýyş şertlerini özgertmek boýunça 2020-nji ýyla çenli döwür üçin Milli maksatnamasynyň" rejelenen görnüşinde tassyklanan wezipeleri durmuşa geçirmek maksady bilen, welaýatlarda bölünip berlen ýerlerde ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşygy amala aşyrylýar. Bu Maksatnamany durmuşa geçirmegiň çäklerinde ýanwar-iýun aýlarynda 1 milliard 49,1 million manat maýa goýum serişdeleri özleşdirildi.
Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow öňde durýan möhüm wezipeleriň hatarynda geljek ýyl üçin Döwlet býujetiniň kemala getirilmegine aýratyn ünsi çekip, ýurdumyzyň baş maliýe meýilnamasynyň halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş hem-de abadançylyk derejesiniň mundan beýläk-de ýokarlandyrylmagyny doly üpjün etmelidigini belledi. Şonuň bilen birlikde, bu resminamada her bir etrapda we şäherde ýaşaýyş jaýyna aýratyn mätäçlik çekýän adamlar üçin bu ugra serişdeler hökmany suratda göz öňünde tutulmalydyr.
Halk hojalyk toplumynyň pudaklarynyň ösdürilmegi bar bolan önümçilikleriň döwrebaplaşdyrylmagy hem-de täze düzümleriň döredilmegi netijesinde ilatyň iş orunlary bilen üpjün edilmeginiň hasabyna durmuş derejesiniň gowulandyrylmagyna gönükdirilen toplumlaýyn çäreleriň kabul edilmegi bilen aýrylmaz baglanyşyklydyr. Şunuň bilen baglylykda, degişli Maksatnamanyň ähmiýetini bellemek möhümdir, onuň baş maksady raýatlaryň zähmete bolan konstitusion hukuklaryny amala aşyrmak üçin giň mümkinçilikleriň we şertleriň döredilmegidir. Şu ýylyň birinji ýarymynda iri desgalaryň 59-synyň ulanylmaga tabşyrylmagy netijesinde köpsanly goşmaça iş orunlary döredildi.
Bu sanlar we maglumatlar köpugurly ykdysady hem-de serişdeler mümkinçilikleri bilen şertlendirilen milli Liderimiziň syýasatynyň durmuş ugurly häsiýete eýedigini aýdyň görkezýär, bu syýasat milli ykdysadyýetimiziň ähli ulgamlarynda oňyn netijeleriň gazanylmagyna ýardam berýär. Şunuň bilen baglylykda, Halkara pul gaznasynyň wekiliýeti tarapyndan häzirki döwrüň ýagdaýlaryna hem-de dünýä ykdysadyetiniň meýillerine laýyklykda, Türkmenistanda amala aşyrylýan ykdysady özgertmelere oňyn baha berildi.
Häzirki tapgyrda ýurdumyzda durmuş-ykdysady ösüşi çaltlandyrmak boýunça maksatlaýyn işler geçirilýär, makroykdysady kadalaşdyrmagyň hem-de bazar gatnaşyklarynyň häzirki zaman usullary ornaşdyrylýar, ägirt uly düzümleýin taslamalar durmuşa geçirilýär, býujet-salgyt we pul-karz ulgamlary kämilleşdirilýär. Daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan hem-de eksport ugurly önümleriň möçberlerini artdyrmak boýunça strategiýa durmuşa geçirilýär, uglewodorod serişdeleri bilen bagly bolmadyk ulgamlaryň doly herekete getirilmegine ugur alyndy, giňden karzlaşdyrmak hem-de maksadalaýyk bolmadyk çykdajylary azaltmak işleri amala aşyrylýar. Durmuşa geçirilýän çäreler pudaklaryň aglaba böleginiň bäsdeşlige ukyplylygyny saklap galmaga, daşary söwda amallaryny diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmäge, eksport amallarynyň möçberlerini geçen ýylyň derejesinde saklap galmaga mümkinçilik berdi.
Bu çäreleriň ählisi milli ykdysadyýetimiziň ýagdaýyna oňyn täsirini ýetirýär, onuň durnukly ösüşini üpjün edýär. Makroykdysady görkezijilere laýyklykda, alty aýyň dowamynda jemi içerki önümiň ösüş depgini 6,4 göterime barabar boldy. Şeýle hem ýylyň birinji ýarymynda hususy we döwlet bölekleriniň düzümlerine gönükdirilen maýa goýumlarynyň möçberleri artdyryldy. Senagat we durmuş maksatly desgalaryň gurluşygy giň gerimde alnyp barylýar. Häzirki wagtda ýurdumyzda umumy bahasy ABŞ-nyň 47 milliard dollaryna deň bolan iri desgalaryň 1900-si gurulýar.
Bazar ykdysadyýetine tapgyrlaýyn geçmek boýunça yzygiderli alnyp barylýan işlerde döwlet eýeçiligindäki kärhanalary hem-de desgalary hususylaşdyrmak Maksatnamasynyň durmuşa geçirilmegine möhüm orun degişlidir. Bu ugurda amala aşyrylýan işler senagat önümçiliginiň netijeliligini we düşewüntliligini artdyrmaga, ýurdumyzyň telekeçiliginiň okgunly ösdürilmegine ýardam berýär, munuň özi türkmenistanlylaryň abadançylygynyň ýokarlanmagyna oňyn täsirini ýetirer.
Mejlisde aýdylan maglumatlara laýyklykda, hormatly Prezidentimiz tarapyndan başy başlanan oňyn özgertmeleriň depginleri barha ýokarlanýar. Döwlet dolandyryş we maliýe ulgamlarynyň, dürmuş düzüminiň, hususy eýeçilik hukuklarynyň tapgyrlaýyn döwrebaplaşdyrylmagy düýpli özgertmeleriň esasyny düzýär. Milli ykdysadyýetimiziň düzüminiň uzakmöhletleýin meýilnamasyny işläp düzmek arkaly senagat syýasatyny kemala getirmek, häzirki döwrüň talaplaryna kybap gelýän makroykdysady kadalaşdyrmagyň nusgasyny işläp taýýarlamak bu ulgamyň möhüm wezipeleri hökmünde kesgitlenildi.
Ilkinji derejeli möhüm wezipeleri, hususan-da, pudaklary maliýeleşdirmek, döwlet maksatnamalarynyň üstünlikli durmuşa geçirilmegi, ýurdumyzy mundan beýläk-de okgunly ösdürmek meselelerinden ugur alyp, milli Liderimiz 6-njy iýunda geçirilen ýörite iş maslahatynda ykdysady topluma girýän edaralaryň işiniň utgaşdyrylmagynyň möhümdigine degişli ýolbaşçylaryň ünsüni çekdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleýşi ýaly, döwlet syýasatynyň täze ugry ykdysady maksadalaýyklyga hem-de ýurdumyzyň uzakmöhletleýin bähbitleri nukdaýnazaryndan dolandyryş çözgütleriniň kabul edilmegini göz öňünde tutýar. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyzyň Maliýe ministrliginiň hem-de Zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak ministrliginiň merkezi dolandyryş edaralarynyň düzümini üýtgedip gurmak hakyndaky Karary aýratyn möhüm ähmiýete eýedir. Bu resminamanyň kabul edilmegi ozaly bilen geçirilýän özgertmeleriň çaltlandyrylmagyna, ähli pudaklary depginli ösdürmek üçin degişli şertleriň döredilmegine gönükdirilendir.
Salgyt ulgamy durmuş-ykdysady ösüşi, maýa goýum strategiýasyny, daşary ykdysady işi, önümçilikde düzümleýin özgertmeleri, ileri tutulýan pudaklaryň çalt depginler bilen ösdürilmegini döwlet tarapyndan kadalaşdyrmagyň has netijeli guralydyr. Şunda ygtybarly hukuk binýady hem-de salgyt salmak ulgamyny dolandyrýan edaralaryň netijeli işi möhüm häsiýete eýedir.
Milli Liderimiz salgyt ulgamyny düýpli özgertmegiň zerurdygyny belledi. Salgyt salynmagynyň şertleri bir pudakda işleýän ähli kärhanalar üçin deň bolmalydyr. Şunda diňe bir býujetiň girdejileriniň artdyrylmagy däl-de, telekeçilik we işewürlik ösüşiniň üpjün edilmegi esasy ölçeg bolmalydyr. Baş döwlet salgyt gullugynyň Maliýe ministrliginiň garamagyna geçirilmegi barada döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň şu ýylyň 7-nji iýulynda Karar kabul etmegi öňde goýlan maksatlara ýetilmegine ýardam berer.
Şol bir wagtyň özünde pul syýasaty hem kämilleşdirilýär, milli manadymyzyň durnukly dolanyşygynyň üpjün edilmegi strategiki maksat bolup durýar, ol ykdysady ösüşe hem-de halkymyzyň ýaşaýşynyň mundan beýläk-de gowulandyrylmagyna ýardam berýär. Hümmetsizlenmegiň pes derejesiniň saklanyp galmagy hem-de walýuta strategiýasynyň geçirilmegi bilen bir hatarda, pul – karz binýadynyň düzümi işjeň kämilleşdirilýär. Gymmat bahaly kagyzlaryň we ätiýaçlandyryş bazarynyň ösdürilmegi üçin amatly şertler kemala getrrilýär, nagt däl töleg ulgamy giňden ornaşdyrylýar.
Ýurdumyzyň ençeme banklarynyň işini täzeden üýtgedip guramak bank ulgamyny mundan beýläk-de döwrebaplaşdyryp, Watanymyzyň durmuş-ykdysady ösüşini çaltlandyrmakda, bu ulgamyň işiniň netijeliligini ýokarandyrmakda möhüm çözgütleriň biri boldy. Hususan-da, ýurdumyzyň raýatlaryny, eýeçiligiň ähli görnüşlerine degişli ýuridiki şahslary hem-de hususy telekeçileri ýokary hilli, döwrebap bank hyzmatlarynyň dürli görnüşleri bilen üpjün etmek, goýumçylaryň we karz berijileriň bähbitlerini goramak maksady bilen, Türkmenistanyň “Prezidentbank” döwlet täjirçilik bankynyň Türkmenistanyň “Halkbank” döwlet täjirçilik bankyna birleşdirilmegi hakynda Karara gol çekilmegini muňa mysal görkezip bolar. Bu ugurda ençeme ministrliklere berlen karzlar boýunça bankyň hukuklaryny we borçlaryny Türkmenistanyň “Halkbank” döwlet täjirçilik bankyna geçirilmegi babatda bellenen tertipde degişli resminamalaryň kabul edilendigini hem bellemek gerek.
Türkmenistanyň dünýä ykdysadyýetine işjeň goşulyşýan şertlerinde eksport kuwwatyny höweslendirmek we galkyndyrmak, onuň netijeliligini ýokarlandyrmagyň ugurlaryny işläp taýýarlamak wajyp wezipe bolup durýar. Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisinde daşary ýurtlaryň eksportynyň ösüşini hem-de milli ykdysadyýetimiziň aýratynlyklaryny seljermek esasynda daşary ýurt pulunda gelýän girdejileri artdyrmak babatda hem anyk teklipler aýdyldy. Bu babatda degişli Kararda bellenen wezipeleriň üstünlikli durmuşa geçirilmegi daşary-ykdysady işiň alnyp barlyşyny kämilleşdirmäge, eziz Watanymyzyň ykdysady kuwwatyny has-da berkitmäge ýardam eder.
Häzirki wagtda ýurdumyzda döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň beren tabşyryklaryna laýyklykda, “Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2018-2024-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasynyň” taslamasyny taýýarlamak boýunça işler alnyp barylýar. Bu maksatnama ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň bäsdeşlige ukyplylygyny ýokarlandyrmaga, eksport mümkinçiliklerini artdyrmaga gönükdirilendir. Hormatly Prezidentimiz bu resminamanyň ähmiýetiniň uludygyny nygtap, maýa goýumlaryny çekmek işiniň halk hojalyk toplumymyzyň depginli ösmeginiň, ony döwrebaplaşdyrmagyň we diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmegiň möhüm şertidigini belledi.
Şunuň bilen birlikde, mejlisde döwlete degişli däl ulgamda önümçiligi ösdürmäge, hususylaşdyrmagyň döwrebap stategiýasynyň we tejribesiniň çäklerinde göz öňünde tutulan çäreleriň amala aşyrylmagyna möhüm ähmiýet bermegiň wajypdygy hakynda aýdyldy. Hormatly Prezidentimiz hukuk binýadynyň pugtalandyrylmagyny we ýuridiki kadalary hem-de eýeçilik hukuklarynyň kepillikleriniň netijeli ulgamyny kemala getirmegiň we bu esasda telekeçileriň güýçli synpynyň döredilmegini ýakyn geljek üçin ileri tutulýan ugurlaryň hatarynda görkezdi.
Mejlisiň jemleri boýunça türkmen ykdysadyýetini mundan beýläk-de ösdürmek, ony üçünji müňýyllygyň talaplaryna laýyklykda hil taýdan täze derejelere çykarmak üçin gelejegi uly ugurlar kesgitlenildi. Bularyň hatarynda halkara tejribesini hem-de bazar ykdysadyýetiniň kanunlaryny öwrenmek we işjeň peýdalanmak, şolaryň esasynda halk hojalygyny dolandyrmagyň netijeli hem-de çeýe ulgamyny döretmek ýaly ugurlary görkezmek bolar. Bu ugurda netijeli çäreleriň kabul edilmegi jemi içerki önümiň möçberini depginli artdyrmaga, bahalaryň durnuklylygyny, ilata iş orunlarynyň döredilmegini üpjün etmäge, ýurdumyzyň harytlarynyň daşary döwletleriň bazarlarynda erkin satylmagy netijesinde daşary söwda dolanyşygynyň oňyn deňeçerligini saklamaga ýardam eder.
Şeýlelikde, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň makroykdysady kadalaşdyrmagyň dolandyrylyşynyň ylmy taýdan esaslandyrylan strategiýasynyň baş maksady halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş derejesini we onuň hilini ýokarlandyrmakdan ybarat bolan iri möçberli durmuş maksatnamalaryny amala aşyrmaga giň mümkinçilikleri açýar. Bagtyýar halkymyz milli Liderimiziň baştutanlygynda gülläp ösüşiň we abadançylygyň ýolundan öňe ynamly gadam urýar.


text:
7-nji aprelde «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda hormatly Prezidentimiziň gatnaşmagynda «Aziada-2017: parahatçylygyň we ösüşiň ugrunda halkara sport hyzmatdaşlygy» atly kongres geçirildi. Wekilçilikli forum Bütindünýä saglyk gününe gabatlanyldy. Oňa Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna gatnaşyjy ýurtlaryň wekilleri, Aziýanyň Olimpiýa geňeşiniň, halkara sport federasiýalarynyň we guramalarynyň ýolbaşçylary, hormatly myhmanlar, meşhur syýasy işgärler gatnaşdylar.
Bu ýerde döwlet Baştutanymyz ýygnananlaryň öňünde gutlag sözi bilen çykyş etdi. Milli Liderimiz ýurdumyzyň myhmanlarynyň ählisini Türkmenistanda kongresiň işine gatnaşmak baradaky çakylygy kabul edendikleri üçin minnetdarlyk bildirdi. Döwlet Baştutanymyz forumyň açyk gepleşikler üçin giň meýdança bolmalydygyny aýdyp, oňa gatnaşyjylaryň hemmesini kongresiň işiniň başlanmagy bilen tüýs ýürekden gutlady we hemmelere üstünlikli hem-de netijeli işlemegi arzuw etdi.
Soňra Türkmenistanyň Prezidenti Aziýa Olimpiýa Geňeşiniň prezidenti şeýh Ahmad Al-Fahad Al-Sabaha söz berdi. Ol ýygnananlary mübärekläp, soňky ýyllarda Türkmenistanyň hyzmatdaşlygyň, şol sanda sport ulgamynda gatnaşyklaryň möhüm meselelerini çözmek üçin möhüm ähmiýetli halkara meýdançasyna öwrülendigini belledi.
Öz işine başlan kongresiň mejlisiniň alypbaryjysy hökmünde çykyş eden Aziada-2017 boýunça hyzmatdaş kompaniýa bolan «Chanzo» kompaniýasynyň baş direktory Jin Tomlin öz çykyşynda ýygnananlara Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmegiň çäklerinde geçirilen ägirt uly işler barada gürrüň berdi.
Hanym Tomlin Kongresiň gün tertibini yglan edip, türkmen topragynda myhmanlary ýokary derejede garşylamak babatda döredilen ajaýyp mümkinçilikler üçin milli Liderimize hoşallyk bildirdi we
çykyş etmek üçin hormatly Prezidentimize söz berdi. Döwlet Baştutanymyzyň çykyşy uly üns bilen diňlenildi we joşgunly elçarpyşmalar bilen garşylandy.
«Awaza» kongresler merkezinde forum öz işini umumy mejlis görnüşinde dowam etdi. Onda Aziada-2017 bilen baglanyşykly anyk meselelere garaldy.
Mejlise gatnaşyjylar onuň jemini jemläp, Türkmenistanyň V Aziýa oýunlaryny guramak meselelerine örän jogapkärli çemeleşýändigine ýokary baha berip, hormatly Prezidentimize halkara sport kongresiniň ýokary guramaçylyk derejesinde geçirilmegi babatda beren goldawy üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirdiler.
***
7-nji aprelde Hazaryň kenarynda hormatly Prezidentimiziň gatnaşmagynda «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda gurlan iri sport toplumynyň açylyş dabarasy boldy. Bütindünýä saglyk gününe gabatlanylyp, täze sport desgalarynyň ulanmaga berilmegi Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýyly diýip yglan edilen şu ýylyň aýdyň wakalarynyň biri boldy.
Awazanyň düzüminiň üstüni ýetiren döwrebap sport toplumy türkmen türgenleri üçin köpugurly okuw-türgenleşik merkezine türgenleriň hem-de ýygyndy toparlaryň sportuň dürli görnüşleri boýunça taýýarlyk üçin ygtybarly binýadyna öwrüler. Mundan başga-da, bu ýerde iň ýokary derejeli halkara ýaryşlaryny geçirmek bolar.
«Awaza» milli syýahatçylyk zolagy ýylsaýyn öz çäklerini giňeldip, ýurdumyzda uly meşhurlyga eýe bolýar we daşary ýurtlarda giň gyzyklanma döredýär. Amatly howa şertleri hem-de Hazar deňziniň kenarýakasynyň baý şypahana kuwwaty, iň döwrebap tehnologiýalardan we innowasiýalardan, öňdebaryjy binagärlik hem-de inžener-tehniki pikirden ugur alynmagy, öňde goýlan maksatlara ýetmek babatda oýlanyşykly çemeleşmeler ýurdumyzyň «deňiz merjeniniň» halkara syýahatçylygyň we şypahana-dynç alyş hem-de sportuň ykrar edilen merkezine öwrülmegi üçin ähli şertleri döredýär.
***
7-nji aprelde «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda Bütindünýä saglyk gününiň hormatyna geçirilen dabaralary ýurdumyzyň we daşary döwletleriň sungat ussatlarynyň baýramçylyk konserti jemledi. Hormatly Prezidentimiz gojaman Hazaryň kenaryndaky amfiteatrda guralan konsertiň hormatly tomaşaçysy boldy.
Döredijilik çäresi Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýylynda geçirilýän, sagdyn durmuş ýörelgelerini berkarar etmäge, köpçülikleýin bedenterbiýe-sport hereketini ýaýmaga, milletiň ruhy-ahlak kuwwatyny artdyrmaga gönükdirilen çäreleriň aýrylmaz bölegi boldy.
Hormatly Prezidentimiz sahna çykyp, ajaýyp çykyşlary üçin artistlere aýratyn-da daşary ýurtly myhmanlara mähirli minnetdarlyk bildirdi. Şu günler biz uly sport baýramçylygy bolan «Aziada-2017»-ä taýýarlyk görýäris, Oýunlaryň nyşanlary tassyklanylýar diýip, milli Liderimiz aýtdy hem-de V Aziýa oýunlarynyň senasynyň görnüşleriniň biri hökmünde özüniň «Öňe, öňe, diňe öňe, jan Watanym Türkmenistan!» diýen aýdymyny teklip etdi.
Şol agşam döwlet Baştutanymyzyň ýerine ýetirmeginde aýdym ýene-de bir gezek ýaňlandy hem-de konserte gatnaşyjylaryň ählisi tarapyndan gyzgyn goldanyldy. Baýramçylyk agşamyny ajaýyp feýerwerk jemledi. Ol gijeki asmany hem-de Hazar deňziniň tolkunlaryny müň dürli öwüşginlere besläp ýagtyltdy.
Döwlet Baştutanymyz ýygnananlar bilen mähirli hoşlaşyp, ol ýerden ugrady. Soňra hormatly Prezidentimiz Balkan welaýatyna iş saparyny tamamlap, Türkmenbaşy şäheriniň Halkara howa menziline bardy.
Döwlet Baştutanymyz Türkmenbaşy şäheriniň Halkara howa menzilinde, Mejlisiň başlygynyň, hökümet agzalarynyň, Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň agzalarynyň, welaýatlaryň hem-de Aşgabat şäheriniň häkimleriniň gatnaşmagynda iş maslahatyny geçirdi. Şondan soňt döwlet Baştutanymyz Aşgabada ugrady.


text:
Türkmen paýtagtynda täze binalaryň açylyş dabaralary
Şu gün ak mermerli paýtagtymyzda täze binalaryň nobatdaky açylyş dabaralary geçirildi. Çoganly ýaşaýyş toplumynda kottej görnüşli ýaşaýyş jaýlarynyň 316-sy ulanmaga berildi. Olara 330-dan gowrak maşgala göçüp bardy. Şeýle hem “Altyn zaman” söwda we hyzmatlar merkezi açyldy, ol A.Nowaýy köçesiniň Görogly şaýoly bilen kesişýän ýeriniň golaýynda ýerleşýär.
Ir bilen täze ýaşaýyş jaýlarynyň töwereginde baýramçylyk ýagdaýy emele geldi. Olar dürli öwüşginli şarlar bilen bezeldi. Bu ýere Aşgabat şäher häkimliginiň ýolbaşçylary, jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri, hormatly ýaşulular, köp sanly şäher ýaşaýjylary ýygnandy.
Eziz Watanymyzy hem-de Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň ägirt uly özgertmelerini wasp edýän aýdym-sazlar ýaňlandy. Medeniýet we sungat işgärleri, döredijilik toparlary täze öýlere göçüp gelýänleri binalaryň açylmagy bilen gutlamaga geldiler, olar dürli öwüşginli aýdym-sazlar bilen çykyş etdiler. Has tapawutlanan gurluşykçylara gymmat bahaly sowgatlar gowşuryldy.
Dabara gatnaşyjylar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa eziz Watanymyzyň gülläp ösmegi, bagtyýar durmuş hem-de döredijilikli zähmet, türkmenistanlylaryň amatly şertlerde dynç almaklary ugrunda döredilýän ähli şertler üçin çuňňur hoşallyklaryny beýan etdiler. Bellenilişi ýaly, döwlet Baştutanymyzyň başlangyjy boýunça Türkmenistanda, paýtagtymyzda hem-de ýurdumyzyň ähli sebitlerinde iri göwrümli maksatnamalaýyn işler alnyp barylýar. Şäherleriň we obalaryň keşbi düýpli özgerýär, ähli ýerlerde köp sanly häzirki zaman senagat, durmuş we medeni maksatly desgalar bina edilýär.
Milli Liderimiz tarapyndan durmuşa geçirilýän oňyn syýasatyň möhüm ugurlarynyň biri türkmenistanlylary hemmetaraplaýyn amatly, häzirki zaman ölçeglerine laýyk gelýän ýaşaýyş jaýlary bilen üpjün etmek bolup durýar. Soňky ýyllarda maşgalalaryň müňlerçesi ajaýyp we belent binalarda täze öýleriň, şeýle hem kottej görnüşli jaýlaryň eýeleri boldular. Ähli amatlyklary bolan ýaşaýyş jaýlaryna müňlerçe maşgalalaryň göçüp barmagy Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň ajaýyp alamaty bolup, onuň belent döredijilik hem-de ynsanperwerlik ýörelgeleriniň beýanyna öwrülýär.
Muňa paýtagtymyzyň demirgazyk çägindäki Çoganlyda emele gelýän täze ýaşaýyş toplumy hem aýdyň şaýatlyk edýär. Bu ýerde Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalary bolup durýan gurluşyk kompaniýalary tarapyndan iki gatly kottejler toplumy bina edildi. Olaryň 16-sy 2 maşgala üçin niýetlenendir. Bu iri maýa goýum taslamasyna 2014-nji ýylda badalga berildi. Ýaşaýyş jaýlaryny gurmak üçin bu ýerde 70 gektar ýer bölünip berildi. Gurlup, ulanmaga berlen ýaşaýyş jaýlarynyň arasynda meýdany 315 inedördül metrden geçýän öýler hem-de meýdany 305,83 we 298,09 inedördül metre deň bolan 5 otagly kottejler hem bar.
Ähli binalar özboluşly binagärlik görnüşine eýedir, olarda özbaşdak durmuş üpjünçilik ulgamlary döredilendir: ýyladyş we jaýlaryň howasyny tämizleýiş ulgamlary, zerur gaz, elektrik enjamlary bilen üpjün edilendir, telewideniýe, internet hem-de telefon aragatnaşyk ulgamlaryna birikdirilendir. Öýler göwnejaý derejede meýilnamalaşdyrylypdyr. Täze jaýlarda göz öňünde tutulan giň otaglar, myhman otagy, eýwan, ýatylýan otaglaryň birnäçesi hem-de beýleki jaýlar amatlylyk babatda ýokary talaplara laýyk gelýär. Kottej jaýlarynyň her biriniň ýanynda mellek ýeri we şahsy awtoduralga bar.
Täze binalaryň ýanaşyk ýerleri abadanlaşdyrylypdyr, awtomobil ýollary çekilipdir, olaryň umumy uzynlygy 9 kilometre, ini 9 metre deňdir. Şeýle hem bu ýerde ýanýodalar, gül ekilen ýerler, yşyklandyryş çyralary gurnalypdyr. Suw üpjünçilik we lagym ulgamlaryny döretmek boýunça işleriň uly möçberi ýerine ýetirilipdir.
Döwlet tarapyndan netijeli goldawyň berilmegi netijesinde ýurdumyzyň işewür düzümleriniň wekilleriniň milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen durmuşa geçirilýän iri möçberli durmuş-ykdysady maksatnamalaryň — toplumlaýyn senagatlaşdyrmak, sebitleriň deňeçer ösdürilmegi, häzirki zaman ulag düzümini döretmek, daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan we eksport ugurly önümçiligiň möçberlerini artdyrmak, ýaşaýyş jaý gurluşygy we beýlekileriň amala aşyrylmagyna işjeň gatnaşýarlar. Ýurdumyzyň kärhanalary we firmalary — olaryň döwlete degişlileri hem, hususy bölege degişlileri hem taslamalar düzülende hem-de dürli maksatly iri desgalar bina edilende, gurluşyk senagatynda dünýäniň öňdebaryjy gazananlaryny netijeli özleşdirmek we ulanmak bilen daşary ýurt kompaniýalary bilen deň derejede bäsleşýärler we tabşyrylan işleri üstünlikli ýerine ýetirýärler.
Ýygnananlaryň şowhunly el çarpyşmalary astynda täze öýleriň bagtyýar eýelerine ýokary amatlykly öýleriň açarlary gowşuryldy. Olar öz şatlyklaryny paýlaşyp, ýurdumyzyň raýatlarynyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini gowulandyrmak meselelerine hemişe üns berýändigi üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirip, döwlet Baştutanymyza berk jan saglyk, halkymyzyň we Watanymyzyň abadançylygynyň bähbidine durmuşa geçirýän ajaýyp işlerinde tükeniksiz gujur-gaýrat we täze üstünlikler arzuw etdiler.
Soňra dürli reňkli şarlar asmana göterilýär. Asyrlaryň dowamynda emele gelen asylly däbe görä, dabara ýygnanan myhmanlara toý pişmesi we beýleki süýji tagamlar hödür edildi, olar täze öýlere girip görmäge hem-de ýaşaýjylaryň şatlygyny paýlaşmaga çagyryldylar.
Häzirki wagtda Türkmenistanda haryt bolçulygyny döredip, içerki bazary zerur önümler bilen doldurmak ugrunda giň gerimli işler alnyp barylýar. Aşgabatda we sebitlerimizde gurlan, iň häzirki zaman enjamlar bilen enjamlaşdyrylan döwrebap söwda merkezleri, dükanlary, bazarlar we jemgyýetçilik iýmiti kärhanalary ilatymyzy, ýurdumyza ýyl-ýyldan barha köp gelýän daşary ýurtly myhmanlary ýokary hilli hyzmatlar bilen üpjün edýärler.
“Altyn zaman” söwda we hyzmatlar merkeziniň täze dört gatly binasynyň meýdany 2945,83 inedördül metre barabardyr. Bu ýerde aşgabatlylaryň durmuş hyzmatlaryna bolan barha artýan isleglerini ýokary derejede kanagatlandyrmak üçin ähli zerur şertler döredilipdir.
Ajaýyp tekjeler bilen bezelen täze desgada milli binagärlik, nusgawylyk we döwrebaplyk sazlaşykly utgaşýar. Binanyň birinji we ikinji gatlarynda hojalyk-durmuş harytlaryny, gurluşyk serişdelerini we mebelleri, elektron we durmuş tehnikalaryny, haly önümlerini we beýleki harytlary hödürlemäge ýöriteleşdirilen dükanlar ýerleşdirilipdir.
Dizaýnerler haly önümlerini we halk amaly-haşam sungatynyň önümleri ýerleşdirilen söwda öýüni bezemäge döredijilikli çemeleşipdirler. Bu ýerde owadanlygy bilen haýran galdyrýan halylary we el halylaryny, şeýle hem bezegli tahýalary we beýleki nepis tikin önümleriniň nusgalaryny görmek bolýar.
Göwnejaý enjamlaşdyrylan, bezeg taýdan özüne çekýän bu tekjeler ýurdumyzyň içerki bazarynda azyk bolçulygyny pugtalandyrýan, dünýäniň öňdebaryjy tejribesine, ösen tehnologiýasyna eýerýän önüm öndürijilerimiziň ajaýyp gazananlaryny beýan edýär. Söwda zallarynyň owadanlygy we giň möçberliligi, alyjylara hödürlenilýän hyzmatlaryň degişli derejesiniň aýdyň subutnamasydyr.
Mundan başga-da, merkeziň binasynda dolandyryş, edara, şeýle hem kömekçi we ammar jaýlary ýerleşýär. Merkeziň daşky bezeginde ak mermer we çal reňkli granit ulanylypdyr.
Mahlasy, bu ýerde alyjylar üçin döredilen ähli amatlyklar bilen bilelikde işgärler we hyzmat edýän adamlar üçin hem göwnejaý zähmet şertleri döredilipdir. Merkeziň durmuş üpjünçiligi ulgamy üçin birnäçe tehniki desgalar hem gurlupdyr. Bu binanyň gatlarynyň arasyndaky arabaglanyşyk basgançaklar bilen birlikde, ýolagçy we ýük liftleriniň, şeýle hem eskalatorlaryň kömegi bilen amala aşyrylýar. Merkeziň töwereginde otly meýdançalar, suw çüwdürimli howuzlar bar. Şeýle hem bu ýerde açyk awtoduralga enjamlaşdyrylypdyr.
Dünýäniň iň gözel hem ýaşamak üçin amatly şäherleriniň birine öwrülen ak mermerli Aşgabat ýyl-ýyldan öz çäklerini giňeldýär hem-de täze ýaşaýyş binalaryny hem-de durmuş maksatly beýleki desgalary özünde jemleýär. Şu gün bolup geçen täze binalaryň açylyş dabaralary hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan yzygiderli durmuşa geçirilýän Türkmenistany ösdürmegiň döredijilikli strategiýasynyň aýdyň alamatlarydyr. Munuň özi abadançylygyň täze belentliklerine tarap ynamly öňe barýan döwletimiziň barha artýan ykdysady kuwwatynyň aýdyň subutnamasydyr.


text:
TÜRKMENISTANYŇ
K A N U N Y
Uglewodorod serişdeleri hakynda
(Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2008 ý., № 3, 40-nji madda)
(Türkmenistanyň 12.03.2010 ý. № 96-IV, 04.08.2011 ý. № 217-IV,
01.10.2011 ý. № 238-IV, 04.05.2012 ý. № 302-IV we 22.12.2012 ý. № 368-IV Kanunlary esasynda girizilen üýtgetmeler we goşmaçalar bilen)
Şu Kanun Hazar deňziniň türkmen bölegini goşmak bilen, Türkmenistanyň çäginde uglewodorod serişdeleriniň gözleginiň, gazylyp alnyşynyň we nebit ışleriniň beýleki görnüşleriniň ýerine ýetirilişiniň barşynda ýüze çykýan gatnaşyklaryň hukuk esaslaryny kesgitleýär we uglewodorod serişdeleriniň oýlanyşykly peýdalanylmagyny üpjün etmäge we Türkmenistanyň tebigy baýlyklarynyň geljekki nesiller üçin goralyp saklanylmagyny üpjün etmäge gönükdirilendir.
I bölüm. Umumy düzgünler
1-nji madda. Esasy düşünjeler
Şu Kanunda aşakdaky esasy düşünjelerden peýdalanylýar:
1) Agentlik - Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Nebitgaz serişdelerini dolandyrmak we peýdalanmak baradaky döwlet agentligi - şu Kanuna we Türkmenistanyň Prezidentiniň namalaryna laýyklykda Uglewodorod serişdelerini dolandyrmak we peýdalanmak boýunça ygtyýarlyklar berlen edara görnüşli tarap.
2) Blok - Türkmenistanyň hukuk taýdan garamagynda durýan, gury ýerde ýa-da suwda doly ýa-da bölekleýin ýerleşýän we bloklaryň ýörite düzülen kartalarynda degişli görnüşde bellenilen çägiň bir bölek ýeri.
3) Içki suw howdanlary - Türkmenistanyň hukuk taýdan garamagynda durýan köller, emeli suw howdanlary we daş töweregi gury ýer bilen gurşalan başga suwly ýerler.
4) Gazyp almak - Şertnama laýyklykda ýa-da Agentligiň tabşyrygy boýunça Uglewodorod serişdeleriniň ilkibaşlangyç usullar arkaly ýa-da gatlagyň energiýasynyň emeli goldanylmagy bilen ýerastyndan çykarylmagy, Uglewodorod serişdeleriniň (şol sanda Agentligiň paýynyň) saklanylmagy, taýýarlanylmagy, ýüklenilmegi, ammarlanylmagy, ulagly daşalmagy, ölçelmegi, eltilmegi we marketingi (satylmagy) boýunça işleriň ähli görnüşleri hem-de işleriň başga görnüşleri, şol sanda infrastrukturanyň obýektleriniň gurluşygynyň we beýleki gurluşyklaryň amala aşyrylmagy, maddy we maddy däl aktiwleriň satyn alynmagy we kärendesi.
5) Şertnama - Nebit işlerini amala aşyrmak üçin Agentligiň ýa-da Konserniň (korporasiýanyň) we Potratçynyň arasynda baglaşylýan ylalaşyk.
6) Şertnamalaýyn çäk - Potratça Nebit işlerini geçirmäge rugsat edilen we şertnamanyň goşundylarynda häsiýetlendirme berlen, konturlary geçirilen hem-de geografık koordinatlar bilen kesgitlenen çäk.
7) Konsern (korporasiýa) - Türkmenistanyň nebit-gaz pudagynyň Nebit işlerini özbaşdak ýa-da Bilelikde iş alyp barmaklygyň çäklerinde ýa-da başga görnüşlerde amala aşyrýan önümçilik gurluş birligi.
8) Ygtyýarnama - Potratça we Operatora Agentlik tarapyndan berilýän we şu Kanunyň düzgünlerine laýyklykda Nebit işlerini ýa-da olaryň aýry-aýry görnüşlerini amala aşyrmaga hukuk berýän hukuk namasy görnüşindäki ýuridik gural.
9) Şahs - şahsy ýa-da edara görnüşli tarap.
10) Senagat ähmiýetli ýatak - tapylyp açylandan we ähli degişli maglumatlary, operatiw, tehniki we ykdysady görkezijileri öwrenilenden soň, Şertnamanyň şertlerine laýyklykda senagat gerimlerinde özleşdirilip bilinjek Uglewodorod serişdeleriniň ýatagy.
11) Nebit işleri - Gözleg we Gazyp almak boýunça Şertnama laýyklykda amala aşyrylýan ähli işler.
12) Kadaly atmosfera basyşy we temperatura - atmosferalaryň 1,01325 basyşy we Farengeýt boýunça 60 gradus temperaturasy.
13) Ygtyýarnamanyň eýesi - şu Kanuna we Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryna laýyklykda Ygtyýarnama alan Şahs.
14) Tapylma - Uglewodorod serişdeleriniň Şertnamalaýyn çäkde amala aşyrylan we gerekli ýagdaýda Potratçy tarapyndan Senagat ähmiýetli ýatakdygynyň kesgitlenilmegi üçin obýekt bolup biljek islendik täze tapylmasy.
15) Operator - Operatoryň Ygtyýarnamasyna laýyklykda Potratçynyň adyndan we onuň tabşyrygy boýunça Nebit işlerini gös-göni her günde we tiz wagtda amala aşyrýan Şahs.
16) Potratçy - Ygtyýarnamanyň eýesi bolup durýan we şu Kanuna laýyklykda Agentlik we (ýa-da) Konsern (korporasiýa) bilen Şertnama baglaşan Şahs (Şahslar).
17) Işläp taýýarlamagyň düzgünleri -1999-njy ýylyň 22-nji oktýabryndaky Türkmenistanyň uglewodorod ýataklaryny işläp taýýarlamagyň düzgünleri.
18) Tebigy gaz - Kadaly atmosfera basyşyndaky we temperaturadaky gazgörnüşli ýagdaýda bolýan uglewodorodlar, Çig nebite ugurdaş we ugurdaş bolmadyk gazlar.
19) Içerki turbageçirijisi - Uglewodorod serişdelerini Gazylyp alynýan ýerinden Eltilmeli nokada çenli geçirmek üçin peýdalanylýan ýer üsti, suw asty we başga desgalary, kommunikasiýalary we enjamlary öz içine alýan tehniki desga.
20) Eltiliş nokady - Şertnamalaýyn çäkdäki ýa-da onuň çäginden daşardaky gazylyp alnan Uglewodorod serişdeleriniň eltilýän, ölçegleri geçirilýän we Şertnamanyň taraplarynyň Şertnama laýyklykda Uglewodorod serişdelerinden öz paýyny alýan ýeri ýa-da ýerleri.
21) Gözleg işi - Şertnama laýyklykda Uglewodorod serişdeleriniň ýataklaryny tapmak maksady bilen geçirilýän, şol sanda şpurlary burawlamagy, kernleri almagy, stratigrafık synaglary, guýulary burawlamagy, aerokosmiki surata düşürmegi, maddy we maddy däl aktiwleri satyn almagy hem-de kärendä almagy öz içine alýan geologik, geofıziki we başga işler.
22) Baş kompaniýa - Potratçyny dolandyrmaga we oňa gözegçilik etmäge hukuk berýän paýlarynyň, bölekleriniň, paýnamalarynyň 50 göteriminden hem gowragyna ýa-da onuň kontrol paketine eýelik edýän edara görnüşli tarap.
23) Garyndaş kompaniýa -Potratça gözegçilik edýän ýa-da Potratçy tarapyndan gözegçilik edilýän, ýa-da şol bir wagtda Potratça gözegçilik edýän başga edara görnüşli tarapyndan gözegçilik edilýän edara görnüşli tarap. Şu düşünjäniň maksatlary üçin, gözegçilik diýip dolandyrmaga we gözegçilik etmäge hukugy bolan 50 göterimden köp paýlara, böleklere, paýnamalara degişli gös-göni ýa-da araçylyk eýeçilik hukugy arkaly, edara görnüşli tarapyň ýa-da Potratçynyň strategiýasyny kesgitlemek boýunça ygtyýarlyklara düşünilýär.
24) Serwis hyzmatlary - Nebit işleriniň töwekgelçilikli Serwis hyzmatlary üçin Şertnama laýyklykda amala aşyrylýan aýry-aýry görnüşleri.
25) Bilelikde iş alyp barmak - Agentligiň we täze edara görnüşli tarapyny döretmeýän Şahslaryň birleşiginiň arasynda baglaşylan Şertnamany amala aşyrmak üçin tehniki, maliýe we başga serişdeleri bermäge bilelikde gatnaşýan şonuň ýaly Şahslaryň birleşiginiň amala aşyrýan işleri.
26) Şertnamanyň taraplary -Şertnamany baglaşan Agentlik ýa-da Konsern (korporasiýa) we Potratçy.
27) Çig nebit - islendik uglewodorodlar, şol sanda guýularyň agzynda ýa-da nebit-gaz separatorynda Kadaly atmosfera basyşynda we temperaturada suwuk ýagdaýynda bolýan, Tebigy gazdan alynýan distillýatlar we kondensatlar.
28) Kömekçi potratçy - Potratçynyň Şertnamasynyň çäklerinde Nebit işleriniň aýratyn görnüşlerini (şol sanda bilelikdäki işleri hem) ýerine ýetirmek boýunça Potratçy bilen baglaşylan Şertnamada beýan edilen harytlaryň Potratçy üçin üpjün edilmegini, işleriň we hyzmatlaryň ýerine ýetirilmegini amala aşyrýan Şahs. Başga şertnamany ýerine ýetirmeginiň çäklerinde Kömekçi potratçy üçin Nebit işleriniň aýry-aýry görnüşlerini ýerine ýetirýän Şahs hem Kömekçi potratçy hökmünde kesgitlenilýär.
29) Turbageçiriji ulag - Içerki turbageçirijisini we Eksport magistral turbageçirijisini öz içine alýan tehniki desgalar.
30) Uglewodorod serişdeleri - Çig nebit we Tebigy gaz, şeýle hem olardan öndürilýän ýa-da olar bilen bile gazylyp alynýan komponentler.
31) Eksport magistral turbageçirijisi - Uglewodorod serişdelerini Eltiliş nokadyndan Eksport nokadyna çenli geçirmek üçin peýdalanylýan, kommunikasiýanyň ýerüsti, suwasty we başga desgalaryndan hem-de enjamlaryndan ybarat bolan tehniki desgasy.
32) Eksport nokady - Şertnamanyň taraplarynyň Uglewodorod serişdelerinden Şertnama laýyklykda eksport üçin niýetlenen paýlarynyň Türkmenistanyň çägindäki eltilýän ýeri ýa-da ýerleri.
2-nji madda. Şu Kanunyň ulanylyş çygry
1. Şu Kanun Türkmenistanyň hukuk taýdan garamagynda durýan çäkde, şol sanda Hazar deňziniň türkmen böleginde we Içki suw howdanlarynda, Nebit işleriniň geçirilýän döwründe Ygtyýarnamalary bermekligiň tertibini, şunuň ýaly işleriň geçirilmegi barada Şertnamalar baglaşylanda we ýerine ýetirilende ýüze çykýan gatnaşyklary döwlet edaralarynyň, şeýle hem Nebit işlerini amala aşyrýan Şahslaryň wezipelerini we ygtyýarlyklaryny düzgünleşdirýär.
2. Eger Türkmenistanyň kanunçylygynda şu Kanunda göz öňünde tutulan düzgünlerden başga düzgünler bellenilen ýagdaýynda şu Kanunyň düzgünleri ulanylýar.
3. Şu Kanun Nebit işleriniň ýerine ýetirilmeginiň barşynda ýüze çykýan we şu maddanyň birinji böleginde görkezilen gatnaşyklaryň alamatlaryna gabat gelýän haýsydyr bir gatnaşyklary düzgünleşdirmeýän halatynda, onda şunuň ýaly gatnaşyklar Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalarynda düzgünleşdirilýär.
4. Eger Türkmenistanyň gatnaşýan halkara şertnamasynda şu Kanunda bar bolan düzgünlerden başga düzgünler bellenilen bolsa, onda halkara şertnamasynyň düzgünleri ulanylýar.
3-nji madda. Ulanylýan hukuk
Şu Kanun boýunça ulanylýan hukuk diňe Türkmenistanyň hukugy bolup durýar we şu Kanun boýunça baglaşylan Şertnama oňa laýyklykda düzgünleşdirilýär we düşündirilýär.
4-nji madda. Uglewodorod serişdelerine eýeçilik etmek hukugy
1. Türkmenistanyň çägindäki ýer astyndaky öz tebigy ýagdaýyndaky Uglewodorod serişdeleri diňe Türkmenistanyň eýeçiligine degişli emläk bolup durýar.
2. Türkmenistanyň Ministrler Kabineti (Hökümeti) Uglewodorod serişdelerine eýeçilik etmek, peýdalanmak we ygtyýarlyk etmek boýunça hukuk güýjüne eýelik edýär.
3. Şu Kanunda bellenilen ygtyýarlyklaryň çäklerinde Uglewodorod serişdeleriniň dolandyrylmagyny we ulanylmagyny Agentlik amala aşyrýar.
II bölüm. Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň (Hökümetiniň), Agentligiň we Konserniň (korporasiýanyň) Uglewodorod serişdelerini dolandyrmak hem-de peýdalanmak babatyndaky ygtyýarlyklary
5-nji madda. Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň (Hökümetiniň) ygtyýarlygy
Türkmenistanyň Ministrler Kabineti (Hökümeti):
1) Uglewodorod serişdelerini peýdalanmagyň baş ugruny kesgitleýär;
2) Uglewodorod serişdelerini peýdalanmagyň tertibini, şeýle hem olary goramagyň kadalaryny belleýär;
3) Türkmen halkynyň däbe öwrülen ruhy ýörelgelerini, medeniýetini gorap saklamak we ösdürmek üçin möhüm ähmiýete eýe bolan mukaddes ýerleri, taryhy we medeni ýadygärlikleri hem-de başga obýektleri gorap saklamak we baýlaşdyrmak maksady bilen aýry-aýry meýdançalarda Nebit işleriniň geçirilmegine çäklendirmeleri girizýär;
4) Türkmenistanyň kanunçylygynda we Türkmenistanyň Prezidentiniň namalarynda bellenilen gaýry ygtyýarlyklary amala aşyrýar.
6-njy madda. Agentligiň hukuk statusynyň esaslary
1. Agentlik edara görnüşli tarapyň statusyna eýedir, ol ykdysady iş boýunça özbaşdak subýekt bolup durýar, onuň eýeçiliginde aýratynlaşdyrylan emlägi bar we ol öz borçnamalary boýunça şol emlägi bilen jogap berýär, öz adyndan emläk we emläge degişli däl şahsy hukuklary edinip we amala aşyryp, öz üstüne borçlary alyp, kazyýetde, araçy kazyýetde, halkara sudunda we arbitražda talapkär we jogapkär bolup bilýär.
2. Agentlik Türkmenistanyň çäginde we daşary ýurtlarda kärhanalary (kompaniýalary) döretmäge, başga kärhanalaryň (kompaniýalaryň) paýlaryny we aksiýalaryny satyn almaga, şahamçalaryny, wekilhanalaryny hem-de başga bölümlerini açmaga haklydyr.
7-nji madda. Agentligiň esasy wezipeleri we ygtyýarlyklary
1. Agentlik Uglewodorod serişdelerini dolandyrmak we peýdalanmak babatynda şu esasy wezipeleri amala aşyrýar:
1) Nebit işlerini alyp barmagyň halkara tejribesiniň ölçeglerine laýyk gelýän Uglewodorod serişdeleriniň ýataklaryny özleşdirmegiň bir umumy kadalaryny, şeýle hem Nebit işlerini alyp barmagyň beýleki kadalaryny we iş tapgyrlaryny belleýär;
2) şu Kanun we Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalarynda bellenilen kadalar boýunça geçirilýän tenderi taýýarlamak we geçirmek barada işi alyp barýar; geçirilen tenderiň netijeleri boýunça Ygtyýarnamany bermek we dalaş edýän bilen Şertnama baglaşmak üçin gepleşikleri geçirýär;
3) Ygtyýarnama almaga we Şertnama baglaşmaga dalaş edýän bilen göni (eksklýuziw däl) gepleşikleri geçirýär;
4) Ygtyýarnama berýär we olary bellige alýar;
5) Şertnamalara gol çekýär we olaryň degişli döwlet dolandyryş edaralarynda Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda bellige alynmagyny üpjün edýär;
6) Nebit işleri geçirilende işleriň alnyp barlyşyna, bu işleriň alnyp barlyşynda Türkmenistanyň kanunçylygynyň berjaý edilişine, şeýle hem Ygtyýarnamanyň we Şertnamanyň şertleriniň ýerine ýetirilişine gözegçilik edýär;
7) Nebit işleri geçirilende Potratçy tarapyndan daşky gurşawy, ilatyň janyny we saglygyny goramak, sagdyň we howpsyz zähmet şertlerini üpjün etmek boýunça çäreleriň ýerine ýetirilişine gözegçilik edýär;
8) Nebit işleri geçirilende Potratçylaryň arasyndaky işleriň utgaşdyrylmagyny amala aşyrýar;
9) Uglewodorod serişdeleriniň statistik hasabatynyň ýöredilmegini guraýar;
10) şu Kanuna laýyklykda Ygtyýarnamanyň hereketini togtadýar, täzeden dikeldýär, uzaldýar we ýatyrýar;
11) gazylyp alnan Uglewodorod serişdelerini başga döwletleriň çäginiň üstünden geçirmek üçin turba geçirijileri we başga daşaýyş-geçiriş desgalaryny gurmagyň we ulanmagyň meseleleri boýunça, şeýle hem şol ýurtlarda bar bolan we ulanylýan şoňa meňzeş daşaýyş-geçiriş desgalaryny peýdalanmagyň meseleleri boýunça agzalan döwletleriň degişli Şahslary bilen gepleşikleri alyp barýar we ylalaşyklary baglaşýar;
12) içerki we daşarky bazarlarda aktiwleriň we maliýe serişdeleriniň ynanyşykly dolandyrylyşyny amala aşyrýar;
13) Nebit işlerini geçirmek baradaky Şertnama laýyklykda Agentlige degişli bolup durýan Uglewodorod serişdelerini almagyň we peýdalanmagyň tertibini kesgitleýär;
14) Nebit işlerini geçirmek baradaky Şertnama laýyklykda özüne degişli bolup durýan Agentlige gowuşýan girdejilere ygtyýarlyk edýär;
15) içerki we daşarky bazarlarda özüniň islendik görnüşdäki emlägini (aktiwlerini) dolandyrmagy, eýeçilik etmegi, peýdalanmagy we oňa ygtyýarlyk etmegi amala aşyrýar;
16) şu Kanunyň 54-nji maddasynyň birinji böleginde bellenilen ýagdaýlara laýyklykda Potratçynyň emläginiň ulanylyşyny we Agentlige geçýän emlägi hasaba alýar;
17) Şertnamadan gelip çykýan jedeller boýunça kazyýetde, araçy kazyýetde, halkara sudunda we arbitražynda talapkär ýa-da jogapkär hökmünde çykyş edýär we özüne degişli emläk bilen borçnamalary öz üstüne alýar;
18) Türkmenistanyň kanunlarynda we Türkmenistanyň Prezidentiniň namalarynda Agentlige berlen başga wezipeleri amala aşyrýar.
2. Agentlik Potratçydan bank kepilliginiň ýa-da onuň Baş kompaniýasynyň kepilliginiň berilmegini talap etmäge haklydyr.
3. Agentlik öz üstüne ýüklenilen wezipeleri amala aşyrmak maksady bilen aşakdaky hukuklara eýedir:
1) Nebit işleri geçirilende ulanylýan enjamlaryň we gurallaryň barlagyny ýa-da synagyny geçirmäge;
2) Nebit işleriniň geçirilýän islendik çäginden Uglewodorod serişdeleriniň ýa-da başga maddalaryň nusgalaryny almaga;
3) Nebit işlerine degişli tehniki, maliýe we başga resminamalaryň barlagyny geçirmäge we olaryň göçürmesini we nusgasyny almaga;
4) Nebit işlerini geçirmäge ýa-da olaryň geçirilmegini Potratça tabşyrmaga.
Şertnama laýyklykda ýa-da Agentligiň tabşyrygy boýunça amala aşyrylýan Agentligiň Uglewodorod serişdeler paýynyň Agentlik tarapyndan ýa-da onuň tabşyrygy boýunça Potratçy tarapyndan saklanylmagy, taýýarlanylmagy, ýüklenilmegi, ammarlanylmagy, ulagly daşalmagy, ölçelmegi, eltilmegi we marketingi (satylmagy) boýunça işleriň ähli görnüşleri, şeýle hem işleriň başga görnüşleri, şol sanda infrastrukturanyň obýektleriniň gurluşygynyň we başga gurluşyklaryň amala aşyrylmagy, maddy we maddy däl aktiwleriň satyn alynmagy we kärendesi Nebit işleri hasaplanylýar;
5) Potratçy hökmünde Şertnama gatnaşmak üçin Şahsy hödürlemäge;
6) daşky gurşawyň goralyp saklanmagyny, Potratçynyň işgärleriniň we ilatyň howpsuzlygyny we saglygynyň goragyny üpjün etmek bilen bagly görkezmeleri bermäge we Potratçynyň işine çäklendirmeleri girizmäge;
7) tehniki, ekologik we maliýe auditlerini, analitik we başga barlaglary geçirmäge, şeýle hem Potratçynyň Türkmenistanyň kanunlaryny we beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryny, Ygtyýarnamanyň we Şertnamanyň şertlerini berjaý etmeginiň meseleleri boýunça maglumaty ýygnamagy amala aşyrmaga;
8) şu Kanunyň, Ygtyýarnamanyň we Şertnamanyň Potratçy we Operator tarapyndan berjaý edilişine yzygiderli gözegçilik etmäge;
9) şu Kanuna we Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryna laýyklykda Agentlige berlen başga hukuklary amala aşyrmaga.
4. Agentligiň ygtyýarly wezipeli adamlarynyň Nebit işleriniň geçirilmegi bilen baglanyşykly peýdalanylýan islendik çäklere, şol sanda Şertnamalaýyn çäge, islendik bina, ulag serişdesine päsgelçiliksiz girmäge haky bardyr.
5. Agentligiň öz üstüne ýüklenen wezipelerini we ygtyýarlyklaryny ýerine ýetirýän wagtynda, ýerli we daşary ýurtly hünärmenleri we bilermenleri işe çekmäge hukugy bardyr.
6. Agentlik öz üstüne ýüklenen wezipeleri we ygtyýarlyklary ýerine ýetirýän wagtynda şu Kanunyň, Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalarynyň, şeýle hem Şertnamanyň şertlerinde göz öňünde tutulan başga borçnamalary berjaý etmäge borçludyr.
8-nji madda. Konserniň (korporasiýanyň) ygtyýarlygy
1. Konsern (korporasiýa) Agentlige öz wezipelerini we ygtyýarlyklaryny ýerine ýetirmäge ýardam edýär.
2. Konserniň (korporasiýanyň) Bilelikde iş alyp barmak hakyndaky şertnama gol çekmäge we Bilelikde iş alyp barmaklygyň gatnaşyjysy hökmünde çykyş etmäge haky bardyr.
III bölüm. Nebit işleriniň ygtyýarlylandyrylmagy
9-njy madda. Ygtyýarnamalaryň görnüşleri
1. Şu Kanunda Nebit işleriniň amala aşyrylmagy üçin Ygtyýarnamalaryň aşakdaky görnüşleri bellenilýär:
1) Gözleg işleri üçin Ygtyýarnama;
2) Gazyp almak üçin Ygtyýarnama;
3) Gözleg işleri we Gazyp almak üçin Ygtyýarnama.
2. Kömekçi potratçydan Şertnamanyň çäginde Potratçy ýa-da beýleki Kömekçi potratçy bilen şertnamasy boýunça Nebit işleriniň aýry-aýry görnüşlerini ýerine ýetirmek üçin Ygtyýarnama almak talap edilmeýär.
10-njy madda. Ygtyýarnamalaryň berliş usullary
1. Ygtyýarnama tender ýa-da Agentlik tarapyndan dalaş edýän tarap bilen geçirilýän göni (eksklýuziw däl) gepleşikler esasynda berlip bilner.
2. Ygtyýarnamanyň berliş usulyny saýlap almak Agentlik tarapyndan kesgitlenilýär.
11-nji madda. Tender geçirmegiň görnüşleri we tertibi
1. Gatnaşyjylary seçip almagyň görnüşine baglylykda tender aşakdaky görnüşlerde bolup biler:
1) açyk, ýagny onda ähli gyzyklanýan Şahslar gatnaşyjylar bolup çykyş edýärler;
2) ýapyk, ýagny onda tendere gatnaşmak üçin Agentlikden ýörite çakylyk alan Şahslar gatnaşyjylar bolup çykyş edýärler.
2. Tenderiň geçiriliş tertibini Agentlik kesgitleýär.
12-nji madda. Ygtyýarnama almak üçin ýüztutma
1. Dalaş ediji tarapyndan Ygtyýarnamany almak üçin ýüztutma göni (eksklýuziw däl) gepleşikler başlanmazyndan öň berilýär, şonuň esasynda hem Agentlik tarapyndan agzalan gepleşikleri geçirmegiň maksada laýyklygy barada karar kabul edilýär.
Tender geçirilen halatynda Ygtyýarnama almak üçin ýüztutma tenderi geçirmegiň tertibine laýyklykda berilýär.
2. Gözleg işleri üçin Ygtyýarnamany almak üçin ýüztutmada aşakdakylar görkezilmelidir:
1) dalaş edijiniň ady, onuň salgysy, onuň haýsy döwlete degişliligi (edara görnüşdäki taraplar üçin), raýatlygy (şahsy taraplar üçin) hakynda maglumatlar;
2) dalaş edijiniň Baş kompaniýalary, eýeleri we onuň ýolbaşçylary (edara görnüşdäki taraplar üçin), tender geçirilende ýa-da göni (eksklýuziw däl) gepleşikler alnyp barlanda, şeýle hem Ygtyýarnama alnanda we Şertnama gol çekilende oňa wekilçilik etmäge hukuk berlen wekilleri hakynda maglumatlar;
3) dalaş edijiniň tehniki, dolandyryş, guramaçylyk we maliýe mümkinçilikleri hakynda maglumatlar;
4) dalaş edijiniň soňky bäş ýylyň içinde Nebit işlerini geçiren döwletleriniň sanawyny, şeýle hem görkezilen döwür üçin maliýe hasabatlaryny goşmak bilen, ozalky işi hakyndaky maglumat;
5) ýüztutma berilýän Bloklaryň san belgileri;
6) Nebit işlerini maliýeleşdirmegiň çeşmeleri;
7) Gözleg işlerini geçirmek üçin ýüztutma berilýän döwür;
8) dalaş edijiniň işleriniň möçberlerini we olary amala aşyrmak üçin harajatlary görkezmek bilen, iň az borçnamalar boýunça Nebit işlerini geçirmäge degişli teklipleri;
9) geologik we ykdysady ülňüleri (modelleri), şeýle hem başga möhüm maglumaty öz içine alýan taslamanyň deslapky tehniki- ykdysady esaslandyrmasy;
10) Şertnamalaýyn çäkde rekultiwasiýa we dikeldiş işlerini goşmak bilen, dalaş edijiniň daşky gurşawy goramak boýunça borçnamalary;
11) dalaş edijiniň Agentligiň ýa-da Agentlik tarapynban Potratçy hökmünde hödürlenen Şahsyň Gözleg işleri döwründe Şertnama gatnaşmak paýy babatda teklibi. Gatnaşyk paýynyň möçberi Şertnamada kesgitlenilýär.
3. Gazyp almak üçin Ygtyýarnama almak üçin ýüztutmada şu aşakdaky maglumatlar görkezilmelidir:
1) geologiýa-gözleg işleri barada maglumat;
2) Senagat ähmiýetli ýatagyň tapylandygy barada resmi habar, degişli maglumatlary we netijenamalary goşmak bilen (Gazyp almak üçin Ygtyýarnamany almaga dalaş edýän Gözleg işleri üçin Ygtyýarnamanyň eýesine degişli);
3) geologik gorlaryň möçberi, Uglewodorod serişdeleriniň subut edilen we gazyp alyp bolýan gorlary görkezilen Senagat ähmiýetli ýataklaryny özleşdirmegiň giňişleýin meýilnamasy;
4) Senagat ähmiýetli ýataklary özleşdirmek boýunça meýilnamanyň amala aşyrylyp başlanjak möhleti we Uglewodorod serişdelerini Gazyp almagyň başlanjak senesi;
5) Gazyp almagyň çaklanylýan möhleti we onuň ýokarky derejesine ýetmeginiň garaşylýan möhleti;
6) Uglewodorod serişdelerini özleşdirmek, Gazyp almak bilen baglanyşykly düýpli we başga çykdajylar boýunça hem-de olary ýerlemekden alynýan girdejiler boýunça çaklama hasaplamasy;
7) geologiýa, tehniki we ykdysady ülňüleriň (modelleriň) esasynda Senagat ähmiýetli ýataklaryň tehniki-ykdysady netijeliliginiň seljermesi;
8) Şertnamalaýyn çäkde rekultiwasiýa we dikeldiş işlerini goşmak bilen dalaş edýän tarapyň daşky gurşawy goramak babatda borçnamalary;
9) taslamanyň çäklerinde bilim we durmuş maksatnamalaryny maliýeleşdirmek boýunça teklipler;
10) dalaş edijiniň Agentligiň ýa-da Agentlik tarapyndan Potratçy hökmünde hödürlenen Şahsyň Gazyp almak döwründe Şertnama gatnaşmak paýy babatda teklibi. Gatnaşyk paýynyň möçberi Şertnamada kesgitlenilýär.
4. Gözleg işleri we Gazyp almak üçin Ygtyýarnamany almak üçin ýüztutmada, Gözleg işleri üçin Ygtyýarnama almak baradaky ýüztutmada hem-de Gazyp almak üçin Ygtyýarnamanyň berilmegi baradaky ýüztutmada gerek bolan şertler görkezilmelidir.
13-nji madda. Ygtyýarnamanyň berliş şertleri we tertibi
1. Tenderiň ýa-da göni (eksklýuziw däl) gepleşikleriň netijeleri boýunça Agentlik tarapyndan Nebit işlerine çekilmegi maksadalaýyk diýlip karara gelnen Şahsa Ygtyýarnama berilýär.
2. Ygtyýarnamany bermegiň tertibi şu Kanunyň düzgünleri boýunça we şu Kanuna laýyklykda kabul edilen Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalary bilen kesgitlenilýär.
3. Ygtyýarnama daşary ýurtly şahsy tarapa onuň hususy telekeçi hökmünde Türkmenistanda bellige alynmagy we daşary ýurtly edara görnüşli tarapa Türkmenistanda onuň şahamçasynyň açylmagy şerti bilen berilýär.
4.Ygtyýarnama Agentlik tarapyndan bellige alynýar.
14-nji madda. Ygtyýarnamanyň wezipesi
1. Degişli Ygtyýarnamasy bolmazdan Nebit işlerini amala aşyrmaga hiç kimiň haky ýokdur. Ygtyýarnamanyň eýesiniň diňe Ygtyýarnamada görkezilen Nebit işleriniň görnüşlerini geçirmäge hukugy bardyr.
2. Şertnamanyň şertleri Ygtyýarnamanyň şertlerine laýyk gelmelidir.
15-nji madda. Ygtyýarnamanyň mazmuny
1. Gözleg işleri üçin Ygtyýarnamanyň mazmunynda şu aşakdakylar görkezilýär:
1)Ygtyýarnamany alýan baradaky maglumatlar;
2) Ygtyýarnamada geçirilmegi göz öňünde tutulan Nebit işleriniň görnüşi;
3) Şertnamada görkezilen geografık koordinatlara görä, Şertnamalaýyn çägiň araçäkleri;
4) Ygtyýarnamanyň hereket ediş möhletleri we olary uzaltmagyň şertleri;
5) Şertnamanyň taraplarynyň arasynda baglaşylýan Şertnamanyň görnüşi;
6) Ygtyýarnamanyň eýesiniň daşky gurşawy goramak boýunça talaplary berjaý etmek baradaky borçnamalary we başga borçnamalar;
7) Agentlik tarapyndan kesgitlenilýän başga maglumatlar.
2. Gazyp almak üçin Ygtyýarnamanyň mazmunynda şu aşakdakylar görkezilýär:
1) Ygtyýarnamany alýan hakynda maglumatlar;
2) Ygtyýarnamada geçirilmegi göz öňünde tutulan Nebit işleriniň görnüşi;
3) Şertnamada görkezilen geografık koordinatlara görä, senagat ähmiýetli ýatagyň ýerleşýän Şertnamalaýyn çäginiň bölümleriniň araçäkleri;
4) Ygtyýarnamanyň hereket ediş möhletleri we olary uzaltmagyň şertleri;
5) Daşky gurşawy goramak boýunça talaplary berjaý etmek barada Ygtyýarnamanyň eýesiniň borçnamalary we başga borçnamalar;
6) Agentlik tarapyndan kesgitlenýän beýleki maglumatlar.
3. Gözleg we Gazyp almak üçin Ygtyýarnamanyň mazmunyna Gözleg işleri üçin Ygtyýarnamada we Gazyp almak üçin Ygtyýarnamada bar bolan ähli şertler goşulýar.
16-njy madda. Ygtyýarnamalaryň hereket edýän möhletleri
1. Gözleg işleri üçin Ygtyýarnama 6 ýyla çenli möhlet bilen berilýär.
2. Gözleg işleri üçin Ygtyýarnamanyň möhleti, Ygtyýarnamanyň we Şertnamanyň şertlerine laýyklykda her döwrüň dowamlylygy iki ýyla çenli bolmak bilen iki gezek uzaldylyp bilinýär.
3. Potratçy Şertnamalaýyn çäkde Tapmagy amala aşyrsa, ýöne Gözleg işleri üçin Ygtyýarnamanyň uzaldylmagyny göz öňünde tutmak bilen onuň möhletiniň ahyryna çenli, agzalan tapylma esasly baha berip bilmese, onda Potratçynyň bu Tapylma baha bermegiň tamamlanmagy üçin esaslandyrylan zerur bolan möhlete şol Şertnamalaýyn çäkde Gözleg işleri üçin täze Ygtyýarnamany almak barada Agentlik bilen gepleşikleri geçirmäge haky bardyr.
4. Gazyp almak üçin Ygtyýarnama 20 ýyl möhlet bilen berilýär. Gazyp almak üçin Ygtyýarnamanyň möhleti, Ygtyýarnamanyň we Şertnamanyň şertlerine laýyklykda 5 ýyla çenli uzaldylyp bilner.
5. Ygtyýarnamanyň möhletini uzaltmak hakyndaky ýüztutma Agentlige gelip gowşan gününden üç aýdan gijä galman seredilýär.
6. Gözleg işleri we Gazyp almak üçin Ygtyýarnama Gözleg işleri üçin Ygtyýarnamanyň we Gazyp almak üçin Ygtyýarnamanyň möhletlerini, şol sanda olary uzaltmagyň mümkin bolan döwürlerini hem öz içine alýar.
7. Ygtyýarnamanyň hereket edýän möhleti Şertnamanyň güýje giren gününden hasaplanylyp başlanýar.
17-nji madda. Ygtyýarnamanyň eýesiniň hukuklary
1. Gözleg işleri üçin Ygtyýarnamanyň eýesiniň şu Kanuna we Ygtyýarnamanyň şertlerine laýyklykda Uglewodorod serişdeleriniň Gözleg işlerini geçirmäge we Şertnamada göz öňünde tutulan Gözleg işleri bilen baglanşykly Nebit işleriniň zerur görnüşlerini ýerine ýetirmäge aýratyn hukugy bardyr.
2. Gözleg işleri üçin Ygtyýarnamanyň eýesi Senagat ähmiýetli ýatagy tapan ýagdaýynda Şertnamanyň şertlerine laýyklykda ýüztutma bermek şerti bilen Gazyp almak üçin Ygtyýarnamany almaga aýratyn hukugy bardyr.
3. Gazyp almak üçin Ygtyýamamanyň eýesi şu Kanuna we Ygtyýarnamanyň şertlerine laýyklykda aşakdaky aýratyn hukuklara eýedir:
1) Ygtyýarnamanyň we Şertnamanyň şertlerine laýyklykda Şertnamalaýyn çäkde Gazyp almak işlerini geçirmäge;
2) Şertnamanyň şertlerine laýyklykda Uglewodorod serişdelerinden öz paýyna düşýän bölegine ygtyýarlyk etmäge;
3) Şertnamalaýyn çäkde we onuň çäklerinden daşarda Ygtyýarnamanyň we Şertnamanyň şertlerine laýyklykda Nebit işlerini amala aşyrmaga.
18-nji madda. Ygtyýarnamanyň hereketiniň bes edilmegi
1. Ygtyýarnamanyň hereketi şu aşakdaky halatlarda bes edilýär:
1) Ygtyýarnamanyň hereket edýän möhleti ýa-da Ygtyýarnamanyň hereket edýän uzaldylan möhleti tamamlananda;
2) şu Kanuna laýyklykda Ygtyýarnama ýatyrylanda;
3) Şertnamada göz öňünde tutulan esaslar boýunça Şertnama bozulan ýagdaýynda.
2. Aýratyn ýagdaýlarda, haçan-da Şertnamalaýyn çägiň işlenilip taýýarlanylmagy üçin Gazyp almak üçin Ygtyýarnamanyň göz öňünde tutulan möhletinden artykmaç wagtyň, Şertnamanyň taraplarynyň täjirçilik bähbitlerine laýyk gelýän ýagdaýynda we täjirçilik taslamasy bilen delillendirilen bolsa, onda Agentligiň çözgüdiniň esasynda, onuň ýene on ýyla çenli uzaldylmagy göz öňünde tutulyp, Gazyp almak üçin Ygtyýarnamanyň möhleti uzaldylyp bilner.
Bu ýagdaýda, Gazyp almak üçin Ygtyýarnamanyň möhletiniň tamamlanmagy sebäpli maksatnamanyň we işläp taýýarlamak boýunça meýilnamanyň ýerine ýetirilmezligi, şu madda laýyklykda onuň ýaly Ygtyýarnamanyň möhletiniň uzaldylmagy üçin, eger Agentlik başga çözgüdi kabul etmese esas bolup durmaýar.
19-njy madda. Şertnamanyň hereketiniň togtadylmagy we täzeden dikeldilmegi
1. Şertnamanyň hereketi şu aşakdaky ýagdaýlarda Agentlik tarapyndan togtadylýar:
1) Ygtyýarnamanyň eýesi Ygtyýarnamada göz öňünde tutulmadyk Nebit işlerini geçirýän bolsa;
2) Ygtyýarnamanyň eýesi işleri Ygtyýarnamanyň çäklerinde amala aşyrýar, ýöne Şertnamanyň ýerine ýetirilmegi barada Agentlik bilen ylalaşylan Nebit işlerini geçirmek boýunça maksatnama we meýilnama eýerilmeýän bolsa;
3) Ygtyýarnamanyň eýesi öz işleriniň barşynda ýerasty baýlyklary, daşky gurşawy goramak we işleri howpsuz alyp barmak ugrunda, Türkmenistanyň kanunçylygyny yzygiderli we (ýa-da) düýpli bozýan bolsa;
4) Şu Kanunda bellenilen başga ýagdaýlarda.
2. Ygtyýarnamanyň hereketi togtadylan mahalynda Agentlik şeýle togtadylmanyň sebäpleri hakynda Ygtyýarnamanyň eýesine ýazmaça habar berýär we olary aradan aýyrmak üçin oýlanyşykly möhleti belleýär. Ýgtyýarnamanyň hereketiniň togtadylmagy Ygtyýarnamanyň eýesiniň kemçilikleri aradan aýyrmak boýunça işleriniň duruzylmagyny aňlatmaýar.
3. Şertnamanyň hereketiniň togtadylmagyna getiren sebäpler aradan aýrylanda, onuň güýji täzeden dikeldilýär we bu barada Ygtyýarnamanyň eýesine ýazmaça duýdurylýar.
4. Ygtyýarnamanyň güýjüniň togtadylmagy Şertnama boýunça Nebit işleriniň saklanmagyna getirýär. Şertnamanyň güýji Ygtyýarnamanyň güýjüniň täzeden dikeldilmegi bilen bir wagtda dikeldilýär.
5. Ygtyýarnamanyň güýjüniň togtadylmagy Ygtyýarnamanyň we Şertnamanyň möhletiniň uzaldylmagy üçin esas bolup bilmeýär.
20-nji madda. Ygtyýarnamanyň ýatyrylmagy
1. Agentlik şu aşakdaky ýagdaýlarda berlen Ygtyýarnamany ýatyrmaga haklydyr:
1) Ygtyýarnamanyň eýesi Ygtyýarnamanyň hereketiniň togtadylmagy barada çözgüdiň kabul edilmegine getiren sebäpleri aradan aýyrmakdan ýüz dönderen halatynda ýa-da bu sebäpleriň bellenilen möhletde aradan aýrylmadyk ýagdaýynda;
2) Ygtyýarnamanyň eýesiniň Agentlige, onuň Ygtyýarnamany bermek baradaky çözgüdine düýpli täsir eden, ýalan maglumaty berendigi aýan edilende;
3) Nebit işlerini geçirmäge başlamagyň Şertnamada göz öňünde tutulan möhletleriniň bozulmagynda;
4) Şu Kanunda göz öňünde tutulan beýleki ýagdaýlarda.
2. Ygtyýarnamanyň ýatyrylmagy şol bir wagtda Şertnamanyň güýjüniň hem bes edilmegine getirýär.
IV bölüm. Şertnamalar
21-nji madda. Şertnamalaryň görnüşleri
1. Şu Kanuna laýyklykda Nebit işlerini geçirmek üçin Şertnamalaryň aşakdaky görnüşleri ulanylýar:
1) Önümi paýlaşmak hakyndaky şertnama;
2) Roýalti we salgyt şertlerindäki konsessiýa barada şertnama;
3) Bilelikde iş alyp barmak hakyndaky şertnama;
4) Töwekgelçilikli Serwis hyzmatlary üçin şertnama.
2. Önümi paýlaşmak hakyndaky şertnama, roýalti we salgyt şertlerinde konsessiýa barada şertnama we töwekgelçilikli Serwis hyzmatlary üçin şertnama Agentlik bilen Potratçynyň arasynda baglaşylýar. Onda Potratçy hökmünde Konsern (korporasiýa) hem çykyş edip biler.
3. Konsern (korporasiýa) bilelikdäki iş alyp barmak hakyndaky şertnama Potratçy hökmünde gatnaşyp bilýär.
4. Nebit işleriniň anyk häsiýetine we beýleki ýagdaýlaryna görä Şertnamalaryň görkezilen görnüşleriniň we Şertnamalaryň beýleki görnüşleriniň utgaşdyrylmagyna ygtyýar berilýär.
22-nji madda. Şertnamanyň hereket ediş möhleti we şertleri
Şertnamanyň hereket ediş möhleti we şertleri şu Kanuna we Ygtyýarnama laýyklykda Şertnamanyň taraplarynyň ylalaşygy bilen kesgitlenilýär.
23-nji madda. Şertnamany baglaşmagyň we bellige almagyň tertibi
1. Nebit işleri geçirilende Şertnamanyň daşky gurşawy, ýerasty baýlyklary goramaga, ilatyň saglygyny we howpsuzlygyny üpjün etmäge degişli düzgünleri Agentlik tarapyndan degişli ygtyýarly döwlet edaralary bilen ylalaşylýar. Şeýle ylalaşmanyň tertibi we möhletleri Agentlik tarapyndan kesgitlenilýär.
Agentligiň bellän möhletinde agzalan edaralar tarapyndan Şertnamanyň ylalaşylmasynyň bolmazlygy ygtyýarly edaralaryň Şertnamany bellige almakdan boýun gaçyrmaklary üçin esas bolup durmaýar.
2. Şertnama onuň degişli döwlet dolandyryş edaralarynda bellige alnan gününden öz güýjüne girýär.
24-nji madda. Şertnamanyň şertleriniň üýtgedilmegi we onuň hereketiniň bes edilmegi
1. Eger şu Kanunda başga ýagdaýlar göz öňünde tutulmadyk bolsa, Şertnamanyň şertleri diňe Şertnamanyň taraplarynyň oňa ýazmaça razylygy bolan ýagdaýynda üýtgäp biler.
2. Agentlik we Potratçy Şertnamada göz öňünde tutulan esaslarda we tertipde Şertnamanyň hereketini bes edip bilerler.
3. Şu Kanuna laýyklykda Ygtyýarnama ýatyrylan ýagdaýynda Şertnama hem bes edilýär.
4. Şertnamanyň taraplary Şertnamanyň hereketiniň bes edilen pursadyna çenli ýerine ýetirilmän galan borçnamalaryny ýerine ýetirmekden boşadylmaýarlar.
5. Eger Şertnamada başga ýagdaýlar göz öňünde tutulmadyk bolsa, Şertnama möhletinden öň bes edilen ýagdaýynda, Potratçy öz eýeçiliginde bolan emläge özbaşdak ygtyýarlyk etmäge haklydyr. Onda Agentligiň onuň ýaly emlägi satyn almaga artykmaçlyk hukugy bar.
6. Şertnamanyň hereket edýän döwründe, şeýle hem onuň möhleti tamamlanandan soňra, Potratça degişli emläge bolan eýeçilik hukugynyň geçiş meseleleri Şertnamada şertleşilýär.
7. Şertnamanyň hereketi bes edilen ýagdaýynda, Potratçy öz serişdeleriniň hasabyna Nebit işleriniň geçirilýän çägini daşky gurşawy, ýerasty baýlyklaryny, ilatyň howpsuzlygyny we saglygyny goramak boýunça Türkmenistanyň kanunçylygynyň talaplaryna we Nebit işlerini amala aşyrmak boýunça halkara tejribesiniň düzgünlerine laýyk gelýän ýagdaýa getirmäge borçludyr.
V bölüm. Nebit işleriniň geçirilmegi
25-nji madda. Nebit işlerini geçirmegiň şertleri
1. Nebit işlerini geçirmegiň şertleri Şertnamada kesgitlenilýär.
2. Eger Gözleg işleri netijesinde Uglewodorod serişdeleriniň ýatagy açylan bolsa, Potratçy şol açyş barada Agentlige habar bermäge, şol ýataga, şol sanda onuň gorlaryna baha bermäge hem-de onuň senagat ähmiýeti hakyndaky netijenamany taýýarlamaga borçludyr. Açyş barada habar bermegiň, ýataga baha bermegiň, şol sanda ýatagyň gorlary we açylan ýatagyň senagat ähmiýeti baradaky meselesi boýunça netijenamany taýýarlamagyň möhletleri Şertnamada kesgitlenilýär.
3. Senagat ähmiýetli ýatak tapylanda, Önümi paýlaşmak hakyndaky şertnamanyň şertlerine laýyklykda, Potratça Nebit işlerini geçirmek boýunça çykdajylarynyň öwezini dolmaga hukuk berilýär, onuň her çärýekdäki möçberi Uglewodorod serişdeleriniň Potratça degişli paýyndan gelýän girdejiniň möçberinden ýokary bolup bilmeýär.
Önümi paýlaşmak hakyndaky şertnamadan başga Şertnamalaryň şertlerinde Senagat ähmiýetli ýatak tapylanda, Potratça Nebit işlerini geçirmek boýunça çykdajylaryň öwezini dolmaga hukuk berilýär, onuň her çärýeklik möçberi Şertnamanyň şertlerine laýyklykda kesgitlenilýär.
4. Eger Gözleg işleri üçin Ygtyýarnamanyň möhletiniň ýa-da onuň hereketiniň uzaldylan möhleti dolanda Senagat ähmiýetli ýatak açylmadyk bolsa, Potratçynyň çykdajylarynyň öwezini dolmaga hukugy bolmaýar. Şonda Gazyp almak üçin Ygtyýarnamanyň we Şertnamanyň hereketi bes edilýär.
5. Eger Potratçy Ýatagyň senagat ähmiýeti ýok diýip hasaplasa ýa-da Senagat ähmiýetli ýatagy özleşdirmekden boýun gaçyran ýagdaýynda, ol şu Kanunyň 24-nji maddasynyň ýedinji böleginiň şertlerini berjaý etmek bilen bu ýatagyň ýerleşýän Şertnamalaýyn çäginiň meýdançasyndan gitmäge borçludyr.
26-njy madda. Ýatagyň bilelikde özleşdirilmegi
1. Ýatagyň bilelikde özleşdirilmegi bir-birine ýanaşýan Şertnamalaýyn çäklerinde ýerleşýän şol bir ýatagy Işläp taýýarlamak boýunça öz işlerini amala aşyrýan iki ýa-da ondan köp Potratçylaryň arasynda işleriň utgaşdyrylmagyny aňladýar.
Munuň ýaly Potratçylar şol Ýatagy ýeke-täk obýekt hökmünde bilelikde özleşdirmek boýunça öz aralarynda şertnama baglaşmaga borçludyrlar we bu ýatak Potratçylaryň işläp taýýarlan ýeke-täk meýilnamalary boýunça özleşdirilmelidir. Bilelikde özleşdirmegiň şertnamasy we ýeke-täk meýilnamasy Agentlik tarapyndan tassyklanylmaga degişlidir.
2. Eger Potratçylaryň islendik biri Bilelikde özleşdirme boýunça şertnamany beýleki Potratçy bilen baglaşmakdan ýüz dönderýän bolsa, onda Agentlik ony şol şertnamany baglaşmaga borçly etmäge haklydyr.
Eger Potratçylaryň islendik biri ýatagyň bilelikdäki özleşdirmesiniň ýeke-täk meýilnamasyny işläp taýýarlamakdan ýüz dönderýän bolsa, onda Agentlik munuň ýaly meýilnamanyň Potratçylaryň hasabyna işläp taýýarlanylmagyny garaşsyz bilermene tabşyrmaga haklydyr. Munuň ýaly meýilnamanyň ýerine ýetirilmegi Potratçylar üçin hökmanydyr. Haýsydyr bir Potratçynyň bu borçlary ýerine ýetirmekden ýüz dönderen ýagdaýynda, ol agzalan ýatagyň degişli meýdançasyny yzyna bermäge borçludyr.
27-nji madda. Emeli adalar, bentler we başga desgalar
1. Türkmenistanyň çäginde, şol sanda Hazar deňziniň türkmen böleginde we Içki suw howdanlarda Nebit işlerini geçirmek maksady bilen döredilýän emeli adalaryň, bentleriň we beýleki desgalaryň gurluşygy, ulanylyşy we peýdalanylyşy, Agentlik tarapyndan Potratça, onuň daşky gurşawy we bioserişdelerini goramak we gorap saklamak şerti bilen, aýratyn berilýän rugsatnamanyň esasynda amala aşyrylýar.
Şeýle emeli adalaryň, bentleriň we beýleki desgalaryň töwereginde daşky araçäkleriň her bir nokadyndan 500 metre çenli aralyga uzalyp gidýän howpsuzlyk zolaklary bellenilýär.
2. Emeli adalaryň, bentleriň we beýleki desgalaryň ýerleşişi gämi gatnawy we balykçylyk üçin möhüm ähmiýeti bolan oňat ýola goýlan deňiz ýollaryna päsgelçilikleri döretmeli däldir.
3. Emeli adalaryň, bentleriň we beýleki desgalaryň gurluşygyna, saklanylmagyna hem-de ulanylmagyna jogapkär Potratçy ýa-da Kömekçi potratçy şolaryň goralmagyny we olaryň ýerleşýän ýerlerini görkezýän duýduryjy belgileriň hemişe bolmagyny üpjün etmäge borçludyr.
4. Taşlanan ýa-da ulanylmaýan emeli adalar, bentler we beýleki desgalar başga maksatlar üçin peýdalanylyp bilinmejek bolsa, adamlaryň, tebigy baýlyklaryň howpsuzlygyna zeper ýetirmez ýaly, gämi gatnawyna ýa-da balykçylyga päsgelçilik bermez ýaly edilip sökülip aýrylmalydyrlar.
28-nji madda. Agentligiň Uglewodorod serişdelerini satyn almaga bolan hukugy
1. Agentligiň islendik wagtda bazar bäsdeşligi esasynda Potratçynyň paýynyň Uglewodorod serişdelerini täjirçilik ýoly bilen satyn almaga artykmaçlyk hukugy bardyr.
2. Agentligiň içerki bazaryň zerurlyklaryny kanagatlandyrmak maksady bilen we Uglewodorod serişdeleriniň doly ulanylmagynyň hasabyna munuň ýaly zerurlyklaryň kanagatlandyrylmadyk ýagdaýynda, Potratçynyň paýynyň Uglewodorod serişdelerini satyn almaga artykmaçlyk hukugy bar.
Şonda satyn alynýan Uglewodorod serişdeleriniň çäkli möçberleri, nyrh emele geliş tertibi, tölegiň görnüşi we töleg walýutasy Şertnama esasynda kesgitlenilýärler.
29-njy madda. Uglewodorod serişdeleriniň yzyna gaýtarylmak şerti bilen mejbury alynmagy (rekwizisiýasy) we olaryň ýeriniň doldurylmagy
1. Uruş, uruş howpy, tebigy betbagtçylyk ýa-da adatdan daşary ýagdaýlarda Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen we adatdan daşary häsiýetli beýleki ýagdaýlarda, Türkmenistanyň Ministrler Kabineti (Hökümeti) Potratça degişli Uglewodorod serişdeleriniň bölegini ýa-da tutuş paýyny mejbury tölegli yzyna gaýtarylmak şerti bilen mejbury almaga (rekwizisiýa) haky bar. Yzyna gaýtarylmak şerti bilen mejbury almak Türkmenistanyň Ministrler Kabineti (Hökümeti) tarapyndan kesgitlenilýän we adatdan daşary ýagdaýlaryň tutuş döwrüniň dowamynda Türkmenistanyň mätäçliklerini üpjün etmek üçin gerek bolan möçberlerde amala aşyrylýar.
2. Türkmenistanyň Ministrler Kabineti (Hökümeti) Potratçynyň rekwizirlenen Uglewodorod serişdeleri üçin hakyky önümler görnüşinde ýa-da olaryň bahasyny erkin ýörgünli pulda adalatly nyrhlar boýunça tölemek arkaly öweziniň doldurylmagyny kepillendirýär.
30-njy madda. Nebit işleriniň geçirilmegine döwlet gözegçiligi
1. Şu Kanuna laýyklykda Agentlik Nebit işleriniň geçirilmegine döwlet gözegçiligini amala aşyrýar.
Ministrlikler we beýleki döwlet dolandyryş edaralary Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen öz ygtyýarlygynyň çäklerinde degişli döwlet gözegçiligini we gözegçilik barlagyny amala aşyrýarlar.
Ministrlikler we beýleki döwlet dolandyryş edaralary şonuň ýaly gözegçiligi amala aşyranda alan islendik maglumatlarynyň ýaşyrynlygyny üpjün etmäge borçludyrlar.
2. Ministrlikler we beýleki döwlet dolandyryş edaralary, döwlet gözegçiligini we gözegçilik barlagyny amala aşyrmak boýunça Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda özleriniň ygtyýarlygynyň çäklerinde degişli barlaglary we gözegçilikleri geçirmekden ozal munuň ýaly barlaglaryň we gözegçilikleriň geçirilmegini Agentlik bilen öňünden hat üsti bilen ylalaşýarlar.
3. Ministrlikler we beýleki döwlet dolandyryş edaralary şu maddanyň ikinji böleginde görkezilen barlaglaryň we gözegçilikleriň barşynda Şertnama taraplarynyň gatnaşyklaryna goşulmaga haklary ýokdur.
4. Ministrlikler we beýleki döwlet dolandyryş edaralary, barlaglaryň we gözegçilikleriň netijeleri boýunça taýýarlanan öz netijenamalaryny, güwanamalaryny, hasabatlaryny we beýleki namalaryny Kanuna, Ygtyýarnama we Şertnama laýyklykda garalmagy we çäreleriň görülmegi üçin Agentlige iberýärler.
5. Hukuk goraýjy edaralar Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan öz ygtyýarlygynyň çäklerinde Nebit işleriniň geçirilmeginde kanunçylygyň berjaý edilmegine gözegçiligi amala aşyrýarlar.
Hukuk goraýjy edaralar geçiriljek barlaglar barada Agentlige habar berýärler. Munuň ýaly barlaglaryň güwanamalaryny, netijenamalaryny, teswirnamalaryny we beýleki namalary Agentlige iberilýär.
6. Agentlik öz netijenamalaryny, güwanamalaryny, hasabatlaryny we beýleki namalaryny iberen ministrliklere, beýleki döwlet dolandyryş edaralaryna we hukuk goraýjy edaralaryna şol resminamalara garamagyň netijeleri barada habar berýär.
301-nji madda. Nebit işlerini amala aşyrmak boýunça Agentligiň döwlet dolandyryş edaralary bilen özara hereketi
1. Şu Kanuna we Işläp taýýarlamagyň düzgünlerine laýyklykda Agentligiň, Potratçynyň Nebit işleriniň maksatnamasynyň we meýilnamasynyň netijeliligini we Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyk gelýändigini kesgitlemek maksady bilen, degişli döwlet edaralaryna (guramalaryna) olary muzdsuz ekspertiza etmegi tabşyrmaga hukugy bardyr.
2. Nebit işlerini amala aşyrmak boýunça Agentligiň döwlet dolandyryş edaralary bilen özara hereketiniň tertibi Türkmenistanyň Prezidentiniň namasy bilen kesgitlenilýär.
31-nji madda. Gazylyp alnan Uglewodorod serişdeleriniň ölçenilişi we agramynyň çekilişi
1. Şertnamalaýyn çäkde gazylyp alnan Şertnamalaýyn çäkde we (ýa-da) ondan daşarda saklanýan Uglewodorod serişdeleriniň ölçenilişi we agramynyň çekilişi Potratçy tarapyndan Şertnamada kesgitlenilen döwürlerde Nebit işlerini geçirmegiň halkara tejribesinde ulanylýan usulyýeti peýdalanmak bilen yzygiderli geçirilýär.
Uglewodorod serişdelerini ölçemegiň we agramyny çekmegiň beýleki usullaryny ulanmak, şeýle hem şonda enjamlaryň we gurallaryň peýdalanylmagy Potratçy tarapyndan diňe Agentligiň rugsatnamasy bar bolan ýagdaýynda amala aşyrylýar.
2. Agentlik Uglewodorod serişdeleriniň agramyny çekmek we ölçemek üçin peýdalanylýan enjamlary we gurallary yzygiderli belli bir wagtyň geçmeginde, synagdan geçirmegi, synaglaryň netijeleriniň Agentlige tabşyrylmagyny Potratçydan talap etmäge haklydyr.
3. Eger Uglewodorod serişdeleriniň agramyny çekmek we ölçemek üçin peýdalanylýan enjamlar we gurallar synagdan geçirilende, kemçilikler ýa-da nätakyklyklar ýüze çykarylsa we olaryň emele gelen wagtyny kesgitlemek mümkin bolmadyk ýagdaýynda, onda agzalan enjamlar ýa-da gurallar, o


text:
Tramp Eýranyň sanksiýalardan boşadylmagy üçin berlen möhledi soňky gezek uzatdy
Ak Tamdan berlen beýanatda dördünji we soňky gezek uzadylan şertnama üýtgetme girizilmegi islenýär
ABŞ-nyň Prezidenti Donald Tramp Eýran bilen baglaşylan ýadro şertnamasynyň çäginde Eýranyň sanksiýalardan boşadylmagy üçin berlen möhledi soňky gezek uzatdy.
ABŞ-nyň Eýran bilen 5+1 ýurtlarynyň ýagny ABŞ-nyň, Britaniýanyň, Hytaýyň, Fransiýanyň, Russiýanyň we Germaniýanyň arasynda 2015-nji ýylda baglaşylan ýadro şertnamasynyň sanksiýalar hakyndaky maddasyny bes etmejekdigini aýan eden ýolbaşçylary, Eýranyň sanskiýalardan boşadylmagy hakyndaky maddanyň möhlediniň 120 gün uzadylandygyny ýatlatdy.
Ak Tamdan berlen beýanatda dördünji we soňky gezek uzadylan şertnama üýtgetme girizilmegi islenýär.
Beýanatda Eýranyň sebiti durnuksyzlaşdyrýan hereketlerini bes etmegi üçin Eýrana basyş edilmelidigi nygtaldy.
Beýanatda mundan başgada resmi Tährana eýranlylaryň esasy hak-hukuklaryna sarpa goýulmagy çagyryşy berildi.
Amerikanyň hökümetiniň Eýranyň sansiýalardan boşadylmagy hakyndaky maddanyň möhledini uzatmak barada karar kabul edýärkä şol bir wagtda hem Eýrana täze sansikalar goýmagy ünsleri özüne çekdi.
ABŞ-nyň Gazna ministrligi Eýranda adam hukuklaryny basgylaýandygy we ýaraglanma goldaw berýändigi sebäpli 14 adam bilen gurama sanskiýa goýjakdygyny mälim etdi.


text:
Siriýa boýunça gözegçilik topary ýurduň demirgazyk-günbatarynda kime degişlidigi näbelli uçaryň “Al-Kaýda” bilen bagly toparyň gözegçiligindäki şähere eden hüjümleriniň netijesinde azyndan 15 parahat ýaşaýjynyň wepat bolandygyny habar berdi.
Siriýada adam hukuklaryna gözegçilik edýän guramanyň maglumatyna görä, “Al-Nusra fronty” atly söweşiji toparyň we ýaran gozgalaňçy toparlaryň elindäki Darkuş şäherine howadan edilen hüjüm zerarly 40 adam ýaralanypdyr.
Guramanyň başlygy Rami Rahman “azyndan 15 adam wepat boldy, olaryň arasynda bir çaga we alty zenan bar” diýdi.
6-njy iýulda Siriýanyň hökümeti Remezan aýyny soňlaýan Eid al-Fitr baýramçylygynda ok atyşygyň bes edilmegine milli derejede gözegçiligiň ediljekdigini aýdypdy.
Siriýada 2011-nji ýylda başlanan graždan urşy zerarly azyndan 280 müň adam wepat boldy.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen Owganystanyň Prezidenti Mohammad Aşraf Ganiniň arasynda geçirilen telefon arkaly söhbetçeşlikde türkmen-owgan ýangyç-energetika hyzmatdaşlygynyň ileri tutulýan ugurlary ara alnyp maslahatlaşyldy.
Söhbetdeşler türkmen-owgan hyzmatdaşlygy bilen bagly meseleleri ara alyp maslahatlaşmaga geçmek bilen, soňky döwürde iki ýurduň özara gatnaşyklarynyň ikitaraplaýyn, şeýle hem köptaraplaýyn görnüşde—iri halkara guramalarynyň hem-de abraýly sebit düzümleriniň çäklerinde giňelýändigini kanagatlanma bilen...
Ýaşulular maslahatynyň ikinji gününiň dowamynda Türkmenistanyň Prezidenti ähli sarp edijiler üçin tebigy gazyň, elektrik energiýasynyň, ýaşaýyş jaý-jemagat, awtoulag we aragatnaşyk hyzmatlarynyň bahalaryny tertipleşdirmek hakyndaky Karara gol çekdi.
Döwlet Baştutanynyň belleýşi ýaly, ýurtda Garaşsyzlygyň ilkinji döwürlerden halka gaz, agyz suwy, elektrik energiýasy we nahar duzy mugt berildi. Jemagat hyzmatlary üçin hem ujypsyz töleg bellendi. Bu çykdajylary Türkmenistanyň...
Ýakynda ýedi ýylda Türkmenistanyň nebitgaz toplumyna ýakyn ýedi 159,9 milliard manat möçberde düýpli maýa goýumlary gönükdiriler. Bu barada Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Ýaşulularyň maslahatynyň ikinji gününde pikir alyşmalardan soň tassyklanan «Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2018-2024-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň maksatnamasy» hakynda aýdanda belledi.
Şu döwürde nebitgaz toplumyna 6 müň 900-den...