text:
Döwletler boýunça işsizligiň möçberi we tablisasy
Döwletler boýunça işsizligiň möçberi[üýtget]
Türkmenistanda her ýüz adamyň ýetmiş sanysy işsiz.Men muňa gaty gynanýaryn.
Ýolötendäki iş üpjinçilikleri[üýtget]
Türkmenistanda işsizlik möçberi köp adamlaryñ diñe belli bir bölegi mydamalyk işläp biljek ýerler bolan döwlet işlerinde işleýärler. Emma uly möçberi bolsa işsiz ýa daýhançylyk bilen meşgullanýar ýa bolmasa taksiçilik etýär ýa aýdym aýtýar, bazarda zat satýar. Ýurdyñ uly möçberi hem oba ýerlerinde ýaşaýanlygy sebäpli diñe daýhançylyk etmeli bolýarlar başga çykalga hem ýok ol adamlar üçin. Daýhançylygyñ ýagdaýy bolsa hiç hili öwerlik däl häzirki ýagdaýda Türkmenistanda we geljegi hem ýok diýsek bolar sebäbi häzirki wagtda Türkmenistana Amyderýadan başga arassa akýan suw ýap ýok we ol derýanyñ hem haçana çenli dowam etjekdigi belli däl. Häzirki wagtda hem suw gytçylygy duýulýar onsoñ egerde geljekde ol hem kesilse daýhanlary geçdim hatda adamlara içmäge suw boljakdygy nägumana.
Emma tolgundyryjy pursatlaryñ biri häzirki wagtda Türkmenistanda iş alyp barýan daşary ýurt firmalarydyr. Esasanda Mary welaýatynyñ Ýöleten etrabynda ägirt uly tebigy gazy gaýtadan işleýän zawod gurulýar. We şeýle ýerlerde häzirki wagtda işleri daşary ýurt firmalary alyp barýar. Onsoñ wagtlaýynça hem bolsa şeýle ýerlerde Türkmen halkymyza iş mümkinçilikleri bolup başlaýar. Mysal üçin Maryda kän boş gezip ýören adam görmek kyn hemme kişi Ýolötende işleýän aý hytaýlarda işleýän, koreýlarda işleýan, hyundaýda işleýän diýip barsynyñ işi bar tüweleme. Bu örän begendiriji ýagdaý Maryda toýlarda zatda kän bir adam hem görmek kyn agşam 10 da eýýam adamlar öýüne gaýtýarlar sebäbi ertir ir bilen işe gitmeli diýip bar kişi işli.
Beýleki welaýatlarda hem bar emma agramly bölegi Maryda bolansoñ şol ýerden mysal berdim sebäbi Ýolöten Osman gaz ojagy häzirki wagtda özünde toplanan rezerwi boýunça dünýäde 4-nji orunda durýar ýalñyşmaýan bolsam. Onsoñ şol ýere tebigy gazy gaýtadan işleýän ägirt uly döwlet kärhanasy gurulýar we häzir gurulmagyna ýardam berýän adamlar hem Türkmenlerimiz. Ol kärhana gurulanyndan soñra hem 6000 çemesi adamy işe alynar diýlip aýdylýär.
Hakykatdan hem bu örän begendiriji buýsandyrjy ýagdaý gowy tarapy öz gazymyzy özümiz çykaryp we ony gaýtadan işlemegimiz we şol bir wagtyñ özünde müñlerçe adama iş mümkünçiligi bolýar. Geljekde bu Türkmenistanyñ ykdysadyýetine hem öz peýdasyny ýetirermikä diýýän. Diñe bir Maryda däl eýsem beýleki welaýatlarymyzda hem ýer asty baýlyklaryny özleri çykaryp halky doly iş bilen üpjin etmeklik miesser etsin.
- Çeşme:©SalamTurkmen, 2013
- Ýolötendäki iş üpjinçilikleri


c: text/html

text:
Indi ahyry mysh-mysh dal. Bankda ishleyanlerin aytmagyna gora, olara eyyam buyruk we dushundirish haty gelipdir. 2008-nji yilin Turkmenbashy ayinin 1-nden bashlap banklarda amerikan dollaryny manat bilen chalyshmaly. Dowlet nyrhy, 1 dollor = 20 mun manat.
Ikinji gaty gowy tazelik bolsa, internetdaky censorship-i ayiripdirlar!!! Mundan on kabir sahypalara giryan Turkmenistanlylar sahypanyn yerine "403 - Acess Denied / Forbidden" yali yazgilari goryardiler. Indi bolsa censorship yok. Yenede bir gezek urrraaa!!!
Yokarky okuw jaylarynda internet diysen elyeterli, mugt, calt we tygshytlandyrylmadyk! Islan talyp islan wagty baryp isedigi shekilde ulanybermeli. Bu diyyanlerim Magtymguly TDU we Azady adyndaky dunya diller inst. ucin degishli. ITTU-de entek hem talyp bashyna 30 yada 40 minut, gunlik. Politdaky tanyshlara dushsam sorap gorerin.
Turkmen TV-daky Hoja/Gandym/Ashyr dade toparyna yene bir gezek telpek. Gaty gowy oyunlar tayyarlayarlar. Taze yil agshamsynda 1-nji gezek gorkeziljek "Bagta cenli bash adim" atly taze filmlerine sabyrsyzlyk bilen garashyaryn.
Kabir yagdaylar bolsa diysen gynandyryar, yagni diymek isleyanim, onkusi yalak. Olar barada sonra yazmakcy.
Taze yiliniz bilen.
Telpekler (4 kisiden 4 sany)
Bu yazgi ucin
- Bayram 1 telpek goyyar we yazyar: "Gaty gowy yazipsin! Berekella!"
- Gadyr 1 telpek goyyar we yazyar: "Gaty gowy yazipsin! Berekella!"
- akgül 1 telpek goyyar we yazyar: "Gaty gowy yazipsin! Berekella!"
- selmonelk85 1 telpek goyyar we yazyar: "Gaty gowy yazipsin! Berekella!"

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Awiasiýa medisinasy
Awiasiýa Medisinasy - medisinanyň awiasiýa uçuşlary medisina hyzmaty bilen üpjün edýän bölümi. Onuň wezipesi harby, sport we transport awiasiýasynyň spesialistleriniň zähmet şertlerini öwrenmekden, olaryň saglygyny gorap saklamak üçin profilaktik çäreleri işläp düzmekden, gigiýena kadalaryny berjaý etmekden ybaratdyr. Awiasiýa ylmynyň ösmegi bilen birlikde awiasiýa medisinasy hem ösüp kämilleşdi. Bu bolsa has ýokary belentliklerden çalt uçmak bilen baglanyşykly problemalary çözmekde awiasiýa ylmyna köp kömek berdi. SSSR-de awiasiýa medisinasynyň düýbi 1918 ýylda Sarisyn (häzirli Wolgograd) şäheriniň goralýan günlerinde tutuldy. Şol wagt lýotçikleriň saglygyna gözegçilik etmek üçin awiasiýa bölümlerine wraçyň ştaty berildi. Häzirki zaman şertlerinde awiasiýa medisinasy atm-nyň ýokary gatlaklarynyň adam organizmine edýän täsirini öwrenýär, atm. basyşy we kislorodyň parsial basyşy peselen halatlarynda lýotçiklere kadaly işlemäge mümkinçilik berýän çäreleri işläp düzýär. Adam organizminiň ýokary tizlige has çydamly bolmagynyň çärelerini, häzirki zaman samolýotlary heläkçilige duş bolan wagtlarynda olaryň inž-tehn. sostawyny, ýolagçylaryny halas etmegiň ýollaryny öwrenýär. Ol awiasiýa gullugyndaky adamlaryň saglyk ýagdaýyna edilýän talaby kesgitlemek, lýotçikler sostawynyň ýaşaýşyny, dynç alşyny we iýmitini öwrenmek wezipelerini ýerine ýetirýär. Awiasiýa medisinasy umumy medisina metodlary bilen bir hatarda özüne degişli metodlary hem ulanýar. Soňky ýyllarda awiasiýa medisinasyndan özbaşdak pudak hökmünde kosmos medisinasy bölünip aýryldy.


text:
Halkara Slawýan Kanaly
Halkara Slawýan Kanaly (rusça: Международный Славянский Канал, ukraýinça: Міжнародний Слов'янський Канал, iňlisçe: Slavonic Channel International) — telewizion kanaly.
Dünýäniň slawýan halklaryny we bütindünýä halkara birleşigini slawýan halklarynyň durmuşynyň dürli ugurlary, slawýan halklarynyň täsin taryhy, baý däp-dessurlary, medeniýeti, gazanan üstünlikleri we bütindünýä ösüşine goşan täsirli goşantlary bilen tanyşdyrmak üçin niýet bilen döredilipdir.
Mazmuny
Informasiya[üýtget]
"Halkara "Slawýan Kanaly" ("International "Slavonic Channel") 2008-nji ýylyň sentýabr aýynyň 12-de Ukraýina döwletiniň territoriýasyndan sputnik ugrundan efire çykypdyr (Sirius-4 Satellite 5° East Frequency 12075 MHz (H) Symbol Rate: 27,5 Msymb/s FEC 3/4 & Astra-2 Satellite 31,5° East Frequency 12090 MHz (H) Vertical Symbol Rate: 27,5 Msymb/s FEC 9/10). SCI gije-gündiz işleýär we öz gepleşiklerini ýaşaýan ilaty 1 milliard 202 million adama barabar meýdanlara ýaýradyp ýetirýär. Gepleşikler (ilki Ukraýina döwletiniň territoriýasyndan) dört ses ugrundan: rus dilinde, ukraýin dilinde, iňlis dilinde we gepleşikleri çykarýan ýurduň dilinde – alnyp barylýar.Gelejekde gepleşikler slawýan ýurtlarynyň dillerinde, şeýle hem fransuz, nemes, ispan, portugal, arap we hytaý dillerinde alnyp barylar.Telekanalyň berýän gerleşikleriň mazmuny - medeni-aň-bilim işlerini geçirmekdir.
Taryhy[üýtget]
"Halkara" Slawýan Kanalynyň " öňki SSSR-ň territoriýasyndan ilkinji gezek spitnik ugrundan efire çykyşy Ukraýina döwletiniň territoriýasyndan çykan tejribe gerleşikleri bolupdyr. Efire tejribe gerleşikleri çykyşy 1994-nji ýylyň dekabr aýynyň 14-den 1995-nji ýylyň maý aýynyň 15-i aralygynda amala aşyrlypdyr. Taslamany düzenler: Iwanenko Wladimir Aleksandrowiç we Iwanenko Waleriýa Wladimirowna.
Edebiýat[üýtget]
Maşenko I.G. Ukraýinadaky telewideniýe. 1-nji kitap " Telewideniýe de facto". — Nikolaýew, 1998. — 341 s.


text:
Bir talantyň bahasy näçekä? Talant diýenimizde, baş "T" harp bilen Talant. Dünýä tanymal talant.
Özlerimiziň köpimiz daşary ýurtlarda gezip ýörüs, niredendigimiz häli-şindi soralýar. Jogap elbetde "Türkmenistan". Ýöne köp kişiniň Türkmenistan barada tekiz pikiri ýok. Biziň dünýä belli talantymyz bolsa...
Biziň Şewçenkomyz bolsa (Şewa).
Biziň Şekspirimiz bolsa (Magtymguly bardy welin, häzir ýokda).
Biziň bir sany beýik suratçymyz, skulptorymyz, i.e. heýkeltaraşymyz bolsa.
Biziň bir dünýä belli kompozitorymyz bolsa.
Biziň dünýä belli alymymyz bolsa. Nobel baýragynyň eýesi bolsa.
Biziň dünýä belli kärhanamyz bolsa, azyndan şol bilinse.
Biziň dünýä belli aýdym-saz grupbamyz bolsa.
Biziň dünýä belli sportsmenimiz bolsa.
Biziň dünýä belli kinofil rejisserymyz bolsa.
we ş. m.
...
Şu sananlarymyň azyndan BIRIJIGI BOLSA, bizem şoňa guwansak...
Ol bize mysal we görelde bolsa, halk tarapyndan söýülse we halky söýse, halkyň, biziň lal halkymyzyň dili bolsa, eşitmeýän ker ýolbaşçylara we dünýä eşitdirse kemçilikleri.
...
Biziň dünýä belli bir Talantymyz bolsa...
Telpekler (2 kisiden 2 sany)
Bu yazgi ucin
- aslymarly 1 telpek goyyar we yazyar: "şu wagt okadym we agym tutdy songky setirlere!!"
- BlueDomino 1 telpek goyyar we yazyar: "Gaty gowy yazipsin! Berekella!"


text:
Absolýut ideýa
Absolýut ideýa - obýektiw ideýalizmiň pelsepe sistemasynda esasy düşünjeleriň biri. Onuň esasy wekilleri belli nemes filosofy Gegel we onuň pelsepe sistemasyny dowam etdirijilerdir. Obýektiw ideýalizmiň beýleki görnüşleri ýaly, absolýut ideýa hem tebigatdaky we jemgyýetdäki hemme zatlary döreden, olaryň ýaşamagyny, üýtgemegini kesgitleýän maddy dünýäden ýokary bir ruhy başlangyçdyr diýip ykrar edýär. Obýektiw idealistler ol ruhy başlangyja baky ideýa, dünýä ruhy, dünýä erki diýýärler. Gegeliň Absolýut ideýasynyň beýleki obýektiw idealistik taglymatlardan düýpli tapawudy - onuň pelesesiniň dialektiki idealizm sistemasy bolanlygydyr. Marksizmiň düýbüni tutujylar Gegeliň pelsepesiniň gymmatly tarapyny - dialektikasynyň peýdaly ýerini tankydy analiz esasynda alyp, onuň mistiki, idealistik taraplaryny taşladylar. Absolýut ideýa düşünjesi adamlaryň özünden üzňeleşdirilen hem absolýutlaşdyrylan adam paýhasydyr diýip, dialektiki materializm görkezýär.


text:
Abdysalamow Mätkerim
Abdysalamow Mätkerim (1898-1954) - Horezm rewolýussiýasynda aktiw gatnaşykçy, partiýa we sowet işgäri. 1920-nji ýyldan SSKP çleni. Ol Garagalpagystan ASSR-nyň Goňrat şäherinde daýhan maşgalasynda dogulýar. 1919-njy ýylda Gyzyl Goşun hataryna girip, Hywa rewolýussiýasyna aktiw gatnaşýar, basmaçylara garşy göreşýär. Ol Horezm Halk Sowet Respublikasy MIK-niň başlygynyň orunbasary (1923), İçeri işler halk komissary (1923-24), ÖzKP-niň Şabat we Koson raýkomlarynyň sekretary we beýleki jogapkär wezipelerde işleýär. RK(b)P-niň 13-nji gurultaýynyň we III Kommunistik Internasýonalyň V kongresiniň delegaty. Ol HHSR-niň "Zähmet Gyzyl Baýdak" ordeni we birnäçe medl bilen sylaglanýar.


text:
Tagtabit
[[Kategoriýa:Haýwanlar]]
Tagtabit (lat. Cimex lectularius) gan sorujy hojalyk mör-möjekleriniň has giňden ýaýran görnüşidir.Ol ýarymgatyganatlylar otrýadyna degişlidir. Otrýad 3 müň töweregi görnüşi öz içine alýar.
Gurluşy[üýtget]
Tagtabitiň gyzylymtyl-goňur reňkli, 3-5 mm uzynlykda, gür gyljagazlar bilen örtülen ýapbaşyk bedeni bardyr. Garamtyl sarydan başlap goýy goňur reňkli hitin örtügi bardyr. Kellesiniň öň tarapynda dokumany deşmäge hem-de gan sormaga ukyply tumşujak çykyp durandyr. Onuň ýokarky we aşaky äňleriniň sünjülýän bütewi murtjagaz ýaly görnüşi bar we olar iki sany kanaly emele getirýärler: giňi — gany kabul etmek üçin we dary — çakylan ýere tüýkülik dökmek üçin. Olar parazitizm zerarly ganatyndan mahrum bolan ganatsyz mör-möjeklerdir. Tagtabitler ýakymsyz ýörite ys ýaýradýarlar. Ganatynyň ýokdugyna garamazdan, tagtabitler ýeňil agramlarynyň we ýasy bedenleriniň kömegi bilen potologa we diwarlara dyrmaşyp, şol ýerden aşaklygyna bökmek arkaly howanyň üsti bilen hem geçmäge ukyplydyrlar.


text:
Awstriýa
Awstriýa Respublikasy Merkezi Ýewropadaky döwlet. Ol Birinji Jahan urşundan soň Awstro-Wengriýa monarhiýasynyň dargamagy bilen döreýär. Umumy tutyan meýdany 83,9 müň inedördül kilometre barabardyr. Ýurduň günbatardan gündogara çenli uzunlygy 579 kilometrdir. Ol demirgazyk-günbatarda Germaniýa, günbatarda Şweýsariýa we Lihtenşteýn, günortada Italiýa we Sloweniýa, gündogarda Slowakiýa bilen araçäkleşýär. Awstriýa dokuz federal ştata bölünýär. Olar: Burgenland, Karintiýa, Aşaky Awstriýa, Ýokarky Awstriýa, Zalsburg, Ştiriýa, Tirol, Forarlberg we Wena şäheri.
Mazmuny
Tebigaty[üýtget]
Ýurduň meýdanynyň dörtden üç bölegini daglar tutýar. Diňe 7 göterimi düzlüklerden ybarat. Ýurt Alp daglarynyň bir bölegi hasaplanýar. Onuň üçden iki bölegini Gündogar Alp dagy tutýar. Awstriýanyň klimaty aram kontinental. Ýurtda ýanwaryň ortaça temperaturasy -1-4 dereje, iýulyňky +14 +18 dereje bolýar. Ygallar ýylda 500-900 mm, daglarda 1500-2000 mm düşýär. Gyşy maýyl, tomsy salkydyr. Daglyk etraplarynda 7-8 aýlap gar saklanýar. Ýurduň iň uly derýasy Dunaýdyr. Awstriýa köllere baý ýurtdur (580-e golaý).
Ilaty[üýtget]
Awstriýa nemes dilli ýurt. Slowen we horwat dillerinde slawýan azlyklary gürleýär. Olar hem ýurduň günorta we gündogaryndaky Karantiýa, Burgenland we Ştiriýa federal ştatlarynda ýaşaýar. Awstriýalylar-da beýleki ýewropalylar ýaly köp milletli halk. Awstriýalynyň görnüşiniň emele gelmeginde din we medeniýetiniň uly roly bar. Ýurduň ilatynyň 78 göterimi katolik, 5 göterimi protestant, 2 göterimi bolsa musulmanlardyr. Ýurtda 13 resmi baýramçylyk bellenip geçilýär. Olaryň 10-sy dini baýramçylyklardyr. Soňky maglumatlara görä, ýurtda 8 milliondan gowrak adam ýaşaýar. Olaryň 9 göterimi daşary ýurtlulardyr. Ýurduň paýtagty bolan Wenanyň 1,6 million ilaty bar. Ilatyň agramly bölegi Aşaky Awstriýa ştatynda ýaşaýar. Zalsburg we Insbruk ýaly şäherleri hasaba alynmadyk ýagdaýynda, daglyk yerlerinde az adam ýaşaýar.
Şäherleri[üýtget]
Awstriýanyň iri şäherleri Wena, Graç, Linç, Salzburg we Insbrukdyr. Ýurduň şäherlerinde ilatyň 30 göterimi ýaşaýar. Wena ýurduň iň iri we ykdysady hem-de medeniýet şäheri hasaplanýar. Ol Dunaý derýasynyň iki kenarynda hem ýerleşýär. Onun etekleri bolsa meşhur Wena tokaýlygyna çenli uzalyp gidýär. Owadan köşk-eýwanlar, seýilgähler, kiliseler Wena şäherini Ýewropanyň iň gowy şäherleriniň birine öwürýär. Awstriýanyň meýdany boýunça ikinji uly şäheri Grasdyr. Ol Ştiriýa ştatynda ýerleşýär. Şäher Mur derýasynyň kenarynda ýerleşýär. Ol esasy senagat, söwda we ylym merkezi hasaplanýar. Dunaýyň kenarynda ýerleşýän Lins şäheri bolsa Ýokary Awstriýanyň merkezi bolup, senagat we port şäheridir. Awstriýanyň iň owadan şäherleriniň biri hem Zalsburg.
Awstriýa-federal parlament respublikasydyr Ýurduň ähli raýatlary raýatlyk hukuklaryndan doly peýdalanýarlar. 19 ýaşdan uly bolan ra-ýatlar saýlawlara gatnaşyp bilýärler. Ýurduň prezidenti ählihalk saýlawlary esasynda alty ýyl möhlete saýlanýar. Hökümetiň möhüm ygtyýarlyklary prezidente degişlidir. Ol kanun güýjündäki kararlary kabul edýär. Ýokary kanun çykaryiy organy parlament bolup, ol iki palatadan: milli we federal sowetden ybaratdyr. Federal sowet welaýatlara wekilçilik edýär. Onuň 64 agzasy ştatlardaky geňeşlerden saýlanýar. Aşaky palata bolan milli sowet ilata wekilçilik edýär. Onuň 183 deputaty bar. Ýurduň ýerine ýetiriji häkimiýetine kansler ýolbaşçylyk edýär. Hökümet agzalary milli sowetdäki belli partiýalardan ýa-da beýleki partiýalardan saýlanýar. Ýurt administratiw tadan dokuz ştata bölünýär. Olaryň her biriniň ilaty öz parlamentini saýlaýar. Ol hem ştat hökümetiniň başlygyny belleýär. Kazylar Adalat ministirligi tarapyndan işe bellenýär. Ýurtda ýerli welaýat we etrap kazy-ýetleri bar. Ol hem raýat hem-de jenaýat işlerine seredýärler.
Goranmak güýji[üýtget]
Milli goranmak ulgamy 1955-nji ýyldaky döwlet ylalaşygy esasynda alnyp barylýar. Ol ylalaşyk diňe bir goşunyň möçberini çäklendirmän eýsem-de bolsa ýadro we şuna meňzeş ýaraglary, edinmegem gadagan edýär. Ýurduň bitaraplyk syýasasatyna laýyklykda onun az sanly guryýer goşuny bar. Erkekler üçin gulluk etmek hökmanydyr. Gullugyň möhleti sekiz aý.Şeýle hem gulluk etmegiň alternatiw görnüşlerem bar. Daşary syýasaty:. Awstriýa 1955-nji ýylda Birleşen Milletler Guramasynyň agzalygyna kabul edildi. Şeýle hem ol köp sanly halkara guramalarynyň, şol sanda Atom energiýasy boýunça halkara agentliginiň we Ýewropa Bileleşiginiň agzasydyr. Wenada BMG-niň üç edarasynyň ştab-kwartirasy ýerleşýär. 1995-nji ýylyň 1-nji ýanwarynda Awstriýa Ýewropa Bileleşiginiň agzalygyna saýlandy.
Ykdysdyýeti[üýtget]
Awstriýa senagat taýdan ösen Ýurt. Ýurduň esasy senagat pudaklary: maşyngurluşyk, dag magdany, elektrotehnika, himiýa. elektroenergiýa we ýeňil senagat. Oba hojalyk pudagynda bolsa maldarçylyga uly üns berilýär. Awstro-Wengriýa monarhiýasynyň dargamagyndan soň. emele gelen döwletler käbir ykdysady kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz boldular. Täze Awstriýa Respublikasy şol mahallar esasy girdeji çeşmesi bolan azyk we kömürden mahrum galýar. Ýurduň ykdysadyýetini täzeden gurmak üçin birnäçe ýyl gerek boldy. Üstesine-de, 1929-njy ýylda tutuş dünýäde ykdysady çökgünlik başlady. Şol sebäpli, birnäçe ýyllap daşary ýurduň kömeklerine mätäç galdy. 1937-nji ýylda öz ykdysady bazasyny gurdy. 1938-nji ýylda Awstriýa Germaniýa degişli boldy. Şondan soň bolsa Beýik Watançylyk urşy bilen baglanyşykly ýurtda ýene-de kynçylyklar boldy. Ýurduň ykdysadyýeti 1950-nji ýyldan soň sazlaşykly öşüp başlady .
Işçi güýji we önümçilik ulgamy[üýtget]
Soňky maglumatlara görä ýurduň ilatynyň 3.8 milliony işe ukyplydyr. Ýurtda işsizleriň sany az. 1990-njy ýylyň ikinji ýarymynda Horwatiýa, Sloweniýa we Türkiýe ýaly döwletlerden Awstriýa adamlar işlemäge geldiler. Ýurduň ykdy-sadyýetinde hyzmat pudagy öňdäki orunlarda durýar. Ýurduň işe ýaramly ilatynyň 32 göterimi senagatda, 61 göterimi hyzmat pudagynda we 7 göterimi bolsa oba, tokaý we balyk hojalygynda zähmet çekýär. Awstriýanyň umumy içerki önüminiň 32 göterimini senagat, 2 göterimini oba, tokaý we balyk hojalygy we 65 göterimini energetika, söwda we ulag pudaklary düzýär. Önümçilik guramalary: 1946-njy ýylda ýurduň kärhanalarynyň 70 göterimi döwlete degişli edilýär. Olaryň arasynda iri kommersiýa banklar, agyr, nebit çykaryly we nebiti gaýtadan işleýji senagata degişli kärhanalar bar. 1993-nji ýylda ýurduň hökümeti senagat kärhanalaryny hususylaşdyrmak babatda giň möçberli meýilnamalary durmuşa geçirip ugrady. Ony daşary Ýurt maýa goýumyny çekmek maksady bilen amala aşyryldy.
Oba hojalygy[üýtget]
Orta hasap bilen ýurduň meýdanynyň 42 göteriminde oba hojalygy bilen meşgullanylýar. Ekerançylyga ýaramly meýdanlaryň 43 göterimini miweli we üzüm baglary tutýar. Ýurtda halkyň sarp edýän azyk önümleriniň 90 göterimi öndürilýär. Şonuň üçin Awstriýa daşary Ýurtlara az mukdarda et. süýt önümlerini, bugdaý we mekgejöwen satýar. Ýurtda däne ekinleri köp ekilýär. Bugdaý, mekgejöwen, arpa ýaly däneli ekinler ekilýär. Şeýle hem kartoşka we şugundyr hem ýetişdirilýär.
Tebigy baýlyklary[üýtget]
Awstriýa tebigy baýlyklara we agaç önümlerine baý. Ýurtda demir sink we magnezit ýaly tebigy baýlyklar bar. Awstriýada daş kömür; ýetmezçiligi bar bolsa-da, muňa garamazdan, Ýurtda nebit, tebigy gaz we lignit bar. Gidroelektrik beketlerinden öndürilýän elektrik energiýasynyň bir bölegi daşary Ýurtlara satylýar. 1970-nji ýylyň ahyrlarynda Awstriýa elektrik energiýa mätäçligi sebäpli daş kömri, nebit we gaz satyn almaga başlady.
Dag magdan senagaty[üýtget]
Awstriýanyň umumy meýdanynyň bäşden iki bölegi tokaýlar bilen gurşalandyr. Ýurduň Ştiriýa we Aşaky Awstriýa ştatlarynda agaç önümleri köpräk öndürilýär. Awstriýada demir magdanynyň çykarylyşy 1950-nji ýyldan soň epesli artdy. 1995-nji ýylda ortaça 2,1 million tonna demir magdany çykaryldy. Demir magdanynyň esasy ýatagy Ersbergdir. Karintiýa sebitinde magnezitiň baý gorlary bar. Şeýle hem Ýurtda kaolin, duz, gips ýaly mineral magdanlar çykarylýar. Energetika: Ýurtda energiýa bolan mätäçligiň artmagy bilen daşary Ýurtlardan energiýa resurslaryny satyn almaga başlandy. Awstriýanyň özünde öndürilýän energiýanyň içerki bazarynyň takmynan üçden bir bölegini kanagatlandyrýar. Ýurduň öz nebit gory we daşary ýurtdan getirilýän nebit önümleri ýurduň esasy energiýa çeşmesi bolup hyzmat edýär. Aşaky Awstriýanyň demirgazyk-günbatar böleklerinde nebit ýataklary bar. Awstriýa her ýylda ortaça 3 million tonna daş kömri satyn alýar.Şeýle hem tebigy gaz hem import edilýär. Ştiriýa, ýokarky we aşaky Awstriýada lignitiň gor känleri bar.1990-njy ýyllarda Awstriýa gidroelektro energetika ulgamyny ösdürmek üçin az pul sarp etmedi. Ýokarky Awstriýa we Tirolda gidroelektroenergiýasynyň uly mukdary öndürilýär. Şeýle hem Dunaýyň Inn derýasynyň kenarynda elektrik beketleri guruldy. Gidroenergiýa resurslary Awstriýa elektrik energiýasynyny daşary Ýurtlara ekspert etmäge mümkinçilik berýär.
Ulag ulgamy[üýtget]
Awstriýanyň polat ýollarynyň uzynlygy takmynan 5,6 müň kilemetre barabardyr. Şeýle hem Awstriýa öz garaýollary ulgamy bilen hem meşhurdy. Ýurtda 1600 kilometr uzynlygyndaky giň ýokary tizlikde gatnawly gara ýollar bar. 1957-nji ýylda döredilen „Awstriýa awialiniýa" kompaniýasy dünýäniň dürli Ýurtlaryna uçar gatnawlaryny amala aşyrýar. 1990-njy ýylda oňa bäsdeş tapyldy. Ol hem .Lauda eýr" atly hususy awiakärhana boldy. Dunaý derýasynyň üsti bilen her ýyl 5 million tonna ýük daşalýar. Esasan, metal, kömür, koks, nebit we nebit önümleri daşalýar. Syýahatçylygy: Syýahatçylyk ýurduň iň bir girdejili pudaklarynyň biri hasaplanýar. Soňky ýyllarda ýurda 24 million daşary ýurtly syýahatçy geldi. Olaryň 67 göterimini nemes jahankeşdeleri düzýär.
Jemgyýeti we medeniýeti[üýtget]
Durmuş kepillendirmesi[üýtget]
Awstriýada durmuş üpjünçiligi maksatnamasy durmuşa geçirilýär. Raýatlara uly ýeňillikler döredilýär. Häzirki wagtda raýatlar saglyk, işsizlik we adatdan daşary ýagdaýlar ätiýaçlandyrmasyndan peýdalanýarlar. Ýurtda 13 resmi baýramçylyk bar. Işgärler her yýl dört hepdelik iş rugsadyna çykyp bilýärler.
Bilimi[üýtget]
1945-nji ýyldan soň, Wena täzeden öňki medeniyet we ylym merkezine gaýdyp geldi. Bu ýerde ýurduň iň iri uniwersiteti ýerleşýär. Şeýle hem ýurduň Gras. Insbruk, Klagenfurt we Zalsburg ýaly şäherlerinde hem uniwersitetler hereket edýär.Aýdym, saz, teatr we sungatyň beýleki ugurlary boýunça bilim berýän alty akademiýa bar. Soňky maglumatlara görä, Ýurtda 220 müňden gowrak talyp bilim alýar. Mekdep okuwçylarynyň agramly bölegi mekdebi tamamlandan soň, orta hünärment mekdeplerinde okuwyny dowam etdirýärler.
Medeniyeti[üýtget]
Awstriýa gadymdan bäri saz we drama sungatynyň ýurdy hasaplar Zalsburgda Mosart doguldy. Mundan başga-da, Wenada Bethowen, Gaýdi, Şuberi we Brams ýaly dünýä belli kompozitorlar ýaşady Iogann Ştraus-kakasy bu şäheri wals tansynyň paýtagty etdi. Artur Şnisleriň ýolbaşçylygyndaky Wenanyň drama mekdebi XIX-XX asyrlarda Ýewropada uly meşhurlyk gazandy. Gugo fon Gofmanstal belli şahyr we dramaturg. 1917-nji ýyldan bäri geçirilip gelinýän Zalsburg festiwaly saz sungatynyň uly şowhunyna öwrüldi. Maks Reýnhardt Wenany teatr sungatynyň merkezine öwürdi. Sport çäreleriniň merkezi Wena hasaplanýar. Bu ýerde 95 müň orunly uly stadion bar. Insbruk şäherinde gyşky sport oýunlary üçin meýdanlar bar. 1997-nji ýyldan bäri Ýurtda 20-den gowrak gazet neşir edilýär. Ýurduň intelektual durmuşynyň geçmişi häzirki döwre garanyňda örän baý. 1914- nji ýylda Zigmund Freýd we Alfred Adler Wenada psihoanaliz ugrunyň barlag merkezini döretdiler. Awstriýadaky ykdysady mekdepler hem uly abraýdan peýdalanýar. Fridrih fon Haýek dünýä jemgyýetçiligi tarapyndan liberal ykdysadyýetçi hökmünde tanalýar. Kari Kraus we Robert Muzil Awstro-Wengriýa monarhiýasynyň dargamagyny kyssa eserlerinin üsti bilen teswirlediler. Bütindünýa atom energiýa guramasynyň kömegi bilen Ýurtda iki sany ýadro fizikasy boýunça ylmy-barlag laboratoriýasy döredildi. Awstriýaly Erwin Wredinger fizika boýunça Nobel baýragynyň eýesidir.


text:
Garagulak
Garagulak ýabany pişikleriñ iñ kiçijigi Afirkanyñ günortasynda ýaşaýan gara aýak pişikdir. Onuñ boýy 50 sm, agramy 1.5-2 kg barabardyr. Garagulak bolsa iñ iri pişikleriñ hataryna degişli bolup, onuñ boýy 65-82 sm, agramy bolsa 11-13 kg deñdir. Daşky görnüşi boýunça garagulak geçigaplaña meñzeşdir, ýöne ondan has owadandyr. Garagulak özüniñ inçe bedeni, sypaty, uzyn inçe aýaklary, uzyn guýrugy bilen öz kowumdaşlaryndan tapawutlanýar. Bedeni gysgajyk tüýler bilen örtülendir, olaryñ birmeñzeş sarymtyl-çägesöw reñkleri bardyr. Aýaklarynyñ aşak eteklerinde gaty tüýleri bar, olar bu haýwanyñ çägeli ýerlerde tiz hereket etmegini añsatlaşdyrýar.
Garagulagyñ gulaklarynyñ daş gyrasyndaky garaja tüýler we agyzdyr burnunyñ daş-töweregindäki gara çyzyklar, ýanyp duran ullakan gözleri, ony has haýbatly görkezýär. Onuñ gulaklarynyñ ujunda uzyn gara tüýler bar. "Garagulak" ady hem şondan gelip çykypdyr.
Garagulagyñ ýer ýüzünde sanynyñ juda az bolmagy, munuñ üstesine-de onuñ örän hüşgärligi we gizlin ýaşaýyş ýagdaý şu wagta çenli onuñ biologiýasyny we ýaşaýyş aýratynlygyny doly öwrenmäge päsgelçilik beripdir. Bu haýwan ýatmak üçin köplenç oklukirpiniñ we tilkiniñ hinlerini peýdalanýar. Ýylyñ ähli pasyllarynda gündizlerine ýatyp, gijelerine aw awlamaga çykýar. Diñe ýaz aýlarynyñ kä günlerinde hinden çykyp, gyrymsy agaçlaryñ aşagynda bukulyp, awuna garaşyp ýatýar. Öz awuny örän işjeñ gözleýär we yzarlaýar. Garagulaklaryñ aýaklary uzyn bolsa-da, uzak uzak aralyklara ylgap bilmeýär, şonuñ üçin hem ol bukuda gizlenip ýatyp, soñ çalasynlyk bilen awunyñ üstüne bökýär. Dört-bäş metr aralyga bökmegiñ hötdesinden gelýär. Şu häsiýeti oña hatda tiz ylgaýan haýwan bolan towşanyñ yzyndan ýetmäge-de mümkinçilik berýär.
Garagulagyñ "ýyldyrym çaltlygyndaky" hereketi görenleri haýran edýär. Ol bukuda ýatan wagtynda golaýyna guş sürüsi gelip gonsa, olaryñ üstüne böküp, uzyndan-ýiti dyrnaklarynyñ kömegi bilen yzly-yzyna birnäçe guşy tutup alyp galyp bilýär. Garagulagyñ esasy iýmiti alakalar, ýalmanlar, syçanlar, towşanlardyr. Şeýle hem kirpini, oklukirpini, süýrenjileriñ we ownuk mör-möjekleriñ köp görnüşlerini tutup iýýär. Onuñ özi ýaly ýyrtyjy haýwanlara, keýiklere, şeýle hem mallara we öý towugydyr guşlaryna tipulyp, olary tutýan halatlaryna gabat gelinýär. Garagulak tomsuñ yssy günlerinde suwy köp içýär. Şol sebäpli ol suwly ýerleriñ golaýynda ýaşaýar.
Salgylanma[üýtget]
http://turkmen.wap.ug saýtyndan göçürilip alyndy.


text:
Pedikulýoz
Häzirki zaman lukmançylygyna geçen asyrlarda millionlarça adamlaryň ömrüni alyp giden kesellerden üstün çykma başartsada, oňa kiçijik möjekleri ýok etmek entek başardanok. Bu kesel adamzada gadymy asyrlardan bäri bellidir. Ol barada birinji maglumatlar Aristoteliň işlerinde duş gelýär (b.e. öň IV asyr). Gurap galan bitleri gadymy hindi, peru, indeýleriň gonamçylyklaryndaky jesetlerden hem tapypdyrlar. Olar Grenlandiýa we Aleut adalarynda (XV asyr) tapylan mumiýalaşan jesetlerde hem duş gelýär.
B.e. 500 ýyl öň Gerodot: "Olar hudaýa gulluk edenlerinde hiç hili bit ýa-da başga mör-möjek ýapyşmaz ýaly..." diýip, müsür dindarlarynyň kellesiniň hemişe arassa syrylanlygyny belläp geçýär. Baryp 200 ýylyň dowamynda Ýewropa ýurtlarynda pedikulezyň köpçilikleýin ýaýramagy ýüze çykyar. ABŞ-da her ýylda kelle pedikulezynyň 6-12 mln ýagdaýy duş gelýändir.
Keseliň köp duş gelýän döwri, çagalaryň dynç alyş merkezlerinden gaýdyp gelýän, güýz paslynyň başyna gabat gelýändir. Köplenç pedikulez bilen keselçilik, adamlaryň bir ýerde üýşüp ýaşamagy ýa-da arassaçylyk düzgünleri berjaý edilmedik ýagdaýynda has hem ýokarlanýandyr (meselem, uruş ýa-da heläkçilik ýagdaýlary).
Bitler hemişe aladaçyl, gaharjaň adamlara ýokuşýanlygy barada geň pikir hem bardyr. Adatça bu ýagdaý nerw dartgynlylygy sebäpli adamyň bedeniniň ysynyň üýtgeýänligi bilen hem düşündirilýär.
Pedikulez (bitlilik) (lat. pedikulus, "bit") – deriniň we saçlaryň parazitler arkaly ýüze çykýan keselidir.
Bitleriň kelle, köýnek we gasyk görnüşleri bardyr. Kelle we köýnek bitleri adamdan adama eşikler, ýorgan-düşek, daraklar we başga öý goşlary arkaly geçip bilýändir. Gasyk bitleri köplenç jyns gatnaşygy arkaly geçýär. Köýnek bitleri geýimleriň tikin ýerlerinde ýaşap, şol ýerde ýumurtgalaryny taşlaýandyrlar. Bitler 1minutda 20 sm. aralygy geçmäge ukyplydyr. Şoň üçin olar bilen yokuşma çalt bolup geçyär.
Gasyk bitleri daşky jyns agzalarynyň gyl örtüginde, ýumurtga haltajygyň üstünde, budyň ýokarky böleginde ýerleşýändirler. (gasyk bitliligine başgaça "ftirioz" hem diýilýär).
Öni alynmadyk ýagdaýlarda bitler goltuklara, arka, döşlere, sakgal-murtlara, gaşlara we kirpiklere ýaýrap bilýär.
Kelle bitleri kellede ösýän saçlarda, has hem onuň ýeňse, depe we çekge böleginde duş gelýändir. Kelle biti 6-14 günden kämillige ýetişýändir we şondan soň urkaçy bit ýumurtga taşlamaga ukyplydyr. Bitleriň ýumurtgasy (sirke) agymtyl reňkde bolup, goňaklara meňzeşdir.
Ýöne goňaklardan tapawutlylykda sirkeler togalak görnüşde bolup, gyllaryň düýbüne ýapyşýandyrlar. 7-10 günden ýaş bitler ýumurtgadan çykýandyr we saçlaryň düýbünde boş, ak pilejikler galýandyr. Ortaça bitleriň ömrüniň dowamlylygy 21 güne barabardyr.
Pedikulezyň özüne mahsus alamatlary bardyr:
- Bitiň dişlän ýerlerinde gijilemäniň döremegi iň ýaýran alamatdyr. Ol bitiň tüýküliginiň täsiri bilen döräp, ýokuşmadan 2-3 gün soň döreýär;
- Deride emele gelýän gögümtil, ownuk tegmiller;
- Deride ýüze çykýan gijilemäniň yzlary. Köplenç bakterial ýokançlygyň goşulmagy netijesinde deriniň ýokançly keselleri döreýär (iriňli düwürtikler, follikulitler);
- Saçlaryň düýbünde, esasan hem boýnuň ýokarsynda, gulaklaryň arkasynda sirkeleriň döremegi;
- Saçlaryň arasynda uly bitleriň görünmegi. Öte geçen ýagdaýlarda bitiň çykarýan nemi saçlary toppaklaýyn birleşdirip, ýaramaz ysy hem ýüze çykaryp biler (koltun);
- Bitleriň çykarýan neminiň täsiri netijesinde, boýunlaryň arka tarapynda örgüniň döremegi bolup biler.
Bitleriň hemme görnüşleri adam gany bilen iýmitlenýändirler. Köýnek bitleri örgünli garahassalyk keseliniň ýokuşmagyna getirip bilýändir. Pedikuleza garşy göreş onuň görnüşine baglylykda alnyp barylýandyr.
Gasyk bitinden saplanmak üçin, mümkin bolandan, bedeniň hemme ýerlerinden gyllary syryp aýyrmalydyr (goltuklardan, daşky jyns agzalardan). Bitleriň dişlän ýerlerini ýokançlyklardan goramak üçin, ol ýerlere 10% ak simap melhemini ýa-da 5% sary simap melhemini, 33% kükürtli melhemi çalmalydyr. Gaşlardan we kirpiklerden möjekleri dyrnaklaryň kömegi bilen ýeke-ýekeden aýyrmalydyr. Olaryň zeperlenen ýagdaýynda 0,25% göz melhemine fizostigmin goşup ulanmalydyr.
Köýnek bitlerini aýyrmak üçin, ýassyk-düşek daşlaryny, eşikleri gaýnatmalydyr ýa-da buga tutmalydyr. Pes temperaturada eşikleri ýuwmak degerli netijäni bermeýär. Ýokary gyzgynlykda ýuwlan egin-eşikleri bir hepdeläp, gowy ýelejiredilýän ýerde, günüň aşagynda asyp goýmalydyr.
Egin-eşikleri ilki ýörite serişdeler (insektisidler) bilen işläp, soň suwda ýuwmak we güne sermek hem bolýandyr.
Egin-eşikleri we düşek daşlary arassalamagyň iň peýdaly usuly – olary paraformalin kameralara salmakdyr. Şeýlelikde, olar ýokary gyzgynlykly we himiki arassalaýşy geçýärler.
Egin-eşikler arassalananda, sirkeleriň eşikleriň galyň tikin ýerlerine ýa-da epinlerine ýapyşyp, ýeterlik bolmadyk gyzgynlyk bilen arassalanma durnukly bolup biljekdigini ýatda saklamalydyr.
Köýnek pedikulezynda sirkeleriň diňe eşikleriň sapajyklarynda däl-de, deriniň gysga gyljagazlaryna hem ýapyşyp galjakdygyny göz öňüne tutmalydyr. Şonuň üçin hem, diňe egin-eşikleri arassalamak bilen çäklenmän, näsagy hem pedikulesid (bitleri we sirkeleri öldirýän dermanlar) serişdeleri bilen bejermek hökmandyr.
Kelle bitliligini bejermek üçin köp serişdeler (melhem, aerozol, şampun) bellidir. Pedikulesid dermanlar höküminde medifoks, para plyus, nittifor, niks, weda-2, boruň 2% melhemi, kukürt simaply melhem giňden ulanylýar. Agzalyp geçilen dermanlaryň köpüsi sirkeleri öldürmäge ukyply däldir. Dermanlaryň şeýle häsiýetlisi hem sirkeleriň hemmesini öldürip bilmeýär. Şonuň üçin olary el bilen ýeke-ýekeden aýyrmalydyr.
Pedikulesid dermanlaryň zäherliligi sebäpli, olaryň ulanylşynda hemme görkezmeleri berjaý etmelidir. Dermanlaryň köpüsini göwreli aýallara, çaga emdirýän enelere, kiçi çagalara ulanmak bolýan däldir.
Bitlerden dynmak üçin halk arasynda ulanylýan köpsanly serişdeler hem bellidir. Adatça olaryň peýdalylygy pesdir, ýöne dogry ulanylanda ol diýen howply däldir. Dermanhanalardan bitlere garşy serişdeleri almaga utanýanlygyňyz üçin, diňe halk serişdelerini ulanmak ýalňyşlykdyr.
Halk arasynda pedikulezda:
- 50% günebakar ýagy + 50% kerosin;
- 50% hojalyk (kir) sabyny + 50% kerosin, alnan goýy ergini saçlara çalmakaňyz, 1:10 gatnaşykda suw bilen garyň (100 ml ergine 1 litr suw garmaly);
- Klýukwa şiresi (sirkelere garşy peýdaly serişde, sebäbi öz turşulygy bilen onuň daşky gabygyny eredýär);
- Nahar uksusy (4,5% uksus turşulygyny almak üçin, 9% nahar uksusyny 2 esse suw bilen garmalydyr);
- Degtýar sabyny (düzüminde aşgaryň ýokary mukdary bilen peýdalydyr);
- Efir ýaglary (çaý adajy, lawanda). Pedikulezyň bejergisi üçin däl-de, onuň ýokuşmagynyň öňüni almak üçin saça birnäçe damjadan çalýarlar (meselem, bit ýokuşmadyk maşgalanyň başga agzalaryna).
Halk serişdeleriniň öz ýetmezçilikleri bardyr:
- Kerosin aňsatlyk bilen ýanyp bilýär. Ol kynlyk bilen ýuwulýar. Saçlary zaýalap, olaryň daralmagyny kynlaşdyrýar;
- Uksus saçy guradýar. Onuň konsentrirlenen ergini bolsa, saçy, derini ýakyp bilýändir.
Ondan başga-da olary ulanmak hem oňaýsyzlyklara getirýändir: serişdäni çalyp, saçlara polietilen halta geýmelidir. Kelläňe süpürgiç orap, köp wagt şeýle saklamalydyr.
Bitleri ýok etmegiň ýene bir oňaýly ýoly – ol hem saçlara sintetiki boýaglary goýmakdyr. Saç boýaglaryň düzüminde bitleri we sirkeleri öldürýän himiki serişdeler bardyr.
Islendik serişde ulanylandan soň, saçlar ownuk dişli darak bilen daralyp, sirkeler ýeke-ýekeden aýrylmalydyr. Sirkeleri aýyrmak aňsat däldir. Şonuň üçin ol işe birnäçe gün sarp etmeli bolýar. Öli bitleri we sirkeleri aňsat aýyrmak üçin, uzyn saçlary egne çenli bolar ýaly kesmelidir. Saçlara ýörite balzam, balyk ýagyny, ösümlik ýagyny çalyp, olaryň aňsat daralmagyny gazanyp bolar. Zeýtun ýagy bitleri gaçyrýandyr.Geran gülüniň ýagy bolsa ýarajyklaryň çalt bitmegine kömek edýändir.
Kelle pedikulezy ýokuşan adamyň egin-eşiklerini, ýorgan-düşek daşlaryny gaýnatmak, ütüklemek hökmandyr. Maşgalanyň başga agzalaryny (ýa-da mekdepde okaýan ýoldaşlaryny, çagalar bagdaky toparyň çagalaryny) barlagdan geçirmelidir.
Pedikulezyň öňüni almakda hususy we jemgyýetçilik arassaçylyk çärelerine üns bermek möhüm orny eýeleýändir:
- Bedeniňi kadaly ýuwmak (hepdede 2 gezekden az däl), eşikleri we ýorgan-düşek daşlary çalşyp durmak. Eşikleriň, ylaýtada sirkeleriň ýapyşyp biljek tikin ýerlerini gowy edip ütüklemek;
- Öz daragyňyzy başgalara bermekden saklanyň;
- Bitleriň ýokuşmagynyň öňüni almak üçin, ýeňsäňize we gulagyňyzyň arkasyna çaý agajyndan we lawandadan taýynlanan erginleri çalyň;
- Pedikulozyň gaýtadan ýokuşmagynyň öňüni almak üçin ulanulýan zatlary (süpürgiç, eşikleri, daşlyklary, telpekleri, ýumşak oýnawaçlary) ýuwmak we gaýnatmak hökmandyr;
- Bitleriň barlygyny barlamak üçin, saçlary ak matanyň üstünde daraň;
- Ýuwlandan soň, kelläňizi süpürgiç bilen orap, gije ýatmaň. Saçlary gowy edip saç guradyjy (fen) bilen guradyň.


text:
Awstraliýa
Awstraliýa (iňl. Australia, HFE: [əˈstreɪljə], lat. austrālis — "günorta"), resmi ady Awstraliýa Soýuzy (iňl. Commonwealth of Australia, HFE: [ˈkɒm.ənˌwɛlθ əv əˈstreɪljə]) — Günorta ýarymşarda ýerleşýän döwlet, ol Awstraliýa materiginde, Tasmaniýa adasynda we Hindi okeany bilen Ýuwaş okeanyň birnäçe beýleki adalarynda ýerleşýär. Meýdany boýunça dünýäde altynjy orunda durýar, ol tutuş materigi eýeleýän ýeke-täk döwletdir. Awstraliýa Soýuzynyň demirgazygynda Gündogar Timor, Indoneziýa we Papua — Täze Gwineýa, demirgazyk-gündogarynda — Wanuatu, Täze Kaledoniýa we Solomon Adalary, günorta-gündogarynda — Täze Zelandiýa ýerleşýär.


text:
Ömer Seýfettin
Ömer Seýfettin
(1884-1920)
Meşhur ýazyjy Ömer Seýfettin 1884-nji ýylda, Türkiýäniň Balykesir welaýatynyň Gönen şäherinde dünýä inipdir. Ilki ol Gönende, ýönekeý mekdepde okapdyr, emma soň harby wezipede işleýän kakasynyň iş ýeriniň üýtgedilmegi bilen maşgala Stambula gelýär. Bu ýerde Ömeri ilki Osmany mekdebine, soňra 1893-nji ýylda harby lukmançylyk rüştiýesine (ýöriteleşdirilen orta okuw mekdebine) ýerleşdirýärler. Geljekki ýazyja harby bilim berlipdir. 1903-nji ýylda okuwyny tamamlanyndan soň Seýfettin Izmirde gulluk edipdir. Bu ýerde 1911-nji ýylda onuň «Täze dil» atly ilkinji makalasy çap edilýär. Balkan uruşlaryndan (1912-1913) soň Seýfettin harby gullugyny taşlaýar, 1914-nji ýyldan başlap Stambulyň ýöriteleşdirilen Kabataş orta okuw jaýynda edebiýat mugallymy bolup işleýär. Ol ömrüniň ahyryna çenli bu wezipede işläpdir, üstesine-de hekaýadyr makalalaryny döredipdir. Onuň eserleri «Yeni Mecmua», «Şair», «Donanma», «Büyük Mecmua», «Yeni Dünya», «Diken», «Türk Kadini» ýaly žurnallarda, «Vakit», «Zaman» we «İfham» gazetlerinde çap edilipdir.
Ömer Seýfettiniň döredijiligi türk edebiýatynda realistik nowellanyň döremegine uly itergi berdi. Ol edebiýatda «Türkçülük» akymynyň gözbaşynda durýar. Onuň eserleri şäher we oba durmuşyndan, jemgyýetiň dürli synpynyň wekilleri, dürli kärdäki adamlar hakda söz açýar. Olaryň ählisi sada dil hem-de joşgunly, şahandaz wäşilik bilen ýazylan. Seýfettiniň gysga ömründe döreden eserleri türk edebiýaty üçin ägirt uly goşant bolandyr.
Ýazyjy aýatda diri wagty onuň diňe «Eremhana»(1918) atly hekaýalar ýygyndysy we «Efruz beý»(1919) romany kitap bolup çykdy. «Beýik ökjeliler», «Gizlin ybadathana», «Ak çigildem», «Asylzadalar», «Bahar we kebelekler» ýaly hekaýalar kitabynyň, «Ýalňyz batyr» romanynyň çap edilendigini görmek ýazyja miýesser etmedi. Ol 1920-nji ýylda agyr kesele sezewar bolup, aradan çykdy.


text:
“Hazynaly halypa” makalasy
Şahyr Gurbanýaz Daşgynowyň “Oýlanma baýry” goşgular ýygyndysyndaky “Hazynaly halypa” atly makalasy:
Türkmen halkynyň höwes bilen diňlän hem söýüp okaýan şahyrlarynyň biri Kerim Gurbannepesowdyr. Halkyň hemmä düşnükli ýönekeý dilinde çeper eser döreden Kerim şahyr Ahal welaýatynyň Gökdepe etrabynyň Ýylgyn obasynda 1929-njy ýylda dünýä inýär. Onuň kakasy Gurbannepes aga çeper sözün gadyryny bilipdir, hat-sowatdan başy çykýan adam bolupdyr. Ol ýalňyz ogly Kerimiň hem sowatly bolmagynyň aladasyny edipdir. Ýaşajyk Kerim obalaryndaky ýediýyllyk mekdepde okaýar, çagalygyndan çeper sözün yşgyna düşýär. Onuň ilkinji goşgusy on ýaşyndaka, Gökdepäniň «Kolhozçy sesi» atly etrap gazetinde çap edilýär. Kerim heniz okuwçyka diňe türkmen awtorlarynyň däl, eýsem, şol döwürde türkmençä geçirilen dünýä edebiýatyndan Puşkiniň, Nekrasowyň, Gogolyň eserleri bilen bilelikde «Tom Soýeriň başyndan geçirenleri», «Dombi hem ogul» ýaly kitaplaryň ençemesini okaýar. Magtymgulynyň tutuş goşgular ýygyndysyny kakasynyň aýdyp bermeginde 1939-njy ýylyň tomsunda eli bilen göçürip almagy oňa aýratyn täsir edýär.
1942-nji ýylyň tomsunda şahyryň kakasy dünýäden ötýär. Atasyz galan maşgala garyndaşlaryny penalap, çörekliräk ýer hasaplanýan Tejene göçýär. Kerimiň gaýgy-gamsyz geçmeli ýetginjekligi, jahyllygy ýowuz synagly ýyllara gabat gelýär: bugdaý orýar, gazy gazýar. Bularyň gapdalyndan Hudaý beren guýmagursak zehinli Kerim goşgy ýazmagyny goýmaýar. Onun şygyrlary ilki Tejen sebitlerindäki gazetlerde, soňra «Mydam taýýar», «Ýaş kommunist» gazetlerinde, «Takmak» žurnalynda peýda bolup ugraýar.
Ýaş şahyr 1949-1952-nji ýyllar aralygynda Watan öňündäki harby borjuny berjaý edýär, ilki Odessa şäherinde, soňra Aşgabatda gulluk edýär. 1951-nji ýylda, ol heniz goşun gullugyndaka ilkinji goşgular ýygyndysy «Güýjümiň gözbasy» ady bilen çap edilýär. 1950-nji ýylda SSSR Ýazyjylar soýuzynyň agzalygyna kabul edilýär. Şeýlelikde, Kerim Gurbannepesowyň çagalar hem mekdep okuwçylary üçin dürli ýyllarda «Ýalta we bagt», «Maşgala we mekdep», «Atalar we çagalar», «Ös, saçym, ös», «Ýaz şemaly» ýaly ululy-kiçili şahyrana kitaplary peýda bolýar. Şahyryň1957-nji ýylda «Goşgular we poemalar» ady bilen neşir edilen ýygyndysy türkmen edebiýatyna uly zehiniň goşulandygyny äşgär edýär. Şonuň yzysüre uly göwrümli «Taýmaz baba» atly täsin poemasy Kerim Gurbannepesowy halkyň küýseýän şahyryna öwürýär. Ol halkyň ynamyny ödemek üçin, «Kyrk» poemasynda aýdyşy ýaly, şol döwürdäki elipbiýiň «38 harpyna mähir siňdirip, harp bilen harpy gije-gündiz çatyp» «Ata we ogul», «Ajy günler, süýji günler», «Gumdan tapylan ýürek», «Aýal bagşy», «Parahatlyk ilçisi», «Ynsan bilen ynsap» – kimin elden düşürilmän okalýan kitaplary talapkär okyjylara hödürleýär. Şahyr bulardan başga-da döwrüň sesine ses goşýan «Döwür beýle däldir», «Ömrüme pent», «Ýaşlyk dramasy», «Goja», «Şöhrat», «Biziň işimiz», «Plan dolmaly, plan», «Ýalňyzlyk», «Ata, ene, ömür, baş» ýaly täsin şygyrlaryň ýüzlerçesini döredýär.
Kerim Gurbannepesowyň goşgularynyň köpüsine ýurdumyzyň meşhur kompozitorlary, bagşy-sazandalary saz ýazdy. Olar halk aýdymlaryna öwrüldi.
Kerim Gurbannepesow örän okumyşdy. Edebi sowady juda ýokarydy. Dünýä halklarynyň edebiýatynyň görnükli wekilleri bilen mydama dostana gatnaşykdady. Ç. Aýtmatow, R. Gamzatow, M. Tank, E. Meželaýtis, S. Narowçatow, M. Lukonin ýaly söz ussatlary onuň dostlarydy. Şeýle bolansoň, Kerim şahyr dünýä halklarynyň poeziýasyndan iň gowularyny öz ene dilimize geçirip, «Terjimeler kitabyny» («Dostluk çemenini») okyjylara sowgat galdyrdy.
Kerim şahyr hazynaly halypady. Onuň egsilmez genji-hazynasy – mähribanlykdy. Gündogaryň beýik şahyry Alyşir Nowaýynyň: «Mähribanlyk hazynasy kime degişli bolsa, halypalyk hem şoňa degişlidir» – diýşi ýaly Kerim Gurbannepesow uly Halypady. Gurbannazar Ezizow, Halyl Kulyýew, Annaberdi Agabaýew, Näzik Annatyýewa, Italmaz Nuryýew, Baýram Jütdiýew, Hudaýberdi Diwangulýýew, Agageldi Allanazarow, Atamyrat Atabaýew, Nobatguly Rejebow, Atajan Annaberdiýew, Gözel Şagulyýewa, Ogultäç Orazberdiýewa, Bibi Orazdurdyýewa, Tirkeş Sadykow, Guldurdy Sähetdurdyýew, Juma Hudaýgulyýew ýaly zehinli ýazyjy-şahyrlarymyz Kerim şahyryň mekdebini geçendirler diýsem, ýalňyş bolmaz. Onuň özi barka-da, özi ýokka-da, ondan öwrenmäge jan edýän ýaş zehinleriň sanardan kändigi hakykatdyr.
Şahyr öz döredijiliginiň daşyndan birtopar uly jemgyýetçilik işlerini hem alyp bardy. Ol dürli ýyllarda «Tokmak», «Sowet edebiýaty» (häzirki «Garagum») žurnallaryna baştutanlyk etdi. Türkmenistan Ýazyjylar birleşiginiň başlygynyň orunbasary, Magtymguly adyndaky döwlet baýragyny bermek baradaky komitetiň başlygy boldy. Türkmenistanyň Ýokary Sowetiniň deputatlygyna üç gezek saýlandy. Ol heniz 38 ýaşyndaka «Türkmenistanyň halk ýazyjysy» diýen hormatly ada eýe boldy. Soňra ol eserleri üçin Magtymguly adyndaky döwlet baýragyny aldy.
Şahyryň poeziýasy dünýä halklarynyň dillerinde ýaňlanyp, türkmen poeziýasynyň adyndan mynasyp wekilçilik etdi. Kerim şahyryň goşgulary SSSR döwründäki respublikalaryň ählisinde terjime edildi. Kitaplary Moskwada telim gezek rus dilinde, Kiýewde ukrainçe, Almaatada gazakça, Wilnýusda litwaça neşir edildi.
Kerim Gurbannepesow sözüň doly manysynda «Şahyr» diýen juda jogapkärli hem hatyraly sözüň hakyky eýesi bolup ýaşan hem döreden bagtly şahyrdyr.
Eliňizdäki ýygynda söýgüli şahyryň iň gowy eserleri saýlanyp-seçilip alyndy. Garaşsyz, hemişelik Bitarap döwletimizde türkmeniň öz milli elipbiýinde ilkinji gezek neşir edilýän bu kitabyň okyjylaryň arzyly, hemişelik hemrasyna öwrüljekdigine berk ynanýarys.
Kerim aga öz epiki eserlerini – poemalaryny türkmen durmuşynyň taryhynyň özboluşly çeper ensiklopediýasy hasaplaýardy:
- Daşgyn, menin poemalarym, elbetde, olar dürli wagtda dörese-de, mazmunyna görä biri-birine tirkeseň, halkymyzyň taryhynyň çeper ensiklopediýasyna meňzeşdir – diýipdi pahyr. Dogrudanam, «Aýal bagşy», «Namys», «Parahatlyk ilçisi» poemalary XIX asyrdan hem ondan Öňki döwürler hakda gür berse, rewolýusiýa hem ondan soňky kollektiwizasiýa hakda «Taýmaz baba» dür saçýar. Beýik Watançylyk urşy hakynda bilmek isleseň, «Ajy günler, süýji günleri», «Gumdan tapylan ýüregi» okaýmaly. Uruşdan soňky ýyllaryň durmuşy barada şahyryň «Alada», «Ynsan bilen ynsap» eserleri söz açsa, häzirki dövvrümiz hakynda «Ýürek poemasy», «Rubagy – poema», «Ýedi boýdaş, köçe süpürýän gelin we ýanan gelin hakynda» juda beletlik bilen söhbet gurýar. «Üýtgedip gurmak döwri» at alan zamana dogruda ýa-da şahyryň ömrüniň soňky ýyllaryndaky durmuşyň, jemgyýetiň, döwürdeşlerimiziň keşbini synlap, gylyk-häsiýetini biljek bolsaň, «Aktual poema ýa-da goşgular çemenini» ähli işini bir ýana süýşürip, dykgatly okamaly.
Ol hrestomatik eserleriniň birini «Ýazmasy agyr düşen goşgy» atlandyrdy. Elbetde, bu ýerde ol at eseriň sýuzetine laýyk. Ýöne goşgularynyň ählisini dünýä indirmek talapkär halypa ýeňil düşmändi. Ol ähli setirini uly jogapkärçiligiň ejiri bilen döredýärdi. Setirlerini öz başyndan ýa-da başgalaryň başyndan geçirenlerini özüniňki ýaly kabul edip döredýärdi. Şonuň üçinem olar diňleýji üçin uly lezzetdi, sapakdy, mekdepdi, tälim-terbiýedi.
«Döwür beyle däldir», «Plan dolmaly, plan!», «Maşyn, maşyn, maşyn» hem-de «Toý reportažy» bir döwürräkde, biri-biriniň yzyndan «dünýä indi», üns berseňiz, şu goşgularyň zandy birmeňzeşräkdir. «Ýürek poemasynda» aýdyşy ýaly bularda onuň «gözellige nazaryny dikip, gödekligi nyşana alandygy» mese-mälimdi. Şeýtmegi Kerim aga başarýardy.
Ol gowy edilen işe guwanmaga aýratyn ukyplydy. Şu gylygy hem ony galamdaş deň-duşlaryndan has tapawutlandyrýardy.
Adamy uly görkezýän, şahsyýet derejesine göterýän zatlaryň biri, megerem, özgelere guwanmagy başarmak, özgäniň gowy tarapyny görmek, oňa mynasyp baha bermek ýaly gylyk diýip pikir edýärin. Beýle häsiýetler Kerim agada sanardan kändi.
Halypanyň setirleriniň aglabasy indi isleseň-islemeseň, onuň özüne degişli bolup dur. Onuň söwer dosty, şahyr Gara Seýitliýewiň ýadygärligine bagyşlan şygryndaky:
«…Sen juda ir gitdiň.
Örän ir gitdiň.
Öňki synaň aýdym bilen doludy.
Säher bilen köçä çykyp ugraňda,
Uly desse aýdym barýan ýalydy.
…Aşakdan seretseň -
Ulumsy dagdyň,
Golaý barsaň -
Iň bir kiçilerdendiň.
Sen ir gitdiň,
Juda, juda ir gitdiň,
Ýöne giç gitmeli kişilerdendiň…»
diýen setirlerini okap gyýylýarsyň. Neneň şeýtmejek! Bu setirler hem indi Kerim aganyň özüni ýatladýar… Ol gojalygyň höwesindedi… Emma oňa ýetmedi…
Her şygyr setiri Kerim aganyň köňlüne özüçe jepa tygyny urardy, ol çydardy. Şonuň üçinem, ol şygyrýetiň beýik tagtyna çykypdy.
Ol şygyr oduna semender dek özüni urup, onuň ýakyşyna döz gelerdi. Şonuň üçinem, reňbe-reň şygyr bagyna bagbanlyk etmek oňa başardýardy.
Döwlet derejesiniň ahyrsoňunda onuň şahsyýetleriniň mertebesine baglydygyny iňlis akyldarlarynyň biri geçen asyrda tekrarlady. Bu pikiriň mamladygyna ösen ýurtlaryň taryhy güwä geçýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň şahsy edermenliginden täze özgerişleriň bolup duran galkynyşlar zamanamyzda döwletimiziň mertebesi dünýä arenasynda barha artmak bilen!
Beýik şahsyýetler beýikligini dirikä özleri saklaýar, ýokka olaryň beýikligini saklamak yzynda galan nesilleriň borjuna öwrülýär.
Kerim Gurbannepesow halkymyzyň ykrar eden beýik şahsyýetleriniň biridi! Eger bir kişi sylanmaly bolsa, onda Kerim Gurbannepesow hem sylanmaly! Sebäbi, ony halk sylaýar. Ilimiziň söýen şahyrynyň şu kitabynyň neşir edilmegi hem hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň edebiýatymyzy, medeniyetimizi ösdürmek baradaky il bähbitli atalyk aladasynyň netijesi. Kerim aga aýtmyşlaýyn, «Şahyr ähli gözelligiň dogany, şahyr ähli gödeklige ýagydyr». Şahyra sylag-hormat hem hemişe gözellikdir!


text:
Impuls
IMPULS (lat. Impulses-urgy), mehaniki impuls-mehaniki hereketiň ölçegi; material nokat üçin bu nokadyň massasyny t onuň tizligi V köpeltmek hasylyna deň bolan we tizligiň wektory: P=t*V yaly ugrukdyrylan wektor ululykdyr. Ol hem hereketiň mukdary ýalydyr. Wakumda ýagtylygyň tizligine S golaý bolan tizlik bilen hereket edýän bölejik üçin massasynyň tizlige baglylygyna: Hasaba almak zeryrdyr, bu ýerde m0 dynçlykda duran bölejigiň (dynçlyk massasy diýilýän) massasy. Materiýanyn ähli formasy, şol sanda elektromagnit we grawitision meýdanlar hem Impuls-eýedir. Meýdanlar üçin olaryň guýjenmeleri, potesiallar we ş.m arkaly anladylýan Impuls-yň wektor dykyzlygyny girizýärler (meýdanyň tutýan göwrüm birliginiň Impuls-y).
Impuls ýada Urgy, bir jisime täsir etýän bütin kuwwaty bilen täsir etýän wagtyñ köpeltmek hasylyna deñdir. "" bilen görkezilýär. Formulasy:
Formulada;
"": Kuwwat, Nýuton (N) birligi.
"": wagt, Sekunt (s) birligi.
"": Impuls, Nýuton*sekunt birligi.
Impuls;"" ýada "" harplary bilen görkezilýär.


text:
Indiwiduallyk
INDIWIDUALLYK (lat. Indiwiduum-bölünmeýän)-haýsy hem bolsa bir hadysanyň , jandaryň ýa-da adamyň gaýtalaňmaýan ozbolushlygy. I. ideýasy antiki filosofiýada ýüze çykýar. Orta asyr sholastikasynda I. diňe adamyň shahsýýet bilen çäklendirilýärdi. Häzirki wagtda aýry-aýry ylymlarda we filasofiýada I. dushunjesi dürli maňa eýe boldy. Biýalogiýa ylmynda (fiziologiýa, zoologiýa, etologiýa, geňetika) I. her jynsyn, organizmiň spesifik aýratyňlyklaryny häsiýetlendirilýär. Pişihölögiýada I. problemasy özaly bilen aýratyn bir adamyň öý-pikirini duýgusynyň, erkinliginiň, ymtylmasynyň, arzuw-hýýalynyn, talabynyň, motywynyň, hereketiniň, endiginiň, meýilliliginiň, basharnygynyn we b. aýratyňlyklarynyň ozbolushlylygy, köp dürlililigi bilen dushundirilýar. Sosiýal psihologiýada I. kollektiwlilige garshy goýulýar. I-a adamyň ozbolushlylygynyn we bitewiligini kesgitleýji esasy struktura hökmünde garalýar. I adamyň gatnaşhyk situasiýalarynda özüni alyp barshynda sheýle hem ish hereketlerinde onuň endik eden ukyplarynda ýüze çykýar.


text:
Indeks
INDEKS - indeksasiya (lat. Index-gorkeziji, spisook). 1) atlaryn,predmetlerin gorkezjisi, restri we s.m shertli belgilerin sistemasy (harply, bibliografik I.., neshitryat I-I, kitap sowdasynyn I-I, pocta, azyk onumlerinin, dermanlarynyn we s. m-min. ondurilen wagtyny we saklanysh mohletini gorkezyan I-ler . Seret: I-ler statistikasyda. 2) I. (matematikada)-matematiki anlatmalary bir-birinden tapawutlandyrmak ucin harp ya-da san gorkezjisi, mes..Xo,Xi,A3,An we s.m. Bu yerde O,I,3,N indeksidir.


text:
Küşt
Küşt örän çylyrymly strategiýa oýuny bolup, aýratyn düzgün boýunça 64 öýli tagtada 32 sany ak we gara mally oýnalýan oýun..Dünýäde küşt ýaryşlary geçirilýär we sportuñ bir görnüşü hasaplanýar.Küşt oýununa könelerimiz beyiniñ gimnastikasy hem diýipdirler.Küşt oýununda Türkmen türgenleri uly abraýa eýedir.Türkmenistanda abraýly uly küşt ussatlary bardyr.Mesgen Amanow,Maksat Atabayew,Meýlis Annaberdiýew,Orazly Annageldiýew,Hanjar Ödäýew ýaly örän ussat küştçüleri mysal bermek bolar. Küşt küşt tagtasy diýilen 8x8 bolan dörtburç tagta(we şuñameñzeş)nyñ üstünde oýnalýar.Jemi 64 sany dörtburçlugyñ 32 sany gara,32 sany hem ak reñkli bolýar.Küştçüleriñ biri ak beýlekisem gara daşy alýar we bir gezekde diñe bir göçüm edip bilýär.
Mazmuny
Küşdüñ Daşlary[üýtget]
Küşt Oýnunda Daşlaryñ Göçüm Kadalary[üýtget]
- Rakirowka edip bilmek üçün şa birinji göçümünü göçmedik bolmaly.
- Rakirowka edip bilmek üçün şa bilen ruhuñ arasynda başga daş bolmaly däl.
Oýuna Başlamadan Öñ Daşlaryñ Düzülüşü[üýtget]
- Oýunyñ başynda birinji göçüm hemişe aklaryñdyr.
Daşarky çykgytlar[üýtget]
- [1] Ýurdumyzyň türgenleri dünýäniň ýaşajyk çempionyny sarpalaýar
- Официальный сайт Международной шахматной федерации (ФИДЕ) (iňlis dilinde)
- Chess-News. Новости шахмат
- ChessPro. Профессионально о шахматах
- Шахматный сайт гроссмейстера Сергея Шипова
- Новости мировых шахмат (iňlis dilinde)
- Журнал «64 — Шахматное обозрение»
- Шахматная библиотека


text:
Ebedi Ýaşaýşy ýetdiňizmi?
Sorag: Ebedi Ýaşaýşy ýetdiňizmi?
Jogap: Injil ebedi ýaşaýşa barýan aýdyň ýol görkezýär. Birinjiden, ilki bilen biz Hudaýyň öňünde günälidigimizi boýun almalydyrys: "Sebäbi bary günä edip Hudaýyň şöhratyndan mahrum boldy" (Rimliler 3:23). Hemmämiz Hudaýa ýaramaýan we bizi jeza mynasyp edýän işler etdik. Biziň ähli günälerimiz ahyrky netijede ebedi Hudaýa garşy bolany üçin, ol günälere diňe ebedi jeza ýeterlik bolýar. “Sebäbi günäniň muzdy ölüm, Hudaýyň sylagy bolsa, Rebbimiz Mesih Isada ebedi ýaşaýyşdyr” (Rimliler 6:23).
Emma bigünä Isa Mesih (1 Petrus 2:22), Hudaýyň ebedi Ogly ynsana öwrüldi (Ýahýa 1:1, 14) we biziň jezamyzy çekmek üçin öldi. “Hudaý bize bolan söýgüsini, biz entek günäkärkäk, Mesihiň biziň ugrumyzda ölmegi bilen görkezdi” (Rimliler 5:8). Biziň çekmeli jezamyzy özi alyp Isa Mesih haçda öldi (Ýahýa 19:31-42) (2 Korintoslylar 5:21). Günäniň we ölümiň üstünden Öz ýeňşini subut edip üç gün soň Ol direldi (1 Korintoslylar 15:1-4). “Ol beýik merhemetini görkezip Isa Mesihiň ölüleriň arasyndan direlmegi bilen bize ýaşaýan umyda täzeden dogluş berdi” (1 Petrus 1:3).
Halas bolmak üçin biz Isa – Ol kim, Onuň işleri we näme üçin edendigi - baradaky düşünjämizi iman bilen özgertmelidiris (Resullaryň Işleri 3:19). Onuň haçda biziň günälerimiz üçin ölendigine ynanyp, Oňa iman etsek, biz bagyşlanarys we bize jennetde ebedi ýaşaýyş wada berler. “Çünki Hudaý dünýäni köp söýýänligi üçin, Ogluna iman edenleriň hiç biri heläk bolman, ebedi ýaşaýşa gowuşsyn diýip, Özüniň ýekeje Ogluny berdi” (Ýahýa 3:16). “Sen agzyň bilen Isany Reb hökmünde ykrar etseň, Hudaýyň Ony ölümden direldendigine ýüregiň bilen ynansaň gutularsyň” (Rimliler 10:9). Diňe Mesihiň haçdaky tamamlanan işine iman etmek ebedi ýaşaýşa barýan ýoldur! “Siz iman arkaly merhemet bilen gutuldyňyz. Bu siziň öz tagallaňyz däl, Hudaýyň sylagydyr. Hiç kim magtanmaz ýaly, oňat işlere-de bagly däldir” (Efesliler 2:8-9).
Eger Isa Mesihi Halasgäriňiz hökmünde kabul etmek isleseňiz, ynha size ýönekeý doga. Şu ýa-da haýsydyr bir başga dogany aýtmagyň sizi halas etmejekdigini ýatdan çykarmaň. Diňe Mesihe ynanmak sizi günälerden saklap biler. Bu doga diňe Hudaýa imanyňyzy beýan etmegiň we sizi halas edendigi üçin Oňa minnetdarlyk bildirmegiň bir ýoludyr. “Hudaýym, Men seniň öňüňde günälidigimi we jeza mynasypdygymy bilýärin. Emma Oňa imanym arkaly bagyşlanmagym üçin Isa Mesih meniň ýerime jezamy çekdi. Halas bolmak üçin men Saňa ynanýan. Ajaýyp merhemetiň we rehmiň – ebedi ýaşaýşy peşgeş bereniň - üçin saňa şükür edýärin! Omyn!”
Bu ýerde okanlaryň sebäpli Mesih üçin bir netijä geldiňmi? Eger şeýle bolsa, onda aşakdaky "Men şu gün Mesihi kabul etdim" düwmesine basyň.
Ebedi Ýaşaýşy ýetdiňizmi?


text:
Täçmahal
Hindi şahyr: “Adamlar iki topardyr. Täçmahaly görenler we görmedikler” diýär. Elbetde ýöne ýere dünýäde ýedi täsinligiň biri bolmandyr. Ýek-tükleriň “Görenem puşman,görmedigem “diýän ýedi täsinligiň biri bolan Täçmahala, “Görmäge göz gerek,taryp etmäne söz” diýänler köp.
Şah Jihan 10 ýaşynda doglan gününe berilen altynlaryň sany-sajagy ýok. Duşmanlary bardy bu ýaş şazadanyň : Doganlary. Elbetde her wagt uly dogan şalyga geçip bilenok. Şol wagt 10 ýaşynda Erjüment Banu(Mümtaz Mahal) bilen kagyz üstünde nikalanýar. 16 ýaşynda aşyk bolup,öýlenmek üçin 5 ýyl garaşýar. Aradan 15 ýyl geçip Şah Jihan üstü-üstüne gazan ýeňişleri bilen at-abraý gazanýar. Ol wagt hökümdar, ozalky paýtagty bolan Agrada Gyzyl galada (Red ford)bolýardyrlar. Birnäçe gyzlar köşkde şazadaň emrindedi emma, aşyk, Mümtaz Mahala bolan söýgüsi gözüni kör eden. Mümtaz Mahal owadanlygy,akyly bilen tanalýady. Şah Jihan söýgüli aýalyny giden ýerine alyp gidip,onuň pikirlerini diňläp,halaýan zatlaryna üns bererdi.
Höhümdarlygyň barlykly mahaly, Şah Jihan höhüm sürýärkä aýaly Mümtaz Mahal, 14.çaga üstünden aýrylýar. Şah Jihan aýalynyň ölümünden soň, 8 gün iýmän-içmän otagyndan çykmaýar. 9.gün otagyndan çykyp daşary çykan mahaly,saçynyň agaryp,çökügli halda görülýär. Döwlet işini oňaýly ýerine ýetirip bilmän başlaýar. Söýgüli aýalynyň ölmeden öň islegini(görülmedik üýtgeşik zat) ýerine ýetirmek üçin ussalary çagyrýar. Ussalar saýlanyp seçilip Orta Aziýadan getirilýär. Şah Jihan Gyzyl galanyň ýanyndan Ýamuna derýasy geçsede özüne görünip durmasyny aýtýar .
Derýaň ýany bolany üçin deň agramlygyny saklamak üçin, piller bilen daşlar getirilip ýerden belli bir möçberine çenli goyup, daşdan dag ýasaýarlar. Ak mermerleriň yanyndan gyzyl we gara mermerlerem getirilip,şekildir suratlar çekilip gurulan Täçmahalyň geomertik çygyzy,sany,şekline häzirki inzhinerler haýran galmakda. Şekilleri emele getirmek üçin hiçhili galam,reňk ulanylman diňe mermeri oýup gara,gyzyl mermerden şekil ýasalan. Giren mahalyň Täçmahal hamana daşlaşýan ýaly görnüş bar,yza tarap ýöräniňde ýakynlaşýar. 4 sany minarasy daşyna egik dur azajyk eger,güýçli ýer titräp minaralar ýykylan mahaly daşyna ýykylmasy üçin. 4 minary uzakdan göni seredeniňizde, yzky minaralar görnenok. Her bir goýulan şekil,gapy Täçmahalyň 4 tarapynda hem edil şol ýerinde şol şekilde gurulan. 4 tarapyna bolsa Kurandan, Yasin aýaty aýratyn we üýtgeşik ýazylypdyr. Uzynlygy 82 metr. Howa gyzgyn bolsada içi salkyn. Sag tarapynda metjit,çep tarypynda myhmanhana bar. Käbir maglumatlarda 20 ýyl diýilsede Täçmahal 22 ýylda 1652-nji ýylda gurulyp gutarýar. Girişdäki binaň üstünde 22 sany gümmez goýulyp, 22 ýyldygyny aýtmakda Täç Mahalyň diwarlarynda altyn,merjenleriň bardygy orta atylan emma, nä dereje dogrydygy belli däl.
Täçmahalda günde 20müňdenem köp ussa işlän. Ertekilerde,gaýdyp gurulmasyn diýip, ussalaryň ellerini kesilendigi aýdylýar. Ussalaryň, agtyklarynyň agtyklaryny Täç Mahalyň ýanynda saklaýarlar. Her Anna güni olar aýlanyp, synlap, käbir mermerlere zeper ýeten bolsa täzeleýärler.
Dünýädäki gurulan iň romantik bina hasaplanylýan Täç Mahala “gideniňizde, ýüregiňizde ýanyňyzdan alyp gidersiňiz”diýipdirler. Muny gurmak üçin döwlet gaznasyndan giden altynlaryň sany-sajagy ýok. Güýç bilen söýgi birleşip emele gelen Täçmahalyň ýanyndan Şah Jihan özüne gara mermerden gurduryp başlan mahaly ogly,tahtdan düşürüp, tussag edip goýýar we şol tussaghanada-da aradan çykýar.
Täç Mahala ýylda 3 milýondan hem köp turist gelýär. Gurulmak üçin gaznadan sanalgysyz çykdaýjy çykarylan Täç Mahalyň girdeýjisi ,şuwagt Hindistanyň ekenomikasynda uly rol oýnaýar.
©SalamTurkmen, 2013


text:
Salam .Men interenetde türkmen siteleri we başgalar barada gözleg agtariş işleri edip otyrkam sitesine totanleyin gabatgelaymenmi we begenjimden uçayjak boldum we bu forum sitesine derrew yazildim(üye boldum) we nameler yazilya diyip okamana başladym welinin menin onkije begenjim puç bolaydyda ....
Bu sitenin ady turkmence.com emma içinde yazilenlar bolsa türkçedi ...
inha menin bar begencimi elimden alan zat...
Menin pikirimçe bu sitenin adyna yaraşanok içindakiler
men bu sitenin adminine hem yüzlendim we bu name üçin beyle bolya yada bu site türkler tarapyndanmy döredildi diyenimde mana yok jogabyny berdi we men hem onda gelin türkmençamizi gürleşelin diydim we bundan son yazip iberenlerim gitmedi .seredip otyrsam ol eyyam meni bu siteye yazilmakdan(üyelikden)meni çikaripdir... çykaryp biler yone menin elimden we dilimden TÜRKMENÇANİ alyp bilmez.
Menin bu diydigim türk dusmanligi daldir yone gelin türkmen dilini yazyp geplam ösdirelin ... Biz şu wagytky yaşlar dalmi bu zatlary etjekler.Gayrat edelin


text:
Ynha men Isa iman etdim... indiki maslahat?
Ynha men Isa iman etdim... indiki maslahat?
Gutlaýarys! Durmuşyňyzy özgertjek karara gelipsiňiz! Megerem siz soraýan bolsaňyz gerek: “Indiki maslahat? Hudaý bilen ýolagçylygyma nähili başlamaly?” Aşakda agzalan bäş adim size Injilden ugrukdyrma berer. Ýolagçylygyň dowamynda sorag ýüze çyksa http://www.gotquestions.org/Turkmen giriň.
1. Halas boluşa düşünýändigiňize göz ýetiriň.
1 Ýahýa 5:13-de bize “Men şu zatlary Hudaýyň Oglunyň adyna ynanýan size ebedi ýaşaýşyňyzyň bardygyny biliň diýip ýazýaryn” diýilýär. Hudaý biziň halas boluşa düşünmegimizi isleýär. Hudaý biziň gutuljakdygymyzy gutarnykly bilip arkaýyn bolmagymyzy isleýär. Gysgaça, halas bolmagyň esasy nokatlaryna seredip geçeliň:
(a) Hemmämiz günä etdik. Biziň hemmämiz Hudaýa ýaramaýan işler etdik (Rimliler 3:23).
(b) Günälerimiz sebäpli Hudaýdan ebedi aýra düşmäge mynasyp bolduk (Rimliler 6:23).
(c) Isa haçda biziň günälerimiziň jerimesini tölemek üçin öldi (Rimliler 5:8; 2 Korintoslylar 5:21). Isa biziň çekmeli jezamyzy Öz üstüne alyp biziň deregimize öldi. Isanyň direlmegi Onuň ölüminiň günälerimiziň tölegi üçin ýeterlik bolandygyny äşgär etdi.
(d) Hudaý Isa iman edip Onuň ölüminiň günälerimiziň tölegidigine ynanýanlaryň hemmesini bagyşlaýar we halas edýar (Ýahýa 3:16; Rimliler 5:1; Rimliler 8:1).
Bu halas boluşyň habarydyr! Eger Isa Mesihe Halasgäriňiz hökmünde iman eden bolsaňyz, siz halas bolduňyz! Ähli günäleriňiz bagyşlanýar we Hudaý sizi taşlamajakdygyny ýa-da terk etmejekdigini wada berýär (Rimliler 8:38-39; Matta 28:20). Ýatda saklaň, halas bolmagyňyza Isa Mesih güwä geçýär (Ýahýa 10:28-29). Eger Isa ýeke-täk Halasgäriňiz hökmünde ynanýan bolsaňyz, Hudaý bilen jennetde ebedi ýaşajakdygyňyzdan arkaýyn bolup bilersiňiz!
2. Injili öwredýän gowy ýygnak tapyň.
Ýygnaga ýöne bir bina hökmünde garamaň. Ýygnak adamlardyr. Isa Mesihe ynanýanlaryň biri-birine ýoldaşlygy örän möhümdir. Şol ýygnagyň esasy maksatlarynyň biridir. Isa Mesihe iman eden bolsaňyz, indi biz sizi öz töweregiňizde Injile ynanýan ýygnak tapmaga we pastor bilen gürleşmäge çagyrýarys. Isa Mesihe iman edengiňizi oňa habar beriň.
Ýygnagyň ikinji maksady Injili öwretmekdir. Hudaýyň görkezmelerini nähili durmuşa geçirmelidigini öwrenip bilersiňiz. Üstünlikli we güýçli Mesihi ýaşaýyş üçin Injile düşünmek örän wajypdyr. 2 Timoteos 3:16-17 şeýle diýýär: “Ýazgylaryň hemmesi Hudaýyň ylhamy bolup, Hudaýyň adamy her bir oňat iş üçin taýyn, kämil bolar ýaly, öwretmek, käýemek, ýola getirmek we dogrulykda terbiýelemek üçin peýdalydyr.”
Ýygnagyň üçünji maksady sežde etmekdir. Sežde Hudaýyň ähli edenleri üçin şükür etmekdir! Hudaý bizi halas etdi. Hudaý bizi söýýär. Hudaý bizi üpjün edýär. Hudaý bize ýolbeletlik edýär we bizi ugrukdyrýar. Biz Oňa neneň minnetdar bolmaly? Hudaý mukaddes, adalatly, söýgüli, mähirli we merhemetden doludyr. Ylham 4:11-de şeýle beýan edilýär: “Eý Rebbimiz, Hudaýymyz! Sen şöhraty, hormaty hem gudraty almaga mynasypsyň. Çünki hemme zady Sen ýaratdyň. Ählisi Seniň islegiň bilen döredi, ýaradyldy.”
3. Her gün Hudaý üçin wagt aýyryň.
Hudaý üçin her gün wagt aýyrmak örän möhümdir. Käbir adamlar muňa “asudalyk wagty” diýýärler. Käbirleri bolsa “bagyşlamalar” diýýär, sebäbi bu özümizi Hudaýa bagyşlaýan wagtymyzdyr. Kä adamlar säher bilen käbirleri bolsa agşamlaryna wagt aýyrýarlar. Bu wagta näme at berendigiňiz ýa-da onuň haçandygynyň tapawudy ýok. Esasy zat wagtly-wagtynda Hudaý bilen wagt geçirmekdir. Hudaý bilen geçirjek wagtymyzda nämeler edilmeli?
(a) Doga. Doganyň iň ýönekeý manysy Hudaýa ýüzlenmekdir. Gaýgy we aladalaryňyz barada Hudaý bilen gürleşiň. Hudaýyň paýhas bermegini we ýol görkezmegini soraň. Hudaýyň ätiýaçlaryňyzy üpjün etmegini soraň. Hudaýa Ony nähili söýýändigiňizi we Onuň size edenleri üçin Oňa nähili minnetdardygyňyzy aýdyň. Doganyň manysy şulardyr.
(b) Injil okamak. Injili ýygnakda, Ýekşenbe Mekdebinde we/ýa-da Injil okuwlarynda okamakdan başga, özüňiz hem Injili okamalysyňyz. Üstünlikli Mesihi ýaşaýyş üçin siziň bilmeli hemme zadyňyz Injilde bardyr. Akylly kararlara gelmek, Hudaýyň islegini bilmek, başgalara ýardam bermek we ruhy taýdan özüňizi ösdürmek boýunça Hudaýyň ugrukdyrmasy Injilde bardyr. Injil Hudaýyň bize aýdan Sözüdir. Injile aslynda Hudaýa ýaranmak we özümizi kanagatlandyrmak üçin nähili ýaşamalydygyny görkezýän gollanma diýsek hem bolar.
4. Ruhy taýdan ösüşiňize ýardam berjek adamlar bilen gatnaşyň.
1 Korintoslylar 15:33 şeýle diýýär “ Aldanmaň! Ýaman ýaranlar ýagşy ahlagy bozýandyr.” Injil “erbet” adamlaryň bize edýän täsirleri baradaky duýduryşlardan doludyr. Günä işler edýän adamlar bilen wagt geçirmek bizde olaryň işlerine meýil döreder. Daş-töweregimizdakileriň hüý-häsiýeti bize hem "çyrşalar." Şonuň üçin hem öz daşymyzy Rebbi söýýän we Oňa özüni bagyşlan adamlar bilen gurşamalydyrys.
Ýygnagyňyzdan, sizi goldajak we size ýardam berjek bir-iki sany dost tapynyň (Ýewreýler 3:13; 10:24). Asuda wagtyňyz, işleriňiz we Hudaý bilen ýoldaşlygyňyz barada sizden hasap soramaklaryny dostlaryňyza haýyş ediň. Olar üçin hem şeýle etmek isleýändigiňizi aýdyň. Bu Reb Isany Halasgärleri diýip bilmeýän ähli dostlaryňyz bilen gatnaşygy kesmegi aňlatmaýar. Olar bilen dostlugy dowam etdiriň we olary söýüň. Olara Isanyň durmuşyňyzy özgerdendigini we öň eden işleriňizi indi edip bilmejekdigiňizi bildiriň. Isany öz dostlaryňyz bilen paýlaşmaga mümkinçilik döretmegi üçin Hudaýa ýalbaryň.
5. Çokundyrylyň.
Köp adam çokundyrylmaga ýalňyş düşünýär. “Çokundyrmak” sözi suwa çümdürmek diýen manyny berýär. Çokundyrma Mesihe iman edendigiňizi we Oňa eýermekdäki niýetiňizi köpçülige habar bermegiň Injili usulydyr. Suwa çümdürilmek Mesih bilen jaýlanmagy aňladýar. Suwdan çykmak Mesihiň direlmegini görkezýär. Çokundyrylmak özüňizi Isanyň ölümi, jaýlanmagy we direlmegi bilen baglanyşdyrmakdyr (Rimliler 6:3-4).
Sizi halas edýän zat çokundyrylma däldir. Çokundyrylma günäleriňizi ýuwmaýar. Ol halas boluş barada diňe Isa ynanýandygyňyzy köpçülige aýan edýän boýunegijilik ädimidir. Çokundyrylmak möhümdir, sebäbi ol Mesihe iman edendigiňizi we Oňa eýermekdäki niýetiňizi köpçülige habar berýän boýunegijilik ädimidir. Eger çokundyrylmaga taýyn bolsaňyz, bu barada bir pastor bilen gürleşiň.
Ynha men Isa iman etdim... indiki maslahat?


text:
Mesihi adam kimdir?
Sorag: Mesihi adam kimdir?
Jogap: Webster’s Dictionary sözlügi mesihi adamy “Isanyň Mesihdigine ýa-da Isanyň wagyzlaryna esaslanýan dine ynanýan adam” diýip kesgitleýär. Bu kesgitleme mesihi adamyň kimdigine düşünmek üçin gowy başlangyç bolsa-da, beýleki dünýewi kesgitlemelerde bolşy ýaly, ol mesihi bolmagyň manysy baradaky injili hakykaty doly ýüze çykarmakdan biraz kemter gaýdýar.
Mesihi sözi Täze Ähtde üç gezek ulanylýar (Resullaryň Işleri 11:26; Resullaryň Işleri 26:28; 1 Petrus 4:16). Isa Mesihe eýerýänler ilkinji gezek Antakiýada “Mesihiler” diýlip atlandyryldy (Resullaryň Işleri 11:26) sebäbi olaryň hereketleri, işleri we gürrüňleri Mesihiňki ýalydy. Ilkibaşda bu Antakiýanyň halas bolmadyk ilaty tarapyndan Mesihileriň üstünden gülmek üçin kemsidiji lakam hökmünde ulanylýardy. Sözüň göni manysy, Webster’s Dictionary sözlüginde kesgitlenilşine örän meňzeş bolup, “Mesihiň partiýasyna degişli” ýa-da “Mesihe eýerýän ýa-da onuň tarapdary,” diýmegi aňladýar.
Gynansak-da wagtyň geçmegi bilen “Mesihi” sözüniň ähmiýeti ep-esli derejede ýitýär we köplenç Isa Mesihiň hakyky täzeden doglan eýerijisini däl-de dindar ýa-da ýokary ahlak gymmatlyklary bolan adamy aňladýar. Isa Mesihe ynanmaýan köp adam diňe ýygnaga gatnaýandyklary ýa-da "Mesihi" ýurtda ýaşaýandyklary üçin özlerini Mesihi hasaplaýar. Emma ýygnaga gatnamak, özüňden şowsuzlara ýardam bermek ýa-da gowy adam bolmak sizi Mesihä öwürmeýär. Bir wagyzçynyň aýdyşy ýaly, “Garaža girmegiň adamy awtoulag etmeýşi ýaly, ýygnaga gatnamak hem adamy Mesihi etmeýär.” Ýygnaga agza bolmak, ýygnanyşyklara wagtly-wagtynda barmak we ýygnagyň işlerine gatnaşmak bilen Mesihi bolmaýarsyňyz.
Injil ýagşy amallarymyzyň bizi Hudaý tarapyndan kabul edilmäge mynasyp etmejekdigini bize öwredýär. Titus 3:5 bize “Ol bizi dogrulyk bilen bitiren işlerimiz üçin däl-de, Öz rehimdarlygy bilen gutardy... Täzeden dogma ýuwşy bilen we Mukaddes Ruhunyň täzelenmegi bilen halas etdi” diýýär. Diýmek Mesihi adam Hudaý tarapyndan täzeden doglan (Ýahýa 3:3; Ýahýa 3:7; 1 Petrus 1:23) we Isa Mesihe iman eden we ynanan adamdyr. Efesliler 2:8 bize “Siz iman arkaly merhemet bilen gutuldyňyz. Bu siziň öz tagallaňyz däl, Hudaýyň sylagydyr.” Hakyky Mesihi ähli günälerinden toba edip diňe Isa Mesihe iman edýän we ynanýan adamdyr. Olaryň ynamy dine, ahlak kadalaryna ýa-da etmeli we etmesiz işleriň sanawyna eýermekde däldir.
Hakyky Mesihi adam Isa Mesihiň şahsyna iman eden we Onuň haçda bendeleriniň günälerine töleg hökmünde ölendigi we üçünji günde ölüme garşy ýeňiş gazanmak we Özüne ynanýanlaryň ählisine ebedi ýaşaýyş bermek üçin direlendigi baradaky hakykata ynanýan adamdyr. Ýahýa 1:12 şeýle diýýär: “Emma Ol Özüni kabul edenlere, adyna iman edenlere Hudaýyň çagalary bolmak hukugyny berdi.” Hakyky Mesihi adam Hudaýyň çyn perzendidir, Hudaýyň çyn maşgalasynyň agzasydyr we Mesihde täze jan berlen kişidir. Hakyky Mesihi bolmagyň alamaty Hudaýyň Sözüne boýun egmek we başgalary söýmekdir (1 Ýahýa 2:4; 1 Ýahýa 2:10).
Bu ýerde okanlaryň sebäpli Mesih üçin bir netijä geldiňmi? Eger şeýle bolsa, onda aşakdaky "Men şu gün Mesihi kabul etdim" düwmesine basyň.
Mesihi adam kimdir?


text:
Bill Geýts
Bil Geýts(iňlisçe: BILL GATES)
Bil Geýts “Microsoft şereketini“ esaslandyryjylaryň, şeýle hem dünýäde iň baý we jomart haýyr - sahawatçylaryň biri bolup durýar. Bil Geýts dünýäde iň täsirli şahsyýetleriň biridir. Ol kompýuter senagatynyň iň belli brendleriniň biriniň esaslandyryjysydyr.
Stoluň üstünde goýulýan her bir kompýuteriň biri “Microsoft”-yň programmasyny ulanýar diýen ýalydyr. “Forbes“ žurnalynyň maglumatlaryna görä, Bil Geýts 1996 – 2007-nji ýyllar aralygynda dünýäde iň baý adamlaryň biri bolup, uzak ýyllardan bäri birinji orny eýeläp gelýär.
Geýts 1955-nji ýylyň 28-nji oktýabrynda ABŞ-nyň Waşington ştatynyň Sietle şäherinde dünýä inýär we şol ýerde ulalýar. Onuň kakasy Uilýam Geýts II Sietlede aklawjy bolupdyr, ejesi bolsa mekdep mugallymy we “United Way” atly haýyr – sahawat guramasynyň wekili bolupdyr. Geýts we iki uýasy oňat terbiýe alypdyr we Geýtse ikinji ýöriteleşdirilen “Lakeside School”-da okamaga mümkinçilik döräpdir.
Bil 13 ýaşyndaka özüniň ilkinji programmasyny – BASIC programmasynyň dilinde “Atanak nolluk” atly oýnuny ýazypdyr. Bill Geýts 1973-nji ýylda Pol Allen bilen hyzmatdaşlyk eden ýeri Garward uniwersitetinde okamaga başlapdyr. Geýts we Allen “MITS Altair” (ilkinji mikrokompýuter) üçin esas bolan “BASIC” diliniň nusgasyny programmalaşdyrmagyň üstünde işläpdirler. Ol “Microsoft Corporation” atly dünýäde kompýuterleri programma bilen üpjün ediji iri şereketi ýola goýmaga girişmek üçin Garward uniwersitetini taşlamaly bolýar.
Geýts we “Microsoft Corporation”[üýtget | edit source]
Bütin dünýäniň adamlary we kärhanalary öz mümkinçiliklerini doly amala aşyrmaklary üçin ”Microsoft” öz missiýasyna başlaýar. Bil Geýts we onuň hyzmatdaşy Pol Allen Garwarddan gaýdandan soňra, kompýuter senagatyna özgerişlik getiripdirler. Geýts her bir ofis stolunda we her bir öýde kompýuter bolmagyny ileri tutupdyr.
1975-nji ýylda kompýuterleri programma bilen üpjün ediji “Micro-Soft” şereketiniň düýbi tutulýar. Basym onuň ady ýöne “Microsoft” bolýar we adamlaryň kompýuterleri ulanyşyny bütinleý özgertmäge girişýär.
“Microsoft” kompýuteriň ulanylyşyny ýönekeýleşdirmäge kömek etdi, ony ösdürmek bilen bir hatarda, programma bilen üpjünçiligini özleşdirdi, oňa söwda-da uly üstünlik getirdi. “Microsoft”-yň üstünligi “MS-DOS” amaly ulgamy bilen başlap, Geýts öz oýlap tapan zady üçin ygtyýarnama alýar. “Microsoft Windows” bolsa, 1985-nji ýylyň 20-nji noýabrynda oýlanyp tapylýar.
Bil Geýtsiň baýlygy 2012-njy ýylda 66 milliard dollardan gowrak diýlip, hasap edilýärdi. Oňa 1996 – 2007-nji ýyllar aralygynda iň baý adam hökmünde baha berildi. Ol dünýäde iň iri haýyr-sahawat gaznasyny esaslandyrypdyr. Bil we Melindy Geýtsiň gaznasynda 1994 – 2010-njy ýyllar aralygynda 28 milliard dollar pul bolup, ýylda 1 milliarddan gowrak puly haýyr-sahawat işlerine sarp etmäge ýagdaýy bolupdyr. Bu gazna 2000-nji ýylda esaslandyrylýar. Onuň maksady “saglygy goraýyş ulgamyny innowasiýa enjamlary bilen üpjün etmek we ony dünýä jemgyýetçiligine öwretmekden” ybarat bolup durýar.
Bil Geýts “Microsoft” şereketinini kämilleşdirmekde örän işjeň rol oýnamagyny dowam etdirýär. Ol häzir şereketde “Başlyk” we “Programma üpjünçiliginiň baş binägäri” diýen ýaly wezipeleri eýeleýär. Ol “Microsoft”-da öz üstüne az jogapkärçilik almagy meýilleşdirýär we netijede, özüniň ähli wagtyny “Bill we Melinde Geýts” gaznasyna bagyşlamak üçin “Microsofty”-yň ýolbaşçylygy wezipesinden gidýär.
Bil Geýts 2005-nji ýylyň martynda Angliýanyň korol aýalyndan “Hormatly” rysarlyk derejesini alýar. Ol garyplygy azaltmak we dünýäniň ösen ýurtlarynda saglygy goramakda bitiren hyzmatlary üçin Britaniýanyň “Knight Commander” atly iň uly ordeni bilen sylaglanýar.
Bil Geýts özüniň söýgüli aýaly Melindo Geýts we üç çagasy bilen Waşington kölünden uzakda bolmadyk ýerde ýaşaýar. Ol okamak, golf we brij oýunlary bilen gyzyklanýar.


text:
Otit
Otit (gad.-grek. oὖς, ὠtός — gulak) – bu gulak sowuklamasydyr. Onuň birnäçe görnüşleri bolýar. Agyrynyň toplanýan ýerine laýyklykda, daşky, ortaky we içki otiti bellemek bolýar. Şeýle hem otitiň ýiti we dowamly görnüşleri bardyr.
Daşky otitde gulak perdesiniň we gulagyň girelgesiniň arasynda ýerleşýän eşidiş geçelgesi çişýär. Ortaky otitde gulak perdesiniň aňyrsynda, sesleri içki gulaga ýetirýän üç sany süňkden emele gelen boşlukda ýerleşýän ortaky gulak çişýär. Içki otitde içki gulak çişýär.
Otitiň sebäpleri
Otit ýokançly kesel däldir. Ol şemaldan ýa-da sowukdan döremeýär. Gulak perdesi ol ýere howanyň we bakteriýalaryň geçmegine ýol bermeýär. Ýokarky dem alyş ýollarynyň we ortaky gulagyň nemli bardasynyň goranmak ukybynyň bozulmagy, ol ýerdäki mikroblaryň işjeňliginiň artmagy otitiň döremegine eltýär.
Adam bedeniniň kesele bolan durnuklylygynyň peselmegi hem otitiň döremegine sebäp bolup bilýär. Bu ýagdaý sowuklamada, ýiti respirator keselinde we beýleki ýokanç kesellerde ýüze çykýar. Ortaky gulagyň şikeslenmegi netijesinde-de otitiň döremegi mümkindir. Burnuň we burun-bokurdagyň şikesleri ýa-da keselleri hem otitiň döremegine itergi berýärler: burun germewiniň gyşarmagy, gipertrofik rinit, bokurdak mäzleriniň çişme keseli (adenoidler) we beýlekiler. Güýçli üsgülewük, asgyrma hem bakteriýalaryň ortaky gulaga düşmegini tizleşdirýär.
Otitiň alamatlary
Otitiň alamatlary onuň görnüşine bagly bolýar. Gulakdaky sorkuldaýan, sanjaýan agyrylar otitiň aýdyň alamatlarydyr. Otitde ýüze çykýan agyry kelläniň beýleki ýerlerine, hatda dişlere hem ýaýrap bilýär. Ol agyrylar adam ýuwdunanda, üsgürende we asgyranda beterleşýär. Otit bilen kesellän adamyň ukusy bozulýar, işdäsi kesilýär, başy aýlanýar we ol ysgynsyz bolýar. Bedeniň gyzgyny köplenç 38-39ºС ýetýär, käte kadaly hem bolup bilýär.
Gulaklaryň şaňlamagy we dykylmagy hem otitiň häsiýetli aýratynlygydyr. Otit bilen kesellän adamyň eşidişi hem peselýär. Gulakdan gutuň, ganyň ýa-da iriňiň bölünip çykmagy gulak perdesiniň deşilmesiniň alamatydyr.
Gulak agyranda, ol hökman otitdir diýmek nädogrudyr. Ilki göräýmäge alamatlar otitiň alamatlaryna meňzeş bolsa-da, käte gulagyň agyrmagy başga keseller bilen bagly bolýar. Mysal üçin, daşky eşidiş geçelgesinde çyban çykanda, diş agyryda, gulakýany limfodüwünleri çişende, beýni we ýüz nerwleriniň sowuklamasynda hem gulagagyry biynjalyk edýär.
Käte adamlar otite kän bir üns bermeýärler. Olar gulagagyry öz-özünden aýrylyp gider diýip nädogry pikir edýärler, otiti sowuklamanyň ýüzleý alamatyna deňeýärler. Otit bilen keselläniňizde, lukmana wagtynda ýüz tutmaly, düýpli bejergi almaly. Şeýle edilmese, kesele biperwaý garalsa, näsag eşidiş ukybyny ýitirýär we ker bolýar. Ker bolmadyk ýagdaýynda hem kelle beýnisine agyr zyýan ýetýär.
Gulagagyry köplenç kiçi çagalarda duş gelýär. Ene süýdüni emýän çagalaryň kesele bolan durnuklylygy berk bolýar. Şeýle çagalar üçin otit howply bolmaýar. Emma çagalarda otit keseli döremez ýaly, sowuklama kesellerini wagtynda bejermelidir. Ýönekeň sowuklama otite öwrülip biler. Çagalaryň gulagy agyranda, ol biynjalyk bolýar, onuň ukusy bozulýar, çaga gulagyny elleýär. Has kiçi, heniz gepläp bilmeýän çagalaryň gulagy agyranda, onuň sebäbini bilmek kyn bolýar. Şeýle çagalarda otitiň başlandygyny onuň gaty aglamagyndan we ýassyga gulagyny oýkamagyndan aňyp bolar. Şeýle hem çaganyň gulajygyna çalarak basyp görmeli. Çaga birden aglap başlasa, eliňizi aýyryň. Çagany hökman lukmana görkeziň, barlaglardan geçirip, degişli bejergini alyň.
Otitiň bejerilişi
Otit doly göwrümde we tapgyrlaýyn bejerilýär. Bejergi geçirmezden ozal otitiň agyrlygyny kesgitlemeli. Adatja bejergi geçirilende, näsag düşekde ýatmaly, sebäbi rahatlyk bedeniň kesele bolan durnuklylygyny dikeltmegiň deňi-taýy bolmadyk usulydyr.
Bejergi derman serişdeleri (konserwatiw) we hirurgiki ýol bilen alnyp barylýar. Konserwatiw bejergide gulakdan akýan iriň arassaçylyk düzgünlerini berjaý etmek arkaly aýrylýar. Iýmit ýeňil, ýokumly we witaminlere baý bolmalydyr. Burun bilen dem almak dikeldilmeli. Munuň üçin burnuň içine damar giňeldiji damjalar ulanylmaly: haftizin, galazolin, sanorin, farmazolin.
Bedeniň allergiki täsirlere duýujylygyny peseltmek üçin, antigistamin derman serişdelerini ulanýarlar. Agyrylar güýjände agyrysyzlandyryjy gerdejikler içilýär.
Otit ýerli bejerilende, daşky eşidiş geçelgesi 40% etil spirti ýa-da 2% bor turşulygy bilen yzygider ýuwlup durmalydyr, pagta bilen guradylmalydyr. Arassalamak üçin 10% sintomisin emulsiýasyny hem ulanmak maslahat berilýär.
Gulakdan akýan bölünip çykmalar köpelse, olary 3% wodorodyň öteturşusynyň 5-7 damjasy bilen pagta siňdirip aýyrmaly. Daşky eşidiş geçelgesine arassalanan wazelin ýa-da beýleki ýaglar çalynmaly. Ýag deriniň şikeslenmegine ýol bermeýär.
Gulakýany töwerege gyzdyryjy ýapgyny diňe lukmanyň görkezmesi bar bolsa, ulanmaly. Şeýle ýapgyny suw bilen garylan spirtden ýa-da gyzdyrylan iri duzy galyň mata dolap ýapmak bolar.
Fizioemleri
Otiti bejermekde ultra tolkunlar (UWÇ), ultra melewşe şöhleleri (kwars) ulanylýar. Gulagy lazer bilen bejermek hem netijeli bolýar. Elbetde, fizioemlerine lukman görkezme bermeli we onuň geçirilişine gözegçilik etmeli. Öý şertlerinde „gök çyra“ hem giňden ulanylýar.
Halk tebipçiliginde otitiň bejerilişi
Itburny ajy demläp, oňa gyrgyçdan geçirilen käşiriň şiresini we çig gaýmagy (sliwki) garyň. Gulak iriňlände, bu garyndyny gulagyň içine damdyrmaly.
Iriňli otitde gaýnadylan sogany ýumşadyp, oňa mesge ýagyny garyň we taýýarlan garyndyňyzy pagtanyň kömegi bilen gulagyňyzyň içine çalyň.
Otitde gulagyňyzy çopantelpegiň demlemesi bilen arassalamaly.
Lawr ýapragynyň 5-6 sanysyny bir bulgur suwda gaýnadyp, 2-3 sagat saklaň. Soňra süzüp, 8-10 damjadan agyrýan gulagyňyza damdyryň, 2-3 çaý çemçesini bolsa içiň. Bu emi 2-3 gezek gaýtalaň.
Kesel ötüşen bolsa, hirurgiki bejergi geçirilýär.
Otit ýüze çykanda, antibiotikleri içmek gerekmi?
Ýok, hemişe däl. Ortaky otitde antibiotikleriň hiç hili haýyr etmeýändigi barada maglumatlar hem bar. Antibiotikleri diňe lukmanyň görkezmesi bolan ýagdaýlarynda kabul ediň. Otit bejerilende, eşidiş ulgamy şikeslendirýän antibiotikleri ulanmak hem bolmaýar: gentamisin, streptomisin, amikasin.
Otitiň öňüni almak
Bedeni taplanma arkaly berkidip, otitiň öňüni almaga kömek edip bolar. Mundan başga-da ýokary dem alyş ýollaryndaky çişmeleri aradan aýyrmaly. Ýokarky dem alyş ýollaryna burun, burun-bokurdak, bokurdak degişlidir. Gulak bu agzalar bilen berk baglanyşyklydyr. Ýokançlyklar ýüze çykanda, gulak çukurjygynyň ýagdaýyna üns beriň. Goýy nemiň eşidiş turbasynda galmagyna ýol bermeli däldir. Antiseptik damjalaryny ulanmak hem bolýar. Şeýle edilse, suwa düşülende gulaklaryňyz arassa we gury bolup galar.
Gulak keselleri bejerilende, seresap bolmaly.
Çagalar ulalanda, otitiň döremek howpy aradan aýrylýar. Bu dowamly otite degişli däldir. Ulularda bu kesel beýle ýeňil geçmeýär. Käte gaýraüzülmeler hem ýüze çykyp bilýär.


text:
Bagyşlandyňyzmy? Hudaý tarapyndan nähili bagyşlanmaly?
Sorag: Bagyşlandyňyzmy? Hudaý tarapyndan nähili bagyşlanmaly?
Jogap: Resullaryň Işleri 13:38 şeýle diýýär: “Biliň, eý doganlar, günäleriň bagyşlanmagy üçin Mesih arkaly size wagyz edilýär.”
Bagyşlanmak näme we ol maňa nämä gerek?
“Bagyşlamak” sözi hasaplary täzelemek, günä geçmek, bergiden geçmek diýen manylary berýär. Haçanda biz birine ýamanlyk etsek, onuň bilen gatnaşyklary dikeltmek üçin bagyşlanmagymyzy soraýarys. Bagyşlanmak öz-özünden berilmeýär, adam bagyşlanmaga mynasyp bolmalydyr. Hiç kim bagyşlanmaga mynasyp däldir. Bagyşlamak söýgi, rehim we merhemeti öz içine alýan amaldyr. Bagyşlamak size eden zatlaryna garamazdan başga kişä garşy kine saklamazlyk baradaky karardyr.
Injil hemmeleriň Hudaý tarapyndan bagyşlanmaga mätäçdigini aýdýar. Hemmämiz günäli. Wagyzçy 7:20 şeýle diýilýär: "Ýer ýüzünde dogry işler edip hiç haçan günä etmedik ýeke adalatly adam ýokdur." 1 Ýahýa 1:8-de “Eger özümize günäsiz diýsek, özümizi aldarys we hakykat bizde däldir," diýilýär. Netijede ähli günäler Hudaýa garşy gozgalaňdyr (Zebur 51:4). Şol sebäpden, Hudaýyň bagyşlamagyna ýiti mätäçlik duýýarys. Eger günälerimiz bagyşlanmasa, günälerimiz zerarly ebediligi jebir çekmek bilen geçirmeli bolarys (Matta 25:46; Ýahýa 3:36).
Bagyşlanmak – oňa nädip ýetmeli?
Şükür, Hudaý bizi söýýär we rehimlidir - günälerimizi bagyşlamaga göwünjeňdir! 2 Petrus 3:9-da "...Ol size sabyr görkezýär, hiç kimiň heläk bolmagyny islemän hemmeleriň toba gelmegini isleýär" diýilýär. Hudaý bizi bagyşlamak isleýändigi üçin bagyşlanma mümkinçiligini döretdi.
Günälerimiz üçin ýeke täk adalatly jeza ölümdir. Rimliler 6:23-iň birinji ýarysynda “Sebäbi günäniň muzdy ölüm...” diýilýär. Günälerimiz bilen gazanan zadymyz ebedi ölümdir. Hudaý Öz kemsiz planynda adama – Isa Mesihe – öwrüldi (Ýahýa 1:1,14). Isa biziň çekmeli jezamyzy – ölümi – haçda ölmek bilen Öz üstüne aldy. 2 Korintoslylar 5:21 şeýle öwredýär: “Biz Oňa bagly bolup, Hudaýyň dogrulygyndan paý alar ýaly, Ol günäni tanamaýan Mesihi biziň üçin günä gurbany etdi.” Isa haçda ölmek bilen biziň çekmeli jezamyzy çekdi! Hudaý hökmünde, Isanyň ölümi tutuş dünýäniň günäleriniň bagyşlanmagyna ýetýär. 1 Ýahýa 2:2-de “Ol biziň günälerimiz üçin günä gurbanydyr we diňe biziňkiler üçin däl-de tutuş dünýäniň günäleri üçin.” Ölüm we günäniň üstünden ýeňşini yglan edip Isa ölülerden direldi (1 Korintoslylar 15:1-28). Hudaýa öwgüler bolsun, Isa Mesihiň ölümi we direlmegi bilen, Rimliler 6:23-iň ikinji ýarysy dogrudyr, “Hudaýyň sylagy bolsa, Rebbimiz Isa Mesihde ebedi ýaşaýyşdyr.”
Günäleriňiziň bagyşlanmagyny isleýärsiňizmi? Içiňizde gutulyp bilmeýän yzaly günälilik duýgysy barmy? Isa Mesihe Halasgäriňiz hökmünde iman etseňiz günäleriňiziň bagyşlanmagy mümkindir. Efesliler 1:7 şeýle diýýär: "Onuň merhemetiniň baýlygyna laýyklykda, biz Mesihde Onuň gany arkaly gutulyşa, ýazyklarymyzyň bagyşlanmagyna eýediris." Biz bagyşlanarymyz ýaly, Isa biziň bergimizi töledi. Ähli etmeli zadyňyz Isanyň siziň bagyşlanmagyňyz üçin ölendigine ynanyp Hudaýdan Isa arkaly bagyşlanma soramakdyr we Ol sizi bagyşlar! Ýahýa 3:16-17-de şu ajaýyp habar bar: “Çünki Hudaý dünýäni köp söýýänligi üçin, Ogluna iman edenleriň hiç biri heläk bolman, ebedi ýaşaýşa gowuşsyn diýip, Özüniň ýekeje Ogluny berdi. Hudaý Ogluny dünýä länet bolsun diýip däl-de, eýsem dünýä Ol arkaly halas bolsun diýip iberdi.”
Bagyşlanmak – ol çyndanam şeýle aňsatmy?
Hawa, ol şeýle aňsat! Siz Hudaý tarapyndan bagyşlanmagy gazanyp bilmersiňiz. Bagyşlanmak üçin Hudaýa töläp bilmersiňiz. Siz ony diňe Hudaýyň merhemeti we rehmi saýasynda iman arkaly kabul edip bilersiňiz. Eger Isa Mesihi Halasgäriňiz hökmünde kabul etmek we Hudaý tarapyndan bagyşlanmak isleseňiz, ynha size aýtmak üçin bir doga. Şu ýa-da haýsydyr bir başga dogany aýtmagyň sizi halas etmejekdigini ýatdan çykarmaň. Diňe Isa Mesihe ynanmak günäleriňiziň bagyşlanmagyna elter. Bu doga diňe Hudaýa imanyňyzy beýan etmegiň we sizi bagyşlandygy üçin Oňa minnetdarlyk bildirmegiň bir ýoludyr. “Hudaýym, Men seniň öňüňde günälidigimi we jeza mynasypdygymy bilýärin. Emma Oňa imanym arkaly bagyşlanmagym üçin Isa Mesih meniň ýerime jezamy çekdi. Halas bolmak üçin men Saňa ynanýaryn. Ajaýyp merhemetiň we bagyşlaýjylygyň üçin saňa şükür edýärin! Omyn!”
Bu ýerde okanlaryň sebäpli Mesih üçin bir netijä geldiňmi? Eger şeýle bolsa, onda aşakdaky "Men şu gün Mesihi kabul etdim" düwmesine basyň.
Bagyşlandyňyzmy? Hudaý tarapyndan nähili bagyşlanmaly?


text:
Dürenstein söweşi
Dürenstein söweşi (Dürrenstein söweşi ýa-da Dürnstein söweşi hem diýilýär) Napoleonçylyk Uruşlarynyň Üçünji Koalisiýa urşy döwründe bolup geçen çaknyşyk. Söweş 11 noýabr 1805-de, Ulm söweşinden üç hepde soň Austerlitz söweşinden bolsa üç hepde ozal Awstriýanyň Wachau jülgesinde ýerleşýän Dürenstein (häzirki Dürnstein) şäheriniň golaý-goltumynda, Dunaý derýasynyň boýunda, Şirýürekli Richardyň bendilikde saklanylan galasynyň alkymynda bolup geçdi.
Napoleonyň fransuz goşunynyň esasy korpusy Dunaý derýasynyň günorta ýakasy bilen yza çekilýän rus hem-de awstriýa soýuzdaş goşunlarynyň söbügine münüp Wena şäherine tarap müňzäp barýardy. Rus hem-de awstriýa goşunynyň yza çekilmegini bökdemek niýeti bilen VIII fransuz korpusyny Dunaý derýasynyň demirgazyk ýakasyny syryp ýöremekligi üçin ugratdy. VIII korpus marşal Édouard Mortieriň umumy ýolbaşçylygyndaky üç sany pyýada goşun hem-de bir sany kawaleriýa diwiziýasyndan ybaratdy. Bu korpus 1805-nji ýylyň noýabr aýynyň başynda Linzde hem-de Passauda Dunaý derýasyny kesip geçdi we pyýada goşun Dunaýy alkymlap gündogarlygyna tarap ugrady, korpusyň kawaleriýa diwiziýasy bolsa, has dermirgazykda aňtaw işlerini geçirdi. General Gazanyň diwiziýasy (6,000 adam çemesi) başy çekip barýardy, onuň yz ýany bilen bolsa general Dupontyň diwiziýasy (4,000 adam) bir günlük menzilden gelýärdy, general Dumonceaunyň diwiziýasy (4000 adam) tyly goraglaýardy. Korpusa Dunaýyň beýleki kenary bilen aragatnaşygy üpjün etmekde bir flotiliýa goldaw berýärdi.
Mortieriň korpusynyň başyny çekýän diwiziýa 10 noýabr 1805-de Dürnsteine baryp ýetdi hem-de şäheriň günorta eteginde rus dozory bilen tutluşyga girdi. Rus feldmarşaly Mihail Illarionowiç Kutuzowyň birçak soýuzdaşlaryň ähli goşunyny Dunaýyň bu tarapyna geçirendiginden Mortieriň habary ýokdy, şonuň üçin hem VIII korpus san taýdan agdyklyk edýän güýçler bilen ýüzbe-ýüz boldy. Soýuzdaşlar Gazanyň ýekelikdäki diwiziýasynyň üstüne çozmak mümkinçiliginden peýdalandylar. Bagrationyň korpusy tarapyndan penalanýan Miloradowiçiň korpusy Gazanyň diwiziýasyna gündogar tarapdan ýakynlaşyp, fransuzlary duran ýerlerinden butnatmaly däldi, Dohturow bilen Strickiň baştutanlygyndaky iki sany korpus bolsa, fransuzlaryň deňinden aýlanyp geçip, günbatar we demirgazyk tarapdan olaryň üstüne çozmalydy.
11 noýabr 1805-de, Miloradowiçiň goşunyna degişli bir kolonna Mortieriň awanpostlaryna hüjüm etdi. Mortier general Gazana garşylyklaýyn hüjüme geçmekligi hem-de Stein şäherine baka gündogara tarap herekete geçmekligi buýruk berdi. Ol hem ur-tut öňe okduryldy, emma tiz wagtdan garşydaş goşunyň arýergarddan has güýçlüdigi mesaňa-mälim boldy. Garpyşyk Ýokarky Loiben, Aşaky Loiben we Rothenhof obalarynda dowam etdi. Mortier Dupontyň diwiziýasyna Gazanyň ysgyndan gaçan goşunyna kömek bermek üçin öňe tarap alňasamaklygy buýurdy. Şol wagt, Strickiň kolonnasy gelip ýetdi, ýöne 4-nji Fransuz otrýadynyň berk gaýtawul bermegine duçar bolup yza çekildi.
Günortan sagat 2 töwereginde söweşe böwşeňlik aralaşdy, sebäbi Mortier Duponta, Kutuzow bolsa Dohturowa garaşýardy. Dohturow ilkinji bolup geldi we fransuzlary Dürnsteinden gysyp çykardy. Iki sany uly goşunyň arasyna düşen fransuzlar Dürnsteiniň üsti bilen yza tarap böwsüp geçmeli diýen netijä geldiler. 100-nji pyýada toparyň başy çekmeginde fransuzlar garaňky gatlyşan badyna hüjüme geçdi. Dupontyň diwiziýasy hem tüýs wagtynda gelip ýetişdi-de, Dohturowyň korpusyny arka tarapyndan gabap şäherden kowup çykardy. Mortier bolsa derýadaky flotiliýadan peýdalanyp öz korpusyny günorta kenara ewakuirlemäge maý tapdy. Gazan 1,800 esgerini, soýuzdaşlar bolsa 2,000 çemesi adamyny, şol sanda imperatorlyk feldmarşaly Schmidti ýitirdi.
Iki tarap hem özüniň ýeňiş gazanandygyny öňe sürýär: fransuzlar söweş meýdanyny taşlap gitdiler, ýöne welin ruslar hem özleriniň san artykmaçlygyndan peýdalanyp bilmediler.


text:
Mihail Zoşenko
Mihail Zoşenko
(1894-1958)
Russiýanyň meşhur satirik ýazyjysy Mihail Mihaýlowiç Zoşenko 1894-nji ýylda, suratkeşiň maşgalasynda dünýä inipdir. 1913-nji ýylda Mihail gimnaziýany tamamlapdyr, soňra Sankt-Peterburgyň döwlet uniwersitetiniň hukuk hünärinde bir ýyl okapdyr. Birinji Jahan urşuna, 1917-nji ýylyň raýatlyk urşuna gatnaşypdyr. 1919-njy ýylda harby gullukdan boşap, 1920-1922-nji ýyllar aralygynda dürli kärleri çalyşýar, hatda milisiýa işgäri we aýakgap ussasy bolup hem işleýär, üstesine-de Korneý Çukowskiýniň alyp barýan edebi sapaklaryna gatnaşýar. 1922-nji ýylda Zoşenko ilkinji eserini çap etdirýär. Ýazyjy W.Kawerin, W.Şklowskiý, K.Fedin, N.Tihonow, Wsewolod Iwanow ýaly ýaş kyssaçylar bilen bilelikde «Serapionyň doganlary» atly edebi birleşigi esaslandyrýar.
Bu döwür ýazyjy özüniň gülküli hem satiriki hekaýalaryny döredýär. Zoşenko hekaýalarynyň özeninde adatdan daşary üýtgeşik waka goýup, ony halky dilde, dürli şiwe sözleri ulanyp, eseriň ýeňil okalmagyny hem-de gülkünç bolmagyny, şol bir wagtda-da çuňňur oýlandyrmagyny gazanýar. Onuň «Asylzada gyz», «Söýgi», «Adamyň göwnüne degdiler», «Jenap Sinebrýuhow Nazar Ilýiçiň hekaýalary», «Limonad», «Elhenç tümlük» ýaly onlarça hekaýalary bu žanryň nusgawy eserleri hasaplanylýar. 1930-nji ýyllarda Zoşenko aglaba iri eserleriň üstünde işleýär. «Mişel Sinýagin» (1930), «Yzyna gaýtarylan ýaşlyk» (1933), «Taras Şewçenko» (1939) powestleri, «Gök kitap» (1934—1935) nowellalar ýygyndysy kämil ýazyjynyň döredijiliginde täze tapgyryň başlanandygyny mälim etdi. Bu eserlerinde Zoşenko has dünýewi, pelsepewi meselelere ýüzlenipdir. 1943-nji ýylda, adynyň has arşa göterilen döwri Zoşenko «Günüň dogmagyndan ozal» atly esse-powestini çap etdirip başlaýar. Ýazyjynyň bu eserleri ol döwrüň ideologik talabyna gulluk edýän eserleriniň arasynda diýseň tapawutlanýardy. 1946-njy ýylda Zoşenkonyň döredijiligini zabun tankytlaýan karar kabul edilýär. Onuň eserlerini çap edýän «Leningrad» žurnaly ýapylýar, «Zwezda» žurnalyna bolsa Zoşenkonyň eserlerini çap etmek gadagan edilýär. Ýazyjyny ajy tankytlaýan birnäçe makalalar çap edileninden soň, ony Ýazyjylar birleşiginden çykarýarlar.
Ýazyjynyň durmuş ýagdaýy agyrlaşýar. Ol esasan hem terjimeçilik bilen, käwagtlar hem köwüş ussasy bolup gazanç edýär. Terjime eden eserlerinde hem terjimeçiniň ady görkezilmeýär.
Mihail Zoşenko 1958-nji ýylda, Leningradda dünýeden ötdi. Onuň 1943-nji ýylda çap edilip başlanan «Günüň dogmagyndan ozal» powesti ilkinji gezek diňe 30 ýyl öteninden soň, 1973-nji ýylda ABŞ-da dolulygyna çap edildi.


text:
Halas bolmagyň meýilnamasy / ýoly näme?
Sorag: Halas bolmagyň meýilnamasy / ýoly näme?
Jogap: Siz açmy? Elbetde gürrüň bedeni açlygy barada däl, durmuşda goşmaça bir zatlar küýseýärsiňizmi? Içiňizde hiç haçan kanagatlandyryp bolmaýan bir duýgy barmy? Eger şeýle bolsa, Isa dogry ýoldur! Isa “Men ýaşaýşyň çöregidirin. Maňa gelen asla aç bolmaz, we Maňa iman eden asla suwsamaz” diýýär (Ýahýa 6:35).
Pikirleriňiz bulaşdymy? Durmuşda ýöremäge ýol ýa-da ýetmäge maksat tutunyp bilmediňizmi? Kimdir biri yşyklary söndürip sizem olary ýakyp bilmeýän ýaly bolup dursuňyzmy? Eger şeýle bolsa, Isa dogry ýoldur. Isa şeýle jar edýär: “Men dünýäniň nurudyryn. Meniň yzyma eýeren tümlükde gezmez, onda ýaşaýyş nury bolar” (Ýahýa 8:12).
Özüňize durmuşda gulplanan ýaly duýýarsyňyzmy? Köp gapylardan medet gözläniňizde, olaryň aňyrsynyň boşdugyny we manysyzdygyny gördüňizmi? Manyly durmuşa girelge gözleýärsiňizmi? Eger şeýle bolsa, Isa dogry ýoldur! Isa “Men gapydyryn. Menden giren halas bolar. Ol girer, çykar, öri tapar” diýýär (Ýahýa 10:9).
Başgalar mydama siziň ynamyňyzy ödänokmy? Gatnaşyklaryňyz ýalpak we boş boldumy? Hemme kişi sizden bir peýda ütjek bolýan ýaly bolup durmy? Eger şeýle bolsa, Isa dogry ýoldur. Isa şeýle diýýar: “Men gowy çopandyryn. Gowy çopan goýunlary üçin janyny pida edýändir... Men gowy çopandyryn. Özümiňkileri tanaýandyryn, olar-da Meni tanaýandyr” (Ýahýa 10:11, 14).
Bu ýaşaýyşdan soň näme bolýanyny bilesiňiz gelýärmi? Ömrüňizi poslap çüýreýän zatlaryň ugrunda sarp etmekden ýadadyňyzmy? Käte durmuşyň manysy barmyka diýip şübhelenýärsiňizmi? Ölümden soň ýaşamak isleýärsiňizmi? Eger şeýle bolsa, Isa dogry ýoldur! Isa “Direliş-de, ýaşaýyş-da Mendirin, Maňa iman eden ölse-de, ýaşar. Her bir ýaşaýan we Maňa iman edýän asla ölmez” diýýär (Ýahýa 11:25-26).
Dogry ýol näme? Hakykat näme? Ýaşaýyş näme? Isa "Men – ýol, hakykat we ýaşaýyşdyryn, Mensiz hiç kim Ata baryp bilmez" diýip jogap berdi (Ýahýa 14:6).
Siziň duýýan açlygyňyz ruhy açlykdyr we ony diňe Isa kanagatlandyryp biler. Tümlügi ýagtyldyp biljek ýeke-täk kişi Isadyr. Isa kanagatlandyryjy durmuşa barýan gapydyr. Isa siziň gözleýän dostuňyz we çopanyňyzdyr. Isa bu we indiki dünýädäki ýaşaýyşdyr. Isa halas bolmagyň ýoludyr!
Özüňizi aç duýmagyňyzyň, özüňizi tümlükde azaşan ýaly duýmagyňyzyň, durmuşdan many tapyp bilmeýändigiňiziň sebäbi Hudaýdan aýra düşenligiňizdir. Injil hemmämiziň günälidigimizi we Hudaýdan aýra düşendigimizi aýdýar (Wagyzçy 7:20, Rimliler 3:23). Ýüregiňizdäki boşluk Hudaýyň durmuşyňyzda ýoklugydyr. Biz Hudaý bilen gatnaşykda bolmak üçin ýaradyldyk. Günälerimiz sebäpli, ol gatnaşykdan jyda düşdük. Has beteri, günämiz bizi Hudaýdan ebedi, bu dünýäde we indikide, mahrum goýar (Rimliler 6:23; Ýahýa 3:36).
Bu meseläni nähili çözmeli? Isa dogry ýoldur! Isa günämizi Öz boýnuna aldy (2 Korintoslylar 5:21). Isa, biziň çekmeli jezamyzy alyp, biziň ýerimize öldi (Rimliler 5:8). Isa üç gün soň günä we ölüme garşy ýeňşini subut etmek üçin ölülerden direldi (Rimliler 6:4-5). Ol näme üçin beýle etdi? Isa bu soraga Özi jogap berdi: “Bir adamyň öz dostlary üçin janyny pida etmeginden uly söýgi hiç kimde ýokdur” (Ýahýa 15:13). Biz ýaşap bilerimiz ýaly Isa öldi. Eger Isa iman etsek we Onuň ölüminiň günälerimiziň tölegidigine ynansak, ähli günälerimiz bagyşlanar we ýuwlar. Şonda biziň ruhy açlygymyz kanagatlandyrylar. Yşyklar ýanar. Manyly durmuşa gadam basarys. Hakykatda iň gowy dostumyzyň we gowy çopanyň kimdigini bileris. Biz ölümden soň – jennetde direlip Isa bilen ebedi durmuşda – ýaşajakdygymyza göz ýetireris!
“Çünki Hudaý dünýäni köp söýýänligi üçin, Ogluna iman edenleriň hiç biri heläk bolman, ebedi ýaşaýşa gowuşsyn diýip, Özüniň ýekeje Ogluny berdi” (Ýahýa 3:16).
Bu ýerde okanlaryň sebäpli Mesih üçin bir netijä geldiňmi? Eger şeýle bolsa, onda aşakdaky "Men şu gün Mesihi kabul etdim" düwmesine basyň.
Halas bolmagyň meýilnamasy / ýoly näme?


text:
Abdysetdar Kazy
Abdysetdar Kazy "Jeňnama" atly taryhy poemanyň awtorydyr. Ol 19-njy asyryň başynda Gökdepe sebitlerinde dünýä inip, 19-njy asyryň II ýarymynda aradan çykypdyr diýlip çak edilýär. Öz döwrüniň sowatly we düşünjeli adamy bolupdyr. Ol "Jeňnama" eserini 1862-nji ýylda ýazypdyr. Poema mesnewi formasynda ýazylyp, 2200 setirden ybarat. Awtor bu eserinde 1858 hem-de 1861 ýyllarda türkmenleriň birleşip, Eýran şasy Nasretdiniň talaňçy goşunlaryny derbi-dagyn edişi barada gürrüň berýär. 1858-nji ýylda Nasretdin Japargulyny baş edip, Garrygala sebitlerine agyr goşun ýollaýar. Şu taryhy jeňde türkmenleriň köp tireleri birleşip, watan ugrunda gahrymançylykly göreşýärler. Söweşe Nurberdi han ýolbaşçylyk edýär. Guramaçylykly we agzybir alynyp barlan şol söweşde talaňçy duşman goşunlary ýeňilýär. Şahyr eseriniň 1-nji bölüminde ine şu taryhy ýeňşi taryplaýar. Şahyr türkmen taýpalarynyň birleşip alyp baran watançylyk hereketiniň taryhy ähmiýetine dogry baha beripdir we şeýle birleşmäniň, dostlaşmanyň ýene-de rowaçlanmagyny isläpdir. Eseriň 2-nji bölüminde eýran goşunlarynyň 1861-nji ýylda Mara eden uly çozuşy hakynda söhbet açylýar. Garrygalada masgara bolup ýeňlen Nasretdin şa Hemze Mürzäniň baştutanlygynda türkmenleriň üstüne 70 müň adamly goşun sürýär. Emma bu gezekde şanyň agyr goşuny türkmenleriň birleşen güýjüne çydap bilmeýär. Bu taryhy söweşe Gowşut han ýolbaşçylyk edýär. Ahal türkmenleri hem Nurberdi hanyň ýolbaşçylygynda Mara kömege gelýär. Gazaply jeň talaňçy duşmanlaryň ýeňilmegi bilen gutarýar. Abdysetdar Kazy poemanyň bütin dowanymda watan ugrunda alnyp barlan urşuň tarapynda durýar. Duşmanlara aç gurt ýaly daraýani halkynyň aryny-namysyny özbaşdaklygyny goraýan gerçekleri wasp edýär. Parahat ilaty talamaga gelen gelmişekleri paş edýär. Eser şeýle uly taryhy ýeňiş gazanan halky we onuň gaýduwsyz ogullaryny taryplaýan muhammes bilen tamamlanýar. Poemada aýratyn alnan gahryman hereket etmän, tutuş halk hereket edýär. Şonuň üçinde eseriň diliniň we stiliniň agyrlygyna garamazdan, onda uruş kartinalary, halk köpçüliginiň watançylyk hyjuwy we duýgulary real görkezilýär. Poema ilkinji gezek rus dilinde 1914-nji ýylda "Kniga rasskazow o bitwah tekinsew" ("Tekeleriň uruş kyssa kitaby") ady bilen Peterburgda akademik A. N. Samoýlowiç tarapyndan ylmy-düşündirişli çap edilýär. Eser gysgaldylan görnüşde "Jeňnama" ady bilen türkmen dilinde 1943inji ýylda çap edildi.