text:
Türkiýe döwletiniň stipendiýaly okuw mümkinçiliklerini hödürleýän "Türkiýe Burslari" programmasy boýunça aspirantura we doktorantura okuwlary üçin arza kabul edişlik başlandy.
Dokumentler 1-nji martdan 31-nji marta çenli kabul ediler. Bu barada Türkiýäniň stipendiýaly okuw mümkinçiliklerini hödürleýän www.turkiyeburslari.gov.tr
websahypasy habar berýär.
Websahypada habar berilmegine görä, aspiranturada we doktoranturada okamak isleýänler üçin iki okuw programmasy ýola goýlupdyr. Olar "Ali Kuşçu" we "Ibn Haldun Sosyal Bilimler" okuw programmalarydyr.
Bu okuw programmalary boýunça ylym we tehnologiýa ugrundan bilim almak isleýänlere "Ali Kuşçu" we sosial bilimler ugrundan bilim almak islýänlere bolsa öz arzasyny "Ibn Haldun Sosyal Bilimler" okuw programmasyna tabşyrmaklyk maslahat berilýär.
Türkiýe döwletiniň hödürleýän stipendiýaly okuw programmasynda, aspirantura okuwyny okamaga mümkinçilik gazananlar aýda 450$, doktorantura okuwyny okamaga mümkinçilik gazananlar bolsa aýda 575$ stipendiýa bilen üpjün edilerler.
Websahypada bellenmegine görä, okuwa kabul edilenler döwletiň umumy ýaşaýyş jaýlarynda mugt galyp bilýärler we ýerleşen ýokary okuw jaýy üçin hiç hili pul tölemeýärler.
Şeýle-de, studentler okuwa başlamazdan öň bir ýyl mugt türkçe dil okuwyny okarlar we aspiranturany ýa-da doktoranturany tamamlaýançalar, saglyk ätiýaçlandyryşlary bilen hem üpjün edilerler diýlip, websahypada bellenilýär.
Aspirantura we doktorantura okuwyny okamaga mümkinçilik gazananlar, bir ýyl türk dilini öwrenýän döwründe hem hödürlenýän ähli mümkinçiliklerden peýdalanyp bilerler. Studentler ilkinji gezek Türkiýä gelenlerinde hem-de okuwyny tamamlap yzyna dolananlarynda, olaryň ýol çykdajylaryny Türkiýe döwleti öz üstüne alýar.
Websahypada bellenmegine görä, aspirantura ýa-da doktorantura arza tabşyrmak üçin, ondan aşaky bilim derejesinde okuwyny tamamlan (Eger-de aspirantura dokument tabşyrýan bolsa, onda islendik ýokary okuw jaýynyň uçurymy) ýa-da üstümizdäki okuw ýylynda okuwyny tamamlaýan studentler dokumentlerini tabşyryp bilerler.
Hödürlenýän bu programma laýyklykda, aspirantura üçin dokument tabşyrjak studentler 01.01.1983, doktorantura üçin dokument tabşyrjaklar bolsa 01.01.1978-nji ýylda ýa-da ondan soň doglan bolmaly.
Türkiýe döwletinde aspiranturada ýa-da doktoranturada okamak isleýänler dokumentlerini elektron görnüşde turkiyeburslari.gov.tr internet adresine ýa-da Türkiýäniň Türkmenistandaky ilçihanasyna tabşyryp bilerler.


c: text/html

text:
Soňky wagtlar Türkmenistandan daşary ýurda çykmak örän kynlaşýar. Çünki Döwlet migrasiýa gullugy uçara münmäge sähelçe galanda yzyňa gaýtarýar, sebäbini bolsa aýtmaýar. Daşary ýurtlara çykyp bilmeýänleriň sany hem gün-günden köpelýär.
Aýdylmagyna görä, migrasiýanyň “gara sanawy” bar. Ol “gara sanawa” girmek aňsat, çykmak welin örän kyn. Şeýle “gara sanawa” giren raýatlaryň köpüsini Aşgabat şäher migrasiýa gullugynyň edarasynda her gün görmek mümkin.
Raýatlar näme sebäpden daşary ýurda çykyp bilmeýänligini öwrenmek üçin arza ýazmaly. Ýazylan arzanyň jogaby iň azyndan iki hepdeden gelýär, bolmasa bir aýa çenli uzaýar. Ol wagtyň içinde bolsa kynlyk bilen alnan wizalaryň möhleti tamamlanyp gidýänleri hem az däl.
Garaşylyp alnan jogapda hem takyk maglumat berlenok. Iki hepdeden gowrak garaşan raýatlaryň alýan jogaplary şeýleräk mazmunda: “Siziň 01.01.2012-nji ýylda Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň başlygynyň adyna ýazan arzaňyzyň Gullugymyz tarapyndan doly öwrenilendigini we şol arzaňyzyň degişli edaralaryň garamagyna ugradylandygyny, şeýle hem arzaňyzyň netijesi boýunça Size goşmaça maglumat beriljekdigini habar berýäris”.
Elbetde, şeýle jogapdan raýatlar kanagat edenok we şäher migrasiýa gullugynyň başlygynyň kabul edýän günlerine ýazylýarlar. Oňa ýazylanlaryň biri hem 20 ýaşlaryndaky Berdimyrat boldy we öz nägileligini şeýle düşündirdi:
—Meniň Britaniýa gitmek üçin bir aýlyk okuw wizam bardy. Ol wizany hem ejem-kakam köp çykdaýjy edip, köp garaşyp aldyk. Indi häzire çenli “Meni näme sebäpden çykaraňzok?” diýsem, alýan jogabym diňe “Bolanok, bilemok, garaş!”. “Men Prezidente arza ýazjak” diýsem, “Hakyňyz bar” diýdi. Şonda men adyny soradym, ol bolsa “Şu ýeriniň başlygy” diýdi. “Bolýar onda, şeý diýip aýdaýaryn” diýip çykjak wagtym bolsa “Gaýrat et” diýip arkamdan söz atyp galan başlygyň orunbasary Meret aga bilenem problemam çözülmedi. Men indi okuwymyň köýenine gynanamok, ejem-kakamyň şondan soň kän bir ugry ýok – men şoňa gynanýaryn.
Beýleki raýat (göçüp barýan) Irina Wladimirowna iki ýaş çagasy bilen gelip, arzasyny ýazyp “Jogaba iki hepde garaşyň” diýilenden soň gaty geň galyp, gözüne ýaş doldy we “Siz näme meniň bilen oýun edip dursuňyzmy? Uçardana bir alyp galdyňyz, indem ýarym aý garaşdyrjak bolýaňyzmy? Meniň öýüm ýok, hasapdan çykdym” diýip aglap aýtsada, alan jogaby ýenede “Bolanok, bilemok, garaşyň!”
Migrasiýa gullugynyň nähili ýagdaýlarda çykarman saklap bilýändigini Aşgabat şäherinde işleýän hukukçy Annamyrat aga şeýle düşündirdi:
—Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň 26-njy maddasy her bir raýatyň ondan oňa erkin hereket etmek hukugyny kesgitleýär. Erkin hereket etmek hukugy diňe kanun esasynda wagtlaýyn çäklendirilip bilner. Ol çäklendirmeler “Türkmenistanyň raýatlarynyň Türkmenistandan gitmeginiň we Türkmenistana gelmeginiň tertibi hakyndaky” kanunyň 7-nji maddasynda görkezilen 8 sebäpden we “Türkmenistanyň migrasiýa hakyndaky” kanunyň 32-nji maddasynda görkezilen 11 sebäpden ybarat. “Türkmenistanyň migrasiýa hakyndaky” kanunyň 33-nji maddasynda bolsa, “Eger siziň ýagdaýyňyz 2-4,7-8 punktlara degişli däl bolsa, kazyýete ýüz tutup bilersiňiz” diýlip görkezilen.
Ýöne migrasiýa gullugynyň “gara sanawyna” düşenleriň arasynda kanunda görkezilen çäklendirmeleriň hiç birine dahyly bolmadyk raýatlar hem az däl. Bul barada hukukçy şeýle diýýär:
—Öz gezeginde migrasiýa gullugy sizi näme sebäpden saklandygy barada doly maglumat bermeli. “Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň” 28-nji maddasynda kesgitlenişi ýaly, raýatlaryň döwlet syry bolmadyk islendik informasiýany almana haky bar. Ýagny, haýsy kanun esasynda size daşary ýurda çykmaga rugsat berilmeýändigini we haýsy dowlet edarasy tarapyndan sizi saklamaklygyň haýyş edilendigi, haçan we näçe wagtlyk çykmaga rugsat berilmeýänligi kagyz ýüzünde size doly we jikme-jik habar berilmeli. Ýogsam, çäklendirme hemişelik bolup biler, bu bolsa “Türkmenistanyň Konstitusiýasyna” we erkin hereket etmegi kepillendirýän beýleki kanunlara ters gelýär.
Migrasiýa gullugynyň çäklemeleri daşary ýurtlarda okaýan türkmen talyplaryny hem çetde goýanok. Öýüne dynç almana gelen daşary ýurt ýokary okuw jaýynda okaýan ýaş talyp şeýle diýýär:
—Men geçen ýyl gelenimde hökmany ýagdaýda täze pasport almaly diýdiler, bu gezek bolsa okuwdan alyp galdylar. Men ýene bir ýarym ýyldan okuwymy gutarýan. Şeýle boljagyny bilen bolsam, tä okuwymy gutarýançam gelmezdim. Indi bolsa okuwdanam çykararlar, näme sebäpden saklanlarynam aýdanoklar. Haýsy edara barsaňam ondan oňa top depen ýaly edip ugradýarlar. Bular hiç-hili kanuna eýerenoklar. Aklyňa iň soňky gelýän pikir hem kanun bolaýmasa...
Umuman alnanda, bu ýagdaýy diňe gabaw diýip häsiýetlendirýärler. Aslynda türkmenler erkinligi söýýän halk. Muňa düşünmek üçin taryhymyzy we edebiýatymyzy okap görmek ýeterlikdir. Türkmenler özleriniň ýurdunyň bolmagyny arzuw edip gelipdirler. “Häzirki ýagdaý bolsa gabaw bolup, gabawyňam döwrebap görnüşi boldy. Halkymyz hem mundan bihabar bolup galdy” diýip, internet sahypalarynda ýaşlar öz dertlerini paýlaşýarlar.
Azat Gurbanow Azatlyk Radiosynyň diňleýjisiniň ady ýa-da onuň edebi lakamy. Blog email arkaly ugradyldy. Azatlyk Radiosy şu ýerde agzalýan wakalara, berilýän maglumatlara güwä geçip bilmeýär, emma şuňa meňzeş wakalar barada özünde bar bolan takyk maglumatlary göz öňünde tutup, blogy okyjylara ýetirýär. Ondaky pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bahar paslynyň gelmegi Marynyň Tagtabazar etrabynda hem, bu möwsüm her ýyl adat bolşy ýaly, ýüpek gurçuklaryny ýetişdirmek kampaniýasy ýaýbaňlandy.
Emma ýüpek gurçugyny ýetişdirmek borjy ozallar ony özüne esasy kär, gazanç çeşmesi edinen daýhanlara garanyňda-da, bu ýyl has beter mekdep mugallymlarynyň gerdenine düşdi.
Ýerli mekdepleriň tas ählisiniň diýen ýaly direktorlaryna öz golastyndaky mugallymlara we mekdebiň tehniki işgärlerine bir–bir ýarym aýyň içinde 2 gram möçberinde ýüpek gurçugyny ýetişdirip, onuň pilesini tabşyrmak boýunça ýörite görkezme berlipdir.
Tagtabazaryň mekdepleriniň birinde türkmen dilinden okadýan mugallym Dursun bilim programmasyna düýbünden dahylsyz bu täze talap bilen bagly hiç hili resmi buýrugyň ýokdugyny, emma şeýle-de bolsa özlerine “gurçuk planynyň” salnandygyny Azatlyk Radiosyna kinaýa bilen gürrüň berýär: "Mekdebiň müdirleri gelip, adama iki gram ýüpek gurçugyny alyp, ýetişdirmeli bolarsyňyz diýdiler. Diňe şu derdimiz kemdi...".
Düşündiriş ýok
Mugallymlara ýüpek gurçuklaryny ýetişdirmek boýunça Bilim ministrliginden resmi görkezilmäniň ýokdugy-ha beýle-de dursun, hatda bu ädimiň sebäpleri barada hem mugallymlara hiç hili düşündiriş berilmändir.
Emma il içindäki maglumatlardan çen tutulsa, ýerli daýhanlar bu ýyl ýüpek gurçuklaryny alyp, pile ýetişdirmekden ýüz öwrüpdiler. Muňa hem soňky döwürde regionda ýapraklary ýüpek gurçuklaryna berilýän tut agaçlarynyň azalandygy sebäp bolupdyr.
On ýyldan bäri gurçuk ýetişdirip gelýän daýhan Kakamyrat, eger-de gurçuk tutup, pile ýetişdirmegi boýun alsa, onda berilmeli iýmitiň ýetmezçiligi sebäpli ýeterlik normany dolup bilmän, girdeji gazanmak beýle-de dursun, gaýta bergä uçraýandygyny aýdýar: “Häzirki wagtda 1 kg. goza üçin 8 manat tölenýär. Eger tohumlyk bolsa, onuň bahasy ýene iki manat artykmaç, ýagny 10 manat tölenýär. Häzir bir gram gurçukdan üç kg töweregi goza (pile) tabşyrmaly. Çaga sereden ýaly edip, ýapragyny ýetişdirmeseň bolsa, gurçuklar öler, girdeýjiň çykdaýjy bolar”.
Mugallymyň mertebesi
Bu aralykda, Kakamyradyň gürrüň berýän ýagdaýlarynyň üstesine, pile ýetişdirmäge borçly edilen mekdep mugallymlary hem öz nägileligini bildirýärler. Türkmen dilinden sapak berýän Dursun mugallym bu soňky talaplar bilen özüniň mugallymlyk mertebesiniň kemsidilendigini aýdýar: “Biz öz işimize ýetişip bilemizok, çagalara bilim berjekmi ýa-da gutarmaýan çärelerine ýetişjek, iň gözçykgynjy hem bularyň gurçuklaryny ýetişdirjek?! Soňky wagtlar mugallymçylyga hiç hili hormat galmady”
Dursun mugallym öz nägileligini içinde saklap, täze talaplar bilen razylaşmakdan başga alajynyň ýokdugyny hem zeýrenip gürrüň berýär: “Ylalaşmasaň, kime arzyňy aýtjak, kim seni diňläp dur şu wagt? Eger berilýän talaplara boýun bolmasaň bolsa, seni çetleşdirip, kemsidýän ýerlerem bar. Işden çykarman, özüň arzaňy ýazyp gideriň ýaly edýärler”.
Hakyna tutma daýhan
Dursun mugallymyň sözlerinden çen tutulsa, olar mekdepdäki, öz hojalygyndaky ýüküň üstüne goşulan “gurçuk planyndan” “halas” bolmagyň çykalgasyny tapypdyrlar. Olar mugallymlar bolup pul goşup, özlerine derek ýüpek gurçugyny ösdürip, pile tabşyrmagy üçin ýörite daýhan tutupdyrlar. Berlen pileden alan girdejisinem daýhanyň özüne goýup, onuň üstesine-de mugallymlar özara pul goşup, daýhana jemi 400 manat goşmaça pul berip, ondan öz üstlerine ýüklenen pile planyny ýetişdirip bermegini haýyş edipdirler.
Emma öz mugallymçylyk gazanjyndan gurçuk ösdürip, özlerine derek pile tabşyrmagy üçin hakyna bir daýhan tutmaga pul çykaryp bilmeýän mugallymlaryň işiniň agralýandygyny, olaryň öz öýleriniň bir otagyny garaňkyradyp, gurçuk ýetişdirmäge mejbur bolýandyklaryny gürrüň berýärler.
Ýüpek gurçuklary başda aşa ownuk bolýarlar, olar soňra, tut ýapraklary bilen irginsiz iýmitlendirip, gije-gündiz aladasyny etseň, kem-kem ulalyp, barmak ýaly bolýarlar. Garaz, soňra ýüpek gurçuklary 1-1,5 aýyň içinde tut ýapragyndan doýup, üç gezek uka gidýärler.
Bu işiň iň kyn wagty hem gruçuklaryň ikinji ukydan soňky wagty bolýar diýip, gurçuk ýetişdirip, pile tabşyrýan daýhanlar gürrüň berýärler. Olaryň aýtmagyna görä, şol günlerde gije-gündiz ugrunda ylgap, ýüpek gurçugy üçin tut ýapraklaryny ýetişdirmeli bolýar.


text:
Halas edijiler şu hede Türkiýäiň günbataryndaky kömür käninde bolan partlamadan soňky gözleg-agtaryş operasiýalaryny bes etdiler.
17-nji maýda, gum basan adamlaryň iň soňky jesetleri hem ýokaryk çykarylanda, ölenleriň sany 301 boldy.
13-nji maýda Soma şäherinde bolan şahta partlamasy Türkiýede kömür käninde bolan iň elhenç heläkçilik boldy.
Türkiýede bu waka hökümet jogabyndan nägile bolan adamlar gahar-gazaply protest bildirdiler.
16-njy maýda polisiýa Somadaky ýüzlerçe protestçini dargytmak üçin suw toplaryny we göz ýaşardyjy gaz ulandy.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň ýewropa kompaniýalarynyň gatnaşmagynda Türkmenistandan Ýewropa gaz akdyrylmagyny ýola goýmakçy bolýandygyny ÝB-niň Aşgabatdaky wekiline salgylanyp Reuters agentligi habar berýär.
Maglumata görä, Denis Daniilidis Ýewropa Komissiýasynyň Energiýa bileleşigi boýunça ýolbaşçysy Maros Sewkowiçiň, Transhazar gazgeçiriji proýekti boýunça gepleşikleri gaýtadan dikeltmek maksady bilen, Türkmenistana sapar etmekçidigini habar beripdir.
“Türkmen partnýorlarymyz bilen gepleşikleriň netijesinde biz Ýewropanyň bazarlary üçin türkmen gazyny satyn almak isleýän ýewropa kompaniýalarynyň bu işe gatnaşmagyny nädip düzgünleşdirip boljakdygy barada pikirlenmeli diýen netijä geldik diýip, Daniilidis belledi diýip, Reutersyň maglumatynda aýdylýar. Şeýle-de şu aýda onuň türkmen häkimiýetleri bilen Ýewropa her ýylda 10-dan 30 milliard kubometre çenli gaz akdyrmak boýunça “aktiw” gepleşikleriň alnyp barylýandygyny aýdandygy bellenilýär.
TANAP
Türkmenistanyň gazyny Hazar deňziniň, Azerbaýjanyň we Türkiýäniň üstünden Ýewropa akdyrmak boýunça proýektiň yza tesdirilmegine syýasy, ykdysady we ekologiýa bilen bagly meseleleriň sebäp bolýandygy aýdylýar.
Geçen ýyl Türkmenistan bilen Türkiýe Trans-Anadoly gazgeçirijisi (TANAP) arkaly gaz türkmen gazyny Günbatara akdyrmak boýunça çäkli şertnama gol çekişdiler.
Hazar deňzinde Azerbaýjanyň “Şah Deňiz 2” gaz ýatagyndan ugur alyp, Türkiýäniň Gürjüstan bilen serhedinden Bolgariýa bilen aralykdaky serhede, soňra-da Gresiýa çenli çekiljek TANAP gazgeçirijisine goşulmak üçin Türkmenstanyň Orsýet, Gazagystan, Türkmenistan, Eýran we Azerbaýjan bilen arasyndaky dawaly territoriýa bolan Hazar deňziniň düýbünden öz gazgeçirijisini çekmeli boljakdygy Reutersyň maglumatynda bellenilýär.
“Trend” neşiriniň maglumatynda Brýusseliň Ýewropanyň nebit-gaz kompaniýalaryny Transhazar gaz geçirijisiniň gurluşygy boýunça “Türkmengaz” döwlet konserni bilen gepleşiklere taýýarlaýandygy habar berilýär we şu maksat bilen “Hazar ösüş korporasiýasynyň” döredilmeginiň göz öňünde tutulýandygy aýdylýar.
Muňa gyzyklanma bildirýän kompaniýalaryň arasynda “BP”, “Statoil”, “Total”, “RWE” we “Eni” ýaly kompaniýalaryň atlary agzalýar.
Türkmenistanyň mümkinçilikleri
Transhazar gaz geçirijisi Türkmenistanyň gaz söwdasynyň diwersifikasiýasy üçin şu günki gün göz öňünde tutýan esasy ugurlarynyň biridir.
Resmi maglumata görä, Türkmenistan Transhazar we Transowgan gaz geçirijileri arkaly her ýylda 30-33 milliard kubometr gaz akdyrmagy planlaşdyrýar. Eýýäm bar bolan gazgeçirijiler arkaly bolsa Hytaýa 65 milliard kubometr, Eýrana 20 milliard we Orsýete 10 milliard kubometr möçberde gaz akdyrmak planlaşdyrylýar.
Türkmenistanda 2014-nji ýylyň dowamynda 76 milliard kubometr gaz öndürilendigi we gaz eksportynyň 45 milliard kubometrden aşandygy habar berilýär. 2015-nji ýylda Türkmenistan 80 milliard kubometrden köp gaz öndürmegi planlaşdyrýar.
Türkmenistan ähli eksport marşrutlaryny, şol sanda Hytaýa, Orsýete, Eýrana tarap çekilen gazgeçirijileri, şeýle-de “Transowgan” hem “Transkaspiý” gazgeçiriji” proýektleri gaz bilen üpjün etmäge ukyplydygyny aýdýar.


text:
Düýn Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew ýurduň prokuraturasyna Moskwanyň aeroportlaryndaky uçuşlaryň togtamagy bilen baglylykda degişli derňew işlerini geçirmegi tabşyrdy.
Sowuk howa şertleri we eletkrik energiýasynyň bökdençlikleri sebäpli soňky üç günüň dowamynda Moskwanyň “Domodedowo” we “Şeremetýowa” aeroportlarynda 200-den gowrak uçuşlar ýatyryldy. Bu ýagdaý sebäpli ýolagçylar aeroportyň käbir terminallarynda protest geçirdiler.
Orsýetiň NTW telekanalynyň habarçysy Pawel Selin aeroportdaky ýagdaýlar barada Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň berdi: "Men häzir Şeremetýowa aeroportynyň ‘D’ terminalynda ýerleşýärin. Bu ýerde bolup geçýän zatlary doly ýykgynçylyk we haos diýip atlandyrsa bolar. Bärdäki adamlar birnäçe günläp eýýäm hiç ýere uçup bilmeýaniniň üstesine, olar öz reýsleri barada hiç hili maglumat hem alyp bilenoklar. Bärde ne aeroportyň, ne-de aeroflotyň wekilleri bar. Olaryň ählisi bir ýere gürüm-jürüm bolupdyrlar”.


text:
15-17-nji awgust aralygynda Türkmenistanyň daşary işler ministri Raşid Meredow Ženewa we Kiýewe sapar edýär.
Türkmenistanyň resmi maglumatlarynda Raşid Meredowyň Ženewa saparynyň maksadynyň Türkmenistanyň BMG-niň ýanyndaky Ýewropanyň Ykdysady komissiýasy we beýleki halkara guramalary bilen hyzmatdaşlygyna degişli meseleleri maslahatlaşmakdygy aýdylýar, emma bu barada jikme-jik maglumat berilmeýär.
BMG-niň Ženewadaky edarasynda Azatlyk Radiosyna Türkmenstanyň daşary işler ministriniň saparynyň sypaýyçylyk saparydygyny aýtdylar. “Ol 16-njy awgustda BMG-niň Ženewadaky edarasynyň baş müdiri Kasym Žomart Tokaýew bilen duşuşýar. Türkmen resmisiniň BMG-de mundan başga duşuşygy göz öňünde tutulanok” diýip, bu edaranyň Informasiýa bölüminiň başlygynyň orunbasary Aleksandra Weluççi aýtdy.
Türkmenistan BMG-niň edaralary bilen hyzmatdaşlygynyň ähmiýetini resmi derejede yzygiderli nygtaýar. Aşgabatda BMG-niň Merkezi Aziýada prewentiw diplomatiýa boýunça regional merkezi işleýär. 2007-nji ýylda açylan bu regional edaranyň işi şu ýylyň iýul aýynda BMG-niň Howpsuzlyk geňeşi tarapyndan makullandy.
BMG-niň resmi maglumatyna görä, Aşgabatdaky bu edara berlen pozitiw baha onuň regionda suwuň ulanylyşyna degişli problemalary çözmekde we Gyrgyzystanda hem Owganystanda ýagdaýy durnuklaşdyrmakda alyp barýan işine degişli.
Ýakyn günlerde Türkmenistan BMG-niň käbir halkara dokumentlerine gaýtadan garady. Ýurduň Mejlisi BMG-niň 2003-nji ýylda kabul eden “Maddy bolmadyk medeni mirasy, bilimi, ylmy we medeniýeti goramak baradaky Konwensiýasyny” tassyklady. Türkmenistan şeýle-de “BMG-niň Baş Assambleýasynyň raýatlygy bolmadyk şahslaryň statusy baradaky Konwensiýasyna” goşuldy.
Hyzmatdaşlygyň häsiýeti
Adam hukuklaryny goraýjylar Türkmenistanyň BMG-e bilen gatnaşyklarynyň formal häsiýete eýe bolup galýanlygyna ünsi çekýärler. “Türkmen Helsinki Fondunyň” başlygy Täjigül Begmedowa şeýle diýýär: “Gynansak-da, türkmen režimi diňe ýurtda onçakly agyr bolmadyk meseleleri maslahat etmäge taýýarlyk bildiýär. Bu esasan režimiň düýp gurluşyna hiç bir taýdan galtaşmaýan meseleler bolup durýar. Türkmen tarapynyň BMG bilen adatça maslahatlaşýan temalary ýurt ýolbaşçylaryndan hakyky syýasy adimleri hem talap etmeýär. Şonuň üçin bu gepleşikler henize çenli formal hasiýete eýe bolup gelýär”.
Begmedowa BMG-niň resmileriniň Türkmenistan bilen gepleşiklerinde köplenç adam hukuklary problemasyny gozgaýandygyny, emma Türkmenistanyň ýurtdaky agyr problemalary maslahat etmekden ýüz öwürýänligini belledi. Onuň sözlerine görä, türkmen resmileriniň dialogdan ýüz öwürýän temalarynyň biri hem Nyýazow döwründe adam hukuklarynyň depelenmegine degişli wakalar bilen baglydyr.
Begmedowanyň pikirine görä, Türkmenistanyň BMG bilen alyp barýan gatnaşyklary guramanyň agzasy bolan bu ýurduň öz üstüne alan borçlaryny berjaý edişine oňly täsir ýetirenok. Munuň sebäbi, bir tarapdan, türkmen ýolbaşçylarynyň agyr meseleleri çözmäge syýasy isleginiň ýoklugyna, beýleki bir tarapdan-da, uly bir halkara strukturasy bolan BMG-niň esasy ünsüni ilkinji nobatda global meselelere gönükdirýänligine bagly.
Resmi maglumatlara görä, Ženewa saparyndan soň Türkmenistanyň daşary işler ministri Ukraina sapar edýär. Kiýewde türkmen-ukrain gatnaşyklary maslahat ediler.


text:
Diýmek, resmi Daşkendiň çagalar zähmetine garşy kabul eden dokumentleri üstümizdäki ýyl hem pagta möwsüminde çagalaryň ekspluatasiýasyny togtadyp bilmez.
Syrderýanyň käbir etraplarynda 7-nji sentýabrdan orta mekdepleriň ýokary klas okuwçylary pagta ýygymyna çykaryldy. Bu hakda «Ýezgulik» jemgyýetiniň Syrderýa bolüminiň başlygy Ysraýyl Rizaýew aýtdy. Onuň sözlerine görä, orta mekdeplerde 7-9-njy klas okuwçylary pagta kowlupdyrlar.
“Emma häzirlikçe olar ýatymlaýyn gitmändirler. Ýaşaýan ýerlerine ýakyn meýdanlarda pagta ýygýarlar. Aýyt baýramyndan soň, okuwçylary uzakdaky atyzlara ýatymlaýyn alyp gitmek planlaşdyrylýar. Welaýat häkimliginiň maslahatynda şeýle görkezme berlipdir”
7-nji sentýabr güni Syrderýadaky «Şirin» energetika kollejiniň okuwçylary-da pagta ýygymyna çykaryldylar. Bu hakda kollejiň işgäri aýtdy: “Şu gün okuwçylarymyz pagta gitdi. Häzir hemmesi gowaça atyzlarynda. Pagta ýygymy başlandy”.
Maglumatlara görä, Garagalpagystanda okuwçylar sentýabryň başynda pagta iberilipdirler. Garagalpagystanyň Hojili oba-hojalyk kollejiniň işgäriniň sözlerine görä, şol kollejiň okuwçylary 3-nji sentýabrdan pagta ýygymyna ýollanypdyrlar.
Buhara welaýatynyň «Žondor» Senagat kollejiniň işgäri hem kolljiň 850 okuwçysynyň pagta ýygymyna gitmäge taýýar bolup durandyklaryny aýtdy. “Biziň ýaşajak ýerlerimiz gowy. Ähli zerur şertler döredilen. Emma bize haçan ýygyma çykjakdygymyz anyk aýdylmady. Bizi 25 günlük ýa-da bir aýlyk alyp giderler”.Halkara jemgyýetçiligi tankytlaýar
2008-nji ýylda ABŞ we Ýewropanyň uly şirketleri Özbegistanyň pagtasyny boýkot edenden soň, Özbegistanyň hökümeti BMG-niň çagalaryň mejbury zähmetine garşy konwensiýasyny kabul edipdi. Emma bu dokument 2009-njy ýylda hem özbek çagalarynyň pagta meýdanlarynda mejbury pagta ýygymyna çykarylmagyna böwet bolup bilmedi.
Özbek çagalarynyň hukuklary üçin goreşýän Berlindäki Özbegistan-Germaniýa forumynyň başlygy Umida Niýazowa bu ýagdaýy tankytlaýar. “Halkara guramalaryň tankydy bilen Özbegistanda mejbury çaga zähmetini ýatyryp bilmeris. Mejbury zähmet bilen bagly Özbegistanyň hökümeti mydam öz strategiýasyny goldaýar. Ýagny, Özbegistan özüniň adam hukuklaryny bozýandygyny umuman inkär edýär, halkara derejesinde muny boýun alanok”.
Umida Niýazowanyň aýtmagyna görä, Özbegistana öz içine halkara guramalary goýbermezlik hem-de tankyt edýän ýerli aktiwistleri ýalançylykda aýyplamak mahsus. “Özbegistanyň çagalary hakda halkara guramalar däl-de, ýokary wezipeliler hem ene-atalar alada etmeli. Haçanda ene-atalar öz çagalarynyň saglygyny, geljegini alada etseler, şonda ýagdaý üýtgemegi mümkin” diýip, Umida Niýazowa aýtdy.
Üstumizdäki ýyl Özbegistanda pagta hasylynyň öňkülerden köpräk boljakdygyny aýdýan fermerler çaga zähmetinden peýdalanman, hasyly wagtynda ýygyp bolmajakdygyny boýun alýarlar.


text:
Şu hepde Ukrainanyň häkimiýetleri Ukrainada we Polşada futbol boýunça geçiriljek Ýewropa çempionatynyň öňýany Britaniýanyň mediasynda Ukrainany masgaralaýjy habarlaryň peýda bolandygyny aýdyp, muny tankyt etdiler.
Hepdäniň duşenbe güni BBC telewideniýesiniň “Panorama” atly gepleşiginde Angliýanyň ýygyndy komandasynyň ozalky oýunçysy, garaýagyz milletinden bolan Sol Kampbell Ukrainada akýagyz jynsparazlaryň garaýagyzlara hüjüm etmek howpunyň bardygyny aýdyp, angliýaly futbol janköýerlerine Ukraina barmazlygy maslahat berdi.
Bu barada görkezilen dokumental filmde Ukrainada hem-de Polşada ýerli akýagyz milletçileriň garaýagyz tomaşaçylary kemsitmekleri we olara garşy hüjüm etmekleri ýaly wakalaryň ýakyn taryhyna syn berildi.
Onda ýerli futbol janköýerleriniň ellerini nasistleriňki ýaly göterip, çes berişlerini we maýmynyň sesine meňzeş gygylyklar bilen, garaýagyz futbolçylaryň gaharyny getirişlerini-de görmek bolýar.
Ukrainanyň Daşary işler ministrliginiň metbugat sekretary Oleg Woloşin sişenbe güni eden çykyşynda bu baradaky duýduryşlaryň “toslanyp tapylandygyny we hyýaly problemadygyny” öňe sürdi.
BBC telewideniýesiniň “Panorama” gepleşiginde Ukrainanyň Harkow şäherindäki bir futbol ýaryşynda aziýaly studentleriň-de ýerli tomaşaçylaryň bir topary tarapyndan ýenjilýändigini görkezýän wideo kadrlar görkezildi.
Harkow şäheri Ýewropa çempionatynda futbol ýaryşlary gurnaljak Ukrainanyň dört sany şäherinden biridir.
Angliýanyň ýygyndy komandasyndaky iki sany garaýagyz oýunçynyň maşgala agzalary eýýäm özleriniň bu Ýewropa çempionatyna tomaşa etmäge gitmejekdiklerini mälim etdiler.
Ukrainanyň Daşary işler ministrliginiň metbugat sekretary Oleg Woloşin öz çykyşynda “Siz ukrain jemgyýetini köp zatlarda tankytlap bilersiňiz... Emma jynsparazlyk meselesindäki kemçiliklerde Ýewropa Bileleşigine agza ýurtlar Ukrainadan has öňde barýarlar” diýip, öz nägileligini mälim etdi.
Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç bu ýurtda geçjek Ýewropa çempionatynyň dowamynda diňe bir daşary ýurtly myhmanlary däl, eýsem ýerli çagalary goramak boýunça-da goşmaça çäreleriň görülmelidigi barada polisiýa güýçlerine görkezme berdi.


text:
Rim papasy Benedikt XVI anna güni üç günlük sapary bilen musulmanlaryň agdaklyk edýän ýurdy Liwana bardy.
Watikanyň maglumatyna görä, bu sapar dürli dinlere uýýanlaryň dialogyny geçirmek boýunça popuň alyp barýan missiýasynyň çäginde geçirilýr.
Bu sapar Siriýadaky konfliktiň Liwana ýaýramagy baradaky aladalaryň we Ýakyn Gündogarda we Demirgazyk Afrikada Muhammet pygamberi masgaralaýan hususy film sebäpli ABŞ-a garşy bidüzgünçilikli protestleriň fonunda geçýär.
85 ýaşyndaky Rim papasy Ýakyn Gündogara pop hökmünde dördünji gezek barýar. Onuň bu missiýasy regionda dürli hristian keliseleriniň bütewiligiň hem-de hristianlar bilen musulmanlaryň arasynda parahatçylygyň möhümdigini wagz etmäge gönükdirilýär.
Benediktiň Liwana sapary 1997-nji ýylda Jon Paul II-niň saparyndan soň Rim papasynyň bu ýurda ilkinji saparydyr.


text:
Siriýanyň döwlet metbugaty ýurduň howa goranyş güýçleriniň, Ortaýer deňziniň kenaryndaky demirgazyk-günbatar welaýatda Birleşen Ştatlaryň uçaryny urup aşak gaçyrandygyny habar berýär.
Birleşen Ştatlaryň resmileri Günbataryň habar gulluklaryna beren maglumatynda Siriýada Birleşen Ştatlaryň “Predator” kysymly pilotsyz uçarynyň aşak gaçandygyny, emma onuň urlup aşak gaçyrylandygy barada henize çenli takyk maglumatyň ýokdugyny mälim etdiler.
Birleşen Ştatlaryň resmileri pilotsyz uçaryň operatorlarynyň nähili ýagdaýda kontroly ýitirendigini anyklamaga synanyşýarlar.
Siriýanyň “Sana” atly döwlete degişli habar gullugy amerikan uçarynyň ýurduň Latakiýa şäherinde aşak gaçyrylandygyny aýdyp, bu barada jikme-jik maglumat bermekden saklandy.


text:
Aşgabatda ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça Hökümetara türkmen-ukrain toparynyň nobatdaky mejlisi geçiriler. Mejlisiň gün tertibine iki ýurduň söwda-ykdysady, şeýle hem medeni-gumanitar ulgamdaky hyzmatdaşlyga degişli meseleleriniň birnäçesi girizildi.
Türkmen-ukrain hyzmatdaşlygynyň soňky ýyllarda toplanan bilelikdäki işiň baý tejribesine we köpugurly kuwwata eýedigini, şol kuwwatdan netijeli peýdalanmagyň bolsa, iki ýurduň we halklaryň bähbitlerine laýyk gelýändigini belläp, milletiň Lideri Hökümetara toparynyň mejlisini ýokary guramaçylyk derejesini üpjün etmek barada görkezmeler berdi.


text:
Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç 30-njy noýabrda polisiýanyň protestçilere zor görkezendigi sebäpli ýokary wezipeli iki resmini işden boşatdy.
Kiýewiň administrasiýasynyň ýolbaşçysy Oleksandr Popowyň we Milli howpsuzlyk hem goranmak geňeşiniň başlygynyň orunbasary Wolodymyr Siwkowyçyň wezipelerinden mahrum edilendigi barada maglumat prezidentiň websaýtynda şenbe güni peýda boldy.
Munuň öňüsyrasynda Ukrainanyň Baş prokuraturasy bu resmileriň, şeýle-de başga-da ikisiniň wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanmak aýyplamasynyň esasynda derňew astyna alnandygyny we olaryň tiz wagtda tussag ediljegi barada habar beripdi.
Demonstrasiýalar
Bu wakalar bilen bir wagtda oppozision protestlere garşylyk hökmünde hökümede goldaw bildirmek üçin müňlerçe adam Kiýewiň merkezinde jemlendi.
Demonstrantlaryň biri Oleksandr Reuters agentligine şeýle diýdi: “Biziň liderlerimiz bar, birinjisi prezidentimizdir. Geçmişde bolşy ýaly ol biziň patyşamyzdyr we biz onuň bilen oda hem suwa girmäge taýýar”.
Hökümeti goldap bu aksiýanyň geçirilýän wagtynda, polisiýanyň güýçleri Garaşsyzlyk meýdançasynda ýerleşýärler. Bu ýerde Ýewropa tarapynda çykyş edýän ençeme müň demonstrant barrikadalary döredip, olaryň aňrysynda galýar.
Ýöriteleşdirilen polisiýanyň wekilleri bir liniýa düzülip gapma-garşy taraplarda çykyş edýän protestçileri bir-birinden aýra saklamaga çalyşýarlar.
Wiktor Ýanukowiçiň geçen aýda Ýewropa Bileleşigi bilen Assosiasiýa barada ylalaşyga gol çekmekden ýüz öwürmegi köpçülikleýin protestleri tutaşdyrypdy.
Premýer-ministriň çykyşy
Hökümete goldaw bildirip geçirilýän aksiýada çykyş eden premýer-ministr Mykola Azarow syýasatçylary jemlenip gepleşik geçirmäge, protestçileri bolsa öýlerine dargamaga ündedi.
Mykola Azarow şeýle diýdi: “Mende bar bolan maglumatlara görä, şeýle protestler diňe Kiýewde geçirilýär. Ýurduň beýleki böleklerinde asudalyk saklanýar. Biz Kiýewe hem parahatçylyk getirmeli. Men bu demonstrasiýa gelýärkäm Kiýewde bolup geçýän ýagdaýlara gynanç bilen syn etdim. Men syýasatçylara ýüzlenýärin, gelin edermenlik görkezeli. Geliň halkymyza ýüzlenip, öz öýleriňize gidiň, öz işleriňiz bilen boluň diýeli”.
Ukraina bilen hyzmatdaşlyk
Anna güni prezident Ýanukowiç oppozision liderler bilen söhbetdeşlik geçirdi.
Emma krizisy çözmek ugrunda geçirilen gepleşiklerden öňyn netije bolandygy barada habar berilmedi. Prezident hökümeti dargatmak we täze saýlawlary geçirmek barada oppozisiýanyň eden talaplaryndan ýüz öwürdi.
Geçen hepdede Wiktor Ýanukowiç Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin bilen duşuşdy. Ukrainanyň resmileri bu gepleşiklerde taraplaryň özara söwda we ykdysady tapawutlary aradan aýyrmak maksatly uly strategik partnýorlygy barada ylalaşyga gelendigi barada habar berdiler.
Mykola Azarow hökümetiň Ukrainanyň Orsýetiň ýolbaşçylygynda Gümrük bileleşigine agza bolmaga taýýarlyk görmegi baradaky çaklamalary çürt-kesik ret etdi. Şeýle-de, Azarow Ukraina ÝB bilen ylalaşyk baglaşyp “bankrot bolmagy” kabul etmez, diýdi.
ABŞ-nyň Ukraina sapar edýän iki sany senatorynyň ýekşenbe güni Kiýewde geçiriljek oppozision çykyşlara gatnaşmagyna garaşylýar.


text:
Moskwanyň şäher prokuraturasy Türkmenistanyň raýaty Aýsoltan Nyýazowa garşy aýyplaw netijesini tassyklandygyny yglan etdi.
Aýsoltan Nyýazowa 2002-nji ýylda Türkmenistanyň Merkezi Bankyndan ogurlanan 41 million dollar bilen ilteşiklilikde tussag edilipdi.
Moskwanyň şäher prokuraturasynyň metbugat gullugynyň ýolbaşçysy Walentina Titowanyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, 39 ýaşly Aýsoltan Nyýazowanyň işi boýunça aýyplaw netijesi tassyk edildi.
Ors häkimiýetleri Aýsoltan Nyýazowa Orsýetiň Jenaýat Kodeksiniň 159-njy maddasynyň 3-nji bölegi (galplyk), 174-nji maddasynyň 3-nji bölegi (jenaýatçylyk netijesinde gazanylan pullary kanunlaşdyrmak) boýunça günä ýöňkeýär.
Resmi wersiýa
Moskwanyň şäher prokuraturasynyň metbugat wekili Walentina Titowa Aýsoltan Nyýazowanyň işi boýunça şeýle diýdi:
“Derňewçileriň wersiýasyna görä, Nyýazowa 2002-nji ýylda Türkmenistanyň Merkezi bankyna degişli 20 million amerikan dollary mukdaryndaky puly ogurlady we soňra kanunlaşdyrdy.”
Käbir maglumatlara görä, Aýsoltan Niýazowa şol döwürde Orsýetiň “Indeks bankynda” ýolbaşçylyk wezipesinde işleýärdi.
Prokuraturanyň resmi maglumatynda Nyýazowanyň ogurlyk toparynyň guramaçysy bolandygy we pul ogurlamak bilen bagly jenaýaty amala aşyrmak üçin umumy plany işläp düzendigi aýdylýar.
“Nyýazowa bu işe öz tanyşlaryny çekdi, olara ýolbaşçylyk etdi hem ogurlyga işjeň gatnaşdy” diýip, prokuraturanyň resmi maglumatynda habar berilýär.
Resmi maglumatda aýdylmagyna görä, ogurlanan pullar Türkmenistanyň Merkezi bankynyň daşary ýurt banklarynyň birindäki hasabyndan, “Swift” töleg sistemasy arkaly, Orsýet Federasiýasyna bikanun geçirilipdir.
Ors metbugaty Türkmenistanyň we Orsýetiň raýaty bolan Aýsoltan Nyýazowanyň 8 ýyla golaý gözlenip, 2011-nji ýylda Şweýsariýanyň polisiýasy tarapyndan ele salnandygyny habar berýär. Ol şondan soň Orsýete tabşyrylypdyr.
Merkezi bankdaky ogurlyk
Aýsoltan Nyýazowa Türkmenistanyň Merkezi bankyndan 2002-nji ýylda ogurlanan pul bilen iletişikli tussag edilenleriň diňe biridir.
2002-nji ýylda Türkmenistanyň Merkezi bankynyň Germaniýanyň "Deutsche Bankyndaky” hasaplaryndan 41 million amerikan dollarynyň ýitirim bolandygy habar berlipdi. Şonda metbugatda çap edilen maglumatlarda bu wakada şübhe bildirilýän birnäçe adamyň ady agzaldy.
Türkmenistanyň Merkezi bankynyň halkara gatnaşyklar bölüminiň ozalky işgäri, käbir maglumatlarda 2003-nji ýylda Sankt Peterburgda öldürilendigi aýdylan Arslan Kakaýew hem şolaryň biridi.
Metbugat habarlaryna görä, “Ors Depozit Bankyň” dolandyryjy geňeşiniň ozalky başlygy Dmitriý Leus bu ogurlyk bilen ilteşiklilikde günäli tapylyp, 2004-nji ýylda 4 ýyl türme tussaglygyna höküm edilen bolsa, Orsýetiň hem Ysraýylyň raýaty Saweliý Burşteýn 2010-njy ýylda 6 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Habar beriş serişdeleriniň maglumatlarynda Türkmenistanyň Merkezi bankyndan pul ogurlamakda şübhe bildirilenleriň ýene biri, bankyň ozalky işgäri Myrat Garabaýewyň sud tarapyndan aklanandygy hem habar berlipdi.
Moskwanyň şäher prokuraturasyndan Azatlyk Radiosyna aýtmaklaryna görä, Aýsoltan Nyýazowanyň işi Moskwanyň Zamoskworetskiý etrap sudunyň garamagyna geçirilipdir.


text:
Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin Ankarada özüniň türkiýeli kärdeşi Rejep Taýyp Erdogan bilen duşuşýar.
Putiniň daşary syýasaty boýunça maslahatçysy Ýuriý Uşakowyň beren maglumatyna görä, duşuşygyň dowamynda Siriýadaky konflikt maslahat ediler.
Russiýa Başar al-Assadyň möhüm ýarany bolup durýan pursady, Erdogan Siriýanyň häzirki prezidentiniň çekilmegini isleýär.
Ankara mart aýynda Krymyň Russiýa tarpyndan basylyp alynmagyny hem oňlamandy. Türkiýe sebitdäki tatarlaryň ýagdaýyna-da alada bildirýär.
Türk we rus prezidentleriniň energiýa hyzmatdaşlygyny hem maslahat etmegine garaşylýar.


text:
Türkmenistan we Pakistan regional energiýa taslamlarynyň, şol sanda Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan (TOPH) gazgeçiriji proýektiniň durmuşa geçirilmeginiň möhümdigini tekrarladylar.
Bu barada çarşenbe güni Pakistanyň premýer-ministri Nawaz Şarifiň Türkmenistana eden resmi saparynyň dowamynda mälim edildi. Duşuşykdan soň gurnalan metbugat ýygnagynyň dowamynda türkmen lideri Gurbanguly Berdimuhamedow beýleki meseleler bilen bir hatarda TOPH proýekti barada hem pikir alşylandygyny aýtdy.
Nawaz Şarif türkmen gazyny Owganystanyň we Hindistanyň üstünden Pakistana akdyrmaga mümkinçilik berjek bu proýektiň regiondaky integrasiýany güýçlendirmäge hem hemaýat etjekdigini belledi.
Gürrüňi gidýän geçirijiniň jemi uzunlygy 1,735 km bolmaly we onuň 200 kilometri Türkmenistanyň içinden, 735 kilometri Owganystanyň, 800 kilometri Pakistanyň içinden geçip, Hindistan bilen serhetdäki “Fazilka” diýen ýere barmaly.
Resmi metbugat Aşgabatda geçirilen gepleşikleriň dowamynda Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň başlygynyň orunbasary Hojamuhammedowyň bu proýektiň durmuşa geçirilmegi ugrunda alnyp barylýan işler barada hem hasabat berendigini habar berse-de, bu işleriň jikme-jik detallary we anyk mazmuny barada hiç zat aýtmady.
Şol bir wagtda-da käbir energiýa eskpertleri Owganystandaky howpsuzlyk ýagdaýlarynyň ýylda 33 milliard kubometr tebigy gaz akdyryljakdygy aýdylýan bu gazgeçirijiniň durmuşa geçirilmegine bökdençlik döredýändigini belleýärler.
Türkmen tarapynyň çakylygy esasynda iki günlük resmi sapar bilen gelen Nawaz Şarif bilen geçirilen gepleşiklerde iki döwletiň arasyndaky özara transport we aragatnaşyk hyzmatdaşlygy barada hem pikir alşylandygy habar berilýär.
Gepleşikleriň netijesinde Türkmenistan bilen Pakistanyň dürli döwlet edaralarynyň arasynda ençeme dokumentlere hem gol çekildi.
Türkmenistan bilen Pakistan Yslam respublikasynyň arasyndaky diplomatik gatnaşyklar 1992-nji ýylyň 9-njy maýynda ýola goýuldy.


text:
28-nji dekabrda Azatlyk Radiosynyň Bakuwdaky býurosynyň 12 işgäri Azerbaýjanyň häkimiýetleri tarapyndan zor bilen tussag edilip, soraga çekildiler. 29-njy dekabrda edaranyň beýleki käbir işgärleriniň hem şular ýaly soraga çekilmegine garaşylýar.
12 sagatlap dowam eden soragdan soň, 12 žurnalistiň ählisi hem, – hiç hili aýyplama bildirilmezden, – azat edildi. Bu bolup geçýän zatlar Azatlyk Radiosynyň, ilat arasynda esasan Radio Azadlyk diýlip tanalýan, Azeri gullugyna garşy edilýän basyşlaryň soňkusydyr.
Mundan iki gün öň Azerbaýjanyň prokurorlary Azatlyk Radiosynyň Bakuwdaky býurosyny möhürläp, onuň işini duruzdylar.
Soraga çekilen žurnalistleriň ýanynda aklawçynyň bolmagyna rugsat berilmedi.
Prokurorlar Azadlyk Radiosynyň aklawçysyna Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy bilen işleşmek hukugyndan mahrum edilendigini we onuň özüniň-de sorag ediljekdigini aýdypdyrlar.
Azadlyk Radiosynyň başga-da sekiz habarçysyna, eger-de olar 29-njy dekabrda soraga gelmeseler, onda olaryň zor bilen tussag astyna alynjakdyklary aýdylyp, haýbat atyldy.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň baş redaktory we direktorynyň wezipesini ýerine ýetiriji Nedan Pejiç bu hereketleri ýazgaryp, azerbaýjan häkimiýetleriniň Azadlyk Radiosynyň habarçylaryny we olaryň maşgalalaryny “terror” edýändigini aýtdy.
Tussaglyk
27-nji dekabr güni giçlik azerbaýjan häkimiýetleri Azadlyk Radiosynyň işgärleriniň öýlerini döküp başladylar.
Azadlyk Radiosynda gepleşiklerini alyp barýan Kamran Mahmudow 28-nji dekabr güni ir bilen polisiýa tarapyndan zor bilen öz öýünden alnyp gidildi.
Kamranyň aýaly – Latifanyň sözlerine görä, polisiýa onuň adamsyny südenekledip äkidipdir we oňa hatda aýakgabyny geýmäge-de maý bermändir.
Polisiýa Azadlyk Radiosynyň rus web-sahypasynyň redaktory Çingiz Sultanowy we býuronyň tämizleýjisi Matanat Abdinowany hem tussag astyna aldy.
Olar Bakuwyň prokuraturasynyň agyr jenaýat bölüminde sorag edildiler.
26-njy dekabrda prokurorlar Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň Bakuwdaky býurosyna kürsäp girip, onuň içindäki kompýuterleri, diskleri we dokumentleri ele saldylar. Şeýle-de resmiler edaranyň gapylaryny möhürlediler.
Mundan soň Azadlyk Radiosynyň ähli işgärlerine we frilanserlerine, ýagny ştatdan daşarky habarçylaryna soraga gelmelidikleri barada görkezme berildi.
Adamlaryň aglabasy, eger sorag edilýän wagty ýanlarynda aklawçy bolmasa, onda soraga gelmejekdiklerini mälim etdiler.
Azerbaýjanyň häkimiýet başyndaky “Ýeni Azerbaýjan” (“Täze Azerbaýjan”) partiýasynyň ýokary derejeli wekili Siýawouş Nowruzow brýuronyň güpbasdy edilmegini gorap, munuň milli howpsuzlyk meselesidigini öňe sürdi.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň Bakuwdaky edarasyna geçirilen reýd ABŞ-nyň Döwlet departamenti, Gubernatorlaryň Teleradiogepleşikler Geňeşi tarapyndan, şeýle-de Serhetsiz Reportýorlar atly žurnalistleriň hukugyny goraýan halkara gurama tarapyndan ýazgyryldy.


text:
Soňky ýyllar Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň mejlislerinde, şeýle-de resmi metbugatynda turizm, syýahatçylyk, «Awaza» syýahat zolagy, dünýä ölçeglerindäki myhmanhanalary gurmak, ýurda köp turist çekmek we beýlekiler barada kän gürrüň edilýär.
Döwlet eýeçiligindäki metbugatda çykýan resmi habarlardan çen tutulsa, Türkmenistanda esasan «Awaza» milli syýahat zonasyna uly üns berilýär we bu ýere uly döwlet çykdajylary edilýär.
Emma ikinji tarapdan, ýurduň Köýtendag, Köwata ýaly ozaldan belli bolan turist ýerlerine ýeterlik üns berilmeýändigi aýdylýar.
Eýsem ýurtda öňden belli we soňky döwürde halkara derejesinde gyzyklanma döredip başlan turist menzillerine gerekli ünsüň berilmezliginiň, olara ýeterlik maýa ýatyrylmazlygynyň, reklama kemliginiň sebäbi näme?
Azatlyk radiosy şu we beýleki soraglar bilen gyzyklanyp, aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýewi «Aktual gürrüň» gepleşigine çagyrdy.


text:
Azerbaýjanyň Döwlet Nebit Kompaniýasynyň (SOCAR) berýän maglumatyna görä, BTC geçirijisi arkaly akdyrylýan türkmen nebitiniň eksporty awgustda geçen aý bilen deňeşdirilende 19,55% kemelipdir.
Berilýän sanlara görä, iýulda BTC arkaly 430,110 tonna nebit akdyrylan bolsa, awgustda bu görkeziji 246,020 tonna deň bolupdyr.
Azatlyk Radiosy bu soňky dörän ýagdaý dogrusynda nebit-gaz bilermeni Jon Roberts bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Jon, azeri mediasynda Türkmenistanyň BTC geçirijisinden akdyran nebitiniň 20% çemesi peselendigi barada maglumat bar. Bu nämäniň alamaty? Türkmenistan çykarýan nebitiniň mukdaryny azaltdymy? Ýa-da ol ony başga ugur boýunça akdyrýarmy?
Jon Roberts: Men munuň uly ähmiýetiniň bardygyny çaklamaýaryn. Türkmenistan BTC geçirijisiniň üsti bilen her gün ortaça 400 müň barrel nebiti eksport edýär. Şeýle görkezijiler ýanwarda, fewralda we martda hasaba alyndy. Emma soňy bilen bu görkeziji bir peseldi, bir galdy. Meniň pikirimçe, bu adaty. Hawa, peseliş yzygiderli dowam edip, bu ýagdaý-da iki aýdan artyk wagt saklanyp galan bolsa, bu mesele dogrusynda käbir aladalar döräp hem bilerdi.
Garaz, men adatdan daşary bir üýtgeşmäni görmeýärin.
Azatlyk Radiosy: BTC geçirijisinden akdyrylan nebit Türkmenistanyň umumy nebit önümçiliginiň näçe paýyny düzýär?
Jon Roberts: Bu Türkmenistanyň nebit eksportydyr. Bizde köp maglumat ýok. Emma Türkmenistan öz serhedinde Eýran we belli bir derejede Özbegistan bilen nebit söwdasyny edýän bolmagy mümkin.
Emma ýurduň esasy nebit eksproty BTC ugry boýunça amala aşyrylýar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň BTC arkaly akdyrýan nebitiniň mukdary barada näme aýdyp bolar? Bu uly görkezijimi?
Jon Roberts: Ýok, muňa uly mukdardaky nebit eksporty diýip bolmaýar. Türkmenistanyň nebit däl-de, gaz öndürýär.


text:
Yslam dini boýunça tanymal alym, professor Muhammad Tahir-ul-Qadri geçen aý terrorizmi we terrorçylykly hereketleri ýazgaryp, 600 sahypadan ybarat fatwa ýaýratdy. Yslam dini boýunça Minhaj-ul-Kurhanyň atly halkara guramanyň düýbüni tutujy professor Qadri şol günden bäri yslam we terrorizm bilen bagly habarlaryň we gepleşikleriň üns merkezine öwrüldi. Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir professor Qadri bilen ýörite söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Häzirki döwürde bu fatwany, ýagny, dini beýanaty ýaýratmagyňyzyň sebäbi näme bilen baglanyşykly?
Professor Qadri: Soňky birnäçe ýylyň dowamynda terrorçylykly hereketler halys möwjedi, dartgynlylyk-da ýokary derejä baryp ýetdi. Terrorçylar öz ideologiýasy bilen ylalaşmaýanlary öldürip başladylar. Hatda olar adamlary mazaryndan çykaryp, jesetlerini agaçdan asyp başladylar. Janyndan geçen bombaçylar tarapyndan amala aşyrylýan jenaýatlar gaty güýçlendi. Her gün diýen ýaly şeýle wakalara şaýat bolýarys.
Gynansak-da, bu wakalary tankyt edäýjek we berk ýazgaraýjak alymlar dymdylar. Şonuň üçin men bu fatwany şu günki gün ýaýratmak kararyna geldim. Bu terrorçylyk we dartgynlylyk gündogardan günbatara çenli tutuş dünýä öz täsirini ýetirip, ol hem öz gezeginde yslamyň abraýyny gaçyrýar.
Musulmanlaryň täze nesliniň beýnisi ýuwlup, olaryň yslamyň ideologiýasy boýunça kellesi bulaşyp başlady. Bu ýagdaý hem Günbatar bilen Gündogaryň, ýagny, musulman älemi bilen beýleki dine eýerýänleriň aragatnaşygyna ýaramaz täsirini ýetirýär.
Bu geljekki neslimiz üçin hemem dünýäniň parahatçylygy nukdaýnazaryndan gowulygyň alamaty däl. Şonuň üçin, men bu fatwany ýaýratmak kararyna geldim. Bu köptaraplaýyn we anyklaýjy dokument bolup, ol häzirki ýagdaýa takyklyk getirýär we terrora garşy yslamyň pozisiýasyna düşündiriş berýär.
Azatlyk Radiosy: Siziň ýaýradan bu fatwaňyz barada eýýäm käbir gowy seslenmeler peýda bolup başlady. Meselem, Owganystanyň ýolbaşçylary bu dokumentiň ýerli dillerde çap edilmegine rugsat sorap, size ýüz tutupdyrlar. Bu fatwadan siz nämä garaşýarsyňyz?
Professor Qadri: Bu dokumentiň ýaýradylmagyna gowy seslenmeler bar. Iki tarapdan-da, ýagny, yslam älemi hemem Günbatar tarapyndan, garaşylmadyk derejede seslenmeler peýda boldy. Bu fatwa gaty gowy garşy alyndy, hususanam, media bu dokument bilen gaty gyzyklandy. Ol dünýäniň her künjüne ýaýrady. Häzirki wagt bu barada ýarym million töweregi web sahypada gürrüň edilýär.
Meniň pikirimçe, bu öňden görlüp-eşidilmedik ýagdaýdyr. Bilýäňizmi, ýarym million töweregi adam bu fatwanyň garşysyna ýa-da ony goldap çykyş edýär. Bu dokument barada gürrüň edýän ekstremist toparlaram bar. Emma olardan hiç biri bu fatwany ýalana çykarmagy, muňa garşy haýsydyr bir delil bilen çykyş etmegi başarmady.
Azatlyk Radiosy: Talyplar we Al-Kaýda ýaly toparlar hem fatwa ýaýradyp, ilaty basybalyjylara garşy göreşmäge çagyrýarlar. Siziň pikiriňiziň dogrudygyny we beýlekileriňkiniň nädogrudygyny aýtmaga sizde nähili esas bar?
Professor Qadri: Men bu mesele barada öz pikirimi beýan edenimde, ozaly bilen üç sany esasy prinsipi göz öňünde tutýaryn. Meniň pikirimçe, ähli musulmanlar hem şol prinsipler barada pikirlenmeli.
Birinjisi, kimdiri-biriniň, hususy guramanyň ýa birnäçe adamdan ybarat toparyň jihad yglan etmäge ygtyýarynyň ýokdugydyr. Bu barada yslamda doly ylalaşyk bar. Ýene bir gezek gaýtalaýaryn: haýsydyr bir adamyň ýa toparyň jihad yglan etmäge ygtyýary ýok, sebäbi şeýle ýagdaý dünýäde bulagaýçylygyň we bikanunçylygyň döremegine sebäp bolar.
Gurhanda we pyýgamberiň hadysynda ýa-da yslam boýunça tanymal alymlaryň ýaýradan we ýazan dokumentleriniň hiç birinde haýsydyr bir partiýanyň ýa-da guramanyň jihad yglan edip, eline ýarag alyp, hökümete garşy göreşmäge we hökümetiň kanunlaryny äsgermezlik etmäge ygtyýarynyň bardygy aýdylmaýar. Hiç kimiň eline ýarag alyp, garnyna bomba daňyp, ony partladyp, musulman bolmadyk adamlary, parahat ýaşaýjylary, öldürmäge ygtyýary ýok. Harby bolmadyk adamlara garşy asla jihad edilmeli däl.
Azatlyk Radiosy: Siz parahat ilatyň öldürilmegine yslam dininde rugsat berilmeýändigini aýdýarsyňyz. Onda, yslam dininiň ynanjyna görä, janyndan geçen bombaçylar dowzaha gidermi?
Professor Qadri: Hawa, elbetde. Sebäbi, birinjiden, adam öldürmekligiň özi ullakan günä we jenaýat. Adamlary öldürmekligiň kanunydygyny aýdyp, olaryň öldürilmegine rugsat berilýänligini we bu ideologiýa esasynda edilýän hereketleriň hem jihaddigini aýdýanlaryň özi yslam dininden çykýar.
Şunlukda, janyndan geçen bombaçylar iki hili jenaýat edýärler. Birinjiden, adam öldürmeklik, ikinjiden, adam öldürmekligi kanuny hereket diýip ündemeklik. Munuň hem üstesine, ol hatda öz janyna kast edibem üçünji bir jenaýaty amala aşyran bolýar. Sebäbi öz janyňa kast etmeklik yslamda gadagandyr. Şeýle işi amala aşyran adamyň adamyň özi dowzaha gidýär.
Azatlyk Radiosy: Adamlary janyna kast etmäge höweslendirýän adamlar hakda siz näme pikirde, olaram dowzaha düşermi?
Professor Qadri: Olaram şeýle azap we jeza bilen ýüzbe-ýüz bolarlar. Olaryň hem şol jenaýatyň amala aşyrylmagynda roly bar, onuň üçin beýle hereket hem adamyň janyna kast etmeklik bilen deň hasaplanýar.
Netijede, şeýle adamlar hem özleriniň dowzaha düşmegine sebäp bolýarlar, hatda olar goşa günä eden adamlar bolýarlar. Sebäbi janyndan geçen bombaçylaryň dowzaha gidişi ýaly, olaram dowzah oduna ýanmaly, ikinjiden, olar kimdir-birini şeýle işe baş goşmaga höweslendirenligi üçin hem dowzah oduna ýanmaly adamlardyr.
Azatlyk Radiosy: Siz Al-Kaýda gurama hökmünde hemem onuň edýän işlerine nähili baha berýärsiňiz?
Professor Qadri: Bu soragy soramak nämä gerek? Sebäbi munuň jogabyny tutuş dünýä bilýär. Olaryň edýän işleriniň jihad däldigini ýene bir gezek aýtmaga maňa rugsat ediň. Olaryň edýän işleri gowulyk däl, olaryň alyp barýan işleri wagşylyk, dartgynlylyk, gozgalaňçylyk, bidüzgünçilik we bulagaýçylyk döretmekden ybaratdyr.
Olaryň edýän işleri terrorçylykdyr. Şeýle herekete baş goşan adamlar dowzaha giderler. Bu yslama hyzmat etmek däldir. Bu yslamyň nukdaýnazaryndan ullakan ýitgi hemem oňa zeper ýetirmekdir.
Azatlyk Radiosy: 29-njy martda Moskwanyň metrolarynda bolan bomba partlamalarynyň jogapkärçiligini çeçenistanly söweşjeň toparyň liderlerinden biri Doku Umarow öz üstüne aldy. Ol bu hüjümiň Orsýetiň harbylarynyň Çeçenistanda parahat ilaty öldürmegine garşy jogap hökmünde amala aşyrylan hereketdigini aýtdy. Siz bu garaýşa nähili baha bermekçi?
Professor Qadri: Musulman bolmadyk adamlardan, hatda harbylardan we basybalyjylardan ar almak üçinem metroda, otluda we uçarda barýan parahat ilaty öldürmeklige yslam dininde rugsat berilmeýär. Mysal hökmünde aýtsak, eger sen biriniň ene-atasyny öldürseň, onda ar almak üçin şol adama seniň öýüňe girip, seniň ene-ataňy öldürmäge rugsat edilmelimi?
Yslam muňa rugsat berenok. Ene-atasy öldürilen adam suda ýüz tutmaly we suduň çykarjak kararyna boýun bolmaly, jenaýatça sud jeza bermeli, yslam dininde munuň usuly şeýledir.
Haysydyr bir topar bir ýurdy basyp alsa, onda seniň uruş meýdanynda basyp alyjylara garşy göreşmäge hukugyň bar. Armiýanyň hem özüni goramak üçin çäre görmäge hukugy bar. Emma kimdir-biriniň garnyna bomba daňyp, parahat ilaty öldürmäge we terrorçylykly herekete baş goşmaga asla hukugy ýok.
Azatlyk Radiosy: «Özbegistanyň yslam hereketi» atly topar yslam halyfatlygyny döretmek barada tagalla edýär. Siz şu ideýa nähili baha berýärsiňiz?
Professor Qadri: Şol oglanlar yslam halyfatlygynyň we halyfatyň nämedigini hem bilenoklar. Halyfatlyk musulmanlaryň köpçülikleýin ýaşaýan ýurdunda yslam hökümetini döretmekligi aňladýar.
Yslam hökümetini gurmaklyga öňki döwürlerde arap dilinde halyfalyk we onuň ýolbaşçysyna-da halyfa diýlipdir.
Ol, goý, parlament hökümeti bolsun ýa prezidentlik düzgüni ýa federal düzgüni ýa-da konfederasiýa düzgüni, tapawudy ýok, aýtjak bolýan zadym, häzirkileri ýaly resmi ýol bilen hökümet gurmak ýa hökümeti saýlamaklyk hem halyfalykdyr.
Öňki döwürlerde şeýle düzgünlere, hökümetlere – halyfalyk, şol hökümetlere ýolbaşçylyk edýänlere-de halyfa diýler ekeni. Halyfalyk düzgünini gurjak diýip alada edip ýören şol oglanlar, belki-de, onuň manysyny bilýän däldirler. Olar Gurhany we yslam dinini gowy öwrenmedik ýaşlardyr. Olara diňe hadyslardan bir bölejik öwredilip, onuň manysy düşündirilmändir. Olar ýalňyş maglumatlar berlen oglanlardyr.
Men ogul-gyzlarymyza ýüzlenip, olara ägä boluň diýesim gelýär. Käbir adamlar olary ýalňyş ýola salmaga synanyşýarlar, ýaşlaryň duýgularyndan olar öz bähbitleri üçin peýdalanýarlar.
Eger siz musulman bolmadyk ýurtlarda ýaşaýan bolsaňyz, size dini ybadatlaryňyzy berjaý etmäge, namaz okamaga, haja gitmäge, gurbanlyk üçin mal ödürmäge, oraza tutmaga rugsat edilenokmy? Eger size şeýle hukuklardan peýdalanmaga rugsat edilýän bolsa, onda siziň hökümete garşy göreşmäge hiç hili sebäbiňiz ýok. Siz kanunyň agalygyna hormat goýýan adamlar bolmaly. Meniň ündeýän yslam dinim şundan ybarat.


text:
Konfederasiýa
Döwlet gurluşynyň bir görnüşidir.
Geçmişde käbir döwletlerde (Şweýsariýada, ABŞ-da, Germaniýada) döwlet gurluşynyň “konfederasiýa” diýen formasy hem bolupdy. Häzirki döwürde Şweýsariýanyň we Kanadanyň resmi adynda “konfederasiýa” adalgasy bar hem bolsa, olaryň gurluşy konfederatiw däldir.
Konfederasiýa latynça bileleşik diýmekligi aňladýar. Konfederasiýa garaşsyz döwletleriň bileleşigidir. Oňa girýän döwletler, bölekler diňe käbir meseleleri (meselem, goranmak, pul ulgamy we ş.m.) merkezi hökümete berip, galan meseleleri özleri çözýärler. Olar ylalaşykly syýasat alyp barmak üçin merkez bilen habarlaşykly hereket edýärler. Bir ýa-da birnäçe ýöriteleşdirilen edaralary we wezipeleri döredýärler. Karar özara ylalaşyk netijesinde kabul edilýär. Ol diňe döwletleriň merkezi häkimiýetleri tarapyndan tassyklanandan soň güýje girýär. Bitewi salgyt we hukuk ulgamy bolmaýar. Taraplaryň islegi bilen konfederasiýadan çykyp bolýar. Soňky wagtlarda döredilen Ýewropa Bileleşiginde konfederasiýanyň alamatlary bar. Çeşme: P. Aýdogdyýew, B. Begseýidow, G. Geldiýewa, I. Halmyradow, G. Hanow. “Syýasaty öwreniş”. Aşgabat, 2010.


text:
Fransiýanyň Kanna şäherinde penşenbe güni açylan G-20 toparynyň sammiti öz işini dowam etdirdi. Seredilýän esasy meseleleriň biri - Halkara pul gaznasynyň ykdysady kynçylyklary çekýän döwletler üçin gysga wagtlyk kredit sistemasyny döretmek teklibi barada.
Ilki başda, sammitiň dowamynda dünýäniň ykdysady gurluşynyň reformalaşdyrylmagyna, şeýle-de spekulýatiw kapitallaryň akymyny saklamak ýaly meselelere seretmek planlaşdyrylypdy. Emma Ýewropada dowam edýän bergi krizisi, hususan-da Gresiýadaky ýagdaý gün tertibindäki meseleleriň üýtgemegine getirdi.


text:
Resmi taýdan Gyrgyzystanyň prezidenti wezipesine geçen Roza Otunbaýewa ýekşenbe güni ilkinji daşary ýurt saparyna başlady.
Otunbaýewa Gazagystanyň paýtagty Astana geldi. Ol bu ýerde Ýewraziýa ykdysady hyzmatdaşlyk guramasyna agza ýurtlaryň döwlet baştutanlarynyň sammitine gatnaşar.
Saparyň dowamynda sammite gatnaşyjylaryň ikitaraplaýyn gepleşikleri-de planlaşdyryldy.
Roza Otunbaýewa 27-nji iýunda Gyrgyzystanda geçirilen referendumyň gidişinde 2011-nji ýylyň ahyryna çenli ygtyýarlyk şerti bilen geçiş döwrüniň prezidentligine saýlandy.


text:
Germaniýanyň daşary işler ministri Frank-Walter Steinmeier, eger Moskwa Ukrainadaky konflikti ýatyrmakda öz üstüne alan borçlaryny ýerine ýetirip başlasa, ÝB Orsýete garşy girizen sanksiýalaryny kem-kemden azaltmaly diýýär.
"Men ol ýerde iýunyň aýagyna çenli progres bolmagyna umyt edýärin, onsoň biz sanksiýalary kem-kemden aýryp biljegimize ýa-da şu wagtky çärelerde saklanmalydygymyza göz ýetireris» diýip, Steinmeier 27-nji maýda Talline sapary mahalynda žurnalistlere aýtdy.
"Eger ol ýerde progres bolmasa, baha berilmegi zerur bolar. Biziň maksadymyz sanksiýalary saklamak däl, konflikti çözmek" diýip, ol aýtdy.
Steinmeier ozal ÝB-niň içinde sanksiýalara bolan garşylygyň köpelýändigini aýdypdy.


text:
Penşenbe güni Gresiýada transport işgärleriniň 24 sagatlyk iş taşlaýyşy başlandy. Olar hökümetiň býujeti tygşytlamak baradaky çärelerine närazylyk bildirýärler.
Bu iş taşlaýyşa howa we demir ýol kompaniýalarynyň, jemgyýetçilik tranportynyň işgärleri we taksi sürüjiler gatnaşýarlar. Afinyda döwlet sektorynyň gullukçylarynyň köpçülikleýin protestlerine-de garaşylýar.
Hökümet Gresiýa nobatdaky 8 milliard ýewrolyk halkara kömeginiň berilmegi üçin, býujet defisitini kemeltmek barada täze ädimleri yglan etdi. Oňa döwlet sektorynda iş orunlaryny gysgaltmak we pensiýalary azaltmak hem girýär.
Geçen aý Ýewropa Bileleşiginiň maliýe ministrleri Gresiýa nobatdaky pul kömegini bermek meselesini oktýabra çenli gaýra süýşüripdiler.


text:
Orsýetiň Goranmak ministrligine degişli “Zwezda” telekanaly Moskwanyň Azerbaýjanda we Arktik aýlawynda ir habar berýän radar stansiýalaryny gurmak planlary barada habar berdi.
Radar stansiýalary uly giňişliklere howadan gözegçilik etmek üçin niýetlenýär.
“Zwezda” telekanalynyň 18-nji awgustda ýaýradan maglumatyna görä, Woronež-DM radarynyň gurluşygy Azerbaýjanyň sowet döwründäki Kabala harby kompleksinde 2017-nji ýylda başlanar we 2019-njy ýylda tamamlanar.
Täze radar köne sowet radar sistemasynyň (Darýal ) ornuny tutar. Orsýet ony 2012-nji ýylda Baku bilen kireýniň bahasynyň üstünde dawanyň döremegi bilen baglylykda ulanmagyny bes edipdi.


text:
Pakistan “Talybanynyň” sözçüsi “Talybanyň” agzalarynyň biriniň hökümet bilen parahatçylyk gepleşiklerini geçirýändigi barada aýdanlaryny ret etdi.
Pakistanyň “Tehrike-Talyban” toparynyň söçüsi Ehsanulla Ehsan “Assoşeýted prese” özleriniň hökümet bilen gepleşik geçirmeýändigini aýtdy.
Ehsanyň beýanaty toparyň komandiriniň orunbasary Maulwi Fakir Mohammadyň meniň adamlarym hökümet resmileri bilen bu toparyň dört ýyllyk pitnesini soňlamak barada gepleşik geçirýär diýen sözlerinden soň ýaýradyldy.
“Talybanyň” üçünji bir resmisi Molla Dadulla bolsa, Azatlyk Radiosynyň Pakistan gullugyna Mohammadyň toparyň adyndan gepleşik geçirmäge ygtyýarynyň ýokdugyny aýtdy.
Pakistanyň premýer-ministri Ýusuf Raza Gilani bu diýilýän gepleşik barada berlen soraga hökümet “Talyban” jeňçilerini togtatmak üçin tagallany dowam etdirýär diýip jogap berdi, ýöne gepleşikleriň geçirilýändigini tassyklamakdan boýun gaçyrdy.


text:
Hytaý, Hindistan we Pakistan geçen ýylyň dowamynda özleriniň ýadro ýarag arsenalyny artdyrdylar.
Stokgolmyň Halkara Parahat derňewleri institutynyň ýekşenbe güni beren maglumatyna görä, 2012-nji ýylda Hytaýyň takmynan 240 sany ýadro ýaragyny daşap bilýän raketalary bolup, bu ýyl olaryň sany 250 bolupdyr.
Agzalýan guramanyň ýyllyk hasabatyna görä, Pakistanyň ýadro ýaragyny daşap bilýän raketalarynyň sany 100-den 120-ä, Hindistanyňky bolsa 90-dan 110-a çykypdyr.
Stokloglmyň Halkara Parahat derňewleri institutynyň berýän maglumatyna görä, diňe Orsýet bilen ABŞ özüniň ýadro ýaragyny daşap bilýän raketalarynyň sanyny azaldypdyr. Guramanyň berýän maglumatyna görä, Orsýetiň ýadro ýaragyny daşap bilýän raketalarynyň sany 10 müňden 8500-e, Birleşen Ştatlaryňky 8 müňden 7700-e düşüpdir.
Orsýet bilen ABŞ-da ýadro ýaraglaryny daşap bilýän raketalarynyň sanynyň kemelmegi, iki ýurduň arasyndaky bolan täze “START” ylalaşygy bilen baglydyr.


text:
Gazak daşary işler ministri Erlan Idrisow “Ýewraziýa ykdysady bileleşiginiň” döredilmegi üçin Russiýanyň, Belarusyň we Gazagystanyň prezidentleri maý aýynda ylalaşyga gol goýarlar diýdi.
Rus kärdeşi Sergeý Lawrow bilen geçirjek duşuşygyndan öň žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda Idrisow gazak prezidenti Nursoltan Nazarbaýewiň we onuň rus we belarus kärdeşleri Wladimir Putiniň we Aleksandr Lukaşenkonyň şu aýyň soňunda Minskde duşuşjakdyklaryny we olaryň bu duşuşykda maý aýynda Astanada geçiriljek sammiti ara alyp maslahatlaşjakdyklaryny aýtdy.
Şeýle-de Idrisow maý aýynda geçiriljek sammitiň dowamynda üç lideriň “Ýewraziýa ykdysady bileleşigini” döretmek barada ylalaşyga gol goýjakdygyny aýtdy.
Gürrüňi edilýän bu üç döwlet “Gümrük bileleşigini” esaslandyryjylardyr. Bu bileleşik täze dörediljek “Ýewraziýa ykdysady bileleşiginiň” özeni bolup durýar.
Rus resmileri täze dörediljek “Ýewraziýa ykdysady bileleşiginiň” 2015-nji ýyla çenli Ýewropa Bileleşigi nusgasyna öwrüljekdigini aýdyp, öňki Sowet soýuzynyň düzümine giren ýurtlaryň ünsüni gürrüňi edilýän bileleşige çekmäge synanyşýarlar.


text:
Daşoguz welaýatynda täze dokuz gatly kitaphana açyldy. Resmi metbugatda berlen maglumatda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bu kitaphanada 1 million çemesi kitaby saklamak üçin şert döredildi diýip, kitabyň ýurduň ösüşindäki wajyp orny barada durup geçdi.
Eýsem, häzirki gün kitaphanalaryň adaty raýat üçin elýeterliligi meselesinde ilat nähili çäklendirmeler bilen ýüzbe-ýüz bolýar?
Azatlyk Radiosy bu sorag bilen gyzyklanyp, aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi aşakdaky düwmä basyp diňläp bilersiňiz.


text:
Duşenbe güni Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow «Serdar» köşgünde halkara aýal-gyzlar gününiň hormatyna ýörite kabul edişlik we gutlag çäresini gurnady.
Hökümet agzalarynyň gatnaşmagynda gurnalan bu dabarada prezident G.Berdimuhamedow Mejlisiň başlygy Akja Nurberdiýewany we wise-premýer Maýsa Ýazmuhammedowany aýal-gyzlaryň baýramçylygy bilen gutlady we olara arzuwlar aýtdy.
Bu duşuşykda döwlet lideri Türkmenistanyň ähli beýleki aýal-gyzlaryny-da ýetip gelen baýramçylyklary bilen gutlady.


text:
Pentagon şu tomus «talyban» bilen söweş mahalynda öldürilen owgan esgerleriniň sany geçen ýylyň şu döwri bilen deňeşdirilende 80 prosente golaý köpeldi diýýär.
Emma muňa garamazdan, Pentagon Owgan howpsuzlyk güýçleri 12 ýyllyk uruşda kynlyk bilen gazanylan sepgitleri hatda NATO güýçleri söweş hatarlaryndan yza çekilen ýagdaýynda-da gorap saklamagy başarjagyny görkezdi diýýär.
Ýöne Pentagon, 2014-nji ýylyň ahyrynda NATO güýçleri çykansoň, owgan güýçlerine berilýän halkara goldawynyň dowam etdirilmelidigini, ýogsa olaryň töwekgellik astyna düşüp biljegini hem duýduryp goýdy.
Şu arada Owganystandaky aprel-sentýabr aralygyndaky koalisiýa ýitgileri tas 60 prosent kemelipdir.


text:
Gomoseksuallaryň hukuklaryny gorap çykyş edýän russiýaly tanymal aktiwist we žurnalist Germaniýadan syýasy gaçybatalga sorady.
Artur Ahmetgaliýew Sank-Petrbugryň “100TV” atly telekanalynda habarçy bolup işleýärdi.
Onuň Russiýada gomoseksuallaryň hukuk bozulmalary barada taýýarlan ençeme gepleşikleri uly seslenme döredipdi. Şol gepleşikleriň käbirleri 2012-nji ýylda Sank-Peterburgyň resmileri kämillik ýaşyna ýetmedikleriň arasynda geý “propogandasyny” ýaýratmagy jenaýatlaşdyrýan kanuny kabul edensoň taýýarlanylypdy.
Ahmetgaliýew özüne telefon arkaly we lesbianlaryň, geýleriň, biseksuallaryň we transgenderleriň (LGBT) köpçülikleýin üýşmeleňleri döwründe ençeme haýbatlaryň atylandygyny aýtdy.


text:
Ýurtda köpçülikleýin bidüzgünçiliklere ösüp ýetmegi mümkin sosial protestleriň fonunda Yrak häkimiýetleri ministrleriň, parlamentiň deputatlarynyň aýlyk haklaryny birden aşaklandyrmak kararyna geldi.
Şu ýyl ýokary derejeli çinownikleriň aýlygyny azaltmagyň hasabyna 19 million dollar tygşytlamagyň planlaşdyrylýandygyny yrak hökümetiniň sekretary Aly al- Alaak çarşenbe güni habar berdi.
Hususan-da premýer-ministr Nury al-Maliki mundan beýläk aýda 10 müň gowrak dollar alar. Şu wagta çenli onuň aýlygy 27 müň dollardy.
Çarşenbe güni Yragyň Kut şäherinde sosial-üpjünçiligiň derejesini ýokarlandyrmagy hem korrupsioner çinownikleri jezalandyrmagy talap edip geçirilen köpçülikleýin aksiýada, bärsinden, üç adam ölüp, 27-si ýaralandy.


text:
Duşenbe güni Siriýanyň hökümeti paýtagt Damaskdaky esasy türmäniň içine Halkara Gyzyl Haç guramasynyň sapar etmegine rugsat berdi.
Synçylar bu çäräniň netijesinde Siriýada soňky birnäçe aý bäri dowam edýän demonstrasiýalarda tussag edilen müňlerçe adamyň ykbaly barada anyk maglumatlaryň bilinmeginiň mümkindigini aýdýarlar.
Bu wakalaryň fonunda bolsa, duşenbe güni Siriýanyň dürli şäherlerinde geçirilýän protest çykyşlarynyň barşynda hökümet güýçleri tarapyndan azyndan 10 töweregi parahat ýaşaýjynyň öldürilendigi barada maglumat alyndy.


text:
Türkmenistanda aýallaryň öz saýlap alan ugry bilen meşgullanyp, olaryň mundan hem ruhy taýdan kanagatlanmagy hem-de maddy taýdan peýda görmegi, hakykatdan bagtly bolmagy üçin döwletiň mydama alada edip, ähli şertleri döretjegini G.Berdimuhamedow aýtdy.
Şu günki gün türkmen zenanlary döwleti dolandyryş edaralarynda, halk hojalygynyň dürli ugurlarynda, ylym, bilim, medeniýet ugurlarynda zähmet çekýärler, jemgyýetçilik guramalarynda uly wezipeleri eýeleýärler.
Türkmenistanda aýallaryň syýasy-jemgyýetçilik roly güýçlenýär. Türkmenistanyň parlamentinde aýallaryň sany ozalky ýyllara garanda köpeldi.
Aýallar ministrliklere, dürli döwlet edaralaryna ýolbaşçylyk edýärler. 2007-nji ýylda Türmenistanda parlamentiň başlygy wezipesine ilkinji gezek zenan bellenildi.
Emma synçylar ýurtda zenanlaryň oýnaýan esasy rolunyň olaryň öz maşgalalaryna we sosial durmuşyna degişlidigini belleýärler, maşgalalaryň ekleýjisi wezipesini köplenç aýallaryň ýerine ýetirýänligini aýdýarlar. Zenanlaryň gazanç çeşmesi
Türkmenistanly Bahar aýal-gyzlaryň gazanç edýän ugurlary barada gürrüň berip, el işiniň esasy girdeýji çeşmesi bolup durýanlygyny aýtdy: “Öz ogluny-gyzyny okatmak, eklemek üçin aýallar el işini edip, bazara çykaryp satýarlar”.
Baharyň sözlerine görä, haly dokamak, milli egin-eşikleri tikmek, keşde çekmek, tahýa bejermek we jorap
örmek ýaly milli çeperçilik önümlerine ýurtda bolan talap we el işini öwrenmäge islegler gitdigiçe artýar. Türkmenistanda bu ugurdan okadýan ýörite mekdeplere garanda, aýal-gyzlaryň el hünärlerini birek-birekden öwrenmek tejribeleriniň has giňden ýaýranlygyny Bahar gürrüň berdi.
Türkmen geýimleri, keşdeli tahýalar ýaly milli harytlara we ilkinji nobatda türkmen halylaryna daşary ýurtlylar tarapyndanam gyzyklanma güýçlenýär. Şu günki gün şeýle önümler ýurduň daşyna esasan maýda söwda arkaly aşyrylýar.
Milli sungaty, çeperçilik önümlerini soňky döwürde Türkmenistan tarapyndan daşary ýurtlarda ýygy-ýygydan geçirilýän resmi halkara sergilerinde-de görmek mümkin.
Emma şeýle önümleriň esasy hyrydary Türkmenistanyň ýaşaýjylarynyň özleri bolup durýar. Türkmenistanyň okuw jaýlarynda, döwlet edalarynda geýim düzgüni resmi taýdan girizilmedik hem bolsa, milli egin-eşiklerini geýinmek talaby berk berjaý edilýär. Milli geýimleriň reňkine we görküne degişli talaplar bolsa yzygiderli üýtgäp durýar.
Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Myrat Gurbanyň sözlerine görä, Daşoguzda işe gyzyl köýnek, ýaşyl ýa-da gök begres geýinmeli. “Aşgabatda gyzyl köýnek we gyzyl begres ýa-da gyzyl çabyt geýinmeli. Häzirki wagatda jygyllykda has ýörgünli harytlar tahýa, çabyt, begres hem-de gyzlaryň ötürme saçlary bolup durýar”.
Türkmenistanda köne-egin eşikleriň söwdasynyň-da örän ýörgünlidigini we girdeýjilidigini hem synçylar aýdýarlar. Köne çabytlar, köýnekler satyn alynýar we gaýtadan bejerilip geýilýär. Bu köpler üçin has elýeterli bolýar. El işi ýa bilim?
Seýle ýagdaýda Türkmenistanda girdejili söwda-satyk ugry we el işleri bilen meşgullanmaga islegler hem artýar. Emma şunuň bilen birlikde aýal-gyzlaryň arasynda bilime bolan gyzyklanmanyň azalýanlygyna synçylar ünsi çekýärler.
“Türkmen Helsinki fondunyň” başlygy Täjigül Begmedowa munuň sebäbini Türkmenistandaky sosial-ykdysady kynçylyklar bilen düşündirýär.
T.Begmedowa agyr işsizligiň we milli çeperçilik önümlerine bolan uly talabyň aýal-gyzlaryň arasynda el işlerine höwesi artdyrýanlygyny bellemek bilen ýurtda orta hünärmentlik we ýokary okuw jaýlarynda okamak mümkinçiliginiň örän çäkli bolmagynyň-da munuň çynlakaý sebäpleriniň ýene birdidigini aýtdy.
Soňky döwürde Türkmenistanyň syýasy durmuşynda aýallaryň roly belli bir derejede güýçlenýän hem bolsa, aýallaryň ýurduň durmuşynyň ähli ugurlarynda has aktiw rol oýnap başlamagy we türkmen jemgyýetiniň ösüşiniň dünýäniň ösen döwletleriniň derejesine golaýlamagy üçin has düýpli çäreler talap edilýär.
Täjigül Begmedowanyň pikirine görä, eger Türkmenistan ýaşlar üçin bilim almaga giň mümkinçilikleri döretse, gyzlaryň köpüsi bilim ýoluny saýlap alardy, jemgyýetiň bilim derejesi ýokarlanardy, ösüş emele gelerdi.
“Iş orunlaryny döretmeli. Iş orunlary diýilende, agyr zähmeti, gara güýji talap edýän iş göz öňünde tutulmaýar. Bu ýokary bilimi talap edýän: inženerler, mugallymlar, terbiýeçiler, repetitorlar ýaly hünärlere degişli” diýip, “Türkmen Helsinki fondunyň” başlygy Täjigül Begmedowa aýtdy.
Ýurduň habar serişdeleriniň maglumatyna görä, Türkmenistanda şu ýyl aýal-gyzlara döwlet tarapyndan 8-nji mart baýramçylygy mynasybetli pul görnüşindäki sowgatlar gowşuryldy.


text:
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň sözlerine we sazyna düzülendigi aýdylýan “Öňe, öňe, diňe öňe, jan watanym – Türkmenistan” atly aýdym “Ginness rekordlar kitabyna” girdi. Bu barada türkmen mediasy habar berýär.
Agzalan aýdym geçen annada – türki döwletleriň medeniýetiniň halkara guramasy (TÜRKSOÝ) tarapyndan “2015-nji ýylda Türki dilli dünýäniň medeni paýtagty” diýlip atlandyrylan – Mary şäherinde gurnalan konsert çäresinde ýaňlandy. Gürrüňi gidýän dabara Marynyň bu missiýasynyň tamamlanmagyna bagyşlanyp geçirildi.
Bu waka mynasybetli dikilen ägirt uly “ak öýüň” içinde geçirilen konsertde TÜRKSOÝ-a agza döwletleriň medeniýet işgärleri çykyş edip, dabaranyň ahyrynda bolsa Berdimuhamedowyň “Öňe, öňe, diňe öňe, jan watanym – Türkmenistan” atly aýdymy aýdyldy.
Please use Search above to see if you can find it elsewhere
Türkmen mediasynyň reportažynda bir tarapdan ýörite ýerleşdirilen monitorlarda sintezatoryň öňündäki Berdimuhamedowyň ellerini galgadyp, aýdym aýdyp duran ýazgydaky pursatlary görkezilse, beýleki tarapdan dabaradaky 4 müň çemesi adamyň, dik aýak üstünde, Berdimuhamedowyň yzy bilen hiňlenýän pursatlary görkezildi.
“Ginness rekordlar kitabynyň” gürrüňi gidýän çärä gatnaşan wekili Şeýda Subaşi-Gemiji munuň “dünýä rekordy hökmünde ‘Ginness rekordlar kitabyna’ hasaba alnandygyny” mälim edip, türkmen tarapyna degişli şahadatnamany gowşurdy.
Şeýle-de “Ginness rekordlar kitabynyň” wekili, türkmen mediasynyň sözleri bilen aýdylanda, “şeýle ajaýyp eser döredendigi üçin türkmen prezidentine hoşallygyny” bildiripdir.
Emma welin, gürrüňi gidýän rekordyň anyk kesgitlemesi, şeýle-de onuň takyk haýsy üstünlik hökmünde kesgitlenendigi aýan edilmedi. Ginness rekordlar kitabynyň resmi saýtynda hem häzirlikçe bu barada hiç hili maglumat ýerleşdirilmändir.
Gepiň gerdişine görä ýatladyp geçsek, Berdimuhamedowyň ozal hem gitara çalyp aýdym aýdan, dj pultunyň öňünde sazandalyk eden gezekleri bolupdy. Belläp geçsek, bu çykyşlar hem konsert zallarynda ýerleşdirilen monitorlarda diňe ýazgyda görkezilipdi.


text:
3-nji fewralda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Azerbaýjan Respublikasynyň Türkmenistanda täze bellenilen Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Hasan Sultan ogly Zeýnalowy kabul etdi. Diplomat döwlet Baştutanymyza ynanç hatyny gowşurdy.
Ilçi duşuşmaga döredilen mümkinçilik üçin hoşallyk bildirip, döwlet Baştutanymyza Azerbaýjan Respublikasynyň Prezidenti Ilham Aliýewiň mähirli sözlerini, iki goňşy ýurduň we olaryň halklarynyň umumy bähbidine laýyk gelýän döwletara gatnaşyklaryny mundan beýläk-de okgunly ösdürmek hakynda aýdan arzuwlaryny ýetirdi.
Türkmenistanyň Prezidenti Hasan Sultan ogly Zeýnalowy Azerbaýjanyň Türkmenistandaky diplomatik wekilhanasynyň ýolbaşçylygyna bellenilmegi bilen gutlap, oňa ikitaraplaýyn bolşy ýaly, köptaraplaýyn esasda, ilkinji nobatda bolsa, abraýly halkara guramalarynyň çäklerinde ýola goýulýan türkmen-azerbaýjan gatnaşyklarynyň ösdürilmegine gönükdirilen işinde üstünlik arzuw etdi.
Duşuşygyň barşynda ikitaraplaýyn gatnaşyklary ähli ugurlar boýunça ösdürmegiň geljegi hakynda gyzyklanma bildirilýän pikir alyşmalar boldy. Döwlet Baştutanymyz we dostlukly ýurduň ilçisi söwda-ykdysady gatnaşyklary ösdürmek, energetika howpsuzlygyny üpjün etmekde, ulag-üstaşyr geçelgelerini döretmekde netijeli işewür hyzmatdaşlygy giňeltmek üçin ägirt uly mümkinçilikleriň bardygyny bellediler.
Duşuşygyň ahyrynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow hem-de Azerbaýjan Respublikasynyň ilçisi Hasan Sultan ogly Zeýnalow döwletara gatnaşyklarynyň täze mazmun bilen baýlaşdyrylyp, iki doganlyk halklaryň bähbidine berkidiljekdigine we ösdüriljekdigine ynam bildirdiler.


text:
Sişenbe güni Orsýetiň Merkezi saýlaw komissiýasy oppozision “Ýabloko” partiýasyndan prezidentlige dalaş etmek isleýän, bu partiýany esaslandyryjy Grigoriý Ýawlinskiniň öz goldawçylaryndan toplan gollary barada gelen deslapky netijesini yglan etdi.
“Talabalaýyk däl”
Merkezi saýlaw komissiýasynyň “Ýabloko” partiýasyna gowşuran dokumentinde aýdylmagyna görä, G.Ýawlinskiniň toplan gollarynyň köp bölegi resmi ýagdaýda ykrar edilmeýär. Has takygy, komissiýanyň maglumatyna görä, Grigoriý Ýawlinskiniň toplan gollarynyň 26 prosent çemesi “talabalaýyk däl” diýlip hasaplanylýar.
Orsýetiň kanunyna görä, toplanan gollaryň kabul edilmegi üçin olaryň azyndan 95 prosenti “talabalaýyk” diýlip hasaplanylmaly. Indi, kanuna görä, iki günüň dowamynda oppozision “Ýabloko” partiýasy ýa-da Ýawlinskiniň özi Merkezi saýlaw komissiýasyna nägileligini we ykrar edilmedik sesleriň hakykydygy baradaky subutnamalary hödürläp bilýär.
Merkezi saýlaw komissiýasynyň sekretary Nikolaý Konkin Ýawlinskiniň ýygnan gollaryny barlan işçi toparynyň şu ýüze çykarylan kemçiliklere laýyklykda, Merkezi saýlaw komissiýasyna Ýawlinskini 4-nji martdaky prezidentlik saýlawlaryna dalaşgär hökmünde hasaba almazlygy teklip edendigini tassyklady.
Orsýetiň prezidentlik saýlawlary baradaky kanunyna görä, dalaşgär bolmak isleýänler özüni resmi taýdan hasaba aldyrtmak üçin azyndan 2 million saýlawçynyň goluny toplamaly. Ýawlinskiniň 2 million 132 müň goly toplandygy aýdylýar.
Ýawlinskiý ylalaşmaýar
23-nji ýanwarda Moskwada gurnalan metbugat konferensiýasynda eden çykyşynda Grigoriý Ýawlinskiý özüniň oppozision pozisiýasy zerarly özüni Orsýetdäki prezidentlik saýlawlaryna dalaşgär hökmünde hasaba almaýandyklaryny aýtdy.
Ol: “Bu mesele doly syýasy häsiýetli we onyň maksady Orsýetde bolýan wakalar bilen ylalaşmaýanlary, Orsýetiň geljeginiň açyk, demokratik we döwrebap bolmagyny isleýänleri şeýle syýasy kararlar bilen saýlawlara goýbermezlik“.
Ýawlinskiniň bellemegine görä, “Ýabloko” partiýasy saýlawlara ýüzlerçe we müňlerçe synçyny resmi hasaba aldyrmak isleýär. Onuň pikiriçe, hut şu hem özüni Kremliň saýlawlara resmi hasaba almakdan ýüz öwürmegine bir sebäp bolan bolmagy mümkin. Ol: “Bu dolulygyna syýasylaşdyrylan karar. Ol kararyň toplanan gollara ýa-da olaryň hiline hiç hili dahyly ýok” diýdi.
“Ýabloko” partiýasynyň resmisi Sergeý Iwanenkonyň aýtmagyna görä, Ýawlinskiniň ýygnan gollarynyň ählisi hakyky. Resmileriň registrasiýa üçin zerur bolan 2 million goly ýygnamaga bary-ýogy 20 gün berendiklerine garamazdan, Ýawlinskiý zerur gollary ýygnapdyr.
4-nji martdaky prezidentlik saýlawlaryna dalaşgär bolmak isleýän Irkutsk oblastynyň gubernatory Dmitriý Mezentsewiň arzuwynyň hem sorag astyndadygy aýdylýar.
Oppozision “Ýabloko” partiýasynyň Merkezi saýlaw komissiýasyndaky agzasy Ýelena Dubrowinanyň aýtmagyna görä, Dmitriý Mezentsewiň toplan gollarynyň 10 prosenti “talabalaýyk däl” gollar hökmünde kabul edilmeýär. Orsýetli milliarder Mihail Prohorowyň hem dalaşgär bolmak arzuwynyň başa barmazlygynyň mümkindigi habar berilýär.
Prohorow öz blogunda Grigoriý Ýawlinskiniň saýlawlara dalaşgär hökmünde resmi taýdan hasaba alynmaýandygyna alada bildirýär. Ol: “Men hakyky bäsleşikli saýlawlara gatnaşmak isleýärin” diýip öz blogunda ýazýar.


text:
ABŞ-nyň Döwlet departamenti Neşä gözegçilik boýunça ýyllyk hasabatyny çap etdi. Döwlet departamentiniň Kongresse hödürlän Neşä gozeglçilik boýunça halkara strategiýasy atly hasabatynda dünýäniň dürli ýurtlarynda neşä we himiki serişdelere gozegçilige, bikanun pullary ýuwmak meselesine hem maliýe jenaýatçylyklary bilen bagly ýagdaýa syn edilýär.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň Neşe baradaky täze ýyllyk hasabatynda Türkmenistanyň Owganystanda öndürilýän neşe serişdeleriniň gatnaw ýollarynyň biridigi aýdylýar. Hasabata görä, owgan neşesi Türkiýä, Orsýete we Ýewropa ýurtalryna göni Türkmenistanyň üstünden ýa-da soňra Eýranyň üsti bilen aýlanyp geçirilýär.
Şol bir wagtda-da Türkmenistan neşe öndürýän ýurt däl, ýurtda ele salynýan neşe serişdeleri, esasan, 713 kilometrlik türkmen-owgan serhedinde ýa-da 952 kilometrlik türkmen-eýran serhedinde tutulýar diýip, hasabatda bellenilýär.
Neşä garşy göreş
Neşä garşy göreş Türkmenistanyň döwlet syýasatynda ileri tutulýan mesele. Emma ýurtdan ynamly statistika maglumatlary almak kyn.
Hökümetiň 2012-nji ýylda neşe sebäpli tussag edilen bendileriň günäsini geçmezlik barada çykaran karary netijesinde ýurduň içinde neşe serişdeleriniň söwdasynyň azalandygy habar berilýär. Türkmenistan halkara guramalar we diplomatik missiýalar bilen çäkli derejede hyzmatdaşlyk etmegini dowam etdirýär, emma onuň kanuny goraýjy edaralary zerur serişdeleriň ýetmezçiligini duýýar we türgenleşiklere mätäç. diýip, Döwlet departamentiniň hasabatynda aýdylýar.
Maglumata görä, Türkmenistanyň hökümeti ýuruň Owganystan we Eýran bilen serhedinden geçýän neşe akymlaryny saklamak üçin öz serişdeleriniň uly bölegini ulanýar. Gaçakçylyk ýoly bilen serhetden geçýän neşe, adatça, ýük we ýolagçy transport ulaglarynda gizlenilýär. Käte adamlaryň we haýwanlaryň içine salnyp geçirilýär.
Prezident Berdimuhamedowyň neşe bilen baglylykda tussag edilen bendileriň günäsini geçmezlik barada çykaran kararyndan soň ýurduň içinde neşe söwdasynyň azalandygy, munuň bilen baglylykda köp ilatly ýerlerde neşäniň bahasynyň galandygy hasabatda aýdylýar.
Hasabatda türkmen hökümetiniň 2012-nji ýylda neşä garşy geçiren çäreleriniň arasynda Neşä we neşe söwdasyna garşy halkara gününe gabatlap, 635 kilo geroini oda ýakandygy, şeýle-de Türkmenistanyň Neşä garşy göreş boýunça milli gullugyny Sagdyn jemgyýeti goramak boýunça edara öwrüp, arakhorlukdan, neşekeşlikden we psihika täsir ýetirýän serişdelere garaşlylykdan ejir çekýän adamlara degişli kanuna gol çekendigi aýdylýar.
Neşekeşlik derejesi
Hasbatda bellenişine görä, Türkmenistanda neşekeşleri bejermek üçin Aşgabatda Saglyk ministrliginiň garamagynda ýedi sany keselhana, her welaýat merkezinde-de bir keselhana işleýär. Neşekeşler mugt bejergi alyp bilýärler, üstesine-de, bu keselhanalarda hassalaryň her gününe 10 dollara golaý pula barabar däri-derman ulanmak göz öňünde tutulýar.
Emma elýeterli statistiki maglumatlaryň alty ýyl mundan ozalky döwre degişlidigi, şol maglumatlaryň agzalan döwrüň dowamynda neşekeşleriň sanynyň üç esse artyp, 33,697 adama ýetendigini görkezýändigi ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň hasabatynda aýdylýar.
Şeýle-de, kanuny goraýjy edaralaryň işgärleriniň aýlyklarynyň pes bolmagynyň korrupsiýa ýol açýandygy, serhet geçelgelerinden gaçakçy önümleriň para berip geçirilýändigi, kanuny goraýjy edaralaryň neşe gaçakçylygynda eli bar diýen pikirleriň ýurtda giň ýaýrandygy hasabatda bellenýär.
ABŞ-nyň Döwlet departamenti öz hasabatynda türkmen hökümetiniň neşe problemasyny açyk gozgap başlandygyny we türkmen tarapynyň bu ugurdan halkara hyzmatdaşlygyna isleg bildirýändigini belläp, neşä garşy göreş ugurdan Türkmenistanda alnyp barylýan programmalarň dowam etdirilmekçidigini aýdýar.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň täze ýyllyk hasabatynda dünýäde neşä we himiki neşe serişdelerine gozegçiligiň amala aşyrylyşy we bikanun pullaryň kanunlaşdyrylmagy hem maliýe jenaýatçylyklary bilen bagly ýagdaýa berlen baha 2012-nji ýyla degişli.


text:
Orsýetiň türmesinde saklanylýan ukrain piloty Nadia Sawçenko açlyk yglan etdi. Ol orsýetli iki žurnalistiň ölümine gatnaşmakda aýyplanýar.
Sawçenkonyň aklawçysy Nikolaý Polzow 17-nji dekabrda Twitter sosial ulgamyndan beren maglumatynda ukrain pilotynyň Orsýetiň Rostow oblastyndaky Donetsk şäher sudunda açlyk yglan edendigini aýan etdi.
“Nadia Sawçenko özüniň sud işi tamamlanýança açlyk yglan etdi” diýip Polzow aýtdy. Şeýle-de, ol Sawçenko türme tussaglygyna höküm edilse, onda onuň “gurak” açlyk yglan etjekdigini sözüniň üstüne goşdy. “Ol özüniň azatlyga goýberilmegini talap edýär” diýip, Polzow belledi.
Şeýle-de, aklawçy sud Sawçenkony öňümizdäki ýylyň aprel aýyna çenli tussaglykda saklamak barada prokuroryň eden haýyşyny tassyklady diýdi.


text:
Belli türkmen kompozitory Çary Nurymow biziň aramyzda gezip ýörenliginde, bu täze ýylda 70 ýaşynyň toýuny toýlardy. Sebäbi, resmi maglumata görä, ol 1941-nji ýylyň 1-nji ýanwarynda, Mary welaýatynyň Baýramaly etrabynyň Azat obasynda dünýä indi diýlip görkezilýär.
Ol at-abraýy ýurduň çäginden daşary çykan, örän ukyply kompozitor bolup, ululy-kiçili ençeme saz eserleriniň awtorydyr. Onuň hyzmatyna öz wagtynda örän ýokary baha berildi. Ol bütin SSSR-de tanalýan adamlaryň biridi hem öz döwründe ähli ýokary döwlet sylaglaryna mynasyp bolupdy.
Türkmen sowet ensiklopediýasynda aýdylyşy ýaly, ol Türkmenistanyň sungatda at gazanan işgäri, Türkmenistanyň hem-de SSSR-iň Lenin komsomoly baýraklarynyň laureaty, TSSR-iň Magtymguly adyndaky Döwlet baýragynyň laureaty. TSSR Kompozitorlar soýuzynyň başlygy, SSSR Kompozitorlar soýuzynyň sekretary, SSSR Sazçylyk fondunyň agzasy boldy.
Çary Nurymow ululy-kiçili ençeme saz eserleriniň awtorydyr.
Çary Nurymow 1964-nji ýylda Moskwanyň sazçylyk-pedagogik institutyny gutardy. Köplenç konsert programma esaslanýan instrumental saza ýykgyn edip, simfoniki we teatr-balet sazlarynyň ençemesini döretdi. Ol “Epgegiň tepbedi”, “Bakylyk”, “Köýten nalasy” ýaly meşhur baletleriň sazyny ýazdy. Onuň Hindistanyň görnükli döwlet işgäri Indira Gandiniň hatyrasyna kamera saz gurallary üçin döreden eseri SSSR-iň Döwlet baýragyna mynasyp boldy. Döredijilik ýolyHidaýberdi Hally, ýazyjy
Çary Nurymow öz kärdeşi Nury Halmämmedow bilen ýaşytdaş hem ykbaldaşdyr. Olar belli bir wagtda Baýramaly şäherindäki Çagalar öýünde terbiýelenipdirler. Ol ýerde hem saz mugallymasy Olga Alekseýewna Kriwçenko duşýarlar. Bu ynsanyň hyzmaty bilen Nury Halmämmedowda, Durdy Nuryýewde hem Çary Nurymowda fortepiano sazlaryna bolan çuňňur söýgi oýanýar. Olarda dünýäniň klassyky sazlaryna bolan söýgüniň başlangyjyny hut şol saz mugallymasy oýarýar.
70-nji ýyllaryň başynda Ç.Nurymow Gyrgyzystanyň Kompozitorlar bileleşiginiň haýyşy bilen gyrgyz halkynyň gahryman ogly Çolponbaý Tüleberdiýewe bagyşlap, “Bakylyk” atly baletiň sazyny ýazýar. Ömrüniň soňky günlerinde bolsa 3-nji simfoniýasyny tamamlady. Ol bu eserine “Mary Şahu Jahan” diýip, at goýupdyr. Eser 1221-nji ýylyň mart aýynda Marynyň mongol goşuny tarapyndan basylyp alynmagyny, onuň talanmagyny hem ýumrulyşyny beýan edýär. Bu şäher bary-ýogy sekiz günüň içinde ýer bilen ýegsan edildi, gaýdyp dikeldip bolmajak derejede ýumruldy hem talandy. Gündogaryň uly medeni merkezi gorkaklygyň hem ukypsyzlygyň pidasy boldy. 3-nji simfoniýada şol pajygaly pursatyň beýany bar. Eser erkek adamyň nalasy bilen tamamlanýar. Ol erkek adamyň çekýän nalasy arkaly Watanyň ýumrulyşyny görkezýär. Onuň yzyndan bolsa Gurhany kerim okalýar.
Çary Nurymow ýogalyp, aradan birki ýyl geçenden soň, belli dirižýor hem kompozitor Nury Muhadow: “Çary türkmen halkynyň XX asyrdaky iň soňky simfoniýasyny ýazyp, onuň töwirini hem okap gidipdir” diýdi.
Bu hakykatdanam hut şeýle bolup çykdy.Sungatyna mynasyp adamkärçilik
Balbaý Alaguşow
, Gyrgyzystanyň Medeniýetde at gazanan işgäri
Merhum Çary Nurymow ýigidiň gülüdi. Takdyr diýleni daş bagyr bolar ekeni, ol ýetmişe ýetmän gitdi. Men Çary diýlende türkmen sazlaryny göz öňüne getirýärin, gyrgyz sazy barada söz açylanda-da, gep-gürrüňsiz Çaryny göz öňüne getirýärin. Ol adamda sungatyna mynasyp adamkärçilik bardy, ulyny hormatlaýan, kiçini sylaýan adamdy. Ol talantynyň dolup-daşyp, gülläp duran uçurlarynda Gyrgyzystana gelip, balet ýazdy, birnäçe aýdymlar döretdi.
Hawa, “Ölmezlik” diýen baleti döretdi. Ol balet gyrgyzyň baky gahrymany Çolponbaý Tüleberdiýewe bagyşlanýar. Ol geçen Jahan urşunda özleriniňkä ýol açmak üçin, öz kükregi bilen duşmanyň pulemýotynyň öňüni ýapan gahrymandy. Çary Nurymowyň ol hakda döreden eseri bu günki günem öz möhümligini ýitirenok. Opera we balet teatrynyň sahnasyndan düşmän gelýär. Köp ýyllap ol gyrgyz tomaşaçylaryna görkezilip gelindi.
Ondan başga-da Çary Nurymow biziň sazandalarymyzyň ýazan sazlaryna maslahatlar berdi. Gyrgyz bilen türkmen owaldan bir dogan, bir atadan, bir eneden doglan ýaly bolup geldiler. Gyrgyzyň sazlary, türkmeniň sazlary il-güni ýaly meňzeş.
Eger-de Çary Nurum öz 70 ýyllygyny görse, nähili gowy bolardy! Ölüm aýdyp gelmeýär. Ol ýaş wagtynda biziň aramyzdan gitdi. Ne çärämiz bar?! Takdyr diýleni şeýle ekeni. Ýöne gyrgyz saz sungaty üçin, türkmen saz sungaty üçin Çary ölmez-ýitmez eserleri galdyryp gitdi. Şonuň bilen onuň ady hem şöhraty öçmez diýip, men oýlanýaryn.
Men Çaryny hemişe görmek isledim, ýatladym. Türkmenistana baranymda, Moskwada duşanymyzda, bir dogan ýaly bolup, duşuşyp, görşüp gezdik. Onuň ýatan ýeri rahat bolsun! Behişdiň töründen orun alsyn!Çary Nurum meniň aňymda şeýle galdyÝowşan Annagurban, ýazyjy, žurnalist
Bir gezek “Edebiýat we sungat” gazetinde işleýärkäk, kompozitorlar hakda, umuman, saz sungaty hakda bir söhbetdeşlik guramak üçin, ýazyjy Annaguly Nurmämmet bilen Çary Nurumyň öýüne bardyk. Metbugat öýüniň golaýynda beýleki ýönekeý adamlaryňky ýaly, kiçijek kwartirasy bar eken. Çary Nurum bizi güler ýüz bilen garşylady. Öz eli bilen çaý guýup berdi. Biz o wagt ýaş žurnalistlerdik, ýaş ýazyjylardyk. Emma ol şo at-abraýy bilen, şo tanymallygy bilen özüne hiç hili kiçilik bilmän, biz bilen oturyp, ep-esli wagt gürrüň etdi.
Şonda men döredijilik adamsynyň, umuman, şeýle sazlary döredýän adamyň adamçylyk gorunyň çäksizligi barada, adamçylyk gorunyň ululygy barada pikir etdim şo ýerde.
Şol görnüşinde-de Çary Nurum meniň aňymda, ýadymda galdy. Daşary ýurtlara çykanymyzdan soň, beýleki kompozitorlaryň eserleri bilen Çary Nurumyň eserlerini, sazlaryny hem diňläp, ýurda bolan teşneligimizi gandyrjak bolduk.
Ýöne Çary Nurum aramyzdan gaty biwagt gitdi, hatda biz onuň nähili ýogalanynam, nädip ýogalanynam bilmän galdyk. Şol başagaýlyk döwürde onuň bagyrdanmy, ýürekdenmi keselländigini soň eşitdik. Türkmene şeýle sazlary beren adamyň gerekli derejede bejergem alyp bilmän ýogalanyny soň bilip galdyk. Bu, elbetde, türkmeniň öňki armanlarynyň dowamy boldy.
Elbetde, Türkmenistanda öz halkyna hyzmat eden adamlaryň, öz halkyna ýüregi, aňy, namysy bilen hyzmat eden adamlaryň ölenden soň käbir halatda metbugatda ýatlanmaýandygyny aýdýarlar. Şolaryň ölümi ýa belli seneleri hakda habar berilmeýändigini aýdýarlar. Ýöne Çary Nurum ýaly halkyna eser galdyryp bilen adamlar hiç wagt unudylmaz. Onuň ýaly adamlar öz eserleri bilen halkynyň aňynda, halkynyň ýanynda agyr günde-de, ýeňil günde-de hemişe durlar. Olary hemişe bilýän adamlar bolar. Şonuň üçin türkmen ýaşasa, Çary Nurum ýaly eser döreden adamlar türkmen bilen bile ýaşar diýip, pikir edýärin. Şoňa ynanýan.


text:
ÝHHG-nyň Adam ölçegleriniň berjaý edilişi boýunça Warşawada geçirilýän konferensiýasy 22-nji sentýabrda öz ikinji iş gününi dowam etdirýär.
Azatlyk Radiosy bu konferensiýanyň çäginde Türkmenistanda ýitirim edilen tussaglaryň ýagdaýy barada çykyş etjek “Crude accountability” guramasynyň ýerine ýetiriji ýolbaşçysy Kate Waters bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Keýt, tanymal türkmen atşynasy Geldi Kärizowyň maşgala agzalary Türkmenistandan ýurduň daşyna goýberildi. Siz olaryň ýurduň daşyna çykarylmagy üçin örän köp tagalla etdiňiz. Siz olaryň ýurtdan goýberilmegine nähili garaýaňyz?
Kate Waters: Bu türkmen häkimiýetleri tarapyndan edilen örän möhüm ädim. Olaryň Geldi Kärizowyň gyzyna we aýalynyň uýasynyň garşysyna ozal girizilen ýurtdan çykmarmazlyk baradaky gadaganlygy ýatyryp, olaryň Türkmenistandan çykmagyna rugsat bermegi örän gowy habar hökmünde garaýaryn. Biz Kärizowyň maşgala agzalarynyň birigendigine örän şat.
Şol bir wagtyň özünde biz Karizowlaryň maşgala agzalarynyň Türkmenistandan ýurduň daşyna çykmagyna rugsat berilmeýän ýeke-täk maşgala däldigini hem bilýäris. Elbetde, Türkmenistanda ýurtdan çykmak gadagançylygy girizilen, ýurtdan goýberilmeýän başga adamlar hem bar. Biz türkmen häkimiýetleriniň Kärizowyň maşgala agzalaryny ýurtdan goýbermegi gowy yşarat bolar diýip umyt edýäris. Ýagny, Türkmenistan ýurtdan çykmak gadagançylygy girizilen, ýurtdan goýberilmeýän beýleki adamlara garşy girizen gadagançylyklaryny hem ýatyrar we olaryň erkin hereket etmegine rugsat berip, olara garşy syýahat etmek gadagançylyklary girizilmegi bes eder diýip umyt edýäris.
Azatlyk Radiosy: Siziň aýdyşyňyz ýaly, bu örän gowy habar. Şol bir wagtyň özünde siziň guramaňyzyň Türkmenistan babatda alyp barýan işleriniň ýene biri hem ýurtda ýitirim edilen tussaglar barada we ol kampaniýaňyz “Olaryň diri görkeziň!” diýlip atlandyrylýar. Edil häzirki wagtda bu kampaniýaňyz haýsy ugurdan barýar?
Kate Waters: Biz “Olary diri görkeziň!” atly kampaniýamyzyň üstünde işlemegi dowam etdirýäris. Biz bu kampaniýamyzyň çäginde Türkmenistanda ýitirim bolan adamlar barada giň gerimli derňewleri geçirýäris. Biz ýitirim bolan öňki 66 adamyň sanawyna ýene-de takmynan 20 adamyň adyny goşduk. Biz täze goşulan adamlaryň sanawyny hem örän ýakyn wagtda çap ederis. Belläp geçmeli zat, bu adamlar örän uzak ýyllardan bäri ýitirim bolup, olaryň aglabasy Türkmenistanyň öňki prezidenti S.Nyýazowyň janyna kast etmek synanyşygy diýilýän waka bilen düýbünden ilteşigi ýok adamlar.
Biz bu tussaglar barada derňewlerimizi we türkmen hökümetinden “Olar dirimi?” diýen ýönekeý soragymyza jogap bermegi talap etmegi dowam etdireris. Şeýle-de türkmen häkimiýetlerine tussaglaryň dogan-garyndaşlarynyň öz hossarlaryna görmegine, olaryň medisina kömegi bilen üpjün edilmegine, dogan-garyndaşlary bilen hat alşygynyň ýola goýulmagyna, halkara gözegçileriniň tussaglary, şol sanda aglaba syýasy tussaglaryň saklanýan “Owadandepe” türmesine baryp görmegine mümkinçilik döretmegine çagyrýarys.
Azatlyk Radiosy: Siz öz kampaniýaňyzyň çäginde Türkmenistanda ýitirim bolan 66 adamyň adyny agzaýarsyňyz hem-de olaryň ählisi syýasy tussaglar däl we olaryň ählisi 2002-nji ýylyň noýabr aýynda öňki prezident Nyýazowyň janyna kast etmäge boldy diýilýän synanyşyk bilen baglanyşykly tussag edilmedi. Siz bu sanawda agzalyp, emma syýasy tussag bolmasa-da, ýitirim edilen käbir adamlar barada maglumat berip bilermisiňiz?
Kate Waters: Men bu adamlaryň ählisini “wyždan ýesirleri” diýip häsiýetlendirerdim. Bu adamlar hökümetiň göwnünden turmaýan adamlar diýip bolar. Şol bir wagtda hökümetiň göwnünden turmaýan adamlaryň dogan-garyndaşlary diýip hem bolar we ol adamlar ýitirim edildi.
Azatlyk Radiosy: Siz eýýäm birnäçe ýyl bäri “Olary diri görkeziň!” atly kampaniýany alyp barýarsyňyz. Bu kampaniýanyň [gözlegini alyp barýan tussaglarynyň] düzüminde 66 adamyň ady bolup, oňa ýene-de 20 adamyň adyny goşmagy planlaşdyrýarsyňyz. Siz şu güne çenli bu sanawdaky adamlaryň haýsy-da bolsa biriniň [ykbaly] barada türkmen häkimiýetlerinden jogap aldyňyzmy?
Kate Waters: Bize [gözleg] kampaniýamyza [girizilen] adamlaryň haýsydyr biri hakda [henize çenli] hiç hili resmi reaksiýa gelip gowuşmady. Biz üç ýyldan bäri bu kampaniýany dowam etdirýäris. Men bir zady takyklaşdyrasym gelýär, biziň sanawymyzdaky adamlaryň sany Türkmenistanda ýitirim edilen adamlaryň ählisini öz içine almaýar, ýurtda başga-da ýitirim edilen adamlar bar. Bular diňe biziň derňewlerimiz esasynda maglumat ýygnanan adamlaryň sanawydyr.
Azatlyk Radiosy: Siz ÝHHG-nyň Adam ölçegleriniň berjaý edilişi boýunça Warşawada geçirilýän konferensiýanyň ikinji gününde, ýagny 22-nji sentýabrda çykyş edersiňiz. Bu konferensiýada nähili meseleleri gozgamagy planlaşdyrýarsyňyz?
Kate Waters: Biz ÝHHG-nyň Adam ölçegleriniň berjaý edilişi boýunça Warşawada geçirilýän konferensiýanyň çäginde “goşmaça maslahaty” geçireris. Bu maslahatyň çäginde Türkmenistanda adamlaryň ýitirim edilmegi, adamlaryň ýurtdan çykmagynyň gadagan edilmegi ýaly meselelere degişli gürrüňi gozgarys.
Şeýle-de gürrüňi ediljek meseleleriň arasynda Türkmenistanda häkimiýetler tarapyndan [adamlaryň] satellit antennalarynyň aýrylmagy we ýurduň içindäki ilatyň garaşsyz goşmaça çeşmelerden maglumat almagynyň çäklendirilmegi bilen baglanyşykly ýurduň izolirlenmegi ýaly temalar barada gürrüň ederis. Bularyň ählisi örän möhüm meseleler bolup, biz bularyň ählisiniň ýurtda adamlaryň ýitirim edilmek meselesi bilen hem ilteşiklidigine ynanýarys.


text:
Uly söz ussady aradan çykdy. Fazil Iskander geçen asyryň 2-nji ýarymynda dünýä edebiýatynda özüni tanadyp bilen ussatlardan biri bolupdy.
Milleti tanatmak
Oňa ussat ýazyjy diýlip baha berilse, abraýyna şikes ýetmez. Sebäbi ussatlyk ykrar edilse, munuň özi az zat däl. Ýöne Fazil Iskanderiň hyzmaty ondan agdygrak.
SSSR diýilýän ägirt uly döwlet ençeme milleti, halklary, dürli medeniýetleri hem dilleri özünde jemleýärdi. SSSR-de näçe milletiň bardygyny takyk aýdýan ýokdy. Şeýle-de bolsa, aýry-aýry milletler tanalýardy. Biz özümize “güneşli ülkeden” diýýärdik. Türkmenistana “ak altynyň mekany” diýýänlerem bardy.
Şol wagtyň özünde Gyrgyzysata “Çingiz Aýtmatowyň Watany” diýýärdiler. Bilbil, Reşit Beýbütow ýa Muslim Magomaýew Azerbaýjany tanadýardylar. Aram Haçaturýan diýlende Ermenistany göz öňüne getirýärdik. Mustaý Kerim arkaly Başgyrtystany bilýärdik. Dagystan Resul Gamzatowyň ady bilen şöhratlandy. Kaýsyn Kulyýew balkar halkynyň meşhur ogludy, Dawut Kugultinow galmyklaryň wekilidi. Şu babatda Georgiý Gulia bilen Fazil Iskander örän az sanly abhaz halkyny SSSR-e tanatdy.
Çegemli gahryman
Bularyň ikisi-de rus dilinde eser döredýän awtorlardy. Georgiý Gulia taryhy eserler ýazýardy. Ol Gündogaryň hem gadymy Gresiýanyň örän tanymal adamlary barada söz açdy. Fazil Iskander bolsa öz halky abhazlar, olaryň durmuşy hem tebigaty barada ýazdy.
Faziliň dili ýeňildi, çeperdi hem ýiti degişmä baýdy. Ol edebiýat meýdanyna owal başda şahyr bolup geldi. Kawkazdan bolan adam, eýsem, şahyr bolman bilermi?! Ömrüniň soňky günlerine çenli-de poeziýany unutmady. Ondan gowrak goşgular ýygyndysyny çap etdirdi.
Oňa abraý getiren proza eserleri boldy. “Kozlotur ýyldyzlar toplumy” powesti has meşhur çykdy. “Gadagan miwe”, “Çagalygyň daragty”, “Çegemli Sandro” eserleri ýazyja uly abraý getirdi.
1979-njy ýylda SSSR-iň senzurasyna tabyn bolmadyk “Metropol” almanahy çykypdy. Onda erkin sözüň tarapynda durýan iň belli ýazyjy-şahyrlar bilen birlikde Fazil Iskanderiň hem “O, Marat!” powesti ýerleşdirilipdi. Almanaha eserlerini beren awtorlara gysyş görkezildi. Şonda Faziliň ady tutulyp, “ondan öç alsalar gerek, sebäbi yzynda durjak beýik halky ýok” diýdiler.
Takmynan bäş ýyllap Fazil Iskanderiň hiç bir eseri çykmady. Ýöne onuň erkin sözüni bogup bilmediler. Ol ekin hem dogry sözüň yzynda mert durdy. Şeýdip, dünýä derejesinde tanaldy. Onuň “Çegemli Sandro” eserinden bölekler, has takygy SSSR senzurasynyň rugsat etmedik ýerleri daşary ýurtda, aýratyn-da ABŞ-da çap boldy.
Ol öz halkyny – abhazlary dünýä tanatdy.
Işjeňlik
Ol köp hem agyr işleýän ýazyjy bolsa gerek. 70-nji ýyllarda bir säw bilen Aşgabada geldi. Gelen habaryny eşitsek-de, özüni görüp bilmedik. Duşuşyklardan, dürli ýygnaklardan gaçýardy. Ol hakykaty aýtmak meselesinde başgalara göreldedi.
Onuň eserleri esasynda film surata düşürildi, dürli sahna eserleri döredildi.
80-nji ýyllaryň aýagynda, SSSR-de aýdyňlyk döwri başlananda, Faziliň iki hekaýasy esasynda “Kanuny ogry” diýen film ekrana çykdy. Şondan öň Sowet metbugatynda kanuny ogrular, mafiýa barada ýeke söz hem aýdylmaýardy. Sebäbi bizde mafiýa ýok hasaplanýardy. Fazil muny çeper eserde aýdyp bildi. Şol eserler esasynda hem film döredildi.
“Kanuny ogry” ekrana çykan güni ähli şäherlerde ony ilki kanuny ogrular görüpdirler diýen gürrüň ýaýrady. Film soňra beýleki tomaşaçylara rugsat edildi. Elbetde, ol film amerikan režisýory Frendis Ford tarapyndan alnan “Ruhy ata” (iňlisçesi The Godfather) ýaly däldi, ondan has pesdedi. Ýöne ýazyjy biziň ýurdumyzda-da kanuny ogrularyň hereket edýänini ilkinji bolup aýtdy. Bu onuň aýratyn batyrlygydy.
Göreşler
Ol SSSR-iň soňky ýyllarynda, aýratyn-da respublikalar öz garaşsyzlygyny talap edýän döwürlerde bar sesi bilen demokratiýany goldady hem halklaryň azat-erkin bolmalydygyny öňe sürdi.
Fazil Iskander Ýokary Sowete – Parlamente deputat bolmak bilen halklaryň özbaşdaklygyny gazanmak höwesini goldady.
Beýle pikirler milli respublikalar üçin örän gymmatlydy. SSSR halklary erkinlik ugrunda göreşdiler. Bu göreş köp ýerde pidaly, kä ýerde parahat ýagdaýda amala aşdy.
Terjimehaldan
Fazil Iskanderiň kakasy eýranly, Iskander Abdul Ibragim 1938-nji ýylda SSSR-den deportasiýa edilýär we 1957-nji ýylda aradan çykýar. Ejesi abhazlardan Leli Hasanowna Mişeliýa 1980-nji ýyla çenli ýaşaýar. Fazil Çegem obasynda rus mekdebini tamamlaýar. Ol “meniň durmuş ýolum eserlerimde, ýöne takyk däl” diýip belläpdy.
40 ýyl mundan öň Moskwa göçüp geldi. Soňky ýyllarda syýasy hem milli meselelere goşulmady. Näme üçindir bu ýiti meselden özüni çetde saklady.
Ýöne abhaz halkynyň beýik ogly hökmünde tanaldy. Onuň gazanan beýik abraýy abhaz halkynyň adyna berildi. Dünýäde şeýle halkyň ýaşaýandygyny hemmelere aýan etdi.
Ýazyjy 87 ýaşynda, 31-nji iýulda aradan çykdy.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň şahsy pikiri.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow duşenbe güni resmi sapar bilen Pakistana bardy. Bu sapar Berdimuhamedowyň häkimiýet başyna geçeli bäri Pakistana edýän ilkinji saparydyr.
Ýokary derejeli gepleşikleriň dowamynda ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň ýagdaýyna, şeýle-de terrorizme, neşe serişdeleriniň we ýaraglaryň bikanun söwdasyna, bikanun migrasiýa we beýleki jenaýatçylyklara garşy göreş boýunça hyzmatdaşlyk meselesine garaldy diýlip, habar berilýär.
Duşenbe güni Yslamabatda iki ýurduň liderleri metbugat konferensiýasyny geçirdiler. Onuň dowamynda prezident Berdimuhamedow çykyş edip, Türkmenistanyň halkara arenasynda ýöredýän syýasatyny Pakistanyň goldaýandygy üçin özüniň minnetdarlygyny aýtdy.
Pakistanyň prezidenti Asif Ali Zardari türkmen delegasiýasynyň saparyna ençeme wagtdan bäri garaşylandygyny we Türkmenistanyň we Pakistanyň mydama-da dost we dogan ýurtlar bolup galjakdygyny belledi.
TOPH
Duşuşygyň dowamynda ençeme döwletara ylalaşyklara hem gol goýuldy. Taraplar iki ýurduň arasynda howa gatnawlaryny ýola goýmak barada hem ylalaşdylar. Bu bolsa regiondaky söwda geçelgesini giňelder diýlip garaşylýar.
Şeýle hem iki ýurduň liderleri energiýa proýektleri boýunça işleşmek barada ylalaşyga geldiler. Yslamabat Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan (TOPH) gazgeçiriji proýektine köpden bäri gyzyklanma bildirip gelýärdi.
Ykdysady ylymlary boýunça pakistanly eskpert Akmal Hussain planlaşdyrylýan TOPH proýekti barada Azatlyk Radiosyna şeýle diýdi:
—Häzir Pakistanyň hem syýasy, hem ykdysady ugurda esasy üç sany problemasy bar. Bular yzagaýdyşlyk, işsizlik we garyplykdyr. Bu kynçylyklary ýeňip geçmek üçin, Pakistana aýgytlaýjy ädimler bilen öňe gitmek gerek. Eger-de Pakistan sermaýa ýatyryp, täze fabriklary gursa, olary gaz bilen üpjün etmek gerek bolar. Pakistanda häzir energiýa taýdan üpjünçilik kemter. Türkmenistandan çekiljek gazgeçiriji Pakistan üçin juda möhüm. Türkmenistanyň prezidentiniň Pakistana sapary uly ähmiýete eýe.
Uzynlygy 1,680 kilometr boljak TOPH proýekti Türkmenistanyň Döwletabat gaz ýataklaryndan başlanyp, türkmen gazyny Owganystanyň üsti bilen Pakistana we ondan soňra-da Hindistana akdyrar. Proýektiň deslapky taslamasyna görä, bu gazgeçirijiden her ýyl 27 milliard kubometr töweregi gaz akdyrylar. Gaz turbadan doly güýjünde akyp başlansoň, onuň ýarpysynyň Pakistana we galanynyň-da Hindistana akdyrylmagyna garaşylýar.
Proýekt barada 1990-njy ýyllardan bäri gürrüň edilip gelinse-de, bu häzire çenli amala aşman gelýär. Emma, “Reuters” habar agentliginiň maglumatyna görä, ýakynda geçirilen halkara inwestisiýa forumynda Türkmenistanyň nebit we gaz ministri Baýramgeldi Nedirow çykyş edip, bu proýektiň amala aşjakdygyna hiç hili şübhäniň bolup bilmejekdigini aýdypdyr.
Özara gatnaşyklar
Türkmenistan bilen Pakistanyň arasyndaky ykdysady, söwda, ylym-bilim we gumanitar ugurlar boýunça hyzmatdaşlygy ösdürmek maksady bilen Türkmenistan-Pakistan hökümetara bilelikdäki komissiýa hem döredilipdi.
Ýeri gelende bellenilip geçilse, Pakistanda ençeme müň etniki türkmen ýaşaýar. BMG-niň we Pakistanyň öz çaklamalaryna görä, ýurtda 60,000 töweregi etniki türkmen bar.
Pakistanyň Peşewar şäherinde ýaşaýan etniki türkmen Hajy Abdyl Nagymyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, Pakistandaky türkmenleriň ýagdaýy juda kyn. Hajy Abdyl Nagym Pakistandaky türkmenleriň girdeji çeşmesiniň diňe haly dokap satmakdan ybaratdygyny aýdýar. Mundan gelýän girdeji bolsa gün-güzerany aýlamaga kä ýetse, käte ýetenok diýip, ol aýdýar.
Pakistan 1991-nji ýylyň dekabrynda Türkmenistany garaşsyz ýurt hökmünde ykrar eden ilkinji döwletleriň biri bolupdy. Aşgabat bilen Yslamabadyň arasyndaky resmi diplomatik gatnaşyklar 1992-nji ýylyň 10-njy maýynda başlandy. Şeýle-de 2001-nji ýylda Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 10 ýyllygy mynasybetli Pakistanda ýörite poçta markasy hem çap edilipdi.